nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi - bet 33

55
Ikkinchi usul NFM radiosignallarni differensial-kogerent
(avtokorrelyasion) detektorlashni ko‘zda tutadi, bunda tayanch
tebranishi sifatida oldingi radioimpuls ishlatiladi. Bunda detektorlash
va dekodlash operatsiyalari birlashtiriladi (1.31-rasm).
1.31- rasm. NFM radiosignallarni differensial-kogerent
(avtokorrelyasion) detektorlash
Kvadraturali fazaviy modulyatsiyalash (KFM).
FM-2da
bitta kanal simvoli bitta uzatiladigan bitni tashiydi. Lekin bitta kanal
simvoli ko‘p sonli axborot bitlarini ham tashishi mumkin. Masalan,
bir-birlaridan keyin keladigan bitlar juftligi to‘rtta {0 0}, {0 1},
{1 0}, {1 1} qiymatlarni qabul qilishi mumkin.
Agar har bir juftlikni uzatish uchun bitta kanal simvoli ishlatilsa,
u holda to‘rtta, masalan, {
s
0
(t),
s
1
(t),
s
2
(t),
s
3
(t)} kanal simvollari talab
qilinadi, shunday ekan
M =
4 bo‘ladi. Bunda aloqa kanalida
simvollarni uzatilishi tezligi modulyator kirishiga axborot bitlarini
kelishi tezligiga qaraganda ikki marta past bo‘ladi va har bir kanal
simvoli endi
T
ks
= 2
T
s
davomiylikdagi vaqt intervalini egallashi
mumkin. Xususan, fazaviy modulyatsiyalashda kanal simvollari
sifatida quyidagi signallarni tanlash mumkin:
s
i
(
t
)
= s
[
t, φ
i
(
t
)]
= A∙cos
[2
πf
0
t + φ
i
(
t
)]
=
=Re
[
A
exr{
j φ
i
(
t
)}exr{
j
2
πf
0
t
}] ,
0 < t <
2
T
S
,
bu yerda
φ
i
(
t
)
≡ π
(2
i+
1)/4 –
i
nomerli signal fazasini
modulyatsiyalanmagan tashuvchi tebranish fazasidan og‘ishi;
A
j
(
t
)
= A∙
exp{
jφ
i
(
t
)}
–
i
= 0, 1, 2, 3 uchun bu signalning
[0, 2
T
s
] vaqt intervalidagi kompleks amplitudasi.
Keyinchalik to‘rtta kanallar simvolari yoki to‘rtta radiosignallar
o‘rniga bitta radiosignal haqida so‘zlaymiz, uning kompleks
Signalni modulyatsiyalash turlari

46
analog aloqa tizimlarida yordamida uzatilishi sifatiga qaraganda yuqori
bo‘ladi.
Raqamli uzatish tizimlari (RUT) quyidagi eng muhim o‘ziga xos
xususiyatlarga ega:
- istalgan xabar raqamli shaklda, bitalar ketma ketliklari
a
i
,
i
= {…,–1, 0, +1,…} ko‘rinishida taqdim etiladi,
i
indeksning har
qanday qiymatida
a
i
simvol 0, 1} alifbodan qiymatlarni qabul qiladi;
- tizimning uzatkichi kanal simvolari deyiladigan shakl bo‘yicha
farqlanadigan signallarning {
s
m
(
t
),
t
= 1, 2, …,
M
} oxirgi sonini
shakllantiradi va navbat bo‘yicha kanalga uzatadi;
- kanal simvolining davomiyligini
T
ks
sifatida belgilaymiz;
-bitta kanal simvoli uzatilishi kerak bo‘lgan bitta bit yoki
undan ortiq bitlar sonini “tashiydi”;
- agar
M =
2 bo‘lsa, u holda uzatish tizimi ikkilik tizim deyiladi;
- agar
M >
2bo‘lsa, u holda uzatish tizimi
M
-lik tizim deyiladi.
Shunday qilib, raqamli tizimlar orqali xabarlar ketma-ketliklarini
uzatish ularni kanal simvollari ketma-ketliklariga o‘zgartiriladigan
bitlar ketma-ketliklariga o‘zgartirish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Turli TUTlardagi ishlatiladigan
M
kanal simvollari soni va
ularning shakli turli xil, lekin ular qabul qilish joyida ma’lum bo‘ladi.
Shuning uchun qabullagichning, aniqrog‘i demodulyatorning asosiy
funksiyasi
T
ks
davomiylikdagi navbatdagi vaqt intervalida uzatkich
orqali qaysi simvollar (signallar) uzatilishi mumkinligini baholashdan
iborat.
Simvollarni (signallarni) baholash muammosi shuning uchun
kelib
chiqadiki,
uzatish
tizimi
uzatkich
kanal
simvollarini
nurlantiradigan, qabullagich esa ularni minimal bo‘lishi mumkin
energiyali to‘g‘ri qabul qiladigan loyihalashtirilishi kerak. Uzatish
tizimida kanal simvollarining energiyasi eng kam bo‘ladigan
chegaraviy joy qabullagichning kirishi hisoblanadi. Qabul qilinadigan
simvolning
помехозащищенность - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

помехозащищенность
uz - xalaqitdan
himoyalanganlik
en - error performance
Показатель, характеризующий степень
устойчивости работы аппаратуры при
появлении ошибок в принятых символах.
Qabul qilingan simvollarda xato paydo
bo‘lganida apparatura ishining barqarorlik
darajasini tavsiflovchi ko‘rsatkich.
247
помехозащищенность,
помехоустойчивость
uz - xalaqitdan himoyalangan-
lik, xalaqitga chidamlilik
en - jam-protection, jam-
resistance
Способность радиостанции устойчиво
функционировать в условиях воздействия
преднамеренных
помех.
Помехоустойчивость обеспечивается за
счет
использования
одного
или
нескольких видов селекции сигнала,
основанных на использовании различий
между
полезным
сигналом
и
преднамеренными помехами. Наиболее
эффективна пространственная селекция,
при которой в диаграмме направленности
антенны
формируется
провал,
ориентированный на источник помех.
Ataylab qilinadigan xalaqitlar sharoitida
radiostansiyaning barqaror ishlay olish
qobiliyati. Xalaqitga chidamlilik foydali
signal va ataylab qilinuvchi xalaqitlar
o‘rtasidagi
tafovutdan
foydalanishga
asoslangan, bir yoki bir necha turdagi
signallarning
seleksiyasidan
foydalanish
evaziga ta’minlanadi. Fazoviy seleksiya eng
samarali
bo‘lib,
unda
antennaning
yo‘nalganlik
diagrammasida
xalaqitlar
manbaiga mo‘ljallangan botiqlik hosil
bo‘ladi.
Преобразование
uz - o‘zgartirish
en - transformation
Замена
одного
сигнала
другим,
получаемым из первого по определенным
правилам.
Birinchi signalni undan ma’lum qoidalar
bo‘yicha olinadigan boshqa signal bilan
almashtirish.
|
KChAKTU
 ( - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А....

