nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kelajagimiz poydevori qayerda yaratiladi

|
Kelajagimiz poydevori qayerda yaratiladi
|
bet | 33/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org205. Kelajagimiz poydevori qayerda yaratiladi.
*а) bilim dargohlarida
b) diniy tarbiyada
c) milliy qadriyatlarda
d) mahallada
206. O’quvchilarni ma’naviy-axloqiy ruhda tarbiyalashdan ko’zlangan asosiy maqsad.
*а) o’quvchilarni har tomonlama barkamol, yuksak ma’naviyatli shaxs etib tarbiyalash
b) ichki imkoniyatlari va ijodiy qobiliyatlarini namoyon qilish
с) umuminsoniy qadriyatlarga oshno bo’lishi uchun zamin hozirlash
d) muvaffaqiyatlarga erishishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish
208. XIII asrda yashagan Nasafiyning «Insoni komil» nomli risolasida komil insonga ta’rif berib shunday yozadi. «Bilgilki, komil inson shunday insondirkim, unda quyidagi to’rt narsa kamolatga yetgan bo’lsin: yaxshi so’z, ………….».
*а) yaxshi fe’l, yaxshi ahloq va maorif
b) yaxshi amal, yaxshi fikr va maorif
с) yaxshi amal, yaxshi ahloq va maorif
d) yaxshi fikr,odob va maorif
209. O’zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti I.Karimov 2014 yil 5 dekabr kuni «O’zbekiston» xalqaro anjumanlar saroyida Konstitutsiyamizning 22 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruzalarida 2015 yilga qanday nom berdilar.
*а) «Keksalarni e’zozlash yili»
b) «Sog’lom bola yili»
с) «Sog’lom ona va bola yili»
d) «Obod turmush yili»
210. “Ta’limni tarbiyadan, tarbiyani esa ta’limdan ajratib bo’lmaydi – bu ….…..falsafasi”
*а) sharqona hayot
b) sharqona ahloq
с) sharqona odob
d) sharqona turmush
211. “Oila, mahalla, maktab hamkorligi Markazi” nizom nechta bo’limdan iborat
*а) 8 bo’limdan
b) 7 bo’limdan
c) 6 bo’limdan
d) 5 bo’limdan
212. Barkamol avlodni tarbiyalashda oila, mahalla, ta’lim muassasalari hamkorligi Kontseptsiyasi XTV ning qaysi buyrug’i bilan tasdiqlangan
*а) XTV ning 2012 yil 22 iyundagi 195-son buyrug’i
b) XTVning 2005 yil 22 oktyabrdagi 262-son buyrug’i
с) XTVning 2007 yil 20 yanvardagi 19-son buyrug’i
d) XTVning 2003 yil 6 martdagi 36-son buyrug’i
213. ”Buyuk Imom Buxoriy hazratlarining “Al-Jomi’ as-Sahih” asari “Barcha ezgu amallar niyatga bog’liq, har bir kishiga faqat niyat qilgan narsasi beriladi” degan hadis bilan boshlanishida albatta juda chuqur ma’no bor” -deb Prezedent SH.Mirziyoev qaysi chiqishida aytgan?
*а) 2018 yil 28 dekabrdagi Oliy Majlisga murojaatnomasida
b) 2017 yil 22 dekabrdagi Oliy Majlisga murojaatnomasida
с) 2017 yil 19 sentyabrь kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida so’zlagan nutqida
d) O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 25 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi “Konstitutsiya – Erkin va farovon hayotimiz, mamlakatimizni yanada taraqqiy yettirishning mustahkam poydevoridir” nomli ma’ruzasida
|
| |
Xalq ta’limi tizimida boshqarish tamoyillari qaysi javobda to’g’ri keltirilgan?

|
Xalq ta’limi tizimida boshqarish tamoyillari qaysi javobda to’g’ri keltirilgan?
|
bet | 31/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org191. Xalq ta’limi tizimida boshqarish tamoyillari qaysi javobda to’g’ri keltirilgan?
*a) Demokratik, ilmiylik, jamoatchilik va shaxsan mas’ullik, rejalilik, samaradorlik va tejamkorlik, ijroni tekshirish.
b) Rahbarlik va nazorat, rejalilik, ijroni tekshirish.
c) Tadbirkorlik, boshqaruv san’atiga ega bo’lish, ishni tahlil qila olish, nazorat qilish.
d) Tashkiliy-ma’muriy, sotsial-psixologik, huquqiy, bevosita ko’rsatma berish,
192. Tayanch o’quv reja o’quv soatlarining qanday hajmdagi miqd orini ifodalaydi?
*a) Minimum hajmdagi
b) Maksimum hajmdagi
c) Optimal hajmdagi.
d) O’rtacha hajmdagi
193. Qaysi bir hujjatlar ro’yxati boshqaruv hujjatlariga kiradi?
*a) Reja, qonun, buyruq, qaror, farmoyishlar
b) Akt, hisobot, qo’llanma, buyruq, qaror, farmon.
c) Reja, akt, qo’llanma, buyruq, qaror, farmon.
d) Reja, hisobot, qo’llanma, buyruq, qaror, farmon.
194. Umumta’lim maktablari uchun eng yuqori organ kaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan?
*a) Maktab pedagogik kengashi.
b) Shahar (tuman) XTB kengashi.
c) XTB kollegiyasi
d) VXTB kengashi.
195. Boshqaruvchi tizimlarni belgilang.
*a) Maktab ma’muriyati va kasaba uyushmasi
b) Direktor va ilmiy bo’lim mudiri
c) Direktor va direktor o’rinbosari
d) Direktor va maktab jamoasi
196. Maktab ichki boshqaruv tizimining qoidalarini belgilang.
*a) Boshqaruvchi va boshqariluvchi
b) Maktabdagi tashkilotlar va hamkorlik
c) Direktor va jamoa a’zolari
d) Maktab ma’muriyati va kasaba uyushmasi
197. Maktablarda sinf jurnalining to’g’ri yuritilishi nimaga asoslanadi?
*a) Xalq ta’limi Vazirligi yo’riqnomasiga
b) Davlat dasturlarining bajarilishiga
c) Rahbariyat ko’rsatmasiga
d) Tuman, shahar XTB ko’rsatmalariga
|
| |
O`zbekistonda maktab ishlari kimning nazoratida turadi?

|
O`zbekistonda maktab ishlari kimning nazoratida turadi?
|
bet | 26/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org160. O`zbekistonda maktab ishlari kimning nazoratida turadi?
*a) O`zbekiston Respublikasi Prezidenti nazoratida
b) Vazirlar Mahkamasi
c) Davlat nazoratida
d) O`zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi.
161. Ta’lim muassasalarini akkreditatsiyalash kim tomonidan amalga oshiriladi?
*a) O`zbekiston Respublikasi VM belgilangan tartibda vakolatli davlat organi tomonidan
b) O`zbekiston Respublikasi VM tomonidan
c) XTV yoki Oliy va o`rta maxsus vazirligi tomonidan
d) Tasarrufdagi ta’lim muassasalari bo`lgan vazirliklar va idoralar tomonidan
162. Ta’lim muassasasining Ustavi qaysi muassisilarda ishlab chiqildi?
*a) Barcha ta’lim muassasalarida
b) Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligida
c) Xalq ta’limi vazirligida
d) Viloyat xalq ta’limi boshqarmalarida
164. Profilaktika nima?
*a) Sharoit yaratishga qaratilgan tadbir
b) Ishga tiklash
c) Qayta tiklash ishi
d) Aniq faoliyat ishi
165. Qaysi javobda kadrlar tayyorlash milliy modeli to`g’ri ko`rsatilgan?
*a) Shaxs, davlat va jamiyat, uzluksiz ta’lim, fan, ishlab chiqarish
b) Shaxs, davlat va jamiyat, uzluksiz ta’lim, fan, madaniyat
c) Shaxs, oila, uzluksiz ta’lim, fan, madaniyat, ishlab chiqarish
d) Shaxs, davlat va jamiyat, madaniyat, ishlab chiqarish
166. Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy Dasturida necha yo’nalishdagi vazifalar belgilangan?
*a) 5 yo’nalish
b) 6 yo’nalish
c) 4 yo’nalish
d) 8 yo’nalish
67. Uzluksiz metodik xizmat ko’rsatish tizimi kim tomonidan boshqariladi?
*a) Uzluksiz metodik xizmat ko’rsatish tizimi Xalq ta’limi vazirligi huzuridagi Xalq ta’limi xodimlariga ilmiy- metodik yordam ko’rsatish ishlarini muvofiqlashtirish kengashi tomonidan boshqarib boriladi
b) Avloniy nomidagi xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish markaziy instituti tomonidan boshqarib boriladi.
c) Vazirlar maxkamasi tomonidan boshqarib boriladi.
d) T.N.Qori Niyoziy nomidagi O’zbekiston Pedagogika fanlari ilmiy tadqiqot instituti tomonidan boshqarib boriladi
|
| |
Milliy qadriyatlar nima? - Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim...

