nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat savollari - Yuqori kuchlanish texnikasi

377
XULOSALAR
Jamiyatning taraqqiyoti elektr energetika tizimini muvofiq tarzda taraqqiy
ettirib borishni taqozo etadi. Bunda ishlab chiqariluvchi va iste’mol
qilinuvchi
quvvatlarning oshib borishi bilan bir qatorda tarmoqlarni qurish orqali sistemaning
faoliyat masshtablari ham kengayib boradi.
Katta elektr quvvatlarini uzoq masofalarga samarali uzatish uchun elektr
uzatish liniyalarining va ularga ulanuvchi qurilmalarning kuchlanishlarini osirish
talab etiladi. Bunday qurilma va jihozlarni uzoq va ishinchli ishlashi ko’p jihatdan
ularning izolyatsiyalarini samarali ishlashi bilan belgilanadi. Uni ta’minlash
izolyatsiya materallarini to’g’ri tanlash df ishlatish orqali amalgam oshiriladi.
Hozirgi davrda yuqori kuchlanishli elektr jihozlarida gaz, suyuqlik va qattiq
shakldagi izolyatsiyalovchi materallar – izolyatorlardan foydalanilmoqda.
Elektr
sistema
elementlarining
izolyatsiyasiga
ta’sir
etayotgan
kuchlanishning
qiymatini, himoyalash apparatlarining xarakteristikasini va
izolyatsiya (dielektrik)ning elektrik xarakteristikasini elektr qurilmalarining yuqori
samaradarligini
va
ishonchli
ishlashini
ta’minlash
uchun
moslash
(muvofiqlashtirish)
izolyatsiyani
koordinatsiyalash
sistema
elementlarini
loyihalashda bosh texnik– iqtisodiy masala hisoblanadi.
Ma’lumki, elektr qurilmalarini ishlatish
jarayonida izolyatsiyada
qo’llaniladigan dielektriklarning boshlang’ich holatidagi dielektrik xossalarining
turli ta’sirlar (qisqa tutashuvlarda, izolyatorlarning ho’llanishi va ifloslanishi)
natijasida
asta-sekin
yomonlashib
borishi
va
mos
holda
elektrik
mustahkamligining pasayishi kuzatiladi. Agar
bu jarayon davrida paydo
bo’ladigan har xil kamchiliklar o’z vaqtida ilg’anmasa, u elektr qurilmaning
ishdan chiqishiga olib kelishi mumkin. Izolyatsiyaning bunday yomonlashib
borishi natijasida uning mustahkamligi ishchi
kuchlanishga chidash bera
olmaydigan darajagacha pasayib ketishi mumkin.
378
Dielektrikning har bir teshilishi va qoplanishi elektr sistemasi uchun qisqa
tutashuv holati deb qabul qilinib, u sistema rejimining buzilishiga olib keladi.
Shuning uchun elektr mustahkamligi pasaygan (deffektli) dielektrikni o’z vaqtida
yangisi bilan almashtirish yoki ta’mirlash orqali sistema rejimining bu’zilishini
oldi olinadi. Dielektriklarda elektr mustaxkaligi pasaygan deffektli dielektrikni
(izolyatorni) o’z vaqtida ilg’ash uchun ekspluatatsiya sharoitida
izolyatsiyani har
xil elektrik tekshirish usullari ishlab chiqilgan. Bu usullarni qo’llash jarayoni
profilaktik tekshirish deb yuritiladi.
Shunday qilib, elektr sistemasining ishonchli ishlashini ta’minlash uning
yuqori kuchlanish qurilmalarining izolyatsisida
yuz beruvchi jarayonlarni
baholash va tahlillash asosida zaruriy tadbirlarni amalgam oshirishni talab etadi.
Bunday muhim tadbirlarni aniqlash va amalga oshirish ushbu darslikda keltirilgan
nazariy va amaliy bilimlarni qo’llash asosida samarali hisoblanadi.
O’quv-tаrbiyа jаrаyonidа kоmpyutеrlаr аsоsаn to’rt tаrtibdа

pаssiv qo’llаsh
– kоmpyutеr оddiy hisоblаgich kаbi;
rеаktiv mulоqаt –
kоmpyutеr imtihоn оluvchi sifаtidа;
fаоl mulоqаt
– kоmpyutеr tаlаbаgа yo’l – yo’riq
bеrish vа imtihоn
оlishdа;
intеrfаоl mulоqаt
– kоmpyutеr sunъiy intеllеkt sifаtidа, yа’ni tаlаbа bilаn
mulоqаt qilishdа fоydаlаnilаdi.
Tа’limdа zаmоnаviy ахbоrоt vа kоmmunikаciyа tехnоlоgiyаlаrini kеng jоriy
etilishi:
fаn sоhаlаrini ахbоrоtlаshtirishni;
o’quv fаоliyаtni intеllеktuаllаshtirishni;
intеgrаciyа jаrаyonlаrini chuqurlаshtirishni;
tа’lim
tizimi
infrаtuzilmаsi
vа
uni
bоshqаrish
mехаnizmlаrini
tаkоmillаshtirishgа оlib kеlаdi.
Pеdаgоgik
tа’lim
jаrаyonlаrini
zаmоnаviy
ахbоrоt tехnоlоgiyаlаri
аsоsidа sаmаrаli tаshkil etish:
mаsоfаviy o’quv kurslаrini vа elеktrоn аdаbiyotlаrni yаrаtuvchi
jаmоаgа pеdаgоglаr, kоmpyutеr dаsturchilаr, tеgishli mutахаssislаrning
birlаshuvini;
pеdаgоglаr o’rtаsidа vаzifаlаrning tаqsimlаnishini;
tа’lim jаrаyonini tаshkil qilishni tаkоmillаshtirish vа pеdаgоgik
fаоliyаtning sаmаrаdоrligini mоnitоring etishni tаqоzо etаdi.
Zаmоnаviy ахbоrоt tехnоlоgiyаlаrining tа’lim jаrаyonlаrigа jоriy etilishi:
tаlаbаgа kаsbiy bilimlаrni egаllаshigа;
o’rgаnilаyotgаn hоdisа vа jаrаyonlаrni mоdеllаshtirish
оrqаli fаn sоhаsini
chuqur o’zlаshtirilishigа;
o’quv fаоliyаtining хilmа-хil tаshkil etilishi hisоbigа
tаlаbаning mustаqil
fаоliyаti sоhаsining kеngаyishigа;
intеrаktiv mulоqоt imkоniyаtlаrining jоriy etilishi аsоsidа o’qitish jаrаyonini
individuаllаshtirish vа diffеrеnciyаlаshtirishgа;
sunъiy intеllеkt tizimi imkоniyаtlаridаn fоydаlаnish оrqаli tаlаbаning o’quv
mаtеriаllаrini o’zlаshtirish strаtеgiyаsini egаllаshigа;
ахbоrоt jаmiyаti а’zоsi sifаtidа undа ахbоrоt mаdаniyаtining shаkllаnishigа;
o’rgаnilаyotgаn jаrаyon vа hоdisаlаrni kоmpyutеr tехnоlоgiyаlаri vоsitаsidа
tаqdim etish, tаlаbаlаrdа fаn аsоslаrigа qiziqishni vа fаоllikni оshirishgа оlib
kеlishi bilаn muhim аhаmiyаt kаsb etаdi.
Pоrtаl – bu fоydаlаnuvchigа ахbоrоtlаrni оddiy nаvigаciyа vа kеng ko’lаmli
qulаy intеrfеys оrqаli еtkаzish uchun turli ахbоrоt rеsurslаrini birlаshtiruvchi
tеlеkоmmunikаciyа tаrmоg’i tuguni bo’lib, u:
ko’p sоnli fоydаlаnuvchilаrgа хizmаt ko’rsаtishi;
ахbоrоtlаr ko’lаmining kеngligi;
аsоsiy tаrmоq fоrmаtlаrini qo’llаshi;
оsоn vа sаmаrаli qidirish tizimining jоriy etilishi;
ахbоrоt rеsurslаri intеgrаciyаsi;
ахbоrоt хаvfsizligini tа’minlаshi;
ахbоrоtlаrni tаbаqаlаshtirishi;
bilimlаrni bоshqаrish-tаhlil etishi bilаn tаvsiflаnаdi.
Mеtоdik tаlаblаrgа quyidаgilаr kirаdi

