nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ko‘rsatma
Kalit soʻz - Cover ict stb indd

|
Cover ict stb inddBog'liq 5-sinf informatika (Cambridge )Ko‘rsatma
Kalit soʻz:
qidirmoqchi
boʻlgan
maʼlumotlarin-
gizni umumlashti-
radigan muhim
soʻz (yoki ibora).
Kalit soʻz
97
5
Qidiruv tizimlarida ishlashni boshlash
3.3-mashg‘ulot
Maʼlumot qidirmoqchisiz, lekin qidiruv tizimi foydasiz ayrim natijalarni
chiqarishini istamaysiz.
Multfilm qahramoni Pluton (sayyora emas) haqida maʼlumot qidirmoqchisiz.
Buni amalga oshirish uchun kalit soʻzdan foydalanishingiz mumkin.
Qidiruv tizimini oching.
“Pluton” deb yozing.
Qidiruv natijalari sahifasida paydo bo‘ladigan qidiruv natijalariga qarang.
Qidiruv tizimiga “Pluton + cartoon – planet” deb yozing. Qidiruv natijalari
sahifasida paydo bo‘ladigan natijlarga qarang. Farqni koʻryapsizmi?
Bu qidiruv natijalarida multfilm qahramoni Pluton haqida koʻproq natijalar
hosil bo‘ldi.
3.4-mashg‘ulot
Qidiruv tizimi sayyora haqida natijalarni koʻrsatmasligi uchun yana qanday kalit
soʻzlarni qoʻshish mumkin?
“–” qidiruv
tizimida
“sayyora” soʻzi
bor natijalarni
koʻrsatmaslikni
bildiradi.
Ko‘rsatma
98
4-amaliy ko‘nikma
Savol asosida qidirish
Butunjahon internet tarmog‘idan savol asosida qidiruvdan foydalanishingiz
mumkin.
Biror mavzu haqida maʼlumot topishni xohlasangiz, kerakli maʼlumotni olish
uchun kiritish lozim boʻlgan mos savol tuzishingiz kerak.
Plutonning quyosh tizimidagi sayyora ekanligi yoki unday emasligi haqida
maʼlumot olishdan iborat o‘sha misoldan foydalanishingiz mumkin.
4.1-mashg‘ulot
Daftaringizga quyidagi savollarga javob yozing. Darsligingizga yozmang.
Qidiruv tizimini oching.
“Pluton quyosh tizimidagi sayyorami?” deb yozing
Qidiruv natijalari sahifasida chiqadigan natijalarga qarang va savolga javob
yozing.
4.2-mashg‘ulot
Plutonning quyosh tizimidagi sayyora ekanligi yoki emasligini aniqlash uchun
yana qanday savollardan foydalanish mumkin?
4.3-mashg‘ulot
Buning oʻrniga multfilm qahramoni Pluton haqida maʼlumot topmoqchisiz.
Bunda savolni qanday tuzish kerak?
Qidiruv tizimini oching.
“Multflim qahramoni Pluton kim?” deb yozing.
Qidiruv natijalari sahifasida hosil bo‘lgan natijalarga qarang va savolga javob
yozing.
|
| |
Axborot texnologiyalari - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

82
Uchinchi daraja –
amaliy
. Bu darajani ikki oqimga ajratish maqsadga
muvofiq:
anjomiy
va
predmet
.
Anjomiy oqim
(qurilmalar, stanoklar,
anjomlar) axborot texnologiyalarini amalga oshirish yo„llari va
vositalarini aniqlaydi. Ularni uslubiy, axborot, matematik, algoritmik,
texnik va dasturiy turlarga bo„lish mumkin.
Predmet oqimi
aniq
predmet sohasi spetsifikasi bilan bog„liq bo„lib, maxsus axborot
texnologiyalarida o„z ifodasini topgan. Masalan, texnologik jarayonlarni
boshqarish, avtomatlashtirilgan loyihalash, tashkiliy boshqaruv, o„qitish
va boshqalar.
Kompyuter konferensiyalari - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

124
guruhli munozaralarda ishtirok etish imkonini beruvchi tizim
tushuniladi. Guruh yangiliklarining muhim jihatlaridan biri butun dunyo
bo„ylab millionlab insonlar bilan muloqot qilish imkoniyatidir.
Mutaxassislar o„z hamkasblaridan tez va malakali yordam olishlari
mumkin. Bu tarmoq birinchi navbatda texnik mutaxassislar o„rtasida
axborot almashish uchun o„ylab chiqilgan. Hozirda
UseNet
40.000
dan
ortiq telekonferensiyalarni ta‟minlaydi. Mavzular guruhi turli-tuman va
deyarli barcha soha qiziqishlarini o„z ichiga oladi. Rus serverlari
o„rtacha
15.000 – 19.000
guruh yangiliklarni ta‟minlaydi.
UseNet Internet tarmog„iga kiruvchi alohida tarmoq emas, balki
alohida xizmati hisoblanadi. Unda axborot almashinuvi jarayonini hech
kim nazorat qilmaydi. Faqat ayrim tijorat yoki maxsus munozara uchun
yaratilgan guruhlargina nazorat ostida bo„ladi. Axborotlar oqimini
maxsus operatorlar (moderatorlar) kuzatib boradi.
Xalqaro darajadagi asosiy konferensiyalar
Sun’iy tafakkur texnologiyasi - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

94
Axborot qidiruv intellektual tizimlari
muammoga yo„naltirilgan
(faktografik) berilganlar bazasi bilan, tabiiy tilga nisbatan grammatik va
leksik chegaralangan, muloqot qilish tizimlari hisoblanadi. Bunday
tizimlar uchun bilimlar omboridan tashqari, muammo sohasida
bilimlarni taqdim etishning semantik modelini amalga oshiruvchi
lingvistik protsessordan foydalanish xarakterlidir.
Tadqiqot tizimlari
, hozirgi kunda, intellektual tizimning jadal
rivojlanayotgan sinflaridan biri hisoblanadi. Bu tizimlar, birinchi
navbatda, ilm-fan va texnikaning matematika kam formallashgan
sohalarida rivojlana boshladi. Masalan, sport, tibbiyot, geologiya,
biologiya va boshqalar.
Mantiqiy-hisob tizimlari
masalalarning boshlang„ich ma‟lumotlari
matematik modellarining murakkabligidan qat‟iy nazar, boshqaruv va
loyihalash masalalarini yechish imkonini beradi. Bunda, hisoblash
jarayoni bosqichida, foydalanuvchiga muloqot rejimida nazorat qilish
imkoniyatini taqdim etadi. Umumiy holda, muammoning bayoni
bo„yicha, predmet sohasi tilida matematik modelini avtomatik qurish va
funksional masalalarning tuzilishidan ishchi dasturlarni tahlil qilishni
ta‟minlaydi.
So„nggi vaqtlarda
gibrid tadqiqot tizimlar
maxsus sinf sifatida
ajratilmoqda. Bunday tizimlar axborot-qidiruv, tadqiqot, mantiqiy-hisob
tizimlarining eng yaxshi tomonlarini o„zida jamlashi zarur. Gibrid
tadqiqot tizimlarni ishlab chiqish sohasi boshlang„ich bosqichda turibdi.
Sitoplazmaning mikrotubullyar va fibrillyar tuzilmalari

