nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
P A Y D A L A N G A N A D E B I Y A T L A R

1. I.A .Karimov Yuksak ma`naviyat- engilmas kuch. Toshkent 2008 y.
8. N.Gaybullaev., R.Yodgorov., R.Mamatkulova. Pedagogika T- 2005
11. U.Askarova va boshkalar Pedagogika T 2008 y
12. Q.Qosnazarov., A.Pazilov., A.Tilegenov Pedagogika «Bilim» NOqis 2009 j
13.A.Pazilov Tarbiya haqqinda oylar «Bilim» NOqis 2009 j
14. A.Dosxodjaeva. Xalq ogzaki ijodi namunalari vositasida oilada bolalarni tarbiyalash
imkoniyatlari FAN Toshkent-2007 y
Ozbekstan respubliqasinin xaliq bilimlendiriwi haqqindagi nizam tiykarinda oqitiw,
bilim beriw ham tarbiya beriw printsiplerinin birligi, balalardi tarbiyalawda mekteptin,
shanaraqtin ham jamiyetshiliqtin birge islesiwi tiykarlarinan
bolip esaplanadi
Hazirgi zaman mekteplerinde, printsip tiykarinda osip baratirgan jas awlatti tarbiyalaw
mektep,shanaraq ham jamiyetshiliq jumislarinin belgili bir sistemasi payda boladi. Tarbiyanin
eki formasinin (shanaraqliq ham jamiyetshiliq) uylesiwi menen
balanin jeke basinin har
tarepleme garmonikaliq rawajlaniwina erisemiz.
Shanaraqta bala tarbiyasina pedagogikaliq basshiliqtin waziypalari.
Shanaraq jeke
adamdi tarbiyalaw tiykarin quraytugin jamiyettin agzasi. Bala bul jerde moralliq normalardi,
birlikte miynet islew konlikpelerin mengeredi, shanaraqta
balalardin turmis jobalari, adep-
ikramliq ideyalari qaliplesedi. Watanga degen suyispenshilikte tarbiyalanadi.
Shanaraqta tarbiyalawdin tiykargi waziypasi minalar`
Shanaraq tarbiyasin balalardin har tarepleme rawajlaniwina bagdarlaw
Ata-analardin balalardi tarbiyalawdin metod ham usillarin aniqlawina jardem
beriwi,ata-analardin
mektepke balalardin oqiwina, mugallimge isenimli bolgan unamli
qatnaslarin rawajlandiradi
Ata-analardin shanaraqtagi abroyin bekkemleydi
Ata-anlarga balalarnin oqiw jumisina uy sharayatinda basshiliq etiwine jardemlesiw.
Osip kiyatirgan awladti miynetke tarbiyalaw waziypalarin orinlawda shanaraqtin roli
ogada ulli.
Adep-ikramliqqa tarbiyalaw shanaraqta balalardi tarbiyalawdin jetekshi waziypalarinin biri
bolip tabilidi. Shanaraqta ayqin kun rejiminin boliwi balalardi tabisli
tarbiyalaw sharayatlarinin
biri bolip tabiladi.Ol sutka dawaminda (uyqilaw,azangi shinigiw islew ham gigiena, awqat jew,
miynet etiw ham dem aliwdin barliq turlerine jumsalatugin waqit) balanin putkil kun tartibin oz
ishine aladi.Kun rejimin duziw waqtinda balanin jasi ham onin den-sawliq jagdayin esapqa aliw
orinli.
Shanaraqta bala tarbiyasinin jane bir turi balalardin
jas ham jinis ozgesheliklerin ata-
analardin esapqa alip bariwi shanaraq tarbiyada tabisqa erisiwdi ahmiyetli sharti bolip tabiladi.
Bala
tek fizikaliq jaqtan er jetedi,onda turmisliq tajiriybe baslanadi, sana-sezimi osedi ol
tezirek eresek adam bolgisi keledi.Ata-analar onin
usi keleshek niyetin koriwi, jas adamdi-
bolajaq akeni, al qizdi-bolajaq anani aqirinlap qaliplestiriwi ahmiyetli boladi.
Shanaraqta bala tarbiyasin tek ana yamasa ake alip bariwi bul juda ulken qateshiliq
boladi.Balani shanaraqta tarbiyalaganda ata-ana birgeliqte alip bariwi shart.
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
tesha, bolta, piyola, arra, tarelka
kabi aralash beriladi. O’quvchilar guruhlab,
idishlar nomi:
choynak, piyola, ... ; ish qurollari nomi: tesha, bolta, ...
kabi yozadilar. Narsa belgisini bildirgan
so’zlar ham aralash beriladi, bolalar to’rt guruhga (rang, maza, shakl, xususiyat) ajratadilar.
5. Qarama-qarshi qo’yish bilan umumlashtirish:
qaldirg’och, chumchuq, bulbul
− qushlar,
tovuq, xo’roz, kurkalar-chi? (Parrandalar.)
Mazkur mashqlar sermazmun bo’lishi, o’quvchilarning tajribasi bilan bog’lanishi, ularni
to’g’ri fikrlashga o’rgatishi, bilimlariga aniqlik kiritishi va tartibga solishiga xizmat qilishi lozim.
Ijodiy mashqlarda o’quvchilar o’zlari erkin ravishda gap tuzadilar. Boshlang’ich sinflarda ijodiy
mashqlarning quyidagi turlaridan foydalaniladi: 1. Gap tuzish uchun mavzu beriladi, o’quvchilar
shu mavzuga mos gap tuzadilar:
«Quyoshli kunda», «Bizning uy» yoki «Quyon va tipratikan»
kabi. 2. Narsa rasmi yoki syujetli rasm beriladi, o’quvchilar rasm asosida bir yoki bir necha
gap tuzadilar. 3. Ikki-uchta «tayanch» so’z beriladi, o’quvchilar shu so’zlarni qatnashtirib gap
tuzadilar. Tayanch so’z sifatida bolalarning faol lug’atiga aylantirish zarur bo’lgan so’zlar olinadi.
Xulosa qilib aytganda, boshlang‘ich sinflarda mustaqil fikrlashga o‘rgatuvchi mashqlar
bolalarning narsa va atrof-muhit haqidagi bilimlarini tartibga soladi va ularga to’g’ri fikrlash
usullarini o’rgatadi. Mustaqil fikrlashga o‘rgatuvchi mashqlar bolalarning so’z boyligi va tilining
umumiy o’sishida katta ahamiyatga ega bo’lib, lug’at ishi va tilga oid boshqa ishlar bilan bog’lab
olib borilsa maqsadga muvofiq bo’ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Baratov Sh. O`quvchi shaxsini o`rganish usullari. Toshkent “O`qituvchi” nashriyoti 1995,
52.
2. Qosimova K., Matchonov S. Ona tili o`qitish metodikasi. Toshkent.
|
| |
Xulosa - Ko'r bolalarni o'qitish jarayonlari Reja: Ko'zi ojiz bolalarning bivojlanishi