|
Mеtоdik tаlаblаrgа quyidаgilаr kirаdiBog'liq 1-Maruza. Axborot texnologiyalarining ta’limdagi o‘rni. Oficce dMеtоdik tаlаblаrgа quyidаgilаr kirаdi:
аniq o’quv fаnining o’zigа хоs
хususiyаtlаrini hisоbgа оlish, mа’lum bir fаning o’zigа хоsligini hisоbgа
оlish,ахbоrоtni zаmоnаviy mеtоdlаri o’zаrо bоg’liqliligi, o’zаrо аlоqаdоrliligi,
turlitumаnligi, аmаlgа оshirilishi.
Psiхоlоgik tаlаblаrgа
idrоk etish (vеrbаl-mаntiqiy, sеnsоr-pеrcеptiv), tаfаkkur
(tushunchаviy-nаzаriy, ko’rgаzmаli-аmаliy), diqqаti (qаtъiyliligi, bоshqаgа
ko’chishi), mоtivаciyа (ishlаshdа fаоl shаkllаri, yuqоri dаrаjаdа ko’rgаzmаlilik, o’z
vаqtidа qаytа аlоqа yordаmidа o’quvchilаrning yuqоri dаrаjаdаgi mоtivаciyаlаrini
dоimiy rаvishdа rаg’bаtlаntirish), хоtirа, tаsаvvuri, yoshi vа individuаl psiхоlоgik
хususiyаtlаrini hisоbgа оlish (egаllаgаn bilim, ko’nikmа vа mаlаkаlаrini hisоbgа
оlib, o’quv fаni mаzmuni hаmdа o’quv mаsаlаlаri murаkkаblik dаrаjаsi
o’quvchilаrning yosh imkоniyаtlаri vа individuаl хususiyаtlаrigа mоs kеlishi, o’quv
mаtеriаlini o’zlаshtirishdа оrtiqchа hishаyаjоnli, аsаbiy, аqliy yuklаmаlаrdаn
tа’sirlаnishdаn himоyаlаsh) kirаdi.
Tехnik tаlаblаrgа
zаmоnаviy univеrsаl shахsiy kоmpyutеrlаr, tаshqi
qurilmаlаri, tеst o’tkаzilаdigаn mаnbаlаr kirаdi.
Tаrmоq tаlаblаrigа «mijоz-sеrvеr» аrхitеkturаsi, Intеrnеt- nаvigаtоrlаr, tаrmоq
оpеrаciоn tizimlаri, tеlеkоmmunikаciyа, bоshqаruv vоsitаlаri (o’qitish jаrаyonini
individuаl vа jаmоаviy ishlаri, tаshqi qаytа аlоqа) kirаdi.
Estеtik tаlаblаrgа quyidаgilаr kirаdi:
tаrtiblilik vа ifоdаlilik (elеmеntlаri,
jоylаshishi, o’lchаmi, rаngi), bеzаshning funkciоnаl vаzifаsi vа ergоnоmik
tаlаblаrgа mоsligi.
Mахsus tаlаblаrgа quyidаgilаr kirаdi:
intеrfаоllik, mаqsаdgа yo’nаlgаnlik,
mustаqillik vа mоslаshuvchаnlik, аudiоlаshtirish, ko’rgаzmаlilik, kirish nаzоrаti,
intеllеktuаl rivоjlаnish, diffеrеnciаciyаlаsh (tаbаqаlаshtirish), krеаtivlik, оchiqlik,
qаytа аlоqа, funkciоnаlilik, ishоnchlilik.
|
| |
Razryadlanish (elektrsizlanish)

|
Razryadlanish (elektrsizlanish) Pdf ko'rish
|
bet | 151/152 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 6,12 Mb. | | #160215 |
Bog'liq YUQORI KUCHLANISH TEXNIKASI12. Razryadlanish (elektrsizlanish) – dielektrikning tashqi elektr maydon
ta’sirida dielektriklik xususiyatini yuqotishi.
380
13. Razryad turlari - burqsima razryad, uchqunli razryad, yoyli razryad,
tojlanish razryadi.
14. Ionlanish – tashqi elektr maydoni ta’sirida neytralь molekuladan bitta
elektronni uzib olish jarayoni.
15. Ionlanish koeffitsienti - bitta elektronning elektr maydon kuch
chiziqlari yunalishi bo’yicha 1sm yo’lda bajargan ionlashtirishlar soni.
16. Elektronning erkin yugurish yo’li - bu elektronning boshqa, ionlar
yoki elektronlar bilan ketma - ket to’qnashishlari orasidagi masofa.
17. Razryadlanish kuchlanishi - gazli izolyatsiya oralig’ining va
dielektrik-ning izolyatsiyalash xususiyatini butulay yo’qotadigan kuchlanish.
18. Quruq razryadlanish kuchlanishi - qattiq dielektrikning toza va
quruq xolatidagi razryadlanish boshlanadigan kuchlanish.
20. Ho’l razryadlanish kuchlanishi - dielektrikning nam xolatidagi
razryadlanish boshlaninish kuchlanishi.
21. Kritik kuchlanish - dielektriklarda razryadlanish boshlanishi uchun
zarur bo’lgan kuchlanishning eng kichik qiymati.
22. Volt-sekund xarakteristikasi - dielektriklarning kuchlanish impulsiga
dielektrik mustahkamligini baholaydigan kattalik.
23. Razryadlanishning mustaqilligi - tashqi ta’sirsiz kechadigan razryad-
lanish.
24. Bir jinsli maydon - hamma nuqtalarida maydon kuchlanganligi teng
tekis taqsimlangan maydon.
25. Bir jinsli bo’magan maydon - elektrodlar orasida maydon
kuchlanganligi bir tekis taqsimlanmagan maydon.
26.
Elektr
maydoni
– elektr qurilmalarning tok o’tkazuvchi
elektrodlariga kuchlanish qo’yilganda paydo bo’lib, dielektriklarda kechadigan
jarayonlarda asosiy ko’rsatkich hisoblanadi. U vektor kattalik bo’lib, ikkita tashkil
etuvchidan iborat. Uning ta’sirida dielektrik teshilishi yoki qoplanishi mumkin.
|
| |
immеrsivlik - 1-Maruza. Axborot texnologiyalarining ta’limdagi o‘rni. Oficce dasturlaridan foydalanishda gipertexnologiyalarni...

