nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Doimiy tok dvigatellari - Vazifasi: a texnologik jarayondagi parametrlarning o`zgarishi haqida nazorat signallarini qabul qilish

|
Vazifasi: a texnologik jarayondagi parametrlarning o`zgarishi haqida nazorat signallarini qabul qilish
|
bet | 45/96 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 7,31 Mb. | | #265543 |
Bog'liq Avtomatlashtirishning texnik vositalari faninig maqsadi va vazifDoimiy tok dvigatellari.
Doimiy tok dvigatellari DTD ko`plab avtomatika qurilmalarida, masalan alohida elektrenergiya manbaiga ega radioelektron, optik, mexanik, shuningdek, portative (ko`tarib yurishga qulay) apparatlarda ijro elementlari sifatida keng ishlatiladi. Bunday dvigatellar boshqa dvigatellarga qaraganda qator afzalliklarga ega: mexanik tavsiflarning chiziqliligi, yaxshi rostlash xususiyati, katta ishga tushirish momenti, yuqori darajada tez harakatqilishi, quvvat bo`yicha katta diapazongava yaxshi massa o`lchamiga egaligi.
Bunday dvigatellarning asosiy kamchiliklari bo`lib cho`tkali-kollektorli qurilmalarning mavjudligi, DTD xizmat qilish va DTD narx-navosining qimmatlashib borishi chegaralanganligi, shovqin manbai hisoblangan qo`shimcha yo`qotishlarga uchrashi va amalda agressiv va portlash xavfi bo`lgan muhit sharoitlarida DTD ishlatish imkoniyatidan mustasno qilinishi hisoblanadi.
DTD konstruksiyasi.
DTD konstruktiv jihatdan stator va rotor yoki yakordan iborat. 1-rasm orqali mashinaning soda konstruksiyasi tushintiriladi.
1-rasm. DTDkonstruksiyasi.
Stator po`lat stanina1, o`zaklar2 va qo`zg`atuvchi cho`lg`amlar 3 dan tashkil topuvchi stator ichki bo`shlig`iga joylashgan bosh qutblardan iborat.
Qutb o`zagining pastki qismida mashinaning havoli tirqishidagi magnitin duksiyasining zaruriy taqsimlanishini ta`minlovchi qutb uchligi (nakonechnik) 4 mavjud. Stanina yon tomoniga podshipnikli shitlar qotirilgan bo`lib, ulardan biriga metalgrafitli cho`tkali 9 cho`tka tutqich mahkamlangan.
Rotor (yakor) o`zak 5, yakor cho`lgamlari 6, kollektor 7 va val 8 dan iborat. O`zak 5 dvigatel vali osti tirqishiga va yakor cho`lg`ami sim o`tkazgichlari joylashtirilgan pazlarga ega elektrotexnik po`latdan iborat shtamplangan listlardan yig`ilgan silindrdan tashkil topgan.
Kollektor 7-elektrik jihatdan bir-biridan va dvigatel validan izolyatsiyalangan trapetsiya ko`rinishli qirqimli mis plastinalardan yig`ilgan silindr.
Yakor cho`lg’ami o`zak 5 pazlaridagi o`raglan va mahkamlangan sim o`tkazgichlarning yopiq tizimidan iborat. Cho`lg`am seksiyalar (g`altaklar) dan iborat, ularning kirishlari ikki kollektorli plastinalar bilan bog`langan.
|
| |
Aylanma harakatli ijro mexanizmlari

|
Aylanma harakatli ijro mexanizmlari
|
bet | 43/96 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 7,31 Mb. | | #265543 |
Bog'liq Avtomatlashtirishning texnik vositalari faninig maqsadi va vazifAylanma harakatli ijro mexanizmlari
4- rasm. Aylanma harakatli ijro mexanizmlari:
a – krivoship – shatunli; b – parrakli.
Krivoship – shatun tipidagi aylanma harakat ijro mexanizmlari (4a– rasm) da silindr 2 dagi porshen 1 ning chiziqli ko`chishi shatun 3 krivoshen 4 yordamida chiqish vali 5 ning 90° ga teng aylanish burchagiga aylantriladi. Shtuter 6 gidrotizimlardan havoni yo`qotish (chiqarish) uchun xizmat qiladi. Silindr 1 dagi parrakli ijro mexanizmida (4b – rasm) to`g`ri burchakli parrak 2 va 3 ga mahkam biriktirilgan. Valga ichida zichlovchi plenka 6 o`rnatilgan to`siq 4 biriktirilgan bo`lib plenka prujinani Valga qisib turadi. Shunday qilib. silindrning ichki sohasi 2 kameraga ajratilgan. Parrak 2 ning yon sirtiga uriluvchi P1 – P2 bosimlar farqi aylantiruvchi momentni hosil qiladi. Parrakli gidravlik ijro mexanizmlarining burilish burchagi 300° ga teng.
5- rasm. Krivoship – shatun tipidagi aylanma harakat ijro mexanizmlari
Silfonli ijro mexanizmlari
Silfon - metall, metall bo`lmagan va kompozit materiallardan yasalgan elastik bir qatlamli yoki ko`p qatlamli gofirlangan qobiq, bo`lib ichki yoki tashqi bosim, harorat va mexanik tebranishlar ta`sirida ko`p siklli siqish, cho`zish, bukish, deformatsiyalari va ularning kombinatsiyasi paytida o`z mustahkamligi va mahkamligini saqlab qoladi.
Silfonli silindrlar chiqish qismining kichik qiymatdagi chiziqli siljishlariga ega bo`lish uchun qo`llaniladi. Silfon turli bosimlarga ega ikkita muhitga ajratuvchi elastik qat -qat burmali silindrik qobiqdan iborat (6 -rasm). Silfonlar uchun qo`llaniladigan materiallar: polutompak (tompak – jez (misning rux bilan aralashmasi)), fosforli bronza, korroziyaga chidamli po`lat, berilli elementi mavjud bronza, monelmetall va elastomerlar. Silfonlar 5 dan 250 mm gacha tashqi diametrga ega. Ishchi bosim silfon devorlari materialining qatlamlar soni bilan aniqlanadi. Bir qatlamli silfonlar 0,2 dan 3 MPa bosimga hisob kitob qilinadi, katta diametrlarga kichik bosimlar mos keladi.
6-rasm. Silfon sxemasi.
Ko`p qatlamli silfonlar 15 MPa gacha bosimlarda qo`llaniladi (ishchi muhit - suyuqlik). Metalli silfonning maksimal siljishi uning erkin holatdagi uzunligining 25% idan oshmaydi, chunki 15% siqilishga va 10% cho`zilishga ketadi. Silfonlarga tashqi berilgan bosim ichki bosimdan 25…30 % ga ko`p bo`lishi qoniqarli.
Silfonli ijro mexanizmlari avtomatik jarayonlarni boshqarish tizimlarida kam ishlatiladi. Ular faqat tajovuzkor muhitda va ba`zi boshqa holatlarda qo`llaniladi.
7-rasm. Silfonli ijro mexanizmi.
|
| |
Nazorat savollari - Vazifasi: a texnologik jarayondagi parametrlarning o`zgarishi haqida nazorat signallarini qabul qilish

