Qattiq materiallarni ekstraksiyalash

|
Qattiq materiallarni ekstraksiyalash
|
bet | 25/26 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 57,05 Kb. | | #262898 |
Bog'liq ATJ YAKUNIYQattiq materiallarni ekstraksiyalash. Ekstraksiyalash, eritish, ishlatilishi, erituvchi, usullari, cheklangan xajmi, to‘g‘ri va qarama-qarshi, qo‘zg‘almas qatlamli, mavxum qaynash qatlamli, jarayon tezligi, tenglama, mezonlar.
G'ovaksimon qattiq jism tarkibidan bir yoki bir necha komponentlarni ajratib olish jarayoni ekstraksiyalash deb ataladi. Qattiq jismdan bir yoki bir necha komponentni selektivlik qobiliyatiga ega bo'lgan erituvchi yordamida ajratib olish jarayoni eritish deb nomlanadi. Ushbu jarayon ekstraksiyalash jarayonining xususiy holidir. Kimyo, oziq-ovqat va boshqa sanoatlarda juda ko'p kapiilar-g'ovakli jismlar eritish jarayoni yordamida qayta ishlanadi. Ekstraksiyalash ishqor. kislota, tuzlar, qand, o'simlik moylar, sharbatlar, vitaminiar, turli dorilar, rangli va nodir metallar va hokazolami olishda ishlatiladi. Ekstraksiyalash jarayonida kcrakii komponent qattiq fazadan dififliziya yo'li orqali suyuqlik fazaga o4adi. Buning uchun shu komponentni eritadigan tegishli erituvchi tanlab olinishi kerak. Shiini alohida ta'kidlash kerakki, ekstraksiyalash va eritish jarayonlari «qattiq jism - suyuqlik» sistcmasida olib boriladi. Ekstraksiyalash 2 bosqichda o'tadi: 1) komponentning qattiq jismlar ichki qismidan tashqi >aizasiga diffuziya yo'li bilan o'tishi; 2) komponentning diffuziya jarayoni tufayli qattiq jism yuzasidan chegaiaviy qatlam orqali suyuqlik fazaga o'tishi. Bu jarayon noturg'un bo'lib, vaqt bo'yicha o'zgaradi. Eritish jarayonining tezligi faqat ikkinchi bosqichning qarshiligiga bog'liq, chunki birinchi bosqichda qarshilik umuman bo'lmaydi. Shuning uchun, eritish jaiayoni ekstraksiyalashga qaraganda ancha tez boradi. Sanoat texnologik jarayonlarida erituvchilar sifatida quyidagi suyuqiiklar ishlatiladi: suv - qand lavlagidan shakami hamda kofe, choyni ekstraksiyalash uchun; spirt va spirt-suvli aralashmalar liker - aroq damlamasi va pivo - alkogolsiz ichimliklar ishlab chiqarish sanoatida; benzin, trixloretan, dixloretan - yog' va efir moylarini ishlab chiqarishda. Undan tashqari, suv va ayrim noorganik kislotalaming eritmalari ham erituvchi sifatida ishlatiladi. Bunday jarayonlar ishqorlanish deb nomlanadi. Ishqorlanish mineral xomashyolami kimyoviy qayta ishlash yo'li bilan qimmatbaho komponentlarni olish uchun qo'llaniladi. Eritish jarayoni texnologik sxemalarida filtrlash, bug'latish va kristallash kabi jarayonlardan awal ishlatiladi va u birinchi bosqich bo'lib hisoblanadi. 5.27. Eritish jarayoni statilcasi va kinctilcasi Jarayonning mexanizmi shundaki, erituvchi qattiq jism g'ovaklariga kirib boradi va ajratilishi kerak bo'lgan moddani eritadi. Eritilgan moddaning kimyoviy potensiali va uning qattiq jismdagi kimyoviy potensialiga tenglashganda erish jarayoni muvozanat holiga keladi. To'yinish holatiga Old eritmaning konsentratsiyasi eruvchanlik deb ataladi. Qattiq jismning tashqi yuzasidagi muvozanat qisqa vaqt ichida o'matiladi. Shu ning uchun, massa almashinish jarayonlarni tahlil qilishda, «qattiq jism - erituvchi» sistemasining fazalararo yuzasidagi konsentratsiyasi to'yingan eritma konsentiatsiyasi Uto'y ga teng deb qabul qilinadi.
|
| |