nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kserofitlar - 2-Mavzu: O'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi reja

|
2-Mavzu: O'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi reja
|
bet | 22/28 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 74,85 Kb. | | #255320 |
Bog'liq 2-Mavzu O\'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi rejaKserofitlar o'zlarining evolyutsion rivojlanishi davrida tuproqda nam va yog'ingarchilik yetarli bo'lmagan sharoitda o'sish va rivojlanishga moslashgan, nisbatan quruq iqlim o'simliklaridir.
Kserofitlar asosan, dasht, cho'l va chala cho'llarda o'suvchi o'simliklardir. Ular uch guruhga ya'ni sukkulentlar, sukkulent bo'lmaganlar va efimerlarga bo'linadi.
Sukkulentlar semiz o'tlar deb ham ataladi. Ular ikki xil bo'ladi ya'ni poyador va bargdor sukkulentlar. Poyador sukkulentlarga kaktus, Afrika sutlamasi o'simliklarini misol qilish mumkin. Bargdor sukkulentlarga agava, aloe, semizak va boshqalar misol bo'la oladi. Ularning yer ustki organlari seret va semiz bo'lib o'zlarida ko'p miqdorda suv saqlaydigan o'simliklardir. Ildiz tizimi ko'pchilik hollarda tuproqning yuzasida joylashgan. Sersuvligi hamda suv bug'latuvchi sirtining kamligi tufayli bunday o'simliklar quruq, qumloq tuproqlarda, cho'llarda va qoyalarda o'sa oladi.
Sukkulent bo'lmagan kserofitlar o'zlarida boradigan transpirasiya jarayoni tufayli 4 guruhga bo'linadi. Bular: haqiqiy kserofitlar, yarim kserofitlar, cho’l kserofitlari va poykilokserofitlardir.
Haqiqiy kserofitlarga shuvoq, itgunafsha kabi o'simliklar kiradi. Bu o'simliklar hujayralarida osmotik bosim yuqori bo'lib transpirasiya miqdori kam bo'ladi.
Yarim kserofitlarga g'ozoyoq, marmarak kabi o'simliklar kiradi. Ular hujayralarining sitoplazmasi yopishqoqligi kam, ildizlari juda ham chuqur ketib sizot suvlarigacha etib boradi. Barglarida boradigan transpirasiya jarayoni kuchli bo'ladi.
Cho'l kserofitlariga chalov kabi boshoqdoshlar oilasining cho'lda o'sadigan ayrim turlari kiradi. Ular yoz yomg'iri suvlaridan yaxshi foydalanishadi, ammo faqatgina qisqa suv etishmasligiga chidashi mumkin.
Poykilokserofit o'simliklarga lishayniklar kabi suv etishmagan sharoitda anabioz holatiga o'tuvchi o'simliklar kiradi.
Efimerlar. Bular bir yillik cho'l, chala cho'l va qisman dasht o'simliklaridir. Ularning o'sish, rivojlanish va urug' tugish davri juda qisqa, asosan bahor va kuz paytlarida o'sadi. Qurg'oqchilik boshlanishi bilan ular o'sishdan tuxtaydi. Efimer o'simliklarga lolaqizg'aldoq, taroqbosh, chitir, qarg'atirnoq kabi o'simliklar kiradi.
|
| |
Sanoat 4.0 inqilobi. Intellektual korxona modeli. Yangi biznes modellar

|
Sanoat 4.0 inqilobi. Intellektual korxona modeli. Yangi biznes modellar
|
bet | 7/10 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 422,28 Kb. | | #157011 |
Bog'liq 3 Sanoat 4.0 texnologiyasi1.4.3. Sanoat 4.0 inqilobi. Intellektual korxona modeli. Yangi biznes modellar.
Insoniyat tarixida to‘rtta sanoat inqiloblari sodir bo‘ldi (1.4.1-jadval). Har bir inqilob o‘sha davrning innovatsion texnologiyalarini ixtiro qilish va uni inson faoliyatiga joriy etish bilan bog‘liq . Natijada iqtisodiyotning yangi tarmoqlari paydo bo‘lib, davlatning iqtisodiy ahvoli yahshilandi.
Sanoat inqilobi
|
Davr
|
Yangilik
|
Natija
|
Birinchi sanoat inqilobi
|
XVIII asr-ning oxiri – XIX asr boshlanishi
|
Suv va bug‘dvigatellari, dastgohlar, mexanik
qurilmalar, transport, metallurgiya
|
Agrar iqtisodiyotdan
sanoat ishlab
chiqarishiga o‘tish,
transportni rivojlantirish
|
Ikkinchi sanoat inqilobi
|
XIX asrning ikk inchi yarmi . XX asr boshi
|
Elektr energiyasi, yuqori sifatli po‘lat, neft,
kimyo sanoati, telefon, telegraf
|
Oqim ishlab chiqarish va mehnat
taqsimoti, el-
ektrlashtirish, temir yo‘llar
|
Uchinchi san oat inqilobi
|
oxiri –
asr boshida
|
Raqamlashtirish, elektronika, AKT va dasturiy ta’minotni
rivojlanishi ( dasturiy ta’minot )
|
Avtomatlash-
tirish
va robototexnika
|
To‘rtinchi sa noat inqilobi
|
"Sanoat 4.0" atamasi 2011- yilda joriy etilgan
|
Global sanoat tarmoqlari,
Buyumlar Interneti, 3 D printe r-lar,
biotexnologiyalar
, neyrotarmoqlar, sun’iy intellect
|
Taqsimlangan ishlab
chiqarish, tar-
moqqa jamoaviy
kirish, ishlab
chiqaruvchilar ning
iste’molchi bilan
to‘g‘ridanto‘g‘ri bog‘lanishi
|
Birinchi sanoat inqilobi (XVIII asr oxiri – XIX asr boshlari) bug‘ energiyasi, mexanik qurilmalar ixtiro qilinishi va metallurgiyaning rivojlanishi tufayli qishloq xo‘jaligidan sanoat ishlab chiqarishga o‘tish bilan bog‘liq edi.
Ikkinchi inqilob 20-asrning boshlarida elektr energiyasining paydo bo‘lishi, ishlab chiqarish va mehnat taqsimoti bilan sodir bo‘ldi (Genri Ford avtomobillarini yig‘ish liniyasi).
Uchinchi sanoat inqilobi (1970-yildan beri) – Ishlab chiqarish jarayonlarini jadal avtomatlashtirish va robotlashtirishni ta’minlovchi elektron va axborot tizimlarini ishlab chiqarishda foydalanish.
To‘rtinchi sanoat inqilobi (bu atama 2011-yilda Germaniya tashabbusi - Sanoat 4.0 doirasida kiritilgan).
|
| |
Xromosoma morfologiyasi. Xromosoma - irsiyatning moddiy negizi ekanligi

