nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Namunaviy topshiriqlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 100/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриNamunaviy topshiriqlar
"Kuz sahovati", "Bahorgi ishlar", "Kapalaklar raqsi", "O’rik gulladi", "Elkanli qayiqlar", "Kuzgi shudgor", "Qahraton qish", "Varrak uchirish", "Ikki echki", "Sholg’om", "Mosh boshqa maqtanmaydi" nomli hikoyalar asosida rasm ishlash.
b) Dekorativ kompozitsiya (6 soat)
- o’quvchilarning tasviriy malaklarini o’stirish; yo’lsimon naqshlarning xususiyati bilan tanishtirish;
bo’yoqni suv bilan eritish va u bilan kerakli yuzalarni tekis bo’yash;
mo’yqalamning uchi bilan ishlashga o’rgatish; naqsh unsurlarining takrorlanishi yoki qaytarilishi (shakli va rangi jihatidan) to’g’risida ma’lumot berish; ertak va hikoyalarning mazmuniga mos holda rasm ishlash yuzasidan dastlabki tushunchalar berish va amaliy ishlarni bajarishga o’rgatish;
o’quvchilarda shakl va rangni sezish hislarini o’stirish;
naqshlarning go’zalligini his qilishni rivojlantirish; tabiiy materiallar va rangli qog’ozlardan kesish, qirqish va yopishtirish orqali turli dekorativ bezaklar, naqshlar tuzishga o’rgatish.
Rangshunoslik yuzasidan esa quyidagi vazifalar amalga oshiriladi:
o’quvchilarni asosiy va hosila ranglar bilan tanishtirish; asosiy va hosila ranglar haqida tushuncha berish, asosiy ranglarning tuslarini (masalan, och qizil, qizg’ish, to’q qizil va h.k.) suv bilan aralashtirish orqali rang hosil qilishga o’rgatish;
asosiy ranglarni o’zaro aralashtirish orqali hosila ranglarni (yashil, binafsha, zarg’aldoq ranglar) topa bilish malakalarini rivojlantirish;
asosiy va hosila rang tuslarini tevarak-atrofdagi narsalardan topa bilish va nomlarini ayta bilishga o’rgatish;
Namunaviy topshiriqlar
Geometrik shakllardan, barglar, gullarning tasvirlaridan yo’lsimon va kvadrat shaklida naqshlar ishlash. Qog’ozdan yasalgan (bolalar uchiradigan) "Laylak"ni badiiy bezash. Tabiiy materiallardan (barglar, o’t-o’lanlar, gullar, meva va sabzavot urug’lari va h.k.) hayvon va qush tasvirlarini ishlash, naqshlar tuzish. Mo’yqalam bilan ishlash yuzasidan mashqlar bajarish.
|
| |
Kasb tanlashga yo`llash - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 99/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Kasb tanlashga yo`llash: kasb tanlashga doir reja tuzishni, kasb tanlashda shaxs kasbiy qiziqish, moyillik va qobiliyatlarini e`tiborga olish, kasb tanlashdagi onglilik va mustaqillik, kasblarning murakkablik omillarini, kasbga yaroqlilikni belgilash va kasbga moyillikni tarbiyalash usullarini tahlil qilish.
“Servis xizmati” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi: xalq hunarmandchiligiga oid tanlangan bitta kasb-hunar turini tavsiflashni, xalq hunarmandchiligining tanlangan yo`nalishi bo`yicha mahsulot tayyorlashda uning tashqi shakli uzviyligi va yaxlitligini ta`minlash.
|
| |
Namunaviy topshiriqlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 104/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриNamunaviy topshiriqlar
Yo’lsimon va kvadrat shakldagi naqsh namunalaridan ko’chirish. Turli narsalar sirtini bezash uchun mustaqil ravishda yo’lsimon va kvadrat shaklda naqshlar ishlash. S. Abduqahhorning “Uch jo’ja va o’rdakcha“ she’ri, “Qish ertagi”, “Musavvir Qorbobo”, xalq ertaklaridan "Maqtanchoq quyon", “Bo’ri bilan tulki”, “Qizg’anchiq it”, “Bo’ri va echki” kabi she’r, hikoya va ertaklar asosida rasm ishlash.
v) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi (6 soat)
- loy va plastilin yordamida o’quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini o’stirish;
sodda mazmundagi kompozitsiyalar tuzishni o’rgatish;
o’quvchilarning dekorativ haykaltaroshlikning o’ziga xos xususiyatlariga doir bilimlarini mustahkamlash;
bolalarning mustaqil ravishda ijod qila olish qobiliyatlarini o’stirish.
Namunaviy topshiriqlar
S. Abduqahhorning “Uch jo’ja va o’rdakcha” she’ri, shuningdek, “Bo’ri bilan quyon” xalq ertagiga doir, shuningdek puflab chalinadigan hushtak o’yinchoqlarni loydan dekorativ haykalchalarini yasash.
Foydalanish uchun tavsiya etiladigan tasviriy san’at
asarlarining ro’yxati:
N. Karaxan. “Yoz oqshomi”, “Bug’doyzor”; O’. Tansiqboev “Tog’dagi qishloq”, “Oqshom”, “Issiqko’l oqshomi”; M. Novikov “Turkistonda qish”;Z. Inog’omov “Bahor”, “Arpa”; G’. Abdurahmonov “Paxtakor stadioni”; R. Temurov “Paxta dalasida”, “Oqshom”; Sh. Abdurashidov “Baxmalda yoz”; I. Haydarov “Saraton”; P. Benkov “Registonda ilk bahor”; I. Limakov “Bizning ko’cha”; M. Novikov “Qish manzarasi”; K.Cheprakov “Mehmonga”; O. Tatevosyan “Bog’ yo’li”; K. Yusupov “Hunarmandlar shahri”.
3-sinf
Borliqni idrok etish (3 soat)
Borliqni idrok etish mashg’ulotlarining vazifalari quyidagilardan iborat:
Qish faslidagi tabiat manzaralarining go’zalliklarini, uning o’ziga xos xususiyatlarini idrok etish; tevarak-atrofdagi va tabiatdagi afsonaviy go’zalliklarni ko’ra bilish va idrok etish; daraxt shoxi va ildizlaridagi qor uyumlari va bulutlardagi turli shakllarni ko’ra bilishga o’rgatish, kuzatuvchanlikni, fantaziyani, obrazli tafakkurni rivojlantirish; dekorativ qush va hayvonlarni, baliqlarning o’ziga xos ranglarini, tuzilishidagi go’zalliklarni idrok etishga o’rgatish; shahar va qishloq ko’rinishlarini o’ziga xos jihatlari bilan tanishtirish.
|
| |
Kasb tanlashga yo`llash - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 98/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Kasb tanlashga yo`llash: kasb tanlashga doir reja tuzishni, kasb tanlashdagi xatolar va qiyinchiliklarni, kasbni to`g`ri tanlashning mohiyati va istiqbolini, kasb tanlashda shaxs, kasbiy qiziqish, moyillik va qobiliyatlarini e`tiborga olish, kasb tanlashdagi onglilik va mustaqillik, kasblarning murakkablik omillarini tahlil qilish, kasbga yaroqlilikni belgilash va kasbga moyillikni tarbiyalash usullarini bilish.
“Servis xizmati” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi: hunarmandchilik mahsulotlarini tashqi shakli uzviyligi va yaxlitligi ta`minlanishiga ko`ra baholashni, kompozitsion yaxlitlikni, xalq hunarmandchiligiga oid tanlangan bitta kasb-hunar turini tavsiflashni, xalq hunarmandchiligining tanlangan yo`nalishi bo`yicha mahsulot tayyorlashda uning tashqi shakli uzviyligi va yaxlitligini ta`minlay olish.
Ishlab chiqarish asoslari: zamonaviy ishlab chiqarishning bozor munosabati bilan uzviyligini, gazlamaga ishlov berish texnologiyasi va pazandachilik asoslari yo`nalishlari bo`yicha ishlab chiqarish, uning mohiyatini, ishlab chiqarishni tayyorlashga oid texnologik hujjatlar ro`yxati va ularning mazmuni, maktab atrofidagi ishlab chiqarish korxonalarida qo`llanilayotgan ishlab chiqarish texnologiyalari, ularda shakllangan tejamkorlik tizimi, mehnat unumdorligini hisoblash va oshirish yo`llarini, texnologiya asosida mahsulot namunasini tayyorlay olish.
|
| |
Mavzu: № 10. Adobe Photoshop dasturida matn va konturlar bilan

