O‘quv – uslubiy majmua - bet 59

|
O‘quv – uslubiy majmua
|
bet | 59/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)Dars bosqichlari
dars taqsimoti
|
va
|
Tashkiliy qism
Yang mavzu bayoni
III.Mavzuni mustahkamlash
IV. Darsga yakun yasash
|
O`quv jarayonining mazmuni
|
Metod: hamkorlikda o`rganish, jamoada, guruhlarda.
Jihoz : Kompyuterlar, proyektor, tarqatma materiallar, flipchat.
|
|
Usul: og`zaki, Yoz ma, taqdimot.
Baholash: reyting tizimda.
|
Uyga vazifa
|
Keyingi o`tiladigan dars mavzusiga tayyorlanish.Mavzuga doir adabiyotlar bilan tanishish.
|
Umumiy o’rta ta’lim maktablarida informatika va axborot texnologiyalari kurslari bo’yicha amaliy-laboratoriya mashg’ulotlarining maqsad va vazifalari.
Informatika yoki hisoblash nazariyasining amaliy tomondan mantiqan o’zlashtirilishi, amaliy mashg’ulotlar jarayonida o’rganiladi. Amaliy mashg’ulotlarni o’tkazish jarayonida hisoblash texnikasi nazariyasini o’rganish chuqurlashtiriladi va o’quvchilar bu mashg’ulot davomida maxsus ko’nikmaga ega bo’ladilar. Amaliy mashg’ulot bevosita o’qituvchining rahbarligida yoki o’quvchilarning mustaqil ishlashlari bilan o’tkazilishi lozim. Amaliy mashg’ulotlar davomida o’quvchilar pedagog rahbarligida mustaqil ishlaydilar, nazariy bilimlarini amaliy masalalarni hal etishga qaratadilar va shu yo’l bilan nazariyani amaliyotga tatbiq etish mahoratini egallaydilar. Amaliy mashg’ulotlarning o’quv jarayonida tutgan o’rniga ko’ra ular bevosita ishlab chiqarish xarakteriga ega bo’lmay, nazariy ta’lim bilan ishlab chiqarish ta’limi o’rtasidagi oraliq vaziyatni egallaydi va bu oraliq vaziyat mutaxassislar tayyorlashda mazkur ikki tomon o’rtasida aloqa o’rnatishning eng muhim vositasi bo’lib xizmat qiladi. Amaliy mashg’ulotlar o’tkazishda dars o’tkaziladigan xona yorug’ va shinam bo’lishi, shaxsiy kompyuter yoki joriy kompyuter bilan jihozlangan bo’lishi, nazariyaga oid adabiyotlar o’quv ko’rsatmalari, maxsus bildirgichlar, kataloglar bilan ta’minlangan bo’lishi kerak. Mazkur ta’minotning to’liq bajarilishi, amaliy mashg’ulotlar o’tkazilishiga ijobiy ta’sir ko’rsatishi aniqlangan. Amaliy mashg’ulotlarni tashkil etishda va unda yechiladigan masalalarni tahlil qilishda quyidagi ikkita masala hal etilishiga 1-chi masala yechilishi davomida muayyan ishlarni bajarishga e’tibor berish bilan birga o’quvchining mustaqil ishlashiga alohida ahamiyat berish; 2chi masalani yechishda xonadagi mashina yoki kompyuterlarning xavfsiz ishlashiga, xonada xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishga e’tibor berish lozim. Amaliy mashg’ulotlar o’tkazishning tashkiliy shakllari: 1. Mashg’ulotni bir xil bajarish shakli ya’ni frontal mashg’ulotlarga oid. 2. Turli ishlar bajarish shakli; nofrontal kompyuterlarga zvenoli, yakka (shaxsiy tartibdagi) va guruhga oid mashg’ulotlar bo’ladi. Informatika fanidan yuqorida bayon etilgan shakllar bo’yicha amaliy mashg’ulot o’tkazilganda (bunda xususiy (yakka) usulda amaliy mashg’ulot o’tkazish mustasno) hamma o’quvchilar mazmunan bir xil biroq turlicha yechiladigan masalani bajaradilar. Bugungi kunda aksariyat amaliyot mashg’ulotlarini kuzatib shunday xulosaga kelish mumkinki, frontal va guruhga oid usullarda amaliy mashg’ulotlar o’tkazilganda, o’quvchilar dars jarayonida ham o’quvchi tomonidan bajarilgan hisobni ko’chirib olishadi. O’quvchilar o’rtasida vujudga keladigan ko’chirmachilikni bartaraf etish maqsadida, xususiy-frontal usulda amaliy dars o’tkazish shaklini taklif etdi. Mazkur dars o’tkazish shaklida bir xil formulada yechiladigan masalaga, o’quvchi xususiy yondashishi, o’ziga berilgan masalaga oid ma’lumotlarni qo’yib ishlaydi.
