nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
mavzu. YORUG‘LIK INTERFERENSIYASI VA DIFRAKSIYASI

|
mavzu. YORUG‘LIK INTERFERENSIYASI VA DIFRAKSIYASI
|
bet | 46/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarmavzu. YORUG‘LIK INTERFERENSIYASI VA DIFRAKSIYASI
Bahor paytida yomg‘irdan keyin osmonda paydo bo‘ladigan kamalak, sovun pufagi yoki asfaltga to‘kilgan yog‘da ko‘rinadigan rangli jilolarni ko‘rib zavqlanamiz. Lekun uning paydo bo‘lish sabablari haqida o‘ylab ko‘rmaymiz. Buning sababi yorug‘lik interferensiyasidir. Interferensiya hodisasi istalgan tabiatga ega bo‘lgan to‘lqinlarga xos. Bu hodisaning mohiyatini tushunib olish uchun o‘rganishni mexanik to‘lqinlar interferensiyasidan boshlaymiz.
Biror muhitda to‘lqinlar tarqalganda ularning har biri bir-biridan musta- qil ravishda xuddi boshqa to‘lqinlar yo‘qdek tarqaladi. Bunga to‘lqinlar tarqa- lishining superpozitsiya (mustaqillik) prinsipi deyiladi. Muhitdagi zarraning istalgan vaqtdagi natijaviy siljishi zarra qatnashgan to‘lqin jarayonlari siljish- larining geometrik yig‘indisiga teng bo‘ladi. Masalan, muhitda ikkita to‘lqin tarqalayotgan bo‘lsa, ular yetib kelgan nuqtadagi zarrani bir-biridan mustaqil ravishda tebratadi. Agar bu to‘lqinlarning chastotalari teng va fazalar farqi o‘zgarmas bo‘lsa, uchrashgan nuqtasida ular bir-birini kuchaytiradi yoki su- saytiradi. Bu hodisaga to‘lqinlar interferensiyasi deyiladi. Chastotalari teng va fazalar farqi o‘zgarmas bo‘lgan to‘lqinlar kogerent to‘lqinlar deyiladi. De- mak, kogerent to‘lqinlarning uchrashganda bir-birini kuchaytirishi yoki su- saytirishi hodisasiga to‘lqinlar interferensiyasi deyiladi. Qanday holda ular bir-birini kuchaytiradi yoki susaytiradi? Buni o‘rganish uchun suv sirtida ik- kita kogerent S1 va S2 manbadan chiqqan to‘lqinlarning uchrashishini qaraylik (4.13-rasm).
S2 M
4.13-rasm.
S1 manbadan chiqqan to‘lqinning M nuqtagacha bosib o‘tgan masofasi d1, S2 manbadan chiqqan to‘lqinning M nuqtagacha bosib o‘tgan masofasi d2 bo‘lsin. U holda d2 – d1 = ∆d – to‘lqinlarning yo‘l farqi deyiladi. Agar yo‘l farqi yarim to‘lqin uzunligining juft soniga karrali bo‘lsa:
∆d = 2k 𝜆
2
( k = 0, 1, 2, ....), (4–6)
bu nuqtada tebranishlarning kuchayishi kuzatiladi. (4–6) munosabat
interferensiyaning maksimum sharti deyiladi.
Yo‘l farqi yarim to‘lqin uzunligining toq soniga karrali bo‘lsa:
∆d = (2k+1) 𝜆
2
(k = 0, 1, 2, ....), (4 –7)
bu nuqtada tebranishlarning susayishi kuzatiladi.
Yorug‘lik interferensiyasi to‘lqinlar interferensiyasining xususiy holi hisoblanadi. Uni kuzatish uchun ikkita kogerent manbadan chiqqan yorug‘lik to‘lqinlarini fazoning ma’lum bir nuqtasida uchrashtirish ke- rak. Lekin ikkita alohida manbani qanchalik tanlamaylik, ulardan chiqqan yorug‘lik nurlari kogerent bo‘lmaydi. Shunga ko‘ra, asosan bir manbadan chiqqan yorug‘lik nurini sun’iy ravishda ikkiga bo‘lib, kogerent to‘lqinlar hosil qilinadi.
|
| |
Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari

1
XALQARO TURIZIMNING RIVOJLANISH TARIXI VA BOSQICHLARI
Mundarija
K
irish
.............................................................................................................................................................
4
I-Bob. Xalqaro Turizm bozorida aviatsiyaga ixtisoslashgan transmilliy kom-
paniyalar. ..............................................................................................................................
6
1.1 Aviatransmilliy kompaniyalar va Xalqaro turizm o’rtasidagi bog’liqlik ................ 6
1.2 Aviatransmilliy xalqaro kompaniyalarning asosiy vazifalari, ishlash jarayoni tizim-
lari, band qilish tizimi, axborot kompyuter texnologiyalaridan foydalanish tartiblari
hamda boshqalar .................................................................................................................. 9
1.3 Aviakompaniyalarning hamkorlik aloqalari (tur operatorlar, dallolchi kompaniyalar
va h.k.) , istemolchilar bilan kechadigan aloqalar ........................................................... 20
1.4 Aviatashuvlarning xalqaro turlari. Tur operatorlar ulardan foydalanish taribi va
ustuvorliklar (tariflar, chegirmalar, imtiyozlar va h.k.) ..................................................... 27
II- Bob. British Airways - turizm infratuzilmasining asosiy bo’g’ini sifatida.
British Airways Transmilliy kompaniyasining ishlash tartibi
................................ 33
2.1 British xalqaro Airwaysning ulkan yirik Transmilliy aviakompaniya sifatida
vujudga kelishi
...................................................................................................................
33
2.2 British xalqaro Airways faoliyatini tashkillashtirish va uning dunyo bo’ylab joy-
lashuv nuqtalari................................................................................................................... 36
2.3 British xalqaro Airwaysning tur xizmatlari va hamkorlik aloqalari ..................... 48
2.4 British Airways ning moliyaviy ko’rsatkichlar
|
BRIK - Braziliya, Rossiya, Hindiston, Xitoy mamlakatlari 
Vertikal integratsiya

