Mavzu: Sof va vazifadosh yuklamalar

1
VII “A” “B” sinf
Ona tili № 04. 03.2015
Mavzu: Sof va vazifadosh yuklamalar
DARSNING MAQSADI:
Ta'limiy maqsad Sof va vazifadosh yuklamalar haqida ma'lumot berish;
Tar biyaviy maqsad oilaga sadoqat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish.
Dars turi: yangi bilim beruvchi
Dars usuli: savol javob
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter, fano
Darsning rejasi:
1.
Savollarga javob berish orqali takrorlash.
2.
Topshiriqlar bajarish orqali mustahkamlash.
3.
Gap qoliplari ustida ishlash.
Darsning borishi:
1.Tashkiliy qism:
a)salomlashish
b)davomatni aniqlash
2. Uy vazifasini so’rash va baholash.
3.Mustahkamlash.
4.Yangi mavzu:
1
Dars mustahkamlash uchun berilgan
savolga javob berish bilan boshlanadi.
O'quvchilardan javoblarini albatta misollar bilan asoslashlari talab qilinadi. Oldingi darsda uyga
topshiriq qilib berilgan 231mashq talabi bo'yicha yozilgan gaplarni so'rash maqsadga muvofiq.
Bunda bir yo'la uy vazifasi ham nazoratga olingan bo'ladi. Agar uy topshirig'ida savollarning
javobiga mos keladigan gaplar tuzilmagan bo'lsa, shu joyning o'zida og'zaki misol keltirishlari
so'raladi.
1topshiriq.Berilgan gaplarda u (yu), da yordamchilarining qaysi o‘rinda bog‘lovchi, qaysi
o‘rinda yuklama vazifasida kelayot ganini aniqlang.
1. Qiz ertayu keeh soatga qaraydi, daqiqalar sanaydi.
(Hamid G‘ulom). 2. Majlis ertaga
qoldirilmaydiyu. 3. Nosir oxun eski bo‘lsa da, ozoda libosda edi.
(S. Abdullo). 4. Choy
qaynatib iehishnida unutdi.
(Oybek) 5. Birrov kirdida, chiqib ketdi.
u (yu), da yordamchOari o‘rniga va bog‘lovchisini
•
qo‘yish mumkin bo‘lsa, bog
6
lovchi vazifasida, boshqa holatlarda yuklama vazifasida keladi.
da yordamchisi yuklama vazifasida kelganda, ko‘pincha uning o‘miga ham yuklamasini
qo‘yish mumkin bo‘ladi.
232mashq.Yuklamali gaplarni yozing.
Sekin unga yaqin bordim: bu manzara ham bizning ko‘ngilga yaqin-da, qadrdon!
YANGI MAVZUNI MUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1.
Na... na yordamchisi qanday vazifa bajaradi? Misollar bilan tushuntiring.
2.u (yu), da yuklamalari qachon bog'lovchi vazifasini bajaradi
UYGAVAZIFA
235mashq.
Uyga vazifa.«Yosh bog‘bonlar» mavzusida matn tuzing. Unda u (yu), da, na...
nayordamchilari ham yuklama, ham bog‘lovchi vazifasida kelsin
2
VII “A” “B” sinfOnatili № 07.03.2015
Mavzu: SO’ROQ VA TAAJJUB YUKLAMALARI
DARSNING MAQSADI:
a)ta'limiy maqsad – So’roq va taajjub yuklamalari haqida ma`lumot berish;
b) tarbiyaviy maqsad o'quvchilarni oilaga hurmat ruhida tarbiyalash;
d)rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter, fano
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1.
Na... na yordamchisi qanday vazifa bajaradi? Misollar bilan tushuntiring.
2.u (yu), da yuklamalari qachon bog'lovchi vazifasini bajaradi?
III.YANGIMAVZUBAYONI
1topshiriq.Berilgan gaplardagi nuqtalar o‘miga qavs ichidagi yuklamalami qo‘yib, so‘roq gaplar
hosil qiling.
Shu maktabda o‘qiysizmi? Ha. Sizchi?
Gapning mazmuniga so‘roqtaajjub ma’nosini yuk lovchi yordamehi so‘zlarga so‘roq
yuklamalari de yiladi.
Yoznvda
mi yuklamasi so‘zga qo
6
shib, qolgan yuklamalar esa chiziqcha bilan ajratib
yoziladi.
236
mashq.
Yozing. YuMamalarning tagiga chizing. So‘roq vuklamalarini ajrating.
1. Men borku! — deb qichqirdi Akbarali kulib.
(Asqad Muxtor) 2. Bolachaqa omon ekanmi?
(Asqad Muxtor) 3. Nega yo‘q bo'larkan? Muattar Zokirovnachi?Lobarxonchi?(X. Sultonov) 4. —
Ba’zan ko‘chako‘yda ham bir narsalami topib oladiya. — Bekor yurmay deydida!
(Sh. BoHayev)
1.
Xatini ham ololdingizmi? — dedi va sabrsizlanib Sodiqning og'ziga tikildi.
(Abdulla Qodiriy) 6.
Halitdan onalik mehr shafqatin Dilingga soldingmi, erka qizaloq?
(E. Vohidov)
TAKRORLASH UCHUN SAVOLLAR
1. So‘roq yuklamalari haqida gapiring.
2. Nima uchun ular so'roq yuklamalari deyiladi?
UYGA VAZIFA:
238mashq.
Uyga vazifa.mi, chi, ham, nahotki yuklamalarini qatnashtirib gaplar tuzing.
Yuklamalar tuzgan gaplaringizga qanday ma’no yuklayotganiga e’tibor bering.
