nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Imzoni shakllantirish jarayoni

kaliti, chiqish natijasi bo‘lib esa, mazkur ERI haqiqiyligi yoki
haqiqiy emasligi haqidagi axborot hisoblanadi.
Nazorat savollari:
1. Elektron raqamli imzoni shakllantirish sxemasini tavsiflab
bering.
2. Elektron raqamli imzoni tekshirish jarayonining sxemasini
tushuntirib bering.
3. AQShning DSS standartini yoritib bering.
4. GOST R 34.10 Rossiyaning standartini tavsiflab bering.
5. 0 ‘z DSt 1092-2009 algoritmi asoslangan matematik
muammolami tushuntirib bering.
5.6. Steganografiya usullari
Steganografiya so‘zi yunon tilida maxfiy belgilar bilan yozil-
gan (steganos - sir, graphy - yozuv) ma’nosini bildiradi, tarixi esa
ming yillami o‘z ichiga oladi. Axborotni steganografik himoya-
lashni turli texnikaviy, kimyoviy, fizikaviy va psixologik usullar
yordamida amalga oshirish mumkin.
Steganografiya kriptografiya o‘mini bosmaydi, balki uni
to‘ldiradi. Steganografiya usullari yordamida xabami bekitish xabar
uzatilishi faktini aniqlash ehtimolligini anchagina pasaytiradi. Agar
ushbu xabar shifrlangan bo‘Isa, u yana bir qo‘shimcha himoyalanish
sathiga ega bo‘ladi. Steganografik usullaridan axborotni ruxsatsiz
foydalanishdan himoyalashda, tarmoqlami monitoringlashga va
tarmoq resurslarini boshqarishga qarshilik ko‘rsatishda, ro'yxatda
ko‘rsatilmagan foydalanuvchilardan dasturiy ta’minotni niqoblash-
da, ba’zi intellektual mulkka egalik huquqini himoyalashda hamda
raqamli obyektlami autentifikatsiyalashda foydalaniladi.
Ma’lum steganografik usullarini quyidagi ikkita guruhga ajra-
tish mumkin:
- moddiy steganografik usullar;
- axborot steganografik usullari.
DUNYONING ISHLARI - «Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati

|
«Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati
|
bet | 121/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasiDUNYONING ISHLARI (Qissadan boblar) mavzusi o`qituvchi va o`quvchi o`rtasida harakat bajaruvchisi munosabatni taxlil qilish
|
O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Metod: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy
Usul: Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash
Shakl: yakka va guruhlarga ishlash
Vosita: Darslik? Testlar? Jadavallar, audio va video materilalar, didaktik va tarqatma materiallar
Nazorat: Savol-javob test. (Insho, bayon, matn yaratish)
Baholash: 5 balli tizim asosida
|
|
Kutiladigan natija
|
O`qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida o`quvchilar tomonidan o`zlashtirishlariga erishaman, o`quvchi faolligini oshiraman, o`quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg`otaman, o`quvchilarga mustaqil o`rganish va hotirasida saqlash boshqalarga etkaza olish, savol berish va savollarga to`g`ri javoblarga o`rgataman.
O`quvchi: O`quvchilar mavzu yuzasidan bilim va ko`nikma hosil qiladilar, mustaqil fikrlay oladilar, nutqi rivojlanadi, qisqa vaqt ichida ma’lumotlarga ega bo`ladilar
|
|
Kelgusi rejalar
|
O`qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o`zlashtirish va darsga tatbiq etish, takomillashtirish, AKT vositalaridan unumli foydalanish yo`llarini o`rganish, o`z ustida ishash
O`quvchi: Mustaqil tadqiqot, izlanishni yo`lga q`oyadi, o`z fikrini savodli ifodalay olish va do`stlarini fikrini hurmat qilishga o`rganish, mavzu asosida qo`shimcha materiallar izlab topishga harakat qilish, ularni o`rganish. Do`stona muhitda hamkorlikda ishlash ko`nikmasini shakllantirish
|
|
Uyga vazifa
|
Mavzuni o`qib o`rganib kelish
|
Darsning texnik chizmasi:
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism:
a)Salomlashish,
b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash
c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
|
| |
O‘tkir HOSHIMOV - «Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati

|
«Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati
|
bet | 115/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasiO‘tkir HOSHIMOV mavzusi o`qituvchi va o`quvchi o`rtasida harakat bajaruvchisi munosabatni taxlil qilish
|
O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Metod: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy
Usul: Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash
Shakl: yakka va guruhlarga ishlash
Vosita: Darslik? Testlar? Jadavallar, audio va video materilalar, didaktik va tarqatma materiallar
Nazorat: Savol-javob test. (Insho, bayon, matn yaratish)
Baholash: 5 balli tizim asosida
|
|
Kutiladigan natija
|
O`qituvchi: Mavzuni qisqa vaqt ichida o`quvchilar tomonidan o`zlashtirishlariga erishaman, o`quvchi faolligini oshiraman, o`quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg`otaman, o`quvchilarga mustaqil o`rganish va hotirasida saqlash boshqalarga etkaza olish, savol berish va savollarga to`g`ri javoblarga o`rgataman.
O`quvchi: O`quvchilar mavzu yuzasidan bilim va ko`nikma hosil qiladilar, mustaqil fikrlay oladilar, nutqi rivojlanadi, qisqa vaqt ichida ma’lumotlarga ega bo`ladilar
|
|
Kelgusi rejalar
|
O`qituvchi: Pedagogik texnologiyalarni o`zlashtirish va darsga tatbiq etish, takomillashtirish, AKT vositalaridan unumli foydalanish yo`llarini o`rganish, o`z ustida ishash
O`quvchi: Mustaqil tadqiqot, izlanishni yo`lga q`oyadi, o`z fikrini savodli ifodalay olish va do`stlarini fikrini hurmat qilishga o`rganish, mavzu asosida qo`shimcha materiallar izlab topishga harakat qilish, ularni o`rganish. Do`stona muhitda hamkorlikda ishlash ko`nikmasini shakllantirish
|
|
Uyga vazifa
|
Mavzuni o`qib o`rganib kelish
|
Darsning texnik chizmasi:
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism:
a)Salomlashish,
b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash
c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
|
| |
Uyga vazifa - «Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati

|
«Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati
|
bet | 114/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasiUyga vazifa.
Dars yakuni. Baholarni tahlil qilish.
O’quv-tarbiya bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________
«Adabiyot» 5-sinflar uchun
«________»___________________20___ yil
Mavzu: O‘tkir HOSHIMOV
Darsning texnologik haritasi
№
|
Malaka talablari
|
Bilim: O‘tkir HOSHIMOV mavzusi yuzasidan bilim hosil qilinadi.
Ko`nikma: adabiyotga hurmat hissini oshirish, erkin firlay olish qobiliyatini shakllantirish, tanish vaziyatlarda qolqy olish.
Malaka:Egallagan bilimlarini notanish va notanish vaziyatlarda qo`llay oladi.
Kompitensiya: Tushuna oladi, ifodali o`qiy oladi, ijodiy failiyatida egallagan bilim ko`nikma va malakalarini kundalik faoliyatda qo`llay oladi.
|
|
Maqsad va vazifalar
|
a) ta’limiy: Adabiyot fanining nazariy va amaliy asoslarini o’rganish jarayonida o’quvchilarda estetik did,
estetik ong, adabiyotga muhabbat, badiiy tafakkur va tasavvurini kamolga yetkazish va barkamol avlod tarbiyasiga zamin yaratish.
b) tarbiyaviy: Adabiyot fani orqali o’quvchilarga DTS asosida dars berish. Shu bilan bir qatorda milliy va
mumtoz adabiyotimizga milliy iftihor, qadriyat sifatida e’tirof etish va uni hurmat qilishga o’rgatish.
c) rivojlantiruvchi: O’quvchilarni tafakkur va idrokini kengaytirish, ularni mustaqil fikrlashga o’rgatish.
O`quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg`otish, bilimlarini kengaytirishga erishish.
|
|
O`quv jarayonini mazmuni
|
|
|
| |
Идентификатор доступа - S. K. Ganiyev

