nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qo'lni to'iqinlatish - - Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari

tana mushaklariga ta‘sir ko‗rsatadi va yurak-qon tomiri hamda nafas olish organlari
faotiyatini yaxshilaydi.Kuch berish bilan bo'shashish almashinib turadigan mushak-
larning bir tekis ishi xotirjam yurganda organizmning asosiy holatga o‗tishi uchun
qulay sharoit yaratadi, shu bilan birga, tez yurganda jismoniy yuklama sezilarli
darajada oshadi.Наг xU saflanishlarda yurish gigiyenik samarasidan tashqari
jamoa bo‗lib
harakatlanish
malakalarini
egallashga
ham
yordamiashadi.
Gimnastika mashg‗ulotlarida yurishning quyidagi mashqlari qo'llaniladi: sayr qadami
yoki oddiy qadam, oyoqlar uchida, tovonlarda, oyoq kaftlarining ichki va tashqi
qirrasida yurish, qo‗llar bilan tizzalarga tayanib yurish, kerishib yurish, «sezilarsiz»
yurish, tizzalarni baland ko'tarib (oyoqlarni oldinga bukib) yurish, yarim-cho‗qqayib
va cho‗qqayib yurish, bir oyoqni bukkancha katta-katta qadam bilan yurish,
qadamlarni juftlab va almashlab yurish, oldinga va yon tomonga oyoqlarni
chalishtirib
yurish,
yurishni
sak-rashlar
bilan
almalashtirib
yurish.
Yugurish
-
yurishga nisbatan ancha harakatli mashqdir. Shu sababli u harakat
tayanch apparatiga, yurak-qon tomiri va nafas olish organlariga yurishga nisbatan
katta ta‘sir o‗tkazadi. Yugurish, tezlik va chidamlilikni takomillashtirishning asosiy
omillaridan biri hisoblanadi.Yugurishning ifodasi va jadalligi turlicha bo‗lishi
mumkin, shuning
uchun
u
gimnastika
darsining
barcha
qismlarida
qo'llaniladi.Gimnastika mashg‗ulotlarida qo‗llaniladigan yugurish mashqlari: oddiy
yugurish, tizzalarni baland ko‗tarib yugurish, oyoqlarni oldinga, orqaga bukib,
oldinga, orqaga va yon tomonga siltab yugurish, chalkash qadamlar bilan oldinga,
yon tomonga yugurish, qo'shimcha harakatlarni bajarib, burilishlar, to‗xtashlar
bilan, buyumlarni uloqtirish va uni ilib olish uchun yugurish, qavta safla-nib, turli
to‗siqlarni oshib o‗tib, to‗siqlar ustida yugurish, yugurish va yurishni navbatma-
navbat bajarish va h.k.
Tirmashib chiqish mashqlariTirmashib chiqish mashqlari chaqqonlik va epchillikni,
o‗z kuchiga ishonchni oshirib, muvofiqlashtirish qobiliyatini takomil-lashtiradi.
Tirmashib chiqish, aralash osilishda va faqat qo'llarda osilish holatlarida bajariladi,
qo'llarda osilib chiqayotganda ehtiyot bo‗lish zarur, chunki unda asosiy og‗irlik qo‗l
va
yelka bo‗g‗imi mushaklariga tushadi. Shuni hisobga olgan holda
mashg‗ulotlarda faqat qo‗llarda osilib chiqish mashqlarini aralash osilishda
tirmashib chiqish mashqlari bilan galma-gal bajarish kerak. Aralash osilish
yordamida tirmashib chiqqanda qo‗l va yelka bo‗g‗imi mushaklariga tushadigan
og‗irlik ancha kamayadi, biroq mashq bajarganda oyoq va gavda mushaklari
qatnashgani
uchun nafas
olishga
yaxshi
sharoit
yaratiladi.
“Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari” fani bo„yicha TMI

|
“Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari” fani bo„yicha TMIBog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.Хусенов“Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari” fani bo„yicha TMI
shakli va xajmini beligalashda quyidagi jixatlar e‟tiborga olinishi lozim:
- o‗qish bosqichi;
- Bolalar jismoniy tarbiyasi fanining o‗ziga xos xususiyati va o‗zlashtirishdagi
qiyinchilik darajasi;
- talabaning qobiliyati hamda nazariy va amaliy tayyorgarlik darajasi (tayanch
bilimi);
- talabaning axborot manbalari bilan ishlay olish darajasi
Mustaqil ish uchun beriladigan topshiriqlarning shakli va xajmi, qiyinchilik
darajasi semestrdan-semestrga ko‗nikmalar xosil bo‗lishiga muvofiq ravishda
o‗zgarib borishi lozim. Ya‘ni, talabalarning topshiriqlarni bajarishdagi mustaqilligi
darajasini asta-sekin oshirib, ularni topshiriqlarni bajarishga tizimli va ijodiy
yondashishga o‗rgatib borish kerak bo‗ladi.
TMIni tashkil etishda talabaning akademik o‗zlashtirish darajasi va qobiliyatini
xisobga olgan xolda quyidagi shakllardan foydalanish mumkin:
- Bolalar jismoniy tarbiyasi fanining ayrim mavzularini o‗quv adabiyotlar yordamida
mustaqil o‗zlashtirish, axborot manbalari bilan ishlash;
amaliy, seminar va laboratoriya mashg‗ulotlariga tayyorgarlik ko‗rib kelish;
- ma‘lum mavzu bo‗yicha referat tayyorlash;
- kurs ishi (loyihalari)ni bajarish;
- bitiruv malakaviy ishi va magistrlik dissertatsiyasi uchun materiallar to‗plash;
- Bolalar jismoniy tarbiyasi fani doirasida mavjud muammoning echimini topish, test,
munozarali savollar va topshiriqlar tayyorlash;
- ilmiy maqola, tezis va ma‘ruzalar tayyorlash;
- amaliy mazmundagi nostandart masalalarni echish va ijodiy ishlash;
- uy vazifalarini bajarish va boshqalar.
Bolalar jismoniy tarbiyasi fani xususiyatidan kelib chiqqan holda talabalarga mustaqil
ish uchun boshqa shakllardagi vazifalar xam topshirilishi mumkin. Talabalarga qaysi
turdagi topshiriqlarni berish lozimligi kafedra tomonidan belgilanadi. Topshiriqlar
puxta o‗ylab ishlab chiqilgan va ma‘lum maqsadga yo‗naltirilgan bo‗lib,
talabalarning auditoriya mashg‗ulotlarida olgan bilimlarini mustaxkamlash,
chuqurlashtirish, kengaytirish va to‗ldirishga xizmat qilishi kerak.
|
| |
2 
7- Mavzu: Jismoniy tarbiya mashqlari xarakteristikasi. Jismoniy

