Token - Ring tarmog‘i - 1-mavzu: Kompyuter tarmog‘i

|
1-mavzu: Kompyuter tarmog‘i
|
bet | 9/41 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #240041 |
Token - Ring tarmog‘i
1985-yili IBM firmasi tomonidan Token – Ring tarmog‘i taklif qilindi (birinchi variantlari 1980-yillarda savdoga chiqarilgan). Token – Ring tarmog‘ining vazifasi IBM firmasi ishlab chiqarayotgan hamma turdagi kompyuterlarni (oddiy shaxsiy kompyuterlardan to katta EHMgacha) birlashtirish edi. Kompyuter texnikasini dunyo miqyosida eng ko‘p ishlab chiqaruvchi va eng obro‘li IBM firmasi tomonidan taklif qilingan Token - Ring tarmog‘iga e’tibor qilmaslikning sira ham iloji yo‘q, albatta. Muhimi shundaki, hozirgi vaqtda Token - Ring xalqaro standart IEEE 802.5 sifatida mavjud. Bu holat Token – Ring tarmog‘ini Ethernet tarmoq mavqeyi bilan bir o‘ringa qo‘yadi, albatta.
IBM firmasi o‘z tarmog‘ini keng tarqalishi uchun hamma tadbir va choralarni amalga oshirdi: tarmoq hujjatlari batafsil tayyorlab tarqatildi, hatto adapterlarni prinsipial sxemasigacha bu hujjat tarkibiga kiritildi. Natijada, ko‘p firmalar, masalan, 3 COM, Novell, Western Digital, Proteon kabi formalar adapterlarni ishlab chiqarishga kirishdilar. Aytgancha, maxsus shu tarmoq uchun va shuningdek, IBM PC Network boshqa tarmoqlari uchun Net BIOS konsepsiyasi ishlab chiqilgan. Avval ishlab chiqilgan PC Network tarmog‘ida Net BIOS dasturida adapterda joylashgan doimiy xotirada saqlangan bo‘lsa, Token - Ring tarmog‘ida esa, Net BIOS emulatsiya dasturi qo‘llanilgan, bunday shaklda qo‘llanilishi alohida qurilma xususiyatlariga oson moslashuv imkonini beradi va shu bilan birga, yuqori bosqich dasturlari bilan ham moslashishni ta’minlab beradi.
Token - Ring qurilmalarini Ethernet qurilmalari bilan solishtirilsa, Token - Ring qurilmalari sezilarli darajada qimmat, chunki axborot almashinuvini boshqarishning murakkab usullari qo‘llanilgan, shuning uchun bu tarmoq nisbatan kam tarqalgan. Lekin katta kompyuterlar bilan ulanganda axborot uzatishning katta intensivligi zarur bo‘lgan vaqtda, tarmoqqa ega bo‘lish vaqti chegaralangan vaziyatda Token - Ring tarmog‘idan foydalanish o‘zini oqlaydi, albatta.
IBM Token-Ring tarmog‘ida axborot uzatish muhiti sifatida avvaliga o‘ralgan juftlikdan foydalanilgan, lekin keyinchalik koaksial kabelga mo‘ljallangan qurilmalar va shuningdek, FDDI standartidagi shisha tolali kabellar ham qo‘llanildi. O‘ralgan juftlik kabellarni ekranlanmagani (UTP) va shuningdek, ekranlangani (STP) qo‘llaniladi.
Token-Ring tarmog‘ini asosiy ko‘rsatgichlari quyidagilardan iboratdir:
IBM 8228 MAU tipidagi konsentratorlar soni —12 ta;
tarmoqda abonentlarning maksimal soni — 96 ta;
abonent va konsentratorlar o‘rtasidagi kabelning maksimal uzunligi — 45 metr;
konsentratorlar o‘rtasidagi kabelning maksimal uzunligi — 45 metr;
hamma konsentratorlarni ulovchi kabelning maksimal uzunligi — 120 metr;
axborot uzatish tezligi — 4 Mbit/s va 16 Mbit/s.
Hamma ko‘rsatgichlar ekranlashtirilmagan o‘ralgan juftlik ishlatilgan holat uchun keltirilgan. Agarda, axborot uzatish muhiti o‘zgarsa, tarmoq ko‘rsatgichlari ham o‘zgarishi mumkin. Masalan, ekranlangan o‘ralgan juftlik ishlatilgan taqdirda, abonentlar soni 260 tagacha yetishi mumkin (96 ta o‘rniga), kabelning uzunligi 100 metrgacha uzayadi (45 metr o‘rniga), konsentratorlar soni 33 taga ko‘payadi, konsentratorlarni ulovchi kabelning to‘liq uzunligi 200 metrgacha yetadi. Shisha tolali kabeldan foydalanganda konsentratorlarni ulovchi kabel uzunligini 1 kilometrgacha oshirish mumkin bo‘ladi.
Ko‘rib turibmizki, Token-Ring tarmog‘i Ethernet tarmog‘iga qaraganda, tarmoqning ruxsat etilgan uzunligi va shuningdek, tarmoqqa ulanadigan abonentlar soni bo‘yicha ham bellasha olmaydi. IBM firmasi o‘z tarmog‘ini Ethernet tarmog‘iga munosib raqobatchi sifatida qaraydi.
