nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishning uslublari

Iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishning uslublari
Haqiqiy fanning amalda vujudga kelishi faqatgina tadqikot predmetining shakllanishi bilan emas, shu bilan birga uning bilish usulining qaror topishi bilan ham bog’liqdir. Uslubiyat - bu ilmiy bilishning tamoyillari tizimi, yo’llari, qonun-qoidalari va aniq hadislaridir. Bu ob’ektiv reallikni bilish dialektikasi, mantiqi va nazariyasini o’z ichiga oluvchi bir butun ta’limotdir. Uslubiyat umumilmiy tavsifga ega, lekin har bir fan o’zining predmetidan kelib chiqib, o’zining ilmiy bilish usullariga ega bo’ladi. Shuning uchun uslubiyat umumilmiy va ayni vaqtda xususiy bo’ladi.
Dialektik usul qoidalari ilmiy bilishning umumiy usuli bo’lib xizmat qiladi. Iqtisodiyot nazariyasida qo’llaniladigan bu tamoyillar quyidagilardir:
1. Iqtisodiyot bir-biri bilan aloqada, chambarchas bog’liqlikda, ziddiyatda, o’zaro ta’sir qilib turadigan turli bo’g’inlardan, bo’laklardan iborat yaxlit bir jarayonki, u doimo harakatda, rivojlanishda, mazmun va shakl jihatdan o’zgarib turadigan ichki va tashqi xodisalar bilan aloqada bo’ladi.
2. Iqtisodiy jarayonning har bir bo’lagini alohida olib, uning o’ziga xos xususiyatlarini, kelib chiqish va yo’q bo’lish sabablari va oqibatlarini, uning ijobiy va salbiy jihatlarini, ichki va tashqi aloqadorlik va bog’liqlik tomonlarini zamon va makonda o’rganish.
3. Iqtisodiy jarayonlarni oddiydan murakkabgacha, quyidan yuqorigacha rivojlanishda, deb qarash. Bu yerda son jihatidan o’zgarishlar to’plana borib, sifat jihatidan o’zgarishga olib kelishini hisobga olish zarur.
4. Ichki qarama-qarshiliklar birligiga va ularning o’zaro kurashiga rivojlanishning manbai deb yondashish.
Iqtisodiy faoliyatlar, hodisa va jarayonlar tabiiy, moddiy, shaxsiy omillar va pul mablag’lari kabi omillarga tayangan holda kechadi, bu omillar o’zaro chambarchas bog’liq hamda ziddiyatda bo’ladi va bir-biriga ta’sir ko’rsatadi, ular doimo sifat va miqdor jihatdan o’zgarib turadi, turli davrlarda turlicha ijtimoiy shaklga ega bo’ladi, eski iqtisodiy qonunlar, tushunchalar o’rniga yangilari paydo bo’ladi. Ana shular hisobga olinsa, bu fan uchun dialektika qoidalarini qo’llashning qanchalik zarurligi va muhimligi darhol namoyon bo’ladi.
Shu bilan birga, iqtisodiyot nazariyasi fanining o’ziga xos tadqiqot usullari ham mavjuddir, ulardan eng muhimi ilmiy abstraktsiyadir. Iqtisodiy jarayonlarning mohiyati o’zgarishini o’rganishda mikroskoplardan, kimyoviy laboratoriyalardan foydalanib bo’lmaydi, bunda abstraktsiya kuchi ishga solinadi.
|
-MAVZU. ISHLAB CHIQARISH JARAYONI MAZMUNI, OMILLARI, NATIJALARI

2-MAVZU. ISHLAB CHIQARISH JARAYONI MAZMUNI, OMILLARI, NATIJALARI
Reja:
1. Ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibi.
2. Ishlab chiqarish jarayonining mazmuni.
3. Ishlab chiqarishning umumiy va pirovard natijalari.
4. Ishlab chiqarish imkoniyatlari va uning chegarasi.
5. Ishlab chiqarishning samaradorligi va uning ko’rsatkichlari.
Ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning barcha bosqichlarida inson hayotining asosini moddiy ne’matlar ishlab chiqarish va xizmatlar ko’rsatish tashkil etadi. Biroq, bugungi kunda iqtisodiyot nazariyasi bo’yicha ko’plab darslik va o’quv qo’llanmalarida ishlab chiqarish jarayonining mohiyatini yoritish e’tibordan chetda qolmoqda. Bu bir tomondan, talabalarning mahsulotlar (tovarlar va xizmatlar) qaerda, kim tomonidan, qanday ishlab chiqarilishini, texnika va texnologiyalarning qaerda qo’llanilishini va qanday bo’lishini tushunmaslikka olib kelsa, ikkinchi tomondan, bugun ishlab chiqarish jarayonida sodir bo’layotgan ishlab chiqarish munosabatlaridan bexabar qolishiga sabab bo’lmoqda.
Ushbu mavzuda bir-biri bilan uzviy bog’liq bo’lgan ishlab chiqarish omillari va ishlab chiqarish jarayoniga tegishli muammolar qarab chiqiladi. Dastlab ishlab chiqarishning omillari tavsiflanadi, ishlab chiqarishning maqsadi va mazmuni ochib beriladi, so’ngra uning natijalari va samaradorligi bilan bog’liq masalalar bayoni beriladi. Tahlilda «ishlab chiqarish imkoniyati» tushunchasiga ham o’rin ajratiladi. Mavzuning oxirida keyingi qo’shilgan mahsulot va uning kamayib borishi, keyingi qo’shilgan mehnat va kapital unumdorligining pasayib borishi qonunining mazmuniga tegishli marjinalistik g’oyalar bilan tanishtiriladi.
Ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibi
haqiqatda qo’llaniluvchi barcha resurslar ishlab chiqarish omillari deyiladi. Iqtisodiyotning tizimi va shaklidan qatьiy nazar uchta omil: ishchi kuchi, mehnat qurollari va mehnat predmetlari bo’lishi shart.
|
Axborotni avtomatik - Axborot tex maruza doc

Axborotni avtomatik izlash.
Kompyutyerda arifmetik va mantiqiy amallarni bajarish katta mahorat talab qilmaydi. Masalan, agar kompyuterga biror tashkilot xodimlarini oylik maoshlarining ko’rsatgichlari kiritilsa, xodimlarining maoshlarini hisoblash va harajat turlarini belgilashni bir zumda amalga oshirish mumkin. Lekin mexaniq hisoblashlar axborot tizimlarining asosiy vazifasi emas. Boshqacha aytganda, axborot tizimlari oddiy hisoblash ishlari uchun emas, ma’lumotlarni avtomatik izlash va tanlash (saralash) masalalarini hal qilishga mo’ljallangan.
Axborotni izlash nima ? Bu savolga javob berish uchun bir misolni ko’rib chiqamiz. Aytaylik, kutubxonadan A. Qodiriyning «O’tkan kunlar» romanini izlayapsiz. Bu kitobni izlashni kutubxonadagi alifboli katalogdan boshlaysiz va unda faqat muallif nomiga e’tibor berasiz. Kartochkalar ichida bir necha «A. Qodiriy» larni topasiz, ulardan kitob nomini izlaysiz. Shu tartibda izlanilayotgan kitobning bor yoki yo’qligini aniqlaysiz.
Umuman, kutubxonadan kerakli adabiyotni izlashda alifboli katalog, tizimli katalog, mualliflar ism va shariflari bo’yicha katalogdan foydalaniladi.
Hozirgi davrda axborotlarni izlash va saralash samallari shunchalik rang- barangki, ularni sanab chiqish u yoqda tursin, turlarga ajratish ham mushkul. Axborot tizimlari o’zi xizmat qiladigan soha doirasidagi belgilangan har qanday savolga javobni avtomatik izlashga va topishga mo’ljallanadi. Odatda, izlash sharti faqat foydalanuvchining xohishiga bog’liq bo’ladi. Beriladigan savollar kompyuterga kiritilgan ma’lumotlar bilan uzviy bog’langan bo’ladi, aks holda beriladigan savollar javobsiz qolishi tabiiy.
Axborotni izlash jarayonini axborot tizimlarida andozalar orqali amalga oshiriladi. Andoza ko’rinishi turli dastur uchun turlicha bo’lishi mumkin. Quyida ma’lumotlarni izlashning asosiy boshqarish menyusi keltirilgan.
Andoza asosida ishlash tartibini asosiy boshqarish menyusi orqali quyidagicha belgilash mumkin:
Kalitlar Andoza
KiritishCHiqarish
Birinchi qator tanlanganda, asosiy kalit (so’zlar) ekranda hosil bo’ladi va foydalanuvchi ulardan keraklisini PgUp, PgDn, , ,, va h.k. tugmachalaridan foydalanib tanlaydi. Kerakli kalit tanlangach unga mos andoza ekranga chiqadi. (ya’ni ish tartibi urnatiladi), so’ngra (lozim bo’lsa) andozadagi axborotlarni o’zgartirib yoki o’zgartirmagan holda undan foydalaniladi.
|
-uzunligi ( - Axborot tex maruza doc

