Mavzu: Matematika mashg’ulotlariga qo’yilgan didaktik talablar

|
Mavzu: Matematika mashg’ulotlariga qo’yilgan didaktik talablar
|
bet | 77/185 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 7,07 Mb. | | #99720 |
Bog'liq Bolalarning matematik tasavvurlarini shakilantirish O\'qitish materiallari5.Mavzu: Matematika mashg’ulotlariga qo’yilgan didaktik talablar.
Reja
1. Didaktika haqida.
2. Matematika mashg’ulotlariga qo‘yilgan didaktik talablar.
Didaktika haqida.
Didaktika (yun. didaktikos — oʻrga-tuvchi, taʼlim beruvchi) — pedagogikaning tarmogʻi. Taʼlim nazariyasi bilan shugʻullanadi. "D." atamasi ilk bor Yevropada 17-asrda oʻqitish va taʼlim jarayoni haqida asarlar yaratgan olimlar tomonidan qoʻllanila boshlagan. Chex pedagogi Ya. A. Komenskiy oʻzining "Buyuk didaktika" asari (1657)da bolalar va oʻsmirlarni maʼlumotli qilish va ularga taʼlim berishning didaktik jihatlarini ishlab chikdi. Nemis pedagogi A. Disterveg oʻzining "Nemis oʻqituvchilarini maʼlumotli qilishga rahbarlik" (1834—35) asarida D.ning ped.da taʼlim nazariyasini bayon etuvchi alohida qism ekanligini taʼkidlagan. Shundan keyin D.ga taʼlim nazariyasi haqidagi fan sifatida qarash keng yoyildi. 19-asrning oxiri va 20-asrning boshlarida D.ga oid maxsus monografiyalar paydo boʻla boshladi.
Matematikadan mashg'ulotlar haftaning ma'lum bir kunida o‘tkazilishi kerak.
Tarbiyachi mashg'ulotga tayyorlanar ekan, dastur mazmunini sinchiklab o‘rganadi. Matematik bilimlar bolalarga qat'iy aniqlangan sistema va izchillikda beriladi, bunda yangi materiallar bolalar o‘zlashtira oladigan bo‘lishi kerak. Har bir vazifa bir qator kichik topshiriqlarga bo‘linadi. Bu kichik topshiriqlar ketma-ket o‘rganiladi. Masalan, tayyorlov gurux bolalarini buyumlarni bo‘laklarga bo‘lish
bilan tanishtirish bunday ketma-ketlikda amalgam oshiriladi: bolalar birinchi mashg'ulotda buyumlarni ikkita teng qismga bo‘lishni mashq qiladilar va yarim nima ekanligini o‘zlashtiradilar; ikkinchi mashg'ulotda bolalarning teng ikkiga bo‘linadigan buyumlar haqidagi tushunchalari kengaytiriladi va shunga mos lug'ati aktivlashtiriladi; tarbiyachi uchinchi mashg'ulotda bolalarga buyumlarni teng to‘rt
qismga bo‘lish usullarini tanishtiradi, shuningdek butunni qismga munosabatini ko‘rsatadi; keyinroq bolalarga geometrik figuralarni ikki va to‘rt qismga bo‘lishning har xil usullarini ko‘rsatadi, bolalar butun bilan qism orasidagi munosabatlarni o‘rnashtiradi.
Shunday qilib, dasturning har bir bo‘limi ketma-ket o‘tkaziladigan bir necha mashg'ulotda amalga oshiriladi. Bolalarning bilimlari mashg'ulotdan mashg'ulotga kengayadi, aniqlashtiriladi va mustahkamlanadi.
Dasturning bir bo‘limidan ikkinchi bo‘limiga o‘tishda o‘tilganlarni takrorlash, yangi bilimlarni o‘zlashtirilgan bilimlar bilan bog'lashni ta'minlash kata ahamiyatga ega.
