nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi

o’quv materialini mustahkamlash:
“Savol –javob ”usuli orqali o’quvchilarni
faollashtiradi va shu holatda yangi mavzuni
mustahkamlaydi . Mashg’ulot davomida
o’quv ishlarni baholash me’zoni va
ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi.
Dori vositalarini parenteral yo’l bilan
yuborish.Xomila gipoksiyasi profilaktikasini
o’tkazish, Xomilador ayollarga namlangan
kislorod berish
xakidagi savol javoblar
o’tkazadi
Mavzuning kasbiy faoliyatlardagi ahamiyati
bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi.
Ma’lumotlarni
daftarga qayd
qiladilar.
Diqqat qiladilar.
3-Bosqich.
Yakuniy
(10 daqiqa)
Mashg’ulot yakuni:
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydi
va rag’batlantiradi.
Uyga vazifani berilishi:
Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish
yuzasidan yuriqnoma beradi.
Turli xil ekstragenital kasalliklari bor
ayollarda homiladorlik va tug’ruqning o’tishi
xususiyatlarini bo’yicha taqdimot
tayyorlaydilar.
Baholash bilan
tanishadilar.
Topshiriqni
yozib oladilar.
Davlat ta'lim standarti qanday tarkibiy qismlardan iborat?

|
Davlat ta'lim standarti qanday tarkibiy qismlardan iborat?
|
bet | 133/145 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #239564 |
Bog'liq 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating53.Davlat ta'lim standarti qanday tarkibiy qismlardan iborat?
a) *tayanch o‘quv rejasi, o‘quv dasturi, malaka talablari va baholash tizimi
b) umumiy o‘rta ta'limning tayanch o‘quv rejasi, malaka talablari; ichki va tashqi nazorat turlari, baholash tizimi
с) tayanch o‘quv rejasi, o‘quv dasturi; ichki va tashqi monitoring, baholash tizimi
d) tayanch o‘quv rejasi, ichki va tashqi monitoring, o‘quv dasturi, malaka talablari
54. Umumiy o‘rta ta'limning (UO‘T) tayanch o‘quv rejasi qanday hujjat hisoblanadi?
a) o‘quv fanlari nomi, o‘quv yuklamasining hajmi hamda ularning sinflar bo‘yicha taqsimoti belgilangan hujjat hisoblanadi.
b) o‘quv fanlarining sinflar bo‘yicha taqsimoti belgilangan hujjat hisoblanadi.
с) *o‘quv fanlari nomi, o‘quv yuklamasining minimal hajmi hamda ularning sinflar bo‘yicha taqsimoti belgilangan hujjat hisoblanadi.
d) o‘quv fanlari nomi, o‘quv yuklamasining maksimal hajmi hamda ularning sinflar bo‘yicha taqsimoti belgilangan hujjat hisoblanadi.
55. O‘quv dasturi qaysi tashkilot tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi?
a) *O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.
b) O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi va Vazirlar Mahkamasi tomonidan tasdiqlanadi.
с) Respublika ta'limi vazirligi tomonidan ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi.
d) Ijodiy guruh tomonidan tomonidan ishlab chiqiladi va RTM tomonidan tasdiqlanadi.
56. Umumiy o‘rta ta'limning malaka talablari qanday tarkibiy qismlardan iborat?
a) *bilim, ko‘nikma, malaka, kompetensiya;
b) nazariy bilim, ko‘nikma, malaka, kompetensiya;
с) bilim, ko‘nikma, amaliy malaka, kompetensiya;
d) bilim, amaliy ko‘nikma, malaka, tayanch va xususiy kompetensiya
57. Baholash tizimi bu;
a) Davlat ta'lim standarti bo‘yicha UO‘Tning malaka talablarini o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilishi darajasini aniqlaydigan mezonlar majmuidir.
b) Davlat ta'lim standarti bo‘yicha UO‘T muassasasining faoliyati samaradorligini aniqlaydigan mezonlar majmuidir.
с) Davlat ta'lim standarti bo‘yicha UO‘Tning malaka talablarini o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilishi darajasini hamda UO‘T muassasasining faoliyatini aniqlaydigan mezonlar majmuidir.
d) *Davlat ta'lim standarti bo‘yicha UO‘Tning malaka talablarini o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilishi darajasini hamda UO‘T muassasasining faoliyati samaradorligini aniqlaydigan mezonlar majmuidir.
|
| |
Akusherlik va genekologiyada hamshiralik ishi - bet 12

o’quv ishlarni baholash me’zoni va
ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi.
Chaqaloqni
birlamchi artib-tozalashni o’tkazish. Apgar
shkalasi bo’yicha baholash, issiqlik zanjirini
qo’llashning mohiyati
xakidagi savol
javoblar o’tkazadi
Mavzuning kasbiy
faoliyatlardagi ahamiyati bilan bog’lab
mavzuni yakunlaydi.
daftarga qayd
qiladilar.
Diqqat qiladilar.
3-Bosqich.
Yakuniy
(10 daqiqa)
Mashg’ulot yakuni:
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydi
va rag’batlantiradi.
Uyga vazifani berilishi:
Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish
yuzasidan yuriqnoma beradi.
O’quvchilar
«Tug’ruq. Tug’ruqning kechishi va uni
boshqarish» mavzulariga oid Internet
malumotlari va adabiyotlardan foydalangan
holda referativ malumotlar tayyorlaydilar.
Mavzuga oid vaziyatli masalalar, jadvallar va
krossvord tuzadilar
Baholash bilan
tanishadilar.
Topshiriqni
yozib oladilar.
Akusherlik va genekologiyada hamshiralik ishi - bet 15

Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
Mavzu: Akusherlik qon ketishlari va ularda shifokorgacha
shoshilinch yordam
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
Vaqt: 80-minut.
Talabalar soni: 30 ta
Mashg’ulot shakli va turi:
Nazariy.
O’quv mashg’uloti rejasi
1. homilador
ayollardan
qon
ketganda
shoshilinch yordam berish
2. qon
ketayotganda
homilador
ayolni
parvarish qilish
3. Yo’ldoshning oldinda joylashganligini va
barvaqt ko’chishi asorati bilan kechgan
tug’ruq
O’quv mashg’uloti maqsadi: Akusherlik qon ketishlari va ularda shifokorgacha
shoshilinch yordam to’g’risidagi bilim (ko’nikma)larni shakllantirish
(mustahkamlash)
O’qitish natijasi
Ushbu
mavzuni
o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma
va kompetensiyalar
Pedagogik vazifalar:
1.
homilador ayollardan
qon
ketganda
shoshilinch yordam
xakida
ma’lumot
berish.
2. qon
ketayotganda
homilador
ayolni
parvarish
qilish
haqida
axborot
berish.
3. Yo’ldoshning oldinda
joylashganligini
va
barvaqt
ko’chishi
asorati bilan kechgan
tug’ruq
to’g’risida
tushuncha berish.
O’quv faoliyati natijalari:
1. homilador ayollardan qon ketganda
shoshilinch yordam berish
haqida ma’lumotlar, tug’ruqni 1,2, 3 davri
kechishi izohlaydilar
2. qon ketayotganda homilador ayolni
parvarish qilish haqida
tavsiflaydilar.
3. Yo’ldoshning oldinda joylashganligini va
barvaqt ko’chishi asorati bilan kechgan
tug’ruq aytib berishadi.
O’qitish metodlari
Kichik axborotli/ ma’ruza/ hikoya/ tushuntirish/
ko’rsatma berish/ namoyish/. Ko’rsatish/ video
usul/ kitob bilan ishlash/ insert/ mashq/ suhbat/
bahs/ aqliy hujum ta’limiy o’yin/ pinbort/
O’qitish vositalari
Matnlar, yozuv taxtasi, slaydlar, proektor,
kompyuter, diaproektor, flipchart, videofilm
grafikli organizatorlar, model, mulyajlar, chizma,
grafiklar, diagrammalar, namunalar, ekspert
varagi, yuriknoma, elektron yuriknoma.
O’quv faoliyatini tashkil Ommaviy, jamoaviy, guruxli, juftlikda, yakka
etish shakli
tartibda
O’qitish sharoiti
Maxsus texnik vositalar bilan jixozlangan
guruxlarda ishlashga muljallangan xona
Qayta aloqaning usul va
vositalari
Tezkor-surov, savol-javob, test, misol va
mashklar, bajarilgan ukuv topshiriklarni baxolash
|
Akusherlik va genekologiyada hamshiralik ishi - bet 17

