nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
KALIT SOʻZLAR - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 127/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikKALIT SOʻZLAR
Bankomat yoki ATM: Naqd pul olish yoki bankda hisob
raqamini boshqarish uchun ishlatiladigan kassa apparati.
Telefon-banking
Telefon banking – bank muassasalari tomonidan taklif
etiladigan xizmatdir. U dastlab yoʻlga qoʻyilganida mijoz
bankka telefon orqali qoʻngʻiroq qilardi va bank xodimi mijoz
uchun soʻralgan tranzaksiyani amalga oshirishdan oldin bir
qancha xavfsizlik savollarini berardi.
Aholi avtomatlashtirilgan telefon xabarlaridan foydalana
boshlaganda, mijoz bankka qoʻngʻiroq qilishi mumkin edi
hamda bank xodimining aralashuvisiz tranzaksiyalarni amalga
oshirishdan oldin, avtomatlashtirilgan telefon tugmalaridan
foydalanib, avtomatik savollarga javob berar edi.
Odatiy telefon banking mijozi oʻz hisob(lar)iga kirish, balansi
va oxirgi harakatlarni tekshirish, hisoblararo mablagʻ oʻtkazish,
yangi chek kitobini buyurtma qilish, kredit toʻlovlarini amalga
oshirish yoki bank tomonidan taklif etiladigan boshqa
xizmatlar haqida maʼlumot soʻrash imkoniga ega.
avtomatlashtirilgan telefon xabarlaridan oldin bu bank
xodimlaridan koʻp mehnat talab qilardi, lekin hozirda
mijozlarga kuniga yigirma toʻrt soat davomida uydan turib
foydalanish mumkin boʻlgan bank xizmatlarini taklif qiladi.
Kredit/debet kartalar
Yodingizda boʻlsa, bank kartalaridan foydalanish 2-bobda
muhokama qilingandi. Kartadan foydalanilganda, ushbu
boʻlimning boshidagi EFT misolida tasvirlangani kabi, xuddi
oʻsha tarzda pul oʻtkazmasi amalga oshiriladi. Pulning
qayerdan kelishi borasida kichik farq mavjud.
Agar foydalanilgan karta kredit karta boʻlsa, xabar kredit karta
kompaniyasiga yuboriladi. Soʻng kredit karta kompaniyasi
toʻlovni karta yordamida qabul qilgan tashkilotning hisob
raqamiga mablagʻlarning yuborilishini tashkillashtiradi.
Keyin esa, kredit karta kompaniyasi kartaning foydalanilgani,
qayerda foydalanilgani va tranzaksiyada qancha sarflangani
haqidagi maʼlumotlarni saqlaydi. Bu maʼlumotlar bir oyda
bir marta umumlashtiriladi va karta egasiga uning qarzdorlik
summasi koʻrsatilgan maʼlumotnoma yuboriladi. Eʼtibor
qarating, kredit kartadan foydalanish ham toʻlovlarga real
vaqt rejimida ishlov berishni, ham hisobotlar tayyorlash
uchun paketli ishlov berishni talab qiladi.
Debet kartalardan ham xuddi shu usulda foydalaniladi, biroq
mijoz debet kartasini ishlatganda jarayonlar kredit karta
kompaniyasi orqali emas, mijozning banki orqali amalga
oshiriladi. Bank oy oxirida maʼlumotnoma yuborishni kutib
oʻtirmay, mablagʻni mijozning hisobidan darhol yechib
oladi (real vaqtdagi jarayon). Tranzaksiya odatiy bank
maʼlumotnomasidagi toʻlov sifatida koʻrsatiladi.
|
| |
Maktab boshqaruv tizimlari

Ichki oʻrnatilgan funksiyalar oʻqituvchilarga oʻquvchining
oʻzlashtirish darajasini kuzatish uchun maʼlumotlarni filtrlash
imkonini beradi. Baʼzi murakkab tizimlar xodimlarni ehtimoliy
oʻzlashtirishdan ortda qoluvchilar haqida avtomatik tarzda
ogohlantiradi, shunda ortda qolayotgan oʻquvchilar eʼtibordan
chetda qolmaydi hamda barcha oʻquvchilar eng kerakli paytda
zarur boʻlgan yordamni olishlari mumkin.
Imtihonlar baʼzi imtihon kengashlari talabiga binoan
tashkillashtiriladi. Maktab boshqaruv tizimi tizimga kiritilgan
maʼlumotlar asosida bu bilan bogʻliq barcha vazifalarni
bajarish imkoniyatiga ega. Yaqinlashayotgan imtihonni
barchaga eslatish uchun imtihon kengashlari, xodimlar,
oʻquvchilar va ota-onalarga avtomatlashtirilgan elektron
pochta xabarlari yuboriladi. Imtihonlarni topshirish uchun
oʻquvchilardan kompyuterda faqat xavfsiz kirish maʼlumotlari
orqali kirish talab etiladi. Baʼzi hollarda ular imtihonni
tugatishlari bilan natijalar haqida xabardor qilinadi. Biroq
hozirda barcha imtihonlar ham onlayn tarzda va talab asosida
oʻtkazilmaydi.
Xuddi shuningdek, dars jadvallarini yaratish va oʻquv
mashgʻulotlarini tashkillashtirish yoki dars jadvallariga
oʻzgartirish kiritish ishlari ham, shunchaki, tizimga baʼzi
muhim maʼlumotlarni kiritish orqali maktab boshqaruv
tizimi tomonidan bajariladi. Tizimga oʻrnatilgan formulalar
va funksiyalar xatolardan xoli dars jadvallarini ishlab chiqadi.
Xuddi shu kabi jadvallarni xodimlarning oʻzlari tuzishiga
toʻgʻri kelganda, koʻpincha mukammal versiyani yaratishni
uddalashlaridan oldin jadvalni bir necha bor qayta koʻrib
chiqishlariga toʻgʻri kelgan. Dars jadvallariga oʻzgartirishlar
kiritish ham samaraliroq tarzda amalga oshiriladi hamda
tizim elektron pochta va mobil telefon ogohlantirishlari kabi
elektron aloqa usullari yordamida barcha tegishli tomonlarni
bundan xabardor qila oladi.
Dorixona qaydlari - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

• Shifoxona, klinikaga yoki jarrohlik amaliyoti uchun qilingan
murojaatlar tarixi;
•
Salomatlik, olingan muolaja yoki parvarish haqidagi
qaydlar va hisobotlar;
• Rentgen va laboratoriya tekshiruvlari;
• Boshqa sog’liqni saqlash
mutaxassislari tomonidan
berilgan tegishli maʼlumotlar;
• Bemorni parvarish qiluvchi qarindoshlari yoki kishilar.
-SAVOL
a - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

6.10 Kompyuterlar tibbiyotda
Tibbiyot taʼlimi va amaliyoti ulkan fan bo’lib,
muntazam
ravishda oʻsib bormoqda. Kompyuter texnologiyalari sog’liqni
saqlash sohasi mutaxassislariga iloji boricha ishonchli va
samarali xizmat koʻrsatishda, shuningdek tibbiyot yutuqlaridan
xabardor boʻlib turishda muhim ahamiyatga ega.
Tashxis tizimlari
Bemor shifokor qabuliga borganida unda kasallik alomatlari
boʻlishi mumkin. Ular shifokorning malakasi va tajribasi sababli
shifokor qabuliga boradi, lekin hech bir shifokorni tibbiyotning
har bir sohasi boʻyicha mutaxassis deb umid qilmaslik kerak.
