nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Masala bayoni. Dinning ibtidoiy shakllari

|
Masala bayoni. Dinning ibtidoiy shakllari
|
bet | 10/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaMasala bayoni. Dinning ibtidoiy shakllari
Totemizm. «Totem» so‘zi Shimoliy Amerikada yashaydigan Ojibva qabilasi tilida «uning urug‘i» ma’nosini anglatadi va mohiyatan «odamning hayvonot yoki o‘simlikning muayyan turlariga qarindoshlik aloqasi bor» deb e’tiqod qilish, ehtimol, ma’lum bir jamoaning avvalda asosiy oziqa manbaini tashkil qilgan hayvon yoki o‘simlikka nisbatan e’tibor keyinchalik vujudga kelgan qabila diniy tasavvurlarining asosiy shakllaridan biriga aylangan bo‘lishi mumkin. Urug‘dosh guruhlar o‘zlarini umumiy belgilari va totemlari bo‘lgan hayvon yoki o‘simlikdan kelib chiqqan deb bilar edilar.
Urug‘dosh jamiyatning shakllanish jarayonida totemizm muhim rol o‘ynadi, ayniqsa, qarindosh guruhlarning boshqalardan ajralishiga, «o‘zimizniki», ya’ni «bir totemga tegishli» degan aniq taassurot paydo bo‘lishiga sabab bo‘ldi. Totemizm ta’sirida paydo bo‘lgan urf-odatlar va me’yorlar asrlar davomida qat’iy ravishda qo‘llanildi. Ayni totemga xos bo‘lmagan begonalar bu jamoa urf-odati va me’yorlaridan chetda hisoblangan.
Urug‘ va qabilalar o‘z totemi nomi bilan, masalan, tuyaqush urug‘i, ilon urug‘i, burgut urug‘i, qurbaqa urug‘i, baliq urug‘i kabi nomlar bilan yuritilgan. Urug‘ a’zolari totem hisoblangan hayvon yoki o‘simlikni o‘ldirish, otish, ovlash, behurmat qilish yoki nobud qilish, taomga ishlatish taqiqlangan. Bunday odatga Tabu (taqiqlash) deyilgan. Keyinchalik bu taqiqlar yo‘qola borgan va totemning faqat ba’zi qismlari – kallasi, buyragi yoki jigarini iste’mol qilish taqiqlangan. Totem hisoblangan hayvonni so‘yish vaqtida undan uzr so‘raganlar, gunohini soqit qilishga uringanlar.
Shunday qilib ibtidoiy odam o‘zini tabiatdan ajratmagan, o‘zi va uni o‘rab olgan borliqdagi narsa va xodisalar orasida qon-qarindoshlik mavjud deb tasavvur qilgan.
Hozirda qo‘llanilib kelinayotgan muchal yillari ham tarixan totemizm bilan bog‘liqdir. Chunonchi, sichqon, sigir, yo‘lbars, quyon, baliq, ilon, ot, qo‘y, maymun, tovuq, it, to‘ng‘iz yillari shu jumladandir.
Insoniyat taraqqiyotining dastlabki bosqichlarida totemizmning asosiy vazifalari, yuqorida aytib o‘tilganidek, birlashtiruvchilik, tartibga soluvchilik edi. Totemizm diniy shakllarning dastlabkisi sanalsa-da, hozirda ham ko‘plab xalqlarning urf-odatlarida, e’tiqodlarida uning unsurlari saqlanib qolgan (masalan, Hindistonda sigir, Avstraliyada kenguru, qirg‘izlarda oq bug‘u afsonaviy baxt keltiruvchi hayvon sifatida ulug‘lanadi).
|
| |
Fetishizm - Dinshunoslik

|
Dinshunoslik
|
bet | 11/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaFetishizm. Fetishizm ham eng qadimgi, ya’ni ibtidoiy din shakllaridan biri. Fetishizm – portugalcha «fetisho», fransuzcha «fetish» so‘zidan olingan bo‘lib «sehrli narsa», «sehrli buyum» degan ma’noni bildiradi. Fetishizm – jonsiz narsalarda qandaydir g‘ayritabiiy kuch bor deb ularga ishonish, sig‘inish, ulardan madad kutish demakdir. Fetishizm xilma-xil shaklda namoyon bo‘lib kelgan va u xozirgi barcha dinlarda ham uchraydi.
Bunday fetish tosh, tayoq, daraxt, birorta narsa, moddiy buyumlar bo‘lishi mumkin. Bunday fetishlashtirilgan buyumlar keyinchalik tumor, sanam, but qabilar bo‘lgan, ular xozir ham uchrab turadi. Ibtidoiy odamlar mazkur buyum-fetishlar mo‘jizali, o‘zlarining hayotiga ta’sir qilish qobiliyatiga ega ekanligiga ishonganlar, undan madad va yordam kutganlar.
Shunday qilib fetishizmning mohiyati ibtidoiy odamlarning dahshatli tabiat kuchlari oldida ojizliklari natijasida xurofiy qo‘rqinch tuyg‘ulari asosida qandaydir g‘ayritabiiy kuchdan madad kutish, uning himoyasiga umid bog‘lashdan iborat diniy xis-tuyg‘udir, deb aytishimiz mumkin.
Ikona (xudo tasviriga), «muqaddas» daraxt va toshlar, aziz avliyolar ularning qabrlariga, har xil tumorlarga, ko‘zmunchoq va boshqalarga sig‘inish, ularni muqaddas deb bilish fetishizmning bizgacha yetib kelgan qoldig‘idir.
Animizm. Animizm ham ibtidoiy din shakllaridan biridir. Animizm – lotincha «anima» so‘zidan olingan bo‘lib, jon, ruh degan ma’noni anglatadi. Bu nom ingliz etnografi E.Teylor tomonidan kiritilgan. Animizmning mohiyati kishi ruhining, jonining borligi va uning o‘lmasligiga ishonishdir. Animizmda ruhlar tabiiy xodislarni boshqaradi, unga ta’sir o‘tkazadi deb hisoblanadi. Bu ruhlar yo sahiy yoki kishilar baxtiga, hayotiga tahdid soluvchi bo‘lishi mumkin deb tasavvur qilingan. Ibtidoiy odamlar vafot etgan kishilarning ruhlari abadiy, o‘lmas deb hisoblab, ularga sig‘inganlar. Ular o‘z tanalari tuzilishini, kishi o‘lishi, tush ko‘rishi va jasadlari bilan bog‘liq xodisalarni tushuna olmay, jonni mavjud bir narsa deb bilib, kishi o‘lishi bilan jon tanani tark etib ketadi, boshqa narsalarga ya’ni hayvonlarga, yosh chaqaloq bolalarga o‘tadi deb tasavvur qilganlar. Uyquni jonning kishi tanasini vaqtincha tashlab ketishi, tushni esa kishi uxlab yotganda jonning boshqa o‘lib ketgan kishilarning joni bilan uchrashuvi deb bilganlar.
Animizmga e’tiqod qilganlar odam o‘lgandan so‘ng jon tanadan chiqib ketadi va o‘lmaydi, abadiy yashaydi deb hisoblaganlar. Shu asosda ruhning o‘lmasligi to‘g‘risidagi tasavvurlar yuzaga kelgan. Shu bilan birga ibtidoiy odamlar har bir narsaning o‘z ruhi-joni bor deb tasavvur qilgan.
Qadim Turkistonda marhumning jonini, ruhini «arvoh» deb atashgan. Arvoh esa uzoqqa ketmay shu joyda aylanib yuradi, uydagi barcha ishlardan xabardor bo‘lib turadi deb o‘ylaganlar. Arvohlarni rozi qilish, g‘azabini keltirmaslik maqsadida har xil qurbonlik marosimlarini o‘tkazganlar.
O‘tgan ajdodlar arvohiga sajda qilish, ularni xotirlash, tabiat va tabiat kuchlariga sig‘inish natijasida muqaddas joylar, avliyolarning qabrlari vujudga kelgan.
|
| |
YO‘RIQLI TEXNOLOGIK XARITA

