Globus bilan ishlash texnologiyasi

Globus bilan ishlash texnologiyasi
Globus yerning kichraytirilgan modeli bо‘lganligi uchun unda
geografik xaritalarda uchraydigan xatoliklar bо‘lmaydi. U teng masshtabli,
tengburchakli va teng maydonli bо‘lgani uchun unda tasvirlangan
geografik borliq, voqea va xodisalar tо‘g‘ri va aniqligi bilan ajralib turadi.
Shuning uchun globuslar umumta’lim, о‘rta va oliy ta’limning deyarli
barcha predmetlarini о‘rganishda albatta qо‘llaniladi.
Globus yordamida о‘quvchilar ongida jahondagi yirik hududlarning
tasviri о‘lchamlari va maydoni haqida tо‘la va aniq tasavvurlar
shakllanadi. Faqat globusdagina daraja tо‘ri hech qanday xatoliklarsiz
tasvirlanadi, paralellar va meridianlar orasidagi masofa joydagi masofaga
mos keladi.
Globusdan tabiiy geografiya, iqtisodiy geografiya hamda amaliy
geografiya kurslari darslarini о‘tkazishda keng foydalaniladi.
Tabiiy geografiya darslarida quyidagi mavzularni о‘rganishda
globusdan foydalanish mumkin:
-Yerning shakli va о‘lchamlari;
-daraja tо‘ri. Qutblar, ekvator, meridianlar, paralellar, geografik
kengliklar va uzunlik;
-yrning о‘z о‘qi atrofida hamda Quyosh atrofida aylanishi va uning
oqibatlari;
-eng muhim ekspeditsiyalar, sayohatlar yо‘nalishi.
Nazorat savollari
1. Onlayn buxgalteriya?
2. Globus buxgalter ofisi?
3. Globus bilan ishlash texnologiyasi?
88
III-BOB. MOLIYA SOHASIDA AXBOROT KOMPLEKSLARI
VA TEXNOLOGIYALARI
3.1. Sug‘urta faoliyatida axborot tizimi va texnologiyalari
Sug‘urta faoliyatida axborot komplekslari haqida tushuncha, sug‘urta
faoliyatida axborot texnologiyalarining qо‘llanshi, sug‘urta faoliyatidagi
amaliy dasturiy paketlar (AMP), internet sug‘urta va online sug‘urtaning
ishlash texnologiyasi.
1-topshiriq.
Sug‘urta
faoliyatini
О‘zbekistonda
rivojlanish
tendentsiya-larini izohlang.
2-topshiriq. Internet sug‘urta texnologiyasini izohlang.
3-topshiriq. Sug‘urta faoliyatidagi amaliy dasturiy paketlar (AMP)dan
foyalanish texnologiyasi.
ADP, sug‘urta tizimi, klient-mijoz .
4-topshiriq. Keltirilgan matni о‘qib 5 minutlik esse yozing.
Sug‘urta faoliyati haqida tushuncha. Tabiiy va boshqa stixiyali kuchli
ta’siri natijasida yuzaga keladigan zararlarni qoplash, oldini olish hamda
ogohlantirish uchun maqsadli yо‘nalishdagi pul fondlarini shakllantirish va
ulardan foydalanish bilan bog‘liq iqtisodiy munosabatlar yig‘indisiga
sug‘urta deyiladi.
Sug‘urtaning xarakterli belgilari quyidagilardan iborat:
Sug‘urta riskining mavjudligi. Risk-sug‘urta munosabatlari paydo
bо‘lishining asosiy shartidir. Risk bо‘lmas ekan, sug‘urtaning bо‘lishi
mumkin emas. Riskning hajmi, miqdori ehtimollar nazariyasi va
matematik statistika usullari yordamida aniqlanadi.
Sug‘urta risklarini tahlil qilish ularni 2 ta yirik guruhga bо‘lishni
taqozo etadi.
1. Sug‘urtaviy.
2. Sug‘urtasiz.
Sug‘urta shartnomalarida о‘z aksini topgan risklar sug‘urtaviyrisklar
deyiladi.
Risk bahosining pulda ifodalanishi sug‘urta stavkasini tashkil etadi.