Идентификатор пользователя
- символическое имя, при
сваиваемое
отдельному лицу или группе лиц, разрешающее
использование ресурсов вычислительной системы.
Foydalanuvchi identifikatori
- hisoblash tizimi resurslaridan
foydalanish uchun alohida shaxsga yoki
shaxslar guruhiga beri-
ladigan ramziy ism.
User identifier, userid
- symbol the check name appropriated
to the individual or a group of persons and allowing use of resources
of the computing system.
Идентификация
- присвоение субъектам и объектам дос
тупа идентификатора и/или сравнение предъявляемого иденти
фикатора с перечнем присвоенных идентификаторов.
Identifikatsiya
- foydalanish subyektlari va obyektlariga iden-
tifikator berish va/yoki taqdim etilgan identifikatomi berilganlari
ro‘yxati bilan taqqoslash.
Identification
- assignment to subjects
and objects of access
of the identifier and/or comparison of the shown identifier with the
list of the appropriated identifiers.
Избирательное управление доступом
- метод управле
ния доступом
субъектов системы к объектам, основанный на
идентификации и опознавании пользователя, процесса и/или
группы, к которой он принадлежит.
Foydalanishni tanlab boshqarish
-
foydalanuvchini, jarayon-
ni va/yoki u tegishli guruhni identifikatsiyalashga va tanishga asos-
langan tizim subyektlarining obyektlardan foydalanishni boshqarish
usuli.
Ijtimoiy-hissiy rivojlantirish - O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida...

|
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
bet | 100/182 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #138245 |
Bog'liq Tayyorlov guruhi tematika lotinchaIjtimoiy-hissiy rivojlantirish
|
Boshqa odamlar, adabiy asar qahramonlarining hissiyotlari haqida gapirib, bolaning umuminsoniy qadriyatlarga bo`lgan munosabatini shaxsiy emosional-estetik kechinmalar orqali oshirish. Bolaning dunyoqarashini, emosional - hissiy, timsoliy- assosiativ tafakkurini rivojlantirish. San`at asarlari bilan tanishish,emosional jonli muloqat uchun imkon yaratib berish.
|
Nutq, muloqot, o`qish va yozish malakalari
|
Nutqda oddiy va murakkab gaplardan foydalangan holda bolalarga suratga qarab hikoya tuzishga o`rgatish, so`z lug`atini boyitish, to`g`ri nutqni shakllantirish.
|
Aqliy bilishni rivojlantirish
|
Xushmuomila bo`lish va o`zini tutish qoidalarini mustakamlash. Insonlarni ahloqiy tomonlari haqida badiiy adabiy va boshqa san`at turlari namunalari hamda bolalarning o`zini tutishlari va muloqatiga tayangan holda tushuncha berish.
|
Ijodiy rivojlanish
|
Jamiyat hayotida voqyealarni ijodiy tasvirlashning har xil vositalardan foydalangan holda ( shakl, kolorit, majmua) aks ettirish. Ixtiyoriy syujetni tanlagan holda o`ylaganlarini ijodida (applikasiya yoki haykaltaroshlik) ro`yobga chiqarish.
|
Faollik markazlari
|
Ta`limiy-tarbiyaviy faoliyat
|
Dushanba Seshanba Chorshanba Payshanba Juma
|
Resurslar jihozlar
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
Raqamli imzoni shakllantirish muolajasi

5.20-rasm. Elektron raqamli imzoni shakllantirish sxemasi.
Raqamli imzoni tekshirish muolajasi.
Tarmoq
abonentlari
olingan xabar Mning raqamli imzosini ushbu xabami jo ‘natuv-
chining
ochiq kaliti
K a
yordamida tekshirishlari mumkin (5.21-
rasm).
Elektron raqamli imzoni tekshirishda xabar Mrli qabul qiluvchi
В
qabul qilingan daydjestni jo ‘natuvchining ochiq kaliti
Ka
yordamida rasshifrovka qiladi. Undan tashqari, qabul qiluvchini o‘zi
xesh-funksiya
h (M )
yordamida qabul qilingan xabar Mning dayd-
jesti mni hisoblaydi va uni rasshifrovka qilingani bilan taqqoslaydi.
Agar
ikkala daydjest
Discretionary access control (DAC)

tification and
an identification of the user, process and/or group to
which it belongs.
Имитация
- активная атака на криптографический про
токол, целью которой является навязывание противником и/или
нарушителем одной из сторон
сообщения от имени другой
стороны, которое не будет отвергнуто при приеме.
Imitatsiya
- qabul qilinishida rad etilmaydigan,
dushman
va/yoki buzg‘unchi tomonidan taraflaming biri xabarini taraflaming
ikkinchisi nomidan majburan qabul qildirish maqsadida kriptografik
protokolga faol hujum.
Imitation
- attack active on the protocol cryptographic which
purpose is imposing by the opponent and/or the violator of one of
the message parties on behalf of other party which won't be rejected
at reception.
Имитовставка
- отрезок
информации фиксированной
длины, полученный по определенному правилу из открытых
данных и ключа, добавленный к
зашифрованным данным для
обеспечения имитозащиты.
Imitovstavka
- imitohimoyani ta’minlash maqsadida ochiq
ma’lumotlardan va kalitdan ma’lum qoida bo‘yicha
olingan va
shifrlangan ma’lumotlarga qo‘shilgan axborotning belgilangan
uzunlikdagi bo‘lagi.
Massage authentication code
- piece of information of the
fixed length, received by a certain rule from open data and a key and
added to the ciphered data for providing imitation protection.
Имитозащита
- защита системы
шифрованной связи от
навязывания ложных данных.
Imitohimoya
- shifrlangan aloqa tizimini yolg‘on ma’lumot-
laming majburan kiritilishidan himoyalash.
A
xususidagi indentifikatsiya axborotini yoz- 
gan holda shaxsiy juft kalitlari 
k„w

