nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Texnologik yondashuv - Курс иши Рохила

|
Курс иши Рохила
|
bet | 4/10 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 49,03 Kb. | | #131580 |
Bog'liq aaaqsTexnologik yondashuv. Texnologiya yunoncha so‘z bo‘lib, texne- mahorat, san’at, logos-tushuncha, ta’limot ma’nolarini anglatadi. Texnologiya tushunchasi - tayyor maxsulot olish uchun ishlab chiqarish jarayonlarida qo‘llaniladigan usul va metodlar majmui; shunday usul va metodlarini ishlab chiquvchi va takomillantiruvchi fan sifatida ta’riflanadi. Ishlab chiqarish jarayonlarining tarkibiy qismi bo‘lgan amallar - materiallarni qazib olish, tashish, taxlash, saqlash va boshqalar xam texnologiya deyiladi. Texnologiya ishlab chiqarish jarayonlarini tasvirlash, ularni bajarish bo‘yicha qo‘llanmalar, texnik qoidalar va talablar, grafiklar xam kiradi. Sanoat ishlab chiqarishi soxasida yuzlab texnologik loyxalar (jarayonlar) yaratilgan. Ular, agar texnik xujjat talablariga amal qilinsa, ishni kim va qayerda bajargandan qat’iy nazar, maxsulot sifati va natijasi kafolatlanadi.
Ta’lim ishiga texnologik yondashuv:
o‘qish - o‘qitish jarayonini o‘zaro o‘zviy bog‘lik etaplar, fazalar, amallarga ajratish, bulishni;
ta’limdan muljallangan natijaga erishish uchun bajariladigan xarakatlarni muvofiklashtirish, ketma-ket, boskichma-boskich amalga oshirishni;
loyxalashtirilgan ishlar, amallarning barchasini birdek bajarishni nazarda tutadi.
Bu yondashuv asosan, repraduktiv ta’limga xosdir. Repraduktiv ta’lim tipik vaziyatlarda biror ish-xarakatni oldin bilib olingan qoidalar asosida bajarishdir.
Reproduktiv darajasi uchun o‘qitishtexnologiya usulida ta’lim - takror ishlab chiqiladigan konveyerli jarayon sifatida tashkil etiladi, undan kutiladigan natija xam mufassal tasvirlanib, aniq qayd etiladi. O‘quv materiali aniq ifodalangan o‘quv maqsadiga mos qayta tuzib, ishlab chiqiladi, ayrim bo‘lak (qism, modul) larga ajratiladi, o‘quv materialani o‘rgatishning alternativ yullari nazarda tutiladi, har bir bo‘lakni o‘rganish test yordamida nazorat etilib, xato, kamchiliklar tuzatilib, tug‘irlab boriladi. O‘quv ishi etalonda kursatilgan natijaga erishishni nazarda tutadi. Bu, bolalarni qiziqtirish, musobaqa va o‘zaro yordamlashishni inkor etmaydi. Ta’lim repraduktiv xarakterda olib borilgani uchun xam bu usul bilim, kunikma va malakalarning zarur minumini egallashda ko‘prok samara bredi. Texnologik yondashuvni qo‘llash qo‘yilgan o‘quv maqsadlariga erishishni kafolatlaydi.
|
| |
Tizimli yondashuv - Курс иши Рохила

|
Курс иши Рохила
|
bet | 3/10 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 49,03 Kb. | | #131580 |
Bog'liq aaaqsTizimli yondashuv. Tizim so‘zi - tuzilma, qismlardan tuzilgach, birikkan yaxlit narsa yoki xodisa ma’nosini anglatadi. Tizim tushunchasi va so‘zi, boshqa ma’nolarga xam ega. Masalan, tizim-ip, sim kabilarga terilgan narsa; tizim- shoda (bir tizim marvarid, bir shoda marjon kabilar). Shuningdek, kibernetik tizim, axborotlar tizimi, ijtimoiy munosabatlar tizimi, xarakatlar tizimi, o‘qitishtizim kabi tushunchalar shaklida xam qo‘llaniladi. Tizim tushunchasi odatda ayrim belgilariga ko‘ra turlarga ajratiladi: moddiy narsalar tizimi; mavxum tushunchalar, faraziyalar, nazariyalar, ilmiy bilimlar tizimi kabilar.
Tizimli yondashuv ilmiy bilish metodologiyasi va o‘qitishamaliyotning bir yunalishi sifatida universal tavsifga ega, pedagogikada keng qo‘llaniladi, ta’lim- tarbiyaga xam o‘qitishtizim sifatida qarash lozim.
“Tizimli yondashuv” tushunchasi kupincha “tizimli metod”, “tizimli taxlil usuli” tushunchalari bilan uzviy bog‘lik xolda qo‘llaniladi. Chunki tizimli taxlil usullari xam obektni yaxlit tizim sifatida o‘rganishni nazarda tutadi. Tizimli yondashuv, aynqsa, tuzilish - vazifasiga ko‘ra bajariladigan taxlilga juda yaqin. Tizimli taxlilning obektni yaxlit narsa yoki xodisa (tizim) xisoblanadi, u, birinchidan, obektning turli qismlarini; ikkinchidan, qismlarning o‘zaro bog‘liqligini; uchinchidan, tizimning chegaralarini va tutrtinchidan, tizimning atrof-muxit bilan bog‘liqligi, aloqadorligini nazarda tutadi.
Tizimli yondashuvda bir qancha qoida-prinsiplar majmuidan foydalaniladiki, ular tadqiqotchilik va amaliy faoliyatda yuqori natijalarga erishish imkoniyatini yaratadi. Bunday qoida-prinsiplar qatoriga, jumladan, qo‘yidagilar kiradi: mavxumlikdan yaqqollikka karab borish; analiz bilan sintezning, mantiqiylik bilan tarixiylikning birligi; obektda bog‘lanishlar va o‘zaro ta’sirlarning turlichaligi; obektning tuzilishi - vazifalari va kelib chiqishi xaqidagi tasavvurlarning birligi va boshqalar.
O‘qitish tizimi - inson bolasini barkamol shaxs, biror kasb egasi sifatida shakllantiruvchi yaxlit ijtimoiy - o‘qitishxodisa bo‘lib, uning tarkibi o‘qitishjarayonning obektlari va su’bektlari, shakl-usullari, ular o‘rtasidagi
munosabatlar, o‘zaro ta’svirlar, ularni boshqarishdan iborat. Pedagogika va tor (jins va tur) tushunchalarni ichiga oladi; pedagogika - fan; pedagogika – o‘quv predmeti; o‘qitish- inson faoliyatining bir soxasi sifatida keng tushunchalardir. Ularning xar biri ma’lum qismlardan tuzilgan tizim xisoblanadi. Pedagogika fan sifatida ayrim belgilariga ko‘ra bir necha qismlardan tuzilgan tizimdir. O‘qitishfanlar tizimiga - pedagogika nazariyasi va tarixi; o‘qitish nazariyasi va metodikasi; maxsus pedagogika; jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi; madaniy-ma’rifiy ishlar pedagogikasi, ijtimoiy pedagogika kabilar kiradi.
Shuningdek, ta’lim-tarbiyaning maqsadi, shakl-usullari tizimi; ta’lim- tarbiyaning yunalishlari, turlari tizimi; uzluksiz ta’lim tizimi; ta’lim muassasalari tizimi; o‘qitishixtisosliklar tizimi; o‘quv vazifalari, o‘quv axbarotlari tizimi kabilar xam o‘qitishtizim tarkibiga kiradi.
|
| |
Tadqidiy-ijodiy yondashuv

