nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bilet №11
1 - 1. Axborot tizimlarini (AT) loyihalash texnologiyasining asosiy tushunchalari

|
1. Axborot tizimlarini (AT) loyihalash texnologiyasining asosiy tushunchalari
|
bet | 18/50 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 86,94 Kb. | | #137189 |
Bog'liq 1. Axborot tizimlarini (AT) loyihalash texnologiyasining asosiy Bilet №11
1. Mahalliy va xalqaro standartlarda loyihalash jarayonlarini tartibga solish Milliy, mintaqaviy va xalqaro standartlar. Esda tutish kerak bo'lgan birinchi narsa, standartlar odatda mamlakat darajasida boshlanadi. Ko'pgina mamlakatlarda o'zlarining milliy standartlar ishlab chiqaruvchi organlari mavjud va ularning aksariyati ISO a'zolaridir va quyidagi rollarning barchasiga ega bo'ladi: ular o'zlarining milliy standartlarini nashr etadilar va yozishlari mumkin ular mintaqaviy va xalqaro standartlarni o'rnatish forumlarida o'z mamlakatlarini namoyish etadilar ular milliy, mintaqaviy va xalqaro standartlardagi ma'lumotnoma kutubxonasiga ega ular standartlarning nusxalarini sotadilar Ba'zilar, shuningdek, akkreditatsiya, sertifikatlash yoki boshqa tijorat faoliyati kabi muvofiqlikni baholash xizmatlarini taklif qilishadi Milliy standartlar organlari, shuningdek, mintaqaviy standartlarni yaratish uchun birlashishi mumkin. Masalan, Evropadagi milliy standartlar organlari, shuningdek, Evropa standartlashtirish qo'mitasi (CEN) a'zolari, shuningdek ISO a'zolaridir. CEN oʻzining qardosh tashkilotlari CENELEC va ETSI bilan birgalikda Yevropa Ittifoqi qonunlarini (“direktivalar” deb nomlanuvchi) yoki kengroq Yevropa davlat siyosatini qoʻllab-quvvatlay oladigan Yevropa standartlarini ishlab chiqishda alohida rol oʻynaydi.
2. Kompaniyaning dinamik tavsifi. Jarayon oqim modellari. Biznesni modellashtirishning ushbu bosqichida kompaniyaning asosiy ichki qoidalariningumume'tirof etilgan to'plami shakllanadi:
tashkiliy to'g'risidagi asosiy nizomkompaniyaning funktsional tuzilishi ;
faoliyatning ayrim turlari (moliyaviy, marketing va boshqalar) to'g'risidagi Nizomlar to'plami;
tuzilmaviy bo'linmalar (tsexlar, bo'limlar, sektorlar, guruhlar va boshqalar) to'g'risidagi
Nizomlar to'plami;
ish ko'rsatmalari.
Bu shaffoflikni keltirib chiqaradianiq belgilanishi va hujjatlashtirilganligi tufayli kompaniya faoliyatimenejerlarning mas'uliyat sohalari . Keyingi rivojlanish (batafsil )biznes modeli darajasida kompaniyani dinamik tavsiflash bosqichida sodir bo'ladijarayon oqimi modellari . Jarayonlar oqimi modellari - har qanday biznes yoki boshqaruv funktsiyasini amalga oshirish jarayonida kompaniyaning moddiy va axborot oqimlarini vaqt bo'yicha ketma-ket o'zgartirish jarayonini tavsiflovchi modellar. Dastlab (yuqori darajada) jarayon ishtirokchilari o'rtasidagi o'zaro ta'sirning mantig'i tavsiflanadi, so'ngra (pastki darajada) - alohida mutaxassislarning ish joylarida ishlash texnologiyasi.
|
| |
Darsliklarning multimediali ilovalari nimalardan iborat?
  
 Barcha javoblar to‘g‘ri.
 
2

|
Darsliklarning multimediali ilovalari nimalardan iborat?
Barcha javoblar to‘g‘ri.
2
|
bet | 4/16 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 369,53 Kb. | | #127750 |
Bog'liq Malaka oshirish AKT 20231.
Darsliklarning multimediali ilovalari nimalardan iborat?
2.
“Axborot” tushunchasiga berilgan ta’rifni ko‘rsating:
Manbalari va taqdim etilish shaklidan qat’iy nazar shahslar, predmetlar, faktlar, voqealar, hodisalar va jarayonlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar
3.
Axborot resurslari bu:
4.
Axboroni muhofaza etish qanday maqsadlarda amalga oishiriladi?
Shaxs, jamiyat va davlatning axborot sohasidagi xavfsizligiga tahdidlarning, hamda axborotning mahfiyligini oldini olish maqsadida
5.
AKT kompetentlilik nima?
O‘quvchilarning axborotli jamiyatda o‘z o’rnini munosib egallash va muvaffaqiyatli mehnat faoliyati bilan shug’ullanishlari uchun axborotga ega bo‘lish, uni izlash, qayta ishlash, baholash, yaratish va uzatishni amalga oshirishda axborotkommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalana olish qobiliyati va layoqati.
1.
Muloqot jarayonida haqoratlash, koyishda ishlatiladigan so‘zlar nima deyiladi?
2.
O‘qituvchining o‘quvchilarga bo‘lgan quruq, rasmiy, noaniq munosabati nima deyiladi?
3.
O‘qituvchining o‘quvchilarga bo‘lgan samimiyatga asoslangan, xushmuomala munosabati nima deyiladi?
4.
O‘qituvchining o‘quvchilarga bo‘lgan sirtdan yaxshi, aslida befarq munosabati nima deyiladi?
5.
Odamlar o‘rtasida aloqalar o‘rnatiladigan jarayon, o‘zaro tushunish hissi paydo bo‘ladigan, har qanday muloqotni samarali qiladigan jarayon – bu…
Infografika qaysi so‘zdan olingan va qanday ma’noni anglatadi?
Edraw Max dasturining asosiy vazifasi bu...?
Flaer va tarqatma materiallarni tayyorlash
1.
Informatika va AT fani o‘quvchilarda qaysi kasblarning boshlang‘ich tushunchalarini qamrab oladi
|
| |
Yordamchi texnologiyalar ko‘rsatilgan qatorni belgilang?
  
 barcha javoblar to‘g‘ri
 
3

|
Yordamchi texnologiyalar ko‘rsatilgan qatorni belgilang?
barcha javoblar to‘g‘ri
3
|
bet | 8/16 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 369,53 Kb. | | #127750 |
Bog'liq Malaka oshirish AKT 20232.
Yordamchi texnologiyalar ko‘rsatilgan qatorni belgilang?
3.
Duxbury Braille Translator (DBT) dasturi qanday vazifani bajaradi?
4.
Bugungi kunda, ta’lim jarayonida AKT vositalarining asosiy turlari berilgan qatorni belgilang.
shaxsiy kompyuter, interaktiv doska, internet-resurslari
5.
“Nogironligi bo‘lgan bolalarning funksional imkoniyatlarini kuchaytirish, qo‘llab-quvvatlash yoki yaxshilashga mo‘ljallangan qurilmalar, mahsulotlar, uskunalar, dasturiy ta’minot yoki xizmatlar” nima deb ataladi?
Testni yakunlash
Microsoft PowerPoint dasturi yordamida yaratiladigan hujjatlar qanday nomlanadi?
Prezentatsiya deganda nima tushuniladi?
bu slaydlar va maxsus effektlar to‘plami bo‘lib, tayyor material, doklad yoki konspekt shaklida bitta faylda saqlanadi va uni ekranda namoyish qilinadi
1.
Assinxron darslarni tashkil etishda qo‘llanilaniladigan dasturiy vositalar qatorini ko‘rsating.
2.
PowerPoint dasturida yaratilgan hujjat qanday nomlanadi?
3.
Taqdimotga (prezentatsiya) yangi slayd qo‘shish uchun qanday amalni bajarish kerak?
«Glavnaya-Sozdat slayd» menyu amalini yoki Ctrl+M
4.
Avtomatizatsiyalashgan ofislardagi axborot texnologiyasini ta`minlovchi program mahsulotlar nimalardan iborat?
5.
Windows OT tarkibidagi qaysi dastur videoni qayta ishlash imkonini beradi?
O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi veb sayti qaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan.
www.uzedu.uz
WWW nima?
Har hil kirish nuqtalari bilan tarmoq resurslariga kirish imkoniyatini beruvchi, gipermatn
1.
Masofali o‘qitish nima?
Aralash modeli, ikkilangan, loyihalar, yagonalik modeli, parallel modellar, Fronchayzin modeli
|
| |
Operand (operand) – operator ta’sir ko’rsatadigan ob’ekt
 