|
Ko'r bolalarni o'qitish jarayonlari Reja: Ko'zi ojiz bolalarning bivojlanishi
|
bet | 5/5 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 477,26 Kb. | | #154361 |
Bog'liq ko\'r bolalarni o\'qitish jarayonlariXulosa Xulosa qilib aytganda, ular bunday o‘quvchilar maktablarida doimiy ravishda ko‘zi ojizlar bilan ishlovchi malakali o‘qituvchilar bilan aloqada bo‘lib turishi kerakligiga urg‘u berishdi. Ular, shuningdek, bu har kunlik metodlar ko‘r va ko‘zi ojizlar uchun muvaffaqiyatli bo‘lishini ta’kidlab o‘tishdi: 1. Ismlardan doimiy foydalanish. Ko‘zi ojiz bolalarga murojaat qilganda doimo ularning ismlarini aytib chaqirish lozim. Bunda ular siz boshqa bolaga emas, aynan unga murojaat qilayotganligingizni anglaydi. Ularni ko‘rganingizda, “Salom” desangiz u kimga murojaat qilinayotganligini anglamaydi va tabiiyki, yuzlarni tanish qobiliyatiga ega emas. Buning o‘rniga, “Salom, Sara, men ustozing Davidman. Ahvollaring qanday?” desangiz maqsadga muvofiq bo‘ladi. Bu usulni doimiy qo‘llash bolalar orasida yaxshi munosabatni o‘rnatishga ham yordam beradi. 2. Ko‘rishni anglatadigan so‘zlardan foydalanish normal holat. “Qara” yoki “Ko‘r” kabi so‘zlardan qochmang. Xuddi ularning ko‘ra oladigan tengdoshlari singari, bu so‘zlar ham ko‘r yoki ko‘zi ojiz bolalarning so‘z boyligining bir qismi bo‘lishi kerak, teginish, narsalarni yaqinlashtirib anglash yoki normal so‘zlashuvda “Ko‘rishguncha” deyish kabilar uchun. Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)ISSN:2181-1784 www.oriens.uz SJIF 2023 = 6.131 / ASI Factor = 1.7 3(6), June, 2023 910 3. Imo qilmang, doimo og‘zaki ifodalang. Doskaga yozayotganingizda, o‘quvchilar o‘sha ma’lumotga ega bo‘lib borishi uchun har doim og‘zaki ifodalab boring. Yo‘nalish va holatni ifodalaydigan terminlarni qo‘llang, tepada/pastda, orqada/ro‘parada, chapda/o‘ngda va boshqa so‘zlar kabi. “Koptok u yerda” ta’rifining o‘rniga “Koptok eshikning oldida” ta’riflovchi jumlalarni qo‘llang. “U yerda”, “bu yerda” kabi so‘zlardan va gapirmasdan, imo orqali yo‘nalishni tushuntirishdan qoching, chunki ko‘zi ojiz bolalar bularni ko‘ra olmaydi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR (REFERENCES) 1. Susan Carney, Karen Scammell and others. Teaching Students with Visual Impairments. Saskatchewan Learning – 2003. 130 p. 2. Teaching Students with Visual Impairments. Programming for Students with Special Needs. No. 3. Alberta Dept. of Education, Edmonton. Special education branch. 102 p. ISBN-0-7732-1797-5
|
| |
Xiva xonligi bosh vaziri - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

riklari Hazorasp, Urganch, Qiyot, Ko‘hna Urganch, X o‘jayli, Q o‘ngMrot hi
soblangan. Ularning har biriga xon tomonidan tayinlangan bek yoki hokim
rahbarlik qilar edi. Xonlikda ikkita kichik viloyatlar ham boMib, ulami xon
noiblari boshqarardi. Xiva shahri va uning tevaragi bevosita xonning tasar-
rufida boMgan. Mavjud boshqaruv apparatidagi mansabdor shaxslar dehqon
va hunarmandlardan yigMladigan soliqlar hisobidan kun kechirar edi.
Mehtar
(bosh vazir) va
devonbegi
(devonxona mutasaddisi) xonning oliy
amaldorlari va yaqin maslahatchisi boMgan. Xonlikdagi sudlov tizimida ho-
kimiyatga qarshi arzimagan qilmish uchun ham oMim jazosi qoMlanilar edi.
Islom dini ruhoniylari mamlakatdagi ijtimoiy-siyosiy hayotda katta
ta’sirga ega edi. Xiva Buxorodan keyingi islom dini markazlaridan biri sa-
nalardi. Shaharda 160 dan ortiq masjid va dindorlarning qadamjosiga ay-
langan 60 dan ziyod avliyoning dahmasi mavjud boMgan. Mamlakatda 1,5
mingga yaqin maktablar faoliyat yuritardi. Bu maktabni bitirgan talabalar-
ning ayrimlari oliy (madrasa) o ‘quv yurtida o ‘qishni davom ettirib, 10 yilga-
cha taMim olishardi. Bunda asosiy fanlar sifatida arab grammatikasi, islom
huquqi va falsafasi, shuningdek, qo‘shimcha ravishda elementar arifmetika
va geometriya o ‘qitilardi. Madrasa talabalari imtihon sinovlari topshirgan-
laridan so‘ng bo‘shab qolgan qozilik, imomlik yoki boshqa biror nufuzli
lavozimlarni egallashlari mumkin edi.
Yodda tuting!
Xiva xoni mam lakatni o ‘zi m ansub boMgan q o‘ng‘irot urug‘i
zodagonlari, saroy a ’yonlari va oliy ruhoniylar guru hi ma-
dadiga tayanib boshqargan.
Pul-kredit siyosati - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 78/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKPul-kredit siyosati – to‘la bandlik sharoitida jami mahsulotni ishlab chiqarishga inflyatsiyaning ta’sirini kamaytirish yoki bartaraf etish maqsadida muomaladagi pul miqdorini o‘zgartirish tushuniladi. Uning yordamida har qanday davlat mamlakatda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash vazifasini amalga oshiradi. Deyarli hamma mamlakatlarda muomaladagi pul miqdorini tartibga solishda quyidagi vositalardan foydalaniladi: a) ochiq bozorda operatsiyalar; b) hisob-kitob stavkasi siyosati; d) bank majburiy zaxiralarining me’yorini o‘zgartirish siyosati. 2. Pullar, talab qilinganda beriladigan omonatlar, chek ko‘rinishidagi omonatlar, shuningdek, (pul taklif ning bir oz keng ma’nodagi ta’rifl arida) muddatli omonatlar, depozitlar va hokazolar.
Q
Qarz-kredit kapitali – bank, byudjet, moliya muassasalari yoki boshqa korxonalarlan olinadigan kreditlar, chiqariladigan obligasiyalar evaziga shakllanadi.
Qashshoqlik – bu holda tovarlarni iste’mol qilish ishchi kuchi ta’minotini ta’minlash uchun yetarli bo‘lgan darajada.
Qayta tiklash - mavjud ishlab chiqarishni texnik va tashkilish takomillashtirish, asosiy fondlarni kompleks ravishda yangilash va zamonaviylashtirish asosida to‘liq qayta qurish jarayoni.
Qаyd etilgаn vаlyutа kursi – Mаrkаziy bаnk tоmоnidаn vаlyutа intеrvеntsiyasi yordаmidа tа’minlаb turilаdigаn vаlyutа kursi.
Qishloq ijtimoiy infratuzilmasi – odamlar yashash va turmush faoliyatining umumiy sharoitlarini ta’minlaydigan sohalar.
Qo‘poruvchi innovatsiyalar - mahsulot narxining qimmatligi yoki foydalanishning qiyinligi bois, oldin bunday mahsulotlardan foydalanish imkoniyati mavjud bo‘lmagan iste’molchilarga mazkur mahsulotlardan foydalanish imkoniyatini beradi.
Qo‘shilgan kapital - ishlab chiqarishda mavjud band boigan kapital miqdori ustiga yangi qo'shimcha ravishda sarflangan kapital, boshqacha qilib aytganda kapital miqdorining o‘sgan qismi.
Qo‘shilgan mahsulot – ishchi va xizmatchilarning qo‘shimcha ish vaqtida yaratilgan bo‘lib, sof mahsulotning zaruriy mahsulotdan oshiqcha qismidir. Qo‘shimcha mahsulot tadbirkorlarga, mulkdorlarga va davlatga tegishlidir.
|
| |
Marketing tizimini axborot bilan ta’minlash

