nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Institutsional muammolar, ayniqsa, submilliy hukumatlar faoliyatiga moliyaviy va texnik bo'lmagan omillar ta'sir

|
Institutsional muammolar, ayniqsa, submilliy hukumatlar faoliyatiga moliyaviy va texnik bo'lmagan omillar ta'sirBog'liq 624279a108ac5748110642 (1)5. Institutsional muammolar, ayniqsa, submilliy hukumatlar faoliyatiga moliyaviy va texnik bo'lmagan omillar ta'sir
ko'rsatishi ko'rsatilgan xulosalarda yaqqol namoyon bo'ldi. Hukumatning ijro etuvchi va qonun chiqaruvchi qismlari va
umuman jamiyat o'rtasidagi institutsional munosabatlar dinamikasi (masalan, siyosiy manfaatlar farqi) submilliy
hukumatlardagi institutlar o'rtasidagi muvofiqlashtirish sifatiga va rejalashtirish nuqtai nazaridan mahalliy moliya
boshqaruvini takomillashtirishga, amalga oshirish va javobgarlik.
Quyidagi xulosalar ushbu qiyinchiliklarni tasdiqlaydi: a.
Uning tarmoq byudjeti miqdori oshgan bo'lsa-da, ta'limga sarflangan xarajatlar nisbati kamaygan. KOMPAK hamkorlarining
barcha submilliy hukumatlarida o'rtacha fiskal resurslar ko'paydi. Biroq, majburiy sarf-xarajat qoidalariga rioya qilgan
holda, deyarli barcha tumanlarda ta'lim funktsiyasiga sarflangan mablag'lar nisbati kamaygan. Bu o'sish tendentsiyasiga
ega bo'lgan sog'liqni saqlash funktsiyasi byudjetining nisbatidan farq qildi.
4. Sohaviy sohadagi muammolar tarmoq xarajatlari byudjetlarning miqdori va sifati, shuningdek, ularning tarmoq
faoliyati bilan bog'liqligi bo'yicha turli to'siqlarga duch kelganligini ko'rsatdi.
Submilliy hukumatlar uchun tavsiya etilgan yaxshilanishlar quyidagilarni o'z ichiga oladi:
Aholini va FHDYo (Dinas Dukcapil) kabi ba'zi mahalliy apparat tashkilotlarida (OPD) yildan yilga dasturning uzluksizligi
past bo'lgan. Bu omillar monitoring va baholash jarayoniga dastur va tadbirlar qay darajada yaxshi bajarilayotganligini
baholashni qiyinlashtirdi.
2. Aniqroq, o'lchanadigan, erishish mumkin bo'lgan, ishonchli va vaqt (va xarajat) bilan bog'liq va doimiy ravishda
takomillashtiriladigan chiqish ko'rsatkichlarini ishlab chiqarish uchun usullar yoki yordam tayyorlang (SMART-C).
c. Majburiy xarajatlar xarajatlar tarkibiga murakkablik kiritdi. Ushbu submilliy hukumatlar tomonidan turlicha tushunish
tufayli barcha submilliy hukumatlar majburiy xarajatlarni bajarishga qodir emas edi. Ba'zi submilliy hukumatlar uchun
majburiy sarf-xarajatlar cheklangan byudjet moslashuvchanligiga olib keldi.
|
| |
HUKUMAT DARAJASI - Qilishlar: Kolaborasi Masyarakat dan Pelayanan untuk Kesejahteraan

|
Qilishlar: Kolaborasi Masyarakat dan Pelayanan untuk KesejahteraanBog'liq 624279a108ac5748110642 (1)HUKUMAT DARAJASI
Mahalliy boshqaruv jarayoni endi davlat mansabdor shaxslarining mutlaq huquqi emas, balki jamoat
va boshqa tomonlarni, masalan, nodavlat tashkilotlar (NNT), akademiklar va xususiy sektorni ham o‘z
ichiga oladi (“Fiskal balans to‘g‘risida”gi Qonun, 2004 yil 33-son). Markaziy hukumat va mahalliy
hokimiyatlar o'rtasida). Bu muhim rol rejalashtirish bosqichidan boshlanadi, bu erda muammolarni aniqlash
jarayoni bo'lishi kerak, bu erda jamiyat mavjud resurslarni boshqarish huquqiga ega bo'lgan hisobot bosqichiga
qadar. Submilliy hukumatlar jamoat ehtiyojlarini qondirishni ta'minlash uchun NNTlar, akademiklar va xususiy
sektorni jalb qilishlari mumkin.
Boshqaruvning shaffofligi va hisobdorligini ta’minlashda jamoatchilik ishtiroki yaqqol namoyon
bo‘lmoqda. Yuqoriga qarab javobgarlik odatda amalga oshirildi, chunki ba'zi tizimlar va tartiblar qoidalar bilan
belgilab qo'yilgan. Ayni paytda, agar pastga qarab javobgarlik jarayoni amalga oshirilsa, u me'yoriy bo'lishga
intiladi. Biroq, ushbu tahlil joylashgan tumanlarda bir qancha yaxshi amaliyotlar topilgan. Pasitan okrugida
submilliy hukumat LAPOR ilovasini (Xalqning intilishlari va shikoyatlari onlayn xizmati) tatbiq etdi, bu esa
jamoatchilikka ishtirok etish, jumladan, davlat xizmatlarini ko'rsatishning rivojlanishi va sifatini nazorat qilish
imkonini beradi. Bundan tashqari, KOMPAK va SEKNAS FITRA o'rtasidagi hamkorlik orqali amalga oshirilgan
Posko Aspirasi va Sekar Desa, shuningdek, asosiy xizmatlar sifatini yaxshilashni rag'batlantirdi, ayniqsa
Trenggalek va Bima tumanlarida. KLIK PEKKA KOMPAK hamkori joylashgan qishloqlarda ham amalga
oshirilmoqda. Bu fuqarolik holati dalolatnomalarini rasmiylashtirish, ta'lim va sog'liqni saqlash sohalarida aholi
uchun asosiy xizmatlarni tezlashtirish jarayonini tezlashtirishga qaratilgan jamoatchilikka asoslangan shikoyat
xizmati. Butun ijtimoiy javobgarlik yondashuvi mahalliy rivojlanishni rejalashtirish jarayonining eksklyuzivligini
minimallashtirish uchun yaxshi boshlanish nuqtasidir.
Machine Translated by Google
|
| |
Ushbu tahlil tegishli milliy va submilliy hukumatlar uchun bir nechta tavsiyalarni beradi

