Albumin va globulinlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi buxoro davlat universiteti...

Albumin va globulinlar
Albuminlar o’simlik va hayvonlar organizmida eng ko’p tarqalgan oqsilardan hisoblanadi. Ular suvda va tuzlarning kuchsiz eritmalarida yaxshi eriydi. Agar eritma ammoniy sulfat bilan to’la to’yintirilsa, albuminlar oson cho’kmaga tushadi.
Ulardan tuxum albumini tuxum oqsilining asosiy qismini (64%) tashkil etadi. Uning molekulyar massasi 45000. N-uchki aminokislota alanindan, C-uchkisi prolindan iborat. Bu oqsil juda ham nozik bo’lib, tashqi ta’sirga chidamsiz. Qon zardobining albumini suvda yaxshi eriydi, oson kristallanadi. Uning molekulyar massasi 65000. N-uchki aminokislota aspartat, C-uchkisi alanin yoki unda qaysi turga mansubligiga bog’liq holda leysin joylashgan bo’ladi. Ular tashqi ta’sirga ancha chidamli oqsillardan hisoblanadi. Albuminlarning boshqa turlari o’simliklarning yashil qismida, urug’larida, ayrim biologik suyuqliklarda uchraydi.
Globulinlar. Bular distillangan suvda erimaydi. Lekin tuzlarning suyultirilgan eritmalarida eriydi. Eritmadagi tuz miqdorini orttirib, ularni oson cho’ktirish mumkin. (NH4)2SO4ning yarim to’yingan eritmasida cho’kadi. Globulinlar o’simliklar va hayvonlar organizmida keng tarqalgan. Ayniqsa, qonda, o’simliklar urug’ida ularning miqdori ko’p bo’ladi. Ularning qon zardobi globulinlari (L, β, G-globulinlar), laktoglobulin, o’simliklardagi legulin, edestin va boshqalar keng tarqalgan.
Protamin va gistonlar. Protamnilar birinchi navbatda ishqoriy xossaga ega bo’lishi bilan birga boshqa oqsillardan farq qiladi. Ular etil spirtning 60-80% li eritmasida yaxshi eriydi. Tarkibidagi diamino-monokarbon kislotalardan arginin a lizin miqdori 80% gacha yetadi. Ayrim hollarda esa bundan ham ortadi. Protaminlar ayniqsa, baliqlar tuxumida (skumbrin, sallin, klupein va hokazolar) ko’p. ularning molekulyar massasi nisbatan ancha kichik bo’lib, 5000 atrofida.ayrim hollardagina 10000 ga yaqinlashishi mumkin. Protaminlarning yana bir eng muhim belgisi, tarkibida S saqlovchi aminokislotalardan sistein, metionin, shuningdek, turozin va triptofan bo’lmasligidir.
Klupein, seldlarning spermasidan ajratib olingan. Molekulasi bitta polipeptid zanjirdan iborat. Uning tarkibida, 30 ta aminokislota qoldig’i bo’lib, shulardan 22 tasi arginin, 3 tasi serin, 2 ta alanin, 2 tasi valin, 1 tasi prolin qolig’idir. Molekulyar massasi 5000 ga teng.
Gistonlar. Ular ham ishqoriy xossaga ega, lekin ularda lizin bilan argininning miqdori protaminlarga nisbatan ancha kam, ya’ni 10-30% atrofida. Ular gistidinga boy bo’ladi. Gistonlar hujayra yadrosida, eritrositlarda ko’p miqdorda uchraydi. Ularning molekulyar massasi 5000-3700 atrofida. Gistonlar tarkibiga triptofan deyarliuchramaydi. Ularning vakillaridan globin, bo’qoq ezi gistoni va boshqalarni aytib o’tish mumkin.
Prolaminlar va glyutelinlar. Bular asosan o’simlik oqsillari hisoblanadi. Ularning tarkibida prolinga (14%), ayniqsa glutamat kislotaga (43%) boy. Ular suvda, absolyut atil spirtga erimaydi. Lekin spirtning 70-80% li suvli eritmasida yaxshi eriydi. Ulardan gliadin (bug’doyda), gordein (arpada), zein (makkajo’xorida), orizein (guruchda) va boshqalar keng tarqalgan.
Proteinadlar. Bular tayanch to’qimalar (suyak, tog’ay, pay, soch, jun, ipak va boshqalar)da keng tarqalgan. Shuning uchun ham ular tayach to’qimf oqsillari, ba’zan esa oqsilsimon moddalar (proteinodlar) deyiladi. Ulardan boshqa oqsillardan farqlovchi xarakterli belgisi shunda-ki, ular suvda, muz, spirt eritmalarida, suyultirilgan kislota va ishqorlarda erimaydi. Shuningdek, ular oshqozon ichak sistemasining ta’sirida ham parchalanmaydi. Ularning molekulyar massasi yuqori bo’lib, hanuzgacha aniqlanmagan. Ulardan biriktiruvchi to’qima oqsili gollagen, pay tog’aylar oqsili keratin, ipak oqsili fibroin keng tarqalgan.
|