30
Masalan, AMPS standartida tizimga ajratiladigan chastotalar resursi
ikkita BTSdan MSga (to‘g‘ri kanal) ma’lumotlarni uzatish uchun
869…894 MGs diapazon va teskari yo‘nalishda (teskari kanal)
ma’lumotlarni uzatish uchun 824…849 MGs diapazoni hisoblanadi.
Shunday qilib, chastota bo‘yicha dupleks ajratish 45 MGsni tashkil
etadi. Har bir chastotalar kanaliga Δf
p
, =30 kGs polosa ajratiladi,
shunday ekan, himoya intervallarini hisobga olganda ajratilgan
diapazon chegaralarida 832 ta kanal joylashadi va 1 dan 799 gacha va
991 dan 1023 gacha nomerlar beriladi.
(a) (b)
1.12- rasm. Kanallar signallari spektrlari (a) va abonentlar orasida
chastota-vaqt resurslarini taqsimlanishi (b)
To‘g‘ri (downlink) va teskari (uplink) kanallar spektral
ajratishga ega bo‘lish bilan kanallarni bir-birlariga ta’sir etishini faqat
nazariy to‘liq yo‘qotadi. Amalda esa kanallararo (ichki tizimli)
halaqitlarning vujudga kelishini qabullagichdagi ajratish filtrlarini
noidealligi tufayli oldini olish mumkin emas, buning natijasida bitta
kanaldan energiyaning qismi qo‘shni kanalga o‘tib ketadi. Kanallararo
halaqitlar ta’sirini kuchsizlantirish mos signallarni manipulyatsiyalash
(“polosadan tashqi” nurlanishlarni kamaytirish) va filtrlarni (qo‘shni
kanalda so‘ndirishni yaxshilash) tanlash orqali bo‘lishi mumkin.
O‘zaro halaqitlar sathini kamaytirishning yana bir usuli chastotalar
NFC
texnologiyasining - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

193
orasida ma’lumotlarni uzatilish uchun ishlatilishidaga kamchilik
sifatida qaralishi mumkin.
Elektron hisoblashlar nuqtaini nazaridan NFCning kamchiligi
o‘rnatilgan kriptografiy ma’lumotlarni himoyalashni yo‘qligi
hisoblanadi. Bu kamchilik, ammo ishlatiladigan kodlash usullari
orqali
qisman
kompensatsiyalanadi,
REK
vositalari
orqali
ma’lumotlarni
buzilishidan
himoyalashni
kafolatlamasada,
uzatiladigan ma’lumotlarni rusat etilmagan modifikatsiyalanishidan
himoyalaydi.
Hamma joylarda texnologiyani joriy etish hali bo‘lib o‘tmadi,
mobil aloqa operatorlari va boshqa mobil echimlar bozori o‘yinchilari
faqat NFC asosidagi o‘z tijorat yechimlarini testlamoqda. Lekin
barcha sanab o‘tilgan sohalarda NFCning joriy etilishi savdoda,
xavfsizlik tizimlari va reklamada sezilarli o‘zgarishlarni bildirishi
mumkin. Uncha katta bo‘lmagan xaridlarga to‘lovlarni soddalashtirish
va tezlashtirish, xarid-sotish jarayonidan fizik pullarni chiqarilishi,
ayniqsa tijorat banklarining mumkin kredit siyosati bilan birgalikda
fizik shaxslar pul aylanmalari vositalari tezligini sezilarli oshirilishini
bildiridi, bu o‘z navbatida, iqtisodiy o‘sish uchun sezilarli potensialni
bildiradi.
возбудитель - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

|
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari Pdf ko'rish
|
bet | 121/129 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 4,63 Mb. | | #264040 |
Bog'liq radioвозбудитель
uz - qo‘zg‘atkich
en - launcher
Высокочастотный генератор передатчика,
например, коаксиально-щелевого или
волноводного типа.
Uzatkichdagi yuqori chastotali, masalan,
koaksial-tirqishli yoki to‘lqin o‘tkazgich
241
turidagi generator.
время когерентности
uz - kogerentlik vaqti
en - coherence time
Интервал времени, в пределах которого
принимаемые
сигналы
могут
рассматриваться как когерентные. Время
когерентности в канале с замираниями
зависит
от
разброса
доплеровской
частоты (fd) и определяется как l/jd. При
невысокой
скорости
перемещения
абонента оно существенно больше, чем
необходимо для интерактивного обмена.
По этой причине временное разнесение
«в чистом виде» на практике встречается
крайне редко.
Vaqt intervali, shu vaqt oralig‘ida qabul
qilinuvchi signallar kogerent deb qaralishi
mumkin. Tinishlar kuzatiladigan kanaldagi
kogerentlik vaqti dopler chastotasining
tarqoqligiga (fd) bog‘liq bo‘ladi va l/jd
ko‘rinishida
aniqlanadi.
Abonent
harkatlanishining yuqori bo‘lmagan tezligida
u interaktiv almashinuv uchun kerak
bo‘ladiganidan ko‘ra ancha kattadir. SHu
sababli vaqt bo‘yicha tarqoqlik «sof holda»
amalda juda kam uchraydi.
Гетеродин
uz - geterodin
en - local oscillator
Вспомогательный
маломощный
генератор
электрических
колебаний,
применяемый
для
преобразования
частоты в супергетеродинном приемнике.
Supergeterodinli qabul qilgichda chastotani
o‘zgartirish
uchun
qo‘llaniladigan,
yordamchi,
kichik
quvvatli
elektr
242
tebranishlar generatori.
|
| |
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari» - bet 18

28
to‘lqinlarda, shuningdek kichik sig‘imli liniyalarda bu turdagi
antennalar, shuningdek parabolasimon antennalar qo‘llanilishi
mumkin.
Parabolasimon
antennalar
o‘rtacha sig‘imli liniyalardagi
detsimetrli diapazonda keng qo‘llaniladi. Kichik va o‘rta sig‘imli
santimetrli diapazonda asosan parabolasimon antennalar qo‘llaniladi.
Santimetrli diapazonda ishlaydigan katta sig‘imli va katta
masofali magistral RRLlarda parabolasimon, rupor-parabolasimon,
nurlantirgichi chiqarilgan parabolasimon va ikki oynali antennalar
qo‘llaniladi. Bitta RRL antennasi bir vaqtda ham uzatish, ham qabul
qilish uchun ishlatiladi.
Ikkilik 
fazaviy - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

52
1.27- rasmda BPSK ikkilik fazaviy modulyatsiyalash vaqt
diagrammalari keltirilgan.
1.27- rasm. BPSK vaqt diagrammalari
Bu radiosignalning asosiy o‘ziga xos xususiyati shundan iboratki,
uning joriy fazasi modulyatsiyalovchi signalning qutblari o‘zgarishi
momentlarida uzilishlarga (sakrashlarga) ega bo‘ladi.
Bu fazaning
180°ga sakrashlari radiokanaldagi FM-2 signal quvvatining spektrali
zichligi juda keng chastotalar polosasida noldan sezilarli farqli
bo‘lishiga asosiy sabab hisoblanadi. Shuning uchun bunday ko‘rinishda
FM-2 signallar deyarli ishlatilmaydi.
Ular egallaydigan polosani
kamaytirish uchun filtrlanadi.
Bu signallarni modulyatordan keyin yuqori chastotada filtrlashni
amalga oshirish qiyin, chunki har bir tashuvchi chastota tebranishlari
uchun top polosali yuqori asllikli filtrlar talab qilinar edi. Harakatdagi
obyektlarli zamonaviy raqamli aloqa tizimlarida
bunday chastotalar
soni bir necha o‘nlablarga etishi mumkin. Shuning uchun filtr
operatsiyasi deyarli doimo modulyatsiyalashgacha modulyatsiyalovchi
signal ustida bajariladi. Mos filtr yetarlicha murakkab bo‘lsada, past
chastotali filtr hisoblanadi. Radioelektronikaning
zamonaviy yutuqlari
uning ishlatilishini ta’minlaydi, bu holda chastotalar kanallarining katta
sonini esa, agar mos chastotalar to‘plamili tashuvchi chastotalarni
ishlatilishi orqali olish mumkin. Bunday filtr asosiy polosali filtri
deyiladi.
Kirish
bitlari ketma-
ketligi
Коdlovchi ketma-
ketlik
Natijaviy signal
53
FM-2 radiosignal egallaydigan chastotalar polosasi kamayganida
signalni
filtrlashda
bunda
vujudga
keladigan
simvollararo
interferensiya
muammosini hisobga olish zarur bo‘ladi.
1.28- rasmda FM-2 radiosignalni shakllantiradigan uzatkichning
funksional sxemasi keltirilgan. Bu yerda modulyatordan keyin
radiosignal quvvatini kuchaytirgich va tor
polosali yuqori chastotali
filtr qo‘yilgan. Filtrning asosiy vazifasi tashuvchi tebranishning asosiy
chastotasiga
karrali
bo‘lgan
chastotalardagi
uzatkichning
nurlantirishini kuchsizlantirishdan iborat. Bunday nurlanishlarning
xavfi quvvat kuchaytirgichida o‘z o‘rniga ega bo‘lgan va bu
kuchaytirgichning kuchaytirish koeffitsienti ortganida kuchayadigan
nochiziqli samaralar bilan shartlanadi. Ko‘pincha
bunday filtr bir
vaqtda qabullagich uchun ham ishlatiladi, u foydali radiosignallar
chastotalar polosalaridan tashqaridagi
kuchli tashqi signallarni
“pastga” chastotani o‘zgartirishgacha so‘ndiradi.
1.28- rasm. FM-2 radiosignalni shakllantiradigan uzatkichning
funksional sxemasi
Аntenna 
Generator - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

