nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
C++ TILIDA MASSIVLAR VA ULARDAN FOYDALANISH

125
bitta nom bilan nomlanadi va bir-birlaridan nomerlari (indekslari) bilan farq qiladi.
Bu qismda dasturdagi ma'lumot strukturalari bilan tanishishni boshlaymiz.
Dasturda ikki asosiy tur ma'lumot strukturalari mavjuddir.
Birinchisi statik,
ikkinchisi dinamikdir. Statik deganimizda xotirada egallagan joyi o‗zgarmas,
dastur boshida beriladigan strukturalarni nazarda tutamiz. Dinamik ma'lumot
tiplari dastur davomida o‗z hajmini, egallagan xotirasini o‗zgartirishi mumkin.
Agar struktura bir xil kattalikdagi tiplardan tuzilgan bo‗lsa, uning nomi massiv
(array) deyiladi. Massivlar dasturlashda eng ko‗p qo‗laniladigan ma'lumot
tiplaridir. Massivlar hotirada ketma-ket joylashgan, bir tipdagi o‗zgaruvchilar
guruhidir. Alohida bir o‗zgaruvchini ko‗rsatish uchun
massiv nomi va kerakli
o‗zgaruvchi indeksini yoziladi.
Ta‟rif: Bir turga mansub bo‗lgan yagona nom bilan saqlanuvchi
tartiblangan ma‘lumotlar majmuasi massiv deyiladi.
Massivlar yagona o‗zgaruvchi bilan kompyuter xotirasiga saqlanadi,
uning
elementlari ma‘lum bir indekslar bilan tartiblab joylashtiriladi.
C++ dasturlash tilida massivlardan foydalanishda masalan do‗kondagi
mahsulotlarning narxini olish mumkin. Mahsulot narxlarini massiv sifatida
qaralganda narx1, narx2,narx3,…,narxn ko‗rinishda bir nechta mahsulot narxlarini
kompyuter xotirasiga saqlab undan foydalanish mumkin. Massivlar yagona nom
bilan bir nechta qiymatni o‗zida
mujassamlashtiradi, bularga matematikadagi
vektorlarni misol keltirish mumkin. Vektor ham yagona nom bilan saqlanib uning
tarkibida bir nechta qiymatni o‗zida mujassamlashadi. Vektorning ham elementlari
bir turga mansub va tartiblangan bo‗ladi.
Massivlar holatiga ko‗ra ikki turga bo‗linadi.
- Bir o‗lchovli massivlar;
- Ikki o‗lchovli massivlar;
Bir o‗lchovli massivlar ma‘lumotlarni bir satrli ko‗rinishda saqlansa, ikki
o‗lchovli massivlar esa ma‘lumotlarni satrlar satri ko‗rinishida saqlaydi.
Loyihalar boshqaruvi - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms...

167
Loyihani boshqarish, 1-jadvalda ko‘rsatilgan bosqichma-bosqich taqsimotga ega, chunki
butun loyihadan ko‘ra alohida komponentlarni boshqarish osonroq. Umuman olganda,
loyihani boshqarish juda mashaqqatli jarayon bo‘lib, uni ishlab chiqilgan strategik rejasiz
va amalga oshirishni bosqichma-bosqich nazorat qilmasdan amalga oshirish juda qiyin.[6]
Muvaffaqiyatli IT-loyiha IT strategiyasi korxonaning biznes strategiyasi yo‘nalishiga mos
kelishini talab qiladi. 2-jadvalda biznes strategiyasi va IT strategiyasi o‘rtasidagi
munosabatni ko‘rsatadi.
1-rasm. Biznes strategiyasi va IT strategiyasi o‘rtasidagi bog‘liqlik.
IT strategiyasi joriy maqsadlarga erishish uchun zarur bo‘lib, u korxonada
texnologiyalardan qanday foydalanishni aniq belgilaydi va uning arxitekturasi nafaqat
mavjud rejalarni, balki tashkilot kelajakda rivojlantirish uchun ishlab chiqadigan rejalarni
ham amalga oshirishga imkon beradi. Biznes yuritish tamoyillariga qarab, tashkilot biznes
chegaralarini kengaytirishga yordam beradigan IT-loyihalarni amalga oshiradi. [5]
Eng kichik tarkibiy bo‘linma kichik loyiha hisoblanadi, ammo shuni hisobga olish
kerakki, har bir bunday kichik loyiha alohida loyiha hisoblanadi va shunga muvofiq amalga
oshiriladi. Biroq, bu loyihalar uchun strategik reja rejaning o‘zi emas, balki dasturni amalga
oshirishda yotadi. Kichik loyihalarni amalga oshirish tashqi pudratchi yoki loyihani amalga
oshirishda ishtirok etmaydigan ijrochi tashkilotning boshqa funktsional bo‘linmasi
tomonidan amalga oshiriladi. Kichik loyiha loyiha hayotiy tsiklining muayyan bosqichiga
asoslangan loyiha bo‘lishi mumkin yoki uni dasturiy ta'minotni ishlab chiqish loyihasida
sinovdan o‘tkazish uchun maxsus texnologiyadan foydalanish deb hisoblash mumkin. Yirik
loyihalarda kichik loyihalar ham amalga oshirishning kichikroq bosqichlariga – kichik
loyihalarga bo‘linishi mumkin.
sizeof() - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov,...

