nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
…e7-d6 11.c5:e7 f8:d6 12.b4-a5 g7-f6 13.c3-b4 d6-c5?

|
…e7-d6 11.c5:e7 f8:d6 12.b4-a5 g7-f6 13.c3-b4 d6-c5?
|
bet | 128/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 10. …e7-d6 11.c5:e7 f8:d6 12.b4-a5 g7-f6 13.c3-b4 d6-c5?
Quyidagi yo’l bilan soddaroq durangga erishish mumkin edi:
13. ... d8-e7 14.h2-g3 a7-b6 15.b4-c5 d6:b4! shunisi ajablanarliki, hatto bunaqangi kurash ham durangga olib keladi 16.a3:a7 e7-d6 17.e1-d2 d6-c5 tenglik bilan.
14.b4:d6 c7:g3 15.h2:f4 a7-b6 16.a5:c7 b8:d6 17.a3-b4 f6-e5 18.b4-c5! d6:b4 19.f4:d6
Kutilmaganda oqlar ustunlikka ega bo’lishdi, qora dona esa damkaga chiqa olmaydi:
19. ... b4-a3 20.e1-d2 g5-f4 21.e3:g5 h6:f4 22.d2-e3 f4:d2 23.f2-g3 h4:f2 24.g1:c1
19. …g5-f4 20.e3:g5 h4:f6
Majburiy dona almashinuvi. Bu yog’iga o’yin majburiy tus olmoqda.
21.e1-d2 h6-g5 22.f2-e3 g5-h4 23.e3-d4 h4-g3 24.d4-c5 b4-a3 25.d2-c3 f6-g5 26.c5-b6 g5-f4 27.d6-c7
Yuqoridagi diagrammaning hal qiluvchi lahzasi.
27. …f4-e3??
Ushbu yurish bilan Yelena mag’lubiyatga uchradi, durang imkoni esa bor edi!
27. ... g3-h2 28.c7-b8 f4-g3 29.b8-a7 d8-e7 30.c3-b4 a3:c5 31.b6:d4 e7-d6 32.a7-b6 g3-f2 33.g1:e3 d6-c5 va oqlar durang bilan qanoat qilishga majbur.
28.c7-b8 g3-f2 29.b8-f4 e3:g5 30.g1:e3
Jahon chempioni Yelena Skovitina taslim bo’ldi.
Ustoz shogirdlar davrasida. Xalqaro grossmeyster Markiel Fazilov shogirdlari A.Toshtemirov va A.Artikov bilan.
Respublikamizning yetuk murabbiylaridan biri Ortiqova Dilafruz shogirdlari bilan
O’rmonaliyev Ozodbek – Jahon chempioni (2018-yil Bolgariya)
Yo’ldosheva Sayyora – shashka bo’yicha ayollar va qizlar o’rtasida
Osiyo qit’asining birinchi xalqaro grossmeysteri
Tolibjonova Muxlisa – Jahon chempioni (2017-yil Bolgariya)
Jahon chempionatining hal qiluvchi o’yini
|
| |
cd6! ec7 24.cd4 ba7 25.ef4 cb6 26.fe5 hg3 27.fh4 fg7 28.hf8 fg5 29.hf6 bc5 30.fb4 ae1 31.ed6 ef2 32.de5 fg3 33.fg7 ab6 34.gh8

|
cd6! ec7 24.cd4 ba7 25.ef4 cb6 26.fe5 hg3 27.fh4 fg7 28.hf8 fg5 29.hf6 bc5 30.fb4 ae1 31.ed6 ef2 32.de5 fg3 33.fg7 ab6 34.gh8
|
bet | 20/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 23.cd6! ec7 24.cd4 ba7 25.ef4 cb6 26.fe5 hg3 27.fh4 fg7 28.hf8 fg5 29.hf6 bc5 30.fb4 ae1 31.ed6 ef2 32.de5 fg3 33.fg7 ab6 34.gh8 Qoralar taslim bo’lishdi.
S.Petrov – M.Kogan
Yurish qoralardan.
13…ab6?
Jiddiy xato, bu oqlarga nafaqat qoloq h2 shashkani faollashtirish, balki markazda ham mustahkamlanib olish imkonini beradi. O’yindagi yurishdan so’ng, oqlarning ustunligi oshib boradi. 13…ed6! bilan o’ynash kerak edi. Shundan so’ng oqlar 14.de5 ab6 15.dc3 bc5 16.cd4 ba7 17.db6 ac5 18.ed4 ce3 19.fd2 df4 20.fg3 hf2 21.ee5 gf6 22.eg7 hf8 ni davom ettirishlari lozim edi va qoralar durangga erishadi.
14.dc5! Oddiy va ishonchli.
14 … bd4 15.ec5 ge3 16.fd4 gf6?
Ko’rinishdan, hal qiluvchi xato. Rostdan ham durang imkoniyatiga ega bo’lgan 16 … cd6! 17.ef2 db4 18.ac3 dc7 19.hg3 cb6 bilan o’yinni davom ettirish kerak edi.
17.ef2! cd6 18.hg3
Endi h2 donasi g’alabaga erishishda muhim rol o’ynamoqda, negaki markaziy f4 xonasini egallash uchun yo’l ochiq.
18 … db4 19.ac3 fg5
19…dc7 20.fe3 hf2 21.cb4 ac5 22.dd8X .
19…ed6 20.gf4 dc7 21.dc5 db4 22.ca5 fe5 ( 22 … cb6 23.ac7 bd6 24.fe3 va oqlarda
yutuq vaziyat.) 23.fd6 ce5 24.ab6! hg5 25.dc3 gf4 26.gh2X.
20.de3 bc7 21.gf4 ed6 22.de5 dc5 23.cb4 cd4
23 … cb6 24.bd6 ba5 25.de7!!X.
24.ec5 ge3 25.fd4 cb6 26.ga7 ae3 27.ab8 hg3 28.ed6! ef2
28…gf2 29.cd2 ec1 30.ge3X.
29.ge3 gh2 30.ba7 hg1 31.ef4
Qoralar taslim bo’lishdi.
I.Martinov – F.Abduramanov
Markazni egallagach, oqlar raqib vaziyatini qisib qo’yishdi.
14.dc3! ba7 15.ed2 ef6 16.cb4!
Markaz ustunligi dona qurbon qilish orqali amalga oshirilmoqda.
16 … ac5 17.ba3 de7 18.ab4!
Yana bir marta dona qurbon qilish o’yin taqdirini hal qilmoqda.
18 … ca3 19.dc3 Qoralar taslim bo’lishdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
cd6! ec7 24.cd4 ba7 25.ef4 cb6 26.fe5 hg3 27.fh4 fg7 28.hf8 fg5 29.hf6 bc5 30.fb4 ae1 31.ed6 ef2 32.de5 fg3 33.fg7 ab6 34.gh8
|
V.Vigman – M.Raxunov - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 21/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 V.Vigman – M.Raxunov
Oqlar markaziy vaziyat ustunligiga bir qator kombinatsion hujumlar orqali erishishmoqda.
14.cb2! cb6
14…cd6 15.cd4 db4 16.ac5 fg5 17.bc3 ge3 18.cb4 ae5 19.fh8X
15.cd4 ab4 16.bc3! bd2
16 … bd6 17.fg5 hf4 18.fg3 hf2 19.ea5X.
17.ec3 fg5 18.fe5 Qoralar taslim bo’lishdi.
Z.Tsirik – V.Savik
Yurish qoralardan.
Ushbu vaziyat “Shahar partiyasi” debyutidan kelib chiqqan. Qoralar raqibni o’rab olish maqsadida ataylab ularga markazni berib qo’yishgan. Ushbu rejani 11…fg5 orqali amalga oshirish mumkin edi, lekin o’inda xatoga yo’l qo’yildi.
11…cb6??
12.dc5!
Kutilmaganda dona qurbon qilishdan keyin kombinatsion hujum. 12 … bd4 13.ec5 ab4 14.cb6 ac5 15.ed2 fg5 Boshqa chora yo’q.
16.dc3! bd2 17.hg3 ge3 18.fb6 hf2 19.gc1 Qoralar taslim bo’lishdi.
A.Kovrijkin – N.Sretenskiy
Oqlar ustunligi ko’rinib turibdi, markazga egalik qilish orqali ular rivojlanish bo’yicha raqibdan o’zib ketishgan.
Ayni vaqtda qoralarning chap qanotida donalar to’planib turibdi.
Oqlar ustunligini qay tarzda amalga oshirishiga e’tibor bering.
1.ba5 dc5
Damkaga intilish imkonini beradigan 1…dc7 yurishi ham yordam bermaydi, 2.ed2 fe5 3.fg3 gf6 4.gh4 eg3
5.hf4 de5 6.fd6 ce5 7.ac7 bd6 8.ed4X.
2.ac7 db6 3.hg3!
Ushbu aniq yurish tufayli qoralar g5 donasini h4 yon maydoniga olib o’tishga majbur bo’lishdi. Shu yerda 3.cb4? ca3 4.fe5 fd4 5.ea7 yurishlari bilan donalar almashtirish xato edi, bunga sabab 5… gf4! 6.fg3 fe3, agar 7.ed2 yurishga ab2 bilan, 7.ef2 ed2 8.ce3 ab2 va oqlarda o’yinni yutish imkoniyati bo’lmaydi.
3 … gh4 4.cb4 ca3 5.fe5 fd4 6.ea7
Oqlar, o’yinni soddalashtirib, a7 muhim xonasini egallashdi va f4 xonasini qo’lga kiritishmoqchi, qoralar vaziyati og’ir.
6 … hg5
6 … gf6 ham yordam bera olmaydi 7.gf4 fe7 8.fe3 ed6 9.ed2 qoralar bir nechta donalarini qurbon qilib ham maglubiyatdan qutilishini iloji yo’q.
|
| |
… gh4 19.dc3 hf2 20.eg1 cb6

