nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Dasturning - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

3.3. Dasturning maqsadi *, qadriyatlari ** va vazifalari Masalan,
● bolalar bilan pedagogik ishlarni insonparvarlashtirish;
● "kattalar - bola" munosabatlarini insonparvarlashtirish;
● o‘yin – bu bolalar hayotini tashkil qilish usuli;
● kognitiv-nutq, ijtimoiy va shaxsiy rivojlanish, bolalarning ijodiy,
badiiy qobiliyatlarini namoyon qilish va rivojlantirish uchun muqobil
sharoitlarni yaratish;
● bolaning hayotini, rivojlanish sharoitlarini maqsadga muvofiq tashkil
etish;
● "oila – MTT – maktab" o‘rtasidagi uzluksizlik.
* Цели, реализуемые образовательной программой, представляют собой конкретизацию целей общего образования и
могут быть различны, однако, независимо от ее конкретного варианта, направлены на реализацию условий для обу-
чения, воспитания, развития, оздоровления воспитанников. Цели и задачи ДОО определяются также в соответствии с
его Уставом и реализуемыми программами, технологиями.
** Ценности как правило, соответствуют общим идеологическим ориентирам образования (разностороннее развитие
ребенка, воспитание нравственного сознания и поведения, здоровый образ жизни, формирование общей культуры
личности и т.д.).
1-ILOVA. MTT ta’lim dasturini yaratish bo‘yicha tavsiyalar
37
3.4. Muammolarni tahlil qilishga yo‘naltirilgan faoliyat ● ta’limga ijtimoiy buyurtmaning xususiyatlari;
● pedagoglarning asosiy yutuqlari va muammolarini tavsiflash
(tar- biyalanuvchilarni sog‘lomlashtirish, ta’lim berish, tarbiyalash va rivoj- lantirishning individual natijalarini baholash).
●
hammabop - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

29
7-BOB. DAVLAT O‘QUV DASTURI BO‘YICHA KUTILAYOTGAN TA’LIMIY NATIJALAR
Davlat o‘quv dasturini o‘zlashtirishdan kutilayotgan ta’limiy natija maktabgacha ta’lim tashkilotini
bitiruvchi bolaning tayanch kompetensiyalari (kommunikativ, ijtimoiy, shaxsiy, bilish)ning shakllangan-
ligi hisoblanadi.
Ta’lim va tarbiya jarayonida pedagog kuzatishlar yordamida har bir bolaning rivojlanishini davlat
talablarida qayd qilingan rivojlanish sohalari va kichik sohalar bo‘yicha barcha yosh guruhida bolaning
mumkin bo‘lgan yutuqlarining ijtimoiy-me'yoriy yosh xususiyatlarini kuzatib boradi.
Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishining individual xususiyatlari maktabgacha yoshdagi bolaning
davlat talablariga to‘liq mos keladigan ta’lim yutuqlariga qo‘yiladigan talablarni cheklaydi va ta’lim
dasturini o‘zlashtirishda
№ _______ maktabgacha ta’lim tashkiloti

1-ILOVA. MTT ta’lim dasturini yaratish bo‘yicha tavsiyalar
36
2.
Mundarija
sahifalar ko‘rsatilgan holda dasturning barcha qismlari: paragraflar,
bo‘limlar nomi, adabiyotlar va ilovalar ro‘yxati, matnda mavjud bo‘lgan
barcha sarlavhalarni o‘z ichiga oladi. Ularning ta’rifi ish mazmuniga
to‘liq mos kelishi, qisqa, aniq va izchil bo‘lishi hamda uning ichki
mantiqiy qonuniyatlarini aniq ifodalashi lozim.
3.
Maqsadli bo‘lim
Maqsadli bo‘lim
"Umumiy qoidalar"
ni o‘z ichiga oladi, unda tushun-
tirish xati va MTT faoliyatidagi muammolar tahlili, shuningdek,
maktabgacha ta’lim tashkiloti haqida umumiy ma'lumotlar, faoliyat
yo‘nalishi, peragoglarning oldingi davrdagi (odatda oxirgi 3 yildagi)
faoliyatining asosiy natijalari tavsifini o‘z ichiga oladi.
3.1.
Tushuntirish xati
●
MTT guruhlari faoliyatining yo‘nalishi;
●
dasturni ishlab chiqishning asosiy konseptual yondashuvlari tavsifi;
●
dasturni ishlab chiqishga asos bo‘lgan me’yoriy-huquqiy hujjatlarni
ko‘rsatish ham muhimdir;
●
ta'limning amalga oshirilishi zarur bo‘lgan maqsadlari va
qadriyatlari;
●
dasturning nimalarga/kimlarga qaratilganligi;
●
dasturni amalga oshirish muddati.
3.2.
Taklif etilayotgan
dasturning
dolzarbligi
Dastur yaratish (tanlash) zarurligini asoslash. Maktabgacha ta’lim
tashkilotida ta’lim dasturining muayyan turini ishlab chiqish yoki
tanlash uchun nima asos bo‘ladi?
●
bolalar kontingentining ehtiyojlari;
●
ota-ona, mahalla buyurtmasi;
●
hududning madaniy-ma’rifiy xususiyatlari;
●
pedagoglar tomonidan ishlab chiqilgan mualliflik uslubiy ta’minot
orqali guruhda amalga oshirilayotgan ta’lim mazmunini kengaytirish
imkonini beradigan maktabgacha ta’lim tashkilotlari mutaxassislari
faoliyatining xususiyatlari, ularning malaka darajasi.
Mazmunli bo‘lim - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

|
A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shaharBog'liq Ilk Qadam UZB final (3)4.
Mazmunli bo‘lim
bola rivojlanishining asosiy yo‘nalishlariga, ta’lim va tarbiya jarayo-
ni mazmuni va natijalariga, mintaqaviy komponentga, amalga oshirish
uchun ta’lim va tarbiya jarayoni tashkil etish shakllariga muvofiq ta’lim
va tarbiya jarayoni tavsifini o‘z ichiga oladi.
4.1
Dasturiy-uslubiy
majmua
●
amalga oshirilayotgan dasturlar
(asosiy va qo‘shimcha);
●
ta’lim texnologiyalari.
TAVSIYALAR
“Dastur-uslubiy majmua” bo‘limida maktabgacha ta’lim tashkilotlari pedagoglari to-
monidan qaysi ta’lim texnologiyalari joriy etilishini ham ko‘rsatish tavsiya etiladi.
Qoida tariqasida, ular rivojlanishning asosiy yo‘nalishlari bilan belgilanadi va faqat
barcha bolalar bilan ishlashda qo‘llaniladi, masalan:
Faoliyatning ustuvor yo‘nalishiga ega bo‘lgan MTTda ish profili tegishli dasturlar va texnologiyalar
bilan tasdiqlanishini e’tiborga olish kerak (masalan, ekologik yo‘naltirilgan MTT lar dastur va texno-
logiyalarida badiiy-ijodiy emas, ekologik mazmun ustunlik qiladi).
Shuningdek, ushbu bo‘limda keng qamrovli-mavzuli rejalashtirishni asosiy ta’lim sohalarini amalga
oshirishni hisobga olgan holda taqdim etish tavsiya etiladi. Ushbu kichik bo‘limning yoritilishi
haftaning mavzusini o‘quv jarayonining barcha ishtirokchilari bilan har xil turdagi faoliyat, shakllarda
ochib beradigan integratsiyalashgan modelni nazarda tutadi.
Keng qamrovli-mavzuli rejalashtirish
MTTning yo‘nalishi va mintaqaviy hamda etnik-madaniy tar-
kibiy qismlarni hisobga olgan holda, MTTning ixtiyoriga ko‘ra jadval shaklida taqdim etilishi mumkin.
Mavzuli rejalashtirish *** (bolalar rivojlanishining asosiy sohalarini amalga oshirishni hisobga olgan
Rivojlanish sohalari
Ta’lim texnologiyalari (misollar)
|
| |
Dasturni amalga - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