|
Axborot tex maruza doc
|
bet | 27/38 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #274204 |
Bog'liq III bob. Fayllarni arxivlash.-uzunligi (belgi va simvollarda ifodalanib baytlarda o’lchanadi),
nomi (maydonning o’ziga xos alohida xususiyati),
Подпись- imzo (ustun sarlavhasi haqida ma’lumot).
Maydonlar xususiyatiga va tarkibiga qarab quyidagi turlarga bo’linadi:
Matnli maydon.
Sonli maydon.
Vaqt va sanani ifodalovchi maydon.
Mantiqiy maydon (1 yoki0; Ha yoki yo’q; rost yoki yolg’on kabi mantiqiy birliklar bilan ifodalanadi).
Pul birliklarida ifodalangan maydon (raqamlar pul birliklari bilan birgalikda ifodalanadi)
6. OLE maydoni (shakl, tasvir, rasm, musiqiy kliplar va videoyozuvlar shaklida ifodalanadi)
MEMO maydoni- matn o’zunligi 256 simvoldan o’zun bo’lgan maydonda faqat matnning qayerdaligini ifodalovchi ko’rsatkich turadi. Bu holda har bir maydonda 65 535 simvol saqlanishi mumkin.
Счётчик(sanovchi) maydoni - maydonda turgan ifoda avtomatik ravishda sanalib o’zgaradi.
Endi, keng foydalanuvchilar ommasi uchun mo’ljallangan va eng qulay MO ni ko’rib chiqaylik.
Nazorat savollari :
Ma’lumotlarni qanday turlarini bilasiz?
Ma’lumotlar bazasilarini qanday turlari mavjud?
Qanday ma’lumotlar bazasini relyasion deb ataymiz?
Maydon xususiyati va tarkibiga qarab qanday turlarga bo’linishi mumkin?
Amaliy mashg’ulot o’tkazish uchun topshiriq.
topshiriq.
Barcha kollej o’quvchilari haqidagi ma’lumotlar bazasi tashkil etib, unda bosh kalit qilib
familiya qabul qilinsin.
Unda tartib raqami, familiya, ism, tug’ilgan yili, yashasha joyi, barcha fanlar bo’yicha o’rtacha o’zlashtirish bahosi va guruh nomeri aks ettirilsin.
topshiriq.
Quyidagi ma’lumotlardan oldin sonlilarni, keyin belgililarni ko’chirib yozing.
A) « Farg’ona» B) 138,45 V) « 45/12 C) 1456 D) 123, 12 G) fab1245
(45*78)/100 U) fghh--- F) FALSE H) TRUE P) 123Q456q
Mustaqil ish bajarish uchun topshiriqlar.
topshiriq.
Kasb –hunar kolleji o’quvchilar haqidagi ma’lumotlarni bazasini yaratishda jadval(relyasion) to’rini qo’llang.
Unda quyidagi maydonlar aks ettirilsin: tartib raqami, familiyasi, ismi, tug’ilgan yili, guruh nomeri, yashash manzili, fanlar bo’yicha o’rtacha bahosi(5 bal shkalasida).
|
| |
Ishchi kuchi, deb insonning mehnat qilishga bo’lgan aqliy va jismoniy qobi

Ishchi kuchi, deb insonning mehnat qilishga bo’lgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yig’indisiga aytiladi. Ishchi kuchi mehnat qobiliyatiga ega bo’lgan kishilar uchun xosdir. Lekin ishchi kuchi insonning o’zi emas, yoki uning mehnati ham emas, uning qobiliyatidan iboratdir.
Mehnat qurollari deb, inson uning yordamida tabiatga, mehnat predmetlariga ta’sir qiladigan vositalarga aytiladi (mashinalar, stanoklar, traktorlar, qurilmalar, uskunalar va boshqalar). Mehnat predmetlari esa bevosita mehnat ta’sir qiladigan, ya’ni mahsulot tayyorlanadigan narsalardir (yer, suv, xom ashyo va boshqa turli materiallar). Mehnat predmetlari tabiatda tayyor holda uchrashi mumkin yoki oldingi davrdagi mehnat mahsuli, ya’ni xom ashyo bo’lishi mumkin. Mehnat qurollari va mehnat predmetlari birgalikda ishlab chiqarish vositalari deb yuritiladi. Bu mehnat jarayonining tabiatidan kelib chiqadi; shuning uchun ham ishlab chiqarish vositalari ham ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar, insoniyat taraqqiyotining ham bosqichlari uchun xosdir.
Ishlab chiqarish omillari insoniyat taraqqiyotining ham bosqichlari uchun umumiy bo’lsada, bu omillarga turli adabiyotlarda turlicha ta’rif beriladi. Jumladan, «Siyosiy iqtisod» darsliklarida ishlab chiqarishning ikki omili: moddiy va shaxsiy omillari mavjudligi tan olinadi. Bunda mehnat qurollari va mehnat predmetlari (yer, suv, yer osti boyliklari kabi tabiiy boyliklar ham) ishlab chiqarish vositalari deyiladi va ishlab chiqarishning moddiy omilini tashkil etadi, ishchi kuchi esa uning shaxsiy omili deb yuritiladi. Hozirgi bozor iqtisodiyotiga doir ko’pchilik adabiyotlarda esa ishlab chiqarishning to’rt omili: mehnat, kapital, yer-suv, tadbirkorlik qobiliyati tan olinadi.
Bu yerda ishchi kuchi bilan mehnat o’rtasidagi farqni anglab olish juda muhimdir. Chunki, mehnat insonning, to’g’rirog’i, ishchi kuchining ma’lum maqsadga qaratilgan faoliyati jarayoni bo’lib, ishchi kuchi tushunchasidan tamomila boshqa tushunchadir. Ko’pgina adabiyotlarda esa ularni sinonim (bir xil tushuncha) deb qarashadi va ko’pgina chalkashliklar keltirib chiqaradi. Bizga ma’lumki, mehnat turli omillarning birikib, amal qiladigan jarayonidir. Ishchi kuchi, yuqorida aytganimizdek, insonning mehnatga bo’lgan aqliy va jismoniy qobiliyati, uning bilim, malaka darajasi bilan birgalikda ishlab chiqarishda qatnashishiga tayyor turgan omil bo’lib xizmat qiladi, mehnat esa ishchi kuchining ishlab chiqarish vositalari bilan qo’shilishi natijasida sodir bo’ladigan va ma’lum samara olishga qaratilgan faoliyatdir.
S
Ishlab chiqarish omillari
huning uchun biz mehnat degan tushunchani emas, balki ishchi kuchi degan tushunchani ishlab chiqarishning omili, deb bilamiz va ishlab chiqarish omillari ishchi kuchi, kapital, yer-suv va tadbirkorlik qobiliyatidan iborat deb ta’kidlaymiz (2.1-chizma).
Ishchi
kuchi
Er
Kapital
Tadbirkorlik qobiliYati
|
Asosiy tayanch tushunchalar - O’quv amaliyoti bo’yicha hisobot mavzu: mulkchilik munosabatlarining iqtisodiy mazmuni...