|
2
7- Mavzu: Jismoniy tarbiya mashqlari xarakteristikasi. Jismoniy Pdf ko'rish
|
bet | 105/127 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,74 Mb. | | #231500 |
Bog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.Хусенов7
2
7- Mavzu: Jismoniy tarbiya mashqlari xarakteristikasi. Jismoniy
mashqlarning paydo bo‟lishi.
Mashgʻulot turi:seminar
Mavzu rejasi:
1.Jismoniy mashqlarning mazmuni .
2.Jismoniy mashqlar texnikasi
3.Fazoviy xarakteristika (dastlabki holat,gavda qismlarining holati,
treyektoriya.
Adabiyotlar:
1)
31-35 b.; 2) 26-32
Tavsiya etiladi:
1.Tulenova X, Xo‘jayev P, Xo‘jayeva M, Meliyev H. Jismoniy tarbiya
nazaryasi va metodikasi (1-2 qismlar)Maktabgacha ta‘lim va bolalar sporti
ta‘lim yo‘nalishi talabalri uchun uchun qo‘llanma.-T ―IQTISOD-
MOLIYA‖,2012
2. Djalilova H.H Bolalar jismoniy tarbiyasi. T.2020 y
8
2
8- Mavzu: Maktabgacha yoshdagi bolalarning rivojlanishining o‟ziga
xos xususiyatlari.
Mashgʻulot turi: seminar
Mavzu rejasi:
1.Ilk yoshdagi bolalarning rivojlanishining o‘ziga xos xususiyatlari.
2.Ikki va uch yoshgacha bo‘lgan bolalarning jismoniy tarbiyasi.
3.Markaziy nerv tizimi. Dinamik strereotip.Suyak tizimi haqida bilim berish.
4. Maktabgacha 3-7 yoshdagi bolalarning rivojlanishining o‘ziga xos
xususiyatlari
Adabiyotlar:
1)
95-102 b.; 2) 102-108 3)118-120
Tavsiya etiladi:
1.Tulenova X, Xo‘jayev P, Xo‘jayeva M, Meliyev H. Jismoniy tarbiya
nazaryasi va metodikasi (1-2 qismlar)Maktabgacha ta‘lim va bolalar sporti
ta‘lim yo‘nalishi talabalri uchun uchun qo‘llanma.-T ―IQTISOD-
MOLIYA‖,2012
2. Djalilova H.H Bolalar jismoniy tarbiyasi. T.2020 y
9
9- Mavzu Ilk va maktabgacha bolalar rivojlanishiga
qo‟yiladigan Davlat talablari va davlat dasturida jismoniy tarbiya
masalarining yoritilishi.
Mashgʻulot turi: ma‟ruza
|
| |
xususiyatlari va jismoniy rivojlanish xaritasi

|
xususiyatlari va jismoniy rivojlanish xaritasiBog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.Хусеновxususiyatlari va jismoniy rivojlanish xaritasi.
Mashgʻulot turi: amaliy
Mavzu rejasi:
1.
Maktabgacha 3-7 yoshdagi bolalarning rivojlanishining o‘ziga xos xususiyatlari va
jismoniy rivojlanish xaritasi
2. Markaziy nerv tizimi. Dinamik strereotip.Suyak tizimi haqida bilim berish.
SEMINAR MASHG‟ULOTLARI MAVZULARI
1- Mavzu. Bolalar jismoniy tarbiyasi nazaryasi va texnologiyalari faning nazariy
ilmiy asoslari .
Mashgʻulot turi: seminar
Mavzu rejasi:
1. Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari fanining predmeti va asosiy
tushunchalari.
2. Maktabgacha ta‘limda jismoniy tarbiya metodikasida tadqiqot metodlari.
2- Mavzu: Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari faning tadqiqot
metodlar.
Mashgʻulot turi: ma‟ruza
Mavzu rejasi:
1. Kuzatuv: maktabgacha ta‘lim muassasasi ish hujjatlarini o‘rganish, anketika,anketa
turlari.
2. Pedagogik eksperiment, pedagogik eksperiment o‘tkazish bosqichlari
3- Mavzu: Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari faning
rivojlanish tizimlari.
Mashgʻulot turi: ma‟ruza
Mavzu rejasi:
1. Sharq mutaffakirlarining jismoniy tarbiya to‘g‘risidagi qarashlari
2. Xorijiy davlatlarda bolalarga jismoniy tarbiya berish tizimining rivojlanishi .
3. O‘zbekistonda maktabgacha ta‘lim yoshidagi bolalarga jismoniy tarbiya berish
tizimining rivojlanishi .
4- Mavzu: Sharq mutaffakirlarining jismoniy tarbiya to‟g‟risidagi qarashlari
Mashgʻulot turi: seminar
Mavzu rejasi:
1.Abu Rayhon Beruniyning jismoniy tarbiya haqidagi qarashlari.
2. Ibn Sinoning badantarbiya haqida mulohazasi.
5- Mavzu:Xorijiy davlatlarda bolalarga jismoniy tarbiya berish tizimining
|
| |
2 
4- Mavzu: : Jismoniy tarbiya tizimida ta‟lim-tarbiya berish tamoyillari

4 2
4- Mavzu: : Jismoniy tarbiya tizimida ta‟lim-tarbiya berish tamoyillari . Mashgʻulot turi: seminar Mavzu rejasi: 1. Jismoniy tarbiya tizimida ta‘lim-tarbiya berish tamoyillari
2. Ta‘lim metodlari va usullari tasnifi. Ko‘rgazmali, amaliy va og‘zaki
metodga oid usullar.
Adabiyotlar: 1)
31-35 b.; 2) 26-32
Tavsiya etiladi:
1.Tulenova X, Xo‘jayev P, Xo‘jayeva M, Meliyev H. Jismoniy tarbiya
nazaryasi va metodikasi (1-2 qismlar)Maktabgacha ta‘lim va bolalar sporti
ta‘lim yo‘nalishi talabalri uchun uchun qo‘llanma.-T ―IQTISOD-
MOLIYA‖,2012
2. Djalilova H.H Bolalar jismoniy tarbiyasi. T.2020 y
5 2
5- Mavzu: Jismoniy tarbiya vazifalari va vositalari. Mashgʻulot turi: seminar Mavzu rejasi: 1.Bolalar jismoniy tarbiyasining vazifalari
2.Jismoniy tarbiya vositalarining umumiy tasnifi haqida bilim berish.
Adabiyotlar: 1)
87-96 b. 2) 96-99 b. 4) 99-114 b.
Tavsiya etiladi:
1)
31-35 b.; 2) 26-32
Tavsiya etiladi:
1.Tulenova X, Xo‘jayev P, Xo‘jayeva M, Meliyev H. Jismoniy tarbiya
nazaryasi va metodikasi (1-2 qismlar)Maktabgacha ta‘lim va bolalar sporti
ta‘lim yo‘nalishi talabalri uchun uchun qo‘llanma.-T ―IQTISOD-
MOLIYA‖,2012
2. Djalilova H.H Bolalar jismoniy tarbiyasi. T.2020 y
6 2
6- Mavzu: .
Jismoniy tarbiya mashqlari xarakteristikasi. Jismoniy mashqlarning paydo bo‟lishi. Mashgʻulot turi: seminar Mavzu rejasi: 1.Jismoniy mashqlarning mazmuni .
2.Jismoniy mashqlar texnikasi
3.Fazoviy xarakteristika (dastlabki holat,gavda qismlarining holati,
treyektoriya.
Adabiyotlar: 1)
31-35 b.; 2) 26-32
Tavsiya etiladi:
1.Tulenova X, Xo‘jayev P, Xo‘jayeva M, Meliyev H. Jismoniy tarbiya
nazaryasi va metodikasi (1-2 qismlar)Maktabgacha ta‘lim va bolalar sporti
ta‘lim yo‘nalishi talabalri uchun uchun qo‘llanma.-T ―IQTISOD-
MOLIYA‖,2012
2. Djalilova H.H Bolalar jismoniy tarbiyasi. T.2020 y
Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar

|
Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar
|
bet | 43/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar.
Hamzaning ilm haqidagi hikoyalarida odob-axloq masalalariga doir fikrlarini aniqlash.
XX asr boshlaridagi turmush taqozosi bilan Turkistonda jadidlar harakati va jadid adabiyotining rivojlanishida Hamzaning harakatini baholash.
5-Amaliy mashg’ulot:
Hamzaning tarbiyaviy mavzuda yaratgan asarlari.
Darsning maqsadi: Hamzaning tarbiyachilik faoliyati va shu mavzuda yozgan asarlari haqida ma’lumot berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Shoirning yoshlarni insonparvarlik ruhida tarbiyalash ishiga alohida ahamiyat berganligi haqida fikr yuritadi.
Hamzaning xalq og’zaki ijodidan ham unumli foydalanganligi haqida so’zlaydi.
Kerakli jihozlar: Shoirning suratlari, Test savollari to’plami (1996-2006)dan Hamzaning ijodiga bag’ishlangan test, «Yangi saodat» asari, she’rlar to’plami.
Ishni bajarish tartibi:
Hamzaning «Engil adabiyot»ga kiritgan she’rlarini aniqlash;
Shoirning bolalar adabiyotida tutgan o’rni nimalardan iborat ekanligini tushuntirish;
Hamzaning ikkinchi darsligi «O’qish kitobi»ni tahlil qiladi;
Hamza – xalq og’zaki ijodidan («Toshbaqa va chayon») unumli foydalanganligi haqida so’zlash;
Mustaqil ish topshiriqlari:
5-topshiriq. Hamzaning tarbiyaviy mavzuda yaratgan asarlari.
1.1. Hamzaning «Ikkinchi sinf uchun qiroat kitobi» darsligi haqida fikr bildiring. (2.13-19 b)
1.2. Hamza Hakimzoda Niyoziyning ilm haqidagi hikoyalari haqida so’zlang. (3.31-38 b)
Asosiy adabiyotlar:
1. Hamza Hakimzoda Niyoziy. To’la asarlar to’plami. 2 jild. She’rlar 25-29 b
2. M.Jumaboev. «Bolalar adabiyoti» -T. : 1994y 13-19 b.
3. 11-sinf adabiyot darsligi. -T.1989y. 31-38 b.
4. Hamza. «Yangi saodat» asari. 309-432 b.
|
| |
Qo’shimcha adabiyotlar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 44/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Qo’shimcha adabiyotlar.
I.A.Karimov. «Ma’naviy yuksalish yo’lida». T.1998y
Pedagogik risolalar, nasriy asarlar. T. «Fan» 1988y.
9-Mavzu: Abdulla Avloniy
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Vaqt
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Ulkan o’zbek shoiri, dramaturgi va taniqli jamoat arbobi Avloniyning hayot yo’li haqida tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Abdulla Avloniyning hayoti va ijodi haqida so’zlaydi.
2. Avloniyning o’zbek bolalar adabiyotidagi maktab o’qish darsliklari yo’nalishining etakchisi ekanligini izohlaydi.
3. Avloniy tashkil qilgan maktab va gazeta haqida gapiradi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar: O’sha davr xalq pedagogikasida Avloniyning o’rni, «Birinchi muallim», «Alifbo», «Ikkinchi muallim», «O’qish kitobi», «Maktab she’ri», «Turkiy Guliston yohud axloq», «Maktab Gulistoni»
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullar: «Bumerang», «Tarmoqlar» texnologiyasi, taqdimot, munozara.
Vositalar: Vatman, proektor, rangli markerlar, doska, skotch, tarqatma jihozlar.
|
Talaba O’qituvchi
|
20 daqiqa
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
O’z-o’zini baholash, o’qituvchi tomonidan rag’batlantirish.
Talabalar fikri eshitiladi, boshqa talabalar bahsga chaqiriladi.
Umumiy xulosaga kelinadi.
|
Talaba
|
15 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
Avloniy tashkil qilgan maktab va gazeta haqida gapiring.
Avloniyning tarjimonlik faoliyati haqida fikringizni bildiring.
3. XX asr boshlari o’zbek bolalar adbiyotining mustaqil bir yo’nalishi bo’lgan maktab adabiyot darsliklari – alifbo va o’qish kitoblarining ahamiyatini aniqlash.
4. Sa’diyning «Guliston» va Avloniyning «Turkiy Guliston» asarlarini qiyosiy o’rganish.
|
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
|
| |
Arpabodiyon - Mavzu: Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar Reja

|
Mavzu: Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar Reja
|
bet | 50/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaArpabodiyon (Anisum) — ziradoshlar oilasiga mansub bir yillik o‘tlar turkumi; 2 turi bor. O‘zbekistonda oddiy arpabodiyon (A. Vulgare) ekiladi. Uning pastki barglari buyraksimon (yoki uch bo‘lakli), yirik arra tishli, yuqoridagilari ipsimon bo‘lakchalarga bo‘lingan. Gullari mayda, oq, murakkab soyabonga to‘plangan. Arpabodiyonning mevasi tarkibida 3,2%, ba’zan 6% gacha efir moyi va 28% gacha boshqa moylar bor. Efir moyi tarkibida 90% gacha anetol bo‘ladi. Mevasi va efir moyidan tayyorlangan preparatlar balg‘am ko‘chiruvchi sifatida qo‘llaniladi. Arpabodiyon mevasi va efir moyi oziq-ovqat sanoatida ishlatiladi.
Arpabodiyon (pazandalikda) — shirmoy nonlarning paygari (hamir-turushi)ni tayyorlashda ishlatiladi. Arpabodiyon urug‘i chinni choynak yoki biron idishga solib damlanib, so‘ngra uning suviga maydalangan no‘xat ivitiladi, ma’lum muddatdan so‘ng hosil bo‘lgan ko‘pikka un aralashtirib, hamirturush olinadi.
Kashnich (Coriandrum) — soyabonguldoshlar oilasiga mansub bir yillik o’simliklar turkumi, efir moyli va ko’kat-sabzavot ekini. O’rta dengiz atroflarida 2 turi, O’rta Osiyoda 1 turi — ekiladi. Yevropa, Shim. Afrika, Osiyo, Shimoliy Amerika mamlakatlarida, Ukraina, Rossiyaning markaziy qoratuproq viloyatlarida xo’jalik maqsadlarida ekiladi. Urug’idan yetishtiriladi.
Kashnich poyasi qirrali, sershox, barglari uzun bandli. Gullari oq yoki pushti; soyabonlarga to’plangan. Mevasi yumaloq. Bir urug’i ochilmaydigan ikki mevachadan iborat. Sovuqqa chidamli. Erta bahordan kech kuzgacha ekish mumkin. Nihollari 32— 34 kunda ko’kat sabzavot holida foydalanishga yaroqli bo’ladi. Urug’i 90—95 kunda pishadi. 1000 dona urug’i vazni 5—8 g . Kashnichning barglarida kaliy tuzlari, oqsillar, vitamin Vr V2, S, R, provitamin A mavjud. Urug’ida 0,2— 1,4% efir moyi va 16—28% texnik moy bor (parfyumeriya, qandolatchilik, oziq-ovqat sanoatida ishlatiladi). Kashnich ko’kati sho’rva, go’shtli va sabzavotli ovqatlarga, urug’i va yosh maysalari ziravor sifatida go’sht sirkalashda ishlatiladi. Souslarga solinganda xushbo’y ta’m beradi. Kashnich asalshirali o’simliklar guruhiga kiradi. Urug’ bo’yicha hosildorligi 8—15 s/ga. O’zbekistonda Kashnichning Yantar ("Qahrabo") navi 1953, Orzu navi 1999, Orom navi 2001 yildan rivojlangan.
|
| |
Turli mahsul - Mavzu: Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar Reja

