nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kimyoviy o’zaro ta’sir - Sanoat gigiyenasiga kirish

|
Sanoat gigiyenasiga kirish
|
bet | 6/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirish Kimyoviy o’zaro ta’sir
Ikki yoki undan ko’p moddalar vujudga olingan bo’lsa, bor bo’lib o’tishi mumkin:
ziddiyat
aralashma
sinerjizm
Toksikologik tadqiqotlar, biz bilamizki ko’plab individual moddalar oqibatida jarohat miqdorini oldini olishimiz mumkin. Biz bu moddalar birlashtirish va ta’siri taxmin sifatida bo’lsa, biz bu aralashmalarga murojat qilamiz. Biz 1 + 1 = 2, bu ifoda. Biz ikki yoki undan ko’p moddalar birlashtirish va bir kam umumiy ta’siri kuzatiladi bo’lsa, ya’ni, ularning kombinatsiyalangan ta’siri, ularning individual ta’sirini yig’indisidan ortiq, biz raqobatga duch kelamiz. Bu 1 + 1 <2 sifatida ifoda etiladi. Biz ikki yoki undan ko’p moddalar birlashtirish va umumiy ta’sir bashorat ta’siri kattaroq bo’lsa, ya’ni, ularning kombinatsiyalangan ta’siri, ularning individual ta’sirini yig’indisidan ortiq, biz sinerjistikga duch kelamiz. Bu 1 + 1> 2 sifatida ifodalanishi mumkin.
Zaharli materiallar tasnifi
Zaharli materiallarni tasniflash uchun ko’plab yo’llari bor. Umuman olganda, zaharli materiallari ularning jismoniy yoki kimyoviy xususiyatlarga yoki maqsad fiziologik organlar ko’ra tasniflanadi.toksik materiallar quyidagi guruhlari umumiy vakili bo’lgan zaharli moddalar tasniflash uchun usullar.
Figure 4. Interactions of two or more toxic substances.
Jismoniy Tasnifi: tasniflash, bu usul, ular kasb-hunar muhitda mavjud bo’lgan shakliga ko’ra zaharli moddalar o’rganib uchun harakat qiladi. Bu sinflar Qattiq, suyuq, gaz va bug ‘o’z ichiga oladi.
Kimyoviy Tasnifi: tasniflash Bu usul bir modda ega kimyoviy tuzilishi, tabiati va tarkibini foydalanadi. kimyoviy sinflar misollar alifatik aralashmalari, aromatikler, kislotalari, ichkilikbozlik, ketonlar, Ester va Eter o’z ichiga oladi.
Fiziologik Tasnifi: tasniflash, bu keng usul muayyan moddalar kategorize vositasi sifatida salohiyati, inson jarohat foydalanadi. Quyida bir necha fiziologik sinflar bor.
Irritanlar: o’yuvchi emas, lekin bu aloqa saytida kimyoviy harakatlar tomonidan to’qimalari yashayotgan bo’yicha qaytar yallig’lanish ta’sir sabab kimyoviy moddalar.
Zaharlovchi: mahrum va cho’kish natijasida, olib yoki kislorod foydalanish tanani oldini moddalar. Simple asphyxiants bir ‘kislorod-tanqis’ atmosfera deb ataladi, nima natijada, bir atmosferada kislorod ko’chirmoq o’sha moddalardir. Biz, odatda, hajmi kam 19,5 foiz kislorod o’z ichiga olgan bir (bizning normal atrofmuhit atmosferasi bir kislorod-tanqis muhitni ko’rib) Haqida 21 foizi kislorod o’z ichiga oladi. Metan, karbonat angidrid, Argo, azot, vodorod va kislorod ko’chirmoq va hayot qo’llab-quvvatlash uchun zarur darajada quyida kontsentratsiyasini kamaytirish mumkin gazlar misol. kimyoviy zaharlovchi organi tomonidan, qabul oldini foydalanish moddalar va / yoki kislorod transport bor. Bunday uglerod oksidi, vodorod siyanür va vodorod sulfid kabi gazlar kimyoviy asphyxiants misollari.
2>
|
| |
Sanoat gigienasi tarixi - Sanoat gigiyenasiga kirish

|
Sanoat gigiyenasiga kirish
|
bet | 3/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirishSanoat gigienasi tarixi
Sanoat gigienasi nisbatan yosh kasb bo’lsada, kasb-hunar, tibbiyot va toksikologiyasi tarixiy sanalari havolalar erta sivilizatsiyasiga ega. Modomiki, kishilarga xavfli moddalar ta’sir qilish natijasida kasalliklar bo’lar ekan uning o’z atrof-muhit bilan ta’sir ham mavjud. Quyida sanoat gigienasi uchun ulkan hissa qo’shgan atoqli tarixiy siymolarni tanlab, ularning bir guruhga qisqa ta’rif keltiriladi.
Gippokrat (mil.av. 470-410), yunon shifokori, eng yaxshi tibbiyot Otasi sifatida tanilgan. U yaxshi ovqatlanish, toza havo va poklik tabiiy sog’ayish jarayonida iymon qoldirgan. Gippokrat konchilar olib va boshqa ishlar bilan bog’liq bo’lgan moddalar holati haqida yozgan. Gippokrat zamonaviy shifokorlar o’z amaliyotini boshlanadigan oldin e’tirof tibbiy mafkuraning bir kitobcha ishlab chiqildi. Bu yaxshi Gippokrat qasamyodi sifatida tanilgan.
Pliniy Elder (23 e.a.-79 e.a.) Rim senatori, yozuvchi va olim edi. Uning asarlarida rux va oltingugurt ishchilar uchun xavfliligi tasvirlangan. U konlarida ishlayotgan bo’lsa konchilari hayvon pufagi bilan og’iz va burunni qamrab olishni taklifqilgan. U nafas yo`linii himoya qilishini birinchi bo’lib tavsiya qilgan. Pliniy, oxirigacha bir olim, patlayışına tergov harakat o’z hayotini yo’qotgan Mount Vesuvius.
Georgius Agricola (1494-1555), a.k.a. Georg Bauer, Saxon shifokor, eng yaxshi Geologiya otasi deb tanilgan. Agricola eng mashhur ishi-De Re Metallica ( ‘‘ ‘Metallar Tabiatni to’g’risida ") - konchilar tomonidan tajribali kasalliklarni ta’riflaydi, shamollatish uchun ehtiyoj (rivojlangan sanoat gigiena nazorat o’lchov), va ergonomik masalalar qazib olish bilan bog’liq. Bu kitob, standart matndan qolgan hurmat edi, ikki asrlar davomida qazib olish. Prezident Herbert Hoover (rasman geologik injeneri sifatida) va uning xotini, L. H. Hoover, Agricolaning ko`p asarlarini ingliz tiliga tarjima qilgan.
Paracelsus-(1493-1591), shveysariyalik shifokor va kimyogar, eng yaxshi Toksikologiyani Otasi sifatida tanilgan. O’zining ko’plab o’tmishdoshlari bilan bir qatorda, u qazilmalarni kavlab olish bilan bog’liq toksisitenin yozgan. Madencilerin kasallik va shaxterlarning boshqa kasalliklar to’g’risida o’z ishida U o’tkir va surunkali zaharlanishga muhim tushunchalarni belgilagan. Paracelsus barcha noyob moddalar zaharlarni-dozasi, davo zahar ajratilgandir edi, uning da’vosi edi. Bu tushuncha nurlanish dozasini-Response munosabatlar asosi bo’lgan.
|
| |
Figure 5. The practice of industrial hygiene

