Amaliy kism - «tasdiqlayman»

4.3. Amaliy kism
Mavzu buyicha UASh egallashi kerak bulgan amaliy kunikmalar
1.Etika va deontologiya konun koidalarini bilish .
2.Oilaning iktisodiy taminlanganligi ,ijtimoiy,maishiy,psixologik, tomondan.
№
|
Baxolash
|
a’lo
|
Yaxshi
|
qoniqarli
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
1
|
O’zlashtirish %
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va und.past
|
2
|
Amaliy qism
|
15-12,9 ball
|
12,75-10,6 ball
|
10,5-8,25 ball
|
8,1-5,5-ball
|
5,4 ball
|
5. Ko‘nikmalarni egallash va bilish shakllari
og‘zaki
yozma
vaziyatli masalani yechishi
ko‘rgazmali qurollar yordamida ko‘nikmalarga tayanib
5.1.Talabalar bilimi va amaliy ko‘nikmalarni bajara olishini baholash mezonlari.
№
|
Baho
|
A’lo
|
Yaxshi
|
Qoniqarli
|
Qoniqarsiz
|
Yomon
|
|
O’zlashtirish % larda
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va past
|
1
|
Nazariy qism
|
20-17,2
ball
|
17-14,2 ball
|
14-11 ball
|
10,8-7,4 ball
|
7,2 ball
|
2
|
Vaziyatli masalalar
|
50-43 ball
|
42,5- 35,5ball
|
35- 27,5ball
|
27-18,5
ball
|
18 ball
|
3
|
Test
|
15-12,9ball
|
12,7-10,6 ball
|
10,5-8,25 ball
|
8,1-5,5 ball
|
5,4 ball
|
4
|
Amaliy qism
|
15-12,9 ball
|
12,75-10,6 ball
|
10,5-8,25 ball
|
8,1-5,5-ball
|
5,4 ball
|
6.Joriy nazorat baxolash mezonlari
|
Baxolash darajasi
|
Reyting
Ball
|
Talaba ishining tavsifi
|
|
|
20
|
Amaliy darsda qatnashganlik bali.
Bilimlar darajasining umuman yo‘qligi va amaliy ko‘nikmalarni bajara olmaydi, talaba darsga tayyor emas
|
|
qoniqarsiz
|
20 - 54,9
|
Talaba qoniqarsiz javob beradi.
Talaba bazis bilimlar darajasiga ega emas
Quydagilarni xam bilmaydi:
O’zbekistondagi sog‘liqni saqlash tizimidagi isloxatlarni bilmaydi
Oilaviy tibbiyot ta’rifini bilmaydi
Oilaviy tibbiyotni boshqa soxalardan farqini bilmaydi
Oilaviy tibbiyot falsafasi asosiy aspektlarini bilmaydi
Umumiy amaliyot shifokorini vazifalarini bilmaydi
Etika va deontologiya tamoyillarini bilmaydi.
Bemor va shifokor xuquqlarini bilmaydi
Oilaviy tibbiyot tamoyillarini bilmaydi
|
|
|
|
qoniqarli
55-70,9%
|
55-60,9
|
Past sifatli qoniqarli javob.
Talaba bazis darajadagi bilimga ega bo‘lishga xarakat qiladi,lekin ko‘p kamchiliklarga ega bo‘ladi.
|
|
61-65,9
|
O’rta darajadagi qoniqarli javob
Talaba bazis bilmlarni va amaliy ko‘nikmalarni biladi lekin xato qiladi
|
|
66-70,9
|
Yuqori sifatli qoniqarli javob
O’zbekistondagi sog‘liqni saqlash tizimidagi isloxatlarni biladi
Oilaviy tibbiyot ta’rifini biladi
Oilaviy tibbiyotni boshka soxalardan farqini biladi
Oilaviy tibbiyot falsafasi asosiy aspektlarini biladi
Umumiy amaliyot shifokorini vazifalarini biladi
Etika va deontologiya tamoyillarini biladi.
Bemor va shifokor xuquqlarini biladi
Oilaviy tibbiyot tamoyillarini biladi
Talaba bazis bilimlar va ko‘nikmalarni biladi
|
|
|
|
yaxshi
71-85,9%
|
71-75,9
|
Talaba bazis bilimlar va ko‘nikmalarni to‘liq biladi STT ni targ‘ibot qilishni
Sog‘lom oziqlanish gigiyenasini
Profilaktik ko‘ruvlar xaqida
Skrining xaqida axborot
Birlamchi profilaktika
Ikkilamchi profilaktika
Uchlamchi profilaktika
Infeksion kasalliklar profilaktikasi
Noinfeksion kasalliklar profilaktikasi
Immunizatsiya xaqida
Sanitar oqartuv ishlarni
Kasallanish va o‘limni asosiy sabablari xaqida axborotga ega
|
|
76-80
|
Psixologik statusni mustaxkamlash talablarini biladi
Profilaktika turlarini biladi
Profilaktik ko‘ruv maksadlarni biladi
Skrininga talablarni biladi
|
|
|
81-85.9
|
Kasallik rivojlanishda ekologika xamiyatni biladi
Kasallik rivojlanishda kasb zararlarini biladi
Kasallik rivojlvnishda ovqatlanish axamiyatini biladi profilaktik xizmati
|
A’lo
86-100%
|
86-90
|
Talaba to‘liq bazali bilim va ko‘nikmalarni biladi (yuqoriga qarang)+ «81-85,9» , xamda quyidagi bilimlarni biladi:
UASh ishidagi maktab axamiyati
QVP darajasida na’munali maktablarni yaratishni bilish
Qayta bog‘lanuv tashkilida amaliy ko‘nikmalarni bajarish
|
91-95
|
Talaba to‘liq bazali bilim va ko‘nikmalarni biladi (yuqoriga qarang)+ «86-90», , xamda quyidagi bilimlarni biladi:
Axolini sog‘lig‘ini saqlashni asosiy xarakatini bilish
