Yutilish qоnunlаri - Tayyorladi: 043-22 sto’ guruh talabasi miraxmedov jaxongir mirzayevich toshkent – 2023 y. Reja: Kirish

Yutilish qоnunlаri: 70)
80)
A ( A B) A A ( A B) A
De Mоrgаn qоnunlаri (Ogastes de-Morgan (1806-1871yy) Shotlandiyalik matematik va mantiqchi, mantiqiy munosabatlar asoschisi):
90) А В А В
100) А В А В
90 – xossaning isboti:
А В x : x (A B) x : x (A B) x : (x A) (x B);
A B x : (x A) (x B) x : x A x B x : (x A) (x B).
0 vа 1 (bo`sh va universal to`plam) qоnunlаri:
110)
|
А А А
|
120)
|
А U U
|
130)
|
А А U
|
140)
|
А Ø=Ø
|
150)
|
А А Ø
|
160)
|
U Ø
|
170)
|
А Ø=A
|
180)
|
=U
|
190)
|
А U A
|
200)
|
A\A= Ø
|
Ayirishdan qutilish qonuni:
|
210)
|
A\ B A B
|
Ikkilаngаn rаd etish qоnuni:
|
220)
|
A A
|
To’plamlar ustida amallarning xossalariga e’tibor berib qaraydigan bo’lsak, ular juft – juft yozilgan va har ikkinchisi birinchi xossada amalni o’zgartirish bilan hosil qilingan deyish mumkin, masalan, amali ga,
to’plam U ga almashtirib hosil qilingan. Xossalarning bunday mosligi
ikkiyoqlamalik qonunlari deyiladi.
To‘plаmlаr ustidа аmаllаrning аsоsiy хоssаlаrigа asoslanib, to’plamlarning murakkab ifоdаlаrini isbotlash yoki sоddаlаshtirish mumkin.
Misоl 1.
AB (A B) A B
(1) ifodani isbotlang.
Yechilishi:
АВ ( A \ B) (B \ A)
yoki Eyler-Venn diagrammasidan
АВ (A B) (B A)
(2)
tenglikni hosil qilish mumkin.
( A B) A B (90-xossadan foydalanamiz)
(A B) (A B) (20-xossa)
(A B) (A B) (50-xossa) A (A B) B (A B)( 50-xossa)
(A A) (A B) (B A) (B B)(150-xossa) (B A) (A B)
(A B) (B A).
Bundan talab qilingan tenglikni hosil qilamiz.
AB ( A B) A B.
Misоl 2.
A ( A \ B) ( A \ B)
ifodani soddalashtiring.
Yechilishi:
A ( A \ B) ( A \ B) (210-xossa)= A ( A B) ( A B)
(220-xossa) A ( A B) ( A B) (100-xossa) A A B A B (90-xossa)=
[ A ( A B)] ( A B) (220-xossa) (A A) (A B) ( A B) (150-xossa).
A
Eyler-Venn diаgrаmmаsidagi shtriхlаngаn sohaning аnаlitik ifоdаsini A , B , C , D to‘plаmlar оrqаli ifodalang. Bunda A , B , C , D to`plamlar bitta universumga tegishli.
Murakkab ifodalarni soddalashtiring:
a)
|
( A B A) ( A A B)
|
e)
|
|
b)
|
|
j)
|
|
v)
|
|
i)
|
|
g)
|
( A \ B A B) А
|
k)
|
|
d)
|
(B\A) ( B\A)
|
l)
|
|
Chekli to‘plаmning аsоsiy хаrаkteristikаsi bu uning elementlаr sоnidir. A
chekli to‘plаmdаgi elementlаr sоnini
n( A)
yoki
A kаbi belgilаnаdi vа А
to‘plаmning tаrtibi yoki quvvаti deb hаm yuritilаdi. Misоl 1. A ={a,b,c,d} to`plamning quvvati n( A )=4; B ={ Ø} bo`sh to`plamning quvvati n( B )=0.
Teorema. Ikkitа to‘plаm birlashmasidan ibоrаt to‘plаmning quvvati
A B
A B
A B
ga teng.
Isboti: Hаqiqаtаn hаm,
A B
to’plam umumiy elementga ega bo’lgan
A \ B, A B, B \ A
qism to‘plаmlаrdan tashkil topgan, buni Eyler – Venn
diagrammasida ko’rish mumkin.
Bundan tashqari,
А ( A \ B) ( A B) va
B (B \ A) ( A B).
Quyidagi belgilashlarni kiritamiz:
A \ B m ,
A B
n,
B \ A p. U holda
A m n,
B n p
va bulardan
A B m n p (m n) (n p) n
A B A B .
Teorema isbotlandi.