Operator

|
Operand (operand) – operator ta’sir ko’rsatadigan ob’ekt
Operator
|
bet | 131/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатOperand (operand) – operator ta’sir ko’rsatadigan ob’ekt
Operator (operator) – mahsus simvol yoki simvollar ketma- ketligi bo’lib, u berilgan ma’lumotlar ustida qandaydir amallarni bajarishga imkon beradi, masalan, +, -, *, [ ]
Operator (statement) – Python tilida bajariladigan instruktsiya, masalan, o’zlashtirish operatori, if operatori, while yoki return operatorlari
Operator import – Python tilining boshqa moduldagi kodga murojaat qilishiga imkon beruvchi operator
Operatsion tizim (operating system) – komp’yuterdagi dasturlar va ilovalarni umumiy boshqarilishini ta’minlab beruvchi va resurslarni boshqaruvchi dastur
Ob’ektga ilovani uzatish (pass by object reference) – ob’ektga funktsiyani uzatilsh usulini anglatadigan va Python tili tomonidan ishlatiladigan usul
Operatorning haddan tashqari yuklanishi (overloading an operator) - +, *, <= yoki [ ] kabi ma’lumotlar turlari bilan bog’liq tushuncha
205
Parametrik o’zgaruvchi (parameter variable) – funktsiya bajarilish vaqtida mos argument bilan initsializatsiya qilinadigan va funktsiyaning aniqlanishida ko’rsatilgan o’zgaruvchi
Psevdonim yoki tahallus (alias) – bitta ob’ektga murojaat qiladigan bitta yoki undan ko’p o’zgaruvchilar
Polimorfizm (polymorfizm) – ma’lumotlarni turli xillari uchun bir hildagi API larni ishlatish
Prioritetlar qoidasi (precedence rules) – ifodadagi operatorlarni qo’llash ketma-ketligini aniqlab beruvchi qoidalar
Parametrik o’zgaruvchi self – ob’ekt chaqirgan usul bilan bog’langan birinchi parametric ozgaruvchi. Kelishuvga binoan bu o’zgaruvchi self deb nomlanadi
|
| |
180 soat Ma’ruza 60 soat Laboratoriya mashg`ulot

“KOMPYUTER TARMOQLARI”
Fan o’qituvchisi:
“Kompyuter tizimlari” kafedrasi
kat.o’q.
Sotvoldiyev Xusniddin Ibragimovich
Umumiy soat
180 soat
Ma’ruza
60 soat
Laboratoriya mashg`ulot
30 soat
Mustaqil ta’lim
90 soat
4- MA’RUZA
Tarmoq standartlarini tartibga soluvchi
qo’mita, tarmoq topologiyalari (mesh,
star, tree, bus, ring va 3-D torus)
Reja
1. Tarmoq standartlarini tartibga soluvchi
qo’mitalar.
2. Tarmoq topologiyalari (mesh, star, tree, bus, ring
va 3-D torus)
Tarmoq standartlarini tartibga soluvchi qo’mitalar
• Hozirgi kunda dunyo miqyosida 800 dan ortiq standartlashtirish
tashkilotlari bo’lib, ular global tarmoqlarni loyihalash, qurish, yangi
standartlarni ishlab chiqish, tadbiq etish, muammolarni o’rganish,
echimlar,
va tavsiya ishlab chiqish jarayonlarini muvofiqlashtiradi.
Umuman
olganda
standartlar,
tavsiyanomalar,
tartibga
soluvchi
yo’riqnomani ishlab chiqish doimiy yangilanib boradigan jarayon
hisoblanadi. Misol uchun, yangi protokol, yangi avlod mobil
texnologiyasi (3G, 4G, 5G) ishlab chiqilishi, ma’lumot uzatish tezligini
oshirilishi, axborot xavfsizligini takomillashtirilishi, yangi Wi-Fi
texnologiyasini ishlab chiqilishi yoki telekommunikatsiyada lokal,
shahar yoki global tarmoq uchun ishlab chiqilgan har qanday fizik yoki
dasturiy maxsulot o’zining standartiga ega bo’ladi.
|
SCRATCH dasturida Skript nima?
  
 Ma’lum algoritm asosida ketma-ket taxlangan rangli bloklar
 
13

|
SCRATCH dasturida Skript nima?
Ma’lum algoritm asosida ketma-ket taxlangan rangli bloklar
13
|
bet | 2/16 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 369,53 Kb. | | #127750 |
Bog'liq Malaka oshirish AKT 202312.
SCRATCH dasturida Skript nima?
13.
Innovatsiya faoliyatidagi «kreativlik» deganda siz nimani tushunasiz?
Individning yangi tushuncha yaratish va yangi ko’nikmalar hosil qilish qobiliyatini bildiradi
14.
Sahnada Sprayt ko‘rinmas holatda bo‘lishi uchun qanday blok ishlatiladi?
15.
Umumta’lim fanlari o‘quv dasturlari mazmuni…
50% nazariya va 50% amaliyotga yo‘naltiriladi va spiralsimon o‘qitiladi
16.
Dropbox bepul hisob qismi sifatida qancha bo'sh joy beradi?
17.
Qanday dasturiy paketi yordamida, o‘qituvchi o‘quvchilarning nima bilan shug‘ullanishini kuzatishi, o‘quvchilar ishlayotgan barcha monitorlarni ko‘rsatishi, o‘quvchilar monitorlarini bloklashi, interfaol doskadan barcha kompyuterlarga ma’lumotlarni, masalan, test materiallarini jo‘natishi mumkin?
18.
Milliy o‘quv dasturi qaysi o‘quv yiliga qadar to‘liq amaliyotga joriy etilishi kutilmoqda
19.
Qaysi tashkilot inklyuziv ta’limni O‘zbekiston ta’lim tizimiga kiritish masalalari bilan shug‘ullanadi?
20.
Inklyuziv ta’limni O‘zbekistonda bosqichma-bosqich joriy qilish bo‘yicha prezidentning nechanchi sonli qarori qabul qilindi
21.
Pedagogik texnologiyaning maqsadi nima?
o‘quvchi faolligini samarasini oshirishi
22.
Sinxron ta’lim nima?
real vaqtda amalga oshiriladigan ta’lim
23.
Sezgirlik oshishi va kamayishi to‘g‘ri keltirilgan qatorni toping?
24.
Xalqaro huquqiy maqomga ega bo‘lgan “Pew research center” agentligining 2021-yilgi bergan maʼlumotiga ko‘ra, sohalararo kasbiy masʼuliyatlilik sifatlari pedagog xodimlarda necha foiz ekanligi aniqlangan?
|
| |
Veb resursi manzili to‘g‘ri yozilgan javobni ko‘rsating:
  
