nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
qiladi, undan bug1 yoki sovuq suv oqiziladi. 3 va 4 idishlarga navbat bilan isitgich

|
qiladi, undan bug1 yoki sovuq suv oqiziladi. 3 va 4 idishlarga navbat bilan isitgichBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeqiladi, undan bug1 yoki sovuq suv oqiziladi. 3 va 4 idishlarga navbat bilan isitgich
birdan pasterizatsiya qilinib sovutilgan sharbat quyiladi. Sharbatga sof achitqi
solinib, bijg'itiladi. Bijg'itilgan sharbat so f achitqi sifatida qo'llaniladi.
Apparatning qulayligi shundan iboratki, undan izchil reja asosida sof achitqi olib
tursa boiadi. Bundan tashqari u konstruksiya jihatidan oddiy bo'lib, osongina
yasalishi mumkin. Uning ishlab chiqarish quwati bijg'itish idishlarini o'lchash va
soniga bog'liq.
Ishlab chiqarish sharoitida o'tkazilgan qator tajribalar asosida so f achitqining
o ‘z-o‘zidan bijg'ishidan quyidagi ustivorligini qayd qilish mumkin:
1.sof achitqi quyidagilardan so'ng sharbat tez bijg'iy boshlaydi;
2.bijg‘ish bir me’yorda, sekinlashmay va to'xtamay amalga oshadi;
3.sharbatdagi qand moddasi to'la ravishda bijg'iydi;
4.vinodagi spirt 0,5-1% ga oshadi;
5.vino tez vaqtda tiniqlashadi
Seleksiyalangan achitqilar ordinar vinolarga oliy navli vinolar sifatini
berolmaydi, lekin seleksiyalangan achitqilarda tayyorlangan vinolammg ta’mi va
hidi tabiiy achitqilar asosida tayyorlangan vinolarga nisbatan yaxshiroqdir.
5.4.Spirt ta’siri asosida seleksiya olib borish uslubi
Uslub firansuz ekologi L.Seminon tomonidan taklif etilib, «superkatr” deb
nomlangan. Vinochilik tajribasida ushbu uslubni qo'llanilishiga sabab shundan
iboratki, bakteriya, mog'or, mikroforma, apikulyatus va boshqalaming murtaklari 4
foizdan ortiq spirt muhitida yashay olmaydi. Elliptik achitqilar esa bunday
sharoitda bemalol rivojlanadi.
76
Bu uslub qo‘llanilganda sharbat bijg'ishi uchun unga bijg'ib bo'lgan yoki vino
yoki sog‘ eski vino qo‘yiladi. Aralashmadagi spirt miqdori 4 foizga teng bo'lishi
|
| |
Ugom Chotqol tabliy Milliy davlat bog'i

|
Ugom Chotqol tabliy Milliy davlat bog'i
|
bet | 101/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.org13.4. Ugom Chotqol tabliy Milliy davlat bog'i
1990 yilda O'zbekiston Respuьtikasi fanlar Akademiyasi, Zoolo giya va Botanika instituti Ьilan Ьirgalikda Ugom-Chotqol tabliy milliy davlat bog'i tashkil etildi. Ugom-Chotqol davlat tabliy Milliy bog'i Toshkent viloyatida 574000 gektar maydonni egallaydi. Bog'dan 3 yirik daryo oqib o'tadi ular: G'arЬiy Tyan-Shan-Ko'ksuv, Pskem va Chotqol bo'lib, ulaming suvi Chorvoq suv omboriga quyiladi. Bu yerda harorat
Yozda esa harorat +12+22°S gacha ko'tariladi. Chunki aytish kerakki, Pskem daryosi to'liq O'zbekiston hududidan oqib o'tadi. U 2 ta baland tog' daryolari Oyganing va Maydontol qo'shishidan hosil bo'lib, ulaming manbai qor va muzlar yerishidan hosil Ьo'lgan suvdir. Maydon tol tizmasining yuqorisida G'arbiy Tyan-shanning eng yirik muz liklarining yerishishidan hosil Ьo'lgan suvdir.
Ushbu qo'rsatkichlar havoning past haroratda bo'lishi hamda mintaqada ko'plab yog'ingarchiliklar bo'lishini ta'minlaydi. Yog'ingar chilikning yillik yig'indichi 680-980 mm o'rtacha esa 780 mmni tashkil qiladi. Bog'ning o'simlik dunyosidal000 dan oshiq tur mavjud bo'lib, ulaming orasida faqat shu yerga xos ko'p o'simliklar uchraydi, ular faqat shu Ьоg' hududidagina o'sadi. Ma'lum va mashhur bo'lgan kamyob o'siµ1lik turlaridan lolalarning, piyozlarning, astragal, cho'l piyozguli, sovungul, hamisha ko'karib turuvchi kopman butasi va boshqa\arni aytish mumkin. Bog'da o'sadigan o'simliklaming Ьir qanchasi dorivor hisoЫanadi: na'matak, dala choy, tog' rayxon, oq qaldirmoq, zuЬturm, ilonboshi, bo'znocl1.
Quruqlikda yashovchi umurtqalilarning hayvonat dunyosi 4 ta sinfda mujassam bo'lgan va 275 turini o'z ichiga oladi, shu jumladan suvda va qurqlikda yashovchilar 2 tur, sudralib yuruvchilar 18 tur, qush Iar 207 tur, sutemizuvchilar 48 ta. Hayvonot dunyosining o'ziga hosligini O'zbekistondagi umumiy hayvonot dunyosiga nisbatan baxo langanda quruqlikda yashovchi umirtqalilar 15 % ni, sudralib yuruvchilarl,3%, qushlar, 12,5 %, sutemizuvchilar 2% ni tashkil qiladi. Bog' hududida O'zbekiston Fanlar akademiyasining Botanika ilmiy ishlab chiqarish markazi va Zoologiya instituti tomonidan doimiy ilmiy tekshirish ishlari olib boriladi, 2000-2006 yillar davomida Jahonbanki, Global ekologiya fondi va TASIS-Xalqaro fondi doirasida: «G'arЬiy Tyan-Shan Ьioxilma-xilligining saqlashning chegaralararo loyil1asi
ishlar olib borildi.
|
| |
Filtrlash - Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L

|
Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L
|
bet | 40/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgFiltrlash
Bu usul Ьilan oqar suvdagi mayda zarrachalar ushlab qolinadi. Suv bosim ostida g'ovak to'siq yoki qum qatlami ostidan o'tadi. Bu usul Ьilan suvni tozalash mexanik tozalash deyiladi. 9 rasm. Sxema mexan filtra.
Apparatning filtirlovchi qatlami vaqti-vaqti Ьilan yuvilib turiladi,
buning uchun filtming pastidan yuvadigan suv byeriladi. Hajmi 15-20 mg/1 Ьо'lgan zarrachalarning deyarli 60% tozalanadi. Filtr idishlar katta va og'ir Ьo'ladi, yuvishjarayoni ham Ьiroz rnurakkab bo'ladi.
8.2. Oqar suvni kimyoviy usulda tozalash
Agarda oqar suvda kislota va ishqorlar miqdori ko'payib ketsa uni neytrallash yoki me'yorga to'g'ri keltirish uchun (rN miqdori 6.5-8.5 bo'lishi shart) oqar suvni boshqa toza suv Ьilan almashlash lozim: ishqor miqdori ko'p bo'lsa unga reagentlar qo'shish natijasida tozalash, achchiq suvlarni neytral matyerial yordamida filtrlash lozim, ishqorli suvlardan achchiq gazlarni o'tkazish ham samara byeradi.
Suvni qayta foydalanishga tayyoralash
Buning uchun suv tarkiblga temir sulfit, gidrosulfit nariy, gidrozin, oltingugurt yoki alyuminiy upasini solib undagi simob, xrom, mishyak kabl zaharli Ьirikmalar ajratib olinadi.
Ionlarni olib tashlash
Suvdagi og'ir metallar reagent usul Ьilan tozalanadi. Simob, xrom, kadmiy, rux, qo'rg'oshin, mis va nikellar suvga kaltsiy gidrooksidi, kar bonat, natriy sulfid va fyerroxrom shlaklami solish yordamida zararli
ionlar suvdan ajratib olinadi. Mikroorganizmlar mikroЫar Ьilan o'zaro aloqada bo'lib ularni emiradi va uglyerod qo'sh oksidiga, nitrat va sulfit ionlariga aylantiradi. Bu vaqtda mikroorganizmlar qatlami yoki Ьioqoblq sifatida foydalaniladi. Bu usulda suvni tozalash tabliy oqar suvlar oqadigan joylarda qo'llaniladi.
Ayerob tozalash- bu usulda tozalashda suvdagi kislorodni mikrob lar iste'ol qiladi, anayerob usulda tozalashda metantenkalarda kislorodsiz holatda suv tozalanadi bu jarayonda atseton, karbon gazi,
vodorod, metan va spirt va kislotlami achitish usuli yordamida ish boradi.
|
| |
Zaharli gazlarning ruxsat etilgan me'yorlari