№
|
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va hom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
1
|
Ish joyini tashkil etish
|
Chilangarlik asbob-uskunalari
|
|
Post va undagi asbob va jihozlar holatini ko‘zdan kechiradi
|
2
|
Xavfsizlik texnikasi
|
1.Plakatlar
2.Xavfsizlik texnikasidan yo‘riqnoma
3.Qayd qilish jurnali
|
|
Xavfsizlik texnikasi qoidalari bilan tanishadi va ma’lumotlarni yozib oladi
|
3
|
Uzatmalar qutisini boshqarish mexanizmining umumiy tuzulishi
|
1.Plakatlar
2.Kalitlar to’plami
3. Uzatmalar qutisi
|
|
Kardanli uzatmaning nosozliklariga, uning shovqin bilan ishlashi (avtomobilning harakatida bir uzatmadan boshqasiga o‘tishda va tirsakli valning aylanishlar sonini oshishida, hamda avtomobilni tormozlab keyin tezlik oshirilayotganda), 1000Sdan yuqori harorata qizib ketishi, tebranib aylanishi va boshqalardan iborat.
|
4
|
Uzatmalar qutisini boshqarish mexanizmining texnik holatini aniqlash
|
1.Plakatlar
2.Kalitlar to’plami
3. Uzatmalar qutisi
|
|
Kardan valining krestovinasi salnigining ishdan chiqishi, ignasimon podshipnik va mahkamlash tirnog‘ining yeyilishiga olib keladi. Kardanli uzatmaga TXKdan avval diagnoz qo‘yiladi, buning uchun maxsus asbob yordamida kardan valini qo‘l bilan ikki tomonga keskin burab aylantirib, lyufti aniqlanadi.
|
5
|
Uzatmalar qutisini boshqarish mexanizmining nosozliklarini bartaraf etish
|
1.Plakatlar
2.Kalitlar to’plami
3. Uzatmalar qutisi
|
|
Uzatmalar qutisi nosozliklarining belgilari va ularni bartaraf etish usullari.Uzatmalar qutisining detallari katta yuklanishlarda tinimsiz ishqalanib ishlashi natijasida ularning yeyilishiga olib keladi.
|
Rux elektrodda Mis edektrodda

|
Rux elektrodda Mis edektrodda
|
bet | 3/8 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 22,21 Kb. | | #127661 |
Bog'liq Galvanik elementlarning xalq xo\'jaligidagi o\'rni Reja-fayllar.orgRux elektrodda Mis edektrodda
Zn0-2e = Zn2+ H2SO4 + 2e = H2 + SO42-
oksidlanish protsess qaytarilish protsess
Bu elektrod protsesslarni umumlashtirib oksidlanish-qaytarilish reaksiyasi xolida quyidagicha yozish mumkin:
Zn + H2SO4 = ZnSO4 + H2
Galvanik elementni har xil metallar juftidan hosil kilish mumkin. Masalan, Daniel-Yakobi elementida rux va mis elektrodlar tegishlicha ZnSO4 va CuSO4 tuzlarining 1 molyar eritmasiga tushirilgan va elektrodlar galvanometr orqali to‘tashtirilgan. Bunda elektronlar aktiv metalldan (Zn) noaktiv metallga (Cu) tomon yo‘naladi. Agar elektrolit eritmalar o‘zaro birlashtirilmasa, rux sulfat eritmasida musbat zaryadlangan Zn ionlari, mis sulfat eritmasida manfiy zaryadlangan SO42- ionlari tuplanadi, bu esa protsesning davom etishiga qarshilik ko‘rsatadi. Shuning uchun ikkala idishdagi eritmalar elektrolit eritmasi bilan tuldirilgan naycha yoki yarim o‘tkazgich tusik yordamida to‘tashtiriladi. Bu bilan Zn2+ kationlari va SO42- anionlarining bir idishdan 2-chi idishga diffuziyalanishi ta’minlanadi va natijada oksidlanish-qaytarilish protsessi davom etadi:
Zn0 + Cu2+ = Zn2+ + Cu0
Bu galьvanik elementni quyidagi elektroximiyaviy sxema bilan yozish mumkin:
A(-)Zn2+ / Zn// Cu2+ / Cu (+) K
anod katod
Bundan ko‘rinadiki, anodda, oksidlanish protsesi, katodda qaytarilish protsessi boradi.
Galvanik elementning elektr yurituvchi kuchi (e.yu.k.) ni aniqlash uchun elektrod potensial qiymati kattasidan qiymati kichigi ayirib tashlanadi. Masalan, normal konsentratsiyadardagi rux-mis elementida:
|
| |
Zn2+ - Galvanik elementlarning xalq xo'jaligidagi o'rni Reja

|
Galvanik elementlarning xalq xo'jaligidagi o'rni Reja
|
bet | 8/8 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 22,21 Kb. | | #127661 |
Bog'liq Galvanik elementlarning xalq xo\'jaligidagi o\'rni Reja-fayllar.orgZn2+ + 2e = Zn
4 OH- - 4e- = O2 + 2H2O
Elektrolizga doir miqdoriy qonunlar ingliz olimi M.Faradey tomonidan kashf etilagan.
Faradeyning 1-chi qonuni. Elektroliz protsessida elektrodlarda ajralib chiqadigan modda miqdori elektrolitlardan utgan elektr miqdoriga to‘g‘ri proporsionaldir; m = k .Q
bu erda m- modda miqdori, k - proporsionallik koeffitsienti. (uni moddaning elektroximiyaviy ekvivalenti ham deyiladi va u elektrolitdan bir sekundda bir amper toq kuchi yoki bir kulon elektr o‘tganda ajralib chikkan modda miqdorini ko‘rsatadi), Q-elektrolitdan utgan elektr miqdori (kulonlar xisobida).
Faradeyning 2-chi qonuni. Turli ximiyaviy birikmalardan bir xil miqdorda elektr toqi utganida elektrodlarda ekvivalent miqdorda modda ajralib chiqadi yoki bir ekvivalent istalgan modda ajralib chiqishi uchun elektrolitdan 96500 kulon elektr toqi o‘tkazish kerak:
I, II qonunlarning matematik ifodasi quyidagicha:
bu erda; m - kaytarilgan yoki oksidlangan modda miqdori, e - moddaning ekvivalenti, Q elektr miqdori o‘rniga J*t kuyilsa:
J-toq kuchi. t-toq o‘tish vakti (sekunad.)
e*J*t
m = ---------
96500
Faradey qonunlarini bilgan xolda quyidagilarni xisoblash mumkin:
a) elektr miqdori ajratib chiqaradigan modda miqdorini:
b) Ajralib chikkan modda miqdoriga va toqni elektrolizdan o‘tish vaktiga karab toq kuchini.
http://fayllar.org
|
| |
Mavzu bo’yicha savollar - Dinshunoslik