195
chiziqli polyarizatsiyali antennalar va antennalar panjaralarini ishlab
chiqish va ishlab chiqarishga majburlaydi.
RFID-tizimlar
turli obyektlarni operativ va aniq nazorat qilish,
ularning haakatlanishini kuzatish va hisobga
olish talab qilinadigan
turli xil hollarda qo‘llaniladi.
RFID-texnologiyalarning asosiy afzalliklari:
- RFIDga tegish yoki to‘g‘ri ko‘rinish kerak emas;
-
RFID-belgilar
tez
va
aniq
o‘qiladi
(100%-lik
identifikatsiyalashga yaqinlashish bilan);
- RFID hatto agressiv muhitda ishlatilishi mumkin, RFID-
belgilar esa chang, bo‘yoq, bug‘, suv,
plastmassa, yog‘och orqali
o‘qilishi mumkin;
- passiv RFID-belgilar deyarli cheklanmagan ishlatish muddatiga
ega;
- RFID-belgilar ko‘p miqdordagi ma’lumotlarni tashiydi va
intellektual bo‘lishi mumkin;
- RFID-belgilarni qalbakilashtirish deyarli mumkin emas;
- RFID-belgilar nafaqat o‘qish uchun, balki ma’lumotlar
yoziladigan bo‘lishi mumkin.
Namunaviy qo‘llanilishlari:
-
korxonalar
hududlarida
personalning
ulanishini
va
harakatlanishini elektron nazorat qilish;
-
ishlab chiqarish, tovarlar va bojxona omborlari (ayniqsa
yiriklari), magazinlarni, tovarlar va moddiy boyliklarni berilishi va
harakatlanishini boshqarish;
- ma’lumotlarni avtomatik to‘plash va zarurat bo‘lganida
temir
yo‘llarda, pulli avtomobil yo‘llarida, yuk stansiyalari va terminallarida
to‘lovni o‘tkazish;
- harakatlanishni rejalashtirish va boshqarish, grafikning
intensivligini va optimal marshrutlarni tanlashni nazorat qilish;
- jamoat transportida
harakatlanishni boshqarish, yo‘l haqini
to‘lash va yo‘lovchilar oqimini optimallashtirish;
- barcha transport turlari uchun elektron to‘lovlar, shu jumladan
pulli yo‘llar, yo‘l va tranzit haqini avtomatik to‘lovi, pulli
avtomobillar saqlash joylarini
tashkil etish;
- xavfsizlikni ta’minlash boshqa audio- va video nazorat qilish
texnik vositalari bilan birga kompleksda,
transport vositlarida
himoyalash va signalizatsiya:
196
- ro‘yxatga olinadigan pochta jo‘natmalarining harakatlanishini
nazorat qilish.
Kognitiv radio - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

197
400
Mbit tezlikda uzatiladi, bu mavjud Wi-Fi qurilmalardagidan
ancha tez.
Kognitiv radio butun qator yangi xizmatlarni yaratishi mumkin.
Masalan, u sotali qo‘ng‘iroqlarni Wi-Figa marshrutlashtirishi mumkin,
bu bugungi kunda uncha katta bo‘lmagan simsiz microcell bazaviy
stansiyalarda amalga oshirilmoqda va Internetga ulanish uchun optik
toladan foydalanishni inkor etishi mumkin, buning o‘rniga esa mavjud
400 MGs diapazondagi televidenie spektri ishlatilishi mumkin.
Barcha bunday loyihalardagi
eng katta muammo katta
chastotaning tez qayta ulanishi va yuqori o‘tkazish qobiliyati
hisoblanadi. Katta unumdorlikni ishlatilishi uchun ko‘p ishlar - chip
dizayni, interfeys va boshqa ko‘p ishlarni amalga oshirilishi turgan
bo‘lsada, kognitiv radio bunday loyihalar uchun ideal to‘g‘ri keladi
Shu bilan birga, dunyoda ehtiroslar jo‘sh urmoqda, chunki mobil
tarmoqlarga talablar ortmoqda. Bell Labs 2020 yilga kelib mobil trafik
25 martaga, Cisco 18 martaga oshadi deb hisoblaydi, FCC esa mavjud
spektr yaqin yillarda tugashini va bu
holda yangi texnologiyalar
hayotiy zarur bo‘lishini ta’kidlaydi. Bularning barchasi sohani yangi
texnologiyalarni rivojlantirishga majburlaydi.
Maxsus chastotalarni ajratilishiga ehtiyoji bo‘lmagan va
qandaydir qo‘shimcha simsiz texnologiyalarga ehtiyoji bo‘lmagan
NFC 
texnologiyasining - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

193
orasida ma’lumotlarni uzatilish uchun ishlatilishidaga kamchilik
sifatida qaralishi mumkin.
Elektron hisoblashlar nuqtaini nazaridan NFCning kamchiligi
o‘rnatilgan kriptografiy ma’lumotlarni himoyalashni yo‘qligi
hisoblanadi. Bu kamchilik, ammo ishlatiladigan kodlash usullari
orqali
qisman
kompensatsiyalanadi,
REK
vositalari
orqali
ma’lumotlarni
buzilishidan
himoyalashni
kafolatlamasada,
uzatiladigan ma’lumotlarni rusat etilmagan modifikatsiyalanishidan
himoyalaydi.
Hamma joylarda texnologiyani joriy etish hali bo‘lib o‘tmadi,
mobil aloqa operatorlari va boshqa mobil echimlar bozori o‘yinchilari
faqat NFC asosidagi o‘z tijorat yechimlarini testlamoqda. Lekin
barcha sanab o‘tilgan sohalarda NFCning joriy etilishi savdoda,
xavfsizlik tizimlari va reklamada sezilarli o‘zgarishlarni bildirishi
mumkin. Uncha katta bo‘lmagan xaridlarga to‘lovlarni soddalashtirish
va tezlashtirish, xarid-sotish jarayonidan fizik pullarni chiqarilishi,
ayniqsa tijorat banklarining mumkin kredit siyosati bilan birgalikda
fizik shaxslar pul aylanmalari vositalari tezligini sezilarli oshirilishini
bildiridi, bu o‘z navbatida, iqtisodiy o‘sish uchun sezilarli potensialni
bildiradi.
Fazaviy manipulyatsiyalash - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
Т
0 - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov,...

