nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Terining turini aniqlash - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 177/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeTerining turini aniqlash. Uy sharoitlarida teri turini yanoqlar, burun, peshona, iyakka papiros qog‘ozini bosib aniqlash mumkin. Buning uchun yuz terisi yuvish vositasi va iliq suvda yuviladi, so‘ng ikki soatdan keyin papiros yoki filtr qog‘ozi bilan tekkazib, teridan yog‘ ajralib chiqishi aniqlanadi Quruq teri iz qoldirmaydi; normal teri engil iz qoldiradi; yog‘li teri yog‘li izlar qoldiradi (Kobachich usuli).
Normal teri kam uchraydi. Normal teri – yumshoq, qayishqoq (elastik), tarang, silliq, ko‘rinish tekis va toza bo‘ladi va qul bilan tekkanda quruq ham, yog‘li ham emas. Unda ko‘z bilan ilg‘aydigan kengaygan teshikchalar, qora yoki qizil nuqtalar, qizil dog‘lar, yiringli yaralar bo‘lmaydi. Normal turdagi terini parvarish qilishda yumshoq va iliq suv bilan yuvish, kuniga 2 marta, yaxshilab quritib quyidagi tarkib bilan artish lozim; 1 osh qoshiq jo‘ka guliga 150 ml suv solib, damlama tayyorlanadi. Suzilgandan so‘ng 5 choy qoshiq asal qo‘shiladi. Sovitgichda 2 kun saqlanadi. YUzni mayin va tarang qiladi.
Quruq teri – tekis, tarang, nozik, mayin, baxmaldek chiroyli bo‘ladi, u sho‘ralamaydi, lekin yaltiramaydi ham (xira bo‘ladi). U tashqi faktorlarga (quyosh, sovuq, shamol) o‘ta ta’sirchan. Juda nozik bo‘lgani uchun erta ajin tushishiga moyil; u doimiy parvarishni talab etadi. Shuning uchun quruq terini yumshatilgan suv (1 l suvga 1 choy qoshiq soda) yoki qaynatilgan suv bilan yuviladi. Loson yoki spirt surib bo‘lmaydi.
Yog‘li teri – qalin, yaltiroq, ochiq teshikchalari kengaygan, limon po‘stini eslatadi. Yog‘li teri changdan tez ifloslanadi, buning natijasida teshikchalarda qora tiqinlar – komedonlar paydo bo‘ladi; bu turdagi teri ajin paydo bo‘lishiga moyil emas. Lekin bu terini yaxshi tomoni – uzoq vaqt tarang bo‘lib ajinlar kech paydo bo‘ladi. Kuniga ikki marta sovun bilan yuviladi, ayniqsa sovuq suv bilan yaxshi, tuz bilan yuzni artish (sovunlangan gubkaga tuz solinadi) qurigandan so‘ng yuviladi. Teshiklar torayadi, tonus beradi (qon yaxshi aylanadi). Tuz o‘rniga bura bilan soda teng miqdordagi sepmani ishlatish mumkin. Dalachoy, qayin bargi sharbatlari yoki damlamasi bilan artish foydali.
Loson: 20,0 g tog‘rayxon 200 ml 40% etil spirti bilan aralashtirib, 7 sutka tindiriladi, so‘ng suziladi. Tindirma 1:1 suv bilan suyultirib yog‘li teri artiladi.
Aralash turi – ko‘p uraydi. Aralash teri – yog‘li, quruq va normal teri uchastkalaridan iborat. U alohida va murakkab parvarishni talab qiladi.
Terining parvarishi quyidagi tadbirlardan iborat:
Terining parvarish qilishda quyidagilarga alohida e’tibor berish lozim: shaxsiy gigiena – muntazam dush va vanna qabul qilish, artinish; jismoniy va aqliy mehnat me’yori mutanosibligini to‘g‘ri saqlash - to‘laqonli ovqatlanish, jismoniy tarbiya, normal uyqu, faol mehnat va to‘g‘ri dam olish.
|
| |
томон - download

Qidiruv: томон
Положение о департаменте
«Гаров Берувчи» деб аталувчи алламуратов азамат ишкувват ўҒли фуқаро тўртинчи томондан, биргаликда «Томонлар» ва алоҳида «Томон» деб аталиб
0,7 Mb.
11
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kosmetologiyaning tasniflanishi va zamonaviy yo‘nalishlari

|
Kosmetologiyaning tasniflanishi va zamonaviy yo‘nalishlari
|
bet | 175/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeKosmetologiyaning tasniflanishi va zamonaviy yo‘nalishlari. Kosmetologiya fan sifatida rivojlanib, hozirgi kunda yangi zamonaviy yo‘nalishlari shakllanmoqda.
Kosmetologiya (kosmetike+logia) – tibbiyot fanining bir bo‘limi bo‘lib, pardozlash san’ati yoki inson chiroyni turli-tuman usullar va vositalar yordamida saqlash haqidagi ilm-fan deganidir
Ushbu yo‘nalishlarning rivojlanishida uning ko‘p fanlar va turli san’at turlari bilan murakkab bog‘langanligi asosiy omillardan bo‘lib hisoblanadi. Kosmetologiya katta ikkita yo‘nalishga tasniflanadi:
1. Estetik kosmetologiya
2. Tibbiy kosmetologiya
Estetik kosmetologiya
Estetik kosmetologiya ikki xil yo‘nalishni o‘z ichiga oladi:
-Profilaktikali kosmetologiya yo‘nalishini;
-Dekorativ - izlanishli kosmetologiya yo‘nalishini.
Profilaktikali kosmetologiya
Profilaktikali kosmetologiya insonning tanasini sog‘lom saqlab turish muammolari bilan, xususan, teri, soch, tirnoq va boshqalarning parvarishi bilan shug‘ullanadi va quyidagi muammolarning echimini izlaydi:
- organizmni har xil usullar yordamida sog‘lomlashtirish, faol hayot tarzi targ‘iboti,
- ratsional ovqatlanish, uyqu va bedorlikni to‘g‘ri rejalashtirish, asab tizimini mustahkamlash.
- muntazam ravishda soch, tirnoq, badan terisi va yuz terisini parvarishlash uchun munosib vositalarni tanlash, teri butunligini saqlab qolgan holda muskulni tarang qiluvchi asboblardan foydalanish (ionffezli galvanika, vakuumli uqalovchi asboblar, darsenval, elektrli epilyasiya asboblari va boshqalar).
Profilaktikali kosmetologiya asosan yoshlikni saklashga, ruhiyatni ko‘tarishga qaratilgan. Shu bilan birga organizmning kasallanishiga, tashqi ko‘rinishning salbiy o‘zgarishiga, qarishiga qarshi kurashishiga qaratilgan.
Dekorativ - izlanishli kosmetologiya
Dekorativ - izlanishli kosmetologiya asosan chiroyni bo‘rttirib ko‘rsatishga va tashqi ko‘rinishdagi kamchiliklarni berkitishga qaratilgan. Buning uchun quyidagi usullardan foydalaniladi:
- dekorativ kosmetika;
- sartaroshlik san’ati;
- manikyur;
- pedikyur;
- rasm-udumni yaratish;
|
| |
O`quv mezonlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