3
VII “A” “B” sinfOnatili № 09.03.2015
Mavzu:AYIRUVCHEGARALOV YUKLAMALARI
DARSNING MAQSADI:
c)ta'limiy maqsad – Ayiruvchegar alov yuklamalari haqida ma`lumot berish;
d) tarbiyaviy maqsad o'quvchilarni Vatanga hurmat ruhida tarbiyalash;
d)rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter,
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1.So’roq yuklamalari gap mazmuniga so‘roq ma’nosi bilan birga yana qanday ma’no yuklaydi?
2. So‘roq yuklamalari haqida gapiring.
3. Nima uchun ular so'roq yuklamalari deyiladi?
III.YANGI MAVZUBAYONI
1
topshiriq
.
Berilgan gapdagi ajratib ko
£
rsatilgan so‘z va qo‘- shimehaning
vazifasini ayting.
Faqat daraxtlar, ariqlar, ko‘priklargina tanish.
(A. Muxtor)
2
topshiriq.
Faqatva-gina
(-kina,
-qina)
yuklamalarining
ma’nolarini
tushuntiring.
0‘zi qo’shilayotgan so‘zning ma’nosini ayiribchegaralab keluvchi
faqatvagina (kina,
qina) yuklamalari ayiruvchegaralov yuklamalari hisoblanadi.
Bulardan
faqatsof yuklama, gina (kina, qina) vazifadosh yuklamadir.
240mashq.
Gaplarni yozing.Yuklamalarni topib, ma’nosini izolilang.
1. Uchaqqonharakatqilarkan, a’zoyibadaniterlabketgan, faqatbunio‘zipayqamas,
hattobirso'znitakrorlardi: «Mengadesa, otibyubormaydimi?»
(O'.Hoshimov) 2. — Haqiqatni, faqat
haqiqatni aytaman, deb ont iehing!
(X. To'xtaboyev)
241mashq.
Faqat, gina, kina, xolos yuklamalarini qatnashtirib gaplar tuzing. Ularning yozilishiga
diqqat qiling.
IV.TAKRORLASH UCHUN SAVOLLAR
1. Qanday yuklamalar ayiruvchegaralov yuklamalari deyiladi?
2.
gina, {kina, qina) qo^himchasi yana qanday xususiyatga ega?
3. Misollar bilan tushuntiring.
V.UYGA VAZIFA:
243mashq.
Uyga vazifa.gina yuklamasi va gina erkalash qo‘shimchasini birbiridan farqlovchi
so‘zlar qatnashgan gaplar yozib, ularning farqini tushuntiring.
4
VII “A” “B” sinfOnatili № __.__.2015
Mavzu:KUCHAYTIRUVTA`KID YUKLAMALARI
DARSNING MAQSADI:
e)ta'limiy maqsad –Kuchaytiruvta`kid yuklamalari haqida ma`lumot berish;
f) tarbiyaviy maqsad o'quvchilarni Vatanga hurmat ruhida tarbiyalash;
d)rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter,
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1.So’roq yuklamalari gap mazmuniga so‘roq ma’nosi bilan birga yana qanday ma’no yuklaydi?
2. So‘roq yuklamalari haqida gapiring.
3. Nima uchun ular so'roq yuklamalari deyiladi?
III.YANGI MAVZUBAYONI
1topshiriq.Berilgan gaplardagi yuklamalami tushirib qoldiring.
1. 0‘shanda dadam ham frontda edilar. (
0’.Umarbekov) 2. Necha marta uchrashay dedimku. (Oybek)
3. Yurtimiz yaqin kunlarda bundanda go‘zalroq, bundanda farovonroq bo‘lishiga ishonaman.
(I. To
Iakov)
Gapning ma’lum bir bolagi yoki butun gap ma’nosini
•
kuchaytirib, ta’kidlab keluvchi yuklamalar kuchaytiruv ta’kid yuklamalari hisoblanadi.
Hatto, nahotki, ham, g‘irt singari so‘zlar, ки, и (yu), da, oq (yoq) qo^shimchalari
kuchaytiruvta’kid yuklamalaridir.
Yozuvda
ku, u (yu), dayuklamalarichiziqchabilan, oq (yoq)yuklamasiesaqo‘shibyoziladi.
245mashq.
Gaplarni ko‘chiring, kuchaytiruvta’kid yuklamalarinlng tagiga chizing va ularni
izohlang.
1.
To‘g‘rida, u tengi bolalar papka ko‘tarib maktabga borishadi, uni esa «kichkina» deb xafa
qilishadi.
(S. Mardiyev)
Xullas, hammasiko‘ngildagidekborayotganediyu, to
£
satdanikkovlarihamshaharga,
o
c
zuylarigaqaytishfikrigatushibqolishdi.
(X. To ‘xtaboyev) 3.Zo‘rku, qog
£
ozmasmi? — dedi u
hammadan keyin boychechakni qo'liga olib.
(A. Ko‘chimov) 4. Nahotki, u meni rostdan ham
kutayotgan bo‘lsa! (
Yo‘ldosh Sulaymon) 5. Lekin ellik yil yo‘lda hamroh bo‘lgan, birga o‘y surib, birga
qog
c
oz qoralagan do‘stning ham aytadigan gaplari bordir, axir!
IV.TAKRORLASH UCHUN SAVOLLAR
1.Kuchaytiruvta’kid yuklamalari gap mazmuniga qanday ma’noyuklaydi? Misollar bilan tushuntiring.
2. Bu yuklamalarning imlosini tushuntiring.
V.UYGA VAZIFA:
247mashq.
Uyga vazifa.«Mustaqillik va milliy urfodatlar» mavzusida matn tuzing.Unda kuchaytiruv
ta’kid yuklamalaridan ham foydalaning. Ularning imlosiga e’tibor bering.
5
VII “A” “B” sinfOnatili № __.__.2015
Mavzu: Nazor at ishi
Darsning maqsadi:
Ta'limiy maqsad – Nazorat testi olish, o’tilgan mavzular yuzasidan olingan bilimlarni takrorlash va
mustahkamlash;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarni ona tiliga hurmat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning mustaqil fikrlash malakasini shakllantirish.
