nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
I. A. Filipova - bet 26

74
boshqalar kiradi. Ushbu tashkilotlar barcha mamlakatlar
tomonidan tan olingan va
shunga mos ravishda xalqaro standartlarni nashr etish vakolatiga ega, ularning faoliyati
bir-biri bilan chambarchas boliq va muvofiqlashtirilgan, shu jumladan muvofiqlikni
baholashning turli jihatlarini ko’rib chiqadigan ko’rsatmalarni birgalikda ishlab chiqish
orqali.
Xalqaro standartlar konsensus va ularda qayd etilgan
talablarni ixtiyoriy tan
olish asosida ishlab chiqilsa-da, amalda mahsulotning ushbu standartlarga muvofiqligi
zarur, chunki u raqobatbardoshlik va xalqaro bozorga chiqish mezoni bo’lib xizmat
qiladi. Hozirgi vaqtda barcha mamlakatlar uchun zaruriy shart - bu mahsulotlarni
sotishdan oldin xavfsizlik, inson hayoti va soliiga yoki atrof-muhitga tahdid bo’yicha
texnik ko’rsatmalar talablariga muvofiqligini sinovdan o’tkazish.
Yuqorida sanab o’tilgan tashkilotlarning eng yirigi
Xalqaro standartlashtirish
tashkiloti bo’lib, uning a'zolari 160 dan ortiq davlatlardir. Turli mamlakatlarning ilor
ilmiy va texnik tajribasini o’z ichiga olgan ISO texnik standartlari xalqaro savdoda
mahsulotlarga qo’yiladigan talablarning birligini, shu jumladan
tarkibiy qismlarning
o’zaro almashinishi, yagona sinov usullari va mahsulot sifatini baholashni ta'minlashga
qaratilgan.
Tashkilot tuzilmasida turli sohalarda standartlarni ishlab chiqadigan bir necha
yuzlab texnik qo’mitalar mavjud. 2017 yilda ISO tuzilmasi doirasida sun'iy intellekt
bo’yicha texnik qo’mita (ISO/IEC JTC 1/SC 42 Sun'iy intellekt) tashkil etildi. 30 dan
ortiq davlatlar ushbu qoʻmitaning toʻliq aʼzosi, 15 dan ortiq davlat esa kuzatuvchi
hisoblanadi. Davlatlarning joriy ro’yxatlari - ishtirokchilar va kuzatuvchilar Xalqaro
standartlashtirish tashkilotining rasmiy veb-saytida
joylashtirilgan
143
.
2021 yil oxirigacha e'lon qilingan standartlar orasida, xususan:
- standart
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
|
bet | 5/15 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 60,18 Kb. | | #232058 |
Bog'liq Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqar-fayllar.orgFoydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
1. O`zbekiston Respublikasining Konstitutstiyasi.–Toshkent: O`zbekiston, 2008.
2. Karimov I. A. O`zbekiston XXI asr bo`sag`asida: xavfsizlikka tahdid,
barqarolik shartlari va taraqqiyot kafolatlari.- Toshkent: O`zbekiston, 1995.
3. Karimov I. A. Bizning bosh maqsadimiz- jamiyatni demokratlashtirish va
yangilash, mamlakatni modernizastiya va isloh etishdir.-Toshkent:
O`zbekiston, 2005.
4. Karimov I. A. O`zbekiston ijtimoiy-siyosiy va iqtisodiy rivojlanishining
asosiy prinstiplari.-Toshkent: O`zbekiston, 1996.
5. Karimov I. A. O`zbekiston milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura.-Toshkent:
O`zbekiston, 1996.
6. Karimov I. A. Inson, uning huquqi va erkinliklari hamda manfaatlari-eng oliy
qadriyat. O`zbekiston Respublikasi Konstitustiyasi 13 yilligiga bag`ishlangan
tantanali marosimda so`zlangan nutq.
7. Karimov I. A. Xavfsizlik va barqaror taraqqiyot yo`lida. 6-tom.- Toshkent:
O`zbekiston, 1998.
8. Boboyev H., Islamov Z., Odilqoriyev H. va boshq. Davlat va huquq
nazariyasi: Darslik. – Toshkent: TDYuI. 2005.
9. O`zbekiston Respublikasi Jinoyat Kodeksiga sharhlar. Maxsus qism. / mas’ul
muharrir Rustamboyev M. – Toshkent: Ilm-ziyo. 2006.
10.Xojiyev E. Ma’muriy huquq. Darslik. Toshkent: - FAAK. 2006.
11. Abdusalomov M, Azimov X, Ahmadjonov B va boshqalar. O`zbekiston
Respublikasi Adliya Vazirligi, Toshkent: Adolat, 2007.
12. Rahmonqulov . T, Usmonov M. B, Xolmo`minov J. T va boshqalar. Qishloq
xo`jalik huquqi: Darslik. – Toshkent: Toshpoligrafkombinat, AK 2000.
13. Ergashev A, Ergashev T. Agroekologiya: Darslik. – Toshkent: Yangi asr
avlodi. 2006.
14. Usmonov M. Tabiatni muhofaza qilishning konstitustiyaviy asoslari: Risola.-
Toshkent: TDYuI. 2002.
15. Mirzaev T. Ekologiya va prokurorlik nazorati. // Hayot va qonun. 1999. №8
|
| |
Quyida bеrilgan fikrlarning qaysilari to’g’ri?

|
Quyida bеrilgan fikrlarning qaysilari to’g’ri?
|
bet | 14/15 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 60,18 Kb. | | #232058 |
Bog'liq Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqar-fayllar.org2. Quyida bеrilgan fikrlarning qaysilari to’g’ri?
A. Biogеotsеnozning asosiy komponеntlari atmosfеra, tog’ jinislari, suv, o’simlik va hayvonot dunyosi hisoblanadi.
B. O’rmon cho’l, o’tloq, so’v xavzasi ekotizimga misol bula olmaydi.
C. Produtsеntlar- bu guro’xga hayvonlar kiradi.
D. Konsumеntlar- yashil o’simliklar bulib, ular quruqlikdagi xar qanday biogеotsеnozning asosiy tarkibi va enеrgiya manbai sifatida xizmat qiladi.
Е. Rеdutsеntlar o’simlik qoldigi va xayvon jasadi uzida enеrgiya saqlaydi.
F. Biomassa dеganda -jamoadagi barcha tirik organizmlar umumiy og’irligining yig’indisi tushiniladi.
G. Tabiiy biogеotsеnozlar bilan agrotsеnozlar o’rtasida farqlar ko’zatilmaydi.
Javob:
28. O’zbеkiston “Qizil Kitobi”ga kiritilgan yo’q bo’lib kеtayotgan endеmik tur baliqlarining rasmlari ostiga nomlarini qo’ying
1) Orol sanchari (tikanbaliq); 2) Amudaryo katta kurakburuni (qilquyruq);
3) Orol mo’ylabdori; 4) Orol bakrasi
|
| |
Mo’ylovdor 
  

tikanbalik - Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqaro hamkorlik reja

|
Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqaro hamkorlik reja
|
bet | 15/15 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 60,18 Kb. | | #232058 |
Bog'liq Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqar-fayllar.orgMo’ylovdor
|
tikanbalik
|
orolbakra
|
gitquyru
| |
4. “Muammo” organayzerini to’ldiring
Muammoning turi
|
Muammoning kelib chiqish sabablari
|
Muammoni yechish yo’llari va sizning xarakatingiz
|
Biologik xilma-xillikni saqlash
|
Inson omili
|
Mashinalar qatnovini kamaytirish
Ekologiya va atrof muhitni asrash
Chiqindi qayta ishlab texnologiyasini yaratish
|
5-topshiriq. Ma’ruza matnlaridan foydalangan holda mavzuga mos topshiriqlar tuzing. (Klaster, Ven diagrammasi, Atamalar janziri, Tushunchalar tahlili organayzeri, T-sxema organayzeri va boshqalar))
inson
tabiat
6 – topshiriq: O’z kasbiy faoliyati tajribalari asosida biron bir mavzu bo’yicha ekologik badiiy ko’rinish rejasini ishlab chiqish va topshiriqlar bo’yicha yakuniy xulosalar tayyorlash.
http://fayllar.org
|
| |
Sun'iy intellektni xalqaro tartibga solishning rivojlanish tendentsiyalari