180
GATT - Savdo va tariflar bo’yicha Bosh kelishuv — tashqi savdo
operatsiyalarini o’tkazishda belgilangan tamoyillarga
amal qilishga rozi
bo’lgan mamlakatlarni birlashtiruvchi savdo va tarif masalalari bo’yicha
xalqaro akt.
Global moliyaviy-iqtisodiy bozor – jahon mamlakatlari o’rtasidagi
moliyaviy-iqtisodiy aloqalarni yagona xo’jalik tarzida amal qilishiga
asoslangan munosabatlar.
Deflyatsiya – inflyatsiya davrida muomaladagi qog’oz
pulni
kamaytirish. Davlat tomonidan muomaladagi pul miqdorini kamaytirishga
qaratilgan moliya va pul - kredit tadbirlarini qo’llash orqali amalga
oshiriladi.
Diversifikatsiya – (lotinchadan diversus - har xil va facere - qilmoq,
bajarmoq)
– ishlab chiqarishning
samaradorligini oshirish, mahsulot va
xizmatlarni sotish bozorlarini kengaytirish
maqsadida tarmoq va
korxonalar faoliyat sohalarini kengaytirish,
mahsulot va xizmatlar
assortimentlarini ko’paytirish.
Dividend – aktsionerlik jamiyati sof foydasidan aktsiya egalariga
to’lanadigan qismi bo’lib, u aktsionerlarga naqd pul yoki aktsiyalar bilan
to’lanadi.
Evro - universal evropa hisob-kitob-to’lov birligi bo’lib, EIga a’zo
mamlakatlar hududida EKYu o’rniga joriy etilgan.
Jahon bahosi - talab va taklif egri chiziqlari ta’sirini
hisobga olgan
holda milliy narx ko’rsatkichlari ta’sirida xalqaro savdo markazlarida xosil
bo’ladi.
Jahon bozori — moddiylashtirilgan va moddiylashtirilmagan
ko’rinishidagi ijtimoiy mahsulotni ishlab chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash
va iste’mol bosqichlarni o’z ichiga oluvchi XIM sub’ektlari (milliy va
hududiy
iqtisodiyotlar, xalqaro tashkilotlar va korporatsiyalar)ning o’zaro
iqtisodiy ta’sirlashish global muhitidir.
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 94/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarMasala yechish namunasi:
1. Agar Vilson kamerasiga uchib kirgan (7.9-rasmga qarang) elektron treki (izi)ning radiusi 4 cm, magnit maydon induksiyasi 8,5 mT bo‘lsa, elektronning tezligi qanday?
F = F
Yechilish i:
(1)
λ mi
2 2
e[ → →] = mυ , eυ B = mυ ,
υ⋅ B R R
m
υ= ReB . (2)
1,6 ⋅10 −19 C ⋅ 8,5 ⋅10 −3 T⋅ 4 ⋅10 −2 m
Berilganlardan olamiz: υ=
9,1
−31
= 6 · 10 7 m/s.
⋅10 kg
Javobi: 6 · 107 m/s.
Fransuz fizigi A. Bekkerel 1896-yilda uran tuzlarida luminessensiya hodisasini o‘rganayotib, g‘aroyib hodisaga duch keldi. Uran tuzini fotoplastinka ustida qoldirgan Bekkerel plastinkani ochganida plastinkaga tuzning surati o‘tib qolganini ko‘rdi. Tajribani bir necha bor takrorlagan Bekkerel, bunday tuzlar qog‘ozdan, yupqa metalldan oson o‘tuvchi, havoni ionlashtiruvchi, luminessensiya hodisasini vujudga keltiruvchi noma’lum nur chiqaradi, degan xulosaga keldi.
Ushbu nurlar radioaktiv nurlar (lotincha radius – nur so‘zidan olingan),
radioaktiv nurlarni chiqarish esa radioaktivlik deb nomlandi.
Rezerford tajribalar yordamida radioaktiv nurlar bir jinsli emas, balki bir necha nurlardan iborat ekanligini aniqladi. Rasm tekisligiga perpendikular yo‘nalgan magnit maydondan o‘tkazilgan nur (7.11-rasm) uchta:
7.11-rasm.
α – zarralar
α, β, γ – nurlarga ajralib ketdi. Ularning birinchisi – geliy yadrosining oqimi, ikkinchisi – elektronlar oqimi, uchinchisi esa γ – kvantlar (fotonlar) oqimidir. Tabiiy radioaktivlik. Uran radioaktiv nur chiqaradigan yagona element emas. Radioaktivlikni har tomonlama chuqur o‘rgangan er-xotin Mariya va Pyer Kyurilar uran rudasidan ikkita radioaktiv element – poloniy (Po) va radiy (Ra)larni ajratib olish sharafiga muyassar bo‘ldilar. Tabiiy radioaktiv elementlar yerning istalgan joyida mavjud. U havoda, suvda, tuproqda, jonli organizmning hujayralarida, oziq-ovqatlarda istalgancha topiladi. Tabiatda eng
ko‘p tarqalgan radioaktiv izotoplar 40K, 14C, uran va toriy izotoplari oilasidir.
Shuni alohida ta’kidlash lozimki, radioaktivlik izotopning sof holda yoki biror birikma tarkibiga kirishiga, qanday agregat holatda bo‘lishiga mutlaqo bog‘liq emas. Shu bilan birga, na bosim, na temperatura, na elektr maydon va na magnit maydon tabiiy radioaktivlikka ta’sir ko‘rsata olmaydi. Demak, radioaktivlik yadro ichidagi jarayonlargagina bog‘liq, degan xulosaga kelishdan boshqa ilojimiz yo‘q.
|
| |
MAVZU: 14
-dars. Funksiya argument oynasi

MAVZU: 14 -dars. Funksiya argument oynasi TA’LIMIY MAQSADI :O’quvchilarning kompyuter imkoniyatlari to’g’risidagi bilim va
ko’nikmalarini kengaytirish va funksiya argument oynasi haqida ma’lumot berish
Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi TARBIYAVIY MAQSADI:O’quvchilarni Vatanimiz mustaqilligini himoya qilish hamda
bilim olishda tartib va intizomga rioya qilishga o’rgatish.
RIVOJLANTIRUVCHIMAQSADI:O’quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi
bilim va tasavvurlarini kengaytirish.(kognetiv kompetensiya)
DARS USLUBI: Aralash. DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, darslik,plakatlar, tarqatma materiallar.
№ Dars bosqichlari Vaqti Usullar 1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
10 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan uyga berilgan mavzu so’rab baholanadi. O’tilgan mavzularni
mustahkamlash maqsadida test olinadi.
6. Argument sifatida berilgan butun son faktarialini hisoblovchi funksiyani
ko’rsating
b) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
7. Argument qiymatining modulini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
b) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
SJ M AH SJ MY K BST BST
8.
Sonning natural logarifmini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
b) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
9. Sonning exponentasini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
b) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
10. Sonning sinusini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
b) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
Savol
1
2
3
4
5
Javob
a
b
c
d
e
Yangi mavzu bayoni.
umummadaniy kompetensiya - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

1
Tashkiliy qism
2
minut
2
O`tilganlarni
takrorlash
10 minut
3
Yangi
mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan o’tilgan mavzular bo’yichaklaster o’tkaziladi.
Yangi mavzu bayoni.
O’quvchilarga EXCEL dasturida quydagi mashqlarni bajarish tushuntiriladi.
1-mashq
. Savdo shahobchalaridagi ma’lumotlarga asoslanib, orgtexnika savdosi firmasi bo’yicha
umumlashtirilgan jadval tuzish.
Bajarish:
Har bir savdo shahobchasi bo’yicha, masalan
SJ
M
AH
SJ
MY
K
BST
K
EXCEL
Katak
2- MASHQ .o’quvchilarning fanlardan olgan baholarini kitoblarning jadvallari yordamida
hosil qilish
Bu mashq o’quvchilarga mustaqil beriladi.O’quvchilarning bajargan ishlari tahlil qilinadi.
Uyga vazifa mavzuni o’qib, savollarga
javob yozib kelish
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:27
A3:E3 kataklarda mos ravishda x ning qiymatlari uchun, masalan, A3