|
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari
|
bet | 29/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org178. Milliy qadriyatlar nima?
*a) Urf-odatlar, an’analar, rasm-rusumlar, etnik xususiyatlari
b) Tarixiy manbalar
c) Mustaqil davlatlarning boy meroslari
d) To`g`ri javob A va B
179. Mа’nаviy tаhdid nimа?
*a) Mа’nаviy tаhdid – tili, dini, e’tiqоdidаn qаt’iy nаzаr, hаr qаysi оdаmning tоm mа’nоdаgi erkin insоn bo’lib yashаshigа qаrshi qаrаtilgаn, uning аynаn ruhiy dunyosini izdаn chiqаrish mаqsаdini ko’zdа tutаdigаn mаfkurаviy, g’оyaviy vа infоrmаtsiоn хurujlаrdir.
b) O’zbеk tiligа dаvlаt mаqоmi bеrilgungа qаdаr bo’lgаn dаvrlаr
c) Nаfаqа yoshigа yеtgаndа hаm оliy mа’lumоtli bo’lishgа to’sqinlik qilish.
d) Milliy adabiyotni yo’q qilishga urinish
180. Hokimiyatning bo`linish tamoyillari nima?
*a) Qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi, sud organlari vakolatlarining ajratib qo`yilganligi
b) Odil sudlov va prokuratura organlari funktsiyalarining ajratib qo`yilganligi
c) Ma`muriy va huquqni muhofaza qiluvchi organlar funktsiyalarining ajratib qo`yilganligi
d) Oliy va mahalliy hokimiyat organlari faoliyatining ajratib qo`yilganligi
181. O`zbekistоn ta’lim tizimini islоh qilishdan maqsad nima?
*a) ta’limni islоh qilishdan asоsiy maqsad kоmil insоn, barkamоl avlоdni tarbiyalab vоyaga yetkazishdir
b) ta’lim mazmunini o`quv predmetlarini ko`paytirish hisоbiga kengaytirish
c) ta’lim tizimiga chet el ta’lim tajribasini оlib kirish
d) o`quvchi yoshlarni intellektual salоhiyatini kuchaytirish, ta’limga yangilik kiritish
182. «Mеnеjmеnt» – bu inglizchа so’z bo’lib, o’zbеk tilidа….. mа’nоlаrini аnglаtаdi.
*a) Bоshqаruvni tаshkil etish, rаhbаrlik qilish
b) Bоshqаruv, bоshqаrish
c) Rеjаlаshtirish, nаzоrаt qilish, tаrtibgа sоlish
d) Ilg’orlik qilish
183. Ommaviy tadbirlar, ko`rik — tanlovlar, musobaqalar o`tkazishdan maqsad nima?
*a) Bolaning iqtidorini aniqlash
b) O`quvchi bilimini rag`batlantirish
c) Mustaqil hayotga yo`llanma bеrish
d) Barkamol shaxsni tarbiyalash
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari
|
Dars o‘tkazish mahorati quyidagi talablar bilan belgilanadi

|
Dars o‘tkazish mahorati quyidagi talablar bilan belgilanadi
|
bet | 74/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org504. Dars o‘tkazish mahorati quyidagi talablar bilan belgilanadi.
*a) barcha javoblar to‘g‘ri
b) kasbiy layoqat, eruditsiya
c) psixologik-pedagogik tayyorgarlik, kasbiy layoqat
d) o‘quvchilarni mustaqil fikralash va yangi mashg‘ulotlar olishga o‘rgatish mahorati
505. O‘qituvchining pedagogik mahorati tushunchasi mazmunini….?
*a) barcha javoblar to‘g‘ri
b) madaniyatning yuqori darajasi, bilimdonlik va aql zakovatning yuksak ko‘rsatkichi
c) o‘z faniga doir bilimlarning mukammal sohibi
d) pedagogika va psixologiya kabi fanlar sohasidagi bilimlarni puxta egallaganligi, ulardan kasbiy faoliyatida foydalana olishi
506. Pedagogik mahoratning tarkibiy qismlari...?
*a) b va s Javoblar to‘g‘ri
b) insonparvarlik, kasbiy bilimlar
c) pedagogik qobiliyat, pedagogik texnika
d) tashkilotchilik, ijodkorlik
507.Ichki nazorat qanday tartibda amalga oshiriladi?
*a) O ‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan tartib asosida umumiy o‘rta ta’lim muassasasining monitoring guruhi tomonidan amalga oshiriladi
b) ta’lim sohasidagi vakolatli davlat organlari, hududiy xalq ta’limi boshqaruvi organlari tomonidan amalga oshiriladi
c) qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hududiy xalq ta’limi boshqaruvi organlari va nodavlat notijorat tashkilotlar hamkorligida amalga oshiriladi
d) hukumatning tegishli qarori hamda xalqaro shartnomalar asosida xalq ta’limi boshqaruvi organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar va xalqaro tashkilotlar hamkorligida amalga oshiriladi
508. Tashqi nazorat qanday tartibda amalga oshiriladi?
*a) ta’lim sohasidagi vakolatli davlat organlari, hududiy xalq ta’limi boshqaruvi organlari tomonidan amalga oshiriladi
b) O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlangan tartib asosida umumiy o‘rta ta’lim muassasasining monitoring guruhi tomonidan amalga oshiriladi
c) qonun hujjatlarida belgilangan tartibda hududiy xalq ta’limi boshqaruvi organlari va nodavlat notijorat tashkilotlar hamkorligida amalga oshiriladi
d) hukumatning tegishli qarori hamda xalqaro shartnomalar asosida xalq ta’limi boshqaruvi organlari, nodavlat notijorat tashkilotlar va xalqaro tashkilotlar hamkorligida amalga oshiriladi
|
| |
oje – jarayon - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

|
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslariBog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)oje – jarayon,
uchib chiqqan elektron esa
oje-elektron
deyiladi. Bu o‘tishlar KL
1
L
2
kabi belgilanadi. Demak oje-jarayon uchta
bosqichdan iborat bo‘lar ekan:
1) ichki sathlarning birida vakant (bo‘sh) joy hosil bo‘ladi;
2) yuqoridagi sathlardan biridagi (yoki valent zonadagi) elektron bilan
vakant joy to‘ldiriladi;
3) ajralib chiqqan energiya yuqori sathlardagi yoki valent zonadagi
elektronlardan biriga berilib, uni vakuumga chiqaradi (Ajralib chiqqan
energiya albatta to‘ldiruvchi elektron joylashgan sathdagi yoki undan
yuqoridagi sathlardagi elektronga beriladi). 2.4-rasmda oje – o‘tishlarga
ayrim misollar keltirilgan.
Oje-elektronlarning energiyasi E
wxy
umumiy holda taxminan quyidagiga
teng bo‘ladi:
E
wxy
= E
w
- E
x
– E
y
, (3.1)
bunda w – vakansiya hosil bo‘lgan sath: x – vakansiyani to‘ldirish uchun
elektron bergan sath: y – oje-elektron uchib chiqqan sath. Oje-elektronlarning
energiyasini aniqroq hisoblash uchun quyidagi empirik formuladan foydalanish
mumkin:
E
wxy
= E
w
(z) – E
x
(z) – E
y
(z) – 1 /2{E
y
(z+1) – E
y
(z) + E
x
(z+1) – E
x
(z)}-
a
(3.2)
Bu yerda, z – tekshirilayotgan elementning tartib nomeri, (a – oje-
elektronlarni qabul qilib olayotgan elektrod (analizator) ning chiqish ishi.
64
3.4-rasm. Oje o‘tishlar. KL
1
L
2
– K sathda vakansiya hosil bo‘ladi, L
1
dagi
elektron uni to‘ldiradi, L
2
dan oje-elektron uchib chiqadi; L
1
M
1
V – L
1
dagi
vakansiya M
1
dan to‘ldiriladi, V dan oje-elektron chiqadi; L
1
VV – L
1
dagi
vakansiya V dan to‘ldiriladi va V dan oje-elektron chiqadi.
Demak,
|
| |
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari - bet 107