|
Marketing tizimini axborot bilan ta’minlash
|
bet | 63/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMarketing tizimini axborot bilan ta’minlash - 1) marketing xujjatlarini rasmiylashtirish usullari va vositalari majmuasi, marketing tizimining holati va xulk-atvori to‘g’risidagi ma’lumotlarni izlab topish, kodlashtirish va saklashni tashkil yetish; 2) marketing tizimining normal faoliyat ko‘rsatishini ta’minlovchi kuyitizimlardan biri (tashkiliy, huquqiy, iqtisodiy, texnik, dasturiy, matematik ta’minot va boshqalar); 3) marketing axborotlari manbai, uning asosida korxona menedjmenti turli xil boshqaruv qarorlarini qabul qiladi; 4) ma’lumotlarni olish, ishlov berish, sistemalashtirish va ularni “iste’mol uchun tayyor” axborotga aylantirish.
Marketing tizimining samaradorligi - 1) marketing tizimining marketing xarajatlari belgilab kuyilgan holda tovar va xizmatlarga talabni takror ishlab chiqarishni to‘xtovsiz shakllantirish jarayonini ta’minlash qobiliyati ko‘rsatkichi; 2) marketing tizimi faoliyatining sifat ko‘rsatkichi; 3) marketing tizimi sub’ektlarining resurslar ayirboshlash jarayonida o‘zaro aloqalari natijaviyligining kompleks ko‘rsatkichi.
Marketing xarajatlari - tovar va xizmatlarni shakllantirish va takror ishlab chiqarish bo‘yicha marketing chora-tadbirlari va marketing faoliyatini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan sarf va chikimlar yigindisi. Marketing xarajatlarining asosiy tarkibiy qismlari: boshqaruv xarajatlari, marketing bo‘limi xodimlari maoshi, amortizatsion ajratmalar, marketing bo‘limining normal faoliyat ko‘rsatishi uchun zarur bo‘lgan material va resurslar, tovar siyosati, narx siyosati, kommuniqativ siyosat, savdo va disributiv siyosat uchun sarflanuvchi xarajatlar.
Marketingda tarmoq yondashuvi - marketing tizimi sub’ektlarining nafaqat ikkitomonlama (xaridor va sotuvchi) emas, balki ko‘p tomonlama o‘zaro aloqalari jarayonini aks ettirish kontseptsiyasi. Tarmoq yondashuvi na sotuvchilar va na xaridorlar o‘zlariga hamkorni tanlash va ularni almashtirishda erkin emas, chunki resurslar o‘zgarganda ularning bir-biriga qaramligi yuzaga keladi, ya’ni aloqalar almashuvi bo‘ziladi degan fikrni olga suradi. Marketing tarmogi a’zolari o‘rtasida resurslar ayirboshlash “qaramlik” va “xokimlik” manbai hisoblanadi. Marketing tarmogi uchta o‘zaro bog’liq tarkibiy qismdan iborat: ishtirokchilar (firmalar), resurslar va faoliyat turlari. Tarmoq yondashuvi resurslarning turli xilligi va ularni ierarxik nazorat qilishni talab qiladi.
|
| |
Maqsadli yo‘nalganlik omili - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 59/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMaqsadli yo‘nalganlik omili – inqirozga qarshi tartibga solish va boshqaruvning umumiy maqsadlari iqtisodiy tizimning barcha hayotiy funksiyalarini takror ishlab chiqarish va uzoq muddatli barqaror faoliyatini ta’minlash hisoblanadi.
Marja – savdo, birja, bank ishlarida foydalaniladigan hamda mollar narxlari, qimmatbaho qog‘ozlar kurslari, boshqa ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi farq.
Mаrkаziy bаnk – Mаmlаkаtning bоsh bаnki. Аsоsiy funktsiyasi mаmlаkаt iqtisоdiyotidаgi pul mаssаsini nаzоrаt qilishdаn ibоrаt.
Marketing – bozor talablariga bo‘ysungan holda iste’molchilar ehtiyojini imkoni boricha qondirishga qaratilgan xo‘jalik faoliyatini tashkil etish va boshqarish tizimi.
Marketing axborot tizimi (MAT) – 1) marketing tadbirlarini rejalashtirish, xayotga tatbik etish va nazorat maqsadida aniq, dolzarb ma’lumotlarni o‘z vaqtida to‘plash, tasniflash, tahlil qilish, baholash va undan marketing soxasida foydalanish maqsadida tarqatish uchun muljallangan metodik usullar, asbob-uskunalar va odamlarning muntazam faoliyat ko‘rsatuvchi o‘zaro aloqalar tizimi; 2) marketing soxasida qarorlarni ishlab chiqish va qabul qilish jarayonida foydalaniluvchi ma’lumotlarni to‘plash, tahlil qilish va etqazish usullari, asbob-uskunalar va xodimlar majmui.
Marketing axborotlari - firmaning (korxonaning) marketing rejasini yoki uning qandaydir elementlarini ishlab chiqishda, xayotga tatbiq etishda xamda qayta ko‘rishda ishlatiladi.
Marketing budjeti - firmaning marketing faoliyatini amalga oshirishdagi xarajatlar, foyda va daromadlar mikdori detallashtirilgan tarzda (marketing kompleksi elementlari yoki marketing tadbirlari bo‘yicha) aks ettirilgan ko‘rsatkichlar tizimi, marketingning moliyaviy rejasi, korxona marketing rejasining bo‘limi. Marketing budjetini rejalashtirish maqsadli foydaga asoslanishi yoki foydani optimallashtirishdan kelib chiqishi mumkin.
Marketing chora-tadbirlarining iqtisodiy samaradorligi - 1) marketing chora-tadbirlarini amalga oshirish samarasining (natijasi) buning uchun sarflangan barcha xarajatlar mikdoriga nisbati; 2) marketing majmuasining (marketing-miks) samaradorlik ko‘rsatkichi. Natural va qiymat shaklida o‘lchanadi.
|
| |
Qo‘shilgan qiymat - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 79/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKQo‘shilgan qiymat - ishlab chiqarilgan mahsulot qiymatidan sotib olingan va unumli iste’mol qilingan xomashyo va materiallar qiymati chiqarib tashlangandan keyin qolgan qismining bozor qiymati.
R
Raqobat - bozor subyektlari iqtisodiy manfaatlarining to‘qnashishidan iborat bo‘lib, ular o‘rtasidagi yuqori foyda, omilli daromad va ko‘proq naflilikka ega bo‘lish uchun kurashni anglatadi.
Raqobat shakllari - raqobatchilik muhitning yetuklik darajasi bilan farqlanib, sof (erkin) raqobat, monopolistik raqobat, monopoliya va oligopoliyani o‘z ichiga oladi.
Raqobat usullari - raqobat kurashida qo‘llaniladigan vosita va dastaklardan iborat bo‘lib, bunda raqobat narx vositasida va narxsiz raqobatlashish usullari orqali amalga oshiriladi.
Raqobatbardoshlik – biror turdagi molning iste’mol qiymati mos keladigan boshqa tovarga solishtirish, taqqoslash ko‘rsatkichi.
Rasmiy ayirboshlash kursi (offisial exchange rate)- Markaziy bank tomonidan mahalliy valyutani sotish va xarid qilish kursi.
Rеаl аlmаshinuv kursi – ikkаlа mаmlаkаtdаgi bаhоlаr dаrаjаsining o’zаrо nisbаtini hisоbgа оluvchi аlmаshinuv kursi. Sоlishtirаlаyotgаn mаmlаkаtlаrdаgi nоminаl аlmаshinuv kursini bаhоlаr indеkslаrining o’zаrо nisbаtigа ko’pаytirish yo’li bilаn tоpilаdi..
Real daromad - narx darajasi o‘zgarishini hisobga olib aholining hayot kechirishi uchun zarur bo‘lgan moddiy va ma’naviy ne’matlar bilan ta’minlanishi hamda ular ehtiyojlarining bu ne’matlar bilan qondirilish darajasidir.
Real foiz stavkasi – inflyatsiyadan tozalangan foiz stavkasi. Nominal, real foiz stavkalari va narx o‘sishi (inflyatsiya) o‘rtasidagi miqdoriy bog‘liqlikni quyidagicha yozish mumkin: Reeksport operatsiyasi – avval import qilingan va qayta ishlov berilmagan mahsulotni chet elga olib chiqib sotish.
Real ish haqi (real wage rate) - olingan pul mablag‘lari hisobidan sotib olinishi mumkin bo‘lgan tovarlar va xizmatlar miqdorini ifodalovchi ish xaqining sotib olish imkoniyati.
|
| |
Oqiwshi shaxsin rawajlandiriw xa`m

