nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pedagogik kreativlik - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 65/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaPedagogik kreativlik –pedagogning an’anaviy pedagogik
fikrlashdan farqli ravishda ta’lim va tarbiya jarayonini
samaradorligi ta’minlashga xizmat qiluvchi yangi g’oyalarni
yaratish, shuningdek, mavjud pedagogik muammolarni ijobiy
hal qilishga bo’lgan tayyorgarligini tavsiflovchi qobiliyati
“Kreativ pedagogika” quyidagi ikki holatni kafolatlay olishi zarur:
1) o‘qituvchilar tomonidan o‘quv fanlarini past o‘zlashtirayotgan va ularini o‘rganishni zerikarli deb hisoblayotgan talabalar e’tiborlarini fan asoslarini o‘zlashtirishga jalb etish;
2) o‘qituvchilarga talabalarda kreativ fikrlash va ijodiy faoliyat natijalarini rag‘batlantirishga xizmat qiladigan strategiya va vositalarni tavsiya etish qilish orqali auditoriyada ulardan samarali foydalanishlari uchun imkoniyat yaratish.
Pedagogning kreativlik sifatlariga ega bo‘lmasligi tufayli talabalar ham qiziqarli va ajoyib g‘oyalarga ega bo‘lsalar-da, biroq, ularni ifodalashda sustkashlikka yo‘l qo‘yadi. Buning sababli ta’lim jarayonida qo‘llanilayotgan metodlar talabalarda erkin, mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qilmasligi bilan belgilanadi. Muallif tomonidan tavsiya qilingan vosita va strategiyalar talabalarda kreativlikni rivojlantirishda o‘qituvchilar uchun qo‘l keladi hamda talabalarda o‘quv fanlarini o‘rganishga bo‘lgan qiziqish, intilishni rivojlantiradi7.
Kasbiy faoliyatda pedagogning kreativligi turli shakllarda namoyon bo‘lai. Ular quyidagilardir:
Pedagog tomonidan ushbu shakllarda kasbiy faoliyatning samarali tashkil etilishi uning kreativligi qay darajaa ekanligiga bog‘liq bo‘ladi.
2. Kreativ pedagogikaning maqsadi, vazifalari, ob’ekti va predmeti.Ko‘z oldingizga ta’lim jarayonini yuksak mahorat bilan boshqarayotgan, uni o‘ziga xos va qiziqarli tarzda jo‘shqinlik, zavqu shavq bilan tashkil etayotgan o‘qituvchini keltiring. U, garchi, o‘zini kreativ shaxs yoki ijodkor deb bilmasa-da, biroq, kreativlikni namoyon etuvchi ta’lim jarayonini tashkil etayotganidan, unga imkon beradigan metod, usullarni qo‘llayotganligidan o‘zi ham mamnun, qolaversa, talabalarning minnatdor bo‘lishlariga erishmoqda. O‘qituvchi ta’lim jarayonida kreativ metod, usullardan qancha ko‘p foydalansa, o‘ziga va o‘zining ijodiy, kreativ imkoniyatlariga nisbatan ishonchi shuncha ortadi8.
Pedagoglar tomonidan kreativlik sifat va ko‘nikmalarining o‘zlashtirilishida fan sifatida “Kreativ pedagogika” muhim o‘rin tutadi.
|
| |
qonun hujjatlarida belgilangan tartibda

|
qonun hujjatlarida belgilangan tartibdaBog'liq Электронный документ (1)qonun hujjatlarida belgilangan tartibda
a) o‘rtacha ish haqining 30 % gacha bo‘lgan miqdorda jarima solinadi;
b) shartnomaning 6.8 va 6.9 bandlarida belgilangan shartlar ikki va undan ortiq marta
bajarilmagan taqdirda malaka toifasini pasaytirish masalasi ko‘rib chiqiladi;
v) mehnat intizomi buzilgan taqdirda O‘zbekiston Respublikasi Mehnat Kodeksining 181-
moddasida nazarda tutilgan boshqa intizomiy jazo choralari qo‘llanilishi mumkin.
12.2. Ish beruvchi o‘z navbatida xodimga yetkazilgan har qanday zararni qonun hujjatlarida
belgilangan tartibda yoki sud qaroriga asosan qoplaydi.
Tomonlarning manzillari va imzolari:
Xodim:
Ish beruvchi:
( imzo)
( imzo)
Korrupsiyaga qarshi qoidalar, ichki mehnat tartibi qoidalari, jamoa shartnomasi, lavozim yoʼriqnomasi bilan tanishdim va
mehnat shartnomasining bir nusxasini oldim:
______________ _________________
(Imzo)
(Sana)
Nimatova
Durdona
Alisher
qizi
Manzili:
Kitob
tumani
Shahrisabiz ko'chasi 122- uy
Kitob tuman XTBga qarashli
55-maktab direktori Do'stova
Salomat Po'latovna
Manzili:
Kitob tumani Anorzor
MFY Shatri qishlog'i
Hujjat
elektron raqamli imzo
orqali imzolangan.
Elektron raqamli imzoning haqiqiyligini tekshirish uchun
QR
Code
ni skanerlang.
Imzolovchi F.I.SH. SALOMAT DO‘STOVA PO‘LATOVNA
Imzolangan sana
19 сен 2022 16:06
Hujjat kodi
CE5627214307
Hulosa kodi
ZY4264485772
|
| |
Kasbiy mahorat va loyihalashtirish