169
Show Bounding Box (Показать габаритную рамку) asbobiga bayroqchani
o‘rnating
Layers (Слои) asbobi orqali kerakli qatlamni belgilang. Ekranda tekst
qatlami aks etadi.
Yakka xolda kiritilgan jumla va so‘zlarni quyidagicha o‘zgartirish mumkin:
La
yers (qatlam) oynasiga jumlani kiriting va
Edit (Правка) menyusidan
Free
Transform (Произвольная трансформация) buyrug‘ini tanlang;
Sichqoncha bilan tekst oynasini kerakli shaklni olguncha surib boring bu vazifani
boshqa asboblar yordamida ham bajarish mumkin.
«Adobe PhotoShop» programmasi tasvirlar ustiga matnlarni kiritish uchun
yana bir keng imkoniyatni ochib beradi. Тasvir ustiga matn kiritish uchun asboblar
panelida maxsus "Текст" asbobi mavjud. Bu asbob asosan tasvirga turli matnlarni
kiritish uchun xizmat qiladi.
"Текст" asbobi tarkibida
"Тeкст-маска",
"Вертикалный текст" kabi asboblar yashiringan. Bu asboblar aktivlashtirilib,
tasvir ustida bir marta bosilishi bilan yangi "Текстовой инсттрумент" darchasi
hosil bo‘ladi. Bu asboblar faqat matnlarni tuzish uchun xizmat qiladi. Uning
yordamida mavjud matnlarni taqrirlashning iloji yo‘q.
Namunaviy topshiriqlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 105/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриNamunaviy topshiriqlar
Mo’jizakor tabiat ko’rinishlarini idrok etish. Shahar ko’chalarini idrok etish. Hayvon va qushlarni, baliqlarni idrok etish. "Yozgi ishlar" mavzusida suhbat o’tkazish.
Naturaga qarab tasvirlash (13 soat)
Naturaga qarab tasvirlash mashg’ulotlarining vazifalari quyidagilardan iborat:
a) Naturaga qarab rasm ishlash (7 soat)
Alohida narsalarning rasmini ishlashda uni qog’oz yuzasida to’g’ri joylashtirishga doir bilim va malakalarni mustahkamlash, o’rgatish; narsalarning asliga qarab rasm ishlashda imkoni boricha ko’proq rang va ularning tuslaridan foydalanishga odatlantirish; simmetrik shakldagi narsalarni chizishda o’q chizig’idan foydalanishga o’rgatish; turli shakldagi narsalarning tuzilishini ko’ra bilishga o’rgatish; rasm ishlash malakalarini rivojlantirish; naturaning shakli, rangi, o’lchovlari, o’lchov nisbatlari, narsa bo’laklarining o’zaro bog’liqligini ko’ra bilishga va ularning xarakterli tomonlarini rasmda tasvirlay bilishga o’rgatish.
Namunaviy topshiriqlar
Olma, uzum, anor, behi kabi mevalarni, momaqaymoq, binafsha, lolaqizg’aldoq kabi gullarni, shuningdek kapalak, ninachi, tillaqo’ng’iz, kabi hashorotlarni, qaldirg’och, sa’va kabi qushlarni o’ziga qarab alohida rasmini ishlash. 2-3 mevalardan tashkil topgan oddiy natyurmortlarning rasmini ishlash.
b) Naturaga qarab haykal ishlash (6 soat)
Naturaning (narsa, qush, hayvonlar) shakli, hajmi, tuzilishidagi o’ziga xos muhim tomonlarini ko’ra olish va ularni loy yoki plastilindan tasvirlash yuzasidan malakalarni mustahkamlash; loy va plastilin, stek bilan ishlashni yanada rivojlantirish; naturaning xarakterini nazarda tutib haykal ishlashning u yoki bu usulidan foydalanish, qo’l bilan paypaslash (butun bo’lakdagi loydan ortiqcha joylarini olib tashlash, ayrim bo’laklarni ulash) yuzasidan olingan malakalarni mustahkamlash.
Namunaviy topshiriqlar
O’yinchoq kosmonavt, qo’chqor, qo’y, turna, ot, xo’tik, ho’kiz kabilarning haykali va releflarini ishlash.
|
| |
v) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi

|
v) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi
|
bet | 101/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриv) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi (6 soat)
- o’quvchilarda ijodiy qobiliyatlarni o’stirish;
loy va plastilin bilan ishlash malakalarini rivojlantirish;
narsalarning hajmi, shaklini his qilish hamda ularni tasvirlash, chamalash qobiliyatlarini o’stirish;
ma’lum bir mazmunni haykaltaroshlikning ifodalilik vositalari yordamida tasvirlashga o’rgatish.
Namunaviy topshiriqlar
"Tovuq va jo’jalar", "O’rdak va o’rdakchalar" mavzusida kompozitsiyalar ishlash. "Sabzavot va mevalar", "Ajdarho", "O’yinchoq toychoq", puflab chalinadigan "O’yinchoq hushtak" mavzularida dekorativ haykallar ishlash.
Foydalanish uchun tavsiya etiladigan tasviriy san’at
asarlarining ro’yxati:
N. Karaxan “Oltin kuz”; B. Jalolov “Usta ayol”; I. Haydarov “Oltin kuz”; O’. Tansiqboev “Tog’da kuz”; “O’zbekistonda mart”; “Yusufxona”; “Jonajon o’lka”; K. Bogoduxov “Qorasuvda bahor”; P. Temirov “Bibixonim hovlisida bahor”; Z. Inog’omov “Bahor”; “Choyga”.
2 – sinf
Borliqni idrok etish (3 soat)
Borliqni idrok etish mashg’ulotlarining vazifalari quyidagilardan iborat:
o’quvchilarning borliq haqidagi tasavvurlarini boyitish hamda chuqurlashtirish, yil fasllaridagi manzara va kayfiyatga (quvonchli, g’amgin, hayolchan, tashvishli) nisbatan sezgirligini oshirish;
bolalarda jonajon tabiatga bo’lgan muhabbat tuyg’usini rivojlantirishga erishish; uning go’zalliklarini qadrlash tuyg’usini tarkib topdirish;
yil fasllarining o’ziga xos go’zalligini ko’ra bilishga o’rgatish;
hayvonot olamining turli-tumanligi bilan tanishtirish.
O’quvchilarning borliq haqidagi tasavvurlari va tushunchalarini boyitish maqsadida turli fasllarda tabiat qo’yniga sayrlar tashkil etiladi. Sinfda yil fasllariga doir slaydalar, reproduksiyalar ko’rsatiladi. Kuzatilgan tabiat manzaralarini xotiradan rasmlarini chizadilar. Tabiatni kuzatish jarayonida bolalarning e’tibori odamlar, daraxtlar, uylar, bulutlar, hayvonlar, qushlar va ularning o’ziga xos shaklga ega ekanligiga, qaratiladi. Hayvonlar, qushlar, baliqlarning slayd va suratlarini kuzatish orqali ularning rasmlari chizdiriladi. Bular o’z navbatida o’quvchilarning mavzu asosida rasm chizish borasidagi tasavvurlari, tushunchalarini boyitib boradi.
|
| |
v) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi

|
v) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi
|
bet | 110/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриv) Haykaltaroshlik kompozitsiyasi (6 soat)
Haykaltaroshlik kompozitsiyasini ishlaganda undagi detallarni o’zaro bog’langan holda tasvirlashga o’rgatish; xalq hunarmandlari kabi o’yinchoqlar yasash va bezashga o’rgatish, dekorativ relef ishlash malakalarini rivojlantirish; hajmli dekorativ o’yinchoqlarning haykallarini badiiy bezashda mo’yqalam va bo’yoqlar bilan ishlash malakalarini yanada o’stirish.
Namunaviy topshiriqlar
“Afsonaviy dev”, “Poyga”, “Xokkey o’ynayotgan bola” mavzusida (jamoa bo’lib va shaxsiy) haykallar ishlash.
Foydalanish uchun tavsiya etiladigan tasviriy san’at
asarlarining ro’yhati:
A. Abdullaev “Shahlo” portreti; A. Mirzaev “To’y”; J. Umarbekov “Qo’shiq”; A. Mirsoatov “G’azalkent chiroqlari”; Z. Inog’omov “Kuz”; O’. Tansiqboev “Chorvoq qurilishida”; J. Quttimurodov “Sohibjamol”; T. Muhamedov "Uch og’a ini botirlar", "Namaki" ertaklariga ishlangan illustrasiyalar; Q. Basharov “O’zbekistonning qo’shiq va o’yinlari”, “Hosil bayrami”; M. Nabiev “Zahiriddin Muhammad Bobur” portreti; R. Choriev “Oq tulporlar”; B. Jalolov “Ibn Sino”; I. Haydarov “O’zbekiston kuzi”; A. Boymatov “Abu Ali Ibn Sino”; M. Musaboev “Mirzo Ulug’bekka o’rantilgan yodgorlik”; D. Gorlov. I.Yefimov, A. Komarov, V. Vatagin, L. Kazbekovlarning qush va hayvonlarni tasvirlovchi rasmlari.
5-sinf
1 - CHORAK (9 soat)
Tasviriy san’atning ifodaviy vositalari
Tasviriy san’atning ifodaviy vositalari, qalam tasvir-badiiy ijod asosi sifatida, oq-qora grafikaning tasviriy-ifodaviy vositasi, hajm-haykaltaroshlik asosi, rangtasvir xususiyatlari.
2 – CHORAK (7 soat)
Tasviriy san’atda tabiat tasviri
San’atning mohiyatini anglash tasviriy faoliyatning asosidir,
rangtasvirda manzara, grafikada manzara, tasviriy san’atda animalistik janr.
3 - CHORAK (10 soat)
Buyumlar dunyosiga munosabat
Rangtasvirda natyurmort, grafikada natyurmort, natyurmort-rangtasvir kartinalarining bir qismi sifatida.
|
| |
LABORATORIYA MASHG‘ULOT № 7 - Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo`nalishi