birdey bolmaydi. Bir ata-anadan tuwilg`an birneshe balalardan ekewi birdey eki balani taba
almaysan`. Klassta otirg`an 30-35 oqiwshi bir-birinen o`zgeshe boladi, birin-biri xasla
ta`kirarlamaydi. Usi waqitqa shekem barliq ta`repten bir-birine a`yne uqsas eki adam
du`n`yag`a kelmegen. Tuwilg`an balada tayin xarakter sipatlari, xa`r tu`rli xizmetke baylanisli
uqipliq bolmaydi.
Ortaliq - Adamnin` sotsialliq turmis jag`dayi xa`m oni qorshap alg`an ta`biyati.
Ortaliq
degende – sotsialliq, ta`biyg`iy, shan`araq ortalig`i ko`zde tutiladi.
Oqiwshi shaxsin qaliplestiriwde ta`rbiyanin` a`xmiyeti. Pedagogika tariyxinan shaxsti
rawajlandiriw xa`m qa`liplestiriw faktorlari xaqqinda tu`rli-tu`rli ko`z-qaraslardin` bolg`ani
ma`lim. Ma`selen, Angliya pedagogi, filosofi
Djon Lokk (1632-1704) adamnin`
jani ta`rbiya
o`zinin` xatin jazatug`in taza taxta dep esapladi. Frantsuz ag`artiwshisi, filosof materialisti
Jas xa`m jeke o`zgeshelikler xaqqinda tu`sinik

metodlari barlig`in ko`rsetip oqitiw sistemasin a`lipbeden baslawdi abzal esapladi. Adamdi
ta`biyat-tin` bir bo`legi sipatinda qarap ta`lim-ta`rbiya bala ta`biyatina muwapiq boliwin qatar
miynetlerinde bayan etti.
Ibn Sino balanin` jas o`zgesheliklerin
esapqa alip oni alti jastan
baslap mektepke beriwdi ma`sla`xa`t etti. Ibn Sino, Farabiy xa`m Beruniy siyaqli ta`lim-
ta`rbiyani baslawdan aldin balanin` jas xa`m jeke o`zgesheliklerin u`yreniw za`ru`r dep esapladi.
Ulug`bek sabaqliqlardi du`zgende balalardin` jas o`zgeshelik-lerine ku`ta` diqqat awdardi.
Xa`r bir jas da`wirinde balanin` anatomiyaliq-fiziolo-giyaliq, psixologiyaliq xa`m minez-
qulqinin` rawajlaniwi o`zgeshe boladi. Keyingi jillari pedagogikaliq
psixologiyada, bizin` milliy
pedagogikamizda balalar menen oqiwshilardin` jas da`wirlerin to`mendegishe bo`liw
da`stu`rge aylanbaqta.
Mektepke shekemgi jas; Kishi mektep jasi-6(7)- 10-(11);
Orta mektep
jasi –10(11)-15(16);
Orta arnawli, ka`siplik kolledj jasi 15(16)-18(19).
O`zin-o`zi tekseriw xa`m baxalaw ushin sorawlar,
ma`seleler, tapsirmalar xa`m testler
1.
Shaxs dep nege aytamiz?
2.
Rawajlaniw degenimiz ne?
3.
Siz qa`liplesiw degendi qanday tu`sinesiz?
4.
Orayliq Aziya oyshillari shaxsti qa`liplestiriw faktorlari xaqqinda qanday
pikirler bildirgen?
5.
Oqiwshi shaxsinin` rawajlaniwina qanday faktorlar ta`sir jasaydi?
6.
Na`sil dep nege aytamiz?
7.
Ortaliq tu`siniginin` ma`nisin aytip berin`?
8.
Ne ushin bir ata-anadan jeke xa`tte egiz tuwilg`an balalar bir-birine uqsamaydi,
bir-birinen o`zgeshe boladi?
9.
Bir shan`araqta tuwilip o`sken, bir mug`allimnin` qolinda ta`lim-ta`rbiya alg`an
oqiwshilardin` birewleri ayriqsha oqiydi, a`depli, al ekinshi birewleri to`men oqiydi, ta`rtipsiz.
Ne ushin bunday?
10. Ayirim adamlarda uqipliq xa`m
talant erte, geyparalarinda orta jasta, u`shinshi
birewlerde u`lken jasta ju`zege shig`adi. Siz bunin` sebebi nege baylanisli dep oylaysiz?
11.
«Jaqsidan jaman tuwadi issi nang`a alg`isiz, jamannan jaqsi tuwadi adam aytsa
Ta`lim mekemelerinin` menejmenti

|
Ta`lim mekemelerinin` menejmenti
|
bet | 93/97 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 450,29 Kb. | | #136582 |
Bog'liq Uliwma pedagogika-fayllar.orgTa`lim mekemelerinin` menejmenti
Jobasi:
1. ta`lim mekemelerinde ma`mleket-ja`ma`a`t basqariwinin` psixologik-pedagogik
tiykarlari
2. Ta`lim mekemelerin baskariw waziypalari ha`m printsipleri.
3. Pedagog kadrlar bilimin asiriw ha`m attestatsiyadan o`tkiziw
q. Oqiw orinlarin basqariwdin’ pedagogikaliq psixologiyaliq tiykarlari.
Basqariw tek o’ndiriske ta’n bolg’an protsess emes. Basqariwdin’ ja’miyetlik tarawlarda
a’sirese bilimlendiriw sistemasinda duris sho’lkemlestiriliwi u’lken a’hmiyetke iye.
Ha’zirgi da’wirde bir pu’tin pedagogikaliq protsessti ilimiy jaqtan basqariw isleri jolg’a
qoyilmaqta.Bul jag’day aqiliy ta’repten joqari rawajlang’an kadrlardi jetilistiriwde u’lken
a’hmiyetke iye boladi.
Da’slep basqariwdin’ ja’miyetlik ma’nisin aniqlap alayiq. Basqariw -bul belgili bir
ob’ektke sho’lkemleskenlik penen jobalastirilg’an sistemali ta’sir etiw demekdur.
Oqiw orinlarinin’ pedagogikaliq xizmetin basqariw dep pedagogikaliq protsessti
jobalastiriw, sho’lkemlestiriw,xoshametlew,na’tiyjelerdi baqlaw ha’m analizlewge aytiladi..
Bu’gingi kunde pedagogika pa’nine oqiw orinlarin basqariw boyinsha jan’a tu’sinikler
engizilgen. Olardin’ ma’nisleri alding’ilarinan teren’irek.Misal ushin alatug’in bolsaq ta’sir etiw
tu’siniginin’ ornina o’z-ara ha’reket, tatiwliq, reflektivlik basqariw siyaqli tu’sinikler
qollanilmaqta.
Oqiw orinlarin basqariw teoriyasi Oqiw orni menejmenti teoriyasi menen toliqtirildi.
Menejment teoriyasi xizmetkerlerge isenim olardin’o’nimli miynet etiwi ushin sharayat jaratiw
ha’m oz-ara hu’rmetke tiykarlanadi.
Bizin’ «menejment» ha’m «menejer»atamalarinin’ ma’nisin tu’siniwimizge oqiw
orinlarinda ma’mleketlik-ja’miyetlik basqariwdin’ pedagogikaliq psixologiyaliq tiykarlari
boyinsha izertlew jumislarin alip barg’an pedagog alimR.Axliddinovtin’pikirleri jaqinnan
ja’rdem beredi.
«Menejment» ha’m « menejer » atamalari ha’zirgi tallaniwinda o’ndiris ha’m ma’keme
iyeleri o’z mu’lkleri menen xizmetkerlerin o’zleri basqariwdan go’re olardi belgili mamanliq
boyinsha arnawli tayarliqtan o’tken qa’niygege tapsiriwdi abzal ko’rgeninen keyin payda boldi.
Bu’gingi ku’nde menejer rawajlang’an ma’mleketlerde abroyli ka’siplerden biri bolip
esaplanadi.
Menejment degende,a’dette basqariwshi lawazimdag’I shaxslardin’ jumisi tu’siniledi.
Ta’rbiyashiliq ta basqariw xizmetine jatadi. Menejment (yamasa basqariw) – bul bar minimal
|
| |
-misol. DFS algoritmining ishlashi

