nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
75
Ijodkorlikda ehtiyoj bir necha o‘z rivojlanish pog‘onasini bosib o‘tadi.
Birinchi pog‘ona - band bo‘lish. Bu ehtiyojning elementar holatiga to‘g‘ri
keladigan namoyon bo‘lish shakli bo‘lib, u hali o‘quvchilar tomonidan ongli
ravishda tan olinmagan bo‘ladi.
Ikkinchi pog‘ona - xohish hisoblanadi. Bu ehtiyojning rivojlanishini
ta’minlaydigan ancha yuqoriroq pog‘ona bo‘lib, o‘quvchilarning ongli ravishda
biron hodisa, predmet yoki kasbi bilan bog‘liq ob’ekt (ixtiro qilish, yaratish,
takomillashtirish)ni o‘rganishga bo‘lgan munosabatlari majmuasini nazarda tutadi.
Uchinchi pog‘ona - qiziqish hisoblanadi. Ishtiyoq ehtiyojni
rivojlantirishning ancha murakkab pog‘anasi bo‘lib, aslida ehtiyoj asosida vujudga
keladi. Ehtiyojsiz hech qachon qiziqish yuzaga kelmaydi. Ehtiyoj asosida hosil
bo‘lgan qiziqish ma’lum darajada o‘quvchi xarakteriga bog‘liq bo‘lib, ehtiyojga
nisbatan olganda faol omil sifatida namoyon bo‘ladi.
Ishtiyoq o‘quvchilarning faoliyati va tashqi hayot tarzi sharoiti ta’sirida
shakllanadi, shuningdek unda ta’lim va tarbiyaning roli ham muhim hisoblanadi.
Bularning barchasi diqqat, sezgi, tasavvur, xotira, tushuncha, fikrlash va erkinlik
kabi psixologik funksiyalarga ta’sir o‘tkazib alohida o‘quvchi hayotida muhim rol
o‘ynaydi.
O‘quvchilar ishtiyoqini shakllantirishda tasavvur ham faol ta’sir ko‘rsatadi.
Buni tasavvurning predmetni yaqqolroq «ko‘ra olishi» bilan izohlash mumkin.
Tasavvur o‘zi esa orzular og‘ushida pishib etiladi va «ertangi kun
xursandchiligi»ni aks ettirishi bilan qiziqishni yanada kuchaytirishga xizmat qiladi.
O‘qituvchi yoki to‘garak rahbarning vazifasi ijodkorlik faoliyatida
qatnashayotgan o‘quvchilarda ongli hatti-harakatlarni ilmiy, ijtimoiy va ma’naviy
shakllantirish, ya’ni «jamiyatga foydali bo‘lish» uchun ijodkor bo‘lish ehtiyoji
zarurligi va unga ishonchini o‘yg‘otish, ijodkorlik masalalari echimiga ishtiyoq
(qiziqish) hissini ularda shakllantirish va tarbiyalashdan iborat. Ijodkorlik
faoliyatida qatnashuvchi o‘quvchilarda bilimga qiziqishlar uyg‘otila olingan va
rivojlantirilgan bo‘lsagina, ijodkorlik jarayoni muvaffaqiyatliroq bo‘ladi. Bu holda
bilishga qiziqish ko‘p bilishga intilish o‘quvchini yetaklovchi ehtiyojiy
sabablardan biriga aylanadi.
Ishtiyoq o‘quvchilarning ijodkorlik faoliyatida eng muhim omillardan biri
hisoblanib, uning ta’sirida intellektual faollik o‘sadi, xotira takomillashadi,
tasavvur etish, qabul qilish ishlari kuchayadi, diqqat fikrni to‘plash o‘sadi. Uning
ta’siri yana ma’naviy irodaviy sifatlarni tarbiyalashda, shaxsning umumiy
rivojlanishida ifodalanadi.
|
| |
Javobgarlik subyekti va huquqbuzarlik subyekti: o‟zaro nisbat

|
Javobgarlik subyekti va huquqbuzarlik subyekti: o‟zaro nisbat Pdf ko'rish
|
bet | 129/159 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #157348 |
Bog'liq Fuqarolik huquqi Umumiy qism (2)
Javobgarlik subyekti va huquqbuzarlik subyekti: o‟zaro nisbat
Odatda repressiv huquq tarmoqlarida huquqbuzarlik subyekti
(huquqbuzarlik qilmishini sodir etgan shaxs) va huquqbuzarlik uchun
javobgarlik subyekti (sodir etilgan huquqbuzarlik uchun zimmasiga
yuridik javobgarlik yuklatilgan shaxs) deyarli farqlanmaydi. Fuqarolik-
huquqiy javobgarlikni
qo‟llashda ham
aksariyat ko‟p hollarda
huquqbuzarlik subyekti ayni vaqtda fuqarolik javobgarlik subyekti sifatida
qaraladi. Biroq, bu holat har doim ham kuzatilmaydi.
Masalan FK 334-
moddasiga asosan basharti, qonun hujjatlari yoki shartnomada bevosita ijrochi bo‟lgan uchinchi
shaxsning javobgarligi belgilab qo‟yilmagan bo‟lsa, zimmasiga majburiyatni bajarish vazifasi
yuklatilgan
uchinchi
shaxslarning
majburiyatni
bajarmaganligi
yoki
lozim
darajada
bajarmaganligi uchun qarzdor javob beradi.
Bu yerda huquqbuzarlik subyekti uchinchi shaxslar, javobgarlik
subyekti esa qarzdor hisoblanadi. O‟z navbatida qarzdor javobgarlikka
tortilgandan so‟ng regress da‟vo qo‟zg‟atishi mumkin.
Umumiy yuridik qoidaga ko‟ra huquqbuzarlik subyekti va
javobgarlik subyekti uchun ham javobgarlikka tortish asosi sifatida uning
muayyan yoshga yetganligi, aqli rasoligi, qisman yoki to‟liq muomala
layoqatiga egaligi kabi mezonlar hisobga olinadi. Biroq zarar yetkazganlik
uchun fuqarolik javobgarligini qo‟llashda 14 yoshga to‟lmagan zarar
yetkazuvchining mol-mulki bo‟lgan taqdirda ushbu mol-mulkka nisbatan
yetkazilgan zarar bo‟yicha undiruv qaratilishi mumkin. Bu holat FKning
993-moddasi 5-qismida o‟z aksini topgan.
FKning 996-moddasiga ko‟ra, agar vasiy vafot etsa yoxud zararni
to‟lash uchun yetarlicha mablag‟ga ega bo‟lmasa, zarar yetkazuvchining
o‟zi esa bunday mablag‟ga ega bo‟lsa, sud jabrlanuvchining va zarar
yetkazuvchining mulkiy ahvolini, shuningdek boshqa holatlarni inobatga
olib, zararni to‟lig‟icha yoki qisman muomalaga layoqatsiz zarar
yetkazuvchining mol-mulki hisobidan to‟lash to‟g‟risida qaror qabul
qilishga haqli.
|
| |
Algoritmni so'zlar yordamida ifodalanishi

