2. Sanoat korxonalarida enhatni qurishning vazifalari Elektr istemolini optimallashtirish

|
2. Sanoat korxonalarida enhatni qurishning vazifalari Elektr istemolini optimallashtirish
|
bet | 1/3 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 153,4 Kb. | | #113978 |
Bog'liq 2. Sanoat korxonalarida enhatni qurishning vazifalari Elektr ist
Mavzu: O’rta va yirik quvvatli sanoat korxonalari yoki energetika tizimi uchun ko’p pog’onali ENHATni tashkil etish
Reja:
1. O’rta va yirik quvvatli sanoat korxonalarda ko’p pog’onali ENHATni tashkil qilish.
2. Sanoat korxonalarida ENHATni qurishning vazifalari
3. Elektr istemolini optimallashtirish
4. Xulosa
5. Foydalanilgan adabiyotlar
O’rta va yirik quvvatli sanoat korxonalari yoki energetika tizimi uchun ko’p pog’onali ENHATni tashkil etish
Optik port orqali hisoblagichlarda so‘rov o‘tkazish orqali ENHAT ni tashkil etish ENHAT tashkil etiladigan tizimlarning eng soda varianti bo’lib hisoblanadi. Bunda hisoblagichlar bir-biri bilan o‘zaro bog’lanmagan. Hisoblagichlar va ma’lumotlarni yig‘ish markazi orasida aloqa yo‘q. Barcha hisoblagichlardagi ma’lumotlar operator hisoblagichlarni ko’rib chiqishi jarayonida ularga so’rov berish orqali amalga oshiriladi.
Hisoblagichlar vaqtini sinxronlashtirish ko‘chma kompyuter vaqti bilan so‘rov jarayonida amalga oshiriladi. Ko‘chma kompyuter vaqti ma’lumotlarni yig‘ish markazi vaqti bilan hisoblagichlar so‘roviga topshiriqlar fayllarini qabul qilish paytida amalga oshadi. Avtomatlashtirilgan tizim qurishning bu sxemasi boshqa sxemalarga nisbatan arzon hisoblanadi. Bu variantdagi ENHAT ni qurish davomida qurilma va vositalarni qo’llashni maksimal tejash maqsadida ma’lumotlarni yig‘ish markazi rolini ko‘chma kompyuterga yuklash mumkin. So‘rov optik port orqali so‘rov natijalari faylini shakllantiradigan ko‘chma kompyuterda joylashgan dastur yordamida bajariladi. Ma’lumotlarni yig‘ish markazi kompyuteri berilgan so‘rovga fayl-topshiriqni shakllantiradigan va axborotlarni asosiy ma’lumotlar omboriga (MO) yuklaydigan dasturiy modullar bilan ta’minlangan bo’lishi lozim.
Yangi ho‘jalik sharoitlarida elektr energiyaning har bir kilovatt-soati uning tannarxi va qabul qilsa bo‘ladigan rentabelligini hisobga olganda qancha tursa, bunga teng shuncha turishi kerak va iste’molchilar va bozor sub’ektlari tomonidan ularning ehtiyojlari va iqtisodiy imkoniyatlariga mos miqdorda sotib olinishi kerak. Bu holatni hayotga tatbiq etilishi uchun EES va har bir iste’molchida axborotlarni yig‘adigan, ishlov beradigan va mos ma’lumotlar omboriga uzatadigan tizimning o‘rnatilishi talab qilinadi. Shuning uchun ishlab chiqariladigan va ist’emol qilinadigan elektr energiyani yangi asbobli hisobga olishning mohiyati energiyani hisobga olishning avtomatlashtirilgan tizimlariga, xususan elektr energiyani nazorat qilish va hisobga olish avtomatlashtirilgan tizimlari ENHAT da asoslanishi kerak.
ENHAT elektr energiyasi bozorining sub’ektlari orasida sotilgan-olingan elektr energiyani hisoblashlar masalalalarini yuqori texnologik echish (tijorat jihati), shuningdek, noratsional yo‘qotishlar va hisobga olishsiz ist’emolni aniqlash maqsadlarida energiya tizimi va iste’molchilar butun texnologik zanjiri bo‘yicha elektr energiyani tovar sifatida o‘tishini nazorat qilish masalalarini echish uchun mo‘ljallangan.