|
Tadqidiy-ijodiy yondashuv
|
bet | 5/10 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 49,03 Kb. | | #131580 |
Bog'liq aaaqsTadqidiy-ijodiy yondashuv. Bu yondashuv ta’limning maqsadi talabada biror muammoni yechish qobiliyatini o‘stirish, yangi bilim (tajriba)ni mustaqil o‘zlashtirish, xarakatning yangi usullarini topish, shahsan tashabbus kursatishni ko‘zda tutadi.
Tadqiqiy yondashuv faoliyatning ijodiy, aktiv xarakteri bilan bg‘lik.
Bu yondashuvda talabaning o‘quv-bilish faoliyatiga pedagog rag‘batlantiruvchi usulda raxbarlik qiladi, bolaning shaxsiy tashabbusini qo‘llab- quvatlaydi, bola bilan xamkorlik qiladi, talabaning fikr va qiziqishlarini oldingi o‘ringa qo‘yadi. Tadqiqiy yondashuv bo‘yicha xam o‘qitishtexnologiya variantlari ishlab chiqilgan.
Pedagogika nazariyasi va amaliyotida an’anaviy yondashuv o‘z imkoniyatlarini sarflab bo‘ldi, tizimli texnologik, tizimli va tadqiqiy
yondashuvlardan xar birining ta’lim tizimida o‘z o‘rni bor va o‘z joyida qolishi lozim.
Rivojlangan mamlakatlarda ta’limning turli darajalari uchun (repraduktiv, maxsuldor, tadqiqiy-ijodiy) o‘qitishtexnologiya variantlari ishlab chiqilgan.
Keng qo‘llamda amalga oshirilayotgan ta’lim isloxatlari ta’limnig ilg‘or texnologiyalarini o‘rganish va o‘quv-tarbiya jarayoniga joriy etishni taqozo qiladi. Bu o‘z navbatida pedagog xodimlardan ta’lim soxasiga texnologik yondashuvni, o‘qitish texnologiya usulini egallashni va O‘zbekistonning milliy, ma’naviy-madaniy xususiyatlari, tarixiy ilg‘or an’analarini xisobga olgan xolda o‘qitishamaliyotda qo‘llash va rivojlantirishni talab etadi.
Texnologik yondashuv mavjud an’anaviy o‘quv jarayoniga faqat kompleks tarzdagina emas, pedagoglar tomonidan o‘zlashtirilishi, metodik qo‘llanmalar, o‘quv-moddiy baza yaratilishiga qarab bosqichma-bosqich, ayrim elementlari amalga oshirilaverishi xam mumkin. Bu birinchi navbatda o‘qitishtexnologiyaning muxim qismi - predmetlar va mavzular bo‘yicha ta’lim maqsadlarini aniqlash usullariga taalluqlidir.
O‘qitishtadqiqotchilar ta’lim-tarbiya xodisalarini o‘rganganda ma’lum darajada bu yondashuvlarni qo‘llaydilar. Amaliyotchi pedagoglar xam bundan mustasno emas. Agar har bir yondashuv nimaligini anglab, o‘z o‘rnida, maqsadga muvofiq tarzda unga amal qilinsa, o‘quv-tarbiyaviy ishlar samardorligi ancha yukori bo‘lar edi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 10/10 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 49,03 Kb. | | #131580 |
Bog'liq aaaqsFoydalanilgan adabiyotlar
Mirziyov Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. “O‘zbekiston” 2016.
Mirziyov Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob halqimiz bilan birga qo‘ramiz. “O‘zbekiston” 2017
O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoev 2017—2021 yillarda O‘zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha harakat strategiyasi. 7 yanvar 2017 yil.
Ta’lim to‘g‘risidagi O‘zbekiston Respublikasining Qonuni (Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. 1997 yil T.,“Sharq” nashriyoti)
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1997 yil 6-oktabrdagi PF- 1869-son “Ta’lim-tarbiya va kadrlar tayyorlash tizimini tubdan isloh qilish, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 14-noyabrdagi PQ- 1426-son “Oliy malakali ilmiy va ilmiy-o‘qitishkadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 21-martdagi PQ- 1730-son “Zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini yanada joriy etish va rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil 24-iyuldagi PF-4456- son “Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash va attestatsiyadan o‘tkazish tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida” Farmoni.
Abduqodirov A.A., Pardaev A.X. Masofali o’qitish nazariyasi va amaliyoti. MonografiY. – T.: Fan, 2009. – 145 b.
Muhamedov G.I., To‘raqulov X.A. O‘qitishtadqiqotlarning ilmiy – nazariy asoslari. – Jizzax: Fan, 2004. – 228 b.
To‘raqulov X.A. O‘qitishtadqiqotlarda axborot tizimlari va texnologiyalari. – Toshkent: Fan, 2006. – 240 b.
Munavvarov A.Q. umumiy tahriri ostida. / Pedagogika. -T.:O‘qituvchi, 1996. 200 b.
Golish L.V., Fayzullayeva D.M. O‘qitishtexnologiyalarni loyihalashtirish va rejalashtirish. -T., 2010.
Ziyomuhammadov B. Pedagogika. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent:
Ismoilova Z.K. Pedagogikadan amaliy topshiriqlar: O‘quv qo‘llanma.Toshkent: Fan, 2001. – 159 b.
Hasanboyev J. va boshqalar. Pedagogika. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Fan, 2006. – 282 b.
Bespalko V.P. Pedagogika i progressivnoye texnologii obucheniy. Institut prof.obr.Ministerstva Obrazovaniya Rossii.- M.,1995. -336 s.
Ta’lim to‘g‘risidagi O‘zbekiston Respublikasining Qonuni (Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. 1997 yil T.,“Sharq” nashriyoti)
Ibragimov X., Abdullaeva SH. Pedagogika nazariyasi. – T.: “Fan va texnologiya” nashriyoti, 2008.
Ochilov S. va Xoshimov K. O‘zbek pedagogikasi antologiyasi. O‘quv qo‘llanma.
|
| |
Linux vazifasi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 183/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Linux vazifasi
UNIX operatsion tizimi har doim bir vaqtning o‘zida bir nechta jarayonlarni va bir nechta foydalanuvchilarni qo‘llab-quvvatlashga mo‘ljallangan interfaol tizim bo‘lib kelgan. U dasturchilar uchun, dasturchilar tomonidan - foydalanuvchilarning aksariyati juda tajribali va dasturiy ta’minotni ishlab chiqish loyihalarida ishtirok etadigan (ko‘pincha juda murakkab) sharoitlarda foydalanish uchun ishlab chiqilgan. Ko‘p holatlarda, ko‘p sonli dasturchilar umumiy tizimni yaratish uchun faol ishlamoqda, shuning uchun UNIX operatsion tizimida insonlar birgalikda ishlashi va ma’lumot almashishni boshqarishga imkon beradigan ko‘plab vositalar mavjud. Yaxshi dasturchilar operatsion tizimdan nimani xohlashadi? Birinchidan, ko‘pchilik ularning tizimining sodda va mos kelishini xohlaydi. Masalan, eng past darajada fayl faqat baytlar to‘plamidan iborat bo‘lishi kerak. Tajribali dasturchilar odatda operatsion tizimda ko‘rishni istagan boshqa xususiyatlar bu kuchlilik va moslashuvchanlikdir. Bu shuni anglatadiki, tizimda ularni ma’lum bir dasturga moslashtirish uchun birlashtirilishi mumkin bo‘lgan oz miqdordagi asosiy elementlar bo‘lishi kerak. Linux tizimining asosiy qoidalaridan biri shundaki, har bir dastur bitta vazifani bajarishi kerak
- va uni yaxshi bajarish. Ya’ni, kompilyatorlar ro‘yxatlarni tuzishda ishtirok etmaydilar, chunki boshqa dasturlar bu vazifani yaxshiroq bajara oladilar. Va nihoyat, ko‘pchilik dasturchilarda foydasiz ortiqchalikga nisbatan kuchli dushmanlik mavjud. Istalgan narsani olish uchun cp ni o‘zi yetarli bo‘lsa, nima uchun copy deb yozish kerak? Bu qimmatbaho xakerlik vaqtining behuda sarflanishidir. F faylidan "ard" satrini o‘z ichiga olgan barcha satrlar ro‘yxatini olish uchun Linux operatsion tizimidagi dasturchi quyidagi buyruqni kiritadi.
grep ard f
Qarama-qarshi yondoshuv shundaki, dasturchi avval grep dasturini ishga tushuradi (argumentlarsiz), shundan so‘ng grep dasturi dasturchiga: “Salom, men grepman. Men fayllardan namuna izlayapman. Iltimos, namunangizni kiriting”. Namunani olgandan so‘ng, grep fayl nomini so‘raydi. Keyin boshqa fayllar bor-yo‘qligini so‘raydi. Nihoyat, u nima qilmoqchi ekanligi to‘g‘risida ma’lumotni ko‘rsatib, hamma narsa to‘g‘ri yoki yo‘qligini so‘raydi. Bunday
foydalanuvchi interfeysi yangi boshlanuvchilar uchun qulay bo‘lishi mumkin bo‘lsa ham, u tajribali dasturchilarni asabiylashtiradi.
|
| |
-rasm. Avtomatlashtirilgan nasos stantsiyasining umumiy