1. Algoritmni so'zlar yordamida ifodalanishi.
Avvalgi darslarda keltirilgan bir qator misollar inson og'zaki nutqida qo'llaniladigan so'zlar orqali ifodalangan edi (masalan, choy damlash yoki yig'indi hisoblash algoritmi). Algoritmning bunday tasvirlash usulida ijrochi uchun ko'rsatma jumlalar orqali buyruq shaklida beriladi.
Misol tariqasida suv havzasi oldida turgan A litrli va В litrli suv idishi bor ijrochi uchun {A ni to'ldir; В ni to'ldir; A dan В ga quy; В dan A ga quy; A ni bo'shat; В ni bo'shat} ko'rsatmalar sistemasini olish mumkin.
masala. A=3 va B=5 bo'lganda Suvchi 1 litr suv o'lchab olishi uchun algoritm tuzilsin. Bu masalaning maqsadga yetkazuvhci algoritmini so'zlar yordamida tuzish qulay:
Qadamlar
|
Algoritmdagi ko'rsatmalar
|
A idishda
|
В idishda
|
1
|
A ni to'ldir;
|
3 litr
|
0 litr
|
2
|
A dan B ga quy;
|
0 litr
|
3 litr
|
3
|
A ni to'ldir;
|
3 litr
|
3 litr
|
4
|
A dan B ga quy.
|
1 litr
|
5 litr
|
2.Algoritmni formulalar yordamida ifodalanishi.
Bu usul matematika, fizika, kimyo, biologiya kabi fanlarda ko'plab foydalaniladi. Yodingizda bo'lsa, so'zlar yordamida ifodalangan 4-darsdagi 2-misolda algoritmni formula orqali ifodalagan edik. Formuladagi «+», «-», «х», «:» kabi arifmetik amaUarning hisoblash qoidalariga rioya qilgan holda bajarilishi ham algoritmga misol bo'ladi. 5-darsda berilgan «ax1 + + bx + с = 0 (a ^ 0) ko'rinishidagi kvadrat tenglamani yechish» algorit- mining quyida keltirilgan formula orqali ifodasi bilan tanishsiz:
|
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)

|
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online) Pdf ko'rish
|
bet | 133/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
136
Bularga Be, Mg, Cd, Ta va boshqa хimiyaviy elеmеntlar misоl bo’ladi. Bunda kristall panjara
katakchasida 17 ta atom joylashadi.
1 Hajmiy markazlashgan kub
panjara
A Bularga Co, Ra, Ro, Pl, Ag, Au, Pb, Cu, Al, N i va bоshqa
хimiyaviy elеmеntlar misоl bo’ladi. Bunda kristall panjara
katakchasida 14 ta atоm jоylashadi.
2 Yoqlari markazlashgan kub
panjara
B Bularga Be, Mg, Cd, Ta va boshqa хimiyaviy elеmеntlar misоl
bo’ladi. Bunda kristall panjara katakchasida 17 ta atom
joylashadi.
3 Gеksоgоnal panjara
C Bularga Fe, Ti, V, Ta, Mo, Cr, W, sirkоniy va bоshqa
хimiyaviy elеmеntlar misоl bo’ladi. Bunda kristall panjara
katakchasida 9 ta atоm jоylashadi.лаш
Javob:
1-C
2 -A
3 - B
3-topshiriq. Jadvaldagi to’gri savol-javobni moslang
1
Hajmiy
markazlashgan
kub
panjara (qisqacha HMK tarzida
yoziladi).
А bu hayoliy, fazоviy to’r bo’lib, uning tugunlarida mеtall
hоsil qiluvchi atоmlar (iоnlar) jоylashadi.
2
Yoqlari markazlashgan kub
panjara (qisqacha YoMK
tarzida yoziladi)
В Bularga Co, Ra, Ro, Pl, Ag, Au, Pb, Cu, Al, N i va
bоshqa хimiyaviy elеmеntlar misоl bo’ladi. Bunda kristall
panjara katakchasida 14 ta atоm jоylashadi.
3
Kristall panjara
C Bularga Be, Mg, Cd, Ta va boshqa хimiyaviy elеmеntlar
misоl bo’ladi. Bunda kristall panjara katakchasida 17 ta
atom joylashadi..
4
Gеksоgоnal panjara (Bunday
tuzilishda
atomlar
zich
joylashganligi uchun-atomlari
zich joylashgan
geksogonal
panjara deb ham yuritiladi va
qisqacha ZJG tarzida yoziladi).
Д Bularga Fe, Ti, V, Ta, Mo, Cr, W, sirkоniy va bоshqa
хimiyaviy elеmеntlar misоl bo’ladi. Bunda kristall panjara
katakchasida 9 ta atоm jоylashadi
|
| |
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi

|
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi
|
bet | 33/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarning berilgan topshiriqlarni kompyuterdan foydalangan holda hal etish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish
O'quv
jarayonining mazmuni
|
O`quvchilarda algoritmning asosiy turlari:chiziqli-ko`rsatmalari ketma –ket joylashish tartibida bajarib boriladigan, tarmoqlanuvchi-shartga muvofiq bajariladigan ko`rsatmalar ishtirok etgan, takrorlanuvchi-ko`rsatmalari takroriy bajariladigan algoritmlar. Sanagich hamda uning qo`llanishi va ahamiyati.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
|
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
81
И.П.Павлов Нерв системасининг хусусиятлари туғма эканлигини
эътиборда тутиш билан бирга, уларнинг ниҳоятда ўзгарувчанлигини ҳам
назардан қолдирмаслик керак, деб таълим беради. Турли муҳит таъсирида
нерв системаси ўзгаришга ҳам қодирки, бу ҳол кишининг характер ва
қобилиятлари такомилида муҳим омил бўла олади.
Инсон нерв системасининг, ҳар бир организм тузилишининг ва
миянинг туғма хусусиятларга эга эканлиги қобилиятнинг ота-онадан
ўтишини билдирмайди. Кўпгина оилаларда бир неча авлод бир касбни
эгаллаши ва шу соҳада ўз истеъдодларини кўрсатиши мумкин.
Буни, айниқса миллий ҳунармандчилигимизга оид ижодкорлик
ҳунарнинг отасидан боласига, ўтиб келган усталар ҳаётида яққол кўришимиз
мумкин. Лекин шуни унутмаслик керакки, ота-она касбини бола эгаллаши
доимо зарурий ва қонуний нарса эмас. Бу нарса боланинг ота-она касбига
бўлган лаёқатига боғлиқ. Агар ашулачининг фарзанди яхши овозга эга
бўлмаса, у қанчалик уринмасин, бари бир, ҳеч кимда завқ уйғота олмайди.
Аксинча, авлодида машҳур инсонлар ўтмаган оилалардан зўр талант
эгалари чиқиши ҳоллари ҳам кўп учрайди. Бунда муайян ижтимоий муҳит
ҳал қилувчи аҳамиятга эгадир.
Хуллас, истеъдод - кўп қиррали талант, лаёқат ва қобилиятлардир. Шу
маънода, инсон ақлий имкониятларининг ўртачадан юқори даражасини
истеъдод дейиш мумкин. Ҳеч ким истеъдодли бўлиб туғилмайди, балки бола
маълум бир имконият билан дунёга келади. Аслида ноёб истеъдод туғма
бўлади. Ҳамма гап ана шу истеъдодни рўёбга чиқаришда ижодкорлик
муҳити учун шарт-шароит яратишдадир. Шундагина имконият юзага чиқиб,
истеъдодга айланиши мумкин.
Истеъдод – талант, нафсиламларини айтганда, туғма лаёқатлар
маҳсулидир. Дарҳақиқат, «Қуйма ақл бўлмаса, туртма ақл ҳеч бўлур».
Истеъдоднинг, энг олий даражасига кўтарилган даҳолар инсоният тарихи,
фан ва техника ҳамда маданият ривожи учун беқиёс ҳисса қўшадилар,
оламшумул аҳамиятга молик кашфиётлар қиладилар, йирик, асл асарлар
яратадилар. Уларнинг номи инсоният тарихида абадий қолади. «Илмсиз бир
яшар, илмли минг яшар», дейди халқимиз. Муҳаммад Хоразмий, Абу Наср
Форобий, Абу Райхон Беруний, Абу Али ибн Сино каби алломалар фан
оламининг минг ёшдан ошган буюк даҳоларидир. Шуни алоҳида таъкидлаш
керакки, истеъдодли шахсларнинг аксарияти ўртамиёна ижодкорларнинг
узоқ йиллар давомида қийналиб аранг бажариши мумкин бўлган ёки, умуман
|
| |
-MAVZU. FUQAROLIK-HUQUQIY JAVOBGARLIK