|
Zaharli gazlarning ruxsat etilgan me'yorlari
|
bet | 36/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.org7.4. Zaharli gazlarning ruxsat etilgan me'yorlari
Yuqorida atmosferaga zaharli gazlar tashlayotgan manbalarni Ьir Ьir ko'rib o'tdik. Ular sanoat chiqindilari, kimyo sanoati zaharli gazlari, og'ir sanoat va rangli metallurgiya ham avtomoЬil transporti harakatida kelib chiqadigan zaharli gazlar hisoЫanadi. Fan va tehnika rivojlangan asrda yashayotgan insoniyat atmosferadagi zaharli gaz kontsentratsiya sini inson va boshqa tirik organizmlar uchun xavfsiz yoki xavfli bo'lish hol tlarini aniqlaganlar. Shuning uchun ekologiya zaharli gazlaming atmosferada ruxsat etilgan kontsentratsiyasi R ЕК va R ЕМ.
Ruxsat etilgan kontsentratsiyasi (REK) - deb shunday kimyoviy
moddalar yoki Ьirikmasiga aytiladiki, ular inson organizmiga uzoq vaqt ta'sir qilib tursa ham mutlaqo zarar qilmaydi, organizmda patologik o'zgarishlar yoki kasalliklar keltirib chiqarmaydi.
80
REK m.r eng yuqori holati insonning (hid, 20 daqiqa davomida yorug'lik) reflektor his qilishga asoslab topilgan. Bir-kechayu kunduzlik REK Ьir kechayu kunduz davomida inson organizmiga mutloqo zarar keltirmasligi kerak.
lnsoning me'yoriy yashab umr ko'rishi uchun quyidagi sharoitga asoslanib yashashi kerak.
81
SI ---
REКI
С2 Сп----
REK2 REKn
Bu yerda S1 S2 Sn inson organizmiga aniq ta'sir etuvchi moddalar (mg/m3 mg/1, mg/kg); REKI REK2 REKn zaharli moddalaming ruxsat etilgan me'yori.
Atmosferaga chiqariladigan gazlaming ruxsat etilgan (REM) me'yori mavjud. Bu me'yor zal1arli moddalar chiqarayotgan manba uchun alohida ilmiy texnik me'yor sifatida o'matiladi. Bu yerda atmosferaga chiqariladigan zaharli moddalar yer ostiga tushganda REM oshmasligi kafolatlanadi.
REM quyidagi formula asosida hisoЫanadi.
РЭМ=
РЭК ·Нчи1<г •Т
A·F,,111
Bu yerda N-tutun chiqaradigan trubaning balandligi;
Н сhщ g - havoga chiqayotgan zaharli gazlar miqdori, m3/s;
Т atrof - chiqayotgan gaz va atrof muhit o'rtasidagi haюratning
farqi; А - stratifikatsiyasining muvofiq koeffisenti, zaharli modda larning cho'kish tezligi,
Fmn - trubalardan chiqadigan gazning shart-sharoitlari.
Sanoat chiqindilari (REK) ruxsat etilgan koeffitsentni hisobga olgan holda iflo-a;Jantirish darajasiga (havo, suv, tuproq) qarab guruh larga Ьо'linadi.
Havoga eng yomon ta'sir qiladigan moddalar quyidagilardir:
Uchuvchi organik Ьirikmalarga: metan (SN 4) , benzol (S6N3),
xlorftor uglyerod, fenol;
Yuqoriga uchadigan zarralar, tosh ko'mir kuyasi, chang, asbest, qo'rg'oshin tuzi, mishyak, sulfat kislota (N2SO4 )
|
| |
Oqar suvni issiqlik yordamida tozalash

|
Oqar suvni issiqlik yordamida tozalash
|
bet | 41/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgOqar suvni issiqlik yordamida tozalash
Bu usulda suvni qizdirib bug'lantirish yordamida zararli Ьirikma la:rdan holi qilinadi. Qizdirish yoki istishda korxonada mavjud bo'lgan ko'pgina qoldiqlar suv maxsus kondensatlarga solingach qizdiriladi. Oqar suvni qattiq qizdirish natijasida undan polistirolni ajratib olish mumkin, ammo bu ish juda qiyin va harakati yuqori texnologik jarayon hisoЬlanadi.
Suvni ozonlar yordamida tozalash, ozon kuchli baktyeritsid xos
saga ega bo'lgan o'tkir oksidlovchi moddadir.
Ozon (O3)-havo rang gaz, noxush hid chiqaradi., o'zi suvda yaxshi yeriydi. Ozon mikroЫarga kuchli ta'sir qiladi, ulami parchalaydi va ular-ni tuzilishini buzadi, ozon suvni o'z xususiyatlaridan kelib chiqib juda tez zararsizlantiradi.
Suvga aralashgandan so'ng o'zidan hech qanday hid chiqarmaydi,
uni rangsizlantirib taЬiiy va sun'iy hidlami yo'qotadi.
Ozon suvga qo'shilayotgan suvda rN ko'rsatkichining boshqaligi, loyqaligi, harorati kabl xususiyatlaming ahamiyati yo'q.
Ozonni sanoat korxonalarida ishlab chiqish mumkin. Buning
uchun korxonada maxsus azotlar bo'lsa kifoya. Ozonning xlordan ustun ligi u zararli Ьirikmalar hosil qilmaydi va juda qisqa vaqtda ko'p miq dorda suvni tozalab byerishga irnkoni bor.
"
Ultrablnafsha nurlar bllan tozalash
Oqar suvlami ultrablnafsha nurlar Ьilan tozalashda baktyeriyalar, mikroorganizmlarga baktyeritsid sifatida ta'sir qiladi. Ultrablnafsha nur lar mikroorganizmlarning hujayra protoplazma oksidini parchalaydi, bu
93
vaqtda hujayrada modda almashinuv jarayonlari izdan chiqadi. Bu usul Ьilan Ьir necha sekund ichida suvni zararsizlantiris'1 mumkin. Bu usul Ьilan suvni zararsizlantirishning o'ziga xos talaЫari bor. Bu usul suv toza va tiniq Ьo'lganda samara byeradi, suv loyqa yoki Ьo'yalgan Ьo'lsa ultraЬinafsha nurlaming ta'siri yo'qoladi.
Oqar suvni tozalashning iqtisodiy samaradorligi usullarga qarab o'zgaradi: gidromexanik usulda- 50...70%, fizik-kimyoviy usul-90..95%, kimyoviy- 80...90%, Ьiokimyoviy- 85...95% miqdorda zararsizlantiradi.
Har Ьir sanoat korxonasida o'z imkonidan kelib chiqib, suvning
zararsizlantirsh miqdori, ko'p-ozligi, mutaxassislar qaysi usulni foydali va arzon deb bilishlari to'g'risidagi xulosadan kelib chiqib tozalash usulini tanlaydilar.
|
| |
Yonilg‘i-moy mahsulotlarini tejash yo‘llari

