Pedagogik jarayonning xarakteri, borishi va mazmunini o’zgartirishda qo’llaniladigan pedagogik texnologiyalar

|
Pedagogik jarayonning xarakteri, borishi va mazmunini o’zgartirishda qo’llaniladigan pedagogik texnologiyalar
|
bet | 11/36 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 175,96 Kb. | | #145269 |
Bog'liq 1-mavzu Geografiyani o’qitishda o’quvchilarning bilish faoliyat-fayllar.orgPedagogik jarayonning xarakteri, borishi va mazmunini o’zgartirishda qo’llaniladigan pedagogik texnologiyalar guruhiga:
Ta’lim jarayonini insonparvarlashtirish va demokratlashtirish texnologiyasi;
SHaxsga yo’naltirilgan texnologiyalar;
Rivojlantiruvchi ta’lim texnologiyalari;
Ta’limni differentsiallashtirish va individuallashtirish;
Geografiya darslarida foydalaniladigan texnologiyalar guruhiga:
Didaktik o’yin texnologiyasi, muammoli ta’lim texnologiyasi, modulli ta’lim texnologiyasi, hamkorlikda o’qitish texnologiyasi, loyihalash texnologiyasi va an’anaviy ta’lim texnologiyalari kiradi.
5-Mavzu: Geografiyani o’qitish jarayonida didaktik o’yinli darslardan foydalanish yo’llari
Reja:
1. Geografiya darslarida o’quvchilarning bilish va o’yin faoliyatini uyg’unlashtirish. 2 .Didaktik o’yinlarning mazmuni va mohiyati.
3. Didaktik o’yinli darslarga qo’yiladigan talablar.
4. Geografiyani o’qitishda foydalaniladigan, didaktik o’yinli darslarning turlari.
5.Didaktik o’yinli darslarning texnologik xaritasi.
Asosiy tushuncha va tayanch atamalar:
Didaktik o’yinli darslarning turlari, syujetli-rolli, taqdimot, ijodiy, ishbilarmonlar o’yini, konferentsiyalar, o’yin mashqlar va ularning texnologik xaritasi.
Ta’lim jarayonida didaktik o’yinli texnologiyalar didaktik o’yinli dars shaklida qo’llaniladi. Ushbu darslarda o’quvchilarning bilim olish jarayonini o’yin faoliyati bilan uyg’unlashtiriladi. SHu sababli, o’quvchilarning bilim olish faoliyati, o’yin faoliyati bilan uyg’unlashgan darslar didaktik o’yinli darslar deb ataladi.
Inson hayotida o’yin faoliyati quyidagi funktsiyalarni bajaradi:
O’yin har doim shaxsning ma’lum bir faoliyatga bo’lgan qiziqishini orttiradi.
O’yin davomida shaxsning muloqotga kirishishi kommunikativ - muloqot madaniyatini egallashga yordam beradi.
SHaxsning o’z iqtidori, qiziqishi bilimini va o’zligini namoyon etishga imkon yaratadi.
Hayotda va o’yin jarayonida yuz beradigan turli qiyinchiliklarni yengishga, mo’ljalni to’g’ri olish ko’nikmalari tarkib topadi.
O’yin jarayonida ijtimoiy normalarga mos xulq-atvorni egallash, kamchiliklarga barham berish imkoniyati yaratiladi.
SHaxs strukturasiga tegishli o’zgartirishlar kiritiladi, ya’ni ijobiy xislat va fazilatlarni shakllantirishga zamin tayyorlaydi.
Insoniyat uchun ahamiyatli bo’lgan qadriyatlar tizimi, ayniqsa ijtimoiy, ma’naviy-madaniy qadriyatlarni o’rganishga e’tibor qaratiladi.
O’yin ishtirokchilarida jamoaviy muloqot madaniyatini rivojlantirish ko’zda tutiladi.
O’yin faoliyati o’zining quyidagi xususiyatlari bilan tavsiflanadi:
O’yin ishtirokchilari rollarni, vazifalarni tanlashi natijasida erkin rivojlantiruvchi faoliyat, ya’ni o’quvchilarning o’z faoliyatini tahlil va nazorat qilishi, maqsadga muvofiq natijaga erishgan hollarda o’z faoliyatidan ko’ngli to’lishi, o’z bilimi va kuchiga ishonch vujudga keladi.
