nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Registr deb - Mustaqil ishi-2 Mavzu: Asinxron sanoq qurilmalari tarkibi va ko’rsatgichlari

|
Mustaqil ishi-2 Mavzu: Asinxron sanoq qurilmalari tarkibi va ko’rsatgichlari
|
bet | 7/14 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 86,56 Kb. | | #132699 |
Bog'liq Mustaqil ishi-2 Mavzu Asinxron sanoq qurilmalari tarkibi va ko’-fayllar.orgRegistr deb axborotni qabul qiluvchi, saqlovchi, murakkab bo'lmagan o'zgartirishlar (chapga va o'nga surish)ni amalga oshiruvchi, hamda axborotni to'g'ri va teskari kodlarda uzatuvchi qurilmaga aytiladi. Registrlar ketma-ket kodlarni parallel kodga va aksincha o'zgartirishda ham ishlatiladi. Registrlarning asosini triggerlar hosil qiladi va triggerlarni ketma-ket yoki parallel ulash orqali registr sxemasi hosil qilinadi. Sonning xar bir razryadi registrning razryadiga (saqlovchi triggerga) mos keladi. Registrlarning parallel, ketma-ket prinsipda ishlovchi, o'nga va chapga suruvchi, hamda reversiv turlari mavjud. Parallel prinsipda ishlovchi registrlarda kodlar parallel yoziladi va o'qiladi, ketma-ket prinsipda ishlovchi registrlarda esa kodlar ketma-ket yoziladi va o'qiladi. O'nga va chapga suruvchi registrlar kodlarni o'nga va chapga surish uchun xizmat qiladi.
Yuqoridagi rasmda D-trigger asosida qurilgan o'nga suruvchi, ketma-ket prinsipda ishlovchi registr sxemasi keltirilgan.
Foydalanilgan adabiyotlar
Yusupbekov N.R., Muxamedov B.I., Gulomov Sh.M. “Texnologik jarayonlarni nazorat qilish va avtomatlashtirish” –Toshkent: O’qituvchi, 2011.
Abdullaеv M.M., Nazarov X.N., Abdullaеva S.B., Tolipov A.R., Matyoqubov N.R. “Hisoblash tеxnikasi va boshqarish sistеmalarining elеmеntlari va qurilmalari”. Ma'ruzalar matni. Toshkent 2011.
O’ljaеv E.U.” Mikroprotsеssorlar, mikro EHM asoslar”. O’quv qo’llanma. Toshkеnt. 2011.
4. Vaxidov A.X., Abdullaеv D.A. “Avtomatikaning tеxnik vositalari” Toshkent, 2012.
Mavzu. XOTIRA QURILMALARI.
Reja
Tezkor xotira kurilmasi. Dinamik va statik tezkor xotira kurilmalari.
Doimiy xotira. Dasturlanuvchi, nikoblanuvchi doimiy xotira kurilmalari.
|
| |
Analog - Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi

|
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi
|
bet | 3/6 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 14,07 Kb. | | #103879 |
Bog'liq Mavzu diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va v-azkurs.orgAnalog soʻzi lotinchadan olingan soʻz boʻlib, uzluksiz degan maʼnoni angalatadi. Analog signal vaqt boʻyicha uzluksiz boʻlgan signaldir. Masalan uy telefonidan ATSgacha boʻlgan tarmoqda biz analog signal joʻnatamiz. Analog signalning kamchiliklari(uzoq masofaga yetib bormasligi; halaqit bardoshli emasligi; …) sababli hozirgi
Analog soʻzi lotinchadan olingan soʻz boʻlib, uzluksiz degan maʼnoni angalatadi. Analog signal vaqt boʻyicha uzluksiz boʻlgan signaldir. Masalan uy telefonidan ATSgacha boʻlgan tarmoqda biz analog signal joʻnatamiz. Analog signalning kamchiliklari(uzoq masofaga yetib bormasligi; halaqit bardoshli emasligi; …) sababli hozirgi
kunda raqamli signalga almashtirilmoqda. 2018-yili 1- iyuldan Oʻzbekiston TV uzatishlarida raqamli uzatishlarga almashtirildi.
Uzluksiz signal vaqt va sath bo‘yicha diskret signalga aylantirilishi va uning har bir Δt vaqtdagi oniy qiymati mos ravishda Δu sath qiymatlari bilan almashtirilishi, sath qiymatlari raqamlar bilan belgilanishi o‘z navbatida raqamlar tegishli kodlar kombinatsiyasi bilan almashtirilishi asosida xosil bo‘lgan signal raqamli signal deb ataladi.
Uzluksiz signal vaqt va sath bo‘yicha diskret signalga aylantirilishi va uning har bir Δt vaqtdagi oniy qiymati mos ravishda Δu sath qiymatlari bilan almashtirilishi, sath qiymatlari raqamlar bilan belgilanishi o‘z navbatida raqamlar tegishli kodlar kombinatsiyasi bilan almashtirilishi asosida xosil bo‘lgan signal raqamli signal deb ataladi.
Analog va raqamli signal o’rtasidagi farq
Mavzu: Shinalar va boshqa o’zaro bog’lovchi hamda aloqa tarmoqlarining vazifalari SHinalar. SHinalar operativ xotira va kontroller orasida o`zaro ma`lumot uzatish uchun xizmat kiladi. SHuning uchun kontroller platasi ona plata raz`yomiga kiritilganda shinaga ulanadi.
SHinalar. SHinalar operativ xotira va kontroller orasida o`zaro ma`lumot uzatish uchun xizmat kiladi. SHuning uchun kontroller platasi ona plata raz`yomiga kiritilganda shinaga ulanadi.
Zamonaviy komp`yuterlarda ikki turdagi shinalar mavjud:
ISA — turdagi shinalar, tezligi sustrok bo`lgan kontrollerlar uchun (klaviatura, sichkon, disket kurilmasi, modem, tovush kartasi va boshkalar);
.PCI — turdagi shina tezligi Yuqori bo`lgan kurilmalar orkali ma`lumot uzatishga xizmat kiladi (vinchester, videokontroller va boshkalar).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi
|
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi - bet 6

|
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi
|
bet | 6/6 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 14,07 Kb. | | #103879 |
Bog'liq Mavzu diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va v-azkurs.orgMazkur usul yordamida murakkab elektr zanjirining sxemasi rasmda hisoblanganda uni avval mustaqil (1; 2;3) kontur- larga ajratib, har bir kontur- da ixtiyoriy yo'nalishga ega bulgan kontur toklari /,, /p va /I1 oqib o'tayapti, deb faraz kilinadi. Kontur toklarining yo'nali- shini, iloji boricha, EYUK lar yo'nalishiga mos qilib olgan ma'qul. Agar kontur toklarining qiymatlari aniqlansa, ular orkali barchya tarmoklarlagi toklarning haqiqiy kiymatlarnni aniqlash mumkin
Mazkur usul yordamida murakkab elektr zanjirining sxemasi rasmda hisoblanganda uni avval mustaqil (1; 2;3) kontur- larga ajratib, har bir kontur- da ixtiyoriy yo'nalishga ega bulgan kontur toklari /,, /p va /I1 oqib o'tayapti, deb faraz kilinadi. Kontur toklarining yo'nali- shini, iloji boricha, EYUK lar yo'nalishiga mos qilib olgan ma'qul. Agar kontur toklarining qiymatlari aniqlansa, ular orkali barchya tarmoklarlagi toklarning haqiqiy kiymatlarnni aniqlash mumkin
Quyidagi belgilashlarni kiritamiz
Quyidagi belgilashlarni kiritamiz
Umumiy holda quyidagicha yozamiz:
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati:
1. Elektronika X.K. ARIPOV, A.M. ABDULLAYEV, N.B. ALIMOVA, X.X. BUSTANOV, Y.V. OBYEDKOV, SH.T. TOSHMATOV
2. Elektronika va sxemalar. X.K. ARIPOV, A.M. ABDULLAYEV, N.B. ALIMOVA, J.T.MAXSUDOV, A.A.TULYAGANOV, SH.T. TOSHMATOV (Toshkent 2017)
3. Elektrotexnika va elektronika asoslari. M. T. TURDIYEV 5-nashr. (Toshkent 2014)
Internet saytlar:
www.Ziyo.Net
https://uz.wikipedia.org
https://uz.maywoodcuesd.org
http://azkurs.org
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi
|
Eski komp’yuterlarda EISA, VESA (VLB) — turidagi shinalardan foydalanilgan. Xozirda xam ulardan foydalaniladi, misol uchun lokal tarmoqlarni o`zaro mos faoliyat ko`rsatishlari uchun EISA shinasi bilan

