O‘lchash usuli va tartibi - Мавзу: Электр ўзаро таъсир. Электр заряди ва унинг дискретлилиги. Кулон қонуни. Электр...

O‘lchash usuli va tartibi
Ushbu laboratoriya ishida elektr maydonlarining superpozitsiya prinsipini tasvirlab beruvchi kompyuter modelidan foydalaniladi. 3 ta nuqtaviy zaryaddan iborat tizimda har ikki zaryad uchinchisi borligidan qat’iy nazar o‘zaro Kulon qonuniga asosan ta’sirlashadi. Uchta zaryadning qiymati, ishorasi va orasidagi masofasini o‘zgartirish mumkin. Zaryadlarni ko‘chirish kursorni tanlangan zaryad ustiga qo‘yib, sichqonchaning chap tugmasini bosish orqali amalga oshiriladi. Displeyda o‘zaro ta’sir kuchining qiymati ko‘rinadi. Ta’sir kuchining musbat qiymatiga zaryadlangan zarralarning itarilishi, manfiy qiymatiga esa tortishish mos keladi.
Rasmni diqqat bilan qarab chiqing va keraklisini daftaringizga chizib oling.
1 – jadval. O‘lchash natijalari (9ta ustun)
-
(см) =
|
20
|
30
|
...
|
100
|
1/r2, м-2
|
|
|
|
|
E1, В/м
|
|
|
|
|
E2, В/м
|
|
|
|
|
E3, В/м
|
|
|
|
|
E4, В/м
|
|
|
|
|
2 – jadval. zaryadning qiymatlari (10-8 Kl) (ko‘chirib olmang)
-
Brigadalar
|
|
|
|
|
1 va 5
|
4
|
6
|
8
|
10
|
2 va 6
|
4
|
5
|
9
|
10
|
3 va 7
|
-4
|
-5
|
-7
|
-9
|
4 va 8
|
-4
|
-6
|
-8
|
-10
|
|
Namunadan foydalanib 1- jadvalni tayyorlang.
Xuddi 1–jadvalga o‘xshash 3 va 4 –jadvallarni ham tayyorlang, faqat ularda
2–qator boshqacha bo‘lib, uning mazmunikeying bo‘limda beriladi.
O‘lchashlarni bajarish uchun o‘qituvchidan ruxsat oling.
O‘lchashlar
1 – tajriba. Nuqtaviy zaryad maydonini tekshirish
"Sichqoncha" bilan zaryadni ushlab harakatlantiring va uni tajriba maydonining chap chegarasi yaqiniga joylashtiring.
Birinchi zaryadning qiymatini o‘zgartiruvchi surilmani "sichqoncha" yordamida harakatlantirib, Sizning brigadangiz uchun 2–jadvalda ko‘rsatilgan zaryad qiymatini o‘rnating.
zaryadni birinchi zaryad tagiga joylashtiring va unga 0 qiymat bering. zaryadning qiymatini ga teng qilib o‘rnating.
"Sichqoncha"ning chap tugmasini bosib, zaryadni o‘ng tomon siljiting va birinchi zaryadgacha bo‘lgan masofani 1-jadvalda berilgan qiymatda qo‘ying. ning berilgan nuqtalarda o‘lchangan qiymatlarini 1 – jadvalning tegishli qatoriga kiriting.
Tajribani zaryadning 2 – jadvalda ko‘rsatilgan boshqa uchta qiymati uchun takrorlang va , , larning qiymatini 1 – jadvalga yozing.
2 – tajriba. Dipol maydonini tekshirish.
"Sichqoncha" bilan dipolning ikkinchi zaryadi ( ) qiymatini o‘zgartiruvchi surilmani harakatlantiring va 2 –jadvalda brigadangiz uchun ko‘rsatilgan zaryad miqdorini ishorasini o‘zgartirgan holda qo‘ying.
zaryadni shunday siljitingki, dipolning elektr momenti vertikal bo‘lsin, dipol yelkasi ( ) esa 10 sm ga teng bo‘lsin.
"Sichqoncha"ning chap tugmasini bosib turgan holda ikkinchi zaryadni dipol o‘qi bo‘ylab siljiting.
Dipol o‘qidan 1–jadvalda ko‘rsatilgan (r) masofada , ning qiymatlarini o‘lchang va 3 – jadvalga kiriting (3–jadval 1–jadvalga o‘xshash bo‘ladi, faqat 2-qatorda ( , ) yoziladi).
Tajribani (va ) zaryadning 2–jadvalda ko‘rsatilgan boshqa uchta qiymati uchun takrorlang va , , larning qiymatini 3 – jadvalga yozing.
Natijalar ustida ishlash va hisobot tayyorlash
1 va 3-jadvallarning ikkinchi qatoridagi qiymatlarni hisoblang va yozing.
Alohida bir varaqqa nuqtaviy zaryad EM kuchlanganligi (YE) bilan masofa kvadratining teskari qiymati ( ) bog‘liqlanishi grafigini chizing.
Ikkinchi varaqqa dipol o‘qidagi EM kuchlanganligi (YE) bilan masofa kubining teskari qiymati ( )bog‘liqlanishi grafigini chizing.
Har bir grafikdagi qiyalik burchagi tangensi bo‘yicha elektr doimiysini
formula bo‘yicha birinchi chizmadan,
formula bo‘yicha ikkinchi chizmadan (r ning katta qiymatlari uchun) aniqlang
Elektr doimiysining o‘rtacha qiymatini hisoblang.
Javoblarni yozing. Javoblar va grafiklarni tahlil qiling.
Nazorat uchun savol va topshiriqlar
1. Elektr maydoni (EM) deb nimaga aytiladi?
2. EM manbalarini ayting.
3. Zaryadning asosiy xossalarini ayting va tushuntiring.
4. Zaryadlar o‘rtasida qanday kuch ta’sir etadi?
5. EM kuchlanganlik chiziqlariga ta’rif bering. Ular nima uchun chiziladi?
6. Kulon qonunini yozing.
7. Nuqtaviy zaryad uchun maydon kuchlanganligi formulasini yozing.
8. EM uchun superpozitsiya prinsipini ta’riflang.
9. EM oqimi ta’rifini ayting.
10. EM uchun Gauss teoremasini ta’riflang va yozing.
11. Elektr dipoli deb nimaga aytildi?
12. Dipol (elektr) momenti formulasini yozing va izohlang.
13. Dipol o‘qidagi EM kuchlanganlik formulasini yozing va ta’riflang.
14. Tokli o‘ramning magnit momenti deganda nimani tushunasiz?
15. Dipol markazi orqali o‘tuvchi maydon chiziqlari qanday shaklga ega?
16. EM potensiali nima va undan nima uchun foydalaniladi?
17. Gradiyent nima.
http://fayllar.org
|