 isoft@gov.uz
 
3

|
Veb resursi manzili to‘g‘ri yozilgan javobni ko‘rsating:
isoft@gov.uz
3
|
bet | 9/16 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 369,53 Kb. | | #127750 |
Bog'liq Malaka oshirish AKT 20232.
Veb resursi manzili to‘g‘ri yozilgan javobni ko‘rsating:
3.
O’zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining internetdagi axborot ta’lim-portali manzili to’g’ri korsatilgan qatorni toping.
4.
Faoliyat bilan bog‘liq voqyealar va yangiliklar haqida turli xil axborotlarni o‘zida saqlaydigan Internet-sahifalar to‘plamining nomi nima?
veb sayt
Umumiy o‘rta ta’limni tashkil etish asosan qaysi hujjatlar bilan tartibga solinadi?
“Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun va “Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risida” nizom
Malaka talablari bu…
Informatika va AT fanidan qo‘shimcha yaratilgan saytning manzilini ko‘rsating?
www.dr.rtm.uz
1.
Informatika va AT fanidanqo‘shimcha yaratilgan saytning manzilini ko‘rsating?
2.
Darsliklarga qo‘shimcha ravishda foydalanish uchun chop etilgan metodik majmuaning nomi nima?
3.
www.avloniy.uz/oz ushbu ko‘rsatilgan havola qaysi tashkilotga tegishli?
4.
Informatika va AT fanidan qaysi havolalar juda kerak bo‘ladi?
Ijodiy faoliyat bolalarning qanday ko‘nikmalarini rivojlanishiga yordam beradi?
1.
Innovatsion yondashuvda yo‘nalishning ketma-ketligi qanday?
Ta’lim berish+yo‘naltirish+yo‘nalishni belgilash;
|
| |
Bank tizimining texnik va dasturiy ta’minoti

21
Chop etish serveri umumiy printerda nashr qilishni boshqaradi. Agar
ixtisoslashtirilgan qurilma hisoblanmasa, unda operatsion tizim tarmog‘i
tarkibiga kiradi. Nashr qilish serverining asosi nashrga buyurilgan
vazifalarni navbat bilan boshqarish mexanizmi hisoblanadi.
“Mijoz- server” arxiteturasining yangilanishidagi qarorlarni kо‘rib
chiqishda ishchi stansiyalari qaror qilgan va mijoz vazifasi sifatida
belgilangan vazifalar rо‘yxati aniqlanadi. Ularga quyidagilar kiradi:
- Foydalanuvchi interfeysi bilan boshqarish.
Bu ishchi stansiya uchun
foydalanuvchi interfeysining ekrandagi tasvir, tugma, kiritish maydoni,
rо‘yxat kabi turli elementlar xizmatini о‘z ichiga olgan eng kо‘p tarqalgan
vazifadir. Foydalanuvchi interfeysi bilan boshqarish “mijoz-server”
arxitekturasi va terminalli kirish о‘rtasidagi aniq chegarani kо‘rsatadigan
vazifa hisoblanadi;
- Ofis takliflari
. Bu erda ma’lumotlarni tahrirlashni ta’minlovchi
vazifalar rо‘yxati keltirilgan. Bu turli muharrirlar, matnli va jadvalli
protsessorlardir. Odatda ma’lumotlarni tahrir qilishda qо‘lyozma kiritish
jarayoni tarqalgan vazifa hisoblanmaydi va serverlar resursini tejash uchun
mijoz о‘rniga almashadi;
- Bosib chiqarish. Yirik axborot tizimlarida bosib chiqarish
funksiyasi serverda va mijoz stansiyasida amalga oshirilishi mumkin.
Odatda, server orqali bosib chiqarish qog‘ozga katta hajmdagi
ma’lumotlarni, masalan, hisoblar bо‘yicha kо‘chirmani ta’minlaydi. Bu
har bir ish о‘rniga qо‘yish mumkin bо‘lmagan yuqori mehnat samarasiga
ega bо‘lgan printerga yuqori talab bilan bilan izohlanadi. Mijoz stansiyasi
bilan konkret foydalanuvchiga zarur bо‘lgan hujjatlarni bosib chiqarish
amalga oshiriladi;
- Ma’lumotlarni yuklash va yuksizlantirish ham mijoz о‘rnida va
ham serverda bajarilishi mumkin.
Odatda, agar ma’lumotlar avtomatik
rejimda yuklansa va yuklashni rо‘yxatga olishni talab etmasa, kо‘rsatilgan
operat-siyalarni server bajaradi. Agar ma’lumotlarni yuklash yoki
yuksizlantirish tasodifan bо‘lsa, unda ularning amalga oshirilishi mijoz
о‘rnida yuz beradi.
Bilet №17
1 - 1. Axborot tizimlarini (AT) loyihalash texnologiyasining asosiy tushunchalari

|
1. Axborot tizimlarini (AT) loyihalash texnologiyasining asosiy tushunchalari
|
bet | 41/50 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 86,94 Kb. | | #137189 |
Bog'liq 1. Axborot tizimlarini (AT) loyihalash texnologiyasining asosiy Bilet №17
1. Mahalliy va xalqaro standartlarda loyihalash jarayonlarini tartibga solish Milliy, mintaqaviy va xalqaro standartlar. Esda tutish kerak bo'lgan birinchi narsa, standartlar odatda mamlakat darajasida boshlanadi. Ko'pgina mamlakatlarda o'zlarining milliy standartlar ishlab chiqaruvchi organlari mavjud va ularning aksariyati ISO a'zolaridir va quyidagi rollarning barchasiga ega bo'ladi: ular o'zlarining milliy standartlarini nashr etadilar va yozishlari mumkin ular mintaqaviy va xalqaro standartlarni o'rnatish forumlarida o'z mamlakatlarini namoyish etadilar ular milliy, mintaqaviy va xalqaro standartlardagi ma'lumotnoma kutubxonasiga ega ular standartlarning nusxalarini sotadilar Ba'zilar, shuningdek, akkreditatsiya, sertifikatlash yoki boshqa tijorat faoliyati kabi muvofiqlikni baholash xizmatlarini taklif qilishadi Milliy standartlar organlari, shuningdek, mintaqaviy standartlarni yaratish uchun birlashishi mumkin. Masalan, Evropadagi milliy standartlar organlari, shuningdek, Evropa standartlashtirish qo'mitasi (CEN) a'zolari, shuningdek ISO a'zolaridir. CEN oʻzining qardosh tashkilotlari CENELEC va ETSI bilan birgalikda Yevropa Ittifoqi qonunlarini (“direktivalar” deb nomlanuvchi) yoki kengroq Yevropa davlat siyosatini qoʻllab-quvvatlay oladigan Yevropa standartlarini ishlab chiqishda alohida rol oʻynaydi.
2. Kompaniyaning dinamik tavsifi. Jarayon oqim modellari. Biznesni modellashtirishning ushbu bosqichida kompaniyaning asosiy ichki qoidalariningumume'tirof etilgan to'plami shakllanadi:
tashkiliy to'g'risidagi asosiy nizomkompaniyaning funktsional tuzilishi ;
faoliyatning ayrim turlari (moliyaviy, marketing va boshqalar) to'g'risidagi Nizomlar to'plami;
tuzilmaviy bo'linmalar (tsexlar, bo'limlar, sektorlar, guruhlar va boshqalar) to'g'risidagi
Nizomlar to'plami;
ish ko'rsatmalari.
Bu shaffoflikni keltirib chiqaradianiq belgilanishi va hujjatlashtirilganligi tufayli kompaniya faoliyatimenejerlarning mas'uliyat sohalari . Keyingi rivojlanish (batafsil )biznes modeli darajasida kompaniyani dinamik tavsiflash bosqichida sodir bo'ladijarayon oqimi modellari . Jarayonlar oqimi modellari - har qanday biznes yoki boshqaruv funktsiyasini amalga oshirish jarayonida kompaniyaning moddiy va axborot oqimlarini vaqt bo'yicha ketma-ket o'zgartirish jarayonini tavsiflovchi modellar. Dastlab (yuqori darajada) jarayon ishtirokchilari o'rtasidagi o'zaro ta'sirning mantig'i tavsiflanadi, so'ngra (pastki darajada) - alohida mutaxassislarning ish joylarida ishlash texnologiyasi.
|
| |
O’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi osiyo xalqaro universitetining

