nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
b) xodimlar - Toshkent dаvlаt texnikа universitetining odob-аxloq qoidаlаri 1-bob. Umumiy qoidаlаr

|
Toshkent dаvlаt texnikа universitetining odob-аxloq qoidаlаri 1-bob. Umumiy qoidаlаr
|
bet | 12/14 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 39,2 Kb. | | #252546 |
Bog'liq Odob axloq qoidalari-2021b) xodimlar:
o‘z xizmat joyidagi tartib-intizomga va universitet ichki mehnat tartib qoidalariga rioya qilishga;
taʼtildan oldin yoki mehnat shartnomasi bekor qilinganda o‘z xizmat joyini talabga javob beradigan holatda qoldirishga, o‘z zimmasidagi orgtexnika vositalari va boshqa materiallarni, o‘ziga topshirilgan, lekin hali yakunlanmagan vazifalarni boshqa shaxsga topshirmaslikka;
telefon orqali muloqot qilishda muomala madaniyati va axborot taqdim etish qoidasiga rioya qilishga (jumladan, suhbatni eng avval rasmiy tarzda salomlashishdan boshlab, so‘ng o‘z xizmat muassasasi, lavozimi hamda familiyasi, ismi, sharifini aytib, maqsadga o‘tish lozim. Taqdim etilayotgan axborot maksimal qisqa, lo‘nda va aniq bo‘lishi kerak, so‘ralayotgan maʼlumot suhbat jarayonida izlanishi tufayli telefon tarmog‘ini band qilishga yo‘l qo‘yilmaydi, zarurat bo‘lsa, qayta qo‘ng‘iroqni amalga oshirish mumkin);
yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalashga;
yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish, ularni ichkilikbozlik va giyohvandlik illatlaridan, boshqa turli halokatli tahdidlar hamda biz uchun yot bo‘lgan ekstremistik taʼsirlardan, “ommaviy madaniyat” xurujlaridan ogoh etib borishga;
taʼlim oluvchilarni maʼnaviy-axloqiy tarbiyalashda va maʼrifiy ishlarning samarali shakl hamda uslublarini ishlab chiqishga ko‘maklashishga;
o‘z xizmat vazifalarini vijdonan bajarishga, shubha tug‘diradigan xatti-harakatlarni qilmaslikka, talabalar bilan o‘z hamkasblarining kasbiy va shaxsiy kamchiliklarini muhokama qilmaslikka;
talabalarni asossiz o‘quv mashg‘ulotlaridan chiqarib yubormaslikka, shuningdek, talabaga universitet talabalar safidan chetlashtirish (kursdan kursga qoldirish) yoki talabaning majburan o‘qishdan voz kechishiga undash bilan qo‘rqitmaslikka, uning asossiz talabalar safidan chetlashtirilishiga (kursdan kursga qoldirilishiga) olib kelmaslikka;
akademik guruhda (kursda) talabalar xulqining umumiy madaniy holati haqida fakultet dekanlariga kerak bo‘lgan hollarda taʼsir choralarini ko‘rish lozimligi yuzasidan yozma maʼlumot taqdim etish kabi talablarni bajaradilar.
|
| |
-BOB. RАG‘BАTLАNTIRISH VА CHORА KO‘RISH TАRTIBI

|
-BOB. RАG‘BАTLАNTIRISH VА CHORА KO‘RISH TАRTIBI
|
bet | 13/14 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 39,2 Kb. | | #252546 |
Bog'liq Odob axloq qoidalari-20218-BOB. RАG‘BАTLАNTIRISH VА CHORА KO‘RISH TАRTIBI
28-modda. Xodim va talabalarni rag‘batlantirish
O‘quv yili davomida mazkur Qoidaga to‘la rioya qilgan, universitetda yuksak maʼnaviy-axloqiy muhitning yanada qaror topishi va mustahkamlanishiga o‘z hissasini qo‘shgan xodim va talabalar rahbariyat, fakultet dekanlari, kafedra mudirlari va boshqa tarkibiy bo‘linma rahbarlari tavsiyasiga binoan belgilangan tartibda moddiy yoki maʼnaviy rag‘batlantirilishlari mumkin.
29-modda. Qoidaga rioya qilishning attestatsiya va boshqa jarayonlar uchun ahamiyati
Xodimlar tomonidan mazkur kodeksga rioya etilishi attestatsiyalar o‘tkazishda, yuqori va boshqa lavozimlarga tayinlash (karyeraviy o‘sish) uchun kadrlar zaxirasini shakllantirishda hisobga olinadi.
30-modda. Odob-axloq qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik
Universitet xodim, talaba va doktoranti tomonidan mazkur tartib qoidalarining buzilishi uni belgilangan tartibda javobgarlikka tortishga asos bo‘lib xizmat qiladi.
31-modda. Odob-axloq va ichki tartib-qoidalarning o‘zaro munosabati
Universitetning xodim, talaba va doktorantlari mazkur Qoidani buzganida, ularga nisbatan universitet ichki tartib qoidalarining tegishli boblarida qayd etilgan choralar qatʼiy qo‘llaniladi.
9-BOB. ODOB-АXLOQ KOMISSIYASI FАOLIYATINI
TАSHKIL ETISH
32-modda. Odob-axloq komissiyasi
Mazkur Qoida xodim, talaba va doktorantlar tomonidan buzilishiga oid masalalar universitet odob-axloq komissiyasi tomonidan ko‘rib chiqiladi. Odob-axloq komissiyasi qabul qilingan odob-axloq komissiyasi to‘g‘risidagi nizom, mazkur Qoidalar hamda universitet rektorining buyruqlari asosida faoliyat olib boradi.
Shuningdek, Odob-axloq komissiyasi universitet rektorining ko‘rsatmasi bo‘yicha;
-xizmat tekshiruvi natijalariga ko‘ra;
-o‘z tashabbusi bilan;
-universitetning xodim, talaba va doktorantlaridan, shuningdek, universitetga kelib tushgan axborot asosida ham ushbu turdagi masalalarni ko‘rib chiqadi.
Odob-axloq komissiyasi kamida 5 kishidan iborat tarkibda tuziladi. Odob-axloq komissiyasining maqsadi, vazifalari, funksiyalari, huquqlari va uning faoliyatini tashkil etish bilan bog‘liq boshqa masalalar universitet rektori tomonidan tasdiqlangan “Odob-axloq komissiyasi to‘g‘risida”gi nizomda belgilanadi.
|
| |
Galapagoss - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