|
Dinshunoslik
|
bet | 74/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaMavzu bo’yicha savollar
Ekstremizm, aqidaparastlik va mutaassiblik tushunchalarining mazmuni nima?
Terrorizmning mohiyati va uning xalqaro miqyos kasb etishining sabablari nimada?
Diniy mutaassiblikning ilk paydo bo’lishi qaysi davrga borib taqaladi?
Musulmon dunyosining diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash tajribasining ahamiyatli jihatlarini keltiring.
Fundamentalizm va ekstramiz nima?
Diniy ekstemistik kuchlar o’tmishda qanday jinoyatlarni amalga oshirganlar ?
Diniy fundamentalizm va diniy ekstremizm deganda nimani tushunamiz?
Diniy ekstremistik kuchlar o‘z maqsadlarini amalga oshirish uchun qanday kurash usullardan foydalanishga harakat qiladilar?
Vahhobiylik qachon yuzaga kelgan? Ularning asosiy g‘oyasi va maqsadi nima?
Vahhobiylar o‘z maksadlari yo‘lida qanday jinoyatkorona ishlarni amalga oshirganlar?
Vahhobiylik oqimining tashkiliy tizimi bo‘lmish «O‘zbekiston islom harakati» haqida nimalarni bilasiz? Uning O‘zbekiston taraqqiyotiga tahdidi nimalarda?
Agar vahhobiylarning g‘oya va da’vatlarini qabul qilsak nimalarga rozi bo‘lishimiz kerak bo‘ladi?
«Hizbut-Tahrir» oqimining asosiy g‘oyasi va maqsadi nima?
«Hizbut-Tahrir» tuzilma jihatdan qanday shaklda?
O‘zbekiston taraqqiyotiga tahdid solgan yana qanday diniy-ekstremistik harakatlarni bilasiz?
Islom Karimov O‘zbekiston taraqqiyotiga tahdid solayotgan kuchlarning niyati va maqsadini qaysi risolalarida bayon etgan?
Foydalanilgan adabiyotlar
Diniy mutaassiblik: mohiyat, maqsadlar va oldini olish yo’llari / A.Hasanov, O.Yusupov, K.Shermuhamedov, U.G’afurov, J.Karimov. – Toshkent: Movarounnahr, 2013. – 160 b.
Tulepov A. Islom va aqidaparast oqimlar. To’ldirilgan nashr. Mas’ul muharrir Shayx Abdulaziz Mansur. – Toshkent: Sharq, 2014. – 536 b.
Ilmdan boshqa najot yo’q / A.Abdullaev, N.Hakimova, Sh.Jo’raev, J.Karimov. – Toshkent: «Toshkent islom universiteti» nashriyot-matbaa birlashmasi, 2015. – 156 b.
Shermuhammedov K., Karimov J., Najmiddinov J. Diniy ekstremizm va terrorizmga qarshi kurashning ma’naviy-ma’rifiy asoslari. – Toshkent: «Movarounnahr» nashriyoti, 2016. – 224 b.
Irisov B “Din, aqidaparastlik va tahdid” Toshkent , ma’naviyat 2002 yil
|
| |
Va innovatsiyalar vazirligi

Va innovatsiyalar vazirligi
Download
159 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
26.05.2024
Hajmi
159 Kb.
#254412
Download
159 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Va innovatsiyalar vazirligi
Download
159 Kb.
Matnni ko'rish
Shomanizm - Dinshunoslik

|
Dinshunoslik
|
bet | 12/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaShomanizm. Shomonizm ham kishilik jamiyatining eng qadimgi davrlaridagi dinlaridan biridir. «Shomon» tunguscha so‘z bo‘lib «o‘ta hayajonlangan», «jazavali kishi» degan ma’noni anglatadi. Bu dinning ruhoniysi shomon hisoblangan. Shomonizmda ayrim kishilar alohida ilohiy qudratga ega ekanligiga ishonadilar. Shomonlar o‘z qavmlarini, odam yaxshi va yovuz ruhlar, arvohlar panohida, homiyligida yashaydi, odamning sog‘lig‘i, baxti va taqdiri shularning qo‘lida, deb ishontiradilar.
Shomonlar odamlar va ruhlar o‘rtasida vositachilik qila olish qudratiga ega bo‘lgan kishilardir. Odamlar shomonlar kelajakni oldindan aytib berish, uzoq joylardagi voqealarni bilish, kasalliklarni daf etish, tabiat xodisalarini o‘zgartirish va boshqalarga qodir deb qarab ularga ishonganlar. Shomonlar g‘ayritabiiy qobiliyatiga ega bo‘lib, ashula aytish, raqsga tushish, nog‘ora, childirma chalish yo‘li bilan jazavaga tushib, yovuz va sahiy ruhlar bilan bevosita aloqa va munosabatda bo‘lish orqali kasalliklarni davolash, tabiat kuchlarini jilovlash, pol boqish amallarni bajarishgan.5
Shomonlar odamlar diqqatini o‘ziga qaratish uchun turfa rasm-rusmlarga rioya qilishgan, turli buyumlar osilgan maxsus kiyimlarni kiyishgan, qo‘ng‘iroqli childirma va nog‘oralardan foydalanganlar.
Xulosa shuki, shomonizmning totemizm, fetishizm, animizmdan farqi bor. Bu dinlarda odamlar hayvonlar, o‘simliklar, turli buyumlar va ruhlarga sig‘ingan bo‘lsa, shomonizmda odamlar odamga-shomonga ishongan va sig‘ingan.
Sehrgarlik (magiya). Ibtidoiy din shakllaridan yana biri sehrgarlikdir. Sehrgarlik odamga, hayvonga, tabiatga ma’lum maqsadni ko‘zlagan holda g‘ayritabiiy yo‘l bilan ta’sir etish uchun qilinadigan hatti-harakatlar, duolar va ishlardir.
Sehrgarlik yolg‘on va ko‘zga ko‘rinmaydigan sehrli aloqa va ta’sirlarning tabiatda mavjudligiga ishontirish, ayrim xollarda odam bilan tabiat orasidagi munosabatlarga ham o‘zaro ta’sir o‘tkazish, bir odamning ikkinchi bir shaxsga ta’sir qila bilish qobiliyatiga ega ekanligini uqtirishdan iborat diniy e’tiqoddir.6
Sehrgarlik yo‘li bilan ko‘pincha havf-xatardan saqlanish yoki dushmanga zarar yetkazish maqsadida uzoq masofadan bo‘lsada, jismoniy xamda nojismoniy ta’sir o‘tkazishga harakat qilingan. Bu ish bilan jodugarlar, azoyimxonlar, folbinlar, duoxonlar, baxshilar shug‘ullanganlar.
Sehr-jodu qilishning turlari turli-tuman bo‘lib, unga asosan quyidagilar kiradi. Birovga yoki dushmanga ziyon-zahmat yetkazish, xarbiy sehrgarlik, muhabbat sehrgarligi, isitma-sovutma, kasallikdan davolash sehrgarligi, yomon yoki yovuzlikdan qo‘riqlash sehrgarligi va boshqalar.
Sehrgarlik barcha dinlarda ham muhim o‘rin olganligi bilan ajralib turadi.
Xulosa shuki, sehrgarlik odam, hayvon va tabiatga g‘ayritabiy yo‘l bilan ta’sir o‘tkazish maqsadida ma’lum kishilar tomonidan bajariladigan hatti-xarakatlardir.
|
| |
Выбран правильный ответ - Вопрос №1 Elektrostatik maydon kuch chiziqlarining boshi va oxiri qayerda bo‘ladi? Выбран...

|
Вопрос №1 Elektrostatik maydon kuch chiziqlarining boshi va oxiri qayerda bo‘ladi? Выбран неправильный ответ
|
bet | 4/5 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 291,43 Kb. | | #139649 |
Bog'liq 20240113T1015 - Tursunova Gulhayo - Новый тестВыбран правильный ответ:
shar
Вопрос № 34
Qaysi asboblar yordamida o’zgaruvchan tokni o’zgarmas tokka aylantirish mumkin?
1) transformator; 2) yarimo’tkazgichli diod; 3) elektron lampa-diod; 4) tranzistor
Выбран правильный ответ:
2,3
Вопрос № 35
Elektroliz deb nimaga aytiladi?
Выбран правильный ответ:
elektrolit eritmalardan tok o’tishi natijasida elektrodlarda modda ajralish hodisasiga
Вопрос № 36
Ferromagnetiklar uchun magnit singdiruvchanlik kattaligi qanday sohada bo’ladi?
Выбран правильный ответ:
µ>>1
Вопрос № 37
Mexanik deformasiya natijasida qutiblanishi yuzaga keladigan dielektrik qanday nom bilan yuritiladi
Выбран правильный ответ:
Piezoelektrik
Вопрос № 38
Ampermetrga shunt tanlashning maqsadi nimadan iborat?
Выбран правильный ответ:
Kattaroq tokni o‘lchash
Вопрос № 39
Tok zichligining zarrachalar tezligiga bog’lanishini ko’rsating.
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 40
Elektromagnit maydon energiyaga egaligini qanday misol bilan tushuntirish mumkin?
Выбран правильный ответ:
Yorug‘lik nuri ta'sirida jismlarning isishi orqali
Вопрос № 41
Nuqtaviy zaryadning elektr maydoni kuchlanganligini belgilang
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 42
Metallardagi elektr toki qanday zarrachalarning harakati bilan bog‘liq
Выбран правильный ответ:
Elektronlarni harakati bilan
Вопрос № 43
Induksiya so‘zining lug‘aviy ma'nosi nima?
Выбран правильный ответ:
uyg’otish
Вопрос № 44
Elektron nima?
Выбран правильный ответ:
1,6·10-19 C manfiy zaryadga ega bo’lgan elementar zarracha
|
| |
РАЗРАБОТКА - download