|
O’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi osiyo xalqaro universitetining
|
bet | 1/7 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 137,71 Kb. | | #120571 |
Bog'liq Bayer va mur algoritimlari OSIYO XALQARO UNIVERSITETINING IJTIMOIY FANLAR VA TEXNIKA FAKULTETI KOMPYUTER ILMLARI VA DASTURLASH TEXNOLOGIYALARI YO`NALISHI HASANOVA ZILOLA SHAMSIDDINOVNANING ALGARITMLAR VA MA`LUMOTLAR STRUKTURASI FANIDAN KURS ISHI
MUNDARIJA
Kirish
I BOB. Umumiy tushunchalar va Bayer Mur algoritmiga kirish
1.1. Algoritm haqida umumiy tushuncha
1.2. Bayer Mur algoritmining tariflari, tavsifi va shift qoidalari
II BOB. Mur algoritmida galil qoidasi ,turli tillarda ishlash prinsipi va tahlil qilsh
2.1. Galil qoidasi va ishlash prinsipi
2.2. Python dasturida ishlash prinsipi
2.3. Algoritmlarni tashlil qilish
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
KIRISH
Bugungi kunda axborot texnologiyalari sohasi respublikamizning rivojlanishida muhim o‘rin tutib kelmoqda. O‘tgan yillar mobaynida O‘zbekiston Respublikasi hukumati tomonidan yurtimizda axborot texnologiyalarini keng joriy qilish va rivojlantirish borasida olib borgan siyosati hozirgi kunga kelib o‘z natijalarini ko‘rsatmoqda. Dasturlash tillarini o‘rganishda Boyer – Mur satrlarni qidirish algoritmi oliy ta’limda talabalarga dasturlash tillarini o‘qitishda samarali hisoblanadi. Bu amaliy qidiruv natijalarini olishda standart mezondir. 1977-yilda olimlar Robert S. Boyer va J Strother Mur asl qog‘ozda naqsh o‘zgarishini hisoblash uchun statik jadvallar mavjud bo‘lib, ularni qanday ishlab chiqarish kerakligi tushuntirilmagan. Jadvallarni ishlab chiqarish algoritmi keyingi qog‘ozda nashr etildi; 1980- yilda Vojsex Rytter ushbu qog‘ozdagi xato va kamchiliklarni tuzatdi. The algoritm oldindan ishlov berish The mag‘lubiyat qidirilmoqda (naqsh), lekin qidirilayotgan qator (matn) emas. Shunday qilib, naqsh matndan ancha qisqa bo‘lgan yoki bir nechta qidiruvlarda saqlanib turadigan ilovalar uchun juda mos keladi. Boyer-Mur algoritmi matnni qismlarini o‘tkazib yuborish uchun oldindan ishlov berish bosqichida to‘plangan ma'lumotlardan foydalanadi, natijada boshqa ko‘plab qator qidirish algoritmlariga qaraganda past koeffitsient paydo bo‘ladi. Umuman olganda, algoritm naqsh uzunligi oshgani sayin tezroq ishlaydi. Algoritmning asosiy xususiyatlari shundan iboratki, naqshning boshiga emas, balki oxiriga mos kelish va matndagi har bir belgini qidirishdan ko‘ra, bir nechta belgidan sakrab o‘tishda matn bo‘ylab o‘tishdan iborat.
|
| |
M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva - bet 24

51
6.MUALLIF MAJBURIYATLARI
MUALLIF
shartnoma
shartlarini
bajarishda
quyidagi
majburiyatlarni bajaradi:
1.
Asarga bo‘lgan mualliflik huquqini tasdiqlash yuzasidan talab
etiladigan hujjatlarni LITSENZIATORga taqdim etish;
2.
Agar punktlarda Asardan foydalanish borasida
LITSENZIATORga eksklyuziv huquq berilgan bo‘lsa, boshqa tashkilot
yoki shaxslarga foydalanish huquqini bermasligi.
3.
Boshqalar (ko‘rsatilsin)___________________________________
ERwin yordamida mijoz tomonidan kod yaratish: kengaytirilgan atributlar

|
ERwin yordamida mijoz tomonidan kod yaratish: kengaytirilgan atributlar
|
bet | 39/50 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 86,94 Kb. | | #137189 |
Bog'liq 1. Axborot tizimlarini (AT) loyihalash texnologiyasining asosiy 4. ERwin yordamida mijoz tomonidan kod yaratish: kengaytirilgan atributlar.
ERwin - bu ma'lumotlar bazasi (MB) strukturasini ishlab chiqish vositasi. ERwin o'zida Windows grafik interfeysini, ER diagrammalash vositalarini, ma'lumotlar modelining mantiqiy va jismoniy tavsifini yaratish uchun muharrirlarni hamda yetakchi relyatsion va ish stoli ma'lumotlar bazalarini shaffof qo'llab-quvvatlashni birlashtiradi. ERwin bilan siz ma'lumotlar bazalarini yaratishingiz yoki teskari muhandislik (reinjenerlik) yaratishingiz mumkin.
ERwinning axborotni modellashtirishdagi o'rni
Axborot modelini yaratish jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat:
sub'ektlarning ta'rifi;
sub'ektlar o'rtasidagi bog'liqlikni aniqlash;
asosiy va muqobil kalitlarni o'rnatish;
ob'ekt atributlarini aniqlash;
modelni normal shaklning zarur darajasiga etkazish;
modelning fizik tavsifiga o'tish: yozishmalarni belgilash ob'ekt nomi - jadval nomi, ob'ekt atributi - jadval atributi; triggerlar, protseduralar va cheklovlarni o'rnatish;
ma'lumotlar bazasini yaratish.
ERwin hal qilinayotgan muammo uchun vizual tasvirni (ma'lumotlar modeli) yaratadi. Ushbu taqdimot ishlab chiqish tsiklida zarur bo'lgan hujjatlarning bir qismi sifatida batafsil tahlil qilish, takomillashtirish va tarqatish uchun ishlatilishi mumkin. Biroq, ERwin shunchaki chizish vositasi bo'lishdan uzoqdir. ERwin avtomatik ravishda ma'lumotlar bazasini yaratadi (jadvallar, indekslar, saqlangan protseduralar, referent yaxlitligi triggerlari va ma'lumotlarni boshqarish uchun zarur bo'lgan boshqa ob'ektlar).
ERwin diagrammasi uchta asosiy blokdan tuzilgan - ob'ektlar, atributlar va munosabatlar. Agar diagrammani predmet sohasi qoidalarining grafik tasviri deb hisoblasak, u holda ob'ektlar otlar, munosabatlar esa fe'llardir.
Displeyning mantiqiy va jismoniy darajasi o'rtasidagi tanlov asboblar paneli yoki menyu orqali amalga oshiriladi. Ushbu darajalarning har birida quyidagi ko'rsatish rejimlari mavjud:
"Obyekt" rejimi - to'rtburchaklar ichida ob'ektning nomi (mantiqiy model uchun) yoki jadval nomi (modelning fizik tasviri uchun) ko'rsatiladi; katta diagrammani qulay ko'rish yoki diagrammaga ob'ekt to'rtburchaklarini joylashtirish uchun ishlatiladi.
|
| |
Bankimizning asosiy vazifasi - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

