nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxatiBog'liq ZDIT1708Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
1.
Abdivositovich T. B. et al. Researching of The Cause of Failure of
Semiconductor Laser Diodes in Optical Communication Networks
//International Journal of Progressive Sciences and Technologies. – 2020. – Т.
23. – №. 2. – С. 532-535.
2.
Абдуллаев А. А., Эргашев Т. Г. Задача Пуанкаре-Трикоми для
уравнения смешанного эллиптико-гиперболического типа второго рода
`
33
«Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: Nazariya
va amaliyot» nomli ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
//Вестник Томского государственного университета. Математика и
механика. – 2020. – №. 65. – С. 5-21.
3.
Юлдашев Т. К. Разрешимость краевой задачи для смешанного
интегро-дифференциального уравнения со спектральными параметрами
//Эпоха науки. – 2018. – №. 16. – С. 323-333.
4.
qizi Sotvoldiyeva M. B. et al. MOODLE TIZIMI YORDAMIDA MASOFAVIY
TA'LIMNI TASHKIL ETISH TEXNOLOGIYASI //Zamonaviy dunyoda pedagogika
va psixologiya: Nazariy va amaliy izlanishlar. – 2022. – Т. 1. – №. 8. – С. 11-18.
5.
Акбаров Д. Е. и др. Исследования Вопросов Необходимых Условий
Крипто Стойкости Алгоритмов Блочного Шифрования С Симметричным
Ключом //CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MATHEMATICAL THEORY AND
COMPUTER SCIENCES. – 2021. – Т. 2. – №. 11. – С. 71-79.
6.
Suyumov J., Madaliyeva G., Xakimova K. IMITATION MODELING
TECHNOLOGIES IN HIGHER EDUCATIONAL PROCESS //Теория и практика
современной науки. – 2021. – №. 5. – С. 18-21.
|
| |
MAVZU: 5 dars Boshqa varaq yoki kitobga murojat

MAVZU: 5 dars Boshqa varaq yoki kitobga murojat TA’LIMIY MAQSADI : EXCELda boshqa varaq yoki kitobga murojat qilishni o’rgatish Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi TARBIYAVIY MAQSADI o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.Kommunikativ kompetensiya;Milliy va umummadaniy kompetensiya RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI Mashqlar bajarish orqali bilimni mustahkamlash DARS USLUBI: Aralash. DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№ Dars bosqichlari Vaqti Usullar 1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
SJ M K
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan o’tilgan mavzular bo’yicha klaster o’tkaziladi.
Yangi mavzu bayoni.
O’quvchilarga EXCEL dasturida quydagi mashqlarni bajarish tushuntiriladi.
AH MY BST K EXCEL
Katak
1-mashq . Savdo shahobchalaridagi ma’lumotlarga asoslanib, orgtexnika savdosi firmasi bo’yicha
umumlashtirilgan jadval tuzish.
Simphony, Works, 1C-Buxgalteriya, Master, MS Excel

|
Simphony, Works, 1C-Buxgalteriya, Master, MS ExcelBog'liq 10-sinf Informatika fanidan konspektSimphony, Works, 1C-Buxgalteriya, Master, MS Excel va boshqalar ishlab chiqarilgan va takomillashtirib
borilmoqda.
Dastlabki naqli (versiyasi) 1994 yilda Microsoft kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan va
takomillashtirib borilayotgan Excel dasturi hozirgi kunda eng ommalashgan jadval protsessoridir.
1-mashq. B1 katakka 231 ini, B2 katakga 569 ni kiritib, ularning yig‘indisini B3 da hosil qiling.
Bajarish:B3 katakka = belgisini yozish orqali MS Excel 2010 kiritish rejimiga o‘tadi. So‘ngra sichqonchaning
chap tugmasi B1 katak ustida bosilganda, ushbu manzil B3 da hosil bo‘ladi. Navbatdagi qadamda + kiritilib, keyin B2
katak ustida yana sichqonchaning chap tugmasi bosiladi. Natijada B3 da B1+B2 yozuvi paydo bo‘ladi. Enter tugmasi
bosilgandan so‘ng, bajarilgan amal natijasi B3 da hosil bo‘lib, Formulalar satrida =B1+B2 ifoda yoziladi.
Odatda, tayyorlangan xujjatni diskda fayl ko‘rinishida biror nom bilan saqlab qo‘yish mumkin. Excel dasturi
asosida tayyorlangan faylning kengaytmasi .xls (eslang, Wordda -.doc, Bloknotda - .txt, Paintda - .bmp) bo‘ladi.
Elektron jadvallarda jadval bo‘ylab sichqoncha, kursorni boshqarish (yo‘nalish) klavishalari, varaqlash (PgUp
va PgDn) klavishalari, Home va End klavishalari yordamida harakatlanish mumkin.
Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:
O‘quvchilarga
darslikdagi
savollar
orqali
murojaat
etiladi
va
interfaol
usulda
mavzu
mustahkamlanadi.Mustahkamlash uchun turli soda topshiriqlardan foydalaniladi.
A1 katakka 1 ni kiriting, B1 ga 2 ni kiriting, C1 da A1+B1 ni hisoblang, D1 katakka 15 ni kiriting, E1
ga 12 ni kiriting, F1 da D1–E1 ni hisoblang va G1 da C1*F1 ni hisoblang;
Uyga vazifa:
2. Excelda Kitob va varaq hosil qilish uchun bajariladigan amallar ketma-ketligini yozish.
2
*
.Algebraik ifodalarni Excelda yozilishiga misollar tuzish.
3.
Excel elektron jadvali yordamida(a+b)*(c+d) ifoda o‘zgaruvchilarning ixtiyoriy qiymatlarida
hisoblang.
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:9
|
| |
umummadaniy kompetensiya - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

umummadaniy kompetensiya RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI Mashqlar bajarish orqali bilimni mustahkamlash DARS USLUBI: Aralash. DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№ Dars bosqichlari Vaqti Usullar 1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan o’tilgan mavzular bo’yichaklaster o’tkaziladi.
Yangi mavzu bayoni.
O’quvchilarga EXCEL dasturida quydagi mashqlarni bajarish tushuntiriladi.
1-mashq . Savdo shahobchalaridagi ma’lumotlarga asoslanib, orgtexnika savdosi firmasi bo’yicha
umumlashtirilgan jadval tuzish.
Bajarish: Har bir savdo shahobchasi bo’yicha, masalan
SJ M AH SJ MY K BST K EXCEL
Katak
2- MASHQ .o’quvchilarning fanlardan olgan baholarini kitoblarning jadvallari yordamida
hosil qilish
Bu mashq o’quvchilarga mustaqil beriladi.O’quvchilarning bajargan ishlari tahlil qilinadi.
Uyga vazifa mavzuni o’qib, savollarga javob yozib kelish
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:34
Mavzuni yoritish - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