|
Kasbiy mahorat va loyihalashtirish
|
bet | 49/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaKasbiy mahorat va loyihalashtirish - boshqaruvda strategiya, strategik maqsad va vazifalarni to‘g‘ri belgilash, qarorlar qabul qilish, muassasaning umumiy faoliyatini loyihalashtirish, innovatsion faoliyatini tashkil etish boshqaruv jarayoniga tizimli yondashuvlarni loyihalash texnologiyalarini joriy etish hamda boshqaruv usullari, metodlari va tamoyillaridan samarali foydalanishdir (Djuraev R.X., Turg‘unov S.T).
Kompyuter grafikasi – kompьyuter yordamida o‘rganilayotgan ob’ekt bo‘yicha modellarni va ularning tasvirlarini yaratish, saqlash hamda kerakli maqsadlar asosida ularni qayta ishlash jarayonini amalga oshirishdagi universal texnik-didaktik vosita.
Konsepsiya – har bir pedagogik texnologiya falsafa, psixologiya, didaktik, ta’lim maqsadlariga erishishning ijtimoiy – pedagogik dalillarini o‘z ichiga oladigan aniq ilmiy konsepsiyaga tayanishdir.
Masofaviy ta’lim — masofaviy ta’lim uslublariga asoslangan holda aholining keng qatlamlariga taqdim etiluvchi zamonaviy ta’lim xizmatlari majmuasi.
Masofaviy o‘qitish – o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri, shaxsiy aloqasiz «masofadan o‘qitish» imkonini yaratib beruvchi zamonaviy axborot va telekommunikatsion texnologiyalardan foydalanishga asoslangan o‘qitish jarayonini amalga oshirishning yangi uslubi.
Mahorat – murakkab ishni tez, aniq bajarishning engilligi, mehnatning yuqori sifati va barqaror ritmi uchun kafolat beruvchi ishonchlilikdir (Zuhra Ismoilova)
Mediapedagog – bu zamonaviy axborot texnologiyalarini o‘zlashtirish orqali mediata’limni olib bora olish bilim, ko‘nikma va malakalarni egallagan o‘qituvchi (Yo‘ldoshev J., Yo‘ldosheva F., Yo‘ldosheva G.).
Metod (yunoncha metodos – bilish yoki tadqiqot yo‘li, nazariya, ta’limot) – voqelikni amaliy va nazariy egallash, o‘zlashtirish, o‘rganish, bilish uchun yo‘l-yo‘riqlar, usullar majmuasi, falsafiy bilimlarni yaratish va asoslash usuli (O‘zME-5j-613b.).
Milliy model – Kadrlar tayyorlashning milliy modeli (KTMM)ning asosiy tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat: shaxs; davlat va jamiyat; uzluksiz ta’lim; fan; ishlab chiqarish ta’limi va tarbiyaning uzviy bog‘liqligini ta’minlash va bu jarayonning har tomonlama kamol topgan insonni shakllantirishga yo‘naltirilganligidadir.
Ijodiy faoliyat – bu barcha ruhiy va aqliy kuchlarni ishga solib insonning aniq bir maqsadga intiluvchanligi, maxsus xissiy holati –ilhomlanishi, shuningdek, ruhiy kechirmasi, muammoni jon-jahti bilan hal etish istaklari majmuasi.
|
| |
Nazorat savollari - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 54/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaNazorat savollari:
O‘zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti I.A.Karimov yoshlarni tabiyalashda televideniye va radio sohasiga qanday baho berganlar?
O‘zbekiston Respublikasi istiqlol taraqqiyotining besh tamoyillarini sanab bering.
Kichik yoshdagi maktab o‘quvchilar jamoalari tashkil qilishda o‘qituvchidan qanday usul va vositalardan foydalanish talab qilinadi?
Pedagogik ta’sir ko‘rsatishda talablarning qo‘yilish shakllarini izohlang.
8-ilova
Uyga vazifa
Davlatimiz tomonidan oxirgi 2 yil ichida yoshlar siyosatiga doir qabul qilingan qonun, qarorlar mazmuni haqida gapiring.
Tayanch tushunchalarni yod oling:
Sog‘lom muhit-oiladagi sog‘lom muhit– sog‘lom mafkurani shakllantirish manbaidir. Jamiyatda har bir oilaning mustahkamligi, farovonligi, o‘zaro hurmat va ahillikni ta’minlash – milliy mafkurada ko‘zda tutilgan maqsadlarni amalga oshirishda tayanch bo‘ladi.
Sog‘lom turmush tarzi (STT) – inson umrini qisqartirishga olib keluvchi kasallik va boshqa sabablarning oldini olishga qaratilgan harakatlardan va inson umrini uzaytirishga qaratilgan hayot tarzidir.
Milliy o‘z – o‘zini anglash – o‘z milliyligi, milliy qadriyat va urf-odatlarga hurmatda bo‘lish.
Milliy qadriyatlar – murakkab ijtimoiy – ruhiy hodisa bo‘lib, millatning tili, madaniyati, tarixi, urf-odatlari, an’analarini, jamiyki moddiy va ma’naviy, boyliklarni, iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy hayotining barcha tomonlaridir.
Poklik – zehn va idrok tiniqligidir, ma’naviy poklik ziyosidir. Pokiza aql insonni rag‘batlantiradi va shodlik keltiradi. Kishi hayotida axloqiy poklik birinchi darajadagi mezondir. Axloqi poklik ta’ma va molparastlikka zid hisoblanadi. Samaradorlik – zamonaviy pedagogik texnologiyalar aniq sharoitlarda amal qiladi va natijalar bo‘yicha samarali bo‘lishi, sifatlari bo‘yicha esa optimal bo‘lib, ta’limning standart yutuqlarini ma’lum darajada kafolatlashdir.
Saxovat – halollik, poklik, mehnatkash, mehribon bo‘lish va vijdonan ishlashdir. Sahovatli bo‘lish, ma’naviy axloqiy poklanish, bolalar uylari, etimxonalarga borib, nogironlarga, etim – esirlarga xayr – ehson, yaxshilik qilish, ko‘ngillarini so‘rash, moddiy yordam berish, ularning ruhiyatini ko‘tarishdir.
Saxovatlilik – insonning barkamollikka erishganini bildiradi. Saxovatlilik negizida, odamning o‘zida bo‘lgan bilimi, axloq hamda moddiy boyliklarini tinmay ulashish harakati yotadi. Bunday insonlarni biz saxovatpesha insonlar deb ataymiz, bu xalqimizga xos bo‘lgan yuksak go‘zal fazilatlardan biridir (Ziyomuhammadov B.).
|
| |
Tayanch tushunchalar - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 48/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaTayanch tushunchalar:
Innovatsiya – yangilanishni, o‘zgarishni amalga joriy etish jarayoni va faoliyati (inglizcha innovatsiya – kiritilgan yangilik, ixtiro). Ilmiy texnika yutuqlari va ilg‘or tajribalarga asolangan texnika, texnologiya, boshqaruv va mehnatni tashkil etish kabi sohalardagi yangiliklar, shuningdek ularning turli sohalari va doiralarda qo‘llanishini aks ettiradi.
Innovatika – pedagogik innovatika: pedagogik yangiliklar, ularni baholash va pedagogik jamoa tomonidan o‘zlashtirishning, pirovardida uni amaliyotda qo‘llash haqidagi ta’limot.
Innovatsion jarayon - innovatsiyalarni vujudga keltirish, amaliyotga tadbiq etish va ommalashtirish faoliyati bilan bog‘liq jarayondir.
Innovatsion ta’lim – bo‘lajak mutaxassislarni joylarda ishlashga tayyorlovchi jarayon bo‘lib, u avval olgan bilimlar asosida ta’limni takomillashtirish va samarali yangicha yondashuv qilishdan iborat.Unda ta’lim- tarbiyada yangicha sifat ko‘rsatkichiga erishib, yuqori samaradorlikni qo‘lga kiritish amalga oshiriladi va ijokorlikka yo‘naltiriladi hamda ta’lim texnologiyalarini yangicha sifat bosqichiga ko‘tarish, shuningdek, ta’lim-tarbiyada zamonaviy yondashuvlarni tashkil qilib borishni ta’minlaydi.
Ixtiro – yangicha g‘oya, texnik echim bo‘lib, amaliyotda texnikaning istalgan sohasidagi muayyan muammoni hal qilish imkonini beruvchi ijodiy faoliyat mahsuli.
Ichki motivatsiya – o‘quv jarayoni o‘quvchi uchun ham asosiy harakatlantiruvchi kuchga, ehtiyojga aylanish istagining shakllanishi.
Ishlab chiqarish - kadrlarga bo‘lgan ehtiyojni, shuningdek, ularning tayyorgarlik sifati va saviyasiga nisbatan qo‘yilgan talablarni belgilovchi asosiy buyurtmachi, kadrlar tayyorlash tizimini moliya va moddiy-texnika, jihatdan ta’minlash jarayonining qatnashchisi.
Ishlab chiqarish pedagogikasi – ishlab chiqarishda ishlaydigan shaxslarga ta’lim va tarbiya berish qonuniyatlarini o‘rgatadi (Djuraev R.X., Turg‘unov S.T).
Kasbiy bilimdonlik – o‘quv dasturi yo‘nalishida ilmiy asoslangan bilimga egaligi, uslubiy asoslangan amaliy faoliyat ko‘rsata olish qobiliyati, mavjud faoliyat davrida uchragan muammolar echimini mustaqil topishning optimal usullarini egallay olganlik qobiliyatlari majmuidir.
|
| |
-yilda Meksikada ommaviy qo‘zg‘olon boshlandi.
1821-yilda

