nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Doira, chunki u har bir maʼlumotni qolgan 
maʼlumotlarga mutanosib namoyish etadi
8

|
Doira, chunki u har bir maʼlumotni qolgan
maʼlumotlarga mutanosib namoyish etadi
8 Pdf ko'rish
|
bet | 488/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA7.
Doira, chunki u har bir maʼlumotni qolgan
maʼlumotlarga mutanosib namoyish etadi
8.
Dasturiy taʼminot ichidagi oʻzgaruvchilarni
oʻzgartirish qobiliyati oʻzgaruvchan
oʻzgaruvchilarning natijasini aniqlash uchun
qanday savollar berish; modelning asosini
tashkil etadigan matematik hisob-kitoblarni
amalga oshirish uchun formulalar va funksiyalar;
formulalar va funksiyalarni avtomatik qayta
hisoblash model oʻzini qanday tutishini
belgilaydigan qoidalar; modelning turli qismlarini
alohida koʻrish va tahlil qilish uchun abstraksiya
qatlamlari.
9.
Oʻzgaruvchilar ijara xarajatlarini oʻzgartirish
uchun ishlatiladi; binolarning har biri uchun
umumiy narxni hisoblashda formulalar va
funksiyalardan foydalaniladi; binolarning
har biridan muhim joylarga qadar masofani
koʻrsatish uchun grafiklar qo‘llanadi ijara
xarajatlarining joriy xarajatlar bilan o‘zaro mos
kelishini aniqlash uchun maqsadlarni qidirish
qo‘llanadi; eng arzon va eng qimmat variantlarni
ko‘rsatish uchun shartli formatlash qo‘llanadi.
10.
Haqiqiy samolyotda uchmasdan yoqilg‘i
xarajatlari tejaladi mashgʻulotlar jarayonida
samolyotlar eskirmaydi va texnik xizmat
koʻrsatish xarajatlari tejaladi oʻqituvchilar barcha
oʻquv mashgʻulotlarida qatnashishi shart emas
uchuvchining kutilmagan yoki xav i vaziyatlarga
reaksiyasi xavfsiz sinab ko‘riladi.
11.
Oʻquvchi-haydovchi avtomobilning haqiqiy
reaksiyasini boshdan kechirmaydi; simulyator
faqat model sifatida yaxshi, chunki avtomobil
haydash taassurotini yetkaza olmaydi.
Nazorat savollari
1a)
Gorizontal kataklar toʻplami 1 , masalan, bitta
mashina uchun [1].
1bi)
Quyidagilarning biri [1]: arifmetik hisoblash [1],
plyus, minus, bo‘lish, koʻpaytirish 1
|
| |
Maslahat
1-mashgʻulot - Maktabgacha va

97
Elektron jadvaldan
maqsadli foydalanish
2. Elektron jadvalingizni yaratib bo‘lgach, nima uchun uni tekshirib ko‘rishingiz kerak?
3. Nima uchun elektron jadvalingiz maqsadga muvofiqligini tekshirish muhim?
4. Nima uchun elektron jadvalingiz birinchi marta to‘g‘ri ishlamasligi xavotirli emas?
@edurtm_uz
98
Bu modulda quyidagilarni bilib olasiz:
1
Ma’lumotlar bazasi uchun maqsadni aniqlash
2
Maqsadli ma’lumotlar bazasini loyihalashtirish, yaratish va rivojlantirish
3
Ma’lumot turlarini aniqlash
4
Ma’lumotlar bazasini tekshirish
5
Ma’lumotlar bazasida ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash masalalaridan
xabardor boʻlish
6
Ma’lumotlarni turli dasturiy ta’minotlarga yuborish usullari
Ma’lumotlar
bazasi nafaqat
kompyuterlarga,
balki ma’lumot
saqlashning har
qanday turiga
taalluqli.
Hujjatlar
kabinetidagi
qogʻoz hujjatlar
hanuzgacha
maʻlumotlar bazasi
sifatida tanilgan.
Bilasizmi?
Ushbu modul orqali yakuniy loyihangizni bajarish jarayonida qoʻl keladigan yangi
koʻnikmalarni rivojlantirasiz. Yakuniy loyiha maktabda ijro etiladigan pyesa bilan
bogʻliq ma’lumotlarni saqlashga moʻljallangan ma’lumotlar bazasi yaratishdan iborat.
Siz pyesa chiptalari savdosiga mas’ulsiz va bu boradagi ma’lumotlarni saqlovchi
ma’lumotlar bazasi yaratishingiz kerak.
Shuningdek, quyidagilarni oʻrganasiz:
Constrained Aspect Ratio - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

Tasvirlarni qatlamlarga nusxalash.
Tasvirni boshqa tasvir qatlami ustiga joylashtirishning bir necha yo'li mavjud.
Ko'chirish vositasidan foydalanish.
Avval siz har ikki hujjatning yorliqlarini bir-birining yoniga joylashtirishingiz kerak.
"Hammasini vertikal ravishda joylashtirish" (Hammasini vertikal ravishda joylashtirish) yoki
"Hammasini to'rga joylashtirish" (Tile All in Grid) rejimini tanlash orqali. Ikkala buyruq ham
menyuda joylashgan Oyna (Oyna) -\u003e Tartibga solish (Tartibga solish).
Va keyin
Ko'chirish (Ko'chirish) asbobi yordamida tasvirni bir oynadan ikkinchisiga torting. Fragmanni
siljitish uchun avval uni tanlash kerak (2-rasm).
Qatlamni yaratish uchun siz tahrirlash (Tahrirlash) -> Nusxa olish (Nusxalash)
buyrug'ini yoki Ctrl + C tugmalar birikmasini (Mac OS da - Buyruq + C) bajarish orqali tasvir
yoki uning bir qismi joylashtiriladigan buferdan foydalanishingiz mumkin. . Ammo buferdan
parcha qo'yish uchun qanday natija olishni xohlayotganingizga qarab, butun buyruqlar
to'plami ishlatiladi.
Bu buyruq buferdagi tasvirni hujjatning yangi qatlamiga qaytaradi va uni avtomatik
ravishda tuval markaziga moslashtiradi. Buyruq Edit menyusida joylashgan va Ctrl+V
klaviatura ekvivalentiga ega (Mac OS, Command+V).
Maxsus joylashtirish Editing (Edit) -> Paste Special (Maxsus joylashtirish) menyusida
joylashgan uchta buyruqdan foydalanadi.
Joyga joylashtirish buyrug'i rasmning nusxa ko'chirilgan
nisbiy maydoniga
joylashtirish imkonini beradi. Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, agar asl hujjatda rasm
bo'lagi chap burchakda bo'lsa, u holda yopishtirilganda,
u maqsadli hujjatning bir
burchagiga joylashtiriladi.
Shunday qilib, rasmda. 3a, Sehrli sichqonchaning tasviri hujjatning pastki chap
burchagida joylashgan. Agar siz uni tanlasangiz, uni vaqtinchalik xotiraga ko'chiring va keyin
boshqa hujjatni oching va joylashtirish buyrug'i yordamida joylashtiring,
tasvir ochiq
hujjatning pastki chap burchagiga joylashtiriladi. Shaklda. 3b qo'shish natijasini ko'rsatadi.
Layers palitrasiga sichqoncha tasviri bilan yangi qatlam avtomatik ravishda qo'shildi (3-
rasm).
Photoshopda "qatlam" tushunchasi oddiy hayotdagi kabi jismoniy ma'noga ega bu
qatlam yoki plastinka bo'lib, u butun bir narsaning ajralmas qismidir. Photoshopdagi
qatlamlar hujjatdagi mustaqil elementlardir. Photoshopdagi har bir qatlam faqat o'zi uchun
javobgardir. Qatlam kabi vositaning asosiy maqsadi haqida quyidagilarni aytish mumkin bu
bir nechta turli xil tasvirlardan bitta, ko'p qirrali kompozitsiyani
yaratish va qolganlarga
ta'sir qilmasdan har bir reja bilan alohida ishlash qobiliyatidir.
Adobe Photoshopda fotosuratni ijodiy qayta ishlashda qatlamlar bilan ishlash asosiy
usullardan biridir. Qatlamlar sizga fotosurat qismlarini mustaqil ravishda o'zgartirish, ularga
turli effektlarni qo'llash, filtrlar ta'sirini kuchaytirish yoki zaiflashtirish imkonini beradi.
Qatlamga nom berish - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