So‘ngra niyati buzuq odam
n
abonent
V
ga hujjatlami o‘zining
maxfiy kaliti
k„
yordamida imzo chekib, jo ‘natishi mumkin. Bu
hujjatlar imzosini
tekshirishda abonent
V
abonent
A
imzo chekkan
hujjatlami va ulaming elektron raqamli imzolarini to‘g‘ri
va xech
kim tomonidan modifikatsiyalanmagan deb hisoblaydi. Abonent A
bilan munosabatlarini bevosita oydinlashtirilishigacha V abonentda
olingan hujjatlaming haqiqiyligiga shubha tug‘ilmaydi.
Elektron raqamli imzoning qator algoritmlari ishlab chiqilgan.
1977-yilda AQSh da yaratilgan RSA
tizimi birinchi va dunyoda
mashhur elektron raqamli imzo tizimi hisoblanadi va yuqorida kel
tirilgan prinsiplami amalga oshiradi. Ammo raqamli imzo algoritmi
RSA jiddiy kamchilikka ega. U niyati buzuq odamga maxfiy kalitni
bilmasdan, xeshlash natijasini imzo chekib bo‘lingan
hujjatlaming
xeshlash natijalarini ko‘paytirish orqali hisoblash mumkin bo‘lgan
hujjatlar imzosini shakllantirishga imkon beradi.
AQShning D SS standarti.
1991-yildaNIST (National Institute
of Standard and Technology) tomonidan DSA (Digital Signature Al
gorithm) algoritmiga asoslangan DSS (Digital Signature Standard)
ERI standartining loyihasi muhokamaga qo‘yildi. Ushbu algoritm
bardoshliligi yetarli katta tub xarakteristikaga ega bo‘lgan
chekli
maydonda diskret logarifmlash masalasining murakkabligiga asosl
angan.
Ushbu elektron raqamli imzoni shakllantirish va tekshirish
standartida 512 yoki 1024 bit uzunlikdagi kalitlar qo‘llaniladi va
elektron raqamli imzoning 160 bitli 2 ta sondan iborat.
Elektron
raqamli imzoni shakllantirish va tekshirish jarayonlari 5.22-rasmda
keltirilgan.
Jadal (shiddatli) marketing

211
Namunalar doimiy ko‘rgazmasining aksariyati o‘z mamlakatining chet ellardagi
diplomatik konsul xonalari va boshqa vakolatxonalarida tashkil etiladi, chet ellardagi
ehtimol tutilgan xaridorlarga namunalar bo‘yicha shartnomalar tuzish uchun eksport
mahsulot namunalari namoyish etiladi. Milliy tashkilotlar tomonidan chet ellar
tashkil qilinadigan doimiy savdo markazlari katta ahamiyat kasb etadi. Bunday
markazlar o‘zlari joylashgan mamlakatda ixtisoslashtirilgan ko‘rgazmalar tashkil
etish bo‘yicha keng faoliyat olib boradi: ekspotsent firmalarga bepul ko‘rgazma
maydonlari beradi, o‘z hisobidan ko‘rgazmani loyihalash va rasmiylashtirish,
ochishni amalga oshiradi, ko‘rgazma ishtirokchilariga bozordagi holatlar haqida
axborot etkazib beradi.
Ko‘rgazma va yarmarkalarning yangi turi savdo haftaliklari nomini oldi. Bunday
tadbirlar odatda yirik shaharlardagi universal do‘konlarda iste’mol tovarlarini
namoyish tatbiq sotish uchun tashkil etiladi.
Xalqaro ko‘rgazma va yarmarkalar tovar muomalasiga xizmat ko‘rsatadi. Ularda
har qanday mamlakat firmalari xech qanday cheklashlarsiz ishtirok etishi mumkin.
Xalqaro ko‘rgazma va yarmarkaning eng ustun tomoni - ularda turli mamlaktlarda
ishlab chiqariladigan juda ko‘p tovarlarning namunalari to‘planadi. Bu esa, xaridorga
qisqa
vaqt davomida bozorda
mavjud takliflar bilan tanishib chiqish,
mutaxassislardan kerakli maslahatlarni qiyoslash, muzoqaralar o‘tkazish, tijorat
shartlarini kelishib olish va eng muhimi, shartnoma imzolash imkonini beradi.
Namoyish etiladigan eksponatlar xarakteriga ko‘ra, xalqaro ko‘rgazma va
yarmarkalar universal va ixtisoslashgan turlarga bo‘linadi. Universal ko‘rgazma va
yarmarkalarda eksponatlar muayyan tovarlar guruhlari bilan chegaralanmaydi. Ularda
barcha yoki ko‘pgina sanoat tarmoqlari mahsulotlari namoyish qilinishi mumkin.
Ixtisoslashgan ko‘rgazma va yarmarkada esa, faqat bir yoki bir necha turdosh sanoat
tarmoqlari tovarlari, ba’zan biron bir amaliy fan yutuqlari namoyish qilinadi.
Nazorat va mulohaza savollari

219
Bu qonunda raqobat quyidagicha ta’riflangan.
Raqobat
– xo‘jalik yurituvchi
sub’ektlarning (raqobatchilarning) musobaqalashuvi bo‘lib, bunda ularning mustaqil
harakatlari ulardan har birining tovar yoki moliya bozoridagi tovar muomalasining
umumiy shart-sharoitlariga bir tomonlama tartibda ta’sir ko‘rsatish imkoniyatini
istisno etadi yoki cheklaydi.
Mamlakatimizda qabul qilingan “Raqobat to‘g‘risida”gi qonun ayni shu
jihatdan muhim ahamiyatga molik hujjatdir. Qonunning asosiy maqsadi tovar va
moliya bozorlaridagi raqobatga doir munosabatlarni tartibga solishdan iborat
17
.
Qonunning mazmun-mohiyati shu bilan izohlanadiki, unda tovar va moliya
bozorlaridagi xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning raqobatga qarshi harakatlarini,
insofsiz raqobatni cheklashga hamda davlat boshqaruvi organlari, mahalliy davlat
hokimiyati organlarining g‘ayriqonuniy harakatlariga yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan
raqobatga doir davlat siyosatini amalga oshiruvchi vakolatli organ belgilangan.
Qonunda raqobatga qarshi harakatlarni taqiqlashning huquqiy normalari belgilangan
bo‘lib, bunda xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning ustun mavqeini suiste’mol qilish,
raqobatni cheklaydigan kelishib olingan harakatlari va bitimlarini tuzish, shuningdek,
davlat boshqaruvi organlari va mahalliy davlat hokimiyati organlarining hujjatlari
(harakatlari) hamda insofsiz raqobat taqiqlangan.
Buferlash - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 91/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Buferlash
Buferlash blokli va belgili qurilmalar uchun juda muhim hisoblanadi. Apparat ta’minoti blokli qurilmadan odatda katta bloklarni o‘qish va yozishni talab qiladi. Biroq foydalanuvchi dasturlari uchun bunday chegara yo‘q, ular istalgan hajmda axborotni uzatishga haqli bo‘ladi. Shu sababli agar foydalanuvchi faqat blokning yarmini jo‘natsa, odatda operatsion tizim diskga bu ma’lumotlarni darrov yozmaydi, blokning qolgan qismini jo‘natilishini kutadi. Belgili qurilmalarda foydalanuvchi ularni qabul qilib olish holatidagi qurilmaga nisbatan tezroq ma’lumotlarni jo‘natadi, bunday ko‘rinishda bu yerda buferlash zarur. Ma’lumotlar kelib tushishi bundan mustasno emas, masalan, klaviaturadan oldinga o‘tib ketishi mumkin va bu holat bufersiz bo‘lmaydi.
Xatoliklar to‘g‘risida xabar
Xatoliklar to‘g‘risidagi xabar kiritish/chiqarish qurilmasi kontekstining hech qayerida sodir bo‘lmaydi. operatsion tizim ularni qayta ishlanishini yuqori darajada kuchaytirishni davom ettirishi kerak. Ko‘plab xatolar aniq bir qurilma uchun xususiyatli bo‘ladi va drayverda qayta ishlanishi kerak, chunki uni to‘g‘irlashni faqat u biladi (masalan, harakatlarni takrorlash, xatoliklarni rad etish yoki tizimni rad etish).
O‘ziga xos xatoliklar – disk blokiga kirishga ruhsat bermaydi yoki buzadi. Disk drayveri va agar yuqorida turuvchi dasturga axborot berishni uddalay olmasa, bir necha marotaba takroran o‘qishga harakat qilinadi. Bu vaqtda xatolikni qayta ishlash apparatdan mustaqil holda bo‘ladi. Agar xatolik foydalanuvchi dasturini o‘qish joyida bo‘lsa, chaqiriqlarni bajaruvchi dastur ma’lumotlarini jo‘natish yetarli bo‘ladi. Agar tizim tuzilishini muhim qismlarini o‘qish imkoniyati bo‘lmasa, xatolik to‘g‘risida axborotni tizimga uzatadi va o‘z ishini yakunlaydi.
Ajratilgan qurilmalarni band qilish va ozod etish (bo‘shatish)
Ayrim qurilmalar masalan, CD-RW uzatgich vaqtning har bir onida jarayonni to‘liq egallanishini nazarda tutadi. Operatsion tizim bunday qurilma bilan foydalanish so‘rovini ko‘rib chiqishi va ularni so‘ralayotgan qurilmaga kirishga bog‘liq bo‘lgan so‘rovni bajarilishini qabul qilishi yoki rad javobini berishi kerak. Bunday so‘rovlarni qayta ishlash sodda usuli maxsus fayllar bilan o‘zaro bog‘lanish bo‘yicha open chaqiriq tizimini joriy qilish bilan yakunlanadi. Agar qurilmaga kirishga ruhsat bo‘lmasa, open chaqirig‘i muvaffaqiyatsiz yakunlanadi. Close chaqiriq tizimiga murojaat etilib qurilma bo‘shatiladi.
|
| |
Talabni shakllantirish va sotishni rag‘batlantirishda kommunikatsiyaning