89
Risk doimiy kо‘rsatkich emas, balki u doimo о‘zgarib turadi. Bu
о‘zgarishlar iqtisoddagi va boshqa sohadagi о‘zgarishlar bilan
chambarchas bog‘liqdir. Sug‘urta tashkiloti riskning rivojlanishini, holatini
doimo kuzatish lozim, ya’ni tegishli statistic hisob olib borishi, yig‘ilgan
ma’lumotlarni qayta ishlashi va tahlil qilishi kerak.
Sug‘urta munosabatlarida quyidagi tomonlar qatnashadilar:
Sug‘urtalovchi – sug‘urta xizmatlarini kо‘rsatishga ixtisoslashgan va
tegishli litsenziyaga ega bо‘lgan yuridik shaxslar. Tadbirkorlik
faoliyatining muhim bо‘g‘ini hisoblanadi. О‘zbekiston Respublikasining
“Sug‘urta faoliyati tо‘g‘risida”gi Qonuniga kо‘ra, sug‘urta shartnomasiga
muvofiq, sug‘urta tovoni (sug‘urta puli) tо‘lovini amalga oshirish
majburiyatini oluvchi yuridik shaxs sug‘urtalovchi deb hisoblanadi.
Sug‘urtalovchilar turli mulk shakliga ega bо‘lishi mumkin (davlat
sug‘urta tashkilotlari, aksionerlik sug‘urta tashkilotlari hamda о‘zaro
sug‘urtalash jamiyatlari).
Sug‘urta faoliyatini olib boruvchi tashkilotlar davlat organlarining
tegishli litsenziyasiga ega bо‘lishi zarur.
Sug‘urtalanuvchi – sug‘urtalovchi bilan aniq sug‘urta munosabati
о‘rnatgan va tegishli sug‘urta mukofotlarini tо‘lovchi yuridik yokijismoniy
shaxs.
Sug‘urta vositachilari (sug‘urta brokerlari)-sug‘urtalovchi va sug‘urta-
lanuvchi о‘rtasida vositachilik fazifasini bajaruvchi yuridik shaxs. Maqomi
bо‘yicha vositachi;
sug‘urtalanuvchining manfaatlarini himoya qiladi. Kо‘rsatgan xizmat-
lari uchun vositachi sug‘urtalanuvchi emas, balki sug‘urta tashkilotidan
tegishli vositachilik haqini oladi.
5-topshiriq.“Sug‘urta polisi” sо‘ziga klaster yarating.
6-topshiriq. Keltirilgan matnni о‘qib 5 minutlik esseyozing.
Sug‘urta xizmatlari iste’molchilariga xizmat kо‘rsatish sohasida aynan
zamonaviy AKTlarni joriy qilinishi raqobatchilar bilan kurashda qо‘shim-
cha ustunliklarni beradi. Sug‘urta tashkilotlarida ERP tizimlaridan tashqari
CRM (customer relationship management) boshqaruv tizimlaridan hozirgi
kunda keng foydalanib kelinmoqda. CRM – strategiyalari mijozlarga
xizmat kо‘rsatish, savdo va marketing sohasidagi biznes jarayonlarni
90
avtomatlash-tirish va takomillashtirishga imkon beruvchi maxsus
texnologiyalar va das-turiy ta’minotlar majmuasi kо‘rinishida amalga
oshiriladi. Bu esa xizmatlar buyurtmachilariga eng optimal vaqt
mobaynida va eng qulay aloqa tarmoqlari orqali daromad keltiruvi takliflar
qilish imkoniyatini beradi.
Sug‘urta tarmog‘idagi hozirgi vaziyatda biznes tuzilishini aniq
darajada ishlab chiqish, risklarning real darajasini bexato baholash hamda
bu risklar bahosini mos holda belgilashga imkon beruvchi Business
Intelligence (BI) vositalaridan foydalanish lozimdir.
Business Intelligence(tadbirkor intellekt) tizimini sug‘urta tashkilot-
larida joriy qilish analitik axborotlar muhitiga tegishli bо‘lgan quyidagi
kо‘rsatkichlarni samarali ta’minlab beradi:
- Ma’lumotlarni о‘z vaqtida va aniq kiritish;
- Ma’lumotlar integratsiyasini amalga oshirish;
- Ma’lumotlarni interpretatsiya qilishning soddaligi;
- Ma’lumotlar mutanosibligi;
- Axborotlardan hamkorlikda foydalanish.
