nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 46

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
46/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
42
43
44
45
46
47
48
49
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
42
43
44
45
46
47
48
49
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 41

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
41/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
37
38
39
40
41
42
43
44
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
37
38
39
40
41
42
43
44
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Partsial bosimlarning kontsentratsiyaga bog‘liqligi botiq yoki

uchun kam energiya talab qiluvchi komponentning nisbiy miqdori
ko`payadi.
Vrevskiy qonuniga binoan, azeotrop eritmalarni ajratish uchun
bosimni o`zgartirib haydash yoki rektifikatsiya qilish jarayonlaridan
foydalanish mumkin.
Bir-birida
erimaydigan
yoki
qisman
eriydigan
suyuqlik
aralashmalari.
Agar,
A
va
V
komponentlar bir-birida to`liq erisa,
komponentlar molekulalarining o`zaro
tortishish kuchlari nolga teng bo`ladi.
Bunda, har bir komponent o`zini
mutsaqil tutadi va quyidagi bosimda
qaynaydi:
В
А
Р
Р
Р
Agar, aralashma komponentlari bir
- birida erimasa, itsalgan komponent
Kolonna pastki qismining moddiy balansi

|
Kolonna pastki qismining moddiy balansiBog'liq 1-MaruzaKolonna pastki qismining moddiy balansi. Bunday holat uchun quyidagi moddiy balans
tenglamalarini yozish mumkin: oqimlar bo’yicha
ф
а
к
б
G
G
G
G
(27.9)
engil uchuvchan komponent bo’yicha
x
G
G
x
G
y
G
ф
а
к
к
б
(27.10)
bu yerda,
к
G — kub qoldig`ining sarfi (mol hisobida);
к
x ,— kub qoldig`idagi yengil uchuvchan
komponentning tarkibi (mol ulushlari).
(27.10) tenglamani mol hisobidagi nisbiy sarflar bo’yicha (1 kmol distillyatga nisbatan) qayta
echib va
д
а
д
к
G
G
F
G
G
W
/
,
/
deb belgilab, quyidagi ifodalarga ega bo’lamiz:
x
F
R
Wx
V
F
R
W
V
к
y
;
bundan
к
x
R
F
x
R
F
R
y
1
1
1
(27.11)
Bu tenglamalardan
C
x
R
F
tg
R
F
R
к
1
1
,
1
deb olamiz,
bu yerda,
tg
- ish chizig`ining ordinata ochqiga og`ish burchagi tangensi, C — ish chizig`ining
absissa ochqi bo’yicha ajratgan kesmasi.
Shunday qilib, oxirgi tenglamani quyidagi ko’rinishda yozish mumkin:
C
x
tg
y
(27.12)
(27.12) ifoda kolonnaning pastki (suyuqlikdan yengil uchuvchan komponentni maksimal
ajratuvchi) qismi uchun ish chizig`i tenglamasi deb ataladi. Rektifikatsiya kolonnasi ish
chiziqlarini y-x diagrammada tasvirlash uchun (27.7-rasm) absissa ochqiga suyuqliklarning
berilgan tarkiblari
к
а
x
x ,
va
д
x ning qiymatlari joylashtiriladi. Qabul qilingan shartga ko’ra,
yuqorigi tarelkadan chiqayotgan bug`ning va distillyatning tarkiblari o’zaro teng
д
д
д
x
x
y
.
nuqtadan diagonal bilan kesishguncha vertikal o’tkaziladi, natijada a nuqtaga ega bo’lamiz. R
ning qiymati ma’lum deb hisoblaniladi. Ordinata ochqiga
1
/
R
x
B
д
(27.8-tenglamaga
asosan) kesma joylashtiriladi, bunda nuqta hosil bo’ladi. D va a nuqtalar tochg`ri kesma
yordamida birlashtiriladi. X
a
ning qiymatiga tochg`ri kelgan nuqtadan ad chizig`i bilan
kesishguncha vertikal kesma o’tkaziladi, bunda b nuqta hosil bo’ladi. ab tochg`ri kesmasi
kolonna yuqori qismining ish chizig`ini ifodalaydi. Qabul qilingan shartga ko’ra
к
к
x
y
, shu
sababdan
к
x ning qiymatiga tochg`ri kelgan nuqtadan diagramma dioganali bilan kesishguncha
vertikal kesma o’tkazilib, c nuqtaga ega bo’linadi.
|
| |
-teorema. Agar bo’lsa, u holda (3) tenglama 
tenglamaga teng kuchli bo‘ladi. 

5-misol

|
-teorema. Agar bo’lsa, u holda (3) tenglama
tenglamaga teng kuchli bo‘ladi.
5-misol
|
bet | 4/6 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 20,24 Kb. | | #159928 |
Bog'liq Ii. Asosiy qism. Parametr qatnashgan tenglama va tengsizliklar-fayllar.org1-teorema. Agar bo’lsa, u holda (3) tenglama
tenglamaga teng kuchli bo‘ladi.
5-misol. tenglamaniyeching.
Yechish. Berilgan tenglamani (3) ko‘rinishga keltiramiz:
Teoremaga ko‘ra tenglamaga ega bo‘lamiz va uni yechamiz:
,
.
Ikkala topilgan ildiz ham berilgan tenglamani qanoatlantiradi.
Javob. .
6 -misol. yeching
Yechish. Bu tenglamani ham (3) ko‘rinishga keltirib olamiz:
Ikkala ildiz ham berilgan tenglamani qanoatlantiradi.
Javob.
4. (3) tenglamaning umumiyroq holini qaraymiz.
(4)
bunda , va —berilgan funksiyalar.
(4) tenglamani biror asosga ko‘ra logarifmlab,
(5)
ko'rinishga keltiramiz. Agar (5) tenglamani yechish imkoniyati bo‘lsa, u holda (4) tenglamani yechgan bo‘lamiz.
7-misol. tenglamani yeching.
Yechish . Tenglamaning har ukkala qismini 5 asosga ko‘ra logarifmlaymiz:
, bu yerdan ni topamiz:
Javob. .
5. Ushbu
(6)
ko‘rinishdagi tenglama almashtirish bilan tenglamaga keltiriladi;
undan keyin esa tenglama tenglamalar to‘plamiga keltiriladi, bunda tenglamaning ildizlari. Agar bu tenglamalarni yechish imkoniyati bo‘lsa, u holda (6) tenglamani ham yechish imkoniyati bo’lib qolishi mumkin.
3. Ko’rsatkichli va logarifmik tenglamalar sistemalari.
Ko‘rsatkichli va logarifmik tenglamalar sistemasini yechishda ham algebraik tenglamalar sistemalarini yechishda qo‘llanilgan usullardan (o‘zgaruvchilami almashtirish, algebraik qo‘shish, yangi noma’lum kiritish va h.k.) foydalanish mumkin. Bunda birorta usulni sistemani yechishga qo‘llashdan oldin sistema tarkibiga kirgan har bir tenglamani soddaroq ko‘rinishga keltirish lozim.
1- misol . tenglamalar sistemasini yeching
Yechish. , desak, va ga nisbatan
tenglamalar sistemasini olamiz.
Bu sistema 4 ta yechimga ega: 1
Ammo . , bo‘lgani uchun, bo‘ladi. Shuning uchun topilgan 4 ta yechimdan dastlabki 2 tasini olamiz. Demak, berilgan sistemani yechish quyidagi 2 ta tenglamalar sistemasini yechishga keltiriladi:
,
Birinchi sistemani yechib, ni, ikkinchi sistemani yechib esa ni topamiz.
|
| |
Rektifikatsiya kolonnasining moddiy balansi