34
KSning
shakli
turlicha
bo‘lishi
mumkin,
ko‘pincha
qo‘ng‘iroqsimon impulslar qo‘llaniladi, chunki ularni shakllantirish
oson bo‘ladi. Shunday qilib, FDMAdan asosiy farqlanish –
sinxronlashtirishg zarurati vujudga keladi.
Ideal holda kanallar signallarning vaqt bo‘yicha mos
tushmasligini ularning ortogonalligi ta’minlaydi, demak ularning bir-
birlariga ta’sirini oldini oladi. Real holda tizimning polosasini
cheklanganligi tufayli oldingi kanallardan keyingi kanallarni paydo
bo‘lshini boshlanishiga signallardan o‘tish jarayonlari tugallanmasligi
va oxirgilari bilan qo‘shilib borishi bilan kesishma (kanallararo)
halaqitlarni hosil qilishi mumkin. Qo‘shni kanallarning ta’sirini, ya’ni
kanallararo halaqitlar sathini kamaytirishga himoya vaqt intervallarini
kirtish yo‘li bilan erishiladi, bu o‘z navbatida, ma’lumotlarni uzatilishi
mumkin bo‘lgan diapazonning kamayishiga, ya’ni uzatish tezligini
haqiqiy kamayishiga olib keladi.
Sotali aloqa tizimlarida samaradorlikni oshirish maqsadlarida tor
polosali
TDMA
(
NB TDMA yoki MC/TDMA
) – birlashtirilgan FDMA
va TDMA ishlatiladi. Bunda ajratilgan chastotalar diapazoni
FDMAdagi kabi tashuvchilar alohida polosalarga bo‘linadi. Har bir
chastotalar polosalarida esa abonentlarni vaqt bo‘yicha ajratish amalga
oshiriladi. Bu usul raqamli tizimlarda
(GSM, D-AMPS)
qo‘llaniladi.
1.17- rasmda ajratilgan diapazonni 4 ta nimtashuvchilarga har bir
polosalar chagaralarida maksimum 4 ta abonentlarga bir vaqtda aloqa
taqdim etiladigan ajratish keltirilgan. Shunday qilib, tor polosali
TDMA usulini ishlatish bilan o‘sha bir chastotalar diapazonida
FDMAdagiga qaraganda 4 marta ko‘p abonentlar ishlashi mumkin. Va
shuning uchun TDMAni ishlatadigan tarmoqlarning sig‘imi FDMAga
qaraganda 3-6 martaga ortiq bo‘ladi.
Δf
п - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov,...

31
kanallari orasiga himoya intervallarini
kiritish hisoblanadi, bu lekin
aloqa uchun ishlatiladigan chastotalar
polosasini kamayishiga, ya’ni
spektrdan foydalanish samaradorligini kamayishiga olib keladi.
Ta’kidlash kerakki, dupleks aloqada, qat’iy aytganda ikkita Δf
p
polosalar – bittasi to‘g‘ri kanallar uchun, boshqasi
teskari kanallar
uchun ishlatiladi.
KChAKTU
(
FDMA) tizimining
asosiy afzalligi ajratilgan
o‘tkazish polosasini abonent orqali to‘liq ishlatilishi hisoblanadi.
Kamchiligi esa, ravshanki, bitta abonentga
hisoblaganda chastota va
energetik resurslardan foydalanishning past samaradorligi hisoblanadi.
Bundan tashqari, ta’kidlash kerakki, analog standartlarga halaqitlardan
past himoyalanganlik,
atrof landshafti, binolarning ta’siri ostida yoki
abonentlarning harakatlanishi tufayli signallarning so‘nishi
bilan
kurashish samarali usullarining yo‘qligi, shuningdek efirda abonentlar
kanallari yashirincha eshitilishidan past himoyalanganlik (ko‘pincha
ular to‘liq bo‘lmaydi) xos bo‘ladi. Bu yerdan nisbatan yuqori zarur 15
dBgacha signal/shovqin nisbati kelib chiqadi, bu qabullagichning
katta quvvatini ishlatilishini va tizimning
istalgan radiotelefon
kanalini yasalgan UQT-CHM qabullagichda qabul qilish imkoniyatini
shartlaydi. Analog tarmoqlardagi qo‘shimcha xizmatlar to‘plami ham
raqamli tizimlardagiga qaraganda juda yuqori. FDMA tizimini
ishlatadigan ko‘plab
analog standartlardan biri
Приемопередатчик - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

249
Uzatuvchi va qabul qiluvchi punktlar
o‘rtasida axborot almashuvini ta’minlash
uchun etarli kanal hosil qiladigan chastotalar
polosasi.
Kanal polosasining maksimal
kengligi uzatiladigan axborot turi,
chastota
nostabilligi,
Doppler
siljishi
kattaligi,
shuningdek,
uzatuvchi
muhitning
chastotaviy-selektiv
xossalariga bog‘liq
bo‘ladi.
en - Q channel - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

246
Одна боковая полоса
uz - bitta yon polosa
en - Single Sideband (SSB)
Амплитудно-модулированный
сигнал,
спектр которого состоит из одной
боковой полосы,
расположенной ниже
(нижняя боковая полоса) или выше
(верхняя полоса) несущей частоты.
Spektri eltuvchi chastotadan pastda (quyi
yon polosa) yoki yuqorida (yuqori polosa)
joylashgan
bitta yon polosadan iborat
amplitudaviy modulyasiyalangan signal.
Передающая среда
uz - uzatuvchi muhit
en - transmission media
Совокупность различных типов наземных
средств
радиосвязи,
спутниковых,
кабельных
и
волоконно-оптических
линий, используемых для передачи
информации.
Axborotni uzatish
uchun foydalaniladigan
turli er usti radioaloqa vositalari, yo‘ldoshli,
kabelli va optik tolali liniyalar yig‘indisi.
Поддиапазон
uz - quyi diapazon
(poddiapazon)
en - subband
Часть
диапазона рабочих частот, в
пределах которого обеспечивается работа
радиостанции.
Ishchi chastotalar diapazonining bir qismi
bo‘lib, uning chegarasida radiostansiyaning
ishi ta’minlanadi.
Затенение 
uz - soyalanish

244
xildagi tinishlar masofaning har (12-60)
metri uchun xosdir (vaqt intervali 1,2 s-6 s).
Звено; тракт
uz - zveno; trakt
en - link
Часть
системы связи или сквозного
соединения, состоящего из нескольких
последовательных участков.
Aloqa tizimining
yoki ketma-ketlikdagi bir
nechta uchastkadan iborat bo‘lgan, boshdan
oxir daxldorlikdagi birikmaning bir qismi.
Избирательность по каналам
побочного приема
uz - nomaqbul qabul qilish
kanallari bo‘yicha
en - spurious-response
selectivity
Характеристика,
определяющая
способность радиоприемника выделять
полезный
сигнал
при
воздействии
мешающих
сигналов
по
каналам
побочного приема.
Radioqabulqilgichning
nomaqbul
qabul
qilish kanallari bo‘ylab
xalaqit beruvchi
signallar ta’sir etganda foydali signalni
ajratib
olish
qobiliyatini
belgilovchi
xarakteristika.
Elektrkimyoviy teshilish - Dielektriklarning singdiruvchanligi

|
Dielektriklarning singdiruvchanligi
|
bet | 5/5 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 469,5 Kb. | | #126876 |
Bog'liq 10-Ma\'ruzaElektrkimyoviy teshilish. Teshilishning bu turi dielektrikda harorat va namlik nisbatan yuqori bo’lgan holda kuzatiladi. Bundan tashqari, elektr kimyoviy teshilish materiali bo’shliqlarida issiqlik hodisasi bilan bog’liq gaz ionlashish sodir bo’lganida ham ro’y beradi. Elektr kimyoviy teshilish ro’y berishi uchun uzoq vaqt talab qilinadi, chunki u elektr o’tkazuvchanlik hodisasi bilan bog’liq. Bu turdagi elektr teshilishi ko’pgina organik materiallarda, chunonchi, chinnining ba’zi turlarida kuzatiladi, shuning uchun dielektrikda ishlatiladigan elektrod materialga ham bog’liq bo’ladi.
Nazorat savollari:
Suyuq dielektriklarning singdiruvchanlik nima?
Qattiq dielektriklarning singdiruvchanligi?
Elektr maydon nima?
Maydon kuchlanganligi nima?
Singdiruvchanlik deb nimaga aytiladi?
Adabiyotlar
1. T.K. Basak. Electrical engineering materials. New Age Intenational, Nil edition. USA, 2009. 60-69 bet
|
| |
O’quv faoliyatini tashkil etish