ularning o'ziga xosligini ta’kidladi. Mazkur arxipelag 10 ta asosiy va bir necha kichik orollardan tashkil
topgan bo'lib, uning faunasi va florasi tuzilishiga ko'ra ko'p jihatdan Janubiy Amyerika faunasi va
florasiga o'xshash edi. Shu bilan bir qatorda orollardagi ko'p o'simliklar bilan hayvonlar turi
endemik
,
ya’ni boshqa joylarda uchramaydigan turlar hisoblanadi. Masalan, Chatem orolida Janubiy Amyerikaning
qirilib ketgan va hozirgi vaqtda uchraydigan 16 ta o'simlik turidan 12 tasi, Charlz orolidagi 29 ta o‘simlik
turidan 21tasi faqat shu orolda uchraydi. Har bir orolning o‘ziga xos hayvonlar turi ham mavjud, qayd
etilgan mulohazalar, ayniqsa,
fil toshbaqa, qorayaloq, vyuroklar
turlariga xosdir. Vyuroklar boshqa
xossalaridan tashqari, tumshug‘ining tuzilishi bilan ham bir-biridan farq qiladi. Ular orasida kichik va
katta tumshuqli formalar, ko‘pgina oraliq formalar uchraydi. Qizig'i shundaki, har xil orolda tumshug‘ i
turlicha tuzilgan vyuroklar tarqalgan. Darvin o‘zi ko'rgan hodisalami izohlab;
«
Mazkur arxipelagda
dastlab qushlar kam bo’lganligi sababli bir qush turi modifikatsiyaga uchrab, arxipelagning turli
orollariga tarqalgan, deb o'ylash mumkin
»
deb yozgan edi. Darvin Yashil Burun orollaridagi hayvonlarni
o‘rganib, ular Afrika qit’asi qirg'oqlarida uchraydigan hayvonlarga o'xshash bo'lsa ham, lekin ko'p
xossalari bilan ulardan farq qilishini qayd qiladi.
U o'z kuzatishlari natijasiga asoslanib, okean orollaridagi hayvonlar bilan o'simliklar yaqin
qit’adan tarqalgan, lekin tabiiy sharoit boshqacha bo'lganligi tufayli vaqt o'tishi bilan fauna va flora ham
o'zgargan va o'ziga xos xususiy xossalarga ega bo'la borgan, degan mulohazani o'rtaga tashlaydi. Albatta,
bu mulohaza kreatsionizmga tamomila qarama-qarshi bo'lib, turlarning o'zgarishi, ularning kelib chiqishi
bir-biriga bog'liq ekanligini ko'rsatadi.
Autbriding - - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 238/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmuaAutbriding -
genetik jihatdan uzoq bo’lgan organizmlarni chatishtirish.
Bivalent —
meyozning paxinema bosqichida o’zaro konyugatsiyalashgan gomologik xromosomalar
jufti.
Biotexnologiya —
biologik molekulalar va oiganizmlardan foydalanib, odamlar va chorva mollari
uchun zarur mahsulotlarni ishlab chiqarish texnologiyasi.
Vektor konstruksiya —
biror ahamiyatga ega DNK bo’lagi kiritilgan plazmid,virus yoki ko‘chib
yuruvchi genetik elementlar DNK molekulasi.
Virulent fag —
bakteriya halok bo’lishi yoki oimasligiga ta’sir etuvchi baktyeriofag.
Viruslar
— baktyeriofaglar — hayotning hujayrasiz shakllari.
Gameta —
generativ jinsiy hujayra.
Gametafit —
o‘simliklarda jinsiy hujayrallarni hosil etuvchi bo‘g’in.
Gemizigot gen —
genotipda bir nusxada bo’lgan retsessiv gen ta’sirida belgining rivojlanishi.
Gaploid xromosomalar to‘pllarni
— jinsiy hujayralarda bo’ladigan barcha xromosomalar to‘pllarni
(ln).
Gemizigota —
ikki allelning faqat bittasiga ega zigota, organizm.
Gen —
organizmda ma’lum funksiya bajaruvchi DNKdagi nukleotidlar izchilligi.
Genetik injenyeriya —
gen yoki genlar majmuasini maqsadga muvofiq o’zgartirish.
Genotip —
organizm, hujayraning irsiy omillar yigindisi.
Genom —
xromosomalarning gaploid to‘pllarni.
Genofond —
populyatsiyaning genlar majmuasi.
Gen operator -
opyeronning bosh qismida joylashgan strukturali genlar funksiyasini faollashtiruvchi
yoki to‘xtatuvchi DNKning qismi.
Gen regulyator —
operatorga birikib strukturali genlar faoliyatini to‘xtatib qo‘yadigan repressor
oqsillarni sintezlovchi genlar.
Gen supressor —
Allel bo‘lmagan genlar ta’sirini to‘xtatib qo‘yadigan gen.
|
| |
Zotga ta ’rif bering - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

170. Zotga ta ’rif bering. A. Hayvonllarni duragaylash y oii bilan olingan guruhi
B. Morfologik belgi xossalari bo‘yicha birxillashtirilgan va xo‘jalik
talablariga javob bera oladigan individlar guruhi
S. Xonakilashtirilgan hayvonlaiming alohida guruhi
D. Hayvonllarni ekspyerimental yo‘1 bilan olingan alohida populyatsiyasi
Glossariy Aberratsiyalar — xromosoma tuzilishining tashqi yoki ichki omillar ta’siridagi o’zgarishlar.
Albinizm — tyeri va ko‘z rangdor pardasida melanin pigmenti yo‘qligi. Bu belgi retsessiv bo‘lib,
aminokislotalar almashinuvining buzilishiga bog’liq.
Anafaza — ning uchinchi bosqichi. Bu faza vaqtida xromatidalar bo’linayotgan hujayraning qarama-
qarshi qutblariga qarab tarqaladi.
Antropogenetika - odam genetikasi.
Autosomalar — turli jins vakillarida bir xil bo’ladigan nojinsiy xromosomalar.
Avtopoliploidiya - bir turga mansub organizmlar xromosomalar to‘pllarnini ikki xissa ortiq bo‘lishi.
Allel — genning ikki va undan ortiq holati.
Allopoliploidiya — hujayrada ikki turga mansub xromosomallarni mujassamlashgan xili.
Amniotsintez — homila suyuqligini genetik jihatidan tahlil qilib bolaga tashxis qo’yish.
Aneuploid — yoki meyoz bo‘linishida xromosomallarni qiz hujayralarga noto‘g‘ri taqsimlanishi
natijasida sonini kamayishi (2 n-1) yoki ko‘payishi
(2n+1). Antigen — organizm uchun genetik jihatdan yot bo’lgan modda.
Antipod hujayralar - murtak xaltachasida urug‘chi va sinyergidlarning qarama - qarshi tomonida
joylashgan gaploid bo‘lgan hujayralar.
Antikodon - t-RNK dagi uchta nukleotidi bo’lib, ular oqsil biosintezida iRNK uchta nukleotidi
(kodon) komplementarlik asosida o‘zaro juftlashadigan qism.
Arxeospora — gulli o’simliklarda chang donachalari va tuxum hujayrani hosil qiluvchi dastlabki
hujayra qatlamii bo’lib, ulardan chang donachalari yoki murtak xaltasini hosil qiladigan ona hujayralar
rivojlanadi.
Destabillashtiruvchi tanlanish - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

odamga ko'nikishi asta-sekin orta borgan. Tanlanish olib borilgan tulkilar dastlab dekabr-yanvar,
ikkinchi marta mart-aprelda urchigan. Vaholanki, tanlanish olib borilmagan tulkilar populatsiyasida
urchish faqat aprel oyida boshlangan. Binobarin, tanlangan tulkilar orasida bir yilda ikki marta
urchiydigan va odamdan hurkimaydigan, o‘z laqabi bilan chaqirganda tez keladigan formalar hosil
bo’lgan. Bundan tashqari, tulkilarda tullash muddati ham o‘zgargan. Tulkilar fe’l-atvorida yuz bergan
bunday o‘zgarishlar mashq natijasi bo’lmay, balki genotipning o‘zgarishi bilan uzviy bog’liq ekanligi
tajribalarda isbotlangan.
Ma’lumki, yuksak umurtqali hayvonlar, xususan, sutemizuvchilar ontogenezini boshqarishda
neyrogumoral sistema muhim ahamiyatga ega. Aniqlanishicha, destabillovchi tanlanish tufayli buyrak
usti bezi, jinsiy bezlardan ajralgan gormonlar ham o‘zgargan. Ular o‘z navbatida genlarning
biokimyoviy aktivligiga ta’sir etgan. Aytilganlarning barchasi tulkilarda bundaytanlanish oqibatida
tarixan tarkib topgan ontogenezning o‘zgarishiga sabab bo’lgan. Shunga ko‘ra u destabillovchi
tanlanish deb nomlangan. Tabiiy tanlanish dastlab populatsiya ichida ro‘y beradi va munosib
genotiplar tanlanishi orqali m aium natijalarga olib keladi.
Tabiiy sharoitda tanlanish ko‘pincha har xil yo‘nalishda boradi. Tanlanishning biror yo‘nalishi
uzoq muddat saqlangan taqdirda kichik hajmdagi o‘zgarishlar ham samarali bo’lishi mumkin.
Evolyutsion taiim ot muxoliflari tabiiy tanlanishni mexanik g‘alvir yoki eliminatsiya
Lyayel, Gukyer - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