79
ammo uning natijalari hali ham etarli emas. Sun'iy intellekt sohasidagi shakllangan
axloqiy tamoyillar nafaqat inson huquqlari va sun'iy intellektdan foydalanish
mas'uliyatiga, balki harbiy sohaga ham tatbiq etilishi kerak. Raketa uchirish, dron
hujumlari va keng ko’lamli harbiy harakatlar bo’yicha yakuniy qarorlarni odamlar
qabul qilishi muhim.
154
. Shu munosabat bilan Xalqaro Qizil Xoch Qo’mitasining
(XQXQ) avgust oyida bo’lib o’tgan halokatli avtonom qurol tizimlarini yaratish
sohasidagi yangi texnologiyalar bilan boliq masalalar bo’yicha hukumat ekspertlari
guruhining yiilishida taqdim etilgan tashabbusi alohida e'tiborga loyiqdir. 2021 yil 3-
13 Jenevada. XQXK davlatlarga yetarli darajada inson nazorati va kuch ishlatish
bo’yicha qaror qabul qilish qobiliyatini kafolatlash uchun avtonom qurol tizimlarini
yaratish va ulardan foydalanishni tartibga soluvchi huquqiy qoidalarni qabul qilish
bo’yicha tavsiyalar ishlab chiqishni taklif qildi. XQXQ bayonotida aytilishicha,
tashabbusni amalga oshirish avtonom qurol tizimlarining ayrim turlarini taqiqlashni va
boshqalarni qat'iy tartibga solishni talab qiladi, chunki "avtonom qurol tizimidan
foydalanuvchi aniq nishonni tanlamaydi, kuch ishlatishning aniq vaqti yoki joyi haqida
ham ma'lumot yo’q. Bunday jarayon davomida shaxs kuch ishlatish ustidan nazoratni
yo’qotish xavfini tudiradi, bu esa gumanitar, huquqiy va axloqiy xavotirlarni keltirib
chiqaradi”.
155
.
2021-yil dekabr oyida Jenevada boʻlib oʻtgan Birlashgan Millatlar
Tashkilotining 6-konferentsiyasida ayrim oddiy qurollardan foydalanishni taqiqlash
yoki cheklash toʻgʻrisidagi konventsiyaning amal qilishini koʻrib chiqish boʻyicha
kelishuvga erishilmadi.
156
sun'iy intellekt ustidan inson nazoratini birinchi o’ringa
qo’yadigan halokatli avtonom qurol tizimlari ("qotil robotlar") haqida. Garchi bu
vaqtga kelib odamlarni avtonom o’ldiradigan qurollardan himoya qilish bo’yicha
huquqiy ahamiyatga ega xalqaro qoidalarni joriy etish zarurati masalasi bir necha yil
davomida muhokama qilingan va birinchi marta 125 davlatning aksariyati qotilning
imkoniyatlarini cheklashni xohlashlarini aytishgan. robotlar, ba'zi davlatlar (AQSh,
Rossiya, Buyuk Britaniya va Hindiston) bunday qarorga to’sqinlik qildi. Natijada
konferentsiya muhokamani keyingi yilga qoldirish bilan yakunlandi. 2022-yil boshida
dunyoda geosiyosiy vaziyat keskinlashgani sababli yaqin kelajakda bu masalalar
bo’yicha kelishuvga erishish ehtimoli kamdek ko’rinadi.
Mavjud avtomobil yo‘llarining arxitektura kompozitsiyasi

|
Mavjud avtomobil yo‘llarining arxitektura kompozitsiyasi
|
bet | 4/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #112629 |
Bog'liq 2 Maruza3. Mavjud avtomobil yo‘llarining arxitektura kompozitsiyasi
Mavjud avtomobil yo‘llarida arxitektura havzalarni ajratadigan va elementlar umumiyligi bilan ajratib turadigan quyidagi birliklar bo‘ladi:
- me’moriy havzalar ko‘pincha yuqoriga tik ko‘tarilgan joylarda qabariq egrilik, yo‘l va manzaradagi boshqa elementlar bilan qo‘shib ajratiladi. Cho‘l manzarasidagi havzalarni asosan oldindagi tik ko‘tarilgan qabariq egrilar ajratadi. Quyidagi ajratish usullari ham ko‘p ishlatiladi: o‘rmon joyda –manzaradagi boshqa elementlar bilan uyg‘unlashgan bino va aholi punktlari yoki daraxtlar to‘p o‘sgan alohida joylar, o‘rmonlar, yo‘l kesishgan joylar, yo‘l o‘tkazgichlar, yo‘l tutashgan joylar; dasht joylarda – alohida o‘rmonlar, daraxtlar to‘p o‘sgan joylar, yo‘lni kesib o‘tadigan dalani himoya qiladigan tasmalar, dasht fonida keskin ajralib turadigan boshqa elementlar;
- ba’zan me’moriy havzalar bir-biridan yo‘ldagi yoki manzaradagi alohida elementlar bilan ajratiladi. Ko‘pincha bir nechta element bir-biri bilan qo‘shib ishlatiladi, odatda bu elementlarning bittasi plan yoki profildagi egri chiziq, alohida chuqur joy, ko‘prik, yo‘l o‘tkazgich bo‘lishi mumkin.
Me’moriy havzalarni ajratib turadigan birikmalarning bir qismi sifatida albatta yo‘ldagi elementlar ishlatiladi; dominantlar ko‘pincha me’moriy havzaning kompozitsion markazi vazifasini bajaradi yoki uni ajratib ko‘rsatadi; umumiy dominantlarning 3 foizigina me’moriy havzalar chegarasida bo‘ladi;
- yirik aholi punktlari, katta ko‘prikli o‘tish joylari alohida me’moriy havza bo‘ladi;
- aholi punktlari, ko‘priklar dominant va yo‘l kompozitsiyasi markazi bo‘ladi;
- dominantlar doim birikkan yo‘l elementlari bilan yo‘l yoqasidagi manzara elementlari birikmasidan tuziladi;
Umumiy ansamblning bir qismi bo‘ladigan har bitta me’moriy manzara boshqasidan farq qilsa, haydovchi yoki yo‘lovchi bu farqqa e’tibor qilsa, tushunsa va me’moriy bezatish uzoq davom etgani uchun charchatmasa esda qoladi. Turli omillarning ta’sirini hisobga oladigan bo‘lsak, bitta me’moriy havza ichida 3-5 daqiqa harakat bo‘lishi mumkin. Me’moriy havzalarning optimal uzunligi quyidagicha bo‘lishi tavsiya qilinadi:
|
| |
I. A. Filipova - bet 27

77
darajalarda inson farovonligi omilini hisobga olishga imkon beruvchi vositadir.
Standart dasturchilar, muhandislar, dasturchilar va sun'iy intellekt tizimlarini
yaratuvchi va ular bilan ishlaydigan boshqa mutaxassislar uchun mo’ljallangan.
Asosiyda
WIA
baholash vositasi sifatida iterativ yondashuv yotadi
146
, bu tizimni
qo’llash jarayonida inson farovonligiga ta'siri haqida doimiy ma'lumot beradi va
shuning uchun tizimni takomillashtirishning doimiy tsikli.
147
.
Biosferaning tirik moddasi (tirik organizmlar