Dar sning jihozi: test banki
Dar sning tur i: takrorlash, test
Dar sning usuli: test sinovi
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.TESTLARDAN NAMUNALAR
VII sinf 3chor ak ona tili
1.
Mendan rozi bo linglar, men hamsizlardan roziman.Ushbu gapda olmoshning qaysi turi ishtirok
etgan?
A) belgilash olmoshi
B) kishilik olmoshi
C) so‘roq olmoshi
D) gumon olmoshi
2.Olmoshlar qaysi so‘z turkumlarining o‘rnida kela oladi?
A)ot
B)sifat
C)son
D) fe’ldan boshqa barcha so‘z turkumida
3.Husnbonuning oydesa, yuzi, кип desa, ко
{
zi bor ekan, bilimdon и aqlli ekan. Ushbu gapda qanday
yordamchi so‘z ishtirok etgan?
A) yiiklama
B) ko‘makchi
C) teng boglovchi
D) ergashtiruvchi boglovchi
4.Buni eshitgan Sherzod: —Nima gap? —deb so
(
radi.Ushbu gapda olmoshning qaysi turi ishtirok etgan?
A) gumon olmoshi
B) kishilik olmoshi
C) belgilash olmoshi
D) ko'rsatish va so‘roq olmoshi
5.E о 'g tim, nega sen mening maslahatimga quloq solmading? Ushbu gapda qanday tovush o‘zgarishi
mavjud?
A)
tovush orttirilishi
B)
tovush tushishi
C)
tovush almashishi
D)
tovush tushishi va almashishi
6.Yigitoddiykiyingan, о rtabo 'y, kelishganvachiroyliekan. Ushbugapdagisifatlarnibelgilang.
A)
oddiy, kiyingan, chiroyli
B)
oddiy, chiroyli, kelishgan
C)
oddiy, o‘rtabo‘y, chiroyli
6
D)
oddiy, o‘rta, chiroyli
7.Ugoh kuliby goh jiddiylashib voqeani so zlab berar edi. Ushbu gapda bog‘lovchining qaysi
tur i qo‘llangan?
A)
ayiruv bog‘lovchisi
B)
shart bog‘lovchisi
C)
ergashtiruvchi bog‘lovchi
D)
sabab bog‘lovchisi
8.Kimdir, allakim, allaqaysi, allanima so‘zlari qaysi so‘z turkumiga oid?
A)
ot
B)
olmosh
C)
ravish
D)
sifatdosh
9.Biz о 'zVatanimizni ко 'zqorachig ‘idayasrabavaylaymiz. Ushbu gapdagi o‘z olmoshi qaysi
kelishikda tur ibdi?
A)
bosh kelishikda
B)
qaratqich kelishigida
C)
o‘rinpayt kelishigida
D)
chiqish kelishigida
10.Hamma, barcha, bari
y
butun olmoshlariga qaysi qatorda to‘g‘ri ta’rif berilgan?
A)
gumon ma’nosini ifodalaydi
B)
shaxs, narsa, belgini jamlab keladi
C)
narsalarning so‘rog‘ini ifodalaydi
D)
narsalarni ko‘rsatib keladi
11. So’roq yuklamalariga 45 ta misol keltir ing.
Javob
_
_
_
_
_
_
_
_
_
_
12. Ko’makchi qatnashgan gap yozing.
Javob
_
_
_
_
_
_
_
_
_
_
13. Bog’lovchi qatnashgan gap yozing.
Javob
_
_
_
_
_
_
_
_
14. Belgilash olmoshi qatnashgan gap yozing.
Javob
_
_
_
_
_
_
_
_
_
_
15. Teng bog’lovchi qatnashgan gap yozing.
Javob______________________
Uyga vazifa: takrorlash
VII “A” “B” sinf
Ona tili №
__.__.2015
7
Mavzu: O’XSHATISHQIYOSLASH YUKLAMALARI
DARSNING MAQSADI:
Ta'limiy maqsad – O’xshatishqiyoslash yuklamalar i haqida ma`lumot berish;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarga odobahloq qoidalarini o’rgatish;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa, bahsmunozara.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1. So‘roq yuklamalari haqida gapiring.
2. Nima uchun ular so'roq yuklamalari deyiladi?
3. Ular gap mazmuniga so‘roq ma’nosi bilan birga yana qanday ma’no yuklaydi?
III.YANGI MAVZU BAYONI
1topshiriq.
Berilgan gapdagi ajratilgan so‘zni gapdan tushirib qol- diring. Ma’noda qanday
o‘zgarisli bo'lganini aniqlashga harakat qiling.
1.
Otasining xuddi o‘zi.
(Oybek)
2.
Go‘yo sharpa o‘tganday boldi.
(Hamid G‘ulom)
So‘zyokigapgao‘xshatishqiyoslashma’nosiniyuklovchi
xuddi,
go‘yo(ki)kabiyordamchiso‘zlaro‘xshatishqiyoslashyuklamalarihisoblanadi.
249mashq. Nuqtalar
o‘miga
mos
vuklamalarni
qo‘yib,
gaplarni
yozing.
Yuklamalaming turini ayting va vazifasini tushuntiring.
1. Ota fig‘on chekdi Ka’ba qoshida, ... unut bo
£
lgay alamlar ban.
(A. Oripov) 2. Terak ... mungli
qo‘shiqni kuyga solgan sozandadek bir maromda tebranib shivirlar ekan.
(«El desa Navoiyni»
kitobidan) 3.... o'zimizga Ayon sirimiz. (E. Vohidov)
..., o’sha, bundan oltiyetti yil ilgari o
c
zi operatsiya qilgan yigit shu bo'lsa?!
(O'. Umarbekov)
Yu k l a m a l a r : Nahot(ki), xuddi, faqat, go‘yo
249mashq.