175
yo‘qotishlar saqlanayotgan yonilg‘i miqdorini 3-5%ni tashkil etishi mumkin
“nafas” olish klapanlari orqali yo‘qotishlar yilda davomida 1%gacha etadi.
Yonilg‘ini tejamli sarflashning yana bir sharti, bu me’yorlash va hisobga
olishning ratsional tizimi, xodimlarni yonilg‘i-moy mahsulotlarini tejashga
bo‘lgan manfaatdorligidir. Bulardan tashqari texnik xizmat ko‘rsatish va
ta’mirlash ishlarini, sifatli bajarish ayniqsa dvigatelni bo‘yicha muhim
ahamiyatga ega.
) quruq bug', sulfit kislota (1 g/1) yoki antiformin yordamida bochka, but va

|
) quruq bug', sulfit kislota (1 g/1) yoki antiformin yordamida bochka, but va Pdf ko'rish
|
bet | 329/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbe1) quruq bug', sulfit kislota (1 g/1) yoki antiformin yordamida bochka, but va
boshqa idishlami yaxshilab dezinfeksiyalash;
2) sulfit kislotani qo'llab sof achitqilarda bijg'itishni olib borish, bijg'ishni
oxirigacha yetkazish;
3) sut oksid bijg'ishga moyil b oigan kislotasi kam (rN yuqori) vino yoki limon
kislotalarini qo'shish;
4) yosh ayniqsa avtoliz paydo boigan vinolami bijg'ishdan keyin uzoq vaqt
davomida achitqilar bilan birga saqlamaslik, sut oksid bijgish kasalligiga chalingan
238
vinolami butunlay tuzatish vositasi yo‘qdir. Vino ta’mini buzuvchi
hosil bo'lgan
mahsullami bartaraf etish iloji yo‘q faqat ma’lum darajagacha ulaming ta’
la
ko'rsatayotgan ta’sirini yumshatish mumkin.
Eng
awalo bakteriyallaming hayot
faoliyatni to'xtatish lozim. Buning uchun sulfit kislota vinoga kiritiladi
(100 mg/1)
yoki bo'lmasa kasallangan vino 70° gacha isitiladi. Sulfitlash undan keyin yelimlab
filtrlash yaxshi natija beradi. Sulfit angidrid vinoda tez bir me’yorda taqsimlanishi
lozim.
Turn va puss.
Turn eng tarqalgan kasalliklardan biri bo'lib hisoblanadi. Bu
kasalikka asosan tayyor vinolar chalinadi. Ba’zi hollarda u bijg'ish vaqtida ham
aniqlanadi.
Turn kasalligining belgilari har xildir. Chunki o'nga boshqa kasalliklar ham
qo'shiladi. Turn asosan issiq kelishi bilan (may-iyun) paydo bo'ladi.
Kasallikning ikki xili mavjud. Birinchisida kasallik paytida karbonat gazi (puss)
chiqadi, ikkinchi holatda gaz chiqishi kuzatilmaydi (turn).
Issiq kunlar kelganda karbonat kislotani ajralib chiqishi puss uchun o'ziga xos
belgidir. Tajribasiz vinosozlar bu gazning ajralib chiqishini spirtli bijg'ish qayta
|
| |
Nordon sutbijg‘ishi - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 327/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbe16.3.Nordon sutbijg‘ishi
Vino tarkibidagi olma kislotaning bir qismi sut kislotasi bakteriyalari faoliyati
ta’sirida sut va karbonat kislotalarga parchalanadi. Kuchli bijg'ishdan keyin yuzaga
kelgan bunday jarayon natijasida vinoning ta’mi mayinroq bo'ladi.
Sut kislotasining vinoda hosil bo'lishi oddiy hoi bo'lib, olma kislotasini
parchalovchi yosh vinodagi bakteriyalaming rivojlanishiga bog'liq.
Ba’zida sut kislotasi qand hisobiga hosil bo'lib uchuvchan kislotalar hajmi
ko'payadi. Bunday holatda sut oksid bijg'ish kasalligi yuzaga keladi. Qandning
bunday parchalanishi shirin kam kislotali vinolarga xosdir. Bu vinolar odatda ohak
birikmalari bilan ifloslangan tuproqda o'sgan toklardan olingan uzumlardan
tayyorlanadi.
Sut oksid bijg'ish kasalligi bilan og'rigan vinolardan tuzlangan karam yoki
bo'lmasa achib qolgan sut hidi kelib, ta’mi shirin nordon bo'ladi. Kasallikning
keyingi bosqichlarida kuygan yog' ta’mi va hidi keladi. Bu kasallikni cho'psimon
bakteriyalar yuzaga keltiradi. Ular sut oksid bakteriyalar guruhiga kiradi (89-rasm).
Sut oksid bijg'ish kasalligi bilan kasallangan vinolarda mannitli bijg'ish
bakteriyalar mavjudligi aniqlangan. Bact. Mannitopoeum dan tashqari bu bijg'ish
kasallikni Bact. gracile va Bact intermedium, shuningdek Micrococcus acidovorax
va Micrococcus Variococcus koklari yuzaga chiqaradi.
237
89-rasm. Bacterium gracile
Sut oksid bijgish kasalligini odatda boshqa kasalliklar ya’ni turi va semirish
kasalliklar bilan birga kechadi.
16% ob spirti bor vinolar bakterial kasalligiga chalinmaydi degan ta’kidlar
hozirgi vaqtda asosli emas. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, hatto 20% spirti bor
|
| |
Chotqol blosfyerik davlat qo'riqxonasi