O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARI
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
Kalit 
so‘zlar - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 118
Polimerlarning
makromolekulalari zanjirli tuzilishga ega bo‘lib,
takrorlanuvchi
struktura birliklaridan, yani struktura zvenolaridan tashkil topgan.
Agar makromolekulaning struktura zveno bitta monomerdan hosil bo‘lgan bo‘lsa
monomerli (elementar) zvenoga ega polimer hisoblanadi. Masalan, polietilen (-
CH
2
- ) zvenodan tashkil topgan bo‘lib, elementar zvenoga (-CH
2
-CH
2
-) struktura
muofiq keladi. Elementar zvenoning o‘zaro bog‘lanishi natijasida polimer
makromolekula zanjiri (asosiy zanjir) hosil bo‘ladi,
bu zanjirda joylashgan
o‘rinbosarlar esa yon zanjir hisoblanadi. Elementar zvenolarning bir xilda
takrorlanishidan hosil bo‘lgan polimerlar –regulyar polimerlar deb ataladi.
Polimerlarning makromolekulalari orasidagi tasir natijasida blok va payvand
polimerlar hosil qilinadi.Blok polimerlar makromolekulalar
zanjirining boshi va
oxirgi qismlarining o‘zaro bog‘lanishidan hosil qilinadi. Payvand polimerlarda esa
birinchi
polimer
makromolekulasining
yon
qismiga
ikkinchi
polimer
makromolekulasi birikishi (tikilishi)dan hosil bo‘ladi.
Yuqori molekulyar birikmalar va polimerlar kimyoviy tabiatiga ko‘ra
organik va anorganik guruhlarga bo‘linadi. YUqori molekulyar birikmalar
tarkibida (ugleroddan va N, O, S va galogenlardan tashqari) boshqa atomlar va
atomlar guruhi bo‘lsa, ular elementorganik polimerlar deb ataladi.
Yuqori molekulyar birikmalarda asosiy kimyoviy bog‘lanish
kovalent
bog‘lanish hisoblanadi. Uning hosil bo‘lishi almashinish yoki donor – akseptor
mexanizmida sodir bo‘ladi. donor akseptorli mexanizmda koordinatsion polimerlar
hosil bo‘ladi.
Kelib chiqishiga ko‘ra yuqori molekulyar birikmalar yana ikkita katta
guruhga bo‘linadi. Bular tabiiy yoki biopolimerlar (oqsillar, polisaxaridlar, nuklein
kislotalar) va sintetik polimerlarga (polietilen, polixlorvinil, fenolformaldegid va
b).
Makromolekulasida tuzilish fragmentlarining joylashishiga ko‘ra
yuqori
molekulyar birikmalarni uch turga bo‘lish mumkin.
-chiziqli makromolekulalar ochiq zanjirli tuzilishga ega (tabiiy kauchuk) yoki bir
chiziqqa tortilgan takrorlanuvchi xalqalardan (selluloza) iborat bo‘ladi;
-dars Sana: 6-sinf - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 83/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
22-dars Sana: 6-sinf
MAVZU: ARXIMED QONUNI VA UNING QO’LLANILISHI
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: - Arximed qonuni va undan foydalanishni o’quvchilarga o’rgatish.
Tarbiyaviy: Tasoduflarga ishonch ruhida tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi: Ilmiy dunyoqarashini shakllantirish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
DTS talabi: Arximed qonuni va uning qo’llanilishini bilishi.
Dars turi: Yangi bilim beruvchi
Dars usullari. Arximed afsonasini sahnalashtirib namoish etish, mustaqil ish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Darsni mustahkamlash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

4. Darsni mustahkamlash..
1. Atmosfera bosimi mavjudligini qanday tajribalar tasdiqlaydi?
2. Normal atmosfera bosimi nimaga teng?
3. Nima sababdan atmosfera bosimi o’zgarib turadi?
4. Torrichelli tajribasida naydagi simob ustuni nega to’kilmaydi?
5. Barometr va manometrlar nimani o’lchaydi?
5. O’quvchilarni baholash. O’quvchilar darsdagi ishtirokiga qarab baholanadi.
6. Uyga topshiriqlar.
Quyidagi she’rni yodlab kelish topshiriladi.
Ulug’ shahar Magdeburgda
Bo’ldi shunday mo’jiza
Imperator ham qiziqib
Hozir bo’ldi shu onda
Gerike tajriba qildi
Oldi ikki yarim shar
Havosin so’rib oldi
Uni ajrating, dedi
Olim ustidan hamma kular
Lekin qancha urinsalarda
Ularni ajratolmay
Qiynaldilar rosa ham
Sakkiz juft otni bog’lab
Ajratolmayin sira
Rosa hayron bo’ldilar
Buning siri nimada?
Aytib bering bolalar.
|
Darsni mustahkamlash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

4. Darsni mustahkamlash.
1. Yassi ko’zguda buyum va tasvir oralig’i 50 sm ga teng. Buyumni ko’zguga 10 sm ga yaqinlashtirilsa, tasvir ko’zgudan qancha masofada bo’ladi?
2. Buyum yassi ko’zgudan 1 m uzoqlikda turibdi. Uni surib 0,5 m ga keltirilsa, tasvir qanday o’zgaradi?
3. Yassi ko’zguga tushayotgan nurning tushish burchagi 1,5 marta orttirilsa, qaytish burchagi qanday o’zgaradi?
4. Buyum botiq ko’zgudan 1,5 F masofada joylashgan hol uchun tasvir yasang.
5. O’quvchilarni baholash. O’quvchilar darsdagi ishtirokiga qarab baholanadi.
|
Bog’liq tomonlar o’rtasidagi - Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov

288
Bog’liq tomonlar o’rtasida solishtirilgan operatsiyalarni tekshirishda auditor
ushbu operatsiyalar tegishli ravishda hisobga olinganligi va yoritilganligi
yuzasidan etarli bo’lgan tegishli auditorlik dalillarini olishi lozim.
Bog’liq tomonlar o’rtasidagi o’zaro bog’liqlik tavsifini hisobga olgan holda
bog’liq tomonlar o’rtasidagi operatsiyalar yuzasidan dalillarcheklovlarga ega
bo’lishi mumkin, masalan, bog’liq tomonda konsignatsiyada bo’lgan tovar-moddiy
zahiralarning mavjudligi, yoki bosh kompaniyaning sho’’ba korxonasiga royalti
bo’yicha xarajatlarniaks etish yuzasidan bergan yo’riqnomasi. Bunday
operatsiyalar bo’yicha tegishli dalillarga erishish cheklovlarga ega bo’lganligi
sababli, auditor quyidagi muolajalar bajarilishini ko’zda tutishi lozim:
bog’liq tomon bilan amalga oshirilgan operatsiyalar shartlari va
summasini tasdiqlash;
bog’liq tomonda mavjud bo’lgan dalillarni tekshirish;
ushbu operatsiyaga aloqador bo’lgan shaxslar, masalan, banklar,
huquqshunoslar, kafolatchilar va agentlar bilan ma’lumotni tasdiqlash yoki
muhokama qilish.
Auditor quyidagilar yuzasidan sub’ekt rahbariyatining yozma taqdimotlarini
olishi lozim:
(a)
bog’liq tomonlar solishtirilishiga tegishli taqdim etilgan ma’lumotning
to’liqligi to’g’risida;
(b)
moliyaviy hisobotda bog’liq tomonlar mos yoritilganligi to’g’risida.
Agar auditor bog’liq tomonlar va bunday tomonlar o’rtasidagi amalga
oshirilgan operatsiyalar yuzasidan etarli bo’lgan tegishli auditorlik dalillarini
ololmasa yoki moliyaviy hisobotda ular mos yoritilmagan degan xulosaga kelsa,
auditor auditorlik hisobotini tegishli ravishda modifikatsiyalashtirishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

