nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Huquq tarixidan - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

|
N ismatova, O. Karimova davlat va huquqBog'liq Davlat va huquq asoslari. 11-sinf (2018, N.Ismatova, O.Karimova)Huquq tarixidan
Shu yilning o‘zida mahalla fuqarolari yig‘inlari kaflligi asosida – 152
nafar, Yoshlar ittifoqi kaflligi asosida – 18 nafar, xotin-qizlar qo‘mitalari ka-
flligi asosida – 3 nafar, jami 173 nafar fuqaroga nisbatan jazo tayinlashda
jamoatchilik kaflligi e’tiborga olindi. Bu fuqarolarning 38 nafarini yoshlar,
18 nafarini voyaga yetmaganlar, 11 nafarini ayollar tashkil etadi. Masalan,
birgina Shayxontohur tumanida 15 nafar shaxsga nisbatan jazo tayinlashda
mahalla fuqarolar yig‘inlarining kaflligi e’tiborga olindi.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasi qabul qilinganligining 25 yilligiga bag‘ishlangan
tantanali marosimdagi nutqidan
48
Ozodlikdan mahrum qilish jinoyat sodir etish paytida
o‘n olti yoshdan o‘n sakkiz yoshgacha bo‘lgan shaxslarga
nisbatan og‘ir jinoyat uchun — yetti yilgacha, o‘ta og‘ir
jinoyat uchun — o‘n yilgacha muddatga tayinlanadi.
Voyaga yetmay turib ijtimoiy xavf katta bo‘lmagan
jinoyat sodir etgan, ehtiyotsizlik oqibatida jinoyat sodir
etgan yoxud qasddan uncha og‘ir bo‘lmagan jinoyat sodir
etgan shaxslarga nisbatan ozodlikdan mahrum qilish ta-
riqasidagi jazo tayinlanmaydi.
Hukm chiqarish paytida o‘n sakkiz yoshga to‘lma-
gan shaxslarga nisbatan ozodlikdan mahrum qilish jazo-
sini tarbiya koloniyalarida o‘tash tayinlanadi.
Savol va topshiriqlar
Berilgan vaziyatlarni o‘qing va jinoyat ishti-
rokchilarini aniqlang.
1. N.B. IIBga murojaat qilib, noma’lum shaxs
uning mobil telefonini qo‘lidan tortib olib
qochganini ma’lum qildi. Ko‘rilgan chora-
lar natijasida ushbu jinoyatni N. ismli shaxs
sodir etganligi aniqlanib, qo‘lga olindi.
2. Noma’lum shaxs tadbirkor U.X.ga qo‘ng‘iroq
qilib, undan katta miqdorda pul va 6 ta qopda
un mahsulotini qarzga olgan. U tez orada bu
unni bir korxonaga sotishi va qarzni qaytarib
berishini bildirgan. Ammo na pulni, na unni
qaytargan. U.X. bu haqda ichki ishlar or-
ganlarini xabardor qilgach, ko‘rilgan chora-
lar natijasida ushbu jinoyatni Q. ismli shaxs
sodir etganligi aniqlanib, qo‘lga olingan.
O‘zbekiston Respublikasi IIV Jamoatchilik
va ommaviy axborot vositalari bilan aloqalar
boshqarmasi ma’lumotlari asosida
Jarima aybdor-
dan davlat daro-
madiga qonunda
belgilangan
miqdorda pul
undirishdir.
Majburiy ja-
moat ishlari
mahkumni haq
to‘lanmaydigan
foydali jamoat
ishlarini baja-
rishga majburiy
tarzda jalb qilish.
|
| |
I. To’plamning - bet 20

|
I. To’plamning
|
bet | 20/38 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 2,79 Mb. | | #153585 |
Bog'liq Kompyuter tarmoqlari s1yGWkaToken—Ring tarmog'ining tezligi yuqori bo'lgan versiyalarida (16 MbitG’s va undan ham yuqori) markerni erta tashkil qilish usuli (ETR — Early Token Release) qo'llanilgan. U tarmoqning unumsiz ishlatilishiga yo'l qo'ymaydi. ETR usulining ma'nosi, markerga ulangan o'z paketini jo'natib bo'lishi bilan har qanday abonent tarmoqqa yangi bo'sh marker hosil qilib uzatadi, ya'ni hamma boshqa abonentlar o'z paketlarini uzatishni oldingi abonent paketini uzatib bo'lishi bilanoq boshlashlari mumkin (markerning butun halqa bo'ylab harakat qilib kelishini poylab turmasdan)
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari
M.Allamova
“ ” 2021 yil NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI №13
Guruhlar
|
Dars o’tiladigan
sana
|
|
|
|
Mavzu(nomi): ArcNet texnologiyasi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni
|
O’quv mashg’ulot shakli va turi
|
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
|
ARCNET - (attached resource computing network)
Arcnet tаrmоqning tоpоlоgik sхеmаsi.
ARCNET kаdrlаr fоrmаti
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: ArcNet texnologiyasi to’g’risidagi bilim (ko’nikma)larni shakillantirish(mustahkamlash.).
|
O’qitish natijasi
|
Ushbu mavzuni o’zlashtirishnatijasida o’quvchida
shakllanadigan asosiy bilim ,ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagogik vazifalar.
ArcNet texnologiyasi bilan tanishtirish.
ArcNet texnologiyasi tasnifini berish.
ArcNet texnologiyasi tushuntirish.
ArcNet texnologiyasi ochib berish va boshqa.
|
O’quv faoliyat natijalari.
ArcNet texnologiyasi ko’rsatadilar.
ArcNet texnologiyasi tasniflaydilar.
ArcNet texnologiyasi aytib beradilar.
ArcNet texnologiyasi tartibli ravishda izohlab beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli - kichik ma’ruza, namoish, «aqliy hujum», munozara
|
O’qitish vositalari
|
O’UM, tarqatma materiallar, slaydlar, proektor, kompyuter, klaster , T-sxema.
|
|
|
| |
Ayolni erga tegishga majbur qilish yoki uning

53
Aksariyat hollarda jinoyat ayolning ota-onasi,
aka-ukasi, opa-singillari, yaqin qarindoshlari, kuyov to-
monidan sodir etiladi.
Odam o‘g‘rilash
Mazkur jinoyatning obyekti odamning erkinligi,
ya’ni istagan yerida bo‘lishi erkinligini kafolatlovchi ij-
timoiy munisabatlar hisoblanadi.
Bu jinoyatga Jinoyat kodeksining 245-moddasida
nazarda tutilgan hollardan tashqari barcha turdagi odam
o‘g‘rilashlar kiradi.
Odam shaxsiy erkinligidan mahrum qilingan payt-
dan e’tiboran jinoyat tugallangan hisoblanadi.
Zo‘rlik ishlatib g‘ayriqonuniy ravishda ozodlikdan