|
Vazifasi: a texnologik jarayondagi parametrlarning o`zgarishi haqida nazorat signallarini qabul qilish
|
bet | 44/96 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 7,31 Mb. | | #265543 |
Bog'liq Avtomatlashtirishning texnik vositalari faninig maqsadi va vazifNazorat savollari
Gidravlik ijro mexanizmlarining turlari?
Gidravlik porshenli ijro mexanizmlari haqida ma`lumot bering?
Aylanma harakatli ijro mexanizmlari haqida ma`lumot bering?
Silfonli ijro mexanizmlari haqida ma`lumot bering?
Ilgarilanma harakat gidrosilindrlar haqida ma`lumot bering?
Aylanma harakat gidrosilindrlarini haqida ma`lumot bering?
Mavzu: Elektr ijro mexanizmlarini hisoblash va tanlash
Reja:
Elektr ijro mexanizmlari.
DTD ning elektromagnit momenti.
Elektromagnitli ijro mexanizmlarni hisoblash va tanlash
Tayanch iboralar: Ijro mexanizmi, ijro etuvchi qurlma, rostlash organi, elektr ijro mexanizmi, elektrodvigatelli ijro mexanizmlari, elektromagnitli ijro mexanizmlari, elektromagnitli muftalar, solenoidli ijro mexanizmlari, elektromagnit rostlash organi, zatvor, klapan, bosimlar farqi.
Elektr ijro mexanizmlari.
Elektrli ijro mexanizmlari quyidagilarga bo`linadi:
elektrodvigatelli;
elektromagnitli.
Elektrodvigatelli ijro mexanizmlari valning aylanishiga qarab quyidagilarga bo`linishi mumkin:
biraylanishli elektrodvigatelli ijro mexanizmlar – val 360° burchakkacha buriladi;
ko`p aylanishli elektrli ijro mexanizmlar– val erkin aylana oladi.
Elektrodvigatelli ijro mexanizmlari foydalanadigan elektrodvigateliga qarab boshqarilmaydigan va boshqariladigan turlarga bo`linadi.
Elektromagnitli ijro mexanizmlari solenoidli elektr uzatmali hamda elektromagnitli muftalarga bo`linadi. Solenoidli ijro mexanizmlari faqat ikki pozitsiyali boshqarish uchun ishlatiladi.
Elektromagnitli muftalar esa ishqalanishli va sirpanishli muftalarga bo`linadi.
|
| |
Topologiya
  
«Nuqta-nuqta» (standart) yoki shina

|
Topologiya
«Nuqta-nuqta» (standart) yoki shina
|
bet | 75/96 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 7,31 Mb. | | #265543 |
Bog'liq Avtomatlashtirishning texnik vositalari faninig maqsadi va vazifTopologiya
|
«Nuqta-nuqta» (standart) yoki shina
|
Qurilmalarning maksimal mikdori
|
Bitta yetaklanuvchi va ikkita yetaklovchi qurilma (standart rejim) 15 ta yetaklanuvchi va 2 ta yetaklovchi qurilma (ta’minoti uzoqlashtirilgan ko‘p nuqtali rejim)
|
Aloqa liniyasining maksimal uzunligi
|
3 km (standart rejim)
100 m (ko‘p nuqtali rejim)
|
Liniya turi
|
Ekranlangan o‘rama juft
|
Interfeys
|
4-20 mA tokli sirtmoq (analogli)
|
Ma’lumotlarni yangilash sikli vaqti
|
Taxminan 500 ms
|
Chastotaviy modulyatsiyalangan signal ikki qutbli hisoblanadi va tegishli filtratsiyadan foydalanilganda asosiy analogli signal 4-20 mA ni buzmaydi. HART-protokolga standart tomonidan aniqlanadigan ayrim texnik parametrlar 2-jadvalda keltirilgan.
HART-protokol ikkita ish rejimida foydalanishi mumkin:
1. Standart variant-«nuqta-nuqta» tutashtiruvi (1-rasm), ya’ni quyi avtomatika asbobini (datchik, ijrochi mexanizm, o‘zgartkich) va ikkitadan ortik bo‘lmagan yetakchi qurilmalarning birlashishi. Birlamchi yetaklovchi qurilma sifatida obyektli aloqa qurilmasi (OAQ) yoki HART-modemli dasturlanuvchi shaxsiy kompyuter. Bunda analogli signal bir tomonga yo‘nalgan bo‘ladi (masalan, datchikdan PLK ga yoki PLK dan ijrochi mexanizmga), raqamli signallar esa yetaklovchi qurilmadan ham, yetaklanuvchi qurilmadan ham uzatilishi va qabul qilinishi mumkin.
2. Ko‘p nuqtali rejim-15 ta yetaklanuvchi qurilma yana o‘sha ikki qurilma bilan parallel ravishda ikki simli liniya bilan birlashtirilishi mumkin. Bunda faqat raqamli aloqa amalga oshiriladi. O‘zgarmas tok 4 mA signali yetaklanuvchi asboblarning signal liniyalari bo‘yicha yordamchi ta’minotini ta’minlaydi.
1-rasm. HART qurilmalarni ulashning tuzilma sxemasi (standart variant)
|
| |
Nazorat savollari - Vazifasi: a texnologik jarayondagi parametrlarning o`zgarishi haqida nazorat signallarini qabul qilish

|
Vazifasi: a texnologik jarayondagi parametrlarning o`zgarishi haqida nazorat signallarini qabul qilish
|
bet | 74/96 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 7,31 Mb. | | #265543 |
Bog'liq Avtomatlashtirishning texnik vositalari faninig maqsadi va vazifNazorat savollari
AS-interfeys hаqidа mа`lumоt bеring?
Tarmoq topologiyasi nima?
Qanday tarmoq topologiyalari bilasiz?
PROFIBUS tarmog`i hаqidа mа`lumоt bеring?
Ethernet tarmog`i hаqidа mа`lumоt bеring?
Mavzu: HART va CAN protokollari
REJA:
HART-protokol
HART va intellektual qurilmalar haqida tushuncha
HART protokolining dasturiy ta’minoti
CAN (Controller Area Network) tarmog`i va protokoli haqida ma`lumot.
CAN-protokoli orqali ma`lumotlarni uzatish
Tayanch iboralar: HART protocol, CAN protocol, unifikatsiyalangan signal, topologiya, tarmoq, uzatish kanali, aloqa kanallari, uzatish tezligi, kanal, uzluksiz signal, diskret signal, sanoat tarmog`i, dasturiy ta’minot, apparat kompleksi, interfeys, tarmoq interfeysi.
HART-protokol
Analogli signallarni uzatish uchun unifikatsiyalangan signal 4-20 mA bir necha o‘n yillardan beri ma’lum va sanoatning turli tarmoqlarida TJABT ni yaratishda keng foydalaniladi. Mazkur standartning afzalligi uni amalga oshirishning soddaligi, uning ko‘pgina sabablarda foydalanishi mumkinligi, soliq signalini nisbatan katta masofalarga xalaqitga chidamli ravishda uzatish muminligi. Biroq, intellektual asboblar va datchiklarning yangi avlodini yaratishda analogli axborot qatori ularning yangi kengaygan imkoniyatlariga mos keluvchi raqamli ma’lumotlarni ham uzatish talab qilinadi.
Shu maqsadda Rosemount nomli Amerika kompaniyasi tomonidan HART (Highways Addressable Remote Transducer) protokoli ishlab chiqilgan edi. HART-protokol ma’lumotlarni chastota modulyatsiyasi yordamida uzatish uslubiga asoslangan bo‘lib, bunda rakamli signal analogli tok signali ustiga ko‘yiladi.
HART-protokolga standart tomonidan belgilanadigan texnik parametrlar.
1-jadval
|
| |
A1.0 General System Requirements

|
A1.0 General System Requirements
|
bet | 31/188 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #429 |
A1.0 General System Requirements A1.1 General System - Windows Compatibility A1.1.1 Devices meet all Windows compatibility requirements
As defined in Appendix B, "Device Requirements Checklist"
A1.1.2 ACPI system board and ACPI firmware
ACPI BIOS must be Windows-ready:
-
x86-based client and server systems: ACPI-compliant as defined in ACPI 1.0b, Section 1.6
The system board and BIOS must support Advanced Configuration and Power Interface Specification, Revision 1.0b.
System board devices not power managed or configured via standard bus specifications must comply with ACPI 1.0b.
-
Itanium-based systems: ACPI 2.0 plus 64-bit fixed tables; see A5.4.1.
A1.1.2.1 DELETED A1.1.2.2 Power management and Plug and Play capabilities are ACPI compliant.
A1.1.2.2.1 All system-board power management or Plug and Play features comply with the ACPI 1.0b. This requirement applies even if a particular feature is not a specific requirement or recommendation in ACPI 1.0b.
A1.1.2.2.2 System supports S3, S4, and S5 states. Desktop and single-processor workstation systems must support the S5 (soft-off) state as required in the ACPI 1.0b specification, plus the S3 and S4 states. Every system must support wake from all implemented sleep states, except S4 and S5, for all wake-capable devices and buses.
|
| |
Advances in Industry Specifications vs. Logo Program

