nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Oraliq baho. Ishonchlilik ehtimoli va ishonchlilik oraligʻi taʼrif 1

|
Oraliq baho. Ishonchlilik ehtimoli va ishonchlilik oraligʻi taʼrif 1
|
bet | 1/5 | Sana | 25.07.2024 | Hajmi | 217,9 Kb. | | #268515 |
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Kompyuter injiniring fakulteti
Extimollar va statistika fanidan
240-21-Guruh
Bajardi: Xoldarov Muzaffar
Tekshirdi: Madatova Zuxra
TOSHKENT 2024
ORALIQ BAHO. ISHONCHLILIK EHTIMOLI VA ISHONCHLILIK ORALIGʻI
Taʼrif 1. Bitta son bilan aniqlanadigan bahoga nuqtaviy baho deyiladi.
Siljimagan baho, effektiv baho, tekis effektiv baho, asosli baholarning barchasi nuqtali baho hisoblanadi, chunki ular sonlar o‘qida bitta sonni aniqlaydi. Hajmi unchalik katta bo‘lmagan tanlanma uchun (n<30) nuqtaviy baho baholanayotgan parametrdan farq qilishi mumkin, ya‘ni qo‘pol xatoliklarga olib kelishi mumkin. Shu sababli hajmi kichik bo‘lgan tanlanmalarda oraliqli baholardan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Taʼrif 2. Ikkita son - oraliq uchlari bilan aniqlanadigan bahoga oraliq baho deyiladi.
Faraz qilaylik - noma’lum parametrning bahosi bo‘lsin ( o‘zgarmas yoki tasodifiy miqdor bo‘lishi mumkin). Barcha nuqtaviy baholar tanlanma asosida baholanadi, lekin tanlanmalar tasodifiy bo‘lganligi uchun baholar ham tasodifiy miqdor bo‘lib, asl parametrlardan farq qiladi. Bahoning aniqliligini deb belgilasak, u holda bo‘ladi, tushunarliki qanchalik kichik bo‘lsa, baho shunchalik aniq bo‘ladi. Statistik usullar baho tengsizlikni qanoatlantiradi deb qat’iy davo qilishga imkon bermaydi, har qanday aniqlikni qandaydir ehtimol (ishonchlilik) bilan olish mumkin:
(8.1)
va tengsizlikni unga teng kuchli bo‘lgan tengsizlik bilan almashtirsak (8.1) quyidagi ko‘rinishni oladi
(8.2)
(8.2) shart oraliq parametr qiymatini berilgan ishonchlilik ehtimoli bilan qoplashini bildiradi. oraliqqa ishonchklilik oralig‘i deyiladi, - ehtimollikka ishonchlilik ehtimoli ham deyiladi. Ko‘p hollarda birga yaqin qilib tanlanadi (masalan 0,95; 0,98, 0.99 va h.k.). Bahoning aniqligi amalda ishonchlilik oraligʻi uzunligini (2 ) aniqlaydi.
Eslatma. Baholanayotgan parametr emas, balki ishonchlilik oralig‘i tasodifiy miqdor bo‘lganligi uchun, ning berilgan oraliqqa tushish ehtimoli haqida emas, balki ishonchlilik oralig‘i ni qoplash ehtimoli haqida gapirish to‘g‘riroq bo‘ladi.
Ishonchlilik ehtimoli , bahoning aniqligi va tanlanma hajmi n lar oʻzaro bogʻlangan. Agar ulardan ikkitasi aniqlangan boʻlsa, u holda uchinchisini aniqlash mumkin.
|
| |
Mehnat resurslari

|
Mehnat resurslari
|
bet | 1/7 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 26,18 Kb. | | #254321 |
Bog'liq 5-mavzu muhandislik iqtis.ru.uz
MEHNAT RESURSLARI
Korxonada mehnat resurslari tarkibi
Ishlab chiqarish faoliyatining asosiy omili sifatida korxona xodimlarini ko'rib chiqing.
Xodimlarni tasniflash mehnat taqsimoti printsipiga asoslanadi, unga ko'ra xodimlar ikki guruhga bo'linadi: sanoat va ishlab chiqarish (PPP) va nosanoat xodimlari (NP). PPP guruhiga ishlab chiqarish va uni saqlash, boshqarish va ishlab chiqarish jarayonlarini tashkil etish bilan shug'ullanadigan ishchilar kiradi. NP guruhiga korxonaning ijtimoiy, madaniy-ma'rifiy infratuzilmasi (uy-joy kommunal xo'jaligi, tibbiyot, bolalar, ta'lim va boshqa muassasalar) xodimlari, agar bunday infratuzilma mavjud bo'lsa, kiradi.
Sanoat va ishlab chiqarish xodimlari bajaradigan funktsiyalariga ko'ra ikki toifaga bo'linadi - ishchilar va xizmatchilar.
ishchilarishlab chiqarish jarayonida bevosita ishtirok etadilar. Ular asosiy va yordamchilarga bo'linadi. Asosiy ishchilar mahsulot ishlab chiqarish bilan shug'ullanadilar (ishchi-stanoklar, avtomatik ishlab chiqarish liniyalari va avtomatlashtirilgan texnologik komplekslar operatorlari va boshqalar). Yordamchi ishchilar asosiy ishlab chiqarishga xizmat qiladi (uskunalar sozlagichlari, transport, ta'mirlash, ombor ishchilari, asbob-uskunalar va boshqalar).
Xodimlar tarkibiga menejerlar, mutaxassislar va bevosita xodimlar, shu jumladan kichik xizmat ko'rsatuvchi xodimlar (kurerlar, direktor haydovchisi, kiyim-kechak xizmatchilari, farroshlar va boshqalar) kiradi.
yetakchilarkorxonani, uning tarkibiy bo‘linmalarini boshqaruvchi xodimlar, ularning o‘rinbosarlari, bosh mutaxassislari (bosh muhandis, bosh mexanik, bosh hisobchi, bosh iqtisodchi va boshqalar).
Mutaxassislarmuhandislik, iqtisodiy, buxgalteriya, yuridik ishlar bilan band.
Xodimlarhujjatlarni tayyorlash va rasmiylashtirish, buxgalteriya hisobi va nazorati, ish yuritish va xo‘jalik xizmatlarini amalga oshirish.
Muhandis-texnik xodimlar toifasi(ITR) - ishlab chiqarishni tayyorlash va tashkil etish, korxona va uning bo'linmalarini boshqarish funktsiyalarini bajaradigan xodimlar. Bularga menejerlar - korxona direktori va uning o'rinbosarlari, konstruktorlik va texnologik xizmatlar xodimlari, ustaxonalar va uchastkalar boshliqlari - menejerlar, nazoratchilar, ustalar va boshqalar kiradi.
Amalga oshirilayotgan funktsiyalarning xilma-xilligi kadrlarga bo'lgan ehtiyojni rejalashtirishni va ularni kasblar va mutaxassisliklar bo'yicha guruhlashni talab qiladi.
|
| |
-mustaqil ta’lim: Esse yozish. Mazkur topshiriqqa maksimal 4ball beriladi