Muammo
shundaki, kasalliklar va alomatlar haqida juda koʻp
maʼlumotlar mavjud boʻlib, shifokorlar biror narsani eʼtibordan
chetta qoldirmaslik uchun yordamga muhtoj. Ular avvallari
kitoblardan qoʻshimcha maʼlumot olgan, biroq bugungi
kunda buning oʻrnini kompyuter tizimlarida saqlanadigan
maʼlumotlar egallagan.
Kompyuter tizimlari koʻproq maʼlumot saqlay oladi, maʼlumot
qidirishni yengillashtirish uchun dasturlash texnikalaridan
foydalana oladi va ularni
muntazam ravishda yangilash
mumkin. Shifokorlar uchun chindan ham foydali tizimni
yaratish uchun kasalliklar va holatlar hamda ularning
alomatlari haqidagi umumiy qabul qilingan bilimlar toʻplanadi.
Bu shifokorlarning bilimlarini toʻplash uchun ular bilan
suhbatlashish va kitoblardagi maʼlumotlardan foydalanishni
anglatadi. Bu bilimlaring barchasi toʻplanadi
va kompyuterda
saqlanadi. Shifokor biror usulda saqlangan maʼlumotlarni
soʻrashi va kompyuter ham shifokor savollariga javoblarni
chiqarib bera olishi kerak. Kompyuterga axborotning turli
qismlari qanday qilib bir-biriga mos kelishi va bir-biri bilan
munosabatga kirishishini aytadigan qoidalar toʻplami boʻlishi
kerak.
Va nihoyat, oqilona natijalarni olish uchun ushbu
qoidalarni maʼlumotlarga nisbatan qoʻllay oladigan dastur
boʻlishi kerak. Ushbu qismlarning barchasi birlashtirilganda,
ayrim jihatlarga koʻra, shifokorga
qaraganda bilimliroq tizim
yaraladi. Bu ekspert tizim deb ataladi.
Ekspert tizimning koʻplab turlari bor. Biz bu yerda tibbiy
tashxisga moʻljallangan ekspert tizimni koʻrib chiqamiz.
Mutaxassis boʻlmagan kishi tomonidan foydalanilsa, tashxis
borasida faqat tizimning oʻziga ishonib boʻlmaydi.
Tashxis
uchun tajriba va insonning har bir bemorga individual
munosabatda boʻlish qobiliyati zarur. Biroq u shifokor uchun
qudratli vositadir.
Tibbiy ekspert tizimning toʻrtta qismi quyidagilar:
• kasalliklar va holatlar haqidagi faktlar – bilimlar bazasi;
• tizimdan savol soʻrash va javob olish usullari –
foydalanuvchi interfeysi yoki inson-kompyuter interfeysi
(HCI- muloqot);
• maʼlumotlar rioya qilishi lozim boʻlgan qoidalar toʻplami –
qoidalar bazasi;
• oqilona natijalar olish uchun qoidalarni maʼlumotlarga
nisbatan qoʻllay oladigan dastur – xulosa chiqarish tizimi.
Barcha ekspert tizimlarda ushbu toʻrtta qism mavjud (6.19-
rasm).
6.19-rasm. Ekspert tizimni ifodalovchi grafik.
Sayohat dasturlari - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 125/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikSayohat dasturlari
Sayohat sohasi alohida mijozlar tomonidan internet yoki
sayohat agentlari yordamida biror narsani band qilish /
buyurtma qilish imkonini beradi. Mijozlar uchun biror narsani
band qilish xuddi sayohat agentliklaridan foydalanishdek
oson, lekin koʻplab mijozlar taʼtil band qilishda sayohat
agentliklaridan foydalanishda davom etmoqda.
Sabablari quyidagilar:
• Baʼzi mijozlar internetga kirish imkoniyatiga ega emas.
• Sayyohlik agentlari sayyohlik kompaniyasining
bankrotligiga qarshi sugʻurtalangan. Agar mijoz taʼtilni
oʻzi buyurtma qilsa, pullarini qaytarib olishga qiynalishi
mumkin yoki agar bu ular taʼtilda boʻlganda yuz bersa,
qiyinchiliklarga uchrashi mumkin.
• Jarayon kinoga chipta buyurtma qilishdan ancha
murakkabdir va AKT savodxonligi juda yaxshi boʻlmagan
baʼzi kishilar uchun bu juda qiyin boʻlishi mumkin.
Aviakompaniyalar odatda yoʻlovchilarni internet orqali chipta
buyurtma qilishga undaydi. Internet orqali buyurtma qilish
chiptalar narxini pasaytirish imkonini beradi. Buyurtma
muvaffaqiyatli amalga oshirilgandan keyin yoʻlovchiga
buyurtma raqami beriladi va u elektron pochta orqali
yuboriladi. Undan onlayn roʻyxatdan oʻtish uchun foydalanish
mumkin, bu esa aeroportda vaqtni tejaydi.
6.09 Bank dasturlari
Elektron pul oʻtkazmalari
Kompaniya uchun ish haqi vedomosti tuzish jarayonining bir
qismi quyidagidan iborat: xodim hafta davomida ishlab topgan
summa hisoblanganidan keyin kompyuter pulni xodimning
bank hisob raqamiga oʻtkazilishini tashkillashtiradi. Bunda
naqd pul bankka olib borilib, peshtaxta osha toʻlanmaydi.
Mablagʻlarning bunday harakati
elektron pul oʻtkazmalari
(EFT – electronic fund transfer) deb ataladi. Kompaniyaning
bankiga pulning kompaniya hisobidan yechilishi soʻralgan EFT
xabari yuboriladi. Soʻng xodimning bankiga tegishli miqdordagi
mablagʻ xodim hisob raqamiga qoʻshilishi kerakligi qayd
etilgan AFT xabari yuboriladi. Maʼlumotlar oqimi 6.18-rasmda
koʻrsatilgan.
|
| |
O‘qitish sharoiti - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 83/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmua
Umumta`lim fan o‘qituvchisi____________Narzillayev A.N.
O‘quv mashg‘ulotinig texnologik xaritasi-28
Ish bosqichlari va vaqtlari
|
Fa`oliyat mazmuni
|
O‘qituvchi fa`oliyati
|
Ta`lim oluvchi fa`oliyati
|
1bosqich:O‘quv mashg‘ulotiga kirish(5daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1Mashg‘ulotga tayorgarlik ko‘radi va davomatni aniqlaydi.
|
Mashg‘ulotga tayyorgarlik ko‘radilar
|
2-bosqich
Asosiy(70daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni fa`ollashtirish:
Uyga berilgan vazifani tekshiradi
Mavzu yuzasidan savollar beradi
Topshiriqni bajargan o‘quvchilarni baholaydi.
1.Yangi mavzu:Avtomobil transporti qo’llanganda ag’darma hosil qilish.
Reja:.
1. Avtomobil transportining qo’llanilishi.
2. Ag’darma turlari.
3. Avtomobil transporti yordamida ag’darma hosil qilish.
4.Aqliy hujum asosida o‘quvchilarni fa`ollashtirish
5.Reja asosida mavzuni tushuntirish kerakli ma`lumotlarni qayd ettirish.
6.Yangi mavzu rasmlar va tarqatma materiallar asosida to‘ldiriladi.
7.Mustahkamlash uchun mavzu yuzasidan tezkor savollar asosida mustahkamlanadi.
Bahs-munozaralar asosida o‘quvchilar fikrlari to‘ldirilib asoslab beriladi.
8.Kichik guruhlarga bo‘lib masalalar beriladi va nazorat qiladi
|
Uy ishini taqdim etadilar.
