nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-asosiy savol bo’yicha dars maqsadi

|
-asosiy savol bo’yicha dars maqsadi
|
bet | 58/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)2-asosiy savol bo’yicha dars maqsadi:
Talabalarga buyuk o’zbek shoiri Alisher Navoiyning bolalik yillari haqida hikoya qiluvchi «Alisherning yoshligi» va «Bolalik» qissalari haqida tushuncha hosil qildirish.
Identiv o’quv maqsadlari:
«Alisherning yoshligi» qissasining yozilishi tarixi haqida so’zlaydi.
2. O’sha davrdagi ijtimoiy, siyosiy va adabiy hayot Oybek tomonidan qanday tasvirlanganligi haqida fikr bildiradi.
2- asosiy savolning bayoni:
Oybek buyuk o’zbek shoiri Alisher Navoiyning bolalik yillari haqida hikoya qiluvchi «Alisherning yoshligi» qissasini yozdi.
Oybek 1928 yildan boshlab Alisher Navoiy ijodini chuqur o’rganishga kirishdi. U dastlab, Navoiy ijodiga doir ko’pgina ilmiy maqolalarni o’qib o’rgandi. «Alisherning yoshligi» qissasida Hirotdagi (taxminan, 1447-1452 yillar) tarixiy voqealar, shahzodalarning Shohruh vafotidan keyingi o’zaro taxt uchun kurashlari va shu davrda o’tgan Alisherning bolalik(4 yoshdan boshlab) yillari haqida hikoya qilinadi. Qissada Alisher obrazining o’sha vaqtdagi tashqi muhit voqealari va ziddiyatlari bilan uzviy aloqada tasvirlanadi.
Oybek qissadagi qahramonlar bilan o’quvchilarni tanishtirishda va Alisher fazilatlarining takomillashishini tasvirlashda G’iyosiddin kichkina uyidagi mehmondorchilik lavhasidan ustalik bilan foydalangan.
Oybek o’sha davrdagi ijtimoiy -siyosiy va adabiy hayot hamda tarixiy shaxslar xarakterini bolalar va o’smirlar yoshi va saviyasiga mos holda qiziqarli qilib tasvirlaydi.
Alisherga xos fazilatlardan yana biri kattalarning fikr-mulohazalarini sinchkovlik bilan tinglash, kim haq, kim nohaqligini bilishga intilishda namoyon bo’lishidadir. Qissada Alisherning san’atga bo’lgan munosabati ham o’ziga xos lavhalarda ishonarli aks etadi.
Alisher xarakterida davrga munosabatning ifoda etilishida qishloqdan keltirilgan etti muhbusning dorga osish voqeasining ta’siri katta bo’ladi. Chorsu maydonidagi odamlarning ko’pchiligi dorga osilayotgan kishilarning holiga achinib ko’z yoshini to’xtata olmay yig’layotganidan Alisherning ham xo’rligi keladi. Bu holni yozuvchi Ko’rasizmi! Alarning xolig’a ahli shahar yig’lashur!... Alisherning ko’z yoshlari tag’in quyila boshlagan edi», deb tasvirlaydi.
Badiiy tildagi va tasvir yaratishdagi adib mahorati qissaning xalqchillik mahoratini ta’minlagan, shu zaylda Oybek «Alisherning yoshligi» qissasi orqali xalqimizning uzoq o’tmishdagi hayoti haqida ham yosh kitobxon ongida haqqoniy taassurotlar hosil qila olgan.
|
| |
Donni yirikligiga ko‘ra aw aldan saralash

1. Sxod bilan yirik donlarni, maydalaridan elakda elab ajratib
olish, proxodni esa elaklarda ketma-ket elanib maydalari asta-sekin
elaklar o ‘lchamiga asosan maydalashib boradi (77-rasm, a).
2. Proxod bilan yiriklaridan maydalami elab, alohida fraksiya
qilib ajratib olinadi, sxodlari esa ketma-ket yirik ko‘zli elaklarda
elanadi (77 -rasm, b).
3. Ikki bosqichli saralash don massasi oldindan 2-3 oqimga
saralanib, so‘ng har bir fraksiya yirikligi bo‘yicha alohida saralanadi
(77- rasm, v).
Tozalangan grechixa doni
2
3
4
5
6
Tasvir turlari - 1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja

10
kompyuterda yaratilgan tasvirlar
atamasi filmlar va televizionda sahna yoki
maxsus effektlarni
yaratish
uchun ishlatiladigan
3D
kompyuter grafikalariga
murojaat qilish uchun eng ko`p ishlatiladi. Bunga qo`shimcha ravishda, 2D
kompyuterda yaratilgan tasvirlarni ishlatish odatda "anʼanaviy animatsiya" deb
nomlanadi, aksariyat hollarda
Adobe Flash
yoki
Toon Boom
kabi maxsus
animatsion dasturlar ishlatilmaganda, kompyuterda yaratilgan tasvirlar planshet va
sichqoncha yordamida qo`lda chiziladi.
Kompyuter animatsiyasi bu jonlantirilgan tasvirlar yaratish uchun
ishlatiladigan jarayondir. Kompyuter animatsiyasi asosan 3D modellarning
harakatini to`xtash harakati uslublari va 2D tasvirlarning kvadratchalar animatsiyasi
yordamida anʼanaviy animatsiya texnikasi uchun raqamli voris hisoblanadi.
Kompyuter tomonidan ishlab chiqilgan animatsiyalar
boshqa jismoniy asosidagi
jarayonlarga qaraganda ko`proq nazorat qilinadi, effektlarni tortish uchun
miniatyuralarni yaratadi yoki olomon sahnalari uchun qo`shimcha ishlarni bajaradi
va bu boshqa texnologiyalar yordamida amalga oshirilmaydigan tasvirlarni
yaratishga imkon beradi. Bundan tashqari, bitta grafik sanʼatkorga bunday tarkibni
aktyorlar, qimmatbaho to`siq bo`laklari yoki rekvizitlarsiz ishlab chiqarishga ruxsat
berishi mumkin. Harakatning tasavvurini yaratish
uchun kompyuter monitorida
tasvir aks ettiriladi va takrorlanuvchi unga o`xshash yangi tasvir bilan takrorlanadi,
biroq vaqt o`tishi bilan (odatda 24, 25 yoki 30 kvadrat / sekund tezlikda) rivojlangan.
Bu ibora televizor va filmlar bilan harakatning illyustikligiga qanday ega ekanligi
bilan bir xildir.[4]
Kompyuter ekrani har qanday tasvirni mayda nuqtalarning majmui sifatida
aks ettiradi. Ekranning har bir shunday nuqtasi
piksel
deb ataladi. Ekrandagi
tasvirning biror qismi kattalashtirilsa, piksel rangli to`g`ri to`rtburchak
shakliga
egaligini ko`rish mumkin. Piksellarning ekranda joylashishini shaxmat
doskasidagi
kataklarning joylashishiga yoki rangli jadvalga o`xshatish mumkin.
Demak,
piksellar majmui ekranda tasvirni hosil qiluvchi
jadval
(matritsa)ni
tashkil etar ekan.
Monitor turiga qarab matritsa o`lchamlari piksellarda
640x480,
800x600, 1024x768,
1600x1200
… kabi bo`lishi mumkin.
Matritsa o`lchami ekran o`lchamiga bog`liq bo`lmaydi. Bir xil o`lchamli
ekranda matritsa o`lchami qancha katta bo`lsa, uni tashkil etuvchi nuqtalarning
o`lchami shuncha kichik bo`ladi. Ya’ni, ekrandagi tasvirning sifati ham yaxshi
bo`ladi.
Ekran imkoniyati - 1-mavzu. Kirish. Kompyuter grafikasi asoslari. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha Reja