Xuddi, go yo(ki) yuldamalarini qatnashtirib gaplar yozing. Ularning ma’nosini va
yozilishini tushuntiring.
IV.YANGI MAVZUNI MUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1.0
’
xshatishqiyoslash yuklamalari deb nimaga aytiladi?
2.Xuddi, go yokiso'zlari ishtirokida gaplar tuzing.
V.UYGA VAZIFA:
251mashq.
Uyga vazifa. O'zingiz o‘qiyotgan badiiy asardan xuddi, go"yo(ki) yuklamalari
qatnashgan gaplarni topib yozing. Yuklamalarning qanday ma’no anglatayotganini tushuntiring.
8
VII “A” “B” sinf
Ona tili №
__.__.2015
Mavzu: GUMON VA INKORYUKLAMALARI
DARSNING MAQSADI:
Ta'limiy maqsad – Gumon va inkor yuklamalari haqida ma`lumot berish;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarni Vatanga muhabbat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa, bahsmunozara.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1.0
’
xshatishqiyoslash yuklamalari deb nimaga aytiladi?
2.Xuddi, go yokiso'zlari ishtirokida gaplar tuzing.
3.Kuchaytiruvta’kid yuklamalari gap mazmuniga qanday ma’noyuklaydi? Misollar bilan tushuntiring.
4. Bu yuklamalarning imlosini tushuntiring.
III.YANGI MAVZU BAYONI
1topshiriq
Berilgan gaplardagi
dir qo‘shimchasining vazifasi va ma’nosiga ko‘ra farqli
jihatlarini aniqlang.
1. U musobaqa g‘olibidir. 2. Sizni yo‘qlab kelgandir?
(S. Zun nunova)
topshiriq.
dir qo‘shimchasini qatnashtirib gaplar tuzing.Gaplaringizdagi dir qo‘shimchasining
ma’nolarini tushuntiring.
Gap mazmuniga gumon ma’nosini yuklovchi
–dir qo‘shimchasi gumon yuklamasi
hisoblanadi.
Bu yuklama
man, san qo‘shimchalari qatorida turuvchi uchinchi shaxs qo‘shimchasi dir
bOan shakl doshdir.
dir yuklamasi urg’u olmaydi.
Gapmazmunidagiinkorma’nosiniuqtiruvchi
hech, sira, aslo, na...nakabiso‘zlarinkoryuklamalarisanaladi.
Bunday yuklamalar qo‘llanganda, gapning kesimi, asosan, inkor shaklida bo’ladi.
252mashq. Gumon va inkor yuklamali gaplarni yozing.
1. Suv hayot manbayidir. 2. «O
c
lsa o‘lgandir, bunga nima jan jal!» — deb qo'ydi tag'in birov.
(Abdulla
Qodiriy) 3. Yurmasman hech behishtni izlab, Topolmasam, chekmasman alam. (A. Oripov) 4. Hayratga
tushmasman bu holdan sira, Dunyo, bu — quvg'indi ohuday yelar.
(A. Oripov) 5. Hayosizda or
bo
£
lmas, aslo vafodor bo'lmas. (
Qo‘shiqdan)
253mashq.Nuqtalar o‘raiga zarur yuklamalarni qo‘yib gaplarni yozing.
1. Sottinikiga o‘t ketibdi...? — hovlida Xolmo‘minning shang'illagan ovozi eshitildi.
(Sh. Bo
Hayev) 2. U ba’zan yonida men o'tirganimni... unutib, uzoquzoq xayol surib qolardi. (S.
Zunnunova)3. Qarshiligi ko'rinib turibdi...! (Abdulla Qahhor) 4. Ikromjon yuragi shuv etib ketdi. Uni
kimdir... elektr toki bilan urgandek bo‘ldi.
(Said Ahmad) 5. Yurtim senga she’r bitdim bu kun,
Qiyosingni topmadim...
(A. Oripov)
Yu k l a m a l a r : mi, ku, go
c
yo, ya, aslo.
IV.YANGI MAVZUNI MUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1. Gumon yuklamasining vazifasi haqida so'zlab bering.
2. Bu yuklama qaysi qo'shimchaga o‘xshaydi va qanday farqlanadi? Misollar yordamida tushuntiring.
V.UYGA VAZIFA:
255mashq.
Uyga vazifa.O'qing. Yordamchi so‘zlarni aniqlang.
VII “A” “B” sinfOnatili № __.__.2015
Mavzu: Takror lash
9
Darsning maqsadi:
Ta'limiy maqsad – Test olish, o’tilgan mavzular yuzasidan olingan bilimlarni takrorlash va
mustahkamlash;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarni ona tiliga hurmat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning mustaqil fikrlash malakasini shakllantirish.
Dar sning jihozi: test banki
Dar sning tur i: takrorlash, test
Dar sning usuli: test sinovi
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.TESTLARDAN NAMUNALAR
VII sinf ona tili
1.
Bizо 'zVatanimizniко 'zqorachig ‘idayasrabavaylaymiz. Ushbu gapdagi o‘z olmoshi qaysi
kelishikda tur ibdi?
A)
bosh kelishikda
B)
qaratqich kelishigida
C)
o‘rinpayt kelishigida
D)
chiqish kelishigida
2.Ugoh kuliby goh jiddiylashib voqeani so zlab berar edi. Ushbu gapda bog‘lovchining qaysi turi
qo‘llangan?
E)
ayiruv bog‘lovchisi
F)
shart bog‘lovchisi
G)
ergashtiruvchi bog‘lovchi
H)
sabab bog‘lovchisi
3.Husnbonuning oydesa, yuzi, кип desa, ко
{
zi bor ekan, bilimdon и aqlli ekan. Ushbu gapda qanday
yordamchi so‘z ishtirok etgan?
E) yiiklama
F) ko‘makchi
G) teng boglovchi
H) ergashtiruvchi boglovchi
4.Buni eshitgan Sherzod: —Nima gap? —deb so
(
radi.Ushbu gapda olmoshning qaysi turi ishtirok etgan?
