Ta’limda SMART-texnologiyalar va IoT (Internet of things) – buyumlar internetining qoʻllanilishi

|
Ta’limda SMART-texnologiyalar va IoT (Internet of things) – buyumlar internetining qoʻllanilishi
|
bet | 183/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1) Ta’limda SMART-texnologiyalar va IoT (Internet of things) – buyumlar internetining qoʻllanilishi
YUNESKO tashkiloti tomonidan eʻlon qilingan XXI asrda «Life Long Learning» yaʻni - «Butun hayot davomida oʻrganish», «Ta’lim - hamma uchun» ta’lim tamoyillarini amalga oshirish uchun SMART- ta’lim orqali shart-sharoitlar yaratiladi. SMART-ta’lim «har doim, har joyda va istalgan vaqtda» ta’lim olish imkoniyatlarini yuzaga keltirmoqda.
SMART - jamiyat oliy oʻquv muassasalari oldiga zamonaviy fikrlash va ishlash imkoniyatiga ega kreativ salohiyatli mutaxassislarni
tayyorlash kabi global vazifalar qoʻymoqda. Buning uchun ularda quyidagi amaliy koʻnikmalarni shakllantirish lozim: ijtimoiy tarmoqlarda muloqot qilish, foydali axborotlarni izlash va tanlash, elektron manbalar bilan ishlash, oʻquv jarayoni muhitini oʻzgartirishni talab etuvchi shaxsiy maʻlumot bazasini yaratish.
Axborotlashgan ta’lim jarayonining zamonaviy tendensiyasi tahlili shuni koʻrsatadiki, jamiyatda oʻqitishning anʻanaviy modelidan elektron ta’limga oʻtish, soʻngra esa “smart – inson” ning shaxsiyatini shakllantirish va ta’lim oluvchida yangi bilimlarni generatsiya qilishga ijozat beruvchi samarali texnologiyalari mavjud, qaysiki qidirish, axborotni tahlil etish va innovatsiyalar yaratish uchun takomillashgan AKT ga ega boʻlgan smart – ta’limga oʻtishni taqazo etadi.
Smart Campus - bu faol ta’lim dasturiga ega boʻlgan hamkorlik markazi boʻlib, Evropa Komissiyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan asosiy foydalanuvchilar (talabalar, oʻqituvchilar, tadqiqotchilar) bilan hamkorlik orqali oʻquv muassasasi tomonidan foydalaniladigan asbob- uskunalar va energiya manbalarining samaradorligini oshirishga qaratilgan loyiha.
5.3.7- rasm. Smart Campus tuzilmasi
Smart Campus eng yuqori darajada ikkita asosiy muhim taklifni etkazib berish uchun qurilmalar, ilovalar va odamlarni bogʻlaydi: yangi tajribalarni taqdim etish va operatsion samaradorlikni oshirish. Smart Campus mahalliy, ishonchli simli va simsiz ulanishdan, bino ichida va tashqarisidan boshlanadi. Ammo, bunday ulanish bir paytning oʻzida
koʻplab oʻquv muassasalar uchun maqsad boʻlgan boʻlishi mumkin, ammo bu Smart Campus ning boshlanishi edi. Talabalar shaharchasidagi barcha insonlar, qurilmalar va ilovalar umumiy texnologiya infratuzilmasidan foydalansa, ular ilgari mumkin boʻlmagan tajriba va malakalarni almashishi uchun bir-biri bilan oʻzaro aloqada boʻlishlari mumkin.