159
***********************************************************************************
2-SHO‘BA. IJTIMOIY-IQTISODIY SOHALARDA ALGORITMLAR
VA DASTURLASH TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING
DOLZARB MUAMMOLARI.
***********************************************************************************
Узаков З.У. Методика изучения бинарного алгоритма поиска
МЕТОДИКА ИЗУЧЕНИЯ БИНАРНОГО АЛГОРИТМА ПОИСКА
З.У.Узаков
Каршинский филиал Ташкентского университета информационных технологий
имени Мухаммада аль-Хоразмий
ORSID: 0000-0001-8459-6072 zair90uzakov@gmail.com
Аннотация.
В статье изложена методика изучения бинарного алгоритма поиска
элемента одномерного массива, обладающего заданным значением, на примере
пояснено содержание алгоритма, приведено его графическое описание,
прокомментированы этапы выполнения алгоритма, приведены результаты
вычислительных экспериментов на компьютере.
Annotatsiya.
Maqolada bir o‘lchovli massivning berilgan qiymatga ega bo‘lgan
elementini qidirishning binar (ikkilik) algoritmini o‘rganish usuli tasvirlangan,
algoritmning mazmuni misol orqali tushuntirilgan, uning grafik tavsifi berilgan, algoritm
bajarilishi qadamlari izohlangan, kompyuterda hisoblash tajribalari natijalari keltirilgan.
Abstract.
The article describes a method for studying a binary algorithm for searching
an element of a one-dimensional array with a given value, the content of the algorithm is
explained by an example, its graphical description is given, the steps of the algorithm are
commented, and the results of computational experiments on a computer are given.
Uyga topshiriqlar - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 187/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
6. Uyga topshiriqlar. Savollarga javob topib kelish .
53-dars Sana: 6-sinf
MAVZU: LINZALAR HAQIDA TUSHUNCHA. LUPA. FOTOAPPARAT
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: linzalar haqida tushuncha berish, optik asboblar - lupa, fotoapparat haqida ma’lumotlar berish.
Tarbiyaviy: Aqliy tarbiya berish. Kasbga yo’llash.
Rivojlantiruvchi: Mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi: aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda kundalik rejalarini tuza olish, formulalardan foydalanib, masalalar yecha olish; inson mehnatini yengillashtiradigan asboblardan foydalanish.
DTS talabi: Linzalar haqida tushunchani bilishi. lupa va fotoapparatni bilishi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Mustahkamlash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 88/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
4.Mustahkamlash.
1.Suyuqlikning dinamik bosimi deganda nimani tushunasiz?
2.Laminar va turbulent oqimlar qanday ta'riflanadi?
5.O’quvchilarni baholash. O’quvchilar darsdagi ishtirokiga qarab baholanadi.
6. Uyga topshiriqlar. Darslikdan mavzuni takrorlash va savollariga javob tayyorlab kelish,
24-dars Sana: 6-sinf
Mavzu: Masalalar yechish.
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: Olingan bilimlarni masalalar yechishga tadbiq etish
Tarbiyaviy: Olgan bilimlarini amaliyotga qo’llashga o’rgatish.
Rivojlantiruvchi: Masala yechish ko’nikmasini shakllantirish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Qavariq linzada tasvir yasash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 189/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Qavariq linzada tasvir yasash. AB buyum F va 2F oralig'iga qo'yilgan bo'lsin. Tasvirni yasash uchun buyumdan 1 nurni bosh optik o'qqa parallel yo'naltiriladi. U linzadan keyin linza fokusidan o'tadi. 2 nurni linza markazi O ga yo'naltiriladi. Markazdan o'tgan nur sinmasdan o'tadi. Har ikkala nur A nuqtada uchrashadi va tasvir hosil bo'ladi. Hosil bo'lgan tasvir haqiqiy, to'nkarilgan va kattalashgan bo'ladi.
Buyumni linzadan 2F masofadan uzoqqa va OF oralig'iga qo'yilganda hosil bo'lgan tasvirlarni ham shu tartibda yasaladi.
Rasmlardan ko'rinadiki, tasvir kattaligi to'g'ri yoki to'nkarilganligi buyumning qayerga qo'yilganligiga bog'liq bo'ladi. Buyum 2F dan uzoqqa qo'yilganda tasvir haqiqiy, to'nkarilgan va kichiklashgan bo'ladi. Buyum OF oralig'iga qo'yilsa, tasvir mavhum, to'g'ri va kattalashgan bo'ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Auditorlik tavakkalchiligi ortishi holatlari

277
3. Axborotni kiritishni nazorat qilish:
– bajarilish natijalarining aniqligini;
– axborotga begona shaxslarning kirishi cheklanganligi;
– axborotni uni olishda ruxsati bilan tegishli shaxsga o’z vaqtida berilgani.
Kompyuterni asosiy suiste’mol qilish quyidagi shartlar bo’lgandagina bo’lishi
mumkin:
– kompyuterga yoki terminalga bevosita kirilganda;
– ma’lumotlar fayllariga kirilganida;
– vositalarni shaxsiy manfaatlar maqsadida ishlatish imkoniyatining
borligida;
– tizimli axborotining tushunarliligida;
– kompyuter dasturlariga kirilganida.
Nazorat savollari - Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlar

193
6)
Rejalashtirishda qaysi iqtisodiy ko‘rsatkichlar tahlil eti- ladi?
7)
Rejalashtirishning tarkibiy qismlarini ayting.
8)
Loyihaning mazmuni, maqsadi va imkoniyat darajasidagi samaradorlik qanday rejalashtiriladi?
9)
Biznes rejada korxona haqida qanaqa ma'lumotlar keltiri- ladi?
10)
Biznes rejada tovar mahsuloti yoki ko‘rsatiladigan xizmat turlarining ta'rifi.
11)
Biznes rejalashtirishda bozorni o‘rganish.
12)
Biznes rejada marketing strategiyasi.
13)
Biznes rejada korxona ishlab chiqarish imkoniyatlarini yoritish.
14)
Biznes rejada ishlab chiqarishni tashkil etish.
15)
Biznes rejada korxonani tashkil qilish.
16)
Biznes rejani moliyalashtirish manbalari.
17)
Biznes rejada rentabellik qanday aniqlanadi?
18)
Biznes rejani bajarilishi qanday nazorat etiladi?
19)
Biznes rejada rahbarning o‘rni.
20)
Biznes rejani to‘ldirish nimadan boshlanadi?
21)
Biznes reja tuzishda texnologik xaritaning o‘rni va ahamiyati.
22)
Biznes reja tuzishda chorvachilik tarmoqlarining poda harakati nima uchun ishlatiladi?
23)
Biznes reja tuzishda me'yoriy hujjatlardan foydalanish.
24)
Biznes reja tuzishda qo‘llaniladigan usullar.
25)
Biznes reja tuzish tartibi.
31-mavzu. Agrosanoat majmuida innovatsiyaviy loyihalar tashabbusini va monitoringini
tashkil etish.
Loyihani moliyalashtirishga qadar o‘tkaziluvchi monitoring