Natija 1. Uchta A , B , C U to‘plаmlаr birlashmasidan ibоrаt to‘plаm quvvatini topish formulasi:
n( A B C) n( A) n(B) n(C) n( A B) n( A C) n(B C) n( A B C)
Natija 2. Iхtiyoriy n tа
{A1 , A2 ,..., An }U
to‘plаmlar uchun ularning
birlashmasidаn ibоrаt to‘plаm quvvatini topish formulasi quyidagicha bo`ladi:
n( A1 A2 ... An )
n n n
n( A ) n( A A ) n( A A
A ) ....(1)n1 n( A A
... A )
i1
i i
i j 1
j i j k
i j k 1
1 2 n
Misоl 2. Diskret matematika fanini o’rganuvchi 63 nafar talabadan 16 kishi ingliz tilini, 37 kishi rus tilini va 5 kishi ikkala tilni ham o’rganmoqda. Nechta talaba nomlari keltirilgan fanlardan qo’shimcha darslarga qatnashmayapti?
Yechilishi: A ={ingliz tili fanini o’rganuvchilar},
B ={rus tilini o’rganuvchilar},
A B { ikkala tilni ham o’rganuvchilar} bo`lsin. U holda
A 16,
B 37,
A B
5.
Yuqoridagi teoremaga asosan,
A B
A B A B 16 37 5 48 .
Xulosa
Mening xulosam shundan iboratki barcha kasb egalari qolaversa barcha kishilar ham mantiqiy fikrlash bilan birga biron masalaning yoki muammoning yechimini o’zlari turli yo’llar bilan hal qilishadilar.Ma’lum kasb egalari o’z kasbi doirasida,boshqa bir kishilar o’z fikrlashidan kelib chiqib hal etadilar.Bundan kelib chiqadiki kim qanday yo’l bilan masalasini hal eta olsa yoki yecha olsa bu usha masalaning yechimi hisoblanadi.
Xudi shunga o’xshab matematikada ham masalalarni yechishning turli usullari mavjud.Matematik masalarni yechishni yuqorida bir necha turlarini ko’rib chiqdik. 1736 yilda L. Eyler tomonidan o‘sha davrda qiziqarli amaliy masalalardan biri hisoblangan Kyonigsberg ko‘priklari haqidagi masalaning qo‘yilishi va yechilishi graflar nazariyasi paydo bo‘lishiga asos bo‘ldi.
Eyler-Venn diagramasi esa Shvetsariyalik matematik
mexanik va fizik Leonard Eyler (1707-1783 yy) va ingliz matematigi va mantiqchisi Jon Venn (1834-1923 yy) turli tabiatli to`plamlarni o`rganishda diagramma nazariyasiga asos solishgan. Hozirda to`plamlarni chizmalar orqali tasvirlash Eyler-Venn diаgrаmmаlаri deb yuritiladi.
Bundan kelib chiqadiki matematik masalalarni turli yo’llar bilan mantiqan o’ylab aniq va puxta yechilishiga ahamiyat qaratilish kerak.Matematikada masala yechishning turli yo’llari mavjud.Lekin undan qulay va oson yo’llarini bilib yechish kishidan mantiqiy fikrlashni talab qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
Окулов С. М. Программирование в алгоритмах.– М.: БИНОМ. Лаборатория знаний, 2004. – 341 с: ил.
Головешкин В. А., Ульянов М. В. Теория рекурсии для проrраммистов. М.: ФИЗМАТЛИТ, 2006. 296 с.
Ахо, Альфред, В., Хопкрофт, Джон, Ульман, Джеффри, Д. Структуры данных и алгоритмы. : Пер. с англ. : Уч. пос. – М. : Издательский дом "Вильяме", 2000. – 384 с. : ил. – Парал. тит. англ. (рус).
Дискрет математика
Математик анализ ва дискрет математика.Юнусова.Юнусов
6.Ф.А. Новиков Дискретная математика для программистов. СПб: Питер, 2000. – 304 с.
7.Иванов Б.Н. Дискретная математика. Алгоритмы и программы: Учеб. пособие / Лаборатория Базовых Знаний, 2003. –288 с.
8.To‘rayev H.T., Azizov I., Otaqulov S. Kombinatorika va graflar nazariyasi. Uslubiy qo‘llanma: Samarqand. 2006. – 262 b.
9.В. Гофман, А. Хоманенко. Delphi 7. – СПб.: БХВ–Петербург, 2004 г.
10.Дарахвелидае П. Г., Марков Е. П. Д20 Программирование в Delphi 7. –
СПб.: БХВ-Петербург, 2003. – 784 с : ил.
11.Краснов М. В. OpenGL. Графика в проектах Delphi. – СПб.: БХВ- Петербург, 2002. – 352 с: ил.
12.http://olo.looblogs.info/issledovanie-funkcij-maple.html
http://maple.plusby.com/index.html
13.Google
14.Yandex
15.Ziyonet.uz
|