|
Xromosoma morfologiyasi. Xromosoma - irsiyatning moddiy negizi ekanligi
|
bet | 4/5 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 333,93 Kb. | | #99589 |
Bog'liq Biologiya 7-Ma\'ruza matniXromosoma morfologiyasi. Xromosoma - irsiyatning moddiy negizi ekanligi.
Xromosomalar - irsiyatning moddiy negizi ekanligi Har bir o ‘simlik va hayvon turining xromosomalari o ‘ziga xos morfologik xususiyatga ega. Xromosomalaming morfologiyasi va miqdorini hujayra bo’linishining metafaza va anafaza bosqichlarida ko‘rish mumkin. Har bir xromosomaning o ‘rtasida uni ikkiga bo‘lib turuvchi sentromera mavjud. Sentromeraning joylashishiga qarab xromosomalar quyidagi koMinishlarda bo'ladi.
1. Metatsentrik (teng elkali) xromosoma.
2. Submetatsentrik (biroz teng bo'lm agan elkali) xromosoma.
3. Akrotsentrik (o 'ta teng bo'lmagan elkali) xromosoma.
4. Telotsentrik (yo'ldoshli) xromosoma.
Har bir xromosoma ikkita xromatiddan tashkil topgan. Har bir xromatid esa xromonema ipchalaridan, y a'ni ju d a nozik xromofibrill tolalaridan (DNK va oqsil molekulasidan) iborat. Shunday qilib xromosoma oqsil molekulasi va DNK dan tuzilgan. Xromosomalaming soni doimiy bo'lib, u organizm turining sistematik belgisidir. Organizm tana (somatik) hujayralaridagi xromosomalaming soni, shakli va o'lchami kariotip deb ataladi. 0‘simlik ayrim turlarida xromosomalar son jihatdan bir xil bo’lsa ham, lekin ularning shakli va o ‘lchami har xildir. Kariotip asosida tuzilgan o ‘simliklar sistematikasi kariosistematika deyiladi.
Organizmning hujayralari ikki xil bo’ladi: tana (somatik) va jinsiy hujayralar. Somatik hujayralardagi xromosomalar soni 2n yoki 2x bilan ifodalanib, ikki karrali (diploid)dir. Jinsiy hujayralardagi xromosomalar soni n yoki xbilan belgilanib, bir karrali (gaploid)dir. Shunday qilib, jinsiy hujayralaming xromosomalar soni somatik hujayralamikidan 2 marta kam. Erkak va urg‘ochi gametalar (etilgan jinsiy hujayralar) qo‘shilishi (urugManishi) natijasida somatik (tana) hujayra paydo bo‘ladi. Urug‘lanish natijasida hosil boMgan bir-biriga o‘xshash juft xromosomalar gomologik xromosomalardeb ataladi. Quyida ba'zi o ‘simlik va hayvon turlarining xromosomalar soni keltirilgan.
Organizmlarning o‘sishi, rivojlanishi va ko‘payishi hujayralar sonining ko‘payishi orqali amalg oshadi. Hujayraning ko‘payishi uning bo‘linishi natijasida ro‘y beradi.
|
| |
Hujayra haqidagi asosiy tushunchalar

|
Hujayra haqidagi asosiy tushunchalar
|
bet | 2/5 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 333,93 Kb. | | #99589 |
Bog'liq Biologiya 7-Ma\'ruza matniHujayra haqidagi asosiy tushunchalar
O‘simliklar va hayvonlarning hujayralari bir qarashda o'xshash bo'lsa ham, ular shakllarining har xilligi bilan keskin farq qiladi. Hujayraning shakli uning vazifasi va organizmda joylashishiga bog'liq. Faqatgina erkin hujayralar odatda shar yoki yumaloq shaklda bo'ladi (masalan, tuxum hujayrasi). O'simliklarning turli qismlari va to'qimalarining hujayralari eni hamda uzunligi jihatidan turlichadir.
Hujayralarning ko'pchiligi faqat mikroskopda ko'rinadigan darajada mayda, lekin oddiy ko'z bilan ko'rish mumkin bo'lgan hujayralar ham bor. Qushlar, toshbaqa, baliq va quruqlikda yashovchi hayvonlarning tuxumi eng
yirik hujayralarga misol bo'la oladi. Masalan, tuyaqush tuxumining uzunligi 170 mm va eni 135 mm. Odam orqa miyasi nerv hujayrasining uzunligi 120- 150 sm gacha bo'ladi. Yopiq urug'li o'simliklar hujayrasining o'lchami 100 dan 1000 mikrongacha. O'simliklardagi eng uzun hujayralar tolalardir. Masalan, g'o'za tolasi 65 mm gacha, zig 'ir va nasha tolasi 20-40 mm gacha bo'ladi.
Organizmlarning hujayralari turli-tumanligiga qaramasdan asosan ikki qismdan - sitoplazma va yadrodan iborat. Sitoplazma va yadro bir-biri bilan chambarchas bog'langan tirik sistemadir. Hujayra tuzilishining elektron mikroskopda ko'rinishi -rasmda keltirilgan.
-rasm. Hujayra tuzilishining elektron mikroskopda ko’rinishi.
Hujayra pishiq yupqa qobiqqa o'ralgan bo'lib, bu parda tashqi membranadeb ataladi, uning qalinligi 100 angstremgacha (angstrem mikronning o'n mingdan bir qismi). Tashqi membrana faqat hujayraning ichki moddalarini tashqi muhitdan ajratib qolmay, balki bir qancha muhim biologik funksiyalarni ham bajaradi. U hujayra bilan tashqi muhit o'rtasidagi moddalar almashinuvini boshqaradi (suv molekulalari va ko'pgina ionlarni bemalol o'tkazadi, lekin yirik zarrachalar, oqsil va boshqa moddalarning molekulalarini o'tkazmaydi), hujayraning qo'shilishida muhim rol o'ynaydi.
Sitoplazma - hujayra ichidagi barcha bo'shliqlarni to'ldirib turadigan yarim suyuq, yarim quyuq murakkab kolloid sistema bo'lib, bir jinsli yoki mayda donador ko'rinishga ega. Hujayraning barcha organoidlari, ximiyaviy moddalari va birikmalari sitoplazmada joylashgandir. O'simlik hujayrasining sitoplazniasida endoplazmatik to'r, ribosomalar, mitoxondriyalar, Goldji apparati, sentrosoma va plastidalar joylashgan. Hayvon hujayrasining sitoplazmasida plastidalar yo'q , lekin lizosoma mavjud.
|
| |
ANTITRANSPIRANTLAR - 2-Mavzu: O'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi reja

|
2-Mavzu: O'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi reja
|
bet | 24/28 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 74,85 Kb. | | #255320 |
Bog'liq 2-Mavzu O\'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi rejaANTITRANSPIRANTLAR
Ayrim kimyoviy moddalar o'simliklarga purkalganda transpirasiya jadalligining pasayishi kuzatilgan. Bunday moddalarni antitranspirantlar deyiladi.
Antitranspirantlar ikki xil bo'ladi ya'ni barg og'izchalarning yopilishini keltirib chiqaruvchilar va barg yuzasida yupqa parda hosil qiluvchilar.
Birinchi guruhga merkuratsetat (C8H8O2), abstsizat kislotasini (C15H20O4) misol qilib ko'rsatish mumkin. Ularning barg hujayralariga ta'siri natijasida og'izchalarning turgori pasayadi. Buning natijasida esa og'izchalar yopiladi. Ushbu holat 10-15 kun davom etishi va transpiratsiya jadalligi ~50% kamayishi mumkin.
Ikkinchi guruhga-poliztilen, polipropilen, polivinil-xlorid kabi polimerlar kiradi. Ularning ta'sirida barg sathida parda hosil bo'ladi hamda suvning bug'lanishi 50% va undan ko'proq kamayadi. Bunday hollarda ayrim tajribalarda o'simliklar hosildorligining oshishi kuzatilgan.
Agar biz suv etishmasligining fiziologik jarayonlarga ta'sirini butun bir o'simlik misolida qaraydigan bo'lsak unda o'simlik poyasining pastki tomonidan boshlab unig barglarini quriy boshlaganini ko'rish mumkin. Chunki, suv tanqisligida o'simlikning yuqori barglaridagi gidrolitik jarayonlarning dastlab kuchayishi natijasida ular hujayralaridagi osmotik faol moddalar miqdori ham ortadi. Buning natijasida esa yuqorigi barglar pastki barglardan suvni tortib ola boshlaydilar va o'zlaridagi biosintetik qobiliyatni o'zoqroq saqlab qoladilar.
SUGORILADIGAN DEHQONCHILIKNING FIZIOLOGIK
ASOSLARI
Sug'oriladigan dehqonchilik yoki «oroshenie» bu erlarning meliorativ holatini yaxshilashdan iborat bo'lib, botqoq joylarni suvsizlantirishdan, sho'rlangan tuproqlarni gipslashdan va sho'rini yuvishdan iboratdir. Yer yuzi quruqlik qismi suv bilan ta'minlanganligiga qarab ikki qismga ya'ni gumid va arid zonalarga bo'linadi.
1.Gumid yerlar. Bu yerlarda suvning yillik bug'lanish miqdori yog'ingarchilik miqdoridan kam bo'ladi.
|
| |
So`rov: SELECT Id, Lower(FISH), Manzili, length(Lanzili), Maoshi

