nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mobil tizimlarda dupleks rejimini tashkil etish

45
tizimga ajratilgan spektral diapazonidan foydalanish qismida tez
moslashuvchanlikni
beradi
va
o‘tkazish polosasini ishlatish
sharoitlariga va xizmatlar xarakteriga moslashtirishga imkon beradi.
230 MGs kenglikdagi spektr kengliklari oraliqlarida ikkita ajratilgan
WARC-92da
uchinchi
avlod
tizimlarini
qurish
Yevropa
konsepsiyasiga muvofiq: 1885…2025 va 2110…2200 MGs,
1920…1980 va 2110…2170 polosalar chastota bo‘yicha dupleksli
SMAT uchun, 1900…1920 va 2010…2025 MGs polosalar esa vaqt
bo‘yicha dupleksli SMAT uchun mo‘ljallanadi.
Xususiyatlari/Funksiya - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

187
qo‘llanilishiga imkon bermaydi. Buning uchun ma’lumotlarning
simsiz keng polosali uzatish WiMAX texnologiyasi mavjud. ZigBee-
qurilmalarni asosiy qo‘llanilishi sohasi monitoring, xavfsizlik, tibbiyot
apparaturalari holatini nazorat qilish tizimlari va boshqalar
hisoblanadi. ZigBee kontrollerlarli xabarlagichlar yirik tashkilotlarda
texnik qo‘llab-quvvatlash xizmatlarining ishini soddalashtirishi
mumkin. Bu holda shtatdan tashqari vaziyat yuz berganida
muhandislarga yaroqsizlikning sababini aniqlash uchun sensorlarni,
masalan, noutbuk yoki cho‘ntak kompyuteri yordamida tekshirishni
tez amalga oshirish etarli bo‘ladi. Shu bilan birga simsiz aloqa va
avtonom ta’minot manbalarini qo‘llanilishi himoya tizimlari va
monitoring qilish komplekslarining ishonchliligini oshiradi, chunki
jinoyatchi bitta kuch kabelini uzish bilan butun simsiz aloqa
tarmog‘ini ishdan chiqara olmaydi.
Shuningdek, ZigBee aloqa “raqamli uyning” ajralmas qismi
bo‘lishi ko‘zda tutilmoqda. Binobarin, ZigBee kontrollerlarini nafaqat
xavfsizlik va signalizatsiya tizimlari xabarlagichlari, balki maishiy
texnika,
shu
jumladan
konditsionerlar,
videomagnitofonlar,
televizorlar va hatto oddiy yoritish o‘chirgichlari oladi. Bu
unifikatsiyalangan masofadan boshqarish pulti yoki mobil telefon
yordamida barcha asboblarning ishlashini nazorat qilishga imkon
beradi.
Bundan tashqari, ZigBee-kontrollerlar aloqa kanallarining
o‘tkazish qobiliyatlariga yuqori talablarni qo‘ymaydigan turli
kompyuter qurilmalariga o‘rnatilishi mumkin. Ular, masalan,
joystiklar, sichqonchalar va boshqalar bo‘lishi mumkin. Tibbiyot
sohasida ZigBee simsiz aloqa operatsiyalarni o‘tkazgan bemorlar yoki
og‘ir ahvolda bo‘lgan insonlar holatini kuzatib borishga yordam
beradi. Simli xabarlagichlar o‘rniga bemorlarning qo‘llariga bosim,
harorat, yurak qisqarishlari chastotalari sensorlarli elektron braslet
taqilishi va kerakli davriylikda olinadigan ko‘rsatishlar markaziy
serverga tashlanishi mumkin, u xavf tug‘ilganida palata va joy nomeri
ko‘rsatiladigan ogoxlantirish signalini berishi mumkin.
Tabiiyki, ZigBee-qurilmalar uchun boshqa ko‘plab qo‘llanilish
sohalari ham topiladi. Istiqbolda ZigBee simsiz tarmoqlari Bluetooth
texnologiyasiga jiddiy raqobatni hosil qilishi kerak. 5.2- jadvalda
ZigBee aloqaning asosiy texnik parametrlari keltirilgan.
Nazorat savollari - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

239
ATAMALAR RO’YXATI
Приемопередатчик
uz -
qabul qilgich-uzatkich
en - transceiver
Устройство, которое как передает, так и
получает информацию; размещается в
радиоплате интерфейса сети.
Axborotni ham uzatadigan, ham qabul
qiladigan qurilma; tarmoq interfeysining
radioplatasida joylashtiriladi.
Радиосигнал
uz - radiosignal
en - RF signal
Сигнал, частота которого соответствует
диапазону радиоволн, используется для
передачи информации через воздушную
среду.
Chastotasi radioto‘lqinlar diapazoniga mos
keladigan signal. Havo muhiti orqali axborot
uzatish uchun foydalaniladi.
Фазовая манипуляция
uz - fazaviy manipulyasiya

240
(FSK)
ее передачи через воздушную среду.
Modulyasiya metodi, bunda eltuvchi signal
chastotasi sal o‘zgartirilishi hisobiga,
axborotni havo muhiti orqali uzatish uchun
qulay bo‘lgan usulda taqdim etish amalga
oshiriladi.
Амплитудно-частотная
характеристика, АЧХ
uz - amplituda-chastotaviy
xarakteristika, ACHX
en - gain-frequency
characteristic
Характеристика, определяющая значение
амплитуды сигнала на выходе устройства
или канала связи по сравнению с входной
амплитудой для всех возможных частот
передаваемого
сигнала.
Степень
искажений сигнала (неравномерность
АЧХ) оценивают по ширине полосы
пропускания, измеряемой по заданному
уровню (обычно 0,5).
Qurilma yoki aloqa kanali chiqishidagi
signal amplitudasi qiymatini uzatiladigan
signalning
mumkin
bo‘lgan
barcha
chastotalari uchun tegishli kirish amplitudasi
bilan taqqoslab aniqlovchi xarakteristika.
Signalning buzilish darajasi (ACHX
notekisligi)
berilgan
sath
bo‘yicha
o‘lchanadigan (u odatda 0,5 ga teng)
o‘tkazish polosasining kengligi bo‘yicha
baholanadi.
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari - bet 7

|
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari
|
bet | 7/15 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #129552 |
Bog'liq ZDIFT 0903 (1) 5-rasm
AMD platformalari uchun esa: AMD VIA, SIS, ALI, n Vidia yaqindan esa ATI ham Intel protsessorlari uchun eng yaxshi chipsetlarni Intel kompaniyasining o’zi ishlab chiqaradi. Intel Pentium!!! va Celeron (Socket 370) protsessorlari uchun i815 E (integratsiyalashgan video adaptori bilan va AGP4x porti mavjud) va i815 EG (integratsiyalashgan video adaptor bilan va AGP porti yo’q) chipsetlari ko’proq mos keladi. Socket 370 uchun integrallashtirilgan eng yaxshi chipset VIA 694 chipseti hisoblanadi.
INTEL sockert 478 (Pentium 4 va seleron) protsessorlari uchun INTEL 845 chipsetlari eng mos keluvchilari hisoblanadi.Shu bilan birga bu chipset turli modifikatsiyalarda bo’ladi: i 845 g4 o’rnatilgan videoadapterga ega: i 845 D DDR xotira bilan ishlay oladi va AGP portiga ega.
18
`
(Аniqrog’i o’rnatilgan videoga ega emas). Bugungi kunda i 845 PE chipseti eng ilgarilab ketgan hisoblanadi, uning sistema shinasi 533 MGts chastotada ishlaydi. Va yangi pentium 4 protsessorlarini Hyper -Threading texnologiyasi asosida ishlaydi. SIS 645 (va modifikatsiyalari) chipsetlari ham yaxshi ishlaydi, biroq baribir i 845 chipseti eng yaxshisi hisoblanadi.
AMD protsesorlari uchun — hammasi aksincha. AMD uz protsesorlari uchun chipsetlar ishlab chiqarsa ham ikki protsessorli sistemali platalar uchun ko’proq AMD-760 MRX chipseti qo’llaniladi. AMD Sockert A platformasi uchun eng yaxshi chipseti deb VIA chipsetlari hisoblanadi. Eng mash³ur va keng tarqalgan chipsetlar deb, VIA Apollo KT266 va uning modifikatsiyasi KT266 А chipsetlari hisoblanadi, ular plata konstruktsiyasiga qarab SDRAM PC-
133 yoki DDR 266(PC-2100) xotirasini ta`minlashlari mumkin hamda chipsetning modifikatsiyasiga qarab, videoadapter ham o’rnatilgan bo’ladi.
Intel korporatsiyasiga 1968 yilda asos solingan. Birinchi I4004 protsessori korporatsiya tomonidan 1969 yilda ishlab chiqarilgan. U to’rt razryadli parallel xisoblash qurilmasi bo’lib 2300 ta tranzistorlardan iborat edi. Uning imkoniyatlari to’rt arifmetik amallar bilan chegaralangan edi. Avvaliga I4004 cho’ntak kalkulyatorlarida ishlatildi. Keyinchalik uning ishlatilish sohalari turli xil boshqarish tizimlari xisobiga kengaytiridi, jumladan boshqaruvchi svetoforlar tizimi.
1972 yida 8 razryadli I8008 protsessori ishlab chiqaridi. Uning adres-lanadigan tashqi tezkor xotirasi 16 kilobayt edi. Ushbu protsessorning kutilmagan muvafaqqiyatlari Intel loyixachilarini keyingi izlanishlarga undadi.
|
| |
FM-4 radiosignallarni shakllantirishdagi vaqt 
diagrammalari 
Surilishli

