nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Milliy iqtisodiyot tushunchasi va uning kursatkichlari

|
Milliy iqtisodiyot tushunchasi va uning kursatkichlari
|
bet | 3/8 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 429,51 Kb. | | #252809 |
Bog'liq milliy iqtisodiyot va uning iqtisodiy o\'lchamlari kurs ishi1. Milliy iqtisodiyot tushunchasi va uning kursatkichlari.
Yalpi milliy maxsulot (YQMM)-millliy xoʻjaliklarda bir yil davomida vujudga keltirilgan va bevosita isteʼmolchilarga borib tushishi mumkin boʻlgan tayyor prirovard maxsulot va xizmatlarning bozor bahosidagi qiymatidan iborat boʻladi.
YQMM milliy Iqtisodiyotda yil davomida ishlab chiqarilgan barcha pirovard mahsulot (xizmatlar) ning bozor baxolaridagi summasi. Joriy yilda ishlab chiqilgan barcha mahsulotlar sotilmasligi mumkin, ularning bir qismi zaxiralarni toʻldiradi. Yaʼni YQMM xajmini xisoblab topishda zaxiralarning xar qanday oʻsishi hisobga olinishi zarur, chunki YQMM yordamida joriy yildagi barcha maxsulotlar (sotilgan yoki sotilmagan) hisobga olinadi.
Milliy ishlab chiqarishning yalpi xajmini toʻgri hisoblab chiqarish uchun, mazkur yilda ishlab chiqarilgan barcha mahsulot va xizmatlar bir marta xisobga olinishi zarur. YQMM xajmini topishda sotilgan va qayta sotilgan maxsulotlarni koʻp marta xisobga olishlarni bartaraf qilish uchun, xalq xoʻjaligining barcha barcha tarmoqlarida yaratilgan qoʻshilgan qiymatlar yigʻindisini olinadi.
Yalpi milliy mahsulot (DAROMAD) — (YQMM yoki YAMD) mamlakatning maʼlum muddat (odatda, oy, kvartal, yil) ichida umumiy iqtisodiy faoliyatini tavsiflovchi yakuniy makroiqtisodiy koʻrsatkichlaridan biri. YQMM davlatning bozor narxlarida ifodalangan barcha birlamchi daromadlari (ularning mamlakat hududida yoki uning tashqarisida ishlab chiqarish omillari tufayli yuzaga kelishidan qatʼi nazar) jami yigʻindisini koʻrsatadi. YQMM milliy hisoblar tizimi asosida hisoblanadi.
Hoz zamon jahon iqtisodiyotida mamlakatlar oʻrtasida kapital harakatchanligi darajasi gʻoyat yuqori. Natijada bir mamlakat kapitalining qandaydir bir qismidan chet elda foydalaniladi. Ayni paytda esa mamlakatning baʼzi aktivlari (korxonalar, koʻchmas mulklar, qimmatli qogʻozlar) xorijiy fuqarolar va firmalar (norezidentlar)ning egaligida boʻladi. Norezidentlar oʻz mulklaridan olgan daromadlarining bir qismini vatanlariga oʻtkazib turishlari natijasida yalpi ichki mahsulot miqdori bilan tegishli mamlakat ixtiyoridagi amaldagi yalpi daromad (YQMM) miqdori bir-biriga teng kelmay qoladi. Shu bois YQMM hajmini toʻgʻri aniqlash uchun yalpi ichki mahsulotga mamlakatga uning chet ellardagi oʻz fuqarolari mulkidan tushgan daromadlar bilan mamlakatdan chiqib ketgan chet elliklar daromadlari oʻrtasidagi farqni qoʻshish kerak. Chet eddagi mulklardan tushgan daromadlar saldosi ijobiy boʻlsa YQMM hajmi yalpi ichki mahsulotdan koʻp, aksincha holatda kam boʻladi.
|
| |
Mavzu: Mutafakkirlar merosida mehnat tarbiyasi Reja - bet 3

|
Mavzu: Mutafakkirlar merosida mehnat tarbiyasi Reja
|
bet | 3/6 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 15,84 Kb. | | #103005 |
Bog'liq Mutafakkirlar merosida mehnat tarbiyasiHattoki, ulug’ shayxlarimizning o’zlari ham biror hunar egasi bo’lganlar. Masalan, Shayxul Mashoyix Abu Said Xarros etikdo’zlik qilgan. Sayx Muhammad Sakko mashhur pichoqchi, Shayx Hoja Bahouddin Naqshbandiy ajoyib naqqosh bo’lganlar, boshqalarni hunar o’rganishga dahvat etganlar. Hoja Bahouddin Naqshbandiy aytadilar – “Dil bayoru dast bakor” ya’ni “Dilinng ollohda, qo’ling doim mehnatda bo’lsin”. Insoniyat qadr-qiymati mehnatda, bilimda, hunarga tayanishda, birovga xor bo’lsamlikda deb bilgan Sa’diy shunday ta’lim beradi. O’z mehnat idan non yegan kishi, Xotam minnatidan ozod yoz-qishi. Muqaddas kitob Avestoda ham mehnat moddiy boyliklar manbai bo’lgani uchun emas, balki u mehnatni asosan ahloqiy jihat, yaxshilik manbai deb bilganligi uchun insonlarcha mehnat qilishga chaqiradi. Xalq pedagogikasida “Yoshlikda egallangan bilim, hunar toshga o’yib yozilgan hikmatdur” – deb ta’kidlanadi. Yusuf Xos Hojibning mehnatahli haqidagi bu fikrlari haqiqatan ham ularga nisbatan hurmat va e'tiromni anglatadi. Yusuf Xos Hojibning mehnat tarbiyasiga oid progressiv qarashlari tarbiyaviy jihatdan diqqatga sazovordir. “Farzandlarga odob-hunar o’rgatmak merosdur” – deb nasihat qilinadi Qobusnomada “Sen odob, hunar va donishini o’zingdan meros qilgin, toki uning haqqini bajo kelturmish bo’lgaysan”. Chunki, xos kishilarning farzandiga odob va hunardan yaxshiroq meros yo’qdir. Oliy xaloyiqning farzandlariga xirfa (savdo hunari) pesha (kasb) din yaxshiroq meros yo’qdir. Agar xos odamlarning farzandlari yuz hunar bilsa va lekin hech kasbni bilmasa ayb emasdur. Hunar esa bir kun ishga yaragusidir. Demak albatta hunar o’rganmoq zarurdir: O’tay o’g’lingga bilan desang agar, Sen o’qishdi, o’rgatgin ilmu-hunar. Agarda senda koruncha ham bo’lmasa zar, O’z o’g’ishmingni qoldirmagin behunar. Ota-bobolarimiz ham hunar o’rganishni asosiy vazifa ekanligini o’rgatib kelganlar. Nizomiy Ganjaviy shunday degan: Hunar o’rgan chunki hunarda ko’p sir, Yopiq eshiklarni ochar birma-bir.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar roʼyxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar roʼyxati
|
bet | 8/8 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 429,51 Kb. | | #252809 |
Bog'liq milliy iqtisodiyot va uning iqtisodiy o\'lchamlari kurs ishiFoydalanilgan adabiyotlar roʼyxati
1. Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining "2017-2021 yillarda Oʼzbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yoʼnalishi boʼyicha Harakatlar strategiyasini «Faol tadbirkorlik, innovatsion gʼoyalar va texnologiyalarni qoʼllab-quvvatlash yili»da amalga oshirishga oid davlat Dasturi toʼgʼrisida" 2018 yil 22 yanvardagi PF-5308-sonli Farmoni. // http://lex.uz/docs/3516847.
2. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qatʼiy tartib-intizom va shaxsiy
javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi boʼlishi kerak. –T.: Oʼzbekiston, 2017. – 104 b.
3. YeliseevainfratuzilmaI., Kurisheva S.V. i dr. Ekonometrika: Uchebnik. –M.:
Izdatelьstvo Yurayt, 2018. – 288 s.
4. Kremer N.Sh. Ekonometrika: Uchebnik. –M.: Izdatelьstvo Yurayt, 2018. – 354 s.
5. Demidova O.А. Ekonometrika: uchebnik i praktikum dlya prikladnogo bakalavriata. –M.: Yurayt, 2018. – 334 s.
|
| |
Abur Rayhon Beruniy - Mavzu: Mutafakkirlar merosida mehnat tarbiyasi Reja