Xulosa
Ma’lumotlar bazasiga axborotlar qo'shish, yangilash, o'chirish va
chiqarib tashlash imkonini beradi, odatda ma’lumotlami boshqarish tili
(DML – Data Manipulation Language) yordamida amalga oshiriladi.
Barcha ma’lumotlarning markazlashtirilgan saqlanishi mavjudligi va
ulaming tavsifi ba’zan so'rovlar tili (querylanguage) deb ataluvchi
so'rovlarda tashkil etilgan umumiy uskunasi sifatida DML tilidan
foydalanish imkonini beradi bizga. AND, OR, NOT, IN, BETWEEN,
operatoridan foydalanib avvalgi mashg’ulotlarda
yaratilgan jadvallar
ustida amallar bajarishni ham o’rganib oldik.
FOYDALANILGAN
ADABIYOTLAR
1.
В.П. Базы данных. Книга 2 распределенные и удаленные базы данных:
учебник.// Москва ИД «ФОРУМ» - ИНФРА-М. – 2018. – С 261.
2.
Голицына О.Л. Базы данных: учеб. Пособие // – 4-е изд., перераб. И доп. –
М.: ФОРУМ: ИНФРА-М, 2018. – 400 с.
3.
Мартишин С.А. Базы данных. Практическое применение СУБД SQL –и
NoSQL – типа для проектирования информационных систем: учеб. Пособие //
- Москва: ИД «ФОРУМ» - ИНФРА-М, 2019, – 368 с.
4.
Rahul Batra. SQL Primer An Accelerated introduction to SQL Basics.// Gurgaon,
India. 2019. –P 194.
Ma’lumotlar ba’zasi fanidan

Ma’lumotlar ba’zasi fanidan
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
20.05.2024
Hajmi
0,74 Mb.
#246226
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ma’lumotlar ba’zasi fanidan
Download
0,74 Mb.
Matnni ko'rish
Dasturlash

Dasturlash
Download
430,15 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
21.05.2024
Hajmi
430,15 Kb.
#247584
Download
430,15 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Dasturlash
Download
430,15 Kb.
Matnni ko'rish
DML
tili - Ma’lumotlar ba’zasi fanidan

Sintaksisi esa quyidagicha:
INSERT
INTO
VALUES
(“ustun_info”,
“ustun_info”,
…
);
DELETE
–
satrlarni jadvaldan o’chirish buyrug’i.
Sintaksisi esa quyidagicha:
DELETE
FROM
WHERE
qidiruv_sharti;
UPDATE
–
Maydon qiymatlarini o’zgartirish buyrug’i.
Sintaksisi esa 2 hil:
UPDATE
SET
column=expression;
UPDATE
SET
column=expression
WHERE
qidiruv_sharti;
Ishni bajarish tartibi
Avvalo 3-laboratoriya ishida tuzgan jadvallarimizni esga olamiz. Endi o’sha
jadvallarni
MYSQL
da yuqorida sintaksisini keltirib o’tganimizday
komandalardan
foydalanib yaratamiz.
1.Jadval ob’yektlariga qiymatlar beramiz:
So`rov:
Insert into xodimlarhaqida(Id, FISH,Manzili,Maoshi, Lavozimi)
values(1, ‘Istamov Mirjahon Muminjon ugli ’, ‘Toshkent’,9000000,’Backend
admin);
Natija:
4.1-rasm.
Xodimlarhaqida jadvaliga ma’lumotlarning kiritilishi.
2. Jadvalni tanlaymiz va SELECT operatori orqali ekranga chiqaramiz.
So`rov:
Select * from xodimlarhaqida;
Natija:
4.2-rasm.
Xodimlarhaqida jadvaliga kiritilgan ma’lumotlarni ko’rish
3.MB ga yangi jadval qo’shamiz va UPDATEdan foydalanib maydonga
qiymat
beramiz.
So`rov:
Alter table xodimlarhaqida add tel_raqami varchar(20);
Update xodimlarhaqida set tel_raqami=’+998912527074’ where id=1;
Natija:
4.3-rasm.
Xodimlarhaqida jadvalida UPDATE operatori orqali mavjud
ma’lumotni o`zgartirish
4.Oyligi 10 000 000 dan ko’p
Xodimlar Idsini, FISHini
lavozimini esa katta
harflarda
chiqaramiz;
Xodimlarhaqida jadval ko’ramiz;
So`rov: SELECT *FROM Xodimlarhaqida;
Natija:
4.4-rasm.
Xodimlarhaqida jadvalidagi ma’lumotlarni ko’rish
So`rov:
SELECT Id, FISH, UPPER(Lavozimi) FROM xodimlarhaqida
WHERE oyligi>10000000;
Natija:
4.5-rasm.
UPPER funksiyasini qo’llanishi natijasi
So`rov: SELECT FISH, length(Lavozimi), Manzili, Maoshi FROM
xodimlarhaqida WHERE NOT xodim_id=3;
Natija:
4.6– rasm
. Length funksiyasi va NOT mantiqiy amalining qo’llanishi
Xodimlarning ism, familiyasini LOWER yordamida kichik harflarda, manzilining
uzunligi va IDsi 1 va 2 oralig’idagi xodimlarni chiqaramiz:
TRANSPIRATSIYANING BOSHQARILUVI

|
TRANSPIRATSIYANING BOSHQARILUVI
|
bet | 27/28 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 74,85 Kb. | | #255320 |
Bog'liq 2-Mavzu O\'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi rejaTRANSPIRATSIYANING BOSHQARILUVI
Transpirasiyaning o'simlik hayotidagi o'rni, xillari va uning natijasida sodir bo'luvchi fiziologik jarayonlar, shuningdek, ontogenez davrida suv muvozanatining ahamiyati, uni bevosita o'simliklarning hosildorligiga bog'liqligi, transpiratsiyani kamaytiruvchi fiziologik faol moddalar va polimerlar haqida ma'lumotlar keltiriladi.
O'simlikning er ustki organlari orqali suvni bug'lanishi transpiratsiya deb ataladi. Transpirasiya muhim fiziologik jarayon bo'lib barglar asosiy transpiratsiyalovchi organdir. Suv bargdan barg og'izchalari orqali bug'lanadi. Buning natijasida esa barg hujayralarida suvning miqdori kamayadi va uning so'rish kuchi oshadi. Bargning plastinkasimon tuzilishi, fotosintez va transpiratsiya uchun kulaylik yaratadi. Qoplovchi to'qima epidermis hujayralarining oralig'ida barg og'izchalari mavjud.
Og'izchalar ko'pchilik hollarda pastki epidermisda joylashadi ammo faqat yuqori tomonida yoki bargning ikkila tomonida ham joylashishi mumkin. Epidermis-kutikula qavati va tukchalar bilan qoplangan. Transpirasiya jarayoni ikkita bosqichdan iborat:
1.Suvni barg tomirchalaridan mezofil qavatiga o'tishi.
2.Mezofil hujayralarining devoridan bug'langan suvning avvalo hujayralararo bo'shliqlarga, undan Esa og'izchalar yoki kutikula qavati orqali atmosferaga chiqishi.
Transpirasiya natijasida umumiy bug'langan suvning 95-97% barg og'izchalari orqali, qolgan 3-5% kutikulalar orqali atmosferaga tarqaladi. Bargdagi og'izchalar soni va ularning holati transpiratsiya jarayonining jadalligini belgilaydi. Barg og'izchalarining miqdori 10 mm2 barg yuzasida 500-5000 dona va undan ham ko'p bo'lishi mumkin. Ko'pchilik hollarda suv etarli sharoitda barg og'izchalari ochiq holatda bo'ladi, suv kamligida esa yopiladi (IV.11-rasm).
Ayrim o'simliklarning barg og'izchalari yorug'likda ochilib qorong'ulikda yopiladi. Kunning ertangi qismida og'izchalar ko'proq ochiq holatda bo'ladi. Peshin vaqtidagi og'izchalarning holati uni suv bilan ta'minlanishiga bog'liq. Kechki payt yopiladi. Transpirasiya jadalligi sekinlashganda, hujayra oralig'idagi to'plangan namlik kutikulyar transpiratsiya orqali chiqariladi. Bu kutikulaning qalin-yupqaligiga bog'liq. Kutikula yupqa bo'lsa, kuchliroq o'tadi, qalin bo'lsa sekin kuzatiladi.
|
| |
Dasturlash tillari haqida ma