11
Agar tasvirni ekranda ko`rish kerak bo`lsa, uning o`lchamini piksellarda
ifodalash qulay. Chunki bu holda tasvir ekranning
qanday qismini egallashini
aniqlash oson bo`ladi.
Agar tasvirni qog`ozga chop etish kerak bo`lsa, uning o`lchamini uzunlik
o`lchov birliklarida ifodalash qulay. Chunki bu holda tasvir qog`ozning
qanday
qismini egallashini aniqlash oson bo`ladi.
Tasvirning yana bir xususiyati, unda qoallanilishi mumkin bo`lgan ranglar
miqdoridir. Ya’ni, har xil tasvirlar turli rang ko`lamiga ega bo`lishi mumkin: oqqora
shtrixli, nimrang (kulrangning oqdan qoragacha asta o`tib boruvchi tuslari)
indekslangan rangli, to`liq rangli.
Oq-qora shtrixli tasvir
. Tasvirning har bir
pikseliga bir bit axborot
ajratiladi. Ma`lumki, bir bit yordamida ikki holatni kodlash mumkin:
oq
va
qora
rang. Tasvirning bunday turi
Bitmap
deb ataladi. Bunday tasvirnng rang ko`lami bir
bit bo`ladi.
Sulton Valad g‘azallaridan

Sulton Valad g‘azallaridan
Qaro qoshlar, qaro ko‘zlar jonim oldi, jonim oldi,
Musulmonlar nedir bu, kim menga keldi, menga keldi?
Birodarlar, oshiq bo‘ldim, ichib mayni dalli bo‘ldim,
Kim aytur chaqirib endi: “Davo qildi, davo qildi!”
Seni ko‘rdim, senga keldim, qo‘lim tutgil, o‘tga tushdim,
Nido berdi, dalli bo‘ldim, meni Tangrim senga soldi.
Ne totlidir sening ishqing, ki mendan ko‘nglimni oldi,
Anga bir jon fido etdim, ikki ming jon menga berdi.
Aning, kim joni nurlidir, Iso yanglig‘ ko‘kka boqdi,
Ulovi jonli yer uzra ikkilanib ortda qoldi.
Seni ko‘rdim, senga keldim, ko‘zim ochdim, yuzing ko‘rdim,
Sado berdi, dalli bo‘ldim, meni ishqing senga soldi.
Seni ko‘rdim: kechar eding, jonim yo‘lin ochar eding,
Oshiqlaring sechar eding1, qolganin yildirim2 oldi.
Keksa-yu yosh seni sevar, seni istar, seni so‘ylar,
Quyosh yanglig‘ yuzing porlar, butun olam nurga to‘ldi.
Ey xaloyiq, jonni asrang, bu dunyodan qo‘lni siltang,
Ko‘zni oching, ko‘zni oching, ko‘ring Tangri nelar qildi.
Valad keldi, sizga aytar, ne istarsiz – sizingladir,
Oqil bo‘lgan meni bildi, dengiz bo‘ldi, guhar topdi.
* * *
Sening yuzing quyoshdir, yo‘qsa oydir,
Jonim oldi, ko‘ngil dag‘i ne aytur?
Mening ikki ko‘zim, bilgil, jonimsan;
Meni jonsiz qoldirding, bil, bu qaytur.
Ko‘zimdan chiqmagin, bu yer seningdir,
Mening ko‘zim senga yaxshi saroydir.
Ne o‘qdir bu, ne o‘qki tegdi sendin,
Mening bo‘ynim sundirdi; endi yoydir.
Tomosho-chun buyon kel va ko‘rgil sen,
Netay: ko‘zim yoshi daryoyu soydir.
Bu kun ishqing o‘tidan bahra oldik,
Biz(g)a qayg‘u emas, gar qoru loydir.
Valad yo‘qsil edi sensiz jahonda,
Seni topdi, demakki endi boydir.
* * *
Mavlonodur avliyoi barhaq, biling,
Ul neni buyursa gar, uni qiling.
Tangridan rahmatdur aning so‘zlari,
Tinglasa ko‘rlar – ochilgay ko‘zlari.
Qay kishikim bu so‘zla yo‘l olgay,
Tangri aning mukofotin tom bergay.
Yo‘q oxir molim ham mulkim-ki beray,
Do‘stligim mol birla ravshan ko‘rsatay.
Molni, ki Tangri menga berdi, budir,
Kim bu molni istayur, ul eslidir.
Esli kishining moli so‘zlar erur,
Molini berur, bu so‘zlarni olur.
Mol tuproqdir, bu so‘zlar esa qolur,
Eslilar moldin qochur, bunda turur.
So‘z qolar boqiy, dunyo foniy bo‘lur,
Boqiyni tut, quvgil anikim o‘lur.
Yolvorib zori-zori qilib anga;
Rahm ayla, Sen lutfingdin manga.
Ko‘zimni och, ki seni ravshan ko‘ray,
Tomchi kabi dengizga kirib, turay.
Men dag‘i tomchi kabi dengiz bo‘lay,
o‘lmayin, dengiz bo‘lib tirik qolay.
Eslilar hayron qolurlar bu so‘za,
Kim: “Xaloyiq xoliqi netgay biza?”
|
Asosiy adabiyotlar - Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari

|
Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalariBog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.ХусеновAsosiy adabiyotlar
1.Tulenova. X., Xo‗jaev.P, Xo‗jaeva. Meliev.H Jismoniy tarbiya nazariyasi va
metodikasi. T; Iqtisod-Moliya 2012y o‗quv qollanma.
2.Makamjonov.K, Salomov.R, Ikromov.I Jismoniy madaniyat nazariyasi va
metdikasi. Darslik T; Iqtisod-Moliya 2008yil
3.Xujaev I-. Raximkulov K.D, Nigmanov B.B «Xarakatli o‘yinlar va uni o‘qitish
mctodikasi» Cho'lpon nashriyoti Toshkent 2011 y
6- Mavzu: Bolalarning kundalik hayotida jismoniy tarbiya bo‟yicha ishni tashkil
etish.
Mavzu rejasi:
1.Ertalabki
badantarbiya.Ertalabki
badantarbiyani
o‘tkazih
sharoiti.Ertalabki
badantarbiya uchun mashqlar tanlash metodikasi
2.Jismoniy mashqlar bilan birga amalga oshiriladigan chiniqtirish tadbirlari. Havo
vannalri,Suv tadbirlari, Quyosh vannalari
3.Sayr vaqtidagi jismoniy mashqlar va harakatli o‘yinlar
Kun tartibida jismoniy tarbiya
sog„lomlashtirish ishlari
Ertalabki
gimnastika.
Ertalabki
gimnastika
bolaning
oila,
yasli
bolalar
bog‗chasidagi kundalik rejimining majburiy qismidir. Uning kattalar rahbarligida
o‗tkazib turilishi bolalar asta-sekin yoqimli mushak sezgisi, ijobiy emotsiyalar
xushchaqchaqlik kayfiyatini uyg‗otadigan jismoniy mashqlarga nisbatan ko‗nikishni
tarbiyalaydi. Ertalabki gimnastikaning a hamiyati rang-barang: u organizmning hayot
faoliyatini yaxshilaydi, uyqudan so‗ng asab tizimini harakatga keltiradi, bedorlikka
o‗tish vaqtini qisqartiradi, ijobiy xislar uyg‗otadi. Uyqudan so‗ng maxsus tanlangan
jismoniy mashqlardan iborat ertalabki gimnastika bolani butun organizmini asta-
sekin faoliyat holatiga jalb yetadi. Jismoniy mashqlarni bajarish bosh miya tizimi
faolligini kuchaytiradi. Ko‗rish, eshitish, tayanch harakat, teri kabi barcha
retseptorlardan bosh miyaga keladigan butun impulslar oqimi asab tizimi ish
qobiliyatini va organizmining hayot faoliyatini tiklaydi. Ertalabki gimnastika to‗g‗ri
qad-qomatni tarbiyalashga ta‘sir etib, nafas olishni chuqurlashtiradi, qon aylanishini
kuchaytiradi, modda almashishiga yordam beradi. Ertalabki gimnastika bolalarda
diqqatni, maqsadga intiluvchanlikni tarbiyalaydi, aqliy faoliyatining oshishiga
yordam beradi, emotsiya va quvonch tuyg‗ularini uyg‗otadi. Bolalarning jismoniy
mashqlarni ochiq havoda yoki darcha derazalari ochiq xonada suv muolajalari
(artinish, suv quyish, dush) bilan o‗tkazishlari juda sog‗lomlashtiruvchi samara
beradi, asab tizimining umumiy holati va funksional imkoniyatlarini yaxshilaydi, uni
mustahkamlaydi va chiniqtiradi qo‗zg‗alish va tormozlanish jarayonlarining
muqobillashuviga yordam beradi, almashinish reaksiyalarini yaxshilaydi, s hamollash
va yuqumli kasalliklarga nisbatan immunitet hosil qiladi, bolalarda tetiklik,
yengillik
,
quvonch sezgilarini uyg‗otadi. Bolalar organizmini chiniqtirish maqsadida suv
harorati asta-sekin pasaytirib boriladi, bunda shifokor ko‗rsatmasi asosida har bir
bolaga yakka yondashishga rioya qilinadi. Ertalabki gimnastikani o‗tkazish uchun
avval o‗rganilgan mashqlar ichidan tanlanib, mashqlar majmuasi tuziladi.
|
| |
Fan/modul kodi - Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalari

|
Bolalar jismoniy tarbiya nazaryasi va texnologiyalariBog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.ХусеновFan/modul kodi
BJTNT1308
O`quv yili
2022-2023
Semestr
3,4
ECTS-kreditlar
8
Fan/modul turi
Majburiy
Ta‟lim tili
O‗zbek
Haftadagi dars soatlari
4\4
Professor-o„qituvchi
Husenov.N.N
nodirhusenov19890512@gmail.com
Qabul soatlari
Tasdiqlangan grafik-reja asosida
Tasdiqlangan
Institut ilmiy Kengashining 2022 yil ―__‖ ________dagi___-son
qarori
1.
Fan nomi
Auditoriya
mashg„ulotlari
(soat)
Mustaqil ta‟lim
(soat)
Jami yuklama
(soat)
Bolalar jismoniy tarbiya
nazaryasi va texnologiyalari
108
132
240
Fanni oʻrganishning zaruriyati.
Jismoniy madaniyat jahon xalqlarining shuningdek O‘zbekiston xalqlarining umumiy
madaniyati-mazmunidan chuqur o‘rin egallamoqda.Jismoniy madaniyat tarixi fani ham o‘quv,ham
ilmiy fan sifatida muhim ahamiyati kasb etadi. Jismoniy madaniyat fanlari tizimida alohida
mavqeyga ega.
Fanni o„qitishdan maqsad
– talabalarga bolalarni jismoniy jihattadan tarbiyalashning yosh,
fiziologik va ruhiy holatini o‘rganish, maktabgacha ta‘lim yoshidagi bolalarga jismoniy tarbiya
berish fanining ilmiy pedagogic asoslari, maktabgacha yoshdagi bolalar bilan harakatli o‘yinlarni
o‘tkazish, jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarini tashkil etish,maktabgacha ta‘lim muassasalarida
kundalik faoliyat davomida jismoniy tarbiya bo‘yicha ishlarni tashkil etish haqida bilim berish.
Fanning vazifasi
– talabalarga maktabgacha yoshdagi bolalarga asosiy harakatlarni
o‘rgatishni, maktabgacha yoshdagi bolalar bilan harakatli o‘yinlarni o‘tkazish metodikasini,
jismoniy tarbiya mashg‘ulotini tashkil etish metodikasini, maktabgacha ta‘lim muassalarida
kundalik faoliyat davomida jismoniy tarbiya bo‘yicha ishlarni tashkil etish vazifasini bajaradi.
|
| |
Asosiy adabiyotlar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 64/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Asosiy adabiyotlar:
S.Mirzaev, S.Shermuhammedov. Hozirgi zamon o’zbek adabiyoti tarixi. -T.: 1993 y. 267-293-b.
T.Qoraev. Uyg’un mahorati. -T.: «Fan», 1984 y. 80-87-b.
Ch.Ahmadjonova. Uyg’un-lirik shoir. -T.: 1980 y. 15-23-b.
Qo’shimcha adabiyotlar:
Sh.Orifiy. Maktabda Uyg’un hayoti va ijodini o’rganish. -T.: 1991 y
13-mavzu: Hamid Olimjon. (4 s).
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Vaqt
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Hamid Olimjonning bolalar uchun yozgan she’rlari ixcham, g’oyaviy-badiiy jihatdan mukammal ekanligi haqida ma’lumot berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1 Shoirning bolalikka xos xususiyatlarini g’oyat zavq bilan madh etgan she’rlari haqida so’zlaydi.
2.Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga bag’ishlangan she’rlari haqida fikr yuritadi.
3.”Oygul bilan Baxtiyor” ertak dostonidagi xalq kurashi va qo’zg’oloni to’g’risida fikr bildiradi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar: Hamid Olimjonning bolalar uchun yozgan she’rlari, «Hulkarning she’ri» asari, «Vatan», «Lola» she’rlari «Oygul bilan Baxtiyor», «Malikai Xusnobod» ertak – dostonlari, «Baxt va shodlik kuychisi».
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullar: «BBB», «FSMU» texnologiyasi, taqdimot, insert, munozara,
Vositalar: Vatman, rangli markerlar, rangli qog’ozlar, doska, skotch, tarqatma jihozlar.
|
Talaba O’qituvchi
|
15 daqiqa
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
O’z-o’zini baholash, o’qituvchi tomonidan rag’batlantirish.
Talabalar fikri eshitiladi, boshqa talabalar bahsga chaqiriladi.
Umumiy xulosaga kelinadi.
|
Talaba
|
40 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
1.Shoirning «Hulkarning she’ri» asari kimga bag’ishlangan va asar qanday mohiyatga ega?
2.Hamid Olimjon davr hayoti va intilishlarini qanday she’rga soladi? (eslab ko’ring).
3.«Vatan» she’rining g’oyaviy yuksakligi nimada? Fikringizni izohlang.
|
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
|
| |
Asosiy tushunchalar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 60/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Asosiy tushunchalar: Fasllar kuychisi, «Ikki ona», «Fasllar», vatanparvarlik to’g’risida yozgan she’rlari, qushlarga atalgan she’rlar, «Yolg’onchining jazosi» ertak- dostoni
Dars shakli: ma’ruza.
Vositalar: kompyuter, proektsiya, taqdimot, tarqatma materiallar.
Metod va usullar: aqliy hujum, amaliy topshiriq, klaster, taqdimot.
|
O’qituvchi
Talaba
|
25 daqiqa
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash
Kuzatuv, natijani aniqlash.
|
O’qituvchi
Talaba
|
30 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
1.Bolalarning ona –Vatan oldidagi muqaddas burchi, fidoyiligi, e’tiqodi va sadoqati shoirning qaysi asarida chuqur ifodasini topgan.
2.Shoirning o’zbek bolalar adabiyotida alohida ahamiyatga ega she’rlari haqida ma’lumot bering.
3.Uyg’unning bolalarga atab yozilgan asarlari nima uchun qadrli?
|
O’qituvchi-
Talaba
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqarish:
Maqsad va vazifalar bajarilganligini tahlil qilinadi, kerakli maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
Asosiy savollar:
Shoir she’rlarining o’qimishliligi.
Uyg’un ijodida folklor motivlari.
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar:
Fasllar kuychisi, «Ikki ona», «Fasllar», vatanparvarlik to’g’risida yozgan she’rlari, qushlarga atalgan she’rlar, «Yolg’onchining jazosi» ertak- dostoni
|
| |
Mavzuga oid muammolar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 61/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Mavzuga oid muammolar:
Uyg’un she’rlarida manzara tasviri qanday vazifalarni bajaradi?
Shoir she’rlaridan birida bolalarga qarata atalgan ko’p she’rlari «g’oyat quvonardim bo’lolsa she’rim, qadrdon do’stingiz va ulfatingiz» deb orzu qilgan edi. Uning bolalarga atalgan ko’p she’rlari mahorat bilan yozilgan. Sizningcha, Uyg’un she’rlarida qanday mavzularni bolalarga xos va mos tilda tasvirlaydi?
1-savol bo’yicha darsning maqsadi:
Shoir bolalarga bag’ishlab yozgan barcha she’rlarida mavzuni o’ziga xos jihatdan aks ettirishga harakat qilgani va she’rlarining o’qimishliligi haqida talabalarga tushuncha hosil qildirish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Uyg’unning kichkintoylarga bag’ishlab yaratgan she’riy to’plamlari haqida so’zlaydi.
Uyg’un bolalar adabiyotida vatanparvarlik to’g’risida ko’plab she’rlar yozgan shoir sifatida e’zozlanganligi to’g’risida fikr bildiradi.
Serquyosh O’zbekistonning bir-biridan ajoyib fasllarining o’ziga xos fazilatlari, xosiyati, jozibasi shoirning bir qator asarlarida zo’r hayajon bilan kuylanganligi haqida ma’lumot beradi.
1-asosiy savolning bayoni:
Hozirgi zamon o’zbek bolalar adabiyotining taraqqiyotiga katta hissa qo’shgan qalam sohiblaridan biri Uyg’undir. Uning kichkintoylarga bag’ishlab yaratgan «Qorbobo», «Hadya», «Bahor va men», «Ikki ona» va boshqa she’riy to’plamlari bolalar adabiyotida etakchi o’rinda turadi. Shoir bolalarga bag’ishlab yozgan barcha she’rlarida mavzuni o’ziga xos jihatdan aks ettirishga harakat qiladi. Shoirlarimiz tomonidan kuylangan ona-Vatan mavzuini o’ziga xos tarzda ifoda etadi. Shu jihatdan uning «Ikki ona» she’ri xarakterlidir.
Uyg’un bolalar adabiyotida vatanparvarlik to’g’risida ko’plab she’rlar yozgan shoir sifatida e’zozlanadi. Masalan, «Mening akam», «Chegarachi», «Sadoqat soqchilari» kabi asarlari bunga misol bo’la oladi. Bu she’rlarda chegara soqchilarining o’z postlarida sergak turib, uni qo’riqlayotganini va jangchilarning Vatan oldidagi qahramonliklarini tasvirlash orqali bolalarni harbiy vatanparvarlik ruhida tarbiyalaydi. Shoirning «Qizaloqning o’limi», «O’g’irlangan husn», «Inson» kabi bir qator she’rlarida mudhish urush dahshatlari va yosh go’daklar taqdiri yozilgan.
«Qizaloqning o’limi»da ana shunday mudhish va fojiali ko’rinishlardan biri quyidagicha tasvirlanadi.
Kerak bu manzara naqadar mudhish,
Tilka-tilka bo’lingan yurak burdasi:
Jonsiz onasining qonli ko’ksida
Yotar chaqaloqning kichik murdasi.
Paxtaday yuzlari… jajji qo’llari…
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 59/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
Adibning «Alisherning yoshligi» qissasini qalamga olish niyati qachon kuchaydi? Nima uchun?
Alisher xarakteridagi o’ziga xos xislatlar kitobxonda qanday taassurot qoldiradi?
Oybek o’sha davr tashvishlari, bolalar hayoti va taqdirida qanday aks etgan?
Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar:
1. Shoirning asarlarida kichkintoylar psixologiyasini turli xil, xatto, ba’zan ko’z ilg’amas darajada mohirlik bilan ochib berganligini aniqlash.
2. Oybekning «Alisherning bolaligi» qissasidagi Navoiy she’riyati va Navoiy obrazini o’rganish.
3. Badiiy tildagi va tasvir yaratishdagi adib mahoratini aniqlash.
12-mavzu: Uyg’un (2s)
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Daqiqa
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Shoir bolalarga bag’ishlab yozgan barcha she’rlarida mavzuni o’ziga xos jihatdan aks ettirishga harakat qilgani va she’rlarining o’qimishliligi haqida talabalarga tushuncha hosil qildirish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1.Uyg’unning kichkintoylarga bag’ishlab yaratgan she’riy to’plamlari haqida so’zlaydi.
2.Uyg’un bolalar adabiyotida vatanparvarlik to’g’risida ko’plab she’rlar yozgan shoir sifatida e’zozlanganligi to’g’risida fikr bildiradi.
3.Serquyosh O’zbekistonning bir-biridan ajoyib fasllarining o’ziga xos fazilatlari, xosiyati, jozibasi shoirning bir qator asarlarida zo’r hayajon bilan kuylanganligi haqida ma’lumot beradi.
|
O’qituvchi
Talaba
|
|
2-bosqich
|
|
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 63/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
Uyg’unning bolalarga atab yozilgan asarlari nima uchun qadrli?
Uyg’unning adabiyotshunoslik faoliyati haqida fikr bildiring.
Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar:
Uyg’unning shaxsiy hayotini to’la tasavvur etishda katta rol o’ynagan she’rlarini aniqlash.
Uyg’unning ulug’ Vatan urushi yillaridagi ijodining xarakterli xususiyatlarini o’rganish.
She’riy matn ustida ijodiy ishlashga o’rganish.
8-amaliy mashg’ulot: Uyg’un – tabiat va fasllar kuychisi (4 s).
Darsning maqsadi:
Talabalarga Uyg’unning she’riy ijodiyoti haqida ma’lumot berish. Shoir lirikasida tabiat tasviri, hayotga muhabbat xissining ifodalanishi haqida tushunchalar hosil qilish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Shoir ijodida tabiat tasviri mavzusi haqida so’zlaydi.
Uyg’un she’rlaridagi (tabiat mavzusidagi) tasviriy vositalarni tahlil qiladi.
Kerakli jihozlar: (ko’rgazmali materiallar)
Shoirning surati va ijodiga doir rasmlar, shoir hayoti va faoliyatini ifodalovchi tadrijiy jadval. Uyg’unning ba’zi she’riy to’plamlari, kitoblari. Zamondoshlarining shoir haqidagi so’zlari.
Ishni bajarish tartibi:
Mustaqil ish topshiriqlari.
8-topshiriq.
1.1.Uyg’un ko’pgina she’rlarida fasllarning o’ziga xos gashtini qanday tarannum etadi?
1.2.Uyg’unning bolalarga atab yozgan asarlarining xarakterli xususiyatlari haqida gapiring.
|
| |
O„yinda rollarni taqsimlash