Shuningdek, milliy hukumat tomonidan qabul qilinishi mumkin bo'lgan yaxshilanishlar mavjud, jumladan:
• Ma'lumotlarning nomuvofiqligini oldini olish uchun turli xil moliyaviy hisobot tizimlari va mahalliy natijalarni
birlashtirish. • yanada izchil fiskal markazsizlashtirish siyosati orqali mahalliy fiskal mustaqillikni rag'batlantirish.
Quyidagi 1-jadvalda tadqiqot natijasida aniqlangan muammolar jamlangan.
7. Submilliy hukumatlar olib keladigan byudjet
profitsiti siyosatiga ega
2. Vakolatli vazirliklar tomonidan mahalliy davlat hokimiyati organlari faoliyati to'g'risidagi hisobotning
audit hisoboti va baholashi vaqti-vaqti bilan har xil bo'lgan va bir-biriga mos kelmasligi mumkin.
SILPA.
11. Strategik funktsiyalar uchun byudjetni oshirish samaradorlikni oshirish bilan birga
kuzatilmadi.
Mahalliy
moliyaviy
boshqaruvning umumiy muammolari.
1. Moliyaviy hisobotlar, buxgalteriya hisobi jarayonlari va xarajatlarni taqsimlash siyosati
takomillashtirishni talab qiladi.
Xarajatlar bilan bog'liq
muammolar:
byudjetni
o'zlashtirish va xarajatlar sifati
hali ham maqbul emas.
12. Dastur xarajatlari darajasining o'zgarishi monitoring va baholash jarayonlarini
murakkablashtiradi.
ayniqsa, xodimlarning xarajatlari uchun.
rad etish.
hukumatning qonun chiqaruvchi qismlari va keng jamoatchilik submilliy hukumatlardagi
institutlar o'rtasidagi muvofiqlashtirish
sifatiga va rejalashtirish, amalga oshirish va
javobgarlik nuqtai nazaridan mahalliy moliyaviy boshqaruvni takomillashtirishga ta'sir qiladi.
Institutsional muammolar:
Submilliy hukumat faoliyatiga
moliyaviy va texnik bo'lmagan
omillar ta'sir ko'rsatadi.
8. Submilliy davlat xarajatlari hali ham bilvosita xarajatlarga yo'naltirilgan,
3. Asosiy vositalarni saqlash va saqlash xarajatlarini
taqsimlash tendentsiyasi
4. Markaziy hukumatdan transfer mablag'lariga katta bog'liqlik mavjud.
13. Ijro etuvchi va o'rtasidagi institutsional munosabatlar dinamikasi
10. Tarmoqli byudjetlar ko'paygan bo'lsa-da, ta'lim xarajatlari kamaydi
Daromad muammolari:
Submilliy
hukumatlar hali
o'zlarining daromad
oqimlarini optimallashtirmagan.
9. Majburiy xarajatlar xarajatlar tarkibiga murakkablik kiritadi.
TAFsilotlar
6. JKN va BPJSning aholi punktlari fondlari PAD ostida qayd etiladi,
shuning uchun ular mahalliy
moliyaviy mustaqillik darajasiga ta'sir qiladi.
nisbatda.
5. Mahalliy soliqlar va yig'imlarning hissasi hali ham nisbatan past bo'lib, Mintaqaviy yalpi ichki
mahsulot (PDRB) bo'yicha pasayish tendentsiyasiga ega.
4 – Laboratoriya mashg’ulot Mavzu: Transmorfizm bilan kreotsionizm o‘rtasidagi kurash. XVIII asr fransuz faylasuf materialistlarining qarashlari. J. Kyuvening qiyosiy anatomiya va palentologiyadagi ishlari

4 – Laboratoriya mashg’ulot Mavzu: Transmorfizm bilan kreotsionizm o‘rtasidagi kurash. XVIII asr fransuz faylasuf materialistlarining qarashlari. J. Kyuvening qiyosiy anatomiya va palentologiyadagi ishlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 4 – Laboratoriya mashg’ulot Mavzu: Transmorfizm bilan kreotsionizm o‘rtasidagi kurash. XVIII asr fransuz faylasuf materialistlarining qarashlari. J. Kyuvening qiyosiy anatomiya va palentologiyadagi ishlari
|
Mavzu: davlatning byudjet soliq siyosati reja: Byudjet-soliq siyosatining mohiyati

|
Mavzu: davlatning byudjet soliq siyosati reja: Byudjet-soliq siyosatining mohiyati
|
bet | 1/3 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 263,21 Kb. | | #137281 |
MAVZU: DAVLATNING BYUDJET - SOLIQ SIYOSATI
REJA:
1. Byudjet-soliq siyosatining mohiyati.
2.Diskretsion va nodiskretsion fiskal siyosat.
3. Byudjet defitsiti va uni moliyalashtirish
т солиқ қўмитаи
1. Byudjet-soliq siyosatining mohiyati.
Davlatning asosiy vazifalaridan biri iqtisodiyotni barqarorlashtirish hisoblanadi. Bunday barqarorlashtirishga fiskal siyosat orqali erishiladi. Fiskal siyosat shuningdek, byudjet-soliq siyosati deb ham aytiladi. Byudjet-soliq siyosati deganda noinflyatsion YaIM ishlab chiqarish sharoitida iqtisodiyotda to’liq bandlilikni, to’lov balansining muvozanatini va iqtisodiy o’sishni ta’minlashga qaratilgan davlat xarajatlari va soliqlarini o’zgartirishni o’z ichiga olgan chora tadbirlar tushuniladi.
Iqtisodiyot turg’unlik yoki pasayish davrida bo’lgan vaziyatlarda davlat tomonidan rag’batlantuvchi fiskal siyosat-fiskal ekspansiya olib boriladi.
Iqtisodiyotda to’liq bandlik va ortiqcha talab natijasida inflyatsiya kelib chiqishi mumkin bo’lgan vaziyatlarda cheklovchi fiskal siyosat- fiskal restriktsiya olib boriladi. Cheklovchi fiskal siyosat davlat xarajatlarnni (G) kamaytirish yoki soliqlarni (T) oshirish yoki bo’lmasa ikkala tadbirni bir vaqtda olib borish orqali iqtisodiyotning davriy o’sishini chegaralashdan iborat.
Ushbu farq fiskal siyosat vositalarini tanlashda muhim rol o’ynaydi. Agar hukumat davlat sektorini kengaytirmoqchi bo’lsa, davriy pasayishni tugatish uchun o’z xarajatlarini oshirishi, inflyatsiyani cheklash uchun esa soliqlarni oshirishi maqsadga muvofiq bo’ladi.
Aksincha, fiskal siyosat davlat sektorini cheklashga qaratilgan bo’lsa, davriy pasayish sharoitida soliqlarni kamaytiradi, davriy ko’tarilish paytida esa davlat xarajatlarini oshirish maqbul yo’l hisoblanadi.
2.Diskretsion va nodiskretsion fiskal siyosat.
Xukumatning bandlik darajasi, ishlab chiqarish hajmi, inflyatsiya sur’atlari va to’lov balansi holatini o’zgartirishga yo’naltirilgan maxsus qarorlarni qabul qilishi natijasida davlat xarajatlari, soliqlar va davlat byudjeti qoldig’ini maqsadli o’zgartirilishi diskret fiskal siyosat deyiladi. Diskretsion fiskal siyosat yuritilganda iqtisodiy pasayish davrida jami talabni rag’batlantirish uchun davlat xarajatlarini oshirilishi va soliqlarni kamaytirilishi natijasida davlat byudjeti kamomadi yuzaga keltiriladi. O’z navbatida davriy ko’tarilish paytida byudjet ortiqchaligi yuzaga keltiriladi. Diskretsion fiskal siyosat iqtisodiy tebranishlarni yumshatishda muhim rol o’ynasada, uning ayrim kamchiliklari mavjud. Bu, avvalambor, vaqt oraliqlari bilan bog’liq.
|
| |
Musiqiy diktant nima?

|
Musiqiy diktant nima?
|
bet | 1/4 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 15,24 Kb. | | #129972 |
Bog'liq Что такое музыкальный диктант (UZBEK)
Translated from Russian to Uzbek - www.onlinedoctranslator.com
Musiqiy diktant nima?
Musiqiy diktant musiqa uchun qulog'imizni rivojlantirish uchun asosiy mashqdir. Har qanday asosiy mashq singari, u bir vaqtning o'zida bir nechta musiqiy "mushaklarimiz" dan foydalanadi.
Treningdan tashqarieshitish, biz idrok etish va yozib olish qobiliyatimizni rivojlantiramizritm, biz musiqiy xotira bilan ishlaymiz, metrni his qilishni o'rganamiz, ish hajmini aniqlaymiz.
Ushbu ko'nikmalarning barchasini birlashtirgan markaziy nuqta - bu bizning e'tiborimiz. Diqqatni sozlash orqali biz musiqaga kirishni boshlaymiz.
Biz eshitishni boshlaymiz.
Musiqiy diktantlar yozishni qanday boshlash kerak?
TOdiktantlar yozishdarhol boshlashingiz shart emas. Avval siz musiqiy savodxonlikning asosiy elementlarini o'zlashtirishingiz kerak. Avvaliga diktant qiyin ishdek tuyulishi mumkin.
Shunung uchunbarcha elementlar, u o'z ichiga oladi, alohida o'qitilishi mumkin va kerak. Notalar va muddatlarni bilish, farqlash qobiliyatimusiqadagi intervallar, oddiy ohanglarni notalar, ritmik mahorat, uyg'unlik hissi (barqaror va beqaror tovushlar) bilan kuylash.
Bularning barchasi diktantlar yozishni boshlash uchun zarur bo'lgan asosdir.
O'zimizni tayyor his qilsak, diktant biz uchun juda muhim vositaga aylanadi.
Birinchidan, bu sizning musiqiy tayyorgarlik darajasini sinab ko'rishning ajoyib usuli. Ikkinchidan, yuqorida aytib o'tilganidek, bu bizda bir vaqtning o'zida bir nechta muhim ko'nikmalarni rivojlantirishi mumkin bo'lgan murakkab mashqdir. Diktant birinchi navbatda ishlaydimusiqiy quloq.
Bu tushunish uchun foydali bo'lgan juda keng tushunchadir. Ohangdor, garmonik bor,modalva ichki eshitish.
Musiqiy diktantlarda eshitishdan foydalanish
Diktant yozishda biz ushbu barcha navlardan foydalanishimiz kerak. Melodik eshitish bizning idrok qilish qobiliyatimiz uchun javobgardirohanguning rivojlanishini har tomonlama kuzatib boring.Noqulay eshitishturg'un va beqaror tovushlar o'rtasidagi munosabatni tahlil qiladi. GarmonikeshitishIkki ovozli diktantlar yozishni boshlaganimizda faol ravishda yoqiladi, u musiqani vertikal tushunish uchun javobgardir.
|
| |
Sektor muammolari: Sektor xarajatlari turli muammolarga duch keladi

