II.bob.O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solishda qo’llanilgan chora tadbirlar va ularni yanada rivojlantirish

|
II.bob.O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solishda qo’llanilgan chora tadbirlar va ularni yanada rivojlantirish
|
bet | 3/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 71,77 Kb. | | #242505 |
Bog'liq Mavzu;O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga s-fayllar.orgII.bob.O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solishda qo’llanilgan chora tadbirlar va ularni yanada rivojlantirish
2.1.O’zbekistonda innovatsiya loyihalarini amalga oshirish, moliyalashtirish amaliyoti tahlili va tartibga solish
O’zbekiston Respublika mustaqillikka erishgan davrdan boshlab
iqtisodiyotni tarkibiy o’zgartirish va modernizatsiyalash hamda uning
raqobatbardoshligini ta’minlash maqsadida olib borayotgan faol iqtisodiy siyosati
tarkibida innovatsion yuksalish masalasi muhim o’rin egallab kelmoqda. Shu
munosabat bilan ushbu sohani tubdan isloh qilish va rivojlantirishga davlat
tomonidan alohida e’tibor qaratilib, dastavval, uning zamonaviy tashkiliy-huquqiy
asosini yaratish eng dolzarb vazifa sifatida belgilab olindi. Binobarin, innovatsiya
loyihalarini ishlab chiqish va amalga oshirish bilan, xususan, mahalliy xom
ashyolarni qayta ishlash asosida jahon bozoriga raqobatdosh mahsulotlarni ishlab
chiqarishga yo’naltirilgan innovatsiya loyihalari bajarish bilan respublikamizning
barcha ilmiy-tadqiqot institutlari, oliy ta’lim institutlari kafedralari, ilmiy
bo’limlari shug’ullanib kelayotgan bo’lsa-da, ularning moddiy-texnik bazasini
yangilash va zamonaviylashtirish, ilg’or xorij tajribalarini o’rganish borasida
qilinishi lozim bo’lgan dolzarb vazifalar ham mavjud edi. Shuning uchun bu
sohada amalga oshirilishi lozim bo’lgan eng muhim vazifa huquqiy asosni barpo
etishdan iborat hisoblanar edi.
O’zbekiston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi va mamlakat
iste’mol bozorining talablarini to’laroq qondirish olib borilayotgan investitsiya va
innovatsiya siyosatiga bog’liq.
Dastlab mustaqil mamlakatda innovatsiya faoliyatining rivojlanishiga
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1992 yil 7 avgustdagi ,,Fan va
innovatsiya faoliyati rivojlanishini davlat tomonidan qo’llab-quvvatlash
to’g’risida’‘gi Farmoni asos soldi.
Innovatsiya loyihalarini amalga oshirish, uni amaliyotga qo’llash xorijiy
ekspertlar ishtirokida xalqaro seminarlarda, ularning tajribalariga asoslangan holda sinovdan o’tkazilmoqda.
Xalqaro ilmiy-texnikaviy aloqalarni rivojlantirishni davlat tomonidan
qo’llab-quvvatlash, beg’araz muruvvat va texnik yordam sifatida hamda ilmiytexnikaviy hamkorlik sohasidagi xalqaro bitimlar doirasida O’zbekiston
Respublikasiga beriladigan xalqaro va xorijiy tashkilotlar va jamg’armalar
grantlari bo’yicha bajariladigan ilmiy-texnikaviy va innovatsiya dasturlarini va
loyihalarini muvofiqlashtirishni va ularning monitoringini takomillashtirish
maqsadida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 19
yanvardagi ,,Xalqaro ilmiy-texnikaviy aloqalarni rivojlantirishni, xalqaro va xorijiy tashkilotlar va jamg’armalar grantlari bo’yicha ilmiy dasturlar va loyihalarni davlat tomonidan qo’llab-quvvatlash to’g’risida’‘gi 31 -sonli Qarori qabul qilindi.
Ushbu qarorga muvofiq 1998 yil 1 yanvardan boshlab:
- xalqaro va xorijiy tashkilotlar va jamg’armalar grantlari bo’yicha
O’zbekiston Respublikasida bajarilayotgan ilmiy-texnikaviy va innovatsiya
dasturlari va loyihalarini amalga oshirish doirasida;
- ilmiy-texnikaviy hamkorlik bo’yicha xalqaro bitimlar doirasida etkazib
beriladigan asbob-uskunalar (priborlar, materiallar, axborot va tashkiliy-texnika
tizimlari va vositalari) O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi
Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qo’mitasi ko’rsatib
o’tilgan asbob-uskunalarning ajratilgan grantlar maqsad va vazifalariga
muvofiqligi to’g’risidagi xulosasi asosida bojxonada rasmiylashtirishda
undiriladigan bojxona poshlinasi, qo’shilgan qiymat solig’i va aktsiz solig’i
to’lashdan ozod etildi.