54
qayerda bo‘lishini erkin tanlash huquqini cheklash kabi
xatti-harakatlarni sodir etishda ifodalanadi.
Jabrlanuvchi ozodlikdan mahrum qilingan paytdan
e’tiboran jinoyat tugallangan, deb hisoblanadi. Ushbu
jinoyat to‘g‘ri qasd bilan ta’magirlik niyatida sodir etili-
shi bilan ajralib turadi.
Tuhmat
O‘rganilayotgan jinoyat uch qismdan iborat. Tuh-
matning obyekti shaxsning sha’ni va qadr-qimmati hi-
soblanadi. Sha’n insonning ichki axloqiy qadr-qimmati,
halolligi, oliyjanobligi, vijdoni, umuman olganda, sha’n
insonning ma’naviy va ijtimoiy fazilatlarini belgilov chi
tushuncha. Jinoyat tuhmat yolg‘onligini bila turib, bosh-
qa shaxs ni sharmanda qiladigan uydirmalarni tarqatish-
da ifodalanadi. Aniq dalillarga ishora qilinmagan umu-
miy ma’lumotlarni oshkor etish tuhmat hisoblanmaydi.
Uydirmalarni tarqatish usuli har xil, masalan, og‘zaki,
yozma, biror tasvir ko‘rinishidagi lavha va hokazo bo‘li-
shi mumkin. Jinoyat yolg‘onligi oldindan ayon bo‘lgan
ma’lumotlar tarqatilgan paytdan boshlab tugallangan hi-
soblanadi.
Odamni
o‘g‘rilash
deganda, odam-
ning yashirin-
cha, oshkora
yoki aldash
yo xud ishonchi-
ni suiiste’mol
qilish yo‘li bilan
shaxsiy erkin-
ligidan mahrum
qilini shini tu-
shunish zarur.
Tuhmatchi bir
soatda bir oyga
tatigulik ftna
qo‘z g‘atadi.
Alisher Navoiy
Har kim o‘z sha’ni va obro‘siga qilingan tajovuzlar-
dan, shaxsiy hayotiga aralashishdan himoyalanish va tu-
rar joyi daxlsizligi huquqiga ega.
Hech kim qonun nazarda tutgan hollardan va tartib-
dan tashqari birovning turar joyiga kirishi, tintuv o‘tkazi-
shi yoki uni ko‘zdan kechirishi, yozishmalar va telefonda
so‘zlashuvlar sirini oshkor qilishi mumkin emas.
Kredit mexa- - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

|
N ismatova, O. Karimova davlat va huquqBog'liq Davlat va huquq asoslari. 11-sinf (2018, N.Ismatova, O.Karimova)Kredit mexa-
nizmi – kredit
munosabatlarini
tashkil qilishda
qo‘llaniladigan
elementlar maj-
muasidir.
Kredit obyek-
ti – vaqtincha
bo‘sh turgan,
berilishi mumkin
bo‘lgan pullar va
tovarlardir.
Kredit subyekt-
lariga korxona,
frma, tashkilot,
davlat va turli
toifadagi aholi
kiradi.
117
Davlat qarzi
Davlat qarzi – davlatning tashqi va ichki kredit
operatsiyalari bo‘yicha qarzdorlik summasi. Davlat
zayomlari kredit munosabatlarining bir turi bo‘lib, unda
davlat yoki uning mahalliy organlari qarz oluvchi yoxud
qarz beruvchi sifatida amal qiladi.
Xarajatlarni o‘z vaqtida va to‘liq amalga oshirish
maqsadida davlat zayomlar va moliya bozoridan
mablag‘larni jalb etadi.
Pul mablag‘larini jalb qilish davlatning moliya
bozoridagi faoliyatining passiv shakli sifatida
tavsiflanadi. Davlat pul mablag‘larini qarzga berishi
uning moliya bozoridagi harakatining faol shakli
sifatida qaraladi.
Savol va topshiriqlar
Berilgan matnni o‘qing va savollarga javob bering.
Xalqaro valyuta jamg‘armasi eng yuqori davlat (ichki) qarzi mavjud bo‘lgan jahon-
ning 20 ta mamlakatini belgilab berdi. Ushbu ro‘yxatda Yaponiya yetakchilik qil-
moqda. 1990-yillarning boshidan Yaponiya uzluksiz turg‘unlikni boshidan kechirdi.
Hozir Yaponiya hukumati mamlakatdagi soliq tushumlarining deyarli yarmini katta
hajmdagi qarzni to‘lashga sarflamoqda. Shunga qaramay, 10 yillik yapon obligat-
siyalari bo‘yicha daromadlilik 1%dan past darajada qolmoqda.
1. 10 yillik yapon obligatsiyalari bo‘yicha daromadlilik hayratlanarli holda
1%dan past darajada qolishining sababi nimada deb o‘ylaysiz?
2.
Yapon xalqining vatanparvarligi va dahldorligi yuzasidan fkr bildiring.
3. Ekspress test topshirig‘ini bajaring.
1 Kredit
subyektlari
a – vaqtincha bo‘sh turgan, berilishi mumkin bo‘lgan
pullar va tovarlar
2 Kredit obyekti
b – bu qarzga beriladigan pul birligining hajmi
3 Kredit summasi
c – davlatning tashqi va ichki kredit operatsiyalari
bo‘yicha qarzdorlik summasi.
4 Davlat qarzi
d
– korxona, frma, tashkilot, davlat va turli toifadagi
aholi
Davlat qarzi –
O‘zbekiston
Respublikasining
ichki va tashqi
mablag‘larni jalb
qilish natijasida
vujudga kelgan
majburiyatlari.
|
| |
Tasdiqlayman” Oltiariq sanoat texnikumi O’tibdo’ I. Nishonov “ ” “ ” 2024 yil O‘zbekistonning eng yangi tarixi fanidan

|
Tasdiqlayman” Oltiariq sanoat texnikumi O’tibdo’ I. Nishonov “ ” “ ” 2024 yil O‘zbekistonning eng yangi tarixi fanidan
|
Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 14,81 Kb. | | #156096 |
Bog'liq “Avtomobil yo‘llari, ko‘priklar va aerodromlar qurilishi mutаxassisligi” uchun
“Tasdiqlayman”
Oltiariq sanoat
texnikumi O’TIBDO’
_______ I.NISHONOV
“ ” “ ” 2024 yil
O‘zbekistonning eng yangi tarixi fanidan
50730701 - “Avtomobil yo‘llari, ko‘priklar va aerodromlar qurilishi mutаxassisligi” uchun
nazorat savollari
O‘zbekistoning eng yangi tarixi fanidan oraliq nazorat ishi
Savollar
1) O‘zbekistonning mustaqillikka erishish arafasidagi ijtimoiy- siyosiy va iqtisodiy jarayonlar
2) O‘zbekiston tanlagan mustaqil rivojlanish yo‘li va uning ahamiyati
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Tasdiqlayman” Oltiariq sanoat texnikumi O’tibdo’ I. Nishonov “ ” “ ” 2024 yil O‘zbekistonning eng yangi tarixi fanidan
|
Savol va topshiriqlar - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

|
N ismatova, O. Karimova davlat va huquqBog'liq Davlat va huquq asoslari. 11-sinf (2018, N.Ismatova, O.Karimova)61
Savol va topshiriqlar
1. Fuqarolarning turar-joy daxlsizligini buzgan-
lik uchun javobgarlikka tortishning shartlari
nimalarda ifodalanadi?
2. Fuqarolarning xususiy hayoti to‘g‘risidagi
axborotni tarqatish jinoiy javobgarlikka asos
bo‘ladimi? Fikringizni asoslang.
3. Saylov huquqini yoki ishonchli vakil vakolat-
larini amalga oshirishga to‘sqinlik qilish ha-
rakatlari nimalarda ifodalanadi?
4. Voyaga yetmagan 16 yoshli shaxs birovning
xatini so‘roqsiz o‘qigani va mazmunini do‘st-
lariga gapirib berganligi uchun javobgarlik
mavjud bo‘ladimi?
Har kimga ilmiy
va texnikaviy
ijod erkinli-
gi, madaniyat
yutuqlaridan foy-
dalanish huquqi
kafolatlanadi.
Davlat jamiyat-
ning madaniy,
ilmiy va texnika-
viy rivojlanishi-
ga g‘amxo‘rlik
qiladi.
O‘zbekiston
Respublikasi
Konstitutsiyasi-
ning 42-mod-
dasidan
Asosiy qonunning 37-moddasida: «Har bir shaxs
mehnat qilish, erkin kasb tanlash, adolatli mehnat sha-
roitlarida ishlash va qonunda ko‘rsatilgan tartibda ish-
sizlikdan himoyalanish huquqiga egadir», deb belgilab
qo‘yilgan.
Ushbu jinoyatning obyekti fuqarolarning Konstitut-
siya bilan kafolatlangan mehnat qilish huquqi hisoblana-
di. Jinoyatning subyekti ishga qabul qilish yoki ishdan
bo‘shatish huquqiga ega bo‘lgan shaxs bo‘lishi mumkin.
Mualliflik yoki ixtirochilik huquqlarini buzish
Fuqaroning intellektual mulkini himoya qilishga
bo‘lgan konstitutsiyaviy huquqi, xususan, mualliflik
yoki ixtirochilik huquqining buzilishidir.
Jinoyat mualliflik huquqini o‘zlashtirib olish, ham-
mualliflikka majburlash, shuningdek, tafakkur mulki
obyektlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni ular rasman
ro‘yxatdan o‘tkazilgunga yoki e’lon qilingunga qadar
muallifning roziligisiz oshkor qilinishida ifodalanadi.
|
| |
T/r - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