O`quv mezonlari:
1. To`pni yerga urib olib yurish, 10-15 metrga yugurish texnikasini to`g`ri bajarish.
2. To`pni uloqtirish va qabul qilish.
Uyga beriladigan topshiriqlar:
1. O`g`il bolalar: polga (yerga) tayanib yotgan holda qo`llarini 10-12 marta bukib-yozish (har kuni).
Qiz bolalar: polga tayanib yotgan holda qo`llarni 4-5 marta bukib-yozish (har kuni).
2. To`pni yerga urib ushlab olish.
3. To`pni yerga urib olib yurish.
FUTBOL
Nazariy ma`lumotlar:
O`quvchilarning salomatligini mustahqamlashda jismoniy tarbiyaning o`rni. Jismoniy mashq bilan shug`ullanishning gigienik qoidalari.
- Futbolchilarning o`yinda o`zini tutishi va xavfsizlik qoidalariga rioya qilishi.
- Yosh futbolchilarning sport formasi va kiyimlari.
Nafas olish a`zolarining tuzilishi va vazifasi. Shu a`zolarni futbol bilan muntazam shug`ullanish orqali chiniqtirish. Futbolchilarning o`yin mashqlari va o`yin paytida xavfsizligining asosiy qoidalari. Futbolchilarning kiyim va poyafzallariga qo`yiladigan talablar.
|
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 597/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.547
dastur kodlarini matn kiritib kod yozish o‘rniga bloklar, piktogrammalar yordamida dastur tuzish
orqali o‘z hikoyalarini multfilmlar, animatsiyalar va o‘yinlar ko‘rinishida yaratish imkoniyatini
beradi. Bunday dasturlash muhitlari o‘qish va yozishni bilmagan maktabgacha yoshdagi bolalarga
qiziqarli tarzda algoritmik tafakkurini, ijodiy fikrlashlarini, kommunikativ ko‘nikmalarini
shakllantirishga mo‘ljallangan samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Hozirda shunday dasturlardan
Scratsh JN dasturi juda keng tarqalgan.
Kichik yoshdagi bolalarning algoritmik tafakkurini shakllantiruvchi va rivojlantiruvchi
vositalar 1.2-jadvalda keltirilgan.
1.2-jadval
Kichik yoshdagi bolalarning algoritmik tafakkurini shakllantiruvchi va rivojlantiruvchi vositalar
№ Nomi
Turi
Yondashuv
Sana
Ishlab chiqaruvchi
Yosh
1.
Piktomir
O‘yin
Blokli (matn yo‘q)
2014
RFA ITII.
4+
2.
Bee-bot app
O‘yin
Blokli (matn yo‘q)
2012
TTS Group
4+
3.
Bee-bot
Fizik qurilma
Tugmadan kiritish
2008
TTS Group
4.
Scratch Jr
VPE
Blokli (matn yo‘q)
2014
DevTech Lab
5-7
5.
LightBot Jr
O‘yin
Blokli (matn yo‘q)
2014
SpriteBox LLC
4-8
6.
Box Island
O‘yin
Blokli (matn yo‘q)
2015
Radiant Games
6+
7.
KIBO
Fizik qurilma
Matnsiz
2017
KinderLabs Robotic
4+
8.
Dash and Dot
Fizik qurilma/
o‘yin/VPE
Blokli (ba’zi qismida
matn yo‘q)
2016
Wonder
Workshop
5-11
9.
Code.org
Veb o‘yin
Blokli (ba’zi qismida
matn bor)
2013
Code.org
5+
10.
Kodable
O‘yin
Blokli (matn yo‘q)
2012
SurtScore
4-11
11.
Robot Turtles Fizik qurilma
Matnsiz
2014
ThinkFun
3-8
12.
Matatalab
Fizik qurilma
Matnsiz
2017
Matatalab
3+
13.
1
Cubetto
Fizik qurilma
Matnsiz
2013
Primo Toys
3+
14.
1
Code-a-Pillar
Twist
Fizik qurilma
Matnsiz
2016
Fisher-Price
3-6
Ushbu jadvalda keltirilgan vositalar eng ko‘p tarqalgan vositalar hisoblanadi. Bunday
vositalar aslida turli ishlab chiqaruvchilar tomonidan ko‘plab ishlab chiqarilmoqda. Ulardan
bog‘cha, boshlang‘ich maktab sinflarida, oilalarda bolalarning algoritmik tafakkurini shakllantirish
va rivojlantirishda qo’lanilmoqda.
|
| |
Sindikat - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

172
Kontsern
– rasmiy jihatdan mustaqil bo’lgan, ko’p tarmoqli korxonalar (sanoat,
savdo, transport va bank kabi turli soha korxonalari) ning majmuini o’z ichiga oluvchi
birlashma. Odatda bunday birlashma ma’lum ishlab chiqarish faoliyatini bosqichma-
bosqich ravishda amalga oshirish uchun zarur bo’lgan turli soha korxona va
tashkilotlaridan tuziladi. Bunda bosh tashkilot qolgan ishtirokchilar faoliyati ustidan
moliyaviy nazorat olib boradi. Hozirda sun’iy monopoliyalarning sanab o’tilgan
shakllari orasida kontsernlar keng tarqalgan.
Monopoliyaning iqtisodiy taraqqiyotga ta’sir qiluvchi ijobiy va salbiy tomoni
mavjud. Uning
ijobiy tomoni
asosan quyidagi ikkita jihat orqali namoyon bo’ladi.
Birinchidan, yuqorida ta’kidlab o’tilganidek, u ma’lum tarmoqlarda nisbatan
samarali amal qiladi va xarajatlarning tejalishiga olib keladi.
Ikkinchidan, monopolist bo’lmagan, mayda, raqobatlashuvchi soha korxonalariga
nisbatan monopolistik korxonalarda ishlab chiqarishga ilmiy-texnika taraqqiyoti
yutuqlarini joriy etish uchun ko’proq rag’bat va imkoniyat mavjud bo’ladi. Chunki,
uncha yirik bo’lmagan raqobatlashuvchi korxonalarning odatda moliyaviy jihatdan
imkoniyatlari cheklangan bo’lib, ular ishlab chiqarishga yangiliklarni tatbiq etish
orqali kelgusidagi daromadlarni oshirishdan ko’ra, ko’proq joriy daromadga e’tibor
qaratadilar. Bundan tashqari, yangi g’oyalar raqiblar tomonidan juda tez o’zlashtirib
olinadi va, buning oqibatida, bu g’oyalarni amalga oshirish xarajatlarini bir tomon
qilgani holda, uning samarasidan barcha foydalanadi. Yirik monopolistik firmalarda
moliyaviy imkoniyatlar keng bo’lib, innovatsiyadan olingan foyda ularning
mualliflariga tegishi aniq kafolatlanadi.
Monopoliyaning
salbiy tomoni - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

salbiy tomoni sifatida quyidagi jixatlarni ko’rsatish mumkin:
1) resurslarning oqilona taqsimlanmasligi. Bu holat monopoliyalarning yuqori
foyda ketidan quvib, sun’iy ravishda ishlab chiqarishni cheklash vositasida narxlarni
ko’tarishi, mahsulotlarning u qadar yaxshi bo’lmagan turlarini, past texnikaviy
darajasini, past sifati hamda sotishning yomon sharoitlarini vujudga keltirishi orqali
namoyon bo’ladi. Natijada, raqobat sharoitida amal qiluvchi iqtisodiyot
samaradorligini bozor vositasida tartibga solish mexanizmi ishdan chiqadi.
Monopoliyalar bilan bog’liq bo’lgan iqtisodiy faoliyatlar erkin hamda oqilona
tanlov imkoniyatidan mahrum bo’ladi, monopoliyalarning iqtisodiy jihatdan
asoslanmagan shart-sharoit va narxlari tazyiqiga chiday olmaydi, ish faolligini
pasaytirib, ba’zi hollarda xonavayron bo’ladilar. Oqibatda ishlab chiqarish qisqarib,
ishsizlik va inflyatsiya o’sadi, xo’jalikning izdan chiqishi kuchayadi. Jamiyat boyligi
resurslarning oqilona raqobatli-bozor taqsimoti sharoitida qo’lga kiritilishi mumkin
bo’lgan miqdoriga qaraganda kamayib ketadi;
2) daromadlardagi tengsizlikning kuchayishi. Bu holat ham narxlarning
monopol tarzda oshirilishi (pasaytirilishi) hamda yuqori foyda olinishi bilan bog’liq
bo’lib, bu aholi qolgan qismi daromadlarining nisbatan kamayishiga olib keladi;
3) iqtisodiy turg’unlik va fan-texnika taraqqiyotining sekinlashuvi. Bunday
holatning vujudga kelishi monopolistlarning raqobatchilar bosimini sezmasliklari
hamda aksariyat hollarda yuqori foydani qo’shimcha urinishlarsiz o’zlarining
bozordagi hukmronliklari hisobiga olishlari mumkin. Bu esa ularni ishlab chiqarishni
173
ratsionallashtirish, uning samaradorligini oshirish imkoniyatlarini qidirish, mahsulot
sifatini oshirish, uning assortimentini kengaytirish, FTTni rivojlantirish va xaridorlar
manfaatlari to’g’risida qayg’urish kabi xatti-harakatlardan qaytaradi;
Uyga beriladigan topshiriqlar