Ijodiy muhit tarkib topadi. O’yin ishtirokchilari muammolarni hal etishda tegishli ijodiy va mustaqil faoliyatga ega bo’ladilar.
O’yin davomida musobaqa, raqobat, hamkorlik, o’zaro yordam vujudga keladi. SHu asnoda his-hayajonli vaziyat paydo bo’ladi. His-hayajonga yo’g’rilgan bilim, ko’nikmalar inson xotirasida bir umr muhrlanib qoladi.
O’yin davomida belgilangan qonun-qoidalarga amal qilinadi. O’yin ishtirokchilarida ijtimoiy normalarga mos ongli intizom vujudga kelishiga zamin tayyorlaydi.
O’yin mazmuni, borishi, mantiqiy ketma-ketligi, vaqt balansi va o’quvchilarning muammoli vaziyatlarni zudlik bilan hal etish, mo’ljalni to’g’ri olishga o’rgatadi.
Boshqa o’quv va mehnat faoliyati kabi o’yin faoliyati tarkibiga quyidagilar:
a) o’yinning syujeti;
b) o’yin ishtirokchilari bajaradigan muayyan rollar, vazifalar;
v) ushbu rollarni amalga oshirish uchun bajariladigan amallar (usullar);
g) real yoki shartli ravishdagi o’yin vositalaridan foydalanish;
d) o’yin ishtirokchilari o’rtasidagi munosabat, muloqot kiradi.
O’quvchilarning bilish faoliyatini o’yin faoliyati bilan uyg’un holda tashkil etish quyidagi bosqichlardan iborat bo’ladi:
Didaktik o’yindan ko’zda tutilgan maqsadni aniqlash,
Didaktik o’yin syujeti va ishtirokchilar faoliyatini loyihalash;
O’yindan ko’zda tutilgan maqsadni amalga oshirish yo’llarini
belgilash;
Didaktik o’yinni maqsadga muvofiq tashkil etish, uning mazmuni, borishi, mantiqiy ketma-ketligi, vaqt balansi va o’quvchilarning muammoli vaziyatlarni zudlik bilan hal etishiga e’tiborni qaratish;
O’yin ishtirokchilarini rag’batlantirish;
Olingan natijalarni tahlil qilish;
Olingan natijalarga muvofiq holda o’yin strukturasi va borishiga
tegishli o’zgartirishlar kiritish;
Didaktik o’yinli darslar orqali quyidagi funktsiyalar amalga oshiriladi:
Ta’lim-tarbiya berish;
SHaxsni rivojlantirish;
O’quvchilarni ijodiy faoliyatga yo’naltirish;
Bilimlarni nazorat va tahlil qilish;
Kasblar bilan tanishtirish va kasbga yo’naltirish;
O’quvchilarning muloqot va nutq madaniyatini rivojlantirish;
Ta’lim-tarbiya jarayonida bu funtsiyalar majmua holda amalga oshiriladi, lekin quyida o’rganiladigan didaktik o’yin turlarida qaysidir funktsiya ustunlik qiladi. Masalan, konferentsiya darslarida shaxsni rivojlantirish ustunlik qiladi, qolgan funktsiyalar unga ilova bo’ladi, o’yin mashqlarda bilimlarni nazorat va tahlil qilish ustunlik qiladi, qolgan funktsiyalar uni to’ldiradi va h.k.
O’qituvchi didaktik o’yinli darslarni o’tkazishga qizg’in tayyorgarlik ko’rishi va uni o’tkazishda quyidagi didaktik talablarga amal qilishi lozim:
Didaktik o’yinli darslar dasturda qayd etilgan mavzularning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsad va vazifalarni hal qilishga qaratilgan bo’lishi;
Amaliyotdagi va jamiyatdagi muhim muammolarga bag’ishlanib, ular o’yin davomida hal qilinishi;
Barkamol shaxsni tarbiyalash tamoyillariga, sharqona odob-axloq normalariga mos kelishi;
O’yin strukturasi mantiqiy ketma-ketlikda bo’lishi;
Mazkur darslarda didaktik printsiplarga amal qilinishi va eng kam vaqt sarflanishiga erishish kerak.
