nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yorug’likning kombinatsion sochilishi

3. Yorug’likning kombinatsion sochilishi.
Molekulalar spektrini o'rganishda 1929 yilda rus olimlari T.S. Landsberg (1890-1957) va L.I. Mandelshtam va ular bilan bir vaqtda hind olimlari Ch.Raman (1888-1970) va K.Krishnan (1911 yilda tug’ilgan) kashf etgan yorug’likning kombinatsion sochilish hodisasi muhim ahamiyatga ega.
Bu effekt shundan iboratki, biror moddaga (gaz, suyuqlik, shaffof kristall) о chastotali monoxromatik yorug’lik tushsa, bu moddada sochilgan yorug’lik spektrida о chastotali chiziqdan tashqari uning ikki yonida simmetrik joylashgan qo'shimcha spektral chiziqlar ham hosil bo'ladi (9.5-rasm).
Bu qo'shimcha spektral chiziqlarga mos kelgan chastota tushayotgan monoxromatik yorug’lik chastotasi bilan yorug’likni sochayotgan molekulalarning tebranma yoki aylanma o'tishlarida hosil bo'ladigan nurlanishlar chastotalarining ayirmasiga yoki yig’indisiga teng bo'ladi, ya'ni
i =0 i (9.2)
Kombinatsion sochilish spektridagi chastotasi moddaga tushayotgan yorug’likning chastotasidan kichik bo'lgan chiziqlar qizil yo'ldosh spektrlar, chastotasi 0 dan kattalari esa binafsha yo'ldosh spektrlar deb ataladi. Hosil bo'lgan bu yo'ldosh spektr chastotasi, joylashishi va soni tushayotgan yorug’lik chastotasiga bog’liq bo'lmay, faqat yorug’lik sochilayotgan modda tabiatiga bog’liq bo'lib, uning tarkibini va tuzilishini ifodalaydi.
Yorug’likning kombinatsion sochilishidagi qonuniyatlarni kvant nazariya bilan tushuntirish mumkin. Bu nazariyaga ko'ra yorug’likni sochilish jarayoni molekula tomonidan fotonni yutib yana qayta chiqarishdan iborat. Agar bu fotonlarning energiyalari bir xil bo'lsa, sochilgan yorug’lik spektrida tushayotgan yorug’lik chastotasi0 bilan bir xil bo'lgan asosiy chiziq hosil bo'ladi. Lekin sochilish jarayonida yutilgan va chiqarilgan fotonlarning energiyasi teng bo'lmasligi mumkin. Fotonlar energiyasining har xil bo'lishi molekulani turg’un holatdan uyg’ongan holatga yoki uyg’ongan holatdan turg’un holatga o'tishiga bog’liq. Agar molekula turg’un holatdan uyg’ongan holatga o'tsa, qizil yo'ldosh chiziq, aksincha uyg’ongan holatdan turg’un holatga o'tsa, binafsha yo'ldosh chiziq hosil bo'ladi. Agar uyg’ongan molekulalarning soni, uyg’onmagan molekulalar sonidan ancha kam bo'lsa, binafsha yo'ldosh chiziqlarning intensivligi, qizil yo'ldosh chiziqlarnikidan kichik bo'ladi. Temperatura ortishi bilan uyg’ongan molekulalarning soni ortadi, natijada binafsha yo'ldosh chiziqlar intensivligi ham kuchayadi.
Kombinatsion sochilish hodisasi ko'p atomli murakkab molekulalardagi tebranma va aylanma energetik sathlarni, molekulalarning tuzilishini o'rganishda keng qo'llaniladi. Masalan, neft mahsulotlarining (benzin, yog’lar) tarkibi ana shunday aniqlanadi.
|
Ishning tuzilish tartibi - O'zbek tili va adabiyoti yo′nalishi 1-kurs magistranti Mulloqulova Shohista

|
O'zbek tili va adabiyoti yo′nalishi 1-kurs magistranti Mulloqulova Shohista
|
bet | 4/4 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 395,16 Kb. | | #152607 |
Bog'liq Mulloqulova Shohista.maqola tahliliIshning tuzilish tartibi. Tadqiqot kirish, uch bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar va ilovani o‘z ichiga oladi.
ToshDO‘TAU Ilmiy ishlar va
innovatsiyalar bo‘yicha prorektor: PhD, dots.Z.Abdurashidov
O‘zbek adabiyotini o‘qitish
metodikasi kafedrasi mudiri: f.f.n., dots. M.Abdullayeva
Ilmiy rahbar: PhD Sh.Rahmonova
Magistrant: Sh.J.Mulloqulova
Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti 5A120101-O‘zbek tili va adabiyoti magistratura mutaxassisligi talabasi Mulloqulova Shohista Jamshid qizining magistrlik dissertatsiyasining
KENGAYTIRILGAN REJASI:
MUNDARIJA
KIRISH
ASOSIY QISM:
Kirish
I bob. “Devoni Foniy”ning tuzilishi, janriy tarkibi, g‘oyaviy mundarijasi
1.1.“Devoni Foniy”ning tarkibiy tuzilishiga xos xususiyatlar
1.2. Forsiy devonning mavzu va g‘oyalar ko‘lami
II bob. “Devoni Foniy”da qasidalarning mundarija va mazmun masalasi
2.1. “Sittai zaruriya” – qasidalar majmuasi sifatida.
2.2. Qasidalarda tasavvufiy timsollar va salaflarga munosabat masalasi
III bob. “Devoni Foniy”da ilohiy-islomiy qarashlarning asl manbalar asosidagi g‘oyaviy talqinlari
3.1. Forsiy g‘azallarda qur’oniy g‘oyalarning badiiy talqini
3.2. Imon, shukr, faqrlik kabi qur’oniy g‘oyalarning badiiy talqini
Foydalanilgan adabiyotlar
Xulosa
|
| |
Jazoni o'tashdan muddatidan ilgari shartli

153
2) og'ir jinoyat uchun tayinlangan jazo muddatining kamida to'rtdan bir qismi;
3) o'ta og'ir jinoyat uchun, shuningdek, qasddan sodir etgan jinoyati uchun, agar shaxs ilgari qasddan sodir etgan
jinoyati uchun ozodlikdan
mahrum qilishga hukm etilib, tayinlangan jazo muddatning kamida uchdan bir qismini o'tab
bo'lganidan keyin qo'llanishi mumkin.
Ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazoning o'talmagan qismi axloq tuzatish ishlari bilan almashtirilganda,
axloq tuzatish ishlari ozodlikdan mahrum qilish jazosining o'talmagan qismi muddatiga tayinlanadi. Jazo yengilrog'i
bilan almashtirilganda shaxs jazoning o'talmagan qismi mobaynida yangi jinoyat sodir etsa, sud unga nisbatan bir necha
hukm yuzasidan jazo tayinlaydi va 86-moddada belgilangan jazo tayinlash qoidalariga amal qilinadi.
O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi - bet 133