Uyga beriladigan topshiriqlar:
1. Ertalabki gigienik gimnastika mashqlaridan 8-10 tasini bajarish.
2. Umumrivojlantiruvchi mashqlardan, asosan, ko`proq yelka, qo`l mashqlarini bajarish.
3. Arg`amchi (gardish), gimnastika tayoqchasi, kichik gantellar bilan mashqlarni mustaqil bajarish.
4. Jismoniy kuchli mashqlarni bajarish.
5. Ko`proq balandlikka sakrash mashqlarini bajarish.
6. 1 daqiqa arg`amchida sakrash.
7. Polga tayanib yotgan holda, qo`llarni 20 martagacha bukish va yozish.
QO`L TO`PI
Nazariy ma`lumotlar:
1. O`zbekistonda qo`l to`pi (qisqacha ma`lumot).
2. O`quvchilarning shaxsiy gigienasi.
3. Jismoniy tarbiyaning chiniqishdagi ahamiyati.
O`quvchilarga qo`yiladigan talablar:
O`yinchining tik turgan holatida turishni bilish; to`pni uloqtirish va ushlab olishni bilish, to`pni yerga urib (asta-sekin) darvozaga otishni o`rganish.
|
O`quvchilarga qo`yiladigan talablar

O`quvchilarga qo`yiladigan talablar:
Futbolchilarning o`yin va mashqlarni bajarish paytida xavfsizlik qoidalarini bilishi, ertalabki gigienik gimnastika mashqlari majmuasini bajarish. Futbol bo`yicha o`yin mashqlari va mezon talablarini bajarish. To`pni olib yurishni va sherigiga uzatishni o`rganish. To`pni o`yinga kiritishni bajarish.
O`quv mezonlari:
1. 30 metrga yugurish: 5,3-5,8-6,2 soniya.
2. Turgan joydan uzunlikka sakrash: 160-140-120 sm.
3. Baland turnikda tortilish: 4-3-2 marta.
4. To`pni janglyor qilish: 5-4-3 marta.
5. 4 x 10 metrga mokisimon yugurish: 11,0-11,5-12,0 soniya.
|
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 348

480
– noratsional pul-kredit siyosatini, hamda qayta moliyalash
stavkasini surunkali ravishda past darajada ushlab turilishi natijasida
qarzga yashashning odatga va kundalik holatga aylanishi;
– moliyaviy institutlarning majburiyatlari bilan ustav mablag‘lari
o‘rtasidagi mutanosiblikning keskin buzilishi;
– qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha reyting tashkilotlari tomonidan soxta
xulosalar berilishi;
– moliyaviy audit va professional etika tamoyillarining buzilishi va
soxta audit xulosalari taqdim etilishi;
– moliyaviy rag‘batlantirish uslubi sifat ko‘rsatkichlariga emas,
balki miqdoriy ko‘rsatkichlarga asoslanganligi;
– yuqori riskli va murakkab hosilaviy qimmatbaho qog‘ozlarning
vujudga kelishi va hokazo.
Jahonning ko‘plab mamlakatlarini qamrab olgan moliyaviy inqiroz
ko‘lami kengayotganiga qaramay, O‘zbekiston bank tizimi ishonchliligi
va barqaror rivojlanayotgani, xorijiy moliyalashtirish manbalariga
qaramligi yo‘qligi va tashqi inqiroz holatlarining salbiy ta’siriga
berilmaslik xususiyatlari bilan ajralib turdi.
Moliyaviy inqiroz dunyoni bir muddat vahimaga solib qo‘ygani
rost. Ushbu bo‘hronning o‘tgan galgilaridan farqi – uning ko‘lami global
miqyosda o‘tgan davrlardagidan ko‘ra yanada kengroq sarhadlarni
qamrab oldi. Bu albatta, globallashuv jarayonining «ehsoni». O‘zbekis-
ton ham dunyo hamjamiyatining ajralmas qismi hisoblanar ekan,
jahonda yuz berayotgan moliyaviy inqiroz mamlakatimiz iqtisodiyotiga
ta’sir o‘tkazmay qolmaydi.
Bu borada Prezidentimizning
«...tobora chuqurlashib borayot-
Literature - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.181
SYNTHESIS AND APPLICATION OF NANOSTRUCTURED MATERIALS IN NUCLEAR PHYSICS
Zoltan GALA
University of Zeged, Hungary
Csanak Edith Dla
Obuda University, Hungary
Annotation. This comprehensive article explores the cutting-edge developments in the
synthesis and application of nanostructured materials within the field of nuclear physics. It
highlights how these advancements are transforming nuclear technology, from enhancing the
efficiency of nuclear reactors to improving radiation shielding and detection. The article provides a
detailed analysis of current research trends, challenges, and future prospects in this innovative and
rapidly evolving field.
Keywords. Nanostructured Materials, Nuclear Physics, Nanotechnology, Radiation Shielding,
Nuclear Reactors, Synthesis Techniques, Radiation Detection, Nuclear Safety.
Introduction. The integration of nanotechnology into nuclear physics has opened new
horizons in the design and functionality of nuclear systems. Nanostructured materials, characterized
by their minuscule size and large surface area, bring unique properties that are pivotal in addressing
some of the longstanding challenges in nuclear technology. This article delves into various aspects
of the synthesis of these materials and their diverse applications in nuclear physics, from energy
generation to safety enhancements.
Investitsiya funksiyalari va omillari

Investitsiya funksiyalari va omillari
Download
58,05 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
31.05.2024
Hajmi
58,05 Kb.
#258678
Download
58,05 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Investitsiya funksiyalari va omillari
Download
58,05 Kb.
Matnni ko'rish
) mualliflik huquqi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 178/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI2) mualliflik huquqi
– ilmiy, badiiy va san’at asarlari, ijro san’ati
fonogrammalari, ko’rsatuvlar, efir to’lqini yoki kabel orqali tasvir uzatish kabilarni
yaratish va ulardan foydalanish munosabatlarini qonuniy tarzda tartibga solish shakli.
Mualliflik huquqi faqat mualliflar tomonidan o’z mahsulotlarini ma’lum vaqtga yoki
butunlay sotish, ulardan nusxa olish va ko’paytirishga ruxsat berish imkonini
ta’minlaydi;
3) tovar belgilari
– bu savdo belgilari, nishonlari, maxsus ramzlari, nomi va
boshqalarni ro’yxatga olish, huquqiy jihatdan himoya qilish va ulardan foydalanish
bo’yicha paydo bo’lgan munosabatlarni qonuniy tarzda tartibga solish shakli.
Sun’iy monopoliya – monopol foyda olish maqsadida tashkil etiluvchi
birlashmalarning shartli (tabiiy monopoliyalardan ajratib turish uchun) nomi.
Sun’iy monopoliya o’z manfaatlari yo’lida bozor muhiti tuzilishini ataylab
o’zgartiradi, ya’ni:
- bozorga yangi raqiblarning kirib kelishiga yo’l qo’ymaslik uchun turli to’siqlar
hosil qiladi (xomashyo va energiya manbalarini egallab oladi; banklarning yangi
korxonalarga kredit berishini taqiqlashga harakat qiladi va boshqalar);
- ishlab chiqarishning eng yuksak darajadagi texnologiyasiga erishib, qolgan
raqiblarining bu darajaga chiqishiga imkon bermaydi;
- ishlab chiqarish miqyosi samarasidan unumliroq foydalanish imkonini beruvchi
nisbatan yirik hajmdagi kapitalni qo’llaydi;
- o’z faoliyatini yuqori darajada reklama qilish orqali boshqa raqobatchilarni
bozordan siqib chiqarishga harakat qiladi.
Sun’iy monopoliyalar kartel, sindikat, trest, konsortsium, kontsern kabi aniq
shakllarda namoyon bo’ladi.
Kartel
– bitta sanoat tarmog’idagi bir necha korxonalarning uyushmasi bo’lib,
uning ishtirokchilari ishlab chiqarish vositalari va mahsulotlariga o’z mulkiy egaligini
saqlab qoladi, yaratilgan mahsulotlarni sotish esa kvota, ya’ni mahsulot ishlab
chiqarish umumiy hajmidagi har bir ishtirokchining ulushi, sotish narxlari,
bozorlarning bo’lib olinishi va h.k. bo’yicha kelishuv asosida amalga oshiriladi.
|
| |
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti - bet 562