Didaktik o’yinli darslarning muvaffaqiyati, avvalo o’quvchilarning mazkur o’yinlarga puxta va qizg’in tayyorgarlik ko’rishlariga, o’qituvchining mazkur faoliyatni tashkil etish va mohirlik bilan boshqarishiga bog’liq.
O’quvchilarning didaktik o’yinga tayyorgarlik ko’rish faoliyati quyidagilarni o’z ichiga olishi:
Didaktik o’yin maqsadi, vazifasi, olib borilish tartibi, qoidalari bilan tanishish;
Didaktik o’yin maqsadi va vazifasidan kelib chiqadigan muammoli vaziyatni anglash;
Muammoli vaziyatdan chiqishning eng samarali yo’llarini topish;
Har bir o’quvchi o’zi bajarishi lozim bo’lgan vazifalarni anglashi, o’qituvchidan kerakli yo’riqnoma va ko’rsatmalar olish;
Turli bilim manbalaridan foydalangan holda muammoli vaziyatni hal etishning optimal variantini tanlash;
Didaktik o’yin ishtirokchilari o’rtasida o’zaro hamkorlik, o’zaro yordam va o’zaro nazorat vujudga kelishi lozim.
Didaktik o’yinli darslarni o’quvchilarning bilim olish va o’yin faoliyatining uyg’unligiga ko’ra syujetli-rolli o’yinlar, ijodiy o’yinlar, ishbilarmonlar o’yini, onferentsiyalar, o’yin-mashqlarga ajratish mumkin.
Didaktik o’yin texnologiyasining modeli va didaktik o’yinli darslarning o’ziga xos xususiyatlari jadvallarda berilmoqda.
Syujetli – rolli
|
Fanning turli sohalarida qo’lga kiritilgan yutuqlarni yoritish, fanlararo bog’lanishlarni amalga oshirish, tabiatdagi va kundalik hayotdagi muammolarni hal etish imkoniyati bo’lganda
|
Kundalik hayotdagi ijtimoiy munosabatlarni, tabiat ob’ektlari va tabiiy hodisalar o’rtasidagi aloqalar va bog’lanishlarni adabiy-badiiy tarzda yoritish
|
Muayyan rollarni bajarish orqali bilim, ko’nikmalarni egallash
|
|
Ijodiy o’yin
|
Avval o’zlashtirilgan bilim va ko’nikmalarni rivojlantirish imkoniyati bo’lganda
|
Muammoli vaziyatlarni avval o’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarni ijodiy qo’llash orqali hal etish.
|
Ijodiy izlanish orqali yangi mavzuni o’zlashtiradi
|
|
Auktsion
|
Turli ob’ektlarga tavsif berish, ularni taqqoslash imkoniyati bo’lganda
|
Jamiyatdagi ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar asosida o’quvchilarning dunyoqarashini kengaytirish, kasbga yo’llash.
|
Auktsionda ishtirok etish orqali yangi mavzuni o’zlashti-radi
|
|
Konferentsiya
|
Fanning turli sohalariga oid bilimlar mujassamlashgan va qo’lga kiritilgan yutuqlarni yoritish, fanlararo bog’lanishlarni amalga oshirish imkoniyati bo’lganda
|
Qo’shimcha va mahalliy materiallar bilan tanishtirish, ilmiy, ilmiy-ommabop adabiyotlar bilan mustaqil ishlash, yoshlarni mustaqil hayotga tayyorlash, kasbga yo’llash
|
“olimlar” maqomini olib muayyan mavzularda izlanish olib boradi.
|
Matbuot konferentsiyasi
|
Fanning turli sohalarini qamrab olgan, o’quvchilarning avval o’zlashtirgan bilimlaridan foydalanish lozim bo’lganda
|
Qo’shimcha va mahalliy materiallar bilan tanishtirish, darslik, ilmiy-ommabop adabiyotlar bilan mustaqil ishlash.
|
“olim” va “muxbir”lar maqomini olib mavzuni o’zlashtiradi.
|
|
| |