nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mantiqiy element : va-yo'q - Arduinoda turli proektlarda video ko`rish. Motorlarni mikrokontrollerlarga ulash

Mantiqiy element : yoki-yo'q
•
Mantiqiy element yoki-yo`q mikro
to'plamida mavjud emas. Haqiqat
jadvali
chiqish signalini teskari
yo'naltirish
orqali
"yoki"
komponentidan ham farq qiladi.
"Istisno yoki" mantiqiy elementi
Ushbu komponentning asosiy funktsiyasi quyidagicha kamayadi,
chiqishdagi
signal faqat kirishdagi mantiqiy darajalar boshqacha bo'lsa paydo bo'ladi
Chiqish impulslari barqaror jabhalar va bo'limlarga ega. Har bir chiqish
pulsining davomiyligi 3 komponentning har birini almashtirish kechikishining
uch baravariga teng. Chiqish pulslari frontlari orasidagi vaqt oralig'i taxminan
kirish pulsining davomiyligiga teng. Bundan tashqari, sxema kirish
signalining
chastotasini ikki baravar oshiradi
Har xil turdagi mantiqiy komponentlarni birlashtirish
•
Mahalliy
mikro
yig'ish
K555LR4. Uni va-yoki-yo'q
deb tasavvur qilish mumkin.
•
Haqiqat
jadvali
ko'rib
chiqilmaydi,
chunki raqamli
mikro yig'ish asosiy mantiqiy
element
emas.
Bunday
mikrosxemalar
ko'pincha
maxsus funktsiyalarni bajaradi
va ko'rib
chiqilgan misolga
qaraganda ancha murakkab
.
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texologiyalari universiteti

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texologiyalari universiteti
|
bet | 1/6 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 367,92 Kb. | | #145193 |
Bog'liq Zafarjonmalbaz
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXOLOGIYALARI UNIVERSITETI
FARG`ONA FILIALI 631-22GURUH TALABASI
OLIMOV QUDRATILLO MA`LUMOTLAR BAZASI FANIDAN TAYYORLAGAN
MUSTAQIL ISHI
MAVZU: Ochiq ma’lumotlar bazasi aloqasi (ODBC) interfeysi.
Reja:
1.Ma’lumotlar bazasi modеllari. Mohiyat-aloqa modеli
2 .Mohiyat-aloqa modеli
3. MB tashkil etish uchun mavjud bo’lgan yondashuvlar
4. ODBC interfeysi
Add title text
CLICK TO ADD CAPTION TEXT
1.Ma’lumotlar bazasi modеllari. Mohiyat-aloqa modеli
Mashina muhitida ma’lumotlarni tashkil etish ikki pog‘onadan iborat bo‘lib, mantikiy va fizik pog‘onalar bilan xarakterlanadi. Ma’lumotlarni bevosita fizik tashkil etishda ularni mashina "tashuvchisi"da joylashtirish usuli aniqlab olinadi. Zamonaviy amaliy dasturlar vositalarida ma’lumotlarni tashkil etishning bu pog‘onasi avtomatik ravishda foydalanuvchi aralashuvisiz ta’minlanadi. Odatda, foydalanuvchi amaliy dasturlar vositalarining ma’lumotlarni mantiliy tashkil etish xakidagi tushunchalar bilan operatsiyalar bajaradi. Mashina "tashuvchisi"da ma’lumotlarni mantikiy tashkil etish, foydalanilayotgan dasturiy vositalardan va mashina muxitida ma’lumotlar bilan yuritishdan bog‘liq. Ma’lumotlarni tashkil etishning mantikiy usuli foydalanilayotgan ma’lumotlar tuzilishining turi va dasturiy vositalar orkali qullaniladigan modelning shakli aniqlanadi.
Add title text
CLICK TO ADD CAPTION TEXT
TEXT HERE
Ma’lumotlarning modeli - bu ma’lumotlar uzaro boglangan tuzilishlari va ular ustida bajariladigan operatsiyalar to‘plamidir. Modelning shakli va unda foydalaniladigan ma’lumotlar tuzilishining turi dasturlash tizimi tilida foydalangan ma’lumotlarni tashkil etish va ishlov berish konsepsiyasini aks ettiradi.
Add title text
CLICK TO ADD CAPTION TEXT
Ma’lumki, aynan bir axborotni mashina ichki muhitida joylashtirish uchun ma’lumotlarning turli xil tuzilishlari va modellaridan foydalanish mumkin. Ulardan qaysi birini tanlash axborotlar bazasini yaratayotgan foydalanuvchining zimmasiga yuklatilgan bulib, u ko‘plab omillardan bog‘liq. Bu omillar qatoriga mavjud texnik va dasturiy ta’minotlar, hamda avtomatlashtirilayotgan masalalarning murakkabligi va axborotning xajmi kabilar kiradi.
|
| |
Yo'llaridan biri Yer axborot tizimini yaratish. Raqamli kadastr xaritasi ushbu tizimning asosiy komponentidir

|
Yo'llaridan biri Yer axborot tizimini yaratish. Raqamli kadastr xaritasi ushbu tizimning asosiy komponentidir
|
Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 14,85 Kb. | | #274327 |
Bog'liq Интернеттттт
https://www.researchgate.net/publication/41026147_Digital_Cadastral_Maps_in_Land_Information_Systems
Yo'llaridan biri - Yer axborot tizimini yaratish. Raqamli kadastr xaritasi ushbu tizimning asosiy komponentidir. Xaritaning tuzilishi va axborot mazmuni keltirilib, uning analog xaritalardan farqlari ko‘rsatilgan, xaritani yaratish jarayoni tasvirlangan.
https://en.wikipedia.org/wiki/Geographic_information_system
Geografik axborot tizimi (GIS) - bu ma'lumotlarni boshqarish, tahlil qilish va vizualizatsiya qilish uchun dasturiy vositalar bilan birlashtirilgan geografik ma'lumotlarni (ya'ni joylashuvi tegishli bo'lgan hodisalar tavsifini) o'z ichiga olgan ma'lumotlar bazasi turi
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264837722001016
Niderlandiyaning kadastr, er reestri va xaritalash agentligi - qisqasi Kadaster - Niderlandiyadagi har bir er (va suv) uchun qonuniy ishonchni ta'minlaydi. Yangi oʻrganilgan kadastr chegarasi geometriyasi yer tuzish dala chizmalarida hujjatlashtiriladi va umumdavlat kadastr xaritasida qayta ishlanadi. 1811 yilda kadastr o'rganish boshlanganidan beri turli xil ish usullari tufayli (umummilliy kadastr xaritasi 1832 yilda Kadaster tashkil etilganda mavjud edi) xarita grafik sifat deb ataladigan xususiyatga ega.
https://it-transit.com/en/products/geoinformation-system-on-work-with-spatial-and-graphical-data/
Tizim foydalanuvchiga geo-kodlangan texnologik qurilmalar, yordamchi tizimlar va mavjud atrofdagi ob'ektlar bilan to'liq funktsional interaktiv xarita yaratish asosini taqdim etadi. Barcha xaritalarni yaratish materiallarining interaktivligi qulay navigatsiya vositalarini va barcha grafik elementlarni ma'lumotlar varag'i va operatsion ma'lumotlar bilan bog'lashni o'z ichiga oladi. Bu xaritalarda tanlangan texnologik ob'ektlarni qidirish va mahalliylashtirish imkonini beradi, bu esa texnik ma'lumotlar varaqlarining interaktiv idrokini va ko'rgazmaliligini oshiradi.
https://neftegaz.ru/tech-library/geologorazvedka-i-geologorazvedochnoe-oborudovanie/142343-geoinformatsionnye-sistemy-gis/
Geografik axborot tizimlari (GIS) avtomatlashtirilgan tizimlar bo'lib, ularning vazifalari fazoviy va vaqtinchalik ma'lumotlarni, shuningdek GISda taqdim etilgan ob'ektlar to'g'risidagi tegishli atributiv ma'lumotlarni yig'ish, saqlash, integratsiya qilish, tahlil qilish va grafik talqin qilishdan iborat.
https://www.dissercat.com/content/razrabotka-tekhnologii-obrabotki-dannykh-dlya-informatsionnogo-obespecheniya-zemelnogo-kadas
Kadastrni yuritishni ta'minlaydigan kadastr ishlari kiradi
kadastr tadqiqotlari, er va u bilan mustahkam bog'langan ob'ektlarni inventarizatsiya qilish
ko'chmas mulk, erdagi er uchastkalarining chegaralarini belgilash,
ko'chmas mulkni jismoniy va huquqiy ro'yxatga olish.
|
| |
Arduino mikrokontroller qurilmasi va uning turlari haqida