|
Mavzu: Mutafakkirlar merosida mehnat tarbiyasi Reja
|
bet | 4/6 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 15,84 Kb. | | #103005 |
Bog'liq Mutafakkirlar merosida mehnat tarbiyasiAbur Rayhon Beruniy mehnat va hunar avloddan-avlodga meros bo’lib o’tishini sinchiklab o’rgangan va hunarni yuqori baholagan. U “Hunarmandchilikda, mehnatda to’liq ustozlik sa’natini egallab olishi kerak”, degan fikrni aytadi. Odatda o’sha davrda hunar va tabiiy bilimlar maktablarda o’rgatilmay yakka tartibda berilgan. Ota kasbini egallash, oiladagi kattalardan yakka shogird shaklida. Shogird etish tanilgan usta qo’lida yakka shogird bo’lish. Ustaxonalarda yakka shogirdlik tartibida o’rganiladi. O’rta Osiyo mutafakkirlarining kasb-hunar, mehnatsevarlik haqidagi fikrlari bizga meros bo’lib qolgan. Abu Abdulloh Muhammad ibn Muso Al-Xorazmiy (783-850) ning insoniylik va mehnatsevarlik haqidagi dono fikrlari hozirgi kunda ham o’z ahamiyatini yo’qotmagan. Mutafakkirning fikricha, har bir kishi qilgan ishlari bilan hech ham mag’rurlanmasligi va takabburlik qilmasligi lozim. X asrdagi sharq ijtimoiy tarbiyashunoslik bo’yicha fikrlarning eng yirik vakili Abu Nasr Al-Farobiy (870-950)ning o’z davri uchun katta xizmatlaridan biri shundaki u insonlarni ilm-ma’rifatli bo’lishga, mehnat qilishga va kasb-hunar egallashga chaqiradi. Farobiy kasb-hunar va axloqiy fazilatlar muayyan harakatlarni takrorlash, mashq qilish yo’li bilan paydo bo’lishini uqtiradi. Mutafakkirlar har bir kishi o’zi yoqtirgan kasbni egallaganidan so’ng, o’ziga topshirilgan ishga nisbatan yuksak ma’suliyatni his etishi va o’z “kasb-hunarini mukammal bilmog’i, yaxshi tarbiya olmog’i va yaxshi xulq-atvor fazilatlariga ega bo’lmog’i kerak”,- deb ta’kidlaydi. Abu Rayhon Beruniy (978-1048) ham mamlakatning obodonchiligi, kishilarning baxt-saodati va kamolati uning halol mehnat qilishida va kasb-hunar o’rganishida deb biladi. U kasb-hunar, ixtirolashga, turli asboblarni yasashga bag’ishlab 9 ta asar yozgan. Asarlarida o’zi yashab turgan davrdagi ishlab chiqarishning rivoji va kasb-hunarga oid qimmatli ma’lumotlar berilgan. Mehnatni va kasb-hunarni sharaflash, mehnat ahlining qadr-qiymatini uning manfati uchun astoydil kurashni Beruniyning zamondoshi qomusiy olim Abu Ali Ibn Sino (980-1037) ning ilmiy faoliyatida ham ko’rishingiz mumkin. Ibn Sino “Odam ijtimoiy jondir” degan fikrni olg’a surdi. Shunung uchun ham olim odamning yashashi uchun eng zarur narsa foydali mehnat ekanligini ta’kidlaydi.
|
| |
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari

|
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
|
bet | 64/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
T/r
|
Nazariy bilimlarni baholash
|
ball
|
1
|
Savollarga to‘liq javob berish, misol dalil keltirish.
|
5
|
2
|
Savollarga noto‘liq javob berish
|
4
|
3
|
Savollarga qisman javob berish
|
3
|
4
|
Savollarga umuman javob bermaslik
|
2
|
Ish va ish joylarini tashkil etish.
|
6
|
Ish va ish joylarini to‘g‘ri tashkil etish, ishlab chiqarish jarayonini amalga oshirishda maqbul ish usullarini qo‘llash va turli ishlarni xatosiz bajarish.
-Ishlarni mustaqil rejalashtirish va bajarish.
|
5
|
7
|
-Ishlab chiqarish talimi ustasining ko‘magi bilan.
Ish va ish joylarini to‘g‘ri tashkil etish, ishlab chiqarish jarayonini amalga oshirishda maqbul ish usullarini qo‘llash va turli ishlarni xatosiz bajarish.
-Ishlarni mustaqil rejalashtirish va bajarish.
|
4
|
8
|
Ish yoki ish joyini tashkil etish ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda maqbul ish usullarini qo‘llash va turli ishlarni xatosiz bajarishda ba’zi xatolikga yo‘l qo‘yganligi ishni etarli darajada rejalashtira olmaganligi va bajara olmasligi.
|
|
|
| |
Tinglaydilar - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 17/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
Kompyuter tarmoqlarining tasnifio’quv amaliyotining texnologik xaritasi
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA (240 minut)
Kasb kodi va nomi: 352 01 04Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari operatori
O’quv amaliyot nomi: Kompyuter tarmoqlarini administratorlash
Mavzu: Kompyuter tarmoqlarining tasnifi
Amaliy masg’ulot maqsadi: O’quvchilarda amaliy ish bajarish ko’nikmalarini shakllantirish
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
Ishning maqsadi
Internet tarmoqlari bilan ishlash bo’yicha tushuncha hosil qilish
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Topologiya - bu tarmoqdagi tugunlar orasidagi jismoniy aloqalarning konfiguratsiyasi. Tarmoqning xarakteristikalari o'rnatiladigan topologiya turiga bog'liq. Xususan, ma'lum bir topologiyani tanlash quyidagilarga ta'sir qiladi:
zarur tarmoq uskunalari tarkibi bo'yicha;
tarmoq uskunasining imkoniyatlari to'g'risida;
tarmoqni kengaytirish imkoniyati to'g'risida;
tarmoqni boshqarish yo'lida
|
Amaliy
|
|
|
| |
Kengaytirish qobiliyati - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 13/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Kengaytirish qobiliyati- yangi tarmoq elementlarini nisbatan osonlik bilan qo'shish imkoniyati.
Boshqarish qobiliyati- markazlashtirilgan aniqlash va nosozliklarni bartaraf etish, resurslar va vakolatlarni foydalanuvchilar o'rtasida taqsimlash imkoniyati.
Moslik- turli apparat va dasturiy ta'minot bilan o'zaro aloqa qilish qobiliyati.
Hududiy asosda tarmoqlar quyidagilarga bo'linadi mahalliy, mintaqaviy va global.
Mintaqaviy tarmoqlar shahar, tuman, viloyat, kichik respublikani qamrab oladi. Ba'zida ma'lumotni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish muhim bo'lgan korporativ tarmoqlar ajralib turadi (masalan, Mudofaa vazirligi tarmog'i, bank tarmoqlari va boshqalar). Korporativ tarmoq turli mamlakatlar va shaharlarda joylashgan minglab va o'n minglab kompyuterlarni birlashtira oladi (misol sifatida, Microsoft korporatsiyasi tarmog'i).
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash.
|
1
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa amaliy ishni bajara olsa.
|
5
|
2
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa va amaliy ishda ustaning ko’magiga tayansa
|
4
|
3
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
3
|
4
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
|
|
| |
-bosqich.  
Asosiy - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 16/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi20222-bosqich.
Asosiy
(200 daq)
|
Kirish yo‘riqnomasi
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rovorqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti Kompyuter tarmoqlarining tasnifimavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Joriy yo‘riqnoma
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Mavzu bo’yicha o’quvchilarga reja yozdiradi
1. Kompyuter tarmoqlari topologiyasi
2. Zamonaviy kompyuter tarmoqlarining asosiy xarakteristikalari
3. Kompyuter tarmoqlari topologiyasi
Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo‘riqnomali texnologik xarita hamda mustaqil ish bajarish uchun ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan yo’l qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan amaliy ishlarni qabulqiladi va yakuniy baxolarni elon qiladi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, chizadilar,
yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari va yo‘riqli
texnologik xaritaga rioya
qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
3-bosqich.
Yakuniy
(20 daq)
|
Yakunlash:
1. O‘quvchilarni amaliy mashgulot bo‘yicha
baholarini e’lon qiladi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan
ishlarining ahamiyati va muhimligiga o‘quvchilar
e’tiborini qaratadi,
3. Kelgusi mashgulot mavzusi bilan tanishtirib uyga
vazifa beradi.
|
|
|
| |
Kenglik uzatiladi - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 63/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Kenglik uzatiladi- bir vaqtning o'zida bir aloqa kanali orqali uzatilishi mumkin bo'lgan axborot miqdorini baholash vositasi.
Kechikish- jo'natuvchidan qabul qiluvchiga har bir aloqa kanallari bo'ylab paket o'tkazish uchun zarur bo'lgan vaqt. Kechikish oraliq kanallarning o'tkazuvchanligiga, marshrutizator portlarida navbatning o'lchamiga, tarmoq yuklanishiga va jismoniy masofaga bog'liq.
Kanaldan foydalanish- Bu vaqt birligida aloqa kanalida o'rtacha yuk.
Ishonchlilik- aloqa kanalidagi xatoning nisbiy soni.
O'tishlar soni- Paketning boradigan joyga yetib borishidan oldin o'tishlari kerak bo'lgan ruterlarning soni.
Narxlari- Odatda tarmoq ma'muri tomonidan tayinlangan tarmoqli kengligi, naqd pul miqdori yoki boshqa o'lchov birliklari asosida hisoblangan qiymat.
Yonaltiruvchi jadvalni yaratgandan so'ng, yo'riqnoma haqiqiy tarmoq topologiyasiga to'liq mos kelishi kerak. Yonaltiruvchi jadvallarni tarmoq administratori qo'lda yoki dinamik marshrutizatsiya protokollari yordamida qo'llab-quvvatlaydi. Marshrutlar qo'lda yoki marshrutlash protokollarini ishlatishdan qat'i nazar, marshrut xaritasi aniqligi marshrutizatorning o'z ma'lumotlarini taqdim etish qobiliyatining muhim omilidir.
Yo'riqnoma yo'riqnoma stolini yaratish va saqlash uchun foydalanadigan bir necha yo'nalish mexanizmlari mavjud. Operatsion tizimni ishga tushirganda router kerak e'tiborga olinadi tarmoq ma'muri. Umuman olganda, marshrutlash jadvalini yaratishda yo'riqnoma quyidagi yo'l-yo'riq usullaridan foydalanadi:
To'g'ridan-to'g'ri ulanish;
Statik yo'nalish;
Default routing;
Dinamik marshrutlash
Va ushbu usullarning har biri o'zining afzalliklari va kamchiliklariga ega bo'lsa-da, ular mutlaqo boshqacha emas.
To'g'ridan-to'g'ri ulanish - Bu marshrut mahalliy yo'nalishda. Routerning interfeyslaridan biri to'g'ridan-to'g'ri har qanday tarmoqqa ulangan bo'lsa, bunday tarmoqqa yo'naltirilgan paketni qabul qilsangiz, yo'riqnoma darhol yo'nalish protokollarini ishlatmasdan paketni interfeysga yuboradi. To'g'ridan-to'g'ri aloqa har doim marshrutning eng yaxshi usuli hisoblanadi.
Statik yo'nalishlar - Bu radiostantsiya marshrutlash jadvaliga qo'l bilan kiradigan alıcılar tarmog'iga bunday yo'llardir. Statik yo'nalish keyingi qo'shni yo'riqchining IP-manzilini yoki muayyan tarmoqqa trafikni maqsadga yo'naltirish uchun ishlatiladigan mahalliy chiqish interfeyini aniqlaydi.
1. Marshrutlash Protokollari haqida gapiring.
2. Uzoq vektor algoritmini tuzib bering.
3. Aloqa kanali holati protokollari nimalardan iborat?
|
| |
-bosqich.  
Yakuniy - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 68/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi20223-bosqich.
Yakuniy
(20 daq)
|
Yakunlash:
1. O‘quvchilarni amaliy mashgulot bo‘yicha
baholarini e’lon qiladi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan
ishlarining ahamiyati va muhimligiga o‘quvchilar
e’tiborini qaratadi,
3. Kelgusi mashgulot mavzusi bilan tanishtirib uyga
vazifa beradi
|
Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
|
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA (240 minut)
Kasb kodi va nomi: 352 01 04 Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari operatori
O’quv amaliyot nomi: Kompyuter tarmoqlarini administratorlash
Mavzu: Turli qatlamli protokollarning ishlash tamoyillari
Amaliy masg’ulot maqsadi: O’quvchilarda amaliy ish bajarish ko’nikmalarini shakllantirish
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
Ishning maqsadi
Internet tarmoqlari bilan ishlash bo’yicha tushuncha hosil qilish
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Internet protokoli turkumlari Internet protokoli (IP) ning o'zi bilan birga, TCP , UDP , HTTP va FTP kabi yuqori darajadagi protokollarning qo'shimcha imkoniyatlarini ta'minlash uchun IP bilan birlashtirilgan (va eng ko'p ishlatiladigan tarmoq protokollaridan iborat) majmuini o'z ichiga oladi. ARP va ICMP kabi past darajadagi Internet protokollari ham IP bilan birgalikda mavjud.Umuman , IP-oiladagi yuqori darajadagi protokollar veb-brauzerlar kabi ilovalar bilan yanada yaqinroq hamkorlik qiladi, past darajadagi protokollar tarmoq adapterlari va boshqa kompyuter uskunalari bilan o'zaro ta'sir qiladi.
|
|
|
| |
O‘qituvchi
  
