nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Biologiya (2) — копия cdr - bet 15

24
da ishlashni ma’lum tartib va qoidalarga bo‘ysindiruvchi (reglamentlovchi) hujjat tuziladi.
Siyosat odatda ikki qismdan iborat bo‘ladi: umumiy prinsiplar va ishlashning muayyan
qoidalari. Umumiy prinsiplar Internetda xavfsizlikka yondashishni aniqlasa, qoidalar nima
ruxsat etilishini va nima ruxsat etilmasligini belgilaydi. Qoidalar muayyan muolajalar va
turli qo‘llanmalar bilan to‘ldirilishi mumkin. Odatda xavfsizlik siyosati tarmoq asosiy ser-
vislaridan (elektron pochta, WWW va h.k) foydalanishni reglamentlaydi hamda tarmo-
qdan foydalanuvchilarni ular qanday foydalanish xuquqiga ega ekanliklari bilan tanishti-
radi. Bu esa o‘z navbatida foydalanuvchilarni autentifikatsiyalash muolajasini aniqlaydi.
Bu hujjatga jiddiy yondashish lozim. Himoyaning boshqa barcha strategiyasi xavfsiz-
lik siyosatining qat’iy bajarilishi taxminiga asoslangan. Xavfsizlik siyosati foydalanuvchi-
lar tomonidan ko‘pgina malomat orttirilishiga sabab bo‘ladi, chunki unda foydalanuvch-
iga ma’n etilgan narsalar ochiq-oydin yozilgan. Ammo xavfsizlik siyosati rasmiy hujjat, u
bir tomondan Internet taqdim etuvchi servislarda ishlash zaruriyati, ikkinchi tomondan
mos mutaxassis-professionallar tarafidan ifodalangan xavfsizlik talablari asosida tuziladi.
Avtomatlashtirilgan kompleks himoyalangan hisoblanadi, qachonki barcha amallar ob’ek-
tlar, resurslar va muolajalarni bevosita himoyasini ta’minlovchi qat’iy aniqlangan qoidalar
bo‘yicha bajarilsa (3.4-rasm).
3.4-rasm. Axborot xavfsizligi siyosatini ta’minlashning asosiy qoidalari.
Himoyaga qo‘yiladigan talablarning asosini tahdidlar ro‘yxati tashkil etadi. Bunday
talablar o‘z navbatida himoyaning zaruriy vazifalari va himoya vositalarini aniqlaydi. De-
mak, kompyuter tarmog‘ida axborotni samarali himoyasini ta’minlash uchun himoya
tizimini loyihalash va amalga oshirish uch bosqichda amalga oshirilishi kerak.
- xavf-xatarni taxlillash;
- xavfsizlik siyosatini amalga oshirish;
- xavfsizlik siyosatini madadlash.
Birinchi bosqichda kompyuter tarmog‘ining zaif elementlari taxlillanadi, taxdidlar
aniqlanadi va baholanadi, himoyaning optimal vositalari tanlanadi. Xavf-xatarni taxlillash
Idintifikasiyalash
Vakolatlarni
taqsimlash
Ishlarni qaydlash
va ro‘yxatga olish
Shifrlash
Raqamli imzoni
qo‘llash
Virusga qarshi
ximoyani taminlash
Axborot yaxlitligining
nazorati
BOB. TARMOQ XAVFSIZLIGI - Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J.,...

yo‘lni ko‘zda tutadi. Masalan, Token Ring arxitektura fizik nuqtai nazardan
yulduzsimon topologiyani ifodalasa, mantiq nuqtai nazariyadan xalqasimon
topologiyani ifodalaydi.
Tarmoqqa qo‘yiladigan talablar:
−
ochiqlilik
– tarmoqning mavjud komponentlarining texnik va dasturiy
vositalarini o‘zgartirmay qo‘shimcha abonent kompyuterlarini hamda aloqa
liniyalarini (kanallarini) kiritish imkoniyati;
−
moslashuvchanlik
– kompyuterni yoki aloqa liniyalarini ishdan chiqishi
natijasida struktura o‘zgarishining ishga layoqatlikka ta’sir etmasligi;
−
samaradorlik
– kam sarf-xarajat evaziga foydalanuvchilarga xizmat
qilishning talab etiladigan sifatini taminlash.
Tarmoq – turli uskunalarning birlashmasi, demak ularni birgalikda ishlatish
muammosi jiddiy muammolardan hisoblanadi. Ishlab chiqaruvchilarning uskuna
qurilishidagi umumiy qoidalarga rioya qilmaslaridan turli tarmoqlarni qurishda
taraqqiyotga erishish mumkin emas. Shu sababli kompyuter sohasidagi
yuksalishlar standartlarda akslanadi. Boshqacha aytganda, har qanday texnologiya,
uning mazmuni standartlarda o‘z aksini topganidagina “qonuniy” himoyaga ega
bo‘ladi.
1980 – yilning boshlarida standartlash bo‘yicha qator tashkilotlar tomonidan
yaratilgan model tarmoqlar rivojida muhim rol o‘ynadi. Bu model ochiq
tizimlarning o‘zaro aloqa modeli (Open System Interconnection) yoki OSI modeli
deb yuritiladi. OSI modeli tizimlarning o‘zaro aloqasining turli sathini belgilaydi,
ularga standart nomlar beradi va har bir sathning qanday vazifalarni bajarishini
ko‘rsatadi. Ushbu modelning talablariga muvofiq tarmoqning har bir tizimi
ma’lumotlar kadrini uzatish orqali o‘zaro aloqada bo‘lishlari lozim. OSI modeliga
binoan kadrlarni hosil qilish va uzatish 7 ta ketma-ket harakatlar yordamida amalga
oshiriladi (5.4-rasm). Bu harakatlar “ishlash sathlari” nomini olgan.
- QO‘SHIMCHA MASHGʻULOT - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

Robototexnika
Robotlar inson bajaradigan ishlardan yoki muayyan vazifani
bajarayotgan odamning harakatlaridan nusxa koʻchirishga
qodir, biroq bugungi kunga kelib yanada foydaliroq boʻlishi
uchun robotlarga mustaqil fikrlash va vaziyatlarga insonlar
kabi reaksiya bildirish oʻrgatilmoqda. Bugungi kunda
robotlarning sunʼiy intellekt yordamida tahliliy fikr yuritishi
ustida ish olib borilmoqda.
Robotlarni ikki toifaga boʻlish mumkin: statsionar va mobil
robotlar. Baʼzi robotlar zavodda bitta joyga mustahkamlangan
bo‘ladi va bajarilishi kerak boʻlgan ish ularning oldiga olib
kelinadi. Bu turdagi robot odatda
robot qoʻl deb ataladi. Ushbu
robotlar xuddi qoʻllarimiz kabi bir uchi mustahkamlangan va
shu bilan birga, ancha harakatlarni amalga oshirishga qodir.
Robotlardan ishlab chiqarish sohalarida foydalaniladi, chunki ular:
• insonlarga qaraganda ancha samarali natija beradi;
• insonlarga qaraganda aniq ishlaydi;
• tanaffussiz ishlay oladi;
• issiqlik yoki yorugʻlik talab qilmaydi;
• garchi dastlab sotib olish ancha qimmatga tushsa-da,
ularga ish haqi toʻlash shart emas;
• insonlar uchun xavfli boʻlishi mumkin boʻlgan hududlarda
yoki xavfli materiallar bilan ishlay oladi.
1.10-rasm. Avtomobil ishlab chiqaruvchi zavodda ishlayotgan robot.
Ishlab chiqarish sohalaridan xomashyo yoki boshqa
komponentlardan yakuniy mahsulotni yaratish uchun
foydalaniladi. Butun ishlab chiqarish sohasida materiallar
oqimini boshqarishda kompyuterlardan foydalanish mumkin.
Sunʼiy intellekt, shuningdek, atrof-muhitni tozalash va havo yoki
suvning ifloslanishini kamaytirishda yordam bera oladi. Ushbu
mashinalarni boshqarish uchun nihoyatda ilgʻor dasturlar kerak
boʻladi, chunki ular biologik organizmlar va ifloslantiruvchi
vositalarni ajrata olishi kerak. Ya’ni zararli chiqindining har
qanday shakli oʻrtasidagi farqni ilgʻab ola bilishi kerak.
Zavodlar muayyan turdagi yoqilgʻini yoqadi. Bu karbonat
angidrid yoki boshqa gazlar kabi biomahsulotlarning
ajralib chiqishini anglatadi. Sunʼiy intellekt dasturlari yonish
vaqtida ushbu gazlarni hosil qiluvchi turli qonuniyatlarni
yozib olishi mumkin; keyin esa ifloslanish darajasini
kamaytirish uchun ishlab chiqarish jarayonini oʻzgartirsa
boʻladi.
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