|
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari Pdf ko'rish
|
bet | 107/124 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 4,13 Mb. | | #258278 |
Bog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)Kirоpulоs usuli.
Eritmаdаn kristаllni tоrtib o`stirish usuligа yaqin usullаrdаn
biri Kirоpulоs usuli hisоblаnаdi (7.6-rаsm). Bu usulning fаrqi shundаki, bundа
o`stirmа eritmаgа tushirilgаndаn kеyin tоrtilmаydi vа undа kristаllning o`sishi
mоddаning erish tеmpеrаturаsigа mоs kеluvchi izоtеrmа hisоbigа bo`lib, u eritmа
ichkаrisigа siljib bоrаdi. Buni krisstаll ushlаgich оrqаli o`stirmаni sоvutish bilаn
eritmаning tеmpеrаturаsini pаsаytirib аmаlgа оshirilаdi. Bu usul yordаmidа
ko`ndаlаng kеsimi diаmеtri bаlаndlikkа qаrаgаndа kаttа bo`lgаn kristаllаr
o`stirilаdi.
204
Kristаllаrni tоrtib o`stirish usullаrining ustunligi shundаki, bundа kristаllаr
fаzоdа erkin o`sаdi, tаshqаridаn mеxаnik tа`sir bo`lmаydi, hаmdа kristаllning
o`lchаmlаrini оsоn bоshqаrish mumkin.
1990-yildа butun dunyodа 2000 ta krеmniy tоrtish usuli bilаn o`stirilgаn. Bu
esа o`stirilgаn hаmmа krеmniyning 90-95% ni tаshkil etаdi. Ulаrning mаksimаl
gаbаritlаri: diаmеtri d=150-300 mm gа , uzunliklаri L=1,5-2 m gа еtdi vа yildаn
yilgа оshib bоrmоqdа hаmdа bоrgаn sаri o`stirilаyotgаn kristаllаrning strukturаlаri
mukаmmаllаshmоqdа. Mаsаlаn, yuqоridа o`lchаmlаri kеltirilgаn kristаllаr аmаldа
dislоkаtsiyasiz o`stirilmоqdа. Kristаll o`stirilаdigаn qurilmаlаr quvvаt vа
tеmpеrаturаni yuqоri аniqlikdа bоshqаrаdigаn tizimlаr bilаn tа`minlаnmоqdа.
Bundаy tizimlаr yordаmidа 1500
0
C gаchа qizdirishdа tеmpеrаturаni ± 0,1
0
C
аniqlikgаchа ushlаb turish mumkin.
Hоzirgi vаqtdа eritmаdаn tоrtish usuli bilаn uchuvchаn kоmpоnеnt
bug`ining bоsimi unchа yuqоri bo`lmаgаn ko`pchilik yarim o`tkаzgichli
mаtеriаllаrning mоnоkristаllаri o`stirilmоqdа (mаsаlаn, А
III
V
V
guruhidаgi yarim
o`tkаzgichli birikmаlаrning nitridlаri kаbi).
Mоnоkristаllаri eritmаdаn tоrtish usuli bilаn o`stirilаdigаn dielеktrik
mаtеriаllаr 7.2- jаdvаldа kеltirilgаn.
1
2
3
4
7.6-rаsm. Kirоpulоs usuli bilаn kristаllаr o`stirish
sxеmаsi:1- o`stirmа; 2 - o`sаyotgаn kris-tаll; 3 –
tigеl`; 4 - eritmа
|
| |
fiksаtsiyalаngаn (muvоfiqlаshgаn) yarimo’tkаzgichlаr

fiksаtsiyalаngаn (muvоfiqlаshgаn) yarimo’tkаzgichlаr
dеb
аtаlаdi: аgаr u elеktrоnli (dоnоrli, ya’ni n – tip) yarimo’tkаzgich bo’lsа, uning
yuzаsi hаr dоim mаnfiy, аgаr kоvаkli (аksеptоrli, ya’ni p – tip) bo’lsа – musbаt
zаryadlаnаdi.
Ko’rib o’tilgаn yarimo’tkаzgichlаrdа fоtоelеktrоnlаrning chiqish ishi (vаlеnt
zоnаsining eng yuqоri sаthidаn hisоblаngаndа) аrаlаshmаning turigа qаrаb sеzilаrli
dаrаjаdа o’zgаrаdi. Bu o’zgаrishning eng mаksimаl qiymаti yarimo’tkаzgichning
tаqiqlаngаn zоnаsi kеngligigа yaqin bo’lаdi (mаsаlаn, Si uchun
1 eV, GaAs
uchun
1,4 eV).
Аgаr yarimo’tkаzgich yuzаsidа zоnаlаr egilishi yo’q dеb fаrаz qilinsа, Fеrmi
sаthi fiksаtsiyalаnmаgаn bo’lаdi. Bundа yarimo’tkаzgich n – tipdаn p – tipgа
o’tgаndа (yoki аksi) fоtоelеktrоnlаr chiqish ishi o’zgаrmаydi vа аksinchа,
E
B
E
C
E
F
E
V
E
B
E
С
E
F
E
V
Тоzа yarim o’tkаzgich (а) n – tip (b) p – tip (c)
L
55
tеrmоelеktrоnlаr
chiqish
ishi
o’zgаrаdi.
Аmmо
dеyarli
hаmmа
yarimo’tkаzgichlаrdа (аyrim iоn bоg’lаnishli birikmаlаrdаn tаshqаri) zоnаlаr
egilishi kuzаtilаdi.
Zоnаlаr chеgаrаlаrining egilishi tоzа vа аrаlаshmаli krеmniydа yaqqоl
ko’rinаdi. GaAs vа Ga kаbi ikki kоmpоnеntli yarimo’tkаzgichlаrdа yuzаdаgi
аtоmlаrning jоylаshishi hаjmdаgi jоylаshishgа judа yaqin bo’lаdi, ya’ni 1
1
tuzilish hоsil bo’lаdi.
Аmmо rеаl hоldа, hаttоki qismаn iоn bоg’lаnishgа egа
bo’lgаn kristаllаrdа hаm, mа’lum bir miqdоrdа rеlаksаtsiya yoki rеkоnstruksiya
ro’y bеrаdi. Nаtijаdа yuzаdа bittа qаtоrdа turishi kеrаk bo’lgаn аtоmlаr birоz
siljiydi (2.23–rаsm). Tаjribаlаrning ko’rsаtishichа, siljish nаtijаsidа hоsil bo’lgаn
burchаk –
25
30
аtrоfidа bo’lishi mumkin. Nаtijаdа, GaAs ning yuzа
qismidаgi elеktrоn tuzilish hаjmnikidаn sеzilаrli fаrq qilаdi. Bu fаrq 2.23–rаsmdа
аks ettirilgаn.
Idеаl hоldа hаjm uchun tаqiqlаngаn zоnаning (
Е
v
vа
Е
c
оrаsidаgi mаsоfа)
kеngligi 1,4 eV ni tаshkil etаdi. Yuzаdаgi аtоmlаr hоsil qilаdigаn enеrgеtik
sаthlаrining tuzilishi hаjmnikidаn fаrq qilаdi.
2.23–rаsm. GaAs (110) ning rеlаksаtsiyalаngаn yuzаsi elеktrоn vа fаzоviy
tuzilishining sxеmаtik tаsviri
Energetik holat-larning
zichligi
Е
V
E
C
Energiya
1,4
2,6
56
O’tkаzilgаn tаjribаlаr shuni ko’rsаtаdiki, bu fаrq аsоsаn, Tаmm sаthlаri
(bоg’lаrning uzilishi tufаyli hоsil bo’lаdigаn sаthlаr) tufаyli vujudgа kеlаdi.
Bundа mishyak аtоmlаri Ga dаn elеktrоn qаbul qilib оlib, vаlеnt zоnаning
ichkаrirоg’igа jоylаshgаn to’lа sаthlаrni vujudgа kеltirаdi. Ga аtоmlаri esа
elеktrоnlаrini bеrgаni uchun o’tkаzuvchаnlik zоnаsidа bo’sh sаthlаr hоsil qilаdi.
Yuzаgа tеgishli bo’lgаn to’lа vа bo’sh sаthlаr оrаsidаgi mаsоfа, ya’ni tаqiqlаngаn
zоnа kеngligi 2,6 eV ni tаshkil qilаdi.
|
oje-elektron - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