13.3. Chotqol blosfyerik davlat qo'riqxonasi
Marnlakatimizning shimoliy g'arblda Toshkentdan 35 km narida go'zallikda tengi yo'q Chotqol Ьiosfyerik davlat qo'riqxonasi joylashgan. 2007 yilda qo'riqxonaning 60 yilligi nishonlandi. 1936 yilda O'zSSR Tablatni asrash qo'mitasi Chotqol qo'riqxonasini tashkil etishni taklif etdi.
1937 yilda botaniklar F.Ya.Budkov, P.A.Gornalitskiy, D.F.Jelez yakov va boshqalar, shu maydonda ilmiy tekshirish ishlarini olib bordilar. 1941-1945 yildagi urush boshlangan ishni to'xtatib qo'ydi. 1947 yilda O'zSSR Vazirlar Mahkamasi qaroriga Ьinoan 22400 gektar maydonda tog'-o'rmon qo'riqxonasi tashkil etildi. 1959 yil Maydontol maydoni qo'shilgandan so'ng, qo'riqxonaga Chotqol tog'-o'rmon davlat
o'ta yuqori emas. Qish oylarida o'rtacha harorat -6-9° ni tashkil etgan.
224
maydoni 35724 gektarga ega. Chotqol qo'riqxonasi Chotqol tizmasining janubly g'arЬida joylashgan bo'lib o'simlik, hayvonot dunyosini, taЬiiy, geografik holatlarini saqlab qolish maqsadida tashkil etilgan. Qo'riqxona maydoni Tyan-Shanga tegishli bo'lib, 2 ta maydondan iborat Boshqizilsoy (Parkent tumani) va Maydontol (Bo'stonlik tumani). U dengiz sathidan 1200-4000 m balandlikda joylashgan. Qo'riqxona maydoni Qirg'iziston RespuЫikasining Besh orol qo'riqxonasiga chegaradosh. Qo'riqxonaning ob-havosi keskin kontinental bo'lib, qishda harorat-40°S gacha tushib ketadi. Boshqizilsoy maydoni (iqlimi) dengiz sathidan 1080-3260 m balandlikda joylashganligi sabaЫi, iqlimi Maydontoldan keskin farq qiladi. Boshqizilsoy maydonida tog'laming ba\andligi l ООО metmi \ashkil etadi. Eng yuqori qismlari dengiz sathidan 3265 metr balandlikda joylashgan. Shundan 2992 metrda Qo'rg'ontosh, 2763 metrda - Taqali, 2751 metrda Go\ya joylashgan. Maydontol maydonida esa 1200-3875 m dengiz sathidan yuqorida bo'\adi. Qo'riqxonaning tog' zonalarining pastki 1200-1300 m da tup1·oq kulrang tusda bo'ladi, 1400-2200 metrdan esa tuproqjigarrang tusda bo'ladi.
Tog' tizmalari betakror go'zalligi Ьilan ajralib turadi. Qo'riq xonada 1168 turdagi o'simliklar bo'lib, ular: pista, tosh daraxt, shamshodi, zirk va irg'ay kabllar. Bundan tashqari o'simliklar texnik, ekinlar efirmoylilar va dorivorlik xususiyatlariga egalari ham bor. Bu yerda Buxoro bodomi, olma, olcha, gilos, namatak kabl mevali daraxt larni uchratish mumkin. Qo'riqxonada O'zbekiston RespuЬlikasinnig Qizil kitoЬiga kiritilgan 46 turdagi o'simliklar mavjud. Qo'riqxonaning hayvonot dunyosi Ьоу va tш·li-tumandir. Bu yerda ayiq, taka, bo'rsiq, tulki, to'ng'iz, sug'ur, jayron, kaklik, burgut, i\on\ar uchraydi. Bundan tashqari qorako'zli kaltakesak, toshbц_qa, Maydontolning ba'zi joylarida Siblr tog' echkilari mavjud. Sudralib yuruvchi hayvonlarning 9, qushlaming 93, sutemizuvchilarning 23 turi mavjud.
|
-rasm. Avtopoezlarga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash postlari rejasi

187
gidravlik yuritmasiga havo kirib qolgan bo‘lsa, uni chiqarib yuboriladi.Bekat
tormoz tizimining ishlashi tekshiriladi va zarur bo‘lsa, rostlanadi. Orqa va old
ko‘priklarda qiyshayishlar yo‘qligi tekshiriladi; old boshqaruv g‘ildiraklariga
nisbatan shotining to‘g‘ri o‘rnatilganligi, ramaning, ressoralarning, ilashish
qurilmasining holatlari tekshiriladi; ressoralar barmoqlari, stremyankalari va
xomut tortib mahkamlanadi. Shinalarning sxema bo‘yicha o‘rinlari
almashtirib qo‘yiladi. G‘ildirak disklari ishonchli mahkamlanadi. Kuzovni
ramaga mahkamlab qotiriladi.
Elektr simlari tekshiriladi, tormozlash signali va orqa fonarlarni ishlashi
tekshiriladi. Tirkama detallari moylash kartasiga binoan moylanadi. Yarim
tirkamadagi buriluvchi shkvoren, uning flanetsi holati, tayanch katoklaridagi
ko‘tarish mexanizmining ishlashi tekshirilishi zarur bo‘lsa, rostlanadi.Yarim
tirkama reaktiv shtangalarining uzunligi tekshiriladi va rostlanadi.
Kam chiqindili texnologiya

|
Kam chiqindili texnologiya
|
bet | 34/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.org7.2. Kam chiqindili texnologiya
Hozirgi kunda butun olib Ьorilayotgan texnologik jarayonlar qay ho latda Ьo'lmasin chiqindi kam bo'lishini talab qiladi. Chiqindi gaz, tutun, suyuq va qattiq xolatlarda bo'lishidan qat'iy nazar и atrof muhitga kam chiqishi zarurdir. Chunki doimo qay holatda bo'lishiga qaramasdan albatta atrof muhitga zarar keltiradi.
Keyingi yillarda qabul qilingan Yevropa iqtisodiyot komissiyasining
karn chiqindali texnologiya yoki chiqindisiz texnologiya nomli ish uslubl hammaga ma'qul tushgan. Chiqindisiz texnologiya bugungi kun talabldir. Bu yerda xomashyo va energiya o'zora munosabatda bo'Iib, harakat jarayonida xomashyo va energiya quyidagicha harakat qiladi.
Xomashyo zahiralari - ishlab chiqarishdagi talab - ikkilamchi zahira lar yoki xomashyodan asosiy maxsulot Ьilan Ьirgalikda ikkilamchi max sulot ham olinadi. Bu vaqtda atrof muhitga mutloq chiqindi tashlanmaydi.
73
Kam chiqindili ishlab chiqarish deb shunday sohaga aytiladiki, rnaz kur tashkilotdan atrof muhitga tashlanadigan zaharli moddalar miqdori belgilangan me'yordan oshmaydi, sanitariya - gigiena qoidalari buzil maydi. Chiqindiga chiqqan Ьir qism xomashyo qayta ishlanadi yoki ko'mib tashlanadi.
Toza ishlab chiqarish deganda, atrof muhit ifloslanishning oldini
oladigan, xomashyo va energiyadan oqilona foydalanadigan, mutloqo zaharli xomashyo ishlatmay9igan, moЬoda zaharli toksinlar hosil bo'lsa ulami ham yo'qotadigan tashkilot faoliyatiga aytiladi. Toza ishlab chiqarish deb, eng yangi texnologiyalardan samarali foydalaniladigan, zarur paytda ishlab chiqarishini o'zgartiroladigan tashkilotlarga aytiladi.
Kam qiqindi zamonaviy ishlab chiqarish tashkilotlariga O'zbekiston RespuЫikasi TaЬiatni himoya qilish Qo'mitasi qaroriga muvofiq soliq imtiyozlari va boshqa imtiyozlar byerilgan.
Kam chiqindili texnologiyani quyidagi holatlarda ko'rish va amalda
foydalanish mumkin.
Masalan oddiy neftni qayta ishlash zavodida suvdan foydalanish jarayonini o'rgansak. Zavodda suv aylanish tizimidan tashqari har Ьir bo'limda alohida suvning aylanish tizimi ham mavjud. Har Ьir bo'lim ning o'z suv aylanish tizimining bo'lishi suvni tayyorlash, texnologik jarayonda uning kam sarflashga shuningdek, suv Ьilan zaharli modda lami atrofga tashlashni kamaytiradi. Suvni tozalangandan so'ng qoldiq ikkinchi mahsulot sifatida ishlatiladi, olingan metallurgiya shakllari qurilish materiali sifatida foydalaniladi.
|
| |
achitqilarda bijg‘itilsa, har xil xususiyatga ega bo‘lgan vino hosil bo‘ladi. Uzum