Qidiruv: РАЗРАБОТКА
Разработка проекта услуги подготовки водителя в автошколе с дистанционным обучением
2,3 Mb.
28
o'qib
Разработка Технологического Процесса Для Производства Листа Методом Холодной Прокатки
Muhammad Al-Xorazmiy Nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti Assistenti
Обзор
150,23 Kb.
5
o'qib
Грошев А. С., Плюснина И. В. Разработка информационной системы: Учебное пособие. Котлас, 2006. 62 с
Temir yо‘l transportida axborot tizimlari (I qism). O‘quv qo‘llanma. T.: “Transport” nashriyoti, 2021 y. 276 b
16,84 Kb.
1
o'qib
Тема: Разработка автоматизированной системы управления параметров комнат и цехов на основе облачных технологий. Ассистент кафедры «Общетехнические предметы»
«Общетехнические предметы» Азиатского Международного Университета Муродов Ойбек Туракулович
110,5 Kb.
1
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Выбран правильный ответ - Вопрос №1 Elektrostatik maydon kuch chiziqlarining boshi va oxiri qayerda bo‘ladi? Выбран...

|
Вопрос №1 Elektrostatik maydon kuch chiziqlarining boshi va oxiri qayerda bo‘ladi? Выбран неправильный ответ
|
bet | 2/5 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 291,43 Kb. | | #139649 |
Bog'liq 20240113T1015 - Tursunova Gulhayo - Новый тестВыбран правильный ответ:
Kovaklar
Вопрос № 11
O‘zgaruvchan tok nima yordamida to‘g‘irlanadi?
Выбран правильный ответ:
Diod
Вопрос № 12
Elektr maydonida joylashtirilgan dielektrikning qutblanishi holatiga maydon ... o`zgarishi ta’sir etadi
Выбран правильный ответ:
kuchlanganligining
Вопрос № 13
Mеtall o’tkazgichlarda qanday zarrachalar tоk tashuvchi bo’ladi?
Выбран правильный ответ:
Erkin elеktrоnlar
Вопрос № 14
E.YU.K xalqaro birliklar sistemasida qanday birlik bilan o’lchanadi?
Выбран правильный ответ:
Volt (V)
Вопрос № 15
Оstrоgradskiy – Gauss tеоrеmasi qanday ifоdalanadi:
Выбран правильный ответ:
yopiq sirt оrqali vеktоr оkimi хajm buyicha оlingan vеktоr
divеrgеntsiyasining intеgraliga tеng;
Вопрос № 16
Tokning qanday ta'sirlari mavjud?
Выбран правильный ответ:
Issiqlik, magnit, kimyoviy yoruğlik
Вопрос № 17
Zaryadlangan tinch turgan zarracha atrofida qanday maydon hosil bo’ladi?
Выбран правильный ответ:
Elеktrostatik elеktr maydon
Вопрос № 18
Elektr zaryadini tashuvchilarning bir tamonga tartibli harakati ... deb ataladi.
Выбран правильный ответ:
elektr toki
Вопрос № 19
Qutblanish vеktоri nimani ko’rsatadi?
Выбран правильный ответ:
Dielеktrikning birlik хajmdagi natijaviy dipоl mоmеntini
Вопрос № 20
Potentsial birligi 1V nimaga tеng?
Выбран правильный ответ:
1 J/Kl
Вопрос № 21
Dielektrikning qutiblanish vektori deb …. aytiladi.
Выбран правильный ответ:
Dielektrik birlik hajmining elektr momentiga
|
| |
Turli elektrolitlarda metallarning elektrod potensiallarini

Turli elektrolitlarda metallarning elektrod potensiallarini
Download
333,38 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
27.11.2023
Hajmi
333,38 Kb.
#106464
Download
333,38 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Turli elektrolitlarda metallarning elektrod potensiallarini
Download
333,38 Kb.
Matnni ko'rish
Вопрос № 45
n-tip aralashmali yarim o’tkazgich xosil qilish uchun nimaqish kerak bo’ladi?
Выбран правильный ответ

|
Вопрос № 45
n-tip aralashmali yarim o’tkazgich xosil qilish uchun nimaqish kerak bo’ladi?
Выбран правильный ответ
|
bet | 5/5 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 291,43 Kb. | | #139649 |
Bog'liq 20240113T1015 - Tursunova Gulhayo - Новый тестВопрос № 45
n-tip aralashmali yarim o’tkazgich xosil qilish uchun nimaqish kerak bo’ladi?
Выбран правильный ответ:
4- gruppa elementiga 5-gruppa elementi qo’shiladi
Вопрос № 46
Kichik toklarni o‘lchash asbobni ko‘rsating.
Выбран правильный ответ:
Galvonometr
Вопрос № 47
Zaryadlangan yakka o’tkazgich sirti yaqinidagi elеktr maydon kuchlanganligi Е ga tеng bo’lsa, uning ichidagi kuchlanganlik nimaga tеng bo’ladi?
Выбран правильный ответ:
0
Вопрос № 48
Elеktrostatik maydon dеganda qanday maydon tushuniladi?
Выбран правильный ответ:
Tinch turgan zaryad hosil qiladigan maydon
Вопрос № 49
Elektrolitik dissotsatsiya deb nimaga aytiladi?
Выбран правильный ответ:
suyuqlik molekulalarinig elektr maydoni ta’sirida modda molekulalarining ionlarga ajralishiga aytiladi.
Вопрос № 50
Bog‘langan zaryadlar deb nimaga aytiladi?
Выбран правильный ответ:
Neytral atom va molekulalarga birlashgan zaryadlarga aytiladi
|
| |
Вопрос № 22
 va  orasidagi bog‘lanishni yozing
Выбран правильный ответ

|
Вопрос № 22
va orasidagi bog‘lanishni yozing
Выбран правильный ответ
|
bet | 3/5 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 291,43 Kb. | | #139649 |
Bog'liq 20240113T1015 - Tursunova Gulhayo - Новый тестВопрос № 22
va orasidagi bog‘lanishni yozing
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 23
Zanjirning bir kismi uchun Om qonuniga muvofik tok kuchi kuchlanishga ...
Выбран правильный ответ:
to`g`ri proportsional
Вопрос № 24
Ochiq sistema uchun zaryadlarni saqlanish qonunini yozing:
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 25
Vaqt o’tishi bilan miqdori va yo’nalishi o’zgarmaydigan …. tok deb ataladi.
Выбран правильный ответ:
o’zgarmas tok
Вопрос № 26
Sferik kondensatorining sig’imini ko’rsating?
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 27
Elеktr maydonining biror nuqtadagi potintsiali dеb ... zaryadga mos kеlgan potitsial enеrgiyaga tеng bo’lgan fizikaviy kattalikga aytiladi?
Выбран неправильный ответ:
Maydonning shu nuqtasiga kiritilgan bir birlik manfiy
Вопрос № 28
Dipol momenti ifodasini ko’rsating.
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 29
Neytron zaryadi qanchaga teng? (Kl)
Выбран правильный ответ:
0
Вопрос № 30
Elektromagnit maydon energiyaga egami?
Выбран правильный ответ:
Materiya modda va maydon ko‘rinishlariga ega. Shu sababli moddani xarakterlovchi energiya, impuls kabi kattaliklar maydon uchun ham o‘rinlidir
Вопрос № 31
Elеktrostatik maydonda potеntsial yuqoriga ortib bormoqda. Maydon kuchlanganligi qaysi tomonga yo’nalgan?
Выбран правильный ответ:
Pastga
Вопрос № 32
Tok zichligi bilan tok kuchi orasidagi bog‘lanishni yozing
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 33
Qanday shakldagi o’tkazgichda elеktr zaryadi tеkis taqsimlanadi?
|
| |
To'liq bitta bitli qo'shimchani - 21-Mavzu: Summator va hisoblagich haqida tushuncha Reja: Summator va hisoblagich haqida tushuncha

