Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б Pdf ko'rish
|
bet | 184/194 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #272877 |
Bog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
SAVOD O‘RGATISH DAVRINI TASHKIL ETISHGA ZAMONAVIY YONDASHUV
Latipova Dilfuza Hamrayevna
Navoiy viloyati Karmana tumaniga qarashli
9 – umumiy o‘rta ta’lim maktabining
boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi
Annotatsiya:
maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga savod o‘rgatishning umumiy
qonuniyatlari yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
savod, tayyorlov bosqichi, tovush, alifbo.
Savod o‘rgatish darslari o‘quvchilarning umumiy kamolotiga, ularda do‘stlik, o‘rtoqlik kabi
xislatlarni milliy qadriyatlarni shakllantirish, jamoa ichida o‘zini boshqarish, mehnatsevarlik,
halollik, rostgo‘ylik, o‘qishga ongli munosabatda bo‘lish kabi ijobiy xususiyatlarni tarbiyalashga
ko‘maklashuvi lozim. Savod o‘rgatish davri sentyabrdan dekabrgacha davom etadi. Savod
o‘rgatish jarayoni ikki davrni: alifbogacha tayyorlov davri va alifbo davriga ajratiladi. Tayyorlov
davri ikki bosqichga bo‘linadi:
- tovush – harf o‘rganilmaydigan bosqich;
- unli tovushlar va harflar o‘rganiladigan bosqich.
Alifbo davri o‘rganiladigan tovush va harflar, so‘zlarning va bo‘g‘inlarning tuzilishi, murakk-
ablik darajasiga ko‘ra 3 bosqichga bo‘linadi. Bu davrda bolalarning fonematik eshitish qobiliyat-
lari o‘stiriladi, o‘quvchilarning atrof-muhit haqidagi tasavvurlari boyitiladi. Boshlang‘ich ta’lim-
da o‘qish va yozishga o‘rgatish tilshunoslik, pedagogika, adabiѐtshunoslik va metodika sohasida
erishilgan yutuqlarga asoslangan, takomillashgan hozirgi zamon analitik-sintetik tovush metodi
vositasida amalga oshiriladi hamda o‘quvchilar nutqini rivojlantirishni nazarda tutadi. Darsda
o‘quvchilar gapni so‘zlarga, so‘zni bo‘g‘inlarga, bo‘g‘inni tovushlarga ajratadilar, so‘zdagi to-
vushlarni tartibi bilan aytishni o‘rganadilar, o‘rganilgan tovushlarni o‘zaro bog‘lab so‘z tuzish
va o‘qish yuzasidan mashq qiladilar. Bolalar tovushlarni yozuvda harf bilan ifodalash, harflardan
bo‘g‘in va so‘z tuzishga, ularni o‘qishga o‘rganadilar. Gap va bog‘lanishli matnni ongli, to‘g‘ri,
bo‘g‘inlab ravon o‘qish, so‘ngra so‘zni butunicha sidirg‘a o‘qish malakasini egallaydilar. O‘qu-
vchilarni o‘qish va yozishga o‘rgatish baravar olib boriladi. Yozuvda tovushlarni harflar bilan
belgilashga, harflar va bo‘g‘inlardan so‘z tuzishga, so‘z va gaplarni yozma to‘g‘ri shakllantir-
ishga, talaffuzi bilan yozilishida farq qilmaydigan so‘zlarni va qisqa gaplarni eshitib yozishga,
gapning birinchi so‘zini, kishilarning ismini, shahar, qishloq, ko‘cha nomlarini, ayrim hayvon-
larga atab qo‘yilgan nomlarni bosh harf bilan yozishni bilib oladilar.
Savod o‘rgatish darslarida o‘quvchilarning boshqalar nutqini diqqat bilan tinglash va nima
haqida gapirayotganini tushunib olish ko‘nikmalari o‘stiriladi. Bolalar sinfdoshlari oldida
gapirishga, o‘qituvchining savollariga javob berishga, topshiriqlarni mustaqil bajarishga, bilmagan
va o‘zlari qiziqqan narsalar to‘g‘risida so‘rab bilib olishga, o‘qiganlarini qayta hikoyalashga,
o‘zlari kuzatgan, ko‘rgan kinofilmlar hamda eshitgan va o‘qigan hikoya, ertaklari, kuzatgan
rasmlari haqida hikoya qilib berishga o‘rganadilar. Savod o‘rgatish davrida o‘quvchilar olgan
bilim va hosil qilingan ko‘nikmalar birgalikda o‘qish jarayonida maxsus sinfdan tashqari o‘qish
mashg‘ulotlarida bolalar adabiyoti namunalari bilan tanishtirishga tatbiq etiladi. Savod o‘rgatish
davrida sinfdan tashqari o‘qish haftada bir marta o‘tkaziladi va unga o‘qish darslarining ikkinchi
qismidan 15- 20 daqiqa ajratiladi.
O‘qish va yozishga o‘rgatish darslarida bolalar ruhiyatini hisobga olgan holda ish turlarini
mukammallashtirish talab etiladi, dam olish mashqlari o‘tkaziladi. Metodik qo‘llanmalarda berilgan
didaktik o‘yinlardan foydalanib, bir turidan boshqa turiga o‘tiladi va o‘quvchilar toliqishining
oldi olinadi. Savod o‘rgatish davrida o‘quvchilar o‘qituvchi rahbarligida tabiatdagi o‘zgarishlar,
kishilarning turli mavsumda bajaradigan mehnatlarini kuzatadilar va shular asosida hikoya
tuzishni o‘rganadilar. Bu davrda olib boriladigan barcha ishlarda oila va maktab hamkorligining
uzviyligi, o‘zaro muomala madaniyati alohida ahamiyat kasb etadi. Savod o‘rgatish davrida
o‘qish va yozish harakatini maqsadga muvofiq ravishda bajara olish o‘qish va yozish ko‘nikmasi
deyiladi. Bu ko‘nikma bilimni talab qiladi, chunki har qanday ko‘nikma bilimsiz shakllanmaydi.
Bilim ko‘nikmaga aylanmagan bo‘lishi mumkin. Masalan, bola v harfining elementlarini, yozuv
chiziqlari orasiga qanday joylashtirilishini bilib, uni daftarda yoza olmasligi yoki o‘quvchi harflarni
|
| |