27.2-rasm. Rekifikasiya kolonnasining moddiy balansini aniqlashga doir:
1 - kolonna; 2 — kub-bug`latgich; 3 - deflegmator.
27.2-rasmda ko’rsatilgan sxemaga ko’ra rektifikatsiya kolonnasining moddiy balansini
to’zamiz: oqimlar bo’yicha
к
д
ф
G
G
G
(27.3)
-
engil uchuvchan komponent bo’yicha
к
к
д
д
ф
x
G
x
G
xF
G
(27.4)
bu yerda,
к
д
ф
G
G
G
,
,
— dastlabki aralashma, distillyat va qoldiq mahsulotning massaviy yoki
mol hisobidagi sarflari;
к
д
ф
x
x
x
,
,
— yengil uchuvchan komponentning dastlabki aralashma, distillyat va qoldiq
mahsulotdagi massaviy yoki mol ulushlari hisobidagi tarkibi.
Nam havoning entalpiyasi - Mavzu: modda almashinish asoslari

ishlatiladi.
=
100% chizig`ining pastki qismida joylashgan yuza suv bug`i bilan tochyingan
havoga tochg`ri keladi va quritkichlarni hisoblashda ishlatilmaydi.
Harorat 99,4°C ga etganda tochyingan bug`ning bosimi o’zgarmas barometrik qiymati
(P
=
745 mm simob ustuni) ga teng bo’lib qoladi, natijada nisbiy namlik
haroratga bog`liq
bo’lmaydi. Bunday sharoitda
namlik saqlash
x
kabi amaliy jihatdan o’zgarmas qiymatni
egallaydi. Shu sababli t= 99,4°C bo’lganda
=
const chizig`i keskin buriladi va yuqoriga
vertikal bo’ylab yunaladi.
I — x
diagrammasi yordamida nam havoning istalgan ikkita xossasi bo’yicha uning
holatini belgilovchi nuqta (masalan,
A
nuqta) topiladi, sochngra bu nuqta yordamida nam havo-
ning qolgan xossalarini aniqlash mumkin.
3
-rasm.
 Nam havoning I - Mavzu: modda almashinish asoslari

Namlikning bug`lanish jadalligi nam material va atrof-muhit o’rtasidagi issiqlik va modda
almashinish mexanizmiga bog`liq. Bu mexanizm juda murakkab bo’lib, ikki bosqichdan iborat:
a) namlikning material ichida siljishi;
b) material yuzasidan namlikning bug`lanishi.
Namlikning material yuzasidan bug`lanishi.
Bu jarayon asosan bug`ning qattiq material
yuzasidan havoning chegara qatlami orqali diffo’ziya yuli bilan ochtishidan iborat. Materialning
yuzasidan namlikning bug`lanish yo’li bilan havo oqimiga ochtishi tashqi diffo’ziya deb ataladi.
Tashqi diffo’ziya yordamida namlikning taxminan 90% i tarqaladi. Material yuzasidan atrof-
muhitga namlik bug` holatida o’tadi. Tashqi diffo’ziyaning harakatlantiruvchi kuchi material
yuzasidagi va atrof-muhitdagi konsentratsiyasilar yoki parsial bosimlar ayirmasi bilan
ifodalanadi.
Diffo’ziya oqimidan tashqari namlik termodiffo’ziya yo’li bilan ham tarqaladi.
Termodiffo’ziya hodisasi qatlamda haroratlar ayirmasining ta`siri natijasida yo’z beradi.
Konvektiv quritish jarayoni nisbatan past haroratlarda olib borilsa, termodiffo’ziya orqali
tarqalgan namlikning miqdori juda kichik bo’ladi.
Quritish tezligi o’zgarmas bo’lgan birinchi davrda materialning namligi gigroskopik
namlikdan katta bo’ladi, material yuzasidagi bug` esa tochyingan bo’ladi (
P
M
– P
T
).
Bu davrda
namlik materialning yuzasiga uning ichki qismlaridan katta tezlik bilan siljiydi. Material
yuzasidan namlikning berilishi quyidagi tenglama orqali topiladi:
m=
(P
T
–Px ) -----
(30.7)
bu yerda,
—
modda berish (yoki namlik berish) koeffitsiyenti;
P
T
—
material yuzasidagi tochyingan bug`ning parsial bosimi;
Px —
bug`ning havodagi parsial bosimi; V
—
barometrik bosim.
(30.7) tenglamadagi
P
T
–Px
va V kattaliklar Pa yoki mm simob ustuni hisobida
o’lchanadi. Namlik berish koeffitsienti
ning qiymati havoning tezligiga, qurituvchi agentning
material yuzasini aylanib ochtish sharoitiga, materialning shakli va uning o’lchamlariga, quritish
haroratiga va boshqa kattaliklarga bog`liq.
ning son qiymati tegishli kriterial tenglamalar
yordamida aniqlanadi.
Nam havoning asosiy xossalari

Nisbiy namlik havoning muhim xossasi hisoblanadi. Havo tarkibida namlik qancha kam
bo’lsa, bunday havo quritish jarayonida shuncha samarali ishlatiladi. Namlik bilan tochyingan
havodan qurituvchi agent sifatida foydalanish mumkin emas.
Nisbiy namlikni aniqlash uchun psixrometrdan foydalaniladi. Psixrometr ikkita
termometrdan iborat bo’lib, bitta termometrning sharchasi doim ho’llab turiladi va u ho’l
termometr deb yuritiladi. Ikkinchisi esa quruq termometr deb ataladi. Quruq va ho’l
termometrlar ko’rsatishlarining ayirmasi
х
к
t
t
t
haroratlarning psixrometrik ayirmasi
deyiladi. Nisbiy namlik qancha kam bo’lsa, ho’l termometr sharchasi yuzasida suvning
bug`lanishi shuncha tez boradi, natijada sharcha tezlik bilan soviydi. Shu sababli havoning nisbiy
namligi kamayishi bilan haroratlarning psixrometrik ayirmasi ko’payadi. Bu ayirma
t
asosida
va psixrometrik jadvallar yoki diagrammalar yordamida havoning nisbiy namligi topiladi.
Nam saqlash.
1 kg absolyut quruq havoga tochg`ri kelgan suv bug`larining miqdori
havoning nam saqlashi deb yuritiladi.
Bu kattalik
x
(kg/kg) yoki
d
(g/kg) bilan belgilanadi.
Havoning nam saqlashi quyidagi nisbat orqali topiladi:
кх
сб
кх
сб
m
m
х
(30.2)
bu erda, m
сб
—
nam havoning berilgan hajmidagi suv bug`lari massasi, kg; m
кх
—
nam
havoning berilgan hajmidagi absolyut quruq havoning massasi, kg;
кх
—
absolyut quruq
havoning zichligi, kg/m
3
.
MAVZU: SUYUQLIKLARNI XAYDASH.DISTELYASIYA

qisman bug`lanishi yo’z beradi. Odatda bu usul suyuq aralashmalami birlamchi ajratish hamda
murakkab aralashmalarni qochshimchalardan tozalash uchun ishlatiladi.
Suyuq aralashmani komponentlarga to’la ajratish uchun
rektifikatsiya usulidan
foydalaniladi.
Rektifikatsiya
jarayoni
aralashmani
bug`latishda
ajralgan
bug`
va
bug`ning
kondensatsiyalanishi natijasida hosil bo’lgan suyuqlik o’rtasida ko’p marotabalik kontakt
paytidagi modda almashinishga asoslangan.
Suyuq aralashmalami rektifikatsiya yordamida ajratish
kolonnali qurilmalarda olib
boriladi, bunda bug` va suyuqlik fazalari o’rtasidagi o’zluksiz hamda ko’p marotabalik kontakt
yo’z beradi. Natijada fazalar o’rtasida modda almashinish yo’z beradi.
Suyuq fazadagi yengil
uchuvchan komponent bug` tarkibiga, bug` fazasidagi qiyin
uchuvchan komponent esa
suyuqlikka o’tadi. Rektifikatsiya kolonnasining yuqorigi qismidan chiqayotgan bug asosan
yengil uchuvchan komponentdan iborat bo’lib, u kondensatsiyaga
uchragandan sochng ikki
qismga ajraladi. Kondensatning birinchi qismi distillyat yoki rektifikat (yuqorigi mahsulot) deb
ataladi. Kondensatning ikkinchi qismi esa kolonnaga qaytariladi va u flegma deb yuritiladi.
Qurilmaga qaytarilgan suyuqlik (flegma) pastdan ko’tarilayotgan bug` bilan tochqnashadi.
Kolonnaning pastki qismidan, asosan, qiyin uchuvchan komponentdan
tashqil topgan qoldiq
modda o’zluksiz ravishda chiqarib turiladi.
Hozirgi vaqtda kimyoviy texnologiyaning ko’pchilik sohalarida (organiq sintez, izotoplar,
polimerlar, yarim o’tkazgichlar va shu kabi bir qator o’ta toza mahsulotlar ishlab chiqarishlarda)
rektifikatsiya usuli keng qo’llanilmoqda.
Kolonna yuqorigi qismining moddiy balansi

