nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Marketing budget - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta
|
bet | 131/176 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 22,93 Mb. | | #115775 |
Bog'liq amaliy ishlanmaMarketing budget
|
Marketing byudjeti
|
firmaning marketing faoliyatini amalga oshirishdagi xarajatlar, foyda va daromadlar miqdori detallashtirilgan tarzda (marketing kompleksi elementlari yoki marketing tadbirlari bo‘yicha) aks ettirilgan ko‘rsatkichlar tizimi, marketingning moliyaviy rejasi, korxona marketing rejasining bo‘limi. Marketing byudjetini rejalashtirish
maqsadli foydaga asoslanishi yoki foydani optimallashtirishdan kelib chiqishi mumkin
|
Marketing process
|
Marketing jarayoni
|
yangi ehtiyoj va g‘oyalarni izlab topish, tanlash va ularni tovar yoki xizmatga aylantirish, bu tovarlarni izlab chiqish va bozorlarda yoki savdo taqsimot tarmoqlariga sotish bilan bog‘liq harakatlar va bosqichlarning tartibga solingan
majmui.
|
Marketing communication s system
|
Marketing kommunikatsiy alari tizimi
|
1) marketing tizimining tashqi muhit bilan o‘zaro aloqalari jarayonida sub‘ektlar (junatuvchi va qabul qiluvchi), vositalar, kanallar, to‘g‘ri (xabar) va teskari (qabul qiluvchining tahriri) aloqalar majmui; 2) insonlar O‘rtasidagi
o‘zaro aloqa shakl va vositalari majmui.
|
Marketing conception
|
Marketing kontseptsiyasi
|
1) bozor munosabati sharoitlarida faoliyat ko‘rsatayotgan firma, tashkilot yoki shaxsning ish yuritish, tadbirkorlikni tashkil etish falsafasi; 2) korxonaning yakuniy maqsadi - daromad olish va iste‘molchilar ehtiyojini qondirish uchun foydalaniluvchi marketing faoliyatining asosiy vositalari, qoida va g‘oyalari tizimi. Atrofdagi aniq holatga, bozor munosabatlari rivojlanish darajasiga qarab an‘anaviy, ishlab
chiqarish, savdo. Tovar, ijtimoiy va servis kontseptsiyalarini ajratib ko‘rsatish mumkin
|
A marketing information system (MkIS)
|
|
|
| |
Muhokama va mulohaza uchun savol va topshiriqlar

|
Muhokama va mulohaza uchun savol va topshiriqlar
|
bet | 97/176 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 22,93 Mb. | | #115775 |
Bog'liq amaliy ishlanmaMuhokama va mulohaza uchun savol va topshiriqlar.
Keys ishtirokchilarini pozitsiyasini tushuntiring. Sizning fikringizcha, kim vaziyatga yuqori darajada ta‘sir qiladi?
Rahbarning yechimlarida xatoliklar bormi? Qanday xatolar?
Paydo bo‘lgan muammoni yechish uchun, ishtirokchilar qanday yo‘l tutishlari kerak?
Muammoni yechish uchun kompaniyaga taklifingiz.
―MUSTAQIL ISH MAVZULARI
Ishlab chiqarish jarayonida xodimlarni samarali boshqarish zarurati.
Mehnat jamoalarini rejalashtirish amaliyoti.
MAVZU BO„YICHA MASALALAR
topshiriq
Menejer ishchilarga yoqa bilishi kerak, ularda ijobiy emotsiyalar chiqara bilishi lozim. Quyidagi iboralarni tahlil qiling:
Yaqinlaringizga nisbatan ijobiy munosabatni shakllantiring.
Atrofdagilarga qiziqish bilan munosabatda bo‗ling.
Hamsuhbatingizni diqqat bilan tinglang.
O‗zingizni boshqalar o‗rniga qo‗yishga urining.
O‗zgalarga yordam berishga doim tayyor turing.
O‗zgalarning kuchli tomonlari va yutuqlarini ko‗ra biling. Ularga bu xaqda mulozamat tarzda aytishingiz mumkin.
Suhbatdoshingizni tez-tez ismini aytib murojat qiling.
Atrofdagilarga nisbatan o‗zingizni muloyim va korrektno
tuting.
Fikrlaringizni aniq va tushunarli tarzda bayon eting.
Atrofdagilar bilan muloqotda ko‗proq ―men‖ va ―biz‖ emas, balki ―sen‖ va ―siz‖ iboralarini ishlating.
Tanqidiy kamchiliklarni bosiqlik va muloyimlik bilan bildiring.
Savollar:
Siz ko‗rsatilganlarning qaysi birini qo‗llaysiz.
Sizningcha yana qanday tasavvurlar shaxsiy ―imidj‖ shakllanishida muximroq.
topshiriq
1932-yilda ―Matsusita elektrik Indastrial Ko, Ltd‖ , elektronika va elektrotexnika ishlab chiqarish bo‗yicha jahon birinchilaridan bo‗lgan yapon kompaniyasiga asos solindi. Bu kungacha mamlakatda bu kompaniyaning
―Texniks‖ va ―Panasonik‖ nomli savdo markalari mashxur.
Ushbu kompaniyaning asoschisi Komaske Matsusita menejmentning quyidagi asosiy qoidalarini shakllantirdi:
-ayyorliksiz, to‗g‗ri bo‗l;
-o‗z o‗rningda xo‗jayin bo‗l;
-kechagi kun bilan yashama, doimo o‗z bilimlaringni takomillashtir;
-atrofdagilarga hurmat va e‘tibor bilan munosabatda bo‗l;
-har vaqt tashqi dunyoni yodda tut, uning rivojlanish qonunlariga moslash;
-mavjud va olayotgan narsadan minnatdor bo‗l;
-jamoadan olayotgan narsamizdan doim qarzdormiz;
-―kim uchun ishlayapman‖ degan savolni berishdan charchama. Javob faqat
bitta – jamoa uchun.
Savollar:
1.Menejmentning ijtimoiy yo‗naltirilganligi nimadan iborat? 2.Matsusitaning menejmentga oid
|
| |
O`qitish usullari - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 52/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyot
O’QUV AMALIYOTI MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Mashg’ulot bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O`qituvchi
|
Ta`lim oluvchi
|
1-O`quv mashg`ulotiga
kirish
15-daqiqa
|
Tashkiliyqism:
1.O’quvchining davomati tekshiriladi
2. O’quvchilarning mashg’ulotiga tayyorgarligini nazorat qiladi. Maqsad va vazifaning belgilanishi
3.Amaliy mashg’ulot nomi rejasi maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi
4.Amaliy mashg’ulotning baxolash mezonlari bilan tanishtiradi.
5.Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi
|
Mashg`ulotga tayyorgarlik ko’radi.
Amaliyotga xavfsizlik texnikasi , sanitariya va gigiena talablariga rioya qilingan xolda maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo quyadi.
Tinglaydi.
|
2- Asosiy
bosqich
210 daqiqa
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Shortage
  
