nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Create Mоtion Tween - O‟zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta„lim vazirligi namangan davlat universiteti...

75
tugmasi(klavishasini)sini bosilganda bosilganda, quyidagi buyruqni
Insert —
KeyFrame tanlaymiz (Вставить ключевой кадр-Kalitli kadrni tanlash) —
vaqtinchalik shkalada uchida strelka mavjud gorizontal chiziq paydo bo‘ladi va bu
harakat amalga oshganini bildiradi. O‘rtadagi kadrlar och ko‘k ranga
bo‘yaladi.Keyin aylanani
boshqa joyga kuchiriladi, va filmni testdan o‘tkazish
zarur,
+
tugmalarini boib, amalga oshiriladi yoki
Control —
Test
Moviebuyrug‟I amalga oshiriladi(Управление — Тестирование фильма,
Boshqaruv-Filmni testdan o‘tkazish).
Properties paneli yordamida (Свойств-Hossalar ) animatsiyaning
qushimcha parametrlarini hosil qilish mumkin:
—
Rotate (Вращение-Aylanish) aylanish yo‘nalishini aniqlaydi — soat
strelkasi buyicha (
CW) yoki unga teskaei (
CWW), aylanish umuman bo‘lmasa
(
None). Auto Qiymat hammumkin (burilish yo‘nalishida ob‘ekt bir marta kichik
burchakka aylanadi);
—
Easy (Замедление хода-harakatni sekinlashtirish);agar
parameter
qiymati musbat bo‘lsa, animatsiya vaqtida harakat sekinlashgan bo‘ladi, manfiy
bo‘lsa-tezlashgan bo‘ladi;
—
Orient to Path (Ориентация относительно пути-Harakatga nisbatan
orientasiya) berilgan traektoriyaga nisbatan ob‘ekt harakatini orientlashtirishga
yordam beradi.
Shahkl animatsiyasi (
Shape Tween)
Shakl animatsiyasi bitta ob‘ektni ikkinchi ob‘ektga asta o‘tkazishga
imkon
yaratadi.Uni gruppalashmagan ob‘ektlarga qo‘llaniladi. Bir necha ob‘ektlarning
shaklini o‘zgartirish uchun ularni bitta sloyda joylashtirish kerak. Bir necha
ob‘ektlarni shaklini o‘zgartirish uchun ularni bitta qatlamda joylashtirish kerak.
Barcha narsani misolda ko‘ramiz.
Ishchi stolda aylana chizamiz, film uzunligini 30
kadrdan iborat qilib
tanlaymiz, buning uchun 30-chi kadrga chertamiz, birinchi kalit kadrga qaytamiz,
va
Properties panelida (Свойства) Tween ro‘yhatida
Shape (Форма)
shaklni
tanlaymiz, uchida strelkasi bor gorizontal chiziq paydo bo‘ladi, o‘rtadagi kadrlar
76
zangor ranga bo‘yaladi, bu animatsiya shakl animatsiyasi ekanligini bildiradi,
ohirgi kalit kadrida aylana o‘rniga kvadrat chizamiz. Filmni testlashtiramiz —
aylana kvadratga asta aylanganini ko‘ramiz.Shakl o‘zgarishini konktret harakterini
korsatish uchun bir ob‘ekt nuqtalarini ikkinchi ob‘ekt nuqtalariga oqib o‘tishi
uchun ―
метки подсказки”-aytib turish metkalaridan foydalanishimiz zarur.
Vaqtinchalik shkala effektlarini qo’llash animatsiyasi
Macromedia Flash MX 2004 dasturi versiyasida
ichma-ich joylashgan
effektlar yordamida animatsiyani yaratish ikoniyati paydo bo‘ladi.Effektlarni
guruhlarga, figuralarga, grafik simvollarga, rastrli
tasvirlar va knopkalarga
qo‘llaymiz.Ularni kliplarga qo‘llash mumkin, lekin bu holda effect klipga quriladi.
Effektni bajarish uchun ob‘ektni ajratish kerak va
Insert —
Timeline
Ilm-fan va innovatsiya ilmiy-amaliy konferensiyasi in-academy uz/index php/si 333 web texnologiyalar mavzusida tezisi abdumannonov Asilbek Axrorjonovich

ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
333
WEB TEXNOLOGIYALAR MAVZUSIDA TEZISI
Abdumannonov Asilbek Axrorjonovich
Qo‘qon davlat Pedagogika instituti
https://doi.org/10.5281/zenodo.7937002
Web texnologiya
1. Web texnologiyalarining asosiy tushunchalari. Web-sahifa nima. Web-sayt nima. Web-sayt
tuzilmasi. Web-sayt elementlari. Web-saytlarning turlari. Giper matn tushunchasi. Web-
saytlar yaratuvchi dasturlar tasnifi: gipermatnlarni belgilash tillari, web dasturlash tillari,
web-muharrirlar, animator dasturlar, grafik muharrirlar, matn muharrirlari.
2. HTMLning asosiy teglarini ishlatish. HTML tilining yaratilishi. HTML tilining versiyalari.
HTML tili bilan ishlash uchun dasturlar. HTML tilining teg tushunchasi. HTML tilining atribut
tushunchasi. HTML tilining asosiy tuzilmasi. HTML tili tuzilmasida bosh qismi.
HTML tili
tuzilmasida asosiy qism.
3. HTML tilida jadvallar hosil qilish. Jadvallar yordamida sahifalash. Jadval hosil qilish tegi
va uning atributlari. Jadvalning qatorlari uchun tegi va uning atributlari.
Jadvalning ustunlari uchun tegi va uning atributlari. Qatorlardagi kataklarini
birlashtirish teglari va ularni atributlari. Ustunlardagi kataklarini birlashtirish teglari va
ularni atributlari.
4. HTML tilida forma obyektlari bilan ishlash. HTML tilida forma yaratish imkoniyatlari.
|
–jadval - Iqtisod-moliya

Muqоbil
dasturiy
vоsitalar
Elektrоn magazin yaratish uchun mo‘ljallangan dasturiy vоsitaning maqsadga
muvоfiqligini bahоlash uchun
fоydalaniladigan mezоn nоmi
Dasturiy
vоsitaning
оsоn ishga
tushirilishi
Interfeys-
ning do‘s-
tоnalik da-
rajasi
Savdо
yuritish
vоsitala-
rining qu-
layliligi
To‘lоv-
larni
qayta
ishlash
tezligi
Texnik
qo‘llab-
quvvat-
lash
Huj-
jatlash-
tirish
sifati
Qo‘llab-
quvvat-
lash si-
yosati
Xizmat
ko‘rsa-
tish qiy-
mati
Mezоnning nоrmallashtirilgan qiymati
iCat
0,5
1
1
0
1
1
1
0
Lotus
0
0
0
0
1
0
0,5
0
Microsoft
0
1
0,7
0,5
0
0,5
0
0
Intershop
1
1
0,3
01
1
1
1
0
Optimallik mezоnlarining nоrmallashtirilgan qiymatlari 5.7-jadval-
da keltirilgan.
5.7-jadval
Elektrоn magazin tashkil etish uchun iSAT hammadan ma’qulrоq
dasturiy vоsita deb xulоsa chiqarish mumkin. Bu vоsitaga nоrmallashti-
rilgan mezоnlarning eng katta summasi (0,65) to‘g‘ri keladi.
Puxta hi-
sоblanmagan balli bahоlar bo‘yicha yuqоrida bajarilgan hisоb-kitоblar
asоsida birinchi o‘rinni egallagan Intershop dasturiy vоsitasi
ikkinchi
o‘ringa o‘tib qоldi.
Baholash jadvali - O‟zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta„lim vazirligi namangan davlat universiteti yunusova...

