-bob. Optik tizimlarning fan va texnikada qo‘llanilishi

|
-bob. Optik tizimlarning fan va texnikada qo‘llanilishi
|
bet | 6/6 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 102,61 Kb. | | #99866 |
Bog'liq Optika6-bob. Optik tizimlarning fan va texnikada qo‘llanilishi.
Ilm-fan va texnologiyada optik tizimlarning qo'llanilishi, shuningdek, roli juda katta. Optik hodisalarni o'rganmasdan va optik asboblarni ishlab chiqmasdan, insoniyat texnologik rivojlanishning bunday yuqori darajasida bo'lmaydi.
Deyarli barcha zamonaviy optik asboblar optik hodisalarni bevosita vizual kuzatish uchun mo'ljallangan.
Tasvirni qurish qonunlari turli xil optik qurilmalarni qurish uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Har qanday optik qurilmaning asosiy qismi ba'zi optik tizimdir. Ba'zi optik qurilmalarda tasvir ekranda olinadi, boshqa qurilmalar esa ko'z bilan ishlashga mo'ljallangan. ikkinchi holda, qurilma va ko'z go'yo yagona optik tizimni ifodalaydi va tasvir ko'zning to'r pardasida olinadi.
Moddalarning ba'zi kimyoviy xossalarini o'rganib, olimlar qattiq sirtlarda tasvirni mahkamlash usulini ixtiro qildilar va bu sirtga tasvirlarni proyeksiya qilish uchun linzalardan iborat optik tizimlar qo'llanila boshlandi. Shunday qilib, dunyo foto va kino kameralarini oldi va elektronikaning keyingi rivojlanishi bilan video va raqamli kameralar paydo bo'ldi.
Ko'zga deyarli ko'rinmaydigan kichik ob'ektlarni o'rganish uchun kattalashtiruvchi oyna ishlatiladi va agar uni kattalashtirish etarli bo'lmasa, mikroskoplardan foydalaniladi. Zamonaviy optik mikroskoplar tasvirni 1000 martagacha, elektron mikroskoplar esa o'n ming marta kattalashtirish imkonini beradi. Bu ob'ektlarni molekulyar darajada o'rganish imkonini beradi.
Zamonaviy astronomik tadqiqotlarni "Galiley trubkasi" va "Kepler trubkasi"siz amalga oshirib bo'lmaydi. Ko'pincha oddiy teatr durbinlarida ishlatiladigan Galiley trubkasi ob'ektning to'g'ridan-to'g'ri tasvirini beradi, Kepler naychasi - teskari. Natijada, agar Kepler trubkasi yer ustidagi kuzatuvlar uchun xizmat qiladigan bo'lsa, u holda u inverting tizimi (qo'shimcha linzalar yoki prizmalar tizimi) bilan jihozlangan bo'lib, buning natijasida tasvir tekis bo'ladi. Bunday qurilmaga misol qilib prizma durbinlarini keltirish mumkin.
Kepler trubasining afzalligi shundaki, u qo'shimcha oraliq tasvirga ega bo'lib, uning tekisligiga o'lchov shkalasi, suratga olish uchun fotografiya plitasi va boshqalarni joylashtirishingiz mumkin. Natijada, astronomiyada va o'lchovlar bilan bog'liq barcha holatlarda Kepler naychasidan foydalaniladi.
Astronomiyada aniqlanish doirasi turiga ko'ra qurilgan teleskoplar bilan bir qatorda - refrakterlar, oyna (aks ettiruvchi) teleskoplar yoki reflektorlar juda muhimdir.
Har bir teleskopning kuzatish imkoniyatlari uning diafragma diametri bilan belgilanadi. Shuning uchun ham qadimdan ilmiy-texnikaviy fikr topishga qaratilgan
katta oyna va linzalarni qanday qilish kerak.
Har bir yangi teleskopning qurilishi bilan biz kuzatayotgan koinotning radiusi kengayib bormoqda.
Tashqi makonni vizual idrok etish murakkab operatsiya bo'lib, uning asosiy sharti oddiy sharoitda biz ikkita ko'zdan foydalanishimizdir. Ko'zlarning katta harakatchanligi tufayli biz ob'ektning bir nuqtasini boshqasidan keyin tezda tuzatamiz; shu bilan birga, biz ko'rib chiqilayotgan ob'ektlargacha bo'lgan masofani taxmin qilishimiz mumkin, shuningdek, bu masofalarni bir-biri bilan taqqoslashimiz mumkin. Bunday baholash kosmosning chuqurligi, ob'ekt tafsilotlarining hajmli taqsimlanishi haqida tasavvur beradi va stereoskopik ko'rish imkonini beradi.
Stereoskopik tasvirlar 1 va 2 har biri bir ko'z oldiga joylashtirilgan L 1 va L 2 linzalari bilan ko'riladi. Tasvirlar linzalarning fokus tekisliklarida joylashgan va shuning uchun ularning tasvirlari cheksizlikda yotadi. Ikkala ko'z ham cheksizlikka moslangan. Ikkala kadrning tasvirlari S tekisligida yotgan bitta relyef obyekti sifatida qabul qilinadi.