184
LABORATORIYA MASHG‘ULOT № 8
Mavzu: CorelDrawda polygon uskunasi bilan ishlash.
ISHNING MAQSADI: Talabalarda Polygon instrumenti bilan ishlashga
o‘rgatish.
TOPSHIRIQ:
1. CorelDraw dasturi polygon instrumenti haqida ma`lumot bering.
2. CorelDraw dasturi polygon oynasini yuklang.
3. CorelDraw dasturi turli xildagi poylgon (ko‘pburchak)lar yarating.
4. CorelDraw dasturi polygon instrumenti yordamida ko‘pburchak uchlari
ko‘paytiring.
5. Poylgon instrumenti yordamida yaratilgan ko‘pburchaklarni gradientlar va
rang to‘ldirish sohasini qisman to‘ldirish instrumentlarini birgalikda ishlatish.
6. Poylgon instrumenti yordamida yaratilgan obyektlarni ustma-ust hosil qiling.
LABORATORIYA MASHG‘ULOT № 9
Mavzu: CorelDrawda qatlamlar bilan ishlash.
ISHNING MAQSADI: Talabalarda ob’ektlarni o‘ziga nisbatan simmetrik
akslantirish bilan ishlashga o‘rgatish.
TOPSHIRIQLAR:
1. Corel draw dasturini ishga tushiring.
2. Corel draw dasturida yaratilgan obyektlarni vektorli grafikdan rastrli grafikaga
aylantiring
.
3. Yaratilgan tasvirni o‘ziga nisbatan akslantiring.
4. Matnni formatlash (Format Text) bo‘limining vazifasi
.
5. Shrift garniturasi deb nimaga aytiladi.
6. Coreldrawda matnlarga intervallarni qo‘yish imkoniyatini izohlang.
7. CorelDrawda qatlamlar qanday hosil qilinadi.
Ko`nikmalar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 166/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриKo`nikmalar:
saf mashqlarida: ketma-ket qatorda turgan joyida yurishdan oldinga yurishga o`tish, shuning o`zini guruh bo`lib bajarish, bo`lib-bo`lib (10 kishi) bajarish;
30-100 metrgacha bo`laklarda qisqa masofadan yugurish, burilib turib yugurish usullarini bajarish;
to`g`riga harakatlanib va burilish bo`yicha yugurishda estafeta tayoqchasini uzatish usullarini bajarish;
basketbolda: himoyada faol harakat qilish, to`pni yaqin va o`rta masofadan sakrab savatga tashlash (o`g`il bolalar);
joyida turib hamda o`rta masofadan to`pni halqaga tashlash texnikasini bajarish (qiz bolalar);
qo`l to`pida: joyni almashtirib to`pni uzatish, “8” bo`lib hujumda harakat qilish, zona bo`lib himoya qilish texnikalarini bajarish;
voleybolda: to`r ustida sakrab yon tomondan orqa bilan uzatishlarni, to`rga tegib qaytgan to`pni qabul qilish va uzatish, to`pni sakrab turib uzatish mashq usullarini bajarish;
kurashda: harakat sifatlarini rivojlantirish uchun beriladigan mashqlarni bajarish;
suzishda: 200 metrli masofaga har xil tezlikda va turli usullarda suzib o`tish.
Malakalar:
5 metrli arqonga qo`llar yordamida tirmashib chiqish (vaqtga qarab), mashqni 90° burchak hosil qilib bajara olish;
muvozanat saqlash mashqlarini bajara olish;
qo`shpoyada (brus) tayanch holatda tebranishdan, orqaga tebranish bilan o`ng va chap tomondan sakrab qo`nish (tushish) usullarini bajara olish;
qo`shpoyada tayangan holatda qo`llarda siljish, qo`llarni bukib-yozish;
4x100 metrga bosqichli estafeta yugurishni, 600-800 metr masofaga uch martadan (100 metr oralig`ida) yurish va yugurish bilan almashib harakat mashqlarini bajara olish;
10 metr kenglikdagi yo`lakcha bo`ylab to`liq yugurib kelib, to`pni uzoqqa uloqtira olish;
- yengil atletika bo`yicha mezonlarni topshirish;
basketbolda: o`yin elementlariga xos har xil mashq usullarini bajara olish;
qo`l to`pida: aralash himoya, asta-sekin hujum qilish, o`yin texnik va taktik usullarini bajara olish;
voleybolda: maydonning 4 va 2-zonasidan hujumga o`tib to`pni zarb bilan urish, to`pni yuqoridan raqib tomonga uloqtirish, to`r yonida tepadan kelayotgan to`pga to`siq qo`yish texnik usullarini bajara olish;
o`rganilgan mashqlarni o`yin davomida qo`llay olish va o`yinga hakamlik qila olish;
- futbol bo`yicha o`yin mashqlarini va mezon talablarini bajarish;
kurashda: milliy kurash usulida qo`llar bilan qo`lidan ushlab yelkadan tashlash, himoyalanish, qarshi usul, ikki oyog`ining oldidan oyoq yordamida ko`tarib tashlash, yenglaridan ushlab, yelkadan oshirib tashlash texnik usullarini bajara olish;
belbog`li kurash usulida yonbosh, himoyalanish, qarshi harakat va taktik tayyorgarlik usullarini bajara olish;
raqs elementlarida: tasma, (uzunligi 5 metr) har xil yo`nalishda, yuqoriga pastga, orqaga, chapga, o`ngga, ilon izi, tik va yonbosh, turli balandlikda va burama (spiral) usullarni bajara olish;
- 50-100 metr masofaga suzish.
|
| |
Ta`limiy vazifa – - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 104/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Ta`limiy vazifa – o`quvchilarning barkamol shaxs bo`lib shakllanishlari uchun ularga mehnat jarayonlari, kasb asoslarini (texnologiyasini) o`rgatish va kasb tanlash bilan uyg`unlashtirish orqali kasbgacha tayyorgarligiga zamin yaratish bilan egallagan bilimlarini uzviy rivojlantirish asosida mehnat qurollari, vositalari, jarayonlari, hududiy ishlab chiqarishning asoslarini o`rgatish; texnika va texnologiyalar asosida egallanayotgan kasb-hunar sohasi xususiyatlari, shu sohaning ilg`or vakillari faoliyati bilan tanishtirish.
|
| |
-sinf - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 164/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастури8-sinf
Bilimlar:
- jismoniy tarbiyada inson salomatligi, chidamlilik, chaqqonlik, egiluvchanlik hamda tezkorlik jismoniy sifatlarni rivojlantirishga qaratilgan mashqlarni va uyga berilgan topshiriqlarni mustaqil bajarishda xavfsizlikni ta`minlash qoidalarini bilish:
- maydon va maysazorlarda o`rta me`yorda 15 minutgacha yugurishlar;
- jarima to`plarini bajarish va o`yinda o`rganilgan usullarni qo`llab o`ynash;
- pastdan to`pni to`g`riga va aniq uzatish, hujumga o`tib to`pni zarba bilan urish (voleybol);
- qo`l to`pida sherigi tomonidan uzatilgan to`pni ushlash va sakrab darvozaga zarb bilan otish;
- qo`l to`pida ikki tomonlama o`yinda qatnashish va o`yin qoidasini bilish;
- kurashda o`quv-mashq bellashuvlarida qatnashish;
- 100 metr masofaga tezlikda har xil usullarda suzishni bilish;
- ritmik va badiiy gimnastika elementlarini 20 minut davomida bajarish (qizlar uchun).
Ko`nikmalar:
- o`qituvchining yordami bilan cho`qqayib tayanish holatidan qo`llarda tik turish holatiga o`tish bilan orqaga o`mboloq oshish mashqini bajarish;
past startdan yugurish, 60 metrgacha tez yugurish, 50 metrgacha bosqichlar bo`yicha estafetali yugurish mashqlarini bajarish;
yugurib kelib “Oyoqni bukish” usulida uzunlikka sakrash, 10-20 metr masofadan yugurib kelib to`pni (vertikal, gorizontal 2x2 metr hajmdagi to`rtburchakka) uzoqqa va nishonga uloqtirish texnik usullarini bajarish;
baketbolda: joyida turib to`p bilan burilishlar, to`pni qabul qilish, uzatish, to`pni yerga urib olib yurish, sakrab to`pni bosh ustidan halqaga tashlash usullarini bajarish;
voleybolda: katta qadam bilan o`ngga (chapga) yurib kelib to`xtash, darhol orqaga qaytish, baland kelgan to`pni bir-birlariga turgan joyda sakrab to`r orqali oshirish mashqlarini bajarish;
qo`l to`pida: to`pni yashirish, sherik bo`lib uchlikda va o`yin davomida uzatish hamda to`pni qabul qilib olish mashqlarini bajarish;
futbolda: dumalab kelayotgan to`pni oyoq yuzasining o`rtasi hamda ichki va tashqi tomonlari bilan tepish, to`pni oyoqning ichki tomoni bilan to`xtatish, to`pni bosh bilan va ko`krakda to`xtatish texnik usullarini bajarish;
kurashda: umumrivojlantiruvchi, kuch, egiluvchanlik, chidamlilik sifatlarini rivojlantiruvchi mashqlarini bajarish;
suzishda: 150 metr masofaga turli tezlikda har xil usullar bilan suzish mashqlarini bajarish.
|
| |
narxlarni 
erkinlashtirishdir - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

126
qurildi. Faoliyati tugatilgan ma’muriy apparatlar o’rniga bozor iqtisodiyotiga xos
yangi boshqarish bo’g’inlari tuzildi.
Boshqarishning mahalliy darajasida (viloyat, tuman, shahar) ijroiya-boshqaruv
vazifalarini bajarish uchun hokimliklar joriy qilindi. Quyi bo’g’in boshqaruvida
korxona va tashkilotlarga iqtisodiy erkinlik berilib, ular yangicha ish uslubiga o’tdi.
Isloh qilish natijasida tarkib topgan boshqaruv tizimi bozor iqtisodiyotiga o’tib
borish bilan yanada takomillashib va rivojlanib boradi.
Bozor islohotlari
eoklassiklar tomonidan modernizatsiyaga xususiy mulkchilik va demokratiyani

134
4) uning davomiylik tavsifi – modernizatsiya qisqa davrda ro’y bermaydi, balki u
bosqichlarga bo’linadi (islohotlarni amalga oshiruvchi yetakchi guruhning paydo
bo’lishi,
o’zgarishlarni
ilgari
surish,
ular
natijalarining
tarqalishi
va
mustahkamlanishi);
5) tabaqalashganlik tavsifi – modernizatsiya turli mamlakatlarda turlicha ro’y
berib, u yoki bu holda milliy madaniyat va axloq an’analariga tayanadi (masalan,
«yapon iqtisodiy mo’’jizasi»), G’arb va yevropa qadriyatlari foydasiga ulardan to’liq
voz kechishni taqozo etmaydi.
31
Ba’zi manbalarda modernizatsiyaning alohida jihatlariga e’tibor qaratiladi.
Masalan, an’anaviy jamiyatdan zamonaviy (modernity) yoki industrial jamiyatga
murakkab o’tish jarayonining tarkibiy qismi bo’lgan siyosiy modernizatsiya ajratilib,
uning mazmunini umumiy tizimiy o’tishning ajralmas tarkibiy qismi sifatidagi siyosiy
tizimning o’zgarishi tashkil etishi ta’kidlanadi.
Siyosatshunoslar S.Vebra va L.Pay siyosiy modernizatsiya jarayonining quyidagi
asosiy belgi va tarkibiy qismlarini ajratib ko’rsatadilar:
1) siyosiy tizim institutlarining tarkibiy tuzilishi jihatidan tabaqalashuvi – ya’ni,
qat’iy ravishda belgilangan vazifalarni bajaruvchi hamda o’zaro bog’liq va o’zaro
ta’sir ko’rsatuvchi yangi siyosiy institutlarning qaror topib borishi (masalan, ijro
hokimiyati tarkibida yangi yo’nalishdagi vazirlik va idoralarning tashkil etilishi);
2) siyosiy tizimning safarbarlik qobiliyatlari, ya’ni uning turli-tuman (siyosiy,
iqtisodiy, axborot, demografik) resurslarni safarbar etish qobiliyatlarini oshirish
hamda ularni taraqqiyotning yangi maqsadlariga erishish tomon yo’naltirish;
3) siyosiy tizimning inqirozli holatlarda yashovchanligi hamda kommunikatsiya,
sotsializatsiya va mobilizatsiyaning yangi vositalaridan foydalanish hisobiga
inqirozlarni bartaraf etish qobiliyatlarini oshirish;
4) siyosiy tenglik tomon sezilarli darajada harakat qilish, ya’ni fuqarolarning
siyosatda ishtirok etishidagi barcha (iqtisodiy, ma’muriy, milliy va h.k.) cheklovlarni
sekin-asta tugatib borish.
32
aholini ijtimoiy himoyalash chora-tadbirlari