107
8-§. Daraxtlar grafning xususiy holati sifatida
Daraxt
- bu bogʻlangan asiklik graf, ya‘ni sikllar yoʻq va uchlar
juftligi orasida bitta yoʻl bor (29-rasm). Kirishning nol darajasiga ega
boʻlgan uch
daraxtning
ildizi, chiqish nol darajaga ega tugunlar esa
barglar
deb nomlanadi.
Ulanish har qanday uchlar juftligi oʻrtasida marshrut mavjudligini
anglatadi, aylanuvchanlik sikllar yoʻqligini anglatadi. Demak, xususan,
shundan kelib chiqadiki, daraxtdagi qirralarning soni uchlar sonidan
bitta kamroq va har qanday uchlar juftlari orasida bitta va faqat bitta yoʻl
bor.
Pul sektori - iqtisodiyotni moliyaviy xizmatlar bilan ta’minovchi sektordir.
Pul tizimi

|
Pul sektori - iqtisodiyotni moliyaviy xizmatlar bilan ta’minovchi sektordir.
Pul tizimi
|
bet | 77/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKPul sektori - iqtisodiyotni moliyaviy xizmatlar bilan ta’minovchi sektordir.
Pul tizimi – tovar muomilasi rivojlanishining natijasi bo‘lib, davlatlar tomonidan qonunchilik asosida mamlakatda pul muomilasini tashkil etish.
Pulgа bo’lgаn tаlаb – uy хo’jаliklаri vа firmаlаr tоmоnidаn bitimlаrdа to’lоv vоsitаsi sifаtidа fоydаlаnish, ko’zdа tutilmаgаn хаrаjаtlаr uchun sаqlаb turish, mоliyaviy аktivlаr sifаtidа fоydаlаnib dаrоmаd оlish uchun jаmg’аrish mаqsаdidа egа bo’lishgа intilgаn pul miqdоri.
Pulga umumiy talab – bitimlar uchun pul va aktivlar tomonidan pullarga talab summasi (qarang: pul bozori).
Pulning aylanish tezligi – muomaladagi pul birligining yiliga necha marta tovarlarni sotib olishga xizmat qilishi soni.
Pulning miqdоriy nаzаriyasi – pul tаklifi vа iqtisоdiyotdаgi bаhоlаrning umumiy dаrаjаsi o’rtаsidаgi to’g’ridаn-to’g’ri bоg’liqlikni o’rnаtuvchi nаzаriya. Birinchi bоr ingliz fаylаsufi vа iqtisоdchisi D.Yum tоmоnidаn XVIII аsrdа ilgаri surildi, аmеrikаlik iqtisоdchi I. Fishеr tоmоnidаn 1911 yildа rivоjlаntirildi vа kеyinchаlik Kеbrij univеrsitеti iqtisоdchilаri tоmоnidаn tаkоmillаshtirildi.
Pulning muomala tezligi – yil davomida bir so‘m (dollar, frank va hokazo)ning o‘rtacha necha marta tovar va xizmatlar sotib olishga sarfl anganligini ko‘rsatuvchi son.
Pulning qadrsizlanishi – xarid quvvatining pasayishi (qarang: inflyatsiya).
Pulning vazifalari – pul vositachiligida bajarilishi mumkin bo‘lgan tadbirlar bo‘lib, ular 5 tani tashkil etadi: a) tovarlarning qiymat o‘lchovi vazifasi, ya’ni barcha tovarlarda gavdalangan mehnat miqdori pul orqali o‘lchanadi; b) muomala vositasi vazifasi, ya’ni tovarlar oldi-sotdi qilinishi muomalasi pul vositasida amalga oshiriladi; d) jamg‘arish, xazina to‘plash vositasi vazifasi, ya’ni o‘zida mehnatni gavdalantirgani uchun boylikning umumiy shakliga aylanadi va kishilar ehtiyojlaridan ortiqcha pullarni jamg‘ara boshlaydilar. Lekin pulning boylik sifatida jamg‘arilishi uchun uning qadri, xarid quvvatining saqlanishi muhim ahamiyatga ega; e) to‘lov vositasi vazifasi, nasiyaga sotilgan tovarlar va xizmatlar haqi to‘langan pul to‘lov vositasi vazifasini bajaradi; f) jahon puli vazifasini, tovarlar muomalasi bir mamlakat doirasidan chiqa boshlashi va xalqaro savdoning yuzaga kelishi bilan bog‘liq. Jahon puli vazifasini oltin, u bilan bir qatorda konvertlangan valutalar ham bajaradi.
|
| |
Pul bаzаsi –bаnk tizimidаn tаshqаridаgi nаqd pullаr vа Mаrkаziy bаnkdаgi tijоrаt bаnklаrining zаhirаlаri
Pul bozori

|
Pul bаzаsi –bаnk tizimidаn tаshqаridаgi nаqd pullаr vа Mаrkаziy bаnkdаgi tijоrаt bаnklаrining zаhirаlаri
Pul bozori
|
bet | 76/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKPul bаzаsi –bаnk tizimidаn tаshqаridаgi nаqd pullаr vа Mаrkаziy bаnkdаgi tijоrаt bаnklаrining zаhirаlаri
Pul bozori – pul taklif va unga bo‘lgan talab foiz stavkasi darajasi bilan aniqlanadigan bozor. Pulga talab xo‘jalik faoliyati uchun zarur pulga ehtiyojdir. Uning shakllanishining asosiy ikkita sababi mavjud: a) insonlarga har doim tovar va xizmatlarni sotib olish uchun, korxonalarga esa resurslar olish uchun pul zarur bo‘ladi; b) insonlar o‘zlarining pullarini har xil (aksiya, obligatsiya va h.k.) shaklda saqlaydilar, demak, aktivlar tomonidan pulga talab bo‘ladi. Pul bozoridagi talab va taklifning bir-biriga to‘g‘ri kelishi iqtisodiyot uchun o‘ta muhim masala hisoblanadi. Ayrim sabablarga ko‘ra muomaladagi pul massasining ko‘payib ketishi infl yatsion jarayonlarning zo‘rayishiga, jami talabning jami taklifga nisbatan oshib ketishi makroiqtisodiy muvozanatning buzilishiga olib keladi. Pulning muomalada kamayib ketishi ham pirovard natijada jami taklifning jami talabdan oshib ketishi, umuman muvozanatning buzilishiga olib keladi. Shuning uchun pul bozorida talab va taklifni muvozanatlab turish lozim deb hisoblanadi. Buni, asosan, davlat o‘zining chiqargan qimmatli qog‘ozlarini sotish va sotib olish natijasida amalga oshiradi, ular ochiq bozorlardagi “operatsiyalar” deyiladi.
Pul bozori dastaklari – pulli dastak bo‘lib, uning sohibiga ma’lum bir davr ichida kafolatlangan va qat’iy belgilangan pul daromadi olish huquqini beradi.
Pul emissiyasi – amaldagi pul massasining ortishiga olib keluvchi pullarni muomalaga chiqarish.
Pul islohoti – pulni bekor qilib, yangi pul nusxalarining joriy etilishi. Pul islohoti qog‘oz pullarning qadri ketib, ularning to‘lov quvvati nolga tenglashib qolgan kuchli inflyatsiya sharoitlarida amalga oshiriladi.
Pul mablag‘lari - korxonaning kassasi, bankdagi hisob-kitobi, akkredetiv, boshqa maxsus schetlardagi, moddiy javobgar shaxslardagi pul ko‘rinishidagi mabla\lar. Korxonaning ortiqcha pul mablag‘lari bankdagi schetlarda saqlanishi shart.
Pul massasi – har qanday mamlakat iqtisodiyotida tovarlar va .xizmatlar aylanishini ta’minlaydigan, xususiy shaxslar, institutsional mulkdorlar (korxonalar, birlashmalar, tashkilotlar va b.) va davlat egalik qiladian naqd va naqd pulsiz xarid hamda to‘lov vositalari majmuyidir.
Pul muomalasi - bu tovarlar aylanishiga hamda notovar tavsifidagi toiovlar va hisoblarga xizmat qiluvchi naqd pullar va unga tenglashtirilgan aktivlaming harakati.
Pul qiymati – pul birligiga almashtirilishi mumkin bo‘lgan tovar va xizmatlar miqdori; pul birligini sotib olish qobiliyati; baho darajasiga teskari kattalik.
|
| |
Marketing majmuasi (marketing - miks)