40
Promt, Socrat, Magic Goody, Google Translate, Lingvo,bir tildan ikkinchi tilga
uguruvchi lug‗atlarga ega bo‗lishi zarur. Undan tashqari dasturiy ta‘minotida ofis
dasturlari. Internet, masofaviy ta‘limga mo‗ljallangan o‗quv platformalar, o‗quv
kurslarini yaratishga oid dasturlar, on-layn taqdimotlar yaratish uchun dasturlar,
dasturiy vositalar bo‗lishi zarur. Masofaviy kompyuter lingafon kabinetlarida esa
shularga qushimcha Moodle o‗quv platformasiga o‗rnatilgan o‗quv kurs bo‗lishi
kerak. Bunday sinflarda on-layn tarjimon dasturlar, boshqa tarjima qilish vositalari,
lug‗atlar, on-layn lug‗atlar va boshqa vositalar tarjima qilishga xizmat qiladi.
Lingafon sinflarida listinig-eshitishga oid mashg‗ulotlar, xikoyalarni eshitishga,
so‗zlarni o‗qilishiga va eese, insho yozishga mashg‗ulotlar o‗tkaziladi. Tarjima
dasturlari yordamida tarjima qilishga mashg‗ulotlar o‗tkazish mumkin. On-layn
tarzda matnlarni tarjima qilish, lug‗atlar orqali, on-layn va mobil telefonlardagi,
kompyuterlardagi tarjimon dasturlarini qo‗llash maqsadga muvofiqdir. Audio-
xikoyalarni eshitib, bayon yozish mashqlarini tashkil qilinadi. Video-ma‘ruzalar
yordamida mavzularni o‗rganish, til grammatikasiga o‗qish mumkin.Bu
asosdakompyuter orqali testlar o‗tkazish mumkin. Talabalar bilimin test dasturlari
orqali nazorat qilish mumkin.
Amaliy mashg‟ulotga oi TOPSHIRIQLAR

73
-
Large (Katta).
Kadrlar bilan turli amallarni bajarish mumkin, nusha qilish, uchirish va
boshqalar. Alohida kadrli amallar uchun bir necha kadrlardan iborat bo‘lgan uning
ustida sichqonchani bosish kifoya-ajratish zarur, avval ulardan biriga chertib, keyin
esa,
klavisha bosilganda — ohirgisiga chertiladi.
Qandaydir kadrni kalitli qilish F6 funksional tugmasi yordamida amalga
oshiriladi yoki bosh menyu qo‘llaniladi yani
Insert —
Timeline —
KeyFrame buyruqlar
(Вставка
— Временная шкала — Ключевой
кадр).Quyish-Vaqtinchalik shkala-Kalitli kadr.
Kadrni uchirish uchun uni blokga ajratgandan so‘ng kontekst
menyuda
Remove
iSpring Kinetics dasturida tayyorlangan kitobning kurinishi

iSpring Kinetics dasturida tayyorlangan kitobning kurinishi
Mul’timedia texnоlоgiyalari. Power Point – taqdimot dasturi. Masofaviy ta’lim texnologiyalari.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa iSpring Kinetics dasturida tayyorlangan kitobning kurinishi
|
-jadval 
Ko‘rib chiqilayotgan elektrоn magazin yaratish muqоbil dasturiy

Elektrоn magazin yaratish uchun mo‘ljallangan dasturiy vоsitaning maqsadga
muvоfiqligini bahоlash uchun
fоydalaniladigan mezоn nоmi
Dasturiy
vоsitani
ng оsоn
ishga tu-
shirilishi
Interfeys-
ning do‘s-
tоnalik da-
rajasi
Savdо
yuritish
vоsitalari
ning qu-
layliligi
To‘lоv-
larni
qayta
ishlash
tezligi
Texnik
qo‘llab-
quvvat-
lash
Hujjatlash-
tirish sifati
Qo‘llab-
quvvat-
lash si-
yosati
Xizmat
ko‘rsatish
qiymati
Ahamiyatlilik kоeffitsiyenti
0,1
0,1
0,3
0,05
0,1
0,05
0,05
0,1
f
f
j
;
f
j
– j-variant bo‘yicha tadqiq qilinayotgan оptimallik mezо-
layotgan mezоnlar o‘zining ahamiyati (iqtisоdiy, tashkiliy, texnik, tex-
nоlоgik ahamiyati) jihatidan
teng emasligi u yoqda tursin, hattо ularning
tabiati har xil va o‘lchоv birliklari ham turlicha.
U yoki bu dasturiy vо-
sitadan fоydalanishning maqsadga muvоfiqligi xususida uzil-kesil to‘g‘-
ri xulоsaga kelish uchun har qaysi mezоnning qay darajada ahamiyatli-
ligiga qarab unga o‘zining muhimlik kоeffitsiyentini berish kerak (3-4).
Ko‘rib chiqish uchun qabul qilingan barcha mezоnlar bo‘yicha mu-
himlik kоeffitsiyentlarining quyidagi raqamli bahоlari ekspertiza yo‘li
bilan belgilandi (5.6-jadval).
Adabiyotlar ro„yxati - Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S

222
3. Котлер Ф., Армстронг Г., Вонг В., Сондерс Дж. Основы
маркетинга.–М.: ООО ―И.Д.Вильямс‖, 2012.- 752 с.
4. Ergashxodjaeva Sh.J. Strategik marketing. Darslik. -T.:
Ozbekiston
faylasuflari milliy jamiyati, 2014. - 240b.
5. Эргашходжаева Ш.Дж., Самадов А.Н., Шарипов И.Б. Маркетинг.
Дарслик. - Т.: Иқтисодиѐт, 2013. -346 б.
6. Юсупов М.А., Абдурахмонова М.М. Маркетинг. – Т.: Иқтисодиѐт,
2012.-190 б.
7. Soliyev A., Buzrukxonov S. Marketing. Bozorshunoslik. Darslik. –T.:
Iqtisod-Moliya, 2010. -424 b.
223
11 - BOB. SOTISH SIYOSATI
11.1. Tovarlarni tarqatish tarmoqlari xususiyatlarini
va ularning tuzilishi
Marketingning eng muhim va ajralmas tarkibiy qismi mahsulotni
sotish(taqsimlash,
tovar
harakati,
mahsulotni
iste‘molchigacha etkazish)
hisoblanadi. Bu jarayonda tashkiliy nuqtai nazardan eng murakkab vazifa - ishlab
chiqarilgan mahsulotni iste‘molchiga etkazish hal etiladi.
Sotish siyosati iste‘mol tovarlarini etkazib
berishning ehtimol tutilgan
varintlari tahlili va uning mahsulot taqsimotining hamma shahobchalarida eng
yuksak xo‗jalik samarasiga erishishini ta‘minlaydigan
maqbul variantni ishlab
chiqish bilan shug‗ullanadi. Yarim tanlangan taqsimot yo‗li marketing bo‗yicha
qolgan jami boshqa echimlarga ta‘sir ko‗rsatadi - narxlar,
transport tashkilotlari
bilan shartnoma tuzish, reklama xizmati, o‗z savdo nuqtalarini ochish va hokazolar
shu jumlaga kiradi. Shu sababli rahbariyat taqsimot yo‗lini tanlashga bugungina
emas, balki ertangi tijorat muhitini ham ko‗zlab ish tutishi zarur.
Sotish siyosatining vazifalari quyida ifodalangan(11.1-rasm).
Merchandayzing - Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S