|
achitqilarda bijg‘itilsa, har xil xususiyatga ega bo‘lgan vino hosil bo‘ladi. UzumBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeachitqilarda bijg‘itilsa, har xil xususiyatga ega bo‘lgan vino hosil bo‘ladi. Uzum
sharbati va undan hosil bo‘lgan vinoning sifati ko‘p omillarga (uzum navi, tuproq,
iqlim va boshqalar) bog'liqdir, shuning uchun sifati yomon sharbatdan vino olib
bo‘lmaydi. Yaxshi, faol achitqilar bijg'ish jarayonini tezlatadi, sog'lom vino
yetilganda, tinqlashishda asosiy omilga aylanadi.
Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, zararkunanda mikroorganizmlar tez rivojlanib
ketishi natijasida yaxshi vino achitqilari faoliyati sustlashib qohb, ikkinchi o‘ringa
o‘tadi. Zararkunanda mikroorganizmlar esa bijg'ish muhitida ustivorligiga ega
bo‘lib oladi.
0 ‘z-o‘zidan paydo bo‘lgan bijg‘ishda zararkunanda mikroorganizmlar birinchi
bo'lib rivojlanib bijg'ishni boshlab beradi. Spirt miqdori 4 foizga yetganda
bijg'ishdagi ustivorligi xaqiqiy vino achitqilariga o'tadi. Agar bijg'imagan uzum
sharbatiga achitqi sifatida bijg‘igan sharbat qo'shimcha undagi xaqiqiy vino
achitqilar bijg'ishga turtki berib zararkunanda mikroorganizmlarga rivojlanish
Uchun imkon bermaydi. Yaxshi vino olish maqsadida sharbatni o‘z-o‘zidan
bijg'ishga yo'l qo'ymasdan unga oldindan tayyorlangan sof vino drojjalar
qo'yiladi. Natijada bu achitqilar sharbatda yaxshi rivojlanib, barcha shakar
moddani bijg'itadi. Bijg'itib vino olishda achitqi xillarini tanlab ishlatish muhim
ahamiyatga ega ekanligini sof mikroorganizmlar ustidan olib borilgan tajribalar
ko'rsatadi.
Achitqi xillari kislotalilik, oshlash moddalari va sharbatning boshqa tarkibiy
qismlariga turlicha munosabatda bo'lib, o‘z talablarini qo'yadi.
Vinochilik tarixida fransuz achitqi rasalari: bordo, bojola, ai, kreman va nemis
xillari: shtaynberg, ioganisberg, asmansxauzer va boshqalari keng tarqalgan edi.
|
| |
Ko'rsatilgan fransuz, nemis achitqi rasalari mahalliy sharbatlardan olingan

|
Ko'rsatilgan fransuz, nemis achitqi rasalari mahalliy sharbatlardan olinganBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeKo'rsatilgan fransuz, nemis achitqi rasalari mahalliy sharbatlardan olingan
rasalar bilan bir qatorda vinochilikda sinab ko'rilgan.
Mahalliy achitqilaming seleksiyalashgan rasalarini ishlatilganda ulaming chet
el rasalaridan ustunligi ayon bo'ldi.
Ilmiy tadqiqot va ishlab chiqarish ishlar natijasida vinochilik sohasi
achitqilaming mahalliy rasalariga ega bo'ldi va qator ijobiy maqsadlarga erishildi.
Magarach 7, Melandara 3, Piko 14, Kaxuri va boshqa rasalar amaliyotda keng
qo'llanilmoqda.
Achitqilaming
seleksiyalangan mikroorganizmlardan
qator
uzumchilik va vinochilik tajriba stansiyalarida mavjud bo'lib ishlab chiqarish
tashkilotlari talabi asosida tarqatiladi. Sof mikroorganizmlar butilka yoki
probirkada suyuq (vinoda) yoki qattiq (uzumning sharbat rasasida) holatda
tarqatiladi.
Vino tayyorlash mavsumi boshlanishida sof mikroorganizmlar ko'paytiriladi.
Buning uchun vino tayyorlashdan 4-5 kun oldin sog'lom pishgan uzumlar
75
yig1 ishtirilib, uning suvi siqib olinadi va bug* bilan ishlov berilgan kichik bochkaga
quyiladi: sharbatni bug‘ yordamida qaynash holatiga olib keladi va 20-30 minut
davomida qaynatadi. 300 gacha sovutilgandan so'ng bochkaga laboratoriyada olin
gan achitqi solinadi. Bir yoki ikki kundan so‘ng sharbat kuchli bijg'iganda achitqi
sifatida ishlatiladi. Olingan achitqining 2 dkl 100 dkl sharbatga qo‘yilib ishlatiladi.
43-rasm. Achitqilar aralashtiruvchi apparat sxemasi
Katta xajmda seleksiyalangan 43-rasmda ko‘rsatilgan apparat juda qo‘l keladi.
Apparat uchta oq misdan tayyorlangan silindrli idish ishlatiladi. Yuqorida
joylashgan 1-idish isitgich; sovutish va isitish uchun ilonsimon trubka xizmat
|
| |
tavsiyalar noto‘g‘ri b o iib , hech narsaga asoslanmagan. Sulfit kislotani dozalarga

|
tavsiyalar noto‘g‘ri b o iib , hech narsaga asoslanmagan. Sulfit kislotani dozalargaBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbetavsiyalar noto‘g‘ri b o iib , hech narsaga asoslanmagan. Sulfit kislotani dozalarga
b o iib ishlatganda uning aksariyat qismi bijg'iyotgan sharbatdan sulfit gazi
ko'rinishida karbonat-angidrid gazi bilan uchib ketadi, boshqa bir qismi
bijg'iyotgan sharbatda aldegidlar bilan birikadi. Oqibatda ko'p miqdorda sulfid
kisloti ishlatilganligiga qaramasdan uning antiseptik va tanlab ta’sir etish kuchi
bijg'iyotgan sharbatda kamayib ketadi.
Ishlab chiqarish amaliyotida olib borilgan tajribalar 12-jadvalda berilgan
sulfid angidridning dozalarini mahalliy sharoitda ishlatilishi mumkin ekanligini
ko'rsatdi.
Ribero-Gayona va Flazi tadqiqotlari sulfit angidrid bijg'ish jarayoniga ijobiy
ta’sir etishini namoyon qildi.
Bijg'ish jarayoni qisqa yoki uzoq muddatga to'xtab qolganda sulfat angidrid
bilan sharbatga ishlov berish natijasida bijg'ish nazoratidagi sulfit angidridsiz
bijg'itishiga nisbatan tez kechadi.
Sharbatga solinadigan sof achitqilar quyidagi usulda olinadi. Isitib
sterilizatsiya qilingan sharbatga 50 mg/1 xajmda sulfit angidrid kiritiladi va undan
keyin sof achitqilar solinadi. Bijg'ish boshlanishidanoq shu doza miqdorida sulfit
angidrid qo'shiladi. 12 soatdan keyin yana o'sha miqdorda sulfit angidrid
qo'shilgandan keyin achitqi ishlatishga tayyor bo'ladi. Mazkur achitqini sulfit
kislotaga o'rgangan deb ham nomlanadi.
Bijg'ish oldidan seleksiyalangan achitqilar bilan birgalikda sulfit kislotani
ishlatish tajribasi ushbu usul o'z-o'zidan va sulfit angidrid qo'llanilmagan
seleksiyalangan achitqilar asosida bijg'ishdan ustivorligini ko'rsatmoqda.
Shumanov tajribalari sulfit angidrid ishtirokida sodir bo'lgan bijg'ishda
vinolarda glitsirin miqdori oshganligini ko'rsatdi.
Sulfit kislotaning ma’lum dozalarini tinitilayotgan sharbatga qo'shib sof
|
| |
lozim.
Vino bilan aralashtirilgan sharbat sof achitqilar solib bijg‘itib olinadi

