nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Иsh xaqi - Amaliy audit

|
Amaliy audit
|
bet | 96/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy auditИsh xaqi to’lash amaliёt fayli Бu kompyuter orqali tayёrlanadigan fayl buxgalteriya tizimi orqali amalga oshirilgan xammma (bir kunlik, bir xaftalik, bir oylik) ish xaqi to’lovlarini aks ettiradi. Фayl tizimga kiritilgan xamma ma’lumotlarni o’ziga qamrab oladi, shu qatorda xar bir amaliёt bo’yicha ma’lumot, masalan xodimni ismi, identifikatsion kartochka nomeri, sana, brutto va toza ish xaqi, xar xil ushlab qolingan to’lovlar, va xisob klassifikatsiyasi. Кompaniyaning extiёjlaridan kelib chiqqan xolda, ish xaqi amaliёt fayliga tegishli ma’lumot xar xil xujjatlarda, ro’yxat va xisobotlarda, masalan ish xaqi jurnalida ishlatiladi, xamda ish xaqi asosiy fayli va ish xaqini bank orqali tekshirganda xam qo’llaniladi.
Иsh xaqi jurnali ёki ro’yxati Бu xisobot ish xaqi amaliёti fayli asosida tayёrlanib, odatda xodimni ismi, sanasi, ish xaqi brutto va netto miqdorlarini, ushlab qolingan to’lovlarni, xisob turini, va xir bir amaliёt uchun klassifikatsiyani o’z ichiga qamrab oladi. Жurnal ёki ro’yxatga kiritilgan xuddi shu amaliёtlar bir paytni o’zida bosh jurnalga va ish xaqi asosiy fayliga jo’natiladi.
Иsh xaqi asosiy fayli Иsh xaqi asosiy fayli, kompyuter fayl bo’lib, xar bir xodimni ish xaqi amaliёtlarini ro’yxatga olish uchun, xamda barcha xodimlarni yillik ish xaqini boshqarish uchun ishlatiladi. Хar bir xodim ma’lumoti ichiga xar bir to’lov davri uchun brutto ish xaqi, brutto ish xaqidan ushlab qolingan miqdorlar, toza ish xaqi, chek nomeri va to’lov kuni kiradi. Бu asosiy fayl ish xaqi amaliёtlari fayllari asosida yangilanadi. Аsosiy fayldagi xodimning umumlashtirilgan ish xaqi miqdori xar xil umumiy xisoblardagi brutto ish xaqining umumiy balansiga teng bo’ladi.
Иsh xaqi to’lovi
Ўg’irlikni oldini olish uchun, ish xaqining tasdiqlanishi va tarqatilishi extiёtkorlik bilan nazorat qilinishi kerak. Нazoratni kuchaytirish uchun, ish xaqi tarqatilishi odatda boshqa to’lovlardan aloxida o’tkaziladi.
Иsh xaqini to’lash Тo’lovlar xodimlarni ko’rsatgan xizmatlari evaziga amalga oshiriladi. Тo’lovlar chek orqali amalga oshirilishi mumkin, lekin odatda
to’g’ri xodimni bankdagi xususiy depozit xisobiga o’tkaziladi. Тo’lanadigan miqdor bu brutto ish xaqi minus ushlab qolingan soliq va boshqa tulovlardan iborat.
|
| |
Иsh xaqi - Amaliy audit

|
Amaliy audit
|
bet | 97/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy auditИsh xaqi bank xisobini tekshirish Бarcha pul xisoblari uchun, ish xaqi xisobini qo’shgan xolda, biron bir xato ё firibgarlikni topish maqsadida mustaqil bank tekshirishini o’tkazish lozim. Аvans xisobi aloxida ish xaqi xisobi bo’lib, unla odatda katta bo’lmagan balans ushlab turiladi. Аniq miqdorli xar bir toza ish xaqi chek orqali ёki elektron xolda darxol umumiy xisobdan avans xisobiga ish xaqi tarqatilishidan oldin o’tkaziladi. Аvans xisobi mijozni ish xaqi firibgarligiga yo’liqish extimolini chegaralaydi va ish xaqi xarajatlarini boshqa xarajatlardan ajratish uchun qo’l keladi. Хamda u bank ish xaqi xisobini tekshirish jaraёnini osonlashtiradi.
Дaromad solig’i deklaratsiyalarini tayёrlash va soliqlarni to’lash
Фederal va shtat ish xaqi konunlariga asosan daromad solig’i deklaratsiyalarini vaqtida tayёrlab topshirish lozim. Кo’pchilik kompyuterlashtirilgan ish xaqi tizimlari daromad solig’i deklaratsiyalarini ish xaqi o’tkazmasidan va asosiy fayldagi ma’lumlarga asoslanib tayёrlaydilar. Нoto’g’ri ma’lumot berishni va potentsial jarimalarni oldini olish uchun ma’sul shaxs tayёr deklaratsiyani mustaqil ravishda tekshirib chiqishi lozim.
W-2 Фormasi Бu forma xao bir xodimga jo’natilib, unda ishchining bir yillik umumlashtirilgan daromadlari aks ettiriladi, bunga brutto ish xaqi, ushlab qolingan daromad soliqlari, va va ushlab qolingan sotsial ta’minot (FICA) miqdori kiradi. Хuddi shu ma’lumotni o’zi Иchki Дaromad xizmati idorasiga jo’natiladi, va zarur bo’lganda, shtat va maxalliy soliq komissiyalariga. Бu ma’lumot ish xaqi asosiy faylidan olinib, odatda kompyuter ёrdamida tayёrlanadi.
Дaromad solig’i deklaratsiyasi Бular maxalliy, shtat va federal davlat organlariga topshirilgan formalar bo’lib, ularda ushlab qolingan soliqlar va va xodimni solig’i ko’rsatiladi. Бu formalar turi va ularni topshirish sanalari to’lanadigan soliqlarning turiga bog’liq xolda xar xil bo’ladi. Бu formalar ish xaqi asosiy faylidan olingan ma’lumotlar asosida to’lg’aziladi va odatda kompyuter orqali to’lg’aziladi. Фederal ushlab qolinadigan to’lovlar va sotsial ta’minot to’lovlari xar yarim xafta ёki oyda to’lanishi kerak, ushlanib qolingan to’lovlarga bog’liq xolda. Кo’pchilik shtatning ishsizlik soliqlari xar kvartalda to’lanadi.
|
| |
-modda. Rezidentlar tomonidan Oʻzbekiston

(2-q.)
Soliqni hisobga olish soliq davri yakuni boʻyicha jismoniy shaxs tomonidan taqdim
etilgan jami yillik daromad toʻgʻrisidagi deklaratsiya asosida amalga oshiriladi.
400-modda. Oʻzbekiston Respublikasi norezidentlarining
daromadlariga soliq solishning oʻziga xos xususiyatlari
(1-q.)
Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan jismoniy shaxslarning
daromadlariga soliq solish toʻlov manbaida toʻlovlar Oʻzbekiston Respublikasining ichkarisida
yoki tashqarisida qilinganligidan qatʼi nazar amalga oshiriladi.
(2-q.)
Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan jismoniy shaxslarning
daromadlariga Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalarini hisobga olgan holda soliq
solinadi, bundan soliqni undirish oʻzarolik prinsipi boʻyicha tugatilishi yoki cheklanishi mumkin
boʻlgan hollar mustasno.
(3-q.)
Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan jismoniy shaxsga daromadlarni
toʻlash toʻlov manbaida soliqni ushlab qolmasdan yoki ushbu Kodeksning 6-moddasiga muvofiq
ikkiyoqlama soliq solishga yoʻl qoʻymaslik masalalarini tartibga soluvchi Oʻzbekiston
Respublikasining xalqaro shartnomasi qoidalariga va xalqaro shartnomalar boʻyicha soliqlarni
toʻlashdan boʻyin tovlashning oldini olishga doir maxsus qoidalarga muvofiq pasaytirilgan
stavkani qoʻllagan holda amalga oshiriladi.
(4-q.)
Soliq summasi ushlab qolinmaganligi yoki Oʻzbekiston Respublikasi xalqaro
shartnomasining qoidalari gʻayriqonuniy tarzda qoʻllanilishi mazkur soliq ushlab qolinmasligiga
yoki toʻliq ushlab qolinmasligiga sabab boʻlgan taqdirda, Kodeksning ushbu boʻlimiga muvofiq
soliq agenti deb eʼtirof etilgan shaxslar tomonidan ushlab qolinmagan soliq summasini va u bilan
bogʻliq penya summasini qonunchilikka muvofiq budjetga kiritilishi shart.
(OʻzR 21.04.2021-y.
OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(5-q.)
Ushbu Kodeksning qoidalariga muvofiq soliq agenti tomonidan Oʻzbekiston
Respublikasining norezidenti daromadlaridan hisoblab chiqarilgan soliq summasi undan
ushlanmasdan oʻz mablagʻlari hisobidan toʻlanganda, soliq agentining soliqni toʻlov manbaidan
ushlab qolish va koʻchirib berish majburiyati bajarilgan hisoblanadi.
-modda. Soliq bazasi - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