124
Xose San-Martin
Ammo bu tadbir pomeshiklarning qarshiligiga duch kelib, amalga
oshmay qoldi.
Bolivar Ispaniyadan ozod qilingan barcha Amerika Respublika-
lari konfederatsiyasini tuzishni orzu qilar edi. Inqilobning eng
qiyin, hal qiluvchi davrida Bolivar xalq bilan birga bo‘ldi va unga
fidokorona xizmat qildi. Shuning uchun ham u yirik pomeshiklarga
yoqmadi.
Ular Bolivarni jismonan yo‘q qilishga qaror qildilar. Oxir-oqibatda
u 1830-yili iste’foga chiqishga majbur bo‘ldi. Bolivar afsus bilan bun-
day deb yozgan edi: «Inqilobga xizmat qilish – dengizni shudgor
qilish bilan barobar». Lotin Amerikasi xalqlari shu paytga qadar atoqli
qahramon – Amerikadagi mustamlakalarning xaloskori Bolivarni hur-
mat bilan eslaydilar.
1810-yilda ...
1811-yilda ...
1821-yilda ...
1830-yilda ...
Analog IMSlarga qo‘yiladigan talablar

|
Analog IMSlarga qo‘yiladigan talablar
|
bet | 14/19 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 223,53 Kb. | | #131742 |
Bog'liq 18-25Analog IMSlarga qo‘yiladigan talablar.
AIMSGA qo'yiladigan talablar: minimal kirish signali buzilishi, past shovqin darajasi, past o'tish davri, chiqish signallarining barqarorligi. Odatda, aims sxema turli xil funktsional elementlarni o'z ichiga olgan tartibsiz tuzilishga ega. Shuning uchun, AIMSDA integratsiya darajasi raqamli integral mikrosxemalar (CIMS) ga qaraganda ancha past. Aims ko'pincha gibrid yoki monolitik texnologiya asosida ishlab chiqariladi.
Analog IMSlarning tavsiflanishi.
Ko'p maqsadli kuchaytirgichlar analog signallarning maxsus konvertatsiyasini amalga oshiradi va bajarilgan funktsiyalar bo'yicha tasniflanadi:
— quvvat kuchaytirgichlari - past chastotali kuchaytirgichlar — quvvat manbalari kuchaytirgichlari va uzatuvchi qurilmalar;
— radiochastota kuchaytirgichlari-tor tarmoqli, keng polosali va mikroto'lqinli kuchaytirgichlar;
— oldindan dasturlashtirilgan konvertatsiya qilishni amalga oshiradigan instrumental kuchaytirgichlar — taqqoslagichlar, stabilizatorlar (regulyatorlar), ko'paytirgichlar, konvertorlar, cheklovchilar, chastota tanlash filtrlari va boshqalar.
3. Emitterlari bog‘langan mantiq.Tok qayta ulagichi haqida sxemalar bilan izoxlang.
Elektronikada, emitent bilan bog'liq mantiq (EChL) yuqori tezlik integral mikrosxema bipolyar tranzistor mantiqiy oila. ECL haddan tashqari kuch ishlatadi BJT oldini olish uchun bir tomonlama kirish va cheklangan emitent oqimi bilan differentsial kuchaytirgich to'yingan (to'liq yoqilgan) ishlaydigan mintaqa va uning sekin o'chirish harakati.[2]Oqim emitent bilan bog'langan juftlikning ikki oyog'i o'rtasida boshqarilgach, ECL ba'zan chaqiriladi joriy boshqaruv mantig'i (CSL),[3]joriy rejimdagi mantiq (CML)[4]yoki joriy kalitni chiqaruvchi-izdoshi (CSEF) mantiq.[5]
4.Tok qayta ulagichi haqida
Tok qayta ulagichlari (Current-mode logic, CML) yuqori tezlikli logikalarni ishlab chiqish uchun ishlatiladi. Ular odatda emitter qayta ulagichlari deb ham ataladi. CML sxemalari quyidagi sxemada ko'rsatilgan:
------R1--------
| |
| Vcc
IN+ OUT
| |
| |
------R2--------
Sxemada IN+ input, OUT output bo'lib, R1 va R2 rezistorlar, Vcc esa ta'minot vlotaji (power supply voltage) hisoblanadi.IN+ ga kiritilgan toki IN- va Vcc o'rtasida ulanish chiqadi. Kirishga kiritilgan toqiqli amplituda IN+ ni Vcc / R1 rezistor bo'yicha chiqaradi. Kiritilgan toki o'zida o'zgarishlar bo'lganda, kiritish toki amplituda ham o'zgaradi, shuning uchun CML sxemalari yuqori tezlikdagi ishlovchanlik uchun moslashiladi.
|
| |
Akustoelektronika va Magnitoelektronika asboblarini farqlarini tushuntiring

|
Akustoelektronika va Magnitoelektronika asboblarini farqlarini tushuntiring
|
bet | 6/19 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 223,53 Kb. | | #131742 |
Bog'liq 18-254.Akustoelektronika va Magnitoelektronika asboblarini farqlarini tushuntiring
Akustoelektronika asboblari.
Akustoelektron asboblarning ishlashi elektr signalni ultratovush to’lqinlarga, uni tovush o’tkazuvchi orqali tarqalishiga va keyinchalik chiqish elektr signalga o’zgartirilishiga asoslanadi.
Shunday qilib, bunday asboblarda kirish bilan chiqish orasida axborot tashuvchi bo’lib ultratovush (akustik) signal deb ataluvchi dinamik bir jinslimaslik xizmat qiladi. U 1013 Gts chastotali tebranishlardan iborat bo’lib, qattiq jismda 1,5 ÷ 5,5 km/s tovush tezligida tarqaladi. Akustik to’lqin tezligi elektromagnit tebranishlar tarqalish tezligiga nisbatan 5 tartibga kichikligi ko’rinib turibdi. Shuning uchun ushbu xususiyatdan birinchi navbatda kichik o’lchamli kechiktirish liniyalarini ishlab chiqishda foydalanildi. Akustoelektron asboblar mikroelektronikada qo’llaniladigan usullar bilan hosil qilinishi va IMSlarga o’xshashligi bilan e’tiborga loyiq.
Magnitoelektronika asboblari.
Magnitoelektron asboblarda ferromagnit materiallar ishlatiladi. Ular domen tuzilishga ega, ya’ni butun hajmi ko’p sonli lokal sohalar – domenlardan tashkil topadi. Domenlar to’yinguncha spontan magnitlangan. Ular polosali, labirintsimon va tsilindrik shaklga ega bo’lishi mumkin. Domenning chiziqli o’lchamlari millimetrning minglarcha ulushidan o’nlarcha ulushiga teng. Domenlar o’zaro chegaradosh devorlar (Blox devorlari) bilan ajralib turadi. Bu devorlarda bitta domen magnitlanganlik vektoriga nisbatan asta o’zgarishlari sodir bo’ladi.
Magnitoelektronika asboblarida axborot signalini tashuvchi sifatida quyidagi dinamik birjinslimasliklarning biridan foydalaniladi:
1) tsilindrik shakldagi domenlar;
2) chiziqli domenlarda vertikal Blox chiziqlar (VBCh). Qo’shni VBChlar orasidagi masofa etarli kichik, o’lchami 0,5 mkm bo’lgan chiziqli domen devorida 100 bitgacha axborot saqlash mumkin;
3) ferromagnit materialni chastotasi kvant o’tishlar chastotasiga teng yorug’lik bilan yoritilganda hosil bo’luvchi rezonanslar va to’lqinlar;
4) spin to’lqinlari va boshqalarning kvant tebranishlarini aks ettiruvchi kvazizarrachalar – magnonlar.
5. .Sodda barqaror tok generatori sxemasi va uning ishlash prinsipi
Sxemada I1 tok zanjiriga tо‘g‘ri siljitilgan diod ulanishli VT1 tranzistor ulangan (tayanch tranzistor). U juda kichik qarshilikka ega. Shuning uchun VT1 kuchlanish generatori vazifasini о‘taydi. U RYU boshqariluvchi zanjir bilan ketma – ket ulangan VT2 tranzistorning emitter – baza о‘tishini kuchlanish bilan ta’minlaydi.
|
| |
Transformatorlarning xarakteristikalari va qo‘llanilishi