Asosiy tayanch tushunchalar:
Iqtisodiyot - cheklangan iqtisodiy resurslardan unumli foydalanib, insonlar uchun zarur bo’lgan hayotiy vositalarni ishlab chiqarish va yetkazib berishga qaratilgan va chambarchas bog’liqlikda amal qiladigan faoliyatlar birligini ta’minlovchi iqtisodiy tizim.
Ehtiyoj - insonning yashashi va kamol topishi uchun kerakli hayotiy vositalarga bo’lgan zaruriyat.
Iqtisodiy resurslar - ma’lum davrda ma’lum bir mamlakat ixtiyorida to’plangan va mavjud bo’lgan ishlab chiqarish, xizmat ko’rsatish, ularni iste’molchilarga yetkazib berish va iste’mol jarayonlarida qo’llanilishi mumkin bo’lgan vositalar, qo’r-qutlar, imkoniyatlar va manbalardir.
Iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti - Iqtisodiy resurslar cheklangan sharoitda jamiyatning cheksiz ehtiyojlarini qondirish maksadida hayotiy ne’matlarni (va xizmatlarni) ishlab chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash va ularni iste’mol qilish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlar tizimini, ijtimoiy xo’jalikni samarali yuritish qonun -qoidalarini o’rganishdan iboratdir.
Iqtisodiy qonunlar - iqtisodiy hayotning turli tomonlarini, iqtisodiy hodisa va jarayonlar o’rtasidagi takrorlanib turadigan, barqaror sabab-oqibat aloqalarini, ularning o’zaro bog’liqligini ifodalaydi.
Iqtisodiy kategoriyalar - doimo takrorlanib turadigan iqtisodiy jarayonlar va real hodisalarning ayrim tomonlarini ifoda etuvchi ilmiy-nazariy tushunchalar.
Uslubiyat - iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishning printsiplari, yo’llari, qonun-qoidalari, aniq hodisalari tizimidir.
Ilmiy abstraktsiya - iqtisodiy jarayonlarni ilmiy bilishda qo’llaniladigan usullardan biri bo’lib, tahlil paytida halaqit beruvchi ikkinchi darajali voqea-hodisalarni e’tibordan chetlashtirib, fikrni asosiy o’rganilayotgan hodisaning asl mohiyatiga qaratishdir.
Takrorlash uchun savollar va topshiriqlar:
1. Iqtisodiyot tushunchasi va uning bosh masalasi nima?
2. Ehtiyoj nima? Uning qanday turlarini bilasiz?
3. Iqtisodiy resurs tushunchasiga va uning turlariga ta’rif bering.
4. Nima uchun hayotiy vositalarni ishlab chiqarish va yetkazib berish insonning turli xil faoliyatlari ichida eng asosiylari hisoblanadi?
5. Iqtisodiyot nazariyasi fanining predmeti nimadan iborat? U boshqa iqtisodiy fanlar ichida qanday o’rin tutadi?
6. Iqtisodiyot nazariyasi fan sifatida shakllanishida qanday ilmiy maktab va yo’nalishlar vujudga kelgan?
7. Iqtisodiyot nazariyasining qanday vazifalari mavjud? Bu vazifalarning bugungi kundagi ahamiyati nimalarda namoyon bo’ladi?
8. Iqtisodiy qonunlar nima va ularning qanday turlari mavjud? Iqtisodiy qonunlarning iqtisodiy kategoriyalardan farqi nimada namoyon bo’ladi?
9. Iqtisodiyot nazariyasini o’rganishda qanday usullardan foydalaniladi?
10.Makroiqtisodiy tahlil bilan mikroiqtisodiy tahlil o’rtasidagi farq nimadan iborat?
|
-MAVZU. Operatsion tizimlar va ularning turlari

=-72-=
Bunda OS tan-narxi
kompyuter arxitekturasi, unga kirgan qurilmalar,
berilganlarni
ichki ko’rinishi bilan birga OS tarkibiga kiritilgan imkoniyatlarga bog’liq bo’ladi.
+aralayotgan OS larning farqini faqat professional(sistemali) dasturchigina
farqlay oladi. Odatda oddiy foydalanuvchiga bunday farqlar sezilmaydi.
Bunday
farqlar xotira hajmi, berilganlarga
ishlov berish vaqti, sistema imkoniyatlari va
ishonchliligi bilan aniqlanadi.
Himoya
. OS da ishlatiladigan berilganlar himoyalangan bo’lishi kerak.
Himoyalanish
OS tarkibiga kirgan dasturdan, foydalanuvchi dasturdan va
foydalanuvchining biron-bir harakatidan bo’ladi. Har qanday OS o’z tarkibiga kirgan
dasturlarni himoyalashi ko’zda tutilgan bo’ladi. Biroq
bu himoyalanish buzilishi
mumkin, buzilish odatda tashqi aralashuv natijasida amalga oshiriladi. Shu sababli
OS tarkibidagi ayrim dasturlarga kirish umuman taqiqlab qo’yiladi.
Albatta bunday
taqiqni malakali foydalanuvchi "aylanib" o’tishi mumkin, biroq bunday usul tafsiya
qilinmaydi.
-MARUZA: KANALLI VA SHINALI SISTEMOTEXNIKA

=-21-=
EISA ( Extended ISA ) shinasi —
32-razryadli qiymatlar shinasi va 32-
razryadli adreslar shinasidir, 1989-yilda yaratilgan. Shinaning adres kengligi 4 Gbayt,
o’tkazish qobiliyati 33 Mbayt/s, shu bilan birga MP-kesh-TX kanali bo’yicha
almashish tezligi xotira mikrosxemasining parametrlari bilan aniqlanadi, kengaytirish
raz’yomlari soni ko’paytirilgan: nazorat jihatdan 15 tagacha qurilma ulanishi mumkin
(amalda 10 tagacha). Uzilishlar tizimi yaxshilangan, tizimni avtomatik
konfiguraciyani va
DMA ni boshqarishni taninlaydi; ISA shinasi bilan to’liq mos
keladi (ISA ni ulash uchun raz’yom bor), shina hisoblash tizimlarining ko’p
processorli arxitekturasini qo’llab-quvvatlaydi. EISA shinasi juda qimmatdir va
tezkor SHK larda, tarmoqli serverlarda va ishchi-stanciyalarda qo’llaniladi.
MSA ( Micro Channel Architecture ) shinasi
— 32-razryadli shina, 1987 yilda
IBM firmasi tomonidan PS/2
mashinalari uchun yaratilgan, o’tkazish qobiliyati 76
Mbayt/s, ishchi chastotasi 10—20 MGc. O’zining tavsiflari bo’yicha EISA shinasiga
yaqinroq, lekin ISA bilan ham, EISA bilan ham mos kelmaydi. PS/2 EHM birinchi
navbatda yaxshi ishlab chiqilgan amaliy dasturlarning yo’kligi
tufayli keng
tarqalmaganligi sababli, MSA shinasi ham keng ishlatilmaydi.
Prekompilyator - Axborot tex maruza doc

