nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
takrorlash - - S. K. Ganiyev

Elektron raqamli imzo shifrlashning asimmetrik algoritmlari va
xesh-funksiyalari yordamida amalga oshiriladi.
Elektron raqamli imzo tizimining qo‘llanishida bir-biriga imzo
chekilgan elektron hujjatlami jo ‘natuvchi abonent tarmog‘ining
mavjudligi faraz qilinadi. Har bir abonent
uchun juft - maxfiy va
ochiq kalit generatsiyalanadi. Maxfiy kalit abonentda sir saqlanadi
va undan abonent elektron raqamli
imzoni shakllantirishda
foydalanadi.
Ochiq kalit boshqa barcha foydalanuvchilarga ma’lum bo‘lib,
undan imzo chekilgan elektron hujjatni qabul qiluvchi elektron
raqamli imzoni tekshirishda foydalanadi.
Elektron raqamli imzo tizimi ikkita
asosiy muolajani amalga
oshiradi:
- raqamli imzoni shakllantirish muolajasi;
- raqamli imzoni tekshirish muolajasi.
Imzoni shakllantirish muolajasida xabar jo ‘natuvchisining
maxfiy kaliti ishlatilsa, imzoni tekshirish muolajasida jo ‘natuv-
chining ochiq kalitidan foydalaniladi.
DUNYONING ISHLARI - «Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati

|
«Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati
|
bet | 118/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasiDUNYONING ISHLARI (Qissadan boblar) mavzusi o`qituvchi va o`quvchi o`rtasida harakat bajaruvchisi munosabatni taxlil qilish
|
O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Metod: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy
Usul: Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash
Shakl: yakka va guruhlarga ishlash
Vosita: Darslik? Testlar? Jadavallar, audio va video materilalar, didaktik va tarqatma materiallar
Nazorat: Savol-javob test. (Insho, bayon, matn yaratish)
Baholash: 5 balli tizim asosida
|
|
Kutiladigan natija
|
O`qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida o`quvchilar tomonidan o`zlashtirishlariga erishaman, o`quvchi faolligini oshiraman, o`quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg`otaman, o`quvchilarga mustaqil o`rganish va hotirasida saqlash boshqalarga etkaza olish, savol berish va savollarga to`g`ri javoblarga o`rgataman.
O`quvchi: O`quvchilar mavzu yuzasidan bilim va ko`nikma hosil qiladilar, mustaqil fikrlay oladilar, nutqi rivojlanadi, qisqa vaqt ichida ma’lumotlarga ega bo`ladilar
|
|
Kelgusi rejalar
|
O`qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o`zlashtirish va darsga tatbiq etish, takomillashtirish, AKT vositalaridan unumli foydalanish yo`llarini o`rganish, o`z ustida ishash
O`quvchi: Mustaqil tadqiqot, izlanishni yo`lga q`oyadi, o`z fikrini savodli ifodalay olish va do`stlarini fikrini hurmat qilishga o`rganish, mavzu asosida qo`shimcha materiallar izlab topishga harakat qilish, ularni o`rganish. Do`stona muhitda hamkorlikda ishlash ko`nikmasini shakllantirish
|
|
Uyga vazifa
|
Mavzuni o`qib o`rganib kelish
|
Darsning texnik chizmasi:
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism:
a)Salomlashish,
b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash
c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
|
| |
Информационная надежность

Information reliability
-
1
.Abilityofalgorithm or the program
it is correct to carry out the functions at various mistakes in basic
data. 2. Ability of information system to provide integrity of the
data which were stored in it.
Информационная система
- организационно упорядо
ченная совокупность документов (массивов документов) и ин
формационных технологий, с использованием средств вычис
лительной техники и связи, реализующих информационные
процессы.
Axborot tizimi
- hujjatlaming (hujjatlar massivining) va axbo
rot texnologiyalarining, xususan, axborot jarayonlarini amalga oshi-
ruvchi hisoblash texnikasi va aloqa vositalaridan foydalanib, tash
kiliy tartibga solingan majmui.
Information system
- organizationally ordered set of docu
ments (document files) and information technologies, including with
use of computer aids and the communications, realizing information
processes.
Информационная технология
- система технических
средств и способов обработки информации.
Axborot texnologiyasi
- axborotni ishlash usullari va texnik
vositalari tizimi.
Information technology
- system of technical means and
ways of information processing.
O’tgan mavzuni so’rash - «Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati

O’tgan mavzuni so’rash.
a) individual - tarqatma materiallar, kartochka.
b) Frontal (guruh bilan ishlash)
Yangi mavzu:
«Sayohatnoma» adabiy janr sifatida barcha xalqlar adabiyotida mavjud. O‘zida sayohat xotiralari va ular bilan bog‘liq tafsilotlarni aks ettirgan nasriy va she’riy asarni sayohatnoma deb ataymiz.
«Sayohatnoma» janri sharq adabiyotida, jumladan, o‘zbek mumtoz adabiyotida o‘ziga xos shakllanish va rivojlanish tarixiga ega. Ushbu janrning dastlabki namunalarini ulug‘ mutafakkir shoirlarimiz Alisher Navoiy va Mirzo Bobur ijodida uchratamiz. XVIII asrning oxiri — XIX asrning birinchi yarmida yashab ijod etgan shoir Maxmurning ham sayohatnoma yozganligi ma’lum.
O‘zbek adabiyotida alohida poetik shaklda tartib topgan, keyinchalik adabiy an’ana tusiga kirgan bu janrning asoschisi Muhammad Aminxo‘ja o‘g‘li Muqimiydir. Darhaqiqat, Muqimiy «Sayohatnoma»lari maydonga kelib, xalq orasida mashhur bo‘lganidan keyin, xuddi shu uslubda Zavqiy, Furqat, Tajalliy va shoirga zamondosh boshqa ijodkorlarning «Sayohatnoma»lari yaratildi. E’tibor beradigan bo‘lsak, bu davrdagi «Sayohatnoma»lar ko‘pincha she’riy shaklda yaratilgan. Ularning ichki tuzilishi quyidagicha:
1. Kirish, ya’ni sayohatga chiqish ehtiyoji, sabablari aytiladi.
2. Yo‘l xotiralari batafsil bayon etiladi.
3. Sayohatlardan muayyan xulosalar chiqariladi.
Hozirgi davrimizda zamonaviy «Sayohatnoma»lar ham yaratilyapti. Ular ko‘proq adib, shoirlarimiz, jurnalistlarimizning turli mamlakatlarga, shuningdek, yurtimizdagi shahar va qishloqlarga qilgan safarlari asosida bitilyapti. Shu o‘rinda Oybek, Abdulla Qahhor, Said Ahmad, O‘tkir Hoshimov va boshqa adiblarimizning yo‘l xotiralari adabiyotimizda sayohatnoma janrining boyishiga xizmat qilmoqda.
QO‘QONDAN SHOHIMARDONGA
Faryodkim, garduni dun
Aylar yurak-bag‘rimni xun,
Ko‘rdiki, bir ahli funun,
Charx anga kajraftor ekan
Qolmay shaharda toqatim,
Qishloq chiqardim odatim.
Xohi yayov, bo‘lsun otim,
Goh sayr ham darkor ekan.
«O‘ltarma»ga qildim yurush,
Yo‘ldosh edi bir chitfurush,
Yetdim jadallab vaqti tush,
Bir dam qiziq bozor ekan.
Bir ma’raka ko‘rdim butun,
Jami yopingan boshga to‘n,
Boqsamki, besh yuzcha xotun
Voiz so‘zin tinglor ekan.
Mingboshilik kimning ishi,
Desam, dedi bedonishi,
Bir «qo‘shtegirmonlik» kishi,
Xo‘ja Iso badkor ekan.
Mag‘rur, xasis-u besh-u kam,
Har gapda yuz ichgay qasam,
Takjoy olur moxovdan ham,
Hoji o‘zi murdor ekan.
Yangi mavzuni mustahkamlash: Og’zaki savol-javob.
|
Tovarlarning “hayotiy davrlari” mobaynida narxlarning o‘zgaruvchanligi

