nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
6 Том-2 Октябрь -2023 - bet 2

|
6 Том-2 Октябрь -2023Bog'liq 19-22
http://web-journal.ru/
Часть-6_ Том-2_
Октябрь -2023
ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ
20
Hozirgi kompyuterlarning ilk ajdodlarini yaratilishida qatnashmagan boʻlsa-da,
tushunchasini yaratib bergan. Turing hatto shaxmatning kompyuterdagi turini ham
o‘ylab topgan. Shuningdek, u matematika,biologiya va kimyo fanlariga qiziqib, bu
sohalarda ham o‘z qirrasini ko‘rsatgan
Turing oʻlimidan 50 yil oʻtib, olimning 100 yoshi munosabati bilan u oqlana
boshlandi. 2009-yilda Buyuk Britaniya bosh
vaziri Gordon Brovn Turing uchun oʻz
xalqidan uzr soʻradi. U 2013-yilda Angliya
qirolichasi Yelizavetta II tomonidan oqlandi.
2002-yilda Turing – “tarixdagi eng mashhur
100 ta britaniyaliklardan biri” deb, 2009-yilda
„Buyuk
Britaniyadagi
eng
mashhur
gomofobiya qurbonlaridan biri“ sifatida tan
olingan.
Turing mukofoti-Hisoblash mashinalari
Uyushmasi (Association for Computing
Machinery)ning yillik mukofotlaridan biri Turing sovrini deb nomlanadi. Axborot
texnologiyalari sohasidagi eng obroʻli mukofot. Ushbu mukofot informatika
boʻyicha Nobel mukofotiga tenglashtiriladi.
Alan turing haykali – Buyuk Britaniyaning
Manchester shahrining Uitvord bog‘idagi yodgorlik.
Ushbu yodgorlik bronza materialidan yasalgan
bo’lib, hozirgi vaqtda uning narxi 16000 funt
sterlingnidir. Haykalni qurish uchun bu mablag‘ni 12
oy davomida lotereya va xayriyalardan to‘plashgan.
Bu
olimni
ko’pchilik
hozirgi
texnologiyalarning boshi bo‘lgan sun’iy intelektni
yaratganligi uchun taniydi.
Haykalning
oyoq
uchiga
oʻrnatilgan
lavhada ushbu so’zlar qayt etilgan:
„Alan
Medeson Turing. Informatika fanining otasi,
matematik, mantiqchi, harbiy shifrlovchi, xurofot
qurboni
|
| |
Ikkinchi bosqichda - Ax xavflarini boshqarishga kirish fanidan yakuniy savollarining javoblari

|
Ax xavflarini boshqarishga kirish fanidan yakuniy savollarining javoblari
|
bet | 25/37 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #142626 |
Bog'liq AX-xbkIkkinchi bosqichda resurs guruhlari va ularning zaifliklari uchun tahdid darajasini aniqlash va baholash bilan bog'liq hamma narsa tekshiriladi. Bosqich oxirida mijoz o'z tizimi uchun aniqlangan
Va baholangan xavf darajalarini oladi. Ushbu bosqichda foydalanuvchi xizmatlarining ma'lum resurslar guruhlariga bog'liqligi va mavjud tahdidlar va zaifliklar darajasi baholanadi, xavf
darajalari hisoblab chiqiladi va natijalar tahlil qilinadi.
Tadqiqotning uchinchi bosqichi - tegishli qarshi choralarni topish. Asosan, bu mijozning talablariga mos keladigan xavfsizlik tizimi variantini qidirishdir. Ushbu bosqichda CRAMM
Aniqlangan xavflar va ularning darajalariga mos keladigan qarshi choralar uchun bir nechta variantlarni ishlab chiqaradi. Qarshi chora-tadbirlarni uchta toifaga bo'lish mumkin:
• 300 ga yaqin umumiy tavsiyalar;
• 1000 dan ortiq aniq tavsiyalar;
• Ushbu vaziyatda himoyani qanday tashkil qilishingiz mumkinligi haqida 900 ga yaqin misollar.
Birinchi bosqich - tadqiqot predmetini aniqlash. Tashkilot turi, o'rganilayotgan tizimning tarkibi (umumiy ma'noda), xavfsizlik sohasidagi asosiy talablar kabi parametrlarni tavsiflaydi. Tahlilchining ishini yengillashtirish maqsadida tashkilot turiga mos keladigan shablonlarda ("tijorat axborot tizimi",
"davlat/harbiy axborot tizimi" va boshqalar) himoyalangan resurslar, yo'qotishlar, tahdidlar, zaifliklar va himoya choralari toifalari ro'yxati mavjud. Ulardan siz tashkilotda mavjud bo'lganlarni tanlashingiz kerak.
Ikkinchi bosqich - tizimning o'ziga xos xususiyatlarini tavsiflovchi ma'lumotlarni kiritish. Ma'lumotlar qo'lda kiritilishi yoki kompyuter tarmog'idagi zaifliklarni o'rganish vositalari tomonidan yaratilgan hisobotlardan import qilinishi mumkin. Ushbu bosqichda, xususan, resurslar, yo'qotishlar va hodisalar sinflari batafsil tavsiflanadi. Hodisa sinflari yo'qotishlar toifasi va resurs toifalarini moslashtirish orqali olinadi.
Uchinchi bosqich - xavfni miqdoriy baholash. Ushbu bosqichda xavf profili hisoblab chiqiladi va xavfsizlik choralari tanlanadi. Birinchidan, tadqiqotning oldingi bosqichlarida aniqlangan
resurslar, yo'qotishlar, tahdidlar va zaifliklar o'rtasida aloqalar o'rnatiladi. Asosan, xavf yillik
yo'qotishlarni matematik kutilmalardan foydalangan holda baholanadi.
|
| |
Qaysi ma'lumotlarga asoslanib, AX maqbul xavf darajasi haqida qaror qabul qilish kerak

|
Qaysi ma'lumotlarga asoslanib, AX maqbul xavf darajasi haqida qaror qabul qilish kerak
|
bet | 18/37 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #142626 |
Bog'liq AX-xbkQaysi ma'lumotlarga asoslanib, AX maqbul xavf darajasi haqida qaror qabul qilish kerak
35.AX xavfini maqbul darajaga kamaytirish uchun qanday chora-tadbirlar
mavjud?
Xatarlarni qayta ishlash
• Xavfni qayta ishlash xavfni o'zgartirish choralarini tanlash va amalga oshirish jarayonidir.
• Xatarlarni boshqarish choralari xavfni oldini olish, optimallashtirish, uzatish yoki saqlashni o'z chiga olishi mumkin.
• Chora-tadbirlar (ya'ni, xavfsizlik o'lchovlari) tashkilotning AX boshqarish tizimida ishlatiladigan
xavfsizlik o'lchovlaridan tanlanishi mumkin.
Xatarlarni qayta ishlash
─ Kirish ma’lumotlari: Ustunliklari o‘rnatilgan risklarni ro‘yhati
─ Chiqish ma’lumotlari: Riskni qayta ishlash rejasi va qoldiq risklar – tashkilot rahbariyati tomonidan qaror qabul qilish uchun muhokama predmeti
─ Tashkilot standart mezonlariga mos kelmaydigan risklarni asoslagan holda qabul qilingan risklar ro‘yhati.
─ Risklarni kamaytirish, saqlab qolish yoki pastroq darajali turga o‘tkazish uchun nazorat vositalari tanlab olingan va risklarni qayta ishlash rejasi belgilangan bo‘lishi lozim.
RISKLARNI QAYTA ISHLASH VARIANTLARI
Quyidagilarni inobatga olishi kerak:
― Risk tomonlar tomonidan qanchalik qabul qilinmoqda;
― Tomonlar bilan bog‘lanishning eng maqbul yo‘llari.
Riskni kamaytirish
Tavsiyalarni shakllantirish jarayonida va tadbiq etilishida turli cheklovlar hisobga
olinishi kerak.
Tipik cheklovlar:
Vaqt bo‘yicha cheklovlar, Moliyaviy, Texnik, Operatsion, Ma’naviy, Etik, Atrof muhit bilan bog‘liq cheklovlar, Foydalanishni oddiyligi, Kadrlar, Mavjud nazorat qilish vositalarining
yangilari bilan integratsiyasi bo‘yicha cheklovlar
Riskni qoldirish qarori, hech qanday xarakatlarni amalga oshirmasdan riskni baholash bilan bog‘lagan holda bajariladi. Agar risk darajasi riskni qabul qilish mezonlariga mos kelsa, u holda qushimcha nazorat vositalarini qo‘llamasdan turib riskni qoldirish mumkin.
|
| |
AX xavf ko'rsatkichlarini monitoring qilish va qayta ko’rib chiqishning