Motorlarni mikrokontrollerga ulash
Arduino uchun yoki ishlab chiqaruvchilar tomonidan DIY loyihalarida foydalanish
uchun ko'plab modullar mavjud. Bo'lgan holatda L298N - bu dvigatellarni
boshqarish uchun modul. Ular yordamida siz oddiy kodlardan foydalanishingiz
mumkin bizning Arduino taxtamizni dasturlashtiring va shahar
motorlarini oddiy
va boshqariladigan usulda boshqarish imkoniyatiga ega bo'lish. Odatda, ushbu
turdagi modul robototexnikada yoki motorli aktuatorlarda ko'proq qo'llaniladi,
ammo u ko'plab dasturlarda ishlatilishi mumkin.
Sizga kerak bo'lgan hamma narsani allaqachon kiritdik ESP8266 chipi bilan ESP
moduli, un quvvatni kengaytirishga imkon beruvchi modul Arduino platalari va
boshqa
loyihalar, shunda ular WiFi ulanish imkoniyatiga ega. Ushbu modullarni
nafaqat alohida ishlatish mumkin,
balki yaxshi tomoni shundaki, ularni
birlashtirish mumkin. Masalan, bizning prototipimiz va L8266N uchun ESP298
ishlatilishi mumkin, shu bilan biz boshqariladigan dvigatelni
Internet yoki simsiz
aloqa orqali olamiz
.
Garchi Arduino bilan siz robototexnika sohasida yaxshi tanilgan step motorlari bilan
ishlashingiz mumkin bo'lsa-da, bu holda odatda boshqaruvchini yoki doimiy
dvigatellar uchun haydovchi. L298 chipi va ishlab chiqaruvchilarning ma'lumotlar
sahifalaridagi modullar haqida ma'lumot
olishingiz mumkin, masalan Ushbu
havoladan STMikroelektronika.
Agar siz faqat chipni emas, balki ma'lum bir
modulning ma'lumotlar jadvalini ko'rishni istasangiz, ushbu PDF-ning boshqa PDF-
ni yuklab olishingiz mumkin Handsontec L298N. Ammo keng ma'noda aytganda,
L298N - bu shahar motorlarining aylanish tezligi va yo'nalishini
boshqarishga
imkon beradigan H-ko'prik tipidagi haydovchi. Bundan tashqari, 2
tufayli
osonlikcha step motorlari bilan ishlatilishi mumkin H ko'prigi amalga oshiradi. Ya'ni
H-dagi ko'prik, demak, u 4 ta tranzistor tomonidan hosil bo'ladi, bu esa dvigatelning
rotori biz xohlagancha u yoki boshqa tomonga aylanishi uchun oqim yo'nalishini
teskari yo'naltirishga imkon beradi. Bu faqat besleme zo'riqishida qiymatini
boshqarish orqali aylanish tezligini (RPM) boshqarishga
imkon beradigan
tekshirgichlardan ustundir.
Suvni chiqarib tashlash va grunt suvlari satxini pasaytirish

|
Suvni chiqarib tashlash va grunt suvlari satxini pasaytirish
Suvni chiqarib tashlash va grunt suvlari satxini pasaytirish
Er osti suvi satxidan pastda joylashgan, qazilmalarni qurish uchun suvga to’yingan grunt
quritilib, (suvi qochirilib) va normal sharoitda uni qazish ta’minlanadi.Bundan tashqari ishlarni bajarish
vaqtida kotlovanlarga, transheyalarga va qazilmalarga grunt suvi tushishini oldini olish kerak.
Bu masalalarni yechishining samarali texnologik usuli bu grunt suvini nasos bilan chiqarib
tashlashdir. Kotlovan va transheyalar qazishda gruntsuvi oqimi uncha katta bo’lmaganda suvni nasos
bilan chiqarib tashlash qo’llaniladi, agar oqim tez va suvga to’yingan qatlam qalinligi katta bo’lsa, qazish
ishlari boshlangunga qadar, grunt suvi sathinisun’iy pasaytirishning suvni chiqarib tashlashning turli
usullari qo’llaniladi va bu suv sathini pasaytirish deb nomlanadi.
Suvni ochiq usul bilan chiqarib tashlash
oqayotgan suvni bevosita kotlovan yoki transheyadan
nasoslar bilan so’rib chiqarib tashlash uchun qo’llaniladi.Ochiq usulda kotlovan qiyaliklari va tubidan
sizilib chiqqan suv kotlovanning past qismida maxsus barpo etilgan ariqchalarga yunaltiriladi yoki
zumf
deb ataluvchi suv yig’adigan chuqurga yoki lotokka yo’naltiriladi va u yerdan suv diafragmali yoki
markazdan qochirma nasoslar bilan chiqarib tashlanadi.Nasoslar suv oqimining kirimiga qarab tanlanadi.
Suv yig’uvchi ariqlar eni 0,3...0,6 m va chuqurligi 1...2 m, nishabi chuqurtarafga tomon
0,01...0,02 m ni tashkil etib qaziladi.
Ochiq suvni chiqarib tashlash grunt suvlari bilan kurashishning oddiy va sodda usuli, lekin uning
jiddiy texnologik kamchiligi bor. Kotlovan va transheya devorlari hamda tubidan chiqayotgan yer osti suv
oqimi gruntni suyultiradi va mayda zarralarni yuzaga chiqaradi. Bunday yuvilish natijasida bu usul jiddiy
kamchiliklarga ega:
oqar suv tomonidan yuvilishi hisobiga qazilma zaminining tabiiy mustahkamligi kamayadi;
qazilma tubida suv bo’lishi grunt qazish ishlarini bajarishni qiyinlashtiradi;
suvni zumpflar tomoniga harakati gruntlarni ham harakatga keltiradi, shuning uchun qazilma
devorlarini mahkamlash talab qilinadi;
suvningsuv yig’uvchi ariqlar tomon harakati, qurilayotgan ob’ekt yaqinida joylashgan bino va
inshootlarni zaminlarini susaytirishi mumkin.
Ochiq usulda suvni chiqarib tashlash maqsadga muvofiq bo’lmasa, u holda grunt suvlari satxini
sun’iy pasaytirish qo’llaniladi (suvni sathini pasaytirish).
|
| |
Проверка - download

Лабораторная работа «Обслуживание дисков. Антивирусная защита» «Агент сжатия», «Архивация данных», «Дефрагментация диска», «Очистка диска», «Проверка диска». Все они имеют простой и понятный интерфейс, не требующий детального описания Лабораторная работа 56,32 Kb. 4
Şəkil 10.4. Lissaju fiqurları ilə tezliyin