179
«Kirib olish» siyosatida narx ketgan sarf xarajatlardan past o‘rnatiladi. Narx past
bo‘lib o‘zining doimiy mijozlarini egallab bo‘lgandan so‘ng, asta-sekin narx
ko‘tarilib boriladi. Doimiy mijozlar narx ko‘tarilsada, o‘sha firmaga bo‘lgan ishonchi
tufayli tark etmaydi.
«Qaymog‘ini olish» va «kirib olish» siyosatlari narx belgilashning favqulodda
namoyon bo‘lishi hisoblanadi. Uning birinchisi – qimmat narxlar, ikkinchisi – arzon
narxlar strategiyasidir.
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 125

254
C) formal raqobat, oligopolistik raqobat.
D) narxsiz raqobat, narx bo’yicha raqobat.
38.
Kengaytirilgan raqobat kontseptsiyasi kim tamonidan ishlab chiqilgan?
A) M.Porter
B) F.Kotler
C) J.J.Lamben
D) L.Bagie
39.
Quyida keltirilgan raqobat strategiyasiga kirmaydiganini ko’rsating:
A) ishlab chiqarishni kamaytirish
B) bozorni segmentlash
C) mahsulotni diffferentsiatsiyalash
D) tannarxni pasaytirish
40.
Monopoliya deb nimaga aytiladi?
A) bozorda bittagina ishlab chiqaruvch faoliyat qiladi va u xaridorlarning katta
qismiga xizmat ko’rsatadi
B) raqobatchilar soni kam yoki bozorda bir necha firmalar o’zaro kuchli
bog’liqligini yaratib hukumronlik qilish holatidir
C) bozorda sotuvchilarning guruhi xaridorlarning katta guruhiga qarama qarshi
turishining mavjudligi bilan xarakterlanadi
D) firma bozordagi mavqei juda yuqori.
41.
Oligopoliya deb nimaga aytiladi?
A) raqobatchilar soni kam yoki bozorda bir necha firmalar o’zaro kuchli
bog’liqligini yaratib hukmronlik qilish holatidir
B) bozorda sotuvchilarning guruhi xaridorlarning katta guruhiga qarama qarshi
turishining mavjudligi bilan xarakterlanadi
C) bozorda bittagina ishlab chiqaruvchti afzallik qiladi va u xaridorlarning katta
qismiga xizmat ko’rsatadi
D) firma bozordagi mavqei juda yuqori.
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 126

256
D) firma bozordagi mavqei juda yuqori.
48.
Raqobatning qanday vazifalarini bilasiz?
A) tartibga solish, resurslarni joylashtirish, innovatsion, moslashtirish,
taqsimlash, nazorat qilish
B) nazorat qilish, tartibga solish
C) resurslarni joylashtirish, innovatsion, moslashtirish, taqsimlash, nazorat qilish
D) tartibga solish, innovatsion, moslashtirish, taqsimlash
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 124

253
D) funktsional raqobat; narxsiz raqobat
33.
Kon’yunktura nima?
A) Bu bozorda ma’lum bir vaqtda yuzaga kelgan iqtisodiy
xolatdir
B) U bozorda vujudga keladigan taklifdan iboratdir.
C) U bozorda vujudga kelayotgan talabdan iboratdir.
D) U bozorda vujudga keladigan narx darajasidan iboratdir.
34.
Raqobat qanday klassifikatsiyalanadi?
A) intensivlik darajasi bo’yicha, ehtiyojlarni qondirish shakli bo’yicha,
xarajatlar yo’nalishi bo’yicha, ta’sir etish usullari bo’yicha
B) intensivlik darajasi bo’yicha, ehtiyojlarni qondirish shakli bo’yicha
C) xarajatlar yo’nalishi bo’yicha, ta’sir etish usullari bo’yicha
D) narx bo’yicha raqobat, narxsiz raqobat, halol raqobat, g’irrom raqobat.
35.
Raqobatchilikning qanday strategiyalarini bilasiz?
A) lider strategiyasi, kurashga chaqiruvchi strategiyasi, lider orqasidan boruvchi,
mutaxassis strategiyasi
kurashga chaqiruvchi strategiya
B) lider orqasidan boruvchi strategiya
C) lider strategiyasi,lider
D) orqasidan boruvchi strategiya
36.
Ta’sir etish usullari bo’yicha raqobatning qanday turlari mavjud?
A) narxli raqobat, narxsiz raqobat
B) chegaralangan raqobat, monopolistik raqobat.
C) formal raqobat, oligopolistik raqobat.
D) savdo markalari raqobati , tarmoq raqobati , formal raqobati , umumiy
raqobat
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 127

|
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S Pdf ko'rish
|
bet | 127/172 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 3,25 Mb. | | #232823 |
Bog'liq Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S49.
Ijtimoiy-axloqiy marketingning maqsadi nima?
A) Faqat ayrim korxona uchun emas, balki butun jamiyat uchun uzoq muddatli
yaxshi shart-sharoitlar ta’minlashdir
B) Daromad va foydani oshirish, rentabellik darajasini oshirish
C) Ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish jarayoni
D) Iste’molchilarni ushlab turish va jalb qilish
50.
Ijtimoiy-axloqiy
marketing
bozor
ishtirokchilaridan
marketing
siyosati doirasida qanday uch omilni o’zaro bog’liklikda qarashni talab etadi
A) firma foydasi,xaridor ehtiyoji,jamiyat manfaatlari
B) korxona xarajatlari, korxona mablag’lari,korxona rejasi
C) firma moliyasi,korxona asosiy fondlari,mehnat unumdorligi.
D) aylanma mablag’lar, asosiy mablag’lar, rentabellik
51.
Korxonalar marketing faoliyatlarida qanday konsepsiyalar asosida ish
yuritishadi?
A) Ishlab chiqarishni takomillashtirish, tovarni takomillashtirish, tijorat say-
harakatlarini jadallashtirish, marketing, ijtimoiy- marketing konsepsiyalari.
B) Ilg’orlik, dinamiklik, rag’batlantirishga asoslangan konsepsiyalar
C) Yaratuvchanlik, usuvchanlik, tejamkorlik konsepsiyalari
D) Oqillashtirish, jadallashtirish, usish konsepsiyalari.
52.
Iste’mol tovarlari bozori nimadan tarkib topgan?
A) shaxsiy foydalanish uchun ishlatiladigan tovarlar xaridoridan
B) kelgusida sotish uchun tovarlarni o’zlashtiradigan kompaniyalar
C) shaxsiy foydalanish uchun tovarlarni o’zlashtiruvchi kishilar
257
D) tovarni takomillashtirish
53.
Iste’molchilar faqat yuqori sifatli tovarlarni sotib olish shartlariga
|
| |
Chakana savdo, ulgurji savdo, vositachini tanlash va sotish

189
Ulgurjisiga faoliyat ko‘rsatish tovar ishlab chiqaruvchilar, tijoratchi firmalar,
agent va brokerlar orqali amalga oshirilishi mumkin.
Ishlab chiqaruvchi korxonalar ulgurji savdo faoliyatini maxsus bo‘lim yoki
firmalar tashkil etish orqali amalga oshiriladi.
Ulgurji savdo bilan shug‘ullanuvchi maxsus tijorat firmalari - ulgurji savdo
bazalari, omborlari va tovar birjalari shaklida, xususiy, aksiyadorlik, qo‘shma va
davlat mulkiga asoslangan bo‘lishi mumkin.
Ulgurji savdogarlarning turlari quyidagi rasmda berilgan(11.3-rasm).
Nazorat va mulohaza uchun savollar