Shunday qilib, dasturning har bir bo‘limi ketma-ket o‘tkaziladigan bir necha mashg'ulotda amalga oshiriladi. Bolalarning bilimlari mashg'ulotdan mashg'ulotga kengayadi, aniqlashtiriladi va mustahkamlanadi.
Dasturning bir bo‘limidan ikkinchi bo‘limiga o‘tishda o‘tilganlarni takrorlash, yangi bilimlarni o‘zlashtirilgan bilimlar bilan bog'lashni ta'minlash kata ahamiyatga ega.
Yangi materialni o‘rganish jarayonida o‘tgan materialni takrorlash bolalarning bilimlarini chuqurlashtiribgina qolmay, balki ular e'tiborini yangi materialga qaratish, uning puxta o‘zlashtirilishiga imkon beradi.
Odatda yangi mavzuni uch - besh mashg'ulot davomida, oldin uning birinchi qismida, keyinroq ikkinchi qismida o‘rganiladi. Mavzuni ikki hafta, ba'zan uch hafta o‘tganidan keyin takrorlash kerak. Eski materialga qaytish davri brogan sari dasturning har bir o‘rganilgan bo‘limi o‘quv yili oxiriga qadar tarbiyachining fikr doirasida bo‘lib turishi kerak.
Shu munosabat bilan bir mashg'ulotning o‘zida dasturning bir bo‘limiga yoki har xil bo‘limning, "Miqdor", "Sanoq", "Kattalik", "Shakl" va boshqa bo‘limlariga oid masalalar o‘rganilishi va takrorlanishi mumkin.
O‘qitishning hamma bo‘limlari bo‘yicha dasturni bolalar izchil o‘rganishini va ularda elementar matematik bilimlar sistemasini shakllantirishni shunday qilib ta'minlash mumkin bo‘ladi.
Matematika o‘qitishda mashg'ulotning har xil turlaridan foydalaniladi.
Mashg'ulot turi uning mazmuni bilan aniqlanadi. U yangi materialni o‘rganishga yoki o‘tilganlarni takrorlashga, bir qator mashg'ulotlarning materiallarini umumlashtirishga yoki bolalarning bilimlarini tekshirishga bag'ishlanadi.
O‘qitish tajribasida qurama mashg'ulotlar eng ko‘p o‘rinni oladi, ularning birinchi qismida 8-10 daqiqa davomida yangi material o‘rganiladi, ikkinchi qismida (9-12 daqiqa davomida) oldingi mashg'ulotlarda olingan bilim va ko‘nikmalar mustahkamlanadi, oxirida esa bolalarga ilgari o‘zlashtirilgan bilimlar 3
- 4 daqiqa takrorlatiladi.
Yangi materialni o‘zlashtirish bolalardan ko‘proq zo‘riqishni talab qiladi. Shu sababli mashg'ulot oxirida tanish materialni kiritish biroz bo‘shashish imkonini beradi. Masalan, tayyorlov guruhidagi mashg'ulotlarning birinchi qismida 5
sonining o‘zidan kichik ikki sondan iborat tarkibi bilan tanishtirish, ikkinchi qismida doira va oval chiza olish malakasi qaraladi, 3 va 4 sonlarining ikkita kichik sondan iborat tarkibi o‘rganilishi, bilimlar mustahkamlanishi mumkin. Uchinchi qismida "Nima o‘zgardi?" o‘yinida buyumlar to‘plamini sanash (masalan, samolyotlar zvenolari nechtaligini, har qaysi zvenoda nechtadan samolyot
borligini, hamma samolyotlar nechtaligini aniqlash)ga doir mashqlar bajarilishi mumkin. Mashg'ulotning tuzilishi dastur bo‘limlarining hajmi, mazmuni, ko‘rgamaliligi, tegishli bilim va ko‘nikmalarning o‘zlashtirilish saviyasi va boshqa omillarga bog'liq.