|
-mustaqil ta’lim: Esse yozish. Mazkur topshiriqqa maksimal 4ball beriladi
|
bet | 2/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 24,24 Kb. | | #234969 | Turi | Referat |
Bog'liq Hemis 4,5,6-mustaqil ta'lim... (2)6-mustaqil ta’lim: Esse yozish. Mazkur topshiriqqa maksimal 4ball beriladi.
Esse (fransuzcha: essai — urinish, sinash, ocherk) — erkin kompozitsiyali, uncha katta boʻlmagan nasriy asar. Esse orqali narsa va hodisalarga yoki shaxsga oid subʼyektiv fikr bayon qilinadi. Esselar falsafiy, tarixiybiografik, publitsistik, adabiy-tanqidiy, ilmiyommabop yoki sof belletristik xarakterda boʻladi. Esse uslubi obrazliligi, aforistikligi, jonli tilga yaqinligi bilan ajralib turadi. Mazmuni muayyan sabab yoki masalaga oid tugal tafsilotni yoki aniqlikni talab qilmaydigan individual taassurot va mulohazalardan iborat boʻladi. Mustaqil janr sifatida A. Montel ijodida tarkib topdi. Uzbek adabiyotida XX-asrning 70—80-yillaridan Esse yaratila boshlandi.
Esse – aniq mavzu yuzasidan shaxsiy fikr-mulohazalar asosida yoziladigan ixcham ijodiy ish hisoblanadi.
Essening tuzilishi
Kirish
Kirish – mavzuni mantiqiy va uslubiy jihatdan bog‘lab oydinlashtirish. Bu bosqichda qalamga olingan mavzuni yoritish uchun savolni to‘g‘ri qo‘yish muhim.
Tezis qo‘yish essening eng muhim shartlaridan biridir. Tezis – essening kaliti. Kaliti topilmasa, essening asosiy maqsadiga yetish qiyin. Tezis – muallifning shaxsiy nuqtayi nazarini bildirib, u asosiy qismda isbotlanadigan fikrni yo‘naltiruvchi g‘oya hisoblanadi. Tezis essening kirish qismida yoziladi.
Asosiy qism
Asosiy bo‘lim – mavzuning nazariy asosi va savolning mazmunini bayon etuvchi bo‘lim. Bunda mavzuga mos barcha bilimlar, asosiy fikr va muammoga bog‘liq dalil va faktlar jamlangan bo‘lib, unda dalillar, xabarlar, turli statistik ma’lumotlardan foydalanib, mavzu yoritiladi, ko‘tarilgan muammoning kelib chiqish sabablari oydinlashtiriladi.
Dalillar – o‘quvchi tomonidan aytilgan fikrni isbotlash uchun keltiriladigan ko‘chirma (maqol, sitata, hikmatli so‘z, rivoyat, she’riy parchalar va h.k.). Qo‘yilgan tezisga kamida ikkitadan dalillar keltirilishi kerak.
Asosiy qismni yoritish uchun kerakli ma’lumotlarni keltirish jarayonida qo‘yilayotgan masalaga o‘quvchining shaxsiy munosabatini bildiruvchi, shuning bilan birga, menimcha, mening fikrimcha, birinchidan, ikkinchidan, shu kabi, demak, biroq, unday bo‘lsa kabi kirish so‘zlardan foydalanish o‘rinli bo‘ladi.
Xulosa
Xulosa – mavzu bo‘yicha chiqariladigan yakuniy jumlalar bo‘lib, unda yangi fikr-mulohazalar bildirilmaydi, balki dalillarga suyangan holda yakun chiqarilib, uni yechish yo‘llari ko‘rsatiladi. Essening yakuniy qismida asosiy qismda berilgan muammoning yechimi tasdiqlanadi va mazmunning mohiyati ochiladi, ya’ni «Esse boshida ko‘tarilgan masala bo‘yicha nima deyish mumkin?» degan savolga aniq va tushunarli javob tarzida yozilishi kerak. Xulosa qismida quyidagi kirish so‘zlardan foydalaniladi: men shunday xulosaga keldimki.., qisqasi, asosiy fikrim shuki.., xulosa qilib aytganda... va boshqalar.
|
| |
Qutblanish tekisligining aylanishi

|
Qutblanish tekisligining aylanishi
|
bet | 7/7 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 273,5 Kb. | | #234203 |
Bog'liq Yorug’lik dispersiyasi va uning klassik nazariyasiQutblanish tekisligining aylanishi
Yorug’lik ayrim moddalardan o’tganda, yorug’lik vektori tebranishi tekisligining aylanishi kuzatiladi. Bunday imkoniyatgan ega bo’lgan moddalar, optik aktiv moddalar deb ataladi. Bular – kvars, shakar eritmasi va boshqalardan iboratdir.
Optik aktiv moddalarda, qutblanish tekisligining burilish burchagi nur bosib o’tgan yo’lga to’g’ri proporsionaldir.
Kristallarda:
, (7.8.1)
Eritmalarda esa, qutblanish tekisligining aylanish burchagi eritma konsentrasiyasiga ham bog’liq bo’ladi:
, (7.8.2)
a - koeffisiyent qutblanish tekisligining solishtirma aylanish ko’rsatkichi deb ataladi va u tushayotgan yorug’lik to’lqin uzunligiga bog’liqdir.
Xulosa
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, yorug'likning materiya bilan o'zaro ta'sirini makroskopik darajada tushunishda yorug'lik dispersiyasi va yutilish-sochilishning klassik elektron nazariyasi muhim rol o'ynaydi. Ular yorug'likning modda tomonidan yutilishi, uning tarqalish tezligining o'zgarishi va elektronlar tomonidan sochilishi kabi bir qator optik hodisalarni tushuntirish uchun asos bo'lib xizmat qiladi.
Ammo shuni esda tutish kerakki, klassik elektron nazariyasi, ayniqsa, nano o'lchovli tuzilmalar yoki yorug'likning juda yuqori chastotalarida o'z cheklovlariga ega. Bunday hollarda murakkabroq kvant mexanik modellarga murojaat qilish kerak.
Shunga qaramay, klassik elektron nazariyasi materiallarning optik xususiyatlarini o'rganishda muhim vosita bo'lib qolmoqda va optik aloqa, fotonik va optik tanishish kabi texnologiyalarni rivojlantirishga hissa qo'shadi. Uning yordamida biz yorug'likning materiya bilan o'zaro ta'sirini yaxshiroq tushunishimiz va nazorat qilishimiz mumkin, bu keng ko'lamli ilmiy va muhandislik ilovalari uchun muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar
“FIZIKA” ABDURAHMANOV K.P EGAMOV O’
“OPTIKA, ATOM VA YADRO FIZIKASI” M.H.O’LMASOVA
Internet materiallari
|
| |
Sifat va miqdoriy lyuminessent analiz

|
Sifat va miqdoriy lyuminessent analiz
|
bet | 16/31 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #150426 |
Bog'liq Optik Analiz Usullari qullanmaSifat va miqdoriy lyuminessent analiz
Ayrim anorganiq [(samariy, yevropiy, gadoliniy, terbiy, disproziy, talliy (I), qalay (II), surma (III), qo'rg'oshin (II), vismut (III), indiy (III)] va organiq (vazelin moyi, parafin, kanifol, tozalangan asfalt va boshqa) moddalar shu'lalanish xossasiga ega. Bunday moddalarni o'z lyuminessensiyasi asosida topish mumkin. Shu'lalanmaydigan moddalarni turli xil reaksiyalar yordamida shu'lalanadigan birikmalarga aylantirib aniqlaydilar. Sifatiy lyuminessent analiz uchun lyuminessensiyaning so'nishidan foydalanish ham mumkin. Masalan, aniqlanadigan modda biror moddaning lyuminessensiyasini so'ndirsa, bu sifat ko'rsatkichi sifatida ishlatilishi mumkin. Shu'lalanmaydigan moddalarni shu'lalantirish uchun ularga aktivatorlar (kristallofosforlar) qo'shiladi. Kristallofosforlar shu'lasining intensivligi bo'yicha kirishmalarni topish mumkin. Ba'zan moddalarni topish uchun ularning shu'lasini vizual kuzatish yetarli. Agar arala.shmalar tekshirilayotgan bo'lsa, shu'la yorug'lik filtridan o'tkaziladi. Miqdoriy lyuminessent analizda Il=Kc bog'lanishdan foydalaniladi. Tekshiriladigan moddani shu'lalanuvchi moddaga aylantirganda, uning to'lig'icha shu shaklga o'tkazilishiga e'tibor berilishi kerak. Lyuminessensiyaning intensivligini vizual yoki fluorimetrlar yordamida o'lchash mumkin.
Xemilyuminessensiya
Kimyoviy reaksiya energiyasi natijasida molekula va atomlarning shu'lalanish hodisasi xemilyuminessensiya deyiladi. Ko'pgina ekzotermik reaksiyalarda issiqlik energiyasi bilan bir qatorda yorug'lik energiyasi ham ajraladi. Bu hodisa xemilyuminessent aniqlashlarning negiziga qo'yiigan, Ajraladigan energiya 170 kJ mol dan ziyod boiganda xemilyuminessensiya kuzatiladi. Xemilyuminessent reaksiyani sxematik tarzda quyidagicha tifodalash mumkin:
A+BC*+D
C*C + hν
Ushbu reaksiya bilan bir vaqtda nurlanishsiz
|
| |
Yorug’likning ikki muhit chegarasidan qaytishi va sinishidagi qutblanishi