|
Mavzu: Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar Reja
|
bet | 55/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaTurli mahsulоtlar tayyorlash uchun хamir qоrishda bug’dоy uni va suvning taхminiy miqdоri
Хamirturushli хamir
|
Хamirturushsiz хamir
|
Nоn
uchun
|
Pirоjki
|
Оladе
uchun
|
YUpqa uchun
|
Varaqa
uchun
|
Varеnik uchun
|
CHuchvara
|
Lagmоn uchun
|
qоvurilgan
|
pishirilgan
|
1:0,4
|
1:0,54
|
1:0,47
|
1:1
|
1:1,65
|
1:0,42
|
1:0,040
|
1:0,35
|
1:0,46
|
Хamirda suv miqdоrining ko’payishi va uning tеmpеraturasini ko’tarilishi оqsillarning shishishiga ta’sir ko’rsatadi, хamirturushning hayot faоliyati jarayonining tеzlashishi va fеrmеntlarning aktivlashishiga yordam bеradi. Хamirning namligi qancha yuqоri bo’lsa, undan shuncha ko’p mahsulоt ishlab chiqariladi. Lеkin suvning хamir qоrishda ko’p miqdоrda ishlatilishi natijasida yuqоri namlikka ega mahsulоtlar chiqishiga оlib kеladi, bu esa uning оziqaviy qimmatini pasaytiradi. Хamirning fizikaviy хususiyatlari ko’p hоllarda uning tarkibidagi bug’dоy unidagi klеykоvina miqdоri bilan aniqlanadi. Klеykavinaning asоsiy оqsillari bo’lib, spirtda eruvchi оqsillar guruhiga mansub gliadin (40-50 % quruq mоddalarga nisbatan) va ishqоrda eruvchi оqsillar guruhiga mansub glyutеnin (34-42%) хisоblanadi. Klеykavina sifatiga turli talablar qo’yiladi. Хamirturushli хamir tayyorlash uchun kuchli klеykavinaga ega bo’lgan un talab etiladi. Хamirturushsiz хamirdan mahsulоtlar tayyorlashda uning turiga bоg’liq hоlda quyidagi sifat va miqdоrga ega bo’lgan klеykavina tavsiya qilinadi.
Jadval – 13.
|
| |
Asosiy savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 45/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1) Asosiy savollar:
Avloniy – pedagog, jamoat arbobi, yozuvchi.
Xalq pedagogikasida (o’sha davr) Abdulla Avloniyning o’rni
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar:
O’sha davr xalq pedagogikasida Avloniyning o’rni, «Birinchi muallim», «Alifbo», «Ikkinchi muallim», «O’qish kitobi», «Maktab she’ri», «Turkiy Guliston yohud axloq», «Maktab Gulistoni»
Mavzuga oid muammolar:
Abdulla Avloniy yoshligida qanday kasblar bilan shug’ullandi? Shoir dunyoqarashining o’sishiga nimalar ta’sir ko’rsatdi?
«Turkiy Guliston yoxud axloq»ning zamonaviy ahamiyati nimadan iborat? Javobingizni izohlang.
XIX asr oxiri XX asr boshlari o’zbek adabiyoti tarixida tarjima asarlar salmog’i qanday edi?
1-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi:
Ulkan o’zbek shoiri, dramaturgi va taniqli jamoat arbobi Avloniyning hayot yo’li haqida tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Abdulla Avloniyning hayoti va ijodi haqida so’zlaydi.
Avloniyning o’zbek bolalar adabiyotidagi maktab o’qish darsliklari yo’nalishining etakchisi ekanligini izohlaydi.
Avloniy tashkil qilgan maktab va gazeta haqida gapiradi.
1-asosiy savolning bayoni.
O’zbek madaniyatining ulkan vakillaridan biri, pedagog, jamoat arbobi va yozuvchi Abdulla Avloniy 1878 yilda Toshkent shahrida to’quvchi oilasida dunyoga keldi.
Abdulla Avloniy xalqni ilm-fan nurlaridan bahramand qilishni o’zining birdan bir burchi deb bildi va 1904 yilda o’zi yashab turgan joyda – Mirobodda maktab ochdi. U ochgan maktabning shuhrati tobora ortib, o’quvchilarning soni orta bordi.
Abdulla Avloniy o’zi tashkil qilgan maktabda bolalar diqqatini asosiy fanlarga qaratib, ularning tezda savodini chiqarishga va aniq fanlardan bahramand etishga harakat qildi. U bolalarga jo’g’rofiya, tarix, adabiyot, til, hisob, handasa, hikmat( fizika) kabi fanlardan ma’lumotlar berdi.
1907 yilda «Shuhrat» deb nomlangan ro’znoma tashkil etdi va uning sahifalarida mehnatkash xalq manfaatlarini himoya qilishga doir fikrlarni targ’ib etdi. Jumladan, ro’znomaning birinchi sonida: «Matbuot har insonga o’z holini ko’rsatuvchi, ahvol olamdan xabar beruvchi, qorong’u kunlarni yorituvchi, xalq orasida fikr tarqatuvchi, ilm, ittifoq, hikmat g’oyalarini» yoyuvchidir, deb yozgan edi.
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 47/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
1. «Ikkinchi muallim» qanday hikoyalar va she’rlardan tashkil topgan?
2. Avloniyning «Maktab gulistoni» dagi she’r, hikoya va masallaridagi ijtimoiy muammolar haqida fikr bildiring.
Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar:
1. XX asr boshlari o’zbek bolalar adbiyotining mustaqil bir yo’nalishi bo’lgan maktab adabiyot darsliklari – alifbo va o’qish kitoblarining ahamiyatini aniqlash.
2. Sa’diyning «Guliston» va Avloniyning «Turkiy Guliston» asarlarini qiyosiy o’rganish.
6- Amaliy mashg’ulot.
Darsning maqsadi: Sharq adabiyotida alohida o’rin tutadigan va «pandnoma», «nasihatnoma», «axloq kitoblari» singari nomlar bilan ataladigan didaktik adabiyot namunalarining ma’lum qismi bilan tanishtirish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Axloq-odob va ta’lim-tarbiya masalalariga bag’ishlangan didaktik asarlar haqida so’zlaydi.
«Turkiy Guliston» da muallif yosh kitobxonni insoniy fazilatlarni egallashga da’vat qilgani haqida ma’lumot beradi.
Kerakli jihozlar: Abdulla Avloniy ijodiga aloqador adabiyotlar («O’son millat»), Adib fotosuratlari, tarqatma dastur (test).
Ishni bajarish tartibi:
Didaktika badiiyat va axloqiy – ta’limiy qarashlarning chambarchas bog’lanib ketgan bir butunlikni tashkil etish masalasini o’rganish;
Didaktik adabiyotning bolalar adabiyotiga yaqin va hamohang jihatlarini aniqlash;
«Pandnoma» janridagi asarlarning bolalarga mo’ljallab yaratilgan namunalarini aniqlash;
O’zbek bolalar adabiyotida pandnoma janrining paydo bo’lishi yo’lidagi izlanishlar yuzasidan fikrlarini bayon etish.
«Turkiy Guliston» da zohiriy va botiniy sifatlar xususida ma’lumot berish.
Mashg’ulotni yakunlash.
|
| |
Jaloliddin Rumiy ijodidan  UCh YO‘LOVChI HAQIDA RIVOYaT

Jaloliddin Rumiy ijodidan UCh YO‘LOVChI HAQIDA RIVOYaT
Borishardi turk, arab, forsu yunon,
Shunda bir kimsa - anisu mehribon -
Xayr, deb bir tanga savg‘o ayladi,
Yo‘qki savg‘o, balki g‘avg‘o ayladi.
Fors dedi: “Bozor tushaylik shul zamon,
Aqchaga angur1 olaylik, do‘sti jon!”
“Qo‘y bu gapni, - deb uni kesdi arab, -
Eynab2 olsak aqchaga, bo‘lgay ajab!”
Turk dedi: “Behuda bu gaplar bari,
Mevalar ichra uzumdir sarvari!”
Shunda yunon ham aroga soldi so‘z:
“Hay, xarid etmoqqa stafil3 durust!”
Bas, ular bitta qarorga keldilar
Lek tushunmay, bahsu g‘avg‘o qildilar.
Barchada xohish uzum erdi faqat,
Barchasi birdek, uzum derdi faqat.
Lek aroga shum jaholat tushdi, bas,
Tish, qovurg‘a lat yedi, topdi shikast.
G‘ofilu g‘aflat so‘zidin mojaro,
Bizniki – birlik bila sulhu saloh...
|
K O‘ Sh M A - Alimbekov adhambek

