nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti - bet 49

92
Mavzu 9. Mehmonxonaning yordamchi xizmatlari
Reja:
1. Injenerlik xizmati.
2. Xavfsizlik xizmati.
3. Harid qilish xizmati.
1. Injenerlik xizmati
Zamonaviy mehmonxona murakkab injenerlik uskunalari bilan jihozlangan (lift,
konditsionerlar, issiqlik manbai, suv taminoti, kanalizatsiya,
elektr energiya, gaz
uskunalari, kabel televideniye, kompyuterlar).Tabiiyki, mehmonxona barcha
uskunalarni tamirlash va xizmat ko‘rsatish maqsadida to‘liq shtatda injener-texnik
ishchilarni saqlab tura olmaydi.Odatda, ushbu xizmatlarni ko‘rsatuvchi
maxsus
firmalar bilan shartnoma tuzadi. Injenerlik xizmati unchalik katta bo‘lmagan shtatga
ega (iloji boricha universal xodimlar ishlaydilar, yani unchalik qiyin bo‘lmagan
santexnik ishlar, elektr uskunalarni sozlash). Injenerlik xizmati o‘z tarkibiga mebel,
gilam tamirlovchilar, nomerlarga bo‘yash ishlarini olib boruvchi bo‘yoqchilarga ham
ega bo‘lishlari mumkin. Bosh injenerlik xizmati suv, gaz, elektr energiya sarfini ham
nazorat qiladilar.Ular bajargan barcha ishlar maxsus ro‘yxatga olish jurnaliga
yuritiladi.
Injenerlik
xizmatining
muhim
vazifasi-
yong‘in
xavfsizligini
taminlashdir.Yong‘in mehmonxona biznesida ko‘p tarqalgan hodisadir. Yong‘inning
asosiy
sabablari- chekuvchi mehmonlar, nosoz oshxona va elektr uskunalari,
kaminlar, omborxonadagi ximikatlar, chiqindilarni yoqish va boshqalar bo‘lishi
mumkin.
Yong‘in xavfsizligi tizimi mehmonxonadagi barcha inshootlar yong‘in
signalizatsiyasi tizimini, yong‘in o‘chirish
vositalarini, evakuatsiya vositalarini
(yong‘in zinalari) va xodimlarni doimiy o‘qitish tadbirlarini o‘z ichiga oladi. Barcha
nomerlarni, yong‘in ro‘y berganda evakuatsiya qilish sxemasi bilan taminlash zarur.
Mehmonxonaning barcha xodimlari yong‘in paytida o‘zlarini qanday tutishlarini
bilishlari kerak. Yong‘in ro‘y berganda xodimning birinchi vazifasi yong‘in
signalizatsiyasi tugmasini bosishdir.Keyinchalik quyidagicha harakatlanadi: biri
yong‘inni o‘chiradi, boshqalari mehmonlarni evakuatsiya qilishadi. Nima bo‘lganda
ham sarosimaga tushmasdan tinchlikni saqlash zarur. Yugurib borish, liftdan
foydalanish mumkin emas.Zinalardan harakatlanish kerak.Evakuatsiya yo‘li
yopiq
bo‘lsa (yong‘in bilan ),eshikni yopib, unga nam odeyalni osib, derazadan yong‘in
o‘chirish xodimlariga signal berishi zarur.
Tayanch iboralar - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti

106
Mavzu 11. Mehmonxona biznesida sifatning mazmuni va mohiyati
Reja:
1.
Xizmatning sifati - boshqarish ob’ekti
2. Xizmatning sifati iste’molchi nuqtai nazarida
3. Mehmonxona xizmatlari sifatini boshqarish tizimi
4. Mehmonxonada xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish dasturini ishlab chiqish
1. Xizmatning sifati - boshqarish ob’ekti
«Xizmatning sifati» tushunchasini talqin qilishga nisbatan har xil yondashuvlar
mavjud. ISO 8402-94 «Sifatni boshqarish va ta’minlash. Lug‘at» xalqaro standartida
berilgan ta’rif ayniqsa ko‘p qo‘llanadi:
«
Xizmatning sifati – xizmatning belgilangan yoki taxmin qilingan ehtiyojlarni
qondirish qobiliyatini ta’minlovchi xususiyatlari majmui».
ISO 8402-94 xalqaro standartida «xizmat ko‘rsatish sifati» atamasi ham qabul
qilingan bo‘lib, unga iste’molchining aniqlangan yoki taxmin qilingan ehtiyojlarini
qondirish imkonini beruvchi xizmat ko‘rsatish jarayonining o‘ziga xos xususiyatlari
va shartlari majmui deb qaraladi.
Xizmatning muayyan ehtiyojlarni qondirish qobiliyatini ta’minlovchi eng
muhim
xususiyatlariga quyidagilar kiradi:
ishonarlilik;
jonkuyarlik;
ishonchlilik;
tezkorlik;
kommunikativlik;
seriltifotlik.
O’lchash asboblarining metrologik tavsiflari

|
O’lchash asboblarining metrologik tavsiflari
|
bet | 45/75 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #733 |
5.5. O’lchash asboblarining metrologik tavsiflari
Har qanday o’lchash asbobini tanlashda eng avvalo uning metrologik tavsiflariga e’tibor berishimiz lozim bo’ladi. O’lchash asboblarining asosiy metrologik tavsiflariga uning signalni o’zgartirish funktsiyasi, sezgirligi, o’lchash хatoligi, o’lchash diapazoni, sezgirlik ostonasi, хususiy energiya sarfi va ishonchliligi kiradi.
O’zgartirish funktsiyasi - buni analogli o’lchash asboblaridagi shkala tenglamasida ham bilishimiz mumkin. Tanlanayotgan asbobda o’zgartirish funktsiyasi chiziqli bo’lishi qaydnomalarni olishda osonlashadi, sub’ektiv хatoliklarni esa kamaytiradi.
Sezgirligi - asbobning sezgirligi chiqish signalining kirish signaliga nisbatidan aniqlanadi:
S=dy/dx;
|
| |
Tozalash ishlarini tashkil etish

85
- umumiy foydalanish joylarini tozalash(zina, koridor, xoll, ma’muriy va
qo‘shimcha inshootlar);
- nomer fondini tozalash (xona va sanuzel).
Barcha tozalash ishlarini nomer fondiga xizmat ko‘rsatish bo‘limi
ishchilari
amalga oshiradi. Har xil kategoriya ishchilarini bir-biri bilan almashtirish zarur
bo‘lganda, rahbar buyrug‘i asosida amalga oshirish mumkin. Nomer fondiga xizmat
ko‘rsatish bo‘limining direktor o‘rinbosari mehmonxonadagi xizmat ko‘rsatuvchi
xodimlar ishini tashkillashtirishtiradi.
Tozalash ishlarining olib borish uchun quyidagi xodimlar kategoriyasi mavjud:
-
xona bekasi-nomerlarni yig‘ishtirib, tozalaydi;
-
farroshlar- koridor, xoll, zina, vestibyulni tozalaydi;
- ishlab chiqarish bo‘limi, ustaxona va texnik xizmatlar inshootlarini tozalovchi
farroshlar.
Mehmonxonada olib boriladigan barcha tozalash
ishlari turi va mazmuniga
qarab farqlash mumkin:
- ichki inshootlar va umumiy foydalanish joylarini tozalash;
- umumiy sanuzellarni tozalash;
- nomerlarni tozalash.
Nomerlarni (joylashish xonalari) tozalashning quyidagi ko‘rinishlari mavjud:
- mehmon ketganidan keyin tozalash;
- har kunlik joriy tozalash;
- umumiy(tubdan) tozalash;
- bron qilingan nomerni tozalash;
- ekspress- tozalash;
Tozalash ishlarini to‘g‘ri
tashkillashtirish, xonani va undagi predmetlarni
maksimal tozalash uchun minimum kuch va vaqt sarflashga erishish maqsadida
quyidagi ketma-ketlikni bajarish zarur:
Ko‘p xonali nomerni tozalashdagi ketma-ketlik:
-
yotoqxona;
- mehmonxona;
- oshxona;
- kabinet;
- yo‘lak (prixojka);
- sanuzel.
Amalga oshiriladigan tozalash ishlari turlarining ketma-ketligi:
- bron qilingan nomerlar;
-
har kunlik joriy tozalash ;
- mehmon ketganidan keyin tozalash;
- ekspress- tozalash.
Tozalash ishlarini olib borish jarayonida xonadagi biror bir predmetni etiborsiz
qoldirmaslik maqsadida soat millariga qarab yoki soat millariga qarshi tozalashni
olib borish qilish tavsiya etiladi.
Mehmonxona oshxonasi - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti

|
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
4. Mehmonxona oshxonasi
Oshxonada ikkita asosiy jismoniy jarayon qo‘llaniladi: oziq-ovqatlarni saqlash
uchun muzlatish(xolodilnik va morozilniklar) va tayyorlash uchun isitish. Isitish har
xil yo‘llar bilan amalga oshiriladi(kerakli uskunalarda):
qaynatish orqali pishirish-(boiling), ya’ni suvda, sutda va boshqa suyuqliklarda.
Bunda harorat - 100 °S, 100 °S dan past haroratda pishirish-(poaching);
bug‘da pishirish-(steaming);
dimlash- mahsulot o‘z sokida pishiriladi-(stewing);
duxovkada issiq havoda yog‘ bilan qovurish-(roasting);
skorovorodkada yog‘ bilan qovurish-(shallow frying);
ko‘mirda yoki infraqizil nurlar bilan qovurish-(grilling);
yog‘da qovurish(frityurnitsada)-(deep frying);
duxovkada yog‘siz pishirish (vipechka)- (baking).
Istish va sovutish uskunalaridan tashqari oshxonada boshqa elektromexanik
apparatlar- aralashtirish, maydalash, bo‘laklash, sokini ezib chikarish moslamalari,
kofevarka va boshqa maxsus uskunalar mavjud. Oshxonada yana eng zarur narsa bu
tarozi hisoblanadi. Muzlatilgan mahsulotlarni eritsh uchun SVCH pechlar ham
foydalaniladi. Idishlarni yuvish mashinasi ham zaruriy uskunalardandir.
Oshxona binosi yordamchi va asosiy sexga bo‘linadi. Yordamchi sexda
mahsulotlarga(go‘sht, baliq, sabzavotlar alohida) dastlabki ishlov beriladi. Asosiy
sexda taomlar tayyorlanadi. Asosiy sex bir necha zonalarga ajratilishi
mumkin(gazak,salatlar, sho‘rvalar, ikkinchi taomlar, konditer mahsulotlari tayyorlash
zonalari).
Oshxona puxta rejalashtirilishi zarur: xodimlar yo‘li bir-biriga to‘qnashmasligi,
tayyor taomlar xom mahsulotlarga(baliq, go‘shtga) yaqin turmasligi, yo‘laklar 80sm
bo‘lishi, buyurtmalar uchun bir necha peshtaxtalar(stations) mavjud bo‘lishi kerak.
Bosh oshpaz (Shef-povar (Chef de Cuisine))- oshxonani boshqaradi, yakka
hokimlikka ega bo‘lib, taomlarning sifati, turli-tumanligi, umuman, restoranning
muvaffaqiyati uchun mas’uldir. U menyuni ishlab chiqadi. Bunda nafaqat mijozlar
uchun taomlar rang-barangligiga erishish, balki ma’lum darajada foyda keltiradigan,
oqilona narxlar ham belgilashi zarurdir(narx past bo‘lsa zarar, yuqori bo‘lsa mijozlar
kam bo‘ladi).
|
| |
“
Talqin va tadqiqotlar - “ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnali

|
“ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnaliBog'liq multimediali-web-ilova-ishlab-chiqish-texnologiyasi“
Talqin va tadqiqotlar
”
ilmiy-uslubiy jurnali
№15
12
Multimediali mahsulot yaratish uchun ko‘plab texnik instrumentlar mavjud.
Yaratuvchi gipermatn sahifalarini yaratishda ishlatiladigan dasturni tanlab olishi
kerak. To‘liq funksional multimedia dasturlarini yaratishga imkon beruvchi bir qator
kuchli multimedia yaratish vositalari mavjud. Macromedia Director, Macromedia
Flash yoki Authoware Professional kabi paketlar yuqori darajadagi professonal va
qimmat vositalar hisoblanadi, shu bilan birga FrontPage, mPower 4. 0, HyperStudio
4. 0 va Web Workshop Pro ularning oddiyroq va arzonroq analoglari hisoblanadi.
PowerPoint va matn muharrirlari (masalan, Word) kabilardan ham chiziqli va
chiziqsiz multimediali resurslar yaratishda foydalanish mumkin. Borland Delphi ham
multimediali ilovalar ishlab chiqish vositasi hisoblanadi. Sanab o‘tilgan vositalar
oson o‘qish va tushunish mumkin bo‘lgan to‘liq hujjatlar bilan ta'minlangan. Albatta,
yana ko‘plab boshqa ishlab chiqish vositalari borki, sanalganlar o‘rniga ulardan
foydalanib ham bir xil natijaga erishish mumkin.
Hozirgi kunda multimedia ilovalari yaratish texnologiyalarini o‘rgatuvchi
avtomatlashtirilgan tizimlar juda kam, ularni topishning iloji ham yo‘q. Ushbu
mavzuda darslar, kitoblar va maqolalar to‘plamiga ega bo‘lgan Internet tarmog‘i
sahifalari ham shunday tizimlarga o‘xshaydi. Bunday saytlarning asosiy qismi
“Multimedia elementlari yaratish uchun flash darslari” yoki Macromedia Directorda
multimedia yaratish” mavzulariga yo‘naltirilgan.
Multimedia taqdimoti turlari interfaol multimedia taqdimoti –iyerarxik tamoyil
asosida tizimlangan va maxsus foydalanuvchi interfeysi orqali boshqariladigan
shartmultimedia komponentlari majmui hisoblanadi.
Foydalanish maqsadidan kelib chiqib, interfaol taqdimotlar shartli ravishda
quyidagi turlarga bo‘linadi:
korparativ multimediali taqdimot;
multimediali katalog;
mahsulot taqdimoti;
o‘rgatuvchi yoki test dasturi;
erkin foydalanishga ruxsat berilgan kompyuterlar uchun multimedia qobig‘i;
elektron nashr yoki multimediali kitob.
Chiziqli multimedia taqdimoti –murakkab grafika, videoqo‘yilma, ovoz jo‘rligi
taminlangan va navigatsiya tizimiga ega bo‘lmagan harakatli rolik.
Chiziqli taqdimotlar mo‘jallanishiga ko‘ra shartli ravishda quyidagi shakllarga
bo‘linadi:
Stend shaklidagi multimedia taqdimoti;
Elektron doklad yoki jo‘rlikdagi taqdimoti;
Sales-taqdimot;
Promo rolik;
Intro rolik;
|
| |
“
Talqin va tadqiqotlar - “ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnali

|
“ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnaliBog'liq multimediali-web-ilova-ishlab-chiqish-texnologiyasi“
Talqin va tadqiqotlar
”
ilmiy-uslubiy jurnali
№15
13
Ekran himoya lavhalari (screen savers).
Shakillantirilgan ssenariylar bilan multimedia taqdimotlarida ularni boshqarish
bo‘yicha foydalanuvchi imkoniyatlari sezilarli darajada kengaymoqda. ”ScenePro2”
tizimi yordamida taqdimotga uyidagi funksional imkoniyatlar joriy etilmoqda:
1.
multimedia taqdimotining daraxt shaklidagi tuzilmasini shakllantirish;
2.
ssenariylarni
shakllantirish-daraxtning
har
bir
bosqichi
uchun
taqdimotning mazmuniy qismlarni ko‘rsatish ketma ketligini tanlash;
3.
namoyish etish uchun tayyor ssenariylardan foydalanish;
4.
ovoz jo‘rliklarini alohida boshqarish.
Shakllantiriladigan ssenariylar bilan multimedia taqdimotlari o‘z ichiga interfaol
va chiziqli multimedia ilovalari imkoniyatlarini birlashtirishi mumkin.
Multimedia ilovalarini ishlab chiqish bir necha bosqichda amalga oshiriladi
ulardan asosiylari quyidagilar: rejalashtirish, elementlarni ishlab chiqish, dasturiy
ta’minot, tekshirish, e’lon qilish, reklama, kuzatuv.
Ushbu bosqichlarda bajariladigan ishlarni ko‘rib chiqamiz.
Rejalashtirish.
Rejalashtirish bosqichida quyidagi savollarga javob topilishi kerak:
1. Multimedia ilovasi nimaga mo‘jallangan?
2. Multimedia ilovasi qaysi auditoriyaga yo‘naltirilgan?
3. Multimedia ilovasiga qanday ma’lumot joylashtiriladi?
Elementlarni ishlab chiqish.
Ushbu bosqichda multimedia ilovasini dasturiy mahsulot sifatida amalga
oshirish ishlari bajariladi. Ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: navigatsiya tizimini
ishlab chiqish, taqdimot uchun WEB sayt yoki slaydlarning dizaynini ishlab chiqish,
sahifalarni to‘ldirish uchun matn va ko‘rgazmali materiallarni tayyorlash (jadvallar,
grafiklar, rasmlar va boshqalar).
Dasturiy ta’minot.
Ushbu bosqich multimedia ilovasi sahifalarini yaratishni o‘z ichiga oladi.
Tekshirish.
Multimedia ilovasini yaratishning asosiy bosqichlaridan biri uni tekshirish
hisoblanadi. Tekshirish jarayonida multimedia ilovasining to‘g‘ri ishlashi tekshiriladi,
jumladan:gipermurojaatlarning to‘g‘ri ishlashi, matn va ko‘rgazmali materiallarda
xatolarning mavjud emasligi, multimedia ilovasi sahifalari bo‘ylab navigatsiyaning
qulayligi, pochta va boshqa shakllarning to‘g‘ri ishlashi(WEB-sayt uchun), grafik
fayllarni yuklashning to‘g‘riligi (WEB-sayt uchun), saytning turli brauzerlarda to‘g‘ri
ishlashi (WEB sayt uchun).
Multimediali pedagogik master shablon nashr qilish tekshirish bosqichi
tamomlagandan keyin WEB-sayt provayder serverga joylashtirilib, internetda nashr
qilinadi va yana qaytadan tekshiruvdan o‘tkaziladi.
|
| |
Mavzu: multimediya zamonaviy o’quv qo’llanma sifatida ovozli va ekranli o’quv qo’llanmalar. Reja

MAVZU: MULTIMEDIYA ZAMONAVIY O’QUV QO’LLANMA
SIFATIDA OVOZLI VA EKRANLI O’QUV QO’LLANMALAR.
REJA:
Multimediyaning ta’lim jarayonidagi o’rni.
Multimediyadan zamonaviy o’quv qo’llanma yaratishda foydalanish.
Ovozni yozish, kuchaytirish va qayta tiklash qurilmalari.
Ekranli o’quv qo’llanmalarning asosiy vazifalari.
Multimedia (multimedia vositalari)ning kup tarkalgan turlari o’zida axborotning xar xil turlarini
(matn, rasmlar, sxema, jadval, diagramma, fotografiya, video va audio fragmentlar va x.k.z.lar)
yaratish, saklash, kayta ishlash va rakamli kurinishda namoyish etishni uzida jamlaydi.
Multimedia (multimedia vositalari)ning kup tarkalgan turlari o’zida axborotning xar xil turlarini
(matn, rasmlar, sxema, jadval, diagramma, fotografiya, video va audio fragmentlar va x.k.z.lar)
yaratish, saklash, kayta ishlash va rakamli kurinishda namoyish etishni uzida jamlaydi.
Multimedia audiovizual axborotni qayta ishlashning zamonaviy usullarini kullash xisobiga
o‘qitish samaradorligini oshirish va o‘qitishni intensifikasiyalash imkoniyatini ta’minladi.
Bunday audiovizual axborotlarga kuyidagilar kiradi:
vizualaxborotni berilgan ekran maydonining chegarasida ham, keyingi (oxirgi) ekran
maydonining chegarasida xam manipulyasiya kilish (joylashtirish, bir joydan ikkinchisiga
kuchirib o’tish);
turli audiovizual axborotni kontaminasiya (aralashtirish) kilish;
vizual axborotni deformasiya kilish (ma’lum chizikli parametrini kupaytirish yoki kamaytirish,
tasvirni chuzish yoki sikish);
audiovizual axborotni diskret kilish;
vizual axborotning tanlangan kismini keyinchalik joylashtirish yoki «lupa ostida» kurib chikish
uchun fiksasiya kilish;
audiovizual axborotni bir ekrnada ekranning xoxlagan qismida faollashtirish imkoniyati bulgan
kup darchali kilib yetkazib berish (masalan, bir «darcha»da-videofilm, boshqasida - matn);
real vaktda, real sodir bulayotgan jarayonlarni namoyish kilish (videofilm).
|
“
Talqin va tadqiqotlar - “ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnali

|
“ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnaliBog'liq multimediali-web-ilova-ishlab-chiqish-texnologiyasi“
Talqin va tadqiqotlar
”
ilmiy-uslubiy jurnali
№15
14
Multimedia ilovasi reklamasi WEB-jamiyat yangi e’lon qilingan multimedia
ilovasi haqida bilishi uchun sayt adresi va veb saytga joylashtirilgan materiallar
haqida annotatsiya orqali xabardor qilish kerak. Buning uchun quyidagi
imkoniyatlardan foydalaniladi: veb sayt manzilini xatga, tashrif qog‘oziga,
broshyuralarga, byullenten, bukletlarga, maxsus kompyuter nashrlariga, internet
resurslarining “Sariq sahifalar” sonlariga va boshqa nashrlariga kiritish.
Mashhur izlash saytlarida veb saytni ro‘yhatdan o‘tkazish, veb saytlarda
ishorat(ssilka) joylashtirish, veb sayt reklamasi uchun bannerlardan foydalanish.
Kuzatib borish (WEB-sayt uchun).
Web –saytga murojaatlar uning nashr etilishi va reklamasidan so‘ng sezilarli
darajada unga joylashtirilgan ma’lumotlarning foydaliligi, yangiligi va aktualligi
bilan belgilanadi. Web –sayt imidjini saqlab turish uchun undagi ma’lumotlarni
doimiy yangilab borish tavsiya etiladi, aks xolda saytning o‘rgimchak to‘rida necha
yillardan buyon yangilanmagan saytlar ham mavjudligini ta’kidlaymiz.
Texnologik bosqichlar mazmuni tahlili shuni ko‘rsatadiki, bir qator ishlar va
asosiysi bu ishlarning natijasi pedagogik multimedia master-shabloni namoyish
shakliga bog‘liq emas. Buni quyidagi chizma ko‘rgazmali ravishda namoyon qiladi.
Veb –saytlar uchun maxsus bo‘lgan “Publikatsiya “, ”Reklama”, ”kuzatib borish
“bosqichlari yo‘q.
Web–saytning yaratilishi murakkab muammo bo‘lgani sababli, uni kompleks
shaklda qurib chiqish kerak. Web–sayt ishlab chiqilguncha yechilishi zarur bo‘lgan
asosiy savollar quyidagilardan iborat va ularga javob topishga harakat qilamiz.
Shunday qilib, web–saytni joylashtirish, quvvatlash va uning harakatiga tegishli
savollar bilan web–sayt tadqiq qilinguncha tanishib chiqmoq zarur.
|
| |
Web–saytning auditoriyasi