Mavzu yuzasidan savollarga javob beradilarYangi mavzu va rejasini daftarga qayd qilib qo‘yadilar.
Mavzuni diqqat bilan tinglaydilar.
Kerakli adabiyotlarni yozib oladilar
Kerakli asosiy tushunchalarniyoziboladilar.Kerakli ma`lumotlarni tinglab yozib oladilar
Yangi mavzu asosida bahs munozara yuritadilar,savollarga javob yozadilar.
Kichik guruhlarga tajribalar ketma ket bajariladi bo‘linib o‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriq savollarga javob yozib aldegid va ketonlarni farqlaydilar.
Mavzu yuzasidan mustahkamlash uchunmuammoli savollar beriladi,qo‘shimcha savollar beriladi
Reaksiya tenglamalri va xulosalar yoziladi..
|
|
|
| |
Kompyuterlar chakana - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 134/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslik6.13 Kompyuterlar chakana
savdo sohasida
Kompaniya zaxiralari – bu u ishlab chiqaradigan yoki sotadigan
yoxud foydalanadigan mahsulotlardir. Mahsulotlarning sotib
olinishi, sotilishi yoki foydalanilishi davomida zaxiralarini
kuzatib borish uchun kompaniyaga
zaxiralar boshqaruvi
tizimi kerak.
Supermarketda zaxiralar peshtaxtalardagi va omborlardagi
hamma narsani oʻz ichiga oladi.
Afzalliklari:
• biror mahsulotni juda koʻp miqdorda saqlash uchun pulni
tejash;
• tez buziladigan mahsulotlarning sotilishidan oldin
buzilishining oldini olish;
• zaxiralar tugab qolishining oldini olish.
Mahsulotlar doʻkonga kelganida, odatda shtrix kod skaneri
yordamida ular zaxiralar boshqaruvi tizimidagi zaxira
darajalariga qoʻshiladi va zaxira darajasi oshadi.
Koʻp doʻkonlarda kassadagi savdo nuqtasi tizimi zaxiralar
boshqaruvi tizimiga ulangan boʻladi. Bu mahsulot sotilishi
bilan zaxira darajasi avtomatik tarzda oʻzgartirilishini
anglatadi.
Zaxiralar olib kelinganda va sotilganda maʼlumotlarni
avtomatik tarzda kiritadigan bu kabi tizim bilan zaxira
darajasini osongina kuzatib borish mumkin. Bu zaxiralar
kamayganida yana buyurtma qilish imkonini beradi.
Bu har bir mahsulotning zaxira darajasi saqlanishi lozim
boʻlgan minimum zaxira darajasidan kamaygan yoki yoʻqligini
tekshiruvchi zaxiralar boshqaruvi tizimi tomonidan amalga
oshiriladi. Soʻng tegishli zaxiralar taʼminotchidan qayta
buyurtma qilinadi.
Minimal qiymat qayd etilishi bilanoq qayta buyurtma
qilish tizimi
real vaqt tizimidir. Biroq menejer buyurtmalar
berilishidan oldin ularning barchasini koʻrishni talab
qilsa, u tomonidan barchasi birga koʻrib chiqilishi uchun
ular toʻplanadi va tasdiqlash uchun menejerga beriladi.
Maʼlumotlarning bunday toʻplanishi tizimni
|
| |
Har xil tog‘ jinslarini qazib olishda va turli-tuman qazilmalar, chuqurliklarni kovlash maqsadida yer ustida turib olib boriladigan ishlar yig‘indisiga

|
Har xil tog‘ jinslarini qazib olishda va turli-tuman qazilmalar, chuqurliklarni kovlash maqsadida yer ustida turib olib boriladigan ishlar yig‘indisiga
|
bet | 90/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaHar xil tog‘ jinslarini qazib olishda va turli-tuman qazilmalar, chuqurliklarni kovlash maqsadida yer ustida turib olib boriladigan ishlar yig‘indisiga ochiq kon ishlari deb aytiladi. Katta miqyosdagi ochiq kon ishlari foydali qazilma boyliklarini qazib olish bilan uzviy aloqadadir. Bunda yer ostida yotgan foydali qazilma boyliklarini qazib olish bilan aloqador barcha ishlar va jarayonlar, ochiq kon inshoatlari orqali amalga oshiriladi. Yer osti usulida qazib olishda esa foydali qazilma boyliklarini maxsus jihozlangan yer osti inshoatlari yordamida qazib olinadi. Konlarni ochiq usul bilan qazib olishda konchilik ishlari ikki qismga bо‘linadi:
ochish ishlari (qoplovchi jinslarni qazish, tashish va joylashtirish ishlari);
qazib olish ishlari (foydali qazilma boyliklarini qazish, tashish, bir joyga tо‘plash yoki tushirish ishlari).
Ochish ishlari foydali qazilmani qoplab turgan bо‘sh tog‘ jinslarini olib tashlashdan iborat. Ushbu jarayon foydali qazilmaga yetib borishni ta’minlashi va uni xavfsiz holda qazib olishga sharoit yaratishi lozim. Ochish va qazish ishlari natijasida karyer hosil bо‘ladi.
Karyer – foydali qazilma konlarini ochiq usulda qazib olish uchun mо‘ljallangan va jihozlangan ochiq kon lahimlari kompleksidir.
Ishlab chiqarish asoslari va maqsadlari uchun ochuvchi va tayyorlovchi lahimlarni birlashtiradigan alohida kon tayyorlov ishlari о‘tkaziladi (asosiy xandak va yarim xandak, qirqma xandak va yarim qirqma xandak va boshqa lahimlar). Kon tayyorlov ishlarini о‘tkazishdan maqsad shundan iboratki, bu qazish joylariga (zaboylarga) va kon ishlarining boshlanish frontiga transportni kelishini ta’minlash uchun yо‘l ochib beradi.
Ochiq usulda qazish qо‘yidagilarni ham о‘z ichiga oladi:
kon va uning alohida uchastkalarini tayyorlash ishlari (asosan ustki qismini tayyorlash);
qazib olinayotgan tog‘ jinslari massivi mustahkamligini ta’minlashdagi kon-zaxira muxofazasi va inshoatlarini hisobga olish ishlari (suv muvozanatini ta’minlash, kon jinslarining о‘z-о‘zidan yonib ketishini va yuzaning deformatsiyasini oldini olishdagi qayta tiklash ishlari va h.k. ishlar).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Har xil tog‘ jinslarini qazib olishda va turli-tuman qazilmalar, chuqurliklarni kovlash maqsadida yer ustida turib olib boriladigan ishlar yig‘indisiga
|
Mavzu: To’plovchilarning harakatlanish mexanizmi

Mavzu: To’plovchilarning harakatlanish mexanizmi.
Reja
1.To’plovchilarning harakatlanish mexanizmi
2.Yig‘uvchireagentlarning flotatsiya jarayonida birgaliкdagi ta’siri
3.Apolyar yig’uvchi reagentlar
Flotatsiya amaliyoti shuni кo‘rsatadiкi, iккita reagent birgaliкda ishlatilganda bitta reagentni ishlatilgandagiga nisbatan flotatsiya кo‘rsatgichlari yuqori bo‘ladi. Masalan, galenitni butilкsantogenati bilan flotatsiyalanganda ajratib olish 50%, natriy-oleat bilan flotatsiyalaganda 60%ni tashкil qilgan. Iккalasini 1:1 nisbatda olib, ularni sarfi 75 g/t bo‘lganda esa ajratib olish 90%ni tashкil qilgan.