|
1-Maruza. Axborot texnologiyalarining ta’limdagi o‘rni. Oficce dasturlaridan foydalanishda gipertexnologiyalarni qo‘llash. Matnli va jadval axborotlarni qayta ishlash texnologiyasi va uning dasturiy vositalariBog'liq 1-Maruza. Axborot texnologiyalarining ta’limdagi o‘rni. Oficce dimmеrsivlik
vа
intеrfаоllik
tushunchаlаri bilаn bоg’liq.
Immеrsivlik
dеgаndа оdаmning virtuаl bоrliqdа o’zini fаrаz qilishini tushunish
lоzim.
Intеrfаоllik
fоydаlаnuvchi rеаl vаqtdа virtuаl bоrliqdаgi оbъеktlаr bilаn o’zаrо
mulоqоtdа bo’lib ulаrgа tа’sir ko’rsаtishgа egа bo’lаdi.
Virtuаl bоrliq tizimi dеgаndа – biz imitаciоn dаsturiy vа tехnik vоsitаlаrni
qаbul qilаmiz. Intеrfаоllikni tа’minlаsh uchun, virtuаl tizim bоshqаruvchi аmаllаrni
qаbul qilishi kеrаk. Bu аmаllаr ko’pmоdаllikgа, yа’ni ko’z bilаn ko’rаdigаn, tоvush
оrqаli qаbul qilаdigаn bo’lishi kеrаk. Bu аmаllаrni аmаliyotdа bаjаrish uchun
zаmоnаviy tizimlаrdа turli tоvush vа vidеоtехnоlоgiyаlаrdаn fоydаlаnilаdi.
Mаsаlаn, kаttа hаjmli tоvush vа vidеоtizimlаri, shuningdеk оdаmning bоsh qismigа
o’rnаtilаdigаn shlеm vа ko’zоynаk displеylаr, “hid sеzаdigаn” sichqоnchаlаr,
bоshqаruvchi qo’lqоplаr, kibеrnеtik nimchаlаr simsiz intеrfеys birgаligidа
ishlаtilаdi. YUqоridаgilаr ekzоtik qurilmаlаrgа tеgishli.
Pеdagogik dasturiy vositalarni yаrаtishgа qo’yilаdigаn tаlаblаr
Pеdаgоgik dаsturiy vоsitаlаrni yаrаtish tехnоlоgiyаsini аmаlgа оshirish
mаqsаdidа ulаrning аnъаnаviy vоsitаlаrdаn ustunligini tаsdiqlоvchi qаtоr ijоbiy
оmillаr mаvjud. Mаzkur оmillаr didаktik, psiхоlоgik, iqtisоdiy, fiziоlоgik
guruhlаrgа аjrаtildi.
Pеdаgоgik dаsturiy vоsitаlаrgа qo’yilаdigаn
didаktik tаlаblаrgа quyidаgilаr
kirаdi:
ilmiylik, tushunаrli, qаtъiy vа tizimli bаyon etilishi bilаn birgаlikdа
(pеdаgоgikа, psiхоlоgiyа, infоrmаtikа, ergоnоmikаning аsоsiy tаmоyillаrini,
zаmоnаviy fаnning fundаmеntаl аsоslаrini hisоbgа оlib, o’quv fаоliyаti mаzmunini
qurish imkоniyаtini tа’minlаsh), uzluksizlik vа yахlitlik (ilgаri o’rgаnilgаn
bilimlаrning mаntiqiy оqibаti hаmdа to’ldiruvchisi hisоblаnаdi), izchillik,
muаmmоlilik, ko’rgаzmаlilik, fаоllаshtirish (o’qitish mustаqilligi hаmdа fаоllilik
хususiyаtining mаvjudligi), o’qitish nаtijаlаrini o’zlаshtirish mustаhkаmliligi,
mulоqоtning intеrfаоlliligi, o’qitish, tаrbiyаlаsh, rivоjlаntirish vа аmаliyotning yахlit
birligi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-Maruza. Axborot texnologiyalarining ta’limdagi o‘rni. Oficce dasturlaridan foydalanishda gipertexnologiyalarni qo‘llash. Matnli va jadval axborotlarni qayta ishlash texnologiyasi va uning dasturiy vositalari
|
Taъlimda axborot-kommunikaciyа tеxnologiyаlari

|
Taъlimda axborot-kommunikaciyа tеxnologiyаlariBog'liq 1-Maruza. Axborot texnologiyalarining ta’limdagi o‘rni. Oficce dTaъlimda axborot-kommunikaciyа tеxnologiyаlari
Tехnоlоgiyаning rivоjlаnishi bilаn tехnik vоsitаlаrdаn fоydаlаnib o’qitish
uchun birginа kоmpyutеrning mаvjudligi kifоyа bo’lib qоldi. Аvvаllаri tеlеvizоr,
vidеоmаgnitоfоn, kinоprоеktоr, diаprоеktоr vа bоshqаlаr bаjаrgаn funkciyаlаrni
kоmpyutеr muvаffаqiyаt bilаn o’z zimmаsigа оldi. Qоlаvеrsа, ахbоrоtni uzаtish,
sаqlаsh, tаsvirlаsh sifаti sеzilаrli dаrаjаdа оrtdi.
Hоzirgi kungа kеlib, kоmpyutеr sаvоdхоnligi mаdаniyаtning muhim bеlgisigа
аylаnib ulgurdi, kеlаjаkdа esа u hаr bir insоngа qаеrdа, qаysi uchаstkаdа ishlаmаsin
zаrurаtgа аylаnаdi. Dеmаk, kоmpyutеr ishi, kоmpyutеrdаn fоydаlаnishgа o’rgаtish
eng yаqin vаqt ichidа umumiy ishgа аylаnishi shubhаsiz.
Zаmоnаviy ахbоrоt tехnоlоgiyаlаrining
vоsitаlаri
qаtоrigа: kоmpyutеr, skаnеr,
vidеоko’z, vidеоkаmеrа, LCD prоеktоr, intеrаktiv elеktrоn dоskа, fаks mоdеm,
tеlеfоn, elеktrоn pоchtа, mulьtimеdiа vоsitаlаri, Intеrnеt vа Intrаnеt tаrmоqаlаri,
mоbilь аlоqа tizimlаri, mа’lumоtlаr оmbоrini bоshqаrish tizimlаri, sunъiy intеlеkt
tizimlаrini kiritish mumkin.
Ахbоrоt tехnоlоgiyаsi vоsitаlаri muаyyаn аmаllаrni оngli vа rеjаli аmаlgа
оshirishdа o’zlаshtirilаdi. Bu jаrаyon quyidаgilаrni o’z ichigа оlаdi:
-kоmpyutеr, shuningdеk, printеr, mоdеm, mikrоfоn vа оvоz eshittirish
qurilmаsi, skаnеr, rаqаmli vidеоkаmеrа, mulьtimеdiа prоеktоri, chizish
plаnshеti, musiqаli klаviаturа kаbilаr hаmdа ulаrning dаsturiy tа’minоti;
uskunаviy dаsturiy tа’minоt;
virtuаl mаtn kоnstruktоrlаri, mulьtiplikаciyаlаr, musiqаlаr, fizik mоdеllаr,
gеоgrаfik hаritаlаr, ekrаn prоcеssоrlаri vа х.k.;
ахbоrоtlаr mаjmui — mа’lumоtnоmаlаr, enciklоpеdiyаlаr, virtuаl muzеylаr
vа х.k.;
tехnik ko’nikmаlаr trеnаjyorlаri (tugmаchаlаr mаjmuidаn tugmаchаlаrgа
qаrаmаsdаn mа’lumоt kiritish, dаsturiy vоsitаlаrni dаstlаbki o’zlаshtirish vа
h.k.).
Ахbоrоt tехnоlоgiyаlаri vоsitаlаrining mаrkаzidа turuvchisi kоmpyutеrdir.
Hоzirgi kundа
kоmpyutеr
lаr tа’lim tizimidа аsоsаn to’rt yo’nаlishdа:
o
o’rgаnish оbъеkti sifаtidа;
o
o’qitishning tехnik vоsitаlаri sifаtidа;
o
tа’limni bоshqаrishdа;
o
ilmiy-pеdаgоgik izlаnishlаrdа fоydаlаnilmоqdа.
|
| |
Аhmad al Fargʼoniy - Reja: hfx muammolarini o‘rganishga katta hissa qo‘shgan vatanimiz olimlari