|
Biosferaning tirik moddasi (tirik organizmlar
|
bet | 8/15 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 60,18 Kb. | | #232058 |
Bog'liq Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqar-fayllar.orgBiosferaning tirik moddasi (tirik organizmlar
Biosfera erning yupqa qobig‘i bo‘lishiga qaramasdan, unda organizmlar juda notekis tarqalgan. Atmosferaning yuqori, gidrosfera va litosferaning chuqur qatlamlarida organizmlar juda kam. Ular asosan gidrosfera va litosferaning yuza qatlamlarida, atmosferaning Er sirtiga yaqin quyi qatlamlarida ko‘p uchraydi.
Biosferadagi tirik organizmlar umumiy biomassasi 2,43 x 1012 t ni tashkil etadi. Quruqlikda yashovchi organizmlar biomassasining 99,2 % ini yashil o‘simliklar, 0,8 % ini hayvonlar va mikroorganizmlar tashkil etadi. Okeanda, aksincha o‘simliklar umumiy biomassaning 6,3 %, ini hayvonlar va mikroorganizmlar 93,7 % ini tashkil etadi. Hayot asosan quruqlikda tarqalgan. Okean biomassasi barcha tirik organizmlar umumiy biomassaning 0,13 % ini tashkil etadi.
O‘simliklar biosferadagi turlar sonining 21% ini tashkil etadi. Lekin ular umumiy biomassaning 99% ini hosil qiladi. Hayvonlardan 96% i umurtqasizlar, 4% i umurtqalilar hisoblanadi. SHunday qilib, evolyusion rivojlanishning eng quyi tabaqasida turgan hayvonlar ko‘pchilikni tashkil etadi. Tirik organizmlar biomassa biosfera notirik moddasi massasining 0,01-0,02 % ini tashkil etadi. Lekin shunga qaramasdan tirik organizmlar er yuzasidagi geokimyoviy jarayonlarda asosiy o‘rin tutadi. Organizmlar moddalar va energiya almashinuvi uchun zarur bo‘lgan moddalarni atrof muhitdan oladi. Juda katta miqdorda tirik materiya hosil bo‘lib, oziq zanjirida qayta o‘zgaradi, chirib parchalanadi. O‘simlik va hayvonlarning hayot faoliyati tufayli Er biomassasining 10% har yili qayta hosil bo‘ladi. Tirik organizmlar hosil qiladigan bir yillik mahsulot quruq organik moddalar hisobidan 232,5 mlrd tonnani tashkil etadi. Buning uchun ular organizmida kechadigan jarayonlar uchun 46 mlrd tonna karbon, 68x109 tonna suv, 6x109 tonna azot, 2x109 tonna fosfor, shuningdek kaliy, kalsiy, magniy, oltingugurt, temir va boshqa elementlar jalb qilinadi.
E’tiboringiz uchun rahmat
|
| |
-topshiriq - Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqaro hamkorlik reja

|
Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqaro hamkorlik reja
|
bet | 9/15 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 60,18 Kb. | | #232058 |
Bog'liq Ekologik xavfsizlik va barqaror rivojlanish. Ekologiya va xalqar-fayllar.org2-topshiriq.
1.Ekologiya fanining asoschisi kim?
A. E.Gekkel.
B. CH.Darvin.
C. V.Vernadskiy.
D. J.Lamark.
2. Ekologiya fani nimani о‘rganadi?
A. Tirik organizmlar bilan tashqi muhit о‘rtasidagi aloqani о‘rganadi.
B. Hayot haqidagi fan.
C. Muhitni ifloslanishini о‘rganadigan fan.
D. Insonning tabiatga ta’sirini о‘rganadigan fan.
3. Biologik va ekologik hodisalarni aniq sharhlash va kelajak tadqiqotlar rejasini tuzishda qudratli omil sifatida ahamiyatga ega bо‘lgan ekologik uslub qaysi?
A. Tasviriy usul.
B. Taqqoslash usuli.
C. Tajriba usuli.
D. Matematik modellash usuli.
4. Ekologiya fanining ilmiy-tadqiqot uslublari qaysilar?
A. Tasviriy, tajriba, modellashtirish, matematik.
B. Tasviriy, taqqoslash, tajriba, modellashtirish.
C. Individ, populyatsiya, biogotsenoz.
D. Modellashtirish, tasviriy, tajriba, fizikaviy.
5. Ekologiya faniga hissa qо‘shgan О‘rta Osiyo allomalari?
A. Muhammad Muso al-Xorazmiy, Jayhoniy.
B. Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino.
C. Alisher Navoiy, Abu Nasr Farobiy.
D. Sulton Balhiy, Mahmud ibn Vali.
6. “Bilingki, daryoning kо‘zlari yoshlansa uning boshiga g‘am, kulfat tushgan bо‘ladi. Odamlar, daryodan mehringizni darig‘ tutmanglar”. Ushbu satrlar qaysi allomaga tegishli?
A. Muhammad Muso al-Xorazmiy.
B. Abu Nasr Forobiy.
C. Abu Rayhon Beruniy.
D. Abu Ali ibn Sino.
7. Abu Rayhon Beruniyning “Saydana” degan asarida qancha dori-darmonlar qayd etilgan?
A. 700 ta.
B. 750 ta.
C. 1116 ta.
D. 1200 ta.
8. О‘zbekistonda “Hayvonlar ekologiyasi asoslari” nomi bilan birinchi yozilgan darslik kimning qalamiga mansub?
A. M.S.Gilyarrov.
B. V.N.Sukachev.
C. D.N.Kashkarov.
D. G.Odum.
|
| |
«TA’lim jarayoniga raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni joriy etish istiqbollari»

«TA’lim jarayoniga raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni joriy etish istiqbollari»
Download
403,88 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
16.05.2024
Hajmi
403,88 Kb.
#238388
Download
403,88 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
«TA’lim jarayoniga raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni joriy etish istiqbollari»
Download
403,88 Kb.
Matnni ko'rish
Щзбекистон республикаси

3
UDK 625.7 (075.8)
A. F. SHaxidov, A. X. O„roqov,
R. M. Xudayqulov “Aloqa yo„llari, undagi
xizmat qiluvchi inshootlar”. Toshkent. TAYI, 2015. 163 bet.
Ushbu o„quv qo„llanmada aloqa yo„llari, jumladan temir yo„llari, avtomobil
yo„llari, havo yo„llari, suv yo„llari, sanoat yo„llari, xo„jalik yo„llari
va shahar
yo„llari haqida umumiy ma‟lumotlar berilgan. Shu
bilan bir qatorda avtomobil
yo„llari haqida to„liq ma‟lumotlar berilgan bo„lib, avtomobil yo„llarining
elemеntlari, avtomobil yo„llaridagi sun‟iy
inshootlar, avtomobil yo„llarida
harakatni tashkil etish va harakat havfsizligi masalalari keng yoritilgan.
Mazkur o„quv qo„llanma 5340800 “Avtomobil yo„llari va aerodromlar”,
5620100 - “Tashishni tashkil etish va transport logistikasi” ta‟lim yo„nalishi
bakalavrlar va magistrlari, soha mutaxassislariga mo„ljallangan.
Taqrizchilar:
“Yo„l loyiha byurosi” MCHJ korxonasi bosh muxandisi.
X.M. Rejapov.
Toshkent davlat texnika universiteti proffesori. t.f.d. A.D. Qayumov.
Muharrir:
TAYI “Avtomobil yo„llari va aerodromlarni loyihalash”
kafedrasi kat.o„q. Maxmudova D.A.
O„quv qo„llanmani Toshkent Avtomobil - yo„llar
instituti ilmiy-uslsbiy
kengashi tomonidan chop etishga tavsiya etilgan. O„zR O va O„MTV
tomonidan
chop etishga ruxsat berilgan.
Yo‘l toifasi - 2-Maruza. Avtomobil yo‘llarining arxitekturaviy kompozitsiyasi reja