Stereoskop hozirda er yuzidagi fotosuratlarni o'rganish uchun keng qo'llaniladi. Hududni ikki nuqtadan suratga olish orqali ikkita rasm olinadi, stereoskop orqali ko'rilganda, erni aniq ko'rish mumkin. Stereoskopik ko'rishning yuqori aniqligi hujjatlar, pul va boshqalarning qalbakiligini aniqlash uchun stereoskopdan foydalanishga imkon beradi.
Kuzatish uchun mo'ljallangan harbiy optik asboblarda (durbin, stereonaychalar) linzalarning markazlari orasidagi masofa har doim ko'zlar orasidagi masofadan ancha katta bo'ladi va uzoqdagi ob'ektlar asbobsiz kuzatilgandan ko'ra ancha sezilarli ko'rinadi.
Yuqori sindirish ko'rsatkichiga ega bo'lgan jismlarda yorug'lik tarqalishining xususiyatlarini o'rganish to'liq ichki aks ettirishning ochilishiga olib keldi. Bu xususiyat optik tolalarni ishlab chiqarish va ishlatishda keng qo'llaniladi. Optik tola har qanday optik nurlanishni yo'qotishsiz o'tkazish imkonini beradi. Aloqa tizimlarida optik toladan foydalanish axborotni qabul qilish va jo‘natish uchun yuqori tezlikdagi kanallarni olish imkonini berdi.
Umumiy ichki aks ettirish ko'zgu o'rniga prizmalardan foydalanishga imkon beradi. Prizmatik durbin va periskoplar shu printsip asosida qurilgan.
Lazerlar va fokuslash tizimlaridan foydalanish lazer nurlanishini turli xil moddalarni kesishda, kompakt disklarni o'qish va yozish qurilmalarida va lazer diapazoni o'lchagichlarda qo'llaniladigan bir nuqtaga qaratish imkonini beradi.
Optik tizimlar geodeziyada burchak va balandliklarni oʻlchash uchun keng qoʻllaniladi (nivelonlar, teodolitlar, sekstantlar va boshqalar).
Oq nurni spektrlarga parchalash uchun prizmalardan foydalanish spektrograflar va spektroskoplarning yaratilishiga olib keldi. Ular qattiq va gazlarning yutilish va emissiya spektrlarini kuzatish imkonini beradi. Spektral tahlil moddaning kimyoviy tarkibini aniqlash imkonini beradi.
Eng oddiy optik tizimlardan foydalanish - yupqa linzalar, ko'rish tizimida nuqsonlari bo'lgan ko'plab odamlarga normal ko'rish imkonini berdi (ko'zoynak, ko'z linzalari va boshqalar).
Optik tizimlar tufayli ko'plab ilmiy kashfiyotlar va yutuqlarga erishildi.
Optik tizimlar biologiyadan fizikagacha ilmiy faoliyatning barcha sohalarida qo'llaniladi. Shuning uchun fan va texnikada optik tizimlarning ko'lami cheksiz deb aytishimiz mumkin. [4.6]
Xulosa.
Optikaning amaliy ahamiyati va uning boshqa bilim sohalariga ta'siri juda katta. Teleskop va spektroskopning ixtirosi inson oldida ulkan koinotda sodir bo'ladigan eng ajoyib va eng boy hodisalar olamini ochdi. Mikroskopning ixtirosi biologiyada inqilob qildi. Fotosurat fanning deyarli barcha sohalariga yordam bergan va yordam berishda davom etmoqda. Ilmiy jihozlarning eng muhim elementlaridan biri linzadir. Busiz mikroskop, teleskop, spektroskop, fotoapparat, kino, televizor va boshqalar bo'lmaydi. ko'zoynak bo'lmaydi va 50 yoshdan oshgan ko'plab odamlar o'qish va ko'rish bilan bog'liq ko'plab vazifalarni bajarish imkoniyatidan mahrum bo'lar edi.
Fizik optika tomonidan o'rganiladigan hodisalar sohasi juda keng. Optik hodisalar fizikaning boshqa sohalarida o'rganiladigan hodisalar bilan chambarchas bog'liq bo'lib, optik tadqiqot usullari eng nozik va aniq usullardan biridir. Shu sababli, uzoq vaqt davomida optika juda ko'p fundamental tadqiqotlar va asosiy jismoniy qarashlarni ishlab chiqishda etakchi rol o'ynaganligi ajablanarli emas. O'tgan asrning har ikkala asosiy fizik nazariyasi - nisbiylik nazariyasi va kvant nazariyasi katta darajada optik tadqiqotlar asosida paydo bo'lgan va rivojlanganligini aytish kifoya. Lazerlarning ixtirosi nafaqat optikada, balki uni fan va texnikaning turli sohalarida qo'llashda ham ulkan yangi imkoniyatlar ochdi.
Adabiyotlar ro'yxati.
1. Artsybyshev S.A. Fizika - M.: Medgiz, 1950. - 511s.
2. Jdanov L.S. Jdanov G.L. O'rta ta'lim muassasalari uchun fizika - M.: Nauka, 1981. - 560-yillar.
3. Landsberg G.S. Optika - M.: Nauka, 1976. - 928-yillar.
4. Landsberg G.S. Fizika boshlang'ich darslik. - M.: Nauka, 1986. - V.3. - 656s.
5. Proxorov A.M. Buyuk Sovet Entsiklopediyasi. - M.: Sovet Entsiklopediyasi, 1974. - T.18. - 632s.
|
| |