182
•
siljitish – mahsulot taklifiga oid ishontiruvchi axborotlarni reklama va boshqa
vositalar orqali tarqatish
•
aloqa – kerakli xaridorlarni topish va ular bilan aloqa o‘rnatish
•
muvofiqlashtirish – talab va taklifni bir-biriga moslashtirish
•
muloqotlar – mahsulotni narxi, etkazib berish sharti va taklifning boshqa
punktlari bo‘yicha muloqotlar o‘tkazish
•
jismoniy taqsimlash – tovarni transportirovka qilish va saqlash
•
moliyalashtirish – kanal faoliyatini ta’minldashga bog‘liq xarajatlarni koplash
•
tavakkalchilik – mahsulotni sotib olib keyinchalik zarar bilan sotish.
Birinchi besh funksiya shartnoma tuzish uchun xizmat qiladi, qolgan uchtasi esa
shartnomani bajarish uchun xizmat qiladi.
Taqsimot kanalining bosqichi - bu tovar va unga egalik huquqini pirovard
xaridorga yaqinlashtirish yo‘lida u yoki bu ishni bajaradigan har qanday vositachidan
iboratdir. Taqsimot kanalining quyidagi bosqichlari bor:
CD va DVD texnologiyasi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 84/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
CD yoki DVD pleyerda ma’lumotlar past quvvatli qizil lazer yordamida fokuslanib, ma’lumotlar qayta o‘qiladi, u diskning himoya qatlamidan ma’lumot yoziladigan CD-disk yo‘lakiga (yoki DVD- yo‘lakga) o‘tadi. Yerdagi yengil hodisa fotodetektorda aks etadi va chuqurdagi yorug‘lik hodisasi tarqab ketadi va so‘riladi. Keyin fotodetektor yorug‘lik intensivligini 1 va 0 raqamli signalga aylantiradi. CD va DVD yozadigan diskovodlar faqat o‘qish uchun mo‘ljallangan disk pleyerlariga qaraganda qimmatroq disklarni boshqarish qurilmalarini talab qiladi, chunki ular har bir tashuvchiga xos bo‘lgan yozish mexanizmlarini o‘z ichiga olishi kerak. Masalan, kompakt-disk bir necha qatlamlardan iborat bo‘lib, ularda oltinni aks ettiruvchi qatlam va bo‘yoq qatlami mavjud bo‘lib, u ma’lumotlarni yozib olish uchun ishlatiladi. Yozib olish boshi ma’lumotlarni yozish uchun kuchli lazer nuridan foydalanadi. Lazer nurining energiyasi so‘rilganida va unga yozilganidan keyin unio‘chirib bo‘lmaydi, bo‘yoq ustiga doimiy belgi qo‘yiladi. U o‘qilganda, bo‘yoqdagi izning mavjudligi lazer nurining tarqalishiga olib keladi va yorug‘lik o‘qilgan joyga qaytarilmaydi. Biroq, bo‘yoq izlari yo‘q bo‘lganda, oltin qatlam yorug‘likni o‘qilgan tomonga qaytaradi. Bu chuqurlar va yerlarni o‘qish jarayoniga o‘xshaydi.
Yoziladigan kompakt diskni (CD-R) yaratish uchun ishlatiladigan dasturiy ta’minot ISO 9096 kabi standart formatdan foydalanadi, bu avtomatik ravishda xatolarni tekshiradi va har bir faylning joylashishini kuzatish uchun ishlatiladigan tarkibiy jadvalni yaratadi. Ma’lumotni yozish uchun lazer nurlari diskni isitadi va uning holatini kristalldan amorf holatga o‘zgartiradi. Ma’lumotlar kam quvvatli lazer nuri yordamida o‘qilganda, amorf holat o‘qni sezmaydigan yorug‘likni tarqatadi. Bu 0 deb talqin qilinadi va chuqurlarni o‘qiyotganda nima sodir bo‘lishiga o‘xshash. Boshqa tomondan, yorug‘lik kristalli mintaqalarga kirganda, yorug‘lik o‘qilgan boshga qaytariladi va bu o‘qish paytida sodir bo‘ladigan narsaga o‘xshaydi va 1 deb talqin qilinadi. Ma’lumotni yo‘q qilish
uchun CD-RW drayveri qotishmani zaiflashtirish va uni asl kristal holatiga qaytarish uchun yetarlicha chuqurlarni isitish uchun past energiyali nurni ishlatadi. DVD-disklar kompakt-disklar bilan bir xil dizayn va hajmga ega bo‘lsa-da, ular ko‘proq ma’lumotlarni saqlashlari mumkin. Ikki qatlamli bir tomonlama DVD 13 ta kompakt- diskga teng bo‘lishi mumkin; uning qizil lazeri CD ning qizil lazeriga qaraganda qisqa to‘lqin uzunligi bilan kichik chuqurchalarni hosil qiladi. Siqish texnologiyasining afzalliklari (keyingi bobda muhokama qilinadi) MPEG video-kompressiyasi kabi yuqori sig‘imli DVD-larga qo‘shilganda, bir tomonlama ikki qavatli DVD-disk 8,6 GB hajmga ega bo‘lishi mumkin, bu kengaytirilgan audio bilan ikki soatlik film uchun yetarlidir.
|
| |
Faoliyatni olib borilishi - O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida...

|
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
bet | 134/182 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #138245 |
Bog'liq Tayyorlov guruhi tematika lotinchaFaoliyatni olib borilishi:
Landshaft tasvirlari bilan rasmlarni tomosha qilish
Katta qog`ozdan narsalarni kesib, applikasiya uchun tayyorlash.
Qog`ozga kompozisiyani chizish.
E`tiborga molik jihati: Kompozisiyani tuzishda simmetriyaga amal qilish. Bolalarni asarlar ko`rgazmasini o`tkazishga taklif qiling.
Qurish-yasash va matematika markazi.
«Tog`li manzara»
Maqsadi: kollaj uslubida turli materiallar bilan qiziqish bilan ishlaydi. Ilovaning mazmunini mustaqil ravishda belgilaydi. U jamoaviy tarzda ishlashga qodir.
Jihoz va materiallar: tog`lar tasvirlangan rasm yoki model; poyabzal qutisidan, ko`k kartonli qatlamlardan qopqoq; rangli qog`oz, jurnal sahifalari, vazalar, qog`oz, xom ipak, tosh, munchoq, jun, oq, kuzatuv qog`oz bo`laklari, oq mato, ko`pik, daraxtlar yoki uzum kichik filiallari; qaychi, yelim, yelim uchun mo`yqalamlar, mato, niqsh.
Faoliyatni olib borilishi:
Tog`larni tasvirlaydigan rasmni tomosha qilish,
Turli materiallardan foydalangan holda tog`landshafti yaratish.
Ishlar ko`rgazmasi
E`tiborga molik jihati: bolalar badiiy did, materiallar uyg`unligi qobiliyati shakllanishiga e`tibor; zaruriy materiallarni tanlash qobiliyati.
Syujetli-rolli o`yinlari va Dramatizasiya markazi.[/]
Hayvonot bog`i.
Maqsad: yirtqich hayvonlar haqida eshitish, jamoat joylarida mehr-shafqat, hayvonlarga e`tibor, xulq madaniyatli bo`lish.
Jihoz va materiallar: asosiy qurilish materiallari, yirtqich hayvonlar, hayvonlar tozalash, xalat, niqoblar, hayvonlar uchun ovqatlar.
Faoliyatni olib borilishi:
Hayvonot bog`ining surati bilan tanishish.
Rollarni taqsimlash.
Qo`shimcha qism: Quruvchilar hayvonot bog`ini qurmoqdalar. Drayv hayvonlarni olib keladi. Hayvonlar uchun parvarish qilish bo`yicha xizmat xodimlari (oziqlangan, mast, qafaslarda tozalangan). Hayvonlarni veterinarbilan o`rganish (harorat stetoskop quloq o`lchash) bemorlarni munosabati. Kassir chiptalarni sotmoqda. Qo`llanma bo`yicha ekskursiya qiladi, hayvonlar haqida gapiradi, xavfsizlik choralari haqida gapiradi. Mehmonlar chiptalar sotib olib, ko`rsatma tinglashadi, hayvonlarni tomosha qilishadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
qiyoslashdir - Vaxobov h, mirzamahmudov o. T