|
Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining Pdf ko'rish
|
bet | 294/352 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #248757 |
Bog'liq soliq kodeksi 2023404-modda. Soliq bazasi
(1-q.)
Soliqni hisoblab chiqarish uchun soliq bazasi ushbu Kodeksning 371-moddasiga
muvofiq toʻlanadigan xarajatlar summasi sifatida aniqlanadi.
(2-q.)
Oʻzbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari
xodimlari, shuningdek Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan xalqaro
hukumatlararo tashkilotlarga kvota qilingan lavozimlarga xizmat safariga yuborilgan shaxslar
uchun soliqni hisoblab chiqarish maqsadida soliq bazasi ularning Oʻzbekiston Respublikasida
budjet tashkilotlari xodimlari uchun ish haqi miqdorining oshishi inobatga olingan holda qayta
hisoblab chiqariladigan, ular Oʻzbekiston Respublikasi hududidan tashqariga ishga yuborilguniga
qadar oxirgi ish joyida mehnatga haq toʻlash tarzida olgan daromadlaridan kelib chiqib aniqlanadi.
(3-q.)
Ushbu Kodeks 403-moddasining ikkinchi qismida koʻrsatilgan daromadlar boʻyicha
soliqni hisoblab chiqarish uchun soliq bazasi chet ellik xodimlarga toʻlanadigan daromadlar
summasi sifatida, biroq Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlash uchun chet ellik xodimlar bilan
taʼminlash yuzasidan xizmatlar koʻrsatishga doir shartnoma boʻyicha xarajatlar umumiy
summasining 90 foizidan kam boʻlmagan summada belgilanadi.
405-modda. Soliq stavkalari
(1-q.)
Soliq stavkalari, agar ushbu Kodeksning 408-moddasida boshqacha qoida nazarda
tutilmagan boʻlsa, quyidagi miqdorlarda belgilanadi:
N
Soliq toʻlovchilar
Soliq stavkalari,
foizlarda
1.
Soliq toʻlovchilar, bundan 2-4-bandlarda nazarda tutilganlar mustasno
12
2.
Budjet tashkilotlari
25
3.
"SOS - Oʻzbekiston Bolalar mahallalari" uyushmalari
7
4.
Ixtisoslashtirilgan sexlar, uchastkalar va korxonalarda ishlovchi nogironligi
boʻlgan shaxslar mehnatidan foydalanuvchi soliq toʻlovchilar
4,7
(2-q.)
Soliq toʻlovchilarning ayrim toifalari uchun Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
qarori bilan pasaytirilgan soliq stavkalari belgilanishi mumkin.
|
| |
OKSIDLOVCHILAR VA QAYTARUVCHILAR - Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali
|
bet | 61/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgOKSIDLOVCHILAR VA QAYTARUVCHILAR
Tarkibida qaytariluvchi element bo’lgan moddalar oksidlovchilar, oksid- lanuvchi element saqlovchi moddalar qaytaruvchilar deyiladi. Oksidlovchilar tarkibidagi element o‘z oksidlanish darajasini pasaytiradi, qaytariluvchilar tarkibidagi element o’z oksidlanish darajasini oshiradi. Oksidlovchilar elektronlarning akseptori (lotincha acceptor - qabul qiluvchi), qaytaruvchilar elektronlarning donori (lotincha donor - beruvchi) hisoblanadi.
Muhim oksidlovchilar:
1.Oddiy moddalar: F2, Cl2, Br2, I2, O2, S. Kimyoviy reaksiyalar vaqtida bu moddalar elektronlar biriktirib olib, manfiy zaryadlangan zarrachalarni hosil qiladi.
Murakkab moddalar: kislorodli kislotalar H2SO4, HNO3 va ularning tuzlari; KMnO4 (kaliy permanganat), K2Cr2O7 (kaliy bixromat); xlorning kislorodli kislotalari (HClO, HClO3, HClO4) va ularning tuzlari (gipoxloridlar, xloratlar va perxloratlar); ba’zi kislotalarning angidridlari, masalan, CrO3 xrom (VI)-oksid, Mn2O7 marganes (VII)-oksid, O3 ozon, vodorod peroksid, metallarning peroksidlari (Na2O2, CaO2) va boshqalar.
Metallarning yuqori oksidlanish darajasiga ega bo‘lgan ionlari, masalan, Fe3+, Au3+, Cu2+, Sn2+
Muhim qaytaruvchilar:
Metallar, ayniqsa, ishqoriy metallar (Li, Na, K, va boshqalar) va ishqoriy - yer metallari (Ca, Sr, Ba).
Vodorod, uglerod (koks), uglerod (II)-oksid CO
Kislorodsiz kislotalar va ularning tuzlari; gidridlar tarkibidagi vodorod ioni H- (NaH, KH, CaH2 va boshqalar).
Ba‘zi moddalar sharoitga qarab ham oksidlovchi ham qaytaruvchi vazifasini bajarishi mumkin (masalan, HNO2, H2SO3).
Oksidlanish - qaytarilish reaksiyalarining klassifikatsiyasi Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarini 4 guruhga bo‘linadi.
Atomlararo yoki molekulalararo boradigan oksidlanish qaytarilish reaksiyalari. Bunday reaksiyalarda elektronlarning almashinishi atomlar, molekulalar yoki ionlar o‘rtasida boradi, masalan
0 +5 +2 +2
3Cu + 8HNO3 + 3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O
O‘z-o‘zidan oksidlanish, o‘z-o‘zidan qaytarilash - disproporsiyalanish reaksiyalari. Bunday reaksiyalarda bitta element atomlari yoki ionlarning oksidlanish darajasi bir vaqtning o’zida ortadi va kamayadi. Bunda boshlang’ich modda turli xil birikmalarni hosil qiladi, ulardan birida atomlarning oksidlanish darajasi yuqori, ikkinchisida esa past bo‘ladi. Bunday reaksiyalar molekulasida oraliq oksidlanish darajasiga ega bo‘lgan atomlar mavjud bo‘lgan moddalarda sodir bo‘ladi.
+6 +7 +4
3K2MnO4 + 2H2O = 2KMnO4 + MnO2 + 4KOH
+ - +5
3NaClO = 2NaCl + NaClO3
|
| |
-modda. Norezidentning daromadlaridan ushlab

