Pythonda kiritish va chiqarish operatiri

8.Pythonda kiritish va chiqarish operatiri.
C++ dasturlash tili bilan tanishib borishda davom etamiz. Tushunish oson bo’lishi uchun console muhitida misollar ko’rmoqdamiz. Console muhitida kiritish operatori cin>> orqali amalga oshiriladi. cin>> dan so’ng istalgan ma’lumot turi e’lon qilingan o’zgaruvchini joylashtirsak shu o’zgaruvchi qiymatini qo’lda kiritishimiz mumkin bo’ladi. Masalan:
#include
using namespace std;
int main() {
int a=0;
cout<<"a sonini kiriting: "; cin>>a;
cout<<" Siz "<
return 0;
}
Ushbu dasturni ishga tushirganingizda console kursori sizning biror qiymat kiritishingizni kutib turadi va berilgan o’zgaruvchiga biror qiymat kiritganingizdan so’ng, keyingi qator amallarini bajarishga o’tadi. Yuqoridagi misolda 5 sonini kiritgan bo’lsangiz, “Siz 5 sonini kiritdingiz” natijasini olishingiz mumkin.
Funksiyani e’lon qilish
Funksiyalarni e’lon qilishning umumiy standardi sifatida quyidagicha qonuniyatni ko’rish mumkin:
ma’lumot_turi funksiya_nomi ( ma’l_turi parametr1, ma’l_turi parametr2, …)
{
ifodalar( ya’ni funksiyani asosiy ishini bajaruvchi funksiya tanasi)
}
Funksiyani e’lon qilish va uni chaqirish bo’yicha sodda misol ko’ramiz:
#include
using namespace std;
int a_plus_b(int a,int b)
{
return (a+b);
}
int main() {
int a=0,b=0;
cout<<“Ikki sonni yig’indisini aniqlash dasturi:\n”;
cout<<“a sonini kiriting: “; cin>>a;
cout<<“b sonini kiriting: “; cin>>b;
cout<
return 0;
}
9.Algoritmning blok sxemasi.
Biror bir masalani yechishning chiziqli bo’lgan algoritmiga dastur tuzishda algoritmdagi keltirilgan ketma-ketliklar asosida operatorlar yoziladi. Bunday dasturlarni tuzushda asosan o’zgaruvchilar qiymatini kiritish, natijalarni chiqarish va shu bilan birga o’zlashtirish operatorlari ishlatiladi.Dasturdagi o’zgaruvchilar qiymatlarini dastur ichida o’zlashtirish operatori yordamida ham berish mumkin. Lekin dasturda o’zgaruvchi qiymatini tashqaridan kiritish qulaylik tug’diradi va umumiylikni ta’minlaydi.Read operatori o’zgaruvchilar qiymatlarini ekrandan kompyuter xotirasiga kiritish uchun ishlatiladi. U quyidagi ko’rinishlarga ega.Read(c1,c2,...,cn);
Readln(c1,c2,...,cn);
Readln;
bu yerda c1,c2,...,cn - o’zgaruvchilar nomi; ln - qo’shimchasi qiymatni kiritib keyingi qatorga o’tishni bildiradi.
Misollar: Read(Sm1,Sm2);
Readln(x1,x2,x3);
Readln;
Bu yerda birinchi operator Sm1 va Sm2 o’zgaruvchilar qiymatini ekrandan kiritadi. Ikkinchi operator esa x1,x2,x3 o’zgaruvchilar qiymatini ekrandan kiritadi va kiritishni keyingi qatorga o’tkazadi. Oxirgi operator esa kiritishni kutadi va qator o’tkazadi.Write operatori oddiy ma’lumotlarni va o’zgaruvchilar qiymatlarini kompyuter ekraniga chiqarish uchun ishlatiladi. U quyidagi ko’rinishlarga ega.Write(c1,c2,...,cn);
Writeln(c1,c2,...,cn);
Writeln;
bu yerda c1,c2,...,cn - oddiy matnlar yoki o’zgaruvchilar nomi; ln - qo’shimchasi chiqarishni keyingi qatorga o’tishni bildiradi.
Misollar: Write(Summa);
Write(‘Natija yuk’);
Write(‘Tenglama yechimi x1=’, x1, ’x2=’, x2);
Oddiy ma’lumotlarni chiqarishda ular matn deb qaraladi va u qo’shtirnoq ichida yoziladi. CHiqarish operatori yordamida o’zgaruvchilar qiymatini format ko’rinishda ham berish mumkin:
Write(c:m:n);
bu yerda s-o’zgaruvchi; m-shu o’zgaruvchi qiymati uzunligi; n-qiymatning kasr qismi va unda n-1
Misol. Write(x:8:4);
Agar x=155.01021 bo’lsa, quyidagi yozuv chiqadi 115.0102.