O’z profilaktik emlash kalendarini biladi
Ateroskleroz profilaktikasini bilish
Nafas a’zolari kasalliklarini profilaktikasini bilish
Yomon sifatli xosilalarni profilaktikasini bilish
Yurak qontomir tizimi kasalliklarini profilaktikasini bilish
|
96-100
|
Talaba to‘liq bazali bilim va ko‘nikmalarni biladi (yuqoriga qarang)+ «91-95» , xamda quyidagi bilimlarni biladi:
Adabiyotlarga asoslangan ma’lumot berdi ( maqola va internet)
Ko‘p uchraydigan kasalliklarni profilaktikasini bilish
|
7.Tekshiruvchi savollar
Umumiy amaliyot shifokorining o‘ziga xos xususiyatlari
tibbiy xujjatlarni to‘ldirish qoidalari
bemorlarni uyda ko‘rish xolatlari
Sog‘lom turmush tarzini targ‘ibot qilishni o‘rganish
shifokor va bemor xuquqlari
Etika va deontologiya oilaviy amaliyotda
8. Adabiyotlar:
Asosiy
Ichki kasalliklar, Bobojanov S. T: Yangi asr avlod, 2008
Vnutrenniye bolezni, tom 1 Muxin N.A. M.: GEOTAR - Media,2009
3. Textbook of Internal Medicine Editor-in-Chiyef William N. Kelley 1997
4. Textbook of famali Medicine Robert УЮ Rakel.David P. Rakel.2016
5. Textbook of Harrison principles of internal medicine 19th edition. 2015
Qo’shimcha
Umumiy amaliyot vrachlar uchun ma’ruzalar tuplami , Gadayev A.G., T., 2012
Obщaya vrachebnaya praktika, Pod red.F.G.Nazirova, A.G.Gadayeva. M.: GEOTAR-Media, 2009.
Spravochnik vracha obщey praktiki. Dj.Myorta. M.: Praktika, 1998.
Sbornik prakticheskix navыkov dlya vrachey obщey praktiki. Gadayev A., Axmedov X.S. T., 2010.
Umumiy amaliyot vrachlar uchun amaliy kunikmalar tuplami Gadayev A.G., Axmedov X.S., 2010. T.
Umumiy amaliyot shifokori uchun kullanma F.G.Nazirov, A.G.Gadayev taxr. M.: GEOTAR-Media, 2007.
9. Xronologiya xaritasi
Vaqt
|
Qilinadigan ishlar
|
Saqlash
|
Materiallar
|
Mashg‘ulot davomiyligi
|
8.30– 9.30
|
Yertalabki konferensiya
|
Tungi navbatchilikka qolgan subordinator va vrach dokladi
|
Kasallik tarixi, EKG, kodoskop.
|
1 soat
|
9.15-10.00
|
Klinik audit.
|
Yozib olingan malumotlar asosida talabalarning to‘liq malumoti.
|
|
45 minut
|
10.05-10.45
|
Mavzuni teoritik muxokamasi
|
Galeriya buyicha “tur usuli” metodi orqali talabalarning bilimini baxolash.Talabalarga tibbiy xujjatlar tarqatiladi.
|
Jadvallar , mashg‘ulotning yondosh mavzusi, zarur tibbiy xujjatlar.
|
40 minut
|
10.45 -11.05.
|
Amaliy mashg‘ulotlarni bajarish.
|
Talabalar kamida ikkita amaliy kunikma bajarishlari lozim.
|
Bemor yoki volonter.
|
20 minut
|
11.05-11.45
|
Kardiologiya va kardioreanimatsya bo‘limida bemorlar kuratsiyasi
|
Bemorlar ko‘rigi,anamnez yig‘ish,bemorlarni umumiy ko‘rigi, laborator-instrumental tekshiruv natijalarini va yakuniy tashxisni taxminiy quyishi.Keyingi taktikani aniqlash.
|
Bemor , fonendoskop, tonometr,kasallik tarixi ( klinik-laborator tekshiruv natijalari,bemorning ambulator kartasi)
|
40 minut
|
11.45-12.15
|
Tanafus
|
|
|
30 min
|
12.20-14.00
|
Tematik kasallar muxokamasi
|
Pedagogik tanlov bo‘yicha bemorlar ko‘rigi yoki amaliy mashg‘ulotni o‘tkazish, laborator-instrumental tekshiruv natijalarini va yakuniy va taxminiy tashxisni quyishi.. Ixtiyoriy rejani aniqlash
|
Bemor , fonendoskop, tonometr,kasallik tarixi ( klinik-laborator tekshiruv natijalari).
|
1 soat
|
Amaliy mashg‘ulot № 2
Mavzu: « Muloqot san’ati. Muloqotga sabab bo‘luvcha omillar. Mulokotdagi qiyinchiliklar. Shaxslar aro muloqot. Amaliy maslaxatlar». Bemorni sog‘ligi to‘g‘risida suxbat. 2 ilova.
O’quv vakti: 6soat
|
Mashg‘ulot tuzilishi
|
O’quv tematik kabinet.
UASh xonasi.
O’quv qo‘llanma, fantomlar, mulyajlar, tarqatma material, vaziyatli masalalar va testlar to‘plami
Televizor, video apparatura, multimedia
|
Mashg‘ulot maksadi: muloqot jarayonini o‘rganish. Bemor bilan muloqot san’atini o‘rgatish.,maslahat berish ko‘nikmalari , t.e.aloqa qilish, o‘qitish, maslahatlashish. Shaxslararo muloqot ko‘nikmalarini qaytarish
|
Pedagogik vazifalari
1. Talabalarni ShAM ko‘nikmalari bilan tanishtirish.
Talabalarni xar bitta kasalni shaxsiyati, tajribasi, shaxsiy xolatidan e’tiborga olgan xolatda qabul qilish va alqa o‘rnatishni o‘rgatish.