Xususiy-frontal usulda amaliy mashg’ulotlar tashkil etilib, dars o’tkazilganda frontal usulda dars o’tkazishning barcha ijobiy yo’llaridan foydalaniladi. Informatika fanidan o’tkaziladigan amaliy mashg’ulotlarning asosiy maqsadi – o’quvchilarni kompyuter texnikasining qismlarini, unda ishlashni hamda turli dasturlarda tez va muvaffaqiyatli faoliyat yuritishga o’rgatishdan iboratdir. O’quvchilar bitta amalni bir necha xil bajarish usullarini o’zlashtirishlari va eng foydali usulni tanlab olishga o’rganishlari kerak.
Xususiy - frontal shaklda amaliy mashg’ulot o’tkazishning asosiy shartlari. 1. Psixologiya fanining bergan ma’lumotlariga ko’ra o’quvchilar tomonidan o’zlashtiriladigan asosiy bilim nazariy va amaliy tomondan chuqur hamda mustaqil bo’lishi mumkin, agar bunda o’quvchining quyidagi sifatini, imkoniyatlari, chunonchi: o’rganilayotgan nazariy mavzuning va unga bag’ishlangan amaliy mashg’ulot(masala)ning nazariy asoslarini tez hamda aniq ajratib olish qobiliyatiga ega bo’lsa; miyaning o’ylash qobiliyati yo’llarini bir yo’nalishdan ikkinchi yo’nalishga o’zgartira oladigan bo’lsa (pereklyuchenie); diqqatni taqsimlash va uni mujassamlashtirish, imkoniyatiga ega bo’lsa; o’qigan bilimlari xotirada (esda saqlash) ushlay bilsa; uni tiklay olsa yoki yuqorida bayon etilgan belgilarni yuzaga chiqarishga o’quvchida ishtiyoq (ixtiyor) bo’lsa. O’quvchining mazkur sifatlari tug’ma bo’lishi yoki bu sifat bo’lmasa, uni miyani peshlash yo’li bilan (ko’p o’qish yo’li bilan) rivojlantirish mumkin. O’quvchi miyasininng peshlanishi, ko’proq o’qituvchi tomonidan oldindan tayyorlangan maxsus savollarga bog’liq. 2. O’quvchilarning amaliy mashg’ulot ustida mustaqil ishlashini ta’minlash va ularning amaliy mashg’ulotlarga ijodiy izlanishlar ruhida yondashishini vujudga keltirish maqsadida xususiy frontal mashg’ulotlar o’tkazish masalalarni o’ziga xos nusxalarini ishlab chiqish. 3. Informatika fanidan darslar o’tish jarayonida o’quvchilarga amaliy mashg’ulotlar nusxasi taklif etiladi. O’quvchi masalani yechishi uchun zarur bo’lgan barcha ma’lumotlarni qo’llanma yoki stenddan oladi va ularni amaliyot daftarining birinchi betiga ko’chirib yozib qo’yadi. Undan odatda har bir amaliy mashg’ulot bajarilganda foydalaniladi.