Sektor muammolari: Sektor xarajatlari turli muammolarga duch keladi jarayonlar.
IJROCHI Mintaqaviy yalpi ichki mahsulot (PDRB).
yanada aniqroq, o'lchanadigan, erishish mumkin
bo'lgan, ishonchli va vaqt (va xarajat) bilan bog'liq
bo'lgan va doimiy ravishda takomillashtiriladigan
ishlab chiqarish ko'rsatkichlarini ishlab chiqarish (SMART-C).
YO'Q Mahalliy hukumat
• Mahalliy moliyaviy mustaqillikni soliq va daromadlarni
qayta taqsimlash orqali PADni oshirish orqali
yaxshilash kerak. Ushbu o'sish mahalliy
iqtisodiy salohiyat to'g'risidagi izchil
ma'lumotlar bazasidan foydalanishi mumkin
bo'lgan soliq bazasini kengaytirish orqali
amalga oshirilishi kerak.
fiskal moslashuvchanlikni oshirish.
BPJS PAD ostida xabar qilinadi, shuning
uchun ular mahalliy moliyaviy mustaqillik
darajasiga ta'sir qiladi.
Umuman olganda, bilvosita xarajatlar ancha
yuqori. Buning sababi, ta'lim kengashi uchun ish
haqi xarajatlari davlat xizmatchilarining ish
haqini o'z ichiga oladi va
Rejalashtirish hujjatlarini yaxshiroq moslashtirish
kerak. Usul yoki mexanizm bo'lishi kerak
markazdan mablag'lar
Mahalliy hukumat
Daromad muammolari: Submilliy hukumatlar hali o'zlarining daromad oqimlarini optimallashtirmagan Mahalliy hukumat
8 Submilliy hukumat
5 Mahalliy soliqlar va yig'imlarning hissasi hali
ham nisbatan past bo'lib, jihatidan
kamayish tendentsiyasida
Samaradorlik nuqtai nazaridan, SILPA
salbiy deb hisoblanadi, chunki bu submilliy
hukumatning rejalashtirish va
amalga oshirish qobiliyati zaif ekanligini
anglatadi. Dalillarga asoslangan rejalashtirish
(doimiy ma'lumotlar va tahlillar yordamida)
submilliy hukumat o'zlarining SILPA
darajasini pasaytirishi mumkin edi.
xarajat aslida mahalliy hokimiyatning ichki va
operatsion xarajatlari uchun va qanchasi davlat
xizmatlari uchun.
Machine Translated by Google
Xulosa va tavsiyalar
Davlat moliyasini boshqarish muammolari: 15 ta tumanda byudjet cheklovlari tahlilidan olingan saboqlar
O'rganilayotgan to'rtta tumanda submilliy davlat majburiyatlari ulushi umumiy oshdi, ayniqsa uchinchi

Yuqorida keltirilgan tahlil va xulosalarga asoslanib, quyidagi jadvalda beshta muammolar guruhi va hukumatning
tavsiya etilgan masÿul darajalari boÿyicha tavsiyalar jamlangan.
Sohaviy ko'rsatkichlarga kelsak, tahlil texnik idoralar tomonidan boshqariladigan pul miqdori va har bir
sektorning to'g'ri ishlashi bilan bog'liq muammolar mavjudligini ko'rsatadi. Umuman olganda, har bir
tumanda ta’lim va sog‘liqni saqlash sohalaridagi majburiy xarajatlar bajarilgan. Shu bilan birga, ko'p sonli
samaradorlik ko'rsatkichlari, ayniqsa, to'g'ri o'lchash va hisobot berish mumkin bo'lmagan faoliyat natijalari,
samaradorlik tahlilini noto'g'ri olib boradi va natijalarga kirishni tahlil qilish uchun taxminlarni talab qiladi. Tumanlar
hali ham ishlab chiqarish ko'rsatkichlarini SMART-C (aniq, o'lchanadigan, erishish mumkin, ishonchli, vaqt (va
xarajat) bilan bog'langan va doimiy ravishda takomillashtiriladigan) qilish uchun vositalar yoki yordamga muhtoj.
Bundan tashqari, submilliy hukumatlar uchun batafsil faoliyat hisobotini qo'llab-quvvatlash uchun maxsus shaklni
shakllantirish kerak (byudjetni amalga oshirish hujjati-mahalliy ish bo'limi yoki DPA-SKPDni amalga oshirish
sifatida), shu sababli submilliy hukumatlar o'z faoliyatini qanday to'g'ri o'lchashi va baholashi mumkin. amalga
oshirilgan tadbirlar byudjetni amalga oshirish bo'yicha hujjat-mahalliy ish bo'limiga (DPA-SKPD) asoslanadi, ham
samaradorlik, ham moliyaviy nuqtai nazardan. Bu, shuningdek, natijalar to'g'risidagi hisobotni moliyaviy hisobot bilan izchil taqqoslash imkonini beradi.
YO'Q
6.2 TAVSIYALAR - Qilishlar: Kolaborasi Masyarakat dan Pelayanan untuk Kesejahteraan

39-bet
Davlat moliyasini boshqarish muammolari: 15 ta tumanda byudjet cheklovlari tahlilidan olingan saboqlar
Xulosa va tavsiyalar
TOPISH
7 Submilliy hukumatlar SILPAga olib keladigan
byudjet profitsiti siyosatiga ega.
BPJS Capitation Funds uchun toifalarni
qayta guruhlash kerak. Hozirgi vaqtda
ushbu komponent Boshqa yuridik PAD
(LLPADYS) toifasiga kiritilgan, ammo u
mustaqillik darajasini va fiskal markazsizlashtirish
darajasini o'lchashda chalkashliklarni keltirib
chiqarishi mumkin.
TAVSIYA
o'qituvchilar. Qanchaligini o'lchash uchun
maxsus kategoriya qilish kerak
12 darajasidagi o'zgarishlar
•
11 Strategik dasturlar uchun byudjetni oshirish
samaradorlikni oshirish bilan
birga bo'lmadi.
Dastur xarajatlari monitoring va
baholashni qiyinlashtiradi
hukumat.
Xarajatlar bilan bog'liq muammolar: byudjetni o'zlashtirish va xarajatlar sifati hali ham maqbul emas
Markaziy hukumat
9 Ta'lim va sog'liqni saqlash sohalariga
majburiy xarajatlarning bajarilishini
yanada chuqurroq o'rganish kerak
6 JKNning aholi punktlari fondlari va
• Samaradorlik va samaradorlikni baholash uchun
kirishlar, natijalar va yakuniy va oraliq yutuqlar
nima ekanligini aniqlash mumkin bo'lishi kerak.
Mahalliy o'rta muddatli rivojlanishni
rejalashtirish hujjatida to'rtta komponentni
tushuntirishga harakat qilingan, ammo ularning
dolzarbligi hali ham yaxshilanishi mumkin.
4 Transferga yuqori bog'liqlik
•
xarajatlar hali ham bilvosita
xarajatlarga, xususan, kadrlar xarajatlariga
qaratilgan.
10 Tarmoq byudjeti ortgan bo'lsa-da, ta'lim xarajatlari
nisbat sifatida kamaydi.
•
To'rtta tumandagi institutsional munosabatlarning tahlili natijalari shuni ko'rsatadiki, submilliy davlat