|
O„yinda rollarni taqsimlashBog'liq MAJMUA BOLALAR JISMONIY TARBIYASI Н.Хусенов O„yinda rollarni taqsimlash
. Tarbiyachi pedagogik vazifalarga amal qilib
(yangi kelgan bolani rag‗batlantirish yoki aksincha, faol bola misolida botir bo‗lish
qanchalik muhim ekanligini isbotlash yoki o‗ziga ishongan bola iltimosini rad etib,
bu rolni qo‗rqib tortinchoq bolaga topshirish) boshlovchi tayin etishi yoki bolalarni
xursand qilgan holda o‗yinga o‗zi kirishib o‗z zimmasiga boshlovchi yoki oddiy
ishtirokchi rolini oladi. Shuningdek, boshlovchi saylashni bolalarni o‗ziga xavola
etishi va ulardan bu rolni mazkur bolaga nima uchun topshirganlarini tushuntirib
berishlarini so‗rashi mumkin. Kichik guruhda boshlovchi rolini tarbiyachini o‗zi
bajaradi. O‗yin jarayonida tarbiyachi bolalar xarakati va o‗zaro munosabatlar,
qoidalarini bajarilishini kuzatib boradi, qisqacha ko‗rsatmalar beradi, bolalarning
hissiy holatlarini boshqarib boradi. Qoidaning ayrim bolalar tomonidan buzilishi
haqida
o‗yinni
qayta
o‗tkazishdan
oldin
gapiradi.
O„yinni yakunlash.
Harakatli o‗yin jismoniy yuklamani kamaytiradigan va
pulsni normal xolga keltiradigan umumiy yurish bilan tugallanadi. Yurishni a
hamiyatiga ko‗ra bir xil bo‗lgan kam harakatli o‗yin bilan almashtirish ham mumkin.
O‗yin tugagan zahoti uni yakunini chiqarish kerak emas: bolaning tez harakatdan
dam olishga asta-sekin o‗tmasligi yurak faoliyatini va butun organizmiga noxush
ta‘sir yetadi. Tarbiyachi o‗yinni baholashida uning ijobiiy tomonlarini ta‘kidlaydi, o‗z
rollarini muvaffaqiyatli bajargan, jasurlik, chidamlilik, o‗zaro o‗rtoqlik yordami
ko‗rsatgan bolalar nomini ataydi va qoidalarning buzilishi hamda bolalarning shu
bilan bog‗liq harakatini kuyinib ko‗rsatib o‗tadi. Katta guruhlarda tarbiyachi bolalarni
harakatli o‗yinlarni mustaqil tashkil etishga tayyorlaydi, bunda o‗yinlarning borishini
va ayniqsa, qoidalarni bajarilishini hamda bolalar o‗rtasidagi munosabatlarni kuzatib
beradi. U bolalarga harakatli o‗yin variantlarini uning mazmuni, qoidasini, o‗yin
harakatlarini o‗zgartirgan holda o‗ylab topish, keyinchalik yangi o‗zi o‗ylab o‗yin
topish kabi topshiriqlar beradi. Katta guruh bolalarida mustaqillik, tashkilotchilik
malakasini tarbiyalash maqsadida tarbiyachi ularga kichik guruh bolalari bilan o‗yin
tashkil etishini taklif yetadi. O‗yin kichik guruh tarbiyachisi kuzatuvi ostida
o‗tkaziladi.
|
| |
Harakatli o„yinlarning variantlari