|
N ismatova, O. Karimova davlat va huquqBog'liq Davlat va huquq asoslari. 11-sinf (2018, N.Ismatova, O.Karimova)50
T/r
Afv
Amnistiya
5
Afvni qo‘llash qabul qilinishi bilan
darhol ijro etiladi, Buning uchun yana
alohida bosqichlardan o‘tish shart emas.
Amnistiya akti chiqqandan keyin, uni kimlarga
qo‘llash masalasini hal qilish uzoqqa cho‘ziladi
va ko‘plab tashkiliy jarayonni o‘z ichiga oladi.
6
Afv huquqiy oqibatlari kamroq bo‘ladi.
Bular:
1) asosiy va ijro etilmagan qo‘shimcha
jazodan to‘liq yoki qisman ozod etiladi;
2) jazodan muddatdan ilgari shartli
ravishda ozod etiladi;
3) umrbod ozodlikdan mahrum etish
yoki boshqa o‘talmagan jazoni nisbatan
yengilroq jazo bilan almashtiriladi;
4) sudlanganlik olib tashlanadi.
Amnistiya aktining huquqiy oqibatlari kengroq
bo‘ladi:
1) shaxs jinoiy javobgarlikdan ozod etiladi;
2) mahkum asosiy va ijro etilmagan qo‘shimcha
jazodan ozod etiladi;
3) mahkumga tayinlangan asosiy va ijro
etilmagan qo‘shimcha jazo qisqartiriladi (ka-
may tiriladi);
4) mahkum jazodan muddatidan ilgari shartli
ravishda ozod etiladi;
5) mahkumga tayinlangan jazoning o‘talmagan
qismi yengilrog‘i bilan almashtiriladi;
6) jinoyat sodir etgan shaxsdan sudlanganlik
muddatidan ilgari olib tashlanadi.
Quyidagi jadvalni daftaringizga chizing va to‘ldi-
ring. Amnistiya va afvning asosiy farqlari bo‘yicha sa-
vollarga javob bering.
Savollar
Avf
Amnistiya
Kim qabul qiladi?
Kimlarni qamrab oladi?
Kimlarga qo‘llanadi?
Kechirim hujjatining
tashabbuskori kim
bo‘ladi?
Shaxsiy omillar (tavsif)
qarorga ta’sir qiladimi?
Odamgarchiligi
bor mard ki-
shi o‘zidan va
o‘ziniki ekan-
ligiga hech kim
tortishib o‘tir-
maydigan nar-
sadan boshqasiga
egalik qilmaydi.
|
| |
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, 27-modda

56
Î
fuqarolarning teng huquqliligini buzish;
Î
shaxsiy hayot daxlsizligini buzish;
Î
fuqarolarning turar joyi daxlsizligini buzish;
Î
xat-yozishmalar, telefonda so‘zlashuv, telegraf
xabarlari yoki boshqa xabarlarning sir saqlanishi
tartibini buzish;
Î
jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari
to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzish;
Î
vijdon erkinligini buzish;
Î
saylov yoki referendum tashkil qilish, ularni
o‘tkazish to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini buzish;
Î
saylov huquqining yoki ishonchli vakil vakolat-
larining amalga oshirilishiga to‘sqinlik qilish;
Î
mehnat qilish huquqini buzish;
Î
mualliflik yoki ixtirochilik huquqlarini buzish.
Kredit 
summasi - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

116
huquqiy munosabatlarga xos bo‘lgan barcha
belgilarga egadir. Bu, xususan, ularning obyektiga,
davlat yoki u tomonidan vakolat berilgan organning
ushbu munosabatlar majburiy subyekti sifatida
mavjud bo‘lishiga, davlat krediti sohasidagi huquqiy
munosabatlarning davlat-hukmronlik xususiyatiga
tegishlidir. Moliyaviy huquqiy munosabatlar, ma’lumki,
mulkiy xususiyatga ega, chunki ular pul mablag‘lari
sababli yuzaga keladi. Biroq davlat krediti bo‘yicha
ushbu munosabatlar obyekti har qanday pul mablag‘lari
emas, balki yuridik va jismoniy shaxslarning faqat
vaqtincha bo‘sh turgan mablag‘lari bo‘lishi mumkin.
Davlat krediti sohasida nafaqat davlat qarz
majburiyatlari bo‘yicha munosabatlar, balki davlat qarzi
ishlashiga vositachilik qiluvchi huquqiy munosabatlar
ham yuzaga keladi. Ular jumlasiga quyidagilar kiradi:
Î
Hukumat bilan Markaziy bank o‘rtasida kelgusi
moliya yilida kreditlashning ichki va tashqi
manbalaridan qarz olish rejalari to‘g‘risida
maslahatlashish vaqtida vujudga keladigan
huquqiy munosabatlar;
Î
O‘zbekiston Respublikasi davlat qarz
majburiyatlarini chiqarish shartlari, davlat
zayomlari bo‘yicha xizmat ko‘rsatish va ularni
muomalaga chiqarish tartibini belgilash;
Î
davlat qisqa muddatli obligatsiyalari bozorida
dilerlik funksiyalarini bajarish uchun
shartnomalar tuzish, shuningdek, davlat
zayomlari obligatsiyalarini joylashtirish va
muomalaga chiqarish bilan bog‘liq bo‘lgan
tashkilotlar faoliyatini nazorat qilish vaqtida
Markaziy bank bilan tashkilotlar o‘rtasida
yuzaga keladigan huquqiy munosabatlar va h.k.
XULOSA - Mavzu: : Boshlangich sinf o‘quvchilar tarbiyasida ekskursiyaning amaliy ahamiyati. Reja: I. Kirish II. Asosiy qism

