Zamonaviy ta'lim paradigmasidan kelib chiqadigan ta'lim jarayoniga oid printsiplar va yondashuvlar

|
Zamonaviy ta'lim paradigmasidan kelib chiqadigan ta'lim jarayoniga oid printsiplar va yondashuvlar
|
bet | 21/27 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 123,46 Kb. | | #153710 |
Bog'liq Mavzu Pedagogik jarayonni loyihalash texnologiyasi-fayllar.orgZamonaviy ta'lim paradigmasidan kelib chiqadigan ta'lim jarayoniga oid printsiplar va yondashuvlar.
Zamonaviy ta'lim paradigmiga asosan, pedagogika fanini va ijtimoiy ongni boshqaradigan va davlat ta'lim siyosatining tamoyillari sifatida qonun doirasida mustahkamlangan ta'lim tizimining mohiyatini va asosini aniqlaydigan asosiy qoidalarni tushunamiz. Ularning ichida quyidagilarga e'tibor qaratamiz:
Ta'limning gumanistik tabiati, umuminsoniy qadriyatlar ustuvorligi, inson hayoti va salomatligi, erkin shaxsiy rivojlanish, inson huquq va erkinliklarini hurmat qilish;
Ta'lim tizimining o'quvchilarni tayyorlash va rivojlantirish darajalariga va xususiyatlariga moslashuvchanligi (2000 yilda Rossiya Federatsiyasi hukumati tomonidan qabul qilingan ta'limning milliy doktrinasida ushbu printsip "individual ta'limning qiziqishi va qobiliyatini hisobga olgan o'quv dasturlarining xilma-xilligi tufayli o'quv jarayonini shaxsiylashtirish");
Ta'limni demokratik, davlat-davlat tabiati.
Ushbu tamoyillarga muvofiq ta'limning asosiy vazifasi insonning rivojlanishini, inson huquq va erkinliklarini hurmat qilish sharoitida, pedagogik jamiyatni demokratik tashkil etishni ta'minlashdan iborat.
Ushbu tamoyillar o'quv jarayonini tashkil etishga shaxsiy faoliyat yondashuviga javob beradi.
Bu erda "yondashuv" ijtimoiy o'rganish sub'ektlarining ijtimoiy tushuncha tashuvchilari sifatida ko'rsatadigan ijtimoiy nuqtai nazarlari aks ettirilgan dunyoqarashlar kategoriyasidir. Shu ma'noda, "yondashuv" toifasi yo'nalish tushunchasidan kattaroqdir. Shaxsiy faoliyatga asoslangan yondashuv (ta'limning paradigmatik tamoyillari asosida) doirasida ta'limning turli yo'nalishlari, uning shakllari va uslublari joriy etilishi mumkin.
Shaxsiyat-faoliyat yondashuvining shaxsiy komponenti o'quv jarayonini talabaga qaratilgan deb hisoblaydi, ya'ni u asosan uning sabablari, maqsadlari, aqliy zahiralari hisobga olinadi. Talabaning manfaatlariga, uning qobiliyatlari va qobiliyatlariga asoslangan holda, butun ta'lim jarayoni qurilgan, inson sifatida o'zini o'zi anglash uchun eng qulay imkoniyatlar yaratilgan. Ushbu komponentda shaxsiyat-faol yondashuv A Maslow, C. Rogers tomonidan insonparvarlik psixologiyasi asosida shakllantirilgan talaba-markazga yo'naltirilgan yondoshuv bilan bog'liq bo'lishi mumkin.
Shaxsiy faoliyat yondoshuvining faoliyat komponenti, insonning tashqi dunyo bilan faol, maqsadga yo'naltirilgan aloqasi sifatida faoliyatni tushunish bilan bog'liq. Hayvonlarning harakatlaridan farqli o'laroq, inson faoliyati biologik jihatdan aniqlangan, ammo tarixiy jihatdan rivojlangan sotsial-madaniy dasturlar bilan belgilanmagan. Psixologiya fanlari ta'lim mazmunini insonga ma'lumot berish orqali emas, balki o'zlarining faol, yo'naltirilgan faoliyati jarayonida olishini da'vo qiladi. Bundan tashqari, agar o'quvchi bajaradigan ish faqatgina u motivga mos keladigan bo'lsa, o'quvchining ehtiyoji, ya'ni o'quvchi, masalan, uy vazifasini bajaradigan, ta'lim faoliyati bilan shug'ullanadigan, agar uning harakatlarining maqsadi bilimni ota-onalarga tezda xabar berish istagini emas, balki o'zlari yoqtirgan narsalarni, masalan, futbol o'ynashni xohlashadi.
Yana bir bor ta'kidlash joizki, oliy ta'lim tizimining muhim natijasi umumiy psixologik faoliyat nazariyasidan kelib chiqadi: bitiruvchining ijtimoiy va kasbiy faoliyatga tayyorligi kasbiy ta'limning umumlashtirilgan natijasi bo'lishi kerak, chunki insonning o'z harakatlari orqali faqat "o'zidan oshib ketish" J. Delor tomonidan "Ta'lim - maxfiy xazina" nomli ma'ruzada ko'rsatilgan ta'lim maqsadlaridan biri.
Biroq aniq harakatlarni amalga oshirish, ularni bilimdan mahrum qilish qobiliyatini mutlaqo yo'q qilish mumkin emas. Oliy ma'lumotli mutaxassis uchun bilim ma'lum faoliyatning nazariy va axloqiy asosini tashkil qiladi, uning xabardorligini va uning harakatlariga asos beradi. Yosh taniqli rus olimi P.L. Kapitsa, o'sha paytda 1920-yillarda qaytib kelgan muhandis. Angliyada amaliyot o'tashganidan so'ng, Germaniyada joylashgan muhandislik zavodlaridan biriga tashrif buyurdi. U to'satdan to'xtatilgan bo'linishni boshlash uchun yordam so'radi. Kapitsa mashinani o'rganish uchun ancha vaqtni o'ylab topdi, keyin qo'lida bolg'a oldi va ma'lum joyga urdi. Mashina qozondi. Uning xizmatlari uchun hisob-fakturada u 1000 dollarni ko'rsatdi. Ulardan biri zarba (harakatlar) va 999ni qanday va qaerga urish kerakligini bilish uchun (insoniy rivojlanishni o'rganayotgan olimlarning "oqil odam" ning paydo bo'lishi "mohir inson" dan oldin kelganligiga e'tibor bering).
|
| |