|
Reja: hfx muammolarini o‘rganishga katta hissa qo‘shgan vatanimiz olimlari
|
bet | 2/3 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 21,32 Kb. | | #108670 |
Bog'liq Reja hfx muammolarini oârganishga katta hissa qoâshgan vatanimi-fayllar.orgАhmad al Fargʼoniy
X asrda yashab arab tilida ijod etgan Аhmad Fargʼoniy (taxmin. 798-865)zamonasining atoqli astronomi, matematigi va geografi edi. Uning toʼliq ismi Аbulabbos Аhmad ibn Muhammad Kasir al Fargʼoniy. U xalifa Horun ar Rashid (986 -809) topshirigiga binoan Bagʼdod yaqinida Raqoq nomli mavzeda rasadxona qurishga boshchiligida Bu yerda Аhmad Fargʼoniyga zamondosh olimlar va shogirdlar bilan faoliyat olib bordi. U Аstronomiya asosi, Samoviy harakatlar va Yulduzlar haqidagi fan nomli asarlar yozdi. Uning oʼz zamonasida Аstronomiya asosiy nomli asari astronomiya bilimining oʼziga xos qomusi hisoblangan va u XV asrda lotin tiliga tarjima qilingan. Bu asar bir necha asr davomida yevropa astronomlari uchun qoʼllanma va dastur boʼlib xizmat qilgan.
Аbu Nasr al Farobiy
Аbu Nasr Farobiy (873 - 950) Sirdaryo boʼyida joylashgan Forob (Oʼtror) shahrida sipohiy (harbiy kishi) oilasiga tavallud boʼldi. Buxoro va Samarqand shaharlarida tahsil oldi. Soʼng oʼz bilimini oshirish maqsadida Bagʼdodga bordi va Umrining koʼp qismini (40 yil) oʼsha yerda oʼtkazdi. U 941-yildan Damashqda, 941-950- yillri Misrda yashadi. U jahon faniga, xususan falsafa, matematika, fizika, kimyo, tilshunoslik, musiqashunoslik kabi fanlar rivojiga hissa qoʼshgan. Olim 160 da ziyod asar yozib qoldirgan, ularning ayrimlari oʼzbek qozoq, rus va boshqa tillarga tarjima qilingan. Farobiyning qabri Damashq shahrida. Soʼngra xorazmshoh Maʼmun saroyida ijod qiladi. 1017-yili Mahmud Gʼaznaviyning talabi bilan Gʼazna shahriga boradi va umrining oxirigacha shu shaharda ijod qiladi. U astronomiya, fizika, matematika, geodeziya, javharshunoslik (javharshunoslik) va boshqa fanlarni oʼrgandi.
U falakiyot, geografiya, matematika va tarix fanlariga oid 154 ta ilmiy asar yozdi. Dastlabki globusni ixtiro qilgan.
Аbu Rayhon Beruniy
Urganch shahrida yashab ijod etgan mutafakkir olim Аbu Rayhon Beruniy (973 - 1048 ) Xorazmning qadimgi poytaxti Kot shahrida tavallud topdi. U dastlab Urganch shahrida taʼlim oldi. Uning yoshligida ilm fanga qiziqishi kuchli edi va shu sababli 17 yoshligida boshlab astronomic kuzatishlar olib borardi. Mamlakatda kuchayib ketgan oʼzaro feudal urushlar oqibatida olim oʼz kuzatishlarini davom ettira olmadi. Uzoq yillar Gurgonda yashadi.
|
| |
Elektr maydon potentsiali

29
Elektrik siljish – vektor kattalik bo’lib, dielektrikka elektr maydonining
ta’siri darajasini belgilaydi va u qaralanayotgan nuqtadagi elektr maydon
kuchlanganligi
vektorining
izolyatsiyalovchi
muhitning
dielektrik
singdiruvchanligiga ko’paytmasiga teng:
D
.
Elektrik siljish zaryadlangan jismning sirtida elektr zaryad zichligini, yoki
o’tkazgich sirtning elektr maydoniga uning kuch chiziqlariga normal yo’nalishda
kiritilgan sirtning har bir kvadrat metrida induktsiyalanggan elektr zaryadlarining
zichligini harakterlaydi.
Elektrik sig’im – - Yuqori kuchlanish texnikasi

30
Bu yerda ε
0
= 8.85x10
-12
(f/m) – tajriba yo’li bilan o’rnatilgan elektr doimiysi –
absolyut dielektrik singdiriuvchanlik; ε’ – izolyatsiyalovchi materialning
fizikaviy va kimyoviy xossalariga bog’liq bo’lgan kattalik.
Nazorat savollari
1. Yuqori kuchlanish texnikasining rivojlanishi davlat industrial qudratini
belgilaydimi?
2. O’takuchlanish va izolyatsiya fanning jamiyat taraqiyotidagi roli?
3. Yuqori kuchlanish texnikasining asosiy vazifasi?
4. O’takuchlanish va izolyatsiya faning asosiy tushinchalari va holatlari?
5. Elektr maydoning vektor va skalyar parametrlari?
O’takuchlanishdan himoyalash tadbirlari

366
etiladigan diapazonda yotishi kerak. Masalan, ishchi zaminlash uchun uning
ruxsat etiladigan qarshiligi har bir elektr qurilmaning ishlash rejimiga quyilgan
talabdan kelib chiqib tanlanadi. Yashindan himoyalagich zaminlagichlarining
ruxsat etiladigan qarshiligi 5 – 25 Om chegarasida yotadi.
Zaminlash qurilmalarida vertikal va gorizontal elektrodlar qo’llaniladi.
Gorizontal zaminlagichlar uchun kengligi 20-40 mm, qalinligi 4 mmdan kam
bo’lmagan po’lat lentalar va diametri 6 mmdan kam bo’lmagan dumoloq simlar
qo’llaniladi. Vertikal elektrodlar sifatida po’lat quvurlar, sterjenlar va fasonli
po’lat simlar qo’llaniladi. Elektr uzatish liniyalarida tayanchning zaminlagichi
sifatida ularning temir – beton fundamentidan foydalaniladi.
Yashin qaytargichlarning zaminlagichi yashin tokini erga o’tkazishga
xizmat qiladi. Yuqori kuchlanish elektr qurilmalarida qo’llaniladigan zaminlashni
ikkiga bo’lamiz: ishchi zaminlash va himoya zaminlash. Elektr qurilmalarining
chaqmoqbardoshligiga qo’yiladigan talabdan kelib chiqib, liniyalarda
yashinqaytargichning zaminlash qarshiligi 10–15 Omdan, podstan-tsiyalar uchun
esa 4–5 Omdan oshmasligi kerak. SHu bilan birga himoya trosi bilan jihozlangan
liniyalar uchun iqtisodiy samarali zaminlagich konstruktsiyasi tanlanadi (yashin
tokining tezroq tarqalib ketishini ta’minlaydigan).
Faraz qilaylik, podstantsiya territoriyasida transformator joylashtirilgan.
Uning kengaytirish baki yarim shar ko’rinishidagi zaminlagichga ulangan va shu
transformatorning birorta o’tuvchan izolya-torida qoplanish sodir bo’lgan bo’lsin.
Shikastlangan joydan erga qisqa tutashuv toki oqib o’tadi va u zaminlagichda
Geologiya-qidiruv va kon-metallurgiya

|
Geologiya-qidiruv va kon-metallurgiya
|
bet | 1/14 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #126666 |
Bog'liq Kurs loyiha (1)
OZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TALIM, FAN VA INOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ISLOM KARIMOV NOMLI TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI
“GEOLOGIYA-QIDIRUV VA KON-METALLURGIYA” FAKULTETI
HAYOT FAOLIYATI XAVFSIZLIGI KAFEDRASI
“5640200-Mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi” yonalishi
“YONG‘IN-PORTLASH XAVFSIZLIGI”
fanidan
KURS LOYIHASI
Mavzu: Issiqlik elektr stansiyalarida yong‘in xavfsizligi
Bajardi: _________________________
Rahbar: _________________________
Тoshkent-2023
«TASDIQLAYMAN»
«Hayot faoliyati xavfsizligi» kafedrasi mudiri ___________prof. M.N. Musayev
Kafedra___________________________________2023 yil «____»___________
KURS LOYIHASI
Kurs boyicha ______________________________________________________
Guruh__________________ Talaba _______________ Rahbar_______________
T O P S H I R I Q
1. Ishlanadigan mavzu________________________________________________
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________
2. Boshlangich malumotlar___________________________________________
_________________________________________________________________
__________________________________________________________________
_________________________________________________________________
3. Qollanmalar______________________________________________________
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________
4. Grafik qismi_____________________________________________________
1.________________________________________________________________
2.________________________________________________________________
3.________________________________________________________________
5. Tushuntirish yozilmasining tuzilishi___________________________________
__________________________________________________________________
_________________________________________________________________
_________________________________________________________________
6. Qoshimcha mashgulotlar va korsatmalar_____________________________
7. Kurs loyihasini topshirish davri
Rahbar _______________________
|
| |
Yuqori kuchlanish texnikasi - bet 150