Sentriolani hosil qilishda aylana b o ‘ylab joylashgan mikronaycha-
laming 9 ta tripled ishtirok etadi. Tripletning birinchi mikronaychasi
(A) 13 globulyar subbirliklardan tuzilgan. Ikkinchi va uchinchi m i
kronaychalar (B5C) A mikronaychadan to'liqm asligi bilan ajralib 11
globulyar birlikdan tuzilgan. A mikronaychaning ikkita dastachasi
bo‘lib, uning biri qo‘shni tripletning С mikronaychasiga ikkinchisi
markazga yo‘nalgan. Sentriolaning markaziy qismida g ‘ildirakning
vtulkasiga(silindrga;qoziqchaga) o ‘xshash tuzilma b o ‘lib, undan 9ta
naycha chiqadi va A mikronaychalarga yo ‘nalgan bo‘ladi.
Sentriolalaming mikronaychalar i tizimini (9x3)+0 deb ifodalanadi,
ya’ni markazda mikronaychalar yo‘qligini bildiradi.
Interfaza hujayralarida ikkita yonma-yon joylashgan sentriolalar
bo‘lib, ular diplosoma deyiladi. Ularning biri ona - ikkinchisi qiz
sentriola deb ataladi.
Har sentriola atrofida matriksi - sentrosfera joylashadi.
Hujayralar m itotikbo‘linishgao‘tganda sentriolalaming ko'payishi
kuzatiladi. Bunda diplosomada sentriolalar bir-biridan uzoqlashib
har birining yonida yangisi hosil bo‘ladi. Natijada bo‘linishga kelib
hujayrada ikkita diplosoma ya’ni to‘rtta sentriola yuzaga keladi.
К о ‘payish jarayoni quyidagicha amalga oshadi: ona sentriolaning
matriksi yaqinida unga perpendikulyar ravishda yangi sentriolaning
kichik bo‘lagi hosil bo‘ladi. Birinchi bo'lib A mikronaychalar so‘ng
В va С mikronaychalar hosil bo‘ladi. Shu yo‘l bilan kalta protsentriol
hosil bo‘lib, u o‘sib kattalashadi.
Sentriolalar soning ortishi duplikatsiya deyiladi.
metodologik, iqtisodiy - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

74
shakllantirish doirasida o„quv jarayonining barcha ishtirokchilari
harakatlarini birlashtirish zarur. Bu rejaning yangiliklaridan biri
kompyuterlashtirish barcha tashkil etuvchilari va ta‟minot turlari bilan
axborotlashtirish modelini ishlab chiqish hisoblanadi. Ta‟limda axborot
tizimlarining
ilmiy-texnik
darajasi
amaliy
axborot
tizimlariga
qo„yiladigan talablarga mos keladi. Muammo metodologik savollarni
qayta ishlashning yetarli darajada emasligidir.
Texnologik aspekt
.
Axborot
jamiyatining
texnologik
asosi
telekommunikatsiya va axborot tizimlari hisoblanadi. Ular iqtisodiy
o„sishni yuzaga keltiradi, jamiyatda katta hajmli axborot va bilimlarga
erkin murojaat
qilish
uchun
sharoit
yaratadi,
sotsial-iqtisodiy
almashinuvlarga va axborot jamiyatining shakllanishiga olib keladi.
Uslubiy aspekt
. Zamonaviy axborot tizimlarining asosiy ustunliklari
(ko„rgazmalilik, axborotlarni ifodalashning aralash formalari –
ma‟lumotlar, grafik tasvirlar, stereoovoz, animatsiya, katta hajmli
axborotlarga ishlov berish va saqlash, xalqaro axborot manbalariga
kirish) ta‟lim jarayonini qo„llashning asosi bo„lishi lozim.
Ta‟lim jarayonida axborot manbalarining samaradorligiga ta‟sir
ko„rsatuvchi asosiy omillar quyidagilardan iborat:
Hujayraning tayanch-harakat tizimi. Sitoskelet

Odam oyoq va qo‘l kafti epiteliysida oraliq filamentlaming kera
tin oqsili tuzilishi epiteliy keratinidan farq qiladi. Bu esa oyoq tagi va
qo‘l kaftiga tushadigan ogfirligining kattaligi bilan tushuntiriladi. Bu
yyerdagi keratin katta og‘irlikka chidamli filamentlami ajratadi. Bu
oqsil gen mutatsiyasiga uchrasa, terining shu joydagi mustahkamligi
yo'qalib - kasallik rivojlanadi.Oraliq filamentlar to ‘qima va hujayral-
arga mustahkamlik beradi. Oraliq filamentlar birlashib tonofibrillami
hosil qiladi, ular esa plazmatik membrana yuzasida desmosomalar
bilan bog‘lanib mustahkam karkasni(“skeletini”) hosil qiladi.
dir bo‘ladi? - Hujayra biologiyasi I. A. AbduIov X. U. X albekova

organizmlar nima deyiladi. a)trisomiklar
b)monosomiya
c)
poliploidiya
9. Ba’zan juftlikda bitta xromosomasi tushib qolgan bo‘lib
-bu h o la t
deyiladi.
a) trisomiklar
b)monosomiya
c) poliploidiya
10. Klaynfelter sindromi -
a) ortiqcha X xromosoma(XXY)
b) nulesomiya (X0).
c) togri javob yoq
108
MA’RUZA 6. MEMBRANA GA EGA BO ‘LMAGAN
ORGANELLALAR.
Reja:
1. Ribosomalar.
2. Sitoplazmaning mikrotubullyar va
fibrillyar tuzilmalari
3. Bazal tanacha, kiprikcha, xivchin
4.Hujayraning tayanch-harakat tizimi. Sitoskelet
Tayanch iboralar.
Ribosomalar, mikrotubullyar vafibrillalar, ba
zal tanacha, kiprikcha, xivchin.
1.
Ribosomalar.
Ribosomalarningdiametri 20nm
ga teng mayda
organoidlar. Birinchi marta elektron mikroskop yordamida 1953 yilda
J. Pal lade tomonidan topilgan.
Prokariot hujayralarda ribosomalar gialoplazmada, eukariotlarda
gialoplazma, endoplazmatik to‘r va yadro membranalarida uchraydi.
M itoxondriya va plastidalarda o'zining xususiy ribosomalari bo‘lib
ular prokariotlar ribosomalariga o ‘xshash.
-Prokariot hujayralarda
ularning soni 10 mingacha bo‘lsa eukariotlarda bir necha marta
ko‘proq.
Ribosomalar tarkibida ribosomal RNK va oqsillar mavjud bo‘lib
(ribonukleoproteinlar), ulaming o'zaro munosabatidan 2 subbirlik
tuziladi: katta va kichik(16rasm). Ribosomalar
tarkibiga kiruvchi
rRNK yadrochada sintezlanadi.
Bo‘Iinish duki mikronaychalari

Sentriolyar sikl.
Hujayra sikli davomida
sentriolalaming faolligi
o‘zgarib turadi. Mitoz vaqtida hujayra markazlarida ikkitadan
diplosomalar joylashib, ularning biri ona ikkinchisi qiz sentriol. Qiz
sentriol uchi ona sentriolga qaragan boMadi. Ona sentriol mitozning
hamma fazasida maxsus ingichka fibrillalar zonasi bilan -fibriollyar
galo bilan o ‘ralgan boMadi. Bu galodan mikronaychalar chiqadi.
Qiz sentriolda galo ham mikronaychalar ham boMmaydi. BoMinish
dukini hosil qilishda asosan ona sentrioladan
chiqqan mikronaychalar
ishtirok etadi. Yangi mikronaychalar sentriolalaming o ‘zidan emas,
ulaming galo qismidan o'sib chiqadi. Sentriolalar bu mikronaychalami
polimerizatsiyasida ishtirok etadi.
Telofazani oxirida boMinish dukining buzilishi kuzatiladi. Ikkita
sentriol o‘zaro perpendikulyarligini y o ‘qotib bir-biridan biroz uzoqla-
shadi. Ona sentriola atrofida mikronaychalar kuzatilmaydi. Interfaza
davrida ona sentriol atrofida satellit deb ataluvchi o‘sim talar hosil
boMib, ulardan mikronaychalar o ‘sa boshlaydi.
Bular sitoplazma mi-
kronaychalaridir. Mikronaychalar o‘sgan sari sentrioladan uzoqlashib
u bilan aloqasi uziladi, uning o ‘m ida yana yangilari hosil boMadi,
eskilari parchalanadi. Shunday qilib hujayrada mikronaychalarning
hosil boMish konveyri yuzaga keladi.
Hujayraning keyingi boMinishiga tayyorgarchilik ko‘rganda ik-
kala endi ona sentriolalar atrofida satellitlar y o 4qolib fibrillyar galo-
lar paydo boMadi va ikkala sentriolalar atrofida mikronaychalar o ‘sa
boshlaydi.
BoMinmayotgan hujayralarda sentriolalar
sitoplazma mikro-
naychalarini va kiprikchalar mikronaychalarini hosil qiladi.
Hujayradagi tuzilmalaming joylashgan joyi shunchaki tasodif-
dan kelib chiqmaydi. Hujayra arxitektori va dizayneri - sentriolalar.
Ular hosil qilgan mikronaychalar bo‘ylab poyezd relsda yurgandek
k o ‘pgina modda va tuzilmalar, xromosomalar harakat qiladi. Harakat
qiluvchi bir hujayralilarda ham bu xususiyatni sentriolalar hosil qil
gan mikronaychalar bajaradi.
Diplosomadagi qiz sentriolada birinchi boMinishda hali mikro
naychalari bo‘lmaydi, uning mikronaychalari faqat hujayraning ik-
kinchi boMinishida hosil boMadi. Ona
sentriol uni qoMidan ushlab
kerakli joyga olib borishi kerak. Chunki shunday qilmasa ona sentriol
bilan qiz sentriol orasida aloqa uzilib, hujayradagi buzilishlarga olib
116
keladi. Sababi, qiz sentriol mustaqil ravishda kerakli joyini topa ol-
maydi.
M a’lumki, sentriolalar yadro bilan bog‘liq bo‘lmasa xromosoma-
larni qayerga olib borishni bilmas edi. Organoidlaming hujayradagi
joyini sutemizuvchilarda yadro belgilaydi. Xlamidomonada suv o ‘tida
aksincha, sentriolalar yadroga qaysi organoidni
qayerga joylashtirish
haqida “buyruq” beradi.
CAM o ‘simliklarda uglevod sintezi

