IJTIMOIY-IQTISODIY VA EKOLOGIK MUAMMOLAR

|
IJTIMOIY-IQTISODIY VA EKOLOGIK MUAMMOLAR
|
bet | 11/18 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #144414 |
Bog'liq Kurs ishi Sardor Muzaffarov2. IJTIMOIY-IQTISODIY VA EKOLOGIK MUAMMOLAR.
2.1 Qashshoqlik va qoloqlikni bartaraf etish muammosi
XXI asr boshidagi jahon iqtisodiyotining eng muhim muammosi. - qashshoqlik va qoloqlikni yengish. Zamonaviy dunyoda qashshoqlik va qoloqlik, birinchi navbatda, dunyo aholisining deyarli 2/3 qismi yashaydigan rivojlanayotgan mamlakatlarga xosdir. Shuning uchun bu global muammo ko'pincha rivojlanayotgan mamlakatlarning qoloqligini bartaraf etish muammosi deb ataladi.
Bu mamlakatlarning ko'pchiligi, ayniqsa, eng kam rivojlangan mamlakatlar, jiddiy qoloqlik bilan ajralib turadi. Natijada, bu mamlakatlarning aksariyati qashshoqlikning dahshatli darajasidan aziyat chekmoqda. Shunday qilib, Braziliya aholisining 1/4 qismi, Nigeriya aholisining 1/3 qismi, Hindiston aholisining 1/2 qismi kuniga 1 dollardan kam tovar va xizmatlarni iste'mol qiladi.
Natijada, dunyo bo'ylab 800 millionga yaqin odam to'yib ovqatlanmaslikdan aziyat chekmoqda. Bundan tashqari, kambag'allarning salmoqli qismi savodsiz. Shunday qilib, 15 yoshdan oshgan aholi orasida savodsizlar ulushi Braziliyada 17%, Nigeriyada 43% va Hindistonda 48% ni tashkil qiladi.
Qashshoqlik va qoloqlikning ulkan miqyosi, dunyo aholisining ko'pchiligi munosib insoniy yashash chegarasidan past bo'lgan paytda, insoniyat jamiyatining normal rivojlanishi va taraqqiyoti haqida gapirish mumkinmi degan shubha tug'diradi. Jahon ilmiy-texnikaviy taraqqiyoti yutuqlari ko‘plab rivojlanayotgan mamlakatlarni chetlab o‘tishi, ularning ko‘p sonliligi muammoni yanada og‘irlashtiradi. mehnat resurslari kam foydalaniladi va bu mamlakatlarning aksariyati jahon iqtisodiy hayotida faol ishtirok etmaydi.
Bunday vaziyatni saqlab qolishdan kelib chiqadigan xavf-xatarlarni ko'rmaslik juda mantiqsiz bo'lar edi. Demak, bu mamlakatlarning keng jamoatchilik ongida dunyodagi mavjud tartib-qoidaga nisbatan salbiy munosabatni shakllantiradi. Bu ifodalangan turli g'oyalar rivojlangan mamlakatlarning rivojlanayotgan mamlakatlardagi vaziyat uchun javobgarligi, shuningdek, jahon iqtisodiyotida daromadlarni qayta taqsimlash talablari to'g'risida, global miqyosdagi o'ziga xos "tekislash" (masalan, rivojlanayotgan mamlakatlarning rivojlanish uchun harakati). yangi xalqaro iqtisodiy tartibni o'rnatish).
Aksariyat iqtisodchilarning fikricha, rivojlanayotgan mamlakatlarda ichki iqtisodiy resurslarga asoslangan samarali milliy rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish integratsiyalashgan yondashuv... Bunday yondashuv bilan nafaqat sanoatlashtirish va postindustriyalashtirish, iqtisodiy hayotni liberallashtirish va agrar munosabatlarni o‘zgartirish, balki ta’lim tizimini isloh qilish, sog‘liqni saqlash tizimini takomillashtirish, tengsizlikka barham berish, oqilona demografik siyosat yuritish, muammolarni hal qilishni rag‘batlantirish ham zaruriy shartlar sifatida qaraladi. zamonaviy iqtisodiyotni yaratish va barqaror iqtisodiy o'sishga erishish uchun. bandlik.
Ular, birinchi navbatda, rivojlangan mamlakatlarning moliyaviy resurslar ko'rinishidagi rasmiy rivojlanish yordami deb ataladigan mablag'lar orqali amalga oshiriladi. Для самых бедных стран (а именно они являются главными получателями этой помощи) официальная помощь развитию составляет 3% по отношению к их ВВП , в том числе для стран тропической Африки - более 5%, хотя в расчете на каждого жителя этого региона это всего 26 долларов yilda.