yechishda foydalanish mumkin. Quyida ularning eng mashhurlari haqida
maʼlumotlar bilan tanishamiz.
C
kompyuter operatsion tizimlarini yozish uchun moʻljallangan
til.
JAVASCRIPT
interfaol web-
saytlarni yozish uchun moʻljallangan
til.
SCRATCH
dasturlarni oʻrganish uchun
eng mos vizuallashgan
dasturlash tili.
JAVA
kompyuter, mobil telefon va planshetlar uchun
moʻljallangan dastur yozuvchi til.
PHP
dinamik web-saytlar yaratish uchun
moʻljallangan til.
PYTHON
turli masalalarni yechish, sunʼiy intellekt tizimlari
uchun moʻljallangan dasturlash tili. Aksariyat dasturlash tillari, xususan,
C++, Pascal, Java, Python va boshqalar integrallashgan dasturlash muhiti
(IDE)ga ega.IDE (Integrated Development Environment- integrallashgan
dasturlash muhiti)
— dasturiy taʼminot yaratish uchun
dasturiy vositalar
majmuasi.
Dastur yaratish
jarayonida
[
tahrir
|
manbasini tahrirlash
]
Tizimli va amaliy dasturlarni yaratish uchun
dasturlash tillaridan
foydalaniladi. Dastur yaratish jarayoni katta hajmga ega bólib, dasturlash
tillarida Tizimli va amaliy dasturlarni yaratish uchun dasturlash tillaridan
foydalaniladi. Dastur yaratish jarayo
ni katta hajmga ega boʻlib, dasturlash
tillarida dastur yozish shu jarayonning bir qismi sanaladi. Kompyuter
dasturlarini yaratish jarayoni ham kompyuterda masalani yechish
jarayoniga oʻxshash boʻlib, bir necha bosqichni óz ichiga oladi, dastur
yozish shu jarayonning bir qismi sanaladi. Kompyuter dasturlarini yaratish
jarayoni ham kompyuterda masalani yechish jarayoniga oʻxshash bólib, bir
necha bosqichni oʻz ichiga oladi.
Dastur yaratish bosqichlari
[
tahrir
|
manbasini tahrirlash
]
Birinchi
bosqichda dastur uchun talab aniqlanadi. Ushbu jarayonda
dasturning qanday maqsadda
qoʻllanilishi, kirish va chiqish maʼlumotlari
aniqlanadi. Dastur va resurslarni ishlab chiqish, uni joriy etishning narxi
baholanadi.
Ikkinchi
bosqichda dastur loyihasi ishlab chiqiladi. Dasturchilar
uchun texnik topshiriq va vazifalar shakllantiriladi. Ishchi hujjatlar hamda ish
rejasining grafigi tuziladi
Uchinchi - Dasturlash

Uchinchi
bosqichda dastur kodi yoziladi. Bu
kodlash (dasturlash) jarayoni boʻlib, tuzilgan algoritm dasturlash tilida
yoziladi.
Toʻrtinchi
bosqichda kodlash jarayoni tugab, dasturdagi
xatoliklarni aniqlash va testlash boshlanadi. Bu jarayonda dasturning oʻgʻri
tuzilganligi, ishlash samaradorligi va boshqa parametrlariga aniqlik
kiritiladi.
Beshinchi
bosqichda dastur amaliyotga joriy etiladi. Agar dastur
aniq buyurtmachi talabiga muvofiq yaratilgan bólsa, u holds bu bosqich eng
muhim bosqich sanaladi. Bunda avvalgi dasturda foydalanilgan
qurilma va
maʼlumotlar yangi dasturga moslanadi. Ushbu
dastur bilan ishlovchi
mutaxassislar óqitiladi.
Oltinchi
soʻnggi bosqichda qoʻllab- quvvatlash
amalga oshiriladi. Bu bosqichda foydalanuvchilarga tavsiyalar beriladi
4 Xulosa
Xulosa qilib aytganda amaliy mashg‘ulotning
muvaffaqiyatliligi doimo
talabalar faolligiga bog‘liq, shuning uchun o‘qituvchining ikkinchi majburiyati –
amaliyni har tomonlama rivojlantirish va talabalarni rag‘batlantirishdan iborat.
Talabalarning faolligi bu nafaqat amaliyda
qatnashish va bahs-munozaralar, balki
eshitish qobiliyatini ham rivojlantirib boradigan jarayondir.
Shu bois,
talabalarga
eshitish va gapirish qobiliyati kabi muhim fazilatlar tushuntirish lozim.
5
Foydalanilgan adabiyotar.
1. Tojiboeva D., Yo’ldoshev A. Mutaxassislik fanlarini o’qitish metodikasi.
Darslik. – Toshkent, “Aloqachi”, 2009. 2. Azizxo’jaeva N.N. Pedagogik texnologiya
va pedagogik mahorat.- Toshkent: TDPU, 2003. 3. P.Maxsudоv Kasb ta`limi
metоdikasi N,.2012y 122-b 4. Оlimоv Q.T., Abduquddusоv О., Uzоqоva L.P.,
Axmedjоnоv M., Jalоlоva D. Kasb ta`limi uslubiyati. Tоshkent, “Iqtisоd–mоliya”,
2006.
a)Tab 
b) - 1. Belgisi ish stolida joylashgan dasturni qanday ishga tushirish mumkin?

|
1. Belgisi ish stolida joylashgan dasturni qanday ishga tushirish mumkin?
|
bet | 9/15 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 95,03 Kb. | | #143407 |
Bog'liq 1. Belgisi ish stolida joylashgan dasturni qanday ishga tushiris-fayllar.org (1)a)Tab
b)Ctrl
c)Shift
d)Alt
11.Microsoft Word dasturiga yuklangan joriy hujjatda “Ctrl+PageUP” tugmalar birikmasi bosilsa nima sodir bo‘ladi
a)hujjatning sahifasining oxiriga o‘tish
b)hujjatning sahifasining boshiga o‘tish
c)hujjatning keyingi sahifasiga o‘tish
d)hujjatning oldingi sahifasiga o‘tish
12.Microsoft Word dasturida hujjatlarni yopish tartibi to‘g‘ri keltirilgan javobni ko‘rsating.
a)“Файл\Выход” menyu bo‘limini tanlang
b)“Файл\Закрыть” menyu bo‘limini tanlang
c)Klaviaturadan “Ctrl+Z” tugmalar birikmasini bosing
d)“Файл\Закрыть все” menyu bo‘limini tanlang
13.Microsoft Word dasturida sichqoncha yordamida so‘zni tezkor belgilash qanday amalga oshiriladi
a)So‘zga sichqoncha chap tugmasi bilan bir marta bosish
b)So‘zga sichqoncha chap tugmasi bilan ketma-ket ikki marta bosish
c)So‘zga sichqoncha chap tugmasi bilan ketma-ket uch marta bosish
d)
So‘zga sichqoncha o‘ng tugmasini bosish va “Выделить” amalini bajarish
14.Microsoft Word dasturiga yuklangan joriy hujjatda “Ctrl+PageDown” tugmalar birikmasi bosilsa nima sodir bo‘ladi
a)hujjatning navbatdagi sahifasiga o‘tish
b)hujjatning sahifasining boshiga o‘tish
c)hujjatning sahifasining oxiriga o‘tish
d)hujjatning oxiriga o‘tish
15.Microsoft Word dasturiga yuklangan joriy hujjatda “Ctrl+End” tugmalar birikmasi bosilsa nima sodir bo‘ladi
a)hujjatning boshiga o‘tish
b)
hujjat sahifasining oxiriga o‘tish
c)
hujjat sahifasining boshiga o‘tish
d)hujjatning oxiriga o‘tish
16.Microsoft Word dasturi ma’lumotnomasini chaqirish qaysi tugma orqali amalga oshiriladi
a)F2
b)F1
c)F5
|
| |
plastinasida tarnzistorlar bo'glash usulini ixtiro qilib, integral sxemalar yoki