|
CAM o ‘simliklarda uglevod sinteziBog'liq NamDU-ARM-1159-Hujayra biologiyasiCAM o ‘simliklarda uglevod sintezi.
K o‘p choT o‘simliklari
kaktus chingari o ‘simliklar yana bir boshqa biokimyoviy moslashishga
ega bu ularga juda issiq va quruq yashash muxitida tirik qolishga
ikon yaratib beradi.Bu o‘simliklar SAM o‘simliklari deb ataladi va
ular S4 o‘simliklariga o‘xshab PEP karboksilazani atmosferadagi
S02 fiksatsiya qilish uchun ishlatadi. S4 o ‘simliklaridan farqi SAM
yoruglikfazasini va S 0 2 fiksatsiyasini turli xil barg xujayralarida
emas kuning turli xil vaqtlarida amalga oshiradi SHuni e’tiborga olish
lozimki S3 va S4da va kuning yorug payti o‘simliklar bar ogizchalarini
ochib S02 ni fiksatsiya qiladi SAM esa bar ogizchalarini kuning issiq
va quruq paytida yopiq xolatda ushlaydi. Keyin kuning qorongu
paytida barg ogizchalirani ochib S 0 2 yordamida PEP karboksilazani
fiksatsiya qiladi.
Mustaqil ta’lim mavzulari
1. Ikki membranali organoidlarning biologik xossalari.
2. Mitoxondriyaning morfologik tuzilishi va asosiy vazifasi.
3.Plastidalarninng strukturaviy tuzilishi
4.Plastida turlari.
Nazorat savollari
1. Hujayraning ikki membranali organoidlariga nima kiradi?
2.
Nima uchun mitoxondriyalar hujayraning avtonom tuzilmalari
deb ataladi?
3. Plastidalaming vazifalari va biologik ahamiyati xaqida gapir
ing.
4.
Prokariot hujayralaming fotosintezlovchi tuzilmalari qanday
tuzilgan?
5. Plastida va mitoxondriyalar kelib chiqishi xaqidagi endosim-
bioz nazariya xaqida gapiring.
106
TEST SAVOLLARI
1. Giston oqsillarini xromatindan ajratib birinchi bo‘lib kim
o ‘rgangan?
a) A.Kossel 1890 yilda
b) M echnikov 1850 yilda
C) Purkine 1655 yilda
2. Hujayra bo(linishidan oldin qaysi eng muhim jarayon so
|
| |
Ribosomaning tuzilishi - Hujayra biologiyasi I. A. AbduIov X. U. X albekova

tezi jarayoni 3 bosqichga boMinadi: 1. Inisiatsiya (boshlang‘ich etap).
2.Elongatsiya (polipeptid zanjirining hosil b o ‘lishi). 3.Terminatsiya
(jarayonning oxiri).
Eukariot hujayralarda ribosomalaming 2xil guruhi uchraydi: er-
kin ribosomalar va endoplazmatik to ‘rga bogiangan ribosomalar.
Endoplazmatik to ‘rda ribosomalar ishtirokida sintezlangan oqsillar
asosan sekretsiya oqsil lari.
Oqsil sintezi davomida ribosomalar mRNK yoki iRNK zanjiri bo'ylab
harakatlanadilar, bunday tuzilma poliribosoma yoki polisoma deyiladi.
Anchagacha ribosomalaming ikkala subbirligi bir xil tuzii-
ishga ega deb taxmin qilingan. Lekin elektron mikroskopik usullar
ko‘rsatishicha, kichik subbirlik eski telefon trubkasi ko‘rinishida ega
ekanligini. kattasi esa kosani eslatadi. Ish davri davomida ribosoma
lar o‘z konfiguratsiyasini (shaklini) o ‘zgartirib turadi.
Uslubiy vositalar - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

86
a)
ko„p tashkil etuvchilardan iborat axborot muhitini (matn, ovoz,
grafika, foto, video) yagona raqamli ko„rinishda ifodalash;
b)
katta hajmli axborotlarni ishonchli (nusxalashda yo„qotishlarning
mavjud emasligi) va uzoq muddatli (o„nlab yillar) saqlash;
c)
axborotlarga ishlov berishning soddaligi.
Hozirda erishilgan texnologiya yangi optik tashuvchi –
DVD
standartiga asoslangan. Bu standart o„nlab Gbaytgacha hajmga ega va
avvalgilarining barchasini almashtiradi:
CD-ROM
,
Video-CD
,
audio-CD
.
DVD
ni qo„llash raqamli axborotning bir turliligini ta‟minlash imkonini
berdi. Birgina qurilma audiopleyer, videomagnitafon,
CD-ROM
, disk
yurituvchi va boshqalarni almashtiradi.
Ko„plab tashkil etuvchilardan iborat multimedia muhitini uch
guruhga bo„lish maqsadga muvofiq: audioqator, videoqator va matnli
axborot.
Audioqator suhbat, musiqa, turli effekt (samara)larni (
Wave
(to„lqin)
belgilanishi orqali birlashtiriluvchi shovqin, g„ichirlash, chaqmoq va h.k.
turdagi ovozlar) o„z ichiga oladi.
Videoqator audioqatorga nisbatan elementlarining ko„pligi bilan
farqlanadi. Videoqator grafika (rasmlar, yuza, grafik rejimdagi belgilar)
va rasmni (fotografiya va skanerlangan tasvirlar) o„z ichiga oladi. Audio
va videoqatorlarni amalga oshirishdagi sezilarli hajm (to„liq bir ekran
62,5
dan
300 Kbayt
.gacha) axborot tashuvchiga, videoxotiraga va
axborotni uzatish tezligiga yuqori talablarni qo„yadi.
CD-ROM
ga matnli axborotni joylashtirishda, optik diskning katta
hajmli axborot sig„imi bilan bir qatorda, hech qanday murakkabliklar va
chegaralanishlar yo„q.
Multimedia-texnologiyalardan foydalanishning asosiy yo„nalish-
lariga quyidagilarni kiritish mumkin:
ma‟lumot olish maqsadlari uchun elektron nashrlar, ko„ngilochar
dasturlar va h.k.;
telekonferentsiyalarda qo„llash mumkin bo„lgan buyurtma
teleko„rsatuvlarni ko„rishdan multimedia- konferentsiyalarda
ishtirok etish uchun zarur kitobni tanlashgacha;
foydalanuvchi so„roviga asosan ko„rgazmali axborot beruvchi
multimediali axborot tizimlari («multimedia-kiosk»).
maʼlumotlar bazasida - Cover ict stb indd