O’zbekiston Respublikasida innovatsiya faoliyatlarini rivojlantirish yo’lida
ko’p ijobiy ishlar qilingan. Ammo bu amalga oshirilayotgan innovatsion ishlar
ilmiy-texnika salohiyatining rivojlanish darajasini iqtisodiy va ijtimoiy-siyosiy
islohotlar talablariga to’liq javob bermayotganligi O’zbekiston Respublikasi
Prezidentining 2002 yil 20 fevraldagi ,,Ilmiy-tadqiqot ishlarini tashkil etishni
takomillashtirish’‘ to’g’risidagi Farmonida ilmiy-texnikaviy faoliyatni tashkil
etishning yangi strukturasi tavsiya qilingan. Unda ilmiy-tadqiqot ishlarini va
innovatsiya loyihalarini takomillashtirish zarurligi va grantlar orqali tanlov asosida moliyalashtirish zarurligi ko’rsatilgan.
Ilmiy-tadqiqot ishlari dasturini qisqa, o’rta va uzoq muddatga rejalashtirish
zarurligi belgilangan. Uzoq muddatli 5 yilga belgilangan davlat ilmiy-texnikaviy
dasturlari asosida tabiat va jamiyat rivojlanishining yangi yo’nalishlarini nazariy
jihatdan aniqlash asosida amaliyotga o’tish yo’llarini ishlab chiqishdan iborat
bo’lsa, 3 yillik ilmiy ish rejalarida fundamental tadqiqot ilmiy ishlarini olib borish
asosida yangi texnika va ishlab chiqarish texnologiyalarini ishlab chiqarishga joriy etish asosiy maqsad qilib olinadi. Qisqa muddatli ilmiy-tadqiqot ishlari asosan 2 yilgacha bo’lgan muddatni tashkil etib, uning asosiy vazifasi ishlab chiqarish texnologiyalarini takomillashtirish va ishlab chiqarish jarayonining
raqobatdoshligini oshirish asosida ilmiy yangiliklarni nafaqat ichki bozorda balki
tashqi bozorga ham mahsulotlarni eksportlik xususiyatlarini amalga oshirish
hisobiga erishishdan iborat.
O’zbekistonda so’nggi yillarda ilmiy-tadqiqot faoliyati samaradorligini
oshirishga, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishda, mamlakatni demokratik yangilashda fanning rolini kuchaytirishga qaratilgan keng ko’lamli ishlar amalga oshirildi. Shu sohada faoliyat ko’rsatayotgan Ilmiy-tadqiqot muassasalarini bazaviy ta’minlash tizimidan ilmiy-texnik vazifalarni hal qilishga qaratilgan maqsadli loyihalarni moliyalashga o’tish ilmiy jamoalar ijodiy faolligi rag’batlantirilishini, ularning sa’y-harakatlari real yakuniy natijalarga erishishga safarbar qilinishini, fan va texnika taraqqiyotining dolzarb masalalari hal qilinishini, ularning ishlab chiqarishga joriy etilishini ta’minladi. Ilmiy-texnika sohasida xalqaro aloqalar jadal rivojlanmoqda.
Shu bilan birga, amalga oshirilgan ishlarga qaramay, ilmiy-texnika
salohiyatining rivojlanish darajasi ortib borayotgan talablarga, mamlakatda olib
borilayotgan iqtisodiy va ijtimoiy-siyosiy islohotlar sur’atlariga to’liq javob
bermaydi.
Ilmiy dasturlarni shakllantirish va amalga oshirish, ilmiy-texnika ishlarini
moliyalash mexanizmi tubdan qayta qurilishi lozim. Davlat ilmiy-texnika
dasturlari, loyihalar iqtisodiyotning tegishli tarmoqlari rivojlanishi uchun mas’ul
vazirliklar va idoralarning faol ishtirokisiz, chuqur va har tomonlama ekspertizasiz, olimlar, mutaxassislar tomonidan keng muhokama qilinmay shakllantirilmoqda va amalga oshirilmoqda.
Ilmiy-texnika tadqiqotlari natijalarini amaliyotga joriy etishga oid ishlarning ahvoli ham qoniqarsizligicha qolmoqda.