207
Iste’molchilarni rag‘batlantirish ularga sezilarli tijorat imtiyozlari berishni ko‘zda
tutadi:
•
tovarni sotib olish hajmiga va doimiy aloqada bo‘lib turishga beriladigan
imtiyoz;
•
har xil shakldagi qarzlarga tovar sotish;
•
tovarning ko‘p hajmda xarid qilinishini ko‘zlab namunalarni bepul tarqatish;
•
tovarlarni vaqtincha ishlatish uchun bepul berish;
•
ishlatilgan tovarni ma’lum shartlar bilan qabul qilish;
•
yangi tovarlarni bo‘lajak xaridorlarga ko‘rsatish;
•
tovar ishlab chiqaruvchi korxonalarda sayoxat uyushtirish;
•
yangi
tovarlarning
bozorga
kiritilishiga
bag‘ishlangan
matbuot
konferensiyalari o‘tkazish;
•
tovar narxini keskin tushirish to‘g‘risidagi radio, televidenie va matbuot orqali
e’lonlar.
Tovarlarga bag‘ishlangan rag‘batlantirish siyosati ularning sotib oluvchi
xaridorlari turiga bog‘liq. Vositachilarni rag‘batlantirish, ularning faolligini va
tashabbuskorligini oshirishga hamda iste’molchilar doirasini kengaytirishga
mo‘ljallanadi. Talabning shakllanishi va sotishni rag‘batlantirish siyosati tovarning
bozordagi hayotiy bosqichlariga muvofiq kelishi bilan har biriga mos mazmun
bag‘ishlashi shart.
Bozorga kirish davrida agar firma birinchi marotaba bozorga kirib borayotgan
bo‘lsa, unda alohida strategiya ishlab chiqiladi. Odatda, quyidagi 4 xil marketing
strategiyasidan foydalaniladi:
Qo`shimcha qism - O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim...

|
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
bet | 130/182 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #138245 |
Bog'liq Tayyorlov guruhi tematika lotinchaQo`shimcha qism: qurilish materiallaridan katta o`lchamli geometrik raqamlarni joylashtiring.
E`tiborga molik jihati: vazifaning aniq va to`g`ri bajarilishiga.
Syujetli-rolli o`yinlar va Dramatizasiya markazi.
«Biz bog`bonlarmiz»
Maqsad: tabiatni sevish va asrash tushunchasiga ega.
Jihoz va materiallar: belkurak, guruch, bosh kiyim, supurgi, xokondoz.
Faoliyatni olib borilishi:
Tozalash uchun maydonchani tanlash;
Bolaga ishlash uchun zarur bo`lgan jihozlarni taqdim etish;.
Ekinegatini tozalash va tayyorlash.
Qo`shimcha qism: «Bog`bon» o`yini
E`tiborga molik jihati: o`rim-yig`im jarayonida birdamlik va do`stona munosabatlar; Bir-biriga yordam berish va qo`llab-quvvatlash qobiliyati.
Fan va tabiat markazi.
Ko`chada. «Sabzavot ekish»
Maqsad: o`simliklarning tarqalishining turli yo`llari bilan tanishtirish, o`simliklarning hayotida suv, tuproq va havo ahamiyatini tushuntirish;
Jihoz va materiallar: dehqon asboblari, bolalar belkuragi, tuproqni yumshatish, toshlar, tuproq, ekish uchun ekin urug`i, sug`orish idishlari.
Faoliyatni olib borilishi:
O`simliklarni ekish uchun joy tanlash va tayyorlash;
O`simliklarni ekish uchun (yorug`lik, suv, havo, tuproq) zarur bo`lgan urug`i va uning unib chiqish ketma-ketligi haqida hikoya va ko`rsatma;
Bolalar mustaqil faoliyati;
Noutbukni o`simlikning o`sishiga kuzatish;
E`tiborga molik jihati:
Jarayonni amalga oshirish qoidalariga rioya qilish;
Aniqlik. Ish oxirida asbobni tozalab, uni joyiga qo`yish;
Syujetli-rolli o`yinlar va Dramatizasiya markazi.
Sholg`om ertagi
Maqsadi: Bu ertakni o`zi qanday qilib qayta ishlashni biladi, ishlab chiqishda ishtirok etadi. Ertak qahramonlarining harakatlarini va hissiyotlarini tushunadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O`zbekiston respublikasi maktabgacha ta`lim vazirligi maktabgacha ta`lim muassasalarida ta`lim jarayonini mavzuviy rejalashtirish (tayyorlov guruhi) Toshkent 2018 yil
|
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 122

251
A) talab pasayganda
B) taklif pasayganda
C) talab kuchayganda
D) taklif kuchayganda
23.
Konversion marketingning maqsadi nimadan iborat?
A) mavjud chekinishlar sabablarini tahlil etish va tovarning salbiy tomonlarini
o’zgartirish, savdoni yanada faol rag’batlantirish yo’li bilan salbiy talabni bartaraf
etish bo’yicha marketing dasturini yaratish
B) iste’molchi bilan tovar o’rtasida foydali o’zaro aloqa o’rnatish
imkoniyatlarini izlash
C) o’zgarib turadigan talabni o’rganish
D) nosog’lom talabni o’rganish
24.
Bozor nima?
A) U mavjud va potentsial xaridorlar yig’indisidir
B) U sotuvchilar ishtirok etadagan joydir
C) U xaridorlar va raqobatchilar yig’iladigan joy
D) U tovarlarni joylashtiradigan joydir
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 123