Qoloqlikni bartaraf etish uchun jalb etilgan xorijiy xususiy investitsiyalar – to‘g‘ridan-to‘g‘ri va portfel, shuningdek, bank kreditlari yanada keng imkoniyatlar yaratmoqda. Rivojlanayotgan mamlakatlarga ushbu moliyaviy resurslar oqimi ayniqsa tez sur'atlar bilan o'sib bormoqda va hozirda asos bo'lib xizmat qilmoqda tashqi moliyalashtirish"uchinchi dunyo" mamlakatlari. Ammo bu barcha moliyaviy oqimlarning samaradorligi ko'pincha rivojlanayotgan mamlakatlarda juda keng tarqalgan korruptsiya va oddiy o'g'irlik, shuningdek olingan mablag'lardan samarasiz foydalanish bilan bekor qilinadi.
Ishsizlik muammosi
Xalqaro mehnat tashkilotining (XMT) yillik hisobotida aytilishicha, 2006 yilda dunyoda ishsizlik darajasi nihoyatda yuqoriligicha qolmoqda - 195,2 million ishsiz kishi yoki mehnatga layoqatli yoshdagilar umumiy sonining 6,3 foizini tashkil qilgan. Bu ko'rsatkich 2005 yilga nisbatan deyarli o'zgarmadi. Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlmagan Markaziy va Sharqiy Yevropa mamlakatlarida, shuningdek, MDH mamlakatlarida ahvol bundan ham yomon — ular mehnatga layoqatli aholining 9,3 foizini ishlamaydi. O'n yil oldin bu ko'rsatkich biroz yaxshiroq edi - 9,7%.
2006 yilda jahon iqtisodiyotining rivojlanishi barcha odamlarning, xususan, ishsizlar soni o'sishda davom etayotgan yoshlarning ish izlashga bo'lgan ehtiyojlarini qondirishga qodir emasligi sababli global ishsizlik darajasi oshdi. Bir qator tabiiy ofatlar, energiya narxining ko'tarilishi, shuningdek, ko'plab mamlakatlar iqtisodining yalpi ichki mahsulot o'sishini yangi ish o'rinlari yaratish va ish haqini oshirishga yo'naltirishga "ojizligi" "kambag'al ishchilar" deb ataladigan odamlarning ahvoliga jiddiy ta'sir ko'rsatdi. .
So'nggi yillarda dunyoning ko'plab mamlakatlarida kuzatilayotgan sezilarli iqtisodiy o'sish ishsizlik darajasining sezilarli darajada pasayishiga olib kelmadi. So‘nggi o‘n yil ichida dunyoda mehnatkashlar soni bor-yo‘g‘i 16,6 foizga o‘sdi, ammo mehnatkash kambag‘allarning aksariyati hech qachon qashshoqlikdan qutula olmadi.
Aytish joizki, 2006 yilda MDHda istiqomat qiluvchi yoshlarning 18,6 foizi ishsiz qolgan. Bu mintaqada bandlikning past darajasi keng koʻlamli migratsiya oqimlarining shakllanishiga olib keladi – koʻplab odamlar, jumladan, yosh mutaxassislar ham Gʻarbga koʻchib ketishgan.
Bundan tashqari, 2006 yilda dunyodagi 2,8 milliarddan ortiq mehnatkash aholining 1,4 milliardi hali ham turmush darajasini yaxshilash va oilalarini qashshoqlikdan qutqarish uchun yetarlicha pul ishlab topmayapti. Buni qilish deyarli mumkin emas ish haqi bu kuniga taxminan 2 AQSh dollarini tashkil etadi va so'nggi 10 yil ichida deyarli o'zgarmagan.
Biroq, 2001 yildan 2006 yilgacha Markaziy va Sharqiy Evropada (Yevropa Ittifoqiga a'zo bo'lmagan) va MDH mamlakatlarida kuniga 2 dollarga yashaydigan ishchilarning umumiy soni sezilarli darajada kamaydi.
2006 yilda bunday past daromadlar viloyatdagi barcha ishchilarning 10,5 foizini tashkil etgan bo'lsa, 1996 yilda - 33 foizni tashkil etdi. Ishsizlik darajasining eng sezilarli qisqarishi sanoati rivojlangan mamlakatlarda kuzatildi - 2005 yildan 2006 yilgacha ishsizlar soni 0,6 foizga qisqardi va 6,2 foizni tashkil etdi.