|
Kolonna yuqorigi qismining moddiy balansiBog'liq 1-MaruzaKolonna yuqorigi qismining moddiy balansi. Tachminlovchi tarelkaning tepa qismi
uchun quyidagi moddiy balans tenglamalarni yozish mumkin:
oqimlar bo’yicha
д
ф
б
G
G
G
(27.5)
engil uchuvchan komponent bo’yicha
д
д
ф
б
x
G
x
G
y
G
(27.6)
bu yerda,
д
ф
б
G
G
G
,
,
— kolonnada ko’tarilayotgan bug`, flegma va distillyatning mol hisobidagi
sarflari; y va x — kolonnaning berilgan kesimiga tochg`ri kelgan suyuqlik va bug` tarkibidagi
yengil uchuvchan komponentning qurilma balandligi bo’yicha o’zgaruvchan konsentratsiyasilari
(mol ulushlari hisobida); x
d
— yengil uchuvchan komponentning distillyatdagi tarkibi (mol
ulushlari).
Moddiy balans tenglamasini mol hisobidagi nisbiy sarflar bo’yicha (1 kmol distillyatga
nisbatan) qayta echib,
д
б
G
G
V
/
va
д
ф
G
G
R
/
deb olamiz. Bunday holatda
д
y
x
Rx
V
R
V
,
1
Natijada quyidagi ifodalarga erishamiz:
1
1
R
x
x
R
R
y
ёки
V
x
x
V
R
y
д
д
(27.7)
(27.7) tenglik kolonnaning yuqorigi bug` tarkibini oshiruvchi qismi uchun ish chiziq
tenglamasi deb ataladi. Bu tenglamada R/(R+1)=tg
ish chizig`ining absissa ochqiga og`ish
burchagi tangensi;
B
R
x
д
1
/
chiziqning y-x diagrammadagi ordinata ochqi bo’yicha
ajratilgan kesmasi. Demak, oxirgi tenglamani quyidagicha yozish mumkin:
B
x
tg
y
(27.8)
(27.8) ifoda kolonnaning yuqorigi qismi uchun ish chizig`i tenglamasi deb ataladi.
|
| |
Oddiy haydash usullari - Mavzu: modda almashinish asoslari

aralashmalarni birlamchi ajratish hamda murakkab aralashmalarni keraksiz qochshimchalardan
tozalash uchun oddiy haydash usulidan foydalaniladi.
Oddiy haydash quyidagi usullarga bo’linadi:
1) fraksiyali haydash;
2) deflegmasiya bilan haydash;
3) suv bug`i bilan haydash.
Fraksiyali haydash.
Suyuqliklarni fraksiyali haydash davriy yoki o’zluksiz usullarda olib
boriladi. Haydash kubidagi suyuqlik asta-sekin bug`latiladi. Hosil bo’lgan bug`lar kondensatorga
yuboriladi. Agar haydash jarayoni davriy ravishda olib borilsa, u holda vaqt ochtishi bilan
qoldiq
suyuqlikdagi va distillyatning tarkibidagi engil uchuvchan komponentning
miqdori kamaya
boradi. Shu sababli har xil tarkibli distillyatning fraksiyalari ajratib olinadi.
Turli tarkibga ega
bo’lgan mahsulotlarni olishga mo’ljallangan suyuqliklarni ajratish usuli fraksiyali haydash deb
ataladi.
26.2-rasmda fraksiyali haydash uchun davriy ishlaydigan
qurilmaning sxemasi
ko’rsatilgan. Dastlabki aralashmaning ma’lum miqdori haydash kubiga solinadi. Haydash
kubining ichiga zmeevik joylashtirilgan bo’lib, u orqali suv bug`i o’tadi.
Suyuqlik qaynash
haroratigacha isitiladi. Hosil bo’lgan bug`lar kondensator-sovitkichga yuboriladi. Distillyat
fraksiyalari tegishli idishlarga tushadi. Haydash jarayoni tamom bo’lgandan sochng, qoldiq
suyuqlik haydash kubidan tushirib olinadi. Sochngra sikl takrorlanib, ajralishi lozim bo’lgan
suyuqlik haydash kubiga yana beriladi.Oddiy haydash atmosfera bosimi yoki vakuum ostida olib
borilishi mumkin. Vakuumni qo’llash natijasida issiqlikka chidamsiz
aralashmalarni ajratish
imkoni tug`iladi. Vakuum qo’llanilganda eritmalarning qaynash harorati pasayadi,
shu sababli
haydash kubini isitishda past haroratli suv bug`laridan foydalanish mumkin.
Parametr qatnashgan tenglama va tengsizliklar

1. Parametr qatnashgan tenglama va tengsizliklar.
Parametr qatnashgan masalalarning o’ziga xosligi shundaki, bunday masalalarda berilgan noma’lumlar bilan birga son qiymati aniq ko’rsatilmagan parametrlar qatnashib, ularni biror to‘plamda berilgan ma’lum miqdorlar deb qarashga to‘g‘ri keladi. Bunda parametrning qiymati masalani yechish jarayoniga va yechimning ko‘rinishiga mantiqiy va texnik jihatdan katta ta’sir ko‘rsatadi. parametrning aniq qiymatlarida masalaning javoblari bir–biridan keskin farq qilishi mumkin.
1-misol. parametrning qanday qiymatlarida tenglamaning barcha ildizlari manfiy bo’ladi?
Yechish. da tenglama bitta ildizga ega va u masala shartini qanoatlantiradi.
bo‘lgan holni ko‘rib chiqamiz. Berilgan tenglamaning ikkala ildizi ham manfiy bo‘lishi uchun quyidagi
shartlarning bajarilishi zarur va yetarli. Viet teoremasini tatbiq etib, bu shartlarni quyidagi ko‘rinishda yozish mumkin:
Bu sistemani yechib, ga ega bo‘lamiz. Ikkala holni birlashtirib masalaning javobini deb olamiz.
Javob._2-misol.'>Javob.
2-misol. parametrning qanday qiymatlarida tenglamaning ildizlari nisbati ga teng bo‘ladi?
Yechlishi: Berilgan tenglama bo‘lganda haqiqiy ildizlarga ega bo‘ladi. Masala shartiga ko‘ra, . Viet teoremasiga ko‘ra, quyidagi sistemani tuzamiz:
Bu sistemaning yechimlari bo‘ladi.
Javob.
3-misol. parametrning qiymatlariga nisbatan
tenglamaning eng kichik ildizini toping.
Yechilishi: Berilgan tenglamani ko‘rinishda yozib olamiz.
Bu tenglamaning ildizlari:
.
parametrning eng kichik ildiz bo‘ladigan qiymatlarini topamiz. Quyidagi sistemani yozamiz
Agar eng kichik ildiz bo‘ladi, deb faraz qilsak, u holda
va nihoyat, eng kichik ildiz bo‘ladigan bo‘lsa,
larga ega bo‘lamiz.
Agar bo‘lsa, ildizlar teng bo‘ladi, agar bo‘lsa, ildizlar teng bo‘ladi.
Javob. Agar bo‘lsa, ;
agar bo‘lsa, ;
agar bo‘lsa, .
4-misol. Tengsizlikni yeching.
Yechish. parametrning ixtiyoriy qiymatida berilgan tengsizlik suratining diskriminanti manfiy emas:
.
Agar bo‘lsa, u holda va tengsizlik
ko‘rinishga keladi. Bu tengsizlikni intervallar metodi bilan yechib, ga ega bo‘lamiz. Agar bo‘lsa, u holda bo‘lib, va diskriminant . Bundan, ixtiyoriy uchun tengsizlikning o‘rinli ekani kelib chiqadi. Shuning uchun berilgan tengsizlikning yechimi bo‘ladi.
|
1-mashq. Har bir talaba Android Studio dasturini yuklab olish, oʻrnatish, sdk flutterni yuklab olib, oʻrnatish jarayonini koʻrsatib oʻtish va dokument sifatida saqlash 2-amaliyot mobil ilovalar