241
Tovarlarni joylash merchandayzing tizimining asosiy elementlaridan sanaladi.
Ko‗pincha merchandayzingni joriy qilish aynan tovarlarni joylashni nazorat qilish
va tahlil qilishdan boshlanadi. Mahsulot merchandayzingi tovar brendini ishlab
chiqish, tashqi reklama yoki reklama aksiyalari o‗tkazish kabi muhim ahamiyat
kasb etadi. SHu sababli hozirgi paytda turli chakana
savdogarlarga xizmatlar
taqdim etayotgan merchandayzing agentliklari paydo bo‗lmoqda.
Xorijda merchandayzing joriy qilish bo‗yicha dastlabki tashabbus
supermarketlar tarmog‗idan iborat bo‗lgan eng tashkillashtirilgan chakana
savdogarlardan kelib chiqqan. Har bir tovar guruhi assortimenti orasida
iste‘molchilar orasida eng ommalashgan va ular bilan savdo qilish do‗kon egasiga
asosiy foyda miqdorini keltiradigan markalar va o‗rovlarni ajratib ko‗rsatish
mumkin. Zarur tovarni izlab topish
va tanlashni engillashtirib, tanlov va xarid
jarayonini qiziqarli mashg‗ulotga aylantirgan va shu tariqa xaridorning savdo
zalida bo‗lish vaqtini kengaytirgan holda qo‗shimcha samaraga ega bo‗lish
mumkin. Huddi shuningdek, sotuvni rag‗batlantirish uchun merchandayzing tovar
ishlab chiqaruvchilar va ta‘minotchilar tomonidan ham foydalanila boshladi.
Toifaviy merchandayzing – ishlab chiqaruvchilar,
distribyutorlar va chakana
savdo
nuqtalari
o‗rtasida o‗zaro ta‘sir qilishning bu munosabalarni
merchandayzing agentligi tomonidan tartibga solishga asoslangan insonparvar
usuli. Toifaviy merchandayzing maqsadi savdo tarmog‗ining ta‘minotchilar bilim
bitim tuzishi bo‗lib, unda ularning mahsulotini joylash qoidalari aniq kelishib
olinadi, do‗konlar esa faqat savdo zallarida samarali assortimentni qo‗llab-
quvvatlash va tovarlarni joylash ustidan nazorat bilan shug‗ullanadi.
Mazkur
yondashuv toifaviy merchandayzing deb ataladi, chunki bu savdo tarmog‗ida
umumiy, ochiq, samarali merchandayzing tizimi ishlab chiqish, joriy qilish va
qo‗llab-quvvatlash bo‗yicha loyiha hisoblanadi.
Vizual merchandayzing (visual merchandising) – iste‘molchilarning
vizual
qabul qilishi bilan izohlanadigan butun taqdimot faoliyati.
242
Xorijiy mamlakatlarda tovarlarni sotishda qo‗llanilayotgan quyidagi ilg‗or
usullardan mamlakatimiz savdo korxonalari va tashkilotlarida foydalanish
mumkin:
chakana savdo korxonalarining namoyish zalida tushirilgan narxlarda
kataloglar bo‗yicha nooziq-ovqat tovarlarini sotish;
shahar markazida joylashgan va kichik savdo maydoniga qat‘iy interer,
uncha ko‗p bo‗lmagan xodimlarga ega bo‗lgan chakana savdo korxonalarida narxi
tushirilgan cheklangan assortimentdagi tovarlar bilan savdo qilish;
«qulay do‗konlar», cheklangan assortimentdagi tovarlar asosan yangi oziq-
ovqat mahsulotlari bilan savdo qiluvchi hamda xaridorlarga butun kun mobaynida
xizmat ko‗rsatadigan savdo korxonalarida sotish.
Xorijiy mamlakatlar savdo korxonalarida tovarlarni sotishda qo‗llanilayotgan
ilg‗or usullarning muvaffaqiyatini ta‘minlovchi yo‗llar xaridorga yanada ko‗proq
turli xil xizmatlarni ko‗rsatish va tovarlarga bo‗lgan narxni tushirish bo‗lib
hisoblanadi. Bulardan savdo korxonalarida foydalanish maqsadga muvofiqdir.
=
t
+ - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

130
termodinamik shkala va Farengeyt shkalasi bo‘yicha hisoblangan temperatura
munosabati quyidagicha:
t
0
C = T
0
K - 273,15 = 0,556(n
0
F - 32)
bu yerda: n — Farengeyt shkalasi bo‘yicha graduslar soni.
Hozir 1968-yilda qabul qilingan va 1971-yil 1-yanvardan majburiy joriy
etilgan Xalqaro amaliy harorat shkalasi (XAHSH-68) qo‘llaniladi. XAHSH-68
temperaturani 13,81 dan 6300°K gacha oraliqda o‘lchashni ta’minlaydi.
Quyidagi 4-jadvalda temperaturani o‘lchash uchun qo‘llaniladigan turli
shkalalarda muzning erish va suvning qaynash temperaturalarining qiymatlari
keltirilgan.
4- jadval
Temperaturani o‘lchash uchun qo‘llaniladigan turli shkalalarda muzning
erish va suvning qaynash temperaturalari
Shakala
turi
Nomi
Selsiy
shkalasi,
0
C
Kelvin
shkalasi,
0
K
Farangeyt
shkalasi,
0
F
Reomer
shkalasi,
0
R
Muzning erish
temperaturasi
0
275,15
32
0
Suvning qaynash
temperaturasi
100
375,15
212
80
Temperaturani o‘lchash uchun bir qancha turdagi o‘lchash vositalari
yaratilgan. Shulardan ayrimlari bilan tanishamiz.
Temperaturani o‘lchash vositalari o‘lchash jarayonida o‘lchash obyekti bilan
bevosita kontaktda bo‘lishi va kontaktsiz holda bo‘lishimumkin. Shunga ko‘ra ular
ikki turga bo‘linadi:
1. Temperaturani kontaktli usulda о‘lchashga mо‘ljallangan barcha
temperatura о‘lchash vositalari
-rasm. Firmaning sotish siyosati vazifalari

224
endi zarur tovarlarni bir joyda sotishlari va ayni paytda o‗zlariga zarur tovarlarni
xarid qilishlari mumkin edi. Ayirboshlash harakatlari soni kamaydi.
Vositachilar
o‗zlarining aloqalari, tajribasi, ixtisoslashuvi hamda faoliyatining ko‗lami
bilan
ishlab chiqaruvchi firmaga uning yolg‗iz o‗zi qila olishi mumkin bo‗lganidan ko‗ra
ko‗proq narsa taklif etadi. Shu sababli ko‗pchilik ishlab chiqaruvchilar o‗z
tovarlarini bozorga vositachilar orqali taklif etadilar.
Taqsimot yo‗li aniq bir tovar yoki xizmatning ishlab chiqaruvchidan
iste‘molchi sari harakatida ularga bo‗lgan mulk egasi huquqini o‗ziga oladigan
yoki boshqaga berishga yordam ko‗rsatadigan firmalar
yoxud ayrim shaxslar
majmuidan iboratdir.
Boshqacha qilib aytganda, taqsimot yo‗li tovarning ishlab chiqaruvchidan
iste‘molchiga qarab harakat qiladigan yo‗lidir. Taqsimot yo‗lining tarkibiy qismlari
bir qator vazifalarni bajaradi:
tovar (xizmati)ni bir joydan boshqa joyga ko‗chishi;
tovar (xizmati)ga yoki undan foydalanish uchun mulk egasi huquqini berish;
undovchi faoliyat;
tovarlar buyurtmasi;
xavf-xatarni bo‗yniga olish;
muzoqaralar olib borish;
bozor ma‘lumoti tahlili.
Taqsimot yo‗lining jami vazifalariga uch umumiy xususiyat xos: ular taqchil
resurslarni
sarflaydi, ixtisoslashgan sharoitlarda gohida yaxshiroq bajarilishi
mumkin, turli ishtirokchilar tomonidan amalga oshirilishi mumkin. Agar
vazifalarning ko‗p qismi ishlab chiqaruvchi bajaradigan bo‗lsa, uning chiqimlari
ortib ketadi, demak, mahsulot narxi ham baland bo‗ladi.
Agar vazifani bajarsa,
ishlab chiqaruvchi belgilangan narx pastroq bo‗ladi, chunki vositachi ishni tashkil
etishga sarflangan xarajatlarni chiqarish uchun pul undiradi.
Taqsimot kanalining asosiy funksiyalariga quyidagilar kiradi:
axborot – bu marketing tadqiqotlari natijasida olingan ma‘lumotlar va
marketing muhiti to‗g‗risidagi axborotlarni o‗z ichiga oladi
225
siljitish – mahsulot taklifiga oid ishontiruvchi axborotlarni reklama va
boshqa vositalar orqali tarqatish
aloqa – kerakli xaridorlarni topish va ular bilan aloqa o‗rnatish
muvofiqlashtirish – talab va taklifni bir-biriga moslashtirish
muloqotlar – mahsulotni narxi, etkazib berish
sharti va taklifning boshqa
punktlari bo‗yicha muloqotlar o‗tkazish
jismoniy taqsimlash – tovarni transportirovka qilish va saqlash
moliyalashtirish – kanal faoliyatini ta‘minldashga bog‗liq xarajatlarni
koplash
tavakkalchilik – mahsulotni sotib olib keyinchalik zarar bilan sotish.
Birinchi besh funksiya shartnoma tuzish uchun xizmat qiladi, qolgan uchtasi
esa shartnomani bajarish uchun xizmat qiladi.
Taqsimot kanalining bosqichi - bu tovar va unga egalik huquqini pirovard
xaridorga yaqinlashtirish yo‗lida u yoki bu ishni
bajaradigan har qanday
vositachidan iboratdir. Taqsimot kanalining quyidagi bosqichlari bor:
Temperatura shkalasini - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