K O‘ Sh M A
Xalq adabiyoti nazm shakllaridan biri. Asosan 11 hijoli, bandlari to‘rt misrali, eng oz uch, eng ko‘p 6, gohida undan ortiq to‘rtlik bo‘ladi. Ko‘shmalar mazmuniga qarab turlicha nomlanishi mumkin. Tabiat va inson go‘zalligidan bahs etganlari go‘zalleme, yigitlik mardlik, urush mavzusi bo‘lsa ko‘chaklama, o‘lim haqidagi ayit, bir kimsa yoki guruhning yomon tomonlarini ko‘rsatgani tashlama. Ko‘p uchraydigan qofiya shakllari.
________ a _________ a __________ x
________ a _________ b __________ b
________ b _________ a __________ x
________ a _________ b __________ b
Ko‘shmalar ohang uslubiga ko‘ra, Ajam, Anqara, Kerem, Sivrihisar ko‘shmalari nomlari bilan atalishi mumkin. Tuzilishiga ko‘ra ko‘shmalar duz, yedekli, musammat, ayakli zanjirband ayakli, zinjirleme kabi turlarga bo‘linadi.
Musammat ko‘shmaning ilk bandidagi birinchi va ikkinchi baytlarida besh hijoli ziyoda bog‘lovchi so‘z bo‘ladi.
Ey banim jononim, jon ichra jonim
Sho‘x navjuvonim o‘lma bevafo
Rahmayla bana
Men sana qurban kel kes gardanim
To‘k yerlarga qonim faqat bo‘l oshino
Bo‘lma bevafo
Ko‘shma so‘zi “qo‘shoq” fe’lidan. Prof. Fuad Ko‘pruli qo‘shmani “so‘zga kuy bog‘lamoq va moslamoq” deydi.
K O‘ Sh M A
Go‘zal ko‘zlarini sevdigim dilbar
Kel bizim ellarni kez, karam ayla
Go‘la qo‘llaring var, kezar qalamla
Ol meni daftara yoz, karam ayla
Yiroqtir yo‘llarim, adashdim keldim
Totlidir tillaring, aylandim keldim
Vafolim bo‘ynuna, endi men o‘ldim
Mozor ko‘ksinga qaz, karam ayla
|
Tuk xalq og‘zaki ijodi haqida   T U R K U

Tuk xalq og‘zaki ijodi haqida T U R K U
Turkular maxsus bir ohang, musiqa jo‘rligida aytilgan xalq qo‘shiqlaridir. Qadimda butun xalq qo‘shiqlarini ham turku deb atashgan. Turkularning asosiy mavzusi atrof muhit, tabiat, yoki biror voqea ta’sirida paydo bo‘lgan tuyg‘ularni tilga ko‘chirishdir. Shu jihatdan mavzu rang-barang. Asosiy fikr bir misrada bo‘lib, boshqa misralar shu fikrni to‘ldiradilar. Anonim xalq adabiyotining nazmiy shakli bo‘lgan turku ko‘pincha 11 hijoli bo‘lib,
___________ a
___________ a
___________ a
___________ x
___________ x
___________ v
___________ v
___________ v
___________ x
___________ x
___________ s
___________ s
___________ s
___________ x
___________ x
tarzida qofiyalanadi. Anadolu turkulari xalq orasida mashhur. Turkular turli mavzuda - sevgi, tabiat, go‘zallik, ayriliq, o‘lim va hokazo mavzularda bo‘lishi mumkin. Turkularda har banddan so‘ng bog‘lovchi misralar bo‘ladi. Bu misralar kavushtak deb ataladi (sharqiylardagi naqorat kabi). Turkular millatning tarixi, urf-odatlari, an’analarining o‘ziga xosligini ko‘rsatuvchi milliy nazm shaklidir. Turkiyaning viloyatlarida turkular naqorat misralariga ko‘ra bo‘zlak, koshma, xo‘yrat, chuqurova nomlari bilan ham ataladi. Turkularning muayyan bir qoidasi yo‘q. Ba’zi misralar sarbast bo‘lib, naqorat band o‘rtasida kelishi ham mumkin.
|
S A M O I Y - Alimbekov adhambek

S A M O I Y
O‘zagi arab kalimasidan bo‘lgan bu so‘z “eshitmoq”, “o‘rganmoq” ma’nolarini anglatadi. Xalq adabiyotida, ayrim shoirlar ijodida ko‘p uchraydigan bu nazm shakli, aruzning “mafoilun, mafoilun, mafoilun, mafoilun” vaznida, hijoda esa 4+4=8 li vaznda bo‘lib, o‘ziga xos ohang bilan kuylanadi. Tabiat, go‘zallik, sevgi va ayriliq mavzularida ko‘proq yaratilgan samoiylar qofiya va misra tuzilishiga ko‘ra ko‘shmaga o‘xshab ketadi. (Ayrimlar samoiyni ko‘shmaning bir turi ham deyishadi). 3-5 bandli, gohida ortiqroq ham bo‘lgan samoiy o‘ziga xos havoli, hafif musiqiy bo‘lgan. XVIII asrdan xalq shoirlari o‘rtasida keng tarqalib, samoiy o‘qishlar avj olgan.
Karajaoglan.
SAMOIY
Injalikdan bir qor yog‘ar,
Tuzar Alif1, Alif deya.
Dalli ko‘ngil telba o‘lmish,
Kezar Alif, Alif deya.
Alifin chagvoni naqshli
Qush bolasidek boqishli
Yaylov chechagi ufirushli
Ufirar Alif, Alif deya
Alif qoshlarini chatar
G‘amzasi siynama botar,
Oq qo‘llari qalam tutar,
Yozar Alif, Alif deya.
Uylaring oldi chordoq
Alifin qo‘lida qadah
Go‘yo yashil boshli o‘rdak
Suzar Alif, Alif deya.
|
MANGA SAN KERAKSAN - Alimbekov adhambek

MANGA SAN KERAKSAN
Ishqing oldi mandan mani,
Manga san keraksan, san!
Jismim yonur kecha-kunduz,
Manga san keraksan, san!
Na borliqqa sevinarman,
Na yo‘qliqqa quvonarman,
Ishqing ila ovunarman,
Manga san keraksan, san!
Ishqing oshiqni o‘ldirur,
Ishq dengizida qoldirur,
Tajallo ila to‘ldirur,
Manga san keraksan, san!
Qayg‘ularing ulug‘ pesham,
Majnun bo‘lib tog‘lar osham,
Sensan umrlik andisham,
Manga san keraksan, san!
So‘fiylara suhbat kerak,
Oqillara oxirat kerak,
Majnunlara Layli kerak,
Manga san keraksan, san!
Agar mani o‘ldirsalar,
Kulim ko‘kka sovursalar,
Tuprog‘im sani chaqirar,
Manga san keraksan, san!
Miskin Yunus manim otim,
Kunu kundan ortar o‘tim,
Ikki jahonda murodim,
Manga san keraksan, san!1
X. Davron tarjimasi
|
T U R K U - Alimbekov adhambek