HISOB
7
KOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
organlardagi EC – 1055, 1060 turidagi kompyuterlar uchinchi bosqich
kompyuterlariga misol bo’ladi.
1970 yilda Intel firmasida integral sxema asosida birinchi mikroprotsessor
yaratildi
– ki, u o’zining 3 sm li hajmi bilan ENIAC gigant mashinasidan ishchan va
tezkor edi. Avvaliga Intel – 4004 (4 razryadli) mikroprotsessori , so’ng
1974 yildagi
Intel 8080 mikroprotsessori yaratildi, u hozirgi kunda ham Shaxsiy kompyuter
industriyasining standarti hisoblanadi
.
Mikroprotsessorlar avvaliga kalkulyatorlar va maxsus qurilmalarda ishlatila boshlandi.
Sungra esa kompyuterlar tarkibiga kiritildi va
1975 yilda keng ommaga muljallangan
birinchi «Altair - 8800» Shaxsiy kompyuterlarga
qiziqish ortdi.
Microsoft firmasini tashkil etgan Pol Allen va Bill Geyts «Altair» uchun
Basic tili interpretatorini yaratdilar.
Bu programmadan yozish, muloqot qilish
osonligini ko’rgan iste‘molchilarda Shaxsiy kompyuterlarga qiziqish ortdi.
Faqat ulkan EHMlar chiqarish bilan mashg’ul bo’lgan IBM (Intenational
Bisiness Machines Corporation) firmasi, Shaxsiy kompyuterlar bozoriga keyinrok
e‘tibor berdi. 1981 yildan boshlab, IBM firmasi ham Shaxsiy kompyuter ishlab
chiqarishni yo’lga quydi.
Arxitekturasining rivojlanish bosqichlari

Arxitekturasining rivojlanish bosqichlari
Download
392,85 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/14
Sana
03.06.2024
Hajmi
392,85 Kb.
#259707
Download
392,85 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Arxitekturasining rivojlanish bosqichlari
Download
392,85 Kb.
Matnni ko'rish
KOMPYUTERNI - Arxitekturasining rivojlanish bosqichlari

|
Arxitekturasining rivojlanish bosqichlariBog'liq 1-MAVZU NAZARIY KOMPYUTERNI TASHKIL ETISHKOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
• 1995yil. Intel firmasi R6 semeystvasidagi PentiumRro protsessorlarini sotishga
chiqardi.
• 1995yil. Microsoft komraniyasi birinchi 32-razryadli Windows 95 operatsion tizimin
tavsiya qildi.
• 1997yil. Intel firmasi MMX instruktsiyasi bilan taminlangan Pentium II protsessorini
chiqardi.
• 1998yil. Microsoft komraniyasi operatsion tizimsining yangi versiyasin Windows 98
ovoza qildi.
• 1998yil. Intel firmasi Celeron protsessorin —Pentium II ningorzanroq versiyasini
tavsiya qildi.
• 1999yil. Intel firmasi Pentium III protsessorinchiqardi.
• 2000yil. Microsoft komraniyasi Windows 2000 operatsiontiziminchiqardi.
• 2000yil. Intel va AMD firmalari taktli chostatali 1GGts bulgan protsessorlarini
chiqardi.
Kompyuterlarning yaratilish tarixi
Tarixdan ma‘lumki, har bir asrda katta-katta voqealar, yangiliklar, ixtirolar
bo’lgan va bu asrlar yodga olinganda mazkur sifatlar bilan aytiladi.
Mazmunan XX asrni atom, moleqo’lyar kimyo yoki halk xujaligiga shiddat bilan kirib
kelgan kibernetika va kompyuterlar asri deb nomlash mumkin.
Keyingi matnlarda ularni alohida ta‘kidlamasdan kompyuter terminidan
foydalanamiz. Umuman dunyoda ham shunday termin qabul qilingan.
Kompyuter paydo bo’lish tarixiga ahamiyat bersak, XIX asrning boshlaridayoq
ingliz matematigi Ch. Bebbidj analitik mashina deb atalgan mexanik kompyuter
yaratmoqchi bo’lgan. Boshqaruvni esa perfokartada (qattiq karton kog’oz) beriladigan
programma orqali amalga oshirish rejasini tuzgan, afsuski bu rejani ruyobga chiqara
olmagan.
1940 yillarda mexanik relelar asosida, Ch. Bebbidj tajribasini birinchi bor nemis olimi
K. Tsuge qaytarib kichik kompyuter yaratgan, biroq urush tufayli e‘lon qila olmagan.
|
| |
KOMPYUTERNI - Arxitekturasining rivojlanish bosqichlari

|
Arxitekturasining rivojlanish bosqichlariBog'liq 1-MAVZU NAZARIY KOMPYUTERNI TASHKIL ETISHKOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
bajarish uchun bir necha oy talab qilinadigan murakkab hisoblashlarni yangi EHM da
bir necha sekundda (soatdaemas) bajarsa bo’ladi.
3.
Mini-EHM
– Shaxsiy kompyuter va katta EHM o’rtasidagi salobatga ega.
Horijda uncha katta bo’lmagan tashkilotlar, universitet, davlat idoralarida,
ma‘lumotlarni qayta ishlash markazlarida – Shaxsiy kompyuterlarni quvvati
yetmaydigan joylarda foydalaniladi. Mini-EHMga (kichik EHM deb ataladi) ham
o’nlab, yo’zlab terminal yoki shaxsiy kompyuter ulash mumkin. Bu EHMlarni DEC,
SUN,
Hewlett-Packard,
IBM,
SilconGrapicsvaboshqafirmalarishlabchiqaradi.
SilconGrapic so’z kompyuterlariga maxsus qo’shimcha qurilma kiritib, uch ulchovli
fazo holatini monitorda tasvirlash mumkin. Natijada, chet el kino filmlaridagi maxsus
effekt
holatlari
(animatsiya
usuli)
mazkur
kompyuterlarda
tayyorlanadi.
Hozirda kompyuter injiniringi va dasturiy injiniring, hamda ularga yondosh
sohalar mutaxassislari – kompyuterlarda, kompyuter tizimlarida va kompyuter
tarmoqlarida amalga oshirilayotgan ma’lumotlarni ishlash jarayonlarini qanday tashkil
qilinganligini tushunishlari, hamda ulardan kundalik faoliyatlarida foydalana olishlari
tobora muhim ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda. Kompyuterda ma’lumotlarni ishlash
jarayonlari, ya’ni hisoblash jarayonlarining qanday tashkil qilinganligi, ma’lumotlarni
bir joydan boshqa joyga ko‘chirib yozish amallari, ma’lumotlar bazalari bilan ishlash,
kompyuterda, kompyuter tizimlarida va kompyuter tarmoqlarida xavfsizlik choralarini
amalga oshirish, hamda multimedia vositalari bilan ishlash uchun yaratilgan dasturiy
vositalardan unumli foydalanish, ularni amaliyotda qo‘llashda – kompyuter
arxitekturasiga oid bilimlardan xabardor bo‘lishlik ham talab etilmoqda. Hozirda
|
| |
KOMRYUTER RIVOJLANISHINING ASOSIY ETAPLARI