|
21-Mavzu: Summator va hisoblagich haqida tushuncha Reja: Summator va hisoblagich haqida tushuncha
|
bet | 2/2 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 45,97 Kb. | | #256985 |
Bog'liq 21-Mavzu Summator va hisoblagich haqida tushuncha Reja SummatoTo'liq bitta bitli qo'shimchani amalga oshirish uchun eng kam ahamiyatli bitdan olib o'tishni hisobga olish kerak (P 0 ). Shuning uchun qo'shimchada uchta kirish bo'lishi kerak. Uchinchi kiritishni hisobga olgan holda qurilma uchun haqiqat jadvalini tuzamiz:
A
|
B
|
P0 _
|
P
|
S
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
1
|
0
|
1
|
0
|
0
|
1
|
0
|
1
|
1
|
1
|
0
|
1
|
0
|
0
|
0
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1
|
0
|
1
|
0
|
1
|
1
|
1
|
1
|
1
|
P chiqishi uchun PDNF ni tuzamiz (eng muhim bitga olib boramiz):
P =(¬ A ∧ B ∧ P 0 ) ∨ (A ∧ ¬ B ∧ P 0 ) ∨ (A ∧ B ∧ ¬ P 0 ) ∨ ( A ∧ B ∧ P 0 )
O‘zgartirish:
1) (A ∧ B ∧ ¬ P 0 ) ∨ (A ∧ B ∧ P 0 ) = (A ∧ B) ∧ (¬ P 0 ∨ P 0 ) = A ∧ B
Bizda , P = (¬ A ∧ B ∧ P 0 ) ∨ (A ∧ ¬ B ∧ P 0 ) ∨ (A ∧ B)
2) (¬ A ∧ B ∧ P 0 ) ∨ (A ∧ B) = B ∧(¬) A ∧ P 0 ∨ A ) = B ∧ (¬ A ∨ A ) ∧ (P 0 ∨ A) =
= B ∧ (P 0 ∨ A) = (B ∧ P 0 ) ∨ (A ∧ B)
Bizda, P = (A ∧ ¬ B ∧ P 0 ) ∨ (B ∧ P 0 ) ∨ (A ∧ B)
3) (A ∧ B) ∨ (A ∧ ¬ B ∧ P 0 ) = A ∧ (B ∨) ¬ B ∧ P 0 ) = A ∧ (B ∨ ¬ B)(B ∨ P 0 )0) = (A ∧ B) ∨
(A ∧ P0 = A ∧ (B ∨ P=) P = A ∧ B ∨ A ∧ P 0 ∨ B ∧ P 0
S chiqishi uchun haqiqat jadvalini tahlil qilaylik. Agar birlik aynan bitta kirishni (boshqa ikkita kirishda nol o'rnatilgan bo'lsa) yoki barcha uchta kirishni birdaniga kiritsa, S qiymati nolga teng bo'lmaydi, ya'ni: S = ¬( A ∧ B ∨ A ∧ P 0 ∨ B ∧ P 0 ) ∧ (A ∨ B ∨ P 0 ) ∨ (A ∧ B ∧ P 0 )
Eng yuqori darajaga o'tish formulasini hisobga olgan holda, bizda:
S = ¬ P ∧ (A ∨ B ∨ P 0 ) ∨ (A ∧ B ∧ P 0 )
Shunday qilib, bir bitli ikkilik qo'shimchani quyidagi sxema yordamida amalga oshirish mumkin (2-rasmga qarang, qo'shimchaning belgisi chapda ko'rsatilgan), bu olingan mantiqiy formulalarga (1) va (2) mos keladi.
P va S mantiqiy funktsiyalarini boshqa formulalar yordamida ifodalash mumkinligini unutmang. Bunday holda, bir bitli ikkilik qo'shimcha uchun boshqa mantiqiy sxema kerak bo'ladi.
Elektr hisoblagich — maʼlum vaqt oraligʻida sarflangan elektr energiyasini hisoblaydigan elektr oʻlchash asbobi. Oʻzgarmas tok va oʻzgaruvchan tok Elektr hisoblagich lari bor. Oʻzgarmas tok zanjirida magnitoelektrik, ferrodinamik, elektrolitik va elektrodinamik sistemalar, oʻzgaruvchan tok zanjirida induksion (aktiv va reaktiv energiyani hisobga oladigan) Elektr hisoblagichlar ishlatiladi. Elektrolitik sistemadan boshqa hamma sistemalarda Elektr hisoblagich mikroelektr dvigateldan iborat boʻlgani uchun ular koʻpincha motorli Elektr hisoblagich deb ataladi. Elektr hisoblagichda tekshiriladigan zanjirga ketmaket va parallel ulanadigan tok hamda kuchlanish zanjirlari boʻladi.
Oʻlchash natijasi (kilovattsoat) disk oʻqi bilan chervyakli uzatma orqali biriktirilgan hisoblash mexanizmidan olinadi. Oʻzgaruvchan tok Elektr hisoblagichlari xonadonlarda, yoritish tarmoqdarida, kommunal xoʻjalikda, oʻzgarmas tok E. hlari yirik korxonalarda ishlatiladi.
|
| |
Integratsiyalashuv darajasiga ko‘ra

|
Integratsiyalashuv darajasiga ko‘ra
|
bet | 28/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgIntegratsiyalashuv darajasiga ko‘ra barcha axborot tizimlarini beshta sinfga
ajratish mumkin:
1-sinf — vazifali axborot tizimlaridan iborat bo‘lib, unda bir-biri bilan
bog‘liq bo‘lmagan vazifalar avtomatlashtiriladi. Odatda bunday tizimlar o‘zaro
na ish, na axborot jihatidan bog‘liq bo‘ladi. Har bir vazifa uchun ma’lumotlar
tashkil etiladi va yig‘iladi.
2-sinf — o‘zaro bog‘liq vazifalarni avtomatlashtirish bilan ajralib turadi.
Ular ayrim tamoyillarga ko‘ra ajratilib kenja tizimlarda guruhlanadi. Kenja
tizimlarning ish qobiliyatini ta’minlash uchun lokal ma’lumotlar bazasi yoki
o‘zaro bog‘langan lokal fayllar tashkil etiladi.
3-sinf — yagona ma’lumotlar banki asosida kenja tizimlar o‘rtasida o‘zaro
aloqani amalga oshirgan tizimlardan iborat. Ayni paytda kenja tizimlar yanada
yirikroq
konstruksiyaga
(masalan,
«hisobot»,
«tahlil»,
«boshqarish»,
«rejalashtirish» bloklari va hokazo) birlashadi. Birlashuv nomigagina amalga
oshirilmagan. Tizim ichidagi integratsiyalashuv funksional va model darajasida
amalga oshiriladi. Ayni paytda axborot maqsadi, modeli, mezon va cheklovlar,
axborotni tashkil etash, axborot texnologiyasi har bir daraja, har bir blok
doirasida o‘zaro bog‘liq bo‘ladi.
4-sinf — bloklarni yagona axborot banki va yagona axborot texnologiyasi
bilan yagona tizimga qo‘shib yuborish orqali amalga oshiriladigan axborot
tizimlaridir.
59
5-sinf — integrallashgan tizimlar. Ularga turli tip va maqsadli axborot
tizimlari birlashib, ishlab chiqarish hamda boshqaruv kompleks tarzda
avtomatlashtiriladi.
Sifat darajasiga ko‘ra axborot tizimlari quyidagi sinflarga bo‘linadi:
1. Axborot-qidiruv tizimi (AQG). EHMda yoki undan tashqarida saqlanishi
mumkin bo‘lgan hujjatlar, ikkinchi darajali hujjatlar (masalan, referatlar),
hujjatlar nomi yoki manzillarning to‘liq matnini qidirishni amalga oshiradi.
EHMda u yoki bu hollarda qidiruv obrazi nomini olgan va qisqacha mazmuni
bayon qilingan hujjatlarning formallashgan bayoni saqlanadi. O‘ziga kerakli
mavzudagi hujjatni topishni istagan axborot iste’molchilari tizimga so‘rov
yuboradi. Qidiruv natijasiga ko‘ra, tasvirlangan hujjatlarning to‘liq matni yoki
so‘ralgan xarajatlarning to‘g‘ri-noto‘g‘ri, yetishmasligi, ishonchlilik darajasi
haqida ma’lumot beriladi.
|
| |
E
0 - Turli elektrolitlarda metallarning elektrod potensiallarini