Alohida e’tiborga muhtoj kasallar xaqida axborot yig‘ish va ularni tanib olishni talabargatushuntirish.
Turli og‘irlik darajadagi, turli xolatdagi bemorlardan xabardor bo‘lishni talabalarga bildirish.
Maslahat berish asosi va ko‘rinishlari
“shifokor-bemor” munosabatlari prinsip va uslublari
Maslahat berish turlari va ko‘rinishlari
|
O’quv faoliyat natijalari:
Talaba bajarishi kerak:
1.Samarali muloqot xarakteristikasi.
2. muloqot jarayoni bosqichlari.
3. ShAM ko‘nikmalari.
4. Muloqotdagi qiyinchiliklari.
5.Maslahat berishning asosiy prinsiplari, qoidalari va etaplari.
6.Shifokor ish sifatiga salbiy ta’sir qiluvchi asosiy omillar
7.Maslaxat berish samaradorligi va bemorga salbiy ta’sir qiluvchi omillar.
8.Maslahat berishning direktiv va nodirektiv ko‘rinishlari
Bilishi kerak:
Ikkala muloqotni qo‘llash samarasi (verbal va no verbal) bemorga etibor berishni ko‘rsatish.
Bemorni tinglash va bemorga o‘zi tushunadigan tilda va iboralarda muloqot qilish.
Bemorlar javob bera oladigan yaxshi va o‘rinli savollarni berish (oshkora, yopiq va tekshirilgan)
Bemorlar o‘z muomolar yechimida ularni rag‘batlantirish va qo‘llab quvatlash kerak.
Maslahatlarni o‘tkazish
Maslahat vaqtida muloqot malakasini qo‘llay bilish
Maslahat berishda uning prinsiplari, qonun qoidalari va turlariga ahamiyat berish.
|
O’qitish usullari
|
«qor uyumi» usuli , demonstratsiya , videoko‘ruv , diskussiya , suxbat , test yechish
|
O’quv faoliyatining tashkillashtirish shakllari
|
Individual ishlash, guruxlarda ishlash, kollektiv, auditoriya va auditoriyadan tashkarida.
|
O’qitish vositalari
|
Taqatma o‘quv material, viziual materiallar, videofilmlar, mulyajlar, grafik organayzerlar, , tablitsalar, stendlar.
|
Qayta bog‘lanish usul va vositalari
|
Blits-surov , testlash, tibbiy xaritalarni to‘ldirish
Amaliy ko‘nikmalarni bajarish
|
Mashg‘ulot texnalogik xaritasi № 2
Mavzu: « Muloqot san’ati. Muloqotga sabab bo‘luvcha omillar. Mulokotdagi qiyinchiliklar. Shaxslar aro muloqot. Amaliy maslaxatlar». Bemorni sog‘ligi to‘g‘risida suxbat. 2 ilova.
№
|
Amaliy mashg‘ulot bosqichlari
|
Mashg‘ulot shakli
O’tkazish joyi
|
Mashg‘ulot
davomiyligi
225
|
1
|
Kirish qismi
|
|
10
|
2
|
Yangi pedagogik texnologiyalar bilan mavzuni tushintirish tablitsalar plakatlar rentgenogrammalar.
|
So‘rov, muxokama
Dars xonasi UASh xonasi
|
40
|
3
|
Xulosa muxokama
|
|
10
|
4
|
Amaliy kismini bajarish uchun vazifalarni belgilash
Tibbiy kartalarni to‘ldirish bo‘yicha ko‘rsatmalarni tushintirish.
|
Muxokama
UASh xonasi
|
20
|
5
|
O’qituvchi nazorati ostida mashg‘ulotlarni amaliy qismini tushintirish.
|
Profisional so‘rov bemorlar bilan suxbat.
bemorlarni
poliklinikada va uyda
ko‘rish
|
20
|
6
|
Tekshiruv natijalari irterpritatsiyasi ko‘ruv palpatsiya, perkussiya auskultatsiya UQT, UST,bioximik analizlar interpritatsiyasi
|
Kasallik tarixi
Laborator ma’lumotlar
|
25
|
7
|
Talabalarni nazariy va amaliy bilimlarini tekshirish.
|
Og‘zaki so‘rov testlar muxokama
Poliklinikadagi o‘quv xona
|
75
|
8
|
Amaliy dars bo‘yicha xulosani belgilash 100 balli sistema bo‘yicha baxolash va ballarni e’lon qilish uyga vazifa berish.
|
Axborot mustakil ish bo‘yicha savollar
|
25
|
2. Motivatsiya
Shaxslar aro muloqotning yaxshiligi birlamchi tibbiy- sanitar yordamning samaradorligini oshiradi. Aholini sog‘lig‘i to‘g‘risidagi savolga bemorga to‘g‘ri va asosiy hal qiluvchi malumotlani yetkazib beradi.
3. Fanlararo va fan ichi bogliqligi
Ushbu mavzuni o‘rganish talabalarni anatomiya, fiziologiya, patofiziologiya, patanatomiya, bioximiya terapiya , mikrobiologiya, klinik farmakologiya fani bilimlariga asoslanadi.
4.Mashg‘ulot tarkibi
4.1.Nazariy kism
Muloqot sanati. Shaxslar aro muloqot
Shifokorning malakasi va o‘z ishining ustaligi uning bemorni davolash unga tashhis qo‘yishigagina yemas balki uning maslaxat berishi, muloqotiga xam bogliq. Shifokorning muloqot qilishni bilishi bemorlar bilan o‘zaro munosobatini belgilaydi, bemorning ishonchiga kiribgina, undan to‘liq kasalik tarixini bilib olish mumkin.
Muloqot – bu insonlar bilan malumot almashish.