рage only)ga bayroqcha qo‘yish orqali amalga oshiriladi.
Obyektlarni bitta qatlamdan ikkinchi qatlamga ko‘chirish
Har xil qatlamlarda joylashgan obyektlarni ko‘chirib, ulardan
nusxasini olsa bo‘ladi. Buning uchun menyuning рanelidagi
Переместить на слой (Move To Layer...) va Копировать на слой
(Coрy To Layer...) buyruqlaridan foydalaniladi. Amal bajarilganda
ekranda qatlam nomini ko‘rsatuvchi yo‘nalishi chiqariladi.
Agarda obyektlarni joriy qatlamdan ko‘chirish kerak bo‘lsa,
u sichqoncha bilan amalga
oshiriladi. Buning uchun obyekt yoki obyektlar to‘рlamini tanlash kerak va sichqoncha
yordamida ko‘chirish kerak bo‘lgan joyga olib borib qo‘yiladi.
2-bob: Apparat va dasturiy ta’minot

|
2-bob: Apparat va dasturiy ta’minot Pdf ko'rish
|
bet | 48/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA35
2-bob: Apparat va dasturiy ta’minot
Qurilma Ssenariy
Plotter
Arxitektor quriladigan yangi uyning
chizmalarida elektr, suv va gaz xizmatini
ifodalash uchun turli ranglar ishlatadi
Raqamli
kamera
odim xizmat safari davomidagi
xarajatlarni yozib borishi va chiptalarning
nusxalarini moliya boʻlimiga yuborishi
zarur
Flesh
disk
Mashhur professorning ma’ruzasini yozib
oluvchi kompyuter internetga ulanmagan,
lekin ha a soʻngida ma’ruzalar veb saytga
yuklanishi kerak
Qurilma nega har bir xil vazifani bajarish uchun
mos kelmasligi sabablarini ham oʻrganing
Javoblaringizni baholang va xulosa bering
1.
Apparat taʼminoti atamasini taʼri ang
2.
Markaziy protsessorning (CPU) ahamiyatini
tushuntiring
3.
Grafi k kartaning ahamiyatini tushuntiring
4.
Tezkor xotira qurilmasi (RAM) va xotira
qurilmasining farqini ayting
5.
Raqamli kamera bilan skanerni solishtiring va
farqini ayting
6.
Imtihon javoblarini baholash uchun belgini
optik oʻquvchi qurilma (OMR) va belgini
optik aniqlovchi qurilmaning (OCR) mosligini
baholang
. . izim astur va
foy alanuv hi int rf ysi
asturiy taʼminot
kompyuterga koʻrsatmalar
beruvchi dasturlar
oy alanuv hi int rf ysi
foydalanuvchi va
kompyuter tizimi orasidagi aloqa
Diqqat!
Operatsion tizim kompyuter tizimi tarkibidagi
apparat taʼminotini boshqaradi Kompyuter
yoqilib, Basic Input/Output System (BIOS)
yuklangach, birinchi boʻlib ishga tushadigan
dasturiy taʼminot operatsion tizimdir U qurilma
va dasturlarni bogʻlaydi, ular orasidagi har qanday
aloqani boshqaradi
izimli asturi taʼminot
Kompyuter tizimiga xizmat koʻrsatish yoki uni
ishlatish uchun moʻljallangan dasturlar tizim dasturiy
taʼminotidir Kompyuter apparat taʼminotini (qurilmani)
ishlatadigan dasturiy taʼminot esa operatsion tizimdir
|
| |
ratsion tizimlar - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

10/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
36
operatsion tizimlarda ishlaydi Masalan,
indows
uchun kompilyatsiya qilingan dasturlar Linuxda qayta
kompilyatsiya qilinmaguncha ishlamaydi
Bunday holat
mobil telefon va planshet operatsion tizimlarida ham
kuzatiladi
2.15-rasm. ompilyator diagrammasi.
nt r r tatorlar
Interpretatorlar ham murakkab dasturlash tilida
yozilgan dasturni mashina kodiga aylantiradi, lekin
boshqacha uslubdan foydalanadi
Butun manba kodini
birdaniga boshqasiga oʻgirishning oʻrniga har safar
bitta satrni oʻgiradi Uning kompilyatorga qaraganda
samarasi kamroq Chunki dastur ishga tushgan paytda
bajariladigan dastur sifatida oʻgirish uchun vaqt ketadi
va dastur lupidagi operatorlar (masalan, FOR, REPEAT,
HILE) har safar tahlil qilinishi kerak
Interpretatorlar odatda makroslar yoki dasturga
asoslangan skript tillarida qoʻllanadi (masalan,
Visual Basic for Applications) Bu, ayniqsa, hujjat
turli operatsion tizimlarda ochilishi zarur boʻlganda
foydalidir
Interpretatorlar, shuningdek, dasturlarni
sinovdan oʻtkazishda ishlatiladi
Bunda butun dasturni
emas, uning qismlarini kompilyatsiya qilish mumkin
atti isk - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