Ilova - 2. MEHNATNI RAG’BATLANTIRISH VA JAVOBGARLIK 1.
Ish beruvchi xamma toifadagi xodimlarga mexnatga xak tulashning
Respublikada belgilangan eng kam ish xakidan kam bulmagan miadorda belgilashni
ta’minlaydi.
2.
Mexnatga xak tulash shakli va tizimi kasaba uyushmasi kumitasi bilan
kelishilgan xolda ish beruvchi tomonidan tasdiklangan «UzR FA Temuriylar tarixi
davlat muzeyida mexnatga xak tulash va mukofotlash tugrisida»gi Nizomda
belgilanadi.
3.
Xodim mexnatiga xak tulashning anik mikdori mexnat shartnomasi xodim bilan
ish beruvchi urtasidagi kelishuvga kura belgilanadi.
4.
Ish beruvchi xodimlarga:
-
oyning birinchi yarmi uchun - xar oyning 18 sanasida;
-
oyning ikkinchi yarmi uchun - xar oyning 3 sanasida ish xaki ni tulash
majburiyatini oladi.
5.
Muassasada
mexnatning
normal
sharoitidan
chetga
chikilganda,
taraflar
mexnatga
xak
tulashni
kuyidagi
tartibda
amalga
oshirishga
kelishdilar:
- tungi
vaktdagi
va
ish
vaktidan
tashkari,
dam
olish
kunlaridagi ish uchun konun xujjatlarida nazarda tutilgan tartibda;
6.
Mexnatga xak tulashning yakka tartibdagi shartlarini uzgartirish va ish xakidan
ushlab kolish konun xujjatlarida nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.
7.
Ish beruvchi kuyidagi xollarda xodimning ish joyi va urtacha ish xaki ni sakdab
koladi:
-
xodim davlat yoki jamoat vazifalarini bajarayotgan vaktida, ish beruvchining
va mexnat jamoasining manfaatlari yulidagy vazifalarni bajarganda, xamda xodim
jamiyat manfaatlari yulida xarakatlar kilganda;
-
sogligi xolatiga kura yengilrok yoki nokulay ishlab chikarish omillarining
ta’siridan xoli bulgan kamrok xak tulanadigan ishga utkazilganda, shunday ishga
utaazilgan kunidan boshlab ikki xafta mobaynida;
-
uch yoshga tulmagan bolasi bor ayollar avvalgi ishini bajarishi mumkin
bulmagan takdirda, bolasi uch yoshga tulgunga kadar avvalgi ishidagi urtacha oylik
ish xaki saklangan xolda yengilrok yoki nokulay' ishlab chikarish omillarining
ta’siridan xoli bulgan ishga utkazishda.
8. Tibbiy tekshiruvdan o’tadigan kuni va kuyish uchun qon
topshiradigan kuni ish beruvchi xodimlarga mon’eliksiz ruxsat berishi shart. Kon
topshiruvchi xodimning xoxishiga kura, shu kuni uning ta’tiliga kushilishi mumkin.
551
Yukorida kayd etilgan xollarda xodimlarning urtacha ish xaklari sakdanadi.
9. Ish beruvchining aybdor xodimdan yetkazilgan zararni undirishi Ichki
mexnat tartibi qoidalari asosida amalga oshiriladi.
Qishloq xo`jaligi asbob-uskunasi va unda foydalanish (20 soat)

|
Qishloq xo`jaligi asbob-uskunasi va unda foydalanish (20 soat)
|
bet | 146/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Qishloq xo`jaligi asbob-uskunasi va unda foydalanish (20 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: qishloq xo`jaligida ishlatiladigan texnika turlari va ular haqida ma`lumot. Yerga ishlov beruvchi qo`l va mexanizatsiyalashtirilgan qurollar. Ularning tuzilishi va ishlash tamoyillari. Yer tekislash traktori, kultivatorning turlari, tuzilishi va vazifalari.
Amaliy mustaqil ishlar: yerga ishlov beruvchi qo`l va mexanizatsiyalashtirilgan qurollar. Ularning tuzilishi va ishlash tamoyillari. Yer tekislash traktori, kultivatorning turlari, tuzilishi va ishlash jarayonini o`rganish.
|
| |
Ilova - 3 - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

Ilova - 3 Mutaxassislarga qo’shimcha ish haqini taqsimlash mezonlari: № Ish ko’lami 100 % hisobidan 1
Yillik rejaning bajarilishi
20%
2
Bayram kunlarida ish soatidan ortiqcha
ishlaganliklari uchun
20%
3
Ish jarayoniga yangiliklarni tadbiq qilgani
uchun
20%
4
Ichki
tartib-intizomga
qat’iy
amal
qilganligi uchun
20%
5
Malaka oshirishdan o’tganligi uchun
20%
Ilova- 4
Vaziyatni bajarish uchun yo’riqnoma va yozma ishning baholash mezonlari Tahlil
bosqichining
nomi
Tahlil bosqichining mazmuni
Tahlil
bosqichi
Baholash
mezonlari
1. Holatiy tahlil 1.
Holatning aniq ko’rinishi va
masalaning hal etilishi, yechilishi uchun
aniq ma’lumotlar.
2. Holatning eng muhim hususiyatlari:
Nima bo’lmoqda? Holatning natijalarini
shakllanishi qanday?
1 – 0.5 ball
2 – 1 ball
2.
Xolatning
xususiyatini
aniqlash
Muammoda
aks
ettiruvchi
asosiy
hususiyatlar:
-
korxonada
xodimlarning
raqobatbardoshligini aniqlash;
-
xodimlarni malakasi va kobiliyatiga
e’tibor berish;
-
ishchi va xodimlarga ish xakini
belgilash.
A) – 0.5 ball
B) – 0.5 ball
V) – 1 ball
3.
Holatning
ishtirokchilarini
aniqlash
Tashkilotning iqtisodiy tavsif-nomasi,
ish faoliyati va tarkibi, boshqarish tizimi
1 ball
4.
Bozor
kon’yunkturasi
Ishchi kuchi bozordagi ishchi xodimlarni
raqobatbardoshlik
holatini
o’rganib
2 ball
552
holatning
o’rganish
chiqish.
5.
Yechimni
ishlab chiqish
Masalaning yechimini hal qilmoq va ish
xakini oshirishni ishlab chiqish.
2 ball
Stanoklar va ulardan foydalanish (2 soat)