|
O’quv faoliyatini tashkil etish
|
bet | 58/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XO’quv faoliyatini tashkil etish:
|
Guruhiy, guruhlarga bo’lib o’tish
|
O’qitish vositalari:
|
Ko’rgazmali qurollar, proektor, kodoskop. stendlar.
|
O’qitish sharoiti:
|
Kichik guruxlarda, Jihozlangan o’quv honasi.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, ogzaki savol - javob va boshqalar.
|
MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish
bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1-bosqich. Mavzuga kirish
(10 daq)
|
Tashkiliy qism:
1.1. O’quvchilarning davomatini tekshiraman ;
1.2.O’quvchilarning darsga tayyorgarligini nazorat qilaman.
|
Mashg’ulotga
tayyorgarlik ko’radilar
|
Maqsad va vazifani belgilanishi:
1.3. Mashg’ulot nomi, rejasi, maqsad va kutila-yotgan natijalar bilan tanishtiraman. (1-ilova)
1.4. Mashgulotning baholash mezonlari bilan tanishtiraman.
|
Yozadilar. Tinglaydilar.
|
2-bosqich. Asosiy qism
(60 daq)
|
O’quvchilar bilimini faollashtirish
2.1. O’tilgan mavzuni savol-javob orqali takrorlayman.
2.2. Blits savollar bilan o’quvchilar bilimini faollashtiraman.(2-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
2.3. Aqliy hujum bilan mavzuni bayon etaman.(3-ilova)
2.4. Klaster, Nima uchun, VENN diagrammasi bilan mavzuni bayon qilaman.
Yangi o’quv materialini mustahkamlash (4-ilova)
2.5. Tarqatma materiallar bilan yangi mavzuni mustahkamlayman.
2.6. Guruhlarga bo’lib savol-javob bilan mavzuni mustahkamlayman..
2.7.Piyodalar to’plangan joylarda avtomobilni boshqarishda YTH sodir bo’lganda qanday choralar ko’rilishini Nima uchun diagrammasi bilan mustahkamlayman.
2.8. O’tilgan yangi mavzu bo’yicha baxs-munozara o’tkazaman.
|
Savollarni eshitib , o’ylab, tahlil qilib javob beradilar.
Tinglaydilar,berilgan ma’lumotlarni yozib boradilar.
Muhokama qiladilar, faol qatnashadilar
O’quvchilar guruh bilan birga topshiriuqlarni bajaradi.
|
3-boskich.
Yakuniy qism (10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
3.1. Mavzuni umumlashtirib, mashg’ulotni yakunlayman. Faol qatnashgan o’quvchilar baholayman.
Uyga vazifa berish
. Uyga vazifa berib reja bo’yicha darsga yakun yasayman..
|
Tinglaydilar.
Vazifani yozib oladilar.
|
O’qituvchi: Sharipova Dilfuza.
Kichik guruhlarda ishlash qoidasi
1. Talabalar ishini bajarish uchun zarur bilim va masalalarga ega bo’lmogi lozim.
2. Guruhlarga aniq topshiriqlar berilmog’i lozim.
3. Kichik guruh oldiga qo’yilgan topshiriqni bajarish uchun etarli vaqtajratiladi.
4. Guruhlardagi fikrlar chegaralanmaganligi va tazyiqqa uchramasligi xaqida ogohlantirilishi zarur.
5. Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari, o’qituvchi ularga yo’riqnoma berishi lozim.
6. Nima bo’lganda ham muloqotda bo’ling, o’z fikringizni erkin namoyon eting.
|
| |
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash

|
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalashBog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uπ/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash.
Surilishli
kvadraturali FM-4 va FM-4larda radiosignal oniy fazasining maksimal
o‘zgarishlari mos ravishda 180° va 90° larga teng bo‘ladi. Hozirgi vaqtda
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash etarlicha keng
ishlatiladi, bunda fazaning maksimal sakrashi 135°ga teng, radisignal
oniy fazasining barcha boshqa qiymatlari esa π/4 qiymatga karrali
bo‘ladi. Bu modulyatsiyalash usuli uchun hech bir fzaviy o‘tishlar
traektoriyalari koordinatalar boshidan o‘tmaydi. Natijadan radiosignal
og‘masi kvadraturali fazaviy modulyatsiyalashga qaraganda kam
botiqliklarga
ega
bo‘ladi. Bunday radiosignalni shakllantirish
qurilmasining funksional sxemasi 1.41- rasmda keltirilgan.
1.41- rasm. π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalangan
radiosignalni shakllantirish qurilmasining funksional sxemasi
{
a
i
,
i
= 1, 2, …} axborot bitlari ketma-ketligi ikkita toq
{
a
2
i-
1
, i =
1, 2,
…
} va juft (
a
2
i
,
i
= 1, 2, …} nim ketma-ketliklarga
Т
ra
n
sko
d
e
r
Demu
lti
p
le
kso
r
Impulsni
kengaytirgich
Impulsni
kengaytirgich
RA
O’
|
| |
Uyga vazifa - Chilangari kasbi bo’yicha

|
Chilangari kasbi bo’yicha
|
bet | 61/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov X
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
U.Aminov ________
(Imzo)
“____”______20__yil
13. Mavzu: Generatorning vazifasi, tuzilishi va ishlashi.
O’QUV MASHG'ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ______ ta
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotning rejasi:
|
1. Generatorning vazifasi.
2. Generatorning tuzilishi
3. Generatorning ishlashi.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi:” Generatorning vazifasi, tuzilishi va ishlashi.” mavzusi bo’yicha bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish bilimlarini mustahkamlash.
|
Pedagogik vazifalar:
1. Generatorning vazifasi.
2. Generatorning tuzilishi
3. Generatorning ishlashi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
1. Generatorning vazifasi.
2. Generatorning tuzilishi
3. Generatorning ishlashi.
|
|
|
| |
O’quv mashg’ulotning rejasi

O’quv mashg’ulotning rejasi:
|
1. O’t oldirish tizimining vazifasi.
2. O’t oldirish tizimining tuzilishi
3. Tizimning ishlashi.
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: ” O’t oldirish tizimining vazifasi, tuzilishi va ishlashi.” mavzusi bo’yicha bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish bilimlarini mustahkamlash.
|
Pedagogik vazifalar:
1. O’t oldirish tizimining vazifasi.
2. O’t oldirish tizimining tuzilishi
3. Tizimning ishlashi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
1. O’t oldirish tizimining vazifasi.
2. O’t oldirish tizimining tuzilishi
3. Tizimning ishlashi.
|
O’qitish usullari:
|
Tushuntirish, ko’rsatish, “Blits – so’rov”, “Klaster”, “Nima uchun”,Aqliy hujum. VENN diagrammasi
|
O’quv faoliyatini tashkil etish:
|
Guruhiy, guruhlarga bo’lib o’tish
|
O’qitish vositalari:
|
Ko’rgazmali qurollar, proektor, kodoskop. stendlar.
|
O’qitish sharoiti:
|
Kichik guruxlarda, Jihozlangan o’quv honasi.
|
Qayta aloqaning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, ogzaki savol - javob va boshqalar.
|
Nurlanish turi bo‘yicha - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

