Ma’muriyat va boshqaruv xonalari guruhi

7. Ma’muriyat va boshqaruv xonalari guruhi:
- qabulxona;
- direktor, direktor o‘rinbosari, huquqshunos kabinetlari;
- buxgalteriya, kassa va bosh buxgalter kabineti;
- arxiv;
- kadrlar bo‘limi;
- hisoblash texnikasi uchun xona.
8. Yordamchi va xo‘jalik xonalari guruhi:
- aloqa uzeli;
- katta xodima xonasi;
- ko‘rpa-to‘shak saqlanadigan xona;
188
- omborlar;
- ustaxonalar.
9. Kommunal (muhandislik) ta’minot va vertikal transport uchun xonalar
guruhi:
- qozonxona yoki issiqlik punkti;
- havoni tozalash tizimlari uchun xona;
- havo almashtirish (ventilyatsiya) kameralari – oqimli va so‘rib oluvchi;
- suv tortuvchi nasoslar xonasi;
- qozonlarning boylerlari joylashgan xona;
- liftlar;
- lift mashinalari joylashgan xona.
Muhandislik ta’minoti xonalari texnik yerto‘lalarda va texnik chordoqlarda,
yerto‘la va sokol qavatlarda joylashadi.Yuqorida ko‘rsatilgan xonalarning
mavjudligi va ularning o‘lchamlari mehmonxona razryadi va loyihalash
topshirig‘iga bog‘liq bo‘ladi.
11.3. Mehmonxona binolarining hajmiy-rejali yechimi
Dunyoning barcha mamlakatlarida zamonaviy mehmonxona kompleksi yoki
binosining muayyan stereotipi shakllangan bo‘lib, aksariyat hollarda ularning
tarkibida quyida sanab o‘tilgan xonalar to‘plami mavjud bo‘ladi: vestibyul-xoll,
restoran, kafe, mijozlarga tunda va kunduzi xizmat ko‘rsatiladigan barlar, bufetlar,
majlislar zali, maishiy xizmat ko‘rsatish muassasalari va qulaylik darajasi bo‘yicha
mehmonxona toifasiga bog‘liq ravishda sanitariya bloklari uchun zarur bo‘lgan
turli uskunalarga ega turar joy nomerlari. Mehmonxona xonalari funksional
vazifalariga qarab turar joy, jamoat va xizmat-xo‘jalik qismlarga birlashtiriladi.
Bunda turar joy va jamoat qismlari asosiy hisoblanadi. Bu qismlarning turlicha
o‘zaro joylashuvi va yechimlari hisobiga mehmonxonalarning turlicha hajmiy-
fazoviy tuzilmalari yaratiladi. Tuzilmalarning asosiylarini ko‘rib chiqamiz:
- mehmonxonaning turar joy va jamoat qismlari bitta binoda joylashgan;
189
- mehmonxonaning turar joy va jamoat qismlari turli, lekin o‘zaro bog‘liq
bo‘lgan korpuslardan joylashgan;
- mehmonxonaning turar joy va jamoat qismlari mustaqil va o‘zaro
bog‘lanmagan binolarda joylashgan.
Birinchi variant qo‘llanilganida umumiy foydalanishdagi xonalar pastki
qavatlarda, turar joy xonalari esa – yuqori qavatlarda joylashtiriladi. Pastki
qavatlardagi jamoat xonalarining maydoni, odatda, turar joy qismining
maydonidan kattaroq bo‘lib, yuqorisida mehmonxonaning turar joy qismi
joylashgan o‘ziga xos stilobat hosil qiladi. Qurilish amaliyotida keng
qo‘llaniladigan bu kabi usul imorat maydonini sezilarli darajada qisqartirish
imkoniyatini yaratadi. Turar joy va jamoat qismlarining turli korpuslarda
joylashuvida ularning qavatliligi va hajmiy-fazoviy yechimlari o‘rtasidagi
farqlanish yuzaga keladi. Bu kabi kompozitsion yechim, lekin qurilish uchun
avvalgi variantga qaraganda ko‘proq maydon ajratilishini talab qiladi va qo‘llanishi
uchun doim ham imkoniyat bo‘lmasligi mumkin. Uchinchi, ya’ni pavilon
ko‘rinishidagi variant xonalarning barcha guruhlari uchun yechimlarning erkin
tanlanishi uchun imkoniyat yaratadi va mehmonxonaning funksional va
konstruktiv nuqtai nazarda aniq bo‘linishini ta’minlaydi, lekin boshqa variantlarga
qaragan ancha katta maydon ajratilishini talab qiladi. Shu sababdan ushbu usulda
quriladigan mehmonxonalar, asosan, shahar tashqarisidagi bo‘sh hududlarda
joylashtiriladi. Amaliyotda mehmonxonalar va mehmonxonalar komplekslari
uchun hajmiy-fazoviy yechimlarning turli kombinatsiyalari qo‘llaniladi.