96
3–amaliy ko‘nikma
Kalit soʻz bilan qidirish
Kalit soʻz bilan qidirish – butunjahon internet tarmog‘idagi (WWW)
qidirish
usullaridan biri.
Biror-bir mavzu to‘g‘risida maʼlumot topmoqchi boʻlganingizda, qidirishda
foydali bo‘la oladigan kalit soʻzlardan foydalanishingiz mumkin.
3.1-mashg‘ulot
Pluton
degan sayyora haqida
maʼlumot topmoqchisiz.
Qidiruv tizimini oching. “Pluton”
deb yozing.
Qidiruv natijalari sahifasida hosil
bo‘lgan natijalarga qarang.
Endi qidiruv satriga “Pluton +
solar
system” deb yozing.
Qidiruv natijalari sahifasida hosil bo‘lgan natijalarga qarang. Endi qidiruv
qatoriga “Pluton + solar system + planet” deb yozing.
Qidiruv natijalari sahifasida hosil bo‘lgan natijalarga qarang.
Daftaringizga quyidagi savollarga javob yozing. Darsligingizga yozmang.
Natijalar bir xilmi? Qoʻshimcha soʻzlarni qoʻshganingizda koʻproq maʻlumotlar
paydo bo‘lmoqdami?
3.2-mashg‘ulot
Bu qidiruvda sizga yana qanday boshqa kalit soʻzlar yordam berishi mumkin?
“+”
belgisi
qidiruv tizimida
faqatgina barcha
kalit soʻzlarni
oʻz
ichiga olgan
qidiruv natijalarini
koʻrishni
xohlashingizni
bildiradi.
Xivchin aksonemasi tuzilishining sxemasL

ATFaza faolligiga ega bo‘lgan dinein oqsili bilan bog‘liq. M a’lumki,
mushak hujayralarining harakati ikkita fibrill oqsillari-miozin va ak-
tinning bir-biriga nisbatan sirpanishi natijasida kelib chiqadi. Shunga
asoslanib
taxmin qilinadiki, kiprikchalarning harakati ham dupletda-
gi ikkita mikronaychalarning bir-biriga ishqalanishi natijasida kelib
chiqadi. Dinein oqsili mikronaychalarning
sirpanib ishqalanishini
ta’minlaydi deb hisoblanadi.
B a’zi bakteriya hujayralari ham harakat a ’zosi xivchinlarga ega.
U flagella deyiladi va tuzilishi hamda kimyoviy xususiyatlari bilan
eukariotlar xivchinidan farq qiladi. Bakteriya xivchinlari plazmatik
membrana bilan o‘ralmagan bo‘lib, flagellin oqsilidan iborat. Flagil-
lin Ichi bo‘sh
naychalami xosil qilib, ular 8-10 subbirlikdan tuzilgan.
-rasm. Drozofila s o ‘lak bezidagi politen xromosomalar

bo‘lgan hujayralar mitotik boMinadilar va uning hamma fazalarlni
o'tadilar, lekin telofazadan keyin sitokinez roly bermaydi. Natijada
2 yadroli hujayra hosil boMadi (2n+2n). Bu hujayra yana bir marta S
davmi o ‘tishi natijasida ikkala yadro 4s DNK va 4 n xromosalarga
ega bo‘lib qoladi. Bunday hujayra mitozga kirib metafazada ikkala
yadrodagi hujayradagi xromosomalar qo‘shiladi (8n) va keyingi nor
mal bo‘iinishdan 2 ta tetraploid hujayra hosil bo‘ladi. Shu usul bilan
jigar, buyrak, ko‘z setchatkasi, oshqozonosti bezida poliploid hujay
ralar hosil bo‘ladi.
Bu jarayonning biologik ahamiyati nimadan iborat? Shuni ayt-
ish kerakki, bu holat yuqori takkomillashgan, maxsus vazifalami
bajaruvchi hujayralarda uchraydi. Bunday hujayralar bo‘linishda
ishtirok etmaydi. Hasharotlardagi politen xromosomalar hasharot-
ning metamorfozi natijasida lizislanadi. Endomitoz natijasida hosil
bo'lgan hujayralar mitoz yo‘li bilan ko ‘paya olmaydi, ular faqat ami-
toz yo‘li bilan ko‘payadi.
Somatik poliploidiyaning asosiy mohiyati hujayralar o'lcham ini
kattalashtirish orqali ular unumdorligini oshirishdan iborat.
Butunlay differensiatsiyaga uchragan hujayra bir vaqtning o ‘zida
ham o'zining k o‘payishi uchun kerak va to‘qimaning faoliyati uc-
hun kerak mahsulotlami sintezlay olmaydi. B a’zan bunday o ‘tishlar
organizm uchun zarar ham bo‘lishi mumkin. Masalan, nerv hujayral-
ari bo‘linishi uchun ular bajarayotgan vazifasini o ‘chirib turib keyin
bo‘linishga kirishi mumkin. Endoreproduktsiya hujayralarga asosiy
vazifasidan uzluksiz ravishda o‘z hajmini kattalashtirib ish maydo-
nini kengaytirishga yordam beradi. Poliploidiya natijasida vegetativ
va generativ a ’zolar o ‘sadi. Kartoshka tuganagining kattalashishi en-
domitozlangan hujayralar hajmining ortishi natijasida bo4ladi.
0 ‘simliklarda poliploidiya bitta turga kiruvchi organizmlar xro-
mosomalarinig qo'shilishidan- avtopoliploidiya yoki chatishrirish
natijasida har xil turlarga kiruvchi organizmlar xromosomalarining
qo'shilishidan - allopoliploidiya xos bo‘lishi mumkin. Poliploidlar
orasida bitta xromosomasi kamj yoki ko‘p bo'lgan o‘simliklami uch-
ratish mumkin. Bu holat aneuploidiya deyiladi.
Videokonferensiyalar - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

123
o„z shaxsiy kompyuterlarida videomatn fayllarini yaratish;
maxsuslashtirilgan kompaniyalar tomonidan ishlab chiqilgan
videomatn fayllariga kirish huquqini olish uchun shartnoma
tuzish. Sotish uchun mo„ljallangan bunday fayllar kompaniyaning
mos xizmatini ko„rsatuvchi serverlarida saqlanishi yoki optik
disklarda taqdim etilishi mumkin;
boshqa korxonalar bilan ularning videomatn fayllariga kirishga
ruxsat olish uchun shartnomalar tuzish.
Korxonalar o„rtasida o„z mahsulotlarining kataloglari va narxlari
bilan videomatnli ko„rinishda almashish ommaviylashib bormoqda.
Videomatn savdosi bilan shug„ullanayotgan kompaniyalar xizmati
gazeta va jurnallar bilan raqobatlasha bormoqdalar. Hozirgi kunda
ko„plab davlatlarda gazeta va jurnallarning videomatn shakliga
buyurtma berish mumkin (birja axborotlarining joriy holati haqida
gapirmasa ham bo„ladi).
Faksimil aloqasi.
Bunday aloqa kommunikatsion kanalning bir
boshida hujjatni o„qish va uning tasvirini ikkinchi boshida tasvirlash
imkoniyatiga ega bo„lgan faks-apparatni qo„llashga asoslangan.
Faksimil aloqasi ishtirokchilarning geografik holatidan qat‟iy nazar,
muammoni hal qilayotgan ishtirokchi guruhlarga qaror qabul qilishda
hujjatlarni tez va oson tarqatishda o„z hissasini qo„shmoqda.
Aneuploidiya - Hujayra biologiyasi I. A. AbduIov X. U. X albekova