127
Respublika uchun ijtimoiy himoyalash tizimini tanlab olishda xalqning uzoq
yillar davomida qaror topgan ma’naviy ahloqiy qadriyatlari, turmush tarzi va
dunyoqarash xususiyatlari hisobga olinadi.
Shunday qilib, islohotlarning barcha yo’nalishlari mavjud iqtisodiy tizimning
izchillik bilan bozor iqtisodiyotiga o’sib o’tishiga qaratildi. Bu islohotlar
O’zbekistonning mustaqilligini iqtisodiy jihatdan ta’minlash, uni iqtisodiy jihatdan
rivojlangan va xalqaro miqyosda obro’-e’tiborli mamlakatga aylantirishga xizmat
qildi. «Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan bozor islohotlarini chuqurlashtirish va
iqtisodiyotni erkinlashtirish jarayonlari ko’plab nufuzli xalqaro tashkilotlar tomonidan
munosib baholanmoqda. Misol uchun, har yili dunyoning 162 ta mamlakati bo’yicha
iqtisodiy erkinlik indeksini e’lon qiladigan «Nasledie» fondi xalqaro reyting
agentligining bu boradagi xulosasi e’tiborga sazovor. Bu tashkilot 2000-2007 yillarda
O’zbekistonda erkinlashtirish indeksi 18 punktga yaxshilanib, 53 foizni tashkil
qilganini e’tirof etadi. Hech shubhasiz, bu ko’rsatkich milliy iqtisodiyotimizni
erkinlashtirish sohasida sezilarli darajada rivojlanishga erishganimizdan dalolat
beradi»
25
.
Malakalar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 165/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриMalakalar:
- umumrivojlantiruvchi mashqlarni buyumlar (arg`amchi, gantel, to`ldirma to`plar, tayoqcha, gardishlar) bilan va buyumlarsiz bajara olish;
- to`ldirma to`p ustidan yoki 40-60 sm balandlikdagi to`siq ustidan yugurib kelib oldinga o`mboloq oshish mashqlarini bajara olish;
- gimnastika devoriga osilgan holatda oyoqlarni ko`tarib tushirish (burchak hosil qilish);
- 4-5 metr arqonga qo`llar bilan 3 usulda (vaqtga qarab) tirmashib chiqish (o`g`il bolalar);
- 110 sm li xari (kozyol)dan yugurib kelib oyoqlarni kerib sakrab o`tish (qizlar uchun) ;
muvozanat saqlash mashqlarini bajara olish;
100 metrga masofa bo`ylab yugurish, marraga yetib kelish texnik usullarini bajara olish;
qo`l to`pida: to`pni darvozaga 3 qadamdan tayanch hosil qilib, darvozaga zarb bilan otish hamda chalg`itish mashqlarini bajara olish;
- futbolda: aldamchi harakat (fint), guruhli taktika bilan harakatlanish texnik usullarini bajara olish;
- futbol bo`yicha o`yin mashqlarini va mezon talablarini bajarish;
milliy kurash usulida oyoqlar yordamida, oyoqlar ichidan ko`tarib tashlash, himoyalanish, yonboshdan tashlash, texnik tayyorgarlik mashqlarini bajara olish;
belbog`li kurash usulida sondan oshirib tashlash, himoyalanish, qarshi usul, musobaqa qoidalari va taktik tayyorgarlik mashqlarini bajara olish.
9-sinf
Bilimlar:
- maktab dasturi bo`yicha o`tkaziladigan musobaqa qoidalarini, hakamlikni bilish;
- estafeta bosqichlarida bir tekis tezlikda yugurish, 60, 100 va 1000, 1500 metr masofalarga yugurishni bilish;
- kurash bo`yicha o`quv-mashq bellashuvlarida ishtirok etish;
- basketbolda: himoyaning zona va shaxsiy harakatlanish turlarini bilish (2x3, 3x2, 2x1x2 1x2x2);
- suzishda 50-100 metr masofaga qatnashib, o`quv me`yorlarining natijasini topshirish;
- guruh bo`lib turnik va badiy gimnastikadan chiqishlar uyushtirish.
|
| |
Ekstensiv iqtisodiy o’sish - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