199
Mablag‘lar kiritishga munosib biznes-g‘oyalarni qidirish va tanlash investitsiyalash bilan bog‘lik
faoliyatning eng muhim boshlang‘ich nuqtasi hisoblanadi. Sababi, ushbu hol, oxir-oqibatida,
investitsiya mablag‘larini safarbar etish asosiga aylanishi mumkin. Buning uchun loyihani
boshlang‘ich tayyorlash ishlari puxta olib borilishi lozim.
Loyihani boshlang‘ich tayyorlash bosqichining vazifasi esa investitsiya loyihasining munosib
biznes rejasini ishlab chiqish, ya'ni har qanday tijorat faoliyati uchun umumiy masalani hal etishdan
iboratdir. Bunday biznes rejaning vazifasi kuyidagi ikkita asosiy savollarga javob topishga asoslanadi:
- investitsiya loyihasi konsepsiyasi qanchalik qiziqarli hisoblanadi va uning ustida ishlashni
davom ettirishdan hamda loyihaning texnik-iqtisodiy va moliyaviy maqbulligini baholash uchun asosli
ma'lumotlarni tayyorlashdan mantiq mavjudmi?
Loyihani so‘nggi shakllantirish va uning texnik-iqtisodiy va moliyaviy afzalligini baholash
bosqichida investitsiyalarning barcha jihatlari bilan bog‘liq variantlarni va muammolarni muqobil
ko‘rib chiqishni ta'minlashi lozim bo‘lgan loyihaning texnik-iqtisodiy va moliyaviy asoslanishini
tayyorlash hamda tahlil etish amalga oshiriladi.
So‘nggi qarorni qabul qilish uchun ma'lumotlarning barcha turlarini tayyorlash loyihani so‘nggi
shakllantirish va moliyaviy afzalligini puxta baholash bosqichining asosiy mazmunini tashkil etadi. Bu
bosqich faqat kerakli moliyaviy mablag‘larning yetarlicha aniqlik darajasida qat'iy ta'minlangan
bo‘lishi mukin bo‘lgan hollardagina amalga oshirilishi lozim.
So‘nggi va navbatdagi bosqich loyihani uzil-kesil ko‘rib chiqish va loyihani moliyalashtirishning
maqsadga muvofiqligi to‘g‘risida so‘nggi qaror qabul qilish hisoblanib, u loyihaning amalga oshirilishi
bo‘yicha qaror qabul qilish uchun asos hisoblanuvchi baholash ishlarini o‘tkazishni nazarda tutadi.
Loyihaning sifati qanchalik yuqori bo‘lsa, uni baholash bo‘yicha shunchalik kam ish olib boriladi.
Baholi xulosani tayyorlashda esa asosiy e'tibor loyihani moliyalashtirishni amalga oshiruvchi firmaga
qaratiladi. Agar firma tajribali va salohiyatli bo‘lsa, loyihaning butunlay hal etilishi ta'minlanishi
mumkin. Loyihani eng so‘nggi baholashda ko‘llaniladigan usullar esa tahlilning texnik, tijorat, bozor,
boshqaruv, moliyaviy jihatlariga asoslanadi.
Shunday qilib, loyihani moliyalashtirishga qadar o‘tkaziluvchi monitoring loyihaning
samaradorligi va hayotiyligini boshlang‘ich tahlil etish uchun amalga oshiriladi. Bunday monitoring
loyihani amalga oshirishdagi kelib chiquvchi muammolarning oldini olishga va loyihani
moliyalashtirish jarayonidagi monitoringning ishonchli va jiddiy vaziyatlarni keltirib chiqaruvchi
sabablarsiz, yengilroq o‘tkazilishiga imkon beradi.
Ajratib bo’lmaydigan tavakkalchilik

262
ko’rsatishlarni o’z vaqtida aniqlash hamda to’g’rilashni amalga oshirmasligi va
bunday buzilishlar paydo bo’lishiga to’sqinlik qilishining ehtimolidir.
Nazorat tavakkalchilik buxgalteriya hisobi tizimining hamda xo’jalik
yurituvchi sub’ektning ichki nazorat tizimining ishonch-liligi darajasini ta’riflaydi.
Auditor o’zining professional xususiyatlaridan foydalanib, audit jarayonida
xo’jalik yurituvchi sub’ektning nazorat tizimining nazorat muhitini hamda
nazoratni alohida vositalarini baholashi lozim.
Nazorat vositalari tavakkalchiligini baholash maqsadida auditor nazorat
vositalarini testdan o’tkazishi lozim.
Nazorat vositalarini testdan o’tkazish tartibi.quyidagicha bo’ladi:
Dars turi:  Yangi bilim beruvchi.

Darsning usuli

Dars turi: Yangi bilim beruvchi.
Darsning usuli: Suhbat. Aqliy hujum.
Dars materiallari:1. Fizika darsligi va multimediya darslik.2 .Turli xil linzalar. Lupa
3. Plakatlar.
Darsning borishi:
1.Tashkiliy qism.
Guruhlarni tashkil etish. Taqdimot. (Bu jarayon o’qituvchining tanlagan usuli bilan o’tkaziladi.)
2. O’tilgan mavzuni so’rash.
1. Buyum yassi ko’zgudan 1 m uzoqlikda turibdi. Uni surib 0,5 m ga keltirilsa, tasvir qanday o’zgaradi?
2. Yassi ko’zguga tushayotgan nurning tushish burchagi 1,5 marta orttirilsa, qaytish burchagi qanday o’zgaradi?
3.Yangi mavzuning bayoni.
Yorug'likning ikki muhit chegarasida qaytishi va sinishini ko'rdik. Amaliyotda sferik yuzalardan yorug'likning sinishidan keng foydalaniladi. Ikki yoki bir tomoni sferik sirt bilan chegaralangan shaffof jismga linza deyiladi. Odatda, linzalarni shishadan yasaladi. O'rta qismi chetki qismiga nisbatan qalin bo'lgan linzalarni qavariq, yupqa bo'lganlarini botiq linzalar deyiladi. Sferik sirtlarning Ox va 02 markazlaridan o'tuvchi to'g'ri chiziq linzaning bosh optik o'qi deyiladi. Optik o'qda yotgan linza markazidagi nuqta linzaning optik markazi deyiladi. Qavariq va botiq linzalardan nurning o'tishi turlicha bo'ladi. Qavariq linzani olib, uni Quyosh nurlariga tik holda tutaylik. Linzadan o'tgan nurni daftar varag'iga tushiraylik. Linzani yuqoriga yoki pastga siljitsak, daftar yuzasidagi yorug' dog' kichrayib, nuqtaga aylanadi va undan tutun chiqadi. Demak, linzadan o'tgan nurlar bir nuqtada to'planadi . Bu nuqtaga linzaning fokusi (F) deyiladi. Linzaning optik markazidan shu nuqtagacha bo'lgan masofa linzaning fokus masofasi deyiladi. Linzaga teskari yo'nalishda parallel nurlar tushirilsa, ular ikkinchi tomonda to'planadi. Shunga ko'ra, har qanday linzada ikkala tomonda bittadan fokus bo'ladi. Botiq linza bilan shunday tajriba o'tkazilsa, nurlar aksincha, sochilib ketadi. Sochilgan nurlarni fikran davom ettirilsa, optik o'qdagi F nuqtada kesishadi. Shuning uchun botiq linzaning fokusi mavhum. Shunday qilib, qavariq linza yig'uvchi linza, botiq linza sochuvchi linza deb ataladi.
Linzalarning bir tomoni sferik, ikkinchi tomoni tekis bo'lishi ham mumkin. Qavariq linza olib, shipdagi cho'g'lanish tolali elektr lampoch- kasidan tushayotgan yorug'likni linza orqali stol yuzasiga tushiraylik. Linzani u yoq, bu yoqqa sursak, stol ustida lampochka tolasining aniq tasviri hosil bo'lganligini ko'ramiz. Linzalarda tasvir quyidagicha yasaladi.
|
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 148