Defitsit - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta
|
bet | 129/176 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 22,93 Mb. | | #115775 |
Bog'liq amaliy ishlanmaShortage
|
Defitsit
|
bozordagi bir vaziyat bo‘lib, unda aynan o‘sha narxda
talab kattaligi taklif kattaligidan yuqoriroq bo‘ladi.
|
differential pricing
|
differentsial narx tayinlash
|
narx belgilash uslubi bo‘lib, unga ko‘ra bitta va aynan shu mahsulot iste‘molchilar turli guruhlariga har xil
narxlarda sotiladi
|
Image
|
Imij
|
tovar obrazi, uning biron narsani eslatishi, o‘xshashi va aks ettirishi, tovar bozori iqtisodiyotiga chambarchas bog‘liq bo‘lgan ijtimoiy-psihologik holat. Tovar imiji tovarning repo‘tatsiyasi, tovar
markasi, tovar ishlab chiqarilgan korxona va mamlakat bilan assotsiatsiyalashadi
|
Duopology
|
Duopoliya
|
1) faqatgina ikkita sotuvchi mavjud bo‘lgan bozor. 2) birja savdolarida ko‘p sonli xaridorlarga bir xildagi tovarni taklif etayotgan ikki sotuvchi hukmronlik qiladigan vaziyat.Ular o‘zaro bir-biri bilan raqobatlashishi yoki takliflar hajmi, sotuvlar muddati va narxlarga nisbatan sinxron — uyg‘un tarzda ish ko‘rishi ham mumkin; 3) O‘zaro shartlashib kelishish asosida yuqori sotuv narxlarini sakdab turuvchi va bir-biri bilan o‘zaro narxdan tashqari raqobat olib boruvchi ikki sotuvchining oligopoliyasi; mahsulotga xarajatlar taxminan teng bo‘lgan sharoitda yuqori narxni hamjihatlik bilan saqlab turish foydaliroqdir;
|
Electronic marketing;
e-marketing
|
Elektron marketing
|
iste‘mol bozorini aniqlash va belgilash elektron vositalaridan foydalaniladigan hosilaviy marketing.
|
|
|
| |
Mijoz turi - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta
|
bet | 92/176 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 22,93 Mb. | | #115775 |
Bog'liq amaliy ishlanmaMijoz turi: kattalikka karamasdanxar xil tashkilotlar – bir kuruvchidan tashkil topgan firmalardan, kupmillatli kuruvchi korporatsiyalargacha.
Geografiya: iste‘molchilarning keng kamrovi; taxminan axoli zichligiga to‘g‘ri keladigan geografik taksimot: yirik shaxarlarda yuqori kontsentratsiyada va kolgan rayonlarda tarkok mijozlar joylashishi.
Bozor kattaligi: katta; yangi arraning narxi taxminan 2 ming dollar va ―Blek end Dekker‖ oyiga 1000 dona sotishni muljallagan; taksimot kanaliga pul kuyish mazmunlidir.
Xayot tsikli: usish va etuk bulish fazalari orasidagi oralik; kupgina mijozlar yangi maxsulotlarni qanday ishlatishni va ularning vazifasini yaxshi biladilar.
Qo‟llab-quvvatlashdagi zaruriyat: mijozlarga yordam kerak emas, lekin yordamga muxtoj bo‘lganlarida ularga yordam ko‘rsatilishiga amin bulishlari kerak; extiyot qismlarni va remont brigadalarni kurilish joyiga yetkazib berilishini mijozlar afzal kuradilar.
Axborotdan kelib chikib, berilgan tovarning taksimot kanallari tizimining eng yaxshisini tanlang.
Iste‘molchilarda tvarni sotib olishda qanday odatlar vujudga kelishini uylab chiking. Ular ishlab chiqarish iste‘molchilari bulishlari bilan birga oddiy odamdirlar. Oddiy odamlar kabi tovarlarni uzlari sotib olishni istaydilar. Bundan kelib chikib chakana savdo dukonlariga uz e‘tiboringizni karatishni tavsiya kilamiz. Natijada odamlar uzlarining shaxsiy va ish xaridlarini uygunlashtira oladilar.
Yangi tovar katta va geografik jixatdan xilma-xil bozorga ega, xaridorlar yordamga muxtoj emaslar. Bundan kelib chikib bu tovarning taksimot kanalining
eng yaxshisi bu pochta buyicha buyurtmalarni kabul qilish bulishi mumkin. Sotishning bu turi davlatning turli chekkalarigacha etib boradi va arzonrok tushadi, chunki sotuvchilar xizmatini va chakana savdo dukonlarida joyni egallashni talab kilmaydi.
Mavzu. Boshqarish usullari Keys stadi
”MuzA” korxonasiga qanday tovar strategiyasi kerak?
|
| |
Dumping
  
Demping - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta
|
bet | 128/176 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 22,93 Mb. | | #115775 |
Bog'liq amaliy ishlanmaDumping
|
Demping
|
tovarni O‘rtacha bozor narxidan arzon, ba‘zida hatto o‘z tannarxidan arzon narxda sotish. Ko‘pchilik garb
mamlakatlarida milliy ishlab chiqaruvchilar foydasini ximoya qiluvchi va aksari hollarda boshqa
| -
|
|
mamlakatlardan raqobatning kuchli emasligi sababli arzon narxda tovar olib kirishni ta‘kiklovchi
antidemping qonunlar amal qiladi
|
Diversifications
|
Diversifikatsiya
|
1) tovar strategiyasi turi, unga asosan korxona ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar sonini kengaytiradi; 2) yangi bozorlarni egallab olish va qo‘shimcha foyda olish maqsadida ishlab chiqarishning bir-biri bilan bog‘liq bo‘lmagan ikki yoki undan ortiq turini bir vaqtning o‘zida kengaytirish va rivojlantirish
|
Dagmar
|
Dagmar
|
marketingda va reklamani rejalashtirishda, shuningdek, amaliyotda foydalaniladigan, olingan
natijalarni o‘lchash uchun reklama maqsadlarini belgilash.
|
Demarketing
|
Demarketing
|
vazifalari sirasiga xarid qilishdan yoki qanday mahsulot, masalan, sigaret, pivo iste‘mol qilishdan chalg‘itish kiradigan marketing amaliyotining bir turi. Demarketing shuningdek qanday mahsulot nuqsonlari aniqlangan va ana shu mahsulotni ishlab chiqaruvchilari o‘z obro‘-e‘tiborini tavakkalga
qoldirmaslikni istagan qollarda ham qo‘llaniladi.
|
|
|
| |
TEST
  
Boshqaruv - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta
|
bet | 102/176 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 22,93 Mb. | | #115775 |
Bog'liq amaliy ishlanmaTEST
Boshqaruv axboroti deganda nimani tushunasiz?
Iqtisodiy ko‘rsatkichlar yig‘indisi
Ma‘lumotlar, xabarlar yig‘indisi
V. Hujjatlar, aloqa kanallari, ko‘rsatkichlar
G. Xodimlar, menejerlar haqida ma‘lumotlar
Boshqaruvda kommunikatsiyaning tutgan o‟rni qanday?
Kommunikatsiya qaror qabul qilish asosi
Bu axborot almashish jarayoni
V. Bu rahbar uchun zarur axborot
G. Kommunikatsiya axborot tizimini tashkil etadi
Axborot bilan qanday ishni tashkil etish kerak?
Axborot tizimini ishlab chiqish
Axborotni saqlash va izlashni tashkil etish
V. Axborotni qayta ishlash jarayonini mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish
G. Yuqoridagi hamma ko‘rsatmalarni bajarish
Boshqarish texnikasiga nimalar kiradi?
Jihoz va uskunalar
Hisoblash texnikasi
V. Qalam, ruchka, stol va stullar
G. Aqliy mehnatni, axborotni qayta ishlovchi texnika
Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimi quyidagi vazifalarni bajaradi:
Axborotni qabul qilish va uzatish
Axborotni saqlash va yig‘ish
V. Axborotni qayta ishlash, buyruqlarni shakllantirish
G. Yuqorida ko‘rsatilganlar barchasi
Savollar?
Axborot nima? Uning boshqarishdagi roli nimalardan iborat?
Axborotga nisbatan qanday talablar qo‘yiladi?
Teskari aloqa nima?
Axborotlar qanday turkumlanadi?
Kommunikatsiya nima?
Kommunikatsion jarayon deganda nimani tushunasiz?
Samarali quloq solish san'atining 10 ta qoidasini bilasizmi?
|
| |
Ionlovchi nurlanishlardan himoyalovchi vositalar