XULOSA
Ekskursiya bolani tarbiyalashda muhim omil hisoblanadi. O'yinchoqlar sog'liqqa biron bir tarzda zarar etkazadigan barcha xususiyatlardan xoli bo'lishi kerak. Ular estetik ta'mni qondirishi va rivojlantirishi kerak, bunda odatlar bolada juda erta namoyon bo'ladi. Shu sababli, ular bolani jamoaviy harakatlarga bo'lgan xohishini rag'batlantirishi va rag'batlantirishi kerak.Agar bolaga bir vaqtning o'zida u yoki boshqa faoliyatni rag'batlantiruvchi stimul va shu faoliyat olib boriladigan va takomillashadigan vosita sifatida xizmat qilishi mumkin bo'lgan material berilsa, bolaning turli xil rasmlari ularning namoyon bo'lishlari va mashqlarini izlaydi va ularni o'yinlarda topadi. O'yinchoqlarning tabiati nafaqat yoshga qarab o'zgarishi kerak, balki kun davomida, bolaning holati va oldingi o'yin-kulgiga qarab ham o'zgarishi kerak.O'qituvchi ham, ota-onalar ham o'yinchoqli bolalarning faoliyatini pedantik ravishda tartibga solmasliklari, ularga qiziqish uyg'otmasliklari va har bir mavzuni qanday hal qilish kerakligi va uning maqsadi nima ekanligini doimo ko'rsatmasliklari kerak.O'yinchoqlarni o'rganishga juda ko'p muhabbat va kuch bag'ishlaganL.G.Orshanskiy, kattalarning o'yinchoqlarni uydirishga, shuningdek o'yinlarga, ularning manfaatlariga, o'yinchoq va o'yinlarning ahamiyatiga nisbatan tor foyda keltiradigan qarashlarini asoslaydigan sun'iy instruktsionizmga moyil bo'lgan norozilikka qarshi. Xulosa qilish mumkinki, o'yinchoqlar va o'yinlarga nisbatan bolaga doimiy, agar iloji bo'lsa, beparvolik va nazorat bilan maksimal erkinlik berilishi kerak.O'yinchoqlar, o'yinlar singari, nafaqat tarbiyalash va o'zini o'zi tarbiyalash, xatti-harakatlarning yangi shakllarini o'zlashtirish, balki bolalarning shaxsiyatining o'ziga xos namoyishi sifatida ham xizmat qiladi.O'yinchoq - bu bolaning aqliy va fiziologik rivojlanishining regulyatori. Bola har doim o'yinchoqlar bilan o'ynaydi. Ular tufayli bola xatti-harakatlarning ijtimoiy normalarini o'rganadi, o'zini shaxs sifatida rivojlantiradi.
|
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati
|
bet | 7/7 | Sana | 06.07.2024 | Hajmi | 44,76 Kb. | | #266746 |
Bog'liq Boshlangich sinf o‘quvchilar tarbiyasida ekskursiyaning amaliy ahamiyatiFoydalanilgan adabiyotlar ro'yxati.
Aleksyutina N., Bondarev M. Zamonaviy o'yinchoq: kiberga qarshi zanjabilli odam // O'qituvchilar gazetasi. -2000. -№16 / 17
Kossakovskaya E.A. Bola hayotidagi o'yinchoq: bolalar bog'chasi o'qituvchisi uchun qo'llanma. - M .: Ta'lim, 1980 yil.
Landret G.L. O'yin terapiyasi: munosabatlar san'ati. - M., 1998 yil.
Muxina V.S. Yosh psixologiyasi: rivojlanish fenomenologiyasi, bolalik, o'spirinlik: darslik. ped uchun Universitetlar. - M.: Publ. markazi "Akademiya" , 2000.
Muxina V. Bolalar va qo'g'irchoqlar: o'zaro ta'sir sirlari // Xalq ta'limi. - 1997 yil - № 5.
|
| |
Savol va topshiriqlar - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

115
Davlat kreditining huquqiy
asoslari
22-§
Bugun darsda quyidagilar bilan tanishasiz:
Î
Davlat krediti tushunchasi.
Î
Davlat qarzi.
Davlat krediti
Qo‘shimcha pul mablag‘larini yaratish maqsadida
davlat ularni jalb etishning ixtiyoriy usullarini qo‘llashi
mumkin. Shu asosda moliyaviy munosabatlarning
maxsus tizimi – davlat krediti vujudga keladi.
Davlat kreditida kredit munosabatlari subyektlari,
bir tomondan — davlat, ikkinchi tomondan – yuridik
va jismoniy shaxslar bo‘ladi. Bunda davlat ushbu
munosabatlarda ko‘rsatilgan subyektlarning vaqtincha bo‘sh
turgan pul mablag‘larini qarzga oluvchi sifatida qatnashadi.
Davlat krediti bo‘yicha yuzaga keladigan
huquqiy munosabatlar har qanday moliyaviy-
Kredit
(lot. creditium
– ssuda) – pul
yoki tovarlarni,
odatda, foizlar
to‘lab, qaytarish
sharti bilan
berish bo‘lib,
kreditor bilan
qarz oluvchi
o‘rtasidagi
iqtisodiy
munosabatlarni
ifodalaydi.
Fuqarolar atrof 
tabiiy muhitga 
ehtiyotkorona 
munosabatda 
bo‘lishga maj-
burdirlar.
O‘zbekiston

119
Konstitutsiyamizda fuqarolar atrof tabiiy muhitga
ehtiyotkorona munosabatda bo‘lishlari
majburiyat sifati-
da qayd etiladi. Bu ekologiyaga nisbatan oqilona muno-
sabatda bo‘lish davlat siyosati darajasida qayd etilganidan
dalolat beradi.
Konstitutsiyaning «Jamiyatning iqtisodiy negizlari» bo-
bining moddalarida mulk huquqining mazmuni e’tirof eti-
lishi bilan bir qatorda, mulkdan foydalanish huquqiga ega
bo‘lgan jismoniy va yuridik shaxslarning xo‘jalik
va ishlab
chiqarish jarayonida atrof muhitga ziyon yetkazmasligi,
ya’ni ularning ekologik majburiyatlari mustahkamlanadi.
Konstitutsiyaning 55-moddasida berilgan qoida-
ning ahamiyati shundaki, birinchidan, mustaqilligi-
mizning moddiy asosini tashkil etuvchi tabiiy boylikla-
ri
xalqimizning boyligi, mulki ekanligi, ikkinchidan,
tabiiy resurslardan faqat oqilona foydalanish zarurligi,
uchinchidan, respublikamiz tabiati davlat muhofazasiga
olinganligi, ya’ni ekologik-huquqiy munosabatlarning
davlat tomonidan kafolatlanishi kabi muhim tamoyillar-
ni mustah kamlaydi.
Yer, yer osti
boyliklari, suv,
o‘simlik va
hayvonot dun-
yosi
hamda
boshqa tabiiy
zaxiralar umum-
milliy boylikdir,
ulardan oqilona
foydalanish
zarur va ular
davlat muhofa-
zasidadir.
Ko‘chib kelganlar xo‘jaligi

Yodda tuting!
1892-yildan boshlab Rossiyadan o ‘zboshim chalik bilan ko‘chib
kelgan kishilar ham m a’m uriyat ruxsati bilan ko‘chirilganlarga
berilgan im koniyatlardan foydalanishi m um kinligi e’lon qilindi.
Bu oMkaga ko‘chib keluvchilar sonining yanada ko‘payishiga
olib keldi.
Savol va topshiriqlar
■
1. N im a uchun podsho hukumati yerga egalik qilishni to ‘liq o ‘z qo‘liga olishga
harakat qildi?
2. Mustamlakachi hukumat vaqf yerlariga nisbatan qanday siyosat olib bordi?
3. K o‘chirib keltirilganlarga qanday imkoniyatlar yaratilgan?
4.
Turkiston oMkasida paydo boMgan yangi shaharlarda kimlar yashagan?
15-§. TURK ISTO NDA SUD TIZIM I VA HARBIY POLITSIYA
TA RTIBO TINING 0 ‘RNATILISH1
Turkiston oMkasida imperiya manfaatlarini himoya
qilishga qaratilgan tadbirlardan yana biri bu sud ti
zimi boMgan. Xonlik davrida qozilaming chiqargan
qaroridan norozi boMganlar qozikalonga murojaat
qilgan. Qozilar qat’iy belgilangan uchastkaga ega
boMishmagan; har bir da’vogar o ‘zi ishongan qoziga murojaat qilgan. Qozi
sud majlisi boshlanishidan oldin tomonlarga kelishib olishni taklif etgan. Bu
taklifdan bosh tortilsa, qozi ularga qasam ichirib, tom onlam ing arzini, gu-
vohlam ing ko ‘rsatmalarini tinglagan, so‘ng qaror chiqargan va bu qaror m a
halliy hokimiyat tomonidan zudlik bilan ijro etilgan. Odatda, qozilar, asosan,
bilimdon, adolatli va xalq orasida hurmat qozongan kishilar boMgan. Qozilar
o ‘zlariga murojaat qilgan tomonlarga betaraf va ularga nisbatan beg‘araz
boMishi, ulardan pul, sovg‘a, har xil xizmatlami qabul qilmasligi lozim edi.
Podsho hukumati tomonidan dastlab oMkadagi mavjud sud tizimida-
gi qozikalon lavozimi tugatilib, barcha qozilaming huquqi tenglashtirildi.
Boshqa mustamlakachi davlatlar singari Rossiya imperiyasi ham o ‘z mus-
tamlakasiga aylangan Turkiston oMkasida dastlab tub joy aholining diniy
e’tiqodiga mos ravishda amal qilingan shariat qoidalariga asoslangan qozilik
va ko‘chmanchi tarzda hayot kechim vchi aholining urf-odatlariga asoslan
gan biy sudlarini butunlay tugatmasdan, uni saqlab qoldi. Milliy va diniy
An’anaviy maktabda ta’lim