Fotonlarning oʻziga xos kvant xossalari shuni anglatadiki,
agar kimdir yashirincha maxfiy kalitga qarasa, kuzatilayotgan
yorugʻlik zarralarida oʻzgarish sodir boʻladi. Soʻng qabul
qiluvchi nimadir oʻzgargani hamda ularning aloqasi buzilgan
boʻlishi mumkinligidan xabar topadi.
Shu sababli kvant kriptografiyasining odatiy kriptografiyadan
asosiy afzalligi deb (8-bob) yashirincha eshitish holatini
aniqlash orqali maxfiy kalitni toʻliq xavfsiz tarzda uzatishiga
aytiladi.
Kvant kalitlarini tarqatishga (QKD – Quantum Key Distribution)
moʻljallangan qurilmalar allaqachon mavjud, biroq hozirda
ularni foydalanishga yanada qulay qilish ustida ish olib
borilmoqda.
3D printerlar
Hozirda printerlar chindan ham metall, plastik, rezina, sopol,
mato va boshqa turli materiallardan foydalangan holda
turli jismlarni uch oʻlchamli shaklda yasashga qodir. Bu
ular zavodlarning ishlab chiqarish sohasidagi kabi boshqa
mashinalarning oʻrnini egallay olishini anglatadi, bir dona
3D printer esa bittadan koʻproq mashinaning oʻrnini bosishi
mumkin.
Ularning ishlash usuli bir necha marta takroran bosib
chiqargan holda, qatlamlarni ustma-ust qoʻyib borib, oxir-
oqibat 3D model hosil qilishdan iborat.
Oʻz kompyuteringizda biror 3D tasvir qolipini chizib,
kompyuterni 3D printerga ulaysiz va uning bosib chiqarilishi
(yoki yasalishi)ni kutasiz. Oʻzingiz uchun printerdan
velosiped ham chiqarib olishingiz mumkin, chunki mazkur
printerlar harakatlanuvchi qismlarni yasashga qodir. Dastlab
velosipedingizning har bir qismini, jumladan, gʻildiraklar, rul
va boshqa qismlari dizaynini chizib olishingiz zarur, keyin esa
ularning barchasini printerdan chiqarib olishingiz mumkin
bo‘ladi.
Printer bu ishni butun obyektni minglab mikroskopik darajada
ingichka bo‘laklarga boʻlish, keyin esa bo‘laklarni yasab, to
obyekt shakllanguniga qadar mitti qatlamlarni bir-biriga
yopishtirish orqali bajaradi.
1.12-rasm. 3D printer.
1.13-rasm. 3D printer tomonidan yaratilgan buyumlar.
Foydalanuvchi interfeysi - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 18/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikFoydalanuvchi interfeysi
Operatsion tizim kompyuter ishlashi uchun zarur boʻlgan
barcha amallarni bajaruvchi dasturlar toʻplamidir. Uning
dasturlaridan biri foydalanuvchi ekranda koʻradigan tasvirlarni
boshqarishga mo‘ljallangan bo‘lib, ushbu qism interfeys yoki
to‘liq aytganda
inson-kompyuter interfeysi (HCI – Human-
Computer Interface) deb ataladi.
Interfeysning bir necha turlari mavjud. Ularni tanlashda
quyidagilar inobatga olinadi:
• kompyuter bajarishi kerak boʻlgan vazifalar;
• foydalanuvchi turi va uning imkoniyatlari.
Grafik foydalanuvchi interfeysi inson tomonidan kompyuterga
berilgan murakkab ko‘rsatmalarni tushunishi uchun grafik
ma’lumotlardan foydalanadi (1.06-rasmga qarang).
1.06-rasm. Grafik foydalanuvchi interfeysi.
Odatda GUI bajarilishi mumkin boʻlgan funksiyalarni ifodalash
uchun ikonkalardan foydalanadi. Boshqaruvingizdagi sichqoncha
kursori bilan ekrandagi ikonkani koʻrsatishingiz mumkin. Ekran
turli ikonkalarga ega har xil maydonlarga boʻlinishi mumkin,
bu maydonlar
oynalar deb ataladi. Toʻrtta elementni (oynalar,
ikonkalar, sichqoncha va kursor) birlashtirsangiz
WIMP (windows,
icons, mouse, pointer) hosil boʻladi. Foydalanuvchining grafik
interfeysi baʼzan
WIMP deb ham ataladi.
Sichqoncha yordamida ikonkani ko‘rsatish va tanlash juda
oson hamda uni amalga oshirish foydalanuvchidan deyarli
IT sohasidan bilim talab qilmaydi. Bu esa yosh bola yoki
1.05-SAVOL
Kompyuter tizimlarida turli foydalanuvchi interfeyslari
ishlatilishi mumkin.
a Menyuga va formaga asoslangan interfeyslar haqida
axborot to‘plang. Menyuga asoslangan interfeyslar
uchun mahalliy poyezd bekati yoki bankdagi
maʼlumotlar tizimini olishingiz mumkin. Formaga
asoslangan interfeys uchun mehmonxonadan xona
band qilishga oid odatiy veb-saytni o‘rganing.
|
| |
KALIT SOʻZLAR - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 373/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikKALIT SOʻZLAR
WWW yoki World Wide Web (Butunjahon oʻrgimchak
toʻri): internet orqali ishlaydigan axborot tizimi. U
foydalanuvchi bir hujjatdan ikkinchisiga oʻtish orqali maʼlumot
qidira olishi uchun havolalar yordamida hujjatlarni boshqa
hujjatlarga ulash imkonini beradi.
Skript: kompyuter bajarishi uchun yozilgan koʻrsatmalar
jamlanmasi.
Skript tili: JavaScript kabi dasturlash tili, skript yaratish
uchun ishlatiladi.
Kontent boshqaruvi tizimi (CMS) – odatda onlayn veb-sayt
yaratish sayti boʻlib, unda siz veb-obyektlarni sichqoncha
yordamida tortib tashlash orqali veb-sahifalar yaratish hamda
turli murakkab veb-obyektlarni sahifalarga qoʻshishingiz
mumkin. Bunda sizdan veb-sahifalarni yaratishda ishlatiladigan
HTML tilini bilish yoki dasturlash kodini tushunish talab
etilmaydi. Veb-sayt yaratishning yana bir usuli – HTML koddan
va boshqa zaruriy dasturlash tilidan foydalanishdir. Bu usul
sizga turli dizayn va funksional elementlarni yaratish va ularni
veb-saytingizga joylashtirishda katta erkinlik beradi. Lekin
veb-sayt yaratish uchun sizdan kontent boshqaruvi tizimi
(CMS) yoki veb-sayt yaratish dasturlari paketidan foydalanishga
nisbatan yuqoriroq darajadagi kompyuter bilimlariga ega
boʻlish talab etiladi.
Bu bobda siz veb-sahifalar yaratish usullari bilan tanishasiz.
Veb-dasturlash uning uchta qatlami bilan tanishishni talab
qiladi: kontent, uslub va funksional qatlam.
KALIT SOʻZLAR
Brauzer: sizga internetga kirish imkonini beradigan dastur.
Veb-saytlarga ikki xil usulda kirishingiz mumkin: ularning URL
manzili (masalan, http://www.weather.com) yoki raqamlar
ketma-ketligidan iborat IP manzili (masalan,162.209.40.58)
orqali. Bunday raqamlarni eslab qolish URL manzillarga
nisbatan qiyinroq boʻlishi mumkin. Brauzer siz kiritgan URL
manzilning domen nomiga tegishli IP manzilni DNS (domen
nomlari tizimi) serverlardan oladi va sizni ushbu URL manzil
bilan bogʻlaydi.
|
| |
20-bob: Maʼlumotlar tahlili