|
Eski komp’yuterlarda EISA, VESA (VLB) — turidagi shinalardan foydalanilgan. Xozirda xam ulardan foydalaniladi, misol uchun lokal tarmoqlarni o`zaro mos faoliyat ko`rsatishlari uchun EISA shinasi bilan
|
bet | 4/6 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 14,07 Kb. | | #103879 |
Bog'liq Mavzu diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va v-azkurs.orgEski komp’yuterlarda EISA, VESA (VLB) — turidagi shinalardan foydalanilgan. Xozirda xam ulardan foydalaniladi, misol uchun lokal tarmoqlarni o`zaro mos faoliyat ko`rsatishlari uchun EISA shinasi bilan ta`minlanadi.
Eski komp’yuterlarda EISA, VESA (VLB) — turidagi shinalardan foydalanilgan. Xozirda xam ulardan foydalaniladi, misol uchun lokal tarmoqlarni o`zaro mos faoliyat ko`rsatishlari uchun EISA shinasi bilan ta`minlanadi.
Shinalarning vazifalari quydagichadir:
-maxalliy shinaga markaziy protsessor va kesh-xotira ulanadi (tezkor bufer xotira);
-xotira shinasiga kompyuterning operativ va doimiy xotirasi va shuningdek tizimli shina kontrolleri ulanadi;
-tizimli shinaga (magistralga) kompyuterning qolgan barcha qurilmalari ulanadi.
Mavzu: Sodda sxemalarni modellash va taxlillash uchun sxema simmulyatorlari ELEKTRON SXEMA SIMULYATORLARI
ELEKTRON SXEMA SIMULYATORLARI
Zamonaviy axborot texnologiyalari ta'lim sohasida yangi vosita va usullarni yaratish imkonini beradi. Bu masalani hal qilishda komputerda laboratoriya amaliyotlarini yaratishda eng muhim va murakkab hisoblanadi.
Hozirgikungacha о 'quv laboratoriyalarida asosan an’anaviy о‘lchov asboblari qo‘llanib kelinar edi. Endi virtual o'lchov asboblari yordamida yaratilgan komputerdagi о‘lchov asboblaridan foydalanish talab etilmoqda. О‘quv laboratoriyasidagi virtual asbob - qo'shimcha maxsus dasturiy ta’minot va turli o'lchov modullari, masalan, ko'p funksional kirish - chiqish platasi bilan ta 'minlangan komputerdir.
O'lchov jarayonlarini avtomatlashtirish bo'yicha yaratilayotgan zamonaviy apparat vositalarining deyarli barchasi MULTISIM drayverlari bilan mos keladi. Mazkur muhitda ilovalar yaratish visual vositalar yordamida amalga oshiriladi va dasturlash bo'yicha maxsus bilimga ega bo 'lish talab qilinmaydi.
O'lchov jarayonlarini avtomatlashtirish bo'yicha yaratilayotgan zamonaviy apparat vositalarining deyarli barchasi MULTISIM drayverlari bilan mos keladi. Mazkur muhitda ilovalar yaratish visual vositalar yordamida amalga oshiriladi va dasturlash bo'yicha maxsus bilimga ega bo 'lish talab qilinmaydi.
Multisim to‘plami Windows standart interfeysidan foydalanadi. Interfeysning yuqori sezgirligi va soddaligi uni qo‘llash uchun ancha yengillik beradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Eski komp’yuterlarda EISA, VESA (VLB) — turidagi shinalardan foydalanilgan. Xozirda xam ulardan foydalaniladi, misol uchun lokal tarmoqlarni o`zaro mos faoliyat ko`rsatishlari uchun EISA shinasi bilan
|
uy va sanoat gidravlik mashinalar

|
uy va sanoat gidravlik mashinalar
|
bet | 2/8 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 23,31 Kb. | | #147915 |
Bog'liq Mavzu Nasos qurilmalarining turlari Reja Nasoslar turlari-www.fayllar.orguy va sanoat gidravlik mashinalar
Ayni paytda, maslan, mavjud turlari har xil tasnif. Ulardan biri bunday qurilmalar qo'llash doirasini taalluqli va bir maishiy va sanoat tanlaydi. Bu mashinalari birinchi turar-joy va sanoat binolarni kanalizatsiya, issiqlik va suv ta'minoti uchun ishlatiladi.
Sanoat qatorlari turli tizimlari va o'rnatish foydalanish uchun mo'ljallangan. Ular suv bilan ta'minlash va neft tajovuzkor moddalar, shuningdek, ko'plab boshqa muayyan harakatlarni nasos uchun ishlatiladi.
ijobiy olish nasos
gidravlik mashinalar yana bir tasniflash hisobga dizayn xususiyatlari va ishlashini talab qiladi. Bu holda, maslan, nima turlari, asosiy hisoblanadi? Bu uch o'lchamli va dinamik gidravlik mashinalar hisoblanadi.
Ularning birinchi ishchi organi palatasidir. bosim kuchlari ta'siri ostida u majbur olish agenti olib keladi hajmi, ham o'zgaradi yuzaga keladigan.
Barcha olish haydaydi (turlari, biz ko'rib chiqilmoqda turlari) yopishqoq suyuqlik berish uchun mo'ljallangan. Bunday qurilmalar ishga tamoyili energiya o'zgartirish asoslangan. Bu suyuqlik uchun motor dan uzatiladi.
Ijobiy olish nasoslar, yuqori bosimli bo'ladi. ularning ishida katta tebranish uchun, söndürme qurilma katta asosida joylashtiriladi, sodir bo'ladi. Biroq, bu, maslan, afzalligi, ularning yuqori kuch nafaqat yotadi. Bunday qurilmalar quruq singishi qodir bo'ladi.
ijobiy olish nasoslar turlari
ish tanasi kamera bo'lgan turli qurilmalar mavjud. Ular orasida bunday birliklari:
Qaytib. Bu pervanelere, pichoq va boshqa shu kabi ma'lumotlar ilova qilinadi sobit bo'lgan uy-joy ega haydaydi. olish suyuqlik, bu holatda rotorlari harakati o'z hissasini qo'shadi.
Gear. Bu majburiy joyidan bilan nasosi oddiy turi. Bu qurilmalar o'zaro bog'liq dişlilerine bo'shliqlar o'zgartirish jarayonida suyuqlik hajmini harakat.
Parvona. Bir yulib olingan, bunday bir nasosi qaraydi bo'lsa, biz elastik materiallar qilingan bir parvona pichoq ko'rish mumkin. Bu g'alati tana ichida joylashgan. Bunday qurilma qachon ish bo'ladi? pichoqlar, almashtirish suyuqlik cho'ksin va aylantirmoq.
Cam. Bu nasoslar ikki rotorlari mustaqil aylanish sodir, va qayta ishlash palatasi orqali suyuqlik harakatini qo'llab-quvvatlaydi. Cam mexanizmlari keng hokazo sut mahsulotlari, ichimliklar, murabbo va ishlab chiqarishda ishlatiladi. D. Barcha bu shukr suyuq ega katta kamchiliklar urishi qobiliyatini. Shuningdek, nasosi bu turi farmatsevtika sanoatida ishlatiladi.
Peristaltik. Bu nasoslar asosiy ishchi qismi elastomer ishlangan ko'p moslashuvchan yeng bo'ladi. Qachon bunday qurilmaning avtomobil roliklar bilan mil tiklash uchun. Ular uning ichida joylashgan suyuqlik harakatini, ko'maklashish, engini siqiladi.
Screw. Bu nasosi holda elastomer stator yasalgan tiqiladi. Bu aylanma shaklga ega bo'lgan metall rotor hisoblanadi. Bu qanday holatda suyuqlik nasos bo'ladi? vosita rotor ochsangiz ichki bo'shliqlarda hajmini o'zgartirib, aylantirmoq boshlaydi. Bu sodir va suyuq olish qachon.
|
| |
db6 ac5 14.bc3 cd6 15.fg5?