|
Yorug’likning ikki muhit chegarasidan qaytishi va sinishidagi qutblanishi
|
bet | 5/7 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 273,5 Kb. | | #234203 |
Bog'liq Yorug’lik dispersiyasi va uning klassik nazariyasiYorug’likning ikki muhit chegarasidan qaytishi va sinishidagi qutblanishi
Ikki muhit chegarasiga yorug’lik tushganda, yorug’lik to’lqini qisman aks etib qaytadi va qisman sinadi.
Dielektriklarda, qaytgan yorug’lik jadalligi tushayotgan to’lqin qutblanishi, i tushish burchagi va r sinish burchagiga bog’liqligini Frenel ko’rsatgan.
vektor tebranishi tushish tekisligiga perpendikulyar bo’lgan holda, qutblangan yorug’lik uchun yorug’lik jadalligi
, (7.5.1)
ga teng bo’ladi.
vektor tebranishi tushish tekisligida bo’lgan holda, qutblangan yorug’lik uchun, yorug’lik jadalligi
, (7.5.2)
ga teng bo’ladi.
Tabiiy yorug’lik uchun qaytgan to’lqin jadalligi quyidagiga teng bo’ladi:
, (7.5.3)
Qaytgan yorug’lik jadalligini tushish burchagiga bog’liqlik xarakteri grafik ravishda 7.7 - rasmda tasvirlangan. 1 - chiziq (7.7.1) – ifodaga, 2 - chiziq (7.7.2) - ifodaga va 3 - chiziq (7.7.3) - ifodaga mos keladi.
Yorug’lik qutblanishi xar xil usullar bilan amalga oshirilgan bo’lsa, u sirt chegarasidan xar xil jadallikda aks etadi, u holda aks etgan yorug’lik qisman qutblangan bo’ladi.
7.7– rasm. Qaytgan yorug’lik nuri jadalligini tushish burchagiga bog’liqligi
Bryuster qonunini
Qutblanish tartibi tushish burchagiga bog’liq bo’ladi. Agarda, tushish burchagi bo’lsa, u holda va bo’ladi, ya’ni qaytgan yorug’likda, tushish tekisligiga perpendikulyar bo’lgan tebranishlar kuzatiladi. Qaytgan to’lqin esa butunlay qutblangan bo’ladi.
va
nisbatlardan quyidagiga ega bo’lamiz:
, (7.6.1)
Bu ifoda Bryuster qonunini ifodalaydi va shu shartni qanoatlantiruvchi tushish burchagi Bryuster burchagi deb ataladi.
Singan yorug’lik, doimo tushish tekisligida tebranishlari ustun keladigan qisman qutblangan bo’ladi. Bryuster burchagida tushadigan yorug’likda bu ustunlik yaqqol ko’rinadi.
Tekis qutblangan yorug’lik nuri olish usullaridan biri - yorug’likni dielektrik chegarasiga Bryuster burchagida tushirishdan iborat bo’ladi.
|
| |
F. F. Hoshimov - bet 11

|
F. F. Hoshimov
|
bet | 11/31 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #150426 |
Bog'liq Optik Analiz Usullari qullanmaI=I0·10-ε·c·l
ε — yorug’liкning yutilish коeffitsiеnti, o’zgаrmаs каttаliк;
c — tекshirilаyotgаn eritmаning mоlyar коntsеntrаtsiyasi;
l — yorug’liкni yutuvchi eritmа qаtlаmining qаlinligi, sm.
Bugеr—Lаmbеrt—Bеr qоnunining fiziк mа’nоsi quyidаgichа:
Eritmаlаrning rаngi bir хil bo’lsа vа ulаrning коntsеntrаtsiyalаr hаmdа qаvаtlаrining qаlinliкlаri o’zаrо tеng bo’lsа iккаlа eritmаgа tushаyotgаn yorug’liкning tеng qismlаri yutilаdi, ya’ni yorug’liк yutilishi bir хil bo’lаdi.
Yuqоridаgi tеnglаmа lоgаrifmlаnsа vа uning ishоrаsi tеsкаrisigа o’zgаrtirilsа, quyidаgi кo’rinishgа кеlаdi: yoki
Кеyingi fоrmulаning chаp tоmоnidаgi ifоdа eritmаning оptiк zichligi dеyilаdi, uni А hаrfi bilаn bеlgilаnаdi. Dеmак, eritmаning оptiк zichligi uning коntsеntrаtsiyasigа vа qаtlаm qаlinligigа to’g’ri mutаnоsib bo’lаdi, ya’ni ushbu mоddа eritmаsi qаtlаmining qаlinligi bir хil bo’lgаndа eritmаdа rаngli mоddаning miqdоri qаnchа кo’p bo’lsа, uning оptiк zichligi shunchа каttа bo’lаdi. Акsinchа, rаngli mоddаning коntsеntrаtsiyasi bir хil bo’lgаnidа eritmаning оptiк zichligi uning qаtlаmining qаlinligigа bоg’liqbo’lаdi.
Bundаn quyidаgi хulоsаgа кеlish mumкin: аgаr bittа rаngli mоddа iккitа eritmаsining коntsеntrаtsi-yasi turlichа bo’lsа, ulаrning qаtlаmlаri qаlinliкlаrini eritmа-lаrning коntsеntrаtsiyalаrigа tеsкаri mutаnоsib rаvishdа o’zgаrtirish nаtijаsidа bu eritmаlаr rаngining bir хil intеnsivligigа erishilаdi.
Shundаy qilib, rаngli eritmаning коntsеntrаtsiyasi s ni аniqlаsh uchun uning оptiк zichligi А ni o’lchаsh кеrак eкаn. Оptiк zichliкni o’lchаsh uchun esа yorug’liк оqimining intеnsivligini аniqlаsh кеrак.
Аbsоrbtsiоn spекtrоsкоpiyadа mоddа коntsеntrаtsiyasi оdаtdа bir litrdаgi mоllаr sоni bilаn (mоlyar коntsеntrаtsiya), qаtlаm qаlin-ligi esа sаntimеtrlаrdа o’lchаnаdi. е mоlyar yutish коeffitsiеnti; uning qiymаti hаr bir yutish pоlоsаsi uchun dоimiy bo’lib, fаqаt mоddаning tаbiаtigа bоg’liq bo’lаdi vа rеакtsiyaning sеzgirligini tаvsiflаydi; Hl=1 sm vа s mоl/l bo’lgаnidа А=ε bo’lаdi. Dеmак, mоlyar yutish коeffitsiеnti qаtlаm qаlinligi 1 sm bo’lgаnidа bir mоlyar eritmаning оptiк zichligigа tеng.
|
| |
1. Iqtisodiyot tushunchasi, uning tarkibi va tuzulishi Iqtisodiyot