Ta’lim oluvchi

|
O‘qituvchi
Ta’lim oluvchi
|
bet | 67/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. Ta’lim oluvchilarning davomatini tekshiradi.
2. Ta’lim oluvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3.Amaliy mashg‘ulotning baholash mezonlari bilan tanishtiradi.
5. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi, sanitariya va
gigiyena qoidalarga
rioya qilishadi.
Xavfsizlik texnikasi
jurnaliga imzo qo‘yadilar.
Tinglaydilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq)
|
Kirish yo‘riqnomasi
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rov orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti mavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Joriy yo‘riqnoma
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo‘riqnomali texnologik xarita hamda mustaqil ish bajarish uchun homashyo tarqatadi va ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan mahsulotni qabulqildi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, chizadilar,
yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari va yo‘riqli
texnologik xaritaga rioya
qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
|
|
| |
O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi

|
O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi
|
bet | 22/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi
|
Amaliy (o‘quv amaliyoti)
|
O‘quv mashg‘uloti rejasi tuzilishi
|
1. Passiv va faol tarmoq asoslari
2. Faol mis tarmog'i
3. Passiv Optik Tarmoq
|
O‘quv mashg‘uloti maqsadi: Suv va passiv uskunalar. Oxirgi oraliq tizimlari mavzusida o’quvchilarda ko’nikma xosil qilish
|
O‘qitish natijasi
|
Suv va passiv uskunalar. Oxirgi oraliq tizimlari mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan ko‘nikma
|
Pedagogik vazifalar:
1 Suv va passiv qurilmalar vazifalari nima? Savoliga o’quvchilarga javob berish;
2. Suv va passiv qurilmalar vazifalari muammolari anglatish;
3. Suv va passiv qurilmalar nuqtai nazaridan elektron tijoratning namunaviy qo’llanilishini;
|
O‘quv faoliyat natijalari:
1 Suv va passiv qurilmalar vazifalari nima? Savoliga o’zlarining tushunchalarini aytib beradi;
2. Suv va passiv qurilmalar vazifalari va muammolari to‘g’risida gaprib beradi;
3. Axborot xavfsizligini ta’minlash nuqtai nazaridan elektron tijoratning namunaviy qo’llanilishini tasnifi bilan tanishtiradi;
4. Suv va passiv qurilmalar vazifalari bilan shug’ullanadigan kompaniyalar duch keladigan tahdidlar to’g’risida savollarga javob beradilar;
5. Berilgan topshiriqlarni mustaqil bajaradilar;
6. Ishni bajarish davomida yo‘l qo‘yilgan xatolar ustida ishlaydilar.
|
O‘qitish usullari
|
Tushuntirish, ko‘rsatish, yo‘riqnoma berish
|
|
|
| |
O‘qitish vositalari - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 15/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. O’quvchilarning davomatini tekshiradi.
2. O’quvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3. Kompyuter tarmoqlarining tasnifimavzusida o’quvchilarga reja bo’yicha malumotlar ayatdi
4. Amaliy mashg‘ulotning baholash mezonlari bilan tanishtiradi
5. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi, sanitariya va
gigiyena talablariga
rioya qilgan holda
maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi
jurnaliga imzo qo‘yadilar.
Tinglaydilar
|
|
|
| |
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor

|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
bet | 10/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Masofaviy hisoblash deganda dastur yoki ilovalarni masofaviy komponentlarda ishga tushirish nazarda tutiladi. Masofaviy hisoblash foydalanuvchilarga quyidagilarga imkon beradi: boshqa LAN komponentlariga masofadan ulanish; boshqa komponentda joylashgan dasturni masofadan turib ishga tushirish yoki bir yoki bir nechta komponentlarda dasturni masofadan ishga tushirish, shu bilan birga foydalanuvchiga ular mahalliy ishlayotganligini ko‘rsatish
|
Amaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Masshtablilik tarmoq juda keng diapazonda tugunlar sonini va ulanishlar uzunligini oshirish imkonini beradi, shu bilan birga tarmoq unumdorligi pasaymaydi.
Shaffoflik - tarmoqning ichki qurilmasi tafsilotlarini foydalanuvchidan yashirish va shu bilan uning tarmoqdagi ishini soddalashtirish xususiyati.
Tarmoqni boshqarish qobiliyati tarmoqning asosiy elementlari holatini markazlashtirilgan monitoring qilish, tarmoqning ishlashi jarayonida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va hal qilish, ishlash tahlilini o'tkazish va tarmoq rivojlanishini rejalashtirish qobiliyatini nazarda tutadi.
Moslik tarmoq turli xil dasturiy va texnik vositalarni o'z ichiga olishi mumkinligini anglatadi.
|
2-Mavzu: Kompyuter tarmoqlarining maqsadi
Reja
1. Xavfsiz tarmoq tuzilishi va xususiyatlari
2. LAN tahdidlari va zaifliklar
3. Tarqatilgan fayllarni saqlash muammolari
Himoyalanmagan avtomatlashtirilgan tizim haqida ma'lumot:
· Mahalliy tarmoqlardagi manzillar shaxsiydir.
· Lokal tarmoqlarga kirish joylarida haqiqiy manzilli PROXY kompyuterlar joylashgan.
· Siz xohlagancha mahalliy tarmoqlar bo'lishi mumkin.
Ta'minlanmagan himoyaga qo'yiladigan talablar avtomatlashtirilgan tizim:
· Ochiq Internet tarmog'i orqali o'tishda axborot almashinuvini himoya qilishni talab qiladi.
· Xavfsiz tunnel uzoq LANlarda resurslar bilan ishlaydigan foydalanuvchilar uchun shaffof bo'lishi kerak.
· Mahalliy tarmoq foydalanuvchilari ochiq Internet resurslariga kirish imkoniga ega bo'lmasliklari talab qilinadi, ma'mur tomonidan belgilangan, xavfsiz o'zaro aloqalar tashkil etilgan boshqa mahalliy tarmoqlarning resurslari va, ehtimol, mobil foydalanuvchilarning resurslari bundan mustasno.
|
| |
Kengaytirish qobiliyati - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 12/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Kengaytirish qobiliyati alohida tarmoq elementlarini (foydalanuvchilar, kompyuterlar, ilovalar, xizmatlar) nisbatan osonlik bilan qo'shish, tarmoq segmentlarining uzunligini oshirish va mavjud uskunalarni yanada kuchliroqlari bilan almashtirish qobiliyatini anglatadi.
Masshtablilik tarmoq juda keng diapazonda tugunlar sonini va ulanishlar uzunligini oshirish imkonini beradi, shu bilan birga tarmoq unumdorligi pasaymaydi.
Shaffoflik - tarmoqning ichki qurilmasi tafsilotlarini foydalanuvchidan yashirish va shu bilan uning tarmoqdagi ishini soddalashtirish xususiyati.
Tarmoqni boshqarish qobiliyati tarmoqning asosiy elementlari holatini markazlashtirilgan monitoring qilish, tarmoqning ishlashi jarayonida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va hal qilish, ishlash tahlilini o'tkazish va tarmoq rivojlanishini rejalashtirish qobiliyatini nazarda tutadi.
Moslik tarmoq turli xil dasturiy va texnik vositalarni o'z ichiga olishi mumkinligini anglatadi.
Topologiya- konfiguratsiya jismoniy aloqalar tarmoq tugunlari o'rtasida. Tarmoqning xarakteristikalari o'rnatiladigan topologiya turiga bog'liq. Xususan, ma'lum bir topologiyani tanlash quyidagilarga ta'sir qiladi:
Kerakli tarkibi tarmoq uskunalari;
Tarmoq uskunalari imkoniyatlari;
Tarmoqni kengaytirish imkoniyatlari;
Tarmoqni boshqarish usuli.
"CS topologiyasi" atamasi jismoniy topologiyani (fizik aloqalar konfiguratsiyasi) yoki mantiqiy topologiyani - tarmoq tugunlari orasidagi signal uzatish yo'llarini anglatishi mumkin. COPning jismoniy va mantiqiy topologiyasi bir xil yoki boshqacha bo'lishi mumkin. Mahalliy tarmoqlar deb nomlanuvchi uchta asosiy topologiyaga asoslanadi:
Tarmoq vazifani muvaffaqiyatli bajarishi uchun u ishlash, ishonchlilik va boshqalar talablariga javob berishi kerak.
Tarmoq ishlashi bilan belgilanadi uzatilgan ma'lumotlar miqdori va ularni uzatish uchun zarur bo'lgan vaqt. Ishlashni baholash uchun raqamli xarakteristikalar qo'llaniladi - tarmoqning javob vaqti, o'rtacha o'tkazuvchanlik, maksimal mumkin bo'lgan o'tkazuvchanlik, uzatish kechikishi.
Ishonchlilik tarmoqning o'z vazifasini bajarish ehtimolini bildiradi. Texnik qurilmalarning ishonchliligi odatda MTBF va mavjudligi (tizimdan foydalanish mumkin bo'lgan vaqt ulushi) bilan tavsiflanadi. Murakkab tizimlarning ishonchliligi xabarni qabul qiluvchiga yetkazish ehtimoli bilan ham tavsiflanadi.
Xavfsizlik ma'lumotlarga ruxsatsiz kirishning mumkin emasligi va ishonchliligi va qasddan buzg'unchi harakatlarga qarshilik ko'rsatishni ta'minlaydi.
|
| |
9 - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 65/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi20223
9
|
Ish yoki ish joyini tashkil etish ma’lum ravishda xatolarga yo‘l qo‘yish va asosiy ish usulini etarli darajada o‘zlashtira olmasligi.-Ishni mustaqil
rejalashtira olmasligi va bajara olmasligi.Xavfsizlik texnikasi qoidalariga
rioya qilmasligi ishlab
|
2
|
UYGA VAZIFA
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tarmoqlarni rejalashtirish va qurish. A.A.Qahhorov “Noshir” Toshkent-2012 yil
2. Kompyuter tarmoqlarini yig’ish M.M.Musayev, A.A.Qahhorov. M.M.Karimov “Ilm-ziyo” Toshkent-2006 yil
3. G’aniyev S.K., Karimov M.M., Toshev K.A. Axborot xavfsizligi. Darslik. -2016.
O‘QUV AMALIYOT MASHG‘ULOTINING O‘QITISH TEXNOLOGIYASI
Mavzu: № 10 Turli qatlamli protokollarning ishlash tamoyillarimavzusida
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt 240 daqiqa
|
O‘quvchilar soni 25-30 ta
|
O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi
|
Amaliy (o‘quv amaliyoti)
|
O‘quv mashg‘uloti rejasi tuzilishi
|
1.Kompyuter tarmog'i protokollarini qisqacha tushuntirish
2. Internet va simsiz tarmoq protokollari
3. Tarmoqni yo'naltirish protokollari
|
O‘quvmashg‘ulotimaqsadi: Turliqatlamliprotokollarningishlashtamoyillarimavzusidao’quvchilardako’nikmaxosilqilish
|
|
|
| |
Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarni ravon nutqqa o‘rgatish