65
Demultipleksor
T
s
davomiylikdagi kirish axborot bitlari oqimini
uchta nim ketma-ketliklarga taqsimlaydi, kechiktirish elementlari bu
nim ketma-ketliklarni tekislaydi, kengaytirgichlar har bir simvolning
davomiyligini kanal simvoli davomiyligini
T
ks
=
3
T
s
qiymatigacha
oshiradi. Signalli kodlash bu holda FM-8 radiosignal kompleks
og‘masining sinfaz va kvadraturali komponentlari qiymatlarini
hisoblashga keltiriladi. Bu operatsiya signallar koderi orqali bajariladi,
uning tarkibiga L-bitli so‘zlarli ikkita raqamli chiqishlarga ega bo‘lgan
transkoder kiradi, L-bitli so‘zlar RAO‘da ko‘plikdan talab qilinadigan
qiymatlarli analog qiymatlarga o‘zgartiriladi.
HomeRF - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov,...

Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 117

235
16.3- rasmda ko‘prik sxemasi asosida mikrofonlarda hosil bo‘luvchi
kuchlanishlarni
qo‘shish va ayirish qurilmasining sxemasi keltirilgan.
Signallarning yo‘nalishi bir xil bo‘lganda ular qo‘shiladi, yo‘nalish qarama-qarshi
bo‘lsa, ayiriladi. Mikrofonlar bir nuqtada o‘rnatiladi, natijada, tovushlarning fazasi
bir xil bo‘lib, 1 kanalda ularning doimiy yig‘indisi, 2
kanalda ularning doimiy
ayirmasi paydo bo‘ladi.
16.3-rasm. Ko‘prik sxemasi asosida mikrofonlarda hosil bo‘luvchi kuchlanishlarni
qo‘shish va ayirish qurilmasining sxemasi
Radiouzatkichda
M
va
S
signallar qo‘shish-ayirish yordamida
M+S
va
M-S
signallariga aylantiriladi. Ikkala signalning chastota diapazoni bir xil bo‘lgani
uchun
M-S
signalini qo‘shimcha tashuvchi chastota 31,25
kGs yordamida
amplituda bo‘yicha modulyatsiyalanadi, natijada, qutbiy modulyatsiyalangan keng
spektrga ega bo‘lgan stereosignal hosil bo‘ladi, undan
keyin bu signal chastota
bo‘yicha ultraqisqa to‘lqinda modulyatsiyalanadi
va kuchaytirilib antenna
yordamida nurlantiriladi.
16.4-rasmda stereosignalning chastotalar spektri tasvirlangan.
М-S
М
S
М+S
R
R
R
R
+
̶
̶
+
I-
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari» - bet 33

55
Ikkinchi usul NFM radiosignallarni differensial-kogerent
(avtokorrelyasion) detektorlashni ko‘zda tutadi, bunda tayanch
tebranishi sifatida oldingi radioimpuls ishlatiladi. Bunda detektorlash
va dekodlash operatsiyalari birlashtiriladi (1.31-rasm).
1.31- rasm. NFM radiosignallarni differensial-kogerent
(avtokorrelyasion) detektorlash
Kvadraturali fazaviy modulyatsiyalash (KFM).
FM-2da
bitta kanal simvoli bitta uzatiladigan bitni tashiydi. Lekin bitta kanal
simvoli ko‘p sonli axborot bitlarini ham tashishi mumkin. Masalan,
bir-birlaridan keyin keladigan bitlar juftligi to‘rtta {0 0}, {0 1},
{1 0}, {1 1} qiymatlarni qabul qilishi mumkin.
Agar har bir juftlikni uzatish uchun bitta kanal simvoli ishlatilsa,
u holda to‘rtta, masalan, {
s
0
(t),
s
1
(t),
s
2
(t),
s
3
(t)} kanal simvollari talab
qilinadi, shunday ekan
M =
4 bo‘ladi. Bunda aloqa kanalida
simvollarni uzatilishi tezligi modulyator kirishiga axborot bitlarini
kelishi tezligiga qaraganda ikki marta past bo‘ladi va har bir kanal
simvoli endi
T
ks
= 2
T
s
davomiylikdagi vaqt intervalini egallashi
mumkin. Xususan, fazaviy modulyatsiyalashda kanal simvollari
sifatida quyidagi signallarni tanlash mumkin:
s
i
(
t
)
= s
[
t, φ
i
(
t
)]
= A∙cos
[2
πf
0
t + φ
i
(
t
)]
=
=Re
[
A
exr{
j φ
i
(
t
)}exr{
j
2
πf
0
t
}] ,
0 < t <
2
T
S
,
bu yerda
φ
i
(
t
)
≡ π
(2
i+
1)/4 –
i
nomerli signal fazasini
modulyatsiyalanmagan tashuvchi tebranish fazasidan og‘ishi;
A
j
(
t
)
= A∙
exp{
jφ
i
(
t
)}
–
i
= 0, 1, 2, 3 uchun bu signalning
[0, 2
T
s
] vaqt intervalidagi kompleks amplitudasi.
Keyinchalik to‘rtta kanallar simvolari yoki to‘rtta radiosignallar
o‘rniga bitta radiosignal haqida so‘zlaymiz, uning kompleks
Demodulyatsiyalashda - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

54
NFMliraqamli RRLlarda ma’lumotlarni
uzatilishida radiosignal
fazasining o‘zi emas, balki ikkita qo‘shni radioimpulslarning fazalari
farqi (fazalari surilishi) kodlanadi.
NFMda kodlash qoidasi 1.29- rasmda keltirilgan.
Ikkilik NFMda
radioimpulsning davomiyligi
τ=T
bo‘ladi. Ko‘p
sathli manipulyatsiyalashda (M>2)
T
davomiylikdagi ikkilik
elementlarning dastlabki ketma-ketligi
modulyator koderi yordamida
τ=2T
(M=4
bo‘lganda) yoki
τ =3T
(M=8
bo‘lganda)
davomiyliklardagi ikkita (M=4 bo‘lganda) yoki uchta (M=8
bo‘lganda)
ikkilik
elementlar
ketma-ketliklariga
birligiga
o‘zgartiriladi.
1.29- rasm. Kodlangan NFM signal
NFM radiosignallarni ikkita demodulyatsiyalash usullari
qo‘llaniladi. Birinchisida dastlab tashuvchi
qayta tiklanadi va OFM
radiosignal kogerent detektorlanadi, keyin
qabul qilingan signallar
farqli (diffferensial) kodlanadi (1.30-rasm).
1.30- rasm. Tashuvchi qayta tiklanadigan OFM demodulyatsiyalash
Bu erda:
o‘tish
1→1
- fazalar sakrashi avjud
1→0 - fazalar sakrashi yo‘q
0→0 - fazalar sakrashi yo‘q
0→1 - fazalar sakrashi mavjud
Dastlabki signal
NFM
Mobil radioaloqa sotali tizimlarining real abonentlar sig‘imi