3.Ta’lim oluvchilarni ish joylariga
taqsimlab
amaliy
ish
yuzasidan
yo’riqnomali texnologik xarita (1-ilova)
xamda mustakil ish bajarish uchun xom-
ashyo tarkatadi va ko’rsatmalar beradi.
4.Mustakil ishni bajarilishini maqsadli
aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish
jarayonida
o’quvchilar
tomonidan
qo’ygan xatolarini ko’rsatadi.
Yakuniy yuriqnoma (15 daq)
5.Mashg’ulot tugagandan so’ng ish
joylarini talab darajasiga keltiradi.
Tayyorlangan mahsulotni qabul qiladi.
Xatolarni to’g’irlaydilar.
Foydalanilgan jixozlarni
mashg’ulot rahbariga
topshiradilar.
Ish joyini tozalaydilar.
3-Bosqich.
Yakuniy
(10 daqiqa)
Yakunlash.
1.O’quvchilarni amaliy mashg’ulot
bo’yicha baholarini e’lon qiladi(2-ilova).
2.Kelgusi kasbiy faoliyatlarida
amaliyotda bajargan ishlarining
ahamiyati va muhimligiga o’quvchilar
e’tiborini qaratadi.
3.Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan
tanishtirib uyga vazifa beradi. Akusherlik
va ginekologik yordam ko’rsatish
muassasalarida hamshiraning tutgan
o’rni, vazifalari, manaviy qiyofasi
to’g’risida taqdimot tayyorlaydilar.
Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
Akusherlik va genekologiyada hamshiralik ishi - bet 56

HOMILANING TAXMINIY VAZNINI ANIQLASH
Maqsad: Bu tashki akusherlik tekshiruvi homiladorlik paytida, tug’ruq jaryonida
homila vaznini aniklash uchun qo’llaniladi
Ko’rsatma: Homiladorlik davr, tug’ruq davrlarida
Kerakli jihozlar: kushetka, fantom,sm. lenta homilador ayolning maxsus varaqasi
Bajarish bosqichlari:
Homilador ayolni kushetkaga, oyoklari uzatilgan xolda yotkiziladi.
Siydik
pufagini bushatish suraladi.
Bachadon balandligini aniklash: Santimetrli lentaning birinchi uchi simfizning
yuqori qirrasiga, ikkinchi uchi bachadon tubining baland soxasiga qo’yiladi.
Santimetrli lenta bilan qorin aylanasi o’lchanadi: old tomondan kindik ustiga,
orqadan bel soxasiga moslashtiriladi.Olingan kattaliklar (bachadon balandligining
o’lchami qorin aylanasi o’lchamiga) ko’paytiriladi.
LABORATOR TEKSHIRUVLAR UCHUN (
UTT,qon guruhi, rezus omil, qonning
bioximik tahlili, zaxmga - RW, gepatit V va S, OIV/OITSga tekshirish uchun qonga).
HOMILADOR AYOLNI TOR MUTAXASSISLAR KO’RIGIGA TAYYORLASH
(KO’RSATMAGA ASOSAN)
Yo’llanma berish
Yo’llanma namunasi
Klinik,bioximik laboratoriyaga
F.I.Sh._____________________
Yoshi_______________
Cana
Vrach akusher ginekolog______________imzo
Hamshira_____________________imzo
TUG’RUQ JARAYONINI OLIB BORISH:
a)
Ensa oldinda yotganda tug’ruq biomexanizmi
Maqsad: Ensa oldinda yotganda tug’ruq biomexanizmi fantomda o’zlashtirish
Kerakli asbob anjomlar: fantom qo’g’irchoq
Bajarish bosqichlari:
-tug’ruq biomexanizmi 4 ta momentdan iborat
1-moment: homila boshining bukilishi, kichik liqildoq o’tkazuvchi
nuqta
xisoblanadi, homila boshi chanoqqa kichik qiyshiq o’lcham bilan kiradi.(9,5-32 sm)
2-moment: homila boshining ichki burilishi
3-moment: homila boshining yozilishi
Akusherlik va genekologiyada hamshiralik ishi - bet 13

Nazariy o’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
Mavzu: Tug’ruqda hamshiralik parvarishi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
Vaqt: 80-minut.
Talabalar soni: 30 ta
Mashg’ulot shakli va turi:
Nazariy.
O’quv mashg’uloti rejasi
1.
tug’ruqning 1,2, 3 davri haqida ma’lumotlar,
tug’ruqni 1,2, 3 davri kechishi
2. normal tug’ruq biomexanizmi,
3. tug’ruqning kechishida feldsherning vazifasi
4. hamkorlikdagi tug’ruqning afzalligi;
O’quv mashg’uloti maqsadi: Tug’ruqda hamshiralik parvarishi to’g’risidagi
bilim (ko’nikma)larni shakllantirish (mustahkamlash)
O’qitish natijasi
Ushbu
mavzuni
o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida shakllanadigan asosiy bilim, ko’nikma
va kompetensiyalar
Pedagogik vazifalar:
1.
tug’ruqning 1,2, 3
davri
haqida
ma’lumotlar,
tug’ruqni 1,2, 3 davri
kechishi
xakida
ma’lumot berish.
2. normal tug’ruq
biomexanizmi
haqida
axborot
berish.
3. tug’ruqning
kechishida
feldsherning vazifasi
to’g’risida tushuncha
berish.
4. hamkorlikdagi
tug’ruqning
afzalligini izohlaydi
O’quv faoliyati natijalari:
1.
tug’ruqning 1,2, 3 davri haqida ma’lumotlar,
tug’ruqni 1,2, 3 davri kechishi izohlaydilar
2. normal tug’ruq biomexanizmi haqida
tavsiflaydilar.
3. tug’ruqning
kechishida
feldsherning
vazifasi
aytib berishadi.
4. hamkorlikdagi tug’ruqning afzalligini to’liq
izohlaydi
O’qitish metodlari
Kichik axborotli/ ma’ruza/ hikoya/ tushuntirish/
ko’rsatma berish/ namoyish/. Ko’rsatish/ video
usul/ kitob bilan ishlash/ insert/ mashq/ suhbat/
bahs/ aqliy hujum ta’limiy o’yin/ pinbort/
O’qitish vositalari
Matnlar, yozuv taxtasi, slaydlar, proektor,
kompyuter, diaproektor, flipchart, videofilm
grafikli organizatorlar, model, mulyajlar, chizma,
grafiklar, diagrammalar, namunalar, ekspert
varagi, yuriknoma, elektron yuriknoma.
O’quv faoliyatini tashkil
etish shakli
Ommaviy, jamoaviy, guruxli, juftlikda, yakka
tartibda
O’qitish sharoiti
Maxsus texnik vositalar bilan jixozlangan
guruxlarda ishlashga muljallangan xona
Qayta aloqaning usul va
vositalari
Tezkor-surov, savol-javob, test, misol va
mashklar, bajarilgan ukuv topshiriklarni baxolash
|
Shartli Belgilanishi - Elektronika va sxemalar 1