Mavzuni yoritish: MS Excel 2010 da sodda va murakkab funksiyalarning grafiklari menyuning Вставкаbo‘limi
Графикbandi orqali hosil qilinadi. Sodda va murakkab funksiyaning grafiklarini hosil qilish jarayonini
quyidagi mashqlarda ko‘rib chiqamiz.
1-mashq. z=a+bx+cx 2 +dx 3 funksiyaning grafigini hosil qilish. Bajarish: A1:D1 kataklarida a,b,c,dkoeffitsiyentining quyidagi qiymatlari kiritiladi: A2:E2 kataklarda x ning qiymatlari 0; 0,1; 0,2; 0,3; 0,4 kiritiladi;
A3:E3 kataklarda mos ravishda x ning qiymatlari uchun, masalan, A3 da
=$A1+$B1*A2+$C1*A2*A2+$D1*A2*A2*A2 qaralayotgan formulaning x=0 dagi qiymati hosil
bo‘ladi. Qolgan nuqtalarga nisbiy murojaat yordamida davom ettiriladi;
A2:E3 kataklar bloki ajratib olinadi;
A3:E3 kataklar belgilab ajratib olingandan so‘ng, MS Excel 2010 ning tasmasidan Вставить- Диаграммы-Точечнаяketma-ketligi bajariladi.
Hosil bo‘lgan grafik ustiga x ning qiymatlarini chiqarish uchun grafik ustiga o‘ng tugma bosilib,
Добавитьподписиданныхbandi tanlanadi. Natijada quyidagi oyna hosil bo‘ladi:
MY
2-mashq. z=a+bx+cy va z=ax
2
+bxy+cy
2
funksiyalarning grafiklarini hosil qilish
.
Mustahkamlash:
1.
M S Excel 2010 da grafik hosil qilish imkoniyatlari
haqida so‘zlab bering.
2.
F unksiya grafiklarini silliqlash uchun qanday
usuldan foydalaniladi?
3.
S infingiz o‘quvchilarini “Informatika va axborot
texnologiyalari” fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichini
grafik shaklda hosil qiling
Uyga vazifa: 1. y =3x+4 funksiyaning grafigini hosil
qiling.
2.
S
infingiz
o‘quvchilarini
“Matematika” fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichini
grafik shaklda hosil qiling.
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:5
Nisbiy murojaatda - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:
Microsoft Excel 2010 elektron jadvallari yordamida arifmetik amallardan tashqari kataklarga turlicha
murojaat qilish orqali amaliy masalalarni mazmunan sifatli yechish mumkin.
1-mashq.Sinflarda fanlardan o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari aniqlansin.
Uyga vazifa:
5. Darslikdagi topshiriqlar.
2
*
. Tug‘ilgan vaqtingizdan buyon necha yil, oy, hafta, sutka, soat, minut yashaganingizni joriy yil yozilgan
katakchaga murojaat orqali hisoblang.
A ustunga a - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:32
MAVZU:
32-DARS. SODDA VA MURAKKAB FUNKSIYALARNING GRAFIKLARI
TA’LIMIY MAQSADI
: O‘quvchilarga Excelda soda va murakkab funksiyalarning grafiklari to’g’risida
o’quvchilarga tushuncha berish;
Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni
elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi
TARBIYAVIY MAQSADI
o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.
Kommunikativ kompetensiya;Milliy va
umummadaniy kompetensiya
«Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: Nazariya

|
«Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: NazariyaBog'liq ZDIT1708«Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: Nazariya
va amaliyot» nomli ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
hamjihatlikdagi harakati hisoblanadi. O‘qituvchi bilan o‘quvchining ta’lim
jarayonidagi o‘zaro hamjihatlikka asoslangan faoliyati virtual holatni yuzaga
kеltiradi. Rеal subyеkt (o‘qituvchi-o‘quvchi)larning virtual holatdagi ichki
o‘zgarishlari ta’lim jarayoni va sifati bilan tasiflanadi.
Virtual jarayonlarning asosiy bеlgilariga: o‘zaro hamjihatlikdagi subyеktlar
uchun virtual jarayonlar mavhumlik darajasining kuchliligi; har bir ishtirokchi
uchun hamjihatlikning o‘ziga xosligi; faqat hamjihatlik jarayonidagina
mavjudlikning amal qilinishi kabilarni kiritish mumkin.
Virtual jarayon muhim virtual obyеktlarning o‘ziga xos hamjihatligi ta’sirida
muayyan virtual makondagina ro‘y bеradi.
Kеng ma’nodagi virtual ta’lim dеganda, uning asosiy subyеktlari o‘qituvchi-
o‘quvchi orasidagi bеvosita ta’lim olish va bеrish paytidagi o‘zaro hamjihatligiga
qurilgan jarayon va uning natijalari tushuniladi. Virtual ta’lim makonini
ta’limning asosiy obyеktlari bilan uning subyеktlari sanaladigan o‘quvchi-
o‘qituvchining aloqalarisiz tasavvur qilish mumkin emas. Boshqacha qilib
aytganda, ta’limdagi virtuallik muhiti sinf xonalari, ulardagi jihozlar, o‘quv
qo‘llanmalari yoki o‘qitishning tеxnik vositalari bilan emas, balki aynan ta’lim
jarayonida ishtirok etadigan obyеkt va subyеktlarning hamjihatligi orqaligina
vujudga kеltiriladi. Ta’kidlash joizki, dasturlarda ba’zi o‘rinlarda o‘quv
matеriallarini o‘quvchilarning rеal o‘zlashtirish darajasi, ta’lim subyеktlarining
o‘zaro munosabatlari yеtarli darajada inobatga olinmasdan, taqdim etilish
hollari kuzatiladi.
Shunday qilib, virtual ta’lim nafaqat masofaviy tеlеkommunikatsiyagagina xos
jihat bo‘lib qolmasdan, balki ta’limning barcha, jumladan, kunduzgi shakllarida
o‘qituvchi, o‘quvchi, o‘rganilayotgan obyеktlarning o‘zaro munosabatlarida
namoyon bo‘lish xususiyatiga ega. Masofaviy tеxnologiyalar virtual ta’lim
asosida kunduzgi ta’lim imkoniyatlarini kеngaytirishni ta’minlashga xizmat
qiladi. Virtual ta’limning asosiy maqsadi, insonning rеal borliqda tutgan
o‘rnining tub mohiyatini anglab yеtishdagi — uning virtual va boshqa
imkoniyatlari uyg‘unligini ta’minlashdan iboratdir.
|
| |
Bajarish:
Har bir savdo shahobchasi bo’yicha, masalan 
2- MASHQ

4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
Uyga vazifa so’rab baholanadi. O’tilgan mavzuni mustahkamlash uchun
o’quvchilarga savollar bilan murojat qilinadi.
Yangi mavzu bayoni.
Bazan kataklardagi ma’lumotlar ustida ayrim hisoblashlarni bajarish zaruriyati
tug’iladi. Bunday vaziyatda formulalardan foydalaniladi.
RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

34. Absolyut murojat deganda nimani tushunasiz?
35. Absolyut murojat bilan nisbiy murojatning qanday farqi bor?
Mavzuni yoritish:
MS Excel 2010 da sodda va murakkab funksiyalarning grafiklari menyuning
Вставкаbo‘limi
Графикbandi orqali hosil qilinadi. Sodda va murakkab funksiyaning grafiklarini hosil qilish jarayonini
quyidagi mashqlarda ko‘rib chiqamiz.
1-mashq. z=a+bx+cx
2
+dx
3
funksiyaning grafigini hosil qilish.
Bajarish:
A1:D1 kataklarida
a,b,c,dkoeffitsiyentining quyidagi qiymatlari kiritiladi
:
A2:E2 kataklarda
x ning qiymatlari 0; 0,1; 0,2; 0,3; 0,4 kiritiladi;
A3:E3 kataklarda mos ravishda x ning qiymatlari uchun, masalan, A3