|
Turli elektrolitlarda metallarning elektrod potensiallariniBog'liq 1-laboratoriya (1)E
0
a
E
0
k
E,mV
Е
0
Е
bo'lgan zanglovchi element terilib NaCl ning 0,5 n eritmasiga tushirilib, o'lchash sxemasi teriladi
(2-rasm). Temir va alyuminiy elektrodlari simlar yordamida 2 qutbli o'chirish qurilmasining
chekka klemmallariga ulanadi. O'rta klemmasi va potensiometrning “PE” klemmasi bilan
ulanadi. Kalomel elektrodini potensiometrning “PE” klemmasiga ulash kerak. Kalomel elektrodi
solingan, to'yintirilgan eritmali idishni tekshirayotgan namuna solingan elektrodli idishga
ulaymiz.
Xuddi shunday boshqa elekrtolit eritmalar sifon bilan ulanadi. Ikki qutbli o'chirish
qurilmasi yordamida o'rganilayotgan namunalarni birma-bir potensiometrga ulab, ularning
potensialar kataligi o'lchanib chiqadi. Keyin temir va alyuminiy elektrodlarini qisqa tutashtirib,
tezda ularning potensiyallari o'lchanadi. Potensiallar katttaligini tutashuvdan keyin 1 minut
o'tgandan keyin o'lchaymiz, yana 5 va 10 minut o'tgandan so'ng ular yana o'lchanadi.
2 – rasm. Qutblanish hodisasini kuzatish qurilmasining sxemasi. 1-temir elektrodi; 2-
alyuminiy elektrodi; 3-solishtirish elektrodi; 4-potentsiometr; 5-ulash simlari.
Olingan barcha natijalar 1-jadvalga yoziladi va Metall elektrodining vaqt ichidagi
qutiblanish grafigi E =f(τ) quriladi.
1-jadval
Metal
Elektrolit Xlorkumush elektrodi bo`yicha,
mV
Vodorod elektrodi bo`yicha, mV
Boshlanishi
τ
1
τ
2
τ
3
Boshlanishi
τ
1
τ
2
τ
3
Mis
Temir
Alyuminiy
Bajarilgan ish bo`yicha xulosa qilinadi. Har xil elektrolitlarda metallarning elektrod potensiallari
o`zgarishiga baho beriladi.
Nazorat uchun savollar:
1. Metall ion-atomlarining gidratasiya jarayoni nima?
2. Metallarning elektron potensiali nima?
3. Korroziya nima?
4. Korroziyaning qanday turlarini bilasiz?
Fe
Al
0,1 N NaCl
0,1N NaCl
1
2
3
4
5
5
|
| |
O’rnatilgan operatsion tizimlar(embedded linux)

|
O’rnatilgan operatsion tizimlar(embedded linux)
|
bet | 1/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 18,41 Mb. | | #244616 |
Bog'liq 2-mustaqil ishO’rnatilgan operatsion tizimlar(embedded linux) O’rnatilgan operatsion tizimlar(embedded linux) 1. O’RNATILGAN TIZIMLAR HAQIDA QISQACHA TUSHUNCHA 2. O’RNATILGAN OPERATSION TIZIM 3. O’RNATILGAN LINUX - O'rnatilgan tizim - bu kattaroq mexanik yoki elektron tizimda maxsus funktsiyaga ega bo'lgan kompyuter tizimi - kompyuter protsessori , kompyuter xotirasi va kirish/chiqish periferik qurilmalarining kombinatsiyasi . [1] [2] U ko'pincha elektr yoki elektron apparat va mexanik qismlarni o'z ichiga olgan to'liq qurilmaning bir qismi sifatida o'rnatilgan. O'rnatilgan tizim odatda o'rnatilgan mashinaning jismoniy operatsiyalarini boshqarganligi sababli, u ko'pincha real vaqtda hisoblash cheklovlariga ega.
Zamonaviy o'rnatilgan tizimlar ko'pincha mikrokontrollerlar (ya'ni integral xotira va periferik interfeysli mikroprotsessorlar) asosida ishlab chiqariladi , lekin oddiy mikroprotsessorlar (xotira va periferik interfeys sxemalari uchun tashqi mikrosxemalar yordamida) ham keng tarqalgan, ayniqsa murakkabroq tizimlarda. Har qanday holatda ham, ishlatiladigan protsessor(lar) umumiy maqsadlardan tortib, ma'lum bir hisoblash sinfiga ixtisoslashgan yoki hatto qo'llaniladigan dastur uchun maxsus ishlab chiqilgan turlar bo'lishi mumkin. Maxsus protsessorlarning umumiy standart sinfi raqamli signal protsessoridir (DSP).
O'rnatilgan tizim muayyan vazifalarga bag'ishlanganligi sababli, dizayn muhandislari mahsulot hajmi va narxini pasaytirish, ishonchliligi va ishlashini oshirish uchun uni optimallashtirishi mumkin. Ba'zi o'rnatilgan tizimlar miqyosda tejamkorlikdan foydalanadigan ommaviy ishlab chiqariladi .
O'rnatilgan tizimlar raqamli soatlar va MP3 pleerlar kabi ko'chma shaxsiy qurilmalardan maishiy texnika , sanoat yig'ish liniyalari , robotlar , transport vositalari, svetofor boshqaruvchilari va tibbiy tasvirlash tizimlari kabi kattaroq mashinalargacha o'zgaradi. Ko'pincha ular samolyotlarda avionika va kosmik kemalarda astrionika kabi boshqa mashinalarning quyi tizimlarini tashkil qiladi . Zavodlar , quvurlar va elektr tarmoqlari kabi yirik inshootlar bir-biriga bog'langan bir nechta o'rnatilgan tizimlarga tayanadi. Dasturiy ta'minotni sozlash orqali umumlashtirilgan, dasturlashtiriladigan mantiqiy kontrollerlar kabi o'rnatilgan tizimlar ko'pincha ularning funktsional birliklarini o'z ichiga oladi.
|
| |
Kodlashtirish - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 72/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgKodlashtirish uchun tez-tez ishlatiladigan iboralar to‘plamini o‘z ichiga
oluvchi kitob yoki jadvallardan foydalaniladi. Bu iboralardan har biriga, ko‘p
hollarda, raqamlar to‘plami bilan beriladigan ixtiyoriy tanlangan kodli so‘z
to‘g‘ri keladi. Axborotni kodlash uchun xuddi shunday kitob yoki jadval talab
qilinadi. Kodlashtiruvchi kitob yoki jadval ixtiyoriy kriptografik o‘zgartirishga
misol bo‘ladi. Kodlashtirishning axborot texnologiyasiga mos talablar — qatorli
ma’lumotlarni sonli ma’lumotlarga aylantirish va aksincha o‘zgartirishlarni
bajara bilish. Kodlashtirish kitobini tezkor hamda tashqi xotira qurilmalarida
amalga oshirish mumkin, lekin bunday tez va ishonchli kriptografik tizimni
muvaffaqiyatli deb bo‘lmaydi. Agar bu kitobdan biror marta ruxsatsiz
foydalanilsa,
kodlarning
yangi
kitobini
yaratish
va
uni
hamma
foydalanuvchilarga tarqatish zaruriyati paydo bo‘ladi.
Kriptografik o‘zgartirishning ikkinchi turi shifrlash o‘z ichiga —
boshlang‘ich matn belgilarini anglab olish mumkin bo‘lmagan shaklga
o‘zgartirish algoritmlarini qamrab oladi. O‘zgartirishlarning bu turi axborot-
kommunikatsiyalar texnologiyalariga mos keladi.
Bu yerda algoritmni himoyalash muhim ahamiyat kasb etadi. Kriptografik
kalitni qo‘llab, shifrlash algoritmining o‘zida himoyalashga bo‘lgan talablarni
125
kamaytirish mumkin. Endi himoyalash obyekti sifatida faqat kalit xizmat qiladi.
Agar kalitdan nusxa olingan bo‘lsa, uni almashtirish mumkin va bu
kodlashtiruvchi kitob yoki jadvalni almashtirishdan yengildir. Shuning uchun
ham
kodlashtirish
emas,
balki
shifrlash
axborot-kommunikatsiyalar
texnologiyalarida keng ko‘lamda qo‘llanilmoqda.
Sirli (maxfiy) aloqalar sohasi kriptologiya deb aytiladi. Ushbu so‘z yunoncha
«kripto» — sirli va «logus» — xabar ma’nosini bildiruvchi so‘zlardan iborat.
Kriptologiya ikki yo‘nalish, ya’ni kriptografiya va kriptotahlildan iborat.
|
| |
Kriptografiya haqida asosiy tushunchalar