|
A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shaharBog'liq Ilk Qadam UZB final (3)6.
Dasturni amalga
oshirish shartlari
Bu bo‘limda moddiy-texnik vositalar bilan jihozlanganlik, o‘quv-uslubiy
ta'minlanganlikni
(dasturlar, texnologiyalar, o‘quv qo‘llanmalari, ilmiy-
uslubiy va o‘quv adabiyotlari, bolalar va ota-onalar uchun adabiyotlar,
internet resurslari, o‘quv kompakt disklari, didaktik materiallar, hujjatlar)
taqdim etish tavsiya etiladi.
6.1.
Maktabgacha
ta’lim tashkilotlari
ta’lim muhitining
xususiyatlari
●
rivojlanish muhitining individual yo‘naltirilganligi
(uni ta'minlash
shartlari)
;
●
rivojlanish markazlarini tashkil etish;
●
asosiy jihozlar;
●
o‘quv-uslubiy ta'minot;
●
bola rivojlanishining muhim sohalariga qaratilgan asosiy didaktik va
uslubiy qo‘llanmalarning xususiyatlari.
TAVSIYALAR
Ta’lim dasturining mazkur bo‘limini to‘ldirishda quyidagilarni ko‘rsatish
muhimdir
●
MTT rivojlanish muhitida foydalaniladigan yaxlit asosiy komponentlar
(guruh, suv havzasi, tasviriy
san'at studiyasi, tabiat xonasi va boshqalar);
●
MTT binosi va yer maydonida joylashgan foydalanilayotgan asosiy jihozlar.
Masalan, u jadval shaklida taqdim etilishi mumkin:
Jihozlar ro‘yxatiga qo‘shimcha ravishda, qo‘llaniladigan uslubiy va didaktik yordamning tavsifi - o‘quv
dasturini bu bo‘limining muhim qismi bo‘lib hisoblanadi, chunki haqiqiy ta’lim va tarbiya jarayonining
mazmunini aynan shu belgilab beradi. Mumkin bo‘lgan barcha ro‘yxatlardan pedagoglarga faqat eng
zarur jihozlarni ko‘rsatish tavsiya etiladi, bu ularni davlat talablariga muvofiq bolalar rivojlanishining
asosiy sohalariga ham yo‘naltiradi.
Masalan, u jadval shaklida taqdim etilishi mumkin
|
| |
kutilayotgan natijalar - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

|
A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shaharBog'liq Ilk Qadam UZB final (3)kutilayotgan natijalar
shaklida aniqlash zarurligini belgilaydi.
Davlat talablariga muvofiq kutilayotgan natijalar:
●
to‘g‘ridan-to‘g‘ri baholanmaydi, ya'ni bolalarning haqiqiy yutuqlarini davlat talablari
bilan
rasmiy taqqoslashga
yo‘l qo‘yilmaydi (bunda bolalarning sinovdan o‘tishlariga yo‘l
qo‘yilmaydi);
●
pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish, davlat o‘quv dasturini o‘zlashtirish sifatini
baholash kabi boshqaruv vazifalarini hal qilish uchun rasmiy asos bo‘la olmaydi;
●
bolalardan kutilayotgan natijalar direktor va pedagoglar uchun maktabgacha ta’lim
tashkilotining ta’lim va tarbiya jarayoni va MTT jamoasining kasbiy faoliyatini tahlil qilishga
yordam beradi.
30
VIII-BOB.
RESURS TA’MINOTI
31
8-BOB. RESURS TA’MINOTI
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida davlat o‘quv dasturini amalga oshirishning resurs ta’minoti
O‘zbekiston Respublikasining amaldagi me’yoriy-huquqiy hujjatlariga muvofiq amalga oshiriladi.
Minimal resurslar bilan ta'minlanganlik kun tartibi va yillik rejada ko‘zda tutilgan o‘yin, qiziqishlarga
ko‘ra mashg‘ulot va loyihaviy faoliyatlarni amalga oshirishni ta'minlashi kerak. Shu bilan birga, ilo-
vada
17
keltirilgan resurslar bilan bir qatorda ushbu markazlar va rivojlantiruvchi muhitni bolalar, ota-
onalar va pedagoglarning birgalikdagi faoliyati mahsulotlari bilan jihozlash tavsiya etiladi; shuningdek,
maktabgacha ta’lim tashkilotlari pedagoglari zarur o‘quv va rivojlantiruvchi didaktik materiallarni
yaratishda mahalliy hamjamiyat resurslari va o‘zlarining ijodiy qobiliyatlariga tayanishlari mumkin.
17 “Ilk qadam” Davlat o‘quv dasturidagi 10-ilova// “Guruhlardagi rivojlanish markazlari va rivojlantiruvchi muhit uchun
materiallarning namunaviy ro‘yxati"
|
| |
№
Rivojlanish sohasi / - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

|
A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shaharBog'liq Ilk Qadam UZB final (3)№
Rivojlanish sohasi /
Kutilayotgan natija
Dastlabki
Oraliq
Yakuniy
Peda-
gog
izohi
K B
T
D K B
T
D K B
T
D
2 Turli ijtimoiy vaziyatlarda emotsional
javob qaytaradi
3 O‘z hissiy holatini so‘zlar bilan ifoda
eta oladi
4
Boshqa odamlar yoki adabiy asarlar
qahramonlari hissiyotlari haqida
gapiradi
5
O‘zini yomon his qilayotganlarga
hamdard bo‘ladi va ularni ovuntiradi
2.3
Kichik soha
. Ijtimoiylashuv, kattalar va tengdoshlar bilan muloqot
1 Kattalar va tengdoshlari bilan osonlik
bilan muloqotga kirishadi
2 Qiyin vaziyatlarda konstruktiv yechim
izlaydi
3 Boshqalar xatti-harakatlari to‘g‘risida
o‘z taassurotlarini ifoda etadi
4
Boshqalar muvaffaqiyatiga quvonish
qobiliyatini namoyon qiladi
5
Ziddiyatlarni hal qilishning bir nechta
usulidan foydalanadi (tinchlantiradi,
o‘z o‘yinchog‘ini beradi, muloyim
so‘zlar aytadi)
6
O‘yinlar o‘ylab topadi, syujetli-rolli
o‘yilarda qatnashadi, turli ertaklarni
dramalshtirishda qatnashadi
3
Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari
3.1
Kichik soha:
Til va nutq
1
Ona tilida gapiradi; gap bo‘laklarini
ravon, grammatik jihatdan to‘g‘ri
ishlatadi
2 Gapdagi sinonim va antonimlarni to-
pib, berilgan so‘zlarga ularni moslaydi
3 Ko‘p ma’noli so‘zlarning turli
ma’nolarini farqlaydi
4
Turli gaplarni tuzadi
5
O‘z tajribasidan kelib chiqib, rasmga
qarab mustaqil tarzda tasviriy hikoya
tuza oladi
6 Turli janrdagi adabiy asarlarni ifodali
hikoya qiladi
7
Guruhli muhokamalarda eshitib,
suhbatga qo‘shilib qatnashadi
8 Topishmoqlarni topadi, qofiyalar tu-
zadi
83
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
|
| |
GLOSSARIY 
Alohida taʼlim olish ehtiyojlari boʻlgan bolalar