|
Figure 5. The practice of industrial hygiene
|
bet | 9/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirish Figure 5. The practice of industrial hygiene
Sanoat gigiena amaliyoti
Yuqorida muhokama qilganimizdek, sanoat gigiena printsiplari aniqlash, baholash va ish joyini sog’liqni saqlash xavf nazorat qiladi. Sanoat gigiena maqsadi barcha uchun xavfsiz va sog’lom ish muhitini ta’minlashdir.
Tan olish
Boshlang’ich ta’limot, tan nima bajarish uchun sanoat gigiena talab ‘‘yurib o`tish ‘so’rov yoki tekshirish sifatida tanilgan. Bu, lekin o’z ichiga oladi barcha sohalarda ingl Vaholanki: Quyidagi cheklangan emas ish joyi; suratga; chizmalarini tayyorlash; intervyu xodimlar; Kompaniya xavfsizlik siyosati ko’rib chiqish, avvalgi taftish hisobotlar, jarohat kartasi, va tibbiy yozuvlar; va boshqa chora-tadbirlar. puxta ish amaliyotini ish joyini o’rganib va kuzatib va xavf elementlari, sanoat gigienasi ko’rinadigan xavf tan imkoniyatiga ega bo’ladi va / yoki ingl baho mumkin emas ifloslantiruvchi uchun qo’shimcha monitoringini kerak maydonlarni aniqlash. Nazorat qiluvchi organlar bir shikoyat yoki umumiy taftish jadvaliga natijasida boshlangan bo’lishi mumkin, yoki mavjud yoki yangi ifloslantiruvchi nazorati samarali yo’qligini aniqlash uchun. xavfsizlik siyosati faqat bir parcha qog’oz yoki sohada haqiqiy kundan-kunga amaliyot yo’qmi yurish-orqali tekshirish bilan birga standart operatsion tartib va kompaniya siyosati, ko’rib chiqish, tushuntirmoq mumkin. sanoat gigiena, to’rt toifaga professional sog’liq uchun zararli tasnifi ekologik stress deb ataladi: biologik fizika kimyo, va ergonomik.
Kimyoviy stress kabi hal qiluvchi, kislotalar, caustics va spirtli kabi moddalar kiradi.
Jismoniy stress, ionlashtiruvchi radiatsiya (alfa, beta, gamma o’z ichiga oladi neytron, X - nurlar radiatsiya), radiatsiya va bo’lmagan (infraqizil, ultrabinafsha, ko’rinadigan yorug’lik, radio chastota, mikroto’lqinli va lazer nurlanish), shovqin, va harorat.
Biological stressors include hazards such as bacteria, viruses, mold, fungus, and insect-related contaminants.
|
| |
Nefrototoksinlar - Sanoat gigiyenasiga kirish

|
Sanoat gigiyenasiga kirish
|
bet | 7/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirishNefrototoksinlar: buyrak zarar ishlab chiqarish moddalar. Bu agentlari misollar og’ir metallar (masalan, kadmiy, krom, qo’rg’oshin, simob va kabi), (masalan, bromobenzen va uglerod tetraklorür kabi) Nefrototoksinlar uglevodorodlar, masalan, sisplatin kabi o’smaga qarshi dorilar, va boshqalar kiradi.
Neurotoksinlar: zarar ishlab chiqarish moddalar markaziy va / yoki periferik asab tizimi. nerotoksinlardan misollar uglerod o’z ichiga oladi oksid, qo’rg’oshin, metil simob, sianid, spirtlar va boshqalar.
Gepotoksinlar: Bunday jigar nekrozi, yog’li jigar, tsirrozi, va karsinojenezdeki sifatida jigar zarar ishlab chiqarish moddalar. hepatotoxinlar misollar uglerod tetraklorür, aflatoksinleri, fosfor, o’rganish, bromobenzen va nitrozaminlerin o’z ichiga oladi.
Nafas olish zaharlar: asabingizga tegsa yoki o’pka tizimi zarar moddalar. Ushbu moddalar yo’tal, ko’krak keskinlik va nafas qisilishi yoki hech darhol (o’tkir) barcha alomatlarini sabab bo’lishi mumkin. nafas olish agentlari misollar asbest, so`z, oltingugurt angidridi, ozon, azot oksidlari, xlor, fosgen va boshqalar kiradi.
Reproduktiv zaharlar: reproduktiv qobiliyatini ta’sir agentlari, Misol uchun, sabab, xromosomalari zarar (mutatsiyalar) va ta’siri homila (teratogenesis) haqida. Reproduktiv toksinlar, ham ta’sir qilishi mumkin qiz va erkak. Bu agentlari misollar, qo’rg’oshin va DBCP o’z ichiga oladi qaysi tug’ilgan kamchiliklari yoki bepushtlik sabab bo’lishi mumkin.
Hematopoietik kompanentlar: qon harakat kimyoviy moddalar gemoglobin vazifasini kamaytirish yoki kislorod tana to’qimalarning mahrum. tanani ta’sir belgilari siyanoz va tushuncha qobiliyatini yo’qotishi mumkin. Bu kabi ta’sirga sabab kimyoviy o’z ichiga oladi uglerod oksid va tsianidlar.
Teri xavfli: Bunday yog’larini yo’q, toshmalar, yoki tirnash xususiyati sifatida teri jarohati sabab moddalar. teri xavf misollar ketonlar va xlorli birikmalar o’z ichiga oladi.
Ko`z xavfi: ko’z zarar yoki boshqa vizual salohiyatini kamaytirish moddalar. Misollar organik hal qiluvchi, ishqorlar, kislotalar, infraqizil va ultrabinafsha nurlanish, jismoniy xavf, va boshqalar
|
| |
Bernardino Ramazzini- - Sanoat gigiyenasiga kirish

|
Sanoat gigiyenasiga kirish
|
bet | 4/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirishBernardino Ramazzini- (1633-1714), italiyalik shifokor, Kasbiy tibbiyot otasi sifatida tanilgan. Uning eng mashhur ish, De Morbis Artificum «qaysi turga mansubsiz? » (‘Ishchilar kasalliklari ")," o’z bemorlaridan ushbu so`zni so’ragan. Bu oddiy savol shifokor va bemorlar orasidagi munosobatni kuchaytirgan va mashxur iboraga aylanhan.
Percival Pott-(1713-1788),Londonlik jarroh, kasbiy (oyoq tozalash) o’rtasidagi munosabatlarni yo’lga qo’ygan, toksin (Muassasa tomonidan poliaromatik uglevodorodlar) va zararlilik (moyak saratoni). Pott buyuk kashfiyotchi va nazariyachi edi, uning ishlarini katta qismi xozirgi kunga qadar ishlatilib kelinyapti.
Alice Hamilton-(1869-1970). Bu ayol Amerikalik shifokor sanoatlar tibbiyoti sohasida haqiqiy qahramon edi. U Garvard tibbiyot maktabi xodimlari nomidagi birinchi ayol edi; uning asarlari Amerika Qo’shma Shtatlarida sanoat zahar kiritilgan (1925), sanoat toksikologiya (1934), va Exploring Xavfli savdo (1943). Doktor Hamilton o’z dala tadqiqot ko’p amalda peshqadam bo’ldi. u yaxshi qo’rg’oshin bilan bog’liq xavflarni tushunishga uringanlar, u, ishchilarga o’zini tanishtirdi o’zini kamtarona uylariga borib, ularning oila a’zolariga intervyu, va ularni bevosita ularning iflos, xavfli ish o’rinlarini amalda kuzatadi.
TOKSIKOLOGIYA
Toksikologiya bu zaharlarni o`rganadigan fan sifatida bizga ma’lum. Biz Paracelsus tomonidan bilamizki barcha zaharli moddalardir bu zahar dozasi hisoblanadi.
2. Rasm. Doza-reaksiya munosabatlari.
Bundan tashqari, biz bilamizlsh, barcha kantserogen bo’lmagan moddalar uchun hech qanday salbiy ta’sir bor qaysi quyida ba’zi darajasi bor. Bu darajasi, pol darajada yoki hech kuzatilgan salbiy ta’sir darajasi sifatida tanilgan. Biz bu darajasini yoki dozasini oshirish kabi, har qanday aholi ichidagi deb doza uchun, ba’zi o’lchanadigan javob mavjud bo’ladi. Biz doza-javob sifatida bu munosabatlarga qarang. har qanday berilgan aholi ichida sezgir va chidamli shaxslar ham bo’ladi. olmoq uchun chidamli shaxslar ko’pchilik aholi nisbatan katta dozasini olishi kerak paytda o`ta sezgir shaxslar odatda, aholining ko’pchilik ancha past dozalarda uchun javob beradi. o’rganilmoqda o’lim bo’lsa, o’rganib aholining aniq bir-yarmida o’limni yuzaga doza thelethal doza-50 (LD 50) deyiladi.
|
| |
Sanoat gigiyenasiga kirish - bet 8