|
Kriptografiya haqida asosiy tushunchalar
|
bet | 71/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgKriptografiya haqida asosiy tushunchalar
«Kriptografiya» atamasi dastlab «yashirish, yozuvni berkitib qo‘ymoq»
ma’nosini bildirgan. Birinchi marta u yozuv paydo bo‘lgan davrlardayoq aytib
o‘tilgan. Hozirgi vaqtda kriptografiya deganda har qanday shakldagi, ya’ni
diskda saqlanadigan sonlar ko‘rinishida yoki hisoblash tarmoqlarida
uzatiladigan
xabarlar
ko‘rinishidagi
axborotni
yashirish
tushuniladi.
Kriptografiyani raqamlar bilan kodlanishi mumkin bo‘lgan har qanday
axborotga nisbatan qo‘llash mumkin. Maxfiylikni ta’minlashga qaratilgan
kriptografiya kengroq qo‘llanilish doirasiga ega. Aniqroq aytganda,
kriptografiyada qo‘llaniladigan usullarning o‘zi axborotni himoyalash bilan
bog‘liq bo‘lgan ko‘p jarayonlarda ishlatilishi mumkin.
Kriptografiya axborotni ruxsatsiz kirishdan himoyalab, uning maxfiyligini
ta’minlaydi. Masalan, to‘lov varaqlarini elektron pochta orqali uzatishda uning
o‘zgartirilishi yoki soxta yozuvlarning qo‘shilishi mumkin. Bunday hollarda
axborotning yaxlitligini ta’minlash zaruriyati paydo bo‘ladi. Umuman olganda
kompyuter tarmog‘iga ruxsatsiz kirishning mutlaqo oldini olish mumkin emas,
lekin ularni aniqlash mumkin. Axborotning yaxlitligini tekshirishning bunday
jarayoni, ko‘p hollarda, axborotning haqiqiyligini ta’minlash deyiladi.
Kriptografiyada qo‘llaniladigan usullar ko‘p bo‘lmagan o‘zgartirishlar bilan
axborotlarning haqiqiyligini ta’minlashi mumkin.
Nafaqat axborotning kompyuter tarmog‘idan ma’nosi buzilmasdan
kelganligini bilish, balki uning muallifdan kelganligiga ishonch hosil qilish juda
muhim. Axborotni uzatuvchi shaxslarning haqiqiyligini tasdiqlovchi turli usullar
ma’lum. Eng universal protsedura parollar bilan almashuvdir, lekin bu juda
samarali bo‘lmagan protsedura. Chunki parolni qo‘liga kiritgan har qanday
shaxs axborotdan foydalanishi mumkin bo‘ladi. Agar ehtiyotkorlik choralariga
124
rioya qilinsa, u holda parollarning samaradorligini oshirish va ularni kriptografik
usullar bilan himoyalash mumkin, lekin kriptografiya bundan kuchliroq parolni
uzluksiz o‘zgartirish imkonini beradigan protseduralarni ham ta’minlaydi.
Kriptografiya sohasidagi oxirgi yutuqlardan biri — raqamli signatura —
maxsus xossa bilan axborotni to‘ldirish yordamida yaxlitlikni ta’minlovchi usul,
bunda axborot uning muallifi bergan ochiq kalit ma’lum bo‘lgandagina
tekshirilishi mumkin. Ushbu usul maxfiy kalit yordamida yaxlitlik
tekshiriladigan ma’lum usullardan ko‘proq afzalliklarga ega.
Kriptografiya usullarini qo‘llashning ba’zi birlarini ko‘rib chiqamiz.
Uzatiladigan axborotning ma’nosini yashirish uchun ikki xil o‘zgartirishlar
qo‘llaniladi: kodlashtirish va shifrlash.
|
| |
Boshqaruv tizimining darajasi bo‘yicha

|
Boshqaruv tizimining darajasi bo‘yicha
|
bet | 26/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org
55
Boshqaruv tizimining darajasi bo‘yicha umumdavlat va tarmoqlararo
boshqarish organlari, tarmoq va hududiy boshqarish organlari, tashkilotlarining
axborot tizimlariga ajraladi.
Tegishli organning avtomatlashtirish va ishlash maqsadlariga bog‘liq holda
umumdavlat va tarmoqlararo axborot tizimlari nomlanishda muayyan farqlarga
ega.
Davlat va tarmoqlararo boshqarish organlariga axborotni qayta ishlash
tizimlari, ma’lumotlar bazasi va banki, ekspert va axborot-izlash tizimlari kiradi,
ular davlat hokimiyati organlari va boshqaruv, tarmoqlararo organlar ishini
ta’minlaydi.
Tarmoqlararo avtomatlashgan axborot tizimlari milliy iqtisodni boshqarish
organlarining (bank, moliya, statistika, ta’minot va boshqalar) ixtisoslashgan
tizimidir. Ular o‘z tarkibida qudratli hisoblash komplekslari, tarmoqlararo ko‘p
darajali avtomatlashgan axborot tizimlariga ega bo‘lib, iqtisodiy va xo‘jalik
bashoratlarini, davlat budjetini ishlab chiqish, xo‘jalikning barcha bo‘g‘inlari
faoliyati natijalarini nazorat qilish va tartibga solishni amalga oshiradi.
Boshqaruvning tarmoq tamoyilini amalga oshiruvchi organlar uchun
axborot tizimlarini tuzilmalarining bo‘g‘inliligidan kelib chiqib ajratish
mumkin: vazirlik (idora, konsern, assotsiatsiya, xolding) axborot tizimlari —
birlashma — korxona.
Boshqaruvni tarmoq tamoyili bo‘yicha amalga oshiruvchi organlar uchun
zamonaviy axborot texnologiyalarini qo‘llash tarmoq axborot tizimlarini barpo
etishga olib keladi, vazirliklar, banklar, idoralar, korporatsiya va hokazolarni
ta’minlovchi axborot, ma’lumotlar banki va bazasini qayta ishlash tizimini
o‘zida namoyon etadi. Bu tizimlar TTTK lokal hisoblash tarmoqlari bazasida
yaratiladi. Tarmoq axborot tizimida axborotni to‘plash, uzatish, qayta ishlash va
tahlil qilish amalga oshiriladi. Bu boshqarish apparatining qarorlarni qabul qilish
va ularni idoralarga qarashli korxona va birlashmalargacha yetkazishda
majburiy ishtirokini ko‘zda tutadi.
56
Korxona (tashkilot, muassasa) tizimida axborot texnologiyalarini tadbiq
etish korxonaning avtomatlashtirilgan boshqarish tizimini yaratishga olib keladi,
u avtonom holda ham, ishlab chiqarish birlashmasi axborot tizimi tarkibida ham,
tarmoq axborot tizimida ham ishlashga mo‘ljallangan.
Agar korxonaga ishlab chiqarish, sex, brigada kabilar majmuasini namoyon
etuvchi tizim deb qaralsa, bu darajalarning har birida axborot
texnologiyalaridan foydalanish mumkin. Ularning
1 - jadval
Axborot tizimlarining sinflari
|
| |
Yuzabilitini testlash - Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga...