Write(‘Maxsulot soni:’, kol:5);
Agar kol=15 bo’lsa, quyidagi yozuv ekranga chiqadi,
Maxsulot soni: 15
Dastur matnini tushuntirish maqsadida ko’pincha dasturda izohlar keltiriladi. Dasturda izohlar istalgan joyda berilishi mumkin. Izoh katta qavs ichida yoziladi.
Masalan: { Bu matn dasturga izoh beradi }
{ Bu joyda yechim aniqlanmoqda }
Dasturda ma’lum hisoblashlarning natijalarini biror bir o’zgaruvchida saqlash uchun o’zlashtirish (yuborish) operatori ishlatilib, u «:=» belgisi yordamida qiymat yuborilishi kerak bo’lgan o’zgaruvchidan keyin qo’yiladi.
Masalan: i:=0; i-qiymati nolga tenglashadi, ya’ni i o’zgaruvchiga nol yuboriladi deb tushuniladi. Bunda mashina i o’zgaruvchi uchun ajratilgan xotirasiga nol yozib saqlaydi.
Misol: B:=5; C:=4; A:=(B+C)/2;
Bu yerda, agar A butun identifikator bo’lsa, uning qiymati 4 ga, aks holda esa 4.5 qiymatga ega bo’ladi.Tuzilgan dasturni ishga tushirishdan oldin uni saqlash kerak bo’ladi. Uni saqlash file=>Save All buyrug’ini berish lozim. Har bir loyiha alohida yangi papkaga saqlanishni tavsiya beradi. Loyiha faylini saqlashda aloxida kursatilmagan holatida ProjectN.dpr nomli fayl nomini tavsiya qiladi. Bu yerda N har bir ketma ket nomlanadigan loyiha nomeri (son, masalan 1,2,3,..). Lekin biz loyiha faylini istalgan nom bilan saqlashimiz mumkin. Masalan MyProgram.dpr. Bu nom avtomatik ravishda chiqadi.Loyihani saqlab bo’lgandan so’ng, uni bajarishga beramiz. Buning uchun bosh menyudan quyidagi buyruqni berish lozim: Run=>Run yoki F9 funksional tugmachasini bosish kerak bo’ladi. Dastur narmal ishga tushgandan so’ng ekranda DOSning standart dastur oynasi namayon bo’ladi.Algoritmning tasvirlash usullari bilan tanishishni biz misollar ko'rish bilan boshladik. Hozircha asosan algoritmning so'zlar orqali ifoda qilinishi bilan ko'proq tanishdik. Aslida algoritmning berilish usullari xilma-xildir, biz shularning eng ko'p uchraydiganlari bilan tanishamiz.1.Algoritmning so'zlar orqali ifodalanishi. Biz bu usul bilan yuqoridagi qator misollar yordamida batafsil tanishdik. Ushbu holda ijrochi uchun beriladigan har bir ko'rsatma jumlalar orqali buyruq mazmunida (shaklida) beriladi.2. Algoritmning formulalar yordamida berilishi. Biz bunday misol bilan ham yuqorida tanishib o'tdik. Algoritmning formulalar bilan berilish usulidan matematika, fizika, kimyo kabi aniq fanlarni o'rganishda ko'plab foydalanamiz. Bu usulni ba'zan analitik ifodalash ham deyiladi.3. Algoritmning jadval ko'rinishida berilishi. Algoritmning bu tarzda tasvirlanishidan ham ko'p foydalanamiz. Masalan, maktabda qo'llanib kelinayotgan to'rt xonali matematik jadvallar yoki turli lolereya, zayomlarning yutuqlar jadvallari.Funksiyalarning grafiklarini chizishda ham algoritmlarning qiymatlar jadvali ko'rinishlaridan foydalanamiz. Bu kabi jadvallardan foydalanish algoritmlari sodda bo'lgani tufayli ularni o'zlashtiirb olish oson.4. Algoritmning dastur shaklida ifodalanishi. Algoritmning dastur shaklida ifodalanishi bilan kursimizning keyingi qismlarida batafsilroq tanishamiz. Bu yerda qisqa ma'lumot bilan cheklanamiz. Millionlab kompyuterlarning keng tarqalib ketishi algoritmlarning dastur tarzidagi tasvirining keng ommalashib ketishiga katta turtki berdi. Chunki avvalgi bo'limlarda takidlaganimizdek kompyuterlar doimo dasturlar yordamida boshqariladi.Dasturdagi buyruqlar kompyuter - ijrochiga tushunarli bo'lishi shart. Demak, beriladigan buyruqlar tizimi kompyuter uchun tushunarli tilda bo'lishi yoki shu tilga tarjima qilib berilishi lozim. Jahonda hozirgi kunda minglab dasturlash tillari mavjud va yangilari yaratilmoqda. Biz ham kursimiz davomida keng tarqalgan va maktabda o'rganish qulay bo'lgan Beysik, Paskal kabi dasturlash tillaridan biri bilan tanishishni hamda dasturlashning asoslarini o'rganishni rejalashtirganmiz.
|