Ekstensiv iqtisodiy o’sish – ishlab chiqarishga qo’shimcha iqtisodiy resurslarni
jalb qilish orqali ishlab chiqarish hajmining ortib borishi.
Intensiv iqtisodiy o’sish – ishlab chiqarish omillarining mavjud darajasida, ulardan
foydalanish samaradorligini oshirish orqali mahsulot ishlab chiqarish hajmining ko’payib
borishi.
Iqtisodiy o’sish omillari – iqtisodiy o’sishga ta’sir ko’rsatishda o’z o’rniga ega
bo’lgan va uni aniqlab beruvchi talab, taklif va taqsimlash omillarini bildiradi.
Iqtisodiy inqiroz — ishlab chiqarish xajmining keskin tushib ketishidir.
Iqtisodiy tsikl — ishlab chiqarishning bir Iqtisodiy inkirozidan ikkinchisi
boshlanguniga kadar takrorlanib turadigan xarakati.
Turg’unlik (depressiya) — ishlab chiqarishning bir joyda depsinib turishini
bildiradi va bu fazada Iqtisodiy faollik jonlanishi uchun shart sharoit vujudga kelish
nixoyasiga yetadi.
Jonlanish — Iqtisodiy tsiklning ishlab chiqarishning barqaror kengayib borishiga
utishini xarakterlovchi fazasi.
Yuksalish — Iqtisodiy tsiklning Iqtisodiyotda tulik bandlikka erishilishi, ishlab
chiqarishning inkirozdan oldingi darajadan ham ortib ketishi va tulovga layokatli
talabning kengayib borishini xarakterlovchi fazasi.
590
Tarkibiy inqirozlar — Iqtisodiyotning ayrim tarmoqlari va sohalari rivojlanishi
o’rtasidagi chuqur nomutanosibliklarni ifodalaydi.
Agrar inqirozlar — qishlok xo’jaligida ruy beradigan Iqtisodiy inqirozlar bulib,
tsikllik xarakterga ega bulmaydi va sanoat tsikllariga Karaganda ancha o’zoq
xarakterlanadi.
Iqtisodiy o’sishning ko’rsatkichlari -
Iqtisodiy o’sishni aniqlashda
foydalaniladigan qiymat va natural (jismoniy) ko’rsatkichlar tizimidan iborat.
bozor infratuzilmasini yaratish - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 131/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIbozor infratuzilmasini yaratish
chora-tadbirlarini ham qamrab
oladi. Bunda moliya, bank-kredit tizimi muassasalari, sug’urta, auditorlik, yuridik va
konsalting firmalari hamda kompaniyalarini, birja tizimini yaratish taqozo qilinadi.
Respublikada bozor infratuzilmasini yaratish bir qator yo’nalishlar bo’yicha
bordi.
Birinchi yo’nalish
bo’yicha tovar-xomashyo birjasi tizimi rivojlandi. Bu, o’z
navbatida, brokerlik va dilerlik idoralari, savdo uylari, vositachi firmalar paydo
bo’lishiga olib keldi.
Ikkinchi yo’nalishda
kapital bozorining ishini ta’minlaydigan tuzilmalar
vujudga keltirildi. Kredit resurslari bozori va valyuta bozori vujudga keltirildi hamda
davlatga qarashli bo’lmagan sug’urta kompaniyalari tuzildi.
Uchinchi yo’nalish
ishchi kuchi bozorini shakllantirishdan iborat bo’lib, bu
sohada 240 dan ortiq mehnat birjasini o’z ichiga oluvchi katta tarmoq tuzildi.
Bozor islohotlari
tashqi iqtisodiy aloqalarga
ham tegishlidir. Bu sohada
islohotlarni amalga oshirish borasida respublikaning zamonaviy tashqi iqtisodiy
kompleksi mutlaqo yangidan shakllantirildi, tashqi iqtisodiy faoliyatni boshqarishning
mohiyat e’tibori bilan yangi mexanizmi vujudga keltirildi. Tashqi iqtisodiy faoliyat
bilan shug’ullanishi zarur bo’lgan muassasalar (Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki,
bojxonalar xizmati) barpo etildi. Respublikaning barcha vazirliklari va idoralari,
korxonalarida tashqi iqtisodiy faoliyat bilan shug’ullanuvchi maxsus bo’limlar,
tashkilotlar va firmalar tuzildi.
Amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarning asl maqsadi insonga munosib
yashash va faoliyat ko’rsatish sharoitlarini vujudga keltirishdan iborat. Shu sababli
iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishning butun davri davomida aholini ijtimoiy
himoyalash bo’yicha chora-tadbirlar ko’rish ob’ektiv zaruratdir.
Respublikada
|
| |
Ijtimoiy-Iqtisodiy munosabatlar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

589
Ishlab chiqarishning texnologik usuli
- mehnat vositalari, materiallar,
texnologiya, energiya axborotlar va ishlab chiqarishni tashkil etish majmui.
Mulkchilik munosabatlari
- mulkka egalik qilish, undan foydalanish, uni
o’zlashtirish va tasarruf etish jarayonida vujudga keladigan munosabatlar.
Mulkdan foydalanish
- mol-mulkning Iqtisodiy faoliyatda ishlatilishi yoki
ijtimoiy hayotda qo’llanilishi, ya’ni uning nafli jihatlarining bevosita iste’mol
qilinishi.
Mulkni tasarruf etish
- mol-mulk taqdirini mustaqil hal qilish.
Mulkka egalik qilish
- mulkdorlik huquqining uning egasi qo’lida saqlanib
turishi va yaratilgan moddiy boyliklarni o’zlashtirishning ijtimoiy shakli.
Mulk ob’ektlari
- mulkka aylangan barcha boylik turlari.
Mulk sub’ektlari
- mulk ob’ektini o’zlashtirishda qatnashuvchilar, mulkiy
munosabatlar ishtirokchilari.
Xususiylashtirish
- mulkka egalik huquqining davlatdan xususiy shaxslarga
o’tishi.
Davlat tassarrufidan chiqarish
- davlat mulki hisobidan boshqa nodavlat mulk
shakllarining vujudga keltirilishi.
Iqtisodiy o’sish
– YaIM, SMM, MD miqdorining mutloq va aholi jon boshiga
hamda iqtisodiy resurs xarajatlari birligi hisobiga ko’payishida va sifatining
yaxshilanishida ifodalanadi.
Iqtisodiy o’sish mezoni
– iqtisodiy o’sishni nisbatan to’liq darajada baholash
imkonini beradigan ko’rsatkichni xarakterlaydi.
Iqtisodiy o’sishning ko’rsatkichlari
– iqtisodiy o’sishni aniqlashda
foydalaniladigan qiymat, ijtimoiy naflilik va natural (jismoniy) ko’rsatkichlar
tizimidan iborat.
O`quvchilarga qo`yilgan talablar

O`quvchilarga qo`yilgan talablar:
Kurashchilarning «yiqilishdan saqlang», «yiqilish», «yon tomonlarga yiqilish» usullarini bajarish. Cho`qqayib o`tirgan holatdan orqaga dumalash. Oldinga qarab o`mboloq oshish.
HARAKATLI O`YINLAR
Nazariy ma`lumotlar:
O`quvchilarni jismoniy barkamol, aqliy va axloqiy jihatdan yetuk qilib tarbiyalashda harakatli o`yinlarning ahamiyati; ochiq havoda tashkil qilinadigan o`yinlarda dam olish, o`rtacha harakatlar bilan bajariladigan o`yinlarning ahamiyati.
O`quvchilarga qo`yilgan talablar:
1. Yurish, qo`l, oyoq, gavdani har xil holatda harakatlantirib, maydoncha bo`ylab, yo`nalishni o`zgartirgan holda sekin va tez yurish, oyoqlar uchida va tovonlarda yurish.
2. Sakrash, bir va ikki oyoqlab sakrash, turgan joyda, oldinga harakat qilib, arg`amchida, halqada sakrash.
3. To`pni irg`itish: kichik va katta to`plarni irg`itib ilib olish, o`quvchilarning yuzma-yuz turgan holda to`pni bir-birlariga irg`itishlari, to`pni uzoqqa otish, har xil nishonga, savatchaga, halqachaga tushirishi.
Harakatli o`yinlar (yugurish, sakrash, uloqtirish, estafetalar). "Soqqa", "Olib qochar", "To`pni aylana ichiga tushirma", "Qo`riqchi", "Quloq cho`zma", "To`p o`rtaga", "Kengurucha", "Arg`amchi bilan estafeta", "Sakrab o`t va qochib ket", "Birgalashib sakraymiz", "Kuchlilar va chaqqonlar", "To`siqlardan oshib o`tish", "Kim uzoqqa otadi", "Savatga to`p tushirish", "Tortishmachoq", "Uzatdingmi, o`tir", "Doiraga tort", "Xo`rozlar jangi", "Juft-juft bo`lib tortishish", "Qarmoqcha", "Qirqtosh", "Cho`pon", "Chavandozlar", "Qovun polizida", "Sehrli kataklar", "Mashqni bajar, eslab qol" va boshqa o`yinlar yordamida diqqat, xotira va jismoniy sifatlarni rivojlantirish.
|
Iqtisodiy resurslar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 585/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIIqtisodiy resurslar
– ma’lum davrda ma’lum bir mamlakat ixtiyorida to’plangan
va mavjud bo’lgan ishlab chiqarish, xizmat ko’rsatish, ularni iste’molchilarga yetkazib
berish va iste’mol jarayonlarida qo’llanilishi mumkin bo’lgan vositalar, qo’r-qutlar,
imkoniyatlar va manbalardir
Iqtisodiy rivojlanish
- ko’p o’lchamli jarayon bo’lib, jamiyatning ijtimoiy,
Iqtisodiy va ma’naviy taraqqiyotida o’z ifodasini topadi.
Iqtisodiy o’sish
- YaMM (IMM, SMM, MD) miqdorining mutloq va aholi jon
boshiga hamda Iqtisodiy resurs xarajatlari birligi hisobiga ko’payishida va sifatning
yaxshilanishida ifodalanadi
Iqtisodiy rivojlanish nazariyasi va siyosati fanining pr
edmeti – iqtisodiy
rivojlanishning sharoitlarini, omillarini va ahamiyatini aniqlash maqsadida iqtisodiy
resurslar cheklangan sharoitda jamiyatning cheksiz ehtiyojlarini qondirish maqsadida
hayotiy ne’matlarni (va xizmatlarni) ishlab chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash va
ularni iste’mol qilish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlar tizimini,
ijtimoiy xo’jalikni samarali yuritish qonun–qoidalarini o’rganishdan iboratdir.
Uslubiyat
– Iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishning printsiplari, yo’llari, qonun
– qoidalari, aniq hadislari tizimidir.
Ilmiy abstraktsiya
– Iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishda qo’llaniladigan
usullardan biri bo’lib, tahlil paytida halaqit beruvchi ikkinchi darajali voqea –
hodisalarni e’tibordan chetlashtirib, asosiy o’rganilayotgan hodisaning asl mohiyatiga
fikrni qaratishdir.
Ishlab chiqarish usuli
- ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish
munosabatlari birligi hamda o’zaro ta’siri.
Ishlab chiqaruvchi kuchlar
- ishlab chiqarishning shaxsiy va moddiy omillari,
ya’ni ishchi kuchi bilan ishlab chiqarish vositalari birligi.
|
| |
FUTBOL

