Mavzu: Valyuta kursi

|
Mavzu: Valyuta kursi
|
bet | 1/5 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 54,07 Kb. | | #256097 |
Bog'liq Valyuta kursiBu sahifa navigatsiya:
- Reja
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Mavzu: Valyuta kursi
Guruh: 010-20
Bajardi: Joniqulov Mirali
Toshkent-2024
Reja:
Valyuta kursi va uning iqtisodiy mohiyati.
Valyuta kursi va unga ta’sir qiluvchi omillar.
Valyuta kursi omillari va ularni iqtisodiy rivojlanishga tasirining iqtisodiy tahlili.
Iqtisodiy rivojlanish jarayonida valyuta kurslarini tartibga solish istiqbollari.
Valyuta kursi va uning iqtisodiy mohiyati
Valyuta bozorlari - bu talab va taklif asosida turli xil valyutalar oldi-sotdi qilinadigan rasmiy markazlardir. Ya‘ni, valyuta bozori - bu chet el valyutasini oldi-sotdisini va chet el valyutasidagi qimmatbaho qog‘ozlarni, hamda valyutaviy kapitalni investitsiya qilish munosabatlarini amalga oshiruvchi iqtisodiy munosabatlarni namoyon qiluvchi markaz hisoblanadi. Har qanday mamlakatning iqtisodiyotini rivojlangan moliya-kredit bozorisiz tasavvur etish mumkin emas. Bu moliya bozorlarida sotuvchi va xaridorlar pul-kredit mablag‘larini va investitsion qimmatliklarni iqtisodiy munosabatlar orqali ayirboshlash yuzaga kelishini, ya‘ni ulaniing tannarxini va iste‘mol qiymatini namoyon qiladi. Valyuta kurslarining oldindan aytib bo'lmaydigan tebranishlari bilan bog'liq bo'lgan iqtisodiy beqarorlikni yumshatish uchun bir qator davlatlar hukumati valyuta kursining qiymatiga bozor intervensiyasi yoki rasmiy valyuta kursini (direktiv usuli) belgilash orqali ta'sir qiladi. Valyuta kursining o'rnatilishi, ya'ni valyuta almashinuvining nisbatlarini aniqlash valyuta kotirovkasi deyiladi. Rasmiy valyuta kurslari o'rnatilganda deyarli har doim ortiqcha talab yoki ortiqcha taklif bo'ladi. Rasmiy valyuta kursi bozorda mavjud bo'lganidan past bo'lgan sharoitda, xo'jalik yurituvchi sub'ektlar (jismoniy shaxslar) har doim operatsiyalarni amalga oshirish uchun zarur bo'lgan miqdorda valyuta sotib ololmaydilar. 2
Rasmiy kurs bozor kursidan yuqori bo'lgan sharoitda eksport qiluvchilar valyuta tushumini sotishda qiyinchiliklarga duch kelishadi va shu munosabat bilan eksport operatsiyalari samaradorligi pasayadi. Rasmiy valyuta kursining ob'ektiv muqarrarligi bilan o'rnatilishi qora bozordagi muomala kursining paydo bo'lishiga olib keladi. Dilerlik qilayotgan qora bozorning o'zi ba'zida mamlakat tashqarisidagi dilerlik operatsiyalariga olib keladi va bu operatsiyalarda belgilangan kurs offshor valyuta kursi deb ataladi. Rasmiy valyuta kurslarini belgilaydigan davlat, qoida tariqasida, valyutaning mamlakatga va undan tashqarida harakatlanishiga cheklovlar va taqiqlarni kiritadi.
Ichki valyuta bozori 2021-yilda chet el valyutasiga boʼlgan talabning ortishi hamda qulay tashqi bozor konyunkturasi va iqtisodiy oʼsishning yuqori koʼrsatkichlari fonida taklifning ham oʼsishi bilan xarakterlandi.
2021-yil davomida tashqi savdo aylanmasining jadallashishi kuzatildi. Xususan, eksport tushumlari hajmi (oltin eksportini hisobga olmaganda) oʼtgan yilga nisbatan 34 foizga oʼsib, 11,6 mlrd. АQSh dollariga yetdi. Shuningdek, import toʼlovlari oʼtgan yilga nisbatan 25 foizga oshib, 25,7 mlrd. АQSh dollarini tashkil etdi.
Ichki valyuta bozorida chet el valyutasiga boʼlgan talabning umumiy hajmi 2021-yilda 26,1 mlrd. АQSh dollarini tashkil etib, 2019 va 2020-yillarning tegishli davrlariga nisbatan mos ravishda 1,7 va 1,3 barobarga oshdi.