|
GLOSSARIY
Alohida taʼlim olish ehtiyojlari boʻlgan bolalarBog'liq Ilk Qadam UZB final (3)GLOSSARIY
Alohida taʼlim olish ehtiyojlari boʻlgan bolalar
– nogironligi boʻlganidan yoki boʻlmasligidan qatʼi
nazar, oila, pedagoglar, mutaxassislar, jamiyat va davlatning alohida eʼtiboriga muhtoj boʻlgan
individual ehtiyojlarga ega bolalar.
Individual ta’lim xaritasi
– bu tarbiyalanuvchining qiziqishlari va ta’lim talablari asosida tuzilgan,
uning barcha qobiliyatlari va iste'dodlarini ochish va rivojlantirish uchun shart-sharoitlarni
ta'minlaydigan o‘quv faoliyati dasturi.
Kvest
– (ing. „
Quest
“ „muammo“, „izlanish“, „sarguzasht“ degan ma'noni anglatadi) hikoya maz-
muniga ega sarguzashtli interfaol o‘yin (ing. „Adventure game“)), uning ishtirokchilari belgilar orqali
harakatlanib, topshiriqlarni topadi va bajaradi.
Kvest
o‘yini – bu bolalarning kognitiv qiziqishini
va muammolarni ishtiyoq bilan hal qilish istagini faollashtirish uchun qulay shart-sharoitlarni
yaratadigan eng samarali va o‘ziga xos ta’lim texnologiyasi.
Maktabgacha taʼlim va tarbiya
– bolalarga taʼlim va tarbiya berishga, ularni intellektual, maʼnaviy-
axloqiy, etik, estetik va jismoniy jihatdan rivojlantirishga, shuningdek bolalarni umumiy oʻrta taʼlimga
tayyorlashga qaratilgan uzluksiz taʼlim turi.
Rivojlanish
(pedagogikada) – olg‘a intilish natijasida muntazam o‘zgarish jarayoni, bir holatdan
mukammalroq boshqa holatga, oddiydan murakkabga, pastdan yuqoriga o‘tish.
Tarbiya
– bu jamoa va pedagoglarning tarbiyalanuvchiga shaxsni mazmunan maqsadli shakllan-
tirishdan iborat bo‘lgan, maxsus tashkil etilgan, maqsadli va boshqariladigan ta'siri. Shu bilan birga,
ta’lim tashkilotida va oilada ta'lim va tarbiya o‘zaro uzviy bog‘liqdir.
Ta’lim va tarbiyaning muqobil shakli
- maktabgacha ta’lim va tarbiya tizimida innovatsion ta'lim va
tarbiya jarayonini tashkil etish modeli;
|
| |
Fasilitatsiya - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

1-ILOVA. MTT ta’lim dasturini yaratish bo‘yicha tavsiyalar
34
1-ILOVA.
MTT ta’lim dasturini yaratish bo‘yicha
tavsiyalar
Ta’lim dasturi
(quyida – Dastur) – MTT davlat o‘quv dasturiga asosan muayyan yosh guruhida tashkil
etiladigan ta’lim va tarbiya jarayonini amalga oshirishga xizmat qiluvchi muhim hujjat bo‘lib, u davlat
talablariga asosan kutilayotgan natijalarga erishishni ta’minlashi lozim.
Dastur – muhim vosita bo‘lib, uning yordamida pedagoglar davlat talablariga muvofiq muayyan yosh
guruhidagi bolalar uchun ta’lim va tarbiya jarayonini tashkil etishning eng maqbul va samarali shakl,
metod hamda yo‘llarini belgilaydi.
Dastur majburiy qism hamda ta’lim va tarbiya jarayoni ishtirokchilari tomonidan
shakllantiriladigan
qismdan tashkil topadi. Har ikki qism ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan
davlat talablarini amalga oshirish nuqtai nazaridan o‘zaro bir-birini to‘ldiruvchi hamda zaruriy
hisoblanadi.
Dasturning
majburiy qismi
barcha beshta rivojlanish sohasi: jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush
tarzini shakllantirish; nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari; bilish jarayonining rivojlanishi; ijtimoiy-
hissiy rivojlanish hamda ijodiy rivojlanishni amalga oshirishga kompleks yondashuvni ko‘zda tutadi.
Dastur bolalarning o‘ziga xos sharoitlari, ta’lim ehtiyojlari va rivojlanish xususiyatlarini hisobga olgan
holda, pedagog davlat talablari asosida ta'limning individual pedagogik modelini qanday yaratishini
ko‘rsatishi kerak.
Dastur uchta asosiy bo‘limni qamrab oladi:
-mavzu: Biznesni tashkil etish turli shakllarining yutuq va kamchiliklari 
Reja

19-mavzu: Biznesni tashkil etish turli shakllarining yutuq va kamchiliklari
Reja
Tadbirkorlikning tashkiliy-huquqiy shakllarini;
O’zbekistonda korxonaga egalik qilishning huquqiy asoslarini;
Xususiy korxonani tashkil etish jarayonining bosqichlarini.
O’zbekiston Respublikasining «Тadbirkorlik to’g’risida»gi Konuniga ko’ra kichik biznes bilan shug’llanuvchi tadbirkorlikning tashkiliy-hukukiy shakllari kuyidagilardan iborat:
Yakka tartibdagi mehnat faoliyati;
Ayrim fukaro tomonidan yollanma mehnatni jalb etish asosida amalga oshiriladigan jamoa tadbirkorligi;
Bir guruh fukarolar tomonidan amalga oshiriladigan jamoa tadbirkorligi;
Yuridik shaхslar va fukarolarning o’z mulklari va mulkiy hukuklarini birlashtirish asosida amalga oshiriladigan hamkorlikdagi tadbirkorlik.
Ayni vaktda, tadbirkorik faoliyatini amalga oshirish maksadida tadbirkorlik subektlari, ya’ni tadbirkorlik tashkilotlarini tuziladi.
Хususiy tadbirkor o’z faoliyaida yollanma mehnatdan foydalansa, u yuridik shaхs hisoblanadi va tadbirkorlikni O’zbekiston Respublikasining «Korхonalar to’g’risida»gi, «Тadbirkorlik to’g’risida»gi Konunlari va boshka me’yoriy hujjatlar asosida amalga oshirishi zarur.
Kishlok хo’jaligida хususiy tadbirkorlikning tashkiliy-hukukiy shakllari O’zbekiston Respublikasining 1998 yil 30 aprelda kabul kilingan «Fermer хo’jaligi to’g’risida»gi, «Dehkon хo’jaligi to’g’risida»gi Konunlarida o’z ifodasini topgan.
Fermer хo’jaligi o’ziga uzok muddatli ijaraga berilgan yer maydonlaridan foydalangan holda mahsulot yetishtiruvchi, kishlok хo’jaligi bilan shug’ullanuvchi, Fermer хo’jaligi a’zolarining birgalikdagi faoliyatiga asoslangan, yuridik shaхs hukuklariga ega mustakil хo’jalik yurituvchi subektdir.
Fermer хo’jaligida mehnat shartnomasi asosida ishlayotgan shaхslar fermer хo’jaligi a’zosi hisoblanmaydi.
Тadbirkorlikni tashkiliy-hukukiy shakllari tizimida хo’jalik shirkatlari va jamiyatlarining har хil turlari yetakchi o’rinda tutadi.
Хo’jalik shirkati umumiy nom ostida birgalikda tadbirkorlik faoliyatini olib borish uchun bir nechta shaхsning birlashuvidir.
Хo’jalik jamiyati tadbirkorlik faoliyatini olib borish uchun bir shaхs yoki bir nechta shaхsning mulklarini birlashtirish yo’li bilan tashkil kilinadigan korхonadir.
Ishtirokchilarning shirkat nomidan o’zaro tuzilgan shartnomaga muvofik tadbirkorlik faoliyati Bilan birgalikda shug’ullanadigan va shirkatning majburiyatlari bo’yicha o’zlariga tegishli barcha mulk bilan javobgar shirkat to’lik shirkatdir. Ishtirokchilarning bir kismi shirkat faoliyati bilan bog’lik zarar uchun ko’shilgan summa yoki badallar chegarasida tavakkal kiladigan va shirkat amalga oshiradigan tadbirkorlik faoliyati kommandit shirkat deb ataladi.
Хususiy tadbirkorlik deb, jimoniy shaхs tomonidan tadbirkorlik faoliyatining yuritilishi tushuniladi:
Yuridik shaхs tashkil kilmasdan;
Mustakil ravishda, ishchilarni yollash hukukisiz;
Тadbirkorga tegishli mulk asosida, shuningdek mulkka egalik kilish va mulkdan foydalanishning boshka hukukiga asosan.
|
Mas’uliyati cheklangan jamiyat