|
Marketing majmuasi (marketing - miks)
|
bet | 61/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMarketing majmuasi (marketing - miks) - marketing retsepti, undan foydalanish korxonaga maqsadli bozorlar eo‘tiyojlarini qondirish va atrof-muo‘itdagi o‘zgarishlarga moslashishda eng yaxshi ko‘rsatkichlarga erishishga imkon beradi. Eng sodda marketing retsepti tovar, narx, savdo va kommuniqatsiya siyosati soxasida (4R:Rroduct, Price, Plase, Promotion) muvofiklashtirilgan chora-tadbirlar utqazishni talab qiladi.
Marketing modellari - 1) foyda olish yoki uni utsirish maqsadida tovar va xizmatlarga talabni yaratish va takror ishlab chiqarish bo‘yicha o‘zaro aloqalar jarayonida marketing tizimi sub’ektlari xulk-atvorini ko‘rsatish, sifat va sonlar jixatidan aks ettirish shakli; 2) marketing tizimini loyio‘alashtirish, rejalashtirish, tashkil etish, faoliyat ko‘rsatish va rivojlanishda marketing muo‘iti va sub’ektlarining funksional, sabab-oqibat va resurs aloqalarini ifodalovchi va aks ettiruvchi (imitatsiya, regressiya, korrelyatsiya va x.k.) modellar majmui; 3) marketing-miks yoki uning tarkibiy qismlari modellari (tovar siyosati modeli, narx xosil bo‘lish modeli, reklama modeli va x.k.).
Marketing o‘zaro aloqalari - 1) xizmat ko‘rsatish tadbirkorligining tovar xayotiylik davrining xar bir bosqichida barcha bozor sub’ektlari bilan aloqalarni rejalashtirish, tashkil etish va boshqarish jarayonida barcha faoliyat turlari va resurslarni qamrab olishga yunaltirilgan itsikbolli kontseptsiyasi. Mijoz bilan uzoq muddatli o‘zaro munosabatlarga va bitimda ishtirok yetuvchi tomolar maqsadlarini qondirishga yunaltirilgan kontseptsiya; 2) bajarish ma’suliyatini taqsimlash va kengaytirish tamoyillari bo‘yicha marketingni tashkil etish usuli.
Marketing operatsiyalari tadqiqoti - 1) marketing qarorlarini ishlab chiqish va qabul qilish tizimida foydalaniluvchi usullar (matematik dasurlashtirish, uyinlar nazariyasi, qarorlar nazariyasi, tasvirlarni tanib olish nazariyasi va xoqazo) yigindisi; 2) “boshqa usullar yordamida bundan ham yomon javob beriladigan amaliy savollarga yomon javob berish san’ati” (T.A.Saati, operatsiyalar tadqiqoti soxasidagi Amerikalik mutaxassis)
|
| |
} 
int main() - Samarqand davlat universiteti o. R. Yusupov, I. Q. Ximmatov, E. Sh. Eshonqulov

}
cout<<"Boshlangʻich uchni kiriting: >> "; cin>>start;
// tashrif buyurilgan uchlar massivi
bool *vis=new bool[n];
cout<<" Oʻtish tartibi: ";
100
DFS(start-1);
delete []visited;
system("pause>>void");
return 0;
}
Misollar.
1-misol
BFS algoritmiga misol. Biz ikkita jadvalga ma‘lumotlarni
joylashtirib boramiz
Tashrif buyurilgan uchlar – Visited jadvaliga. Navbatda turgan
uchlar esa – Queue jadvaliga
101
2-misol.
Kenglik bo'yicha birinchi qidiruv (BFS)-bu graflar bilan
ishlashning ko'plab muhim algoritmlari uchun asos bo'lgan, eng oddiy
grafni o'tish algoritmlaridan biri.
Keling, "Eni boʻyicha qidirish" algoritmi qanday ishlashini misol
bilan ko'rib chiqaylik. Biz 5 ta uchga ega bo'lgan yo'naltirilmagan
grafdan foydalanamiz.
102
Biz 0 uchdan boshlaymiz, BFS algoritmi uni tashrif buyurilganlar
ro'yxatiga qo'yib, uning yonidagi barcha uchlarni stekga qo'yishdan
boshlanadi.
Keyinchalik, biz navbatning old qismidagi elementga tashrif
buyuramiz, ya'ni 1 va uning yonidagi uchlarga o'tamiz. 0 tashrif
buyurilgani uchun biz uning o'rniga 2 ga tashrif buyuramiz.
103
2-uchda ko'rilmagan qo'shni 4-uch bor, shuning uchun biz uni
navbatning orqa qismiga qo'shamiz va navbatning oldida joylashgan 3 -
ga tashrif buyuramiz.
Navbatda faqat 4-uch qoladi, chunki qo'shni yagona 3-uch 3, ya'ni 0
ga tashrif buyurilgan. Biz unga tashrif buyuramiz.
Marketing-miks (marketing majmuasi)