252
B) Tovarlarni etishmasligini his qilish
C) Xizmatlarni etishmasligini his qilish
D) Pul etishmasligini his etish
28.
Raqobat nima?
A) U aynan bir maqsadga erishish uchun bir qancha shaxslarni(bir xildagi
tovarlar ishlab chiqaruvchilar yoki xizmat ko’rsatuvchilar o’rtasidagi) kurash
faoliyatidir
B) Xaridorlar o’rtasidagi kurash faoliyatidir
C) Sotuvchilar hamda xaridorlar kurashidir
D) Iste’molchilar o’rtasidagikurash faoliyati
29.
Talab nima?
A) U xarid quvvatiga ega bo’lgan ehtiyojdir
B) Kishiga biron-bir narsani etishmasligidir
C) U kishini biron bir tovarga bo’lgan muhtojligidir
D) Ehtiyojning qondirilgan qismi
30.
Bozordagi talabning qay darajaligiga qarab, unga mos marketing
turlari qancha?
A) Marketingning sakkiz turi mavjuddir
B) Marketingning ikki turi mavjuddir
C) Marketingning besh turi mavjuddir
D) Marketingning uch turi mavjuddir
31.
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 99

205
noreklama mazmuniga kerakli tinglovchilarni jalb qiladi, reklama beruvchilar esa
ularga murojaat etish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Boshqa reklama vositalari esa ma’lum darajadagi kishilarni o‘ziga jalb etish
maqsadida reklama murojaatlariga (to‘g‘ri aloqa reklamasi, maketlar, jamoat
transportidagi turli yozuvlar, savdo binolarini reklama jihatidan bezash) tayanadilar.
Reklama- bu ommani xabardor qilish usulidir. Iste’molchilar bilan yaqin aloqa
o‘rnatishda ommaviy axborot vositalari unga yordam qiladi.
Savdo reklamasining o‘ziga xos xususiyati xaridorni chorlash va chiqarishdan
iborat. SHu bilan birga, savdo reklamasi aholi salomatligi yo‘lida tovarlarning ayrim
turlarini iste’mol qilishni ko‘paytirish maqsadida ularga ta’sir o‘tkazish vositasidir.
Xalqning turmush darajasi osha borishi, savdoga bo‘lgan talablar kuchayishi va
ko‘pincha yangi talablar qo‘yilishi reklama bilan bog‘liqdir, chunki savdo xalq
iste’molini qondirish jarayonidir.
Reklama savdo madaniyatini oshirishga ko‘maklashmog‘i lozim. Reklama
yaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa, xaridorlar o‘zlariga zarur tovarlarni tez topib, oson va
ko‘p vaqt sarflamay sotib oladigan bo‘ladilar. SHu tariqa tovarni sotish tezlashadi,
savdo xodimlari mehnatining samaradorligi ortadi, muomala chiqimlari kamayadi.
Savdo reklamasi alohida hammaga ma’lum bo‘lgan ba’zi bir tovarlar to‘g‘risida
foydali ma’lumotlar berish, shu tovarlarning xususiyatlari, qimmatli jihatlari, ularni
ishlatish usullarini tushuntirishi kerak.
spektral sohasida bekituvchi

xavfli hisoblanadi, chunki u nafaqat steganogrammani buzadi, balki
qalbaki steganogrammani yaratadi.
Buzuvchi (tahlilchi) u yoki bu tahdidni amalga oshirish uchun
quyidagi hujumlardan foydalanadi;
-
та ’lum to ‘Idirilgan konteyner asosidagi hujum.
Buzuvchi bir
yoki bir necha steganogrammaga ega va steganokanal mavjudligi
faktini aniqlash hamda boshqa steganogrammalami tahlillash imko-
niyati uchun ochiq matnni tiklash yoki kalitni aniqlash topshirig‘ini
bajaradi;
- m a ’lum о ‘rnatilgan ochiq matn asosidagi hujum.
Buzuvchi
bir necha bekitilgan ochiq matnlar va mos steganogramma namuna-
lari asosida kalitni olish maqsadida mos tahlilni amalga oshiradi.
Bunday hujumlar ko‘pincha intellektual mulkni himoyalash tizim-
lariga taalluqli hisoblanadi;
-
Ruxsatsiz foydalanishdan himoyalash

widespread program method of protection is the system of
passwords.
Злоумышленник
- лицо или организация, заинтересован
ные в получении несанкционированного доступа к программам
или данным, предпринимающие попытку такого доступа или
совершившие его.
Niyati buzuq
- dasturlardan yoki ma’lumotlardan ruxsatsiz
foydalanishdan manfaatdor, bunday foydalanishga uringan yoki
amalga oshirgan shaxs yoki tashkilot.
Intruder
- the person or the organization interested in re
ceiving unauthorized access to programs or data, making an attempt
of such access or made it.
Идентификатор
- средство идентификации доступа,
представляющее собой отличительный признак субъекта или
объекта доступа. Основным средством идентификации доступа
для пользователей является пароль.
Identifikator
- subyekt yoki obyektning farqlanuvchi aloma-
tidan iborat foydalanishning identifikatsiya vositasi. Foydalanuv-
chilar uchun asosiy identifikatsiya vositasi parol hisoblanadi.
Identifier
- means of identification of the access, representing
a distinctive sign of the subject or object of access. The main means
of identification of access for users is the password.
Simmetrik va assimmetrik shifrlash