|
Stanoklar va ulardan foydalanish (2 soat)
|
bet | 151/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Stanoklar va ulardan foydalanish (2 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Frezerlash, tokarlik, parmalash, charxlash stanoklarining vazifasi, tuzilishi va ishlash qoidalari. Charxlash usullari. Tokarlik, frezerlash stanoklarida detallarga ishlov berish texnologiyasi.
Amaliy mustaqil ishlar: Tokarlik, frezerlik, parmalash va charxlash stanoklarida oddiy jarayonilarni bajarish.
Mahsulotlar ishlab chiqarish texnologiyasi (10 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Metallardan tayyorlanadigan buyumlarga, detallarga ishlov berish, konstruksiyalash elementlari (kesish, qirqish, arralash, teshish, pardozlash, bo`yash). Rangli metallarga ishlov berishga oid xalq hunarmandchiligi turlari bo`yicha ish usullari.
|
| |
bosma, dasturlashtirilgan testlar

|
bosma, dasturlashtirilgan testlar
|
bet | 124/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunbosma, dasturlashtirilgan testlar
ochiq testlar, yopiq testlar
standart, nostandart testlar
reproduktiv, produktiv, qisman-izlanishli, ijodiy (kreativ) testlar
59). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning diagnostik funksiyasining mohiyatini toping.
O‘quv-bilish va aqliy faoliyatni rivojlantirish
Bilimlarni tizimlashtiradi, umumlashtiradi, mukammallashtiradi
talabalar bilimi va ko‘nikmalaridagi nuqsonlar, kamchiliklar, bo‘shliqlar va ularning sabablari aniqlanadi.
burch, majburiyat, javobgarlik kabi ahloqiy sifatlar shakllanadi
60). HEMIS — Higher education Management Systems bo‘yicha to‘liq berilgan fikrni toping
talaba barcha modullar didaktik maqsadlariga bosqichma-bosqich erishadi
Kredit-modul tizimining bitta moduli.
oliy ta’lim muassasalarining faoliyatini maqsadga muvofiq boshqarish va raqamlashtirish tizimi
Mazkur tizimda pedagogik munosabatlar subyekt-obyekt bo‘ladi.
61). Test topshiriqlarining rivojlantiruvchi funksiyasi berilgan javobni toping.
Egallangan bilim, ko‘nikma va malakalarni mustahkamlash, rivojlantirish, erishilgan natijalarda o‘zining ulushi muhim o‘rin tutishini e’tiborga olgan shaxs va kelgusi faoliyatidagi ma’suliyatini anglagan holda o‘z-o‘zini rivojlantirishga undaydi
Barkamollikka zamin tayyorlaydigan sifatlar: iroda, ongli intizom, muayyan o‘quv muammolarini hal etishga safarbarlik, chidamlilik, sabr-toqat, yutuqlarga erishish uchun bilimi va kuchini sarf etishi orqali shaxs sifatida rivojlanishiga imkoniyat yaratadi
o‘zlashtirilgan bilim, ko‘nikma va malakalardagi tipik kamchiliklarni aniqlash barobarida, talabalarni o‘z bilimlarini orttirish maqsadida muntazam, tizimli fan asoslarini o‘rganishga undaydi.
o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va malakalardagi tipik kamchiliklarni aniqlash, iroda, ongli intizomni vujudga keltirish, shaxs va kelgusi faoliyatidagi ma’suliyatini anglagan bilimlarni
62). HEMISning “Talabalar hayotini boshqarish” moduli amalga oshiradigan vazifalaridan birini toping.
Modul bo‘yicha onlayn imtihon (joriy, oraliq, yakuniy nazorat) va o‘zlashtirishni hisobga olish tizimi;
Talabalarning turli guruhlari uchun dars jadvali;
Oliy ta’lim muassasalarining o‘quv rejasi va uni amalga oshirish yuzasidan ko‘rsatmalar
|
| |
Taomlar tayyorlash texnologiyasi (8 soat)

|
Taomlar tayyorlash texnologiyasi (8 soat)
|
bet | 158/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Taomlar tayyorlash texnologiyasi (8 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Qandolat mahsulotlari tayyorlash uchun jihozlangan ish o`rnini tashkil etish. Qandolatchilik jihozlaridan foydalanib, ”Chak-chak” tayyorlash. Go`shtdan taom tayyorlash texnologiyasi. “Qozon kabob” tayyorlab, dasturxonga tortish. Karam va uzum bargidan do`lma tayyorlash va dasturxonga tortish. O`zbek milliy taomlaridan palov tayyorlash texnologiyasi.
Amaliy mashg`ulot: “Chak-chak” pishirig`ini tayyorlash. Palov tayyorlash va dasturxonga tortish tartibi. “Qozon kabob” tayyorlab, dasturxonga tortish. Karam va uzum bargidan do`lma tayyorlash va dasturxonga tortish.
|
| |
Shakllantiriladigan bilimlar

|
Shakllantiriladigan bilimlar
|
bet | 148/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Shakllantiriladigan bilimlar: Bir xonani yoritish zanjir sxemasi. Maishiy elektr asboblarini elektr manbaiga ulash, ularning atrof-muhit va inson sog`ligiga ta`siri. Elektr energiyasini tejamli ishlatish usullari. Elektrotexnik hamda elektron uskunalarni ishlab chiqarish, ishlatish va ularga xizmat ko`rsatishga oid kasb-hunarlar to`g`risida ma`lumot.
Amaliy mustaqil ishlar: Bir xonani yoritish zanjir sxemasini o`rganish. Stol lampasini elektr zanjirini tuzish va tayyorlash.
Uy-ro`zg`or buyumlarini ta`mirlash (4 soat)
|
| |
Amaliy mustaqil ishlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 153/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Amaliy mustaqil ishlar: Yog`ochlar va ularga ishlov berish materiallarini turlarga ajratish va xususiyatlarini aniqlash.
Asbob-uskunalar va ulardan foydalanish (10 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Yog`ochga ishlov berishda qo`l asboblaridan (xatkash, go`niya, arra, randa, iskana va b.) foydalanish texnologiyasi.
Amaliy mustaqil ishlar: Yog`ochga qo`lda ishlov berish asboblarini ishga tayyorlash hamda ish joyini tashkil qilish.
Mashina, mexanizm, stanoklar va ulardan foydalanish (10 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Tokarlik, parmalash stanoklarining vazifasi, tuzilishi va ular bilan ishlash qoidalari. Tokarlik, stanogida detallarga ishlov berish texnologiyasi.
Amaliy mustaqil ishlar: Yog`ochga ishlov berishda tokarlik va parmalash stanoklarida jarayonilarni bajarish.
Mahsulot ishlab chiqarish texnologiyasi (12 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Yog`ochga ishlov berish texnologiyasi. Uy-ro`zg`or, turmushda, maktabda qo`llanilayotgan texnika va konstruktsiyalash elementlari. Eskizlar asosida buyumlar tayyorlash. Shakli silindrsimon, konussimon va fasonli, burchakli sathlar birikuvidan hosil qilingan detallar. Chizmalarda texnik talablarni ifodalanish qoidalari. Yog`och va metallga ishlov berishni uyg`unlashtirish xalq hunarmandchiligi turlari bo`yicha ish usullari.
|
| |
Qishloq xo`jaligi mashinalari (12 soat)