tarzda ham, jamoa tarzda ham o‗tkazish mumkin. Katta guruhda bolalar uchun
harakatli o‗yinlar o‗z mazmuni, qoidalari, rollarning miqdori, topshiriqni jamoa
musobaqasiga joriy etishga ko‗ra murakkablashtiriladi. Maktabga tayyorlov guruhi
bolalari birmuncha murakkab harakatli o‗yinlar, shuningdek jamoa musobaqalaridan
iborat komanda o‗yinlarni, o‗yin estafetasi, sport o‗yinlarini o‗ynaydilar. Bularning
hammasi chaqqonlik, tezkorlik, chidamlilikni rivojlanishi, harakat ko‗nikmalarining
takomillashuviga, axloqiy-irodaviy sifatlarni tarbiyalashga yordam beradi.Bolalarni
harakatli o‗yinlarda maqsadga yo‗naltirilgan holda tashkil etish katta ahamiyatga
egadir:Bolalarning oyin faoilaiyatini tashkil etish.Bolalarni yangi o‗yin bilan
tanishtirish.O‗yinda
rollarni
taqsimlash.O‗yinni
yakunlash
Asosiy savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 70/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Asosiy savollar:
Shoir ijodida inson va tabiat munosabati mavzui.
Shoirning lirik, -epik asarlari, she’r va dostonlari haqida.
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar:
Katta iste’dod egasi, dastlabki mashhur asar, 30-yillardagi ijodi, inson va tabiat munosabati mavzui.
Mavzuga oid muammolar:
Shoir bolalar fikrini boshqa narsaga-dunyoda ongga, qudratga ega bo’lgan inson va uning ta’rifiga buradi. Zafar Diyor insonning kuch-qudratini qanday iboralarda ifodalagan?
Zafar Diyor kitobning mohiyatini bolalar ongiga oson singdirishda jonlantirish vositalaridan ustalik bilan foydalana olgan. Sizningcha, shoir kitobning mohiyatini bolalar ongiga ta’sirchan qilib gavdalantirishda qanday istioralarni ishlatgan?
1-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi:
Shoir ijodidagi muhim mavzulardan biri inson va tabiat mavzularidan biri haqida, «Tantana» she’rlar to’plamidan joy olgan she’rlari haqida ma’lumot berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Shoir ijodidagi tabiat mavzuidagi she’rlar haqida so’zlaydi.
Shoir bolalarda qushlarga muhabbat hissini uyg’ota oladigan quvnoq vazn, o’ynoqi misralar yaratganligi to’g’risida fikr yuritadi.
1-asosiy savloning bayoni:
Hozirgi zamon o’zbek bolalar adabiyotini Zafar Diyorsiz tasavvur qilish qiyin. Unig she’r, qo’shiq, doston, hikoya va pesalari yosh kitobxonga katta estetik zavq- shavq bag’ishlab kelmoqda.
Yigirmanchi yillar oxiri va o’ttizinchi yillar boshlarida uning yoshlar gazeta va jurnallarida ilk she’rlari chop etila boshlandi. Zafar Diyorning birinchi she’ri yosh shoirlarning «Qurilish kuylari» degan to’plamida bosilib chiqdi. Ko’p o’tmay, uning birinchi she’rlar to’plami ham «Qo’shiqlar» nomi bilan 1993 yilda nashr etildi.
Zafar Diyor 1935 yilda dastlabki mashhur asarlaridan biri bo’lgan «Mashinist» dostonini yaratadi. Dostondagi Ashur obrazi baxtiyor yoshlarning fazilatlarini umumlashtirishga bag’ishlangan.
Shoir ijodidagi muhim mavzulardan biri inson va tabiat munosabati mavzuidir. Shu jihatdan uning «Tantana» she’rlar to’plami (1938)dagi ko’plab she’rlari xarakterlidir. «Binafsha», «Navbahor», «Qushlar haqida qo’shiq», «Kapalak» singari she’rlari ham shular jumlasiga kiradi.
Rang-barang gullarni, turli-tuman qushlarni sevgan shoir bolalar ruhiyatini chuqur tahlil etib, ularni ham ona tabiatni sevishga va parvarish qilishga ruhlantiradi, yoshlarni mehnatdan zavqlanishga o’rgatadi.
Zafar Diyorning «Binafsha» she’rini yoddan bilmagan o’quvchi bo’lmasa kerak. She’r o’zining ravon o’qilishi, qofiyalarning jarangdorligi bilan o’quvchini o’ziga tortadi:
Binafshaxon, binafsha,
Kulishlaring chiroyli;
Bog’imizda ochilib,
Turishlaring chiroyli.
|
| |
Ahmad Posho g‘azallaridan