-materiklar haqida umumiy ma’lumotlar (maydoni, eng baland va past
nuqtasi, yog’in miqdori, harorat, iqlim mintaqalari soni va x.k.);
-okeanlar haqidagi umumiy ma’lumotlar (maydoni, cho’kmalari,
sho’rligi, harorati va x.k);
-iqlim ko’rsatgichlari;
-gidrologik ko’rsatgichlar va x.k.
Iqtisodiy va ijtimoiy geografik raqamlarga quyidagilar kiradi:
-jahonning umumiy ta’rifi (davlatlar soni, aholi soni, tabiiy resurslar
miqdori, jon boshiga to’g’ri keladigan daromad va x.k.);
-axoli xaqidagi ma’lumotlar (jaxon axolisi va uning tarkibi, shahar va
qishloq axolisi, erkaklar va ayollar soni, migratsiya saldosi, tug’ilish, o’lish,
ko’payish);
-tabiiy resurslar va ularning miqdori;
-sanoat va qishloq xo’jaligi ko’rsatkichlari;
-transport va tashqi iqtisodiy aloqalar, eksport va import ko’rsat-
gichlari;
-davlatlar haqidagi ma’lumotlar (maydoni, aholisi, xo’jaligi)
O’quvchilarni raqamlarni yaxshi eslab qolishlari uchunularni butun
son holda berish yaxshi natija beradi. Masalan, Xitoyning maydoni 10 mln
km
2
, axolisi 1 milyardan ortiq.
Dars jarayonida o’quvchilarga berilayotgan raqamlarga ta’rif berishi
lozim. Bunday ta’rif berishning usullaridan biri miqdoriy tasavvurlarni
aniqlashtirishdir. Maktab geografiyasida eng keng tarqalgan aniqlashtirish
usuli masofani vaqtga o’tkazish, uni ifodalash hisoblanadi. Masalan, 100
km masofani turli transport turlari qancha vaqtda bosib o’tishi mumkin.
Iqtisodiy geografiya darslarida xo’jalik tarmoqlarini davlat iqtisodi-
dagi axamiyatini tushuntirishda aholi jon boshiga to’g’ri keladigan ishlab
chiqarish hajmi hisobga olinadi.
Raqamlar bilan ishlashning eng muxim usullaridan biri qiyoslash
hisoblanadi. Qiyoslashda o’quvchilar raqamlarni tez eslab qolishadi.
Masalan, Tinch okeani maydoni Atlantika okeani maydonidan ikki marta
katta. Qiyoslash bilan faqat o’qituvchi emas, o’quvchilar ham shug’ul-
lanishi mumkin. Masalan, o’qituvchi o’quvchilarga vazifa berishi mumkin,
O’zbekistonni maydoni dunyodagi qaysi davlatlar maydoni bilan bir xil va
x.k.
-rasm. Tuxum yig‘ish elevatorining umumiy ko‘rinishi

|
-rasm. Tuxum yig‘ish elevatorining umumiy ko‘rinishiBog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsA
15.7 -rasm. Tuxum yig‘ish elevatorining umumiy ko‘rinishi.
Tovuqxonada tuxum yig‘ish jarayonlarini avtomatik boshqarish tizimining
printsipial sxemasi 15.8-rasmda ko‘rsatilgan. Sxemada qo‘l, sozlash va avtomatik
rejimlarda ishlashi inobatga olingan. Rejimlarni tanlash SA1 ko‘p pozitsiyali qayta
qo‘shgichlar orqali amalga oshiriladi. SA2…SA7 tumblerli qayta qo‘shgichlar
orqali sozlash rejimida alohida qurilmalar distantsion ravishda, SA8 tumblerli
qayta qo‘shgichi orqali esa qo‘l rejimida boshqariladi. KM3 magnitli ishga
tushirgichi yordamida M3 ko‘ndalang (poperechnogo) transporterini ishga tushishi
bilan KV1:1 va KV1:2 blok-kontaktlari KV9:1 va KV9:2 orqali M1 birinchi
yarusdagi prodol transporterlarini hamda M2 lentani tozalash yuritmasini ishga
tushishga tayyorlaydi. Ikkinchi yarusda M4 ko‘ndalang (poperechnogo)
transporteri KV7 orqali M6 prodol transporterini elektr yuritmasi bilan hamda
KV10 esa M5 cho‘tkani tozalash yuritmasi bilan blokirovkalangan.
Avtomatik
rejimda
boshqarish
KEP-12U
tipidagi
ko‘p kanalli
programmalashtirilgan qurilmalar yordamida amalga oshiriladi. Bunda o‘zining
kontaktlari bilan SA2…SA7 tumblerli qayta qo‘shgichlar funktsiyasini takrorlab
boradi va transporterlarni avtomatik ravishda boshqaradi.
Markazlashgan tuxum yig‘ish jarayonida tovuqlarning tuxum berish
nazoratini olib borish maqsadida tuxumni avtomatik hisobga olish tizimi
ishlatiladi. Buning uchun turli konstruktsiyadagi schetchiklar va impulsli datchiklar
(fotorele, gerkonlar) qo‘llaniladi.
166
15.8-rasm. Tovuqxonada tuxum yig‘ish jarayonlarini avtomatik boshqarish
tizimining printsipial sxemasi.
|
| |
Jadvallar bilan ishlash - Vaxobov h, mirzamahmudov o. T

Maktab geografiyasi kurslarida voqea va xodisalarni statistik tahlil dan
oldin ularni nazariy jihatdan asoslab berish lozim. Masalan, iqlim haqidagi
statistik ma’lumotlarni tahlil qilishdan avval iqlim hosil qiluvchi omillar
haqida nazariy bilimlar berib o’tish lozim.
Jadvallarni tahlil qilayotganda statistik ko’rsatgichlarni qiyoslash
iqtisodiy geografiya darslarida katta axamiyatga ega.
Iqtisodiy va ijtimoiy geografiya darslarida didaktik o’yinlar

Iqtisodiy va ijtimoiy geografiya kursi bo’yicha individual va guruhli
didaktik o’yinlarni ishlab chiqish mumkin.
1.Afrika materigi siyosiy kartasidagi davlatlarni chegarasi bo’yicha
qirqib olib, ularni joylashtirish bo’yicha o’yin tashkil qilinadi. Bunda 2-3 ta
o’quvchi navbat bilan davlatlarni joy-joyiga to’g’ri qo’yib chiqadi. Kim
qisqa vaqtda mazkur ishni bajarsa o’sha g’olib hisoblanadi. Bunda
o’quvchilarni siyosiy karta va davlatlarni geografik joylanishi xaqidagi
bilimlari tekshiriladi.
2.Maydoni 1 mln. km
2
ortiq bo’lgan davlatlar soni qaysi materikda
ko’p ekanligini aniqlang.
3.SHarqdan-g’arbga, shimoldan-janubga geografik o’yini. O’qituvchi
yoki o’yin boshqaruvchisi sinf o’quvchilariga besh va undan ortiq davlat
nomi yozilgan kartochkalar tarqatadi. O’yin ishtirokchilariga kartochkada
yozilgan davlatlarni ma’lum tartibda ya’ni sharqdan g’arbga yoki
shimoldan janubga tomon tartib bilan, ma’lum ajratilgan vaqt ichida yozib
chiqishlari topshiriladi. Masalan, kartochkada quyidagi davlatlar yozilgan
deylik: Jazoir, Chad, Markaziy Afrika Respublikasi, Liviya, Misr, Saudiya
Arabistoni, Marokash, Kongo, Tunis, Efiopiya. Agar sharqdan g’arbga
ma’lum tartibda davlatlarning nomini yozish talab etilsa – Saudiya
Arabistoni, Misr, Liviya, Tunis, Jazoir, Marokash tartibida yoziladi. Agar
shimoldan janubga tomon yozish talab etilsa quyidagi tartibda Latviya,
Chad, Markaziy Afrika Respublikasi, Kongo.
SHunga o’xshash geografik o’yinlarni har bir davlat iqtisodiy va
ijtimoiy geografiyasi bo’yicha ham ishlab chiqish mumkin.
O’zbekiston iqtisodiy va ijtimoiiy geografiyasi va uning tarmoqlari
bo’yicha qator didaktik o’yinlar ishlab chiqib, o’quvchilarni bilish
faoliyatini jadallashtirish mumkin.
Iqtisodiy - ijtimoiy geografik bilimlar berishda matematik