Şəkil 10.4. Lissaju fiqurları ilə tezliyin
ölçülməsinə nümunələr
Ossilloqraf üsulunun nisbətən sadə variantında nümunəvi tezlikli f0 siqnal mənbəyi kimi G1 generatoru tətbiq olunur. Bu üsulda dairəvi açılış təsvirinin parlaqlığının modulyasiyasından istifadə olunur. Nümunəvi f0 tezlikli gərginlik R1 C1 faza sürüşdürücü dövrə vasitəsilə üfüqi və şaquli girişlərə verilir. Ossilloqrafın gücləndiricisinin güclənmə əmsallarını tənzimləməklə ekranda çevrə alınır. Ölçülən fx tezlikli gərginlik elektron – şüa borusunun modulyatoruna ( Z girişi ) verilir ( şəkil 10.5 a ). Bu zaman əgər f0 və fx tezlikləri bir – birindən tam ədəd nisbətilə fərqlənərsə, ekranda işıqlı qövs alınır ( şəkil 10.5 b ).
Şəkil 10.5. Ekranda işıqlı qövsün alınması
İşıqlı ştrixlərin ( qırıq xəttlərin ) sayı
k = fx ( 10.6 )
f0
olacaqdır. Əgər fx < f0 olarsa, tezliklərin mənbələrinin yeri dəyişdirilir. Bu üsulda ölçmənin dəqiqliyi praktik olaraq nümunəvi generatorun dəqiqlik sinfindən asılıdır.
Lissaju fiqurları tezliklərin 1:5 nisbətindən 5:1 nisbətinə qədər təyin etməyə imkan verir. Dairəvi açılışda isə bu nisbətlər 1:1 – dən 20:1 - ə qədər ola bilər. Bu üsuldan orta tezlikləri ölçmək üçün istifadə olunur.
Yüksək tezliklərin ölçülməsi
Yüksək tezliklərin ölçülməsi üçün aşağıdakı ölçmə üsullarından istifadə olunur:
rezonans üsulu;
elektron üsulu.
Rezonans üsulu. Bu üsulun iş prinsipi paralel konturda cərəyanlar rezonansına əsaslanır. Yəni XL = XC götürüldükdə tezliyin qiyməti aşağıdakı düsturla hesablanır:
( 10.7 )
Düsturdan görünür ki, tezliyin qiyməti L və C – dən asılıdır. Ölçmə şəkil 10.6 – da göstərilən sxem üzrə aparılır:
|
Qumli gruntlar - 1. Umumiy qoidalar. Yer inshootlari turlari. Gruntga ishlov berish texnologik jarayonining tarkibi

bilan to’ladi), suvga to’yingan qum esa eng kam hajmga ega bo’ladi (og’ir qum tubga cho’kadi, suv
bo’shliqlardan havoni siqib chiqaradi va o’zi yuqori qatlamga ko’tariladi), qum quruq holatda oraliq
holatni egallaydi (zarrachalar orasidagi bo’shliq havo bilan to’ladi).
Loyli (gilli) gruntlar
– bog’lovchi va plastiklik xususiyatga ega. Loy ko’p
suvni singdiradi va
bunda kuchli shishadi. Muzlaganda suvninghajmi 9% ga oshadi, buning natijasida
loyli gruntlar kuchli
shishadi,gruntlar quriganda akkarkasa ya’ni qiyinchilik bilan namlikni beradi,
hajmi kamayadi va
yoriladi. Nam holatda, loy plastik va deyarli suv o’tqazmaydi,
namlik oshgan sari loy
zarrachalariningtishlashishi kamayadi, loy oqava suvda oson yuviladi.
Qumli loy
loyning xususiyatiga ega,
loyliqum
– qum xususiyatiga ega.Loyli gruntlarda sog’
(lyoss) tuproqli gruntlaralohida ajralib turadi. Quruq holatda sog’ tuproq (lyoss) sezilarli mustaxkamlikka
va qattiqlikka ega, lekin unga suv tekkanda u uni yengil shimadi, bunda suv yoyilib ketadi, hajmi keskin
kamayadi, yuk ko’tarish qobiliyatini tez yuqotadi, cho’kuvchan bo’lib qoladi.
Gruntning granulometrik tarkibi
. Gruntni tashkil etuvchi zarrachalarining o’rtacha o’lchamiga
bog’liq ravishda mm, ular quyidagilarga bo’linadi:
loyli – <0,005; changsimon – 0,005...0,05; qum – 0,03...3;
shag’al – 3... 40; chaqiq tosh – 40..200; tosh, xarsangtosh – >200
Qumlar o’z navbatida quyidagilarga bo’linadi: mayda – hajmining 50% dan ko’prog’ini
0,1...0,25 mm o’lchamdagi zarrachalar tashkil etadi; o’rta – xuddi shunday 0,25...0,5; yirik – 0,5...3mm.
Ko’p gruntlarda loyli zarrachalarning bo’lishi muhim ahamiyatga ega.Grunt
hajmida loyli
zarrachalarning miqdoriga qarab gruntlar quyidagilarga ajraladi:qum–<3%; loyli qum– 3...10%; qumli
loy –10...30%; qumli loylar – 30...60%; og’ir loy – >60%
Grunt namligi
gruntning suvga to’yinganlik darajasini tavsiflaydi va gruntdagi suv massasining
gruntdagi qattiq zarrachalarga nisbati bilan aniqlanadi. Namligiga qarab gruntlar kam namlangan (5%
gacha) nam (30%gacha), suvga to’yingan (>30%) bo’ladi. Nam va suvga to’yingan grunt g’ovaklarida
joylashgan suvlar grunt suvi deyiladi.
Mövzu: Fəlsəfə, onun predmenti və elmlər sistemində yeri

|
Mövzu: Fəlsəfə, onun predmenti və elmlər sistemində yeri
|
bet | 1/3 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 4 Mb. | | #103817 |
Bog'liq zf2lbzvdtbkp7b5x7yjf-17-221225203308-fd7b9d0c
Fakültə: İxtisas: Qrup: Fənn:
TƏLƏBƏ: MÜƏLLİM:
İTİF
İnformasiya Texnologiyaları 683.19
Fəlsəfə
Taleh Rzayev Əhmədov Bədəl
Mövzu: Fəlsəfə , onun predmenti və elmlər sistemində yeri Plan
Fəlsəfə Termini
Fəlsəfənin predment sahələri Fəlsəfənin cəmiyyətdə rolu
Fəlsəfənin elmlər sistemində yeri
Fəlsəfə Termini
Fəlsəfə termininə ilk dəfə Pifaqorda təsadüf edilir. Xüsusi elm kimi onu ilk
dəfə Platon fərqləndirmişdir. Fəlsəfə form alaşmış bir elm kimi quldarlıq
cəmiyyətində meydana gəlmişdir. İlkin fəlsəfi görüşlərin şərqə məxsus olmasına baxmayaraq, fəlsəfə sistemli bir elm kimi
ilk dəfə Yunanıstanda öyrənilmişdir.
Fəlsəfi dünyagörüşü sistemində «dünya-insan münasibətləri» aparıcıdır.Bu məsələ hər bir konkret fəlsəfi problemin ümumi əsasını təşkil edir. Fəlsəfənin predmetini aşağıdakı kimi ifadə etmək olar.
Fəlsəfə “dünya-insan”
münasibətlərinin ən ümumi tərəfləri, prinsipləri və
qanunauyğunluqları haqqında elmdir.
Maddi ilə mənəvinin, materiya ilə şüurun münasibəti məsələsi fəlsəfədə həmişə əsas yer tutur.
Buna münasibətdə isə, fəlsəfə
tarixində iki istiqamət(materializm və idealizm) mövcuddur.
Materializm
Materializm öz məzmunu və mahiyyəti etibarilə, həm də ger çəkliyi əks etdirməsi cəhətdən elmə yaxındır, onunla qovuşur.
Materiyanı müəyyənedici, ilkin hesab edənlər materializm cərəyanına və onun müxtəlif məktəblərinə (sadəlövh,
mexaniki, metafiziki, maarifçi, klassik materializm və s.) - varlığı, materiyanı şüur əsasında izah edən, ideyaları ilkin
əsas, başlanğıc kimi götürənlər isə idealizmə və onun müxtəlif növlərinə (obyektiv idealizm və subyektiv idealizm) mənsub
olmuşlar. Bu cəhətdən obyektiv idealizm insandan, bəşəriyyətdən kənarda, ondan asılı olmayaraq obyektiv
«mövcud olmuş» «dünya ruhu», «mütləq ideya»nı əsas götürməklə, subyektiv
|
| |
II-BAP. Tájriybe bólim - Ózbekstan respublikasí joqarí bilim, PÀn hàm innovaciyalar ministrligi