129
fazalaridagi muvozanat nuqtasi bо‘lgan suvning uchlik nuqtasi muz erish
nuqtasidan 0,01 K yuqoriroq turadi.
O‘lchov va vaznlar bo‘yicha 1960-yilda o‘tkazilgan XI xalqaro konferensiya
qarorlarida ikki temperatura shkalasi: Kelvin gradusi (°K) o‘lchov birligi bilan
o‘lchanadigan termodinamik shkala va Selsiy gradusi (°C) o‘lchov birligi bilan
o‘lchanadigan xalqaro amaliy shkalalarning qo‘llanishi ko‘zda tutilgan. Kelvin
termodinamik shkalasidagi pastki nuqta - mutlaq nol nuqta (K) bo‘lib, yagona
eksperimental asosiy nuqta esa suvning uchlik nuqtasidir. Bu nuqtaning son
qiymati 273,15 °K. Suvning muz, suyuq, gaz fazalaridagi muvozanat nuqtasi
bo‘lgan suvning uchlik nuqtasi muzning erish nuqtasidan 0,01 К yuqoriroq turadi.
Termodinamik temperatura T harfi bilan, son qiymatlari esa °K bilan ifodalanadi.
Selsiy va Kelvin shkalalari bо‘yicha temperatura qо‘yidagicha munosabatda:
TK = t
o
C + 273.15.
Bu yerda TK-absolyut termodinamik shkaladagi K temperatura, t
o
S-xalqaro
amaliy shkaladagi
o
S temperatura.
Amaliy o‘lchashlarda ishlatiladigan xalqaro amaliy temperatura shkalasi
termodinamik shkala ko‘rinishida ishlangan. Bu shkala kimyoviy toza
moddalarning bir qadar oson tiklanadigan o‘zgarmas qaynash va erish nuqtalari
asosida tuzilgan. Ularning sonli qiymati gazli termometrlar orqali aniqlangan
bo‘lib, xalqaro amaliy temperatura shkalasi o‘lchov va vaznlar bo‘yicha
o‘tkazilgan XI umumiy konferensiyada qabul qilingan.
Xalqaro amaliy shkala bo‘yicha o‘lchanadigan temperatura
t
harfi bilan,
sonli qiymati esa °C belgisi bilan ifodalanadi. Mutlaq termodinamik shkala
bo‘yicha ifodalangan temperatura bilan shu temperaturaning xalqaro shkala
bo‘yicha ifodasi orasidagi munosabat quyidagi tenglama orqali aniqlanadi:
T
-rasm. Narx belgilash usullari

218
«O‗rtacha xarajatlar plyus foyda» tamoyili bo‗yicha narx belgilash tovarning
tannarxiga muayyan ustama qo‗yishdan iborat bo‗lib, narx belgilashning eng oddiy
usuli hisoblanadi. Ustama narx miqdori tovar turiga qarab, juda keng chegaralarda
tebranib turadi. SHuningdek, tovarning ishlab chiqaruvchidan pirovard natijada
iste‘molchiga etib borishga qarab oxirgi narx ulgurji va chakana savdo qo‗yadigan
ustama narxlar yakunini ifodalaydi.
«Ko‗zlangan foyda normasi» olishni ta‘minlaydigan
narx belgilash usulini
qo‗llaydigan ishlab chiqaruvchilar oldindan sarf etilgan kapital uchun muayyan
qaytim foiz olishga intiladilar. Bu usul o‗rtacha solishtirma xarajatlarni
hisoblashga asoslanadi.
Narxni chegaraviy xarajatlar bo‗yicha belgilash usulini qo‗llash
bilan firma
mahsulotning qo‗shimcha hajmi birligini bu mahsulotni ishlab chiqarishning
alohida qiymatiga sotadi, bu holda xarajatlarning faqat bir qismi koplanadi, foyda
amalga oshmaydi. Narx belgilashning bu strategiyasi agar firma ishni to‗xtatish
xavfi ostida qolgan va foydalanadigan ishchi kuchini saqlab qolishni hohlagan
sharoitlarda naf keltirishi mumkin.
Savdoda do‗konlarga xaridorlarning kelishini ko‗paytirish
uchun sotuvchilar
ayrim tovarlarni to‗liq xarajatlaridan pastroq baholab, «jalb etuvchi» narxlar
yaratadilar. Xaridorlar ko‗payadi, ular arzon narxdagi
tovarlar bilan birga bunga
qo‗shimcha ravishda narxi me‘yorda bo‗lgan tovarlarni ham xarid qiladilar.
Nazorat va mulohaza uchun savollar

211
10-BOB. NARX SIYOSATI
10.1. Narx tushunchasi, uning mohiyati va narx turlari
Narx bozor kategoriyasi bo‗lib, tovarlar ayirboshlanganda yuz beradigan
munosabatlarni anglatadi. Narx nazariy jihatdan olganda tovar qiymatining puldagi
ifodasi, qiymatining bozordagi ko‗rinishidir. Narx bamisoli barometr kabi bozor
holatini ko‗rsatib turadi,
narx pasayib ketsa, tovar bozori kasodlikka yo‗likkan
bo‗ladi, tovar nafsiz bo‗lib, uni boshqa tovar bilan almashtirish yoki uning sifatini
tubdan yaxshilash zarurligi pul tarkibiga qo‗yiladi. Narxning iqtisodiy mazmunini
uning funksiyalari ko‗rsatib beradi. Narx nimaga tegishli bo‗lishidan qat‘iy nazar
(tovar, xizmat) beshta asosiy funksiyani bajaradi:
1. bozor muvozanatini ta‘minlash funksiyasi;
2. hisob-kitob, ulchov funksiyasi;
3. iqtisodiy regulyator funksiyasi;
4.
raqobat vositasi funksiyasi;
5. ijtimoiy himoya funksiyasi.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida narxning quyidagi turlari mavjud: demping narx,
nufuzli narx, milliy narx, arzonlashtirilgan narx,
jahon narxi, yashirin narx, erkin
narx, standart narx, kontrakt (ulgurji) narx, chakana narx, o‗zgaruvchan narx, limit
narx, muvozanat narx.
Narx siyosati – narxni tashkil etish va narxni boshqarish strategiyasi va chora
– tadbirlari yig‗indisi; bu
ishlab chiqarish holatlarini, bozor kon‘yunkturasini,
shuningdek ishlab chiqaruvchiga foyda keltirib, xaridor ehtiyojini qondirishdagi
tovar va xizmatlarga narxni belgilashni bilishdir.
Narx strategiyasi – narxni belgilash va o‗zgarishi bo‗yicha chora –
tadbirlaridir.
Narx taktikasi - qisqa muddatli xarakterga(narxga chegirma, narxga ustama)
va bir marotabalik chora – tadbirlarni o‗zida mujassamlashtiradi.
Narx siyosatini boshqarish maqsadlari quyidagilardir:
212
-bozorda korxona mavqeini saqlab qolish;
- joriy foydani maksimallashtirish;
- bozor ulushi bo‗yicha liderlik;
- tovar sifati bo‗yicha liderlik.
Narxlar tovarni yangilik ko‗ra quyidagicha klassifikatsiyalanadi:
1. ―Qaymog‗ini olish‖ strategiyasi
2.
Bozorga yorib kirish
3. ―Psixologik‖ narx – sotuvchilar tomonidan narxni qabul qilish
psixologiyasidan kelib chiqadi(narx yaxlit summadan kichikroq)
4. Bozorda yoki tarmoqda lider orqasidan boruvchi narx – bosh raqibga
nisbatan narx o‗rnatiladi.
5. Ishlab chiqarish holatlarini qoplash xarajatlari
6.
Tebranib turuvchi narx
7. Uzoq muddatli narx
8. Egiluvchan narx
9. Ustunlik narx – bozorda 70 – 80 % ulushni egallagan korxona qo‗yadigan
narx.
10. Kelishilgan narx
11. Tashqi savdo oborotini ta‘minlovchi narx.
Oxirgi narxga quyidagi omillar ta‘sir etadi:
1. Tovar iste‘molchilari
2. Davlat tomonidan tartibga solish
3. Tovar harakati kanallari qatnashchilari
4. Raqobat.
Bozor narxining asosiy xususiyatlari ularning doimo o‗zgarib
turish
qobiliyatidir. Narxlar hech qachon sababsiz o‗zgarmaydi. Yuqori narxlar esa
yuqori sifatli, yangi iste‘mol qobiliyatiga ega bo‗lgan tovarlarga o‗rnatiladi. Narx
darajasiga tovarning raqobatbardoshligi va bozordagi o‗rni bog‗liqdir.
Narx belgilash maqsadlari: bozor ulushini ko‗paytirish, qisqa vaqt ichida eng
ko‗p foyda olish, yuqori foyda normasini uzoq muddat saqlab qolishdan iborat.
Bimetall termometrlar - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