Hatto iqtisodiy rivojlanish ham jahondagi ishsizlik muammolarini hal qila olmaydi. Bu ko'plab mamlakatlarda qashshoqlik darajasi pasaygan bo'lsa-da, bu muammo haligacha hal qilinmaganini tasdiqlaydi. Global ishsizlikning ulkan miqyosi va bu vaziyatni bartaraf etish bo'yicha aniq chora-tadbirlarning yo'qligi ushbu muammo bilan bog'liq siyosat va amaliyotlarni qayta ko'rib chiqishni talab qiladi.
2.2 Demografik muammo
Demografik muammo nafaqat dunyoning alohida davlatlarining holatiga ta'sir qiladi. balki jahon iqtisodiyoti va xalqaro munosabatlar rivojiga ham ta'sir ko'rsatadi, olimlardan ham, turli davlatlar hukumatlaridan ham jiddiy e'tibor talab qiladi.
Demografik muammo quyidagi asosiy tarkibiy qismlardan iborat. Avvalo, biz butun dunyoda ham, alohida mamlakatlar va mintaqalarda ham tug'ilish darajasi va aholi sonining dinamikasi haqida ketmoqda.
Sayyora aholisi insoniyat mavjudligi davomida doimiy ravishda o'sib bordi. Bizning eramizning boshiga kelib, Yer yuzida 256 million kishi bo'lgan, 1000 yilda - 280; 1500 yilda - 427 million, 1820 yilda - 1 milliard; 1927 yilda - 2 milliard kishi.
Zamonaviy aholi portlashi 1950-1960-yillarda boshlangan. 1959 yilda dunyo aholisi 3 mlrd. 1974 yilda - 4 mlrd; 1987 yilda 5 milliard kishi, 2050 yilga kelib dunyo aholisining 10,5-12 milliard darajasida barqarorlashuvi kutilmoqda, bu tur sifatida insoniyatning biologik populyatsiyasining chegarasi hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda jahon demografik holati o'ziga xos xususiyatlarga ega:
1) Bir qator rivojlangan mamlakatlarda demografik inqiroz allaqachon aholining takror ishlab chiqarishining buzilishiga, uning qarishiga va sonining kamayishiga olib keldi.
2) Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasida aholining tez o'sishi.
3) Rivojlangan mamlakatlarga qaraganda uchinchi dunyo mamlakatlarida 3 baravar ko'p odamlar yashaydi.
4) Noqulay ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlar saqlanib qolmoqda.
5) Ekologik muammolarning kuchayishi (ekotizimga maksimal ruxsat etilgan yuk, atrof-muhitning ifloslanishi, cho'llanish va o'rmonlarning kesilishi).
Olimlarning ta'kidlashicha, 60-yillarda tushgan aholi portlashining cho'qqisi allaqachon ortda qolgan va Afrikadan tashqari, ikkinchi turdagi aholi ko'payishiga ega bo'lgan barcha mamlakatlarda tug'ilishning doimiy pasayishi kuzatilmoqda. Kerakli demografik muammolarni hal qilish uchun jahon demografik siyosati iqtisodiy va ijtimoiy hayot sharoitlarini yaxshilash bilan birga olib borilishi kerak. Dindorlar o'rtasida tarbiyaviy ishlar muhim ahamiyatga ega (cherkov o'z fikrini yuqori tug'ilish darajasi va kontratseptsiyani taqiqlash tomon o'zgartirishi kerak). Zamonaviy hisob-kitoblarga ko'ra, aholining minimal ko'payishi uchun optimal variant - har bir ayolga 2,7 bola.
Rivojlangan mamlakatlarda ilmiy-texnikaviy taraqqiyot ishsizlikning o'sishiga olib keldi, bu esa o'z navbatida tug'ilishning kamayishiga olib keldi. Va ko'payishning o'tish turiga ega bo'lgan mamlakatlarda o'limning pasayishi tug'ilish darajasining mos ravishda pasayishi bilan birga kelmaydi. Rivojlanayotgan mamlakatlarda ma'lum bir yosh tarkibi shakllanadi, bu erda katta solishtirma og'irlik 17 yoshgacha bo'lgan yoshlar (aholining 2/5 dan ko'prog'i, Evropada bu ko'rsatkich 1/3 ni tashkil qiladi) band qiladi.