|
Qishloq xo`jaligi mashinalari (12 soat)
|
bet | 147/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Qishloq xo`jaligi mashinalari (12 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: mahalliy hududda kengroq tarqalgan qishloq xo`jalik yo`nalishlari: bog`dorchilik, uzumchilik, gulchilikda qo`llaniladingan mashina va moslamalar haqida umumiy ma`lumotlar.
Amaliy mustaqil ishlar: tanlangan qishloq xo`jalik yo`nalishi bo`yicha amaliy ishlarni bajarish.
Chorvachilik asoslari (20 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: chorvachilikka doir boshlang`ich ma`lumotlar.
Amaliy mustaqil ishlar: chorvachilik, otlar, quyonlar o`stirish, baliqchilik xo`jaliklaridagi ish jarayonlarini o`rganish.
Hayvonlarni saqlash va parvarish qilish: ish, mahsulot va estetik vazifalariga ko`ra hayvonlarni parvarishlash. Quyonlar, qo`ylar va parrandalarni o`stirish texnologiyasi. Hayvonlarga ozuqa tayyorlash va ularni boqish. Ozuqa turlarini, ularning xususiyatlarini va sifatini aniqlash usullarini o`rgatish.
Elektrotexnika ishlari (6 soat)
|
| |
Shakllantiriladigan bilimlar

|
Shakllantiriladigan bilimlar
|
bet | 149/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Shakllantiriladigan bilimlar: Yurtimiz me`morchiligi tarixiga oid qisqacha ma`lumotlar. Xona interyeri hamda jihozlanish dizayniga talablar. Sohaga oid yurtimizda tarkib topgan an`analar hamda zamonaviy taraqqiyot yo`nalishlari.
Amaliy mustaqil ishlar: o`quv xonalarida mebel, qo`shimcha jihozlarni joylashtirish sxematik tasviri hamda eskizlarini tayyorlash. Taklif etilgan yechimlar asosida xonalarni jihozlash.
7-sinf
Texnologiya va dizayn yo`nalishi
metallga ishlov berish texnologiyasi (18 soat)
Umumiy tushunchalar (2 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: rangli metallar va ularning qotishmalari (oltin, kumush, mis, bronza, latun, duraluminiy va boshqalar)ning mexanik xossalari: qattiqlik, elastiklik, plastiklik va mo`rtlik. Tayyorlanadigan buyumlar. Yupqa tunukalar, simlar turlari, ulardan yasaladigan detallar.
Amaliy mustaqil ishlar: metallarga chilangarlik va tokarlik ishlov berish turlari va usullari.
|
| |
Amaliy mustaqil ishlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 152/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Amaliy mustaqil ishlar: Uy-ro`zg`or, turmush va maktab uchun metall materiallardan buyumlar tayyorlash. Texnologik xaritalar tayyorlash, chizish, foydalanish.
yog`ochga ishlov berish texnologiyasi (38 soat)
Umumiy tushunchalar (6 soat)
Shakllantiradigan bilimlar: Yog`ochning kimyoviy va texnologik xossalari. Yog`ochning haroratga, namlikka, mikroorganizmlarga va boshqa ta`sirlarga chidamliligini ta`minlashga xizmat qiluvchi materiallar. Yog`ochni quritish va saqlash qoidalari. Yog`ochdan tayyorlangan buyumlarga pardoz berishda ishlatiladigan materiallar.
|
| |
‘zbekistondagi tablai qo‘riqxonalaridan ekotuiizmda

4-mavzu. EKOLOGIK TURIZMNÎ RIVOJLANTIRISHNING
MAMLAKATIMIZ
IJTIMOIY-IQTISODIY HAYOTIDAGI AHAMIYATI Reja:
4.1. Ekoturizmni rivojlantirishning ijtimoiy va iqtisodiy
ahamiyati.
4.2. Ekoturizmda ekologik bilim va madaniyatning shakllanishi
4.1. Ekoturizmni rivojlantirishning ijtimoiy va iqtisodiy ahamiyati
‘zbekistonda ekotorizmni rivojlantirish Konsepsiyasi

2)
har bir davlatlarda yashayotgan xaiqlaming ekologik bilimi va
madaniyatini shakllantirish ekologik muamrnolarni hal qilishdagi
birinchi imkoniyatlar, kuchlar ekanligi alohida ta’kidlansin.
0 ‘tilgan mavzularda ekoturizmning kelib chiqishida va
shakllanishida insoniyatning o‘z yashash makoni boigan tabiatni
g'orat qilib kelishi naíijalari elcanligini keltirgan edik va bu fikr-
muiohazalar boshqa mavzularda ham ko‘plab ta’kidlandi. Dunyo
turizmida ekoturizm ham kelib chiqqandan keyin mamlakatlarda
turizmdagi bu muhim sohani rivojlaniirishning davlat dasturlari,
strategik rejalari ishlab chiqila boshlandi. Bu yo‘nali$hda ham
iqiisodiy rivqjlangan mamlakatlar birinchilardan boiishdi. Yangi
soha esa albatta o‘zining rivojlantirish «Konsepsiyasi»ni talab
qiladi. Jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga butunlay yangi
kirib kelgan sohamng rivojlantirish konsepsiyasini ishlab chiqish
esa juda katta ilmiy salohiyatlami talab qiladi.
0 ‘zbekistonda ekoturizmni rivojlantirishda hali jiddiyroq ilmiy
maqolalar e’lon qilinmagan bir sharoitda « 0 ‘zbekistonda ekoturizmni
rivojlantirish Konsepsiyasi»ni 0 ‘zbekiston Respublikasi «Ekologiya
va atrof-muhitni muhofaza qilish Davlat qo‘mitasi» va «Davlat
Bionazorati» tashkiloti ishlab chiqishdi. Shu o‘rinda Ekologiya
va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qo‘mitasini boshqaigan,
mamlakatimiz tabiatini muhofaza qilishda Respubl ikamizdagi
fidoyslardan boigan B.Alixonovning xizmatlari alohida hurmatga loyiq.
«0‘zbekistonda ekoturizmni rivojlantirish Konsepsiyasi» 2007-yifda
«Ekologiya xabamomasi» jumalining 6 -sonida e’lon qilindi.
0 ‘zbeMstonda
JENSON SHARTI – - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 400/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)Bu sahifa navigatsiya:
- JETRO
JENSON SHARTI – sug‘urtalovchining kema qiymatining uch foizidan ortiq summadagi zararlarni qoplashini ko‘zda tutuvchi shart.
JENTEL’MENLIK KELISHUVI (erkakcha kelishuv) – xo‘jalik aloqalari amaliyotida korxonalar o‘rtasida tuziladigan og‘zaki shakldagi kelishuv. Shartnoma qatnashchilari o‘zaro, ikki tomonlama manfaatlarga ko‘ra bunday shartnoma shartlarini bajaradilar. Shartnoma shartlari yozma hujjatlarda qayd etilmaydi, chunki bu shartlar odatda amaldagi qonun talablariga mos kelmaydi yoki uchinchi shaxslar manfaatlariga qarshi qaratilgan bo‘ladi. Xususan yirik ishlab chiqaruvchilar o‘rtasidagi mahsulot baholari, hajmini belgilash, bozorni taqsimlab olish va boshqa masalalar jentelmenlik kelishuvlari yo‘li bilan hal etiladi. Jentelmenlik kelishuvining mavjudligi bunday korxonalarga nisbatan monopoliyaga qarshi qonunlarni buzganlik uchun jazo qo‘llanishini istisno qilmaydi, chunki insofsiz hatti-harakatlar bilvosita dalillar bilan ham isbotlanishi mumkin; 2) J.k. xo‘jalik amaliyotida og‘zaki shaklda tuziladigan korxonalar o‘rtasidagi shartnomaga ishtirok etuvchi korxonalar, ular o‘zaro manfaatlarini bog‘laydigan uning shartiga rioya qilishadi, chunki ko‘p hollarda ular amaldagi qonunlarga mos kelmaydi yoki uchinchi shaxsga qarshi yo‘naltirilgan bo‘ladi. Qisman yirik ishlab chiqaruvchilar o‘rtasida J.k. shaklida baholarni va bozorda sotish hajmlarini tartibga solish, ta’sir sohalarini taqsimlashva h.k. teztez amalga oshiriladi. Ammo bu antimonopoliya qonunlarini qo‘llash imkonini inkor qilmaydi, chunki monopolistik kelishuvi bevosita sharoitlar bo‘yicha o‘rnatilishi mumkin.
JETRO — Yaponiya tashqi savdo tashkiloti.
JIRAT (ital.) — veksel o`tkazma qilinadigan shaxs.
JIRANT (italyanchasiga – girante) – 1) vekselning orqasiga topshirish ustxatini yozib beruvchi shaxs, indossant; 2) J. (ital.) — vekselda topshiriladigan yozuvni bajaruvchi shaxs; 3) J. – veksel nomiga ko‘chirilayotgan shaxs, indossant.
|
| |
Endem (endemik) - 0 ‘z b e k ist 0n respublikasi olïy ya g ‘rta m âxsus ta’lim yazirligi