O’quvchi navbatdagi mashg’ulotga (masalan birinchi mashg’ulotga) kelar ekan u masalaning shartlari bilan tanishgan bo’lishi va kerakli adabiyotlarni yig’gan holda o’quv xonasiga tashrif buyurishi kerak. O’quvchilar tomonidan amaliy mashg’ulotlarni unumli o’tkazishlarini ta’minlash maqsadida ularga o’rgatilayotgan dasturlash, kompyuter grafika yoki kompyuter texnikaning sxemasini mustaqil chizib kelishi buyuriladi. Sxema yonida transmissiyaning uzatmalar soni, tishlar soni va boshqa ma’lumotlar jadval tariqasida keltirilgan bo’lishi kerak. Sxemalar, jadvallar asosan qo’lda bajariladi (ko’chirmakashlikka-kserokopiyaga yo’l qo’yilmaydi). Xususiy - frontal mashg’ulotlar tizimining qisqacha mazmuni. Mazkur usulda amaliy mashg’ulot olib borish va uning tizimi informatika faniga taalluqli ravishda ishlab chiqilgan. Bu tizimda har bir o’quvchiga alohida kompyuter ishga solinadigan uzatmalari har xil va tadqiqot qilinadigan turlicha vazifa variantlaridan biri beriladi. 5. Xususiy frontal mashg’ulotlar o’tkazishning metodikasi: 1) oldindan, keyingi amaliy mashg’ulotda kompyuter vositalari mustaqil o’rganish buyuriladi); 2) amaliy mashg’ulotning tartib raqami va mavzu yozdiriladi; 3) Amaliy mashg’ulotning vazifasi, mazmuni bayon etiladi; 4) Hisoblash uchun berilgan ma’lumotlarning harfiy ifodasi qayd etiladi. Amaliy mashg’ulotlarning (umuman mashg’ulotlarni) muvaffaqiyatli o’tishi va tugashi o’quvchilarda «majburiylikka» xos vaziyatni vujudga keltirish bilan emas, balki yuqori madaniy muhit va intilishlarni, ya’ni xonada sog’lom muhitni vujudga keltirish, o’quvchilar o’rtasida bir-biridan sog’lom o’zib ketish, sog’lom raqobat, hisoblash ishlaridagi ishchanlik(ishtiyoq)ni rivojlantirish, natijalarni qisqacha tahlil qilish bilan o’tkazish kerak.
O’quv xonasidagi sog’lom muhit-o’qituvchining ishbilar-monligi, obro’si (o’z ishining ustasi ekanligi) bilan chambarchas bog’langan. Xonadagi sog’lom muhitni vujudga keltirish uchun o’qituvchi mazkur mashg’ulotga xos qiziq savollarni tuzishi lozim va bu savollarni o’quvchilarga berish bilan maqsadga erishishi mumkin. O’quvchilar o’rtasida olib boriladigan xususiy-frontal amaliy mashg’ulotlarning asosiy maqsadi o’quvchining kamida bitta kompyuter tuzilmasini o’zlashtirib olishiga qaratiladi. Har bir mashg’ulotining ma’lum bir kismini interfaol usulda tashkil qilish imkoniyati yuzaga keltirilishi kerak. SHuningdek mashg’ulotlarda o’qitishning yangi texnologik vositalaridan biri bo’lgan videoprektordan keng foydalanilishi maqsadga muvofiq, Axir xalq orasida "Ming marta eshitgandan bir marta ko’rgan yaxshi" degan naql bejiz aytilmagan. Har bir mashg’ulot uchun vazifalar va yechimlarning alohida elektron variantlarining tayyorlanishi uning samaradorligiga katta ta’sir ko’rsatadi.