E) gumon olmoshi
F) kishilik olmoshi
G) belgilash olmoshi
H) ko'rsatish va so‘roq olmoshi
5.E о 'g tim, nega sen mening maslahatimga quloq solmading? Ushbu gapda qanday tovush o‘zgarishi
mavjud?
E)
tovush orttirilishi
F)
tovush tushishi
G)
tovush almashishi
H)
tovush tushishi va almashishi
6.Yigitoddiykiyingan, оrtabo 'y, kelishganvachiroyliekan. Ushbugapdagisifatlarnibelgilang.
E)
oddiy, kiyingan, chiroyli
1
F)
oddiy, chiroyli, kelishgan
G)
oddiy, o‘rtabo‘y, chiroyli
H)
oddiy, o‘rta, chiroyli
7.
Olmoshlar qaysi so‘z turkumlarining o‘rnida kela oladi?
A)ot
B)sifat
C)son
D) fe’ldan boshqa barcha so‘z turkumida
8.Kimdir, allakim, allaqaysi, allanima so‘zlari qaysi so‘z turkumiga oid?
E)
ot
F)
olmosh
G)
ravish
H)
sifatdosh
9.Mendan rozi bo linglar, men hamsizlardan roziman.Ushbu gapda olmoshning qaysi turi ishtirok
etgan?
E) belgilash olmoshi
F) kishilik olmoshi
G) so‘roq olmoshi
H) gumon olmoshi
10.Hamma, barcha, bari
y
butun olmoshlariga qaysi qatorda to‘g‘ri ta’rif berilgan?
E)
gumon ma’nosini ifodalaydi
F)
shaxs, narsa, belgini jamlab keladi
G)
narsalarning so‘rog‘ini ifodalaydi
H)
narsalarni ko‘rsatib keladi
Uyga vazifa: 3chor akda o’tilgan mavzular ni takror lash
VII “A” “B” sinf
Ona tili №
30.03.2015
Mavzu: UNDOV SO’ZLAR
1
DARSNING MAQSADI:
Ta'limiy maqsad – Undov so’zlar haqida ma`lumot berish;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarni Otaonaga hurmat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa, bahsmunozara.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1.0
’
xshatishqiyoslash yuklamalari deb nimaga aytiladi?
2.Xuddi, go yokiso'zlari ishtirokida gaplar tuzing.
3.Kuchaytiruvta’kid yuklamalari gap mazmuniga qanday ma’noyuklaydi? Misollar bilan tushuntiring.
4. Bu yuklamalarning imlosini tushuntiring.
III.YANGI MAVZU BAYONI
1topshiriq. Berilgan gaplardagi ajratib ko‘rsatilgan so‘zlaming ma’nosini izohlang.
1.0‘hho’, muncha muzdek?
(O'.Umarbekov) 2.Iya, bulami nima qilasan?(Said Ahmad) 3. Qo‘y,
yig'lama, ey baxshi.
(M. Toirov)
— Shoshma, Qorako‘z, shoshma... Drr! Ana bo‘ldi, ketdik. — Chu, birodar.
(0‘. Hoshimov)
Hishayajon, buyruqxitobni ifodalovchi so‘zlar undov so‘zlar sanaladi.
Undovlar ma’nosiga ko
6
ra ikki guruhga bo‘linadi:
1) h
ishayajon undovlari; 2) buyruqxitob undovlari.
Yozuvda undov so‘zlardan keyin vergul qo
6
yiladi.Undalmalardan oldin kelganda esa undan keyin
vergul qo‘yilmaydi.
255mashq. 0‘qing. Ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarning ma’nosini tu shuntiring.
1. DastlabularUmidjonniko‘rgandapisandsiz: «Е, bumishiqibolaku», — deyishar,
biroquningertaklarinieshitgach, «Yo'q, bubolaemas, dunyoko'rgancholekan», —
deyatanberibketisharkan.
(N.Aminov) 2.Abduqodir «tss» debbamiog'inilabigaqo'ydi.(0‘.Umarbekov)
3.— Xo
4
sh, ishlaryaxshimi, Hotamjon? — so'radiMirsidiqaravachayonidabitta
bittaodimbosibborisharekan.
(0‘.Umarbekov) 4.Faryodim, fig'onim butun bir jahon, Ey muhtaram
shoir, izladim, keldim. (£.
Do limov) 5.Voy, shoshmang, diydorginasiga bir to'yvolay.(Said Ahmad)
258mashq. Gaplarni o‘qing. Undov so‘zlami ajratib, ma’nosini tushuntiring.
1. — Hay, shoshma, — dedi Zebi.
(Cholpon) 2. Hoy, nima balo bo‘ldi? — deb alangladi Inoyat
oqsoqol.
(Said Ahmad)
Voy, nimalami o'ylayapman men?
(Asqad Muxtor) 4. Oho, jiyaningiz vazir bo'ptiya! — deya
xursandchiligini izhor qil dim.
(Sh. Boiayev) 5. O! Ho'kiz yo
£
q, og'il ko'cha tomondan
teshilgan.
(Abdulla Qahhor) 6. O
c
h! — deb yubordi bir yigitcha.
(Said Ahmad)
IV.YANGI MAVZUNI MUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1. Qanday so‘zlar undov so‘zlar deyiladi?
2. Undovlar ma’nosiga ko
£
ra qanday turlarga bo‘linadi? Misollar bilan tushuntiring.
V.UYGA VAZIFA:
259mashq.
Uyga vazifa.«0‘zbek xalq ertaklari» kitobidan undov so‘zlar qatnashgan gaplardan
yozing.Undovlarning ma’no turlarini ajrating.