|
Sanoat gigiyenasiga kirish
|
bet | 8/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirishRak: nazoratsiz hujayra o’sishi sabab moddalar. kantserogenlarsiz misollar sigaret tutuni, benzol, uglerod tetraklorür, ultrabinafsha nurlanish, asbest va boshqalar bor.
Mutagenlar: Xromosoma zarar olib hujayra jarohati sabab moddalar.
mutojenlere misollar rentgent nurlari va benzopirendan bor.
Terotegenlar: tug’ilganlik qusur sabab moddalar. teratogenlar misollar chekish, spirtli ichimliklarni, talidomid va boshqalar bor.
Xavf versus zaharlash
Xavf oddiygina bo’ladi zarar ehtimoli bo’ladi. Xavfi umumiy sonining boshiga zarar (yoki jarohat) kursi sifatida ifodalanishi mumkin. Yana bir qiziqarli munosabatlar xavf va ta’sir bilandir. quyidagicha Biz tez-tez bu munosabatlarni ifoda dilish mumkin.
XAVF= XATAR * FOSH QILISH
Zaharlash zarar yoki salbiy bir organizmni ta’sir moddaning qobiliyatidir. Biz bir moddaning yoki faoliyatining dolzarb xavfini ko’rib muvaffaqiyatsiz bo’lsa, insonlar his ustida olish va xavf ularning idrok bulut ruxsat moyil. Misol uchun, ko’pchiligimiz bir rodeo ijro yoki sirg’alish osilib bir xavfli faoliyati, deb ishonamiz. Shunday bo’lsa-da, bu faoliyati jiddiy jarohati dolzarb xavfi u mototsikl surma yoki sigaret chekish uchun ancha past bo’ladi. modda saxarini kabi xavfli yoki kantserogen, bunday ilmiy hamjamiyat bilan nishonlangan qilingan bo’lsa, davlat idrok bu moddalar bilan aloqa bartaraf kerak, deb hisoblanadi. Biz eslashimiz lozim-barcha moddalar zaharli; Bu zahar qiladi doza hisoblanadi.
Chora-printsipi
Toksin u muhitga va odam salomatligiga zarar muhim tahdidlarga ko’taradi, shunda xavfli hisoblangan bo’lsa, ba’zi sabab-va-ta’sir munosabatlar to’liq bermagan bo’lsa ham, ehtiyot choralarini olinishi lozim ilmiy-bu kelishuv ta’rifi ehtiyot tamoyili. Bu, ehtimol, bir sanoat gigiena birinchi va ilm-fan ikkinchi xavfsizlik qarash qiladi faqat vaziyat. ehtiyot tamoyilini qo’llash misol Nanotexnologiya bilan. Nanotexnologiya bo’lgan zarralar bilan shug’ullanadi Inson soch hajmi biri-o’n mingdan kam. Mavjud sog’liqni saqlash va xavfsizlik haqida ma’lumot cheklangan. har tomonlama puxta o’ylangan Nanotexnologiya bilan amaliy kuchli himoya choralari xavfsiz foydalanish uchun zarur bo’lgan, deb taxmin qilingan. Bu Fan keyinchalik bizning hozirgi amaliyotimizni yo’q qilish mumkin, balki bizning choralar ham yomon ekanligini bilib ko’ra ortiqcha himoya qilish muammo va xarajatlarni qabul qilaman.
|
| |
KIRISH VA YO’NALISHLAR - Sanoat gigiyenasiga kirish

|
Sanoat gigiyenasiga kirish
|
bet | 5/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirish KIRISH VA YO’NALISHLAR
Jismoniy shaxs uchun jarohati sabab har qanday moddalar uchun, birinchi organ tomonidan qabul qilinishi kerak. moddalar qabul qilingan yo’l biluvchi tushunish va toksisitesinin oldini olish uchun muhim hisoblanadi. Tanasi har qanday bir yoki to’rt yo’nalishlar kombinatsiyasi orqali zaharli moddalar ta’sir ko’rsatishi mumkin:
qozonishga - og’zaki vujudga olingan
Nafas olish - o’pka orqali vujudga olingan
yutilish - dermal singishi orqali vujudga olingan
in’ektsiya - singan teri orqali vujudga olingan
Ishga nafas olish zaharli moddalar kirishidan eng keng tarqalgan yo’l hisoblanadi. moddalar arizalarining bir necha yo’l bor, va ba’zi barcha to’rt yo’nalishlar orqali shikast olib kelishi mumkin, bu ancha keng tarqalgan.
Individual bitta (yoki qisqa) vaqt mobaynida nisbatan katta dozasini olganda, biz o’tkir sifatida ta’sir ushbu turi murojaat.
Rasm 3. zaharli moddalar uchun arizaning yo’nalishlar.
Agar bola tasodifan bir maishiy kimyoviy dorini yutib yuborsa. o’tkir ta’sir namunasidir. individual (ehtimol, hayot davomida) uzoq vaqt mobaynida nisbatan past dozasini olganda, biz ta’sir surunkali bu turini qo’ng’iroq. surunkali ta’sir misol asbest tolalarni asbest ta’sir-eng zarari namoyon bir necha o’n yilliklar oladi deb hisoblanadi. Kamdan-kam Shu toksinini surunkali va o’tkir ta’sir umumiylik ko’p bor. Ko’pincha alomatlar sog’liqni saqlash ta’siri farq va juda mislsiz bo’lgan. Misol uchun, passiv sigaret tutun individual yo’tal va ko’z va yuqori nafas olish ta’sirlanish tajribasi belgilari olib kelishi mumkin. bir umr davomida muntazam ravishda ikkinchi sigaret tutuni duchor bir kishi yurak-qon tomir kasalligi, nafas kasalligi va hatto saraton yashashingiz mumkin. Ko’pincha biz ko’rib vasvasasiga etiladi, o’tkir alomatlari surunkali ta’sir bashorat qilish; Biroq, biz passiv sigaret tutuni dan o’tkir alomatlari surunkali natijalarini oldindan yordam hech qanday ma’lumot bilan ta’minlash, bizni bu misoldan qarang.
Toksinni qaysi rejimda kirishidan qat’i nazar, sog’liqni saqlash ta’siri bo’lishi mumkin, mahalliy yoki tizimli, moddaning fizik va kimyoviy xususiyatlariga qarab. Mahalliy ta’siri ifloslantiruvchi bilan to’g’ridan-to’g’ri aloqa keladi tana joylari to’qima reaktsiyalar mavjud. Tizimli ta’sir, boshqa tomondan, darhol uni shimib, chunki ekanini alohida moddalar uchun o’z afınitenin, qaysi dastlabki aloqa joylari emas tananing maqsadli saytlar, sodir, lekin. Bu reaksiya uzoq dastlabki aloqaga nazaridan sodir bo’lishi mumkin. xodimi sulfat kislota bilan ishlash bo’lsa va etarli nafas uning miqdori, yuqori nafas olish tizimi tirnash xususiyati bo’ladi ehtimol (burun, bronxlar, traxeya tirnash xususiyati, va hokazo). Nafas olish qo’rg’oshin kabi og’ir metallar, qo’rg’oshin emas (tizimli ta’sir ko’rsatgan bo’lar edi Bu nafas olish tizimi, qaysi ustiga katta ta’sir ko’rsatadi tegayotgan sayt) hisoblanadi.
qo’rg’oshin dan Biroq, asosiy xavf markaziy asab tizimi, qon va buyraklar uchun.
|
| |
Amaliy mashg`ulot №2 - Guruh talabasi Yursunboyev Abdurahmon Amaliy mashg`ulot №1 Mavzu: Kompyuterning tashkiliy...