Shaxslar aro muloqot yoki yuzma-yuz muloqot yeng muxim va yeng samarali inson va insonlar bilan malumot almashish demakdir. Shaxslar aro, to‘g‘ridan to‘g‘ri muloqot malumot yig‘ishni imkonini beradi. Shaxslar aro muloqot insonlar bilan tibbiyotning barcha tarmoklarida qo‘laniladi. Shuning uchun shaxslar aro muloqot birlamchi tibbiy-sanitar yordamda samaraliroq bo‘ladi.
Muloqot bosqichlari
-
-
-
POG’ONALAR:
BAXOLASh- tibbiyot ishchisi bemor va bemorlarning madaniyati, tajribasi va kasallik tarixi xaqida malumot yig‘adi.
Taxlil – tibbiyot ishchisi bemor va bemorlardan yig‘gan malumotlarni tahlil qiladi va yehtiyojlarini qondiradi.
Dizayn –(planlashtirish)- tibbiyot ishchisi bemorlarning yehtiyoji va habardor bo‘lishini inobatga olgan xolda, loyihalar ishlab chiqadi.
Muloqot – loyihalar ishga tushiriladi
Baxolash – tibbiyot ishchisi bemordan muloqot vaqtida yig‘gan malumotlarini boshqa bemorlarga qo‘llashi. Bemor qiziqadimi? Berilgan malumot tushunarlimi?Berilgan malumotlarga amal qiladimi?
Bu protsess siklik va uzluksiz. Baholash va tahlil qilish yeng muxim jarayonlardan biri lekin ko‘pincha bu haqida unitiladi.
Muloqot samaradorligi
Muloqot – bu malumotlarni o‘y, xayollarini yoki hislarini so‘z bilan ifodalash.
Muloqot – bu ikki tomonlama jarayon. Habarlarni qabul qilish qabul qiluvchi yoki auditoriyaga maruza qilgan shaxsga bog‘liq.
Yahshi muloqot hususiyati
Xabar bo‘lishi kerak:
|
Xabar jo‘natuvchi bilishi shart
|
Oydin va qisqa
|
Mavzuni yahshi bilishi
|
To‘g‘ri
|
Mavzuga qiziqqan bo‘lishi
|
Auditoriya talabiga to‘liq javob berishi (ahamiyatli)
|
Vazifani aniqlamoq
|
O’z vaqtida
|
Auditoriyani bilmog‘i va u bilan aloqani yo‘lga qo‘ymog‘i lozim
|
Vaziyatga qo‘llash
|
Auditoriya darajasida gapirish
|
Auditoriyani ruxlantirish
|
To‘g‘ri kanal tanlash
|
Kanal bo‘lmog‘i kerak
|
Auditoriya shart
|
Munosib bo‘lmog‘i
|
Qiziqtirmoq va o‘zlashtirishga tayyorligi
|
Tushunarli
|
Tinglash maqsadi bo‘lishi shart
|
Maqbul
|
Diqqat bilan tinglamoq
|
Jalb qiluvchi
|
Bajarishni hoxlamoq
|
|
Qayta aloqani tasdiqlash
|
O’ziga xos shaxslar aro muloqot
Verbal va noverbal muloqot shaklini yahshilash
Til tanasi
tinglash
kengaytiring
to‘g‘ri tushuntirish
Bilganini tasdiqlash
Shaxslar aro muloqotni tez tez va samarali qo‘llang
Aksi
Aktiv tinglamoq
O’zgartirib ifodalamoq
Suxbatlashishni kiritmoq
Tekshirish uchun savol
Ijobiy qayta aloqa
Verbal va no verbal muloqot turlari
Noverbal
|
Verbal
|
Bemorning muomolarini tanqitsiz mulohoza qilish
Hissiyotsiz muomila qilishni o‘rganish
Bemorlar bilan shunday muloqat qilish lozimki Ular siz bilan o‘zlarining muomolarini qo‘rqmasdan bo‘lishishsin.
Ochiq oydin
Bemor tomonga egiling
Ko‘zlarni bemordan uzmasdan
To‘g‘ri o‘tiring va jilmaying
|
Samarali muloqotni taminlang
Aniqlang
Tinglang
Rag‘bartlantirish
Tasdiqlang
O’zgacha ifodalang
|
Til va tana yordamida o‘zingizni ko‘rsating
Xar-hil sharoitda bemor bilan ko‘zma ko‘z aloqani taminlash
Qulay xolatda
To‘g‘ri keladigan imo ishoralar qo‘llash
Turib yoki o‘tirib bemorga yuzma-yuz holatda turish
Sinchiklab tinglayotgan holatda
Bemorga ozroq egilgan holatda (agar bemordan baland bo‘lmasangiz)
|
Oddiy va bemorga tushunarli tilda muloqot qilish
Gapiring
Oddiy va tushunarli
|
Qayta aloka – jarayoni orqali bemorlarning sizni tushundimi yoqmi? O’zlarini qanday his etayotganini bilish uchun hamda nimalarni o‘zgartira olishini bilish shart.
Qayta aloqani tarifi
Muhokoma qilmasdan tasvirlash
Aniq bo‘lish
Yakka tartibda bo‘lish
So‘ramoq, bog‘lab qo‘ymaslik
Holatni yahshilash maqsadida fikr bildirish
Xolatga real qaramoq
O’z oldimizga maqsad yoki yechimlarni qo‘ymoq
Avval qayta aloqa bilan boshlab, so‘ng yaxshi tomonga o‘zgarish va yana birlamchi mavzuga qaytmoq
Yaxshi mulohoza bilan boshlab va shu mulohoza bilan tugatish
Tayyor retseptlarni bermang
Qiyinchiliklarini tez hal etishga vada bermang
Bemorda kechayotgan va xis qilayotgan jarayonlarga ko‘maklashish
Tanqid qilishga yo‘l ko‘ymang
Ikkilanish sababini aniqlang
Bemorni qarashlarini xurmat qiling
Quyidagi savollar sizga yordam beradi
Agar siz sog‘lom bo‘lganizda hayotingizda nima o‘zgaradi
Kim va nima sizni ko‘proq bezovta qiladi
Sizning qiyinchiligingiz sababi nima
Kasallik sizga qanday tasir ko‘rsatdi
Hayotingizda nima o‘zgarishini hoxlardiz
Sizningcha: hammasini o‘zgartirsa bo‘ladimi
Savollar turi
Yopiq
|
Ochiq
|
Tekshiruvchi
|
Qachon qo‘llamoq kerak: muloqotni yopiq savollardan boshlamoq (misol tibbiy kartadan olgan xolda)
|
Muloqotni ochiq savolar bilan davom ettirish
|
So‘ng tekshiruvchi savol bering
|
Talab qiladi
Qisqa va to‘g‘ri ko‘pincha xa yoki yo‘q
|
O’ylantirib qo‘yadigan savollar xis tuyg‘usi yoki bezovta yekanini ko‘rsatadi
|
Avvalgi holatini tushuntirish
|
Misollar
Nechta farzandingiz bor?