Ionlovchi nurlanishlardan himoyalovchi vositalar Ionlovchi nurlanishlar asosan radioaktiv moddalarda hosil bo‘ladigan
ionlovchi nurlar- alfa ,
beta va gamma- bu nurlarni radioaktiv moddalar chiqaradi
va uning to‘lqin uzunligi 4 ... 0,1 nm)
ta’siridan yuzaga keladi.
, nurlarning
organizmga singuvchanligi uncha katta emas, lekin ko‘zga va teriga biroz ta’sir
ko‘rsatadi, biroq me’da ichak orqali ta’sir etishi xavfli. nurlari singuvchanlik
xususiyati ortiq bo‘lib, o‘zining ta’siri tufayli nur kasalligiga yo‘liqtiradi. SHuning
uchun radioaktiv moddalar bilan ishlashda maxsus kiyimlar - xalat, kombinezon,
yarim kombinezon(bular bo‘yalmagan paxta tolali bo‘lishi kerak), paxtadan
qilingan qalpoq kabilar bo‘lishi kerak. Sezilarli darajada radioaktiv zaharlanish
bo‘lsa, bu kiyimlar ustidan plyonka(polietilen)li ishlangan kiyimlar kiyiladi. Bu
kiyimlar radiatsiyadan oson tozalash mumkin bo‘lgan materiallardan tayyorlanadi.
Aktivlik 10 mkK dan ortiq bo‘lgan hollarda qo‘rg‘oshinli rezinadan
tayyorlangan qo‘lqoplar kiyiladi. Ko‘proq pnevmokostyumlar kiyish tavsiya
etiladi. Bu paytlarda asosan nafas olish organlari maxsus respirator yoki protivogaz
(gazga
qarshi
niqob)
yordamida
himoya
qilinadi.
Ko‘proq shlangli
protivogazlardan foydalaniladi (bunda shlangning bir uchi radiatsiyasi yuq joyda
turadi).
Ko‘zni himoya qilishda - fosfat volframli yoki qo‘rg‘oshinli oynali yopiq
ko‘zoynaklar ishlatiladi. Agar
- ,
- nurli moddalar bo‘lsa, yuz va ko‘zni organik
oynadan tayyorlangan to‘siq (himoya shchit) lari yordamida himoya qilinadi.
Radioaktiv nurlarga qarshi himoya qobiqlari albatta nur to‘suvchi – rezina,
polietilen, qo‘rg‘oshin qoplamali materiallardan tayyorlanadi. Himoya vositalari
esa asosan ko‘rsatilgan materiallardan tayyorlangan kiyimlar, protivogaz
hisoblanadi.
Ishni tugatish vaqtida nurlanish ta’sirida bo‘lgan kiyimlar va himoya
vositalari alohida belgilangan xonada echib qoldiriladi.
Ionlovchi nurlanishlar hozirgi kunda ishlatilayotgan kompyuter monitorida ham
juda oz miqdorda kuzatiladi. SHuning uchun ham hozirgi vaqtda ko‘pgina ishlarni
bajarish kompyuter bilan bog‘liqligini inobatga olib, ularda ishlash muddati kunlik
ish vaqti bo‘yicha quyidagicha taqsimlanadi: kunlik ish vaqti 4 soatdan oshmasligi
kerak; har 20 minut ishlagandan so‘ng 5-10 minut kompyutersiz xonada dam olish
kerak
Ionlashtiruvchi nurlanishning sun’iy (texnogen) manbalari inson tomonidan
yaratilgan har qanday nurlantiruvchi ob’ektlardir. Ular ushbu manbalardan
ionlashtiruvchi nurlanishni yoki boshqa jarayonlarda (masalan, elektr yoki
issiqlik energiyasini ishlab chiqarish) ishlatish uchun ishlab barpo etilgan bo‘lishi
mumkin.
§._Elektr_energiyasining_hisob-kitobi_hisobini_yuritishni_avtomatlashtirish'>3-§. Elektr energiyasining hisob-kitobi hisobini yuritishni avtomatlashtirish

65. Elektr energiyasi iste’molini nazorat qilish va hisobga olishning
avtomatlashtirilgan tizimlarida ma’lumotlarni yig‘ish va uzatish tizimi dispetcherlik
boshqaruvining tuzilishiga mos keladigan ierarxik tuzilishga ega bo‘lishi, ekspluatatsiya
qilinadigan aloqa vositalari, kommutatsiya qilinadigan va ajratiladigan aloqa kanallarini
maksimal darajada ishlatishi, shuningdek zamonaviy telekommunikatsiya vositalaridan
foydalanishda ish samaradorligini ta’minlashi kerak.
66. Elektr energiyasi iste’molini nazorat qilish va hisobga olishning
avtomatlashtirilgan tizimlari dalolatnoma bo‘yicha ekspluatatsiyaga topshirilgandan
so‘ng tegishli energetika korxonasining balansiga qabul qilinishi kerak.
67. Elektr energiyasi iste’molini nazorat qilish va hisobga olishning
avtomatlashtirilgan tizimlarini ekspluatatsiya qilish tegishli mutaxassislarga ega bo‘lgan
tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi.
Didaktische Schritte
für den ethischen Lehr- und Lernprozess

|
Didaktische Schritte
für den ethischen Lehr- und Lernprozess
|
bet | 126/221 | Sana | 26.06.2021 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #15184 |
3. Didaktische Schritte
für den ethischen Lehr- und Lernprozess
|
Wesentliche didaktische Schritte, die einen ethischen Lehr- und Lernprozess in der Erwachsenenbildung ermöglichen, werden in den Präsensphasen folgerichtig angewandt:
Die vorgesehenen didaktischen Schritte ermöglichen unterschiedliches Arbeiten der Nutzer in Schwierigkeitsgrad und Tempo.
Die Abarbeitung der Lernschritte erfolgt emotional wirksam und motivierend.
|
|
|
|
| |
Ishning mazmuni - Касбий психология

182
- nasos sektsiyalarining unumdorligi.
4. Forsunkalarning (o’tkazish qobiliyatini) ish unumdorligini sinash.
5. Yonilg’i haydash nasosini ish unumdorligiga va eng yuqori bosimga sinash.
6. Yonilg’i fil trlarining zichligini va o’tkazuvchanligini sinash.
Jihoz past bosimli yonilg’i uzatish, yuqori bosimli yonilg’i uzatish tizimlaridan, jihoz
nasosidan, hisoblashni qayd etish va elektr qurilmalaridan tashkil topgan. Past bosimli nasos
bosimini manometr (4), sachratilayotgan yonilg’i hajmini menzurkalar (16) yordamida aniqlanadi.
Elektrotaxometr (7) esa jihozdagi valning aylanishlar sonini dastak (9) yordamida, yumaloq shkala
bo’yicha ko’rsatadi. Stroboskop qurilmasi (10), yonilg’ini uzatish burchaklarini aniqlash uchun xizmat
qiladi. U harakatlanuvchi derazali tiniq belgili diskdan, datchiklardan, impulsli stroboskopik lampa va
komanda apparatlaridan tuzilgan.
Savollar va topshiriqlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