|
-modda. Norezidentning daromadlaridan ushlab Pdf ko'rish
|
bet | 293/352 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #248757 |
Bog'liq soliq kodeksi 2023401-modda. Norezidentning daromadlaridan ushlab
qolingan soliqni qaytarish tartibi
Oʻzbekiston Respublikasining tegishli xalqaro shartnomasi qoʻllanishi huquqiga ega boʻlgan
norezident jismoniy shaxs tomonidan Oʻzbekiston Respublikasidagi manbalardan olingan
daromadlardan soliq ushlab qolingan va budjetga toʻlangan taqdirda, bunday norezident ushbu
Kodeksning 12-bobida nazarda tutilgan tartibda toʻlangan soliqni qaytarib olish huquqiga ega.
XIV BOʻLIM.
IJTIMOIY SOLIQ
58-bob. Ijtimoiy soliqni hisoblab
chiqarish va toʻlash (402 - 409-moddalar)
58-BOB. IJTIMOIY SOLIQNI HISOBLAB
CHIQARISH VA TOʻLASH
402-modda. Soliq toʻlovchilar
403-modda. Soliq solish obyekti
404-modda. Soliq bazasi
405-modda. Soliq stavkalari
406-modda. Soliq davri. Hisobot davri
407-modda. Soliqni hisoblab chiqarish, soliq
hisobotini taqdim etish va soliqni toʻlash tartibi
408-modda. Ayrim toifadagi jismoniy shaxslar
tomonidan soliqni hisoblab chiqarish va
toʻlashning oʻziga xos xususiyatlari
409-modda. Ixtiyoriy ravishda soliqni hisoblab
chiqarish va toʻlashning oʻziga xos xususiyatlari
402-modda. Soliq toʻlovchilar
Ijtimoiy soliqni soliq toʻlovchilari (bundan buyon ushbu boʻlimda soliq toʻlovchilar deb
yuritiladi) deb quyidagilar eʼtirof etiladi:
Oʻzbekiston Respublikasining yuridik shaxslari;
Oʻzbekiston Respublikasida faoliyatni doimiy muassasa orqali amalga oshiruvchi
Oʻzbekiston Respublikasi norezidentlari boʻlgan yuridik shaxslar, chet el yuridik shaxslarining
vakolatxonalari va filiallari;
ushbu Kodeksning 408 va 409-moddalarida nazarda tutilgan tartibga muvofiq ijtimoiy soliq
toʻlaydigan jismoniy shaxslarning ayrim toifalari.
403-modda. Soliq solish obyekti
(1-q.)
Ish beruvchining xodimlar mehnatiga haq toʻlashga doir xarajatlari ijtimoiy soliqning
(bundan buyon ushbu boʻlimda soliq deb yuritiladi) soliq solish obyektidir.
(2-q.)
Oʻzbekiston Respublikasi hududida ishlash uchun chet ellik xodimlar bilan taʼminlash
yuzasidan xizmatlar koʻrsatishga doir shartnomalar boʻyicha Oʻzbekiston Respublikasi
norezidenti boʻlgan yuridik shaxsga toʻlanadigan chet ellik xodimlarning daromadlari ham soliq
solish obyektidir.
(3-q.)
Jismoniy shaxslarning ayrim toifalari uchun ular tomonidan tadbirkorlik faoliyatini va
(yoki) yakka tartibdagi mehnat faoliyatini amalga oshirish soliq solish obyektidir.
(4-q.)
Quyidagilar soliq solish obyekti hisoblanmaydi:
ish beruvchining xodimga mehnatda mayib boʻlganligi yoki sogʻligiga boshqacha shikast
yetganligi bilan bogʻliq zararning oʻrnini qoplash tarzidagi, ushbu Kodeks 369-moddasi ikkinchi
qismining 10-bandida koʻrsatilgan miqdorlardan ortiqcha xarajatlari;
paxta yigʻim-terimi boʻyicha mavsumiy qishloq xoʻjaligi ishlariga jalb qilingan jismoniy
shaxslarning bu ishlarni bajarganligi uchun mehnat haqi toʻlashga doir xarajatlar.
|
| |
ASR 
Antriebs-Sch1upf-
Regelung (Нем.) 
Управление 
проскальзыванием 
Sirpanishni 
boshqarish 
TCS

166
Qisqartma
Definitionin
English
Определение на
русском языке
O’zbek tilidagi
tafsifi
EDS
Control
управление дизелем
boshqaruvi
EDS
Elektronen
Differential
System
Система электронного
дифференциала
Elektron differenstial
tizimi
EFI
Electronic Fuel
Injection
Электронный
(распределенный)
впрыск
Elektron
(taqsimlangan)
purkash
ЕНВ
Electronic
hydraulic Braking
Электрогидравлическая
тормозная система
Elektron gidravlik
tormoz tizimi
EGR
Exhaust Gas
Recirculation
Система рециркуляции
отработавших газов
Ishlatilgan gazlarni
resurkulyasiyalash
tizimi
ЕМВ
Electromechanical
Braking
Электромеханическая
тормозная система
Elektr
mexanik
tormoz tizimi
ЕММ
Emission monitor
Мониторы выбросов
бортового
диагностирования
Dvigatel bort
diagnostikasining
gaz ajratishi monitori
EOBD
Еuroреаn Оn
Board Diagnostic
Европейская система
бортового
диагностирования
Bort diagnostikasi
Evropa tizimi
EPAS
Electric Power
Assisted Steering
Рулевое управление с
электроусилителем
Elektr kuchaytirgichli
rul boshqaruvi
ESAS
Electric Steer
Assisted Steering
Электрический тормоз
с электроусилителем
Elektr kuchaytirgichli
elektr tormoz
ЕРВ
Electronic Pressure
Braking
Электронная
пневматическая
тормозная система
Elektron pnevmatik
tormoz tizimi
EPS
Electrical Power
Steering MDPS -
Motor Driver
Power Steering
Рулевое управлении с
электроусилителем
Elektr kuchaytir-
gichli rul boshqaruvi,
elektr yuritkichli rul
boshqaruvi
ESP,
VDC,
VSC,
DSC
Electronic stability
programme
Программа
электронной
стабилизации движения
автомобиля
Avtobil xarakatini
elektron
barqarorlashtirish
dasturi
ETCS,
ЕТС
Electronic throttle
control system
Электронная система
управления
положением
дроссельной заслонки
Drossel to‟skichi
holatini elektron
boshqarish tizimi
FSI
Fuel Stratified
Injection
Послойный впрыск
топлива
Yonilgʹi ni qatlamlab
purkash
FWD
Front-Wheel Drive Передний привод
Oldingi yuritma
Yuqori havf daraja sharoitlari - Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati

|
Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati
|
bet | 11/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati1. Yuqori havf daraja sharoitlari:
namligini mavjudligi (bug’lar yoki suv tomchilari mavjudligi va
nisbiy namlig 75 % dan oshiq);
tok o’tkazuvchan changlarni mavjudligi (tеxnologik yoki boshqa changlar elеktr simlarni qoplab mashinalar va uskunalarni ichkari qismlarga kirib izolyatsiyalarni sovutish sharoitlarini buzadi, lekin yong’in yoki portlash havfi bo’lmaydi);
v) tok o’tkazuvchan asoslar mavjudligi (yer, g’isht, mеtall yoki
tеmirbеton);
g) yuqori haroratni mavjudligi (yil fasliga va turli issiqlik nurlanishlarga qaramasdan uzoq vaqt davomida harorat 350C dan va qisqa vaqt davomida 400 oshadi).
d) bir vaqt o’zida inson tanasini bir tomondan elеktr uskunalarini qobiqlariga ikkinchi tomondan, binolarni yеrga ulangan mеtallokonstruktsiyalariga, tеxnologik apparatlarga, mеxanizmlar va boshqalar (ulanib qolish) sharoitlarini mavjudligi.
2. Xavfli darajadagi sharoitlar:
namlikni mvjudligi (yomgir, kor, tеz-tеz suvni purkab turilishi, namlik bilan qoplangan pol, patolok, dеvor va xonada joylashgan boshqa prеdmеtlar);
kimyoviy faol muhitni mavjudligi (uzoq vaqt davomida izolyatsiya va uskunani tok o’tkazuvchi qismlarga ta’sir etuvchi yoki, doimo bo’lgan agrеssiv bug’lari, gaz va suyuqliklar);
v) yuqori xavfli ikki va undan ko’p bo’lgan yuqori xavfli
sharoitlariga xos hususiyatlar;
3. Havfsiz darajalari
Insonlarni elеktr tok jarohatlanishi sharoitlarni yo’qligi yuqori xavfli, yoki ayniqsa xavfli sharoitlari yo’qligi.
5.Elektr qurilmalarini himoya vositalari
Umumiy tushuncha va tavsifi
Elektr qurilmalarida qo’llanib kelayotgan himoya choralari shartli ravishda ikki guruhga bo’linishi mumkin: elektr qurilmalarni meyori ish sharoitlariga havfsizligini ta’minlash va avariya holatidagi sharoitlarini havfsizligini taminlash.
Meyoriy ish sharoitlarida havfsizlikni taminlash choralari quyidagicha; izolyatsiya, tok o’tkazuvchi qismlarni oldiga to’siqlar o’rnatish; havfsizlik blokirovkalarni qo’llash; orentasiyani ta’minlash; elektr tarmoqlarni yerdan izolyatsiyalash; yerga ulanib qolgan tokni hajm qismini kompensatsiyalash; himoyalovchi qisqa tutashuv tashkil qilish; kichik kuchlanishni qo’llash; izolyatsiyalangan maydonchalarni qo’llash; potensiallarni tenglashtirish.
Avariya sharoitida (izolyatsiya lat olgan sababli tok yurmaydigan qismlarga kuchlanishni o’tib ketishi) ishlab turgan elektr qurilmani havfsizligini ta’minlashda quyidagi choralar qo’llaniladi: himoyalovchi yerga ulash (zazemleniya); nollanish (zanuleniya); himoyalovchi o’chirish; ikki qavatli izolyatsiyani qo’llash; ish joyini izolyatsiyalash; baland kuchlanishdan past kuchlanishga o’tishida himoya choralrini qo’llash.
Elektr qurilmalarni turlariga, oziqa manbai sharoitlariga (kuchlanish qiymatlari, neytral holati) va ishlatish sharoitlariga (atrof muhit) qarab havfsizlik taminlashida jamlanganlik choralari qo’llaniladi.
|
| |
Yuqori kuchlanish tarmoqdan past kuchlanishga o’tishni himoyasi