Mustahkamlash:
1.
M S Excel 2010 da grafik hosil qilish imkoniyatlari haqida so‘zlab bering.
2.
F unksiya grafiklarini silliqlash uchun qanday usuldan foydalaniladi?
3.
S infingiz o‘quvchilarini “Informatika va axborot texnologiyalari” fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichini
grafik shaklda hosil qiling
Uyga vazifa: 1. y =3x+4 funksiyaning grafigini hosil qiling.
2. S infingiz o‘quvchilarini “Matematika” fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichini grafik
shaklda hosil qiling.
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:33
MAVZU: 33 dars Boshqa varaq yoki kitobga murojat
TA’LIMIY MAQSADI : EXCELda boshqa varaq yoki kitobga murojat qilishni
o’rgatish
Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni elektron vositalar
orqali uzatish kompetensiyasi
TARBIYAVIY MAQSADI
o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.
Kommunikativ kompetensiya;Milliy va
Savol va topshiriqlar - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:31
MAVZU:
31-dars.
MUROJAATDAN FOYDALANIB AMAL BAJARISHDA
NUSXALASHNING AFZALLIGI
TA’LIMIY MAQSADI
O‘quvchilarga Excelda murojaatdan foydalanib amal bajarishda nusxalarning
afzalligini o’quvchilarga tushuncha berish;
Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi;
Axborotlarni elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi
№ 
Dars bosqichlari - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

katakchalarni avtomatik to‘ldirish;
turli xildagi funksiyalar majmuidan foydalanish;
ma’lumotlarni qidirish va almashtirish;
ma’lumotlar asosida turli ko‘rinishda shakllar hosil qilish va tahrirlash;
ma’lumotlar ombori hosil qilish va uning ustida amallar bajarish.
Birinchi elektron jadval dasturi
VisiCalc nomi bilan o‘tgan asrning 80-yillari boshida ishlab
chiqilgan. Undan keyin kompyuterlarning turlari va vazifasiga qarab
SuperCalc, Multiplan, Framework,
TARBIYAVIY MAQSADI - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

Dars amaliy shaklda olib boriladi.
Murojaatdan foydalanib amal bajarishda
nusxalardan foydalanish
orqali, bajariladigan amallarni bir munchga osonlashtirish imkoniyati mavjud. Murojaatlardan
foydalanib nusxalashning afzalliklarini quyidagi mashqlarda ko‘rib o‘tamiz.
1-mashq.asonini 9 chi darajasigacha hisoblash.
Bajarish:
o‘nta ustun va oltita satrli
jadval hosil qilamiz;
birinchi satr kataklari tugmasi yordamida birlashtirilib, “
Berilgan sonning darajalarini hisoblash”
matni yoziladi;
MAVZU: 
9-dars. Katakka murojaat. Nisbiy, absolyut va aralash murojaat

matn yo‘nalishi turi;
son turi;
himoya.
.Shuni yodda tutish kerakki, ustun va satrlarning soni, demak, katakchalar soni dasturlarning imkoniyatlariga
bog‘liq bo‘ladi.
SuperCalc4 elektron jadvali varag‘ida satrlar
9999 ta va ustunlar
255 ta bo‘lgani uchun katakchalar
soni
9999 * 255= 2549745 ta,
Excel elektron jadvali varag‘ida
16384*256 = 4194304 (65536*256=34471936) ta
katakcha bo‘ladi.
Elektron jadvallarda ikki xil:
nisbiyva
absolyut murojaat qo‘llaniladi. Shuni yodda tutingki, murojaat boshqa
fayl yoki varaqga ham bo‘lishi mumkin.
elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi

|
elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasiBog'liq 10-sinf Informatika fanidan konspektelektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi
TARBIYAVIY MAQSADI
o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.Kommunikativ kompetensiya;Milliy va
umummadaniy kompetensiya
RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI
amaliy topshiriqlar orqali bilimlarni mustahkamlash
DARS USLUBI: Aralash.
DARS SHAKLI:
takrorlash darsi; dars usuli aralash, amaliyot.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№
Dars bosqichlari
Vaqti
Usullar
1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan o’tilgan mavzular bo’yicha savol javob o’tkaziladi.
8. EXCEL dasturining imkoniyatlari qanday?
9. Qanday electron jadvallarni bilasiz?
10. Yacheyka nima?
11. Yacheyka qanday nomlanadi?
12. Nisbiy murojat deganda nimani tushunasiz?
13. Absolyut murojat deganda nimani tushunasiz?
14. Absolyut murojat bilan nisbiy murojatning qanday farqi bor?
Mavzuni yoritish:
MS Excel 2010 da sodda va murakkab funksiyalarning grafiklari menyuning Вставкаbo‘limi
Графикbandi orqali hosil qilinadi. Sodda va murakkab funksiyaning grafiklarini hosil qilish jarayonini
quyidagi mashqlarda ko‘rib chiqamiz.
SJ
M
AH
SJ
MY
K
BST
|
| |
MY 
BST - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

RIVOJLANTIRUVCHIMAQSADI:O’quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi
bilim va tasavvurlarini kengaytirish.(kognetiv kompetensiya)
DARS USLUBI: Aralash.
DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, darslik,plakatlar, tarqatma materiallar.
№
Dars bosqichlari
Vaqti
Usullar
1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
10 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan uyga berilgan mavzu so’rab baholanadi. O’tilgan mavzularni
mustahkamlash maqsadida test olinadi.
1. Argument sifatida berilgan butun son faktarialini hisoblovchi funksiyani
ko’rsating
a) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
2. Argument qiymatining modulini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
a) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
3.
Sonning natural logarifmini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
a) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
4. Sonning exponentasini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
a) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
5. Sonning sinusini hisoblovchi funksiyani ko’rsating.
a) Фактрb) ABS c) LN d)EXP e) SIN
Savol
1
2
3
4
5
MAVZU: 34 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi

MAVZU: 34 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi TA’LIMIY MAQSADI : EXCELning funksiyalar kutubhonasi bilan tanishtirish Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi TARBIYAVIY MAQSADI o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.Kommunikativ kompetensiya;Milliy va umummadaniy kompetensiya RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI Mashqlar bajarish orqali bilimni mustahkamlash DARS USLUBI: Aralash. DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№ Dars bosqichlari Vaqti Usullar 1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
Uyga vazifa so’rab baholanadi. O’tilgan mavzuni mustahkamlash uchun
o’quvchilarga savollar bilan murojat qilinadi.
SJ M AH SJ MY K BST
Yangi mavzu bayoni.
Bazan kataklardagi ma’lumotlar ustida ayrim hisoblashlarni bajarish zaruriyati
tug’iladi. Bunday vaziyatda formulalardan foydalaniladi.
Uyga vazifa mavzuni o’qib savolllarga javob yozish
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:35
Tеlеkommunikatsiya injiniringi va kasb ta’limi fakultеti axborot-ta’lim tеxnologiyalari kafеdrasi