Bu kabi yangi tajribalar talabalarni kampus hayotiga yanada chuqurroq jalb qiladi. Ular sizning institutingizni zamonaviy talablar, yaʻni talabalar, oʻqituvchilar va tadqiqotchilar boʻlishni xohlaydigan muhit deb bilishadi. Ammo bu masalaning faqat bir tomoni. Koʻproq qurilmalarni ulanish infratuzilmasiga - sensorlar, kameralar, yorugʻlik, transport vositalari, ID kartalar bilan bogʻlab tursangiz, siz kampus xizmatlarini avtomatlashtirilgan tarzda boshqarishni boshlashingiz mumkin. Siz ilgari koʻrilmagan tendensiyalarni aniqlash uchun tahlillarni toʻplashingiz mumkin. Siz ushbu vizuallikdan operatsion tejashni amalga oshirish uchun foydalanishingiz mumkin. Ushbu tejashlar keyinchalik koʻproq oʻqituvchilarni yollash, yangi ilmiy dasturlarni amalga oshirish va kampus bazalari va xizmatlarini kengaytirish uchun yoʻnaltirilishi mumkin.
Xavfsiz, oddiy tarmoqqa kirish WAP2-Enterprise shaklida EAP- TLS sertifikatga asoslangan Wi-Fi dan boshlanadi. Sertifikatga asoslangan kirish, shifrlashda asosiy standartni, koʻp sonli moslamalarni qoʻllab-quvvatlash uchun oʻlchovliligini va siyosatga asoslangan moslashuvchanlikni birlashtiradi. Bunda qurilmalarni bir marta roʻyxatdan oʻtkazish imkoniyati mavjud, hattoki uydan turib talabalar kampusga kirishi mumkin. Roʻyxatdan oʻtgandan soʻng, talabalar kampusda rouming paytida doimiy ravishda tizimga kirish maʻlumotlari talab qilinmaydi. IT parol va bort bilan bogʻliq muammolar bilan shugʻullanadigan koʻplab vaqt sarflashlari yoʻqoladi.
AirPlay-dan videoni iPad ga Wi-Fi orqali uzatish, doʻstlar bilan video oʻyinlar oʻynash, oʻnlab tarmoq va qurilmalarisiz printerga ulanish kabi amaliy ishlarni bajaruvchi keng miqyosli kampus tarmoqlarini shunday tashkil etish katta vazifa. Sertifikatga asoslangan bortli platformalar bir nechta qurilmalarni bitta foydalanuvchi bilan oʻzaro bogʻlash uchun siyosat tizimini taʻminlaydi. Bitta foydalanuvchi bitta SSID-ni almashishi mumkin, bunda har bir talabaning qurilmalari boshqa foydalanuvchilardan xavfsiz ravishda ajratilgan shaxsiy virtual LAN-da faoliyat yuritadi.
Wi-Fi qulay boʻlsa ham, talabalar hali ham uyali tarmoqqa ulanish bilan shugʻullanishadi. LEED tomonidan taklif etilgan yangi loyiha - toʻlqin signallarining kirishiga xona devorlari toʻsqinlik qilishining oldini olish maqsadida raqamli antenna tizimlari (DAS) boʻldi. Ammo hozirda universitetlar OpenG bilan bogʻliq muammoni chetlab oʻtmoqdalar. Yangi LTE modulini mavjud Wi-Fi kirish moslamalariga bogʻlab qoʻyish orqali ular har qanday joyda beshta uyali tarmoq qamrovini uzatishlari va bu jarayonda koʻplab tejashlar amalga oshirilishi mumkin.
Kredit va debet kartalari, mobil toʻlovlar bilan integratsiya qilish uchun talaba shaxsini tasdiqlovchi toʻlov tizimlari mavjud. Davomat, ovoz berish, chet elda tarqatish va hatto yashash xonalari va maktab binolariga kirishni avtomatlashtirish va raqamlashtirish uchun Smart ID kartalarini talabalar maʻlumot tizimlari bilan birlashtirishadi.