malar ajralmasdan hujayraning bitta qutbiga tortiiishi natijasida hosil
bo‘ladi.
Diploid to‘plamiga bitta ortiqcha xromosoma qo‘shilgan orga
nizmlar
trisomiklar
(2n+ l) deyiladi. B a’zan
juftlikda bitta xromo-
somasi tushib qolgan bo‘lib -bu holat
monosomiya
(2n-l) deyiladi.
Poliploid o‘simliklar o‘ziga xos geografik
tarqalish xususiyatiga
ega, ular tez tarqalib katta xilma-xilliklar hosil qiladi va yangi yashash
joylariga tez moslashadi va noqulay sharoitlarga chidamli bo‘ladi.
Hozirgi paytda ko‘p yillik dekorativ o ‘simliklaming ko‘pchiligi
(georgina, giasint, gladiolus, orxideya,atirgul, lola, xrizantema) polip
loid navlardan iborat.
Odamlarda hujayralarning ko‘p qismi diploid.
Gaploid holatda
faqat jinsiy hujayralar - gametalar boMadi.
Aneuploidiya holatlari odamlarda ham kuzatiladi. Xromosoma-
lami soni diploid to ‘plamdan bitta kam bo‘lgan
zigota odatda rivo-
jlanmaydi, lekin ortiqcha xromosomali zigota rivojlanish xususiyati
ga ega bo‘ladi. Lekin bunday zigotadan anomaliyasi (kamchiligi) bor
organizm rivojlanadi. K o‘p uchraydigan xromosoma mutatsiyalaridan
biri xromosomalaming ajralmasligi natijasida rivojlanadigan trisomi-
ya 21 -D aun sindromi (21 chi xromosoma 3ta),
Klaynfelter sindromi
- ortiqcha X xromosoma(XXY), Temer sindromi bitta jinsiy xromo
soma b o‘yicha nulesomiya (XO). Poliploidiya kam uchraydi. Trip-
loidli embrionlar va tug‘ilgan
bolalar ham boMadi, lekin ular faqat
bir necha kun yashaydi.
Hayvonlarda
alloploidiya uchramaydi, chunki ularda turlararo
chatishishlar deyarli kuzatilmaydi.
165
endoreproduksiya- - Hujayra biologiyasi I. A. AbduIov X. U. X albekova

poliploidiyaga sabab bo‘ladi.
Xromosomalarning
kondensatsiyasi
kuzatilmaydi.
B a’zi
umurtqasiz hayvonlarda poliploidiya darajasi katta boMadi. Tut
ipak qurtining soMak ajratuvchi bezi hujayralari yadrosi ploidligi
ko‘pligidan shoxlanib ketgan bo‘ladi. Askarida qizilo‘ngachi hujay
ralari lOOming s DNKga ega.
Endoreproduksiyaning bir ko*rinishi politeniya hodisasidir. Po-
liteniyada S-sintez- davrdagi DNK replikatsiyasida xromosoma
lar despiralizatsiya holida qolib bir-biridan
ajralmaydi va konden-
satsiyalanmaydi. Shu holatda ular yana keyingi replikatsiya sikliga
o‘tadilar yana ikki hissa oshadilar va yana ajralmaydilar.
Natijada,
ko‘p ipli politen xromosoma hosil bo‘ladi. Bu xromosomalar hech
qachon
mitozda ishtirok etmaydi, ular interfaza xromosomalari
boclib, DNK va RNK sintezida ishtirok etadilar.
M itotik xromosoma-
lardan oMchamlari, y ocg‘onliklari
bilan farq qiladilar, chunki bir qan-
cha iplar tutamidan iborat bo‘laditar. Drozofila pashshasining politen
xromosomasi mitotik X xromosomasidan ming m arta katta va 70-250
martagacha uzunroqdir. Ulaming hujayradagi soni gaploid bo‘ladi,
chunki gomologik xromosomalar qo‘shilib konyugatsiyalanadi. Dro-
zofilaning somatik hujayrasida 8-ta xromosoma. So‘lak bezida - 4 ta
bo‘ladi.
Politen xromosomalar tuzilishi jihatidan ham farq qiladilar. Ular
uzunligi o ‘ylab bir xilda tuzilmagan: disklar,
diskaro qismlar va pu-
flardan (shishlardan) .
Transaksiyalar tannarxining kamayishi

ko‘rmоqda. Ular uchun Internet tarmоg‘idan fоydalanib ishlash kam pul
sarflashni talab qiladi va ancha оperativ amalga оshiriladi.
2. Vоsitachilar xizmatidan asta-sekin vоz kechish mumkinligi.
Bunday hоllarda ishlab chiqaruvchi firma o‘z elektrоn magazinini оchishi
mumkin. Natijada оraliq bo‘g‘inlar sоni kamayib, ular o‘rnini ishlab chi-
qaruvchi bilan xaridоr o‘rtasidagi bevоsita alоqa оlishi tufayli transaksiya-lar
umumiy sоni qisqaradi. Bu firmaga o‘z mahsulоtiga оperativ tarzda narx
belgilash va uni nazоrat qilish imkоnini beradi. Vоsitachilarsiz (di-lerlar,
distribyutоrlar) savdо qilish bu vоsitachilar xizmatiga haq to‘lashdan vоz
kechish tufayli qo‘shimcha darоmad оlish imkоnini beradi.
Bоzоrlar tiniqligining ancha yaxshilanishi

magazinlar o‘zlarining bayramdan оldingi savdоlarini saqlab qоla-dilar va
hattо ba’zan оshirib savdо qiladilar.
20. Elektrоn magazinlarni saqlab turish xarajatlarining qisqa-
rishi (an’anaviy magazinlardagi savdо maydоnlarini saqlab turish xara-
jatlariga nisbatan). Ayrim hоllarda umuman savdо binоlaridan vоz ke-
chish, ularni qisqartirish mumkin. Shu bilan birga, оmbоrning hududiy
jihatdan elektrоn magazinga bоg‘lanishi muammоsi ancha saqlanib qо-
ladi, chunki tоvarlar bevоsita ishlab chiqaruvchidan yetkazib beriladi.
21. Transpоrt va bоshqa yo‘l xarajatlarining qisqarishi. Bu qis-
qarish, birinchidan, tоvarlarni yetkazib berishning mоslashuvchan re-
jimidan fоydalanish va оptimal yo‘nalishlarni tanlash hisоbiga, ikkin-
chidan, tоvarlarning namоyish qilinadigan namunalari buzilish hоllarini
bartaraf etish, shuningdek, elektrоn magazinlar sоtuvchilari va masla-
hatchilari uchun unifоrma kоmplektlariga qilinadigan xarajatlarning ka-
mayishi tufayli erishiladi.
Mashhur axborot-qidiruv tizimlari

121
http://www.yahoo.com
Axborot-qidiruv tizimlarining
har biri oddiy va batafsil
kengaytrilgan qidiruv hamda matnli, rasm, musiqa, video va boshqa turli
shakldagi axborotlarni qidirish imkoniyatini taqdim etadi. Bu turdagi
axborot- qidiruv tizimlaridan foydalanib ixtiyoriy foydalanuvchi o„ziga
kerakli bo„lgan ixtiyoriy turdagi ma‟lumotni qidirib topishi va undan
foydalanishi mumkin. Agar sizga biror ma‟lumot kerak bo„lib, lekin siz
uning qayerda va qanday ko„rinishda
joylashganligini bilmasangiz, u
holda shu kabi axborot-qidiruv tizimlaridan foydalaning.
Axborot-qidiruv tizimlari – bu web-sayt bo„lib, Internet tarmog„ida
axborotlarni qidirish imkoniyatini taqdim etadi. Google va Yahoo
axborot-qidiruv tizimlari dunyodagi eng mashhur qidiruv tizimlaridan
hisoblanadi. Bizning davlatimizda WWW.UZ
axborot-qidiruv tizimi
qidiruv so„rovlari bo„yicha ilg„orlardan biridir.
10. Konferensiyalar
Audiokonferensiyalar
Audiokonferensiyalarda masofaviy uzoqlashgan xodimlar va
korxona bo„limlari o„rtasida aloqani ta‟minlash
uchun audioaloqadan
foydalaniladi. Audiokonferensiyani amalga oshirishning eng sodda
vositasi suhbatlarda ikkidan ortiq ishtirokchining qatnashishi imkonini
beruvchi qo„shimcha qurilmalar bilan
jihozlangan telefon aloqasi
hisoblanadi.
Audiokonferensiyani
tashkil
qilish
kompyuterning
mavjud
bo„lishini talab qilmaydi va ishtirokchilar o„rtasida ikki tomonlama
aloqadan foydalanishni nazarda tutadi. Audiokonferensiyalardan
foydalanish qaror qabul
qilishni yengillashtiradi, arzon va qulay.
Audiokonferensiyaning samaradorligi quyidagi shartlar bajarilganda
ortadi:
audiokonferensiyani tashkillashtirayotgan xodim qo„shimcha
ravishda barcha qiziqqan shaxslarning ishtirok etishini ta‟minlasa;
konferensiya ishtirokchilari soni muhokama qilinayotgan
muammo doirasini ushlab turish uchun juda katta bo„lmasligi
www.ziyouz.com kutubxonasi
122
lozim (odatta
oltitadan ortmaydi);
konferensiya dasturi
uning ishtirokchilariga, faksimil aloqasini
qo„llagan holda, avvaldan xabar qilinishi lozim;
har bir ishtirokchi so„zlashdan avval o„zini tanishtirishi lozim;
konferensiyani yozish va saqlash tashkillashtirilgan bo„lishi
lozim; konferensiya yozuvi chop qilinishi va barcha
ishtirokchilarga jo„natilishi lozim.
ToMdiruvchini kuchaytiradigan oqsillar.Bu