|
Ózbekstan respublikasí joqarí bilim, PÀn hàm innovaciyalar ministrligi
|
bet | 7/7 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #129850 |
Bog'liq ogabek-orgII-BAP. Tájriybe bólim
II.1. Kerekli ásbap-úskeneler
Kerekli ásbap-úskeneler: 0
Kerekli reaktivler: 0
Jumıstıń maqseti: 0
Jumıstıń barısı: 0
III-BAP. Nátiyjeni talıqlaw
0
Juwmaq
Indigofera ósimliginiń japiraq bólegi ekstrakciya qilinadi hám indigo ajratıp alındi. Alınǵan indigo fizikalıq - ximiyalıq usıllarda analiz qılındı. Infraqızıl spektraskopiyadaǵi nátiyjeler alınǵan indigonıń dúzilisin tastiyqladi. Alınǵan indigonıń sipat hám muǵdar quramı Ultrafiolet spektroskopiya hám YuSSX usıllarında tekserildi. Indigo ximiyalıq dúzilisi haqqında túrlishe pikirler bar bolǵan. Keyinrek, 1907-jilda Bayer indigonıń dúzilisin usınadı, oǵan kóre indigo sis-trans izomerler payda qiladi. Sis - izomer trans- izomer XIX ásrge indigonıń dúzilisin anıqlanbaǵan. 1840 - jilda Frishte indigonı kaliy gidroksid penen birgelikte qizdirip, anilindi ajratıp aldi. Sol jildiń aqirina kelip Loran hám Erdman bir - birinen biyxabar halda indigonıń oksidleniwinen izatin payda boliwin anıqladi.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1. A.B.Alovitdinov, M.G. Ismatullayevna, N.A Xolmurodov ORGANIK KIMYO Toshkent-2005
2. M.Xasanov, A. Sattiqulov ORGANIK KIMYO Toshkent-1996
3. S.Iskandarov, B.Sodiqov ORGANIK KIMYO Toshkent Mehnat 1987
4. I.R.Asqarov,Y.T.Isayev,A.G.Maxsumov, Sh.M. Qirǵizov ORGANIK KIMYO Toshkent-2012
5. Q.N. Axmedov, X.Y. Yóldoshev ORGANIK KIMYO USULLARI
6. X.S. Tojimuhammedov, X.M. Shohidoyatov. ORGANIK BIRIKMALARDI TUZILISHI VA REAKSION QOBILYATI VA REAKSION QOBIKYATI. Toshkent. Ibn sino nashriyoti. 2001.
7. A.N.Yunusxójayev, Yu.YU. Xaritonov ANALITIK KIMYO. I-II qismlar. Toshkent “Ózbekiston” – 2006
8. H.N. Musayev ANORGANIK VA ORGANIK KIMYO Toshkent-2007
9. R.Ziyayev, R.Mirzayev, A.Abdusamatov ORGANIK KIMYO
10.Харитонов Ю.Я. Аналитическая химия. В2-х томах. М.,«Висшая школа», 2001
11.Yu.Kirxner. Tonkosloynaya xromatografiya, T. 1.M. Mir.1981.
12.T.T. Berezov, B.F. Korovkin. Biologicheskaya ximiya. Moskva «Medicina» 1990.
13. A.P.Orexov. «Ximiya prirodnıx alkaloidov rasteniy» SSSR, Nauka. M.1965.
14.«İtogi issledovaniya alkaloidonosnıx rasteniy» Tashkent «FAN» AN RUz. 1993.
15.A.S.Sadıkov.«Ximiya alkaloidov»Anabasis aphylla. Tashkent – İzd.AN.UzSSR 1956.
16.A.S.Sadıkov, X.A.Aslanov, Yu.K.Kushmuradov. «Alkaloidı xinolizidinovogo ryada» - M- İzd. «Nauka» 1975.
17.E.E.Korotkova, S.A.Xamidxodjaev. Biologicheskie osobennosti rasprostranenie perspektivnıx lekarstvennıx rasteniy. Tashkent «FAN» 1981.
18.Dj.Roberc,M.Kaserio.Osnovı organicheskoy ximiya: Mir. 1978.T .1.2.
19. R.Morrison, R.Boid. Organicheskaya ximiya. M. Mir. 1974.
20. Dj.March. Organicheskaya ximiya: V 4-x. T. M: Mir. 1985. T. 1-4.
Axborot derekleri
1. www.nuuz.uz
2. ww.natlib.uz
3. www.ziyo net.uz
4. www.chemexpress.fatal.ru
5. hozir.uz
|
| |
Boshlang’ich sinf o’quvchilarida uchraydigan nutqiy kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan darslar tahlili

Boshlang’ich sinf o’quvchilarida uchraydigan nutqiy kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan darslar tahlili
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Boshlang’ich sinf o’quvchilarida uchraydigan nutqiy kamchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan darslar tahlili
|
Foydalanilgan adabiyotlar - Boshlang’ich sinf o’quvchilarida uchraydigan nutqiy kamchiliklarni bartaraf etishga...

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Mirziyoev Sh. Milliy taraqqiyot yo’limizni fat’iyat
bilan bardavom ettirib,
yangi bosqichga ko’taramiz. I jild.- Toshkent: O’zbekiston, 2019.- 592 b.
2. Mirziyoyev Sh.M. Milliy tiklanishdan - milliy yuksalish sari. IV jild.-
Toshkent: O’zbekiston, 2020.- 456 b.
3. Ernazarov G’. Boshlang’ich sinflarda ona tili o’qitish metodikasi.- Toshkent:
Ilm Ziyo, 2013.- 184 b.
4. Fuzailova S. Ona tili: umumiy o’rta ta’lim maktablarining 3-sinfi uchun
darslik.- Toshkent: O’qituvchi, 2019.- 152 b.
5. Ikramova R. va boshqalar. Ona tili: umumiy o’rta ta’lim maktablarining 4-sinfi
uchun darslik.- Toshkent: O’qituvchi, 2017.-192 b.
6. Qosimova K. Ona tili: 2-sinf uchun darslik.-Toshkent: Cho’lpon, 2018.-144 b.
7. WWW ref.uz. Kann-Кalik V.A. Pedagogik muloqot haqida. - М., 2000.-S.
8.
Kamolova, A., & Ergasheva, G. S. Q. (2022). Yosh avlodni tarbiyalashda xalq
pedagogikasini
manbalarining
o’rganishning
o
‘rganishning
ilmiy-nazariy
asoslari.
Science and Education,
3(12), 590-592.
9. Kamolova, A. O. Q., &
Husaynova, S. I. (2023). O’smirlar o’rtasida
axloqsizlikni oldini olishda pedagogik
faoliyatning o’ziga xos xususiyatlari.
Science
and Education,
4(2), 969-972.
10. M.Ya., & Kamolova A.O. (2021). O’SMIRLARGA
HUQUQIY BILIM
BERISHDA KEYS STADI TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISH. Экономика
и социум, (8 (87)), 42-45.
11. кизи Ахмедова, Д. С., & қизи Камолова, А. О. (2022). ЎСМИРЛАРДА
МЕЪЁРДАН
ХУЛҚИЙ
ОҒИШ
ХОЛАТЛАРИНИ
КОРРЕКЦИЯЛАШ
ЖАРАЁНЛАРИДА ХУҚУҚИЙ САВОДХОНЛИКНИНГ АХАМИЯТИ.
Eurasian
Journal of Academic Research,
2(3), 413-416
12.
Nishonova, M. Y., & Kamolova, A. O. (2021).
USING CASE STADE
TECHNOLOGY IN LEGAL EDUCATION FOR TEENAGERS.
Экономика и
социум, (8), 42-45.
"Science and Education" Scientific Journal / Impact Factor 3.848
May 2023 / Volume 4 Issue 5
www.openscience.uz / ISSN 2181-0842
1088
Mühazirəçi: f r. e n., dosent Q. Ü. Ağayev Ədəbiyyat: Ağayev Q.Ü., Cəfərov M. B. Fizika kursu. Bakı, 2016 - bet 21