Isitish, havoni tozalash, shamollatish va xavfsizlik uskunalarini ulangan. Binolar sezgirroq boʻlib ularda yashaydigan, ishlaydigan va oʻqiydigan insonlar soni va faoliyatiga nisbatan elektr energiya sarfini kamaytiradi. Energiyani tejash va xavfsizlikni oshirish uchun real vaqt rejimida yoqish yoki oʻchirish, xira qilish yoki yoritish yoki hatto ichki va tashqi yoritishni rangini oʻzgartirishi mumkin. Insonlar makondan qanday foydalanishi haqida yangi maʻlumotlar olish va investitsiyalar va yangilanish qarorlarini yaxshiroq qabul qilish uchun qurilish nazorati sensorlarini analitika va joylashuvga asoslangan xizmatlar bilan bogʻlaydi.
Smart transit va parking tizimida talabalar smartfonlariga real vaqtda joylashish va kelish maʻlumotlari bilan taʻminlash uchun kampus avtobuslari, velosiped va transport vositalari ulangan. Odamlar uchun toʻxtab turish joyini topish, rezervlash va toʻlovlarni osonlashtirib tirbandliklarni kamaytiradi.
Anʻanaviy kampus xavfsizlik tizimlari kirishni boshqarish tizimlari, bezovtalanish signallari, vahima tugmalari, video nazorati va boshqalarni oʻz ichiga oladi. Biroq, aksariyat hollarda, bu tizimlar bir- biridan ajratilgan texnologik vositalar, shuningdek, boshqa avtomatlashtirish va yoritish nazorati kabi kampus tizimlaridir. Turli xil xavfsizlik texnologiyalarini birlashtirilgan tizimga qoʻshib, ularning yigʻindisidan koʻproq xavfsizlik xizmatlarini yaratadi. Yoritish, kuzatuv kameralari, signal va aqlli ID kartalari endi barchasini birgalikda kampus xavfsizligini taʻminlab, real vaqtda avtomatlashtirilgan qarorlarni qabul qilish uchun ishlashi mumkin. Anʻanaviy yopiq
tarmoqli xavfsizlik kameralari kommutatorga fizik ulanishni talab qiladi
- bu juda qimmatga tushadi va baʻzi ochiq joylarda deyarli imkonsizdir. Smart Campus da sizda quvvat manbai boʻlgan har qanday joyda aqlli IP-video kamerasini oʻrnatib, uni ulash uchun simsiz ulanishdan foydalanishingiz mumkin.
Ta’lim tizimi sohasida Smart Campus yangi oʻquv va oʻqitish modellarini amalga oshirish uchun har bir talabaga yakka personal hisoblash vositalarini yaratadi. Talabalar, qurilmalar va ilovalarning barchasi bir vaqtning oʻzida bir xil texnologiya infratuzilmasini birlashtirgan holda Smart Campus maʻruza zallari, hamkorlikdagi ish joylari va hatto oʻzini oʻzi qayta oʻrganishi mumkin. Maxsus ish sessiyalarini yaratish uchun va videokonferensaloqa hamda raqamli hamkorlik vositalaridan foydalaniladi, shuningdek, kampus yoki butun dunyo boʻylab mutaxassislar jalb qilinadi.
Bunda talabalar, oʻqituvchilar va maʻmurlar endi fazoviy cheklovlar, joylashuv yoki ob-havo haqida tashvishlanmaydilar. Talabalar uchun darslarni va maʻruzalarni biron bir joyda, bitta maʻruza zaliga siqib qoʻymasdan video va hamkorlik vositalaridan foydalaniladi. Talabalar kasal boʻlganida, yomon ob-havo sharoitida kampusga borish qiyinlashtirganda, darsni davom ettirilishi mumkin. Talabalar oʻzlarining shaxsiy kompyuterlaridan jonli maʻruzalarga kirishlari, munozaralarda qatnashishlari, dars materiallarini yuklab olishlari va topshiriqlarni topshirishlari mumkin.