252
Ko‟pchilik
sivilist
olimlar
fuqarolik-huquqiy
javobgarlikni
majburiyatlarni buzgan yoki boshqalarga zarar yetkazgan subyektlar uchun
noqulay salbiy oqibatlarni vujudga keltirish va qo‟llash ma‟nosida talqin
qilishadi. Odatda, huquq nazariyasida javobgarlik sanksiyasini qo‟llash
jarayoni fuqarolik-huquqiy javobgarlikning yakuni sifatida tavsiflanadi.
Biroq fuqarolik-huquqiy munosabatlar xarakteridan kelib chiqqan holda
fuqarolik-huquqiy
javobgarlik
konstruksiyasi
huquq
nazariyasida
belgilangan huquqiy javobgarlik konstruksiyasi va repressiv huquq
sohalarida qat‟iy belgilab qo‟yilgan huquqbuzarlik tarkibiga (masalan,
jinoyat, ma‟muriy huquq va shu kabilar) aynan mos kelavermasligini
ta‟kidlash lozim.
Hozirgi davrda qo‟llanilayotgan fuqarolik-huquqiy ta‟sir choralari
nafaqat moddiy zararni qoplash, balki moddiy zararni to‟laqonli ravishda
qoplash (boy berilgan foydani hisobga olgan holda) va ayni paytda
ma‟naviy zararni qoplash ko‟rinishida namoyon bo‟ladi. Ma‟naviy zararni
qoplash xarakteri moddiy zararni qoplash xarakteri bilan aynan mos
kelmaydi va ularni bir xil ma‟noda qo‟llash mumkin emas. Jabrlanuvchiga
yetkazilgan zarar pul ko‟rinishida qoplanganda, jismoniy og‟riq va ruhiy
iztiroblar oqibatlari to‟liq bartaraf etilmasligi mumkin. Bunda, ma‟naviy
zararni pul ko‟rinishida qoplash, ushbu oqibatlarni yumshatadi holos, lekin
to‟liq bartaraf etmaydi. Ma‟naviy zararni qoplash fuqarolik-huquqiy
munosabatlarda keng qo‟llanayotgan hozirgi sharoitlarda buni hisobga
olmagan holda fuqarolik javobgarlik mohiyatini to‟liq ochib berish
mumkin emas.
Fuqarolik-huquqiy javobgarlik o‟zida mujassam etadigan elementlar:
-davlat majburlov chorasi ekanligi va ayni paytda ixtiyoriy ravishda
ijro etishi mumkinligi;
-qonun hujjatlarida yoki shartnomada nazarda tutilishi;
-huquqbuzar yoki qonun hujjatlarida javobgarlik zimmasiga
yuklatilgan subyektlar uchun salbiy oqibatlar yuzaga kelishi;
-huquqbuzarlik uchun yetkazilgan zararni qoplash, huquqbuzarlik
oqibatlarini bartaraf etish yoki yumshatishga qaratilgan bo‟lishi;
-huquqbuzar uchun muayyan subyektiv huquqlardan maxrum bo‟lish
yoki qo‟shimcha fuqarolik majburiyatlarini yuklash yoki boshqa noqulay
oqibatlar vujudga kelishida namoyon bo‟lishi bilan bog‟liq ta‟sir
choralarini qo‟llashda o‟z mujassamini topadi.
Savol va topshiriqlar - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 26/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Savol va topshiriqlar:
1.Algoritmning diskretlilik xossasini misollar yordamida tushun- tiring.
2.Algoritmning natijaviylik xossasini misollar yordamida tushuntiring.
3.Natijaviylik xossasi bajarilmaydigan ko'rsatmalar ketma-ketligiga misollar keltiring.
4.Algoritmning ommaviylik xossasini misollar yordamida tushuntiring.
Yangi mavzu bayoni:
Avvalgi darslarda algoritmlar so'z orqali ifodalandi. Shuni aytish lozimki, algoritmlarni tasvirlashning ham turli usullari mavjud. Quyida algoritmlarni tasvirlashning keng tarqalgan usullari ko'rib chiqiladi:
|
| |
U rug‘Ianish - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

ikkita sperm iy hosil qiladi. H ar ikki sperm iy chang naychasi orqali
harakat qilib, m urtak xaltachasiga tushadi, so ‘ngra ulardan bittasi
mikropil orqali o ‘tib, tuxum hujayrani u ru g ‘lantiradi, ikkinchisi
ham m ikropil orqali o ‘tib, m arkaziy hujayra bilan q o ‘shiladi, nati-
jada m arkaziy hujayra yadrosidagi xrom osom a soni uch barobar
ko‘payib, triploid (3x) b o ‘lib qoladi. Shunday qilib, m urtak xalta-
chasida q o ‘sh urug‘lanish ro ‘y beradi. Q o ‘sh u rug‘lanishni S. G.
Navashin 1898- yil k ash f etgan (49- rasm).
U rug‘langan tuxum hujayradan urug‘ m urtagi, urug‘langan
markaziy hujayradan esa k o ‘p m artalab qayta-qayta b o ‘linish y o ‘li
bilan u ru g‘ning zaxira to ‘qim asi - endospera vujudga keladi. U rug‘
kurtak integum enti urug‘ p o ‘stiga aylanadi, tuguncha devoridan
meva hosil b o ‘ladi.
Asbob va materiallar - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

