Xitoyda maktabgacha va boshlang’ich ta’lim

|
Xitoyda maktabgacha va boshlang’ich ta’lim
|
bet | 2/8 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #273875 |
Xitoyda maktabgacha va boshlang’ich ta’lim.
Xitoyda maktabgacha ta’lim bolalar bog’chalari va maktabacha ta’lim muassasalari hisoblanadi va 3-6 yoshli bolalar qabul qilinadi. Maktabgacha ta’limining maqsadi bolani maktabga o’qishiga tayyorlashdan iborat bog’chasi mavjud bo’lib, ular davlat va xususiy muassasalarga bo’lingan.Hozirgi kunda hususiy bog’chalar soni jami bolalar bog’chalarining 30 %ini tashkil etadi.
Maktabgacha ta’lim Xitoyda jamiyatning birgalikdagi say-harakatlari natijasida amalga oshiriladi. Davlat mavjud qonunlar asosida bolalar bog’chalarini ochishga xohishi bo’lgan tashkilotlar, nodavlat-notijorat muassasalar, hamda alohida shaxslarni qo’llab-quvvatlaydi.
Xitoy maktabgacha ta’lim tizimi rivojlanish bosqichlariga nazar tashlaydigan bo’lsak, ikkinchi jahon urushuga qadar Xitoyda bolalar bog’chasi juda kam edi. Bori ham hususiy muassasalar bo’lib, unga boy oilalarning bolalari enagalari bilan kelishardi. Urushdan keyingi yillarda XXRning maktabgacha ta’lim tarixi davlatlarining asosiy rivojlanishiga mos holda 4 bosqichda amalga oshiriladi.
Birinchisi: 1949 – 1957 yillarni o’z ichiga oladi. Bu davlat tizimining sobiq Ittifoq tizimiga orientatsiyalangan davri edi. Bu davrda sobiq Ittifoq mutaxassislari Xitoy mamlakatida bir necha tajriba bolalar bog’chalarini tashkil qildilar. Shundan keyin bolalar bog’chalari soni keskin ortdi. Bu bog’chalarning asosiy tamoyili “Pavlov yondashuvi” deb nomlanib, refleksiologiya asoslarini ishlab chiqqan rus olimi I.P.Pavlov nomiga qo’yilgan edi. Pedagogikada “Pavlov yondashuvi” quyidagicha talqin qilinardi: “Bolani rag’batlantirib, tergab to’g’ri tarbiyalasa, unda barcha yaxshi xislatlar va qobiliyatlarini shakllantirish mumkin”
Ikkinchisi: 1958-1965 yillarni o’z ichiga oladi. Bu yillarda bolalar bog’chalari soni keskin ortdi, lekin ular uchun joy, moddiy ta’minot va mutaxassislar yetishmas edi. Natijada maktabgacha ta’lim sifati nisbatan pasayib ketdi.
Uchinchisi: 1966-1976 yillarni o’z ichiga oladi. Bu yillar “Xitoy” madaniy revolyutsiyasi yillari deb ataldi, ziyolilar, beklarni ommaviy qatag’on qilinishi ham shu yillarga to’g’ri keladi. Xitoy ta’lim tizimida ilmsiz, kasbiy noloyiq kimsalar ko’paydi, natijada maktabgacha ta’lim tizimi juda nochor holga kelib qoldi. Bolalar bog’chasida hayot qattiq g’oyaviy ko’rsatmalar asosida tashkil qilinardi: bolalarga revolyutsion va militaristik g’oyalar singdirilardi, Maoning asarlari va she’rlaridan parchalar yodlatishardi.
To’rtinchisi: 1980-yillardan boshlab, Xitoy iqtisodiyotining o’zgarishiga ko’ra bolalar bog’chalarida ham ma’lum o’zgarishlar yuz berdi. Xitoy pedagoglari Amerika va Yapon maktabgacha ta’lim tarbiyasi bilan qiziqa boshladilar. Lekin bog’chalarda hanuzgacha tarbiyaga avvalgiday yondashuv mavjud.
Xitoyda bolalar bog’chasi katta bo’lib, o’rtacha 270 bola va 60 ta tarbiyachilar jamoasidan iborat. Guruhda 26 ta bola bo’lib, ularning bir qismi bog’chada kunduzgi soat 8:00 dan 18:00 gacha bo’ladilar va kechqurun uyga ketadilar. Bir qismi (5%) kechasi ham qoladilar. Chorshanba va shanba kunlari uyga ketadilar. Bog’chaga qabul soat 7:45 da boshlanadi.
Ma’lumki, Xitoy aholisi juda ko’p davlat. Shu bois ham Xitoy davlati tug’ulishni rejalashtirish sohasida qat’iy siyosat olib boradi. Har bir oila bittadan ortiq bola ko’rmasligi kerak. Oilada bola sonining chegaralanganligi ota-onaning bolaga munosabatida o’z ifodasini topadi. Xitoy oilasida bittayu-bitta bolasini erkalatadi, yaxshi ta’lim berishga harakat qiladi. Bolalar bog’chasida qat’iy tartib va intizom o’rnatiladi, bolalar erkaliklari ta’qiqlanadi. Tarbiyachilar bolalarning shaxsiy hususiyatini yaxshi biladilar, lekin bu hususiyatlari tug’ma deb hisoblamaydilar. Yomon intizom ilk ko’rinishidayoq bartaraf etiladi, agar bola o’zini yomon tutsa, tarbiyachi uning yoniga kelib, bu holatini sezganini bildiradi, lekin gapirmaydi.
Bola o’z aybini tushungachgina tarbiyachi uning nomini aytib chaqiradi. Urish, xonadan haydab chiqarish, umuman jazolash man etiladi. Intizomni yaxshi ushlab turishning samarali yo’li bu – taqqoslash va rag’batdir. Tarbiyachilar bolalarga quyidagi savollarni beradilar:
Shunday qilsa to’g’ri bo’ladimi?
Nega noto’g’ri deb hisoblaysiz?
To’g’ri bo’lishi uchun nima qilish kerak?
Kim to’g’ri qildi?
Bolalar diqqat bilan eshitadilar va to’g’ri hayotiy misollarni eslab qoladilar. Har bir tartibsizlikka tanbeh beriladi, aks holda bola bu tarbiyasizlikni to’g’ri hisoblab, o’ziga singdirib olishi mumkin deb hisoblanadi.
Buyuk Xitoy filosofi Konfutsiy “Bolalar to’g’ri intizomli bo’lib tug’ilmaydilar: ularning harakterlari tajribada shakllanadi, ustoz esa to’g’ri tarbiyaga mas’uldir. Tarbiyachilar o’ta bosiq, qat’iyatli bo’lishlari lozim”,- deb ta’kidlagan.
Xitoy maktabgacha ta’lim tizimini qattiqqo’lligi uchun tanqid qilishadi. Tarbiyachilar bolalarning tartibini nazorat qiladi va chegaralaydi. Bolalar mashg’ulotlarda nofaol, kattalar fikriga mutlaq qo’shiladilar. Lekin ota-onalar tarbiyachilarni o’z kasbining ustalari deb bilishadi, farzandlarini tarbiyachisiga to’liq ishonishadi.
Xitoy bolalaridagi qat’iylik va mehnatsevarlik an’anaviy fazilatlarga aylangan.
|
| |