Qiyoslashni o‘tkazish - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

197
- yorug‘ qismi bir tekis yoritilgan xolatda bo‘lishi kerak;
- yorug‘ va qorong‘i qismlarining o‘rtasidagi chegara aniq, bir tekis va ranglarga
bo‘yalmagan xolatda bo‘lishi kerak;
- refraktometr ko‘rish maydonidagi shtrix chiziq va shkalaning raqamlari, hamda X -
ko‘rinishdagi kesishishgan chiziq aniq ko‘rinishi, defektsiz bo‘lishi, hisoblarni olish uchun noqulay
xolatda bo‘lmasligi kerak;
- hisob olinadigan chiziqlar shkalaning shtrix chiziqlariga parallel va ko‘zga yaxshi
ko‘rinadigan bo‘lishi kerak.
5.2.6. Disspersiya kompensatorini tekshirish
5.2.6.1. Disspersiya kompensatorini kunduzgi yorug‘lik bilan quyidagi tarzda tekshiriladi:
- prizmaga bir tomchi suv tomizib ustki prizmani yopamiz va kunduzgi yorug‘likni oyna
orqali tushirib refraktometrik blokdagi yoritiladigan prizmani yoritib berishga erishish kerak.
Disspersiya kompensatorini burash orqali yorug‘ va qorong‘i qismlarining chegarasini X -
ko‘rinishdagi chiziqlarni kesishishgan nuqtasiga olib kelamiz. Keyin xuddi shunday tarzda ikkinchi
xolat uchun n
D
ko‘rsatkichni yozib olamiz. SHunga o‘xshash 5 marotaba o‘lchashlar davomida
ularning farqini aniqlaymiz. Sindirish ko‘rsatkichining olingan natijalar bo‘yicha farqi ±1∙10
-4
dan
katta bo‘lmasligi kerak.
5.2.6.2. Disspersiya kompensatorini natriyli sariq chiroqda quyidagi tarzda tekshiriladi:
- refraktometrni qorong‘i xonaga o‘rnatib natriyli sariq chiroq bilan yoritiladi;
- o‘lchash prizmasiga bir tomchi disstillangan suv tomizib kompensatorni bir necha xolatda
sindirish ko‘rsatkichi aniqlanadi. Qorong‘i va yorug‘lik chegarasining siljishi shkalaning 0,1
bo‘limidan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
5.3. Metrologik parametrlarni aniqlash.
5.3.1. Refraktometrning sindirish ko‘rsatkichi bo‘yicha asosiy xatoligini aniqlash:
- refraktometrning asosiy xatoligi namunaviy prizma vak plastinkalar orqali amalga oshiriladi.
Refraktometrning ustki prizmasi ochiladi. Namunaviy va o‘lchanadigan prizmaning ustki qismlari
efir bilan spirtning aralashmasida artiladi. Namunaviy prizmaning (plastinkaning) ustiga bir tomchi
immersion suyuqlik tomizilib keyin uni o‘lchash prizmasining ustiga shunday o‘rnatiladiki,
immersion suyuqlik prizmaning chetlaridan chiqib ketmagan xolda uning yuzasida bir tekis
taqsimlansin. Agar prizmaning bir-biriga tegib turgan yuzalari orasidak 2-3 tadan ortiq polosalar
kuzatilsa, unda prizma qaytadan yaxshilab tozalanib o‘rnatiladi. Keyin 5 marotaba sindirish
ko‘rsatkichi o‘lchanadi. O‘lchangan qiymatlarni o‘rtacha arifmetik qiymatlari aniqlanadi va uni
namunaviy prizma (yoki plastinka) ning qiymatlari bilan solishtiriladi. Ularning farqi ± 2,5∙10
-
4
dan oshmasligi kerak.
5.3.2. Refraktometrning o‘rtacha disspersiyasi bo‘yicha n
F
- n
c
asosiy xatoligini aniqlash.
Refraktometrning o‘rtacha disspersiyasi bo‘yicha asosiy xatoligini n
F
- n
c
disstillangan
suv va namunaviy plastinka yordamida aniqlanadi:
- sindirish ko‘rsatkichini 1,2 - 1,7 oralig‘ida o‘lchash disstillangan suv va markasi TK-21(TK-
20) bo‘lgan plastinkalar bo‘yicha aniqlanadi
- sindirish ko‘rsatkichining 1,6 - 2,0 oralig‘ida TF - 5 va STF - 58 markali shisha plastinkalar
orqali aniqlanadi.
Bunda hisoblashlar quyidagi formula orqali amalga oshiriladi:
n
F
- n
c
= A + V