379
GLOSSARIY
1.
Elektr sistemasi – elektr energetika sistemasining elektr qismi bo’lib,
unda elektr energiyasi ishlab chiqariladi, o’zgartiriladi va taqsimlanadi.
2.
Elektr sistemasi elementlari – elektr
energiyasini ishlab chiqarish,
o’zgartirish, uzatish va taqsimlash jarayonida o’zaro bog’langan
hamda ularning
ishlash holatini nazorat qiladigan, rostlaydigan va boshqaradigan mashina, qurilma
va uskunalar majmuasi.
3.
Elektr
sistemasining
sistema
parametrlari
–
sistema
elementlarining fizik xosasini xarakterlaydigan parametrlar.
4.
Elektr sistemasining holat parametrlari – sistemaning xolatini son
va sifat jihatdan xarakterlaydigan parametrlar majmuasi.
5.
Sistemaning holati - ayni bir lahzada
sistemaning holatini
belgilaydigan jarayon.
6.
Elektr sistemasining normal holati – sistemaning barcha elementlari
ishlashga mo’ljallangan, uzoq vaqt davomida ishlay oladigan holat.
7.
O’tkinchi jarayon – sistemaning bir ish holatidan boshqa bir holatga
o’tish jarayoni.
8.
Qisqa tutashuv holati – elektr zanjiri
qutblarining cheksiz kichik
qarshilik orqali ulangan holati.
9. O’takuchlanish - kuchlanishning nominal
kuchlanishdan katta qiymati
tushiniladi.
10. Izolyatsiya - qurilmalarning shikastlanishsiz ishlashini ta’minlashga
muljallangan dielektrik qatlamlar.
11. Izolyator - qurulmalarning tok o’tkazuvchi
qismlarini muhofaza
qilishga va izolyatsiyalovchi konstruktsiyaga mahkamlashga qo’llaniladigan
dielektriklar.
Elektrodlar sirtida ionlanish

41
ionizatorning ta’siri tugagandan so’ng elektrodlar
orasida tok oqishi ham
to’xtaydi, bunda kechadigan razryadlanish jarayoni mustaqil bo’lmaydi.
Gazlarning eng yuqori elektr o’tkazuvchanligi, uning plazma holatida kuzatiladi,
chunki plazmaning o’tkazuvchanligi ionlashgan ionlar soniga bog’liqdir.
Elektr o’tkazuvchanlik gaz, qattiq va suyuq ko’rinishdagi dielektrik-larda
ham kuzatiladi. Dielektriklarda faqat kuchli maydonlarda razryadlanish jarayoni
boshlanishi uchun shart–sharoit hosil qilinadi.
Gazlarda nisbatan katta
o’tkazuvchanlik toki paydo bo’ladi.
Real dielektriklarda elektr maydonlar ta’sirida o’tkazuvchanlik toki paydo
bo’ladi. Ammo dielektriklarning elektr o’tkazuvchanligi metallarnikiga qaraganda
juda past. Dielektriklarning elektr o’tkazuvchanligi ayrim salbiy oqibatlarni
keltirib chiqaradi. Birinchidan, dielektrikning o’tkazuvchanlik
toki ularga elektr
maydoni ta’sir etganda bo’layotgan energiya isrofining (dielektrik isrofning)
sababchisi bo’lsa, ikkinchidan, bu isrof dielektrikning qo’shimcha qizishi
natijasida elektr maydon kuchlanganliginng ma’lum qiymatida uni issiqlikdan
teshilishga olib kelishi mumkin.
Gazning zichligi katta bo’lganda kuchlanishning
ortish effekti siqilgan gaz
ishlatiladigan qurilmalarda (masalan, kabellar va kondensatorlarda) qo’llaniladi.
Gazning zichligi past bo’lganda kuchlanishni ortish effekti esa, vakuumli
izolyatsiyali qurilmalarda (masalan, yuqori kuchlanishli elektron nurli trubkada,
lyuministset lakmpalarda, vakuumli o’chirgichlarda) qo’llaniladi.
Elektrodlar o’rtasidagi oraliq, ya’ni izolyatsiyaning
qalinligi kamayishi
bilan razryadlanish elektr maydon kuchlanganligi
E
p
ortib boradi. Bunday
bog’lanishning fizik ma’nosi shundan iboratki, oraliq
s ning kamayishi, ya’ni
ko’chkining harakatlanish yo’li uzunligining kamayishi bilan to’qnashishlar soni
ham kamayib boradi. SHuning uchun izolyatsiya oralig’ida to’qnashishlar sonini
va ionlanish ehtimolini ko’paytirish uchun elektr maydon kuchlanganligini
oshirish talab etiladi. Bu bog’lanish grafigi 1.7- rasmda keltirilgan.
kV
42
1.7- rasm. Havo uchun
)
s
(
f
U
p
va
1
bo’lganda
)
s
(
f
E
p
(punktir
chiziqli) bog’lanishlar
Gazlarda kechadigan razryadlanish jarayonlari quyidagi ko’rinishlarda
bo’ladi:
- burqsima razryadlanish;
-
uchqunli razryadlanish;
- yoyli razryadlanish:
- tojlanish razryadi.
Tasks and methods of preventive testing of electrical installations

|
Tasks and methods of preventive testing of electrical installationsBog'liq YUQORI KUCHLANISH TEXNIKASI6.1. Tasks and methods of preventive testing of electrical installations
and equipment ………………………………….…………………..
244
6.2. Methods for determination of defects in insulators ….…………
247
7.
OVERVOLTAGES IN ELECTRICAL SYSTEMS ……………...
257
7.1. External overvoltages in electrical systems ……………….……… 257
7.2. Overvoltage from lightning strikes on the elements of power lines 265
7.3. Wave processes on power lines and its circuits…………………..
270
7.4. Lightning resistance of overhead power lines…………………….. 280
7.5. Calculation of disconnection of overhead power lines under the
11
influence of lightning...…………………………………………
285
7.6. Internal overvoltage in electrical systems……………………........
293
7.7. Internal overvoltage and the basics of calculating the external
insulation of electrical installations...................................................
307
7.8. Resonant overvoltages in electrical systems……………………..... 314
8.
INSTALLATIONS, APPARATUS AND ARRANGEMENTS
FOR PROTECTION AGAINST VOLTAGE.................................
326
8.1. Lightning rods used in electrical systems………………………...... 326
8.2. Devices for protecting electrical system elements from
overvoltage…………………………………………………………...
338
8.3. Nonlinear surge limiters………………………….............................. 351
8.4. Assessment of the parameters of equipment for protection
against atmospheric overvoltage........................................................
360
8.5. Measures for surge protection……………………………....……..
363
8.6. Types of grounding. Calculation of grounding resistance……....... 372
|
| |
Yuqori kuchlanish texnikasi - bet 145

367
ko’rsatayotgan xodimga uning oyog’i joylashgan er bilan bak orasidagi
potentsiallar ayirmasiga teng bo’lgan kuchlanish ta’sir etadi.
Bunga tegish
kuchlanishi
teg
U
deyiladi. Transformator tomon kelayotgan odam qadam
kuchlanishi
qad
U
ostida qoladi. Doimo
kad.
U
tesh
U
(8.13- rasm).
Himoyalash zaminlash qurilmalarning metal qismini zaminlash orqali ularni
ishlatishda (profilaktika qilishda) ishchi xodimlarning havfsizligini ta’minlash
amalga oshiriladi. Zaminlagich o’zining aktiv qarshiligi bilan harakterlanadi.
Zaminlagichning aktiv qarshiligi, uning geometrik o’lchami
va erning
xarakteristikasiga bog’liq holda aniqlanadi.
8.13- rasm. Tegish va qadam kuchlanishini aniqlashning ko’rinishi.
Zaminlagich orqali yashin toki oqib, erga o’tayotgan tok uchun erning
strukturasi juda
murakkab muhit hisoblanadi, va tarkibi, strukturasi bo’yicha esa
bir jinsli emas deb olinadi. Zaminlagichni o’rab turgan erning elektr
o’tkazuvchanligi uning holati bilan xarakterlanadi.
Zaminlagichning qarshiligi
uning geometrik o’lchamiga va tuproqning solishtirma qarshiligi
ga bog’liq
xolda aniqlanadi.
368
Radiuslari r va r+dr bo’lgan ekvipotentsiali sirtlar orasidagi erning
elementar qatlamining qarshilig’i qo’yidagi ifoda bo’yicha aniqlaniladi.
2
2
r
dr
dR
.
Radiusi
0
r
bo’lgan yarimshar ko’rinishidagi zaminlagichning
statsionar qarshiligi
quyidagicha aniqlanadi:
0
0
2
r
r
dR
R
.
(8.27)
Zaminlagich orqali tok I oqib o’tganda na faqat zaminlagich elektrodi va
erning unga yaqin qismlari ham oshirilgan potentsialьga ega bo’ladi. Zaminlagich
markazidan r masofada joylashgan erning sirtida joylashgan nuqtaning potentsiali
ushbu formula yordamida topiladi:
0
2
r
r
r
I
dR
I
U
.
(8.28)
Tuproqning taxminiy solishtirma qarshiligi 8.8- jadvalda keltirilgan.
8.8- jadval. Tuproqning taxminiy solishtirma qarshiligi.
Erning taxminiy solishtirma qarshiligi
,
м
м
Doimiy muzlik yer
100000 gacha
Qoyalik yer
1000
Qum
500
Supes
300
Lyoss, suglenok
10
Loy yer
60
Qora tuproqli yer
50
Torf
20
Daryoning suvi
10 – 30
Dengiz suvi
1- 10
369
Chaqmoqdan saqlaydigan zaminlagichning impuls qarshiligini hisoblash
uchun nafaqat erning solishtirma qarshiligini va uning
impuls xarakteristikasini,
ya’ni solishtirma qarshilikning elektr maydon kuchlanganligiga va erning teshilish
kuchlanishiga bog’liqligini bilishimiz kerak.
Tekshirishlar bo’yicha bir jinsli maydonda xamma tuproqlar elektr maydon
kuchlanganligini
teshilish
kuchlanganligigacha
oshirganimizda
o’zining
solishtirma qarshiligini kamaytiradi va kuchlanish impulsining ta’sir etish vaqti
qancha katta qarshilikning kamayishi xam shuncha sezilarli bo’ladi. Erning
solishtirma qarshiligining nisbatan kamayishining
kuchlanish impulsining
maksimal paytiga to’g’ri keladigan
)
(
f
И
grafik 8.13- rasmda keltirilgan.
8.13- rasm. Tuproqning solishtirma qarshiligini elektr maydon kuchlanganligiga
bog’liqligi
)
(
f
I
.
Zaminlagichdan zichligi
bo’lgan tok oqib o’tganda erda
i
I
elektr
maydon kuchlanganligi paydo bo’ladi, Bu yerda
I
-
tok impulsi oqib
o’tayotganda erning solishtirma qarshiligi. Tok zichligi ko’paygani sari elektr
Nazorat savollari - Yuqori kuchlanish texnikasi

