Kriptografiyada Sezar shifri, shift shifrlash, Sezar kodi yoki Sezar shifrlash sifatida ham tanilgan, eng oddiy va eng mashhur shifrlash usullaridan biri

|
Kriptografiyada Sezar shifri, shift shifrlash, Sezar kodi yoki Sezar shifrlash sifatida ham tanilgan, eng oddiy va eng mashhur shifrlash usullaridan biri
|
Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #112366 |
Bog'liq cybersecurity-2
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti
“mobil aloqa”fakulteti
KIBERXAVFSIZLIK fanidan 2- dedlayn topshirigi
Bajardi:Hasanov Amirxon
Tekshirdi:Odilov Ilhom
Topshiriq: Amirxon ismini 2-xil usulda shifrlang
Sezar shifri — kriptografiyada Sezar shifri, shift shifrlash, Sezar kodi yoki Sezar shifrlash sifatida ham tanilgan, eng oddiy va eng mashhur shifrlash usullaridan biri. Bu almashtirish shifrining bir turi boʻlib, unda ochiq matndagi har bir harf alifbo boʻylab maʼlum bir qator pozitsiyalar bilan almashtiriladi. Masalan, chapga siljish 3 boʻlsa, D bilan almashtiriladi. Usul Yuliy Sezar sharafiga nomlangan. U oʻzining shaxsiy yozishmalarida aynan shu usuldan foydalangan. Sezar shifri orqali amalga oshirilgan shifrlash bosqichi koʻpincha Vijiner shifri kabi murakkabroq sxemalarning bir qismi sifatida kiritilgan. U hali ham ROT13 tizimida zamonaviy dasturga ega. Barcha almashtirish bitta alifbo shifrlarida boʻlgani kabi, Sezar shifrini ham osonlikcha buzish mumkin. Shifr zamonaviy amaliyotda aloqa xavfsizligini taʼminlamaydi.
Shifrlashda matnning har bir harfi boshqa harf bilan quyidagi qoida asosida almashtiriladi. Harflarni almashtirishda kelayotgan yozuv harflarini k-ga siljitib almashtiriladi. Bu yerda M – butun son hisoblanib, ochiq matni belgisini biror alfavitdagi o‘rni, S – butun son bo‘lib, shifr belgini biror alfavitdagi o‘rni. C=(M+k)modm, m - alfavit uzunligi. Deshifrlash ifodasi esa M=(C-k)modm ifoda bilan ifodalanadi. Yuliy Sezar bevosita k = 3 bo‘lganda ushbu usuldan foylangan. Sezar usulining kamchiligi bu bir xil harflarning o‘z navbatida, bir xil harflarga almashishidir. Masalan, matn sifatida T0=KOMPUTER so‘zini va K=3 deb oladigan bo‘lsak Sezar usuli natijasida quyidagi shifrlangan yozuv hosil bo‘ladi: T1 = NRPSXWHU.
K=3 boyicha
Sezar usuli boyicha:
A=x; m=j; i=f; r=o; x=u; o=l; n=k;
A m i r x o n-------soz
X j f o u l k--------kalit
Javob: kalit soz: XJFOULK
VIJINER usulida yechish:
2.Vijiner shifri - Birinchi bo‘lib, Vijiner tizimi 1586-yilda chop etilgan va u ko‘p alifboli tizimga nisbatan Yuqoriroq o‘rinda turadi. Bleza Vijinera o‘zini XVI asrning fransuz diplomati deb hisoblaydi. Bunday ko‘p alifboli almashtirish shifrini shifrlash jadvali orqali ifodalash mumkin. Quyidagi jadvallarda Vijinerning ingliz alifbosi va kiril alifbolari uchun mos keluvchi qiymatlar ko‘rsatilgan.
Vijiner shifri matndagi belgilar paydo bo’lishining chastotali xususiyatlarini "xiralashtiradi", lekin matndagi belgilar ko'rinishining ba’zi xususiyatlari saqlanib qoladi. Vigener shifrining asosiy kamchiligi shundaki, uning kaliti takrorlanadi. Shunday qilib, shifrning oddiy kriptotahlili ikki bosqichda tuzilishi mumkin:
Matn: Amirxon
Kalit soz :kunkunk
SHIFR: kgvirbx
Shu jadval boyicha moslashtiramiz
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kriptografiyada Sezar shifri, shift shifrlash, Sezar kodi yoki Sezar shifrlash sifatida ham tanilgan, eng oddiy va eng mashhur shifrlash usullaridan biri
|