2)Maye, en kəsiyinin sahəsi kifayət qədər böyük olan silindrik qabın divarından açılmış kiçik deşikdən axarsa :
S1 >>S2 olduğundan >> olar.
Onda praktik olaraq qəbul etmək olar. P1 və P2 atmosfer təzyiqi (P1=P2=P0) olduğundan alırıq
Bu Torriçelli düsturu adlanır. Ondan görünür ki, mayenin açıq səthindən h dərinlikdə yerləşən çox kiçik deşikdən axma sürəti, həmin hündürlükdən sərbəst düşən cismin sürətinə bərabərdir.
Real maye axını. Özlülük. Laminar və turbulent axın. Reynolds ədədi.
En kəsiyi sabit olan üfüqi boruya bir- birindən eyni məsafədə yerləşməklə qoyulmuş şaquli borudan göstərişi ideal maye üçün eyni olduğu halda, real maye üçün borunun ucuna doğru üzaqlaşdıqca xətti olaraq azalır. Özlü mayenin axması zamanı təzyiqin belə azalması daxili sürtünmə qüvvəsinə qarşı görülən işlə əlaqədərdır. Sürtünmə qüvvəsinə qarşı görulən işin miqdarı böyüdükcə Bernulli tənliyindən kənara çıxmada güclənir. Bu zaman mexaniki enerjisinin bir hissəsi daxili enerjiyə çevrilir. Maye axarkən onun en kəsiyi boyunca müxtəlif layları (təbəqələri) müxtəlif sürətlərlə hərəkət edir.Yüksək sürətlə hərəkət edən laylar yavaş sürətlə hərəkət edən maye laylarına təsir edərək onların sürətini artırmağa çalışır. Əksinə yavaş sürətlə hərəkət edən laylar böyük sürətlə hərəkət edən laylara təsir edərək, onların sürətini yavaşıtmağa çalışır. Maye layları arasındakı bu qarşılıqlı təsir qüvvəsi daxili sürtünmə qüvvəsi (özlülük) adlanır.
Bu qüvvənin modulu layların toxunma səthləri sahəsindən (S) və sürət qradiyentindən (S səthinə perpendikulyar istiqamətdə sürətin vahid uzunluğa düşən dəyişməsi) asılıdır:
, özlülük əmsalı Stoks üsulu ilə təyin edilir.
Mütənasiblik əmsalı - özlülük əmsalı adlanır, mayenin növündən və mayenin halından (temperaturundan) asılıdır. (Puaz).
Real mayenin iki növ – laminar (laylı) və turbulent (burulğanlı) axını mövcuddur.
Laminar axın zamanı maye hissəcikləri bir birinə paralel müstəvilər üzrə hərəkət edir. Axın zamanı bu laylar bir- birinə qarışmadan biri digərinə nəzərən sürüşərək hərəkət edir.Laminar axın zamanı axının en kəsiyi boyunca sürət parabolik qanunla dəyişir, hər nöqtəyə uyğun sürət sabit qalır. Deməli, laminar axın stasionar (qərarlaşmış) axındır.
Turbulent axın zamanı maye layları bir- birinə qarışır. Ona görə axının hər bir nöqtəsində maye hissəciklərinin sürəti nizamsız olaraq dəyişir. Deməli, turbulent axın stasionar deyildir.
Boruda mayenin axması xarakteri mayenin xassəsindən (ρ) (η), axma sürətindən (), borunun radiusundan (r) asılıdır və Reynolds ədədi adlanan aşağdakı düsturla təyin olunur:
burada η- mayenin özlülüyüdür, R- vahidsizdir.
- kəmiyyəti kinematik özlük adlanır. -isə, fərqləndirmək üçün, dinamik özlük adlandırırlar.
R hidro- və aero-dinamikada çox böyük rol oynayır. R-in kiçik qiymətlərində axın laminar, kritik adlanan müəyyən qiymətindən başlayaraq axın turbulent olur. Silindrik boruda axan su üçün Rkr=1000.
R eyni olan halda müxtəlif qaz və mayelərin müxtəlif radiuslu borularda axını tamamilə eyni xarakterli olur.
|
Mantiqany element: emas - Arduinoda turli proektlarda video ko`rish. Motorlarni mikrokontrollerlarga ulash

•
Inverter rolida siz umumiy emitent yoki manba bilan sxema
bo'yicha
kiritilgan
oddiy
tranzistorli
kuchaytirgichdan
foydalanishingiz mumkin. Bipolyar n-p-n
tranzistoridagi bunday
ulanishning misoli quyidagi rasmda ko'rsatilgan
.
Mantiqiy element: va
•
"Va" operatsiyasini amalga
oshiradi - mantiqiy
ko'paytirish.
Eng oddiy
versiyada uning kirishiga
ikkita signal beriladi,
chiqishda
biz bitta signal
olamiz. Agar chiqishda
ikkita nol berilsa-nol,
ikkita
birlik - chiqishda bitta. Agar
bitta kirish "1", ikkinchisi
esa nol bo'lsa, u holda
chiqish "0"dir.
Elektron boshqaruv bilan
ideal kalitlarga yig'ilgan
soddalashtirilgan
sxemadan
foydalanib, "va" mantiqiy
elementining ishlashini
tushunishning eng oson usuli.
Unda oqim faqat ikkala kalit
yopilganda
ketadi va shuning
uchun chiqishdagi bitta signal
faqat kirishdagi ikkala
mantiqiy birlikda bo'ladi
Mantiqiy element: yoki
•
Operatsiyani
bajaradigan uchinchi
asosiy
mantiqiy
element
yoki
mantiqiy qo'shimcha. Taqdimotning
ravshanligi uchun biz "yoki" ni
kalitlar shaklida taqdim etamiz.
•
Cbiz
ularni
parallel
ravishda
birlashtiramiz.
Quyidagi
rasmdan
ko'rinib turibdiki,
mantiqiy birlik
darajasi har qanday kalit yopilishi
bilanoq chiqishda o'rnatiladi
.
Atom elektron qobiqlarning tuzilishi. Kvant sonlar reja