41
t qayd etilgan vaqt mobaynidagi chaqiruvlar soni odatda Puasson
taqsimoti - t vaqt ichida k chaqiruvlarning kelishi ehtimolligi orqali
tavsiflanadigan diskret tasodifiy kattalik hisoblanadi. t aloqa seansi
davomiyligi (bitta kanalning bandligi vaqti) uzluksiz tasodifiy kattalik
hisoblanadi,
uning
ehtimolligi
zichligi
odatda
eksponensial
(
T
-o‘rtacha qiymat) qabul qilinadi.
Yangi chaqiruv kelgan momentda bo‘sh kanallarga ega
bo‘lmagan tizim o‘zini qanday tutishiga bog‘liq ravishda uning
quyidagi modellariga ajratiladi:
- cheklangan vaqtda kutishli tizim (Erlang A modeli), unga
muvofiq bo‘sh kanal bo‘lmaganida chaqiruv navbatga qo‘yiladi va
agar T qayd etilgan vaqt tugashi bilan band kanallardan hech biri
bo‘shamasa, u bekor qilinadi;
- rad etishli tizim, ya’ni bo‘sh kanallar bo‘lmaganida kelgan
chaqiruvlar bekor qilinadi (Erlang V modeli);
- kutishli tizim, ya’ni chaqiruvlar navbatga qo‘yiladi va uzoq
vaqtda davomida kanalning bo‘shashini kutishi mumkin (Erlang S
modeli).
Tizimga ulanishga rad etish ehtimolligini aniqlaydigan
formulalar mavjud. Lekin ular juda katta va deyarli ishlatilmaydi.
Amalda berilgan to‘silishi ehtimolliklarida kanallarli aloqa tizimlari
uchun yo‘l qo‘yiladigan yuklamani Erlanglarda hisoblash uchun uning
grafik ko‘rinishidagi yoki jadval ko‘rinishidagi berilishi ishlatiladi,
ular mos texnik adabiyotlarda keltiriladi.
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari - bet 15

|
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari
|
bet | 15/15 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #129552 |
Bog'liq ZDIFT 0903 (1)28
`
Қодиров, Ф. “ҲУДУДЛАРДА ТИББИЙ ХИЗМАТ КЎРСАТИШНИ ЭКОНОМЕТРИК МОДЕЛЛАШТИРИШ”. ХОРАЗМ МАЪМУН АКАДЕМИЯСИ АХБОРОТНОМАСИ, 2022.
Qodirov, F. “Қашқадарё ҳудуди аҳолисига хизмат кўрсатиш тармоқлари ва уларга таъсир этувчи омиллар”. “O‘zbekiston Qishloq Va Suv xo‘jaligi” Jurnali, 2022.
ҚОДИРОВ, Ф. “Ахолига хизмат кўрсатиш сохасининг моделлаштиришни тизимли имитация қилиш”. ИЈТИСОДИЙ ИЛМИЙ-АМАЛИЙ ОЙЛИК НАШР, 2022.
Qodirov, F. “QR-KOD TEXNOLOGIYASI ASOSIDA ELEKTRON KUTUBXONA TIZIMINI DASTURIY VA APPARAT TAMINOTINI YARATISH”. MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI QARSHI FILIALI, 2021.
Қодиров, Ф. “СОЗДАНИЕ ПРОГРАММНОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ И АППАРАТА ЭЛЕКТРОННОЙ БИБЛИОТЕЧНОЙ СИСТЕМЫ НА ОСНОВЕ QR-КОДОВОЙ ТЕХНОЛОГИИ”. Kokand University, 2020.
Кодиров, Ф. “АНАЛИЗ БИОСИГНАЛОВ В ЭЛЕКТРОКАРДИОГРАФИИ И МЕТОДЫ ИХ ОБРАБОТКИ”. МУҲАММАД АЛ-ХОРАЗМИЙ НОМИДАГИ ТОШКЕНТ АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ ҚАРШИ ФИЛИАЛИ, 2020.
Qodirov, F. “MASOFAVIY TA’LIMDA O’QISHNING QULAYLIKLARI VA KAMCHILIKLARI”. МУҲАММАД АЛ-ХОРАЗМИЙ НОМИДАГИ ТОШКЕНТ АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ ҚАРШИ ФИЛИАЛИ, 2020.
Қодиров, Ф. “ЗАМОНАВИЙ КОМПЬЮ ТЕР УЙИНЛАРИ ВА УЛАРНИНГ СИНФЛАНИШИ”. МУХАММАД АЛ-ХОРАЗМИЙ НОМИДАГИ ТОШКЕНТ АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ КАРШИ ФИЛИАЛИ, 2019.
Qodirov, F. “YOSHLAR MA’NAVIYATINI YUKSALTIRISHDA MILLIY ONLAYN KITOB DO’KONINI ISHLAB CHIQISH VA TADBIQ ETISH”. МУХАММАД АЛ-ХОРАЗМИЙ НОМИДАГИ ТОШКЕНТ АХБОРОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ УНИВЕРСИТЕТИ КАРШИ ФИЛИАЛИ, 2019.
Даминова Б. Э, СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ СОСТОЯНИЯ ОРГАНИЗАЦИИ МНОГОУРОВНЕВЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ПРОЦЕССОВ, «Экономика и социум» том 2,
№1(104), ст-611-614
DAMINOVA BARNO ESANOVNA, APPROACHES OF REFLECTION OF KNOWLEDGE IN INFORMATION RESOURCES, ELECTRONIC JOURNAL OF ACTUAL PROBLEMS OF MODERN SCIENCE, EDUCATION AND TRAINING. FEBRUARY, 2021 -IV. ISSN 2181-975,
Daminova Barno Esanovna, UDK: 372.881 CRITERIA FOR EVALUATING THE EFFECTIVENESS OF THE EDUCATION SYSTEM, ELECTRONIC JOURNAL OF ACTUAL PROBLEMS OF MODERN SCIENCE, EDUCATION AND TRAINING. FEBRUARY, 2021 -IV. ISSN 2181-975, ст- 33-37
Барно Эсановна Даминова, Максадхан Султаниязович Якубов, Проблемы защиты от внешних и внутренних информационных угроз, Труды Северо-Кавказского филиала Московского технического университета связи и информатики, 2013, №1, ст-306-308
29
|
| |
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 66/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XMASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish
bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
(10 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quvchilarning davomatini tekshiraman ;
1.2.O’quvchilarning darsga tayyorgarligini nazorat qilaman.
|
Mashg’ulotga
tayyorgarlik ko’radilar
|
Maqsad va vazifani belgilanishi:
1.3. Mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutila-yotgan natijalar bilan tanishtiraman. (1-ilova)
1.4. Mashgulotning baholash mezonlari bilan tanishtiraman.
|
Yozadilar. Tinglaydilar.
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daq)
|
O’quvchilar bilimini faollashtirish
2.1. O’tilgan mavzuni savol-javob orqali takrorlayman.
2.2. Blits savollar bilan o’quvchilar bilimini faollashtiraman.(2-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.3. Aqliy hujum bilan mavzuni bayon etaman.(3-ilova)
2.4. Klaster, Nima uchun, VENN diagrammasi bilan mavzuni bayon qilaman.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash (4-ilova)
2.5. Tarqatma materiallar bilan yangi mavzuni mustahkamlayman.
2.6. Guruhlarga bo’lib savol-javob bilan mavzuni mustahkamlayman..
2.7.Piyodalar to’plangan joylarda avtomobilni boshqarishda YTH sodir bo’lganda qanday choralar ko’rilishini Nima uchun diagrammasi bilan mustahkamlayman.
2.8. O’tilgan yangi mavzu bo’yicha baxs-munozara o’tkazaman.
|
Savollarni eshitib , o’ylab, tahlil qilib javob beradilar.
Tinglaydilar,berilgan ma’lumotlarni yozib boradilar.
Muhokama qiladilar, faol qatnashadilar
O’quvchilar guruh bilan birga topshiriuqlarni bajaradi.
|
|
|
| |
Harakatdagi radioaloqa sotali tizimlari standartlari