47- rasm.
Har xil tugunchalaming ko‘ndalang kesimi
a) bir mevabargning bir xonasi; b) to‘rtta mevabargli
tugnnchaning bitta xonasi; d) ikki mevabargli tugun-
chaning ikki xonasi.
1) tuguncha devori; 2) uyasi; 3) urug'kurtak
Tuguncha gul o ‘rnida qanday
joylashishiga qarab yuqorigi,
pastki va o ‘rta tuguncha deb
ataladi (46- rasm). Ustki tu-
gunchada g u l qismlari tugun
cha ostiga o ‘m ashadi. Buni
olcha, o ‘rik gullarida k o ‘rish
mumkin. Pastki tugunchada,
aksincha, gul b o ‘laklari tu
guncha o ‘m iga joylashadi.
M asalan, q oqio‘tda, behida,
olmada. Tuguncha hosil qi-
luvchi urug‘chi barglari soniga qarab bir xonali, ikki xonali va k o ‘p
xonali b o ‘lishi mum kin. Tugunchaning ichki b o ‘shlig‘ida urug‘-
kurtaklar joylashgan. U ru g ‘kurtaklar soni o ‘sim liklarda turlicha,
masalan, k o ‘knorida bir necha m ing b o ‘lishi m um kin (47- rasm).
Gul u rug‘chi va changchisining bor-yo‘qligiga qarab, bir jinsli,
yoki ikki jinsli b o ‘ladi. Ikki jinsli gullarda chanchi ham urug‘chi
liam b o ‘ladi. Bir jinslilarda esa yo urug‘chi, yo changchi b o ‘ladi.
M asalan, qovoq, qovun, m akkajo‘xori guli ayrim jinsli gullarga ki
radi.
Ayrim jinsli gullar bitta o ‘sim likda joylashsa, bir uyli
0‘sim-
liklar deb ataladi. M asalan: qarag‘ay, tarvuz, yongoq, qovun. A gar
changchi guli bir o ‘sim likda, urug‘chi gul ikkinchi o ‘sim likda
bo‘lsa, ikki uyli o ‘sim lik deyiladi. M asalan: pista, nasha, tol, terak,
/aran g daraxti va boshqalar.
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

|
Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlarBog'liq Botanikadan amaliy mashg\'ulotlar. Mo\'minov M29- mashg'ulot.
Lola (Tulipa greigii) yoki piyoz
(Allium сера) gulini tekshirish
Lolaning tashqi doirasidagi uchta tojbarg, so 'n g ra ichki doi-
radagi uchta tojbarg uzib olinadi. Bu gulda changchi oltita b o ‘lib,
ular ham tojbarglar singari ikki qator joylashgan. U rg‘ochisi bitta,
tum shuqchasi uch qirrali, gul form ulasi quyidagicha:
P 3 + 3 A
3 +3 G (3)
Lola guli diagram m asi chizilib, form ulasi yoziladi.
30- mashg'ulot.
Tol (Salix) gulini tekshirish
Asbob va materiallar:
tol guli, lupa, to ‘g ‘rilovchi igna.
Ishlash tartibi.
Tol guli ju d a m ayda boMib, bargak shaklida bitta
to ‘pgulga joylashgan boMadi. Tol bargagining yashil p o ‘stdagisi
urug‘chi gullardan, sariq tusdagi changchi gullardan iborat. Bir tup-
da u ru g ‘chi bargak boMsa, ikkinchi tupda changchi bargak boMadi.
Demak, tol ikki uyli o ‘simlikdir.
Lupa yordam ida eng avval urug‘chi bargidagi gullar, so ‘ngra
changchi bargidagi gullar birm a-bir tekshirib chiqiladi. Tolning
urug'chi guli yalang‘och, y a ’ni bunda gultevarakligi boMmaydi,
tol guli ikki qirrali bitta urug'chidan iborat boMadi. G ulning tagida
kichginagina qobiqchasi boMadi, bu qobiqcha gul o ‘m ida jo y lash
gan, balki qisqa gulband tagiga birikkan boMadi.
X uddi shu tartibda chang bargining gul qism lari tekshirib chiqila
di. Bu gul qobiqchadan biroz yuqorida ikkita changchi o ‘m ashadi.
Masalan-:
<$Po
A2 ; $ V G(2)
Tolning u rug ‘chi va changchi gullari alohida-alohida yozilib,
ulam ing rasmi lupa yordam ida chizib olinadi, formulasi yozib
q o ‘yiladi va ularga jinsini bildiradigan ishoralar q o ‘yiladi.
Nazorat savollari:
1. G ul deb nim aga aytiladi v a u qanday vazifan i bajaradi?
2. T o ‘g ‘ri gul bilan n o to ‘g ‘ri gulni qanday farq qilish m um kin?
3. T o ‘liq gul bilan to ‘liqsiz gulnichi?
4. C hangchi qanday v azifani bajaradi va qanday o rganlardan tuzilgan?
5. U ru g ‘chi qanday vazifani bajaradi va u qanday tuzilgan?
6. T uguncha qanday jo y la sh g a n v a qanday tuzilgan?
7. U ru g ‘don va m urtak x altachasining tuzilishini s o 'z la b bering.
8. G ‘o ‘za guli dukkak gulidan qanday farq qiladi?
9. L ola guli tol gulidan nim a bilan farq qiladi?
|
| |
A raliyagullilar tartibi (A raliales). A pium lar (Apiaceae)

o ‘rovchalam ing shakli, kattaligi ham da bu o ‘rovlam ing joylashishi
muhim sistem atik belgilardan hisoblanadi.
Soyabonguldoshlam ing
gullari ikki jinsli, b a ’zan bir jin sli (ikki
uyli, bir uyli), to ‘g ‘ri tuzilishli ( aktinom orf), gul kosachasi, chang-
chisi 5 ta, u ru g‘chisi 2 ta bargchadan iborat. Juda redutsiyalangan,
kosachasi 5 - 4 tishli, gultojisi 5 tojbargli.
Gul tugunchasi ostki b o ‘lib, 2 ustunchaH va 2 uyali.
H ar bir us-
tunchaning ost tom oni shiradoni bilan o ‘rab olingan.
G ulda changchi oldin, urug‘chi keyin yetiladi. Guli chetdan ha-
sharotlar yordam ida changlanadi.
M evasi k o ‘p u rug ‘li yoki osilm a m evachadan iborat (osilm a
m eva deyilishiga sabab m eva pishgandan keyin ikki pallaga ajralib,
bitta bandiga ilinib osilib turadi).
Soyabonguldoshlam ing k o ‘pi sabzavot va xushbo‘y o ‘sim lik
b o ‘lganligi sababli katta am aliy aham iyatga ega. Bunday o ‘sim liklar
jum lasiga quyidagilar kiradi: sabzi (D aucus sativa), zira (Carum
carvi), kashnich (Coriandrum sativum ), ukrop (selderey) (A pium
graveolens).
Gul diagram m asi va form ulasining tuzilishi

U skaba shaklida chiziladi. U ndan ichkarida tojbarglar joylashadi,
ular diagram m ada yoy shaklida chiziladi. G ulning uchinchi a ’zosi
changchilam i tashkil etadi. D iagram m ada
changchilar changdon-
ning k o ‘ndalang kesim i shaklida chiziladi. G ulning to'rtin ch i
b o ‘lagi u rug ‘chi b o ‘lib, u diagram m a m arkazida tugunchaning
k o ‘ndalang kesim i shaklida chizib k o ‘rsatiladi.
Gul boMaklari
o ‘zaro birikkan b o ‘lsa, shu qism i doirasi burchak bilan birlashtirib
k o ‘rsatiladi.
Gul
tuzilishi harf, raqam va belgilar bilan form ula shaklida
ifoda etiladi. M asalan: bir qavatli gul (Perigonium )
P harfi bilan,
kosachabarg (Calyx) Ca harfi bilan, tojbarg (Corolla) Co harfi bi
lan, changchi (A ndroeceum )
A harfi bilan, u rug‘chi (G inoeceum )
G harfi bilan ifodalanadi. G ulning changchisi
$
(m ars) va u rug ‘chisi
$ (venera) astranom ik belgi bilan belgilanadi.
Gul form ulasida gul qism lari doiradagi har bir raqam bilan
yozib q o ‘yiladi, agar gulning biror qismi 10 - 12 tadan k o ‘p b o ‘lsa,
~ (cheksiz)
belgisi bilan, gul qism larining birikib ketganligi qavs
ichiga olib k o ‘rsatiladi. Tuguncha ustki b o ‘lsa, tugunchaning nech-
ta m eva bargchadan hosil b o ‘lganligini k o ‘rsatadigan raqam, tu
guncha
ostida kichkina chiziqcha, tuguncha pastki b o ‘lsa, chiziq-
cha uning ustiga chiziladi.
M asalan, g2 yoki g3 yoziladi.
Z igom orf (no to‘g ‘ri) gullar o ‘q (strelka) belgisi bilan, aktino-
m o rf (to ‘g ‘ri - sim m etrik tuzilgan) gullar yulduzcha (*) belgisi bi
lan k o ‘rsatiladi.
27-
Nazorat savollari - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