BMTning aholi sohasidagi faoliyatining asosiy yo'nalishlari:
· demografik ma'lumotlarni to'plash, qayta ishlash va tarqatish;
· Aholi muammolarini tadqiq qilish, shu jumladan demografik, ijtimoiy, ekologik va iqtisodiy jarayonlarning o‘zaro ta’sirini tahlil qilish;
· BMT shafeligida hukumatlararo darajada aholi bo'yicha xalqaro konferentsiyalarni tashkil etish va o'tkazish.
1946-yildan 1960-yillarning oʻrtalariga qadar BMTning aholi soni boʻyicha yetakchi yoʻnalishlari buxgalteriya hisobi va statistikasi muammolari boʻldi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining texnik yordami bilan aholini ro'yxatga olish doirasida ular ko'plab rivojlanayotgan mamlakatlarda o'tkazildi va bir qator milliy ro'yxatga olish dasturlari birlashtirildi. 1970-1980-yillardan keyin iqtisodiy va ijtimoiy siyosat va ekologiya sohasidagi xalqaro hamkorlikning demografik tadbirlarida demografik omillarni hisobga olish va ulardan foydalanish masalalari. Demografik muammoni hal qilish uchun BMT tomonidan "Global NV Harakat rejasi" qabul qilindi (oila rejalashtirishga muhim o'rin berildi).
Zamonaviy dunyoda tug'ilish va aholi sonining o'sishi sohasida ikkita qarama-qarshi tendentsiya rivojlandi:
Rivojlangan mamlakatlarda ularni barqarorlashtirish yoki kamaytirish;
Rivojlanayotgan mamlakatlarda keskin o'sish.
Bu holat asosan demografik o'tish kontseptsiyasida o'z aksini topgan.
Demografik o'tish tushunchasi.
Bu haqiqatdan kelib chiqadi an'anaviy jamiyat tug'ilish va o'lim darajasi yuqori va aholi sekin o'sib bormoqda.
Aholi ko'payishining zamonaviy bosqichiga demografik o'tish (past tug'ilish - past o'lim - past tabiiy o'sish) sanoat jamiyatining shakllanishi bilan deyarli bir vaqtda amalga oshiriladi. Evropada u 20-asrning o'rtalarida, Xitoyda, Janubi-Sharqiy Osiyo va Lotin Amerikasining ba'zi mamlakatlarida - oxirgi choragida tugadi.
Bunday o'tishning birinchi bosqichida o'limning pasayishi (ovqatlanish sifatining yaxshilanishi, epidemiyalarga qarshi kurash va odamlarning sanitariya-gigiyenik turmush sharoitining yaxshilanishi tufayli) tug'ilishning pasayishiga qaraganda tezroq sodir bo'ladi. buning natijasida aholining tabiiy o'sishi keskin oshadi (demografik portlash).
Ikkinchi bosqichda o'lim darajasi pasayishda davom etmoqda, ammo tug'ilish darajasi tezroq pasayadi. Natijada aholi sonining o‘sishi sekinlashmoqda.
Uchinchi bosqich tug'ilishning pasayishi sekinlashishi, o'limning biroz oshishi bilan tavsiflanadi, shuning uchun tabiiy o'sish saqlanib qoladi. yuqori daraja... Sanoati rivojlangan mamlakatlar, jumladan, Rossiya ham bu bosqichning oxiriga yaqin turibdi. To'rtinchi bosqichda tug'ilish va o'lim darajasi taxminan bir xil bo'ladi va demografik barqarorlik jarayoni tugaydi.
2.3 Oziq-ovqat muammosining ijtimoiy-iqtisodiy jihatlari
Jahon oziq-ovqat muammosi hal qilinmagan asosiy muammolardan biri deb ataladi. Oxirgi 50 yil ichida oziq-ovqat ishlab chiqarishda sezilarli yutuqlarga erishildi - to'yib ovqatlanmaydigan va och odamlar soni deyarli ikki baravar kamaydi. Shu bilan birga, dunyo aholisining katta qismi hamon oziq-ovqat tanqisligidan aziyat chekmoqda. Ularga muhtoj bo'lganlar soni 800 milliondan oshadi, ya'ni. mutlaq oziq-ovqat tanqisligi (kaloriyalarda) har etti kishidan birida uchraydi.