17
sheriklariga maksimal darajada xizmat kо‘rsatgan holda, biz sheriklarimiz
uchun
eng qimmatli vaqtni tejaymiz, chunki ular kutish va ortiqcha
miqdordagi qimmatli qog‘ozlarni chiqarish о‘rniga ular, masalan, oilalari
bilan birga sarflashlari mumkin. Hamkorlarimiz jismoniy xizmatlaridan
qayerda bо‘lmasin, bank xizmatlaridan foydalanishlari mumkin.
Bizning
vazifamiz
sheriklarning
bankka
bо‘lgan
shaxsiy
tashriflarini
minimallashtirishdir va biz ushbu tizimni joriy etyapmiz - bugungi kunda
biz о‘z mutaxassisimiz bilan hisobraqamlarni ochish va yuritish, bir qator
bank operatsiyalarini amalga oshirish bilan bog‘liq xizmatlarni taqdim
etamiz. shaxsiy menejerni qо‘llab-quvvatlash. Hamkorlarimiz ehtiyojlariga
e'tibor qaratish, kelajak-dagi rivojlanish kо‘rsatmalarini beradi.
Kelgusi 5 yil ichida bank sifat jihatidan yangi darajaga kо‘tarilishini
va
quyidagi
yо‘nalishlarda
yuqori
kо‘rsatkichlarga
erishish-ni
rejalashtirmoqda:
- eng yaxshi raqamli bank;
- eng yaxshi
onlayn-bankingga ega bank;
- eng yaxshi uyali aloqa bankiga ega bank;
- eng yaxshi aloqa markaziga ega bо‘lgan bank;
- jismoniy shaxslar bilan ishlash uchun eng yaxshi bank (bank
chakana);
- eng yaxshi mobil ilovaga ega bank.
Maqsad va vazifalarga erishishning asosiy omillaridan biri bu
jamoa-dir. Shu maqsadda bankimiz bank,
qonunchilik, axborot
texnologiyalari, menejment va boshqa sohalardagi bankning strategik
maqsadlarini amalga oshirish vazifasi yuklatiladigan vakolatli, ambitsiyali,
ambitsiyali yosh mutaxassislarni tanlash bо‘yicha puxta siyosat yuritadi.
Nazorat savollari - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

25
avtomatlashtirish nimalardan iborat?
4. Bank axborotlarini himoyalashning qanday usullarini bilasiz?
1.4. IABS-integrallashgan avtomatlashtirilgan bank tizimi.
Avtomatlashtirilgan bank tizimi va Moliya Vazirligi huzuridagi
byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasining “Pensiya”
dasturiy majmuasi
о‘rtasida elektron ma’lumot almashuv tizimi sinovdan о‘tazildi va
amaliyotga joriy qilindi.
Bankning Integrallashgan avtomatlashtirilgan bank tizimi (IABS)
dasturida “Pensiya” dasturiy majmuasidan yuborilgan “elektron qaydno-
ma”larni qabul qilish va qayta ishlash avtomatlashtirildi. Ushbu tizim
orqali plastik kartochkalar hisobvaraqlariga о‘tkaziladigan
pensiya va
ijtimoiy nafaqalar shifrlangan fayl shaklida bankka yuboriladi va bankda
xodim aralashuvisiz avtomat ravishda qayta ishlanadi. Bu pensiya va
ijtimoiy nafaqalarni eng qisqa muddatlarda
plastik kartochkalar
hisobvaraqlariga о‘tkazilishini ta’minlash bilan birgalikda, ularni о‘tkazish
jarayonida xatoliklarga yо‘l qо‘yilishini oldini oladi.
Ta’kidlash joizki, ATB “Qishloq qurilish bank” tomonidan
О‘zbekis-ton Respublikasi Prezidentining 2010 yil 19 apreldagi «Bank
plastik
kartochkalaridan
foydalangan
holda
hisob-kitob
tizimini
rivojlantirishni rag‘batlantirish bо‘yicha qо‘shimcha chora-tadbirlar
tо‘g‘risida»gi 1325-sonli qarorini bajarilishini ta’minlash
maqsadida bir
qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Xususan, muomaladagi bank
plastik kartochkalari-ning umumiy soni 430 000 tadan oshdi. Bank
xizmati, savdo va pullik xizmat kо‘rsatish ob’ektlarida о‘rnatilgan
terminallar soni 8727 tani tashkil etdi. Ushbu savdo va xizmat kо‘rsatish
ob’ektlariga о‘rnatilgan terminallar orqali 2015 yilning о‘tgan davri
davomida 1,2 trln. sо‘mlik tranzaksiyalar amalga oshirildi.
Joriy yilda
bank tomonidan mijozlarga 80 000 dona plastik kartochkalar va 1450
dona terminallar etkazib berildi. Ushbu tizimini yanada kengaytirish
maqsadida reja ishlab chiqilgan bо‘lib, unga kо‘ra joriy yil oxirigacha
2500
dona terminallar, 250 000 dona plastik kartochkalar, 100 dona
infokiosk va bankomatlar keltirish va joylashtirish rejalashtirilgan.
Bugungi kunda, bankning “UZKART-EMV” tо‘lov tizimidagi faoli-
yatini yanada takomlashtirish, terminallar tarmog‘ini
kengaytirish, “on-
26
line” rejimida ishlovchi “Smart-vista” kartochkalarini muomalaga kiritili-
shini jadallashtirish, ular orqali xizmat kо‘rsatish
sifatini oshirish
maqsadida doimiy ish olib borilmoqda. Jumladan, bank plastik
kartochkalaridan foydalanuvchilari «SMS-banking», «Internet-banking»
kabi xizmatlaridan foydalanib kelmoqdalar.
Bank tizimini rivojlanish tendensiyasi

14
hisobining yangi tizimi ishlab
chiqildi va joriy etildi, buxgalteriya hisobi
xalqaro standartlarga о‘tkazildi, bu esa zamonaviy bank texnologiyalaridan
foydala-nish va bank operatsiyalarini avtomatlashtirish imkonini berdi.
Shunday qilib, 90-yillarning oxiriga kelib mamlakatda har tomonlama
barqaror bank tizimi vujudga keldi, xalqaro
standartlarga muvofiq
zamonaviy bank nazorati samarali faoliyat kо‘rsatdi va bank faoliyatini
tartibga solish mexanizmi yaratildi. Sо‘nggi yillarda bank tizimini
liberallashtirish va isloh qilishga qaratilgan qator dasturiy hujjatlar qabul
qilindi.
Bundan tashqari, hujjatlar bank faoliyatini liberallashtirishga
tizimli va bosqichma-bosqich yondoshishga asoslangan.
Bugungi kunda О‘zbekistonga zamonaviy bank infratuzilmasiga ega
samarali bank tizimini yaratish vazifasi qо‘yilmoqda. Amalga oshirilayot-
gan bank tizimini isloh qilish dasturi banklarni xususiylashtirish jarayonini
jadallashtirish, banklarning kapitaliga qо‘shimcha tashqi va ichki investit-
siyalarni jalb etish, ularning faoliyatini tijoratlashtirish,
tadbirkorlik tuzil-
malarining banklarni moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirish va
investorlarning banklarga bо‘lgan ishonchini oshirish orqali uni erkinlash-
tirishning asosiy yо‘nalishlarini belgilab beradi. Xususiy kapitalga ega
yangi banklar tarmog‘ini rivojlantirish О‘zbekiston bank sektorini
rivojlantirishning ustuvor yо‘nalishlaridan biridir.
Hozirgi vaqtda xususiy banklar soni mamlakatdagi tijorat banklari-
ning umumiy sonining yarmiga yaqinini tashkil etadi.
Respublikada
xususiy
banklarning
rivojlanishini
rag‘batlantirish
raqobatning
kuchayishiga, bank xizmatlari sifatining yaxshilanishiga, moliyaviy
resurslarning samarali bozor taqsimlanishiga yordam berdi. Bu, о‘z
navbatida,
mamlakatda
xususiy
tadbirkorlikni
rivojlantirish
va
rag‘batlantirish jarayonlariga ijobiy ta'sir kо‘rsatishi kerak.
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami

XALQ HUNARMANDCHILIGI TEHNOLOGIYASI
UMUMIY TUSHUNCHALAR
1-4 – dars
“Texnologiya va dizayn” hamda “Servis xizmati” yo`nalishlari uchun
Mavzu:
Hunarmandlarning bozor munosabatlari asosidagi faoliyatlari,
uyushmalari va uning istiqbollari
Darsning maqsadi:
a)
ta`limiy –
o`quvchilarga xalq hunarmandchiligining bozor munosabatlari
asosidagi faoliyatlari, uyushmalari va uning istiqbollari to`g`risida ma`lumot berish;
b) tarbiyaviy
– o`quvchilarda hunarmandlar tayyorlagan buyumlarga nisbatan
badiiy-estetik dunyoqarashni shakllantirish;
v) rivojlantiruvchi
– o`quvchilarda xalq hunarmandchiligining
zamonaviy
texnologiyalarini o`rganib, amaliyotda qo`llash ko`nikmasini tarkib toptirish.
Kasbga yo`naltiruvchi maqsad:
o`quvchilarni
xalq hunarmandchiligiga oid
kasblar (yog`och o`ymakorligi, ganch o`ymakorligi, naqqoshlik, kandakorlik,
kulolchilik,
pichoqchilik, tikuvchilik,
gilamchilik, do`ppido`zlik, quroqchilik,
kashtachilik, zardo`zlik va b) to`g`risidagi bilimlarini rivojlantirish va shu sohalarga
doir kasblarga
qiziqtirish;
Darsning vazifalari:
- o`zbek xalq hunarmandchiligiga asos solgan hunarmand ustalar to`g`risida
ma`lumot berish;
- xalq hunarmandchiligining turlari, ish usullari bilan tanishtirish;
- bozor munosabatlari sharoitida xunarmandchilikning hozirgi zamon ishlab
chiqarish faoliyati to`g`risida ma`lumot berish;
- “Hunarmand” uyushmasi va uning istiqbollari bilan o`quvchilarni
tanishtirish;
- hunarmandlar tayyorlagan buyumlarga nisbatan badiiy-estetik dunyoqarashni
shakllantirish.
Klasterlar - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

24
bо‘yicha muhim kuchaytirishlarni (vaqt va vosita sarflashda aks etgan)
talab etadi.
Bugun ABT bozorida 20ga yaqin firmalar - ABT ishlab chiqaruvchi-
lar, turli dastur mahsulotlarini yaratuvchilar ishtirok etadi. О‘zbekiston
bozorida ABTni dasturiy ta’minotini «FIDO- biznes” tashkiloti ta’minlab
beradi. Kо‘p banklar IABS (Интегрированная Автоматизированная
Банковская система) ва GLOBUS dasturlaridan foydalanishadi.
Milliy bozorning fenomeni katta miqdorda shaxsiy ishlab chiqarish
tizimining mavjudligi hisoblanadi. Bunda tizim tavsiflariga bо‘lgan talab-
chanlik darajasini oshishi va ularning imkoniyatlari kengayishi doirasida
ishlab chiqarishning narxi va murakkabligi ortadi va oxirda bank mutaxas-
sislari tomonidan ABT yaratish va ekspluatatsiya qilishning iqtisodiy
nomuvofiqligiga olib keladi. Shu munosabat bilan shaxsiy mahsulotlaridan
foydalanadigan banklar soni doimiy ravishda kamayib boradi, kо‘pchilik
banklar har bir konkret bankning о‘ziga xosligi bо‘yicha moslashadigan
tayyor ABTda tanlov qilishni afzal bilishadi.
Kо‘pchilik О‘zbekiston ABTlari ikki yoki uch darajali “mijoz-
server” arxitekturasida ishlashadi. Barcha ABT turli muhitlarda ishlashi
mumin, ular orasida, tabiiy ravishda, Windows NT va UNIXning turli
variantlari OS serverlari sifatida ustunlik qiladi, biroq boshqa kо‘plari ham
sanab о‘tilgan va eng avvalo, Novell Netware. Agar mijoz ish о‘rniga
keladigan bо‘lsak, u erda ham DOSni va Windowsning turli versiyalarini,
hatto «ASOFT» firmasi taqdim etgan Java ekzotikasini ham uchratish
mumin.
Bankda elektron hujjatlarni yuritish. Bankning meyoriy bazasi tashqi
va ichki normativ hujjatlarni о‘z ichiga oladi
. Sо‘nggilariga bank
operatsiyalari va jarayonlarni, ishni tashkillashtirish hamda bо‘limlarning
munosabatlarini reglamentlovchi texnologik dokumentlar kiradi.
VI-bob. Axborot komplekslarida masofaviy ta’lim tizimi

VI-bob. Axborot komplekslarida masofaviy ta’lim tizimi............................
147
6.1. Masofaviy ta’limning mohiyati ………………………………………. 154
6.2. Masofaviy ta’lim tizimida ochiq LMS (Learning management system)
LCMS (Learning content management system) haqida tushuncha …………… 156
6.3. LMS tizimining infratuzilishi …………………………………………
170
6.4. Masofaviy ta’limda CMC (Content management system)
tizimining
asosiy funksional masalalari …………………………………………………...
174
6.5. Masofaviy ta’limda MOODLE texnologiyasidan foydalanish ……….
185
6.6. Virtual ta’lim tizimidan foydalanish texnologiyasi va saytlari ………..
187
Foydalanilgan adabiyotlar va Internet resurslari rо‘yxati ………………
194
200
SHUKUROV AKMAL UKTAMOVICH
“IQTISODIYOTDA AXBOROT KOMPLEKSLARI VA
TEXNOLOGIYALARI”
(О‘quv qо‘llanma)
Muharrir:
B. Musayev
Musahhih:
I. Tog‘ayev
Texnik muharrir:
M. Tog‘ayev
Kompyuterda sahifalovchi:
A. Abdiraxmonova
Tasdiqnoma. 5165, 02.03.2021.
Terishga berildi: 05.10.2022 y.
Bosishga ruxsat etildi: 30.12.2022 y.
Ofset qog‘oz. Qog‘oz bichimi: 60x84 1/16.
“Times UZ”gar. Ofset bosma.
Hisob nashriyot t.: 12,75. Shartli b. t.: 12,88.
Adadi: 37 nusxa. Buyurtma № 89
___________________________________
«Intellekt» nashriyotida tayyorlandi.
QarMII kichik bosmaxonasida chop etildi.
180100. Qarshi shahri, Mustaqillik ko‘chasi, 225 – uy.
Telefon 91-466-80-32.
Razvedka hujumlari - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

|
1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari
|
bet | 28/40 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 111 Kb. | | #270712 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalariRazvedka hujumlari. Razvedka hujumlari asosiy hujumni oson amalga
oshirish maqsadida tashkilot va tarmoq haqidagi axborotni to‘playdi va bu
hujumchilarga mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan zaifliklarni aniqlash imkonini
beradi.
Razvedka hujumining asosiy maqsadi quyidagi toifaga tegishli ma’lumotlarni
yig‘ish hisoblanadi:
- tarmoq haqidagi;
- tizim haqidagi;
- tashkilot haqidagi.
Razvedka hujumlarining quyidagi turlari mavjud:
Aktiv razvedka hujumlari. Aktiv razvedka hujumlari asosan portlarni va
operaesion tizimni skanerlashni maqsad qiladi. Buning uchun, hujumchi maxsus
dasturiy vositalardan foydalangan holda, turli paketlarni yuboradi. Masalan, maxsus
dasturiy vosita router va 137 tarmoqlararo ekranga boruvchi barcha IP manzillarni
to‘plashga yordam beradi.
Passiv razvedka hujumlari. Passiv razvedka hujumlari trafik orqali axborotni
to‘plashga harakat qiladi. Buning uchun hujumchi sniffer deb nomlanuvchi dasturiy
vositadan foydalanadi. Bundan tashqari, hujumchi ko‘plab vositalardan foydalanishi
mumkin.
Kirish hujumlari. Mo‘ljaldagi tarmoq haqida yetarlicha axborot
to‘planganidan so‘ng, hujumchi turli texnologiyalardan foydalangan holda tarmoqqa
kirishga harakat qiladi. Ya’ni, tizim yoki tarmoqni boshqarishga harakat qiladi. Bu
turdagi hujumlar kirish hujumlari deb ataladi. Bularga ruxsatsiz foydalanish, qo‘pol
kuch hujumi, imtiyozni orttirish, o‘rtada turgan odam hujumi va boshqalarni misol
sifatida keltirish mumkin.
Parolga qaratilgan hujumlar. Parolga qaratilgan hujumlar nishondagi
kompyuter tizimi uchun nazoratni qo‘lga kiritish yoki ruxsatsiz foydalanish
maqsadida amalga oshiriladi. Parolga qaratilgan hujumlar maxfiy kattaliklarni
o‘g‘irlashni maqsad qiladi. Buning uchun turli usul va vositalardan foydalaniladi.
Keng tarqalgan hujumlarga quyidagilar misol bo‘la oladi:
lug‘atga asoslangan hujum;
qo‘pol kuch hujumi yoki barcha variantlarni to‘liq tanlash hujumi;
gibrid hujum (lug‘atga va qo‘pol kuch hujumlariga asoslangan);
Rainbow jadvali hujumlari (oldindan hisoblangan keng tarqalgan
parollarning xesh qiymatlari saqlanuvchi jadvallar).
O‘rtada turgan odam hujumi. O‘rtada turgan odam (Man in the middle attack,
MITM) hujumida hujumchi o‘matilgan aloqaga suqilib kiradi va aloqani uzadi.
Bunda nafaqat tomonlar o‘rtasida almashinadigan ma’lumotlarga, balki, soxta
xabarlarni ham yuborish imkoniyatiga ega bo‘ladi. MITM hujumi yordamida
hujumchi real vaqt rejimidagi aloqani, so‘zlashuvlarni yoki ma’lumotlar almashinuv
jarayonini boshqarishi mumkin.
|
| |
-Bilet
1 - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