|
ToMdiruvchini kuchaytiradigan oqsillar.BuBog'liq NamDU-ARM-1159-Hujayra biologiyasiToMdiruvchini kuchaytiradigan oqsillar.Bu
sinf oqsillari
mavjud bo‘lgan toMdiruvchining uchiga birikib uni ikkiga bo‘Iish
xususiyatiga ega. Kuchaytiruvchi oqsillar (M.n. Gelsolin) aktik
monomerlaming qo^him cha, bo‘sh tikonli uchiami shakllantirish
orqali birlashishini ta’minlaydi, ya’ni ularko‘rsatilgandek, kofelin ham
toMdiruvchilami kuchaytirishga qodir.
8. Membranani biriktiradigan oqsillar.
Mushaksiz hujayralaming aksariyat qisqaruvchi mexanizmlari
bevosita plazma membranasi ostida joylashgan. K o‘p sonly faoliyat
paytida qisqaruvchi oqsillar ishlab chiqaradigan kuchlar plazma mem-
branasiga ta’sir ko‘rsatib, uni tashqariga chiqaradi (m.n hujayra siljish
paytida sodir b o‘ladi) yoki ichkariga kiritadi (fagotsitoz yoki sitoki-
nesis davrida sodir boMadi). Bunday faoliyat antik toMdiruvchilami
123
plazma membranasiga bilvosita peripheral membranani biriktiradigan
vositalar orqali birikishi orqali amalga oshiriladi. Avvalgi boMimlarda
ikkita misol tasvirlangan edi: eritrotsitning membrane skleti ichiga
qisqa aktik polimerlarning qo‘shilishi (4.53 d rasmga qarang) va ak-
tik to ‘ldiruvchiIaming membrane bilan yopishish va tutashish joy-
idagi to‘qnashuvlar (7.17 va 7.26 rasmlarga qarang) membranani
aktikka biriktiradigan oqsillar shu jumladan vinkulin ham ERM (es-
rin, radiksin va moesin) oilasi va spektrin oilasi (distorfin - mushak
distrofibiyasi uchun m a’sul) a ’zolari hisoblanadi.
Nazorat savollari
1. Ribosoma nima?
2. Sitoplazmaning mikrotubullyar va fibrillyar tuzilmalari qan
day faoliyat yuritadi?
3. Bazal tanacha, kiprikcha, xivchin nima funksiyani bajaradi?
4.Hujayraning tayanch-harakat tizimiga nimalar kiradi?
124
|
| |
Xo‘jalik alоqalarini muvоfiqlashtirishning ancha sоddala-

|
Xo‘jalik alоqalarini muvоfiqlashtirishning ancha sоddala- Pdf ko'rish
|
bet | 157/187 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #153148 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv (1)3. Xo‘jalik alоqalarini muvоfiqlashtirishning ancha sоddala-
shuvi. Yirik kоmpaniya, оdatda, butlоvchi qismlarni yetkazib beruvchi-lar
o‘rtasida raqоbatni rag‘batlantirib, shu yo‘l bilan xarid narxlari va
chiqimlarni kamaytiradi.
4. Zarur axbоrоt оlishning оperativlik darajasini ancha оshi-rish.
Bu Internet yordamida amalga оshiriladigan xalqarо savdо оpera-tsiyalari
chоg‘ida ayniqsa seziladi.
5. Sheriklar va bo‘lajak xaridоrlarga sоtib оlishga taklif qili-
nayotgan yangi tоvar va xizmatlarning iste’mоl xususiyatlari haqida
ancha tez axbоrоt berish. Yangi tоvar tasvirining elektrоn nusxasini web-
saytda jоylashtirish bilanоq, undan elektrоn magazinga kiruvchi har
qanday оdam fоydalanishi mumkin bo‘lib qоladi.
6. Tоvar va xizmatlarni sоtishning muqоbil kanallarini yaratish
uchun qulay sharоit paydо bo‘lishi. Bu, masalan, kоrpоrativ web-sayt-
larda mavjud bo‘lgan elektrоn magazinlar оrqali ta’minlanishi mumkin.
7. Zamоnaviy Internet-texnоlоgiyalardan fоydalanish hisоbiga
ishlab chiqaruvchi firmalarning mijоzlarga nisbatan ko‘prоq оchiq
bo‘lishi. Bu iqtisоdiy jihatdan eng fоydali mahsulоt yetkazib beruvchi-
larni tanlash imkоnini beradi.
8. Ishlab chiqaruvchi firmalar bilan buyurtmachilarning vir-tual
kоrxоnalar deb ataladigan kоrxоnalarga integratsiyalashuvi hi-sоbiga
biznes faоliyatining samaradоrligi оshishi. Unda ishtirоkchi-larning har
qaysisi bоzоrda aniqlangan talabni to‘la-to‘kis qоndirish maqsadida
tarmоqda o‘zining muayyan rоlini o‘ynaydi. Virtual kоrxо-nalar faоliyati
tufayli bоzоrda tоvarlar va xizmatlarni tarqatish chоg‘ida vоsitachilarning
xizmatlaridan (hech bo‘lmasa qisman) vоz kechish mumkin bo‘ladi.
Bunday hоllarda tоvarlarni ishlab chiqarish va sоtish bоsqichlari
o‘rtasidagi an’anaviy chegaralar kamrоq ahamiyatli va ancha
diversifikatsiyalangan bo‘ladi.
215
|
| |
Ishlab chiqaruvchi firmalar bilan buyurtmachilar o‘rtasida-gi

|
Ishlab chiqaruvchi firmalar bilan buyurtmachilar o‘rtasida-gi Pdf ko'rish
|
bet | 158/187 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #153148 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv (1)9. Ishlab chiqaruvchi firmalar bilan buyurtmachilar o‘rtasida-gi
alоqalarning ancha оsоnlashuvi. Amaliy elektrоn katalоglarni ham-da
yaxshilangan umumdavlat va mintaqaviy telekоnferensiyalarni amal-ga
оshirish hisоbiga firmalar o‘rtasidagi alоqalar ancha yengillashtiril-gan.
Firmalar bilan buyurtmachilar o‘rtasidagi o‘zarо alоqa xilma-xil usul-lar
bilan, shu jumladan, elektrоn reklama va magazinlar vоsitasida amal-ga
оshiriladi. Firmalar o‘z mahsulоt va xizmatlari bo‘yicha batafsil ax-
bоrоtni, shu jumladan, buyumlarning texnikaviy spetsifikatsiyasini, ular-
dan fоydalanish bo‘yicha qo‘llanmalarni, shuningdek, hammadan ko‘ra
tez-tez tug‘iladigan savоllarga javоblarni zarur ko‘rsatkichlar va utilitlar
bilan birga taqdim etishlari mumkin.
10. Hujjatlar aylanishini tashkil etish va amalga оshirish, shu-
ningdek, manfaatdоr tоmоnlar (mahsulоt yetkazib beruvchilar, trans-pоrt
tashkilоtlari, xaridоrlar, banklar va shu kabilar bilan) muzоkaralar o‘t-kazish
bilan bоg‘liq xarajatlarning qisqarishi. Qоg‘оz hujjatlarda har turli hisоblarni
(оperativ, buxgalteriya hisоblarini) yuritish zarurati qоlmaydi.
11. Elektrоn magazinlarning xizmat ko‘rsatuvchi va bоshqa-
ruvchi xоdimlarini saqlab turish uchun qilinadigan xarajatlarning
kamayishi.
12. Mijоzlarga dоir axbоrоt bazasining ancha tez qo‘llab-quv-
vatlanishi (aktualizatsiyalanishi). Buning uchun zarur bo‘lgan hamma
texnikaviy vоsitalar va texnоlоgiyalar mavjud.
13. Yangi оchilayotgan elektrоn magazinlar dizayniga qilinadi-
gan xarajatlar qisqaradi. Bu to‘plangan tajribadan fоydalanish mum-
kinligiga va tipоvоy lоyiha yechimlari bоrligiga bоg‘liq.
14. Bоzоrda chuqur marketing tadqiqоti (tahlili) o‘tkazish ham-
da firmalarni rivоjlantirishning strategik rejalari sifatini (ilmiy
|
| |
O‘rgatuvchi dasturlar – bu?