|
To'rtta tumandagi institutsional munosabatlarning tahlili natijalari shuni ko'rsatadiki, submilliy davlatBog'liq 624279a108ac5748110642 (1)To'rtta tumandagi institutsional munosabatlarning tahlili natijalari shuni ko'rsatadiki, submilliy davlat
moliyasini boshqarish sifatiga ta'sir qilishi kutilayotgan institutsional munosabatlar sifatiga ko'plab
omillar ta'sir qiladi. Bu omillarga mahalliy rahbarlar va asosiy manfaatdor tomonlarning yetakchilik roli kiradi;
hududlarda joriy etilishi lozim bo‘lgan to‘liq qoidalar va amaldagi me’yoriy hujjatlarning izchilligi; rejalashtirish va
byudjetlashtirishda har bir manfaatdor tomonning roli aniqligi; har bir mintaqaning siyosiy dinamikasi; rejalashtirish
va byudjetlashtirish jarayonida jamoatchilik ishtirokining sifati.
Markaziy hukumat
Mahalliy hukumat
3 Harajatlarni taqsimlash va asosiy
vositalarni saqlash xarajatlari
pasayish tendentsiyasiga ega.
TAVSIYA
Submilliy davlat moliyasini boshqarishning umumiy muammolari
• Har bir hisobotda foydalaniladigan ma'lumotlarda
nomuvofiqliklarga yo'l qo'ymaslik uchun
mahalliy moliyaviy hisobot tizimlarini
soddalashtirish va konsolidatsiya qilish talab etiladi.
Mahalliy hukumat
1
• Shu kabi tahlilni osonlashtirish uchun, kirish
IJROCHI
Markaziy hukumat, mahalliy hukumat va
manfaatdor tomonlar tomonidan
foydalaniladigan mahalliy moliyaviy
ma'lumotlar izchil bo'lishi uchun mahalliy
moliyani birlashtirish zarur. Mahalliy
moliyaviy hisobot shakli va tizimidagi
o'zgarishlarni cheklash; o'zgarishlar bir
eshik siyosati orqali amalga oshirilishi
kerak.
Bu esa tegishli hukumatga qo'shimcha tekshiruv
o'tkazish uchun jamoatchilik bosimini keltirib
chiqaradi.
Moliyaviy hisobotlar, buxgalteriya
hisobi jarayonlari va xarajatlarni
taqsimlash siyosati
takomillashtirishni talab qiladi.
jamlangan va to'liq APBD ma'lumotlari
jamoatchilikka taqdim etilishi kerak.
TOPISH
2 Mintaqadagi real vaziyatni tavsiflovchi
natijalarni ta'minlash uchun
submilliy hukumatlar tomonidan
tayyorlangan ish faoliyatini
baholash va moliyaviy hisobotlarning
ishonchliligini oshirish kerak.
•
|
| |
Uch fazali EYuK, kuchlanish va tok sistemasini hosil qilish

|
Uch fazali EYuK, kuchlanish va tok sistemasini hosil qilish
|
bet | 2/3 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 417,65 Kb. | | #100375 |
Bog'liq Уч фазали -1Uch fazali EYuK, kuchlanish va tok sistemasini hosil qilish.
Uch fazali EYuK uch fazali sinxron generatorda hosil qilinadi. Ushbu generator (1-rasm.a) qo’zg’almas stator va uning ichida aylanuvchi rotordan iborat.
Statorning pazlariga (ariqchalariga) o’ramlar soni o’zaro teng bo’lgan va bir-biridan faza bo’yicha 1200 ga siljigan (yoki T/3 davrga farq qilgan)
A-X; V-Y; C-Z; uchta chulg’amlar joylashtirilgan. CHulg’amlarning bosh uchlari A, V,S va oxirgi uchlari X, Y, Z, harflari bilan belgilangan. Har bir chulg’am uch fazali generatorning alohida fazasi hisoblanadi*.
*“Faza atamasi ikki xil ma’noga ega sinusoidal o’zgaruvchan kattaliklarning oniy qiymatini aniqlovchi faza burchagi hamda uch fazali zanjirlarning tashkiliy qismi”.
Bu chulg’amlarda(fazalarda) induktsiyalangan EYuKlarning ta’sir etuvchi qiymatlari YeA, YeV va YeS harflari bilan belgilanadi.
1-расм
Rotor o’zgarmas magnit (elektromagnit)dan yasalgan bo’lib, mashinanining asosiy magnit maydonini hosil qilish uchun xizmat qiladi. Unga o’ralgan “uyg’otish chulg’ami”dan o’tadigan tok yordamida rotorning magnit maydonini boshqarish mumkin.
Rotor o’zgarmas burchak tezligi bilan aylanganda uning magnit kuch chiziqlari statorning har bir chulg’amida (fazasida) elektromagnit induktsiyasi qonuniga ko’ra, amplituda va chastotalari bir xil bo’lgan, ammo bir-biridan faza bo’yicha 2 /3 ga (yoki T/3 davrga farqlanuvchi) quyidagi sinusoidal o’zgaruvchan EYuK larni induktsiyalaydi:
(1)
Bu ifodalarga mos grafiklar 1-rasm, b da ko’rsatilgan.
1 ifodadan uch fazali EYuK lar sistemasining simmetrikligi ko’rinib turibdiki. Yuqoridagiga o’xshash yo’l bilan uch fazali kuchlanish va tok sistemasi uchun ham quyidagi ifodalarni yozish mumkin:
Demak, uch fazali EYuK, kuchlanish va toklarning o’zgarish qonuniyatlari bir xil ekan.
Chastota va amplitudalari bir xil bo’lib, faza jihatdan ga farq qilgan uchta EYuK lar (yoki toklar) yig’indisi uch fazali EYuKlarning (yoki toklarning) simmetrik sistemasi deyiladi. EYuKlarning simmetrik sistemasida uchala faza EYuK lari oniy qiymatlarining yig’indisi istalgan lahzada nolga teng. Masalan, grafikdan (1-rasm, b) foydalanib, t1 vaqt uchun quyidagini yozish mumkin:
SHuningdek, grafikdan ko’rinadiki (3.1-rasm, b), har bir faza EYuK lari o’zlarining maksimumlariga T/3 davr o’tib erishadi. Shunga ko’ra, EYuK vektorlari larning geometrik yig’indisi (1-rasm, v)
bo’lib, qirrali simmetrik yulduz shaklini tashkil etadi.
1-rasm, b va v dagi grafik haqida vektorlar diagrammasi generator rotorining soat mili harakati yo’nalishida aylanishiga mos keladi. Bunda hosil bo’lgan fazalarning A-V-S ketma-ketligi (almashinuvi) fazalarning to’g’ri ketma-ketligi deyiladi. 1-rasm, v da ko’rsatilgan vektor diagrammada esa EYuK vektorlari o’zining effektiv qiymatlarida ifoda qilingan.
|
| |
Hi n d i s t o n d u b i p a k q u r t i

12
mavsumda o’rtacha 150-200 donagacha tuxum qo’yadi.
Tuxumlar kulrang
qizg’ish tusda bo’lib, og’irligi 3-5 mg, ba’zan 7-8 mg keladi.
Kapalaklar tuxumlarini asosan daraxt kovaklari yoki po’stlog’i orasiga qo’yadi.
Ko’klamda bu tuxumlardan (tabiiy sharoitda) qurtlar jonlanib chiqadi.
Yovvoyi ipak qurtlarining qurtlik davri qurtning turiga qarab, 40-50,
ba’zan 60 kungacha davom etadi.
Tut ipak qurtining rivojlanish davri. Umuman hayvonlar past
embrional, ya’ni tuxum qo’yib ko’payuvchi hayvonlarda tuxumdan chiqqandan
keyin, tirik bola tug’uvchi hayvonlar, tug’ilgandan
keyingi rivojlanish davrida
shaklini o’zgartirmasdan - m ye t a m o r f o z a s i z v a shaklini o’zgartirish -
m e t a m o r f o z a yo’li bilan rivojlanadi.
Tut ipak qurti to’liq metamorfozali hasharotlar guruhiga kirib, to’rtta
rivojlanish davrini boshidan o’tkazadi.
-
tuxumlik davri, embrionning rivojlanish va ko’pchiligida qishlash
vazifasini o’tish davridir.
- lichinkalik - qurtlik davri.
Bu davrda oziqlanadi, o’sadi, rivojlanadi va
zapas oziq modda to’playdi.
- g’umbaklik
davri - tanasini qayta tiklash, imago davriga xos belgilarni
hosil qilish, shaklini o’zgartirish-metamorfoza davri.
- imago-kapalaklik, ya’ni jinsiy balog’atga yetish, tuxum qo’yish-nasl
berish davri.
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T

O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
Ismatullaev Hakim Turaqulovich - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I,...

