Sikilgan, suyultirilgan va generator gazlari, ulardan foydalanish

|
Sikilgan, suyultirilgan va generator gazlari, ulardan foydalanish
|
bet | 2/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 128 Kb. | | #248394 |
Bog'liq gazsimon2. Sikilgan, suyultirilgan va generator gazlari, ulardan foydalanish
Gazsimon yonilg`ilar fizik xolatiga karab, sikilgan va suyultirilgan xolda bulishi mumkin.
Ba’zi bir xil gazlar juda xam past kritik xaroratga ega bulganligi sababli normal xaroratda yukori bosimda xam suyuk xolatga utmaydi.
Masalan, metan-820S gacha gaz xolatda turadi, undan past xaroratga utgandan keyin past bosimda xam suyuklasha boradi, -1610S ga yetganda atmosfera bosimida xam suyuk xolatga utadi va 1,5…2,0 MPA bosim ostida ishlatiladi. Sikilgan gazlar 20 MPA gacha bosim ostida ishlatiladi.
Sikilgan gazlar kuyidagi kurinishlarda: tabiiy, koksli, metanli va boyitilgan koksli buladi.
Ammo respublikamizda asosan tabiiy sikilgan gazlar ishlatiladi.
Sikilgan gazlarning asosiy komponenti metan xisoblanadi. Suyuk yonilg`ilardagi kabi gazsimon yonilg`ilar tarkibida xam serovodorod bulmasligi kerak. Uning tarkibida vodorod kup bulganligi sababli yonish jarayoni juda xam yaxshi kechadi, shuningdek xamma silindrlarga bir xil mikdorda yuboriladi.
Silindrlarga bir tekis tarkalmaslik darajasi suyuk yonilg`ilarda 35% gacha bulsa, gazsimon yonilg`ilarda 20% gacha bulishi mumkin.
Demak, dvigatelning bir tekis ishlashini ta’minlaydi. Shuningdek sikilgan gazlarda ishlaganda dvigatel kambagallashgan ozikada (=1,2…1,3) ishlaydi, natijada uning tarkibida bulishi mumkin bulgan zaxarli gazlar yonib, atmosferaga chikarib yuborilishi benzinda ishlagandagiga karaganda uglerod oksidlari 2…3 barobar, azot oksidi 1,2…2, uglevodorodlar 1,1…1,4 barobar kamayadi.
Sikilgan gazlar A va B markada ishlatilib, ularning asosiy kursatkichlari kuyidagicha.
Sikilgan gazlarning asosiy kursatkichlari
Asosiy kursatkichlar
| Markasi |
A
|
B
|
|
|
|
Komponentlari tarkibi%
xisobida
|
|
|
metan
|
955
|
905
|
etan
|
4
|
4
|
propan
|
1,5
|
1,5
|
butan
|
1
|
1
|
pentan
|
0,3
|
0,3
|
uglerod ikki oksidi
|
1
|
1
|
kislorod
|
1
|
1
|
Tarkibida xar-xil moddalar,
g/m3
|
|
|
azot
|
0…4
|
4…7
|
serovodorod (kuli bilan)
|
0,02
|
0,02
|
merkaptonli oltingugurt
|
0,016
|
0,016
|
mexanik zarrachalar
|
0,001
|
0,001
|
namlik (kuli bilan) yonish
xarorati 0S
|
0,009
|
0,009
|
oktan soni
|
624,7
|
608
|
nisbatan zichligi
|
108
|
100
|
xavo (200S xaroratda) kg/m3
|
0,5864
|
0,6005
|
issiklik berishi kdj/m3
|
3500
|
3383
|
Gazlar tarkibida sian SN bulmasligi kerak, sababi sian bulsa suv bilan kushilib sinil kislota xosil kiladi va ballonlarda yorilish (treshina) bulishiga olib keladi.
Shuningdek smola birikmalar va mexanik zarrachalar bulsa chukindilar xosil kilishi va gaz apparatlarining kirlanashiga olib ketishi mumkin.
Asosan avtomobillarda ishchi bosimi 20 MPA gacha bulgan silindrik ballonlar ishlatiladi.
Bitta gaz balloniga 200S xaroratda 101,08 KPA bosimda 10m3 gaz ketadi. Agarda uni suvga tenglashtirsak 50l suv ketadi.
Gaz tuldirilgan ballonning ogirligi 65 kg gacha buladi, ya’ni 1m3 gazga 6,5 kg ogirlik tugri keladi. Ammo gazda ishlaganda avtomobilning yuk kutarish kobiliyati (gaz ballonlarning ogirligi xisobida) 12…20% ga, bosib utish masofasi benzinga karaganda 200 km-gacha kamayadi.
Gazsimon yonilg`ida avtomobillar dvigatelining kuvvati xam oz mikdorda kamayishi mumkin. Unga issiklik berish kobiliyati pastligi va tuldirilish koeffitsiyenti kam bulishi sabab buladi.
Shuningdek gazoballonli avtomobillarni neftning propan-butan fraksiyasidan olingan suyultirilgan gazlarda ishlatish mumkin.
Uning issiklik berishi 46055 kdj/m3, oktan soni 85…100 birlikgacha buladi.
Suyultirilgan gazlarda ishlaganda motor moyining ishlash muddati, xar-xil zararli zarrachalar kamligi sababli oshadi.
Suyultirilgan gazlar ikki xil markada buladi: SPBTZ (texnik, kishki propan-butanli aralashma) va SPBTL (texnik, yozgi propan-butanli aralashma). Asosiy kursatkichlari jadvalda kursatilgan.
Suyultirilgan gazlarning asosiy kursatikichlari
|
| |