|
Mas’uliyati cheklangan jamiyat
|
bet | 41/111 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #250627 |
Bog'liq 1-mavzu Biznesga kirish Reja Biznesga kirish yo\'llari-fayllar.orgMas’uliyati cheklangan jamiyat. Jamiyat ishtirokchilarining umumiy yig’ilishi MChJning eng yukori boshkaruv organidir. Jamiyat kundalik faoliyatini boshkarish jamiyat ishtirokchilarining umumiy yig’ilishida tayinlanadigan va unga hisobot beradigan jamiyatning ijrochi organi (direktor yoki direksiya) tomonidan amalga oshiriladi. MChJ katnashchilari uning majburiyatlari bo’yicha javobgar bo’lmaydilar va shirkat faoliyati Bilan bog’lik zarar yuzasidan fakat jamiyatning ustav kapitaliga o’zlari ko’shgan hissa kiymati doirasida tavakkal kiladilar.
Mas’uliyati cheklangan hamda ko’shimcha mas’uliyatli jamiyatlarning hukukiy holati. Mas’uliyati cheklangan yoki ko’shimcha mas’uliyatli jamiyat (bundan buyon matnda jamiyat deb yuritiladi) konun hujjatlarida belgilangan tartibda davlat ro’yхatidan o’tkazilgan paytdan e’tiboran yuridik shaхs makomiga ega bo’ladi.
Jamiyat konun hujjatlarida belgilangan tartibda boshka yuridik shaхslarning muassisi bo’lishga yoki ularning ustav fondida (ustav kapitalida) boshkacha tarzda ishtirok etishga, vakolatхonalar va filiallar tuzishga haklidir.
Jamiyat, agar uning ta’sis hujjatlarida boshkacha koida belgilangan bo’lmasa, nomuayyan muddatga tuziladi.
Jamiyat to’lik firma nomi davlat tilida ifodalangan va jamiyatning joylashgan manzili ko’rsatilgan dumalok muhrga ega bo’lishi kerak. Jamiyatning muhrida uning firma nomi jamiyatning iхtiyoriga binoan boshka tillarda ham ifodalanishi mumkin.
Jamiyat o’zining firma nomi yozilgan shtamplariga va blankalariga, o’z emblemasiga, shuningdek belgilangan tartibda ro’yхatga olingan tovar belgisiga va boshka o’z belgi-alomatlariga ega bo’lishga haklidir.
Jamiyat o’zining mustakil balansida hisobga olinadigan alohida mol-mulkka ega bo’ladi, o’z nomidan hukuklarni olishi, majburiyatlarga ega bo’lishi, sudda da’vogar va javobgar bo’lishi mumkin.
Jamiyat konun hujjatlarida takiklanmagan har kanday faoliyat turlarini amalga oshirishi mumkin.
Ro’yхati konunlarda belgilanadigan ayrim faoliyat turlari bilan jamiyat fakat litsenziya asosida shuјullanishi mumkin.
Jamiyat o’z majburiyatlari yuzasidan o’ziga karashli barcha mol-mulk bilan javobgar bo’ladi. Jamiyat o’z ishtirokchilarining majburiyatlari yuzasidan javob bermaydi.
Jamiyatning bankrotligi ishtirokchi sifatidagi shaхsning aybi tufayli vujudga kelgan bo’lsa, jamiyatning mol-mulki yetarli bo’lmagan takdirda bunday shaхs zimmasiga uning majburiyatlari bo’yicha subsidiar javobgarlik yuklatilishi mumkin.
Davlat va uning organlari jamiyatning majburiyatlari yuzasidan javobgar bo’lmaydi, хuddi shuningdek jamiyat ham davlat va uning organlari majburiyatlari yuzasidan javobgar bo’lmaydi.
|
| |
Biznesda axborot tizimlari

35
Avtomatlashtirilgan
loyihalash
tizimlari
asbobsozlik
va
mashinasozlik,
radioelektronika va kemasozlikda turli loyihalar hisob-kitoblarini bajaradi,
elementlar, sxemalar, qurilmalarning parametrlarini maqbullashtirish vazifalarini hal
qiladi.
Hisoblash tizimlarining funktsiyalari axborot tizimlarining boshqa turlariga
ham xos bo’lishi mumkin. Masalan, kutubxonalarda foydalaniladigan hujjatli
axborot-qidiruv tizimlari doirasida qidirish vazifalari bilan bir qatorda ko’plab
hisoblash-statistika vazifalari ham bajarilishi, kitob fondining harakati to’g’risidagi
ma’lumotlar qayd etilishi, kitobxonlar kontingenti to’g’risidagi ma’lumotlar hisobga
olinishi, hisobotlar uchun materiallar tayyorlanishi mumkin va hokazo.
YUqorida ko’rib chiqilayotgan axborot tizimlarining barcha turlari
foydalanuvchini faqat qachonlardir tizimga kiritilgan va uning axborot massivlarida
saqlanayotgan ma’lumotlar hamda faktlar orasidagi zarur axborot bilan ta’minlaydi.
Axborot-mantiqiy tizimlar boshqa tizimlardan farqli o’laroq ilgari bevosita
shaklda tizimga kiritilmagan, balki tizimdagi mavjud axborot massivlarini mantiqiy
tahlil qilish, umumlashtirish, ma’lumotlarni qayta ishlash asosida ishlab chiqiladigan
axborotni bera oladi. Bunday tizimlar muayyan darajada mutaxassis-tadqiqotchi
mehnatining o’rnini bosib, ilmiy-tadqiqot masalalarini hal qilishi mumkin. Ularni
ba’zan intellektual tizimlar deb ataydilar, chunki ularni ishlab chiqishda sun’iy
intellekt nazariyasi qoidalaridan foydalaniladi.
YUqorida ko’rib chiqilgan barcha tizimlarda foydalanuvchilarning, shu
jumladan, hisoblash texnikasi sohasida mutaxassis bo’lmagan foydalanuvchilarning
tizim bilan o’zaro muomala qilish vositalarini rivojlantirib borish zarur. Bu vositalar
yordamida foydalanuvchi o’z so’rovlarini shakllantiradi, ularni tizimga kiritadi, tizim
unga berayotgan axborotni qabul qilib oladi.
Turli tizimlarda bu vazifa turlicha hal qilinadi. Ba’zi tizimlarda amalga
oshirilishi mumkin bo’lgan so’rovlarning qat’iy belgilangan ro’yxati mavjud bo’ladi.
Foydalanuvchi uning talablariga imkon qadar to’la javob bera olishi mumkin bo’lgan
so’rovni tanlaydi va uni tizimga ko’rsatadi. Bunday tizimlar namunali (standart)
so’rovli tizimlar deb ataladi.
Har qanday ixtiyoriy so’rovlarni amalga oshira oladigan tizimlar
foydalanuvchilar uchun katta imkoniyatlar ochib beradi. So’rovlarni shakllantirish
uchun tizim so’rovlar tiliga, ularni tuzish qoidalariga ega bo’lishi kerak.
Foydalanuvchining tizim bilan muomalasi insonning mashina bilan muloqoti
shaklidagi muomalasidan qulaydir. Bunda foydalanuvchi olinayotgan axborot bilan
tanishib, o’z so’rovini tuzatish imkoniyatiga ega bo’ladi[20].
SHuni qayd etib o’tish zarurki, har qanday muayyan axborot tizimi
tizimlarning alohida ajratib ko’rsatilgan turlariga xos bo’lgan xususiyatlar majmui
bilan tavsiflanishi mumkin. SHu bilan bir qatorda axborot tizimlari qo’llanish
sohasiga bog’liq holda tizimning o’zigagina xos xususiyatlarga ega bo’ladi.
informatika
deb ataladi. 
Informatikaning asosiy 
vazifasi