turlarning kelib chiqishi
, ya’ni
yashash uchun kurashda eng yaxshi moslashgan zotlarning saqlanib
qolishi
» degan mashhur asari chop etildi.
Darvinning «Turlarning kelib chiqishi» nomli asari aniq va mantiqiy reja asosida yozilgan bo'lib,
Lyayel ta’biri bilan aytganda, «
bir uzun argument
» dan iborat edi. U umuman evolyutsion nazariya,
xususan, tabiiy tanlanish haqidagi nazariyani isbotlashga qaratilgan edi. Asar
14
bobdan iborat bo'lib,
xilma-xil hayvonlar zoti va o'simliklar navini chiqargan inson amaliyotini tahlil qilishdan boshlanardi.
Inson organizmlarning irsiyati va o'zgamvchanlik xossalari tufayli sun’iy tanlashda ajoyib
natijalarga yerishganligi ko'p misollar zaminida tushuntiriladi. So'ngra tabiiy sharoitdagi tanlanish
bayon etiladi. Darvin o'zgaruvchanlik va irsiyat xossalari tabiiy sharoitda yashaydigan organizmlarga
ham mansubligini, lekin bu yerda «yashash uchun kurash» yoki «hayot uchun raqobat»,
«organizmlarning geometrik progressiya yo'li bilan ko'payishi» tanlanish sababchisi ekanligini qayd
qiladi.
Yangi nazariyaga oid qiyinchiliklar Darvinning diqqat markazida turdi. Bu qiyinchiliklarning eng
asosiysi
tur xili
qanday qilib turga aylanadi, nima sababdan har xil turlar o'rtasida oraliq formalar
uchramaydi, degan masaladir. Bu qiyinchilik yashash uchun kurash, belgilaming ajralishi va oraliq
formalarning qirilib ketishi g'oyalari bilan bartaraf qilindi. Darvin ba’zi hollarda soddadan murakkab
tomon rivojlanishda oraliq formalar uchrashini ta’kidladi.
Yangi nazariya oldidagi qiyinchiliklardan yana biri hozirgi organizmlarning ajdodlari orasida
izchil paleontologik qatorlar yo‘qligi va paleontologik qazilmalardagi yetishmovchilikdir. Darvin
bunday yetishmovchiliklar tabiiy ekanligini, chunki qadimgi davrda yashagan hayvonlar vaqt o‘tishi
bilan yo'qolib ketishini, shunga ko‘ra, hech bir vaqt “geologik solnoma” to’la bo’lmasligini qayd qildi.
Asarning so’nggi boblari evolyutsion nazariyani paleontologik, biogeografik, sistematik, qiyosiy
anatomik va embriologik dalillar bilan isbotlashga qaratilgan. Darvin turli-tuman dalillar, g’oyalar
zaminida tabiiy tanlanish yoii bilan turlarning paydo bo’lishidagi nazariya
kreatsionistlar
nazariyasiga
nisbatan ko’p afzalliklarga ega ekanligini ta’kidladi.
«
Darvinning yirik asarlari va ularning qisqacha mazmuni