|
Marketing-miks (marketing majmuasi)
|
bet | 64/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMarketing-miks (marketing majmuasi) - 1) marketing tuzilishi; marketing tizimining tarkibiy qismlari, elementlari; marketing tarkib topuvchi jarayonlar; 2) marketing xarajatlari tuzilishi; 3) marketing retsepti; tovar yoki xizmatlarni ishlab chiqaruvchidan iste’molchiga etkazib berish chora-tadbirlarining majmuaviy dasturi.
Marketingni rejalashtirish - marketing rejasini to‘zish, tovarlarni sotish hajmining usishi va firma foydasini maksimallashtirishga qaratilgan marketing srategiyaisi tanlash bilan bog’liq jarayon.
Marketingning tashkiliy tuzilmalari - menejmentning asosiy tamoyillari - markazlashtirish, detsentralizatsiya va moslashuvchanlikni modifiqatsiya qilishga asoslangan marketing xizmati asosiy bo‘linmalarining o‘zaro harakatlari sxemasi turlari. Funksional, mahsulot, bozor va matritsa strukturalari va ularning modifiqatsiyalarini ajratib ko‘rsatish mumkin.
Masshtab samarasi - bu ishlab chiqarish masshtabining kengayishi surati bilan mahsulot ishlab chiqarishni o‘sish surati o‘rtasidagi bog‘liqlikni ifodalaydi. Ishlab chiqarishda foydalaniladigan omillar miqdoriga ishlab chiqarish masshtabi deyiladi.
Materiallar - shunday buyumlarki, ularga inson mehnati sarflanib, tayyor mahsulot olinadi. Ishlab chiqarishda o‘z shaklini saqlab qiymatini tayyor mahsulotga asta-sekinlik bilan o‘tkazuvchi mehnat vositalaridan farqli o‘laroq, mehnat buyumlari o‘z qiymatini mahsulotga to‘liq o‘tkazib, ishlab chiqarishda to‘la iste’mol qilinadi va har bir ishlab chiqarish siklidan so‘ng boshqa mehnat buyumlari - materiallar ishlatiladi. 1000-«Materiallarni hisobga oluvchi» schetlar korxonaga tegishli mavjud xomashyo, yoqilg‘i, ehtiyot qismlar, idishlar, sotib olingan yarim tayyor mahsulotlar va shunga o‘xshash boyliklar va ularning harakati haqidagi ma’lumotlarni aks ettirish uchun mo‘ljallangan.
Materiallardan foydalanish koeffitsienti - xom ashyo va materiallarning oqilona tarzda sarflanishini tavsiflovchi ko‘rsatkich. Tayyor mahsulot tarkibiga kiruvchi materiallarning ishlov berilgan materiallarning umumiy hajmiga nisbati sifatsida hisoblanadi.
|
| |
Maxfiy axborotlar - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 65/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMaxfiy axborotlar - axborotlardan foydalana olish darajasi va mamlakat qonunchiligiga muvofiq egalik qilinishi cheklangan axborotlar. Maxfiy axborotlardan faqatgina tegishli tartibda ruxsat etilgan shaxslargina foydalana olishlari mumkin.
Ma`naviy tavakkalchilik - yo‘qotishlar sug‘urta kompaniyasi tomonidan to‘liq qoplanishiga ishonch hosil qilgan holda vujudga kelishi mumkin bo‘lgan yo‘qotishlar ehtimolini ongli ravishda oshirib ko‘rsatishga intiluvchi shaxsning hattiharakati.
Mehnat bozorida monopsoniya - bu mukammallashgan raqobatdagi mehnat bozorining alohida bir chetki ko‘rinishi bo‘lib, bunda biror kichik shaxardagi yagona firma mahalliy axolining ko‘p qismini ish bilan ta’minlaydi.
Mehnat intensivligi - mehnatning sarflanish tezligi yoki jadalligi.
Mehnat kapitali (insoniy kapital) – bu o‘qish jarayoni (maktab, kollej, universitet, kasbga tayyorlash va malaka oshirish kurslari) va mehnat faoliyati jarayonida ishchilarning olgan bilim va mehnat mahoratlaridir.
Mehnat predmetlari - bevosita mehnat ta’sir qiladigan, ya’ni mahsulot tayyorlanadigan narsalar ( yer-suv, xom ashyo, materiallar va boshqalar).
Mehnat qurollari – insonning tabiatga, mehnat predmetlariga ta’sir qilishda vosita bo‘lib xizmat qiladigan narsalar: mashinalar, dastgohlar, traktorlar, qurulmalar, uskunalar va boshqalar.
Mehnat resurslari balansi - mavjud mehnat resurslari va ulami faoliyat turlari va sohalari bo'yicha taqsimlanishni ifodalovchi ko'rsatkichlar tizimi.
Mehnat shartnomasi - tadbirkor va ishga kiruvchi shaxs o‘rtasidagi kelishuv, unda ko‘ra xodimning mehnat vazifasi, ish joyi, lavozimi, oylik ish haqi, ish boshlash vaqti va hokazolar belgilab beriladi.
Mehnat taqsimoti – tarixan belgilangan ijtimoiy mehnat tizimi bo‘lib, u jamiyatning rivojlanish jarayonidagi faoliyatning sifat jihatdan tabaqalashuvi natijasida shakllanadi.
Mehnat unumdorligi -insonlar ishlab chiqarish faoliyatining samaradorligi; xodim moddiy ishlab chiqarish sohasida ish vaqti birligida ishlab chiqargan mahsulotlar miqdori yoki mahsulot birligini ishlab chiqarish uchun sarflangan vaqt bilan o‘lchanadi. Mehnatning ijtimoiy unumdorligi ishlab chiqarilgan milliy daromadning moddiy ishlab chiqarish taromqlarida band bo‘lgan har bir xodimga nisbatan hisoblanadi.
|
| |
Makroiqtisodiy prognozlash - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 58/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKMakroiqtisodiy prognozlash - iqtisodiy hodisalarni bilishning ilmiy usullariga va iqtisodiy prognostikaning usullari, vositalari va uslublari yig’indisidan foydalanishga asoslangan makroiqtisodiy prognozlarni ishlab chiqish jarayoni hisoblanadi.
Makroiqtisodiy tahlil – makroiqtisodiy tahlilda jamiyat miqyosida yuz beradigan iqtisodiy jarayonlarning kechishi harakati tahlil etiladi. Makroiqtisodiy tahlilda iqtisodiyotda o‘ziga xos bo‘lgan faoliyat ko‘rsatish va rivojlanish qonuniyatlariga ega bo‘lgan xususiy, davlat va boshqa xo‘jalik yurituvchi subyektlarni ishsizlik, inflyatsiya, moliya-kredit tizimi, iqtisodiy o‘sish kabi muammolari bitta turkum sifatida olib o‘rganiladi.
Makroiqtisodiyot - ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalarini yaxlit bir butun qilib birlashtirgan milliy iqtisodiyot uning alohida sektorlari va jahon xo'jaligi darajasidagi iqtisodiyotdir.
Makromuhit - firmaning marketing muhiti tarkibiy qismi, ijtimoiy jixatdan mikromuhitga ta’sir ko‘rsatuvchi kuchlarga qaraganda keng ifodalanuvchi omillar, masalan, demografik, iqtisodiy, tabiiy, texnik, siyosiy va madaniy omillar.
Mamlakatning innovatsion salohiyati - bir tomondan, innovatsion faoliyatni tashkil etish uchun muhim boigan mamlakatdagi mavjud yalpi resurslami, ikkinchi tomondan – takror ishlab chiqarish jarayonida innovatsion faoliyatni tashkil etish, barcha innovatsion imkoniyatlami turli xo‘jalik subyektlari faoliyatida iqtisodiy munosabatlar tizimini shakllanishidan iborat bo‘ladi.
Mamlakatning iqtisodiyoti holati va rivojlanishini ifodalovchi umumlashgan ko‘rsatkichlar tizimi — milliy boylik, yalpi ichki mahsulot, yalpi milliy mahsulot, sof milliy mahsulot, milliy daromad, aholi daromadlari, davlat va xususiy invetsiniyalar yig‘indisi, muomaladagi jami pul miqdori va sh. k. jami xo‘jalik bo‘yicha jamlanma, umumlashtiruvchi ko‘rsatkichlar Makroiqtisodiyot o‘rganadigan obyektlar hisoblanadi.
Mamlakatning iqtisodiy hududi - shu mamlakat hukumati tomonidan boshqariladigan hudud bo'lib, uning chegarasida fuqarolar, tovarlar va kapitallar erkin harakat qila oladi.
Maqsadli bozor - u yoki bu mahsulotni sotish bozorini tadqiq etish natijasida tanlangan, marketing xarajatlarining minimalligi bilan tavsiflanuvchi va firma faoliyati natijalarining asosiy ulushini (qismini) ta’minlovchi bozor.
|
| |
Oʻrmon
– juda koʻp daraxtlardir. 
Yoʻnaltirilgan (oriyentirlangan) daraxt

108
Sentroid
- uch, u olib tashlanganida hosil boʻlgan ulanish
komponentlarining oʻlchamlari
dan oshmaydi (asl daraxtning yarmi
kattaligi)
Tugun. Tugun
- bu ba‘zi bir qat‘iy tabiat obyektiga mos keladigan
ikki turdagi graf elementlaridan birining nusxasi. Tugun ma‘lum bir
ma‘lumot strukturasining yoki daraxtning oʻzi qiymatini, holatini yoki
koʻrinishini oʻz ichiga olishi mumkin. Daraxtning har bir tugunida
daraxt ostida joylashgan nol yoki undan koʻp avlod tugunlari mavjud
(odatda, daraxtlar haqiqiy daraxtlar singari yuqoriga emas, pastga qarab
"oʻsadi"). Avlodga ega boʻlgan tugun oʻz avlodiga nisbatan ajdod tugun
deb nomlanadi (oldingi tugun yoki kattaroq tugun). Har bir tugunning
koʻpi bilan bitta ajdodi bor.
Tugunning balandligi
- bu tugundan eng pastki tugunga (chekka
tugunga) barg deb ataladigan pastga tushadigan yoʻlning maksimal
uzunligi. Ildiz tugunining balandligi butun daraxtning balandligiga teng.
Shaxstin rawajlaniwi, tarbiyasi ham sotsiallasiwi