|
Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarni ravon nutqqa o‘rgatish
|
bet | 12/21 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 249,5 Kb. | | #251051 |
Bog'liq Bolalarni diologik nutqini shakllantirish omillari Reja Kirish Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarni ravon nutqqa o‘rgatish. Bolalarda ravon nutqni rivojlantirish maktabgacha ta’lim muassasasining asosiy vazifasi hisoblanadi, maktabgacha yoshning nihoyasiga kelib bola kattalarga xos bo‘lgan og‘zaki nutqning asosiy shakllarini egallashi, ya’ni ravon nutqning ikki shakli – dialogik va monologik nutqni egallab olishi shart. Maktabgacha ta’lim muassasasining vazifasi bolalarda ravon so‘zlashuv nutqni (dialogik nutq) va monologik nutqni rivojlantirishdan iborat. So‘zlashuv nutqini shakllantirish vazifasi ko‘p qirrali. Maktabgacha bosqichdagi kichik yoshli bolalarda ularga qaratilgan nutqni tinglash va tushunish, bir-birini tinglash, savollarga javob berish va o‘zi ham savollar berishi, suhbat mavzusi bo‘yicha izchil javob berish qobiliyati shakllanadi. Nutqning ushbu ikki turlari o‘rtasidagi farq matn ichidagi gapning mantiqiy aloqa turi bilan belgilanadi. Monolog doimo vaqtli yoki sabab-oqibatli aloqada bo‘ladigan (bir-biriga nisbatan) borliq faktlari haqida xabar qiladi. Vaqtinchalik aloqa ikki tomonlama bo‘lishi mumkin: faktlar haqiqatan ham bir vaqtdalik yoki ketma-ketlik munosabatlarida bo‘lishi mumkin. Bir vaqtning o‘zida mavjud bo‘ladigan faktlar haqidagi xabarlar tavsif deb ataladi. Faktlar ketma-ket keladigan xabar bayon qilish deyiladi. Sabab-oqibatli munosabatlarda bo‘lgan faktlar haqidagi xabarlar esa mulohaza deb yuritiladi. Ilk yoshda bola ravon nutqni eshitadi. Dastlab bu unga nisbatan aytilgan luqmalar, so‘ngra esa ertaklar, hikoyalar, kattalarning monologik nutqlari bo‘ladi.
Ravon nutqdan til elementlari – tovushlar, morfemalar, so‘zlar, gaplarni ajratib olar ekan, bola ravon matnda har bir til elementining o‘rnini eslab qoladi, bu esa ilk yoshdan boshlab nutqdan oldingi mashqlar boshlanadigan til sezgilarini rivojlantirish jarayonini tashkil etadi. Ma’lumki, ravon nutqda bolalarning boshqalar bilan voqeahodisalar ta’siri natijasida o‘zaro munosabati, aloqasi ifodalanadi. Bu ifoda bir yoki bir necha jumlalarda o‘z aksini topishi mumkin. Ravon nutqning shakllanishida bolaning tevarak-atrof bilan munosabati, muomala shakli katta rol o‘ynaydi. Maktabgacha katta yoshdagi bolalarda ravon nutqni rivojlantirishda ancha-muncha tajriba, malaka va ko‘nikmalar mavjud bo‘lganligini hisobga olib, ularda ravon nutqni shakllantirishda, avvalo, ertaklar matnini tinglashda nimalarga e’tibor berishimiz kerakligini aniqlab olishimiz zarur. Bular, avvalo, ona Vatan haqida dastlabki tasavvurlarni shakllantirishdan boshlanadi.
Unda «Maktabgacha ta’lim muassasalari uchun dastur»da bolalarni buyuk siymolar, sarkardalar, ulug‘ mutafakkirlar haqida bilim berish nazarda tutilgan. Ana shularning barchasi bolalarning milliy qadriyatlarimiz haqidagi bilimlarini aniqlash, mustahkamlash va kengaytirish asosida ravon nutqni rivojlantirishga yordam beradi.
|
| |
I-bob. Maktabgacha yoshdagi bolalarni milliy ruhda tarbiyalashning nazariy asoslari - bet 13