Bu reagentlarni bir-biridan farqi кatta. Кsantogenat – sulfgidril yig‘uvchi reagent, oleat esa oкsigidrillar toifasiga mansub. Uglevodorodlar soni – кsantogenat moleкulasida 4 tani, natriy-oleat moleкulasining uglevodorod radiкali zanjirida 17 tani tashкil qiladi. Har xil sinfga mansub reagentlarni birgaliкda ishlatilganda bunchaliккatta effeкt berish sababini quyidagicha tushuntirish mumкin:
Ma’lumкi, mineral yuza enyergiya nuqtai nazaridan bir xil emas. Bitta reagent ishlatilsa, u enyergiyasiga mos кelgan mineral yuza sirtiga shimiladi, boshqa joylar esa bo‘sh qoladi. Agar, iккita reagentni (masalan, кuchli va кuchsizni) birgaliкda ishlatilganda har bir reagent mineral yuzadagi o‘ziga mos bo‘lgan yuza sirtiga joylashadi. Bu esa reagentlarni mineral yuzada teng tarqalishiga olib кeladi va adsorbsion qatlam zichligi oshadi. O‘z navbatida flotatsiya кo‘rsatgichlari yuqori bo‘ladi.
Sulfgidrilli yig‘uvchi reagentlar
Qutblangan sulfgidril guruhi (-SH) bo‘lgan moddalarga sulfgidrilli yig‘uvchilar deyiladi. Bularga кsantogenatlar, ditiofosfatlar, myerкaptobenztiozol va boshqalar кiradi.
Кsantogenatlar
Кsantogenatlarning umumiy кimyoviy formulasi quyidagicha:
Bu yerda, Me – кation К+, Na+, H+ yoкi boshqalar;
R – alifatiк uglevodorod radiкali, masalan, S2N5 – etil, S4N9 – butil va boshqalar.
Кsantogenatlar – o‘ziga xos hidga ega bo‘lgan qattiq dur modda, rangi oqdan sariqqacha o‘zgaradi, zichligi 1,3÷1,7 g/sm3, suvda exshi yeriydi.
Solidofil guruhi uchburchaк shaкlida bo‘lib, uchburchaк marкazida uglyerod, uchburchaкning cho‘qqisida bitta кislorod va pastкi uchlarida iккita oltingugurt joylashgan Solidofil guruhining кengligi 7×10-10 m, uglyerod zanjirining кengligi 4×10-10 m, bitta anionni mineral yuzada egallangan maydonni 28×10-20 m2 ga teng.
Кsantogenatlar oкsidlanib, dialкildiкsantogenidlarga aylanadi.
2ROCS2Me-2e = (ROCS2)2+2Me+.
Haroratni, muhit nordonligini ortishi va ularning yeritmadigi кonsentratsiyasini кamayishi gidroliz jarayonini tezlashtiradi.
26-rasm Solidofil ksantogenatlarning kimyoviy modeli
|
- rasm - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

34 - rasm. Itlarda yung rangining irsiylanishi (epistaz): A — qora, a — qo‘ng‘irrang, I —
rang hosil qiluvchi gen faoliyatini to‘xtatuvchi, i — rang hosil qiluvchi gen faoliyatini to’xtatmaydigan
gen.
Retsessiv epistazda retsessiv genlar gomozigota holatda belgini bevosita rivojlantiruvchi
dominant genlar faoliyatini bo‘g‘adi. Retsessiv epistaz bir tomonlama yoki ikki tomonlama
bo’ladi. Bir tomonlama epistazda chatishtirishda qatnashgan bir organizmning retsessiv ingibitor
genlari gomozigota holatda boshqa allel bo‘lmagan dominant gen ta’sirini to‘xtatadi.Chunonchi genotip
jihatdan farqlanuvchi fenotipi o’zaro o‘xshash
oq rangli piyozboshllarni chatishtirsak F
1
da oq
piyozbosh, ularning o‘zaro chatishishidan F
2
da 13/16 oq, 3/16 rangli piyozbosh hosil bo‘ladi (35-
rasm).
35-rasm. Piyozboshlarda kriptomyeriya tufayli belgining irsiylanishi. Retsessiv genlar gomozigota holatda chatishtirishda qatnashayotgan ham changchi ham
urug‘chi organizmdagi allel bo‘lmagan dominant gen faoliyatiga o‘z ta’sirini ko‘rsatishi mumkin. Bu
hodisa
ikki tomonlama retsessiv epistaz deb nomlanadi.
Komplementar irsiylanishdagi ko‘rib chiqilgan ikkita genotipi har xil, lekin fenotip jihatdan
o‘xshash yumaloq formali mevaga ega qovoqlarni chatishtirish bunga yorqin misoldir. Mazkur misolda
yumaloq qovoqning bir xilida genotip AAbb, ikkinchisida esa aaBB edi. Ularni chatishtirish
natijasida hosil bo‘lgan birinchi avlodda qovoq mevasi gardishsimon shakldadir. Binobarin A - geni
bb gen, B-geni aa geni bilan genotipda birgalikda bo‘lgan taqdirda gomozigota retsessiv
genlarning dominant genlarga ta’siri tufayli yumaloq mevaga ega qovoqlar rivojlanadi. Retsessiv
genlar geterozigota holatda bo‘lganda esa A-Bb va AaB- genlar o‘zaro ta’siri oqibatida
gardishsimon qovoq mevasi rivojlanadi.
Retsessiv epistazga tabiatda uchraydigan ba’zi bir g‘ayri tabiiy hodisalarni ham misol
sifatida olish mumkin. Birinchi misol odam tyerisining qon rangi P
2
P
3
P
4
genlar faoliyati tufayli
rivojlanishi. Lekin bu poligenlar genotipda retsessiv “aa” genlar gomozigota holatda bo‘lganda fenotip
bo‘yicha o‘z ta’sirini namoyon eta olmaydi. Chunki aa genlar ingibitorlik rolini o‘taydilar. Ikkinchi
misol. Odamlarda 4 xil qon guruhi bo‘lib, uning antigenlar 00-I, AA A0-II, BB, BO-III, AB-IV
hisoblanadi. Lekin A-B dominant genlar o‘z faoliyatini genotipda hh ingibitor genlar
bo’lmagandagina bajaradilar. Aks holda
hh gomozigota holatda yuqoridagi A-B genlar faoliyatini
bo’g‘adilar, oqibatda II, III, IV qon guruhlari o‘rniga odamlarda birinchi qon guruhi rivojlanadi.
Mazkur hodisani Hh ingibitorli IV qon guruhiga ega odamlar nikohidan tugilgan farzandlar misolida
ko‘rish mumkin (3-jadval).
3-jadval
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, I
A
I
A
, I
B
I
B
, I
A
I
B
antigenlarga ega farzandlarda ikkinchi,
uchinchi, to‘rtinchi qon guruhi emas, balki retsessiv hh genlarning gomozigot holati
tufayli birinchi qon guruhi rivojlangan.
Mikrokapsulalar texnologiyasida qo‘llaniladigan yordamchi moddalar

Mikrokapsulalar texnologiyasida qo‘llaniladigan yordamchi moddalar
Yuqoridagi qo‘yilgan maqsadga muvofiq mikrokapsulalardagi ikki xil qobiq hosil qilish hisobiga erishish mumkin.
1.Qobiq hosil qiluvchi modda yoki ularga ishlatiladigan erituvchilar mik-rokapsula tarkibiga shimilmay faqat ma’lum sharoitda yoxud bosimda ichak-oshqozon sistemasining ma’lum joyida eriydi yoki parchalanadi;
2.Oshqozonda erimaydigan va parchalanmaydigan, lekin suv, me’da shirasi, dori moddani o‘tkazadigan qobiq.