1-mashq. Har bir talaba Android Studio dasturini yuklab olish, oʻrnatish, SDK Flutterni yuklab olib , oʻrnatish jarayonini koʻrsatib oʻtish va dokument sifatida saqlash.
Biz Android studio sasturini yuklab olamiz: https://developer.android.com/ ushbu sayt orqali android studioni yuklaymiz.
Android studio bilan birgalikda Flutter ni o’rnatib olamiz: https://flutter.dev/ ushbu saytdan Flutterni o’rnatamiz.
Kerakli Operatsion sistemani tanlaymiz.
Tizim talablari
Flutter-ni o'rnatish va ishga tushirish uchun sizning ishlab chiqish muhitingiz quyidagi minimal talablarga javob berishi kerak:
Operatsion tizimlar : Windows 10 yoki undan keyingi versiyalari (64-bit), x86-64 asosida.
Disk maydoni : 2,5 GB (IDE/asboblar uchun disk maydonini o'z ichiga olmaydi).
Keyingi navbatda Flutter sdk ni o’rnatamiz. Flutterni zipdan ochib olgan o’zimizga uchn qulay bo’lgan diskni ochib src pamka yaratamiz va uni ichiga Flutterni tashlaymizi. Masalan: C:/crs/flutter
Keyingi navbatda Flutter turgan papkaga kirib flutter console ni ochib olamiz va flutterni versiyasini ko’ramiz buning uchun flutter –version deb yozamiz ekranda ushbu ko’rinishda malumot chiqsa flutter ishlagan bo’ladi.
Flutterni kompyuter cmd consolida ham ishlatishimiz kerak buning uchin kompyuterni Win+R tugmalarni bosib ochilgan oynaga cmd sozini bosib OK tugmasini bosamiz va ochilgan oynaga yana flutter –version deb yozamiz quyidagi malumot chiqsa kompyuterda gam flutter ishlaganlibi ko’riniadi.
Keyingi navbatda android studioni o’rnatib olamiz. Quyidagi bosqichlarni bajarb boramiz. Next tugmasini bosamiz.
Android studioni o’rnatib olgan ularga flutter va dart extens larni o’rnatib olamiz. Uni quyidagi bo’limdan olamiz
Plugins bo’limidan o’rnatib olamiz va Android studioni qayta ishga tushuramiz.
New Flutter Projekt ni bosib yangi flutter project yaratamiz.
Flutter sdk faylini joyini ko’rsatamiz.
Yaratayotgan projektimizga nom beramiz va next tugmaisni bosamiz.
Endi vertul devise o’rnatib olamiz uning uchun quyidagi bo’limga o’tamamzi
Va ko’rsatilganlarni belgilab next tugmasini bosamiz
O’zimizga kerakli android versiyasini yuklab olamiz va finishni bosib ishlatamiz
Endi yangi brojekt yaratsak ham bo’ladi
|
-rasm. Oddiy haydash qurilmasining sxemasi

|
-rasm. Oddiy haydash qurilmasining sxemasiBog'liq Mavzu modda almashinish asoslari26.2-rasm. Oddiy haydash qurilmasining sxemasi;
1 - haydash kubi; 2 - kondensator-sovitkich; 3 - ko’zatish fonari;
4, 5, 6 - distillyat yig`iladigan idishlar.
Deflegmatsiya bilan haydash.
Suyuqlik aralashmasining ajratish darajasini oshirish uchun
distillyatning tarkibi deflegmasiya yordamida boyitiladi (26.3-rasm). Haydash kubidan
chiqayotgan bug`lar deflegmatorga o’tadi, u erda bug`lar qisman kondensatsiyalanadi.
Deflegmatorda asosan bug`ning tarkibidagi qiyin uchuvchan komponent kondensatsiyalanadi va
hosil bo’lgan suyuqlik (flegma) haydash kubiga qaytib tushadi. engil uchuvchan komponent
bilan tochyingan bug`lar kondensator-sovitkichga o’tadi va u erda to’la kondensatsiyalanadi.
Haydash jarayonining tugashi kubda qolgan suyuqlikning qaynash harorati bo’yicha tekshiriladi.
Odatda qoldiq suyuqlik ma’lum tarkibga ega bo’lishi kerak. Tarkibida asosan qiyin uchuvchan
komponent ushlagan qoldiq suyuqlik haydash kubining pastki qismida joylashgan shtutser orqali
tegishli idishga tushiriladi.
Suv bug`i bilan haydash.
Aralashmaning qaynash haroratini pasaytirishga vakuum
ishlatishdan tashqari uning tarkibiga qochshimcha komponentlar (suv bug`i yoki inert gaz)
kiritish yo’li bilan ham erishish mumkin. Agar aralashmaning komponentlari suvda erimasa, u
holda haydash kubiga qoch shimcha komponent sifatida suv bug`i kiritiladi.
26.3-rasm. Deflegmatsiyali oddiy haydash qurilmasining sxemasi:
1 - haydash kubi; 2 - deflegmator; 3 - kondensator-sovitkich;
4 - yig`gichlar.
26.4-rasm. Suv bug`i bilan haydash qurilmasining sxemasi:
|
| |
Javob: 
2- miso1 - Reja: I. Kirish. II. Asosiy qism

Javob:
2- miso1. tenglamalar sistemasini yeching.
Yechish. Berilgan sistema tenglamalarining aniqlanish sohasi koordinatalar tekisligining shartlarni qanoatlantiradigan nuqtalari to‘plamidan iborat. Sistema tenglamalarining har birini asosga ko‘ra logarifmlaymiz va quyidagi sistemani olamiz:
Bu sistemani kvadrat tenglama ildizlarining xossalaridan foydalanib yechish mumkin. Bunda va lar
tenglamaning ildizlari bo‘ladi.
Bu tenglamaning ildizlarini topamiz:
Natijada berilgan sistemani yechish, quyidagi ikkita tenglamalar sistemasini yechishga keltiriladi:
Birinchi sistema ; ikkinchi sistema esa yechimga ega. Bu yechimlar berilgan sistema tenglamalarini qanoatlantiradi.
Javob:
3-misol:
Yechish. Sistemaning ikkinchi tenglamasidan bo‘lishi, birinchisidan esa bo‘lishi kelib chiqadi. Sistema tenglamalarining har birining ikkala qismini10 asosga ko’ra logarifmlaymiz.
Bu sistemaning ikkinchi tenglamasidan foydalanib, ni orqali ifodalash mumkin:
ning bu ifodasini sistemaning birinchi tenglamasidagi ning o‘rniga qo‘yamiz:
Oxirgi tenglama ikkita tenglamaga ajraladi: va . Bu tenglamalarni yechib, topamiz: . Uning topilgan qiymatlariga mos keluvchi ning qiymatlarini topamiz: bo’lganda bo‘ladi. Bundan bo‘lishi kelib chiqadi. bo‘lganda bo’lib, bo‘ladi. Bu topilgan juftlar berilgan sistema tenglamalarini qanoatlantiradi.
Javob. va .
4-misol. tenglamalar sistemasini yeching.
Yechish. ifodada 2 asosga o'tamiz:
bu tenglikdan foydalanib, sistemaning birinchi tenglamasidan ni orgali ifodalaymiz:
uchun topilgan ifodani sistemaning ikkinchi tenglamasiga qo’yib topamiz:
Sistema tenglamalarining aniqlanish sohasidan yoki va bo‘lishi kelib chiqadi. va ning topilgan qiymatlaridan 3 va 4 bu shartlarni bajaradi. Demak, sistema birgina juftdan iborat bo‘lgan yechimga ega.
5-misol. tenglamlar sistemasini yeching
Yechish. Sistema tenglamalarining ko‘rinishini o‘zgartiramiz:
(*)
Bu sistema tenglamalarini hadlab qo‘shib, quyidagi tenglamani olamiz:
ning topilgan ifodasini (*) sistemaning ikkinchi tenglamasiga qo‘yamiz va
tenglamani hosil qilamiz, uni ko‘paytuvchilarga ajratamiz:
.
Bu tenglama uchta tenglamaga ajraladi:
ning bu qiymatlariga mos keluvchi ning qiymatlarini topamiz:
Sistema tenglamalarining aniqlanish sohasini tahlil qilib, va , va bo‘lishini aniqlaymiz.
Shunday qilib, berilgan tenglamalar sistemasi va
|
Javob. Agar bo‘lsa , 
agar bo‘lsa, 