|
Guruh talabasi Yursunboyev Abdurahmon Amaliy mashg`ulot №1 Mavzu: Kompyuterning tashkiliy qismlari, asosiy ko’rsatkichlari va xususiyatlari. Darsning maqsadi
|
bet | 2/2 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 33,31 Kb. | | #241577 |
Bog'liq 1-deadline kompyuterni tashkil etish.Amaliy mashg`ulot №2
Mavzu: Kompyuterni tashkil qilishning arifmetik asoslari.
Darsning maqsadi: Kompyuterni tashkil qilishning arifmetik asoslarini o’rganish hamda tahlil qilish.
Amaliy qism:
10 likdan 2 likka
2310=101112
7610=10011002
10 likdan 8 likka
2310=278
7610=1148
2 likdan 10 likka
101112=1*24+0*23+1*22+1*21+1*20=16+0+4+2+1=23
8 likdan 10 likka
278=2*81+7*80=16+7=23
10 likdan 16 likka
7610=4C16
Xulosa. Biz sanoq tizimlari bn tanishdik va ular ustida amallar qildik.10 lik, 8 lik, 16 lik, 2 lik sanoq tizimlariga oid misollar ishladik.
Amaliy mashg`ulot №3
Mavzu: Turli sanoq tizimlarida arifmetik operatsiyalarni bajarish.
Darsning maqsadi: Turli sanoq tizimlarida arifmetik operatsiyalarni bajarish hamda tahlil qilish.
Amaliy qism:
2 lik sanoq tizimida qo’shish va ayirish
1011+1001=10100
1011-1001=10
16 lik sanoq tizimida qoshish
1FA27+E3FA2=1039C9
8 lik sanoq tizimida qoshish va ayirish
356+462=1040
326-257=47
10 lik sanoq tizimida qo’shish va ayirish
658+431=1089
329-125=204
Xulosa. Turli sanoq tizimlarida arifmetik amallarni bajarib, shu ammallarga oid misollar yechdik.
Amaliy mashg`ulot №4
Mavzu: Kompyuterning asosiy mantiqiy elementlari.
Darsning maqsadi: Kompyuterning asosiy mantiqiy elementlarini o’rganib chiqish hamda tahlil qilish.
Amaliy ish:
(A\/B)\/(A^BINKOR)
A B BIN A\/B A^BIN umumiy
0 0 1 1 0 1
0 1 0 1 1 1
1 0 1 1 0 1
1 1 0 0 0 1
(A/\B)\/(A\/C)=1
A B C A/\B A\/B umumiy
1 1 1 1 1 1
1 1 0 1 1 1
1 0 1 0 1 1
1 0 0 0 1 1
0 1 1 0 1 1
0 1 0 0 0 0
0 0 1 0 1 1
0 0 0 0 0 0
Xulosa. Kompyuterning asosiy mantiqiy elementlarini o’rgandik va mavzuga oid misollar yechdik.
Amaliy mashg`ulot №5
Mavzu: Mantiq algebrasi funksiyalarini minimallashtirish.
Buyruqlar tizimi arxitekturasi.
Darsning maqsadi: Mantiq algebrasi funksiyalarini minimallashtirishni o’rganib chiqish.
.
Amaliy ish:
(X^Y)\/(X~Y)
X Y X^Y X~Y umumiy
0 0 0 1 1
0 1 0 0 0
1 0 0 0 0
1 1 1 1 1
(X\/Y)~(X^Y)
X Y X\/Y X^Y umumiy
0 0 0 0 1
0 1 1 0 0
1 0 1 0 0
1 1 1 1 1
(X~Y)^(X\/Y)
X Y X~Y X^Y umumiy
0 0 1 0 0
0 1 0 1 0
1 0 0 1 0
1 1 1 1 1
X\/Y=(X |^ Y)inkor
X Y X\/Y X^Y umumiy
0 0 0 1 0
0 1 1 0 1
1 0 1 0 1
1 1 1 0 1
Xulosa: Buyruqlar tizimi arxitekturasi mavzuzini juda yaxshi o’tdik va shunga oid misollar ishladik.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Guruh talabasi Yursunboyev Abdurahmon Amaliy mashg`ulot №1 Mavzu: Kompyuterning tashkiliy qismlari, asosiy ko’rsatkichlari va xususiyatlari. Darsning maqsadi
|
Adabiyotlar - Sanoat gigiyenasiga kirish

|
Sanoat gigiyenasiga kirish
|
bet | 14/14 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 465,5 Kb. | | #126035 |
Bog'liq Sanoat gigiyenasiga kirish Adabiyotlar:
American Conference of Governmental Industrial Hygienists. 1994a. TLVs Threshold Limit Values and Biological Exposure Indices for 1994–1995.
Cincinnati, OH: Author.
American Conference of Governmental Industrial Hygienists. 1994b. Indus- trial Ventilation—A manual of Recommended Practice (21st ed.). Cincin- nati, OH: Author.
Clayton, F. and Clayton, G. (Eds.). 1981. Patty’s Industrial Hygiene and Tox- icology. New York: John Wiley and Sons.
Confer, R. and Confer, T. 1994. Occupational Health and Safety: Terms, Definitions, and Abbreviations. Boca Raton, FL: Lewis Publishers.
Craft, B. F. 1983. Occupational and environmental health standards. In R. W.
Introduction to Industrial Hygiene / 125
Rom (Ed.), Environmental and Occupational Medicine. Boston: Little, Brown & Company.
Loomis, T. A. 1978. Essentials of Toxicology. Philadelphia: Lea and Febiger.
National Institute of Occupational Safety and Health. 1973. The industrial Environment—Its Evaluation and Control. Washington, DC: U.S. Gov- ernment Printing Office.
|
| |
bosqichli, to’liq aralashadigan oqish tipida qurilgan. Ammo bunday qurilmalarni

|
bosqichli, to’liq aralashadigan oqish tipida qurilgan. Ammo bunday qurilmalarni
|
bet | 7/12 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #137848 |
Bog'liq 3-Laboratoriya mahg\'uloti (1)bosqichli, to’liq aralashadigan oqish tipida qurilgan. Ammo bunday qurilmalarni
salbiy tomoni shundan iboratki, bularda go’ngni to’liq bijishi amalga oshirilmaydi
(ba’zida bijimagan go’ng xam o’tib ketadi va shu sababli biogaz miqdori past
bo’ladi. Oquvchi metanteklar boshqalariga qaraganda yaxshiroq bo’lib, unda suyuq yoki yarim suyuq go’ngdan (namlik 91-96%) biogaz olinadi.
Ammo, go’ng oqovalaridan, o’ta yuqori faollikka ega bo’lganligidan,
fugablardan, va tozalash inshoatlarini qoldiqlarini anaerob sharoitda biogaz
tayyorlashda bunday qurilmalarning samaradorligi juda xam past, shu tufayli xam
ulardan foydalanilmaydi yoki juda xam kam foydalaniladi
Quruq moddasi kam bo’lgan suyuqliklardan (organik modda miqdori 2% dan
kam) biogaz tayyorlanganda anaerob sharoitda o’sib, rivojlanayotgan
bakteriyalarni biomassasini ushlab qolishga mo’ljallangan metantenklardan
foydalaniladi.
Bunday reaktorlarda suzib yuruvchi yoki bir joyga o’rnatilgan nasatkalar
bo’lib, ular biomassani qayta aylantirishga xizmat qiladilar yoki shu maqsadda bir
necha sektsiyalarga bo’lingan reaktorlar ishlatiladi. Bunday reaktorlarni bazida
biofiltrlar deb yuritiladi.
Odatda ,suyuq chiqindilarni ishlatishda ko’proq maxkamlangan yoki xosil
bo’ladigan biomassani cho’ktiruvchi biofiltrlardan foydalaniladi.
Biofiltrda go’ngni suvi sizib tepaga ko’tariladi va mikroorganizmlar
metabolitidan tashkil topgan yupqa plyonka xosil qiladi. Bu plyonka go’ng suvi
bilan kontaktga kirishganda undagi organik modalarni parchalaydi va oqibatda
biogaz xosil bo’ladi.
1967 yilda Yang va Makkarte tomonidan taklif etilgan pasdan tepaga
ko’tariladigan biofiltr biomassani yig’ib oladigan birinchi aerob reaktor
xisoblanadi. Bu inshoatda oqova suv inshoat tagidagi taqsimlovchi tizim orqali
|
| |
«Big data» fanidan bda001guruh uchun 1-Mustaqil ish vazifasi