T U R K U
Iki turnam gelir, oqli qorali,
Birin shaxin vurmush, biri yarali,
O yavruya so‘run, asli nereli?
Qator, qator o‘lmush, gelir turnalar,
Ayrim, ayrim ne xo‘sh gelir turnalar.
Ketma turnam, ketma xabar so‘rayin,
Qanoting tagiga nomam solayin
Nozli jononima xabar berayin.
Qator, qator o‘lmish, gelir turnalar
Ayrim, ayrim, ne xo‘sh gelir turnalar.
Ijtimoiy hayotdagi o‘zgarishlar turkularda aks etishi mumkin, ya’ni turkularda so‘z qo‘llanishi, mavzu zamonaviylashadi.
Masalan:
Poezd gelir, xo‘sh gelir
Xonalari bo‘sh gelir
M A N I
Mani to‘rt misralik mustaqil she’rdir. Mani arabcha ma’no so‘zidan bo‘lib, anonim xalq adabiyoti nazm namunasi. Ozariylarda bayoti, qirg‘izlarda o‘lan, o‘zbeklarda xalq qo‘shiqlari kabi. Manilar to‘rt misralik, 7 hijo o‘lchovida aytilib, ko‘pincha
___________ a
___________ a
___________ x
___________ a
shaklida qofiyalanadi. Yozma adabiyotda ruboiy, tuyuq (XIV-XV) janrlari mani asosida paydo bo‘lgan. Mustaqil she’r bo‘lgan manilarda asosiy mazmun so‘nggi ikki misrada bo‘ladi. Manilar turli mavzularda bo‘lishi mumkin. Sof hazil uchun tuzilgan, kulgili manilar ham bor. Ko‘proq ayollar tilidan aytiladigan manilar niyat, fol, sevgi, maktub, to‘y mazmunida yoki falsafiy va boshqa mavzularda bo‘lishi mumkin.
Manilar shaklan to‘rt xil bo‘ladi:
1) Duz mani (oddiy mani); 2) Jinasli (so‘z o‘yinli) mani; 3) Kesik mani; (oyoqli, zinapoya shaklidagi mani); 4) Yedekli mani; (qo‘shimchali mani)
Duz mani yuqoridagi fikrlarni o‘zida jamlagan.
Tog‘lar tuman bo‘ldi, kel;
Ko‘nglim gumon bo‘ldi, kel,
Oylarga va’da berdim,
Yilim tamom bo‘ldi, kel.
Jinasli (so‘z o‘yinli) manilarda qofiya shaklan bir xil, mazmunan har xil so‘zlar(omonimlar)dan tashkil topadi.
O banim och ko‘zlarim
Yora muhtoj ko‘zlarim
Kechdi go‘zal karvoni
O‘tirdim, boj ko‘zlarim
O, mening baxtiyorim
Ko‘nglingda taxti yorim
Yuzingda ko‘z izi bor
Senga kim boqti yorim.
Kesik (oyoqli) manining ilk misrasi 7 hijodan oz, qofiyalari jinosli, misralar soni 4 va undan ortiq bo‘lgan manilar
Bag‘ bana,
Baxcha sana, bag‘ bana,
Deyme zinjir kyar etmez
Zulfing teli bag‘ bana
Yedekli (qo‘shimchali) manilarda mazmunni kuchaytirish uchun band so‘ngida yana ikki misra qo‘shiladi.
Dardim var bellar kabi
So‘ylemem yellar kabi
Qalbimi xuzuni var
Yiqilmish ellar kabi
Ko‘zlarimdan yosh oqar
Bo‘shagan sellar kabi
Shoirlar ham mani shaklida she’rlar yozganlar. Orxan Seyfi Beyning quyidagi misralari bunga dalildir:
Ne Hindda, ne Chindaymish
Ajab nerdaymish, neymish
Izlaganim mahalda
Ko‘nglimni ichindaymish.
|
I L O H I Y - Alimbekov adhambek

I L O H I Y
Diniy mavzulardagi oshiq adabiyoti she’riy shaklidir. Tekkelarda olloh ishqida kuylagan manzumalardir. Ilohiy – Allohga oid demak. Ilohiylarda, asosan, tangri sevgisi va diniy mavzular aks ettirilgan. Xalq adabiyotidagi ilohiy, devon adabiyotidagi “tavhid” va “munojotlarga” o‘xshash. Ilohiy diniy – tasavvufiy mavzuda bo‘lgani bilan, biror tariqatning o‘ziga xosligi, afzalligini targ‘ib etmaydi.
Tariqatlarning o‘ziga xosligini ifoda etgan ilohiylar bektoshiylikda – nafas, yassaviylikda – hikmat, mavlaviylarda ayin, gulshehrilar – tapuu, xalvatilarda-durak, boshqa tariqatdagilarda jumhur deyilgan.
Ilohiylar 7,8,11,14,16 hijoli vaznlarda yozilgan. 7-8 hijoliklari to‘rtlik, 11,14,16 hijoliklari bayt shaklida yozilgan. Bayt shaklida yozilganlari g‘azal kabi qofiyalangan. Aruz vaznida yozilgan ilohiylar ham bor. Ilohiylar mavlud va bosh-qa diniy bayram kunlari ko‘pchilik bo‘lib tekkelarda (bir tariqat yo‘lidagi darveshlarning yigiladigan joyi) ham aytiladi.
Ilohiyning eng yaxshi namunalarini Yunus Emre ijodida ko‘rish mumkin.
|
Sh A R Q IY - Alimbekov adhambek

Sh A R Q IY
Sharqiylar turk she’riyatida asosan XVIII asrdan yaratila boshlagan nazm shakllaridan. Sharqiylarga kuy bastalangan. Ko‘pi bilan ikkidan besh to‘rtlikkacha bo‘lgan. Turk adabiyotiga sharqiyni olib kirgan Nodim ijodida 3 bandlik sharqiylar ko‘p. Ishq va go‘zallik mavzulari qalamga olingan sharqiylar xalq she’riyatidagi turku va ko‘shma hamda devon adabiyotidagi murakkab shakllarning o‘ziga xosliklarini jamlagan deyish mumkin. Sharqiylar ko‘proq aruz vaznining foilotun, foilotun, foilotun, foilun o‘lchovida, shuningdek hijo vaznida ham yozilgan.
___________ a
___________ a
___________ a
___________ a
___________ v
___________ v
___________ v
___________ a
___________ s
___________ s
___________ s
___________ a
shaklida, gohida
___________ a
___________ v
___________ a
___________ v
___________ s
___________ s
___________ s
___________ v
shaklida qofiyalanib, takror kelgan misraga naqorat deyilgan. Lola davri shoiri Nodim, Enderunlu Vosiflar turk adabiyotida go‘zal sharqiylar yozgan shoir sifatida mashhurlar.
Nodim sharqiylaridan:
Yana bazmi chamanga lola furuzan keldi,
Mujdalar gulshanga kim vaqti charog‘on keldi
Bulbul ashuftalanip bazmi g‘azalxon keldi
Mujdalar gulshanga kim vaqti charog‘on keldi.
Sayr olup raqsi yana dilbari mumtozlarin
Yana efloke chikar nolalari sozlarin
Jona otash beradur shulasi ovozlarin
Mujdalar gulshanga kim vaqti chorog‘on keldi.1
Eslatma: Xalq qo‘shiqlari oxorini saqlab qolish va ayrim so‘zlar o‘zbek o‘quvchisiga ham tushunarli bo‘lgani uchun o‘zgartirmadik.
|
Sh. SUBHONOV - Alimbekov adhambek