|
Simmetrik va assimmetrik shifrlash
|
bet | 176/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Kriptotizimni ikkita sinfi mavjud — simmetrik va asimmetrik.
Simmetrik shifrlash sxemasida (klassik kriptografiya) shifrlashda qo‘llanilgan maxfiy kalit deshifrlashdagi maxfiy kalitga mos tushadi.
Asimmetrik shifrlash sxemasida (ochiq kalitli kriptografiya) shifrlashdagi ochiq kalit deshifrlashdagi maxfiy kalitga mos tushmaydi.
Kalitlarni taqsimlash
Kriptografiyani OSI modelidagi deyarli har qanday pog‘onaga kiritish mumkin. Masalan, SSL transport pog‘onasida xavfsizlikni ta’minlaydi. Odatda tarmoq sathi xavfsizligi IP Sec-da standartlashtiriladi, bu IP-paketlarning formatlarini belgilaydi, bu autentifikatorlarni va paket tarkibini shifrlashni ta’minlaydi. IPSec simmetrik shifrlashdan foydalanadi va kalitlarni almashish uchun Internet Key Exchange (IKE) protokolidan foydalanadi. IKE ochiq kalitlarni shifrlashga asoslangan. IPSec virtual shaxsiy tarmoqlar (VPN) uchun asos sifatida keng qo‘llaniladi, bunda ikkita IPSec so‘nggi nuqtalari o‘rtasidagi barcha trafik xususiy tarmoqni bitta tarmoqdan ajratish uchun shifrlanadi, aks holda hammaga ochiq bo‘lishi mumkin. SSL 3.0 - bu ikkita kompyuterga ishonchli aloqani
ta’minlaydigan kriptografik protokol, ya’ni har biri boshqalarga xabarlarni jo‘natuvchi va qabul qiluvchini cheklashi mumkin. Bugungi kunda bu Internetda eng ko‘p ishlatiladigan kriptografik protokoldir, chunki bu veb-brauzerlar veb-serverlar bilan ishonchli o‘zaro aloqa qiladigan standart protokoldir. To‘liqlik uchun SSL Netscape tomonidan ishlab chiqilgan va standart TLS protokoliga aylanganligini ta’kidlash kerak.
Simmetrik shifrlash algoritmlarida asosiy muammo kalitlar bilan yuzaga keladi.
Ko‘pgina simmetrik algoritmlarni kriptoustuvorligi kalit sifatiga bog‘liq, bu esa kalitlarni generatsiya qiluvchiga talabni oshishiga olib keladi.
Asosiy tamoyil kalitni uzatish kanalini ishonchliligi ikkinchi qatnashuvchi bilan maxfiy suxbatga bog‘liq.
Tizimda ikkita abonent bo‘lsa ham kalitlar borasida muammolar kelib chiqadi. Agar tizimda bir nechta abonent «har biri har biri bilan» tamoyili bilan maxfiy ma’lumot uzatishni xohlasa, unda abonentlar sonini kvadratiga teng kalitlar kerak bo‘ladi, ko‘p abonentlar o‘rtasida bunday masalani yechish qiyinchilik tug‘diradi. Simmetrik shifrlash algoritmi modeli 8.4- rasmda keltirilgan.
8.4- rasm. DES algoritmi bo‘yicha shifrlash sxemasi
|
| |
Fayl tizimi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 97/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Fayl tizimi (FT) – bu operatsion tizimning bir qismi va quyidagilarni o‘z ichiga oladi.
Diskdagi barcha fayllar majmuini;
Fayllarniboshqarishuchunfoydalaniladiganma’lumotlartuzilis hito‘plami (masalan, diskdabo‘shvabandjoylarnitaqsimlashjadvali, fayldeskriptorlari, faylkatalogikabi);
Faylni izlash, nomlash, yozish, o‘qish, o‘chirish va yaratish kabi fayl bilan bog‘liq turli xil operatsiyalarni amalga oshiruvchi dasturiy tizim vositalar to‘plami.
Fayl tizimi faylni taqdim etuvchi ba’zi mavhum obyekt ishlarini bajarishda sodda operatsiyalar to‘plamidan iborat dasturlardan foydalanadi. Shu sababli dasturchilarga diskdagi ma’lumotlarni joylashuvi, ma’lumotlarni buferlash va boshqa uzoq vaqt xotirada saqlovchi qurilmada ma’lumotlarni uzatish bilan bog‘liq past pog‘ona muammolarini to‘liq bilishi shart emas. Bu funksiyalarning barini fayl tizimi o‘z ichiga oladi. Fayl tizimi diskli xotirani taqsimlaydi, faylni nomlaydi, tashqi xotiradagi tegishli manzilda fayl nomini tasvirlaydi, ma’lumotlarga kirishni ta’minlaydi, qismlarni qo‘llab-quvvatlaydi, faylni himoya qiladi va qayta tiklaydi.
Bunday ko‘rinishda fayl tizimi oraliq qatlam rolini bajaradi, uzoq vaqt saqlanadigan ma’lumotlarni fizik tashkil etilishining barcha
murakkabliklarini himoyalaydi va bu saqlanuvchiga nisbatan sodda mantiqiy modelli dasturni fayl yaratuvchisiga taqdim etadi, shuningdek unga murakkab fayllar uchun qulay bo‘lgan buyruqlardan foydalanishni taqdim etadi.
FT tomonidan yechiladigan vazifalar umuman hisoblash jarayonini tashkil qilish usuliga bog‘liq. FT ning eng sodda ko‘rinishi bu bir foydalanuvchilik va bir dasturli OT lar, masalan MS-DOS. Bir foydalanuvchilik va bir dasturli FT ning asosiy funksiyasi quyidagi masalalarni hal etish hisoblanadi:
Faylni nomlash;
Ilovalar uchun dasturiy interfeys;
Ma’lumotlar saqlaydigan fizik tashkil etuvchisida fayl tizimining mantiqiy modelini tasvirlash;
Resursdagi to‘xtalishlarga, qurilma va dasturiy vositalar xatoliklariga fayl tizimining bardoshliligi.
FT masalasi bir foydalanuvchi ishlashiga mo‘ljallangan, lekin unga bir vaqtning o‘zida bir nechta jarayonlarni ishga tushirishga imkon beradigan bir foydalanuvchili ko‘pdasturli OT operatsiyalarini murakkablashtiradi. Bu toifadagi birinchi OT OS/2 bo‘lgan. Yangi topshiriqni qo‘shish masalasini bajarishda faylga bir nechta jarayonlar kirishiga ruhsat berilishi kerak bo‘lgan. Bu holatda fayl resurslarga ajratilgan, demak fayl tizimi ushbu resurslar bilan bog‘liq barcha muammolarni hal etishi kerak bo‘lgan. Bir foydalanuvchilik ko‘p dasturli fayl tizimida faylni va uning qismlarini bloklash, quvib o‘tishni oldini olish, berklikni rad etish, nusxalarni moslashtirish va boshqalarni ko‘rib chiqish mumkin.
|
| |
O’tgan mavzuni so’rash - «Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati

|
«Adabiyot» 5-sinflar uchun 20 yil Mavzu: adabiyot so‘z san’ati
|
bet | 158/218 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #243397 |
Bog'liq 5-sinf-adabiyot-yillik-dars-ishlanmasiO’tgan mavzuni so’rash.
a) individual - tarqatma materiallar, kartochka.
b) Frontal (guruh bilan ishlash)
Yangi mavzu:
Faryodkim, garduni dun
Aylar yurak-bag‘rimni xun,
Ko‘rdiki, bir ahli funun –
Charx anga kajraftor ekan.
Qolmay shaharda toqatim,
Qishloq chiqardim odatim.
Xohi yayov, bo‘lsun otim,
Goh sayr ham darkor ekan.
Aflok kajraftor uchun,
Har dam ko‘ngil afgor uchun,
Ho‘qand tang-u tor uchun,
Sahro chiqish darkor ekan.
Muqimiy ko‘rgan-kechirganlarini ochiq-oydin, o‘quvchi oson tasavvur qila oladigan tarzda tasvirlaydi. Shu ma’noda sayohatnomalardagi joylar, shaxslar tasviri rang-barang, jonli chiqqan:
«Do‘rmancha»ga ketdim o‘tub,
Yoqamni har soat tutub.
Yotdum ul oqshom g‘am yutub,
Dashti qaroqchizor ekan.
Unda bo‘lus G‘ozi dedi,
Ham mufti, ham qozi dedi.
Yurt barcha norozi dedi,
Qilg‘on ishi ozor ekan.
Shoir o‘zi ranjigan joy va odamlarni qanday achchiq til bilan tanqid qilgan bo‘lsa, Farg‘onaning go‘zal tabiati, ko‘m-ko‘k bog‘lari, o‘ynab oqib yotgan zilol suvlarini ko‘rib, ularni zavq-shavq bilan tasvirlaydi:
Vodil maqomi dilfizo,
Ko‘chalaridur dilkusho,
Anhorida obi safo,
Sebarga obishor ekan.
Yoki mana bu tasvirga e’tibor bering:
Anhor-u soy-u cho‘llari,
O‘ynab kelodur suvlari,
Yangi mavzuni mustahkamlash: Og’zaki savol-javob.
Uyga vazifa.
Dars yakuni. Baholarni tahlil qilish.
O’quv-tarbiya bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________
«Adabiyot» 5-sinflar uchun
«________»___________________20___ yil
MAVZU: “SAYOHATNOMA”DAN PARCHA
Darsning texnologik haritasi
|
| |
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 121