|
AX xavf ko'rsatkichlarini monitoring qilish va qayta ko’rib chiqishning
|
bet | 23/37 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #142626 |
Bog'liq AX-xbk44.AX xavf ko'rsatkichlarini monitoring qilish va qayta ko’rib chiqishning
mohiyati nima?
Risklar monitoringi va ularni qayta ko‘rib chiqish Risklar monitoringi bo‘yicha tadbirlarning natijalari
risklarni qayta ko‘rib chiqish bo‘yicha boshqa tadbirlarga kirish ma’lumotlari bo‘lishi mumkin.
Tashkilot O‘z DSt ISO/IEC 27001 ga muvofiq, barcha risklarni muntazam ravishda, shuningdek, jiddiy o‘zgarishlar bo‘lgan holda qayta ko‘rib chiqishi kerak. Chiqish ma’lumotlari: Risklarni boshqarish jarayonini tashkilotning amaliy maqsadlari va risklarni qabul qilish mezonlari bilan uzluksiz muvofiqlashtirish.
Risklarni boshqarish jarayonlarini monitoring qilish, qayta ko‘rib chiqish va yaxshilash
Monitoring va qayta ko‘rib chiqish quyidagiga yo‘naltirilishi (lekin, cheklanmasligi) kerak:
- huquqiy kontekst va atrof-muhit kontekstiga;
- raqobat kontekstiga;
- risklarni baholashga bo‘lgan yondashuvga;
- aktivlarning qiymatiga va toifalariga;
- ta’sir ko‘rsatish mezonlariga;
- risklarni baholash mezonlariga;
- risklarni qabul qilish mezonlariga;
- aktivlarga egalik qilishning to‘liq qiymatiga;
- zarur resurslarga.
Xatarlarni monitoring qilishning maqsadi
•Xatarlarni monitoring qilishning maqsadi tashkilot tomonidan amalga oshirilayotgan javob
choralarining yuzaga keladigan xavf-xatarlarini va samaradorligini kuzatishdir.
• Monitoring tegishli siyosatlar bajarilganmi, yangi xavflarni aniqlash mumkinmi yoki bu xavflar bilan
bog'liq oldingi taxminlar haqiqiymi yoki yo'qligini aniqlashga yordam beradi. Monitoring juda muhim, chunki xavf statik emas.
Xatarlarni monitoring qilishning vazifalari
•Monitoring va tahlil qilish vazifalari aniq belgilanishi kerak. Kompaniyaning monitoring va tahlil qilish jarayoni risklarni boshqarish jarayonining barcha jihatlarini qamrab olishi kerak:
• Loyihalash va amaliyotda boshqaruv vositalarining samaradorligi va samaradorligini ta'minlash.
• Xatarlarni baholashni yaxshilash uchun qo'shimcha ma'lumot olish
• Mumkin bo'lgan holatlar, o'zgarishlar, tendentsiyalar, yutuqlar va muvaffaqiyatsizliklar, jumladan, xavf voqealaridan darslarni tahlil qilish va olish
• Tashqi va ichki kontekstdagi o'zgarishlarni, shu jumladan xavf va xavf mezonlarining o'zgarishini
aniqlash, bu xavf va ustuvorliklarni qayta ko'rib chiqishni talab qilishi mumkin.
• Rivojlanayotgan xatarlarni aniqlash.
|
| |
6 Том-2 Октябрь -2023 - bet 3

|
6 Том-2 Октябрь -2023Bog'liq 19-22
http://web-journal.ru/
Часть-6_ Том-2_
Октябрь -2023
ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ
21
1928-yilda yosh Turing maktab-internatda oʻqiydi. U yerda oʻzini baxtsiz his
qilardi. Shuningdek, maktab-internatdagi boshqa oʻquvchilar uni masxara qilishardi.
Kunlarning birida Turing Kristofer Morcom bilan doʻstlashadi. Kristofer
Turningda kriptografiyaga nisbatan qiziqish uygʻotadi. Vaqt oʻtib Turing uni
yoqtirib qoladi. Biroq, Christopher koʻp oʻtmay sil kasalligidan vafot etadi.
1939-yilda Buyuk Britaniya Germaniyaga urush eʼlon qilganda, Turing
Bletchley Parkga boradi. Komandor Alastair Denniston boshchiligida u Hugh
Alexander, John Cairncross, Piter Hilton, Keyt Furman va Charles Richardsdan
iborat kriptografiya jamoasiga qoʻshiladi. Jamoa natsistlar kodlangan xabarlarni
joʻnatish uchun ishlatadigan Enigma mashinasini analiz qilishga harakat qiladi.
Ho‘sh, sizningcha sun’iy intellekt bo’lgani yaxshimi?
Sun’iy intellekt odam qilishi mumkin bo‘lgan ko‘p vazifalarni bajara olyapti va
bu odamlarni ish o‘rinlarini yo‘qotishga ham sabab bo‘lmoqda. Misol uchun
haydovchilar, yuk mashinalari inson omilisiz ham boshqarilishi, kassalarda ishchi
bo‘lmasligi, operatsiyalarni ham inson emas, robotlar ham uddalay olishi mumkin.
Natijada esa, albatta, kimdir ishsiz qolish imkoniyati bor.
Jahon iqtisodiy forumini kelajak ish o‘rinlari haqidagi hisobotiga ko‘ra, keyingi
besh yillarda hozirgi mavjud ish o‘rinlarini 23 foizi o‘zgarishga uchraydi: 70 mln ish
o‘rni yaratilishi, 80 mln ish o‘rni esa yo‘qolib ketishi kutilyapti. Bu global miqyosda
ish o‘rinlarining 14 millioni, ya’ni 2 foizi yo‘qolib ketishi mumkinligini
kutilmoqda.Qisqaradigan ish o‘rinlari, kasblarning yo‘qolib ketishiga sun’iy
intellekt, aqlli texnologiyalar xodimlar bajaradigan ishlarni qila boshlagach, inson
mehnatiga hojat qolmasligi sabab bo‘lmoqda.
|
| |
Yo‘qolib ketish xavfidagi kasblar

Yo‘qolib ketish xavfidagi kasblar
ChatGPT va shunga o‘xshash sun’iy intellekt dasturlari sabab quyidagi kasblar
to‘liq yoki qisman yo‘qolib ketish xavfida:
dasturchilar, dasturiy ta’minot muhandislari, ma’lumotlar tahlilchilar va grafik
dizaynerlar
ommaviy axborot vositalaridagi ish o‘rinlari (bosh
direktor, muharrirlar,
jurnalistlar);
yuridik sohadagi ish o‘rinlari (parayurist, yurist yordamchisi);
marketologlar;
ustozlar;
moliyaviy ish o‘rinlari (moliyaviy
tahlilchilar, shaxsiy moliyaviy
maslahatchilar);
http://web-journal.ru/
Часть-6_ Том-2_
Октябрь -2023
ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ
22
treyderlar,
buxgalterlar,
qo‘llab-quvvatlash xizmati xodimlari.
Mening fikrimcha,Sun’iy
intellekt rivojlangani yaxshi,lekin odamlar ishsiz
qolish muammosi bor.Bu usulni aholisi kam davlatlarga
ishlashi kerak deb
o’ylayman.Chunki ko’p aholisi bor davlatlarga sun’iy intellekt ishlarni ta’minlab
bersa odamlar ishsiz qolishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yhati
1. Появится ли когда-нибудь искусственный интеллект с сознанием?
https://hinews.ru/computers/poyavitsya-li-kogda-nibud-iskusstvennyj-intellekt-s-
soznaniem.html
2. Экс-глава Alphabet предложил в ближайшее десятилетие не
беспокоиться о восстании машин
https://republic.ru/posts/89842
3. Бум нейросетей:
Кто делает нейронные сети, зачем они нужны и
сколько
денег могут приносить
https://www.skoltech.ru/media/bum-nejrosetej-
kto-delaet-nejronnye-seti-zachemoni-nuzhny-i-skolko-deneg-mogut-prinosit/
4.
https://enc.for.uz/wiki/Alan_Tyuring
5. Аблеев С.Р., Моделирование сознания и искусственный интеллект:
пределы возможностей // Вестник экономической безопасности. 2015.
Barcha AX  risklarni boshqarish jarayonini monitoring qilish va qayta ko'rib chiqishning kirish va chiqish malumotlari qaysilar?

|
Barcha AX risklarni boshqarish jarayonini monitoring qilish va qayta ko'rib chiqishning kirish va chiqish malumotlari qaysilar?
|
bet | 24/37 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #142626 |
Bog'liq AX-xbk45.Barcha AX risklarni boshqarish jarayonini monitoring qilish va qayta ko'rib chiqishning kirish va chiqish malumotlari qaysilar?
Monitoring jarayoni odatda xavf-xatarlar rejasi amalga oshirilgandan keyin amalga oshiriladi. Reja
amalga oshirilgandan so'ng, monitoring bosqichi rejaning ko'rib chiqilayotgan xavflarga ta'sirini
baholashni boshlashi mumkin. Biroq, monitoring hatto rasmiy reja hali qabul qilinmagan bo'lsa ham
amalga oshirilishi mumkin.
Xavf monitoringi muhim ahamiyatga ega, chunki u strategiyalar samarali yoki yo'qligini aniqlashga
yordam beradi. Risk monitoringi tashkilotning risklarni boshqarishga ta'sir qilishi mumkin, chunki u
yangi xavflarni aniqlashga olib kelishi mumkin.
Risk monitoringi strategiyasi natijalariga qarab strategiyalarni o'zgartirish yoki yangilash ham
kerak bo'lishi mumkin.
CRAMM usuli doirasida avtomatlashtirilgan protseduralani bajarish bosqichlari qaysilar?
CRAMM yordamida axborot xavfsizligi tizimini tadqiq etish uch bosqichda amalga oshiriladi
• Birinchi bosqichda tizim resurslarining identifikatsiyalash va aniqlash bilan bog'liq barcha narsalar tahlil qilinadi.
•U o'rganilayotgan tizimning chegaralarini aniqlash muammosini hal qilishdan boshlanadi: tizimning konfiguratsiyasi va jismoniy va dasturiy resurslar uchun kim mas'ul ekanligi, tizim foydalanuvchilari kimligi, undan qanday foydalanishi yoki ixtiyori haqida ma'lumot yig'iladi.
•Resurslarni aniqlash amalga oshiriladi: jismoniy, dasturiy ta'minot va tizim chegaralarida joylashgan ma'lumotlar. Har bir resurs oldindan belgilangan sinflardan biriga tayinlanishi kerak. Keyin axborot xavfsizligi pozitsiyasidan axborot tizimining modeli quriladi. Foydalanuvchining fikricha, mustaqil
ma'noga ega bo'lgan va foydalanuvchi xizmati deb ataladigan har bir axborot jarayoni uchun foydalaniladigan resurslarning havolalari daraxti quriladi. Tuzilgan model muhim elementlarni ajratib ko'rsatishga imkon beradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Barcha AX risklarni boshqarish jarayonini monitoring qilish va qayta ko'rib chiqishning kirish va chiqish malumotlari qaysilar?
|
Axborot xavfsizligi xavf qanday nazorat qilinadi va tekshiriladi?

|
Axborot xavfsizligi xavf qanday nazorat qilinadi va tekshiriladi?
|
bet | 21/37 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #142626 |
Bog'liq AX-xbk41. Axborot xavfsizligi xavf qanday nazorat qilinadi va tekshiriladi?
AX risklari monitoringi
Maqsad: axborotga ishlov berishda ruxsatsiz xatti-harakatlarni aniqlash.
• Tizimlarni kuzatish mumkinligini va axborot xavfsizligi voqealarini ro‘yxatga olish kerak. Axborot tizimlarining muammolarini identifikatsiya qilishni ta’minlash uchun to‘xtab qolishlar va operatsiyalarni ro‘yxatga olish jurnali yuritilishi kerak.
• Tashkilot voqealarni kuzatish mumkinligi va voqealarni ro‘yxatga olish bo‘yicha xatti-harakatlarga qo‘llanadigan barcha tegishli yuridik talablarga rioya qilishi kerak.
• Tizim monitoringi axborot xavfsizligini ta’minlash va foydalanishni boshqarish siyosati modeliga muvofiqligini tasdiqlash bo‘yicha bajariladigan tadbirlarning samaraliligini tekshirishga imkon beradi.
Audit jurnallarini yuritish.
Boshqarish vositasi
• Axborot xavfsizligi insidentlari, voqealarini yozish uchun audit jurnalini yuritish va ularni ma’lum vaqt mobaynida saqlash kerak. Bu jurnallar insidentlarning keyingi tekshiruvlarini va foydalanishni boshqarish monitoringini o‘tkazishda zarur bo‘ladi.
42.Risk monitoringi deb nimaga aytiladi?
AX risklari monitoringi
Risk doimiy o'zgarib turadigan tashqi va ichki muhitdan kelib chiqadigan dinamik kontekstga ega.
Tashkilotlar nafaqat xavflarni, balki mavjud nazoratning samaradorligi va yetarliligini, xavflarni davolash rejalari va ularni amalga oshirish jarayonini kuzatishi kerak.
Xatarlarni monitoring qilish - bu tashkilotdagi xavf darajasini kuzatish va baholash jarayonidir. Xavfni monitoring qilish tartibi risklarni boshqarish strategiyalarining samaradorligini kuzatib boradi va baholaydi. Xatarlarni monitoring qilish jarayonida olingan natijalar yangi strategiyalar yaratish va
Samarasiz bo'lishi mumkin bo'lgan eski strategiyalarni yangilash uchun ishlatilishi mumkin.
Xavf monitoringi muhim ahamiyatga ega, chunki u strategiyalar samarali yoki yo'qligini aniqlashga
yordam beradi. Risk monitoringi tashkilotning risklarni boshqarishga ta'sir qilishi mumkin, chunki u
yangi xavflarni aniqlashga olib kelishi mumkin. Risk monitoringi strategiyasi natijalariga qarab
strategiyalarni o'zgartirish yoki yangilash ham kerak bo'lishi mumkin.
|
| |
Stansiya va podstansiyaning elektr qismi faniga kirish