Ismatullaev Hakim Turaqulovich 1982 yilning 15 yanvarida Samarqand viloyati, Ishtixon tumani,
Ravot mahallasida ziyolilar oilasida tuғilgan. 2003-2008 yillarda Toshkent davlat agrar
universitetini (Ipakchilik yo’nalishini) bakalavirni tugatgan. 2010 yillarda Toshkent davlat agrar
universitetini (Ipak qurti biologiyasi va agrotexnikasi) magistraturani tugatgan. Uning yuqori
malakali mutaxassis bo’lib etishishida ko’pgina ustoz-murabbiylar hissa qo’shganlar: N.Axmidov,
M.Xibbimov, S.Sobirov, T.Azizov, A. Jalilov, E.Azimov, Ch.I.Bikkamov, N.Nodiraliyeva,
V.Rahmonberdiev, O’. Jumanova, va boshqalar. U 2012 yildan boshlab Samarqand qishloq xo’jalik
instituti, Meva-sabzavotchilik va uzumchilik kafedrasiga assistentlik lavozimiga ishga qabul qilinib,
Samarqand veterinariya meditstenasi instituti, Parrandachilik, asalarichilik va baliqchilik kafedrasida hozirgi kunga
qadar assistent lavozimida faoliyat ko’rsatib kelmoqda.
H.T.Ismatullaev 2018 yildan “Tut ipak qurtini hayotchanligi va mahsuldorligiga tut bargida kechadigan
fiziologik jarayonlarning o’zaro boғliqligini asoslash” mavzusida ilmiy izlanishlarini Ch.I.Bekkamov bilan olib
bormoqda. H.T.Ismatullaev hozirgi kunda yosh mutaxassislarni tayyorlash yo’lida tinmay xizmat qilib kelmoqda. U
ko’plab ilmiy, ilmiy-ommabop maqolalar (15 dan ortiq), o’slubiy qo’llanmalar (1), amaliy tavsiyalar (5) muallifi.
Oilali, ikki farzandning otasi.
|
Tut ipak qurtining rivojlanish bosqichlarini

13
Dub ipak qurtining rivojlanish bosqichlarini
5-rasm. Xonakilashtirilgan tut ipak qurti va yovvoyi eman ipak qurtlarini
rivojlanish bosqichlarini bir biriga taqqoslash
Ishlash tartibi:
1-topshiriq. Monovoltin, bivoltin va polivoltin ipak qurtlari zotlari bilan
tanishib, ularning ta’rifini ish daftarga yozing.
2-topshiriq. Tut ipak qurtini rivojlanish davrlarini o’rganib, jadvaldagi
tasvirlarni ish daftariga chizing.
3-topshiriq. Yovvoyi ipak qurtlarining urug’i, lichinkasi, g’umbagi,
kapalagining tuzilishini o’rganib, ularning tut ipak qurtidan qanday belgilari
bilan farqlanishini bilish.
4-topshiriq. Charxpalak usulidan foydalanib, tut ipak qurtini to’g’ri
zoologik sistematikaga joylashtiring.
Sistematikada
joylashishi
T
u
t
ip
a
k
q
u
rt
i
K
a
p
a
la
k
la
r
y
o
k
i
ta
n
g
a
ch
a
li
la
r
O
lt
i
o
y
o
q
li
la
r
y
o
k
i
h
a
sh
a
ro
tl
a
r
P
il
la
k
a
TARMOQLARNING MUNOSABATLARI - Qilishlar: Kolaborasi Masyarakat dan Pelayanan untuk Kesejahteraan

|
Qilishlar: Kolaborasi Masyarakat dan Pelayanan untuk KesejahteraanBog'liq 624279a108ac5748110642 (1)TARMOQLARNING MUNOSABATLARI
16 Jahon banki. (2020). Indoneziya davlat xarajatlari sharhi 2020: Yaxshiroq natijalarga erishish uchun sarflash. Vashington, DC: Jahon banki. handle/10986/33954> dan olindi.
15
Wetterberg, A., Jellema, JR. va Dharmawan, L. (2013). Mahalliy darajadagi institutlar uchta o'rganadi: Umumiy ko'rinish (Bahasa Indoneziya). Vashington,
DC: Jahon banki guruhi. dan olindi.
Masalan, Pemalang tumanida mahalliy va ijroiya rahbarlari o‘rtasidagi sinergiya qiyinchilik tug‘dirdi va siyosatni
ishlab chiqish jarayoniga ta’sir ko‘rsatmoqda. Ushbu jarayonning qiyinligi submilliy hukumat birligi/Mahalliy
apparat darajasida ijro jarayonining kechikishiga olib keldi.
Mahalliy rejalashtirish va byudjetlashtirishni tayyorlashda keng qamrovli qoidalar va imkoniyatlar dastur
va moliyaviy hisobotning sifatli bajarilishini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. Dasturni amalga oshirish
va moliyaviy hisobot sifati davlat moliyaviy boshqaruvining institutsional va individual imkoniyatlari bilan
belgilanadi. Pasitan okrugida so'nggi besh yil davomida Moliyaviy hisobotlar doimiy ravishda Noma'lum fikrga
ega bo'ldi. Biroq, bu natijalar submilliy hukumatlarning imkoniyatlarini to'liq aks ettirmaydi, chunki byudjetni
tayyorlash jarayoni hali ham faqat ikkita agentlikka, ya'ni Mahalliy rivojlanishni rejalashtirish agentligiga (Bappeda)
va Submilliy davlat moliyasini boshqarish agentligiga (BPKD) bog'liq.
Submilliy hukumatlarning, ayniqsa, tumanlarning rolini kuchaytirish markazsizlashtirish davrida 1999
yildagi 22-sonli “Mahalliy avtonomiyalar to‘g‘risida”gi qonun bilan boshlangan, 2004-yildagi 32-sonli
qonun bilan yangilangan va keyin 2014-yildagi “Qishloqlar to‘g‘risida”gi 6-sonli qonun bilan
mustahkamlangan. O'shandan beri submilliy hukumatlarga o'z mintaqalarini o'z salohiyati va kontekstiga
muvofiq rivojlantirish uchun moslashuvchan vosita sifatida vakolatlarni submilliy hukumatlarga topshirish davom
etmoqda. Tuman hukumati hozirda kamida 20 ta davlat funksiyalari, jumladan, taÿlim, sogÿliqni saqlash va
iqtisodiy rivojlanish uchun turli davlat xizmatlari uchun masÿuldir.15 Tuman rolining ahamiyati turli tadqiqotlarda,
jumladan, Jahon bankining Indoneziya davlat xarajatlari boÿyicha hisobotida hujjatlashtirilgan. Ko‘rib chiqish 16.06.2020
|
| |
Kerakli materiallar va jihozlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I,...