ENHAT energiya ist’emolini ham tariflar orqali bilvosita boshqarishni, ham ularni cheklash holatlarida elektr yuklamalarni bevosita boshqarishni, shuningdek, iste’molchilar bilan rejimli o‘zaro ta’sirlashishni boshqarishni ta’minlash imkoniyatini beradi. Generatsiyalaydigan, uzatadigan, ta’minlaydigan, ishlab chiqarish va boshqa ENHAT guruhlarini yaratilishi EES rejimlarini boshqarish uchun butun “ishlab chiqarish-uzatish-taqsimlash-Yetkazib berish-ist’emol” texnologik zanjirning sub’ektlari keng doirasini jalb etish imkoniyatini beradi.
Shu munosabat bilan 2002 yilda “Zamonaviy iqtisodiy sharoitlarda “O‘zbekenergo” DAK da elektr energiyani tijorat hisobga olish avtomatlashtirilgan tizimini yaratish Konsepsiyasi” ishlab chiqlgan va tasdiqlangan. Konsepsiyaga muvofiq, ENHAT va uning modernizatsiyalangan variantlari o‘lchashlar, ishlov berish, saqlash va tijorat hisobga olish ma’lumotlarini taqsimlangan ko‘p darajali tizimi hisoblanishi va arxitekturaning ochiqligi va taqsimlangan ishlash prinsiplarida qurilishi kerak. Elektr energiya hisoblagichlari, ma’lumotlarni yig‘ish va uzatish qurilmalari bilan o‘zaro ta’sirlashishi axborot protokollarini tavsiflaydigan hujjatlar elektr energiyani tijorat hisobga olish tizimlari operatorlari, shuningdek bosh operator tasarrufida bo‘lishi kerak. Ko‘rinib turibdiki, kompaniyada elektr energiyasi va quvvatni ishlab chiqarish va foydalanishda bunday o‘zaro ta’sirlashishi sub’ekti “O‘zbekenergo” DAK ning “Energosotish” funksional filiali (FF) hisoblanadi. O‘zbekiston energetikasini reforma qilishning boshlanishi bilan ho‘jalik yuritishning quyidagi mustaqil sub’ektlari hosil bo‘ldi:
elektr energiyasini ishlab chiqarish bo‘yicha ochiq aksionerlik jamiyatlari (IES, IEM OAJ);
elektr energiyasini tashish, taqsimlash va sotish ochiq aksionerlik jamiyatlari (ES OAJ);
elektr energiyasini tashish bo‘yicha unitar korxonalar “O‘zelektrtarmoq”, GES kaskadlari va boshqalar.
O‘zbekiston energiya tizimi sub’ektlari hozirgi vaqtda energiya bozorini ishlashi sharoitlarida elektr energiyani hisobga olish tizimlarining ishlashiga tegishli bo‘lgantexnik ta’lablarni e’tiborga olmasdan loyihalashtirilgan va qurilgan energetika ob’ektlarini ishlatadi. Shuning uchun 1991 yilgacha qurilgan elektr energiyani hisobga olish tizimlariga quyidagi o‘ziga xos xususisiyatlar xarakterli:
elektr energiya hisoblagichlarining sezilarli qismi eskirgan va zamonaviy ko‘p funksiyali hisobga olish vositalariga almashtirilishini talab qiladi;
kuchlanishsh transformatorlari o‘lchash zanjirlaridagi kuchlanish yo‘qotishlari me’yoriy qiymatlardan oshadi;
tok transformatorlari va kuchlanish transformatorlari ikkilamchi zanjirlari yuklamalarining qiymatlari me’yoriy talablarga javob bermaydi;
elektr energiyani ba’zi olish-sotish nuqtalarida hisoblagichlar mavjud emas, bu elektr energiyani tijorat hisobga olish haqidagi me’yoriy hujjatlar talablariga zid;
elektr energiyani tijorat hisobga olish asboblari elektr energiyani olish-sotish nuqtalarining barchasida ham o‘rnatilmagan (sub’ektlar elektr tarmoqlari balansli tegishliligi chegaralarida emas);
elektr energiya yo‘qotilishlari haqidagi ma’lumotlar axborotlarni uzatish va o‘zgartirishda katta xatoliklarga ega bo‘lgan g‘oyaviy va fizik eskirgan hisoblash usullarida shakllantiriladi;
o‘lchov tizimlarida sezilarli quvvat pasayishlarida katta nosezgirlik yoki nochiziqlilik zonali ishlaydigan past aniqlik sinflaridagi elektr hisoblagichlar, kuchlanish va tok transformatorlari ishlavtiladi;
elektr energiyashi ishlab chiqarish va ist’emoli haqida operativ va sinxronlashtirilgan vaqt bo‘yichama’lumotlarni yig‘ish amalga oshirilmaydi;
elektr energiyani hisobga olish nuqtalaridan ma’lumotlarni axborotlarni yig‘ish va ishlov berish markazlariga uzatish uchun aloqa kanallari odatda past uzatish tezligiga ega yoki mavjud emas.