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
148/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
144
145
146
147
148
149
150
151
...
246
B)
C)
Download
1,9 Mb.
1
...
144
145
146
147
148
149
150
151
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 153

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
153/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
149
150
151
152
153
154
155
156
...
246
E)
16. Uyğunluğu müəyyən edin: Hansı şərt ödənildikdə eyni istiqamətdə baş verən J
1
və J
2
intensivlikli,
və
başlanğıc fazalı iki monoxromatik koherent işıq dalğaları . . . . .
Download
1,9 Mb.
1
...
149
150
151
152
153
154
155
156
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 149

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
149/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
145
146
147
148
149
150
151
152
...
246
D)
E)
Download
1,9 Mb.
1
...
145
146
147
148
149
150
151
152
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 105/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 123
Plastmassa tarkibiga kiruvchi polimer (smola) barcha komponentlami bog‘lab
turadi. Plastmassalaming xossalari ularni tashkil etadigan polimerlarga ham
bog‘liq. Buyum tayyorlashda polimer bilan bog‘liq o‘zgarishlarga qarab,
plastmassalar ikkiga: termoreaktiv va termoplastik plastmassalarga bo‘linadi:
• Termoplastik plastmassalar - chiziqli polimerlar (polietilen, polipropilen,
polivinilxlorid, polistirol va b.) asosida olinadi, ular yuqori harorat va
bosimda plastiklik va oquvchanlik xususiyatiga, sovuganda yana qattiq
holatga ega bo‘lib qoladi.
• Termoreaktiv plastmassalar - quyi molekular polimerlardan olinadi. Ular
buyum shakllantirilayotganda kimyoviy reaksiyalar natijasida fazoviy-
tikilgan (to‘r strukturasi) suyuqlanmaydigan va erimaydigan materiallardir
(fenolformaldegid plastmassalar).
Polietilen olish misolida mahsulotga olinish usullari qanday ta’sir etishini
ko‘rib chiqamiz. Polietilenni ikki usulda: yuqori bosimda (150-300 mPa, 200-
280°C) va quyi bosimda (0,2-2,5 mPa, 80-100°C) olish mumkin. 1-jadvalda
bu ikki usulda olingan polietilenning ba’zi xossalari keltirilgan.
1-jadval
Xossalar
Polietilen
Yuqori bosimda
Quyi bosimda
Molekular massa
60000-500000
80000-800000
Kristallanish darajasi, % 50-65
75-90
Zichligi, kg/m
910-930
950-970
Suyuqlanish darajasi, °C 105-108
120-130
Yuqori bosimda olingan polietilen qat’iy chiziqli tuzilishga ega emas. Uning
molekulalarida tarmoqlanishlar yuzaga keladi va kristallik darajasi quyi bosim
polietilennikidan kichikroq.
Sun’iy va sintetik tolalar. Hozirgi vaqtga kelib, kimyoviy usullar yordamida
olinadigan kimyoviy tolalardan foydalanish keng tus olib bormoqda. Tabiiy
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 103/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 121
6. Issiqxonalarda
7. Turli xil mahsulotlarni ixcham, qulay va chiroyli o‘rash uchun
8. Tibbiyotda
9. Uy-ro‘zg‘or buyumlarini tayyorlashda
10. Suv va gaz o‘tkazguvchi trubalar
11. Turli xil o‘lchamdagi plyonkalar
12. Penoplastlar
13. Organik shishalar
14. Issiqlikka, turli hil muhitga chidamli materiallar
15. Hozirgi kunda xalq xo‘jaligining deyarli barcha sohalari
Sintetik YMB va polimer materiallar polimerlanish reaksiyalarida,
sopolimerlanish reaksiyalari, polikondensatsiya reaksiyalari orqali olinadi, bu
reaksiyalaming borishi uchun dastlabki modda molekulasi kamida ikkita boshqa
molekula bilan ta’sirlasha olishi kerak. Polimerlanish va sopolimerlanish
reaksiyasiga kirishayotgan moddalar (etilen, propilen, stirol, butadiyen va b.)
molekulasida qo‘shbog‘ mavjud bo‘lib, qo‘shbog‘ning bittasi uzilish hisobiga
boshqa molekulalar bilan bog‘ hosil qilish imkonini beruvchi ikkita valent bog‘
hosil bo‘ladi.
Polimerlanish reaksiyalari erkin radikal mexanizmi bo‘yicha boradi. Erkin
radikal hosil qilish uchun dastavval monomerga biroz miqdorda boshqa modda-
reaksiya initsiatori qo‘shiladi. Initsiator molekulalari monomer molekulasi bilan
beqaror oraliq modda hosil qiladi va u oson parchalanib, erkin radikal (R-) hosil
qiladi. Radikal monomer molekulasi bilan uchrashganda erkin elektron p-bog‘ga
ta’sir ko‘rsatadi va uning bitta elektroni bilan juft hosil qiladi. Radikal va
monomer molekulasi orasida kovalent bog‘ hosil bo‘ladi. p-bog‘ning ikkinchi
elektroni erkin bo‘lib qoladi va hosil bo‘Igan zarra erkin radikal deb ataladi.
Etilenning polimerlanish reaksiyasi mexanizmini quyidagicha tasvirlash
mumkin (150 mPa bosim ostida):
R- + H,C=CH, -*» R:CH,:CH,- R:CH
2
:CH
2
- + CH
2
::CH
2
R:CH
2
:CH
2
:CH
2
:CH
2
-
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 104/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 122
Reaksiyaga kislorod initsiatorlik qiladi. Zanjir uzilguncha (ikkita radikal
birlashib qolguncha) molekulalar bir-biriga bog‘lanib boradi. Natijada (-CH^-
CH^-jn polimeri hosil bo‘ladi.
Polikondensatsiya reaksiyasiga molekulasida ikkitadan kam bo‘lmagan
funksional guruh tutgan moddalar kirishadi. Bu funksional guruhlar har xil bo‘lishi
mumkin (aminokislotalardagi kabi -NH
2
, -COOH guruhlar, etilenglikol
molekulasidagidek bir xil -OH guruhlar, dikarbon kislotalar molekulasidagidek bir
xil -COOH guruhlar bo‘lishi mumkin). Polikondensatsiya reaksiyalarida o‘zaro
ta’sirlasha oluvchi funksional guruhlar orasida bog‘ hosil bo‘ladi va albatta
makromolekula bilan bir qatorda quyi molekular modda hosil bo‘ladi:
HOOC-(CH
2
)
n
-COOH + HO-(CH
2
)
2
-OH + HOOC-(CH
2
)-COOH + ... -*» H00C-
(CH
2
)
n
-C0-0-(CH
2
)
2
-00C-(CH
2
)-CO-... + nH
2
0
Plastmassalar. Plastmassalar ishlab chiqarilish hajmi jihatidan polimer