|
Transformatorlarning xarakteristikalari va qo‘llanilishi
|
bet | 19/19 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 223,53 Kb. | | #131742 |
Bog'liq 18-25 2 Transformatorlarning xarakteristikalari va qo‘llanilishi.
Transformatorning ixtirochisi P. N. Yablochkov hisoblanadi. U 1876 yilda elektr yoy lampasi uchun manba sifatida ilk bor transformatordan foydalangan.
Transformatorlardan foydalanish 1891 yili uch fazali transformatorning konstruksiyasi ishlab chitsilib, elektr energiyasini uch fazali tok sistemasi yordamida uzatish amalga oshirilgandan sung yanala kengaydi. Bu elektrlashtirishning jadal rivojlanishiga sabab bo‘ldi.
11-rasm. elektr energiyasini transformatorlar yordamida uzatish sxemasi.
11 -rasmda elektr energiyasini transformatorlar yordamida uzatish sxemasi kursatilgan. Sxemadan ko‘rinib turibdiki, elektrostansiyada generator ishlab chiqarayotgan elektr energiyasi transformator Tr 1 yordamida b kV kuchlanishdan 35 kV gacha orttirilib, elektr uzatish liniyasi orqali taqsimlovchi podstansiyaga berilmoqda. U yerda pasaytiruvchi transformator Tr2 yordamida kuchlanish 35 kV dan 6 kV gacha pasaytirilib, iste’molchining transformatori Tr3 ga o’rnatilmoqda. Bunday transformatorlardan bir nechta bo‘lishi mumkin. Transformator Tr3 yordamida kuchlanish 6 kV dan iste’molchi uchun zarur bo‘lgan 380/220, 220/127V kuchlanishlarga aylantiriladi. Ko‘rinib turibdiki, elektr energiyasi elektrostansiyadan iste’molchiga yetib kelguncha uch marta transformatsiyalanmoqda. Real hollarda transformatsiyalash soni bundan ham ko‘p bo‘lishi mumkin. Elektr energiyasining bir pog‘onada bo‘lgan kuchlanish va tokini boshqa pog‘onadagi kuchlanish va tokka aylantirib beradigan statik (harakatlanuvchi qismlari bo‘lmagan) elektromagnit apparati transformator deyiladi. Transformatorlar energetik sistemalarda qo‘llanishidan tashqari, kuchsiz toklarda ishlovchi hisoblash mashinalari, avtomatika, telemexanika, aloqa, radiotexnika va televideniya qurilmalari zanjirlarida va umuman, elektr kuchlanishini o‘zgartirib berish kerak bo‘lgan barcha joylarda ishlatiladi.
Transformatorlar bajaradigan vazifasiga ko‘ra quyidagi turlarga bo‘linadi:
— elektr energiyasini uzatish va taqsimlash uchun mo‘ljallangan katta quvvatli (uch fazali) transformatorlar;
— kerakli joylarda kuchlanishni keng doirada uzgartirib berish va dvigatellarni ishga tushirish uchun mo‘ljallangan avtotransformatorlar;
— taqsimlash tarmoqlaridagi kuchlanishni rostlab turish uchun mo‘ljallangan induksion rostlagichlar.
— o‘lchov asboblari va himoya vositalarini sxemalarga ulash uchun mo‘ljallangan o‘lchov transformatorlari;
— payvandlash, qizdirish pechlari sinov, to‘g‘rilash va hokazolar uchun mo‘ljallangan maxsus transformatorlar.
|
| |
OPTRONLAR
 
Optron - Ma’lumotlar o‘zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar...

|
Ma’lumotlar o‘zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar tizimlarining o‘zaro ta’sirlari bilan bog‘liq muammolar haqida ma’lumot bering
|
bet | 3/19 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 223,53 Kb. | | #131742 |
Bog'liq 18-255.OPTRONLAR
Optron — yorugʻlik signallarini kuchaytirib yoki oʻzgartirib beradigan asbob. Yoruglik nurlatgichi va foto qabul qilgichdan iborat. O. elementlari oʻzaro optik, elektr yoki aralash usulda ulanadi. Yorugʻlik nurlatgichida kiruvchi elektr signallar yorugʻlik signallariga aylanadi va optik kanal orqali foto qabul qilgichga uzatilib, unda elektr signallariga aylanadi. Nurlatgich sifatida, odatda, yarim oʻtkazgichli yorugʻlik nurlatuvchi diodlardan; optik kanalining oraliq muhiti sifatida optik yelimlar, shishalar, tolali yorugʻlik oʻtkazgichlar, havodan; foto qabul qilgich sifatida fotodiod, fotorezistor, fototranzistor va boshqalardan foydalaniladi. O. radioelektronika va hisoblash texnikasida ishlatilad Talabalarning optoelektronika fanini o‘zlashtirishlari uchun o‘qitishning ilg‘or va zamonaviy usullaridan foydalanish, yangi informatsion - pedagogik texnologiyalami tadbiq qilish muhim ahamiyatga egadir. Fanni о ‘zlashtirishda darslik, o‘quv va uslubiy qo‘llanmalar, ma’ruza matnlari, tarqatma materiallar, elektron versiyalar, virtual standlardan foydalaniladi. Ma’ruza, amaliy va laboratoriya darslariga moil ravishdagi ilg‘or pedagogik texnologiyalardan foydalaniladi “Optoelektronika” fanini o‘qitishda qattiq jism elektronlaming energetik sathlari namoyishi. kompyuterlashtirilgan multimediyalardan, har xil animatsiyalardan, internet tarmog‘idan ko'rgazmali material lardan va ilg‘or pedagogik texnologiyalardan foydalanish mumkin. Shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim. Bu ta’lim o‘z mohiyatiga ko‘ra ta’lim jarayonining barcha ishtirokchilarini toMaqonli rivojlanishlarini ko‘zda tutadi. Bu esa ta’limni loyihalashtirilayotganda, albatta, ma’lum bir ta’lim oluvchining shaxsini emas, aw alo, kelgusidagi mutaxassislik faoliyati bilan bog‘liq o‘qish maqsadlaridan kelib chiqqan holda yondoshilishni nazarda tutadi. Tizimli yondoshuv. Ta’lim texnologiyasi tizimning barcha belgilarini o‘zida namoyish etmog‘i lozim: jarayonning mantiqiyligi, uning barcha bo‘g‘inlarini o‘zaro bog‘langanligi, yaxlitligi. Faoliyatga yo‘naltirilgan yondoshuv. Shaxsning jarayonli sifatlarini shakllantirishga, ta’lim oluvchining faoliyatni aktivlashtirish va intensivlashtirish,
Optronlar – funktsional elektronikaaning zamonaviy yo’nalishlaridan bir – optoelektronikaning asosiy struktura elementi hisoblanadi.
19 Bilet
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlar o‘zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar tizimlarining o‘zaro ta’sirlari bilan bog‘liq muammolar haqida ma’lumot bering
|
Посредничество - Zamonaviy kasbiy etika

|
Zamonaviy kasbiy etika
|
bet | 2/2 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 17,94 Kb. | | #158119 |
Bog'liq 2 Seminar darsiПосредничество. Для разрешения конфликта приглашается незаинтересованная третья сторона, то есть человек, который заведомо не поддерживает ни одну из враждующих сторон. Предполагается, что он должен вынести справедливое решение и примирить противников.
Компромисс. Принимается решение, которое удовлетворяет всех участников конфликта. Однако есть одна особенность: каждая сторона конфликта будет вынуждена частично пожертвовать своими изначальными интересами.
Уход от конфликта (избегание). Такой способ поведения является самым неудачным, так как сам предмет спора продолжает существовать и впоследствии конфликт может вспыхнуть с новой силой.
Приспособление к противоположной точке зрения. Это будет означать поражение в конфликте, то есть полный отказ от своего мнения.
Переговоры. Обмен мнениями с целью решить проблему. При правильном подходе может привести к благополучному завершению конфликта.
|
| |
Choxralskiy usulida - Ma’lumotlar o‘zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar...