250
D) Ehtiyojni talabdan kam bo’lishi
17.
«Xaridor bozori» nima?
A) taklifning talabdan ko’p bo’lishi
B) Talab hamda taklifni bir xil bo’lishi
C) Talabning taklifdan ko’p bo’lishi
D) Ehtiyojni talabdan kam bo’lishi
18.
Ayirboshlash nima?
A) Biron-bir shaxsdan o’ziga kerakli bo’lgan ob’ektni olish uchun uniig evaziga
biron-bir narsani taklif etish akti(harakati)
B) Bozordagi tovarlar harakati
C) Iste’molchilarni bozordan tovar olish bo’yicha qiladigan harakati
D) Bozordagi xizmatlar harakati
Axborotni texnik razvedkadan himoyalash

странными) разведками и другими заинтересованными субъек
тами.
Axborotni sirqib chikishidan himoyalash
- himoyalanuvchi
axborotning fosh qilinishi va undan ruxsatsiz foydalanish natijasida,
nazoratsiz tarqalishini bartaraf etishga hamda (ajnabiy) razvedka va
boshqa manfaatdor subyektlar tomonidan o‘zlashtirilishini
istisno
qilishga (qiyinlashtirishga) yo‘naltirilgan axborot himoyasi.
Information security from leak
-
the information security
directed on prevention of uncontrollable distribution of protected
information as a result of its disclosure
and unauthorized access to
it, and also on an exception (difficulty) of obtaining protected
information (foreign) investigations and other interested subjects.
Защита от несанкционированного доступа
- предотвра
щение или существенное затруднение несанкционированного
доступа к программам и данным путем использования аппа
ратных, программных, криптографических
методов и средств
защиты, а также проведение организационных мероприятий.
Наиболее распространенным программным методом защиты
является система паролей.
Didaktik o’yinlar texnologiyasi

rollarini, vazifalarini erkin tanlashadi. Masalan, ekspeditsiya o’yinlarida
kema darg’asi, boshqaruvchi,
kuzatuvchi, kartograflar, dengizchilar va
boshqa rollar.
2. Geografik o’yinlar bilan shug’ullanish jarayonida ijodiy muhitni va
munozarali vazifalarni vujudga kelishi. O’quvchilar geografik o’yin
davomida aniq bir rollar va vazifalarni bajarish
jarayonida ijodiy ishlar
bilan mashg’ul bo’ladi, ma’lum bir muammoli vaziyat vujudga kelsa ularni
hamkorlikda yechishadi.
Geografik o’yinlar darsini mavzusi va o’tkaziladigan muddatini
o’qituvchi oldindan belgilaydi. O’yinga tayyorgarlik davomida o’qituvchi
geografik o’yinlarning tarkibiy tuzilishini aniqlab oladi.
Geografik
o’yinlarning tarkibiy tuzilishiga quyidalilar kiradi: o’yining maqsadi va
loyihasini
ishlab chiqish; o’yinda ishtirok etadigan personajlarni (rollarni)
aniqlash; o’yinda ko’zda tutilgan personajlarni vazifalarini ishlab chiqish;
ma’lum bir personajlar bajaradigan vazifalarni metodini ishlab chiqish yoki
tanlash; geografik o’yinda ishtirok etadigan personajlar o’rtasidagi
munosabatlarni ishlab chiqish.
Geografik o’yinlar individual, guruhli va ommaviy turlarga bo’linadi.
Ularning barchasi ma’lum bir o’quv sharoitlarida qo’llaniladi. Geografik
o’yinlar
syujetli-rolli, ijodiy, ishbilarmonlik,
konferentsiya va boshqa
turlarga bo’linadi.
Syujetli-rolli o’yinlar tabiiy va ijtimoiy- iqtisodiy borliq voqea va
hodisalar o’rtasidagi bog’liqlikni o’rganishga yo’naltirilgan bo’ladi.
Ijodiy o’yinlar o’quvchilarni avval olgan bilimlariga asoslanib ma’lum
bir muammoli geografik masalani didaktik o’yin
orqali yechishga
mo’ljallangan bo’ladi.
Ishbilarmonlik yoki biznes o’yini iqtisodiy va ijtimoiy geografiya
darslarida ko’proq qo’llaniladi.
Bunday iqtisodiy, ijtimoiy va geografik muammolar geografik o’yinlar
yordamida hal qilinadi.
Geografiya fanida qo’llaniladigan didaktik o’yinlarni
ikkita katta
guruhga bo’lishimiz mumkin: tabiiy geografik o’yinlar va ijtimoiy-iqtisodiy
geografik o’yinlar.
subyektlar-
ning о ‘zaro auientifikatsiyasi

kafit geometriyasi va h.) asoslangan usullami oladi. Bu faktorda
kriptografik usullar va vositalar ishlatilmaydi. Beometrik xarakte-
ristikalar binodan yoki qandaydir texnikadan foydalanishni nazorat-
lashda ishlatiladi.
Subyektning haqiqiyligini tasdiqlash autentifikatsiyaning uchta
faktoridan biri yordamida amalga oshirilishi mumkin. Masalan, foy-
dalanuvchini autentifikatsiyalash jarayonida
undan parol yoki bar-
moq izlari so‘ralishi mumkin. Autentifikatsiya jarayonida faqat bitta
faktor ishlatilsa, bunday autentifikatsiya
Asimmetrik shifrlash algoritmi

|
Asimmetrik shifrlash algoritmi
|
bet | 177/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Asimmetrik shifrlash algoritmi ochiq kalitga asoslangan, bu esa simmetrik shifrlashdagi muammoni yechadi.
1970-yillarning o‘rtalarida ikkita olim — Vinfild Diffi va Martin Xellman — ochiq kalit yordamida shifrlash tamoyilini tushuntirib berishdi. Ochiq kalit yordamida shifrlashni asosiy jihati shundan iboratki, bunda bir vaqtni o‘zida ikkita unikal juft kalitlar generatsiya qilinadi. Birinchi kalit shifrlashda ishlatilsa, ikkinchi kalit deshifrlashda ishlatiladi yoki aksincha (bu shifrlash algoritmida ikkita turli xil kalitlar ishlatiladi). Ushbu algoritmda shifrlash va parolni ochish uchun turli xil kalitlardan foydalaniladigan xususiyatga ega va agar yaxshi tanlangan shifrlash kaliti bo‘lsa, tegishli shifrlash kalitini ochish deyarli mumkin emas. Bunday sharoitda shifrlash kaliti oshkor qilinishi mumkin va faqat deshifrlash kaliti sir saqlanadi.
8.5- rasm. Asimmetrik shifrlash algoritmi sxemasi
1978 yilda 3 ta olim (Rivest, Shamir va Adleman) ochiq kalit yordamida shifrlash tizimi Diffi-Xellman tamoyillariga to‘liq javob beradigan RSA (Rivest, Shamir, Adleman) kriptoalgoritmini ishlab chiqishdi. Bu usul quyidagi bosqichlardan iborat:
Ikkita juda katta oddiy r va q tasodifiy tarzda tanlanadi.
n=p∙q va φ(n) = (p - 1)∙(q - 1) (Eyler) tenglamalari hisoblanadi.
e <φ(n) va φ(n) bilan umumiy bo‘luvchiga ega bo‘lmagan e soni tanlanadi.
1 < d < φ(n) va mod(d·e - 1, φ(n)) = 0 shart bo‘yicha d tanlanadi.
Ochiq kalit – {e, n}, yopiq kalit – {d, n} juftliklari hosil qilinadi.
Shifrlash uchun c = mod(me, n) hisoblanadi.
Deshifrlash uchun m = mod(cd, n) hisoblanadi.
8.6- rasm. Ochiq va yopiq kalitlarni ishlatilishi sxemasi
DES va RSA algoritmlarining solishtirma tavsilotlari 8.7- jadvalda keltirilgan.
8.7- jadval
|
| |
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR - Vaxobov h, mirzamahmudov o. T

