Mehnatni me’yorlashtirish - Reja: Mehnatni ilmiy tashkil etishning mazmuni va asosiy yo‘nalishlari

Mehnatni me’yorlashtirish - qilingan mehnat natijalarini aniqlash uchun qo‘llaniladigan har tomonlama asoslangan xarajatlar me’yorini belgilash imkonini beradi. Belgilangan vazifalarni bajarish me’yori orqali ish haqining miqdori aniqlanadi.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida ish haqini tashkil qilishda quyidagi:
Ish haqining mehnatni miqdori va sifatiga bog‘liqligiga doimo amal qilish; (bu holda mehnatga haq to‘lash vositalarini korxona jamoasi tomonidan ishlab topilishi kerak)
Mehnat jamoasidagi ayrim ishlovchilarni korxona imkoniyatlaridan kelib chiqib moddiy rag‘batlantirish;
Mehnat unumdorligini oshirish asosida mehnatga haq to‘lash darajasini oshirish;
Olinadigan foyda miqdoriga mos holda rag‘batlantirish rolini kuchaytirish;
Mutaxassislar rahbarlar mehnatini baholash mezonini ularning tashabbuskorligi, ishni bajarish muddati va qabul qilingan qarorlar samaradorligiga mos holda takomillashtirish;
Ishchilar, mutaxassislar, xodimlar, xizmatchilar, rahbarlar ish haqi o‘rtasidagi mutanosiblikni to‘g‘ri ta’minlash.
Korxonaning har bir ishlovchisiga ish haqi belgilashni soddaligi prinsip-lariga rioya qilgan holda amalga oshiriladi.
Mamlakatimiz iqtisodiyotini bozor munosabatlariga o‘tkazish jarayonida mehnatga haq to‘lashni tashkil etish mohiyati ham o‘zgaradi. Ishlovchilarni ishga qabul qilishning amaldagi qoidalari bilan bir qatorda shartnoma asosida qabul qilish sharti keng tarqaldi. Shartnomada ish haqini tashkil qilish, me’yorlashtirishning barcha shartlari, shartnomani amal qilish muddati va tugatish holatlari aniqlanadi.
Shartnoma asosida mehnatga haq to‘lash bo‘yicha mehnat munosabatlari sohasining marketing bo‘limi shug‘ullanib, bu yo‘nalish mutaxassislari mehnat bozori hududiy segmentidagi talab va taklifni o‘rganadi va ishchi kuchi qiymatini tebra-nishiga baho beradi.
Bozor munosabatlari korxonalarga mehnatga haq to‘lashni tashkil qilish sohasida xo‘jalik mustaqilligini kengaytirish imkonini berdi.
Mulk shaklidan qat’iy nazar barcha korxonalar tarif ish haqi davlat tomonidan belgilangan eng kam ish haqi miqdoridan kam bo‘lmagan holda o‘zining zavod tarif sistemasini kiritish huquqiga ega.
Korxonalar mehnatga haq to‘lash bo‘yicha: mehnatga haq to‘lash sistemasi va shaklini aniqlash; o‘rindoshlik lavozimida ishlaganligi uchun qo‘shimcha kiritish; ishlovchilar toifasi bo‘yicha qo‘shimcha haq belgilash; rahbarlar, mutaxassislar va xizmatchilarga ularning sonidagi mutanosiblik va shtatlar ro‘yhati bo‘yicha belgilangan o‘rtacha maoshga amal qilmagan holda mansab maoshini belgilash; ish haqi fondini taqsimlashning aniq yo‘nalishlarini belgilash; ishlovchilarni rag‘batlantirish to‘g‘risidagi nizomni ishlab chiqish va tasdiqlash; yangi texnika va progressiv texnologiyani ishlab chiqish va joriy qilish bilan bog‘liq bo‘lgan ishlovchilar mehnatini rag‘batlantirishni ta’minlash huquqiga ega. Korxona mustaqil ravishda yoki kasaba uyushmasi qo‘mitasi bilan kelishgan holda mehnatga haq to‘lashni tashkil qilishni takomillashtiradi, mehnat jamoalarini ijtimoiy himoyalash bo‘yicha tadbirlar ishlab chiqadi va tadbiq qiladi, mehnatga haq to‘lashni va ishlovchilar bilan hisob-kitoblarni belgilangan tartibda olib borilishini nazorat qiladi.
|