|
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslariBog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)oje-elektron
spektrometrlar
deb
ataladi.
Analizatorining
(tahlillagichning) tuzilishi va ishlash prinsipiga qarab spektrometrlarning turlari
har xil bo‘ladi. Biz shulardan eng ko‘p tarqalgan ikki turini ko‘rib o‘tamiz. Boshqa
turdagi analizatorlar ham mohiyat jihatdan bulardan tubdan farq qilmaydi.
1. To‘xtatuvchi (tormozlovchi) maydonli analizatorga ega bo‘lgan
spektrometrlar.
Eng oddiy ko‘rinishdagi OES qurilmasi qo‘yidagilardan iborat
bo‘ladi: yuqori vakuumli (R ( 10
-6
Pa) kamera, elektron energiyali oqimi, nishon
(tekshirilayotgan jism) va elektron analizator (spektrometr). OES qattiq jism
mishen yuzaning holatiga uzviy bog‘liq bo‘lganligi uchun tekshirishlar o‘ta yuqori
vakuum sharoitida olib borilishi kerak. Elektron energiyali oqimi yuqori darajada
66
fokuslangan (mishendagi o‘lchami 100-150 mkm), intensivligi kerakli darajada
(J
1
=103(105 mkA/sm2) katta bo‘lgan birlamchi elektronlar dastasini hosil qiladi.
Ko‘pincha bu elektronlarning energiyasi E1 ( 1-5 keV oralig‘ida bo‘ladi.
Analizator esa ikkilamchi elektronlarni energiya bo‘yicha taqsimlanishini tahlil
qilishga xizmat qiladi.
To‘xtatuvchi maydonli analizator sferik (yarim sferik) ko‘rinishdagi
to‘rlar
(2 tadan 4 tagacha) va
kollektordan
iborat bo‘ladi. To‘rtta to‘rga ega bo‘lgan
analizatorli spektrometrning chizmasi 3.6-rasmda keltirilgan. Bu yerda T
1
to‘r
mishendan uchib chiqayotgan ikkilamchi elektronlarning maydonsiz fazoda
harakatlanishini ta’minlashga xizmat qiladi. Buning uchun nishon bilan to‘r T
1
taxminan bir bil potensialga ega bo‘lishi kerak (Ular orasidagi kontakt potensiallar
farqi U
nt
manba yordamida kompensatsiya qilinadi).
3.6-rasm. To‘xtatuvchi maydonli analizatorga ega bo‘lgan spektrometr:
EEO – elektron energıyalı oqimi, E – ekran, Kol. – kollektor, T
1
(T
4
– to‘rlar, N –
mishen, DK va RK – dastlabki va rezonans kuchaytirgich, SD – sinxron
detektor, CHI – chastotani ikkilantiruvchi, SKG – sinusoidal kuchlanishlar
generatori, AKM – arrasimon kuchlanish manbai, AA – avtomatik yozuvchi
asbob.
|
| |
Nanoplyonkalar va nanostrukturalarni o‘rganishning an’anaviy

62
elektronlarning jism atomining ichki sathlaridagi elektronlarini urib chiqarishga
asolangan. IS jism sirtining tarkibi, elektron tuzilishi haqida ma’lumot beradi.
E
1
ning katta energiyali diapozonida asosan yuqori energiyali elektronlar
difraksiyasi (YUED) degan metod ishlatiladi. Bu metod sirt osti qatlamlarining
tuzilishi va panjara parametrlari haqida ma’lumot beradi.
Biz elektron-elektron spektroskopiyaning ( bo‘lgan hol uchun) eng ko‘p
tarqalgan usullarinigina ko‘rib o‘tdik. Bu spektroskopiyaning elektronlarning
energiyasi va fazoviy burchagiga bog‘liq bo‘lgan yana juda ko‘p usullari
mavjuddir. Bular bilan maxsus adabiyotlar yordamida tanishish mumkin.
K I s guruh talabasining dasturlash fanidan 5- mustaqil ish

K I s guruh talabasining dasturlash fanidan 5- mustaqil ish
Download
326,25 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
01.06.2024
Hajmi
326,25 Kb.
#258786
Download
326,25 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
K I s guruh talabasining dasturlash fanidan 5- mustaqil ish
Download
326,25 Kb.
Matnni ko'rish
Laboratoriya topshirig‘ini bajarish

|
Laboratoriya topshirig‘ini bajarish
|
bet | 3/3 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #103440 |
Bog'liq 2-laboratoriya ishi. Kompyuterlarda xizmat ko‘rsatish dasturlari2. Laboratoriya topshirig‘ini bajarish
1-topshiriq. Windows OTni “Стандартные” utilitasi dasturlarini tasniflang.
2-topshiriq. Windows OTni “Служебные” utilitasi dasturlarini tasniflang.
3-topshiriq. Quyida keltirilgan infografikali axborotlarni tasniflang.
Infografika manbasi:
https://sites.google.com/site/metodiceskaarazrabotka/dvuazycnye/laboratornaa-rabota-no-1-
|
Программное обеспечение – это совокупность программ, которые могут выполняться на компьютере данной модели, включая комплект технической и программной документации.
|
|
Программное обеспечение (ПО) компьютера делится на три вида: системное, прикладное, инструментальное.
|
1.Системное ПО - это совокупность программ для обеспечения работы компьютера. Системные программы предназначены для управления работой вычислительной системы, выполняют различные функции:
· Создание операционной среды для других программ
· Обеспечение надежной и эффективной работы компьютера и сети
· Проведение диагностики и профилактики
· Выполнение вспомогательных технологических процессов
Системное ПО подразделяется на базовое и сервисное.
Базовое ПО включает в себя: операционные системы (ОС); оболочки; сетевые операционные системы.
|
|
| |
Suyuq fаzаdаn kristаllаrni o`stirish