Oziq-ovqat tanqisligi muammosi ko'plab rivojlanayotgan mamlakatlarda (BMT statistik ma'lumotlariga ko'ra, bir qator postsotsialistik davlatlar ham ular orasida) eng keskindir. Togo va Mo'g'uliston eng katta ehtiyojga ega bo'lgan davlatlar qatoriga kiradi, energiya qiymati bo'yicha aholi jon boshiga o'rtacha oziq-ovqat iste'moli kuniga 2000 kkaldan kam va pasayishda davom etmoqda. Shu bilan birga, bir qator rivojlanayotgan mamlakatlarda aholi jon boshiga iste'mol qilish darajasi hozirgi kunda kuniga 3000 kkaldan oshadi, ya'ni. mutlaqo qabul qilinadigan darajada. Bu toifaga, xususan, Argentina, Braziliya, Indoneziya, Marokash, Meksika, Suriya kiradi.
Jahon qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishi rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarda erlarning cheklanganligi bilan cheklanadi. Bu urbanizatsiyaning yuqori darajasi, o'rmonlarni saqlash zarurati va cheklangan suv resurslari bilan bog'liq. Oziq-ovqat taqchilligi muammosi oziq-ovqat importiga katta mablag' ajrata olmaydigan eng qashshoq mamlakatlar uchun eng dolzarbdir.
Oziq-ovqatning asosiy qismi ishlab chiqarilgan joyda iste'mol qilinsa-da, xalqaro oziq-ovqat savdosi qizg'in. Jahon oziq-ovqat eksporti hajmi yiliga 300 milliard dollardan oshadi. Xalqaro oziq-ovqat savdosining asosiy ishtirokchilari rivojlangan mamlakatlar: AQSH, Fransiya, Niderlandiya, Germaniya va boshqalar. Ularning hissasiga jahon eksporti va importining 60% toʻgʻri keladi. Oziq-ovqat mahsulotlarini xarid qilish va sotishning uchdan bir qismi Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasiga to'g'ri keladi. Iqtisodiyot o'tish davridagi mamlakatlar ulushi unchalik katta emas va 5% dan kam. Eng faol xalqaro savdo don mahsulotlari, kamroq darajada go'sht va sut mahsulotlari va shakar bilan amalga oshiriladi. Asosiy don yetkazib beruvchilar AQSH, Kanada, Yevropa Ittifoqi (asosan Fransiya), Argentina va Avstraliya hisoblanadi. Ular bug'doy va dag'al donning jahon eksportining 9/10 qismini tashkil qiladi.
Oziq-ovqat mahsulotlarini eksport qiluvchi yetakchi davlatlar ayni paytda uning asosiy xaridorlari hisoblanadi. Shunday qilib, AQSH strategik oziq-ovqat xomashyosi yetkazib berishda asosiy oʻrinni egallab, koʻp miqdorda meva-sabzavot, qahva, kakao, choy, ziravorlar va boshqa bir qator tovarlarni import qiladi.
Qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, jumladan, oziq-ovqat mahsulotlarining xalqaro savdosi tizimida hozirgi vaqtda tub o‘zgarishlar ro‘y bermoqda. Ushbu sohada islohotlarni amalga oshirish zarurati ko'plab mamlakatlarda, ayniqsa rivojlangan mamlakatlarda davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash va protektsionizmning kuchayishi bilan bog'liq.
Yuqori ichki narxlarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha olib borilayotgan siyosat bir qator qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining ortiqcha ishlab chiqarilishiga va eksportga keng ko‘lamli subsidiyalar va importni cheklashga olib keldi, bu esa o‘z navbatida tashqi iqtisodiy sohadagi davlatlararo munosabatlarni murakkablashtirdi. Xalqaro miqyosda kelishilgan qoidalar va tartiblarning yo'qligi bir necha bor qarama-qarshiliklarga olib keldi, bu xalqaro savdo barqarorligiga putur etkazishi va savdo urushlarining boshlanishiga olib keldi. Asosiy "janglar" Evropa Ittifoqi va AQSh o'rtasida bo'lib o'tdi, ular sotish bilan bog'liq muammolar tufayli tashqi bozorlarga o'z donlarini etkazib berishda keng ko'lamli subsidiyalardan foydalanishni amalga oshirdilar. Bu harakatlar Kanada, Avstraliya va boshqa kichik eksportyorlarning qattiq qarshiliklariga duch keldi moliyaviy holat katta subsidiyalarni qo'llashga imkon bermaydi.