33
Qattiq disk
SS disk
Bulutli te nologiya
Flesh disk
arid
qiymati
Kundalik saqlash
xotirasi
uchun har bir
MBga eng arzon narx
(masalan, har bir GB
u hun 6 so m
)
Har bir MB uchun
qattiq diskka
qaraganda
qimmatroq
(masalan, har bir GB
uchun 1000 so‘m)
Odatda obuna toʻlovi
yetkazib beruvchiga
qarab oʻzgaradi
Portativlik uchun ishlab
chiqilgan va shu sabab
har bir MB narxi uning
oʻlchamiga koʻra farq
qiladi
Ishlash
xarajati /
elektr sarfi
Disk aylanayotganda
doimiy ravishda elektr
energiyasini
talab
qiladi
Diskdan
foydalanilayotganda
doimiy elektr
manbayi talab
qilinadi
Ishga tushirish qiymati
obuna toʻlovining
tarkibida boʻladi
Elektr toki faqat
foydalanilayotganda
talab qilinadi
Foydalanish
tezligi
Foydalanilgan SATA
ulanishiga bogʻliq
Qattiq diskka
nisbatan 30 gacha
tezroq boʻlgan erkin
foydalanish tezligi
Foydalanuvchining
yetkazib beruvchi
taqdim etadigan keng
chiziqli oʻtkazuvchanlik
qobiliyatiga bogʻliq
USB 2 yoki USB
3 portlaridan
foydalanishga
bogʻliq USB 3 porti
maʼlumotlarni USB 2
ga qaraganda tezroq
uzatishni ta’minlaydi
Foydalanish
koʻlami
Ichki boʻlsa, doimiy
koʻchirilmaguncha faqat
ulangan qurilmada,
tashqi boʻlsa, USB
portiga ega har qanday
qurilmada foydalanilishi
mumkin
Ichki boʻlsa, doimiy
koʻchirilmaguncha
faqat ulangan
qurilmada, tashqi
boʻlsa, USB
portiga
ega har
qanday qurilmada
foydalanilishi mumkin
Har qanday
qurilmadan, shu
jumladan, mobil
qurilmalardan kirish
mumkin
USB porti bor har
qanday qurilmaga
ulanishi mumkin
Odatiy
foydalanish
Ishchi kompyuterda
Noutbuk va
planshetda
Boshqa
foydalanuvchilar bilan
hamkorlik qilish, zaxira
nusxalarini yaratish,
fayllarni almashish va
umumiy xotira
Qurilmalar oʻrtasida
maʼlumotlarni
uzatishda
2.03-jadval. Saqlash qurilmalarining qiyosiy jadvali.
2-bob: Apparat va dasturiy ta’minot
Kiritish va chiqarish qurilmalari
Saqlangan maʼlumotlar ham qayta ishlanib, keyin
kompyuterdan chiqarilishi mumkin
2.11-rasm. I OS diagrammasi.
otira kartalari, magnit tasmali kasseta va Blu-
ray disklari uchun 2 03-jadvalga oʻxshash jadval
tuzing va toʻldiring
M
iritish qurilmalari maʼlumotlarni
kompyuterga
kiritish imkonini beradi (masalan klaviatura).
hiqarish qurilmalari ma’lumotlar a borotlarni
kompyuterdan chiqarish imkonnini beradi
(masalan monitor). Maʼlumotlar kompyuterga
kiritilganda u qayta ishlanadi soʻngra
kompyuterdan chiqariladi yoki 2.11-rasmda
koʻrsatilgandek keyinchalik
foydalanish uchun
saqlanadi bu kiritish ishlov berish chiqarish
otirada saqlash (I OS)
diagrammasi sifatida
ma’lum.
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 39

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini bаhоlаsh mеzоnlаri mа’lum
qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
Diqqat qiladilar.
II.
Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1. Qatlamlarni o‘chirish
qanday amalga
oshiriladi?.
2. Qatlamlarni fikserlashni ko’rsating?.
3. Qatlamlarni
vaqtincha ekrandan qanday
olib qo‘yiladi?.
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn
fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi:
kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal) bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt vаriаnti 3-ilоvаdа kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
O‘q nuqta 
diz.
Bullet point
ro‘yxat yaratishda qo‘llanadigan dizayn.
O‘tish effekti

|
O‘q nuqta
diz.
Bullet point
ro‘yxat yaratishda qo‘llanadigan dizayn.
O‘tish effekti Pdf ko'rish
|
bet | 129/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023O‘q nuqta
diz.
Bullet point
ro‘yxat yaratishda qo‘llanadigan dizayn.
O‘tish effekti
diz.
Transition
bir slayddan keyingi slaydga o‘tish amalini ifodalovchi
animatsiya;
video yoki slaydning bir tasvirdan keyingi tasvirga
o‘tishi uchun qo‘llanadigan vizual effekt.
O‘zgarmas
Non-volatile
elektr energiyasi bo‘lmaganda saqlanib turuvchi
maʼlumotlar.
O‘zgaruvchan
Volatile
elektr energiyasi bo‘lmaganda saqlanib qolmaydigan
maʼlumotlar;
elektr taʼminotiga bog‘liq xotira, elektr taʼminoti
uzilganda maʼlumotlar yo‘qoladi.
O‘zgaruvchi
dast.
Variable
bir holatda bo‘lmaydigan, o‘zgarishlarga moyil qiymat;
maʼlumotlarni xotirada vaqtincha saqlovchi joy;
maʼlumotlar saqlanishi va o‘zgartirilishi mumkin
bo‘lgan, xotiradagi identifikator beriladigan bo‘sh joy.
Obro‘
Reputation
inson yoki tashkilotning boshqalar nazdida topgan
eʼtibori, hurmati.
Obyekt
mb.
Entity
bitta narsa haqidagi maʼlumotlar yig‘indisi (inson, joy,
obyekt yoki hodisa).
Obyekt
xlq.
Object
bitta element sifatida boshqariladigan tasvir yoki
tasvirlar kombinatsiyasi.
Obyektlar aloqasi diagrammasi
mb.
Entity relationship diagram
obyektlar o‘rtasidagi aloqalarni ifodalovchi diagramma.
Ochiladigan ro‘yxat
Drop-down box
foydalanuvchiga tanlash imkonini beradigan maydon.
Ochiluvchi ro‘yxat
Drop-down menu
tanlash mumkin bo‘lgan turli maʼlumotlar ro‘yxati
berilgan katak.
Ochiq kalit
Public key
shifrlash jarayonida maʼlumotlarni shifrlash uchun
foydalaniladigan kod.
|
| |
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti nodavlat ta’lim muassasasi

IQTISODIYOT VA PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
NODAVLAT TA’LIM MUASSASASI
“TASDIQLAYMAN”
________________________
Rektor O.N.Bozorov
2023 yil “____” ___________
AXBOROT KOMMUNIKATSION TEXNOLOGIYALAR VA TIZIMLAR
FANINING O’QUV DASTURI
Qаrshi – 2023 yil
Bilim sоhasi:
600000
– Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari
Ta’lim sohasi:
610000
– Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
Ta’lim yо‘nalishlari: 60610200 – Axborot tizimlari va texnologiyalari
2
1
Fan/modul
kodi
AKTT3505
O‘quv yili
2023-2024
Semestr
5
ESTS – Kreditlar
5
Fan/modul turi
Majburiy fan
Ta’lim turi
O‘zbek
Haftadagi dars soatlari
4
Fanning nomi
“Axborot
kommunikatsion
texnologiyalar va
tizimlar”
Auditoriya
mashg‘ulotlari (soat)
60
Mustaqil
ta’lim
(soat)
90
Jami
yuklamа
(soat)
150
2
I. Fanning mazmuni
Fanni o’qitishdan maqsad – talabalarga axborot texnologiyalaridan foydalanish
bo‘yicha nazariy bilimlar berish, kasbiy faoliyati bo‘yicha qo‘yilgan masalalarni
yechishda zarur dasturiy vositalarni to‘g‘ri tanlash va olingan bilimlar asosida
qo‘yilgan
masalalarni yecha olish, zamonaviy axborot texnologiyalari dasturiy
vositalaridan mustaqil foydalana olish ko‘nikmalarini hosil qilish.
Fanning vazifalari – talabalarni o‘qitishning zamonaviy axborot –
kommunikatsiya
vositalari
va
dasturlari
bilan
tanishtirish,
axborot
texnologiyalarining imkoniyatlari mohiyatining tanishtirish va ularni ta’lim
jarayonida amaliy qo‘llay olish, shuningdek fan yutuqlari va yangilanishlari bilan
tanishtirib borish, olingan bilimlardan foydalanib ta’lim resurslarini yaratishni
o‘rgatish.
II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg’ulotlari)
II.I. Fan tarkibiga qo‘yidagi mavzular kiradi:
1-mavzu. Axborot kommunikatsion texnologiyalar va tizimlar fanining
predmet, maqsadi va vazifalari.
Axborot texnologiyalari asoslari va uni rivojlantirishning asosiy bosqichlari.
Axborot tushunchasi,
axborotning xususiyati, axborotning asosiy tavsifi,
axborotning sintaktik, semantik va pragmatik o’lchovlari, ma’lumotlarni kodlash,
kompyuterning
ishlash
prinsiplari.
Kompyuter
turlari.
Zamonaviy
kompyuterlarning
arxitekturasi va strukturasi, kiritish va chiqarish qurilmalari.
Kiritish va chiqarish qurilmalari. Axborotga ishlov berish urilmalari va ularning
tasnifi. Protsessor texnologiyasi, xotira qurilmasi, axborotlarni kiritish – chiqarish
qurilmalari. Axborotlarni saqlash qurilmalari. Ma’lumotlarni saqlash: bit va bayt.
Zamonaviy kompyuterlarning dasturiy ta’minoti va ularning turlari. Axborot
manbaasi, axborot kanali, axborot oluvchisi. Kodlash, qayta kodlash, uzatish.
2-bob: Apparat va dasturiy ta’minot