Savollar va topshiriqlar 1.
O’zgaruvchanlik nima?
2.
O’zgaruvchanlikning qanday turlari bor?
3.
Fenotipik va genotipik o’zgaruvchanlikning mohiyati nimada?
4.
Modifikatsion o’zgaruvchanlik nima?
5.
Modifikatsion o’zgaruvchanlikka misollar keltiring.
6.
O‘zgaruvchanlikka ta’rif bering. U necha xilga bo‘linadi?
7.
Irsiy o‘zgaruvchanlik qanday xillarga ajratiladi?
8.
Mutatsion o’zgaruvchanlikning qanday xillari bor?
9.
Gen mutatsiyalarini tushuntiring.
10.
Tranzitsiya, transvyersiya nima?
11.
Xromosoma mutatsiyalari qanday xillarga ajratiladi?
12.
Genom mutatsiyalarining qanday xillari bor?
13.
Poliploidiya nima?
14.
Autopoliploidiya bilan allopoliploidiyani taqqoslang. Ular orasidagi o’xshashlik va farqni tushuntiring.
15.
Gen mutatsiyalari qanday xillarga bo’linadi?
16.
Translokatsiya bilan duplikatsiyani taqqoslang. Ularning farqini tushuntiring.
14-MA’RUZA. Mavzu: Poliploidiya va gaploidiya. Reja.
1.
Poliplodiya haqida tushuncha
2.
Poliploidiya tiplari va ularning klassifikatsiyasi.
3.
Su’niy poliploidiya olish usullari.
4.
Gaploidiya haqida tushuncha
Tayanch iboralar: Poliplodiya, xromosoma, meyotik, mitotik, gaploid, avtoallopoliploidiya, aneuploidiya, duragaylash
V bob. Xavfsizlik choralarini muvofiqlashtirish

lozim bo‘lgan ro‘yxatlarda keltirilgan vakolatli shaxslar tomonidan imzolash orqali
amalga oshiriladi.
84. Ishni xavfsiz bajarishga javobgar shaxslar tomonidan qabul qilingan barcha
harakatlar o‘zaro kelishilishi kerak. Har ikki tomon xavfsizlik choralari bo‘yicha
ko‘rilgan choralar ko‘rilgan qurilmalarni identifikatsiya qilishi kerak.
85. Ish boshlanishidan oldin barcha tomonlar xodimlarga mazkur ob’ektda
ishning xususiyatlari hamda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavf-xatarlar to‘g‘risida
instruktaj o‘tkazishlari shart. Agar zarurat bo‘lsa, shaxsiy himoya vositalari ko‘zda
tutilishi kerak.
86. Ishlarni xavfsiz olib borish uchun javobgar shaxs ishlarning xavfsiz
bajarilishini ta’minlaydigan choralar bajarilgandan so‘nggina ishlar (sinovlar) o‘tkazish
uchun ruxsat berishi lozim.
87. Ish (sinovlar) tugatilganidan so‘ng, ularning bajarilishiga javobgar shaxslar
ish (sinovlar) tugatilgan va xodimlar ish joyidan chiqarilishi haqida ish xavfsizligi uchun
javobgar shaxslarga xabar berishadi. Xabar har ikkala tomonda mavjud bo‘lishi lozim
bo‘lgan ro‘yxatlarda keltirilgan vakolatli shaxslar tomonidan imzolangan yozma yoki
telefonogramma orqali rasmiylashtirilishi kerak.
88. Xavfsizlik choralarini bekor qilish va o‘zgartirish ketma-ketligi tegishli
dispetcherlik xizmatlarining buyruqlariga binoan kelishilgan rejaga muvofiq amalga
oshiriladi.
89. Hududiy elektr tarmoqlari korxonasi va iste’molchilar ishning xavfsizligini
ta’minlaydigan tashkiliy va texnik chora-tadbirlarni amalga oshirish jadvallarini tuzadilar
va kelishib oladilar va mazkur bobning talablariga muvofiq xavfsizlik masalalarini
muvofiqlashtirish uchun zarur bo‘lgan har qanday hujjatlarni, shu jumladan, ularga
tegishli barcha xabarlarning xronologik qaydlarini, shuningdek, ishlarni (sinovlarni)
o‘tkazish bo‘yicha ko‘rilgan xavfsizlik choralari to‘g‘risida batafsil ma’lumotni
keyinchalik arxivda saqlashlari kerak.
90. Hududiy elektr tarmoqlari korxonalari va iste’molchilar ekspluatatsiya
qiluvchi xodimlar uchun etarli axborotni qamrab olgan elektr qurilmalarining sxemalarini
almashishlari kerak.
91. Elektr va issiqlik energiyasini ishlab chiqarishga mo‘ljallangan elektr
qurilmalar, taqsimlash tarmog‘i va har qanday foydalanuvchining tizimi Elektr
qurilmalarda foydalaniladigan himoya vositalarini qo‘llash va sinash qoidalarning
talablariga muvofiq himoya vositalari bilan to‘ldirilgan bo‘lishi shart.
92. Barcha elektr uskunalar ishchi chastotaga, nominal kuchlanish va tokka,
shuningdek u ulangan taqsimlash tarmog‘ining qisqa tutatish tokiga (keyingi o‘rinlarda
— QT), QT va kommutatsiya rejimlariga bardoshlilik imkoniyatlarini hisobga olgan
holda mos kelishi shart.
93. Elektr uskunalar, elektr uzatish tarmoqlari va er osti kabellar qizish bo‘yicha
ko‘rsatgichlar standartiga muvofiq nominallar chegarasida ekspluatatsiya qilinishi va
xavfsizlikni boshqarish tizimi doirasida taqsimlovchi tarmoqlarning ekspluatatsiya
parametrlariga muvofiq kelishi lozim.
-rasm.
DNK ning modeli va chizmasi

Pirimiddin asoslari
Pirimiddin asoslari
DNK
ning ikkala zanjiri nukleotidlar tarkibi jihatidan bir-biridan farq qilsa ham, bir
zanjirdagi nukleotidlar tarkibi ikkinchi zanjirdagi nukleotidlar tarkibiga qat’iy bog‘liq. Bir zanjirda
A (adenin) joylashgan bo‘lsa, uning qarshisidagi ikkinchi zanjirda T (timin) bo‘ladi; bir zanjirda G
(guanin) joylashgan bo‘lsa, ikkinchi zanjirda hlarnisha S (sitozin) bo‘ladi. Shunday qilib A-T juftida,
shuningdek G-S juflida nukleotid-larning biri go‘yo ikkinchisini to‘ldiradi. Bunga
komplementarlik
deyiladi.
RNK ning tuzilishi
Ribonuklein kislota - RNK molekulagi DNK ga nisbatan ikki marta kichik bo‘lib 1 zanjirdan
tashkil topgan bo‘lib, uning fazoviy konfiguratsiyasi beqaror bo‘ladi. RNK ning ayrim qismlari bir-
biriga yaqin kelib, o‘zaro vodorod bog‘lari bilan birikadi va spiral struktura hosil qiladi. Bunday
strukturalar RNK xillariga qarab har xil shaklda bo‘ladi
RNK niig tarkibi ham DNK ga o‘xshash bo‘lib: azotli asos (
purin
,
pirimidin
), uglevod kompanenti
(
riboza
) va fosfor kislotasidan tuzilgan. RNK tarkibida ham
G.A.Nadson - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