k a rim oyatlari v a su ra la m in g sh a rh larin i toMiq o ‘z la sh tirish ta la b qilingan.
Q o rix o n a la rd a Q u r’oni k a rim y o d olingan. A y o lla r a lo h id a o ‘q itilib , u la rg a
Q u r’oni k arim , o ila m asalala ri, o d o b -ax lo q v a ta rb iy a d a n sab o q b eru v ch i
o tin la r t a ’lim berg an lar. M u sta m la k a d av rid a esk i m a k tab lar saq lan ib q o l
gan, am m o b u m a k ta b la r h u k u m a t e ’tib o rid a n c h e td a qolib, u la rg a h e c h
qan d ay m a b la g 4 ajratilm agan.
^
0 ‘zingizni sinang!
T u rk istond a a n ’anaviy ta ’lim tizim i — ...
O liy ta ’lim — ...
B o sh la n g ‘ich ta ’lim — ...
R o ssiy a im p eriy a sin in g tu rli g u b ern iy alarid an T u r
k isto n g a k o ‘ch irib k e ltirilg a n la rn in g b o la la rig a t a ’
lim b e rish o rq a li m a ’m u riy a t v ak illari b ila n m ah alliy
ah o li o ‘rta sid a v o sita c h ilik q ila d ig a n ta rjim o n la rn i ta y y o rla sh k o ‘z d a tu til-
gan. S h u bilan b irg a b u m a k ta b la r o rq ali tu b jo y aholisi o ‘rta sid a rus m a
dan iy atini k en g y o y ish g a x iz m a t q ila d ig a n t a ’lim tizim in i y a ra tish g a h arak a t
qilindi. B u v a z ifa n i b a ja rish g a T u rk isto n g e n e ra l-g u b em a to ri G. R o zen b ax
(1 8 8 4 —1889) asto y d il kirishdi. U boshlangM ch m ak tab lar, ru s-tu z e m m ak tab -
lari tarm ogM ni y a ra tish lo y ih asin i ish lab chiqdi.
Birinchi rus-tuzem m ak-
tabi 18H4-yilda Toshkentda S a idg'ani Saidazim boy
u y id a ochiladi. U n d a n
o ‘m a k o lib , b o sh q a d av la tm a n d k ish ila r h a m o ‘z u y la rid a sh u n d ay m ak tab -
larn i o c h a b o sh lad ilar. D a stla b b u m a k ta b la rg a m a h alliy sav d o g a r v a ishbi-
larm o n la r o"z farzan d larin i o ‘q ish g a b erishgan.
1911-y ild a b u n d a y m ak ta b la rn in g soni 89 ta g a yetadi. A m m o b u m ak-
ta b la rd a g i o ‘q itish u su lla ri v a d a rajasi R o ssiy a n in g o ‘zid ag i m a k ta b la r
b ila n ta q q o sla n g a n d a a n c h a sa y o z boMgan. R u s-tu zem m a k ta b la rid a
o ‘q u v k u n i ikki q ism d a n ib o ra t boMib, d astlab ru s o ‘qitu v ch isi (o ‘quv, y o -
zu v , h iso b ), ikkinchi q ism id a e sa m a s h g ‘u lo tla rn i m a h alliy o ‘q itu v ch i olib
b o ra r edi. 1896-yilda T o sh k e n td a b irin ch i g im n a z iy a o ch ilib , u n d a z a m o
n av iy fa n la r v a k u n d alik tu rm u sh d a z a ru r boM adigan b ilim la r o 'q itilg a n .
I. To’plamning - bet 18

holat uchun keltirilgan. Agarda, axborot uzatish muhiti o'zgarsa, tarmoq ko'rsatkichlari ham o'zgarishi mumkin. Masalan, ekranlangan o'ralgan juftlik ishlatilgan taqdirda, abonentlar soni 260 tagacha yetishi mumkin (96 ta o'rniga), kabelning uzunligi 100 metrgacha uzayadi (45 metr o'rniga), konsentratorlar soni 33 taga ko'payadi, konsentratorlarni ulovchi kabelning to'liq uzunligi 200 metrgacha yetadi. Shisha tolali kabeldan foydalanganda konsentratorlarni ulovchi kabel uzunligini 1 kilometrgacha oshirish mumkin bo'ladi.
Ko'rib turibmizki,
Token—Ring tarmog'i
Ethernet tarmog'iga
qaraganda, tarmoqning ruxsat etilgan uzunligi va shuningdek, tarmoqqa ulanadigan abonentlar soni bo'yicha ham bellasha olmaydi.
IBM firmasi o'z tarmog'ini
Ethernet tarmog'iga munosib raqobatchi sifatida qaraydi.
Token—Ring tarmog'ida axborot uzatish uchun
Manchester II kodining varianti qo'llaniladi. Xuddi har qanday yulduzsimon topologiyalari kabi bu tarmoqda ham hech qanday qo'shimcha elektr manbayi bo'yicha moslash va tashqi yerga
ulash tadbirlari kerak emas, albatta.
Kabelni tarmoq adapteriga ulash uchun
DIN turidagi tashqi 9-kontaktli razyomdan foydalaniladi.
Ethernet adapteri kabi,
Token—Ring adapterida ham o'z platasida manzillarni sozlash va sistema shinasini uzish uchun moslamalari bor.
Ethernet tarmog'ini adapterlar va kabel bilan qurish mumkin bo'lsa,
Token —Ring tarmog'ini qurish uchun konsentratorlar xarid qilib olish kerak.
Bu esa,
Token- Ring tarmoq qurilmalari narxini oshiradi.
Bir vaqtning o'zida
Ethernet tarmog'iga qaraganda
Token—Ring tarmog'i katta yuklamalarni yaxshi ko'tara oladi (30—40 % ko'p) va kafolatlangan tarmoqqa ega bo'lish vaqtini ta'minlaydi.
Bu xususiyat, masalan, ishlab chiqarishga mo'ljallangan tarmoqlar uchun eng zarur hisoblanadi,
chunki tashqi hodisalarga e'tibor bermaslik jiddiy buzilish holatlariga olib kelishi mumkin.
M ustam lakachi - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

O cquv adabiyotlari nashrlariga senzura jo riy qilindi. M ustamlakachi hu
kum atning jadidlar ga qarshi kurashiga m ahalliy m utaassib dindor-ruhoniylar
ko'm aklashdilar.
Yangi usul maktablariga, ayniqsa, m a’m uriyat vakillari va
ayrim din peshvolari qarshi turgan.
Natijada 1911-yilda 50 ga yaqin jad id maktablari yopib qo‘yildi.
Jadid
m aktablarini ochish tashabbuskorlari qattiq nazorat ostiga olindi. 1913-yilga
kelib Buxoro am irligida barcha jad id m aktablari yopildi.
1870-yildan boshlab Turkiston general-gubem atorli-
gining
rasm iy nashri
— «TypKecraHCKHe
Be,aoiviocTM»
va uning o ‘zbek tilidagi ilovasi «Turkiston viloyatining
gazeti» m untazam chiqib turdi. Uning m uharriri m ustam lakachilik tuzumi-
ning targM botch i si N. Ostroum ov edi.
1906-yilda Ismoil Obidov m uharrirligida ilk bor o'zbek
m illiy gazetasi
«Taraqqiy» nashr etildi. Gazetaning birinchi soni chiqqan sana, y a ’ni 27-
iyun hozirda 0 ‘zbekistonda M atbuot va om m aviy
axborot vositalari xodim-
lari kuni sifatida nishonlanadi.
Jadidlarning m a’rifatparvarlik faoliyati faqatgina m aktablar da emas, balki
matbuot chilik faoliyati, jum ladan, gazetalam ing k o ‘plab vujudga kelishida ham
k o ‘rindi. 1906-yilda Ismoil Obidovning m uharrirligida «Taraqqiy», shu yili
M unavvarqori m uharrirligida «Xurshid», 1907—1908-yillarda A bdulla A vlo
niy muharrirligida «Shuhrat», A hm adjon Bektem irov m uharrirligida «Osiyo»
gazetalari chop etildi. M a’rifatchilikning yangi toMqinida 1913—1915-yil-
larda «Samarqand», «Sadoi Turkiston», «Sadoi F arg‘ona», «E1 bayrog‘i»,
«Kengash», «U lug‘ Turkiston», «Turon» gazetalari, «Oyna» jurnali, 1917-
yilda esa «Hurriyat», «Farg‘ona sahifasi» kabi om m aviy
axborot vositalari
ham paydo boMdi. Bu davrdagi nashrlar orasida «Sadoi Turkiston», «Sadoi
Farg‘ona» gazetalarining m illiy o ‘zlikni anglashdagi xizm atlari katta boMdi.
Uning ikki yillik (1914—1915) faoliyati davom ida m illiy ziyolilam ing vatan-
parvar qatlamlari tom onidan m illat ozodligi
va ravnaqini tarannum etuvchi,
xurofot kabi eski aqidaparastlikni qoralovchi k o ‘plab m aqolalar e ’lon qilindi.
Yakunlarni chiqaramiz! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