|
Axborot tex maruza doc
|
bet | 26/38 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #274204 |
Bog'liq III bob. Fayllarni arxivlash.Prekompilyator DML(Data Manipulation Language) ma’lumotlar bilan manipulyasiya qiladigan til bo’lib, u quyidagi operasiyalarga javob beradi:
MBdan ma’lumotlarni ajratib olish,
MBga ma’lumotlarni kiritish,
MBdan ma’lumotlarni olib tashlash,
MBni modifikatsiya (o’zgartirishlar) qilish.
Kompilyator DDL(Data Definition Language)-MB tilini, uning tuzilmasini va tashqi xotiralardagi axborot to’rini aniqlaydi. MB ning to’zilmasi ko’pincha jadval shaklida bo’ladi.
Shuni ta’kidlash lozimki, hozirgi vaqtda deyarli barcha MBBTlar asosan relyasion modellar asosida tashkil qilinmoqda. Shuni nazarda tutgan Microsoft Office korporatsiyasi ham eng ommalashgan programma vositalarga ega, bu programma vositalari ixtiyoriy sohada yuqori darajadagi professional hujjatlar tayyorlash imkonini beradi. Shulardan biri MB lar bilan ishlashga mo’ljallangan Microsoft Access programmasi bo’lib, bu programma Visual Basic for Application programmalash muhitida makroslar yaratish va boshqa bir qancha imkoniyatlarga egaki, bu foydalanuvchiga har tomonlama mukammal bo’lgan hujjatlar tayyorlashga yordam beradi.
Microsoft Office ning o’zbek tilidagi varianti yo’qligi, uning faqat ingliz va rus tilida yaratilgan versiyalaridangina foydalanish imkoniyatiga ega ekanligimizdan mazkur fikrlar Microsoft Access ning ruscha versiyasiga tayanib yozilgan. Microsoft Access programmasi ham relyasion modellar asosiga qurilgan bo’lib, unda tashkil qilinadigan MB lar jadval ko’rinishida aks etadi. Bunday jadvaldagi ustunlar maydon deb, satrlar esa yozuv deb ataladi.
Maydon – ma’lumotlarni tashkil etishning oddiy birligi bo’lib, ma’lumotning alohida, bo’linmas birligiga egaligi rekvizitga mos keladi.
Yozuv–mantiqiy bog’langan rekvizitlarga mos keluvchi maydonlar yig’indisidir.
Yozuvning tuzilishi o’z tarkibiga mos har bir oddiy ma’lumotga ega maydonlar tarkibi va ketma- ketligi bilan belgilanadi.
Demak, maydon MB ning asosiy tuzilmali elementi bo’lib quyidagi parametrlar bilan ifodalanadi:
|
| |
ADABIYOT - O’quv amaliyoti bo’yicha hisobot mavzu: mulkchilik munosabatlarining iqtisodiy mazmuni va jihatlari guruh:...

ADABIYOT
SH.Shodmonov, U. G’afurov. Bozor iqtisodiyoti asoslari. Ilmiy-ommabop nashr. - T.: TDIU, 2007.
SH.SH.Shodmonov, G.D. Baubekova. Pedagogicheskoe masterstvo i innovatsii v prepodavanii ekonomicheskoy teorii. - T.: yangi asr avlodi. 2004.
Borisov Ye.F. Ekonomicheskaya teoriya: voprosы — otvetы: Ucheb. posob. — 2-ye izd., pererab. i dop. M.: «KONTRAKT»: INFRA-M, 2008. - 192 s.
SH.SH.Shodmonov, G.D.Baubekova, G.T.Halikova. Innovatsionnie metodi obucheniya v ekonomicheskom obrazovanii. - T.: "Fan", 2003.
T.Jo’raev Iqsodiyot nazariyasi . Ko’rgazmali ko’lanmalar va test savollari . 1- Qism; T.: "Fan va texnologiya ", 2005.
|
Kadrni o'rnatish - Mundarija kirish bob. Kompyuter animasiyasi tarixi. To’liq metrajli animasiya Bob. Animatsiyaning...

259
• Dolly (operator aravachasi). Kamerani ko'rish yo'nalishi bo'ylab yoki maqsadga
yo'naltiriladi. Dolly - uning mahalliy o'qi Z. shatakka olish pastga birga kamera
harakat bir
xil narsa yuqoriga olish, maqsad kamerani olib tashlanadi - yaqinroq.
• Perspektiva. Bu kamerani yuqorida aytib o'tilganidek tashiydi va FOV ni
o'zgartiradi. Natijada, siz bir xil turdagi kompozitsionlarni saqlaysiz va formada
perspektivni yumshatib yoki bo'rttirasiz. pastga olish
jarayoni maqsad kamerani
olib tashlanadi va yuqoriga olish, fov toraytiradi - va shunga mos ravishda olib fov
uzaytiradi. SUM (aylanish). huzurida uning liniyasi bo'ylab kamera qaytaradi.
Aylanish - bu mahalliy o'qi Z. Tow sichqoncha o'ng yoki aylanish nazarini
o'rnatish uchun chap haqida kamera aylanish bilan bir xil bo'ladi.
• fov (nuqtai maydon). Fov kamera o'zgartiradi. pastga olish fov uzaytiradi va
kamera tomosha maydoni oshiradi. yuqoriga olish fov toraytiradi va ko'rish
maydoni kamaytiradi.
• Track (platforma). Kamerani ko'chirish va uning maqsadi huzurida liniyasi
perpendikulyar bo'ladi. Platformasi - bu kamera harakati
va mahalliy kamera XY
tekisligida uning maqsadlari bir xil narsa.
• Pan va Orbit (Pan I Orbit). Bu tomchi-pastga tugmalari kamera sahnasida atrofida
aylanadi yo'l ta'sir qiladi. Pan tripod ustida kamera aylanish kabi, maqsadli palatasi
atrofida aylanadi. Orbit kamera circular kadro'xshaydi maqsad atrofida aylanadi.
Palata qaytarilur qaysi atrofida bepul hujayralari Target masofa sozlamalar nuqtasi
taqdirda uchun. bepul o'tish palatalari saqlangan Target masofa parametrlari. Ctrlni
bosib ushlab PAN cheklash mumkin ochgan va orbitasida sudrab drag birinchi
yo'nalishi bilan belgilanadi vertikal yoki gorizontal o'qi foydalanish esa. Kamera
view navigatsiya buyruqlari yordamida bosqichida va bajarish kerak o'rnatish
yuritadigan
va effektlari, ko'rsatuvlar turiga kerakli holatda kamera joylashtirish
uchun juda muhim ahamiyatga ega. Ko'pincha kamera paytda joylashgan bir xil
hissiy, ham kamera ko'chib o'tishga ehtiyoj yo'q, lekin ma'lumotlarni va sozlamoq
eng yaxshi maxsus kamera oynada amalga oshiriladi o'zgarishlar uchun chap.
Shaklli animatsiya - Mundarija kirish bob. Kompyuter animasiyasi tarixi. To’liq metrajli animasiya Bob. Animatsiyaning...

