TAHDID 
TURLARI - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

TAHDID
TURLARI
SUN'IY
TASODIF
IY
QASDDA
N
TABIIY
TABIIY
HODISALA
R
TEXNIKAV
IY
21
olganda axborotni muhofaza qilishning maqsadini quyidagicha ifodalash mumkin:
–
axborotni tarqab ketishi, o‗g‗irlanishi, buzilishi, qalbakilashtirilishini
oldini olish;
–
shaxs, jamiyat, davlatning xavfsizligiga tahdidni oldini olish;
–
axborotni yo‗q qilish, modifikatsiyalash, buzish, nusxa olish,
blokirovka qilish kabi noqonuniy harakatlarning oldini olish;
–
axborot resurslari va axborot tizimlariga noqonuniy ta‘sir qilishning
boshqa shakllarini oldini olish, hujjatlashtirilgan axborotga shaxsiy mulk obyekti
sifatida huquqiy rejimni ta‘minlash;
–
axborot tizimida mavjud bo‗lgan shaxsiy ma‘lumotlarning
maxfiyligini va konfedensialligini saqlash orqali fuqarolarning konstitutsiyaviy
huquqlarini himoyalash;
–
davlat sirlarini saqlash, qonunchilikka asosan hujjatlashtirilgan
axborotlar konfedensialligini ta‘minlash;
–
axborot jarayonlarida hamda axborot tizimlari, texnologiyalari va
ularni ta‘minlash vositalarini loyihalash, ishlab chiqish va qo‗llashda
subyektlarning huquqlarini ta‘minlash.
Axborotni muhofaza qilishning samaradorligi uning o‗z vaqtidaligi, faolligi,
uzluksizligi va kompleksligi bilan belgilanadi. Himoya tadbirlarini kompleks
tarzda o‗tkazish axborotni tarqab ketishi mumkin bo‗lgan xavfli kanallarni yo‗q
qilishni ta‘minlaydi. Ma‘lumki, birgina ochiq qolgan axborotni tarqab ketish kanali
butun himoya tizimining samaradorligini keskin kamaytirib yuboradi.
Axborotni muhofaza qilish sohasidagi ishlar holatining tahlili shuni
ko‗rsatadiki, muhofaza qilishning to‗liq shakllangan konsepsiyasi va tuzilishi hosil
qilingan, uning asosini quyidagilar tashkil etadi:
–
sanoat asosida ishlab chiqilgan, axborotni muhofaza qilishning o‗ta
takomillashgan texnik vositalari;
–
axborotni muhofaza qilish masalalarini hal etishga ixtisoslashtirilgan
tashkilotlarning mavjudligi;
–
ushbu muammoga oid yetarlicha aniq ifodalangan qarashlar tizimi;
–
yetarlicha amaliy tajriba va boshqalar.
Biroq, xorijiy matbuot xabarlariga ko‗ra ma‘lumotlarga nisbatan jinoiy
harakatlar kamayib borayotgani yo‗q, aksincha barqaror o‗sish tendensiyasiga ega
bo‗lib bormoqda.
Axborot hisoblash tizimlarida axborot xavfsizligini ta‘minlash nuqtai
nazaridan o‗zaro bog‗liq bo‗lgan uchta tashkil etuvchini ko‗rib chiqish maqsadga
muvofiq:
1)
axborot;
22
2)
texnik va dasturiy vositalar;
3)
xizmat ko‗rsatuvchi personal va foydalanuvchilar.
Har qanday axborot hisoblash tizimlarini tashkil etishdan maqsad
foydalanuvchilarning talablarini bir vaqtda ishonchli axborot bilan ta‘minlash
hamda ularning konfedensialligini saqlash hisoblanadi. Bunda axborot bilan
ta‘minlash vazifasi tashqi va ichki ruxsat etilmagan ta‘sirlardan himoyalash
asosida hal etilishi zarur.
Axborot tarqab ketishiga konfedensial ma‘lumotning ushbu axborot ishonib
topshirilgan tashkilotdan yoki shaxslar doirasidan nazoratsiz yoki noqonuniy
tarzda tashqariga chiqib ketishi sifatida qaraladi.
Tahdidning uchta ko‗rinishi mavjud.
1.
Konfedensiallikning buzilishiga tahdid shuni anglatadiki, bunda
axborot unga ruxsati bo‗lmaganlarga ma‘lum bo‗ladi. Bu holat konfedensial
axborot saqlanuvchi tizimga yoki bir tizimdan ikkinchisiga uzatilayotganda
noqonuniy foydalana olishlikni qo‗lga kiritish orqali yuzaga keladi.
2.
Butunlikni buzishga tahdid hisoblash tizimida yoki bir tizimdan
ikkinchisiga uzatilayotganda axborotni har qanday qasddan o‗zgartirishni o‗zida
mujassamlaydi. Jinoyatchilar axborotni qasddan o‗zgartirganda, bu axborot
butunligi buzilganligini bildiradi. Shuningdek, dastur va apparat vositalarning
tasodifiy xatosi tufayli axborotga noqonuniy o‗zgarishlar kiritilganda ham axborot
butunligi buzilgan hisoblanadi. Axborot butunligi – axborotning buzilmagan
holatda mavjudligidir.
3.
Xizmatlarning izdan chiqish tahdidi hisoblash tizimi resurslarida
boshqa foydalanuvchilar yoki jinoyatchilar tomonidan ataylab qilingan harakatlar
natijasida foydalana olishlilikni blokirovka bo‗lib qolishi natijasida yuzaga keladi.
Axborotdan foydalana olishlilik – axborot aylanuvchi, subyektlarga ularni
qiziqtiruvchi axborotlarga o‗z vaqtida qarshiliklarsiz kirishini ta‘minlab beruvchi
hamda ixtiyoriy vaqtda murojaat etilganda subyektlarning so‗rovlariga javob
beruvchi avtomatlashtirilgan xizmatlarga tayyor bo‗lgan tizimning xususiyatidir.
|