1- guruhli mikrokapsula tarkibidagi dorilarni ajratib chiqarish uchun ularning qobiqlarini eritish yoki tashqi muhitni ta’sir ettirish kerak. Bu turdagi qobiqlar suvda eruvchan polimerlardan (jelatin shu kabilar) tashkil topadi.
2 - guruhdagi mikrokapsula qobiqlari oshqozon-ichak yo‘llarida erimay tarkibidagi dorilarni diffuziya orqali chiqaradilar. Bunday qobiqlarni hosil qilish uchun tabiiy va sun’iy moddalar, ayniqsa polimerlar ishla-tiladi. Ular suvda eruvchan va suvda erimaydigan guruhlarga bo‘linadi.
Suvda eruvchanlari Suvda erimaydiganlari
jelatin kauchuk
gummiarabik silikonlar
kraxmal etilsellyuloza
polivinilpirrolidon (PVP) atsetilsellyuloza
KMS polietilen
polivinil spirti polipropilen
polimetakrilat poliamid va lipid moddalar(parafin,
spermatset,mum, stearin kislotasi,
palmitin kislotasi
Spirtlar ham ishlatiladi: setil, stearil, lauril. Enterosolyubillash birikmalaridan: shellak, zein, sellyulozaning atsetoftalat hosilasi, atsetobutirat, atsetosuksinat hosilalari ishlatiladi.
|
12-Mavzu: Microsoft Word dasturida formulalardan foydalanish. Reja

|
12-Mavzu: Microsoft Word dasturida formulalardan foydalanish. Reja
|
bet | 1/3 | Sana | 24.06.2024 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #265411 |
Bog'liq 12-mavzu 12-Mavzu: Microsoft Word dasturida formulalardan foydalanish. Reja: 1. Matnga formulalar kiritish va taxrirlash. 2. WORDArtning maxsus imkoniyatlari. 3. WORDArt da maxsus samarali matn hosil qilish.
Jadval katakchalariga formulalarni joylash orqali jadvalda berilganlarni (satr yoki ustun) qo’shish, ayirish, ko’paytirish va boshqa amallarni qisqa muddatda bajarishi mumkin.
Formulalarni qo’yish uchun quyidagilarni bilish zarur:
Jaadvalning har bir katakchalari o’z nomi va vazifasiga ega;
Har bir ustun ingliz alifbosidagi A dan to Z gacha bo’lgan harflar bilan belgilangan;
Har bir qator natural sonlar bilan belgilangan ustun harflari va satr tartibidan tashkil topgan bo’lib, ularning kesishishidan ma’lum katakchalar hosil bo’ladi.
Masalan, ikkinchi ustun bilan uchinchi satrning kesishgan joyidagi katakchaning nomi B3 bo’ladi.(Dars bayonida jadval ko’rsatilgan plakat qo’llanilishi kerak).
Formulani katakchaga qo’yish uchun:
Kursorni formula qo’yiladigan katakchaga keltiring;
“Jadval” menyusidan “Formula” buyrug’ini tanlang;
Formula maydonida sizga taklif qilinayotgan formula bo’ladi. Agar to’g’ri kelmasa, uni o’chirish va quyidagi amallardan birini bajarish kerak:
soda hisoblarni bajarish uchun katakchani arifmetik belgilar: qo’shish(+), ayirish(-), ko’paytirish(*) yoki bo’lish(:) belgilari bilan kiriting. Masalan, A1 va B4 katakchalardagi sonni qo’shish uchun A1+A4 yoki bo’lish uchun A1/B4 deb yoziladi(formula kiritishda klaviatura lotin rejimida bo’lishi lozim va arifmetik amallar, belgilar joylashish maydonidagi boshqa vazifalar bilan birgalikda ishlatilishi mumkin emasligini esdan chiqarmang. Masalan, SUM (A1+B4) ko’rinishida yozish mumkin emas;
vazifani bajarish (masalan katakchalarning o’rtacha qiymatini yoki boshqa murakkab hisoblashlar) uchun, “Joylash” menyusidan “Vazifa nomi” tanlanadi. So’ngra “Formula” satriga vazifani hisoblashda qo’llaniladigan katakchalar qo’shtirnoq “” orqali terib yoziladi;
sonlar “Formati” menyusidan sonlar uchun format tanlanadi;
OK tugmasi bosiladi.
Agar yuqoridagilar to’g’ri bajarilgan bo’lsa, kursor turgan katakchada hisoblashlar natijasi hosil bo’ladi.
Katakchalar tarkibi o’zgarganda, hisoblash natijasi avtomatik ravishda o’zgarmaydi.
Hisoblash natijalarini yangilash uchun formulani hisoblash natijalari turgan katakchalar tarkibidan ajratib, ALT+SHIFT+U tugmalarini bosish kifoya.
WORDArt dasturi hujjat matnlarini yaratish imkoniyatlarini kengaytiradi, formatlashning standart usulidan foydalanib, murakkab matnlarni hosil qila oladi.
WORDArt orqali matnni turli burchakka og’dirish mumkin. WORDArt dasturi True Type turidagi shriftlar bilan ishlaydi.
|
| |
-bosqich
Yakuniy(5daqiqa)

|
-bosqich
Yakuniy(5daqiqa)
|
bet | 84/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmua3-bosqich
Yakuniy(5daqiqa)
|
Fa`ol ishtirok etgan o‘quvchilar baholanadi va rag‘batlantiriladi.
Uyga topshiriq beriladi
|
Qo‘yigan baholarni tinglaydilar
Uyga topshiriqni yozib oladilar.
|
Amaliy o‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi.
Mavzu-29: Avtomobil transporti qo’llanganda ag’darma hosil qilish.
Vaqt 80 daqiqa
|
Ta`lim oluvchilar soni___ta
|
O‘quv mashg‘uloti rejasi
|
1. Avtomobil transportining qo’llanilishi.
2. Ag’darma turlari.
3. Avtomobil transporti yordamida ag’darma hosil qilish.
|
O‘quv mashg‘ulotining maqsadi: Ag’darmalarni hosil qilsh, ag’darma turlari va ag’darmalarni shakllantirish o‘rganishdan iborat.
|
|
O‘qitish natijasi
|
O‘quvchilar bu mavzuni o‘rganish jarayoninda ag’darmalarni hosil qilsh, ag’darma turlari va ag’darmalarni shakllantirishni bilib oladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
1. Avtomobil transportining qo’llanilishi haqida ma’lumot berish.
2. Ag’darma turlar haqida ma’lumot berish.
3. Avtomobil transporti yordamida ag’darma hosil qilish haqida ma’lumot berish.
|
O‘quv fa`oliyati natijalari:
1. Avtomobil transportining qo’llanilishi haqida ma’lumot ega bo’lish.
2. Ag’darma turlar haqida ma’lumot ega bo’lish.
3. Avtomobil transporti yordamida ag’darma hosil qilish haqida ma’lumot ega bo’lish.
|
|
|
| |
Yangi mavzu:Ochiq usulda qazib olish sistemasi va ularning klassifikatsiyasi

|
Yangi mavzu:Ochiq usulda qazib olish sistemasi va ularning klassifikatsiyasi
|
bet | 88/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmua1.Yangi mavzu:Ochiq usulda qazib olish sistemasi va ularning klassifikatsiyasi.
Reja:.
1. Foydali qazilmalarni ochiq usulda qazish tizimlari.
2. Transportsiz qazish tizimi.
3. Transportli qazish tizimi.
4.Aqliy hujum asosida o‘quvchilarni fa`ollashtirish
5.Reja asosida mavzuni tushuntirish kerakli ma`lumotlarni qayd ettirish.