|
Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga kombinator yondoshuv. Reja
|
bet | 4/6 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 484,19 Kb. | | #141832 |
Bog'liq 5-ma\'ruza (2)2. Yuzabilitini testlash
Yuzabilitini testlash - bu haqiqiy odamlarni veb-sayt, ilova yoki siz yaratgan boshqa mahsulot bilan o'zaro aloqada bo'lishga undash va ularning xatti-harakati va unga bo'lgan munosabatini kuzatishdir. Seans yozuvlarini ko'rib chiqishni kichikdan boshlayapsizmi yoki hamma narsaga borib, ko'zni kuzatish uskunasi bo'lgan laboratoriyani ijaraga olasizmi, foydalanishga yaroqlilik testi foydalanuvchilaringiz uchun samarali, samarali va yoqimli tajriba yaratayotganingizga ishonch hosil qilish uchun zarur qadamdir.
Yuzabilitini testlash mahsulot yoki xizmatni vakil foydalanuvchilar bilan sinab ko'rish orqali baholashni anglatadi. Odatda, test paytida ishtirokchilar odatdagi vazifalarni bajarishga harakat qilishadi, shu bilan birga kuzatuvchilar tomosha qilishadi, tinglaydilar va qayd qiladilar. Maqsad har qanday foydalanish bilan bog'liq muammolarni aniqlash, sifatli va miqdoriy ma'lumotlarni to'plash va ishtirokchilarning mahsulotdan qanchalik qoniqishini aniqlashdir.
Samarali Yuzabiliti testini o'tkazish uchun siz ishonchli test rejasini ishlab chiqishingiz, ishtirokchilarni jalb qilishingiz va keyin natijalarni tahlil qilishingiz va hisobot berishingiz kerak.
Yuzabilitini testlashning afzalliklari
Yuzabilitini testlash dizayn va ishlab chiqish guruhlariga muammolarni kodlashdan oldin aniqlash imkonini beradi. Muammolar qanchalik tezroq aniqlansa va tuzatilsa, xodimlarning vaqti va jadvalga ta'sir qilish nuqtai nazaridan tuzatishlar shunchalik arzon bo'ladi. Yuzabiliti testi davomida siz:
Ishtirokchilar belgilangan vazifalarni muvaffaqiyatli bajara oladimi yoki yo'qligini bilib oling va
Muayyan vazifalarni bajarish uchun qancha vaqt kerakligini aniqlang
A'zolar veb-saytingiz yoki boshqa mahsulotingizdan qanchalik mamnunligini bilib oling
Foydalanuvchining samaradorligi va qoniqishini oshirish uchun zarur bo'lgan o'zgarishlarni aniqlang.
Foydalanish maqsadlaringizga mos kelishini bilish uchun unumdorlikni tahlil qiling.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga kombinator yondoshuv. Reja
|
Matnlarning soddaligi - Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga...

|
Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga kombinator yondoshuv. Reja
|
bet | 2/6 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 484,19 Kb. | | #141832 |
Bog'liq 5-ma\'ruza (2)Matnlarning soddaligi. Saytdagi matnlar imkon qadar sodda va aniq bo'lishi kerak. Faqat siz tushunadigan so'zlarni tushirib yubormang. Sizning kontentingiz mantiqiy va aqlli bo'lsin.
Murakkab interfeys yo'q. Tez-tez, onlayn-do'kon yaratish, imkoni boricha, bir sahifani imkon qadar ko'proq moslashtirish istagini uyg'otadi. Esda tutingki, soddalik va kamchiliklar eng yaxshi do'stlardir.
Ma'lumotni to'g'ri joylashtirish. Muhim ma'lumotlarni imkon qadar yuqori joyga qo'ying. Avvalo, foydalanuvchilar sahifaning yuqori qismini ko'rib chiqishadi. Hech narsa muhim bo'lmasa, sahifaning pastki qismiga hech kim kirmaydi. Yana bo'sh joy. Chiziq orasidagi masofani va paragraflar orasidagi masofani kamaytirmang. Hech narsa savdo sahifalarda shunchalik zerikarli ko'rinmaydi, chunki oblada va ixcham matn.
Tasvirlarga e'tibor bering. Fotosuratlar, rasmlar, diagrammalar - bularning barchasi saytga tashrif buyuruvchilarning diqqatini jalb qiladi va sahifadagi ma'lumotlarning qabul qilinishiga yordam beradi. Asosiysi, tasvirlar matnga aniq mos keladi. Stokni ma'nosiz rasmlardan foydalanishga harakat qiling.
Estetik ko'rinish. Esingizda bo'lsa, kalit tugmalari ko'rinishda jozibador bo'lishi kerak. Men "savatga qo'shish" va "to'lash" tugmalarini nazarda tutyapman. Ular shunday ajoyib tarzda ishlab chiqilgan bo'lishi kerak, albatta, ular shunday bosim o'tkazmoqchi.
Aniq dalillar. Siz o'zingiz maqtovlamasligingiz va raqobatchilardan ko'ra sovuqroq va professional bo'lishingiz kerak. Raqamlar, faktlar va grafikalar sizga buni aytsin.
Interfeys uchun eslatmalar. Men allaqachon interfeys oddiy va sodda bo'lishi kerakligini aytdim. Lekin ba'zan elementlarning qisqa nomlari tashrifchining qismatiga sabab bo'lishi mumkin. Istalgan foydalanuvchi savol belgisi belgilarini yaratib, navigatsiya qilishga yordam bering.
Ekspertli tahlil – bu mahsulotingiz bilan ishlash paytida foydalanuvchi duch kelgan asosiy muammolarni aniqlaydigan mavjudligi ekspertlari tomonidan mavjud interfeys yoki prototipning tahlili.
Mutaxassislar fikri, qulaylikni testdan o'tkazish uchun yanada arzon va tezkor alternativ hisoblanadi, chuqurroq tahlil qilish, jumladan haqiqiy foydalanuvchilarning interfeysini to'liq qamrovli o'rganish. Tadqiqot natijalari yoki mavjudlik sinovlari mahsulot interfeysi loyihalash va loyihalashdan oldin muhim qadamdir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga kombinator yondoshuv. Reja
|
Ijara xarajatlari - Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga...

|
Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga kombinator yondoshuv. Reja
|
bet | 6/6 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 484,19 Kb. | | #141832 |
Bog'liq 5-ma\'ruza (2)Ijara xarajatlari : Agar sizda kuzatuv yoki ro'yxatga olish uskunasi bo'lmasa, laboratoriya yoki boshqa jihozlar uchun ijara xarajatlarini byudjetlashtirishingiz kerak bo'ladi. Shuningdek, siz sinov uchun joyni, masalan, konferentsiya xonasini ta'minlashingiz kerak bo'lishi mumkin, shuning uchun buni ham ko'rib chiqing.
Shuni esda tutish kerakki, foydalanish imkoniyatlarini sinovdan o'tkazish faqat loyiha jadvalida tekshirilishi kerak bo'lgan muhim bosqich emas. Jamoa nima uchun sinovdan o'tkazayotgani haqida maqsad qo'yishi va natijalarni amalga oshirishi kerak.
Nazorat savollari
Sayt yuzabilitisini tekshirishning uch asosiy turini ayting!
Sayt yuzabilitisi uchun eng mashhur samarali vositalarni sanab bering!
Sayt interfeysini loyihalashda qaysi jihatlarga asosiy e’tiborni qaratish kerak?
Ekspert tahlilining mohiyati nimalardan iborat?
Ekspert tahlili qanday amalga oshiriladi?
Umuman olganda, baholash qaysi bosqichlarga bo'linadi?
Yuzabilitini testlash deganda nimani tushunasiz?
Yuzabilitini testlashning qanday afzalliklari mavjud?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mashgʻulot turi: ma’ruza Mavzu: Yuzabiliti-taqriz va yuzabiliti-testlash. Ekspert yuzabiliti-taqrizga kombinator yondoshuv. Reja
|