«Big data» fanidan BDA001guruh uchun 1-Mustaqil ish vazifasi.
Variantlar LMS tizimidan olinadi.
Kafedra dotsenti
Sayfullayeva Nargiza Akromovna
№
Mustaqil ish mavzulari
1.
Ma’lumotlar bazasi arxitekturasi va uch bosqichli arxitektura.
2.
Ma’lumotlar bazasi modellari va
mohiyat-aloqa modeli
3.
Relyatsion ma’lumotlar bazasi va ma’lumotlar
bazasida munosabatlar
.
4.
Relyatsion algebra va relyatsion hisoblash elementlari
.
5.
Ma’lumotlar bazasini rejalashtirish, loyihalash va administratorlash
.
6.
Katta hajmdagi ma’lumotlar bilan ishlash texnologiyalari
.
7.
Katta hajmli ma’lumotlarga bog‘liq muammolar
va kamchiliklar
.
8.
Ma’lumotlar bazasini normallashtirish: INF, 2NF, 3NF va Kodd normal
formalari.
9.
Katta hajmli ma’lumotlarni sohalarda qo‘llanilishi
.
10. XMLda katta hajmdagi ma’lumotlarni tasvirlash.
11.
Ma’luotlar bazasini administratorlash va xavfsizligini ta’minlashni
loyihalash
.
12. Tranzaksiyalarni boshqarish .
13.
Ma’lumotlar bazasini shakllantirishda texnologiyalar
perspektivalari
shakllantirish .
14.
Katta hajmdagi ma’lumotlarda tranzaksiya tushunchasi. Tranzaksiyalarni
boshqarish
.
15.
Katta hajmli ma’lumotlar va
ularning xavfsizligi
16.
Ko‘p o‘lchovli ma’lumotlar tuzilishi. Mekansal ma’lumotlar
17.
Ma’lumotlar bazasini loyixalashda
relyatsion yondashuv
18.
XML va XML ma’lumotlar bazasi
19.
Katta hajmli ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari
20.
Katta hajmli ma’lumotlarni qayta
ishlash
21.
Katta hajmli ma’lumotlarni yaratish va boshqarish
.
22.
Ma’lumotlarni qidirish vazifalari va
tasniflash
23.
SQL tili yordamida ma’lumotlarni tavsiflash
.
24.
Ma’lumotlar manlpulyatsiya qilishda oddiy so‘rovlar yaratish
.
25.
Katta hajmdagi ma’lumotlardan foydalanish holatlari va ma’lumotni
uzatish talablari .
26. Big Data ichki muammolari.
27. Strategik va taktik maqsadlarini tushunish .
28. Big Data landshafti texnologiyalarini tadbiq etish .
1-Mustaqil ishga qo’yiladigan talablar:
1.
Mustaqil ish Word formatda tayyorlanadi, ishning xajmi - minimum 15 bet
bo’lishi kerak
2. . Ishning tuzilishi: titul, reja yoki mundarija, kirish qismi, asosiy qism, xulosa
qismi, adabiyotlar ro’yxati. Shrift - Times New Roman, 14 kegel, interval –
1,5.
29.
Katta hajmdagi ma’lumotlardan foydalanish, rejalashtirish, strategiyani
muhokama qilish .
30. NoSql ma’lumotlar bazasi va uning asosiy prinsiplari tushunish .
Korxonaning boshqaruv modеli dеganda nimani tushunasiz?

342
B) bоshqаruv printsiplаrini rivоjlаntirish,bоshqаruv funktsiyalаrini bаyon etish
C) bоshqаruv funktsiyalаrini bаѐn etish.Tаshkilоtni yalpi bоshqаrishdа sistеmаli
uondоshuvni аsоslаsh
D) bоshqаruv funktsiyalаrini bаyon etish
17. Bоshqаruvning аsоsiy funktsiyalаri nimа?
A) rеjаlаshtirish, tаshkil qilish,muvоfiqlаshtirish hamda tаrtibgа sоlish,nаzоrаt
B) rеjаlаshtirish,nаzоrаt,mоtivаtsiya vа lоyiхаlаshtirish
C) lоyiхаlаshtirish,rеjаlаshtirish,nаzоrаt vа tаrtibgа sоlish
D) rеjа,tаshkil qilish,tаrtibgа sоlish vа mоtivаtsiya
18. Korxonada boshqaruv tashkiliy tuzilmasi nimalardan iborat bo„ladi?
A) pеrsonal hamda boshqaruv bo‗g‗inlari miqdori
B) boshqaruv bo‗g‗inlari
C) boshqaruv bo‗g‗inlari va pеrsonal miqdori
D) pеrsonal miqdori va boshqaruv tashkiliy tuzilmasi turi
19. Innovatsion loyihani tuzish va joriy etish qanday bosqichlardan tashkil
topgan?
A) innovatsion fikrni shakllantirish, innovatsion imkoniyatlarni topish, loyihani
texnik-iqtisodiy asoslash va hujjatlarni shartnima tuzishga tayyorlash,
xususan
qurilish-montaj ishlari, obyektdan foydalanish
B) innovatsion fikrni shakllantirish, mablag‗ni topish va ishlab chiqarishga joriy
etish
C) innovatsion imkoniyatlarni topish, loyihani texnik-iqtisodiy asoslash va ishlab
chiqarishga joriy etish
D) innovatsion fikrni shakllantirish va uni amalga oshirish uchun ilmiy-texnik
izlanishlar olib boruvchi tashkilotni aniqlash
Biogaz ishlab-chiqarish asosiy bo’lib, bijg’iydigan reaktor xisoblanadi

|
Biogaz ishlab-chiqarish asosiy bo’lib, bijg’iydigan reaktor xisoblanadi
|
bet | 6/12 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #137848 |
Bog'liq 3-Laboratoriya mahg\'uloti (1)Biogaz ishlab-chiqarish asosiy bo’lib, bijg’iydigan reaktor xisoblanadi
(chizma), va ularni xillariga qarab, xar-xil tarkibga va turga ega bo’lgan go’ng
anaerob sharoitda bijg’itiladi. Birinchi avlod ananaviy metanteklarni xar-xil konstruktsiyaga va texnologik echimga ega bo’lganlari bor. Bu metanteklar ba’zida ikki yoki undan ko’proq sektsiyaga bo’lingan bo’ladilar. Bu sektsiyalarda anaerob bijg’ishni bosqichlarini qisman ajratib turish amalga oshiriladi. Metanteklarni konstruktsiyasi xilma-xil bo’lib, bir-biridan asosan gidravlik rejim (davriy yoki oqib to’ladigan) yoki yuklash usullari (doimiy yoki davriy) bilan
farq qiladi. Go’ngni to’xtovsiz (doimiy) yuklanganda, ma’lum vaqt o’tishi bilan (1
sutkada 10 martagacha) go’ng yuklanadi va o’shancha bijg’ib bo’lgan go’ng
chiqarib tashlanadi. Bijg’ishni bbarcha shartlarini saqlaganda, mana shu usul bilan
eng ko’p miqdorda biogaz olish mumkin. Metanteklarni davriy chizmasida (ular odatda ikki), ularni navbatma-navbat to’ldiriladi. Bunda yangi solingan go’ng bijg’itilgani bilan aralashtiriladi. Gaz 5-10 kun orasida paydo bo’la boshlaydi va yuqori cho’qqiga chiqqandan keyin, sekin pasayib boradi. Gazni paydo bo’lishi minimumga etganda,bijg’ib bo’lgan go’ng chiqarib tashlanib, metanteklarga toza go’ng yuklanadi. Anaerob xolatda go’ng saqlaydigan inshootlarda xosil bo’lgan biogazni yig’adigan, xaroratni va RNni ushlab turadigan sintetik yopgich xamda sekin aralashtirib beradigan, qolgan go’ngni qaytadan tsirkulyatsiya qiladigan uskunalar bilan jixozlangan bo’lishi kerak. Anaerob go’ng saqlaydigan inshoatlarni ustunligi, ularni tuzilishini oddiyligi, xamda uchib yuradigan mayda moddalarga sezgirligini pastligida bo’lsa, ularni kamchiliklari – katta maydonni egallashi, xamda qish vaqtida ko’p miqdordaissiqlikni yo’qotishidir.
Ko’pchilik (xozirgi kunda ishlab turganlarini 68%) biogaz qurilmalari bir
|
| |
Strategik ko‘rishni shakllantirish. Kompaniya maqsadlarini o‘rnatish. Uzoq muddatli va qisqa muddatli maqsadlar