80
Animatsiya konstruktorlari. Harakatlantirilgan tasvirlarni yaratish uchun
juda ko'p dastur, ham pulli, ham bepul.
Adobe Photoshop — pulli
Vectorian Giotto - (birmuncha kuchli, Adobe Flashga o’xshash) -
bepul
Pencil2D (avval - Pencil) - bepul
GIMP (Ko’pincha Linuxda foydalaniladi) — bepul
Adobe Flash Professional — pulli
CoffeeCup —shartli bepul
Blender — bepul
Synfig — bepul
Pivot Stickfigure Animator — bepul
Stykz — bepul
Dimp Animator — bepul
Anime Studio — pulli
Source Filmmaker — bepul (Steamni o’rnatishni talab etadi)
Raqamli fotoapparat yordamida animatsiya yaratish. Bugungi kunda
animatsiya olish uchun raqamli kameradan foydalanishga imkon beruvchi dasturiy
ta'minot,
shuningdek, tanish 3D yoki 2D paketlar kabi tez-tez ishlatiladi. Ushbu
turdagi har qanday dastur raqamli kamerani kompyuter orqali nazorat qilishni va
qabul qilingan ramkalar bilan ishlashni ta'minlaydi.
Qo’llanilishi. Kompyuter animatsiyasi (animatsiya oldindan tayyorlangan yoki
animatsiya davomida ishlab chiqarilgan ob'yektlarning shakli o'zgarib,
qayta
ishlanadigan yoki ketma-ket tasvirlarni harakat bosqichlari bilan ko'rsatish orqali
harakatlanuvchi kompyuter simulyatori), kompyuter o'yinlarida, multimedia
ilovalarida (masalan, ensiklopediyalar), shuningdek,
dizaynning muayyan
elementlarini, masalan, web-sahifalar va reklama (jonlantirilgan plakatlar) ni
"qayta tiklash". Animatsiya web-sahifalarida jadvallari (CSS) va skriptlar
(JavaScript-ni), yoki Flash texnologiyasi yoki uning o'xshashi (flesh animatsiya)
yordamida yaratilgan Modul orqali tuzilgan mumkin. 1980-yillarning o'rtalaridan
boshlab kompyuter animatsiyasi kinematografiyada maxsus effektlarni yaratish
81
uchun ishlatilgan. uchun 3D-kompyuter animatsiyasi .Nesomnennym
afzalligi
klassik haydash paytida bir ob'yekt nisbatlarda buzib to'liq yo'qligi (yuz
xususiyatlari, va hokazo va hokazo ...) deb qo'l-chizilgan,: birinchi film, asosiy
sahna olgan, tasvir asosida, bir sintez kompyuter "Qiyomat kuni Terminator 2" edi
qo'l bilan tortilganda muqarrar.
Yaponiya animatsiyasi madaniy hodisa sifatida rasmiy ravishda 20-asrning
oxirlarida e'tirof etildi. Shunday bo'lsa-da, Yevropa yoki Amerika animatsiya tarixi
standartlari
tomonidan kichik qaramay, muddatli voqeani, u hozir mustahkam
dunyo kino birinchi joylardan biri ushlab (va bu termin amal qilishda davom etadi).
Bundan tashqari, bu ko'plab kino ijodkorlari, san'atkorlar, dizaynerlar uchun ilhom
manbai.Gollivud kino qo'yadi
voqeani uzoqdan, Otaku armiya kun o'sadi, endi
yapon Anime direktorlari- etakchi film forumlar doimiy a'zolari va hatto bizning
mamlakatlarda bu hodisaga e'tibor qaratildi: kelgusi yilda voqeani "Birinchi
Squad", rus qo'shma ish uchun rejali mualliflar va Studio 4C.
Mundarija kirish bob. Kompyuter animasiyasi tarixi. To’liq metrajli animasiya Bob. Animatsiyaning turliligi. Multfilm yaratish texnologiyasi - bet 63

262
animatsiya kalitlarini kamera ko'rinishini muayyan ramkalarga moslashtirish uchun
kengaytirishdir.Qarorlar o'zingiz xohlagan narsani namoyon qilsa-da, freymlar
orasidagi o'tish sekin, o'tish yoki mexanik bo'lishga moyildir. Bunday animatsiya
xatosi tez-tez suratga olish (bob) deb ataladi, chunki kamera to'g'ri yo'l bo'lgan
narsadan harakat qiladi. Yumshoq harakatga erishish uchun minimal sonli sonni
belgilashingiz va 3DS MAX-ni kalitlar o'rtasida silliq o'tishga ruxsat berishingiz
kerak.
Panoramalarning animatsiyasi bilan bir qatorda, siz rulonli animatsiyalarni
bajarishingiz va eshiklarni ko'chirishingiz mumkin. Aylantirish, tomoshabinning
boshning moyilligi yoki burilishni his qilishi mumkin. Ushbu texnikani
kameraning ob'yektiv ko'rinishida, masalan jet qiruvchi samolyotida ishlashda
samarali ishlatish mumkin. Kamera aylantirish animatsiyasi, odatda, rulo hissi
berish uchun yo'lning burmasi bilan birlashtiriladi.
Kamera trolleyi (zoom) harakatining ta'siri yoki fokal uzunlikdagi o'zgarishlar
"Kamera harakati nazariyasi" bo'limida batafsil muhokama qilinadi. Endi
tramvayning noto'g'ri yo'lini boshni silkitishga o'xshash effekt hosil qilishini
ta'kidlash kerak. Trolleying izlari yoki FOV o'zgarishlari ko'rinmasa-da, Play
tugmasini bosib va soyali ko'rinishni o'rganib, silliqlikni his qilishingiz mumkin.
Kamerani o'rnatganingizdan so'ng yo'lni ko'rish sizni yanada yaxshiroq sozlash
imkonini beradi. Yo'llar ustida bosish va kamera ob'yektini tanlash orqali
harakatlanish buyruq satrini ochish yo'li ko'rib chiqiladi. Bundan tashqari,
kameraning maqsadiga bosishingiz va maqsad yo'lini ko'rishingiz mumkin. Har bir
xona uchun kerakli yo'l silliq, bir-biriga tegib turgan ulashgan bo'limlar.
Kvidalangan yoki keskin burilish yo'llarida ortiqcha yo'l qo'ymaslik kerak. Kamera
yo'lining animatsiyasi nozik sozlash uchun siz Bezier pozitsion boshqaruvini
ishlatishingiz mumkin.
АDABIYOTLAR RO’YHATI - Mundarija kirish bob. Kompyuter animasiyasi tarixi. To’liq metrajli animasiya Bob. Animatsiyaning...

268
АDABIYOTLAR RO’YHATI
1. Ш. Мирзиёев 2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон
Республикасини
ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича ҲАРАКАТЛАР
СТРАТЕГИЯСИ Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7
февралдаги ПФ-4947-сонли фармони
2. Ш.Мирзиёев “Китоб маҳсулотларини чоп этиш ва тарқатиш тизимини
ривожлантириш, китоб мутолааси ва китобхонлик
маданиятини ошириш
ҳамда тарғибот қилиш бўйича комиссия тузиш тўғрисида” фармойиши,
Тошкент шаҳри, 2017 йил 12 январь
3. Ш.Мирзиёев “Фанлар
академияси фаолияти, илмий-тадқиқот ишларини
ташкил этиш, бошқариш ва молиялаштиришни
янада такомиллаштириш
чора-тадбирлари тўғрисида” қарори Тошкент шаҳри, 2017 йил 17 февраль
4. Richard Williams, The Animator's Survival Kit 2011
5.Masering Autodesk Maya 2012, Todd Palamar & Eric Keller
6.Fundamentals of
Computer Graphics, Peter Shirley 2013
7. Computer Graphics: Principles and Practice, James D. Foley 2015
8. Э.Миллер, М, Адамс, М. Симс, Самоучитель по компьютерной графике –-
Петербург, 2009.
9. M.N.Petrov, V.P.Molochkov Кompyuterrnaya grafika. Uchebnik – SPb: Piter,
2013 – 736s.
10. X.A.Bahriyeva “3D texnologiyalar” o’quv qo’llanma TATU, 2017y.
269
11. Келли Мэрдок. Autodesk 3ds Max 2013. Библия пользователя = Autodesk
3ds Max 2013Bible. — М.:«Диалектика», 2013.—816 с.— ISBN 978-5-8459-
1817-8.
12. Папанек.В.Дизайн для реальной жизни.2012 г.
13. Х.А.Бахриева, У.М.Райимкулов
Методические указания по
выполнению лабораторных работ по предмету «Компьютерная анимация»
2017г. ТУИТ, 92 стр.
14. Рик Пэрент «Компьютерная анимация» теория и алгоритмы 2004г.,
КУДИЦ-Образ ISBN5-93378-095-2, 1-55860-579-7 560 стр.
15. Билл Флеминг “Создание фотореалистичных персонажей” 2010г., ДМК
Пресс ISBN 978-5-94074-653-9 240стр.
16. Марк Саймон “Как создать собственный мультфильм. Анимация
двухмерных персонажей” 2013г., НИЦ NT 550стр.
17. Фрэнк Томас, Олли Джонстон Иллюзия жизни: анимация Диснея 2013г.,
Disney 370стр.
18. Уайтекер Г., Халас Д.
Тайминг в анимации Focal, 2012. — 140 с.
19. Флеминг, Д. Доббс "Методы анимации лица и мимика" (2002), ДМК
540стр.
20. Джейсон Осипа “3D-моделирование и анимация лица” Методики для
профессионалов 2008, 400 стр.
21. Дэвид Прайс «Магия Pixar» 2012, Pixar 733 стр.
22. Сафонов Алексей Юрьевич “Компьютерная анимация. Создание 3D-
персонажей в Maya” 2011г. Питер 500 стр.
23. http://graphics.cs.msu.ru/ - сайт лаборатории
компьютерной графики и
мультимедиа при факультете ВМиК МГУ.
24. http://elibrary.ru/ - научная электронная библиотека.
25. http://lib.mexmat.ru/ - электронная библиотека механико-математического
факультета Московского государственного университета.
26. http://www.3dmir.ru/- сайт посвященный компьютерной графике
27. http://www.render.ru/ - все для начинающего и опытного 3D художника
270
28. http://3domen.com/- сайт авторов книг по 3D моделированию.
29. Cgtalk.ru-
сайт, посвященный программному продукту по 3D
моделированию
30. 3DCenter.ru - сайт, посвященный урокам по 3D моделированию.
Kompyuter texnikasining rivojlanish tarixi va avlodlari. Mexanik hisoblash qurilmalari, ularning

