Fizika fanidan mustaqail ish

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNALOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNALOGIYALARI
UNIVERSITETI FARG’ONA FILILALI
FIZIKA FANIDAN MUSTAQAIL ISH
BAJARDI: 580-23-guruh talabasi Ro`zimurodov Jaaxongir
Kirish
|
|
«Diffuziya» hodisasi, uning mohiyati
|
|
Osmoz va dializ - diffuziyaning namoyon bo'lish shakllari
|
|
MAVZU: Qattiq jismlarda diffuziya hodisalari.
Reja:
Diffuziyaning tabiatdagi roli
|
|
Diffuziyaning inson hayotiga ta'siri
|
|
Diffuziyaning zararli namoyon bo'lishi
Inson hayotidagi diffuziyaga misollar
|
|
Tabiyatdagi diffuziyaga misollar
Xulosa
|
|
Adabiyotlar ro'yxati
|
|
Kirish
Diffuziya tabiatda, inson hayotida va texnologiyada katta rol o'ynaydi. Diffuziya jarayonlari odamlar va hayvonlar hayotiga ijobiy va salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Biroq, hamma ham bu hodisaning borishi haqida etarli tushunchaga ega emas.
“Diffuziya” hodisasi, uning mohiyati
Diffuziya (lotincha Diffusio — tarqalish, tarqalish, tarqalish) — bir moddaning molekulalarining boshqa bir moddaning molekulalari orasiga kirib borishi hodisasi.
Biz har kuni diffuziya hodisasini kuzatamiz: choy barglarini qaynoq suvga quyamizmi, rang berish eritmasini tayyorlaymizmi. Va hatto pechda biror narsa yonib ketganda va hid butun uyda sezilsa ham, biz yana diffuziya hodisasiga duch kelamiz.
Nima uchun xonadagi hid bir zumda tarqalmaydi, lekin bir muncha vaqt o'tgach, savol tug'iladi. Gap shundaki, hidli moddalarning ma'lum bir yo'nalishda harakatlanishiga havo molekulalarining harakati to'sqinlik qiladi. Molekulalar (parfyum yoki naftalin) yo'lda havoning bir qismi bo'lgan gaz molekulalari bilan to'qnashadi. Ular doimo harakat yo'nalishini o'zgartiradilar va tasodifiy harakatlanib, xona bo'ylab tarqaladilar.
Zarrachalar gazlar, suyuqliklar va qattiq jismlarda harakat qilganligi sababli, bu moddalarning barchasida diffuziya mumkin. Biroq, bu hodisaning tezligi ular uchun boshqacha. Ushbu haqiqatni tasdiqlash uchun tajriba o'tkazildi. Shu bilan birga, uchta harakat amalga oshirildi: ular apelsinni kesib, choy paketini stakanga tushirishdi va bir bo'lak xom kartoshka ustiga kaliy permanganatning bir nechta kristallarini quyishdi. Kuzatishlar natijasida apelsin hidi xona boʻylab bir necha soniya ichida tarqalib, choyning suvni boʻyashiga bir oz koʻproq vaqt kerak boʻlgani, kaliy permanganat molekulalari esa bir necha millimetrga tarqalib ketgani maʼlum boʻldi. bir necha soat ichida kartoshka. Olingan natijalar shundan dalolat beradi diffuziya gazlarda tezroq, suyuqliklarda biroz sekinroq va qattiq moddalarda juda sekin. Gap shundaki, gazlar va suyuqliklarda zarrachalarning issiqlik harakatining asosiy turi ularning aralashishiga olib keladi, ammo qattiq jismlarda, kristallarda, atomlar panjara tugunining pozitsiyasi atrofida kichik tebranishlar hosil qiladi, yo'q.
Diffuziya jarayoni harorat oshishi bilan tezlashadi.. Keling, tajribaga murojaat qilaylik. Ikkita stakanga suv quyildi, lekin biri sovuq, ikkinchisi esa issiq. Ular bir vaqtning o'zida choy paketlarini stakanlarga tashlashdi. Ko'rish mumkinki, issiq suvda choy suvni tezroq ranglaydi, diffuziya tezroq ketadi. Buning sababi shundaki, harorat ko'tarilgach, molekulalarning tezligi oshadi. Shuning uchun, bemorni in'ektsiya qilishdan oldin, shifokor sovuq eritmani in'ektsiya bilan bir oz odamning haroratiga yaqin haroratgacha isitadi.
|