F. Teylor edi. U.Teylor tizimining paydo bo'lishi bilan bog'liq

|
F. Teylor edi. U.Teylor tizimining paydo bo'lishi bilan bog'liq
|
bet | 3/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi F. Teylor edi. U.Teylor tizimining paydo bo'lishi bilan bog'liq.Uning fikricha bu, birinchi navbatda, ishchi harakatlarini ratsionalizatsiya qilishga, mehnat jarayonidan keraksiz harakatlarni yo'q qilishga va ishchining mehnat unumdorligi maksimal darajaga etgan ish tezligini amalga oshirishga qaratilgan edi. F. Teylor asarlarida psixologik masalalarga-kasb tanlash, mehnatni tartibga solish, asbobni ishchiga moslashtirishga ham ma'lum darajada e'tibor berildi .
F. Teylor tadqiqotlarini F. Gilbert samarali davom ettirdi . U universal mikro harakatlar (terbliglar) g'oyasini ilgari surdi, ularning kombinatsiyasidan har qanday ishlab chiqarish operatsiyasini ko'rsatish mumkinligini isbotladi. Bundan tashqari, F. Gilbert mehnat jarayoni boshlanishidan oldin uni o'rganish zarurligini asosladi ya'ni uning dizayni muxim ekanligini ko’rsatdi. Bu gʻoyalar G.Ford zavodlarida joriy qilingan boʻlib mehnat unumdorligini keskin oshirish imkonini berdi.
G'arb mamlakatlarida ham XX-asr boshlarida paydo bo'lgan psixotexnika doirasida mehnatni psixologik o’rganish amalga oshirildi . Uning vazifasi mehnatni psixologik vositalar bilan ratsionalizatsiya qilishni amalga oshirish, inson xatti-harakatlari qonuniyatlaridan insonga maqsadga muvofiq ta'sir qilish va uning xatti-harakatlarini tartibga solishdan iborat edi. Psixotexnika rivojlanishining zaruriy sharti differensial psixologiyada odamlarning individual farqlarini o'rganish edi. Ushbu farqlarni o'rganish va ulardan sanoat va armiyadagi kasbiy tanlov uchun foydalanish psixotexnikaning eng muhim vazifalaridan biriga aylandi. Kasbyi tanlashning asosiy metodi testlar edi. Ulardan foydalanish tug'ma qobiliyatlar g'oyasiga va har qanday kasb uchun insonning aniq, taqdiri tamoyiliga asoslangan edi. Psixotexnikaning asosiy kamchiliklari bir-biriga bog'liq bo'lmagan va o'zgarmas xususiyatlar to'plami sifatida harakat qilish qobiliyatini mexanik tushunish edi.
1920-yillarning oxirida ishlab chiqarish sharoitlarini optimallashtirish va mehnat qurollarini loyihalashga katta e'tibor berila boshlandi. 1918 yilda V.M. Bekhterev boshchiligida Petrogradda Miya va aqliy faoliyatni o'rganish instituti tashkil etildi, uning dasturida mehnat muammosi asosiy masalalardan biriga aylanadi. Bexterev institutda mexnat laboratoriyasini tashkil qiladi, u o'zi mehnatning shaxsga, uning nevrotik holatiga ta'sirini eksperimental o’rganish bo’yicha tadqiqotlar olib boradi. O'z asarlarida u bir necha bor inson mehnat faoliyatini har tomonlama o'rganish g'oyasini ilgari surgan.
1920 y Markaziy mehnat instituti (MMI) tashkil etildi. Institutda A.K. Gastev boshchiligida insonning biologik va psixologik xususiyatlarini hisobga olgan holda ta'lim va mehnatning oqilona metodlarini standartlashtirish bo'yicha bir qator masalalar hal qilindi. Gastev innovatsion "mehnat munosabati" kontseptsiyasini ilgari surdi. I.M. Sechenov va I.P.Pavlovning g'oyalaridan foydalanish orqali u mehnat jarayonida insonning harakat faoliyatini tashkil etish, uning harakatlarining tuzilishi haqida g'oyalar tizimini ishlab chiqdi. Gastevning "ijtimoiy muhandislik mashinasi"ni yaratish g'oyasi katta qiziqish uyg'otdi, ya'ni inson imkoniyatlariga to'liq mos keladigan va mehnat unumdorligini oshirish muammosi ishlab chiqarish va ishlab chiqarishda insoniy sharoitlarni yaratish bilan bir vaqtda hal etiladigan texnologiya. inson muhitida normal qulaylikni ta'minlash edi. Gastevning ushbu g'oyasi zamonaviy muhandislik psixologiyasida muhandislik-psixologik dizaynni amalga oshiriladi.
1920-yillarda koʻplab yirik sanoat va transport korxonalarida psixotexnika laboratoriyalari tashkil etildi. Asosiy e'tibor kasb tanlov ustida ishlashga qaratildi. Zamonaviy muhandislik va psixologik ishlanmalarning prototipi bo'lgan bir qator ishlar ham amalga oshirildi. Jumladan, yozuv mashinkasi klaviaturasida harflarning eng oqilona joylashishini tanlash, reaktsiya vaqtini hisobga olgan holda, aviatsiya asboblari va samolyot kabinasining joilashuvi, tarozilarini ratsionalizatsiya qilish, haydovchining ish joyini tashkil qilish bo'yicha ishlar va boshqalar. Bu ishlar S. G. Gellershteina, I.N. Shpilreina, N.V. Zimkina va boshqa olimlar boshchiligida amalga oshirildi.
Muhandislik psixologiyasining rivojlanishi uchun real ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlar 50-yillarning oxirlaridagina vujudga keldi. Uning jadal rivojlanishi 1959 yilda, Leningrad davlat universitetida B.F. Lomov va birozdan keyin Moskvada V.P. Zinchenko mamlakatda muhandislik psixologiyasi bo'yicha birinchi tadqiqot laboratoriyalari yaratildi. Ularning yaratilishi muhandislik psixologiyasining jadal rivojlanishiga katta turtki berdi. Keyin boshqa tashkilotlarda muhandislik psixologiyasi laboratoriyalari va guruhlari yaratiladi.
|
| |