Telekommunikatsiya tarmoqlarining ishonchliligi

|
Telekommunikatsiya tarmoqlarining ishonchliligi
|
bet | 5/8 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 214,31 Kb. | | #246607 |
Bog'liq 1-Mustaqil ish Fan nomi Fan Komputer arxitekturasi Guruh Telekommunikatsiya tarmoqlarining ishonchliligi
Telekommunikatsiya tarmog’ining hamma to’plamini ikkita sinfga - ko’p qutbli va ikki qutbli tarmoqlarga ajratish shartli metodik usul bo’lib,tarmoq ishonchliligi va yashovchanligi nazariyasini ishlab chiqish va anglashni osonlashtiradi. Ikki qutbli telekommunikatsiya tarmoqlari amaliyotda yuqoridagidek ko’rinishda juda kam uchraydi. Shu bilan birga amaliyotda telekommunikatsiyaning xizmat ko’rsatayotgan boshqaruv tizimining u yoki bu axborot yo’nalishidagi, ya’ni ko’p qutbli telekommunikatsiya tarmog’ining belgilangan ma’lum qutblar juftliklari orasida ishonchlilik va yashovchanlikni baxolash zaruruti tug’iladi [4,13].
Axborot yo’nalishlarining bunday ikki qutbli telekommunikatsiya tarmoqlari, bir qator umumiy elementlarga ega bo’lishligini, ya’ni bu tarmoqlar ishonchliligi va yashovchanligi o’zaro bog’liq ekanligini nazarda tutish kerak. Bu vaziyatni telekommunikatsiya tizimlarining ishonchlilik va yashovchanlik namunaviy ko’rsatgichlarini ishlab chiqishda va ularni xisoblash uchun matematik apparat tanlashda xam e’tiborga olish zarur.
Ikkala tushuncha telekommunikatsiya tarmoqlarining vaqt bo’yicha ishlash qobiliyati bilan bog’liqdir, ya’ni berilgan funksiyalarni o’rnatilgan xajmda, talab qilingan sifat darajasi bilan tarmoqni ekspluatatsiya qilish belgilangan davrida yoki istalgan vaqtda bajarilishidir. Bu tushunchalarning farqi tarmoqning normal ishlashini buzadigan va buzish xarakteri sabablari yoki faktorlarining turlicha ekanligidan kelib chiqadi. Telekommunikatsiya tarmoqlarining ishonchliligi uning ekspluatatsiyaning berilgan sharoitlarida avvaldan o’rnatilgan sifat ko’rsatgichlari qiymatlarini vaqt bo’yicha saqlagan xolda aloqani ta’minlash xususiyatidir. Ishonchlilik tarmoq ishlash qobiliyatiga asosan tarmoq ichidagi faktorlar ta’sirini aks ettiradi, ya’ni fizik-ximik jarayonlar keltirib chiqaradigan apparaturalarning eskirishi natijasida texnikaning tasodifiy raddiyalari, ularni tayyorlashdagi
texnologik defektlar yoki xizmat ko’rsatuvchi xodimlarning xatoliklari. Yashovchanlik telekommunikatsiya tarmoqlarining tarmoqdan tashqarida yotuvchi sabablar hamda tarmoqning elementlari - uzellar, punktlar, stansiyalar va liniyalarini buzishga yoki uning ayrim qismlarini shikastlantirish xarakatlariga qarshi bardoshligini xarakterlaydi. Hamma sabablarni ikkita sinfga ajratish mumkin: stixiyali va qasddan qilingan sabablar. Stixiyali faktorlarga chaqmoq, er silkinishi, sel kelishi, bo’ronlar va xakozo, qasddan qilinadigan faktorlarga esa urush sharoitlarida dushmanning xujumlari, diversion harakatlar va boshqalar kiradi. Aloqaning buzilishiga sabablarning farqlari ularning kelib chiqishini, xarakterini, aloqaning buzilish masshtabini, ularning davomliligini, ularni bartaraf etish yo’llari va usullarini va tarmoqning bardoshligini oshirishni belgilaydi. Texnikaning tasodifiy raddiyalari oqimlari faqat ayrim aloqalarning buzilishiga olib keladi va buzilishlar ordinarlik xususiyatiga egadir (bir nechta aloqani bir paytda buzilish ehtimolligi kamdir). Tarmoq ishining yuqorida ko’rilgan yashovchanlik faktorlari orqali buzilishi esa boshqa jiddiy xususiyatlarga egadir. Ayniqsa bu tarmoqni qasddan shikastlantirish uchun xarakterlidir, bunda bir paytning o’zida telekommunikatsiya tarmoqlarining etarlicha katta qismi hattoki hamma tizimini ishdan chiqarilishi mumkin. Ayrim aloqalar tasodifiy raddiyalar yoki xizmat ko’rsatuvchi xodimlarning xatoliklari bo’yicha ishlashining buzilishi odatda qisqa muddatli bo’ladi va ular ko’p xolatlarda tezda bartaraf qilinadi. Aloqalarning ayrim elementlari – uzellar, liniyalar, shikastlanishi natijasida buzilishlari ancha davomli bo’lishi mumkin. Agar birinchi xollarda buzilishlar minutlar va o’nlab minutlarda hisoblansa, ikkinchi xollarda buzilishlar soatlab va sutkalab bo’lishi mumkin, chunki bunda qayta tiklashda katta hajmda ta’mirlash ishlari bajarilishi zarur bo’ladi.