|
2-Maruza. Avtomobil yo‘llarining arxitekturaviy kompozitsiyasi reja
|
bet | 5/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #112629 |
Bog'liq 2 MaruzaYo‘l toifasi
|
I
|
II va III
|
IV va V
|
Me’moriy havzaning uzunligi, km
|
10 – 16
|
8 – 10
|
6 – 8
|
4. Avtomobil yo‘llarining me’moriy kompozitsiyasini loyihalash
Yo‘l poyi bilan yo‘l qatnov qismidan tashqari uning atrofidagi manzara, yo‘l belgilari, ko‘kalamzorlar ham avtomobil yo‘li ko‘rinishining me’moriy qismlarini tashkil etadi. Biroq haydovchilarning ruhiy va jismoniy xususiyatlariga qarab har bitta element ma’lum vazifani bajaradi, harakatga xizmat qiladigan, harakat bilan bog‘liq har bitta inshoot esa mo‘ljallangan maqsadidagi vazifadan tashqari yo‘ldagi umumiy me’moriy ansambldagi aksent vazifasini ham bajaradi.
Haydovchi nazariga ko‘proq tushadigan yo‘l bilan manzaradagi hamma asosiy elementlarni aniq tasavvur qilish uchun loyihasi tuzilayotgan yoki qayta qurilayotgan yo‘lning chiziqli me’moriy chizmasi tuziladi. Uning ko‘rinishi har xil bo‘lishi mumkin. Ahamiyatli tomoni, yo‘l bilan manzaradagi asosiy elementlarni ko‘rsatish, ahamiyatsiz tafsilotlarni tushirib qoldirish uchun chizmaning miqyosi kichik bo‘lishi kerak. Miqyos 1:100000 nisbatda olinsa qulayroq bo‘ladi (1.1-rasm); murakkabroq holatlarda, misol uchun, tog‘li joylarda 1:50000 miqyosni ishlatish mumkin.
1.1-rasm. Yo‘lning chiziqli me’moriy chizmasiga misol
1.2-rasm. Yo‘lni me’moriy manzaraviy obodonlashtirish chiziqli chizmasiga misol. Rim raqamlari – andoza chizmaning raqami
Avtomobil yo‘llari me’moriy kompozitsiyasi loyihasini tuzish quyidagi ketma-ketlik bilan bajariladi:
- rayonning ahamiyati va ko‘rinishiga qarab, manzara tasnifi ishlatilib texnik o‘rganish bosqichida yo‘lning asosiy ko‘rinishi ishlab chiqiladi;
- yo‘lning oxirigacha bo‘ladigan me’moriy havzalar va ular har biri kompozitsiya yechimi ko‘rsatiladi;
- yo‘l chizmasi chizilganda havzalarni chegaralaydigan dominantlar belgilanadi, ular trassa elementlari bilan bog‘lanadi, yetishmayotan dominantlar va chegaralashlar aniqlanadi;
- makondagi elementlarini bir-biri bilan uyg‘un qilish uchun yo‘l trassasi bo‘ylama profilda tahlil qilinadi, yo‘lning chiziqli me’morchilik tuzilishi ishlab chiqiladi;
- dominant, manzara tomosha qilinadigan maydonchalar, dam olish maydonchalari, ko‘kalamlashtirish, harakatga xizmat qiluvchi inshootlarini joylashtirish mumkin bo‘lgan joylar aniqlanadi;
- yo‘lni obodonlashtirish tadbirlari chiziqli jadvali tuziladi;
- trassa elementlari loyiha yechimi, obodonlashtirish tizimi to‘g‘riligi tekshiriladi va ularning variantlari solishtiriladi.
|
| |
Nizomiy nomidagi toshkent davlat

|
Nizomiy nomidagi toshkent davlat
|
bet | 1/12 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 110,19 Kb. | | #228265 |
Bog'liq Azimova Nozimabonu kurs ishi (1)
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI
MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIM VAZIRLIGI
NIZOMIY NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT
PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
№ ________ “TASDIQLAYMAN”
“Maxsus pedagogika va inklyuziv
ta`lim” fakulteti dekani
______________ D.A.Nurkeldiyeva
“______” _______________ 2023
KURS ISHI
Mavzu: Alaliyali bolalarda lugʻat boyligini rivojlantirishda oʻyin texnologiyalarini qoʻllash
Himoyaga tavsiya etaman
Kafedra mudiri: Bozorov.O
“____” ______________2023
|
Ilmiy rahbar:A.Mamatova
“____” ____________2023
|
Bajardi: Azimova Nozimabonu
Guruh:402
MUNDARIJA
KIRISH……………………………………………………………………………….3
I Bob Alaliyali bolalarda lugʻat boyligini oʻrganishning ilmiy nazariy asoslari
1.1. Alaliyali bolalarda lugʻat boyligini oʻrganishda olimlarning ilmiy tadqiqotlari…8
1.2. Alaliyali bolalarda lugʻat boyligini rivojlantirish xususiyatlari buzilishlarining kelib chiqish sabablari……………………………………………………………….13
II Bob Alaliyali bolalarda lugʻat boyligini rivojlantirishda oʻyin texnologiyalarini qoʻllash
2.1. Alaliyali bolalarda lugʻat boyligini rivojlantirish xususiyatlarni tekshirish….17
2.2 . Alaliyali bolalarda lugʻat boyligini rivojlantirishda texnologiyalar qoʻllash..28
III Bob Alaliyali bolalarda lugʻat boyligini rivojlantirishda oʻyin texnologiyalarini takomillashtirish
3.1.Maktabgacha yoshdagi alalik bolalarda oʻyin texnologiyalarini shakllantirish..33
3.2.Maktabgacha yoshdagi alalik bolalar lugʻat boyligini rivojantirish uchun metodlardan foydalanish……………………………………………………………36
|
| |
Instrumental - Mustaqil ta’lim uchun etiladigan mavzular

|
Mustaqil ta’lim uchun etiladigan mavzular
|
bet | 56/62 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 325,21 Kb. | | #256702 |
Bog'liq Sharq mutafakkirlarining pedagogik qarashlari. Gʻarb mutafakkirl-hozir.orgInstrumental muloqot sifatida mustaqil ehtiyoj bilan rag‘batlantirilmaydigan, maqsadga aylanmagan, lekin muloqot aktining o‘zidan qoniqishdan tashqari, qandaydir boshqa maqsadga qaratilgan muloqotni keltirish mumkin. Maqsadli – bu o‘z holicha maxsus ehtiyojni, ushbu vaziyatda muloqotga bo‘lgan ehtiyojni qondirish vositasi bo‘lib xizmat qiluvchi muloqot.
Ta’kidlab o‘tish lozimki, odamlarning amaliy faoliyatida muloqotning quyidagi turlarini ajratadilar:
1. «niqoblar aloqasi» - suhbatdoshning shaxs xususiyatlarini tushunish va hisobga olishga intilish mavjud bo‘lmagan rasmiy muloqot bunda haqiqiy hissiyotlar, istaklar, munosabatlarni yashirish imkonini beruvchi rasmiy iboralar, odatiy xushmuomalalik, dimog‘dorlik niqoblari, yuz, imo-ishora ifodalarining to‘plami qo‘llaniladi.
2. Oddiy muloqotda boshqa odamga zarur yoki xalal beruvchi ob’ekt sifatida baho beradilar: agar zarur bo‘lsa, aloqaga faollik bilan kirishadilar, agar xalal beradigan bo‘lsa, – itarib yuboradilar, yoki tahdidli qo‘pol iboralarni qo‘llaydilar.
3. Rasmiy-rolli muloqot – bu sheriklarning ijtimoiy rollari darajasidagi muloqot (boshliq – qo‘l ostidagi xodim, sotuvchi – xaridor, servis xizmati xodimi – mijoz). Bunda ma’lum qoidalar va xohishlar asosida ish yuritilib, muloqot mazmuni va vositalari ularga bo‘ysundirilgan.
4. Boshqariladigan muloqot suhbatdoshning shaxs xususiyatlaridan kelib chiqib, turli usullarni ( xushomad, qo‘rqitish, aldov va boshqalar) qo‘llagan holda undan foyda olishga qaratilgan.
5. Dunyoviy muloqot – bu turning mohiyati biror mavzuga oid bo‘lmasligidan iborat, ya’ni, odamlar o‘z fikrlarini emas, balki bunday vaziyatlar uchun umumiy bo‘lgan fikrlarni bildiradilar.
6. Havoyi muloqot – bu muloqot uchun muloqot.
7. Do‘stlarning ma’naviy, shaxslararo muloqoti vaqtida istalgan mavzuni qo‘zg‘atish va bir-birlarini yuz ifodasi, tovush ohangi va harakatlar yordamida tushunish mumkin.
Inson hayotida muloqot alohida jarayon yoki faollikning mustaqil shakli sifatida mavjud bo‘lmaydi. U jadal va ko‘p tomonlama muloqotsiz paydo bo‘lmaydigan individual yoki guruhli amaliy faoliyatga kiradi.
Odamlar o‘rtasidagi muloqotning eng muhim turlari verbal va noverbal muloqotdir ( 6.1 rasm).
|
| |
Nutq – kishilarning til vositasida o’zaro munosabatda bo’lish jarayonidir. 