153
14–BOB. CНORVACНILIKDA TЕXNOLOGIK JARAYОNLARNI
AVTOMATLASНTIRISН
14.1. Umumiy tushunchalar
Chorvachilik ishlab chiqish jarayonlari texnologiyasida
bir qancha tipik
ko‘rinishdagi texnologik jarayonlar qo‘llaniladi: yem tayyorlash, tarqatish,
sug‘orish,
muhit sharoitlarini rostlash, chiqindi suvlarni yig‘ish va chiqarib
tashlash, sigirlarni sog‘ish, jun qirqish va h.k. Chorva mollarining fiziomantiqiy
holati, og‘irligi va mahsulotdorligini nazorat qilish katta ahamiyatga ega.
Bu jarayonlarning yoki alohida tanlab olingan operatsiyalarning
har birini
avtomatlashtirish maqsadida alohida mustaqil ob’ekt sifatida ko‘rib chiqilishi
lozim.
Shu bilan birga barcha jarayonlarni vaqt bo‘yicha optimal ravishda boshqarish
yakuniy texnologik natijaga olib keladi, bu ko‘rsatgich
ishlab chiqarish
samaradorligi bilan aniqlanadi.
14.2.
Yem-xashak tayyorlash jarayonlarini
avtomatlashtirish
Chorva yemlarini turlariga dag‘al yem-xashak (xashak, poxol), nam yemlar
(silos, qizilcha), ko‘k o‘tlar (beda) va kontsentrlashgan (aralash yemlar) va mineral
o‘g‘itlar aralashmasi (bo‘r, tuz, karbamid) kabilar kiradi.
Yemlarni yaxshi saqlanishi, transport
xizmatlarini kamaytirish, yemlarni
yaxshi saqlanishi uchun ular qayta ishlanadi, granullanadi va briketlanadi.
Vitamin unlarini tayyorlash agregatlarini avtomatlashtirish.
Vitamin
unlarini tayyorlaydigan agregatlar: AVM – 0,4 (0,65), (1,5), (3,0), t/s; «Vitamin –
1», SB – 1,5. Yoqilgi xarajati: 210 -300 kg/t, elektr energiya xarajati – 120…150
kVt.s/t. Bu jarayonlarni avtomatlashtirish yuqori sifatli mahsulot yetishtirishni va
energiya xarajatlarini kamaytirishga olib keladi.
AVM rusumidagi vitamin unlarini avtomatlashtirish
agregatida quritish
jarayoni yarim avtomatlashtirilgan bo‘lib, bunda asosan haroratni avtomatik
154
boshqarish ko‘zda tutilgan. AVM rusumli agregatida yokilg‘i haroratini avtomatik
boshqarishning texnologik sxemasi 14.1-rasmda ko‘rsatilgan. Uning ishlash
printsipi kuyidagicha: Gaz haroratini ko‘tarilishi
bilan harorat datchiklari
kontaktlari (VK) qo‘shilib, KV2 releni va ventil elektromagnitini (UA) ishga
tushiradi. Ventil (1) ochilib, bir qism yoqilg‘i nasos yordamida ventil orqali orqaga
qaytadi va forsunkaga (3) bormaydi. Natijada yonish intensivligi kamayadi va
harorat pasayadi. Bunda VK harorat datchigi oldingi holatiga qaytadi va KV1 rele
yordamida KV2 relesi orqali UA elektromagniti uchadi.
Bunda nafaqat harorat,
balki chiqishdagi un namligini ham avtomatik nazorat qilish kerak bo‘ladi.
Qurilmada harorat 75
o
S da ushlab turiladi. Boshqarish sxemasi lampali va avariyali
tovush signalizatsiyasiga ega.
Qisman izlanuvchan metod - Vaxobov h, mirzamahmudov o. T

qilinmog’i lozim. Mazkur metodni qo’llaganda o’qituvchining faoliyati
quyidagilardan iborat bo’ladi;
-o’qituvchi vazifani ishlab chiqadi va uni o’quvchilarga e’lon qiladi;
-so’ngra o’qituvchi vazifani alohida qismlarga bo’lib yuboradi yoki
alohida savollar tuziladi;
O’quvchilar mazkur vazifani yechish davomida kuyidagi faoliyatni
amalga oshiradi;
-vazifani to’la va har tomonlama tushunish;
-belgilangan tartibda ma’lum bir qismlarga bo’lingan vazifani
yechishadi. Bunda ular qisman izlanuvchanlikni amalga oshiradi.
Izlanuvchanlik ishlari o’kituvchi raxbarligida va uni nazoratida amalga
oshiriladi.
O’qituvchi materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi kursida.
Shimoliy Amerikaning tabiat zonalari mavzusini o’rganishda o’quvchilar
ga quyidagi savollar berish mumkin: «Qadimgi muzliklar Shimoliy
Amerika tuproqlariga qanday ta’sir qilganini tushuntirib bering».
O’quvchilar mazkur savollarga birdaniga javob bera olishmaydi, shuning
uchun o’qituvchi uni ayrim qismlarga quyidagicha bo’lib chiqadi:
-muzlar Shimoliy Amerika materigida qanday ishlarni amalga
oshirgan?;
-SHimoliy Amerikaning qaysi qismida tuproqlar yosh, shimoldami
yoki janubdami?;
-qanday tuproqning qalinligi katta bo’ladi, qadimgilarnimi yoki
yoshrog’ni?;
-nima sababdan Kanada to’plam Orolidagi tuproqlar yupqa va toshli?
Mazkur savollarga o’quvchilar javob berib bo’lishgandan so’ng
o’qituvchi dastlab bergan savolini qaytaradi «Qadimgi muzliklar Shimoliy
Amerika tuproqlariga qanday ta’sir etgan», o’quvchilar endi mazkur
savolga to’liq javob berishadi. Mazkur metodni qo’llaganda evristik
suxbatdan foydalanish katta samara beradi.
Innovatsion va amaliy loyihalar - bet 66

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetidan innovatsion va amaliy loyihalar tanloviga
taklif etilayotgan ilmiy-texnik loyiha
Ilmiy-texnik loyiha
Mavzusi
Loyiha bajarilishidan kutilayotgan natija
Loyihaning yillik
moliyalashtirish
hajmi
Tog‘ oldi landshaftlarida
yovvoyi xolda o‘suvchi
kovul (copparis spinosal),
kovrak (Ferula assafoetida
L.)
, bo‘ymodaron (Achillea
millefalium L.)
, shuvoq
(Artemisia turanica
A.Krasch) dorivor o‘simliklar
plantatsiyalarini
yaratish.
X.Xaydarov, botanika
Tadqiqot shakli: Amaliy bo‘lib, dunyo farmasevtika sohasida Sassiq kovrak (
Ferula foetida
L.) va o‘zgaruvchan bargli kovrakka (shayir -
Ferula varia L.) bo‘lgan
ehtiyoj juda katta
bo‘lganligi va hozirgi antropogen ta’siri asosida tabiiy maydonlarda ularning zaxiralari keskin
qisqarishini e’tiborga olgan holda ularning plantatsiyalarini tiklash maqadga muvofiqdir.
Ilmiy-tadqiqot natijalari: O‘zbekiston Respublikasi bo‘yicha sassiq kovrak va o‘zgaruvchan
bargli kovrakning tabiiy zaxirasi aniqlanadi va gis xaritasi tuziladi.
Bu zaxira maydondan
ekspluatatsiya maydoni ajratiladi va farm sanoati uchun yig‘ish mumkin bo‘lgan maydon taklif
etiladi. Mexanik tarkibi yengil tuproqda, sahro va yarim sahro hamda tekislik yer maydonlariga
mos, qurg‘oqchilikka chidamli perspektiv formalar aniqlanib, yetishtirishning optimal usullari
va samaradorligi o‘rganiladi. Ulardan Navoiy, Samarqand va Buxoro viloyatlari kesimida 100
ga maydonida dastlabki plantatsiyalar tashkil etiladi.
tashabbuskori - Innovatsion va amaliy loyihalar