|
Tеlеkommunikatsiya injiniringi va kasb ta’limi fakultеti axborot-ta’lim tеxnologiyalari kafеdrasi
|
bet | 1/19 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 6,86 Mb. | | #264716 |
Bog'liq BMI (I.Nishonov) 13.06.2024
O‘ZBЕKISTON RЕSPUBLIKASI
RAQAMLI TЕXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKЕNT AXBOROT TЕXNOLOGIYALARI UNIVЕRSITЕTI
FARG‘ONA FILIALI
TЕLЕKOMMUNIKATSIYA INJINIRINGI VA KASB TA’LIMI FAKULTЕTI
AXBOROT-TA’LIM TЕXNOLOGIYALARI KAFЕDRASI
NISHONOV ISMOILJON OLIMJON O‘G‘LINING
(Talabaning F. I. Sh. )
“OLIY TA’LIM MUASSASIGA ABITURIENTLARNI JALB QILISHDA SMM TIZIMIDAN FOYDALANISH METODIKASI” MAVZUSIDAGI
BITIRUV MALAKAVIY ISHI
(5350400 – AKT sohasida kasb ta’limi yo‘nalishi bo‘yicha bakalavr darajasini olish uchun yozilgan)
“Axborot – ta’lim texnologiyalari” kafedrasining 20___ yil «___» «_____» kungi yig‘ilishida dastlabki himoyadan o‘tgan.
“ATT” kafedra mudiri:
|
|
|
|
(imzo)
|
|
(F. I. Sh. )
|
Ilmiy rahbar:
|
|
|
|
(imzo)
|
|
(F. I. Sh. )
|
Maslahatchi:
|
|
|
|
(imzo)
|
|
(F. I. Sh. )
|
Taqrizchi:
|
|
|
|
(imzo)
|
|
(F. I. Sh. )
|
Farg‘ona 2024
ANNOTATSIYA
Bitiruv malakaviy ishida abituriyentlarni jalb qilish va o‘quv jarayoniga qiziqishni oshirish, ilmiy hamjamiyatlarni shakllantirish, shuningdek, universitetning raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan turli marketing vositalari va marketing texnologiyalari to‘plami tasvirlangan. Taklif etilayotgan marketing vositalari zamonaviy raqamli texnologiyalardan foydalanishga asoslangan bo‘lib, ta’lim muassasalarining qabul kampaniyalarini tashkil etishda foydalanish mumkin. Umumiy marketing vositalari ham muhokama qilinadi, ular orasida onlayn media reklama va retargeting kiradi. Tadqiqot usullari: statistik usullar, tahlil, sintez, induksiya usuli.
АННОТАЦИЯ
В диссертации описан комплекс различных маркетинговых инструментов и маркетинговых технологий, направленных на привлечение абитуриентов и повышение интереса к образовательному процессу, формирование научных сообществ, а также повышение конкурентоспособности вуза. Предложенные маркетинговые инструменты основаны на использовании современных цифровых технологий и могут быть использованы при организации приемных кампаний образовательных учреждений. Также обсуждаются общие маркетинговые инструменты, включая рекламу в интернет-СМИ и ретаргетинг. Методы исследования: статистические методы, анализ, синтез, индукционный метод.
ABSTRACT
The thesis describes a set of various marketing tools and marketing technologies aimed at attracting applicants and increasing interest in the educational process, forming scientific communities, as well as increasing the competitiveness of the university. The proposed marketing tools are based on the use of modern digital technologies and can be used in the organization of educational institutions’ admission campaigns. Common marketing tools are also discussed, including online media advertising and retargeting. Research methods: statistical methods, analysis, synthesis, induction method.
MUNDARIJA
|
| |
Tunnek mikraskobı - Atomnıń Tomsom modelı. Rezerford tajriybesı

|
Atomnıń Tomsom modelı. Rezerford tajriybesı
|
bet | 16/20 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #122832 |
Bog'liq Atomnıń Tomsom modelıTunnek mikraskobı.
Skanerli tunnel mikroskopı (STM, anglichan STM - scanning tunneling microscope) - joqarı keńislikdegi ruxsatqa iye bolǵan ótkezgish betlerdiń topografiyasın ólshew ushın mólsherlengen skanerleytuǵın zond mikroskopınıń variantı. STMda úlgine bir neshe angstrom (0, 1 nm) aralıqta ótkir metall iyne keltiriledi. Úlgine salıstırǵanda ignaga kishi potencial qollanılǵanda, tunnel aǵımı payda boladı. Bul aǵımdıń úlkenligi eksponent túrde úlginen iyne aralıǵına baylanıslı. Ápiwayı aǵıs bahaları úlginen ignagacha shama menen 1 Å aralıqta 1-1000 pA ni quraydı. Skanerli tunnel mikroskopı skanerleytuǵın probli mikroskoplar klasınıń birinshisi bolıp tabıladı; atom kúshi hám skanerleytuǵın jaqın maydan optikalıq mikroskopları keyinirek islep shıǵılǵan. Skanerlew processinde iyne úlginiń maydanı boylap háreketlenedi, tunnel aǵımı teris baylanıs sebepli turaqlı saqlanadı hám gúzetiw sistemasınıń oqıwları sirt topografiyasına qaray ózgeredi. Bunday ózgerisler belgilengenler etiledi hám olar tiykarında biyiklik kartası dúziledi. Taǵı bir usıl ignani úlgi maydanınan belgilengen biyiklikte háreketlantirishni óz ishine aladı. Bunda tunnel aǵımınıń úlkenliginiń ózgeriwi belgilengenler etiledi jáne bul maǵlıwmatlarǵa tıykarlanıp, sirt topografiyası dúziledi.
Skanerli tunnel mikroskopı (STM) tómendegi elementlerdi óz ishine aladı :
Zond (iyne),
Zondni úlgine salıstırǵanda eki (X-Y) yamasa ush (X-Y-Z) koordinataları boylap háreketlentiriw sisteması ;
Dizimnen ótkeriw sisteması.
Dizimge alıw sisteması iyne hám úlgi ortasındaǵı júzimdiń úlkenligine yamasa ignaning Z oǵı boylap háreketine baylanıslı bolǵan funkciya ma`nisin belgilengenler etedi. Ádetde belgilengen baha unamsız qayta baylanıs sisteması tárepinen qayta islenedi. úlgi yamasa probning koordinatalardan biri (Z) boylap jaylasıwı. PID tekseriwi kóbinese qayta baylanıs sisteması retinde isletiledi. Usıldı qóllaw boyınsha sheklewler, birinshi náwbette, úlginiń ótkezgishligi shárti menen (sirt qarsılıǵı 20 MŌ / sm² den aspawı kerek), ekinshiden, " yivning tereńligi onıń keńliginen kem bolıwı kerek" shárti menen belgilenedi.”, sebebi keri jaǵdayda qaptal ústler menen tunnel qılıw. Biraq bul tek tiykarǵı sheklewler. Tiykarınan, olardıń kópshiligi bar. Mısal ushın, iyne ótkirlew texnologiyası iyne uchida bir noqattı kepilliklay almaydı jáne bul túrli biyikliktegi eki maydandı parallel túrde skanerlewge alıp keliwi múmkin. Tereń vakuum jaǵdayınan tısqarı, basqa barlıq jaǵdaylarda bizde hawadan bóleksheler, gazlar hám basqalar er maydanında toplandı. Qopal jantasıw texnologiyası da alınǵan nátiyjelerdiń haqıyqıylıǵına úlken tásir kórsetedi. Eger ignani úlgine keltirayotganda, biz ignaning sırtqa tiyiwinen qashıp qutıla almasak, ol halda ignani piramidanıń uchida bir atomdan ibarat dep esaplaw úlken bórttirip aytılǵan gáp boladı.
|
| |
Evtoelektron emissiya - Atomnıń Tomsom modelı. Rezerford tajriybesı