T=
N
Ti
● 100
a
%
T- axolining mu’lum bmr ko’rsatgich bo’yicha tarkibi
T
∑
-ma’lum bir guruh axolining soni
N
∑
- axolining umumiy soni
Masalan ma’lum bir viloyat axolisining umumiy soni 1 mln.
kishi
bo’lsa. Ulardan 700 000 kishi turkiy til guruhi, 300 000 kishi Hind-Evropa
guruhiga kirsa, unda
Tt=
1000000
700000
● 100% = 70%
Txe =
1000000
300000
● 100% = 30%
Demak, mazkur viloyat aholisining 70% turkiy tillar, 30%
Hind-
Yevropa tillari guruhiga mansub ekan.
Xudi shunday usulda boshqa tarkiblarni hisoblab chiqish mumkin.
Qishloq xo’jaligi ekinlarining yalpi hosili va ularni aholi jon boshiga
ishlab chiqarilishi umumiy usullar yordamida hisoblanadi.
Maktab geografiya kurslarining o’rganishda matematik metodlar
quyidagi masalalarni yechishda qo’llaniladi:
-uzunlik va maydonni hisoblashda;
-geografik kordinatalarni aniqlashda;
-gorizantallar yordamida relefni asosiy ko’rsatgichlarini aniqlashda;
-iqlimiy ko’rsatgichlarni hisolashda;
-gidrologik ko’rsatgichlarni hisoblashda;
-biologik ko’rsatgichlarni hisoblashda;
-tabiiy resurslarni ko’rsatgichlarini hisoblashda;
-aholi soni va uni ko’rsatgichlarini aniqlashda;
-sanoat va qishloq xo’jaligi bo’yicha ko’rsatgichlarni hisoblaganda;
-eksport va import ko’rsatgichlarini aniqlaganda;
-yuk tushirish ko’rsatgichlarini aniqlashda va x.k.
Matematik metodlar yordamida geografik ma’lumotlarni quyidagicha
ifodalash mumkin:
-jadvallar yordamida;
-grafiklar yordamida;
-diagramaalar yordamida;
-kardiogrammalar yordamida;
-kartalar yordamida.
Statik proektsiya vositalaridan foydalanish

|
Statik proektsiya vositalaridan foydalanish Pdf ko'rish
|
bet | 106/145 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 2,49 Mb. | | #264179 |
Bog'liq УКУВ КУЛЛАНМА география методика3.2.2. Statik proektsiya vositalaridan foydalanish.
Statistik proektsiya vositalariga diafilmlar, diapozitivlar, kodoskoplar
kiradi. Ulardan dars jarayonida foydalanish o’quvchilarni bevosita
bilimlarni qabul qilishini kuchaytiradi, tasavvurlarni shakllanishiga imkon
beradi, geografik voqea va hodisalar orasidagi aloqa va qonunyatlarni
chuqur tushinishga imkon beradi.
Maktab geografiyasining deyarli barcha mavzulari ayniqsa tabiiy
geografiya predmetlarida diafilm yoki diapozitivlarda aks etgan. Diafilm-
larni yuqori darajadagi ko’rgazmaliligi quyidagilarda namoyon bo’ladi:
- darslikning mavzulariga mos kelishi;
- xujjat (dalil) asosida ekanligi (fotorasmlar, chizmalari va boshqalar);
- tasvirni aniqligi va yorqinligi;
- ko’rsatilayotgan geografik voqea va hodisalarni kerakli o’lchamda
kattaytirish yoki kichraytirish imkonini mavjudligi;
- tasvirni qancha vaqt kerak bo’lsa shuncha namoyish qilish imkoni
borligi.
Geografiya ta’limi sohasida ishlab chiqarilgan diafilmlar va diapo-
zitivlar ko’pincha rangli qilib chiqariladi, bu esa o’quvchilarni bilim
faoliyatini jadallashtiradi.
Diafilmlardan foydalanib dars o’tishda o’qituvchi quyidagi talablarga
javob berish lozim:
- statistik proektsiya vositalarini dars rejasiga kiritish;
- darsni maqsadini ishlab chiqish ya’ni diafilm bilan o’tkaziladigan
darsni maqsadini ishlab chiqish;
- mavzu bo’yicha kadrlarni tanlash. Tanlangan kadrlar (lavhalar)
o’quvchilar tomonidan bilimlarini o’zlashtirishiga yoki ularni mustahkam-
lashga imkon yaratishi lozim;
- kadr (lavha)da namoyish etilayotgan bilimlar o’quvchilar tomonidan
o’zlashtirilishi uchun o’qituvchi kirish so’zini amalga oshirishi lozim. Agar
namoyish etilayotgan lavhada beriladigan bilimlar sodda va oson bo’lsa
kirish so’zi qisqa, murakkab bo’ladigan bo’lsa kirish so’zi kengroq
bo’lmog’i lozim;
- o’quv vositasidan foydalanishdan ko’zlangan maqsadga erishish
uchun o’qituvchi quyidagi ishlarni amalga oshirishi lozim; diafilm yoki
diapozitivda namoyish etiladigan lavhalarni chuqur o’rganishi lozim;
lavhalarni dars jarayonida namoyish qilish rejasini ishlab chiqmog’i zarur;
har bir namoyish qilinadigan kadrlar uchun izohlar va savollar tizimini
ishlab chiqishi lozim; lavhadagi tushunarsiz va notanish so’zlarni tanlab
olib ularga izoh berish lozim;
- o’quvchilarni fikrlash faoliyatini faollashtirish uchun namoyish
qilinadigan lavhaga quyidagicha topshiriqlar tuziladi: savollarga javob
bering; chizmani tuzing; reja tuzing va x.k.;
- namoyish etiladigan lavha mavzuni eng muhim qirralarini ochib
bermog’i lozim. Ikkinchi darajali qismlarga kamroq e’tibor berilishi zarur;
- lavhani tagidagi yozuvlar o’qituvchini so’zlarini eshitishga xalaqit
berishi mumkin. Shuning uchun iloji boricha ular ko’rsatilmasdan pastga
tushirib qo’yilishi mumkin:
- sinf bilan aloqani uzmaslik uchun lavhaning boshi va oxiri
ko’rsatilmaydi.
|
| |
-jadval
Geografiya ta’limi maqsadlari taksonolmiyasi