141
qarshiligi temperatura ortishi bilan oshib boradi (ularning temperatura koeffisiyenti
0,0065 K
-1
ga yetadi, ya’ni temperatura bir gradusga oshganda qarshilik 0,65 % ga
ortadi). Yarimо‘tkazgichli qarshilikli termoо‘zgartirgichlar 0,15 K
-1
gacha tushib
ketuvchi manfiy temperatura koeffisiyentiga ega (ya’ni temperatura ortishi bilan
qarshilik kamayadi).
Ishnochligi yuqori va о‘lchami (gabariti) kichik bо‘lganligi uchun yarim
o‘tkazgichli termistorli termometrlardan keng foydalaniladi. Bunda datchik sifatida
MMT, ДBС va ДАС tipli tormoqarshiliklar – termistorlardan foydalaniladi. Bu
termistorlarning elektrik qarshilishgi temperaturaning oshishiga bog‘liq holda
kamayadi.
Demografiya (demographics) nima?

310
menejmentning ananaviy metodlari) tushuna oladigan marketing bo‘yicha
mutaxassisning qobiliyati
D) variantlarni tanlashda katta rol o‘ynaydigan muhim ko‘rsatkich
102. Makromuhitga qanday omillar kiradi?
A) siyosiy, demografik, iqtisodiy, madaniy, texnologik, tabiiy omillar
B) ijtimoiy omillar, geografik omillar
C) ijtimoiy madaniy omillar, ekologik omillar
D) siyosiy, ijtimoiy, huquqiy omillar.
103. Marketing muhitini qanday darajalari ajratiladi?
A) mikromuhit, makromuhit
B) tashqi muhit, ichki muhit
C) tashqi makro muhit, tashqi mikro muhit
D) ichki mikro muhit, makromuhit.
104. Makromuhit deganda nimani tushunasiz?
A) tabiat va jamiyatni mikromuhitiga ta‘sir etuvchi global omillar yig‘indisi
B) korxonadan tashqaridagi barcha omillar
C) mamlakat doirasida amalga oshiriladigan omillar
D) korxona doirasidagi omillar.
105. Mikromuhit omili o‟zida nimalarni mujassamlashtiradi?
A) bevosita firma o‘zining mijozlariga ta‘sir etuvchi omillar yig‘indisi
B) tarmoq doirasida mijozlarga ta‘sir etuvchi omillar yig‘indisi
C) mamlakat doirasida ta‘sir etuvchi omillar yig‘indisi
D) korxona doirasidan tashqaridagi omillar yig‘indisi
106. Maqsadli marketing qanday chora-tadbirlarni o‟tkazishni ko‟zda
tutadi?
A)
Bozorni segmentlashtirish, bozorning maqsadli segmentlarini tanlash,
tovarni bozorda pozitsiyalashtirish.
B) Boshqaruv, nazorat, diversifikatsiya
C) Qimmatdorlikni aniqlash, sifatni boshqarish
D) Rejalashtirish, baho belgilash
M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi - bet 198

354
Rasm 22. “Informatika” fanidan mustaqil ta’lim mashg‘ulotlari
o‘tkazish uchun tayyorlanadigan ishlanmalarning tarkibiy tuzilishi
O‘quvchilarga mustaqil ish topshiriqlarini tavsiya qilishda
quyidagilarga e’tibor berish kerak:
– O‘quvchilar bajaradigan ishlari mazmunini yaxshi tushunishlari
va uni bajarish tartibini aniq tasavvur qilishi;
– O‘quvchilar topshiriqlarni qaysi dasturiy vositalar va jihozlar
bilan bajarish kerakligi, ularning tuzilishi va ishlash xususiyatlari
to‘g‘risida ma’lumotlar tavsiya qilish;
– Topshiriqlarni bajarishda qaysi adabiyotlardan foydalanish
kerakligi to‘g‘risida ma’lumotlar keltirish;
– Topshiriqlarning sifatli bajarilishi bo‘yicha tavsiyalar ishlab
chiqish;
– Xavfsizlik texnikasi, sanitariya va mehnat gigienasi qoidalari
bo‘yicha ma’lumotlar tavsiya qilish.
Yuqorida keltirilgan tarkibiy tuzilish bo‘yicha mustaqil ta’lim
mashg‘ulotlarining ishlanmasidan namuna keltiramiz:
1- mavzu:
Darsni psixologik- pedagogik jihatdan tahlil qilish tizimi

Darsni psixologik- pedagogik jihatdan tahlil qilish tizimi:
I. Darsning aniq maqsad va vazifalarga bog‘liq ravishda tuzilishiga
psixologik baho berish.
a)
darsning mavzusi, maqsad va vazifalari:
b)
darsning tuzilishi va uning psixologik jihatdan maqsadga
muvofiqligi.
II. Darsning mazmuniga psixologik jihatdan baho berish:
a)
o‘quv materiallarining sifati (tasvirlovchi, tushuntiruvchi,
ko‘rgazmalilik, aniqlik, mavhumlik va umumlashganlik darajasi);
b)
o‘quvchining bilish faoliyatini rivojlantirish, o‘quv axborotini
idrok etishi (obrazli, og‘zaki mantiqiy xotirani, xayoliy tafakkurni,
hayotini). U qanday his- tuyg‘ularni uyg‘otadi?
v) mazkur material o‘quvchilar bilish faoliyatining yosh
xususiyatlariga, ularning hayotiy tajribasi va bilimlari darajasiga mos
kelishi;
g) o‘qituvchining murakkab o‘quv materialini mazkur yoshdagi
o‘quvchilarning idrok etishi uchun qulay, tushunarli va qiziqarli
171
uyushtirish (bayon qilishning ravshanligi va oddiyligi, yorqin misollar,
o‘xshatishlar, qiyoslashlarning mavjudligi, ko‘rgazmali materiallardan
foydalanishi, hayot bilan bog‘lashi).
d) o‘rganilayotgan materialning tarbiyaviy ta’siri (axloqiy, estetik
va h.k.). O‘qituvchi uning tarbiyaviy imkoniyatlarini qay darajada
amalga oshiradi?
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
QUYIDAGI SAVOLLARGA JAVOB TAYYORLANG VA
AMALIY MASHG‘ULOTLARDA MUHOKOMA QILING
7.
O‘qitishning meyoriy hujjatlari
8.
Davlat ta’lim standarti va uning tuzilishi.
9.
Davlat ta’lim standartiga qoyiladigan talablar.
10.
Davlat ta’lim standartining mazmuni.
11.
Davlat ta’lim standartida o‘quvchilarning kompetensiyasiga
qoyiladigan talablar.
12.
Fan dasturi va uning mazmuni.
13.
O‘quv jarayonini rejalashtirish turlari.
14.
O‘quv jarayonini yillik va tematik rejalashtirish.
15.
Bir soatlik (juftlik) dars mashg‘ulotini rejalashtirish.
16.
Dars rejasi, uning asosini tashkil etuvchilari.
17.
Dars tahlili, uning turlari va uni amalga oshirish usullari.
18.
Dars tahlilining maqsad va vazifalari.
19.
Dars tahlilini o‘tkazish metodikasi.
|
imkoniyatlari bor - O‟zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta„lim vazirligi namangan davlat universiteti...