Farzandingiz necha yoshda
|
Ko‘krak bilan yemizish haqida nima dep o‘ylaysiz? Farzandingizni nima bilan boqasiz?
|
Nima sababdan ovqatlanmayapdi
|
Muloqot qiyinchiliklari. Ko‘pchilik holatlarda bemorlarning va ularning yaqinlarining tibbiyot xodimlardan noroziligi ularning tashhis va davoning noto‘g‘riligiga yemas balki qo‘pol muloqotda bo‘lishiga bog‘liq.
Muloqotga xalaqit beradi:
Shifokorlarning bemorlar bilan salbiy hayotiy tajribaga yega yekanligi
Bemorlarning jinsi,yoshi,qaysi millatga oidligi va madaniy sovotxonliginig to‘g‘ri kelmasligi
Vijdonsiz va ahloqsizligi
Ruxiy kasaliklar
Talaffuzning buzilishi
Bemorning shifokor bilan yaqinligi
Sirtqi mulokot omillari
Vaqtning yetishmasligi
Xonaning planirovkasi
Qabul qilish tadbirlari
Muloqotga nima xalaqit beradi
Til to‘sqinligi
Qiyin tibbiy savollar
Qiyin mavzu: jinsiy aloqa, yomon tashqiz, ruxiy xastalik
Xar –bir UASh bilishi shart
Auditoriya bilan muloqotning kanalining bo‘lishi
Nima gapirishni emas balki qanday gapirish kerakligini
Ikki tomonlama suhbatni taminlash
Muloqotni yechimini ko‘rsatish maqsadida va yana qayta aloqa bilan bog‘lash
Bemor qadriyatlarini tushunish
Ishlayotgan bemorlarni xurmat qilmoq va qadrlamoq
Mavzuni ochib beradigan holatlar
O’zimizga qarashli barcha qadriyatlarimiz, so‘zlarimiz, harakatlarimiz va tajribamiz bemor bilan muloqotda ularga tasir ko‘rsatishi mumkin.
Yuzma-yuz suhbat xar-xil shakllarda bo‘lishi mumkin. Tibbiyot xodimi verbal noverbal sharoitga moslashgan bo‘lmog‘i lozim.
Samarali ishlayotgan tibbiyot xodimlari ikkala muloqot turlaridan foydalanishadi
Bemorlarning kasallik tarihini, boshqa birov bilan bo‘lisha olmaydigan sirlarini shifokorga ochishdan oldin shifokorga bo‘lgan ishonchi bo‘lmog‘i va yordamiga umid borligini bilmog‘i lozim.
Eshita bilish – bu malaka, doimiy hayotiy tajribadir.
Tibbiy maslahat- davolashdagi muxim jarayondir, asosan ruhiy, reabilitik va uzoq kuzatishlarga
Maslaxat ko‘nikmalari
Talabalarni o‘rgatishda quyidagi maslaxatlarga etibor bermoq kerak.
-Maslaxatning muximligi
-Talim jarayoni talabalarning ish jarayoniga tasir ko‘rsatishi mumkin.
Eng muximi shifokor va bemor o‘rtasidagi vaziyatga maslahatning tasiri. Demak eng dolzarb va eng muxim maslaxatlarni bilishi kerak shaxslar aro munosobatda.
Eng muhimi shifokor va bemor o‘rtasidagi maslaxatlarni shakllanishi
Bemorga yaxshi munosabatda bo‘lish
Vaziyatsiz xolatni yaratish
Shoshilmaslik
Diqqatni jamlash
Ko‘p so‘ramaslik
Muloqot bemorga yengillik yaratsin
Eshita bilish
Malumotni o‘zlashtirish
Sezish
Suhbatdoshga hamdard bo‘lish
Tahlil
Muloqot prinsiplari
Tushunarli tilda so‘zlashish
Iboralarni ko‘p ishlatmaslik
Imkonsiz vadalar bermaslik
Bemorni to‘g‘ri tushunganiga ishonch xosil qiling
Bemorda boshqa savol qolmaganligiga ishonch xosil qiling
Kerak bo‘lganda tor doiradagi mutaxasisga jo‘nating
Kuzating
Doimiy ravishda laborator va boshqa tekshiruvlarni aytish
Tayinlangan dori darmonlarni nazoratga oling
Tekshiruvga kechikayotgan bo‘lsangiz bemorga habar bering
Davolash samarasiz bo‘lsa mutaxassisga jo‘nating
Joiz bo‘lganda gospitilga joylashtiring
Shunday jarayonlar bo‘ladiki shifokor va bemor o‘rtasiga to‘siq qo‘yadi.
Vaqtlar oralig‘ining kamligi
Yetarli klinik bilimlarning yetishmasligi
Xaddan tashqari ko‘p no o‘rin savollar berish
Asabiylashish, zerikish, charchash holatlari bemor bilan muloqotning susayishiga olib keladi.