|
Ma’lumotlar o‘zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar tizimlarining o‘zaro ta’sirlari bilan bog‘liq muammolar haqida ma’lumot bering
|
bet | 5/19 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 223,53 Kb. | | #131742 |
Bog'liq 18-25Choxralskiy usulida tarkibiga donor yoki akseptor kiritmalar qo‘shilgan o‘ta toza kremniy eritmasi yuziga kremniy monokristali tushiriladi.
Eritma eritgan monokristall o‘z o‘qi atrofida asta-sekin aylantirilib ko‘tariladi. Monokristall ko‘tarilishi bilan eritma kristall anadi va kremniy monokristalli
hosil bo‘ladi. Hosil bo‘lgan kremniy quymasi n – yoki r– turli elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘ladi. Quyma uzunligi 150 sm, diametri esa 150 mm va undan katta bo‘lishi mumkin.
Zonali eritish usulida monokristall ifloslantiruvchi kiritmalardan qo‘shimcha tozalanadi. Bunda kristallning tor zonasi eritilib, eritilgan zona kristallning bir uchidan ikkinchi uchiga asta siljitib boriladi. Kiritmalarning erigan fazada eruvchanligi qattiq holatdagi eruvchanligiga qaraganda katta bo‘lsa, kiritmala rsuyuq fazaga o‘tib kristallning ikkinchi uchiga siljib boradi va to‘planadi. Kiritmalar to‘plangan soha tozalash jarayonlari tugagandan so‘ng kesib tashlanadi.Epitaksiya. Epitaksiya jarayoni asos sirtida uning kristall tuzilishini takrorlovchi yupqa monokristall ishchi qatlamlar hosil qilish uchun ishlatiladi. Asos bunda mustahkamlikni ta’minlash va kristallanayotgan qatlam takrorlashi zarur bo‘lgan kristall panjara sifatida xizmat qiladi. Keyingi texnologik jarayonlarda epitaksial qatlamda IMSning aktiv va passiv elementlari hosil qilinadi.Gaz fazali va suyuq fazali epitaksiya usullari keng tarqalgan bo‘lib, ular monokristall asossirtida n – yoki r– turli o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan
3 Elektronika va sxemalar 2 fani, mazmuni va usullarini tushuntiring Elektronika va sxemalar ikkala fandir, ularning mazmuni va usullari quyidagicha:
- Elektronika: Elektronika, elektr energiyasini ishlatib elektronlar va elektronik qurilmalarni o'rganish va ishlab chiqish bilan bog'liq fan hisoblanadi. Ushbu fan elektronik qurilmalar, komponentlar, loqikalar, analog va raqamli texnologiyalar, tizimlar va boshqalar bilan bog'liq bo'lib, elektronik devre elementlarini o'rganish va ulardan foydalanishni o'z ichiga oladi.
- Sxemalar: Sxemalar elektronik tizimlarni yoki o'zgaruvchilar tizimlarini tasvirlash uchun ishlatiladigan grafik modellar hisoblanadi. Ular elektronik qurilmalarni, tranzistorlarni, elementlarni va ulardan tashkil topgan devreleri tasvirlaydigan simvolik xatcho'l, grafikalar va grafiklar bilan tarkib topadi. Sxemalar elektronik devrening ishga tushirish tartibini, elementlar orasidagi aloqani va boshqa qurilmalar bilan bog'liq ma'lumotlarni ta'minlaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlar o‘zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar tizimlarining o‘zaro ta’sirlari bilan bog‘liq muammolar haqida ma’lumot bering
|
Yeddi seqmentli - Microsoft Word II -an imp.+

|
Microsoft Word II -an imp.+
|
bet | 119/142 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #255298 |
Bog'liq Microsoft Word II -anYeddi seqmentli işıq diodlu indikatorlar. Şəkil 1,a-da yaşıl rəngli işıqlanmaya malik olan VQE24F tipli indikatorun seqmentləri və hərflə işarələnməsi arasında uyğunluğu və şəkil 1,b-də isə bu indikatorun xarici görünüşü verilmişdir.
b)
Şək. 1
Şəkil 2,a-da VQE24F , şəkil 2,b-də isə Rusiya istehsalı olan АЛС 324Б və АЛС324А yeddi seqmentli indikatorlarının çıxışlarının nömrələri göstərilmişdir.
АЛС 324Б indikatoru ümumi katodlu və АЛС324А indikatoru isə ümumu anodlu işıq diodlarından təşkil olunmuşdur. Hər iki indikator qörmızı işıqlanmaya malikdirlər.
АЛС321Б, АЛС333Б, АЛС333Г, АЛС334Б, АЛС335Б, АЛС335Г,
3ЛС338Б, 3ЛС338Г yeddiseqmentli indikatorları АЛС324Б indikatorunun,
АЛС321А, АЛС333А, АЛС333В, АЛС334А, АЛС334В, АЛС335А,
АЛС335В, 3ЛС338А indikatorları isə АЛС324А indikatorunun analoqu olub, işçi parametrləri ilə fərqlənirlər.
АЛС324Б və АЛС324A indikatorlarının əsas işçi parametrləri: nominal düz cərəyan - 20mA; maksimal sabit cərəyan – 25mA, maksimal impuls cərəyanı – 300mA; düz gərginlik düşküsü – 2.5V; səpilmə gücü – 500mVt-dır.
Azgüclü və kiçikölçülü yeddiseqmentli indikatorlara misal olaraq, rəqəmli informasiyanı əksetdirmək üçün nəzərdə tutulmuş АЛ304А, АЛ304Б, АЛ304В, АЛ304Г markalı indikatorları göstərmək olar. Bu indikatorlar epitaksial texnologiya üzrə hazırlanmış, arsenid-fosfid-qallium əsaslı işıq diodlarından (seqmentlərdən) təşkil olunmuşdur. Bu indikatorlar plastmas korpusda buraxılır, rəqəmin hündürlüyü 3mm, kütləsi 0,25 təşkil edir.
a) b)
Şək.2
Şəkil 3-də АЛ304 markalı indikatorun xarici görünüşü, çıxışlarının nömrələri, bu seriyadan olan müxtəlif tipli indikatorların sxematik quruluşu və qoşulma sxemi verilmişdir.
Bu indikatorların misalında yarımkeçirici yeddi seqmentli indikatorların məxsus olduğu elektrik, işıq və istismar parametrlərini nəzərdən keçirək:
İndikatorların işıqlanma rəngi:
АЛ304А, АЛ304Б, АЛ304Г - qırmız;
АЛ304В - yaşıl.
Idüz = 5mA olduqda parlaqlıq :
- АЛ304А üçün - 140 kd/m2;
- АЛ304Б üçün - 80…320 kd/m2;
АЛ304В üçün 10mA cərəyanda- 60kd/m2;
АЛ304Г üçün - 350kd/m2
Elementlər arasında parlaqlığın qeyri-bərabərliyi – 60%
Idüz = 5mA olduqda sabit düz gərginlik:
- T = +25...+70 olduqda АЛ304А, АЛ304Б üçün 2,0V ;
T = -60 olduqda АЛ304А, АЛ304Б üçün 2,4V;
- T = +25...+70 olduqda АЛ304В, АЛ304Г üçün 3,0V;
T = -60 olduqda АЛ304В, АЛ304Г üçün 3,6V;
Şək. 3
Müxtəlif elektrik parametrlərə malik olan yarımkeçirici diodların xarici görünüşü şəkil 4-də verilmişdir.
Şək.4
|
| |
Tranzistorların - Microsoft Word II -an imp.+