|
-jadval
Geografiya ta’limi maqsadlari taksonolmiyasiBog'liq УКУВ КУЛЛАНМА география методика7-jadval
Geografiya ta’limi maqsadlari taksonolmiyasi
(B.Blum taksonomiyasi asosida)
№
Geografiya ta’limi
maqsadlarining asosiy toifalari
Ta’lim maqsadlarining turlarining
ta’rifi
1.
Bilish
Mazkur toifa geografik bilimlarni
eslab qolish va aytib berishdan
iborat. Bu yerda gap aniq geografik
faktlarning mazmunidan bir butun
nazariyalargacha bo’lishi mumkin.
Ushbu toifaning asosiy xususiyati-
tegishli ma’lumotlarni eslab qolish-
dir.
Geografiyaning nazariy asoslarini
bilish.
Geografik tadqiqot metod-
larini bilish, tabiiy va sotsial-iqtiso-
diy ob’ektlarni bilish va ularni sinf-
lashtirish. Geografik hodisa va ja-
rayonlarni bilish, olamni idrok etish-
ning moddiy va ma’naviy shaklda
ifodalanishi bilishi, hudud geografik
tavsifining tuzilishini bilishi
2.
Tushuntirish
Ushbu toifani ko’rsatgichlari qo’yi-
dagilardan iborat: geografik ma’lu-
motlarni bir shaklga ikkinchi
shakldan
aylantirish
(masalan,
sonlarni
kartalarda
ifodalash):
o’quvchilar tomonidan ma’lumot-
larni bayoni yoki voqealarni kela-
jakdagi holati haqida tavsiyalar
berish (masalan, iqlim-muzlarni ri-
vojlanishi, o’rmonlar, tabiiy resurs-
lar, aholi, xo’jalik, atrof-muhit va
h.k) tushintirish (tabiiy geografik
va iqtisodiy geografik qonun va
qonuniyatlar, ma’lumotlar, hodisa
va jarayonlar) oddiy eslab qolish-
dan ustundir.
Geografik
ob’ektlarni
ko’rsata
bilish.
Geografik voqea va hodisa-larni
hamda ob’ektlarni aniqlay (o’lchay)
olishi, geografik ma’lumotlarni tal-
qin (interpretatsiya) qila olishi,
geografik ma’lumotlarni tasvirlay
olishi. Geografik voqea va hodisa-
larni, qonuniyatlarni, nazariyalarni
tushuntira olish. Atrof-muhitni o’z-
garishini
bashorat
qila
olish
(ekstropolyatsiya).
3.
Qo’llash
Geografik metodlarni, umumiy
tushunchalarni, qoidalarni qo’l-
lash. Bunga quyidagilar kiradi:
qoida, metod, tushuncha, nazariya,
qonuniyatlar. Tegishli ta’lim na-
tijalari bilimlarni tushuntirishga
nisbatan yuqori darajada bilishni
talab etadi.
|
| |
Namoyish etilgan filmda berilgan bilimlarni mazmunini mustah-

Ma’lum bir paytlarda filmni to’xtatib izoh berish uchun darsga
tayyorgarlik jarayonida o’qituvchi plyonkani to’xtatiladigan joylarini
belgilab qo’yishi lozim, agar biror lavxani alohida ko’rsatish lozim bo’lsa
mazkur lavhani baholashi va oxirgi plyonkada siyoh yoki ip bilan belgilab
qo’yiladi.
O’quvchilar filmni ko’rish jarayonida diktorni so’zini qiyin qabul
qilishadi, shuning uchun pauzalarda o’qituvchi filmda namoyish etilgan
geografik voqea va hodisalarga izox berib o’tishi lozim. Agar diktorni
so’zlari yoki filmni muzikasi o’qituvchiga yoqmasa u filmni ovozini
o’chirib o’zi tushuntirishi lozim. Filmni namoyish qilayotganda boshqa
o’quv vositalaridan albatta karta bo’lmog’i shart.
O’quvchi filmni ijobiy va salbiy tomonlarini chuqur biladigan so’nggi
darslarda filmdan foydalanish masalasini hal qilish mumkin. Filmning
mazmuni zamonaviy talab darajasida bo’lmog’i lozim. Buni ayniqsa xalq
xo’jaligi tarmoqlarini namoyish qilishda e’tiborga olish lozim.
Darsda filmlarni namoyish qilishni samaradorligi uni qo’llash turiga
bog’liq. Film darslarda muntazam va nomuntazam qo’llanishi mumkin.
Filmlar muntazam ko’rsatilganda o’quvchilarda uni ko’rish, tahlil qilish,
qabul qilish ko’nikmalari shakllanadi. Dars samaradorligi ortadi. Nomun-
tazam, ya’ni onda-soda dars paytida film namoyish qilinsa u samara
bermaydi, o’quvchilar unga ko’nikma olishmaydi.
Innovatsion va amaliy loyihalar - bet 74

|
Innovatsion va amaliy loyihalarBog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)- Mahalliy xomashyolardan foydalanib yuqori faollikka ega bo‘lgan nano-katalizatorlar ishlab
chiqarishning nazariy asoslari va texnologiyasi yaratiladi;
- Yaratilgan katalizatorlarning termik barqarorligi, unumdorligi, selektivligi va faolligi fizik hamda
fizik-kimyoviy usullarda tadqiq etiladi, reaksiya unumiga, katalizatorning barqarorligiga,
unumdorligiga, selektivligiga va smola hosil bo‘lish tezligiga oksidlovchilik xossasiga ega bo‘lgan
promotorlar tabiati va tarkibining ta’siri hamda smola hosil bo‘lish sabablari o‘rganiladi;
- Ayni vaqtda “Navoiyazot”da O‘zkimyosanoat olimlari tomonidan texnologik parametrlari noto‘g‘ri
hisoblab qurilgan (bugungi kunda ishlatilmasdan yotgan) reaktor qayta rekonstruksiya qilinib, ayni
reaktorda vinilasetat olish muammosi hal etiladi. Bundan tashqari hozirda mavjud bo‘lgan asetaldegid
ishlab chiqarish liniyasining bittasini qisman o‘zgartirish yo‘li bilan ham VA ishlab chiqarishni yo‘lga
qo‘yish mumkin bo‘ladi.
Natijalarni sinovdan o‘tkazish va joriy qilish: Olingan natijalar “Navoiyazot” AJ da sinovdan
o‘tkaziladi. Iqtisodiy samara xorijdan olib kelinayotgan katalizatorlarni mahalliylashtirish, yangi
moddalar olish va texnologik jarayonlarni optimallashtirish hamda texnologiyalar eksportini amalga
oshirish imkonini beradi.
Ilmiy natijalarni chop etish: Tadqiqot natijalari Web of Science hamda Scopus ma’lumotlar bazasida
indeksatsiyalangan jurnallarda chop etiladi.
0,800 mlrd.so‘m
*Amaliy loyihaning umumiy moliyalashtirish hajmi 2,4 mlrd. so‘m va bajarilishi uch yilga mo‘ljallangan.
2-ilova
1a-ShAKL
Ilmiy-tadqiqot ishlariga davlat buyurtmasi talablariga muvofiq amaliy va innovatsion
loyihalar tanlovi mavzusini shakllantirish bo‘yicha
|
| |
Geografiya ta’limida statistik ma’lumotlardan foydalanish

g) grafik, diagramma va jadvallardagi statistik ma’lumotlarni
tax-lil
qilish;
d) grafik, diagramma va jadvallar tuzish.
Kerakli statistik ma’lumotlarni yig’ish 5-sinfdan boshlanadi. Mazkur
ma’lumotlarni o’quvchilar ob-havo kalendari bilan ishlaganda yig’ishadi.
Bunda o’qituvchi ma’lum bir oyni tanlab olib ob-havoni kuzatishni tashkil
qiladi. Bundan tashqari 5-sinfda gidrosfera,
litosfera va biosfera
mavzularini o’rganish davomida statistik ma’lumotlarni yig’ib tegishli
qonuniyatlarni aniqlash mumkin.
Umumlashgan ko’rsatkichlarni geografik moxiyatini o’quvchilar
chuqur anglashlari lozim ular asosida o’quvchilar to’g’ri va aniq geografik
xulosalar qilishlari zarur.
Masalan, o’quvchilar «iqlim» mavzusini darslik asosida o’rgani-
shayotganda umumlashgan statistik ko’rsatgichlar, iqlimni okean,
dengizlarga yaqinligiga bog’liq ekanligini aniqlashga imkon beradi.
Turli xil chizma va diagrammalarni tahlil qilish uchun o’quvchilarda
tafakkur yuqori darajada rivojlangan bo’lmog’i lozim.
Matematika, tarix,
chizmachilik, geografiya fanlarini o’rganayotganda o’quvchilar ongida ikki
turdagi aloqalar shakllanadi:
-vaqt va miqdoriy tasavvurlar orasidagi bog’liqlik;
-fazoviy va miqdoriy tasavvurlar orasidagi bog’liqlik.
Chizma va diagrammalar bilan ishlash jarayonida mazkur ikki tur
aloqalar bir-biri bilan bog’lanadi, ya’ni bitta tizimni hosil qiladi chizma va
diagrammalar bilan ishlaganda o’qituvchi predmetlararo aloqalarga
ko’proq e’tibor bermog’i lozim. Avval chizmada minus (manfiy) va musbat
qiymatlar koordinata o’qini qaysi tomonida
joylashishi haqida tushun-
chalar beriladi.
SHundan so’ng birin-ketin iqlimni tahlil qilishga o’quvchilarni
undaydi:
-koordinata o’qlari belgisini aniqlash;
-koordinata o’qlarida mashstabni aniqlash;
-chizma yoki diagrammani miqdoriy tahlil qilish;
-chizma yoki diagrammani sifat jixatdan tahlil qilish.
Yuqorida ko’rsatilgan faoliyatlarning eng murakkabi iqlimiy chizma
yoki diagrammalarni miqdoriy va sifatiy tahlil qilishdir. Chizma yoki
diagrammani miqdoriy tahlil ida miqdoriy ko’rsatkichlar va bog’liqliklar
o’rganiladi. Bunday tahlil o’quvchilarni matematik bilimlariga asoslanadi.
Sifat jixatdan baholashni metodik yo’llaridan biri
Tayyor videokassetalardan foydalanish