Shundan kelib chiqib, mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida fanning
rolini kuchaytirish, ilmiy-texnika taraqqiyoti boshqaruvini erkinlashtirish, ilmiy
tadqiqotlar, texnologik va konstruktorlik ishlanmalari darajasi, sifati va
dolzarbligini oshirish, ulardan samarali foydalanish uchun sharoit yaratish
maqsadida O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2006 yil 7 avgustdagi ,,Fan va texnologiyalar rivojlanishini muvofiqlashtirish va boshqarishni takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida’‘gi PQ-436-sonli Qarori qabul qilindi.
Bu Qarorda innovatsiya faoliyatini rivojlantirish bo’yicha quyidagi
kamchiliklar keltirilgan:
- ilmiy-texnika dasturlari, loyihalari tegishli muassasalar, olimlar, mutaxassislar tomonidan chuqur tahlil qilinmasligi;
- moliyaviy mablag’larni tor doirada ekspertlar xulosasi asosida taqsimlanishi;
- ilmiy mavzularning maydalanishi va takrorlanishi;
- ilmiy innovatsiya ishlarining olib borish moddiy texnika bazalariga etarli darajada asoslanmaganligi, ilmiy muassasalar, bo’limlar va oliy o’quv yurti kafedralarining ilmiy-tadqiqot ishlarini amalga oshiruvchi markazga
aylanmaganligi;
- ilmiy va investitsiya loyihalarini Fan va texnologiya markazi o’rtasida hamkorlik darajasining talabga javob bermasligidir.
Ushbu qaror asosida O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
huzurida Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qo’mitasi
tashkil etildi. Uning asosiy vazifalari etib quyidagilar belgilandi:
- mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy rivojlantirish vazifalari,
zamonaviy fan yutuqlari hisobga olingan holda Fanlar akademiyasi, Oliy va o’rta
maxsus ta’lim vazirligi, boshqa vazirlik va idoralar bilan birga fan va
texnologiyalarni rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlarini ishlab chiqish;
- vazirliklar va idoralarning ilmiy-tadqiqot institutlari va muassasalari,
loyiha-konstruktorlik tashkilotlari, oliy ta’lim muassasalari, Fanlar
akademiyasining fan va texnologiyalar rivojlanishining ustuvor yo’nalishlarini
amalga oshirish bo’yicha faoliyatini muvofiqlashtirishni ta’minlash;
- ilmiy-texnika dasturlari amalga oshirilishini, shuningdek ilmiy-tadqiqot
ishlari natijalari iqtisod, ishlab chiqarish, ta’limning turli sohalarida qo’llanilishini
samarali monitoring qilishni tashkil etish;
- ilmiy-texnika sohasida o’zaro foydali xalqaro hamkorlikni rivojlantirish,
mamlakat ilm sohasiga xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, respublika ilmiy
tashkilotlari, olimlari va mutaxassislarining xalqaro dasturlar va ilmiy loyihalar
tanlovlarida qatnashishi uchun ko’maklashish.
Ushbu qo’mita faoliyatini rivojlantirish maqsadida:
- fundamental, amaliy tadqiqotlar va innovatsiya ishlari Fanlar akademiyasi,
Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi, Sog’liqni saqlash vazirligi, Qishloq va suv
xo’jaligi vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi va boshqa vazirlik va idoralarning ilmiytadqiqot muassasalari va tashkilotlari tomonidan fan va texnologiyalarni
rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlariga muvofiq ishlab chiqilgan ilmiy-texnika
dasturlari asosida olib boriladi;
- davlat byudjeti mablag’lari, byudjetdan tashqari fondlar, homiylardan
tushgan mablag’lar va xo’jalik sub’ektlari bilan ilmiy-tadqiqot ishlarini o’tkazish
bo’yicha tuzilgan shartnomalardan tushgan mablag’lar moliyalash manbalari
hisoblanadi;
- davlat byudjeti mablag’lari O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
tomonidan Fanlar akademiyasi, Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi, Sog’liqni
saqlash vazirligi, Qishloq va suv xo’jaligi vazirligi, Xalq ta’limi vazirligi, etakchi
tadqiqot markazlariga, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik muassasalariga ega
bo’lgan boshqa vazirliklar, idoralar va tashkilotlarga ajratiladi;
- Innovatsiya fan-texnika faoliyatini moliyalashtirish jamg’armasini
shakllantirish uchun mablag’ vazirliklar, idoralar, xo’jalik hisobidagi tuzilmalardan kelib tushadigan mablag’lar, xalqaro grantlar, tijorat banklari va xorijiy moliya institutlarining maqsadli imtiyozli kreditlari bilan bir qatorda Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qo’mitasi orqali O’zbekiston
Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan davlat byudjetidan ajratiladi;
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
II.bob.O’zbekistonda innovatsiyalarni davlat tomonidan tartibga solishda qo’llanilgan chora tadbirlar va ularni yanada rivojlantirish
|