|
Strategik ko‘rishni shakllantirish. Kompaniya maqsadlarini o‘rnatish. Uzoq muddatli va qisqa muddatli maqsadlar
|
bet | 1/7 | Sana | 18.02.2024 | Hajmi | 85,23 Kb. | | #158425 |
Bog'liq Компания стратегиясини яратишнинг 3 вазифаси
Компания стратегиясини яратишнинг 3 вазифаси
Reja:
Strategik ko‘rishni shakllantirish.
Kompaniya maqsadlarini o‘rnatish.
Uzoq muddatli va qisqa muddatli maqsadlar.
Strategiyani ishlab chiqish.
Kompaniya strategiyasining shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar.
Strategiya yaratishga turli xil yondoshuvlar.
Falaba qozonish strategiyasini belgilovchi mezon.
1. Strategik ko‘rishni shakllantirish.
Kompaniya menejerlarining «tashkilot faoliyatning qanday turlari bilan shugullanmoqchi va kelajakda qanday bo‘lmoqchi?» - degan masalaga qarashlari strategik ko‘rish deyiladi. Strategik ko‘rish - «biz kimmiz, nima qilyapmiz, nima qilmoqchimiz» degan savollarga javob beradi. Ba’zan kompaniyalar o‘zining vazifasini noto‘gri belgilab, uni faqat foydada ifodalaydilar. Biroq foyda kompaniya bajaradigan ishning natijasidir. Faqat foyda olishga qaratilgan kompaniyaning missiyasi korxonalarni bir‑biridan farqlash imkonini yo‘qotadi. Vaxolanki, xar bir kompaniya o‘zining qiyofasiga - imidjiga ega bo‘lishi kerak.
Yaxshi o‘ylab ko‘rilgan strategik ko‘rish va kompaniya missiyasini asoslash quyidagi 3 ta jixatdan iborat:
kompaniya biznesning qaysi soxasida ishlayotganligini tushunish;
kompaniyaning strategik ko‘rishi va missiyasini aniq, lo‘nda va ilxom bilan tushuntirib berish;
kompaniya strategik ko‘rishi va missiyasini o‘zgartirish xaqida o‘z vaqtida qaror qabul qilish;
Faoliyat doirasini to‘g‘ri aniqlash uchun quyidagi omillarni xisobga olish lozim:
axolining extiyoji, ya’ni nima ishlab chiqarish kerak
xaridorlar guruxi, yoki tovarni kim uchun ishlab chiqaramiz
texnik va funksional ijro, ya’ni xaridorlar extiyojini qanday qondiramiz
Shunday qilib, birinchi masalani to‘g‘ri xal kilish uchun «nimaga bo‘lgan extiyojni, qanday qilib va kimning extiyojini qondiramiz» - degan savollarga javob topish lozim.
Faoliyat doirasini belgilash 2 xil bo‘ladi:
umumiy
detallashtirilgan
Umumiy belgilashga misol: ichimliklar, mebel, xalqaro pochta xizmati, sayoxatlar va turizm. Detallashtirilgan belgilashga misol: alkogolsiz ichimliklar, sport poyafzali, ofis uchun mebel, jo‘natmalarni tunda yetkazib berish, Karib dengizida plyaj tashkil etish va xokazo.
|
| |
Qimmatli qog„ozlarni muomalaga chiqarishdan asosiy maqsad?

345
30. Rаqоbаt kurаshidа ustunlik mеzоni.
A) yaxshi strаtеgiya rаqоbаtdа bаrqаrоr ustunlikkа erishishgа aytiladi
B) yaxshi strаtеgiya uning imkоniyatlаri vа intilishlаri, ichki vа tаshki оmillаr
nuktаi nаzаridаn kоmpаniyadаgi vаziyatgа mоs kеlmаs ekаn,u shubxаlidir
C) yaxshi strаtеgiya kоmpаniya dаrоmаdliligining оshishigа оlib kеlаdi
D) yaxshi strаtеgiya kоmpаniya ishining intеnsivligini оshirаdi
31. Kоrхоnа tаshkiliy strukturаsini quyidаgilаr bеlgilаb bеrаdi
A) bоshqаrishning mаqsаdlаri,
shuningdek, funktsiyalаri, vаzifаlаri, оb‘еktlаri vа
оrgаnlаri
B) bоshqаruv оrgаnlаri vа bo`g`inlаrining mаjmui
C) kоrхоnаlаrning ishlаb chiqаrish strukturаsi
D) bоshqаrishning iqtisоdiy,siyosiy vа хuquqiy funktsiyalаri
О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 19

О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Tizimli menejment nazariyasi-1
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
Ilmiy mеnеjmеnt mаktаbi dаstlаb kаndаy qаrаshlаrgа аsоs sоlgаn?

341
bоshlаgаn
C) mаmlаkаtni idоrа qilish vа sаltаnаtni bоshqаrish uslubi, strаtеgiyasi vа
tаktikаsini jоriy qildi
D) bоshqаruv funktsiyalаrini bаѐn etish.Tаshkilоtni yalpi
bоshqаrishdа sistеmаli
yondоshuvni аsоslаsh
13. Menejmentni tashkil etish- bu …
A) vaqt birligi ichida ishlab chiqarish elementlaridan umuman, samarali
foydalanishga yo‗naltirilgan tadbirlar
B) vaqt birligi ichida xizmat ko‗rsatish elementlaridan samarali foydalanishga
yo‗naltirilgan tadbirlar
C) vaqt birligi ichida ishlab chiqarish elementlaridan samarali foydalanmaslikka
yo‗naltirilgan tadbirlar
D) vaqt birligi ichida ishlab chiqarish elementlaridan samarali foydalanishga
yo‗naltirilmagan tadbirlar
14. Stеrеоtip qаrоrlаr...
A) оdаtdа qаt‘iy yo`riqnоmаlаr,
xususan
mе‘yoriy hujjаtlаr dоirаsidа
qаbul
qilinаdi
B) mаzkur qаrоrlаr yuqоri vа o`rtа bo`g`in rаhbаrlаri tоmоnidаn uzоg`i bilаn ikki
yilgаchа bo`lgаn muddаtgа qаbul qilinаdi
C) mаqsаdgа erishishning vоsitа
vа usullаri хususidаgi jоriy, tеzkоr qаrоrlаr
D) bir хil muаmmоgа dахldоr bo`lib, bаrchа bo`g`inlаr
uchun birdеk аmаl qilаdi
Kichik biznеsning kаttа biznеsdаn аfzаlligi nimаdа