|
Elektronika va sxemalar 1
|
bet | 71/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyShartli Belgilanishi: Bipolyar tranzistorning belgilanishi uchun quyidagi belgilar ishlatiladi:
E - Emiter (Oluvchi): Elektron o‘tishni olib keladi.
B - Base (Asos): Elektron o‘tishni boshqarish uchun ishlatiladi.
C - Collector (Jamg‘armoq): Elektron o‘tishni olib olish uchun ishlatiladi.
Bu belgilar tranzistorning xususiy ishlash rejimini aks ettiradi.
Ishlash Prinsipi: Bipolyar tranzistorning ishlash prinsipi quyidagicha:
Elektron o‘tishni boshqarish uchun (amplifikatsiya uchun) elektronlar emiterning tomonidan olib keladi.
Emiterden kelayotgan elektronlar asosdan g‘izg‘anib o‘tishni boshqarish uchun (base stromiga bog‘liq holda) elektron o‘tishga qarab o‘zgaradi.
O‘zgaruvchan elektron o‘tishi asosdan jamg‘armoqga to‘laqon yuboradi. Jamg‘armoq tomonidan olib kelingan elektronlar tomonidan o‘tish olinadi.
Elektronlar jamg‘armoqdan olib kelib olinadi va shu jarayon uchun tayyorlanadi.
Ish Rejmlari: Bipolyar tranzistorning ikki asosiy ish rejimi mavjud:
Oson bo‘ladi (Active): Elektron o‘tishi asosdan jamg‘armoqga o‘zgaruvchanlik solib, amplifikatsiya boshlanadi.
Bloklangan (Cutoff): Elektron o‘tishi asosga bog‘liq bo‘lmaydi va jamg‘armoqdan ham olib kelmaydi.
Bu ish rejimlarining o‘rtasida quyidagi o‘rta ish rejimlar ham mavjud:
Ishlovli (Saturation): O‘tkazuvchan o‘tish paytida amplifikatsiya maksimum bo‘ladi.
Tuzatilgan (Reverse Active): Elektron o‘tishi asos va jamg‘armoq tomonidan o‘zgaradi, lekin o‘tkazuvchan o‘tish yo‘q.
Bipolyar tranzistorlar, shuningdek, NPN va PNP turdagi bo‘ladi, qaysi ki, ularning ishlash prinsiplari bir-biriga o‘xshash, ammo aks holda.
Bipolyar tranzistorlar (BT), sxemada belgilanishi, turlari.
|
| |
VBE (Base-Emitter Voltaji)

|
VBE (Base-Emitter Voltaji)
|
bet | 70/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyVBE (Base-Emitter Voltaji): Elektron o‘tishni boshqarish uchun o‘tkazuvchan o‘tish va asos orasidagi voltaj.
VCE (Collector-Emitter Voltaji): O‘tkazuvchan o‘tishni olib kelish uchun o‘tkazuvchan o‘tish va jamg‘armoq orasidagi voltaj.
IC (Collector Current): O‘tkazuvchan o‘tish orqali olinadigan elektron o‘tishi.
Tranzistorning Statik VAX-lari:
Hamilaviy O‘tish Regimi (Saturation Region):
O‘tkazuvchan o‘tish paytida VCE voltageining past chegarasi bilan amaliyotda ishlovchi statik VAX-lardan biri.
IC o‘tkazuvchan o‘tish paytida yuqori, VCE pastroq, VA - minimal bo‘ladi.
Normal O‘tish Regimi (Active Region):
O‘tkazuvchan o‘tish uchun optimal holda ishlovchi regim.
IC o‘tkazuvchan o‘tish paytida o‘rtacha qiymatga yetadi.
VCE va VA normal (o‘rtacha) qiymatlar.
Oson bo‘ladi (Cut-off Region):
Elektron o‘tishi asosga olib keladi, shuning uchun hammasi oldiysi hammasi o‘rnatilgan bo‘ladi.
IC va VCE qiymatlari minimal.
Bloklangan (Reverse Active Region):
O‘tkazuvchan o‘tish paytida asosdan oldiysi o‘tkazuvchan o‘tishdan kamroq elektron o‘tishi olinadigan, lekin hali ham olib keladigan regim.
IC va VCE minimal qiymatlarga ega.
Bu regimlar elektron o‘tishi boshqarilish paytida tranzistorning ish rejimiga bog‘liqdir va har bir regimda tranzistorning statik VAX-lari o‘zgaradi.
Bipolyar tranzistor, ularning shartli belgilanishi, ishlash prinsipi, ish rejmlari.
Bipolyar Tranzistor (Bipolar Junction Transistor - BJT):
Bipolyar tranzistor (BJT), p-turi va n-turi o‘rtasida qo‘rqin ornatilgan yarimo‘tkazgich asbobdir. U, elektronika sohasida amplifikatsiya (o‘zi kuchlanish), o‘tkazish vaqti boshqarish, hamda qurilish sohasida keng qo‘llaniladi.
|
| |
Nur Interfeysi (Optical Interface)

|
Nur Interfeysi (Optical Interface)
|
bet | 68/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyNur Interfeysi (Optical Interface):
Nur interfeysi sxemada nuqta yoki chiziq bilan belgilanadi va nur o'tkazuvchilar (fiber-optik kabel yoki boshqa optik kommunikatsiya vositalari) yordamida nur o'tkazish uchun ishlatiladi.
Optronlarning Turlari:
Opto-Translyatorlar:
Opto-translyatorlar, elektronik signalni optik signalga aylantirish uchun ishlatiladi. Ular, nur yuboruvchi va nur qabul qiluvchi bo'lgan boshqa qurilmalardan tashkil topiladi.
Fotosensorlar (Photodetectors):
Fotosensorlar, nurning (optik energiyaning) elektr energiyaga o'zgartirishini izlaydigan qurilmalardir. Bunday sensorlar fotosellarga, fototransistorlarga, fotodiodelarga, va boshqa turlarga kiradi.
Opto-Islolyatorlar:
Opto-islolyatorlar, optik energiya yordamida ikkita elektronik qurilma o'rtasiga isolatsiya o'rnatilgan qurilmalardir. Ular, elektronik devicelar o'rtasidagi ta'sirni kamaytirish uchun ishlatiladi.
Fotoizolatorlar (Optocouplers):
Fotoizolatorlar, bir elektronik deviceni boshqa devicelar bilan elektr ishlab chiqarish, belgilash yoki uchramoqqa (interfacing) yordam berish uchun ishlatiladi. Ular opto-translyatorlar va opto-islolyatorlardan foydalanib tuzilgan.
Optronlar, kuchli, tiz va ishonchli ishlashmoqchi bo'lgan texnologiyalarni o'z ichiga olgan tuzilmalardir. Optik va elektron komponentlarni birlashtirish, bu qurilmalarni kommunikatsiya, avtomatlashtirish va boshqa sohalar uchun juda foydali qiladi.
Tranzistor va ularning turlari.
Tranzistor va Ularning Turlari:
Tranzistor (Transistor): Tranzistor, elektr o‘tishni boshqarish uchun ishlatiladigan yarimo‘tkazgich asbobdir. Tranzistorlar elektronika sohasida amplifikatsiya (o‘zi kuchlanish), o‘tkazish vaqti boshqarish, raqamli sanoat texnologiyalari, radio elektronika, kiberinzheneriya, va boshqa ko‘p turli sohalarda keng qo‘llaniladi. Tranzistorning asosiy vazifalari o‘zgaruvchanli elektr o‘tish yaratish va uni boshqarishni ta’minlashni o‘z ichiga oladi.
Tranzistorlar quyidagi turlarga bo‘linadi:
NPN Tranzistor:
Bu tranzistor turi uchta tabiy elektr materialdan iborat bo‘ladi: p-turi (pozitiv), n-turi (negativ), va qo‘rqin (substrat) o‘rnida bo‘ladi. Elektr o‘tish paytida elektronlar n-turidan p-turiga yo‘naltiriladi va o‘zi kuchlanadi.
PNP Tranzistor:
P-turi va n-turi o‘rtasida qo‘rqin o‘rnatilgan bu tranzistor turi, elektron o‘tish paytida elektronlar p-turidan n-turiga yo‘naltiriladi va o‘zi kuchlanadi.
|
| |
Darlington Tranzistori - Elektronika va sxemalar 1