|
1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari
|
bet | 18/40 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 111 Kb. | | #270712 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari10-Bilet
1.
Ijtimoiy (sotsial) injineriya - turli psixologik usullar va firibgarlik
amaliyotining to‘plami, uning maqsadi firibgarlik yo‘li bilan shaxs
to‘g‘risida maxfiy ma’lumotlarni olish. Maxfiy ma’lumotlar -
foydalanuvchi ismi/ parollari, shaxsiy ma’lumotlari, ayblov dalillari, bank
karta raqamlari va moliyaviy yoki obro‘sini yo‘qotadigan har qanday
ma’lumot.
Mazkur atama xakerlik sohasidan kirib kelgan, xaker - kompyuter
tizimidagi zaifliklarni qidiradigan odam, boshqacha aytganda
“buzg‘unchi”. Hozirgi vaqtda xakerlar har qanday tizimdagi asosiy zaiflik
- mashina emas, balki shaxs ekanligini yaxshi tushunishadi. Inson, xuddi
kompyuter singari, muayyan qonunlarga muvofiq ishlaydi. Psixologiya,
hiyla-nayranglar va ta’sir mexanizmlari doirasida insoniyat tomonidan
to‘plangan tajribadan foydalangan holda, xakerlar “odamlarga hujum
qilishni” boshlaydilar. Gohida ularni “aql xakerlari” deb ham atashadi.
Masalan, xaker sizdan pul olmoqchi deb faraz qilaylik. Aytaylik, u
sizning telefon raqamingiz va ijtimoiy tarmoqdagi akkauntingiz haqida
ma’lumotga ega. Bundan tashqari, u izlanish natijasida sizning akangiz
borligini ham aniqladi va akangiz haqida ham yetarlicha ma’lumot
to‘pladi. U shuningdek, akangizning telefon raqamini ham biladi.
Shundan so‘ng, ushbu ma’lumotlar asosida o‘z rejasini tuza boshladi.
Reja: Xaker sizga kechki vaqtda telefon qilib, sizga (sizni ismingiz
o‘rniga faqat akangiz ataydigan biror “laqab” ham bo‘lishi mumkin) men
akangman deb tanishtiradi va o‘zini ko‘chada bezorilarga duch kelganini,
ular barcha narsalarini (telefon, pul, plastik kartochka va h.) olib
qo‘yganini aytadi. Bundan tashqari, u o‘ziga bir qiz yordam berganini,
biroq, uning yonida puli yo‘qligini aytadi. Shu bilan birga, ushbu qizni
yonida plastik kartasi borligini va sizdan ushbu plastik kartaga
kasalxonaga yetib borish uchun zarur bo‘lgan 20 000 so‘m pulni ko‘chirib
berishni talab qiladi. Mazkur holatlarning 80% da xakerlar
muvaffaqqiyatga erishganlar va bu ishlarni amalga oshirish malakali
xaker uchun qiyinchilik tug‘dirmaydi.
Mazkur holda akangizni ovozini ajratish imkoniyati haqida gap
borishi mumkin. Biroq, inson turli hayojon va shovqin bo‘lgan muhitda
bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, agar siz uxlab yotgan vaqtingizda
telefon bo‘lsa, ovozni aniqlashingiz yanada qiyinlashadi.
|
| |
Sonli shartnoma termiz sh. 2024 y

|
Sonli shartnoma termiz sh. 2024 y
|
bet | 1/4 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 20,8 Kb. | | #257239 |
Bog'liq Aslonxo\'ja
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TERMIZ MUHANDISLIK - TEXNOLOGIYA INSTITUTI
Oliy o‘quv yurtlari talabalarining korxona, muassasa va tashkilotlarida malakaviy amaliyotni tashkil qilish va o‘tkazish to‘g‘risida
___________- sonli SHARTNOMA
Termiz sh. «_____»______________ 2024 y
Biz quyidagi imzo chekkan Nizom asosida ish yurituvchi Termiz muhandislik – texnologiya instituti (TMTI) rektori
____________________________Axmedov O‘ral Choriyevich_________________________
(rahbarning F.I.Sh.)
bir tomondan va SURXON GAZ LOYIHA
(korxonaning nomi)
asosida ish olib boradigan ________MASOBIROV HALIM ______________
(rahbarning .)
ikkinchi tomondan oliy o‘quv yurtlari talabalarining malakaviy amaliyotini o‘tkazish to‘g‘risidagi ushbu shartnomani tuzdik:
Korxona o‘z zimmasiga quyidagi majburiyatlarni oladi:
Malakaviy amaliyotni belgilangan reja asosida o‘tkazish uchun talabalarga sharoit yaratib berish
№
|
Ixtisoslikni
(yo‘nalishni) shifr
va nomi
|
Kurs
|
Amaliyot turi
|
Talabalar F.I.SH
|
|
|
| |
Bell-Lapadula - 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari

|
1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari
|
bet | 24/40 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 111 Kb. | | #270712 |
Bog'liq 1-savol Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalariBell-Lapadula va Biba modeli
12.6-rasm. Bell-Lapadula va Biba modeli tahlili
BLP modeli konfidentsiallikni ta’minlash uchun Biba modeli butunlikni ta’minlash uchun qo‘llaniladi
Mantiqiy va fizik foydalanishlarni boshqarish. Foydalanishni boshqarishning mantiqiy vositalari infrastruktura va uning ichidagi tizimlarda mandat, tasdiqlash, avtorizatsiya va majburiyatlar uchun foydalaniladi. Ushbu komponentlar tizimlar, ilovalar, jarayonlar va axborot uchun foydalanishni boshqarish choralarini qo‘llaydi. Shuningdek, foydalanishni boshqarishning mazkur usuli dastur, operatsion tizim, ma’lumotlar bazasida ham qo‘llanilishi mumkin. Fizik foydalinishni boshqarish mexanik ko‘rinish bo‘lib, qulflanuvchi xonadan fizik foydalanishga o‘xshatish mumkin. Foydalanishni boshqarishni aslida mantiqiy va fizik turga ajratishning o‘zi noaniq hisoblanadi. Masalan, fizik nazoratlash odatda dasturlar, kartadagi chipiar va dasturiy ta’minot orqali ishlovchi elektrik qulflar orqali ishlaydi. Ya’ni, bu o‘rinda fizik foydalanishga mantiqiy deb ham qarash mumkin.
13. . Ma’lumotlarni fizik himoyalash: Fizik xavfsizlik, uning zaruriyati, fizik xavfsizlikka ta’sir qiluvchi omillar, tab’iy tahdidlar, sun’iy tahdidlar, fizik xavfsizlikni nazoratlash, boshqa fizik xavfsizlik choralari, ogohlik / o’qitish.
Ma’lumotlarni fizik himoyalash: Fizik xavfsizlik, uning zaruriyati,
fizik xavfsizlikka ta’sir qiluvchi omillar, tab’iy tahdidlar, sun’iy
tahdidlar, fizik xavfsizlikni nazoratlash, boshqa fizik xavfsizlik
choralari, ogohlik / o‘qitish.
13
14
Kompyuter tarmoqlari va tarmoq xavfsizligi muammolari.
Tarmoq turlari, tarmoq topologiyalari, OSI modeli, tarmoqqa
quyiladigan talablar, TCP/IP modeli, tarmoq vositalari. Zaiflik,
tahdid, hujum, ichki tahdid, tashqi tahdid, razvedka hujumlari, kirish
hujumlari, zararli hujumlar, xizmatdan voz kechishga undash
(Denial of service, DOS) hujumlari.
14, 26
15
|
| |
5 – Ma’ruza (6 soat) Ketma-ketlikdagi raqamli qurilmalar. Reja: 1