343
D) mаs‘ullik, tаvаkkаlchilik
21. O„zbekiston Respublikasi hududida qaysi qimmatli qog„ozlarni amal
qilishi ko„zda tutilgan:
A) aksiyalar obligatsiyalar g‗azna majburiyatlari depozit sertifikatlari
hamda
veksel qimmatli qog‗ozlarning xosilalari (optsion, fyuchers)
B) aksiya va obligatsiya
C) veksel va depozit sertifikatlari
D) ksiya, obligatsiya va veksel
22. Qаrоr qаbul qilish bu...
A) tаshkilоt rаhbаrining оldidаgi mаqsаdgа erishish uchun o`z vаkоlаti vа
оmilkоrligi dоirаsidа qаrоrning mаvjud vаriаntlаridаn eng mаqbulini tаnlаsh
jаrаyoni
tushunilаdi
B) qаrоr qаbul qilish mеnеjеrni fikri-zikrini dоim bаnd
qilib turаdigаn tаshvish
C) mеnеjеr qаrоrni yakkа bоshchilik аsоsidа ishlаb chiqаdi
D) jаmоа o`rtаsidа intizоmni yo`lgа qo`ya bilish
23. Innovatsiyaning ishlab chiqish va tarqatish darajasi bo„yicha qanday
turlari bor?
A) davlat miqyosida
shuningdek, regional, tarmoq, jamoa
firma
B) texnik, tashkiliy, ijtimoiy va iqtisodiy
C) absolyut, nisbatan, shartli va
qisman
D) sanoat, moliyaviy, xizmat ko‗rsatish, savdo, ilmiy-pedagogik, huquqiy
24. Bоshqаruvning muvоfiqlаshtirish vа tаrtibgа sоlish funktsiyasi vаzifаsi
nimаni o`z ichigа оlаdi?
A) muvоfiqlаshtirish
jumladan bоshqаrishning tаktik mаsаlаlаrini hаl qilаdi
B) kаdrlаrni tаnlаsh, ulаrni jоy-jоyigа qo`yish
C) mеhnаtni tаshkil qilish
D) turli mоdеllаrni ishlаb chiqish vа qo`llаsh
25. Qimmatli qog„ozlarning o„ziga xos xususiyatlari?
A) likvidlik (samaradorlik), foydalilik
hamda ishonchlilik darajasi, kapitalni
344
oshirish manbai, risk (qaltislik)
B) fаqаt daromad keltiradi
C) depozitlivа
aylanuvchanlik
D) sarmoyali, daromadlilik
Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

66
zaruriyatiga muvofiq tez yо‗lga qо‗yishga qodir bо‗lishi kerak. Tizimning ixchamligi
uni bozor talablariga tez moslashishining talablaridan biri bо‗ladi:
- tashkiliy tuzilma iloji boricha sodda bо‗lishi kerak, buning uchun boshqaruv
darajalari miqdorini , tashkilot tarkibiy qismlari о‗rtasidagi aloqalar sonini
qisqartirish, ishlab chiqarish va boshqaruv jarayonlarini avtomatlashtirish zarur;
- tashkiliy tuzilma tashkilotga fan yutuqlari va ilg‗or tajribani tatbiq etishga
kо‗maklashishi kerak;
- tizim elementlari о‗rtasidagi, hamda tizim va atrof muhit о‗rtasidagi
kommunikatsiyalar aniq bо‗lishlari kerak;
- tashkiliy tuzilma ishlab chiqilgan va sotilgan tovarlar va xizmatlarning yuqori
sifatini ta‘minlashi kerak;
- tashkiliy tuzilma tashkilotni faoliyat yuritishining yuqori samaradorligini
ta‘minlashi kerak.
Tashkiliy tuzilmani shakllantirishda yana boshqaruvchanlikni ham hisobga
olish kerak. Shuning munosabati bilan quyidagi tushunchalarni kо‗rib chiqish
maqsadga muvofiqdir:
- boshqaruvchanlik kо‗lami (M)- bu ma‘lum menejer yoki boshqaruv
idorasining haqiqatdan ham bevosita qо‗l ostida bо‗lgan xodimlar bо‗linmalarning
soni;
- boshqaruvchanlik meyori (N)- bu boshqaruv munosabatlari va boshqaruv
texnikasini rivojlanishining zamonaviy sharoitlarida ma‘lum menejer yoki boshqaruv
idorasiga bо‗ysunishi maqsadga muvofiq bо‗lgan xodimlar yoki bо‗linmalarning
soni. Bu, aslida boshqaruvning muvofiq kо‗lamidar.
Bunda boshqaruvchanlik meyori (N)ning boshqaruvchanlik kо‗lami (M)ga
nisbatan iborat bо‗lgan boshqaruvchanlik koeffitsenti (Ku) dan foydalanish maqsadga
muvofiqdir:
Simvolik (belgili) kommunikatsiya

|
Simvolik (belgili) kommunikatsiya
|
bet | 24/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Simvolik (belgili) kommunikatsiya - bu inson psixikasining ibtidosi hisoblanadi. Mazkur yo‘nalish bo‘yicha Gerbert Xaymen, Robert Mertonning referent guruh muammosi o‘rganilgan. Unda shaxs rivojlanishi strukturasi va dinamikasi, Teodor Sarbinning rollar nazariyasi, sotsial o‘zaro hamkorlikning mikrojarayonlari, sotsial faoliyat muhiti o‘rganilgan.
Shaxs bir tomondan, avtonom tizim tarzida mustaqil impulsiv xulq-atvor sifatida namoyon bo‘lsa, ikkinchi tomondan esa, tobe sotsial tizim bo‘lib, atrofdagilar kutgan xulq-atvorda namoyon bo‘ladi. Shaxsdagi faollik ibtidosi nafaqat shaxsni balki jamiyatni ham o‘zgrtrisha qodirdir
IV 6.Sotsial psixologiyada sotsiometriya
Sotsiometriya (lot. societas - jamiyat va metriya) - sotsial psixologiya sohasi hisoblanadi. Ijtimoiy turmushdagi kichik guruh a’zolari o‘rtasidagi bevosita emotsional munosabatlarni o‘rganish va ularning darajalarini o‘lchashda qo‘laniladi. Sotsiometriya guruh a’zolarining bir-biri bilan o‘zaro sub’yektiv munosabatlarini, individlarning guruhdagi mavqei, kim yetakchilik qila olishi mumkinligi masalalarini eksperimental yo‘l bilan tadqiq qiladi.
Sotsiometriyaga amerikalik sotsiolog Yakob Levi Moreno (1892-1974) asos solgan. Uning metodiga ko‘ra, muayyan guruhdagi har xil xususiyatli shaxslarning o‘zaro munosabatlarini aniqlash uchun qaysi faoliyatda kim bilan birga qatnashishi so‘raladi. Olingan ma’lumotlar matritsa, grafik, sxema, jadval shaklida ifodalanadi.
Ulardagi miqdor ko‘rsatkichlari guruhdagi kishilarning shaxslararo munosabatlari to‘g‘risida tasavvur hosil qiladi. Bu ma’lumotlar guruhiy munosabatlarning tashqi ko‘rnishini aks ettiradi, xolos.
Hozirgi davrda sotsiometriyaning modifikatsiyalari ishlab chiqilgan (Ya.L.Kolominskiy, I.P.Volkov). Sotsiometriyaning bu turi test savollari yordamida bolalar jamoasidagi shaxslararo munosabatlar haqida to‘laroq axborot to‘plash imkonini beradi.
Sotsiometriyaning nazariy va amaliy natijalari mehnat jamoalarining sotsial rivojlanishini boshqarishda, tarbiyaviy ishda va h.k.da keng qo‘llaniladi.
IV.7. Sotsial psixologiyada transakt tahlil
Transakt analiz ikki tilidan olingan bo‘lib, lotincha «transaction - kelishuv va grekcha «analysis» - tahlil degan ma’nolarni anglatadi. Uning asoschisi amerikalik psixolog va psixiatr Erik Lennard Bern hisoblanadi. E.Bern ildizi psixoanalizga taqaluvchi taniqli kontseptsiyani yaratdi.
Biroq E.Bern kontseptsiyasi shaxsning o‘zi va boshqalar bilan munosabatini dasturlovchi xulq-atvor kognitiv sxemalarini aniqlash va belgilashga urg‘u qiluvchi ham psixodinamik, ham bixeviorial yondashuvlar, g‘oyalar va tushunchalarni o‘zida mujassam etgan.
|
| |
AQSHda qachon «Ijtimoiy muammolarni psixologik tadqiq etish jamiyati» tashkil topdi? 60