|
Stansiya va podstansiyaning elektr qismi faniga kirish
|
bet | 1/5 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 11,9 Kb. | | #114608 |
Bog'liq Stansiya va podstansiyaning elektr qismi faniga kirish-kompy.info
Stansiya va podstansiyaning elektr qismi faniga kirish
Elektr energiyasining hozirgi zamondagi ahamiyatini baholash juda mushkul; hayotimizni va har bir inson hayotini – ishlab chiqarishdami, biznesdami, turmushdami elektrsiz tasavvur qilish mumkin emas.
XX asrda sodir bo‘lgan ilmiy-texnika revolyusiyasining ikki muhim yo‘nalishini ko‘rsatish mumkin.
Bu – odamning fizikaviy energiyasini boshqa energiya turlari (asosan elektr energiyasi) bilan to‘la almashtirish va jarayonlarni avtomatlashtirish yordamida odamlarni andazalangan operatsiyalardan (fizikaviy va aqliy mehnatlardan) ozod qilish. Shuning uchun, vatanimiz kompleks xo‘jaligining barcha sohalaridagi ilmiy-texnikaviy taraqqiyot energetika va avtomatika bilan aniqlanadi.
Turkiston energetika xo‘jaligini quvati 1914-yilga kelib 20 ming o.k. dan ozgina oshgan bo‘lib, 51 elektr stansyalardagi umumiy elektr motorlarni soni 500 tadan oshmas edi.
1917 yilgacha hozirgi O‘zbekiston hududidagi elektr statsiyalarini quvvati 3 ming kVt ni tashkil qilib, bir yilda 3,3 mln. kVt*soat elektr energiyasi ishlab chiqarilgan edi.
Turkiston o‘lkasini elektirlashtirish rejasini tuzilshi katta ahamiyatga ega bo‘ldi. 1923 yil Toshkent chekkasidagi Bo‘zsuv kanalida gidro elektr stansiyasi (GES) qurilishi boshlandi. 1926 yil O‘zbekiston energetikasining birinchisi, o‘sha vaqtda O‘rta Osiyda eng kata bo‘lgan 2 ming kVt quvvatli Bo‘zsuv GESini birinchi navbati ishga tushdi.
Bo'zsuv Yunusobod tumanida
Uzunligi: 159 km
Suv sarfi: 310 m³/s
Quyi Boʻzsuv kanali Yangiobod qishlogʻi yaqinda
Respublikada quvvat o‘sishini asosini O‘zbekiston energetika tizimi tuzilgan paytda (1934 yil) Chirchiq-Bo‘zsuv yo‘nalshidagi 180 ming kVt quvvatli ketma-ket qurilgan suv elektr stansiyalari tashkil etdi. O‘rnatilgan uskunalar quvvatlarini yig‘indisi 11,0 mln. kVt bo‘lgan, 37 ta issiqlik va suv elektr stansiyalarini o‘z ichiga olgan O‘zbekiston energetika tizimi asosini yirik elektr stansiyalari, shu jumlada Sirdaryo DRES (8,0 mln. kVt), Toshkent (1,86 mln. kVt), Yangi-Angren (1,8 mln. kVt) va Navoiy DRESi (1,25 mln. kVt) tashkil etadi. Ko‘rsatilgan elektr stansiyalarda yagona quvvati 150 dan 300 ming kVt bo‘lgan 30 dan ortiq zamonaviy energetika bloklar o‘rnatilgan. Loyiha quvvati 3,2 mln. kVt va yagona energetika blokini quvvati 800 ming kVt li O‘rta Osiyoda eng katta bo‘lgan Tolimarjon issiqlik DRES ni qurilishi davom etmoqda.
|
| |
Toshkent axborot texnologiyalari unversiteti

Toshkent axborot texnologiyalari unversiteti
Download
1,22 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
24.01.2024
Hajmi
1,22 Mb.
#144825
Download
1,22 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Toshkent axborot texnologiyalari unversiteti
Download
1,22 Mb.
Matnni ko'rish
Jarayonlar o‘zaro bog‘lanishi algoritmlari (sinxronlashtirish) Kirish

|
Jarayonlar o‘zaro bog‘lanishi algoritmlari (sinxronlashtirish) Kirish
|
bet | 1/4 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 92,96 Kb. | | #251692 |
Bog'liq Jarayonlar o‘zaro bog‘lanishi algoritmlari sinxronlashtirish K
Jarayonlar o‘zaro bog‘lanishi algoritmlari (sinxronlashtirish)
Kirish
1.1. Sinxronlashtirish tushunchasi
1.2. Jarayonlar o‘zaro bog‘lanishi jarayonlari
1.3. Jarayonni sinxronlashtirishda Dekker algoritmi
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
Operatsion tizimlarning ishini o`rganishda asosiy tushunchalardan biri bo`lib, ustida tizim aniq amallar bajaradigan asosiy dinamik ob’ektlar sifatida olinadigan jarayonlar xisoblanadi. OT tushunchasini qarab o`tganimizda, biz Ko`pincha “dastur” va “to`shiriq” so`zlarini Ko`p ishlatdik. Masalan, xisoblash tizimi bitta yoki bir nechta dasturni bajaradi, OT to`shiriqni rejalashtiradi, dasturlar ma’lumotlar almashadi va xokazo. Biz bu so`zlarni umumiy xolda ishlatdik va siz xar bir aniq xolda nimani tushunayatganingizni taxminan tasavvur qilar edik. Ammo bir xil so`zlar xar xil xolatda masalan, xisoblash tizimi ishlov bermaydigan statik xolatdagi ob’ektlarni xam (masalan, diskdagi fayllar) va ijro jarayonidagi bo`lgan dinamik xolatdagi ob’ektlarni xam bildirar edi. Bu xolat OT lar umumiy xossalari to`g`risida gapirganimizda, ya’ni uning ichki qurilmalari va o`zini tutishiga e’tibor berilmagan xolatda mumkin edi. Ammo endi zamonaviy kompyuter tizimlari ishini detallashgan xolda o`rganganimizda biz amallarni(terminologiyani) aniqlashttirishimizga to`g`ri keladi.
Birinchi dasturlar bevosita mashina kodlarida yaratilgan. Buning uchun,
mikroprotsessor arxitekturasini va uning asosidagi tizimni mukammal bilish zarur.
Hisoblash texnikasining rivojlanishi borasida, ko`p uchraydigan amallarni
(operatsiyalarni) ajratib, ular uchun dasturiy modullar yaratilib, keyinchalik
ulardan dasturiy ta’minotda foydalana boshladilar. Shunday qilib, 50-chi yillarda,
birinchi dasturlash tizimlarini yaratishda kiritish chiqarish amallari uchun,
keyinchalik matematik amal va funktsiyalarni hisoblash uchun modullar yaratildi.
Keyinchalik, rivojlanish yuqori darajadagi translyatorlarni yaratilishiga olib keldi,
ya’ni operatorlar o`rniga zaruriy funktsiyalarni chaqiriqlarni qo`yish imkoniyati
kelib chiqdi. Kutubxonalar soni oshib bordi. Natijada, amaliy dasturiy ta’minot
ishlab chiquvchilaridan tizim arxitekturasini mukammal bilish talab qilinmay
qoldi. Ular, dasturiy tizimga mos chaqiriqlar bilan murojaat va ulardan kerakli
servis va funktsiyalarni olish imkoniga ega bo`ldilar. Bu dasturiy tizim OT dir
|
| |
CRAMM usulining kuchli tomonlarini tavsiflang