Advances in Industry Specifications vs. Logo Program
Microsoft works with most standards bodies for PC and server technologies, and makes plans to advance operating system support based on the current industry specifications for these technologies.
When proposing new Logo Program requirements related to advances in existing specifications, Microsoft will survey Logo Program participants to determine when most manufacturers are intending to implement the advances.
New Industry Specifications vs. Logo Program
When new technologies are being defined and proposed for general industry adoption, Microsoft typically works with the industry consortium that is defining the hardware and firmware implementation. For example, new technologies such as ACPI and Bluetooth wireless technology are defined in industry consortia. Microsoft develops the related operating system capabilities in conjunction with development of the new specification.
Adoption of such technologies as Logo Program requirements is usually defined in terms such as:
If you implement Bluetooth wireless technology, comply with the industry specification and implement driver support as defined in the Windows DDKs.
The availability of Hardware Compatibility Tests (HCTs) to validate new technologies for the Logo Program typically require good availability of new hardware at Microsoft. The Microsoft development teams require a foundation of hardware implementations in order to create and validate compatibility tests.
Note also that it is rare for the Logo Program to define requirements such as ACPI, where the entire industry was required to change hardware/firmware support to advance PC platform capabilities. In cases where such universal changes are required, Microsoft will work within an industry consortium to define the technical standards and establish appropriate phases for implementing the new requirements in the Logo Program.
|
New Requirements Process - Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements

|
Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements
|
bet | 26/188 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #429 |
This section summarizes the general processes by which new requirements are proposed and incorporated into the Windows Logo Program for hardware.
Microsoft presents preview information about new operating system capabilities related to the hardware platform in Design Previews. System and device manufacturers are invited to attend these private sessions, based on the degree of market involvement particular manufacturers have for the specific technologies. Presentations at Design Previews include sufficient detail for manufacturers to understand the technical requirements for implementing new support in hardware and firmware. Microsoft actively solicits manufacturers’ feedback at Design Previews, and Microsoft also provides information about Logo Program requirements proposed in relation to the new system capabilities.
|
| |
Uchinchi avlod mashinalari

|
Uchinchi avlod mashinalari
|
bet | 9/71 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 262,89 Kb. | | #137574 |
Bog'liq 1-savol Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari-fayllar.orgUchinchi avlod mashinalari. (1960 yillar oxiri va 70 yillar bosh-lari). Yarim o`tkazgichlarni ishlab chiqarish texnologiyasining takomillashishi integral sxemalar deb nom olgan mikroelektron qurilma-larining yaratilishiga olib keldi. Alohida tranzistorlar o`rniga integral sxemalardan foydalanish EHM uzellari o`lchamlarini ancha kamaytirishga, ularning tejamliligiga va mustahkamligini oshirishga imkon beradi.
1964 yili navbatdagi, tijorat nuqtai nazaridan juda omadli model IBM kompaniyasining IBM System /360 kompyuteri yaratildi. Bu kompyuter tranzistorlarda emas, balki integral sxemalarda (aniqrog’i mikro-sxemalarda) yasalgan edi. Integral sxemalar dastlab oddiy platalarda yig’ilgan bo’lib, ularning har biri kompyuterning registri, xotira uyasi, manzil deshifratori kabi standart qurilmalar edi. Bu qurilmalardan biri ishdan chiqqanda undagi nosoz asbobni almashtirish o’rniga butun plata almashtirilar edi va kompyuter yana ishga tushardi. 3-avlod - integral mikrosxemalar. To`rtinchi avlod mashinalari. Elektron asbob – tranzistorlarning mikrosxemaga joylashishining juda qulayligi ravshan bo’lib qoldi. Bitta mikrosxemaga dastlab o’nlab, so’ng yuzlab tranzistorlar joylana bosh-landi. Endi mikrosxemalarni tabaqalash uchun kichik mikrosxemalar, o’rtacha mikrosxemalar, kata mikrosxemalar deb atala boshlandi. Ular bir-biridan o’lchamlari bilan emas, balki ularga joylangan tranzistorlar soni bilan farqlanar edilar. Katta va o’ta katta mikrosxemalar asosida yaratilgan kompyuterlar to’rtinchi avlod kompyuterlari deb atala boshladi. Bunday kompyuterlar 1975 yildan boshlab ishlab chiqarila boshlangan.Beshinchi avlod mashinalari - 1982 yilda ushbu avlod EHMlarini ishlab chiqarish dasturi Yaponiyada qabul qilingan edi. Unga ko‘ra 1991 yilda sun‘iy tafakkur masalalarini yechish imkonini beradigan prinsipial jihatdan yangi kompyuterlar ishlab chiqilishi ko‘zda tutilgan edi. Prolog dasturlash tili asosida va kompyuterlarning yangi konstruksiyalari yordamida sun‘iy tafakkur yo‘nalishining asosiy masalalari bo‘lgan bilimlarni saqlash va qayta ishlash masalalari hal qilinishi kerak edi. Qisqacha qilib aytganda beshinchi avlod EHMlari uchun dasturlar yaratish shart emas edi.
|
| |
-savol: Antivirus dasturiy vositalari

|
-savol: Antivirus dasturiy vositalari
|
bet | 2/71 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 262,89 Kb. | | #137574 |
Bog'liq 1-savol Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari-fayllar.org2-savol: Antivirus dasturiy vositalari
Javob: Antivirus dasturlari
Kompyuterdagi ma'lumotlar va dasturlar ma'lum virus dasturi tomonidan o'chirilib yuborilishi yoki shikastlanishi mumkin. Virus-dasturlari dasturchilar tomonidan tajriba uchun yoki yomon niyatlarda yaratilib, asosan ular quyidagi vositalar orqali Sizning kompyuteringizga kirishi mumkin:
- noma'lum disketadagi ma'lumotlarni o'qish natijasida (hujjat, o'yin va boshqalar);
- internet tarmog'idan ba'zi xil dasturlarni yuklash natijasida;
- elektron-pochta orqali;
- lokal tarmoq orqali;
- noqonuniy ko'chirilgan va tarqatilayotgan dasturlardan foydalanish oqibatida;
Virus dasturlari asosan Assembler dasturlash tilida tuziladi va ular salbiy ta'siri bo'yicha bir nechta guruhga bo'linadi:
1. Sodda viruslar - operativ xotirani band qilib, kompyuterning ishlashi sekinlashtiradi.
2. Maxsus "stels" viruslari, ular joylashishini o'zgartirib turadi va ularni topish ancha murakkab.
3. Ma'lumotlarga o'zgartirish kiritadigan viruslar.
4. Ma'lumotlarni o'chiradigan viruslar.
5. Foydalanuvchining ayrim bir (mahfiy) ma'lumotlarini Internet tarmog'i orqali virusni yaratgan shaxsga yuboradigan viruslar.
3-savol: Antivirus dasturiy vositalari: kampyutr viruslari
Virus dasturi kompyuterdagi ma'lumotlar butunligini buzishga yoki ularni o'chirishga mo'ljallangan bo'ladi. Ilk bor virus dasturlari AQShda ishlab chiqarilgan, chunki aynan bu davlatda shaxsiy kompyuterlar keng tarqalgan edi. Ilk bor ishlab chiqarilgan virus dasturlari foydalanuvchini hotirjamligini buzishga va asabiga tegishga qaratilgan edi. Lekin keyinchalik ular zarar yetkazishni o'zining maqsadi sifatida qabul qilib oldi. Hozirgi paytda butun dunyo buyicha 200000 dan ortiq virus dasturlari mavjud. Ular kompyuter viruslari bo'lib, kompyuterdagi ma'lumotlarga zarar etkazadi yoki kompyuterning ishlash samaradorligini tushirib yuboradi.
Kompyuter virusi o'zi nima? Ular ma'naviy qashshoq, hayotdan va boshqalardan alamzada dasturchilar tomonidan g’arazli maqsadlarda yozilgan dastur. Ular odatda, ko'p martalab nusxalanadi va ijrochi fayllarga "yopishib oladi". Ularning "ishga tushishi" oqibatida goh displeyda turli yot yozuvlar paydo bo'lishi, goh disqdagi yozuvlar (fayllar) ni o'chirib yuborishi mumkin.
|
| |
Elektron hisoblash mashinalarining avlodlari