197
Kоngruent eriydigаn, ya`ni erigаn hоlаtdа kristаll tаrkibi bilаn bir xil
bo`lgаn mаtеriаllаr hаmdа erish tеmpеrаturаsidа bug` bоsimlаri kichik bo`lgаn
mаtеriаlllаr uchun eritmаdаn o`stirish jаrаyoni nisbаtаn sоddа jаrаyon hisоblаnаdi.
Kоngruent erimаydigаn mаtеriаllаr uchun o`stirish usuli vа jаrаyonni o`tkаzish
uchun kеrаk bo`lаdigаn uskunаlаr murаkkаblаshаdi. Eritmаdаn mоnоkristаllаr
o`stirishdа hаr xil usullаrdаn fоydаlаnilаdi. Bu usullаrning hаmmаsi аsоsidа
eritmаni yo`nаlishli kristаllаsh yotаdi. Bundа eritmаdа
T o`tа sоvutilish hоsil
qilingаndа kristаllning pаydо bo`lishi vа o`sishi bir fаzа chеgаrаsidа аmаlgа
оshаdi hаmdа issiqlik kristаllаnish frоntidаn bittа yo`nаlishdа оlib kеtilаdi (7.3-
rаsm). Bu esа eritmаni bittа mоnоkristаll hоlda kristаllаsh imkоniyatini bеrаdi.
Yo`nаlishli kristаllаsh usullаrini uchtа guruhgа bo`lish mumkin:
1. Bu guruhgа kirаdigаn usullаrdа bоshlаng`ich mаhsulоtning
(zаgоtоvkаning) hаmmаsi eritilаdi vа bir tоmоndаn kristаllаnаdi. Bu usullаr
nоrmаl yo`nаlishli kristаllаsh usullаri
dеyilаdi;
Ikkinchi guruhgа eritilgаn bоshlаng`ich mаhsulоtdаn cho`zib tоrtish yo`li
bilаn mоnоkristаll o`stirish usullаri kirаdi. Bu usullаr
eritmаdаn kristаllаrni tоrtib
o`stirish usullаri
dеyilаdi;
Uchinchi guruhgа hаr bir vаqt mоbаynidа bоshlаng`ich mаhsulоtning fаqаt
unchа kаttа bo`lmаgаn bir qismi (zоnаsi) eritilаdigаn vа kristаllаnаdigаn usullаr
kirаdi. Bu usullаr
zоnаli eritish
yoki
zоnаli qаytаkristаllаsh usullаri
dеyilаdi.
7.3-rаsm. Kristаllni eritmаdаn yo`nаlishli kristаllаsh bilаn
o`stirishdа tеmpеrаturаning tаqsimlаnish sxеmаsi
Kristаllаnish
frоnti
Kristаllаrni eritmаdаn tоrtib o`stirish usullаri

203
mumkin bo`lgаn mаksimаl tеzligi undа аjrаlib chiqаyotgаn issiqlik Q
0
ning оlib
kеtilish tеzligi bilаn аniqlаnаdi. Issiqlik bаlаnsi shаrti
Q
0
= (Q
E
+ Q
K
). Q
K
= (
d
2
/4)v
L
larni e`tibоrgа оlsаk, undа
v = (4/
d
2
)·(Q
0
– Q
E
)/
L, (7.7)
d = 2( (Q
0
– Q
E
)/
v
L )
1/2
(7.8)
lаrni hоsil qilаmiz.
Dеmаk kristаllning o`sish tеzligini оshirish uchun eritmаdаgi tеmpеrаturа
grаdiеntini minimumgа kеltirish, ya`ni undаn оlib kеtiliyotgаn Q
E
issiqlikni
kаmаytirish kеrаk ekаn. Bo`linish fаzаsidаn uzаtilаyotgаn Q
0
issiqlikning kаttаligi
o`zgаrmаs bo`lgаndа o`sаyotgаn kristаllning diаmеtrini оshirish uchun o`sish
tеzligini kаmаytirish kеrаk (Q
E
bilаn аniqlаnаdigаn eritmаning tеmpеrаturаsi
o`zgаrmаs bo`lgаndа) yoki eritmаning tеmpеrаturаsini pаsаytirish kеrаk(tоrtish
tеzligi o`zgаrmаs bo`lgаndа). Lеkin аmаldа kristаllning diаmеtri eritmаning
tеmpеrаturаsini o`zgаrtirib bоshqаrilаdi. O`sish shаrоitini stаbillаsh uchun
zаmоnаviy qurilmаlаr qizdirgichning tеmpеrаturаsini ushlаb turаdigаn, o`sаyotgаn
quymаning diаmеtrini, tigеl vа kristаlni ko`tаrish vа аylаntirishni uzluksiz nаzоrаt
qilib turаdigаn аvtоmаtik tizimlаr bilаn tа`minlаngаn. Bu tizimlаr EHM оrqаli
bоshqаrilаdi.
Kristаlni o`stirish jаrаyoni uni eritmаdаn uzish bilаn yakunlаnаdi.
oje-jarayon uchun kamida 2 ta elektron sath bo‘lishi

65
3.5– rasm. Oje-elektronlar chiqish chuqurligi va energiyasi orasidagi
bog‘lanishini ifodalovchi egri chiziq.
Oje – elektronlar spektrometri.
Jism yuzasini o‘rganish uchun undan
chiqayotgan oje-elektronlarni tahlil qilish usuli
oje-elektron spektroskopiya
deyiladi. Oje-elektronlar soni juda kam bo‘lganligi uchun ular hosil qilgan tok
ikkilamchi elektronlar tokining to’xtatuvchi potensialga (energiyaga) bog‘lanish
J2(U) egri chizig‘ida umuman sezilmaydi. Ikkilamchi elektronlarning energetik
spektrida (ya’ni N(E)=dJ2/dE2) oje-elektronlar juda kichik intensivlikka ega
bo‘lgan cho‘qqichalar hosil qiladi. Ularni yaqqol sezish uchun spektrdan yana bir
marta hosila olinadi: dN/dE=dJ22/dE22.
Oje-elektronlarni hosil qilish, ularni qabul qilish va kuchaytirish, hamda
differensiallangan energetik spektrlarini yozib olishlarni amalga oshiruvchi
qurilmalar
III-BOB. YARIMO‘TKAZGICHLI NANOPLYONKALARNING

58
XEES – xarakterli energiyasini yo‘qotgan elektronlar spektroskopiyasi; IS –
ionlanish spektroskopiyasi; OES – oje-elektronlarning spektroskopiyasi; YUED –
yuqori energiyali elektronlarning difraksiyasi; ESID – elektronlar bilan
stimullashtirilgan ionlar desorbsiyasi; YUEZMS – yuzalarning elektron zondli
mass-spektrometriyasi; ESD – elektron bilan stimullashgan zarralarning
desorbsiyasi; XNS- xarakterli nurlanish spektroskopiyasi; CHPS- chegaraviy
potensiallar spektroskopiyasi.
Chart komponentalari - K I s guruh talabasining dasturlash fanidan 5- mustaqil ish