40
Informatika 1960 yillarda Frantsiyada elektron hisoblash mashinalari
yordamida axborotni qayta ishlash bilan shug’ullanuvchi sohani ifodalovchi atama
sifatida yuzaga keldi. Informatika atamasi lotincha informatic so’zidan kelib chikqan
bo’lib, tushuntirish, xabar qilish, bayon etish ma’nolarini anglatadi. Frantsuzcha
informatique (informatika) so’zi axborot avtomatikasi yoki axborotni avtomatik qayta
ishlash ma’nosini anglatadi. Ingliz tilida so’zlashuvchi mamlakatlarda bu atamaga
Computer science (kompyuter texnikasi haqidagi fan) sinonimi mos keladi.
Informatikaning inson faoliyatining mustaqil sohasi sifatida ajralib chiqishi
birinchi navbatda kompyuter texnikasining rivojlanishi bilan bog’liq. Bunda asosiy
xizmat mikroprotsessor texnikasiga to’g’ri keladi. Uning paydo bo’lishi 1970 yillar
o’rtalarida ikkinchi elektron inqilobini boshlab berdi.
SHu davrdan boshlab hisoblash mashinalarining element negizini integral
chizma va mikroprotsessorlar tashkil etdi. Informatika atamasi nafaqat kompyuter
texnikasi yutuqlarini aks ettirish va foydalanish, balki axborotni uzatish va qayta
ishlash jarayonlari bilan ham bog’lanadi.
Informatika axborotni qayta ishlash, ularni qo’llash va ijtimoiy amaliyotning
turli sohalariga ta’sirini EHM tizimlariga asoslangan holda ishlab chiqish, loyihalash,
yaratish, baholash, ishlashning turli jihatlarini o’rganuvchi kompleks ilmiy va
muhandislik fani sohasidir.
Informatika bu jihatdan axborot modellarini qurishning umumiy metodologik
tamoyillarini ishlab chiqishga yo’naltirilgan. SHu bois axborot uslublari ob’ekt,
hodisa, jarayon va hokazolarni axborot modellari yordamida bayon etish
imkoniyatiga egadir.
Informatikaning vazifalari, imkoniyatlari, vosita va uslublari ko’p qirrali
bo’lib, uning ko’plab tushunchalari mavjud. Ularni umumlashtirib quyidagicha talqin
etish mumkin.
Informatika va kibernetika tushunchalarida ko’pincha chalkashliklar uchrab
turadi. Ularning o’xshashligi va farqini tushuntirishga harakat qilamiz.
- bob bo’yicha xulosalar - Axborot tizimlari

39
3- bob. Axborot texnologiyalari
3.1. Axborot texnologiyasi iqtisodiy informatikaning qismi sifatida
Bozor munosabatlarini shakllantirish bo’yicha olib borilayotgan tub
islohotlarni amalga oshirish, eng avvalo xodimlarning iqtisodiy bilimiga
bog’liqdir. Kishilarda iqtisodiy tafakkurni shakllantirmasdan turib, chuqur
o’zgarishlar qilib bo’lmaydi. Bu borada iqtisodiy informatikaning tarkibiy qismi
bo’lgan zamonaviy axborot texnologiyalarini qo’llash davr talabidir.
Axborot texnologiyalari
(AT) – bu axborot jarayonlarini (axborotni yig’ish,
saqlash, izlash, qayta ishlash, uzatish va h.k) turli xil vositalar yordamida
boshqarishni tashkil etish usullaridir.
Axborot texnologiyalari informatikaning predmeti hisoblanadi, hamda
boshqaruv amaliyotini o’tkazish, ishlab chiqarishni boshqarish, ilmiy izlanishlar va
iqtisodiyotda korxonalarning tashkil topishi, ularning texnik rivojlanishi natijasida
milliy iqtisodning yangi tarmoqlarini yuzaga keltiradi. Axborot texnologiyalari
iqtisodiy masalalarni hal etishda quyidagi asosiy jarayonlarni o’z ichiga oladi:
1.
Axborotni yig’ish va ro’yxatdan o’tkazish;
2.
Axborotni tartiblash, tahlil qilish va uzatish;
3.
Ma’lumotlarni kodlashtirish;
4.
Ma’lumotlarni saqlash va izlash;
5.
Iqtisodiy axborotni qayta ishlash;
6.
Axborotni chop etish va axborotdan foydalanish;
7.
Qaror qabul qilish, boshqaruv ta’sirini ishlab chiqish.
Axborot xususiyatlarini o’rganish hamda inson faoliyatining turli sohalarida
foydalanish va tarqatish bilan shug’ullanadigan fan
Axborot tizimlari - bet 144

217
o’sishining asosiy sharti - bu ularning barcha sohalarni qanchalik darajada
kompyuterlashtirishi bo’lib qoladi.
Masofaviy ta’lim
- o’qitishning
universal shakli sifatida, zamonaviy
axborot va telekammunikatsiya texnologiyalariga va texnik vositalarning keng
spektrlaridan foydalanishga asoslangan bo’lib, o’quvchilar tomonidan o’qitish
darslarini
erkin tanlash, o’qituvchi bilan muloqot qilish imkoniyatlarini
ta’minlaydi. Bunda o’qitish jarayoni o’quvchilarning ham hududiy,
ham vaqt
bo’yicha joylashishiga bog’liq bo’lmaydi.
SHunday qilib, mulьtimedia-tizimlar hozirgi paytda ta’lim va kasbga tayorlash
sohasida, nashriyot faoliyatida (elektron kitoblar), biznesni kompyuterlashtirish
uchun (reklama, mijozlarga xizmat ko’rsatish), axborot markazlarida (kutubxona,
muzey) va hokazolarda muvaffaqiyatli qo’llanilmoqda.
SHunday qilib, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy
qilish nafaqat mahsulotlar ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishni o’zinigina
tubdan
o’zgartirib qolmay, balki malakaviy majburiyatlarni bajarishda, fuqarolar xuquqini
amalda qo’llash,
oilaga nisbatan munosabatda, yoshlar ma’naviy-madaniy ongini
shakllanishida ham o’z ta’sirini ko’rsatadi. SHuning bilan birga jamiyat ijtimoiy
tarkibiga, iqtisodiyot, fan va ta’limdagi o’zgarishlarida hal qiluvchi ta’sir ko’rsatadi.
Aloqa tizimlarini - Axborot tizimlari

45
Ma’lumki, boshqaruvning axborot texnologiyasi axborotni qayta ishlash
bo’yicha eng kamida quyidagi muhim uchta tarkibiy qismga ega bo’lishi lozim:
hisobga olish, tahlil va qaror qabul qilish. Bularni kompyuterlarda amalga oshirish
tobora murakkablashib bormoqda. CHunki, o’zida sanoqsiz ma’lumotlarni jamlagan
«qog’ozlar dengizi» tobora kengayib bormoqda.
Korxonaning aylanma mablag'lari: mohiyati, turlari va samaradorligi ko'rsatkichlari

|
Korxonaning aylanma mablag'lari: mohiyati, turlari va samaradorligi ko'rsatkichlari
|
bet | 37/111 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #250627 |
Bog'liq 1-mavzu Biznesga kirish Reja Biznesga kirish yo\'llari-fayllar.org23. Korxonaning aylanma mablag'lari: mohiyati, turlari va samaradorligi ko'rsatkichlari.
OBS ishlab chiqarish vositalarining bir qismidir, uning iqtisodiy maqsadi ishlab chiqarish jarayoni va korxonaning iqtisodiy faoliyatini uzluksizligini ta'minlashdir.
OBS - bu muomaladagi ishlab chiqarish aktivlari va muomaladagi mablag'larga yo'naltirilgan pul.
Aylanma mablag'lar va muomaladagi mablag'lar OBSning turli maqsadlari, foydalanish mexanizmi va moddiy tarkibiga ega bo'lgan elementlarga bo'linadi.
Aylanma ishlab chiqarish fondlariquyidagilarni o'z ichiga oladi:
Ishlab chiqarish zaxiralari (xom ashyo, asosiy materiallar, sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar, yordamchi materiallar,
yoqilg'i, konteynerlar, ehtiyot qismlar ehtiyot qismlar, arzon va tezkor narsalar, ya'ni. aktsiyalar);
Tugallanmagan ishlab chiqarish va uyda ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar;
Ertelenmiş harajatlar (yangi turdagi mahsulotlarni ishlab chiqarish xarajatlari).
OBSning bir qismi ishlab chiqarish jarayoniga, ikkinchisi - tayyor mahsulotlar va shakllarni sotish jarayoniga xizmat qiladi muomaladagi mablag'lar,elementlardan iborat:
Omborlarda tayyor mahsulotlar
Mahsulotlar jo'natilgan, transportda, lekin to'lanmagan
Korxonaning kassasida, joriy hisob raqamidagi pul mablag'lari
Monetar chorshanba. aktsiyalarga, qisqa muddatli qimmatli qog'ozlarga qo'yilgan.
OBSning alohida elementlari yoki ularning tarkibiy qismlarining butun to'plamdagi nisbati OBS tuzilishi deb ataladi. Korxonaning OBS tuzilishi dinamik qiymatga ega va uning tarmoq mansubligi, ishlab chiqarish va sotishni moddiy-texnik ta'minlash shartlari, to'lov intizomi, tayyor mahsulotlar sifati va boshqalarga bog'liq. Tarkibni tahlil qilish ma'lum vaqt ichida korxonaning moliyaviy holatini tavsiflashga imkon beradi.
18-mavzu: Tadbirkorlikni amalga oshirish shaklini tanlashga ta'sir etuvchi omillar
Reja:
|
| |
Horijiy tillarni o’rganish uchun tizimlar

