Lokal tarmog’ining operatsion tizimi

|
Lokal tarmog’ining operatsion tizimi
|
bet | 6/13 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 1,31 Mb. | | #234216 |
Bog'liq Kompyuter tarmoqlari xavfsizligi” fanidan kurs ishi mavzu WindoLokal tarmog’ining operatsion tizimi
Lokal tarmog‘i asosan bir rangli bo‘lib, unda hamma kompyuterlar bir biriga murojatda teng xuquqlarga ega bo‘ladi. Har bir kompyuter o‘zi taqdim etgan resurslarni kamaytirishi yangilashi mumkin, shunga qarab boshqa foydalanuvchilar undan foydalanadi.
Bir rangli tarmoqlarda asosan bir xil operatsion tizim o‘rnatiladiki u hamma kompyuterlarga teng imoniyatlarni taqdim etadi. Tarmoq operatsion tizimlarining bunday turi Bir rangli operatsion tizim deb ataladi. Ko‘rinib turibdiki bunday tarmoqlar server hamda foydalanuvchi qisimlarini o‘zlarida aks ettirishi kerak.
Hamma kompyuterlarning o‘zaro tengligida funksionla jixatdan to‘g‘ri kelmaslik yuzaga keladi. Ko‘p hollarda tarmoqda o‘z fayllarini umumiy ruxsat berishni istamaydigan foydalanuvchilar ham uchraydi.Bunday hollarda ularning server funksiyasi o‘chiriladi va ular ―toza‖ foydalanuvchi ro‘lini bajaradi.
Operatsion tizimlarga qo‘yiladigan eng katta talab, bu har xil resurslarga dasturlar bilan yaxshi ishlashi hamda qulay interfeysga enga bo‘lishi zarur.Zamonaviy operatsion tizimlar miltidasturiy qayta ishlash holatini, virtual xotira, svoping, ko‘p holatli foydalanuvchi interfeysi. Shu bilan birga operatsion tizimning to‘g‘ri tashkil qilinishi muhim hisoblanadi va ular quyida keltiriladi.
Kengaya olishi. Kompyuterning qurilma qismi bir necha yilda eskirishi mumkin ammo uni operatsion tizimi yashash umri o‘ng yillarga cho‘ziladi. Shuning uchun operatsin tizimlar evolyutsia vaqtidagina o‘zgartiriladi, bu o‘zgarishlar qurilmalar o‘zgarishidan muhim sanaladi. OT o‘zgarishi unga asosan yangi funksiyalar qo‘shilshi bilan izohlanadi. Masalan yangi turdagi tashqi ichki qurilmalar tarmoq tizimlari bilan ishlay olishi. Agar opertsion kodi qo‘shimcha ko‘d yozgan taqdirda ham o‘zgarmaydigan qilib ishlangan bo‘lsa, bunday operatsion tizimlarni kengayuvchi deb ataladi.
Kengayish OT ning modduli tuzilishi sabab amalga oshiriladi. Bunda bir nechta dasturlar bir modulni tashkil etib boshqa modul bilan Ma‘lum bir interfeys orqali aloqa qiladi.
Ko‘chirib o‘ta olishi,. OT kodi ideal holatda bir protsessordan boshqasida oson ko‘chiriladi, bir turdagi platformadan boshqasiga ham ko‘chirsa bo‘ladi.Ko‘chiriladigan OT lar tashkil qilishning ber nechta xil usullari bor. Bunday imkoniyat ko‘pplatfoymalilik deb ataladi.
Moslashish. Bir nechta ―ko‘pyashovchi‖ operation tizimlar mavjudki ularni ish faolyati uchun juda ko‘p dasturlar yaratilgan. Ularning ko‘pchiligi mashhur, shuning uchun bir OT dan boshqasiga o‘tadigan foydalanuvchiga oldingi tizimda ishlagan dasturni boshqasida ocha olish imkoniyati juda qulay hisoblanadi. Ikkilik kodi va ichki yozuv ko‘rinishidagi ko‘dlar moslasha olishi ikki hilligini aytib o‘tish joiz. Moslasha olish imkoniyatiga boshqa OT foydalanuvchi interfeyslarini qo‘llab quvatlash ham kiradi.