|
Yuqori kuchlanish tarmoqdan past kuchlanishga o’tishni himoyasi
|
bet | 21/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatiYuqori kuchlanish tarmoqdan past kuchlanishga o’tishni himoyasi.Transformatorni yuqori va past taraflarini chulg`amlarini tutashuvida, past tarmoqni kuchlanishi ustiga baland kuchlanish qo’shiladi, bunga esa tarmoqni va uskunani izolyatsiyasi qisobga olinmagan. Eng ko’p sodir bo’layotgan kuchlanishi 6000 va 10000 V bo’lgan tarmoqlar tarafidan 380 V tarmoqqa o’tib kеtishi uchrab turadi.
Agar baland va past kuchlanish tarmoqlari izolyatsiyalangan nеytral bilan ishlab turgan bo’lsa, fazalarni o’tish vaqtida faza o’tkazgichlaridan bittasi, fazalarni baland va past kuchlanishlar yig’indisiga tеng kuchlanish ostida qoladi, yеrga nisbatan (bu xolat istalgan faza bilan sodir bo’lishi mumkin va bo`ladi, transformator chulg`amini ulangan guruhlarga bog’liq, misol uchun faza A) ikkita boshqasi esa-baland tarafini faza kuchlanishidan sal pastroq kuchlanishiga duch kеladi. Buni natijasida uskunani qobig’i bilan tutashib baland tеgib kеtish kuchlanishiga va qadamli kuchlanish hosil bo’ladi.
Agar past kuchlanishi tarmoqni nеytrali yеrga ulangan bo’lsa baland kuchlanishni o’tishi yer bilan tutashkan bo’ladi, shu bilan birga fazalardan birini kuchlanish, yеrga nisbatan past kuchlanish tarmoqlarni nеytral kuchlanishi yеrga nisbatan va shu tarmoqni faza kuchlanishni yig’indisiga tеng bo’ladi, ikkita boshqa fazalar–shu tarmoqni faza kuchlanishidan kichikroq bo’ladi. Nol o’tkazgichni qayta yеrga ulashi kuchlanishlarni farqini yanada kamaytiradi. Agar past kuchlanish tarmoqlarda nеytralni mustahkam yеrga ulash mumkin bo’lmasa, (transformator chulg`amlari uchburchak shaklida ulangan bo`lib) nеytralni yеrga yorib o’tuvchi saqlagich orqali yoki past kuchlanish tarmoq fazalaridan birini yеrga yorib o’tuvchi saqlagich orqali ulanadi.
Kuchlanishi 3000 V dan ziyod bo’lgan tarmoqlarda yorib o’tuvchi saqlagich qo’llaniladi. Baland kuchlanish o’tishida yorib o’tuvchi saqlagich baland tarafini kuchlanishi ostida qoladi va yorilib kеtadi. Yеrga ulash zanjiri ulanib qoladi va nеytral yoki faza yеrga ulangan bo’lib qoladi. Bu esa baland kuchlanish tarmoqlarida ximoyalovchi kuchlanishni pasaytiradi. Kuchlanishi 3000 V dan kam bo’lsa yorib o’tuvchi saqlagich ishlamay qoladi, shu uchun bunday tarmoqlarda past tarafidagi nеytralni yеrga ulab qo’yiladi.
Kuchlanish 1000 V gacha bo’lgan tarmoqlarda yuqori kuchlanishdan past kuchlanishiga o’tishida (ko’pincha kichik kuchlanishga) himoyalanish uchun past kuchlanish chulg`amini bitta simini yoki o’rta nuqtasini yеrga o’lanadi yoki nollanadi, yoki yеrga ulangan ekran qo’llaniladi, yoki transformatorining yuqori va past kuchlanish chulg`amlarini orasiga ekranli chulg`am o’rnatiladi. Agar yеrga ulangan ekran yoki ekranli chulg`am bo’lsa baland kuchlanishdan past kuchlanish tarmoqqa o’tib ketish mumkin emas.
|
| |
Ionli reaksiyalar - Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali

10.6. Ionli reaksiyalar
Elektrolit eritmalarda reaksiya molekula orasida bormay, erigan moddaning ionlari orasida boradi. Elektrolit eritmalarda boradigan reaksiyalarni molekulyar tenglama kurinishda emas, balki ion tenglama kurinishida uch qatorda: 1) molekulyar; 2) ion va 3) ionlar ishtirok etishi ko‘rsatadigan tenglama xolida ifodalanadi.
Ionli tenglamani yozishda kuchli elektrolitlar ion kurinishida; kam dissocilanuvchi, qiyin eriydigan va gazsimon moddalar esa molekulyar kurinishda yoziladi.
Elektrolit eritmalarda reaksiya borishi uchun: 1) qiyin eriy-digan moddalar, 2) gazsimon moddalar, 3) kam dissocilanuvchi moddalar hosil bo‘lishi kerak. Agar shu moddalar hosil bo‘lmasa reaksiya bor-maydi.
Qiyin eriydigan modda hosil bo‘lishi. Masalan :
ВаСl2+Н2SО4↔ВаSО4+2НСl
Ва2+ + 2Сl- + 2Н+ + SО2-4↔ВаSО4↓+2Н++2Сl-
Ва2+ + SО2-4 ↔ВаSО4↓
Keltirilagan reaksiyalardagi Ba+2 va SO2-4 ionlari o‘zaro birikib BaSO4↓ hosil bo‘lishga olib keladi.
Agar reaksiyada bir necha qiyin eriydigan moddalar hosil bo‘lsa , u holda oldin juda kam eriydigan modda chukmaga tushadi.
Gazsimon moddaning hosil bo‘lishi. Masalan :
Н2О
К2СО3+2НСl↔2КСl+Н2СО3 СО2
2К++СО2-3+2Н++2Сl-↔2К++2Сl-+Н2О+СО2↑
2Н++ СО2-3↔ Н2О+СО2↑
Yuqorida ko‘rsatilganidek, bekaror, engil parchalanuvchi, uchuvchan modda hosil bo‘lsa, ularda ham ion reaksiyalar oxirigacha boradi.
3.Kam dissocilanuvchi birikmalarni hosil bo‘lishi. Bunga reaksiya natijasida kam dissocilanuvchi suv va kuchsiz elektrolitlarning hosil bo‘lishi misol bo‘la oladi, masalan :
КОН+НСl↔КСl+Н2О
К++ОН-+Н++Сl-↔ К++ Сl-+Н2О
ОН-+Н+↔ Н2О
Eritmadagi chukma sirtida erigan moddaning ionlari bo‘ladi. Agar qiyin eriydigan birikmaning biror soni ion erituvchi bilan biriksa, u holda modda eriydi. Masalan :
Рb(ОН)2↓+2НСl↔РbСl2↓+2 Н2О
Рb(ОН)2↓+2Н++Сl-↔РbСl2+2 Н2О
Bu misolda PbCl2 chukmaga tushadi va kam dissocilanuvchi suv hosil bo‘ladi, natijada Pb(OH)2 eriydi.
Agar kuchli elektrolitlar eritmalarini aralashtirsak ularning ionlari orasida qaytar reaksiyalar boradi, ya’ni eritmada molekula xo-sil bulmay, bu elektrolitlarning ionlari uzgarmay koladi. Masalan :
NаСl+КNО3↔NаNО3+КСl
Nа++Сl-+К++NО-3↔ Nа+ +NО-3+К++Сl-
Eritmalar aralashmasidan va aralashtirilgandan keyin ham eritmada faqat Nа+,Сl-, К+, NО-3 ionlari erkin holda bo‘ladi, lekin eritma sovitilib, kristallarga aylanganida turtta tuzning aralashmasi hosil bo‘ladi.
|
Nazorat savollari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