Ahmad Posho g‘azallaridan
Har kishining hamdami gul yuzli bir jonon o‘lur,
Xonasi jannat kabi doim bahoriston o‘lur.
Oshiqu ma’shuqqa mengzar oftob birla zamin-
Kim biri yig‘lay deguncha, birisi xandon o‘lur.
Bilmasam-maktubimni kim arz etar dildorakim,
Qosid1 ul husni jamolin ko‘rsa gar hayron o‘lur.
Shiddati ishq-u baloyi hajr-u anduhi raqib,
Uzayib zulfing kabi borguncha bepoyon o‘lur.
Nola qilsa Ahmado-g‘unchasining kulgani,
Go‘yo bulbullar fig‘on etsa bu gul shodon o‘lur.
*******
Kun yuzli taqvimina ey dil, nazar qil doimo,
Oy boshingda fitnalar bordir, hazar qil doimo.
Bir quruq maktubdir, yuborganim dildora men,
Ey ko‘zim, mardumlik et, yoshimla tar1 qil doimo.
Bir nazarda kimyo etmak istarsan tufroqni,
Xokini mayxonaning kuhli basar qil doimo.
Ruxsoring och, aksi husnigla bahor et olamni,
Sochlaring soch, yer yuzin pur mushki tar qil doimo.
Dil niyoz aylar nigorning qoshi mehrobinda kim,
G‘amzasi tiyg‘in Ilohi, korgar2 qil doimo.
Holi Ahmad husnula ey mohtobona oyinadir,
Husnini sayr etmakka bori nazar qil doimo.
|
Asosiy savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 65/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Asosiy savollar:
Hamid Olimjonning bolalar uchun yozgan she’rlari.
«Oygul bilan Baxtiyor» ertak doston haqida.
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar:
Hamid Olimjonning bolalar uchun yozgan she’rlari, «Hulkarning she’ri» asari, «Vatan», «Lola» she’rlari «Oygul bilan Baxtiyor», «Malikai Xusnobod» ertak – dostonlari, «Baxt va shodlik kuychisi».
Mavzuga oid muammolar :
1. Shoir she’rlarida («Vatan» she’ri) ona-vatan bilan faxrlanish sabablarini zo’r ehtiros bilan chizadi. Sizningcha, shoir misralarida ishlatayotgan mubolag’alarda yosh qahramonning orzu-umidlari, tasavvurlari qanday mujassam etilgan?
2. Hamid Olimjonning «Oygul bilan Baxtiyor» ertak dostonida kitobxonni nimaga da’vat etadi? Asarning g’oyasi qaysi obrazlar orqali yoritilgan deb o’ylaysiz?
Ertakdagi «Ot bog’lagan qanot» «So’ylaguvchi devorlar» iboralarini qanday tushunasiz?
1-savol bo’yicha darsning maqsadi: Hamid Olimjonning bolalar uchun yozgan she’rlari ixcham, g’oyaviy-badiiy jihatdan mukammal ekanligi haqida ma’lumot berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Shoirning bolalikka xos xususiyatlarini g’oyat zavq bilan madh etgan she’rlari haqida so’zlaydi.
Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga bag’ishlangan she’rlari haqida fikr yuritadi.
1-asosiy savolning bayoni:
Hamid Olimjon o’zbek bolalar adabiyotini rivojlantirishga barakali hissa qo’shgan ulkan iste’dodlardan biridir. U «Oygul bilan Baxtiyor», «Semurg’» kabi ertak-dostonlari, «Bolalik», «Hulkarning she’ri», «Samolyot», «Lola», «Vatan», «Ona va o’g’il», «Zafar dostoni», «Jangchi Tursun» va boshqa asarlari bilan o’zbek bolalar adabiyotining xazinasiga muhim xissa qo’shdi.
Shoir «Hulkarning she’ri» asarini qizi Hulkarga bag’ishlaydi. Hulkar obrazida kichkintoylarning ajoyib fazilatlarini tasvirlaydi. Shunga ko’ra, asar umumlashma mohiyatga ega.
She’rda Hulkar «mehnat uzra qanoti»ni yozib, «oq qushlarning o’lkasida yurish»ni istaydi. Biroq bunga osonlik bilan erishib bo’lmaydi, albatta. Buning uchun qunt va chidam bilan o’qish, ilm- fan cho’qqilarini egallash, ter to’kib mehnat qilish talab qilinadi. Shoir o’z jajji qahramoni oldiga ana shunday muhim, mas’uliyatli vazifalarni qo’yadi. Bu bilan bola tarbiyasida o’zining mas’uliyatini chuqur his etgan olijanob ota-tarbiyachi obrazi ko’z oldimizda yaqqol gavdalanadi.
Shoirning «Lola» she’ri maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga bag’ishlangan. Bu she’rda ham «Hulkarning she’ri» dagi singari shoir maqsadi to’la majassam etilgan. Shoir millionlab jajji qizlarning ona-Vatan quchog’ida quvnoq hayot kechirishi haqidagi orzusini Lola timsolida ifodalaydi.
Hamid Olimjon bolalar uchun yozgan she’rlarida turli tasviriy vositalar, ajoyib o’xshatish, sifatlash va istioralarni mohirlik bilan qo’llaydiki, bular asarning g’oyaviy-badiiy mukammalligini ta’minlabgina qolmay, kitobxonlarning so’z boyligini, nutqini boyitadi, ularda estetik zavq-shavq uyg’otadi.
|
| |
Ahmadiy “Iskandarnoma”sidan

Ahmadiy “Iskandarnoma”sidan
Bundan ham ot surdi tag‘in shahriyor,
Anda bordiki bo‘ldi zulmat oshkor.
Dedilar shohgaki: ey shohi zamin,
Chashma shu zulmat ichidadir, yaqin.
Bundan-unga garchi oz manzil turur,
Lek yo‘li boshdan-oxir mushkul turur.
Shoh dediki; xaq bizga oson etar,
Mushkulu osonini yakson etar,
Ranj ichida o‘rin olmish chu ganj.
Ne bo‘lur ganj izlagan ham cheksa ranj.
Chekmaguncha ishqi yo‘lida balo,
Ma’shuqin ko‘rmoqqa yo‘q o‘zga davo.
Bas sipoxi birla surib qayta roh,
Naq o‘sha zulmat ichiga kirdi shoh.
Ketdilar zulmat ichida bir zamon,
Bir kecha barobar qo‘pdi nogihon,
Birdaniga ra’du raxshon bo‘ldi barq,
O‘ylagaysan, o‘tga yondi g‘arbu sharq.
Bahri to‘kildi havodan mavji-mavj,
Selu sel oqardi yerdan, favji-favji
Shundoq to‘fon qo‘pdikim, - to‘foni Nuh,-
Fath edi oning qoshida ul fatuh
Zulmat qo‘ydi zulmat ustiga qadam,
O‘ylagaysan, qo‘pdi zulmati adam,
Lashkaru shox saflarini buzdilar,
Yo‘l-yo‘lakay bir biriga ozdilar.
Chunki ko‘rmaslardi bir-biri ayon,
Ozdilar bir-biridan begumon.
Hizirkim – bu yo‘lda erdi kadxudo,
Bizzarura shohdin tushdi judo.
Kimini ul xalqning etdi seli g‘arq
Kimin oldi yel va kimin yiqdi barq,
Kim adashdi-andin bo‘lmadi nishon,
Kim o‘lik yoki tirik – ermas ayon.
Bu qabili ishni ko‘rib – bildi shoh:
Hech topilmas bu topilmas suvga roh,
Narsakim odamga qismat bo‘lmagan –
Garchi ko‘p jahd etsa ham topolmagan.
Chunki nochor bo‘ldi, ketga qaytdi ul,
Lek topilmas erdi hech kelgan u yo‘l.
Ketisharkan, bo‘ldilar bu yerga duch,
Toshlari gavhardi oning g‘uj va g‘uj.
Biri yoqut edi, biri la’li nob,
Yoki feruza to‘kilmish behisob.
To‘rt taraf gavhar sochilmish shab chirog‘,
Ravshan o‘lmish gavharning nuri-la tog‘,
Shohu-lashkar u guhardan begaron –
Olishib bo‘ldilar u yerdan ravon.
Jahd etib chun yurdilar mo‘l, bir zamon –
Chiqdilar zulmat ichidan nogahon,
Ko‘rdilarkim, lashkarning bir nisfi pok –
Qolibon u yerda bo‘libdi halok
Xizrni izlashib topolmadilar,
Qaerga yo‘qolibdi – bilmadilar.
Sezmadilar oni kim ketmishdi,
Be ta’ab obi hayotga yetmishdi,
Chunki u anga etilmishdi ta’yin,
Lojaram ro‘zi anga bo‘ldi hamin.
|
So‘rdim guldan, chechakdan

