K 
30 - Ishlab chiqarish omillari bozori Reja

K
30
15
120 L 40 K 1200
izokostani
5 12 L
10.13-rasm. Firmaning byudjeti chegarasida izokostani chizig`i
Umumiy formuladan foydalanib maksimal ishlab chiqarishni ta′minlaydigan resurslar miqdorini aniklaymiz.
K 1200 1200
15
birlik,
L 1200 1200 5
birlik,
150 birlik mahsulot ishlab chiqarish uchun firma 15 birlik kapitaldan va 5 birlik ishchi kuchidan foydalanadi.
Masshtab samarasi
Xarajatlarning proportsional o`zgarishga ishlab chiqarish masshtabining o`zgarishi deyiladi. Ishlab chiqarishda faqat ikkita omildan
- ishchi kuchi
( L)
va kapitaldan
( K )
foydalanilganda, ulardan foydalanish
ikki barobar oshsa
2L va 2K
bo`lsa, ishlab chiqarish masshtabi ikki
barobar kengaydi deyiladi.
Xuddi shunday mehnat va kapitaldan foydalanish ikki marta
qisqartirilsa ( 0,5L va 0,5K ) ishlab chiqarish masshtabi ikki marta
qisqarganligini bildiradi. Ishlab chiqarishda omillardan foydalanishning proportsional oshishi, ya′ni ishlab chiqarish masshtabining kengayishi mahsulot ishlab chiqarish hajmiga har xil ta′sir qiladi, u mahsulot ishlab chiqarish hajmini oshirishi, kamaytirishi va o`zgartirmasligi mumkin.
Agar ishlab chiqarish masshtabi kengayganda omillar sarfi sur′atidan mahsulot ishlab chiqarish hajmining o`sish su′rati yuqori bo`lsa, bunday ishlab chiqarish hajmining o`sishiga musbat masshtab samarasi deyiladi. Musbat masshtab samarasida uzoq muddatli o`rtacha xarajatlar kamayadi.
Agar, ishlab chiqarish masshtabi kengayganda, omillar sarfi sur′atidan ishlab chiqarish hajmining o`sish sur′ati past bo`lsa, bunday o`sishga manfiy masshtab deyiladi. Manfiy masshtab samarasida (keyinchalik ko`ramiz) uzoq muddatli oraliqda firma mahsulot ishlab chiqarishni oshirganda o`rtacha harajatlar oshib boradi.
Ishlab chiqarish masshtabi kengayganda omillar sarfi sur′ati ishlab chiqarish hajmining o`sish su′ratiga teng bo`lsa, bunday o`sishga o`zgarmas masshtab samarasi deyiladi.
Masshtab samarasi mahsulot ishlab chiqarish hajmining, mahsulotni ishlab chiqarish uchun sarflanadigan omillar miqdori bilan bog`liqligi bilan ifodalanishini e′tiborga olsak, uni o`rganishda ishlab chiqarish funksiyasidan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Ishlab chiqarish funksiyasi berilgan bo`lsin:
Q f (X ) f (x1 , x2 ,..., xn ) ,
Bu yerda: Q - ishlab chiqarish hajmi, omillari sarfi miqdori.
x1 , x2 ,..., xn
- ishlab chiqarish
Agar ishlab chiqarish masshtabi barobar oshsa
u holda
ishlab chiqarish masshtabining kengayishini quyidagicha yozamiz:
X x1 , x2 ,. , xn .
Bu yerda ishlab chiqarish masshtabining o`zgarishini ifodalaydi. U holda ishlab chiqarish masshtabining barobar kengayishini mahsulot ishlab chiqarish hajmiga ta′sirini quyidagicha yozish mumkin:
Q f ( X ) n
f (x1
, x2
,..., xn ) .
Ishlab chiqarishda faqat ikkita omildan foydalanilsa mehnat va kapitaldan. U holda yozish mumkin :
Q A
f (K,L) K
A
f (K, L) .
ishlab chiqarish hajmi
K barobar oshishini bildiradi.
Agar,
K 1
bo`lsa, ishlab chiqarish musbat masshtab samarasiga
ega, ya′ni ishlab chiqarish o`sish sur′ati omillar sarfi su′ratidan yuqori.
Agar
K 1
bo`lsa, masshtab samarasi o`zgarmas, ishlab
chiqarishning o`sish sur′ati omillar sarfi sur′atiga teng.
Misol. Ishlab chiqarish funksiyasi quyidagicha berilgan bo`lsin:
Q( L, K) 2 L0,7 K 0,8 .
Ushbu funktsiya musbat, manfiy yoki o`zgarmas masshtab samarasiga ega ekanligi aniqlansin. Ishlab chiqarish masshtabini
( 1)
barobar oshirsak.
QK,L 2L0,7 K 0,8
1,5 2L0,7 K 0,8 . Demak, ishlab
chiqarish funksiyasi musbat samaraga ega K 1,5 1, ya′ni omillar sarfi
sur′ati bo`lganda, ishlab chiqarish hajmining o`sish sur′ati bo`ladi.
1,5
ga teng
|