Mehmonxona korpuslari uchun nomerlar joylashuvi turlicha bo‘lgan
yo‘laklari (minimal kengligi – 1,6-1,8 m) mavjud rejaviy sxemalar qo‘llaniladi:
- ikki tomonida nomerlari joylashgan bitta yo‘lakli turar joy qavatining rejasi;
- nomerlar yo‘lakning bir tomonida joylashgan turar joy qavatining rejasi; bu
usul nomerlar muayyan yo‘nalishga qaratilishi lozim bo‘lgan hollarda qo‘llaniladi;
- perimetr bo‘yicha yopiq yo‘lakka ega bo‘lgan turar joy qavatining rejasi;
190
- ikkita yo‘lakli turar joy qavatining rejasi, bunda yo‘laklar o‘rtasida vertikal
kommunikatsiyalar va tabiiy yoritilishga ega bo‘lmagan xizmat xonalari
joylashtiriladi; nomerlar yo‘laklarning tashqi tomonlarida joylashtiriladi;
- markaziy qismida liftli yoki zina-lift uzeli mavjud seksiyali tuzilmaga ega
bo‘lgan turar joy qavatining rejasi; har bir seksiya ikki tomonida nomerlar
joylashgan va perimetri bo‘yicha yopiq yo‘lakka ega bo‘lishi mumkin;
- rejaviy tuzilmalarning turlicha kombinatsiyalari asosida shakllangan turar
joy qavati.
Rejaning geometrik shakli ham turlicha bo‘lishi mumkin:
- to‘g‘ri to‘rtburchakli: qavatlar soni va uzunligi turlicha bo‘lgan
mehmonxona binolarida qo‘llaniladi. Bunda turar joy qavatlarining yo‘lakli yoki
galereyali tuzilmalari va vertikal kommunikatsiyalar hamda nomerlarga xizmat
ko‘rsatuvchi navbatchi xodimlar uchun mo‘ljallangan xonalar joylashishining
turlicha variantlaridan foydalaniladi; rejaning bu kabi shakli asosida plastina yoki
parallelopiped shaklidagi ixcham hajmlar yaratiladi.
- rejaning ixcham shakli (aylana, ellips, kvadrat, uchburchakka o‘xshash)
minora turidagi mehmonxona binolarini qurishda foydalaniladi; vertikal
kommunikatsiyalar uzeli, odatda, binoning markaziy qismida joylashtiriladi;
qavatlardagi yo‘laklar siqilgan; ixchamligi (kompakt bo‘lgani) tufayli qavatdagi
nomerlar soni 10 dan 27 tagacha cheklanadi;
- turar joy qismining murakkablashtirilgan rejasi: rejaning “uchbarg”, “xoch”,
V-, L-, Z- va G-simon shakllari, egri chiziq va elpig‘ich ko‘rinishidagi
kompoziyalar; odatda, nomerlargacha masofani qisqartirish uchun zina-lift uzeli
binoning markaziy qismida joylashtiriladi.
Jamoat xonalarining murakkab tizimini guruhlanishi turli atrium bo‘shliqlar
asosida amalga oshirilishi mumkin. Rejaning atriumli shakli bitta qavatda
joylashtiriladigan nomerlar sonini oshirish imkoniyatini beradi. Bunda atriumning
orayopmalari zamonaviy fazoviy konstruksiyalardan foydalanib, odatda, yorug‘
o‘tkazadigan shaffof materiallarni qo‘llagan holda bajariladi. Qishki bog‘ sifatida
bir qismi faol ko‘kalamzorlashtirilgan atrium hovli o‘rta asrlarga xos karvonsaroy
191
metamorfozasini
emas,
balki
kompozitsion-badiiy
yechimlari
landshaft
arxitekturasi vositalari yordamida amalga oshiriluvchi bog‘-pationi eslatadi.
|