|
Atomnıń Tomsom modelı. Rezerford tajriybesı
|
bet | 10/20 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #122832 |
Bog'liq Atomnıń Tomsom modelıEvtoelektron emissiya
Avtoelektron emissiya (tunnel, suwıq emissiya) - metallar hám yarım ótkezgishlerde kúshli elektr maydanı tásirindegi elektron emissiya. Avtoelektron emissiya elektronlardıń metall vakuum (yamasa basqa ortalıq ) shegarası daǵı potensial tosıqtan tunnel arqalı ótiwi nátiyjesi bolıp tabıladı. Kúshli elektr maydanı bul tosıqtıń biyikligi hám qalıńlıǵın azaytadı. Metallarda Avtoelektron emissiya tok tıǵızlıǵı j Fauler-Nordxeym nızamı menen anıqlanadı ; Úlken Avtoelektron emissiya tokı alıw ushın katod sırtında kóplegen iynesi-mon úshler payda etinadi. Ádetde, kúsh-langanligi E=10^6 v/sm bolǵan maydan payda etiw talay qıyınlıǵı sebepli, Avtoelektron emissiyani baqlaw ushın sirt egriligi úlken bolǵan kishi ólshemli (mikronning bir neshe úlesinde) ignasimon katoddan (mas, avtoelektron proyektorag) paydalanıladı. Avtoelektron emissiya suwıq katodli hár túrlı as-bap hám qurılmalarda qollanıladı. Mısalı, sınaplı ózgeriwshen tok (bir neshe on kA) tuwrılagichlarida, kúshli tok kommuta-tori (ingitron) de, intensiv impuleli rentgen hám joqarı chastotalı nurlanıwlar alıw hám taǵı basqada.
Avtoelektron emissiya (AEE) - qattı denedegi elektron sırtqı maydan, mısalı, elektr maydanı yamasa lazer impulsi tárepinen joqarı energiya dárejesine qozǵatilganda payda bolatuǵın elektron emissiya túri. Keyin tınıshsızlanıwlanǵan elektron qattı deneden shıǵıp ketiwi múmkin, bul processda jaqtılıq fotonı shıǵaradı.
AEE termal bolmaǵan emissiya procesi bolıp tabıladı, yaǵnıy elektronlardı shaǵılısıw ushın joqarı temperaturaǵa shekem qızdırıw talap etilmeydi. Bul AEE ni bólme temperaturasında joqarı aǵımlı elektron nurların óndiristiń perspektivalı usılına aylantıradı, bul mikroelektronika, medicinalıq súwretlew hám materiallardı qayta islew sıyaqlı hár qıylı tarawlar ushın isletiliwi múmkin.
AEE procesi ádetde elektron emissiya aǵımınıń keskin ósiwi menen xarakterlenedi, sebebi sırtqı maydan kúshin asıradı. Bul ósiw elektr maydanınıń qattı deneden shaǵılısıw ushın elektronlar engib ótiwi kerek bolǵan energiya to'sig'ini pasaytirganligi menen baylanıslı.
AEE procesi qattı denede bos jaylar, aralıq atomlar hám dán shegaraları sıyaqlı kemshilikler bar ekenligi menen kúshaytirilishi múmkin. Bul kemshilikler elektron emissiya ushın energiya to'sig'ini jáne de tómenletiwi múmkin bolǵan jergilikli elektr maydanların támiyinlewi múmkin.
AEE salıstırǵanda jańa hádiyse bolıp, onıń tiykarǵı fizikasi ele tolıq tushunilmagan. Biraq, bul keń kólemli tarawlarda úlken jańalıqlar qılıw potencialına iye bolǵan perspektivalı jónelis bolıp tabıladı.
|
| |
Электротехниканинг

|
Электротехниканинг
|
Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,06 Mb. | | #232704 |
Bog'liq Yarim o\'tkazgichlarning elektrofizik xususiyatlari - YARIMO‘TKAZGICHLARNING ELЕKTROFIZIK
- XUSUSIYATLARI
- 1. Yarimo‘tkazgichlarning solishtirma o‘tkazuvchanligi
- 2. Qattiq jism zonalar nazariyasi elementlari
- 3. Yarimo‘tkazgichlar elektr o‘tkazuvchanligi
- 4. Erkin zaryad tashuvchilarning muvozanat
- holatdagi konsentratsiyasi
- Bipolar tranzistor ixtiro qilingandan (1948-yil) buyon yarimo‘tkazgichlar elektronikasi deb ataluvchi soha tez sur’atlar bilan rivojlana boshladi. Issiqlik ta’sirida yarimo‘tkazgichdagi valent elektronlarning ma’lum qismi erkin zaryad tashuvchilarni yuzaga keltirishi mumkin.
- Yarimo‘tkazgichlarning elektr o‘tkazuvchanligi yorug‘lik oqimi, zarralar oqimi, kiritmalar konsentratsiyasi gradienti, elektr maydon va boshqalar ta’sirida ham o‘zgarishi mumkin. Yarimo‘tkazgichlarning bu xossasidan turli vazifalarni bajaruvchi diodlar, tranzistorlar, termistorlar, fotorezistorlar, varikap va boshqa yarimo‘tkazgich asboblar tayyorlashda foydalaniladi.
- 1. Yarimo‘tkazgichlarning solishtirma o‘tkazuvchanligi
- 2. Qattiq jism zonalar nazariyasi elementlari
- 3. Yarimo‘tkazgichlar elektr o‘tkazuvchanligi
- 4. Erkin zaryad tashuvchilarning muvozanat
- holatdagi konsentratsiyasi
|
| |
Ionlıq baylanısıw - Atomnıń Tomsom modelı. Rezerford tajriybesı