|
… gh4 19.dc3 hf2 20.eg1 cb6
|
bet | 30/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 18 … gh4 19.dc3 hf2 20.eg1 cb6
Boshqa yurishlar ham o’yinni saqlab qola olmasdi.
21.cb4 ba7 22.bc5 db4 23.ac5
Oqlarning vaziyati osonlik bilan galaba qozonishga etarli.
23 ... ba3 24.fe5 Oqlar damkaga o’tishmoqda.
24 … hg5 25.ed6 gh4 26.de5 ab6 27.ca7 ab4 28.ab8 bc3 29.ef6
Qoralar taslim bo’lishdi.
V.Sokov – L.Ramm
Qoralarning o’yinning debyut qismida tanlagan noto’g’ri rivojlanish rejasi tufayli oqlar sezilarli ustunlikka ega bo’lishdi. Raqibning chap qanoti rivojlantirilmaganligi sababli uzoq himoyaga tayyorlanish kerak.
Oqlar markazdagi ta’sirini qanday qilib kuchaytirishiga e’tibor bering.
12.ab4!
12.ed4 o’ynash noto’g’ri, qoralar 12…hg5 va 13…fe5 yurishlari bilan vaziyatni tenglashtirishlari mumkin. Buning o’rniga h2 donasini o’yinga kiritish kerak.
12.hg7
Qoralar kutish taktikasini qo’llab, to’g’ri yo’l tutishdi, chunki ortiqcha faollik ularning vaziyatini qiyinlashtirgan bo’lardi.
13.ed4 hg5 14.de3 gh6 15.hg3 fe5 16.df6 ge7 17.gf4
Oqlar h4 va h6 yon tomon donalarining zaifligini ko’rsatib, muhim f4 xonasini egallashdi.
17 … cb6!
Qoralar to’g’ri qaror qabul qilishdi, buyog’iga harakatsiz o’ynash xavfli.
18.ac7 bd6 19.ba5 ef6 20.ed4 dc5 21.db6 ac5 22.ed2 dc7!
Qoralar donani qurbon qilish bilan bog’liq qiziqarli yechim topishdi.
23.fe3 fg5
Agar 23…fe7 yurilsa, unda 24.dc3 cb4 25.ed4 bd2 26.ce3 fg5 27.gf2 ed6 28.dc5 db4 29.ac3 va oqlar g’alaba qozonadi.
24.dc3 hg3! 25.fh2 gf4 26.eg5 hf4 27.gf2 cd6?
Qoralarning urinishi natija bermaydi.
27 … fe7 28.cd2 ef6 29.fe3 fe5 30.eg5 cd4 31.cb4 dc3 dan keyin durangga erishish aniq edi.
28.fg3 de5 29.ab6!
Oqlar raqibning xatosidan unumli foydalanishdi.
29 … ca7 30.cd4 ec3 31.ge5 fe7 32.hg3 ab6 33.gh4 bc5
33….ba5 dan keyin 34.ef6X hal qiladi.
|
| |
… ec5 25.ba5 fe3 26.ae5 gf4 27.eg3 ed2 28.gf4 de1 29.fe5 cd4 30.ec3 ea5

|
… ec5 25.ba5 fe3 26.ae5 gf4 27.eg3 ed2 28.gf4 de1 29.fe5 cd4 30.ec3 ea5
|
bet | 25/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 24 … ec5 25.ba5 fe3 26.ae5 gf4 27.eg3 ed2 28.gf4 de1 29.fe5 cd4 30.ec3 ea5
O qlar taslim bo’ldi.
Soomre – V.Vigman
Yurish qoralardan.
Qoralar rivojlanish bo’yicha oqlardan o’zib ketishgan va endi ularda bittagina muammo bor – ustunlikni amalga oshirish uchun to’g’ri yo’l topish.
17 … de5!
a3,b4,b2 yon tomon donalarining zaifligini ko’rsatuvchi va yo’l-yo’lakay f4 xonasi uchun tahdid yaratuvchi aniq yurish.
18.fd6 ce5 19.bc3 ba5!
Vaziyatni soddalashtirib, qoralar f6 dona uchun f4 xonasiga yo’l ochishmoqda.
20.cd4 Majburiy chekinish.
20 … ac3 21.db2 fg5
17…de5 yurishi bilan boshlangan harakat natijasida qoralar katta ustunlikka ega bo’lishdi va oqlarning ahvoli tangga o’xshaydi.
22.ed2
Bu yurish oqlarning shusiz ham tang ahvolini yomonlashtirdi. 22.bc3 orqali oqlar raqibiga ko’proq muammo keltirishi mumkin edi.
22 … gh4
Yangi hujum rejasini tanlab, qoralar yuzaga keladigan variantlarni oldindan hisoblab chiqishlari kerak. 22…gf4 dan keyin ham qoralarning o’yini yutuqli.
23.gf2
Nihoyatda aniqlik quyidagi variantda ham kerak bo’ladi: 23.bc3 hf2 24.ge3 gf6!
(hech qanday farqi yo’qday ko’rinadi, 24…gh6? bilan o’ynash ham mumkindek, lekin bu yurish g’alabani qo’ldan chiqaradi; 25.ed4! ef4 26.de3! fb4 27.ac5 va durangli vaziyat yuzaga keladi)
25.ab4 fg5 26.ed4 ef4 27.de3 fd2 28.ce1 gf4 29.ba5 ( 29.bc5 bc7X) fg3 30.ab6 gh2 31.ba7 hg1! 32.dc5 gb6 33.ac5 bc7 34.ed2 cd6 35.ce7 fd6 X.
23 … gh6 24.de3 hg5 25.bc3 gf4! 26.eg5 hf6 27.ab4
27.fe3 fg5 28.gh4 ef4 29.hf6 fb4 30.ac5 bc7 X.
27 … fg5 28.gh4 gf4 29.fe3 fd2 30.ce1 ef4 31.bc5
31.ba5? ham qutqara olmaydi, undan keyin: 31 … bc7 32.ed2 fe7 33.dc3 fe3 34.hg5 ef2 35.cd4 (35.gh6 ef6 36.cd4 fg5! 37.hf4 fg1 38.de5 gh2X)
35 … fe1 36.gh6 eg3 37.dc5 ef6 38.cb6 cd6 39.ba7 ge5 40.ab8 fg5X
31 … bc7 32.ed2 cd6 33.ce7 fd6 Oqlar taslim bo’ldi.
|
| |
Gaz sanoatinig tarixi, xozirgi holati va istiqbollari