16
B o sh i katta emas, yarim yumaloq- nuxatning yarim pallasiga o’xshash,
qo’ng’ir jigar rangda (5 yoshda). Bosh qismida bir muncha qattiq-xitin modda
hosil bo’lgan bo’lib, ikki bo’lma bir-biriga harakatsiz birikkan.
Qurtning bosh qismi mayda tukchalar bilan qoplangan. Boshining ustki
qismida ko’z, mo’ylov, og’iz apparati va ipak ajratish naychasi joylashgan.
Boshning ikki yon tomonida 6tadan 12 ta oddiy ko’zchalari bo’ladi.
Ipak qurtining ko’krak va qorin qisimlari bo’g’imlaridan tuzilgan.
K o’ k r a k q i s m i nisbatan kalta, 3 ta bo’g’imdan iborat: Bo’g’im
chegarasi faqat qorin tomondan ko’rinib, birinchi ko’krak bo’g’imi boshi bilan
yumshoq keng biriktiruvchi parda orqali birikkan. Har bir qo’qimining ostki
tomonidan bir juftdan oyog’lari joylashgan bo’lib, ularning har biri o’z navbatida
uch bo’g’imdan iborat. Bu oyoqchalar tuklar bilan qoplangan, oxirgi bo’g’im
qattiq tirnoq bilan tugaydi. Bu oyoqlar «haqiqiy oyoqlar» deb aytiladi. Chunki ular
kapalaklik davrida ham saqlanib qoladi. Ko’krak oyoqlari asosan qurtlar
oziqlanayotganda bargni tutib turish uchun xtzmat qiladi.
Ko’krak bo’g’imlarining orqa va yon tomonida teri yirik burmalar hosil
qiladi, bular ostida kapalak qanotining boshlang’ich murtaklari joylashgan.
Ko’krak bo’g’imining har bir yon tomonida oval shaklida qora dog’
ko’rinishidagi bittadan nafas teshigi bor.
Tuzuvchilar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva....

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. TBog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlariTuzuvchilar:
Ch.I.Bekkamov
- ToshDAU, Ipakchilik va tutchilik kafedrasi mudiri,
dosent q.x.f.n
E.I.Xamdamova
- SamVMI, Meva-sabzavotchilik va uzumchilik
kafedrasi dosenti q.x.f.n
M.K.Narbayeva
- SamVMI, Parrandachilik, asalarichilik va baliqchilik
kafedrasi mudiri, dosent q.x.f.n
H.T.Ismatullayev
- SamVMI, Parrandachilik, asalarichilik va baliqchilik
kafedrasi assistenti
Taqrizchilar:
Jo’rayev Yo.
Samarqand shahar “Samarqand hududiy agro-pilla”
MChJ raisi.
Bobomurodov Z.
“SAMARKAND TIAN ZHU SILK WORM”
qo’shma korxona raisi.
Ushbu o’quv qo’llanma O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim
vazirligi tomonidan 2017 yilda tasdiqlangan namunaviy dastur asosida
tayyorlangan bo’lib, unda ipakchilik asoslari fanidan amaliy va laboratoriya
mashg’ulotlari o’tishda asosiy o’quv qo’llanma sifatida foydalanish mumkin.
Uslubiy qo’llnamada ipak qurti turlari va rivojlanish davrlari, ipak qurtining
morfologik va anatomik tuzilishi urug’ni jonlantirish, ipak qurti ekologiyasi, ipak
qurtini boqish agrotexnikasi, pillalarni tayyorlash va ularga dastlabki ishlov berish,
ipak qurti seleksiyasi va urug’chiligi, ipak qurti kasalliklari hamda
zararkunandalari va ularga qarshi kurash choralari, tut daraxti sistematikasi va
geografik tarqalishi, tut daraxtining tuzilishi, tut daraxtini ko’paytirish usullari, tut
urug’chiligi va seleksiyasi, oziqa beruvchi tutzorlar tashkil qilish, tut kasalliklari va
zararkunandalari haqida ma’lumotlar berilgan.
Ushbu qo’llanmada tavsiya etiladigan asosiy adabiyotlar ro’yxati, internet
saytlari, talabalar bilimini tekshirish, baholash uchun test savol-javoblari, fan
bo’yicha bilimlarini mustahkamlash uchun nazorat savollari berilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
Adabiyotlar - Mavzu: Uch fazali tok. Reja

|
Mavzu: Uch fazali tok. Reja
|
bet | 3/3 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 417,65 Kb. | | #100375 |
Bog'liq Уч фазали -1Adabiyotlar:
1. A.S.Karimov va boshqalar. “Elektrotexnika va elektronika asoslari”, T.: O’qituvchi, 1995 y. 464 b.
2. F.E.Evdokimov “Umumiy elektrotexnika”, T.: O’qituvchi, 1995 y. 388 b.
3. A.I.Xonboboev, N.A.Halilov “Umumiy elektrotexnika va elektronika asoslari”, T.: O’zbekiston, 2000 y. 445 b.
4. S.Tursunov, J.Kamolov “Umumiy fizika kursi” (Elektr va magnetizm), T.: O’qituvchi, 1996 y. 280 b.
5. A.S.Karimov, M.M.Mirhaydarov, S.G.Bleyxman, V.A.Popov “Elektrotexnika va elektronika asoslari”(masalalar to’plami va laboratoriya ishlari), T.: O’qituvchi, 1989 y,
244 b.
6. A.Raximov. Elektrotexnika va elektronika asoslari. Namangan-2003.
|
| |
-rasm.Yovvoyi dub ipak qurtining rivojlanish davrlari

11
A y l a n t i p a k q u r t i aylant daraxtining bargidan
tashqari siren va olma
daraxtining bargi bilan ham oziqlanadi. Bular Hindiston,
Xitoy va Yava
mamlakatlarida uchrab, bir yilda 4 marotabagacha avlod beradi. Pillasi
kulrang sariq tusli, cho’zinchoq. Bir qutbida teshigi bor, tolasi sug’urilmaydi.
K a n a k u n j u t i p a k q u r t i aylant ipak qurtiga juda yaqin bo’lib, 4-7
marotabagacha avlod beradi.
U kanakunjut, siren, yovvoyi olma daraxtlarining
bargi bilan oziqlanadi. Ularning o’ragan pillalari oq, jigar rang qizg’ish
tusli
bo’lib, olingan ipak tolasi yaltirab turadi. Kanakunjut ipak qurti Hindiston,
Xitoy va Vyetnam mamlakatlarida uchraydi.
Assam ipak q u r t i hammaxo’r hasharotlarga kiradi. Yarim xonakilashtirilgan,
yiliga 5 tagacha avlod beradi. Pillasi turli rangda bo’lib, uzunligi 5 sm cha, bir tomoni
o’tkirlashgan, kichik teshikchasi bor. Pillasi yigiriladi.
X i t o y d u b i p a k q u r t i kapalaklari yirik,
qanotining yozganda 15-
18
sm ga yetadi, qanotlari chiroyli, har birida ko’zcha
shaklida xollari bor,
yaxshi uchadi, 15 kungacha yashaydi. G’umbaklik davrida qishlaydi. Qurtlari
dub bargi bilan oziqlanib, bargdan g’ilofcha yasab pilla o’raydi. Pillasi qo’ngir
rangli,
tuxumsimon shaklda, uzunligi 4-6 sm, poyachali,
poyachasi yordamida
dub novdasiga xalqacha hosil qilib pillasini ildiradi. Sanoatda katta ahamiyatga
ega.
Mosley qonuni - Atomning tuzilishi Atom tuzilishi to’g’risida tarixiy ma‘lumotlar