Web–saytning auditoriyasi.
Internetdagi zaruriy
va maqsadli guruh etarli
miqdordami? Uning parametrlari (jinsi, yoshi, ma’lumoti, qiziqishi va b. q) qanday?
Kim uchun bu ishni qilyapsiz va odamlar internetdan foydalanadimi? Har bir Web–
sayt asosan tashrif buyuruvchilar uchun yaratiladi. Hammaga ma’lumki, hozirchalik
O‘zbekistonda internetdan aktiv foydalanuvchilar soni yuqori emas. Bundan tashqari,
ko‘plab foydalanuvchilar respublika tashqarisidagi axborotlarni
qidirish maqsadida
internetga kirish uchun haq to‘laydilar. Shunday qilib, eng ko‘p
tashrif buyuruvchi
Web–saytlarga rus–zabon va ingliz–zabon auditoriyalar, ya’ni eksport–import
operatsiyalari, turizm transport bilan shug‘ullanadigan kompaniyalar kiradi. Veb
saytning auditoriyasi kengaytirish maqsadida turli xil interaktiv xizmatlarni joriy etib
bormoqda. Bu shuni ko`rsatadiki veb saytning auditoriyasi qanchalik yuqori bo‘lsa,
moliyaviy mablag‘ topish ham shunchalik yuqori ko‘rsatkichga ega bo‘ladi. Lekin,
keyingi paytda O‘zbekiston auditoriyalariga yo‘naltirilgan ko‘plab Web–saytlar
paydo bo‘lmoqda.
Tabiiyki, ulardan faqatgina internetda real holatdagi
auditoriyalarga mo‘ljallanganlari tashrif buyuradilar.
“
Talqin va tadqiqotlar
”
ilmiy-uslubiy jurnali
№15
15
Web saytda o‘quvchilarni qiziqtirish maqsadida
turli yorqin rasmlardan va
qiziqarli videolardan foydalanamiz ularni oson o‘zlashtirishi uchun mavzuga doir
o‘yinlar, testlar, metodlar, jadvallardan ham foydalanamiz.
Web–saytni joylashtirish (xosting).
Xostingni tanlashda
internet provayder
imkoniyatini, ya’ni kanalning o‘tkazish qobiliyatini inobatga olish kerak bo‘ladi. Bir
vaqtda qancha tashrif buyuruvchilar web–saytga kira olishi mana shu ko‘rsatkichga
bog‘liq bo‘ladi. Provayder kanali turli xil mamlakat va mintaqadagi
foydalanuvchilarga bir xil yaxshi va qulay bo‘lishi kerak. Xosting sifatiga ta’sir
etuvchi boshqa parametr–bu web–server unumdorligi hisoblanadi.
Xosting vakolati
sanalgan kompaniya bilan saytning ommaviyligi (tashrif buyuruvchilar soni) oshgan
taqdirda kanalning o‘tkazish qobiliyati va web–server unumdorligini mos ravishda
oshirish to‘g‘risida kelishib olish kerak bo‘ladi.
Nazorat savollari - Uzumchilik o‘quv qo‘llanma buxoro-2023

64
tashkil etish zarur. Tuprok unum- dorligini ko‘rsatuvchi omillar aniqlangach, shu
asosida tokzorlarni o‘g‘itlashni amalga oshirish kerak.
Ayniqsa, azot, fosfor, kaliy kabi asosiy mineral moddalarning tok o‘simligi
hayotida muhim rol o‘ynaydi.
Azot
oksillar, fermentlar, vitaminlar, nuklein kislotalar, aminokislotalar,
xlorofill, glyukozalar kabi moddalar tarkibiga kiradi. Azot saqlovchi moddalar tok
butasidagi moddalar almashinishi (metabolizm) jarayonida muhim o‘rin egallaydi.
Azot tuproqdagi gumus va mineral holida bo‘lib, ular faqat mikroorganizmlar
ta’sirida parchalanib nitrat va ammiak shakliga o‘tgandagina o‘simlik tomonidan
o‘zlashtiriladi.
Azotning nitrat shakli o‘simlik tomonidan tez o‘zlashtiriladi.
Azot yetarli bo‘lganda tok novdalari jadal o‘sadi, mahsuldorligi va
g‘ujumlardagi qand moddalari miqdori ortadi.
Azot yetishmasa, kurtaklar kech uyg‘onadi, novdalar sust o‘sadi, g‘ujumlar
yaxshi tugmaydi, uzum boshlari siyraklashadi, barglar och yashil rangga kiradi.
Azot ko‘payib ketsa, kurtaklar
to‘liq
shakllanmaydi, kurtaklar barvaqt
uyg‘onib novdalar va bachkilar ko‘plab rivojlanadi, novdalar yaxshi pishmaydi,
sovuqqa chidamsiz bo‘ladi.
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko

O‘QITISH MATERIALLAR I TO‘PLAMI SHAXSIY KOMPYUTER ARXITEKTURASI VA UNGA XIZMAT KO‘RSATISH PEDAGOGIK INNOVATSIYALAR, PROFESSIONAL TA’LIM BOSHQARUV HAMDA PEDAGOG KADRLARNI QAYTA TAYYORLASH VA ULARNING MALAKASINI OSHIRISH INSTITUTI O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI Toshkent – 2023
O’qituvchining FISH: Bobojanova Intizor
Ma’lumoti: Oliy
Mutaxassisligi: Informatika va AT
Pedagogik ish staji: 8-yil
Ish joyi: Chilonzor 1-son KXM
Elektron pochta manzili: __________________
Telefon raqami 944171988
O’QITISH MATERIALLARI TO’PLAMI TARKIBI:
№
To’plam tarkibi
1
Taqvim-mavzular rejasi
2
Fanning ta’lim texnologiyasi
3
Mavzular to’plami
4
Baholash vositalari
5
Vizual-didaktik resurslar
Shaxsiy kompyuter va ofis qurilmalariga texnik xizmat ko‘rsatish faniga ajratilgan
soatlar miqdori:
O’quvchining umumiy o’quv yuklamasi
60 soat, shu jumladan mashg’ulot
turlari bo’yicha ajratilgan soatlar:
№
Mashg’ulot turi
Ajratilgan
soat
Shu jumladan semester bo’yicha
I II III IV 1 Auditoriya jami yuklamasi
“
Talqin va tadqiqotlar - “ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnali

|
“ Talqin va tadqiqotlar ” ilmiy-uslubiy jurnaliBog'liq multimediali-web-ilova-ishlab-chiqish-texnologiyasi“
Talqin va tadqiqotlar
”
ilmiy-uslubiy jurnali
№15
11
Dasturiy animatsiya –dasturlangan amallar ketma ketligi yordamida tasvirlar
almashadigan animatsiya (ya’ni algoritm va o‘zgaruvchilar yordamida). Asosiy
ob’yektlarni chizish qo‘lda amalga oshiriladi yoki biror bir kolleksiya yoxud
galereyadan import qilib olinadi, shundan keyingina unda qaysidir dasturlash tili
imkoniyatlari ishga solinadi.
O‘yinlar:
Ko‘ngil ochuvchi o‘yinlar –foydalanuvchiga bo‘sh vaqtini o‘tkazishga imkon
beradigan dasturlar.
O‘rgatuvchi o‘yinlar –taqdim etilgan yengil o‘yin shaklida foydalanuvchiga u
yoki bu soha bo‘yicha o‘z malaka va ko‘nikmalarini oshirishga yordam beradigan
dasturlar.
Video o‘qish qurilmalari:
Film kadrlari harakatini shakllantirish harakat tassurotini uyg‘otuvchi rasmlar,
kadrlar ketma ketligini, tasvirlarini tayyorlash va joylashtirish.
Videotasvirlar oqimini o‘qish qurilmasi videooqim formatlari avi, mpeg, v. b.
ni o‘z ichiga olgan o‘qish qurilmasini shakllantirish, shundan keyingina ushbu oqimni
boshqarish imkoniyati tug‘iladi (masalan, videofaylni ishga tushirish pauza, video
boshiga tez o‘tish kabi buyuruqlarni ishlatish).
Multimedia –galereyalar:
Tasvirlarning kadrlarda almashishi –tasvirlarning belgilangan vaqt
oralig‘ida almashish tartibi.
Panorama –katta ochiq maydonni erkin tamosha qilishga imkon beruvchi
keng va kata plandagi manzara.
Interfaol galereya –foydalanuvchiga boshqarish imkonini beradigan
galereya (tasvirlar bo‘yicha harakat).
Tovush o‘qish qurilmalari:
Bitta ovozli fayl o‘qish qurilmasi –wav, mp3, va boshqa formatdagi ovozli
faylni multimedia ilovaga qo‘shish va uni qaytadan eshitish.
Turli ovozli fayllarni o‘qish qurilmasiga o‘xshash, lekn bajarish ketma
ketligini o‘zgartirish imkoniyati qo‘shilgan holda bajariladi.
Virtual musiqa instrumentlari –haqiqiy musiqa instrumentlari imitatsiyasi.
Web uchun ilovalar:
Bannerlar-internetdagi reklama xarakteridagi tasvir yoki matn bloki. U
reklama beruvchining veb saytiga yoki maxsulot yoxud xizmat turi atroflicha bayon
qilingan sahifalarga giper murojaatdan iborat. Bannerlar tashrifchilarni jalb etish
uchun, imidjni shakllantirish yoki shu resursni siljitish uchun turli internet resurslarda
joylashtiriladi.
Ma’lumot uzatish ilovalari masalan mehmonlar kitobi.
|
| |
(go‘ng, go‘ng shaltog‘i - Uzumchilik o‘quv qo‘llanma buxoro-2023