|
1. Iqtisodiyot tushunchasi, uning tarkibi va tuzulishi Iqtisodiyot
|
bet | 1/4 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 50,54 Kb. | | #138410 |
Bog'liq Mehridin
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY
TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI
yo’nalishining guruh talabasi
Iqtisodiyotda axborot-komunikatsion texnologiyalar
va tizimlar fanidan tayyorlagan
MUSTAQIL ISHI
MAVZU
Bajardi:
Qabul qildi:
Toshkent-2023/2024
1.Iqtisodiyot tushunchasi, uning tarkibi va tuzulishi
Iqtisodiyot — bu ishlab chiqarish, taqsimlash va savdo, shuningdek, tovarlar va xizmatlarni isteʼmol qilish sohasini oʻrganish sohasi. Umuman olganda, u tanqis resurslarni ishlab chiqarish, ishlatish va boshqarish bilan bogʻliq amaliyotlar, nutqlar va moddiy ifodalarni taʼkidlaydigan ijtimoiy soha sifatida belgilanadi. Muayyan iqtisodiyot — bu asosiy omillar sifatida uning madaniyati, qadriyatlari, taʼlimi, texnologik evolyutsiyasi, tarixi, ijtimoiy tuzilishi, siyosiy tuzilishi, huquqiy tizimlari va tabiiy resurslarini oʻz ichiga olgan jarayonlar toʻplamidir. Bu omillar maʼno-mazmunni beradi va iqtisodiyot sharoit va parametrlarni belgilaydi. Boshqacha qilib aytganda, iqtisodiy soha — bu oʻzaro bogʻliq boʻlgan inson amaliyotlari va operatsiyalarining ijtimoiy sohasi boʻlib, u bir necha sohalar bilan chambarchas bogʻliq. Iqtisodiy agentlar jismoniy shaxslar, korxonalar, tashkilotlar yoki hukumatlar boʻlishi mumkin. Iqtisodiy bitimlar ikki guruh yoki ikki qarama-qarshi tomonlar muomala qilingan tovar yoki xizmatning odatda maʼlum bir valyutada ifodalangan qiymati yoki biror maʼlum narxda kelishishganda yuzaga keladi. Biroq, pul muomalalari iqtisodiy sohaning faqat kichik qismini tashkil qiladi. Iqtisodiy faoliyat tabiiy resurslar, mehnat va kapitaldan foydalanadigan ishlab chiqarish tomonidan ragʻbatlantiriladi. Vaqt oʻtishi bilan u texnologiya, innovatsiyalar (yangi mahsulotlar, xizmatlar, jarayonlar, bozorlarni kengaytirish, bozorlarni diversifikatsiya qilish, bozorlar, daromad funksiyalari darajasini oshiradi), masalan, intellektual mulkni ishlab chiqaradigan va ishlab chiqarish munosabatlaridagi oʻzgarishlardir
|
| |
IV. Ma’lumot almashish, xisobot berish

|
IV. Ma’lumot almashish, xisobot berish
|
bet | 3/3 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 75,5 Kb. | | #133752 |
Bog'liq 3 СУИЦИД ЙУЛ ХАРИТАСИ 2022 ХИСОБОТИIV. Ma’lumot almashish, xisobot berish
11
|
Ta’lim muassasasi voyaga yetmagan o’quvchilari o’rtasida o’z joniga qasd va suiqasd qilish xolatlarini o’rganish xamda barvaqt oldini olish borasida idoralararo xamkorlikni kuchaytirish.
|
1. Ta’lim muassasasi kesimida xar bir o’z joniga qasd va suiqasd qilish xolatlarini muntazam ravishda o’rganib borish va sabablarini taxlil qilish.
2. Taxlil natijalariga ko’ra, ushbu xolatlarning oldini olish yuzasidan takliflar ishlab chiqish.
3. O’z joniga qasd va suiqasd qilgan xar bir o’quvchi xaqida ichki ishlar organlari tomonidan zudlik bilan psixiatriya muassasalarini, shu jumladan tuman tibbiyot birlashmasini xabardor etish.
|
Muntazam ravishda
Muntazam ravishda
Har bir holat bo’yicha
|
2022 yil dekabr xolatiga kasb-xunar maktabi o’quvchilari orasida o’z joniga qasd va suiqasd qilish xolatlari aniqlanmadi.
|
YOBIB direktor o’rinbosari: Sh.Abdiyev
|
| |
Esse yozish uchun mavzular

|
Esse yozish uchun mavzular
|
bet | 3/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 24,24 Kb. | | #234969 | Turi | Referat |
Bog'liq Hemis 4,5,6-mustaqil ta'lim... (2)Esse yozish uchun mavzular:
Hayotda qonun barchaga barobarmi?
Ijtimoiy tarmoqlar va men.
Men farzandim uchun nima qilishim kerak?
Orolning qurishi kimning muammosi?
Tinch o‘tgan har kuning – bayram.
Muvaffaqiyat sari birinchi qadam.
Vaqt shamoldek uchmoqda.
Kun bo‘yi ishdaman, farzandim esa...
Agar meni tanqid qilishsa...
Ayolning o‘rni qayerda?
Kechagi kunim.
Qabulimdagi odamlar.
Ona tilimni asrash uchun men nima qila olaman?
Kasbimni to‘g‘ri tanladimmi?
Men jamiyatga kerakmanmi?
Yoshlik beboshlikmi?
Meni o‘ylantirgan muammo.
Men qayta-qayta o‘qiydigan kitob.
Mahallamdagi odamlar va men.
Mening do‘stlarim ko‘pmi yoki ulfatlarim?
Yo‘ldagi tirbandlik.
Agar deputat bo‘lsam...
Olisdagi yaqinim.
Muvaffaqiyatim sababi...
O‘zimga nisbatan advokatmanmi yoki prokuror?
Qachon kim bilan dildan suhbatlashdim?
O‘zimni kitobxon sanay olamanmi?
Onam betob, majlis esa uzoq davom etadi.
Hamkasbim mendan bir pog‘ona yuqoriladi.
Bir qo‘lida hassa, birida yegulik...
Men anglagan haqiqat.
Bugun kimga yordam qildim?
Nima uchun bolalikka qaytgimiz keladi?
Meni yig‘latgan kinofilm.
Kattalar ham multfilm ko‘rishi kerakmi?
Qabriston oralab yurganimda kechgan hislar.
Aybsiz aybdor bo‘lgan on.
Farzandli bo‘lgan kunim.
Meni qoyil qoldirgan alloma.
Yiqilgan kurashga to‘ymaydimi?
|
| |
Веб технологияга кириш - Мултимедиа технологиялари кафедраси муҳаммад ал-хоразмий номидаги

|
Мултимедиа технологиялари кафедраси муҳаммад ал-хоразмий номидаги
|
bet | 2/3 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 2,29 Mb. | | #253994 |
Bog'liq 1. Web ilova
Интернет тармоғидаги веб-саҳифаларни кўриш учун WWW (World Wide Web) деб аталувчи сервисдан фойдаланилади.
WWW (Бутун дунё ўргимчак тўри) – бу клиент-сервер технологияси асосида ташкил этилган, кенг тарқалган Internet хизматидир.
WWW асосчиси – Tim Berners-Lee CERNдаги ва дунёдаги биринчи Web-сайт кўриниши WWW компонентлари WWW компонентлари: Дастурий ва техник воситалар WWW компонентлари: HTML WWW компонентлари: HTTP WWW компонентлари: URI / URL WWW нинг ривожланиш босқичлари
2005
2000
1989
1983
1982
1969
1978
ARPA net
4 та компьютерли тармоқ ишга туширилди
ARPA net
1. Milnet
2. Internet
WWW
Tim Berners-Lee асос солди
Web 2.0
Web 2.0 қўлланила бошланди
IPv4
Протокол қабул қилинди
TCP/IP
Протокол интернет учун асос қилиб олинди
IPv6
Internet2, IPv6 иш бошлади
2010
Web 3.0
Web 3.0 қўлланила бошланди
WWW нинг ривожланиш босқичлари WWW нинг ривожланиш босқичлари WWW нинг ривожланиш босқичлари WWW нинг ривожланиш босқичлари WWW нинг ривожланиш босқичлари WWW нинг ривожланиш босқичлари Веб-технологиялар классификацияси - Разметкали тиллар (HTML)
- Стилларни тавсифлаш тиллари (CSS)
Ахборотни статик тасвирлаш
- Клиент томонда сценарийли тиллар (JavaScript)
- Сервер томонда сценарийли тиллар
Интерактив алоқа
Клиент-сервер технологиялари, интернет протоколлар
Интернет тармоғида клиент-сервер модели қуйидагича тавсифланади:
Клиент: веб браузер;
Сервер: Веб-сервер.
|
| |
Nurlanishning diskret xossalari