|
db6 ac5 14.bc3 cd6 15.fg5?
|
bet | 35/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 13.db6 ac5 14.bc3 cd6 15.fg5?
Oqlar, f4 donasiga bo’ladigan hujumdan qo’rqib, uni xavfsizroq joyga olib qochishmoqda. Lekin ular asosiysini unutishgan – chap qanotning kuchsiz donalari va raqibning borgan sari kuchayib borayotgan markazi haqida. Oqlarda 15.cb4 yurishi bilan qutulib qolish imkoniyati mavjud edi.
15 … fe5 16.gh6 bc7!
a1 qoloq donasini to’sib, 17…cb6 yurishi tahdid qilmoqda.
17.cb4 ef4
Qoralar 13…fe3 yurishi bilan oddiy yutuqqa erishmoqchi.
18.ba5 de7
Qoralar doskaning barcha muhim o’rinlariga egalik qilishmoqda va ularning g’alaba qozonishi aniq.
19.ab2 ef6 20.gh2 fe5 21.bc3 cd4!
Kuchli markazning ustunligini amalga oshiruvchi aniq yurish.
21…fg3? 22.hf4 eg3 o’ynash xato va durang yaqqol ko’rinib turibdi, chunki qoralar 23.fe3 va 24.cd4 hujumiga qarshi hech qanday choralari yo’q.
22.ab4
22.fg3 db2 23.ac1 hf2 24.eg3 fe3 25.gf4 ea5 26.hf4 eg3 27.hf4 fe7!
ham oqlarga yordam bera olmaydi.
22 … db2 23.bc5 db4 24.aa1 cd6 25.fg3 hf2 26.eg3 fe3 27.gf4 eg5 28.hf4 eg3
29.hf4 fe7 va qoralar galaba oqzondi.
A .Plakxin – S.Ovechkin
Markaz uchun kurash ko’p qirrali xarakterga ega, ushbu o’yinda oqlar c5 xonasini mahorat bilan egallashdi, bu esa o’yinning natijasini hal qildi.
1.cb4 gh4
1…ab6 dan keyin 2.hg3, 1…hg7 dan keyin esa 2.bc5 db4 3.ac5 keladi.
2.bc5 bb4 3.ac5 fg5
Qoralar yaxshi himoya rejasi topishganga o’xshaydi, chunki 4.cd6? yurishi mumkin emas, 4… ef4 5.de7 fd2 6.ce3 gf4 va qoralar g’alaba qozonadi, lekin o’yinda oqlar kutilmagan yurishni amalga oshirdi.
4.ed4! ec3 5.hg3!
Mana gap nimada ekan.
5 … hg7 6.gf4 ge3 7.fb2 gf6 8.bc3 fg5
Qoralar raqibning o’ng qanotini yorib o’tishga umid qilishmoqda, lekin ularning hujumi osonlik bilan qaytarilmoqda.
9.cd4 hg3 10.ab2 gh2 11.bc3 ab6 12.ca7 gh4 13.dc5 hg3 14.cd4
Quyidagi yurishlarni hisoblab ko’rgan qoralar taslim bo’lishdi, chunki
14…gf2 15.ge3 hg1 dan keyin 16.cb6 ca5 17.dc5 gb6 18.ac5 X.
|
| |
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi - bet 2

|
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi
|
bet | 2/6 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 14,07 Kb. | | #103879 |
Bog'liq Mavzu diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va v-azkurs.orgHozirgi kunda analog texnikalar olamida bipolyar tranzistorlar (BT) (xalqaro atama — BJT, Bipolar Junction Transistor) asosiy oʻrinni egallagan. Raqamli texnikalar sohasida esa, aksincha maydoniy tranzistorlar bipolyar tranzistorlarni siqib chiqargan. Oʻtgan asrning 90-yillarida, hozirgi davrda ham elektronikada keng miqyosda qoʻllanilayotgan bipolyar-maydoniy tranzistorlarning gibrid koʻrinishi — IGBT ishlab chiqildi.
Hozirgi kunda analog texnikalar olamida bipolyar tranzistorlar (BT) (xalqaro atama — BJT, Bipolar Junction Transistor) asosiy oʻrinni egallagan. Raqamli texnikalar sohasida esa, aksincha maydoniy tranzistorlar bipolyar tranzistorlarni siqib chiqargan. Oʻtgan asrning 90-yillarida, hozirgi davrda ham elektronikada keng miqyosda qoʻllanilayotgan bipolyar-maydoniy tranzistorlarning gibrid koʻrinishi — IGBT ishlab chiqildi.
Ilk tranzistor nusxasi
1956-yilda tranzistor effektini tadqiq qilgani uchun William Shockley, John Bardeen va Walter Brattain fizika boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlanishgan.
1956-yilda tranzistor effektini tadqiq qilgani uchun William Shockley, John Bardeen va Walter Brattain fizika boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirlanishgan.
Mavzu: Ma'lumotlar o'zgartiruvchi standart sxemalarni qamragan analog tizimlar dunyosi bilan kompyuterlar tizimlarining o'zaro ta'sirlari bilan bog'liq muammolar Signal (lot. signum — belgi) — 1) axborot, maʼlumot va boshqalarni muayyan masofaga uzatish uchun ishlatiladigan shartli belgi. Mexanik, issiqlik, yorugʻlik (mas, sfetofor Si), elektr, elektromagnit, tovush va boshqa turlari boʻladi.Signal ikki xil bo'ladi analog(vaqt boyicha uzluksiz) va raqamli(1(Ha) va 0(Yo'q)) signallar.
Signal (lot. signum — belgi) — 1) axborot, maʼlumot va boshqalarni muayyan masofaga uzatish uchun ishlatiladigan shartli belgi. Mexanik, issiqlik, yorugʻlik (mas, sfetofor Si), elektr, elektromagnit, tovush va boshqa turlari boʻladi.Signal ikki xil bo'ladi analog(vaqt boyicha uzluksiz) va raqamli(1(Ha) va 0(Yo'q)) signallar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi
|
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi - bet 5