Nazariy ma`lumotlar

FUTBOL
Nazariy ma`lumotlar:
Yosh futbolchilarning har tomonlama jismoniy tayyorgarligi. To`pni egallash texnikasi futbolda muvafaqqiyatga erishishning asosidir. To`pni tepish va to`xtatish texnikasini bajarish. Futbol bilan shug`ullanganda kelib chiqadigan shikastlanishning sabablari haqida tushuncha.
O`quvchilarga qo`yilgan talablar:
1. 5-sinf uchun berilgan uy vazifasini bilishi zarur, oyoq yuzasining ichki tomoni bilan tepish texnikasini egallash. Futbol bo`yicha o`yin mashqlarini va mezon talablarini bajarish.
1. 30 metrga yugurish: 5,2 - 5,5 - 5,8 soniya.
2. Turgan joyda uzunlikka sakrash: 165 - 150-130 sm.
3. To`p bilan janglyor qilish: 6 - 5-4 marta.
4. Baland turnikda tortilish: 5 - 4 - 3 marta,
5. 4 x 10 metrga mokisimon yugurish: 10,8 - 11,3 - 11,8 soniya.
|
Ishlab chiqarish asoslari

|
Ishlab chiqarish asoslari
|
bet | 101/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Ishlab chiqarish asoslari: zamonaviy ishlab chiqarishning bozor munosabati bilan uzviyligini; qishloq xo`jalik asoslari yo`nalishida ishlab chiqarish texnologiyasi va uning mohiyatini; dehqonchilik, chorvachilik yo`nalishlari bo`yicha eksport va ichki bozor uchun ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar; qishloq xo`jalik ishlab chiqarishini rivojlantirishning intensiv va ekstensiv yo`nalishlari; mahsulot ishlab chiqarishni nazorat qilish, o`lchash va taqqoslash texnologiyasini; olinadigan daromad va uni taqsimlash qoidalarini; ishlab chiqarish korxonasida mehnatni unumli tashkil etish, tejamkorlik va ishbilarmonlik asoslarini; mehnatni ilmiy tashkil etish; tabiatni muhofaza qilish va ishlab chiqarishni; dehqonchilik va chorvachilik yo`nalishlariga oid tanlangan bitta kasb-hunar turini tavsiflashni bilish.
|
| |
Ishlab chiqarish asoslari

|
Ishlab chiqarish asoslari
|
bet | 100/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Ishlab chiqarish asoslari: maktab atrofidagi ishlab chiqarish korxonalarida qo`llanilayotgan ishlab chiqarish texnologiyalari, ularda shakllangan tejamkorlik tizimi, mehnat unumdorligini hisoblash va oshirish yo`llari asosida mahsulot namunasini tayyorlay olish.
Kasb tanlashga yo`llash: Kasbga doir shaxsiy reja tuzish. Tanlangan kasb-hunarga doir ma`lumotlar to`plash va tahlil qilish. Kasbiy qiziqish va moyilliklarni aniqlash bo`yicha amaliy mashqlar bajarish. Kasb egallash va ishga joylashishga doir shaxsiy rejani referat shaklida tayyorlash va himoya qilish.
“Qishloq xo`jaligi asoslari” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
|
| |
O’zbekistonda milliy taraqqiyot bosqichlarining mazmuni, vazifalari va

128
ravishda uni demokratik asosda shakllantirish; uchinchidan, «bosqichma-bosqich»
tamoyilining qo’llanilishi mamlakatimizda boshqa bir qator mamlakatlar o’z boshidan
kechirgan ichki sotsial ziddiyatlarning kuchayib ketishining oldini olish; to’rtinchidan,
mamlakatda mavjud bo’lgan muammolar kompleksi ichidan birinchi navbatda hal
qilinishi zarur bo’lgan asosiylarini belgilab olish, ularni hal qilish uchun barcha
kuchlarni yo’naltirish imkoniyatlarini berdi.
26
Umuman olganda, mamlakatimizdagi iqtisodiy islohotlarning har bir yo’nalishi
ham amalga oshirilgan chora-tadbirlarning bosqichliligi bilan tavsiflanadi. Jumladan,
mulkiy munosabatlarni isloh qilishda mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va
xususiylashtirish jarayonlari kichik, o’rta va yirik korxonalar bo’yicha bosqichma-
bosqich amalga oshirildi. Agrar sohadagi islohotlar esa ma’muriy-buyruqbozlik
tizimidan meros bo’lib kolgan davlat xo’jaliklarini dastlab jamoa xo’jaliklariga,
so’ngra shirkat xo’jaliklariga aylantirish, keyinchalik muayyan shart-sharoitlar, zamin
tayyorlangandan so’ng, ularni fermer va dehqon xo’jaliklariga aylantirishdan iborat
bo’ldi. Narx islohoti ham narxlarni erkinlashtirishning bir necha bosqichlarini o’z
ichiga oldi: dastlab keng doiradagi ishlab chiqarish-texnika vositasi bo’lgan
mahsulotlar, ayrim turdagi xalq iste’moli mollari narxi erkinlashtirilib, aholining
kundalik ehtiyojida muhim o’rin tutuvchi oziq-ovqat va sanoat tovarlari narxlarining
chegarasi davlat tomonidan belgilab qo’yildi. Keyinchalik, milliy ishlab chiqarishning
o’sishi va iqtisodiyotning barqarorlashishi bilan deyarli barcha tovarlar narxlari
erkinlashtirildi.
Jumladan,
-mavzu. Talab va taklif nazariyasi. Bozor muvozanati…