Bozorda mavjud bo'lgan talab va taklif asosida davlat milliy valyutaning kotirovkasini belgilagan sharoitda o'zgaruvchan valyuta kurslari tizimi mavjud. O'zgaruvchan valyuta kursi, o'z navbatida, valyuta xavfining oshishiga olib keladi va global moliyaviy inqirozlarning milliy sanoatga ta'sirini belgilaydi. Milliy valyuta kursi barqarorligini saqlash uchun o'zgaruvchan valyuta kurslari tizimi mavjud bo'lgan mamlakatlarning milliy banklari milliy valyuta bozoriga aralashadilar. Valyuta kurslarini berilgan parametrlarda ushlab turishga imkon beradigan o'zgaruvchan valyuta kurslari tizimidagi valyuta aralashuvlari. Valyuta aralashuvi mexanizmining o'zi ortiqcha (yoki yetishmovchilik) bo'lgan paytda mamlakat valyuta birjasida katta miqdordagi valyutani sotib olish (yoki sotish) dan iborat.
Valyuta intervensiyalari Milliy banklarda etarlicha katta miqdordagi oltin-valyuta zaxiralarining mavjudligini taxmin qiladi, ularning yordami bilan mamlakat hukumati davlat valyuta bozorida milliy valyutaning barqaror kursini ushlab turishi mumkin. Milliy valyuta birjasida valyutani to'g'ridan-to'g'ri sotib olish (sotish) bilan bog'liq valyuta aralashuvlari to'g'ridan-to'g'ri valyuta aralashuvlari deb ataladi. To'g'ridan-to'g'ri valyuta aralashuvlaridan tashqari, davlat ham bilvosita valyuta aralashuvlarini amalga oshirishi mumkin. Bilvosita valyuta intervensiyalariga quyidagilar kiradi: amalga oshirilayotgan pul-kredit siyosati, soliq-byudjet siyosati, tahdid va va'dalar bilan manipulyatsiya va h;k. Valyuta kurslarini tartibga solish bo'yicha hukumat tomonidan olib borilayotgan sa'y-harakatlar (ham siyosat, ham bozorga asoslangan holda) boshqa mamlakatlar hukumatlari bilan kelishilgan holda eng samarali bo'ladi. Zamonaviy sharoitda eng ilg'or tizim - bu Evropa Ittifoqi mamlakatlarining Iqtisodiy va Valyuta Ittifoqi tarkibidagi "Evropa valyutasi iloni" tizimi bo'lib, u milliy valyutalar va evro o'rtasida qat'iy aloqani o'rnatgan. Kelgusida MDH davlatlari tomonidan shunga o'xshash xalqaro shartnomani qabul qilish ehtimoli katta bo'lib, uning asosini ikki mamlakat - Rossiya va Belorusiya o'rtasida valyuta bitimi tashkil etadi
Valyuta bozori tartibga solish moliya bozorining muhim va asosiy qismini tashkil qiladi. Valyuta bozorlari - jahon xo‘jaligining ajralmas bulagi bo‘lib hisoblanadi. Valyuta bozorlarida banklar va kompaniyalar valyuta operatsiyalarini, ya ‘ni valyutalarning oldi-sotdisini amalga oshiradilar. Valyuta bozorlaridagi operatsiyalarning asosi bo‘lib, tashqi savdo bo‘yicha xalqaro hisob-kitoblar, xalqaro turizm, kapitallar va kreditlarning davlatlararo harakati hamda chet el valyutasini oldi-sotdi qilish bilan bog‘liq boshqa hisob-kitob operatsiyalari hisoblanadi. Hozirgi zamon valyuta bozorlari asosan 1944-yildan keyin, ya‘ni Bretton-Vuds valyuta tizimidan keyin yuzaga kelgan. Bu valyuta bozorlarining o‘ziga xos xususiyatlaridan biri shundaki, ular zamonaviy elektron aloqalar orqali bir-biri bilan uzviy bog‘langan. Turli mamlakatlarda joylashgan xalqaro valyuta bozorlari valyutalarni oldi-sotdi qilish jarayonida bir-biriga nisbatan doimiy ta‘sirda bo‘ladi. Jahon valyuta bozorlari asosan valyutaviy cheklashlar bo‘lmagan yoki zaif tarzda mavjud bo‘lgan mamlakatlarda joylashgan. Valyuta bozorlarining, asosan, 3 turini ko‘rsatish mumkin:
|
| |