30-Mavzu: Sezgi, diqqat, xotira va uning turlari

|
Nutq – kishilarning til vositasida o’zaro munosabatda bo’lish jarayonidir.
30-Mavzu: Sezgi, diqqat, xotira va uning turlari
|
bet | 61/62 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 325,21 Kb. | | #256702 |
Bog'liq Sharq mutafakkirlarining pedagogik qarashlari. Gʻarb mutafakkirl-hozir.orgNutq – kishilarning til vositasida o’zaro munosabatda bo’lish jarayonidir.
30-Mavzu: Sezgi, diqqat, xotira va uning turlari
Sezgi, diqqat, xotira va uning turlari.
Odamga xar bir daqiqada atrof-muxitdan juda kup narsa va xodisalar tasir etib turadi. Lekin odamga tasir etayotgan bu narsa va xodisalaryaing hammasi bir xil aniqlikda aks ettirilmaydi. Ulardan ayrimlari anik yakkol aks ettirilsa, boshqa birlari shunchaki juda xira aks ettiriladi, yoki umuman aks ettirilmaydi. Bu esa ana shu odamga tasir etayotgan narsalarga diqqatning kay darajada karatishiga boglikdir. Demak, diqqatimiz qaratilgan narsa va xodisalar anik; va tula aks ettiriladi. Diqqatning nerv-fiziologik asosida orientirovka yoki tekshirish deb ataladigan maxsus refleks yotadi. Bunday refleksii akademik I.P.Pavlov maxsus ibora bilan «bu nima ran refleksi» deb ham ataydi. Ana shu refleks odatda organizmga tosatdan birorta yangi narsaning tasiri yoki xaddan tashqari kuchli tasirot orqali hosil boladi. Orientirovka yoki tekshirish refleksi diqqatning fiziologik asosi xisoblanadi, chunki bu refleks bosh miya yarim sharlarining pusti da kuchli qozgalish jarayonidan iborat boladi. Boshqacha kilib aytganda xar bir daqiqada organizmga turli narsalarning tasiridan hosil bolgan kozgalishlarga nisbatan orientirovka yoki tekshirish refleksi ayni chogda nisbatan kuchli (yani optimal) kozgalish manbaini yuzaga keltiradi. Bosh miya yarim sharlarining postida paydo boladigan kuchli kozgalish manbai nisbatan uzoqroq saqlanib turadigan mustahkam kozgalish boladi.
Ixtiyorsiz diqqat deb tosatdan tasir qilgan biror sabab tufayli bizning hohishimizdan tashkdri hosil boladigan diqqatga aytiladi. Odamning koz ongida paydo boladigan juda yorkin rangli narsalar, ozining tashki korinishi jixatidan odatdagi narsalardan keskin farq kiluvchi predmetlar, tosatdan paydo bolgan qattik, tovush, biror narsaning keskin harakati va shu kabilar ixtiyorsiz diqqatni yuzaga keltiruvchi sabablar bolishi mumkin. Masalan, xikoya oqish mashguloti paytida tosatdan uchib otgan reaktiv samolyotning kattik; va baxaybat tovushi hammaning diqqatini beixtiyor oziga jalb kiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Nutq – kishilarning til vositasida o’zaro munosabatda bo’lish jarayonidir.
30-Mavzu: Sezgi, diqqat, xotira va uning turlari
|
2-Maruza. Avtomobil yo‘llarining arxitekturaviy kompozitsiyasi reja - bet 2

|
2-Maruza. Avtomobil yo‘llarining arxitekturaviy kompozitsiyasi reja
|
bet | 2/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #112629 |
Bog'liq 2 Maruza XX asrning birinchi yarmida avtomobil yo‘llari landshafti loyihasini tuzish fikri paydo bo‘lib muvaffaqiyat bilan rivojlandi va yo‘l loyihasini tuzish dunyo amaliyotida yetakchi o‘ringa chiqdi. O‘tgan asrning 70-yillarida esa yo‘lning landshaft bilan uyg‘unligi, yo‘l chetining manzarali bo‘lishi haydovchilar charchashini kamaytirishi, harakatning qulay va xavfsiz bo‘lishiga imkon berishi aniqlandi. Landshaft loyihasini tuzish qoidalari va usullari rivojlantirilib asosan yo‘lning ko‘rinishiga e’tibor qaratish an’anaga kirdi. Loyiha tuzishga me’morlar jalb qilinib kichik arxitektura qurilmalari, ko‘kalamzorlashtirish va yo‘l yoqasini bezash loyihalari tuzildi. 1938 yildayoq S.Soldatov avtomobil yo‘llari me’moriy tashkil etilishi talablarini ishlab chiqib, shunday degan edi: «Avtomobil yo‘llarining me’moriy tashkil etilishi tuzilganda yo‘l muhandisining oldida ikkita asosiy vazifa turadi: 1) ma’lum bo‘lgan elementlarining hammasi qo‘shilganda yo‘l yaxlit me’moriy inshootni tashkil etishi kerak; 2) yaxlit me’moriy inshoot sifatida yo‘l atrofidagi manzara bilan uyg‘un bo‘lishi kerak.
Ko‘plik nazariyasidagi eng sodda tushunchalarni ishlatib avtomobil yo‘li loyihasi umumiy tizimida obodonlashtirish o‘rni qanday bo‘lishini tasavvur qilish mumkin. Bu tizim quyidagi qismlardan iborat bo‘ladi: yo‘l o‘tgan yerning nazariy ko‘rinishi sifatida qaraladigan manzara: me’morchilik – yo‘lga tugal badiiy ko‘rinish berish uchun foydalaniladigan qurilish san’ati; avtomobil yo‘lini muhandislik inshooti deb qaralishi.
Bundan tashqari tizim tarkibida yo‘l chiroyli va badiiy bezatilgan bo‘lishini ta’minlaydigan texnik estetika tizimini; yo‘lning manzara bilan uyg‘un bo‘lishini ta’minlaydigan manzara loyihasini va yo‘lni bezashda manzara elementlaridan foydalanish imkonini beradigan manzara me’morchiligini ajratib ko‘rsatish mumkin.
Texnik estetika, manzara loyihasi va manzara me’morchiligi avtomobil yo‘llari obodonlashtirilishi manzara me’morchiligi loyihasi tizimini tashkil qiladi.
Yo‘l obodonlashtirilishining manzaraviy me’moriy loyihalash avtomobil yo‘llarida harakatlanishning xavfsiz va qulay bo‘lishiga - ilm va san’at asos bo‘ladi.
|
| |
Maqsadlariga - Mustaqil ta’lim uchun etiladigan mavzular