37
2.3. Radiouzatish qurilmalarining kaskadlari va qismlari
Radiouzatkich alohida kaskadlar va bloklardan iborat bo‘lib, ulardan har biri
ham
mustaqil, ham butun qurilmaning boshqa qismlari bilan birga ishlaydi.
Shuning uchun dastlab qaysi kaskadlar va bloklar radiouzatkich tarkibiga kirishi
mumkinligi va ularning vazifasi nimadan iborat ekanligini ko‘rib chiqamiz.
Radiouzatkich quyidagi kaskadlar va qismlardan tashkil topgan (2.2- rasm):
- tebranishlar manbai;
- signalni quvvat bo‘yicha kuchaytirgich;
- chastota ko‘paytirgichi;
- chastota o‘zgartirgichi;
- bo‘lgichi;
- chastotaviy modulyator;
- fazaviy modulyator;
- polosali filtrlar;
- signallar quvvatlarini summatori (bo‘lgichi);
- moslashtirish qurilmasi;
- attenyuator;
- faza aylantirgich;
- ferritli bir yo‘nalishli qurilmalar (sirkulyatorlar va ventillar).
Turli ko‘rinishlardagi radiouzatkichlar mos ravishda
kaskadlar va qismlar
kombinatsiyasidan tashkil topadi.
Qo‘zg‘atkich talab qilinadigan stabillikli ishchi chastotalar to‘rini
shakllantirish uchun xizmat qiladi. Ishchi chastotalar ko‘p bo‘lmaganida
qo‘zg‘atkich «kvars-to‘lqin» prinsipi bo‘yicha quriladi, bu chastotalarning har biri
38
o‘z kvarsli avtogeneratoriga ega bo‘ladi. Bir chastotadan ikkinchi chastotaga o‘tish
elektron kommutator yordamida amalga oshiriladi.
2.1- rasm. Radiouzatkichning tuzilish sxemasi
Ishchi chastotalar ko‘p bo‘lganida qo‘zg‘atkich raqamli sintezator
hisoblanadi. Uning tarkibiga
kvarsli tayanch avtogenerator, o‘zgaruvchan
koeffitsientili bo‘lishli bo‘lgich (O‘KBB) va chastotani avtomatik sozlash
qurilmasi kiradi. Bunday sintezator katta integral mikrosxema
asosida bajarilishi
mumkin.
Kvarsli avtogeneratorlar chastotasi yetarli darajada baland bo‘lmaydi.
Shuning uchun radiouzatkich chastotasi bu qiymatdan katta bo‘lsa qurilmaga
signal chastotasini talab qilinadigan songa oshiradigan chastota ko‘paytirgichi
kiritiladi.
RUQ talab qilinadigan chiqish quvvatini olish
ketma-ket ulangan YuCh
generatorlar yoki tashqi qo‘zg‘atishli O‘YuCh generatorlar quvvatni kuchaytirish
qismi yordamida amalga oshiriladi. Uzatkich chiqish
quvvati bir elektron asbob
CoCl2 - KOBALT (II)-XLORID

|
CoCl2 - KOBALT (II)-XLORID
|
bet | 6/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 213,14 Kb. | | #106458 |
Bog'liq kobalt va nikel birikmalarining olinishi va (Mirzarahimov Samandar). CoCl2 - KOBALT (II)-XLORID - . CoCl2 - KOBALT (II)-XLORID
-
- Zangori (kristallogidrati - pushti), HCl atmosferasida o`rtacha qizdirilganda uchuvchan, parchalanmay suyuqlanadi va qaynaydi. Xlorid va nitrat kislotalarda, suvda yaxshi eriydi (kation bo`yicha gidrolizlanadi). Ishqorlar, ammiak gidrati bilan reaktsiyaga kirishadi. Havo kislorodi bilan oksidlnadi. Kompleks hosil qilish reaktsiyalariga kirishadi.
- Mr = 129,84; d = 3,367; tsuyuq = 740 °C; tqayn = 1049 °C;
- ks = 52,9(20), 97,6(80).
- Xossalari:
- 1. CoCl2*6H2O = CoCl2 + 6H2O (160 - 170 °C, quruq HCl oqimida).
- 2. CoCl2(suyul.) + 6H2O = [Co(H2O)6]2+ 2Cl- (pH < 7),
- [Co(H2O)6]2+ [Co(H2O)4Cl2](ko`k) = [Co(H2O)2Cl2](ko`k).
- 3. CoCl2 *6H2O + 4L = CoCl2 *4L + 6H2O (L = etanol, atseton).
- 4. CoCl2(suyul.) + NaOH(suyul.) = NaCl + CoCl(OH) (yashil yoki ko`k),
- CoCl2(suyul.) + 2NaOH(10%-li) = Co(OH)2 + 2NaCl.
- 5. ClCl2(q) + 6NH3(g) [Co(NH3)6]Cl2 (20 °C),
- CoCl2 + 6(NH3 *H2O)[kons.] = [Co(NH3)6]Cl2 + 6H2O (20 °C).
-
Ni - NIKEL - Ni - NIKEL
-
- Oq metall, nisbatan qattiq, cho`ziluvchan, oson bolg’alanuvchan. Qora kukun holda pirofor. Temir va kobaltga nisbatan reaktsion faolligi pastroq, nam havoda barqaror. Suv, ishqorlar, ammiak gidrati bilan ta`sirlashmaydi; kontsentrlangan nitrat kislotada passivlanadi. Eritmada Ni2+ kationi och-yashil rangga ega. Suyultirilgan kislotalar, kislorod, galogenlar, xalkogenlar, ammiak, uglerod monooksid bilan reaktsiyaga kirishadi. Ammoniy karbonat bilan eritmaga o`tkaziladi. Sezilarli miqdorda H2 ni yutadi. Ftor bilan ishlov berilganda metall barqaror NiF2 parda bilan qoplanadi.
- Mr = 58,69; d = 8,91; tsuyuq = 1455 °C; tqaynq 2900 °C.
-
1. Ni + 2HCl(suyul.)= NiCl2 + H2 - 1. Ni + 2HCl(suyul.)= NiCl2 + H2
- 2. 3Ni + 8HNO3(suyul.) = 3Ni(NO3)2 + 2NO + 4H2O.
- 3. 2Ni + O2 = 2NiO (500 - 1000 °C).
- 4. Ni + E2 = NiE2 (t > 700 °C, E = F; 300 - 600 °C, E = Cl),
- Ni + Br2 = NiBr2 (20 °C, efirda).
- 5. Ni + E = NiE(qora) [900 °C; E = S, Se, Te].
- 6. Ni + E = NiE(qizil) [700 - 900 °C; E = As, Sb].
- 7. 6Ni + 2NH3 = 2Ni3N + 3H2 (445 °C).
- 8. 3Ni + 2CO = Ni3C(qora) + CO2 (270 °C).
- 9. Ni(kukun) + 4CO = [Ni(CO)4] (50 - 100 °C).
- 10. Ni + 2(NH3*H2O)[10%-li] + H2O + (NH4)2CO3 = [Ni(H2O)2(NH3)4](OH)2 + CO2 (qayn.)
-
|
| |
CoO - KOBALT (II)-oksid - Kobalt va nikel birikmalarining olinishi va xossalari