Sonli maʼlumotlarni formatlash
20.44-rasmda koʻrsatilgan elektron jadvalga qarang.
Bu elektron jadvallar taqdimotini
yanada yaxshilash uchun
“Baholar darajasi” nomli elektron jadvaldagi Maʼlumotlar
ishchi varagʻidan foydalaning.
20.09-amaliy topshiriq
20.43-rasm. Toʻrli chiziqlardan foydalanishning natijalari.
20.44-rasm. Valyuta boʻyicha kataklarni formatlash.
20.43-rasmda sahifangiz ayni paytda qanday koʻrinishi
koʻrsatilgan.
274
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
F,
G va H ustunlar valyutaga, I ustun foizga mansub. Har bir
katakda buni aks ettirish uchun ustunlarni
belgilashingiz va
maʼlumotlar turi formatini 20.45-rasmda koʻrsatilganidek
oʻzgartirishingiz kerak.
20.45-rasm. Valyutani formatlash vositasidan foydalanish.
Turli mamlakatlarning turli valyutalari tanlovini taklif qiluvchi
oynaning ochilishi “Valyutalar” tanlovining
natijasi hisoblanadi
(20.46-rasmga qarang).
20.46-rasm. Turli mamlakatlarning turli valyutalarini tanlash.
Valyutani Amerika dollari sifatida tanlash natijasini
20.47-rasmda koʻrish mumkin.
Hisobot yoki boshqa biror joyda taqdimot
qilish uchun foizli
ustun yetarli emas. Taqdimotni yaxshilash maqsadida, unda %
belgisi borligiga va agar kerak boʻlmasa, juda koʻp oʻnli
kasrlar
yoʻqligiga ishonch hosil qilishingiz lozim.
20.47-rasm. “$”da belgilangan valyuta.
275
20-bob: Maʼlumotlar tahlili
Har bir kishi toʻlashi lozim boʻlgan foiz miqdorini aniqlash
uchun toʻlangan summani umumiy narxga boʻladigan
formuladan
foydalanishingiz, keyin javobingizni foizlarda aks
ettirish uchun 20.48-rasmda koʻrsatilganidek %
formatlash
vositasidan foydalanishingiz kerak.
Baʼzida maʼlumotlaringizdan keyin bir nechta vergul aks
etishiga toʻgʻri kelishi mumkin. Buni “Oʻnli kasrni oshirish”
oynasi orqali amalga oshirish mumkin (20.49-rasmga qarang).
AXBOROT BUTUNLIGINING BUZILISH SABABLARI VA ULARNING BUTUNLIGINI

|
AXBOROT BUTUNLIGINING BUZILISH SABABLARI VA ULARNING BUTUNLIGINIBog'liq Axborot xavfsizligi AXBOROT BUTUNLIGINING BUZILISH SABABLARI VA ULARNING BUTUNLIGINI
TA’MINLASH
Internet ning gurillab rivojlanishi natijasida dunyoda axborotni tarqatish va foydalan-
ishda sifatiy o‘zgarish sodir bo‘ldi. Internet foydalanuvchilari arzon va qulay kommunikat-
siyaga ega bo‘ldilar. Korxonalar Internet kanallaridan jiddiy tijorat va boshqaruv axborot-
larini uzatish imkoniyatlariga qiziqib qoldilar. Ammo Internetning qurilishi prinsipi niyati
buzuq odamlarga axborotni o‘g‘irlash yoki atayin buzish imkoniyatini yaratdi. Odatda TCP/
IP protokollar va standart Internet-ilovalar (e-mail,
Web, FTP) asosida qurilgan korporativ va idora tarmoqlari suqilib kirishdan kafolat-
lanmaganlar.
Internetning hamma erda tarqalishidan manfaat ko‘rish maqsadida tarmoq xu-
jumlariga samarali qarshilik ko‘rsatuvchi va biznesda ochiq tarmoqlardan faol va xavf-
siz foydalanishga imkon beruvchi virtual xususiy tarmoq VPN yaratish ustida ishlar olib
borildi. Natijada 1990 yilning boshida virtual xususiy tarmoq VPN konsepsiyasi yaratildi.
“Virtual” iborasi VPN atamasiga ikkita uzel o‘rtasidagi ulanishni vaqtincha deb ko‘rilishini
ta’kidlash maqsadida kiritilgan. Haqiqatan, bu ulanish doimiy, qat’iy bo‘lmay, faqat ochiq
tarmoq bo‘yicha trafik o‘tganida mavjud bo‘ladi.
Virtual tarmoq VPNlarni qurish konsepsiyasi asosida etarlicha oddiy g‘oya yotadi:
agal global tarmoqda axborot almashinuvchi ikkita uzel bo‘lsa, bu uzellar orasida ochiq
tarmoq orqali uzatilayotgan axborotning konfidensialligini va yaxlitligini ta’minlovchi vir-
tual himoyalangan tunnel qurish zarur va bu virtual tunneldan barcha mumkin bo‘lgan
tashqi faol va passiv kuzatuvchilarning foydalanishi xaddan tashqari qiyin bo‘lishi lozim.
SHunday qilib, VPN tunneli ochiq tarmoq orqali o‘tkazilgan ulanish bo‘lib, u orqali
virtual tarmoqning kriptografik himoyalangan axborot paketlari uzatiladi. Axborotni VPN
tunneli bo‘yicha uzatilishi jarayonidagi himoyalash quyidagi vazifalarni bajarishga aso-
slangan:
- o‘zaro aloqadagi taraflarni autentifikatsiyalash;
- uzatiluvchi ma’lumotlarni kriptografik berkitish (shifrlash);
- etkaziladigan axborotning haqiqiyligini va yaxlitligini tekshirish.
Bu vazifalar bir biriga bog‘liq bo‘lib, ularni amalga oshirishda axborotni kriptografik
himoyalash usullaridan foydalaniladi. Bunday himoyalashning samaradorligi simmetrik
va asimmetrik kriptografik tizimlarning birgalikda ishlatilishi evaziga ta’minlanadi. VPN
qurilmalari tomonidan shakllantiriluvchi VPN tunneli himoyalangan ajratilgan liniya xu-
susiyatlariga ega bo‘lib, bu himoyalangan ajratilgan liniyalar umumfoydalanuvchi tar-
moq, masalan Internet doirasida, saflanadi. VPN qurilmalari virtual xususiy tarmoqlarda
VPN-mijoz, VPN-server yoki VPN xavfsizligi shlyuzi vazifasini o‘tashi mumkin.
VPN-mijoz
odatda shaxsiy kompyuter asosidagi dasturiy yoki dasturiy-apparat kom-
pleksi bo‘lib, uning tarmoq dasturiy ta’minoti u boshqa VPN-mijoz, VPN-server yoki VPN
xavfsizligi shlyuzlari bilan almashinadigan trafikni shifrlash va autentifikatsiyalash uchun
modifikatsiyalanadi.
|
| |
Ikkinchi vazifasi - Axmamat jumayev, surayyo sharipova