H asharotlar yordam ida changlanadigan o ‘sim lik gullari, odatda,
yirik b o ‘ladi, m ayda gullar esa to ‘pgulga aylanadi. Bunday o ‘sim lik
gullari ikki jinsli gullarda b o ‘ladi.
Changchilari k o ‘pincha urugchidan qisqa yoki, aksincha, uzun
joylashadi. 0 ‘sim liklam ing har bir turi o ‘ziga xos rangda gullaga-
nida, u n g a h ash a ro tla rn in g m a ’lum g u ru h ig in a u ch ib bo rad i,
dem ak, m a ’lum turga m ansub o ‘sim liklargina o ‘zaro bir-birini
changlantiradi.
M avrak, rayhonlam ing hasharotlar yordam ida changlanishga
m oslashgan q o ‘shlabli gullarini lupada tekshirish mum kin: bunda
gultojbarglam ing tuzilishiga changlarning o ‘m ashishiga va jo y -
lashishiga e ’tibor berish zarur. G ullarda changlanish usullarini bel-
gilab, to ‘pgullam ing sxem atik rasmi daftarga chiziladi.
Nuqtaviy - Образование”

|
Образование” Pdf ko'rish
|
bet | 132/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
1
Nuqtaviy
nuqsonlar
A odatda ko’z yoki lupa yordamida aniqlanadigan cho’kish, gaz
chuqurliklari, yoriqlar va boshqa o’nqir-cho’nqirlardan iborat bo’lib,
quyish va ishlov berish jarayonlarida hosil bo’ladi.
2
Chiziqli
nuqsonlar
B kristall zarralarining chegaralarida begona (shlak, S, P) zarralari va
atomlari eng ko’p to’plangan, atomlar tartibsiz joylashgan joylarda
yuzaga keladi.
3
Sirtqi
nuqsonlar
C disklokatsiya va ular asosida yaratilgan dislokatsiya
nazariyasi metallar mustahkamligi va plastikligi masalasidagi ko’p
muammolarni hal qilishga yordam bergan
4
Hajmiy
nuqsonlar
D kristall panjaralardagi atomlar o'rnini bo'sh qolishi (vakantsiya) yoki
komponent yoxud begona jins atomlarining panjara tugunlari orasiga
kirib olishidan (dislokatsiya) hosil bo'ladi.
Javob:
1-D
2 -C
3 -B
4-A
2-topshiriq.Kristall panjaralarning turlarini o`z ta`riflari bilan juftlang.
1.Hajmiy markazlashgan kub panjara (qisqacha HMK tarzida yoziladi). Bularga Fe, Ti,
V, Ta, Mo, Cr, W, sirkоniy va bоshqa хimiyaviy elеmеntlar misоl bo’ladi. Bunda kristall panjara
katakchasida 9 ta atоm jоylashadi.
2.Yoqlari markazlashgan kub panjara (qisqacha YoMK tarzida yoziladi). Bularga
Co, Ra, Ro, Pl, Ag, Au, Pb, Cu, Al, N i va bоshqa хimiyaviy elеmеntlar misоl bo’ladi. Bunda
kristall panjara katakchasida 14 ta atоm jоylashadi.
3.Gеksоgоnal panjara (Bunday tuzilishda atomlar zich joylashganligi uchun-atomlari
zich joylashgan geksogonal panjara deb ham yuritiladi va qisqacha ZJG tarzida yoziladi).
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
74
O‘QUVCHILAR IJODKORLIK QOBILIYATINI RIVOJLANTIRISHDA
ISHTIYOQNING AHAMIYATI
Erjigitova Gulmira
A.Qodiriy nomidagi JDPI, Texnologik ta`lim yo’nalishi, I bosqich magistranti,
e-mail: erjigitovag_2021@gmail.com
Ilmiy rahbar: T.J.Ismoilov
Annotatsiya: Maqolada o‘quvchilar ijodkorlik qobiliyatini rivojlantirishda ishtiyoqning
o‘rni haqida fikrlar bayon qilinadi.
Kalit so’zlar: fikr, ishtiyoq, ijodkorlik, qobiliyat, pog‘ona, qiziqish, o‘quvchi, ta’lim,
tarbiya, ongli, diqqat, sezgi.
***
Аннотация: В статье излагается мысли о значении интереса при развитии
творческой способности учащихся.
Kлючевые слова:мысли, интерес, творчества, способность, этап, интерес,
ученик, образование, васпитания, умный, внимание, чувства.
***
Abstracts: The article expounds thoughts on the importance of interest in the
development of students' creative ability.
Key words: thoughts, interest, creativity, ability, stage, interest, student, education,
nurturing, smart, attention, feelings.
Kasb-hunar maktabi o‘quvchilarining ijodkorlik qobiliyatini oshirish
ishlari samaradorligi faqatgina o‘qituvchi, ishlab chiqarish ustasi, to‘garak rahbari
va uni tashkil qilish jarayoniga bog‘liq bo‘lib qolmasdan, o‘quvchilarning qay
darajada ijodkorlik faoliyatga jalb qilinganligi va ishtiyoqiga ham bog‘liq. Agar
o‘quvchilar ijodkorlik ishi bilan shug‘ullanishni hoxlamasa, unga ehtiyoj sezmasa
o‘qituvchi har qancha jon kuydirmasin ko‘zlangan maqsadiga erisholmaydi.
Ishtiyoq shaxsning eng muhim sifatlaridan biri hisoblanadi. O‘quvchining
ishtiyoqini oshirish va maqsad sari yo‘naltirish, undan esa ijodkorlik faoliyatga
boshqarish o‘z navbatida kishida har qanday faoliyatga taalluqli biron maqsadga
etishishga bo‘lgan ehtiyojni shakllantiradi.
Ijodkorlikda o‘quvchining ichki his-tuyg‘usini rivojlantirish va tarbiyalash,
hissiy ehtiyojini shakllantirish o‘quvchilarni ijodkorlikka tayyorlashning muhim
vositalaridan biridir. Bu ishni samarali amalga oshirish esa, shaxs ichki ehtiyoji
(potrebnost)ning o‘ziga xos bilimi, psixologik jihatlari tabiati va uning rivojlanish
qonuniyatlarini bilishni taqozo etadi.
|
| |
Algoritmni jadval yordamida ifodalanishi