Mustahkamlash:
1.
M S Excel 2010 da grafik hosil qilish imkoniyatlari haqida so‘zlab bering.
2.
F unksiya grafiklarini silliqlash uchun qanday usuldan foydalaniladi?
3.
S infingiz o‘quvchilarini “Informatika va axborot texnologiyalari” fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichini
grafik shaklda hosil qiling
Uyga vazifa: 1. y =3x+4 funksiyaning grafigini hosil qiling.
2. S infingiz o‘quvchilarini “Matematika” fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichini grafik
shaklda hosil qiling.
O’TIBDO’ Z.Adilbekova
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:26
MAVZU: 26 dars Boshqa varaq yoki kitobga murojat
TA’LIMIY MAQSADI : EXCELda boshqa varaq yoki kitobga murojat qilishni
o’rgatish
Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni elektron vositalar
orqali uzatish kompetensiyasi
TARBIYAVIY MAQSADI
o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.
Kommunikativ kompetensiya;Milliy va
MAVZU: 28
-dars. Funksiya argument oynasi

MAVZU: 28 -dars. Funksiya argument oynasi TA’LIMIY MAQSADI :O’quvchilarning kompyuter imkoniyatlari to’g’risidagi bilim va
ko’nikmalarini kengaytirish va funksiya argument oynasi haqida ma’lumot berish
Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi TARBIYAVIY MAQSADI:O’quvchilarni Vatanimiz mustaqilligini himoya qilish hamda
bilim olishda tartib va intizomga rioya qilishga o’rgatish.
RIVOJLANTIRUVCHIMAQSADI:O’quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi
bilim va tasavvurlarini kengaytirish.(kognetiv kompetensiya)
DARS USLUBI: Aralash. DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, darslik,plakatlar, tarqatma materiallar.
№ Dars bosqichlari Vaqti Usullar 1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
10 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan uyga berilgan mavzu so’rab baholanadi. O’tilgan mavzularni
mustahkamlash maqsadida test olinadi.
16. Argument sifatida berilgan butun son faktarialini hisoblovchi funksiyani
ko’rsating
d) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
17. Argument qiymatining modulini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
d) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
SJ M AH SJ MY K BST BST
18.
Sonning natural logarifmini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
d) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
19. Sonning exponentasini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
d) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
20. Sonning sinusini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
d) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
Savol
1
2
3
4
5
Javob
a
b
c
d
e
Yangi mavzu bayoni.
Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi - bet 27

o’quvchilarni erkin fikirlashga yo’naltirish.
RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI:
O’quvchilarda soda misollarni hisoblash ko’nikmasini
shakllantirish
DARS USLUBI: Aralash.
DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№
Dars bosqichlari
Vaqti
Usullar
1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan 9-sinfda o’tilgan mavzular bo’yicha savol javob o’tkaziladi.
Yangi mavzu bayoni
Asosiy tushunchalar:
Elektron jadval, Excel elektron jadvali, kiob, varaq, ustun, satr, arifmetik amallar.
Mavzuni boshlashga hozirlik:
Informatika va hisoblash texnikasi asoslari darsligi. O‘qituvchi tomonidan kompyuterlar ishga tayyorlanadi.
Informatikadan mavzuga mos elektron qo‘llanmalar kompyuterga yuklanadi. Excel elektron jadvali ishchi holatga
keltiriladi.
MAVZU: 27 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi

MAVZU: 27 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi TA’LIMIY MAQSADI : EXCELning funksiyalar kutubhonasi bilan tanishtirish Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi TARBIYAVIY MAQSADI o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.Kommunikativ kompetensiya;Milliy va umummadaniy kompetensiya RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI Mashqlar bajarish orqali bilimni mustahkamlash DARS USLUBI: Aralash. DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№ Dars bosqichlari Vaqti Usullar 1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
Uyga vazifa so’rab baholanadi. O’tilgan mavzuni mustahkamlash uchun
o’quvchilarga savollar bilan murojat qilinadi.
SJ M AH SJ MY K BST
Yangi mavzu bayoni.
Bazan kataklardagi ma’lumotlar ustida ayrim hisoblashlarni bajarish zaruriyati
tug’iladi. Bunday vaziyatda formulalardan foydalaniladi.
Uyga vazifa mavzuni o’qib savolllarga javob yozish
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:28
Savol va topshiriqlar - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:17
MAVZU:
17-dars.
MUROJAATDAN FOYDALANIB AMAL BAJARISHDA
NUSXALASHNING AFZALLIGI
TA’LIMIY MAQSADI
O‘quvchilarga Excelda murojaatdan foydalanib amal bajarishda
nusxalarning
afzalligini o’quvchilarga tushuncha berish;
Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi;
Axborotlarni elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi
Ishning bajarilishi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 35/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarIshning bajarilishi. 3.22-rasmdagi chizma bo‘yicha asboblarni ulab, zanjir
yig‘iladi.
TG dan chiqishda 100 Hz va 10 V bo‘ladigan holga to‘g‘rilanadi.
Multimetrlarni o‘zgaruvchan kuchlanishni o‘lchaydigan va o‘lchash dia- pazoni 20 V bo‘lgan holatga o‘tkaziladi va ularni parallel holda kondensator- ga va g‘altakka ulanadi.
Kalitni ulab, kondensatorga (UC) va g‘altakka (UL ) ulangan multimetr ko‘rsatishlari yozib olinadi. Bunda UC > UL bo‘lishiga e’tibor beriladi.
Generator chiqishidagi o‘zgaruvchan tok chastotasini 10 Hz dan oshirib
borib, UC va UL lar yozib boriladi.
Tajribani UC = UL bo‘lgunga qadar davom ettiriladi. Natijalari jadvalga yoziladi.
UC
= UL
shart bajariladigan hol uchun 2π vL = 1
2 π vC
dan zanjirning re-
zonans chastotasi hisoblanadi: v = 1 . Hisoblab topilgan chastotaning
r
qiymati tajribada aniqlangan chastota qiymati bilan solishtiriladi.
7*. Tajriba yana chastotani orttirib takrorlanadi.
Kondensatordagi UC va induktiv g‘altakdagi UL kuchlanishlarning gene- rator chastotasiga bog‘liqlik grafigi chiziladi.
Induktivlik ortganda zanjirdagi tok kuchi oldin ortib, keyin kamaydi. Bunday o‘zgarishning sababi nimada?
Sig‘im ortganda zanjirdagi tok kuchi oldin ortib, keyin kamaydi. Bunday o‘zgarishning sababi nimada?
Agar induktiv g‘altak ichiga o‘zak kiritila boshlaganda kondensator- dagi, induktiv g‘altakdagi va aktiv qarshilikdagi kuchlanish tushuv- lari o‘zgaradi. Sababi nimada?
|
| |
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 34/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar
Chastotasi 50 Hz bo‘lgan o‘zgaruvchan tok zanjirida induktivligi 100 mH bo‘lgan induktiv g‘altak va C sig‘imli kondensator ulangan. Konden- sator sig‘imi nechaga teng bo‘lganda rezonans hodisasi ro‘y beradi?
Formulas i: Yechilish i:
1
ωL = C
1
4π 2v2 L =
1
4 ⋅ 3,14 ⋅ 50 2 ⋅100 ⋅10 −3
C= 2
≈ 0,0001 F ≈ 101,4 μF.
10
F
F = 98596 ≈
C
C = 1
4𝜋2v2L
Javobi: ≈ 100 μF.
Kuchlanishlar rezonansiga mos keladigan vektor diagramma chizing.
Qanday shart bajarilganda o‘zgaruvchan tok zanjirida elektr teshilishlar vujudga kelishi mumkin?
Kuchlanishlar rezonansidan yana qayerlarda foydalanish mumkin?
Toklar rezonansi ham bo‘ladimi?
Ideal tebranish konturida rezonans paytida tok kuchining amplitu- daviy qiymati nimaga teng bo‘ladi?
mavzu. LABORATORIYA ISHI: O‘ZGARUVCHAN TOK
ZANJIRIDA REZONANS HODISASINI O‘RGANISH
Ishning maqsadi. O‘zgaruvchan tok zanjirida kuchlanishlar rezonansi hodisasini o‘rganish.
Kerakli asboblar. 1. O‘zgaruvchan tok (to-
vush) generatori ( TG). TG
Ferromagnit o‘zakka ega bo‘lgan induktiv g‘altak (L = 1 H).
Sig‘imi 10 μF gacha o‘zgaradigan konden- satorlar batareyasi.
Ikkita multimetr.
Qarshiliklar to‘plami.
Uzib-ulagich va ulovchi simlar.
C
R
L
3.22-rasm.
|
| |
Nisbiy murojaatda - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:
Microsoft Excel 2010 elektron jadvallari yordamida arifmetik amallardan tashqari kataklarga
turlicha
murojaat qilish orqali amaliy masalalarni mazmunan sifatli yechish mumkin.
1-mashq.Sinflarda fanlardan o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari aniqlansin.
Uyga vazifa:
3. Darslikdagi topshiriqlar.
2
*
. Tug‘ilgan vaqtingizdan buyon necha yil, oy, hafta, sutka, soat, minut yashaganingizni
joriy yil yozilgan
katakchaga murojaat orqali hisoblang.
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi

|
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi
|
bet | 1/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 6,36 Mb. | | #124073 |
Bog'liq 109017 1-маъруза МТ I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi: - 1.“Menejment” tushunchasi. Menejment ob’ekti va sub’ekti.
- 2.“Menejment tarixi” fanining maqsad va uslublari.
- 3. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi.
Tayanch tushunchalar: - Menejment, ob`ekt, sub`ekt, boshqaruv, harajat, naf, baho, menejment tarixi, analitik usul, sintetik usul, fanlararo tahlil usuli, boshqaruv madaniyati.
1. “Menejment” tushunchasi. Menejment ob’ekti va sub’ekti. - Menejment - bu inglizcha so’z bo’lib, ingliz tilining Oksford lug’atida berilgan ta'rifga binoan u:
- - boshqaruv hokimiyati va san'ati;
- - resurslarni boshqarish bo’yicha alohida mohirlik va ma'muriy ko’nikm*дalar tushuniladi.
Boshqacha so’z bilan aytganda, menejment - bu boshqaruv, ya'ni resurslarni, odamlarni boshqarish, samarali faoliyat olib borish va foyda olishni bilish, uni ko’paytirish jarayonidir. Shu nuqtai nazardan boshqaruv-bu o’ziga xos yuksak san'at va mahoratni talab qiluvchi tanlov, shu tanlov asosida qaror qabul qilish va uning bajarilishini nazorat qilishdir. | - - Yuksak san'at va mahoratni talab qiluvchi tanlov
- - Mustaqil fan
- - Faoliyat turi, funktsiya
- - Jarayon
- - Tashkilotlarni boshqaruvchi kishilar
- - Boshqaruv apparati yoki organi
| | Har qanday faoliyatning ijobiy natija berishi, eng avvalo tanlovni to’g’ri bajara olishga, ma'qul va ishonchli qarorni qabul qila olishga hamda bu qarorning bajarilishini nazorat qila olishga bog’liq. Masalan, yuqori foyda olish quyidagi uchta jihat bo’yicha to’g’ri tanlovni va ishchan qaror qabul qilishni talab qiladi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi
|
Tеlеkommunikatsiya injiniringi va kasb ta’limi fakultеti axborot-ta’lim tеxnologiyalari kafеdrasi - bet 17