Endem (endemik)
— endem — mahalliy, faqat ma’lum bir joygä
xos bo‘lgan, ma’lum bir joyda bo‘ladigan o‘simliklar va hayvonlar
turi.
Ekologiya — grekcha oikos — uy va logos — ta’limot. Tabiiy
muhitda organizmlarning yashashi haqidagi fan.
Ekologik barqarorlik
— tabiatning o‘z rivojida taraqqiy etishi.
Ekologik eksperüza — tabiiy resurslardan foydalanish va
loyihalarni ekologiya talablari bo‘yicha baholash.
Ekologik muvozanat — inson, o‘simlik va hayvonlar uchun
zarur bolgan tabiiy sharoit muvozanati.
Ekologik xavfsizlik
— tabiiy hududda tabiiy rnuhitning tabiiy va
antropogen kuchlar ta’sirida haddan tashqari noqulay o‘zgarishi.
Ekologik monitoring
— turli darajadagi ekotizimlarrdng holati
va ulardagi o'zgarishlami muntazam kuzatish va nazorat
qilib
borish tizimi.
Ekologik tizim (ekotizim)
— tirik organizmiar majmui va
ularning yashash muhiti yig‘indisi bo‘lib, tirik organizmiar
o ‘zaro va atrof-muhit bilan uzviy aloqadorlik qonuniyati
asosida bo‘lishi.
Ekologik xavfsiz
mubit — kishilarning muhim hayotiy
manfaatlarini awalo toza, sog‘lom, qulay tabiiy sharoitga bo‘lgan
talabini qondirishga qodir b o ia oladigan atrof-muhit holati.
Ekologik inqiroz
— jamiyat va tabiat o‘rtasidagi
o^zaro
munosabat muvozanatining barqaror ravishda buzilishi natijasida
atrof tabiiy muhitning yomonlashib borishi, davlat boshqaruvi
va
huquqni muhofaza qiluvchi organlaming yuzaga kelgan salbiy
holatlardan chiqa olmasliklari hamda ekologik tizimlarni tiklash
imkoniyatlari yo‘qolishi. Tabiiy muhit inqirozi
va
ijtimoiy muhit
falokati.
237
Ekologik konsepsiya — tabiat va jamiyaràng o'zaro ta’siri
to‘g‘risidagi qarashlar tizimi, ya’ni jamiyat qonunlari bilan tabiat
qonunlari o'zaro harakat yo'naîishlarining o‘mi, ahamiyati va
mohiyati haqidagi dunyoqarashlar.
Ekologik siyosat — davlatning hudud, suv akvatoriyasi va
havo kengligining chinakam (real) holatini hisobga olib, atrof
tabiiy muhitni yaxshilashga (sog‘lomlashtirishga) qaratilgan ichki
ijtimoiy-iqtisodiy va xalqaro siyosati.
Ekologik dastsir — davlat organlari, siyosiy partiya. nodavlat,
notijorat tashkilotlar va boshqa ekologiya huquqi sub’ektlari
ekologik faoliyatining maqsad va vazifalari bayoni.
Ekologik tîi5îlm — yer kurrasi tabiiy boyliklari va yaqin fazoga
ehtiyotkorona rauriosabatda bo‘îish,
insomyatni tabiatdagi
ekologik jarayonlar bilan uzviy bog‘langanligini chuqur anglash
ruhida tarbiyalash va boshlang£ich o‘qitish.
Ekologik raadaniyai — hozirgi va kelajak avlod hayotida
ekologik muammolar juda chuqur ahamiyatga ega ekanligini
anglagan holatdagi davlatlar va jahon madaniyatining rivojlanish
bosqicki va tarkibiy qismi.
Ekosan — grekcha “ekos” va “sanos”. ya’ni ekologiya va
salomatlik so'zlarining bosh bo‘g‘inlari yig'indisidan iborat
bo‘lgan xalqaro jamg£arma nomi. Bu tashkilot 1992-yil Toshkent
shahrida tuzilgan bo£lib, hozirgi kunda 3 mJn.dan ortiq a’zosi,
34ta mamlakatda 63ta bolinm alari va vakolatxonalariga ega.
238
FOYDALANILGAN ADABIYÖTLAR
|
Mazmundorlik tamoyili - 0 ‘z b e k ist 0n respublikasi olïy ya g ‘rta m âxsus ta’lim yazirligi

3. Mazmundorlik tamoyili o£z talablari jihatidan jozibadorlik va
betakrorlik tamoyíliga qo'shilib ketadi, Tabiatdagi betakrorlikni
ko‘rgan, uning go‘zal bag‘rida dam oigan, rang-barang o ‘simliklar
olami va hayvonot dunyosini ko‘rgan turist ruhiy jihatdan ham,
jismoniy jihatdan ham turistik marshrutning mazmunli o£tganligini
his qiladi. Uning kayfiyati yaxshilanib o£zida boy taassurotlar
paydo bolganligini sezadi. Shuning uchun ham ekoturizm
marshrutlarini ishlab chiqishda marshrut bo£ylab o£zgarayoígan
tabiat elementlarigacha marshrut tuzuvchi e’tibor berishi lozim
227
bo'ladi. Shuningdek, marshrut yo‘nalishida turizmning boshqa
resurs manzillari (ziyoratgoh joylar, taniqli insonlar qabri, mashhur
kishilar norni bilan bog‘liq obidalar, tarixiy-madaniy, raa’muriy
obidalar va b.) bo‘isa albatta marshratning ma’lumotlariga
qisqacha ta’rif bilan kiritish foydali boladi.
Masalan, turist yoki turistik guruh Omonqo£ton vohasi marsh-
rutini tanladi. Albatta turist yoki turistik guruh tezroq Omonqo'ton
vohasiga shoshiladi.
Endi
agar marshrut
ma’lumotlarida
jozibadorlik-betakrorlik, imkoniyatlaming yaratilganligi tamoyili
resurslari mavjud bo‘lsa turist va turistik guruh marshmt yo‘lidagi
bu resurslami ko‘rishga qiziqqanligidan yoki ko‘p hollarda ko'rish
uchun to ‘xtaydi. Bu holatda mazmundorlik tamoyili ham ishga
tushib marshrutdan ko‘ngil to‘lish, qoniqish hislarini keltirib
chiqaradi. Bu natija esa marshrutni tashkil qilgan turistik firma
obro‘sini oshiradi.
4. Faoliyatlilik tamoyiiida ekoturizm
marshrutlarining
harakatlanishvaqtlari, muddatlaritushuniladi. Fasllarimizalmashib
turganligidan ekoturizm marshrutlarini tuzishda bu tamoyilga
jiddiy e’tibor berish talab qilinadi. Chunki, ekoturizmning muhim
resurslari bo'lgan tog' hududlaridagi ekoturizm resurslariga qishki
marshrutlar ishlab chiqishda turistlarning hayoti xavfsizliklarini
ta’minlash masalasi bixinchi navbatdagi o‘ta jiddiy masaladir.
Toglardagi ekoturizm resurslariga yetib borishda avtoyo‘llarda
qoming erimasligi, baland dovonlardan har qanday transport
vositalarining chiqaolmasligi, tog'dagi marshrut so‘qmoqlarining
qor bilan ko£milib qolishi, qor ko‘chkilari turistlar hayotiga jiddiy
xavf soladi. Shuning uchun ham tog' hududlariga qish mavsumida
ekoturizm
marshrutlarini
tashkil
qihshda
chegaralanish
muddatlarini va bu marshrutiarning harakatlanish vaqtlarini aniq
belgilash ekoturizmda jiddiy ahamiyatga egadir.
Tog‘
hududlariga kech bahor faslidan to kech kuz
mavsumlarigacha ekoturizm marshrutlarini tashkil qilish maqsadli
bo‘iadi. Ekoturizm marshrutlarini G‘zbekistondagi boshqa tabiiy
mintaqalardagi ekologik maskanlarga ishlab chiqilganda ham
228
bu ekoturizm maskanlarida yil fasllaridagi iqlimiy xususiyatiarni
hisobga olish, tur marshratning harakatlanish hoiatlarini aniq
bilish talab qilinadi.
5.
Ko ‘pqirralik, k o ‘p variantlilik tamoyili