Informatika fanidan o’quvchilar bilimini nazorat qilish usullari. O’quvchi bilimi, malaka va mahoratini tekshirish va baholash ta’lim jarayonining muhim tuzilishi komponentidir va butun o’quv yili davomida sistemali izchillik va ta’limning puxtaligi printsiplariga muvofiq olib boriladi. SHu bilan bilimni tekshirish va baholash turlari mavjud. O’quvchi qanday bilimga, malaka va mahoratga, dunyo qarashi va axlokiy-estetik qarashlar holda ijodiy faoliyatiga ega ekanligiga e’tibor qaratish muhim. Asl moxiyati yana o’quvchini o’qishga qanday munosabatda bo’lishiga, qanday shug’ullanyapti va hokazolarga bog’liq.
Bularning barchasi bilimni tekshirish va baholashning turli usullarini qo’llashning zarurligini ko’rsatadi. Informatika bo’yicha bir davrda o’quvchilar bilimini joriy nazorat qilishning turlarini klassifikatsiyasini ko’rib chiqamiz: og’zaki so’roq, uy ishi, – o’quvchilarning o’quv faoliyatini kuzatish, – laboratoriya ishi nazoratining ijodiy shakli. O’quvchilarning bilimini nazoratning qiziqarli shakllari sifatida turli informatikadan referatlar, krossvordlar, rebuslar taklif qilish mumkin. Oraliq nazorat joriyga qaraganida ko’proq mustaqil nazorat turi. Unda o’quv dasturlarini va aniq o’quv fanining o’ziga xos xususiyatlarini chuqur hisobga olish imkoniyati bor. Oraliq, joriy va yakuniy nazoratning turli maqsadlari ularning turli funktsiyalarida o’z aksini topadi. Oraliq nazoratning quyidagi funktsiyalari bor: o’quv faoliyatining samara darajasini (baholash) tekshiruv, diagnostik (orqada qolish sabablarini e’lon qilish); tashkiliy (qo’llanilayotgan metodlar samaralari); tarbiyaviy-motivatsion (oraliq nazorat natijalari bilan o’quvchilarning o’zlarini o’zlari baholashni mustahkamlash). Oraliq nazoratning maqsadi o’quvchilarning o’quv sohasida ma’lum bir mavzularining o’zlashtirilgaligini tekshirish. Oraliq nazorat o’qituvchi tomonidan og’zaki va yozma shaklda o’tkazilishi mumkin. O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholashning asosiy tamoyillari:
Barcha o’quvchilarni jalb etish;
Dastur materiallarini to’la qamrab olish;
O’quvchilarga oshkora yondashish;
O’quvchilar bilimini adolatli baholash;
Muntazam tarzda nazorat va baholashni amalga oshirishga rioya qilish, ularni o’z ustida tinimsiz ishlash, o’qish, o’rganishga undaydi. O’quvchilarning bilim, kunikma va malakalarini haqqoniy baholash uchun kompyuterlardan, aniqrog’i elektron testlardan foydalanish maqsadga muvofiq. Bu dolda o’kituvchi o’quvchilarga taklif qilingan materiallar yuzasidan bir nechta testlarni ishlab chiqadi. Aynan ana shunday testlar o’quvchilarning ijodiy fikrlash qobiliyati xaqida to’liq ma’lumot berishi mumkin. Umumiy ma’lumotlar asosida testlar soniga, savollarga sarflanayotgan vaqt va bergan javobiga qarab, o’quvchining amaliy bilimi baholanadi. An’anaviy yozma ish shaklidagi nazorat ishlarini kompyuter orqali yangicha usulda tashkil etish vaqt va ortiqcha mehnat sarfini kamaytiradi. Bunda o’quvchilarga nazorat olinayotgan mavzu, bob yoki bo’lim yuzasidan murakkabligi ortib borishi tartibida test variantlari taklif qilinadi. Murakkablik darajasiga karab, savollar uchun ballar belgilanadi. O’quvchilar to’lik yechgan testlari uchun belgilangan ballga ega bo’ladilar. O’qituvchi o’quvchi yechishga ulgurmagan savollarga qo’shimcha vaqt belgilashi, mos ravishda ragbatlantirish maksadida, bajargan ishi, mantikiy fikrlashi, testni yechish uchun qilgan harakatlarini chamalab xulosalar qiladi. Asosiy ballarni esa avtomatik ravishda test dasturining o’zi taqdim etadi. Bunday usulda o’quvchilar ham keyingi nazorat ishlarida faolroq bo’lishiga olib keladi.