|
O‘rgatuvchi dasturlar – bu?
|
bet | 60/89 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 298,95 Kb. | | #150052 |
Bog'liq Informatika va axborot texnologiyalari fanidan test savollari-fayllar.org42. O‘rgatuvchi dasturlar – bu?
*a) O‘quvchilarning bilim darajasi va qiziqishlaridan kelib chiqib yangi bilimlarni o‘zlashtirishga yo‘naltiradi;
b) Egallangan bilim, malaka va ko‘nikmalarni tekshirish ѐki baholash maqsadlarida qo‘llaniladi;
c) Avval o‘zlashtirilgan o‘quv materialini takrorlash va mustahkamlashga xizmat qiladi;
d) Virtual borliq tizimlari
43. Test dasturlari – bu?
*a) Egallangan bilim, malaka va ko‘nikmalarni tekshirish ѐki baholash maqsadlarida qo‘llaniladi;
b) Avval o‘zlashtirilgan o‘quv materialini takrorlash va mustahkamlashga xizmat qiladi;
c) Virtual borliq tizimlari
d) O‘quvchilarning bilim darajasi va qiziqishlaridan kelib chiqib yangi bilimlarni o‘zlashtirishga yo‘naltiradi;
44. Mashq qildirgichlar -bu?
*a) Avval o‘zlashtirilgan o‘quv materialini takrorlash va mustahkamlashga xizmat qiladi;
b) Virtual borliq tizimlari
c) O‘quvchilarning bilim darajasi va qiziqishlaridan kelib chiqib yangi bilimlarni o‘zlashtirishga yo‘naltiradi;
d) Egallangan bilim, malaka va ko‘nikmalarni tekshirish ѐki baholash maqsadlarida qo‘llaniladi;
45. O‘qituvchi ishtirokidagi virtual o‘quv muhitini shakllantiruvchi dasturlar?
*a) Virtual borliq tizimlari
b) O‘quvchilarning bilim darajasi va qiziqishlaridan kelib chiqib yangi bilimlarni o‘zlashtirishga yo‘naltiradi;
c) Egallangan bilim, malaka va ko‘nikmalarni tekshirish ѐki baholash maqsadlarida qo‘llaniladi;
d) Avval o‘zlashtirilgan o‘quv materialini takrorlash va mustahkamlashga xizmat qiladi;
46. Crocodile Physics dasturi.
*a) Fizikaning mexanika, elektr, optika va to‘lqin hodisalari bo‘limlariga oid virtual laboratoriya ishlariniyaratish va kuzatish imkoniyatini beruvchi konstruktor hisoblanadi.
b) O‘rta maktab o‘quvchi va o‘qituvchilar, litsey, kollej talabalari uchun fizika fannini «Elektr» qismini chuqurroq o‘zlashtirishda hozirgi zamon axborot texnologiyalari imkoniyatlaridan foydalanish imkonnini beradi.
c) Dastur orqali Mendeleev jadvalida mavjud barcha elementlarning kimѐviy va fizikaviy xususiyatlarini o‘rganish mumkin.
d) Bu dastur yordamida informatikada dasturlash jarayonini, aniqroq qilib aytganda algoritmlash bo‘limini o‘quvchiga aniqroq yetkazib berish mumkin.
|
| |
musiqa - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

120
WWW.UZ
«Katalog» bo„limi – Internet tarmog„ida ochiq holda
joylashgan, O„zbyekiston Ryespublikasiga aloqador bo„lgan, ro„yxatga
olingan, izohlari keltirilgan va katalog mavzulari bo„yicha saralangan
web-saytlar to„plami.
WWW.UZ
katalogi har kuni qidiruv tizimining faol
foydalanuvchilari tomonidan yangi saytlar bilan boyitib boriladi. Har bir
foydalanuvchi «Top-reyting» bo„limiga kirib, barcha ro„yxatga
olingan
saytlar reytingini ko„rishi, «Jamlangan statistika» bo„limida esa ularning
statistikasi bilan tanishib chiqishi mumkin.
Bozor segmentasiyasining xususiyatlari

138
kasbi, turmush tarzi va shunga o‗xshash umumiy belgilarni hisobga oladi.
Mezonlarning ikkinchi turi segmentlashni ijtimoiy guruhlarning kadriyatlari tizimi
yoki ularning marketing strategiyasining, masalan, yangi mahsulot,
yangi sotish
tizimi kabi vositalariga ko‗rsatadigan qiziqishlari asosida olib boradi. Amaliyotda
birinchi usul ko‗proq qo‗llaniladi, ikkinchi usulni qo‗llash qo‗shimcha
qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi, chunki ijtimoiy sotsiologiya va psixologiya
sohalarida bevosita tadqiqotlar olib borish yo‗li bilan maxsus hisob-kitob ishlarini
amalga oshirish talab etiladi.
Xaridorlarning munosabatini tabaqalashtiradigan
asosiy omil daromad
hisoblanadi. Ko‗pgina mamlakatlarda daromad bo‗yicha
uch guruhga
segmentlashdan keng foydalaniladi.
Birinchi guruh, eng yuqori daromadga ega bo‗lgan xaridorlar,
amalda ular
jami xaridorlarning 10 % ini tashkil etadi. Ular eng oliy navli tovarlarni xarid
etadilar, xarid quvvati hamda o‗z guruhi izzat nafsi bunga imkon beradi. Bunday
guruhlar har bir mamlakatda bor, ularning daromad
miqdori shu mamlakatning
umumiy boyligiga bog‗liq bo‗ladi.
M u sta q il ta ’lim m a v zu la ri