|
Innovatsion va amaliy loyihalarBog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)tashabbuskori (ilmiy tashkilot
nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
4. Taklif
etilayotgan
mavzu
doirasida
ilgari
bajarilgan/bajarilayotgan
fundamental,
amaliy
va
innovatsion loyihalar natijalari
tahlili
Ushbu loyihada kiritilgan dorivor o‘simliklarning ekologiya
biologik xususiyatlari o‘rganildi. Qorako‘lchilik va cho‘l
ekologiyasi ilmiy tadqiqot instituti (Nurota tajriba dalasida).
5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan
yakuniy
natija (mahsulot, ishlanma,
texnologiya)ning tavsifi
Tog‘ oldi ladshaftlar florasi o‘rganiladi va tahlil qilinadi. Tog‘ oldi
lanshaftlarida yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklar asosida yaratilgan
plantatsiyalarda o‘simliklarning fenologik, fizologik, bioximik va
hosildorlik xususiyatlari, ularni dorivorlik hamda xo‘jalik
ahamiyatini o‘rganiladi. Abiotik va biotik omillar tasiriga chidamli
dorivor o‘simliklar yetishtirishning agrotexnik tadbirlari ishlab
chiqiladi. Tog‘ oldi lanshaftlariga mos keluvchi biotik va abiobik
omillarga chidamli bioximik dorivorlik hususiyatlari yuqori dorivor
o‘simliklar ajratib olinadi va ishlab chiqarish tajriba-sinov
plantatsiyalari yaratiladi. Ajratib olingan dorivor o‘simliklarning
farmaseptikada foydalanish texnologiyalari yaratiladi. Tog‘ oldi
ladshaftlari bioxilma-xilligini ta’minlashga xizmat qiluvchi dorivor
o‘simliklar genofondi yaratiladi.
6. Ehtiyoj (talab)ning mavjudligi
(etarliligi) to‘g‘risida tahliliy
ko‘rsatkichlar
Farmaseftika sanoatida dori tayyorlashda hom-ashyo sifatida
foydalanish ehtiyoji yuqori.
7. Yaratiladigan yangi ishlanma
|
| |
Ilmiy natijalarni chop etish

2-ilova
1a-ShAKL
Ilmiy-tadqiqot ishlariga davlat buyurtmasi talablariga muvofiq amaliy va innovatsion
loyihalar tanlovi mavzusini shakllantirish bo‘yicha
ASOSNOMA
1. Davlat buyurtmasi bo‘yicha
e’lon
qilinadigan
ilmiy
loyihalar tanloviga tavsiya
etilayotgan mavzu nomi
Marginal arid mintaqalarda noyob dorivor o‘simliklar-ning
tirik kolleksiyalarini barpo etish va ulardan xom-ashyo olish
2. Yo‘llanma xat raqami va
sanasi
3. Ilmiy
loyiha
mavzusi
tashabbuskori (ilmiy tashkilot
nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
4. Taklif
etilayotgan
mavzu
doirasida
ilgari
bajarilgan/bajarilayotgan
fundamental,
amaliy
va
innovatsion
loyihalar
natijalari tahlili
Marginal
arid
mintaqalarda
dorivor
o‘simliklarning
yetishtirish xususiyatlari hamda ulardan farmasevtika sanoati
uchun xom-ashyo olish imkoniyatlari o‘rganilmagan.
5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan yakuniy
natija (mahsulot, ishlanma,
Bir agregatli nasos stantsiyalarini avtomatik boshqarish

149
tushirish va himoya jihozlari,
qayta ulagichlar, relelar va boshqa jihozlar montaj
qilingan.
Sanoatda nasos stantsiyalari uchun past va yuqori kuchlanishli motorlarning
har xil quvvatda va gidromexanik sxemalarda ishlab chiqilmoqda.
13.10-rasmda quvvati 55 kVt gacha bo‘lgan elektr motorni to‘siq yordamida
rostlanmaydigan
va
aylanish
tezligi
o‘zgarmaydigan
nasos agregatini
boshqarishning tipik sxemasi keltirilgan.
Qisqa tutashgan rotorli asinxron motor 380/220 V kuchlanish tarmog‘iga
QF1 avtomat orqali va KM kontaktorning kontakti orqali ulangan. Sxemada qo‘lda
(joyidan), avtomatik va masofadan boshqarish ko‘zda tutilgan. Qo‘lda boshkarish
agar SA qayta ulagich «Q» holatida qo‘yilgan bo‘lsa amalga oshiriladi. Bu holda
S2 “Ishga tushirish” va S1 «To‘xtatish» tugunlarini
bosish bilan KM kontaktori
qo‘shiladi va ajraladi xamda shu bilan birga nasos ishga tushiriladi yoki o‘chiriladi.
Avtomatik boshqarish va teleboshqarish uchun dispetcherlik joyidan SA
qayta ulagich “A” holatiga qo‘yiladi. Bunda nasos agregatining qo‘shilishi yoki
ajratilishi to‘g‘risidagi ma’lumot SL1 va SL2 sathni
nazorat qilish relesi
kontaktlariga beriladi va ular bilan sath relesi yoki dispetcher orkali boshqariladi,
teleboshqarish relesi g‘altagi K5 «Qo‘shish», K6 “Ajratish” ta’minlanadi va ishga
tushadi.
Darsning mazmuni ilmiy bo’lmog’i zarur

roq foydalaniladi. Ikkinchi darajadi bilimlarga tabiiy geografiyada tadqiqot
materiallarini o’rganish ya’ni yer po’stini, okeanni, atmosferani o’rganish
usullari haqidagi ma’lumotlar, materiklarni o’rganish va ulardagi aho-
lining xo’jalik faoliyati haqida bilimlar, ular dasturda albbata o’zlashti-
rilishi zarur bo’lgan bilimlar qatoriga kiritilgan.
Yuqoridagi bilimlardan tashqari dastur va darsliklarda uchramay-
digan qo’shimcha bilimlar ham ishlatiladi. Masalan, davlatlar bayrog’i,
gerbi (tamg’asi), aholini turmush sharoiti, odatlari haqidagi bilimlar
o’quvchilarni bilish faoliyatini rivojlantirish uchun qo’llaniladi, qo’shimcha
material darsda qo’shimcha vaqt bo’lganida foydalaniladi.
-BOB. TA’MIRLASН VA SЕRVIS TIZIMI TЕXNOLOGIK

168
o‘lchov asbobiga (UA) uzatiladi. Kvadrator
chiqishida quvvat qiymatini
(kuchlanish kvadratini) beradi. Integrator esa tebranishlar qiymatini o‘rtalashtiradi.
Bunda quvvat qiymati o‘lchov asbobi orqali ro‘yxatga olinadi.
Diagnostikaning spektrofotometrik usuli sektr nurlari yoqilg‘i
moyi orkali
o‘tkazilganda undagi eskirgan qoldiqlarini aniqlashga asoslangan bo‘ladi.
Bunda
yoqilg‘i moyidan o‘tgan spektrlar rasmga olinadi
va maxsus programma orqali
xulosa olinadi.
Darsning ta’limiy va tarbiyaviy maqsadlarini ishlab chiqish