|
Elektronika va sxemalar 1
|
bet | 69/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyDarlington Tranzistori:
Darlington tranzistori, ikkita oddiy tranzistorni bir-biriga bog‘lash orqali olingan o‘zining kuchini oshiradi. Bu usul orqali amplifikatsiya darajasi oshiriladi.
FET (Field-Effect Transistor):
FETlar, elektr o‘tishni boshqarishda elektr maydondan foydalanadigan yarimo‘tkazgichlardir. Ular FETlariga kelgan bo‘ladi. Bu tur tranzistorlarda o‘tkazuvchan elektronlar elektr maydoni orqali boshqariladi.
MOSFET (Metal-Oxide-Semiconductor Field-Effect Transistor):
MOSFET, metall, oksid, va polisilikon (silikon karbidi) materiallardan tashkil topgan yarimo‘tkazgichdir. Ular MOSFETlariga kiradi.
IGBT (Insulated Gate Bipolar Transistor):
IGBT, MOSFET va bipolar tranzistorning birlashmasidir. IGBTlar kuchli o‘tkazuvchan xossalarga ega bo‘lganlar va katta kuchlanishli yuklarni boshqarish uchun ishlatiladi.
Tranzistorlar, elektronika sohasidagi ko‘p to‘plamli va kuchli asboblarining asosini tashkil etadi va bir nechta funksiyalarni boshqarish uchun yaxshi ko‘rsatilgan.
Bipolyar tranzistor, ulanish sxemalari, statik VAX lari.
Bipolyar Tranzistor Ulanish Sxemalari va Statik VAX-lar:
1. NPN Bipolyar Tranzistor Ulanish Sxemasi:
Statik VAX-lar:
VBE (Base-Emitter Voltaji): Elektron o‘tishni boshqarish uchun o‘tkazuvchan o‘tish va asos orasidagi voltaj.
VCE (Collector-Emitter Voltaji): O‘tkazuvchan o‘tishni olib kelish uchun o‘tkazuvchan o‘tish va jamg‘armoq orasidagi voltaj.
IC (Collector Current): O‘tkazuvchan o‘tish orqali olinadigan elektron o‘tishi.
2. PNP Bipolyar Tranzistor Ulanish Sxemasi:
|
| |
VIII. Jemleýji düzgünler - Türkmenaragatnaşyk

|
Türkmenaragatnaşyk
|
bet | 20/21 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 177,8 Kb. | | #13458 |
VIII. Jemleýji düzgünler
Şu şertnamada göz öňünde tutulmadyk galan gaýry meseleler ýüze çykan ýagdaýynda olar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda çözülmelidir.
Şu şertnama bilen baglanyşykly ähli üýtgetmeler we goşmaçalar Taraplar tarapyndan ýazmaça görnüşinde amala aşyrylmalydyr.
Şu şertnama bilen baglanyşykly ähli üýtgetmeler we goşmaçalar şertnamanyň aýrylmaz bölegi bolup durýar.
Şu şertnama döwlet dilinde 2 (iki) asyl nusgada düzüldi, Taraplaryň her birisi üçin 1 (bir) asyl nusga we olaryň ikisiniň hem deň hukuk güýji bardyr.
|
| |
Chastota Rezonansi - Elektronika va sxemalar 1

|
Elektronika va sxemalar 1
|
bet | 26/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyChastota Rezonansi: Zanjirdagi rezonans chastotasi, amplituda ko'rsatkichining maksimum qiymatga ega bo'lgan chastota. Bu chastota yozuvchilar (induktor va kondensator) orasidagi energiya almashishining maksimum qiymatga ega bo'lishi bilan bog'liq. Rezonans chastotasi, zanjirni ishlatilayotgan tizimlarda qanday amplituda o'lchamidagi qimmatbaho chastota ekanligini ko'rsatadi.
Chastota Teskari: Zanjirning faza-chastot xarakteristikasida faza ko'rsatkichi o'zgarishiga bog'liq tarmoqlarda chastota teskari olinadi. Bu teskari, faza ko'rsatkichining o'zgarishining yuzaga keladigan chastota oraliqini ifodalaydi.
Bu xususiyatlarning tasvirlanishi va ta'riflanishi har bir elektr zanjiri turi, bog'liq elementlar va ularning parametrlari, zanjir topologiyasi (seriyali, paralel, yoki qo'shimcha bog'lamalar) va boshqa faktorlar asosida o'zgartiriladi. Elektr zanjirlari, audio qurilmalardan radio tizimlarga, kompyuter tizimlardan telekommunikatsiya tizimlarga qadar ko'p xil sohalarda ishlatiladi.
Elektr va magnit maydonlar.
Elektr va magnit maydonlar, fizikada va inzheneriyada juda keng qo'llaniladigan konseptlardir. Bu maydonlar, elektr energiyasini olib kelish, to'g'risida o'lchash va analiz qilish, energiya o'zgarishlarini tasavvur qilish, elektrik qurilmalarini boshqarish va elektromagnit tizimlarini tuzishda keng qo'llaniladi.
Elektr Maydon:
Elektr maydon, yozuvchilar orqali o'zgarish olishi mumkin bo'lgan elektrostatik maydonga ega bo'lgan hududdir. Elektr maydon elektr o'lchamlar va potentsiallarni tushuntiradi. Elektr maydonning intensivligi E, bitta nuqta bo'yicha elektr o'lcham V va o'sish r o'rtasidagi o'lchamlar orqali quyidagi formuladan topiladi:
E=−drdV
Elektr maydonlar, elektr o'lchamlarining ishlab chiqarishida, kondensatorlarda, elektr o'quvchi qurilmalarda va boshqa ko'plab sohalarda foydalaniladi.
Magnit Maydon:
Magnit maydon esa, magnit o'lchamlarning tarkibidagi o'zgarishlar va qonunlarga oid bo'lgan maydondir. Magnit maydon magnit potentsial B va yo'nalishi H orasidagi munosabatlarni ifodalaydi:
B=μH
Bu formulada:
B - magnit induksiyasi,
μ - magnit o'lcham kuchi (maydonni o'sishdan qanday to'siq bo'lganligi),
H - magnit maydonning intensivligi.
Magnit maydonlar, magnit induktorlarda, magnitlarda, elektr o'lchamlarni uzatish uchun ishlatiladi. Elektr va magnit maydonlar to'g'risida tushuntirilgan konseptlar, elektromagnitizm, energetika, telekommunikatsiya va boshqa texnikaviy sohalarda intensiv ravishda qo'llaniladi.
|
| |
Elektr toki va uning xarakteristikalari. Elektr manbalari

|
Elektr toki va uning xarakteristikalari. Elektr manbalari
|
bet | 27/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyElektr toki va uning xarakteristikalari. Elektr manbalari.
Elektr toki (electric current) - bu elektr yuklarining hodisaviy harakati yoki yo'nalishi. Elektr tokning xususiyatlari va elektr manbalari, bu tokning turlari va xususiyatlari bilan bog'liqdir.
Elektr Tokning Xarakteristikalari:
Amplituda (I): Elektr tok amplitudasi, hodisaviy yo'nalishda o'zgarish ko'rsatadi. Amplituda, to'qima intensivligi yoki yukning hodisaviy harakati samaradorligi bo'yicha o'zgaradi.
Chastota (f): Elektr tokning hodisaviy harakati chastotasini ko'rsatadi. Hodisaviy harakatni ifodalash uchun ko'p o'zgaruvchanlarda boshqa formulalar ham mavjud bo'lishi mumkin, lekin har doim f=T1 bo'lib, T - to'qima davri.
Faza (ϕ): Elektr tokning hodisaviy harakati o'zgaruvchanlarining boshlanish nuqtasidan boshlab qanday boshlanganligini ko'rsatadi.
Yo'nalish: Elektr tok hodisaviy harakati, yo'nalishni anglatadi. Hodisaviy harakat, bittasidan ko'p elektrodnik hodisalarda bo'lishi mumkin, va boshqaruvchilar o'sha yo'nalishda yaratilishi uchun to'g'ri usulni tanlashadi.
Elektr Manbalari:
Elektr manbalar, elektr tokni tashkil etadigan asosiy manbalar hisoblanadi. Elektr manbalari ikkita turga bo'linadi:
Aloqador manbalar (batareya, akkumulyatorlar): Aloqador manbalar, hodisaviy harakat uchun o'zida yuk saqlash uchun qo'llaniladi. Batareya va akkumulyatorlar quyidagi formulaga ega: I=tQ Bu formulada:
I - elektr tok,
Q - yuk miqdori,
t - harakat davri.
Unaloq manbalar (generatorlar, ko'kraklar): Unaloq manbalar, hodisaviy harakatni kuchaytirish va o'zida yuk saqlash uchun qo'llaniladi. Generatorlar va ko'kraklar quyidagi formulaga ega: I=ΔtΔΦ Bu formulada:
I - elektr tok,
ΔΦ - magnit fluks o'zgarishi,
Δt - vaqt o'zgarishi.
Elektr toki va manbalar, elektr texnikasi, energetika, telekommunikatsiya va boshqa sohalarda intensiv ravishda qo'llaniladi.
|
| |
Tehniki jogapkär barada maglumat