materiallar orasida birinchi o‘rinda turadi.
• Plastik massalar (plastmassalar, plastiklar) - tabiiy yoki sintetik polimerlar
(smolalar) asosidagi materiallar bo‘lib, buyum shaklini tayyorlashda
yumshoq qovushoq holatda, buyumdan foydalanganda shishasimon holatda
bo‘ladi.
Plastmassalar tarkibiga polimerlardan tashqaii unga alohida xususiyatlar
beravchi boshqa qo‘shimchalar ham kiradi. Bunday qo‘shimchalar quyidagilar:
• Plastmassalar narxini kamaytirish va mexanik mustahkamligini oshirish
imkonini beravchi - to‘ldirgichlar (yog‘och uni, gazlama, asbest, shisha tola
va b.).
• Materialning elastikligini oshiravchi va sinuvchanligini kamaytiruvchi -
plastifikatorlar (yuqori haroratlarda qaynovchi murakkab efirlar).
• Plastmassalarga ishlov berish va ulardan foydalanishda xossalarini saqlashga
yordam beravchi - stabilizatorlar (antioksidant, nur stabilizatorlari).
• Plastmassaga dekorativ rang lar berish uchun - bo‘yoqlar va boshqa
moddalar.
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 160/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 188
B6 vitamini organizmda kamayib ketishi natijasida kishi yuragi o‘ynaydigan
bo‘lib qoladi. U arpa non, karam, sabzi, qovoq, suzma, pishloq va baliqda bo‘ladi.
D vitamini inson organizmida yetishmasligi oqibatida uni oftob tez uradigan bo‘lib
qoladi, sochlari to‘kila boshlaydi. Bu vitamin sut mahsulotlarida ko‘proq bo‘ladi.
K vitamini yetishmasligi oqibatida inson ichak, jigar va buyrak xastaliklariga
ko‘proq chalinadi, qon yaxshi ivimaydi. Bu vitamin piyoz, karam, qovoq, ko‘k
no‘xat, loviya, ko‘katlar, jigar va tuxumda mavjuddir.
E vitamini yetishmasa, organizmda yog‘ bezlarining faoliyati buziladi. Bunday
holda sochlar tez oqaradi va to‘kiladi. Bu darmondori buxanka non, guruchli
ovqatlar, jo‘xori go‘ja va jigarda ko‘p miqdorda bo‘ladi.
Yuqorida nomlari qayd etilgan vitaminlar inson organizmida yetishmasa, turli
salbiy o‘zgarishlar sodir bo‘lishi mumkin. Tirnoqlar tushib ketishi, bo‘yin qismiga
tez-tez chipqon chiqishi, yuzga yara toshishi shular jumlasidandir. Bu xastaliklarda
ko‘proq yong‘oq, kungaboqar, kanop yog‘idan foydalanish tavsiya etiladi.
Olimlar uzoq vaqt davomida vitaminlar va ularning inson hayotidagi o'rni
bilan qiziqishgan. Har bir sabzavot va meva, har bir stakan sharbati vitamin va oziq
moddalarining katta boyligini yashiradi. Ular tanani mustahkamlaydi, energiya va
hayot bilan to'ldiradi. Sizning dietangizni muvozanatlash uchun hayotingizdagi
qaysi vitaminlar va minerallar eng muhim ekanini bilishingiz kerak.
Optimal muvozanat uchun 5 ta port.
Sabzavot, meva yoki sharbatlarning 5 ta portsiyasi diyetisyenler tomonidan har
kuni iste'mol qilishlari tavsiya etiladi. Porsiyalar soni vitaminlar organizmida
to'planmaganligi bilan bog'liq. Ularni kelajakda ishlatish uchun eyish mumkin
emas. Shu bois vitaminlarni muntazam ravishda oz miqdorda, kun davomida oziq-
ovqat bilan ta'minlab turish juda muhimdir. Bitta sho'rvalar bitta o'rta o'simlik yoki
meva yoki yangi siqilgan stakan sharbati uchun etarli. Bu printsipni oilaviy
ovqatlanish bilan tanishtirish salomatlik va farovonlikka erishishning eng tabiiy
usuli hisoblanadi. Biroq, ma'lum bir guruh vitaminlari etishmasligini bilsak, biz
ovqatlanishni
muvozanatlashtira
olamiz.
Oziqlantiruvchi
vitaminlar
kontsentratsiyasi eng yuqori bo'lgan sabzavot va mevalarni dietaga kiritish kerak.
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 110/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 128
tili darslarida ham qo`shma gap mavzusida gapning ko`rinishi yuqoridagi shaklda
bo`lishi uqtirib o`tiladi. SHu mavzuni o`qitishda Agar uchburchakda tomonlaridan
birining kvadrati uning qolgan ikki tomoni kvadratlarining yig`indisiga teng bolsa,
u holda uchubrchak to`g`ri burchakli bo`ladi yoki, Agar burchaklar vertikal bo`lsa,
u holda ular teng bo`ladi shaklidagi matematik jumlalarni tahlil qilish mumkin.
Matematika
o`qitishda
ona
tili
tushunchalaridan
foydalanish:
kelishik
qo`shimchalarini chiziqli tenglamalar bilan bog`lash mumkin.
Malumki, matematikadagi chiziqli tenglamalar haqidagi bilimlar 6 xil
ko`rinishda bo`lib, ular tegishli amallarni bajarish orqali yechiladi. Bunda chiziqli
tenglamalarni tushum, jo`nalish va chiqish kelishigi qo`shimchalari bilan bog`lab
tushuntirish maqsadga muvofiqdir. Ona tili o`quv fanining morfologiya bo`limida
bog`lovchi haqida malumot beriladi: Gapning uyushiq bo`laklari va qo`shma
gapdagi sodda gaplarni bir-biriga bog`lash uchun xizmat qiladigan yordamchi
so`zlar bog`lovchi deyiladi. Bog`lovchilar vazifasiga ko`ra teng bog`lovchilar va
ergashtiruvchi bog`lovchilarga bo`linadi. Teng bog`lovchilardan matematika
bilimlar birikuvi hosil boladi. Matematik mantiq elementlari mavzusida mulohaza
yuritiladi va mantiqiy amallar o`rganiladi. Ma`lumki, Chin yoki yolg`on haqida
fikr yuritish mumkin bo`lgan har qanday darak gap mulohaza deyiladi.
Mulohazalar ustida bajariladigan mantiqiy amallar maxsus belgilar yordamida
ifodalanadi. Masalan, V dizyuksiya amali yoki bog`lovchisini, ^ - konyunksiya
amali va bog`lovchisini bildiradi.
Ona tili o`quv fanining leksikologiya bo`limida sinonim tushunchasi
o`rganiladi: Shakli har xil ammo ma`nosi bir-biriga yaqin bo`lgan so`zlar
sinonimlar deyiladi. Matematika ta`limida ham matematik sinonimlar ko`p
uchraydi. Jumladan, sonli va harfiy ifodalar orasida shakli har xil lekin manosi,
yani qiymati bir xil bolgan ifodalar mavjud. Bunday ifodalarni shartli ravishda
sinonim ifodalar deb atash mumkin.
|
| |
Rand funksiyasi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s....