lashtirish uchun doimo axborot vositalarini yangilab turish lozim. Buning
uchun esa moddiy mablag’lar zarur.
Ta’lim sohasini axborotlashtirish natijasida qator atama va tushun-
chalar vujudga keladi. Ammo maktablarda kompyuterlarni paydo bo’lishi
bilan vujudga kelgan tushuncha va atamalar bir tekisda va mazmunda
emas. Bunda so’z ‚Kompyuterlashtirish ‛ va ‚Axborotlashtirish‛ tushun-
chalari haqida boradi. Ba’zi hollarda ikkala atamadan u yoki bunisi
ishlatiladi.
Geografiya darslarida epidoskol va kodoskoplardan foydalanish

Geografiya darslarida epidoskol va kodoskoplardan foydalanish Geografiya darslari yaxshi o’tish va samarali bo’lishi uchun o’qituvchi
turli manbalardan rasmlar, chizmalar, kartalar, diagrammalar, jadvallar va
boshqa ko’rgazmali ma’lumotlarni namoyish etish uchun yig’adi. Mazkur
materiallar epidoskop orqali namoyish qilinadi. Epidoskoplar har qanday
manbalardan kesib olingan materiallarni ekranda ko’rsatib beradigan
apparatdir. Epidoskop yordamida o’quvchilardan turli xil topshiriqlarni
bajarishni talab qilish va o’quvchilar tomonidan bajarilgan uy vazifalarni
namoyish qilish mumkin (chizmalar, diagrammalar, yozuvsiz kartalar,
jadvallarni to’ldirish va h.k.)
Epidoskop yordamida qisqa vaqt ichida o’quvchilar dars uchun
xomaki karta, chizmalar, diagrammalar, rasmlar tayyorlashlari mumkin.
Epidoskop yordamida darsni qiziqarli o’tish mumkin.
Ta’lim jarayonida kodoskoplar ham keng qo’llaniladi. Bunday yirik
formatli plenkali diapozitiv lenta –transparantlar kodoskop orqali
ko’rsatiladi. Darsni tushuntirish davomida bunday diapozitsiyalarga
yozish, chizish turli xil belgilar qo’yish, yetmayotgan belgilarni chizib
qo’yish, alohida jadvallarni bo’yab ham qo’yish mumkin. Darsdan so’ng
mazkur chizmalarini o’chirib tanlash mumkin.
Kodoskopni turli xil yozuvlarni, chizmalarni, diagrammalarni namo-
yish qilishda ham qo’llash mumkin. Bunda o’qituvchi chizgan narsalar
ekranda ko’rsatiladi. Murakkab chizmalarni namoyish qilishda ham
kodoskop katta ahamiyatga ega. Bundan tashqari o’quvchilarni yozma
javoblarini ham kodoskop orqali ko’rsatish mumkin.
13.2.3 Televedeniyadan geografiya darslarida foydalanish. Hozirgi davrda kundalik turmushni ham,o’qishni ham televideniyasiz
tassavur qilib bo’lmaydi. Ilgaritdan televedeniyada har bir fan bo’yicha
maxsus darslar o’tkazilar edi. Televediniyadagi eng qiziqarli ‚Kinosiyohat-
chilar klubi‛, ‚Hayvonot olamida‛, ‚ Ochevidnoe-naveroyatnoe‛ va
boshqa eshitirishlar muntazam olib borilar edi.
XX asrning ikkinchi qismidan boshlab videomagnitofonlarni keng
tarqalishi maktablarda ham o’z aksini topdi. Alohida darslarga, hayvonot
olamiga, o’simliklarga, aholiga va uning turmush tarziga, turli davlatlar va
hududlar tabiatiga bag’ishlangan videokassetalar keng yoyildi.
SHu munosabat bilan televedeniyadan foydalanishni mazmuni va
shakllari o’zgaradi. Televedeniyadan foydalanishni ikki yo’nalishga bo’lish
mumkin: kundalik teleko’rsatuvlardan foydalanish; videokassetalardan
foydalanish.
Kundalik teleeshittirishlardan foydalanish uchun teledasturlardan
kerakli dars mavzusiga mos tushadigan eshittirishlar tanlab olinadi va ular
videokassetaga yozib olinadi. Mazkur videokssetaga yozib olingan
material kerakli mavzuni o’tishda namoyish qilinadi.
Geografik nazariya va ta’limotlarni

№
Geografiya ta’limi maqsadlarining
asosiy toifalari
Ta’lim maqsadlarining
turlarining ta’rifi
4.
Tahlil
O’quuvchilar
qo’yidagilarni
uddalay
olishlari lozim: yaxlit geografik qobiqni
ma’lum bir qismlarga bo’lishini; geog-
rafik borliqni elementlarini o’zgarishi-
dagi izchilliklarini aniqlashni; geografik
borliqlar orasidagi munosabatlarni aniq-
lash olishni; geografik tahlil qila olishni;
yaxlit jaxon xo’jaligini tuzilishini tahlil
qila olishni, ta’lim natijalarini tushunti-
rish va qo’llashga nisatan yuqori intelek-
tual darajasi bilan ajralib turadi, chunki
unda o’quv materialini mazmunini ham
uning ichki tuzilishini ham bilish lozim
bo’ladi.
Geografik
qobiq
qismlari
tahlil i
Geografik qobiq qismlari (lito-
sfera, gidrosfera, atmosfera,
biosfera, issiqlik, iqlim min-
taqalari, tabiat zonalari, land-
shaftlar, xo’jalik komplekslari).
Tabiiy - xududiy kompleks-
larni, hududiy ishlab chiqarish
komplekslarni tashkil topish
tamoillarini tahlili.
5.
Umumlashtirish (sintez).
Berilgan ma’lumotlarni tahlil i aso-sida
yaxlit
geografik
birlikni
yaratish,
masalan, fatsiyalar yig’indisi urochisheni,
urochishelar
yig’indisi
joyni,
joylar
yig’indisi yaxlit landshaftlarni tashkil
qilishi. Yoki xo’jaliklar yig’indisi tuman
xo’ja-ligini, viloyat xo’jaligi iqtisodiy ra-
yonlar xo’jaligini, u esa davlat iqtisodini,
davlatlar iqtisodiyoti jaxon xo’jaligini
tashkil qilishini. Ta’lim natijalari yangi
chizma va tuzilmalarni yaratishga yo’nal-
tirilgan, ijodiy faoliyat bo’lishini taqo-zo
qiladi.
Tavsilotlari - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