|
AQSHda qachon «Ijtimoiy muammolarni psixologik tadqiq etish jamiyati» tashkil topdi? 60
|
bet | 18/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 20242.AQSHda qachon «Ijtimoiy muammolarni psixologik tadqiq etish jamiyati» tashkil topdi? 60
3.D.Dyui, D.Endjell, G.Kerr qaysi qarash tarafdorlari bo‘lgan? 61
4.Qaysi nazariy maktab psixologik fikrlashning sotsiologik tomonini o‘zida aks ettiradi? 61
5.Qaysi psixologiya turi inson va hayvonlar xulq-atvori qonuniyatlari muammolarini o‘rganish bilan shug‘ullanadi? 61
6.Bixeviorizm namoyandalarini belgilang. 61
7.«Anglanmaganlik, bu biologik ichki sezgilar va insonning hayvonlar bilan umumiy bo‘lgan organik ehtiyojlaridan iborat». Ushbu ta’rif nima haqida? 61
8.Psixoanalizning qaysi tarafdori hokimiyatga intilishni ajratib ko‘rsatadi? 62
9.Shaxsning qaysi qismi inson qadriyatlari, uning hayotiy maqsadlari, ideallaridan tashkil topgan? 62
15.Ekzistentsial psixologiya asoschilari kimlar? 63
V BOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYADA SHAXS MUAMMOSI 64
V.1. Shaxs - sotsial ta’sirlar mahsuli sifatida 64
V.2. Sotsial normalar, sanksiyalar va shaxs 67
V.3. Sotsial rol tushunchasi va ko‘rinishlari 69
V.5. Sotsial ta’sirlarning shaxs tomonidan anglanishi 73
V.6. Shaxsning «Men» obrazi 75
V.7. «Men» - obrazi va o‘zini-o‘zi baholash 78
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 82
5.Qanday sharoitda «noadekvatlik affekti» paydo bo‘ladi? 84
7.Shaxs uchun etalon, ibratli hisoblangan insonlar guruhi nima deb ataladi? 84
8.Sotsial normalardan kelib chiqqan holda o‘zida ma’qul ustanovkalarni shakllantirish nima deb ataladi? 84
9.Ichki dialogning uch darajasini kim ko‘rsatib bergan? 84
10.Shaxs meniga xos 2 aspektni, ya’ni “Men” - anglovchi va “Men” - ob’yektni ajratib ko‘rsatgan olim kim? 85
15.Rasmiy bosqich va yo‘l-yo‘riqlar bilan ko‘rib chiqilmagan jazolar: tanbeh, ustidan kulish. Bu qanday sanksiyaga kiradi? 86
16.... - shaxsga nisbatan shunday tushunchaki, uning konkret hayotiy vaziyatlardagi huquq va burchlaridan iborat harakatlari majmuini bildiradi. 86
|
| |
VII.6. Kichik guruhlardagi dinamik jarayonlar 130

|
VII.6. Kichik guruhlardagi dinamik jarayonlar 130
|
bet | 20/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024VII.6. Kichik guruhlardagi dinamik jarayonlar 130
VII.7. Guruh o‘lchamlari va uning tizimi 131
VII.8. Jamoalarda psixologik o‘zaro moslik 132
VII.9. Guruhdagi psixologik muhit va uni o‘rganish 135
VII.10. Katta guruhlar psixologiyasi 137
VII.11. Etnik guruhlar psixologiyasi 138
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 142
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari 143
1.Kimning kitobidagi klassifikatsiya guruhlarning asosiy turlari haqida ma’lumotlar berilgan? 143
2.Andreyeva har qanday kishilar guruhini qanday guruhlarga ajratadi? 143
3.Qaysi guruh o‘z ichida endi shakllanayotgan diffuz va taraqqiyotning yuksak pog‘onasiga ko‘tarila olgan jamoa turlariga bo‘linadi? 143
VIIIBOB. OLOMON PSIXOLOGIYASI 147
VIII.1. Olomonning umumiy tavsifi. Uning ruhiy birdamlik qonuni 147
VIII.2. «Olomon» tushunchasi va uning turlari 150
VIII.3. Olomonni harakatga keltiruvchi psixologik mexanizmlar 153
VIII.4. Olomon tarkibida mutaassib shaxslarni aniqlashda profayling 167
metodining ahamiyati 167
VII.5. Olomonni boshqarishning psixologik usullari 174
Ommaviy tadbirlar mazmuni va yo‘nalishiga qarab quyidagi turlarga bo‘lish mumkin: 178
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 180
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari 180
1.Fikrlovchi shaxsning yo‘qolib ketishi va odamlarning his va fikrlari bir aniq yo‘nalishga kirishi qaysi fenomenni xarakterlaydigan bosh qirra hisoblanadi? 180
3.Olomon o‘z qahramonidan kuch ishlatishni talab qilgan paytda qaysi ambivalent hissiyotlar paydo bo‘ladi? 181
4.Olomon psixologiyasining eng hayron qolarli belgisi uning affektivligi, qahr- g‘azabining junbushga kelishi ekanligini kim ta’kidlagan? 181
5.Olomon atamasi sotsial psixologiyaga qachon kirib kelgan? 181
6.O‘z tabiatiga ko‘ra olomon qanday turlarga bo‘linadi? 181
|
| |
Sotsial rol tushunchasi qaysi olimlar tomonidan ilmiy atama sifatida taklif etilgan? 86

|
Sotsial rol tushunchasi qaysi olimlar tomonidan ilmiy atama sifatida taklif etilgan? 86
|
bet | 19/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 202417.Sotsial rol tushunchasi qaysi olimlar tomonidan ilmiy atama sifatida taklif etilgan? 86
18.T.Parsons fikricha sotsial rolning asosiy tavsiflari nechta? 86
VI.BOB. MULOQOT SOTSIAL VA SHAXSLARARO 94
MUNOSABATLARNING IFODASI SIFATIDA 94
VI.1. Insoniy munosabatlar psixologiyasi 94
VI.3 Insoniy muomala va muloqotning psixologik vositalari 99
VI.4. Muloqot va uni o‘rganish muammolari 101
VI.5. Muloqotning psixologik tizimi 104
VI.6. Psixologlarning muloqotning kommunikativ tomoni 106
VI.7. Muloqotning interarktiv tomoni 108
VI.8. Muloqotning perseptiv tomoni 110
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 115
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari 115
1.Har qanday muloqotning eng elementar funksiyasi nima? 115
2.So‘z va nutq orqali ko‘rsatadigan ta’sir nima deb ataladi? 115
3.Artikulyatsiya, tovushlar, to‘xtashlar, duduqlanish, yo‘tal, til bilan amalga oshiriladigan harakatlar, nidolar qaysi ta’sir tarkibiga kiradi? 115
5.“Yaxshi suhbatdosh - yaxshi gapirishni biladigan emas, balki yaxshi tinglashni biladigan suhbatdoshdir”. Ushbu fikr kimga tegishli? 116
6.“Odamlarni o‘zingiz to‘g‘ringizda yaxshi fikrga ega bo‘lishlarini xohlasangiz, ularni tinglang” deya kim aytgan? 116
7.Professional tinglash texnikasiga nimalar kiradi? 116
14.Bir-birini idrok qilishda muhim bo‘lgan mexanizmlar sirasiga kirmaydiganini aniqlang. 118
17.Lotincha “sabab” va “in’om etaman” so‘zlari birikmasidan hosil bo‘lgan atama? 119
VIIBOB. SOTSIAL PSIXOLOGIYADA GURUHLAR MUAMMOSI 120
VII.1. Sotsial guruhlar psixologiyasi 120
VII.2. Guruh funksiyalari 121
VII.3. Guruh parametrlari va strukturasi 123
VII.4. Kichik guruhlar psixologiyasi muammosi 125
VII.5. Kichik guruhlar klassifikatsiyasi 127
|
| |