Geografiya darslari aniq tarbiyaviy maqsadga yo’naltirilgan bo’lmog’i
lozim. Bu esa o’quvchilarni vatanparvarlik, aqliy, g’oyaviy-siyosiy jihatdan
tarbiyalashga imkon beradi. Geografiya darslari olamning yaxlitligi g’oya-
sini shaklantirishga, geografik voqea va hodisalar hamda xo’jalik faoliyati
orasidagi sabab va oqibatlarni ochishga yo’naltiradi. Darsning tarbiyaviy
vazifalariga Vatanimizni mustaqillik davrida rivojlanishini o’rganish,
mustaqil mamlakatimizning erishgan yutuqlarini bo’rttirib ko’rsatish, fan,
madaniyat va sport soxasidagi yutuqlarimiz ruxida tarbiyalash katta
samara beradi.
Darsning aniq vazifalari undan oldinga va keyingi darslarni maqsad-
lari bilan bog’langan bo’lmog’i lozim. Darsni maqsadi va vazifalariga
misollar keltiramiz. ‚O’rta Osiyoning relefi va foydali qazilmalari‛ mav-
zusida (7-sinf) quyidagi vazifalarni ko’rish mumkin: yirik relef shakllarini
joylashish xususiyatlari va sabablarini ochib berish; yirik relef shakllari
haqida bilimlarni kengaytirish; cho’l relef shakllarini hosil bo’lishida
shamolni o’rni va ahamiyatini ochib berish; relefni hosil bo’lishida va
rivojlanishida ichki va tashqi kuchlarni o’zaro ta’siri g’oyasini yanada
rivojlantirish; O’rta Osiyo foydali qazilma konlarini joylashishini o’rganish
va ularni hosil bo’lishini yer po’sti tuzilishi bilan bog’liqligini ochib berish;
karta asosida relefga tavsif berish ko’nikmalarini shaklantirishni davom
ettirish (Dushina, 1985)
Diagramma va chizmalar bilan ishlash

-statistik ma’lumotlar geografik bilimlarni manbai siftida foydala-
nilganda;
-o’rganilayotgan mavzu nazariyasi bilan uning statistik ko’rsatgichlari
orasidagi bog’liqlik o’rganiladi;
-predmetlararo aloqalardan foydalanishda. Masalan, matematika
bilan. Bunday aloqalar diagramma, chizma, hisoblash ishlarini amalga
oshirganda qo’llaniladi;
-Darslik matnidagi va kartalardagi statistik ma’lumotlardan foydala-
niladi;
-yangi mavzularni o’tishda statistik ma’lumotlardan foydalaniladi;
-o’tilgan darsni mustahkamlashda statistik ma’lumotlardan foydala-
nishdi;
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR - Vaxobov h, mirzamahmudov o. T

IV -QISM
GEOGRAFIYA TA’LIMINI TASHKIL ETISH SHAKLLARI
Geografiya ta’limining tashkil etish shakllari geografiya darsi, amaliy
va mustaqil ishlar, geografiya maydonchasida olib boriladigan ishlar,
fakultativ mashg’ulotlar, uyda vazifalarni bajarish, geografik to’garaklar,
olimpiadalar, geografik kechalar, o’quv ekskursiyalari kiradi.
14 -BOB. GEOGRAFIYA DARSI VA UNGA QO’YILADIGAN
TALABLAR
14.1 Darsning ta’limiy va tarbiyaviy maqsadlarini ishlab chiqish.
O’quvchilarga bilim berish va ularni tarbiyalash dars jarayonida olib
boriladi. Shuning uchun dars geografiya ta’limining eng asosiy va
markaziy qismi hisoblanadi. Dars jarayonida o’qituvchi darsga ajratilgan
aniq vaqt davomida belgilangan ta’limiy va tarbiyaviy maqsadlarni amalga
oshirishadi. Har bir darsni maqsadi aniq ifodalangan bo’ladi. Dars
jarayonida o’quvchilar ko’zda tutilgan bilim va ko’nikmalarni samarali
bilish uchun geografiya darslariga qator talablar qo’yilgan. Ular
quyidagilardan iborat: darsning ta’limiy va tarbiyavty maqsadlarini aniq
ishlab chiqish; darsning mazmunini ilmiyligiga erishish; dars o’quvchilarni
kasbga yo’naltirishi lozim; tanlangan o’qitish metodi dars mazmuniga mos
kelmog’i lozim; geografiya darslarida predmetlararo aloqalar o’rnatilishi
lozim; har bir dars ekologik yo’nalishga ega bo’lmog’i lozim; har bir
geografiya darsida o’lkashunoslik ta’moyillari hisobga olinmog’i zarur.
-rasm. Bir agregatli nasos stantsiyasining pritsipial elektr

151
Suv uzatish quvurining bosimi kontaktli manometr V4
orqali nazorat
qilinadi. Agar ishga tushish vaqtida nasos suv uzatish quvurida kerakli bosimni
hosil qilsa KT2 zanjirini manbadan ajratgan holda V4 kontakti ajraladi. Agar
kerakli bosim hosil bo‘lmasa V4 relesi qo‘shilgan kontaktini qushadi va K4
avariya relesini qushadi, u o‘z navbatida agregatni o‘chiradi va avariya to‘g‘grisida
ogoxlantiradi.
Nasos stantsiyasi doimiy
qarovchisiz ishlaganligi uchun, unga qo‘riqlash
signalizatsiyasi o‘rnatilgan. Statsiya binosining eshigi ochilganda SQ oxirgi
kontakt qo‘shiladi. S kondeksator zaryadining davomiyligi
hisobiga hamda tokni
chegaralovchi rezistor R va diod V lardan keyin KT1 vaqt relesi ishga tuщadi, u
KT1:1 kontakti bilan o‘zini manbadan uzadi. S kondensatorning zaryadsizlanish
vaqti xisobiga KT1 cho‘lg‘ami asta-sekin ajraladi va yana KT1:1 kontakti
qo‘shiladi xamda g‘altak va kondensator zanjirlari manbaga ulanadi. KT1
relesining qo‘shilish va ajralish jarayoni doyimiy ravishda qaytiriladi. Bu vaqtda
uning KT1:2 teleboshqarish zanjiriga qo‘shilgan
kontakti telesignalizatsiya
tarmog‘i orqali lampalarni yoqib o‘chiradi va dispetcherlik xonasini ogohlantiradi.
Ko‘p agregatli nasos stantsiyalari xam shu tarzda ishlaydi,
bunda
yuqoridagilardan tashqari ishchi agregatlarni avtomatik ravishda berilgan ketma-
ketlikda va ma’lum vaqt o‘tishi bilan ishga tushiriladi. Zaruriy hollarda zahiradagi
nasos agregati xam avtomatik holda ishga tushiriladi.
Avtomatlashtirilgan nasos stantsiyasining umumiy ko‘rinishi 13.11-rasmda
keltirilgan.
Reproduktiv va izlanuvchan metod

j) transporti va tashqi iqtisodiy aloqalari.
Bundan tashqavri har bir tabiiy geografik yoki iqtisodiy geografik
komponentlarni o’rganish bo’yicha ham bir qolipdagi savollar tuzish
mumkin. masalan, iqlimni o’rganishda quyidagi savollardan foydalanish
mumkin:
a) iqlim hosil qiluvchi vositalar;
b) qish iqlimi;
v) yoz iqlimi;
g) yog’inlar;
d) shamollar;
e) fasllar;
yo) iqlim mintaqalari.
Iqtisodiy va ijtimoiy geografik tavsifni asosiy tarkibiy qisimlaridan
bo’lgan tabiiy resurslarni o’rganishda quyidagi savollardan foydalanish
mumkin:
a) yer resurslari;
b) iqlim resurslari;
v) suv resurslari;
g) tuproq resurslari;
d) o’simlik resurslari;
e) miniral resurslari;
yo) rekratsiya resurslari.
Bu yerda tabiiy resurslarni alohida tarkibiy qismlarini o’rganish uchun
bir qolipdagi savollar tuzish mumkin. Masalan, miniral resurslarini
o’rganishda quyidagicha savollar tuzish mumkin:
a) yoqilg’i energetika resurslari;
b) metali foydali qazilmalar;
v) nometall foydali qazilmalar; va x.k.
Mazkur metod bilan ishlaganda o’quvchilardan bilish va ko’nikma-
larni ma’lum bir qolipda qo’llash talab etiladi.
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR - Vaxobov h, mirzamahmudov o. T