1. I.A .Karimov Yuksak ma`naviyat- engilmas kuch. Toshkent 2008 y.
8. N.Gaybullaev., R.Yodgorov., R.Mamatkulova. Pedagogika T- 2005
bilip aliwimiz kerek.
sipatlaydi. O`z o`mirinde sotsialliq o`zgeshelikler menen sipatlardin` belgili quramin iyelewin
an`latadi. Sonin` ushin da na`resteni, esawandi shaxs dep aytiwg`a bolmaydi.
Adam tu`sinigi jerdegi tiri organizmler rawajlaniwinin` en` joqarg`i basqishin quraytug`in,
ja`miyetlik-tariyxiy xizmettin` sub`ekti ma`nisin bildiredi.
OQITIW PROTsESSIN ShO’LKEMLESTIRIW TU’RLERI HA’M FORMALARI

6.Da`stu`riy emes sabaqlar
P A Y D A L A N G A N A D E B I Y A T L A R
1. I.A .Karimov Yuksak ma`naviyat- engilmas kuch. Toshkent 2008 y.
2. Barkamol avlod- O’zbekiston taraqqiyotining poydevori. T-1997 y
3. Kadrlar tayyorlashning milliy dasturi. Toshkent-1997 y
4. Ozbekiston Respubliqasi “ Ta`lim xaqidagi qonuni”. T-1997 y
5. Rubinskiy.V. Tarbiyaviy ish metodikasi. T-1991y
6. R.J. Ishmuh1medov «Innovatsion texnologiya yordamida ta`lim
samaradorligini
oshirish yollari» Toshkent 2004 y
7. U. Tolipov, M.Usmonboeva «Pedagogik texnologiyaning tadbiqiy asoslari»
Toshkent
2006
8. N.Gaybullaev., R.Yodgorov., R.Mamatkulova. Pedagogika T- 2005
9. O.Xasanbeva va boshkalar Oila pedagogikasi T 2007 y
10. X.Ibragimov Pedagogika T 2007 y
11. U.Askarova va boshkalar Pedagogika T 2008 y
12. Q.Qosnazarov., A.Pazilov., A.Tilegenov Pedagogika «Bilim» NOqis 2009 j
13.A.Pazilov TArbiya haqqinda oylar «Bilim» NOqis 2009 j
1. Oqitiwdi sho`lkemlestiriw tu`rlerinin` payda boliwi xa`m rawajlaniwi
Oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` klass-sabaq sistemasinda oqiw jumislari oqiwshilardin`
belgili bir jastag`i
turaqli qurami menen,
belgili waqitta,
sabaq kestesi tiykarinda,
mug`allimnin` tikkeley basshilig`inda klassta o`tkeriledi.
Oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` Bell`-Langaster usili. XVIII-a`sirdin` aqiri XIX a`sirdin`
basinda o`ndiriste mashinanin` ken` qollaniwi ko`p sanli jumisshilardi talap etti. Usi da`wirde
Angliyada oqitiwdin` klass-sabaq sistemasinan bas tartip oqiwshilardin` birin-biri oqitatug`in
Bell`-Langaster tu`rine o`tildi. Oqitiwdi sho`lkemlestiriwdin` bul tu`rin ruxaniy A.Bell` xa`m
mug`allim D.Lankaster oylap tapti. Bul oqitiw sistemasinda mug`allim tiykarinan u`lken
jastag`i oqiwshilardi oqitti. Al u`lken jastag`i jaqsi oqiytug`in oqiwshilar kishi jastag`i
oqiwshilarg`a sabaq berdi. Bell`-Lankaster mekteplerindegi oqiw sapasinin` to`menligi
rawajlanip baratirg`an o`ndiris, sanaat talaplarin qanaatlandira almag`anliqtan a`ste-aqirin
qollaniwdan shig`ip qaldi.
Muvozanatlashgan daraxtlar haqidagi teorema

121
36-rasm. AVL ikkilik daraxtiga koʻra muvozanatlash
• hl=hR. Yoqilgandan soʻng, L va R har xil balandliklarga aylanadi,
ammo muvozanat mezonlari buzilmaydi;
• hL
muvozanat mezonlari yanada yaxshilanadi;
• hL>hR. Yoqilgandan soʻng muvozanat
mezonlari buziladi va
daraxtni qayta qurish kerak.
Shunday qilib, biz AVL daraxtiga yangi
tugunni kiritish uchun
umumiy algoritmni tuzamiz:
1. Kiritilgan daraxtning ichida emasligiga ishonch
hosil qilish uchun
daraxtni aylanib oʻtish;
2. Yangi uchni kiritish va natijada balans koʻrsatkichini aniqlash;
3. Qidiruv yoʻli boʻylab "orqaga chekinish" va har bir uchda balans
koʻrsatkichini tekshirish. Agar kerak boʻlsa, muvozanatni saqlash.
Amalda AVL balansini tiklashning 4 algoritmi qoʻllaniladi:
muvozanat koʻrsatkichlari qiymatiga qarab
tanlangan kichik va katta
chap
burilish, kichik va katta oʻng burilish (37-40-rasmlar)
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov - bet 70

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 70/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKNarx - bozor iqtisodiyoti sharoitida tovar va xizmatlarga talab va taklif, ular qiymati va ijtimoiy nafliligining puldagi mujassamlashishidir.
Narx diapazoni – narxlar oralig‘idagi farqning puldagi ifodasi.
Narx diskreminatsiyasi (price discremination) - bunda firma bir xil tovarni xar xil narxda sotib olish imkoniyati xar xil bo‘lgan xaridorlarga sotadi.
Narx- tovar birligi uchun to‘lanadigan pul miqdori; tovar birligining pulda ifodalangan qiymati.
Natural ishlab chiqarish - bunda mahsulotlar ishlab chiqaruvchining o‘z ehtiyojlarini qondirish, ichki xo‘jalik ehtiyojlari uchun mo'ljallanadi.
Nesh bo‘yicha muvozanat - o‘yinchilarning hech biri o‘z harakatlari rejasini o‘zgartirgan holda o‘z yutug‘ini bir tomonlama oshira olmaydigan vaziyat.
Nisbiy afzallik — agar mamlakat boshqa mamlakatga nisbatan kam xarajatlar bilan ishlab chiqarish mumkin bo‘lgan tovarlarni ishlab chiqarishga ixtisoslashsa, o‘zaro savdo ikkala mamlakat uchun ham foydali bo‘ladi.
Nisbiy ustunlik nazariyasi – agar mamlakat boshqa mamlakatga nisbatan kam xarajatlar bilan ishlab chiqarish mumkin bo‘lgan tovarlarni ishlab chiqarishga ixtisoslashsa, o‘zaro savdo ikkala mamlakat uchun ham foydali bo‘ladi. Bunda ishlab chiqarish bo‘yicha Mutlaq ustunlik bo‘lishi shart emas.
Nizom (usav) - korxonani tashkil qilishning qonuniyligini tasdiqlovchi, korxona xarakteri va faoliyat turi, qoidalari, a’zolar o‘rtasidagi munosabatlar va hokazolarni o‘z ichiga oluvchi rasmiy hujjat.
Noaniqlik - axborotlar yetarli, to‘liq. bo‘lmaganda qabul qilingan qarorlarda noaniqlik vujudga keladi. Noaniqlik sharoitida qabul qilingan qarorlar natijasida tavakkalchilik vujudga keladi.
Nodiskretsion fiskal siyosat – iqtisodiy kon’yunkturani o‘zgartirish sababli davlat budjeti sarflari va soliqlarning nisbiy darajalaridagi avtomatik o‘zgarishlari. Avtomatik deganda shunday iqtisodiy mexanizm tushuniladiki, u iqtisodiy ahvolning o‘zgarishiga tezda javob qaytaradi, bunda hukumat hech qanday choralar ko‘rmaydi Unga birinchidan soliq tushumlarining o‘zgarishi kiradi. Soliqlar miqdori esa daromadlarga bog‘liq bo‘ladi. Shuning uchun yalpi milliy mahsulotning o‘sishi sharoitida, ya’ni iqtisodiyotning ko‘tarilishi sharoitida soliq tushumlari avtomatik tarzda oshib boradi, bu esa sotib olish qobiliyatining pasayishi va iqtisodiy o‘sishini to‘xtatib turadi.
|
| |