88
kodek) ishlatiladi. Nutq signalini o‘zgartirishning umumiy tezligi 13
kbit/sga teng.
GSM standartida aloqaning maxfiyligini ta’minlash uchun ochiq
kalitli algoritm bo‘yicha shifrlash (RSA) qo‘llaniladi. Umumiy holda
GSM standarti foydalanuvchilarga umumiy foydalanishdagi telefon
tarmoqlariga (PSTN), ma’lumotlarni uzatish tarmoqlariga (PDN) va
xizmatlar integratsiyalandigan raqamli tarmoqlarga (ISDN) ulanishli
xizmatlarning keng diapazonini taqdim etadigan tarmoqni yaratishga
imkon
beradi.
GSM
standartining
asosiy
xarakteristikalari
2.1-jadvalda keltirilgan.
k
an - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

236
16.4-rasm. Stereosignalning chastotalar spektri
15.4-rasmdan ko‘rinadiki, uzatiladigan signalning chastota diapazoni 30 Gs
dan 46,25 kGs gacha oraliqni egallaydi va
shuning uchun stereofonik
radioeshittirishni faqat ultraqisqa diapazonda amalga oshirish mumkin.
Chastota bo‘yicha modulyatsiyalangan stereoradiokanal 190 kGs ga teng bo‘lgan
kenglikni qamrab oladi.
Streoeshittirish qabullagichi detektorili yuqori chastotali traktining tuzilish
sxemasi ChMS qabul qilgichining tuzilish sxemasidan farq qilmaydi.
Stereofonik qabul qilgichning soddalashtirilgan tuzilish sxemasi 15.5-rasmda
keltirilgan.
16.5-rasm. Stereofonik qabul qilgichning soddalashtirilgan tuzilish sxemasi
Bu
yerda
chastotaviy
detektorning
chiqishidan
olingan
signal
stereodekoderga (SD)
beriladi, u stereojuftlikning chap (
M
) va o‘ng (
S
) kanallari
М+S
М-S
30 Gs
15 kGs
31,25 Gs
46,25 Gs
f
I
237
signallarini ajratadi. Keyin alohida kuchaytirish traktlarida chap va o‘ng traktlar
signallarini kuchaytirish bo‘lib o‘tadi. Chap va o‘ng
kanallarning kuchaytirilgan
signallari elektr-akustik o‘zgartirgichlarga (dinamiklarga) beriladi.
Stereodekoderning tuzilishi sxemasi 16.6-rasmda berilgan.
Stereodekoderda quyidagilar bajariladi:
−
qabul qilgichning yuqori chastotali traktida vujudga keladigan
signaldagi yuqori chastotali buzilishlarni tuzatish;
−
tashuvchi tebranishning amplitudasini qayta tiklash;
−
qutbli modulyatsiyalangan tebranishni detektorlash;
−
signalning oldindan buzilishlarini tuzatish.
16.6-rasm. Stereodekoderning tuzilishi sxemasi
Odatda stereodekoderlarda stereojuftlik signallarini
ajratishning quyidagi
prinsiplari ishlatiladi:
1)
qutbli modulyatsiyalangan tebranishlarni diodli detektorlash;
2)
signalning keyingi ishlov beriladigan tonal va tonal osti tashkil
etuvchilarini ajratish;
3)
qutbli modulyatsiyalangan tebranishlarni amplitudaviy –
impulsli
modulyatsiyalangan tebranishlarga keyingi stereokanal signallariga ajratish bilan
Fazaviy modulyatsiyalashda - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

62
Bu usulni ishlatilishi uchun 1.33-rasmdagi sxemani 1.36-rasmda
ko‘rsatilganidek sezilarsiz modifikatsiyalash yetarli bo‘ladi, sinfaz
tarmoqda
T
s
vaqtga kechiktirish elementini olib tashlash zarur bo‘ladi.
Bunday o‘zgaririshda kanallar simvollari kvadraturali nimketma-
ketligi sinfaz nim ketma-ketlikka nisbatan
T
s
vaqtga kechiktiriladi.
1.37-
rasmda
axborot
bitlari
ketma-ketliklarining
vaqt
diagrammalari va bu funksional sxema uchun mos kanallar simvollari
tasvirlangan. Bu diagrammalarni
asosiy farqi shundan iboratki, endi
kengaytirgichlar chiqishidagi kvadraturali kanallarda signal sathlarini
o‘zgartirish bir vaqtda bo‘la olmaydi.
Buning natijasida bu
modulyatsiyalash usuli uchun fazaviy o‘tishlar diagrammasida
koordinatalar boshi orqali o‘tadigan traektoriya bo‘lmaydi. Bu
radiosignalning oniy fazasi +180°ga sakrashlarga ega bo‘lmasligini
bildiradi va demak bu signalning og‘masi FM-4
kvadraturali fazaviy
modulyatsiyalashdagi kabi chuqur botiqliklarga ega bo‘lmaydi.
1.37- rasm. Surilishli
HomeRF - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov,...

Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash

|
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalashBog'liq Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uπ/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash.
Surilishli
kvadraturali FM-4 va FM-4larda radiosignal oniy fazasining maksimal
o‘zgarishlari mos ravishda 180° va 90° larga teng bo‘ladi. Hozirgi vaqtda
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash etarlicha keng
ishlatiladi, bunda fazaning maksimal sakrashi 135°ga teng, radisignal
oniy fazasining barcha boshqa qiymatlari esa π/4 qiymatga karrali
bo‘ladi. Bu modulyatsiyalash usuli uchun hech bir fzaviy o‘tishlar
traektoriyalari koordinatalar boshidan o‘tmaydi. Natijadan radiosignal
og‘masi kvadraturali fazaviy modulyatsiyalashga qaraganda kam
botiqliklarga
ega
bo‘ladi. Bunday radiosignalni shakllantirish
qurilmasining funksional sxemasi 1.41- rasmda keltirilgan.
1.41- rasm. π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalangan
radiosignalni shakllantirish qurilmasining funksional sxemasi
{
a
i
,
i
= 1, 2, …} axborot bitlari ketma-ketligi ikkita toq
{
a
2
i-
1
, i =
1, 2,
…
} va juft (
a
2
i
,
i
= 1, 2, …} nim ketma-ketliklarga
Т
ra
n
sko
d
e
r
Demu
lti
p
le
kso
r
Impulsni
kengaytirgich
Impulsni
kengaytirgich
RA
O’
|
| |
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 73/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XMASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish
bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
(10 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quvchilarning davomatini tekshiraman ;
1.2.O’quvchilarning darsga tayyorgarligini nazorat qilaman.
|
Mashg’ulotga
tayyorgarlik ko’radilar
|
Maqsad va vazifani belgilanishi:
1.3. Mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutila-yotgan natijalar bilan tanishtiraman. (1-ilova)
1.4. Mashgulotning baholash mezonlari bilan tanishtiraman.
|
Yozadilar. Tinglaydilar.
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daq)
|
O’quvchilar bilimini faollashtirish
2.1. O’tilgan mavzuni savol-javob orqali takrorlayman.
2.2. Blits savollar bilan o’quvchilar bilimini faollashtiraman.(2-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.3. Aqliy hujum bilan mavzuni bayon etaman.(3-ilova)
2.4. Klaster, Nima uchun, VENN diagrammasi bilan mavzuni bayon qilaman.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash (4-ilova)
2.5. Tarqatma materiallar bilan yangi mavzuni mustahkamlayman.
2.6. Guruhlarga bo’lib savol-javob bilan mavzuni mustahkamlayman..
2.7.Piyodalar to’plangan joylarda avtomobilni boshqarishda YTH sodir bo’lganda qanday choralar ko’rilishini Nima uchun diagrammasi bilan mustahkamlayman.
2.8. O’tilgan yangi mavzu bo’yicha baxs-munozara o’tkazaman.
|
Savollarni eshitib , o’ylab, tahlil qilib javob beradilar.
Tinglaydilar,berilgan ma’lumotlarni yozib boradilar.
Muhokama qiladilar, faol qatnashadilar
O’quvchilar guruh bilan birga topshiriuqlarni bajaradi.
|
|
|
| |
O’quv mashg’ulotning rejasi