152
Voyaga yetmaganlarga nisbatan majburlov chorasini qo'llab jazodan ozod qilish, ularda
jinoyat uchun jazodan
ozod bo'lish mumkin, degan fikrni keltirib chiqarmasligi lozim.
Sudlov o'zining majburlov chorasini qo'llash to'grisidagi qarorida voyaga yetmagan shaxsni birinchi marta
jinoyat sodir etganligi, aybini bo'yniga olganligi va qilmishiga chin ko'ngildan pushaymon bo'lganligi,
oiladagi turmush
tarzi, jinoyatni sodir etishda voyaga yetmaganning ikkinchi darajali rol o'ynaganini ko'rsatishi lozim.
katta e'tibor - Kriptografik algoritmlardan foydalanish

|
Kriptografik algoritmlardan foydalanish
|
bet | 3/3 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #253714 |
Bog'liq Kriptografik-algoritmlardan-foydalanishkatta e'tibor qaratilmoqda. Bundan tashqari, tayyor strukturalangan ma'lumotlar uchun yangi shifrlash usullari ham jadal rivojlanmoqda. Shuningdek, kriptografik platforma va protseduralari avtomatlashtirilgan tizimlar sifatida takomillashtirilmoqda. Bu erishilayotgan tezkorlik va boshqaruv osonligi kriptografiya sanoatiga katta imkoniyatlar ochib bermoqda.
Keyingi yillarda kriptografik algoritmlarga barqarorlik va jarayon oqilonaliligi kabi yanada yuqoriroq talablar qo'yilmoqda. Shuningdek, ushbu algoritmlardagi moslashuvchanlik ham alohida ahamiyatga ega bo'lmoqda. Barchasidan ko'rinib turibdiki, kriptografik sanoat ilg'or rivojlanish va yangilanish jarayonlarini boshdan kechirmoqda.
Xulosa va takliflar
Tarmoqlarda uzatiladigan axborotning xavfsizligini ta'minlashda kriptografik algoritmlar muhim rol o'ynaydi. Raqamli imzo, simmetrik va assimetrik shifrlash kabi kriptografik yechimlar tarmoqdagi ma'lumotlar xavfsizligini jiddiy darajada oshiradi. Shuningdek, kriptografik kalitlarni samarali boshqarish ham axborot xavfsizligini yaxshilashda o'ziga xos ahamiyatga ega.
Shunday qilib, kriptografiya sohasida zamonaviy tendensiyalarni kuzatib borish, shu jumladan, kuchli sifatlarga ega bo'lgan yangi algoritm va usullarni joriy etish, axborot xavfsizligini taʼminlashda muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga, kriptografik himoya choralarini amalga oshirishda inson omili, tizimli yondashuv va tizimli inson-mashina o'zaro munosabatlari ham muhim hisoblanadi.
Xulosa o'laroq, tarmoqlardagi axborotlarning konfidensialligini ta'minlash uchun kriptografik algoritmlarga asoslangan yechimlardan foydalanish zarurati yaqqol namoyon bo'ladi. Shu bilan birga, bu yechimlarni qo'llashda mavjud muammolar va zamonaviy tendensiyalarni inobatga olish muhimdir.
|
| |
Guruh talabasi Shamsiddinov Qurbonali Elektron Sixemalar fanidan Labaratoriya ishi Labaratoriya.5-8

|
Guruh talabasi Shamsiddinov Qurbonali Elektron Sixemalar fanidan Labaratoriya ishi
|
Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 2,35 Mb. | | #121009 |
Bog'liq Labaratoriya.5-8
O‘zbekiston Respublikasi
Raqamli texnalogiyalar vazirligi Muhammad Al-Xorazmiy
Nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari Universiteti farg‘ona filiali
Kompyuter injinering fakuteti
Kompyuter injinering yo’nalishi
615-22 guruh talabasi
Shamsiddinov Qurbonali
Elektron Sixemalar fanidan
Labaratoriya ishi
5-Labaratoriya ishi
Mavzu:Ketma-ket ulangan konturning tadqid etish
6-Labaratoriya ishi
Mavzu:Sinusoidal, tok va uni xarakterlovchi asosiy kattaliklari
7-Labaoratoriya ishi
Mavzu: Sinusoidal, tok va uni xarakterlovchi asosi kattalik
8-Labaratoriya ishi
Mavzu: O‘zaro induksiyali zanjir
|
| |
Muammoning o‘rganilganlik darajasi

|
Muammoning o‘rganilganlik darajasi
|
bet | 3/4 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 395,16 Kb. | | #152607 |
Bog'liq Mulloqulova Shohista.maqola tahliliMuammoning o‘rganilganlik darajasi. Mustaqillik tufayli adabiy meroslarimizni o‘rganishda yangi istiqbolli yo‘llar ochildi. Islomiy manbalar va badiiy adabiyotning o‘zaro munosabatlari haqida adabiyotshunoslikda bir qator ishlar amalga oshirildi. “Devoni Foniy” mavzusida Sadriddin Ayniy, Shoislom Shomuhammedov, Ergashali Shodiyev, Sodir Erkinov, Homidjon Homidiy, Najmiddin Komilov, Rahim Vohidov, Nazora Bekova kabi olimlar tadqiqotlar yaratishgan. H.Karomatovning “O‘zbek adabiyotida Qur’on mavzulari» dissertatsiyalarida hamda Olim Davlatovning “Alisher Navoiyning she’riyatida Qur’on oyatlari va hadislarning badiiy talqini” tadqiqotlarida Navoiy ijodida Qur’on va hadislarning o‘rni hamda ahamiyati haqidagi fikrlar yoritilib berilgan.
Magistrlik dissertatsiyasining maqsadi va vazifalari. Mazkur bitiruv malakaviy ishining maqsadi Prezidentimizning Xalq ta’limi tizimini hamda Oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasida aks etgan vazifalarni amaliyotda qo‘llashdan iboratdir. Alisher Navoiyning forsiy she’riyatida Qur’on oyatlarining tutgan o‘rni hamda islomiy g‘oyalarning Navoiy ijtimoiy-falsafiy dunyoqarashidagi darajasini aniqlashdan iborat.
Tadqiqotning vazifalari:
Alisher Navoiyning forsiy she’riyatida aynan keltirilgan oyat matnlarining manbalarini aniqlash, mazkur baytlarning g‘oyaviy-badiiy mohiyatini ochib berish, asl matnni forsiy misralarda singdirish usullarini belgilash;
shoir ijodida badiiy san’atlar yordamida Qur’on oyatlari ma’nosi singdirilgan bayt va misralarni tahlil qilish, ulardagi ma’no qatlamlarini ochib berish, bu she’rlar uchun Qur’on qay darajada asos bo‘la olgani aniqlash;
Alisher Navoiy forsiy she’riyatidagi Qur’oni karimda zikr etilgan qissa qahramonlari-payg‘ambarlar, hakimlar hamda zalolatga yuz burgan kishilarning tasvirini tadqiq etish;
Alisher Navoiy forsiy she’riyatida komil insonning oliy namunasi bo‘lgan payg‘ambar (s.a.v.)ning siymosini oyatlar yordamida tahlil va tadqiq etish.
|
| |
ASOSNOMASI

Magistrantning F.I.SH

|
ASOSNOMASI
Magistrantning F.I.SH
|
bet | 2/4 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 395,16 Kb. | | #152607 |
Bog'liq Mulloqulova Shohista.maqola tahliliASOSNOMASI
Magistrantning F.I.SH: Mulloqulova Shohista Jamshid qizi
Bajarilishi rejalashtirilayotgan magistrlik dissertatsiya ishi mavzusi: “Devoni Foniy”da qur’oniy g‘oyalarning badiiy talqini va uning o`rganilishi
Mutaxassislik shifri va nomi: 5A111201- O‘zbek tili va adabiyoti
Dissertatsiya ishi bajarilayotgan fan tarmog‘i: O‘zbek adabiyotini o‘qitish metodikasi
Ilmiy rahbarning ismi-sharifi, ilmiy darajasi va unvoni: PhD Rahmonova Shahnoza Muxitdinovna
Ilmiy maslahatchining ismi-sharifi, ilmiy darajasi va unvoni: f.f.n. Ashurova Gulbahor
Dissertatsiya ishi bajariladigan tashkilotning to‘liq nomi va elektron manzili: Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti, www.navoiy-uni.uz
Tadqiqotchining maqomi va qabul qilingan sanasi: Magistrant – 2020 yildan
Ishning davlat dasturlari yoki ilmiy-tadqiqot ishlari rejalari bilan bog‘liqligi. Tadqiqot Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetida o‘rganilayotgan “O‘zbek adabiyotini o‘qitish metodikasini jahon standartlari asosida yangilash” mavzusidagi izlanishlar rejasining tarkibiga kiradi. Ushbu mavzu Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti universitetining 2020-yil ______Ilmiy kengashi yig‘ilishida muhokama etilib (___-raqamli bayonnoma) tasdiqlangan.
Mavzuning dolzarbligi: Jahon adabiyotshunosligida milliy adabiyotning ilohiyotga ehtiyoji va undan oziqlanishi xususida ko‘plab tadqiqotlar amalga oshirilgan. Xususan, musulmon mamlakatlarida adabiyotning Qur’oni Karim va Hadisi sharifning adabiyotga ta’siri, so‘z san’ati orqali ilohiy va islomiy qarashlarning yoritilishini o‘rganish muhim masalalardan sanaladi. Mustaqillikdan keyin mamlakatimizda jamiyatning diniy-ruhiy asoslari va xalqimizning ko‘p asrlik ma’naviy-axloqiy merosini o‘zida mujassam etgan islom madaniyatini o‘rganish va uni hayotga tatbiq etish yuzasidan bir qator ishlar amalga oshirildi. Shu jumladan, O‘zbek mumtoz adabiyotining taraqqiyotiga zamin hozirlagan diniy, ma’naviy-ma’rifiy sarchashmalarni chuqurroq o‘rganish hamda dunyoga tanitish bo‘yicha tadqiqotlar yuzaga keldi. Binobarin, islom dini va mumtoz adabiyotimizning o‘zaro ta’sir mezonlarini, jumladan, Qur’on oyatlari va hadislarning badiiy talqinini Alisher Navoiyning ijodini matniy-qiyosiy tahlil qilish orqali amalga oshirish ham muhim ahamiyat kasb etishi ta’kidlangandi. Adabiyotshunoslikda navoiyshunoslikning ilmiy-nazariy yondashuvlari asosida Navoiyning forsiy merosidagi qur’oniy g‘oyalarning badiiy talqinini aniqlash, ushbu oyatlarning matni va mazmunini asarda qo‘llanganligini o‘rganish ishimizning dolzarbligini belgilaydi.
|
| |
NAZORAT SAVOLIARI - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi

154
Tibbiy yo'sindagi majburlov chorasi shaxsiy davolash maq-sadida qo'llaniladi.
Davolash deganda,
tibbiy
yo'sindagi majburlov chorasi qo'llanilgan shaxsni ijtimoiy hayotga moslashuvi, uning ruhiyatini o'zgartirish maqsadida
qo'llaniladigan ta'sir chorasi tushuniladi.
Bunday
usulda davolash, shaxsning to'la tuzalishini maqsad qilib qo'ymasa-da, ammo shaxsni jamiyat uchun
xavf tug'dir-maydigan darajada ruhiy jihatdan tuzatishga qaratiladi. Shu yo'sinda tibbiy majburlov chorasi asosida
davolash metod va usullari, bu ta'sir chorasi bilan bog'liq bo'lmagan holda davolanayotgan shaxslarga nisbatan
qo'llanilayotgan choralar qo'llaniladi.
Yuqoridagi qoidaga muvofiq, tibbiy yo'sindagi majburlov choralari jazo chorasi hisoblanmaydi. Tibbiy
yo'sindagi majburlov choralari sud tomonidan tayinlanadigan davlatning majburlov chorasi bo'lib hisoblanadi. Bu
majburlov chorasi sud hukmi bilan emas, balki sud qarori bilan begilanadi. Tibbiy yo'sindagi majburlov
chorasi ruhiy
kasallikka chalingan shaxsning qilmishini baholovchi xususiyatga ega emas, u qayta tarbiyalash maqsadini ko'zlaydi,
ruhiy kasallikka chalingan shaxs tomonidan sodir etilishi mumkin bo'lgan ijtimoiy xavfli qilmishni oldini oladi,
ularni
davolash va jamiyat manfaatlarini himoya qilishga xizmat qiladi. Tibbiy yo'sindagi majburlov chorasining aniq bir turini
qo'llashdan oldin sud belgilangan maqsadlarning har biriga erishish mumkinligiga e'tibor qaratishi lozim. Shunday qilib,
tibbiy yo'sindagi majburlov choralari jinoiy jazo chorasidan o'z asosiga, tuzilishiga va yuridik oqibatiga ko'ra farq
qiladi.
Kafedra : Kompyuter injineringi Algoritmlarni loyihalash fanidan Amaliy ish

Kafedra : Kompyuter injineringi Algoritmlarni loyihalash fanidan Amaliy ish
Download
217,48 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
11.06.2024
Hajmi
217,48 Kb.
#262605
Download
217,48 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kafedra : Kompyuter injineringi Algoritmlarni loyihalash fanidan Amaliy ish
Download
217,48 Kb.
Matnni ko'rish
O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi - bet 136

155
1) o'zlariga nisbatan inson qadr-qimmati kamsitilishini istisno etadigan muruwatli va insoniy muomala qilinishini;
2) o'z huquqlari haqida, shuningdek, ruhiy xastaliklari xusu-siyati hamda qo'llanilayotgan davolash usullari haqida
o'zlari uchun tushunarli shaklda va o'z ruhiy holatlarini hisobga olgan holda ma'lumot olish;
3) tibbiy zaruratga ko'ra, davolashning barcha turlaridan foydalanish;
4) sanitariya-gigiyena talablariga javob beradigan sharoitlarda psixiatriya yordami ko'rsatilishi;
5) tibbiy vositalar va usullarni sinash, ilmiy tadqiqotlar va o'quv jarayoni obyekti
tariqasida foydalanishga, foto, video
yoki kinosuratga olinishiga oldindan rozilik berish va istalgan bosqichda undan voz kechish;
6) o'zlarining talablariga binoan psixiatriya yordami ko'rsatishda ishtirok etayotgan istalgan mutaxassisni, ushbu
qonun bilan tartibga solinadigan masalalar yuzasidan tibbiy komissiyada ishlash uchun
taklif etish;
7) qonun hujjatlarida belgilangan tartibda advokat, qonuniy vakil yoki boshqa shaxsning yordamini olish huquqiga
egadirlar.
Tibbiy yo'sindagi majburlov choralari quyidagi maqsadlarni ko'zlaydi:
1) ruhiy kasallikka chalingan shaxslar tomonidan yangi ijtimoiy xavfli qilmish sodir etilishining oldini olish;
2) ruhiy kasallikka chalinganlarni davolash yoki ularning ruhiy holatini yaxshilash;
3) alkogolizm, giyohvandlik yoki zaharvandlikka yo'liqqan shaxslarga nisbatan davolash va jazolashning maqsadiga
erishishga ko'maklashuvchi sharoitni yaratish.
Bu maqsadlarni belgilash shaxsning ruhiy holati ijtimoiy xavfli qilmish sodir etishiga olib kelgan omil
ekanligini va uning ijtimoiy
xavfliligidan guvohlik berishi, unga nisbatan tibbiy yo'sindagi davolash chorasini
qo'llashning zarurligi va davolash vaqtida va undan so'ng bemorning boshqa ijtimoiy xavfli qilmish sodir etishining
oldini olishga qaratilgan. Alkogolizm, giyohvandlik yoki zaharvandlikka chalingan shaxslarga nisbatan qo'llaniladigan
tibbiy yo'sindagi majburlov choralarining maqsadi sifatida qonunda mazkur bemorni davolash qayd etilgan. Jinoyat
sodir etgan mazkur toifadagi shaxslarni davolashni amalga oshirish ayni vaqtda belgilangan maqsadlarga erishishning
zaruriy shartlari hisoblanadi. Davolashni amalga oshirish mah-kumlarning aqliy, irodaviy faoliyatiga ta'sir etuvchi
spirtli ichim-liklar, psixotrop moddalari va giyohvandlik vositalariga qaram-ligini bartaraf etishdan iborat.
Jinoyat kodeksida belgilangan maqsadlardan tashqari tibbiy yo'sindagi majburlov choralari
ruhiy kasallarning
huquq va qonuniy manfaatlarim himoya qilish maqsadini ham ko'zlaydi. Bizning fikrimizcha, ushbu maqsadning
Jinoyat kodeksida ifodalanishining asosiy sababi, hozirgi vaqtda ruhiy kasallikka chalinganlarning qonuniy manfaatlari
buzilayotganligidadir.
JINOIY JAVOBGARLIK VA UNING ASOSLARI