G.A.Nadson va
G.S.Filippovlar achitqi zamburug‘larida rentgen
nurlari yordamida mutatsion jarayonni ko‘p marotaba tezlash tirish mumkinligini tajriba
orqali isbotladilar.
1927-yili esa Amyerika genetigi
G.Myollyer rentgen nurlari drozofila meva
pashshasida ham mutatsiyalar hosil qilishini isbotladi. Keyinchalik kimyoviy, fizikaviy
omillar ta’sir ettirish natijasida boshqa o‘simliklar, zamburug’, hayvonlar-da ham ko‘plab
sun’iy mutatsiyalar olindi. Xususan, respublika olimlaridan akademik
Sh.Ibragimov va
R.I.Kovalchuk, akademik
N.Nazirov , akademik
O.Jalilov , professor
F.Djanikulov larning
bu sohadagi yutuqlari diqqatga sazovor.
O.Jalilov radiatsion seleksiya asosida g’o’zaning syerhosil, tezpishar AN-402, Oq
oltin, Farhod, Samarqand-3, Yo’lduz navlarini yaratdi. Sun’iy mutatsiyalarni hosil etishda
rentgen, kobalt (
60
Co) nurlari kabi fizik omillardan, yoki etilenlarnin, etilmetansulfat,
dimetilsulfat, nitrozoetilmochevina, nitrozometilmochevina kabi kimyoviy moddalardan
foydalaniladi.
Sun’iy mutatsiya olish va ulardan amalda foydalanish. Odamlar qadimdan suniy
yo’l bilan organizmlar irsiyatini o’zgartirishga harakat qilganlar. Birinchi marta rus olimi
I. I. Gerasimov spirogira (suvo’ti) ning bo’linayotgan hujayrasidan harorat ta’sirida triploid forma
olgan. 1925 yilda
G. A. Nodson va G. S. Flippov achitqi zamburug’iga rentgen nuri ta’sir
ettirib mutatsiya hosil qilgan. Kimyoviy moddalar ta’sirida mutatsiya olish
kimyoviy mutagen deyladi.
Radioktiv nurlar ta’sirida gen mutatsiyalari va xromosomalarning strukturasi o’zgaradi.
Juda katta miqdordagi nurlar zararli ta’’sir ko’rsatadi. Bunday mutatsiyalar hosil qilish uchun
yadro zararlantiriladi.
genomika
fanining shakllanishiga olib keldi

genomika fanining shakllanishiga olib keldi.
3. Genetikaning shahobchalari Hozirgi zamon genetikasi tadqiqot ob’ektiga ko‘ra kompleks fan bo’lib, uning bir
qancha shahobchalari bor. Umumiy genetika, mikroorganizmlar genetikasi, odam genetikasi,
hayvonlar genetikasi, o‘simliklar genetikasi, molekulyar genetika, immunogenetika,
sitogenetika, tibbiyot genetikasi, populyatsion genetika, pedagogik genetika ana shunday
shahobchalardir.
Umumiy genetika — irsiy axborot tuzilishini, irsiyat va o‘zgaruvchanlikni
tiriklikning barcha darajalariga xos bo’lgan umumiy qonuniyatlarni ochishdan iborat.
Mikroorganizmlar genetikasining tadqiqot obekti bo‘lib, bakteriyalar, viruslar tuban
eukariot organizmlar hisoblanadi.
Odam genetikasi — odam populyatsiyalarida irsiyat va o‘zgaruvchanlik hodisalarini,
tashqi muhit sharoitlari ta’sirida belgilarning irsiylanishi, ularning o‘zgarish xususiyatlarini
tadqiq qiladi.
Hayvonlar genetikasining tekshirish obekti — umurtqasiz va umurtqali hayvonlardagi
belgi-xossalarning irsiylanishi bo’lib hisoblanadi.
O‘simliklar genetikasi — asosan yopiq urug’li o’simliklarda belgi, va xossalarning
avloddan-avlodga berilish qonuniyatlarini ochish bilan shug’ullanadi.
Molekulyar genetika - genotipdagi genlar tuzilishi va ularning ifodalanishi
(ekspressiyalanish), mutatsiyalar chastotasi va ularning populyatsiyada tarqalish va molekulyar
darajadagi evolyutsion jarayonlarning ro‘y berish qonuniyatlarini kashf etadi.
Immunologik genetika esa antigen omilning irsiylanishi va immun reaksiya-larining
genetik sabablari, qonuniyatlarini tadqiq qilish bilan mashg‘ul bo’ladi.
Sitogenetika — odam, hayvon va o‘simlik xromosomalarining tashqi va ichki tuzilishi
obekti bo’lib sanaladi.
Sun’iy ionlovchi nur manbalari radionuklidli ionlovchi nur

Sun’iy ionlovchi nur manbalari hilma-xil. Bularga quyidagilar kiradi:
-atom elektr stansiyalarida va transport atom elektrostansiyalarida, shuningdek
radionuklid manbalari (kosmik kemalar, avtonom radionuklid elektr va issiqlik
manbalari) yordamida elektr va issiqlik energiyasini ishlab chiqarish;
-yadroviy yonilg‘i aylanishi;
Kundaliklik hayotimizda radioaktiv nurlanishlar
13%-tibbiy davolashda
14%-kosmik nurlanishlar
37%-radioaktiv gazlar va qurilish materiallari
17%-odam tanasi va oziq-ovqatdan
19%-Bevosita tuproqning radioaktivligidan
-sanoat irradiatorlari (sanoat tezlatgichlari va gamma nurlanishlari)
yordamida
oziq-ovqat mahsulotlarini sterilizatsiya qilish va pasterizatsiya qilish;
-ishlab chiqarishda, qurilishda, transportda va boshqalarda va mahsulotlar sifatini
boshqarish;
-texnologik jarayonlarni nazorat qilish, idishlarni to‘ldirish darajasi, mahsulotlar va
atrof-muhit namunalarining parametrlarini, masalan, qalinligi, namlik darajasi
(radiatsion sensorlar, xususan, radiatsiyani o‘lchash asboblari);
-foydali qazilmalarni qidirish va burg‘ulash chuqurligini boshqarish (yadro kesish);
- o‘lchash vositalarini ishlab chiqarish;
- moddalarning atom-molekulyar tuzilishini o‘rganish (rentgen nurlanishini tahlil
qilish, rentgen nurlanishining strukturaviy tahlili,
elektron mikroskopiya,
aktivatsiya tahlili, neytronning tarqalishi va boshqalar);
-radioaktiv teglar (radio tracers) yordamida turli xil muhitdagi jarayonlarni
boshqarish;
-rentgen apparatlari, tezlatgichlar, radionuklid manbalari va kelajakda nol
energiyali tibbiy yadroviy reaktorlar (tibbiy radiologiya) dan foydalanadigan
ko‘plab tibbiy dasturlar;
-turli ehtiyojlar uchun radionuklidlar, shu jumladan yadroviy tibbiyot uchun
radiofarmatsevtika ishlab chiqarish;
-tabiiy ravishda hosil bo‘ladigan radionuklidlarni o‘z ichiga olgan materiallarni
tabiiy namunalarnikidan yuqori bo‘lgan konsentratsiyalarda ishlatish (tabiiy
ravishda uchraydigan radioaktiv materiallar,);
-radioaktiv va
yadroviy materiallarni tashish; radionuklidlar bilan ifloslangan
joylarda faoliyat olib borish; yadroviy va radiatsion avariyalarning oqibatlarini
bartaraf etish;
radioaktiv chiqindilarni boshqarish;
-yuklarni nazorat qilishda, gavjum joylarda va xavfsizlik uchun muhim bo‘lgan
tashkilotlarda, yadro sud ekspertizasida ishlatiladigan xavfsizlik (tekshirish
tizimlari);
-Ilmiy izlanishlar;
-ta’lim tizimi.
Sinov savollari :
1.Ionlovchi nurlanishlar inson organizmiga qanday ta’sir ko‘rsatadi?
2.Ionlovchi nurlanishlardan insonlar qanday himoyalanadilar?
3.Ko‘zni himoyalashda qanday ko‘zoynaklardan foydalaniladi?
4.Ionlovchi nur mabalari haqida nimalarni bilasiz?
5.Texnogen nurlanish manbalari deganda nimani tushunasiz?
Izolyasion(izolyasiya qiluvchi) himoya vositalari