HISOB
3
KOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
• 1971yil. Electronic News jurnalidabirinchimarotoba Intel 4004 mikro protsessorning
reklamasi joriy etildi.
• 1972yil. Intel 8008 mikro protsessorining deb yuritildi.
• 1973yil. Micral firmasi Intel 8008 mikro protsessoritiykaridabirinchi RS chiqardi.
• 1974yil. Xerox firmasining Ralo Altoizertlash markaziga kiritish qurilmasi sifatida
sichqoncha qullanilganish stantsiyasi yaratildi.
• 1976yil. Shugart Associates firmasibirinchi 5,25-dyuymli
yumshoq disk
vadiskovodniovazakiladi.
• 1980yil. Seagate Technologies firmasi mikro komryuterlar uchun birinchi qattik
diskni ishlab chiqdi.
• 1981yil. AdamOsborn (Adam Osborne) Osborne I deb
atalgan birinchi portativ
komryuterni chiqardi.
• 1981yil. IBM firmasiuziningbirinchi RC chiqardi.
• 1981yil. Sony firmasibirinchi 3,5-dyuymli disketvadiskovodniovozakilindi.
• 1984yil. IBM firmasi Intel 286 protsessoribazasinda RC-AT komryuterinchiqardi.
• 1985yil. Rhilirs firmasi tomonidan birinchi muzikali komrakt-disk va CD-ROM
chiqarildi
• 1986yil. Comraq firmasi birinchi Intel 386 protsessori urnatilgan Deskpro 386
komryuterini chiqardi.
• 1987yil. IBM firmasi 3,5-dyuymli diskovodva VGA-videoadarterurnatilgan RS/2
oilasi komryuterlarini ishlab chiqarishga kirishdi.
• 1988yil. Comraq firmasi va boshqada RC ishlab chiqaro’vchilar
yangi yetishilgan
komryuter arxitekturasini ishlab chiqdi.
• 1989yil. Intel firmasi1 mln tranzistorlardan iborat 486 protsessorin ishlab chiqdi.
• 1990 yil. Jenevada CERN izertlash markazidagi rertekst yaratish tili (Hyrertext
Markur >(WWW) ishlab chiqildi.
• 1993yil. Intel firmasi R5 semeystvasidagi birinchi Pentium protsessorinishlabchiqdi.
IBM firmasi Intel – 8088 nomli 16 razryadli

IBM firmasi Intel – 8088 nomli 16 razryadli
mikroprotsessor bazasida IBM PC
(ay- bi –em pi- si , deb uqiladi)
Shaxsiy
kompyuterini yaratdi
. Bu kompyuterning programma ta‘minotini yaratish Microsoft
firmasiga topshirildi, natijada bir– ikki yilda IBM PC boshqa firma Shaxsiy
kompyuterlarini siqib chiqardi.
Birinchi Shaxsiy kompyuterlar AQSHda Stiv Jobs va Stiv Voznyaklar
tomonidan yaratilgan bo’lib, unga APPLE deb nom quyishgan
. Bozorga esa 1-
SHK lar 1977 yilda chiqarilgan. Lekin 1981 yilda IBM firmasi tomonidan ishlab
chiqilgan
ShK
lar
hozir
butun
dunyoni
qamrab
oldi.
Boshqaturdagiasosiykompyuterlar
HISOB
8
KOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
1.
Katta EHMlar yoki maynfreymlar
– bu katta miqdor, katta hajmdagi
ma‘lumotlarni qayta ishlash uchun yaratilgan. Favqulotda ishonchli, yuqori tezligi,
kiritish-chiqarish kanallarini katta miqdorda ma‘lumot o’tkazish, ularga minglab
terminallar (displey klaviatura bilan) yoki Shaxsiy kompyuterlar ulanishi bilan shaxsiy
kompyuterdan farqlanadi. Ko’pgina ulkan korporatsiya, banklar, davlat tashqilotlar o’z
ma‘lumotlarini aynan katta EHMlarda qayta ishlaydidilar va saqlaydilar. Katta
EHMlar qiymati millionlab dollar tursada ularda ma‘lumot saqlash – uzatish nisbatan
arzon, boshqa holda minglab SHEHMga asoslangan tarmoq orqali xizmat ko’rsatish
qimmatga tushib ketadi.
2.
Super-EHMlar
– juda ulkan miqdordagi axborotlar uchun zarur
Super-EHMlardan – dunyoda harbiylar, meteorologlar, geologlar va boshqa ishlarda
foydalanadilar. U yadro portlashlarni modellashtirish, ob-havoni oldindan aytish va
boshqa masalalarda qo’l keladi va o’z pulini oqlaydi. Bu EHMlarni– Gray, Research,
Hitachi firmalariishlabchiqaradi. Misoluchun IBM korporatsiyasi sekundiga 3,9 tril.
Amal bajaraoladigan, dunyodagi eng tezkor kompyuterni ishlab chiqardi. AQSh
ma‘muriiyati vakillarini aytishicha bumashinadan harbiy maqsadlarda foydalanish
mumkin. Bu yangi kompyuter “Pacific Blue” degan nom oldi. U oddiy Shaxsiy
kompyuterdan 15 ming marotaba tezishlaydi va 80 ming marta katta operativ xotira
bilan jihozlangan. Hattoki eng unumdor zamonaviy kompyuterdan foydalanganda
|
KOMPYUTERNI - Arxitekturasining rivojlanish bosqichlari

|
Arxitekturasining rivojlanish bosqichlariBog'liq 1-MAVZU NAZARIY KOMPYUTERNI TASHKIL ETISHKOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Mazkur qurilma orasidagi aloqalarda yakka chizik – boshqaruvni, juft chiziklar
– ma‘lumotli bog’lanishlarni bildiradi. Shuni ta‘kidlash kerakki, usha vaqtdan hozirgi
kungacha yaratilayotgan kompyuterlarning aksari fon Neyman printsipi asosida
yaratilayapti.
Shunday qilib,
1949 yilda fon Neyman printsipiga asoslangan birinchi
kompyuterni ingliz olimi Moris Uilki yaratdi
va kompyuterlar erasi boshlandi.
Kompyuterlarning rivojlanishida uning element bazasi o’zgarishi lozim edi. Chunki
1940 – 50 yillarda yaratilgan kompyuterlar tarkibini elektron lampalar tashkil etardi.
Shu sababdan bu kompyuterlar katta hajmda bo’lib, joylashtirish uchun katta zallar
kerak bo’lardi. Misol uchun,
1953 yilda yaratilgan BESM – 1 kompyuterida 4000
dona lampa ishlatilgan, 3 x 5 metr hajmdagi maydonda joylashgan, tezligi
sekundiga 7000 – 8000 amal bo’lib, xotirada 4096 bayt
ma‘lumotni joylay
olardi(Pentium turidagi hozirgi zamon kompyuterida operativ xotira – bir necha
Gigabaytni tashkil qiladi).
Insoniyatda rivojlanishga intilish bo’lgani uchun
1948 yilda tranzistorlar
paydo bo’ldi
. Tranzistorlarni elektron lampalar o’rniga ishlatish mumkinligi
aniqlangach, kompyuter qurilmalarida ham foydalanila boshlandi. Natijada,
Amerikada,
1965 yilda PDP – 8 nomli tranzistorlar negizida birinchi
minikompyuter (so’ngra mashxur PDP - 11) yaratilgan edi
. Bunday mashinilarning
analoglari (uxshashlari) ni SM – 3, SM – 4, SM – 1420 nomda Respublikamizning
ko’pgina hisoblash markazlarida uchratish mumkin.
1959 yilda Intel firmasining ta‘sischisi Robert Noys kremniyning kichkina
|
| |
KOMPYUTERNI - Arxitekturasining rivojlanish bosqichlari