O’quv mashg’ulotning rejasi:
|
1. Bir o’qli transmissiyaning sxemasi.
2. Bir nechta yetaklovchi o’qli transmissiya sxemasi.
3. Mexanik kuch uzatma.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: ” Bir va bir nechta yetaklovchi o’qli transmissiyalarning sxemalari” mavzusi bo’yicha bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish bilimlarini mustahkamlash.
|
Pedagogik vazifalar:
1. Bir o’qli transmissiyaning sxemasi.
2. Bir nechta yetaklovchi o’qli transmissiya sxemasi.
3. Mexanik kuch uzatma.
|
O’quv faoliyati natijalari:
1. Bir o’qli transmissiyaning sxemasi.
2. Bir nechta yetaklovchi o’qli transmissiya sxemasi.
3. Mexanik kuch uzatma.
|
O’qitish usullari:
|
Tushuntirish, ko’rsatish, “Blits – so’rov”, “Klaster”, “Nima uchun”,Aqliy hujum. VENN diagrammasi
|
O’quv faoliyatini tashkil etish:
|
Guruhiy, guruhlarga bo’lib o’tish
|
O’qitish vositalari:
|
Ko’rgazmali qurollar, proektor, kodoskop. stendlar.
|
O’qitish sharoiti:
|
Kichik guruxlarda, Jihozlangan o’quv honasi.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, ogzaki savol - javob va boshqalar.
|
Batareyali o‘t oldirish tizimi

|
Batareyali o‘t oldirish tizimi
|
bet | 68/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XBatareyali o‘t oldirish tizimi. Ushbu tizim quydagi asosiy asboblardan iborat: o‘zgarmas tok manbai (akkumulator yoki generator), uzgich taqsimlagich, kondensator, yondirish g‘altagi va yondirish svechalari. Aytib o‘tilgan asboblar ikkita elektr zanjirni tashkil qiladi: birlamchi va ikkilamchi.
Birlamchi tok zanjiri quyidagilardan iborat: energiya manbai G, uzgich, yondirish g‘altagining birlamchi cho‘lg‘ami L1 va uzgich kontaktlariga paralel ulangan kondensator C1 dan iborat.
Neksiya avtomobilining o‘t oldirish tizimi umumiy sxemasi.
Ikkilamchi tok zanjiri: yondirish g‘altagini ikkilamchi cho‘lg‘ami L2 dan, yondirish svechalaridan va yuqori kuchlanish tokni o‘tkazuvchi simlardan iborat.
Yondirish kaliti ochilib kontaktlar bir biriga ulanib turganida birlamchi zanjirdan tok o‘taboshlaydi, buning natijasida yondirish g‘altagini birlamchi cho‘lg‘am atrofida, o‘zakdan chiqqan magnit maydonini kuch chiziqlari xosil bo‘ladi. Magnit maydonini kuch chiziqlari birlamchi cho‘lg‘am bilan birga ikkilamchi cho‘lg‘am L2 ni o‘ramlariga ham kirib o‘tadi. Yondirish g‘altagi kuchlanishni kuchaytiruvchi transformator vazifasini bajaradi. Agar birlamchi cho‘lg‘amda kuchlanish 10...12V ni tashkil qilsa, ikkilamchi cho‘lg‘amda kuchlanish 300…400V gacha oshadi.
Yondirish svechasini elektrodlari orasidagi havo masofasidan (tirqishdan) elektr uchquni o‘tishi uchun kamida 16000…20000 V kerak bo’ladi.Bunday yuqori kuchlanish impulsi birlamchi tok zanjiri uzgich kontakitlari tomonidan uzilishi bilan xosil bo‘ladi, chunki tok yunalishi bilan magnit maydonini kuch chiziqlari ham keskin yo‘qola boshlaydi.
Magnit kuch chiziklari katta tezlikda o‘zak tomonga intilish jarayonida ikkilamchi cho‘lg‘am o‘ramlarini kesib o‘tadi. Buning natijasida ikkilamchi cho‘lg‘amda 16...25kV gacha yuqori kuchlanishli elektr yurituvchi kuch (EYUK) xosil bo‘ladi va shu tufayli yondirish svechasi elektrodlari orasidan elektr uchqun o‘tadi.
Birlamchi tok zanjiri uzilganda yondirish g‘altagini birlamchi cho‘lg‘amida ham 200...400V o‘z-o‘zini induksiyalash EYUK toki xosil bo‘lib, uning yo‘nalishi ikkilamchi cho‘lg‘amdan chiqgan tokga qaramaqarshi bo‘ladi. Shuning uchun bu tok ochilib turgan uzgich kontaktlari orasidan uchqunlanib o‘tishiga olib ketadi, natijada ular tez-tez kuyib, kichik kuchlanishli tokni o‘tkazishi mumkin. Kontaktlarga paralel ulab qo‘yilgan kondensator S1 o‘z-o‘zini induksiyalash EYUKni o‘ziga qabul qilib kontaklarni kuyishdan saqlaydi. Undan keyin kondensatordagi tok birlamchi cho‘lg‘am orqali zryadsizlanishi natijasida ikkilamchi cho‘lg‘amda tok xosil bulishiga olib keladi. Bu zaradsizlanish indukitiv fazasini uzoqroq davom etishiga olib keladi, bu xol o‘z navbatida aralashmani yaxshiroq yonishini ta’minlaydi.
|
| |
3-tajriba ishi mаvzu: meva sabzavotlarni quritishda xom ashyo sifatiga qo‘ yiladigan talablar. Mashg’ulotning maqsadi