3.Algoritmni jadval yordamida ifodalanishi.
Algoritmning bu ko'rinishda berilishi ham sizga tanish. Masalan, так- tabdagi dars jadvali, Pifagorning ko'paytirish jadvali, lotoreya yutuqlar jadvali, Kimyoviy elementlar jadvali. Bunday jadvallardan foydalanish ma'lum bir algoritm qo'llashni talab etadi.
4. Algoritmni grafik shaklda ifodalanishi.
Algoritmning bu ko'rinishdagi ifodasi bilan matematikadagi funksiyaning grafigi, kerakli uyni oson topish uchun dahalarda o'rnatilgan uylarning joylashish sxemasi, avtobuslarning yo'nalish sxemasi orqali tanishsiz.
Algoritmlash asoslarini o'rganishning yana bir qulay grafik shakli blok- sxema usulidir. Blok-sxemalar yo'nalish chiziqlari orqali tutashtirilgan ma'lum buyruq yoki ko'rsatmani aks ettiruvchi maxsus geometrik shakl- lar — bloklardan tashkil topadi:
5. Algoritmning dastur shaklida ifodalanishi.
Ma'lumki, kompyuter dasturlar asosida ishlaydi va boshqariladi. Siz hozir- gacha MS Word, MS Paint va MS Excel kabi amaliy dasturlar bilan ishladingiz. Shuni ta'kidlash joizki, har bir amaliy dastur ham juda katta va murakkab algoritmning bir ko'rinishidir. Demak, bu kabi algoritmlar bajarilishi uchun algoritm ijrochisiga, ya'ni kompyuterga tushunarh bo'hshi lozim.
Mustahkamlash :
Masqlar:
1.MS Paint grafik muharririda «O'zbekiston kelajagi biiyuk davlat!»
matnidagi so'zlarni tagma-tag yozdirish uchun so'zlar yordamida algoritm tuzing.
2.MS Word dasturining WordArt obyekti yordamida «O'zbekiston vatanim manim!» iborasining yozish algoritmini qulay usulda tasvirlang.
Uyga vazifa:
Mavzuni o`qib o`rganish.
3-mashq. Berilgan ikki natural sonning eng kichik umumiy karralisi (EKUK)ni topish algoritmini tuzing.
Sana :_____________
Sinf :______________
|
Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.

Nazorat

|
Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.
Nazorat
|
bet | 31/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilar Algoritmni tasvirlash usullari haqida tasavvurga ega bo`ladilar. Darslikda keltirilgan va o`qituvchi tomonidan berilgan topshiriqlar orqali informatika fanining boshqa o`quv fanlari bilan uzviy bog`langanligini bilib oladi. Yakka va guruh bo`lib ishlashni o`rganadi. Yangi bilimlarni egallaydi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi
|
Darsning borishi va vaqt taqsimoti
|
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
O'tilganlarni takrorlash
|
7 daqiqa
|
3
|
Mashqlar bajarish
|
27 daqiqa
|
4
|
Uyga vazifa
|
3 daqiqa
|
Mashqlar
Quyidagi masalalar algoritmlarini so`zlar yordamida tuzing.
Berilgan x da y=23 x-1963 funksiyasining qiymatini hisoblash algoritmini tuzing.
Ijrochining ko`rsatmalar sistemasi faqat (5 ni qo`sh; 3 ni ayir) ko`rsatmalaridan iborat. Bu ijrochi 0 sonidan 11 sonini hosil qilish uchun 3 xil usulda algoritm tuzing.
Ijrochining ko`rsatmalar sistemasi faqat (1 ni qo`sh; 2 ga ko`paytir) ko`rsatmalaridan iborat. Bu ijrochi 0 sonidan 17 sonini hosil qilish uchun 3 xil usulda algoritm tuzing.
A=5 va B=8 bo`lganda ijrochi 4 litr suv o`lchab olishi uchun algoritm tuzing.
Quyidagi masalalar algoritmlarini blok-sxema yordamida tuzing.
A. Radiusi R gat eng bo`lgan aylana ichiga chizilgan kvadratning tomonini toppish algoritmini tuzing.
B. Uchta tanga berilgan. Ulardan biri soxta va og'ir. Tortish uchun ikki pallali tarozi o'lchov toshlarisiz berilgan. Soxta tangani aniqlash algoritmini tuzing.
D. Uchta tanga berilgan. Ulardan biri soxta va faqat og'irligi bilan farqlanadi (aniq og'ir yoki yengilligi ham ma'lum emas). Tortish uchun ikki pallali tarozi o'lchov toshlarisiz berilgan. Eng kam tortish yordamida soxta tangani aniqlash algoritmini tuzing.
|
| |
K avargullilar tartibi (Capparidales)

K restguldoshlar oilasiga sabzavot ekinlari (karam , sholg‘om,
turp, rediska, xren) va moyli ekinlar (undov, gorchitsa) ham kiradi.
0 ‘rta O siyoda krestguldosh o ‘sim liklarining quyidagi turkum -
lari: karam (Brassica), turp (Raphanus), o ‘sm a (Isatis) ekiladi. Yov-
voyi holda o ‘sadigan turkum lardan chitir - Strigosella, achambiti
(Capsella), m akkajo‘xori (Lepidium ) k o ‘p o ‘sadi.
63- mashg'ulot.
O ddiy karam (Brassica olerceae)
gulini o ‘rganish
Asbob va materiallar:
ger-
bariy,
karam ning tirik yoki
fiksatsiya
qilingan
gullari,
ch o ‘ntak lupasi, laboratoriya
asboblari.
Ishlash tartibi
Karam guli
lupada
tekshiriladi.
U ning
guli yirik b o ‘lib, shingil shak
lida guldastaga to ‘plangan.
G ultojbarglari - ikki doirada,
ichki
doiradagi bargchaning
tagi
xaltachasim on b o ‘rtib
chiqqan. G ultojbarglari rangi
oq, bir sathda (bir doira ya
sab) qarama-qarshi joylashadi.
Changchilari ipning uzun-qisqaligi jihatdan ikki doira (ikkitasi
tashqi va to ‘rttasi ichki doira) yasab joylashadi. Q isqa changchilar
gultojbarg bilan navbatlashib kosabargcha qarshisiga o ‘m ashadi.
Uzun changchilar esa tojbarg qarshisida joylashadi.
Gul m arkazida
urug‘chi o ‘m ashadi, uning ustunchasi qisqa, tum shug‘i boshcha-
simon b o ‘ladi.
U rug‘chi tugunchasi tagiga yaqinroq joyidan k o ‘ndalangigi ke-
silib, lupada tekshirilsa, uning ikki uyachali
ekanligi va har uyada
74- rasm.
B osh karam:
a - shingilli to 'p g u l; b - bargsiz gul; d - gul dia
gram m asi; e - q o 'z o q m evasi.
to ‘siq chetlariga o ‘m ashgan k o ‘p m iqdorda urug‘kurtak borligini
k o ‘rish mumkin.
K restguldoshlar oilasining boshqa
vakillari gerbariy orqali
o ‘rganiladi va daftarga karam gulining diagram m asi chizilib, for
m ulasi yoziladi.
Darsning tarbiyaviy vazifasi - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 195/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarga yangi bilimlar egallashga hamda yartuvchanlik va izlanuvchanlikka o’rgatish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda kompyuterdan samarali foydalanish haqida bilim va tasavvurlarini kengaytirish..
O'quv
jarayonining mazmuni
|
juft tegi hamda uning HREF parametri qollanilishi, NAME parametrining vazifasi, tegining vazifasi va ishlatilishi Tarkibiy web-sahifalar .
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash.
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
|
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilar yangi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi juft tegi hamda uning HREF va NAME parametrlari bilan ishlashi , tegining vazifasi hamda tarkibiy web-sahifalar haqidagi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki ham- kasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
|
| |
-soniya 
5-soniya - Образование”