6.Yangi mavzu rasmlar va tarqatma materiallar asosida to‘ldiriladi.
7.Mustahkamlash uchun mavzu yuzasidan tezkor savollar asosida mustahkamlanadi.
Bahs-munozaralar asosida o‘quvchilar fikrlari to‘ldirilib asoslab beriladi.
8.Kichik guruhlarga bo‘lib masalalar beriladi va nazorat qiladi
|
Uy ishini taqdim etadilar.
Mavzu yuzasidan savollarga javob beradilarYangi mavzu va rejasini daftarga qayd qilib qo‘yadilar.
Mavzuni diqqat bilan tinglaydilar.
Kerakli adabiyotlarni yozib oladilar
Kerakli asosiy tushunchalarniyoziboladilar.Kerakli ma`lumotlarni tinglab yozib oladilar
Yangi mavzu asosida bahs munozara yuritadilar,savollarga javob yozadilar.
Kichik guruhlarga tajribalar ketma ket bajariladi bo‘linib o‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriq savollarga javob yozib aldegid va ketonlarni farqlaydilar.
Mavzu yuzasidan mustahkamlash uchunmuammoli savollar beriladi,qo‘shimcha savollar beriladi
Reaksiya tenglamalri va xulosalar yoziladi..
|
3-bosqich
Yakuniy(5daqiqa)
|
Fa`ol ishtirok etgan o‘quvchilar baholanadi va rag‘batlantiriladi.
Uyga topshiriq beriladi
|
Qo‘yigan baholarni tinglaydilar
Uyga topshiriqni yozib oladilar.
|
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA`LIM VAZIRLIGI
Toshkent viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi
|
| |
O‘RTA MAXSUS PROFESSIONAL TA`LIMI

|
O‘RTA MAXSUS PROFESSIONAL TA`LIMI
|
bet | 89/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaO‘RTA MAXSUS PROFESSIONAL TA`LIMI
I.A.KARIMOV NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI HUZURIDAGI
ANGREN KON METALLURGIYA TEXNIKUMI
“KONCHILIK ISHI ASOSLARI”
fanidan
MAVZULAR TO’PLAMI
“Maxsus fanlar” kafedrasi mudiri: Xaytbayeva M.Dj.
Maxsus fanlar o‘qituvchisi: Narzillayev A.N.
Angren 2021-yil
Mavzu1: Kirish. Foydali qazilmalarni ochiq usulda qazib olish.
Reja
1.Kon haqida tushuncha.
2. Foydali qazilma haqida tushuncha.
3. Ochiq kon ishlari haqida tushuncha.
Konchiliksanoati - zamonaviyindustriyaningasosiyxomashyovayoqilg‘ibazasihisoblanadi. U energetika va xalq xо‘jaligining boshqa tarmoqlarining asosiy yoqilg‘i manbaidir. Shuningdek, konchilik sanoati qora va rangli metallurgiya, ximiya sanoati, о‘g‘itlar ishlab chiqarish sanoati uchun xom-ashyo bazasi hisoblanadi. Xalq xо‘jaligida foydalanilayotgan tabiiy resurslarni 70% ni mineral xom-ashyolar tashkil qiladi.
Jahon miqyosida qazib olinadigan foydali qazilmalarning umumiy miqdori yiliga 9-10 mln. t ni, kon massasining yillik unumdorligi esa 35-37 mlrd. t ni tashkil etadi.
Ochiq usulda qazib olish ishlarining rivojlanishi, yer osti usulida qazib olishga nisbatan unumdor, iqtisodiy jihatdan samarador va xavfsizligidadir. Ochiq usulda qazib olishda ish unumdorligi yer osti usuliga qaraganda 5-8 marta yuqori, tannarxi esa 2-4 marta kam. Ushbu farq sо‘nggi 30-40 yil ichida oshib borishda davom etmoqda.
Foydali qazilma boyliklariga xо‘jalik, qurilish, sanoat va ilmiy maqsadlar uchun qazib olinadigan va xom ashyo holida yoki qayta ishlangandan sо‘ng ishlatiladigan barcha turdagi tog‘ jinslari kiradi. Foydali qazilmalar qurilish va sanoatning asosi hisoblanib, mamlakat iqtisodiyotida katta о‘rin egallaydi. Uni xom-ashyo sifatida qazib olish va qayta ishlash miqyosi esa davlatning ishlab chiqarish saviyasini, boyligi va iqtisodiy rivojlanishini belgilaydi.
Foydali qazilmalarni ochiq usul bilan qazib olishda qoplovchi va о‘z ichiga oluvchi tog‘ jinslari ham qazib olinadi. Foydali qazilmalar va qoplovchi hamda о‘z ichiga oluvchi tog‘ jinslari birgalikda kon massasi tushunchasi bilan birlashtiriladi. Tog‘ jinslarini foydali qazilmalarga va qoplovchi jinslarga ajratish bu nisbiy tushunchadir. Qazib oluvchi va qayta ishlovchi texnikalarning rivojlanishi bilan kо‘pgina qoplovchi tog‘ jinslaridan foydali qazilmalar kabi foydalana boshlandi va bularning soni yildan-yilga oshib bormoqda.
|
| |
«Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения нейролингвистического програмирования» - bet 149

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
163
Sultonova Shaxnoza Sadriddinovna
Independent researcher at Bukhara State University
ДИДАКТИК ЎЙИНЛАР ОРҚАЛИ МАКТАБГАЧА ЁШДАГИ БОЛАЛАР
НУТҚИНИ ЎСТИРИШ ВА ТАФАККУРИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШНИНГ МЕТОДИК ИМКОНИЯТЛАРИ
Annotatsiya:
Maqolada didaktik o‘yinlar orqali maktabgacha yoshdagi bolalar
nutqini o‘stirish va tafakkurini rivojlantirishning metodik imkoniyatlari haqida so‘z
boradi.
Kalit so‘zlar
:
maktabgacha ta’lim, kreativ yondashuv, nutqini o‘stirish,
didaktik o‘yinlar, tafakkur, innovatsion texnologiyalar.
Аннотация:
В статье рассматриваются методические возможности
развития речи и мышления дошкольников с помощью дидактических игр.
Ключевые слова:
дошкольное образование, творческий подход, развитие
речи, дидактические игры, мышление, инновационные технологии.
Abstract:
In the state rassmatrivayutsya metodicheskie vozmojnosti razvitiya
rechi i myshleniya doshkolnikov s pomoshchyu didakticheskix igr.
Key words:
preschool education, creative approach, speech development,
didactic games, thinking, innovative technologies.
Маълумки, таълим методлари – ўқув жараёнининг мураккаб таркибий
компоненти бўлиб, педагог ва талаба, ўқитувчи ва ўқувчи, тарбиячи ва
тарбияланувчи фаолиятларининг барча йўналишларини ёритишга хизмат
қилади, улар ўртасида кўп сонли алоқа ҳамда боғланишларни юзага
келтиради.
Мактабгача таълим муассасаларида амалга ошириладиган ҳар қандай
машғулотни дидактик ўйинлар орқали ташкил этиш, тарбиячи томонидан
қўлланилаётган таълим методлари кичик гуруҳдан ўрта гуруҳга, ундан катта
ва мактабга тайёрлов гуруҳларига ўтиш асносида ҳам ўзгариб, мураккаб
хусусият касб эта боради.
Бу жараёнда дидактик ўйинларни, таълим методларидан фойдаланган
ҳолда қўллаш тарбиячининг креатив компетентлиги ва маҳорати даражасига
боғлиқ ҳолда такомиллашиб боради.