Bemorlarga bir qancha salbiy tasir etadigan misollar va omillar
Vaqtning qisqaligi
Qo‘rquv
Shifokor tiliga tushunmaslik
Kasalligi haqida malumotga ega emasligi
Shifokordan imkoni yo‘q narsani kutish
Tajovuskor muloqot
Ruxiy kasaliklar
Maslahatning samaradorligi shifokorning sanatidan dalolat.
Bemor muommosining yechimi borligiga ishonishi va muommodan kutiladigan natija
Bemorning muommasiga o‘zingizni fikringizni bildiring va bemor tushunganiga ishonch xosil qiling.
Bemor bilan birga yechimga kelish
Bemor o‘z muommosini bo‘yniga olganda uni rag‘bartlantirish.
Eng muximi bemorlarning o‘z sirlarini sizga ishonganligi, sir saqlashingiz bemorlarning sizga bo‘lgan ishonchidur.
Maslaxatning o‘z vazifalari mavjud, bu vazifalar samaradorligi maslaxatning vaziyat va moxiyatini belgilab beradi
1-vaziyat. Qaysi prinsiplarga ko‘ra bemor murojaat qildi
Maskur xolatning tarixi va moxiyati
Etiologiyasi
Fikr, muloxozalar va bemorning taxmini
Muommosining samarasi
2-vaziyat. Boshqa muommolarini ko‘rish.
Uzoq vaqt davomida kuzatilayotgan muommolar
Omillar
3-vaziyat. Bemor bilan birgalikda yechimga kelish
Bemorlarning davolashda aktiv xarakati
4-vaziyat. Bemor bilan bo‘ladigan muommoda bir yechimga kelish
Bemorga maslaxat berish uni xabardor qilish demakdir
Muommoni boshqara bilish bemorni ko‘proq xabardor yetadi
5-vaziyat. Bemorni menedjmentdan xabardor qilish va bemorni rag‘bartlantirish o‘zini sog‘lig‘i haqida o‘ylagani uchun
6-vaziat. Vaqt va resurslarni oqilona ishlatish.
7-vaziyat. Bemor bilan o‘rtoqlashish maqsadga erishishda yana bir qadam.
Antropologik yondoshuv
Transeksion yondashuv
Tibbiy biologok yondashuv
Ruxiy yondashuv
Ijtimoiy bazaga asoslangan maslaxatlar
UASh maslaxat,diagnostikada o‘tkazayotganda bemorning xatti xarakatlarini va qiziqishlarini yaxshiroq bilishi lozim
Bemorlarning ijtimoiy omillar bilan murojaati katta va shifokor xar bir bemorda buni ko‘ra bilishi lozim
Ijtimoiy omillar maslaxatga kelishga undaydi
Maslaxatga antropologik yondashuv
Transeksional tahlil uchala yoshda xam aniq xarakterga ega.
Yoshi va o‘zini tutishidan kelib chiqib maslaxatga individual yondashish.
Ruxiy ijtimoiy maslaxat
Ruxiy masalalar fizikal, simptom yoki kassalik o‘ziga diqqatni jalb qiladi. Shifokor klinik xis qilish bemorni foydasiga qarab maslaxat uyushtirish. UASh nafaqat tashxisni to‘g‘ri tanlash, ruxshunos xam bo‘lishi bemorga qiyin muomolarni xam oson yo‘l bilan hal etish. Ruxiy ijtimoiy yondashuv bemor sog‘ayishiga ahamiyatli.
Buning uchun
Bemorda kutilayodgan muomolarini aniq tushuntira bilish.
Bemorga tushunadigan tilda muloqot qilish
Xulosani bemor bilan xal etish
Maslaxatni asosiy tamoillari
Maslaxat negizi ishonch va bir birini tushunish
Albatta shifokor sirini saqlash
Bemorni diqqat bilan tinglash mulokot paytida bemor ko‘ziga qarash
Bemorga qalbaki yondashmang
Oilaviy to‘g‘risida xabardor bo‘lish
Emotsiyangizga etibor bering
O’zingizni jiddiy tuting
Buyruq bermang maslaxat
Maslaxat berish qoidalari
Bemorni faol xarakatlanishiga imkon bering
Mavjud bo‘lgan savol berish
O’zingizni cheklang:
Tayor xulosani adabiyotlardan qidirmang
Maslahat berishda tajribangizga tayaning
Uzoq va samarasiz suxbatdan qoching
Muhokama
Ortiqcha munozorasiz
Maslahat bosqichlari
Bemorni diqqat bilan tinglang, kayfiyatini baxolang. Bu bosqichda asosan muloqot malakasi, aql bilan gapirish, jim tinglash, tahlil va bir to‘xtamga kelish. Bu bosqichda bemorga favqulotdagi holatlarni oddiy tushuntirish. Masalalarni mohiyatli tushuntirish, uning hulosasiga birinchi qadamni qo‘yish, tinglovchini hissiyotini tasvirlang. Hissiyot hafagarchilikga sabab bo‘lmaslik kerak
Uchrashuvlar vaqtini belgilang
Davolash taktika va strategiyasini aniqlang
Olingan rejaga rioya qiling
Bemorga topshiriq bering
Hulosalarini doimiy baholang agar rejangiz o‘zgargan bo‘lsa
Xal qiluvchi xulosani baholang
Maslahatni to‘htating va bemorni mutahassisga jo‘nating
2-ilova.