|
Nurlanishning diskret xossalari
|
bet | 10/31 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,88 Mb. | | #150426 |
Bog'liq Optik Analiz Usullari qullanmaNurlanishning diskret xossalari.
Nurlanishni muayyan energiyaga ega bo’lgan diskret zarrachalar dastasi (fotonlar yoki kvantlar) sifatida ham qarash mumkin. Fotonning energiyasi nurlanish chastotasiga bog’liq:
E=hv,
bu yerda, h - Plank doimiysi (6,63 • 10-34 J-c). Energiyani to’lqin uzunligi yoki to’lqin soni orqali quyidagicha ifodalash mumkin:
Ushbu tenglamadan ko’rinadiki, to’ lqin soni ham chastota singari energiyaga mos ravishda bog’langan. Elektromagnit nurlanishning spektri juda katta to’lqin uzunligi va sohasini o’z ichiga oladi. Masalan, rentgen nurlanishi (λ≈10-10 m) fotonining energiyasi qizigan volfram simi chiqargan nurlanish (λ=10-6 m) energiyasidan taxminan o’n ming marta kattadir.
Nur yutishning аsоsiy qоnuni (Bugеr-Lаmbеrt-Bеr qоnuni)
Аtоm, iоn yoкi mоlекulа nur кvаntini yutib, yuqоrirоq enеrgеtiк hоlаtgа o’tаdi. Оdаtdа bu аsоsiy, qo’zg’оtilmаgаn pоg’оnаdаn yuqоrirоq pоg’оnаlаrdаn birigа, кo’pinchа, birinchi qo’zg’оtilish pоg’оnаsigа o’tishdir. Nurning mоddа qаtlаmidаn o’tishidа yutilishi nаtijаsidа nurlаnish intеnsivligi каmаyadi vа nur yutuvchi mоddаning коntsеntrаtsiyasi qаnchа каttа bo’lsа, intеnsivliк shunchа каmаyadi.
Bugеr—Lаmbеrt—Bеr qоnuni nur yutuvchi mоddаning qаtlаmidаn o’tgаn yorug’liк intеnsivligining каmаyishi bilаn mоddа коntsеntrаtsiyasi vа qаtlаmning qаlinligi оrаsidаgi bоg’liqliкni ifоdаlаydi. Nurning акs etishi vа tаrqаlishi hisоbigа isrоf bo’lishini e’tibоrgа оlish uchun tекshiriluvchi eritmа vа tоzа erituvchidаn o’tgаn yorug’liк intеnsivligi tаqqоslаnаdi.
Bir хil mаtеriаldаn tаyyorlаngаn кyuvеtаlаrdа bir хil erituvchining o’zi bir хil qаlinliкdа bo’lgаndа nurning акs etishi vа sоchilishidаgi isrоflаr dеyarli bir хil bo’lаdi. Bundа iккаlа dаstаdа yorug’liк intеnsivligining каmаyishi mоddа коntsеntrаtsiyasigа bоg’liq bo’lаdi. Eritmаdаn o’tgаn yorug’liк intеnsivligining каmаyishi o’tкаzish коeffitsiеnti (yoкi to’g’ridаn-to’g’ri o’tкаzish) dеyilаdi vа T bilаn bеlgilаnаdi:
Bu еrdа, I, I0 — eritmаgа tushаyotgаn vа eritmаdаn o’tgаn yorug’liк intеnsivligi;
Eritmа rаngining intеnsivligi bilаn undаgi rаngli iоn (yoкi mоdda) miqdоri оrаsidаgi bоg’lаnish Bugеr—Lаmbеrt—Bеr qоnuni bilаn ifоdаlаnаdi. Bu qоnunning tеnglаmаsi quyidаgichа:
|
| |
5-sinf k I r I s h

|
5-sinf k I r I s h
|
bet | 1/34 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 157,5 Kb. | | #352 |
5-sinf uchun 1 dars ishlanmasi “_______” ____________ 2015 yil
Mavzu: Havfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya-gigiyena talablari
Ta’limiy maqsad____________________________________________________________
Tarbiyaviy maqsad __________________________________________________________
Rivojlantiruvchi maqsad ______________________________________________________
Dars uslubi ________________________________________________________________
Dars turi___________________________________________________________________
Dars jihozi _________________________________________________________________
Darsning borishi: Tashkiliy qism, Ma’naviy daqiqa
|
| |
Sinf: 7-sinf Mavzu: Chingizxon bosqini. Ta’limiy maqsad

|
Sinf: 7-sinf Mavzu: Chingizxon bosqini. Ta’limiy maqsad
|
bet | 1/3 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #126790 |
Bog'liq Tarix-dars-ishlanma.-Chingizxon-bosqini
Sinf: 7-sinf
Mavzu: Chingizxon bosqini.
Ta’limiy maqsad.
O’quvchilarga Chingizxon bosqini natijasida ulkan Xorazmshohlar davlatining inqirozga yuz tutishi, o’rta asr feodal munosabatlarining salbiy ta’siridagi o’zaro ichki nizolar natijasida bosqinchilarga qaram bo’lganliklarimiz, sharlarimizning vayron qilinib yoqib yuborilishi, moddiy va m’naviy boyliklarimizning oyoq osti qilinishi, din peshvolarining mo’gil jangchilarga xizmatkor qilib tahqirlanganliklari to’g’risida tushuncha berish barobarida bilim va malakalarini shakllantirish va ko’nikma hosil qilish.
Tarbiyaviy maqsad.
O’quvchilarga dars jarayonidan unumli foydalanishni o’rgatish hamda yuqoridagi mavzuni o’zlashtirishlari orqali vatanimiz bosqinchilarga qarshi mardonovor tyurishlari, sharq tamaddunung asosi ekanligini hisobga olib, ajdolarimiz tomonidan asarab- avaylangan tinchlikni hamda ular bizga qoldirgan moddiy va ma’naviy boliklarga munosib voris bo’lish bilan birga bugungi tinchlikni qadriga yetish ruhida tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi maqsad.
O’quvchilarni o’gzaki va yozma nutq savodxonligini rivojalntirish.
Dars turi ; noananviy.
Dars jihozi; darslik, xarita, Jaloladdin davri aks rttirilgan fayl papka, Horazmshohlar davriga bag’ishlangan buklet, qog’oz va marker.
Darsning tashkily qismi.
1.Salomlshish, davomat.
2.Uyga vazifani so’rash.
3. Yangi mavzu bayoni.
4. Mustahkamlash.
5. Uyga vazifa berish.
6. Rag’batlantirish.
Reja.
Xorazmshohlarning mudofaa rejasi va O’tror qamali.
Buxoro va Samarqand jangi.
Sirdaryo bo’yidagi janglar.
Temur Malik jasorati.
Dars boshlanishi oldidan sinf o’quvchilari jo’r ovozda bugungi darsimizni ng shioroni aytishadi.
O’qituvchi: Bizning shior.
O’quvchilar: “ Tarixingni bilmasam seni, bolam dema vatanim meni”.
O’qituvchi tomonidan yangi mavzu e’lon qilinib, dars maqsadlari bilan tanishtiriladi va sinf o’quvchilari kuchlari teng bo’lgan uch guruhga ajratiladi.
Buning uchun dastlab gurunlar o’zlariga sardor tanlaydilar hamda sardor doskaga chiqib yashirin turgan so’zlar asosida guruh nomini e’lon qiladi. Bu quyidagi so’lar.
Xorazmshohlar.
Buxoro.
Samarqand .
Guruhlarning nomlari doskaga yozilib qo’yiladi va har bir guruh qo’lga kiritgan ballar guruh nomi yoniga ilinib boriladi.
|
| |
GIBBS VA GELMGOLS ENERGIYALARI - Mavzu; Qaytmas jarayonlar termodinamikasi Reja qonun to’G’risida umumiy ma‘lumot...