|
Mustaqil ta’lim uchun etiladigan mavzular
|
bet | 55/62 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 325,21 Kb. | | #256702 |
Bog'liq Sharq mutafakkirlarining pedagogik qarashlari. Gʻarb mutafakkirl-hozir.orgMaqsadlariga ko‘ra, muloqot xizmat ko‘rsatish ehtiyojlariga muvofiq holda biologik va ijtimoiy turlarga bo‘linadi. Biologik – bu organizmni mustahkamlash, muhofazalash va rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan muloqot. U asosiy hayotiy ehtiyojlarni qondirish bilan bog‘liq. Ijtimoiy muloqot maqsadlari shaxslararo aloqalarni kengaytirish va mustahkamlash, individ shaxsiy kamolotining interxususiy munosabatlarini o‘rnatish va rivojlantirishdan iborat. Biologik va ijtimoiy ehtiyojlarni nechta turga ajratish mumkin bo‘lsa, muloqotning ham shuncha xususiy maqsadlari bo‘lishi mumkin.
Vositalariga ko‘ra, muloqot bevosita va vositali, to‘g‘ridan –to‘g‘ri va bilvosita bo‘lishi mumkin.
Bevosita muloqot tirik mavjudotga tabiat tomonidan berilgan tabiiy organlar: qo‘llar, bosh, tana, tovush paylar va boshqalar yordamida amalga oshiriladi. Vositali muloqot muloqot va axborot almashinuvni tashkil etishda maxsus vosita va qurollardan foydalanish bilan bog‘liq. Bular yo tabiiy (yog‘och, erdagi izlar va h.k.) Yo madaniy (belgilar tizimlari, matbuot, radio, televidenie, internet va h.k.) Jismlar.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot shaxsiy aloqalar va muloqot aktining o‘zida qatnashayotgan odamlarning bir-birini bevosita idrok qilishini belgilaydi, ularga, masalan, jismoniy aloqalar, odamlarning bir-birlari bilan suhbatlashishlari, bir-birlarining harakatlarini bevosita ko‘rib turgan holda, ularga javob qaytarishlari kiradi. Bilvosita muloqot vositachilar sifatida ish yuritadigan boshqa odamlar orqali amalga oshiriladi.
Muloqot turlari orasida, shuningdek, ish bo‘yicha va shaxsiy, instrumental va maqsadli kabi turlarni ajratish mumkin.
Ish bo‘yicha muloqot, odatda, xususiy qism sifatida insonlarning hamkorlikdagi samarali faoliyatiga kiritilgan va bu faoliyatning sifatini oshirish vositasi bo‘lib xizmat qiladi. Uning mazmuniga odamlar ichki dunyosining muammolari emas, balki ularning nima bilan mashg‘ulliklari kiradi. Ish bo‘yicha muloqotda suhbatdoshning shaxs, xarakter, yosh, kayfiyat xususiyatlari hisobga olinadi, lekin ishdan ko‘riladigan manfaat shaxsiy ixtiloflardanda ustun va muhimdir. Ish bo‘yicha muloqotdan farqli ravishda shaxsiy muloqot, aksincha, asosan, ichki xarakterning psixologik muammolariga, inson shaxsini chuqur va yaqinlik bilan ochib beradigan: hayot mazmunini izlash, muhim insonga, atrofdagi voqealarga, qandaydir ichki nizolini hal etishga nisbatan munosabatini aniqlashga qaratilgan.
|
| |
Ma'ruza 6. Sun'iy intellekt va ommaviy huquq

109
Ijtimoiy hayotning turli sohalarini avvalgi huquqiy tartibga solish jiddiy
modernizatsiyaga muhtoj. Ot minishni tartibga solish uchun mo’ljallangan yo’l
qoidalari avtomobil harakati qoidalari bilan almashtirilgani sababli, bugungi kunda
raqamlar, katta ma'lumotlar, robotlar dunyosi kontekstida iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy
munosabatlarni tartibga soluvchi yangi qonun paydo bo’lmoqda. , sun'iy intellekt
251
.
Aksariyat huquqshunoslarning fikricha, huquq texnologik jarayonlarning tartibga
soluvchisi sifatida harakat qilishi, "insonning yangi texnologiyalarning sun'iy olamiga
kirib kelishi uchun ijtimoiy asosli yo’lakni belgilashi" kerak.
252
.
Har bir davlatning konstitutsiyasida, odatda, eng yuqori yuridik kuchga ega
bo’lgan normativ-huquqiy hujjat sifatida ijtimoiy tuzum va davlat boshqaruvining
asoslari mustahkamlangan. Raqamli jamiyatga xos bo’lgan munosabatlarni
konstitutsiyalashtirish
muammosi
pishib
yetdi.
Bir
qator
mamlakatlarda
konstitutsiyaviy qonunchilikka shaxsning raqamli huquqlariga qo’shimchalar kiritish
jarayoni
allaqachon
boshlangan.
Jamiyatni
raqamlashtirish
kontekstidagi
munosabatlarni tartibga soluvchi qonunga misol sifatida 2016 yildagi Frantsiyaning
raqamli respublika qonuni (Loi pour une République numérique) hisoblanadi.
253
.
Ushbu qonun raqamli jamiyatda davlat ma'lumotlariga ochiq kirish va huquqlarni
himoya qilishni nazarda tutadi. 2018-2019 yillarda Fransiyada raqamli transformatsiya
bilan boliq transformatsiyalar, jumladan konstitutsiyaviy islohot va bir qator
qonunlarga kiritilgan o’zgartirishlar jamoatchilik muhokamasi boshlandi.
254
. 2020-yil
yanvar oyida deputat Per Alen Rafan tomonidan Fransiya Milliy Assambleyasiga
Sun’iy intellekt va algoritmlar Xartiyasini (Charte de l’intelligence artificielle et des
algorithmes) qabul qilish taklifi kiritildi, ro’yxatdan o’tkazilgandan so’ng u parlament
ko’rib chiqish uchun taqdim etildi. konstitutsiyaviy qonunchilik qo’mitasi. Qonun
loyihasi
matniga
ko’ra,
“viruslar inson genetik merosiga uzoq vaqt
integratsiyalashganidek, texnologiyalar ham ongning bir qismiga aylanadi”.
255
.
Loyiha mualliflari Fransiya konstitutsiyasining muqaddimasida yangi
konstitutsiyaviy qonun – Sun’iy intellekt va algoritmlar xartiyasiga havolani kiritishni
va Nizomning o’zida qator fundamental masalalarni belgilashni taklif qilmoqdalar,
jumladan:
- sun'iy intellekt tizimlarining muntazam auditini o’tkazish(4-modda);
251
Bilish jarayonlari va ularning qisqacha tasnifi

|
Bilish jarayonlari va ularning qisqacha tasnifi
|
bet | 60/62 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 325,21 Kb. | | #256702 |
Bog'liq Sharq mutafakkirlarining pedagogik qarashlari. Gʻarb mutafakkirl-hozir.orgBilish jarayonlari va ularning qisqacha tasnifi
Insonning sezgisi, idroki, xotirasi, tafakkuri, nutqi, xayoli, his-tuyg’ulari va irodasi psixik jarayonlar deb ataladi
Sezgi – odamning tegishli sezgi organlariga moddiy olamdagi narsa va hodisalar ta’sir ko’rsatgan paytida ulardagi ayrim xossalarning aks ettirilishidan iborat bo’lgan eng sodda psixik jarayondir.
Sezgi, asosan, eksteroseptorlar, interioseptorlar hamda proprioseptorlardan tashkil topadi. O’z navbatida ularning har bir tarmoqlanish xususiyatiga ega hisoblanadi
Fanda, asosan, eng ko’p o’rganilgan tarmoq – bu ekstroseptorlar sanalib, ularga ko’rish, eshitish, hid bilish, ta’m-maza bilish hamda teri-tuyish sezgilari kiradi.
Idrok – ayni choqda sezgi organlarga ta’sir etib turgan narsa va hodisalarning aks ettirilishidan iborat bo’lgan psixik jarayondir.
Tasavvur – biz ilgari idrok qilgan narsa va hodisalar obrazini ayni choqda fikran qayta tiklashimizdir.
Tasavvurlar idrok bilan o’xshash bo’lib, idrok asosida maydonga keladi, ammo ular, odatda, idrokka qaraganda birmuncha xiraroq, rangsiz bo’ladi va unchalik to’liq bo’lmaydi.
Xotira – o’tmish tajribalarimizda nimaiki hodisa yuz bergan bo’lsa, shuni esda olib qolish, esda saqlash va keyinchalik esga tushirish yoki tanishdir
U quyidagi psixik jarayonlardan: esda olib qolish, o’zlashtirilgan materialni esda saqlash, tanish va esga tushirishdan iboratdir.
Xayol – biz ilgari idrok qilmagan predmet va hodisalarni yaratishdan iborat bo’lgan psixik jarayondir.
Iroda – kishining o’z oldiga qo’yilgan maqsadga erishish uchun ichki va tashqi to’siqlarni harakat yordamida yengish vaqtida vujudga keladigan psixik jarayondir.
Tafakkur – fakt va hodisalarni mavhumlashtirgan, umumlashtirgan holda va vositali ravishda aks ettirishdan, ular o’rtasiga aloqa hamda munosabatlarni aniqlashdan iborat bo’lgan bilish jarayonidir
Diqqat – ongning biron-bir predmet, hodisa yoki faoliyatga qaratilishi hamda to’planishidir.
Ongning qaratilishi deganda obyektni tanlab olish nazarda tutiladi, ongning biron-bir narsaga to’planishi esa ana shu obyektga aloqador bo’lmagan barcha narsalarni ong doirasidan tashqarida qoldirish ma’nosini bildiradi.
|
| |
Mashq o’rgatish usullari - Mustaqil ta’lim uchun etiladigan mavzular