|
Microsoft Word II -an imp.+
|
bet | 121/142 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #255298 |
Bog'liq Microsoft Word II -anTranzistorların JEDEC sisteminə əsasən işarələnmə sistemi. Qərb ölkələrində yarımkeçirici cihazların işarələnməsinin müxtəlif sistemləri mövcuddur. Ən geniş yayılmış sistem ABŞ-ın elektron cihazlar üzrə birləşmiş texniki şurası tərəfindən qəbul edilmiş JEDEC işarələmə sistemidir. Bu sistem üzrə cihazların markalanması aşağıdakı kimidir:
bu markalama sistemində birinci rəqəm p-n –keçidlərin sayını göstərir: 1 – diod; 2 – tranzistor; 3 – tetrod (tiristor);
rəqəmdən sonra N hərfi və elektron sənayesi müəssisələri assosasiyası (EİA) tərəfindən qeydə alınan seriya nömrəsi gəlir;
seriya nömrəsindən sonra eyni tipdən və seriyadan olan cihazların fərqli parametrlərə, yaxud xarakteristikalara görə ayrılmasını göstərən bir və ya bir neçə hərf olur.
Lakin qeyd etmək lazımdır ki, bu sistemdə seriya nömrəsinin rəqəmləri ilkin materiallı, tezlik diapazonunu və ya tətbiq sahəsini təyin etmirlər.
Pro Elektron sistemində tranzistorların işarələnmə xüsusiyyətləri. Avropada JEDEC sistemindən başqa yarımkeçirici cihazların markalanmasını müəyyənləşdirən Pro Elektron Beynəlxalq Assosasiya Təşkilatı tərəfindən yaradılmış işarələmə sistem geniş istifadə olunur. Bu sistemə görə məişət aparaturası üçün nəzərdə tutulan geniş təyinatlı cihazlar iki hərflə, sənaye və xüsusi aparatura üçün nəzərdə tutulmuş cihazlar isə üç hərf və iki rəqəmlə işarələnirlər. Geniş təyinatlı cihazlarda iki hərfdən sonra cihazın 100-dən 999-a qədər üçrəqəmli sıra nömrəsi göstərilir. Sənaye və xüsusi təyinatlı aparaturada tətbiq olunan cihazlar-da üçüncü işarə hərf olub, əks əlifba sırası ilə verilir: Z,Y,X və s., bu hərfdən sonra isə 10-dan 99-a qədər olan sıra nömrəsi gəlir.
Əgər bir korpusda bir neçə eyni tipli cihaz varsa, onda işarələmə tək diskret cihazların kodlarına (markalarına) uyğun olaraq yerinə yetirir. Bir korpusda bir neçə müxtəlif cihaz olduqda ikinci hərf kimi G hərfi istifadə olunur.
|
| |
Tranzistorların parametrləri, istismar şərtləri və tətbiq sahələri

|
Tranzistorların parametrləri, istismar şərtləri və tətbiq sahələri
|
bet | 120/142 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #255298 |
Bog'liq Microsoft Word II -an Tranzistorların parametrləri, istismar şərtləri və tətbiq sahələri
Tranzistorların təsnifatı və işarələnmə sistemləri. 1964-cü ilə qədər buraxılan bipolyar tranzistorların şərti işarələnməsi istifadə olunan materialı bildirən hərflərdən – П yaxud МП və yolverilən səpələnmə gücünü və sərhəd tezliyini müəyyən edən rəqəmlərdən təşkil olunur:
1-dən 99-a qədər —azgüclü aşağı tezlikli germanium tranzistor; 101-dən 199-a qədər —azgüclü aşağıtezlikli silisium tranzistor;
201-dən 299-a qədər — germaniumlu güclü aşağı tezlikli germanium tranzistor; 301-dən 399-a qədər — silisiumlu güclü aşağıtezlikli silisium tranzistor;
401-dən 499-a qədər —azgüclü yüksək və ifrat yüksək tezlikli germanium tranzistor;
501-dən 599-a qədər —azgüclü yüksək və ifrat yüksək tezlikli silisium tranzistor;
601-dən 699-a qədər —güclü yüksək və ifrat yüksək tezlikli germanium tranzistor;
701-dən 799-a qədər —güclü yüksək və ifrat yüksək tezlikli silisium tranzistor.
Rəqəmlərdən sonra eyni markadan olan tranzistorların parametrlərinə görə ayrılmasını bildirən hərf olur.
Sonrakı illərin standartlarına görə isə birinci hərf, yaxud rəqəm yarımkeçirici materialın tipini göstərir: K, yaxud 1 – silisium; Г, yaxud 2 – germanium tranzistor olduğunu bildirir. İkinci hərf cihazın tipini bildirir, məsələn, Д – diod, T – tranzistor və s.
Hərflərdən sonra üç, yaxud dörd rəqəmdən ibarət olan kombinasiya olur. Birinci rəqəm aşağıda verilmiş cədvələ uyğun olaraq tranzistorun yol verilə bilən səpələnmə gücünü və sərhəd tezliyini təyin edir.
Cədvəl 6. Tranzistorun yol verilə bilən səpilmə gücünün və sərhəd
tezliyinin təyin olunması
P,Vt \ f, MHs
|
< 3 Aş.Tez.
|
3…30 Ort.Tez.
|
>30Yük.Tez. və İYT
|
Az güclü, <0,3
|
1
|
2
|
3
|
Orta güclü, 0,3...3,0
|
4
|
5
|
6
|
Güclü, > 3
|
7
|
8
|
9
|
Əgər cihazların kiçik ölçüləri hərf, yaxud rəqəm işarələrini istifadə etməyə imkan vermirsə onda onun korpusuna rəngli markalanma çəkilir (nöqtə, yaxud rəngli zolaqlar). Rəngli kod uyğun cihazın texniki şərtlərində göstərilir.
|
| |
Mantiqiy elementlar (ME) haqida tushuncha

|
Mantiqiy elementlar (ME) haqida tushuncha
|
bet | 4/19 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 223,53 Kb. | | #131742 |
Bog'liq 18-251.Mantiqiy elementlar (ME) haqida tushuncha. Mantiqiy elementlar (ME) haqida tushuncha. Mantiqiy elementlar (ME), mantiqiy qurilmalardagi qoidalarni amalga oshirish uchun ishlatiluvchi elektronik qurilmalardir. Ular odatda bo'g'liq va yuqori darajali muxofaza shemalarida, raqamli loyihalarda va kompyuterlarda ishlatiladi. Mantiqiy elementlar ikkilik axborot (binary information)ni ifodalashda foydalanilgan.
Ikkilik axborotlarni ifodalash usullar?.Ikki xil usulda ikkilik axborotlarni ifodalash mumkin:
1. Nol va bir (0 va 1): Mantiqiy elementlarda ikkilik axborotlarni ifodalash uchun eng oddiy usul "nol" va "bir" raqamlarini ishlatishdir. Bu ikkilik sistema (binary system) deb ataladi. Nol (0) odatda quyi darajadagi energiya, hisoblash jarayonida to‘lov yo‘qliklarini va off holatni ifodalash uchun foydalaniladi. Bitta (1) esa quyi darajadagi energiya, hisoblash jarayonida to'lovliklarni va on holatni ifodalash uchun foydalaniladi.2. Lojikalar: Mantiqiy elementlar lojikalar orqali ikkilik axborotlarni ifodalaydilar. Odatda bitta yoki bir nechta kirish axborotlari (input)dan chiqish axborotlari (output)ga o'tadigan lojik funksiyalardan iborat bo'lgan qurilmalar hisoblanadi. Lojikalar oxirgi natijani o'rttirish, bo'lish, yig'ish, konsensus, yoki negatsiya kabi amallarni bajarish uchun foydalaniladi.Misol uchun, AND, OR, XOR, NOT, NAND, NOR lojikalar ikkilik axborotlarni ifodalashda foydalaniladi. AND lojikasi kirishlarning (input) hammasi bir bo'lsa, chiqish (output) 1 ni chiqaradi. OR lojikasi esa kirishlardan kamida bitta bir bo'lsa, chiqish 1 ni chiqaradi. XOR lojikasi esa kirishlardan faqat biri 1 ga teng bo'lsa, chiqish 1 ni chiqaradi. NOT lojikasi kirishni (input) o'zgartiradi (1 ga aylanadi). NAND va NOR lojikalari esa NAT (bu oyat, bitta yoki bir nechta NOT lojikalarini AND yoki OR bilan bog'lash) prinsipi asosida ishlaydi.
IMS tayyorlash texnologiyasi. Yarim o‘tkazgich IMSlar tayyorlash uchun asosiy material bo‘lgan kremniy monokristall quymalari olishdan boshlanadi. Monokristall quymalar hosil qilishning bir qancha usullari mavjud.
|
| |
Əməliyyat gücləndiriciləri əsasında tipik qurğuların sxemotexnikası