Ionlıq baylanısıw.
Ionlı baylanısıw ximiyalıq baylanısıwdıń bir túri bolıp, ol keri zaryadlanǵan ionlar yamasa elektromanfiyligi keskin parq etiwshi eki atom ortasındaǵı elektrostatik tartısıwdı óz ishine aladı [1] hám ionlı birikpelerde júzege keletuǵın tiykarǵı óz-ara tásir bolıp tabıladı. Kovalent baylanısıw hám metall baylanısıw menen birge baylanısıwdıń tiykarǵı túrlerinen biri bolıp tabıladı. Ionlar elektrostatik zaryadqa iye bolǵan atomlar (yamasa atomlar gruppaları ). Elektron alǵan atomlar teris zaryadlanǵan ionlardı (anionlar dep ataladı ) payda etedi. Elektronlardı joǵatatuǵın atomlar oń zaryadlanǵan ionlardı (kationlar dep ataladı ) payda etedi. Elektronlardıń bunday uzatılıwı kovalentlikdan ayrıqsha túrde elektrovalentlik dep ataladı. Eń ápiwayı jaǵdayda, kation metall atomı, anion bolsa metall bolmaǵan atom bolıp tabıladı, lekin bul ionlar jáne de quramalı tábiyaatqa ıyelewi múmkin, mısalı, NH+ sıyaqlı molekulyar ionlar. NH NH yamasa SO2− SO. Ápiwayılaw etip aytqanda, ion baylanısıw hár eki atom ushın da tolıq valentlik qabıǵın alıw ushın elektronlardıń metalldan metall bolmaǵanǵa ótiwi nátiyjesinde júzege keledi.
Bir atom yamasa molekula tolıq elektrondı basqasına ótkeretuǵın taza ionlı baylanısıw ámeldegi bolmaslıǵın tán alıw zárúrli bolıp tabıladı: barlıq ionlı birikpeler málim dárejede kovalent baylanısıw yamasa elektron almaslawǵa iye. Sonday etip, " ionlı baylanısıw" termini ion xarakteri kovalent xarakterden úlken bolsa, yaǵnıy eki atom ortasında úlken elektron kerilik parqı ámeldegi bolǵan baylanısıw beriledi, bul bolsa baylanısıwdıń qutbli (ionlı ) bolıwına alıp keledi. elektronlar teń bólistirilgen kovalent baylanısıw. Bólekan ion hám bólekan kovalent xarakterge iye bolǵan baylanısıwlar qutbli kovalent baylanısıwlar dep ataladı.
Ion birikpeleri erigen yamasa eritpe jaǵdayında elektr tokın ótkeredi, ádetde qattı jaǵdayda emes. Ion birikpeleri ádetde joqarı eriw noqatına iye bolıp, olar quramındaǵı ionlardıń zaryadına qaray. Zaryadlar qanshellilik joqarı bolsa, birlestiruvchi kúshler sonshalıq kúshli boladı hám eriw noqatı sonshalıq joqarı boladı. Olar suwda da eriydi ; birlestiruvchi kúshler qanshellilik kúshli bolsa, eriwsheńligi sonshalıq tómen boladı.
|
Elektron paramagnitlik rezanans

|
Elektron paramagnitlik rezanans
|
bet | 13/20 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #122832 |
Bog'liq Atomnıń Tomsom modelıElektron paramagnitlik rezanans
Elektron paramagnit rezonansi ( EPR ) yamasa elektron spin rezonansi ( ESR ) spektroskopiyasi juftlashtirilmagan elektronlarǵa iye bolǵan materiallardı úyreniw usılı bolıp tabıladı. EPRning tiykarǵı túsinikleri yadro magnit -rezonansi (YMR) túsiniklerine uqsas bolıp tabıladı, biraq qozǵatılǵan spinlar atom yadroları ornına elektronlarniki bolıp tabıladı. EPR spektroskopiyasi, ásirese, metall kompleksleri hám organikalıq radikallarni úyreniw ushın paydalı bolıp tabıladı. EPR birinshi ret Qazan mámleket universitetinde 1944 jılda sovet fizigi Yevgeniy Zavoiskiy tárepinen baqlanǵan hám bir waqtıniń ózinde Oksford universitetinde Brebis Bleaney tárepinen ǵárezsiz túrde islep shıǵılǵan.
EPR signalınıń kelip shıǵıwı. Hár bir elektrondıń magnit momenti hám spin kvant sanı ámeldegi Magnit komponentler menen yakı
Kúshli sırtqı magnit maydan bar ekenliginde Elektrondıń magnit momenti ózin yamasa antiparallel yaki Maydanǵa, hár bir tegislew Zeeman effekti sebepli ayriqsha energiyaǵa iye:
Maydan modulyatsiyası. Joqarıda aytıp ótilgeni sıyaqlı, EPR spektri ádetde yutilishning birinshi tuwındı retinde tikkeley olshenedi. Bul maydan modulyatsiyası járdeminde ámelge asıriladı. Ádetde 100 chastotada sırtqı magnit maydanǵa kishi qosımsha tebranuvchi magnit maydan qollanıladı. kHz. Shıńdan shıńǵa amplitudani anıqlaw arqalı yutilishning birinshi tuwındı olshenedi. Fazaǵa bayqaǵısh anıqlaw járdeminde tek birdey modulyatsiyaǵa iye signallar (100 kHz) anıqlanadı. Bul signal hám shawqım koefficientlerdiń joqarı bolıwına alıp keledi. Esletpe maydanı modulyatsiyası turaqlı tolqınlı EPR ólshewleri ushın kem ushraytuǵın bolıp tabıladı hám impulsli tájiriybeler nátiyjesinde alınǵan spektrlar assimilyatsiya profilleri retinde usınıs etiledi.
Tap sol ideya lazerlarni joqarı názik optikalıq boslıqqa chastotanı qulflash ushın Pound-Drever-Hall texnikası tiykarında jatadı.
Maydan B 1 hám B 2 aralıǵinda 100 ge ornatılǵan modulyatsiya maydanı sebepli oynaydı. kHz. Bul yutilish intensivliginiń I 1 hám I 2 aralıǵinda shayqalıwına alıp keledi. Parq qanshellilik úlken bolsa, detektor tárepinen anıqlanǵan intensivlik 100 ge teń boladı kHz (este tuting, bul unamsız yamasa hátte 0 bolıwı múmkin). Eki intensivlik arasındaǵı parq anıqlanǵanda, yutilishning birinshi tuwındı anıqlanadı.
|
| |
Kovalent baylanısıwdıń xarakterli qásiyetleri

|
Kovalent baylanısıwdıń xarakterli qásiyetleri
|
bet | 19/20 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #122832 |
Bog'liq Atomnıń Tomsom modelıKovalent baylanısıwdıń xarakterli qásiyetleri
Kovalent baylanısıwdıń xarakterli ózgeshelikleri — bular, jónelislilik, toyınǵanlıq, polyarlanıw, polyarlanıw — birikpelerdiń ximiyalıq hám fizikalıq qásiyetlerin anıqlaydı.
Baylanısıw baǵdarı elementtıń molekulyar dúzilisi hám olardıń molekulasınıń geometriyalıq forması menen baylanıslı. Eki baylanısıw arasındaǵı múyeshler baylanısıw múyeshleri dep ataladı.
Toyınǵanlıq — atomlardıń sheklengen muǵdardaǵı kovalent baylanısıwlar payda etiw qábileti. Atom tárepinen payda etińan baylanısıwlar sanı onıń sırtqı atom orbitalları sanı menen shegaralanadı.
Baylanısıwdıń qutbliligi atomlardıń elektron terisligidegi ayırmashılıqlar sebepli elektron tıǵızlıǵı tegis emes bólistiriliwi menen baylanıslı.
Sol tiykarda kovalent baylanısıwlar qutbsiz hám qutbli (polyar bolmaǵan — diatomik molekula birdey atomlardan (H2, Cl2, N2) ibarat ) bólinedi hám hár bir atomning elektron bultları olarǵa salıstırǵanda simmetrik bólistiriledi. atomlar; qutbli — diatomik molekula hár qıylı ximiyalıq elementlerdiń atomlarınan ibarat hám ulıwma elektron bulti atomlardan birine jıljıydı hám usınıń menen molekulada elektr zaryadınıń bólistiriliwinde assimetriya payda etedi, molekulanıń dipol momentin payda etedi).
Baylanısıwdıń polyarlanıw qábileti sırtqı elektr maydanı, sonday-aq basqa reaksiyaǵa kirisiwiwshi bólekshe tásirinde baǵ elektronlarınıń jılısıwında ańlatıladı. Polarizatsiya elektron jıldamlıǵı menen belgilenedi. Kovalent baylanısıwlardıń qutbliligi hám polyarlanıwı molekulalardıń qutbli reagentlarga salıstırǵanda reaktivligin anıqlaydı.
Elektronlar yadrolardan qanshellilik uzaq bolsa, jıldamlaw boladı.
Biraq, eki márte Nobel sıylıqı bayraqdori L. Pauling aytıp ótkeni sıyaqlı, „ba'zi molekulalarda ulıwma juplıq ornına bir yamasa ush elektron sebepli kovalent baylanısıwlar bar“. Bir elektronlı ximiyalıq baylanısıw molekulyar vodorod ionı H2፩+ de ámelge asıriladı.
Molekulyar vodorod ionı H2+ eki proton hám bir elektrondı óz ishine aladı. Molekulyar sistemanıń birden-bir elektronı eki protonning elektrostatik itilishini qoplaydi hám olardı 1, 06 Å (ximiyalıq baylanısıw uzınlıǵı H2+) aralıqta ustap turadı. Molekulyar sistema elektron bultining elektron tıǵızlıǵı orayı eki protondan Bar radiusı a0 =0, 53 A teń aralıqta jaylasqan hám molekulyar vodorod ionı H2+ simmetriya orayı bolıp tabıladı.
|
| |
Системный - download