VII “A” “B” sinf
Ona tili №
01.04.2015
Mavzu: HISHAYAJON UNDOVLARI
1
DARSNING MAQSADI:
Ta'limiy maqsad –Hishayajon undovlar i haqida ma`lumot berish;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarni tabiatga hurmat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa, bahsmunozara.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1.Undov so`zlar deb nimaga aytiladi?
2. Undov so'zlar ishtirokida gaplar tuzing.
3.Undov so’zlar necha turga bo’linadi?
III.YANGI MAVZU BAYONI
1topshiriq. Ajratib ko‘rsatilgan undovlarning qanday hayajonni (qo‘rquv, rohatlanish, hayron
qolish kabi) ifodalashini aniqlang.
1.
Oh, qanday go‘zal bu olam! 2. Oh zolim falak, yiqil boshimga! (
Uyg‘un, I. Sulton) 3. Uf!.. —
dedi Xatira xola. (
Abbos Muhiddin)
Hishayajon undovlari kishilarning quvonchi, er kalasherkalanish, rohatlanish, hayron
qolish, norozilik, g‘azabnafrat, og‘riq singari hissiyotlarini ifodalaydi.
Hishayajon undovlarining o
’
zi undov gap bo‘lib kelishi yoki gap tarkibida kelib, uni undov
gapga aylantirishi mumkin. Bunday gaplar oxiriga doimo undov belgisi qo
’
yiladi.
260mashq.Gaplar tarkibidagi undov so‘zlarni ajrating.Ular qanday hissiyotlami ifoda
etayotganini aniqlang.
1. Ee, yeb bo‘pti, Ko‘kyol deydilar uni! — dedi Isoy bobo kuyibpishib.
(N. Fozilov) 2. Voybo‘,
— deb yubordi u.
Yerimiz muncha chiroyli! Globusning o‘zginasiya!
(A. Bo‘ri boyev) 3. O, muazzam Enasoy daryosi!
(Ch. Aytmatov) 4. Oh, bizning odamlar, dilkash odamlar ... (S. Zunnunova)
261mashq.Gaplarni ko‘chiring, hishayajon undovlarining tagiga chizib, ularni izoMang.
1. Urreee! — u boychechakni qo’lida hilpiratib, toychoqdek shataloq otib chopar edi.
(A.
Ko‘chimov) 2. 0‘hho‘, — dedi Hayitvoy qo'rqqanidan ko'zlari olakula bo‘lib. (X. To’xtaboyev) 3. E,
juda ajoyib ekanku, — dedi Elmurod ajablanib.
(Parda Tursun) 4. Ehha, nima uchun o'rmonda
bunaqa g‘alag‘ovur, tartibsizlik desam, sababi bu ekanda, — deb o‘yladi Ko‘rqush.
262mashq.Undovlar ishtirok etgan gaplarni yozib, undov so‘zlarning ma’nosinitushuntiring.
1. Boshoq tortmasdan bug
c
doy Yeb qo'yibdi qo‘y, — Eyvoy.
(О. To‘xtaliyev) 2. «Voy to‘ymagur,
berib yubordinga, o'z ko'nglingda sen ham uloqchisanda!» ... deb har xil tovushda baqirishadilar.
(.
Abdulla Qodiriy) 3. — 0‘, ma’lumotli ekansiz ku! (X. To‘xtaboyev) 4.Men yetim o'sganman, oh
u yetimlik.Voy bechora jonim, desam arziydi.
IV.YANGI MAVZUNI MUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1. Hishayajon undovlarini ayting. Ular ishtirokida gaplar tuzing.
2. Nima uchun bu undovlar hishayajon undovlari deb ataladi?
V.UYGA VAZIFA:
263mashq.
Uyga vazifa.Uf, oh, voy, iye, o‘hho‘, baybay undovlarini qatnashtirib gaplar yozing.Bular
qanday undovlar ekanini ayting.
VII “A” “B” sinf
Ona tili №
04.04.2015
Mavzu: BUYRUQXITOB UNDOVLARI
1
DARSNING MAQSADI:
Ta'limiy maqsad –Buyruqxitob undovlar i haqida ma`lumot berish;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarni do’stga hurmat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa, bahsmunozara.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1.Qanday so’zlar hishayajon undovlari deyiladi?
2.Hishayajon undovlari ishtirokida gaplar tuzing.
3.Undov so’zlar necha turga bo’linadi?
III.YANGI MAVZU BAYONI
1
topshiriq. Berilgan gaplardagi undovlarni aniqlang.
1. Hey, menga qara, Gulchehra, — dedi u.
(О. Yoqubov) 2.Tss, — dedi Sayyora barmog‘ini labiga
qo‘yib. (
0‘.Umarbekov) 3. Chu, jonivor! (Hamid G‘ulom) 4. Hammasi o‘tkinchi, xo‘sh, nima o‘tmas?
(M. Toirov)
Kishilar diqqatini tor tish, jonivorlar ni haydash, cha qir ish va to‘xtatish uchun
qo‘llaniladigan undovlar buyr uqxitob undovlari hisoblanadi.
264mashq.Undovlarning tagiga chizing.Ularning ma’nosini tu shuntiring.
1. Ey qotil, nega shunday katta azim terakni nobud qilding?
(«El desa Navoiyni» kitobidan)
2.
— Hoy, aylanay, o‘g
£
rigina bolam, boshimda shunday musibat turganda ko'zimga uyqu
keladimi?
(G‘afur G‘ulom)3. Ey Luqmoni Hakim, sening Dong‘ing tutdi olamni.(Mirmuhsin)
4. Hay, usta, — dedi Ma’suma beka, — shu payt bu chiziqlaringiz kimning qulog‘iga kiradi!
(Mirmuhsin)
265mashq. Buyruqxitob undovlari qatnashgan 6 ta gap yozing. Undovlarning qanday ma’no
anglatayotganini ayting.
266mashq.Hey, tss, oh, uh, e, chu, chipchip, оЪho, voy, iya, xo ‘sh, kisht, hoy, voh, pishpish
undovlarini ma’no guruhlariga ajratib jadvalga joylashtiring.