Nazorat o’tkazish maqsadidan kelib chiqib testga savollar tayyorlash ham yaxshi natija beradi. Agar bitta mavzu doirasida nazorat rejalashtirilgan bo’lsa, o’kituvchi murakkablik darajasi ortib boradigan, har bir o’quvchining individual xususiyatlariga mos keladigan test savollari yordamida ular muayyan mavzuni qay darajada o’zlashtirganliklarini aniqlab olishi mumkin. Bunday testlardan o’quvchilarning o’rtacha o’zlashtirish darajalarini aniklashda yoki joriy nazoratda foydalanish tavsiya etiladi.
Nazorat natijalarini tahlil kilganidan so’ng, o’kituvchi navbatdagi mashg’ulotlardan birida o’quvchilarning katta kismi o’zlashtira olmagan ma’lumotlarni izohlaydi, yoki mustakil mashg’ulotlar uchun o’quvchiga shu mavzu bo’yicha topshiriklar beradi, joriy nazorat uchun test savollarining soni 10-40 ta bo’lishi tavsiya etiladi, Agar nazorat bob, bo’lim yoki kursni to’laligicha qamrab olishi lozim bo’lganda, o’quvchilarga umumiy murakkabligi bir xil bo’lgan variantlarni taklif kiladi. Ammo, bu variantlarda test topshiriqlari murakkabligi ortib boradigan tarzda joylashtirilishi lozim. Agar, o’qituvchi yuqoridagi tavsiyalardan foydalanmay, an’anaviy usulda test o’tkazishni rejalashtirgan bo’lsa, u holda ikki yoki uch javobli testlardan foydalangani ma’qul. Bunday testlarni ishlab chiqish uslubiyotida bayon qilingan. Testlarning ikki yoki uch javobli varianti qo’llanganda, o’quvchilar ko’proq savollarga javob berishga ulguradilar. Bu esa o’z navbatida, o’qituvchi yoki nazoratchiga o’quvchilarning nazorat o’tkazilayotgan o’quv materiali bo’yicha bilimlarini to’g’ri baholashga imkon beradi.
Informatika fanidan mashg’ulotlarning muvaffaqiyatli olib borilishida o’quv materialining qanchalik zamonaviy rasmiylashtirilganligi bilan bir qatorda birinchi navbatda o’qituvchi malakasi va mashg’ulot hamda uning ishtirokchisiga individual yondoshuvi muhim ahamiyat kasb etadi. SHuning bilan bir qatorda ular nazoratining qanchalik mutanosib va adolatli tashkil etilishi nafaqat berilayotgan har bir mavzu ma’lumotlariga balki fanga nisbatan ham qiziqishni yanada oshiradi va samaradorligini ta’minlaydi.
Informatika fanidan elektron O’MM ni yaratish texnologiyasi Har bir amaliy mashg’ulotga tayyorgarlik ko’rish o’qituvchidan chuqur bilim, kuch va mahorat talab qiladi, Ana shu tayyorgarlik ko’rish jarayonida o’qituvchi joriy mavzu bo’yicha mavjud ma’ruza matnlarini tahlil qilishi, agar ma’ruza matnlari bo’lmasa yoki talabga javob bermasa, yangisini ishlab chikishi lozim bo’ladi. Informatikaga bagishlangan mashg’ulotlarda nafaqat rasmlardan balki, animatsiyalar, elektron simulyatorlar va yordamchi dasturiy vositalardan foydalanish uning samarasini oshirishi tabiiy. Informatikaga oid mashq majmuasini tuzishda avvalo ushbu fanni o’qitishga bo’lgan talablar, o’quvchi-o’quvchilarning o’zlashtirish imkoniyatlari va ularni nazorat qilishning iloji boricha oqilona va aniq amalga oshirilishiga e’tibor qaratish lozim. Test savollari
|
| |