Qidiruv: Системный
O‘quvchilarda XXI asr ko‘nikmalarini rivojlantirish системный подход к развитию эмоционального интеллекта детей. Методика «Академии Монсиков»
44,33 Mb.
3
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ulıwma kórinis - Atomnıń Tomsom modelı. Rezerford tajriybesı

|
Atomnıń Tomsom modelı. Rezerford tajriybesı
|
bet | 18/20 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #122832 |
Bog'liq Atomnıń Tomsom modelıUlıwma kórinis. Derlik tolıq yamasa derlik bos valent qabıǵına iye bolǵan atomlar júdá reaktiv boladı. Kúshli elektronegativ bolǵan atomlar (galogenlerde bolǵanı sıyaqlı ) kóbinese valentlik qabıǵında tek bir yamasa eki bos orbitalǵa iye hám kóbinese basqa molekulalar menen baylanısadı yamasa anionlarni payda etiw ushın elektron aladı. Kúshsiz elektromanfiy atomlar (mısalı, siltiiy metallar) salıstırǵanda kem valentlik elektronlarına iye bolıp, olar kúshli elektronegativ bolǵan atomlar menen ańsat bólistiriliwi múmkin. Nátiyjede, kúshsiz elektron teris atomlar elektron bultini buzadı hám kationlarni payda etedi.
Qáliplesiw. Ionlanıw energiyası tómen bolǵan element atomları (ádetde metall ) turaqlı elektron konfiguratsiyasiga erisiw ushın elektronlardıń bir bólegin bergeninde, ionlı baylanısıw oksidleniw -qaytarılıw reaksiyasınan kelip shıǵıwı múmkin. Bunda kationlar payda boladı. Elektron jaqınlıǵı joqarı bolǵan basqa elementtiń atomı (ádetde metall bolmaǵan ) turaqlı elektron konfiguratsiyasiga erisiw ushın bir yamasa bir neshe elektrondı qabıl etedi hám elektronlardı qabıl etkenden keyin atom anionga aylanadı. Ádetde, turaqlı elektron konfiguratsiyasi s-gruppa hám p-gruppa daǵı elementler ushın ullı gazlardan biri hám d-gruppa hám f-gruppa elementleri ushın bólek turaqlı elektron konfiguratsiyalar bolıp tabıladı. Anionlar hám kationlar arasındaǵı elektrostatik tartısıw kristallografik pánjereli qattı deneniń payda bolıwına alıp keledi, ol jaǵdayda ionlar ózgeriwshen tárzde jaylasadı. Bunday pánjerede ádetde diskret molekulyar birliklerdi ajıratıp bolmaydı, sol sebepli payda bolǵan birikpeler molekulyar xarakterge iye emes. Biraq, ionlardıń ózi quramalı bolıwı múmkin hám atsetat anioni yamasa ammoniy kationi sıyaqlı molekulyar ionlardı payda etiwi múmkin.
Kovalent bog’lanish.
Kovalent baylanısıw (latınsha : co — „birgalikda“ hám vales — „kuchga ega“) — bir jup valentlik (atomning sırtqı qabıǵında jaylasqan ) elektron bultlarınıń bir-birine jabısıp qalıwı (sotsiallashuvi) nátiyjesinde payda bolǵan ximiyalıq baylanısıw. Baylanıstı támiyinleytuǵın elektron bultlar (elektronlar ) ulıwma elektron juplıq dep ataladı.
Kovalent baylanısıw óz-ara tásirinlerdiń kóp túrlerin óz ishine aladı, atap aytqanda s-baǵ, p-baǵ, metall baylanısıw, banan baǵı hám eki elektronlı úsh oraylı baylanıs.
M. Barnning tolqın funksiyasınıń statistikalıq talqinini esapqa alǵan halda, baylaw elektronlardı tabıw múmkinshiligı tıǵızlıǵı molekula yadroları arasındaǵı boslıqta tóplanǵan (1-súwret). Elektron jupning itarilish teoriyasında bul jupning geometriyalıq ólshemleri kórip shıǵıladı. Sonday eken, hár bir dáwir elementleri ushın elektron juplıqtıń málim ortasha radiusı (Å) ámeldegi: neongacha bolǵan elementler ushın 0, 6 ; argongacha bolǵan elementler ushın 0, 75; Kriptongacha bolǵan elementler ushın 0, 75 hám ksenongacha bolǵan elementler ushın 0, 8.
|
| |
Elektromexanik mashinalar davri - Kompyuter texnikasining rivojlanish tarixi va avlodlari. Mexanik hisoblash qurilmalari, ularning

|
Kompyuter texnikasining rivojlanish tarixi va avlodlari. Mexanik hisoblash qurilmalari, ularning
|
bet | 4/10 | Sana | 14.03.2021 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #13211 |
Elektromexanik mashinalar davri.
Mexanik hisoblash mashinalarida mos qurilmalar qo'l kuchi bilan harakatga keltirilar edi. Endi mana shu vazifani elektr energivasi yordamida amalgam oshiruvchi hisoblash mashinalari paydo bo'la boshladi. Shuning uchun ham bunday mashinalar elelktromexanik hisoblash mashinalari deyiladi. Elektromexanik hisoblash mashinalarining deyarli hammasida sonlar mashinaga maxsus tugma (klavish) yordamida kiritiladi. Bunday mashinalardan Rossiyada Odner arifmometri kabi ishlaydigan o'nta tugmali "VK-1" mashinasi, keyinroq esa, barcha arifmetik amallarni bajarish uchun yetarli sonda tugmalari bo'lgan hisoblash mashinalari yaratildi. Shuni aytish kerakki bunday mashinalar mexanik mashinalarga nisbatan takomillashtirilganligiga qaramay, unda mutaxassis laborant 8 soatlik ish kunida hammasi bo'lib, 2000 amal bajara olar edi.
|
| |
Elektron hisoblash mashinalar davri