|
2-bob: Apparat va dasturiy ta’minot Pdf ko'rish
|
bet | 54/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA39
2-bob: Apparat va dasturiy ta’minot
Maʼlumotlar bazasini bosh arish tizimlari
DBMS quyidagi xususiyatlarni taqdim etishi mumkin
•
maʼlumotlar kiritish ekranlari/kiritish uchun formalar
•
maxsus talablarga javob beruvchi maʼlumotlarni
tanlash uchun fi ltrlar va querylar
•
axborotni oson oʻqiladigan formatda koʻrsatish
uchun hisobotlar
•
maʼlumotlarni tahlil qilish uchun diagrammalar
•
xavfsizlik xususiyatlari, yaʼni foydalanuvchilar
maʼlumotlar bazasining oʻzlariga ruxsat berilgan
qismlarigagina kira oladi
•
oʻzaro jadvallarni bogʻlash uchun funksional
munosabatlar
9-bobda maʼlumotlar bazasi haqida koʻproq bilib olasiz
•
tasvir qismining oʻlchamini qayta oʻzgartirish
•
tasvirning qismlarini oʻchirish
•
tasvirning qismlarini klonlash
•
tasvirni aniqlashtirish (xiralashtirish) va tiniqlashtirish
Vektorli grafi ka bilan ishlash dasturining xususiyatlari
quyidagilar boʻlishi mumkin
•
shaklni boʻyash
•
shaklning chegarasi, masalan, qalinlik va rang kabi
xususiyatlarini oʻzgartirish
•
shakllarni guruhga birlashtirish
•
shakl yoki shakllar guruhini siljitish
•
shakl yoki shakllar guruhining oʻlchamini oʻzgartirish
•
obyektlarni tekislash
Grafi ka bilan ishlash dasturiy taʼminotidan foydalanish
malakali ijodkorlarga xos koʻplab amaliy koʻnikma va
ilgʻor xususiyatlarni talab qiladi
16-bobda grafi ka bilan ishlash haqida koʻproq bilib olasiz
aint. T, rfan ie
va
Corel A
dasturlaridagi
xususiyatlarni oʻrganing
otosuratni tahrirlash asturiy taʼminoti
Diqqat!
Maʼlumotlar bazasini boshqarish tizimlari
(DBMS) maʼlumotlar bazasidagi maʼlumotlarni
koʻrish va tahrirlash uchun ishlatiladi
Maʼlumotlar bazasi har biri oʻzaro bogʻlangan
jadvallar shaklidagi maʼlumotlar toʻplami
Masalan, hisobvaraq faktura maʼlumotlar
bazasi mijoz, mahsulot, buyurtma va buyurtma
qatorlarini (har bir mahsulot buyurtmalarini) oʻz
ichiga oladi
|
| |
Sinov savollari - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

11-MAVZU
Qatlam va simvollar.
1.1.
O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Nаzаriy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1. Qatlam obyektlar joylashtiriladigan прозрачную
tekislik.
2. Tekislikni barcha obyektlari bilan jilzitish.
3.Yangi qatlamlarni qo’shish
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda Qatlam
va simvollar tushunchalarni
shakllantirish
O’qitish natijasi: Qatlam va simvollar bo`yicha mavzuni o’zlashtirish natijasida
o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1.
Qatlam
obyektlar
joylashtiriladigan
прозрачную
tekislik, roli va o’rni
haqida
ma’lumot berish.
2. Tekislikni barcha obyektlari
bilan
jilzitish,
mazmuni
va
vazifalarini yoritib berish.
3. Yangi qatlamlarni qo’shishning
asosiy
elementlari va usullari
xususiyatlarini ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Qatlam obyektlar joylashtiriladigan прозрачную
tekislik, roli va o’rni haqida aytib beradilar.
2. Tekislikni barcha obyektlari bilan jilzitish, mazmuni
va vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3. Yangi qatlamlarni qo’shishning asosiy elementlari
va usullarini sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza matn,
tushuntirish, blis-so’rоv,
klaster.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali,
slaydlar, kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
Nomlangan katak yoki diapazon

Nomlangan katak yoki diapazon e-jad. Named cell or range elektron jadvaldagi har bir yoki bir necha kataklar
diapazoniga berilgan nom.
Noodatiy maʼlumot mb. Abnormal data sinalayotgan tizim qabul qilmaydigan, noto‘g‘ri
qiymatga ega va rad etiladigan maʼlumot.
Normal shakl mb. Normal form meʼyorga keltirilgan maʼlumotlar bazasi.
Normallashtirish mb. Normalisation maʼlumotlar bazasidagi maʼlumotlarni
muvofiqlashtirish.
NOT atm. mb. NOT maʼlumotlar bazasi buyrug‘i bo‘lib, o‘zidan keyingi
ko‘rsatkichga mos kelmaydigan maʼlumotlarni qidiradi.
Noutbuk Notebook ichki batareyada ishlaydigan portativ
kompyuter.
Nusxa olish Copy belgilangan matnni clipboardga saqlab olish (ushbu
amal bajarilganda nusxalangan matn sahifada ham
saqlanib qoladi);
tasvirning butun yoki belgilangan qismini nusxalash;
tanlangan matn yoki rasmni xotiraga saqlab olish va
kerak bo‘lganda uni qo‘shish (bu jarayonda matn yoki
rasm sahifadan o‘chirilmaydi).
Nusxalash Replicate mavjud element, masalan, formuladan nusxa olish;
biror faoliyat jarayonini aynan bir xil tarzda bir necha
marotaba amalga oshirish.
O‘chirg‘ich diz. Eraser ekrandagi rasm yoki belgilarni o‘chiruvchi uskuna.
@edurtm_uz
160 O‘g‘rilik mad. Theft o‘zgalarga tegishli narsalarni ruxsatsiz va yashirincha
o‘zlashtirish; anʼanaviy yoki elektron shakldagi axborot
yoki maʼlumotni ruxsatsiz o‘zlashtirish ham o‘g‘rilik
hisoblanadi.
Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari

Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari
Download
455,58 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
14.07.2024
Hajmi
455,58 Kb.
#267569
Download
455,58 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari
Download
455,58 Kb.
Matnni ko'rish
Data - Maktabgacha va