58
hisoblanadi. Mutaxassis va pedagoglarning ilmiy xulosalariga ko‘ra, inson o‘z umri
davomida oladigan barcha axborot va ma’lumotning 70 foizini 5 yoshgacha bo‘lgan
davrda oladi. Ana shu dalilning o‘zi bolalarimizning yetuk va barkamol shaxs bo‘lib
voyaga yetishida MTT tarbiyasi qanchalik katta ahamiyatga ega ekanini yaqqol
ko‘rsatib turibdi. Bunga qo‘shimcha isbot qidirib uzoqqa borishning hojati yo‘q.
MTT tarbiyasini olgan bola bilan MTTga bormagan bolani solishtirganda, ularning
fikrlash darajasi oʻrtasida yer bilan osmoncha farq borligini sezish qiyin emas.
Shuning uchun ham biz maktabgacha ta’lim tizimini qayta ko‘rib chiqish masalasini
davlat siyosati darajasiga ko‘tarib, bu borada katta ishlarni boshladik. Agar shu ishni
har tomonlama puxta o‘ylab amalga oshirmasak, butun ta’lim tizimida sifat
o‘zgarishiga erishishimiz, ta’limning uzluksizligini ta’minlashimiz qiyin bo‘ladi.
Bugungi kunda maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarmog‘ini kengaytirish, ularning
moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, yangi MTTlar qurish bo‘yicha davlat
dasturi qabul qilinib, amalga oshirilmoqda. Rivojlangan davlatlar tajribasi hisobga
olinib, nodavlat ta’lim tashkilotlari, jumladan, nodavlat MTT tarmog‘ini
kengaytirishga ham katta ahamiyat qaratilmoqda. Bu esa tizimda sog‘lom raqobatni
shakllantirish hamda ta’lim xizmatlari turini ko‘paytirishga xizmat qiladi.
Radial - o‘qiy (Frensis) turbinasi

o‘qiy turbinalar bosim o‘zgarib turganda spiral kameradan suvni tashlab yuboruvchi
va saqlovchi salt tashlagichlar bilan ta’minlanadi.
Yuqori bosimda ishlaydigan radial-o‘qiy turbinalarda ish g‘ildiragi parraklariga
urilmay oqib o‘tadigan suv miqdorini kamaytirish muhim ahamiyatgan ega. Buning
uchun bir-biriga ulanadigan qismlar katta aniqlikda tayyorlanadi hamda bosim
isrofini kamaytiruvchi maxsus tiqinlar bilan jihozlanadi.
Radial-o‘qiy turbinalarni ishlab chiqarishda, ularni uzoq vaqt va ishonchli
ishlashini ta’minlovchi, yemirilishga chidamli, maxsus po‘lat materiallardan
foydalaniladi.
Radial-o‘qiy turbinali gidroagregatlar, turbinalar va mikro GESlarni tanlash
diagrammasida 24÷250m li bosimlari, 75÷5000 kVt quvvatlari hamda 300÷4000 l/s
suv sarfi oraliqlarida ishlashi ko‘rsatilgan (3.10-rasm).
a)
b)
3.10 – rasm. Vertikal (a) va gorizontal (b) o‘rnatiladigan radial-o‘qiy
turbinalar - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti qayta tiklanuvchi energiya manbalari

|
Mexanizatsiyalash muhandislari instituti qayta tiklanuvchi energiya manbalariBog'liq qayta tiklanuvchi energiyaturbinalar.
Radial-o‘qiy turbinalar vertikal hamda gorizontal holatlarda o‘rnatilishi
mumkin. 3.9-rasmda MNTO INSET birlashmasida tayyorlangan hamda vertikal va
gorizontal o‘rnatiladigan radial-o‘qiy turbinalar ko‘rsatilgan. Radial-o‘qiy turbinalar
asosan konussimon so‘rib ketish quvurlari bilan jihozlanadilar. 3.10 va 3.11 -
rasmlarda konussimon so‘rib ketish quvurlari bilan jihozlangan, gorizontal (3.10. a va
3.11-rasmlar) hamda vertikal (3.10.b-rasm) o‘rnatilgan radial-o‘qiy turbinalar
ko‘rsatilgan.
3.11-rasm. Gorizontal radial-o‘qiy turbinalar o‘rnatilgan kichik GES
binosining ko‘rinishi.
3.2.5. Aktiv-cho‘michli turbinalar (Pelton turbinasi)
Aktiv-cho‘michli turbinalar sekin yuruvchi turbinalar sinfiga mansub bo‘lib,
uning ishchi g‘ildiragi pastki bef sathidagi erkin havo bo‘shlig‘ida joylashadi va
faqatgina kinetik energiyaga ega bo‘lgan suv oqimi erkin holatda atmosfera bosimi
ostida ishchi g‘ildirakka kelib uriladi. Shuning uchun ba’zi bir vaqtlarda aktiv
turbinalarni erkin oqimli turbinalar ham deb atashadi.
Yirik cho‘michli turbinalar asosan yuqori - 40÷2000 m bosimlarda qo‘llaniladi.
MNTO INSET birlashmasi, mikro va kichik GESlarda foydalanish mumkin bo‘lgan
quyidagi ko‘rsatgichli turbinalar hamda mikroGESlarni ishlab chiqaradi. Kichik
quvvatli turbinalar va mikroGESlarni tanlash diagrammasi (3.2-rasm) hamda 3.3 va
3.4-jadvallarda cho‘mich turbinali gidroagregatlar hamda mikrogidroagregatlarning
asosiy parametrlari keltirilgan. Suv oqimi kelib uriladigan cho‘michlar sonini
ko‘paytirib quvvatni oshirish uchun ikki karrali Banki turbinalari ishlab chiqilgan.
|
| |
8-мавзу: Қишлоқ хўжалигида рақамли технологиялар

|
8-мавзу: Қишлоқ хўжалигида рақамли технологиялар
|
bet | 1/7 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,71 Mb. | | #129694 |
Bog'liq 1-маъруза 1-mavzu. Tarmoq texnologiyalari. Ma’ruza: A.Eshmurodov Reja: - Axborot uzatish muxiti.
- Tarmoq topologiyasi.
- Tarmoq periferiya qurilmasi.
- Internet, Intranet, Ethrernet, Intranet kompyuter tarmoqlari va ularning ishlash tamoyillari.
Kompyuter tarmog‘i – bu kompyuterlar o‘rtasida ma’lumot almashinuvini ta’minlaydigan kompyuter va qurilmalar to‘plami.Tarmoq axborotlarni uzatish, alohida foydalanilayotgan kompyuterlarni birgalikda ishlashini tashkil qilish, bitta masalani bir nechta kompyuter yordamida yechish imkoniyatlarini beradi. - Kompyuter tarmog‘i – bu kompyuterlar o‘rtasida ma’lumot almashinuvini ta’minlaydigan kompyuter va qurilmalar to‘plami.Tarmoq axborotlarni uzatish, alohida foydalanilayotgan kompyuterlarni birgalikda ishlashini tashkil qilish, bitta masalani bir nechta kompyuter yordamida yechish imkoniyatlarini beradi.
- Kompyuter tarmog‘i (NetWork, net – tarmoq va work - ishlash) – bu kompyuterlar o‘rtasida axborotlar almashish tizimidir. Uning asosiy maqsadi foydalanuvchilarga barcha kompyuterlar resurslaridan foydalanish imkoniyatlarini ta’minlash. Kompyuter tarmoqlarini masshtabi qarab turlarga ajratish mumkin: Lokal tarmoqlar (Local Area Network, LAN), mintaqaviy tarmoqlar (Metropolitan Area Network, MAN), global tarmoqlar (WideAreaNetwork, WAN).
Axborot uzatish muhitlari
Simli aloqa liniyalari
Simsiz aloqa liniyalari
O‘rama juft kabel(витая пара) (ингл. twisted pair) — aloqa kabelining turi. Telefoniyada foydalaniladigan eshilgan sim juftidan iborat. U ekranlangan va ekranlanmagan bo‘lishi mumkin. Ekranlangan kabel elektr magnit halaqitlariga ancha bardoshli bo‘ladi. Ushbu kabelning kamchiliklari signallarning so‘nish koeffitsiyenti yuqoriligi va elektrmagnit halaqitlariga yuqori darajada sezgirligi, shuning uchun o‘rama juftlikdan foydalanishda faol qurilmalar o‘rtasidagi eng yuqori masofa 100 metrgacha bo‘ladi. - O‘rama juft kabel(витая пара) (ингл. twisted pair) — aloqa kabelining turi. Telefoniyada foydalaniladigan eshilgan sim juftidan iborat. U ekranlangan va ekranlanmagan bo‘lishi mumkin. Ekranlangan kabel elektr magnit halaqitlariga ancha bardoshli bo‘ladi. Ushbu kabelning kamchiliklari signallarning so‘nish koeffitsiyenti yuqoriligi va elektrmagnit halaqitlariga yuqori darajada sezgirligi, shuning uchun o‘rama juftlikdan foydalanishda faol qurilmalar o‘rtasidagi eng yuqori masofa 100 metrgacha bo‘ladi.
|
| |
15-Amaliy ish ngn (kakt) tarmoqlari uchun xizmatlar tasnifi. 15. Ishdan maqsad