|
Vaxobov h, mirzamahmudov o. TBog'liq УКУВ КУЛЛАНМА география методикаSAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1.Geografiya fanidagi muammolar jadvalini tuzing.
2.Tabiy geografik muammolar qanday qismlardan iborat?
3.Geografiya ta’limida qanday geoekologik muammolarga ko’proq e’tibor
beriladi?
4.Muammoli bayon metodi qanday hollarda qo’llaniladi?
5.Muammoli bayon metodini qo’llaganda nimalarga etibor berish lozim?
6.Repraduktiv metod nima?
7.Repraduktiv metodni qo’llashning asosiy vazifalarini so’zlab bering.
8.Qisman izlanuvchan metodni qo’llaganda o’quvchilar faoliyati nimalardan
iborat bo’ladi?
9.Izlanuvchan metod deb nimaga aytiladi?
10.Izlanuvchan metodni qisman izlanuvchan metoddan farqi nimada?
11.Izlanuvchan metodni qo’llaganda o’qituvchini faoliyati nimalardan iborat
bo’ladi?
12.Bilimlarni o’zlashtirish qanday darajaga bo’linadi?
13.O’quvchi tayyor ma’lumotni o’zlashtirib va aytib berishi qaysi darajaga
kiradi?
14.Muammoli o’qitish deb nimaga aytiladi?
15.Muammoli o’qitishning asosiy sharoiti bo’lib nima hisoblanadi?
16.Qanday xollarda muammoli vaziyat muammoga aylanadi va uni
o’quvchilar mustaqil ravishda hal qilishadi?
17.Qanday hollarda muammoli vaziyat muammoga aylanmaydi va uni
o’qituvchi muammoli bayon tarzida hikoya qilib beradi?.
9-BOB. GEOGRAFIYA TA’LIMIDA MATEMATIK VA STATISTIK
METODLARDAN FOYDALANISH
Geografiya ta’limida matematik va statistik metodlardan foydalanish
o’quvchilarda mavjud qonuniyatlarni to’laroq tushuntirishga, geografik
voqea va xodisalar orasidagi o’zaro bog’liqliklarni aniqlash ko’nikmalarini
shakillantirishga imkon beradi.
9.1.Geografiya ta’limida matematik metodlardan foydalanish
texnologiyasi.
Geografiya darslarini deyarli barchasida matematik metodlardan
foydalanishga to’g’ri keladi, ammo mazkur metodga shu paytgacha
kamroq e’tibor berilgan.
Geografiya fanining ikkita katta tarmog’ining barcha qismlari bo’yicha
bilimlar berishda va tegishli ko’nikmalarni shakllantirishda matematik
metodlardan unumli foydalanish katta samara beradi. Shu munosabat
bilan matematik metodlardan foydalanish texnologiyasini tabiiy va
iqtisodiy geografiya kurslari uchun alohida-alohida ko’rib chiqamiz.
Chunki geografiya fanining ushbu ikki tarmog’i bir birini to’ldirishi bilan
birga o’ziga xos xususiyatlarga ham ega.
|
| |
“Kompyuterlashtirish” yoki “Axborotlashtirish” deganda umum-

hudud iqlimi tavsifini tuzish yoki bo’lmasa iqtisodiy geografik kartalardan
foydalanib ayrim mamlakatlar yoki hududlarga iqtisodiy ta’rif berish va
h.k;
- internet imkoniyatlaridan foydalanib geografiyaning turli soxalari
bo’yicha yangi-yangi ma’lumotlar olish mumkin. Masalan, kundalik iqlim
haqida, mamlakatlar haqida, aholi haqida, xo’jaligi va geosiyosiy sharoit
haqida va h.k;
- geografiya ta’limida videofilmlar juda katta ahamiyaitga ega. Video
filmlardan quyidagi soxalar bo’yicha foydalanish mumkin: a) boshlang’ich
tabiiy geografiya kursida; b) materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi
kursida; v) O’rta Osiyo va O’zbekiston tabiiy geografiyasini o’rganishda;
g) O’zbekiston iqtisodiy va ijtimoiy geografiyani o’rganishda; d) jaxon
iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi kursini o’rganishda; ye) fakultativ
mashg’ulotlarda; j) geografik to’garaklarda va h.k.;
- masofaviy o’qitish geografiya ta’limida endi rivojlanib kelmoqda.
Masofaviy o’qitish usulidan malaka oshirish kurslarida keng foydalanish
mumkin.
Axborot texnologiyalardan foydalanish geografiya ta’limida katta
imkoniyatlarga ega. Geografiya ta’limini axborotlashtirishni to’xtovsiz
takomillshtirib bormoq zarur.
О‘qitishning kreativ texnologiyasi

|
О‘qitishning kreativ texnologiyasi
|
bet | 7/10 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 49,03 Kb. | | #131580 |
Bog'liq aaaqsО‘qitishning kreativ texnologiyasi. Ta’lim oluvchi ijodiy fikrlashini uzluksiz shakllantirib boruvchi va qobiliyatini rivojlantiruvchi texnologiyadir. Uning maqsadi insonda ijodkorlikni uyg‘otish va uning о‘zida mavjud bо‘lgan ijodiy imkoniyatni rivojlantirishdir.
Loyihalash usulini qо‘llab о‘qitish texnologiyasi. Pedagogik jarayon chizmasi asosida dars olib boriladi va texnologik xarita tuziladi. Uning maqsadi ta’lim oluvchining ijtimoiy-madaniy muhitda loyihalash faoliyatiga faol kirishishi uchun о‘zining mavjud bilimlarini faollashtirishga va yangilarini olishga yо‘naltirilgan.
Muammoli о‘qitish texnologiyasi. Rivojlantiruvchi о‘qitish texnologiyasi bо‘lib, faol bilim ortirish jarayonini rag‘batlantiradi va fikrlashning mantiqiy ketma-ketlik stilini shakllantiradi. Muammoli о‘qitish mohiyati ta’lim beruvchi tomonidan ta’lim oluvchilarning о‘qitishda muammoli vaziyatlarni ashkil etish va о‘quv masalalar, muammolar va savollarni yechish yо‘li bilan yangi bilimlarni о‘zlashtirish faoliyatini boshqarishdan iborat.
О‘qitishning informatsion va telekommunikatsiya texnologiyasi. Bu kompyuterlar va telekommunikatsion vositalari yordamida axborot uzatish usullarining majmui, bilimlarni qayta ishlash va ulardan foydalanish. О‘qitishdagi informatsion texnologiya darajasi, ham dasturlar, ham apparatlar bilan ta’minlanganlik darajasiga qarab baholanadi.
Avtomatlashtirilgan о‘qitish tizimi. О‘quv kursini yoki uning katta bо‘limini mustaqil о‘zlashtirishga imkon yaratadi. Bu tizim о‘zida oddiy darslik masalalar tо‘plami, laboratoriya mashg‘ulotlari, ma’lumotnoma va о‘zlashtirilgan axborotni tekshiruvchi ekspert xususiyatlarini mujassamlashtiradi:
О‘quv materialini о‘rganishning maqbul yо‘lini ta’minlaydi.
Taxlil va tadqiqotchilik faoliyati kо‘nikmalarini singdiradi.
Ta’lim oluvchining vaqtini tejashga imkon beladi.
Dasturlanadigan о‘qitish texnologiyasi. Bu maxsus ishlab chiqilgan dasturlar asosida о‘rgatuvchi qurilmalar yordamida bilim, mahorat, kо‘nikmalarini mustaqil olish imkonini ta’minlovchi texnologiyadir. О‘qitish texnologiyasida quyidagi dasturlar bо‘lishi mumkin: Chiziqli; Tarmoqlangan; Adaptiv; Umumlashtirilgan; Dastur r-algoritmik; Blokli о‘qitish; Modulli о‘qitish; Bilimlarni tо‘liq о‘zlashtirish
Bu texnologiyalarni qо‘llash orqali ta’lim oluvchilarning bilim, malaka va kо‘nikmalari rivojlantiriladi hamda samaradorlikka eirishiladi. О‘qitish natijasini ta’lim oluvchi hatti-harakatlariga о‘tkazish muammosini ikki xil usul bilan hal etish:
О‘quv maqsadlarining shunday tizimini yaratish kerakki, uning ichida о‘quv maqsadlarining toifalari va darajalari ketma-ketligi aniq belgilangan bо‘lsin. О‘quv maqsadlarining bunday tizimi pedagogik taksonomiya deb ataladi.
|
| |
Yong'in xavfsizligi - Asoslangan multiservis tarmog'iga kirish qobiliyatini rivojlantirish