95
Elektron jadvaldan
maqsadli foydalanish
Yakuniy loyiha. Ta’tilda!
Ta’til davomida oromgohga bormoqchisiz. Mablag‘ingiz qayerda va qancha vaqt dam
olib qaytishga yetishini hisoblashingiz kerak.
Guruhingizda ikki nafar katta yoshli kishi va to‘rt nafar bola ham oromgohga
bormoqchi. Siz 7, 10 yoki 14 kun davom etadigan hamda xarajatlar kunlik ovqatlanishni
ham qamrab oladigan oromgohni xohlaysiz.
Oromgohda dam olish uchun ko‘pi bilan 10 000 000 so‘m sarflay olasiz.
Shunga muvofiq, sizda ta’til tanlovi mavjud.
1-tanlov:
“Shafaq” dam
olish maskani
Kattalar: 7 kecha
uchun 430 000
so‘m
Bolalar: 7 kecha
uchun 350 000
so‘m
Barcha taomlar
kiritilgan
3-tanlov:
“Musaffo dengiz”
dam olish uyi
Kattalar: 1 kecha
uchun 180 000
so‘m
Bolalar: 1 kecha
uchun 140 000
so‘m
Kattalar uchun
ovqatlanish: 1
kunga 50 000
so‘m
Bolalar uchun
ovqatlanish: 1
kunga 30 000
so‘m
2-tanlov:
“Sohil bo‘yi”
oromgohi
Kattalar: 1 kecha
uchun 80 000
so‘m
Bolalar: 1 kecha
uchun 70 000
so‘m
Kattalar uchun
ovqatlanish: 1
kunga 30 000
so‘m
Bolalar uchun
ovqatlanish: 1
kunga 25 000
so‘m
@edurtm_uz
-mashgʻulot - Maktabgacha va

|
Maktabgacha vaBog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 20232-mashgʻulot
Keks savdosi uchun yangi jadval yarating.
1-mashgʻulotda belgilagan ma’lumotlaringizga yorliqlar qo‘shing.
Keks savdosi ssenariysidan o‘rgangan ma’lumotlaringizni kiriting.
Siz bilmagan har qanday ma’lumotni o‘z qiymatingizga ko‘ra belgilang. Masalan,
har bir keks uchun istagan narxingizni qo‘ying.
Masalliqlarning narxi:
1000 g un = 3 800 so‘m
200 g sariyog‘ = 6 000 so‘m
1000 g shakar = 5 800 so‘m
1000 g shakar upasi = 6 800
so‘m
12 ta tuxum = 17 000 so‘m
20 dona keks uchun:
200 g un
50 g sariyog‘
200 g shakar
200 g shakar upasi
2 ta tuxum.
@edurtm_uz
91
Elektron jadvaldan maqsadli foydalanish
3-mashgʻulot
Quyidagi amallar uchun formula qo‘shing:
• bitta keks xarajatini hisoblash;
• bitta keksdan olinadigan sof foydani hisoblash;
• ma’lum miqdorda keks sotsangiz, qancha pul topishingizni hisoblash.
4-mashgʻulot
Elektron jadvalingizni formatlang.
Mos sarlavha qo‘shing. Kataklarga chegaralar va fon qo‘shing. Shriftni ham mos
ravishda formatlang.
5-mashgʻulot
Elektron jadvalingizni tekshiring.
Formulalaringiz joriy ma’lumotlar bilan ishlashini ta’minlovchi sinov jadvalini
yarating.
Elektron jadvalingizni sinab ko‘rish orqali jadvalni to‘ldiring.
6-mashgʻulot
Kiritilgan ma’lumotlar qiymatini o‘zgartirish orqali ham elektron jadvalingiz
ishlashini tekshirib ko‘ring.
Formulalaringiz ishlashini tekshirish uchun sinov jadvalini tuzing.
Elektron jadvalingizni sinab ko‘rish orqali jadvalni to‘ldiring.
7-mashgʻulot
Elektron jadval yordamida 1 000 000 so‘m foyda olish uchun qancha keks
sotishingiz kerakligini aniqlang.
8-mashgʻulot
Sotilgan kekslar soni foydaga qanday ta’sir qilishini ko‘rsatuvchi jadval va grafik
yarating.
9-mashgʻulot
Elektron jadvalingizni barcha maqsadlarga javob berishini isbotlash orqali
baholang.
Elektron jadvalingizni 1-mashg‘ulotdagi har bitta maqsad bilan taqqoslang.
10-mashgʻulot
Elektron jadvalni yaratish jarayonida unga qanday o‘zgarishlar kiritganingizni
yozing.
Elektron jadvalingiz qaysi amalni yaxshi bajarishini yozing.
Elektron jadvalingizni qanday yaxshilashingiz mumkinligini yozing.
@edurtm_uz
|
| |
• klub a’zolari bilan bogʻlanish imkoniyatiga ega boʻlish (telefon, elektron pochta 
va xat orqali);
•

105
Ma’lumotlar bazasidan maqsadli foydalanish
3.1-mashg‘ulot
Quyidagi vazifaning javobini daftaringizga yozing.
Jadvalga har bir maydon uchun eng mos ma’lumot turini yozing.
Maydon nomi
Namunaviy ma’lumotlar
Ma’lumot turi
Ism
Farhod, Lobar, Hamid, Barno
Harorat
22.2 / 13.6 / 28.5
Tugʻilgan sana
01/02/1977, 5/5/1998
Ish haqi
UZS 1 200 000 / UZS 2 652 000
Toʻlanganmi?
Ha / Yoʻq
Ballar soni
1, 10, 22
Maʼlumot turi:
saqlanadigan
ma’lumotlar tavsifi.
Masalan, harflar
yoki raqamlar.
Kalit so‘z
Ma’lumot turlari
Ma’lumotlarni kompyuterda saqlash vaqtida uning qaysi turga mansubligini koʻrsatish
kerak. Ma’lumot harf yoki raqam boʻlishi mumkin.
Quyidagi jadvalda koʻp foydalaniladigan
ma’lumotlar turlari keltirilgan:
informatika - Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari

«Axbоrоt» so’zi lоtincha “information” so’zidan оlingan bo’lib, birоr ish
hоlati yoki kishi faоliyati haqida ma`lum qilish, xabar berish, birоr narsa haqidagi
ma`lumоt, degan ma`nоni anglatadi. Infоrmatika nazariyasida saqlash, qayta tuzish
va uzatish оb`ekti sanalgan barcha ma`lumоtlar axbоrоt deb yuritiladi.
Axbоrоt
– bu, yaratuvchisi dоirasida qоlib ketmagan va xabarga aylangan,
bilimlar nоaniqligi, to’liqsizligi darajasini kamaytiradigan hamda оg’zaki,
yozma yoki bоshqa usullar (shartli signallar, texnik vоsitalar, hisоblash
vоsitalari va x.k.) оrqali ifоdalash mumkin bo’lgan atrоf-muhit (оb`ektlar,
vоqea-hоdisalar) to’g’risidagi ma`lumоtlardir.
Mazkur yo’nalishda quyidagilar muhim sanaladi:
axbоrоt – bu har qanday ma`lumоt emas, balki u mavjud nоaniqliklarni
kamaytiruvchi yangi bir ma`lumоtdir;
axbоrоt uni yaratuvchisidan tashqarida mavjud bo’ladi, u o’z
yaratuvchisidan uzоqlashgan, insоn tafakkurida aks etgan bilimdir;
axbоrоt xabarga aylanadi, chunki u belgilar ko’rinishida ma`lum bir tilda
ifоdalangan;
xabar mоddiy tashuvchiga yozib qo’yilishi mumkin (xabar axbоrоtni uzatish
shaklidir);
xabar uning muallifi ishtirоkisiz aks ettirilishi mumkin;
u jamоat kоmmunikatsiyasi kanallari оrqali uzatiladi.
Axbоrоtning asоsiy xоssalari:
1.
to’liqlik;
2.
yarоqlilik;
3.
ishоnchlilik;
4.
dоlzarblik;
5.
tushunarlilik.
Navigatsiya tugmalari - Maktabgacha va