|
CRAMM usulining kuchli tomonlarini tavsiflang
|
bet | 26/37 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #142626 |
Bog'liq AX-xbk47.CRAMM usulining kuchli tomonlarini tavsiflang.
Bu axborot xavfsizligi sohasidagi xavflarni tahlil qilishning birinchi usullaridan biri - bu boradagi ishlar 80-yillarning o'rtalarida Buyuk Britaniyaning Markaziy Kompyuter va Telekommunikatsiyalar Agentligi (CCTA) tomonidan boshlangan.
CRAMM usuli tahlilning miqdoriy va sifat usullarini birlashtirgan holda xavflarni baholashga kompleks yondashuvga asoslangan. Usul universal bo'lib, katta va kichik tashkilotlar, ham davlat, ham tijorat sektorlari uchun javob beradi. Turli tashkilotlarga mo'ljallangan CRAMM dasturiy ta'minot versiyalari bir-biridan bilim bazalari (profillari) bilan farq qiladi. Tijorat tashkilotlari uchun Tijorat profili va davlat tashkilotlari uchun Hukumat profili mavjud. Profilning davlat versiyasi, shuningdek,
Amerika ITSEC standarti ("Orange Book") talablariga muvofiqligini tekshirish imkonini beradi.
48. Potentsial zararni baholash uchun CRAMM qanday parametlardan foydalanishni tavsiya qiladi?
Potentsial zararni baholash uchun CRAMM quyidagi parametrlardan foydalanishni tavsiya qiladi:
tashkilotning obro'siga putur yetkazish;
amaldagi qonunchilikni buzish;
xodimlarning sog'lig'iga zarar yetkazish;
jismoniy shaxslarning shaxsiy ma'lumotlarini oshkor qilish bilan bog'liq zarar;
ma'lumotni oshkor qilishdan moliyaviy yo'qotishlar;
resurslarni tiklash bilan bog'liq moliyaviy yo'qotishlar;
majburiyatlarni bajara olmaslik bilan bog'liq yo'qotishlar;
faoliyatning tartibsizligi.
49.CRAMM aniqlangan xavflar va ulaming darajalariga mos keladigan qarshi choralari qatorida nechta umumiy tavsiyalar mavjud?
Birinchi bosqich - tadqiqot predmetini aniqlash. Tashkilot turi, o'rganilayotgan tizimning tarkibi (umumiy ma'noda), xavfsizlik sohasidagi asosiy talablar kabi parametrlarni tavsiflaydi. Tahlilchining ishini yengillashtirish maqsadida tashkilot turiga mos keladigan shablonlarda ("tijorat axborot tizimi",
"davlat/harbiy axborot tizimi" va boshqalar) himoyalangan resurslar, yo'qotishlar, tahdidlar, zaifliklar va himoya choralari toifalari ro'yxati mavjud. Ulardan siz tashkilotda mavjud bo'lganlarni tanlashingiz kerak.
|
| |
Ikkinchi bosqich - Ax xavflarini boshqarishga kirish fanidan yakuniy savollarining javoblari

|
Ax xavflarini boshqarishga kirish fanidan yakuniy savollarining javoblari
|
bet | 27/37 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #142626 |
Bog'liq AX-xbkIkkinchi bosqich - tizimning o'ziga xos xususiyatlarini tavsiflovchi ma'lumotlarni kiritish. Ma'lumotlar qo'lda kiritilishi yoki kompyuter tarmog'idagi zaifliklarni o'rganish vositalari tomonidan yaratilgan hisobotlardan import qilinishi mumkin. Ushbu bosqichda, xususan, resurslar, yo'qotishlar va hodisalar sinflari batafsil tavsiflanadi. Hodisa sinflari yo'qotishlar toifasi va resurs toifalarini moslashtirish orqali olinadi.
Uchinchi bosqich - xavfni miqdoriy baholash. Ushbu bosqichda xavf profili hisoblab chiqiladi va xavfsizlik choralari tanlanadi. Birinchidan, tadqiqotning oldingi bosqichlarida aniqlangan
resurslar, yo'qotishlar, tahdidlar va zaifliklar o'rtasida aloqalar o'rnatiladi. Asosan, xavf yillik
yo'qotishlarni matematik kutilmalardan foydalangan holda baholanadi.
50.CRAMM zaiflik reYtingi shkalasining qaysi qiymati o'rtacha har uch yilda bir marta sodir bo'ladigan insidentga mos keladi?
Biznes uzluksizligi deganda nimani tushunasiz?
Biznes uzluksizligi - bu tashkilotning biznesning maqbul darajada uzluksizligini ta'minlashga
Qaratilgan hodisalari va faoliyatidagi uzilishlar holatlarida o'z faoliyatini rejalashtirish ning strategik
va taktik qobiliyati sifatida aniqlanadi.
* Faoliyat deganda bir yoki bir nechta turdagi mahsulotlarni ishlab chiqarish, xizmatlar ko'rsatish yoki ularni qo'llab- quvvatlash maqsadida tashkilot tomonidan amalga oshiriladigan jarayon yoki
jarayonlar tizimi tushuniladi. Faoliyatga oid misollar: buxgalteriya hisobi, ITT ta'minoti, OIB va boshqalar.
*Tashkilotning barcha faoliyati orasida uning maqsadlariga erishish uchun asosiy mahsulot va
xizmatlarni yetkazib berishni ta'minlovchi eng muhim (kritik) va ustuvor jihatlari ajralib turadi.
*Har bir muhim(kritik) faoliyat odatda bir yoki bir nechta asosiy mahsulot yoki xizmatlarni
qo'llab-quvvatlaydi. Bunday faoliyatni yo'qotish qisqa muddatda tashkilotga maksimal darajada
salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Uni imkon qadar tezroq tiklash kerak.
|
| |
Uzliksiz ishni rejalashtirish asoslari?

52.Uzliksiz ishni rejalashtirish asoslari?
53.Uzliksiz boshqarish rejasini sinash qanday amalga oshiriladi?
* Uzliksizlikni boshqarish - bu potentsial tahdidlar va ularning tashkilot faoliyatiga ta'sirini aniqlashni o'z ichiga olgan to'liq boshqaruv jarayoni bu tashkilotning intsidentlarga chidamliligini oshirish uchun asos yaratadi va ularga qarshi samarali javob choralarini amalga oshirishga intiladi, bu esa asosiy ishtirok etuvchi tomonlarning manfaatlarini, tashkilotning obro'sini, uning brendini va qiymatini qo'shadigan faoliyatni himoya qiladi.
54.Biznesning boshqa muhim aktivlari kabi qiymatga ega bo'lgan aktiv nima?
Biznesning boshqa muhim aktivlari kabi qiymatga ega bo'lgan aktivlar, tashkilotning faoliyatida yordam bera olishi va uning muvaffaqiyatini ta'minlashi uchun muhim bo'lgan, obyektiv, material yoki intelektual resurslardir. Bu aktivlar tashkilotning moliyaviy muvaffaqiyatini, rivojlanishini, vaqtni to'g'ri boshqarishini ta'minlashda o'rinli rol o'ynaydilar. Boshqa muhim aktivlarga misol qilib quyidagilar keltiriladi:
1. **Ishchi kadrlar (Xodimlar):** Ishchi kadrlar, tashkilot uchun eng muhim aktivlardan biridir. Talantli, bilimli va motivatsiyalangan xodimlar tashkilotning rivojlanishi va moliyaviy muvaffaqiyatini ta'minlashda katta rolini o'ynaydilar.
2. **Brend:** Tashkilotning brendi, uning ismi, logotipi va xizmatlari orqali taniqlik va ma'lumotli bo'lishini ta'minlaydi. Brend, moliyaviy rivojlanish va xaridorlarning ishlab chiqarishlari yoki xizmatlari sotib olishiga olib keladi.
3. **Moliyaviy resurslar:** Biznesning moliyaviy resurslari, tijorat maydonlarida, hisob-kitoblarda, depolar va boshqa tangib resurslarda ifodalangan bo'lib, faoliyatni olib borish va kapitalizatsiyada o'rinli rolni o'ynaydi.
4. **Tizimlar va Texnika:** Tashkilotning axborot texnikasi, ma'lumotlar tizimlari, transport vositalari, ishlab chiqarish uskunalari va boshqa texnikaviy vositalar bu qisqa bo'lib, biznesning faoliyatini amalga oshirishda katta rol o'ynaydilar.
5. **Mijozlar:** Mijozlar yoki xaridorlar, biznes uchun katta qiymatga ega bo'lgan aktivlardan biridir. Xaridorlarning xizmatlarni sotib olishi yoki ishlab chiqarishlari, tashkilot uchun moliyaviy muvaffaqiyatni ta'minlashda kritik ahamiyatga ega.
6. **Maktablar, litsenziyalar va boshqa huquqiy to'lovlar:** Biznesning intelektual mulkini himoya qilish uchun litsenziyalar, maktablar va boshqa huquqiy to'lovlar kiritish keng tarqalgan huquqiy aktivlardan biridir.
7. **Moliyaviy ma'lumotlar va axborotlar:** Moliyaviy ma'lumotlar, tashkilotning strategik va taktik bo'limlarini boshqarishda yordam bera olishda muhim rol o'ynaydi. Shuningdek, axborotlar tashkilotning tizimlarini boshqarishda muhim bo'lib, boshqa aktivlarning o'zlashtirilgan boshqarishini o'rganishda yordam bera oladi.
Bu muhim aktivlar, tashkilotning faoliyatida muvaffaqiyatni ta'minlashda, rivojlanishida va moliyaviy muvaffaqiyatda katta o'rin o'ynaydilar. Shu sababli, tashkilotlar ularga dikkat qaratish va ularni qo'shimcha qadamlar orqali kuchaytirish uchun tadbirlar olishadi.
|
VI. Mustaqil ta’lim va mustaqil ishlar