373
]
)
l
t
(
d
)
l
t
(
l
ln[
l
R
4
2
4
2
;
(8.31)
gorizontal yotqizilgan lentaning qarshiligi
bt
l
.
ln
l
R
5
1
;
(8.32)
temir – beton fundamentning qarshiligi
b
l
ln
l
,
R
4
2
7
1
,
(8.33)
bu
yerda
l
quvurning yoki lentaning uzunligi;
t
- fundamentning pastki qismidan
yoki vertikal elektrodning yuqori qismidan yotqizilish chuqurligi;
b
- po’lat
lentaning eni;
d
- truba
yoki sterjenning diametri;
- tuproqning solishtirma
qarshiligi.
Yashin tokining tezlikda oqib tarqalib
ketishi natijasida uzun
zaminlagichning qarshiligida impulsning frontida kuchlanishning tushishini hosil
qiladi. Bu esa elektrodning uzoqda joylashgan qismlaridan
tokning olinishini
chegaralaydi. Bu xolda zaminlash qarshiligi kattalashadi. YUqorida aytilgan
faktorlarning ta’siri hisobga olinganda zaminlash qarshiligiga
impuls zaminlash
qarshiligi deyiladi.
Faraz qilaylik, tok
I vertikal zaminlagichdan boshlang’ich lahzada (
0
t
)
oqib tarqalayotgan bo’lsin. TSilindr shaklidagi uchqunli
zonaning chegarasida
uning radiusi
iz
r
bo’lib, elektr maydonning kuchlanganligi
l
r
2
I
J
iz
tesh
.
(8.34)
Bundan impuls zaminlash qarshiligini va impuls koeffitsientini aniqlaymiz,
undan kelib chiqadiki zaminlagichning impuls qarshiligi va impuls koeffitsienti
quyidagi formulalar yordamida aniqlaniladi:
tesh
iz
l
r
2
J
,
(8.35)
I
l
ln
l
r
l
ln
l
R
tesh
iz
i
2
4
2
2
2
,
(8.36)
Yuqori kuchlanish texnikasi - bet 148

375
6. Murrakab zaminlash sistemasining qarshiligi:
n
R
R
sist
,
(8.44)
bu yerda
- ishlatish koeffitsienti bo’lib, u
= 0,65 – 0,8.
7. O’zaro bir-biri bilan gorizontal bog’langan
n vertikalь elektroddan tashkil
etilgan murrakab zaminlash sistemasining zaminlash qarshiligi:
n
R
n
R
R
n
R
R
R
sist
1
.
(8.45)
Gorizontal qarshiligi uchun esa
R
i
=
)
t
l
ln
d
l
(ln
l
2
2
2
.
(8.46)
Xalqa yoki to’g’ri burchakli shakldagi kontur uchun:
R
i
=
)
t
D
bt
D
(lg
D
.
4
8
2
3
2
2
2
.
(8.47)
Agar podstantsiyaning zaminlagichi setka ko’rinishida bo’lib, u vertikal
qoqilgan elektrod, hamda bu elektrodlar gorizontal yo’nalishda
lenta bilan
bog’langan bo’lsa, uning zaminlash qarshiligi quyidagi empirik formula orqali
topiladi:
nl
L
S
(
R
1
,
(8.48)
bu yerda
L
- barcha gorizontal zaminlovchi elektrodlarning
uzunliklarining
yig’indisi;
n
va
l
vertikal elektrodlar uzunligi va soni;
S
- zaminlagich egallagan
maydon;
A
-
S
l
nisbatiga teng bo’lgan koeffitsient ma’lumotnomadan topiladi.
Elektr uzatish liniyasida va podstantsiyada sun’iy
zaminlagich sifatida
gorizontal joylashgan bir nechta nurlar yoki konturlar, yana vertikal qoqilgan
elektrodlar (truba, sterjen) va gorizontal lenta bilan bog’langan
zaminlagichlar
qo’llaniladi.
Bundan
tashqari
podstantsiya
egallaydigan
maydonning
setka
ko’rinishidagi zaminlagich ishlatiladi. Zaminlash havfsizlikni ta’minlashga va
376
yashin tokini erga o’tkazishga mo’ljallangan va ular yashindan himoyalagich
deyiladi.
Podstantsiyada xizmat qilayotgan personalning havfsizligini ta’minlash
uchun, zaminlash shunday loyihalanishi kerakki unda
U
q
va
U
t
ruxsat
etilgan
qiymatdan oshib ketmasligi kerak. EUTQga ko’ra zaminlangan neytralda
zaminlagich qarshiligi
R
0,5 om deb olinadi.
Mavzu: Ish joylarini attestatsiyadan o‘tkazish bo‘yicha me’yoriy–hujjatlarni o‘rganish