Xavfsizlik va chidamlilik.Tizim tashqi va ichki xatoliklardan, buzilishlardan himoyalangan bo‘lishi zarur. Uning harakati har doim oldindan ko‘ra bilinadigan, dasturlar esa OT ga zarar keltirmasligi zarur. OT hafsizligi va chidamliligi, uning arxitekruta yechimidan, hamda uni qanday taqsimlanganidan, buzilishlarga chidamliligidan aniqlanadi. Masalan disklar massivi yoki uzluksiz tok bilan taminlash qurilmasi.
OTning eng soda tuzilmasi bu uni barcha qisimlarini bir nechta modullardan tashkil qilinishidir. Asosiyfunksiyalarniyadro bajaradi, qo‘shimcha funksiyalar esa modullarga yoziladi. Qo‘shimcha modular dastur ko‘rinishida yoki (qo‘shimcha paket) ko‘rinishida ishlanadi. Qo‘shimcha modular faqatgina o‘zlari aktiv ishlayotgan holatda operativ xotirani band qiladi(transit hisoblanadi) . OT yadrosi esa har doim operativ xotirada bo‘ladi (resident hisoblanadi).
Har xil holatlarda ishlashni rejimini qurilmalar tomonidan qo‘llab quvatlanishi OT yadrosi darajali ruxsat holatida ishlashiga yordam beadi. Bu Ot kodalri va ma‘lumotlarini himoyalash imkonini beradi.
Operatsion tiimning asosiy funksiyalaridan biri bu qurilma va axborot resurslarida foydalanishni to‘g‘ri tashkil qilishdan iborat. Asosiy resurslarga protsessor, xotiram tashqi ruqilmalar, ma‘lumotlar va dasturlar kiradi. Bir xil qurilmalarga ega lekin har xil operatsion tizimlarda boshqariladigan hisoblash tizimi har xil darajali efektda ishlashi mumkin. Shuning uchun operatsion tizimni ichki imkoniyatlarini yaxshi bilish uni to‘g‘ri tashkillashtirishda asosiy narsa hisoblanadi. Lekin bir dasturli OT da har xil resurslarni boshqarishni tashkillashtirish kerak (masalan xotirani dastur va OT o‘rtasida taqsimlash), bu yo‘ldagi eng katta muammolar multidasturli Ot larda yuzaga keladi bunda bir nechta dasturlar resusrslarni egallash uchun raqobatlashadi. Shuning uchun keying bo‘lim muammolarni eng kattasi hisoblangan Multidasturli tizimlariga bag‘ishlangan.
Jarayon yaratish-bu eng boshida jarayon qanday kechishini yozishni anglatadi, bunday yozishda bir yoki bir nechta ma‘lumotlar strukturasi qatnashadi, ularda jarayon haqida barcha ma‘lumotlar bo‘ladi. Masalan protsessor indefikatori, ishlatilayotgan modul qayerda joylashganligi, protsessorda ishlash darajasi (ruxsat va qanday darajada bajarilishi) va h.k.
Jarayon yaratish bajariladigan dastur kodini qattiq diskli xotiradan operativ xotiraga yuklab olishdan boshlanadi. Buning uchun OT bu dasturni qayerda joylashganligini aniqlashi zarur, hamda yangi dastur uchun xotiradan joy ajratishi talab qilinadi. Virtual xotira tizimlarida yuklanishning boshlang‘ich qismida faqatgina Ma‘lum miqdodagi kodlargina yuklanishi mumkin qolgan kodni keragiga chaqirib olish uchun. Shunday tizimlar ham mavjudki ularda kodlarni operativ xotiraga to‘xtovsiz yuklab turish talab qilinmaydi. Operativ xotiraning Ma‘lum qismiga barcha kodlar yuklab olinadi va shu yerda qayta ishlanadi.