2. Ko’rsatkichli tenglamalar va ularni yechish usullari

|
Javob. Agar bo‘lsa ,
agar bo‘lsa,
2. Ko’rsatkichli tenglamalar va ularni yechish usullari
|
bet | 3/6 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 20,24 Kb. | | #159928 |
Bog'liq Ii. Asosiy qism. Parametr qatnashgan tenglama va tengsizliklar-fayllar.orgJavob. Agar bo‘lsa ,
agar bo‘lsa,
2. Ko’rsatkichli tenglamalar va ularni yechish usullari.
Ko‘rsatkichli tenglamalarda noma’lum daraja ko‘rsatkichida ishtirok etadi. Ko‘rsatkichli tenglamalami yechishda ko'rsatkichli funksiyaning xossalaridan foydalaniladi.
1. Eng sodda ko‘rsatkichli tenglamani qaraylik:
, (1)
bunda va .
ko‘rsatkichli funksiyaning aniqlanish sohasi musbat sonlar to‘plamidan iborat bo’lishini e’tiborga olsak, (1) tenglama yoki bo’lganda yechimga ega emas.
bo’lsin. funksiya oraliqda bo’lganda o‘suvchi da kamayuvchi) bo‘lib, barcha musbat sonlami qabul qiladi. Bunday holda , va bo‘lganda (1) tenglama yagona ildizga ega bo‘ladi. Uni topish uchun ni ko‘rinishda tasvirlash kerak. Ravshanki, soni tenglamaning yechimi bo‘ladi.
Bordiyu ni ko'rinishda ifodalab bo‘lmasa va bo‘lsa, u holda (1) tenglama yagona yechimga ega bo‘ladi.
1-misol: tenglamani yeching.
Yechish. Bu tenglamani ikki usul bilan yechamiz.
1-usul.
2-usul.
Javob:
2-misol. tenglamani yeching.
Yechish . Berilgan tenglamani (1) ko‘rinishga keltirib, yechimini topamiz:
Javob.
3-misol. tenglamani yeching.
Yechish. Berilgan tenglamani ko‘rinishga keltirib bo‘lmaydi. Bunday hollarda tenglamani logarifm jadvallari yoki mikrokalkulator yordamida yechish mumkin:
Javob. .
2. Ushbu
(2)
ko‘rinishdagi tenglama almashtirish bilan (1) ko‘rinishga keltiriladi.
4- m iso1. tenglamani yeching.
Yechish.
1-usul. desak, berilgan tenglama ko‘rinishni oladi. Bu tenglama t= 3 ildizga ega. Bundan
ni topamiz.
Bunday almashtirishning zaruriyati ham yo‘q. Berilgan tenglamani to‘g‘ridan to‘g‘ri ham yechish mumkin.
2-usul.
3-usul.
3. Ushbu
(3)
Ko’rinishdagi tenglamani qaraylik. (3) tenglamani yechish quyidagi teoremaga asoslanadi.
|
| |
-rasm. Rektifikatsiya kollonnasi ish chiziqlarini y-x diagrammada tasvirlash

27.8-rasm. Konsentratsiyasi pog’onalari sonini grafik usul bilan aniqlash.
C nuqta v nuqta bilan tochg`ri kesma orqali birlashtiriladi. Hosil bo’lgan v
s kesmasi pastki
kolonnaning ish chizig`ini ifodalaydi. Ish chiziqlari
(av, vc) rektifikatsiya kolonnasi yuqorigi va
pastki qismlaridagi ish konsentratsiyasilarining o’zgarishini belgilaydi.
Ish chiziqlari yordamida konsentratsiyasilar o’zgarishi pog’onalarining soni aniqlanadi.
27.8-rasmda konsentratsiyasi pog’onalarining sonini grafik usul bilan aniqlash yo’li tasvirlangan.
Yuqorigi va pastki
kolonnalar ish chiziqlari K nuqtasida kesishadi. Muvozanat chizig`i
va ish
chiziqlari
o’rtasida uchburchak pog’onalar o’tkazib konsentratsiyasilar o’zgarishi
pog’onalarining soni (yoki nazariy tarelkalar soni) aniqlanadi. Grafikdan ko’rinib
turibdiki,
bizning misolimizda yuqorigi kolonnaga 3 ta konsentratsiyasi pog’onalari, pastki kolonnaga esa
6 ta konsentratsiyasi pog’onalari tochg`ri keladi.
Nazariy tarelkalarning soni
n
N
ga asoslanib haqiqiy tarelkalarning soni
n
x
aniqlanadi:
N
x
n
n
(27.13)
bu yerda
-tarelkalarning foydali ish koeffitsienti.
)
(
1
)
(
0
0
б
C
д
д
б
C
C
C
t
t
C
r
R
G
t
t
C
Q
G
(27.14)
bu yerda, C
C
— suvning solishtirma issiqlik sig`imi; t
b
va t
0
— suvning boshlang`ich
va oxirgi
haroratlari.
-rasm. Memb - Mavzu: modda almashinish asoslari

yo’z beradi. Ultrafiltrlash erigan komponentlarning molekulyar massalari erituvchining
molekulyar massasidan ancha katta bo’lgan sistemalarni ajratish uchun qo’llaniladi. Odatda
ultrafiltrlash jarayoni nisbatan kichik bosimlarda (0,2-1,0 MPa) olib boriladi.
Mikrofiltrlash. Agar membranali jarayon eritmadan yirik
kolloid zarrachalarni yoki
muallaq holatida bo’lgan kichik zarrachalarni (o’lchami 0,1-10 mkm atrofida bo’lgan) ajratish
uchun mo’ljallangan bo’lsa, mikrofiltrlash deb ataladi. Ushbu jarayon ham membrananing ikki
tomonidagi bosimlar farqi ta`sirida boradi. Mikrofiltrlash ish bosimi
ancha kichik qiymatga
(megapaskalning ochndan yoki yo’zdan biri) teng bo’lgan holatda olib boriladi.
Mikrofiltrlash jarayoni elektronika, tibbiyot, kimyo, mikrobiologiya
kabi sohalarda keng
qo’llanilib, nafis suspenziyalarni (masalan, latekslar) quyuqlashtirish, turli eritmalarni tindirish
(muallaq holatidagi zarrachalarni ajratish), oqova va tabbiy
suvlarni tozalash uchun
ishlatilmoqda.
Dializ. Bu jarayon moddalarning yarim o’tkazuvchi membrana orqali har xil diffo’ziya
tezligi bilan ochtishiga asoslangan. Ushbu jarayonda membrana quyuqlashgan va suyuqlashgan
eritmalarni bir-biridan ajratib turadi. Shu sababli ushbu usuldan odatda molekulyar massalari
(yoki diffo’ziya koeffitsientlari) bir-biridan katta farq qiladigan komponentlarni
ajratish uchun
qo’llaniladi. Quyuqlashgan va suyuqlashgan eritmalarning konsentratsiyalari o’rtasidagi farq
(konsentratsiyasi gradienti) ta`sirida erigan moddalar turlicha diffo’ziya tezligi bilan membrana
orqali suyuqlashgan eritma tomonga o’tadi. Erituvchi (odatda suv) esa teskari yo’nalishda
harakat qilib, erigan moddalarning ochtish tezligini kamaytiradi.
Membranalarning asosiy turlari

