Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS
TA’LIM VAZIRLIGI
TOSHKENT AVTOMOBIL-YO’LLAR INSTITUTI
“AVTOMMEXANIKA” fakulteti
“Avtomobillar va ixtisoslashtirilgan transport vositalari ” kafedrasi
AVTOMOBIL KONSTRUKSIYALARINING
RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
fanidan
MA’RUZALAR MATNI
5521100 – Er usti transport tizimlari
5521200 – Transport vositalarini ishlatish va ta’mirlash
5140900 – Kasbiy ta’lim
Toshkent – 2012
ANNOTASIYa
Ushbu ma’ruzalar matni O’zbekiston Respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan tasdiqlangan namunaviy dastur asosida Davlat ta’lim standartlarida ma’ruza matnlariga qo’yilgan talablarni e’tiborga olgan holda 5521100 – Er usti transport tizimlari, 5521200 – Transport vositalarini ishlatish va ta’mirlash hamda 5140900 – Kasbiy ta’lim yo’nalishlarining baka lavriat talabalari uchun tayyorlandi.
Ma’ruzalar matnida tayanch iboralar, tushunchalar, takrorlash va bi-limni mustaxkamlash uchun savollar va adabiyotlar keltirilgan. Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b. Adabiyot (arab. - adab so‘zining ko‘pligi) - 1. Fan va amaliyotning biror sohasidagi yutuqlarni umumlashtiruvchi asarlar majmui (texnikaviy A., qishloq xo‘jaligi A.i, siyosiy A. va boshqalar). 2. San’atning bir turi (badiiy A. deb ham ataladi)
“Avtomobillar va ixtisoslashtirilgan transport vositalari” kafedrasining 2012 yilning 28 avgustidagi majlisida muhokama qilindi va tasdiqlandi (1 - sonli bayonnoma).
Kafedra mudiri prof. Muxitdinov A.A.
Tuzuvchi: dost. Maxmudov X.X.
Taqrizchilar: dost. Fayzullaev E.Z.
dost. Qosimov O.K.
Avtomexanika fakulteti ilmiy-uslubiy kengashining majlisida ko’rib chiqilgan va tasdiqlangan (2012 yil “ “ - sonli bayonnoma).
Kengash raisi, dost. Xikmatov Sh.
Kirish
“Avtomobillar konstrukstiyalarining rivojlanish istiqbollari” fani talabalarga 5 semestrda jahonda va O’zbekistonda ishlab chiqarilayotgan yyengil va yuk avtomobillari, hamda avtobuslarning tarixi, hozirgi kundagi holati va kelajakdagi rivojlanish istiqbollari haqida ma’lumotlar berishga mo’ljallangan.
Ushbu fan talabalarga avtomobillarning konstrukstiyalari haqida dastlabki ma’lumotlarni beradi. Bu fan “Transport vositalarining tuzilishi va nazariyasi”, “Transport vositalarini loyihalash va hisoblash» fanlarini samarali o’zlashtirishga imkon beradi.
Ma’ruza darslarida olingan bilimlar amaliyot darslarida bevosita avtomobilning uzel va detallari bilan tanishtirish orqali mustahkamlanadi.
Mavzu 1. Jahon va O’zbekistonda avtomobilsozlikning
paydo bo’lishi va rivojlanish istiqbollari
Tayanch so’zlar: Avtomobil, kuzov, ichki yonuv dvigateli, tashqi yonuv dvi-gateli, bug’ mashinalari, samokat, Rudolf Dizel, Karl Benst, Gotlib Daymler, Charlz Rolls, Genri Roys, Shevrole, Byuik, Genri Ford, Reno, yuk avtomobillari, yengil avtomobillar, avtobuslar, O’zDEUAvto qo’shma korxonasi, SamKochAvto qo’shma korxonasi, SamAvto ma’suliyati cheklangan ja-miyat, O’zbekistonJeneral Motors qo’shma korxonasi.
Mavzu rejasi: - Jahon avtomobilsozligining tarixi va rivojlanishi
- O’zbekistonda avtomobilsozlikning paydo bo’lishi va
rivojlanish istiqbollari.
