Ishlab chiqarish - - Mehnat resurslari

|
Mehnat resurslari
|
bet | 4/7 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 26,18 Kb. | | #254321 |
Bog'liq 5-mavzu muhandislik iqtis.ru.uzIshlab chiqarish -vaqt birligi (soat, smena, chorak va yil) yoki bitta o'rtacha ishchi uchun ishlab chiqarilgan mahsulot (yalpi, tovar va sof) miqdori yoki qiymatini aks ettiruvchi mehnat unumdorligining asosiy ko'rsatkichi.
Mehnat unumdorligini oshirish zahiralarixilma-xildir va ishlab chiqarishni boshqarishning turli darajalarida aniqlanishi mumkin. Ularni quyidagi xususiyatlarga ko'ra guruhlarga bo'lish mumkin:
mehnat unumdorligini oshirish manbalari bo'yicha:
uskunalarni yangilash, jarayonlarni avtomatlashtirish, texnologiyani takomillashtirish va ushbu jarayonlarda ishchilarning bir qismini bo'shatish orqali ishlab chiqarishning texnik darajasini oshirish;
asboblardan foydalanishni takomillashtirish;
ishlab chiqarishni tashkil etishni takomillashtirish;
ish joylarida mehnat sharoitlarini yaxshilash;
aniqlash va foydalanish darajasi bo'yicha:
zavod;
ustaxonalar;
brigada;
ishda;
funktsional ahamiyatiga ko'ra:
asosiy ishlab chiqarish zaxiralari;
yordamchi ishlab chiqarish zahiralari;
boshqaruv zaxiralari;
mumkin bo'lgan foydalanish shartlari bo'yicha:
Ish haqini to'lash tamoyillari
To'lovlar qozig'i korxonani, butun xalq xo'jaligini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning eng muhim omilidir. Bunday rivojlanish, birinchi navbatda, ish haqi miqdori va korxona (foyda minus soliqlar) va jamiyat (ortiqcha mahsulot) iste'mol va jamg'arish uchun sof daromadining taqsimlanishiga bog'liq. Bu aholi daromadlarining bir qismini yakuniy iste'mol qilishni anglatadi. Fuqarolarning daromadlari deganda asosiy va qoʻshimcha ish haqi, mulkdan olinadigan daromadlar (ulushlar boʻyicha dividendlar va depozitlar boʻyicha foizlar), ijtimoiy ehtiyojlar uchun korxonadan ajratmalar yigʻindisi tushuniladi. Daromad ancha murakkab tushunchadir (masalan, unga byudjetdan tashqari davlat va korxonalarning nodavlat pensiya jamg'armalaridan to'lanadigan pensiyalar kiradi).
Jamg'armalarga qaraganda iste'molning katta ulushi bilan ishchilarning pullari birinchi navbatda ularni ishlab chiqarish uchun uzoq ishlab chiqarish tsiklini talab qilmaydigan va shuning uchun ularning tez aylanishini va korxona uchun ko'proq foyda olishni ta'minlaydigan asosiy tovarlarga sarflanadi. Foyda ortib borishi bilan jamg‘arish fondi (jamg‘arma) ulushi korxona rahbariyati tomonidan uzoq ishlab chiqarish tsiklini talab qiluvchi sanoat tovarlari (ya’ni, oraliq iste’mol – ishlab chiqarish vositalari va buyumlari) ishlab chiqarishni kengaytirish uchun oshirilishi mumkin.
Korxona mehnat xarajatlarixodimlarning ish haqi, qo'shimcha xarajatlarning xodimlar soniga mutanosib qismi, ijtimoiy ehtiyojlar, o'qitish uchun qo'shimcha xarajatlardan iborat; sayohat xarajatlari va yollanma mehnatni jalb qilish bilan bog'liq soliqlardan va boshqalar.
Sanoatga kelsak, uning quvvatlari 50 ... 80% ga yuklanmagan, chunki talab yo'q edi, chunki davlat korxonalarga maosh to'lamagan va ishchilar oylar davomida ish haqi olmagan.
Davlat byudjetini toʻldirish maqsadida davlat korxonalarini, ayniqsa, davlat va strategik ahamiyatga ega boʻlgan korxonalarni kengaytirilgan xususiylashtirish iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solish imkoniyatlarini qisqartiradi va mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishiga toʻsqinlik qiladi.