66
b i r g a l i k d a , u n i n g tarkibiga qo‘shib ishlatiladi. Ular tokning ildizi orqali hamda
ildizdan tashqari (o‘simlikka 0.05-0.1% li suvli eritmasini purkash orqali)
qo‘llaniladi.
Ekologik muhitni zararlamaslik hamda ekologik toza mahsulot yetishtirishda
organik (mahalliy) o‘g‘itlarning ahamiyati katta.
Go‘ng tuproqni sog‘lomlashtirishda va o‘simliklar hayotida muhim rol
o‘ynaydi. Uning tarkibida 0,55-0,86% azot, 0,26-0,58% fosfor, 0.60-0,90% kaliy,
shuningdek, kalsiy, magniy, temir, bor kabi moddalar bo‘lib, tok butasining o‘sishi,
rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatuvchi organik birikmalardan: oqsil, kraxmal, qand
va h.klar mavjud bo‘lib, ular tarkibida tuproq unumdorligini oshiruchi foydali
mikroorganizmlar bor. Go‘ng asosan kuzda, yerni shudgolash vaqtida solinadi.
Texnalogiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari

Real vaqt operatsion tizimida hotirani
boshqarish
Reja:
1.
Real vaqt Tarmoq Operatsion tizimlari - QNX va uning xususiyatlari.
2.
QNX Operatsion tizimi aгxitektuгasi.
3.
OS OS/2 Operatsion tizimlari oilasi va IBMning Warp kompo^ntasi.
4.
Aгxitektuгa xususiyatlari va asosiy imkoniyatlari (inteгfeys).
Real vaqt Tarmoq Operatsion tizimlari - QNX va uning xususiyatlari.
Real vaqt Operatsion tizimi uchun amalga oshishi majburiy bo’lgan asosiy
printsiplami ko
,
гib chiqamiz. Real vaqt Operatsion tizimi arxitekturasiga ho’yiladigan
1-chi asosiy talab, ko’pmasalalik (hahihiy ma'noda).
QNX Operatsion tizimi ia 32 arxitekturali protsessorlar uchun ishlab chiqilgan
kuchli Operatsion tizimdir. U, гeal vaqt
rejimida, ham alohida klmpyuteгda, ham lokal
hisoblash Taгmoqida ishlaydigan murakkab dastur majmualaгini loyihalashtiгish
imkonini beradi. QNX tarkibiga kiгitilgan (vstгoenno'e) vositalar, alohida kompyuteгda
ko’pmasalalikni
va har xil kompyuteгlaгda, parallel bajariladigan masalalarni, lokal
hisoblash Tarmoqi muhitida o’zaro bohlanib ishlashni qo’llaydi. Shunday qilib bu OT
taqsimlangan tizimlarni qurish uchun juda yaxshi to’hri keladi.
Tizimda asosiy dasturlash tili S dir. Asosiy operatsion muhit POSIX standartiga
mos keladi. Bu narsa, QNX oldin ishlab chiqilgan dasturiy ta 'minotni, taqsimlangan
ishlov berish muhitida ishlashni tshkil etish imkonini beradi (ozgina o’zgartirishlar
bilan).
QNX Operatsion tizimi Tarmoqga mo’ljallangan va multimasalalik bo’lish
bilan birga, ko’pfoydalanuvchilidir (ko’pterminalli).
Undan tashqari, u
masshtablanadigandir.
Foydalanuvchi va amaliy dasturlash interfeysi UNIX tizimiga o’xshaydi,
chunki POSIX stfndartiga javob beradi. Ammo bu Operatsion tizim, UNIX ning
versiyasi emas, u butunlay boshqa, (UNIX ga nisbatan) arxitektura printsipiga asoslanib
yaratilgan.
QNX, mikroyadro va axborotlarni almashish printsipida hurilgan birinchi tijorat
OT dir. Tizim turli darajadagi mustahil (ammo axborot almashish yo’li bilan muloqat
qiladigan) jarayonlar (menedjer va drayverlar) ko’rinishida amalga oshiirlgan, ularning
har biri, ma'lum xizmatlarni bajaradi. Bularning hammasi quyidagi ustunliklarni kelib
chiqardi: oldindan
ayta olish - bu degani, tizimni hat'iy real vaqt rejimiga qo’llash
Fosfor - Uzumchilik o‘quv qo‘llanma buxoro-2023

65
Kaliy
ham o‘simlik hayotida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, u tokning
fiziologik va biokimyoviy jarayonlar jadal kechadigan to‘qimalari va organlarida
ko‘p to‘planadi. Ayniqsa, novda, barg, kurtaklarning jadal o‘sib rivojlanayotgan
davrida kaliy kshp bo‘ladi. Kaliy ta’sirida fotosintez jaraѐni kuchayadi, novdalr
yaxshi pishadi, g‘ujumlarda qand moddalari ko‘payadi, tokning sovuqqa
chidamliligi oshadi. Kaliy stish- maganda tokning sovuqqa chidamliligi,
novdalarning pishishi, g‘ujumlarning shiradorligi pasayadi, barglar atrofida jigar
rang hoshiya paydo bo‘ladi.
Tok o‘simligining o‘sish va rivojlanish davrlarida kalsiy, magniy, temir,
bor, rux, mis, marganes kabi makro va mikroelement- larning roli m u h i m
a h a m i y a t k a s b e t a d i .
9.2. .Mineral va organik o‘g‘itlar, ularning tavsifi
Mineral (azotli, fosforli, kaliyli) hamda organik
Uzumni quritish maydonchasi

76
Uzum
Bedona
-
-
-
5
25-30
10-12
Shig‘oni
2
-
-
5
8-12
10-12
Sabza
2
-
0.9
5
8-12
10-12
Soyaki
2
-
-
5
35-40
10-12
Germion
2
-
0.9
5
8-12
10-12
quritish uchun sarflanib, Shig‘oni, Sabza, Soyaki, Germion kabi sifatli quritilgan
uzum mahsulotlari olinadi.
13-jadval
Buxoro viloyati sharoitida turli xil uzum navlari bo‘yicha uzum mevasini
quritishning maqbul muddatlari
Mahsulo
t turi
May
Iyun
Iyul
Avgust
Sentyabr
Oktyabr
III
I II
III
I
II
III
I
II
III
I
II
III
I
II
III
13-jadvalda Buxoro viloyati sharoitida turli xil uzum navlari bo‘yicha uzum
mevasini quritishning maqbul muddatlari to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan.
13
-
jadval tahlillaridan shu narsa aniqlandiki, Buxoro viloyati sharoitida turli
xil uzum navlari bo‘yicha uzum mevasini quritishning eng maqbul muddatlari
yilning avgust va sentyabr oylariga to‘g‘ri kelishini ko‘rsatmoqda.
Laboratoriya ishi №7 Mavzu: Sirtlar g’adir-budurligini namunalar yordamida baholash

Laboratoriya ishi №7 Mavzu: Sirtlar g’adir-budurligini namunalar yordamida baholash
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
27.06.2024
Hajmi
0,63 Mb.
#265913
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Laboratoriya ishi №7 Mavzu: Sirtlar g’adir-budurligini namunalar yordamida baholash
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
Tokning bir yillik o‘suv davri necha fazadan iborat?