|
Atom elektron qobiqlarning tuzilishi. Kvant sonlar reja
|
bet | 1/8 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 18,3 Kb. | | #104110 |
Bog'liq Atom elektron qobiqlarning tuzilishi. Kvant sonlar reja-fayllar.org
Atom elektron qobiqlarning tuzilishi. Kvant sonlar reja
Atom elektron qobiqlarning tuzilishi. Kvant sonlar REJA:
Kirish.
Atomdagi elektronlaning taqsimlanishi. Elektron formula tarzda ifodalanishi.
Atomda eletron bublutning strukturasi. Energiyaning minimumga intilis (avzallik) prinsipi.
Kvant sonlari. Bosh, orbital, magnit, Spin kvant son xarakteristikasi.
Xulosa.
Atomlarning elektron formulalari
Atomdagi elektronlarning taksimlanishi elektron formula tarzida kursatiladi. Elektron formulani yozish uchun elementlarning davriy sistemadagi tartib nomerini va kaysi davrda joylashganini bilish kerak. Chunki elementning tartib nomeri elektronlar sonini, davr nomeri esa element atomi elektronlarning nechta energetik pogonalar buylab xarakat kilayotganini kursatadi. Elektron formulalarda s, p, d, f xarflar bilan elektronlarni energetik pogonachalari, xarflar oldidagi sonlar bilan elektronni kaysi energetik darajada joylashganligi va xarfning yukori ung kismidagi sonlar esa shu pogonachadagi elektronlar sonini kursatadi. Masalan, 6r3 oltinchi energetik darajaning r pogonachasida 3 ta elektron joylashganligini kursatadi. Buni alyuminiy va kadmiy elementlariga tadbik etib ularning elektron formulalarini yozamiz.
13 Al 1s22s22r63s23p1
48 Cd 1s22s22h63s23p64s23d104r64d105s2
Bosh kvant sonining n = 2 qiymatidan boshlab energetik qobiqlar (qavatlar) yadro bilan bog’lanish energiyasi jihatidan bir – biridan farq qiladigan qobiqchalarga (qavatchalarga) bo’linadi. Qobiqchalar soni bosh kvant sonining qiymatiga teng, lekin to’rttadan oshmaydi: 1 – qobiqda bitta qobiqcha, 2 – qobiqda – ikkita, 3 – pog’onada – uchta, 4 – pog’onada – to’rtta qobiqcha bo’ladi. Qobiqchalar o’z navbatida orbitallardan tarkib topadi. Qobiqchalarni lotin harflar bilan belgilash qabul qilingan: S – har qaysi energetik qobiqning yadroga eng yaqin birinchi qobiqchasi; u bitta s orbitaldan tarkib topgan; p – ikkinchi qobiqcha, uchta r – orbitaldan tarkib topgan; d – uchinchi qobiqcha, u beshta d – orbitaldan tarkib topgan; f – to’rtinchi qobiqcha bo’lib, unda 7 ta f – orbital bo’ladi.
Bosh kvant sonining n = 2 qiymatidan boshlab energetik qobiqlar (qavatlar) yadro bilan bog’lanish energiyasi jihatidan bir – biridan farq qiladigan qobiqchalarga (qavatchalarga) bo’linadi. Qobiqchalar soni bosh kvant sonining qiymatiga teng, lekin to’rttadan oshmaydi: 1 – qobiqda bitta qobiqcha, 2 – qobiqda – ikkita, 3 – pog’onada – uchta, 4 – pog’onada – to’rtta qobiqcha bo’ladi. Qobiqchalar o’z navbatida orbitallardan tarkib topadi. Qobiqchalarni lotin harflar bilan belgilash qabul qilingan: S – har qaysi energetik qobiqning yadroga eng yaqin birinchi qobiqchasi; u bitta s orbitaldan tarkib topgan; p – ikkinchi qobiqcha, uchta r – orbitaldan tarkib topgan; d – uchinchi qobiqcha, u beshta d – orbitaldan tarkib topgan; f – to’rtinchi qobiqcha bo’lib, unda 7 ta f – orbital bo’ladi.
|
| |
Windows əməliyyat sistemində drayverlərlə iş

|
Windows əməliyyat sistemində drayverlərlə iş
|
bet | 44/54 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 1,95 Mb. | | #110636 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Əməliyyat sistemləri muhazire konspekti (1)Windows əməliyyat sistemində drayverlərlə iş. Konfiqurasiya fayllarının tərkibinə çoxlu sayda drayverlər daxildir. Windows əməliyyat sistemində fəaliyyət göstərən drayverlər Drspace.sys və Dblspace.sys. Bu drayverlər sıxlaşdırılmış
disklərdəki informasiya ilə işləməyə imkan verirlər. Kompüter yüklənərkən bu drayverlər Config.sys və Autoexec.bat fayllarındakı əmrlərdən əvvəl yüklənirlər və bu zaman yaddaşda hər biri 110 Kbayt yer tuturlar.
Display.sys drayveri rusifikasiya edilmiş şriftləri ekrana çıxarır.
RamDrive.sys drayveri proqramların yüklənməsinin tezləşdirmək üçün əməli yaddaşda virtual disk yaradır. Bu drayveri istifadə etmək üçün tələb olunan proqramları yaradılmış virtual diskə köçürüb həmin proqramların yerləşməsini Path əmrində göstərmək lazımdır.
Mause.sys drayveri mausun işini idarə edir. HiMem.sys drayveri isə MS DOS istifadəsində 64 Kbayt həcmindən yuxarı yaddaşda yer ayırır. Bu drayveri işə salmaq üçün Пуск-Программы-Стандартные-Командная строка seçib ekrana çıxan MS DOS sətrində himem.sys yazıb Enter basmaq lazımdır.
Ansi.sys drayveri MS DOS-un rəng təqdimatını dəyişməyə imkan verir. Bu drayver displeyin rəng rejimlərini dəyişir, kursorun displey üzərində hərəkətini tənzimləyir. Bu binar drayveri də MS DOS-un əmr sətrində Ansi.sys yazıb Enter-i basmaqla ekrana çıxarmaq olar.
Setver.exe drayveri vasitəsilə MS DOS-a məxsus olan proqramların versiyalar cədvəlinə baxmaq olur. Bu proqram vasitəsilə cədvəldə göstərilən proqram faylları üçün saxta versiya nömrələri təyin etmək olur.
Kompüterin daxili və xarici qurğuların drayverləri haqda məlumat almaq üçün Мой компьютер üzərində mausun sağ düyməsini “klik” edib Свойства seçilir, sonra isə ekrana çıxan Свойства системы pəncərəsində Оборудование səhifəsini açıb, Диспетчер устройств düyməsini basmaq lazımdır. Bu zaman ekrana Диспетчер устройств pəncərəsi çıxır və onun daxilində qurğuların və drayverlərin adları, versiyaları, həmin drayverlərin yararlıq dərəcələri göstərilir. Drayveri yeniləmək üçün Обновить драйвер seçmək lazımdır. Əgər hər hansı drayver istifadə edilmirsə, onda Отключить düyməsini basmaqla, onu söndürmək, Удалить düyməsini basmaqla isə tamamilə silmək olur.
|
| |
Mövzu 9. Elektrokimyəvi istehsal prosesləri