Gaz sanoatinig tarixi, xozirgi holati va istiqbollari
Download
143,54 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
16.11.2023
Hajmi
143,54 Kb.
#99600
Download
143,54 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Gaz sanoatinig tarixi, xozirgi holati va istiqbollari
Download
143,54 Kb.
Matnni ko'rish
… eg3 24.hf2 fe5 25.fg3 - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 24/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 23 … eg3 24.hf2 fe5 25.fg3
25.de3 dan keyin qoralar etyud yo’li bilan g’alabaga erishadi, 25 … ef4 26.cg5 hf4 27.ba3 dc5! 28.cb4 fe3! 29.bd6 eg1 30.de7 ba5 31.ed2 bc7 va qoralar osonlik bilan yutadi.
25 … bc7! 26.cb4
26.gh4 dc5! 27.de3 ef4 28.eg5 hf4 X.
26 … hg5 27.de3
27.ba3 gf4 28.gh4 bc5 29.dc3 cb6 30.ed2 ba5 31.dc3 fd2 32.ce1 ac3 33.hg5 ef4! 34.ge3 de5 35.ef2 ed4 36.ef4 cd2 37.fg5 de1X ham vaziyatni qutqarmaydi.
27 … ba5 28.ba3 ac3 29.ab4 ca5 30.gh4 ef4 31.hf6 fd2 32.ec3 de5 33.fd4 cd6
Oqlar taslim bo’lishdi.
A .Shtern – Yu.Kustarev
Yurish qoralardan.
10…de5 11.bd6 eg3!
Donani vaqtincha qurbon qilish orqali markazni egallab, ustunlikka erishishdi.
12.fh4 dc7 13.cd2 ce5 14.de3 fe7 15.ef4
Majburiy chekinish.Qoralar 15…ef4 yurishi bilan tahdid qilmoqda.
15 … eg3 16.hf2 fe5
Qoralar markazga egalik qilishmoqda, oqlar uzoq davom etuvchi himoyaga tayyorlanishlari zarur.
17.ab2 bc5 18.bc3 ed6 19.ed2?
19.fe3! yurishi faolroq ko’rinadi, 19…bc7 ( 19 … ef4 20.eg5 hf4 21.gf2 bc7 [21…de5 22.ed2=] 22.ed2 cb6 23.cb4=) 20.ef4! eg3 21.gh2 gf2 22.eg3 hg5 23.cd4 ce3 24.gf4=.
19 … bc7 20.cb4 cb6 21.dc3
Oqlar o’z vazifasini murakkablashtirishmoqda, 21.ba5 hg5 22.ac7 fb8 23.de3!= dan keyin durangga erishish mumkin edi.
21 … hg5 22.fe3
22.ba5 gf4 23.ac7 db8 24.cb4 cd4 25.ba5 dc3!dan keyin qoralar g’alaba qozonishmoqda.
22 … ef4!
22 … ba5 23.cd4 ec3 24.bd2 de5 25.dc3 ef4 26.ab4! ca3 27.ed4 ab2 28.ca1 ab4 29.ab2! =.
23.ed4 ce3 24.cd4?? Kechirilmas xato.
Yu. Kustarev o’zining “100ta tanlangan partiyalar” kitobida aytganidek,
24.ba5 bc5 25.cd4 ed2 26.db6 de1 va shu tariqa qarshilikni davom ettirish mumkin.Lekin biz boshqa variantlarni keltiramiz va vaziyat durangli ekanligini isbotlaymiz.
27.ba7 eh4 28.ab4 hg3 29.gf2 ge130.bc5 db4 31.ac3 ea5 32.ab8=
27 … eg3 28.ab4 fe3 (28…gh2 29.gf2=, 28…g3-h4 da 29.gf2 he1 30.bc5 db4 31.ac3 eb4 32.ab8 =) 29.gh2 gf4 (29…gh4 da 30.ab8 gf4 31.bg3 he1 32.bc5=) 30.ab8 ef2 31.be5 fd6 32.hf4 fg1 33.fg5 gd4 34.gh6=.
|
| |
Uzgich kontaktlari tutashib turish burchagini aniqlash

simi chiqarilib, uning o ‘rniga r a z r y a d la g ic h ( 7 )n i n g
sim i k i r i t i -
ladi. T irsakli v a ln in g a y la n is h la r c h a s t o t a s i a s ta - s e k in 3 0 0 0 —
3500 a y l/m in .g a c h a oshiriladi. R a z ry ad la g ic h i tirqishida u c h q u n -
nin g uzluksiz hosil b o ‘lishi o ‘t oldirish tizim irting yaxshi ishlashi-
dan darak beradi. Qolgan silindrlar u c h u n h a m sh unday tekshirish
o ‘tkaziladi.
Agar
dvigatel ishga tushm asa, o ‘t old irish g'altagidan yuqo ri
kuchlanish simi chiqarib olinadi va u n in g o ‘rniga razryadlagich
(7)ning yuqori kuchlanish simi u lan g a n h o ld a uzluksiz u c h q u n
hosil b o ‘lishi n azorat qilinadi. U c h q u n n i n g uzilishli b o ‘lishi, k a m
bo'lishi yoki u m u m a n bo lm aslig i o ‘t oldirish
tizim ining b a rc h a
apparatlarini b irm a -b ir tekshirishni ta la b etadi.
Uzgich kontaktlari tutash va o ‘t old irish kaliti ulangan h o l d a
past kuchlanish zanjirida to k boMmasa, z a n jir uzilishga tekshiriladi.
Buning u ch u n almashlab ulagich (11) « B A T -C T » holatga, «M »
belgili qisqich esa avtomobil korpusiga u lan a d i. Sinov q u rilm a si-
ning boshqa ba rc h a qisqichlari o ‘chirilgan b o ‘ladi.
0 ‘t
oldirish kaliti ulanadi, kontaktlar ajratiladi va sinov q u -
rilmasining B belgili qisqichini b i r m a - b i r birla m c hi zanjir q is-
qichlariga tegizib k o ‘riladi va v o ltm etr (6 ) k o ‘rsatmalari n a z o ra t
qilib boriladi. 0 ‘t oldirish kaliti soz va
z a n jird a uzilish boMmasa,
voltm etr a k k u m u la to r kuchlanishini k o ‘rsatadi.
-Rasm. Neft va gaz zaxiralari regionlari

1-Rasm. Neft va gaz zaxiralari regionlari
O'zbekistonda yoqilg'i-energetika zaxiralari etarli.
Tasdiqlangan neft zaxiralari - taxminan 82
million tonna, gaz - 1, 85 trln m
3
.
Istiqbolli va prognoz manbalari (2017 yil bo'yicha): gaz - qariyb 6 trln m3,
neft - 850 million tonna, gaz kondensati - 380 million tonna.
O'zbekiston o′rinlarni egallaydi:
-Tabiiy gaz qazib olish bo'yicha dunyoda 11-o'rin va iste'mol
bo'yicha 10- o'rin;
- birlamchi energiya sarfi bo'yicha 34-o'rin;
Gaz birlamchi energiya manbalari tarkibida 80 foizni, neft 16 foizni,
qolgan qismi ko'mir va gidroelektrostantsiyalarni egallaydi.
2007 yilga kelib birlamchi energiya ishlab chiqarish taxminan 60
million tonna standart yoqilg'i (TUT) ni, iste'mol qilish - 50,2
million
tonnani tashkil etdi.
1998 yil cho'qqisidan keyin - yiliga 8,2 million tonna, neft qazib olish
pasaya
boshladi, 1999 yilda - yiliga 8,1 million tonna, 2000 yilda - 7,5 million
tonna.
2005 yildan boshlab O'zbekiston xom neft importini tikladi. Asosiy
etkazib beruvchi - bu Qozog'iston.
O'zbekiston yoqilg'i-energetika kompleksining muammolari:
-Gaz, gaz kondensati va
neft zaxiralarining kamayishi;
-qidiruv va qazib olishning past texnologik darajasi;
- Transport infratuzilmasining sustligi.
11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja

11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja
Download
2,28 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/16
Sana
17.05.2024
Hajmi
2,28 Mb.
#240042
Download
2,28 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja
Download
2,28 Mb.
Matnni ko'rish
Microsoft Word etq o'quv qo'llanma 2020. docx