Yunus Emre she’rlaridan
So‘rdim guldan, chechakdan ...
So‘rdim sari chechakdin
Yuzing nedan saridir,
Chechak aytir ey darvish,
Ohim tog‘lar eritir.
Yana so‘rdim chechakdin
Sizda o‘lim bormidir,
Chechak aytir ey darvish,
O‘limsiz yer bormidir.
Yana so‘rdim chechakdin
Qishin narda bo‘lirsiz,
Chechak aytir ey darvish,
Qishin tuproq bo‘lirmiz
Yana so‘rdim chechakdin
Tamug‘a1 kirarmisiz,
Chechak aytir ey darvish,
Ul munkirlar yeridir.
Yana so‘rdim chechakdin
Uchmag‘a2 kirarmisiz
Chechak aytir ey darvish,
Uchmag‘ odam shahridir.
Yana so‘rdim chechakdin
Gul sizni neniz bo‘lir,
Chechak aytir ey darvish,
Gul Muhammad teridir.
Yana so‘rdim chechakdin
Atoni3 bilarmisiz,
Chechak aytir ey darvish,
Ato mingdan biridir.
Yana so‘rdim chechakdin
Qirqlarni bilarmisiz
Chechak aytir ey darvish,
Qirqlar 1Olloh yoridir.
Yana so‘rdim chechakdin
Rangni nerdin olursiz,
Chechak aytir ey darvish,
Oy ila Kun nuridir.
Yana so‘rdim chechakdin
Bo‘yning nedin egridir
Chechak aytir ey darvish,
Ko‘nglim Haqqa to‘g‘ridir.
Yana so‘rdim chechakdin
Ona-otang bormidir.
Chechak aytir ey darvish,
Bu ne ajab so‘rovdir.
Yana so‘rdim chechakdin
Sen Ka’bani ko‘rdingmi,
Chechak aytir ey darvish,
Ka’ba Olloh uyidir.
Yana so‘rdim chechakdin
Boqqa kirsam ne bo‘lur,
Chechak aytir ey darvish,
Meni isla - ketaver.
Yana so‘rdim chechakdin
Sen Sirotni ko‘rdingmi,
Chechak aytir ey darvish,
Ul hammaning yo‘lidir.
Yana so‘rdim chechakdin
Ko‘zing nechun yoshlidir,
Chechak aytir ey darvish,
Bag‘rim yara - toshlidir.
Yana so‘rdim chechakdin
Yunusni bilarmisan,
Chechak aytir ey darvish,
Yunus Qirqlar yoridir.
(Azim Suyun tarjimasi)
* * *
Ilm ilm bilmakdur, ilm o‘zni bilmakdur,
Sen o‘zingni bilmasang necha bor o‘qimoqdur.
O‘qimoqdan ma’ni ne – kishi Haqni bilmoqdur,
Chun o‘qiding, bilmasang, ha, bir quruq emgakdur,
O‘qidim, bildim dema, ko‘p toat qildim dema,
Haqni taniy olmasang, abas yerga yelmakdur.
To‘rt kitobning ma’nosi jam bo‘lgan bir alifda
Sen alif dersan, Xo‘ja ma’nosi ne demakdur.
Yunus Emra der, Xo‘ja, mayli borgil ming hajga,
Hammasidan yaxshisi bir ko‘ngilga kirmoqdur.
(Nafisa Sultonqulova tarjimasi)
|
LOLA DAVRI - Alimbekov adhambek

XVIII asrning birinchi yarmidagi 13 yil, ya’ni 1718–1730 yillar turk adabiyotida “Lola davri” deb yuritiladi. Bu atamani birinchi Yahyo Kamol qo‘llagan. 1913 yil Ahmad Rafiq Oltinoy e’lon qilgan “Lola davri” nomli kitob bu davrning o‘ziga xos o‘rni borligini, adabiyotda, san’atda rivojlanish davri bo‘lganligini ko‘rsatadi. Sultonning kuyovi Ibrohim Posho bosh vazir bo‘lgan bu davrda Istambulda obodonchilik ishlari olib borildi. Davlat odamlari yashash tarzida yevropaliklarga taqlid qila boshladilar. Yevropacha bog‘lar barpo qilish, G‘arbdan me’morlar chaqirib kelib imoratlar qurish urf bo‘ldi. Parij bog‘larida bo‘lganidek hovuzlar, favvoralar qurildi. Bog‘larda lolazorlar bunyod etildi. Masjidlar, kutubxonalar, ko‘rkli saroylarning qurilishi ma’lum ma’noda adabiyot, madaniyat rivojiga turtki bo‘ldi.
Sulton saroyida ham tez-tez mushoiralar, musiqa kechalari o‘tkazilib turilardi. O‘sha davrda “holva kechalari” deb nomlanib, tonggacha davom etadigan kechalarda, asosan shoirlar va mashshoqlar ishtirok etadilar, yangi-yangi qasidalar, g‘azallar o‘qilardi.
Lola, bu davrning eng sevimli va qimmatli guliga aylandi. Sulton Mehmed IV davridayoq Misr va Avstriyadan keltirilgan lolalar Istambulda nihoyatda ko‘paytirilgan edi. Gollandiyadan, Sherozdan va dunyoning boshqa davlatlaridan lolalarning turli navlari keltirilar, yangi navlari kashf qilinardi. Istambulliklar lolaning 639 turini ekardilar. Lola haqida risolalar yozilib, lolazorlar yaratish bo‘yicha musobaqalar o‘tkazilardi. Juda kam uchraydigan lola urug‘ining (piyozi) 1000 oltinga sotilgani ma’lum. Hatto lolalarni baholash haqida “xatti humoyun” e’lon qilinadi.
Turk adabiyoti tarixida “Lola davri” deb atalgan bu davrning muhim voqealaridan biri Istambulda bosmaxonaning ochilishidir.
Parijga elchi sifatida jo‘natilgan Mehmed Chalabiyning o‘g‘li Mehmed Said Afandi, asli mojar bo‘lib, islom dinini qabul qilgan Ibrohim Mutafarrika bilan hamkorlikda sultonning va shayxulislomning roziligini olib, 1724 yili Istambulda birinchi turk nashriyoti quradilar. Ayrim qarshiliklarga qaramasdan nashriyot 1729 yili ishga tushadi. 1729–1742 yillarda tarix, geografiya, grammatika, lug‘at, sayohatnomalar kabi 17 nomda kitoblar bosiladi. Bu madaniy hayotdagi katta voqea edi.
|
Modul bo’yicha tavsiya qilingan asosiy adabiyotlar