yоrug‘lik mаnbаi kо’rilаdigаn оb’еktdа hесh qаndаy yоrug‘lik qаytishini (yаltirаshlаr)hоsil qilmаsligi kеrаk;
yоrug‘lik mаnbаi ishсhi kо’zini qаmаshtirmаsligi lоzim;
ishсhi yuzаlаrning yоriligаnlik dаrаjаsi vаqt оrаlig‘idа о’zgаrmаsligi zаrur.
Ishlаb сhiqаrish shоvqini. Shоvqinning zаrаrli оqibаtlаri mаʼlum. U birinсhi nаvbаtdа ishlаb chiqаrishdа fаоliyаt kоʼrsаtаyоtgаn kishilаmiruhly tоliqtirаdi, ishlаb сhiqаrish vоsitаlаrigа xizmа kоʼrsаtаyоtgаn ishсhilаr vа ishlаb сhiqаrish jаrаyоnini bоshqаrаyоtgаn оpеrаtоrlаr ishigа hаlаqit byеrib, ulаrni xаtоliklаrgа yоʼl qоʼyishigа sаbаb bоʼlаdi. Bundаy tаshqаri shоvqin ishlаb сhiqаrishdа Jаrоhаtlаnishlаrni kеltirib сhiqаrаdigаn аsоsiy mаnbа hаmdir. Kаttа shоvqin tаʼsiridа insоnning аsаb sistеmаlаri zirkillаydi, еshitish оrgаnining fаоliyаti pаsаyishi kuzаtilаdi. Insоnning mаvjud bеshtа sеzgi оrgаni iсhidа, еshitish аʼzоsi оʼzigа xоs аhаmiyаtgа еgаdir.
Еlеktr xаvfsizligi. Ish jоylаri vа turаr-jоylаrdаgi еlеktr xаvflаrining kаttа qismi quyidаgilаrdir: yаlаngʻосh оʼtkаzgiсhlаr, izоlyаtsiоn nоsоzliklаr, jihоzlаrning ishdаn сhiqishi vа nоsоzliklаr, stаtik еlеktr еnеrgiyаsi, hаddаn tаshqаri issiqlik vа hаddаn tаshqаri issiqlik, shuningdеk еlеktr vа yоngʻin vа pоrtlаshlаr. Bu еrdа еng muhim mаsаlа - hаyоt xаvfsizligi. Hаr qаndаy еlеktr nоsоzligi yuzаgа kеlgаndа, еlеktr tоki еrgа qаytish yоʼlini qidirаdi. Bu vаqtdа, оdаm еlеktr tоkigа duсhоr bоʼlib, u оʼtkаzgiсh vаzifаsini bаjаrаdi. Еlеktr tоkining insоn tаnаsi оrqаli оʼtishi kаttа xаvf tugʻdirаdi. Ushbu xаvfning kаttаligi quyidаgi оmillаrgа bоgʻliq: kuсhlаnish, tаnаning еlеktr qаrshiligi, оqimning qiymаti vа сhаstоtаsi, оqimning оʼtish vаqti, tаnаdаgi оqim vа оdаmning yоshi.
Yоng‘in xаvfsizligi
yоng‘in сhiqish sаbаblаri;
birlаmсhi о’t о’сhirish vоsitаlаri;
yоng‘in sоdir bо’lgаn tаqdirdа еvаkuаtsiyа qilish yо’llаri;
yоng‘inni suv bilаn tа’minlаsh.
Xаr bir punkt bо’yiсhа tаdbirlаrni ishlаb сhiqishgа kirishishdаn оldin bоr bо’lgаn xаvfli vа zаrаrli fаk-tоrlаr аnаliz qilinаdi. Bitiruvсhi аmаldа qullаmоqсhi bо’lgаn tаdbirlаr аniq bо’lib, sаnitаriyа - gigiеnа, tеxnik vа tаshkiliy tаdbirlаr kо’zdа tutilаdi, ulаr еsа sаlbiy fаktоrlаr tа’sirini оldini оlish , ishlаsh uсhun qulаy shаrоit yаrаtish lоzim.
Bо’lim kоmpyutеrdа ishlаsh tеxnikа xаvfsizligi bо’yiсhа yuriqnоmа tuzish bilаn tugаllаnаdi.
Ish jоyini tаshkil qilish vа undа xizmаt qilish
Ish jоyini rаtsiоnаl rеjаlаshtirish, yоritish, оpеrаtоr bаjаrilishi lоzim bо’lgаn ishgа tо’g‘ri kеlаdigаn xizmаt qilish sistеmаsidir.
O'rganish jarayonida quyidagi usullardan foydalaniladi

|
O'rganish jarayonida quyidagi usullardan foydalaniladi
|
bet | 4/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 6,36 Mb. | | #124073 |
Bog'liq 109017 1-маъруза МТO'rganish jarayonida quyidagi usullardan foydalaniladi: - analitik: odamlarni o'rganish, ularning asoslari, g'oyalari va ta'sirini o'rganish;
- sintetik (oldindan sinalgan fikr mulohazalar qonun qoidalar va isbot talab etilmaydigan aksiomalar):odamlarni tushunishning kontseptual asosini va boshqaruv muammolarini hal qilishdagi yondashuvlarini ifodalovchi tendentsiyalar, yo'nalishlar va tashqi kuchlarni o'rganish;
- fanlararo tahlil: boshqaruvning madaniy-tarixiy nuqtai nazardan o'rnini belgilash.
3. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. R. Xodjetts tushunchasiga binoan, faoliyat sifatida menejment antik davrda yuz bergan uchta boshqaruv inqilobi natijasida shakllangan: - 1. Diniy va tijorat:
- 2. Dunyoviy va ma'muriy:
- 3. Ishlab chiqarish va qurilish:
1. Diniy va tijorat: - Miloddan avvalgi 3-ming yillikda Shumeriyada paydo bo'lgan. Uning mohiyati: Shumer ruhoniylarini o'zlarining faoliyatida xudolarga qonli qurbonliklar qilishdan bosh tortgan va o`rniga olingan to'plangan mahsulotlarni almashtirib va tijoratga kiritilgan. Shunday qilib, birinchi tijorat operatsiyalari vositachilar yordamida boshlandi.
2. Dunyoviy va ma'muriy: - Bobil hukmdori Xammurapi (mil. Avv. 1792-1750) birinchi bo'lib "xalqning g'amxo'r homiysi, avliyosi" obrazini yaratishda maqsadli ish olib borgan. Mashhur Hammurapi kodeksi, hukumatning 285 ta qonunini o'z ichiga olgan bo'lib, menejmentning rivojlanishidagi ma'lum bir bosqichni tashkil qildi.
3. Ishlab chiqarish va qurilish: - To'qimachilik fabrikalari va don zavodlarida mehnatni tashkil qilishni sezilarli darajada yaxshilagan shoh Navuxodonosorning XI (mil. Avv. 605-562) davridagi Bobil hukmronligidir.
XULOSA E`tibor uchun raxmat!
|
| |
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi - bet 3