160
12-bob. BIR QANCHA JINOYAT SODIR ETISH
12.1.
«Bir qancha jinoyat sodir etish» tushunchasi.................................... . ................................................................................192
12.2. Takroran jinoyat sodir etish............................................................. . ..................................................................................195
12.3. Jinoyatlar majmuyi............................................................................202
12.4. Jinoyatlarning ideal jami....................................................................205
12.5. Jinoyatlarning real jami......................................................................207
12.6. Retsidiv jinoyatlar.............................................................................210
13-bob. QILMISHNING JINOIYLIGINIISTISNO QILADIGAN HOLATLAR
13.1. Jinoyat huquqida qilmishningjinoiyligini istisno qiluvchi holatlar tushunchasi va turlari...........................215
13.2. Kam ahamiyatli qilmishlar.................................................................216
13.3. Zaruriy mudofaa.................................................................................217
13.4. Oxirgi zarurat..................................................................................... 226
13.5. Ijtimoiy xavfli qilmish sodir etgan shaxsni ushlash vaqtida zarar yetkazish......................................................232
13.6. Buyruq yoki boshqa vazifani ijro etish................................................240
13.7. Kasb yoki xo'jalik faoliyatiga bog'liq asosli tavakkalchilik..................243
Faoliyat xavfsizligini ta’minlash usullari

|
Faoliyat xavfsizligini ta’minlash usullari
|
bet | 5/9 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 134 Kb. | | #127719 |
Bog'liq Hayot xavfsizligi asoslariFaoliyat xavfsizligini ta’minlash usullari
Xavfsizlik - hayot faoliyati xavfsizligining asosiy o‘zagini tashkil etadi, u inson faoliyatining holati hisoblanadi. Bu holatda insonlar ma’lum ehtimollikda yuzaga kelayotgan xavflarni bartaraf qilishga harakat qiladi.
Xavfsizlik usullarini o‘rganishdan oldin, biz quyidagi yangi tushunchalarni kiritamiz:
Ko‘rilayotgan faoliyat jarayonida insonning turgan joyi gomosfera deyiladi.
Har doim va davriy ravishda xavf sodir bo‘lib turadigan joy noksosfera deyiladi.
Bu sferalarni xavfsizlik nuqtai nazardan qo‘shish mumkin emas.
Xavfsizlikni ta’minlash usullari 3 xil turga bo‘linadi:
A - metodi, gomosfera bilan noksosferani bir-biridan joy yoki vaqt jihatidan ajratish usuli. Bu usul ishlab chiqarish jarayonlarini mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirish, jihozlarni masofadan boshqarish, manipulyator va robotlarni qo‘llash bilan amalga oshiriladi.
B - metodi xavfsizlik prinsiplarini qo‘llab, xavflarni yo‘q qilish va noksosferani (ishlab chiqarish muhitini) normallashtirish, hamda noksosfera tavsiflarini inson tavsiflariga moslashtirishga asoslanadi. Bu usul insonlarni shovqin, chang, gaz, jarohatlanish va hokazo xavfli omillardan himoya qilishga qaratilgan tadbirlar majmuasi hamda qisman xavfsiz texnikani yaratish bilan amalga oshiriladi.
Agar A va B metodlarni qo‘llash bilan talab qilingan xavfsizlik darajasiga erishish ta’minlanmaganda, С - metod qo‘llaniladi.
С - metodi tegishlicha himoya vositalari yordamida insonlarning himoyalanish xususiyatlarini oshirishga hamda insonni noksosferaga moslashtirishga asoslangan.
Bu usul kasbiy tanlash, o‘qitish, instruksiyalar berish, psixologik ta’sir qilish va shaxsiy himoya vositalarini qo‘llash bilan amalga oshiriladi. С-metodni amalga oshirishda noksosfera tavsiflarini o‘zgartirish uchun har xil vositalar qo‘llaniladi.
Real sharoitlarda yuqorida keltirilgan usullarning bittasi yordamida zarur xavfsizlik darajasini har doim ta’minlash mumkin bo‘lmaydi. Bunday holatlarda yuqorida keltirilgan usullar majmuasini qo‘llash maqsadga muvofiq bo‘ladi.
|
| |
Xavf-xatar tushunchasi va ularning turlari

|
Xavf-xatar tushunchasi va ularning turlari
|
bet | 3/9 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 134 Kb. | | #127719 |
Bog'liq Hayot xavfsizligi asoslariXavf-xatar tushunchasi va ularning turlari.
Xavf-xatar - odamlar hayoti va sog‘lig‘iga, hayot faoliyatiga taxdid, moddiy va atrof-muxitga etkazilishi mumkin bo‘lgan zarar. Xavf-xatar favqulodda vaziyat manbai hisoblanib, muayyan sharoitda favqulodda vaziyatni keltirib chiqaradi.
Har qanaqa xavf o‘zida inson hayot faoliyatini izdan chiqaruvchi energiyaga ega bo‘lib, kimyoviy yoki biologik faol komponentlarni o‘zida saqlaydi. Masalan: parfyumeriya sanoatida qo‘llaniladigan erituvchilar: efir, spirt, xloroform va boshqalarning surunkali ta’sir etishi insonlarda allergik kasalliklar yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi.
Mutloq xavfsiz bo‘lgan ish (faoliyat) bo‘lishi mumkin emas. Demak, har qanday (faoliyat) bo‘lmasin - unda yashirin xavf bo‘ladi. Bu aksioma HFX da g‘oyat katta metodologik ahamiyatga ega.
Xavflarning turlari quyidagicha tasnif qilinadi:
Kelib chiqish tabiatiga ko‘ra: tabiiy, texnogen, antropogen (inson bilan bog‘liq) va ekologik.
Ta’sir xususiyatiga ko‘ra: fizikaviy, kimyoviy, biologik, termik va psixofiziologik.
Olib keluvchi oqibatiga ko‘ra: toliqish, kasallanish, jarohatlanish, halokat, yong‘in, nurlanish, kuyish va boshqalar.
Keltiruvchi zarariga ko‘ra: ijtimoiy, iqtisodiy, texnik, siyosiy.
Kelib chiqish sohasiga ko‘ra: turmushda, sportda, yo‘l transportida, ishlab chiqarishda, urush yoki tabiiy ofat natijasida yuzaga keladigan xavflar.
Insonga ta’sir qilish darajasiga qarab: faol (aktiv) va sust (passiv).
Ta’sir doirasiga ko‘ra: lokal, mahalliy, milliy, global.
Ta’sir etish tezligiga ko‘ra: tasodifiy, shiddatli, mo‘tadil va ravon.
Xavflarning taksonomiyasi.
Taksonomiya - murakkab hodisalarni, jarayonlarni, tushunchalarni yoki obektlarni bir sistemaga solish haqidagi fandir. Xavflar taksonomiyasi - xavflarni tartib bo‘yicha joylashtish degan ma’noni anglatadi. Xavflar taksonomiyasini tuzish aynan inson faoliyati xavfsizligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Xavflarning taksomaniyasini tuzishni, xavflarning tabiatini chuqur o‘rganish orqaligina amalga oshirish mumkin.
|
| |
VPN islew principi - Tarmaq qawipsizligi