3-TAJRIBA ISHI
MАVZU: MEVA - SABZAVOTLARNI QURITISHDA XOM - ASHYO
SIFATIGA QO‘ YILADIGAN TALABLAR.
Mashg’ulotning maqsadi. Talabalarni xom-ashyoga dastlabki ishlov berishning
tayyor mahsulot sifatiga ta’sirini o‘rgatish.
Kerakli jihozlar va materiallar. Kuzgi va qishki nav olmalar (1-4 nav);
konsentratsiyasi 0,15% bo‘lgan sulfid kislota eritmasi; 5-7 % li askorbin kislotasi; 4-5 %
li limon kislota; 10 kg gacha bo‘lgan siferblat tarozi, 0,2 kg gacha bo‘lgan texnik tarozi;
alyuminli yoki chinni chashka, pichoq, alyumin yoki emallangan kastryul, elektroplitka
yoki gaz plitasi, laboratoriya quritgichi yoki quritish shkafi, deraza oynasi, oq qog‘oz,
quritilgan mevalaming standarti.
Ishning nazariy asoslari: Meva-sabzavotlarni quritishda xom-ashyoni, texnologik
jarayon va chiqayotgan tayyor mahsulotni tartibli nazorat qilib borish zarurdir. Xom-
ashyoni to‘g‘ri qabul qilish va saqlash yo‘qotishlarning kamayishiga va ishlab
chiqarilayotgan mahsulotning sifat ko‘rsatkichini ortishiga olib keladi. Ishlab chiqarish
uchun zarur bo‘lgan xom-ashyoning sifat ko‘rsatkichlari uni tayyorlashda belgilanadi va
bunda standart talablarga tayaniladi.
Qabul qilingan mahsulotlarning laboratoriya tahlili
Maxsulotlarni qayta ishlash uchun korxonaga qabul qilishda eng asosiy omillardan
biri bu maxsulot tarkibi va orgonoleptik (xidi, rangi va ta’mi) ko‘rsatkichlari xisoblanadi.
Maxsulotlarni tarkibidagi qand va kislotalarini bir necha usullar yordamida aniqlanadi.
Ph metr, laknus qo-ozlar, binokullardan foydalaniladi. Ushbu usullar orqali aniqlangan va
ko‘rsatkichlari orqali meva va sabzavotlar tarkibidagi qand va kislota miqdorlari
aniqlanib quritish uchun tavsiya etiladi. Ushbu ko‘rsatkich shkalalari parametrlariga mos
kelmagan maxsulotlar quritish uchun yoki qayta ishlash uchun tavsiya etilmaydi. Agarda
quritish uchun olib kelingan maxsulot texnik davrda yetilib pishgan maxsulot bo‘lsa
quritilgan maxsulot xam yuqori sifatli eksportbob maxsulot olishga erishiladi.
Bundan tashqari biz maxsulotlarni quritish syexida quritish uchun tavsiya etilgan
maxsulotlarni shakli va tarkibini boyitish maqsadida maxsulotlarga eng oliy darajaga ega
bo‘lgan faol vitamin va moddalarda foydalandik ya’ni limon kislotasining 5-7-21 %
gacha bo‘lgan konsentrasiyalari va askorbin kislotasining 3-4-5-7 % gacha bo‘lgan
konsentrasiyalaridan foydalaniladi. Biz parashok ko‘rinishdagi askarbin kislotasining 10
litr iliq suv uchun 500-700 gr gacha qo‘shib yaxshilab aralashtirib maxsulotlar 5-10
minutgacha ushbu eritmaga solindi va quritish kamerasiga 1-lentaga lenta tezligini 25-30
tezlikda maxsulotlar joylashtirildi.
Lentaga mahsulotlarni quritish uchush joylashtirishdan oldin 1 va 2-lenta setkalari
yaxshilab yuvilib so‘ngra quritiladi. Agar Lentaning tozaligi inobatga olinmasa mahsulot
issiqlik ta’sir ettirilib quritish davrida maxsulot tarkibidagi shira va kislotalari lentadagi
boshqa maxsulot bilan yopishish orqali maxsulotlarni sifatiga juda katta salbiy ta’sir
ko‘rsatadi va iqtisodiy jixatdan zarar keltirishga olib keladi.
|
III. TADQIQOT NATIJALARI VA ULARNING MUHOKAMASI

|
III. TADQIQOT NATIJALARI VA ULARNING MUHOKAMASIBog'liq Mayizbop uzum navlarinini yetishtirish texnologiyasiIII. TADQIQOT NATIJALARI VA ULARNING MUHOKAMASI
3.1. Tok o’simligini o’suv davridagi fenologik kuzatishlar
Tok yil davomida o’sishi, rivojlanishi, hosil berishi kabi jarayonlarni o’z
ichiga oladi. Erta bahorda o’simlikda shira harakatidan boshlanib, so’ng kurtaklar
uyg’onadi; novdalar, barglar, to’pgullar rivojlanadi, tok gullaydi, kurtaklar
shakllnadi, g’ujumlanib rivojlanib pishadi, novdalar pishib yetiladi, o’sish to’xtab
barglar to’kiladi (xazon rezgi boshlanadi).
O’suv davri, asosan oltita fenalogik fazadan iborat: shira harakati;
kurtaklarni bo’rtishi va novdalarni o’sishi; gullash; g’ujumlarni tugishi;
g’ujumlarni o’sishi va pishishi; barglarni to’kilishi (xazonrezgilik). O’suv
davrining bunday fazalarga bo’linishi har bir fazada zarur agrotexnik tadbirlarni
belgilash, hosilni o’z vaqtida terib olish, shuningdek tokni qishga tayyorlash
imkonini beradi. Har bir fazani boshlanishi va davom etishi tashqi muhim
sharoitlari, nav xususiyatlari tok tuplarining yoshi kabi omillarga bog’liq.
Respublikamiz tabiiy iqlim sharoitlari uzumni barcha yo’nalishdagi navlarini
muvaffaqiyat bilan yetishtirish uchun juda qulay bo’lsada, ularni mintaqalar
bo’yicha joylashtirish muhim ahamiatga ega. Buning uchun esa navni biologik –
xo’jalik xususiyatlarini o’rganish lozim.
Tok navlarni o’suv davri, undagi fenalogik fazalarni atroflicha o’rganish
ularni o’tish muddatlarini bilish uzumdan mo’l va sifatli hosil olishga qaratilgan
agrotexnik tadbirlarni o’z vaqtida amalga oshirish imkonini beradi.
Biz o’z tajribalarimizda quritilgan uzummahsulotlari olish uchun uzumning
bir qator kimish va mayizbop navlarini Navoiy viloyati sharoitida o’sishi,
rivojlanish xususiyatlarini va o’suv finofazalarini o’tish muddatlarini o’rgandik.
2-jadval ma’lumotlaridan ko’rinib turibdiki, tuplarda kurtaklar bo’rtish va
gullash muddatlari standart navga nisbatan deyarli farq qilmadi. G’ujumlarni
pishishi bo’yicha navlar orasidagi farq deyarli 15 kunni tashkil etdi.
|
| |
-jadval 
Mayizbop uzum navlarida hosilli novdalar soni % hisobida

|
-jadval
Mayizbop uzum navlarida hosilli novdalar soni % hisobidaBog'liq Mayizbop uzum navlarinini yetishtirish texnologiyasi4-jadval
Mayizbop uzum navlarida hosilli novdalar soni % hisobida
№
Navlar nomi
Hosilli novdalar soni %
Jami uzum
boshli
novdalar
soni (dona)
1-uzum
boshli
novdalar
2-uzum
boshli
novdalar
3-uzum
boshli
novdalar
1.
Oq kishmish
(standart)
37.7
3.6
1.1
42,4
2.
Qora kishmish
41.3
3.9
-
45.2
3.
Pushti kishmish
39.8
3.7
-
43.5
4.
Xishrau kishmish
35.5
3.3
-
38.8
5.
Sultoni
36.2
7.7
-
43.9
6.
Andijon qorasi
43.2
8.3
-
51.5
7.
Qora janjal
39.8
8.9
-
48.7
8.
Rizamat
36.4
6.9
-
43.3
Quyidagi berilgan 5-jadval ma’lumotlarida uzum navlarining hosildor
novdalarga bog’liq holda hosildorligi keltirilgan bo’lib, bunga ko’ra kishmish
navlarida ya’ni standart nav Oq kishmish navida jami uzum boshlar soni 46008
donani, bitta uzum boshning o’rtacha og’irligi 235 gramm, hosildorligi 108,1 s/ga
ni tashkil etgan bo’lsa, Qora kishmish navida jami uzum boshlar soni 55451
donani, bitta uzum boshning o’rtacha og’irligi 255 gramm, hosildorligi 141,4 s/ga,
standart navga nisbatan 30,8% ga yuqori bo’lganligi aniqlandi. Pushti kishmish
navida jami uzum boshlar soni 48465 donani, bitta uzum boshning o’rtacha
og’irligi 235 gramm, hosildorligi 113,9 s/ga, ga teng bo’lib, standart navga
nisbatan 5,4% ga yuqori bo’lgangan bo’lsa, Xishrau kishmish navida biroz
boshqacharoq natija olindi, ya’ni jami uzum boshlar soni 39930 donani, bitta uzum
boshning o’rtacha og’irligi 357 grammni, hosildorligi 142,6 s/ga, gani tashkil etgan
xolda standart navga nisbatan 31,9% ga yuqori bo’lganligi aniqlandi.
|
| |
Individual (amaliy) usul - O`zbekiston respublikasi qishloq va suv xo`jaligi vazirligi samarqand qishloq xo`jalik...