Elektr energiyani hisobga olishni tashkil etishdagi bu muammolar tez echilishni talab qildi. Shuning uchun energetik ho‘jalik yuritishni reforma qilish jarayonlarining boshlanishi munosabati bilan (ayniqsa, O‘zbekiston Vazirlar Mahkamasining 01.11.2004 yildagi №512-sonli Qarori chiqqanidan keyin) haligacha, ko‘p hollarda vertika integratsiyalangan xalq ho‘jaaligi sohasi kabi energetika haqida eski tushunchalar yo‘lida echilgan elektr energiyani tijorat hisobga olish masalalari qonuniy o‘tkirlikka ega bo‘ldi.
Elektr energiyani tijorat hisobga olish sohasida nazariy ishlanmalarning mavjud emasligi o‘lchashlar, ishlav berishlar va ularning natijalarini uzatishlarni, balansning tashkil etuvchilarini (hisobga olish ko‘rsatkichlarini) aniqlashni, hisoblarni yozib berishni (billingni) bajarilishining o‘zaro bog‘langan tashkiliy va texnik muammolari butun spektrini ko‘rib chiqishni dolzarb qiladi.
Bunday tahlil qilish elektr energiyadan foydalanishni texnologik ta’minlashni takomillashtirish yo‘llarini belgilashga va yakuniy natijada energiyani tarqatish faoliyatini takomillashtirishga imkon beradi.energiya tizimini samaraliroq ishlashi va zamonaviy o‘zaro munosabatlarni tashkil etish uchun barcha o‘zaro ta’sirlashish sub’ektlari elektr energiyani ishlab chiqarishi, uzatishi va ist’emoli haqidagi operativ ma’lumotlarli aniq va ishonchli, vaqt bo‘yicha differensiallangan elektr energiya va quvvatni hisobga olishni tashkil etish zarur. Buni faqat barcha EES sub’ektlarida generatsiyalaydigan, uzatadigan va energiya ta’minoti kompaniyalarida va elektr energiya iste’molchilarida qo‘llaniladigan zamonaviy ENHAT lar asosida amalga oshirish mumkin.
Elektr energiyani tijorat hisobga olish avtomatlashtirilgan axboroto‘lchov tizimining yaratilishi O‘zbekiston EES uchun dolzarb bo‘lgan quyidagi masalalarni echishga imkon beradi:
elektr tarmoqlari balansli tegishliligi chegaralarida va uning sub’ektlaridag har bir hisobga olish nuqtasida elektr energiyani (aktiv va reaktiv) tijorat hisobga olishni ta’minlash;
hisobga olish asboblari ma’lumotlarini yig‘ish, uzati qa ishlov berish jarayonlarini avtomatlashtirish;
elektr energiyani ishlab chiqarish, uzatish va ist’emoli rejimlarini boshqarish operativligini oshirish;
elektr energiyani barcha tarkibiy balanslarini aniqlash va taxmin qilish;
elektr energiyani berilishiga hisoblashlarni takomillashtirish;
elektr energiya (quvvat) ishlab chiqaruvchilari, Yetkazib beruvchilari va iste’molchilari orasida davlat rostlashi va raqobat prinsipida optimal iqtisodiy munosabatlarni shakllantirish.