Bizning e’tiborimiz bemorning salomatligiga qaratilgan bo‘lib, bunda ko‘zlangan maqsadga erishish uchun bizga bemorning yordami kerak bo‘ladi. Biz yil davomida bir qancha muddatni birgalikda o‘tkazamiz, bunda salomatlikni yaxshilash va qolgan vaqtni hotirjamlikda o‘tkazishga tayyorlashga asos solinadi.Patsiyentlarga biz yo‘nalish ko‘rsatamiz va bularning hammasi o‘z-o‘zini tiklashga qaratilgan.Har br inson o‘z vaqtini qanday o‘tkazishini o‘zi tanlaydi.Shunga e’tibor berish kerakki insonlarning o‘z ish vazifalarini qanday bajarayotganliklariga.Inson xayoti davomida uning ishtirokida va atrofidagi his-tuyg‘ularga, tafakkurga, ishonchga, san’atga, ahamiyat berishi lozim. Agar har bir inson shu narsalarni e’tiborga olsa, kam kasallanadi, dori preparatlariga ehtiyoj kamroq sezadi va sifatli hayot tarziga ega bo‘ladi. Monitoring maqsadi davolanishdan keyin bemor “salomatlik kelishuvini”to‘ldiradi. U quyidagilarni o‘z ichiga oladi: diyeta, me’yoriy dam olish, o‘z vaznini nazorat qilish, zararli odatlardan voz kechish, stresslarni boshqarish, tabiat bilan hamnafas bo‘lish, balansni me’yorida ushlash.
GALERIYA BO’YICHA «TUR USULINI»QO’LLANILIShI
Maksad: berilgan muammo buyicha talabalarni mallumotlarni kritik baxolashga o‘rgatish. Bunda talabalarga fikrlash uchun vakt beriladi so‘ngra 2, 3, 4, 8, kichik guruxlarda muxokama o‘tkazish boshlanadi , qachonki o‘yinda barcha gurux ishtrok etmaguncha bu usul xar bir talabaga o‘z nuqtai nazarini aytib bera olish qobiliyatini beradi. o‘qituvchi talabalarga konkret vazifa beradi. O’qituvchi talabalarga gurux tuzib olishini aytadi.
So‘ngra esa xar-bir gurux yechgan masalani almashishi aytiladi.
Masalan. Mashg‘ulot mavzusi “Muloqot san’ati“
Uchta kichik guruhga 1tadan savol beriladi:
1. verbal muloqotni nima inkor qilishini aniqlang
Tushunganini tasdiqlash
eshitish
muhim so‘zlarni o‘zgacha ifoda etish
ochiq savollarni yopiqdek foydalanish
xammabop gapirishni kamaytirish
2. noverbal muloqottni nima inkor etadi
erkinlik
bemor tomonga egilish
nigoh kantakti
togri o‘tirish va gapirish
ochiqlik
3. yaxshi muloqotga nima to‘sqinlik qiladi
yorug‘ xona
xona xarorati
shifokor tashqi ko‘rinishi
qiyin tibbiy so‘zlar
qiyin mavzular
til to‘sig‘i
vaqtni cheklanganligi
noadekvat ko‘nikmalar kommunikatsii
shifokor va bemor orasiga qarindoshlar aralashuvi
ruhiy kasallik
qo‘pol munosabat
gapirishda buzilishlar
bemor va shifokor orasidagi stol va x.k..
Shu orqali o‘qituvchi talabalar tayyorgarligini sinab oladi
“Miya xujumi” metodini qo‘llash
Ishlatish mumkin bo‘lgan fikrlardan foydalanish. Qatnashuvchilarning darajasini ko‘tarish. Dars boshida energetik ta’sir ko‘rsatadi. Xar bir xolatda o‘z argumentida va fikrida qolish,kelib chiqqan vaziyatdan o‘z fikrida qolish,suxbatlashishni bilish, va o‘z fikriga ishonch xosil qilish.
Masalan mashg‘ulot mavzusi: “Maslahat berish”. Xar bir talabaga bittadan savol tema:
1. Maslahat berish ko‘rinishlari
2. Oilaviy shifokor maslahat berish ko‘nikmalari ahamiyati.
3. maslahat berish prinsiplari.
4. maslahat berish qiyinchilklari - tashqi.
5. bemor tomondan maslahat berish qiyinchilklari.
6. shifokor tomonidan maslahat berish qiyinchilklari
Shundan keyin talabalar javobiga qarab o‘qituvchi ularning darsga tayyorgarlik darajasini bilib oladi
№
|
Baxolash
|
a’lo
|
yaxshi
|
qoniqarli
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
1
|
o‘zlashtirish %
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va und.past
|
2
|
Nazariy qism
|
15-12,9 ball
|
12,75-10,6ball
|
10,5-8,25ball
|
8,1-5,5-ball
|
5,4 ball
|
4.2 Analitik qism
4.2.1Vaziyatli masalalar
№ 1:
Sizga 45 yoshli erkak murojaat qildi. bemor ortiqcha tana vazniga ega va otasi miokard infarktidan vafot etgan va o‘zida xam shu xavf borligidan xavotirda.
Savollar:
1. Sizning ilk qadamingiz?
2. bemor kasallik bo‘yicha qaysi kategoriyaga kiradi?
3.Siz bemorga qanday yo‘naltiruvchi savollar berasiz?
4. So‘roq vaqtida bemorda xech qanday shikoyat yo‘qligini aniqladingiz. sizning maslaxatingiz?
5. Agar bemor o‘zida qandaydir labarator instrumental tekshiruvlar o‘tkazilishini xoxlasa siz qanday tekshiruvlar o‘tkazishni maqsadga muvofiq deb xisoblaysiz? Asoslang.
№ 2:
UASh qabuliga 48 yoshli erkak YuIK, zo‘riqish stenokardiyasi,. FK II tashxisi bilan murojaat qilib keldi. .
Savollar:
1. bemorga sog‘lom turmush tarziga amal qilish bo‘yicha qanday maslaxatlar berish lozim?
2. Ovqatlanish bo‘yicha sizning maslaxatlaringiz?
3.Siz bemorga stenokardiya xurujlari to‘g‘risida qanday asosiy maslaxatlar berasiz?
4. Stenokardiya profilaktikasi uchun qo‘llanadigan dori vositalari guruxlarini sanang.
5. bemorda birinchi o‘rinda qanday ko‘rsatkichlarni nazorat qilish lozim?