|
Elektron hisoblash mashinalarining avlodlari
|
bet | 8/71 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 262,89 Kb. | | #137574 |
Bog'liq 1-savol Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari-fayllar.orgElektron hisoblash mashinalarining avlodlari
Birinchi sovet EHMi 1950 yilda akademik S.A.Lebedev rahbarligida yaratildi. U MESM (kichik elektron hisoblash mashinasi) deb ataldi. Bir yildan keyin S.A.Lebedev rahbarligida BESM (katta elektron hisoblash mashinasi) yaratildi. Qisqa davr ichida, tranzistor va integral sxemaning kashfiyoti tufayli, bugungi kungacha elektron hisoblash mashinalarining to`rtta avlodi yaratildi.
Birinchi avlod mashinalari. (1950 yillar boshlari) Birinchi avlod EHMlari markaziy protsessorining elementlar bazasi sifatida umumiy soni bir necha o`n rninglarga yetgan elektron lampalardan foydalanilgan. Operativ xotira ferrit o’zaklar bloklarida qurilgan. Ko`plab ishlab chiqarilgan sovet davri mashinalaridan birinchi avlodga mansublari Strella (1953 y.), Ural (1954y.), M-20 (1959y.), Minsk -1 (1960 y.), BESM seriyali qator mashinalar kiradi. Sekundiga 10000 amalni bajaradi. Xotirasiga 2047 tagacha son sig`adi. Operativ xotira hajmi mashinaviy so`zning uzunligi bilan ikkilik raqamlar yoki bitlar (bit-bo`lak, bo`lakcha ma`nosini anglatadigan inglizcha bit so`zidan olingan bo`lib, bitta ikkilik raqamidan tashkil topgan ma`lumotdagi informasiya miqdori kabi aniqlanadigan informasiya birligini anglatadi) soni bilan aniqlanadi. Mashinaviy so`zning standart uzunligi 8 ta ikkilik raqamni o`z ichiga oladi bunday birlikni bayt (bite-bo`lakcha) deyiladi: 1 bayt- 8 bit. Shunga o`xshash kattaroq o`lchov birliklari ham ishlatiladi: 1-kilobayt (kb)=1024 bayt, 1 megabayt(mg)=1024 kb.
Ikkinchi avlod mashinalari. (1960 yillar boshlari). Ikkinchi avlod mashinalari birinchi avlod mashinalaridan farqli o`laroq markaziy protsessorining elimentlar bazasi sifatida tranzistorlar ishlatilgan operativ xotira, avvalgidek ferromagnit o`zaklaridan quriladi, ammo ularning o`lchovlari keskin kamaytirilgan edi.
1948 yili amerikalik Shotkli familiyali fizik tomonidan tranzistor deb ataluvchi yarim o’tkazgichli asbob yaratildi. Tranzistorlar lampalardan o’lchamlari, kam energiya iste’mol qilishlari, eng asosiysi, ishonchliligi, ya’ni uzoq vaqt ishdan chiqmasligi bilan ajralib turar edilar va ular tezda elektron lampa – triodni iste’moldan siqib chiqara boshladilar.
|
| |
Fayl yoki papkalarni nomi yoki kengaymasi bo’yicha izlash sxemasini tushuntiring

|
Fayl yoki papkalarni nomi yoki kengaymasi bo’yicha izlash sxemasini tushuntiring
|
bet | 14/71 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 262,89 Kb. | | #137574 |
Bog'liq 1-savol Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari-fayllar.org31. Fayl yoki papkalarni nomi yoki kengaymasi bo’yicha izlash sxemasini tushuntiring.
Windows ning ikkita qismdan iborat o'z nomi bor: ismning o'zi, aslida faylning o'zi va kengaytmasi ostida, nuqta tomonidan nomdan ajratilgan. Bu kengaytma bilan oddiy fayl nomi sxemasi:
filename.extension
Kengaytma OS uchun qaysi turdagi fayl turini va qaysi dasturni ochishi kerakligini aniqlash uchun kerak.
Windows seriyasidagi operatsion tizimning istalgan versiyasida kengaytmalarning eng keng tarqalgan namunalari quyidagilardan iborat:
.txt - standart matnli fayl
.doc / .docs – microsoft hujjati So'z
gif; .jpg; .bmp; .png - Umumiy grafik fayl formatlari
.wav; .mp3; .mid – ovozli fayllar (audio)
.mpg; .avi; .vob - video fayllar (video)
.flv - Ommabop Flash formati. Ushbu formatdagi video fayllar AVI yoki MPG formatidagi videodan kamroq tortishadi, shuning uchun kliplarni to'g'ridan-to'g'ri saytlarda ko'rish uchun keng foydalaniladi.
.pdf - Adobe Reader hujjati. Mahsulotlar bilan birga alohida CD-ROMga biriktirilgan turli xil uskunalar va dasturiy ta'minot uchun elektron kitoblar va turli qo'llanmalar yaratishda foydalaniladi.
.exe - Windows dasturida to'g'ridan-to'g'ri dasturni ishga tushirish uchun ishlatiladigan fayl. Bir xil kengaytma bilan faylni ikki marta chertganingizda, berilgan "exe-shnik" dasturining boshlanishi boshlanadi.
.zip; .rar - WinZIP va WinRAR mashhur arxivorlari formati.
/; .htm - veb-sahifalarning formati. Siz internetga biron-bir veb-sahifani kompyuteringizga saqlashni xohlaysiz, odatda, yuqoridagi kengaytmalardan biri bo'ladi.
.sys; .dll - operatsion tizimni ishlatish uchun zarur bo'lgan tizim va xizmat fayllari o'rnatilgan ilovalar. Bunday fayllarni o'chirish Windowsga zarar etkazishi va uni to'liq ziyon etkazishi mumkin. Agar siz nima qilayotganingizni 100% ishonmasangiz, bunday fayllarni hech qachon o'chirmang.
Windows-ning kengayishi tufayli ushbu faylda qanday ma'lumot mavjudligi aniqlanadi. E'tibor bering, agar siz faylni ochsangiz, uni ochish uchun mo'ljallangan dastur ishga tushiriladi, keyin faylni ishga tushiradi. Bu fayl kengaytmalari tufayli mumkin.
|
| |
-5-6-7-8-9-savol: Arxivator dasturlarining asosiy tushunchalari