Avtomobil – o’zi harakatlanuvchi (avto - grekcha o’zi, mobil - lotincha harakatlanuvchi) degan ma’noni bildiradi.Lotin tili - hind-yevropa tillari oilasining italiy tillari guruhiga mansub; Italiyaning oʻrta qismidagi Latsiy viloyatida miloddan avvalgi 8-asrda yashagan lotin kabilasining tili. Lotin tilining asta-sekin Rim hududidan tashqariga tarqalishi va qad.
Tarixga nazar tashlaydigan bo’lsak, nemis mutaxassisi Avgust Otto 1876 gazda ishlaydigan ichki yonuv dvigatelini kashf etdi. Boshqa nemis muxandisi Rudolf Dizel 1879 yili ichki yonuv dvigatelini takomillashtirdi va dizel dvigateliga asos soldi. 1886 yili fabrikant-muxandis Karl Benst benzinda ishlaydigan ichki yonuv dvigatelli avtomobil yaratdi va unga patent oldi. Nemis kommersanti Gotlib Daymler dunyoda neft zahiralarini yetarli ekanligiga ishonch hosil qilgach 1885 yili benzinda ishlaydigan ichki yonuv dvigatelli avtomobilga patent oldi.
1901 yili Daymlerning yangi modeli «Mersedes» nomi bilan chiqa boshladi (Daymler firmasining Franstiyadagi vakili Elinekning qizi). 1926 yili Karl Benst va Daymler firmalari birlashtirildi va avtomobilga Mersedes-Bens nomi berildi.
Avtomobil sanoatining rivojiga Karl Bens va Gotlib Daymlerdan tashqari angliyalik Charlz Rolls va Genri Roys (firma «Rolls-Roys»), amerikalik Shevrole, Byuik va Genri Ford, franstuz Renolar katta hissa qo’shganlar. Ángliya (ingl. England) - Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Qoʻshma Qirolligining eng katta qismi. Angliya Buyuk Britaniya katta orolining janubi-gʻarbini egallagan.
Genri Ford haqida. U 1863 yili Michigan shtatida fermer oilasida dunyoga keldi. 1893 yili u o’zini birinchi avtomobilini yig’di va Amerikada birinchi bo’lib haydovchilik guvohnomasini oldi. 1896 yili u mashinasini 200 dollarga sotadi va shu tariqa avtomobil biznesiga asos soldi. 1913 yil 1 apreldan boshlab Ford konveyerini ishga tushirdi.
2010 yili dunyoda 71 mln turli turdagi avtomobillar ishlab chiqarildi. (shundan 18 mln. Xitoyda, 9 mln Yaponiyada, 7,8 mln AQSh da).
Mustaqil O’zbekistonimizda avtomobilsozlikning yaratilish tarixi 1992 yildan boshlanadi. Vazirlar Mahkamasining 1992 yil 5 noyabrdagi 509 - sonli qarori bilan O’zbekistonda Janubiy Koreyaning DEU korporastiyasi bilan hamkorlikda Andijon viloyatining Asaka shahridagi tirkama zavodining negizida avtomobil ishlab chiqaruvchi «O’zDEUavto» qo’shma korxonasi tashkil etildi. Xitoy, Xitoy Xalq Respublikasi (xitoycha 中華人民共和國 - 中华人民共和国 - Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), XXR - Markaziy va Sharqiy Osiyoda joylashgan davlat. Dunyoda aholisi eng kup va maydoni jihatidan eng yirik davlatlardan biri. Yaponiya (yaponcha 日本 Nippon, Nihon) - Sharqiy Osiyoda, Tinch okeandagi orollarda joylashgan davlat. Yaponiya hududida 6,8 mingga yaqin orol boʻlib, shim.sharqdan jan.gʻarbga qariyb 9.13ming km ga choʻzilgan; eng yirik orollari: Hokkaydo, Honshu, Sekoku va Kyushu. Koreya Respublikasi, norasmiy nomlari: Janubiy Koreya, Koreya (hangul: 대한민국, hanja: 大韓民國, tɛː.han.min.ɡuk̚), tinglang (yordam·maʼlumot)) Sharqiy Osiyoda, Koreys yarimorolida joylashgan mamlakatdir. Shimoldan Koreya Xalq Demokratik Respublikasi bilan chegaradosh. Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi viloyat. Fargʻona vodiysining sharqiy qismida. 1941-yil 6-martda tashkil etilgan. Maydoni 4,2 ming km². Axoliyey 2196,0 ming kishi (2000). Andijon viloyatida 14 qishloq tuman, 11 shahar va 95 qishloq fuqarolari yigʻini bor (2000). Ushbu qo’shma korxonaning qurilishi 1993 yilning mart oyida boshlanib 1996 yili bahorida tugallandi.