121
AMALIYOT MASHG’ULOTLARI
1,2-AMALIY MASHG’ULOT: KOMPYUTER AVLODLARI VA ULARNING
KLASSIFIKASIYASI
Komputer avlodlari haqida ma'lumot
1 – avlod mashinalari.
Bu kompyutеrlar XX 40-yillarida paydo bo`lgan. Edison
tomonidan 1883 yil vakuumdagi tuk utkazish mumkinligini kashf kilinganiga karamay.
1904 yili Flеming birinchi vakum diodli elеktron lampani qurdi. Kеyinchalik Li dе
Forrеst vakumniy triod kashf etdi, kеyin gaz tulatilgan elеktron lampa – tiratron kashf
kilindi. 30-yillargacha elеktron vakumli va gaz tulatilgan lampalar radiotеxnikada
ishlatilgan.
Lеkin 1931 yilda ingliz olimi Vinni-Vilyams (fizik ekspеrimеntlar uchun) elеktr
impulsli tiratron schеtchik ishlab chikdi, shu bilan u elеktron lampalarga yangi
yo’nalish ochib bеrdi. EXMda elеktron lampalar ishlatilishi juda katta muammolar
kеltirib chiqarardi.
Nazorat savollari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

111
Zakrit’ (CtrlQW) - Fayln berkitish.
Soxranit’ (CtrlQS) - Faylni saklash.
Soxranit’ kak (CtrlQShiftQS) - Yangi nom ostida faylni saklash.
Soxranit’ kak shablon - Faylni shablok kurinishida saklash.
Vernut - Importirovat’ (CtrlQR) - Faylga yangi Flash ga mansub bulmagan
ob’ektni aktiv boshkaruv kadrga kushish.
Import v biblioteku - Faylga yangi Flash ga mansub bulmagan ob’ektni "Belgilar
kutubxonasi"ga kushish.
Eksportirovat’ rolik (CtrlQAltQShiftQS) - Xarakatchan animatsiyani eksport
(saklash) kilish.
Eksportirovat’ izobrajenie - Boshkaruv kadrni eksport (saklash) kilish.
Obshie nastroyki (CtrlQShiftQF12) - Harakatchan animatsiya rolikini kurib
chikarish xususiyatlari.
Prosmotr - Xarakatchan animatsiya rolikini kurib chikarish.
Opublikovat’ (ShiftQF12) –
Nastroyki stranitsi –
Prosmotr pechati –
Pechat’ (CtrlQP) –
Otpravit’ –
Vixod –
Logistikada axborot jarayonining asosiy fimksiyalari

qarish. uiar harakatining grafik va rejalari bajarilishi ustidan
nazorat, yuklar harakatini boshqarish va boshqalar bilan bog'liq
masalalarni yechadi.
Axborot logistik tizim lari korxonani boshqarish tizim ining
iyerarxik strukturasiga mos keladi va u ch ta darajadan iborat
bo‘ladi:
— birinchi daraja — logistik operatsiya amalga oshirilayotgan
ish joyi;
— ikkinchi daraja — ish joylari joylashgan va yuklarni tashish
amalga oshirilayotgan uchastka, sex, omborlar.
— uchinchi daraja - xom ashyoni tushirib olishdan tayyor
mahsulotni yetkazib borishgacha bo ‘lgan voqealar zanjirini qamrab
oluvchi transport va yuklarni tashash tizimi.
Bu uchta darajalardan keladigan axborot bitta axborot tizimiga
integratsiyalashadi. Vertikal va gorizontal integratsiyalar ajratiladi.
Vertikal integratsiya rejali, dispozitiv va bajaruvchi tizimlar
orasida aloqani vertikal axborot oqimlari orqali ta ’minlaydi.
Gorizontal integratsiya deb dispozitiv va bajaruvchi tizimlarning
alohida komplekslari orasida aloqaning gorizontal axborot oqimlari
orqali ta’minlashiga aytiladi.
graphic
, yoki aktiv tugma - 
button

110
Belgilar kutubxonasi (Biblioteka - Library)
- xar xil turdagi belgilar bilan
ishlash uchun Flash ning maxsus oynasi. Uni ekranga chikarish uchun CtrlQL yoki F11
yoki Okno menyusining Biblioteka (Window Library) buyrugini tanlashimiz kerak.
Animatsiya (Animatsiya - Animation)
- Flash dasturning asosiy xarakatlari.
Animatsiya 2 xil buladi: kadrli (pokadrovoe sozdanie) va avtomatik(avtomaticheskoe
sozdanie promejutochnix kadrov).
Kadrli animatsiya fakat boshkaruv kadrlardan iborat buladi.
Avtomatik animatsiya (tweening) boshkaruv xamda avtomatik ravishda
yaratilgan oddiy kadrlardan iborat buladi.
Flash dasturda ikki xil avtomatik animatsiya turi mavjud: shakllar
geometriyasini uzgarishi (shape tweening) yoki boshkaruv kadrlar uzgarishi (motion
tweening) asosidagi animatsiya.
Xar xil animatsiya turlarini yaratish va ularni taxrirlash asoslari bilan biz keyingi
mavzularda tanishamiz.
Eruvchanlik ko‘paytmaasi - Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali
|
bet | 59/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.org10.7. Eruvchanlik ko‘paytmaasi
Qiyin eruvchan birikmaning chukmasi sirtida shu chukma bilan ionlar urtasida muvozanat sodir bo‘ladi. Kam eriydigan tuzga massalar ta’sir qonuni kullasak , masalan :
СаСО3↔Са2++СО32-
[Са2+ ][ СО32- ]
К= ———————
[СаСО3 ]
Muvozanat qattiq modda (CaCO3) va eritmadagi ionlarning tuk-nashish sirtida sodir bo‘lgani uchun [CaCO3 ] konsentratsiyasi uzgar-maydi. O‘zgarmas temperaturada K*[CaCO3 ] ko‘paytmaasi o‘zgarmas kattalik bo‘lgani uchun uni EK bilan ishoralanadi:
[[Са2+ ][ СО2-3 ]= [СаСО3 ]*К=const=ЭК
Qattiq fazaning sirtidagi tuyingan eritmadagi kam eruvchan birikmalarning ionlar konsentratsiyasining ko‘paytmaasi biror temperaturada o‘zgarmas qiymat bo‘lib, moddaning eruvchanlik ko‘paytmaasi (EK) deyiladi .
Qiyin eriydigan ba’zi birikmalarning EK sistema 25˚ S da quyidagi qiymatlarga ega :
EKAgSl=[Ag+][Cl-]=1,73*10-10
ЭКАgСl=[Аg+][Cl-]=1,73*10-10
ЭК BaSO4=[Ba2+][SO2-4]=1,43*10-9
ЭКСаСО3=[Са2+][СО2-3]=4,52*10-9
ЭКРbS=[Рb2+][S2-]=1,12*10-29
ЭКСuS [Сu2+][S2-]=4,1*10-28
Eruvchanlik ko‘paytmaasi qiyin eriydigan elektrolitning umumiy eruvchanligi bilan bog‘liqdir. Yuqoridagi misollardan kurinib turibdiki, CuS va PbS larning eruvchanligi juda ham kichik.
Muammoli savol: 1. Elektrolitning suyuqlanish tempkraturasi yuqori bo‘lishining sababi nima?
|
|
| |
Nazorat uchun savollar - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