|
Kobalt va nikel birikmalarining olinishi va xossalari
|
bet | 2/7 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 213,14 Kb. | | #106458 |
Bog'liq kobalt va nikel birikmalarining olinishi va (Mirzarahimov Samandar) CoO - KOBALT (II)-oksid - CoO - KOBALT (II)-oksid
-
- To`q-yashil (deyarli qora). Termik barqaror. Havoda O2 ni yutadi. Co1-xo gomogenlik sohasiga ega. Suv, ammiak gidrati bilan ta`sirlashmaydi. Amfoterlik xossalarni namoyon etadi (asos xossalari ustunroq turadi); suyultiril-gan kislotalar, kontsentrlangan ishqorlar bilan birikadi. Kislorod tasirida oksidlanadi, vodorod bilan qaytariladi.
- Mr = 74,93; d = 6,47; tsuyuq = 1810 °C.
- Olinishi :
- 2(CoIICoIII2)O4 = 6CoO + O2
- Co(OH)2 = CoO + H2O
Xossalari: - Xossalari:
- 1. CoO(q) + 7 H2O = [Co(H2O)6]2+ 2OH-; pЭK25 = 14,37.
- 2. CoO + 2HCl(suyul) = CoCl2 + H2O
- 3. CoO + 2NaOH(konst) + H2O = Na2[Co(OH)4](ko`k) [qayn.].
- 4. 6CoO + O2(havo) = 2(CoIICoIII2)O4 (390 - 700 °C).
- 5. 4CoO + O2 + 24(NH 3*H 2O)[kons.] = 4[Co(NH3)6](OH)3(sariq) + 18H 2O.
- 6. CoO + 2HF = CoF2 + H 2O (300 - 400 °C).
- 7. CoO + H2 = Co + H 2O (120 - 500 °C).
- 8. 2CoO + 2SiO2 = Co 2SiO4(binafsha) [1300 - 1450 °C].
- 9. CoO + Al 2O3 = (CoAl2)O4(ko`k) [1100 °C, KCl suyuqlanmasida].
-
(CoIICoIII2)O4- KOBALT (II)-DIKOBALT (III)-OKSID - (CoIICoIII2)O4- KOBALT (II)-DIKOBALT (III)-OKSID
-
- Kulrang-qora, cho`g’lantirlganda parchalanadi. Suv, ishqorlar, ammiak gidrati bilan reaktsiyaga kirishmaydi; yirik kristallar ko`rinishida xlorid va nitrat kislotalar bilan deyarli ta`sirlashmaydi. Kukun holda kontsentrlangan kislotalar ta`sirida parchalanadi. Ishqorlar va metall oksidlari bilan qizdirilganda kislorod ta`sirida oksidlanadi. Vodorod bilan qaytariladi.
- Mr = 240,80; d = 6,073; pЭK25 = 99,15.
- Olinishi:
- 3Co + O2(havo) =(CoIICoIII2)O4
- 6CoO + O2=2(CoIICoIII2)O4
Xossalari: - Xossalari:
- 1. 2(CoIICoIII2)O4 = 6CoO + O2 (905 - 925 °C).
- 2. (CoIICoIII2)O4+ 8HCl(konst)= 3CoCl2 + Cl2 + 4H 2O,
- 2(CoIICoIII2)O4 + 6H 2SO4(konst) = 6CoSO4 + O2 + 6H 2O (qayn.).
- 3. 4(CoIICoIII2)O4+ 12NaOH + O2 = 12 NaCoO2(qizil) + 6H 2O (400 °C).
- 4. 4(CoIICoIII2)O4+ O2 + 6ZnO = 6(Co III 2Zn)O4(yashil) [800 °C].
- 5. (CoIICoIII2)O4+ 4H2 = 3Co + 4H 2O (120 - 500 °C).
-
|
| |
MATIZ avtomobili generatorining tuzilishi

|
MATIZ avtomobili generatorining tuzilishi
|
bet | 64/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XMATIZ avtomobili generatorining tuzilishi: 1-generator qopqog‘i; 2-himoya g‘ilofi; 3-bolt; 4-kontakt halqasi; 5-sharikovoy podshipnik; 6-rotor vali; 7-kondensator; 8-sim; 9-o‘tkazgich bolt; 10-havo o‘tkazgich; 11-kirish simi"A"; 12- kirish simi "B"; 13-kirish bilan bog‘lanish simi "V"; 14-kuchlanish to‘g‘rilagich; 15- kirish bilan bog‘lanish simi; 17-gene-rator qopqog‘i; 18-qanotchalar; 19-“musbat”qutb; 20-shayba; 21-oraliq halqa; 22-sharikovoy podshipnik; 23-po‘lat vtulka; 24-rotora o‘rami; 25-stator; 26-sta-tor o‘rami; 27-“musbat”rotor o‘rami; 28-to‘g‘rilovchi blok; 29-mahkamlana-digan bolt; 30-bufir vtulka; 31-vtulka; 32-siquvchi vtulka; 33-minus ventil; 34-uchlab turgich ventili; 35-fazavoy kirish; 36-musbat ventil; 37-uchlab turgich musbat ventili; 39-kirish; 40-qo‘shimcha diod; 41-generator; 42-jihoz kombinat-siyasi; 43-rezistor; 44-voltmetr; 45-stabilizator; 46-rele; 47-kalit; 48-asosiy blok saqlagich; 49-akkumulator batareyasi.
Uyga vazifa:
Generatorning vazifasi.
Generatorning tuzilishi
3. Generatorning ishlashi.
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
U.Aminov ________
(Imzo)
“____”______20__yil
14. Mavzu: O’t oldirish tizimining vazifasi, tuzilishi va ishlashi.
O’QUV MASHG'ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI MODELI
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: ______ ta
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy mashg’ulot
|
|
|
| |
Adabiyotlar - Statistik nazoratni asosiy vazifasi. Uzluksiz nazorat

|
Statistik nazoratni asosiy vazifasi. Uzluksiz nazorat
|
bet | 2/2 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 111 Kb. | | #260689 |
Bog'liq Statistik nazoratni asosiy vazifasi. Uzluksiz nazoratAdabiyotlar:
Varkoveskiy M.M. «Optimizatsiya protsessov xlopkopryadeniya», M., 1982 g.
Sevostyanov A.G. «Metodы i sredstva issledovaniya mexaniko-texnologicheskix protsessov tekstilnoy promыshlennosti», M., 1986 g.
Pozdnyakov Yu.P. «Metodы statistichekogo kontrolya issledovaniya voloknistыx materialov», M., 1977 g.
Amzaev L.A. «Tadqiqot ilmiy asoslari va texnologik jarayonni muqobillash» fani bo‘yicha ma’ruza matni, T., 2000 y.
Amzaev L.A. va boshqalar «Ilmiy tadqiqot usul va vositalari» fani bo‘yicha uslubiy qo‘llanma.
|
| |
Har qanday siqishni chegarasi bor

|
Har qanday siqishni chegarasi bor
|
bet | 3/3 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 20,23 Kb. | | #241282 |
Bog'liq 1-laboratoriya ishi (2)1. Har qanday siqishni chegarasi bor,ya’ni ilgari siqilgan faylni zichlashtirish hech qanday foyda keltirmaydi va eng yomon holatda natijada olingan fayl hajmining yo'qolishiga olib kelishi mumkin.
Kecha, gigabayt o'lchamdagi disk shunchalik ko'p bo'ldiki, uni qanday to'ldirishni ham bilmayman, va har kim hamma o'zlariga shunday o'ylardi: agar men bir gigabayt xotiraga ega bo'lsam, "ochko'zlik" qilishni bas qilaman va ma'lumotlarimni nima bilan siqaman. arxivchilar. Ammo, dunyo, shunchalik tartibga solinganki, "muqaddas joy bo'sh bo'lmaydi" va bizda qo'shimcha gigabayt mavjud bo'lganda - uni to'g'ri to'ldiradigan narsa bor. Va dasturlarning o'zlari, siz bilganingizdek, tobora ko'payib bormoqda. Demak, terabayt va ekzabaytlar bilan bir xil bo'ladi.
Shuning uchun, disk xotirasi qancha o'smasin, ular ma'lumot yig'ishni to'xtatmayotganga o'xshaydi. Aksincha, "kompyuterdagi joy" tobora ko'payib borar ekan, yangi arxivchilar soni ko'paymoqda, ularni ishlab chiquvchilar nafaqat interfeys qulayligida raqobatlashmaydilar, balki avvalambor, ma'lumotni yanada zichroq va zichroq to'plamoqchi bo'lmoqdalar.
Biroq, bu jarayon cheksiz emasligi aniq. Ushbu chegara qaerda joylashgan bo'lsa, bugungi kunda qanday arxivchilar mavjud, ular qanday parametrlarda bir-biri bilan raqobatlashadi va yangi arxivni qaerdan topish mumkin - bu maqolada keltirilgan muammolarning to'liq ro'yxati emas. Nazariy masalalarni hal qilish bilan bir qatorda, hal qilinayotgan vazifalarning xususiyatlariga qarab, muayyan dasturning samaradorligini tekshirish va ulardan eng maqbulini tanlash uchun biz diskdan yuklab olinadigan arxivchilarni tanladik.
|
| |
О o
Axborot tizimi
Korxona tizimi
Kompyuter tizimi
Telekommunikatsiya tizimi
AXBOROT TIZIMLARI SINFLARI