«O’zDEUavto» qo’shma korxonasining asosiy konveyeridan 1996 yilning 26 mart kuni birinchi o’zbek avtomobili «Damas» chiqdi va mamlakatimiz 28-bo’lib dunyodagi avtomobil ishlab chiqaruvchi davlatlar qatoriga qo’shildi.
O’zDEUavto qo’shma korxonasi konveyeridan:
-
1996 yilning 5 iyun kuni Tiko,
-
1996 yilning 19 iyul kuni Neksiya,
-
2001 yilning avgustida Matiz
-
2002 yili Neksiya DOHC
-
2003 yilning avgustida Lasetti,
-
2005 yili Matiz-Best chiqdi.
-
2008 yili Neksiya – 2,
-
2010 yili Spark chiqdi.
-
2012 yili Malibu va Kobalt chiqdi.
Ekspertlarning xulosasiga ko’ra O’zDEUavto qo’shma korxonasi MDH davlatlari ichida avtomobil ishlab chiqarish hajmi bo’yicha 3 - o’rinni, texnik jihozlanish bo’yicha esa 1 – o’rinni egallaydi.Kobalt (Cobaltum), Co - Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 27, atom massasi 58,9332. Kobalt metalini ilk bor 1735 yilda shved kimyogari Yu. Brand rudalardan ajratib olgan. Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch.
1996 – 2007 yil 1 yanvarigacha zavodda hammasi bo’lib 831769 ta avtomo- bil ishlab chiqarildi. Shundan:
Damas – 112038 ta
Tiko - 90061 ta
Neksiya – 349518 ta
Matiz - 105578 ta
Lasetti - 4574 ta.
Model
|
2007 g.
|
2008 g.
|
2009 g.
|
2010 g.
|
Damas
|
20 000
|
20 000
|
20 000
|
20 000
|
Matiz
|
60 000
|
70 000
|
80 000
|
80 000
|
Nexia
|
90 000
|
120 000
|
150 000
|
150 000
|
Itogo
|
170 000
|
210 000
|
250 000
|
250 000
|
O’zDEUavto qo’shma korxonasining pasporti:
1. Nomi - O’zDEUavto qo’shma korxonasi;
2. Manzili - O’zbekiston, Andijon viloyati Asaka shahri;
3. Umumiy maydoni - 55,3 gektar;
4. Ishchilar soni - 3377 (2600 ishchilar, 540 injenerlar);
5. Stexlar soni - 5 ta (Asbobsozlik, Presslovchi, Payvandlovchi,
Buyoq va yig’uv stexlari).
6. Ko’tarib yuruvchi konveyer uzunligi - 3000 metr;
7. Matiz va Damas konveyerining uzunligi - 455 metr;
8. Neksiya konveyerining uzunligi - 543 metr;
9. Quvvati - 250000 avtomobil yiliga.
10. Qiymati - 200 mln. AQSh dollari (50 – 50). Maydon - ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi. Dollar (ing . dollar, nem. "Taler" soʻzidan) - 1) Amerika Qoʻshma Shtatlari pul birligi. 1786 y.dan muomalaga (kumush D.) kiritilgan. 1 D. = 100 sent. Xalqaro ifodasi USD. AQSH D. xalqaro hisob-kitoblarda keng qoʻllaniladi.
O’zDEUavto zavodining samarali ishlashi uchun uni ehtiyot qismlar bilan muntazam ravishda ta’minlab turish kerak. Shu maqsadda bir nechta yopiq turdagi qo’shma korxonalar ishga tushirildi. Bular:
1. May 1995 «O’zTong-Xong Ko» - o’rindiqlar (Andijon),
2. May 1995 «O’zKoram Ko» - bamperlar va priborlar paneli (An-n),
3. May 1995 «O’zDongju-Peint Ko»- avtoemali i germetiki (An-n),
4. Iyun 1996 « O’zDongYang Ko» - salonning ichki jixozlari ,
5. Dekabr 1996 «O’zDongVon Ko» - glushitellar trubalar,
6. Dekabr 1996 «O’zSe Myung Ko» - benzobaklar (Andijan),
7. Oktyabr 1998 «O’zEkSayd» - akkumulyatorlar (Djizzak),
8. Oktyabr 1998 «AOOT Avtooyna» - avtooynalar,
9. Oktyabr 1999 «SP O’zKodji» - jgutlar elektroprovodlar,
10. «O’zDEUelektronik» - radioapparatura (Tashkent),
11. «O’zDEUFergana» - diski.