IX BOB. AXBOROT LOGISTIKASI
Reja:
1. Axborot logistikasi va uning tizimlari.
2. Logistik axborot tizimlarining tuzilishi va faoliyati.
3. Axborot infratuzilmasi.
4. L ogistikada avtom at ravishda iden tifikatsiyalash texnologiyasidan
foydalanish.
9.1. Axborot logistikasi va uning tizimlari
Axborot logistikasi tushunchasi va masalaiari. Logistika maqsad-
Jariga erishish uchun logistik jarayonlarni boshqaruv orqali doimiy
tarzda kuzatish va ta ’sir ко‘rsatish zarur. Bu holatda boshqaruv
ishlab chiqarishda va m ahsulot sotishda band boMgan ham m a
boiinm alarning faoliyatini bir-biriga moslashtirishga yo‘naltirilgan
b o la d i. Bunday birlashuvning quroli b o lib axborot ta ’minoti
xizm at qiladi. A xborot o q im lari logistik tizim n in g ham m a
elem entlarini birlashtiruvchilari sifatida nam oyon b o iad i. Axborot
turli xil logistik operatsiyalarni bajarish davomida yuzaga keladi
va moddiy oqim harakatining ham m a bosqichlarida uni kuzatib
boradi. Logistik tizim da boshqaruv qarorlarini ishlab chiqishda va
qabul qilishda axborot qoMlaniladi.
Axborot logistikasi moddiy oqimlarni kuzatib boruvchi beril-
ganlar oqimini taslikil etish va korxonada ta ’minot, ishlab chiqarish,
sotuv b o ‘limlarini bogiovchi muhim b o ‘g ‘in hisoblanadi.
Axborot logistikasining maqsadi bo lib boshqaruv tizimini axbo
rot bilan to'ldirishning yuqori darajasini ta ’minlash ham da logistik
tizim boshqaruv iyerarxiyasining har bir darajasiga zarur axborotni
socralgan sifatda va aniq m uddatlarda yetkazib berish hisoblanadi.
Axborot logistik tizimlarning qurilish tamoyillari

—
muhirrs talab b o ‘lib, tizim da qo ‘llanilayot.gan hujjatlarni
soddalashtirish va standartlash hisoblanadi.
9.2, Logistik axborot tizimlarining tuzilishi
va faoliyati
Tadbirkorlikda axborot texnologiyaiaridan foydalanish va
0 ‘zbekistonda kichik biznes bilan shug‘uilanuvchi korxonalarning
logistik ko‘rsatkichlari. Axborot resurslarini shakllantirish va undan
foydalanish tadbirkorlik faoliyati yagona
iqtisodiy axborot makoni
yaratilishidagi eng m uhim yechilishi kerak bo ‘lgan m uam m olardan
biridir.
Zamonaviy biznes axborot texnologiyalari tadbirkorlik axboroti
m a’lum otlar bazasi va bankidan tashkil topib. bular jamiyatning
barcha axborot resurslari bilan uzluksiz tarzda bog‘langan bo‘lishi
kerak.
Ushbu ish doirasida, tadbirkorlar axborot m uhitida 0 ‘zbe
kiston Respublikasi tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar
palatasi a ’zolari o ‘rtasida olib borilgan tadqiqotlar muvaffaqiyatli
biznes u c h u n nisbatan m uhim b o ‘lgan tadbirkorlik axboroti
sektorlarini aniqlash im konini berdi. 9.1-jadvalda
tadbirkorlik
axboroti to ‘g ‘risidagi m a ’lum otlar berilgan b o ‘lib, u yoki bu
axborotni afzal ko‘nshiariga ko‘ra so‘ralganlar (%da) joylash-
tirilgan.
Tahlil natijasi shuni ko‘rsatadiki, hisobga olingan m a’lum ot
bazalarining (MB) 84%i davlat sektoriga tegishlidir. Hozirgi paytda,
ishbilarmonlik va tijorat axborotlari M B
ning shakllanishi va rivo-
jlanishi iqtisodiyotining nodavlat sektorida ro ‘y bermoqda. Bugungi
kunda yuzlab axborot mahsulotlari ishlab chiqaruvchi tashkilotlar
va axborot xizmati k o ‘rsatishga ixtisoslashgan tashkilotlar ishlab
turibdi.
-modda. Oʻzaro kelishuv tartib-taomili

bajarilganligini tasdiqlovchi hujjatlarni (ular mavjud boʻlgan taqdirda) ilova qilgan holda xabardor
qiladi.
VI BOʻLIM.
TRANSFERT NARXNI BELGILASHDA
SOLIQ NAZORATI
20-bob. Transfert narxni belgilashda narxlar va soliq
solish toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar (176 - 179-moddalar)
21-bob. Nazorat qilinadigan bitimlar (180 - 182-moddalar)
22-bob. Bitimlarning taqqoslanadigan shartlari (183 - 185-moddalar)
23-bob. Transfert narxni belgilashda soliq nazoratida
foydalaniladigan usullar (186 - 192-moddalar)
24-bob. Transfert narxni belgilashda soliq nazorati (193 - 195-moddalar)
25-bob. Soliq solish maqsadlarida narxni belgilash
toʻgʻrisidagi bitim (196 - 202-moddalar)
Kichik kuchlanishlarni qo’llash - Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati

|
Har XIL kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holati
|
bet | 13/22 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #147160 |
Bog'liq Har xil kuchlanishli elektr tarmoqlarining betaraf nuqtasini ish holatiKichik kuchlanishlarni qo’llash.Elektr tok havfsizligini ta’minlash maqsadida 42V va undan kam bo’lgan kuchlanish qo’llaniladi.
Inson tanasidan o’tayotgan tok, kuchlanish va tanani qarshiligi bilan aniqlanadi. Qarshilik orqali kam miqdordagi kuchlanishda, kam miqdordagi tok o’tadi. Agar tok o’tishni proporsional emasligini hisobga olinsa bu tok ya’nada kamayadi.
Ishlab chiqarish sharoitlariga EUU (PUE) ikki kuchlanishni qo’llanishni talab etadi: 12V va 36 (42) V. Kuchlanish 42V va undan kam bo’lgan yuqori xavfli va ayniqsa, mahsus xavfli sharoitlarda kichik oziqa manbaini qo’llanishi shart bo’lgan quyidagi elektr uskunalarda: dastani elektr asboblarini ikki qavat izolyasiyasi bo’lmagan holda, eltib yuradigan yoritkichlarida, 2,5 metrdan past joylashgan maxaliy stasionar chog’lanuvchi yoritkichlarda, yerga ulangan metal konstruksiyalarga tegib olishi mumkin bo’lgan sharoitlarda.
Kichik kuchlanishlarni manbalari: golvanik elementi batareyalari, akkumlyatorlar, vipramitel uskunalari, transformatorlar. Avto transformator yoki reostat orqali kichik kuchlanishni olish man etiladi, bunga sabab, olinayotgan kichik kuchlanish yuqo’ri kuchlanish bilan chambarchas bog’liq bo’ladi. Ko’pincha pasaytiruvchi transformatorlar qo’llaniladi. Boshqa past kuchlanishni manbalari kichik qo’llaniladi. Pasaytiruvchi transformatorlarni qo’llashni yagona havfi – baland kuchlanishni past kuchlanishga o’tib ketishi mumkinligi. Bu havfni kamaytirish uchun transformatorni ikkilamchi cho’lg’amini yerga ulab qo’yiladi, yoki nollaniladi. (bitta simni uchini kichik kuchlanishni chulg`amini o’rta nuqtasiga ulanadi) yoki, chulg`amlar orasiga yerga ulangan statistik ekran o’rnatiladi.
Kichik kuchlanishni qo’llash doirasi elektrlashtirilgan dastak asboblar (shu jumladan dastak poyalniklar) bilan, xavfli va ayniqsa xavfli sharoitlarida esa mahalliy yoritkichlar bilan chegaralangan. Lekin kichik kuchlanishlarni (12 va 36 V) havfsiz deb bo’lmaydi. Shu kuchlanishida halok bilan tugagan hodisalar ham ma’lum. 10V gacha bo’lgan kuchlanishida eng havfsiz darajaga yetiladi, ammo bunday kuchlanishi qo’llanilishi ancha chegaralangan (dastaki eltuvchi yoritkichlar, radiopriyomlar va o’yinchoqlar).
|
| |
Tizimning faoliyat ko‘rsatishi