|
Izolyasion(izolyasiya qiluvchi) himoya vositalariBog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa505978Izolyasion(izolyasiya qiluvchi) himoya vositalari
Barcha izolyasion vositalar ikki guruhga bo‘linadi:
1. Asosiy vositalar - bu 1000 V kuchlanishli elektr inshooti sharoitida uzoq vaqt
davomida xavfsizlikni ta’minlaydigan maxsus shaxsiy himoya vositalari. Bular qatoriga
dielektrik qo‘lqoplar, izolyasion tutqichlar va tayoqlar, izolyasiyalangan tutqichli
metallga ishlov berish asboblari, kuchlanish ko‘rsatkichlari kiradi.
Misol. DE qo‘lqoplari asosiy himoya vositasi sifatida 1000 Vgacha bo‘lgan elektr
qurilmalarida ishlash uchun mo‘ljallangan. Tabiiy toladan tayyorlangan. Ishlash harorati
oralig‘i: -40 ° C dan + 50 ° C gacha.
2. Qo‘shimcha vositalar 1000 V da to‘liq xavfsizlikni ta’minlamaydi va asosiy
vositalar bilan to‘ldirilgan yordamchi uskunalar sifatida ishlatiladi. Bularga dielektrik
kaloslar, botalar, tagliklar, gilamchalar kiradi. Ushbu vositalarning har biri ma’lum bir
maqsad bilan ishlatish belgilanadi: 1000 V yoki 1000 V dan yuqori elektr inshootlarida
ishlash davri uchun.
Misol. DE 75x75 sm o‘zchamli gilamchalar rezinadan ishlangan va sirpanishga
qarshi yuza silliqlanmagan holda bo‘ladi. Material 20 kVgacha bo‘lgan kuchlanishlarga
bardosh bera oladi. Mahsulot qo‘shimcha izolyasion himoya agenti sifatida ishlatiladi.
Barcha izolyasion vositalar texnik shartlarga yoki GOSTga javob berishi kerak.
Mahsulotlarni ma’lum qoidalarga muvofiq saqlash kerak: isitish moslamalaridan (0,5
metrdan yaqin bo‘lmagan) va namlik manbalaridan uzoqroq masofada turishi kerak. Har
foydalanishdan oldin ularni diqqat bilan tekshirish kerak. Mexanik shikastlanganda
foydalanish qat’iyan taqiqlanadi.
Saqlovchi himoya vositalari
Bularga, ayniqsa og‘ir sharoitlarda (balandlikda, elektr yoyi, issiqlik va mexanik
ta’sir ostida) elektr ishlari paytida xavfsizlikni ta’minlaydigan maxsus shaxsiy himoya
vositalari kiradi. Bular xavfsizlik kamarlari, eng, narvonlar, himoya qalqonlari, dubulg‘a
va ko‘zoynaklar, o‘tga chidamli materiallardan tayyorlangan ish kiyimlari, xavfsizlik
poyafzallari, gaz niqoblari va boshqalar.
Misol. KM № 2 markali kogtilar po‘latdan yasalgan va elektr uzatish liniyalari
yog‘och ustunlari bo‘ylab harakatlanish, shuningdek elektr inshootlariga texnik xizmat
ko‘rsatish uchun elektr xavfidan saqlanish uchun mo‘ljallangan.
|
| |
Mavzu nomi - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 55/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotMavzu nomi: Кo‘piк hosil qiluvchi reagentlar
O`quv amaliyoti mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 6 soat (240 daq)
Sana:
|
Ta`lim oluvchilar soni ___15___ ta
|
O`quv mashg`ulotining shakli va turi
|
O’quv amaliy
|
O`quv mashg`uloti rejasi tuzilishi
|
Кo‘piк hosil qiluvchi reagentlarning asosiy vazifasi
Кo‘piк hosil qiluvchi reagentlarni ta’sir qilish mexanizmi
Sanoatda ishlatiladigan кo‘piк hosil qiluvchi reagentlar
|
O`quv mashg`ulotining maqsadi: O’quvchilarga Кo‘piк hosil qiluvchi reagentlar haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
O`qitish natijasi
|
Кo‘piк hosil qiluvchi reagentlar haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
Pedagogik vazifalar
1.Amaliy mashg’ulotni bajarishni o’rgatish
2.O’quvchilarga mashqni mustaqil bajarishni o’rgatish.
3.Amaliy ish bajargan hatolarini ko’rsatadi
|
O`quv faoliyati natijalari:
Mashqlarni mustaqil bajaradi
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Ishni bajarish tartibi - Касбий психология

183
Sachratish sifati quyidagi ko’rsatkichlar bo’yicha aniqlanadi:
- sachratis mayinligi-forsunka yonilg’ini mayda-mayda qilib, tuman ko’rinishida sachratib berish
lozim;
- sachratilayotgan dasta ko’ndalang kesim bo’yicha bir me’yorda bo’lishi, ayrim tomchilar va bahzi
qalinlashuvlar bo’lmasligi lozim;
- sachratish burchagi: sachralayottan yonilg’i dastasi konus shaklida
- bo’lib, uni yuqoridagi burchagi 75 gradus bo’lishi kerak. Bu burchakni bilvosita fil trlovchi
qog’ozga tushirilgan diametridan bo’lsa bo’ladi;
- yonilg’i konusi yo’nalishi purkagich o’qi chizig’i bilan 3-5 foiz aniqlikkacha mos tushishi kerak;
- yonilg’i sachratish tugagandan keyin, forsunkaning uchi quruq bo’lishi kerak, yoki ozgina namlanishi
mumkin (lekin tomchilamasligi kerak);
- sachratish jarayoni o’ziga xos harakterli tovush bilan o’tadi va u keskin to’xtashi lozim.
AVTOMOBIL KUZOVINI TA’MIRLASh JIHOZLARI

|
AVTOMOBIL KUZOVINI TA’MIRLASh JIHOZLARI Pdf ko'rish
|
bet | 107/201 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #125447 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasiAVTOMOBIL KUZOVINI TA’MIRLASh JIHOZLARI
ma’ruza mashg’ulotining texnologik kartasi
Faoliyat mazmuni
Ish
bosqichlari
va vaqti
Ta’lim beruvchi
Ta’lim
oluvchilar
Tay-yorgar
lik bosqichi
1. Mavzu bo’yicha o’quv mazmunini tayyorlash.
2. Ma’ruza uchun taqdimot slaydalarini tayyorash.
3. Talabalar o’quv faoliyatini baholash mezonlarini ishlab
chiqish.
1.1. Avvalgi ma’ruza bo’yicha talabalar o’quv faoliyatini
baholash.
Talabalar
berilgan
savollarga javob
beradilar.
1. Mavzuga
kirish
(15 daqiqa)
1.2. Mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o’quv faoliyati
natijalari bilan tanishtiradi.
Tinglaydilar
2-bosqich
Asosiy
bosqich
(55 daqiqa)
2.1. Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish
qilish va izohlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy
jihatlarini tushuntirib beradi
2.2. O’tiladigan mavzuga tuzilmaviy mantiqiy chizma
asosida tushuncha berish;
2.3. Kuzovlarni ta’mirlash jihozlari;
2.4. Bo’yashga tayyorlash va bo’yash jihozlari;
2.5. Zangga qarshi ishlov berish jihozlari to’g’risida
malumotlar beradi.
2.5. Talabalar bilimlarini faollashtirish va mustahkamlash
maqsadida quyidagi savollarni beradi:
Ø
Kuzovlarni ta’mirlash jixozlari.
Ø
Bo’yoqlashga tayyorlash va bo’yoqlash jixozlari.
Ø
Zangga qarshi ishlov berish jixozlari.
Tinglaydilar,
yozadilar.
Talabalar
berilgan
savollarga javob
beradilar.
3.1. Mavzu bo’yicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga
javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.
Savollar
beradilar.
3.
Yakuniy
bosqich
(10 daqiqa)
Mustaqil ishlash uchun “Kuzovlarni ta’mirlash jihozlarining
turlari” mavzusini taqdim etadi va Insert texnikasi asosida
mazkur o’quv materialini o’rganib kelish vazifasini beradi.
Vazifani yozib
oladilar.
3-ilova
|
| |
Dvigatel mehanizmi va tizimlarini TXK va ta’mirlash jihozlari