Oh
Uh
O’hho’
Iya
Voh
Voy
Tss
Chu
Chipchip
Kisht
Pishpish
Hey
E
Xo’sh
Hoy
Hishayajon
Undovlari
Buyruqxitob
Undovlari
Nutqiy odat
undovlari
IV.YANGIMAVZUNIMUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1. Buyruqxitob undovlari qatnashgan gaplar tuzib, ulaming qanday • ma’no anglatayotganini
tushuntiring.
2. Qanday undovlar buyruqxitob undovlari deyiladi? Misollar keltiring
V.UYGA VAZIFA:
267mashq.
Uyga vazifa. «Hayvonot bog‘ida» mavzusida undovlar ishtirokida bog‘li matn tuzing.
Undovlami izohlang.
VII “A” “B” sinf
Ona tili №
06.04.2015
Mavzu: TAQLID SO’ZLAR
1
DARSNING MAQSADI:
Ta'limiy maqsad –Taqlid so’zlar haqida ma`lumot berish;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarni Vatanga hurmat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa, bahsmunozara.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1.Undov so`zlar deb nimaga aytiladi?
2. Undov so'zlar ishtirokida gaplar tuzing.
3.Qanday so’zlar hishayajon undovlari deyiladi?
4.Hishayajon undovlari ishtirokida gaplar tuzing.
5.Undov so’zlar necha turga bo’linadi?
III.YANGI MAVZU BAYONI
1topshiriq. Berilgan gaplardagi taqlid so‘zlami aniqlang.
1) Dupurdupur ot keldi, Ko‘chaga qarang, Mm keldi.
(Qo ‘shiq)
2) Chiroq liplip etdi.
2topshiriq.Aniqlangan so‘zlaming nimaga taqlidni ifodalashini ayting.
Nar salar ning tovushiga va holatiga taqlidni bildir gan so‘zlar taqlid so‘zlar
hisoblanadi.
267mashq.
Taqlid so‘zlaming tagiga chizing va ularning ma’no turini aniqlang.
1. Namoz g'azabi oshib, dag
c
dag‘ qaltiray boshladi.
(X. Tobc taboyev) 2.Namiqqan shuvoqlar oldin
tutab yaxshi yonmasa ham, keyinroq charschurs uchqun sochdida, axiyri gurullab ketdi.
(O. Yoqubov)
3. Endi, ehtimol, dirdir qaltiragan bolalar yuk ko'tarishga yaramas edi, yaxshiyam Qo'chqor bor ekan,
kutilmaganda ajoyib bir ish qildi.
(O. Yoqubov) 4. Boshidagi toj yalyal yonarmish.(N. Aminov) 5. Shu
payt gursgurs oyoq tovushlari eshitilib, ovlarda kabobpazlik qiladigan baqaloq bako vul ko'rindi.
268mashq. Avval holatga taqlid so‘zlar, so‘ng tovushga taqlid so‘zlar qatnashgan gaplarni ko‘chiring.
1. Shoikrom onasining barmoqlari tarstars yorilib ketganini endi payqadi.
(0\ Hoshimov) 2.
Birovning oldiga borib «vov vov» qilib hursa, podshoh gunohkorni yetmish ikki darra urdirar ekan.
(N. Aminov) 3. Albatta, yo'l yaxshi bo'lib, jadalroq yurishsa, sovuq uncha bilinmas, quloqburunlarni
«jazjaz» chaqmas edi, lekin iz tushmagan yo'ldan yurish mushkul.
(O. Yoqubov) 4. To‘rtta savag'ich
bilan taptap urib, par singari qilib titibdi.
(Oydin)
269mashq.
Qarsqurs, liplip, tars, yiltyilt, ship, yarq, g‘ag‘a, g‘iyq so‘zlarini ma’no guruhlariga ajrating
va ular ishtirokida gaplar tuzing.
IV.YANGI MAVZUNI MUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1. Qanday so'zlar taqlid so‘zlar deyiladi?
2. Towshga taqlid so'zlami ayting va gaplar tuzing. Ular nima uchun shunday nomlanadi?
V.UYGA VAZIFA:
270mashq.
Uyga vazifa. «Bolalar bog‘ida» sarlavhali hikoya tuzing. Hikoyangizda taqlid so‘zlardan
foydalaning.Ularning tagiga chizib, ma’no turini ayting.
VII “A” “B” sinf
Ona tili №
08.04.2015
Mavzu: TAQLID SO’ZLAR TUZILISHI VA IMLOSI
DARSNING MAQSADI:
1
Ta'limiy maqsad –Taqlid so’zlar tuzilishi va imlosi haqida ma`lumot berish;
Tar biyaviy maqsad o'quvchilarni tabiatga hurmat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad o'quvchilarning yozma nutqini rivojlantirish.
Dar sning jihozi: Darslik, ona tilidan ko’rgazmalar to’plami, kompyuter
Dar sning tur i: yangi bilim beruvchi.
Dar sning usuli: suhbat, musobaqa, bahsmunozara.
DARSNING BORISHI:
I.DARSNI TASHKIL QILISH:
a) salomlashish;
b) davomatni aniqlash;
d) xona tozaligining nazorati.
e) she’riy daqiqalar
II.O‘TILGAN MAVZUNI QAYTARISH:
1. Qanday so'zlar taqlid so‘zlar deyiladi?
2. Towshga taqlid so'zlami ayting va gaplar tuzing. Ular nima uchun shunday nomlanadi?
3. Qanday so'zlar holatga taqlid so'zlar deyiladi? Misollar keltiring.
III.YANGI MAVZU BAYONI:
1topshiriq.Berilgan taqlid so‘zlarni sodda, takroriy so‘zlar sarlavhasi bilan ikki guruhga bo‘lib
yozing.