3. Tehniki jogapkär barada maglumat
1) ady we familiýasy
2) telefon belgisi3) e-mail
4. Domen ady barada maglumat
( Mysal üçin nusga: www.domen.com.tm (website record) and doc.domen.com.tm )
1) domen ady
5. Web saýt (aşakdakylardan birini saýlaň)
IPv4 salgym
6. Töleg barada
1) kartyň görnüşi
2) kart nomeri 4) CVN/CVV
3) kartdaky ady 5) möhleti
7. Domen adyny bellige almagyň maksady
Web-saýtyň maksatlaryny we kontentlerini beýan etmeli
8.Arza beriji
ady we familiýasy
goly we möhür ýeri senesi
«.TM» ýokarky derejeli milli domende
domen atlaryny we internet saýtlaryny
bellige almagyň Tertibine 2-nji goşundy
Domen atlaryny bellige almak hyzmatlaryny bermek barada
ŞERTNAMA №________
«____» ___________2020 ý. Aşgabat şäheri
Bir tarapdan Türkmenistanyň “Milli utgaşdyryjy domen merkezi” hojalyk jemgyýeti, mundan beýläk – Milli bellige alyjy diýip atlandyrylýan, onuň adyndan Tertipnamanyň esasynda hereket edýän direktory _____________, beýleki tarapdan_____________________________________________________________
mundan beýläk – Peýdalanyjy diýip atlandyrylýan, onuň adyndan Düzgünnamanyň esasynda hereket edýän_________________________________bilelikde Taraplar diýlip atlandyrylyp, şu Domen atlaryny bellige almak hyzmatlaryny bermek barada
şertnamany (mundan beýläk-şertnama) aşakdakylar barada baglaşdylar.
|
IV. Taraplaryň jogapkärçiligi

|
IV. Taraplaryň jogapkärçiligi
|
bet | 17/21 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 177,8 Kb. | | #13458 |
IV. Taraplaryň jogapkärçiligi
Milli bellige alyjy şu şertnama boýunça borçlaryň ýerine ýetirilmegine jogapkärçilik çekýär.
Milli bellige alyjy şu aşakdakylar üçin jogapkärçilik çekmeýär:
1) Peýdalanyjynyň öňünde domen atlary bilen bagly bolan hereketlere çäklendirmeleriň girizilendigi üçin;
2) Peýdalanyjynyň adyna bellige alnan domen adynda ýerleşdirilen maglumatlaryň mazmunyna.
Peýdalanyjy şu aşakdakylara jogapkärçilik çekýär:
şu şertnama boýunça borçlaryň we Türkmenistanyň kanunçylygynda domen atlary bilen bagly bellenilen talaplaryň ýerine ýetirilmegine;
bellige alnan domen adynyň üsti bilen girilýän internet-resurslarynda urşy, milletçiligi, teniniň reňki boýunça, jynsy ýa-da dini ýigrenji, agzalalygy we duşmançylygy wagyz etmeklige gönükdirilen maglumatlar bar bolsa;
Peýdalanyjy tarapyndan domen adyny dolandyrmak üçin berkidilen Administratoryň hereketsizliginden ýa-da nädogry hereketlerinden gelip çykýan ähli töwekgelçilikler (maddy we maddy däl ýitgiler, çykdaýjylar) we bozulmalar üçin;
saýlanan domen ady boýunça ýüze çykan düzgün bozulmalar üçin.
Peýdalanyjy, administratiw we tehniki jogapkärler özleri barada maglumatlary, ýagny olaryň adyny, familiýasyny we aragatnaşyk maglumatlaryny hem-de domen adyny bellige almak bilen bagly beýleki maglumatlary maglumatlar goruna (reýestre) girizmeklige we “WHOIS” hyzmatynda aýan etmeklige razylyk berýär. Bu maglumatlar (belli bir şahsa degişli bolsa) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, “şahsy maglumat” bolup durýar.
Peýdalanyjy tarapyndan administratiw we tehniki jogapkär hökmünde bellenilen adamyň öz maglumatlarynyň maglumatlar goruna (reýestre) girizmekligine razylygy ony bellän Peýdalanyjy tarapyndan alynýar. Maglumatlar goruna (reýestre) girizilmäge degişli maglumatlar hem-de Peýdalanyjy tarapyndan alnan bu maglumatlaryň maglumatlar goruna (reýestre) girizilmegine we “WHOIS” hyzmatynda aýan edilmegine Peýdalanyjy tarapyndan Milli bellige alyja razylyk berilýär. Şu şertnamanyň baglaşylmagy, Peýdalanyjy tarapyndan Milli bellige alyja agzalan razylygyň berlendigini ykrar edýär.
Peýdalanyjy, administratiw ýa-da tehniki jogapkärler maglumatlar goruna (reýestre) girizilýän käbir şahsy maglumatlarynyň, ýagny adynyň, familiýasynyň aýan edilmegini gizlemek üçin “WHOIS” hyzmatlarynyň üsti bilen gizlemek (konfidensiallyk) hyzmatyny saýlap alan halatynda, onuň ady, familiýasy gizlinleşdirilip bilner.
|
| |
VI. Şertnama üýtgetmeleri girizmegiň tertibi

|
VI. Şertnama üýtgetmeleri girizmegiň tertibi
|
bet | 19/21 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 177,8 Kb. | | #13458 |
VI. Şertnama üýtgetmeleri girizmegiň tertibi
Şu şertnama üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek barada meseleler ýüze çykan ýagdaýynda, Taraplaryň razylygy boýunça goşmaça ylalaşyk baglaşylyp bilner.
VII. Jedelleri çözmegiň tertibi
Şu şertnamanyň şertlerini ýerine ýetirmek bilen bagly Taraplaryň arasynda ýüze çykan düşünişmezlikler we jedelli meseleler gepleşikler arkaly çözmeklik üçin Taraplar tarapyndan ähli çäreler görülmelidir.
Taraplaryň arasynda düşünişmezlikler we jedelli meseleler gepleşikler arkaly çözülip bilinmedik halatynda, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda kazyýet tertibinde çözülmäge degişlidir.
|
| |
III. Hasaplaşyklar we töleg şertleri