|
Kompyuter texnikasining rivojlanish tarixi va avlodlari. Mexanik hisoblash qurilmalari, ularning
|
bet | 1/2 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 19,71 Kb. | | #128133 |
Bog'liq Kompyuter tarixi
МАЪРУЗА № 1
KOMPYUTER TEXNIKASINING RIVOJLANISH TARIXI VA AVLODLARI. MEXANIK HISOBLASH QURILMALARI, ULARNING
YARATILISH TARIXI. ELEKTRON HISOBLASH MASHINALARI. ULARNING ASOSIY PARAMETRLARI, AVLODLARI, TARIXI.
SHAXSIY KOMPYUTERLAR. ULARNING TURLARI, RIVOJLANISH TARIXI.
KOMPYUTER TEXNIKASINING RIVOJLANISH TARIXI VA AVLODLARI. MEXANIK HISOBLASH QURILMALARI, ULARNING
YARATILISH TARIXI. ELEKTRON HISOBLASH MASHINALARI. ULARNING ASOSIY PARAMETRLARI, AVLODLARI, TARIXI.
SHAXSIY KOMPYUTERLAR. ULARNING TURLARI, RIVOJLANISH TARIXI.
Reja:
1. Kompyuter texnikasining rivojlanish tarixi va avlodlari.
2. Mexanik hisoblash qurilmalari, ularning yaratilish tarixi.
3. Elektron hisoblash mashinalari. Ularning asosiy parametrlari, avlodlari, tarixi.
4. Shaxsiy kompyuterlar. Ularning turlari, rivojlanish tarixi.
5. Texnika xavfsizligi haqida
Hisoblash texnikasining qisqacha tarixi
Hisoblash texnikasining tarixi bir necha davrni o`z ichiga oladi:
Mexanik mashinalargacha bo`lgan davr
Mexanik mashinalar davri
Elektromexanik mashinalar davri
Elektron hisoblash mashinalar davri
Mexanik mashinalargacha bo’lgan davr.
Hisoblash ishlarining tarixi odamzod pay do bo'lishidan boshlanadi. Yer yuzidagi eng birinchi hisoblash asbobi ibtidoiy odamlarning barmoqlari edi.
Qo'l va oyoq barmoqlari ibtidoiy "hisoblash vositasi" vazifasini o'tagan. Binobarin, o'sha qadim zamonlardayoq hisoblashning eng birinchi va eng oddiy usuli - barmoq hisobi paydo bo'lgan. U qadimiy qabilalarda hisobni 20 gacha olib borishni ta'minlagan. Hisoblashning bu usulida bir qo'l barmoqlari "besh"ni, ikki qo'l barmoqlari 'Vnni", qo'l va oyoq barmoqlari birgalikda "yigirmani" bildirgan.
Dastlabki va eng sodda sun'iy hisob asboblaridan biri birkadir. Birka 10 yoki 12 tayoqchadan iborat bo'lib, tayoqchalar turli tuman shakllar bilan o'yilgandir. Kishilar birka yordamida podadagi molar sonini, yig'ib olingan hosil miqdorini, qarz va hokazolarni hisoblashgan Hisoblash ishlarining murakkablashuvi esa yangi hisoblash asboblari va usullarini izlashni taqozo etardi. Ana shunday ehtiyoj tufayli bunyodga kelgan va ko'rinishdan hozirgi cho'tni eslatuvchi abak asbobi hisoblash ishlarini bir muncha yengillashtirdi. Dastlabki hisoblash asboblaridan yana biri raqamlar yozilgan bir qancha tayoqchalardan iborat bo'lib, Shotlandiyalik matematik Jon Neper nomi bilan atalgan, Neper tayoqchalari yordamida qo'shish, ayirish va ko'paytirish amallari bajarilgan. Keyinroq bu asbob ancha takomillashtirildi va nihoyat logarifmik chizg'ich yaratilishiga asos bo'ldi.
|
| |
Osiladigan harakatni hisoblash - Mundarija kirish bob. Kompyuter animasiyasi tarixi. To’liq metrajli animasiya Bob....