|
Tizimning faoliyat ko‘rsatishi Pdf ko'rish
|
bet | 101/170 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 8,11 Mb. | | #152713 |
Bog'liq LOGISTIKA. Umarova D.MTizimning faoliyat ko‘rsatishi. Moddiy oqimlarni boshqarishda
tizimga berilganlami kiritish m oddiy oqim paydo b o lish i bilan
boshlanadi. Shu daqiqadan boshlab yuklar harakatining barcha
jarayonlari (qayta yuklash, om borda joylashtirish, ushlab qolish
va hokazo) qam rab olingan holda E H M ning operativ xotirasiga
joylashtiriladi.
150
Tadbirkorlik faoliyatida axborotlarga ma/.munan qiziqishlarning
tasniflanishi
9 .1-jadvai
T /r
Axborot turlari
%
1
.
Hamkorlar ishonchliligi to ‘g ‘risida
70
2.
Tadbirkorlik axboroti manbalari to‘g ‘risida
56
3.
Narxlar va r.arx hosil b o iish i to‘g ‘risida
49
4,
Xo'jaliк shartnomalari va bahslar, arbitraj to'g'risida
45
5.
Banklar to'g'risida
30
6.
Investitsiya komparayalari, fondlar, birjalar to lg ‘risida
35
7.
Tashqi iqtisodiy faoliyat to ‘g ‘risida
30
8.
Kredit bozorlari holati to ‘g ‘risida
35
9.
Fond, qimmatli qog£ozlar bozori holati to ‘g ‘risida
30
10.
Korxonalar, firmalar (manziilar, ish k o‘rsatkichlari)
to‘g ‘risida
30
1
\ .
Mulk bozori to‘g'risida
39
12.
M ahsulotlar va xizmat ko'rsatish bozori holati to ‘g ‘risida
26
13.
Respublika iqtisodiyotida chet elliksheriklar ishtiroki
to ‘g ‘risida
30
14.
Qonuuchilik to‘g ‘risida
26
|
| |
-rasm.
 MateriallarniDg uzluksiz ishlatillsh sxemasi. X=500

materiallar zaxirasi yil davomida 500 donadan 0
gacha kamayib
boradi va zaxiralarning o'rtacha miqdori 250 donani tashkil etadi.
Zaxiralarni saqlashga ketadigan kundalik x arajatlar ularning
o'rtacha miqdoridan
kelib chiqadi, buyurtma bajarilishiga ketadigan
xarajatlar esa bir yilda bir marta vujudga keladi.
Materiallarni saqlashga va xarid
qilishga ketadigan xarajat-
larning xarid qilinayotgan m ateriallar soniga bogiiqligini miqdoriy
baholash asosida um umiy xarajatlar
m iqdorini kamaytiradigan
buyurtm a hajmini aniqlash mum kin.
Bunda quyidagilar bajarilishi kerak:
1.Yillik zaxiralarni tashkil etuvchi m ateriallam ing um um iy
miqdori aniq bo'lishi.
2. Talab darajasi o ‘zgarmas bo'lishi.
3.
Buyurtmalar tez bajarilishi, ya’ni buyurtmalar belgilangan
m uddat
ichida bajarilib, o'zib turish vaqti aniq va o'zgarm as
b o ‘1 ishi.
4. Hujjatlashtirishga ketadigan xarajatlar ularning hajmiga bog‘-
liq bo'lmasligi.
5. Ko'rib chiqilayotgan davr ichida materiallarga qo'yilgan narx
o'zgarmasligi.
Yuqoridagilarga m uvofiq holda buyurtm a bajarilishiga va
zaxiralarni saqlashga ketadigan xarajatlar
quyidagi formula orqali
berilishi mumkin:
С =
Cm +
Сг ■ q /2 ,
bunda Ci va
Cj — doim iv va o ‘zgaruvchan xarajatlar, ular
buyurtm aning bajarilishi va m ateriallarni saqlash bilan bog'liq;
n
—
yillik buyurtm alar miqdori;
q/2 — zaxiraning o'rtacha miqdori.
B uyurtm aning sam arali m iq d o ri quyidagi form ula orqali
aniqlanadi:
Caption 
(sarlavxa) – shaklning sarlavxasi satrida paydo bo’ladigan matn; 
Border Style

195
a) b) Shakl xossalarini o’zgartirish
Visual Basic ni ishga tushuring va yangi shaklni oching. Shaklning xossalar
oynasida
Left
xossasining qiymatini o’zgartiring, ya’ni 0 ning o’rniga masalan 300
sonini ѐzing. Shakl o’ng tomonga 300 tvipga siljiganini ko’rasiz. Shaklning
Tor
,
Width
va
Height
xossalarini ham o’zgartirib shakl qanday o’zgaraѐtganligiga eotibor
bering.
Endi shaklning ustida sichqonchaning chap tugmasini bosib turgan holda suring.
Xossalar oynasiga qarang. Shaklning
Left
va
Tor
xossalarining qiymatlari
o’zgarganligi ko’rinadi.
Xususiyat – bu ob’ektda bor narsa, uslub- bu ob’ekt bajaradigan ish.
Misol uchun: avtomobilda rang, model, ishlab chiqarilgan yil va tezlik kabi
xususiyatlar bor. Endi avtomobilning joyidan qo’zalib, tezlik olishi va to’xtashini
olaylik. Bo’lar avtomobilp bajaradigan ish. Agar avtomobilni Visual Basic ob’ekti deb
tasavvur kilsak, u holda
Xossalar oynasi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

194
Shaklning asosiy xossalari
VBning qisqartirib ―shakl deb ataluvchi shakl oynasi har bir loyihaning asosiy
elementi bo’lib hisoblanadi. Shakl boshqarish elementlari uchun konteyner vazifasini
bajaradi.
Visual Basicda xossalar oynasi
(Properties)
-bu atributlar ro’yxatidir
Har bir atribut ѐki ―xossa ayni paytda shaklda tanlangan ob’ektga
(ѐzuv, knopka, matn oynasi va x.k.) taosir ko’rsatadi. Ob’ekt xossalarining qiymatini
o’zgartirib, uning tashqi ko’rinishi va holati boshqariladi. Tuzilajak dastur elementlari,
tashkil etuvchilari: ѐzuv, tugmacha, matn oynasi va xakozolarning xossalari aks etadi.
Elementlardan qaysi biri tanlanganiga qarab xossalar oynasidagi manzara o’zgarib
turadi. Visual Basicdagi har bir ob’ektning o’z nomi bor (Name xossasi). Xossalar
oynasining yuqori qismida ayni (joriy) paytda tanlangan ob’ektning nomi ko’rsatilgan
bo’ladi.
Name
(nom)- shaklning nomi, shakl uchun uchta harfli perifiks(.frm) ishlatiladi;
Icon
(belgi)- kichik rasm bo’lib, shaklning yuqorigi chap tomonida uning o’ralgan
holida paydo bo’ladi;
Q С - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