61
tekshirishda, tahlil qilishda va bajarilgan ishning natijalarini baholashda ko’proq
ishtirok etadilar.
Loyihalar usulida ta’lim berishda faqat natijalar emas, balki jarayonning
o’zi ko’proq qimmatliroqdir. Loyiha individual bo’lishi mumkin, lekin
odatda, har bir loyiha o’quv guruhining birgalikdagi faoliyatining
muvofiqlashtirilgan natijasidir.
Loyiha bir fanga oid, fanlar orasida yoki fandan tashqari bo’lishi mumkin.
Loyiha ustida ishlash jarayonida, o’qituvchining faoliyati quyidagilardan
iborat bo’ladi: talabalarga axborot qidirishga yordam berish; o’zining axborot
manbai bo’lishi; butun jarayonni muvofiqlashtirishi; o’quvchilarni quvvatlashi
va taqdirlashi; uzluksiz qaytar aloqani qo’llab-quvvatlashi.
Suhbat, munozara, miyaga hujum, ishbilarmonlik o’yini.
Bular ta’lim oluvchilarning sermahsul faoliyat ko’rsatishlarini ta’minlovchi,
ta’limga muhokama qiluvchi va rivojlantiruvchi dars berish va o’qitish
usullaridir.
Tajribadagi mayizbop uzum navlarini hosildorlik ko’rsatkichlari

Bog'liq Mayizbop uzum navlarinini yetishtirish texnologiyasi
3.2. Tajribadagi mayizbop uzum navlarini hosildorlik ko’rsatkichlari Tok tupining hosildorlik ko’rsatkichlari shu yilgi pishib yetilgan
novdalardagi qishlovchi kurtaklarda shakllangan to’pgul murtagini miqdori va
ularning tinim davridagi holatini aniqlash yo’li bilan belgilanuvchi, o’simlik
organik mahsulotlari massasini ko’rsatuvchi, har bir tok tupi yoki bir gektar
maydondagi yetishtirilgan hosilni umumiy miqdori bilan belgilanuvchi (xo’jalik
hosildorligi), shuningdek eng oliy sharoitda qishki kurtaklarning 100% hosil berish
qobiliyatiga ega bo’lgandagina olinishi mumkin bo’lgan hosildorlik ko’rsatkichlari
ichidan amaliyotda oxirgi hosildorlik ko’rsatkichi ya’ni haqiqiy hosildorlik muhim
ahamiyat kasb etadi.
Shuning uchun biz tajribada o’rganilayotgan kishmish va mayizbop
navlarning hosildorlik koyeffisentini, ya’ni bitta hosilli novdadagi uzum boshlari
sonini va hosil berish koyeffisentini yoki tok tupidagi uzum boshlarini barcha
rivojlangan novdalarga nisbatini aniqladi. Navlarning hosildorligi yer birligiga
yoki 1/ga to’g’ri keladigan hoslli novdalar miqdoriga shu novdalardagi mavjud
uzum boshlar soniga va har bir uzum boshini o’rtacha og’irligiga bog’liq.
Yuqoridagi (3-jadval) ma’lumotlaridan ko’rinib turibdiki, uzum navlarida 1
ga yerga navlar bo’yicha rivojlangan novdalar soni standart nav Oq kishmish
navida 92266 donani tashkil etgan bo’lsa, Qora kishmish, Pushti kishmish va
Xishrau kishmishi navlarida bu ko’rsatkich 121133; 118400; va 81600 dona
ekandigi aniqlanib, bunda Oq kishmishga nisbatan Qora kishmish va Pushti
kishmish navlarida 28867-26134 donagacha ko’p bo’lsa, Xishrau kishmishida
aksincha 10666 donagacha kam bo’lganligi aniqlandi. Bundan ko’rinib turibdiki
46
standart nav Oq kishmishga nisbatan Qora kishmish va Pushti kishmish navlari
yaqqol ustunlik qildi.
Old yetaklovchi - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 71/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XOld yetaklovchi bo‘lgan avtomobil transmissiyasi quyidagilarni o‘z ichiga oladi (44-rasm):
* ilashish muftasi,
* uzatmalar qutisi,
* asosiy uzatma,
* differensial,
* yetakchi g‘ildirak uzatmasi.
44 rasm. Old yetakchi bo‘lgan avtomobilning transmissiyasi:
I -dvigatel, II-ilashish muftasi, III-uzatmalar qutisi, IV-asosiy uzatma, V-yetakchi g‘ildirak uzatmasi, VI-yetakchi g‘ildiraklar.
Orqa yuritmali avtomobillarda burovchi moment ilashish muftasi, uzatmalar qutisi, kardanli uzatma, yetakchi ko’prik orqali uzatiladi. Yetakchi ko’prikda asosiy uzatma, differensial va yarim o’qlar joylashgan. Oldi yuritmali avtomobillarda dvigatel ko’ndalang joylashtiriladi. Bu holda, dvigatel, ilashish muftasi, uzatmalar qutisi, asosiy uzatma va differensial bitta blokda joylashtiriladi.
Uyga vazifa:
Transmissiyaning vazifasi.
Transmissiyaning turlari
Umumiy tuzilishi.
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
U.Aminov ________
(Imzo)
“____”______20__yil
16. Mavzu: Bir va bir nechta yetaklovchi o’qli transmissiyalarning sxemalari.
O’QUV MASHG'ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ______ ta
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy mashg’ulot
|
|
|
| |
Uzatmalar qutisining turlari

|
Uzatmalar qutisining turlari
|
bet | 78/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XUzatmalar qutisining turlari: Uzatishlar sonini o‘zgartirish tavsifiga binoan uzatmalar qutisining pog‘onali, pog‘onasiz va aralash turlarga bo‘linadi. Yetakchi va yetaklanuvchi vallar orasidagi bog‘lanish tavsifiga asosan uzatmalar qutisi mexanik, gidravlik, elektrik, aralash, boshqarish usuli bo‘yicha esa avtomatik va avtomatik bo‘lmagan turlarga ajratiladi. Pog‘onali uzatmalar qutisi oldinga yurishdagi uzatishlar soni bo‘yicha farqlanadi (4 pog‘onali, 5 pog‘onali va h.k.).
Pog’onali mexanik uzatmalar qutisi.
Xozirgi zamon avtomobillarida asosan tishli mexanizmga ega bo’lgan pog’onali uzatmalar qutisi ishlatiladi. Bunday uzatmalar qutisida avtomobilning har xil yo’l sharoitida turlicha tezlik va tezlishishini ta’minlash uchun uzatish soni har xil qiymatga ega bo’lgan bir nechta juft tishli g’ildiraklardan, yani shesternyalardan foydalaniladi.uzatmalar qutisidagi vallarning umumiy soniga ko’ra ikki yoki uch vali, shuningdek surilma shesternya va sinxronizatorlarning soniga qarab esa ular ikki, u chyoki to’rt yo’lli bo’ladilar.
Yetakchi (A) va yetaklanuvchi (B) vallar.
1-yetaklovi val; 2-uzatmalar qutisining richagi; 3-vilkalari; 4-yetaklanuvchi val; 5-trasmission moyni to‘kish jumragi; 6-oraliq val; 7-qobig‘i.
Pog’onasiz mexanik uzatmalar qutisi.
Bunday uzatmalar qutisining qo’llanilishi chegaralangan oraliqda yo’l sharoitiga qarab ixtiyoriy uzatmalar sonini o’z-o’zidan ta’minlab avtomobilningyetakchi g’ildiraklaridagi burovchi momentni o’zgartirib beradi. Pog’onasiz uzatmalar qutisi ishlash uslubiga qarab mexanik, gidravlik, elektrik va aralashgan turlarga bo’linadi. Shu vaqtgacha aralashgan, yani gidromexanik uzatmalar qutisi keng tarqalgan bo’lib, u ikki g’ismdan, yani pog’onasiz gidrodinamik uzatma (gidrotransformator) va unga ketma-ket ulangan pog’ona mexanik uzatmalar qutisidan iborat.
Uzatishlar sonining o‘zgarishi.
|
| |
-jadval 
Tajribadagi mayizbop uzum navlarini o’suv fazalarini o’tish muddatlari