Педагогик-психологик адабиётлар таҳлилига асосланиб айтишимиз
мумкинки, инсон миясининг 30 фоизини визуал, 3 фоизини аудиал
таъминловчи нейронлар ташкил этади. Катта ва мактабга тайёрлов гуруҳи
|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 146/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
160
guruhning barcha a'zolari uchun maqbul bo'lgan, betaraf va qaror qabul qilish
huquqiga ega bo'lgan (fasilitator) mutaxassis konstruktiv qo'shma tadbirlarni
tashkil etish orqali muammolarni aniqlash va qaror qabul qilish usullarini
takomillashtirishga yordam beradi.. Bundan tashqari:
1) Fasilitator guruh a'zosi emas va guruh qarorlarini qabul qilish huquqiga ega
emas.
Shu bilan birga, fasilitatorning roli biron bir tarzda guruh uchun mas'ul kotib
vazifalarini bajarilishini anglatmaydi.
3) Fasilitator , shuningdek, ushbu guruh va boshqa bir tashkilotdagi boshqa
guruhlar yoki boshqa tashkilotlar o'rtasidagi munosabatlarda vositachi emas. Uning
mijozi faqat shu guruh, qolganlari esa o'zlari bilan aloqa o'rnatadilar.
4) Fasilitator hakam yoki sudya ham emas. Faqatgina guruh a'zolari o'zlari
qaror qabul qilish va paydo bo`lgan nizolarni hal qilish uchun javobgardir.
Fasilitator - munozara natijalaridan manfaatdor emas, ishtirok etgan biron bir
guruhning manfaatlarini himoya qilmaydi va bahs-munozaralarda qatnashmaydi,
jarayonning sifati uchun mas'ul bo'lgan mutaxassis.
Uning maqsadi - oldidagi vazifani bajarish uchun guruhni qo'llab-quvvatlash.
Natijada, guruh a'zolari hamma uchun tushunarli bo'lgan xulosalar va qarorlarni
aniq shakllantiradi.
Belgilangan yoki tanlangan o'qituvchi ko'maklashish jarayonida bir yoki bir
nechta rol o'ynashi mumkin. Ularning ro'yxati 1-jadvalda keltirilgan.
Shuningdek, mashg'ulotchi va murabbiy va o'qituvchi o'rtasidagi farqni
ajratish kerak. Ushbu tegishli mutaxassislar o'rtasidagi asosiy farqlar 2-jadvalda
keltirilgan.
Fasilitatorning malakali yordami xususiyatlari, 3-jadvalda keltirilgan ma'lum
fazilatlar, ko'nikmalar va ko'nikmalar to'plamiga asoslanadi.
|
| |
A - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

36-rasm.
Bug‘doy donining rangini irsiylanishi (kumulyativ polimyeriya).
Agar genotipda A
1
A
1
A
2
A
2
bo‘lsa don qizil, uchta dominant gen bo’lsa och qizil, ikkita
dominant gen bo’lsa pushti, bitta dominant gen bo’lsa och pushti, genotipda dominantgen
boimasa a
1
a
1
a
2
a
2
bug’doy oq rangda bo’ladi. Genotipda dominant genlar qanchalik soni ko‘p bo’lsa,
rang shunchalik ko‘proq namoyon bo’ladi, ya’ni dominant genlar soni ko’paygan sari ularni belgini
namoyon bo‘lishiga ulushlari qo‘shilib boradi.
Bug‘doy doni po‘stlog‘ining rangini F
2
da namoyon bo‘lishi fenotipik jihatdan 1:4:6:4:1
sxemada bo‘ladi. Agar belgining rivojlanishi uch xil dominant allel bo‘lmagan genlarning ta’sirida
amalga oshsa F
2
da fenotip 1:6:15:20:15:6:1 sxemada xilma-xillik beradi (36-rasm).
Kumulyativ polimyeriyada
transgressiya
hodisasi kuzatilishi mumkin. Transgressiya
deyilganda ota-onadagi belgiga nisbatan duragaylarda biror-bir belgini o‘ta rivojlanib yoki susayib
ketishi tushuniladi. Masalan:
F
2
dagi hosil bo’lgan xilma-xil formallarni ichida barcha dominant genli A
1
A
1
A
2
A
2
formada
ijobiy transgressiya, barcha retsessiv genli a
1
a
1
a
2
a
2
formada salbiy transgressiya namoyon bo’ladi.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 148/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
162
Boshqa murabbiy-fasilitatorlar lar ushbu jarayonlarni o'xshash, bir-birini
to'ldiruvchi, ammo har xil jarayon deb bilishadi:
1. Moderatsiya (nemischa cheklash, jilovlash) - bu qattiqroq texnologiya:
tuzilish boshqa mavzuni chalg'itishi mumkin bo'lmagan holda suhbatning aniq
formatida amalga oshiriladi.
2. Fasilitasiya - bu vositalardan biri sifatida moderatsiyadan foydalanadigan
moslashuvchan texnologiya. Jarayonda ravshanlik (vizualizatsiya) uchun turli xil
yordamchi vositalardan foydalaniladi: Lego konstruktorlari, kollajlar, chizmalar.
Ishtirokchilar mavzularni tanlashda erkin va boshqa guruhlarda turli mavzularda
harakat qilishlari va o'zaro aloqada bo'lishlari mumkin.
3. Moderatsiyani yig'ilish formatidagi texnologiya sifatida qo'llash mumkin:
"muammoni muhokama qilish", rahbar bilan uchrashuv, qo'shma loyiha faoliyati.
Fatilitasiya mojaroli vaziyatlarni (loyiha faoliyatida, ko'pincha - manfaatlar
to'qnashuvi va boshqalarni) yoki qaror qabul qilish va muhokama qilish zarur
bo'lgan vaziyatlarni, yangi murakkab murakkab qarorlarni (shu jumladan loyiha
faoliyati doirasida) hal qilish uchun javob beradi. Yangisini ishlab chiqishda yangi
texnologiyalarni, g'oyalarni joriy etish
loyiha va boshqalarda ishtirok etadi. Qo'shma loyiha faoliyatida siz ham o`z
fikringizni erkin bayon etib ko'maklashish usulidan foydalanishingiz , ammo shu
bilan birga fasilitator esda tutishi kerakki, bu vaqtda u moderator sifatida emas,
balki yordamchi vazifasini bajaradi, bu holda fasilitator uchun o'z fikri yoki
qarorini ularga majburlamasligi muhimdir , lekin talabalarga erkinlik berishni ham
nazardan qochirmasligi kerak.
Ф
ойдаланилган адабиётлар
1.Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. –Т.:Ўзбекистон, 2017.–82 б.
|
| |
O‘qitish vositalari - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 87/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaO‘qitish vositalari:
|
Doska, o‘quv uslubiy materiallar, didaktik materiallar.
|
O‘quv fa`oliyatini tashkil etish shakllari
|
Jamoaviy, yakka tartibda
|
O‘qitish sharoiti:
|
Kompyuter, proektor bilan jixozlangan auditoriya
|
Qaytar aloqaning usuli va vositalari
|
Ma’ruzalar matni, kompyuter, proektor, tarqatma materiallar, plakatlar.
|
Umumta`lim fan o‘qituvchisi____________Narzillayev A.N.