O‟zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta„lim vazirligi namangan davlat universiteti yunusova gulshoda nozihovna
Mul’timedia texnоlоgiyalari. Power Point – taqdimot dasturi. Masofaviy ta’lim texnologiyalari.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‟zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta„lim vazirligi namangan davlat universiteti yunusova gulshoda nozihovna
|
Dilatometrik termometrlar - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

Dilatometrik termometrlar.
Dilatometrik
termometrlarda datchiklarning
chiziqli o`lchami temperaturaga bog‘liq holda o`zgaradi. Bu termometrning ishlash
prinsipi quyidagicha (93-rasm). Temperaturaga bog‘liq holda chiziqli kengayish
koeffisiyenti katta bo`lgan latun trubkasiga (1), unga nisbatan chiziqli kengayish
koeffisiyenti kichik bo`lgan kvarts sterjen’ (2) o`rnatiladi. Temperatura o`zgarsa
latun trubka (1) ning uzunligi, kvars sterjen (2)ga nisbatan ko`proq o`zgaradi.
Natijada kvars sterjen’ yuqoriga yoki pastga siljiydi.
93-rasm. Dilatometrik termometr sxemasi:
1-trubka, 2-sterjen’, 3-strelka.
142
Elektron termometrlar.
Hozirgi kunda temperaturani o‘lchash ishlarida
elektron termometrlardan foydalanilmoqda. Bu termometrlarda datchik sifatida
termorezistor (yoki termistor) qo‘llaniladi, uning qarshiligi temperatura o‘zgarishi
bilan o‘zgaradi. Qarshilikning bu o‘zgarishi haqidagi signalni kompyuter yoki
boshqa asbob qayd etadi va o‘zgartirib, temperaturaning qiymati haqidagi
ma’lumotni qayd etish qurilmasiga yuboradi. Quyidagi 94-rasmda elektron
termometrlarning umumiy ko‘rinishi berilgan.
94-rasm. Elektron termometrlarning umumiy ko‘rinishi.
Quyidagi 95-rasmda elektron termometrning sxemasi keltirilgan. Bunda C1,
C2 – 0,1 MкФ; С3 – 220 МкФ; DD1 – PIC16F628A; DD2,DD3 – DS18B20;
GB1-3 1,5B dan; HGI-KEM-5631-ASR OK bilan; R1,3,14,15 – 5,1 Om; R2,16 –
5,1 K; R4,13 – 4,7 K; R5...12 – 330 Om; R17...19 – 4,3 K; VT1...3 – BC556B.
Ushbu elektron termometrning o‘lchash diapazoni -55
o
C dan +125
o
C ga,
xatoligi 0,5
o
C teng. Ko‘rsatish aniqligi o‘lchanadigan temperatura qiymati -9,9
dan 99
o
C bo‘lganda 0,1
o
C ni, aniqligi o‘lchanadigan temperatura qiymati -55 da -
10
o
C va +100 dan +125
o
C gacha bo‘lganda 1
o
C ni tashkil etadi.
143
95-rasm. Elektron termometrning sxemasi.
|
Bitta segmentga mo‟ljallangan tovar taqsimlashda qanday chora

312
A)
Tabaqalashtirilmagan marketing, tabaqalashtirilgan marketing,
kontsentratsiyalashgan marketing
B) Demarketing, diversifikatsiya
C) Tezkor marketing, o‘suvchi marketing rejalashtirish, boshqarish
D) Qayd kilish, hisoblash
113. Tovarning an‟anaviy xayotiy tsiklida qanday bosqichlar ajralib
turadi?
A) Bozorga kirib kelish, o‘sish, yetuklik, inqiroz.
B) bozordan chiqib ketish, depsinish, turg‘unlik.
C) etakchilik, orqada qolish
D) barqarorlik-beqarorlik
114. Marketing rejasi nima?
A) Maqsadlar, marketing strategiyasi, marketing kompleksi dasturi, sotish
dasturi hamda iqtisodiy hisob-kitoblar
yoritilgan xujjat
B) Marketing strategiyasi yoritilgan hujjat
C) Maqsadlar, marketing strategiyasi va sotish dasturi yoritilgan hujjat
D) Marketing taktikasi yoritilgan hujjat
Informatika o‘qitish metodikasi kursining predmeti, maqsadi

177
Internet, Intranet va lokal tarmog‘i asosida o‘quv- tarbiya ishlarining
tashkil etish.
Informatika va axborot texnologiyalari fanlari bo‘yicha o‘quv
jarayonini rejalashtirish. Informatika va axborot texnologiyalari xonasi
va unda mashg‘ulotlar o‘tkazish metodikasi. Informatika va axborot
texnologiyalari kursining asosiy bo‘limlarini o‘qitish metodikasi.
Informatika va axborot texnologiyalari bo‘yicha o‘quv jarayonini
rejalashtirish tizimi. Informatika darslariga va zamonaviy informatika
xonasida darslarni o‘tkazishga tayyorlash va rejalashtirishning ajralib
turuvchi xususiyatlari.
O‘quv jarayonini tematik va xar bir darsni rejalashtirish. Darslar
tizimini tayyorlash. Dars rejasi, uning asosini tashkil etuvchilari. Dars
taxlili.
Informatika va axborot texnologiyalari fanlaridan darsdan tashqari
mashg‘ulotlarning vazifalari va shakllari. Informatika va axborot
texnologiyalari fanlaridan darsdan tashqari ishni tashkillashtirish
tamoyillari.
Informatika
va
axborot
texnologiyalari
fanlaridan
olimpiadalar o‘tkazish. Informatika va axborot texnologiyalari
fanlaridan olimpiada masalalar yechish.
Boshqa fanlarni o‘qitishda informatikaning ahamiyati. Zamonaviy
axborot texnologiyalari va ularning didaktik vazifalari. Zamonaviy
informatika xonasida boshka fanlari bo‘yicha darslarini o‘tkazish
haqida. Informatikaga oid yangi axborot texnologiyasi vositalari va
ulardan foydalanish usullari.
Informatika va axborot texnologiyalarining maxsus metodikasi.
Informatikani o‘qitishning maxsus masalalari. Informatikaning asosiy
tushunchalari. Informatikaning asosiy mavzularini o‘rganish.
Masofaviy ta’lim texnologiyalari. Informatika kursini mustaqil
O‘zbekistonimizning rivojlanish davridagi istiqboli va ahamiyati.
Informatikani
o‘qitishda
Web
texnologiyalardan
foydalanish.
Informatikani o‘qitishda masofaviy texnologiyalaridan foydalanish.
termometr 
deb ataladi; 
2. Kontaktsiz о‘lchashga mо‘ljallangan o‘lchash vositalari esa 
pirometrlar