Video texnika vositalariga turli xil videomagnitafonlar kiradi. O’qi-
tishni axborot vositalariga kompyuterlar, internet imkoniyatlari, masofaviy
o’qitish vositalari kiradi.
O’qituvchi o’quv yilini boshida texnika vositalardan foydalanish reja-
sini tuzmog’i lozim. Mazkur reja asosida texnika vositalari hafta boshida
tayyorlab qo’yilmog’i zarur.
Natural vositalardan foydalanish texnologiyasi

tabiiy goeografiya (V cinf) kursi bo’yicha o’quv sayohatiga chiqqanda
quyidagi topshiriqlarni ifodalash mumkin:
-geologik ochilmalarni tozalash va uni diqqat bilan ko’zdan kechirish;
-ochilmadagi qatlamlar sonini aniqlash. Qatlamlarni qalinligini
o’lchash;
-qatlamlarni yotish holatini o’rganish va ularni sabablarini aniqlash;
-yotqiziqlar hosil bo’lishi qanday sharoitda sodir bo’lgan;
-relefni o’zgarishiga qanday tashqi kuchlar ta’sir etadi;
-tashqi kuchlarni relefga ta’siri nimalarda ifodalangan.
Mazkur topshiriqni bajarish o’quvchilardan o’ta kuzatuvchanlikni
talab qiladi. Ular qatlamlarni chegaralarini, qatlamlarni joylanishidagi
o’ziga xos xususiyatlarni, qatlamlar tarkibidagi tog’ jinslarini o’lchamlarini
aniqlashlari lozim. Olib borilgan kuzatishlar natijasida o’quvchilarni tog’
jinslarini hosil bo’lishi, ularni to’planishi va yotishi haqida bilimlarni
yaxshi o’zlashtirishlariga imkon beradi.
O’quvchilarni natural ob’ektlarni kuzatishi o’qituvchilarning bevosita
rahbarligida olib boriladi, ayrim hollarda kuzatish ishlarida o’qituvchilarni
o’zi ham qatnashadi.
Sinf sharoitida quyidagi natural ob’ektlarni kuzatish mumkin:
a) tog’ jinslari namunalari;
b) tuproq namunalari;
v) gerbariylar;
g) hayvonlarning qotirilgan tanalari;
d) sanoat va qishloq xo’jaligi maxsulotlari namunalari.
Audiovizual o’qitish vositalari

Filmni o’quvchilar o’qituvchi kuzatuvida ko’rishadi. Agar filmni ko’rish
jarayonida nazorat bo’lmasa o’quvchilar filmga diqqat berishmaydi va
boshqa narsa bilan shug’ullana boshlaydilar yoki bir-biri bilan gaplashib
o’tirishadi. Natijada film mazmuni yuzaki o’zlashtiriladi.
Agar film qiziqarli bo’lsa o’quvchilar uni qiziqib diqqat bilan tomosha
qilishadi. Ammo ularni faoliyati shunda ham nazorat qilinsa filmni maz-
munini tahlil qila olishmaydi. Shuning uchun film boshlanishidan oldin
o’qituvchi filmni maqsadini, unda nimalar tasvirlanganini, qanday savol-
larga o’quvchilar javob topishini kirish suhbatida tushuntiradi. Bundan
tashqari o’qituvchi kirish suhbatida filmni qaerlariga e’tibor berishni,
qaerlarini alohida ajratib tahlil qilinishini tushuntradi. Masalan, O’zbekis-
ton tabiiy geografiyasi kursida ‚Qizilqum‛ mavzusini o’tishda quyida-
gilarga e’tibor berish lozim:
- asosiy relef shakllariga;
- o’simlik bilan qoplanish darajasiga;
- hayvonot dunyosiga.
Filmni ko’rish jarayonida o’quvchilar qo’yidagi savollarga javob
berishlari lozim: ‚Barxan nima‛, ‚Qum tepaliklari‛ nima; cho’lda asosiy
transport vazifasini bajaruvchi hayvonni aniqlang.
Geografiya ta’limida o’quv kinofilmlaridan foydalanishni yana bir
asosiy shartlaridan biri o’qituvchini film namoyishida faol ishtirok
etishidir. Eng yaxshi va qiziqarli film bo’lgan taqdirda ham o’qituvchi
darsni boshqarishi shart hisoblanadi. Film namoyishi jarayonida o’qituvchi
ko’rsatilayotgan kinolavhalarga izoh berib borish lozim. Kerakli joylarda
film namoishini to’xtatib bilimlarni chuqurlashtirishi mumkin. Ayrim
nazariy qonun qoidalarni kengroq tushuntirib berishi, so’ngra film
namoyishini davom ettirishi mumkin.
Filmni ko’rish davomida o’qituvchini izohlari o’quvchilarga xalaqit
bermasligi lozim. Shuning uchun faqat kerakli joylaridagina izox berish
lozim. Agar kinofilmda metodik xatolar bo’lsa o’qituvchi uni to’g’rilab
ketishi lozim. Ma’lum bir voqea xodisalarni mohiyatini o’quvchilar yax-
shirioq tushunib olishlari uchun filmni namoyishini biroz to’xtatib turish
mumkin.
-jadval 
Evrosiyo relef shakllari

-talabalar yoki ko’pchilik talabalar qaysi mavzularni to’liq o’zlash-
tirgan, qaysilarini kam o’zlashtirgan, qaysi masalalarni qisman o’zlash-
tirgan, qaysilarini kam o’zlashtirgan yoki butunlay bilib olmaganligini
aniqlash mumkin:
-barcha talabalar bilimini qisqa vaqt ichida tekshirib olish mumkin;
-talabalar bilimini ob’ektiv baholash mumkin.
Test usulini qo’llashning qiyinchiliklari va noqulayliklari quyidagilar-
dan iborat:
-test savollari va javoblarini tuzish juda qiyin va katta ma’suliyatni
talab qiladi;
- talabalar bilan bevosita muloqotda bo’linmaydi;
-talabaning ilmiy va og’zaki nutqini o’stirishga yordam bermaydi;
-an’anaviy imtixon va sinovlarda talabalar bilmagan narsalarni bilib
olishadi, ya’ni imtixon va sinov bilim berish usullaridan biri ekanligi test
usulida bo’lmaydi;
-talabalar 40-50 ta savolning qaysi biriga to’g’ri va qaysi biriga
noto’g’ri javob berganliklarini ham bilmaydilar.
SHuning uchun testga talabalar bilmini tekshirish usullaridan biri
sifatida qarash lozim. Lekin oliy o’quv yurtlariga qabul imtixonini test
usulida o’tkazish eng maqul usul. Chunki bunda sub’ektivlikka o’rin
qolmaydi. Test usuli EXM yordamida amalga oshirilishi kerak. Javoblarga
qo’yiladagan ballarni ham mashina hisoblashi kerak.
Endi test savollari va unga kalit tayyorlash haqida. Joriy testda
muayyan mazmuni o’quvchilar yoki talabalar qanday o’zlashtirganini
nazorat qilinadi, shuning uchun savollar maydaroq va chuqurroq bo’ladi.
Oraliq testda savollar kengroq bo’ladi. Yakuniy testlar butun o’quv kursi
materialini o’z ichiga oladi.