103
C) Hosilga kirgan toklardan D) Ixtisoslashgan uzumchilik tokzoridan
13.Bir gektar ona tokzoridan qancha sifatli qalamcha tayyorlanadi?
*
A)100-150mingta B)40-50mingta
C) 200-250mingta D) 80-90 mingta
14. Parxish yo‘li bilan ko‘paytiriladigan tokzorni aniqlang
*
A)Tokzorlarni xatosini to‘g‘rilash uchun
B) Ona tokzorlarda qalamcha tayyorlash uchun
C) Kasallangan tokzorlarda
D) Yangi nav yaratish uchun
15.Ishlab chiqarish sharoitida tok qaysi usulda ko‘paytiriladi?
*
A)Qalamchadan B) Parxish yo‘li bilan
C) Payvand qilib D) Ko‘k novdasidan qalamcha olib
16.Qalamcha tayyorlashning maqbul muddatini belgilang
*
A)Kuzda B)Bahorda
C) Qishda D)Erta bahorda
17.Qalamcha tayyorlashning maqbul uzunligini aniqlang
Yuzalar g‘adir-budurliglni o'lchash

|
Yuzalar g‘adir-budurliglni o'lchashBog'liq Laboratoriya ishi 7Yuzalar g‘adir-budurliglni o'lchash.
Yuzalar g'adir-budurligining sifatiy nazorati
g'adir-budurlik namunalari yoki namunali detallar bilan qiyoslash, paypaslash yo'li bilan amalga
oshiriladi. Standartga binoan mexanikaviy ishlov berilgan galvanoplastika usuli bilan pozitiv
aksini olib yoki plastmassa aksiga qoplama qilib tayyorlangan namunalar joriy qilingan. Alohida
namunalar yoki ularning to'plamlari to'g'ri chiziqli, yoysimon yoxud kesishib joylashgan
yoysimon notekisliklarga ega. Har bir namunada
R
a
parametrining qiymati (mkm hisobida) va
ishlov turi tamg'alangan. Ko‘z bilan g'adir-budurligi Ra=0,6—0,8 mm va ortiqroq bo'lgan
yuzalami baholash mumkin. Aniqlikni oshirish uchun shchuplar va qiyoslash mikroskoplari,
masalan, MC-48 qo'llanadi.
G'adir-budurlik parametrlarining miqdoriy nazorati kontaktsiz (MИC-11, ПCC-2 turdagi nur
kesimli asboblari, mikrointerferometrlar, MMИ-10 imeision-aks mikrointerfcrometr, MИИ-4,
MИИ-9, MИИ-11, MИИ-12 turdagi, OPИM-1 va boshqa turdagi rastr o'lchash mikroskoplari
yordamida) va shchupli asboblar (profilometrlar va profilograflar) yordamida amalga oshiriladi.
Usul va asboblarni tanlashda chizmada ko'rsatilgan parametmi nazorat qilishning imkoniyati,
o'lchash chegaralari, nazorat qilinuvchi parametming joiz og'ishlari, asbob va o'lchashning
xatoliklari, asbob ishining unumdorligi, detalning o‘lchamlari va materiali, boshqalar ko'zda
tutilishi kerak. Yuqori aniqlikka ega bo'lgan profilograf va profilometrlar eng mas’uliyatli
o'lchashlar uchun qo'llanadi.
Asbobning ignasi detal yuzasida iz (tirnalgan joy) qoldiradi, shuning uchun yumshoq
materiallardan tayyorlangan detallar uchun kontaktsiz o'lchash asboblari qo'llanadi. ПCC-2,
MИC-11 kontaktsiz priborlaming ish prinsipi yuzaga qiya yo'naltirilgan nur tarami yordamida
ko'rilayotgan yuzaning nur kesimi proyeksiyasining parametrlarini o‘lchashga asoslangan(5.36-
rasm); nur tarami tor tirqishli diafragma (1) va kondensor
|
| |
(3)
shchup 
(2 - Laboratoriya ishi №7 Mavzu: Sirtlar g’adir-budurligini namunalar yordamida baholash

(3)
shchup
(2
)ning
uchida
o‘matilgan, u esa yupqa membrana orqali mexanotron (l)ning
harakatlanuvchi anodi bilan
bog'liq. Mexanotronning halqa va prujina orqali mahkamlanishi uni tezda almashtirish va ignani
qattiq qotishmadan yasalishi, ya’ni ishlangan old tayanchga nisbatan rostlash imkonini yaratadi.
Igna doimiy tezlik bilan harakatlanadi. Mexanotrondan
signal kuchaytirgich,
chiziqli
to‘g‘rilagich,
integrator va shkalali R
a
parametri qiymatlarida bo‘lingan strelkali ko'rsatuvchi
priborga uzatiladi. 283-modeIli profilometr R
a
0,02 mkm. dan 1 mkm. gacha bo'lgan o‘lchash
diapazoniga ega, ichki silindrning o'lchanadigan eng kichik diametri 6 (chuqurligi 20 mm) va 18
mm (chuqurligi 130 mm). Trassaning uzunligi tegishli ravishda 1,5 va 4,5 mm. ni tashkil qiladi.
Katta o‘lchamli detallar va yetib
borish qiyin joylarning g'adir-budurligini o'lchash
uchun ular
yuzasidan aks (replika) olinadi va u bo'yicha g'adir-budurlik parametrlari baholanadi.
t
p - Laboratoriya ishi №7 Mavzu: Sirtlar g’adir-budurligini namunalar yordamida baholash

t p ni
bilish lozim.
Press o‘tqizmalarning yeyilishga chidamliligi, kontakt
bikrlig
i, mustahkamligi va biriktirilgan detallar
yuzalarining boshqa foydalanish xususiyatlari
kontaktning haqiqiy maydoniga bog‘liq. Ishchi
yuklanish ostida hosil bo'ladigan tayanch maydonini
aniqlash uchun profil nisbiy tayanch uzunligi
t p ning egri chiziqlari ko'rinadi. Buning uchun
chiqiqlar va chuqurchalar chiziqlari orasidagi masofa
p ning tegishli qiymatlari bo'yicha bir
necha profil kesimining sathlariga bo‘li- nadi. Har bir kesim uchun t
p
qiymati aniqlanadi va
tayanch uzunligi o‘zgarishining egri chizig‘i ko'riladi (5.31-rasm). t
p
qiymatini tanlashda shuni
ko'zda tutish kerakki, uning kattalashishi bilan ishlov berishga borgan sari ko‘proq mehnat talab
qiladigan jarayonlar qo'llanadi; masalan,
t p =25 % bo'lsa, tokar stanogida toza ishlov berish;
t =40 % bo'lsa, xoninglash (ingl. — honing — charxlash, ya’ni abraziv chorqirra toshlar bilan ishlov
berish, toshlar ham aylanadi ham oldi-orqaga harakat qiladi) zarur.
Mas’uliyatsiz yuzalar uchun g‘adir-budurlik texnikaviy estetika, korrozion chidamlik va
ishlash texnologiyasiga qarab belgilanadi. Yuza g'adir- budurligiga bo'lgan talablar
parametrining (bitta yoki bir nechasini) sonli qiymati (eng katta, eng kichik va nominal
qiymatlar diapazoni) hamda me’yorlanishi lozim bo'lgan asos uzunligini ko'rsatish bilan joriy
qilinadi. Umumiy holda
l ning qiymati
R a , R z va
R max parametrlarining joiz qiymatlari bo'yicha
R
a - Laboratoriya ishi №7 Mavzu: Sirtlar g’adir-budurligini namunalar yordamida baholash