|
III. Hasaplaşyklar we töleg şertleri
|
bet | 16/21 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 177,8 Kb. | | #13458 |
III. Hasaplaşyklar we töleg şertleri
Milli bellige alyjynyň domen atlaryny bellige almak hyzmatlary hem-de hostingiň internet-hyzmatlary bilen bagly tölegler Milli bellige alyjynyň hasaplaşyk hasabyna geçirilýär.
Peýdalanyjy bilen hasaplaşyklar "Türkmenaragatnaşyk" agentligi tarapyndan tassyklanylan Milli bellige alyjynyň domen atlaryny bellige almak hyzmatlarynyň we hostingiň internet-hyzmatlarynyň tölegleriniň nyrhnamasyna laýyklykda amala aşyrylýar.
Milli bellige alyjy tarapyndan berilýän hasap-fakturalar 1 (bir) ýyl üçin hasaplanylýar.
Domen atlary bellige almak hyzmatynyň tölegi, Peýdalanyjy bilen Milli bellige alyjynyň arasynda şertnama baglaşylyp, Peýdalanyjynyň ygtyýarly wekili tarapyndan hasap-faktura alnan senesinden soňra 5 (bäş) iş günüň dowamynda Peýdalanyjy tarapyndan 1 (bir) ýyllyk yzyna gaýtarylmaýan öňünden töleg edilmelidir. Töleg resminamalarynda tölenen hyzmatlaryň görnüşi, şertnama we hasap-faktura belgileri görkezilmelidir.
Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň serişdeleriniň hasabyna maliýeleşdirilýän edaralar, kärhanalar, guramalar üçin ýerine ýetirilen hyzmatlaryň delilnamasy esasynda her aýma-aý töleg geçirilip bilner.
Domen atlary bellige almak hyzmaty üçin tölegini Peýdalanyjy karz almak arkaly amala aşyryp biler.
Peýdalanyjyda ýeterlik möçberde pul serişdesiniň ýoklugy, Peýdalanyja edilen hyzmatlar üçin töleg tölemekden boşatmaýar.
|
| |
V. Şertnamanyň hereket ediş möhleti

|
V. Şertnamanyň hereket ediş möhleti
|
bet | 18/21 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 177,8 Kb. | | #13458 |
V. Şertnamanyň hereket ediş möhleti
Domen adynyň bellige alnyş möhleti, şu şertnama Taraplar tarapyndan gol çekilen gününden hasaplanylýar.
Domen adynyň bellige alnyşynyň möhleti bir ýa-da 2 (iki) ýyl bolup durýar.
Şertnamada bellenilen öňki möhleti tamamlanýança Şertnamanyň taraplarynyň haýsy hem bolsa biri tarapyndan Şertnamanyň ýatyrylmagy barada isleg bildirilmese, Şertnama ilki baglaşylan möhletine uzaldylan hasaplanylýar, şunda möhletini uzaltmak üçin arzanyň berilmegi talap edilmeýär. Şu ýagdaýda Milli bellige alyjynyň domen atlaryny bellige almak hyzmatlary hem-de hostingiň internet-hyzmatlary bilen bagly tölegler Peýdalanyjy bilen Milli bellige alyjynyň arasynda baglaşylan öňki şertnamanyň möhletiniň gutaran gününden başlap hasap-faktura laýyklykda 5 (bäş) iş gününiň dowamynda Peýdalanyjy tarapyndan 1 (bir) ýyllyk töleg edilmelidir. Bu töleg şertnamanyň möhleti gutarmazyndan öň hem tölenilip bilner.
Peýdalanyjy şu şertnamanyň möhleti tamamlanmazdan öň, şertnamany ýatyrmak barada hat üsti Milli bellige alyja ýüz tutan ýagdaýynda, şu şertnama ýatyrylyp bilner. Bu ýagdaýda Peýdalanyjy tarapyndan geçirilen tölegler yzyna gaýtarylmaýar.
|
| |
Kuchlanish Rezonansi - Elektronika va sxemalar 1

|
Elektronika va sxemalar 1
|
bet | 32/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyKuchlanish Rezonansi:
Kuchlanish rezonansi, elektr zanjirining rezonans chastotasida maksimal energiya almashishini ifodalaydi. Kuchlanish rezonansi eng ko'p sig‘imlar va induktorlar ishlatilgan zanjirlarda paydo bo'ladi.
Kuchlanish rezonansi formulasi quyidagicha:
Bu formulada:
frezonans - kuchlanish rezonans chastotasi (hertz),
L - induktorlik (henri),
C - kondensatorlik (farad).
Kuchlanish rezonansi paydo bo'lganida, zanjirdagi sig‘im va induktorlar o'lchamlari bir-biriga teshikka kelsa, bu bilan kuchlanish kuchi o'sadi va maksimal qiymatga erishadi. Kuchlanish rezonansi, filtrlash va amplifikatsiya texnikasi, radiosignal tizimlari va boshqa texnikaviy sohalarda intensiv ravishda qo'llaniladi.
Ketma-ket tebranish konturlari.
Ketma-ket tebranish konturlari, ketma-ket ulangan induktor (L) va kondensator (C) elementlardan tashkil topgan konturlardir. Bu konturlar, bir-biriga ketma-ket (seriyali) bog'langan induktor va kondensatorning tuzilishi bilan ajratiladi. Ketma-ket tebranish konturlari elektr zanjirlari hisoblanadi va ulanganlarining tuzilishi kuchli o'zgaruvchanlarning bo'lib, rezonans chastotasi, rezonans kuchi va energiya almashishi xususiyatlarini ifodalaydi.
Ketma-Ket Tebranish Konturining Rezonans Chastotasi:
Ketma-ket tebranish konturining rezonans chastotasi quyidagi formulaga ega:
Bu formulada:
frezonans - ketma-ket tebranish konturining rezonans chastotasi (hertz),
L - induktorlik (henri),
C - kondensatorlik (farad).
Rezonans chastotasi, induktor va kondensatorning o'lchamlariga bog'liq bo'lib, bu o'lchamlarning qiymatlari kuchli o'zgaruvchanlarning tushish bo'yligi orqali kontrol qilinadi. Rezonans chastotasi paydo bo'lganida, konturda energiya almashishi maksimum qiymatga erishadi.
|
| |
Turlari:
  
Aktiv qarshilik (R)

|
Turlari:
Aktiv qarshilik (R)
|
bet | 29/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyTurlari:
Aktiv qarshilik (R): To'qimani o'g'irish uchun kerakli bo'lgan qarshilik. O'g'irish kuchini kuchli bo'lishi mumkin.
Aktiv sig‘im (C): Elektr o'lchamni saqlash uchun ishlatiladi. Kondensator o'g'irish tezligini o'zgartirishda kuchli bo'lishi mumkin.
Aktiv induktivlik (L): O'zgaruvchan elektr tokni o'zgartirish uchun ishlatiladi. Induktor o'g'irishni o'zgartirishda kuchli bo'lishi mumkin.
Pasiv qarshilik (R): Tizimdan o'tgan elektr energiyasini ishlatish orqali qarshilikni saqlaydi.
Pasiv sig‘im (C): Qarama-qarshi elektrostatik o'lchamlar tufayli elektr energiyasini saqlaydi.
Pasiv induktivlik (L): Qarama-qarshi magnit o'lchamlar tufayli elektr energiyasini saqlaydi.
Elektr zanjiri, ketma-ket va parallel ulangan zanjirlar, elektr zanjirlari elementlariga
ta’rif bering.
Elektr zanjiri, elektr energiyasini o'tkazish uchun bir nechta elementlarning bog'lanishidan iborat elektr tizimdir. Bu elementlar rezistorlar (qarshiliklar), kondensatorlar (sig'imlar), induktorlar (induktorlar), va boshqa elektr elementlardan iborat bo'lishi mumkin. Elektr zanjirlari ketma-ket va parallel ulangan zanjirlarga bo'linadi.
Ketma-Ket (Seriyali) Elektr Zanjiri:
Ketma-ket (seriyali) elektr zanjiri, elementlarini bir-biriga bog'laydigan tizimdir. Elementlar bir nechta seriyali qatorda joylashgan bo'ladi. Bu turi elektr zanjirlarida elektr tok barcha elementlardan o'tadi. Elektr tokning bu turi quyidagi xususiyatlarga ega:
Elektr tok barcha elementlardan o'tadi.
Qarshiliklar (rezistorlar) va induktorlar (induktorlar) ketma-ket ulangan zanjirlarda ulanadi.
Ketma-ket elektr zanjirlari quyidagi formulalar bilan ifodalangan:
Qarshiliklar (rezistorlar): Rjami=R1+R2+…+Rn
Sig‘imlar (kondensatorlar): Cjami1=C11+C21+…+Cn1
Induktorlar: Ljami=L1+L2+…+Ln
|
| |
Elektr Emk (Elektromagnit Induksiya)