|
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi
|
bet | 3/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 6,36 Mb. | | #124073 |
Bog'liq 109017 1-маъруза МТBoshqarish o'zining eng umumiy ko'rinishida maqsadga yo'naltirilgan, rejalashtirilgan, kelishilgan va ongli ravishda tashkil etilgan jarayon sifatida taqdim etiladi, bu resurslar, kuch va vaqtni minimal sarflash bilan maksimal samaraga erishishga yordam beradi. - Boshqarish o'zining eng umumiy ko'rinishida maqsadga yo'naltirilgan, rejalashtirilgan, kelishilgan va ongli ravishda tashkil etilgan jarayon sifatida taqdim etiladi, bu resurslar, kuch va vaqtni minimal sarflash bilan maksimal samaraga erishishga yordam beradi.
- Menejment bu-mavjud tuzilmani, strukturani tartiblashtirish va uning samarali faoliyatini to‘liq jamiyat tuzilishi, unda mavjud bo‘lgan qonun-qoidalar asosida ta’minlashdan iboratdir.
- Boshqaruv jonli va jonsiz tabiatda mavjud. Jumladan: texnik qurilmalar, biologik jonzodlar, ijtimoiy guruhlar va h.k.
- Ijtimoiy guruhlarni boshqarish deganda turli dunyoqarash, g‘oya va qiziqishlarlarga ega bo‘lgan insonlar guruhi, guruhlarning o‘zaro aloqa va bir-biriga ta’sirlarini boshqarish tushuniladi.
Boshqaruv haqidagi adabiyotlarda menejment mohiyatini tushuntirishda bir qancha yondashuvlar mavjud: - insonlarni boshqarish yoki yetakchilik funktsiyasi sifatida:
- - munosabatlar tizimini boshqarish (ijtimoiy ierarxiya, boshqaruv doirasi, hokimiyat, daraja, maqom, rollar va boshqalar);
- - o'zaro ta'sir shaklidagi yetakchilik (boshqarish usullari: umumiy va funktsional , vakolatni berish, yetakchilik uslubi, raqobat, targ'ibot, yetakchilik, nizolarni boshqarish);
- inson bilimlari natijasi-fan sifatida:
- - odamlarning ma'lum bir toifasi sifatida, boshqaruv ishlarini olib boruvchilarning ijtimoiy qatlami sifatida;
- - jarayon sifatida (rejalashtirish, tashkil etish, motivatsiya, boshqarish);
- - organ yoki boshqaruv apparati sifatida.
"Menejment tarixi" fanining maqsadi: - menejment evolyutsiyasida erta ilmiy bo'lmagan davrlardan to hozirgi kungacha bo'lgan eng muhim davrlarni ko'rib chiqish, kasbiy va nazariy menejmentni shakllantirish shartlari va shart-sharoitlarini o'rganish;
- tadbirkorlik faoliyatining tarixiy sharoitlariga bog'liq holda vazifa va tamoyillar evolyutsiyasini tavsiflash;
- an'anaviy va zamonaviy boshqaruvning asosiy yo'nalishlari va maktablarining tahlili;
- milliy boshqaruv modellarini tavsiflash (yapon, amerika, yevropa);
- zamonaviy boshqaruvining o'ziga xos xususiyatlarini aniqlash.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi
|
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi - bet 2

|
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi
|
bet | 2/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 6,36 Mb. | | #124073 |
Bog'liq 109017 1-маъруза МТMenejment fani bu - boshqaruvchiga tanlovni to'g’ri amalga oshirishni va oqil qarorni qabul qilishni o'rgatuvchi fandir. Uning asosiy maqsadi bozor munosabatlari sharoitida barcha bo'g’inlarda samarali ishlay oladigan yuqori malakali boshqaruvchilarni tayyorlashdan iborat. - “Menejment tarixi” fanini o`rganish - bu insonning tabiati, uning faoliyati va tashkilotlarning faoliyati to`g`risida doimiy ravishda o'zgarishni o'rganishdir. Ushbu fan ko'p asrlik boshqaruv amaliyotiga asoslangan professional boshqaruv ongini shakllantirishda muhim rol o'ynaydi.
Menejerlar ( Inglizcha – boshqaruvchi ) korxona va kompaniya egalari bo’lmagan yollanma malakali boshqaruvchilar. XIX asr va XX asr boshlarida menejment alohida – mustaqil fan sifatida shakllandi. Menejmentning amaliy qismi boshqarishning qonuniyatlari, jihatlari bilan bir qatorda aniq ishlab chiqarish jarayonida mehnat unumdorligini oshirish, malum holatlarda qatiy qarorlarni qabul qilishni o’rgatadi. Menejment ob'ekti - Menejment ob'ekti haqida so'z yuritganda, eng avvalo, ob'ekt so'zining lug’aviy ma'nosiga e'tibor berish kerak bo'ladi. Shu ma'noda ob'ekt - bu:
- - bizdan tashqarida va bizning ongimizga bog’liq bo'lmagan holda mavjud bo'lgan borliq, voqelik, moddiy dunyo, mavjudot;
- - kishi-faoliyati, diqqat-e'tibori qaratilgan hodisa, narsa, shaxs;
- - xo'jalik yoki mudofaa ahamiyatiga ega bo'lgan korxona, qurilish, ayrim uchastka va b.
Boshqarish ishini bajaruvchi idoralar va ularning rahbarlari menejmentning sub'ekti, ya'ni boshqaruv organlari yoki menejerlar-boshqaruvchilar bo'lib hisoblanadi. - Ob'ekti (boshqariluvchi hodisa, voqelik)
| - Sub'ekti (boshqaruv organi, rahbarlik)
| 2.“Menejment tarixi” fanining maqsad va uslublari. “Menejment tarixi” fani - “Menejment tarixi” fanini o`rganish - bu insonning tabiati, uning faoliyati va tashkilotlarning faoliyati to`g`risida doimiy ravishda o'zgarishni o'rganishdir. Ushbu fan ko'p asrlik boshqaruv amaliyotiga asoslangan professional boshqaruv ongini shakllantirishda muhim rol o'ynaydi.
- Fanni o’zlashtirishda menejment shakllanishining ilk boshqichlaridan: Qadimgi Sharq mamlakatlarida, O'rta asr Evropada va ilm-fan rivojlangan davrgacha (XX asr boshlarigacha bo'lgan davr) yetarlicha batafsil o’rganilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi
|
MAVZU: 20 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi

MAVZU: 20 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi TA’LIMIY MAQSADI : EXCELning funksiyalar kutubhonasi bilan tanishtirish Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi TARBIYAVIY MAQSADI o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.Kommunikativ kompetensiya;Milliy va umummadaniy kompetensiya RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI Mashqlar bajarish orqali bilimni mustahkamlash DARS USLUBI: Aralash. DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№ Dars bosqichlari Vaqti Usullar 1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
Uyga vazifa so’rab baholanadi. O’tilgan mavzuni mustahkamlash uchun
o’quvchilarga savollar bilan murojat qilinadi.
SJ M AH SJ MY K BST
Yangi mavzu bayoni.
Bazan kataklardagi ma’lumotlar ustida ayrim hisoblashlarni bajarish zaruriyati
tug’iladi. Bunday vaziyatda formulalardan foydalaniladi.
Uyga vazifa mavzuni o’qib savolllarga javob yozish
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:21
Simphony, Works, 1C-Buxgalteriya, Master, MS Excel

Elektron jadvallarda jadval bo‘ylab sichqoncha, kursorni boshqarish (yo‘nalish) klavishalari, varaqlash (PgUp
va PgDn) klavishalari, Home va End klavishalari yordamida harakatlanish mumkin.
Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:
O‘quvchilarga
darslikdagi
savollar
orqali
murojaat
etiladi
va
interfaol
usulda
mavzu
mustahkamlanadi.Mustahkamlash uchun turli soda topshiriqlardan foydalaniladi.
A1 katakka 1
ni kiriting,
B1 ga 2 ni
kiriting,
C1 da
A1+B1 ni hisoblang,
D1 katakka 15 ni kiriting,
E1
ga 12 ni kiriting,
F1 da
D1–E1 ni
hisoblang va G1 da
C1*F1 ni hisoblang;
Uyga vazifa:
3. Excelda Kitob va varaq hosil qilish uchun bajariladigan amallar ketma-ketligini yozish.
2
*
.Algebraik ifodalarni Excelda yozilishiga misollar tuzish.
3.
Excel elektron jadvali yordamida(a+b)*(c+d) ifoda o‘zgaruvchilarning
ixtiyoriy qiymatlarida
hisoblang.
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:16
# Excel: Aktiv yacheykani o‘zgartirish uchun ishlatiladigan tugmachalar