131
int main()
{ int a[10];
for(int i=0;i<=9;i++)
a[i]=rand();
for(int i=0;i<=9;i++)
if(a[i]%2==0)
cout<
return 0;
}
Dastur natijasi
260 21964 2180 23312 45896 62252 18008
Demak, masala yechimiga e‘tibor qaratsak, massivning tasodifiy sonlardan
iborat 10 ta elementlari ichidan faqat yettitasi juft son ekan.
Ikki o„lchovli massivlar
C++ dasturlash tilida ba‘zi hollarda bir nechta o‗lchamlari va turi bir xil
bo‗lgan bir o‗lchovli massivlardan foydalanishga to‗g‘ri keladi. Bir nechta bir
o‗lchovli massivlarni birlashtirish natijasida ikki o‗lchovli massivlarni hosil qilish
mumkin. Ikki o‗lchovli massivlarni tarkibida ma‘lumotlar satrlarning satri
ko‗rinishida tasvirlanadi. Ikki o‗lchovli massivlarning tarkibi ham bir o‗lchovli
massivlar kabi tartiblangan bir turga mansub bo‗lishi kerak.
Ikki o‗lchovli massivlarga matematikadagi matritsalar misol bo‗lishi
mumkin. Ikki o‗lchovli massivlar tarkibidagi elementlar xuddi matritsani
elementlari kabi tasvirlanadi.
Ta‘rif: Bir turga mansub bo‗lgan yagona nom bilan saqlangan matritsa
ko‗rinishdagi tartiblangan ma‘lumotlar majmuasi ikki o‗lchovli massivlar deyiladi.
Ikki o‗lchovli massivning barcha elementlari aniq turga mansub bo‗ladi va
uning elementlari bir nechta satrlar ko‗rinishda bo‗ladi. Ikki o‗lchovli massivlar
quyidagi shaklda bo‗ladi.
Yuqoridagi shakldan ko‗rinib turibdiki ikki o‗lchovli massiv bir o‗lchovli
massivlarning bir nechtasi yoki matritsa ko‗rinishida tasvirlanar ekan. Ikki
o‗lchovli massivlarning kompyuter xotirasiga har bir satr uchun alohida tartib
nomer bilan saqlanadi. Ikki o‗lchovli massivlarning har bir elementiga o‘zining
indeksi bo‗yicha murojat qilinadi.
132
Ikki o‗lchovli massivlarni C++ dasturlash tilida e‘lon qilish va uning
umumiy ko‗rinishi quyidagicha.
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 115
Jismoniy rivojlanish ob’ektiv biologik qonunlarga bo’ysunadi. Bu
qonunlardan eng muhimi muhit va organizm rivojlanishining birligi qonunidir.
O’qituvchi bolalarning dam olishini tashkillashtirishi, mustaqil ishlar va mehnatni,
o’qish sharoitini hisobga olishi kerak. Bularning hammasi bolalarning jismoniy
rivojlanishiga ta’sir ko’rsatadigan omillardir.
Jismoniy rivojlanish uchun shart-sharoit yaratish iste’dodli bolalarni tanlab
olishga imkoniyat yaratadi. Chunki iste’dod nasldan-naslga o’tadi. Shuning uchun
yuqori sport natijalariga har qanday o’quvchi ham erisha olmaydi. Har bir
shug’ullanuvchi maqsadga yo’naltirilgan mashg’ulotlarga muntazam, vijdonan
ishtirok etish sharoitida o’zining jismonan yaxshi rivojlanishini ta’minlashi
mumkin, biroq organizm himoyasi va mehnatda munosib muvaffaqiyatlarga
erishish uchun sharoitlar yaratish zarur. Bunday rivojlanishga erishish uchun
Jismoniy tarbiya nomini olgan maxsus yo’naltirilgan va tashkillashtirilgan
faoliyatdan foydalaniladi.
Ta'lim va tarbiyaning umumiy tizimida maktabgacha yoshdagi bolalarning
jismoniy tarbiyasi alohida o'rin tutadi. Har tomonlama rivojlanishning asosi
sifatida jismoniy tarbiyaning ahamiyatini belgilaydigan muhim vazifa - bu o'z
harakatlarini yaxshi biladigan, jismoniy mashqlarni yaxshi ko'radigan, o'z muhitida
mustaqil ravishda harakatlanadigan, maktabda o'rganishga va keyinchalik faol
bo'lgan sog'lom bolani shakllantirishdir. Aynan maktabgacha yoshdagi bolalikda,
maqsadli pedagogik ta'sir natijasida shaxsning har tomonlama barkamol
rivojlanishi uchun salomatlik, umumiy chidamlilik va mehnat qobiliyati, hayotiy
faollik va boshqa fazilatlar shakllanadi. Jismoniy sifatlar, harakat qobiliyatlari va
qobiliyatlarini shakllantirish bolaning aqliy rivojlanishi, estetik his-tuyg'ulari va
axloqiy-irodaviy shaxsiyat xususiyatlarini tarbiyalash bilan chambarchas bog'liq.
Maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlashning ustuvor yo'nalishi bola tanasining
tashqi va ichki muhitning noqulay omillariga chidamliligini oshirishga, jismoniy
madaniyat sohasidagi nazariy bilimlarni o'zlashtirishga qaratilgan maktabgacha
yoshdagi bolalarning jismoniy tarbiyasi bo'lishi kerak. Harakat qobiliyatlari va
qobiliyatlari, jismoniy va aqliy fazilatlar va qobiliyatlarni rivojlantirish, jismoniy
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 101/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 119
-tarmoqlangan
makromolekulalar
zanjirli
tarmoqlangan
tuzilishga
ega
(amilopektin);
-to‘rsimon, makromolekulalar uch o‘lchamli to‘rsimon tuzilishga ega bo‘lib, ular
zanjirsimon yuqori molekulyar birikmalar makromolekulalarining o‘zaro
tikilishidan hosil bo‘ladi (kauchukning oltingugurt bilan vulkanlanishidan hosil
bo‘lishi).
Yuqori molekulyar birikmalarni sinflashning yana bir varianti ularning
olinish usuliga bog‘liq. Bunday birikmalar bir xil turdagi monomer
molekulalarning yoki turli monomer molekulalarining o‘zaro birikishidan hosil
bo‘lishiga ko‘ra gomopolimerlarga va sopolimerlarga bo‘linadi. Masalan, yuqori
molekulyar birikmalarning eng oddiy vakili etilenning polimerlanishidan hosil
bo‘lgan polietilen gomopolimerlar huruhiga kiradi:
nCH
2
=CH
2
→[-CH
2
-CH
2
-]n
[-CH
2
-CH
2
-]n - polimer;
CH
2
=CH
2
- monomer;
n – polimerlanish darajasi;
Muhim ahamiyatga ega polimerlar – butadien stiriol kauchugi va
fenolformaldegid smolasi va polietilentetraftalat ikki xil monomerdan hosil
bo‘lgan, shu sababli ular sopolimer hisoblanadi.
Polikondensasiya reaksiyalarida H
2
O, NH
3
, C
2
H
5
OH galogenvodorodlar
va shu kabi quyi molekulyar moddalar hosil bo‘lishi bilan sodir bo‘ladi. Bayon
qilingan nuqtai nazarga ko‘ra butadien stirol kauchigi polimerlanish reaksiyasi,
fenol-formaldegid smolasi va polietilenterftalat polikondensatlanish reaksiyasi
natijasida olinadi. Hosil bo‘lgan mahsulotlar uchun umumlashtiruvchi nomlar
qabul qilingan emas. YUqori molekulyar birikmalarni va polimerlarni nomlash
masalasida esa yuqorida ko‘rilgani kabi nomenklaturaning uch turi –trivial, yarim
sistematik va sistematik nomenklaturadan foydalaniladi.ularni, polimerizatlar yoki
polikondensatlar deb ham atash mumkin.
Polimerlar quyi molekulyar birikmalarga o‘xshab aniq temperaturada
emas, balki malum temperatura oralig‘ida suyuqlanadi.Bazi polimerlar umuman
|
| |
Darsni mustahkamlash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