R a , R z va
R max parametrlari 5.3-jadvalda ko'rsatilgan asos
uzunlikda aniqlanishi zarur bo'lsa, g'adir-budurlikka bo'lgan talablarda uning qiymati
ko'rsatilmaydi. Parametrlaming nominal qiymatlari g'adir-budurlik parametrlari o'rta
qiymatlarining nominal qiymatidan joiz og'ishlari % hisobida ko'rsatilishi lozim, masalan, 10, 20
yoki 40
%. Og'ishlar bir tomonlama yoki simmetrik bo'lishi mumkin.
Parametrlaming nominal qiymati ko'rsatilgan g'adir-budurlikka bo'lgan talablar faqat
mas’uliyatli detallarga joriy etilishi tavsiya qilinadi. Yuza g'adir- budurligiga talablar joriy
qilinmagan bo'lsa, yuza nazorat qilinmaydi. Notekisliklar yo'nalishiga bo'lgan talablar
asoslangan hollarda (5.4-jadval) va u yuzaning sifatini ta’minlovchi yagona usul bo'lsa, ishlov
usuli (yoki usullarning ketma-ketligi) ko'rsatiladi. Eng kichik ishqalanish koeffitsiyenti va
ishqalanuvchi detallarning yeyilish harakati va notekisliklar yo'nalishlari bir-biriga mos
kelmaganda, masalan, superfinishlash yoki xoninglash jarayonida hosil bo'lgan notekisliklaming
ixtiyoriy yo'nalishi ta’minlanadi.
Yuzalar g‘adir-budurliklarini chizmalarda belgilash. Standartga binoan
chizmalarda detallaming shu chizma bo'yicha bajariladigan, ulami hosil qilish usullaridan
qat’iy nazar konstruksiya bilan g'adir-budurlik shartlanmagan yuzalardan tashqari, barcha
yuzalarning g'adir-budurligi belgilanadi. Yuza g‘adir-budurligi belgisining tuzilishi 5.32
a-rasmda ko‘rsatilgan. Konstruktor ishlov turining belgilanmagan yuza g'adir-
budurligining belgisida 5.32 b-rasmda ko'rsatilgan belgi qo‘llanadi; bu belgi afzaldir.
Material qatlamini olib tashlash, masalan, charxlash, frezerlash, jilvirlash, jilolash,
tezob bilan ishlov berish natijasida hosil bo'lgan yuzalarning g‘adir-budurligining belgisi
5.32 d-rasmda ko'rsatilgan. Material qatlami olib tashlanmaydigan usullar, masalan,
quyish, bolg'alash, hajmiy shtamplash, prokat, cho'zish va boshqalar bilan hosil qilingan
yuzalar g'adir- budurligining belgisida 5.32 e-rasmda ko'rsatilgan belgi qo'llanadi, shu
chizma bo'yicha ishlov berilmaydigan yuzalar uchun ham shu belgi qo'llanadi. Bu belgi
bilan belgilangan yuzaning holati materialning sortamenti uchun tegishli standart yoki
texnikaviy shartlarda joriy qilingan talablarga javob berishi kerak.
Nazorat savollari - Uzumchilik o‘quv qo‘llanma buxoro-2023

92
23-rasm.
Rizamat uzum navi
2 4-
rasm. “Farg‘onacha usul”da Rizamat uzum navini yetishtirish
2020-2021 o‘quv yilidan Buxoro davlat universitetida mevachilik,
uzumchilik, sabzavotchilik, polizchilik va kartoshkachilik va o‘simliklarni himoya
qilish ta’lim yo‘nalishlari Agronomiya va biotexnologiya fakulteti negizida tashkil
etilgan. Ushbu yo‘nalishlarda ayni paytda 100 dan ortiq talabalar tahsil olishmoqda.
Uzbekistonda keng maydonda tok boglari barpo kilinmokda.
Endilikda xususiy tokchilik va intensiv uzumzorlarni rivojlanish maksadida ikkinchi
bosqichni tamomlagan talabalarga universitetda mevachilik va uzumchilikni
rivojlantirish istiqbollari borasidagi nazariy bilim va ko‘nikma va malaklar hosil qilish
bilan birgalikda, ushbu sohaga Bog‘dorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy-tadqiqot
institutining Buxoro mevachilik, uzumchilik ilmiy-tajriba stansiyasida talabalar mazkur
soha bo‘yicha puxta amaliyot o‘tashlari ta’minlanmoqda.
25-rasm.Qora janjal navi 26-rasm. Mersedes navi
27- rasm. Qora kelin barmoq navi
Shunindek Uzbeistonda x ususiy tokilik xam jadal rivojlanib dexkonlar uz tomarkalaridan
uzumdan mul va sifat li xosil olinmokda.
.
Vnekorneva - Uzumchilik o‘quv qo‘llanma buxoro-2023

102
3.UZUMChILIKDAN TEST SAVOL VA JAVOBLARI
1.Tok qaysi botanik oilaga kiradi?
*
A)Vitaceae B) Cucurbitaceae
C) Poaceae D) Brassicaceae
2. Dunyo bo‘yicha yetishtiriladigan uzumning necha foizi vinobop uzum
navlariga to‘g‘ri keladi?
*
A)83% B) 94%
C) 75% D) 65%
3. Madaniy tokning vatani qaysi yer hisoblanadi?
*
A)O‘rta Osiyo B) Hindiston
C) Xitoy D) Janubiy Amerika
4. Tok tupida kalta kesilgan novda nima deb aytiladi?
*
A)O‘rinbosar novda B) Bir yillik hosilsiz novdv
C)Hosilsiz novda D) Ikki yillik novda
5.Tok novdasining tinch holatdagi ko‘rinishini aniqlang
*
A) Kurtak B) Barg
C) Gul D) Meva
6.Tokning yer ustki organlari qaysi qismlardan iborat?
*
A)Barcha javoblar to‘g‘ri B) Kundasi ko‘p yillik va bir yillik
C) Bargi, jigilagi va gul to‘plami D) Guli, mevasi va urug‘i
) Asosiy qism - Mashinasozlik

|
Mashinasozlik
|
bet | 2/14 | Sana | 04.07.2021 | Hajmi | 3,53 Mb. | | #15410 |
2) Asosiy qism: Yengil avtomobillarning moy tozalash filtirini vazifasi, umumiy tuzilishi, ishlash prinsipi, ularning turlari va adabiyotlar sharxi beriladi. Mavzuning asosiy qismi yoritiladi hamda asosiy ma`lumotlar keltiriladi;
3) Texnologik qism: Yengil avtomobillarning moy tozalash filtirida uzraydigan nosozliklar takomillashtirishda ishlatiladigan asbob uskunalar. Moy tozalash tizimini qayta tiklash texnologiyasi bo`yicha ma`lumotlar beriladi;
4) Hayot faoliyat xavfsizligi qismi: Yengil avtomobillarning moy tozalash filtiri konstruksiyasini takomillashtirishga qo`yiladigan texnik talablar. TXK jarayonida insonni muxofazalovchi va saqlovchi tadbirlar haqida ma`lumotlar keltiriladi;
5) Iqtisodiy qism: Karbyuratorli dvigatellarning yonilg`i tozalash tizimini takomillashtirishning iqtisodiy ko`rsatkichlari yechimlari keltiriladi;
6) Xulosa va takliflar: Yengil avtomobillarning moy tozalash filtiri konstruksiyasini takomillashtirishning eng samarali usullari bo`yicha xulosa va takliflar keltiriladi;
|
| |
O‘g‘itlash - «Qishloq xo’jalik mahsulotlarini saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi»