12. 2012 – Andijonda Spark, Lasetti va Kobalt uchun disklar ishlab chiqaradigan JK bilan qo’shma korxona ishga tushdi.
2006 yilning dekabrida UzAvtosanoat birlashmasi Amerikaning JM kompaniyasi bilan hamkorlikda GM – O’zbekiston qo’shma korxonasini tashkil etish to’g’risida bitim imzolandi. Ushbu bitimga binoan 2007 yildan boshlab O’zbekistonda zamonaviy enigil avtomobillar ishlab chiqara boshlandi. Bular Shevrolet-Takuma, Epika va Kaptivadir.
2012 yilning sentyabr oyidan boshlab GM – O’zbekiston qo’shma korxo-nasida Takuma va Epika avtomobillari o’rniga Shevrolet-Malibu va Shevrolet – Kobalt yengil avtomobili chiqa boshladi.
2007 yilning bahorida SamKochAvto QK kasodga uchradi va uning aso-sida SamAvto ma’suliyati cheklangan jamiyat barpo etildi. Yuk avtomo-billari va avtobuslar ishlab chiqarish uchun Yaponiyaning ISUZU – MOTORS Ltd kompaniyasi bilan shartnoma tuzildi.
SamAvto da 21 o’rinli shaharlararo va 37 o’rinli shahar ichida qat-nashga mo’ljallangan avtobuslar ishlab chiqarish yo’lga qo’yildi. Bundan tashqari 1,5 tonnadan 7 tonnagacha bo’lgan yuk avtomobillari ham ishlab chiqarilmoqda.
Hozirda SamAvto MChJ da ISUZU avtomobillari shassisida turli xil ixtisoslashtirilgan transport vositalari ishlab chiqarilmoqda.
2011 yilning 5 noyabridan boshlab Toshkent shahrida JM konsterni bilan tashkil etilgan qo’shma korxonada 1,3 – 1,5 l xajmdagi yengil avtomobillar uchun dvigatellar ishlab chiqarish yo’lga qo’yildi.
2011 yili Germaniyaning MAN avtokonsterni bilan hamkorlikda yuk avtomobillari ishlab chiqarish bo’yicha Samarqand viloyatining Jomboy tumanida qo’shma korxona barpo etildi va u 2012 yilning iyun oyida ishga tushildi. Germaniya (nem. Deutschland), Germaniya Federativ Respublikasi (nem. Bundesrepublik Deutschland) - Markaziy Yevropadagi davlat. Shimoliy Boltiq dengizlari sohilida joylashadi. Maydoni 357 ming km2. Aholisi 81,084 million kishi (30. Sentyabr 2014) Samarqand - Samarqand viloyatidagi shahar. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi (1938 yildan). 1925-30 yillarda Respublika poytaxti. Oʻzbekistonning jan.gʻarbida, Zarafshon vodiysining oʻrta qismida (Dargʻom va Siyob kanallari orasida) joylashgan. Bu zavodda MAN avtomobili asosida turli xil ixtisoslashtirilgan transport vositalari ishlab chiqariladi.
Nazorat savollari:
-
Avtomobilsozlikka hissa qo’shgan shaxslarni sanab o’ting?
-
O’zbekistonda avtomobilsozlikning paydo bo’lish tarixi?
-
O’zDEUavto qo’shma korxonasi haqida ma’lumot bering?
-
GM qo’shma korxonasi haqida ma’lumot bering?
5. SamKochavto qo’shma korxonasi haqida ma’lumot bering?
6. SamAvto ma’suliyati cheklangan jamiyat haqida nima bilasiz?
Asosiy adabiyotlar
1. Mustaqil O’zbekiston. Independent Uzbekistan. O’zFA akademigi A.X. Xikmatov tahriri ostida. Toshkent.- Toshkent Islom universiteti.- 2003.- B. 45-47. Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir. Islom universiteti, Toshkent islom universiteti - islom dini boʻyicha malakali mutaxassislar tayyorlaydigan oliy oʻquv yurti va yirik ilmiy markaz. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida, 1999-yil 7-aprelda tashkil etilgan.
