-jadval O’zbekiston Respublikasida ishsizlik darajasi (ming kishi)

|
-jadval O’zbekiston Respublikasida ishsizlik darajasi (ming kishi)
|
bet | 131/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1 11.6-jadval O’zbekiston Respublikasida ishsizlik darajasi (ming kishi) -
№
|
Ko’rsatkichlar
|
2000
|
2002
|
1.
|
Ish topish istagida bandlik xizmatida hisobga olinganlar
|
42,0
|
44,6
|
|
shulardan:
|
|
|
|
rasmiy ro’yxatga olingan ishsizlar soni
|
35,4
|
34,5
|
2.
|
Ishsizlik nafaqasini oluvchilar soni
|
20,2
|
198,3
|
Statistika mehnat resurslarini, xususan, iqtisodiy faol aholining tarkibini quyidagi atributiv (sifat) belgilar asosida guruhlab o’rganadi: mulkchilik shakllari bo’yicha; tarmoqlar bo’yicha; mashg’ulotlar bo’yicha; ijtimoiy guruhlar bo’yicha; yoshi va jinsi bo’yicha; ma’lumoti bo’yicha; hududlar miqyosida; millati bo’yicha va h.k.
Mehnat resurslarini sifat nuqtai nazardan o’rganish iqtisodiy taraqqiyot va uning qonuniyatlarini aniqlash uchun o’ta zarurdir.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida boshqa bozor turlari qatorida mehnat bozori ham amal qiladi. Mehnat bozori - bu ish kuchini oldi-sotdi qilish munosabatini bildiradi. Mehnat bozorida ham talab va taklif konuni amal qiladi. Bu erda ishchi kuchini raqobat sharoitida oldi sotdisi amalga oishiriladi. Mehnat bozorining bir tomonida ish kuchi egasi tursa, ikkinchisida ish kuchiga muhtoj korxona, firma turadi. Ular o’rtasida ayirboshlash munosabati yuz beradi. Shu tarzda ish kuchiga talab va ish kuchi taklifi bir biri bilan bog’lanadi.
Mehnat bozori aniq shakllarda yuz beradi, ulardan eng muximi mehnat birjasidir. Savdo birjasi singari mehnat birjasi tovarni - ish kuchini pulga ayirboshlashda vositachilik qiladi, ish kuchi egasi bilan uni yollovchi korxona yoki firma o’rtasida turadi. Birja bir vaqtning o’zida ham ish kuchini sotuvchi, ham uning xaridori nomidan ish ko’radi. U ish kuchiga tushgan talabga banoan ro’yxatdan o’ttgan ishsizlarni bo’sh ish joyini egallash uchun har xil firma, tashkilot va idoralarga yuboradi.
Mehnat birjalari ish kuchi sotilishini uyushtirish bilan cheklanmaydilar. Bundan tashqari ular: ish kuchini iste’molbop qilish; kishilarni kasbga yo’llash; kasbni o’zgartirish; qayta tayyorlash; malakasini oshirish kabi ishlarni bajarish bilan ham shug’ullanadilar.
Mehnat birjasi bozor tizimining unsuri sifatida harajat qiladi, pul topadi. Uning pul tushumlari ham ish kuchi sohiblari, ham ishga yollovchilarning vositachilik xizmati uchun to’laydigan haqlaridan iboratdir.
Ishga qabul qilishga 16 yoshdan yo’l qo’yiladi. 15 yoshga to’lgan shaxslar ota- onasidan birining yoki ular o’rnini bosuvchi shaxsning yozma ravishdagi roziligi bilan ishga qabul qilinishi mumkin. Ishga qabul qilishni g’ayriqonuniy ravishda rad etishga yo’l qo’yilmaydi. ("UR mehnat kodeksi" - 77-78 moddalar).
Ishga qabul qilish ish beruvchining buyrug’i bilan rasmiylashtiriladi. Buyruq chiqarish uchun xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi asos bo’ladi. Ishga qabul
qilish haqidagi buyruq tuzilgan mehnat shartnomasining mazmuniga to’la muvofiq ravishda chiqariladi. Buyruq xodimga ma’lum qilinib, tilxat olinadi. Qonun hujjatlariga muvofiq tuzilgan mehnat shartnomasi u imzolangan paytdan boshlab kuchga kiradi. Xodim shartnomada belgilab qo’yilgan kundan boshlab o’zining mehnat vazifalarini bajarishga kirishmog’i lozim.
Iqtisodiyot uzluksizligini ta’minlash uchun, mehnat resurlari safi doimo to’ldirilib borilishi kerak. Mehnat resurslari safini to’ldirilishini statistika quyidagi ko’rsatgichlar bilan ifodalaydi: 16 yoshga to’lgan o’smirlar koeffitsienti; ishga jalb qilingan o’smirlar koeffitsienti; ishga jalb qilingan pensionerlar koeffitsienti; ishga jalb qilingan mehnat yoshidagi bo’lmaganlar koeffitsienti; ishga jalb qilingan imtiyozli pensiyaga chiqqan ayollar koeffitsienti; mazkur xududga kelgan, ishga qabul qilingan mehnat yoshidagi aholi koeffitsienti; mehnat resurslarining mutloq o’sish ko’rsatkichi.
Bu ko’rsatkichlar mexnat resurslari sonini to’ldirish intensivligini tavsiflaydi.
|
| |