Əməliyyat gücləndiriciləri əsasında tipik qurğuların sxemotexnikası
Hal-hazırda ƏG müxtəlif analoq və impuls elekton qurğularında geniş tətbiq edilir. Bu onunla bağlıdır ki, siqnalların düzünə və əksinə ötürmə dövrəsinə xətti və qeyri-xətti dövrələr daxil etməklə giriş siqnalının lazım olan çevrilmə alqoritmini həyata keçirə biləcək düyünlər sintez etmək olar.
ƏG istifadə etməklə qurula bilən tipik qurğulara baxaq. Bu zaman fərz edəcəyik ki, ƏG idealdır və onun elektrik parametrlərinə olan tələblər yerinə yetirilir. ƏG-nin real parametrlərinin işlənilən qurğunun xüsusiyyətinə təsirinin nəzərə alınması lazım olan hallara ayrıca baxılacaqdır.
Ayrı-ayrı qurğulara baxılan zaman aşağıdakı işarələrdən istifadə olunacaqdır:
Ugir.inv.- inversləsdirici girişdəki gərginlikdir,
Ugir.q/inv- qeyri-invers (inversləməyən) girişdəki gərginlikdir, Uçıx- çıxış gərginliyidir,
KU0 – sabit cərəyan halında güclənmə əmsalıdır.
Gərginlik təkrarlayıcısı. ƏG böyük giriş müqavimətinə malik olan və kiçik yük müqavimətinə qoşula bilən gərginlik təkrarlayıcısı kimi istifadə oluna bilər. Gərginlik təkrarlayıcısı giriş müqaviməti sonsuz böyük (açılıb, kənar olunub), əks əlaqə müqaviməti sıfır olan (qısa qapanıb) qeyri-invers gücləndiricidir (şəkil 3.6). Təkrarlayıcının çıxış müqaviməti kiçik olduğundan yük müqavimətinin dəyişməsinin çıxış siqnalına təsiri çox zəif olur.
Yüksək daxili müqavimətə malik siqnal mənbəyi ilə yük arasına qoşulmuş gərginlik təkrarlayıcısı bəzən bufer gücləndiricisi adlandırılır.
Əks rabitəsi olmayan ƏG çox böyük güclənmə əmsalına malik olduğundan diferensial giriş gərginliyi Ugir.d. çox kiçikdir və ona görə də “1” və “2” düyünlərinin potensialları eyni olur. Çıxış gərginliyi “1” düyünündəki gərginliyə bərabər olduğundan və “2” düyünündəki gərginliyin Ugir.d olduğunu və düyünlər arasındakı potensialların eyni olduqlarını nəzərə alsaq,
Uçıx = Ugir.d
yazmaq olar. Göründüyü kimi, giriş gərginliyi həm qiymətcə, həm də formaca çıxışda təkrarlanır.
Şəkil 3.6. ƏG-nin gərginlik təkrarlayıcısı kimi qoşulması
Bu qurğu ötürmə əmsalı
e.r 1
olan çıxış gərginliyinə görə ardıcıl mənfi
əks rabitə dövrəsi ilə əhatə olunur, yəni qurğu 100% mənfi əks rabitəyə malik olur. Belə qurğunun xüsusiyyəti emitter və ya istok (mənbə) təkrarlayıcılarının xüsusiyyətlərinə oxşar olur və aşağıdakı şərtlər yerinə yetirilir:
Ugir.q/inv =uçıx ;
Rgir. mən.ər=Rgir0(1+KU0) ; Rçıx.mən.ər=Rçıx0/(1+KU0)
Doğrudan da, gücləndiricinin girişləri arasına verilən gərginlik çıxışa KU0 güclənmə əmsalı ilə ötürülür, yəni istənilən çıxış gərginliyində
ugir ugir.q/inv ugir.inv uçıı / KU0
KU 0
olduqda
u gir 0
və ugir.q/inv = uçıx olur.
İstənilən giriş gərginliyi
ugir. inv ugir. q/ inv uçıı ugir. q/ inv
fərqini yaradır. Bu fərq gücləndiricinin çıxışına ötürülür və onun çıxış gərginliyini elə dəyişdirir ki, fərqlənmə kompensasiya olunsun və yuxarıda verilən şərtlər ödənilsin.
Əməliyyat gücləndirici giriş müqavimətini sonsuzluğa, çıxış müqavimətini isə sıfıra yaxınlaşdırmağa çalışdığını nəzərə alsaq, bu qurğunun emitter və istok təkrarlayıcıları kimi bufer və va razılaşdırıcı element funksiyasını yerinə yetirmiş olduğu aydın olar.
|
Qeyri-inversləyici gücləndirici

Qeyri-inversləyici gücləndirici. ƏG qeyri-inversləyici gücləndirici kimi işləyə bilməsi üçün onun qeyri-invers girişini (+) həyəcanlandırmaq lazımdır. R1 və Rə.r. müqavimətlərinin qiymətləri burada da gücləndiricinin gərginliyə görə güclənmə əmsalını təyin edir (şəkil 3.8).
İnvers girişə nəzərən gücləndiricinin giriş müqaviməti Rgir çox böyük ( )
olduğundan R1 və Rə.r. müqavimətlərindən eyni İ cərəyanı axır. Başqa sözlə, R1 və Rə.r. müqavimətləri ardıcıl qoşulmuş olurlar. Bu halda
Uçıx = R1 İ + Rə.r. İ = İ (R1 + Rə.r.)
olur. Ugir.d = 0 və K çox böyük olduğundan hesab etmək olar ki, “1” və “2” düyünləri arasında potensiallar fərqi sıfırdır. Odur ki, giriş siqnalının bütün gərginliyi R1 müqavimətində ayrılır, yəni
Ugir = İ R1.
Bu halda
olur.
K ə.r = U çıx / U gir = İ (R 1 + R ə.r.) / (İ R 1) = 1 + R ə.r./R 1
Şəkil 3.8. Qeyri-inversləyici gücləndirici
ƏG-də cəmləmə və orta qiymətin təyini sxemi. Əks əlaqə dövrəsində aktiv R müqavimətindən istifadə etdikdə ƏG U1 … Un giriş siqnallarının cəmlənməsi və orta qiymətin təyini funksiyalarını yerinə yetirir. Bu məqsədlə aşağıdakı sxemdən istifadə etmək olar (şəkil 3.9).
Çıxış gərginliyinin qiyməti və işarəsi U 1 ,…, Un gərginliklərinin cəmi və rezistorlarin qiyməti ilə müəyyən edilir. Qeyri-invers giriş torpaqlandığından və girişdəki diferensial gərginlik sıfır olduğundan invers giriş və R 1 ,…, R n
rezistorlarının sağ ucları da sıfır potensialına malik olurlar. Odur ki, giriş cərəyanlarını Om qanununa əsasən aşağıdakı kimi yazmaq olar:
İ1=U1/R1; İ2 = U2/R2; İ3 = U3 / R3, … , İn = Un / Rn
Şəkil 3.9. ƏG-də cəmləyicinin sxemi
Əks əlaqə rezistorundan axan cərəyan da analoji olaraq İə.r. =- Uçıx / Rə.r. kimi yazıla bilər. Giriş cərəyanlarının cəmi əks rabitə cərəyanına bərabər olduğundan (fərz edirik ki, ƏG idealdır),
İə.r. = İ1 + İ2 + İ3 + …. + İn
yaxud
-Uçıx/Rə.r. = U1/R1 = U2/R2 = U3/ R3 = …. = Un/Rn yazmaq olar. Buradan
Uçıx = - Rə.r. ( U1/R1 + U2/R2 + U3/R3 + … + Un/Rn).
ümumi ifadəsini alırıq.
Əgər giriş müqavimətləri bərabər olarsa , yəni R1 = R2 = R3 =…..= Rn
=R və Rə.r. = R qəbul etsək,
Uçıx = - (U1 + U2 + U3 + …. + Un)
alarıq. Sonuncu ifadə göstərir ki, bu sxem vasitəsilə istənilən sayda giriş gərginliklərinin cəmini təyin etmək olar.
Rə.r./R nisbətinin giriş gərginliklərinin (girişlərin) sayının əksinə olan qiymətində bu sxemdən giriş gərginliklərinin orta qiymətini təyin etmək üçün istifadə etmək olar. Bu halda Rə.r./R nisbəti elə seçilir ki, giriş gərginliklərinin
çıxışdakı cəmi giriş gərginliklərinin sayına bölünə bilsin. Çıxış sürüşmə cərəyanının çıxışın sürüşməsinə və sxemin stabilliyinə olan təsirini azaltmaq məqsədilə qeyri-invers giriş ilə yer arasına R/ rezistoru qoşulur və onun qiyməti
R/ = 1 / (İ/Rə.r. + 1/R1 + 1/R2 + 1/R3 + … + 1/Rn) ifadəsindən təyin edilir.
|
А
Ж - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