|
VI. Mustaqil ta’lim va mustaqil ishlar
|
bet | 3/4 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 42,68 Kb. | | #109254 |
Bog'liq O\'quv dasturi shakli - Tanlov fani (3)VI. Mustaqil ta’lim va mustaqil ishlar
Mustaqil ta’lim uchun tavsiya etiladigan mavzular:
1.
2.
…
Mustaqil o‘zlashtiriladigan mavzular bo‘yicha talabalar tomonidan referatlar tayyorlash va uni taqdimot qilish tavsiya etiladi.
3.
|
Ta’lim natijalari / Kasbiy kompetensiyalari
Fanni o‘zlashtirish natijasida talaba:
… tasavvurga ega bo‘lishi;
… bilishi va ulardan foydalana olishi;
… ko‘nikmalariga ega bo‘lishi kerak.
|
4.
|
Ta’lim texnologiyalari va metodlari:
ma’ruzalar;
interfaol keys-stadilar;
seminarlar (mantiqiy fikrlash, tezkor savol-javoblar);
guruhlarda ishlash;
taqdimotlar qilish;
individual loyihalar bajarish;
jamoa bo‘lib ishlash.
|
5.
|
Kreditlarni olish uchun talablar:
Fanga oid nazariy va uslubiy tushunchalarni to‘la o‘zlashtirish, tahlil natijalarini to‘g‘ri aks ettira olish, o‘rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushohada yuritish va joriy, oraliq nazorat shakllarida berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish, yakuniy nazorat bo‘yicha yozma ishni topshirish.
|
6.
|
|
|
| |
Laboratoriya ishi №1 Mavzu

Laboratoriya ishi №1 Mavzu
Download
2,05 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/22
Sana
16.11.2023
Hajmi
2,05 Mb.
#99705
Download
2,05 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Laboratoriya ishi №1 Mavzu
Download
2,05 Mb.
Matnni ko'rish
-rasm. PING - Laboratoriya ishi №1 Mavzu

2.4-rasm. Lokal tarmoqlarda lokal IP-manizlning fizik manzilga mos kelishi.
Olingan natijalar laboratoriya ishi bo’yicha hisobotga kiriting.
5-topshiriq.
Olingan natijalar laboratoriya ishi bo’yicha hisobotga kiriting.
Laboratoriya ishi bo’yicha hisobotni shakllantirish bo’yicha ko’rsatma
Hisobot quyidagi bo’limlardan iborat bo’lishi shart:
1. Nomi, ishning maqsadi.
2. Bajarilgan laboratoriya ishining tavsifi, har bir bajarilgan ish bo’yicha
xulosalar.
3. Foydalanilgan manbalar (kitoblar, jurnallardagi maqolalar).
Laboratoriya ishi topshiriqlari
1. Ikki kompyuterni kabel va Wi-Fi tarmog’i orqali ulang. Yuqorida
ko’rsatilgan 5 ta topshiriqlarni bajaring.
-kategoriya - Laboratoriya ishi №1 Mavzu

1-kategoriya (o’tkazuvchanligi 100 Hz) – 56 Kbit/s gacha.
2-kategoriya (o’tkazuvchanligi 1 MHz) – 4 Mbit/s gacha.
3-kategoriya (o’tkazuvchanligi 16 MHz) – 10 Mbit/s gacha.
4-kategoriya (o’tkazuvchanligi 20 MHz) – 16 Mbit/s gacha.
5-kategoriya (o’tkazuvchanligi 100 MHz) – 100 Mbit/s gacha.
5e-kategoriya (o’tkazuvchanligi 125 MHz) – 2 ta juftdan foydalanilganda
100 Mbit/s gacha va 4 ta juftdan foydalanilganda 1 Gbit/s gacha.
6-kategoriya (o’tkazuvchanligi 250 MHz) – 4 ta juftdan foydalanilganda 1
Gbit/s gacha va kabel uzunligi 55 metrdan oshmaganda 10 Gbit/s gacha.
6e-kategoriya (o’tkazuvchanligi 500 MHz) – 4 ta juftdan foydalanilganda 1
Gbit/s gacha va kabel uzunligi 100 metrdan oshmaganda 10 Gbit/s gacha.
7-kategoriya (o’tkazuvchanligi 600 MHz) – 4 ta juftdan foydalanilganda 10
Gbit/s gacha.
7e-kategoriya (o’tkazuvchanligi 700-1200 MHz) – 4 ta juftdan
foydalanilganda 10 Gbit/s gacha va kabel uzunligi 50 metrdan oshmaganda 40
Gbit/s gacha va kabel uzunligi 15 metrdan oshmaganda 100 Gbit/s gacha.
Ularning soniga qaramasdan, hozirgi kunda 5e va 6-kategoriyalardan
foydalanilmoqda. Bu foydalanuvchilarni zamonaviy infratuzilmaga ulash uchun
yetarli. Oxirgi yangiliklarga ko’ra, yangi 802.3bz standarti tasdiqlangan. Bu
standart 5e va 6-kategoriyali kabellardan foydalanib uzatish tezligining maksimal
chegarasini 2.5 va 5 Gbit/s gacha oshirish imkonini beradi. Bu ularning hali
kelajagi bor ekanligini anglatadi.
O’rama juftning oxiriga ko’pchilikka RJ-45 nomi bilan ma’lum bo’lgan
8P8C (8 pozitsiyada 8 kontakt) konnektori biriktiriladi.
RJ-45 konnektori ko’rinishi
U kabel bilan maxsus siquvchi uskuna yordamida ulanadi.
Kabelning keying turi oltik tolali kabellar (ing. Optic fiber cable). Hozirda
ular zamonaviy Intenetning asosi hisoblanadi. Ular ma’lulotlarni uzoq masofalarga
yo’qotishlarsiz uzatish imkonini beradi. Uning tuzilishi quyidagicha:
1) Markazda o’zak (серцевина) (yadro deb ham nomlanadi) joylashgan. U
asosiy yorug’lik uzatuvchi qism hisoblanadi. U kvars oynadan
tayyorlanadi.
2) Keyin qobiq (оболочка) keladi. Uning asosiy vazifasi – bu nurning yadro
chegarasidan chiqib ketishiga imkon bermasilik. Ya’ni bu o’ziga xos
chegara. O’zak kabi u ham kvars oynadan tashkil topgan, ammo
qobiqning sindirish ko’rsatkichi pastroq. Bu unga nurni toliq qaytarishi
uchun kerak.
3) Va oxirgi qism – bu himoyalovchi qobiq (оплетка).
Yuqorida aytilganidek, optik tolali kabellar amalda shishadan tashkil topgan,
demak u mo’rt. Agar, misol uchun, o’rama juft kabeli tashqi izolyatsiyasi
zararlanib 10 joyidan egilganda ham o’z sihini davom ettiraveradi, bu esa optik
tolali kabellar uchun juda kritik holdir. Egilish kabel uzunligiga qarab belgilangan
burchakda bo’lishi lozim. Uning kamchiligi shunda. Lekin ulkan afzalliklarga ham
ega. Agar o’rama juft kuchaytirgichsizlarsiz maydonlarda 100 metrdan oshmasa,
optik tolali kabellarda bu 10 km gacha yetadi.
|
Options menyu ostisi ishchi maydon sozlamalari uchun xizmat qiladi; 