|
lozim.
Vino bilan aralashtirilgan sharbat sof achitqilar solib bijg‘itib olinadiBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbelozim.
Vino bilan aralashtirilgan sharbat sof achitqilar solib bijg‘itib olinadi.
Ushbu uslubda bijg‘itish quyidagi ustivorlikka ega:
1)vinoda turli xil mog'or, chiriq va boshqa hidlami islatib chiqaruvchi va hayot
faoliyati vino uchun keraksiz bo'lgan mahsulot beruvchi apikulyatus va boshqa
tabiiy achitqilaming salbiy ta’siri bartaraf etiladi;
2)spirt hosil bo‘lishi 0,6-1,2% oshadi, chunki elliptik achitqilar qand moddlarini
to'la ravishda spirtga aylantiradi;
3)past haroratda me’yordan ortiq bo‘lgan kuchli bijg'ish jarayoni to'xtab
qolishi va boshqa kamchilik va murakkab holatlar bartaraf etiladi.
Ko'rsatilgan ustivorlikdan tashqari ushbu uslubni qo'llash tufayli oq sharbat
yoki qizil bo'tqani katta xajmli rezervurlarda bijg'itishda baland haroratlar yuzaga
kelmaydi.
Bijg'itishda sulfid angidridni qo'llanilishi. Dastlab vinochilar sulfid angidridni
bijg'itishni to'xtatish uchun qo'llagan edilar. Shu yo‘1 bilan ular sharbatni
bijg'itmasdan saqlardilar, shirin va nimshirin vinolar tayyorlar edilar.
Olimlaming tadqiqoti tufayli sulfit angidridni bijg'itishda ishlatilishiga
munosabat o'zgardi. Hozirda sulfit angidrid yordamida bijg'itishni tozalash,
tarkiblashtirish va kerakli yo'lga yo'naltirish mumkin.
Bijg'ish
jarayonida
sulfid
angidridni
qo'llash,
uni
sharbatdagi
mikroorganizmlarga tka’sir etish xususiyatlariga bog'liqdir.
Sulfid gaz o'zgarishini
va shuningdek sulfid kislotani sharbatdagi
mikroorganizmlarga ta’sirini bilib, sulfid gazning ma’lum dozalari yordamida
bijg'irshda ishtirok etuvchi barcha mikroorganizmlaming rivojlanishini to'xtatish
mumkin. Bundan tashqari, ma’lum vaqtgacha achitqilar harakatini to'xtatib qo'yib
|
| |
achitqilar yordamida bijg'itish uslubini amaliyotda qo'llash vinochilik fanining eng

|
achitqilar yordamida bijg'itish uslubini amaliyotda qo'llash vinochilik fanining engBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeachitqilar yordamida bijg'itish uslubini amaliyotda qo'llash vinochilik fanining eng
katta yutuqlaridan biridir.
Dastlab sulfit kislotaning m aium dozalarini qo'llab seleksiyalangan
achitqilar asosida bijg'itib vino tayyorlashda uslubiy talablarga rioya qilish muhim
ahamiyat kasb etadi.
78
Mazkur talablar quyidagilardan iborat:
1.
tiniltirilayotgan sharbat yoki chapdagi bo‘tqada bijg‘itish alomatlari
bo'lmasligi lozim;
2.
tiniltirilayotgan sharbat yoki bo'tqaga qo‘shiladigan sulfit kislotaning
dozasi tabiiy achitqilar faoliyatini to'xtatib qo‘yish quwatiga ega bo'lishi kerak;
3.
Seleksiyalangan achitqilar o ‘z vaqtida ya’ni tabiiy achitqilar faoliyati
sulfit kislota ta’sirida harakatsizlangan paytda solinishi kerak.
4.
Solinadigan seleksiyalangan achitqilar kuchli bijg'ish holatda bo'lib,
sulfit kislota ta’siriga moslangan bo'lishi lozim.
5.
Sof achitqilami bir me’yorda tarqalishi maqsadida ular solinadigan
sharbat yoki bo'tqani tezda va obdon aralashtirib quyish kerak.
Nazorat savollari
1. Vino tayyorlash spirtli bijg'ish jarayoni haqida ma’lumot bering.
2. Uzum sharbatining mikroorganizmlari haqida ma’lumot bering.
3. Eliptik achitqi (Saccharomyces ellipsoideus) haqida ma’lumot bering.
4. O'tkirsimon achitqilar (Hanseniaspora apiculata) haqida ma’lumot bering.
5. Bakteriya va mog'orlar vino sifatiga ta’siri kanday?
6. Vino bijg'ishiga harorat ta’siri kanday amalga oshiriladi?
7. Bijg'itishda sulfid angidridning qo'llanilishi haqida ma’lumot bering.
8. Vino bilan aralashtirilgan sharbat sof achitqilar solib bijg'itish jarayoni kanday
|
| |
vinolarda ham kasallik chiqaruvchi bakteriyalar aniqlangan

|
vinolarda ham kasallik chiqaruvchi bakteriyalar aniqlangan Pdf ko'rish
|
bet | 328/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbevinolarda ham kasallik chiqaruvchi bakteriyalar aniqlangan.
Ko'rsatilgan barcha bakteriyalar shirin quwatlangan vinolarda o'xshash
o'zgarishlami yuzaga keltiradi, ya’ni qand (fruktoza va glyukoza) parchalanib sirka
va sut kislotasi, mannit va karbonat gaz hosil boiadi, birikkan kislotalar miqdori
oshadi.
Qand yo‘q boiganda bu bakteriyalar rivojlanmaydi. Kasallangan vinolar
xiralashib, loyqalanadi. Vinolarda achchiq ta’m, o'ziga xos hid, ba’zida esa sichqon
hidi paydo boiadi. Kasallik aksariyat holatda bahorda (mart-aprel) kuzatiladi.
Tajribalar shuni ko‘rsa:adiki, rN 3,6 dan ko'p boiganda sut oksid bakteriyalar
rivojlanishi uchun qulay muhit yaratiladi, rN 3,5 boiganda ulaming rivojlanishi
sekinlashadi, rN 3,3 boiganda faoliyati butunlay to'xtaydi. Quwatlangan vinolarda
S 02 miqdori 75 dan 80 mg/1 boiganda bakteriyalaming o'sishi to'xtaydi. 15 minut
davomida 70°da isitish natijasida barcha bakteriyalar halok boiadi.
Kvakninov cho'psimon bakteriyalaming katta miqdordagi shtammlami ajratib,
ulaming harakati va xususiyatlarini o'rgandi. Kasallangan o'tkir va desertli
vinolardan olingan bakteriyalar o'z xususiyatlari bilan bir-biriga deyarli o'xshagan.
Vinolami avtolizatlar bilan to'yinishi ularda bakteriyalar o'sishiga olib keladi.
Bakteriyalaming ba’zi shtammlari vinoda 24% spirt boiganda ham rivojlangan.
Sut oksid bijg'ish
asosan quwatlangan shirin vinolarda kuzatiladi.
Kislotalilshigi past b oigan vinolar kasallikka moyildir. Yomon tozalangan idish va
asboblar, iflos uzum, avtolazi bor vinoni uzoq vaqt davomida achitqida ushlab
turish kasallikni yuzaga keltiradi.
Sut oksid bijgish kasalligini yuzaga keltiruvchi yuqoridagi sabablarini tahlil
qilib quyidagi profilaktik choralami ko'rsatish mumkin:
|
| |
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 64