96
Qisqa (a) va uzun (b) buloqlarning vibratsiya harakati.
Shakl. A bahorning tebranishini ko'rsatadi. Bunday tezkor harakatda haddan
tashqari pozitsiyalar orasidagi bosqichlar kerak emas. Istalgan ta'sirni yaratish
uchun, tartibda plastinka konturining yengil chizig'i (undan iz bo'lsa) biriktiriladi.
Keyinchalik katta jismning sakrashi (B shaklida) kabi katta ob'yektning tebranishi
4 kadr atrofida bajariladi va amplitudaning o'rtasida
fazalar orasidagi masofa
qirralardan kattaroqdir.
Sxema A o'zgarishlar ajratish tartibi va ularning ketma-ketligini ko'rsatadi. Mana
bir misol:1-2-1-2-3-2-3-4-3-4-5-4-5-6-7-8-9-10-9-10-11-10-11-10.
Misol B 1,2,3,7,5,7,3,7,5,3,7,3,7,4,7,4,7. Xuddi shu printsipga ko'ra, quyruq
yurishadi. Mushaklarni quyruq tagiga ko'chiradigan impuls inerial harakatga o'tadi,
nega har bir qism quyruqning oldingi qismini harakatga keltiradi.
Reaktsiya va unga tayyorgarlik. Animatsiyaning yana bir afzalligi: reaktsiyani
nazorat qilish va uni har qanday nuqtaga yetkazish osonroq. Giperbolizasiyasiz
chizilgan kino hammasi qaramaydi.
97
Belgilarga javob. Ishning muvaffaqiyati to'g'ri vaqtga bog'liq. Misol: bir
belgi to'satdan biror narsani sezadi va haddan tashqari ajablanib bildiradi. Birinchi
refleks kompressiya bo'ladi (shakl Ada 1-5 bosqichlari).
Bu reaktsiya uchun
tayyorgarlik, aylanuvchi tur, ingliz tilida "Take". Siqilishdan tana qarshi tomonga
harakat qiladi: 5-9-bosqichlarda belgilar uzaytiriladi. Bu reaktsiyaning
kulminatsiyasi va u qanchalik tez o'tib ketishi, shubhalar qanchalik katta bo'lsa,
tananing harakatini yuz ifodalari bilan muvofiqlashtirish juda muhimdir. Har bir
narsa reaksiyaga kiradi: oyoqlar, qo'llar, tanalar, ko'zlar, og'iz,
hatto kiyim
aksessuarlar. Ikkinchidan, avvalgi holatlarga qaraganda,
bu holat har qanday
statikaga qarshi turish uchun maksimal darajada tekshirilishi kerak. Har bir belgi
reaktsiyasi o'z shaklida ifodalanadi. Flegmatik sanguini insonga qaraganda
sekinroq ta'sir qiladi, bu o'pirilgan bolaga nisbatan ko'proq vaqt talab qiladi. Bu
belgilarning o'ziga xosligini ochib
beruvchi reaksiyaning usuli, bu yerda haqiqiy
animatsiya san'ati boshlanadi.
Tsikllarni hisoblash.Tsikl davriy harakatlari mavjud - pistonni silkitib, harakat
qilmoqda - bu o'zgarishsiz takrorlanishi mumkin. Butun sahnada 8-10 bosqichni
bajarish va kerak bo'lganda ko'p marta tortish yetarli.
Tabiatda mutlaq
takrorlanmagan harakatlar mavjud. Misol uchun, olovni yoki tutunni o'ynash
uchun bir-birining o'rnini almashtirib, bir nechta turli davrlarni talab qiladi. Qor
tushgan qor uzun sahnada yoki bir nechta davrlarda qo'llanilsa, takrorlash bir necha
soniya ichida bo'lishi kerak, shuning uchun takrorlash sezilarli emas.
Har xil
qatlamlarga qor berish va har bir qatlamni turli tezliklarda boshlash tavsiya etiladi -
98
bu chuqurlik hissi va bog'lanishlarda mumkin bo'lgan otlarni yo'q qilish imkonini
beradi.
Mundarija kirish bob. Kompyuter animasiyasi tarixi. To’liq metrajli animasiya Bob. Animatsiyaning turliligi. Multfilm yaratish texnologiyasi - bet 13

87
atrofida aylanadi. Masalan, og'ir bolg'achada asosiy og'irlik metall burchakda,
shuning uchun bu qismda tortishish markazi izlanishi kerak. Shunday qilib,
bolg'aning pozitsiyasi shakl 1da ko'rsatilganidek ko'rinadi. A. Bu printsipga ko'ra,
boshqa ob'ektlarning harakatini hisoblash mumkin.
Yuqori tezlikda aylanadigan
ob'ektning istiqbolli pasayishi juda kam seziladi. Shuning uchun, bolg'acha
uchishning boshqa bosqichi uchun gravitatsiya belgisi bilan bir naqsh ishlatilishi
mumkin. Ushbu nuqtada, naqsh traektoriyaning bo'linishi
bilan birlashtirilgan,
istalgan burchakka o'rnatiladi va bo'sh sahifaga o'tkaziladi. Ishlanma qismi keyingi
bo'linishga mos keladigan nishab bilan almashtiriladi, qayta tushiriladi, yana
kaydırılır va hokazo.
Animatsiya ob’yektlari (belgilar).O'zgaruvchan shaklga ega ob'yektlarda -
masalan, insoniy raqamlar - tortishish markazi ham o'zgaradi. Shunga qaramay,
agar odam havoga tushib
qolsa yoki parvoz qila olmasa, jonsiz narsalarni
aylantirganidek, parvozni aniq bo'linishlar bo'ylab hisoblash kerak.
Quyidagi misolda:
A - Erkin parvozda harakatlanadigan ob'yekt tortishish tufayli ma'lum bir
yo'nalishda harakat qiladi. Tashlangan bolg'a yoqsa atrofida aylanadi, uning
tortishish markazi esa ma'lum bir trayektoriya bo'ylab yotadi;
B - Kichkina odam otilib ketadi va havoda siljiydi, uning tortishish markazi
esa butunlay trayektoriya bo'ylab o'tadi.
Bir uchida bir tekis bilan bir tayoq tasavvur qiling-a, silliq sirt ustida yotadi
(shakl A).
Shnuridan foydalanib, tayoqni o'ng burchagiga o'ng burchakda
88
uzunlamasına o'qqa torting. Avvalo, shubhasiz, sim tokni to'g'ri chiziqqa uzatadi va
tayoq o'rnida qoladi. kuchlanish kuch unga ketadi bo'lsa, o'rtada joylashgan o'z o'qi
atrofida yopishib, uning lavozimi bir
arqon bilan hamohangdir faqat, bu chiziq
(Fig. B) tomon harakat qiladi. Biz buning o'rniga moslashuvchan simini, bir
mentas(Fig. C) tomonidan birinchi ulangan ikkinchi tayoqcha foydalanayotgan
bo'lsangiz, lekin kuch simini qisish
qadamini orqali borishdan, to'g'ridan-to'g'ri
transfer bo'ladi farq bilan, oldingi o'xshash ta'sir sodir bo'ladi. Agar ikkinchi tayoq
(qora rangga bo'yalgan bo'lsa), shaklda ko'rsatilganidek, burilish bilan
harakatlanadi. D va E, oq tayoq harakati taxminan, deb bemalol moslashuvchan
menteşeleri taqdim diagrammadan mos keladi. Agar propulsorning roli oq tayoqqa
o'tkazilsa, qora tayoq xuddi shu tarzda harakat qiladi.
Bunday harakatlarning
asosiy xususiyati (passiv) ikkinchi aylanish vaqtida birinchi (faol) va uning
bosqichi ta'siri ostida harakat qiladi yopishib qachon qisman bir-biriga ustiga
o'raydigan, deb hisoblanadi. Mentaga qarab bir soppa boshqa ikkita
harakatlantirganda, inert harakatning ta'siri ayniqsa seziladi (F rasm).
Quvvatlarning moslashuvchan bo'g'inlar orqali ta'siri.
A-E) moslashuvchan shnur orqali pulsni olgan tayoqning harakati. Oq tayoq qora
IE ta'siri ostida harakat qiladi.
F)
uch moslamaning harakatlanishi, moslashuvchan menteşelerle sabitlenmesi.
Nazorat savollari - Mundarija kirish bob. Kompyuter animasiyasi tarixi. To’liq metrajli animasiya Bob. Animatsiyaning...