|
Elektr Emk (Elektromagnit Induksiya)
|
bet | 38/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyElektr Emk (Elektromagnit Induksiya): Faraday o‘zinduksiya qonuni asosida magnit fluxning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi (fluxning boshqa xil usullar orqali o‘zgarishi) elektr emkga (ε) olib keladi. Elektr emk quyidagi formula bilan ifodalangan: Elektr emk, konduktor uchun uzatilgan vaqt bo‘yicha magnit flux o‘zgarishining negativ zahrasi orqali ifodalangan.
O‘zinduksiya hodisasi magnit maydonning o‘zgarmay qolgan yuqorilari orqali konduktor bo‘ylab elektr emk hosil qiladi. Bu hodisa avlodiy o‘zinduksiya va industriyalashtirilgan o‘zinduksiya hodisalari bilan bog‘liq. Ushbu hodisalar boshqa qurilmalarni o‘zi yorqin ravishda boshqarish, elektr energetikasi, telekommunikatsiyalar va boshqa sohalarda amalga oshiriladi.
Elektr zanjirlar va ularda o‘tish jarayoni.
Elektr zanjirlar va ularda o‘tish jarayoni, elektr tebranish va energiyani o‘tish uchun shakllangan vositalar orqali o‘tadigan tizimni ifodalaydi. Bu jarayonni tushunish uchun elektr zanjirlarining tuzilishi, ulardagi asosiy elementlar va ulardagi o‘tish jarayonining boshqa tarkibi haqida umumiy bilim kerak.
Elektr Zanjirlarining Tuzilishi: Elektr zanjirlar, rezistor (R), induktor (L), va kondensator (C) elementlardan tashkil topgan. Bu elementlar o‘zlarining elektr energiyasini o‘zlashtirish, saqlash, va almashish imkoniyatlariga ega bo‘lib, ulardagi o‘tish jarayoni tuzilgan elektr zanjirining xususiyatlarini belgilaydi.
O‘tish Jarayonining Tarkibi: Elektr zanjirida o‘tadigan jarayonning tarkibi quyidagi elementlardan iborat bo‘ladi:
Konduktor (Iltimosdan o‘tish qo‘shimchasiz): Konduktor, o‘tish jarayonida elektr energiyasini o‘tishda ishlatiladigan vosita. Masalan, elektr energetikasi bo‘yicha quvvat o‘tish tarmog‘i.
Blokka (Iltimosdan o‘tish qo‘shimchasi): Blokka, konduktor orqali elektr energetikasini uzatadigan vosita. Misol uchun, blokka orqali xususiy o‘tish vositasiga elektr energiyasini uzatish.
|
| |
Rezonans Hodisasi - Elektronika va sxemalar 1

|
Elektronika va sxemalar 1
|
bet | 31/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyRezonans Hodisasi:
Seriyali LC konturda rezonans hodisasi, rezonans chastotasi bilan bog'liq bo'lgan energiya o'lchamidir. Rezonans hodisasining maksimal qiymati, rezonans chastotasi va zanjirdagi rezonans kodini optimallashtirishda, ko'proq energiya almashishini taminlaydi. Seriyali LC kontur rezonans hodisasi shu rezonans chastotasida maksimum qiymatga ega bo'ladi.
Rezonans hodisasining formulasi quyidagicha bo'ladi:
Bu formulada:
Q - rezonans kodi,
R - qarshilik (ohm),
L - induktorlik (henri),
C - kondensatorlik (farad).
Seriyali LC konturlar radio texnikasi, o'tkazish qurilmalari va boshqa texnikaviy sohalarda amplifikatsiya va filtrlash uchun qo'llaniladi.
Aktiv va reaktiv qarshiliklar. Kuchlanish rezonansini tushuntiring.
Aktiv va Reaktiv Qarshiliklar:
Elektr zanjirida qarshilik iki turga bo'linadi: aktiv qarshilik va reaktiv qarshilik.
Aktiv Qarshilik (Real Qarshilik): Aktiv qarshilik, elektr energiyasini ishlatish orqali qarshilikni saqlashni ifodalaydi. Bu qarshilikni o'ng tomonlama qo'llash va quvvatni o'z ichiga olish uchun ishlatish mumkin. Rezistor, batareya, va boshqa energiya ishlab chiqaruvchilari kuchli o'ng tomonlama qarshilikka ega bo'lib, bu qarshilikning o'lchami ohm (Ω) bilan ifodalangan.
Reaktiv Qarshilik (Imaginariy Qarshilik): Reaktiv qarshilik esa energiya almashish va uning o'zgarishi tufayli qarshilikni saqlashni ifodalaydi. Reaktiv qarshilik, sig‘imlar (kondensatorlar) va induktorlar (induktorlar) bilan bog'liqdir. Sig‘imlar o'zgaruvchan o'lchamlar tufayli energiyani saqlaydi, va induktorlar magnit o'lchamlar tufayli saqlaydi. Reaktiv qarshilik o'lchami farad (F) va henri (H) bilan ifodalangan.
Elektr zanjirida jami qarshilik (impedansiya) Z quyidagi formula bilan ifodalangan:
Z=R+jX
Bu formulada:
R - aktiv qarshilik (ohm),
X - reaktiv qarshilik (ohm).
Jami qarshilik Z formulasi, aktiv qarshilik R va reaktiv qarshilik X larni ko'rsatkichlariga ta'riflanadi.
|
| |
Bipolyar tranzistorların qoşulma sxemləri və əsas parametrləri

3.2. Bipolyar tranzistorların qoşulma sxemləri və əsas parametrləri
Bipolyar tranzistorun üç çıxışı olmağına baxmayaraq tranzistorlü sxemlərdə onlar adətən 2 dövrəyə: giriş və çıxış dövrələrinə qoşulur. Hər dövrəyə tranzistorun 2 çıxışı (elektrodu) birləşdirildiyindən, çıxışlardan biri həm giriş, həm də çıxış dövrəsi üçün eyni (ümumi) olur. Bu baxımdan tranzistor dövrəyə qoşulmasının 3 növü fərqləndirilir: ümumi bazalı (ÜB), ümumi emitterli (ÜE) və ümumi kollektorlu (ÜK) p-n-p tipli tranzistor üçün hər üç qoşulma sxemi şək.3.2.1 -də göstərilmişdir.
a) b) c)
Şəkil 3.2.1. Bipolyar tranzistorların ÜB (a), ÜE (b) və ÜK (c)
ÜB sxemində emitter dövrəsi giriş, kollektor dövrəsi çıxış dövrəsidir. ÜE sxemində baza dövrəsi giriş, kollektolr dövrəsi çıxış dövrəsi sayılır. ÜK sxemində baza giriş, emitter isə çıxış dövrələridir. Çıxış dövrəsində yük müqaviməti olduqda ÜB sxemində gücə və gərginliyə görə gücləndirmə almaq olur; bu halda cərəyana görə güclənmə yoxdur. ÜE sxemində hər üç parametrə görə güclənmə var. ÜK sxemində gücə və cərəyana görə güclənmə mövcuddur. Texnikada ən çox ÜE qoşulma sxemindən istifadə olunur.
Ümumi bazalı sxem. ÜB sxemi xarakterizə edən əsas parametrləri alaq:
1. Cərəyan üzrə ötürmə əmsalı (cərəyan üzrə gücləndirmə əmsalı):
. (3.1)
2. Giriş müqaviməti:
. (3.2)
Buradan görünür ki, ÜB sxemdə giriş müqaviməti çox kiçik olur və əsasən düzünə qoşulmuş emitter p-n- keçidinin müqaviməti ilə təyin olunur. Praktikada bu rəqəm onlarla Oma qədər olur. Bu ÜB sxemi çatışmamazlığıdır, çünki giriş siqnalı mənbəyinin yüklənməsinə səbəb olur.
3. Gərginlik üzrə ötürmə əmsalı (gərginlik üzrə gücləndirmə əmsalı):
. (3.3)
Bu parmetr kifayət qədər böyük ola bilər (onlarla və yüzlərlə), çünki əsasən yük və giriş müqavimətlərinin nisbətləri ilə xarakterizə olunur.
4. Güc üzrə ötürmə əmsalı (güc üzrə gücləndirmə əmsalı).
. (3.4)
Praktikada bu rəqəm onlarla- yüzlərlə vahidə bərabər olur.
|
Ümumi emitterli sxem - 3. Bipolyar tranzistorlar