|
# Excel: Aktiv yacheykani o‘zgartirish uchun ishlatiladigan tugmachalar
|
bet | 28/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa71# Excel: Aktiv yacheykani o‘zgartirish uchun ishlatiladigan tugmachalar.
Enter
Tab
End
Home
Probel
yo‘naltiruvchi tugmachalar
72# Excel: Belgilangan diapazondagi aktiv yacheykani o‘zgartirish uchun ishlatiladigan tugmachalar.
yo‘naltiruvchi tugmachalar
Enter
Tab
Shift+Tab
End
Home
73# Excel: Diagramma yaratish:
Рисунок tanlanadi
Diagramma tanlanadi
Menyu satridagi Вставка va
Menyu satridagi Формат va
Diagramma uchun kerak bo’lgan diapazon belgilanadi
Diagramma uchun kerak bo’lgan qator va ustun belgilanadi
74# Excel: Yacheyka nusxalarini qo‘yish usullari.
Tab
Enter
Ctrl + V
Shift + V
Shift + Insert
Ctrl + Insert
75# Excel: Master funksiya oynasini chiqarish usullari.
Shift + F3
Shift + F4
Uskunalar saridagi fx bosish orqali
Menyu satridagi Формулы - Функция
Uskunalar saridagi f bosish orqali
Menyu satridagi Данные - Функция
76# Excel: X ning qiymati B3 yacheykada joylashgan, C ustunga Сos(x), X darajasi 1/3, lnx funksiyalarning qiymatlarini hisoblash formulasini toping.
= COS(B3)
COS(B3)
= B3^1/3
= LOG(X)
= B3^(1/3)
= LOG(B3)
|
| |
# Excel: Ustun qo‘shish uchun bajariladigan ishlar ketma-ketligini tanlang

|
# Excel: Ustun qo‘shish uchun bajariladigan ishlar ketma-ketligini tanlang
|
bet | 27/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa66# Excel: Ustun qo‘shish uchun bajariladigan ishlar ketma-ketligini tanlang.
Chap tugmacha bosiladi
Ustun belgilanadi
Вставить
Qator belgilanadi
O‘ng tugmacha bosiladi
Добавить
67# Excel: Qator qo‘shish uchun bajariladigan ishlar ketma-ketligini tanlang.
Добавить
Qator belgilanadi
Вставить
Ustun belgilanadi
O‘ng tugmacha bosiladi
Chap tugmacha bosiladi
68# Excel: Ustun va qatorlarni uchirish uchun bajariladigan ishlar ketma-ketligini tanlang.
Вырезить
Удалить
Ustun yoki qator belgilanadi
O‘ng tugmacha bosiladi
Chap tugmacha bosiladi
Kerakli diapazon belgilanadi
69# Excel: Ustun va qatorlarni klaviatura yordamida belgilash.
Ctrl + probel - qatorni belgilash
Ctrl + pastga yo‘naltiruvchi tugmacha - ustunni belgilash
Ctrl + probel - ustunni belgilash
Ctrl + o‘ngga yo‘naltiruvchi tugmacha - qatorni belgilash
Shift + Ctrl + pastga yo‘naltiruvchi tugmacha - ustunni belgilash
Shift + probel - qatorni belgilash
Shift + Ctrl + o‘ngga yo‘naltiruvchi tugmacha - qatorni belgilash
H. Shift + probel - ustunni belgilash
70# Excel: Ishchi listdagi diapazonni belgilash usullari.
Shift + yo‘naltiruvchi tugmachalar
Shift - yo‘naltiruvchi tugmachalar
Sichqoncha chap tugmachasi bosilgan xolda
Sichqoncha o‘ng tugmachasi bosilgan xolda
|
| |
# Excel: Belgilangan diapazondagi qiymatlardan diagramma yaratish usullarini tanlang

|
# Excel: Belgilangan diapazondagi qiymatlardan diagramma yaratish usullarini tanlang
|
bet | 32/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa102# Excel: Belgilangan diapazondagi qiymatlardan diagramma yaratish usullarini tanlang:
Menyu satridagi Вставка - Рисунок - Диаграмма yordamida
Uskunalar satridagi Вставка функции yordamida
Menyu satridagi Вставка - Диаграмма yordamida
Uskunalar satridagi Мастер Диаграмм yordamida
F11 funksional tugmachasi yordamida
F. F12 funksional tugmachasi yordamida
103# Excel ishchi kitobida list qo‘shish usullarini tanlang:
Shift + F11
Shift + F12
Вид - Лист
Sichqoncha chap tugmachasi bosiladi - вставить - Лист
Вставка - Лист
Sichqoncha o‘ng tugmachasi bosiladi - вставить - Лист
104# Excel dasturida sichqoncha o‘ng tugmachasi o‘rnida ishlashtish mumkin bo‘lgan klaviatura tugmachalarini tanlang:
Shift + F10
Shift + F11
Kontekstli menyu tugmachasi
Pusk (asosiy menyu) tugmachasi
105# Excel: Klaviatura yordamida hujjat oynasini "Svernut" va "Vosstanovit" qilish uchun ishlatiladigan tugmachalar kombinasiyalarini tanlang:
Ctrl + F9 - Свернут
Alt + F9 - Свернут
Ctrl + F10 - Восстановит
Alt + F10 - Восстановит
106# Microsoft Office EXCEL dasturiy muhitida ma’lumotdan nusxa kuchirish uchun qaysi tugmalarni birgalikda bosish kerak?
CTRL+C
CTRL+P
CTRL+V
CTRL+INSERT
107# Microsoft Office EXCEL dasturiy muhitida nusxa olingan ma’lumotni qo‘yish uchun qaysi tugmalarni birgalikda bosish kerak?
CTRL+V
CTRL+C
CTRL+R
SHIFT+INSERT
|
| |
# Excel dasturida yacheykalarga formula yozish uchun