Microsoft Word etq o'quv qo'llanma 2020. docx
Download
8,72 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
31.05.2024
Hajmi
8,72 Mb.
#258271
Download
8,72 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Microsoft Word etq o'quv qo'llanma 2020. docx
Download
8,72 Mb.
Matnni ko'rish
Asosiy adabiyotlar - Embedded Systems Bajardi: 820-21 guruh talabasi Baxtiyorov Oyebk Tekshirdi

|
Embedded Systems Bajardi: 820-21 guruh talabasi Baxtiyorov Oyebk Tekshirdi
|
bet | 3/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,76 Mb. | | #249381 |
Bog'liq O‘rnatilgan tizimlari fanidan Mustaqil ish Mavzu O‘rnatilgan opAsosiy adabiyotlar
Iskusstvennыy intellekt: Sovremennыe podxodы – A Rassel i Norvig. – iz. Pirson Prentice Hall – 2009 – 1132 s.
Vvedenie v iskusstvennыy intellekt – Volfgang Ertel izd. Shpringer – 2011 – 316 s.
X.N.Zaynidinov, T.A.Xojaqulov, M.R.Atadjanova Sun’iy intellekt. O‘quv qo‘llanma. Toshkent. Aloqachi. 2018. 267 bet.
Qo‘shimcha adabiyotlar:
Veroyatnostnыe graficheskie modeli: Prinsipы i texniki – Dafni Koller, Nir Fidman izd. MIT Press – 2009 – 1231 s.
Vvedenie v Python – Guido Van Rossum, Fred L Dreyk izd. Network theory – 2003-1120 c.
Iskusstvennыy intellekt. Osnovы vыchislitelnыx agentov – David Pul, Alan Makvorf izd. Cambridge University Press – 2010 – 682 s.
Mashinnoe obuchenie, neyronnaya i statisticheskaya klassifikatsiya D.Michi, D.J.Spigelxalter, S.S.Teylor 1994g. 290 s.
Xachaturova Ye.M., Kimizbaeva O.E. Uchebnoe posobie po kursu «Ekspertnыe sistemы» - TUIT NMM Aloqachi, Tashkent 2006.- 105 s.
Nilson N. Prinsipi iskusstvennogo intellekta. - M.: Radio i svyaz, 1985 (Ak)
Lorer J.-L. Sistemы iskusstvennogo intellekta. - M.: Mir, 1991. (Ak)
Semenov M.Yu. Yazыk lisp dlya personalnыx EVM. - M.: MGU, 1989. (Ak)
Pilщikov V.N. Yazыk plener. - M.: Nauka, 1983. (Ak)
Malkovskiy M.G. Dialog s sistemoy iskusstvennogo intellekta. - M.: MGU, 1985. (Ak)
Internet saytlar:
http://moodle.tatuff.uz/login/index.php
http://172.20.25.25/login/index.php
www.ziyonet.uz
www.library.tuit.uz
www.intuit.ru
http://artint.info/online.html
http://e-tuit.uz
|
| |
Digital technologies: problems and solutions of practical implementation in the spheres

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND TECHNICAL CONFERENCE
“DIGITAL TECHNOLOGIES: PROBLEMS AND SOLUTIONS OF PRACTICAL
IMPLEMENTATION IN THE SPHERES”
APRIL 27-28, 2023
516
TOLALI OPTIK ALOQA LINIYALARIDA DISPERSIYA KOMPENSATORLARINI
QO’LLASH SAMARADORLIGINI TAKOMILLASHTIRISH
Mirazimova Gulnora Xasanovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.7856943
Abstract. Further development of modern optical communication systems requires the
elimination of factors that limit the capabilities of the system and increase the efficiency and
quality of the system's transmission. Dispersion values in long-distance fiber-optic communication
lines are significantly high, which requires the use of special technical solutions to compensate
for dispersion distortions for an optical signal of any format. The article is devoted to the issues
of increasing the efficiency of using dispersion compensators.
Keywords: fiber-optic communication systems, communication line, optical fiber, signal,
optical channel, dispersion, dispersion compensation, optical amplifier, efficiency, transmission
quality.
KIRISH
Optik tolada nafaqat xromatik dispersiya (masalan, liniyaning 1000 km uzunligida G.652
tolalarda 550 nm to‘lqin uchun yig‘indi xromatik dispersiya taxminan 18 000 ps/nm
ni tashkil
etadi), balki apparaturalarning optik qurilmalarida to‘planadigan PMDdan birmuncha kichik
dispersion buzilishlar qiymati (masalan,
G.652 PMD=0,2 пс/км
0,5
tolada 1000
km liniya
uzunligida dispersiya 66 ps ni tashkil etadi) ham optik signallarni uzatish imkoniyatlarini
cheklaydi va kompensatsiyalash bo‘yicha echimlarni talab qiladi. Bular
maqolaning dolzarbligini
belgilaydi. Maqolada zamonaviy optik aloqa tizimlarida dispersiya kompensatorlarini qo’llash
samaradorligini takomillashtirish tahlillarini amalga oshirish maqsad etilgan.
White Black Elegant Modern Corporate cv resume

White Black Elegant Modern Corporate cv resume
Download
164,86 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
21.05.2024
Hajmi
164,86 Kb.
#248288
Download
164,86 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
White Black Elegant Modern Corporate cv resume
Download
164,86 Kb.
Matnni ko'rish
Mundarija: kirish 3

|
Mundarija: kirish 3
|
bet | 1/22 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #140195 |
Bog'liq Mundarija kirish 2
Mundarija:
KIRISH 3
I BOB. MIKROPROTSESSORLARNI ARXITEKTURASI 4
1.1 Mikroprotsessorlar va ularning ishlash prinsiplari 4
1.2 Mikroprotsessorlarni rivojlanish tarixi 6
1.3. Mikroprotsessorning asosiy parametrlari 8
II BOB. PROTSESSORLARNING TURLARI VA ULARNING TAHLILI 13
2.1. Pentium protsessorlarining qiyosiy tahlili 14
2.2. (Pentium Pro/II/III) protsessorlari sturukturasi 16
2.2.1-rasm 16
2.3. AMD protsessorlari 19
III BOB. INTEL MIKROPROTSSESORINING ARXITEKTURASI. 22
3.1. IA-32 mikroprotssesorining qiyosiy tahlili. 25
3.2. IA-32 protssesorining tashkil qiluvchi resurslar. 26
3.3. Soprotsessor tuzilishi va registrlar majmuasi 27
3.4. Intel protsessorlarining maxsus seriyalari tahlili. 32
Intel kompaniyasi ishlab chiqargan protsessorlar soni juda ham ko’p bo’lgani uchun biz faqat eng birinchi ishlab chiqarilgan 4 bitli mikroprotsessor 4004 ning asosiy tavsiflari va IA-32 arxitekturali mikroprotsessorlarning tuzilishini keltirib o’tamiz. Boshqa protsessorlar xaqidagi ma’lumotlarni esa ilova I da keltiramiz. 33
4-bitli protsessorlar 33
4004: Bitta mikrosxemada yig’ilgan eng birinchi protsessor. 33
1971 yil 15 noyabrda birichi marta namoyish qilingan 33
3.5. AMD va Intel Core i5, Core i7 protssesorining asosiy farqlari 34
AIDA64 dasturi –mikroprotssesorning parametrlarini ko’rishga mo’ljallangan bo’lib bu dastur orqali Intel va AMD mikroprotssesorlarining barcha xususiyatlari ko’rsatib o’tilgan. 35
35
3.5.1-rasm. AMD Phenom II x 4955 protssesori asosiy parametrlari 35
36
36
36
37
3.5.4-rasm.CPU-Z Intel Core i5-2500K protssesorining asosiy parametrlari 37
37
3.5.5-rasm. CPU-Z Intel Core i7-2600K protssesorining asosiy parametrlari 37
38
3.5.6-rasm. CPU-Z Intel Core i5-2600K protssesorining asosiy parametrlari 38
Takrorlash uchun savollar. 39
1. Mikroprotsessorlar va ulardi ishlash prinsiplari haqida nimalardi bilas? 39
2. Mikroprotsessorlar tarixi qachon va qayerda yaratilgan? 39
3. Mikroprotsessorlar rivojlanish tarixi haqida aytib bering. 39
4. Mikroprorsessorlarning parametrlarini sanab bering. 39
5. Mikroprotsessorlarning qanday turlari mavjud? 39
6. Pentium protsessorlarining avlodlari sanab bering. 39
7. AMD protsessorlarining haqida nimalardi bilasiz? 39
8. INTEL mikroprotsessorlari haqida aytib bering. 39
9. Soprotsessor tuzilishi va registirlar majmuasi aytib bering. 39
10. AMD,Intel Core i5,Core i7 protsessorlarining asosiy farqlarini sanab bering? 39
Tayanch so’z iboralar. 40
X U L O S A 41
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati 42
|
| |
Adabiyotlar - 11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja

Adabiyotlar:
1.
M.M. Musayev, A.A. Qahhorov, M.M. Karimov . Kompyuter tarmoqlarini
yig’ish. Toshkent - «ILM ZIYO» - 2006
2.
Олифер В.Г., Олифер Н.А. Компьютерные сети. Принципы,
технологии, протоколы. Учебник. –3-е издание. СПб. Питер. 2006г.
3.
Таненбаум Э ., Уэзеролл Д . Компьютерные сети . 5- е изд . —
СПб .: Питер , 2012. — 960 с .
2. Бройдо В.Л. Вычислительные системы, сети и телекоммуникации.
СПб.: Питер. 2003.
3. Бройдо В.Л. Архитектура ЭВМ и вычислительных систем. Учебник.
2.е издание. М.: Форум. 2008.
4. Ватаманюк А. Создание, обслуживание и администрирование сетей.
СПб.: Питер. 2010.
|
TCP/IP - 11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja

bo‘lgan tarmoqlarda axborotlarni yetkazish uchun transport protokollarining
biridan foydalanadi, masalan, TCP yoki UDP.
TCP/IP stekning quyi bosqichi axborot uzatishning standart p rotokollaridan
foydalangani uchun uni har qanday tarmoq texnologiyasi qullanganda va har
qanday operatsion tizimli komp’yuterlarda ishlatish mumkin bo‘ladi.
Azaldan TCP/IP protokoli global tarmoqlarda foydalanish uchun
loyihalashtirilgan, aynan shuning uchun u maksimal ravishda moslashuvchandir.
Xususan paketlarni qismlarga ajratish imkoni bo‘lgani uchun ham aloqa kanalining
sifati e’tiborga olinmasa ham, axborot albatta o‘z manziliga yetkaziladi. IP –
protokolining mavjudligi uchun ham turli segmentli tarmoqlar o‘rtasida ham
axborot uzatish mumkin bo‘ladi.
TCP/IP – protokolining kamchiligi shundan iboratki, tarmoqda
ma’murlashtirish murakkablashadi.
IPX/SPS
IPX/SPS (Internetwork Packet Exchange/Seguenced Packet Exchange)
protokollar steki Novell kompaniyasining loyihasi va mulkidir. U Novell Net Ware
operatsion tizimiuchun mo‘ljallab yaratilgan, u tizim yaqin kungacha server
operatsion tizimlari o‘rtasida etakchi o‘rinlardan birida edi.
IPX/SPS protokollari ISO/OSI modelining tarmoq va transport bosqichlarida
ishlaydilar, shuning uchun a’lo darajada bir-birini kamchiligini to‘ldiradi. Afsuski
IPX/SPS protokoli steklari azaldan uncha kata bo‘lmagan tarmoqlarga xizmat
ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan, shu tufayli uni katta tarmoqlarda ishlatis h kam
samara beradi.
yil 
1 yanvarni - 11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja

turadigan 250000 ga yaqin Web–serverlar mavjud.
Har bir Web–server barcha protokollarga va internet tugunlariga tegishli
axborotlarga egadir. Web–serverda bundan tashqari hujjatlar, dasturlar va boshqa
axborotlar saqlanadigan joy adreslari to’g’risidagi ma’lumotlar ham saqlanadi.
Faraz qilaylik, siz brauzer (Vetcape)ga http//www.microsoft.com
/Mics/shortcuts.htm1ga o’tish kerakligini aytasiz. Web–server Netscapedan qilgan
interpretasiya (tarjima) qiladi, keyin (direktoriy–Misc va unda joylashgan hujjat
Shortcuts.html ni topadi va hujjatdagi ma’lumotni sizning kompyuteringizga
taqdim etadi. Netscape axborotni qabul qilgach, hujjatda joylashgan fayl kodini siz
ko’rib turgan ekranga uzatadi.
Kompyuter–server va kompyuter–mijoz o’rtasidagi funksiyalarni ajratishda
eng ko’p tipik variantlar quyidagilar, (rasm2.3):
1.
Taqsimlangan taqdimot.
2.
Masofaviy taqdimot.
3.
Taqsimlangan funksiya.
4.
Ma’lumotlarga masofaviy kiritish.
5.
Taqsimlangan ma’lumotlar bazasi (MB).
Frame Relay - 11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja

Uzel V
Uzel A
Protokol 4A-4V Interfeys
3V-4V
Protokol 3A-3V Interfeys
2V-3V
Protokol2A-2V
Protokol 1A-1V
Interfeys 1 V-2V
Ba’zi holatlarda Web–sahifalarni ko’rib chiqayotganingizda kutib turishga
zaruriyat bo’lmaydi, aksincha, ba’zida bir necha minut kutib qolasiz. Bunga sabab,
siz ko’rib chiqayotgan Web–sahifa Web–server bilan yangidan bog’lanishni talab
qiladi. Web–server bo’sh bo’lsa, bog’lanish bir zumda bo’ladi. Agar so’roq URL
navbatga qo’yilgan bo’lsa, bog’lanishni kutish uchun anchagina vaqt kerak bo’ladi.
Internet kommunikasiya ishlarining asosiy protokoli TSP/IP(Transmission
Control Protocol /Internet Protocol–uzatuvlarni boshqarish protokoli (tarmoqlararo
protokol) hisoblanadi. (rasm 2).
Uning yordamida har xil tarmoqlar bir-birlari bilan osongina bog’lanadilar.
TSP/IP tufayli Internetda “tarmoqlar tarmog’i” yaratildi.
IPv6 versiyasida adreslash va adreslar yozuvlarini taqdim etilishi —

IPv6 versiyasida adreslash va adreslar yozuvlarini taqdim etilishi — arxitekturasi Adreslarning uchta turi mavjud:
Unicast: Birlik interfeys identifikatori. unicast adresdan yuborilgan paket
adresda ko‘rsatilgan interfeysga yetkaziladi. Anycast: turli tugunlarga tegishli
bo‘lgan interfeyslar to‘plamini identifikatsiyalovchi. Anycast adresdan yuborilgan
paket adresda ko‘rsatilgan interfeyslardan biriga yetkaziladi (marshrutlashtirish
protokolida belgilanganlardan eng yaqini).
Multicast: Turli tugunlarga tegishli bo‘lgan interfeyslar to‘plamini
identifikatsiyalovchi. Multicast adres bo‘yicha yuborilgan paket ushbu adres
tomonidan berilgan barcha interfeyslarga yetkaziladi. IPv6 da keng ravishda
oldindan xabar beruvchi adreslar mavjud emas. Ularning funksiyalari multikast
adreslarga o‘tkazilgan.
IPv6 adreslarini matn satrlari ko‘rinishida ifoda etishning uchta standart
shakllari mavjud:
1. Asosiy shakli x: x: x: x: x: x: x: x ko‘rinishiga ega. Bunda «x» — 16 bitlik
— o‘n oltilik sonlar. Misollar:
FEDC:BA98:7654:3210:FEDC:BA98:7654:3210
1080:0:0:0:8:800:200С:417А
E’tibor qiling, har bir muayyan maydonlarda boshlang‘ich nollarni yozishga
hojat yo‘q, biroq har bir maydonda hech bo‘lmaganda bitta raqam bo‘lishi lozim
(2-bandda bayon etilgan holatdan tashqari).
2. IPv6 adreslari ayrim turlarida ko‘pincha o‘zlarida nolli bitlarning uzun
ketma-ketligini mujassamlashtiradi. Nol bitlik adreslar yozuvini qulayroq qilish
uchun, ortiqcha nollarni olib tashlash uchun maxsus sintaksis nazarda tutilgan. « ::
» yozuvidan foydalanish 16 ta nollik bitlardan iborat guruhlar borligiga ishora
qiladi. « :: » kombinatsiyasi faqatgina adres yozilishida paydo bo‘lishi mumkin. «
:: » ketma-ketligi, shuningdek, yozuvdan adresdagi boshlang‘ich va yakunlovchi
nollarni olib tashlash uchun foydalanilishi mumkin. Masalan:
1080:0:0:0:8:800:200С:417А unicast adres
FF01:0:0:0:0:0:0:43 multicast adres
0:0:0:0:0:0:0:1 teskari aloqa adresi
quyidagi ko‘rinishda ifoda etilishi mumkin:
1080::8:800:200С:417А unicast adres
FF01::43 multicast adres
:: 1 teskari aloqa adresi
3. IPv4 va IPv6 larda ishlash uchun qulayroq bo‘lgan yozuvning muqobil
shakli bo‘lib, x:x:x:x:x:x:d.d.d.d xizmat qiladi, bunda «x» — adresning o‘n
oltinchilik 16 bitlik kodlari, «d» esa — adresning kichik qismini tashkil etuvchi
o‘nlik 8 bitlik kodlari (standart IPv4 ifodasi), Misol uchun:
0:0:0:0:0:0:13.1.68.3 (siqilgan ko‘rinishda ::13.1.68.3)
0:0:0:0:0:FFFF:129.144.52.38 (siqilgan ko‘rinishda ::FFFF:129.144.52.38)
Amaliy protokollar - 11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja

−
IPX (Internet Work Packet Exchange) – paketlarni uzatish va yo‘naltirish
uchun mo‘ljallangan Net Ware firma protokoli;
−
NW Link – IPX/SPX protokollari Microsoft firmasining tadbiqi;
−
Net BEUI – transpotr protokoli – u axborotlarni tegishli vaqtda uzatish va
Net BIOS ilovasi.
Shuni aytib o‘tish kerakki, protokollarni loyihalashtiruvchilar yuqorida
ko‘rsatilgan bosqichlarga har doim ham rioya qilmaydilar. Masalan, ba’zi
protokollar OSI modelining bir necha bosqichlarining vazifalarni bajarsa, boshqa
protokollar bir bosqichning ba’zi vazifalarini bajaradi. Bu hol turli firma
protokollarini ko‘pincha o‘zaro mos tushmasligiga olib keladi, yana bu protokollar
o‘zi tuzgan protokol to‘plamida (stek) muvafaqiyatli ishlatilishi mumkin, ular u
yoki bu holda tugallangan guruh vazifalarini bajarishi mumkin. Xuddi shu tarmoq
operatsion tizimini «firma» qilish mumkin, ya’ni ochiq standart OSI modeli bilan
o‘zaro mos tushmaslikka olib keladi.
Misol tariqasida 4.4, 4.5 va 4.6 -rasmlarda protokollarning solishtirilishi
sxematik ravishda keltirilgan. Unda standart OSI modeli bosqichlari bilan taniqli
va ishlatiladigan firma tarmoq operatsion tizimlarining mosligi taqqoslangan,
chizmalardan ko‘rinib turibdiki amalda hech bir bosqich bilan ideal model
bosqichlarining aniq mos tushishi kuzatilmaydi.
Asosiy protokollarning tahlili

imkoniyatiga ega. Tarmoqlar yaratilgan vaqtdan beri bir necha turdagi p rotokol
steklari yaratilgan, ular ichida eng ko‘p ishlatiladiganlari: TCP/IP, IPX/SPX, Net
BIOS/SMB, Novell Ware, DECnet va boshqalar.
Protokollar stek tarkibida bo‘lib, ISO/OSI modelining
turli bosqichlarida
ishlaydi. Lekin odatda uchta protokol turi alohida ta’kidlanadi: transport, tarmoq
va amaliy. Protokol steklaridan foydalanishning ijobiy tomoni shundan ibo ratki,
quyi bosqichda ishlaydigan protokollar anchadan beri ishlatiladigan va taniqli
Ethernet, FDDI va boshqa tarmoq protokollaridir. Bu protokollarning apparat
vositalar yordamida bajarilishi sharofati evaziga
bir xil qurilmalarni turli
tarmoqlarda ishlatish imkoni mavjud bo‘ladi.
Shu tufayli qurilmalarning
moslashuv imkoni hosil bo‘ladi.
Yuqori bosqich protokollari xususida esa har bir stek o‘z afzalliklariga va
kamchiliklariga egadir va «bir protokolga – bir bosqich» tushunchasidek aniq
bog‘lanish yo‘qdir, ya’ni bir protokol birdaniga ikki-uch bosqichlarda ham ishlashi
mumkin.
Bog‘lanish
Tarmoq qurilmalarining ish faoliyatida
asosiy hol protokollarni
bog‘lanishidir, xususan tarmoq adapteri uchun. Amaliyotda bir tarmoq adapteriga
xizmat ko‘rsatishda protokollarning turli steklaridan foydalanish imkonini beradi.
Masalan, bir vaqtning o‘zida TCP/IP va IPX/SPX steklardan foydalanish mumkin
bo‘ladi, agarda birinchi stek yordamida adresat bilan aloqa o‘rnatishga urinis hda
xatolik ro‘y bersa, avtomatik ravishda keyingi stek p rotokolidan foydalanishga
o‘tish ro‘y beradi. Bu holatda asosiy hol bog‘lanish navbatidir, chunki u yoki
boshqa protokolni turli steklardan foydalanishiga albatta ta’sir etadi.
Komp’yuterga qancha tarmoq adapteri o‘rnatilishidan qat’i nazar, bog‘lanish
esa birdaniga bir necha adapterga bir p rotokol stekini bog‘lash
mumkin va
aksincha bir necha steklarni bir adapterga bog‘lash mumkin.
Net BIOS/SMB - 11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja

mahrum, bu esa Veb – sahifalar bo‘yicha bitta HTTP yordamida harakat qilishga
imkon bermaydi. Shu sababli HTTP protokol bilan birgalikda foydalanuvchi
brauzerlar bilan ishlash zarur.
FTP
FTP – protokoli (File Transfer Protocol) HTTP protokolidan farqli fayllar
bilan ishlaydi. Bu protokol amaliy bosqichda ishlaydi va transport protokoli
sifatida TCP – protokolini ishlatadi. Uning asosiy vazifasi fayllarni FTP – serverga
uzatish hamda undan olishdir. FTP – protokoli buyruqlar to‘plamidan iborat bo‘lib,
axborotlarni uzatish va ulash tartiblarini bayon qiladi. Bu holda buyruqlar va
axborotlar turli portlardan foydalanib uzatiladi. Standart portlar sifatida 21 va 20 –
portlar ishlatiladi: birinchisi – axborotlarni uzatadi, ikkinchisi – buyruqlarni
uzatadi. Undan tashqari portlar dinamik bo‘lishi mumkin.
FTP – protokolining asosiy kamchiligi, axborotlarni shifrlash mexanizmi
yo‘qligidir. Bu esa bosh trafikka ega bo‘lib, uning yordamida foydalanuvchining
nomini va shuningdek, uning FTP – serverga ulanish parolini aniqlash imkonini
beradi. Bu holni bartaraf etish uchun parallel ravishda SSL protokolidan
foydalaniladi, bu esa axborotlarni shifrlashni amalga oshiradi.
POP3 va SMTP - 11-Mavzu: Internet asosiy protokollari r eja

uchun yaratilgan. Narxining yuqoriligi tufayli
bu turdagi ulanishdan kam
abonentlar foydalanadilar. Bu protokol TCP/IP protokoli bilan birgalikda
ishlatiladi va u ancha past pog‘onada turadi.
PPP
PPP (Point – to – Point Protocol) protokoli yuqorida bayon etilgan SLIP
protokolining bajaradigan vazifasining biridir. Lekin
u bu vazifalarni yaxshi
bajaradi, chunki qo‘shimcha imkoniyatlari mavjuddir. Undan tashqari, SLIP farqli
o‘laroq PPP nafaqat TCP/IP bilan bog‘lana oladi, balki IPX/SPX, NetBIOS,DHCP
mahalliy tarmoqlarda ko‘p ishlatiladigan protokollar bilan ham birgalikda ishl ay
oladi. PPPning ko‘p tarqalishiga yana bir sabab u Windows NT oilasiga mansub
operatsion tizim o‘rnatilgan Internet – serverlarda foydalanilgani tufaylidir.
X.25
X.25 protokoli 1976-yili yaratilgan va 1984-yili mukammallashtirilgan, u
jismoniy, kanal va tarmoq bosqichlarida ISO/OSI modeli bilan bog‘lanishda
ishlaydi. Bu protokolni mavjud telefon tarmog‘ida
foydalanish uchun
loyihalashtirilgan. X.25 protokolini loyihalashtirilayotgan davrda raqamli telefon
tarmog‘i noyob edi, u analog kanallarda ishlatilar edi. Shu sabab u protokolda
xatoliklarni topish va tuzatish tizimi mavjud, bu esa aloqani ishonchliligini sezilarli
darajada oshiradi. Ayni vaqtda bu tizim axborot uzatishni sekinlashtiradi (64
Kbit/s). Lekin bu holat yuqori ishonchlilik talab etilgan joylarda ishlatishga xalaqit
bermaydi, masalan, bank tizimida va boshqalarida.
Verint Systems” - Bulut texnologiyasi nima va nega kerak

