Qayta sug’urta - bet 2

|
Qayta sug’urta
|
bet | 2/2 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 91 Kb. | | #142330 |
Bog'liq Qayta sug’urtaqo’shuv qayta sug’urta qilishga olingan shartnomalar bo’yicha sug’urta mukofotlari;
qo’shuv/ayiruv ishlanmagan mukofot zaxirasi (keyinchalik matnda - IMZ) o’zgarishining qayta sug’urtalovchilarning IMZdagi ulushiga tuzatish kiritilgan natijasi;
qo’shuv/ayiruv bayon qilingan, biroq tartibga solinmagan zararlar zaxirasi (keyinchalik matnda - BQZZ) o’zgarishining qayta sug’urtalovchilarning BQZZdagi ulushiga tuzatish kiritilgan natijasi;
qo’shuv/ayiruv sodir bo’lgan, biroq bayon qilinmagan zararlar zaxirasi (keyinchalik matnda - SBQZZ) o’zgarishining qayta sug’urtalovchilarning SBQZZdagi ulushiga tuzatish kiritilgan natijasi;
qo’shuv/ayiruv hayotni sug’urta qilish bo’yicha zaxiralar (keyinchalik matnda - HZ) o’zgarishining qayta sug’urtalovchilarning HZdagi ulushiga tuzatish kiritilgan natijasi;
qo’shuv/ayiruv boshqa texnik zaxiralar o’zgarishining qayta sug’urtalovchilarning tegishli zaxiralardagi ulushiga tuzatish kiritilgan natijasi;
qo’shuv sug’urta agenti, brokeri, vositachisining xizmat ko’rsatganligi uchun hisoblab chiqarilgan vositachilik haqlari va boshqa mukofot pullari;
qo’shuv qayta sug’urta qilishga berilgan shartnomalar bo’yicha hisoblangan vositachilik mukofotlari;
qo’shuv syurveyer va avariya komissari-adjasterning xizmat ko’rsatganligi uchun mukofot pullari;
qo’shuv bevosita sug’urta xizmatlarini ko’rsatishdan olingan boshqa daromadlar.
Sug’urtalovchilarning moliyaviy faoliyatdan olingan daromadlari tarkibiga investitsiya faoliyatidan olingan daromadlar, shu jumladan sug’urta zaxiralarini investitsiya qilishdan olingan daromadlar ham kiritiladi.
4. Sug‘urtachining jami mablag‘lar sarfi sug‘urta «mahsulot»i tannarxini tashkil etadi. U amaldagi me’yoriy hujjatlar asosida tartibga solinadi hamda sug‘urtachi xarajatlarning tarkibini belgilashi uchun asos hisoblanadi. Soliqqa tortish bazasini aniqlashda sug‘urtachining jami xarajatlari va ularning tarkibini aniqlashtirish ham talab etiladi.
Sug‘urta tashkiloti xarajatlarining tarkibi ham xilma-xildir (2-chizma). Sug‘urta tashkilotining xarajatlari sakkiz turdan iborat bo‘lib, har bir tur o‘z navbatida, asosiy va maqsadli faoliyat hamda xarajatlarning amalga oshirilishi vaqtiga qarab guruhlanadi. Sug‘urta tashkiloti xarajatlarining turlariga to‘xtaladigan bo‘lsak, ular o‘z ahamiyatiga ko‘ra quyidagi guruhlarga bo‘linadi:
a) sug‘urtani amalga oshirish xarajatlari. Bu xarajatlar sug‘urtachi faoliyatini moliyalashtirish uchun amalga oshiriladi. Sug‘urta tashkiloti faoliyatini tahlil etishda mazkur xarajatlar tarkibini ma’lum belgilariga ko‘ra guruhlash maqsadga muvofiqdir.
Sug‘urtachining faoliyati jarayonida mablag‘lar sarf etilishi yuzasidan belgilangan vazifalarga ko‘ra, sug‘urta tashkiloti daromadi va zararlari haqidagi hisobotiga mos ravishda sug‘urta ishini yuritish xarajatlari tarkibini quyidagicha guruhlash mumkin:
- shartnomalarni tuzish va bajarish xarajatlari;
- investitsiya faoliyati bo‘yicha xarajatlar;
- boshqaruv xarajatlari.