Ammo hozir mamlakatda yana bir vaqtinchalik iqtisodiy qarama-qarshilik mavjud. Bu qarama-qarshilik tadbirkorlar va ularning xodimlari o'rtasida. Xususiy korxonalar rahbarlari bir qator ishsiz fuqarolar borligida o‘z xodimlarining ish haqi sezilarli darajada oshishidan manfaatdor emas. O'z mahsulotlariga yaxshi talabga umid qilgan bunday menejerlar o'z ishlab chiqarishlarini rivojlantirishda jamg'armalar ulushini oshiradilar.
Shubhasiz, bu muammoni turli yo'llar bilan hal qilish mumkin:
birinchidan, eng kam ish haqini oshirish orqali davlat tomonidan tartibga solish;
ikkinchidan, ham sanoat, ham xalq iste’moli mollarini ishlab chiqarish orqali korxonalar mahsulotlarini diversifikatsiya qilish.
Ingliz iqtisodchisi J. M. Keynsning yozishicha, chuqur inqiroz sharoitida tiklanish kapital qo'yilmalardan emas, balki iste'moldan, birinchi navbatda davlatdan, keyin esa shaxsiy mablag'lardan boshlanadi. “Davlat tomonidan sotib olingan va to'langan har bir qo'shimcha milliard rubl mahsulotdan keyin 2-3 milliard rubl. shaxsiy iste'mol uchun Yuvars va yana 2-3 milliard asosiy sanoat tovarlariga talab ortib bormoqda. Bu korxona tufayli sodir bo'ladi
Ular ishchilar va etkazib beruvchilar bilan hisob-kitob qilish uchun foydalanadigan pullar paydo bo'ladi va hatto soliqlarni to'lash uchun etarli. Ushbu effekt multiplikator deb ataladi. G'arbning biron bir oliy o'quv yurtida bu masalani bilmagan holda, bo'lajak iqtisodchi imtihonda qoniqarsiz baho oladi "(S. Menshikov).
Milliy daromadni ko'paytirish mexanizmini qo'shimcha ravishda tushuntiramiz. Boshlang'ich kapital qo'ygan, turdosh va xomashyo tarmoqlariga resurslarni sotib olgan tarmoqlar o'z ishlab chiqarishini kengaytirishga hissa qo'shadi. Bu aholi bandligining oshishiga, oziq-ovqat va boshqa iste'mol tovarlariga bo'lgan talabining oshishiga olib keladi. Bunday o'sish nisbatan tez ishlab chiqariladigan zaruriy tovarlar (oziq-ovqat, kiyim-kechak va boshqa iste'mol tovarlari, masalan, maishiy texnika) ishlab chiqaradigan tarmoqlarda ishlab chiqarishning kengayishiga olib keladi. Shu bilan birga, aholining pul mablag'lari aylanmasi tezlashib, kengayib, birinchi navbatda oziq-ovqat, yengil, so'ngra mashinasozlik va boshqa tarmoqlarga kirib bormoqda. Talabning oshishi natijasida ishlab chiqarishning kengayishi va rivojlanishi resurslarning solishtirma iste'molini pasayishiga olib keladi, bu raqobat sharoitida narxlarni pasaytiradi. Mashinasozlik o'z iste'mol tovarlarini sotish orqali o'z daromadining bir qismini nafaqat ushbu tovarlarni yaratishga, balki oraliq iste'mol tovarlarini ishlab chiqarishga, ya'ni ishlab chiqarish uskunalariga (mashinalar, asbob-uskunalar, asboblar) ham yo'naltirishi mumkin. yaratish nisbatan uzoq ishlab chiqarish tsikli.
Ko'rsatilgan multiplikator shaklga ega
u \u003d AU / A / \u003d 1 / (1-8), (5.3)
bu erda AU va A/ mos ravishda daromad va investitsiyalar o'sishi; 5 - daromadlar tarkibida iste'molning ulushi.
Multiplikator shuni ko'rsatadiki, iste'molning daromaddagi ulushi qancha ko'p bo'lsa, qo'shimcha investitsiyalardan olinadigan daromad shunchalik ko'p oshadi, chunki iste'mol pul mablag'larini jamg'arish (tejash) dan farqli o'laroq, ularning aylanmasini va samarali ishlab chiqarishda foydalanishni tezlashtiradi. jamg'armalardan bank foizlaridan ko'ra foyda.
P. Samuelson, F. Maklup, J. Robinson, A. Hansen va boshqa olimlar dinamik multiplikator modelini vaqt omilini hisobga olgan holda takomillashtirdilar. Dinamik multiplikatorning mohiyati investitsiyalarning “doimiy sarflanishi”da yotadi. Yangi investitsiya miqdori I dollarga teng bo'lsin va iste'molga marjinal moyillik o'zgarmas bo'lsin (5 = kons. Shunda I ning boshlang'ich xarajatlari bo'yicha keyingi davrlarda yaratilgan umumiy daromad:
Y \u003d / + / 8 + / 82 + / 83 + ... \u003d / / (1 - 3).