|
Axmamat jumayev, surayyo sharipova
|
bet | 92/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaIkkinchi vazifasi natijani oldindan ko‘ra bilish. Uning mohiyati shuki, qo‘yilgan tashhis asosida ichkilikbozlikka mayli bor bola bilan ish olib borishning aniq ijtimoiy pedagogik dasturi ishlab chiqiladi. Bu dastur bosqichma-bosqich amalga oshirilib, ijtimoiy adaptasiya, korreksiya yoki reabilitasiyani keltirib chiqaradi.
Uchinchi vazifasi ta’lim-tarbiya bo‘lib, bolada uning ijtimoiy pedagogik reabilitasiyasi davomida shakllanishi lozim bo‘lgan xislatlarni, bolalar va kattalar xulq-atvori va faoliyatiga pedagogik ta’sirni oshirish, bola tarbiyasidagi bo‘shliqlarni to‘ldirish, ichkilikbozlik muammosini yengib o‘tish uchun lozim bo‘lgan ko‘nikma va malakalarni shakllantirishni nazarda tutadi.
Ijtimoiy pedagogning to‘rtinchi vazifasi-huquqiy himoya. Uning mohiyati shuki, ijtimoiy pedagog faoliyati huquqiy asosda ko‘riladi.
Beshinchi vazifasi-tashkiliy funksiya. U ichkilikbozlikka mayli bor bola bilan ijtimoiy-pedagogik faoliyat yuritishda turli mutaxassislarning ishtirokini talab qiladi, bo‘sh vaqtini mazmunli o‘tkazish uchun sharoitlar yaratadi, bolalar, kattalar uchun ijtimoiy foydali faoliyatni tashkil qiladi.
Oltinchi vazifasi-kommunikativ funksiya. Bunda ijtimoiy-pedagogik faoliyatni amalga oshirish jarayonida uning ko‘pgina ishtirokchilari o‘rtasida aloqalar o‘rnatiladi.
Yettinchi vazifa-profilaktik funksiya bo‘lib, u erishilgan ijobiy natijalarni mustahkamlaydi va ichkilikbozlik alomatlarining paydo bo‘lishini bartaraf etadi. Bu vazifalar ijtimoiy patronaj o‘tkazish orqali amalga oshiriladi.
Ijtimoiy pedagog faoliyatida bolalar hayotini alkogollashuviga qarshi qaratishi tarbiyalanuvchilarining yosh xususiyatlariga qarab amalga oshiriladi.
Deviant xatti-harakatdagi bolalar va o‘smirlarga nisbatan profilaktika, reabilitasiya va korreksiya ishlari amalga oshiriladi.
Reabilitasiya-bu bola shaxsining huquqi, huquqiy statusi, sog‘ligi, ishga layoqatsizligini tiklashga qaratilgan kompleks, ko‘p darajali, bosqichli va dinamik tizimdir. U profilaktika va korreksiya singari aspektlarni o‘z ichiga oladi.
Profilaktika- bu reabilitasiya tizimidagi shaxsning rivojlanishidagi u yoki bu chekinishlarni yo‘qotishga shart-sharoitlar yaratishga qaratilgan tadbirlardir. U ko‘proq ijtimoiy muhit bilan bog‘liqdir.
Korreksiya - bu hayotiy chekinishlarga uchragan bolalar va o‘smirlar bilan olib boriladigan aniq faoliyat hisoblanadi.
|
| |
Ijtimoiy pedagogning reabilitasion xizmati

Ijtimoiy pedagogning reabilitasion xizmati
modeli va mexanizmi
Maxsus statistika va sosiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ko‘plab mamlakatlarda bolalar va o‘smirlar nochor ahvolda yashamoqdalar. Bu nochorlik ularning:
psixologik va fiziologik sog‘ligining susayishida;
haq-huquqlarining buzilishida;
ularga nisbatan kuch ishlatilishida;
alohida pedagogik faoliyat talab etiladigan hamda ijtimoiy kelib chiqishi past oila farzandlarining maktablardan siqib chiqarilishida;
ishga joylashtirishda umumdavlat tizimining ish olib bormasligida;
defekti bor, aqliy yoki jismonan zaif yoshlarni ish bilan ta’minlash muammolarining nazardan chetda qolganligida namoyon bo‘lmoqda.
Bu masalalar balog‘atga yetmagan bolalar orasidagi jinoyatchilik sonining ortib borishiga sabab bo‘lmoqda. Shuning uchun ham:
1. Bolalar va yoshlarning ijtimoiy hayotini sog‘lomlashtirishga;
2. Ularning ichki ma’naviy dunyosini sog‘lomlashtirishga doir chora-tadbirlar kerak bo‘ladi. Buning uchun:
bolalar va o‘smirlar rivojlanishining buzilish sabablarini aniqlash, ularni hal etish usul va vositalarini aniqlash;
normal shaxsni rivojlantirishga qaratilgan tarbiya jarayonini adekvat tahlil etish.
Voyaga yetmagan yoshlarning psixologik krizisini bartaraf etish faqatgina jamiyatni (iqtisodiy, ma’naviy va siyosiy) sog‘lomlashtirish va umuminsoniy qadriyatlar asosida shaxsni rivojlantirishni ta’minlaydigan tarbiya tizimini yaratish asosida amalga oshiriladi. Yordam ko‘rsatishning reabilitasion xizmati bolalar va o‘smirlarga ijtimoiy-huquqiy, psixologik, tibbiy va pedagogik jihatdan qo‘llab-quvvatlashni ta’minlashga qaratilgandir.
Ijtimoiy huquqiy, psixologik-tibbiy va pedagogik yordam quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
qonunga muvofiqlik;
insonparvarlik;
adolatparvarlik;
demokratiya;
tashkilotchilik va nazorat;
differensial va individual yondashish;
o‘z vaqtida yordam berish;
yordamning yetarli va kompleksli bo‘lishi;
ilmiy asoslanganlik va xizmat ko‘rsatishda hududni hisobga olish.
Bunda eng asosiy vazifalardan biri bolalar va o‘smirlarga yordam ko‘rsatish tizimini tubdan isloh qilishdir. Bu tizim bolalar va o‘smirlarning ma’naviy-axloqiy sog‘ligini, konstitusion haq-huquqlarini himoya qilishga qaratiladi. Bulardan biri bolalar huquqini himoya qilish haqidagi Konvensiyadir.
|
Alkogol o‘zini namoyon qilish vositasi sifatida