|
-5-6-7-8-9-savol: Arxivator dasturlarining asosiy tushunchalari
|
bet | 3/71 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 262,89 Kb. | | #137574 |
Bog'liq 1-savol Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari-fayllar.org4-5-6-7-8-9-savol: Arxivator dasturlarining asosiy tushunchalari
Arxivlash jarayonida fayllar siqiladi. Shuning uchun ham arxivlashda siqish darajasi tushunchasi kiritilgan. Arxivlashda siqish darajasi deganda , faylning siqilgandan keyingi hajmining ( uzunligining ) boshlang'ich hajmiga nisbatiga aytiladi. Masalan , faylning boshlang'ich hajmi 100 kb bo'lib , uning siqilgandan keyingi hajmi 10 kb bo'lsa , ARJ arxivatori siqish darajasini 10% deb ( boshlang'ich hajmining necha foiz qolganligini) PKZIP arxivatori esa 90% deb ( boshlang'ich hajmining necha foizga qisqarganligi) ko'rsatiladi. Arxivlovchi fayllarning hozirgi kunda eng ommobop , qulay va ko'p ishlatiladigan turlaridan biri bu DOS operatsion tizimi ostida ishlaydigan ARJ arxivatoridir.
Arxivator - bu nusxalash, jo'natish va saqlash uchun qulay bo'lgan bir yoki boshqa bir qancha fayllarni bir vaqtning o'zida qadoqlash dasturi. Arxivatorlar tanlangan siqish usuli tufayli arxivga qo'shiladigan fayllar hajmini kamaytirishga imkon beradi. Ko'plab arxivchilarning yana bir foydali vazifasi - bu yaratilayotgan arxiv uchun parolni o'rnatish qobiliyati, shundan so'ng foydalanuvchi arxiv tarkibidagi bironta faylni ocholmaydi va bundan tashqari ushbu fayllarni chiqarib ololmaydi.
WinRAR arxivatori Uyda yoki ofisda, qaerda o'rnatilishidan qat'i nazar, har qanday foydalanuvchi har qanday shaxsiy kompyuterga kerak bo'lgan oz sonli dasturlardan biridir. WinRAR-ning asosiy dasturi turli xil fayllarni arxivlarga kompressiya qilishdir, ammo yordamchi funktsiyalarning keng doirasi tufayli WinRAR yordamida echilishi mumkin bo'lgan vazifalar doirasi ancha keng bo'lib chiqadi.
Ma'lumotlarni arxivlash bilan boshlang. WinRAR-da barcha raqiblar orasida amalda eng yuqori fayllarni siqishni zichligini ta'minlaydigan ish algoritmi mavjud, yagona raqib - ba'zi sharoitlarda 7-zip arxivatori biroz zichroq siqishni ta'minlay oladi, ammo bu ustunlik hech qanday darajada katta emas, ayniqsa, fonda ancha past ish tezligi.
WinRAR kabi arxiv formatlarini yaratishi mumkin RAR va ZIP, shuningdek, arxivlarni ochish va ko'rish imkoniyatini beradi CAB, ARJ, LZH, TAR, GZ, ACE, UUE, BZIP2, JAR, ISO, 7z, Z.
Arxivatorlar- bu shunday dasturlarki, ular yordamida bir yoki bir necha fayllarni yagona fayl – arxivga kichraytirish imkoniyati mavjud bo’ladi.
Fayllarni arxivlash – bu biror faylning diskda qisqartirilgan nushasini hosil qilish.Fayl yoki fayllar arxivlanganda arxiv fayli hosil boladi va ularda arxivning mundarujasini tashkil etadi. Arxiv mundarijasida arxivda qaysi fayllar borligi haqida ma’lumot olish mumkin. Arxiv mundarijasida arxivdagi har bir fayl uchun quydagi ma’lumot lar saqlanadi.
Fayl nomi
Fayl saqlangan katalog haqida ma’lumot
Faylning oxirgi modifikatsiyasining kuni va vaqti.
Diskdagi va arxivdagi faylning uzunligi.
Arxivdagi har bir faylni davriy nazorat qilish uchun maxsus kod. Bu kod arxivni butunligini tekshirish uchun foydalaniladi.
|
| |
-savol: Dasturiy taʼminotning holati va rivojlanish tendensiyalari

|
-savol: Dasturiy taʼminotning holati va rivojlanish tendensiyalari
|
bet | 6/71 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 262,89 Kb. | | #137574 |
Bog'liq 1-savol Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari-fayllar.org19-savol: Dasturiy taʼminotning holati va rivojlanish tendensiyalari
Javob:Operatsion sistemalar - kompyuter va foydalanuvchi o'rtasida muloqot o'rnatish, kompyuterni va dasturlarni ishini boshqarish uchun mo'ljallangan. Misollar: MS DOS, Windows XP, Vista, Linux, Unix, OS/2, Mac X va boshqalar.
- Fayl menejerlari - fayl va kataloglar (katalog, direktoriy) ustida bir qator amallarni bajarish imkonini beradi - yaratish, o'chirish, nusxa ko'chirish, nomini o'zgartirish, ko'chirish, tahrirlash, ochib ko'rish va hokazo. Misollar: Norton Commander, Dos Navigator, Far Manager, Volkov Commander, Total Commander va boshqalar.
- Antivirus - kompyuterni viruslardan saqlash va himoyalash, qattiq disk, media vositalarni virusga tekshirish va davolash vazifalarini bajaradigan dastur. Misollar: Norton Antivirus, NOD32, MacAfee Antivirus, Panda Antivirus, DrWeb, Antivirus Kasperskogo va boshqalar.
- Arxivator - kompyuterdagi ma'lumotlarni ixcham shaklga keltirish, ya'ni arxivga joylashtirish, chiqarish, yangilash kabi vazifalarni bajaradigan dastur. Misollar: ARJ, RAR, ZIP, WinZip, WinAce, WinRAR va hokazo.
20-savol: Dasturlar va apparat taʼminoti oʻrtasidagi bogʻliqlik, interfeys tushunchasi va uning turlari
Javob: Interfeys tushunchasi va uning turlari.
Kompyutеrning apparat va dasturiy ta'minoti orasida bog’lanish intеrfеys dеb atalishini bilib olishimiz lozim. Kompyutеrning turli tеxnik qismlari orasidagi o’zaro bog’lanish - bu, apparat intеrfеysi, dasturlar orasidagi o’zaro bog’lanish esa - dasturiy intеrfеys, apparat qismlari va dasturlar orasidagi o’zaro bog’lanish - apparat - dasturiy intеrfеys dеyiladi[5].
Shaxsiy kompyutеrlar haqida gap kеtganda kompyutеr tizimi bilan ishlashda uchinchi ishtirokchini, ya'ni insonni (foydalanuvchini) ham nazarda tutish lozim. Inson kompyutеrning ham apparat, ham dasturiy vositalari bilan mulokotda buladi. Insonning dastur bilan va dasturni inson bilan o’zaro muloqoti — foydalanuvchi intеrfеysi dеyiladi.
Foydalanuvchi intеrfеysi (muloqoti). Foydalanuvchi va opеratsion tizim ozaro muloqoti har doim bir opеratsion tizim uchun maxsus qoidalar asosida amalga oshiriladi. Bu qoidalar foydalanuvchi Intеrfеysini tashkil etadi. Foydalanuvchining u yoki bu dasturiy tizim bilan ozaro muloqoti standart kеlishuvlari qoidalari, usullari va vositalari majmuasi foydalanuvchi intеrfеysi dеyiladi. Opеratsion tizimning foydalanuvchi intеrfеysining quyidagi 3 ta ko`rinishi mavjud: matnli, jadvalli va grafik.
|
| |
k ning qiymati aniqlanadi va sindirish ko‘rsatkichlari uchun jadvaldan A va V 
larning qiymati aniqlanadi. Aniqlangan A, V va k