|
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi
|
bet | 5/6 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 14,07 Kb. | | #103879 |
Bog'liq Mavzu diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va v-azkurs.orgMultisim – bu qisqa vaqt ichida qurilmalarni ishlab chiqishga imkon beradigan sxemalar interaktiv semulatori. Multisim o‘z ichiga Multicap naqlini kiritgan, bu esa sxemalarni dasturiy tavsiflash va undan keyin darhol sinash uchun ideal vosita bo‘ladi. Multisim shuningdek, ishlab chiqish va sinash vositalari bilan chuqur integratsiya qilish uchun National Instruments tomonidan ishlab chiqilgan LabVIEW va Signal Express bilan o‘zaro moslashtirilgan.
Multisim – bu qisqa vaqt ichida qurilmalarni ishlab chiqishga imkon beradigan sxemalar interaktiv semulatori. Multisim o‘z ichiga Multicap naqlini kiritgan, bu esa sxemalarni dasturiy tavsiflash va undan keyin darhol sinash uchun ideal vosita bo‘ladi. Multisim shuningdek, ishlab chiqish va sinash vositalari bilan chuqur integratsiya qilish uchun National Instruments tomonidan ishlab chiqilgan LabVIEW va Signal Express bilan o‘zaro moslashtirilgan.
Electronics Workbench dasturida modellash va natijalarni olish o’zining tezkorligi va qulayligi bilan ajralib turadi. Lekin to’g`ri natijalar olish uchun foydalanuvchi dastur bilan ishlash qoidalari va usullarini o’zlashtirgan va ularni elektron sxemalardagi jarayonlarni o’rganish va tadqiq qilish uchun qo’llash ko’nikmalariga ega bo’lishi kerak.
Biz siz bilan sodda sxemalarni modellashni Elektron workbench dasturi yordamida ko’rib chiqamiz.
Biz siz bilan sodda sxemalarni modellashni Elektron workbench dasturi yordamida ko’rib chiqamiz.
Elektron Workbench ishchi oynasi
Mavzu: Elektr zanjirlarni kontur toklar, tugun potensiallar, supperpozitsiya, Tven teoremasi, norton teoremasi asosida tahlili.
Bu usul murakkab elektr zanjirlarini hisoblashda amalda keng qo'llaniladigan usullardan biri bo'lib, Kirxgofning ikkinchi konuniga binoan tuzilgan tenglamalar bo'yicha tahlil kilinadi. Kontur toklari usuli tugun nuqtalari ko'p bo'lgan murakkab elektr zanjirlarni hisobl ashda samarali bo'lib, u yordamida tenglamalar sistemasi tuzilganda, Kirxgofning birinchi qonuni bo'yicha tuziladigan tenglamalardan farqli o'laroq, umumiy yechiladigan tenglamalarning soni avvalgi usulga Karaganda bittaga kamayadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: diod va tranzistorli xotira elementlarining chastota va vaqt bo’yicha xarakteristikalarining o’zaro bog’liqligi
|
Umumiy ma’lumotlar - Mustaqil ishi-2 Mavzu: Asinxron sanoq qurilmalari tarkibi va ko’rsatgichlari

|
Mustaqil ishi-2 Mavzu: Asinxron sanoq qurilmalari tarkibi va ko’rsatgichlari
|
bet | 2/14 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 86,56 Kb. | | #132699 |
Bog'liq Mustaqil ishi-2 Mavzu Asinxron sanoq qurilmalari tarkibi va ko’-fayllar.orgUmumiy ma’lumotlar
Mantiqiy integral sxema yoki mantiqiy element (ME) deb ikkilik
sanoq tizim ida berilgan axborotlarni mantiqiy o‘zgartirishga
mo'ljallangan elektron sxemalarga aytiladi.
MElar sanoatda murakkablik darajasiga ko‘ra turli seriyalar
ko‘rinishida ishlab chiqariladi. Seriya deganda, turli funksiyalar bajara
oladigan, yagona konstruktiv-texnologik usulda bajarilgan va birgalikda
ishlashga mo‘ljallangan IMS majmuiga aytiladi. Shundayligiga
qaramasdan, har bir seriyada ushbu seriyadagi boshqa sxemalarga
asos hisoblanadigan negiz MElar (invertorlar, HAM-EMAS ME,
YOK1-EMAS ME, triggerlar, hisoblagichlar, registrlarva h.k.) mavjud.
Hozirgi vaqtda RISlarni loyihalashda quyidagi negiz MElar keng
qo'llaniladi: tranzistor — tranzistorli mantiq; emitterlari bog‘langan
mantiq; integral-injeksion mantiq; bir turdagi MDY — tranzistorli
mantiq; komplementar MDY — tranzistorli mantiq.
Negiz MElarning sxema variantlarini tranzistorli mantiqlar deb
atash qabul qilingan. Mantiq turi qo'llanilgan elektron kalit va
elementlar orasida o‘rnatilgan bog'liqlik bilan aniqlanadi. Sanab
o ‘tilgan MElarning hech biri tezkorlik, iste’mol quwati, joylanish
zichligi va texnologikligi bilan sxemotexnikaning barcha talabalariga
to ‘liq javob bera olmaydi. Shuning uchun IS ishlab chiqarishda u
yoki bu negiz sxemani tanlash buyurtmachining texnik talablari va
ishlatish sharoitlariga bog'liq.
. Tranzistor - tranzistorli mantiq elementlar
Tranzistor — tranzistorli mantiq (TTM) elementlar keng tarqalgan
va ko‘p ishlab chiqariladigan R1S hisoblanadi.
Sodda invertorli TTM sxemasi 12.1-rasmda keltirilgan.
Element ikkita mantiqiy kirishga ega b o ‘lib, u ko‘p emitterli
tranzistor (KET) asosida hosil qilingan tok qayta ulagichi va VT1
tranzistorli elektron kalit (invertor)dan tuzilgan. KET TTM turdagi
MElarning o ‘ziga xos komponentasi hisoblanadi. U umumiy baza va
umumiy kollektorga ega bo‘lgan tranzistorli tuzilmadir. Standart
sxemalarda kirishlar (emitterlar) soni KBIRL<8. TTM elementlar tarkibidagi КЕТ invers rejimda yoki to'yinish rejimda ishlashi mumkin.
KET tuzilmasi va yasalish texnologiyasi shundayki, tok b o ‘yicha
kuchaytirishning invers koeffitsienti a , juda kichik bo ‘lib, 0,01-^0,05
oralig'ida yotadi.
ВТ asosidagi TTM va boshqa turdagi MElar ishlash mexanizmini
ko‘rib chiqishdan avval, tahlil uchun zarur bo‘lgan elemen tar
nisbatlarga to‘xtalib o ‘tamiz.
|
| |
Bakı Sənaye və Texnologiya Kolleci (stk) Elektrotexnika və Elektronikanın əsasları

|
Bakı Sənaye və Texnologiya Kolleci (stk) Elektrotexnika və Elektronikanın əsasları
|
bet | 1/4 | Sana | 15.05.2021 | Hajmi | 51,09 Kb. | | #14509 |
Bakı Sənaye və Texnologiya Kolleci (STK)
Elektrotexnika və Elektronikanın əsasları
(SİLLABUS)
Müəllim: Soltanova Səadət Sədi qızı
Bakı -2021
Sillabus
Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi
Bakı Sənaye və Texnologiya Kolleci ç
(Orta ixtisas təhsili müəssisəsinin adı)
Elektrotexnika və Elektronikanın əsasları m
(Fənnin adı)
14 aprel 2015 – ci ildə PR№1 daxili əmr üzrə ş
(Fənn proqramı kim tərəfindən və nə vaxt təsdiq olub)
Soltanova Səadət Sədi qızı tərəfindən hazırlanmış.
(müəllimin soyadı ,adı ,atasının adı)
2021-cı il
1.Müəllim haqqında məlumat
Soyadı: Soltanova
Adı: Səadət
Atasının adı: Sədi
Təhsili: Ali
Elmi adı:
Vəzifəsi: Müəllimə
Əlaqə rekvizitlləri: tel (mob) 055 762 23 98
Gün ərzində kollecdə olduğu vaxt: 0830 -dan 1830 -dək
Təltiflər:
Xarici dil:Rus-dili, Türk – dili, İngilis dili
|
| |
ed4 cb6 14.fe3! hf2 15.eg3 bc5 16.db6 ac5 17.gh2