|
Alkogol o‘zini namoyon qilish vositasi sifatida
|
bet | 90/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaAlkogol o‘zini namoyon qilish vositasi sifatida. O‘smirlar ichkilikbozliklarining sabablaridan biri-bu kattalarga o‘xshashni istashdir. Spirtli ichimlik ichishni bunday o‘smirlar mardlik va dovyuraklik, mustaqilliqdan belgi deb hisoblaydilar. Ma’naviy cheklanganligi, maktab jamoasida o‘zini namoyon eta bilmaslik bunday o‘smirlarni spitli ichimlik ichishga, ko‘chadagi o‘rtoqlari orasida o‘zini ko‘rsatishga majbur etadi.
Alkolog reklama sifatida. Spirtli ichimliklarni ichishni kino, televideniye, reklamalarda ommalashtirish spirtli ichimliklarni iste’mol qilishga o‘smirlarni qiziqtiradi. AQSH lik sosiologlar spirtli ichimlik ichadigan kino qahramonlar namunasi (ular asosan ijobiy rollarni o‘ynaydilar) o‘smirlarni ichkilikbozlikka jalb etishning eng ta’sirli usulidir deb hisoblaydilar.
Alkogol vaqtni o‘tkazish vositasi sifatida. Maktabdan tashqari bolalar va o‘smirlar muassasalari sonining kengayib ketishi turli xil ta’lim xizmatlari uchun to‘lanadigan narxlarning qimmatligi (musiqa, raqs va boshqalarga o‘rgatish) ko‘pchilik o‘smirlarning bo‘sh vaqtlari ko‘p bo‘ladi. Foydali ish bilan shug‘ullanmaydigan o‘smirlar ko‘chalarda to‘dalarga qo‘shilib odatda spirtli ichimliklari icha boshlaydilar.
Alkogol me’yordagidan psixik kamchiliklari o‘rnini to‘ldiruvchi vosita sifatida. Bolalarda alkogolizmini rivojlanishiga ko‘pincha psixik sog‘lomligidan kamchiliklari yoki ijtmoiy moslashishiga xalaqit qiluvchi jismoniy sog‘lig‘idagi kamchiliklar sabab bo‘ladi. Nuqsonning paydo bo‘lishi sababidan qat’iy nazar (tug‘ma kamchilikmi, psixik kasallanishmi) bolada atrofdagilar bilan munosabatlar buziladi, o‘ziga noto‘g‘ri baho berish yuzaga keladi. Bunday hollarda alkogol bola shaxsidagi mavjud moslasha olmaslikni silliqlashga imkon beruvchi, o‘rnini to‘ldiruvchi omil hisoblanadi, uning tengdoshlari orasiga qiynalmasdan kirib borishini ta’minlaydi.
Alkogol xayoliy haqiqat sifatida. Ba’zi bir o‘smirlar o‘zidagi mavjud muammolarni vaqtinchalik unutish, yo‘qotish, yomon tashvishlardan ozod bo‘lish maqsadida spirtli ichimlik iste’mol qiladilar. Keskin vaziyatlar oilada yoki maktab jamoasida begonalashib qolishi sababli yuzaga kelishi mumkin. O‘smirda dunyodagi hamma hayotiy tashvishlarni spirtli ichimlik ichib hal qilish mumkin degan fikr paydo bo‘ladi.
|
| |
Shartli formatlashdan foydalanish

Yuqorida keltirilgan vaziyatdagi kabi shartli formatlashdan
foydalanishning oqibatlarini muhokama qiling.
20.04-QOʻSHIMCHA MASHGʻULOT
Siz onlayn rivojlantiruvchi oʻyinlar ishlab chiqaruvchi
kompaniyada ishlaysiz va bu kompaniya uchun
ayrim devonxona topshiriqlarini bajarmoqchisiz.
(Mamlakatingizdagi mahalliy valyutaga muvofiq valyuta
boʻyicha formatlashni qoʻllang). CD-diskdagi “Asset 20.04.
Docx” faylidan foydalanib, topshiriqlarni bajaring.
20.10-amaliy topshiriq
Xulosa
●
Elektron jadval modellari hayotiy masalalarni yechish uchun formula va funksiyalardan foydalanishi mumkin.
●
Maʼlumotlar modellari ishonchli boʻlishi uchun odatiy, g‘ayrioddiy va ekstremal maʼlumotlar yordamida sinovdan oʻtkazilishi
mumkin.
●
Elektron jadvallarni “What if?” tahlillari orqali sinovdan oʻtkazish qoʻl keladi.
●
Elektron jadval modellaridagi maʼlumotlarni bir yoki bir nechta mezonlar asosida qidirish mumkin.
●
Almashtirma simvollardan foydalanish qidiruvni sezilarli darajada soddalashtirishga yordam beradi.
●
Maʼlumotlarni, shuningdek, oʻsib borish yoki kamayib borish tartibida saralash mumkin.
●
Elektron jadval modellarida maʼlumotlar bilan ishlash natijalari toʻliq va tushunarli koʻrinishi uchun sahifa holati, shartli formatlash
va rang yordamida turli formatlarda taqdim qilinishi mumkin.
20.50-rasm. Shartli formatlashdan foydalanish.
Elektron jadvalda muayyan qiymatli katakni har bir katak
uchun alohida rang bilan ajratib koʻrsatishda shartli
formatlashdan foydalanishingiz mumkin. “Svetofor”
ranglaridan foydalansangiz, bu samarali boʻlishi mumkin.
Bunda qizil rang qandaydir ogohlantirish yoki xavfni, yashil
rang esa qizil rangning aksini anglatadi, olovrang yoki sariq
rang esa qizil va yashil rangdagi qiymatlar oraligʻidagi taxminiy
nuqtani ifodalaydi.
Masalan, koʻpincha shartli formatlash o‘qituvchilar tomonidan
oʻquvchilar oʻzi uchun belgilangan maqsaddan qanchalik
uzoqdaligini aks ettirish uchun ularning bahosiga nisbatan
qo‘llaniladi. Agar oʻquvchining bahosi qizil rangga boʻyalgan
boʻlsa, bu oʻquvchi belgilangan maqsadga erishmaganini,
agar u yashil rangda boʻlsa, u holda oʻquvchi belgilangan
maqsadiga erishganini, agar olovrang yoki sariq boʻlsa,
bu oʻquvchi belgilangan maqsadga endigina erishganini
anglatadi.
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

avtomobil? Haydovchisiz avtomobil qanday afzalliklarga ega?
Ular xavfsizroq boʻladi, chunki avtohalokatga sabab boʻluvchi
xatolarga yoʻl qoʻyadigan haydovchi boʻlmaydi! Haydovchisiz
avtomobillar bilan muloqot qilish uchun sensorlardan
foydalaniladi, shu sababli agar barcha
avtomobillar haydovchisiz
boʻlsa, ular xavfsiz tarzda tezroq harakatlana oladi hamda
insonlarga boshqa ishlar bilan shugʻullanish uchun koʻproq vaqt
taqdim etadi, bu esa iqtisodiyotga foyda keltirishi mumkinligini
anglatadi.
Shuningdek, agar avtomobillar bir-biri bilan muloqot
qila olsa, yoʻllardagi tirbandliklar ham kamayishi mumkin.
2011-yilda Google haydovchisiz avtomobillarni ishlab chiqardi.
AQSHning ayrim koʻchalarida ularni uchratish mumkin.
Bu ishlab chiqarish joyidan yetkazish joyigacha bo‘lgan
mahsulot harakatining barcha bosqichlarini boshqaruvchi
logistika sanoati uchun ham foydali boʻladi. Kompaniya
tomonidan mahsulotlarni yetkazish
jarayonini boshqarishda
yuk mashinasi haydovchilari va yuk mashinalari uchun
aniq muhlatlar belgilanadi. Haydovchisiz transport
vositalari sutkasiga 24 soat yoʻl
yura olgani sababli mazkur
cheklovlarning oldi olinishi mumkin; safarga haydovchining
dam olish vaqti yoki ovqatlanish uchun tanaffuslarni ham
kiritish shart boʻlmaydi. Bu xarajatlarning qisqarishiga olib
kelishi mumkin. Haydovchisiz
avtomobillardan manfaat
koʻrishi mumkin boʻlgan yana bir toifa – avtomobil hayday
olmaydigan nogiron insonlardir; ular maʼlum
darajada
harakatlanish va mustaqil bo‘lish imkoniyatiga ega boʻladi.
Ushbu innovatsiyaning ayrim kamchiliklari ham bor. Masalan,
tirikchiligi transport vositasini haydash bilan bogʻliq boʻlgan
odamlar ishsiz qolishi mumkin; dastur ishonchli va xakerlardan
xavfsiz boʻlish kerak; mustaqil harakatlanadigan
avtomobillar
joylashgan joy haqidagi maʼlumotlarini toʻplash va almashinish
majburiy bo‘lganligi sababli shaxsiy hayot daxlsizligi bilan bogʻliq
xavotirlar ham boʻlishi mumkin. Agar qandaydir muammo paydo
boʻlib,
avtohalokat yuz bersa, kim javobgar boʻlishini aniqlash
uchun huquqiy hujjat ham mavjud emas.
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION

INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION
International scientific-online conference
158
PAGE
etilmoqda. Bundan tashqari, O„zbekiston hukumati milliyliboslarni muhofaza
qilish va rivojlantirishga katta ahamiyat beradi. An'anaviy hunarmandchilik va
to'quv texnikasini o'rgatish maxsus seminarlar va o'quv dasturlari kabi loyihalar
orqali rag'batlantiriladi. Bu orqali yosh avlodning milliy liboslarga qiziqishi ortib,
an‟ana saqlanib qolmoqda. Binobarin, milliy liboslarning zamonaviy dizayni
O„zbekistonda mahalliy dizayner va hunarmandlar hissasi bilan jadal rivojlanib
borayotgan jarayondir. An‟anaviy naqshlar zamonaviy qirqimlar bilan
uyg„unlashgan bu asarlar milliy liboslarning yangilanib, yanada zamonaviy qiyofa
kasb etishini ta‟minlamoqda. Bu jarayonda tadbirlar, davlat tomonidan qo„llab-
quvvatlanayotgani ham muhim o„rin tutadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Rahmatullayeva U. S. o'zbek xalqining kiyinish madaniyati: an'anaviylik va
zamonaviylik (falsafiy-madaniy yondashuv). Nomzodlik dissertatsiyasi. Toshkent,
2010 y.
2. Goncharova P. Uningtarkibi. Buxoro oltin kashtachilik san'ati. - G. G'ulom
adabiyot va san'at nashriyoti. - Toshkent.1986 y.-110 bet.
3. Sukhareva O. A. Suzani. O'rta Osiyo dekorativ kashtalari. - Moskva:
Vostochnaya literatura, 2006. -156 b.
4. O'zbekiston xalq ijodiyoti.- Toshkent: G'afur G'ulom adabiyot va san'at
nashriyoti, 1977. -235 b.
5. Kamilova H. H., Raximova Z. I., Raxmatullayeva U. S. o'zbek milliy libosi va
an'anaviy qadriyatlar. Monografiya.- G. G'ulom adabiyot va san'at nashriyoti. -
Tashkent2018.-330 bet.
|
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION

|
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATIONBog'liq Urinboyeva Gulsevar Shuxrat qiziINNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION
International scientific-online conference
157
PAGE
O„zbekistonda milliy liboslarni modernizatsiya qilish davom etmoqda. Bu asl
o'zbek milliy tarixi bo'lib, ko'plab modellar bog'langan va fayl dizayni va
foydalanilgan materiallar yonma-yon rivojlanmoqda va liboslar rivojlanmoqda.
Avvalo, milliy libos atrofiyasini o'zgartiradigan original dizaynlar yaratilishi
mumkin. Bugungi kunda zamonaviy texnologiyalar va rivojlanayotgan
an‟analardan foydalangan holda o„zbek liboslari modellari ham xuddi shu
tomonda. Bu kiyimdagi ish va naqshning natijasidir. Masalan, an‟anaviy o„zbek
liboslari kompyuterda avtomatlashtirilgan dizaynda yoki 3D printer yordamida
yangi dizaynlar yaratish imkoniyatlari mavjud.
Ikkinchidan, milliy libos xomashyosida foydalaniladigan materiallar
rivojlanmoqda. O'zbekistonda bu qovurg'alar uchun iplar uchun xizmat qilish bilan
bir qatorda ajralmas polimer xom ashyosi ham qo'llanilgan. Ushbu materiallar
izolyatsiya va korroziyaga qarshi himoya sifatida keng qo'llaniladi.
Shundan kelib chiqib, milliy liboslarning zamonaviy rivojlanishi
O„zbekistonda sayyohlik industriyasini ham xomashyodan rivojlantirmoqda.
O„zbekistonning rang-barangligi va dizayni bilan mahalliy va xalqaro turizm
tobora ortib bormoqda. Bu milliy liboslar bo„yicha sayyohlik biznesining kengayib
borayotgani, zamonaviy butiklar, bozorlar, tati-art ob‟ektlari ochilayotgani
samarasidir. O„zbekiston hukumati jamiyatning milliy liboslar bilan bog„lanishini
har tomonlama qo„llab-quvvatlamoqda. Milliy dizayn va moda akademiyalari
yaratildi, ularning dizaynerlari dizayn va dizayn edi. Shuningdek, milliy liboslar
tarixi va modasini asrab-avaylash maqsadida texnik-kontsertlar, seminarlar va
festival-stollar tashkil etilmoqda. Bularning barchasi O„zbekistonda zamonaviy
milliy liboslar va ayrim muhim jihatlar hisoblanadi. Bu inson davom etar ekan,
O„zbekiston milliy liboslarining xalqaro e‟tirofi, jahon moda ko„chasidagi o„rni
tobora kuchayib bormoqda.
O'zbekistonda Milliy liboslarning zamonaviy hayoti bir qancha omillarga,
jumladan, o'ziga xos dizaynlarni ishlab chiqish va an'anaviy to'qish texnikasini
zamonaviy uslublarga moslashtirishga asoslanadi. Bu jarayonda to'qimachilik
sanoati va moda dizayni sohasidagi tadqiqotlar katta rol o'ynaydi. So„nggi yillarda
O„zbekistonda milliy libos bo„yicha olib borilayotgan izlanishlar mahalliy
dizaynerlar va hunarmandlarning salmoqli hissasi bilan jadal tus oldi. An‟anaviy
naqsh va ranglardan foydalangan holda zamonaviy qirqim va detallar qo„shilgan
holda milliy liboslar yangilanib, yanada zamonaviy qiyofa kasb etdi.
O'zbekistonda zamonaviy moda milliy libosini targ'ib qilish maqsadida turli
tadbirlar o'tkazilmoqda. Masalan, “Milliy liboslar festivali” kabi tadbirlarda
mahalliy dizaynerlar va ishlab chiqaruvchilar bir joyga to„planib, so„nggi
tendensiyalarni namoyish etish imkoniga ega. Bundan tashqari, milliy liboslarni
targ„ib qilish maqsadida modalar namoyishi, ko„rgazma va yarmarkalar tashkil
|
| |
Innovative developments and research in education international scientific-online conference

Innovative developments and research in education international scientific-online conference
Download
347,86 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
30.05.2024
Hajmi
347,86 Kb.
#257575
Download
347,86 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Innovative developments and research in education international scientific-online conference
Download
347,86 Kb.
Matnni ko'rish
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION

|
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATIONBog'liq Urinboyeva Gulsevar Shuxrat qiziINNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION
International scientific-online conference
156
PAGE
munosabatlar, ma'rifiy, din va estetik shakllarning ayrim unsurlari ifodalanadi,
unda xalqimizning didi, go'zallik to'g'risidagi ideallari, xo'jalik yuritishning o'ziga
xos jihatlari hamda oilaviy turmushning ba'zi tomonlari ham ko'zga yaqqol
tashlanadi. O'zbek xalqining kiyimlari juda xilma-xil, rang-barang va jozibalidir.
Ular - erkaklar, ayollar va bolalar kiyimlaridan iborat bo'lib, inson umrining
fasllariga qarab ham ajratilgan: yoshlar, o'rta yoshlilar, keksalar uchun.
Shuningdek, hududlar bo'yicha ham o'ziga xoslikni tashkil qiladi. Kiyimlarda
insonning ijtimoiy mavqei, u yashagan joy va zamon, hayotidagi quvonchli yoxud
qayg'uli voqealar ham namoyon bo'ladi. Bu masala tarixini o'rganish ko'plab
yo'qolib ketgan va ketayotgan bebaho yodgorliklarimizning xilma-xilligini qayta
tiklash va xalqimizning nodir merosini dunyoga tanitishga xizmat qiladi
O'zbek xalqining etnik tarixi va madaniyatini, uning boshqa xalqlar bilan
o'zaro aloqalarini tadqiq etish bilan chambarchas bog'liqdir.U moddiy va ma'naviy
yodgorliklar ichida xalqIarning milliy o'ziga xosligini aks ettiruvchi va etnik
belgilarini ko'rsatuvchi mezondir. Kiyimlarda urf-odatlar, ijtimoiy munosabatlar,
mafkuraning ba'zi bir elementlari, diniy e'tiqod, nafosat va estetik normalar o'z
aksini topgan. Bundan tashqari, kiyimlarda inson yashagan joy va zamon, uning
hayotidagi quvonchli yoxud qayg'uli voqealar namoyon bo'ladi. Millatimizni o‟zga
millatlardan ajratib turuvchi mohiyatlar emas, balki birlashtiruvchi omillar milliy
ma‟naviyat zamirini tashkil etadi. Faqat buni jo‟n tushunish ham, jo‟nlashtirib
talqin etish ham xato. Ma‟naviyatimizdagi eng umuminsoniy g‟oyalar ham
nihoyatda milliy bir tarzda o‟zligini namoyon qiladi, ular boshqa millat
ma‟naviyati unsurlaridan nusxa ko‟chirish shaklida namoyon bo‟lmaydi. Biz milliy
urf-odatlarimiz, marosimlarimizga baho bermoqchi bo‟lsak, butun insoniyat
manfaatlari nuqtai nazarini, alohida shaxs erkinligi, Vatan va millat manfaatlarini,
milliy qadriyatlarimiz majmuini yaxlit uyg‟unlikda olib qaramog‟imiz talab etiladi.
Go'zallik o'ziga xos estetik timsoldir. Shuning uchun, moda har doim o'z-o'zidan
harakat qiladi. Har doim ayollar chiroyli ko'rinishga intilishgan. Chiroyli
ko'rinishni yaratishda kiyim muhim rol o'ynaydi. Zamonaviy moda ayollari turli
xil uslublarga rioya qilishadi, bizning davrimizda modada ko'plab alternativalar
mavjud, kiyim tanlash ajoyibdir.
|
| |
• 100 qadam yurish;
• - Cover ict stb indd

133
5
Dasturlashni oʻrganish
bloki spraytga chizishni toʻxtatishni bildiradi.
Oldingi chiziqlarni olib tashlashni xohlasangiz, har bir dasturning boshida
blokidan foydalaning:
4.1-mashg‘ulot
Sprayt 100 qadam uzunlikdagi toʻgʻri chiziq chizsin.
Pen down blokini qoʻying va 100 qadam yurish blokini joylang.
Dasturni ishga tushiring; sprayt oʻzidan keyin chiziq qoldirishi kerak.
• taqdimotni sinovdan oʻtkazish uchun sinov jadvalini yaratish;
Multimedia

207
8
Multimedia hujjatiga qayta ishlov berish
Boshlashdan avval
Quyidagilarni bilishingiz lozim:
• sahifaga matn yozish va uni tahrirlash amaliy koʻnikmalariga ega bo‘lish;
• Microsoft PowerPointdan foydalana olish;
• turli auditoriya uchun matn mazmuni hamda tasvirlar tanlash va unga mos
shrift turlari, ranglar bilan boyitish;
• hujjatga tasvir joylashtirish va uning oʻlchamini oʻzgartirishni bilish.
Kirish
Multimedia maʼlumotni namoyish qilishning qiziqarli usulidir. Bu turli shakllarda
boʻlishi va matn, grafika, ovoz, tasvirlar, animatsiyalar va videolar kombinatsiyasini
oʻz ichiga olishi mumkin. Bu taqdimotni
multimediaga aylantiruvchi elementlarni
birgalikda aralashtirishdir.
Veb-sahifalarda va taqdimotlarda
multimediadan foydalanish kishilarning
maʼlumot olish usullarini oʻzgartirib yuboradi. Tugmalar va havolalarni qoʻshish
oʻquvchilar taqdimotlarda oʻzlariga toʻgʻri keladigan ma’lumotlarni tezkor topishini
anglatadi. Bu oʻrganishni yanada samaraliroq va qiziqarliroq qiladi hamda
taqdimot yaratishni oʻyin-kulgiga boy jarayonga aylantiradi!
Siz
multimedia taqdimotini yaratadigan dasturiy taʼminot – Microsoft PowerPoint.
Bu sizga taqdimot slaydlarini oson yaratish va ularga koʻplab
multimedia
elementlarini qoʻshish imkonini beruvchi maxsus moʻljallangan dasturiy
taʼminotdir.
-мавзу. Оила билан олиб бориладиган ижтимоий - педагогик фаолият

|
-мавзу. Оила билан олиб бориладиган ижтимоий - педагогик фаолият
|
bet | 56/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipova5-мавзу. Оила билан олиб бориладиган ижтимоий - педагогик фаолият
(Семинар машғулоти ишланмаси)
Reja:
Reja:
1. Ijtimoiy pedagogik nuqtai nazardan oila turlari va ijtimoiy maqomi.
2. Oilaning (funksiyalari) va ijtimoiy vazifalari.
3. Ijtimoiy pyedagogning oila bilan ish yuritish texnologiyasi.
4. Nomaqbul oilalar bilan olib boriladigan ijtimoiy-pedagogik faoliyat.
5. Oilada bolalarga pedagogik ta’sir qilish usullari.
6. Oilada bolalarga psixologik ta’sir etish usullari.
AMALIY MASHGʻULOT UChUN TOPSHIRIQLAR
1–topshiriq. “Aqliy hujum” metodi orqali “Oila bilan olib boriladigan ijtimoiy – pedagogik faoliyat” mavzusining mazmun – mohiyatini tushuntirib beradilar.
2– topshiriq. Oilaning funksiyalarini va ijtimoiy vazifalarini “SINDIKAT” metodi orqali ochib beradi.
Guruh uchta kichik guruhlarga bo‘linadi. Bunda taklif etilayotgan topshiriq uch xil nuqtai nazardan hal etilishi zarur.
3– topshiriq. Oila tipologiyasi asosida ijtimoiy moslashuv darajasi bo‘yicha farq qiluvchi to‘rtta kategoriya asosida “toifalash jadvalini” shakllantiring.
Keys bayoni
Har qanday tushuncha kabi “Ijtimoiy pedagogning oila bilan ish yuritishi” ham mazmunan muayyan ta’lim qonuniyatlarini ifodalashga xizmat qiladi. Pedagogik adabiyotlarda bu tushunchaga ko‘plab ta’riflar berilgan.
Keys topshirig‘i
“Ijtimoiy pedagogning asosial nomaqbul oilalar bilan olib boradigan ijtimoiy-pedagogik faoliyati” mavzusi bo‘yicha berilgan quyidagi ta’riflar orasidan to‘g‘ri javoblarni aniqlang.
Ijtimoiy pedagogni oila bilan ish yuritishi
|
Ijtimoiy pedagog faoliyati oilani o‘rganishdan boshlanadi.
|
Yangi munosabatlarni o‘rnatish vazifasi.
|
Oilani tutgan o‘rni haqida tasavvurga ega bo‘lish.
|
Yangilik yaratish, o‘qitish ma’noloarini beradi.
|
Rivojlantirish, voqelik hodisalari va qonunlari haqida yangi bilim olishga qaratiladi.
|
Shaxslararo aloqani tiklash va rivojlantirish jarayoni.
|
|
| |
a Oyoqlari bor barcha mavjudotlarning nomlari qanday?
b