130
Topilgan disstillangan suvning va TK-21 ( TK - 20), TF-5, STF-58 markali
shishalarning o‘rtacha disspersiyasi refraktometrning pasportidagi qiymatlari bilan
solishtiriladi. Ularning eng katta farqi ± 1,5∙10
-4
dan
Katta bo‘lmasligi kerak.
5.3.3. Ko‘rsatkichlarni o‘xshashligini aniqlash.
Sindirish ko‘rsatkichi n
D
qiymatlarining o‘xshashligini har bir o‘lchash
diapazoni uchun shkalaning boshlang‘ich, o‘rta va oxirgi uchta nuqtalarida
distillangan suvning, namunaviy prizmaning va plastinkaning qiyoslanayotgan
nuqtalarida o‘lchash orqali aniqlanadi. Buning uchun o‘lchash prizmasiga
namunaviy prizma (plastinka) ni o‘rnatiladi yorug‘lik va qorong‘ilik chegaralarini
X chiziqlar kesishishgan nuqtaga keltirib 5 marta o‘lchashlar olib boriladi.
Ko‘rsatkichlarni
o‘xshashligini olingan natijalarning farqi asosida
aniqlanadi. Sindirish ko‘rsatkichi n
D
bo‘yicha ko‘rsatkichlarni o‘xshashligi ± 1∙10
-
4
dan kichik bo‘lmasligi kerak.
6. Qiyoslash natijalarini rasmiylashtirish
6.1. Qiyoslash natijalarini Davlat standarti ilovasida berilgan shakldagi
bayonnomaga kiritiladi.
6.2. Qiyoslash natijalari bo‘yicha ijoiy natijaga ega bo‘lgan refraktometrlar
uchun O‘zstandart agentligi tomonidan o‘rnatilgan tartibda qiyoslash haqida
guvohnoma berish bilan rasmiylashtiriladi.
6.3. Ushbu standartning talablarini qoniqtirmaydigan refraktometrlarni
chiqarilishiga va qo‘llanilishiga ruxsat berilmaydi. Qiyoslovchi tamg‘a yoki
guvohnoma shu haqda ma’lumot beradiki, standartlashtirish bo‘yicha milliy organ
O‘zstandart agentligi tomonidan o‘rnatilgan tartibda qiyoslash haqidagi
guvohnoma bekor qilinadi va sabablarini ko‘rsatgan holda guvohnoma beradi.
6.4. Refraktometrni qiyoslash bir yilda bir marotaba o‘tkaziladi.
Qiyoslashni o‘tkazish - Sobitjon Inog’omov farmasevtik qurilmalarida

129
suyuqlik prizmaning chetlaridan chiqib ketmagan xolda uning yuzasida bir tekis
taqsimlansin. Agar prizmaning bir-biriga tegib turgan yuzalari orasidak 2-3 tadan
ortiq polosalar kuzatilsa, unda prizma qaytadan yaxshilab tozalanib o‘rnatiladi.
Keyin 5 marotaba sindirish ko‘rsatkichi o‘lchanadi. O‘lchangan qiymatlarni
o‘rtacha arifmetik qiymatlari aniqlanadi va uni namunaviy prizma (yoki
plastinka) ning qiymatlari bilan solishtiriladi. Ularning farqi ± 2,5∙10
-4
dan
oshmasligi kerak.
5.3.2. Refraktometrning o‘rtacha disspersiyasi bo‘yicha n
F
- n
c
asosiy
xatoligini aniqlash.
Refraktometrning o‘rtacha disspersiyasi bo‘yicha asosiy xatoligini n
F
- n
c
disstillangan suv va namunaviy plastinka yordamida aniqlanadi:
- sindirish ko‘rsatkichini 1,2 - 1,7 oralig‘ida o‘lchash disstillangan suv va
markasi TK-21(TK-20) bo‘lgan plastinkalar bo‘yicha aniqlanadi
- sindirish ko‘rsatkichining 1,6 - 2,0 oralig‘ida TF - 5 va STF - 58 markali
shisha plastinkalar orqali aniqlanadi.
Bunda hisoblashlar quyidagi formula orqali amalga oshiriladi:
n
F
- n
c
= A + V
k
bu erda, n
F
- n
c
- o‘rtacha disspersiya;
A, V va
k - jadvaldan olinadigan qiymatlar;
Disstillangan suv bilan ishlanganda refraktometrga termostat щrnatiladi. Ustki
va o‘lchash prizmalari orasiga bir tomchi suv tomiziladi.
Namunaviy plastinkalarda ishlanganda esa, ularga immersion suyuqlik
surtiladi, keyin o‘lchash prizmasiga joylashtiriladi. CHegaraviy chiziqni rangsiz
xolatga keltiriladi va kompensatorning ikki xil xolati uchun 5 martadan hisob
olinadi. Olingan natijalar bo‘yicha o‘rtacha arifmetik qiymati aniqlanadi va undan
O‘quvchilarning sezgi organlariga audiovizual (eshitish-

|
O‘quvchilarning sezgi organlariga audiovizual (eshitish- Pdf ko'rish
|
bet | 33/177 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 17,68 Mb. | | #257805 |
Bog'liq 55c441c91d60cO‘quvchilarning sezgi organlariga audiovizual (eshitish-
ko‘rish) oraliq ta’sir o‘tkazish.
Ma’lumotlarni qabul qilish
va yodda qoldirish yo‘nalishidagi psixologik tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, o‘quvchilar atrof muhitni faqatgina sezgi organlari
orqali anglaydilar. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, insonlar 90 %
ma’lumotlarni ko‘rish orqali, 9 % eshitish va 1 % boshqa sezgi
organlari orqali oladilar. Bundan tashqari, insonlarning miyasida
berilayotgan ma’lumotlarning saqlanishi ham alohida statistik
ma’lumotga ega, ya’ni 15 % so‘zlar eshitish orqali, 25 % ko‘rish
orqali hamda 65 % ko‘rish va eshitish orqali saqlanib qoladi.
Ma’lumotlarning esda saqlanish darajasi
Ma’lumotlarni
yetkazish usullari
3 soatdan so‘ng esda
olish darajasi (%)
3 kundan so‘ng esda
olish darajasi (%)
Og‘zaki bayon orqali
70
10
Ko‘rish orqali
72
20
Eshitish va ko‘rish orqali
85
50
Pedagogika va psixologiya sohasidagi olimlarning, ushbu
xususiyatlarga tayangan holda ta’kid etishlaricha, qachonki
o‘qituvchining ma’lumotlari ko‘rgazmali qurollar uyg‘unlashtirgan
holda o‘quvchilarga yetkazilsa, o‘quvchilarda ma’lumotlarni vizual
tarzda tasavvur etish hamda qabul etish jarayoni tezroq va mukam-
malroq sodir bo‘lar ekan.
Proyeksiyalar bir nechta turlarga bo‘linadi, ya’ni dioskopik,
episkopik, yassi, stereoskopik va golografik.
Yassi proyeksiya
ma’lum obyekt ko‘rinishini ikki barobar
kuchliroq tasvirlab beradi.
Stereoskopik
(yunoncha
stereos
– hajmli, keng)
proyeksiya
ko‘rilayotgan sur’atlardagi obyektlarning illuziyalashganini, hajm-
li va keng ko‘rinishini ta’minlab beradi.
Golografik
(yunoncha xolos – butunlay, to‘la va grapo – yoza-
man)
|
| |
partner - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