OT oqimni rejalashtiradi, ularning holatini o‘rganadi. Multidasturli tizimlarda oqim quyidagi uch holatdan birida bo‘lishi mumkin:
Bajarilish — oqimning aktiv holati, bunday holatda barcha imoniyatlarga ega bo‘ladi va protsessorda bajariladi;
Kutish — oqimning passiv holati, bu holatda oqim o‘zining ichki sabablari tufayli yopiq bo‘ladi;
Tayyorlik — bu ham oqimning passiv holati lekin bu holatda ichki sabablarga ko‘ra yopilgan emas balki tashqi tasirlar sababida yopilgan hisoblanadi.
Eng umumiy jihatdan rejalashtirish algoritmlarini ikki guruhga ajratsa bo‘ladi : siqib chiqaruvchi va siqib chiqarmaydigan rejalashtiruvchi algoritm.
Siqib chiqarmaydigan(pop preemptive)algoritm ish unga asoslanganki bunda aktiv oqim ishlashiga ruxsat beriladi, OT esa boshqa dasturlarga ishlash uchun ruxsat bermaydi;
Siqibchiqaradigan (preemptive) algoritmlar bunda oqimlarni ishlash jarayoni yani qaysi oqimdan qaysiga o‘tish to‘la operatsion tizim qo‘liga topshiriladi.
Hozirgi kunga barcha zamonaviy yuqori darajada dasturlar bilan ishlovchi operatsion tizimlarda, (UNIX, OS2, Windows), oqimlarni siqib chiqaruvchi algoritmlarga foydalaniladi.
Ko‘pchilik siqib chiqaruvchi algoritmlar asosida kvantlash konsepsiyasi yotadi.Bu konsepsiyaga ko‘ra har bir oqim ishlashi uchun Ma‘lum bir prostsessor ish vaqti – kvant ajratiladi. Aktiv oqim o‘zgarishi bo‘ladi, qachonki:
Oqim tugab tizimni tark etsa;
Xatolik bo‘lsa;
Oqim kutish holatiga o‘tsa;
Oqim uchun ajratilgan, kvant vaqti tugasa.
Siqib chiqaruvchi algoritmlar asosida yotadigan boshqa konsepsiya bu darajali xizmat ko‘rsatish hisoblanadi.Darajali xizmat ko‘rsatishda oqim haqida bazi ma‘lumotlar bo‘lishi kerak va ulardan kelib chiqqan holda qaysi eng avval eng ko‘p eng avval bajarilishi aniqlanadi.
Ruxsat etilgan daraja butun son emas manfiy bo‘lishi ham mumkin. Bazi OT larda daraja soni qancha katta bo‘lsa bu uni birinchi bajarilishini bildirsa boshqalarida esa bu son qancha kichkina bo‘lishiga qarab aniqlanadi.
Yuqorida keltirilganlardan foydalanib biz qo‘yilgan shart yechimi uchun shunday hulosaga kelamizki. Uncha kuchli bo‘lmagan kompyuterlar uchun Windows 2008 R2 yoki UNIX . UNIX tizimlari o‘rnatish va ishlashda juda qiyin bo‘lganligi uchun, tarmoqni tashkil qilishda Windows 2008 R2 dan foydalanishni ko‘rib chiqamiz. Amaliy bo‘limda tashkilotga Windows 2008 R2 OT ostida boshqariladigan tarmoq muammolari va ularni yechimari qaraladi. Hozirgi kunda bu operatsion tizim uncha ishlatilmasa ham avval tashkil etilgan tarmoqlarda omadli ishlab kelmoqda. Bu operatsion tizimni ko‘rib chiqiladi va uni zamonaviy tarmoqlarda qo‘llashni o‘rganiladi.
Biz ushbu bobda komyuter lokal tarmoqlari tasnifi, topologiyasi, lokal tarmoq ishining texnik jihatlari, protokollar, tarmoq himoyasini ta‘minlash, domen modellari, domen modellarini qo‘llashdagi tanlov, lokal tarmoqning o‘ziga xos texnik xususiyatlari, lokal tarmog‘ini qurish asoslari va nazariyasi, tarmoqda qo‘llaniladigan asosiy operatsion tizimlar, operatsion tizimning tarkibiy qismlari to‘grisida to‘liq ma‘lumotlar keltirdib berdik.
|
| |