Hisoblagichlarning asosiy qismi birinchi daraja ma’lumotlarini yig‘ish markazi bilan to‘g‘ri aloqa kanallari orqali doimiy bog‘langan va ENHATni tashkil etish uchinchi usulidagi kabi berilgan. Ularda so‘rov o‘tkazish jadvalga asosan o‘tkaziladi. Ba’zi hisoblagichlar va birinchi daraja m a’lumotlarini yig‘ish markazi orasida doimiy aloqa bo‘lmasligi mumkin, ular ENHATni tashkil etishning ikkinchi usulidagi kabi ko‘chma kompyuter yordamida amalga oshirilishi mumkin. Hisoblagichlardan birlamchi axborotlar birinchi daraja ma’lumotlarni yig‘ish markazlari MOlariga kiritiladi, bu yerda ma’lumotlarga ishlov berish ham amalga oshiriladi. Ikkinchi daraja ma’lumotlarini yig‘ish markazlarida axborotlarni qo‘shimcha birlashtirish va tizimlashtirish, ulami ikkinchi daraja ma’lumotlami yig‘ish markazlari MOlariga kiritish amalga oshiriladi. ENHATni tashkil etishning bu usulida MO sifatida ORACLE8.X MOBT ishlatilishi tavsiya qilinadi. Alfa MARKAZ dasturiy majmuining asosiy konfiguratsiyasi 4, 8, 16, 32 aloqa kanallari bo‘yichama’lumotlami parallel yig‘ishni tashkil etishga imkon beradi. 16, 32 kanallarda kommunikatsion server sifatida alohida EHMni ishlatish zarur. Aloqa kanallari ajratilgan, kommutatsiyalanadigan, to‘g‘ri ulanishli bo‘lishi mumkin. Har bir kanalning parametrlari liniyaning turi va uning xarakteristikalariga bogMiq ravishda individual sozlanishi mumkin. Tizimda bir necha kommunikatsion serverlar parallel ishlashi mumkin. Bunda ma’lumotlami yig‘ish tizimi barcha parametrlarining tavsifi, obyektlarning barcha elektr va hisoblash sxemalarining tavsifi, shuningdek, barcha birlamchi va hisoblash malumotlari faqat MO serverida va ma’lumotlami yig‘ish markazi ilovalarida saqlanadi.
Ma’lumotlarni yig‘ish markazi faqat m a’lumotlarni yig‘ish va qayta ishlashni bajaradi. Foydalanuvchilar AIJ lari ularga lokal tarmoq bo‘yicha ulanadi. Obyektda hisoblagichlar soni uncha katta bo‘lmaganida birinchi daraja ma’lumotlarni yig‘ish markazi AIJ funksiyasini bajarishi mumkin. Birinchi daraja ma’lumotlami yig‘ish markazlari ikkinchi daraja ma’lumotlami yig‘ish markazlari bilan bog’langan.
Aloqa kanallari lokal tarmoq bo‘yicha ajratilgan, kommutatsiyalanadigan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanishli bo‘lishi mumkin. Ikkinchi daraja ma’lumotlami yig‘ish markazi serveri birinchi daraja ma’lumotlami yig‘ish markazi MOdan o‘rnatilgan jadvalga muvofiq zarur axborotlarni avtomatik ravishda so‘raydi.
Hududiy taqsimlangan o‘rta va yirik korxona yoki energiya tizimi uchun ko‘p pog‘onali ENHATni tashkil etish quyidagi masalalami yechishga imkon beradi:
• uzatish/iste’mol parametrlarini aniq o’lchash;
• elektr energiyasini hisoblash uchun shartnomalarni olib borish va to’lov hujjatlarini shakllantirish;
• me’yoriy-ma’lumotlar axborotlarini olib borish;
• elektr energiyasini hisobga olish va EESKni nazorat qilish bo‘yicha ma’lumotlarni qayta ishlash va hisobotlarni shakllantirish;
• malumotlarning to’liqligini tahlil qilish;
• tizimni tahlil qilish;
• energiya resurslarining nazorat qilinadigan parametrlarining o‘zgarishlarini (og‘ishlarini) qayd etish, ularni ham energiya iste’molini, ham ishlab chiqarish jarayonlarini tahlil qilish uchun absolyut va nisbiy birliklarda baholash;
• ma’lumotlarning to’liqligini tahlil qilish;
• tizimni tahlil qilish.
1-rasm. ENHATning ko`p darajali hududiy jihatdan taqsimlangan o`rta va yirik korxona yoki tizim uchun tuzilishi.
|
| |