44
bo’yicha bo’lishi kerak. Ilya Trifalenkov, axborot xavfsizligi “
R- Style
” markazi
direktori - aynan prikladnoy dasturiy ta’minoti darajasi ma’lumotlarga
kirish
imkoniyatini beradi. Faqatgina shu prikladnoy dasturiy ta’minot darajasi maksimal
xavf old liniyasida turadi.
Bulut muxitlarida eng ko’p tarqalgan xatarlar virtual mashinalarini ishlab
turgan holatidan o’girlash, faqat dastur parametrlaridan foydalanib AT -
infratuzilmasi tarmoq topologiyasida o’zgartirishlar, AT bo’yicha hujumlar tarmoq
himoya mexanizmlaridan to’g’ridan to’g’ri o’tish.
Ushbu xavf virtual muxitni
qurilishining barcha bosqichlarida himoya qilinishi tufayli kamayadi, yani ular:
cirtual infratuzilma, tizim boshqaruvi
va saqlash tizimi doirasida, apparat, tizim
dasturiy ta’minot grafigi (hypervisor).
Zamonaviy yechimlarga ko’z tashlaydigan bo’lsak, virtual mashinalarida
tarmoqlararo
ekran yaratishni imkoni berib, bu esa virtual mashinalarni doimiy
monitoring opirativ nazoratni amalga oshiradi. Servis himoya darajasi tarmoqlar
aro
ekran orqali muhofaza qilinadi, cloud computing muhitida faoliyat olib
boradi.
Tarmoqlararo ekran alohida tarmoq protocolli talablariga muvofiq servis
darajasida qayta ishlash mumkin yani ixtisoslashtirilgan
protokollarni filtirlash
mumkin. Cloud computing xavfsizlik darajasi kaster firewall apparati tomonidan
taminlanib, erkin foydalanuvchilarni manzil ma’lumotlarini virtual muxitga
kirishni nazorat qilishni o’z ichiga oladi. Jurnalni
yangilashda avtomat tarizda
yoko qo’lda kiritish mumkin. Himoya qilish darajasi segment AIS apparat yoki
shaxsiy firewall ta’minlab beradi. Tarmoq ishonchliligi talablariga qarab, yuqori
ishonchliligi, alohida o’rnatilgan xavfsizlik devori, foydalanuvchi ish stansiyalari
o’rnatilgan xavfsizlik devori, bir guruhni foydalanish mumkin.
Gavda holati - Bulut texnologiyasi nima va nega kerak

52
Maslahatlar:
klaviatura albatta tirsaklaringizdan pastroqda bo’lishi kerak;
yelka va bilaklar orasidagi burchak 121 darajadan kam bo’lmasligi
kerak;
uzoq vaqt ishlayotganingizda kaftlaringizning ichki tomonlari tayanchga
ega bo’lishi kerak;
qo’llaringiz pastga osilgan holda bo’lishi mumkin emas, kursining qo’l
uchun suyanchiqlariga qo’yib o’tiring;
boshingizni
oldinga egib o’tiring, displey ekranini shunday
joylashtiringki, sizning nigohingiz ozgina pastroqda bo’lsin;
stul yoki kursi suyanchig’iga suyanib o’tiring.
To’g’ri holat
O’tirganingizda gavdangizni bir oz orqaga tashlang. Bunday holat umurtqa
pog’onasiga og’irlik tushmasligiga, tana bo’ylab qon aylanishining yaxshilanishiga
olib keladi, bu esa ayni kuchga to’lgan erkaklar uchun juda muhimdir. Qo’llaringiz
kursining qo’l uchun suyanchiqlarida erkin turishi lozim. Tirsak va bilaklaringizni
bo’sh qo’ying. Kaftlaringiz bilaklaringiz bilan bir chiziqda bo’lsin, ya’ni bilakdan
pastda yoki tepada bo’lmasin, faqat barmoqlargina ishlasin. Bo’ksangiz tanangizga
nisbatan to’g’ri burchakda, tizzalaringiz esa bo’ksaga nisbatan to’g’ri burchak
ostida bo’lsin.
Oyoqlar polda yoki oyoqlar uchun tayyorlangan maxsus moslama ustida
tursin.
Mustaqil ish Mavzu: arp va Poisoning xujumlari

Mustaqil ish Mavzu: arp va Poisoning xujumlari
Download
146,37 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
09.07.2024
Hajmi
146,37 Kb.
#267140
Download
146,37 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mustaqil ish Mavzu: arp va Poisoning xujumlari
Download
146,37 Kb.
Matnni ko'rish
IV. MEHNAT MUHOFAZASI - Bulut texnologiyasi nima va nega kerak

50
Ergonomika - inson tomonidan boshqariladigan samarali tizimlarni
o’rganadigan va barpo etadigan fandir. Ergonomika insonning mehnat faoliyati
jarayonidagi xatti-harakati, uning energiya sarflashi, aniq ish bajarishi paytidagi
samaradorlik va jadallikni o’rganadi. Ergonomika atamasi 1949-yili Buyuk
Britaniyada, bir guruh ingliz olimlari Ergonomik tekshiruv jamiyatini tashkil eta
boshlaganlarida qabul qilingan. AQShda ilgari bu fan inson faktorlarini o’rganish
deb, Germaniya Federativ Respublikasida esa – antropotexnika deb atalgan, lekin
bugungi kunda inglizcha atama butun dunyoga keng yoyilgan. Ergonomika mini-,
midi- va makroergonomikaga bo’linadi. (grekchadan ergon-ish+ nomos –qonun).
Makroergonomika “inson-jamiyat”, “tashkilot-tashkilotlar tizimi” tizimlarini
o’rganish va loyihalashtirish bilan shug’ullanadi.
Midiergonomika “inson-jamoa”, “jamoa-mashina”, “inson-tarmoq”, “jamoa-
tashkilot” tizimlarini o’rganadi. Mikroergonomika “inson-mashina” tizimiga
bag’ishlangan. Ergonomika fani 2ta tamoyilga: insonning ishga moslashuvi va
ishning insonga moslashtiriluviga asoslangandir. Bular butunlay boshqa-boshqa
narsalardir. Birinchi holda samaradorlik asosiy deb hisoblansa, ikkinchi holda
qulaylik oldinga chiqadi (bu tamoyil Usabulity Engineyering, qisqacha yuzabiliti
deb ataladigan boshqa bir yo’nalishga juda yaqindir.) Bu esa yuqori
samaradorlikka ega tizim albatta noqulay, qulay tizim esa samarasiz bo’ladi,
degani emas. Hamma gap uni qayerda qo’yishdadir.
Harakatlar - Bulut texnologiyasi nima va nega kerak

54
monitordan 40-50 sm masofada bo’ling;
sifatli himoyasi bo’lgan yaxshi monitor sotib oling;
monitoringizdagi tasvir yetarli darajada aniq bo’lsin;
tez-tez nam latta bilan kompyuterni artib turing, chunki chang, ayniqsa
monitordagi chang nurni o’zida to’plash qobiliyatiga ega;
havo ionizatorlaridan foydalaning.
Ko’p yillar davomida kaktus taralayotgan nurlarni o’ziga yutishi va ularni
kompyuter oldiga qo’yish zarurligi to’g’risidagi fikrlar mavjud edi. 15 yil ilgari
maktab kompyuter xonasidagi har bir kompyuter yoniga bittadan kaktus tuvagini
qo’yib chiqdim. Tajriba-sinov o’zini oqladi! Kaktuslarning barchasi qovjirab qurib
qoldi, monitorlar esa bus-butun edi. Aslida esa bu gullarga quyosh nuri kamlik
qildi, har qalay gullar sun’iy yoritilgan xona o’rtasida emas, balki deraza
tokchasida turishi kerak.
Guruh talabasi Xo`jamova Maxliyo cisco dasturida lan, vlan, wan tarmoqlarini qurish. Mavzu: Cisco Packet Tracer dasturida lan tarmoqlarini qurish