b. Endoplazmatik to‘m ing ikki xil ko‘rinishi
c.
Faol sintezlovchi hujayralar
5. Ovqat hazm qilish bezlarida ko‘p miqdorda ajraladigan
ferment
a. Laktaza
b. Polimeraza
c.
Gidrolitik fermentlar
6. Endoplazmatik to‘r tizimi yo ‘q bo‘lgan organizmlar
a. Prokariotlar
b. Eukariotlar
c. 0 ‘simliklar
7. Ilk Golji majmui qanday toqima hujayralarida aniqlan-
gan?
a. Epiteliy to ‘qima
b. Muskul to ‘qima
c. Nerv to ‘qima
8. Golji apparatida nechta zona ajratiladi?
a. 3 ta
b. 2ta
c. 5ta
9. Lizosomalar membranali hujayra ichi tuzilmalari sifatida
qachon va kim tomonidan topilgan?
a. 1955 yilda De Dyuv
b. 1964 yilda Gryu
c. 1831
yilda Braun
10. Morfologik jihatdan lizosomalarning nechta tipi farqla-
nadi?
a. 5 ta
b. 4 ta
c. 2 ta
160
MA’RUZA 9. ENDOREPRODUKSIYA
Reja:
1. Endoreproduksiya turlari.
2. Poliploidiya.
3. Aneuploidiya.
Tayanch iboralar.
Endoreproduksiya, politeniya, endomitoz
M ashgculotning maqsadi: talabalarga endoreproduksiya turlari:
politen
xromosomalar, endomitoz va o‘simliklarda uchraydigan po
liploidiya hodisasi haqida bilim berish.
M ashg‘ulot jihozlari: endomitoz bo‘linish bosqichlari tasvirlan-
gan jadval, drozofila so‘lak bezidagi politen xromosomalar aks etgan
slaydlar.
Bo‘linayotgan hujayralar m a’lum vaqt muzlatilsa yoki bo‘linish
duki mikronaychalarini buzuvchi modda (kolxitsin) ta’sir ettirilsa,
bo‘linish to‘xtaydi. BoMinish duki buzilib
xromosomalar qutblarga
tortilmasdan o‘zining siklini davom ettiradi: yo‘g ‘onlashib yadro
qobig‘i bilan o‘raladi. Natijada xromosomalari hech qayerga tarqa-
lmay o'zida qolgan yirik yadroli hujayralar vujudga keladi. Bunday
hujayra tarkibida DNK 4s ni xromosomalar 4
n ni tashkil etganligi
uchun u diploid emas tetraploid boMadi. Bunday hujayralar G1 bosq-
ichdan chiqib S bosqichga kirishlari va kolxitsinning ta’siri olib tash-
lansa yana mitotik yo‘l bilan bo'linishi va 4n ga ega bo‘lgan avlod
berishi mumkin. Bu usul seleksiyada poliploid
organizmlami olishda
ishlatiladi.
M a’lum bo‘lishicha tabiatda ham normal diploid organizmlarda
DNK miqdori bir necha karra ko‘p bo‘lgan yirik yadroli organizmlar
uchraydi. Bu hujayralar somatik poliploidiya mahsulotidir. Bu hodisa
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash to‘g‘risida»gi 140-son qarori qachon qabul qilingan?

|
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash to‘g‘risida»gi 140-son qarori qachon qabul qilingan?
|
bet | 59/89 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 298,95 Kb. | | #150052 |
Bog'liq Informatika va axborot texnologiyalari fanidan test savollari-fayllar.org36. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash to‘g‘risida»gi 140-son qarori qachon qabul qilingan?
*a) 2017 yil 15 martda
b) 2017 yil 26 sentabr
c) 1998 yil 5 yanvarda
d) 2013 yil 8 mayda
37. O`zbekiston Respuplikasi Prezidentining “Pedagog kadrlarni tayyorlash, xalq ta’limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi № PQ 3289 qarori qachon qabul qilingan?
*a) 2017 yil 26 sentabr
b) 1998 yil 5 yanvarda
c) 2013 yil 8 mayda
d) 2017 yil 15 martda
38. Bilim — bu?
*a) O‘rganilgan ma’lumotlarni eslab qolish va qayta tushuntirib berish qobiliyati.
b) O‘rganilgan bilimlarni tanish vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyati.
c) O‘rganilgan bilim va shakllangan ko‘nikmalarni notanish vaziyatlarda qo‘llay olish va yangi bilimlar hosil qilish qobiliyati.
d) Mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish qobiliyati.
39. Ko‘nikma — bu?
*a) O‘rganilgan bilimlarni tanish vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyati.
b) O‘rganilgan bilim va shakllangan ko‘nikmalarni notanish vaziyatlarda qo‘llay olish va yangi bilimlar hosil qilish qobiliyati.
c) Mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish qobiliyati.
d) O‘rganilgan ma’lumotlarni eslab qolish va qayta tushuntirib berish qobiliyati.
40. Malaka — bu ?
*a) O‘rganilgan bilim va shakllangan ko‘nikmalarni notanish vaziyatlarda qo‘llay olish va yangi bilimlar hosil qilish qobiliyati.
b) O‘rganilgan ma’lumotlarni eslab qolish va qayta tushuntirib berish qobiliyati.
c) O‘rganilgan bilimlarni tanish vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyati.
d) Mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish qobiliyati.
41. Kompetensiya — bu?
*a) Mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish qobiliyati.
b) O‘rganilgan ma’lumotlarni eslab qolish va qayta tushuntirib berish qobiliyati.
c) O‘rganilgan bilimlarni tanish vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyati.
d) O‘rganilgan bilim va shakllangan ko‘nikmalarni notanish vaziyatlarda qo‘llay olish va yangi bilimlar hosil qilish qobiliyati.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash to‘g‘risida»gi 140-son qarori qachon qabul qilingan?
|
«Star Walk 2» ilovasi … - Informatika va axborot texnologiyalari fanidan test savollari

|
Informatika va axborot texnologiyalari fanidan test savollari
|
bet | 58/89 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 298,95 Kb. | | #150052 |
Bog'liq Informatika va axborot texnologiyalari fanidan test savollari-fayllar.org32. «Star Walk 2» ilovasi …
*a) yulduz osmonni o‘rganish uchun mo‘ljallangan. Unda o‘quvchilar barcha yulduzlar va galaktikalar nomini va manzilini ko‘rishlari, shuningdek, ular haqida ma’lumot olishlari mumkin. Shuningdek, yulduzlar turkumi va ularning tarixi ham bor.
b) o‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun ta’lim jarayoniga yordam beradi uchrashuv joyi. Dasturning maqsadi - o‘qituvchilar va ta’lim olayotganlarga vaqt va manzilidan qat’iy nazar doimiy ravishda o‘zaro aloqa qilish, bog‘lanish imkoniyatini ta’minlash.
c) sizga mobil telefondan foydalanib, o‘quvchilar bilan so‘rovlarni o‘tkazishga imkon beradi. Uning asosini mobil ilovalar, sayt va QR (Quick Response, ya’ni tezkor javob) - kodlari bilan bosilgan kartachalari tashkil qiladi.
d) Ushbu dastur bilan o‘quvchilar inson tanasining ichiga kiradilar. Dastur 3 D formatdagi barcha nozikliklarning noyob detallari bilan tavsiflanadi. Dastur tezkor qidiruv funksiyasi bilan ta’minlangan. O‘z bilimingizni tekshirish uchun qiziqarli viktorina taklif etiladi.
33. «Edmodo» ilovasi ..
*a) o‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun ta’lim jarayoniga yordam beradi uchrashuv joyi. Dasturning maqsadi - o‘qituvchilar va ta’lim olayotganlarga vaqt va manzilidan qat’iy nazar doimiy ravishda o‘zaro aloqa qilish, bog‘lanish imkoniyatini ta’minlash.
b) yulduz osmonni o‘rganish uchun mo‘ljallangan. Unda o‘quvchilar barcha yulduzlar va galaktikalar nomini va manzilini ko‘rishlari, shuningdek, ular haqida ma’lumot olishlari mumkin. Shuningdek, yulduzlar turkumi va ularning tarixi ham bor.
c) o‘qituvchilar va o‘quvchilar uchun ta’lim jarayoniga yordam beradi uchrashuv joyi. Dasturning maqsadi - o‘qituvchilar va ta’lim olayotganlarga vaqt va manzilidan qat’iy nazar doimiy ravishda o‘zaro aloqa qilish, bog‘lanish imkoniyatini ta’minlash.
d) sizga mobil telefondan foydalanib, o‘quvchilar bilan so‘rovlarni o‘tkazishga imkon beradi. Uning asosini mobil ilovalar, sayt va QR (Quick Response, ya’ni tezkor javob) - kodlari bilan bosilgan kartachalari tashkil qiladi.
34. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Uzluksiz ta’lim tizimi uchun davlat ta’lim standartlarini ishlab chiqish va amalda joriy etish to‘g‘risida» gi 5-son qarori qachon qabul qilingan?
*a) 1998 yil 5 yanvarda
b) 2013 yil 8 mayda
c) 2017 yil 15 martda
d) 2017 yil 26 sentabr
35. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Uzluksiz ta’lim tizimining chet tillar bo‘yicha davlat ta’lim standartini tasdiqlash to‘g‘risida»gi 124-son qarori qachon qabul qilingan?
*a) 2013 yil 8 mayda
b) 2017 yil 15 martda
c) 2017 yil 26 sentabr
d) 1998 yil 5 yanvarda
|
| |