159
Glossariy
Netbuk
atm.
Netbook
elektron pochta xabarlarini yuborish yoki internetga
kirish uchun foydalaniladigan kichik noutbuk.
Neytral izoh
mad.
Neutral comment
ijobiy yoki salbiy tusga ega bo‘lmagan, boshqa
foydalanuvchilarni kamsitmaydigan sharh.
NFC
qsq. xavf.
NFC
Near-Field Communication
radioto‘lqin yordamida maʼlumotlarni o‘qib olish,
kontaktsiz to‘lov plastik kartalari, smartfonlarga
joylashtirilgan qurilma.
NFT
qsq. mad.
NFT
Non-Fungible Token
blokcheynga joylashtirilgan noyob obyekt; umumiy
blokcheynga muhrlab qo‘yilgan va barchaga maʼlum
obyekt, u istalgan maʼlumot turi bo‘lishi mumkin,
masalan, rasm, audio, video, matn.
NIC
qsq. tar.
NIC
Network Interface Card
qurilmaning asosiy platasini tarmoq kabeliga ulaydigan
tarmoq interfeysi kartasi.
Nisbatlar buzilishi
diz.
Distort
tasvirni turli yo‘nalishda o‘zgartirish natijasida uning
o‘lcham nisbatlarining buzilishi.
Nisbiy fayl manzili
Relative file path
fayl tizimidagi takrorlanmas joylashuvni ko‘rsatuvchi
manzil.
Nisbiy murojaat
e-jad.
Relative reference
bitta formulani bir vaqtning o‘zida ko‘plab kataklarga
qo‘llash imkonini beruvchi link.
Nod
tar.
Node
tarmoq doirasidagi qurilma.
Assortiment - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 59/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatAssortiment – korxonada ishlab chiqarilgan mahsulotlar turi.
Auditor xizmati – korxona moliyaviy holatini tekshiradi va mavjud kamchiliklarini izohlab beradigan moliyaviy xizmat turi.
Axborot – menejment uchun zaruriy xabar va ma’lumotlar majmui.
Axborot resurslari – boshqaruv faoliyatida foydalanadigan axborotlar.
Axborot tizimi – murakkab axborot tuzilmasi bo‘lib, ushbu tuzilma turli hujjatlar, axborot oqimi, aloqa kanallari, texnik vositalar va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarini qamrab oladi.
Balans - biron-bir holatning alohida tomonlari tengligini tarkiban ifodalovchi, taqqoslash va solishtirish yo‘li bilan tavsiflanuvchi ko‘rsatkichlar tizimi.
Balans foydasi - korxonaning balansida aks ettiriluvchi faoliyatning barcha turlaridan olinuvchi umumiy foyda miqdori.
Bankrotlik - kasodga uchrash, korxonaning o‘z majburiyatlari bo‘yicha to‘lovlarni mablag‘lar yo‘qligi tufayli amalga oshirmasligini anglatuvchi tushuncha.
Bashorat qilish - kelajakda ro‘y berishi mumkin bo‘lgan turli hodisa va jarayonlarni statistik, ijtimoiy, iqtisodiy va b. turdagi tadqiqotlar yordamida ilmiy asoslangan holda avvaldan aytib berish, prognozlash.
Biznes – faoliyat turi, ish, tijorat amaliyoti yoki korxonaning siyosati, savdo, tijorat.
Biznes-reja – korxonaning biznes faoliyati dasturi, kutilayotgan xarajat va daromadlar hisobini o‘z ichiga oluvchi, korxona faoliyatining muayyan maqsadlariga erishish uchun marketing tadqiqotlari asosida ishlab chiqiladigan muayyan chora-tadbirlar rejasi.
Boshqarish uslubi – boshqaruv jarayonida kelib chiqadgan muammolarni hal qilish usullarini qo‘llash tartibi.
Boshqaruv tuzilmasi – bir biri bilan bog‘liq holda boshqaruv maqsadlarini amalga oshiruvchi va uning funksiyalarini bajaruvchi turli boshqaruv organlari va bo‘g‘inlarining majmui.
Boshqaruv funksiyasi – zamonaviy menejment funksiyalari: rejalashtirish, tashkil qilish, muvofiqlashtirish, nazorat qilish, motivlash, marketing va b.
|
| |
Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari - bet 3

Axbоrоtning ifоdalanish shakllari va uning turlari
.
Axbоrоtning muhim xarakteristikalaridan biri uning
adekvatligi
hisоblanadi.
Axbоrtning adekvatligi
– оlingan axbоrоt yordamida
yaratilgan оbrazning real
оb`ekt, jarayon, hоdisa va shunga o’xshashlarga mоsligining ma`lum darajasi.
Axbоrоtning adekvatligi uchta shaklda ifоdalanishi mumkin: semantik,
sintaktik va pragmatik.
Semantik (ma`nоli) adekvatlik
– оb`ektning uning оbraziga (qiyofasiga)
muvоfiqlik darajasini aniqlaydi. Semantik nuqtai nazar axbоrоtning ma`nоli
mazmunini hisоblashni ko’zlaydi. Bunda axbоrоt aks ettirgan ma`lumоtlar tahlil
qilinadi, ma`nоlar bоg’liqligi ko’riladi.. Masalan,
axbоrоtni kоdlar оrqali
ifоdalashni ko’rsatish mumkin.
Sintaktik adekvatlik
– axbоrоtning
mazmuniga tegmagan hоlda, uning
rasmiy-strukturaviy xarakteristikalarini ifоdalaydi. Sintaktik
darajadagi axbоrоtni
ifоdalash usulida axbоrоt elituvchi turi, uzatish va qayta ishlash tezligi, ifоdalash
kоdining o’lchamlari, bu kоdlarni o’zgartirish aniqliligi va ishоnchliligi hisоbga
оlinadi. Axbоrоtning mazmuniga
ahamiyat berilmaganligi sabali, bunday axbоrоt
ma`lumоt deb ataladi.
Pragmatik
(fоydalanuvchanlik)
adekvatlik
–
axbоrоt
bilan
fоydalanuvchining
munоsabatlarini aks ettiradi, axbоrоtni uning asоsida amalga
оshiriladigan bоshqarish sistemasi maqsadiga muvоfiqligini ifоdalaydi.
Axbоrоtning pragmatik xususiyatlari faqat axbоrоt (оb`ekt), fоylanuvchi va
bоshqarish maqsadlarining umumiyligida namоyon bo’ladi. Adekvatlikning ushbu
shakli axbоrоtdan amaliy fоylanish bilan bevоsita bоg’langan.
Infоrmatikada asоsiy masala bo’lib hisоblash
texnikasi qurilmalaridan
axbоrоtni saqlash, qayta ishlash va uzatishda qanday fоydalanish hisоblanadi.
Shuning uchun infоrmatikada axbоrоtning ikki xil turi bilan ish ko’riladi, ya`ni
analоg va raqamli. Ko’pgina hisоblash texnikasi qurilmalari raqamli axbоrоtni
qayta ishlaydi. Analоg axbоrоtni raqamli axbоrоtga o’zgartiruvchi
maxsus
qurilmalar mavjud bo’lib, bunday o’zgartirishni
Qaror qabul qilish - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 64/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatQaror qabul qilish –korxona yoki tashkilot rahbarining o‘z vakolati va omilkorligi doirasida maqsadga erishish yo‘lining muqobilni tanlash jarayoni.
Kartel – bir soha firmalarining bir-birlari bilan birgalikdagi tijorat faoliyati haqida kelishuvi orqali uyushishi.
Kibernetika – murakkab dinamik tizimlarni maqsadli va optimal (maqbul) boshqaruv to‘g‘risidagi fan yoki soha.
Qimmatli qog‘ozlar bozori – aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa qimmatbaho qog‘ozlarning birlamchi va ikkilamchi bozori.
Qobiliyat - kishiga xos daraja, xislat (masalan, mehnat, aqliy va b. qobiliyat).
Kombinatsiyalash – bitta korxona - kombinat doirasida sanoatning bitta yoki bir nechta tarmoqlaridagi turli xil ishlab chiqarishlarni texnologik jihatdan birlashtirishda ifodalanuvchi ishlab chiqarishni umumlashtirish shakllaridan biri.
Kompaniya - tadbirkorlarning huquqiy shaxs maqomiga ega bo‘lgan, pay kapitali asosida tashkil qilinuvchi birlashmasi.
Konversiya - korxonaning umuman boshqa turdagi mahsulot ishlab chiqarishga o‘tishi.
Konglomerat diversifikatsiyasi – korxonaning o‘z asosiy faoliyatiga bog‘liq bo‘lmagan biznesga kirishishi.
Konsensus – qarorlarni ishlab chiqish jarayonida barcha masalalar va turli tuman fikrlar yuzasidan bir bitimga kelish.
Konsentrik diversifikatsiya – korxonani o‘z joriy faoliyati bilan bog‘liq biznesga kirishishi. Bu orqali faoliyat sotib olish yoki o‘xshash tovarlar chiqaruvchi firmalar ustidan nazorat o‘rnatish evaziga kengaytiriladi.
Konsern - turli tarmoqlardagi mustaqil korxonalarning ishtirok etish tizimi, qo‘shma tadqiqotlar, patent-litsenziya kelishuvlari, moliyalashtirish, ishlab chiqarish hamkorligi vositasida birlashuvi.
Kooperatsiya qilish - yakuniy mahsulotni birgalikda tayyorlash bo‘yicha uzoq muddatli to‘g‘ridan-to‘g‘ri xo‘jalik aloqalarini o‘rnatish.
Korxonaning optimal (maqbul) hajmi – korxonaning mahsulot ishlab chiqarish (ish bajarish, xizmat ko‘rsatish) bo‘yicha imzolangan shartnoma va majburiyatlarni o‘z muddatida, eng kam xarajatlar bilan eng yuqori samaradorlikka erishgan holda bajarish imkonini beruvchi hajmi (miqyosi).
|
| |
analоg-raqamli o’zgartirish - Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari

tablichkalarga yozib qoldirishgan. Bu ma`lumotlar
esa cherkovlarda yoki
ibodatxonalarda saqlangan. Shuning uchun xam bu ma`lumotlarga ega bo`lish,
ularni o`rganish hammaga ham nasib qilavermagan. O`qishni yoki yozishni
bilmagan kishilar ulardan foydalana olishmagan. Vaqt o`tishi bilan insonlar
o`zgardi, jamiyatning tuzumi o`zgardi. Jamiyatda o`qimishli kishilar ko`paydi.
Yangidan-yangi axborotlar hosil bo`ldi. Bu axborotlarni ko`paytirish va ularni
barcha qiziquvchi kishilarga tarqatish muammosi hosil bo`ldi.
Axborotlarni
tarqatish vositasi sifatida asosan kitoblardan, rasmlardan va hokazolardan
foydalanila boshlandi. Chop etilgan kitoblardan yoki rasmlardan kishilar jamiyatda
ro`y berayotgan o`zgarishlar, yangiliklar va voqyealar to`g`risida axborotlarga ega
bo`lishdi.
Yillar o`tishi bilan hosil bo`ladigan axborotlar hajmi ortdi. Axborotlarni
yig`ish, qayta ishlash va
tarqatish uchun nashriyotlar, tipografiyalar qurildi, ya`ni
informasion sanoatga asos solindi. Ko`plab tirajda chop etilayotgan kitoblar,
gazeta va jurnallar kishilarni katta hajmdagi axborotlardan xabardor qilib turishdi.
Matbuot bilan birgalikda radio, keyinchalik esa televedeniya
axborotlarni uzatish
vositasi bo`lib qoldi.
Axborot tushunchasi nimani anglatadi? Qadimgi Gresiyada bu termin
«ko`rinishni berish», «tasavvurlash» ma`nosida tushunilgan.
kompyuterlar - Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari

kompyuterlar yaratila boshlandi.Hisoblash texnikasi barcha sohalarda
o`zining samaradorligini, keng imkoniyatli ekanligini va qulayligini ko`rsatdi.
Kompyuter va ular bilan muloqot qilish usullarini va metodlarining rivojlanishi
natijasida, ularning qo`llanilish sohalari kengayib bormoqda.
Hozirgi kunda kompyuterlar barcha sohalarda, shu jumladan sanoatda,
qishloq xo`jaligida, ishlab chiqarishning barcha tarmoqlarida, fan texnikada,
tibbiyotda, o`quv jarayonlarida keng qo`llanilib kelinmoqda.
Ma`lumotlarni qayta ishlash tajribaning asosiy ajralmas qismi hisoblanadi.
Axborotlarni qayta ishlash algoritmlari olimlar va mutaxassislar tomonidan
tayyorlanadi. Dastur tuzuvchilar bilan birgalikda ular kompyuter uchun
ma`lumotlarni qayta ishlovchi dasturlar tuzishadi. Algoritmlar yaratish va ular
asosida kompyuter uchun dastur tuzish – ana shu bosqichning eng aso-siysi
hisoblanadi. Keyingi bosqichda tekshirish uchun ma`lumotlarni qulay ko`rinishda
ifodalash va chiqarish dasturlaridan foydalaniladi. (grafiklar qurish, jadvallar
yaratish, ishchi rasmlarni tasvirlash chizish va hokazo). Ma`lumki, bunday
dasturlar aniq sohaga mo`ljallanmagan va ular yetarlicha universal hisoblanadi.
Amaliyot shu narsani ko`rsatdiki, kompyuterlardan foydalanish natijasida ishlab
chiqarishda va fan texnikada mehnat samaradorligi ortadi, ilmiy-texnik prog-
ressga juda kuchli ta`sir etadi. Kompyuterlarning rivojlanishida asosan uchta
bosqichni ajratish mumkin: hisoblash, umumiy informasion va intellektual. Fan va
texnologiya hozirgi vaqtda uchinchi bosqichda, ya`ni mashina intelektualining
rivojlanish bo`sag`asida turibdi. Mashina intellekti hayotga aqliy mehnat kishilari
bajaradigan ishlarni bajaruvchi kompyuterlar ko`rinishida kirib bormoqda. Yangi
mashianalar ishlab chiqiladi, ko`plab mukammal dasturlar yaratiladi, mashina
intellekti o`sadi, ya`ni bizni o`rab turgan olamni anglash va tekshirish uchun
imkoniyatlar hosil bo`ladi.
Zamonaviy informatikani quyidagi
3 yo`nalishi tashkil etadi:
1) Axborotlarni avtomatik yig`ish, saqlash, ishlash va uzatish usullari va
algoritmlarini yaratish;
2) Axborotlarni qayta ishlash, tasavvurlash usullari va algoritmlarini yaratish.
3) Yuqoridagi ikkita yo`nalishni rivojlantirish uchun elektron hisoblash
mashinalari va texnolo-giyalarni yaratish
Ko`rinishni berish - Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari

Tavsiflash
– buni modellashtirish yoki model yasash ma`nosida tushunish
mumkin.
Bu qanaqa model, u ganday ko`rinishda ifodalanganligi qo`yilgan aniq
masalaga, uning tiliga va usuliga bog`liq bo`ladi.
Masalan, fizik fotoplastistinka elementar zarrachalarining qoldirgan
trayektoriyasini o`r-gana turib, formula va tenglamalardan iborat matematik
modelni
yaratadi, ruxshunos esa inson-larni turli vaziyatlardagi holatlarini
tavsiflovchi model hosil qiladi. Har bir inson o`zining ish faoliyati davomida u
yoki bu ko`rinishda modellashtirish
bilan yoki kelayotgan, chiqayotgan
axborotlarni tasvirlash bilan shug`ullanishadi.
XX asrda fan-texnikaning va sanoatning rivojlanishi natijasida hosil
bo`ladigan va saqlanadigan axborotlar hajmi
shu darajada ortib ketdiki, natijada
ularning hammasini insonlar qabul qilishi, saqlashi
va qayta ishlashi mumkin
bo`lmay qoldi. Hosil bo`layotgan axborotlarni sinflarga bo`lish, saqlash, axborot-
larni harakatlanish qonuniyatini yaratish muammosi hosil bo`ldi. Bu muammoni
hal qilish uchun olib borilgan izlanishlar natijasi sifatida
informatika
deb atalmish
fan paydo bo`ldi. Boshlang`ich bosqichda
informatika
kutubxona ishining bazasi
hisoblangan va ko`p yillar yordamida uni mukammallashtirish
nazariyasi va
amaliyoti bilan shug`ullanib kelgan.
Informatika
o`rganilayotgan obyekt va u to`g`risidagi bilimlar oralig`idan
joy egallab qoladi. Haqiqatan ham, inson atrof muhitni o`rgana turib, axborot oladi,
uni biron narsaga belgilab, yozib yoki saqlab qo`yadi.
Axborot
tashuvchi sifatida
adabiyot,
magnit lentalar, kartalar, sxemalar ishlatilishi mumkin. Axborotlarni
qayta
ishlash orqali, bizni o`rab turgan dunyo to`g`risida bilimga ega bo`lamiz,
natijada yangi izlanish usullarini yaratish, yangi axborotlarga ega bo`lish, ularni
saqlash, qayta ishlash va hokazo imkoniyatlar hosil bo`ladi.
Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari - bet 6

izlanish va tasavvurlash usuli
Obyektlar
ma`lumotlar
axborotlarni yig`ish va qayta
Belgi
ishlash usullari
Axborotlarni yig`ish, saqlash, qayta ishlash va tasvirlashning samarali
usullarini yaratish informatikaning asosiy maqsadlaridan biri bo`lib qoldi.
Asrimizning 50-yillarigacha masalaning bunday qo`yilishi haqiqat bo`lib,
axborotlarni yig`ish va qayta ishlash usullari bo`yicha umumiylik yo`qdek edi.
Tibbiyotda, geografiyada,
fizikada, filosofiyada va boshqa sohalarda axborotlarni
yig`ish va qayta ishlashda bog`liqlik yo`q edi. Ko`pchiliklarning fikricha
matematika bilan fizika, ximiya bilan tibbiyot o`rtasida bog`liqlik borligi tan olinar
edi.
Kompyuter
larning paydo bo`lishi bilan bu holat tezlik bilan sezilarli darajada
o`zgardi.
Ko`pchilikka ma`lumki,
birinchi
EHM (elektron hisoblash mashinalari)
atom fizikasida, uchish va raketa texnikasida hisoblash ishlarini bajarish uchun
yaratilgan. Keyinchalik ularni boshqa sohalarda: qishloq xo`jaligida,
sanoatda,
boshqarish sistemasida, tibbiyotda, o`quv jarayonlarida va hokazolarda
qo`llanilishi yangi sanoat sohasi –
axborotlarni elektron qayta ishlash usullari
va vositalari sohasi
yaratilishiga va uni tez sur`atlar bilan rivojlanishiga asos
bo`ldi.
Yangi
elektron hisoblash mashinalari, ular bilan muloqot qilishning yangi
vositalari va usullari yaratildi. Hisoblash texnikalari ishlab chiqa-radigan sanoat
korxonalari qurildi. Birinchi EHM lari hisoblash
masalalarini yechish uchun
yaratilgan, keyinchalik
sonli, matnli, grafik
va boshqa axborotlarni ham qayta
ishlovchi
Avtokratik rahbar - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 58/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatAvtokratik rahbar – buyruq berish, qabul qilishda o‘zini jamoadan uzoq tutadi, hammani o‘z istaklariga bo‘ysundirish istagidagi rahbar.
Aylanma ishlab chiqarish fondlari – ishlab chiqarishda foydalaniluvchi mehnat predmetlari (xom ashyo, materiallar, o‘rov materiallari, ta’mirlash uchun ehtiyot qismlar va h.k). Ular har bir ishlab chiqarish siklida to‘liq sarflanadi hamda korxonaning aylanma mablag‘lari hisobiga sotib olinadi.
Aylanma mablag‘lar – ishlab chiqarish zahiralari, tugallanmagan ishlab chiqarish, tayyor mahsulot, yangi mahsulotni o‘zlashtirish xarajatlari, kelgusi davr xarajatlariga sarflanuvchi korxona mablag‘larining pul shaklida ifodalanishi.
Aksiya – aksiyadorlik jamiyati tomonidan chiqariluvchi hamda uning egasi - aksiyadorlik jamiyatining a’zosiga jamiyatni boshqarish va foydadan dividend olish huquqini beruvchi qimmatbaho qog‘oz.
Aksiyadorlik jamiyati – aksiyalar chiqarish yo‘li bilan tashkil topgan korxona turi bo‘lib, uning aksiyalari birja fondlarida kotirovka qilinadi va bir kishidan ikkinchi kishiga bemalol o‘tishi mumkin. Aksionerning javobgarligi faqat aksiya sotib olishga ketgan pul bilan chegaralanadi.
Aksiyadorlik kapitali – aksiyadorlik jamiyatining asosiy kapitali bo‘lib, uning hajmi Nizomda belgilab beriladi. U qarzga olingan mablag‘lar va aksiya chiqarish hisobiga shakllantiriladi.
Amortizatsiya - asosiy fondlar qiymatining asta-sekinlik bilan ishlab chiqariluvchi mahsulot yoki xizmatlarga o‘tkazilishi; mablag‘larning maqsadli ravishda jamg‘arilishi va keyinchalik eskirgan asosiy fondlarning o‘rnini qoplashga ishlatilishi.
Amortizatsiya fondi - asosiy fondlarni oddiy va kengaytirilgan tarzda takror ishlab chiqarishga mo‘ljallangan pul mablag‘lari.
An’anaviy qarorlar – odatiy vaziyatlarda qabul qilinadigan qarorlar.
Asosiy ishlab chiqarish fondlari – mahsulot ishlab chiqarishda foydalaniluvchi mehnat vositalari (binolar, inshootlar, qurilma va asbob-uskunalar, tranosport vositalari va h.k). Ular uzoq muddat xizmat ko‘rsatib, ishlab chiqarish jarayonida o‘zining natural shaklini saqlab qoladi hamda o‘z qiymatini eskirishi mobaynida asta-sekinlik bilan tayyor mahsulotga o‘tkazadi, kapital qo‘yilmalar hisobiga to‘ldiriladi.
|
| |