|
3. Bipolyar tranzistorlar
|
bet | 3/5 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 480,5 Kb. | | #108797 |
Bog'liq 3.Bipolyar tranzistorÜmumi emitterli sxem. ÜE sxemi xarakterizə edən əsas parametrləri alaq. Qoşulma sxemindən göründüyü kimi emitter cərəyanı kollektor və baza cərəyanlarının cəminə bərabər olur:
. (3.5)
1. Cərəyan üzrə ötürmə əmsalı :
. (3.6)
Bu ifadənin surət və məxrəcini emitter cərəyanın bölərək alırıq:
. (3.7)
(3.7) ifadəsindən görünür ki, vıhidə çox yaxın kəmiyyət olduğu üçün, ÜE sxemdə cərəyan üzrə güclənmə kifayət qədər böyükdür və onlarla- yüzlərlə vahid təşkil edir.
2. Giriş müqaviməti:
. (3.8)
Bu ifadənin surət və məxrəcini emitter cərəyanın bölərək alırıq:
. (3.9)
(3.9) ifadəsindən belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, , yəni giriş müqavimətinə görə ÜE sxemdən istifadə etmək ÜB sxemdən daha məqsədəuyğundur. ÜE sxem üçün giriş müqaviməti bir neçə yüz omdan bir neçə kilooma qədər təşkil edir.
3. Gərginlik üzrə ötürmə əmsalı :
. (3.10)
(3.10)- da (3.9) ifadəsini nəzərə alsaq:
. (3.11)
Yəni, ÜE sxemin gərginlik üzrə güclənmə əmsalı ÜB sxemdə olduğu kimidir və onlarla və yüzlərlə vahid təşkil edə bilər.
4. Güc üzrə ötürmə əmsalı:
. (3.12)
Göründüyü kimi bu parametr ÜB sxemdə olduğundan çox böyükdür (yüzlərlə və on minlərlə vahid).
Ümumi kollektorlu sxem. ÜK sxemi xarakterizə edən əsas parametrləri alaq.
1. Cərəyan üzrə ötürmə əmsalı :
. (3.13)
Bu ifadənin surət və məxrəcini emitter cərəyanın bölərək alırıq:
. (3.14)
Yəni, həm ÜK həm də ÜE sxemlərdə cərəyan üzrə ötürmə əmsalları demək olar ki eynidir: .
2. Giriş müqaviməti:
. (3.15)
Nəzərə almaq lazımdır ki, ÜK sxemdə giriş gərginliyi baza- emitter gərginliyi ilə ( ) çıxış gərginliyinin ( ) cəminə bərabərdir. (3.15) ifadəsinin surət və məxrəcini emitter cərəyanına bölək:
(3.16)
(3.16)- dan görünür ki, ÜK sxemdə giriş müqaviməti əvvəl baxılan sxemlərdə olduğundan böyükdür (onlarla və yüzlərlə kOm).
3. Gərginlik üzrə ötürmə əmsalı :
. (3.17)
(3.14) və (3.16) ifadələrini nəzərə alsaq:
. (3.18)
çox kiçik olduğundan hesab etmək olar. Yəni ÜK sxem gərginlik üzrə güclənmə vermir.
4. Güc üzrə ötürmə əmsalı:
. (3.19)
Praktikada bu parametr onlarla- yüzlərlə vahid təşkil edir.
ÜK sxemdə yükün emitter dövrəsinə qoşulduğu və çıxış gərginliyinin qiymət və fazasının giriş gərginlinə bərabər olduğu üçün belə sxem emitter təkrərlayıcısı da adlanır. Böyük giriş müqaviməti olduğundan ÜK sxem giriş güclənmə kaskadı kimi istifadə olunur.
ÜE sxem həm gərginlik, həm də cərəyana görə güclənmə verdiyi üçün praktikada daha geniş istifadə olunur.
ÜB sxem nisbətən az güclənmə verməsinə və az giriş müqaviməti olmasına baxmayaraq, daha yaxşı temperatur xaassələrinə malikdir.
|
| |
Bipolyar tranzistorun iş rejimləri

|
Bipolyar tranzistorun iş rejimləri
|
bet | 4/5 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 480,5 Kb. | | #108797 |
Bog'liq 3.Bipolyar tranzistor3.3. Bipolyar tranzistorun iş rejimləri
Bipolyar tranzistorun 4 iş rejimi mövcuddur: aktiv (normal) rejim, invers rejim, doyma rejimi və ayırma (kəsilmə) rejimi. Bu rejimlərdə iş zamanı tranzistorun keçidləri aşağıdakı kimi qoşulur:
– aktiv rejimdə emitter keçidi düz, kollektor keçidi əks istiqamətdə qoşulur. Bu zaman n–p–n tipli birolyar tranzistorda elektronların emitterdən bazaya injeksiyası, bazada diffuziya və dreyf nəticəsində daşınması və kollektor keçidinin sahəsinin təsirilə kollektora ekstraksiyası baş verir ki, bu hadisələr aktiv rejimdə bipolyar tranzistorun işinin əsasını təşkil edir. p–n–p tipli tranzistorlarda isə eyni proseslər deşiklərlə baş verir. Göründüyü kimi, çıxış cərəyanı giriş cərəyanı ilə idarə olunur. Bu isə elektron sxemlərində bipolyar tranzistordan aktiv element kimi istifadə etməyə imkan verir.
–invers rejimdə aktiv rejimin əksinə - emitter keçidi əks, kollektor keçidi düz istiqamətdə qoşulur. Bu halda emitter və kollektor keçidləri aktiv rejimə nəzərən funksiyalarını dəyişir: kollektor əsas yükdaşıyıcıların injeksiyasını, emitter isə onların ekstraksiyasını həyata keçirir.
–doyma rejimində hər iki keçid düz istiqamətdə qoşulur;
–ayırma rejimində hər iki keçid əks istiqamətdə qoşulur.
Gücləndirici sxemlərdə tranzistor aktiv rejimdə işləyir. İmpuls sxemlərində, o cümlədən elektron açar sxemlərində tranzistor doyma və ayırma rejimlərində, məntiq sxemlərində (rəqəmsal inteqral sxemləri) isə invers rejimdə də işləyir.
3.4. Bipolyar tranzistorların statik xarakteristikaları
Tranzistorların dörd növ xarakteristikalar ailəsi var:
Giriş xarakteristikaları: Uçıx =const olduqda İgir =f(Ugir);
Çıxış xarakteristikaları: Ugir =const olduqda İçıx =f(Uçıx);
Ötürmə və ya idarəetmə xarakteristikası: Ugir. =const olduqda İçıx=f(İgir);
Əks əlaqə xarakteristikası: İgir =const olduqda Ugir=f(Uçıx).
Praktikada daha geniş istifadə olunan qoşulma sxemı ümumi emitterli qoşulma sxemidir. Ona görə da bu sxemin xarkteristikalarının daha ətraflı araşdıraq. ÜE sxemda girişin baza- emitter keçidi, çıxışın ise kollektor- emitter kesidi olduğunu nəzərə alaraq tranzistorun xarakteristikalar ailəsini aşağıdakı kimi yazmaq olar (şək.3.4.1):
Giriş xarakteristikaları: Uke =const olduqda İb =f(Ube);
Çıxış xarakteristikaları: Ueb =const olduqda İk =f(Uke);
Ötürmə və ya idarəetmə xarakteristikası: Ube =const olduqda İk=f(İb);
Əks əlaqə xarakteristikası: İb =const olduqda Ube=f(Uke).
|
| |