“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “
Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
135
Rasmli va ko`p javobli nostandart test javobi
Rasmda berilgan tеmirning аllаtrоpik shаkl o’zgаrishlаri grаfigidan temperaturalarga mos kristall
panjara turlarini toping.
Kristall panjara turlari
Temperatura
hajmi markazlashgan kub
768-911,
768 dan past
yoqlari markazlashgan kub
1392-1539
geksoganal.
Talabalarning Blum taksonomiyasi bo’yicha tushunishga oid o’quv maqsadiga
erishilganlik darajasini nazorat qilish va baholashda foydalaniladigan nostandart test
topshiriqlari
1-topshiriq.Kristallardagi nuqsonlarni aniqlang va ularni o`z ta`rifi bilan juftlang.
Asbob va materia/lar - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

birlashib, shira chiqaradigan halqasim on valikka aylangan b o ‘ladi.
U rug ‘chisi 5 ta ustunchadan iborat b o ‘lib, ch o ‘zilib o ‘sgan katta-
gina tum shuqchasi bor. Changchilarini olib tashlab, tugunchasi
k o ‘zdan kechiriladi. Tuguncha bochkasim on shaklda b o ‘ladi, u
k o ‘ndalangiga kesilib, ostki pallasi lupada tekshiriladi. 5 ta to ‘siq
parda tuguncha ichini 5 ta xonaga b o ‘ladi, shu bilan birga, tugunning
sirtqi tom onidan 5 ta to ‘siq parda ichkariga qarab o ‘sib,
haligi har
bir xonani (kam erani) o ‘zaro q o ‘shilgan ikkita uyaga b o ‘ladi. H ar
uyada (xonada) ikkitadan u ru g ‘m urtak joylashadi. Shunday qilib,
z ig ‘ir guli tugunchasidan 5 ta haqiqiy va 5 ta soxta to ‘siq pardalar
keng, tuxum shaklida, yassi, tashqi p o ‘sti yaltiroq b o ‘ladi.
Z ig ‘im ing boshqa turlari gerbariysidan o ‘rganiladi
va daftarga
zig ‘ir gulining diagram m asi chizilib, form ulasi yoziladi.
G ulxayrisim onlar tartibi (M alvales)

Gullari to ‘g ‘ri
tuzilgan,
besh b o ‘lakchali, gulte-
varakligi ikkita. Chang-
chisi 10 ta, ulardan 5 tasida
changdon bor, qolgan 5 ta
sida changdon b o ‘lmaydi.
U rug‘chisi
bitta b o ‘lib,
beshta m eva bargchasi
dan tashkil topgan. Tu
gunchasi
ustki,
mevasi
k o ‘sakchadan
yoki danak-
chadan iborat. U ru g‘ida
endosperm y o ‘q.
Bu oilaga taalluqli eng
katta avlodlardan biri -
zig ‘ir. 0 ‘rta Osiyo, Kav-
i
p v / j 'U i j i i i i i i g p u o i i v i v j i o i i n ,
t* — g u i i i i v n u v u a a i , j —
kaZ
va Qrim tOgTarida
gul diagram m asi; 4 - m evasi; 5 - uru g ‘i; 6
- changchi
z ig ‘irning 40 dan ortiq turi va umg‘ch!si;,7 " “
ni"B k°‘ndalang kesimi; 8 “
.
.
urug ining kesilgan holda ко nnishi.
o ‘sadi. Bu avlodning faqat
bitta turi - zig ‘ir tola va m oy uchun k o ‘p ekiladi.
mashgulot.
 Olcha (C erasus vulgaris) gulini tekshirish

gultojbargdan iborat ekanligini ham da gulkosachabargning gultoj-
barglar bilan ketm a-ket joylashganligini k o ‘ramiz. Changchi k o ‘p,
urug‘chi bitta, am m o bu u ru g ‘chi ikkita m eva bargchadan tashkil
topgan.
Ustki tugunchasi, y a ’ni gulning boshqa qismlari shu tugun
cha tagida joylashgan b o ‘ladi. K osacha kungurali beshta yoy shak
lida chiziladi, kosachani tashkil etgan bargchalar o ‘zaro q o ‘shilgan
bo‘lsa, yoylar uchburchak chiziq bilan birlashtirib q o ‘yiladi. Gultoj
ham beshta qavs bilan k o ‘rsatiladi. Changchi undan ortiq b o ‘lsa,
cheksizlik “oo” ishorasi yoziladi. D iagram m a m arkaziga tugun
cha xonasining soni k o ‘rsatilib, olcha gulining form ulasi yozib
q o ‘yiladi:
C a5 C o5 A _ G,
28- mashgulot.
N o‘xot (Pisum sativum ) gulini tekshirish
Asbob va materiallar:
yuqorida k o ‘rsatilgan
m ayda asboblar
va n o ‘xot guli, n o ‘xot gulining o ‘m iga mosh, beda, akatsiya yoki
loviya guli olinsa ham b o ‘ladi.
Ishlash tartibi.
Bu gullarda gultojbarg noto‘g ‘ri (zigom orf)
shaklda b o ‘ladi. T o ‘g ‘rilagich igna yordam ida gulning barcha
qismlari asta-sekin uzib olinadi. Uzib olingan gul qismlari buyum
oynasiga terib q o ‘yiladi. U ning kosachasi
beshta bargning biriki-
shidan paydo b o ‘lgan, kosacha ham, gultoj ham beshtadan. Tojbarg-
lar bir-biridan farq qiladi, har bir tojbarg m axsus nom ga ega: eng
kattasi - yelkan,
ikki yonidagi - eshkak, tagidagi ikkitasi qayiqcha
deyiladi. Q ayiqcha ikkita tojbarg yuqori qism ining birikib ketishi
natijasida paydo bo ‘ladi. Bu gulda changchilar qayiqcha ichida
bo‘lib, biroz egilib turadi. C hangchisi o ‘nta,
undan bittasi alohi-
da b o ‘lib, yelkanda joylashadi, to ‘qqiztasi esa changchi iplarining
o 'zaro q o ‘shilib ketishi natijasida naycha hosil etadi,
bu naycha
ichida tuguncha joylashadi, gulning u ru g‘chisi egilgan shaklda
bo‘lib, tum shuqchasi bir qirrali b o ‘ladi. D ukkakli o ‘simlik form u
lasi daftarga yozib q o ‘yiladi.
M asalan: C a5 Co 1+2+}2)A 9+l G,
N o ‘xot gul qism larining rasmi daftarga chizib olinadi, so ‘ngra
gul
diagram m asi chizilib, form ulasi yozib q o ‘yiladi.
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi. 