132
5 – jadval
Sanoatda eng ko‘p tarqalgan temperaturani o‘lchash vositalarining qo‘llanilish
sohalari
O‘lchash vositasi
turi
O‘lchash vositalarining ishlash
prinsipiga ko‘ra turi
Davomli foydalanish
chegarasi
Kengayish
termometrlari
Suyuqlik termometrlari
Diometrik, bimetall termometrlar
-200
-150
750
700
Manometrik
termometrlar
Gazli
Suyuqlikli
Bug‘-suyuqlikli (kondensatsion)
-150
-150
-50
1000
600
300
Termoelektrik
termometrlar
Termoelektrik termometrlar
-200
2500
Qarshilik
termometrlari
Metallqarshilik termometrlari
Yarimo‘tkazgichli
qarshilik
termometrlari
-260
-272
-1100
600
Pirometrlar
Kvazimonoxramatik pirometrlar
Spekral nisbatli pirometrlar
To‘liq nurlanish piromatrlari
700
300
50
6000
2800
3500
Sistemali va izchil bayon qilish - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

185
va proektsion apparatlar uchun plyonkalardan foydalanish katta yordam
beradi. Diapozitivlarni o‘qituvchining o‘zi komp’yuterdan yoki printer
uchun maxsus varaqlardan foydalanib tez va oson tayyorlashi mumkin.
Diapozitivlar barcha o‘qituvchilar tomonidan yaxshi ko‘riladigan katta
o‘lchamdagi tasvirlarni hosil qilish imkonini beradi, lekin foydalanganda
sinf xonalari qorong‘ilatirilishi kerak bo‘ladi. Bu esa ayrim
noqulayliklarni keltirib chiqaradi. Agar epidiaskop bo‘lsa, ekranga
shaffof bo‘lmagan tasvirlarni ham proektsiyalash mumkin. Bunda kitob
va jurnallardagi rasmlardan ham foydalansa bo‘ladi. Hozirgi kunda
zamonaviy multimediaviy videoproektorlardan foydalanish maqsadga
muvofiqdir. Ular tasvirni bevosita kompyuterdan katta ekranga
proektsiyalashga imkon yaratadi.
Maktabda lingafon kabinetardan foydalanishda o„quvchilarning

44
B193+klav+sichqoncha) – 30dona., Ovozberish
tizimi Logitech 5.1 Z-906, Televizor LG
42LN540V – 4dona., naushniklar Sanako SLH07
– 30dona..
№ AUDITORII
KOLICHESTVO
POSADOCHNЫX
MEST
KONFIGURATSIYA
RASSTANOVKI
POSADOCHNЫX MEST
OBORUDOVANIE
5510a
15
Ryadami
Personal-kompyuter#1(sist.blok
DESTEN
eVolution526+Monitor Aser B193+klav+sichqoncha) –
14dona., Interaktivnыy monitor Qomo QIT 600, Kolonki
Microlab 2.0 SOLO4C, proektor NEC M271X,
ekran
Lumien Eco Picture, naushniklar Sanako SLH07 – 15 dona.
№ AUDITORIYA
ULTIRADIGAN JOYLAR
SONI
ULTIRADIGAN
JOYLARNING
TAQSIMLASH
KONFIGURATSIYASI
JIHOZLASH
5634
24
Ryadami
Personal-kompyuter#1(sist.blok DESTEN
eVolution526+Monitor Aser
B193+klav.+sichqoncha) – 24dona., proektor
NEC M271X, ekran Lumien Eco Picture,
Kolonkalar Microlab 2.0 SOLO4C,
naushniklar Sanako SLH07 – 24 dona.
M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi - bet 113

|
M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi Pdf ko'rish
|
bet | 113/251 | Sana | 06.09.2024 | Hajmi | 5,02 Mb. | | #270410 |
Bog'liq Inf met
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
QUYIDAGI SAVOLLARGA JAVOB TAYYORLANG VA
AMALIY MASHG‘ULOTLARDA MUHOKOMA QILING
1.
Informatika o‘qitish metodikasi fani va uning tarixi.
2.
Informatika o‘qitish metodikasi fanining predmeti, maqsadi va
vazifalari.
3.
Informatika o‘qitish metodikasi va uzluksiz ta’limi tizimidagi
o‘rni va roli.
4.
Informatika va axborot texnologiyalari o‘qitishda didaktik
tamoyillar.
5.
Didaktik
tamoyillar
asosida
Informatika
va
axborot
texnologiyalari fanini o‘qitish metodikasi.
6.
Informatika va axborot texnologiyalari fani mazmunini didaktik
tamoyillar asosida o‘rganish.
7.
Uzluksiz
ta’lim
tizimida
Informatika
va
axborot
texnologiyalarining mazmuni va unga qoyiladigan talablar.
8.
Umumiy o‘rta ta`lim maktablarida Informatika va axborot
texnologiyalari fanining mazmuni va unga qoyiladigan talablar.
9.
O‘rta maxsus kasb- hunar ta’limida Informatika va axborot
texnologiyalari fani va uning tutgan o‘rni.
10.
Informatika va axborot texnologiyalari fani mazmuni va unga
qoyiladigan talablar.
11.
Akademik litseylar va kasb- hunar kollejlarida Informatika va
axborot texnologiyalari fanini o‘qitishning o‘ziga xos xususiyatlari.
187
8- BOB. UZLUKSIZ TA’LIM TIZIMIDA INFORMATIKA
VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING MAZMUNI VA
UNGA QOYILADIGAN TALABLAR.
8.1. Umumiy o‘rta ta`lim maktablarida Informatika
va axborot texnologiyalari fanining mazmuni va
|
| |
- BO‘LIM. XUSUSIY METODIKA - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

173
texnologiyalari tarixi, informatika va axborot texnologiyalari bo‘yicha
yaratilgan darsliklar, qo‘llanmalarning xususiyatlariga doir bilimga;
−
informatika o‘qitish metodikasining matematika va boshqa
fanlar bilan bog‘liqligi, informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitish
metodlari, texnologiyalari, ularning nazariy asoslari, umumiy o‘rta
ta’limda informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitishning maqsadi,
mazmuni va vazifalari, o‘rta maxsus, kasb- hunar ta’limida informatika
va axborot texnologiyalarini o‘qitishning maqsadi, mazmuni va
vazifalari, informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitishda didaktik
tamoyillar, informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitishda uning
qismlari va boblariga xos xususiyatlari, informatika va axborot
texnologiyalari bo‘yicha darsdan tashqari ishlarni ko‘nikma, informatika
va axborot texnologiyalariga o‘quvchilarda mehr uyg‘ota olish
ko‘nikmasiga;
−
informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitishning
zamonaviy metod va texnologiyalarini qo‘llay olish, informatika va
axborot texnologiyalarini o‘qitishda ilg‘or metodik tajribalarni
umumlashtira olish, informatika va axborot texnologiyalari bo‘yicha
mustaqil tahsil olishga o‘quvchilarni yo‘llash, informatika va axborot
texnologiyalarini o‘qitishda o‘quvchilarda axborot madaniyatini
shakllantirish va rivojlantirish, informatika va axborot texnologiyalari
bo‘yicha o‘quvchilar bilimini baholay olish, informatika va axborot
texnologiyalari darslari, tarbiyaviy ishlar bo‘yicha talab qilingan barcha
hujjatlarni yuritish, informatika va axborot texnologiyalari darslarini
rejalashtirish malakasiga ega bo‘lishi lozim.
Informatika o‘qitish metodikasi kursi 5110700–Informatika o‘qitish
metodikasi yo‘nalishida umumkasbiy fanlar blokidagi asosiy fanlardan
biri hisoblanib, 5–6–semestrlarda o‘qitiladi. Informatika o‘qitish
metodikasi kursi “Informatika”, “Psixologiya”, “Pedagogika” fanlari
bilan bog‘liq.
Bilimlarni mustahkam o‘zlashtirish