I V B 0 ‘ L I M
X I X A S R O X I R I D A T U R K I S T O N D A G I
M I L L I Y -O Z O D L I K H A R A K A T L A R I
B o ‘lim n i o ‘r g a n is h n a tija sid a :
► T urkistonda m illiy-ozodlik harakatlarining boshlanishi v a sabablari;
► 1885—1890-yillarda Turkistondagi xalq q o ‘z g ‘olonlari;
► podsho m a’m uriyati jazo lash siyosatining kuchayishi;
► T oshkentda «Vabo isyoni», 1898-yilgi A ndijon q o ‘z g ‘olonlari;
► aholining X IX asr ikkinchi yarm idagi m illiy-ozodlik harakatlari ya-
kunlari v a aham iyati to ‘g ‘risida bilib olasiz.
1 7-§. T U R K I S T O N D A M I L L I Y -O Z O D L I K H A R A K A T L A R I N I N G
B O S H L A N I S H I V A U N I N G S A B A B L A R I
R ossiya imperiyasi Turkiston oTkasini bosib ol-
gach, m ahalliy aholining m illiy davlatchilik, ozodlik
tuyg‘ularini so ‘ndirishni asosiy vazifa deb hisoblagan.
Bu vazifani am alga oshirm ay turib, o ‘z hukm ron-
ligini osongina saqlab boTm asligini podsho hukum ati yaxshi bilar edi. H ar
qanday m ustam lakachi davlat harbiy v a bosqinchilik yoTi bilan bosib olgan
hududning boyliklaridan o ‘z m anfaati yoTida foydalanishga harakat qiladi.
Turkistonda ham xuddi shu taxlitda ish yuritilib, oTkani R ossiya im periyasi
ning asosiy xom ashyo bazasiga aylantirishga kirishildi. O Tkada sanoat ishlab
chiqarish rivojlana borib, kapitalistik m unosabatlarga asta-sekin y o ‘1 ochila-
yotgan boTsa-da, bu xalqning m oddiy ahvolini yaxshilam adi, balki korxona
xo jayinlari, savdogarlar, am aldorlam ing boyishiga y o ‘1 ochib berdi.
Yer-m ulkning boylar v a yirik savdogarlar qoTida to ‘plana borishi kam
yerli dehqonlam ing, chorakorlam ing k o ‘payishiga sabab boTdi. Sudxo‘rlik
m islsiz darajada avj oldi. Q arz beruvchi kassa m ablagTaridan faqat ayrim
vositachilar — boylar, sudxo‘rlar, savdogarlar va shunga o ‘xshash yu lg ‘ichlar
foydalanib, uni o ‘zlari xohlaganlaricha tasarruf qilardilar. Paxtani sotib oluv-
chilar dehqonning nihoyat darajada muhtoj boTib qolganligidan foydalanib,
kelasi yil hosiliga ju d a past narx belgilab, qarz berardi. Sudxo‘r changaliga
tushib qolgan dehqon xo jalik m ustaqilligidan m ahrum boTib, qarz bergan
kishi nimani buyursa, shuni ekishga m ajbur edi.
Yodda tuting! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

B u davrda oTkadagi m ahalliy ziyolilar,
jadidchilik
harakatining nam oyandalari tom onidan m illiy m ada-
niyat, diniy e ’tiqod, m ahalliy a n ’an alar asosidagi
yangi m aktablar ochilgan edi. B unday yangi usuldagi ja d id m aktablarida
tarix,
m atem atika, geografiya, ona tili kabi fanlar ham o ‘qitilgan. Y angi
usul m aktablarining diniy m aktab va m adrasalardan yana bir farqi shunda
boTganki, unda nafaqat
islom dini v a tarixi, balki m ahalliy — turkiy xalqiar
tarixi b o ‘yicha ham ta ’lim berilgan. Turkistonda dastlab ja d id m aktablari
B uxoro, Toshkent, Q o ‘qon, A ndijon, X iva kabi shaharlarda ochilgan edi.
Y angi usul m aktablari jadidchilik harakati,
uning
nam oyandalari faoliyatlari bilan birga m ahalliy aho
lining um um m illiy g ‘oyalari, o ‘zbek xalqining m il
liy -m a’naviy birligini m ustahkam lashga xizm at qildi.
Jadid m aktablarining ta ’lim tizim ida o ‘quvchilarga
vatanga m uhabbat, m illiy davlatchilik, m illiy m ada
niy at, xalq birligi oldida m a s’uliyatini his qilish, yurt
ravnaqi uchun m ehnat qilishga v a kurashishga chor-
lovchi g ‘oyalar singdirildi.
Jadidlarning yangi usul
m aktablaridan zam ona-
sining yetuk olim lari, adabiyotshunoslari, rassom lari,
shoirlari, san ’atkorlari, m ao rif sohasi m utaxassislari
yetishib chiqdi. Jum ladan, shoir akadem ik G ‘afur
Sadriddin A yniy
G ‘ulom , shoir v a dram aturg U y g ‘un,
O ybek kabi
davlat v a m adaniy at arboblarini k o ‘rsatish m um kin.
Jadidlarning yangi usul m aktablaridagi m illiy g ‘o-
yalarga asoslangan ta ’lim berishi oT kada hukm ron
boT gan m ustam lakachi hukum at tom onidan kuzatuv
v a nazoratda boTgan. M a ’m uriyat jadidlarning ta ’lim
tizim ida olib borayotgan faoliyati oT kada m ustam
lakachilik siyosatiga jid d iy qarshilik k o ‘rsata oladigan harakatlantiruvchi
kuch ekanligini angladi v a ulam ing faoliyatiga ochiqdan ochiq qarshilik
k o ‘rsata boshladi.
Jadidlar faoliyati qattiq ta ’qibga olindi. H ar
qanday yoT bilan boT sa
ham yangi usul m aktablari faoliyatiga zarba berishga harakat qilindi.
O Tkada m a ’m uriyat tom onidan chiqariladigan m atbuot sahifalarida yangi
usul m aktablari tanqid etilib, ulam ing faoliyatiga n o to ‘g ‘ri baho berilgan
m aqolalar e ’lon qilindi. Dastlab ja d id m aktablarida
turk v a fors adabiyot-
laridan foydalanish taqiqlab q o ‘yildi.
I. To’plamning - bet 24