Bog'liq Mayizbop uzum navlarinini yetishtirish texnologiyasi
2-jadval Tajribadagi mayizbop uzum navlarini o’suv fazalarini o’tish muddatlari №
Navlar nomi
Fenofazalar o’tishi.
Kurtaklarni
bo’rtishidan
pishishgacha
bo’lgan davr
davomiylig
(kunlarda)
Kurtaklar
bo’rtishi
Gullash
G’ujuml
arni
pishishi
1.
Oq kishmish
(standart)
9.IV.
20.V.
15.VIII.
128
2.
Qora kishmish
8.IV.
19.V.
15.VIII.
129
3.
Pushti kishmish
9.IV.
20.V.
30.VIII.
143
4.
Xishrau kishmish
9.IV.
20.V.
30.VIII.
143
5.
Sultoni
6.IV.
20.V.135
15.IX.
162
6.
Andijon qorasi
8.IV.
20.V.
10.VIII.
124
7.
Qora janjal
8.IV.
20.V.
10.IX.
155
8.
Rizamat
9.IV.
20.V.
20.VIII.
133
Mayizbop navlarda bu ko’rsatkichlar, kurtaklar bo’rtish muddatlari standart
navga nisbatan 2-3 kun farq qildi. Gullash muddatlarida farq sezilmadi.
G’ujumlarini pishish davrida farqlar sezila boshladi, jumladan standart navga
nisbatan Andijon qorasi va Qora janjal navlari 10 kun oldin pishgan bo’lsa,
Rizamat navida bu ko’rsatkich aksincha, 5 kun kech pishganligi kuzatildi.
Vegetasiya davrlari ham turlicha ya’ni, standart navining pishguncha bo’lgan
vegetasiya davri 162 kunni tashkil etgan bo’lsa, Andijon qorasi navida bu
ko’rsatkich 124 kunni ko’rsatib, standart navga nisbatan 38 kunga qisqa bo’lgani
kuzatildi.
45
Qora janjal navida bu ko’rsatkich 155 kunni, Rizamat navida esa 133 kunni
tashkil etib, standart navga nisbatan 7 kundan 29 kungacha erta pishganligi
kuzatildi.
Shunday qilib Andijon qorasi va Rizamat navlarini hosili erta yetilganligi
sbabli ularni erta muddatda quritish imkonini beradi.
5-jadval - O`zbekiston respublikasi qishloq va suv xo`jaligi vazirligi samarqand qishloq xo`jalik instituti «Meva...

49
5-jadval
Mayizbop uzum navlarida uzum boshlar soni (donaga) hosildorligi,(s/ga)
№
Navlar soni
Hosilli novdalar soni
dona/ga
Jami uzum
boshlari
U
zu
m
b
o
sh
lar
in
i
o’rt
ach
a
og
’i
rl
ig
i (
g
)
Navlar
hosildorligi
1
-u
zu
m
b
o
sh
li
n
o
v
d
al
ar
2
-u
zu
m
b
o
sh
li
n
o
v
d
al
ar
3
-u
zu
m
b
o
sh
li
n
o
v
d
al
ar
D
o
n
a
%
s/
ga
A
n
d
o
za
g
a
n
is
b
at
an
,
(%
)
1
Oq kishmish
(standart)
38475
6488
1045
46008
100
235 108,1
100
2
Qora kishmish
46401
9050
-
55451 120,5 255 141,4 130,8
3
Pushti kishmish 40019
8446
-
48465 105,3 235 113,9 105,4
4
Xishau
kishmish
32808
7122
-
39930
86,8
357 142,6 131,9
5
Sultoni
35357
2562
-
37919
100
350 132,7
100
6
Andijon qorasi
40262
3905
-
44167 116,5 290 128,1
96,5
7
Qora janjal
36700
3598
-
40298 106,3 350 141,5 100,6
8
Rizamat
32434
2032
-
34466
90,9
420 144,7 109,5
Olingan
natijalargni tahlil qilsak, tajriba davomida eng past ko’rsatkichni
ko’rsatgan Xishrau kishmish navi hosildorlik jixatidan qolgan kishmish navlariga
nisbatan yuqori ko’rsatkichni ko’rsatdi. Biz bu natijaga asoslanib shuni aytishimiz
mumkinki, hosildorlikni qay darajada bo’lishi hosil novdalarga emas,
balki bir
uzum boshining og’irligiga bog’liq ekanligini ko’rishimiz mumkin.
Xushrau kishmishining bu xususiyatini uzumning biologik xususiyati deb
bildik.
Yuqorida
qayd etilgandek, hosildorlikni aniqlovchi muhim omillardan biri
uzum boshlarini o’rtacha og’irligidir. Mayizbop
uzum navlarida uzum boshini
50
o’rtacha og’irligi kishmishbop uzum navlariga nisbatan yuqori turdi. Mayizbop
navlardan olingan natijalarni tahlil qilganimizda standart
nav sifatida olingan
Sulton navida jami uzum boshlar soni 37919 donani, uzum boshlarini o’rtacha
og’irligi 350 grammni, hosildorligi 132,7 s/ga ni tashkil etgan bo’lsa, Andijon
qorasi, Qora janjal va Rizamat navlarida jami uzum boshlari soni 44167, 40298 va
34466 donani, uzum boshlarning o’rtacha og’irligi 290 g, 350 g va 420 gramm,
hosildorligi 128,1 s/ga, 141,5 s/ga va 144,7 s/ga
ni tashkil etib, Sultoni navga
nisbatan Andijon qorasi navi 0,5 s/ga kam hosil bergan bo’lsa,
Qora janjal va
Rizamat navlari standart navga nisbatan 0,6-9,5 s/ga yuqori hosil berganligi
aniqlandi.
Olingan ma’lumotlardan ko’rinib
turibdiki, bu navlarda ham kishmish
navlari kabi qonuniyat saqlangan holda yuqori
hosildorlik boshqa navlarga
nisbatan hosilli novdalar kam bo’lgan novdan olindi. Bu ko’rsatkich Rizamat uzum
naviga hos xislat deb bilish mumkin.
Tajribada uzum navlarining mexanik tahlili

51
6-jadval
Tajribadagi kishmishbop uzum navlarini mexanik tahlili
№
Navlar nomi
U
zu
m
b
o
sh
in
i
o’rt
ac
ha
og
’i
rl
ig
i
(g
)
U
zu
m
bo
sh
lar
d
ag
i
g’
uj
um
-
lar
d
o
n
as
i
so
n
i
Shingillar tarkibini
umumiy vazni
1
0
0
d
o
n
a
u
zu
m
g’u
ju
m
in
in
g
og
’i
rl
ig
i
Mev
as
iz
b
an
d
i
Sh
iras
i
va
et
i
Po
’s
tl
og
’i
1
Oq kishmish
(standart)
235
196
2.4
94.6
3.0
143
2
Qora
kishmish
255
122
1.7
94.1
4.2
222
3
Pushti
kishmish
235
308
2.5
92.2
5.3
186
4
Xishau
kishmish
357
87
2.1
95.2
2.7
358
Tajribadagi o’rganilgan uzumning mayizbop
navlarini uzum boshlarini
mexanik tahlili shuni ko’rsatadiki o’rganilgan kishmishbop
navlarda standartlash
uchun Oq ishmish navi olingan bo’lib, uning uzum
boshlarini tarkibini umumiy
vazni tahlili yoki mexanik tahlili mevasiz bandi 2.4, po’stlog’i 3.0, meva shirasi va
eti 94.6% ni tashkil qilgan bo’lsa, uzum boshini o’rtacha og’irlig 235 g, uzm
boshidagi g’ujumlar soni 196 dona, 100 dona g’ujumining og’irligi 143
g dan
iborat ekanligi aniqlandi. Bu navlar ichida eng ser
shira va ser etlisi Xishrau
kishmishi (95.2%) bo’lib, uning mevasiz bandi 2.1%, po’stlog’i 2.7 %, 100 dona
uzum g’ujumining soni 87 donadan iborat bo’ldi.
Shunday qilib uzumning mayizbop navlaridan
Xishrau kishmishi eng etdor
va sershira bo’lib chiqdi. Bu esa quritilgan mahsulotlar ya’ni kishmish olishda eng
asosiy ko’rsatkichlardan hisoblanadi.