Xavfsizlikni asosiy texnologiyalari yana bir shifrlash usuli bir tomonlama funksiya yordamida shifrlashdir. U yana xesh-funksiya (hash function) yoki daydjest-funksiya (digest function) deb ham ataladi.
Bu funksiya ma’lumotni shifrlagandan keyin (daydjest) qiymat beradi. Daydjest birlamchi xabarlar bilan uzatiladi. Xabarni qabul qilgan shifrlanmagan birlamchi xabarni daydjest qiymatini hisoblaydi va xabar bilan kelgan daydjest qiymati bilan solishtiriladi. Agar qiymat mos tushsa axborot o‘zgartirilmagan deb, aks holatda o‘zgargan deb hisoblanadi. Daydjest qiymati xech qanaqasiga boshlang‘ich
axborotni qayta tiklamaydi, lekin uning yaxlitligini tekshirishga yordam beradi.
O‘zaro birgalikda bloklanish shartlari

|
O‘zaro birgalikda bloklanish shartlari
|
bet | 94/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Quyida o‘zaro bir-birini bloklashning 4 ta sharti keltirilgan:.
Bir-birini chiqarib tashlash. Joriy vaqtdagi har bir resurs bitta jarayonga beriladi yoki ruhsat etiladi.
Ushlab turish yoki kutish. Avvalgi olingan resurslarni ushlab turish vaqtida jarayon yangi resurslarni so‘rashga haqli bo‘ladi.
Resurslarni majburiy ravishda bo‘shatish. Jarayonning avval qabul qilib olgan resurslarini olib qo‘yish mumkin emas. Jarayon egasi o‘zi resurslarni ozod etishi kerak.
Siklik kutish. Ikki va undan ortiq jarayonlarning siklik ketma-ketligi mavjud bo‘lishi kerak, ularning har biri, ya’ni resursga kirishga ruhsat kutayotganlar.
Bir-birini bloklash sodir bo‘lganda yuqoridagi to‘rtta shartni bajarilishi kerak. Agar hech bo‘lmaganda ulardan biri bajarilmasa, berklikli holat bo‘lmaydi.
Bir – birini bloklashni moddellashtirish
Graflar yo‘nalishidan foydalanib yuqoridagi to‘rtta bir-birini bloklash shartini modellashtirish mumkin. Graflar ikki xil tugunga ega: kichkina doirada ko‘rsatilgan jarayonlar va kvadratda tasvirlangan resurslar. Resurs tugunidan jarayon tuguniga yo‘naltirilgan resurs avval jarayon tomonidan so‘ralganligini, olinganligini va joriy vaqtda jarayonda foydalanyotganligini bildiradi.
4.14a- rasmda R resurs joriy vaqtda A jarayonga berilgan.
a b v
4.14- rasm. Jarayonlarni bo‘linishi: a – resurs band; b – resurs so‘rovi; v – bir-birini bloklash
Jarayondan resursga yo‘nalgan rebro ayni vaqtda jarayon bloklangan va ushbu resursga kirishni kutish holatida ekanligini bildiradi. 4.14b-rasmda B jarayon S resursni kutayapti. 4.14v-rasmda bir birini bloklash tasvirlangan. S jarayon D jarayon ushlab turgan T resursni kutayapti. D jarayon T resursni bo‘shatish niyati yo‘q, chunki u C jarayondan foydalanilayotgan U jarayonni kutayapti. Ikkala jarayon cheksiz vaqtgacha kutish holatida bo‘ladi.
Graf sikli siklik ravishda jarayon va resurslarni o‘z ichiga olganini bir birini bloklash mavjud ekanligi bildiradi (tizimda har bir
ko‘rinishga bitta resurs bo‘lish taklif qilinadi). Bu misolda sikl C-T-D- U-C ketma-ketlikda bo‘ladi.
Bir biriga qarshi kurashishi uchun amaliyotda to‘rtta strategiya ishlatiladi:
Muammolarni to‘liq rad etish. Agar siz muammoni rad etmasangiz, u sizni rad etishi mumkin.
Aniqlash va bartaraf etish. Bir birini bloklash holati paydo bo‘lishga ruhsat beriladi, so‘ng u aniqlaniladi va muammoni hal qilish uchun choralar ko‘riladi.
Bir birini bloklash to‘rtta shartidan birontasi bajarilmaslikka yo‘l qo‘ymaslik uchun oldini olish.
Berklik holatidan dinamik qochishda resurslarni to‘g‘ri taqsimlash.
|
| |
Yaratiladigan - Innovatsion va amaliy loyihalar

Izoh: tanlovga tavsiya etilayotgan mavzu asosnomasi zarur hollarda ilmiy tashkilot (mavzu
tashabbuskori)ning yuqori turuvchi vazirlik/idorasi tomonidan tashkil etiladigan muvofiqlashtiruvchi
kengash muhokamasi natijalariga ko‘ra ishlab chiqilishi mumkin.
tanloviga tavsiya etilayotgan

|
tanloviga tavsiya etilayotganBog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)tanloviga tavsiya etilayotgan
mavzu nomi
Ishlab chiqarish korxonalarida chang- gazlarni tozalash
uskunasini joriy etish zarurati
2. Yo‘llanma xat raqami va sanasi
3. Ilmiy
loyiha
mavzusi
tashabbuskori (ilmiy tashkilot
nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
4. Taklif
etilayotgan
mavzu
doirasida
ilgari
bajarilgan
/bajarilayotgan
fundamental,
amaliy va innovatsion loyihalar
natijalari tahlili
Samarqand viloyatidagi asfalt-beton va shifer ishlab chiqarish
korxonalaridagi atmosfera havosiga tashlanma tashlaydigan
manbalarida sinovdan o‘tkazilgan. Sinovdan o‘tkazilgan
uskunalar nomi “To‘ldiruvchi materiallar yordamida chang-
gazlarni tozalash uskunasi” va “Changlarni yuqori samarada
ushlab qoluvchi matoli filtrli uskuna”si. Bu sohada ilmiy ishlar
ham boshlab yuborilgan. Bundan tashqari IMA ga patent
hujjatlari qabul qilingan.
5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan
yakuniy
natija
(mahsulot,
ishlanma,
texnologiya)ning tavsifi
Yangi turdagi bir nechta chang-gaz tozalash uskunalari
yaratiladi va turli sohadagi ishlab chiqarish korxonalariga joriy
qilinadi.
Korxonalardagi
mavjud
chang-gaz
tozalash
uskunalarining ish samaradorligi ortadi. Turli sohadagi ishlab
chiqarish korxonalarining atrof-muhitga ta’siri kamaytiriladi.
Atrof-tabiiy muhitni ifloslantirilganlik, chiqindilar hosil
bo‘lishi va ularni joylashtirganlik uchun ishlab chiqarish
korxonalari tomonidan to‘lanadigan kompensatsiya to‘lovining
miqdori kamaytiriladi.
|
| |
Taklif etilayotgan mavzuning

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetidan innovatsion va amaliy loyihalar tanloviga
taklif etilayotgan ilmiy-texnik loyiha
Hududda aniqlangan
muammolar
Kutilayotgan natija
Loyihaning yillik
moliyalashtirish
hajmi
Samarqand
viloyatining
Nurobod,
Paxtachi,
Narpay,
Kattaqo‘rg‘on
va
Ishtixon
tumanlaridagi
maktablarga
metodik yordam ko‘rsatishga
yo‘naltirilgan
elektron tizim
(platforma) yaratish
.
.
Dos.Sh.O‘roqov
Tadqiqot shakli: Samarqand viloyatining Nurobod, Paxtachi, Narpay, Kattaqo‘rg‘on va Ishtixon tumanlaridagi
umumta’lim maktablari o‘qituvchilarini ro‘yxatdan o‘tkazish tizimi orqali metodik yordam ko‘rsatish, ilg‘or
o‘qituvchilarining ishlarini ommalashtirish hamda ularning uzviy hamkorligini yo‘lga qo‘yishga yo‘naltirilgan elektron
tizim (platforma) yaratish.
Yaratilgan elektron tizim(platforma)da ona tili, rus tili, ingliz tili, matematika hamda informatika fanlarini o‘qitish
bo‘yicha yuqori ko‘rsatkichga ega, yetakchi o‘qituvchilarning ilg‘or tajribalari (dars
loyihalari, videokontentlari,
zamonaviy o‘qitish usullari)ni elektron muhokamadan o‘tkazish yo‘lga qo‘yiladi va
bildirilgan fikrlar asosida
takomillashtirilgan didaktik ta’minot yaratiladi.