zaxiralami saqlashga ketadigan yillik xarajatlar — 0,1 pul biriligi/
dona. Materiallarga bo‘lgan yillik ehtiyoj
Q — 1500 dona. Bunda
buyurtm aning samarali hajmi:
qopl = л/2-8,33-1500/0,1 = 500
donaga teng,
bu materiallarga yillik buyurtmalar soni n = 3 (1500/500) ligini
bildiradi. Yil davom ida talab o'zgarm as deb olingani uchun
buyurtm a yilning har 80(240/3) ish kunida berilishi zarur.
10.5-rasmdan ko‘rinib
turibdiki, buyurtm aning samarali miq-
dori xarajatlar summasi chizig'ining nisbatan tekis xarakterga ega
bo‘lgan sohasida jovlashgan. Amalda
xarajatlar summasi quyida-
gicha o ‘zgarib turadi: buyurtm a berilayotgan partiya hajmi 400
dona b o ig an d a — 51,24 pul birligi, 500 donada — 50,00 pul
birligi, 600 donada — 50,83 pul birligi va 700 donada — 52,96
pul birligi. Keltirilgan m a’lum otlardan ko‘rinib turibdiki, buyurtma
miqdori uning optimal hajmiga nisbatan 40%ga
oshganda bor-
yo‘g‘i 5,72%ga oshadi.
Keltirilgan formula buyurtm aning samarali miqdorini zaxira-
larning ishlatilishi bir tekis va aniq belgilangan (determ inantlash-
tirilgan) sharoitlarda amalga oshirilganda aniqlash imkonini beradi.
A m aliyotda korxonaning ishida bu sh artlard an b a ’zi bir
chekinishlar mavjud bo‘ladi:
1.
Kelib tushishning cho ‘zilib ketishi. Bu holatda material bittada
yetkazilib berilmay, balki u yoki bu vaqt oralig‘i ichida m a’lum
intensivlik bilan yetkaziladi va ishlab chiqarish tom onidan bir
tekis ishlatiladi. Uning ishlatilishi kelib
tushishlar boshlanganidan
keyin va tugashidan oldin boshlanadi.
2.
Tezlashtirilgan ishiatish. Bu holda zaxiralar ishlatilish
intensivligi materiallar defitsitiga olib kelishi mumkin.
Aytib o ‘tilgan maxsus sharoitlam i hisobga olgan holda buyurt
m aning samarali m iqdorini aniqlash b o ‘yicha maxsus model
ko‘riladi.
Yt+i=ay, + a ( l —a)yt-i - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

10.6. Buyurtma berilgan materiallarning
miqdorini hisoblash
Buyurtmaning samarali miqdorini aniqlash. B uyurtm aning
samarali
miqdori deb, buyurtm aning bajarilishiga va materiallarni
saqlashga ketadigan yillik xarajatlaming umumiy miqdorm i m ini-
mumgacha kamaytirish imkonini beruvchi m ateriallar partiyasiga
aytiladi. Buyurtmaning samarali miqdorini
aniqlash rnetodikasi
materiallarni katta va kichik partiyalab xarid qilishning afzalliklarini
va kamchiliklarini taqqoslashdan ham da zaxiralarni to'ldirishga
ketadigan um um iy xarajatlam ing eng kichik m iqdoriga mos
keluvchi buyurtm a miqdorini aniqlashdan iborat.
10.3-rasmda buyurtm a hajmi ham da kelib tushishiga (buyurt
ma bajarilishi) va materiallarni saqlashga
ketadigan xarajatlaming
o ‘zaro ta ’siri grafik ko'rinishida ko‘rsatilgan.
10.3-rasm.
Buyurtmaning bajarilishiga va materiallarni saqlashga
ketadigan xarajatlarning buyurtma hajmiga bogiiqligi.
178
X — bitta buyurtma natijasida xarid qilinayotgan materiallar
soni b o ‘lsin. Xarid qilinayotgan materiallar sonining
oshib borishi,
materiallarni (zaxiralarni) saqlashga ketadigan xarajatlaming oshib
borishiga olib keladi (2-chiziq). Shu bilan birga partiyadagi
materiallar sonining ko‘payishi yillik
buyurtm alar miqdorining
kamayishiga olib keladi. Bu buyurtm alarning bajarilishi bilan
bog‘liq xarajatlarning kamayishiga olib keladi. 10.4-rasm dan
ko‘rinib turibdiki, yillik um um iy xarajatlar chizig‘i (l-ch iziq )
X = Xo da minimumga erishadi. Bu bogliqlikni misolda ko‘rib
chiqamiz.
Nazorat savollari - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

125
Reja:
1.
Mahsulotlarni ixtiyoriy va majburiy sertifikatlashtirish
2.
Sertifikatlashtirish sxemalari
3.
―Iste‘molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida‖gi Qonuni.
Tayanch so‘z va iboradar: majburiy sertifikatlash, ixtiyoriy sertifikatlash, sertifikatlashtirish
sxemalari.
Mahsulotlarni ixtiyoriy va majburiy sertifikatlashtirish.
Mahsulotlarni ixtiyoriy va majburiy sertifikatlashtirish. Qonunning 17-18-19moddalarida
ixtiyoriy sertifikatlashtirish, uni amalga oshiruvchi sub‘ektlar, ixtiyoriy sertifikatlashtirish tizimlari
haqida ma‘lumotlar berilgan. Jumladan, har qanday mahsulot normativ hujjatlarning talablariga
muvofiq ekanligini tasdiqlash uchun u yuridik va jismoniy shaxsning tashabbusi bilan ixtiyoriy
sertifikatlashtirishdan o‘tkazilishi mumkinligi;
ixtiyoriy sertifikatlashtirishni «O‘zstandart» belgilab qo‘ygan tartibda akkreditatsiya
qilingan yuridik va jismoniy shaxslar amalga oshirishga haqli ekanligi;
sertifikatlashtirish
qoidalari
va
tartibini
belgilovchi
ixtiyoriy
sertifikatlashtirish
tizimlarini akkreditatsiya qilingan organlar «O‘zstandart» bilan kelishgan holda belgilashi belgilab
qo‘yilgan.
Majburiy sertifikatlashtirishni o‘tkazish ishlarini tashkil etish «O‘zstandart» zimmasiga yoki
uning topshirig‘iga binoan boshqa sertifikatlashtirish organlariga (ularni albatta akkreditatsiya
qilgan holda) yuklatiladi.
Sertifikatlashtirilishi
shart bo‘lgan mahsulotlarning ro‘yxatini O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi.
Odamlarning hayoti, sog‘lig‘i, yuridik va jismoniy shaxslarning mol-mulkiga hamda atrof-
muhitga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan mahsulotlarni tayerlash, ulardan foydalanish, ularni
tashish yoki saqlash xavfsizligini ta‘minlovchi talablar bo‘lmagan taqdirda davlat boshqaruvining
tegishli organi bunday talabnomalarni kechiktirmay ishlab chiqishi va amalga kiritishi shart.
Majburiy sertifikatlashtirish normativ hujjatlarning talablariga muvofiq mahsulot xususiyatini
aniqlash uchun uni sinashni, sertifikatlangan mahsulot ustidan davlat tekshiruvi va nazorati
o‘rnatishni o‘z ichiga oladi.
Sinovlar akkreditatsiya qilingan sinov laboratoriyalari (markazlari) tomonidan tegishli
normativ hujjatlarda belgilangan usullarda, bunday hujjatlar bo‘lmagan taqdirda esa tegishli
sertifikatlashtirish
organlari
ishlab
chiqqan
usullarda
amalga
oshiriladi.
Majburiy
sertifikatlashtirish ishlari uchun arizachi qonun hujjatlarida belgilab qo‘yilgan tartibda haq to‘laydi.
Arizachi o‘z mahsulotini majburiy sertifikatlashtirishdan o‘tkazishga sarflagan mablag‘lar
summasi shu mahsulot tannarxiga qo‘shiladi. Majburiy sertifikatlashtirilishi lozim bo‘lgan, ammo
muvofiqlik sertifikatiga ega bo‘lmagan mahsulotni targ‘ib qilish man etiladi.