Bu erda 1/(1 - 5) ko'paytiruvchi m bo'lib, ko'rib chiqilayotgan barcha ulanishlar vaqt kechikishlarini (kechikishlarni) o'z ichiga olganligiga asoslanadi.
m koeffitsienti ko'paytirish tamoyilini miqdoriy jihatdan ifodalaydi, unga ko'ra davlat yoki firmalarning investitsiyalari milliy daromad, bandlik va iste'mol dinamikasida ijobiy aks etadi. Uning harakat mexanizmi quyidagicha: dastlabki turtki olgan tarmoqlar mahsulot va boshqa iste’mol tovarlari ishlab chiqarish uchun tabiiy resurslarni yetkazib beruvchi birlamchi tarmoqlar va turdosh tarmoqlarda ishlab chiqarishni kengaytirishga hissa qo‘shadi. Bu esa, o'z navbatida, aholi bandligining ko'payishiga va iste'mol tovarlariga bo'lgan talabning oshishiga olib keladi, bu esa iste'mol tovarlari ishlab chiqaradigan tarmoqlarda ishlab chiqarishning kengayishiga olib keladi. Shunday qilib, nafaqat investitsiyalardan, balki har qanday mustaqil xarajatlardan kelib chiqadigan har qanday impuls ta'siri ostida tarmoqlar o'rtasida zanjirli reaktsiya mavjud. buning natijasida daromad o'zgaradi (masalan, yo'l qurilishi uchun 1000 dollar avanslanadi, 3 \u003d 4/5, ya'ni daromad o'sishining 80% iste'molga sarflanadi. Keyin o'sish Daromad 5000 dollarga teng, ya'ni AG \u003d 1000 ■ 1 / (1 - 4/5) = 1000 ■ 5 = 5000; bu holda m = 5). Shuning uchun, m har qanday mustaqil xarajatlar uchun 1 / (1 - 3) ga ko'paytirish daromad yoki mahsulotning o'sishini va bu natija dinamikada barqaror ekanligini ko'rsatadi. Shu bilan birga, iqtisodiy tizimda qarzni to'lash, zaxiralarni shakllantirish, soliqlar, import kabi bir qator "oqishlar" tufayli daromadlarning o'sishi ma'lum chegaraga ega. bu holda m = 5). Shuning uchun, m har qanday mustaqil xarajatlar uchun 1 / (1 - 3) ga ko'paytirish daromad yoki mahsulotning o'sishini va bu natija dinamikada barqaror ekanligini ko'rsatadi. Shu bilan birga, iqtisodiy tizimda qarzni to'lash, zaxiralarni shakllantirish, soliqlar, import kabi bir qator "oqishlar" tufayli daromadlarning o'sishi ma'lum chegaraga ega. bu holda m = 5). Shuning uchun, m har qanday mustaqil xarajatlar uchun 1 / (1 - 3) ga ko'paytirish daromad yoki mahsulotning o'sishini va bu natija dinamikada barqaror ekanligini ko'rsatadi. Shu bilan birga, iqtisodiy tizimda qarzni to'lash, zaxiralarni shakllantirish, soliqlar, import kabi bir qator "oqishlar" tufayli daromadlarning o'sishi ma'lum chegaraga ega.
m modeli tovar ishlab chiqarish hajmi yoki hajmining o'zgarishiga bevosita bog'liq holda daromad, bandlik va boshqalarning o'zgarishiga investitsiyalarning ta'sirini aniqlash bilan tavsiflanadi. Ushbu model milliy iqtisodiyotga investitsiyalar samaradorligini aks ettiradi va iqtisodiyotdagi real aloqalarni tavsiflash uchun ishlatilishi mumkin (Nosova S.S. Ish haqini sezilarli darajada oshirish zarurati, ishlab chiqarish va butun mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishga kirishish, Rossiyadagi taniqli fan va sanoat arboblari tomonidan ommaviy axborot vositalarida qat'iyat bilan targ'ib qilinadi.
Davlat mulki katta ulushga ega bo‘lgan aralash iqtisodiyotga ega rivojlangan mamlakatlarda ishlab chiqarilgan mahsulot tannarxida ish haqining salmog‘i ham katta (5.1-jadval). Ushbu naqsh davlat korxonalarining raqobatbardosh mahsulotlarining ushbu mamlakatlardagi bozor kon'yunkturasiga sezilarli ta'siri bilan izohlanadi.
5.1-jadval
|
| |