136
2-bosqich
Asosiy
bosqich
(55 daqiqa)
2.1. Rower Point dasturi yordamida
slaydlarni namoyish
qilish va izohlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy
jihatlarini tushuntirib beradi
2.2.
O’tiladigan mavzuga tuzilmaviy mantiqiy chizma
asosida
tushuncha berish;
2.3.
Dvigatelning yonilg’i ta’minlash tizimini
tekshirish va sozlash stendlari;
2.4.
Dvigatelni
boshqarish modulini, Elektr jihozlarni
diagnostikalash jihozlari. Skanerlar;
2.5.
Dvigatel KShM va GTM larni nazorat qiluvchi va
ularni ta’mirlashda ishlatiladigan
jihozlar;
2.6.
Dvigatelni ta’mirlash qurilmalari to’g’risida
malumot beradi.
2.7.
Talabalar bilimlarini faollashtirish va
mustahkamlash maqsadida quyidagi savollarni beradi:
Ø Dizel dvigatellarini ta’minot tizimiga diagnoz qo’yish
jixozlari
Ø Injektorli avtomobillarning ta’minot tizimini
diagnostikalash jixozlari
Ø Dvigatel KShM va GTM ning texnik holatini.
Kompressometr, kompressograf.
Ø Dvigatelni ta’mirlash jihozlari. Moslama va
echgichlar.
Tinglaydilar,
yozadilar.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
3.1. Mavzu bo’yicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga
javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.
Savollar beradilar.
Jonlantirish uchun savollar

130
4-ilova
2.1-rasm. Avtomobil kuzovini ta’mirlash
jihozi
5-ilova
Bo’yashga tayyorlash jarayoni va ishlatiladigan jihozlar:
1)
shpaklevkalash: -shpatel;
2) siyqalash:
-jilvirlash qo’gozi;
3) gruntovkalash :
-bo’yoq purkash asbobi;
4) siyqalash:
-jilvirlash qo’gozi;
5) bo’yoqlash :
-bo’yash
kamerasi;
6) quritish :
-issiq havo kamerasi;
7) pardozlash :
-artish materiallari.
2.8- rasm. Bo’yoqlash-quritish kamerasi, mod. NORDBERG ECONOMIC
131
6-ilova
Zangga qarshi ishlov berish jihozlari.
Kuzov yuzasi, ayniqsa uning tag qismi tashqi muxit ta’sirida
elektr- kimyoviy va kimyoviy
buzilishga uchraydi. Avtomobil kuzovining zanglashini oldini olish uchun ximoya vositalari
ko’plab qo’llaniladi. Kuzovning (‘govak) ichki sirtlariga zangga qarshi ishlov berishda «Movil»
avtokonservanti (TU 6–15–07–38–76 kam qovushqoq bo’lgan moyli suyuqlik)
havo bilan purkab
sepiladi. Zangga qarshi suyuqlik aralashmasini sepishda havo magistraliga ulanadigan (bosim 0,05
– 0,4 MPa bo’lgan) qurilmadan foydalaniladi.
Ximoya vositalari (tarkibiga qarab) sirtga cho’tkada surtiladi yoki metall surtgichlar
(shpatellar) va purkagichlar bilan surtish mumkin.
Xromlangan ko’rkam bo’laklarni kirdan va zanglovchi omillardan, tashqi muxit ta’siridan
extiyot
qilish uchun ular zamsha va quruq, yumshoq latta bilan artib turilishi kerak.
Bu detallarni zangdan
tozalashda va bo’yoqni yaraqlatib, ishlov berishda, silikonli moddalardan foydalaniladi. Ular
silikonli kukunli
mayda zarrachalardan, mum, silikonlar va boshqa qo’shimchalardan iborat bo’ladi.
Zangga qarshi ishlov beriladigan postlar ko’targich yoki a’gdargich, suyuqlik bilan
ta’minlovchi jihozlar va turli sepgichlar bilan butlanadi.
mavzu
Avtomobil kuzovini ta’mirlash jihozlari

|
Avtomobil kuzovini ta’mirlash jihozlari Pdf ko'rish
|
bet | 106/201 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #125447 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasiAvtomobil kuzovini ta’mirlash jihozlari
9.1.
Ta’lim berish texnologiyasining modeli
Mashg’ulotlar vaqti-4 soat
Talabalar soni 40 - 80
Mashg’ulotlar shakli
Axborotli ma’ruza
Ma’ruza rejasi
1. Kuzovlarni ta’mirlash jihozlari.
2. Bo’yashga tayyorlash va bo’yash jihozlari
3. Zangga qarshi ishlov berish jihozlari.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kuzovning zanglagan va pachoqlangan joylarini to’g’rilash
uskunalari. Payvandlash jihozlari. Choklarni jilvirlash jihozlari. Yo’l-transport hodisasiga
uchragan kuzovlarni tiklash qurilmalari. Geometrik o’lchamlarni nazorat qilish jihozlari.
Kuzovning tiklangan qismlarini bo’yoqqa tayyorlash uchun ishlatiladigan uskunalar. Bo’yoq
tanlash jihozlari. Bo’yoqsepgichlar. Bo’yash kameralari to’g’risida bilim berishni ko’zda tutadi.
Pedagogik vazifalar:
· Kuzovning zanglagan va pachoqlangan
joylarini to’g’rilash uskunalari;
· Payvandlash jihozlari;
· Choklarni jilvirlash jihozlari;
· Yo’l-transport hodisasiga uchragan
kuzovlarni tiklash qurilmalari;
· Kuzovning tiklangan qismlarini
bo’yoqqa tayyorlash uchun
ishlatiladigan uskunalar;
· Bo’yoq sepgichlar. Bo’yash kameralari
to’g’risida bilim berishni ko’zda tutadi.
O’quv faoliyati natijalari:
· Kuzovning zanglagan va pachoqlangan
joylarini to’g’rilash uskunalari;
· Payvandlash jihozlari;
· Choklarni jilvirlash jihozlari;
· Yo’l-transport hodisasiga uchragan
kuzovlarni tiklash qurilmalari;
· Kuzovning tiklangan qismlarini
bo’yoqqa tayyorlash uchun
ishlatiladigan uskunalar;
· Bo’yoq sepgichlar. Bo’yash kameralari
jixozlarning turlarini yoritib beradi.
Ta’lim berish usullari
Ko’rgazmali ma’ruza, suhbat
Ta’lim berish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
Ta’lim berish vositalari
Ma’ruza matni, proektor
Ta’lim berish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Monitoring va baholash
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
| |
VI bob. Yakuniy qoida - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

inspeksiyasi, «O‘zbekenergo» davlat-aksiyadorlik kompaniyasi, «O‘zbekko‘mir» ochiq
aksiyadorlik jamiyati va «O‘zbekneftegaz» milliy xolding kompaniyasi bilan kelishilgan.
Arxitektura va qurilish davlat qo‘mitasi raisi A. TOXTAEV
2005 yil 10 noyabr
Monopoliyadan chiqarish, raqobat va tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash davlat
qo‘mitasi raisi G. SAIDOVA
2005 yil 30 noyabr
Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi B. ALIXONOV
2005 yil 22 noyabr
«O‘zkommunxizmat» agentligi Bosh direktori U. XALMUXAMEDOV
2005 yil 31 oktyabr
«Sanoatkontexnazorat» davlat inspeksiyasi boshlig‘i R. SAIDOV
2005 yil 17 noyabr
«O‘zbekenergo»
davlat-aksiyadorlik
kompaniyasi
boshqaruv
raisi
E.
SHOISMATOV
2005 yil 28 noyabr
«O‘zbekko‘mir» ochiq aksiyadorlik kompaniyasi boshqaruv raisi A. KLIMENKO
2005 yil 12 oktyabr
«O‘zbekneftegaz» milliy xolding kompaniyasi boshqaruv raisi A. AZIZOV
2005 yil 7 noyabr
Elektr
energiyasini
ishlab
chiqarish,
uzatish
va
taqsimlash
qoidalariga
ILOVA
Hisoblash tizimi qurilmasining aniqlik klassi
1-jadval
Ulanishlar uchun aniqlik klassi
Uskuna
turi
500 kV va undan
ortiq, 200 MW va undan
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 156