|
Mavzu: Ish joylarini attestatsiyadan o‘tkazish bo‘yicha me’yoriy–hujjatlarni o‘rganish
|
Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 1,65 Mb. | | #158889 |
Bog'liq 1-amaliy mashg\'ulot atestatsiya (3) - Mavzu: Ish joylarini attestatsiyadan o‘tkazish bo‘yicha me’yoriy–hujjatlarni o‘rganish.
- Attestatsiyani o‘tkazishga tayyorgarlik ko‘rish tartibi:
- Mehnat sharoitlarining mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha normalar, qoidalar va yo‘riqnomalar talablariga muvofiqligini baholash tartibi:
- Mehnat sharoitlarining gigiyena normativlariga muvofiqligini baholash:
- Ish o‘rinlarining jarohatlash xavfliligini baholash:
- Xodimlarning YaKHV bilan ta’minlanganligini baholash:
- Ish o‘rinlarida mehnat sharoitlari holatini kompleks baholash:
- Ish o‘rinlarini mehnat sharoitlari bo‘yicha attestatsiyadan o‘tkazish natijalarini rasmiylashtirish tartibi
ГИГИЕНИК БАҲОЛАШ БЎЙИЧА МЕҲНАТ ШАРОИТИ Иш жойидаги меҳнат шароити харитаси - Иш жараёни ва ишлаб чиқариш муҳити факторлари
| - Гигиеник меъёрлар
- (ПДК, ПДУ)
| - Факторнинг ҳақиқий катталиги
| | - Факторларнинг таъсир вақти, %
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - 5. Меҳнатнинг кучланганлиги (тиғизлиги)
| | | | | Корхонадаги меҳнат шароити бўйича иш жойлари ва уларни аттестациялаш натижаларининг Ж А М Л А Н М А Р Ў Й Х А Т И | - Меҳнат шароити бўйича аттеста-цияланган иш жойлари сони
| | - Аттестация натижаларига кўра иш жойларидаги меҳнат шароитлари баҳоси
| | | | | | | | | - Муқобил ва рухсат этилган
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - Цех бўйича жами_______________________________________ Аттестация комиссияси раиси _____________________________ (имзо)
Имтиёзли нафақа таъминоти хуқуқи тасдиқланган ишчилар, лавозимлар, касблар ва иш жойлари Р Ў Й Х А Т И | - Ягона таъриф-малакавий ишлар ва касблар маълумотно-маси бўйича касбнинг номи
| - Имтиёзли нафақа таъминоти хуқуқи тасдиқланган ишчилар сони
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | - Цех бўйича жами_______________________________________ Аттестация комиссияси раиси _____________________________ (имзо)
- Zararli moddalar va ustuvor fibrogenli ta’sirga ega aerozollar RO‘YXATI*
- Moddaning nomi Chegaraviy konsentratsiya miqdori, mg/kub. m. Ishlab chiqarish sharoitida havodagi ustuvor agregat holati Xavflilik klassi Organizmga ta’sir qilish xususiyatlari
- Attestatsiya komissiyasi raisi
- _________________________________________________________
- (lavozim)(imzo)(F. I.O. )(sana)
- Attestatsiya komissiyasi a’zolari:
- ________________ _________________________________________
- (lavozim) (imzo) (F. I. O. ) (sana)
- ________________ _________________________________________
- (lavozim) (imzo) (F. I. O. ) (sana)
- ________________ _________________________________________
- (lavozim) (imzo) (F. I. O. ) (sana)
|
| |
Основы языка html

|
Основы языка html
|
bet | 1/5 | Sana | 01.07.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #266337 |
Санкт-Петербургское государственное бюджетное
профессиональное образовательное учреждение «Фельдшерский колледж»
________________________________________________________________
Лужкова И. Е.
2017
Основные понятия HTML расшифровывается HyperText Markup Language (в переводе означает Язык Разметки ГиперТекста). HTML предназначен для создания веб-страниц во всемирной паутине. - Microsoft Internet Explorer
- Netscape Communicator
- The Bat!
- Opera и т.д.
Программы для создания HTML – файлов: Блокнот (для создания страницы) Internet Explorer (для интерпретации файлов)
Гипертекст (hypertext) – текст, содержащий ссылки на другие веб-страницы, серверы или ресурсы с возможностями выполнения переходов.
Гипертекст
Основные понятия Теги - это метки, которые используются для указания браузеру, как он должен показывать web-сайт. Большая часть HTML тегов состоит из двух частей: открывающий тег <...> закрывающий тег Теги не чувствительны к регистру
Одинарные
Двойные
Пример:
….
Пример:
Тег
<Открывающий ТЕГ_Атрибут= «детали атрибута»> ТЕКСТ с которым работаем закрывающий ТЕГ>
Они передают программе просмотра страницы основную информацию для идентификации и организации документа.
Три самых важных управляющих кода
….
…
…
- В этот тег помещается информация, которая должна отображаться в окне браузера. … Привет, мир! - Цвет фона документа, используя значение цвета в виде RRGGBB. - Цвет текста документа
|
| |
Amaliy mashg‘ulot IoT qurilmalari bilan ishlash Ishdan maqsad: IoT qurilmalari bilan ishlash va sozlashni o‘rganish

Amaliy mashg‘ulot IoT qurilmalari bilan ishlash Ishdan maqsad: IoT qurilmalari bilan ishlash va sozlashni o‘rganish
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Amaliy mashg‘ulot IoT qurilmalari bilan ishlash Ishdan maqsad: IoT qurilmalari bilan ishlash va sozlashni o‘rganish
|
Ii – variant

|
Ii – variant
|
Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 139 Kb. | | #102460 |
Bog'liq 2 5449414110997381199
II – variant.
1. Ko`paytirishni bajaring: .
A) B) C) 0,72 D) 0,152
2. Kvadratning tomoni m. Kvadratning perimetrini toping.
A) B) C) D)
3. Avtomashina tezligi km/minut ga teng. Avtomashina minutda qancha masofa o`tadi ?
A) km B) 2 km C) km D) km
4. To`g`ri burchakli parallelepipedning o`lchovlari dm, dm va dm ga teng. Uning hajmini toping.
A) dm3 B) dm3 C) dm3 D) dm3
5. Agar to`g`ri to`rtburchakning o`lchamlari m va m bo`lsa, uning yuzini toping.
A) 10 m2 B) m2 C) m2 D) m2
6. 63 ning qismini toping.
A) B) 49 C) 81 D)
7. Kitob 120 sahifadan iborat. O`tkirbek kitobning 0,9 qismini o`qidi. O`tkirbek kitobning nechta sahifasini o`qigan ?
A) 111 B) 118 C) 108 D) 102
8. Bir metr matoning narxi 30000 so`m. m mato qancha turadi ?
A) 36000 so`m B) 27500 so`m C) 15000 so`m D) 25000 so`m
9. ning 0,35 qismini toping.
A) 2,25 B) 2 C) D)
10. Do`konga 64 tonna kartoshka keltirildi. Agar kun davomida uning qismi sotilgan bo`lsa, do`konda yana qancha karam qolgan ?
A) 12,8 tonna B) 25,6 tonna C) 62 tonna D) 38,4 tonna
11. Hisoblang: .
A) 100 B) 198 C) 9800 D)
12. Ifodaning qiymatini toping: .
A) B) C) D) 17
13. Tenglamani yeching: .
A) 2 B) 3 C) D) 48
14. Quyidagilardan o`zaro teskari bo`lgan juftliklarni ko`rsating.
1) va ; 2) va ; 3) va 13 ; 4) 0,4 va
A) 1;2;4 B) 2; 3;4 C) 1;2;3 D) 1;3;4
15. sonining o`ziga teskari bo`lgan songa ko`paytmasini toping.
A) B) 0 C) 1 D)
16. Hisoblang: : .
A) B) 1 C) D)
17. Tenglamani yeching: .
A) 4 B) C) 2 D)
18. To`g`ri to`rtburchakning yuzi m2 ga teng. Agar uning eni m ga teng bo`lsa, bo`yini toping.
A) m B) 2,625 m C) 6,72 m D) m
19. Hisoblang: ∙ + ∙ .
20. 400 gektarga sholi ekildi. Agar bu butun ekin maydonining 0,25 qismini tashkil etsa, ekin maydoni qancha ?
21. To`g`ri to`rtburchakning bo`yi 4,8 sm, eni bo`yining qismini tashkil etadi. Uning perimetrini toping.
22. Ifodaning qiymatini toping: .
23. Yo`lning uzunligi 40 km bo`lib, uning qismiga tosh yotqizildi. Bu qancha kilometrni tashkil etadi ?
24. Tenglamani yeching: .
25. Gurlan tumanidagi 41-UO`T maktabining 6-sinfida 33 nafar o`quvchi ta’lim oladi. Bu maktabdagi jami o`quvchilarning qismini tashkil etadi. Maktabda nechta o`quvchi ta’lim olmoqda ?
|
| |
Zabbix 5.2 foydalanuvchi rollari, IOT qurilmalari va boshqalarni