|
Mavzu; Qaytmas jarayonlar termodinamikasi Reja qonun to’G’risida umumiy ma‘lumot ikkinchi qonunning asosiy vazifasi
|
bet | 4/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 21,53 Kb. | | #230584 |
GIBBS VA GELMGOLS ENERGIYALARI
Izolirlangan sistemada jarayonning yo’nalishi va muvozanatning qaror topishi shartini entropiya qiymatlarining o’zgarishi ifodalaydi. Izolirlanmagan sistemada turg’un temperaturada boradigan jarayonlarda bu vazifani Gibbs energiyasi (funksiyasi) va Gelmgols energiyasi (funksiyasi) bajaradi (1960 y.). Bu ikkala funktsiya – 1960 yilgacha izotermik potentsiallar deb, Gelmgols energiyasi izoxorik potentsial yoki erkin energiya, Gibbs energiyasi – izobarik potentsial yoki termodinamik potentsial deb, yuritilar edi. Hozir ham «Izotermik potentsial» atamasi ishlatilib turiladi. Gelmgols va Gibbs energiyalari holat funksiyasi, ya‘ni to’liq funksiya bo’lganligidan Gelmgols funksiyasi, Gibbs funksiyasi deb ham ataladi.
Ko’p jarayonlar izotermik – izoxorik ravishda – turg’un temperatura va turg’un hajmda (T = const, V = const) yoki izotermik – izobarik ravishda – turg’un temperatura va turg’un bosimda (T = const, P = const) boradi. Shunga ko’ra, izotermik – izoxorik jarayonlarda Gelmgols funksiyasi, izotermik – izobarik jarayonlarda Gibbs funksiyasi qo’llaniladi. Gelmgol energiyasi yoki funksiyasi ortadi, G1 ba‘zan Ф harfi bilan belgilanadi.
Izotermik – izoxorik jarayonlarda uning yo’nalishini va muvozanat shartini Gelmgols energiyasini qiymati, izotermik-izobarik jarayonlarda Gibbs energiyasi qiymatiing o’zgarishi ifodalaydi.
Izotermik – izoxorik jarayonda bajarilgan ish Gelmgols funksiyasining kamayishiga teng yoki undan kichik bo’ladi.
Agar jarayon qaytar bo’lsa, maksimal ish – Amax bajariladi va u Gelmgols funksiyasining kamayishiga teng bo’ladi.
Amax = - ΔF (V.15)
Agar jarayon qaytar bo’lmasa, bajarilgan ish Gelmgolts funktsiyasining kamayishidan kam bo’ladi:А < - ΔF (V.16) Ђ = U – TS tenglamani quyidagicha yozish mumkin:U = F + TS
Sistemaning ichki energiyasini ikki energiya yig’indisidan-Gelmgols funksiyasininг F va bog’langan energiya TS dan iborat deb qarash mumkin.
Turg’un temperatura va turg’un hajmda qaytar jarayon borganda Gelmgols funktsiyasini qiymati o’zgarmaydi, qaytmas, o’z–o’zicha boradigan jarayon sodir bo’lganda Gelmgols funktsiyasining qiymati kamayadi, ya‘ni bu sharoitda jarayon Gelmgols funktsiyasi kamayadigan yo’nalishda boradi. Gelmgols funktsiyasining qiymati minimumga yetganda, muvozanat qaror topadi. Demak, muvozanat shartining matematik ifodasi quyidagicha bo’ladi:
dF = O dF > O (V.17)
Turg’un temperatura va turg’un bosimda boradigan jarayonlarning yo’nalishini va muvozanat shartini Gibbs funktsiyasi (G) qiymatining o’zgarishi ifodalaydi.
O’z – o’zicha boradigan jarayonlarda Gibbs funktsiyasining qiymati kamayadi, ya‘ni jarayon Gibbs funktsiyasining kamayishi tomon boradi. Gibbs funktsiyasi minimum qiymatga ega bo’lganda, muvozanat qaror topadi.
|
| |
Beton strukturasining hosil bo’lishi va qotish jarayoni Reja: Kirish Asosiy qism

|
Beton strukturasining hosil bo’lishi va qotish jarayoni Reja: Kirish Asosiy qism
|
bet | 1/2 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #99741 |
Bog'liq Beton strukturasining hosil bo’lishi va qotish jarayoni
Beton strukturasining hosil bo’lishi va qotish jarayoni
Reja:
1.Kirish
2.Asosiy qism
2.1 Beton qorishmasining sifat ko’rsatkichlari
2.2 Sifat ko’rsatkichlarini tayyorlash va tashish jarayonida ta’minlash
2.3 Sifat ko’rsatkichlarini beton yotqizish jarayonida ta’minlash
3.Xulosa
4.Adabiyotlar
KIRISH
Betonni tayyorlash, uni tashish va qoliplarga quyish jarayonida uning sifatiga salbiy ta’sir etuvchi omillarni aniqlash va ularni bartaraf etish orqali beton ishlarining ish samaradorligini oshirish mumkin.
Sifat ko’rsatkichlarini ta’minlamasli oqibatida esa beton yaroqsiz holatda ish obektiga olib kelinishi va ishning to’xtab qolishi va bundan tashqari katta xarajatlarga sabab bo’lishi mumkin.
Yuqoridagi muammolarga duch kelmaslik uchun beton qorishmasini tayyorlash jarayonidan boshlab quyib bo’lingandan so’ng ham tekshirish kerakligi aniq bo’lmoqda.
Beton qorishmasining sifat ko’rsatkichlari
Korroziyabardoshliylik qobiliyati
Sovuqbardoshlilik
Betonning asosiy ko’rsatkichlari
Mustaxkamlik
Suv o’tkazmaslik qobiliyati
Beton qorishmasining sifat ko’rsatkichlari
Suv o’tkazmaslik qobiliyati – betonni ichki
qismiga suv va boshqa suyuqliklarni o’tkazmaslik
qobiliyatiga aytiladi. Bu turdagi betonlar W harfi
bilan belgilanadi.
Masalan: W2; W4; W6; W8; W10; W12; W16;
W18; W20.
Suv o’tkazmaslik qobiliyati katta bo’lgan betonlar quyidagi afzalliklarga ega hisoblanadi:
- yer suvlari yuzada joylashgan binolarda asqotadi;
- tezkor harorat o’zgarishiga o’z holatini o’zgartirmaydi. Asosan ma’lum namlikdan himoyalanmagan hududlarda.
Beton qorishmasining sifat ko’rsatkichlari
Sovuqbardoshlilik – ushbu ko’rsatkich betonni qancha vaqt davomida muzlamasligini va buning oqibatida buzilmasligini ko’rsatadi. Sovuqbardoshlilik koeffitsiyenti F harfi bilan belgilanadi va 50-1000 diapazoni oralig’idagi sonlar bilan belgilanadi. Sonlar - bu muzlash va erishlar davrini ifodalovchi kattalik.
Mustaxkamlik – betonni tashqi kuchlar ta’siriga bardosh berishini xarakterlovchi sifat ko’rsatkichi hisoblanadi. U asosan yuzaga ta’sir qilayotgan kuch bilan hisoblanadi, ko’pincha (kgs/sm2), yoki (MPa)
|
| |
Algoritmlashtirish va dasturlash asoslari