// Ma'lumotlarni chizish
int data[] = { 10, 20, 30, 20, 15, 25, 35 };
int numDataPoints = sizeof(data) / sizeof(data[0]);
pDC->MoveTo(50, 300 - data[0]);
for (int i = 1; i < numDataPoints; i++)
{
pDC->LineTo(50 + i * 50, 300 - data[i]);
}
}
```
Uchinchi tomon kutubxonalari
MFC'dan tashqari, Visual C++ muhitida chart komponentalari uchun uchinchi tomon
kutubxonalari mavjud. Quyida ba'zi mashhur kutubxonalar haqida ma'lumot
keltirilgan:
1. **ChartDirector**
- ChartDirector professional grafiklar va chartlar
yaratish uchun kuchli va
moslashuvchan kutubxonadir.
- U turli xil diagrammalarni yaratishga imkon beradi: chiziqli diagrammalar,
gistorammalar, doira diagrammalar va boshqalar.
- ChartDirector kutubxonasini rasmiy veb-saytidan yuklab olish va loyihaga
qo'shish mumkin.
2. **QCustomPlot**
- QCustomPlot C++ va Qt Framework uchun ochiq manba
grafik chizish
kutubxonasidir.
- U juda keng imkoniyatlarni taqdim etadi va turli xil diagrammalarni yaratishga
imkon beradi.
- QCustomPlot kutubxonasini rasmiy GitHub sahifasidan yuklab olish mumkin.
3. **wxWidgets**
- wxWidgets ochiq manba C++ kutubxonasi bo'lib, turli platformalar
uchun GUI
(Graphical User Interface) yaratish imkonini beradi.
- wxWidgets kutubxonasida turli diagramma komponentalari mavjud.
Xulosa
Visual C++ muhitida chart komponentalari yordamida ma'lumotlarni grafik
ko'rinishda taqdim etish mumkin. Bu komponentalar MFC, GDI+, yoki uchinchi
tomon kutubxonalari yordamida amalga oshiriladi. Grafik diagrammalar
ma'lumotlarni ko'rgazmali va tushunarli ko'rinishda taqdim etishga
yordam beradi,
bu esa foydalanuvchilar
uchun qulay va samarali
bo'ladi.
Yarimo’tkаzgichlаr yuzаsining rеаl hоldаgi enеrgеtik tuzilishi

54
2.22–rаsm. Tоzа vа аrаlаshmаli yarimo’tkаzgichning tuzilishi
Rаsmdаn ko’rinаdiki, yarimo’tkаzgichlаrdа
tеrmоelеktrоn chiqish ishi
sirtdаgi (yuzаdаgi) Fеrmi sаthining hоlаti bilаn аniqlаnаdi vа uning qiymаti
yarimo’tkаzgichgа qаndаy аrаlаshmа kiritilishidаn qаt’iy nаzаr (p – tipdаn n –
tipgа o’tsа hаm), dеyarli o’zgаrmаydi hаmdа quyidаgi fоrmulа bilаn аniqlаnаdi:
g
E
2
1
(2.17)
Bu yarimo’tkаzgichlаrning yuzаsidа Fеrmi sаthi hоlаti o’zgаrmаydi, аmmо
hаjmdаgi Fеrmi sаthi o’zgаrаdi. Bundаy yarimo’tkаzgichlаr
yuzаsidаgi Fеrmi
sаthining hоlаti
Visual C++ muhitida turli sohaga oid

Visual C++ muhitida turli sohaga oid
masalalarni yechish uchun kichik loyihalarni
loyihalash usullar
i.
Visual C++ muhitida turli sohalarga oid kichik loyihalarni loyihalash uchun quyidagi
usullar va bosqichlarni ko'rib chiqish mumkin:
1. Talablarni aniqlash
- **Loyihaning maqsadi va doirasini aniqlash:** Loyihaning asosiy maqsadini
belgilab olish kerak. Bu sizga qanday funksionalliklar kerakligini va
qaysi sohaga
oid ekanligini aniqlashga yordam beradi.
- **Foydalanuvchi talablarini yig'ish:** Foydalanuvchi ehtiyojlarini tushunish va
dokumentatsiya qilish muhimdir. Bu talablarga asoslangan holda dasturiy
ta'minotning asosiy funksiyalari va xususiyatlarini aniqlash mumkin.
2. Arxitekturani loyihalash
- **Modullarga bo‘lish:** Loyiha dasturini bir nechta modullarga bo‘lish. Har bir
modul muayyan vazifalarni bajarishi kerak.
- **Interfeyslarni aniqlash:** Modullar o'rtasida qanday interfeyslar
orqali muloqot
bo'lishini aniqlash. Bu modullar orasidagi bog'liqlikni minimallashtiradi va dasturiy
ta'minotni osonroq boshqarishga yordam beradi.
3. Texnologiyalarni tanlash
- **IDE va kompilyator:** Visual Studio C++ IDEsidan foydalanish. Bu IDE C++
dasturlarini ishlab chiqish uchun juda qulay vositalarni taqdim etadi.
- **Kutubxonalar va ramkalar:** Qo'shimcha funksionallik uchun zarur bo'lgan
kutubxonalar va ramkalar (masalan, Boost, Qt, STL) ni aniqlash.
4. Kod yozish
- **Kodning strukturasi va standarti:** Dastur kodini toza va
tartibli yozish uchun
kodlash standartlariga rioya qilish. Kodning qayta foydalanilishini ta'minlash uchun
funksiyalar va klasslarni aniq ajratish.
- **Versiya nazorati:** Kodni boshqarish va o‘zgarishlarni kuzatish uchun Git kabi
versiya nazorati tizimlaridan foydalanish.
5. Testlash va diskretizatsiya qilish
- **Unit testlar:** Har bir modul uchun alohida unit testlar yozish. Bu modullarning
to‘g‘ri ishlashini ta’minlaydi.
- **Integratsion testlar:** Modullarni birlashtirganda
yuzaga kelishi mumkin
bo‘lgan muammolarni aniqlash uchun integratsion testlar o'tkazish.
- **Foydalanuvchi testlari:** Foydalanuvchilardan dasturiy ta’minotni sinovdan
o'tkazishlarini so'rab, ularning fikr-mulohazalarini yig'ish.
6. Dokumentatsiya
- **Texnik dokumentatsiya:** Dasturiy ta’minotning ichki ishlashi, modullar va
ularning funksiyalari haqida batafsil yozma ma’lumot.
- **Foydalanuvchi qo'llanmasi:** Dasturdan foydalanish bo'yicha foydalanuvchi
qo'llanmasi yaratish.
7. Loyihani topshirish va qo'llab-quvvatlash
- **Deploy qilish:** Dasturiy ta’minotni yakuniy foydalanuvchilarga
etkazib berish
uchun deploy qilish.
- **Qo'llab-quvvatlash:** Loyihani foydalanishga topshirgandan so‘ng
foydalanuvchilarga texnik yordam ko'rsatish va muammolarni hal qilish.
Bu usullar kichik loyihalarni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun qo'llanilishi
mumkin. Har bir bosqichda alohida e'tibor va puxtalik talab qilinadi.
Kichik loyihalar algoritmlarini yozish usullari

Kichik loyihalar uchun algoritmlarni yozishning samarali usullari quyidagilardan
iborat:
1. Masalani tushunish
- **Muammoni aniqlash:** Algoritm yozishdan oldin, hal qilinishi kerak bo'lgan
muammoni to'liq tushunish kerak.
- **Kirish va chiqish ma'lumotlarini aniqlash:** Algoritmga kiradigan ma'lumotlar
(input) va undan olinadigan natijalar (output) aniqlanadi.
2. Algoritmni rejalashtirish
- **Oqim diagrammasi (Flowchart):** Algoritmning bosqichlarini va
ularning
qanday amalga oshirilishini tasvirlash uchun oqim diagrammalarini chizish. Bu
jarayonni vizual ko'rinishda tushunishga yordam beradi.
- **Psevdokod yozish:** Algoritmni haqiqiy dasturlash tilida kod yozishdan oldin,
uni tushunarli va soddalashtirilgan matn shaklida, psevdokod yordamida yozish.
Psevdokod algoritmni bosqichma-bosqich tushuntirishga yordam beradi.
3. Algoritmni yozish
- **Qadam-baqadam yozish:** Algoritmni kichik qismlarga bo'lib, har
bir qismini
alohida yozish va tekshirish. Bu qadam-baqadam yondashuv yordamida xatolarni
aniqlash va tuzatish osonroq bo'ladi.
- **Modullarga bo‘lish:** Algoritmni bir nechta
funktsiya yoki protseduraga
bo‘lish. Har bir funksiya aniq bir vazifani bajarishi kerak.
4. Algoritmni tekshirish va sinash
- **Dry Run:** Algoritmni qog'ozda yoki mantiqiy jihatdan qo'lda sinab ko'rish.
Kirish ma'lumotlarini qo'llab, natijalarni qo'lda hisoblash va algoritmning to'g'riligini
tekshirish.
- **Unit testlar yozish:** Har bir funksiya uchun turli kirish ma'lumotlarini qo'llab,
to'g'ri natijalarni olishini tekshirish uchun testlar yozish.
- **Chegaraviy holatlarni sinash:** Algoritmning har
xil kutilmagan va chekka
holatlardagi ishlashini tekshirish.
5. Optimallashtirish
- **Kodning samaradorligini oshirish:** Algoritmning vaqt va xotira
samaradorligini oshirish uchun optimallashtirish. Bu jarayonda vaqt murakkabligi
(Time Complexity) va xotira murakkabligini (Space Complexity)
hisobga olish
kerak.
- **Loop invariant va qat'iylik (Invariants and Assertions):** Algoritmning har bir
bosqichida kiritilgan qiymatlarning to'g'riligini ta'minlash uchun invariantlar va
assertlardan foydalanish.
6. Dokumentatsiya
- **Kommentariyalar qo'shish:** Algoritmni o'qish va tushunishni osonlashtirish
uchun kodga izohlar (kommentariyalar) qo'shish.
- **Qisqacha izohlar yozish:** Algoritmning har bir qismi va
uning vazifasi haqida
qisqacha izohlar yozish. Bu boshqa dasturchilar uchun kodni tushunishni
osonlashtiradi.
Misol: Bubble Sort algoritmi
Psevdokod
```
bubbleSort(array)
n = length of
array
repeat
swapped = false
for i = 1 to n-1 inclusive do
if array[i-1] > array[i] then
swap(array[i-1], array[i])
swapped = true
end if
end for
until not swapped
end bubbleSort
```
C++ koda aylantirish
```cpp
#include
#include
void bubbleSort(std::vector& array) {
int n = array.size();
bool swapped;
do {
swapped = false;
for (int i = 1; i < n; ++i) {
if (array[i - 1] > array[i]) {
std::swap(array[i - 1], array[i]);
swapped = true;
}
}
} while (swapped);
}
int main() {
std::vector data = {64, 34, 25, 12, 22, 11, 90};
bubbleSort(data);
for (int i = 0; i < data.size(); ++i) {
std::cout << data[i] << " ";
}
return 0;
}
Visual C++ muhitida ko'p oynali muhitni yaratish