Smart Campus texnologiyalari talabalar va oʻqituvchilarni jismoniy boʻshliqdan xalos qilgani kabi, ular vaqt oʻtishi bilan koʻproq moslashuvchanlik va erkinlikka ega boʻladilar. Barcha maʻruzalarni yozib olish va arxivlash orqali, kasal talaba darsni oʻtkazib yuborganida yoki shunchaki nazoratdan oldin koʻrib chiqishni xohlaganida, har bir maʻruzaning har soniyasini koʻzdan kechirishi mumkin.
Smart Campus dasturlarida ishtirok etadigan koʻplab texnologiyalar mutlaqo yangi emas - ular yangi usulda qoʻllaniladi. Smart Campus platformasi uchun juda muhim boʻlgan narsa - bu ochiq API (Ochiq interfeys).
Ochiq API - bu turli xil qurilmalar va tizimlarni, hatto turli xil kirish usullaridan foydalanganda ham, real vaqt rejimida bir-biri bilan oʻzaro aloqa qilish uchun bogʻlaydigan vosita. Ammo ochiq API -lar oʻquv muassasalar faoliyatini yaxshilaydigan innovatsion yangi ilovalarni ishlab chiqishda oʻqituvchilar, xodimlar va hattoki talabalarning ijodlaridan foydalanishga imkon beradi. Smart Campus da
talabalar va oʻqituvchilar oʻzlari hal qilishni istagan muammolarni aniqlashi va bogʻliq boʻlgan yangi tajribalarini yaratish uchun imkoniyatlarga ega.
Horijiy mamlakatlarda bugungi kunda SMART – texnologiyalar va IoT - “buyumlar interneti” ning ta’lim jarayonida qoʻllanilishi haqida toʻxtalib oʻtamiz.
Singapur politexnika universitetida “Aqlli kampus” mavjud boʻlib, unga kirgan har bir talaba elektron konserj tomonidan identifikatsiya qilinadi. Elektron konserj – bu Internet xizmati tizimi boʻlib, turli sohalar boʻyicha tezkor maʻlumotlar, soʻrovlarga javoblar, navigatsiya va boshqa xizmatlarni bajaradi. Bu tizim talabalarni universitetdagi yangiliklar, professor oʻqituvchilar tomonidan tavsiya etilayotgan adabiyotlar roʻyxati bilan tanishtiradi. Maʻlumotlar tahlili ishi mukammal tizimlashgan boʻlib, hatto, kurs ishlarini oʻz vaqtida topshira olmaydigan talabalarni oldindan aniqlab, ular haqida fan oʻqituvchilarini ogohlantirishga imkon beradi.
Avstraliyadagi Jon Kertin nomidagi universitet oʻzining shaharchasida buyumlar internetidan foydalanishni yoʻlga qoʻygan. Ushbu tizim yordamida olingan maʻlumotlar asosida auditoriya va kutubxonalar bandligi, davomat hamda professor - oʻqituvchilar va talabalar kundalik hayoti toʻgʻrisida xulosalar qilinadi.
Malayziya texnologik universiteti ta’limning boshidan to oxirigacha talabalar haqida maʻlumotlar yigʻadi. Bunday kuzatuv yordamida talabalarning darslardagi ishtiroki oʻrganiladi va bu maʻlumotlar keyingi qarorlar qabul qilish uchun asos boʻlib hisoblanadi. Sun’iy intellekt orqali oʻtilgan dars mashgʻulotlarini tahlil etib, uni sifatini yanada oshirish yoʻllari haqida maslahatlar beradi.
Yaponiyada oʻquvchilar virtual reallikning toʻla komplektidan foydalanib, “virtual maktab”ga qatnashishlari mumkin ekan. Smartfonlar uchun chiqarilgan maxsus dastur yordamida oʻqituvchilarni tinglashlari va testlar topshirishlari mumkin. Alohida tashkil etilgan platforma orqali esa boshqa maktab oʻquvchilari bilan muloqot qilishlari mumkin. Oʻquvchilarga alohida oʻqituvchilar biriktirilgan boʻlib, oʻquvchilar savollariga telefon orqali yoki elektron pochta orqali javob olishlari mumkin. Zarurat tugʻilganda oʻqituvchi bilan uchrashishlari ham mumkin. Buning uchun Okinavadagi yoki Tokio va Osakodagi kampuslarga tashrif buyurishlari kerak boʻladi. Virtual maktabda ta’lim olishning yillik harajati 100 ming ien ($972) ni tashkil etadi. Analitiklar
ta’limning bu turi fanlarni oʻzlashtirish koʻrsatkichini oshirishini taʻkidlamoqdalar.