|
Tarmaq qawipsizligi
|
bet | 3/8 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 42,06 Kb. | | #244326 |
Bog'liq JobaVPN islew principi. VPN tarmaǵın shólkemlestiriw ushın jańa apparatlar hám programmalıq támiynattan tısqarı eki tiykarǵı bólekke de ıyelew kerek: maǵlıwmat uzatıw protokolı jáne onıń qorǵawı boyınsha qurallar.
Ruxsatsız kirisiwdi anıqlaw sisteması (IDS) járdeminde sistema yamasa tarmaq qawipsizlik siyasatın buzib kiriwge háreket etilgen usıl yamasa qurallar anıqlanadı. Ruxsatsız kiriwlerdi anıqlaw sistemaları derlik sherek ásirlik tariyxga iye. Ruxsatsız kiriwlerdi anıqlaw sistemalarınıń dáslepki modelleri hám prototiplari kompyuter sistemalarınıń audit maǵlıwmatların analizlewden paydalanǵan. Bul sistema eki tiykarǵı klasqa ajratıladı. Tarmaqqa ruxsatsız kirisiwdi anıqlaw sisteması (Network Intrusion Detection System) hám kompyuterge ruxsatsız
kirisiwdi anıqlaw sistemasına (Host Intrusion Detection System) bólinedi.
IDS sistemaları arxitekturası quramına tómendegiler kiredi:
qorǵawlanǵan sistemalar qawipsizligi menen baylanıslı jaǵdaylardı jıynap analizleytuǵın sensor bólim sisteması ;
sensorlar maǵlıwmatlarına kóre shubhalı háreketler hám hújimlerdi anıqlawǵa mólsherlengen analizleytuǵın bólim sisteması ;
analiz nátiyjeleri hám dáslepki jaǵdaylar haqqındaǵı maǵlıwmatlardı jıynawdı támiyinleytuǵın telek;
IDS sistemasın konfiguratsiyalashga múmkinshilik jaratıwshı, IDS hám qorǵawlanǵan sistema jaǵdayın gúzetshi, analiz bólim sistemaları anıqlaǵan waqıyalardı gúzetshi basqarıw konsoli.
Bul sistema eki tiykarǵı klasqa ajratıladı. Tarmaqqa ruxsatsız kirisiwdi anıqlaw sisteması (Network Intrusion Detection System) hám kompyuterge ruxsatsız kirisiwdi anıqlaw sistemasına (Host Intrusion Detection System) bólinedi. Tarmaqqa ruxsatsız kirisiwdi anıqlaw sisteması (NIDS) islew principi tómendegishe:
1. tarmaqqa kiriw ruxsatına iye bolǵan trafiklarni tekseredi;
2. zıyanlı hám ruxsatqa iye bolmaǵan paketlerge sheklew qóyadı.
Sanap ótilgen qawipsizlik basqıshların qollaǵan halda Eavesdropping abayına qarsı nátiyjeli tárizde qorǵawlanıw múmkin.
|
| |
Qawipsizlik - Tarmaq qawipsizligi

|
Tarmaq qawipsizligi
|
bet | 7/8 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 42,06 Kb. | | #244326 |
Bog'liq JobaQawipsizlik
Eki termin de bir-biri menen sinonim bolsa -de, qawipsizlik kózqarasınan júdá parıq etedi. Eger siz shólkemdi bekkem qorǵan dep esaplasangiz, tarmaq qawipsizligi qorǵan diywalları ishinde tınıshlıqtı saqlaw hám shólkemdiń suverenitetti tarmaq menen baylanıslı abaylardan qorǵaw haqqında qayǵıradi. Óz gezeginde, kiberxavfsizlik shólkemdi sırtqı abaylardan, mısalı kiber dunyadan qorǵaw etedi. Ol shólkem sistemaları, tarmaqları hám programmaların barlıq túrdegi cifrlı topılıslardan, yaǵnıy fishing, qichishish, urısıw hám taǵı basqalardan qorǵaw etedi. Tarmaq qawipsizligi bul shólkemdiń IT infratuzilmasini barlıq túrdegi onlayn abaylardan, mısalı viruslardan qorǵawdan ibarat.
Maǵlıwmatlar
Kiber-qawipsizlik - bul informaciya qawipsizligi sıyaqlı keń mániste, tarmaq qawipsizligi kiber qawipsizliktiń bir bólegi bolıp tabıladı. Eki jaǵdayda da, eń zárúrli komponent maǵlıwmatlar hám programmalardıń pútinligi esaplanadı, kiberxavfsizlik bolsa kóbirek abaylardı baqlawdı hám anıqlawdı talap etedi. Tarmaq qawipsizliginiń tiykarǵı qáwipi shólkemlerdiń IT-infratuzilmasini ishkerinen qorǵaw bolıp tabıladı, kiber qawipsizlik sistemanıń hálsizliklerinen paydalanatuǵın potentsial kiber-abaylardan shólkemlerdiń informaciya hám qawipsizlik texnologiyaların (AKT) qorǵaw menen shuǵıllanadı. Firewall, ID hám parol, rezerv, shifrlaw tarmaq qawipsizligi astında.
Qawipsizlik boyınsha professional
Kiber qawipsizlik boyınsha qánigeler yamasa analizshiler ózleriniń tájiriybeleri hám maǵlıwmatlar bazaları, qawipsizlik diywali, Internet qawipsizligi hám shifrlaw boyınsha bilimleri arqalı tarmaq infratuzilmasi hám óz-ara baylanıslı sistemalardı qorǵaw ushın tolıq juwapkerlikti óz zimmalariga alatuǵın shaxslar bolıp tabıladı. Kiberxavfsizlik boyınsha qánige kiberxavfsizlikni qorǵaw, anıqlaw hám qayta tiklew boyınsha qánige bolıp xızmet etedi. Qawipsizlik boyınsha qánigediń tiykarǵı waziypası barlıq kiretuǵın hám shıǵıwshı trafikni baqlaw, sonıń menen birge, shólkem degi túrli bólimler menen sheriklikte xaterlerdi basqarıw quralları hám texnologiyaların muwapıqlastırıw. Tarmaq qawipsizligi boyınsha qánigediń wazıypası shólkemdiń AT-infratuzilmasini qorǵaw átirapında ózgeredi, oǵan informaciya aktivleri, finanslıq maǵlıwmatlar hám basqa jasırın maǵlıwmatlar kiredi.
|
| |
Kiber qawipsizlik ne? - Tarmaq qawipsizligi

|
Tarmaq qawipsizligi
|
bet | 6/8 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 42,06 Kb. | | #244326 |
Bog'liq JobaKiber qawipsizlik ne?
Kiber-qawipsizlik - bul kiber-mákandıń barlıq tárepleri menen baylanıslı bolǵan ulıwma termin. Bul tarmaqlar, apparatlar hám programmalardıń pútinligin hújim, zaqım aliw yamasa sırtdan ruxsatsız kirisiwden qorǵaw menen shuǵıllanatuǵın informaciya qawipsizligi kompleksi. Bul sistemalar hám tarmaqlardı potentsial kiberhujumlardan qorǵawǵa mólsherlengen texnikaler, texnologiyalar hám processler kompleksin ańlatadı. Ol hár qıylı qawipsizlik ilajları hám basqarıw quralların qóllaw arqalı tarmaqlardıń pútinligin ruxsatsız elektron kirisiwden qorǵaw etedi. Kiberxavfsizlik boyınsha qánigeler barlıq kiretuǵın hám shıǵıwshı trafikni gúzetip baradılar, usınıń menen birge, shólkemdi sistemalardan ruxsatsız paydalanıwdan qorǵaw etip, kiber hújimler qáwpin azaytadı.
Tarmaq qawipsizligi ne?
Tarmaq qawipsizligi - bul tarmaq hám programmalardıń pútinligin buzıw hám ruxsatsız kirisiwden qorǵaw ushın tarmaq qawipsizligin támiyinlew ilajların joybarlaw hám ámelge asırıw menen shuǵıllanatuǵın informaciya / kiber-qawipsizliktiń kompleksi. Ol shólkemdiń IT infratuzilmasi hám tarmaqqa kirisiw múmkin bolǵan dereklerdi viruslar, troyanlar, zıyanlı programmalar, spam-programmalar, tıńshılarǵa qarsı programmalar hám basqa kiber-abaylardan qorǵaw etedi. Tarmaq qawipsizligi boyınsha qánigediń wazıypası - bul sizdiń kompyuteringizga kirisiwdi anıqlaw sistemaları, shifrlaw, qawipsizlik diywali hám cifrlı sertifikatlar boyınsha járdem beriw, sonday-aq texnikalıq qánigelerdi usınıw arqalı tarmaǵıńızdı jáne de qawipsizlew qılıw.
Kiber qawipsizlik hám tarmaq qawipsizligi ortasındaǵı parq
Kiberxavfsizlik - bul tarmaq, apparatlar, programmalar hám maǵlıwmatlardıń zaqım aliw, hújim yamasa ruxsatsız kirisiwden qorǵaw etiliwinde paydalaniletuǵın texnikalıq hám metodologiyalar kompleksine tiyisli informaciya qawipsizligi kompleksi. Ápiwayı etip aytqanda, kiber qawipsizlik Internetge jalǵanǵan sistema hám tarmaqlardı cifrlı hújimlerden qorǵaw ámeliyatı bolıp tabıladı. Tarmaq qawipsizligi, óz gezeginde, kompyuterler tarmaǵında fayllar hám kataloglardı sistemanı nadurıs isletiw, buzıw hám ruxsatsız kirisiwden qorǵaw háreketi. Tarmaq qawipsizligi - bul sizdiń tarmaǵıńız pútinligin hám tarmaqqa kirisiw múmkin bolǵan dereklerdi ruxsatsız kirisiwden qorǵaw etetuǵın kiber-qawipsizliktiń bir bólegi.
|
| |
IPSec (Internet protocol security