|
ed4 cb6 14.fe3! hf2 15.eg3 bc5 16.db6 ac5 17.gh2
|
bet | 40/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 13.ed4 cb6 14.fe3! hf2 15.eg3 bc5 16.db6 ac5 17.gh2
Qoralarda donalar almashinuv imkoniyatining yo’qligi ularning markazini og’ir ahvolga solmoqda.
17…fg7
17 … cd4 18.ec5 fg5 19.de3 gh4 20.ed4 hf2 21.dd6 fg1 22.ce7 fd6 23.cd4 ga7 24.bc5 oqlarning g’alabasi bilan.
18.ba5 bc7 19.cb4
B.Blinder 12.hg3 yurishi vaqtida ushbu vaziyatgacha hisoblab oqlar uchun yutuqni oldindan ko’ra olgan.
19 … ed4 20.gh4 df2 21.de3 fd4 22.fe5 df4 23.bb8 de3 24.bg3 ed2 25.ab6 dc1 26.bc7 ce3 27.cb8 ca7 28.ab4 Qoralar taslim bo’lishdi.
B.Blinder – G.Hechumov
10.ed4
Qoralarning faollashishiga yo’l qo’ymasdan, 10…fe5 orqali, oqlar o’yinni o’zlari uchun qulay ko’rinishga keltirishmoqda.
10…de5
10…dc7? yurishi qoralarning o’ng qanotini kuchsizlantiradi
va 11.ab2 dan keyin, o’yinni qutqarishning iloji yo’q.
11.dc5 ed6 12.ce7 fd6 13.ab2 ed4 14.bc3 db2 15.ac1 fe5?
Teng vaziyatda qoralar xatoga yo’l qo’yishdi va oqlar markazda o’rnashib olishdi. 16.gf4 ge3 17.fd4 hg3 18.hf4 de5 almashinuviga to’sqinlik qilib, 15…dc7 bilan o’ynash kerak edi. Agar 16.cb2 cb6 17.ba5 bc5! =.
16.gf4 eg3 17.hf4 ge3 18.fd4 hg5 19.cd2 ba7?
Qoralarning vazifasini ancha qiyinlashtirmoqda.
19 … de5 20.df6 ge7 21.de3 ed6 22.ed4 ba7= o’ynash kerak edi.
20.dc5 de7 21.dc3
Umumiy mulohazalar shuni ko’rsatadiki, ustunlik oqlar tomonida: ularning markazda joylashgan donalari juda kuchli, ayni vaqtda e1,g1 donalari o’ng qanotni raqibning qarshi hujumidan himoya qilib turibdi. Lekin ushbu vaziyatdagi kurash…atigi ikki yurishdan keyin nihoyasiga yetadi, bu qoralarning katta xatosi tufayli yuz beradi.
21…gf4?
Ushbu yurish uchun qoralarni ayblab bo’lmaydi. Bir-birining qanotiga hujumlar bilan kechgan bunday vaziyatlar har bir shashkachining amaliyotida uchragan bo’lsa kerak. Lekin aynan shu vaziyatda oddiy mantiqiy reja kutilmagan qarshilikka uchramoqda.
|
| |
… ed6 16.ab2 hg7 17.cd2 de7 18.ba3dc5?