Membranalarni tayyorlash uchun turli polimerlar (sellyulozaning asetatlari,
poliamidlar,
polisulfon va boshqalar), sopol, shisha, metalldan tayyorlangan falga va boshqa materiallar
ishlatiladi. Mexaniq jihatdan mustahkamligi bo’yicha membranalar quyidagi turlarga bo’linadi:
1) zichlanuvchi (polimerdan tayyorlangan) membranalar;
2) qattiq strukturali membranalar;
3) g’ovakli membranalar;
4) g’ovaksiz (diffo’zion) membranalar.
G’ovakli
membranalar, ayniqsa teskari osmos, mikrofilmtrlash va ultrafilmtrlash
jarayonlarida keng qo’llanilmoqda. Diffo’zion membranalar
odatda gazlar va suyuq
aralashmalarni membrana orqali bug`latish va dializ usullari bilan ajratish uchun ishlatiladi.
Diffo’zion membranalarning amaliy jihatdan g’ovaklari bo’lmaydi. Bunday membranalardan
erituvchi va erigan moddalar konsentratsiya gradienti (molekulyar diffo’ziya) ta`sirida o’tadi.
Membranali qurilmaning turiga ko’ra, g’ovakli va diffo’zion
membranalar plastinaga
ochxshash, quvursimon yoki ichi bochsh tolalar (diametri 20-100 mkm, devorining qalinligi 10-
50 mkm) ko’rinishida tayyorlanadi. Membranalarni turli shaklga ega bo’lgan g’ovakli
tashuvchilarning ustiga joylashtirgan holatda (kompozitli membranalar) ham tayyorlash mumkin.
Membranali jarayonlarning fizik-kimyoviy asoslari
Eng muhim membranali jarayonlarning fizik-kimyoviy mohiyatlarini tushuntirib beramiz.
Teskari osmos. Ushbu jarayonda eritmalarni osmotik bosimdan katta bo’lgan bosim
)
(
P
bilan membrana orqali filtrlashdan iborat; bunda membrana erituvchini o’tkazib, o’zida
erigan moddalarning molekulalari yoki ionlarini ushlab qoladi. Ushbu jarayonning asosini osmos
hodisasi ya’ni erituvchining yarim o’tkazuvchi membrana orqali o’z-o’zidan muvozanat yo’z
berguncha eritmaga ochtishi
Nam havoning asosiy xossalari

Nisbiy namlik havoning muhim xossasi hisoblanadi. Havo
tarkibida namlik qancha kam
bo’lsa, bunday havo quritish jarayonida shuncha samarali ishlatiladi. Namlik bilan tochyingan
havodan qurituvchi agent sifatida foydalanish mumkin emas.
Nisbiy namlikni aniqlash uchun psixrometrdan foydalaniladi.
Psixrometr ikkita
termometrdan iborat bo’lib, bitta termometrning sharchasi doim ho’llab turiladi va u ho’l
termometr deb yuritiladi. Ikkinchisi esa quruq termometr deb ataladi. Quruq va ho’l
termometrlar ko’rsatishlarining ayirmasi
х
к
t
t
t
haroratlarning
psixrometrik ayirmasi
deyiladi. Nisbiy namlik qancha kam bo’lsa, ho’l termometr sharchasi yuzasida suvning
bug`lanishi shuncha tez boradi, natijada sharcha tezlik bilan soviydi. Shu sababli havoning nisbiy
namligi kamayishi bilan haroratlarning psixrometrik ayirmasi ko’payadi. Bu ayirma
t
asosida
va psixrometrik jadvallar yoki diagrammalar yordamida havoning nisbiy namligi topiladi.
MAVZU:REKTIFIKATSIYA JARAYONI

|
MAVZU:REKTIFIKATSIYA JARAYONIBog'liq 1-MaruzaMAVZU:REKTIFIKATSIYA JARAYONI
REJA:
1. Rektifikatsiya jarayonining mohiyati.
2. Rektifikatsiya jarayonining moddiy balansi.
3. Kolonna yuqorigi qismining moddiy balansi.
Rektifikatsiya jarayonining mohiyati. Bir jinsli suyuq aralashmalarni komponentlarga
to’la ajratish faqat rektifikatsiya usuli bilan amalga oshirilishi mumkin. Rektifikatsiya
jarayonining mohiyatini t-x-y diagramma orqali tushuntirish mumkin. Konsentratsiyasi x
1
bo’lgan dastlabki aralashma qaynash harorati t
1
gacha isitilganda, suyuqlik bilan muvozanatda
bo’lgan bug`ning holati aniqlanadi (b nuqta). Bu bug` kondensatsiya qilinganida konsentratsiyasi
x
2
ga teng bo’lgan suyuqlik hosil bo’ladi (x
2
> x
1
). Demak, suyuqlik yengil uchuvchan
komponent bilan birmuncha tochyingan bo’ladi. Bu suyuqlik ham qaynash harorati t
2
gacha
isitilganda bug` hosil bo’ladi {b nuqta), bug` kondensatsiyalanganda x
3
tarkibli suyuqlik olinadi
(x
3
> x
2
). Shu yo’sinda birin-ketin bir necha marta suyuqlikni bug`latish va bug`ni
kondensatsiyalash jarayonlarini o’tkazish orqali tayyor mahsulot — distillyat olish mumkin.
Distillyat asosan yengil uchuvchan komponentdan tashqil topgan bo’ladi.
Diagrammadagi yuqorigi egri chiziq bug` fazasining tarkibini belgilaydi, pastki egri chiziq
esa qaynash haroratlarini ifodalaydi. Bu diagramma yordamida birin-ketin bir necha marta
kondensatsiyalash va bug`latish jarayonlarini o’tkazish orqali tarkibi asosan qiyin uchuvchan
komponentdan tashqil topgan qoldiq suyuqlik olish mumkin. Ko’p marta bug`latish jarayonini
ko’p pog’onali qurilmalarda olib borish mumkin.
27.1-rasm. Binar aralashmalarni rektifikatsiya usuli bilan ajratishning diagrammada
tasvirlanishi.
Biroq
bunday
qurilmalar
qator
kamchiliklarga
ega:
o’lchami katta, yuqori
konsentratsiyasili moddalar (distillyat yoki qoldiq) ning chiqishi kam, atrof-muhitga ko’p
miqdorda issiqlik yo’qoladi.
Suyuq aralashmalarni birmuncha ixcham bo’lgan rektifikatsiya kolonnalarida to’la holda
komponentlarga ajratish ancha tejamlidir. Rektifikatsiya jarayoni davriy va o’zluksiz ravishda,
bosimning turli qiymatlarida (atmosfera bosimi ostida, vakuumda, atmosfera bosimdan yuqori
bosimda) olib boriladi. Yuqori haroratlarda qaynaydigan moddalarning aralashmalarini
ajratishda vakuum ishlatish maqsadga muvofiqdir. Normal haroratlarda gaz holatida bo’lgan
aralashmalar ajratilganda atmosfera bosimidan yuqori bo’lgan bosim ostida ishlaydigan
qurilmalardan foydalaniladi.
|
| |
Nam saqlash - Mavzu: modda almashinish asoslari