|
Modul bo’yicha tavsiya qilingan asosiy adabiyotlar
|
bet | 84/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Modul bo’yicha tavsiya qilingan asosiy adabiyotlar:
O’zbek va chet el bolalar adabiyoti. -T.: 2002 y.
L.Tolstoy. Tanlangan asarlar( II-jild) --T.: 1978y.
Qo’shimcha adabiyotlar:
1. S.G’ozieva, D.Ochilova, L.Daminova «Badiiy terma kitob» --T.: 1993
2. J.Sharipov. O’zbekistonda tarjima tarixidan. 20-35-b.
18-mavzu: Aleksandr Sergeevich Pushkin (2 s)
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Vaqt
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Pushkin ijodi jahon she’riyatining eng yuksak va nurli cho’qqilaridan biri ekanligi haqida tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1.Jahon bolalar adabiyoti xazinasiga munosib ulushini qo’shgan A.S.Pushkinning ijodi haqida gapiring?
2.«Baliqchi va baliq haqida ertak» dostonining g’oyasi to’g’risida fikr bildiring?
3.A.S.Pushkinning xalq og’zaki ijodiga asoslab yozgan dostonlari haqida so’zlaydi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar: Pushkin va xalq og’zaki ijodi, «Oltin xo’roz haqida ertak», «Pop va uning xizmatkori Balda haqida ertak», «Baliqchi va baliq haqida ertak», «Shoh Saltan haqida ertak».
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullar: «Elpig’ich», «Tarmoqlar» texnologiyasi, taqdimot, munozara.
Vositalar: Vatman, proektor, rangli markerlar, doska, skotch, tarqatma jihozlar.
|
Talaba O’qituvchi
|
15 daqiqa
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
O’z-o’zini baholash, o’qituvchi tomonidan rag’batlantirish.
Talabalar fikri eshitiladi, boshqa talabalar bahsga chaqiriladi.
Umumiy xulosaga kelinadi.
|
Talaba
|
40 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
Pushkin she’rlarining ilk tarjimalari haqida so’zlang.
Pushkinning qaysi ertak- dostonlari jahon bolalar adabiyoti xazinasini boyitdi?
3. Pushkin xalq og’zaki ijodiga asoslanib qanday doston yozdi?
|
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
|
| |
Mustaqil ish topshiriqlari

|
Mustaqil ish topshiriqlari
|
bet | 83/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Mustaqil ish topshiriqlari:
12-topshiriq:
1.1. Kitobninng tiliga, har bir narsa–hodisaga beriladigan ta’rif-tavsiflarga e’tiboringizni qarating. (3. 3-89-b).
1.2. Asar qahramoni qanday xususiyatlari bilan kitobxonlarning muhabbatini qozonganligi haqida so’zlang. (2. 12-17-b).
Asosiy adabiyotlar:
M.Jumaboev. O’zbek va chet el bolalar adabiyoti. -T.: 2002 y. 202-205-betlar.
Q.Azizov, O.Qayumov. Chet el adabiyoti tarixi. -T.: 1987 y. 12-17-betlar.
J.Svift. «Gulliverning sayohatlari» romani. -T.: 1985 y.
3-modul bo’yicha yakuniy mashg’ulot:
Jonatan Svift «Gulliverning sayohatlari» romani bilan jahonga tanilgan.
Jonatan Svift asarlari bugungi o’zbek bolalarini yaxshi o’qishga, mehnatkash bo’lishga, o’z yurtlarini ko’p va xo’p sevishga da’vat etadi.
Nazorat savollari:
Jonatan Svift
Jonatan Svift asarlari qatorini toping.
a) «Daniyalik Xolger», «Qor malikasi», «Soqchi».
b) «Bog’bon va bolalar», «Bolalik», «Kavkaz asiri».
v) «Kitoblar jangi», «Movutfurush maktublari», «Gulliverning sayohatlari».
g) «Moydoder», «Suvarakxon», «Doktor voyjonim».
d) «Pashsha xarxasha», «Telefon», «O’g’irlangan quyosh».
Angliyada qadimgi adabiyot tarafdorlari bilan yangi adabiyot tarafdorlari o’rtasidagi qizg’in bahs bo’lgan. Shu bahsga bag’ishlab Svift qanday hajviy- pamfletini yozdi?
a) «Kitoblar jangi».
b) «Stella uchun yozilgan kundaliklar»
v) «Turli xil maqolalar»
g) «Movutfurush xatlari»
d) «Gulliverning sayohatlari»
Svift Angliyada kim bilan do’stlashadi? U kim edi?
«Kitoblar jangi» nomli mashhur hajviy-panfletining yaratilish tarixi haqida gapiring.
Mansabdor do’stlari nima uchun Sviftni yoqtirmadi? Fikringizni bildiring.
«Gulliverning sayohatlari» romani necha qismdan iborat?
Svift qahramoni qanday shaxs?
Gulliver obrazining xalqchilligi haqida so’zlang.
XVIII asr ingliz ma’rifatchilik realizmi adabiyotining eng yaxshi namunasi qaysi?
«Gulliverning sayohatlari» romani kimlar tomonidan o’zbek tiliga tarjima qilindi?
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 82/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
Romanda hukumat rahbarlarining shaxsiga sig’inish, ularni dabdabali unvonlar bilan ulug’lash qanday tasvirlangan?
Romanning oxirgi qismlarida Svift satirasini nima uchun umumiy insoniy, falsafiy umumlashmalar darajasiga ko’tarilganini izohlang?
Asar nega o’smirlar va yoshlarning sevimli asariga aylandi?
Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar:
Mamlakat ijtimoiy, iqtisodiy, ma’naviy hayotini inqirozga uchratayotgan ixtiloflarga qarshi Jonatan Sviftning eng yaxshi asarlarini aniqlash.
«Gulliverning sayohatlari» asari qiziqarli sayohatnoma bo’lib qolmay, unda murakkab ruhiy va ijtimoiy, falsafiy muammolar haqida donishmand odamning ajoyib-g’aroyib hikoyalari mujassam ekanligini o’rganish.
«Gulliverning sayohatlari»da Svift xilma-xil badiiy vositalardan foydalanganligini aniqlash.
8-Amaliy mashg’ulot:
Romanning badiiy xususiyatlari. Gulliver obrazi.
Darsning maqsadi: Gulliverning sayohatlarida Svift xilma-xil badiiy vositalardan foydalanganligi. Gulliver obrazi yozuvchining katta yutug’i ekanligi haqida talabalarga tushuncha berish.
Identivo’qu v maqsadlari:
Adibning o’lmas asarida xilma-xil badiiy vositalardan foydalanganligi haqida ma’lumot beradi.
Muallif Gulliver obrazi orqali lilliputlar, olimlar va yexularning Angliyadagi barcha protatiplariga qaqshatqich zarba berganligini izohlaydi.
O’zbekistonda Jonatan Svift romani bir necha boblarga tarjima qilinganligi va o’zbek kitobxonlarining sevimli asarlariga aylanib qolganligi haqida fikrlarini bayon etadi.
Ishni bajarish tartibi:
«Gulliverning sayohatlari» asarining yuksak badiiyligini aniqlash;
Gulliver obrazining xalqchilligini o’rganish;
«Gulliverning sayohatlari»da Svift xilma-xil badiiy vositalardan foydalanganligini tahlil qilish;
Gulliver obrazi orqali muallif kimlarga qaqshatgich zarba berganligini aniqlash;
Asar qahramoni Gulliverning ajoyib xarakteri, fe’l-atvori, ichki dunyosi nihoyatda haqqoniy realistik bo’yoqlarda ifodalanganligi haqida ma’lumot berish;
Mashg’ulot yakuni.
|
| |