|
… ed6 16.ab2 hg7 17.cd2 de7 18.ba3dc5?
|
bet | 37/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 15 … ed6 16.ab2 hg7 17.cd2 de7 18.ba3dc5?
O’ylamay qilingan juda kuchsiz yurish. Qoralar bunaqangi kam kuchlar bilan raqib markazini bog’lab qo’yishni rejalashtirmoqda,lekin buni iloji yo’q.Buni oddiy hisob-kitob ham isbotlaydi. 18.ba7 dan keyin tomonlarning imkoniyatlari teng. Endi esa qizg’in kurash oqlar uchun qulay holatda davom etadi.
19.dc3 ba7
Biror boshqa narsa maslahat berish qiyin.
19…gf6 yurishiga 20.fe5 ba5 21.eg7 fh6 22.db6 ac7 23.cd4 oqlar uchun katta ustunlik bilan,
19…ed6 bo’lsa, unda 20.cb4 ba5 21.db6 ac7 22.ed4 ham oqlar foydasiga.
19…gh6 20.de5 ba7 21.cb4 ba5 22.bd6 ec5 23.ef6 X.
20.fe5 ba5 21.db6 ac7
Bunaqangi vaziyatlarni, kam sonli donalarga qaramasdan, yuzaga keladigan yurishlar ko’pligi tufayli tahlil qilish juda qiyin. Shuning uchun, uzoq izlanishlardan so’ng, oqlar keyingi yurishlarni kutish imkonini beruvchi yurishda to’xtashdi.
22.fg3
22.ed4 ning davomi faolroq ko’rinmoqda, lekin 22…ef6 yoki 22…gf6 ni davom ettirib, qoralar durangga erishmoqda.
22…gh6
Qoralar ham kutish taktikasini qo’llashmoqda, bu esa mutlaqo noto’g’ri. Ko’pincha eng yomon holatlarda raqib bilan yaqindan to’qnashish imkoniyatini izlash kerak.
Bu yerda raqibga yaqinlashish orqali durangga erishish mumkin edi:
22…ed6! 23.ef4 fe7 24.gh4! ef6! 25.cb4! fd4 26.hg5=
23.ed4 fg7 24.ab4 gf6 Majburan.
24…ed6? dan keyin oqlar g’alabaga etyudli yo’l bilan erishishlari mumkin:
25.gf4 gf6 ( 25 … ab6 26.fg5 hf4 27.eg3 ba5 28.dc5 de5 29.cd4! ac3 30.dh8 cd2 31.cd6X) 26.eg7 hf8 27.ba5 fg7 28.fg5! gh6 29.gf6 de5 30.fe7 ef4 31.ef8 fg3 32.de5! gh2 ( 32 … gf2 33.ed6! ce5 34.cd4 ec3 35.ab6 36.fh4) 33.cd4 hg1 34.dc5! gb6 35.ed6 ce5 36.ac7 ed4 (36…ab6 37.ca5 ed4 38.fc5 X.) 37.cb8! dc3 ( 37 … de3 38.fc5 ed2 39.ce3 df4 40.bg3 ab6 41.gf2 ba5 42.fe1 hg5 43.ed2 gh4 44.fe1X) 38.bc7! Faqatgina shunday! Endi 39.cb6 yurishi bilan oqlar galabaga erishadi.
25.eg7 hf8 26.gf4
Bu yerda tavakkal qilish ham, oddiy endshpil vaziyatlarini bilish ham foyda bermaydi. Faqatgina etyud g’oyalarini yaxshi bilish bu o’yinda yordam berishi mumkin.
26 … cb6?
Murakkab variantda qoralar sezilmas xatoga yo’l qo’yishadi, bu esa oqlarga etyud yo’li orqali g’alaba qozonish imkonini beradi. Kutish taktikasi bilan bog’liq 26…fg7!! yurishi orqali durangga erishish mumkin edi. 27.ba5 (agar 27.fe5 bo’lsa, unda …gh6 28.bc5 cb6 29.ed6 ef6 30.cb4 ba5 31.bc7 ae5 32.cb8 ab6=) 27…gf6!! (qutulishning yagona yo’li) 28.dc5 ed6 29.cb4 fe5 30.fg5 ef6 31.ce7 fd8 32.bc5 de7=.
26 … cd6? Yurishi ham yordam bermaydi, 27.dc5! fg7 28.fg5 gf6 29.gh6 de5
(29 … fe5 30.hg7 ef4 31.cd4! fg3 32.gf8 gh2 33.ba5 34.fa3X) 30.ba5 ef4 31.ab6 fe3 32.bc7 ef2 33.cd8 fe1 34.cb6! ec7 35.da5X dan keyin, oqlar chiroyli g’alabaga erishishdi.
27.bc5 ed6
27 … fg7 ham o’yinni saqlab qola olmaydi ,28.cb4 ba5 29.fe5 ac3 30.db2 ef6 31.ed6 fg5 32.de7 gf4 33.ef8 gh6 ( 33 … gf6 34.fh6 35.he3) 34.fd6 fe3 35.de7! ef2 36.bc3 fe1 37.ef8 ed6 38.fc5 hg5 39.ce3 40.ef2X.
|
| |
B.Blinder – N.Kosogov - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 36/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 B.Blinder – N.Kosogov
10.ab2
Oqlar o’z kuchlarini ikkala qanotda bir maromda rivojlantirishmoqda. Bir vaqtning o’zida, ular keyingi harakatlarni bemalol tanlashlari mumkin. Bu qaysi tomondan hujum kutishni bilmay turgan raqibning o’yinini yanada chigallashtirmoqda.
10 … hg7 11.ba5 gf6 12.gf4 fg5
Endi qoralar nihoyatda og’ir vaziyatga tushib qolishadi.
Durang imkoniyatiga ega bo’lgan 12…fe5 13.fd6 ce5 14.ac7 bd6 bilan o’ynash kerak edi.
13.cd4 ed6 14.bc3!
Qoralarning o’yinini cheklab qo’yuvchi muhim yurish.
14…de5
Agar 14…fg7 yurilsa, unda 15.de5 bc5 16.cd4 yutuq bilan.
14 … bc5 15.db6 ac5 16.cd4 ham to’g’ri kelmaydi va qoralarning o’ng qanotining sezilarli darajada kuchsizlanishi tufayli oqlar g’alaba qozonishi kerak.
15.fd6
Ushbu aniq yurishdan keyin qoralarning ikkala qanoti ham befoyda bo’lib qoldi.
15 … ce5 16.df6 ge7 17.ac7 bd6 18.ef4
h4 va h6 qoloq donalarini joyida ushlab turmoqda.
18 … ab6 19.fe3 dc5 20.cb2 ba5 21.ba3 ed6 22.cd4
22.fe5? df4 23.eg5 hf4 24.cb4 ac3 25.dd6 ni davom ettirish xato, undan keyin 25…fe3! keladi va durang bo’lishi aniq, chunki 26.ef2 mumkin emas.
22 … fg7 23.db6 ac7 24.ab4 cb6 25.ed4 dc7 26.gh2 Qoralar taslim bo’lishdi.
26…gf6 dan keyin 27.fg5 hf4 28.dc5 bd4 29.de3 df2 30.eg7X kelishi mumkin. Mag’lubiyatga bitta noaniq yurish emas, butun rivojlanish rejasining xatoligi sabab bo’lgan noyob o’yinlardan biri.
B .Blinder – L.Heyf
14.cb4
Oqlar markazni egallashga majbur,chunki bundan boshqa yaxshi reja yo’q. Lekin 14.cd4 orqali d4 xonasini egallash xato bo’lardi, bu esa 14…bc5 dan keyin qoralarga o’z vaziyatidagi zaiflikni yo’qotishga imkon berardi.
14 … ac3 15.bd4
Vaziyat teng va tuzilishlariga ko’ra sodda. Tomonlarning rejalari aniq. Oqlar markazni saqlab qolishga, qoralar esa asta-sekin kuchlarini qayta
yig’ishga va yo’l-yo’lakay almashinuvlar bilan raqibning markazdagi donalarini kuchsizlantirishga intilishmoqda. Nega qoralar shu yerdan boshlab, asta-sekinlik bilan o’z vaziyatini yomonlashtirib borishdi? Bunga sabab – ular raqibning markaziga yetarlicha e’tibor berishmadi va uni bartaraf etish rejasini topa olishmadi. Bu esa eng oddiy vaziyatda ham aniq reja qanchalik zarurligini ko’rsatmoqda.
|
| |
ed6! gf6 26.gf2 bc5 - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 46/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 25.ed6! gf6 26.gf2 bc5
Vaqt tig’izligida qoralar xato o’ynab, raqibining vazifasini yengillashtirmoqda. 26…fg5 dan keyin 27.dc7 bc5 28.bd6 db6 29.fe3 gh4 30.ef4 fg7 31.de7! oqlar g’alaba qozonadi.
27.ba5 ce7 28.ab6 fe5 29.ba7 dc7 30.ab8 ed6 31.cb4 cb6 32.ba5 bc5 33.ba7 cd4 34.ae3 ed4 35.ee7 fd6 36.ab6 de5 37.fe3 Qoralar taslim bo’lishdi.
Uchinchi bob
Markazni o’rab olish
Markazni egallashga intiluvchi o’yinchilar ko’p yillar davomida ustunlikka ega bo’lib kelgan. Hozirgi kunda ham, shubhasiz, hech kim markazning kuchini inkor etmaydi, ko’p hollarda markazni egallash – ustunlikka erishishni anglatadi. Lekin zamonaviy nazariya boshqa narsani ham ta’kidlaydi – har bir markaz ham kuchli bo’lavermaydi, markaziy vaziyatlarning zaif tomonlarini aniqlash yo’llari ishlab chiqilgan. O’rab olish uchun qulay mo’ljallar: tayanchi yo’q markazli vaziyatlar (bunday vaziyatlar “osilib qolgan markaz” deb ham ataladi), o’rab olinayotgan tomonda donalar almashinuvi imkoniyatining yo’qligi va rivojlanmagan qoloq donalari (o’ng qanotda oqlarda h2 va qoralarda a7 xonalaridagi donalar) bor markaziy vaziyatlar.
S.Baljalarskiy – B.Blinder o’yinidagi oqlarning shov-shuvli mag’lubiyati shuni ko’rsatdiki, oqlarning hech qanday mag’lubiyatga eltuvchi yurish qilmaganligiga qaramasdan, yillar davomida ishonib kelingan vaziyat tuzish sxemasi foydasiz bo’lib chiqdi.
1936-yildan boshlab markazni o’rab olishning yangi tizimi o’yin amaliyotiga kiritildi, bu esa shashka strategiyasining rivojiga olib keldi.
Shunisi e’tiborliki, o’rab olishni amalga oshirayotgan tomon nihoyatda aniqlik bilan o’ynashi kerak, zero eng arzimas xato ham kuchli markazning o’z kuchini ko’rsatishiga olib keladi.
Musobaqalar amaliyotidan olingan ko’plab misollar markazni o’rab olishning turli ko’rinishlaridagi muhim holatlarni ko’rsatadi.
Kam sonli donalar bilan ham raqibning markaziy donalarini o’rab olish mumkin va quyidagi ikki vaziyat bizning gaplarimizni isbotlaydi.
|
| |
cd4 fg3 23.gf2!! - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 41/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 22.cd4 fg3 23.gf2!!
G.Hechumov bu yerda 20 daqiqa o’ylandi, keyin jilmayib, oqlarni g’alaba bilan tabrikladi. ( 23 … gh2 24.de5 df4 25.fg3 26.ee5X)
69-diagrammadagi vaziyatga qaytib, shuni aytish kerakki, qoralarda durang imkoniyati bor edi, lekin u donani qurbon qilish bilan bog’liq uzoq va aniq hisob-kitoblarni talab qilardi. 21…hg3! 22.gh2 gf2! 23.eg3 ef6!! (23…gh4 24.gf4 hg3 25.fg5 gf2 26.gf6 eg5 27.ce7 gf4 [27…ab6 28.hg3! fh4 29.ed8X qutqara olmaydi] 28.ed8 ab6 29.da5 fe1 [29…fg1 dan keyin 30.ac7 fe3 31.bg3X keladi] 30.ab6 eh4 31.bf2 he1 32.ba5 mag’lubiyatga uchraydi) 24.ce7 fd8. Durangga umid qilib, hamma ham bunday yurishga qo’l urmagan bo’lardi – ikkita oq donaga qarshilik qilayotgan g5 kuchli donasi qutulib ketish imkonini bermoqda. Bunga quyidagicha erishiladi:
25.gh4 (25.cd4 yurishi natija bermaydi,25 … gh4 26.gf4 hg3 27.de5 ab6 =) 25 … gf4 26.cd4 de7! ( 26 … ab6? 27.bc5 ba5 28.hg5 fh6 29.hg3 X.) 27.hg5 fh6 28.de5 ab6! 29.hg3 (29.ba5 bc5 30.ed6 cd4 31.df8 de3= ) 29…hg5!=
B.Blinder – V.Ishenko
13.bc3!
Qoralarning h8 qoloq donasini rivojlantirishga yo’l ochish maqsadida qilinishi mumkin bo’lgan 13…fg5 yurishini oldi olinyapti, u xolda 14.gh4 yurishi amalga oshiriladi. 14…gf4 (14…de5 15.hf6 eg7 dan keyin 16.ab4 keladi va oqlarda oson galaba bilan) 15.eg5 hf4 16.de5 fg3 17.ec7 va har qanday holatlarda oqlar g’alaba qozonishadi.
13 … bc5
h8 qoloq donasining noqulay joylashuvi tufayli qoralar 13…dc5 yurishi orqali raqibning chap qanotini boglashga harakat qilishlari noqulay. Ushbu holatda qoralar uchun eng yaxshi yo’l – kuchlarni qayta yig’ishdir.
14.db6 ac7 15.ab4 Raqibning o’ng qanotini o’yindan chiqarmoqda.
15…hg7
Qoralarning maqsadi aniq, ular fe5 yordamida markazni egallashga tayyorlanib, h8 donasining muammosini hal qilishmoqchi.
16.ed4 Raqibning markazga yo’lini to’sish uchun yagona chora.
16…fg5 17.gh4
Oqlar faolroq harakatlana boshlashdi.
17…gf4
17…gf6 ni ham davom ettirish mumkin edi. Ko’rinishidan, bu variantda 18.dc5 de7! (18…dc5? 19.fe3 tufayli yutqazadi) dan keyin qoralarning vaziyati yurishdan oldingi holatiga qaraganda xavfliroq tuyulgan bo’lsa kerak. Vaziyatning tahlili esa 17…gf6 ni davom ettirish 17…gf4 dan hech ham qolishmasligini ko’rsatmoqda.
Asosiy variantni ko’rib chiqamiz.
17 … gf6 18.dc5 de7 19.gh2 ba7! 20.fg3 de5 21.ba5 gf4 22.cd2 hg5! 23.cb4 cb6 24.ac7 ed6 25.ce7 fb6 26.hd4 ba5 27.ge5 ae1 va durang bo’lishi aniq.
18.dc5! de7!
Eng yaxshi va yagona yo’l. 18…fg3 holatida 19.ce7 df6 20.fe3 gf2 (agar 20…gh2 21.cd4 hg5 22.dc5X) 21.ed4 fe1 22.ba5 eb4 23.ac3 cd6 24.cb4 de5 25.dc5 hg5 26.ba5 gh6 27.ab6 ef4 28.ed6 fe3 29.bc7 gf4 30.cd8 oqlarda yutuq vaziyat.
19.gh2 gf6
Aniqrog’i 19 … ba7 20.fg3 de5 edi va 21.ba5 dan keyin 21…ed6! 22.ce7 ed4 23.ge5 dd8= keladi. O’yinda qoralarning yurishdan keyin ular qiyinchilikka uchrashmoqda.
|
| |
Uchta xizmatchi registrlar