Shakl

|
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl
|
bet | 192/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash.
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilar , , , va | juft teglarining qo’llanilishi, juft tegining ALIGN va VALIGN parametrlari, CELLSPACING va CELLPADDING parametrlarining vazifalari hamda COLSPAN va ROWSPAN parametrlarining ishlatilishi haqidagi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki ham- kasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
|
|
| |
Uyga vazifa: O`tilgan mavzularni takrorlash. 5-mashqni bajarish

|
Uyga vazifa: O`tilgan mavzularni takrorlash. 5-mashqni bajarish
|
bet | 194/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Uyga vazifa: O`tilgan mavzularni takrorlash. 5-mashqni bajarish.
5.«Men sevgan kasb» nomli web-sahifada kasbingiz bilan bog'liq sohalarni jadval ichidagi ro'yxat ko'rinishida hosil qiling
Sana :______________
Sinf :_______________
61- dars. Mavzu: Web-sahifada «o'tish» (gipermurojaat)
Darsning texnologik xaritasi
|
| |
-dars . Mavzu: Algoritmni tasvirlash usullari mavzusiga oid amaliy mashg'ulot

|
-dars . Mavzu: Algoritmni tasvirlash usullari mavzusiga oid amaliy mashg'ulot
|
bet | 29/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
8-dars . Mavzu: Algoritmni tasvirlash usullari mavzusiga oid amaliy mashg'ulot
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Algoritmni tasvirlash usullari mavzusiga oid amaliy mashg'ulot
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: o'quvchilarning algoritmni tasvirlash usullari haqidagi bilimlarini mustahkamlash.
Darsning ta'limiy vazifasi: O`quvchilarda algoritmni tasvirlash usullari (so`zlar orqali, formulalar yordamida, jadval ko`rinishida, grafik shaklda, blok sxema shaklida tasvirlash) haqida bilim va ko`nikma shakllantirish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarda hayotdagi har qanday vaziyat uchun turli ko`rinishdagi rejalarni tahlil etish orqali to`g`ri yechim toppish va sinfdoshlari bilan samimiy do`stona muloqot o`rnatishga yo`naltirish .
|
|
| |
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

36- mashg'ulot.
Endosperm siz uruglarni tekshirish
Asbob va materiallar:
suvda ivitilgan loviya urugMari, buyum
oynasi, lupa, lanset, preparoval igna.
Ishlash tartibi.
Dukkakli o ‘simliklar, m asalan, loviya, n o ‘xat,
mosh, nut urugM olinib tuzilishi tekshirilib, ikkiga ajratilib, unda
endosperm bor-yo‘qligi tekshiriladi. Endosperm y o ‘qligi zaxira
o /iq m oddalar urug‘pallalarda to ‘planganligini k o ‘rsatadi. M asa
lan, loviya urugMni olib qarasak, u, odatda, buyraksim on shaklda
boMib, usti urug‘ning ichki to ‘qim alarini him oyalovchi qalin p o ‘st
bilan o ‘ralg ‘anligini k o ‘ramiz. U rug‘ning ichki botiq tom onida
iirug‘band izi boMgan kichik chok boMadi. U rug‘ ona organizm
liislumchasining devoriga ana shu u rug‘band bilan birikib turadi.
( hokning yonida kichik teshik - urug‘ yoMi (m ikropil) boMadi.
A gar loviya u rug‘ining tashqi p o ‘sti olib tashlansa, u osongina
teng ikki pallaga ajraladi. Bu pallalam ing ichki tom oni tekis, tashqi
tom oni bo'rtgan boMadi. Tekis tom oni bilan bir-biriga yondoshgan
urug‘palla k o ‘rinadi.
U rug‘pallalar bir uchi bilan bir-biriga b o g ‘langan boMadi, ular
orasida o ‘sim ta boMadi. Bu o ‘simta m urtak ildizchasi deb ataladi.
Bundan tashqari, urug‘pallalar orasida m urtak ildizchasi yaqini-
ga m urtak kurtakchasi joylashgan. Bu kurtakcha boMajak novda
boshlangMchi boMib, p o ‘st bilan o ‘ralgan.
A gar loviya urugM bir necha soat issiq suvga solib q o ‘yilsa,
u suvni shimib, b o ‘ka boshlaydi. Bunda urug‘ning b o ‘kayotgan
to ‘qim alari tashqi p o ‘stiga kuch bilan itariladi, natijada p o ‘st yori-
lib, tushib ketadi. Shu vaqtdan boshlab urug‘ una boshlaydi. Bunda
eng avval m urtak ildizchasi o ‘sib, pastga egiladi va o ‘sim tasining
asosiy ildizini hosil qila boshlaydi. Undan yon ildizlar hosil boMadi.
Ayni vaqtda, m urtakning kurtakchasi ham u y g ‘ona boshlaydi.
Bunda urug‘pallalar ajralib, kurtakning b o ‘yi uzayadi va undan
bargli poya chiqadi va ikkita boshlangMch barg hosil boMadi.
U rug‘pallalar avval tuproq ostida boMadi va poya o ‘sgan sari
urug‘palla yer betiga chiqib, birm uncha baland koMariladi, keyin
u yashil rangga kirib, fotosintez jarayonida ishtirok etadi. 0 ‘simlik
ildizi, ildiz tukchalari ham da urug‘palla ostida ostki poya yoki gi-
pokotil va urug‘palla ustida ustki poya epikotil hosil boMadi.
B a’zi o ‘sim liklar (g ‘o ‘za, loviya)ning yer betiga koMarilib
chiqqan urug‘pallasi yashil rangga kira boshlaydi va fotosintez ja
rayonida ishtirok etadi. Boshqa o ‘sim liklam ing urug'pallasi yer os
tida qoladi, rangsiz yoki och sariq rangli boMib turadi. Poya o ‘sgan
sari avval qattiq va egiluvchan boMgan urug‘palla sekin-asta yum-
shab qoladi, chunki undagi zaxira oziq m oddalar o ‘sim ta tanasining
hosil boMishiga sarflanadi. K eyinchalik ular qurib, to ‘kilib ketadi.
|
Figure 
6-1: Flow diagram for modelling the Rössler Equation (see Equation (6-2)) in the

Figure 6-1: Flow diagram for modelling the Rössler Equation (see Equation (6-2)) in the analog computing scheme emulated on FPGA Depending on the accuracy needed either for a given system simulation or for ODE solving,
we can define a specific data type for modules and basic elements. For each basic element
such as subtraction, addition and multiplier we define a fix-point data type with proper
“integer” and “precision” ranges. Depending on the complexity of the equations, we can
extend the number of bits used for storing both the “integer” and “precision” values. The
Most Significant Bit (MSB) bit is for sign, and for subtraction we use the 2’s co
mplement
method. The key advantage of a fix-point data coding in this case is the processing time and
also the saving of FPGA resources. In a floating point representation alternative data
coding we should have to use complex modules and architectures and it would
need/require more resources on the FPGA when compared to the fix-point alternative. Still
now, there is no general purpose architecture for solving any type of ODE equations [115],
but we propose a method for designing a system and solving ODEs in a straight forward
process (flow diagram). The flow diagram is consisting of many basic elements that are
coupled together.
Figure 6-1 shows a flow diagram for solving the so-
called “Rössler equation” (see Equation
6-2). In this diagram, outputs are registers, and internal connections are bus wires. The
data bus width for connecting the components is the same in all parts of the diagram. We
63
use 33 bits for sign registers, sign wires and storing the values and integrators. All
components are synchronous and the system is operated by a common clock.