View

Yuqori uskunalar panelida joylashgan tugmalarining birinchi qatori Cisco
Packet Tracer dasturi bosh menyular satrining eng ko’p qo’llaniladigan
buyruqlaridan tashkil topgan
yorliqlardan iborat:
New – yangi model yaratish;
Open – modelni fayldam yuklash;
Save – modelni faylga saqlash;
Print – modelni printerdan chop qilish;
Activity Wizard – modelni
soddalashtirish bo’yicha ko’rsatma yaratish;
Copy – modelning belgilangan qismini buferga nusxalash;
Paste – buferdagi ma’lumotni model oynasiga qo’yish;
Undo – modelga kiritilgan oxirgi o’zgartirishni bekor qilish;
Redo – Undo yordamida bekor qilingan o’zgartirishni tiklash;
Zoom In – tasvirni kattalashtirish;
Zoom Reset – tasvirning boshlang’ich o’lchamini tiklash;
Zoom Out – tasvirni kichraytirish;
Drawing Palette – modelning chizilgan elementlariga rang berish;
Custom Devices Dialog – qurilma modelining foydalanuvchi
interfeysini yaratuvchi dasdturni chaqirish;
Yuqori uskunalar panelining ikkinchi qatoridan quyidagi qurilmalar joy
olgan:
Laboratoriya ishini bajarish uchun uslubiy ko’rsatma

ko’k/ko’k-oq, to’q sariq/to’q sariq - oq, yashil/yashil-oq, jigar rang/jigar
rang-oq
(6-rasm).
6-rasm. Simlarni rang bo’yicha juftlarga ajratish.
4. Endi simlarni qo’yidagi ketma-ketlik bo’yicha tartiblang (chapdan o’nga):
6-rasm. Simlarni tartiblash:
1-
to’q sariq – oq, 2
- to’q sariq, 3
- yashil-oq, 4
- ko’k, 5
- ko’k-oq, 6
– yashil, 7
-
jigar rang-oq, 8
- jigar rang.
5. Simlarni bitta chiziq bo’yicha tartiblang va simlar bir xil uzunlikda
bo’lishi uchun taxminan bir millimetr qirqib tashlang.
7-rasm. Simlarni bir xil uzunlikka keltirish.
6. RJ-45 konnektorini oling, bunda plastik ilgich qismi pasga qarab tursin.
7. Saralangan va tartiblangan simlarni RJ-45
konnektor ichiga extiyotlik
bilan joylashtiring. Simlarni tartibli ushlab turish bir muncha qiyin bo’lishi
mumkin, shuning uchun ko’proq shug’ullaning. RJ-45 konnektori ichida xar bir
simga tegishli yo’naltiruvchi yo’llari mavjud bo’ladi. Bu yo’llar
yordamida
simlarni yo’ulni oxirigacha taqab olib borish mumkin.
Topshiriq variantlari - Laboratoriya ishi №1 Mavzu

bog'lanadi. Shu munosabat bilan barcha gavjum joylarda simsiz ulanishga ehtiyoj
bor edi:
ish joyida, uyda, mehmonxonada, kafeda yoki kitob do'konida. WLAN
tarmog'i orqali ulangan simsiz qurilmalar soni ortib borishi bilan,
simsiz
tarmoqlarning ommaviyligi oshdi.
Quyida Sankt-Peterburgdagi Nevskiy Prospektidagi "Kitoblar uyi" da
tarmoqning soddalashtirilgan sxemasi keltirilgan.
Tashrif buyuruvchilarning noutbuklari simsiz ulanish nuqtasi (точка
доступа) deb nomlangan WLAN qurilmasi bilan ishlashadi. Kirish nuqtasi
kompyuter kabi mijozlar qurilmasidan ramkalar (brauzer oynasida boshqa HTML
hujjatlari bilan birga ko'rsatilishi mumkin bo'lgan individual, to'liq HTML
hujjatlarni) yuborish va qabul qilish uchun radiokanaldan foydalanadi.
Bundan
tashqari, kirish nuqtasi do'konni ta'minlovchi qurilmalar bilan bir xil Ethernetga
ulangan, shuning uchun mijozlar va xodimlar uzoq veb-saytlarda ma'lumot
qidirishlari mumkin.
Mundarija 
Kirish - Laboratoriya ishi №1 Mavzu

Mundarija
Kirish ........................................................................................................................ 4
1-laboratoriya ishi. Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan kabellar va ularning
xillari. Tarmoq kabelini tayyorlash. .......................................................................... 5
2-laboratoriya ishi. Kichik o’chamdagi lokal kompyuter tarmoqlarini sozlash. IP-
adreslarni berish va ulanishlarni tekshirish. ............................................................ 14
3-laboratoriya ishi. Cisco Packet Tracer dasturining asosiy boshqarish
elementlarini o’rganish. Cisco Packet Tracer
dasturi yordamida tarmoq
qurilmalarini tanlash va ularni ulash. ...................................................................... 23
4-laboratoriya ishi. Cisco Packet Tracer dasturi yordamida
tarmoq ishini
modellashtirish va tadqiq qilish. ............................................................................. 30
5-laboratoriya ishi. Simsiz tarmoqlarni tashkil etish va uni sozlash. WiFi routerni
o’rnatish va sozlash. ................................................................................................ 41
6-laboratoriya ishi. ADSL modemni o’rnatish va sozlash. ................................... 53
Foydalanilgan adabiyotlar .................................................................................... 66
To’g’ri bajarilgan ish - Laboratoriya ishi №1 Mavzu

10-rasm. Maxsus siquvchi instrumentida UTP kabelga konnektorni ulash.
9. Endi yuqorida bajarilgan ishlarni kabelning keyingi uchida xam bajaring.
Bu yerda xam simlar ranglari ketma-ketligi yuqoridagidek bo’ladi.
Ish yakunida
to’g’ri ulash usulidagi kompyuter tarmog’i kabeli xosil bo’ladi.
Kross-kabel. Kross-o’tkazuvchi kabelini
tayyorlash yuqoridagi kema-
ketlikda asosida amalga oshiriladi. Bunda to’g’ri ulashdan farqli tomoni shundaki,
rangli simlarning tartibi o’zgaradi. To’g’ri ulashda simlar tartibi kabelning ikkala
uchida xam bir xil bo’ladi. Kross-o’tkazuvchida kabelning ikkinchi uchida birinchi
uchiga qaraganda rangli simlar ketma-ketligi turlicha bo’ladi.
Kabelning birinchi uchidagi simlar ketma-ketligi to’g’ri ulanishdagidek
bo’ladi, ya’ni:
10-rasm. Kross-kabelning birinchi uchi:
1-
to’q sariq – oq, 2
- to’q sariq, 3
- yashil-oq, 4
- ko’k, 5
- ko’k-oq, 6
– yashil, 7
-
jigar rang-oq, 8
- jigar rang.
Kabelning ikkinchi uchining rangli simlari qo’yidaricha tartiblanadi:
10-rasm. Kross-kabelning ikkinchi uchi:
1-
yashil-oq– oq, 2
– yashil, 3
- to’q sariq oq, 4
- ko’k, 5
- ko’k-oq, 6
-to’q sariq, 7
- jigar rang-oq, 8
- jigar rang.
Agar e’tibor bersangiz yashil va to’q sariq juftliklar (xuddi kesishshigani
kabi) o’rin almashishadi. Ayna shuning uchun ham kross-o’tkazuvchi deb
nomlanadi. Tayyorlangan kross-o’tkazuvchi kabeliga to’g’ri o’tkazuvchi kabeldan
farq qilishi uchun marker yordamida belgi qo’ying.
Asosiy adabiyotlar - Islom karimov nomidagi