А
Ж
14.13-shakl.
14.14-shakl.
875
885
800
B70
900
970
b)
C L
□
^ J = 3
d)
14.15-shakl.
408
□ О Е
❖
г 13- )
❖
Г Г
а)
Ь)
14.16- shakl.
XL
СП З
d)
“Я /
О
а)
е)
J)
S)
h)
i)
j)
14.17-shakl.
isitish deyiladi. Pechkalar o ‘matiladigan joyga qarab, turli shakl va o ‘l-
chamlarda boMadi. 14.16-shakl,
a, b, d larda pechkalaming umumiy
ko ‘rinishi, qattiq yoqilg‘ida va gazda yoqiladiganlari plan va fasadda
shartli tasvirlanishi ko'rsatilgan.
Sanitariya-texnika jihozlari. Binolami sovuq va issiq suvlar, gaz
bilan ta ’minlash, kanalizatsiya, ventilasiya hamda isitish tizimlarida
ishlatiladigan
jihozlar
sanitariya-texnika
jihozlari
hisoblanadi.
14.17- shakl:
a - gaz plitasi, b - elektr plitasi, d - suv isitish kolonkalari,
e - sovutgich (xolodilnik), / - rakovina, g - umivalnik, h - vanna,
/ - unitaz
, j - to'rli dushlaming plan va fasadlarda shartli tasvirlanishi
ko‘rsatilgan.
M o ‘ri va shamollatish (ventilasiya) kanallari. Xonalarni mahalliy
isitishda pechkalardan tutun chiqib ketadigan m o‘ri kanallari bilan bir
qatorda, xonani shamollatib turish maqsadida shamollatish kanallari ham
quriladi. M o‘rilaming plandagi tasviri 14.7-shakl, a
da, shamollatish
kanallarining plandagi tasviri 14.7-shakl,
b, d larda berilgan.
409
|
-§. Ko'pburchaklarni yasash - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

3.15-shakl.
3.16-shakl.
b o 'lg a n shakl yasash m um kin. Ikki o 'x sh a sh k o 'p b u rch ak yoki uchbur-
chak o 'x sh a sh tom onlarining nisbati, bu ko'p b u rch ak lam in g koeffitsi-
yenti deb ataladi.
Ayrim detallarning chizm alarini, bino va inshoot loyihalarini, m un
tazam ko'pburchakli parketlar va boshqa naqqoshlikda yasalgan, m un
tazam «girix» nom li naqshlam i bajarishda teng tom onli k o 'p b urch aklam i
yasashga to ‘g ‘ri keladi. Bu holda aylanani kerakli
n
ta teng yoyga ajratib,
q o 'sh n i b o 'lin ish nuqtalari tutashtirilsa, m untazam
n
burchak hosil
b o 'lad i. Shunga k o 'ra quyida geom etrik shakllam ing yasalishini aylana-
lam i teng b o 'lak larg a b o 'lish orqali hosil bo'lish in i k o 'rsa tib o 'tam iz.
1 -misol.
R
radiusli va
О
m arkazli aydana ichida teng tom onli uchbur-
chak yasalsin (3 .1 5 -shakl).
Yechish.
A ylananing biror nuqtasidan, hozirgi holda,
К
nuqtasidan ay
lana radiusi
R
bilan yoy chiziladi. Bu yoy bilan aylananing kesishgan
A
v a С nuqtalari aniqlanadi ham da bu nuqtalar o 'z a ro birlashtiriladi. Hosil
b o 'lg a n
AC
kesm a izlanayotgan uchburchakning bir tom oni b o 'lad i. Bu
uchburchakning qolgan tom onlarini topish uchun
A
yoki С nuqtadan ra
diusli
AC
kesm aga teng b o 'lg a n yoy chiziladi. B u yoy aylana bilan kesi
shib,
В
nuqtani hosil qiladi, so 'n g ra
В
nuqta
A va С
nuqtalar bilan bir
lashtiriladi. H osil b o 'lg a n
ABC
uchburchak izlanayotgan uchburchakni
ifodalaydi.
-§. Binoning fasadi, plani va qirqimi

|
-§. Binoning fasadi, plani va qirqimi Pdf ko'rish
|
bet | 214/237 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 13,35 Mb. | | #116299 |
Bog'liq Chizmachilik.I.Raxmonov. 20163-§. Binoning fasadi, plani va qirqimi
Binoningfasadi. Binoning fasadi plan va qirqimga asosanib chiziladi.
Binoning old ko‘rinshi -
bosh fasad, orqa tomonidan ko‘rinishi - hovli
fasad, chap va o ‘ng tomondan ko‘rinishi - yon fasad deyiladi.
Fasadning uzunligi, deraza va elementlaming eni qavatlaming plan-
laridan olinadi. Deraza, eshik, karniz, sokol, ayvon (balkon) va boshqa
elementlaming balandliklari binoning qirqimidan olinadi. Fasadda ba-
landlik belgilarining o ‘lchamlari 14.18- shakldagidek k o‘rsatiladi.
Bino (inshoot)ning baland-pastligi shartli 0 (nol) deb qabul qilingan
sathning belgisiga nisbatan olinadi. 00 belgi sifatida binoning poli yoki
sokoli qabul qilinishi mumkin. Shunga nisbatan pastda joylashgan qismi
manfiy (-), yuqori qismi musbat (+) belgili hisoblanadi. Chizmada
musbat belgisi ko‘rsatilmasligi mumkin. Bu belgilar chizmada J
k o ‘rinishida ifodalanadi.
Bosh planlarda o ‘lchamlari qo‘yilmaydi. Bino fasadiga o ‘lchamlar
faqat uning balandlik belgilarida ko‘rsatiladi.
Planlarda devorlaming o ‘qlari orasidagi masofalar, barcha xonalarning
ichki o ‘lchamlari, deraza va eshik o ‘rnilarining, devorlaming qalinliklari,
zinalaming uzunlik va kenglik o ‘lchamlari qo ‘yiladi.
Qirqimlarda asosiy balandlik o ‘lchamlari: xonalarning, eshik va deraza
o ‘m ilarining balandligi, poydevor chuqurligi, bino qavatlari oralig‘idagi
konstruksiyalaming qalinligi va boshqa balandlik o ‘lchamlari q o‘yiladi.
410
Binoningplani. Bino deraza va eshiklarini
kesib o ‘tuvchi gorizontal tekislik bilan qir-
qib, ustki, y a’ni tom tomoni fikran olib qo‘-
yilganda, //te k islik d a hosil b o‘ladigan tasvir
plan deyiladi (14.19- shakl).
K o‘p qavatli binolaming plani har qaysi
qavat uchun qirqib ko‘rsatiladi. Planga qaysi
qavatniki ekanligi yozib ko ‘rsatiladi. Agar
k o ‘p qavatli binolaming barcha qavatlari
bir xil xonalardan tashkil topgan bo ‘Isa,
masalan, ikki qavatli binoning ikkinchi qavat
plani chiziladi va 2 - qavat plani deb yozib
qo‘yiladi. K o‘proq qavatli bo'lsa, eng yuqori
qavat plani tasvirlanishi mumkin, unda o ‘sha
eng yuqori qavat plani yozib ko‘rsatiladi.
14.20-shaklda
1-1 tekislik orqali ho
sil bo ‘layotgan bino plani ko ‘rsatilgan.
14.20-shakl.
14.21-shaklda ko‘p qavatli binoning yuqori
qavat plani tasvirlangan. U xonalardagi sanitariya-texnika
isitish jihozlari va kerakli o ‘lchamlar bilan ta’minlangan.
xonalami
411
|
| |