|
IPSec (Internet protocol security
|
bet | 2/8 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 42,06 Kb. | | #244326 |
Bog'liq JobaIPSec (Internet protocol security) protokolı ;
VPN (virtual Private Network) virtual jeke tarmaq ;
IDS (Intrusion Detection System) ruxsatsız kiriwlerdi anıqlaw sisteması.
Ipsec (Internet protocol security) bul qawipsizlik protokolları hám de shifrlaw algoritmlarınan paydalanǵan halda tarmaq arqalı qawipsiz maǵlıwmat almaslaw imkaniyatın beredi. Bul arnawlı standart arqalı tarmaqtaǵı kompyuterlerdiń óz-ara baylanısında programma hám maǵlıwmatlar hám de apparatlıq qurallar bir-birine sáykes keliwin támiyinleydi. Ipsec protokolı tarmaq arqalı uzatılıp atırǵan informaciyanıń sırlılıǵın, yaǵnıy tek ǵana yubo-ruvchi hám qabıl etiwshine túsinikli bolıwın, informaciyanıń sofligini hám de paketlerdi autentifikatsiyalashni ámelge asıradı. Zamanagóy informaciya texnologiyalardı qóllaw hár bir shólkemdiń rawajlanıwı ushın zárúrli qural bolıp qaldı, Ipsec protokolı bolsa áyne tómendegiler ushın nátiyjeli qorǵawdı támiyinleydi:
bas ofis hám filiallardı global tarmaq menen baylanıstırǵanda ;
uzaq aralıqtan turıp, kárxananı internet arqalı basqarıwda ;
qáwenderler menen baylanısqan tarmaqtı qorǵawda ;
elektron kommerciyanıń qawipsizlik dárejesin kóteriwde.
VPN (virtual Private Network) virtual jeke tarmaq retinde tariyplanadi. Bul texnologiya paydalanıwshılar ortasında barlıq maǵlıwmatlardı almaslaw basqa tarmaq sheńberinde ishki tarmaqtı qáliplestiriwge tiykarlanǵan, isenimli qorǵawdı támiyinlewge qaratılǵan. VPN ushın tarmaq hasası retinde Internetten paydalanıladı.VPN texnologiyasınıń abzallıǵı. Lokal tarmaqlardı ulıwma VPN tarmaǵına birlestiriw arqalı kem ǵárejetli hám joqarı dárejeli qorǵawlanǵan tunelni qurıw múmkin. Bunday tarmaqtı jaratıw ushın sizge hár bir tarmaq bóleginiń bir kompyuterine filiallar ortasında maǵlıwmat almaslawına xızmet etiwshi arnawlı VPN shlyuz ornatıw kerek. Hár bir bólimde informaciya almaslawı ápiwayı usılda ámelge asıriladı. Eger VPN tarmaǵınıń basqa bólegine maǵlıwmat jıberiw kerek bolsa, bul halda barlıq maǵlıwmatlar shlyuzga jónetiledi. Óz gezeginde, shlyuz maǵlıwmatlardı qayta islewdi ámelge asıradı, isenimli algoritm tiykarında shifrlaydı hám Internet tarmaǵı arqalı basqa filial daǵı shlyuzga jiberedi. Belgilengen noqatda maǵlıwmatlar qayta deshifrlanadi hám aqırǵı kompyuterge ápiwayı usılda uzatıladı. Bulardıń barlıǵı paydalanıwshı ushın ulıwma sezilmas dárejede ámelge asadı hám de lokal tarmaqta islewden hesh qanday parq etpeydi. Eavesdropping hújiminen paydalanıp, tıńlańǵan informaciya túsiniksiz boladı.Bunnan tısqarı, VPN bólek kompyuterdi shólkemdiń lokal tarmaǵına qosıwdıń ájayıp usılı esaplanadı. Kóz aldımızǵa keltiremiz, xızmet saparına noutbukingiz menen shıqqansız, óz tarmaǵıngizga jalǵanıw yamasa ondan qandayda bir-bir maǵlıwmattı alıw zárúriyatı payda boldı. Arnawlı programma járdeminde VPN shlyuz menen baylanısıwıńız múmkin hám ofisda jaylasqan hár bir jumısshı sıyaqlı iskerlik aparıwıgiz múmkin. Bul tekǵana qolay, bálki arzan bolıp tabıladı.
|
| |
Juwmaqlaw - Tarmaq qawipsizligi

|
Tarmaq qawipsizligi
|
bet | 8/8 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 42,06 Kb. | | #244326 |
Bog'liq JobaJuwmaqlaw
Juwmaq etip aytqanda, kiberxavfsizlik - bul informaciyanı saqlaw hám tranzit waqtında qawipsizliktiń qawipsizligi menen shuǵıllanatuǵın informaciya qawipsizliginiń bir bólegi, tarmaq qawipsizligi - bul shólkemdiń IT infratuzilmasini qorǵaw hám oǵan kirisiwdi sheklew menen shuǵıllanatuǵın kiber-qawipsizlik. Eki atamalar da kóbinese bir-biri menen birgelikte isletiledi, kiberxavfsizlik keń mániste isletiletuǵın termin bunnan tısqarı, tarmaq qawipsizligi bolsa informaciya / kiberxavfsizlikning bir bólegi bolıp tabıladı.
Eki termin de bir-biri menen sinonim bolsa -de, qawipsizlik kózqarasınan júdá parıq etedi. Eger siz shólkemdi bekkem qorǵan dep esaplasangiz, tarmaq qawipsizligi qorǵan diywalları ishinde tınıshlıqtı saqlaw hám shólkemdiń suverenitetti tarmaq menen baylanıslı abaylardan qorǵaw haqqında qayǵıradi. Óz gezeginde, kiberxavfsizlik shólkemdi sırtqı abaylardan, mısalı kiber dunyadan qorǵaw etedi. Ol shólkem sistemaları, tarmaqları hám programmaların barlıq túrdegi cifrlı topılıslardan, yaǵnıy fishing, qichishish, urısıw hám taǵı basqalardan qorǵaw etedi. Tarmaq qawipsizligi bul shólkemdiń IT infratuzilmasini barlıq túrdegi onlayn abaylardan, mısalı viruslardan qorǵawdan ibarat
Eki termin de bir-biri menen sinonim bolsa -de, qawipsizlik kózqarasınan júdá parıq etedi. Eger siz shólkemdi bekkem qorǵan dep esaplasangiz, tarmaq qawipsizligi qorǵan diywalları ishinde tınıshlıqtı saqlaw hám shólkemdiń suverenitetti tarmaq menen baylanıslı abaylardan qorǵaw haqqında qayǵıradi. Óz gezeginde, kiberxavfsizlik shólkemdi sırtqı abaylardan, mısalı kiber dunyadan qorǵaw etedi. Ol shólkem sistemaları, tarmaqları hám programmaların barlıq túrdegi cifrlı topılıslardan, yaǵnıy fishing, qichishish, urısıw hám taǵı basqalardan qorǵaw etedi. Tarmaq qawipsizligi bul shólkemdiń IT infratuzilmasini barlıq túrdegi onlayn abaylardan, mısalı viruslardan qorǵawdan ibarat.
Paydalanilg’an a’debiyatlar
Tasvir krediti: https://pixabay.com/uz/network-security-technology-data-3482974/
Tasvir krediti: https://www.flickr.com/photos/111692634@N04/18709586962
Xonanda, Piter U va Allan Fridman. Kiberxavfsizlik va Cyberwar. Oksford: Oksford universiteti matbuoti, 2014. Chop etish
Kizza, Jozef Migga. Kompyuter tarmog'ining xavfsizligi bo'yicha qo'llanma. Berlin: Springer, 2017. Chop etish
Harrington, Jan L. Tarmoq xavfsizligi: amaliy yondashuv. Kembrij: Akademik matbuot, 2005 yil.
|
| |
Tabiiy muhitning asosiy oqimlari