Sug‘urtachilar BusinessIntelligence turidagi dasturiy mahsulotlar yor-
damida quyidagi kо‘rinishdagi jarayonlarni amalga oshirib, bu ularga turli
vaziyatlardagi risklarni oldindan aniqlash va boshqarishga imkon beradi:
- manfaatlimijozlarnisaralabolish;
- bulib utgan yuqotishlarni taxlil qilish;
- mos kelishlikni tahlil qilish;
“Sug‘urta ishi” fanidan ma’ruza matni. Sug‘urtaning iqtisodiy
mohiyati, funktsiyalari va bozor sunosabatlaridagi о‘rni.
- muvofiklashtirilgan marketingdan foydalanish;
- kompaniya faoliyatini tahlil qilish.
Aynidamda sug‘urta kompaniyalarini institutsional rivojlantirishdagi
eng progressivAKT Internet-sug‘urta hisoblanadi.
Internet-sug‘urta-bu mijozni sug‘urta kompaniyasi (bevosita uzining
sayti orqali) bilan kelgusida zarur sug‘urta mahsulotini tanlash uchun
virtual muloqot qilish va о‘z navbatida joriy xizmatlarni namoyish qilish,
sug‘urta qoplamalarini olishni Internet-texnologiyalaridan foydalanib
amalga oshi-rishga imkon beruvchi moliyaviy bozor segmentidir.
91
Sug‘urta kompaniyalari birinchi bosqichda xususiy Internet saytlarini
yaratishlari lozim va bu elektron vizitka funksiyasini amalga oshirib, unda
mijoz bilan aloqalarni о‘rnatish yо‘llari haqidagi ma’lumotlar,
litsenziyalar, sotiladigan mahsulotlarning qisqacha tasniflari berib boriladi.
Keyingi bosqichda sug‘urta kompaniyalari о‘z Internet – vakolat
xonalarini rivojlantirish yо‘lida e’tiborlarini mukofotlarini onlayn-tо‘lovlar
orqali amalga oshirish, mijozni sug‘urta rо‘yxatiga kirishi va personllash-
tirilgan ma’lumotlarni yangilab borish kabiy о‘nalishlardagi sug‘urta
xizmatlariga qaratishlari lozim.
Ayni damda respublikamiz sug‘urta kompaniyalari Internet sug‘urta
segmentidagi Internet muhitida ikki yо‘nalishdagi biznes yechimlardan
biridan foydalanib faoliyat yuritish imkoniyatiga ega bо‘ladilar:
- Internetda sug‘urta biznesini tashkil qilish (virtual vakolat xonalar
ochish;
Internet orqali sug‘urta polislarini olish; sug‘urta shartnomalarini
Internet orqali kuzatib borish; barcha sanab о‘tilgan sug‘urta
kо‘rinishlarini birlashtiruvchi portallar)
- Internet bilan bog‘liq risklarni sug‘urta qilish (kiberjinoyatchilik;
electron qurilmalarni sug‘urta qilish; moliyaviy risklarni sug‘urta qilish;
turli kо‘rinishdagi javobgarliklarni sug‘urta qilish va boshqalar).
О‘zbekistonda
Internet
sug‘urtani
rivojlantirilishi
istiqbolli
ahamiyatga ega bо‘lib, О‘zbekiston Respublikasida 2003 yil dekabr oyida
qabul qilingan «Elektron raqamli imzo haqida», 2004 yil may oyida qabul
qilingan «Elektron tijorat haqida»,
«Elektron hujjat aylanish tizimi» haqidagi qonunlar bu tizimni
rivojlantirishning huquqiy asoslari hisoblanadi.
Yangi turdagi bunday xizmatlarni joriy qilish kelgusida sug‘urta
xizmatlari bozori hajmining о‘sishi, mijozlarga samarali va sifafali
xizmatlar kо‘rsatish, kompaniya daromadlarini о‘sishiga shu bilan birga
raqobat bardoshligini oshishi, sug‘urta kompaniyasini tashqi bozorda ham
samarali faoliyat yuritish imkoniyatlariga ega bо‘lishlariga xizmat qiladi.
|