10.1-jadval. 4V/5V kodlash misoli
Kirish signali
|
Chiqish signali
|
0000
|
11110
|
0001
|
01001
|
0010
|
10100
|
. . .
|
. . .
|
11111
|
11101
|
Chiqish kodi kombinatsiyalarining soni ancha katta bo'lgani uchun, "qo'shimcha" kombinatsiyalar taqiqlangan deb hisoblanadi va ularning paydo bo'lish signallari xatolarga olib keladi. MLT-3 va 4V/5V kodlarining kombinatsiyasi, Manchester kodi bilan taqqoslaganda, tarmoqli kengligini teng ravishda kichikroq o'tkazish qobiliyatini 85 marta ta'minlaydi. Buning sababi, Manchester kodi uchun minimal impils tezligi soat intervalining yarmiga teng, MLT-3 uchun esa ular tengdir (o'sish 2 baravar). 4V/5V kodini qo'llash kerakli tezlikni 54 marta 2 54 85 ga kamaytiradi
100Base-T4 - ushbuversiyahatto 3-toifadagi (UTP-3) o'ralgan juft kabelida ham amalga oshirilishi mumkin, garchi bunday kabelning chastota diapazoniatigi 16 MGts bo'lsa ham. Bunday chastota diapazoni bilan 100 Mbit/s uzatish tezligini ta'minlash uchun quyidagi choralar qo'llaniladi.
Bir vaqtning o'zida uchta juftlikda bir tomonlama parallel uzatish.
Bunday holda, zarur tezlik 33,3 Mbit/s gacha tushiriladi.
8V/6T bipolyar kodni qo'llash, 8 bitli ikkilik kodning kombinatsiyasi uchta qiymatga ega bo'lgan oltita belgi bilan uzatilganda: “+”, “-“ va 0. Fizik tezlik 33,3 Mbit/s 25 Mbit ga etadi. 8V/6T signalining yana bir muhim xususiyati shundaki, uning chastota spektri UTP-3 kabeli uchun etarli bo'lgan 16 MGts
tarmoqli kengligiga to'g'ri keladi. UTP-3 kabelidagi to'rtinchi juftlik tarmoqni tinglash uchun ishlatiladi. O'zining uzatilishi bilan signal paydo bo'lganida, kolliziya mavjudligi haqida xulosa chiqariladi.
100Base-T4 texnologiyasining asosiy kamchiliklari yarim dupleks ish rejimidir va uning qo'llanilishi 10Base-T standartidan eng oson o'tishini ta'minlaydiganligi bilan izohlanadi.
100Base-FX - to'lqin uzunligi λ=1,3 mkmbo'lgan ko’p modali tolalar uchun mo’ljallangan. Bu erda 100Base-TX, NRZI (Non Return to Zero Invertive) fizik kodlarida bo'lgani kabi, 4V/5V mantiqiy kodlash qo'llaniladi Etkazish va qabul qilish ikkala tolada ham yarim dupleks va to'liq dupleks rejimda amalga oshirilishi mumkin. Yarim dupleks holatida tarmoq hajmi kolliziyalar bilan chegaralanadi - 412 m va to'liq dupleks rejimda - pasayish (ko’p moda tolasi uchun 2 km va bitta modali tola uchun 32 km). 100Base-FX-dan 10Base-FL-ga o'tish mumkin emas, chunki 10Base-FL standarti λ 0,83 mkm uchun mo'ljallangan.
100Base-SX - bu arzon svetodioddagi LED (Light-emitting diode)lar
(λ 0,83 mkm) va ko’p modali tolalar uchun versiyasi. Bu 10Base-FL bilan moslikni amalga oshirishga imkon beradi, ammo u masofani 300 m gacha qisqartiradi, bu 100Base-FX uchun arzon alternativa.
Fast Ethernet interfeyslarining asosiy xususiyatlari 10.2-jadvalda keltirilgan. Kolleziya zonasida (hablarda) Fast Ethernet tarmoqlarini loyihalash hech qanday hisob-kitoblarni talab qilmaydi va loyihachilarga to'rtta standart variantni taklif qiladi.
Variant 1A (habsiz). Bu erda ikkita tugunning nuqta-nuqta aloqasi ko’riladi.
Tugunlar ish stantsiyasi, server, kommutator bo'lishi mumkin.
Bunday holda, talablarni faqat maksimal masofa uchun ta'minlash kerak (10.2-jadval, 6-chiziq).
|
Oltinning elektrolitik affinaji

249
AuCl
2
+ e→ Аu +2C1
-
.
Elektrolitik
rafinirlashning
oʻziga
xosligi
shundaki,
jarayonda
oʻzgaruvchan assimetrik tok va uning 1500A/m
2
zichlilikga ega koʻrinishi
qoʻllaniladi. Doimiy tok ta’sirida anod yuzasini kumush qoplaydi va oltinning
erishi toʻxtaydi, natijada anodda gaz holida xlor ajralishi kuzatiladi. Doimiy tok
ta’sirida bu jarayonni chetlab oʻtish imkonini beradi va 20% kumushli
eritmalardan ajratish imkon mavjud boʻladi.
Oltin anodlarida mis, qoʻrg’oshin, temir, tellur, qalay va platina kabi
qoʻshimchalar uchraydi. Mis oltinga nisbatan elektromanfiy metall boʻlib,
eritmaga elektrolit shaklida oʻtadi. Anodda mis miqdori 2%dan oshsa
elektrolitdagi mis miqdori 90g/l ga yetadi va bu vaziyatda elektrolitni
almashtirishga toʻg’ri keladi.
Oltin anodlarini elektroliz qilish vaqtida vismut, sulfid va ikki valentli
temir yomon ta’sir koʻrsatadi. Elektroliz jarayoni chinni vannalarda olib
boriladi. Katod sifatida oltindan qilingan qalinligi 0,1-0,25mm boʻlgan
plastinkalardan foydalaniladi.
Vannaga 18 katod va 15 anod yuklanadi, bitta anodning og’irligi 2kg.
Vanna tortmali shkafga joylashtiriladi. Elektrolit tarkibida 70-200g/l oltin va
40-100g/l sulfat kislota boʻladi. Elektrolit harorati 50-60
0
C. Elektroliz jarayoni
doimiy assimetrik tok kuchizichligi 600-1500A/m
2
, vannadagi qarshilik 0,5V.
Katodlar kuniga 3-4 marta boʻshatiladi.
Oltin katodi qaynoq suv bilan yuviladi va sulfat kislota bilan qayta
ishlanadi, quritiladi va induksion pechda eritiladi va tozaligi 999,8-999,9
boʻlgan quyma olinadi.
Mаrgumush vа surmа minеrаllаrining tа’siri