|
Arxitekturasining rivojlanish bosqichlariBog'liq 1-MAVZU NAZARIY KOMPYUTERNI TASHKIL ETISHKOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
kompyuter va telekommunikatsion tarmoqlar asosida yaratilgan va yaratilayotgan turli
xil tizimlarni, jumladan taqsimlangan va bulutli hisoblash tizimlari kabi tizimlarni
ham, o‘ziga xos kompyuterlar deb qarash mumkin bo‘lmoqda.
Kompyuter arxitekturasi va asosiy qurilmalari
Informatika — bu axborotning nafaqat umumiy xususiyatlari, balki unga
avtomatlashtirilgan ishlov berishning uslublari, jarayonlari va texnik vositalarini
o‘rganuvchi fandir. Avtomatlashtirilgan ishlov berish jarayonlarining asosini axborotni
yig‘ish, talqin qilish, saqlash, qayta ishlash va uzatish tashkil qiladi. Bu jarayonlar
hisoblash
texnikasi,
jumladan,
EHMlar
yordamida
amalga
oshiriladi.
EHM tarkibidagi arifmetik — mantiqiy, boshqarish, xotira, axborotni kiritish va
chiqarish kabi qurilmalar uning arxitekturasini tashkil etadilar.
Universal EHMlar arxitekturasiga qarab quyidagilarga bo‘linadi:
Birinchi avlod EHMlari — bu tarkibida tezkor xotira qurilmasi ham bor bo‘lgan
«bazaviy EHM»dir.
Ikkinchi avlod EHMlari — bu birinchi avlod mashinasidan tarkibida tashqi xotira
qurilmasi ham borligi bilan farq qiladi;
Uchinchi avlod EHMlari — bu ikkinchi avlod mashinasidan tarkibida axborot
almashuv qurilmasi(kanal) ham borligi bilan farq qiladi. Kanal tezkor xotira bilan
EHMning tashqi qurilmalari orasida axborot almashuviga imkon beradi. Shu tufayli
ko‘p dasturli (bir vaqtning o‘zida, misol uchun, axborotni chop etish, musiqani ijro
etish, ma’lumotlarni kiritish va hokazo) rejimni amalga oshirish mumkin bo’ladi.
BESM-6, YeS EHM va boshqalar uchinchi avlod mashinalari sirasiga kiradi.
To’rtinchi avlod EHMlari — bu uchinchi avlod mashinasidan tarkibida xar biri parallel
ravishda ishlay oladigan ikki va undan ko‘p protsessorlar borligi bilan farq qiladi.
Beshinchi avlod EHMlari — bu to‘rtinchi avlod mashinasidan tarkibida intellektual
interfeys (bilimlar bazasi, masalalarni avtomatik ravishda yechishning dasturiy
ta’minoti va muloqot protsessori borligi bilan farq qiluvchi, universal sun’iy tafakkur
|
| |
KOMPYUTERNI - Arxitekturasining rivojlanish bosqichlari

|
Arxitekturasining rivojlanish bosqichlariBog'liq 1-MAVZU NAZARIY KOMPYUTERNI TASHKIL ETISHKOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
1943 yilda esa, AQShda G. Eyken tomonidan arifmometrdan 100 barobar tez
ishlaydigan ancha quvvatli «Mark - 1» kompyuteri rele bazasida yig’ilgan. U harbiy
hisob kitoblarda ishlatilgan. Biroq elektomexanik rele juda sekin va kerakligicha
ishonchli
ishlamasdi.
Shundan
keyin
1943
yilda
AQShda
J.
MuchlyvaJ.P.Eckerttomonidanelektron
lampalarga
asoslangan
ENIAC
kompyuteri yaratildi. Uning tezligi «Mark- 1»dan ko’ra 10 ming marota tez bo’lsada,
amallar boshqaruvi tuliq o’ylanmaganligi, eng qizigi boshqaruv programmasi simlarni
mexanik uyalarga (xuddi avvalgi vaqtda kommutatorlar telefon simlarini ulab aloqa
tiklashganidek) kiritib bog’lash bilan amalga oshirilgan. Bunday bog’lashlarga soatlar
gohida, kunlar kerak bo’lgan.
ENIAC - 18 000 ta elektr lampadan, og’irligi 30 tonna, eni 9 m, uzunligi 15 m dan
iborat bo’lgan. Hozirda bu kkompyuter Vashington San’at muzeyida eksponat bo’lib
turibdi.
Kompyuterning yuzaga kelishi
1945 yilda
mashhur matematik
Djon fon Neyman
kompyuter yaratish uchun
hamkorlikka chaqiriladi va shundan keyin u kompyuter tuzilishining umumiy
printsiplari qanday bo’iishini e’lon qiladi.
Mazkur printsip asosida
kompyuter quyidagi qurilmalardan iborat
bo’iishi lozim:
a)
arifmetik-logik qurilma
– arifmetik-logik amallarni bajarish uchun ;
b)
boshqaruv qurilmasi
– programma bajarish jarayonini boshqaradi;
v)
xotiralovchi qurilma yoki xotira
– programma va ma‘lumotlarni saqlaydi;
g)
tashqi qurilma
– ma‘lumotlarni kiritadi va chiqaradi.
|
| |
(2-soat)
Reja - 2-Mavzu: O'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi reja

|
2-Mavzu: O'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi reja
|
bet | 15/28 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 74,85 Kb. | | #255320 |
Bog'liq 2-Mavzu O\'simliklarda suv almashinuvi fiziologiyasi reja(2-soat)
Reja:
TRANSPIRASIYANING O'SIMLIK HAYOTIDAGI O'RNI
TURLI EKOLOGIK GURUH O'SIMLIKLARIDA SUV ALMASHINUVI XUSUSIYATLARI
O'SIMLIKLARDA SUVNING MUVOZANATI
O'SIMLIKLARNI SUGORISHNING FIZIOLOGIK ASOSLARI
Tayanch so’z va iboralar: juadallikmaxsuldorlik, transpiratsiya koefitsenti, kutikulyar va labchali transpiratsiya, suv turlari, suvning muvozzanati.
Transpirasiyaning o'simlik hayotidagi o'rni, xillari va uning natijasida sodir bo'luvchi fiziologik jarayonlar, shuningdek, ontogenez davrida suv muvozanatining ahamiyati, uni bevosita o'simliklarning hosildorligiga bog'liqligi, transpiratsiyani kamaytiruvchi fiziologik faol moddalar va polimerlar haqida ma'lumotlar keltiriladi.
O'simlikning er ustki organlari orqali suvni bug'lanishi transpiratsiya deb ataladi. Transpirasiya muhim fiziologik jarayon bo'lib barglar asosiy transpiratsiyalovchi organdir. Suv bargdan barg og'izchalari orqali bug'lanadi. Buning natijasida esa barg hujayralarida suvning miqdori kamayadi va uning so'rish kuchi oshadi. Bargning plastinkasimon tuzilishi, fotosintez va transpiratsiya uchun kulaylik yaratadi. Qoplovchi to'qima epidermis hujayralarining oralig'ida barg og'izchalari mavjud.
Og'izchalar ko'pchilik hollarda pastki epidermisda joylashadi ammo faqat yuqori tomonida yoki bargning ikkila tomonida ham joylashishi mumkin. Epidermis-kutikula qavati va tukchalar bilan qoplangan. Transpirasiya jarayoni ikkita bosqichdan iborat:
1.Suvni barg tomirchalaridan mezofil qavatiga o'tishi.
2.Mezofil hujayralarining devoridan bug'langan suvning avvalo hujayralararo bo'shliqlarga, undan Esa og'izchalar yoki kutikula qavati orqali atmosferaga chiqishi.
Transpirasiya natijasida umumiy bug'langan suvning 95-97% barg og'izchalari orqali, qolgan 3-5% kutikulalar orqali atmosferaga tarqaladi. Bargdagi og'izchalar soni va ularning holati transpiratsiya jarayonining jadalligini belgilaydi. Barg og'izchalarining miqdori 10 mm2 barg yuzasida 500-5000 dona va undan ham ko'p bo'lishi mumkin. Ko'pchilik hollarda suv etarli sharoitda barg og'izchalari ochiq holatda bo'ladi, suv kamligida esa yopiladi (IV.11-rasm).
Ayrim o'simliklarning barg og'izchalari yorug'likda ochilib qorong'ulikda yopiladi. Kunning ertangi qismida og'izchalar ko'proq ochiq holatda bo'ladi. Peshin vaqtidagi og'izchalarning holati uni suv bilan ta'minlanishiga bog'liq. Kechki payt yopiladi. Transpirasiya jadalligi sekinlashganda, hujayra oralig'idagi to'plangan namlik kutikulyar transpiratsiya orqali chiqariladi. Bu kutikulaning qalin-yupqaligiga bog'liq. Kutikula yupqa bo'lsa, kuchliroq o'tadi, qalin bo'lsa sekin kuzatiladi.
|
| |
KOMPYUTERDA MA’LUMOTLARNI TASHKIL ETISH VA SAQLASH