Gumburgumbur, charschurs, shitirshitir, taqtuq, ship, tars, qirs, yarqyurq, yiltyilt, qiychuv,
dukduk.
2topshiriq.
Takroriy taqlid so‘zlarning qanday yozilishini tu shnntiring.
Asos qismning aynan takrorlanishidan yoki ayrim tovush o‘zgarishi bilan takrorlanishidan
hosil bo‘lgan taqlid so‘zlar takroriy taqlid so'zlar sanaladi. Masalan,
gumburgumbur, gursgurs,
charschurs, taqtuq, yarq yurq.
Takroriy taqlid so‘zlar qismlari chiziqcha bilan ajratib yoziladi.
272mashq.Berilgan sodda taqlid so‘zlar bilan takroriy taqlid so‘zlar o‘rtasidagi ma’no
farqlanishini izohlang.
Sodda taqlid so‘zlar
Takroriy taqlid so‘zlar
273mashq.Taqlid so"zlarni toping va ma’nosini izohlang.
1. Yetti qaroqchi yulduzi tik kelganda g
£
o‘ng‘irg
c
o‘ng
c
ir ovozdan uyg'onib ketdim.
(G‘afur G‘ulom) 2.
Jigarim otashga tegardi jizjiz. Sochlarim oqargan shunda, ehtimol.
(S. Zun nunova) 3.Shunday bo'lsa
ham, vujudini tutgan qaltqalt titroqni bosib hazilomuz qichqirdi.
(O. Yoqubov) 4. Allakim shipship
qadam bosib, ayvon labiga kelayotganday boTardi.
(O'. Hoshimov)
IV.YANGI MAVZUNI MUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1. Takroriy taqlid so'zlar qanday hosil qilinadi?
2. Takroriy taqlid sonlarning yozilishini tushuntirng.
3.Takroriy taqlid so'zlar qanday ma’nolami anglatadi? Misollar bilan tushuntiring.
V.UYGA VAZIFA:
270mashq.
Uyga vazifa.Gaplarni ko‘chiring. Taqlid so‘zJarni aniqlang. Ulaming ma’no va
tuzilishiga ko‘ra turini ayting.
VII “A” “B” sinf
Ona tili № 85
13. 04.2015
Mavzu: MODAL SO’ZLARNING MA`NO TURLARI
Ship
Yarq
Yilt
Tars
shipship
yarqyurq
yiltyilt
tarsturs
1
DARSNING MAQSADI:
Ta'limiy maqsad modal so’zlarning ma`no turlari haqida ma'lumot berish;
Tar biyaviy maqsad oilaga sadoqat ruhida tarbiyalash;
Rivojlantiruvchi maqsad mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish.
Dars turi: yangi bilim beruvchi
Dars usuli: savol javob
Dar sning jihozi: gap qoliplari bo'yicha ko'rgazma.
Darsning rejasi:
4.
Savollarga javob berish orqali takrorlash.
5.
Topshiriqlar bajarish orqali mustahkamlash.
6.
Gap qoliplari ustida ishlash.
Darsning borishi:
1.Tashkiliy qism:
a)salomlashish
b)davomatni aniqlash
2. Uy vazifasini so’rash va baholash.
3.Mustahkamlash.
4.Yangi mavzu:
Dars mustahkamlash uchun berilgan
savolga javob berish bilan boshlanadi. O'quvchilardan
javoblarini albatta misollar bilan asoslashlari talab qilinadi.Oldingi darsda uyga topshiriq qilib berilgan
167mashq talabi bo'yicha yozilgan gaplarni so'rash maqsadga muvofiq.Bunda bir yo'la uy vazifasi ham
nazoratga olingan bo'ladi.Agar uy topshirig'ida savollarning javobiga mos keladigan gaplar tuzilmagan
bo'lsa, shu joyning o'zida og'zaki misol keltirishlari so'raladi.
Modal so‘zlar bayon qilinayotgan fikr ga so’zlovchining ishonch, gumon, quvonch,
afsuslanish munosa batlarini yoki fikming tar tibi, xulosasini bildir adi.
282mashq.Gaplarni yozing.Modal so'zlarni topib, ulaming qanday ma’no anglatayotganini
tushuntiring.
1. Xullas, ana shu ajriqzordan sal о’tgandan keyin qishloqcha boshlanadi.
(Sh.
Quvonch
Xayriyat
Achinish
Attang, afsus
Fikming dalillanishi
Masalan, jumladan
Fikming tartibi
Awalo, awalambor
Fikmi xulosalash
Xullas, demak, umuman
Tasdiq
Darhaqiqat, haqiqatan
Gumon
Ehtimol, balki, chamasi,
shekilli
Ishonch
Albatta, shaksiz
Modal so‘zlarning
ma’nolari
Modal so‘zlar
Misollar
1
Xolmirzayev) 2. Abduqodirning ham tomog
c
iga bir narsa kelib tiqildi, shekilli, gapirolmadi.
(0‘.Umarbekov) 3. Karimberdi otasiga bir qaradiyu, nimadandir xijolat bo‘ldi, shekilli, darrov
ko‘zini olib qochdi.
(X. To‘xtaboyev) 4. Lekin Me’morning, avvalo, raiyat, qolaversa, saltanat
oldidagi mavqeyi, Xurosonu Movarounnahrdagi shuhrati unga qarshi keskin chora ko
£
rishga
yo
£
l qo'ymas edi.
(Mirmuhsin) 5. Shu yer, shu Quyoshga bo'lsinki qasam, Albatta, sen buyuk
olim bolursan!
(E. Vohidov)
YANGI MAVZUNI MUSTAHKAMLASH
Savol va topshiriqlar
1. Modal so’zlar ma’no jihatdan qanday turlaro’linadi?
2. Modal so’z ishtirok etgan gap tuzing?
3. Gumon ma`nosini bildiruvchi modal so’z qaysi?
UYGA VAZIFA
|