Bipolyar tranzistorning ulanish sxemalari

|
Bipolyar tranzistorning ulanish sxemalari
|
bet | 2/3 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #142346 |
Bog'liq Qurbonov zarifjon 619. 21 gurux refara t bipolyar tranzistorlar.Bipolyar tranzistorning ulanish sxemalari.
Tranzistor sxemaga
ulanayotganda chiqishlaridan biri kirish va chiqish zanjiri uchun umumiy qilib
ulanadi, shu sababli quyidagi ulanish sxemalari mavjud: umumiy baza (UB) (24 a
rasm); umumiy emitter (UE) (24 b-rasm); umumiy kollektor (UK) (24 v- rasm). Bu
vaqtda umumiy chiqish potensiali nolga teng deb olinadi. Kuchlanish manbai qutblari
va tranzistor toklarining yo‘nalishi tranzistorning aktiv rejimiga mos keladi. UB
ulanish sxemasi qator kamchiliklarga ega bo‘lib, juda kam ishlatiladi.
Bipolyar tranzistorning aktiv rejimda ishlashi. UB ulanish sxemasida aktiv
rejimda ishlayotgan n-p-n tuzilmali diffuziyali qotishmali bipolyar tranzistorni
o‘zgarmas tokda ishlashini qo‘rib chiqamiz (24 a-rasm). Bipolyar tranzistorning
normal ishlashining asosiy talabi bo‘lib baza sohasining yetarlicha kichik kengligi
W hisoblanadi; bu vaqtda WL sharti albatta bajarilishi kerak (L-bazadagi asosiy bo‘lmagan zaryad
tashuvchilarning diffuziya uzunligi).
Bipolyar tranzistorning ishlashi uchta asosiy hodisaga asoslangan:
- emitterdan bazaga zaryad tashuvchilarning injeksiyasi;
- bazaga injeksiyalangan zaryad tashuvchilarni kollektorga o‘tishi;
- bazaga injeksiyalangan zaryad tashuvchilar va kollektor o‘tishga
yetib kelgan asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilarni bazadan kollektorga
ekstraksiyasi.
Emitter o‘tish to‘g‘ri yo‘naliishda siljiganda (UEB kuchlanish manbai bilan
ta’minlanadi) uning potensial to‘siq balandligi kamayadi va emitterdan bazaga
elektronlar injeksiyasi sodir bo‘ladi. Elektronlarning bazaga injeksiyasi, hamda
kovaklarni bazadan emitterga injeksiyasi tufayli emitter toki IE shakllanadi. Shunday
qilib, emitter toki
Bu kattalik emitter ishi samaradorligini xarakterlaydi (=0,990-0,995).
Injeksiyalangan elektronlar kollektor o‘tish tomon baza uzunligi bo‘ylab elektronlar
zichligining kamayishi hisobiga bazaga diffundlanadilar va kollektor o‘tishga
yetgach, kollektorga ekstraksiyalanadilar (kollektor o‘tish elektr maydoni hisobiga
tortib olinadilar) va IKn kollektor toki hosil bo‘ladi.
Zichlikning kamayishi konsentratsiya gradienti deb ataladi. Gradient qancha
katta bo‘lsa, tok ham shuncha katta bo‘ladi. Bu vaqtda bazadan injeksiyalanyotgan
elektronlarning bir qismi kovaklar bilan bazaga ekstraksiyalanishini ham hisobga
olish kerak. Rekombinatsiya jarayoni bazaning elektr neytrallik shartini tiklash uchun
talab qilinadigan kovaklarning kamchiligini yuzaga keltiradi. Talab qilinayotgan
kovaklar baza zanjiri bo‘ylab kelib tranzistor baza toki Ibrek ni yuzaga keltiradi. Ibrek
toki kerak emas hisoblanadi va shu sababli uni kamaytirishga harakat qilinadi. Bu
holat baza kengligini kamaytirish hisobiga amalga oshiriladi W Ln (elektronlarning
diffuziya uzunligi). Bazadagi rekombinatsiya uchun emitter elektron tokining
yo‘qotilishi elektronlarning uzatish koeffisienti bilan xarakterlanadi:
Aktiv rejimda tranzistorning kollektor o‘tishi teskari yo‘naliishda ulanadi (Ukb
kuchlanish manbai hisobiga amalga oshiriladi) va kollektor zanjirida, asosiy
bo‘lmagan zaryad tashuvchilardan tashkil topgan ikkita dreyf toklaridan iborat
bo‘lgan kollektorning xususiy toki Ik0 oqib o‘tadi.
Shunday qilib, kollektor toki ikkita tashkil etuvchidan iborat bo‘ladi
Koeffisient 1 ligini hisobga olgan holda, shunday hulosa qilish mumkin:
UB ulanish sxemasi tok bo‘yicha kuchayish bermaydi ( IK IЭ ).
Tok bo‘yicha yaxshi kuchaytirish natijalarini umumiy emitter sxemasida
ulangan tranzistorda olish mumkin (24 b-rasm). Bu sxemada emitter umumiy
elektrod, baza toki - kirish toki, kollektor toki esa – chiqish toki hisoblanadi.
(3.4) va (3.5) ifodalardan kelib chiqqan holda UE sxemadagi tranzistorning
kollektor toki quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi: Koeffisient - baza tokining uzatish koeffisienti deb ataladi. ning
qiymati o‘ndan yuzgacha, ba’zi tranzistor turlarida esa bir necha minglargacha
oralig‘ida bo‘lishi mumkin. Demak, UE sxemasida ulangan tranzistor tok bo‘yicha
yaxshi kuchaytirish xossalariga ega hisoblanadi.
SWOT taxlili.
|
| |