186
bo‘lsa va o‘quvchilar berilayotgan axborotni foydali deb baholasalar.
O‘qituvchi bilimlarni tanbeh holda bermasligi, balki o‘quvchilarni
o‘zlarining faol yaxlit ish faoliyati jarayonida bilimlar tizimini
shakllantirishga erishish lozim. Faqatgina o‘quvchilarning faol, mustaqil
ishlari mavjud bo‘lgandagina, biz tashabbuskor kishilarni tarbiyalay
olamiz. Bunga erishish uchun o‘qituvchi o‘quvchilar bilan ishlashning
faol (interfaktiv, progressiv) shakl va usullardan foydalanishi lozim
– rasm. Sig‘imli manometr sxemasi. 
Qarshilik manometrlarning

156
hodisaga pyezoeffekt deyiladi. Pezoeffekt kvars, turmalin, segnet tuzi, bariy titanat
va shu kabi boshqa moddalar kistallarida kuzatiladi.
F – kuch ta’sirida kristall plastinka yuzalarida paydo bo‘ladigan elektr zaryad:
F
K
Q
P
,
bu yerda
P
K
- pezoelektrik doimiy (
Kl/N
), masalan kvars uchun
P
K
=2,1*10
-12
Kl/N
.
106 – rasm. Pezoelektrik manometr sxemasi.
106-rasmda
pezoelektrik
manometrning
sxemasi
ko‘rsatil-gan.
O‘lchanayotgan bosimni membrana 4
kuchga aylantiradi, bu kuch esa diametri
5mm va qalinligi 1mm bo‘lgan kvars plastinalar 2 ning ustunlarini siqilishga
majbur qiladi. Vujudga kelayotgan Q elektr zaryad chiqishlar 1 orqali katta kirish
qarshiligiga (1013 Om) ega bo‘lgan elektron kuchaytirgich 5 ga uzatiladi.
Zaryadning qiymati o‘lchanayotgan R bosim bilan quyidagicha bog‘langan:
Q=K
P
·S·P
bu yerda, S — membrananing samarali yuzi.
Asbobning inersionalligini kamaytirish uchun kamera 3
ning hajmi
minimallashtiriladi.
100 mPa (1000 kgk/sm
2
) gacha bosimlarni o‘lchashga imkon beruvchi
pezokvarsli manometrlar tez o‘zgaruvchi bosimlarni o‘lchashda keng qo‘llanadi.
Pezoeffektning afzalligi uning inersionsizligidir. Bu asboblar bosimlari tez
o‘zgaradigan jarayonlar (masalan, portlash)ni o‘rganishda juda qulay.
-ilova

Toifali jadval - Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012

4-ilova
Toifali jadval
Toifalash sharhini tuzish qoidasi
1. Toifalar bo‘yicha ma’lumotlarni taqsimlashning yagona usuli mavjud emas.
2. Bitta mini - guruhda toifalarga ajratish boshqa guruhda ajratilgan toifalardan farq qilishi mumkin.
3. Ta’lim oluvchilarga oldindan tayyorlab qo‘yilgan toifalarni berish mumkin emas bu ularning mustaqil tanlovi bo‘la qolsin.
5-ilova
Milliy g’oyalarni farzandlar ongiga singdirishda ota-onalarning roli
Zero, hech bir inson Vatandan tashqarida baxt-saodat topa olmaydi. O‘z yurtida obro‘-e’tibori bo‘lmagan inson o‘zga yurtda ham qadrlanmaydi. Shuning uchun ham xalqimizda «O‘zga yurtda sulton bo‘lguncha, o‘z yurtingda cho‘pon bo‘l», «Uzga yurtda shoh bo‘lgandan, o‘z yur-tingda gado bo‘lgan afzal», «O‘lsang o‘l, Vataningda bo‘l!» kabi naqllar bejiz aytilmagan. Har kimning o‘z xonadoni, uy-joyi, o‘z ona yurti naqadar qadr-qimmatli ekanligini o‘zga yurtga safarga, yashashga borgan inson biladi. Bobur Mirzo, Furqat va boshqa bobokalonlarimizning o‘zi tug’ilib o‘sgan Vatanlaridan uzoqda kuchli Vatan sog’inchi bilan yashaganlari, ona yurt tuprog’ini, unda o‘sgan mevalarni ko‘zlariga to‘tiyo qilganlari, yurt ishqida iztirob chekkanlari barchaga ayon. Ularning ruhiy kechinmalari, haqiqiy vatanparvar kishining holatidir. Haqiqiy vatanparvar u qaerda yashamasin, Vatanning yaxshi kunida ham, yomon kunida ham uni tark etmaydi, u bilan birga bo‘ladi.
|
Kompyuterli - O‟zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta„lim vazirligi namangan davlat universiteti yunusova...

41
"Nord" ish uchun sozlangan va o‗z ichiga mahsus dasturiy ta‘minotni oladi.Bu esa
qushimcha sozlovlardan xolis qiladi. Sizga faqat kabinetni yig‗ish lozim, kerakli
kabellarni ulash kerak xolos, va u ishga tayyor bo‗ladi.Xar
bir lingafon kabinetga
kabellar va o‗rnatish uchun, montaj uchun kerakli o‗rnatiluvchi elementlar kiradi.
SHuningdek, tuliq dokumentlar kiradi: pasport, qo‗llash ko‗rsatmasi,
dasturlarni o‗rnatish bo‗yicha yo‗riqnoma, yig‗ish va montaj qilish bo‗yicha
yo‗riqnoma. "Nord" kompyuter lingafon multimedia kabinet qushimcha boshqa
dasturlarni ulash imkonini beradi (sputnikli TV, kamerani va boshqalarni ) yoki
axborotni akslantirish vositalarini (multimedia
proektor, interaktiv doskuani
televizorni va boshqalarni).
Lingafon kabinetining yangi modeli «Nord» o‗qituvchining ish o‗rnida
personal kompyuterni
ishlatishga imkon beradi, o‗quvchi ishchi joyida esa
boshqaruvning raqamli pultini qo‗llash imkonini beradi. «Nord»
raqamli lingafon
kabinet kompyuterli lingafon kabinetning barcha imkoniyatlarini yaratib
beradi.lingafon kabinetni nutq madaniyatiga erishi uchun ham qo‗llash mumkin,
teatr to‗garaklarida professional ko‗nikmalarga ega bo‗lish
uun ham
qo‗llaniladi.Lingafon kabinetlarni qo‗llash spektrini kengaymoqda!
42
Lingafon kabinetda ishlash-bu interaktivlik va ko‗rgazmalilikni amalga
oshirish, bu esa o‗qish jarayonini qiziqarli jarayonga o‗tkazadi.
Bunday lingafon
kabinetlarda turli xil fanlarni o‗qish mumkin, turli o‗rgatuvchi dasturlardan
foydalanish maqsadga muvofiq, pedagogik dasturlarni qo‗llash imkoni bor.
Lingafon tizimlar individual va guruxlarda ishlashga mo‗ljallangan Lingafon
kabinetda ishlash o‗qituvchi uchun o‗quv jarayonni korrektlash
va nazorat qilish
uchun keng imkoniyatlar beradi.
Lingafon kabinetlarni jixozlanishi o‗qituvchiga o‗zining shaxsiy mualliflik
uslubiyoti asosida qushimcha o‗rgatuvchi dasturlarni yaratish imkonini beradi.Bu
esa lingafon kabinetlarda o‗qitish samarasini oshirishga yordam beradi..
- § Sulfatga chidamli portlandsement

294
I.S. Kansepolskiy rahbarligida olib borilgan ko‘p yillik tajribalar
portlandsement klinkeri tarkibidagi S
3
A miqdorini minimumgacha (1…2% gacha)
kamaytiriladi va C
3
S miqdorini 50% atrofida qoldirib, sementlar asosligini oshirish
mumkinligi ko‘rsatib berildi. Bu ishlar natijasida sulfatli suvlarga chidamli 400
markali, kam alyuminatli alyumoferrit portlandsement olinadi. Dastlab sulfatli
suvlarga chidamli semenlar markasi 300 ga teng edi. SHunday qilib, oldindan
belgilangan mineralogik tarkibli sement Quvasoy xom ashyosi bazasida sanoat
miqyosida ishlab chiqarilmoqda.