O‘quv dasturi “………………” kafedrasining 2023 yil ___ avgustdagi ___-sonli yig‘ilish bayoni bilan ma’qullangan.
Kafedra mudiri ____________ _________________
Kotib(a) ____________ _________________
O‘quv dasturi ……………………… fakulteti O‘quv-uslubiy Kengashining 2023 yil ___ avgustdagi ___-sonli yig‘ilish bayoni bilan ma’qullangan.
Kengash raisi ____________ _________________
Kotib(a) ____________ _________________
O‘quv dasturi universitet Ilmiy-uslubiy Kengashining 2023 yil ___ avgustdagi ___-sonli yig‘ilish bayoni bilan tasdiqlangan.
Kengash kotibi ____________ dots. Daminov O.O.
|
Laboratoriya ishi №1 Mavzu - bet 8

Cisco Packet Tracer dasturi yuklangandan so’ng ekranda 3.1-rasmda
tasvirlangan oyna hosil bo’ladi.
Oynaning yuqori qismida dastur nomi (Cisco Packet Tracer),
kompyuter
tarmog’i modelini o’zida saqlovchi fayl nomini o’z ichiga olgan sarlavha qismi
joylashgan,
shuningdek, oyna o’lchamini o’zgartiruvchi, uni ixchamlashtiruvchi
yoki yopuvchi standart boshqarish tugmalari joylashgan.
3.1-rasm. Cisco Packet Tracer dasturi interfeysi.
Sarlavhaning pastki qismida menyu osti bo’limlarini o’z ichiga olgan
bosh
menyular satri joylashgan:
File menyusi tarmoq topologiyasini tavsiflovchi faylni saqlash va ochish
buyruqlarini o’z
ichiga oladi;
Edit menyu ostisi ishchi maydondagi tasvirni tahrirlash imkonini
beruvchi buyruqlarini o’z
ichiga oladi;
Ta’lim yo‘nalishlari - Islom karimov nomidagi

|
Islom karimov nomidagi
|
bet | 2/4 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 42,68 Kb. | | #109254 |
Bog'liq O\'quv dasturi shakli - Tanlov fani (3)Ta’lim yo‘nalishlari
(Mutaxassisliklar):
(taalluqlisi yozilsin)
|
|
Toshkent – 2023
Fan/modul kodi
…
|
O‘quv yili
…
|
Semestr
…
|
ECTS - Kreditlar
…
|
Fan/modul turi
Tanlov
|
Ta’lim tili
O‘zbek/rus
|
Haftadagi dars soatlari
…
|
1.
|
Fanning nomi
|
Auditoriya mashg‘ulotlari (soat)
|
Mustaqil ta’lim (soat)
|
Jami yuklama
(soat)
|
…
|
…
|
…
|
…
|
2.
|
I. Fanning mazmuni
Fanni o‘qitishdan maqsad – …
Fanning vazifalari – …
II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg‘ulotlari)
Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi:
1-modul. Modul nomi
1-mavzu. Mavzu nomi
2-mavzu.
3-mavzu.
n-mavzu.
III. Amaliy mashg‘ulotlar bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Amaliy mashg‘ulotlar uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
…
Amaliy mashg‘ulotlar multimedia qurilmalari bilan yoki o‘rnatilgan tartibda jihozlangan auditoriyada bir akademik guruhga bir o‘qituvchi tomonidan o‘tkazilishi lozim. Mashg‘ulotlar faol va interfaol usullar yordamida o‘tilishi, mos ravishda munosib pedagogik va axborot texnologiyalar qo‘llanilishi maqsadga muvofiq.
IV. Laboratoriya ishlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Laboratoriya ishlari uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
…
Laboratoriya ishlari zaruriy laboratoriya qurilmalari va o‘lchash asboblari bilan jihozlangan auditoriyada bir akademik guruhga (ko‘pi bilan 15 ta talaba) bir o‘qituvchi tomonidan o‘tkazilishi lozim. Agar bir akademik guruhda 15 tadan ko‘p talaba bo‘lsa, guruh ikki kichik guruhga bo‘linib ikkita o‘qituvchi tomonidan parallel o‘tkazilishi lozim. Mashg‘ulotlar faol va interfaol usullar yordamida o‘tilishi, mos ravishda munosib pedagogik va axborot texnologiyalar qo‘llanilishi maqsadga muvofiq.
V. Kurs ishi bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Kurs ishi topshirig‘ining taxminiy ro‘yxati
1.
2.
3.
…
Kurs ishi … taalluqli masalalar yuzasidan talabalarga yakka tartibda tegishli topshiriq shaklida beriladi. Kurs ishining hajmi, rasmiylashtirish shakli, baholash mezonlari ishchi fan dasturida kafedra tomonidan belgilanadi. Kurs ishini bajarish talabalarda fanga oid bilim, ko‘nikma va malakalarni shakllantirishga xizmat qilishi kerak.
|
|
| |
-rasm PPR grafi - Andijon mashinasozlik instituti elektrotexnika fakulteti

|
Andijon mashinasozlik instituti elektrotexnika fakulteti
|
bet | 18/33 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #238851 |
Bog'liq tayyor diplom-rasm PPR grafi:
KT-Kapital tamirlash; JT-joriy tamirlash
3.3. Elektr jixozlarini tamirlash texnalogiyasi
Elektr jixozlarini massasi va oʼlchamlariga bogʼliq xolda qismlarga boʼlib taʼmirlashga joʼnatiladi yoki oʼrnatilgan joyida toʼgʼridan toʼgʼri taʼmirlanadi. Taʼmirlashni texnik shartlarida buyurtmachi va taʼmirlovchi tashkilot oʼrtasida oʼzaro shartnoma koʼrsatiladi.
Elektr jixozni taʼmirlashga qabul qilish akt boʼyicha amalga oshiriladi. Аktda jixozni pasport maʼlumotlari xamda koʼzda tutilgan taʼmirlash xajmidan tashqari taʼmirlashdan soʼng amalga oshirish kerak boʼlgan texnik talablar xam koʼrsatiladi; yaʼni kuchlanish, aylanish chastotasi, issigʼlikka chidamlilik sinfi va boshqalar. Barcha asosiy qism va detallari mavjud boʼlgan komplekt elektr jixozlarigacha taʼmirlanadi. Gʼilofi va podshipnik shitlari singan, aktiv poʼlati alaqancha (25% dan ortiq) uringan jixozlar taʼmirlanmaydilar.
Taʼmirlash siklini strukturasi- bu elektr jixozlarini texnik ekspluatatsiyasi jarayonidagi bajariladigan ishlar yigʼindisi va ketma-ketligida GOST boʼyicha asosiy ekspluatatsion ishlar boʼlib ularga quyidagilar kiradi: texnik xizmat, joriy taʼmirlash va kapital taʼmirlash.
Texnik xizmat (TX) – bu elektr jixozlarini vazifasi boʼyicha ishlatilishida, saqlanishi va transportirovka qilinishida uni buzilmasdan ishlashini taʼminlovchi kompleks operatsiyalardir. TO jixozni buzilib toʼxtab qolishini chaqiradigan mayda nosozliklarni bartaraf qilib uni ish qobilyatini saqlab qoladi, TO jixozni oʼrnatilgan joyida texnologik jarayonni buzmasdan amalga oshiriladi.
Joriy-taʼmirlash (JT)- bu jixozni ayrim qismlarini almashtirish yoki tiklash orqali uni ish qobilyatini taʼminlash yoki tiklash uchun bajariladigan taʼmirlashdir. JTni vazifasi xar qanday elektr jixoz elementlarini bikrligi bir xil emasligidan kelib chiqadi.Аbadiy boʼlmagan elementlarni oʼz vaqtida almashtirish orqali TJ bir butun jixozni ishga yaroqliligini taʼminlashni joyida yoki elektr taʼmirlash korxonalarida amalga oshiriladi.
|
| |