B) sug‘urta ishini yuritish xarajatlari sarflanishiga ko‘ra quyidagicha bo‘lish mumkin:
- ish haqi to‘lovlari;
- davlat fondlariga ajratmalar, xodimlarni tayyorlash xarajatlari, reklama hamda marketing xarajatlari, xo‘jalik xarajatlari va boshqalar;
Sug‘urta ishini yuritish xarajatlarining yuzaga kelishi davriga ko‘ra, ularni quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin:
- sug‘urta shartnomasini tuzish uchun oldindan qilingan (ish qog‘ozlarini tayyorlash, statistik ma’lumotlarni yig‘ish, tarif hisob-kitoblari va shu kabi) xarajatlar;
- sug‘urta shartnomasi tuzish davrida qilingan (xalqaro terminda «acquisition») xarajatlar;
- sug‘urta shartnomasi amal qilish davrida qilingan (masalan, riskni qayta sug‘urtalashga o‘tkazish bo‘yicha) xarajatlar;
- sug‘urta hodisasi yuz berganda (sabablarini o‘rganish va uning oqibatlarini tugatish uchun) qilinadigan xarajatlar.
Sug‘urta ishini yuritish xarajatlarini, shuningdek, ayrim sug‘urta turi yoki shartnomasiga daxldor bo‘lgan o‘zgaruvchan va barcha tuzilgan sug‘urta shartnomalari portfeliga aloqador bo‘lgan doimiy kabi guruhlarga ham bo‘lish mumkin1.
Хalqaro amaliyotda sug‘urta tashkilotining xarajatlari akvizitsiya (ommaviy-tashkiliy kompleks tadbirlar), inkassatsiya (sug‘urtaning ayrim turlari bo‘yicha mukofotlarning naqd pullarda qabul qilinishi), likvidatsiya (sug‘urta hodisasi yuz berganligi yuzasidan sug‘urtalanuvchi arizasida bayon qilingan talablarning qondirilishi) va boshqaruvga oid kabi turlardan iboratdir1.
Sug‘urta tashkiloti daromad va xarajatlarini sug‘urta faoliyatini amalga oshirish jarayonidagi o‘rni va roliga qarab tasniflash ko‘proq maqsadga muvofiqdir. Ular quyidagichadir:
- sug‘urta himoyasini ta’minlash bilan bog‘liq bo‘lgan (sug‘urta operatsiyalari hamda investitsiya joylashtiriluvi bo‘yicha) daromad va xarajatlar;
- sug‘urta himoyasi bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq bo‘lmagan boshqa daromad va xarajatlar.
Sug‘urta tashkilotining daromad va xarajatlari tarkibi hamda ularni hisoblash ko‘p jihatdan milliy sug‘urta qonunchiligi me’yorlariga ham bog‘liqdir. Shuningdek, sug‘urta tashkilotining daromad va xarajatlariga amaldagi soliq qonunchiligiga binoan to‘lanadigan daromad(foyda) solig‘ining soliq bazasini aniqlash uslubiyati hamda stavkalari darajasi ham ta’sir etadi.
O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirining 2005 yil 20 iyuldagi 65-son buyrug’i bilan “Sug’urta tashkilotlari tomonidan xarajatlar tarkibi va moliyaviy natijalarni shakllantirishning o’ziga xos xususiyatlari to’g’risidagi NIZOM” tasdiqlangan (O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2005 yil 18 oktabrda 1517-son bilan ro’yxatga olingan) bo‘lib, mazkur Nizom O’zbekiston Respublikasi "Sug’urta faoliyati to’g’risida"gi Qonunining 10-moddasi, O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 8 iyuldagi 286-sonli "Sug’urta faoliyatini davlat tomonidan tartibsha solish chora-tadbirlari to’g’risida"gi qaroriga muvofiq:
sug’urta xizmatlarining ishlab chiqarish tannarxiga kiritiladigan xarajatlar tarkibini;
sug’urta faoliyatining o’ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda sg’urtalovchilar faoliyatini moliyaviy natijalarini shakllantirish tartibini aniqlaydi.
|
| |