5 – Ma’ruza (6 soat) Ketma-ketlikdagi raqamli qurilmalar. Reja: 1
Download
345,02 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
15.05.2024
Hajmi
345,02 Kb.
#235107
Download
345,02 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
5 – Ma’ruza (6 soat) Ketma-ketlikdagi raqamli qurilmalar. Reja: 1
Download
345,02 Kb.
Matnni ko'rish
-rasm. 
To’rt razryadli ketma-ket siljitish registrning 
funksional sxemasi

Bog'liq 5 – Ma’ruza (6 soat) Ketma-ketlikdagi raqamli qurilmalar. Reja
5.2-rasm. To’rt razryadli ketma-ket siljitish registrning
funksional sxemasi.
JK-triggerlar asosidagi to'rt razryadli ketma-ketli siljitish registrining funksional
sxemasi 6.13-rasmda keltirilgan. Registr tarkibiga kiruvchi razryadli triggerlar o'zaro
ulanganligi sababli, bunday registr yuqorida aytib o'tilgan mikroamallardan tashqari
saqlanayotgan ma'lumotni o'ngga siljitish amalini ham bajaradi.
Bu turdagi triggerda ikkilik son razryadlari (masalan, 0101) kichik razryaddan
boshlab vaqt bo'yicha ketma-ket yoziladi va o'qiladi. Kirishga 1 berilganda
Q 3 chiqishda takt impulsi tugagach 1 hosil bo'ladi. Bir vaqtning o'zida keyingi takt impulsi
bilan birga kirishga ikkinchi razryad soni - 0 beriladi. Takt impulsi tugagach
Q 3 chiqishda
1 hosil bo'ladi.
Shunday qilib, ikkinchi razryad qiymatini yozish bilan birga birinchi (chapdagi)
triggerda yozilgan birinchi razryad soni keyingi triggerga uzatiladi (siljiydi). Uchinchi
takt impulsidan so'ng ma'lumot o'ngga uzatiladi, to'rtinchi 0 takt impulsidan so'ng 1,
0 va 1 sonlari mos ravishda chapdan birinchi, ikkinchi, uchinchi va to'rtinchi triggerlarga
yozilgan bo'ladi va
Q g —Q 3 chiqishlardan ularni o'qib olish mumkin.
Registrda ma'lumotni saqlab turish uchun takt impulslari berish to'xtatiladi.
Siljituvchi registrlarda faqat ikki pog'onali yoki dinamik boshqaruvli triggerlar
qo'llaniladi. Bu esa sinxrosignal berilishi bilan ma'lumotni faqat bitta razryadga
siljitishni kafolatlaydi. Ko'p hollarda arifmetik qurilmalarni tuzishda ma'lumotni
changa surish talab etiladi. Ma'lumotlarni ikkala yo'nalishda siljitish imkoniga ega
bo'lgan ketma-ketli registrlar
reversiv registrlar deb ataladi.
Siljitish registri parallel kodni ketma-ketli kodga o'zgartirishda ham qo'llanilishi
mumkin. Bu holda triggerlar parallel kodga mos keluvchi dastlabki holatga o'rnatiladi.
Registrdan son ketma-ketli chiqishda ketma-ket kod ko'rinishida olinadi. Teskari
o'zgartirishni amalga oshirish uchun registr kirishiga ketma-ket kod kiritib,
triggerning parallel chiqishidan parallel kod olinadi.
Kon ko'targichlarini boshqarishning avtomatlashtirilgan tizimi

|
Kon ko'targichlarini boshqarishning avtomatlashtirilgan tizimi
|
bet | 2/4 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 31,06 Kb. | | #155760 |
Bog'liq Shaxta юк кутариш механизими МУС ИШKon ko'targichlarini boshqarishning avtomatlashtirilgan tizimi.
Foydali qazilmalarni kondan yer osti ishlari orqali shaxta shaxtasiga tashish konveyer va temir yo'l transportida yer osti kon bunkeriga olib boriladi. Shundan so'ng, u "kun" yuzasiga milya ko'taruvchisi bilan etkaziladi.
Qafasli yuk ko'targichlar odamlar va yuklarni tushirish va ko'tarish uchun ishlatiladi, skipli ko'targichlar esa faqat minerallarni "kun" yuzasiga ko'tarish uchun ishlatiladi. Qafasni ko'tarishni o'rnatishni boshlash buyrug'i ushbu o'rnatish operatori tomonidan beriladi, shundan so'ng qafasni ko'tarish jarayoni avtomatik ravishda amalga oshiriladi. Avtomatlashtirish tanlangan "ufqda" qafasni to'xtatadi.
O'tkazib yuborilgan yuk ko'tarish moslamalari faqat avtomatik rejimda ishlaydi, garchi bu holda haydovchining mavjudligi istisno qilinmaydi. Ko'targich operatori favqulodda vaziyatda boshqaruv jarayoniga kiradi. Bunday holda, u qo'lda boshqarish rejimida jihozni favqulodda vaziyatdan chiqaradi.
qabul qilish joyida va gorizontlarda shaftga yaqin hovlida qo'llaniladigan mexanizmlarni yoqish uchun ruxsat beruvchi signallarni berish imkoniyati;
qabul qilish platformasida joylashgan signalizatsiya dastagi orqali yuk ko'taruvchi qurilmaning operator kabinasiga va ishlaydigan buyruqlar gorizontlariga: "Yuqoriga", "pastga", "Jim yuqoriga", "Jim pastga", "To'xtashga" buyruqlarini berish. ;
ufqlardan ishlaydigan buyruqlarni qabul qiluvchi platformaga stend buyruqlarini etkazib berish: "Yuqoriga", "pastga", "Jim yuqoriga", "Jim pastga", "To'xtash";
nofaol gorizontlardan stend tomonidan qabul qiluvchi platformaga "Qafasni shoshilinch chaqirish talabi" signalini uzatish;
barcha ish joylariga portlovchi materiallarni tashish yoki bemorni olib tashlash to'g'risida ogohlantirish signallarini berish;
"Favqulodda to'xtash" signalining barcha ish joylariga qabul qilish joyida va gorizontlarda joylashgan signal tutqichi;
"Favqulodda to'xtash" signalini faqat topshirilgan ish joyidan olib tashlash imkoniyati;
gorizontlardan va qabul qilish platformasidan barcha ish joylariga dastani eshiklari (xavfsizlik panjaralari), qo'nish moslamalari (mushtlar, tebranish platformalari), tormoz (muvozanat) arqonlarining holati to'g'risidagi signallarni etkazib berish;
qabul qilish platformasidan haydovchi kabinasiga yong'inga qarshi liniyalarning holati to'g'risida signal berish va bu ma'lumotni haydovchi kabinasida va qabul qilish platformasida aks ettirish;
|
| |