- `Resource View` oynasida `Toolbar` resursini tanlang.
- `IDR_MAINFRAME` toolbar resursini ikki marta bosing.
- Yangi tugmalarni qo'shish yoki mavjudlarini o'zgartirish uchun `Toolbar Editor`
dan foydalaning.
Child Frame va View Sinflari
MDI ilovasida har bir yangi hujjat oynasi `CChildFrame`
sinfi yordamida
boshqariladi va `CMyView` sinfi yordamida ko'rsatiladi. Hujjatlarni yaratish va
boshqarish uchun kerakli kodni quyidagi fayllarga qo'shing:
- `CMyDoc` sinfi hujjatlarni yaratish va saqlash uchun ishlatiladi.
- `CMyView` sinfi hujjatni ko'rsatish uchun ishlatiladi. `OnDraw` funksiyasida
hujjatni ko'rsatish kodini qo'shishingiz mumkin:
```cpp
void CMyView::OnDraw(CDC* pDC)
{
CMyDoc* pDoc = GetDocument();
ASSERT_VALID(pDoc);
if (!pDoc)
return;
// Hujjatni ko'rsatish uchun kerakli kodni bu yerga
yozing
}
```
MDI Ilovasining Asosiy Ko'rinishi
Yuqoridagi bosqichlarni bajarganingizdan so'ng, Visual Studio avtomatik ravishda
MDI ilovasini yaratadi. Ilova ishlayotgan paytda foydalanuvchilar bir nechta
hujjatlarni ochish va har bir hujjat uchun alohida oynalarda ishlash imkoniyatiga ega
bo'ladi.
Xulosa
Visual C++ muhitida MDI (Multiple Document Interface) ilovasini yaratish
foydalanuvchilarga bir nechta hujjatlarni bir vaqtning o'zida
boshqarish imkoniyatini
beradi. Visual Studio yordamida MDI ilovasini yaratish juda qulay va samarali
bo'lib, dastur kodining to'liq tuzilmasini avtomatik ravishda yaratadi. Hujjatlarni
yaratish, ko'rsatish va boshqarish uchun `CMainFrame`, `CChildFrame`, `CMyApp`,
`CMyDoc`, va `CMyView` sinflaridan foydalaniladi.
10 amaliy mashg‘uloti mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish - bet 2

|
10 amaliy mashg‘uloti mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish
|
bet | 2/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 221,83 Kb. | | #234826 |
Bog'liq 4-amaliy ishMIN() – Ustundagi hamma qiymatlar eng kichigini aniqlaydi.
MAX() – Ustundagi hamma qiymatlar eng kattasini aniqlaydi.
COUNT()–Ustundagi qiymatlar sonini hisoblaydi.
COUNT(*)–So‘rov natijalari jadvalidagi satrlar sonini hisoblaydi.
Agregatlash argumenti bo‘lib ustun nomidan tashqari ixtiyoriy matematik ifoda xizmat qilishi mumkin.
SQL tilida matematik funksiyalaridan quyidagilar ishlatiladi:
ABS (son) – sonning absolyut qiymatini hisoblaydi;
ISNUMERIC (ifoda) – ifodaning sonli turga mansubligini aniqlaydi;
SING(son) – sonning ishorasini aniqlaydi;
RAND(utun son) – 0 va 1 oralig‘ida berguli siljiydigan favqulotdagi sonni hisoblaydi;
ROUND(son, aniqlik) – ko‘rsatilgan aniqlikda sonni yaxlitlaydi.
POWER(son, daraja) – sonni ko‘rsatilgan darajaga ko‘taradi;
SORT(son) – sondan kvadrat ildiz chiqaradi;
SIN(burchak) – radianlarda ifodalangan burchak sinusini hisoblaydi; COS(burchak) – radianlarda ifodalangan burchak kosinusini hisoblaydi; EXP(son) – sonnining eksponentasini hisoblaydi;
|
| |
mysql> select UPPER(mahsulot_hajmi) from omborxona

|
mysql> select UPPER(mahsulot_hajmi) from omborxona
|
bet | 5/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 221,83 Kb. | | #234826 |
Bog'liq 4-amaliy ishBu sahifa navigatsiya:
- Limit
mysql> select UPPER(mahsulot_hajmi) from omborxona;
mysql> select LPAD(mahsulot_hajmi,3,'hafta') as newarea from omborxona;
mysql> select RPAD(mahsulot_hajmi,4,'lik') as qisqartirma from omborxona;
So’rov:
mysql> select Lenght(mahsulot_hajmi) from omborxona;
mysql> select Left(mahsulot_hajmi,5) as mahsulot_hajmi from omborxona;
Mavzu: Murakkab so‘rovlar yaratish
Ishni bajarish tartibi
Avvalgi bajargan korpus nomli jadvalni chaqirib olamiz.
SELECT * FROM korpus;
So`rov: SELECT * FROM korpus LIMIT 3;
Buyrug`ini kiritamiz natijada birinchi uchta satr hosil bo`ladi
Natija:
Limit operatori orqali 3 ta qatorni ekranga chiqarish
So`rov: Select * korpus_nomi FROM korpus LIMIT 2,3;
Buyrug`ini yozamiz, natijada 2, 3 satrlar hosil bo`ladi.
Natija:
Limit operatori orqali 2,3 qatorni ekranga chiqarish
So`rov: SELECT * korpus_nomi FROM korpus
ORDER BY korpus_nomi DESC LIMIT 2,3;
|
| |
Xavfsi - 10 amaliy mashg‘uloti mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish

|
10 amaliy mashg‘uloti mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish
|
bet | 4/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 221,83 Kb. | | #234826 |
Bog'liq 4-amaliy ishXavfsizlik tizimi funksiyalari:
SQL muhitida foydalanuvchilarning ma’lumotlarga nisbatan xavfsizligini ta’minlash uchun bir qancha funksiyalar mavjud. Shulardan asosiylarini ko‘rib o‘tamiz.
SQL Serverda xavfsizlikni o‘rnatish uchun quyidagi funksiyalar ishlatiladi:
• GRANT - ob’yekt uchun bajarilshi mumkin bo‘lgan vazifalarni, buyruq orqali bajarishga ruxsat berishni o‘rnatadi;
• REVOKE – ob’yekt va buyruqlar uchun o‘rnatilgan imtiyozlarni bekor qiladi;
• DENY – ob’yekt bilan har qanday amal bajarishni taqiqlaydi (shunu
aytish kerakki, REVOKE buyrig‘i faqat imtiyozlarni olib tashlayi). Foydalanuvchiga ruxsat olish funktaiyalarini quyidagi buyruqlar amalga
oshiradi:
CREATE DATABASE — ma’lumotlar bazasini yaratish huquqi;
CREATE DEFAULT — jadval ustunlari uchun standart qiymatlarni o‘rnatish huquqi;
CREATE PROCEDURE — saqlanadigan protseduralarni yaratish huqiqi;
CREATE ROLE — jadval ustunlari uchun qoidalarni o‘ranish huquqi; CREATE TABLE — jadvallarni yaratish huquqi;
CREATE VIEW — ob’ekt tasvirlarini yaratish huquqi;
BACKUP DATABASE — zahira nusxalarni yaratish huquqi;
BACKUP TRANSACTION — tranzaktsiyalar zaxira nusxasini yaratish huquqi.
So’rov:
mysql> select* from omborxona;
mysql> select LOWER(mahsulot_hajmi) from omborxona;
|
| |
LOG(s - 10 amaliy mashg‘uloti mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish

|
10 amaliy mashg‘uloti mavzu: Agrеgat funksiyalardan foydalanish
|
bet | 3/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 221,83 Kb. | | #234826 |
Bog'liq 4-amaliy ishLOG(son) – sonning natural logarifmini hisoblaydi; Qatorlar bilan ishlash funksiyalari:
LEN(qator) – qatordagi belgilar sonini hisoblaydi;
LTRIM(qator) – qator boshidagi bo‘sh joylar (probel)larni o‘chiradi; RTLIM(qator) - qator oxiridagi bo‘sh joylar (probel)larni o‘chiradi; LEFT(qator,miqdor) – qatorning chap tomonidan, ko‘rsatilgan miqdordagi belgilarni qaytaradi;
RIGHT(qator, miqdor) - qatorning o‘ng tomonidan, ko‘rsatilganmiqdordagi belgilrni qaytaradi;
LOWER(qator) – ko‘rsatilgan qator belgilarini kichik harflarga o‘tkazadi;
UPPER(qator) - ko‘rsatilgan qator belgilarini katta harflarga o‘tkazadi; STR(son) – son qiymatini belgi formatiga konvertirlashni amalga oshiradi;
SUBSTRING(qator,indeks, uzunlik) – qator uchun ko‘rsatilgan uzunlikdagi qator qismini, aniqlashtirilgan indeksdan boshlab qaytaradi.
Tizim funksiyalari:
GETDATE() –tizim faol sanasini qaytaradi;
ISDATE(qator) – qatorning ko‘rsatilgan sana formatiga moslini aniqlaydi;
DAY(sana) – ko‘rsatilgan sana raqamini qaytaradi;
MONTH(sana) – ko‘rsatilgan sanadagi oy raqamini qaytaradi; YEAR(sana) – ko‘rsatilgan yil raqamini qaytaradi; DATAADD(tur,raqam,sana) – sanaga ko‘rsatilgan tur birligidagi raqamni qo‘sadi (yil, oy, kun, saot va boshqalar).
|
| |
АТАМАЛАР - download

Qidiruv: АТАМАЛАР
Электрон дарслик таркиби ва даражалари
Elektron darslik turlari va darajalari Асосий атамалар, тушунчалар ва таърифлар
111,19 Kb.
5
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
хавфсизлиги - download

|
Qidiruv: хавфсизлиги | Ахборот тизимларида ахборот хавфсизлиги тушунчаси Axborot tizimlarida axborot xavfsizligining asosiy tushunchalari. Axborot xavfsizligi muammolari, ularning turlari va mohiyati. Keng tarqalgan 0,96 Mb. 39 | o'qib | | Тошкент ахборот технологиялари университети фарғона филиали “ахборот технологиялари” кафедраси ахборот хавфсизлиги 2 Mb. 80 | o'qib | | 1 Техникавий фойдаланиш қоидалари ва поездлар ҳаракати хавфсизлиги асослари фанининг асосий мақсад ва вазифалари нималардан иборат Fanni o‘qitishdan maqsad O’zbekiston Respublikasi “Temir yo’l qonuni” Oliy Majlis tomonidan 15 Aprel 1999 yilda tasdiqlangan va qo’shimcha o’zgartirishlar kiritilgan 23,23 Kb. 5 | o'qib | | Мавзу ахборот хавфсизлиги «Экологик тоза», энергия ва ресурс тежайдиган, чиқиндисиз технологияларга ўтиш каби жараёнларни самарали амалга оширишда ахборотни қайта ишлаш ҳисобига қайта қуриш негизларини илмий асосланган ҳолда йўлга қўйиш мумкин 117 Kb. 11 | o'qib | | Дастурий воситалар хавфсизлиги Axborot xavfsizligi axborot va tizimlarni ruxsatsiz kirish, foydalanish, oshkor qilish, buzish, o'zgartirish yoki yo'q qilishdan himoya qilish bilan bog'liq. Axborot xavfsizligining asosiy tushunchalari quyidagilardan iborat 7,77 Mb. 21 | o'qib |
| |
НАЗОРАТ - download

| Question: 0 name: Switch category to $course$/top/якуний назорат тестлари Switch category to $course$/top/якуний назорат тестлари/оптика ва атом физикаси/оптика ва атом 1 71,13 Kb. 1 | o'qib |
| 8: 20 am оралик назорат Boshqaruvda ijtimoiy-psixologik usullar tashkilotning … ini shakllanishiga yordam bo‘ladi 2,8 Mb. 11 | o'qib |
| Мавзу: меҳмонхонада кўрсатиладиган хизматлар сифатини назорат қилиш усуллари I. Bob. Mehmonxonada ko‘rsatiladigan xizmatlar sifatini nazorat qilishning nazariy asoslari 186,8 Kb. 14 | o'qib |
| Тўқимачилик махсулотлари технологияси ва жихозлари фанидан якуний назорат саволлари To’quv jarayonidagi to’qimalarda xosil bo’ladigan nuqsonlar va ularni bartaraf qilish 43,61 Kb. 1 | o'qib |
| Интелектуал бошқариш назарияси фанидан 45-иат-18 гуруҳ талабалари учун якуний назорат иши саволлари Aqlli(Intelektual) Avtomatik boshqaruv tizimi(abt) nazariyasi qanday muammolar va yangi vazifalarni shakllantirishga olib keldi? 29,07 Kb. 3 | o'qib |
| Назорат топшириқлар масалалари Elektronga moyillik nima? Qanday birliklarda ifodalanadi ? Metalmaslarning oksidlovchilik xossalari davr va gruppalarda tartib nomerini ortib borishi bilan qanday o‘zgarib boradi ? Javobingizni tegishli element atomlarining tuzilishiga 441,5 Kb. 5 | o'qib |
| Savol №1 Ахборотларни ўтказишда уларни назорат қилувчи ва фильтрловчи аппарат ва дастурий воситалар мажмуаси қандай номланади? >Noto'g'ri javob tanlangan Microsoft Word дастурига юкланган жорий ҳужжатда «Ctrl+Home» тугмалар бирикмаси босилса нима содир бўлади? 0,49 Mb. 14 | o'qib |
| Банкларда комплаенс назорат фанининг пердмети, мақсад ва вазифалари Aqshda iqtisodiyotning turli sohalarini nazorat qiluvchi birinchi agentliklar paydo bo’lgan paytdan boshlangan. Komplayens tushunchasi aqshda yigirmanchi asrning 80-yillardagi inqirozdan keyin paydo bo’ldi va keyinchalik Yevropaga kirib 370,46 Kb. 5 | o'qib |
| Оралиқ назорат саволлари Фан: Педагогик деонтология ва компетентлик Йўналиш : Педагогика-психология Pedagogik deontologiya axloq fanining bir bo‘limi bo‘lib, u o‘qituvchilarning xulq-atvori va harakatlarini boshqaradigan axloqiy tamoyillar va qoidalarga qaratilgan. Uning maqsadi ta'lim sohasida axloqiy xulq-atvorni ta'minlashdir 53,36 Kb. 25 | o'qib |
| Aksiyadorlik jamiyati toshkent davlat transport universiteti «Transportida axborot tizimlariva texnologiyalari» kafedrasi «raqamli texnika va mikroprotsessorlar» Raqamli texnika va elektronika” фанидан мустақил таълимни ташкил этишда муайян фаннинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қуйидаги шакллардан фойдаланиш тавсия этилади ва жорий назорат сифатида баҳоланади 409,5 Kb. 27 | o'qib |