|
Atomning tuzilishi Atom tuzilishi to’g’risida tarixiy ma‘lumotlar
|
bet | 12/15 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 35,85 Kb. | | #120976 |
Bog'liq Atomning tuzilishi-fayllar.orgMosley qonuni: Turli elementlarning atomlari tomonidan chiqariladigan rentgen nurlarining to'lqin uzunligining o'zaro kvadratining ildizi elementning seriya raqamiga lineer bog'liqdir. Bu kimyoviy element atomining xarakterli rentgen nurlanishining spektral chiziqlari chastotasini uning seriya raqami bilan bog'laydigan qonun, bu erda to'lqin uzunligi lekin Doimiy qiymat Z- elementning seriya raqami (yadro zaryadi). Keyinchalik ma'lum bo'ldiki, tartib raqami yadrodagi protonlar soniga teng. Shunday qilib, tartibli (atom) raqam yadro zaryadiga teng va u tarkibidagi protonlar (ijobiy zarralar) mavjudligini ham aniqlaydi. Va atomlar neytral bo'lganligi sababli, atomdagi elektronlar soni protonlar soniga teng bo'lishi kerak. Ammo atomlarning massasi protonlarning umumiy massasidan kattaroq edi. Ortiqcha massani tushuntirish uchun neytronlar mavjudligi taklif qilindi. Ushbu zarralar proton bilan bir xil massaga ega bo'lishi kerak, ammo nol zaryad (1,675. 10 - 27 kg). Neytronni Ruterfordning xodimi Chadvig 1932 yilda kashf etgan. Oxir oqibat atom yadrodan va elektronlardan, yadro esa protonlar va neytronlardan iboratligi aniqlandi. Ularning miqdori deyiladi nuklon raqam yoki katta - A. A= Z+ N, Zprotonlar soni Nneytronlar soniga teng. Protonlar soni har xil bo'lgan atomlar ( Z) va neytronlar ( N), ammo bir xil miqdordagi nuklon bilan Adeyiladi izobarlar . Masalan: Izotoplar protonlar soni bir xil bo'lgan atomlar ( Z), ammo har xil nuklon bilan Izotonlar - bir xil neytronga ega bo'lgan atomlar ( N) Shunday qilib, davriy tizimdagi atom massalarining fraktsion qiymatlari bir xil element uchun izotoplarning mavjudligi bilan izohlanadi. Atomlar elektron qobiqlarning tuzilishi
Bosh kvant sonining n = 2 qiymatidan boshlab energetik qobiqlar (qavatlar) yadro bilan bog’lanish energiyasi jihatidan bir – biridan farq qiladigan qobiqchalarga (qavatchalarga) bo’linadi. Qobiqchalar soni bosh kvant sonining qiymatiga teng, lekin to’rttadan oshmaydi: 1 – qobiqda bitta qobiqcha, 2 – qobiqda – ikkita, 3 – pog’onada – uchta, 4 – pog’onada – to’rtta qobiqcha bo’ladi. Qobiqchalar o’z navbatida orbitallardan tarkib topadi. Qobiqchalarni lotin harflar bilan belgilash qabul qilingan: S – har qaysi energetik qobiqning yadroga eng yaqin birinchi qobiqchasi; u bitta s orbitaldan tarkib topgan; p – ikkinchi qobiqcha, uchta r – orbitaldan tarkib topgan; d – uchinchi qobiqcha, u beshta d – orbitaldan tarkib topgan; f – to’rtinchi qobiqcha bo’lib, unda 7 ta f – orbital bo’ladi. Shunday qilib, n ning har qaysi qiymati uchun n2 orbitallar bo’ladi (III.1 – jadval)
|
| |
Hukumat faoliyati asosiy ishtirokchilarga, ayniqsa qonun chiqaruvchi va ijroiya kengashlari o'rtasidagi

Hukumat faoliyati asosiy ishtirokchilarga, ayniqsa qonun chiqaruvchi va ijroiya kengashlari o'rtasidagi
624279a108ac5748110642 (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Hukumat faoliyati asosiy ishtirokchilarga, ayniqsa qonun chiqaruvchi va ijroiya kengashlari o'rtasidagi
|
Asosiy vositalar 2014 yildagi 23-sonli “Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida”gi qonuni va 2010 yildagi 71-

|
Asosiy vositalar 2014 yildagi 23-sonli “Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida”gi qonuni va 2010 yildagi 71-Bog'liq 624279a108ac5748110642 (1)Asosiy vositalar 2014 yildagi 23-sonli “Mahalliy davlat hokimiyati to‘g‘risida”gi qonuni va 2010 yildagi 71-
sonli “Buxgalteriya hisobi standartlari to‘g‘risida”gi Hukumat qarori (SAP) dastlabki tarzda amalga
oshirilgandan so‘ng kamaydi. Deyarli barcha tumanlarda 2015-yilda, ayniqsa, 2014-yildagi 23-son Qonuni,
shuningdek, 2015-moliya yilidan boshlab to‘liq hisoblangan buxgalteriya hisobini qo‘llash bo‘yicha Hukumatning 2010-
yildagi 71-son qarori amalga oshirilgandan so‘ng asosiy vositalarning qisqarish jarayoni kuzatildi. Bu ba'zi vakolat va
funksiyalarning tuman darajasidan markaziy va viloyat darajasiga ag'darilishi bilan bog'liq bo'lib, bu tuman hukumati
hisoblaridan hisobdan chiqarilgan aktivlar qiymatiga ta'sir ko'rsatdi. Bundan tashqari, yangi SAPni amalga oshirish
aktivlarni batafsilroq hisobga olish tartibini ta'minlaydi, bunda ro'yxatga olish jarayonida bo'lgan ba'zi asosiy vositalar
yerga egalik (masalan, qishloq eridagi binolar) tufayli muammoli va ularni olib tashlash kerak. aktivlar ro'yxatidan,
buning natijasida tuman hokimiyatiga tegishli bo'lgan asosiy vositalar soni kamayadi. Bundan tashqari, yangi SAP
kelishuvi submilliy hukumatlarga amortizatsiyani (aktiv qiymatining pasayishi) hisobga olish majburiyatini beradi,
shuning uchun asosiy vositalarning qiymati ularning ro'yxatga olish tuzatishlari tufayli sezilarli darajada pasaydi.
Ushbu tahlil natijalari shuni ko'rsatadiki, submilliy hukumatlar hali ham fiskal balans fondlari va rivojlanishni
moliyalashtirish uchun boshqa daromadlarga bog'liq (joriy Mahalliy moliyaviy mustaqillik qiymatlarida 16-22%
orasida ko'rsatilgan). Garchi ortib borayotgan naqsh mavjud bo'lsa-da, mahalliy o'z daromadlarini (PAD) amalga
oshirishni har bir turdagi PADning real salohiyatini yaxshi tahlil qilgan holda oshirish kerak, bu potentsialga qay
darajada erishish mumkinligini ko'rish mumkin. Hozirgi vaqtda Moliyaviy tushum elementi ham moliyalashtirish uchun
qo'shimcha yordam sifatida kichik rolga ega.
|
| |
Bosh kvant soni, orbitallarning turi va soni hamda qobiqcha va kobiqlardagi elektronlarning maksimal soni