Mövzu 9. Elektrokimyəvi istehsal prosesləri
Elektrokimyəvi proseslər o proseslərdir ki, sabit elektrik cərəyanının təsiri ilə kimyəvi reaksiyalar baş verməsi ilə elektrodlarda maddə toplanması müşahidə edilir.
Sənaye miqyasında sulu məhlulların və ərintilərin elektrolizi geniş yayılmışdır.
İstehsalın elektrokimyəvi metodları əksər hallarda kimyəvi metodlarla müqayisədə müəyyən üstünlüklərə malik olur:
Texnoloji proses sadə olur.
Xammal və enerjidən daha tam istifadə olunur.
Eyni zamanda bir neçə qiymətli məhsul alınır.
Kimyəvi istehsaldan fərqli olaraq elektrokimyəvi istehsalda maddələr yüksək təmizlikdə alınır.
Göstərilən üstünlüklərə görə elektrokimyəvi istehsal get-gedə genişlənir və daha çox sahəni əhatə edir. Elektrokimyəvi istehsal sahələrinə xlorun, müxtəlif qələvilərin, hidrogenin, oksigenin alınması, qeyri-üzvi oksidləşdirici maddələrin -məsələn permanqanatlar, persulfatlar, hidrogen peroksid istehsalının, metalların (Al, Mg, Zn, Na, Cu, K. Ca) alınması və saflaşdırılmasını, metallar üzərinə dekorativ və mühafizəedici örtüklər çəkilməsi proseslərini və s-ni misal göstərmək olar.
Elektrokimyəvi istehsal proseslərinin ən əsas çatışmazlığı böyük miqdar elektrik enerjisi sərf olunmasıdır. Belə istehsal zamanı məhsulun maya dəyərində əsas yeri elektrik enerjisi tutur. Bu zaman elektrik enerjisindən səmərəli istifadə məsələləri birinci dərəcəli yer tutur.
Elektrik enerjisindən səmərəli istifadənin əsas ölçü vahidləri cərəyana görə çıxım və enerjidən istifadə əmsalıdır.
Ərintilərin elektrolizi zamanı enerjidən istifadə əmsalı az olur. Məsələn, kriolitdə həll olunmuş alüminium oksidin elektrolizi zamanı cərəyana görə çıxım 85%, enerjidən istifadə elektrolitin omik müqavimətinin, kontaktların müqavimətlərinin böyük olması və s. İlə əlaqədardır. Elektroliz zamanı əlavə reaksiyaların az olması, yəni cərəyana görə çıxımım böyük olması üçün katod və anod prosesləri bir-birindən izolə olunur.
|
Şəkil 15.5. İmpuls cihazının ekranında işarəyə əsasən zədələnmə yerinin dəqiq göstərilməsi

|
Şəkil 15.5. İmpuls cihazının ekranında işarəyə əsasən zədələnmə yerinin dəqiq göstərilməsi
|
bet | 50/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rŞəkil 15.5. İmpuls cihazının ekranında işarəyə əsasən zədələnmə yerinin dəqiq göstərilməsi
Qeyri - bircins yerdəki dalğa müqavimətinin qiyməti əks olunma əmsalı ilə xarakterizə olunur. Bu əmsal əks olunan və zondlayıcı impulsların amplitudalarının nisbəti ilə təyin edilir.
Burada P - əks olunma əmsalı, Zy – zədələnmə yerindəki dalğa müqaviməti, Zd – xəttin nominal dalğa müqavimətidir ( Zd = 75 Om ).
Əgər əks olunan impuls öz işarəsini saxlayırsa, onda əks olunma yerindəki müqavimətin qiyməti, onun nominal qiymətinə nisbətən artmış olur. Əgər impuls öz işarəsini dəyişərsə, Zyük müqaviməti Zd – yə nisbətən azalmış olur.
Praktikada Zyük – in göstərişindən asılı olaraq xəttin qırıq və qısa qapanmış olmasını təyin etmək mümkündür:
Zyük = ∞ olduqda rabitə xətti qırılmışdır.
Zyük = 0 olduqda rabitə xətti qısa qapanmışdır.
Zədələnmə yerinə qədər olan məsafəni təyin edən impuls üsulunun özünəməxsusluğu ondadır ki, dövrədə hətta bir neçə zədələnmə yeri olduqda belə, bu üsul ölçmələr aparmağa imkan verir. Belə ki, xəttə böyük amplitudalı zondlayıcı impuls verildikdə ilk qarşılaşdığı zədələnmə yerində impuls zəifləsə də, xətt boyu yayılmasını davam etdirir və sonrakı zədələnmə yerindən də əks olunaraq impuls cihazının ekranında müşahidə olunur. Bəzi hallarda ölçmələr xəttin hər iki tərəfində aparılır. İmpuls cihazı vasitəsilə hava və kabel rabitə xəttlərində ölçmələr aparmaq mümkündür.
İmpuls cihazı ilə ölçmə apardıqda kontaktlar arasındakı Rkeçid müqaviməti dalğa müqavimətindən fərqli olduğu üçün əks olunan impulsun gərginliyinin amplitudası elektron şüa borusunun ekranında nəzərə çarpacaq dərəcədə görünür. İmpuls üsulu Rkeçid ≤ 2 kOm olduqda tətbiq edilir.
Kabel və hava rabitə xəttlərində, eləcə də telekommunikasiya rabitə sistemlərində impuls üsulu ilə zədələnmə yerini təyin etmək üçün ölçmələr P 5 – 10 cihazı vasitəsilə aparılır. Bu cihaz bütün növ və markalardan olan kabellər üçün kanala qoyulmuş kabelin uzunluğunu, dalğa müqavimətini, yükün razılaşdırılmasını, birləşdirici xətt traktlarında impuls siqnallarının gecikmə vaxtını, kabellərin qısalma əmsalını 5 m ÷ 300 km məsafə hüdudunda təyin etmək xüsusiyyətinə malikdir. Cihaz vasitəsilə kabelin damarlarının izolyasiya müqavimətinin azalması yerinə qədər olan məsafəni ( şəkil 15.6 a), xəttin qırıq yerinə qədər olan məsafəni (şəkil 15.6 b), damarların əzilmə yerinə qədər olan məsafəni (şəkil 15.6 c), damarların izolyasiyasının möhkəmliyinin azalması yerinə qədər olan məsafəni (şəkil 15.6 ç) ölçmək və reflektoqrammasını müşahidə etmək mümkündür.
|
| |
Şəkil 15.2. İdeal xəttin impuls xarakteristikası

Şəkil 15.2. İdeal xəttin impuls xarakteristikası
Xəttdə qeyri – bircins sahələr olduqda ( qısa qapanma və yaxud izolyasiyanın zədələnməsi ) zondlayıcı impuls həmin sahələrdən əks olunaraq qayıdacaqdır. Bu halda zondlayıcı impulsun xəttə gedib qayıtma zaman anını ( ∆t ) ölçməklə, zədələnmə yerinə qədər olan məsafəni ( lx ) təyin etmək mümkündür. Belə ki, impulsun xəttə yayılma sürəti v olduğundan, zədələnmə yerinə qədər olan məsafəni aşağıdakı düsturla hesablamaq olar:
( 15.1 )
Rabitə dövrələrində xəttlərin növündən asılı olaraq impulsun yayılma sürəti təxminən işıq sürətinə bərabərdir.
Mis naqilli hava rabitə xətti üçün 286 . 103 km/san
Koaksial kabellər üçün 270 . 103 km/ san
Simmetrik kabellər üçün 220 . 103 km/san
İmpuls üsulu ilə işləyən cihazın struktur sxemi şəkil 15.3 – də göstərilmişdir:
Şəkil 15.3. İmpuls cihazının struktur sxemi
VG verici generator xəttə göndərilmək üçün impulslar hasil edən ZİG zondlayıcı impuls generatorunun və AG açma generatorunun sinxron işini təmin etmək üçün sinxronlaşdırıcı impulslar hasil edir (şəkil 15.4 a ).
Şəkil 15.4. Dövrədə impuls üsulu ilə ölçmə apardıqda gərginliyin zaman diaqramı
ZİG sinxron impulsları amplitudasına görə stabil qısa müddətli impulslara çevirib xəttə ötürür (şəkil 15.4 b ). ZİG zondlayıcı impulsun müddətini dövrənin növündən və uzunluğundan asılı olaraq tənzimləməyə imkan verir. Açma generatoru mişarvari gərginlik hasil edir (şəkil 15.4 d ) və bunun sayəsində EŞB elektron - şüa borusunda şüanın üfüqi yerdəyişməsi baş verir. Açma periodu zondlayıcı impulsun dövrənin başlanğıcından sonunadək yayılma müddətinə bərabər götürülür. Xəttə göndərilən və qəbul olunan impulslar elektron - şüa borusunun ekranında görünür. İstehsalatda buna reflektoqramma deyilir. EŞB tədqiq olunan dövrənin reflektoqrammasını qeyd edir. MG miqyas işarə generatoru qısa müddətli müəyyən dəqiq periodlu impulslar hasil edir ( şəkil 15.4 ç ). Miqyas generatorunun impulsları EŞB – nin şaquli meyletmə lövhələrinə verildikdə reflektoqramda işarələr meydana çıxır ki, müqayisə üsulu vasitəsilə dövrənin zədələnməsinin növü və yeri müəyyən edilir ( şəkil 15.4 e ). Sxemdəki DS diferensial sistem cihazın 4 naqilli sxemdən tədqiq olunan 2 naqilli dövrəyə keçməsini təmin edir ( sxemdə göstərilməmişdir ). Dövrənin qeyri – bircins yerindən əks olunmuş impuls əks işarə ilə qeyd olunur ( şəkil 15.4 c ) və reflektoqrammada görünür. M və RQ məhdudlaşdırıcı və razılaşdırıcı qurğu qəbulediciyə verilən zondlayıcı impulsun amplitudasını məhdudlaşdırır və cihazın daxili müqavimətini xəttlə razılaşdırır. Buna əməl olunmazsa, cihazın xəttə qoşulma yerində “yalançı” impulslar yaranar və gedib – qayıdan “yalançı” impuls düzgün nəticənin alınmasına əngəl yaradar. QG qəbuledici gücləndirici əks olunmuş zəif impulsları gücləndirir ki, onu elektron şüa borusunda müşahidə etmək mümkün olsun.
İmpuls cihazının ekranında böyütmə aparmaqla dövrənin qeyri – bircins yerindən əks olunan impulsun müşahidə olunan işarəsinə əsasən zədələnmə yerini dəqiqliklə təyin etmək mümkündür ( şəkil 15.5 ).
|
Şəkil 15.1. Zədələnmələrin növləri

