Октябрь 2020 22-қисм - Октябрь 2020 22-қисм

|
Октябрь 2020 22-қисмBog'liq 22.Biologiya yonalishi 1 qismОктябрь 2020 22-қисм
Тошкент
NAVOIY SHAHAR ATROF XO‘JALIGINI TASHKIL ETISHNING USTUVOR
YO‘NALISHLARI
Rustamova Moxiba Raxmatillo qizi
Chirchiq shahri, 17-umumta’lim
maktabida o‘qituvchi
Bozor iqtisodiyotiga o‘tish davrida mamlakatimizning mintaqalar xo‘jaligi va uning
rivojlanish jarayonlari,kelajakdagi istiqbollarini ilmiy asosda o‘rganish bugungi kunning eng
asosiy masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Ma’lumki shaharlarning rivojlanib borishi eng
avvalo,geografik o‘rin,tarixiy rivojlanish bosqichi va demografik vaziyatga bog‘liq holda
tarkib topadi.Shu bilan bir qatorda o‘zaro bog‘liq bo‘lmagan bir necha sanoat korxonalarini
bir geografik nuqtada joylashtirish orqali qulay infratuzilma yaratiladi,ya’ni umumiy transport
qurilmalari,energiya va gaz uzatish tizimidan hamkorlikda foydalanish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Tarmoqqa xos tamoil va omillarga muvofiq joylashgan korxonalar respublika hududida to‘g‘ri
shakllantirilgan va o‘zaro bog‘liq hududiy ishlab chiqarish majmualarini tashkil qiladi.Ushbu
majmualarning bosh masadi-muayyan hududda joylashgan va turdosh bo‘lmagan ishlab chiqarish
sohalarining o‘zaro hakorligini ta’minlashdir.
Kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki,mamlakat yirik shaharlar va sanoat markazlari atrofida qishloq
xo‘jaligini ixtisoslashtirish hamda konsentratsiyalash hozirgi kunga qadar yetarlicha tadqiq
etilmagan.Ayniqsa bu borada ulkan imkoniyatlarga ega va mamlaktimizning yirik sanoat
markazlaridan biri bo‘lgan Navoiy viloyati o‘zining alohida xususiyatlari bilan ajralib turadi.
Viloyat respublikamizning rangli metallurgiya,tog‘-kon sanoati,kimyo sanoat tarmoqlari hamda
qurilish materiallari bilan bir qatorda yengil va oziq-ovqat sanoat tarmoqlari ko‘rsatkichi
yuqori darajada rivojlangan eng yosh viloyatlaridan biridir.Shahar atrofi xo‘jaligini maqsadga
muvofiq rivojlantirish,uning iqtisodiy samaradorligini oshirishda asosiy e’tibor sanoat va
qishloq xo‘jaligi o‘rtasidagi,shu bilan bir qatorda qishloq xo‘jaligini boshqa tarmoqlar bilan
mutanosib rivojlanishini ta’minlovchi tabiiy,ijtimoiy-iqtisodiy omillarni ilmiy asoslab berishga
yo‘naltirilmog‘i zarur.Navoiy shahar atrofi xo‘jaligi keyingi yillarda transport infratuzilmasining
takomillashuvi,iste’molning xususiylashuvi,qishloq xo‘jaligining mexanizatsiyalashuvi ya’ni
qishloq xo‘jaligini qayta ishlash sanoati bilan uyg‘unlashtirish bu sohaga ko‘pgina o‘zgartirishlar
kiritdi.
Navoiy shahar atrofi xo‘jaligini tashkil etilish xususiyatlari ayniqsa mintaqaning cho‘llik
xususiyati bilan chambarchas bog‘liq.Aynan cho‘llik xususiyati va Navoiy shahrining viloyat
hududuga nisbatan eng janubda joylashganligi ham shahar atrofi xo‘jaligining rivojlanishiga o‘z
ta’sirini ko‘rsatadi.
Umuman olganda, Navoiy shahar atrofi xo‘jaligining shakllanishiga bir necha agroiqlimiy
omillar ham ta’sir ko‘rsatadi.O‘rganilayotgan hudud va uning shahar atrofi xo‘jaligining
rivojlanishiga ta’sir etuvchi eng muhim omillardan biri bu-havo harorati hisoblanadi.Havo
haroratining keskin kontnentalligi bilan tavsiflanuvchi ushbu hudud geografik nuqtai nazardan
viloyatning Respublika ma’muriy birliklariga nisbatan maydoni jihatidan eng kata bo‘lishiga
qaramasdan asosan janubiy hududlardagina qishloq xo‘jaligi bilan shug‘ullanish samara beradi.
Viloyatning shimoliy va markaziy qismlari esa katta masofada cho‘llardan iboratligi tufayli
ushbu hududlarda Qorako‘l qo‘ychilik tarmog‘i yaxshi rivojlangan.Bu borada albatta irrigatsiya
inshootlari ham muhim rol o‘ynaydi.Viloyatning yagona suv manbai bo‘lgan Zarafshon daryosi
ham faqatgina janubiy hududlarni suv bilan ta’minlashi bu sohadagi izlanishlarga yanada
chuqurroq yondashishni talab etadi.Qishloq xo‘jaligi aholini iste’mol mollari bilan,sanoatni esa
xomashyo bilan ta’minlaydigan xalq xo‘jaligining muhim tarmog‘i bo‘lib uning asosiy negizini
esa suv zaxiralari va iqlimiy resurslar tashkil etadi.
Shahar atrofi qishloq xo‘jaligi tumanlarining muhim mezoni safatida transport mavqei va
joylardagi mavjud shahar va qishloq o‘rtasidagi ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarni e’tiborga olish
muhim ahamiyat kasb etadi.Birinchidan,shahar atrofi xo‘jaliklarini ixtisoslashuviga mos holda
qayta ishlash sanoati korxonalarini kengaytirish yoki kichik meva sabzavot konserva zavodlarini
tashkil etish maqsadga muvofiq.Sababi,kichik korxonalarni ishga tushirish,ularni texnologik
jihatdan ta’minlash yirik korxonalarga nisbatan qulayroq.Ikkinchidan,shahar atrofida tashkil
etilgan bunday korxonalar mahsulot tannarxining pasayishiga olib keladi.
|
| |