2. UZ-DAEWOO AUTO CO. Prospekt. Tashkent.- Kartografiya.- 24s.
Mavzu 2. Avtomobil kuzovlarining
rivojlanish istiqbollari
Tayanch so’zlar: lonjeron, rama, o’rkach, kuzov, karkas, sedan, limuzin, kupe, univrsal, kombi, fastbek, kabriolet.faeton. hardtop, lando, furgon. rodster, pikap, brogam targa, kapot.
Mavzu rejasi: - Yengil avtomobillar kuzovi,
- Yuk avtomobillar kuzovi,
- Avtobuslar kuzovi.
Avtomobillarning kuzovlari qadimda otsiz karetalar edi. 1930 yil-dan boshlab metalldan qilingan kuzovlarga ega bo’la boshladi. Metallar (yun. metalleuo - qaziyman, yerdan qazib olaman) - oddiy sharoitda yuqori elektr oʻtkazuvchanligi, issiq oʻtkazuvchanligi, elektr oʻtkazuvchanligi, elektr magnit toʻlqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan oddiy moddalar. M. Kuzovga avto-mobillarning hamma agregatlari mahkamlana boshlandi. Asta sekin kuzov rivojlanib hozirgi holatiga kela boshladi.
Yo’lovchi tashuvchi kuzovlar faqat yo’lovchi tashish uchun mo’ljallan-gan. Bu kuzovlar yengil avtomobillarda va avtobuslarda bo’ladi.
Yuk avtomobillarida yuk tashish uchun maxsus platforma mavjud.
Yuk-yo’lovchi tashuvchi kuzovlarda alohida yo’lovchi uchun va alohida yuk uchun joylar mavjud bo’ladi.
Maxsus kuzovlar bu ma’lum vazifani bajarish uchun xizmat qiladi.
Kuzovlarning tasnifi
- Yo’lovchi tashuvchi Karkasli Bir hajmli Ko’tarib yuruvchi
- Yuk tashuvchi Yarimkarkasli Ikki hajmli yarim ko’tar. yur.
- Yuk-yo’lovchi Karkassiz Uch hajmli Yuklanishsiz.
- maxsus.
Bularga axlat tashuvchi, yong’inga qarshi kurashuvchi, avtokranlar va boshqalar avtomobillar kiradi. Qarshi (1926 37 yillarda Behbudiy) - Qashqadaryo viloyatidagi shahar (1926 yildan), viloyat markazi (1943 yildan). Qashqadaryo vohasining markazida, Qashqadaryo boʻyida, xalqaro t. yil va avtomobil yoʻllari kesishgan joyda.
Karkasli kuzovlar bikr fazoviy karkasga ega (sinchli uyga o’xshab).
Yarimkarkasli kuzovlarda stoykalar, ayrim kuchaytirgichlar bo’ladi.
Karkassiz kuzovlarning mustahkamligini oshirish uchun unga turli xil ishlov beriladi, ya’ni qovurg’ali qilib ishlanadi.
Bir hajmli kuzov deganda dvigatel, kuch uzatmasining agregatlari yo’lovchilar va haydovchi bitta hajmning ichida joylashgan.
Ikki hajmli kuzovlarda esa dvigatel alohida, yo’lovchi va yukxona aloxida joylashgan (universal, kapotli yuk avtomobili).
Uch hajmli kuzovlarda dvigatel uchun alohida, yo’lovchi uchun alohida va yuk uchun alohida hajmlar, ya’ni joylar mavjud bo’ladi.
Ko’tarib turuvchi kuzov hamma og’irlikni o’ziga qabul qiladi.
Yarim ko’tarib turuvchi kuzov rama bilan mahkam bog’lanadi va yarim og’irlikni o’ziga qabul qiladi.
Yuksizlantirilgan kuzovlar ramaga rezina yostiqchalar orqali mah-kamlanadi va yo’lovchilar bilan yukdan tashqari hech qanday boshqa yukni ko’ta
rib turmaydi.
Yengil avtomobillarning kuzovlari
-
Sedan – uch hajmli, 4 eshikli, ikki qatorli o’rindiqli yopiq (1a-rasm) kuzov. (GAZ-3110, VAZ-2106, Neksiya).