|
Darvinning yirik asarlari va ularning qisqacha mazmuniBog'liq biologiya majmua
Darvinning yirik asarlari va ularning qisqacha mazmuni.
Darvin Angliyaga qaytgach, xonaki
va tabiiy sharoitdagi
hayvon, o'simliklarning
o'zgaruvchanligiga doir ma’lumotlarni ko'plab yig'a boshladi va 1837-yilning iyo’l oyida yon daftariga
evolyutsiya bo'yicha dastlabki mulohazalarni yozdi. Shu vaqtdan boshlab, 20 yildan ortiqroq vaqt
mobaynida u evolyutsiya g'oyasini rivojlantirishga qaratilgan ma’lumotlar, dalillarni to‘play boshladi va
ularni puxta o‘rgandi.
Evolyutsion nazariyaning birinchi xomaki nusxasi 1839-yili tayyor bo’ldi. Turlar kelib chiqishi
nazariyasining asosiy qoidalari esa 1842-yili yozilgan qisqacha ochyerkida o‘z ifodasini topdi. 1844-
yilga kelib, turlarning paydo bo’lishi to‘g‘risidagi ochyerk oxiriga yetkazildi. Bu davrda sun’iy va tabiiy
tanlanishning ijodiy roli Darvin e’tiborini tobora ko‘proq o‘ziga jalb etdi.
Darvin turlarning o‘zgarishi haqidagi nazariya juda muhim ilmiy kashfiyot bo’lib, fanda katta
qadam ekanligini yaxshi tushungan holda uni har tomonlama asoslashga harakat qilganligi uchun ham
matbuotda e’lon qihshga shoshilmadi. 17 yil davomida yangi nazariyaning qisqacha mazmunidan faqat
Darvinga juda yaqin olimlar —
Lyayel
va
Gukyerlar
xabardor edilar, xolos.
1856-yili Lyayel Darvinga organik olamning tarixiy rivojlanishi haqidagi qarashlarini kengroq
bayon etishni maslahat qildi. Shundan keyin u nashr etilgan
«Turlarning kelib chiqishi»
asariga
qaraganda 4 marta katta hajmli asar yozishga kirishdi. Lekin asarning yarmini yozib bo’lgach,
olimning ilgari o’ylagan fikrlari tamomila o'zgardi. Gap shundaki, Malayya arxipelagida ish olib
borayotgan taniqli tadqiqotchi, zoolog
Alfred Uolles
1858-yil 18-iyunda Darvinga xat va kichik maqola
yubordi. Darvin Uolles yuborgan maqolaning mazmuni bilan tanishgach, u bilan
0
‘zining g‘oyasi va
fikrlarida hayron qolarlik darajada o'xshashlik borligiga ajablandi. Shunga qaramasdan, u Uollesning
maqolasini jurnalda e’lon qilmoqchi va uni evolyutsion ta’limotning birinchi muallifi deb e’tirof
etmoqchi bo’ldi. Lekin Darvin evolyutsion ta’limot ustida 20 yildan buyon tinmay ishlayotganligidan va
juda ko‘p faktik matyeriallarga ega ekanligidan xabardor bo’lgan
|
| |
Turlarning kelib chiqishi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat institutiBog'liq biologiya majmuaTurlarning kelib chiqishi
» asari Darvin tomonidan bajarilgan juda katta mehnatning bir
ulushidir. Asarda bayon etilgan fikrlarning to’g’riligini isbotlash va rivojlantirish maqsadida Darvin
keyinchalik ham yana ko’p asarlar yozdi. Ulardan biri
1868
-yili nashr etilgan
«Xonakilashtirilgan
hayvonlarning va madaniy o'simliklarning o’zgaruvchanligi»
nomli asardir. Asarda tabiiy tanlanish
haqidagi nazariyani isbotlash maqsadida hayvon zotlari, o'simiik navlarini chiqarish tajribasi, ya’ni
sun’iy tanlash masalasi juda keng, puxta, ilmiy tarzda yoritildi.
1871
-yili Darvin
«
Odam paydo bo’lishi va jinsiy tanlanish»
degan asarini nashr ettirdi. Bu
kitobning ko’p sahifalari, antropolog
Ya. Ya. Roginskiy
uqtirishicha, Uolles maqolasidagi fikrlar
xususidagi munozara natijasi edi. Uolles 1864-yili nashr ettirgan maqolasida odam paydo bo’lishida
Darvin qarashlaridan keskin farq qilgan g'oyani ilgari surdi. Uning mulohazasiga ko'ra, odam
ajdodlaridagi o'zgarishlar tabiiy tanlanish yo’li bilan vujudga kelgan bo’lsa-da, biroq odam miyasi
aqliy qobiliyatlarining rivojlanishi bilan uning ta’siri to'xtaydi, chunki odamdagi tuyg'ular, ongli hayot
qobiliyati, axloqni tabiiy tanlanish yoki evolyutsion nazariya bilan tushuntirib bo’lmaydi. Darvin
yuqoridagi asarida Uolles fikrlarining noto‘g‘ri ekanligini uzil-kesil isbotlashni maqsad qilib qo‘ydi.
Asarning birinchi bobida odam hayvonot olamidan kelib chiqqanligini isbotlovchi qiyosiy anatomiya,
fiziologiya, embriologiya, sistematika, paleontologiya dalillari keltiriladi.
Asarning keyingi boblarida hayvonlar bilan o'simliklar turlarining paydo bo’lishida muhim ro’l
o'ynagan omillar —
0
‘zgaruvchanlik, irsiyat, tanlanish
odamning kelib chiqishida ham muhim rol
o'ynaganini ko'rsatib o'tiladi. Asarda odamning hayvonot olamida tutgan o'rni belgilab beriladi, Darvin
Ouen va Uolleslarning «odam o’z miyasining rivoj topishi va ruhiy holati bilan hayvonlardan tubdan
farq qiladi va shunga binoan uni hayvonlardan ajratish kerak» degan mulohazalarini tanqid qildi va
mazkur masalani ilmiy jihatdan hal etdi.
Darvin odam paydo bo’lishi masalasini biologiya fani nuqtayi nazaridan hal etgan bo’lsa-da, lekin
bunda sotsial omillar qanday rol o'ynaganini ochib bera olmadi.
Darvin asarining ikkinchi qismi jinsiy tanlanishga bag’ishlangan. U juda ko'p dalillar,
kuzatishlarni tahlil qilib, ikkinchi darajali jinsiy belgilarning paydo bo'lishini, hayvonlarda jinsiy
tanlanish qanday ro'yobga chiqqanligini atroflicha hal qildi. Bulardan tashqari, Darvin yana ko'pgina
asarlar yozdi va ularda evolyutsion nazariyaning ayrim muammolarini atroflicha yoritdi.
|
| |
biotik va abiotik omillariga - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat institutiBog'liq biologiya majmuabiotik va abiotik omillariga
bog'liq bo'ladi. Ko'p hollarda turga
mansub organizmlar soni qoldirilgan nasl soniga nisbatan juda ozchilikni tashkil etadi. Chunki
qoldirilgan naslning faqat oz qismi voyaga yetib, ko‘pchiligi individual rivojlanishning dastlabki
davriarida nobud bo'ladi. Faqat oziq resurslari yetarli, dushmanlari kam bo'lgandagina ko‘p nasl
qoldiruvchi turlariga mansub organizmlar qisqa vaqt ichida son jihatdan tez ko'paya oladi. Shira, tuban
qisqichbaqasimonlar, chigirtkalar va boshqalarning ba’zi vaqtda juda ko'payib ketishi bunga yaqqol
misol bo'ladi. Boshqa vaqtlarda esa ko'p tuxum qo'yadigan organizm turlari ko'plab qirilib ketadi.
Odatda, tuxumi, embrioni va lichinkalari himoya qilish vositalariga ega turlari urchiganda kam tuxum
qo'yadi, urug' qoldiradi. Qaysi tur organizmlari tez va ko'p qirilsa, ular shuncha tez tiklanadi. Umuman
olganda, hayvonlarda ko'p tuxum, o'simliklarda ko'p urug' qoldirish muhim biologik moslanish bo'lib,
u tarixiy jarayonda turni saqlashga qaratilgan moslanishlardan biri hisoblanadi. Shunday qilib, tabiatda
har qanday organizmning hayoti boshqa organizmlarga, muhit sharoitiga bog'liqligi ko'zga tashknib
turadi.
Organizmlarning muhitga bog'liqligi ikki xil ko'rinishdan iborat. Ulardan biri organizmlarning
abiotik muhitning noqulay sharoitiga qarshi kurashi, ikkinchisi, bir organizmning boshqa organizm
faoliyatiga bog'liqligidir. Organizmlar orasidagi hayot poygasi ham o'z navbatida ikki ko'rinishda
namoyon bo'ladi. Ular bir turga yoki har xil turga mansub organizmlar o'rtasida yuz beradigan hayot
poygasidir. Bayon etilganlardan tashqari, organizmlar o'rtasidagi oshkora kurash ham tabiatda
uchraydigan hodisalardan biridir. Bunday kurash ba’zan bir turga mansub, ba’zan har xil turga
mansub organizmlar o'rtasida sodir bo'ladi.
Darvin o'z ta’limotida «yashash uchun kurash» organizmlarning haddan ziyod ko'payishi
natijasidir, deb e’tirof qiladi. Agar har bir organizm qoldirgan naslning hammasi yashab qolgudek
bo'lsa, u holda, har birining nasli tezda yyer yuzini qoplab olgan bo'lur edi. Darvin uqtirishicha, fil
butun hayoti davomida atigi 6 ta bola tug'adi. Ularning normal rivojlanishga hech qanday to'siq yo'q,
deb faraz qilsak, bir juft filning nasli 740—750 yildan so'ng 19 milliontaga yetishi mumkin.
|
| |
yashirin formasi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

Tabiiy sharoitda tarqalgan organizmlarda ham individual farqlar uchraganligi uchun tur xili va
turga mansub mavjudotlar o‘zaro aynan o'xshash bo'lmaydi. Shu sababli birorta hayvonning nobud
bo'lishi, ikkinchisining barhayot bo'lishi tasodifiy hodisa emas. Odatda,
mukammal himoya
vositalariga, masalan, yaxshi eshitish organiga, himoya rangi, dushmanlardan yashirinish instinktiga
ega bo'lgan organizmlar noqulay sharoitdan
saqlanib, nasl qoldiradi. Bunday vositalarga ega bo'lmagan
organizmlar esa nobud bo'ladi.
Hayvonlar va o'simliklar o'rtasidagi yashash uchun kurash individual rivojlanishning turli
bosqichlarida; o'simliklarda urug', o'simta va voyaga yetgan davrda,
hayvonlarda tuxum, lichinka va
voyaga yetgan organizm davrida ro'y beradi.
«Yashash uchun kurash» birinchidan, yirtqichlar o'rtasida g'animlarni egallash uchun bo'ladigan
ayovsiz kurash — hujum; ikkinchidan, organizmlarning abiotik sharoitga
qaramligi yoki stixiyaga
qarshi kurashi; uchinchidan, bir xil o'simliklaming o'sishi va rivojlanishi uchun ko'proq joy egallashga
oid passiv formadagi
hayot poygasi; to'rtinchidan, parazit organizmlarning o'z xo'jayiniga qaramligi;
beshinchidan, bir turga mansub organizmlar o'rtasidagi hayot poygasi; oltinchidan, har xil turlarga
mansub organizmlarning bir xil sharoitga bog'liqligi zaminida vujudga
keladigan passiv hayot
poygasidan iborat.
Darvin mulohazasiga ko'ra, organizmlarning tez urchishi yashash uchun kurash sababchisidir.
Lekin organizmlarning ko'p yoki oz nasl berishi turga kiruvchi organizmlar o'rtacha miqdorini
belgilashga asos bo'lolmaydi. Darvin uqtirishicha qondor 2 ta, tuyaqush 20 ta tuxum qo'yadi. Shunga
qaramay, o'z joyida qondor miqdor jihatdan ko'p qushdir. Bo'ron qushi atigi bitta tuxum qo'ysa ham, u
miqdor jihatdan yyer yuzidagi eng ko'p qushlar qatoriga kiradi.
Xulosa qilib aytganda, biror turga mansub organizmlaming soni
qoldirilgan nasl soniga emas,
balki u rivojlanadigan muhitning
Retroviruslar bu - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