|
О o
Axborot tizimi
Korxona tizimi
Kompyuter tizimi
Telekommunikatsiya tizimi
AXBOROT TIZIMLARI SINFLARI
|
bet | 5/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #246465 |
Bog'liq INFORMATIKANI BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIKDA O‘QITISH METODIKASIО o
Axborot tizimi
Korxona tizimi
Kompyuter tizimi
Telekommunikatsiya tizimi
AXBOROT TIZIMLARI SINFLARI
Tashkiliy boshqaruvda axborot tizimlari - shaxslar funktsiyalarini avtomatlashtirish uchun muljallangan.
Bundada axborot tizimlari ilmiy xodimlar faoliyatini avtomatlashtirish, statistik axborotni taxlil etish, tajribalarni boshqarish uchun muljallangan.
Loyixalash-tirishni
tomatlash-tirisl
Loyixalashtirishni avtomatlashtirishda axborot tizimlari yangi texnika (texnologiya) ishlab chiqaruvchilar va muxandis loyixachilar mexnatini avtomatlashtirish uchun muljallangan
Texnologik j arayonlarni boshqarishda axborot tizimi turli texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish uchun muljallangan (moslashuvchan ishlab chiqarish jarayonlari, metallurgiya, energetika va hokazolar).
SHAXSIY KOMPYUTERLAR
1973 yildan boshlab EHM tarixining yangi sahifasi, shaxsiy kompbyuterlar sahifasi boshlandi. Shu yilda Fransiyadagi Truong Trong Ti firmasi tomonidan birinchi shaxsiy kompbyuter yaratildi. Shu bilan birga 1973 yilda dunyoga tanikli XEROX firmasi tomonidan ALTO nomli shaxsiy kompbyuter yaratilgan. Ushbu kompbyuterda birinchi bo’lib fayllar va dasturlarni oynalar ko’rinishda ochish amaliyotda qo’llab ko’rilgan.
1977 yilda Apple Computer firmasi tomonidan Apple-II nomli shaxsiy kompbyuterlar ommaviy ravishda chiqarila boshlangan. Ushbu kompbyuterlar plastmassa korpus, klaviatura va displeyga ega bulgan.
1980 yilda Osborne Computer firmasi birinchi portativ kompbyuterlarni chiqara boshladi. Ushbu komp’terning ogirligi 11 kg, juda kichkina hajmga ega bo’lgan va narxi atiga 1795 dollar bo’lgan.
1981 yildan boshlab IBM (International Business Machines) firmasi tomonidan personal kompbyuterlar seriyalab chiqarila boshlandi va butun dunyoga sotila boshlandi. Shundan beri kompbyuter xayotimizda mustaxkam joylashib, axborotni qayta ishlashning eng zamonaviy vositasiga aylandi va butun dunyoga taniqli bo’ldi.
KOMPYUTER VA ULARNING TURLARI
Kompyuter (ingl. computer - hisoblagich) - elektron shaklga ega turli ma’lumotlarni qabul qilish, yig’ish, saqlash, ularga ishlov berish, axborot uzatish, hisoblash kabi imkoniyatlarga ega bo’lgan qurilma.
EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) bo’yicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan Kompbyuter bir xildagi atama. Birok, Kompbyuter hisoblash ishlarini bajarishdan tashqari uning funksiyasi ancha ko’pdir.
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
|
| |
AXBOROT TEXNOLOGIYASINING RIVOJLANISH TARIXI

|
AXBOROT TEXNOLOGIYASINING RIVOJLANISH TARIXI
|
bet | 3/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #246465 |
Bog'liq INFORMATIKANI BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIKDA O‘QITISH METODIKASIAXBOROT TEXNOLOGIYASINING RIVOJLANISH TARIXI
Axborot texnologiyalari jamiyat axborot resurslaridan oqilona foydalanishning eng muhim omillaridan biri bo’lib, hozirgi vaqtga qadar bir necha bosqichlarni bosib o’tdi.
1 - bosqich. XIX asirning 2 - yarmigacha davom etgan. Bu bosqichda «qo’llik» axborot texnologiyalari taraqqiy etgan. Uning vositasi pero, siyoxdon, kitob. Kommunikatsiya ya’ni aloqa odamdan - odamga yoki pochta orqali xat vositasida amalga oshirilgan.
2 - bosqich. XIX asirning oxiri, unda «mexanik» texnologiya rivoj topgan. Uning asosiy vositasi yozuv mashinkasi, arifmometr kabilardan iborat.
3 - bosqich. XX asirning boshlariga mansub bo’lib, «elektromexanik» texnologiyalar bilan farq qiladi. Uning asosiy vositasi sifatida telegraf va telefonlardan foydalanilgan.
4 - bosqich. XX asir o’rtalariga to’g’ri kelib, «elektron» texnologiyalar qo’llanilishi bilan belgilanadi. Bu texnologiyaning asosiy vositasi EHMlar va ularning asosida tashkil etiladigan avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari va axborot izlash tizimlaridir.
5 - bosqich. XX asirning oxiriga to’g’ri keladi. Bu bosqichda kompyuter texnologiyalari taraqqiy etdi. Ularning asosiy vositasi turli maqsadlarga mo’ljallangan turli dasturiy vositalarga ega bo’lgan shaxsiy kompyuterlardir.
JAMIYATNI AXBOROTLASHTIRISH
Jamiyatni axborotlashtirish deganda, axborotdan iqtisodni rivojlantirish, mamlakat fan-taxnika taraqqiyotini, jamiyatni demokratlashtirish va intellektuallashtirish jarayonlarini jadallashtirishni ta’minlaydigan jamiyat boyligi sifatida foydalanish tushuniladi.
Darxaqiqat, jamiyatni axborotlashtirish - inson hayotining barcha jabxalarida intellektual faoliyatning rolini oshirish bilan bog’lik ob’ektiv jarayon hisoblanadi.
Jamiyatni axborotlashtirish respublikamiz xalqi turmush darajasining yaxshilanishiga, ijtimoiy ehtiyojlarning qondirilishiga, iqtisodning usishi hamda fan-texnika tarakkiyotining jadallashishiga xizmat qiladi.
Jamiyatni axborotlashtirish jaraenini 5 asosiy yo’nalishga ajratish mumkin:
Mexnat, texnologik va ishlab chiqarish jarayonini avtomatlash-
lmiy tadkikotlar, loyihalash va ishlab chiqarishni ixborotlash-tirisl
Tashkiliy-‘iqtisodiy boshqarishni axborotlashtirish
Axoliga xizmat ko’rsatish soxasini ixborotlashtirisl
Talim va Kadrlar tayorlash jarayonini ixborotlashtirisl
|
| |