|
15-Amaliy ish ngn (kakt) tarmoqlari uchun xizmatlar tasnifi. 15. Ishdan maqsad
|
bet | 1/5 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #127735 |
Bog'liq 15-Amaliy ish
15-Amaliy ish
NGN (KAKT) tarmoqlari uchun xizmatlar tasnifi.
15.Ishdan maqsad
Keyingi avlod konvergent tarmoqlari bo‘yicha tushunchalar, konvergent tarmoqlarining asosiy maqsadi, vazifasi, tarmoqning tarkibiy qismlari, qurilmalari, sinflari va komponentlari o‘rganish.
15.2.Amaliy mashg‘ulotga topshiriq
Amaliy mashg‘uloti bo‘yicha talabalarga mavzu yuzasidan nazariy bilimlarni egallash talab etiladi.
Talaba amaliy mashg‘uloti uchun shaxsiy topshiriq oladi. Bu topshiriq bo‘yicha talaba keyingi avlod konvergent tarmoqlari bo‘yicha tushunchalar, konvergent tarmoqlarining asosiy maqsadi, vazifasi, tarmoqning tarkibiy qismlari, qurilmalari, sinflari va komponentlari to‘g‘risidagi tushunchalarga ega bo‘lishi talab etiladi. Har bir talaba uchun shaxsiy topshiriq 1.1-jadvalda berilgan.
T/R
|
Topshiriq variantlari
|
1.
|
Keyingi avlod konvergent tarmoqlarining tuzilishi
|
2.
|
IP kommutatorning ishlash prinsipi
|
3.
|
Kommutatsiya maydonida jarayonlar
|
4.
|
Telefon tarmoqlariningNGNtarmoqlariga o‘ish bosqichlari
|
5.
|
Konvergent tarmog‘ining asosiy maqsadi
|
6.
|
Konvergent tarmog‘i qurilmalari
|
7.
|
Xizmatlar konvergensiyasi
|
8.
|
Tarmoqlar konvergensiyasi
|
9.
|
Transport bilan kirish tarmog‘ining farqi. Misollar keltiring
|
10.
|
Konsentratorning tarmoqdagi vazifasi
|
11.
|
Marshrutizatorning vazifasi
|
12.
|
Shlyuz qurilmasi
|
13.
|
Ilova serverlari
|
14.
|
Transport tarmog‘idagi uzatish tizimlari
|
15.
|
Uzatish muhitlari
|
16.
|
IPkommutator bilan shlyuz qurilmasining farqi
|
17.
|
Softswitch vazifalarni
|
18.
|
Softswitch ning NGN sathidagi o‘rni va vazifalari
|
19.
|
Kirish sathida ishlatiladigan qurilmalar
|
20.
|
KAKT orqali uzatiladigan ma’lumot turlari
|
|
| |
-rasm. Xalq ertaklarining turlari

56
II
-
Bob bo‘yicha xulosa.
Xulosa qilib aytganda bolalarni milliy ruhda tarbiyalashda kattalar bolalarga
ertak o‘qib berish mobaynida ertak elementlari orqali ularning atrof-muhit haqidagi
tasavvurlarini kengaytirgan holda obrazli tafakkurining o‘sishiga ma’lum
darajada
ta’sir etadilar. Sekin-asta bolaning milliy ruhi hamda o‘zi bu jarayonda ishtirok eta
boshlaydi, ya’ni avval rasmlarni tomosha qiladi, so‘ngra ovozga taqlid qilish orqali
ertak qahramonlarining nomini aytishga, tanish jumlalarni davom etgirishga harakat
qiladi va, nihoyat, ertakni qayta so‘zlab beradi. Keyingi
jarayonlarda u bir necha
ertakni qiyoslash,
taqqoslash, ertak qahramonlariga taqlid kilish va tavsif berish,
mavzuli yo‘nalishda o‘zgarishlarni sezish qobiliyatiga ega bo‘ladi. Ertakning o‘ziga
xos
xususiyatlaridan biri shuki, qahramonlardan biri ijobiy,
ikkinchisi salbiy
bo‘ladi. Asar qahramoni kuchli va jasur bo‘lsa, u atrof olamni go‘zallik bilan
boyitadi.
irrigatsiya rejimida - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti qayta tiklanuvchi energiya manbalari

irrigatsiya rejimida, ya’ni faqatgina ekinlarning vegetatsiya-sug‘orish davrida (3 oy,
6 oy 9 oy va hokazo) ishlaydi (masalan, Chirchiq-Bo‘zsuv irrigatsiya tizimidagi 22
dona GESlar kaskadi). Chirchiq-Bo‘zsuv energetik kaskadi 3.3-rasmda ko‘rsatilgan.
Irrigatsiya rejimida ishlaydigan GESlar, to‘xtovsiz energetik rejimda ishlaydigan
GESlardan keskin farq qiladi.
3.3-rasm. Chirchiq-Bo‘zsuv GES lar kaskadi.
Energetik rejimda to‘xtovsiz ishlaydigan GESlar, yillik va ko‘p yillik suv
bilan ta’minlovchi, tog‘ va tog‘oldi daryolariga quriladigan suv omborli to‘g‘onlarga
o‘rnatiladi (Masalan, Qirg‘izistondagi To‘xtag‘ul, Tojikistondagi Rog‘un GESlari va
boshqalar).
Energetik rejimda to‘xtovsiz ishlaydigan GESlar yillik va ko‘p yillik suv
bilan ta’minlovchi, tog‘ va tog‘oldi daryolariga quriladigan suv omborli to‘g‘onlarga
o‘rnatiladi. To‘xtovsiz energetik rejimda ishlaydigan GESlar, irrigatsiya rejimida -
ekinlarning vegetatsiya davriga bog‘liq holda ishlaydigan GESlardan keskin farq
qiladi. 3.4-rasmda har xil rejimda ishlayotgan suv ombori ko‘rsatilgan.
3.4-rasm. Har xil rejimda ishlayotgan suv omborining suv sarflari: 1-irrigatsion; 2-energetik; 3-birgalikda (irrigatsion-energetik); 4-suv omboriga
o‘rtacha ko‘p yillik suvni oqib kelishi.
3.2.1. GES va GAES lar, ularning turlari va ishlash prinsipi. Suv oqimining gidravlik energiyasini elektr energiyasiga aylantirib beruvchi
gidrotexnik inshootlar va gidroenergetik jihozlar yig‘indisiga gidroelektrostansiya
(GES)lar deyiladi.
Ma’lum balandlikda joylashgan tabiiy va sun’iy yig‘ilgan suvdan
elektroenergiya ishlab chiqaruvchi, ham turbina ham nasos joylashtirilgan energetik
ob’yektga suvni yig‘uvchi (gidroakkumulyatsilovchi) gidroelek-trostansiya (GAES)
deyiladi.
Bosimni bir joyga to‘plashning ikki xil usuli mavjud: to‘g‘onli (3.5-rasm) va
-jadval. Cho‘mich turbinali gidroagregatlar