D. Yaqin qon-qardosh formallarni chatishtirish
167. Inbriding nima ?
A. Qon-qardosh bo‘lmagan individllarni chatishtirish
B. Sistematik jihatdan olzak formallarni chatishtirish
S. Geograflk jihatdan o‘zak formallarni chatishtirish
D. Yaqin qon-qardosh formallarni chatishtirish
168. Gustafson geterozisni qanday xillarga ajratgan ?
A. Reproduktiv, somatik, adaptive B. Fiziologik, biokimyoviy, reproduktiv
S. Fiziologik, somatik, adaptive D. Somatik, biokimyoviy, adaptiv
169. Navga ta ’rif bering.
A. Seleksiya yo‘li bilan olingan o‘simlik xili
B. Ekspyerimental y o i bilan olingan o‘simlik populyatsiyasi
S. Morfologik va xo‘jalik ahamiyatiga ega bo’lgan belgilar bo‘yicha
bir xillashtirilgan, xalq xo‘jalik talablariga javob bera oladigan guruhi
D. Xo‘jalik ahamiyatiga ega bo’lgan qishloq-xo‘jalik talablariga javob
bera oladigan o‘simliklar guruhi
Transmissibl plazmidlar bu - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 235/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmua153. Transmissibl plazmidlar bu:
A. Xromosomadagi DNK izchilligini kesib, rekombinatsiya bo’ladigan va nasllarga beriluvchi
plazmid
B. Xromosomaga birikkan, keyin o’zi mustaqil yo‘qoladigan plazmidlar
S. Asosiy xromosomadan mustaqil ravishda o‘z-o‘zini replikatsiya qila olmaydigan plazmidlar
D. A va B javoblar
154. Restriktazalar bu:
A. DNK boiaklarini bir-biriga ulovchi fermentlar B. Replikatsiyani amalga oshiruvchi fermentlar
5. DNK molekulasini boiaklarga boiuvchi fermentlar D. Kichik bo‘lgan DNK halqasi
155. Rekombinant DNK olish va genllarni klonlash birinchi marotaba qaysi olimlar tomonidan
amalga oshirilgan?
A. A. Komber, A. Buhariy B. T.Georgiyev, G.Boyyer
S. B. Mak Klintok, S.Koen D. G.Boyyer, S.Koen
156.
DNK bo’lagini klonlashda vektor sifatida nimalardan foydalaniladi?
A. Transpozonlardan B. Virus yoki fag DNK sidan
S. Plazmidlardan D. A va S javoblar
157. O‘simlik irsiyatini gen injenyeriyasi metodi bilan o’zgartirish jarayonini tartib bilan
belgilang.
1
. vektor konstruksiya hujayraga kiritilib transgen hujayra hosil qilinadi
2
. ahamiyatga ega gen klonlanadi va tuzilishi o‘rganiladi
3. transgen hujayradan sun’iy sharoitda yetuk o’simlik o‘stiriladi
4. ajratib olingan biror fag genomi yoki plazmidga kiritilib, vekto.
konstmksiya hosil qilinadi
A. 1,3,4,2 B. 3,4,1,2 S. 2,4,1,3 D. 3,4,2,1
158. Odam genomi qancha nukleotidlar juftligidan iborat?
A. 2 mlrd. B. 3 mlrd. S. 4 mlrd. D. 5 mlrd.
159. Odam hujayrasida qancha gen bor?
A. 30-40 ming B. 70 ming S. 60-80 ming D. 10-20 ming
160. Odam genomida qancha soxta — kodlanmaydigan genlar uchraydi?
A. 3000 B. 2000 S. 1000 D. 500
161.Asosiy genlardan farqli ravishda soxta genlar kodlanmaydi chunki ular:
A. Asosiy intron qismga ega emas
B. Genlarning duplikatsiyasi tufayli paydo bo‘lgan
S. Deletsiya va nuqtali mutatsiyaga ega
D. A va S javoblar
|
| |
Fanga oid kompetensiyalar

|
Fanga oid kompetensiyalar
|
bet | 10/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfFanga oid kompetensiyalar:
1._____________________________ _______
2._____________________________ _______
3._____________________________ _______
|
Amalga oshirish usullari:
Mal‘umotnoma, darslik,
lug‘at, jadval, ensiklopediya,
internetdan mavzuga oid axbo-rotni ola bilish interaktiv testlar,
didaktik materiallar b/n ishlash
N utqda matematik terminlarni savodli qo‘llay olish.
Guruhlarda va juftliklarda ishlash.
|
DARS JARAYONI VA UNING BOSQICHLARI
|
ISHNING NOMI
|
BAJARILADIGAN ISH MAZMUNI
|
VAQT
|
1-bosqich: Tashkiliy qism
|
Salomlashish. Davomatni aniqlash. Ma’naviyat daqiqasi.
|
3 min
|
2-bosqich: Refleksiya. Extiyojlarni aniqlash.
|
Mavzuga ta’luqli lig’atlar.
|
6 min
|
3-bosqich: Yangi mavzu bayoni
|
Amaliy va nazariy tushuntirish, Test savollari. Slayd.
|
20 min
|
4-bosqich: Mustahkamlash
|
“Aqliy hujum”
|
11 min
|
5-bosqich: Baholash.
Dars yakuni.
|
Darsga faol qatnashgan o’quvchilarni rag’batlantirish
|
3 min
|
6-bosqich: Uyga vazifa
|
Nazariy ma’lumotlarni yodlab, amaliy topshiriqlarni mustaqil bajarish
|
2 min
|
|
| |
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universitetining

|
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universitetining
|
bet | 1/14 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 157,31 Kb. | | #247096 |
Bog'liq kurs ishi buyruq loyiha (1)
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ISLOM KARIMOV NOMIDAGI
TOSHKENT DAVLAT
TEXNIKA UNIVERSITETINING
QO`QON FILIALI
|
|
MINISTRY ОF HIGHER EDUCATION, SCIENCE AND INNOVATIONS
ОF ТНЕ REPUBLIC ОF UZBEKISTAN
TASHKENT STATE TECHNICAL UNIVERSITY NAMED AFTER
ISLAM KARIMOV
BRANCH OF KOKAND
|
BUYRUQ
2024 yil “___”_________ №_________ Qo‘qon shahri
Kurs loyiha va kurs ishlari mavzularini tasdiqlash to‘g‘risida
“Energetika” fakulteti
1. 2023/2024-o‘quv yili bahorgi semestrida 60710700– Elektr texnikasi, elektr mexanikasi va elektr texnologiyalari (elektr mashinasozlik) ta’lim yoʻnalishi 2-kurs kunduzgi hamda sirtqi ta’lim talabalari uchun Elektr mashinalar fanidan, 60711200–Elektronika va asbobsozlik (elektronika sanoatida) ta’lim yoʻnalishi 3-kurs kunduzgi hamda sirtqi ta’lim talabalari uchun Mikrosxemotexnika fanidan, 60712000–Elektron apparaturalarni ishlab chiqarish texnologiyasi ta’lim yoʻnalishi sirtq ta’lim talabalari uchun Elektron apparaturalarni ishlab chiqarish texnologiyasi fanidan, 5310700– Elektr texnikasi, elektr mexanikasi va elektr texnologiyalari (elektr mashinasozlik) ta’lim yoʻnalishi 4- kurs talabalari uchun Maxsus elektr mashinalari fanidan, 5321900–Elektron apparaturalarni ishlab chiqarish texnologiyasi ta’lim yoʻnalishi 4-kurs talabalari uchun Mikroprotsessor texnikasi fanidan kurs ishi va loyiha mavzulari hamda ularga rahbarlik qiluvchi professor–o‘qituvchilar tarkibi quyidagicha tasdiqlansin:
|
| |
Tayanch kompetensiyalar - Tartib raqam Sinf