|
Tabiiy muhitning asosiy oqimlari
|
bet | 9/9 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 134 Kb. | | #127719 |
Bog'liq Hayot xavfsizligi asoslariTabiiy muhitning asosiy oqimlari.
- quyosh nurlanishi, yulduz va planetalar nurlanishi;
- kosmik nurlar, chang, asteroidlar;
- erning elektr va magnit maydoni;
- ekosistemalarda, biosferada moddalar aylanishi;
- atmosfera, gidrosfera va litosfera holatlari shu jumladan favqulodda holatlar;
- boshqalar.
Texnosferadagi asosiy oqimlar.
- xomashyolar, energiyalar oqimi;
- iqtisod sohasi mahsulotlarining oqimi;
- iqtisod sohasi chiqindilari;
- maishiy chiqindilar;
- informatsiya oqimlari;
- transport oqimlari;
- yorug’lik oqimi (sun`iy yoritish);
- moddalar va texnogen avariyalardagi energiya oqimlari;
- boshqalar.
Ijtimoiy muhitdagi asosiy oqimlar.
- informatsiya oqimlari (o`qitish, davlat boshqaruvi, xalqaro hamkorlik boshqalar);
- odamlar oqimi (demografik portlash, aholi urbanizatsiyasi);
- narkotik , alkogol vositalar va boshqa oqimlari;
- boshqalar.
Hayot faoliyat jarayonida inson iste`mol qiladigan va chiqaradigan asosiy oqimlar.
- kislorod, oziq-ovqat, suv va boshqa moddalar (alkogol, tamaki, narkotiklar) oqimlari;
- energiyalar oqimi (mexanik, issiqlik, quyosh va boshqalar);
- informatsiya oqimlari;
-hayot faoliyat jarayonidagi chiqindilar oqimi;
-boshqalar.
Foydalanilgan adabiyotlar:
|
| |
Faoliyat xavfsizligini ta’minlash vositalari

|
Faoliyat xavfsizligini ta’minlash vositalari
|
bet | 6/9 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 134 Kb. | | #127719 |
Bog'liq Hayot xavfsizligi asoslariFaoliyat xavfsizligini ta’minlash vositalari
Ishlovchilarga zararli va xavfli ishlab chiqarish omillarining ta’sirini kamaytirish yoki oldini olish uchun himoya vositalari qo‘llaniladi.
Ishlovchilarning himoya vositalari inson organizmiga eng ma’qul sharoitlarni yaratish va quyidagilarni ta’minlashi lozim:
- ish zonasidan xavfli va zararli moddalar miqdorini kamaytirish, ularning ta’sirini uzoqlashtirish yoki haydash; zararli omillar miqdorini belgilangan darajadagi sanitar normagacha kamaytirish; ishlovchilarni qabul qilingan texnologiyalar va ish sharoitlarida xamroh bo‘lgan zararli va xavfli ishlab chiqarish omillaridan himoya qilish; texnologik jarayon buzilganda paydo bo‘ladigan salbiy omillardan himoya qilish.
Himoya vositalarini tanlash har bir alohida holatlarda mehnat xavfsizligi talablariga asosan amalga oshiriladi.Xavfsizlikni ta’minlash prinsiplari va usullarini gavdalantirishda har xil himoya vositalari qo‘llaniladi.
Himoya vositalarining qo‘llanilish xarakteri bo‘yicha kollektiv himoya vositalari (KHV) va shaxsiy himoya vositalariga (SHHV) bo‘linadi. Har biri vazifasiga ko‘ra sinflarga bo‘linadi.
KHV zararli va xavfli omillarga bog‘liq holda shovqindan, titrashdan, elektrostatik zaryadlardan himoyalash vositalariga sinflanadi.
ShHV asosan himoyalanadigan inson a’zosi yoki a’zolar guruhiga qarab: nafas a’zolarini, qo‘l, bosh, bet (yuzni), ko‘zni va eshitish a’zolarini himoya qilish vositalariga bo‘linadi.
KHV texnik tayyorlanishiga qarab quyidagi guruhlarga bo‘linadi: to‘siqlar, blokirovkalar, tormozlar, saqlovchi moslamalar, yorug‘lik va ovoz signallari, xavfsizlik asboblari, signal ranglari, xavfsizlik belgilari, avtomatik nazorat qurilmalari, masofadan boshqarish vositalari, elektr jihozlarini erga ulash va nollash qurilmalari, shamollatish (ventilyasiya), yoritish, isitish, sovutish (konditsionerlash), izolyasiyalash, germetizatsiyalash vositalari kiradi.
Shaxsiy himoya vositalariga gidroizolyasiya kostyumlari, skafandrlar, protivogazlar, respiratorlar, pnevmoshlemlar, pnevmomaskalar, har xil turdagi maxsus kiyim va poyafzallar, tutgichlar, qo‘lqoplar, kaskalar, shlemlar, shapkalar, shlyapalar, shovqinga qarshi shlemlar, quloqqa qo‘ygichlar (vkladishlar), himoya ko‘zoynaklari, saqlaguvchi belbog‘lar, himoyalovchi dermatologik (kremlar) vositalar va boshqalar kiradi.
|
| |
Chiziqli dasturlashning asosiy teoremalari

Amaliy qism
Quyidagi funksiyalarni Furye qatorlariga yoyishda a0,a1 va b1 koeffitsentlar
qiymatlarini toping. Algortim va
dastur tuzing
.
import sympy as sp
# Berilgan funksiyalar y1 =
sp.Symbol('y1', real=True) y2 =
sp.Symbol('y2', real=True)
x = sp.Symbol('x', real=True)
f1 = x**4
f2 = -5*x + 3
# Furye qatorlariga yoyish uchun koeffitsentlar a0_1 =
(1/(2*sp.pi)) * sp.integrate(f1, (x, -sp.pi, sp.pi)) a0_2 =
(1/(2*sp.pi)) * sp.integrate(f2, (x, -sp.pi, sp.pi))
a1_1 = (1/(sp.pi)) * sp.integrate(f1*sp.cos(x), (x, -sp.pi, sp.pi)) a1_2
= (1/(sp.pi)) * sp.integrate(f2*sp.cos(x), (x, -sp.pi, sp.pi))
b1_1 = (1/(sp.pi)) * sp.integrate(f1*sp.sin(x), (x, -sp.pi, sp.pi)) b1_2
= (1/(sp.pi)) * sp.integrate(f2*sp.sin(x), (x, -sp.pi, sp.pi))
# Koeffitsentlarni chiqarish
print("y1(x) uchun:")
print("a0:", a0_1.evalf())
print("a1:", a1_1.evalf())
print("b1:", b1_1.evalf())
print("\ny2(x) uchun:")
print("a0:", a0_2.evalf())
print("a1:", a1_2.evalf())
print("b1:", b1_2.evalf())
Chiziqli dasturlash (ChD - Kafedra : Kompyuter injineringi Algoritmlarni loyihalash fanidan Amaliy ish