|
# Excel dasturida yacheykalarga formula yozish uchun
|
bet | 26/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa61# Excel dasturida yacheykalarga formula yozish uchun:
avval formula kiritiladi
so‘ngra = belgisi yoziladi
avval = belgisi yoziladi
so‘ngra formula kiritiladi
va Enter tugmachasi bosiladi
va Esc tugmachasi bosiladi
62# Excel: Yacheykalarni formatlash uchun muloqot darchasi menyusi:
sichqoncha o‘ng tugmachasi bosiladi
sichqoncha chap tugmachasi bosiladi
va "Добавить ячеек" tanlanadi
va "Формат ячеек" talanadi
ixtiyoriy yacheykaga kursor qo‘yiladi
kerakli yacheykaga kursor qo‘yiladi
63# Еxcel: "Формат ячеек" oynasini tashkil еtuvchilari:
Число
Заливка
Абзац
Ориентация
Выравнивание
Шрифт
Граница
Линия
Цвет
Направление текста
64# Еxcel: Menyu satri yordamida belgilangan diapazondagi yacheykalarni birlashtirish uchun bajariladigan buyruqlar ketma-ketligini tanlang.
Формат
Объединение ячеек
Вид
Правка
Разбит ячейки
Ячейки
Выравнивание
Направление
65# Excel: Kontekstli menyu yordamida belgilangan diapazondagi yacheykalarni birlashtirish uchun bajariladigan buyruqlar ketma-ketligini tanlang.
Объединение ячеек belgilanadi
Разбит ячейки belgilanadi
Dastur menyusidagi Формат ячеек ochiladi
Kontekstli menyu tugmachasi bosiladi
Формат ячеек
Выравнивание
Вид
Направление
|
| |
# Excel: Quyidagi komandalarni o‘zida saqlovchi menyuni ko‘rsating ("Создать"

|
# Excel: Quyidagi komandalarni o‘zida saqlovchi menyuni ko‘rsating ("Создать"
|
bet | 33/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa108# Excel: Quyidagi komandalarni o‘zida saqlovchi menyuni ko‘rsating ("Создать",
"Таблица"):
A. "Файл"
"Вставка"
"Правка"
"Вид"
109# Еxcel: Quyidagi komandalarni o‘zida saqlovchi menyuni ko‘rsating "Открыть",
"Гиперссылка":
"Файл"
"Вставка"
"Правка"
"Вид"
110# Excel: Quyidagi komandalarni o‘zida saqlovchi menyuni ko‘rsating "Символ",
"Обичный":
"Вид"
"Сервис"
"Файл"
"Вставка"
111# Еxcel: Quyidagi komandalarni o‘zida saqlovchi menyuni ko‘rsating "Печать", "Страничный режим":
"Вид"
"Вставка"
"Данный"
"Файл"
112# Еxcel: Menyu "Данные" tarkibiga kiruvchi buyruqlarni ko‘rsating:
"Филтр"
"Печать"
"Отправить"
"Сортировка"
113# Еxcel: Quyidagi diapozonlar A5:A15 va A5:B7 nechta yacheykalarni o‘z ichiga oladi: A. 11
8
12
6
114# Faqat Excel yoki Word menyu satrlarida qatnashadigan "Menyu"larni ko‘rsating:
"Файл"
"Вставка"
"Данные"
"Таблица"
115# Еxcel: Excel ishga tushirilganda "по умолчанию" instrumentlar panalida hosil bo‘luvchi panellarni ko‘rsating:
"Стандартная"
"Рисование"
"База данных"
"Форматирование"
|
| |
1-test Kompyuter tarmog`i nima?

|
1-test Kompyuter tarmog`i nima?Bog'liq O\'QUV AMALIYOTIDAN YAKUNIY NAZORAT TEST
1-test
1. Kompyuter tarmog`i nima?
A) Kompyuter tarmog`i deb ikkita va undan ko‘p kompyuterlarning fizik
bog`lanishiga aytiladi.
B) Kompyuter tarmog`i deb faqat uchta kompyutrlarning bog`lanishiga aytiladi.
C) Kompyuter tarmog`i deb faqat ikkita kompyuterning bog`lanishiga aytiladi.
D) Kompyuter tarmog`i deb ikkita va undan ko‘p kompyuterlarning majmuiga
aytiladi.
2. Ixtiyoriy turdagi kompyuter tarmoqlarining vazifasini aniqlang.
A) Umumiy resurslarga murojat qilish va ishlash
B) Faqat maxsus resurslarga murojaat qilish va ishlatish
C) Elektron pochtadan unumli foydalanish
D) Elektron pochta ishini tashkil qilish
3. Kompyuter tarmoqlaridagi resurslar turlari quyidagicha
:
A) Apparatli, programmaviy va information
B) Apparatli va programmaviy
C) Apparatli, programmaviy, information va dasturiy
D) Apparatli, electron, fizik va information
4. Axborot resursi ta’rifini bering.
A) Axborot resursi deb uzoqda joylashgan kompyuterlarda saqlanadigan
ma’lumotlarga aytiladi
B) Axborot resursi deb shaxsiy kompyuterda joylashgan dasturlar majmuiga
aytiladi
C) Axborot resursi deb uzoqda joylashgan kompyuterlarga saqlanadigan
apparatura qurilmalarga aytiladi
D) Axborot resursi deb uzoqda joylashgan kompyuterlarga saqlanadigan dasturiy
ta’minotga aytiladi
5. Internet nima?
A) Xalqaro (butun dunyo) tarmog`i
B) Yevropa va Osiyo orasidagi tarmoq
C) AQSH va Yevropa orasida tashkil qilingan tarmoq
D) Kompyuterlarning lokal tarmog`i
6. Internet kimga, qaysi tashkilotga qarashli?
A) Internet aniq bir shaxs yoki tashkilotga qarashli emas
B) Internet Apple firmasiga tegishli
C) Internet milliarder Bill Geyts ga qarashli
D) Internet Microsoft firmasiga qarashli
|
| |
Hücrə adları - İnformatikanin əsaslari

Hücrə adları.
Excel XP-də formulların yazılışını sadələşdirmək üçün hücrə ünvanı yerinə hücrə adlarından istifadə etmək daha məqsədəuyğundur. Məsələn, aşağıdakı kimi bir formul yaza bilərsiniz (şəkil 12.):
Şəkil 12. Formulda hücrə adlarından istifadə edilməsi
=ÜmumiMaaş*Əmsal Yaxud:
=Amil ÜmumiMaaş
Amilin ümumi maaşını o hücrədə görəcəksiniz. Bütün bu imkanları ancaq hücrələri adlandırmaqla əldə edə bilərsiniz.
Hücrə ünvanlarından istifadə etməyin nə qədər yorucu və anlaşılmaz olduğunu Excel XP-də uzun müddət işlədikcə hiss etmək olar. C3, A5, D7 kimi hücrə ünvanlarının hansı məlumatları ifadə etdiyi bəlli olmadığından bir sıra ünvanlarla işlədikdə çətinlik çəkməli oluruq.
Excel XP-də hücrə və sahələrə xüsusi adlar verə bilər və işinizi bu adlardan istifadə edərək nizamlaya bilərsiniz. Məsələn, Yanvar ayına aid orta qiyməti hesablayarkən
=AVERAGE(Yanvar)
şəklində bir formul tərtib edə bilərsiniz.
Bir hücrəni və ya hücrə qrupunu adlandırmağın ən asan yolu, o hücrə və ya hücrə sahəsini seçib formul çubuğunun sol tərəfindəki ad sahəsinə onların adını daxil etməkdir. Aşağıdakı misalda Yanvar ayına aid məlumatlar seçilmiş və ad sahəsinə Yanvar yazılmışdır (Şəkil 13.).
|