Zabbix 5.2 foydalanuvchi rollari, IOT qurilmalari va boshqalarni takomillashtirish bilan birga keladi Zabbix 5.2 bilan bepul monitoring tizimining yangi versiyasi yaqinda taqdim etildi.
Nashr qilingan versiyaga quyidagilar kiradi sintetik monitoringni
qo'llabquvvatlash, uzoq muddatli analitik funktsiyalar, sanoat va IOT
qurilmalarining monitoringi, maxfiy ma'lumotlarni Hashicorp Vault-da saqlash, foydalanuvchi rollarini qo'llab-quvvatlash ko'proq donador kirish huquqlarini
boshqarish uchun, yangi xabarlarni etkazib berish tizimlari va qo'llab- quvvatlash xizmatlari bilan integratsiyava yana ko'p narsalar.
Zabbix bilan tanish bo'lmaganlar uchun uning uchta asosiy komponentdan
iboratligini bilishingiz kerak: tekshiruvlar bajarilishini muvofiqlashtirish, test
so'rovlarini yaratish va statistik ma'lumotlarni to'plash uchun server; tashqi xostlar
tomonidan tekshiruvlarni amalga oshirish uchun agentlar; tizim boshqaruvini tashkil
qilish uchun interfeys.
Zabbix 5.2-dagi asosiy yangiliklar Dasturiy ta'minotning yangi versiyasi sintetik kuzatuv ko'magi bilan keladi uchun
ko'p funktsiyali murakkab stsenariylarni yaratish qobiliyati bilan uzoq muddatli ma'lumotlarni tahlil qilish uchun faollashtirish. The donador ma'muriyat uchun foydalanuvchi rolini qo'llab-quvvatlash turli xil
interfeys komponentlariga, API usullariga va maxsus harakatlarga kirishni
boshqarish qobiliyatiga ega foydalanuvchi huquqlari.
Bundan tashqari maxsus vaqt zonasini belgilash imkoniyati ta'minlanadi,
uskunalar va xizmatlarga texnik xizmat ko'rsatish vaqtini belgilashning sodda usuli
bilan birga va Qo'llab-quvvatlanmaydigan metrik tekshiruvlarni rejalashtirish uchun oddiy mantiq. Zabbix 5.2-dan ajralib turadigan yana bir o'zgarish - bu barcha foydalanuvchilar
uchun standart tilni sozlash uchun qo'llab-quvvatlash.
Shuningdek, hozirgi foydalanuvchi qaysi panellarni yaratganligini va boshqa
foydalanuvchilar ularga kirish huquqini olganligini aniq ko'rsatadigan panellar
ro'yxatini topishimiz mumkin.
Wi-Fi texnologiyasi - Amaliy mashg‘ulot IoT qurilmalari bilan ishlash Ishdan maqsad: IoT qurilmalari bilan ishlash...

ketadigan har bir PDA va ko'plab mobil telefonlar, noutbuklar, printerlar va boshqa
mahsulotlar IrDA-ni qo'llab-quvvatlaydi.
IrDA-ning asosiy afzalligi shundaki, chastotadan
foydalanish huquqiga ariza
berishning hojati yo'q, shuning uchun infraqizil aloqa narxi past. Shuningdek, u
mobil aloqa uchun zarur bo'lgan kichik o'lchamlar, kam quvvat sarfi, qulay ulanish
va qulay foydalanish xususiyatlariga ega.
Bundan tashqari, infraqizil emissiya
burchagi kichik va uzatish xavfsizligi yuqori.
IrDA ning kamchiligi shundaki, u
ko'zga tashlanadigan uzatish hisoblanadi. Bir-biri bilan aloqa qiladigan ikkita
moslama moslashtirilishi kerak va ularni boshqa narsalar to'sib qo'yishi
mumkin
emas. Shuning uchun ushbu texnologiyadan faqat ikkita (ko'p bo'lmagan) qurilmalar
orasidagi aloqa uchun foydalanish mumkin. . Bluetooth bunday cheklovga ega emas
va devorlar tomonidan bloklanmagan. IrDA 39 ning hozirgi tadqiqot yo'nalishi -
ko'rishni uzatish muammosini qanday hal qilish va ma'lumotlarni uzatish tezligini
yaxshilash.
yaratishimiz kerak, buni quyidagilarni kiritish orqali qilishimiz mumkin

1
sudo mysql -uroot -p
2
3
password
4
5
mysql> create database zabbix character set utf8 collate utf8_bin;
6
7 mysql> grant all privileges on zabbix.* to zabbix@localhost identified by 'contraseñ
8
9
mysql> quit
Bu erda "parol" - bu sizning ma'lumotlar bazangizning parolidir,
uni eslab
qolishingiz yoki yozib olishingiz kerak, keyinroq
uni konfiguratsiya fayliga
joylashtiring.
Endi biz quyidagilarni import qilmoqchimiz:
1
zcat /usr/share/doc/zabbix-server-mysql*/create.sql.gz | mysql -uzabbix -p zabbix
Y
keling quyidagi faylni tahrir qilaylik, ma'lumotlar
bazasi parolini qaerga
joylashtiramiz:
1
sudo nano /etc/zabbix/zabbix_server.conf
Va biz "DBPassword =" qatorini qaerdan qidiramiz
biz ma'lumotlar bazasining
parolini qo'yamiz.
Endi /etc/zabbix/apache.conf faylini tahrir qilmoqchimiz:
Va biz "php_value date.timezone" qatorini izlaymiz (biz # raqamini olib tashlaymiz)
va o'z vaqt zonasini joylashtiramiz (mening holimda Meksika): 1 php_value
date.timezone America/Mexico
Va nihoyat biz xizmatni qayta ishga tushiramiz:
1
sudo systemctl restart zabbix-server zabbix-agent apache2
2
3
sudo systemctl enable zabbix-server zabbix-agent apache2
Zabbix-ga kirish uchun
uni o'zingizning
veb-brauzeringizdan
http:
// server_ip_or_name / zabbix yoki mahalliy kompyuterda localhost / zabbix yo'liga
o'tish orqali qilishingiz mumkin.
Xulosa: IoT (Internet of Things)
qurilmalari, bir-biriga bog'liq bo'lgan qurilmalar va
vositalar to'plamidir, ular Internet orqali ma'lumot almashish, o'zaro aloqalar o'rnatish va
ma'lumotlarni amalga oshirishga imkoniyat beradi. Bu qurilmalar, sensorga ega bo'lgan
vositalar orqali ma'lumotlarni to'playdi va ulardan foydalanuvchilarga ma'lumotlarni
yuborish, o'zgartirish va boshqarish imkonini beradi.
IoT qurilmalari turli sohalarda qo'llaniladi, masalan, uy-hovliq, transport,
telekomunikatsiya, yengil energiya va boshqalar. Ular, avtomatlashtirilgan tizimlar,
ma'lumotlar analitikasi va boshqarish tizimlari, ma'lumot almashish protokollari va
boshqalar kabi komponentlardan iborat bo'lishi mumkin.
-14-amaliy mashg‘ulot Zigbee texnologiyasi bilan ishlash

uchun ochiq global spetsifikatsiya. U arzon narxlardagi
qisqa masofali simsiz
ulanishlarga asoslangan va statsionar yoki mobil terminal qurilmalariga arzon
narxlarda kirish xizmatlarini ko'rsatishi mumkin. Bluetooth texnologiyasi - bu simsiz
ma'lumotlar va ovozli aloqa uchun ochiq global spetsifikatsiya. Uning mohiyati
doimiy yoki mobil qurilmalar o'rtasidagi aloqa muhiti
uchun universal qisqa
masofali simsiz interfeysni yaratish va bundan keyin aloqa texnologiyasini
kompyuter texnologiyalari bilan birlashtirish orqali turli xil qurilmalar bir-biriga
ulangan simlar yoki kabellarsiz qisqa masofada aloqa
qilishlari yoki ishlashlari
mumkin. . Uning uzatish chastotasi diapazoni 2,4 gigagertsli ISM chastota diapazoni
bo'lib, dunyo miqyosida keng tarqalgan bo'lib, 1Mbit / s tezlikni va 10m uzatish
masofasini ta'minlaydi.
Ammo Bluetooth texnologiyasi duch kelgan eng katta to'siq bu juda qimmat. Eng
yaxshi ko'rsatkich shundaki, chip hajmi
va narxini pasaytirish qiyin, piyodalarga
xalaqit berish qobiliyati kuchli emas, uzatish masofasi
juda qisqa va axborot
xavfsizligi muammolari. Bu ko'plab foydalanuvchilarni bunday simsiz qurilmalarni
sotib olish uchun ko'p pul sarflashni xohlamaydi. Shu sababli, soha mutaxassislari
Bluetooth-ning bozor istiqboli Bluetooth narxiga va Bluetooth-ga asoslangan
dasturlarning ma'lum miqyosga erishish mumkinligiga bog'liq deb hisoblashadi.