2. Limuzin - uch hajmli, 4 eshikli, ikki yoki uch qatorli o’rindiqli yopiq kuzov. Birinchi qator qolgan qatorlar bilan to’siq orqali ajratilishi mumkin (1b-rasm, ZIL-114, ZIL-117).
3. Kupe - uch hajmli, 2 eshikli, ikki qatorli o’rindiqli yopiq kuzov. Ikkinchi qator o’rindiqlariga o’tish uchun birinchi qator o’rindig’i oldinga yotqizilishi kerak (1v-rasm, Shevrolet-Takuma).
4. Universal –yopiq, 3 yoki 5 eshikli, ikki qator o’rindiqli kuzov. 5 eshik orqada joylashgan. Orqa o’rindiqlar yig’ilsa, yukka joy bo’ladi (1g-rasm, GAZ 24-03).
5. Kombi (xetchbek) – yoptq, 3 yoki 5 eshikli, ikki qatorli o’rindiqli kuzov. Qo’shimcha eshik orqada joylashgan. (1d-rasm, TIKO, Matiz).
6. Fastbek – iki hajmli, ikki yoki 4 eshikli, orqa darchasi ochiladi (1t-rasm, hozir ishlatilmaydi)
7. Kabriolet – usti qismi ochiladigan, yon oynalari tushiriladigan kuzov (1e-rasm).
8. Faeton – usti to’la ochiladi, ikki yoki 4 eshigi bor, yon tomonlarida-gi oynalar olinadi (1j-rasm, UAZ-469).
9. Hardtop-sedan – o’rta yon ustuni yo’q sedan (1z-rasm).
10. Hardtop- kupe - o’rta yon ustuni yo’q kupe (1i-rasm).
11. Brogam – haydovchi ustida ochiladigan lyuki bor (1r-rasm).
12. Targa - o’rta o’rindiq ustida ochiladigan lyuki bor (1s-rasm).
13. Lando - orqa o’rindiq ustida ochiladigan lyuki bor (1k-rasm).
14. Kabriolet-hardtop – usti qismi olinadi (1m-rasm).
15. Faeton-universal – yumshoq yig’iladigan tentli kuzov (1l-rasm).
16. Furgon – xaydovchi kabinasi alohida, orqada ochiq yukxonasi bor (1n-rasm).
17. Rodster – ikki kishilik usti ochiladigan qisqartirilgan kuzov (1o-rasm).
18. Pikap – yo’lovchi va yuk tashishga mo’ljallangan kuzov. Haydovchi kabinasi yuk platformasidan qattiq to’siq bilan ajratilgan (1p-rasm).
19. Kapotsiz kuzov – bir hajmli yo’lovchi tashishga mo’ljallangan kuzov (1u-rasm, marshrutkalar – Gazel) .
Avtobuslarning kuzovi
Avtobuslarning kuzovi karkasdan (2-rasm), tashqi bezaklardan, ichki qoplamalardan, poldan. Oynalardan va eshiklardan iborat.
Hozirgi paytda shahar sharoitida poli pastda joylashgan avtobuslar qatnamoqda (3-rasm).
Shahar tashqarisida qatnovchi avtobuslar yo’lovchilarning yuklari uchun polning tagida keng yukxonaga ega (4-rasm).
Avtobuslarda ko’proq yo’lovchi tashish uchun ularni ikki etajli qilib ham chiqarilmoqda (5-rasm).
Yuk avtomobillarining kuzovlari
Yuk avtomobili kabina va yuk platformasiga ega.
Kabina ikki xil bo’ladi: kapotli va kapotsiz, ya’ni kapotlida dviga-tel oldinda joylashgan bo’ladi (6-rasm (a) ZIL 130, KrAZ). Kapotsizda esa dvigatel kabinaning tagida joylashgan bo’ladi (6-rasm (b) KamAZ, MAZ).
1-rasm. Yengil avtomobillarning kuzovlari
2-rasm Avtobus kuzovining karkasi. 3-rasm. Shaҳarda қatnovchi avtobus.
5-rasm. Ikki etajli avtobus
4-rasm. Shaҳarlararo қatnovchi avtobus
6-rasm. Yuk avtomobillarining kapotli (a) va kapotsiz (b) kuzovlari.
|