4.Darsni mustahkamlash.
1. Arximed qonuni ta’rifida suyuqlik yoki gazga to’la botirilgan jism haqida gap boradi. Agar jism hajmining bir qismi botgan bo’lsa, qonun o’rinli bo’ladimi?
2. Havo shariga Arximed kuchi ta’sir qilgani uchun ko’tariladi. U butunlay ko’tarilib atmosferadan chiqib ketadimi?
Qiziqarli material. Ikkinchi jahon urushi davrida Yaponiyada Amerika Qo’shma Shtatlarini havo sharlari vositasida bombardimon qilishga urinishgan. Bunda shamollar yo’nalishi, undagi sharlar harakati o’rganilgan. Sharlarga osilgan bombalar bir necha kun uchib Amerikaning biror-bir joyiga tushib portlashi va buning natijasida hech qanday samolyot ovozi chiqmasada, birdaniga osmondan bomba tushib vahima tarqalishiga ishonishgan. Aslida bunday «g’oyibdan» bomba tushish yetarli samara bergani yo’q.
|
Transport tarmoq yadrosida trafikni boshqarish prinsiplari

330
IP/MPLS texnologiyasiga ega tarmoqlarda trafikni boshqarish
quyidagi funksional vositalar va imkoniyatlarning mavjud bo‗lishini
nazarda tutadi:
- uzatilayotgan paketlarning birlashgan oqimlari bilan bog‗langan
atributlar to‗plami;
- resurslar bilan bog‗liq bo‗lgan (topologik cheklanish) atributlar
to‗plami;
- berilgan parametrlar to‗plamiga muvofiq marshrutni tanlashda
qo‗llaniladigan cheklanishlar asosidagi marshrutlash.
Yuqorida keltirilgan barcha atributlar birgalikda boshqaruvchi
o‗zgaruvchilarni ifodalaydi. Ular ma‘murning harakatlari natijasida yoki
avtomatik tarzda modifikatsiyalanishi mumkin.
Tarmoq faoliyati vaqtida, mazkur atributlar haqiqiy vaqt rejimida
dinamik tarzda o‗zgarishi mumkin bo‗lsin.
Nazorat savollari
1. Telekommunikatsiyani boshqarish tarmog‗ining vazifasi nimadan
iborat?
2. TMN arxitekturasida funksional bloklarning vazifasini tushuntiring.
3. TMNning fizik arxitekturasi bloklarining vazifasini tushuntiring.
4. LLA arxitekturasida boshqarishning nechta sathi mavjud?
5. Tarmoqni boshqarishni asosiy muammolari nimadan iborat?
6. Tarmoqni boshqarish platformasi qanday masalalarni yechish uchun
moslashgan?
7. Tarmoqda rad etish yoki o‗ta yuklanish bo‗lgan hollarda qanday
vazifalarni hal etish kerak?
8. Tarmoqni boshqarish jarayonida nimalar rejalashtiriladi?
9. Tarmoqni boshqarish masalalari nimadan iborat?
10. Rad etish oqibatlarini bartaraf etish qanday boshqariladi?
11. Taqdim etilayotgan xizmatlar sifati qanday boshqariladi?
12. O‗zaro hisoblashlar qanday boshqariladi?
13. Axborotni himoyalash qanday boshqariladi?