|
Mustaqil ta’lim uchun etiladigan mavzular
|
bet | 16/62 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 325,21 Kb. | | #256702 |
Bog'liq Sharq mutafakkirlarining pedagogik qarashlari. Gʻarb mutafakkirl-hozir.orgMashq o’rgatish usullari.
Mashq muayyan xatti harakatlarni ko’p marotaba takrorlashni o’z ichiga oladi. Mashq va odatlanish o’quvchi uchun ongli, ijodiy jarayondir. Mashq natijasida ko’nikma odat, yangi bilimlar hosil qiladi. O’quvchining aqliy qobiliyati rivojlanadi. Axloqiy tajribasi kengayadi. O’rgatish ijtimoiy xulq atvorni odatiy shaklga aylantirish maqsadida tarbiyalanuvchilarning bajarilishlari uchun rejali va izchil tarzda tashkil qilinadigan turli harakatlar, amaliy ishlardir.
O’rganish bir necha izchil harakatlar yig’indisidir
Pedagogik talab tarbiyaning e’ng muhim usullaridan biridir. Talab–bu
-o’quvchining turli vazifalarini bajarishi
-ijtimoiy xulq atvor mezonlarini ifodalashi
-u yoki bu faoliyatda qatnashib bajarilishi zarur bo’lgan aniq bir vazifa sifatida namoyon bo’lishi.
-turli ko’rsatma sifatida namoyon bo’lishi u yoki bu harakatlar Rag’batlantiruvchi yoki uni to’xtatuvchi bo’lishi.
-oqilona harakatlarga undovchi bo’lishi.
O’z- o’zini tarbiyalash usullari.
O’z o’zini tarbiyalash sifatlari bola bunga tayyor bo’lganda, u o’zini shaxs deb anglay boshlagach, amaliy ishlarda mutsaqillik ko’rsata boshlagan vaqtdan boshlanadi.
O’z o’zini tarbiyalashda (axloqiy, jinsiy, intementual, xissiy-irodaviy) maslaxat va ko’nikma lar berilishi lozim.
-o’z o’zini tahlil qilish
-o’z o’zini baholash o’z o’ziga xolisona berish, qoniqish hosil qilish va x
Rag’batlantirish va jazolash usullari.
O’quvchi bolalarning har biri o’sib, ulg’ayib, kamol topib borayotganidan xursand bo’lganini sezishi kerak. SHundagina bola o’zining olg’a siljib borayotganini ko’ra biladi, o’z kuchiga ishonadi.
Rag’batlantirish quyidagi turlarga bo’linadi. (maktublarda)
1)O’quvchining kuchi etadigan, ma’suliyatli topshiriq berish orqali bolaga ishonch bildirish: bunda bola o’z qadr qimmati bilan faxrlanadi.
2) maktab (majlislarda)
3) e’tsalik sovg’alar berish.
4) maqtov yorlig’i berish
5) tsipendiya bilan ta’minlash.
6) hurmat taxtasiga rasmini osish
7) qo’llab quvvatlash
8) ma’suliyat va jamoaning minnatdorchiligi
9) sinfda birinchi o’rinda turish
10) musobaqalarda bayroq ko’tarish gazeta, radioda, televizorda e’’lon va x.
Jazolash bu tarbiyalanuvchining xarkat va faoliyatiga salbiy baxo berish, bu oxirgi tarbiya usuli, (urish, kaltaqlash, jismoniy jazo mumkin e’mas)
Turlari.
-tanbeh berish
- xayfsand e’’lon qilish
-uyaltirish.
Jazo yaxshi o’ylab qo’llanishi lozim, qizik utsida tinimsiz jazolash mumkin e’mas. Jazo yakka tartibda bo’lishi kerak ya’ni bitta jazo aybiga mos.
|
| |
I. A. Filipova - bet 35

110
- sun'iy intellekt evolyutsiyasini baholash(4-modda);
- sun'iy intellekt tizimlarining zararli manipulyatsiyasini
oldini olish uchun
cheklovlar(5-modda) va boshqalar.
Qonun loyihasining 1-moddasiga ko’ra, qonun kiberfizik tizimlarga ham, virtual
tizimlarga ham tatbiq etiladi. “Tizim ... yuridik shaxsga ega emas va shuning uchun
sub'ektiv huquqlarga ega bo’lolmaydi. Shu bilan birga,
yuridik shaxsdan kelib
chiqadigan majburiyatlar ushbu tizimdan foydalanadigan,
uning amalda qonuniy
vakiliga aylangan yuridik yoki jismoniy shaxs zimmasiga tushadi.
Shunday qilib, rivojlanayotgan raqamli reallik va sun’iy intellektni hisobga
olgan holda munosabatlarni tartibga soluvchi yangi qonunni
shakllantirish jarayoni
boshlandi.
Konstitutsiyaviy huquq sohasidagi zamonaviy tadqiqotchilar sun'iy intellekt
bilan boliq normalarni konstitutsiyaviy darajada belgilashga
turlicha munosabatda
bo’lishadi.
256
. Masalan, Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy sudi sudyasi Gadis
Gadjiev Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasida yaqin kelajakda sun'iy intellektga oid
bo’limlar bo’lmasligi kerak, deb hisoblaydi.
257
. Bir
qator boshqa ekspertlarning
fikricha, sun'iy intellekt bilan boliq masalalarni konstitutsiyaviy qonun bilan tartibga
solish vaqti keldi, hech bo’lmaganda sun'iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi
inson huquqlariga katta ta'sir ko’rsatadi.
258
.Masalan,
yuz va nutqni tanib olish
texnologiyalari amaliyotda shaxsiy daxlsizlik huquqini sezilarli darajada kamaytiradi,
ya'ni texnologiyalar qanchalik ko’p qo’llanilsa, huquq va erkinliklarning kafolatlarini
eng yuqori - konstitutsiyaviy darajada shakllantirish zarurati shunchalik keskinroq
savol tuiladi. Ushbu konstitutsiyaviy kafolatlar raqamli
jamiyatda inson huquqlarini
samarali himoya qilish imkonini beradi. Davlat boshqaruvida sun'iy intellektning joriy
etilishi "mashinalarni o’rganish holati" (Machine-Learning State) paydo bo’lish xavfini
keltirib chiqaradi. Sun'iy intellekt uchun mashinani o’rganish imkoniyatlari davlat va
fuqarolar o’rtasidagi munosabatlarni o’zgartirishi mumkin: yangi hisoblash vositalari
davlatning o’z fuqarolarining xatti-harakatlarini tahlil qilish, bashorat qilish va nazorat
qilish qobiliyatini oshiradi.
259
.
Ba'zi mualliflar "shaxsning huquqiy maqomining o’zagi" bo’lishi kerak bo’lgan
xavfsizlik huquqi masalasini ko’taradilar.
260
, lekin "unutmasligimiz kerakki, davlat
256
Filipova I.A. Sun'iy intellekt va neyrotexnologiyalar: konstitutsiyaviy va huquqiy tartibga solish
ehtiyojlari // Lex russica (Rossiya qonuni). 2021 yil 9-son (178). S. 122.
257
Konstitutsiya sun'iy intellektni himoya qilmaydi - Konstitutsiyaviy
sud sudyasi Gadjiev,
12.12.2018. URL: http://rapsinews.ru/judicial_analyst/20181212/292414283.html (kirish sanasi:
10.12.2021).
258
Koops B.-J., Di Karlo A., Nocco L., Casamassima V., Stradella E. Robotik texnologiyalar va asosiy
huquqlar: robototexnika Evropa konstitutsiyaviy asoslariga qarshi kurash // Xalqaro texnologiya
jurnali. 2013. jild. 4. Yo'q. 2. P. 1199.
Lirik qo‘shiq!ar - M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent

Lirik qo‘shiq!ar. Bunday qo‘shiqlarda insonlarning ruhiy olami, turli kechinmalari aks etadi, ular kasb, vaqt, joy tanlamaydi.
Mehnat qo‘shiqlari: mehnat turi jarayonida ijro etiladi. Uning quyidagi turlari mavjud:
dehqonchilik bilan bog‘liq mehnat qo ‘sltiqlari;
chorvachilik bilan bog‘liq mehnat qo ‘shiqlari;
V) hunarmandchilik bilan bog‘liq mehnat qo ‘shiqlari.
Mehnat qo‘shiqlari mehnat qiluvchilarga ruhiy ko‘tarinkilik bag‘ishlab, ularga kuch-g‘ayrat, bardamlik ato etgan. Misollar:
Charx yigirib. charx yigirib, Chorbog‘ olgan man o‘zim. Soyalarda o'zlashtirib, Kashta tikkan man o‘zim.
Og‘am to‘ni, qo‘zim to‘ni, Tiklab-tiklab tikay uni.
Yorim to‘ni, jonim to‘ni, Jonim bilan tikay uni.
Men og‘amga to‘n bichay Juma, chorshanba kuni.
Uni og‘am kiysinlar, Ro‘zayu navro‘z kuni. 0 ‘rmagimni to‘qiyman,
Kecha-kunduz no‘qiyman. Qachon tamom bo‘ladi, Deb ashula to‘qiyman.
Mavsumiy-marosim qo‘shiqlari - yil fasllari, turli marosimlar tasvirlangan qo‘shiqlar bo‘lib, ularga quyidagilar kiradi:
«Sust xotin» (yomg‘ir chaqirish qo ‘sh ig‘i). Sust xoti zardushtiylarda yomg‘ir tangrisi (osmon suvlari xudosi) hisoblangan.
Bahor oylarida yomgMr yetarlicha yog'masa, «Sust xotin» qo‘shig‘ini aytib, xonadonlarga kirib yurishgan. Yig‘ilgan xayr-sadaqaga Sust xotinga atab is chiqarishgan. Quyidagi misralarda yomg‘ir hadya etish uchun Sust xotinga iltijo qilinmoqda:
35
Hosillar mo‘l boMsin. sust xotin, Dehqonning uyi to‘lsin, sust xotin, Yomg‘irlami yog‘dirsin, sust xotin, Yomonning uyi kuysin, sust xotin, Osmondan tomchi tashlab, sust xotin, Elu yurtni to‘ydirsin, sust xotin.
|
Tez aytishlar - M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent

Tez aytishlar - xalq og‘zaki ijodining juda qiziqarli janrlaridan bo‘lib, ma’lum so‘z, so‘z birikmasi yoki tovushni to‘g‘ri talaffuz qilishga, xotirani mustahkamlashga va nutqni o ‘stirishga mo‘ljallangan. Quyidagi misollarni tez aytishga urinib ko‘ringchi:
Qishda kishmish pishmasmish, pishsa kishmish qishmasmish.
Namanganda usta Muso puch pistafurushning oltmish uch pud pistasi bor ekan. Oltmish uch pud puch pistasi bo‘lsa ham o‘sha usta Muso puch pistafurush, oltmish uch pud pistasi boim asa ham o‘sha usta Muso puch pistafurush.
0 ‘ktam ko‘m-ko‘k, ko‘rkam ko‘klam rasmini ko‘p ko'k qalamda chizmoqchi.
Qurilishga terak kerak, demak terak ekish kerak.
Oydinga oynadan oldin oy mo‘raladi, keyin Oydinga oynadan oyisi mo‘raladi.
Saharlab shahardan hasharga bordim, shahardan hasharga saharlab bordim.
Haskash hashakni hash-pash deguncha haskashlaydi.
Zang bosganga rang yuqmas, rang yuqqani zang bilmas.
Kishmish yegan kishining tishi qamashmasmish.
Masai - arabcha «namuna» so‘zidan olingan, unda voqelik 0‘simlik, hayvon, ba’zan inson obrazlari orqali tasvirlanadi. Masai ta’limiy-tarbiyaviy mazmunga ega boMgan, ko‘proq maishiy-axloqiy, ijtimoiy-siyosiy mavzulardagi kichik hikoyachalardan iborat. Ko‘proq achchiq kesatiq, piching ustun keladi.
40
Askiya - arabcha «zakiy» so‘zining ko‘plik shakli «askiyo» so‘zi- dan oiingan bo‘lib, «zehni o ‘tkir, so‘zamol, zakovatli» ma’nolarini bildi- radi. Askiya ommaviy janr hisoblanadi, odatda xalq sayillarida, to‘ylar- da va boshqa marosimlarda ijro etiladi, hozirjavoblik, ziyraklik va do- nishmandlikni, til boyligini, badiiy estetik didni talab qiladi. Askiyada tanlab oiingan mavzu atrofida kulgu uyg‘otiladi. Dunyodagi birorta xalqda og'zaki ijodning askiya turi yo‘q. Bu hoi o‘zbek tilining boyligi, ifoda imkoniyatlarining ko‘pligi, ta’bi nozik va serzavqligidan dalolat beradi.
|
Ertaklar - M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent

Ertaklar - hayolot va fantastikaga keng o‘rin berilgan, hayot haqiqatiga asoslangan, ibrat-o‘git beruvchi og‘zaki hikoyalardir. Ertaklardagi ijobiy qahramonlar yengilmas kuchga aylanib, har qanday yovuzlik, adolatsizlik, haqsizlik ustidan g‘alaba qozonadi, umumxalq manfaatini himoya qiladi. Ertaklarda xalqning orzulari hayoliy va hayotiy uydirmalar vositasida hikoya qilinadi, ya’ni real hayotiy voqealar ongli tarzda uydirmalar orqali tasvirlanadi. Ertaklar o‘ziga xos xususiyatlarga ega, jumladan, «bir bor ekan, bir yo‘q ekan...» kabi max- sus boshlamalar bilan boshlanib, «shunday qilib ular murod-maqsad- lariga yetibdilar...» kabi maxsus tugallanmalar bilan yakunlanishi tinglovchini o‘zi yashab turgan real dunyodan ertak olamiga olib kirish uchun xizmat qiladi.
Darhaqiqat, ertaklarda bola tarbiyasining hamma tarkibiy qismlari- jismoniy va aqliy kamolot, ilm va hunarga muhabbat, ma’naviy axloq va estetik didning tarbiyasiga oid ko‘pdan-ko‘p pedagogik materiallami uchratish mumkin. Zotan, xalqimizda «Ertaklar yaxshilikka yetaklar» deb bejiz aytilmaydi.
Maqollar - xalqning hayotiy tajribalari asosida yuzaga kelgan dono fikrlarini ixcham shaklda ifodalovchi asardir. Maqollar she’riy va nasriy tuzilishga ega, har ikkala turda ham xalqning jonli so'zlashuv tiliga yaqin boMadi. Ular mazmun va shakl jihatidan uzoq davrlar mobaynida kam o‘zgarishlarga uchraydi va uzoq yashovchanlik xususiyatiga ega. Maqol lar kishilaming asrlar davomidagi hayotiy tajribalari va kundalik turmu- shida ko‘p bora sinovlardan o‘tadi. Ko‘proq falsafiy, axloqiy-ta’limiy
32
mavzularda yaratilganligi bois juda katta tarbiyaviy va didaktik ahami- yatga ega. Xalq maqoilarining mavzu doirasi juda keng bo‘lib, ularda aks etmagan xalq hayotining biron sohasi yo‘q. Chunki xalq o‘z hayotiy kuzatishlari va tajribalarini maqollar shaklida abadiylashtiradi va shu tariqa kelgusi avlodga qoldiradi. Maqollarda vatanparvarlik, mehnatse- varlik, ilmparvarlik, insonparvarlik, mardlik, adolat, insof, sof muhabbat, olijanoblik, sadoqat, do‘stlik kabi chin insoniy xislatlar o‘z ifodasini topgan. Shu o‘rinda ayrim maqollar mazmuniga e’tibor beraylik:
-Vatani borning baxti bor, mehnati borning-taxti.
-El g‘amini bilgan elga doston.
-Birlashgan daryo bo‘lar, tarqalgan irmoq bo'lar.
-Oltin olma, bilim ol, Bilim olsang, bilib ol.
Aqling ko‘r bo‘lsa, ko‘zdan ne foyda.
Yaxshi xulq - kishining husni.
-Egri yo‘ldan yursang ham to‘g‘ri yur.
-Niyating - yoMdoshing.
-Y o‘qni borday qil, borni bolday qil.
|