Elektron hisoblash mashinalar davri.
Elektromexanik mashinalar ham o'z navbatida, XX asr fan va texnikasi taraqqiyoti ehtiyojlarini qoniqtira olmay qoldi. Bu mashinalarda hisoblash jarayoni ko'p vaqt talab qilishi, ya'ni ishlash tezligi va amal aniqligining kichikligi sababli yanada tezroq hisoblaydigan yangi xil mashinalar yaratish zaruriyati tug'ildi. Shu boisdan ham hisoblash mashinalarida yuqoridagi talablarni amalga oshirishga zamin yaratuvchi electron lampalardan foydalanish ustida jadallik bilan tadqiqot olib borila boshlandi.
Shu maqsad yo'lida 1942-45 yillarda birinchi bo'lib AQShdagi Pensilvaniya universitetida axborotlarni saqlash imkoniyatiga ega bolgan electron lampalar yordamida raqamli hisoblash mashinasi yaratildi. 30 tonna( ba'zi manbalarda 70 tonna) o'girlikdagi, 150 kvadrat metrli xonani egallagan va 18 mingta elektron lampaga ega bo'lgan ulkan hisoblash mashinasi "ENIAK" deb nom oldi.
1946 yili amerika olimi Djon Fon Neyman (1903-1957) shunday elektron hisoblash mashinalarini qurishni matematik jihatdan asoslab berdi. Bu hil mashinalar hisoblash texnikasi tarixida keskin burilish yasadi, fan-texnikaning turli sohalari jadal rivojlanishiga turtki boMdi. Keyinroq, AQShda va Buyuk Britaniyada "ADVAK", "EDSAK", "SEAK", "BINAK", "UNIVAK" va boshqa mashinalar yaratildi. Umuman, 1950 yilelektron hisoblash mashinalarining taraqqiyotining boshlanishi bo'ldi.
|
Texnika xavfsizligi haqida - Kompyuter texnikasining rivojlanish tarixi va avlodlari. Mexanik hisoblash qurilmalari, ularning

|
Kompyuter texnikasining rivojlanish tarixi va avlodlari. Mexanik hisoblash qurilmalari, ularning
|
bet | 8/10 | Sana | 14.03.2021 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #13211 |
Texnika xavfsizligi haqida
Kompyuter o'rnatiladigan xonaga kompyuterlar soniga qarab turib, quyidagi talablar qo'yiladi: ta’limni axborotlashtirish bu tinglovchilarni kompyuterda nazariy va amaliy mashg'ulotlar o'tkazish bilan bajariladi. Shuning uchun kompyuter xonasida 5 tadan 20 tagacha kompyuter o'rnatilishi mumkin. Bizning sharoitimizda uning soni 5 taga teng. Shuning uchun kompyuter xonasini o'lchamlari quyidagicha bo'lishi kerak: 6x10x2,8 metr.
Stol va stullarga talablar
Kompyuter xonasida stol va stullarga talablar mavjud bo'lib, stol balandligi yerdan 68-77 sm bo'lib, stullar esa aylanuvchan bo'lishi kerak va albatta orqasida suyanchig'i bo'lishi kerak. Chunki stol-stullar o'z gabariti bilan to'g'ri kelmasa, foydalanuvchi tezda charchab qoladi. Stol va stullar shunday joylashtirilishi kerakki, ular insonlarga turib yurishga xalaqit bermasligi kerak. Bundan tashqari, o'qituvchi bemalol har bitta tinglovchini oldiga borib, uni qilgan xatolarini Kompyuterda bemalol ko'rsata olishi kerak.
|
| |
Insonni antropometrik o'lchovlarini hisobga olish

|
Insonni antropometrik o'lchovlarini hisobga olish
|
bet | 9/10 | Sana | 14.03.2021 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #13211 |
Insonni antropometrik o'lchovlarini hisobga olish
Insonni antropometrik o'lchovlari quyidagicha: o'rtacha balandligi 1 metr 72 sm, elka kengligi 39 sm, qo'llar yoyilmasi 160 sm.
Agarda bu antropometrik o'lchovlar hisobga olinmasa, tinglovchilar ish paytida bir-biriga xalaqit berishi mumkin.
Monitordan insonning ko'zigacha bo'lgan optimal masofa
Monitor ko'zdan ozgina pastroqda va 50 smdan kam bo'lmagan masofada joylashishi kerak. Monitor va ko'z orasidagi masofa 60-70 sm bo'lishi tavsiya qilinadi, bu masofa kichik bo'lsa, insonni ko'zi tezroq charchaydi. Monitorni dizayni va rangi o'ziga e'tiborni jalb qilmasligi kerak. Shuning uchun monitorning sirt tomonida har xil reklama yopishtirgichlarini olib tashlash kerak. Monitorning ekrani zangori va ko'k ranglarga bo'yalishi shart. Chunki bu ranglar inson ko'ziga eng yaxshi ranglardan hisoblanadi.
|
| |
Hisoblash texnikasining qisqacha tarixi

Hisoblash texnikasining qisqacha tarixi
Hisoblash texnikasining tarixi bir necha davrni o`z ichiga oladi:
Mexanik mashinalargacha bo`lgan davr
Mexanik mashinalargacha bo’lgan davr.
Hisoblash ishlarining tarixi odamzod pay do bo'lishidan boshlanadi. Yer yuzidagi eng birinchi hisoblash asbobi ibtidoiy odamlarning barmoqlari edi.
Qo'l va oyoq barmoqlari ibtidoiy "hisoblash vositasi" vazifasini o'tagan. Binobarin, o'sha qadim zamonlardayoq hisoblashning eng birinchi va eng oddiy usuli - barmoq hisobi paydo bo'lgan. U qadimiy qabilalarda hisobni 20 gacha olib borishni ta'minlagan. Hisoblashning bu usulida bir qo'l barmoqlari "besh"ni, ikki qo'l barmoqlari 'Vnni", qo'l va oyoq barmoqlari birgalikda "yigirmani" bildirgan.
Dastlabki va eng sodda sun'iy hisob asboblaridan biri birkadir. Birka 10 yoki 12 tayoqchadan iborat bo'lib, tayoqchalar turli tuman shakllar bilan o'yilgandir. Kishilar birka yordamida podadagi molar sonini, yig'ib olingan hosil miqdorini, qarz va hokazolarni hisoblashgan Hisoblash ishlarining murakkablashuvi esa yangi hisoblash asboblari va usullarini izlashni taqozo etardi. Ana shunday ehtiyoj tufayli bunyodga kelgan va ko'rinishdan hozirgi cho'tni eslatuvchi abak asbobi hisoblash ishlarini bir muncha yengillashtirdi. Dastlabki hisoblash asboblaridan yana biri raqamlar yozilgan bir qancha tayoqchalardan iborat bo'lib, Shotlandiyalik matematik Jon Neper nomi bilan atalgan, Neper tayoqchalari yordamida qo'shish, ayirish va ko'paytirish amallari bajarilgan. Keyinroq bu asbob ancha takomillashtirildi va nihoyat logarifmik chizg'ich yaratilishiga asos bo'ldi.
|