|
Tartib raqam Sinf
|
bet | 17/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfTayanch kompetensiyalar:
K ommunikativ kompetensiya
A xborot bilan ishlash kompetensiyasi
S haxs sifatida o’z-o’zini rivojlantirish kompetensiyasi
I jtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi
U mummadaniy kompetensiyasi
M atematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo’lish hamda foydalanish kompetensiyasi
Fanga oid kompetensiyalar:
1._____________________________ _______
2._____________________________ _______
3._____________________________ _______
Amalga oshirish usullari:
Mal‘umotnoma, darslik,
lug‘at, jadval, ensiklopediya,
internetdan mavzuga oid axbo-rotni ola bilish interaktiv testlar,
didaktik materiallar b/n ishlash
N utqda matematik terminlarni savodli qo‘llay olish.
Guruhlarda va juftliklarda ishlash.
|
DARS JARAYONI VA UNING BOSQICHLARI
|
ISHNING NOMI
|
BAJARILADIGAN ISH MAZMUNI
|
VAQT
|
1-bosqich: Tashkiliy qism
|
Salomlashish. Davomatni aniqlash. Ma’naviyat daqiqasi.
|
3 min
|
2-bosqich: Refleksiya. Extiyojlarni aniqlash.
|
Mavzuga ta’luqli lig’atlar.
|
6 min
|
3-bosqich: Yangi mavzu bayoni
|
Amaliy va nazariy tushuntirish, Test savollari. Slayd.
|
20 min
|
4-bosqich: Mustahkamlash
|
“Aqliy hujum”
|
11 min
|
5-bosqich: Baholash.
Dars yakuni.
|
Darsga faol qatnashgan o’quvchilarni rag’batlantirish
|
3 min
|
6-bosqich: Uyga vazifa
|
Nazariy ma’lumotlarni yodlab, amaliy topshiriqlarni mustaqil bajarish
|
2 min
|
|
| |
Zardo‘zlik uchun zaruriy ashyo va asbob-uskunalar

|
Zardo‘zlik uchun zaruriy ashyo va asbob-uskunalar
|
bet | 12/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfZardo‘zlik uchun zaruriy ashyo va asbob-uskunalar
Zardo‘zlikda ishlatiladigan asbob-uskunalar unchalik ko‘p bo‘lmasa-da, ular o‘ziga xos tuzilishga ega. Zardo‘zlikda ishlatiladigan asosiy asbob korcho‘b bo‘lib, u ikki qismdan iborat: chambarak va xorak. Chambarak uzunligi 320 sm gacha bo‘lgan ikkita teng yonli yog‘och dasta va ularning maxsus qismida harakatlanuvchi silliq taxta, ya’ni shamshirakdan iborat. Shamshirakdagi ovalsimon oyiqchalar yog‘och dastalarga mato tortilganda ularni tarang ushlab turishga xizmat qiladi. Korcho‘bning ikkinchi qismi xoraklardir. Xoraklar yog‘och poylar bo‘lib, ishlagan vaqtda chambarak ular ustiga qoyilgan, chunki qadimda zardo‘zlar ko‘rpacha ustida o‘tirib, ish tikishgan.
Zardo‘zlikda angishvona (5-rasm, b) ham zarur. Chunki zardo‘zlik naqshlari faqat qo‘lda tikiladi. Angishvona igna qo‘lga kirib ketmasligi uchun ishlatiladigan metall g‘ilofdir. Uning ustki va yon tomonlarida igna toyib ketmasligi uchun chuqurchalar oyilgan. Zardo‘zlikda asosan ikki xil turdagi ignalar ishlatiladi:
1. Tikish ishlari uchun 2 sonli ignalar ishlatiladi.
2. Bezatish ishlari uchun esa 1 sonli ignalar ishlatiladi.
Zardo‘zlikda uch turdagi qaychilardan foydalaniladi (5-rasm, g):
1. Naqshlar, gullarni qirqishda ishlatiladigan qaychi o‘rdakburun (5-rasm, g - 1) va tuyaboyin qaychi (5-rasm, g - 2). Bu qaychilar faqat gullarni qirqishda kerak bo‘ladi.
2. Pardozlashda kerak bo‘ladigan qaychilar (5-rasm, g-3). Bu qaychilar kichikroq bo‘lib, dastgoh ustida ishlashda qulay.
3. Andoza bichishda kerak bo‘ladigan qaychilar (5-rasm, g-4). Bunday qaychilar kattaroq va o‘tkirroq bo‘lishi zarur.
IV. Yangi mavzuni mustahkamlash.
Mustahkamlash uchun savollar:
1. Zardo‘zlikda qanday materiallar ishlatiladi?
2. Zardo‘zlikda ishlatiladigan asbob-uskunalarni aytib bering.
3. Korcho‘b qanday qismlardan iborat?
4. Zardo‘zlikda qanday qaychi turlari ishlatiladi?
Darsni yakunlash va o‘quvchilarni baholash. Kasbga yo‘llash xonasini tartibga keltirish.
Uyga vazifani e’lon qilish: mavzu bo‘yicha berilgan barcha ma’lumotlarni o‘qib-o‘rganib kelish.
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 85/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfYangi mavzuni mustahkamlash.
Mustahkamlash uchun savollar:
1. Kasb tanlash to‘g‘risida oylayotgan vaqtda qanday asosiy shart-sharoitlarni,vaziyatlarni hisobga olmoq kerak?
2. Nima uchun kishi o‘zining butun mehnat faoliyati davomida o‘z bilimini takomillashtirib, o‘z qobiliyatini rivojlantirib borishi lozim?
3.O‘zingiz mo‘ljallagan kasbni nima uchun tanlaganingizni asoslab berishga harakat qiling.
Darsni yakunlash va o‘quvchilarni baholash. Kasbga yo‘llash xonasini tartibga keltirish.
Uyga vazifani e’lon qilish: mavzu bo‘yicha berilgan barcha ma’lumotlarni o‘qib-o‘rganib kelish.
Tartib raqam
|
Sinf
|
Sana
|
O‘TIBDO‘
(Imzo)
|
1
|
|
|
______________
|
2
|
|
|
3
|
|
|
4
|
|
|
5
|
|
|
DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI
MAVZU: KАSBGА YARОQLILIKNI BELGILASH VA KАSBGА MОYILLIKNI TАRBIYALАSH USULLАRI. ZIDDIYATLAR VA ULARNI HAL ETISH YO‘LLARI.
TAYANCH SO’ZLAR: Gigiyena, tikuv mashinasi, xavfsizlik qoidalari, jihozlar.
|
MAVZUNING QISQACHA TA’RIFI:
Amaliy, nazariy o’rganish va amalda qo’llay bilish, Qoidalar, atamalar, tushunchalarni yodlash
|
O’QUV JARAYONINI AMALGA OSHIRISH TEXNOLOGIYASI:
Metod: interfaol.
Shakl: nazariy, amaliy.
Vositalar:Tikuv mashinasi va qurollari, o’lchov asboblari, kompyuter, proektor, ekran, plakat, tarqatma material, test savollari.
Baholash: reyting ball.
|
DARS AMALIYOTINING MAQSAD VA VAZIFALARI:
|
MAQSADLAR:
Ta’limiy: Mavzuni o’rgatish; dars jarayonida o’rganganlaridan foydalanib, mustaqil amalda bajarish ko’nikmasini hosil qilish.
Tarbiyaviy: Mavzu davomida o’quvchi fanga qiziqishini oshirish; boshqa fanga va hayotga bog’lash; ma’naviy, estetik tarbiya berish.
Rivojlantiruvchi: Mavzu orqali kasbga yo’naltirish. Test bilan ishlash ko’nikmasini hosil qilish; erkin fikrlashga o’rgatish.
|
|
| |
SHAKLLANTIRILAYOTGAN KOMPETENSIYALAR VA