AQSH ning Kaliforniya shtati San-Fransisko shahrida SweetRush tizimi (http://www.sweetrush.com/) elektron va mobil ta’lim uchun ta’lim yechimlarini ishlab chiqadi va sinovdan oʻtkazadi. Oʻqituvchi – yoʻriqchi rahbarligida real vaqt rejimida qayta muloqot qilish imkonini beradigan individual ta’lim olish mumkin. Kurs musobaqali oʻyinlar va audio - video animatsiyalar kabi vositalardan tashkil topgan boʻlib, ular ishtirokchilarni koʻplab jalb qilishga yordam beradi.
AQSH ning Sietl shahridagi PROMETHEAN tizimi (http://www.prometheanworld.com/) oʻzida multi-touch, dry-erase va tabiiy yozish (natural writing) texnologiyalarini birlashtirgan interaktiv displeylar ishlab chiqaradi. Displey shuningdek dars mashgʻulotlarini bulutli texnologiya asosida etkazib beruvchi dasturiy taʻminot hamda oʻqituvchilar uchun maxsus treyninglarni ham oʻz ichiga olgan. Kolorado shtatidagi Palmer oʻrta maktabi ta’lim oluvchilarni oʻquv materiallari bilan taʻminlashni yanada yaxshilash maqsadida ingliz tili boʻyicha repititorlik markazlarida ushbu texnologiyadan foydalanmoqda.
AQSHning Vashington shahrida BLACKBOARD (https://www.blackboard.com) tizimi K-12 va undan keyingi ta’lim bosqichlari uchun “Bogʻlangan ta’lim malakasi va qoʻllab quvvatlash tarmogʻi” deb ataluvchi tizimni yaratgan. Raqamli ta’lim muhiti shaxsga yoʻnaltirilgan ta’limni shakllantirsa, virtual sinflar texnologiyasi oʻzaro hamkorlik imkoniyatlarini kengaytiradi. Maxsus veb saytlar ota-onalar va talabalarga oxirgi olingan baholar, yangiliklar va tadbirlar haqida maʻlumotlar taqdim etadi. Blackboard Mobile Credential kompaniyasi talabalarga talaba ID larini iPhone va Apple Watch lardagi maxsus dasturdan roʻyxatdan oʻtkazish bilan kampus binosiga kirish va ovqatlanish hamda boshqa xizmatlar uchun toʻlovlarni amalga oshirishga yordam beradi.
Buyuk Britaniyaning Ueymut shahrida Magicard tizimi talabalar uchun turli xildagi smart kartalar ishlab chiqaradi. Ushbu kartalar IoT (Internet of things) lar yordamida talabani autentifikatsiya qiluvchi nazorat tizimlariga ulanadi. IoT lar yordamida talabalar turli xil manbalarga (kurs ishlari, masofaviy ta’lim uchun elektron resurslar, printerlar va internet) kirishga va ulardan foydalanishga ruxsat oladilar, turli xizmatlar uchun toʻlovlarni amalga oshiradilar. Bulardan tashqari kartada talaba sogʻligi haqida (kasallik tarixlari) maʻlumotlar ham
saqlanadi. Yaqinda kompaniya Magicard 600 deb nomlangan toʻgʻridan toʻgʻri kartadan chop qiladigan “raqamli parchalash” ("digital shredding") funksiyasiga ega printer ishlab chiqardi.
|
| |