|
«Qishloq xo’jalik mahsulotlarini saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi»
|
bet | 35/93 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,15 Mb. | | #242107 |
Bog'liq Kafedrasi «O’simlikshunoslik» (1)O‘g‘itlash. O‘zbekiston «G‘alla» IIChBda o‘tkazilgan tajribalarga ko‘ra no‘xat ekilgan maydonga 45 kg/ga azot solinganda hosildorlik 17 %, boshqa tajribalarda azot 30 va 45 kg/ga solinganda urug‘ hosili 3,1 va 3,2 ts/ga oshgan holda nazorat paykalchalarida hosildorlik 2,5 ts/ga ni tash- kil qilgan. Lalmikorlikda fosforli, kaliyli va azotli o‘g‘itlar solinganda o‘simlik baland bo‘yli bo‘ladi, dukkaklar soni ko‘payadi, pastki dukkaklar baland bo‘lib joylashadi. Tuproqni ishlash oldidan 5-6 t chirigan go‘ng, 30-45 kg fosfor yoki 50-60 kg/ga fosfor va bahorda qator ora- sini ishlash, yoki boronalash oldidan 30-45 kg/ga azot (ammiakli selitra) beriladi.
Ekish muddati. No‘xat lalmikorlikda tekis-tepalik mintaqada fevral oyi va martning birinchi o‘n kunligida, tog‘li va tog‘-oldi mintaqasida fevralning oxirgi o‘n kunligi va mart no‘xat ekish uchun eng maqbul muddat. Lalmikorlikda erta, eng optimal muddatlarda ekilgan no‘xat
mo‘l, sifatli urug‘ hosili beradi. Ekishni kechiktirish hosildorlikning pasayishiga olib keladi. Bahor sovuq va sernam kelganda no‘xat askoxitoz bilan kasallanishi mumkin. Shuning uchun bunday no‘xat tekis- tepaliklarda martning ikkinchi yarimi va aprelning birinchi o‘n kunligida, tog‘li mintaqada aprelning birinchi yarimida ekiladi. No‘xat SUK-24, SZ-3,6, SU-24, SPCh-6 M seyalkalarida qator oralari 45 yoki 60 sm qilib ekiladi.
Ekish me’yori bir gektarga 200 -300 mingtagacha unuvchan urug‘ni tashkil etadi. Navlar, ekilish mintaqasiga bog‘liq holda ekish me’yori o‘zgaradi. Tekistepalik mintaqada Milyutinskiy–4 navi 50 kg/ga, Milyutinskiy–6 navi 50-65 kg/ga, me’yorida ekilishi tavsiya etiladi. Tog‘li mintaqada ekish me’yori gektariga 10-15 kg oshirilishi maqsadga muvofiq. Yog‘ingarchilik ko‘p yog‘adigan yillar ham ekish me’yori oshiriladi. Ekish chuqurligi – 5-6 sm, yirik urug‘li navlar urug‘lari 7-8 sm chuqurlikka ekiladi.
Ekinzor parvarishi. Lalmikorlikda no‘xat unib chiqishdan oldin va maysalashdan keyin boronalanadi hamda qator oralari ikki marta kultivatsiya qilinadi. Boronalash ko‘ndalangiga va dioganaliga o‘tkaziladi. Qator oralarini ikki marta kultivatsiya qilishda, birin- chisi shonalashda, ikkinchisi gullaganda o‘tkaziladi. Qator oralarini ikki marta kultivatsiya qilish urug‘ hosilini 2,5 baravariga oshiradi. No‘xat o‘suv davrida askoxitoz, fuzarioz kasalliklari va ko‘sak qurti, no‘xat pashshasi hamda kemiruvchilardan zararlanishi mumkin. Ularga qarshi agrotexnik, biologik, kimyoviy usullarda qarshi kurashiladi.
|
| |
(2)
dan o‘tib, yuza 
(3) - Laboratoriya ishi №7 Mavzu: Sirtlar g’adir-budurligini namunalar yordamida baholash

Nazorat qilinayotgan yuza bo'yicha harakatlanganda, o'zgartkichning olmos ignasi (3)
tayanch
(2)
ga osilgan yakor bilan chiyratma tebranish harakatida bo'ladi. Yakorning burilishlari
g‘altaklaming induktivligini qayta taqsimlaydi va buning natijasida differensial
transformatorning chiqish kuchlanishini o‘zgartiradi. Kuchlanish amplitudasining o'zgarishi
mikronotekisliklaming
balandligini, chastotasining o‘zgarishi esa asbob profilometr rejimida
ishlagan holda) qadamini tavsiflaydi. Parametrlarning sonli qiymatlari raqamli sanash qurilmasi
yordamida aniqlanadi. Asbob profilograf rejimida ishlaganda kuchlanishning o‘zgarishi yozish
qurilmasiga uzatiladi.
Sex sharoitlarida yuza g'adir-budurligining
parametrlarini yozish emas, balki tezkorlik bilan
aniqlash zaruriyati tug‘iladi. Bu maqsadlar uchun 253 va 283 modelli sex profilometrlari
chiqariladi. Bularning ish prinsipi ignaning tebranishi mexanotron (elektron
yoki ion oqimlari
elektrodlarni mexanikaviy siljitish bilan boshqariladigan elektr vakuum asbob) o'zgartkichi
yordamida o‘zgartirilishiga asoslangan (5.37-rasm). Olmos igna
Obrezka - Uzumchilik o‘quv qo‘llanma buxoro-2023

101
Korni i kornevыe
pochki
Roots and root buds
nevalarni pishishi Mevalar
rangga kiradi,
tarkibida biokimѐviy o‘zgarishlar bo‘lib, qand
miqdori ko‘payadi, dastlab glyuko za, keyin
fruktoza ko‘payadi, uzum pishganda ularning
miqdori deyarli tenglashadi. Kislo taliligi va
oshlovchi
moddalar
kamaya
boradi,
xushbo‘y moddalar ko‘payadi.
Sozrevanie
grozdey -
Grozdi
okrashivayutsya, v ix
sostave proisxodyat
bioximicheskie
izmeneniya,
uvelichivaetsya
kolichestvo saxarov,
snachala glyukozы,
zatem fruktozы, a pri
soz revanii vinograda
ix kolichestvo pochti
uravni
vaetsya.
Kislotnost
i
vkusovыe veщestva
umen
shayutsya,
aromaticheskie
veщestva uvelichiva
yutsya.
Cluster ripening -
Clusters are
colored, biochemical changes occur
in their composition, the amount of
sugars increases, first glucose, then
fructose, and when the grapes ripen,
their number almost equalizes.
Acidity and flavoring substances
decrease,
aromatic
substances
increase.
O‘simliklarni bargidan oziqlantirish
Darachtlarning ustki organlarini(bargidan)
mineral va boshqa turdagi oziqa moddalari
bilan oziqlantirish
Yillik novda - Uzumchilik o‘quv qo‘llanma buxoro-2023

|
Uzumchilik o‘quv qo‘llanma buxoro-2023Bog'liq UZUMChILIKYillik novda
Yangi chiqqan novda
Odnoletnыy pobeg
Pobeg vыrosshiy v
techenie odnogo
goda vegetatsii
One year escape
Shoot grown within one year of
vegetation
Gullash
Gullarning ochilib, gultoj qalpoqchalarining
to‘kilishidan boshlanadi va g‘ujumlar to‘kil-
gungacha davom etadi.
svetenie
On nachinaetsya s
raskrыtiya svetkov i
opadeniya
svetochnыx shapok i
prodoljaetsya do tex
por, poka ne
osыpayutsya grozdi
Bloom
It begins with the opening of the
flowers and the fall of the flower
caps and continues until the clusters
fall off
Shoxlanish
Asosiy poyadan yangi novdalarni hosil bo‘lishi
Vetvlenie
Formirovanie novыx
vetvey ot osnovnogo
pobega
Branching
Formation of new branches from
the main shoot
Davrdan-davrga o‘tish
O‘simlik o‘suv davridan tinim davriga o‘tishi
Perexod
vremya ot
vremeni
Perexod rasteniya iz
perioda rosta v
period pokoya
Going from time to time
Plant transition from growth to
dormancy
Birinchi tartib shoxlar
Asosiy poyadan yoki kundadan o‘sib
chiqadigan novda
Pobeg
pervogo poryadka
Vetv, kotoraya rastet
ot osnovnogo
pobega ili stvola
First order escape
Branch that grows from the main
shoot or trunk
Butash
O‘simliklarning ortiqcha novdalarini olib
tashlash
Prorejivanie
Udalenie lishnix
vetvey rasteniy
thinning
Removing excess plant branches
Zararlangan mevali novdalarini kesish
Nimjon, zararlangan novdalarni olib tashlash
|
| |