Token-Ring tarmog‘ida axborot uzatish uchun Manchester II kodining varianti qo‘llaniladi. Xuddi har qanday yulduzsimon topologiyalari kabi bu tarmoqda ham hech qanday qo‘shimcha elektr manbayi bo‘yicha moslash va tashqi yerga ulash tadbirlari kerak emas, albatta.
Kabelni tarmoq adapteriga ulash uchun DIN turidagi tashqi 9-kontaktli razyomdan foydalaniladi. Ethernet adapted kabi, Token-Ring adapted ham o‘z platasida manzillarni sozlash va sistema shinasini uzish uchun moslamalari bor. Ethernet tarmog‘ini adapterlar va kabel bilan qurish mumkin bo‘lsa, Token -Ring tarmog‘ini qurish uchun konsentratorlar xarid qilib olish kerak. Bu esa, Token - Ring tarmoq qurilmalari narxini oshiradi.
Bir vaqtning o‘zida Ethernet tarmog‘iga qaraganda Token-Ring tarmog‘i katta yuklamalarni yaxshi ko‘tara oladi (30 — 40 % ko‘p) va kafolatlangan tarmoqqa ega bo‘lish vaqtini ta’minlaydi. Bu xususiyat, masalan, ishlab chiqarishga mo‘ljallangan tarmoqlar uchun eng zarur hisoblanadi, chunki tashqi hodisalarga e’tibor bermaslik jiddiy buzilish holatlariga olib kelishi mumkin.
Token-Ring tarmog‘ida tarmoqqa ega bo‘lishning markerli usuli qo‘llaniladi, ya’ni halqa bo‘ylab har doim marker harakatda bo‘ladi va abonentlarning xohlagani o‘z paketlarini unga qo‘shib uzatishlari mumkin. Shundan tarmoqning eng katta afzalligi kelib chiqadi, ya’ni konflikt holat bo‘lmaydi. Lekin bundan quyidagi kamchilik ham kelib chiqadi, markerni butunligini nazorat qilib turishi lozimligi va tarmoqning ishlashini har bir abonentga bog‘liq ekanligi (abonent kompyuteri buzilgan holda, albatta, u halqadan uzilishi shartligi).
Markerning butunligini nazorat qilish uchun abonentlardan birortasi ajratiladi (u aktiv monitor, deb nomlanadi). Uning qurilmalari boshqa qurilmalardan hech qanday farq qilmaydi, lekin uning dasturiy vositalari tarmoqdagi vaqt nisbatini nazorat qilib turadi va lozim bo‘lganda yangi marker hosil qiladi. Aktiv monitorni tarmoq o‘tkazish davrida kompyuterlardan birini tanlanadi. Agarda, aktiv monitor biror sabab tufayli ishdan chiqsa, maxsus mexanizm ishga tushib, boshqa abonentlar (zaxiradagi monitor) yangi aktiv monitor tayinlashga qaror qiladilar.
Marker — bu boshqarish paketi bo‘lib, uchta baytdan iboratdir (5.8-rasm): boshlang‘ich taqsimlovchi bayt (SD —Start Delimiter — байт начального разделителя), ega bo‘lishni boshqarish bayti (AC — Access Control — управление доступом) va oxirgi taqsimlagich bayti (ED — End Delimiter — конечный разделитель). Boshlang‘ich taqsimlagich va oxirgi taqsimlagich, nafaqat, nol va birlar ketma-ketligi, maxsus ko‘rinishdagi impulslarni o‘z tarkibiga oladi.
Taqsimlagichlarning bu sharofati uchun ularni paketning boshqa baytlariga hech qachon aralashtirib yuborilmaydi. Taqsimlagichlarning to‘rtta biti qabul qilingan kodlashtirishda nol qiymatga ega bo‘lsa, qolgan to‘rtta bitlar qiymati Manchester II kodiga to‘g‘ri kelmaydi: ikki bit oralig‘ida signalning bir qiymati saqlanib tursa, qolgan ikkita bit oralig‘ida boshqa qiymat saqlanadi. Qabul qiluvchi qurilma sinxrosignalning bunday yo‘qolganini osongina bilib oladi. Boshqarish bayti to‘rtta maydonga bo‘lingan (5.9-rasm): uchta bit navbat o‘rnatish biti, bitta bit monitor biti va uchta bit zaxira biti. Navbat biti abonentlar paketlariga yoki markerga navbat belgilash uchun kerak (navbat 0 dan 7 gacha bo‘lib, 7 eng yuqori, ya’ni eng birinchi navbatni bildirsa, 0 esa eng quyi, ya’ni eng oxirgi navbatni bildiradi). Abonent markerga o‘z paketini, o‘zining navbat nomeri bilan marker navbati to‘g‘ri yoki katta bo‘lgan holda qo‘sha oladi. Bit markeri — bu markerga paket qo‘shilganmi yoki yo‘qmi ko‘rsatib beradi (1 — marker paketsiz ekanligini bildirsa, 0 — marker paketli ekanligini ko‘rsatadi). Monitor biti — birga o‘rnatilgan boisa, bu marker aktiv monitor tomonidan uzatilganligidan xabar beradi. Zaxiralash biti abonentga tarmoqqa kelajakda ega bo‘lish huquqini band qilish uchun ishlatishga imkon beradi, ya’ni xizmat ko‘rsatish navbatiga turish uchun kerakdir.
|
| |