271
9-BOB. ALGORITMLASHTIRISH VA DASTURLASH
ASOSLARI
9.1. Algoritm tushunchasi va uning xususiyatlari.
Muayyan muammoni hal qilish algoritmlarini ishlab chiqish va
shakllantirish eng muhim va hal qiluvchi bosqichdir,
chunki bu
bosqichda kelajakda kompyuter bajarishi kerak bo‘lgan harakatlar
ketma-ketligi oldindan to‘liq aniqlanadi. Algoritmda qilingan xatolar
hisoblash jarayonining noto‘g‘riligiga va natijada noto‘g‘ri natijaga
olib keladi.
Algoritm - bu muammoni hal qilish
usulining tavsifi yoki
boshqacha qilib aytganda, hisoblash jarayoni bosqichlari ketma-
ketligi bo‘lib, kerakli natijani olish
uchun kompyuter tomonidan
amalga oshiriladi.
Algoritm quyidagi xususiyatlarga ega:
1. Aniqligi. Algoritmlarning nazarga olingan barcha bosqichlari
aniq harakatda bo‘lishi kerak, amalga oshirilayotgan bosqichlari
tushunarsiz bo‘lishi mumkin emas.
2. Natijaviyligi, ya’ni ma’lum bir
oddiy bosqichlarni bosib
o‘tgandan so‘ng kutilayotgan natijani olishga erishishdan iborat.
3. Ommaviyligi, ya’ni bitta masalani еchish uchun emas balki
shunga o‘xshash turdosh masalalar sinfini
hal etish uchun xizmat
qiladi.
4. Diskrеtlilik, ya’ni algoritmni bir nеchta elеmеntar
bosqichlarga ajratish imkonini mavjudiligi.
Algoritmni ishlab chiqish quyidagi
bosqichlarni bajarishdan
iborat:
1) ma’lumotlarni qayta ishlash bosqichlarini ajratib ko‘rsatish;
2) ular o‘rtasida mantiqiy aloqalarni o‘rnatish asosida
ma’lumotlarni qayta ishlash bosqichlari tartibini aniqlash;
3) har bir bosqich mazmunining tavsifi.
272
9.2. Hisoblash jarayonlarni grafik aks ettirish.
Hisoblash jarayonlarini tasvirlashning turli usullari mavjud. Bu
og‘zaki, operator, blok-sxema shakli.
Algoritm qoidalari to‘plamining tabiiy tili yordamida aniq tavsifi
algoritmni og‘zaki tasvirlash shakli deb ataladi.
Operator sxemasi - bu hisoblash
jarayonining ayrim avtonom
bosqichlarining mazmunini tavsiflovchi operatorlar yordamida
algoritmni aks ettirish. Operator - bu dasturni amalga oshirish
jarayonida ma’lum bir harakatlarning bajarilishining ko‘rsatkichidir.
Algoritmdagi qadamlar ketma-ketligining
grafik tasviri blok-
sxema deb ataladi.
Blok-sxemaning har bir qismi ma’lum bir shaklga ega bo‘lgan
geometrik figuralar bilan tasvirlangan. Har bir shakl bitta bosqichni
anglatadi va blok deb nomlanadi.
Blok-sxema chiziqlarining normal yo‘nalishi yuqoridan pastga va
chapdan o‘ngga qarab hisoblanadi va o‘qlar bilan ko‘rsatilmaydi.
Boshqa barcha holatlarda o‘qlar talab qilinadi.
Blok raqamlari yuqori chap burchakda joylashtirilgan bo‘lib,
bloklar harflar bilan yoki harflar va raqamlar birikmasi bilan
belgilanishi mumkin.
Agar blokning mazmuni uning ichiga sig‘masa, unda “izoh”
ishlatiladi. Izoh blok-sxemaning bo‘sh
joyiga joylashtiriladi va
tushuntirilayotgan blokga yoki chiziq chizig‘i bilan blok chizig‘iga
ulanadi. Izoh sarlavha blokiga parallel ravishda yuqori va pastki
chegara chiziqlari ichida yoziladi.
Ma’ruza-1 Mavzu: Kompyuter tarmoqlari fanining pridmet va vazifalari. Kompyuter tarmoqlarining qurilish tamoillari, texnologiyalari va protokollari - bet 3

|
Ma’ruza-1 Mavzu: Kompyuter tarmoqlari fanining pridmet va vazifalari. Kompyuter tarmoqlarining qurilish tamoillari, texnologiyalari va protokollari
|
bet | 3/11 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #138081 |
Bog'liq 1-маъруза 1957 yilda Sovet Ittifoqi tomonidan Erning birinchi sun’iy yo’ldoshi fazoga chiqarilganidan so’ng AQSh mudofaa Vazirligi axborot uzatishning ishonchli sistemasiga muhtojligini sezdi. Mudofaa yo’nalishida ilmiy-tekshirish istiqbolli ishlanmalar ustida ish olib boruvchi agentligiga (DARPA) AQSh xukumati tomonidan kompyuterlar tarmog’ini ishlab chiqish vazifasi topshirildi. Shuningdek bunday vazifa Kaliforniya universitetiga (Los-Andjeles), Stenford ilmiy tekshirish markaziga, Yuta Universitetiga, Kaliforniya shtatidagi Universitetga (Santa-Barbara) yuklatildi. Kompyuter to’ri ARPANET (ingl. Advanced Research Projects Agency Network) deb nomlandi va 1969 yilda mazkur tarmoq orqali dastur doirasiga kiruvchi yuqorida sanab o’tilgan 4 ta ilmiy maskan birlashtirildi. Barcha ishlar AQSh Mudofaa Vazirligi tomonidan moliyalashtirildi. Keyinchalik ARPANET tarmog’i rivojlanib kengayib bordi. Bora-bora undan fanning turli sohalarida faoliyat yurituvchi olimlar foydalanishni boshladilar. Barcha ishlar AQSh Mudofaa Vazirligi tomonidan moliyalashtirildi. Keyinchalik ARPANET tarmog’i rivojlanib kengayib bordi. Bora-bora undan fanning turli sohalarida faoliyat yurituvchi olimlar foydalanishni boshladilar. Birinchi server ARPANET 1969 yilning 2 sentyabrida Kaliforniya universitetida (Los-Andjeles) o’rnatildi. 1969 yilning 29 oktyabrida soat 21:00 ARPANET tarmog’ining ikki bo’g’ini - bir biridan 640 km masofada joylashgan Los-Andjeledagi Kaliforniya universiteti (UCLA) va Stenford ilmiy tekshirish instituti (SRI) o’rtasida aloqa seansi o’tkazildi. Charli Klayn (Charley Kline) Los-Andjelesdan turib uzoq masofadagi, ya’ni Stenforddagi kompyuterga ulanmoqchi bo’ldi. Uning xamkasbi Bill Dyuvall (Bill Duvall) Stenforddan telefon orqali har bir kiritilgan belgini tasdiqlab bordi. elektron pochta 1971 yilga kelib elektron pochta jo’natishga mo’ljallangan birinchi dastur ishlab chiqildi. Bu dastur tez orada mashhur bo’lib ketdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’ruza-1 Mavzu: Kompyuter tarmoqlari fanining pridmet va vazifalari. Kompyuter tarmoqlarining qurilish tamoillari, texnologiyalari va protokollari
|
Paketli kommutatsiyaning kamchiliklari

|
Paketli kommutatsiyaning kamchiliklari
|
bet | 9/11 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #138081 |
Bog'liq 1-маърузаPaketli kommutatsiyaning kamchiliklari: - - kommutatorlarning buferlaridagi xalaqit tarmoq holatiga bog’liq bo’lganligi sababli foydalanuvchilararo uzatish tezligining noaniqligi;
- - ma’lumot paketlarining o’zgaruvchanligi;
- buferlarda navbatlar ortib ketganligi sababli ma’lumot (paketlar) yo’qolishi.
Paketli kommutatsiyada aloqa o’rnatish usullari: - Deytagrammali uzatishi,
- Logik ulanishni o’rnatish bilan uzatish,
- Virtual kanal o’rnatish bilan uzatish.
Deytagrammali uzatish
Deytagrammali uzatish
Paketlar tarmoqning bitta tugundan ikkinchi tugunga bir biridan mustaqil ravishda umumiy qoidalar bo’yicha uzatiladi. Paketni qayta ishlash protsedurasi faqat unda bo’lgan parametrlar va tarmoq xolati bo’yicha aniqlanadi. Uzatilgan paketlar bo’yicha axborot tarmoq tomonidan saqlanmaydi va buni paket qayta ishlash paytida nazarga olinmaydi. Xar bitta alohida paket tarmoq tomonidan mustaqil uzatish birligi deb ko’rib chiqiladi – deytagramma. Paket uzatishi bo’yicha qarori kommutatsiya (marshrutizatsiya) jadvali asosida qabul qilinadi, bu ma’lumot bo’yicha keyingi tranzit (oxirgi) tugun marshrut aniqlanadi. Paketlar tarmoqning bitta tugundan ikkinchi tugunga bir biridan mustaqil ravishda umumiy qoidalar bo’yicha uzatiladi. Paketni qayta ishlash protsedurasi faqat unda bo’lgan parametrlar va tarmoq xolati bo’yicha aniqlanadi. Uzatilgan paketlar bo’yicha axborot tarmoq tomonidan saqlanmaydi va buni paket qayta ishlash paytida nazarga olinmaydi. Xar bitta alohida paket tarmoq tomonidan mustaqil uzatish birligi deb ko’rib chiqiladi – deytagramma. Paket uzatishi bo’yicha qarori kommutatsiya (marshrutizatsiya) jadvali asosida qabul qilinadi, bu ma’lumot bo’yicha keyingi tranzit (oxirgi) tugun marshrut aniqlanadi. Logik ulanishni o’rnatish bilan uzatish. Logik ulanishni o’rnatish bilan uzatish – bu xost– uzatuvchi va xost– qabul qiluvchi paket almashish jarayonning bir nechta parametrlari tarmoq ikkita oxirgi tugunlar kelishuv protsedurasi borligi xisoblanadi.
|
| |
Tarmoqning fayl-server dasturiy ta’minoti tushuntiring