Chunonchi, kichik guruxda bi yoki ikki mavzu bo‘yicha mashg'ulotlar o‘tkazish maqsadga muvofiq. Shu bilan birga hamma guruhda yangi mavzu bo‘yicha birinchi mashg'ulot, odatda, to‘liq o‘rganishga bag'ishlanadi, takrorlash yangi materialning o‘tilishi munosabati bilan yoki mashg'ulotning oxirida
o‘tkaziladi.
Ikkinchi, uchinchi va undan keyingi mashg'ulotlar berilgan mavzu bo‘yicha ham materialni mustahkamlashga bag'ishlanadi.
Mashg'ulotlarni takroriy mashqlardan boshlash maqsadga muvofiq, bu mashqlar o‘ziga yarasha aql gimnastikasidir, masalan, "Kim qaysi o‘yinchoqlarni sanadi?, O‘yinchoqlar nechta?" kabi o‘yin-mashqlardan boshlash mumkin.
Bulardan katta guruhda foydalanish mumkin. (Chaqirilgan bolalar tarbiyachi ko‘rsatmasiga binoan o‘yinchoqlarni sanab chiqadilar, so‘ngra o‘yinchoqlar salfetka bilan yopiladi, shundan keyin bolalar u yoki bu o‘yinchoqdan nechtadan bo‘lganini yoki kimda o‘yinchoqlar borligini va o‘yinchoqlar qancha bo‘lganini
topadilar).
Bolalar (o‘rta, katta va maktabga tayyorlov guruhlarida), buyumlarni va geometrik figuralarni har xil alomatlari bo‘yicha guruhlarga ajratishni, o‘yinchoqlar, figuralar, jadvallar to‘plamiga tayyorlov guruhlarida "qancha" so‘zi
bilan savollar o‘ylab topishni mashq qiladilar. Shuningdek, "Qo‘shnilaringni top", "Men qaysi sonni o‘tkazib yubordim", "Kim ko‘p bilsa, u uzoq sanaydi" kabi o‘yinlar o‘tkaziladi.
Yangi materialni tushuntirishda tarbiyachining yoki chaqirilgan bolaning harakatlari hamma bolalarga ko‘rinib turishi muhim.
Keyinroq bilim va ko‘nikmalarni mustahkamlash uchun topshiriqlar hamma bolaga bir vaqtda beriladi. Bolalar o‘rinlarida yuzlari bilan qarab o‘tirishlari kerak.
Chunki topshiriqlarning bajarilishini tekshrishda yoki yangi topshiriqlar berishda tarbiyachi bolalar e'tiborini namunaga tortishi, bajarilishining u yoki bu jihatini ko‘rsatishi kerak bo‘ladi. Olti o‘rinli stollar mavjud bo‘landa uning atrofiga to‘rttadan ortiq bolani o‘tkazmaslik kerak, zarur bo‘lsa, qo‘shimcha 1-2 ta stol qo‘yish kerak.
Bolalarning bilim va ko‘nikmalari tekshiriladigan mashg'ulotlar tarbiyachi stoli oldida tashkil qilinadi.
Agar mashg'ulotning borishida yoki uning oxirida harakatli o‘yinlardan foydalaniladigan bo‘lsa, bu o‘yinlarni o‘tkazish uchun oldindan joy tayyorlab qo‘yish kerak.
Mashg'ulotlarni muvaffaqiyatli o‘tkazishda ko‘rsatma qo‘llanmalarni to‘g'ri tanlashning ahamiyati katta. Matematik tasavvurlarni shakllantirishda ham, bolalarni dastlabki umumlashtirishlarga keltirish borasida ham ko‘rsatmalilik boshlang'ich moment bo‘lib xizmat qiladi. Hamma mashg'ulotlarda kundalik
turmushda ishlatiladigan buyumlar, o‘yinchoqlar, tabiiy maeriallardan keng foydalaniladi. Hamma bolalar o‘yinchoqlar bilan o‘ynashlari uchun o‘yinchoqlar ko‘p miqdorda tanlanadi.
|
| |