|
Horijiy tillarni o’rganish uchun tizimlar Pdf ko'rish
|
bet | 143/155 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 2,86 Mb. | | #243546 |
Bog'liq 21-Axborot-tizimlari-2013-oquv-qollanma-R.X.Alimov-va-bosh abdumajidHorijiy tillarni o’rganish uchun tizimlar
. Bunday katta miqdordagi amaliy
mulьtimedia – tizimlar orasida Learning English in Multimedia o’qituvchi tizimini
ajratib ko’rsatish mumkin. U boshlovchilar uchun ingliz tilini o’qitish maqsadlariga
mo’ljallangan hamda IFAP/IRI (Italiya) firmasi tomonidan ishlab chiqilgan.
Kurs moduli printsipi bo’yicha qurilgan, har bir modul u yoki bu hayotiy
vaziyatga muvofiq keladi. Ko’rib chiqilayotgan holatlar va ularga muvofiq keluvchi
xatti-harakatlar uchun tegishli so’z, tushuncha, jumla va gaplar kiritiladi. SHunday
qilib, tinglovchilar o’z lug’at boyligini to’ldiradi, grammatika va sintaksis qoidalarni
o’rganadi.
Kompyuter dasturi yordamida o’qitish og’zaki nutqni tinglash va talaffuzini
nazorat etish uchun videokasseta va audiokassetadan, shuningdek, grammatika
qoidalari berilgan ikki o’quv qo’llanmasidan foydalanilgan holda to’ldiriladi. O’z-
o’zini nazorat qilishning bunday usuli o’qitish jarayoni samaradorligini oshiradi.
Fan va zamonaviy texnologiyani o’rganish uchun tizimlar. Bu katta sinfdagi
amaliy mulьtimedia – tizimlariga quyidagi misollarni (oddiydan murakkabga qarab)
keltirish mumkin. Singapurning Ngee Ann politexnika instituti tomonidan ishlab
chiqilgan COMAPP o’qitish dasturi talablarga hisoblash texnikasi asoslarini, ya’ni
kompyuter ishlashi printsiplari va uni qo’llashni o’rgatishga mo’ljallangan. U
Authorware Professional mualliflik tizimi yordamida qurilgan va turli o’quv
mavzulariga tegishli modul tizimiga ega. Uning bosh menyusida quyidagi
ma’lumotlar mavjud:
kompyuter o’zi nima?
raqamli kompyuterlar tarixi;
kompyuterlar tasnifi;
axborotni taqdim etish;
mikrochizmalarni ishlab chiqish;
kompyuter qanday ishlaydi;
mikroprotsessorlar;
dasturdan chiqish;
muqaddima.
Ko’pgina kontseptual qoidalarni yaxshi o’zlashtirish uchun ko’p joy oladigan
so’z bayonlari o’rniga animatsiya yordamida ochib beriladi. Dastur CD-ROM da
yozilgan va o’n mingdan ziyod talaba o’qiydigan ushbu institutda keng foydalaniladi.
|
| |
EHM lar uchinchi avlodi - Axborot tizimlari

49
Ushbu avlod mashinalarida ularga uzoq masofada bo’lgan abonentlarning
bevosita kira olish imkoniyati kengaydi. Abonentlarning EHM lar bilan muloqoti
mashina-axborot aloqa kanallari (telegraf, telefon, radioaloqa va hakazo)
bilan
bog’liq abonent punktlarining rivojlangan tarmog’i hisobiga amalga oshiriladi.
EHM dan foydalanish sohalari ancha kengaydi. Masalan, samarali ishlash nuqtai
nazaridan mumkin bo’lmagan vazifalar borasidagi cheklashlar deyarli yo’q bo’ldi.
Ulardan foydalanuvchilar o’rtasida vaqtni avtomat ravishda aniqlash rejimidagina
emas, boshqaruvchi tizim tarkibida vaqtning aniq bir ko’lamida ham ishlashga qodir
universal mashinalar sifatida foydalanila boshlandi.
Iqtisodiy informatika - Axborot tizimlari

44
Axborot
infratuzilmasi
o’z
ichiga quyidagilarni oladi:
1.
Ma’lumotlarning davlat miqyosidagi va maxalliy manbalari tizimlarini
.
Bu
tizim
EHM
operatsion
tizimlar
yordamida
turli
tuman
axborotni
avtomatlashtirilgan tarzda ishlab chiqadi. U axborot-hisoblash markazlarining
mintaqaviy tarmoqlari, tashkilotlar, korxonalar, birlashmalar va ularning bo’linmalari
infratuzilmalarini, hamda avtomatlashgan ish joylarini o’z ichiga oladi.
2.
xalq xo’jaligi tarmog’i sifatida

42
Informatika
Texnik vositalar
Dasturiy vositalar
Algoritmli vositalar
3.1-rasm.
Informatikaning tarmoq, fan, amaliy fan sohalari sifatida tuzilishi
Informatikada fundamental tadqiqotlar maqsadi istalgan axborot tizimlari
haqida umumlashtirilgan axborotni olish, ularning qurilishi va ishlashining umumiy
qonuniyatlarini aniqlashdir.
Informatika amaliy fan
sohasi sifatida quyidagilar bilan shug’ullanadi:
Texnik
vosita-
larni
ishlab
chiqish
Dasturiy
vosita-
larni
ishlab
chiqish
Axborotn
i
qayta
ishlash
texnologi
yalarini
ishlab
chiqish
Axborot
ta’minoti
ni
yaratish
uslubiyoti
Axborot
tizimlari
va
texnologi
yalarini
nazariyasi
Axborot
jarayonlar
idagi
qonuniyat
larni
o’rganish
Kommuni
katsiya
axborot
modellari
ni
o’rganish
Axborot
tizimlari
va
texnologi
yalarini
qayta
ishlash
Ishlab chiqarish
soxalari
Fundamental fan
Amaliy fan
soxalari
43
a) axborot jarayonlaridagi qonuniyatlarni o’rganish (axborotni yig’ish, qayta
ishlash, tarqatish);
b) inson faoliyatining turli sohalarida kommunikatsion — axborot modellarni
yaratish;
v) aniq bir sohalarda axborot tizimi va texnologiyalarini ishlab chiqish va
ularning hayotiy bosqichini, ularni ishlab chiqarish,
ishlashni va hokazolarni
loyihalash, ishlab chiqish bosqichlari uchun tavsiyalar tayyorlash.
Demak, informatikaning bosh vazifasi axborotni yangilash, uslub va vositalarni
ishlab chiqish va axborotni qayta ishlashning texnologik jarayonlarini tashkil etish,
ulardan foydalanishni ishlab chiqishdir.
Informatikaning asosiy vazifalari quyidagilarni o’z ichiga oladi:
istalgan xususiyatdagi axborot jarayonlarini tadqiq etish;
axborot jarayonlarini tadqiq etishdan olingan natijalar negizida axborotni
qayta ishlaydigan axborot tizimini ishlab chiqish va yangi texnologiyani yaratish;
jamiyat
hayotining
barcha
sohalarida
kompyuter
texnikasi
va
texnologiyasidan samarali foydalanishning ilmiy va muhandislik muammolarini
yaratash, tatbiq etish va ta’minlashni hal etish.
Informatika o’z-o’zicha mavjud bo’lmay, balki boshqa sohalardagi
muammolarni hal etish uchun yangi axborot texnika va texnologayalarini
yaratishga
qaratilgan kompleks ilmiy — texnik sohadir. U boshqa eohalar, hatto jarayonlar va
hodisalar noformallashuvi tufayli miqdoriy uslublarni qo’llash mumkin emas deb
hisoblanadigan sohalarga ham tadqiqot uslub va vositalarini takdim etadi.
Informatikada kompyuter texnikasi sharofati tufayli amaliy ro’yobga chiqishi
mumkin bo’lgan matematik modellash uslublarining hal
qilinishini alohida ajratib
ko’rsatish lozim.
Mutagén és karcinogén hatás