Şəkil 15.1. Zədələnmələrin növləri
Elektrik zədələnmələri cərəyan keçən dövrədə baş verən zədələnmələrə deyilir və buraya aşağıdakılar aiddir:
Sxemlərdə elementlərdən birinin sıradan çıxması;
Müvəqqəti qısa qapanma nəticəsində telefonda səsin tez – tez kəsilməsi;
Düzgün simmetrikləşmə aparılmadığı üçün bir dövrədən diğər dövrəyə təsirin çoxalması;
Xəttdə düzgün çarpazlaşma aparmadıqda kənar impulslarının telefonda eşidilməsi.
Ölçməyə başlamazdan əvvəl zədələnmənin xarakteri təyin edilir, ölçmə üsulu seçilir və sonra ölçmə aparılır. Zədələnmənin xarakterini təyin etmək üçün dövrənin omik asimmetriyası, şleyf müqaviməti, naqillərin izolyasiyası yoxlanılır və izolyasiya müqaviməti ölçülür.
Zədələnmə yerinə qədər olan məsafənin
impuls üsulu ilə təyini
İstehsalatda zədələnmə yerini təyin etmək üçün ən geniş yayılmış üsullardan biri impuls üsuludur. Bu üsulun iş prinsipi naqillərdə elektrik cərəyanının işıq sürətinə yaxın sürətlə yayılmasına əsaslanır. İmpuls üsulu ilə dövrənin ölçülməsinin əsasını lokasiya üsulu təşkil edir. Lokasiya üsulunda tədqiq olunan obyektə səs, ultrasəs, radiodalğalar, lazer şüaları və s. göndərilir və onların gedib – qayıtma müddəti təyin olunur. Bu üsulla müxtəlif obyektlərin koordinatlarını, sürətini, hərəkət istiqamətini, obyektə qədər olan məsafəni təyin etmək mümkündür. Simli rabitədə dövrəyə qısa elektrik impulslarını göndərməklə dövrənin dalğa müqavimətini, daxili qeyri – bircinsliyini, zədələnmənin xarakterini təyin etmək və zədələnmə yerinə qədər olan məsafəni ölçmək mümkündür. İmpuls üsulu vasitəsilə eyni zamanda damarların əzilmə yeri və dövrələrarası keçid sönməsi təyin edilir.
İmpuls üsulunda zədələnmə yerinə qədər olan məsafə xəttə göndərilən zondlayıcı impulsun getməsi və geri qayıtması vaxtına əsasən təyin edilir. Qəbuledici qurğu kimi elektron şüa borusundan istifadə oluna bilər. Əgər dövrə bircinslidirsə və yük müqaviməti Zyük dövrənin dalğa müqavimətinə Zd bərabərdirsə, bu vaxt dövrəyə verilmiş impuls yük müqavimətində bütünlüklə udulur və impulsun əks olunması baş vermir ( şəkil 15.2 a ). Əgər Zyük > Zd olarsa impulsun enerjisi yük tərəfindən tamamilə udulmur və U0 amplitudalı əks olunmuş impuls yaranır. Bu halda əks olunan impulsun işarəsi göndərilən impulsun işarəsinə uyğun gəlir ( şəkil 15.2 b ). Əgər Zyük < Zd olarsa əks olunmuş impulsun işarəsi göndərilən impulsun əks işarəsi ilə qeyd olunur ( şəkil 15.2 c ).
|
Safety Procedures

|
Safety Procedures
|
Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 60,86 Kb. | | #151269 |
Bog'liq content
Wireless Monitoring and Control of Deep Mining Environment 441
The safety in the deep coal mining industry should bе taken very seriously. lt is necessary to report annual figures of fatal and non-fatal incidents as per the ,·egulatory board.
Deep mining has issues related to ventilation and mine collapse which are com plicated to handle. There is а possibility of а mine collapse in some cases. The safety risk will bе there in alI types of mining due to the use of heavy machinery. То avoid explosions, methods are necessary to remove methane prior and during excavation.
ln one of the works, the images and videos from the mining area are sent to а cloud server. If the server is not accessible, the data could bе stored locally in the Raspberry Pi and transmitted when the link is re-established.
Ву this, the home monitoring is made easier [ 1 ]. Raspberry Pi can Ье the used for smart purposes and client-server communications. The various attributes availaЫe in Raspberry Pi are introduced [2]. The possiЬility of live sensor data transmission from raspberry pi to ubuntu operating system using ZigBee technology is explored [3]. А metering device which senses and sends the гeading Ьу use of ZigBee is then processed. It then proposes that the data should Ье sent for Ьilling purposes. [4]. An autonomous robot which can recognise commands provided Ьу the hand gestures is exhiЬited with а help of microcontroller and an accelerometer [5]. А powerful system using Raspberry Pi as an intelligent device using which numerous things can Ье interconnected and can Ье managed from an extended range was proposed [6].
Suggestions to design а wireless sensor network making use of microcontroller which is аЫе to observe the ditferent parameters like humidity, methane and carbon dioxide in an underground mine was proposed [7]. Various digital and analog sensors could Ье used along with Raspberry Pi to obtain mine data. Analog to digital converter like МСР3008 is required when using analog sensors because Raspberry Pi does not have inbuilt ADC [8]. It was proposed to build gateways for IoT with Raspberry Pi. Low роwег wireless packet communication RF modules provides components to build IoT applications quickly and easily [9]. Using wireless communication, sending environmental parameter data from sensors located in mines and transmitted to the control room was proposed. [10]. Environment monitoring using both Raspberry Pi and Aurdino with wireless sensor networks is also proposed [11]. For exterior and otfline analysis purpose, the data can Ье taken from the Thingspeak database as CSV or Jason or РНР format [12].
Experimental Analysis
The Ыосk diagram of experimental setup with sensor, raspberry pi, ХВееs, relay and pump is indicated in Fig. 1. Its actual setup is shown in Fig. 2.
Moisture Sensors
The resistive sensor is made up of two probes. The probe measures the moisture content of the soil Ьу measuring the resistance value. When the moisture content is
|
| |