139
4.Iste’molchi hatti-harakati nazariyasi
Bozor mexanizmining amal qilishida talab va taklif qonunlari muhim o’rin tutadi.
Talab va taklif narxni shakllantiradi, shu bilan birga narx talab va taklif o’rtasidagi
nisbatni aniqlab beradi. Bu mavzuda dastlab talab va taklifga narxning ta’sirini alohida
qarab chiqamiz. Keyin talab va taklif ta’sirida muvozanatlashgan narxning o’rnatilishi
tushuntirib beriladi. Shu o’rinda talab va taklif qonunlari, ularning miqdoriga ta’sir
etuvchi omillarni, ular o’rtasidagi mutanosiblikni bayon etishga alohida e’tibor
beriladi.
Shuningdek, mavzuning yakunida talabning shakllanishi va amal qilishi, unga
ta’sir etuvchi omillarni o’rganishda iqtisodiyot nazariyasida muhim yo’nalishlardan
biriga aylangan iste’molchi xatti-harakati nazariyasi bilan tanishib chiqamiz.
1.
Talab
tushunchasi
va
uning
miqdoriga
ta’sir
qiluvchi omillar. Talab qonuni
Ehtiyoj kishilarning hayotiy vositalariga bo’lgan zaruriyatini ifodalovchi ilmiy
kategoriya sifatida taraqqiyotning hamma bosqichlari uchun umumiy va doimiydir.
Uning bozor iqtisodiyoti sharoitidagi tarixiy ko’rinishi talab tushunchasidir. Talab
ehtiyojdan farq qilib, mustaqil iqtisodiy kategoriya (ilmiy tushuncha) sifatida amal
qiladi.
Ehtiyojning faqat pul bilan ta’minlangan qismi talabga aylanadi. Demak,
aylantiriladi, bu holda prujina (4) qisiladi va shtok (3) yordamida klapan

|
aylantiriladi, bu holda prujina (4) qisiladi va shtok (3) yordamida klapan Pdf ko'rish
|
bet | 177/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Maylantiriladi, bu holda prujina (4) qisiladi va shtok (3) yordamida klapan
(5) yuqoriga k o ‘tariladi; shundan keyin purkagich qopqog‘i burab olinadi
va chap q o ‘l bilan ko‘tarish dastasi (l)d a n ushlab uni yerdan uzib
k o‘tariladi va ikkinchi q o ‘l bilan ostki qismidan ushlagan holda, bir-ikki
marta chayqatilgandan so ‘ng, boshini pastga engashtirgancha purkagichdan
uzluksiz chiqayotgan kim yoviy ko‘pik oqimini y o n g ‘in o ‘ch og‘iga
y o ‘naltiriladi. U ning ishlatilish vaqti 6 0 -6 5 soniyadan oshm aydi, k o ‘pikni
uzatish m asofasi 8 m. Bu kabi o ‘t o ‘chirgichlam ing korpusi 20 kgs/sm 2
dan kam b o ‘lmagan gidravlik bosim ostida sinovdan o ‘tkaziladi. K o ‘pikli
o ‘t o ‘chirgichlar suv bilan o ‘chirilishi mumkin bo‘lgan barcha qattiq
jism lar va ba’zi suyuqiiklar, jumladan, benzin, kerosin (spirt, atseton,
uglerod (IV) sulfiddan tashqari) kabi yengil yonuvchi moddalar yonganda
o ‘chirish uchun m o ‘ljallangan. Shunday rusumdagi bitta o ‘t o ‘chirgich
bilan 0 ,7 5 -1 ,0 m 2 maydondagi y o n g ‘inni o ‘chirish mumkin. Shu bilan
bir qatorda OVP-IO rusumli havo-ko‘pikli o ‘t o'chirgich ham, OXP-IO
o ‘t o ‘chirgichlari qo'llaniladigan y o n g ‘inlam i o ‘chirishda qo‘llaniIishi
mumkin. O W -IO va OVP -5(3) rusumli havo bilan m exanik k o ‘pik
aralashmasida ishlaydigan o ‘t o ‘chirgichlarda 6% li k o ‘pik hosil qiluvchi
PO-1 eritmasi zaryad sifatida to‘ldiriladi. Bu zaryadni haydab chiqarish
uchun ballon (6) da yuqori bosim ostida joylangan karbon javhari xizmat
qiladi. 0 ‘t o ‘chirgich havoli m exanik k o ‘pikni hosil qilish uchun maxsus
qopqoqli sifon naycha (9) bilan jihozlangan (1 8-rasm).
Bunday o ‘t o'chirgichlarni ishlatish uchun, dastlab dastak (3) ni 180
gradus, aylantiriladi. Bu holda shtok (4) stakan (2) dan ajraydi va o ‘t
|
| |
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti - bet 136

132
5. Mamlakatni jadal isloh etish va modernizatsiyalashning mohiyati,
tamoyillari va asosiy yo’nalishlari
2005 yil 28 yanvardagi
O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati va
Qonunchilik palatasining qo’shma majlisi mamlakatimiz taraqqiyotida yangi tarixiy
bir davrni boshlab berdi. Unda Prezidentimiz jamiyatni demokratlashtirish va
yangilash kontseptsiyasi, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishning asosiy
vazifalari to’g’risida ma’ruza qilib, ushbu ma’ruza asosida «Jamiyatni
demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni isloh qilish hamda modernizatsiyalash
maqsad va vazifalarini amalga oshirish Dasturi» qabul qilindi.
27
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy o’zgarishlarning tahlili
shuni ko’rsatadiki, qo’lga kiritilayotgan yutuq va muvaffaqiyatlarning asosida
iqtisodiyotni modernizatsiyalash jarayonining o’rni ahamiyatli hisoblanadi. Shunga
ko’ra, hozirda modernizatsiya jarayonining nazariy va metodologik asoslarini tadqiq
etish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Eng avvalo, modernizatsiya atamasining mazmuniga to’xtaladigan bo’lsak,
odatda uni texnika, texnologiyaga oid tushuncha deb qaraladi. Jumladan, iqtisodiyotga
oid aksariyat lug’atlarda unga quyidagi mazmundagi ta’rif beriladi: «Modernizatsiya –
ob’ektni yangilash, yaxshilash, takomillashtirish, uni yangi talablar va me’yorlarga,
texnik shartlarga, sifat ko’rsatkichlariga muvofiqlashtirish. Asosan mashina, asbob-
uskunalar,
texnologik
jarayonlar
modernizatsiyalanadi»
28
.
Fikrimizcha,
bu
modernizatsiyaga tor ma’nodagi yondashuv bo’lib, bugungi kunda uning keng
ma’nodagi mazmuni tobora dolzarb ahamiyat kasb etib bormoqda.
Modernizatsiya – an’anaviy jamiyatning ilg’or, industrial jihatdan taraqqiy etgan
jamiyatga aylanishini ta’minlovchi ijtimoiy-tarixiy jarayon. Klassik sotsiologiyada
mazkur atama E.Dyurkgeym tomonidan ijtimoiy mehnat taqsimotini amalga
oshiruvchi ijtimoiy tabaqalanish jarayoni sifatida tushunilgan. Veber esa
modernizatsiyani ratsionallashtirish jarayoni sifatida tavsiflab, u orqali xo’jalik
sub’ektlari o’z faoliyatlari iqtisodiy samarasini eng yuqori darajada oshirishga
intiladilar. Shunday qilib, zamonaviy modernizatsiya jarayoni jahondagi texnologik va
ijtimoiy o’zgarishlarning impulsi bo’lib xizmat qiluvchi asosiy, «o’zak»
iqtisodiyotlarga nisbatan teng huquqli mavqega erishishni anglatadi
29
.
Modernizatsiyaning keng ma’nodagi mazmunini tushunishda iqtisodchi olim
R.Nureev uning neoklassik va keynscha talqinlarini farqlaydi. Jumladan,
n