Sh. SUBHONOV
Taqrizchilar: f.fn., dotsent A. ULUG‘OV
f.f.n. A. TILOVOV
Tex. muharrir: S. YUSUPOVA
Komp.verstkasi: A. YUNUSOV
Tex. xodim: I. ODILOVA
2004 yil 26 iyunda Oliy o‘quv yurtlariaro ilmiy-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi Kengash Prezidiumi 43-sonli majlis bayoni bilan tegishli Oliy o‘quv yurtlari uchun o‘quv qo‘llanma sifatida nashrga tavsiya etilgan.
Ushbu o‘quv qo‘llanma ToshDShI O‘quv-uslubiy kengashi tomonidan nashrga tavsiya etilgan (№ 2 bayonnoma, 04.03.2004).
Bosishga ruxsat etildi 26.01.2005.
Bichimi 60x84 1/16 Shartli 8,25 b.t. 200 nusxada bosildi. Buyurtma №
Toshkent Davlat sharqshunoslik institutining kichik bosmaxonasi.
Toshkent, Shahrisabz ko‘chasi, 25.
© Toshkent Davlat sharqshunoslik instituti, 2005
|
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 42/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
Hamza ijodining boshlanishi haqida nimalarni bilasiz?
Hamza she’rlari nima uchun sizga yoqadi?
O’zbekiston hududida Hamzaning qanday qadamjolari bor?
2-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi:
Hamza Hakimzoda Niyoziyning ma’rifatparavarlik g’oyalarini targ’ib qilgan asarlari bilan tanishtirish.
Identiv o’quv maqsadlari
Hamzaning she’riy guldastasi «Milliy ashulalar» to’plami haqida so’zlaydi.
2. Mustamlakachilik yillarida o’zbek xalqining hayotini tushuntiradi.
2-asosiy savolning bayoni:
1915 yilda Hamzaning «Milliy ashulalar» to’plami bosilib chiqdi. Bu to’plamdagi she’rlarning ko’pchiligida ma’rifatparvarlik g’oyalarini targ’ib etish davom etadi. Hamza avvalgi she’rlarida ilmli, yaxshi xulqli kishilarni ma’rifatparvar deb ko’rsatgan bo’lsa, endi u o’z xalqi uchun jonini ham ayamaydigan, yuksak ijtimoiy ongli shaxslarni ma’rifatparvar deb talqin qildi. Bu uning ijodiga ijtimoiy voqelik ta’sir etganini, ijodning g’oyaviy tomonidan o’sganini ko’rsatadi.
Shoir «Milliy ashulalar», «Oq gul», «Qizil gul», «Yashil gul» va boshqa to’plamlaridagi qo’shiqlari bilan xalq ommasini madaniyatli bo’lishga undaydi, zulmdan shikoyat qiladi, ijtimoiy faollikka chaqiradi.
Mashhur tarbiyachi, atoqli shoir, dramaturg va bastakor Hamza Hakimzoda Niyoziy mehnatkash xalqni, shuningdek, yosh avlodni o’qitish, ma’rifatli qilish, tarbiyalash ishiga o’zining butun iqtidorini, umrini bag’ishladi.
Muhokama uchun savollar.
Hamzaning «Milliy she’rlari»da olg’a surilgan g’oya O’zbekiston milliy mustaqillikni qo’lga kiritib, taraqqiyot uchun kurashayotgan bugungi kundagi ahamiyati haqida so’zlang.
Hamzaning «Oq gul» to’plamiga ilova qilingan e’londa uning ikkita «Milliy roman» yozganligi to’g’risidagi fikringiz qanday?
|
| |
Mavzu: Abdulla Avloniy - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 49/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Mavzu: Abdulla Avloniy.
1. Avloniy yoshligida qanday kasblar bilan shug’ullandi?
2. Shoirning dunyoqarashiga nimalar ta’sir ko’rsatdi?
3. Abdulla Avloniy qaysi gazetalarni tashkil etdi va muharrirlik qildi?
4. Qaysi adib asarida Qur’on va hadis namunalari ko’p uchraydi?
«Turkiy Guliston yohud axloq» asarining muallifi kim va u qanday xarakterdagi asar?
Abdulla Avloniyning kichik maktab yoshidagi bolalarga bag’ishlab yozilgan she’rlari haqida so’zlang?
Boshlang’ich sinf o’quvchilari hayotidan olib yozilgan she’rning nomini ayting?
Abdulla Avloniyning drama va janrlarining rivojlanishiga qo’shgan xissasi haqida gapiring.
A.Avloniy «Ikkinchi muallim»da rang-barang allegorik obrazlardan qanday foydalangan?
Avloniy qanday darsliklari bilan o’zbek bolalar adabiyotiga poydevor qo’ydi?
Asosiy adabiyotlar:
O’zbek bolalar adabiyoti va adabiy jarayon. -T.: «Fan» 1989 y 8-12-b.
Qosimov B, Dolimov U. Ma’rifat darg’alari. -T.: 1990 15-22-b.
Suyumov A. Kichkintoylar adabiyoti. -T.: 1962 5-9-b.
Abdulla Avloniy «Birinchi muallim» -T.: 1912 y. 37-38-b.
Qo’shimcha adabiyotlar:
Sh.Sulaymon, G’.Karimov. Bolalar adabiyoti to’g’risida (15 yil ichida o’zbek sovet adabiyoti) -T.: 1939 y 140-149-b.
J.Sharipov. O’zbekistonda tarjima tarixidan. 60 –65-b.
Abdulla Avloniy. Maktab gulistoni. -T.: 1916 y. 3-10-b.
3-modul
10-Mavzu: G’afur G’ulom
|
| |
Mavzu bo’yicha echimiini kutayotgan ilmiy muammolar

|
Mavzu bo’yicha echimiini kutayotgan ilmiy muammolar
|
bet | 54/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Mavzu bo’yicha echimiini kutayotgan ilmiy muammolar:
XXI asrda G’afur G’ulom ijodi qanday o’rganilishi kerak degan masalasini aniqlash.
Obrazlilik, ko’chma ma’nolilik, latif qochirimlar, kasb-kor va urf - odatlarning individual shaxs ruhiyatidagi nozik ifodalari G’afur G’ulomning badiiy tildagi yuksak mahorati ilmiy asoslarini ishlab chiqish.
7-amaliy mashg’ulot:
G’afur G’ulomning bolalar uchun yaratgan asarlarida vatanparvarlik va baynalmilalik g’oyalarining ulug’lanishi.
Darsning maqsadi:
G’afur G’ulom buyuk shoir sifatida hayotni to’lib-toshib, ko’tarinki ruh bilan kuylagani, insoniyatni qiziqtiradigan ezgu g’oyalarni mahorat bilan ifodalagani haqida talabalarda tushuncha hosil qildirish.
Kerakli jihozlar:
G’afur G’ulom surati, adib hayoti va ijodiga oid kitoblar (G’afur G’ulom 100 yilligiga bag’ishlangan maqolalar to’plami). Mashhur «Shum bola» qissasi, she’rlar to’plami. («G’afur G’ulom va zamonamiz» GulDU).
Ishni bajarish tartibi:
G’afur G’ulom ijodida bolalarning o’ziga xos orzu-umidlari, odob axloqi, o’qish va intilishlari asosiy mavzuga aylanganligi masalasini o’rganish; («Oltin medal») she’ri.
Shoirning zamonaviy mavzudagi va kelajakka murojaat etib yozilgan she’rlarni aniqlash;
G’afur G’ulom she’rlarida yangi davr ruhi ufurganligi haqida ma’lumot berish;
G’afur G’ulomning 2-jahon urushi yillaridagi she’riyati urushdan keyingi tinch qurilish davridagi ijodida bolalarning yuksak ma’naviy olami, o’qish va intilishlari asosiy mavzuga aylanganligi haqida so’z yuritish;
Mustaqil ish topshiriqlari:
7-topshiriq
1.1. Yoshlarni bilim va madaniyat quchog’iga tortishda G’afur G’ulomning xizmatini so’zlang. (4. 16-20-b).
1.2. Adibning «Tirilgan murda» asari necha qismdan iborat? Asarning g’oyasi haqida fikr yuriting. (2. 180-200-b).
|
| |
-bosqich. 
Yakuniy - 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
13.Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydiva rag’batlantiradi. Uyga vazifaning berilishi
14.Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi. ( 6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar
| |
Baholash mezonlari
I. Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
т-р
|
Мazmuni
|
ballar
|
1.
|
Mavzu atroflicha to’liq,asosiy fikr va tuchunchalar o’zlashtirilishiga erishilsa,o`zlashmaso`zlarhaqidato`liqma`lumotlarniaytaolsa
|
5
|
2.
|
Маvzu asosan,asosiy fikr va tuchunchalar qisman o’zlashtirilishiga erishilsa,ayrimo`zlashmaso`zlarniqaysitildano`zlashganiniaytaolmasa
|
4
|
3
|
Mavzu qisman o’zlashtirilishiga erishilsa,o`zlashmaso`zlarninguslubiybo`yoqdorligihaqidatushunchaberaolmasa
|
3
|
4
|
Mavzuning ba’zi elementlarini o’zlashtirilishiga erishilsa
|
2
|
5
|
Mavzuning o`zlashtirilishi yuqoridagi talablar darajasida bo`lmasa
|
1
|
3 –ilova .Yangi mavzu bayoni .
Albatta, ularning badiiy saviyasi, ta’sir quvvati, yuraklardan joy olishi turlicha. Ayrim holatlarda shoir Vatan so‘zini she’rida qo‘llamasdan ham el-yurtiga mehrini izhor qilishi mumkin. Ba’zan ayni so‘zning beto‘xtov takrori she’riyat muxlislarining ixlosini qaytaradi. Har kim Vatanni o‘zicha tushunadi, o‘zicha suyadi, sog‘inadi, o‘zicha kuylaydi; Vatani bilan faxrlanadi. O‘z tuprog‘idan, gulidan, gulistoni-bo‘stonidan, oshyoni-dilistonidan ajralgan bulbulning mungli fig‘oni falakka chiqadi. Odamning o‘z yurtiga mehr-muhabbati yoki ayriliq sog‘inchi ana shunday an’anaviy obrazlarda ham ifoda qilinadi.
Jamol Kamolning «Asr bilan vidolashuv» she’rini ifodali o‘qing va uni sinfda muhokama qiling.
Aqliy hujum savollari
4- ilova .Uyga vazifa.Mavzuni o’qib ,o’zlashtirib kelish
Tasdiqlayman
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari:________
|
- Mavzu:Hozirgi kunda ijod qilayotgan O’zbekiston xalq shoirlarining she’rlaridan ayrim namunalar

Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Nazariy: to’liq o’quv mashg’ulot
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
Reja:
Hozirgi kunda ijod qilayotgan
2. O’zbekiston xalq shoirlarining she’rlaridan ayrim namunalar
3.She’rlardan namunalar
|
O’quv mashg’uloti maqsadi . Hozirgi kunda ijod qilayotgan O’zbekiston xalq shoirlarining she’rlaridan ayrim namunalar haqida ma’lumot berish.
|
O`qitish natijasi
|
Hozirgi kunda ijod qilayotgan O’zbekiston xalq shoirlarining she’rlaridan ayrim namunalar haqida ma’lumotga ega bo’ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
1 Yangi mavzu bilan tanishtirish
bilan tanishtirish
3.Tushunchalarni yozdirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
ma`lumotlarni yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Menda fikr bor, ma'ruza, mustaqil ish
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, yakka tartibda
|
O’qitish vositalari
|
Plakat, tarqatma materiallar, matnlar, yozuv taxta, videoproyektor va kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
O’quv xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Tezkor so’rov, savol-javob, test va mashqlar.
|
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi

|
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
|
bet | 45/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.orgO’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
o’qituvchi
|
o’quvchi
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish (5 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.O’quvchilarni mashg’ulotga tayyorgarligi va ularning davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daq)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
2.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, o’tilgan mavzular bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, tarqatma tarqatadi, ularni baholaydi (1-ilova).
3.O’quvchilarni 3 yoki 4 kichik guruhlarga bo’lib, darsni o’zaro musobaqa tarzida olib borilishini aytadi
Maqsad va vazifaning belgilanishi:
4.Mashg’ulotning nomi rejasi,maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi
5.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
6.O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi O’quvchilar bilimini faollashtirish:
7.Tezkor so’rov, savol-javob, aqliy hujum va boshqalar orqali bilimlarni faollashtiradi.(2-ilova) Yangi o’quv material bayoni
8.Nazariy mashgulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi.Asosiy holatlarni yozdiradi. Ko’rgazma va slaydlar orqali mavzuni o’quvchilar ishtirokida yoritadi
( 3-ilova ) Yangi o’quv materialini mustahkamlash
9.Mustahkamlsh uchun savollar beradi O’quvchilarni kichik guruhlarga bo’lib, jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi.
10.Guruh ishtirokchilari bajargan ishlarni, topshiriqlarni nazorat qiladi.(,4,5-ilovalar)
11.Bajarilgan ishlarni tekshiradi, tuzatadi, baholaydi.
12.Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi.Mavzuning kasbiy faoliyatlardagi ahamiyati bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi.
|
Uy vazifasini taqdim etadilar.Savollarga javob beradilar.
Guruhlarga bo’linadilar,guruhlarini nomlashadi
Mavzu nomi va rejasini yozub oladilar.
Diqqat qiladilar.
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
|
| |
|
| |
-bosqich. 
Yakuniy - 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
13.Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydiva rag’batlantiradi. Uyga vazifaning berilishi
14.Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi. ( 6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar
| |
Baholash mezonlari
I. Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
т-р
|
Мazmuni
|
ballar
|
1.
|
Mavzu atroflicha to’liq,asosiy fikr va tuchunchalar o’zlashtirilishiga erishilsa,o`zlashmaso`zlarhaqidato`liqma`lumotlarniaytaolsa
|
5
|
2.
|
Маvzu asosan,asosiy fikr va tuchunchalar qisman o’zlashtirilishiga erishilsa,ayrimo`zlashmaso`zlarniqaysitildano`zlashganiniaytaolmasa
|
4
|
3
|
Mavzu qisman o’zlashtirilishiga erishilsa,o`zlashmaso`zlarninguslubiybo`yoqdorligihaqidatushunchaberaolmasa
|
3
|
4
|
Mavzuning ba’zi elementlarini o’zlashtirilishiga erishilsa
|
2
|
5
|
Mavzuning o`zlashtirilishi yuqoridagi talablar darajasida bo`lmasa
|
1
|
3 –ilova .Yangi mavzu bayoni .
O‘zbek she’riyati istiqlol yillarida o‘ziga xos yangi adabiy-estetik hodisa sifatida namoyon bo‘la boshladi. Badiiy ijod maydonida shoirlar uchun erkin ijodiy muhit yuzaga keldi. Adiblar o‘z ma’naviy dunyosini, olam va odamga doir qarashlari, individual his-tuyg‘ularini bor holicha taqdim qila boshlashdi. Mafkuraviylashgan eski adabiy siyosatdan boshqacha, ya’ni inson erkini qadrlash, Vatanning chin saodati, buyuk kelajagi uchun qayg‘urish, milliy o‘zlikni anglash, milliy qadriyatlarni e’zozlash kabi qator mavzular bu davr she’riyatida yetakchilik qildi. Vatan – ijod ahlining yuragiga eng yaqin, juda muhim va doimiy mavzu. O‘zbek adabiyoti tarixida yurtning go‘zal tabiatini, osmono‘par tog‘larini, dala-dashtlarini, bepoyon qirlarini, bebaho ma’danlarini madh etgan she’rlar ko‘p yozildi. Tabiiyki, bu muazzam va muqaddas Vatan borlig‘I faqat moddiy ne’matlardangina iborat emas
. Zamonaviy o‘zbek she’riyatidagi qaysi shoirlarning she’rlarini sevib o‘qiysiz?
2. Istiqlol yillarida nashrdan chiqqan qanday she’riy kitoblarni o‘qigansiz?
3. O‘zingiz muxlis bo‘lgan shoir ijodiga qisqacha tavsif bering. Sizni hayratga solgan ijod namunalaridan misol keltiring
Aqliy hujum savollari
4- ilova .Uyga vazifa.Mavzuni o’qib ,o’zlashtirib kelish
Tasdiqlayman
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari:________
|