Ko ‘pqirralik, k o ‘p variantlilik tamoyili bo‘yicha ekoturizm
marshrutlarl quyidagi variantlarga bo‘linadi:
1) faqat quruqlik bo'yiab ekoturizm maskaniga borish;
2) havo transporti yordamida ekoturizm maskaniga borish;
3) suv marshruti, orqali ekoturizm maskaniga borish;
4) aralash transport vositaïaridan foydalanib ekoturizm
maskaniga borish.
Qayd qilingan yo'nalishlar bo‘yicha ekoturizm marshrutiarini
ishlab chiqish tushunarli. Bu ishlab chiqarish tamoyiliniiig ko‘p
variantliligiga kirib turisi yoki turistik guruhning talabi, xohish-
istaklari bo‘yicha ular xohlagan ekoturizm marshrutlari bo£lishi
mumkin. Bu marshrutlar tabiiy muhit-sharoit, yo£l-yo£lakay
turli-tuman obyektlarini ko‘rish imkoniyatlari bolganligidan
ko£pqirralilikka ham kiradi. Shu bilan birga ekoturizmning ko£p
qirralilik tamoyili ekoturizmning asosiy obyektiga borguncha
turizmning boshqa resurslariga ham marshratning kirib-o‘tishni
ta’minlaydi. Bu haqda ekoturizm marshrutiarini iuzishda
mazmundorlik tamoyilini qo'Iiash qismida zarur talablar haqida
izoh berildi.
6. Ekoturizm marshrutlarida qulaylik tamoyilim qo'Iiash muhim
ahamiyat kasb etadi. Bu tamoyilda ekoturizm marshrutlarida
quyidagi qulaylik manbalari yaratish lozim boiadi:
1. Transport va transport xillaridan foydalanishdagi qulaylilik.
2. Marshrut davomida xizmatlami qabul qilish qulayligi.
3. Marshrut davomida dam olish, ko‘ngil ochar o‘yin!arga
qatnashish, ekskursiyalarga chiqish, ovqatlanish yoki tunab
qolishdagi qulayliklar.
4. Marshrut davomida tibbiy yordamni olish qulayligi.
5. Marshrut davomida turist uchun minimum (termosda choy,
palatka, yotib dam olish uchun yig‘ma karovat, biroz qattiq ovqat,
qatiq, sharbatlar, tuxum) va optimum (mchmonxonada tunash,
229
restoranda ovqatlanish, sport zalida mashq qilish, basseynda
cho‘miIish) qulayiigi puxta ishlab chiqilishi lozim.
7.
-moddasi — «Turistlaming xavsiztigi kafolati»

turizm sohasida barcha turistik yo£nalishlar bo£yicha turistlarning
himoya qilirashini va xavfsizligini ta’minlash mintaqaviy dasturlarmi
ishlab ehiqadilar va ularning bajarilishiru tashkil etadilar. Turistik
faoliyat subyektlari turistlarning xavfsizligini ta’minlash bo'yicha idar
jarohatianganda, kasaUangarida va boshqa hollarda tibbiy hamda
o'zga xil yordam ko'rsatish yuzasidan aniq chom-tadbiriar ishlab
ehiqadilar.
19-moddasi
—
Turistlarning xavfsizligini ta ’minlash chora-
tadbirlari.
Turistik faoliyat subyektlari turistlarning xavfsizligini
ta’minlash maqsadida:
• turistlarning safarda xavf-xatardan xoli bo'lishlari uchun
shart-sharoitni, safar, sayr, ekskursiya yoilari, musobaqalar
o'tkaziïadigan joylaming ta’minlanishlari;
■ turistlarga jarohatlanish va baxtsiz hodisalardan saqlanish
hamda ularning oldini olish usuilarini o£rgatishlari, birlamchi
tibbiy yordam ko£rsatish yuzasidan yo£i-yo£riq berishlari,
shuningdek, beigilangan yo£nalishning xususiyati va turistlarning
xatti-harakatiga bog£liq hoida yuzaga kelisbi mumkin. bo£lgan xavf
manbalari haqida ularning o£zini xabardor qilisblari;
• turistlarning savohatlar, safarlar, musobaqalar, boshqa turistik
tadbirlarga tayyorgarligi ustidan nazoratni amalga. oshirishlari;
■ falokatga uchragan turistlarga tezkor yordam ko'rsatishlari;
• avtomobil, tog‘-chang‘i, velosiped, suv, mototsikl, piyoda
safar, g‘or turizmi va turizmning boshqa maxsus lurlarini tashkil
etish va o£tkazishda xavfsizlikning alohida talablarini ishlab
chiqishlari va amalga oshirishlari shart.
Ekoturizm - 0 ‘z b e k ist 0n respublikasi olïy ya g ‘rta m âxsus ta’lim yazirligi

ko£rinishlar birinchi navbatda rasmlar tasvirida beriíishi kerak. Bu
íipdagi marshrutlami ishlab chiqishda albatta noyob hayvonot
olamidagi qushlar, hayvonlar, «Qizil kitob»dagi hayvonot
íuriarining rasmlari, ta’riflari marshrut ma’lumotlarida beriíishi
maqsadli boladi,
2. Imkoniyatning yaratilganligi tamoyilid
a ekoturizm resursiga
marshrutlar ishlab chiqish juda jiddiy masala. Bu tamoyilga
ama! qilib ekoturizm marshrutlarini ishlab chiqishda quyidagi
imkoniyatiar bo'lishi íaSab qilinadi.
1) ekoturizm maskanlariga kirishning huquqiy-qonuniy
íartibiari yaratilganligi;
2) ekoturizm maskanida íuristlar uchun maxsus marshrutlaming
(socqmoqlar, yo‘llar, dam olish joylari) ishlab chiqilganligi va
faoliyat ko'rsatishi;
3) ekoturizm masltanlarida turistlaiga xizmatlar ko‘rsatish
tizimiarining íashkil qilinganligi (dam olish, tunash, ovqatlanish,
ko‘ngil ochar ©£yinlar, qisqa muddatli ekskursiyalar va h.k.).
Hozirgi
vaqtda
0 ‘zbekistonda
Davlat
muhofazasidagi
íabiat landshaftlari, qo'riqxonalar, tog‘ tizmalariga turistlar
kiritilishining huquqíy-qominiy me’yoríari ishlab chiqilmagan.
Bu me’yorlar endi yaratilmoqda. Bu ekoturizm maskanlaridan
ekoturizmda foydalanishning eng muhim imkoniyatlari hozircha
yo‘q. Shuning uchun ham bu íamoyilning talablari (1,2,3) amalda
bajarilgandagina ekoturizm resurslariga, obyektlariga turistik
lúaxshrutlar ishlab chiqish zarur bo‘ladi.