|
Uchta xizmatchi registrlar
|
bet | 17/22 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #140195 |
Bog'liq Mundarija kirish 2Uchta xizmatchi registrlar:
Soprotsessor xolati registri SWR (Status Word Register) soprotsessorning joriy xolati xaqidagi ma’lumotni ko’rsatadi va soprotsessorning yuqori stekida qaysi registr joriy ekanligini aniqlovchi maydonni o’z ichiga oladi. Bundan tashqari oxirgi buyruq bajarilgandan keyin qanday chetga chiqishlar (ko’zda tutmlmagan xolatlar) paydo bo’lganligini, oxirgi buyruq bajarilgandagi qanday xususiyatlar (asosiy protsessorning bayroqchalar registriga o’xshash) paydo bo’lganligini aniqlaydi va boshqalar.
Soprotsessorning boshqaruvchi registri; CWR (Control Word Register) sopro-tsessorning ish rejimlarini ushbu registrdagi maydonlar orqali boshqaradi; ushbu registrdagi maydonlar yordamida xisoblash amallarining aniqligini regulirovka qilish, yaxlitlashni boshqarish va chetlanishlarni niqoblash ishlarini amalga oshirish mumkin.
Teglar registr so’zi; TWR (Tags Word Register) har bir RO...R7 registrlarining xolatlarini nazorat qilish uchun foydalaniladi.(soprotsessor buyruqlari ushbu registrni, masalan, ko’rsatilgan registrlarga qiymatlarni yozish imkoniyati borligini aniqlash uchun ishlatiladi).
Ma’lumotlarni va buyruqlarni ko’rsatuvchi ikkita registr —DPR (Data Point Register) va IPR (Instruction Point Register)— aloxida holatni keltirib chiqargan buyruqlarning va uning operandlari adreslari xaqidagi ma’lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi,
Ushbu ko’rsatkichlar aloxida xolatlarni qayta ishlash uchun ishlatiladi (lekin barcha buyruqlar uchun emas).
Soprotsessorning registrli steki xalqa tamoyili bo’yicha tashkil qilingan. Bu esa stekni tashkil qiluvchi registrlar ichida stekning cho’qqisi bo’ladigan registr yo’qligini bildiradi. Balki buning aksicha, funktsional nuqtai nazardan absolyut teng xuquqlidir.
Ammo stekda doimo cho’qqi bo’lishi zarur. Va bu cho’qqi mavjud. Bu cho’qqi suzub yuruvchi cho’qqidir. Joriy cho’qqini nazorat qilish apparat yo’li bilan SWR registrining uch razryadli maydon TOR yordamida nazorat qilinadi.
TOR maydonida stekning 0....7 registrlarining joriy vaqtdagi stek cho’qqisi bo’lib turgan nomerlari fiksatsiya qilinadi (RO...R7).
|
| |
I80386 protsessori - Mundarija: kirish 3

|
Mundarija: kirish 3
|
bet | 13/22 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #140195 |
Bog'liq Mundarija kirish 2I80386 protsessori
I80386 protsessorida Intel oilasi protsessorlaridan birinchi bo’lib o’zining qu-rilmalarining parallel ishlashini ta’minlay boshladi: shinali interfeys qurilmasi (bus interface unit), oldindan tanlash bloki (code prefetch unit), buyruqlarni dekod-lash bloki (instruction decode unit), bajaruvchi blok (execution unit), segmentatsya bloki (segment unit), sahifali adreslash bloki (paging unit) kabi bloklar paydo bo’ldi.
Qurilmalarning parallel ishlash kontseptsiyasi keyinchalik, aniqrog’i I80486 modelda boshqa kontsepsiyaning asosi bo’lib qoldi, ya’ni xisoblashlarning konveyer shaklda tashkil qilinishiga asos solindi.
I80486 protsessori
I80486 protsessori 1989 yilda paydo bo’ldi. Uning asosiy xarakteristikasi matematik soprotsessorning bevosita protsessor ichiga kiritilishi, ko’p protsessorli rejimda ishlay olishi, kesh xotiraning ikki xil turi: o’lchami 8 Kbayt bo’lgan ichki va (1 - daraja LI ) va tashqi Kesh xotira ( 2- daraja L2 )larning mavjudligidir.
i80486 protsessor arxitekturasidagi muhim o’zgarishlar parallel xisoblashlar bilan bog’liqdir. Bunda RISC texnologiyasiga asoslangan g’oyalar ishga tushiridi. Unga ko’ra ishlashi murakab algoritmli mashina buyruqlari ( Complete-Instuction-Set Computing, CISC) mikrodasturlash darajasida nisbatan sodda bo’lgan buyruqlarning chegaralangan to’plami (Reduced Instruction Set Computer, RISC) orqali bajariladigan bo’ldi. CISC-buyruqlarini bajarish uchun protsessorning bir necha, ba’zi xollarda bir necha o’nlab taktlari kerak bo’ladi. RISC-buyruqlari esa bir taktda bajarilishi kerak. Tashqi buyruqlarning bunday ichki buyruqlarga o’zgartirilishi ularning bajarilishi ketma-ketligining va dekodlashning o’zgarishi xisoblashlarning aniq konveyerlanishini bajarishga imkon yaratdi.
Buning natijasida CISC-buyruqlarini protsessorning bir taktida bajarish imkoni paydo bo’di. i80486 protsessorining konveyeri 5 ta pog’onadan iborat. J80486 protsessoridan boshlab Intel energiya tejashning turli xil kontseptsiya-laridan foydalana boshladi. Shunisi qiziqki, bu protsessorni takomillashtirish ishlari uning sanoat ishlab chiqarish vaqtida olib borildi. Buning natijasida I80486 protsessorlarning ishlab chiqarilishi vaqt jixatdan bir biridan farq qidi.
|
| |
IA-32 protssesorining tashkil qiluvchi resurslar