Insonga ionlovchi nurlanish ta’siri og‘riqsiz bo‘lib, inson buni sezmaydi.
Me’yoridan ortiqcha nurlanish olgandagina, insonda bosh og‘rib, ko‘ngil aynishi,
ko‘zning og‘rishi, kayfiyatning buzilishi, ortiqcha
charchash kabi alomatlar
kuzatiladi.
Nurlanish olgan kishiga yordam ko‘rsatishda dastlab jarohatlangan kishini
alohida xonaga olib chiqilib, issiq choy beriladi, so‘ngra tibbiy xizmat xodimlariga
murojaat qilinadi. Bunday hollarda yordam ko‘rsatuvchi kishi ham himoya
vositalarida bo‘lishi talab etiladi. Ionlovchi nurlanishlar ta’sirida inson jigar, o‘pka,
ichak kasalligi bilan bir qatorda suyak kasali va saraton- oq qon kasaliga mubtalo
bo‘ladi. Bunday kasallikka yo‘liqqanlar doimiy tibbiy nazorat ostida bo‘ladi.
-Mavzu: Dizel dvigatellarini ta’minnot tizimini diagnostikalash, texnik xizmat

181
370 g/t gacha). DAST 4749-73 bo’yicha yonilg’ida mexanik aralashmalar umuman bo’lmasligi
kerak. Mahlumki, dizel dvigatellarining yuqori bosimli yonilg’i apparaturasidagi plunjerli
juftlar 1,5-4,5 mkm tirqish bilan tayyorlangan bo’ladi. Shuning uchun yonilg’idagi mexanik
aralashmalar o’lchami bu miqdordan bir oz katta bo’lgan taqdirda ham, bu juftliklarni jadal
yoyilishiga olib keladi.
Ekspluatatsiya davrida toza yonilg’idan foydalanilsa, ta’minnlash tizimidagi asboblarning
ishlash resursi anchaga uzayadi. Shuning uchun avtomobillar bakiga doim toza yonilg’i quyish
kerak, quyishdan oldin yonilg’i filg’trlanishi yoki iloji boricha tindirilishi (7 sutkadan
ko’p vaqt) kerak. Avtomobillarga mavsumiy xizmat ko’rsatishda yonilg’i baklari qoldiq
ifloslardan tozalanishi kerak. Dag’al va mayin filg’trlarni doim nazorat qilib turish kerak.
Agarda ularni diagnostikalash uchun asbob bo’lmasa, filg’trlarni navbatdagi 2-TXKda
almashtirish zarur.
Dizel dvigatellarining yonilg’i bilan ta’minnlash tizimini chuqur diagnostikalash
ishlariga quyidagilar kiradi: yonilg’i haydash nasosini, yuqori bo simli naso s va
fo rsunkalarni, t iz im z ic hla b biriktirilganligini, yonilg’i va havo filg’trlari holatini
tekshirish va hokazolar.
Dizel dvigateuining ta’minnlash tizimidagi agregat va uzellarni diagnostikalashning
struktura chizmasidan ( 1 - rasm), diagnostikalash alomatlari, ularning texnik holatini aniqlanishi
ko’rinib turibdi.
Dizel dvigatellarining yonilg’i bilan ta’minng’ash tizimi bo’yicha 1-TXK da quyidagi
ishlar bajariladi:
- yonilg’i filtrlardagi qoldiqlardan, iflosliklardan tozalash; - asbob va o’tkazgichlarning
germetik zich biriktirilganligini tekshirish;
- yonilg’i bilan ta’minnlash mexanizmlarining ishlashini tekshirish va uning detallarini
moylash;
- havo filtrini yuvib tozalash.
2-TXK da esa bu ishlar bilan birga quyidagi ishlarni bajarish zarur bo’ladi:
dag’al va mayin filtr elementlarini yangilash;
forsunkaning yonilg’ini sachratish bosimini tekshirish zarur bo’lsa sozlash rostlash ishlarini
bajarish;
yonilg’ini sachratish burchagini tekshiri, zarur bo’lsa sozlash rostlash ishlarini bajarish;
yuqori bosimli yonilg’i nasosining ishlashini jihozda tekshirib ko’rish, zarur bo’lsa sozlash
ishlarini bajarish.
Yuqori bosimli yonilg’i nasosining (YuBYoN) ish unumdorligini aniqlash

|
Yuqori bosimli yonilg’i nasosining (YuBYoN) ish unumdorligini aniqlash Pdf ko'rish
|
bet | 148/201 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #125447 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi2. Yuqori bosimli yonilg’i nasosining (YuBYoN) ish unumdorligini aniqlash.
Tekshirilayotgan nasosni jihozga o’rnatib va uning valini jihoz yuritmasining vali bilan
ulangandan keyin past bosimli yonilg’i o’tkazgichlar zich qilib ulanadi.
Tozalab artilgan, yuvilgan, zarur sachratish bosimiga sozlangan va ish unumdorligi
bo’yicha tanlangan forsunkalar jihozdagi datchik stenkalariga o’rnatiladi. Yuqori bosimli
yonilg’i o’tkazgichlar, nasos sektsiyalariga biriktiriladi. Jihozdagi jumraklar, uning devoridagi
chizma holatlariga to’g’rilanib sinash ishlari bajariladi.
Qo’yida ko’rsatilgan 3-rasmda Jihozdagi elektrodvigatel ishga tushiriladi va
tirqish g’ildirakni (mexovik) burab taxometr (7) orqali nasosning kulachokli valida nominal
aylanishlar chistotasi hosil qilinadi. Nasos kallagiga yonilg’i keltiruvchi naycha ulanib,
tizimga kirib qolgan havo jumrak orqali chiqarib yuboriladi. Past bosimli yonilg’i
naychalarida havo puffakchalari bo’lmasligi kerak. Yonilg’i harorati nazorat paytida 25
0
S
atrofida bo’lishi kerak.
Hisoblash qurilmasi (3-rasm) dastagini burab, milini shkaladagi berilgan raqam to’g’risiga
keltiriladi. Bu raqam sinash davrida stend vali necha marta aylanishi kerakligini ko’rsatadi.
Richagni bosib, aylanishlar sonini hisoblovchi qurilma ishga tushiriladi. Menzurkalarni
to’sib turuvchi tunuka to’siq surilganda forsunkadan menzurkalarga oqa boshlaydi.
Yonilg’i nasosining kulachokli vali belgilangan aylanishlar sonini bajarib
bo’lgandan keyin, tunukali to’siq o’z holatiga qaytadi va yonilg’i oqib, aylanma
rezurvuardan jihoz bakiga tushadi. Yonilg’ining sathi va hajmi menzurkadagi belgi orqali
aniqlanadi. Menzurkalardagi yonilg’ilarni to’kib yuborish uchun taqsimlovchi jumrakni
soat strelkasi bo’yicha burash kerak. YaMZ-236 YuBYoN sektsiyalari o’rtasidagi farq
3 fo izdan oshmasligi kerak.
4.2 - rasm. SDTA-2 jihozi.
|
| |