Mutagén és karcinogén hatás:
A nátrium-dantrolén pozitív eredményt mutatott májaktiváló rendszer jelenlétében és hiányában az Ames S. Typhimurium baktérium mutagenitási teszt során.
Nőstény Sprague-Dawley patkányoknál, amelyek 18 hónapig 15, 30 vagy 60 mg/ttkg/nap mennyiséget kaptak, a benignus és a malignus emlő tumorok előfordulásának fokozódását figyelték meg a kontrollokhoz képest. A legnagyobb dózisnál emelkedett a benignus hepatikus neoplazmák előfordulása.
Sprague-Dawley patkányoknál, amelyek 30 hónapig 15, 30 vagy 60 mg/ttkg/nap mennyiséget kaptak, a benignus hepatikus lymphatikus neoplazmák kialakulásáig eltelő időben figyeltek meg csökkenést. A legnagyobb dózissal kezelt nőstény patkányoknál a hepatikus lymphangiomák és a hepatikus angiosarcomák előfordulásának emelkedése volt látható.
Egy 30 hónapos Fischer-344 patkányokon végzet vizsgálat az emlő- és a heretumorok kialakulásáig eltelő időben dózisfüggő csökkenését mutatta ki.
Egy 24 hónapos HaM/ICR egereken végzett vizsgálat karcinogenitási aktivitásra utaló bizonyítékot nem talált.
A több éve tartó klinikai alkalmazás során nem jelentettek be mutagenitási vagy karcinogenitási hatást embereknél. Bár a Dantrolen karcinogén hatása emberekben nem teljesen kizárt, a Dantrolen adagolásának ez a kockázata az életet veszélyeztető malignus hyperthermiában alárendelt jelentőségű.
|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti nurafshon filiali

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti nurafshon filiali
|
bet | 1/4 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 2,89 Mb. | | #160547 |
Bog'liq KIF 210-21 guruh talabasi G\'ayratjonov Shahboz
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI NURAFSHON FILIALI
Kiberxavfsizlik fanidan 3-amaliy ish
Guruh:210-21
Bajardi:G‘ayratjonov Shahboz
Tekshirdi:ShakarovMuhiddin
3-Amaliy Ish
Nazorat Savollari
Tarmoqlararo ekran nima va uni qanday nomlanishlari mavjud?
Javob: Tarmoqlararo ekran (VNC) - bu bir tarmoq protokoli bo'lib, u orqali bir kompyuter va boshqa qurilmalar o'rtasida ekran va boshqa resurslarga masofadan murojaat qilish mumkin. Uning nomi "Virtual Network Computing" ni ifodalaydi.
Tarmoqlararo ekran, yoki brandmauer, tarmoqni himoyalash vositasi bo‘lib, ishonchli tarmoq, va ishonchsiz tarmoq orasida ma’lumotlarga kirishni boshqarishda qo‘llaniladi. Tarmoqlararo ekran ko‘p komponentli bo‘lib, u Internetdan tashkilotning axborot zahiralarini himoyalash strategiyasi sanaladi. Ya’ni tashkilot tarmog‘i va Internet orasida qo‘riqlash vazifasini bajaradi. Tarmoqlararo ekranning asosiy funksiyasi ma’lumotlarga egalik qilishni markazlashtirilgan boshqaruvini ta’minlashdan iborat. Tarmoqlararo ekran quyidagi himoyalarni amalga oshiradi: o‘rinsiz trafiklar, ya’ni tarmoqda uzatiladigan xabarlar oqimini taqiqlash; qabo‘l qilingan trafikni ichki tizimlarga yunaltirish; ichki tizimning zaif qismlarini yashirish bilan Internet tomonidan uyushtiriladigan xujumlardan himoyalash; barcha trafiklarni bayonlashtirish; ichki ma’lumotlarni, masalan tarmoq topologiyasini, tizim nomlarini, tarmoq uskunalarini va foydalanuvchilarning identifikatorlarini Internetdan yashirish; ishonchli autentifikatsiyani ta'minlash.
Tarmoqlararo ekranning turlari haqida nimalar bilasiz?
Javob: Tarmoqlararo ekranning turlari haqida gapirish mumkin. Tarmoqlararo ekranlar xizmat ko‘rsatish usullariga qarab quyidagi turlarga bo‘linadi:
- Paket filtri. Bu eng oddiy va eng keng tarqalgan tarmoqlararo ekran turi. U ma’lumotlar paketlarining sarlavhasini tekshirib, uning manzili, porti, protokoli va boshqa parametrlariga qarab, uni o‘tkazish yoki taqiqlash qarorini qabul qiladi. Paket filtrining afzalliklari quyidagilar: tez ishlash, oson sozlash, past narx. Paket filtrining kamchiliklari quyidagilar: paketning tarkibini tekshirmaydi, yagona qoidalar to‘plamiga asoslanadi, IP masqarabozlikka qarshi himoya qila olmaydi, tarmoq xizmatlarini cheklab qo‘yishi mumkin.
|
| |
GYÓGYSZERÉSZETI JELLEMZŐK

6. GYÓGYSZERÉSZETI JELLEMZŐK
6.1 Segédanyagok felsorolása
Port tartalmazó injekciós üveg: nátrium-hidroxid, mannit.
6.2 Inkompatibilitások
Nincs adat.
Az elkészített oldatos infúzió egyéb infúziókkal nem keverhető, és ugyanazon vénába nem köthető be.
6.3 Felhasználhatósági időtartam
3 év.
Az elkészített oldatos infúziót a feloldást követően 6 órán belül fel kell használni.
6.4 Különleges tárolási előírások
Bontatlan üvegben: Legfeljebb 25C-on tárolandó.
Az elkészített oldatos infúzió fénytől védve, 15-25C-on tárolandó.
Hűtőszekrényben nem tárolható! Nem fagyasztható!
|
M ijoz - Reja: Tarmoq tushunchasi va uning ahamiyati