Qishloq xo'jaligi mahsulotlarining tashqi savdosida protektsionizmni zaiflashtirish masalasi jahon faoliyatidagi asosiy masalalardan biridir. savdo tashkiloti(JST). Uning asosiy hujjatlarida muhim o‘rinni Qishloq xo‘jaligi to‘g‘risidagi bitim egallab turibdi, u barcha notarif to‘siqlarni tarif ekvivalentlariga o‘tkazish va tariflarni bosqichma-bosqich pasaytirish, eksport subsidiyalarini kamaytirish va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash darajasini pasaytirishni nazarda tutadi. qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishi uchun.
Shu bilan birga, rivojlanayotgan mamlakatlar qisqartirilgan majburiyatlarni qabul qiladilar (rivojlangan mamlakatlar majburiyatlarining 2/3 qismi) va ular 10 yil ichida kuchga kiradi. Kam rivojlangan davlatlar odatda majburiyatlardan ozod qilinadi.
Ushbu chora-tadbirlarni amalga oshirish natijasida tashqi bozor ehtiyojlariga yo'naltirilgan qishloq xo'jaligi eng rivojlangan mamlakatlarning (AQSh, Evropa Ittifoqi, Kanada, Avstraliya, Argentina, va boshqalar.). Shu bilan birga, shtatlardagi qishloq xo'jaligi ishlab chiqaruvchilari - oziq-ovqat mahsulotlarini sof import qiluvchilar - agar ular yangi sharoitlarga moslasha olmasalar, ularning ishlab chiqarish uchun subsidiyalar kamayishi tufayli katta zarar ko'radilar. Ushbu mamlakatlar aholisi asosiy qishloq xo'jaligi mahsulotlari, birinchi navbatda, don, shakar, go'sht va sut mahsulotlari importining ortishi va shunga mos ravishda sotilgan oziq-ovqat narxining oshishi bilan duch kelishi mumkin, chunki mahalliy mahsulotlar endi subsidiya qilinmaydi.
Ko'pgina xalqaro ekspertlar yaqin 20 yil ichida dunyo aholisining oziq-ovqat mahsulotlariga bo'lgan talabini, hatto dunyo aholisi har yili 80 million kishiga ko'paygan taqdirda ham, umuman olganda, oziq-ovqat ishlab chiqarishni qondirishga qodir ekanligiga rozi. Shu bilan birga, rivojlangan mamlakatlarda oziq-ovqatga bo'lgan talab, u allaqachon ancha yuqori bo'lib, taxminan hozirgi darajada saqlanib qoladi (o'zgarishlar asosan iste'mol tarkibi va mahsulot sifatiga ta'sir qiladi). Shu bilan birga, jahon hamjamiyatining oziq-ovqat muammosini hal qilish bo'yicha sa'y-harakatlari, kutilganidek, oziq-ovqat taqchilligi mavjud bo'lgan mamlakatlarda oziq-ovqat iste'molining real o'sishiga olib keladi, ya'ni. Osiyo, Afrika, Lotin Amerikasi va Sharqiy Yevropaning bir qator davlatlarida.
2.4 Global ekologik muammolar
Zamonaviy dunyoda ekologik inqiroz dunyo aholisining katta o'sishi bilan bevosita bog'liq. Ayni paytda aholi soni 6 milliard kishidan oshadi. Fanda aholi portlashi degan narsa bor.
Demografik portlash - aholining davriy, keskin o'sishi 60-70-yillarga xos edi. XX asr, hozirda pasaymoqda. Biroq, aynan dunyo aholisining tez o'sishi insoniyatning boshqa barcha global muammolari uchun o'ziga xos poydevor yaratdi, chunki qancha odam ko'p bo'lsa, hududga qanchalik ko'p yuk bo'lsa, shuncha ko'p oziq-ovqat va tabiiy resurslar talab qilinadi.
Bugungi kunda dunyodagi ekologik vaziyatni keskinlik darajasiga yaqin deb ta'riflash mumkin. Global ekologik muammolar orasida quyidagilarni ta'kidlash mumkin:
Minglab o'simlik va hayvonlar turlari yo'q qilindi va yo'q qilinishda davom etmoqda;
O'rmon qoplami asosan vayron qilingan;
Foydali qazilmalarning mavjud zahiralari tez sur'atlar bilan kamayib bormoqda;
Okeanlar nafaqat tirik organizmlarning nobud bo'lishi natijasida kamaygan, balki tabiiy jarayonlarning tartibga soluvchisi bo'lishni ham to'xtatadi;
Ko'p joylarda atmosfera ruxsat etilgan maksimal darajada ifloslangan va toza havo kamaymoqda;
Qisman buzilgan ozon qatlami barcha tirik kosmik nurlanishni halokatli ta'siridan himoya qilish;
|
| |