|
Mavzu: modda almashinish asoslariBog'liq 1-MaruzaNam saqlash. 1 kg absolyut quruq havoga tochg`ri kelgan suv bug`larining miqdori
havoning nam saqlashi deb yuritiladi. Bu kattalik x
(kg/kg) yoki d (g/kg) bilan belgilanadi.
Havoning nam saqlashi quyidagi nisbat orqali topiladi:
кх
сб
кх
сб
m
m
х
(30.2)
bu erda, m
сб
— nam havoning berilgan hajmidagi suv bug`lari massasi, kg; m
кх
— nam
havoning berilgan hajmidagi absolyut quruq havoning massasi, kg;
кх
— absolyut quruq
havoning zichligi, kg/m
3
.
Nam havoning entalpiyasi. Nam havoning entalpiyasi (J/kg quruq havo) quruq havo
entalpiyasi bilan shu nam havoda bo’lgan suv bug`ining entalpiyasi yig`indisiga teng:
I=C
кх
t+xi
уб
(30.3)
bu erda, C
кх
— qumq havoning solishtirma issiqlik sig`imi, J/kg K; t — havo harorati, °C; i
уб
—
o’ta qizdirilgan bug`ning entalpiyasi, J/kg.
O’ta qizdirilgan bug`ning entalpiyasi i
уб
(J/kg) quyidagi tenglama orqali topiladi.
i
уб
=r+C
б
t (30.4)
bu erda, r = °S dagi bug`ning entalpiyasi; r = 2495 10
3
J/kg;
C
б
— bug`ning solishtirma issiqlik sig`imi, C
б
=1,97-10
3
J/(kg K).
Agar quruq havoning solishtirma issiqlik sig`imi 1000 J/(kg K) deb olinsa, (30.3) tenglamani
quyidagicha yozish mumkin:
I= 1000 + x(2493 + 1,97t) J/kg quruq havo (30.5)
Demak, nam havoning issiqlik ushlashi (entalpiyasi) nam saqlash x va harorat t ga bog`liq bo’lib,
nam havo tarkibida bo’lgan quruq havoning 1 kg miqdoriga nisbatan olinadi.
|
| |
Funksional elektronika

|
Funksional elektronika
|
bet | 1/2 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 22,29 Kb. | | #231025 |
Bog'liq Funksional elektronika
Funksional elektronika
Yarimo‘tkazgich IMSlar analog mikroelektron apparatlar hisoblash texnikasi tizimlari va qurilmalarining element bazasini tashkil etadi. Mikroelektronika rivojining asosiy tendensiyasi integrasiya darajasini Mur qonuniga muvofiq orttirishdan iborat. Integratsiya darajasini oshirishning bitta yo‘li tranzistor tuzilm alarning o ‘lcham larini kichiklashtirishdan iborat. Bunda bipolyar IMSlar komponentalari birbiridan va yarim o‘tkazgich asosdan qo‘shimcha konstruktiv elementlar yordamida elektr jihatdan izolatsiyalanadi. K om ponentlar ichki ulanishlarni metallash yo‘li bilan funksional sxemaga birlashtiriladi, chunki ulanayotgan sohalar turli elektr o ‘tkazuvchanlikka (elektron yoki kovakli) ega. Sxema elementlari o‘lchamlarining kichiklashishi (diod, tranzistor, rezistorlar) sxema zichligini oshiradi va, natijada, signal o ‘tish vaqtini, ya’ni qurilmalar tezkorligini oshiradi. Integrasiya darajasining oshishi bilan kristalning o‘zaro ulanishlar bilan band pogon sig'imga ega ulushi ortadi. Aloqa liniyasi С pogon sig‘imga ega bo‘lsin. Agar aloqa liniyasi uzunligi I bo'lsa, va u orqali t sekund davomida amplitudasi U b o ‘lgan impuls uzatilsa, har bir impuls bilan liniyaga P = (CIU2)/1 q u w at kiritiladi. Impuls quw atini oshirib m antiq elem en t qayta u lan ish tezligini oshirishi mumkin. Sxemaga kiritilayotgan impuls quvvat oshirilishi bilan unda ko‘proq ajralayotgan issiqlikni olib ketish ham kerak. Shuning uchun zamonaviy sxemotexnik elektronika qurilmalarida axborotlarni qayta ishlash tezligi sekundiga 10^9:10^10 opreratsiyadan oshmaydi.
B unday xarakteristikalar axborotlarning katta massivlariga real vaqt masshtabida ishlov berishga imkoniyat bermaydi (obrazlarni aniqlash, konstruksiyalarni sintez qilish, bilimlar bazasini boshqarish, sun’iy intellekt yaratish va h.k.).
Elektronika rivojining tezkorlikni oshirishga yo‘naltirilgan alternativ yo‘llaridan biri a n ’anaviy elem entlardan chetlashishdan va katta massivga ega axborotlarga ishlov berishda axborot tashuvchi sifatida qattiq jismdagi dinamik bir jinslimasliklardan foydalanishdan iborat. Bu bir jinslimasliklar dinamik deb atalishiga sabab shundaki, ular turli fizik hodisalar yordamida hosil bo‘ladi, siljishi, shaklini, holatini o'zgartirishi, boshqa bir jinslimasliklar bilan ta ’sirlashishi mumkin. IMS larda kom ponentli tuzilishdan chetlashish va dinam ik bir jinslikm aslilardan foydalanishga asoslangan yo'nalish “
|
| |
Sanoatning turli texnologiyalarida keng qo’llanilayotgan membrana usullari

|
Sanoatning turli texnologiyalarida keng qo’llanilayotgan membrana usullari
|
bet | 1/3 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 1,68 Mb. | | #105047 |
Bog'liq biznes Sanoatning turli texnologiyalarida keng qo’llanilayotgan membrana usullari.
REJA:
- Umumiy tushunchalar.
- Teskari osmos va ultrafiltrlash jarayoni.
- Mikrofiltirlash jarayonlari.
- Dializ va elektrodializ jarayoni.
Membrana – bu suyug yoki gaz aralashmadan bir yoki bir necha komponentni bir tomonlama oʻtkazish qobiliyatiga ega boʻlgan yarimoʻtkazuvchan toʻsiqdir. - Membrana – bu suyug yoki gaz aralashmadan bir yoki bir necha komponentni bir tomonlama oʻtkazish qobiliyatiga ega boʻlgan yarimoʻtkazuvchan toʻsiqdir.
- Membranalar quyidagi talablarni qondirishi va xususiyatlarga ega boʻlishi kerak:
- 1) yaxshi ajratish qobiliyati (selektivlik):;
- 2) katta solishtirma unumdorlik:
- 3) ajratilayotgan kimyoviy moddalarga chidamli;
- 4) montaj qilish, saqlash va transportirovka davriga yetarli mustahkamlik;
- 5) ishlatish davrida xossalarioʻzgarmasligi kerak.
- Membranalar turli polimer (selluloza, atsetat, poliamid, polisulfon), keramika, shisha, metall folga va boshqa materiallardan yasaladi.
- Mexanik mustahkamligiga qarab membranalar zichlanuvchi (polimerli) va qattiq strukturali hamda g'ovakli vagovaksiz (diffuziyali) boʻlishi mumkin.
- G'ovakli membranalar teskari osimos, mikro- va ultrafiltrlash jarayonlarini amalga oshirish uchun go llaniladi, gazlarni ajratishda esa, kamroq ishlatiladi. Bu membranalar xizmat muddati membrana materiali kimyoviy chidamliligi bilan belgilanadi.
Kimyo va neftni gayta ishlash sanoatlarida membrana usullari azeotrope aralashmalarni ajratishda, eritmalarni tozalash va konsentratsiyasini orttirishda, yuqori molekulali birikmalarni eritmalaridan ajratib olishda; biotexnologiya va sanoatida vaksina, fermentlarni ajratish va tozalashda; Oziq - Ovqat sanoatida sabzavot va mevalar sharbatlari konsentratsiyasini oshirish uchun, suvni va suvli eritmalarni gayta ishlashda, ogava suvlarni tozalashda membrane jarayonlari keng koʻlamda qoʻllaniladi.
|
| |
Barabanli quritkichlar - Mavzu: modda almashinish asoslari