168
Endi S
2-
аniоnlаri erigаn kislоrоd tа’siridа tiоsulfаt, rоdаnit vа rоdаnit
tuzlаrigа аylаnаdi (19,20,21rеаksiyalаrgа qаrаng).
Аrsеnidlаr mа’lum dаrаjаdа аrsеnitlаrgаchа оksidlаnаdi:
2AsO
3
3-
+ O
2
= 2AsO
4
3-
(11.36.)
Rеаrgаr pаrchаlаngаndа аvvаl mаrgumush аntigidrаti hosil boʻlаdi vа
As
2
S
3
boʻlаdi :
3As
4
S
4
+ 3O
2
= 2As
2
O
3
+ 4As
2
S
3
(11.37.)
Mаrgumush оksidi ishqоrdа eriydi :
As
2
O
3
+6OH = 2AsO
3
3-
+3H
2
O (11.38.)
Bundаgi rеаksiyalаr 30-35 tеnglаmаlаrdа koʻrsаtilgаn. Bu rеаksiyalаr
nаtijаsidа eritmа tаrkibidаgi mаrgumush vа surmа sulfid tuzlаri toʻplаnа
bоrаdi.
I.N.Plаksin vа bоshqаlаrning ilmiy izlаnishlаri Shuni koʻrsаtdiki
bundа
оltin vа kumush yuzаsidа yupqа surmа vа mаrgumush pаrdаlаri hosil boʻlib,
ulаr oʻzigа sinil iоnlаrini kuchli tоrtib оlаdilаr vа Shu yoʻl bilаn nоdir
mеtаllаrning erishini judа pаsаytirib, tushirib yubоrаdi. Ushbu koʻrsаtmаlаr
mаrgumush vа surmа оltin rudаlаrini sinillаb eritishning eng qiyin vа
murаkkаbligidаn dаlоlаt bеrаdi. Yuqоridаgi аytilgаn pаrdаlаrning hosil boʻlish
mехаnizmi hаli toʻliq oʻrgаnilmаgаn.
Fаqаt bu pаrdаlаrning hosil boʻlishidа SbS
3
3-
, AsS
3
3-
vа S
2-
iоnlаri
sаbаbchi ekаnligi tаkidlаnаdi хоlоs.
Оltin erish rеаksiyalаri jаrаyonidа mаrgumush vа surmа minеrаllаrining
sinil bilаn uchrаshmаsligini tа’minlаsh bilаn,
ishni ijоbiy оlib bоrish
mumkinligi koʻrsаtilаdi.
MinеrаllаrdаSbS
3
3-
, AsS
3
3-
vа As
4
S
4
erish diаgrаmmаsini oʻrgаnish Shuni
koʻrsаtаdiki, bu minеrаllаrning erishi, хimоya ishqоrining konsentratsiyasigа
bоgʻliq ekаn. Eritmаning pH muхitini oʻzgаrtirish bilаn, оltin erish tеzligini
kаtа diаpоzоndа bоshqаrish mumkin ekаn.
pH pаsаyishi bilаn, minеrаlning
pаrchаlаnishi hаm pаsаyadi. Rеаrgаr vа аntimоnit minеrаllаridа hаm хuddi
169
Shundаy hоlni kuzаtish mumkin. Bu usul mаrgumush vа surmа оltin rudаlаrini
sinillаb eritishdа, himоya ishkоrining konsentratsiyasini pаsаytirish yo`li bilаn
аmаldа kеng qoʻllаnilаdi. Surmа vа mаrgumush iоnlаri konsentratsiyasini
pаsаytirish bilаn, оltinni erish tеzligini оshirish mumkin.
Qoʻrgʻоshin аzоt tuzlаrini eritmаgа qo`shish
bilаn surmа vа
mаrgumushlаrni sаlbiy tа’sirini kаmаytirish mumkin. Bundа S
2-
,SbS
3
3-
vа
AsS
3
3-
iоnlаri qoʻrgʻоshin bilаn erimаydigаn birikmаlаr hosil qilishi inоbаtgа
оlinаdi:
S
2-
+ Pb
2+
= PbS (11.39.)
2SbS
3
3-
+ 3Pb
2+
= 3PbS + Sb
2
S
3
(11.40.)
Kislоrоd tа’siridаn qoʻrgʻоshin sulfide sinil eritmаsidа CNS vа PbO
2
iоnlаri hоsil qilib eriydi :
PbS+CN
-
+1/2O
2
+2OH
-
=CNS
-
+PbO
2
2-
+H
2
O
(11.43.)
Hosil boʻlgаn plyumbit iоni yangi S
2-
,SbS
3
3-
vа As
3
3-
iоnlаri choʻktirаdi.
S
2-
+ PbO
2
2-
+2H
2
O = PbS +4OH
-
(11.41.)
2SbS
3
3-
+ 3PbO
3
2-
+6H
2
O = 3PbS +Sb
2
S
3
+12OH
-
(11.42.)
rеаksiyalаri nаtijаsidа CNS boʻlаdi.
I. To’plamning - bet 21

I-O’quv mashg’ulotiga kirish.
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quv fan nomini aytib, kurs doirasida dastlabki umumiy tasavvurni beradi hamda uslubiy va tashkiliy tomonlari bilan tanishtiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
II-bosqich. Asosiy (65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarini faollashtirish
Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beriladi , ularni baholaydi.
Maqsad va vazifani belgilanishi.
Mashg’ulotning nomi,rejasi,maqsadi va o’qitish natijalari bilan tanishtiradi.
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi; 4.O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi.
Tezkor –so’rov ,savol- javob ,aqliy hujum, pinbord,”o’ylang va juftlikda fikr almashing “,va boshqa texnikalar orqali bilimlarni faollashtiradi.
Yangi o’quv material bayoni:
Nazariy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq, o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi.
Asosiy xolatlarni yozdiradi;
Slaydlarni PowerPoint tartibda namoyish va sharxlash bilan mavzu bo’yicha asosiy, nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o’quv materialini mustahkamlash
Mustahkamlash uchun savollar beradi. Jarayon kichik guruhlarda davom ettirishni ma’lum qiladi.
Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruh bilan ishlash qoidasi bilan tanishtiradi har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
Bajarish jarayonini kuzatadi, maslaxatlar beradi.
11. Ishga ajratilgan vaqt tugaganligini ma’lum qiladi, guruhlar taqdimotini tashkil etadi.
Guruh a’zolariga diqqat bilan eshitishlarini va savollar berishlarini, shu bilan birga o’zaro bir-birlarini baholaahlarini eslatadi. Javoblarni to’ldiradi va qisqacha
xulosalar qiladi;
|
Uyga vazifani taqdim etadilar. Savollarga javob beradilar.
Mavzu va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar. Savollarga javob beradilar. Yozib oladilar. Diqqat qiladilar. Savollarga javob beradilar.
Topshiriqni bajaradilar. Kichik guruhlarga bo’linadilar. Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar. Har bir guruh o’z topshiriq varaqasi bo’yicha faoliyatini boshlaydi.
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi.
Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar.
Ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar.
|
III-bosqich.
Yakuniy bosqich. (10 daqiqa)
|
Mashg’ulot yakuni
Faol ishtirok etgan o’quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag’batlantiradi.
Uyga vazifani berilishi:
Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi.
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar.
|
Himoya. OS bajarilayotgan masalalarni o’zaro bir biriga tasiridan himoyalash kerak. 
 

Bashorat

|
Himoya. OS bajarilayotgan masalalarni o’zaro bir biriga tasiridan himoyalash kerak.
Bashorat
|
bet | 33/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Himoya. OS bajarilayotgan masalalarni o’zaro bir biriga tasiridan himoyalash kerak.
Bashorat. OS foydalanuvchi s(‘roviga bashoratchilik bilan javob berishi kerak. Foydalanuvchi buyruqlari tizimda qabul qilingan qoidalar asosida yozilgan b(‘lsa, ularning ketma-ketligi qanday b(‘lishidan qat’iy nazar natija bir xil b(‘lishi kerak.
Qulaylilik. Foydalanuvchiga OS ni taklif qilishdan maqsad resurslarni aniqlash va bu resurslarni boshqarish masalalarini yechishdan ozod qilishdir. Sistemani inson psixologiyasini hisobga olgan holda loihalash kerak.
Effektivlik. Resurslar taqsimotida OS foydalanuvchi uchun maksimal holda tizim resurslaridan foydalanish darajasini oshirish kerak. Sistemaning (‘zi esa iloji boricha kamroq resurslardan foydalanishi kerak. Resurslarning OS tomonidan band qilinishi foydalanuvchi imkoniyatlarini kamaytirishga olib keladi.
Moslanuvchanlik. Sistema amallari foydalanuvchiga qarab sozlanishi mumkin. Resurslar majmuasi OS effektivligi va samaradorligini oshirish maqsadida k(‘paytirish yoki kamaytirilishi mumkin.
Kengaytiruvchanlik. Evolyusiya jarayonida OS ga yangi fizik va dasturiy resurslar q(‘shilishi mumkin.
Aniqlik. Foydalanuvchi tizim interfeys darajasidan pastda sodir b(‘ladigan jarayondan bexabar qolishi mumkin. Shu bilan birga foydalanuvchi tizim haqida qancha bilgisi kelsa shuncha bilish imkoniyatiga ega bo’lishi kerak. Bu holatda interfeys tizimsida qabul qilingan qoida va fizik qurilmalar ulanishi va o’zaro bog’liqligining funksional xarakteristikasi asosida amalga oshiriladi. Avval qayd etganimizdek - OS ning asosiy vazifasi bu resurslar tahsimoti va kompyuterda ishlashni boshqarishdan iborat. OS foydalanuvchini resurslar tahsimotidan ozod qilib kompyuterni uch xil rejimda ishlashini ta’minlashi mumkin: bir dasturli; ko’p dasturli; ko’p masalali.
|
| |