partner.
so‘zlarni tarjima qiladi va pro-
fessional diktor ovozi bilan ta-
laffuz qiladi. Uchta professional
dasturga ega. O‘z xotirasida bir
milliondan ortiq so‘zlarni saq-
laydi.
PhRASE BOOK dasturi siz-
ga kerakli mavzuni tanlash im-
konini beradi: do‘konda, resto-
randa, shifokor huzurida, samolyotda. Diktofonga so‘zlarni takror-
lang va talaffuzingizga baho oling.
LANGUAGE TEAChER dasturi yordamida siz oddiy so‘zlar
va iboralarni bir zumda yodlaysiz va to‘g‘ri talaffuz qilishni
o‘rganasiz. Xotiraning barcha turlarini ishga solish eng samarali
usuldir. Siz narsalarning tasvirini, ularning nomi qanday yozili-
shi va tarjimasini ko‘ra olasiz, bir vaqtning o‘zida qanday talaffuz
qilinishini eshitasiz.
Bu sizga juda qisqa muddat ichida salmoqli lug‘at zaxirasini
to‘plash imkonini beradi.
U–LEARN dasturi so‘zlar va iboralarni talaffuz qilib, sizga dars
50
51
o‘tadi va vazifaning to‘g‘ri bajarilganligini zumda tekshiradi. Part-
ner C–PEN ruchkasi har qanday shartnoma, rasmiy xat yoki boshqa
matnni o‘qiydi va tarjima qiladi.
Partner – chinakam cho‘ntak kinozali. Siz istagan sevimli film
-
lar, kliplar va video darslik-qo‘llanmalarni tomosha qilasiz. Mu-
siqiy pleyer va FM radiodan foydalanib, go‘zal musiqa olamidan
bahra olasiz. Zarurat tug‘ilganida, siz diktofondan foydalanishingiz
mumkin. Bo‘sh vaqtingizda esa elektron kitoblar funksiyasi yor-
damida sevimli badiiy kitoblaringizni o‘qiy olasiz.
Shuningdek, Farg‘ona universitetining pedagogik xodimlari
tomonidan elektron o‘quv kitobi Jet Book taqdim etildi. Jet Book
elektron kitobi mubolag‘asiz jahon elektron moslamalari ishlab
chiqarishida yorqin yangilik hisoblanadi.
Jet Book yil davomida sizni
13- rasm.
jet book.
og‘ir kitoblarsiz yurishingizni
ta’minlaydi. Jet Book – o‘quv-
chilar, maktab o‘qituvchilari, ta-
labalar, litsey, kollej va oliy
ta’lim muassasalari uchun eng
ma’qul yechim. Jet Book –
huquqshunos, talaba va tadbir-
korlik uchun ham ajoyib yor-
damchidir.
Jet Book ilm olishda, qo-
nunchilikda grafikli va boshqa
ma’lumotlaringizni saqlaydi.
Shriftni xohlagan o‘lchami-
ngizda kattalashtiring va ko‘zingizni qiynamay mutolaa qiling.
Sevimli musiqangizni pleyer funksiyasi orqali tinglang.
Umumiy xotirasi 112 Mb; qo‘shimcha xotira sifatida 2 Gb gacha
SD karta solish mumkin.
|
axbOrOt-KutubxOna MuassasaLarida

52
53
o‘quvchilarga yetkazib berishning mujassamlangan holdagi ko‘ri-
nishidir.
Multimedia vositalari orqali axborot olishning quyidagi afzal-
liklari mavjud:
a) berilayotgan materiallarni chuqurroq va mukammalroq o‘z-
lashtirish imkoniyati bor;
b) ta’lim olishning yangi sohalari bilan yaqindan aloqa qilish
ishtiyoqi yanada ortadi;
d) ta’lim olish vaqtining qisqarishi natijasida vaqtni tejash im-
koniyatiga erishish;
e) olingan bilimlar kishi xotirasida uzoq muddat saqlanib, kerak
bo‘lganda amaliyotda qo‘llash imkoniyatiga erishiladi.
Zamonaviy kompyuter texnologiyalari foydalanuvchilarga ax-
borot berish, axborotni tahlil qilish, ta’lim berish va qayta tayyor-
lash jarayonida keng foydalanish, kelajakda yetuk va yuqori ma-
lakali mutaxassislarni kamol toptirishda katta yordam beradi.
elektron kitoblar - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

48
49
Elektron kitoblarning birinchi xili muayayn mavzu bo‘yicha
ulkan hajmdagi axborotni o‘zida saqlaydi. Crolier Enceclope-
dia, Comptons Multi media Enseklopedia, Mikrosoft Bookshelf
va boshqa shu kabi mashhur mahsulotlarni misol sifatida keltirib
o‘tish mumkin.
Elektron kitobning ikkinchi xili birinchisiga o‘xshamaydi, biroq
bu kitoblarda saqlanuvchi axborot unchalik keng emas va maqsad-
ga yo‘naltirilgan xususiyatga ega. Masalan, Oxford Textbook of
Medicine on Compact Disk, Elsevie’s Aktive Library on Corrosion
va boshqalar.
Uchinchi xil elektron kitoblar amaliyotda ko‘p tarqalgan va
ta’lim jarayonida, bolalar bog‘chalarida (masalan, Broderburd’s
Living Book) hamda o‘qishdan keyingi malaka oshirish kurslari-
da foydalanishi mumkin. Bundan tashqari, mazkur kitoblar badiiy
asarlarni o‘zida saqlashi mumkin (masalan, herman Melville’s
Moby Dick, Gustave Flaubert’s Madame Bovary, Michael Crich-
torrs Jurassic Park, Adam hitchhiker’s Guide to Galaxy).
To‘rtinchi xil kitoblarda uch muhim komponent: masalalar
(vazifalar) banki, testlash va javoblar moduli, tahlil va baholash
uchun o‘quvchi javoblaridan foydalanuvchi ekspert tizimi mavjud.
Bu turdagi multimedia tizimlarga keltirilgan English Plantinuirmah
bir lavhani keltirish mumkin.
Yuqorida keltirilgan elektron kitoblar tasnifi yagona emas. Ma
-
salan, elektron kitoblarda saqlavuvchi axborot turi: matnli kitoblar,
statik rasmlar berilgan kitoblar, harakatlanuvchi rasmli kitoblar,
«gapiradigan» kitoblar, multimedia kitoblar, gipermedia kitoblar,
va kibernetik kitoblarga ko‘ra tasnif qilish taklif etilgan edi.
Aftidan, faqat keltirilgan tushunchalardan ayrimlarigina qo‘-
shimcha sharhlashga muhtoj.
tarMOqqa uLash va - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

66
67
Istalgan ulash va uzishlarni bajarishdan avval proyektor va ula-
nishi kerak bo‘lgan asbob tokdan chiqarilganligini tekshiring.
Proyektor ulanishi kerak bo‘lgan asbobning foydalanish bo‘yicha
qo‘llanmasi bilan tanishing. U asbob bilan birga berilgan bo‘ladi.
shaxsiy kompyuterga ulash.
Tasvir uzatish kabelining bir
tomonini kompyuterning ajratilgan RGB chiqish joyiga, ikkinchi
tomonini proyektor RGB160 COMPONENT joyiga ulanadi. Bu
ulanish shaxsiy kompyuter tasvirini aks ettirish imkonini beradi.
(3) Stereo-audio kabeli kompyuter va proyektorning
audio
ulanish
joyiga ulanadi. Makintosh kompyuterlari uchun (4) VAC konnek-
toridan foydalaniladi.
videoproyektorni kompyuterga o‘rnatish:
– proyektorni o‘rnatishning ikki xil usuli bor: to‘g‘ri nur taratish
va teskari nur taratish.
– ofset – proyektor obyektivi o‘rtasidan ekranning pastki qis-
migacha bo‘lgan masofadir.
– ekran o‘lchami (dyuymda) ekranning diagonal bo‘yicha o‘l-
cha mini bildiradi.
– 23 dyuymli ekran faqat keng ekranlarga va nur taratish maso-
fasi 1,1 metr bo‘lishiga mo‘ljallangan.
texnik xizmat ko‘rsatish va ehtiyotlash.
havo almashtirgichlariga nisbatan quyidagilarni qo‘llang: agar
havo almashtirgichlari yopilib qolsa, proyektor ichidagi harorat
ko‘tarilib ketadi va chiroqlar yonmay qoladi. havo almashtir-
gichlarni taxminan 6 oyda bir marta tozalab turing. Agar proyek-
tordan atrof muhit chang sharoitda foydalanilsa, uni tez-tez tozalab
turish kerak, havo almashtirgichning havo filtrini tozalash qiyin
bo‘lib qolsa, uni almashtirish kerak. Yangi havo filtrini ushlab tu-
radigani bilan birga xarid qilish kerak.
Xotira 
Mikroprotsessorli xotira (MPX)