dasturlash, matematik dasturlash va boshqalar. adabiyotimizda umumiy qabul
qilingan va shuning uchun saqlanib qoladi.
Shunday qilib, chiziqli dasturlash Ikkinchi Jahon Urushidan keyin paydo bo'ldi va
matematiklar, iqtisodchilar va muhandislarning e'tiborini keng amaliy qo'llash
imkoniyati va matematik uyg'unlik tufayli jalb qildi va
tez rivojlana boshladi
Chiziqli dasturlash usullari yordamida echiladigan vazifalar doirasi ancha keng.
Masalan, ishlab chiqarishni rejalashtirishda resurslardan maqbul foydalanish
muammosi; aralashtirish muammosi (mahsulot tarkibini rejalashtirish);
omborlarda saqlash uchun turli xil mahsulotlarning maqbul kombinatsiyasini
topish
vazifasi (inventarizatsiyani boshqarish yoki "xalta muammosi"); transport vazifalari
(korxona joylashgan joy, tovarlar harakati tahlili)
Chiziqli dasturlash bu matematik dasturlashning
eng rivojlangan va keng
qo'llaniladigan qismidir (bundan tashqari, ichiga quyidagilar kiradi: butun, dinamik,
nochiziqli, parametrik dasturlash). Bu quyidagicha izohlanadi:
Ko'p sonli iqtisodiy muammolarning matematik modellari kerakli parametrlarga
nisbatan chiziqli;
Ushbu turdagi vazifalar hozirgi kunda eng ko'p o'rganilgan. Uning uchun ushbu
vazifalar echiladigan maxsus uslublar va tegishli
kompyuter dasturlari ishlab
chiqilgan;
Bir qator echimlarni topishda ko'plab chiziqli dasturlash muammolari keng
qo'llaniladi; boshlang'ich shakllantirishda chiziqli bo'lmagan ba'zi muammolar, bir
qator qo'shimcha cheklashlar va taxminlardan so'ng, chiziqli bo'lishi mumkin yoki
ularni chiziqli dasturlash usullari bilan hal qilinishi mumkin bo'lgan shaklga
qisqartirishi mumkin.
Har qanday chiziqli dasturlash muammosining iqtisodiy-matematik
modeliga
quyidagilar kiradi: maqbul qiymatni (maksimal yoki minimal) topish kerak bo'lgan
ob'ektiv funktsiya; chiziqli tenglamalar yoki tengsizliklar tizimi ko'rinishidagi
cheklovlar; o'zgaruvchilardan negativ bo'lmaganlik talabi. Umuman masala
quyidagicha yoziladi:
(2), (3)
Vazifa (2) va (3) shartlarga rioya qilgan holda (1) funktsiyaning maqbul qiymatini
topishdir.
Cheklovlar tizimi (2) muammoning
funktsional cheklovlari, va cheklovlar (3)
to'g'ridanto'g'ri deb nomlanadi.(2) va (3) cheklovlarni qondiradigan vektorga chiziqli
dasturlash masalasining yo'l qo'yiladigan echimi (rejasi) deyiladi. (1) funktsiyaning
(1)
maksimal (minimal) qiymatiga erishadigan rejasi eng maqbul(optimal) deb
nomlanadi.
Kafedra : Kompyuter injineringi Algoritmlarni loyihalash fanidan Amaliy ish - bet 4

Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Troelsen Endryu, Jeppiks Fillip | Язык программирования C# 7 и
платформы .NET и NET Core. Вилcямсю. 2018 2. Troelsen Endryu,
Jeppiks Fillip. Pro C# 8 with .NET Core. Foundational Principles and
practgices in programming. Apress, 2020 3.
Albaxari Ben
, Albaxari Jozef.
C# 7.0 .справочникю Полное описание языка. С англ.- СПБ: “ Алфа
книга”, 2018, 1024 c.
2.
Ю.С. Магда С# . Язык программирования С #. –изд. ДМК пресс,
2013, 190 сю Kristian Neygel,
Bill Iven
, Jey Glinn,
Karli Uotson
, Morgan
Skinner. C# 4.0 и платформа NET 4.0 для профессионалов. – Изд.
Вильямс, 2011, 1440 с. 3. Christian Nagel ,
3.
PROFESSIONAL C# 7 and .NET Core 2.0 Wrox, 2018. 4.
Madraximov
Sh.F, Ikramov A.M., C++ tilida programmalasj bo`yicha masalalar to`plami.
O`quv qo`llanma //
Toshkent
, O`zbekiston Milliy
Universiteti,
“Universitet”
nashriyoti
,2017, 160 bet. 5.Aminov I.B., Suyarov A.M.
Dasturlash tillari asosida matematik masalalarni yechish. O’quv qo’llanma
// Samarqand, Samarqand Davlat universiteti. 2019, 168 bet.
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi - bet 18

28
to‘lqinlarda, shuningdek kichik sig‘imli liniyalarda bu turdagi
antennalar, shuningdek parabolasimon antennalar qo‘llanilishi
mumkin.
Parabolasimon
antennalar
o‘rtacha sig‘imli liniyalardagi
detsimetrli diapazonda keng qo‘llaniladi. Kichik va o‘rta sig‘imli
santimetrli diapazonda asosan parabolasimon antennalar qo‘llaniladi.
Santimetrli diapazonda ishlaydigan katta sig‘imli va katta
masofali magistral RRLlarda parabolasimon, rupor-parabolasimon,
nurlantirgichi chiqarilgan parabolasimon va ikki oynali antennalar
qo‘llaniladi. Bitta RRL antennasi bir vaqtda ham uzatish, ham qabul
qilish uchun ishlatiladi.
- rasm. Ajratilgan chastotalar diapazonini bo‘lish 
Chastota
 
Vaqt
 
3 ta vaqt kadrlari

35
TDMAning kamchiliklariga sinxronlashtirishning uzilishiga
sezgirlikni kiritish mumkin. Sinxronlashtirishga ega bo‘lmagan analog
standartlarda amalda sotaning radiusi 35-40 kmni tashkil etadi, bunda
radioaloqaning “qattiq baqirsa uzoqqa eshitiladi” tamoyiliga muvofiq,
ya’ni uzatkichning chiqish quvvatini oshirilishi bilan uni 60 kmgacha
yoki hatto 80 kmgacha (nazariy) oshirish mumkin. Raqamli
standartlarda esa kamida TDMA texnologiyasida amalga oshirilgan
absolyut kechikish vaqtini kompensatsiyalash tizimi 250 mksgacha
intervalda ishlay oladi, bu sotaning 35 km maksimal radiusiga mos
keladi.
KKAKTU kanallar kod bo‘yicha ajratiladigan ko‘p
tomonlama ulanish
(CDMA
–
Code Division Multiple Access
)
.
Uning asosida an’anaviy tor polosali tizimlardagiga qaraganda
uzatiladigan
xabarning
polosasini
atayin
va
ko‘p marttali
kengaytirilishini ko‘zda tutadigan ma’lumotlarni uzatish tizimini keng
polosali qurish (spread spectrum) g‘oyasiga yo‘nalish yotadi.
Bu usulning nazariyasi 1935 yildayoq ishlab chiqilgan, lekin
amaliy ishlatilishni FDMA va TDMAlardan sezilarli keyin oldi. U
ishlatilganida barcha abonentlar orqali doimo tizimga aloqa uchun
ajratilgan butun mumkin bo‘lgan diapzonning kengligi ishlatiladi. Bu
texnologiyaning asosi trafik kanallarini Uolsh funksiyalari orqali
ortogonal bo‘lish hisoblanadi. Ular faqat 64 ta aniqlangan. Shunday
qilib, nazariy jihatdan bitta bazaviy stansiya 64 ta abonentlarga
ishlashini tashkil etish mumkin. Lekin halaqitlarning ta’siri,
shuningdek «
soft handover
»- sotalar orasida “yumshoq” qayta
ulanish zarurati (umuman CDMA usulining afzalliklaridan biri
hisoblanadigan) tufayli amalda qayd etilgan aloqa uchun 45 tagacha,
harakatdagi aloqa uchun 25 tagacha ishlatiladi.
CDMAni ishlatadigan aloqa tizimlari TDMA ishlatilgandagi
kabi sinxronlashtirishni talab qiladi. Lekin bu yerda sinxronlashtirish
bo‘g‘ini sifatida Global Pozitsiyalash Tizimi