|
KOMPYUTERDA MA’LUMOTLARNI TASHKIL ETISH VA SAQLASH Pdf ko'rish
|
bet | 14/14 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 392,85 Kb. | | #259707 |
Bog'liq 1-MAVZU NAZARIY KOMPYUTERNI TASHKIL ETISHKOMPYUTERDA MA’LUMOTLARNI TASHKIL ETISH VA SAQLASH
.
Kompyuter ishlov beradigan barcha ma’lumotlar elementlari «Kishtchalar»,
ya’ni 0 va 1 raqamlardan (bitlar) dan tuziladi. Shundan so‘ng quyidagi zanjir hosil
bo‘ladi: bit-bayt-fayl-katalog- mantiqiy disk.Bit — axborotning eng kichik birligi
bo‘lib, 0 yoki 1 raqami beradigan axborotni bildiradi. Bitning qiymatini o‘chirilgan-
yoqilgan, yo‘q-ha, yolg‘on-rost alternativalari kabi talqin etish mumkin.Kompyuter
konkret bitlar bilan alohida juda kam hollarda ish ko‘radi. Odatda kompyuter sakkiz
bitdan iborat 0 va 1 raqamlari kombinatsiyasi bilan ishlaydi. Bu kombinatsiyalar bayt
deb ataladi.
Kompyuterning barcha ishlari — bu, baytlar to‘plamini boshqarishdir
Kompyuterning barcha ishlari — bu, baytlar to‘plamini boshqarishdir. Baytlar
kompyuterga klaviatura yoki disklardan (yoki alohida liniyalar orqali) kelib tushadi.
Shundan so‘ng dasturning buyrug‘i (operatorlari) bo‘yicha baytlarga ishlov beriladi.
Ular vaqtincha saqlab turiladi yoki doimiy saqlash uchun yozib qo‘yiladi. Zarur bo‘lsa
displey ekraniga yoki chop etish qurilmasidagi qog‘ozga chiqariladi.Baytlarning katta
to‘plamlari uchun kattaroq o‘lchov birliklari ishlatiladi.
1 Kbayt (kilobayt) = 1024 bayt
1 Mbayt (megabayt) = 1024 Kbayt
1 Gbayt (gigabayt) = 1024 Mbayt
Mavzu yuzasidan savollar
HISOB
16
KOMPYUTERNI
TASHKIL ETISH
CORG16MBK
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
1.Kompyuterning
arxitekturasi
deganda
nimani
tushunasiz?
2.EHMlarning
avlodlari
haqida
gapirib
bering.
3.Kompyuterning asosiy qurilmalari va ularning vazifalarini aytib bering.
4.Markaziy
protsessorning
vazifasi
nimalardan
iborat?
5.Operativ
xotira
qanday
vazifani
bajaradi?
|
| |
Tranzistor - «Kompyuterning fizik asoslari» fanidan yakuniy nazorat Variant

|
«Kompyuterning fizik asoslari» fanidan yakuniy nazorat Variant
|
bet | 10/33 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 449,33 Kb. | | #260458 |
Bog'liq «Kompyuterning fizik asoslari» fanidan yakuniy nazorat VariantTranzistor (inglizcha: transfer — koʻchirmoq va rezistor) — elektr tebranishlarni kuchaytirish, generatsiyalash (hosil qilish) va oʻzgartirish uchun moʻljallangan 3 elektrodli yarimoʻtkazgich asbob hamda mikroelektronika qurilmalarining asosiy elementi.
Tranzistorlar tuzilishi, ishlash prinsipi va parametrlariga koʻra 2 ta sinfga ajratiladi — bipolyar va maydoniy (unipolyar) tranzistorlar. Bipolyar tranzistorlarda ikkala turdagi (p-tipli va n-tipli) oʻtkazuvchanlikka ega boʻlgan yarimoʻtkazgichlar ishlatiladi. Bipolyar tranzistor, oʻzaro yaqin joylashgan p-n oʻtish hisobiga ishlaydi va baza-emitter oʻtishi orqali tokni boshqaradi. Maydoniy tranzistorlarda faqat bir turdagi (n-tipli yoki p-tipli) yarimoʻtkazgichlar ishlatiladi. Bunday tranzisorlarning bipolyar tranzistorlardan asosiy farqi shundaki, ular kuchlanishni boshqaradi, tokni emas. Kuchlanishni boshqarish zatvor va istok orasidagi kuchlanishni oʻzgartirish orqali amalga oshiriladi.
Hozirgi kunda analog texnikalar olamida bipolyar tranzistorlar (BT) (xalqaro atama — BJT, Bipolar Junction Transistor) asosiy oʻrinni egallagan. Raqamli texnikalar sohasida esa, aksincha maydoniy tranzistorlar bipolyar tranzistorlarni siqib chiqargan. Oʻtgan asrning 90-yillarida, hozirgi davrda ham elektronikada keng miqyosda qoʻllanilayotgan bipolyar-maydoniy tranzistorlarning gibrid koʻrinishi — IGBT ishlab chiqildi.
1956-yilda tranzistor effektini tadqiq qilgani uchun William Shockley, John Bardeen va Walter Brattain fizika boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlanishgan.
1980-yilga kelib, oʻzining kichik oʻlchamlari, barqaror ishlashi, iqtisodiy jihatdan arzonligi hisobiga tranzistorlar elektronika sohasidan elektron lampalarni siqib chiqardi. Shuningdek, kichik kuchlanish va katta toklarda ishlay olish qobiliyati tufayli, elektromagnit rele va mexanik uzib-ulagichlarga ehtiyoj qolmadi.
Elektron sxemalarda tranzistor „VT“ yoki „Q“ harflari bilan hamda joylashgan oʻrniga muvofiq indeks bilan belgilanadi. Masalan, VT15. Rus tilidagi adabiyotlar va hujjatlarda esa XX asrning 70-yillariga qadar „T“, „PP“ (poluprovodnikoviy pribor) yoki „PT“ (poluprovodnikoviy triod) kabi belgilanishlar ham ishlatilgan.
|
| |