ǀ
ISSUE 3 
ǀ - Taraqqiyotining pedagogik omillari

|
Taraqqiyotining pedagogik omillariBog'liq o-zbekistonda-mustaqillik-yillarida-uzluksiz-ta-lim-tizimi-taraqqiyotining-pedagogik-omillariǀ
ISSUE 3
ǀ
2022
ISSN: 2181-1601
Uzbekistan
www.scientificprogress.uz
Page 120
va o'qish davrlari mustaqil ravishda belgilanadi. Shuningdek, o'zlarining ta’lim
qoidalarini qabul qilishlari mumkin [5]. Bizning fikrimizcha, O’zbekiston jamiyatida
ham ushbu jihatga e'tibor qaratish lozim. Muayyan markazlashgan boshqaruv tuzilmasi
bilan ta'lim muassasalari yanada mustaqil bo'lishi mumkin. Bunday sharoitda yuqori
natijaga erishish mumkin bo'ladi.
O’zbekistonda maktabgacha va oliy ta`lim ixtiyoriy, boshqa ko'plab mamlakatlar
singari erta bolalik va maktab ta'limi majburiydir. Bolalar ham davlat ta'lim
muassasalarida, ham xususiy, diniy va boshqa muassasalarda o'qitiladi. Shu bilan birga,
chet el fuqarolari uzluksiz ta’lim tizimining xoxlagan biriga qabul qilinadi. Ushbu jihat
amaldagi ta’lim siyosati bilan bog'liq. Xususiy ta’lim muassasasiga o’qishga kirish
ko'pincha davlat ta’lim muassasasidan ko'ra qiyinroq.
O’zbekistonda ellik yildan ortiq tarixga ega bo'lgan va shunga mos ravishda
o'zining uzoq yillik pedagogik an'analariga ega bo'lgan maktabgacha ta’lim va tarbiya
tizimi mavjud. Maktabgacha ta’lim va tarbiya muassasalarining asosiy maqsadi bolalar
shaxsini uyg'un rivojlantirish va ularni maktabga tayyorlashdir [2]. O’zbekistonda 3
yoshdan 6-7 yoshgacha bo'lgan bolalarning taxminan yarmi maktabgacha ta'lim
muassasalarida tahsil oladi va 6 yoshida qo'shimcha ta'lim olish uchun tayyorgarlik
ko'rishadi. Shuningdek, boshlang'ich maktabda ta’lim olish uchun tayyorgarlik darslari
tashkil etiladi.
Ta'lim qo’shni mamlakatlar tizimiga qisman yaqin. 1-9 va 10-11 sinflar
mamlakatimizga xos bo'lgan to'liq bo'lmagan o'rta va umumiy o’rta ta'lim yoki uch
bosqichda professional ta’lim olishi kasb-hunar o’rganishi mumkin. Muayyan
bosqichda talabalar bir qator imkoniyatlarga ega bo'lib, ular ishlashi yoki o'qishni
davom ettirishni tanlaydilar. Ushbu kombinatsiyalangan ta'lim tizimi tufayli o’quvchilar
kasbiy tayyorgarlikni olish mumkin.
XX asrda ta'lim tizimida bir qator islohotlar amalga oshirildi. Ta’lim jarayonining
markaziy figurasi - bu bola, ta'lim jarayonida asosiy qadriyat va markaziy shaxs
ekanligini tan olindi.
Dunyodagi o'zgaruvchan sharoit bilan bog'liq ravishda pedagogik usullar doimiy
ravishda takomillashib boradi. Ko'p sonli xalqaro konferensiyalar, dolzarb mavzular
ko'tarilgan kongresslar bo'lib o'tmoqda. Umumiy ma'naviy taraqqiyot bilan bog'liq
holda, ta'limda hali ham "tabiatdan ajralgan" degan fikr mavjud [13].
O’zbekistondagi pedagogik islohotlarning umumiy mohiyati: bolalarni kuzatish,
o'rganish va shu asosda pedagogik usullarni ishlab chiqish hisoblanadi. Uning natijasida
o'z-o'zini tarbiyalash jarayoni amalga oshiriladi [7]. Bolalarni o'z taassurotlarini qabul
qilish orqali o'qitish jarayonida muhim o'rin beriladi, ya'ni birinchi navbatda ularning
yetuklikning ma'lum bir bosqichini qisman mustaqil ravishda yengib o'tish qobiliyatiga
e'tibor qaratiladi. Tarbiyachining asosiy vazifalaridan biri bolalarda mavjud
qobiliyatlarni rivojlantirish va saqlash edi [8]. Agar ta'limning boshlang'ich bosqichlari
SCIENTIFIC PROGRESS
VOLUME 3
|
| |