266
Biror bir mul’tfilm qaxramonini bosh qismini modellashtring. Boshning
sodda harakatini yarating. Mul’tfilm qaxramoni
skeletini yarating va uni
harakatlantiring.
XULOSA
Avvalo, badiiy, ma’rifiy, ilmiy-ommabop, tarbiyaviy, yoshlarning intellektual
salohiyatini oshirishga qaratilgan adabiyotlarni chop etish, ular bilan ta’lim
muassasalarini ta’minlash, milliy va jahon adabiyoti namoyandalarining yetuk
asarlarini
saralash, tarjima qilish ishlari puxta o‘ylangan tizim asosida tashkil
etilmagan.
Chop etiladigan kitoblarni nashriyotlardan hududlarga arzon narxlarda
yetkazish, onlayn buyurtma berish va manzilga yetkazish
tizimi sust rivojlangan,
shuningdek, aholiga xizmat ko‘rsatishda elektron kitob shakllaridan keng
foydalanish yaxshi yo‘lga qo‘yilmagan.
Ta’lim va madaniyat muassasalari uchun kitob xarid qilishga mablag‘lar
yetarli darajada mavjud bo‘lgan manbalar hisobidan jalb etilmayapti,
kitob
sotishga ixtisoslashgan korxonalar tomonidan ta’lim muassasalari, kutubxonalar va
mahallalarda yangi kitoblar taqdimotini o‘tkazish, mutolaa madaniyatini oshirish,
shu jumladan, ommaviy-axborot vositalari orqali targ‘ibot-tashviqot qilishga
qaratilgan tadbirlar yetarli emas. Shu sababli yosh avlodga ma’naviy
va ilmiy
bilimlarni berishda adabiyotlarning o’rni beqiyosdir.
2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta
ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalar ijrosini
ta’minlash, shuningdek, ilmiy-tadqiqot muassasalari
faoliyatini yanada
takomillashtirish, ularning moddiy-texnika bazasini mustahkamlash va innovatsion
faoliyatini rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish maqsadida bunday
turdagi o’quv qo’llanma va darsliklarni yaratish maqsadga muvofiqdir.
267
Ushbu “Kompyuterli animatsiya” fani bo’yicha tayyorlangan o’quv
qo’llanmani o’zlashtirish natijasida talabalar kompyuter grafikasi va uning turlari
va mul’timedia vositalari yordamida animatsion mahsulotlar yaratishni, uch
o’lchovli sodda va murakkab ob’yektlarni modellashtirish va
ularning dinamikasini
yaratish usullarini, animatsiyaning asosiy tamoyillarini, mul’tfilm
yaratish
texnologiyalarini, animatsion mahsulotlar yaratishga mo’ljallangan yuqori sifatli
texnologiyalar Rigging, Morhfing, Motion capture texnologiyalari imkoniyatlari va
turlarini o’rganishlari mumkin. Bundan tashqari 2D va 3D grafikaga asoslangan
animatsion mahsulotlar ishlab chiqish bo’yicha maxsus bilim va ko’nikmalar egasi
bo’lishlari
mumkin.
T/r 
  


Oʻquv uslubiy majmua elementlari

|
T/r
Oʻquv uslubiy majmua elementlari
|
bet | 2/89 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 458,85 Kb. | | #158634 |
Bog'liq “tasdiqlayman” O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor-fayllar.orgT/r
|
Oʻquv uslubiy majmua elementlari
| |
Betlar
| | |
1.
|
Ma’ruza matni (Oʻtilayotgan fanning asosiy nazariy materiali)
|
|
2.
|
Amaliy mashgʻulotlar uchun materiallar (vazifalar, keyslar, team work,seminarlar va h.k.)
|
|
3.
|
Mustaqil ta’lim va kurs ishi mavzulari
|
|
4.
|
Glossariy (oʻzbek tilidagi asosiy atamalarva ularning qisqacha tushunchalari, oʻlchov birliklari va h.k.)
|
|
5.
|
ILOVALAR
|
|
6.
|
Oʻquv dasturi
|
|
7.
|
Tarqatma materiallar
|
|
8.
|
Testlar
|
|
9.
|
Baholash me’zoni
|
|
1-Mavzu: Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o’qitish jarayoni yaxlit tizim sifatida
Reja:
1. Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o‘qitish texnologiyasi fanining predmeti va vazifalari.
2.Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o‘qitish jarayoni yaxlit tizim sifatida.
3.Maktabgacha metodika fanlarini o‘qitish texnologiyasi fanining qonuniyatlari.
Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o'qitish jarayoni yaxlit tizim
sifatida
Maktabgacha ta’limda metodika fanlari-maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni tarbiyalash, ularni intellektual, ma’naviy-axloqiy va jismoniy jihatdan kamolotga yetkazish masalalarini o'rganadi. Shuningdek maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berish va ularda ahloqiy fazilatlarni shakllantirish va ularni maktab ta’limiga tayyorlash muammolarini o'rganadi.
Maktabgacha ta’limda metodika fanlari bola shaxsini rivojlantirishning ikki muhim jihati - unga ta’lim berish va uni tarbiyalashga asosiy e’tiborni qaratadi.
Maktabgacha ta’limda metodika fanlari - ta ’lim jarayoni mazmuni, shakl, metod, vosita va usullari, uni tashkil etish muammolarini o'rganadi.
|
| |
Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o‘qitish texnologiyasi fanining vazifalari

|
Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o‘qitish texnologiyasi fanining vazifalari
|
bet | 3/89 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 458,85 Kb. | | #158634 |
Bog'liq “tasdiqlayman” O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor-fayllar.orgMaktabgacha ta’limda metodika fanlarini o‘qitish texnologiyasi fanining vazifalari. Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o'qitish texnologiyasi fani shaxsni shakllantirishdek ijtimoiy buyurtmani bajarish asosida jamiyat taraqqiyotini ta’minlashga alohida hissa qo'shadi. Maktabgacha pedagogika fanlarini o'qitish metodikasi fanini maqsadi va vazifalarining belgilanishida ijtimoiy munosabatlar mazmuni, davlat va jamiyat qurilishi, uning hayotida yetakchi o'rin tutuvchi g'oyalar mohiyati muhim ahamiyatga ega.
O'zbekiston Respublikasida demokratik, insonparvar hamda huquqiy jamiyatni barpо etish sharoitida mazkur fan yuksak ma’naviy va axloqiy talablarga javob beruvchi yuqori malakali kadrni tarbiyalash tizimini ishlab chiqish, ta’lim va tarbiya berish jarayonini nazariyasini ijodiy rivojlantirish vazifasini hal etadi. Mazkur jarayonda quyidagi vazifalarni bajarishga e’tibor qaratiladi:
1.Ma’naviy va axloqiy talablarga javob beruvchi shaxsni tarbiyalashga yo'naltirilgan pedagogik jarayonning mohiyatini o'rganish.
2.Shaxsni har tomonlama kamol toptirish qonuniyatlarini aniqlash.
3.Ijtimoiy taraqqiyot darajasidan kelib chiqqan holda, rivojlangan xorijiy mamlakatlar maktabgacha ta’lim tizimi tajribasini o'rganish asosida maktabgacha ta’lim tizimini takomillashtirish.
4.Maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda, ularda faoliyat olib borayotgan pedagoglar faoliyati mazmunini asoslash.
5.Maktabgacha ta’limdagi ilg'or pedagogik tajribalarni umumlashtirish va amaliyotga joriy etish.
6.Bo‘lg‘usi tarbiyachlarni maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o'qitish texnologiyasiga oid bilimlar hamda ta’lim-tarbiya berish usullari bilan qurollantirish.
Maktabgacha ta’limda metodika fanlarini o‘qitish texnologiyasi fanining asosiy kategoriyalari. Bizga yaxshi ma’lumki, har bir fan o'zining tayanch tushunchalari, qonuniyatlari, tamoyillari, qoidalari tizimiga ega. Aynan mana shu holat uning fan sifatida e’tirof etilishini kafolatlaydi. Fanning mohiyatini ochib beruvchi eng muhim, asosiy tushuncha kategoriya deb ataladi. Maktabgacha metodika fanlarini o'qitish texnologiyasi fanining asosiy kategoriyalari shaxs kamolotini ta’minlash, ta’lim va tarbiya samaradorligiga erishishga qaratilgan jarayonlarning umumiy mohiyatini yoritadi. Eng muhim kategoriyalar sirasiga quyidagilar kiradi: shaxs, tarbiya, ta’lim (o'qitish, o‘qish), bilim, ko‘nikma, malaka, ma’lumot, rivojlanish.
Shaxs - psixologik jihatdan taraqqiy etgan, shaxsiy xususiyatlari va xatti-harakatlari bilan boshqalardan ajralib turuvchi, muayyan xulq-atvor va dunyoqarashga ega bo‘lgan jamiyat a’zosi.
|
| |