Tasodifiy raddiyalar oqibatida aloqada uzilishlar qisqa bo’lishi sababli ko’pchilik, xatto muhim aloqalar xam rezervsiz ishlashi mumkin. Yashovchanlik nuqtai nazaridan esa rezervsiz ishlashi mumkin emas, chunki xizmat ko’rsatilayotgan boshqarish jarayonlari aloqani uzoq muddat davomida yo’q bo’lishiga yo’l qo’ya olmaydi [6].
Tasodifiy raddiyalar telekommunikatsiyaning ayrim qurilmalari, liniyalari yoki kanallari uchun xarakterlidir. Bunda telekommunikatsiya uzelidagi bitta apparatning raddiyasi odatda apparaturaning boshqa komplektlari raddiyasiga, shuningdek bir butun elementning yoki telekommunikatsiya uzelining to’liq raddiyasiga olib kelmaydi. Umumiy kommutatorlar va elektr ta’minot agregatlari bundan mustasnodir. Shuning uchun telekommunikatsiya tarmoqlarining ishonchliligini hisoblashda umumiy qurilmalarga ega bo’lmagan tarmoqning strukturaviy elementlari raddiyasini o’zaro bog’liq emas deb xisoblash mumkin.
Zarba beruvchi faktorlar bir paytning o’zida uzelning bir nechta elementlarini va xattoki tizimni xam ishdan chiqarishi mumkin. Masalan, zarbaga telekommunikatsiya uzeli duchor bo’lsa, faqat uning chiqarilma punktlari va stansiyalari omon qolishlari mumkin. Uzatish tizimi apparaturalari odatda telekommunikatsiya uzelining yadrosi tarkibida joylashtirilishi sababli, uzel zarbaga duchor bo’lganida katta extimollik bilan unga kiruvchi kabelli telekommunikatsiya liniyalari xam ishdan chiqishi mumkin. Mos xolda ushbu uzel amalga oshirayotgan aloqalar xam buzilishi mumkin.
Tarmoq ishonchliligi va yashovchanligini baholash uchun dastlabki
ma’lumotlar xatoligi darajasi bir hil emasligini nazarda tutish kerak. Texnika va telekommunikatsiya liniyalarining ekspluatatsion-texnik raddiyalari bo’yicha batafsil statistik materiallar mavjud. Telekommunikatsiyaning yangi vositalari ishonchlilikka sinovdan o’tkaziladi, loyihalashtirilayotganlari esa – hisoblash yo’li bilan baholanadi. Telekommunikatsiya texnikasining ishonchliligi bo’yicha dastlabki ma’lumotlar aniqliligi xozirda ma’lum darajada muammo bo’lib qolmoqda, lekin ishonchlilik bo’yicha erishilgan aniqliq telekommunikatsiya tarmoqlari yashovchanligini taxlil qilish uchun kerak bo’ladigan dastlabki ma’lumotlar aniqligidan so’zsiz yuqoridir. Odatda ishonchlilik ko’rsatgichlarini hisoblash usullariga aniqlik bo’yicha yuqori talablar qo’yiladi, shuning uchun ayrim xollarda ular telekommunikatsiya tarmoqlari yashovchanligini baholashda ham qo’llanishi mumkin, lekin bunda hisoblash qiyinligini kamaytirish maqsadida ularni sezilarli darajada soddalashtirish mumkin. Shuningdek tarmoq qutblari
orasida aloqaning raddiyasi mezonlari xam bir xil emas. Agar qutblar juftligi orasida aloqaning ishonchliligingi baxolashda kShunday qilib, ishonchlilik va yashovchanlik – jiddiy ravishda turli tushunchalar va mustaqil muammolardir, telekommunikatsiya tarmoqlarini ishlab chiqishda va takomillashtirishda ular o’z yechimlarini talab qiladi.
|
| |