640-20-guruh talabasi Xo`jamova Maxliyo
CISCO dasturida LAN, VLAN, WAN tarmoqlarini qurish.
Mavzu: Cisco Packet Tracer dasturida LAN tarmoqlarini qurish.
Lokal tarmoqlar” (LAN, Local Area Network) deganda aynan shunday
tarmoqlarni tushiniladiki, u o‘lchamlari katta bo‘lmagan bir-biriga yaqin joylashgan
kompyuterlarni birlashtiradi. Bunday izohlarni aniq
emasligini tushunish uchun
ayrim lokal tarmoqlarni xarakteristikalarini ko‘rish yetarli bo‘ladi. Masalan, ayrim
lokal tarmoqlar bir necha kilometr yoki o‘nlab kilometrlar masofadagi aloqani oson
ta’minlaydi. Bu esa xona, bino, bir-biriga yaqin joylashgan binolarni birlashtirish
mumkin. Unda o‘lchamlari butun shaharga teng tarmoq- ni birlashtirish mumkin.
Boshqa tomondan, global tarmoqlar bo‘yicha (WAN,
Wide Area Network yoki
GAN, Global Area Network) bir xonadagi qo‘shni stollarda joylashgan
kompyuterlar birlashishi mumkin, buni esa negadir
hech kim lokal tarmoq deb
atamaydi. Shuningdek, bir-biriga yaqin joylashgan kompyuterlar kabel orqali
interfeyslarning (RS 232-C, Centronis) tashqi razyomlariga yoki kabelsiz infraqizil
kanali bo‘yicha ulanadi. Bunday aloqa ham lokal tarmoq deyilmaydi.
Bir nechta
kompyuterlarni birlashtirgan kichik tarmoqni lokal tarmoq deb atash noto‘g‘ri.
To‘g‘rirog‘i, lokal tarmoq bu shunday tarmoqki, foydalanuvchilar aloqani
sezmaslikka imkon beradi.
Lokal tarmog‘i bilan bog‘langan kompyuterlar
bir virtual kompyuterga
birlashadi, uning resurslariga hamma foydalanuvchilar kirishi mumkin bo‘ladi, lekin
bu kirish bevosita har bir alohida kompyuterga kiradigan resurslarga qaraganda
uncha qulay emas.
Bu holatda qulaylik deganda birinchi navbatta kirishni yuqori real tezligi
tushiniladi, qo‘shish orasidagi axborotlar bilan almashish
foydalanuvchi uchun
bilinmasdan amalga oshiriladi. Bunday ifodalanishda na sekin global tarmoqlar, na
sekin aloqa Ketma ket yoki parallel portlar orqali lokal tarmoqlar degan tushunchaga
to‘g‘ri kelmaydi. Bunday ifodalashdan kelib chiqadiki, lokal tarmoqda uzatish
tezligi eng ko‘p tarqalgangan kompyuterlarni ishlash tezligi
oshishi bilan albatta
oshishi kerak. Shunday holat kuzatilyapti, agar yaqinda 1-10 Mbit/s uzatish tezligi
qoniqarli deb hisoblangan bo‘lsa, bugun esa o‘rta tezlikdagi tarmoq deb 100 Mbit /s
tezlikda ishlaydigan tarmoq hisoblanadi, 1000 Mbit/s va o‘ndan katta tezlik uchun
vositalar
faol
ishlab
chiqilmoqda.
O’zbekiston respublikasi axborot

O’zbekiston respublikasi axborot
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
19.12.2023
Hajmi
0,91 Mb.
#124011
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O’zbekiston respublikasi axborot
Download
0,91 Mb.
Matnni ko'rish
Xususiy Bulut - Bulut texnologiyasi nima va nega kerak

43
shunday funksiyalar “
Run-Time Privilege Analysis
” va “
Data Redactions”
tashkilotlarga “Bulutli texnologiya” larda saqlanayotgan ma’lumotlarga
kirayotgan, foydalanayotgan harakatlarni aniqlash imtiyozni beradi. Lekin xususiy
bulut malakali kadrlar bilan ishlashni talab qiladi, qayski serverlarga xizmat qilish
darajasi, to’xtovsiz va ishning samarali virtual dasturiy ta’minotini ta’minlab
beradi.
Shunindek, bulutda biznes ilovalar, ish uchun mas’ul va xizmat talab
darajasini saqlab qoladi. Bulut xavfsizlik sohasida kata
va tajribali mutaxassislar
bo’lishi kerak. Hamma kompaniyalarda bunday holatni ko’zga tashlanmaydi,
shuning uchun hozirda keng tarqalgan turlaridan biri bu ijtimoiy bulut
texnologiyalar.
Ijtimoiy
Bulut.
Jamoat bulutni afzalliklaridan
biri bu sizning
ma’lumotingizni boshqa tashkilot ma’sul bo’ladi va shu bilan birga uzatishni,
saqlanishni ta’minlaydi. Qimmatli ma’lumot muntazam ta’rizda tarmog’ni tark
etganligi sababli u qo’shimch himoyani talab etadi. Taasufki ijtimoiy va gibrid
yoki ananaviy, xususiy bulut korxona tizimlarida o’rnatilgan xavfsizlik darajasini
mohiyatini bir-xil bera olmaydi. Shuning uchun ko’p
gina provayderlar ijtimoiy
bulutda xavsizlikni samarali darajada amalga oshirish uchun xizmatlar cheklangan
faoliyatga etibor qilishlariga to’g’ri keladi. Shunday bo’lsada, ko’p tashkilotlar
bulut xavfsizligini taminlash maqsadida provayderlarni tanlashni afzal
hisoblaydilar. So’ngi yillarda sezilarli darajada bulut
ichida saqlanilayotgan
ma’lumotlar boshqa davlat foydalanuvchilari tomonidan zaif va kuzatish imkoni
borligi qo’rquvni oshiradi. “
Презентация EduMarket cdr

Презентация EduMarket cdr
Download
3,19 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
02.06.2024
Hajmi
3,19 Mb.
#259396
Download
3,19 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Презентация EduMarket cdr
Download
3,19 Mb.
Matnni ko'rish
MTning xususiyatlari - Презентация EduMarket cdr

real vaqt rejimida ma'lumotlarni uzatish
va o'qituvchilar – o’quvchilar bilan o'zaro
aloqa qilish imkonini beradi (video va audio
eshittirishlarini tomosha qilish, vebinar va
konferensiyalarda qatnashish, elektron pochta
orqali ijtimoiy tarmoqlar va forumlarda muloqot qilish)
MTni TASHKIL QILISH TEXNOLOGIYALARI QANDAY?
matn, audiovizual va
multimediali
o‘quv-uslubiy materiallar
to‘plamlaridan (case) talabalarning mustaqil
ta’lim olishlari uchun
foydalanishga asoslanadi.
(O'qituvchi maslahati talab qilinadi)
O'qituvchi – o’quvchi o'rtasidagi o'zaro
munosabatlarni hamda o’quvchilarni o'quv-
uslubiy materiallar bilan ta’minlash uchun
ishlatiladi
Презентация EduMarket cdr

ZAMONAVIY O‘QITUVCHINING KASBIY
FAOLIYATIDA AKTning AHAMIYATI
zamonaviy o'quv jarayonining sifatini ta'minlash
vositalari
"Agar bugun, biz bolalarni kechagi kunday
o’qitadigan bo’lsak, ulardan ertangi kunini
o'g'irlaymiz"
Jon Devi
MASOFAVIY TA'LIM TEXNOLOGIYALARI
Masofaviy ta'lim texnologiyalari
deganda "asosan axborot va telekommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda talaba va
o'qituvchining bilvosita (masofadan turib) yoki qisman bilvosita o'zaro ta'sirida amalga oshiriladigan ta'lim texnologiyalari" tushuniladi.
Masofaviy o'qitish texnologiyasining paydo bo'lishiga masofadan turib ma'lumot uzatishning turli xil vositalarining rivojlanishi turtki bo’lgan.
XIX - asrning 50-yillarida Germaniyada "o'quv maktublari"ni
nashr etdi - tilni o'zlashtirish bo'yicha mustaqil o'rganish
uchun qo'llanma yaratdi.
Eng keng tarqalgan stenografiya tizimlaridan birining
ixtirochisi,
ushbu
pedagogik
texnologiyaning
asoschisi. 1840 yilda u talabalarga pochta orqali
stenografiya bo'yicha dars berishni boshladi.
MASOFAVIY TA'LIM QANDAY TASHKIL ETILADI?
Veb-sayt
Ma'lumotlar
bazasi
Boshqaruv
tizimi
Masofaviy ta’lim
- o'qituvchi va o’quvchilarning bir-biri
bilan masofadan turib, maqsad, mazmun, usullar, tashkiliy
shakllar, o'quv vositalarini aks ettiruvchi va Internet
texnologiyalarining o'ziga xos vositalari yoki intonatsiyani
ta'minlaydigan
boshqa
vositalar
yordamida
amalga
oshiriladigan o'zaro muluqotidir.
|
ELEKTRON DARSLIKLAR - Презентация EduMarket cdr

MASOFAVIY TA'LIMNI TASHKIL QILISH UCHUN
RAQAMLI TA'LIM RESURSLARI VA XIZMATLARI
ta'lim jarayonini onlayn tarzda
tashkil
etish uchun resurslar va
xizmatlar
hujjatlar, jadvallar,
taqdimotlar, shakllar bilan
individual va jamoaviy
ishlash uchun resurslar va
xizmatlar
translyatsiya va videoaloqa
vositalaridan foydalangan
holda individual va guruhli
ishlarni tashkil etish uchun
resurslar va xizmatlar
materiallarni saqlash va
tarqatish
uchun resurslar va
xizmatlar