4.4 Yong'in xavfsizligi
Yong'in xavfsizligini ta'minlash. Ko'rib chiqilayotgan ofis binolarida
yong'inning sababi elektr jihozlari (yoritish uskunalari, orgtexnika,
konditsioner bloklari), yomon izolyatsiya tufayli qisqa tutashuv yoki biron
bir tashqi sabab (butun binodagi yong'in, ichki qismdagi yong'in) bo'lishi
mumkin. qo'shni xona va boshqalar.).
Binolarda yong'in sodir bo'lgan taqdirda shahar yong'in bo'limiga
tezda qo'ng'iroq qilish uchun mavjud aloqa vositalari mavjud bo'lib,
kunning istalgan vaqtida bepul kirish imkoniyati mavjud. Yong'in
signalizatsiyasi tugmani bosish orqali faollashtirilgan PKIL-9 qo'lda
chaqiruv punktlari tomonidan amalga oshiriladi. Ular maydonchalar va
koridorlarda joylashgan va qizil rangga bo'yalgan.
84
Sayt toza saqlanadi va barcha yonuvchan chiqindilar muntazam
ravishda olib tashlanadi va utilizatsiya qilinadi. Bino, inshootlar va suv
manbalariga kiruvchi barcha yo‘llar va kirish joylari yaxshi holatda
saqlangan va tungi vaqtda yoritilgan. Chekish faqat maxsus ajratilgan,
tegishli belgilar bilan belgilangan va suv idishlari bilan jihozlangan xonada
ruxsat etiladi. Yo‘laklar, o‘tish yo‘laklari, asosiy va avariyadan chiqish
yo‘llari, vestibyullar, zinapoyalar yaxshi holatda saqlangan, tartibsiz emas,
tungi vaqtda yorug‘lik o‘rnatilgan. Chodirlar va podvallarga kirish eshiklari
qulflangan, ularning kalitlari kunning istalgan vaqtida olish mumkin
bo'lgan joyda saqlanadi. Xonada yonuvchan yoki yonuvchan moddalarni
ishlatish bilan bog'liq jarayonlar mavjud emas. Yong'in sodir bo'lgan
taqdirda odamlarni evakuatsiya qilish imkoniyati ta'minlanadi. Barcha
chiqishlar favqulodda chiqishlardir, chunki har qanday qavatdagi xonadan
to'g'ridan-to'g'ri tashqariga yoki vestibyul orqali kirish imkoniga ega
bo'lgan ichki zinapoyaga olib boradigan yo'lakka olib boradi.
Ish paytida quyidagilar ta'minlandi [21]:
- o'zining yong'inga qarshi uskunalarini ish holatida saqlash
ular uchun loyiha va texnik hujjatlar talablariga muvofiq muhofaza qilish; -
belgilangan tartibda tasdiqlangan yong'in xavfsizligi qoidalariga, shu
jumladan PPBS-01ga rioya qilish;
- ta'mirlash ishlarini bajarishda, foydalanish
amaldagi standartlar talablariga javob bermaydigan tuzilmalar va materiallar.
Ushbu ish maydonining yong'in xavfsizligi 2009 yil 16 yanvardagi 14-
sonli "Yong'in xavfsizligiga qo'yiladigan umumiy talablar" texnik
reglamenti talablariga muvofiq ta'minlandi.
Bu ishlarni amalga oshirishda xodimlar ishini optimallashtirish va takomillashtirish
maqsadida LTE tarmog‘ini rivojlantirish bo‘yicha qator ishlar amalga oshirildi.
Shunday qilib, barcha xavfsizlik choralari yuqoridagi texnik
reglamentlarga, xavfsizlik deklaratsiyasiga, Qozog'iston Respublikasining
xavfsizlik va mehnatni muhofaza qilish qonunlariga muvofiq amalga
oshiriladi va xalqaro standartlarga mos keladi.
85
|
Izlanuvchan metod - Vaxobov h, mirzamahmudov o. T

o’lkashunoslik bo’yicha olib boriladigan ishlarda qo’llaniladi.
Mazkur
vazifalar umum ta’lim maktablarida asosan o’quv sayohatlarida hamda
mustaqil ishlarni bajarish davomida bajariladi. Masalan, o’quv sayohatiga
chiqilganda hududni o’simliklarini o’rganish, xududni xo’jaligini o’rganish
va x.k. Mustaqil ishlar bajarish davomida quyidagi muammolarni yechish
mumkin: Orol muammosini hal qilish yo’llari; Toshkentdan Farg’ona
vodiysiga temir yo’l o’tkazish yo’nalishini aniqlash; O’zbekistonda
suvni
tejash usullarini asoslash; O’zbekistonda shakar ishlab chiqarishni asoslab
berish; O’zbekistonda mashinasoslikni rivojlantirish muammolarini hal
qilish yo’llari va x.k.
Muammoli vazifalarni yechishda faqat tabiat va jamiyat to’g’risida
yangi bilimlarnigina topib qolmasdan mazkur muammoni yechishning
yangi samarali yo’llarini ham qidirish lozim. Bu esa o’quvchilarni
ijodiy
tafakkurini rivojlantirishga, yangi metodlarni o’rganishga va ularda ijodiy
faoliyat ko’nikmalarini shakillantirishga yordam beradi. Izlanuvchan
metodni qo’llaganda o’qituvchining vazifasi muammoli vazifani ishlab
chiqish va ularni o’quvchilar oldiga qo’yishdan iborat. O’quvchilarni
vazifasi esa mazkur muammoni qabul qilish, o’ylab ko’rish va yechishdan
iborat.
Demak reproduktiv, qisman izlanuvchan va izlanuvchanlik
metodlari bevosita mustaqil mashg’ulotlar jarayonida bajariladi. Mustaqil
mashg’ulotlar odatda o’qituvchi topshirig’iga binoan o’qituvchini
ishtirokisiz amalga oshiriladi. Mustaqil ishlarning asosiy belgilari bo’lib
quyidagilar hisoblanadi: og’zaki javob;
yozma ish; chizma ishlari;
kartografik ishlar va x.k.
Mustaqil ishlar uchun vazifalar ikki turga bo’linadi: bir qolipdagi:
muammoli yoki ijodiy.
Bir qolipdagi vazifalar reproduktiv metodga kiradi. Bunda
o’quvchilardan o’xshash o’quv jarayonida bir
qolipdagi savollarga javob
berish talab etiladi.
Ijodiy yoki muammoli vazifalarni yechish qisman izlanuvchan va
izlanuvchan metodlar yordamida amalga oshiriladi. Mazkur metodlar
o’quvchilardan bilim va ko’nikmalarni yangi o’quv sharoitida qo’llashni va
mustaqil fikrlashni talab etadi. Bir qolipdagi
vazifalar yangi bilimlarni
olishga va ilgari olgan bilim va ko’nikmalarni mustahkamlashga imkon
beradi.
O’qitish metodlarini tanlash va o’quvchilarni bilish faoliyatini va
o’qish jarayonini samaradorligini baholash bilimlarni o’zlashtirish
darajalari orqali amalga oshiriladi. Geografiya o’qitish metodidagi
o’zlashtirish darajalari 6-jadvalda keltirilgan.
LTE tarmog'ining aloqasini tashkil qilish uchun mo'ljallangan sxema

|
LTE tarmog'ining aloqasini tashkil qilish uchun mo'ljallangan sxemaBog'liq Asipov AUES.ru.uz2.5 LTE tarmog'ining aloqasini tashkil qilish uchun mo'ljallangan sxema
Kokshetau
Hisoblangan tarmoq sig'imi va radio qamrov zonalarini aniqlash uchun
axborot yukiga ko'ra, Kokshetau shahrida LTE texnologiyasidan foydalangan holda
keng polosali ulanishni tashkil qilish uchun 7 ta bazaviy stansiya kerak bo'ladi.
Tarmoqni ishga tushirishning dastlabki bosqichida har bir eNB ning sig‘imi 158
Mbit/s, Kokshetaudagi butun LTE tarmog‘i esa 1,106 Gbit/s ni tashkil qiladi. Tarmoq
ishga tushirilgandan so'ng tarmoqni optimallashtirish bosqichi boshlanadi, uning
davomida Nokia Siemens Network-dan qo'shimcha Flaxi Multiradio radio
modullarini joylashtirish orqali tayanch stansiyalarning o'tkazuvchanligini oshirish
mumkin.
Har bir tayanch stansiya Gigabit Ethernet 1000 BASE-LX (IEEE 802.3z)
standartiga muvofiq optik tolali uzatish liniyasi orqali Cisco ME 3600 X 24
CX kalitiga trafik yuboradi. Cisco ME 3600 X 24 CX kaliti 3 tagacha tayanch
stantsiyani ulashi mumkin. Cisco ME 3600 X 24 CX kaliti to'g'ridan-to'g'ri
tayanch stansiya jihozlari xonasiga joylashtirilgan.
Cisco ME 3600 X 24 CX kommutatorlaridan tarmoq trafigi Kokshetau
shahridagi "Kazaktelekom" AK aloqa ob'ektlaridan birida joylashgan Cisco
7603 OSR routeriga yo'naltiriladi. Cisco ME 3600 X 24 CX va Cisco 7603
OSR o'rtasidagi aloqa Gigabit Ethernet 1000 BASE-LX (IEEE 802.3z)
standartiga muvofiq optik tolali uzatish liniyasi yordamida amalga
oshiriladi.
Keyinchalik, tarmoq trafigi Cisco ASR 5000 PCS3 multiservis platformasi
yordamida amalga oshirilgan va Kokshetau shahrida "Kazaktelekom" AK
aloqa ob'ektlaridan birida joylashgan EPC LTE tarmog'iga yuboriladi. Cisco
7603 OSR routeri va Cisco ASR 5000 PCS3 platformasi o'rtasidagi ulanish 10
Gigabit Ethernet 10 BASE-ER standartiga (IEEE 802.3ae) muvofiq optik tolali
aloqa liniyasi yordamida amalga oshiriladi. EPC LTE tarmog'i tarmoqni
boshqaradi, abonent seanslarini tashkil qiladi, xizmatlarni boshqaradi,
zaryadlashni amalga oshiradi va ma'lum interfeyslar va shlyuzlar orqali
tashqi tarmoqlarga ulanadi: 2G, 3G, 3GPP bo'lmagan, Intrnet, ISDN, IMT.
Loyihalashtirilgan tarmoq aloqalarini tashkil qilishda foydalaniladigan
Ethernet standartlarining qisqacha tavsifi:
-1000 BASE-LX bir rejimli optikdan foydalanadigan standartdir
tola; Repetitorsiz signal diapazoni ishlatiladigan qabul qiluvchilar turiga
bog'liq va 5 dan 60 km gacha. Ma'lumotlarni uzatish tezligi 1 Gbit/s gacha;
-10 GBASE-ER yagona rejimli optikadan foydalanadigan standartdir
tola; Signal diapazoni 50 km gacha. Ma'lumotlarni uzatish tezligi 10 Gbit/s
gacha.
Loyihalashtirilgan sxema
2.12-rasmda keltirilgan.
Kokshetauda LTE tarmog'ining aloqalarini tashkil qilish
53
2.12-rasm - LTE tarmog'ining aloqalarini tashkil qilish uchun mo'ljallangan sxema.
Kokshetau
54
|
| |
Amaldagi marketing vositalari - Asoslangan multiservis tarmog'iga kirish qobiliyatini rivojlantirish

|
Asoslangan multiservis tarmog'iga kirish qobiliyatini rivojlantirishBog'liq Asipov AUES.ru.uz5.3 Amaldagi marketing vositalari
Ko'rib chiqilayotgan mahsulotlar ovozli aloqa xizmatlari, shuningdek,
Internetga kirish va ma'lumotlarni uzatishdir. Ovozli aloqa xizmatlari
Qozog'iston bozoridagi eng mashhur mahsulotdir. Ya'ni, hozirgi aloqa
operatorlarining ovozli xizmatlar uchun narxlari ularga ovoz uzatishdan
daromad olish imkonini beradi. 4G standartini muvaffaqiyatli qo‘llayotgan
xorijiy mamlakatlar tajribasidan ko‘rinib turibdiki, uyali aloqa
operatorlarining deyarli 100 foizlik ehtimollik bilan foydasi ma’lumotlar
xizmatlarini taqdim etish, shuningdek, Internetga kirish, ya’ni. abonent
tomonidan qabul qilingan/yuborilgan trafik miqdoriga to‘g‘ridan-to‘g‘ri
proportsional bo‘ladi.
Ayni paytda Qozog'iston mobil aloqa bozorida, shubhasiz, K-cell va
Kartel provayderlari bo'lgan GSM ustunlik qiladi. Bu ko'plab omillarga
bog'liq bo'lib, ulardan asosiysi xizmatlarning narxidir.
Ko'rinib turibdiki, provayderlar tomonidan taqdim etilayotgan
xizmatlarning narxi uyali aloqa bozoridagi mavjud narxlarga bevosita bog'liq
bo'ladi. Ya'ni, narx tartibi bir xil bo'ladi va 4G-ning o'ziga xos xususiyati -
ma'lumotlarni uzatish va Internetga kirishni ta'minlashga e'tibor qaratilishi - bu
GSM provayderlari narxlaridan sezilarli darajada past bo'lishi kerak.
Yaxshiyamki, 4G texnologiyasi ovozli bo'lmagan xizmatlarga e'tibor qaratgan
holda, ovozli xizmatlar narxini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.
Taqqoslash uchun "Bilayn" provayderlarining tarif rejalarini - "O'z" va K-cell tarif
rejalarini keltirish o'rinlidir.
87
5.4 Keng polosali tarmoqni tashkil qilish uchun zarur jihozlar
Ishlab chiqaruvchi
mobil kirish
simsiz telekommunikatsiya uskunalarini ishlab chiqarish bo'yicha o'zini
yetakchilardan biri sifatida ko'rsatdi, u ham o'z mahsulotlari uchun o'rtacha
narx siyosati bilan ajralib turadi.
Quyidagi 5.1-jadvalda Alcatel-Lucent tayanch stansiyasining texnik
tavsiflari keltirilgan.
uskunalar
LTE bu
Uchun
amalga oshirish
kompaniya
simsiz
Alcatel-Lucent,
5-jadval. 1 - eNodeB 9412 Alcatel-Lucent baza stansiyasining texnik
tavsiflari
Ism
Ma'nosi
chastota diapazoni
698..716 MGts UL
728..746 MGts DL
Kanal kengligi
20 MGts
Baza stantsiyasi - ta'minot kuchlanishi
- 48V + 24V doimiy oqim
Ishlash harorati oralig'i
-5ºS dan 65ºS gacha
Nisbiy namlik
+ 8%..+100%
Modulyatsiya
DL bo'yicha OFDMA, adaptiv
bilan SC-FDMA
pastki tashuvchi chastotalar
QAM-16 UL);
ULda
modulyatsiya
(QAM-64DL,
Umumiy tarmoq ulanish interfeysi
2 Gigabit Ethernet portlari
Tebranish va zarbalarga chidamli
ETS 300 019-1-3 sinfiga muvofiq
3M5
Qoplash radiusi
3,5 km (Okumura-Xata modeli bo'yicha)
Hujayra konfiguratsiyasi
6 tagacha sektor
Pasport
stantsiyalar
qobiliyat
Asosiy Tepalik
Imkoniyatlar DL da 172,8 Mbit/s
UL da 115 Mbit/s
L1
nazorat punkti
Maksimal obunachilar soni
eNodeB uchun 1800 ta ulangan
RRC
MIMO konfiguratsiyasi
2x2
Resurs bloklari soni
100 (har biri 180 kHz)
BS sezgirligi
- 122 dB
Transmitter antennasining daromadi
16 dB
88
|
| |