|
-jadval. Cho‘mich turbinali gidroagregatlarBog'liq qayta tiklanuvchi energiya3.3-jadval. Cho‘mich turbinali gidroagregatlar
Parametrlari
Gidroagregat turlari
GA-5
GA-10
Quvvat, kVt
145÷620
290÷3300
Bosim, m
150÷250
200÷450
Suv sarfi, m
3
/s
0,17÷0,32
0,19÷0,90
Turbina rotorining aylanish tezligi, min
-1
500; 600
600; 750; 1000
Nominal kuchlanish, V
400; 6000 400; 6000; 10000
Elektr tokining nominal chastotasi, Gs
50
50
3.4-jadval. Cho‘mich turbinali mikrogidroelektrostansiyalar
Parametrlari
MikroGES turlari
MikroGES
100K
MikroGES
200K
Quvvat, kVt
100 gacha
180 gacha
Bosim, m
40÷250
Suv sarfi, m
3
/s
0,015÷0,060
0,025÷0,100
Turbina rotorining aylanish tezligi, min
-1
750; 1000; 1500
Nominal kuchlanish, V
230 , 400
Elektr tokining nominal chastotasi, Gs
50
Cho‘michli turbina tarkibiga valga o‘rnatilgan ish g‘ildiragi, turbinaga
kelayotgan suv miqdorini tartibga soluvchi soplo turidagi yo‘naltiruvchi moslama va
kojux (turbina qismlarini o‘rab turgan metall qoplama)lar kiradi (3.12-rasm).
Cho‘michli turbinaning ish g‘ildiragi doira shaklidagi metall disk va unga doira
bo‘ylab o‘rnatilgan cho‘michlardan iborat (3.13-rasm).
a)
3.12-rasm. Cho‘michli
turbina. a – cho‘michli
trubinaga suvni
yo‘naltiruvchi moslama
sxemasi;
b - cho‘michga suvning
urilishi va tezlikning
bo‘linish sxemasi.
b)
Bosimli quvur GES binosiga kiradi va uning oxiri, oqimni turbina ish g‘ildiragi
cho‘michlariga yo‘naltiruvchi soplo bilan tugaydi.
|
| |
Kir yuvish mashinalari - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti qayta tiklanuvchi energiya manbalari

Kir yuvish mashinalari uy xo‘jaligidagi eng mehnattalab jarayonlarni
bajaradi. Elektr energiya iste’mol qilish nuqtai nazaridan, ulanishi va uzilishi qat’iy
dastur bo‘yicha amalga oshiriladigan avtomatik mashinalar hisoblanadi. Shu bilan
birga kam miqdordagi kir yuvish zarurati tug‘iladi. Bu maqsadlar uchun uyda kichik
gabaritli kir yuvish mashinasi bo‘lishi kerak. «Malyutka» nomli kir yuvish mashinasi
yengil, kam joy egallaydi, tez va toza yuvadi, energiya esa 200 Vt lik lampochkadan
ko‘p kerak bo‘lmaydi. «Mitti» mashinasini bitta yuklash hajmi – 2 kg quruq kir
hisoblanadi.
Maishiy konditsionerlar yopiq binolarda harorat va namlikni avtomat tarzda
ushlab turish uchun xizmat qiladi. Sovutilgan havo bilan 25; 30; 35 m
2
va ko‘proq
yuzaga ega binolarni ta’minlashga mo‘ljallangan katta miqdordagi konditsionerlar
ishlab chiqariladi. Havo almashinishi bo‘yicha ularning unumdorligi mos ravishda
700,
750;
1000
m
3
/soat
va
ko‘proq DEU firmasining mukammalroq
konditsionerlaridagi iste’mol quvvati 500 Vt va undan ko‘proq.
Qolgan elektr priborlarning quvvati yoki juda kichik yoki ularni ish tartibi
epizodik bo‘lib, u yil davomida kam energiya sarflaydi va ularni quvvat tavsiflarini
tanlashda ikkinchi darajali qilib qo‘yadi.
3. KICHIK SUV OQIMLARI ENERGIYASIDAN FOYDALANISH
3.1. Kichik va mikro gidroelektostansiyalarning turlari hamda
klassifikatsiyasi
Hozirgi kunda jamiyatning rivojlanishini uning energiya bilan ta’minlanganligi
belgilaydi. Ammo energiya iste’molining kundan-kunga oshib borishi hamda uni
ishlab chiqarish uchun organik yoqilg‘ilardan foydalanish, atrof-muhitni global
ifloslanishiga olib kelmoqda va natijada insoniyat hayotiga jiddiy xavf solmoqda.
Shuning uchun hozirgi kun energetikasining dolzarb masalalaridan biri, ekologik
toza, qayta tiklanadigan noan’anaviy energiya manbalaridan foydalanishdir.
Mamlakatimiz hududi asosan tog‘ oldi va tekislik rayonlarida joylashgan.
Shuning uchun bu hududlarda katta GESlar qurishning imkoni yo‘q. Chunki katta
GESlarni doimiy ishlashi uchun daryolarga to‘g‘onlar qurish hamda hosil bo‘lgan suv
omborlarida juda katta suv hajmini yig‘ish zarur. Natijada juda katta hududlar suv
ostida qolib ketadi.
Shuning uchun mamlakatimizda asosan meliorativ tarmoqlar(magistral,
xo‘jaliklararo va ichki xo‘jalik tarmoqlaridagi kanallar, kollektor-zovur tizimlari, suv
omborlari, sel-suv omborlari, soylar, buloqlar va boshqalar)ga, irrigatsiya rejimida
ishlaydigan kichik va o‘rta GESlar qurib ekspluatatsiya qilinmoqda. 3.2-rasmda
daryo hududlarining bo‘linishi va ularga (GESlar uchun) qurilgan suv omborlari
hisob sathlarining yoyilish uzunliklari ko‘rsatilgan.
Mamlakatimizning nazariy jihatdan bir yillik umumiy gidroenergetik
imkoniyati quyidagicha:
1. Yillik umumiy (yoki nazariy) giroenergetik potensial-88,5 mlrd. kVt/soat,
shundan:
katta daryolar - 81,1 mlrd. kVt/soatni;
o‘rtacha daryolar – 3,0 mlrd. kVt/soatni;
kichik daryolar – 4,4 mlrd. kVt/soatni tashkil qiladi.
3.2-rasm. Daryo hududlari va ularga qurilgan suv ombori natijasida suv
|