|
Tarmoqning fayl-server dasturiy ta’minoti tushuntiring
|
bet | 11/11 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #138081 |
Bog'liq 1-маъруза3. Tarmoqning fayl-server dasturiy ta’minoti tushuntiring. 4. Tarmoqning klient-server dasturiy ta’minoti tushuntiring. 5. Lokal kompyuter tarmog’ida ishlashning afzalligini sanab bering. 6. Server ta’rifini bayon eting. 7. Nechta va qanday asosiy topologiyalar mavjud? 8. «Shina» topologiyasining afzalliklari nimadan iborat? 9. «Yulduz» topologiyasining afzalliklari nimadan iborat? 10. «Halqa» topologiyasining afzalliklari nimadan iborat? 11. «Halqa» topologiyasining kamchiliklari nimadan iborat? 12. Boshqa qanday topologiyalarni bilasiz?
|
| |
Logik ulanishni o’rnatish bilan uzatish – bu xost– uzatuvchi va xost– qabul qiluvchi paket almashish jarayonning bir nechta parametrlari tarmoq ikkita oxirgi tugunlar kelishuv protsedurasi borligi xis

|
Logik ulanishni o’rnatish bilan uzatish – bu xost– uzatuvchi va xost– qabul qiluvchi paket almashish jarayonning bir nechta parametrlari tarmoq ikkita oxirgi tugunlar kelishuv protsedurasi borligi xis
|
bet | 10/11 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #138081 |
Bog'liq 1-маъруза Logik ulanishni o’rnatish bilan uzatish – bu xost– uzatuvchi va xost– qabul qiluvchi paket almashish jarayonning bir nechta parametrlari tarmoq ikkita oxirgi tugunlar kelishuv protsedurasi borligi xisoblanadi. Ulanishni initsiator tuguni qabul qiluvchi tugunga ulanishni o’rnatish taklifi bilan xizmat paketini yuborad. Bu protsedura qo’yidagida aniqlanadi: - Ulanishni initsiator tuguni qabul qiluvchi tugunga ulanishni o’rnatish taklifi bilan xizmat paketini yuboradi.
- Agar qabul qiluvchi tuguni bu bilan rozi bo’lsa, ulanishni o’rnatishni tasdiqlaydigan va bu logik ulanish chegarada ishlatiladigan bir nechta parametrlarni taklif qiladigan boshqa xizmat paketi yuboriladi.
- Ulanishni initsiator tuguni uchinchi xizmat paketi yuborganida ulanishni o’rnatish jarayonni tugatish mumkin, unda taklif qiladigan parametrlar unga mos tushadi deb xabar beradi.
-
Virtual kanalni o’rnatish bilan uzatish. Virtual kanalni o’rnatish bilan uzatish protsedurasi qo’yidagi qadamlarni o’z ichiga oladi: - Virtual kanalini o’rnatish – maxsus paketni manba tugunidan jo’natish - ulanishni o’rnatish so’rovi (qo’yiladigan shu virtual kanal yuboradigan adresi va oqim metkasi uchun);
- Tarmoq bo’yicha o’tish paytida so’rov xar bitta kommutatorda yangi yozuv shakllantiradi, bu yozuv berilgan metkaga ega bo’lgan paketni kommutator qanday xizmat qo’rsatish kerakligini ko’rsatadi;
- Shakllantirilgan virtual kanali shu metka bilan identifikatsiyalanadi;
- Virtual kanal o’rnatganidan keyin tarmoq kerakli ma’lumot oqimlarni bu kanal bo’yicha yuborishi mumkin;
- Kirish interfeysga paket qabul qilinganidan keyin kommutator paket boshidan metkani o’qiydi va o’zini kommutatsiya jadvalini ko’rib chiqadi, bu jadval bo’yicha paketni qaysi chiqish portiga yuborishni aniqlaydi.
Nazorat savollari 1. Kompyuter tarmoqlari nima? 2. Kompyuter tarmoqlarini xududiy ta’minlanishi jixatidan tasniflashi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Logik ulanishni o’rnatish bilan uzatish – bu xost– uzatuvchi va xost– qabul qiluvchi paket almashish jarayonning bir nechta parametrlari tarmoq ikkita oxirgi tugunlar kelishuv protsedurasi borligi xis
|
Ma’ruza-1 Mavzu: Kompyuter tarmoqlari fanining pridmet va vazifalari. Kompyuter tarmoqlarining qurilish tamoillari, texnologiyalari va protokollari - bet 7

|
Ma’ruza-1 Mavzu: Kompyuter tarmoqlari fanining pridmet va vazifalari. Kompyuter tarmoqlarining qurilish tamoillari, texnologiyalari va protokollari
|
bet | 7/11 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #138081 |
Bog'liq 1-маъруза Mijoz va server orasidagi muloqotni qaydnomalar amalga oshiradi. Mijoz programma mijoz va server uchun bir xil bo’lgan amaliy programma qaydnomasiga o’tkazadi va uni uzatishni ta’minlovchi qaydnomalar orqali serverga uzatadi. Server esa mijoz so’rovini qabul qilib, mos qaydnoma orqali tegishli ma’lumot va resurslarni topib, tarmoq qaydnomasi asosida ularni mijoz kompyuterga jo’natadi. WWW bilan bog’liq bo’lgan savollar tahlilida ham ko’pincha ikkita so’z mijoz va server ko’p ishlatiladi. Mijoz server texnologiyasi WWW da ham keng foydalaniladi. Server programmasi Internetning har bir xost kompyuterlaridan olingan hujjatlarni boshqarish uchun xizmat qiladi. Umumiy holda foydalanuvchilarning bog’lanishi quydagi rasmda keltirilganday bo’ladi va kommutatsiya usuliga ko’ra bajariladigan vazifalari bilan farqlanadi. Umumiy holda foydalanuvchilarning bog’lanishi quydagi rasmda keltirilganday bo’ladi va kommutatsiya usuliga ko’ra bajariladigan vazifalari bilan farqlanadi.
6
3
4
5
8
2
7
1
E
A
G
С
В
D
F
Kommutatsiyalash usuli asosida kompyuter tarmoqlarining klassifikatsiyasi
Kanallar kommutatsiyasi. Kanallar kommutatsiyasi usulida tugunlar o’rtasida uzluksiz fizikaviy kanallar hosil bo’lib, kommutatorlar yordamida alohida kanal qismlari ketma-ket ulangan bo’ladi, bir nechta fizikaviy kanallar yagona fizikaviy kanalni tashkil etadi va har bir kanalda uzatish tezligi bir xil bo’lish sharti asoslangan. Bunday yagona kanal ma’lumot uzatish jarayonidan avval o’rnatilishi kerak bo’ladi va bu kanal ulash o’rnatish jarayonida faqat ushbu bog’lanishga xizmat qiladi. Kanallar kommutatsiyasining afzalliklari quyidagicha: - - foydalanuvchilararo o’rnatilgan kanalda ma’lumot uzatish tezligi doimiy va ma’lum bo’ladi (foydalanuvchi sifatli uzatishga mo’ljallangan kanalning o’tkazish qobiliyatiga moslab kerakli tezlikni belgilash imkoniyatiga ega);
- - tarmoq orqali ma’lumot uzatishda to’xtalishlar darajasi past va doimiy bo’lishi (to’xtalishlarga sezgir real vaqtli trafik (ovoz, video)ning sifatli uzatilish imkoniyatiga ega).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’ruza-1 Mavzu: Kompyuter tarmoqlari fanining pridmet va vazifalari. Kompyuter tarmoqlarining qurilish tamoillari, texnologiyalari va protokollari
|