|
IA-32 protssesorining tashkil qiluvchi resurslar
|
bet | 15/22 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #140195 |
Bog'liq Mundarija kirish 2 3.2. IA-32 protssesorining tashkil qiluvchi resurslar.
Xar qanday bajarilayotgan dastur o’zining ixtiyoriga protsessorning ma’lum bir resurslarini oladi. Ushbu resurslar dasturning buyruqlari va ma’lumotlarini qayta ishlash va saqlash uchun hamda dasturning va protsessorning joriy olati xaqidagi ma’lumotlarni saqlash uchun kerak bo’ladi. Intel protsessorlarining IA-32 arxitekturasidagi protsessorining dasturiy modelini quyidagi resurslar tashkil qiladi.
Adreslanadigan xotira sohasi 232-I baytga qadar (4 Gbayt), Pentium III/IV lar uchun —236-I baytga qadar (64 Gbayt);
Umumiy foydalanuvchi ma’lumotlarni saqlash uchun registrlar to’plami;
Segment registrlar to’plami;
Xolat va boshqarish registrlari to’plami;
Suzuvchi nuqtali xisoblashlar qurilmasining registrlar to’plami. (poprotsessor uchun);
MMX kengaytmali butun sonli registrlar to’plami, ular soprotsessorning registrlarida namoyon bo’lgan ( Birinchi marta Pentium MMX protsessorlarining arxitekturasida namoyon bo’lgan);
Suzuvchi nuqtali MMX kengaytmali registlar to’plami (Birinchi marta Pentium III protsessorining arxitekturasida paydo bo’lgan);
Dasturiy stek — maxsus informatsion struktura bo’lib u bilan ishlash mashina buyruqlari darajasida bo’ladi
Bular asosiy resurslar. Bundan tashqari IA-32, arxitekturasida ishlatiladigan resurslarga kiritish chiqarish portlarini, samaradorlik monitoringi xisoblagichlarini (schetchiklarni) kiritish mumkin.
Nisbatan oldingi protsessor modellarida (i486, Pentium ning birinchi modellarida) tezkor xotiraning adreslanadigan sohasi kichikroq o’lchami bilan farq qiladi. (232-i, chunki ularning adres shinalari razryadliligi 32 bitni tashkil qiladi) va ba’zi bir registrlar guruhining mavjud emasligi bilan farq qiladi. Har bir guruh registrlari uchun qavs ichida Intel dasturiy modellarining qaysinisidan boshlab ushbu guruh registrlari paydo bo’lganligi ko’rsatilgan.
Agar bunday belgi mavjud bo’lmasa, Bu guruh registrlari ularning i386 va i486 protsessorlaridan boshlab mavjud bo’lganligini ko’rsatadi.
|
| |
-rasm - Mundarija: kirish 3

|
Mundarija: kirish 3
|
bet | 11/22 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,28 Mb. | | #140195 |
Bog'liq Mundarija kirish 22.3.3-rasm natijada maksimal takt chastotalari bo’yicha Intel dan ancha orqada qoldi. Hatto hozir ham 0,13 mkm — texnologiya bo’yicha chiqarilayotgan yangi Athlon XR2800+ protsessorlari baribir chastotasi bo’yicha Intel 4 dan ortda qoladi.
Hozirgi kunda АMD t.n reyting tizimidan foydalanilmoqda, u ofis, o’yin, grafika va videolarni tashkil etuvchi 34 qo’shimchadan iborat 14 testlar paketi yordamida raqobatbardosh mahsulotlar “samarali” chastotasi aniqlanadi (shu turdagi Intel Pentium 4 protsessori haqidagi ma`lumotlarni o’qib chiqing). Misol uchun Athlon XR-2000+ bu degani 2 GGts takt chastotaga ega Pentium 4 protsessoriga qaraganda bu protsessor ancha yaxshi ishlashini anglatadi(+shuni belgisidir). АMD protsessorlarida esa kesh xotira L1(64+64 Kbayt) va L2 qo’shiladi, samarali ravishda 384 Kbayt ishlaydi deb hisoblanadi. Socket А (Socket462) protsessorlari raz`yomida MMX, Eihanced 3D Now! SSE ta`minlashga egadir.
2.3.4-rasm
AMD platformalari uchun esa: AMD VIA, SIS, ALI, n Vidia yaqindan esa ATI ham Intel protsessorlari uchun eng yaxshi chipsetlarni Intel kompaniyasining o’zi ishlab chiqaradi. Intel Pentium!!! va Celeron (Socket 370) protsessorlari uchun i815 E (integratsiyalashgan video adaptori bilan va AGP4x porti mavjud) va i815 EG (integratsiyalashgan video adaptor bilan va AGP porti yo’q) chipsetlari ko’proq mos keladi. Socket 370 uchun integrallashtirilgan eng yaxshi chipset VIA 694 chipseti hisoblanadi.
INTEL sockert 478 (Pentium 4 va seleron) protsessorlari uchun INTEL 845 chipsetlari eng mos keluvchilari hisoblanadi.Shu bilan birga bu chipset turli modifikatsiyalarda bo’ladi: i 845 g4 o’rnatilgan videoadapterga ega: i 845 D DDR xotira bilan ishlay oladi va AGP portiga ega. (Аniqrog’i o’rnatilgan videoga ega emas). Bugungi kunda i 845 PE chipseti eng ilgarilab ketgan hisoblanadi, uning sistema shinasi 533 MGts chastotada ishlaydi. Va yangi pentium 4 protsessorlarini Hyper -Threading texnologiyasi asosida ishlaydi. SIS 645 (va modifikatsiyalari) chipsetlari ham yaxshi ishlaydi, biroq baribir i 845 chipseti eng yaxshisi hisoblanadi.
AMD protsesorlari uchun — hammasi aksincha. AMD uz protsesorlari uchun chipsetlar ishlab chiqarsa ham ikki protsessorli sistemali platalar uchun ko’proq AMD-760 MRX chipseti qo’llaniladi. AMD Sockert A platformasi uchun eng yaxshi chipseti deb VIA chipsetlari hisoblanadi. Eng mash³ur va keng tarqalgan chipsetlar deb, VIA Apollo KT266 va uning modifikatsiyasi KT266 А chipsetlari hisoblanadi, ular plata konstruktsiyasiga qarab SDRAM PC-133 yoki DDR 266(PC-2100) xotirasini ta`minlashlari mumkin hamda chipsetning modifikatsiyasiga qarab, videoadapter ham o’rnatilgan bo’ladi.
|
| |