|
Reja: Tarmoq tushunchasi va uning ahamiyati
|
bet | 2/2 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 477,42 Kb. | | #105588 |
Bog'liq 14-mavzuM ijoz – faqat tarmoq resurslaridan foydalanib, tarmoqqa о’z resurslarini ajratmaydigan tarmoq abonentiga aytiladi, ya’ni tarmoq unga xizmat qiladi. Kompyuter – mijoz ham kо’pincha ish stansiyasi deyiladi. Odatda har bir kompyuter bir vaqtning о’zida ham mijoz va shuningdek server bо’lishi mumkin. Kо’pincha server va mijozni kompyuterni о’zi deb tushunilmaydi, bu kompyuterda ishlatilayotgan dasturiy ilovalarni tushuniladi. Bu holda tarmoqqa о’z resurslarini berayotgan ilova serverdir, faqat tarmoq resurslaridan foydalanayotgan ilova esa mijozdir
Internet tarmog’iga oddiy telefon tarmoqlari orqali standart modem qurilmalari yordamida ulanish mumkin.
Telefon liniyasi orqali Internetga ulanishda modem qurilmasidan tashqari maxsus dasturdan (protokol) ham foydalaniladi. Bunda ushbu dastur yordamida Internetga ulanganda telefon liniyasi band qilinadi, seans tugatgandan so’ng telefon tarmog’i bo’shatiladi va unda boshqa foydalanuvchi foydalaniishi mumkin. Internetga ulanishni amalga oshiruvchi dasturning yutug’i shundaki, ular Internetga to’g’ridan to’g’ri ulanishga imkon beradi.
Telefon liniyasi orqali «CHaqiruv» bo’yicha Internetga bog’lanish Internet xizmatlarini taqdim etuvchi provayder bilan mijoz o’rtasida amalga oshiriladi. Bunda foydalanuvchi mantiqiy nom (login) va maxfiy belgi (parol) yordamida Internetga to’g’ridan-to’g’ri ulanadi.
Internet tarmog’iga nafaqat kabel yoki telefon liniyasi orqali simli ulanish mumkin, balki mobil aloqa vositalari yordamida simsiz ulanish ham mumkin. Internet tarmog’iga simsiz ulanish kompьyuter orqali yoki mobil telefonning o’zida amalga oshiriladi. Agar kompьyuter orqali Internetga simsiz ulanish kerak bo’lsa, u holda kompьyuterdan tashqari Internet xizmatlarini taqdim etuvchi operator yoki provayderning simsiz ishlovchi modemi yoki xuddi shu vazifani bajaruvchi mobil telefon apparati zarur.
Agar mobil telefonning o’zida turib Internetga bog’lanish yoki undan foydalanish kerak bo’lsa, u holda Internet xizmatlarini ko’rsatuvchi mobil operatorning mijozi bo’lishingiz va unda GPRS xizmati yoqilgan bo’lishi talab qilinadi. Mobil aloqa vositalari yordamida Internetdan foydalanilganda WAP texnologiyasi internetdan simsiz foydalanish imkonini beradi. Mobil aloqa tarmoqlarida so’rovlarni va ma’lumotlarni uzatish uchun GPRS transport xizmatidan foydalaniladi.
Nazorat uchun savollar:
Tarmoq-maqsad va vazifalari nimalardan iborat?
Lokal hisoblash tarmog’ deb nimaga aytiladi?
Mijoz server tarmog’i nima?
|
| |
kelsa, quyi oqim g‘arotga duchor”

xarakteri, o‘zaro bog‘langan madaniy kontekstlarni tilshunoslikni o‘rganish orqali ko‘rish mumkin.
Tadqiqotchilar maqollarning murakkab so‘z polisemiyasini anglash orqali til, madaniyat va odamlar
bilan muloqot qilish bo‘yicha bilimlarini
oshirishlari mumkin, bu esa qisqa maqollardagi ulkan
bilimlarni ochib beradi. Maqollarda topilgan ko'p ma'noli so'zni qo'shimcha tekshirish til, madaniyat
va ma'no o'rtasidagi qiziqarli munosabatlarni yoritishga yordam beradi.
Integratsion yondashuv - Issn – 2181-4201 ta’lim

muloqot qilishdagi qo‘rquv va uyatchanglikni mana shu turdagi rolli o‘yinlarni sahnalashtirish orqali
yengish mumkin.
Xulosa
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, endigina o‘z ona tilisini o‘rganayotgan o‘quvchi uchun o‘zga bir
chet tilni o‘rganish juda murakkab jarayon hisoblanadi. Ushbu jarayonni yengillashtirish,
ikki tilni bir
biriga qiyoslab, taqqoslab o‘rgatish chet til o‘qituvchising mahoratiga bog‘liqdir. Chet til o‘rganish ko‘p
qirrali ta’limot bo‘lib, bu jarayonda inson murakkab psixologik o‘zgarishlarni boshdan kechiradi. Jumladan
ona tili bilan chet tilini taqqoslash jarayoni yuzaga keladi. Bu jarayonda o‘rgatishning turli metod va
texnologiyalaridan foydalaniladi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar yordamida
chet til bilan ona tilini
taqqoslab o‘rgatish samarali natija beradi. Chet til o‘rgatish uning metodikasiga oid bilimlarga ega
bo‘lishni taqozo etadi. Metodika va texnologiyalar chet til o‘rganish jarayonida muhim ahamiyat kasb
etadi. Xususan, ingliz tilida asosiy hisoblangan til ko‘nikmalari yani o‘qish, eshitish, yozish, gapirish ona
tilidada esa bolaning yozish va o‘g‘zaki nutq savodxonligi rivojlantirilishini inobatga olgan holda, bu ikki
tilni bir biriga integrallashtirib darslarni tashkil qilish hozirgi davr talablaridan biri hisoblanadi. O‘zbek tili
va ingliz
tili bilan integrallashuvi, o‘quv jarayonida o‘zbek tilining va ingliz tilining birgalikda
foydalanishining o‘quvchilarga qanday foyda keltirishini ilmiy va amaliy ravishda o‘rganuvchi so‘rovchilar
va tadqiqotchilar tomonidan muhokama qilingan mavzulardan biridir. Bundan tashqari, bu mavzu xususiy
o‘qitish metodlari,
dars rejalarini tuzish, o‘quv materiallarini tayyorlash, talabalarning motivatsiyasini
yuqori tutish va boshqa pedagogik asoslar bilan bog‘liqdir.
“Qo‘l yetmasga bo‘y cho‘zma”

|
“Qo‘l yetmasga bo‘y cho‘zma”Bog'liq talim transformatsiyasi “Qo‘l yetmasga bo‘y cho‘zma”
maqolida ota-bobolar farzandlariga turmush
kechirishning yo‘l-yo‘riqlari yuzasidan pand-nasihat qilarkanlar, kishi xoh jismoniy, xoh moddiy,
xoh ma’naviy jihatdan qudratiga qarab ish ko‘rishi, qurbi yetmagan ishga urinmasligi zarurligini, aks
holda oqibati yomon bo‘lishini uqtiradilar.
3
Ushbu maqolda “qo‘l” so‘zi “imkoniyat” ma’nosida
qo‘llanilgan.
Ingiliz tilidagi
"Many hands make light work"
degan maqoldagi "qo'l" vazifani bajaradigan
haqiqiy qo‘llarni anglatadi. Ilmiy tushuntirish mehnat taqsimoti va jamoaviy ish kontseptsiyalari
bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, ular vazifani bir kishiga qaraganda bir guruh odamlar tomonidan
tezroq va samarali bajarishi mumkin. Umumiy maqsadlarga erishishda hamkorlik va jamoaviy
ishning afzalliklarini ko‘rsatadigan tashkiliy xulq-atvor va ijtimoiy psixologiya sohasidagi tadqiqotlar
bunga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bundan kelib chiqadiki, ushbu maqolda “hand” so‘zi “hamjihatlik”,
“hamkorlik” ma’nolarini anglatadi.
Misollardan ko‘rinib turibdiki, “qo‘l” so‘zi turli xil maqollarda turli xil ma’nolarni anglatmoqda.
“
"A bird in the hand is worth two in the bush"
” maqolidagi “hand” so‘zi egalik yoki
ishonchni bildiruvchi majoziy ma’noga ega. Kishi o‘zida mavjud bo‘lganidan yaxshiroq bo‘lishi
mumkin deb o‘ylagan narsaga ega bo‘lishga harakat qilib, o‘zida borini ham yo‘qotmaslik kerakligini
ta’kidlaydi.
Maqollardagi
“bosh”
so‘zining turli talqinlarini fan til murakkabligi va semantik polisemiyaga
ko‘ra tushuntirib beradi. "Bosh" so‘zi tananing bo‘yin ustida joylashgan qismidagi tana a’zosini
bildirsa, majoziy ma’noda u boshqaruv, yetakchilik yoki hokimiyatni bildirishi mumkin. “Bosh”
so‘zi qo‘llangan maqollar shunga ko‘ra turlicha talqin qilinishi mumkin.
O‘zbek tilidagi
“Baliq boshidan sasiydi”, “Suv boshidan loyqar”, “Daryo boshidan loy
|
| |