№ 3:
Qabulga 72 yoshli erkak bemor keldi.
Savollar:
1.Keksa yoshli odamlarda qanday ayyor simptomlar(klinik belgisi xar xil aniq kasallikka xos patognomik belgisi yo‘q) kuzatiladi?
2. Ushbu bemor konsultatsiyasinin o‘ziga xosligi nimada?
Siz demensiyaga shubxa bo‘lganda qanday labarator instrumental tekshiruvlar o‘tkazasiz?
3. Agar bemorda demensiya bo‘lsa olib borish taktikasi qanday?
№ 4:
UAShga 48 yoshli erkak bemor YuIK, zo‘riqish stenokardiyasi, FK II tashxisi bilan murojaat qildi. bemor o‘z axvolidan xavotirda a konsultatsiya berishni iltimos qildi.
Savolllar:
1.Sog‘lom turmush tarzi bo‘yicha bemorga qanday maslaxatlar berish lozim?
2. Ovqatlanish bo‘yicha sizning maslaxatlaringiz?
Siz bemorga stenokardiya xurujlari to‘g‘risida qanday asosiy maslaxatlar berasiz?
4. Stenokardiya profilaktikasi uchun qo‘llanadigan dori vositalari guruxlarini sanang.
5. bemorda birinchi o‘rinda qanday ko‘rsatkichlarni nazorat qilish lozim?
№ 5:
Sizga 14 yoshli bola murojaat qilib keldi, (DSP) ruxiy asab buzilishi bilan. u siz bilan yomon muloqotda bo‘lyapti va savollaringizga javob bermayapti. lekin unga maxsus maktab uchun ma’lumotnoma kerak.
sizning taktikangiz:
Testlar: oddiy:
Quyidagilarning qaysi biri shaxslar aro muloqotda samarali deb xisoblanadi?
A) Ikki yoki undan ortiq shahslar aro verbal va noverbal ma’lumot almashish
B) Ikki yoki undan ortiq shahslar aro verbal ma’lumot almashish
V) Ikki yoki undan ortiq shahslar aro noverbal ma’lumot almashish
G) Aniq mavzu bo‘yicha malumot yoki fikr almashish.
D) Malumotni tushunish jarayoni.
2. Quyidagilarning qaysi biri muloqot shakli hisoblanadi?
A) Verbal, noverbal
B) Verbal, tana tili
V) Verbal, noverbal, tana tili
G) Noverbal, tana tili
D) Verbal, noverbal, tana tili, oddiy va tushunarli til
Agar siz yaxshi tinglovchi bo‘lsangiz siz:
A) Bemor so‘zidan yengil chalg‘iysiz
B) Faqat o‘z fikrlaringizni ma’qullaysiz
V) Nima gapirishingizni o‘ylab turasiz
G) Bemorni so‘zlarini diqqat bilan tinglaysiz
D) Bemor so‘zlaganda boshqa narsa bilan mashg‘ulsiz
Sizni ishlash jarayoningizni qo‘shimcha o‘quv qurollari yengillashtiradi, chunki:
A) Bemorga bergan ma’lumotlaringizga qaraganda ko‘proq ma’lumot beradi.
B) Sizning bemoringizga to‘liq, aniq va mukammal ma’lumot taminlanadi.
V) Bemorga ajratiladiga vaqtni qisqartiradi.
G) Qitmir savollardan yiroq bo‘lishni taminlaydi.
D) Sizning bemorga nisbatan etiboringizni kuchaytiradi.
Bemor xavotirini samarali aks ettirish kerak, chunki:
A) Qiyin vaziyatdan chiqish maqsadida uning xis tuyg‘ularini aniqlash, ularni analiz qilish.
B) Uning xis tuyg‘ularini aniqlash ularni taxlil qilish.
V) Uning xis tuyg‘ularini aniqlash va ularga qarshi chiqish.
G) Uning xis tuyg‘ularini aniqlash va ularni umumlashtirish.
D) Uning xis tuyg‘ularini aniqlash va ularni etiborsiz qoldirish.
№
|
Baxolash
|
A’lo
|
yaxshi
|
qoniqarli
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
1
|
o‘zlashtirish %
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va und.past
|
2
|
Nazariy qism
|
15-12,9 ball
|
12,75-10,6 ball
|
10,5-8,25 ball
|
8,1-5,5-ball
|
5,4 ball
|
4.2.2. grafik organayzer: Konseptual jadval
Konseptual jadval 2 va undan ortiq aspectlar orqali tushunchalar, ko‘rinishlar, mavzularni tenglikda aniq o‘rganishni taminlaydi
Sistemali fikrlar yaratadi. Axborotni sistemalashtiradi
Individual yoki kichik guruhlar tuzadi konseptual jadval
Vertikal bo‘yicha
.gorizantal bo‘yicha
VYeNNA Diagrammasi
2-3xtomonlarni tenglashtirish yoki taqqoslash yoki qarshi qo‘yish va ularni chiziqlar bilan ko‘rsatish uchun ishlatiladi.
Sistemali fikrlash, bilimlarni tenglashtirish, taqqoslash, analiz vasintez qilishni shakllantiradi.
Diagramma Vennani tuzish qoidalari tanish. Individual / diagrammu Venna juftliklardan tashkil topgan va ular to‘ldirib turadigan qismi kesishuvchi doiralar.
Juftliklar birlashtiriladi, tenglashtiriladi vao‘zingizni diagrammangiz qo‘shiladi
4.3. Amaliymashg‘ulot
Ushbu tema tugagandan keyin UASh bilishi zarur bo‘lgan ko‘nikmalar
Bemorlarga maslahat berishda ShAMni ko‘nikmalaridan foydalanishi (verbal va noverbal).
Bemorni jarayonni tushungan yoki yo‘qligini bilishda qayta bog‘lanishni Maksimal qo‘llay bilishi.
|