|
Xotira
Mikroprotsessorli xotira (MPX)
|
bet | 71/71 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 262,89 Kb. | | #137574 |
Bog'liq 1-savol Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari-fayllar.org146.Xotira
Mikroprotsessorli xotira (MPX) - unchalik katta bo’lmagan, lekin o’ta tezkor xotiradir (MPX ga murojaat qilish vaqti, ya’ni bu xotiradan ma’lumotlarni o’qish, qidirish yoki yozish vaqti nanosekundlar -mikrosekundning rningdan bir ulushlari bilan o’lchanadi). U komputer ishlashining yaqin taktlarida hisoblashlarda qatnashadigan ma’lumotlar-ni qisqa vaqt saqlash, yozish yoki berish uchun mo’ljallangan. MPX komputerning yuqori tezkorliligini ta’minlash uchun ishlatiladi, negaki asosiy xotira (AX) tez harakat qiladigan mikroprotsessorni samarali ishlashi uchun kerak bo’lgan ma’lumotlarni qidirish, o’qish va yozish
tezligini har doim ham ta’minlay olmaydi.
150.Zamonaviy operatsion tizim
Zamonaviy operatsion tizim foydalanuvchi va boshqa dasturlar orasida qulay muloqotni ta'minlaydi (interfeys). Dastlabki opetarsion tizim - DOS (Disk Operation System) 1981 yili Microsoft firmasi tomonidan chiqarilgan. 16 razryadga ega bo'lgan operatsion tizim foydalanuvchi «buyruqlar satri» bilan muloqot qilgan va hech qanday grafik interfeysga ega bo'lmagan. Hozirda ushbu operatsion tizim kompyuterlarga o'rnatilmaydi. Hattoki IBM firmasi tomonidan chiqarilayotgan PC-DOS 2000 modifikatsiyalangan rusumlari ham.
http://fayllar.org
|
| |
Multimedia kitoblar - Axborot-kutubxona texnologiyasi s indd

50
51
Kurs modul prinsipi bo‘yicha qurilgan, har bir modul u yoki
bu hayotiy vaziyatga muvofiq keladi. Ko‘rib chiqilayotgan holat
-
lar va ularga muvofiq keluvchi xatti-harakatlar uchun tegishli so‘z,
tushuncha, jumla va gaplar kiritiladi. Shunday qilib, tinglovchilar
o‘z lug‘at boyligini to‘ldiradi, grammatika va sintaksis qoidalarini
o‘rganadi.
Kompyuter dasturi yordamida o‘qitish og‘zaki nutqni tinglash
va talaffuzni nazorat qilish uchun videokasseta va audiokassetadan,
shuningdek, grammatika qoidalari berilgan ikki o‘quv qo‘llanmasi-
dan foydalanilgan holda to‘ldiriladi. O‘z-o‘zini nazorat qilishning
bunday usuli o‘qitish jarayoni samaradorligini oshiradi.
O‘zbekistonda ilk marotaba Farg‘ona universitetining pedagog
xodimlari tomonidan so‘zlovchi elektron Partner ishlab chiqilib,
12- rasm.
Qiyoslash shartlari va unga tayyorlanish

125
-
bu erda, n - immersion suyuqlikni sindirish ko‘rsatkichi;
n
1
- namunaviy vositaning sindirish ko‘rsatkichi;
N - o‘lchanayotgan prizmaning sindirish ko‘rsatkichi;
Namunaviy prizmani o‘lchash prizmasi ustiga shunday o‘rnatish kerakki,
unda immersion suyuqlikni bir tekis taqsimlanishi kerak.
Namunaviy prizmaning (plastinkaning) sindirish ko‘rsatkichi 5 marta
o‘lchanadi. O‘lchangan sindirish ko‘rsatkichining o‘rtacha arifmetik qiymati
namunaviy prizmaning (plastinkaning) sindirish ko‘rsatkichi bilan solishtiriladi.
Agar ularning farqi ±2 ∙10
-4
dan katta bo‘lmasa, refraktometrning yustirovkasi
buzilmagan hisoblanadi.
Xuddi shunday distillangan suv bilan quyidagicha yustirovka qilinadi:
Refraktometr blokiga aylanuvchan termostat ulanadi (suvning temperaturasini
ko‘pi bilan ±0,2
o
S xatolik bilan ushlab turish uchun). Ostki va ustki prizmalar
oralig‘iga 2-3 tomchi suv tomizilib 10-15 minut muvozanat xolatigacha ushlab
turilgandan keyin 5 marta uning sindirish ko‘rsatkichi 18-20
o
S temperatura
oralig‘ida o‘lchanadi (9.4-jadvalga qarang).
9.4-jadvalga
o
S
18
19
20
21
22
n
D
1,23316
1,33307
1,33299
1,33307
1,33307
Sindirish ko‘rsatkichining o‘rtacha arifmetik qiymatlari jadvaldagi qiymatlar
bilan solishtiriladi.
Olingan farq shkalaning shu nuqtasidagi asosiy xatolik hisoblanadi. Uning
qiymati ±2∙10
-4
dan oshmasligi kerak. Agar olingan farq ±2∙10
-4
dan katta bo‘lsa, u
xolda refraktometr ishlatish uchun yaroqsiz hisoblanadi va u ta’mirlash uchun
topshiriladi.
Qiyoslash vositalari - Sobitjon Inog’omov farmasevtik qurilmalarida

66
razryadlardagi ishchi etalonlar (standart-titrlardan
tayyorlanadi)
2 .
3
Suv eritmalari tarkiblari , kationlar va anionlarni kimyoviy
reaktivlari (yoki) Dvlat standarti namunalari *
3 .
3-5
Haroratni 0 ˚S dan 100 ˚S gacha boshqarish diapozonidagi
suvli termostat, nazoratlanuvchi muhitni haroratini
o‘rnatishdagi yo‘l qo‘yiladigan xatoliklari - ± 0,2 ˚S
oraliqlarida
4 .
3-5
GOST 6709 bo‘yicha distillangan suv
5 .
3-5
GOST 1770 bo‘yicha laboratoriyaga xos,
o‘lchov shisha idishi
6 .
3-5
Simobli, shisha termometrlar, TL-4 turidagi laboratoriyaga
xos, 1 sinf, [3]** bo‘yicha
7 .
6
Doimiy tokni kuchlanish kalibratori, GOST 8.027***
bo‘yicha 3- razryadli
8 .
6
Qarishiliklar magazini*** aniqlik sinfi - 0,2
9 .
6
S5-29 turdagi yoyilish quvvati 0,5 Vt va qarshiliklarni
nominal qiymatlari 10 kOm, 20 kOm, 500 Mom bo‘lgan
qarshiliklarni termasi ***
1 0 .
2
E6-13A turidagi termometr
* Kimyoviy reaktivlar va (yoki) GSO turi hamda nomenklaturasi ionoselektiv
elektrodlarga foydalanish xujjatlarida (pasportida) o‘rnatilgan.
** Metrologk tavsiflari jadvalda ko‘rsatilgandan yomon bo‘lmagan boshqa turdagi
termometrlardan foydalanishga yo‘l qo‘yiladi.
*** [4] bo‘yicha «rN TEST 01» turdagi komparatoralardan foydalanishga yo‘l
qo‘yiladi
2. O‘lchash vositalari sozlangan bo‘lishi kerak, foydalanishga oid xujjatlar
(FD) va PR 50.2.006 bo‘yicha qiyoslanganligi haqida guvohnomaga, uskunalar esa
– GOST 8.568. bo‘yicha - attestatlarga ega bo‘lishi lozim.