nasadkalar joylashtiriladi. Nasadkalar barabanning kesimi bo’yicha materialni bir mechyorda
tarqatish va aralashtirishni tachminlaydi. Bunday sharoitda material bilan qurituvchi agentning
o’zaro ta`siri samarali bo’ladi.
Baraban ichida materialning o’ta qizib ketish darajasini kamaytirish uchun material va
qurituvchi agent (tutunli gazlar yoki qizdirilgan havo) bir-biriga nisbatan tochg`ri yo’nalishda
bo’ladi, chunki bunday sharoitda yuqori haroratli issiq gazlar katta namlikka ega bo’lgan
material bilan o’zaro kontaktda bo’ladi. Mayda sochiluvchan materiallar uchun havoning
baraban ichidagi tezligi 0,5-1,0 m/s, katta bo’lakli materiallar uchun esa 3,5-4,5 m/s dan
ortmasligi kerak. Ishlatilgan gazlar atmosferaga chiqarilishdan oldin mayda changlardan
siklonda tozalanadi. Quritilgan material barabandan tashqariga tushiruvchi moslama orqali
chiqariladi.
Quritilgan material donalarining o’lchamlari va xossalariga ko’ra har xil nasadkalardan
foydalaniladi (31.3-rasm). Katta bo’lakli va qovishib qolish xususiyatiga ega bo’lgan
Namlikning material ichida siljishi

gn
gc
D
m
м
(30.8)
bu yerda, D
M
—
namlik o’tkazuvchanlik koeffitsienti.
Bu ifodaning ochng tomonidagi minus ishora namlikning konsentratsiyasi katta bo’lgan
qatlamdan konsentratsiyasi kichik bo’lgan qatlamga qarab siljishini ko’rsatadi. Namlik
o’tkazuvchanlik koeffitsienti D
M
ning (m
2
/s) fizik machnosi namlikning materialdagi ichki
diffo’ziya koeffitsientini
ifodalaydi va issiqlik o’tkazish jarayonidagi harorat o’tkazuvchanlik koeffitsientiga
ochxshaydi. Namlik o’tkazuvchanlik koeffitsiyentining qiymati namlikning material bilan
birikish turiga, quritish haroratiga, materialning namligiga bog`liq bo’lib, faqat tajriba yo’li bilan
aniqlanadi.
-rasm - Mavzu: modda almashinish asoslari

|
Mavzu: modda almashinish asoslariBog'liq Mavzu modda almashinish asoslari31.3-rasm.
Nasadkalarning turlari:
a — ko’tariluvchi kurakchali; b — sektorli; d, e — tarqatuvchi;
/ — berk yacheykali.
materiallarni quritish uchun ko’taruvchi parrakli nasadkalar, yomon sochiluvchan va katta
zichlikka ega bo’lgan katta bo’lakli materiallarni quritish uchun esa sektorli nasadkalar
ishlatiladi. Kichik bo’lakli, tez sochiluvchan materiallarni quritishda tarqatuvchi nasadkalar keng
ishlatiladi. Mayda qilib yozilgan, chang hosil qiluvchi materiallarni berk yacheykali donasimon
nasadkalari bo’lgan barabanlarda quritish maqsadga muvofiqdir. Ayrim sharoitlarda murakkab
nasadkalardan foydalaniladi.
Barabanli quritkichlarda materialning yaxshi aralashishiga erishiladi, natijada qattiq va gaz
fazalari oralig`ida o’zluksiz kontakt yo’z beradi. Bunday quritkichlarning ish unumdorligi
bug`lanayotgan namlik bo’yicha 100—120 kg/m
3
soat gacha etadi. Barabanning diametri esa
1200 dan 2800 mm gacha boradi. Barabanli quritkichlar katta miqdordagi mahsulotlarni quritish
uchun keng qo’llaniladi.
Mavhum qaynash qatlamli quritkichlar.
Bunday quritkichlar oxirgi 20—30 yil
davomida eng ko’p qo’llanilmoqda. Jarayon mavhum qaynash qatlamida olib borilganda qattiq
material zarrachalari va qurituvchi agent o’rtasida kontakt yuzasi ko’payadi, namlikning
materialdan bug`lanib chiqish tezligi ortadi, quritish vaqti esa ancha qisqaradi. Hozirgi kunda
kimyoviy texnologiyada mavhum qaynash qatlamli quritkichlar sochiluvchan donasimon
materialdan tashqari, qovushib qolish xususiyatiga ega bo’lgan materiallar, pastasimon
moddalar, eritmalar, qotishmalar va suspenziyalarni suvsizlantirish uchun ham ishlatilmoqda.
O’zluksiz ishlaydigan bitta kamerali quritkichlar keng tarqalgan (31.4-rasm). Nam material
bunkerdan tachminlagich orqali quritkich kamerasiga beriladi. Kameraning pastki qismida
tarqatuvchi to’r joylashtirilgan. Havo ventilyator orqali aralashtirish kamerasiga beriladi va bu
yerda issiq tutunli gazlar bilan aralashadi. Qurituvchi agent (issiq havo yoki havoning tutunli
gazlar bilan aralashmasi) ma’lum tezlik bilan tochming pastidan beriladi. Havo oqimi ta`sirida
qattiq material donachalari mavhum qaynash holatiga keltiriladi. Quritilgan material to’rdan bir
oz tepada joylashgan shtutser orqali tashqariga chiqariladi va transportyorga tushadi. Ishlatilgan
gazlar siklon va batareyali chang ushlagichda tozalanadi.
|
| |
Membranali distillash - Mavzu: modda almashinish asoslari

Membranali distillash. Ushbu jarayon polimer yoki qattiq strukturali materialdan
tayyorlangan g’ovakli membrana qatlamida hosil qilingan harorat gradienti ta`sirida yo’z beradi.
30-70°C gacha isitilgan dastlabki eritma mikrog’ovakli gidrofob membrananing bir tomoniga
beriladi. Membrananing ikkinchi tomonidan esa kam isitilgan (sovuq) erituvchi (odatda suv)
harakat qiladi. Membrana gidrofobli va g’ovaklarning o’lchami ancha kichik (bir mikrometr va
undan ham kam) bo’lganligi sababli, suyuq faza membrana g’ovaklariga kirmaydi. Issiq eritma
yuzasidan bug` membrananing g’ovaklariga kiradi, u yerda havo qatlami orqali diffo’ziya yo’li
bilan o’tadi va sovuq suyuqlik yuzasida kondensatsiyalanadi. Bunday sharoitda g’ovaklarda
bochshliq paydo bo’lib, bug`lanish jarayonini tezlatadi va natijada jarayonning samaradorligi
oshadi.
Membranali distillash yo’li bilan quyidagi vazifalari hal qilish maqsadga muvofiq bo’ladi:
elektrolitlarning suvli eritmalarini quyuqlashtirish va chuchuklashtirish; dengiz suvini
chuchuklashtirish; tibbiyot maqsadlari uchun o’ta toza suv olish; bug` qozonlari uchun toza suv
olish va hokazo. Membranali distillash jarayoni amaliy jihatdan atmosfera bosimi ostida boradi,
shu sababdan ushbu jarayonni amalga oshirishga mo’ljallangan qurilmalar arzon polimer
materiallaridan tayyorlaniladi.
MAVZU: MEMBRANALI QURILMALAR. REJA: 1. Membranali qurilmalar
2. Tekis membranali qurilmalar
3. Quvursimon membranali qurilmalar
Membranali qurilmalar. Sanoatda ishlatiladigan membranali qurilmalar bir qator
talablarga javob berishlari kerak: membrananing qurilma hajm birligiga tochg`ri kelgan qiymati
katta; qurilmani yig`ish va montaj qilish oson; suyuqlik membrana yuzasidan katta tezlik bilan
harakat qilishi; qurilmadagi bosim farqi imkon boricha kichik; mexaniq jihatdan mustahkam va
hokazo. Lekin barcha talablarga mos bo’lgan qurilmani loyihalash mumkin emas, albatta. Shu
sababdan aniq bir jarayon uchun membranali qurilmaning eng maqbul konstruksiyasi tanlab
olinadi.
Membranali qurilmalar asosan 4 turga bo’linadi:
1) membranali elementlari tekis bo’lgan qurilmalar;
2) membranalari quvursimon bo’lgan qurilmalar;
3) membranalari o’ram holatida bo’lgan qurilmalar;
4) membranalari ichi bochsh tolalardan tashqil topgan qurilmalar.
Membranali qurilmalarning ayrim turlari bilan tanishib chiqamiz.