122
Dasturlashni oʻrganish
122
Bu modulda quyidagilarni oʻrganasiz:
1
Sodda takrorlanuvchi shakl yoki naqsh chizish uchun algoritm tuzish
2
Sodda takrorlanuvchi shakl yoki naqsh chizuvchi dastur yaratish
3
Takrorlanuvchi algoritm asosida yaratilgan dastur natijasini taxmin qilish
4
Dekompozitsiya yordamida murakkab shakl yoki naqshni chizish uchun
algoritm rejalashtirish
5
Protsedura yaratish va undan murakkab shakl yoki naqsh chizuvchi
dasturda foydalanish.
Ushbu modulda Scratch yordamida Shahzodaning qandolat doʻkoni logotipini
yaratish uchun yordam beradigan amaliy koʻnikmalarni shakllantirasiz. Shamim
Scratch dasturida xoʻrozqand ko‘rinishiga o‘xshash shaklni yaratmoqchi. Bu
jarayonni amalga oshirishda belgini kichikroq qismlarga ajratib olish va Scratchda
Pero uskunasi yordamida shakllar chizishni oʻrganib olasiz. Yakuniy bosqichda
xoʻrozqand ko‘rinishiga o‘xshash shakl yaratish uchun barcha yangi amaliy
koʻnikmalaringizdan foydalanasiz.
Dasturda qism shakllarni birlashtirish orqali xo‘rozqand tasvirini hosil qilish
jarayonida
takrorlash va protseduralardan

123
5
Dasturlashni oʻrganish
Boshlashdan avval
Quyidagilarni bajara olishingiz kerak
• Scratch dasturida spraytni surish va ma’lum burchakka burish kabi spraytni
boshqarish amallarini bajarish;
• Scratchda yaratilgan dasturlarni saqlash va mavjudlarini ocha olish;
• blok-sxema tushunchasiga ega bo‘lish va dastur tuzishda undan foydalana olish;
• blok-sxemalarni yarata olish;
• burchak tushunchasiga ega boʻlish hamda shakllarning burchaklarini hisoblay
olish.
Kirish
Scratch – spraytlar deb atalgan xarakterlarni boshqarish uchun sodda dasturlarni
yozishga imkon beruvchi dastur turi. Dastur kodi bloklarini ketma-ket yoki ichma-
ich joylashtirish orqali hosil qilinadi, undagi ma’lumot qiymatlarini (masalan, sprayt
oldinga qancha harakatlanishi kerak kabilarni) tahrirlash imkoniyatini ham beradi.
Oilaning ijtimoiy maqomi - Axmamat jumayev, surayyo sharipova

|
Axmamat jumayev, surayyo sharipova
|
bet | 50/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaOilaning ijtimoiy maqomi. Oilaning jamiyatda moslashuvining ko‘rsatkichi uning ijtimoiy maqomi ya’ni oilaning bugungi kundagi holati hisoblanadi. Oila maqomi oila a’zolarining individual tavsiflari majmuasidan shakllanadi. Oilaning to‘rtta ijtimoiy maqomi mavjuddir. Ular: ijtimoiy-iqtisodiy, ijtimoiy-ruhiy, ijtimoiy- madaniy hamda vaziyatli-rolli maqomlardir.
Ijtimoiy-iqtisodiy maqom oilaning moddiy holatini belgilaydi. Bu oila daromadlari, yashash ko‘rsatkichlarini o‘z ichiga oluvchi moddiy ta’minlanganlikdir. Daromadlar yuqori, o‘rta va past bo‘lishi mumkin.
Yuqori daromad va yashash sharoitlari darajasi nafaqat maishiy ehgiyojlarni qondirish imkoniyatini beradi, balki boshqa xizmatlardan foydalanishga ham zamin yaratadi.
O‘rta daromad va yashash sharoitlari, minimal ijtimoiy ehtiyojlarni qondirish bilan bir qatorda, dam olish, qo‘shimcha ta’lim va boshqa xizmatlardan foydalanishga ham zamin yaratadi.
Past daromad va yashash sharoitlari darajasi belgilangan me’yorlarlardan past, ovqat, kiyim-kechak, yashash joyi to‘lovi kabi masalalarda ham muammo chiqib turadi.
Psixologik maqom — bu oiladagi psixologik iqlim. Yaxshi iqpim emosional yaqinlik, qamkorlik, teng huqukdilik bilan tavsiflanadi. Yomon, noxush iьutim esa nizo-janjallar ko‘pligida, emosional noqulayliklarda namoyon bo‘ladi.
Ijgimoiy-madaniy maqom — ta’lim darajasi, yurish-turish madaniyati. an’nalarni saqlab qolish va o‘tkazish vazifasi, qiziqishlarning keng doirasi, rivojlangan ma’naviy ehtiyojlar, dam olish va maishiy hayotning birgalikdagi shakllari bilan tavsiflanadi.
Oilaning ijtimoiy moslashuvi bo‘yicha tadqiqot o‘tkazish uchun ijtimoiy pedagogika va uning xususiyatlarini bilish, ularga baho berish lozim. A. Q. Munavvarovning fikricha, oilaning tarbiyaviy funksiyasining darajasi uning uch yo‘nalishda bo‘luvchi tuzilmasiga bog‘liq.
Bu yo‘nalishlar demografik: ko‘p bolalilik, kam bolalilik, ikki yoki uch avlodning birgalikda yashashi, ota-onalarning ikkalasining ham bo‘lishi, oila a’zolarining ta’lim olganliklari darajasi, bolalarni tarbiyalashda vazifalarni taqsimlash, oila tarbiyasining o‘ziga xosligi, shuningdek, oilaning milliy xususiyatlarini o‘z ichiga oladi.
|
| |
Storyboard: 
taqdimot yaratish 
uchun reja.
Kalit soʻz

Storyboard: taqdimot yaratish
uchun reja.
Kalit soʻz
209 8 Multimedia hujjatiga qayta ishlov berish
Sevimli hayvon yoki oʻz jonivoringiz haqidagi oddiy taqdimot uchun
Storyboard yarating. Har bir slaydda matn va tasvirlar qayerda joylashishini
koʻrsatish uchun katakchalar chizing. Har bir slaydga qaysi shriftlar, qaysi ranglar,
(ularning vaqti bilan birgalikda) qanday animatsiyalardan foydalanishni va
qandaydir ovoz qoʻshilishi yoki qoʻshilmasligini bildirish uchun izohlar qoʻshing.
1.2-mashgʻulot
Story boardni sherigingiz bilan almashtiring va rejangizni diqqat bilan qarab
chiqishini soʻrang.
Ulardan 1 dan 5 gacha ballik (5 – komil ishonch) shkalada siz bergan
reja boʻyicha taqdimotingizni yaratishga qanday munosabatda ekanini
soʻrang.
Agar ular 5 ball qoʻysa, rejangizdagi aynan qaysi narsa ularni bunchalik ishonch
bilan gapirishga majbur qilganini soʻrang. Agar ular 1, 2, 3 yoki 4 ball qoʻyishsa,
rejangizda taqdimotingizni yaratish boʻyicha qaysi maʼlumot yetishmayotganini
soʻrang.
Agar siz uni
boshqa kishiga
bersangiz, ular
taqdimotni oʻzlari
xohlagandek
yarata olishi
uchun kadrlar
paneli yetarli
detallarga ega
boʻlishi lozim.
Maslahat 2-amaliy koʻnikma Maketni tanlash va slaydga matn qoʻshish Microsoft PowerPointda taqdimotdagi har bir sahifa slayd deb ataladi. Slaydga
matn qoʻshishni oʻrganish lozim. Biroq undan oldin slayd maketini tanlab olish
kerak.
Slayd maketini tanlash uchun
Home menyusidan
Layout buyrug‘i tanlanadi.
210 Tanlash mumkin bo‘lgan turli maketlar menyusini koʻrishingiz mumkin.
Title and Content hamda