|
Bosh kvant soni, orbitallarning turi va soni hamda qobiqcha va kobiqlardagi elektronlarning maksimal soni
|
bet | 13/15 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 35,85 Kb. | | #120976 |
Bog'liq Atomning tuzilishi-fayllar.orgBosh kvant soni, orbitallarning turi va soni hamda qobiqcha va kobiqlardagi elektronlarning maksimal soni.
Energetik qobiq n
|
Qobiq-chalar soni n ga teng.
|
Orbital-lar
|
Orbitallar soni
| |
Elektronlarning maksimal soni
| | | | |
Qobiq-chada
|
Qobiq-
da n2 ga teng.
|
Qobiq-chada
|
Qobiq- da
|
K (n = 1)
|
1
|
1s
|
1
|
1
|
2
|
2
|
L (n = 2)
|
2
|
2s
2p
|
1
3
|
4
|
2
6
|
8
|
M (n = 3)
|
3
|
3s
3p
3d
|
1
3
5
|
9
|
2
6
10
|
18
|
N (n = 4)
|
4
|
4s
4p
4d
4f
|
1
3
5
7
|
16
|
2
6
10
14
|
32
|
III. 1 – jadval
Har qaysi orbitalda ko’pi bilan ikkita elektron bo’lishi mumkin – Pauli printsipi. Agar orbitalda bitta elektron bo’lsa, u juftlashmagan elektron, agar ikkita bo’lsa – juftlashgan elektron deyiladi. Pauli printsipi N = 2n2 formulani tushuntirib beradi. Haqiqatdan ham, agar masalan uchinchi qobiqda (n = 3) 32 = 9 orbital, har qaysi orbitalda esa 2 tadan elektron bo’lsa, u holda elektronlarning maksimal soni 2 · 32 = 18 bo’ladi. Har qaysi orbitalda ko’pi bilan ikkita elektron bo’lishi mumkin – Pauli printsipi. Agar orbitalda bitta elektron bo’lsa, u juftlashmagan elektron, agar ikkita bo’lsa – juftlashgan elektron deyiladi. Pauli printsipi N = 2n2 formulani tushuntirib beradi. Haqiqatdan ham, agar masalan uchinchi qobiqda (n = 3) 32 = 9 orbital, har qaysi orbitalda esa 2 tadan elektron bo’lsa, u holda elektronlarning maksimal soni 2 · 32 = 18 bo’ladi. III.1 - jadvalda dastlabki to’rtta qobiq uchun bosh kvant soni n ning qobiqchalar soni, orbitallarning turi va soni hamda qobiqcha va qobiqdagi elektronlarning maksimal soni bilan bog’liqligi ko’rsatilgan; III.2 – rasmda energetik qobiqlarning qobiqchalarga bo’linish sxemasi berilgan. Jadvalda ko’rinib turibdiki, atomdagi elektronlarni tasvirlash uchun elektron qobiqning raqamini va orbitallarning turlarini bilish lozim. Turli xil orbitallarning (bulutlarning) shaklini bilish muhim. Bu molekulalarning strukturasini o’rganishda kerak bo’ladi.
III. 2 – rasm. Energetik qobiqlarning qobiqchalarga bo’linish sxemasi.
Nazariy ma‘lumotlarga muvofiq s – orbital sferik simmetriyali, ya‘ni shar shaklida bo’ladi. Bunda vodorod atomining orbitali, n =1 misol bo’la oladi. (III. 3- rasm). Bunday orbital s – orbital deyiladi. s – orbitaldagi elektron s elektron deyiladi.
III. 3 – rasm s – elektron orbitalning shakli.
2 – energetik qobiqda (N = 2) to’rtta orbital bo’ladi, ulardan bittasi sferik simmetriyaga ega. U 2s – orbital deyiladi. 2s – elektronning energiyasi ancha ko’p, shu sababli yadrodan 1s – elektronga qaraganda uzoqroq masofada bo’ladi. Umuman n ning har qaysi qiymati uchun bitta sferik simmetrik orbital bo’ladi.
|
| |
Atomning tuzilishi Atom tuzilishi to’g’risida tarixiy ma‘lumotlar - bet 11

|
Atomning tuzilishi Atom tuzilishi to’g’risida tarixiy ma‘lumotlar
|
bet | 11/15 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 35,85 Kb. | | #120976 |
Bog'liq Atomning tuzilishi-fayllar.orgMasalan, natriy atom yadrosining musbat zaryadi 11 ga teng, demak unda 11 ta prton bor. Elementning tartib raqami atomning yadro zaryadiga teng. Demak neytronlar soni N massalar soni A bilan tartib raqam Z orasidagi ayirmaga teng: N = A – Z Masalan, Mg atom yadrosining massasi soni 24, tartib raqami 12, demak unda N = A – Z = 24 – 12 = 12 ta neytron bor. Yengil elementlarda massalar soni elementning tartib raqamidan taxminan ikki baravar katta, ya‘ni neytronlar soni protonlar soniga deyarli teng. Tartib raqamining ortib borishi bilan neytronlar soni bilan protonlar soni orasidagi farq ham ortib boradi. Bir xil zaryadli, lekin massalari turlicha bo’lgan atom yadrolarining (ya‘ni izotoplarning) protonlar soni teng bo’ladi. Ular bir – biridan neytronlar soni jihatidan farqlanadi. Masalan, massa soni 35 ga (17Cl35) teng bo’lgan xlor izotopining yadrosida 18 ta neytron massalar soni 37 ga (17Cl37) teng bo’lgan izotopi yadrosida esa 20 ta neytron bor. 1913 yilda Ingliz fizigi Moseley katod naychasida turli xil metallar tomonidan chiqarilgan rentgen nurlarining to'lqin uzunligini o'lchadi va elementning seriya raqamiga rentgen to'lqin uzunligining teskari kvadratini qo'ydi. Ushbu grafik (1-rasm) seriya raqami elementning ba'zi muhim xususiyatlarini aks ettirishini ko'rsatadi. Mosli bu xususiyat atom yadrosining zaryadi ekanligini va bir elementdan ikkinchisiga ketma-ketlik paytida u birdan ko'payishini taklif qildi. U seriya raqamini atom raqami deb atadi – Z. 1913 yilda Ingliz fizigi Moseley katod naychasida turli xil metallar tomonidan chiqarilgan rentgen nurlarining to'lqin uzunligini o'lchadi va elementning seriya raqamiga rentgen to'lqin uzunligining teskari kvadratini qo'ydi. Ushbu grafik (1-rasm) seriya raqami elementning ba'zi muhim xususiyatlarini aks ettirishini ko'rsatadi. Mosli bu xususiyat atom yadrosining zaryadi ekanligini va bir elementdan ikkinchisiga ketma-ketlik paytida u birdan ko'payishini taklif qildi. U seriya raqamini atom raqami deb atadi – Z.
|
| |
Atomning tuzilishi Atom tuzilishi to’g’risida tarixiy ma‘lumotlar - bet 10

|
Atomning tuzilishi Atom tuzilishi to’g’risida tarixiy ma‘lumotlar
|
bet | 10/15 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 35,85 Kb. | | #120976 |
Bog'liq Atomning tuzilishi-fayllar.orgYadro reaktsiyasining yuqorida keltirilgan tenglamasidan ko’rinib turibdiki, azot atomi yadrosi 7N х – zarracha (geliy atomi yadrosi 2Ne4) bilan to’qnashganda uni yutadi. Hosil bo’lgan beqaror atom yadrosi musbat zaryadlangan zarracha ya‘ni proton 1Н1 (yoki Р) chiqaradi, bunda kislorod izotopi 8О17 hosil bo’ladi. boshqacha aytganda, azot va geliy atomlari yadrolaridan kislorod hamda vodorod atom yadrolari hosil bo’ladi. Keyinga vaqtda turli element atom yadrolaridan protonlar urib chiqarilishi va natijada bir kimyoviy elementni sun‘iy yo’l bilan boshqasiga aylantirish mumkinligi aniqlandi. Masalan, natriy atomi 11Na23 х – zarrachalar bilan bombardimon qilinganda magniyning izotopi 12Mg26 va proton hosil bo’ladi: 11Na23 + 2He4 = 12Mg26 +1H1 1930 Ve x – zarrachalar bilan bombardimon qilinganda, u singish hususiyati kuchli bo’lgan o’ziga xos nurlar chiqarishi aniqlandi. 1932 yilda ingliz olimi Chedvik bu nurlar elektroneytral zarrachalar oqimidan iborat ekanligini aniqladi. Ular keyinchalik neytronlar deb ataldi. Atom yadrolarining masalan, beriliy atomi yadrosining neytronlar (n1) chiqarish jarayonini quyidagi tenglama bilan ifodalash mumkin: 4Be9 + 2He4 = 6C12 +0 n1 Atom yadrosini tarkibi. Izotoplar Yadro reaktsiyasini chuqur o’rganish natijasida Rossiya fizigi Ivanenko va u bilan bir vaqtda nemis fizigi Geyzenberg (1932y.da) atom yadrosi tuzilishining proton – neytron nazariyasini taklif qildilar. Bu nazariyaga muvofiq atom yadrosi proton va neytronlardan tuzilgan. Umumiy nom bilan nuklonlar deb ataladigan bu ikki xil zarrachalar deyarli bir xil massaga ega bo’lib, u taxminan bir uglerod birligiga teng. Massalar soni nuklonlarning umumiy sonini, ya‘ni ayni element atom yadrosidagi proton va neytronlar sonini bildiradi. Masalan, natriy atom yadrosining massalar soni 23; u 11 ta proton va 12 ta neytrondan iborat. Proton kattaligi jihatidan elektron zaryadiga teng bo’lgan musbat zaryadga ega. Neytronlar zaryadsiz bo’lgani uchun atom yadrosining musbat zaryadi undagi protonlar soniga qarab aniqlanadi.
|
| |