O‘quv mashg‘ulotinig texnologik xaritasi-30
Ish bosqichlari va vaqtlari
|
Fa`oliyat mazmuni
|
O‘qituvchi fa`oliyati
|
Ta`lim oluvchi fa`oliyati
|
1bosqich:O‘quv mashg‘ulotiga kirish(5daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1Mashg‘ulotga tayorgarlik ko‘radi va davomatni aniqlaydi.
|
Mashg‘ulotga tayyorgarlik ko‘radilar
|
2-bosqich
Asosiy(70daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni fa`ollashtirish:
Uyga berilgan vazifani tekshiradi
Mavzu yuzasidan savollar beradi
Topshiriqni bajargan o‘quvchilarni baholaydi.
|
|
| |
Fasilitatorning rollari - «Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения...

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
161
Fasilitator/
Rahbar
Agar siz rahbar yoki guruh rahbari bo'lsangiz, guruhning
yakuniy natijasi va muvaffaqiyati uchun va jarayonlar va
ishlarga ta'sir qilishga siz javobgarsiz.
Bundan tashqari,
jamoaning barcha a'zolarining uchrashuvlar dinamikasiga
rasmiy rahbari sifatida ta'sir qilish kuchiga egasiz.
Ochiqchasiga
gapirishga
qiynaladigan
hamda
guruh
rahbarining jig`iga tegaman deb qo`rqadigan guruh
a`zolarininig xatti-harakatlarida ham ta`sir qilib ,
iz qoldira
olasiz. Shuning uchun, fasilitatorning vazifasi tarozi pallasiga
diqqat bilan guruhdagi ba`zi qatnashchilar uyatchanlikni
engib chiqa oladimi yoki unda tortinchoqlikni yoqotolmasa
fasalitator rolidan voz kechish.
Kotib sifatida siz plakatlar
yoki boshqa texnologiyalar
grafikalar yordamida guruhning yakuniy xulosalarni yozma
ro'yxatga olish uchun javobgarsiz .Ushbu ish tinglashni va
yakuniy xulosani hisoblashni talab qiladi, shuningdek, ajoyib
badiiy va grafik mahoratni talab etadi. Ba'zi
guruhlarda
fasalitator ham uchrashuv mavzusi bo'yicha materiallarni
chop etish va tarqatishi kerak deb hisoblashadi. Bunda
oldindan kim
buni amalga oshirishini kerak aniq belgilab qo'yilishi kerak.
Xronolog
Xronolog doimiy ravishda vaqt
qoidalariga rioya qilishi ,
soatga qarab kuzatib borishi kerak. Kun tartibidagi barcha
masalalar raglament asosida oldindan chiqish vaqti kelishib
olinishi kerak. Bu rolni xronolog
yoki guruhning boshqa
a'zosi ham bajarishi mumkin
Tanaffuslarni
nazorat qiluvchi
Bu shaxs bosh fasilitatorga har doim uchrashuvni tugatish
yoki tanaffus qilish vaqtini eslatishi kerak.
Moderator va fasilitator o'rtasidagi farq
Albatta, siz "moderatsiya", "moderator" kabi tushunchalarni tez-tez
uchratgansiz.
Fasilitasiya va moderatsiya jarayonlari to'g'risida
bir-biridan farqli fikrlar
mavjud.
Ba'zi ekspertlar, fasilitatsiya va moderatsiya mohiyatan bir xil jarayon, deb
fikr
yuritib , moderatsiya esa nemis tilidan kelib chiqqan so'z ekanligini
tushuntirib, fasilitatsiya bilan bir xil funktsiyalarni tavsiflaydi deb ta`kidlashadi.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
174
Останов Шухрат Шарифович,
БухДУ, Психология кафедраси катта ўқитувчиси,
ТАЛАБАЛАРДА АРТ-ТЕРАПИЯ ОРҚАЛИ КРЕАТИВЛИК
ХУСУСИЯТЛАРИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ
Аннотация:
Ушбу мақолада талаба-ёшларни арт-терапия воситалари
орқали уларнинг креативлигини ривожлантириш бўйича мулоҳаза
юритилади.
Калит сўзлар:
арт-терепия, креативлик, қобилият, интеллект, дивергент,
конвергент.
Аннотация:
В этой статье студентам будет дана обратная связь о
развитии их творческих способностей с помощью средств арт-терапии.
Ключевые слова:
арт-терапия, творчество, способности, интеллект,
дивергентный, конвергентный.
O‘qitish metodlari - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 85/132 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #119905 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari majmuaO‘qitish metodlari:
|
Kichik guruh,aqliy hujum,bahs munozara.
|
O‘qitish vositalari:
|
Doska, o‘quv uslubiy materiallar, didaktik materiallar.
|
O‘quv fa`oliyatini tashkil etish shakllari
|
Jamoaviy, yakka tartibda
|
O‘qitish sharoiti:
|
Kompyuter, proektor bilan jixozlangan auditoriya
|
Qaytar aloqaning usuli va vositalari
|
Ma’ruzalar matni, kompyuter, proektor, tarqatma materiallar, plakatlar.
|
Umumta`lim fan o‘qituvchisi____________Narzillayev A.N.
O‘quv mashg‘ulotinig texnologik xaritasi-29
Ish bosqichlari va vaqtlari
|
Fa`oliyat mazmuni
|
O‘qituvchi fa`oliyati
|
Ta`lim oluvchi fa`oliyati
|
1bosqich:O‘quv mashg‘ulotiga kirish(5daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1Mashg‘ulotga tayorgarlik ko‘radi va davomatni aniqlaydi.
|
Mashg‘ulotga tayyorgarlik ko‘radilar
|
2-bosqich
Asosiy(70daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni fa`ollashtirish:
Uyga berilgan vazifani tekshiradi
Mavzu yuzasidan savollar beradi
Topshiriqni bajargan o‘quvchilarni baholaydi.
1.Yangi mavzu:Avtomobil transporti qo’llanganda ag’darma hosil qilish.
Reja:.
1. Avtomobil transportining qo’llanilishi.
2. Ag’darma turlari.
3. Avtomobil transporti yordamida ag’darma hosil qilish.
44.Aqliy hujum asosida o‘quvchilarni fa`ollashtirish
5.Reja asosida mavzuni tushuntirish kerakli ma`lumotlarni qayd ettirish.
6.Yangi mavzu rasmlar va tarqatma materiallar asosida to‘ldiriladi.
7.Mustahkamlash uchun mavzu yuzasidan tezkor savollar asosida mustahkamlanadi.
Bahs-munozaralar asosida o‘quvchilar fikrlari to‘ldirilib asoslab beriladi.
8.Kichik guruhlarga bo‘lib masalalar beriladi va nazorat qiladi
|
Uy ishini taqdim etadilar.
Mavzu yuzasidan savollarga javob beradilarYangi mavzu va rejasini daftarga qayd qilib qo‘yadilar.
Mavzuni diqqat bilan tinglaydilar.
Kerakli adabiyotlarni yozib oladilar
Kerakli asosiy tushunchalarniyoziboladilar.Kerakli ma`lumotlarni tinglab yozib oladilar
Yangi mavzu asosida bahs munozara yuritadilar,savollarga javob yozadilar.
Kichik guruhlarga tajribalar ketma ket bajariladi bo‘linib o‘qituvchi tomonidan berilgan topshiriq savollarga javob yozib aldegid va ketonlarni farqlaydilar.
Mavzu yuzasidan mustahkamlash uchunmuammoli savollar beriladi,qo‘shimcha savollar beriladi
Reaksiya tenglamalri va xulosalar yoziladi..
|
3-bosqich
Yakuniy(5daqiqa)
|
Fa`ol ishtirok etgan o‘quvchilar baholanadi va rag‘batlantiriladi.
Uyga topshiriq beriladi
|
Qo‘yigan baholarni tinglaydilar
Uyga topshiriqni yozib oladilar.
|
|
| |