|
SHAKLLANTIRILAYOTGAN KOMPETENSIYALAR VA
|
bet | 86/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfSHAKLLANTIRILAYOTGAN KOMPETENSIYALAR VA
AMALGA OSHIRISH USULI:
Tayanch kompetensiyalar:
K ommunikativ kompetensiya
A xborot bilan ishlash kompetensiyasi
S haxs sifatida o’z-o’zini rivojlantirish kompetensiyasi
I jtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi
U mummadaniy kompetensiyasi
M atematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo’lish hamda foydalanish kompetensiyasi
Fanga oid kompetensiyalar:
1._____________________________ _______
2._____________________________ _______
3._____________________________ _______
|
Amalga oshirish usullari:
Mal‘umotnoma, darslik,
lug‘at, jadval, ensiklopediya,
internetdan mavzuga oid axbo-rotni ola bilish interaktiv testlar,
didaktik materiallar b/n ishlash
N utqda matematik terminlarni savodli qo‘llay olish.
Guruhlarda va juftliklarda ishlash.
|
DARS JARAYONI VA UNING BOSQICHLARI
|
ISHNING NOMI
|
BAJARILADIGAN ISH MAZMUNI
|
VAQT
|
1-bosqich: Tashkiliy qism
|
Salomlashish. Davomatni aniqlash. Ma’naviyat daqiqasi.
|
3 min
|
2-bosqich: Refleksiya. Extiyojlarni aniqlash.
|
Mavzuga ta’luqli lig’atlar.
|
6 min
|
3-bosqich: Yangi mavzu bayoni
|
Amaliy va nazariy tushuntirish, Test savollari. Slayd.
|
20 min
|
4-bosqich: Mustahkamlash
|
“Aqliy hujum”
|
11 min
|
5-bosqich: Baholash.
Dars yakuni.
|
Darsga faol qatnashgan o’quvchilarni rag’batlantirish
|
3 min
|
6-bosqich: Uyga vazifa
|
Nazariy ma’lumotlarni yodlab, amaliy topshiriqlarni mustaqil bajarish
|
2 min
|
|
| |
Amalga oshirish usullari - Tartib raqam Sinf

|
Tartib raqam Sinf
|
bet | 83/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfAmalga oshirish usullari:
Mal‘umotnoma, darslik,
lug‘at, jadval, ensiklopediya,
internetdan mavzuga oid axbo-rotni ola bilish interaktiv testlar,
didaktik materiallar b/n ishlash
N utqda matematik terminlarni savodli qo‘llay olish.
Guruhlarda va juftliklarda ishlash.
DARS JARAYONI VA UNING BOSQICHLARI
|
ISHNING NOMI
|
BAJARILADIGAN ISH MAZMUNI
|
VAQT
|
1-bosqich: Tashkiliy qism
|
Salomlashish. Davomatni aniqlash. Ma’naviyat daqiqasi.
|
3 min
|
2-bosqich: Refleksiya. Extiyojlarni aniqlash.
|
Mavzuga ta’luqli lig’atlar.
|
6 min
|
3-bosqich: Yangi mavzu bayoni
|
Amaliy va nazariy tushuntirish, Test savollari. Slayd.
|
20 min
|
4-bosqich: Mustahkamlash
|
“Aqliy hujum”
|
11 min
|
5-bosqich: Baholash.
Dars yakuni.
|
Darsga faol qatnashgan o’quvchilarni rag’batlantirish
|
3 min
|
6-bosqich: Uyga vazifa
|
Nazariy ma’lumotlarni yodlab, amaliy topshiriqlarni mustaqil bajarish
|
2 min
|
|
| |
Tartib raqam - Tartib raqam Sinf

|
Tartib raqam Sinf
|
bet | 82/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfTartib raqam
|
Sinf
|
Sana
|
O‘TIBDO‘
(Imzo)
|
1
|
|
|
______________
|
2
|
|
|
3
|
|
|
4
|
|
|
5
|
|
|
DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI
MAVZU: KАSB TАNLАSHDАGI ОNGLILIK VА MUSTАQILLIK. YAXSHI KO‘RISH VA SEVGI TUSHUNCHALARI.
TAYANCH SO’ZLAR: Gigiyena, tikuv mashinasi, xavfsizlik qoidalari, jihozlar.
|
MAVZUNING QISQACHA TA’RIFI:
Amaliy, nazariy o’rganish va amalda qo’llay bilish, Qoidalar, atamalar, tushunchalarni yodlash
|
O’QUV JARAYONINI AMALGA OSHIRISH TEXNOLOGIYASI:
Metod: interfaol.
Shakl: nazariy, amaliy.
Vositalar:Tikuv mashinasi va qurollari, o’lchov asboblari, kompyuter, proektor, ekran, plakat, tarqatma material, test savollari.
Baholash: reyting ball.
|
DARS AMALIYOTINING MAQSAD VA VAZIFALARI:
|
MAQSADLAR:
Ta’limiy: Mavzuni o’rgatish; dars jarayonida o’rganganlaridan foydalanib, mustaqil amalda bajarish ko’nikmasini hosil qilish.
Tarbiyaviy: Mavzu davomida o’quvchi fanga qiziqishini oshirish; boshqa fanga va hayotga bog’lash; ma’naviy, estetik tarbiya berish.
Rivojlantiruvchi: Mavzu orqali kasbga yo’naltirish. Test bilan ishlash ko’nikmasini hosil qilish; erkin fikrlashga o’rgatish.
|
SHAKLLANTIRILAYOTGAN KOMPETENSIYALAR VA
AMALGA OSHIRISH USULI:
Tayanch kompetensiyalar:
K ommunikativ kompetensiya
A xborot bilan ishlash kompetensiyasi
S haxs sifatida o’z-o’zini rivojlantirish kompetensiyasi
I jtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi
U mummadaniy kompetensiyasi
M atematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo’lish hamda foydalanish kompetensiyasi
Fanga oid kompetensiyalar:
1._____________________________ _______
2._____________________________ _______
3._____________________________ _______
|
|
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlsh

|
Yangi mavzuni mustahkamlsh
|
bet | 16/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfYangi mavzuni mustahkamlsh.
Mustahkamlash uchun savollar:
1. O‘zbek hunarmandchiligining dovrug‘i qanday yo‘llar bilan ortib bormoqda?
2. «Tashabbus» ko‘rik-tanlovi «yulduz»larini faoliyatlari haqida ma’lumot bering.
3. Mustaqillik yillarida milliy hunarmandchilik, kasanachilik ravnaq topishida hukumatimiz tomonidan qanday meyoriy hujjatlar qabul qilindi?
Darsni yakunlash va o‘quvchilarni baholash. Kasbga yo‘llash xonasini tartibga keltirish.
Uyga vazifani e’lon qilish: mavzu bo‘yicha berilgan barcha ma’lumotlarni o‘qib-o‘rganib kelish.
Tartib raqam
|
Sinf
|
Sana
|
O‘TIBDO‘
(Imzo)
|
1
|
|
|
______________
|
2
|
|
|
3
|
|
|
4
|
|
|
5
|
|
|
DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI
MAVZU: HUNАRMАNDCHILIK MAHSULOTLARINI TASHQI SHAKLI UZVIYLIGI VA YAXLITLIGI TA’MINLANISHIGA KO‘RA BAHOLASH.
TAYANCH SO’ZLAR: GIGIYENA, TIKUV MASHINASI, XAVFSIZLIK QOIDALARI, JIHOZLAR.
|
MAVZUNING QISQACHA TA’RIFI:
Amaliy, nazariy o’rganish va amalda qo’llay bilish, Qoidalar, atamalar, tushunchalarni yodlash
|
O’QUV JARAYONINI AMALGA OSHIRISH TEXNOLOGIYASI:
Metod: interfaol.
Shakl: nazariy, amaliy.
Vositalar:Tikuv mashinasi va qurollari, o’lchov asboblari, kompyuter, proektor, ekran, plakat, tarqatma material, test savollari.
Baholash: reyting ball.
|
DARS AMALIYOTINING MAQSAD VA VAZIFALARI:
|
MAQSADLAR:
Ta’limiy: Mavzuni o’rgatish; dars jarayonida o’rganganlaridan foydalanib, mustaqil amalda bajarish ko’nikmasini hosil qilish.
Tarbiyaviy: Mavzu davomida o’quvchi fanga qiziqishini oshirish; boshqa fanga va hayotga bog’lash; ma’naviy, estetik tarbiya berish.
Rivojlantiruvchi: Mavzu orqali kasbga yo’naltirish. Test bilan ishlash ko’nikmasini hosil qilish; erkin fikrlashga o’rgatish.
|
SHAKLLANTIRILAYOTGAN KOMPETENSIYALAR VA
AMALGA OSHIRISH USULI:
|
| |
Mavzu: Kаsbnito‘g‘ritаnlаshningmоhiyativа istiqbоli. Kаsbtаnlаshdа shaxs, kasbiyqiziqish, moyillikvaqоbiliyatlаrinie’tiborgaolish. O‘smirvamuomalapsixologiyasi

|
Mavzu: Kаsbnito‘g‘ritаnlаshningmоhiyativа istiqbоli. Kаsbtаnlаshdа shaxs, kasbiyqiziqish, moyillikvaqоbiliyatlаrinie’tiborgaolish. O‘smirvamuomalapsixologiyasi
|
bet | 80/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfMavzu: Kаsbnito‘g‘ritаnlаshningmоhiyativа istiqbоli. Kаsbtаnlаshdа shaxs, kasbiyqiziqish, moyillikvaqоbiliyatlаrinie’tiborgaolish. O‘smirvamuomalapsixologiyasi.
Darsningmaqsadi:
Ta‘limiymaqsad: O‘quvchilarni kаsbnito‘g‘ritаnlаshningmоhiyativа istiqbоli. Kаsbtаnlаshdа shaxs, kasbiyqiziqish, moyillikvaqоbiliyatlаrinie’tiborgaolish. O‘smirvamuomalapsixologiyasihaqidagapiribberish.
Tarbiyaviymaqsad: O‘quvchilarnitozalikka, mehnatsevarlikkao‘rgatish. Turmushdagiehtiyojlarvaulardanfoydalanishnitushuntirish. Texnikaxavfsizligiqoidalari, isho‘rninitashkilqilishqonunqoidalarinitushuntirish, sanitariyagigiyenatalablarigato‘liqrioyaetishnio‘rgatish.Tехnоlоgik hujjatlar va ulardan ishlab chiqarishda fоydalanish bo‘yicha ekologik tarbiyani shakllantirish
Rivojlantiruvchi maqsad: O‘quvchilar tasavvurida kаsbni to‘g‘ri tаnlаshning mоhiyati vа istiqbоli. Kаsb tаnlаshdа shaxs, kasbiy qiziqish, moyillik va qоbiliyatlаrini e’tiborga olish. O‘smir va muomala psixologiyasi haqida bilim, ko‘nikma va malakalarni hosil qilish.
Dars turi: Bilimlarni mustahkamlovchi. Yangi bilim beruvchi.
Dars uslubi: Tushuntirish, suxbat, tezkor savol – javob, amaliy mustaqil ishlar bajarish, munozara, ko‘rgazmali va boshqalar.
Dars metodi: guruhlarda ishlash, “Aqliy hujum”, “Kim epchil-u, kim chaqqon”, “Klaster”, “B/B/B” metodlaridan foydalaniladi.
Darsda jihozi: pazandachilik o‘quv xonasi, tikuvchilik ish qurollari va jixozlari, rasm va tarqatma materiallar, o‘quv qurollari, elekron materiallar, test materiallari.
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Davomatni aniqlash
Darsga tayyorgarlik ko‘rish
O‘quvchilar diqqatini darsga qaratish.
Uyga vazifani so‘rash:
Savol – javob o‘tkazish
Topshiriqlarni tekshirish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Kаsbnito‘g‘ritаnlаshningmоhiyativа istiqbоli. Kаsbtаnlаshdа shaxs, kasbiyqiziqish, moyillikvaqоbiliyatlаrinie’tiborgaolish. O‘smirvamuomalapsixologiyasi
|
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 22/88 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #257828 |
Bog'liq Tartib raqam SinfYangi mavzuni mustahkamlash.
Mustahkamlash uchun savollar:
1. Kompozitsiya deb nimaga aytiladi?
2. Kompozitsiya san’ati san’atkorning qanday mahoratini o‘zida namoyon etadi?
3. Kiyimning kompozitsiyasi ustida ishlovchi mutaxassisning asosiy vazifasi nimalardan
iborat?
4. Kiyim kompozitsiyasining qanday asosiy belgilari bor?
5. Mutanosiblik deb nimaga aytiladi?
6. Siluet va ritm deb nimaga aytiladi?
7. Kiyimda chiziqlarning vazifasini aytib bering.
8. Simmertriya va asimmetriya deb nimaga aytiladi?
9. Kiyimda gazlama va bezaklar qanday rol oynaydi?
10. Rang va illyuziya to‘g‘risida ma’lumot bering.
Darsni yakunlash va o‘quvchilarni baholash. Kasbga yo‘llash xonasini tartibga keltirish.
Uyga vazifani e’lon qilish: mavzu bo‘yicha berilgan barcha ma’lumotlarni o‘qib-o‘rganib kelish.
Tartib raqam
|
Sinf
|
Sana
|
O‘TIBDO‘
(Imzo)
|
1
|
|
|
______________
|
2
|
|
|
3
|
|
|
4
|
|
|
5
|
|
|
DARSNING TEXNOLOGIK XARITASI
MAVZU: KOMPOZITSION YAXLITLIK. ХАLQ HUNАRMАNDCHILIGIGA OID TANLANGAN BITTA KASB-HUNAR TURINI TAVSIFLASH.
TAYANCH SO’ZLAR: GIGIYENA, TIKUV MASHINASI, XAVFSIZLIK QOIDALARI, JIHOZLAR.
|
MAVZUNING QISQACHA TA’RIFI:
Amaliy, nazariy o’rganish va amalda qo’llay bilish, Qoidalar, atamalar, tushunchalarni yodlash
|
O’QUV JARAYONINI AMALGA OSHIRISH TEXNOLOGIYASI:
Metod: interfaol.
Shakl: nazariy, amaliy.
Vositalar:Tikuv mashinasi va qurollari, o’lchov asboblari, kompyuter, proektor, ekran, plakat, tarqatma material, test savollari.
Baholash: reyting ball.
|
DARS AMALIYOTINING MAQSAD VA VAZIFALARI:
|
MAQSADLAR:
Ta’limiy: Mavzuni o’rgatish; dars jarayonida o’rganganlaridan foydalanib, mustaqil amalda bajarish ko’nikmasini hosil qilish.
Tarbiyaviy: Mavzu davomida o’quvchi fanga qiziqishini oshirish; boshqa fanga va hayotga bog’lash; ma’naviy, estetik tarbiya berish.
Rivojlantiruvchi: Mavzu orqali kasbga yo’naltirish. Test bilan ishlash ko’nikmasini hosil qilish; erkin fikrlashga o’rgatish.
|
|
| |