81
14.2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 O`quvchilar bilan salomlashadi
Mashg`ulotga kirish
1.2O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarlik
jarayonini tekshiradi va davomatini
aniqlaydi.
1.3 Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha
vazifalarni tushuntiradi. Bajariladigan ishlar
ketma-ketligi bilan tanishtiradi. (1-ilova)
1.4 Mazkur mavzu bo’yicha o’quv
materialini bayon qiladi.
1.5O’quvchilarni baholash mezonlari bilan
tanishtiradi .(2-ilova)
Amaliyotga tayyorgarlik
ko`radilar.
Tinglaydilar va yozib
oladilar
Asosiy
bosqich
(200 daq)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi (50
daq.)
2.1 Har bir ish joyida qanday ish olib
borilishi bo’yicha yo’l-yo’riq
ko’rsatadi.Mavzu bo`yicha o`quv topshirig`i
beriladi
2.2 Vazifani bajarish uchun vaqtni
belgilaydi.
II bosqich.Joriy yo’l- yo’riqnoma(150
daq.)
2.3
O’quvchilarni bajarayotgan ishlarini
tekshirish uchun biriktirilgan guruhlarni
aylanib chiqadi va berilgan topshiriq
yuzasidan
yo’riqnoma beradi. (3-ilova)
2.4 Kamchilikka yo’l qo’ygan o’quvchilarga
kamchilikni bartaraf etish yo’llari
ko’rsatiladi hamda savollar berib javoblar
tinglanadi.
2.5 Mavzuga mos didaktik o’yin tashkil
qildim(4-ilova)
III bosqich.Yakuniy yo’l-yo’riqnoma (50
daq.)
2.6
Har bir o’quvchi bajargan ishlarni qabul
qiladi va yakun yasaydi. Bajarilgan
ishlardagi yutuq va kamchiliklarni
ko’rsatadi.
Berilgan topshiriqni
bajarishga kirishadilar
Tarbiyachilar faoliyatini
hamda maktabgacha
yoshdagi bolalarni
kuzatadilar
tiklanishi deb baholaydilar - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 330/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbetiklanishi deb baholaydilar.
Asosan o'zgarishlar quyidagilardan iborat bo'ladi. Vino muayyan darajada
xiralashadi, yoqimli aromatini yo'qotadi, undan sirka hidi kela boshlaydi. Vinoning
ta’mi keskin ravishda o'zgaradi. Uning rangi ham boshqa tusga kiradi: oq vino-
moviy rang oladi, qizil vino loyqa sarg'ish rangga kiradi. Idishlar tubida qalin,
shilimshiq, qora cho'kma hosil bo'ladi. Uni tortganda uzun ipga o'xshab cho'ziladi.
Kasallik kuchayganda u iste’molga yaroqsiz holatga kelib qoladi.
Turn va puss kasalligini aniqlash uchun quyidagi usullami qo'llaydi.
Stakaxming uchdan bir qismiga cho'kma solinib uni aylantiradi. Yorug'likka
qaratilganda aylanadigan bakteriyalar ipsimon cho'zilib yorug'likda yaltirab turadi.
Kasallikni tayoqcha va ip shaklidagi bakteriyalar yuzaga keltiradi (90-rasm).
Bu kasallik paydo bo'lishida Bact. msnnitopoeum, Bact. gracile, Micrococcus
variococcus, Bact. tartarophomm ishtirok etadi.
90-rasm. Turna bakteriyasi
Qoldiq qandi ko'p bo'lgan vinolar bu kasallikka chalinishga moyildir. Azotli
moddalar bakteriyalar uchun ho'rak bo'lishligi tufayli bu kasallik rivojlanishiga
turtni beradi. Shu sabab azotli moddalari ko'p bo'lgan mildyuoz vinolar bu
kasallikka tez-tez chalinadi. Yuqori harorat turn va puss kasalligini paydo
bo'lishida asosiy rol o'ynaydi.
239
Vino kislotaliligi kasalga boigan bardoshligini belgilab beradi. rN 3,4 ga
ko'tarilganda vinoda turli kasalligiga chalinish moyilligi paydo bo'ladi. Vino
kislotasi bakteriyalarga salbiy ta’sir ko'rsatadi. Alkogol ularga sust ta’sir qiladi;
vinoda 16% alkogol bo'lganda turn bakteriyalari rivojlanaveradi. Oshlovchi
moddalar ham bu kasallik bakteriyalariga sezilarli ta’sir qilmaydi.
|
| |
qo‘yishda ijobiy qadam edi - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. UsmonovBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeqo‘yishda ijobiy qadam edi.
Vinochilik sanoatida uzum vinolari quyidagi toifalarga boiinadi:
I. X o‘raki vinolar: a) spirt qo'shilmagan
b) yarimshirin
82
II. Quwati kuchaytirilgan: 1. yuqori quwatli
2. dessertli:
a) yarimshirin
b) shirin
B)Iikyorli
III. O'ynoqi vinolar: a) spirt kam, spirt qo‘shilmagan
b) yarim
v) yarim shirin
g) shirin
IV. Vijillaydigan (yoki gazlangan) vinolar
V. Xushbo‘y vinolar
Barcha uzum vinolar navli va kupajlangan (aralashtirilgan) guruhlarga bo'linadi.
Uzumning bir navidan oHngan vinolar navli deb yuritiladi. Uzumning boshqa
navlari 15 foizdan oshmasligi lozim. Uzumning bir necha navlaridan tayyorlangan
vinolar kupajli deb nomlanadi.
6.2.VinoIar toifalari va xususiyatlari
Xo’raki vinolar. Qayta ishlanadigan uzumlammg aksariyatidan xo‘raki vinolar
tayyorlanadi. Yangi siqib olingan sharbatni uzum boshining qattiq jismlari (uzum
po‘sti, danagi, shingili) ishtirokida yoki ishtiroksiz spirtli bijg‘itish natijasiga oid va
qizil xo‘raki vinolar olinadi.
Xo'raki vinolami tayyorlashda sharbat bijg‘ishida va olingan vinoga begona
moddalami, shu jumladan spirt qo‘shish man etiladi. (Texnologiya talablari va
qonunda ruxsat etilgan holatlar bundan mustasno).
16 dan 18 foizgacha shakar moddasi mavjud bo'lgan sharbatdan bijg'itib olingan
xo'raki vinolaming quwati
9
dan 14 foizga yetadi.
Mezga yoki uning ishtirokisiz sharbat to‘la bijg'itilib suxoy xo'raki vino olinadi.
Yarim shirin xo'raki vinolar bijg'ish jarayoni yakunlanmasdan tayyorlanadi.
Natijada vinoda bijg'ib tugamagan shakar moddasining bir qismi qoladi. Yarim
|
| |
amalga oshiriladi? - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. UsmonovBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeamalga oshiriladi?
9. Spirt ta’siri asosida seleksiya olib borish uslubi kanday amalga oshiriladi?
6-bob. UZUM VINO LARI TASNIFI
6.1.Qadimda Sharq xalqlari vinoni tayyorlashi
Vino - (lotincha winum-aylanuvchi, o‘raluvchi) uzum va mevalardan bijg‘itish
yo‘li bilan tayyorlanadigan spirtli ichimlik. 0 ‘zbekistonda, asosan, uzumdan
tayyorlanadi.
Qadimda Sharq xalqlari vinoni vino, may, musallas deb yuritishgan.
To‘la yetilgan sof vinoning 1 litrida 860-900 g suv, 70-110 g spirt, 1 g qand, 7-9 g
glitserm, 2-3 g uzum kislotasi, 2-4 g sut kislotasi, 1-5 g olma kislotasi va boshqa
bo'ladi. Kuchli vinoning sof tarkibidagi spirt (1 litrda 150 g gacha) va qandning
(100 g gacha) ko'pligida.
Vino rangi (oqish, pushti, qizil) mazasi, xushbo'yligi,
kuchliligi hamda tayyorlash texnologiyasi bilan ham farqlanadi. Vinoning musallas,
kuchli, desert, shampan, gazli (vishillaydigan) va xushbo'y xillari bor. Musallas
uzum sharbatini bijg'itib olinadi; tarkibida 9-12% spirt bo'ladi. Bunday vino sof
(to‘la bijg'igan, tarkibida deyarli qand qolmagan) va yarim shirin (tarkibida 3-8%
qand bo'lgan) xillarga bo‘linadi. Oq musallas vino, konyak ishlab chiqarishda xom
ashyo hisoblanadi. Kuchli vino (madera, portveyn, xeres va boshqalar) ham sof
(tarkibida 17-20% spirt, 3% gacha qand) va yarim shirin (17-20% spirt, 10% gacha
qand bo'lgan) xillarga bo‘linadi. Desert vino tarkibida 16% spirt bo'ladi; qand
miqdoriga ko‘ra yarim shirin (5-10% qand), shirin (10-20% qand) va likyor (20
foizdan ko‘p qand) xillarga bo‘linadi. Shampan vino musallaslami ikkinchi marta
bijg‘itib va qand qo'shib tayyorlanadi. Tarkibida 11,5-12,5% spirt bo‘ladi; qand
tarkibiga qarab, so f (3% qand), yarim sof (5%), yarim shirin (8%) va shirin (10%)
|
| |
13.2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi

76
13.2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 O`quvchilar bilan salomlashadi
Mashg`ulotga kirish
1.2O`quvchilarni amaliyotga tayyorgarlik
jarayonini tekshiradi va davomatini
aniqlaydi.
1.3 Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha
vazifalarni tushuntiradi. Bajariladigan ishlar
ketma-ketligi bilan tanishtiradi. (1-ilova)
1.4 Mazkur mavzu bo’yicha o’quv
materialini bayon qiladi. (2-ilova)
1.5O’quvchilarni baholash mezonlari bilan
tanishtiradi
Amaliyotga tayyorgarlik
ko`radilar.
Tinglaydilar va yozib
oladilar
Asosiy
bosqich
(250 daq)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi (50
daq.)
2.1 Har bir ish joyida qanday ish olib
borilishi bo’yicha yo’l-yo’riq
ko’rsatadi.Mavzu bo`yicha o`quv topshirig`i
beriladi. (3-ilova)
2.2 Vazifani bajarish uchun vaqtni
belgilaydi.
II bosqich.Joriy yo’l- yo’riqnoma(150
daq.)
2.3
O’quvchilarni bajarayotgan ishlarini
tekshirish uchun biriktirilgan guruhlarni
aylanib chiqadi va berilgan topshiriq
yuzasidan
yo’riqnoma beradi. (4-ilova)
2.4 Kamchilikka yo’l qo’ygan o’quvchilarga
kamchilikni bartaraf etish yo’llari
ko’rsatiladi hamda savollar berib javoblar
tinglanadi.
2.5 Kichik guruhlar uchun topshiriq berdim
5-ilova
III bosqich.Yakuniy yo
’l-yo’riqnoma (50
daq.)
2.5 Har bir o’quvchi bajargan ishlarni qabul
qiladi va yakun yasaydi. Bajarilgan
ishlardagi yutuq va kamchiliklarni
ko’rsatadi.
Berilgan topshiriqni
bajarishga kirishadilar
Tarbiyachilar faoliyatini
hamda maktabgacha
yoshdagi bolalarni
kuzatadilar
Kamchiligi 
Afzalligi - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

91
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
16-Mavzu: Kichik va o’rta guruhlarda ekspеrimеntlar - amaliy
tajribalar tashkil etish
16.1. O
’quv mashg’ulotining texnologik modeli
Mashg’ulot vaqti
(240 daqiqa).
Talabalar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulot shakli va turi
Amaliy: ishlab chiqarish (kasbiy amaliyoti)
O’quv mashg’uloti rejasi
1
Kichik va o’rta guruhlarda ekspеrimеntlar -
amaliy tajribalar tashkil etish
2.T
a’lim faoliyatini tashkil etish
O’quv ishlab chiqarish mashg’ulotining maqsadi: Kichik va o’rta guruhlarda ekspеrimеntlar
- amaliy tajribalar tashkil etish bilan tanishtirish
Pedagogik vazifalar:
1
Kichik va o’rta guruhlarda ekspеrimеntlar -
amaliy tajribalar tashkil etish
2.T
a’lim faoliyatini tashkil etish
3.Amaliy
ish
bajarilishi
yuzasidan
yo’riqnoma berish
O’quv faoliyati natijalari:
1 Kichik va o’rta guruhlarda ekspеrimеntlar -
amaliy tajribalar tashkil etish
2.T
a’lim faoliyatini tashkil etish
3.Amaliy ishni yo’riqnoma asosida bajaradilar
O’qitish metodlari
Tushuntirish, yo’riqnoma berish, amaliy ish,
ko’rsatish.
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, individual,guruhiy
O’qitish vositalari
texnologik xarita, ko’rgazmali qurol, rasmlar,
televizor, mavzuviy rejalashtirish kitobi
O’qitish sharoiti
Sirdaryo pedagogika kolleji
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 63

80
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
14-Mavzu: “O’simliklar bilan do’stlashamiz” hafta mavzusi
bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish.
“Go’zal bahor” oy mavzusi bo’yicha tabiat markazida o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etish
14.1. O
’quv mashg’ulotining texnologik modeli
Mashg’ulot vaqti-240 daqiqa
Talabalar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulot shakli va turi
Amaliy: ishlab chiqarish (kasbiy amaliyoti)
O’quv mashg’uloti rejasi
1.Rivojlanish
markazlarida
“O’simliklar
bilan
do’stlashamiz” oy mavzusi o’yinli ta’lim faoliyatini
tashkil etish
2.
“O’simliklar bilan do’stlashamiz” oy mavzusi hafta
mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish
O’quv ishlab chiqarish mashg’ulotining maqsadi: “O’simliklar bilan do’stlashamiz” oy
mavzusi hafta mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish bilan tanishtirish
Pedagogik vazifalar:
1 Rivojlanish markazlarida
“O’simliklar
bilan do’stlashamiz” oy mavzusi o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etish
“O’simliklar bilan do’stlashamiz” oy
mavzusi hafta mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etish
O’quv faoliyati natijalari:
Bolalarni lug`atini boyitishda
kuzatish,
Rivojlanish markazlarida “
Kitob bilan do’stlashamiz” hafta
mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini
tashkil etish bilan tanishadilar.
“O’simliklar bilan do’stlashamiz”
hafta mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etishni
o`rganadilar.
O’qitish metodlari
Tushuntirish, yo’riqnoma berish, amaliy ish,
ko’rsatish.
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, individual,guruhiy
O’qitish vositalari
texnologik xarita, ko’rgazmali qurol, rasmlar,
televizor, mavzuviy rejalashtirish kitobi
O’qitish sharoiti
Sirdaryo pedagogika kolleji
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
Kuz fasliga oid noananaviy rasm

75
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
13-Mavzu: “Qish” oy mavzusi bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini
tashkil etish
13.1. O
’quv mashg’ulotining texnologik modeli
Mashg’ulot vaqti
Talabalar soni: 30 ta
O’quv mashg’ulot shakli va turi
Amaliy: ishlab chiqarish (kasbiy amaliyoti)
O’quv mashg’uloti rejasi
1 Rivojlanish markazlarida
“Qish”” oy mavzusi o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etish
2
“Qish”” oy mavzusi hafta mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etish
O’quv ishlab chiqarish mashg’ulotining maqsadi: Rivojlanish markazlarida “Qish”” oy
mavzusi o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish bilan tanishtirish
Pedagogik vazifalar:
1.Rivojlanish markazlarida
“Qish” oy
mavzusi o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil
etish
2.
“Qish” oy mavzusi hafta mavzusida
o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish
O’quv faoliyati natijalari:
1.Bolalarni lug`atini boyitishda kuzatish,
Rivojlanish markazlarida “ Kitob bilan
do’stlashamiz” hafta mavzusida o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etish bilan
tanishadilar.
2.
“Qish
” hafta mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etishni o`rganadilar.
O’qitish metodlari
Tushuntirish, yo’riqnoma berish, amaliy ish,
ko’rsatish.
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, individual,guruhiy
O’qitish vositalari
texnologik xarita, ko’rgazmali qurol, rasmlar,
televizor, mavzuviy rejalashtirish kitobi
O’qitish sharoiti
Sirdaryo pedagogika kolleji
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob