Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - bet 85

Bunların fərqi:
Şək. 9.11. Y/Y – 0 və Y/∆ – 11 birləşmə qruplarında işə qoşul-
muş transformatorların ikinci tərəf gərginliklərinin
vektor diaqramı
∆U
U
2I
U
2II
φ
q
I
bI
I
bII
∆
E
30°
189
U
= 2
U
2
sin15° = 0,518
U
2
. (9.7)
U
– nun təsirindən transformatorlar arasında axan bə-
rabərləşdirici cərəyanın qiyməti ancaq onların qısa qapan-
ma müqavimətləri ilə məhdudlaşır. Belə ki:
qII
qI
Z
Z
U
I
+
=
бяр
.
Nəzərə alsaq ki,
05
,
0
=
=
=
=
qII
qI
qII
qI
u
u
Z
Z
, onda cərəya-
nın nisbi qiyməti:
18
,
5
05
,
0
2
0
,
1
518
,
0
*
=
=
b
I
.
Belə böyük qiymətli cərəyan transformatoru dərhal sıra-
dan çıxarır. Odur ki, müxtəlif birləşmə qruplarına mənsub
olan transformatorların paralel işləməsinə yol vermək ol-
maz.
3.Tutaq ki, paralel işləyən transformatorların qısaqapan-
ma gərginlikləri müxtəlifdir (
u
qI
≠
u
qII
). Lakin onların eyni
birləşmə qrupuna mənsub olub, transformasiya əmsalları
bərabərdir.
Transformatorların sadələşdirilmiş əvəz sxemindən
(şək. 9.10).
II
II
q
Z
I
Z
I
=
1
1
və ya
1
q
II
II
I
Z
Z
I
I
=
(9.8)
(9.8) ifadəsini aşağıdakı şəkildə yazmaq olar:
nomII
nomI
qI
qII
nomI
qI
nomII
qII
II
I
I
I
u
u
I
u
I
u
I
I
=
=
/
/
(9.9)
190
(9.9) ifadəsinin sağ və sol tərəflərini
U
nomI
/
U
nomII
vur-
saq alarıq:
nomII
qI
nomI
qII
II
I
S
u
S
u
S
S
=
(9.10)
burada
S
I
və
S
II
-transformatorların gücləri (yükləri);
S
nomI
və
S
nomII
- transformatorların nominal gücləridir.
(9.10) ifadəsindən görünür ki, yük paralel işləyən trans-
formatorlar arasında onların nominal gücləri iilə düz
mütənasib, qısa qapanma gərginlikləri ilə isə tərs mütəna-
sib paylanır.
(9.10) ifadəsindən (
S
yük
) iki paralel işləyən transforma-
torlar arasında paylanması təyin etmək olar:
;
+
=
qII
nomII
qI
nomI
qI
nomI
yük
I
u
S
u
S
u
S
S
S
+
=
qII
nomII
qI
nomI
qII
nomII
yük
II
u
S
u
S
u
S
S
S
(9.11)
burada
S
yük
= S
I
+S
II
Bu formulanı
n
sayda paralel işləyən transformatorlara
tətbiq etmək olar.
=
n
qi
nomi
qi
nomi
yük
i
u
S
u
S
S
S
1
/
(9.12)
burada
S
yük
= S
I
+S
II
+···+
S
n
-
transformatorların ümumi
yüküdür.
(9.10) görünür ki, qısaqapanma gərginliyi kiçik olan
transformator daha çox yüklənir.
Deməli, ümumi yükün paralel qoşulan transformator-
191
ların nominal gücünə mütənasib olaraq paylanması üçün
onların qısaqapanma gərginlikləri bərabər olmalıdır. Bu
tələbin praktiki olaraq yerinə yetirilməsi üçün paralel iş-
ləyən transformatorların qısaqapanma gərginliklərinin fər-
qi onların orta cəbri qiymətinin
10%-dən artıq olmama-
lıdır.
Əgər paralel işləyən transformatorların qısaqapanma
gərginlikləri müxtəlifdirsə, onda kiçik
u
q
-sı, yəni kiçik
Z
q
-
sı olan transformator artıq yüklənir. Belə olmasın deyə pa-
ralel işləyən transformatorlar qrupunun ümumi yükünü
azaltmaq lazım gəlir ki, bu da transformatorların qoyuluş
gücündən tam istifadə etməyə imkan vermir.
Paralel işləyən transformatorların qısaqapanma gərgin-
liklərinin
u
qa
və
u
qr
mürəkkəbələri bərabər olmadıqda, on-
ların cərəyanları fazaca müəyyən bucaq qədər fərqlənir.
Onda onların ümumi yük cərəyanı bütün transformatorların
cərəyanlarının vektor cəminə bərabər olur ki, bu da onların
cəbri cəmindən xeyli kiçik alınır. deməli bu halda da trans-
formatorların nominal gücündən tam istifadə olunmur.
Böyük güclü transformatorlarda
u
qr
böyük,
u
qa
isə kiçik
olur. Odur ki, nominal güclərinin nisbəti üçdən çox olan
transformatorların paralel işə qoşulması məsləhət görül-
mür.
Misal 9.1.
Alçaq gərginlik tərəfində gərginlikləri müxtəlif
yüksək gərginlikli tərəfində isə gərginlikləri eyni olan iki üçfazalı
transformatoru paralel işə qoşduqda yaranan bərabərləşdirici cərə-
yanı təyin etməli.
Transformatorların göstəriciləri:
Birinci transformator İkinci transformator
S
I
, kVA............2400 S
II
, kVA............3200
U
21
,
V..............6600
(
AG
)
U
22
,
V..............6600
(
AG
)
I
I
, A................210
I
II
, A................309
u
qI
, %............5,0 u
qII
, %............5,4
Həlli
: Gərginliklərin fərqi
192
U
21
– U
22
= 6600 – 6000 = 600
V
Birinci transformatorun müqaviməti
.
57
,
1
210
100
6600
6
,
5
100
21
1
Om
I
U
U
Z
I
q
qI
=
=
=
İkinci transformatorun müqaviməti
.
05
,
1
309
100
6600
4
,
5
100
22
Om
I
u
u
Z
II
II
qII
=
=
=
Bərabərləşdirici cərəyan
.
229
05
,
1
57
,
1
6000
100
100
22
21
22
21
A
I
U
u
I
U
u
U
U
I
II
qII
I
qI
b
=
+
=
+
−
=
Misaldan görünür ki, transformatorların dolaqlarından axan
bərabərləşdirici cərəyan birinci transformatorun nominal cərəya-
nından böyük olur, buna görə bu transformator artıq yüklənir
(229/210·100=109%).
Misal 9.2
. Nominal gücləri
S
nomI
= 6300
kVA
(
u
q1
=7,5%) və
S
nomII
= 10000
kVA
(
u
Qii
= 8%) olan iki transformatorun paralel işə
qoşulması nəzərdə tutulur. Transformatorların öz qoyuluş güclə-
rindən necə istifadə olunması dərəcəsini qiymətləndirilməsi tələb
olunur.
Həlli
: Əgər kiçik güclü transformatoru
S
I
=
S
nom1
qədər
yükləsək, onda ikinci transformatorun yükünü aşağıdakı nisbətdən
təyin etmək olar.
672
,
0
10000
6300
5
,
7
8
=
=
=
nomII
nomI
qI
qII
II
I
S
S
u
u
S
S
193
Onda
.
9375
672
,
0
6300
672
,
0
kVA
S
S
I
II
=
=
=
İstifadə olunmayan güc Δ
S
=
S
nomII
–
S
II
= 625 kVA
Bu da ümumi qoyuluş gücünün 3,8 % təşkil edir.
Misal 1
. Üç transformator TM-1600/35 (
u
q
= 6,4 %),
TM-2500/35(
u
q
= 6,5 %) və TM-4000/35 (
u
q
= 7,5 %),
S
nom
= 8100
kVA
bərabər ümumi yükə paralel işləyir. Hər bir
transformatorun yükünü təyin etməli.
Həlli
:
=
+
+
=
=
3
1
9
,
1167
5
,
7
4000
5
,
6
2500
4
,
6
1600
/
i
qi
nomi
u
S
təyin edilir.
Onda hər bir transformatorun yükü aşağıdakı ifadələrlə tapılır:
.
8
,
1733
9
,
1167
4
,
6
1600
8100
/
kVA
u
S
u
S
S
S
qi
nomI
qI
nomI
nom
I
=
=
=
kVA
S
II
4
,
2667
)
9
,
1167
5
,
6
/(
2500
8100
=
=
kVA
S
III
8
,
3688
)
9
,
1167
5
,
7
/(
4000
8100
=
=
Yoxlama sualları.
1.Üçfazalı cərəyanı transformasiya etmək
üçün hansı transformatorlar tətbiq olunurlar? 2. Üçfazalı transfor-
matorların dolaqlarının birləşmə sxemlərinin adını çəkin. Onları
necə yerinə yetirirlər? 3.Transformatorun dolaqlarının birləşmə
qrupu nədir və nəyə görə təyin edirlər? 4.Üçfazalı və birfazalı
transformatorların neçə birləşmə qrupu vardırr? 5. Qrupun nöm-
rəsi nəyi göstərir? 6.Hansı birləşmə qrupları DUST tərəfindən
nəzərdə tutulmuşdur? 7.Transformatorların qeyri-simmetrik yükdə
işləyən zaman dolaqların birləşmə sxemlərindən hansının tətbiqi
daha üstün sayılır? 8.Transformatorları paralel işə qoşmaq üçün
hansı şərtlər yerinə yetirilməlidir? 9.Birləşmə qrupları müxtəlif
olann transformatorları nə üçün paralel işə qoşmaq olmaz? 10.
Hansı hallarda paralel işə qoşulan transformatorların dolaq-
larından bərrabərləşdirici cərəyan axır?
|