nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Prinsipial sxemalar haqida umumiy tushunchalar

|
Prinsipial sxemalar haqida umumiy tushunchalar
|
bet | 3/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblarPrinsipial sxemalar haqida umumiy tushunchalar
Texnologik jarayonlarni nazorat qilish, boshqarish va avtomatik rostlashda turli elektr va pnevmatik asboblar, apparaturalar qo‘llaniladi, ular orasidlagi o‘zaro aloqalarni ko‘rsatishda, shuningdek, ularni ishlash prinsiplarini o‘zlashtirishda prinsipial sxemalardan foydalaniladi. Prinsipial sxemalarda avtomatlashtirish sistemasining ayrim bir bo‘lagiga kiruvchi element, modul, yordamchi apparatlarniing tarkibi va ular orasidagi bog‘lanishlarning to‘la ko‘rsatilishi lozim. Prinsipial sxemalarni loyihalash uchun dastlabki material sifatida funksional sxemani asos qilib olinadi.
Prinsipial sxemalar Davlat Standartlari va tarmoq ko‘rsatma hujjatlari talablariga rioya qilgan holda bajariladi.
Prinsipial elektr sxemalar quyidagi meyoriy hujjatlar asosida yaratiladi:
DS 2.701-84. Sxemalar. Ko‘rinishi va tiplari. Bajarish uchun umumiy talablar.
DS 2.710-81. Elektr sxemalarda shartli harfiy belgilashlar.
DS 2.755-87. Sxemalardagi shartli grafik belgilashlar.
RM 4-106-82. Ko‘rsatma materiallar. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish sistemalari. Bajarishga talablar.
Meyoriy hujjatlar prinsipial sxemalarni bajarish qoidalarini, sxema elementlarining shartli grafik va harfiy belgilanishlarini, zanjir qismlrini markirovka qilish yo‘llarini belgilab beradi.
Prinsipial sxemalarni tuzishda quyidagi tartibga asoslangan ma’qul:
Funksional sxemada qo‘llanilgan talablar asosida prinsipial sxemaga qo‘yiladigan texnik talablar aniqlanadi;
Shu talablarga muvofiq tarzda sxemaning sharti va harakat tartibi belgilanadi;
Berilgan tartib va shartlar asosida elementar zanjirlar to‘ziladi;
Elementar zanjirlar umumiy sxema ko‘rinishida birlashtiriladi;
Apparaturalar tanlanib, ayrim element parametrlarining elektr hisobi bajariladi;
Tanlangan apparaturalar imkoniyati asosida sxematga tuzatish kiritiladi;
Elementar zanjir yoki kontaktlarning noto‘g‘ri ishlashi natijasida ro‘y berishi mumkin bo‘lgan holatlar tahlil etiladi;
Boshqa variantlarni qo‘llash imkoniyatlari ko‘rilib, muqobil sxema tugal tanlanadi.
Prinsipial sxemalar shaklan birlashtirilgan yoki yoyilgan holatda to‘zilishi mumkin.
Birlashtirilgan sxemada asbob va apparatlar yig‘ilgan holatda ko‘rsatiladi; ya’ni apparat komplektiga kiruvchi elementlar (g‘altak, elektromagnitlar, uzgichlar va shu kabilar) asbobning shartli ifodalanishi ichida ko‘rsatilib, chiqish-kirish kontaktlarining markirovkasi ham beriladi.
Yoyilgan prinsipial sxemalarda asbob va apparatlar elementlarga ajratilib, ular bir-birlari bilan bog‘langan holatda ko‘rsatiladi; natijada ayrim zanjirlar hosil bo‘ladi. Sxema bir necha zanjirlardan to‘zilgan bo‘lib, ular gorizontal yoki vertikal holda berilishi mumkin.
|
| |
Filiallar va bank xizmatlari markazlari "Leader Finance Сapital" mchj bosh ofis Qoraqalpog'iston Respublikasi va viloyatlar boshqarmalari

Filiallar va bank xizmatlari markazlari "Leader Finance Сapital" mchj bosh ofis Qoraqalpog'iston Respublikasi va viloyatlar boshqarmalari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Filiallar va bank xizmatlari markazlari "Leader Finance Сapital" mchj bosh ofis Qoraqalpog'iston Respublikasi va viloyatlar boshqarmalari
|
2-ma’ruzalar. Avtomatlashtirish sistemalarni tarkib chizmalari

|
2-ma’ruzalar. Avtomatlashtirish sistemalarni tarkib chizmalari
|
bet | 1/3 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 152,91 Kb. | | #100420 |
Bog'liq 2-ma\'ruza 2-ma’ruzalar.
Avtomatlashtirish sistemalarni tarkib chizmalari
Ma’ruza mashg’ulotining maqsadi: Talabalarni darsga mashg’ulotida tayyorlash, talabalarga bilimni uzatish yo’li bilan o’quv jarayonini tashkillashtirish, mar’uza materiallari boyicha bilim va ko’nikma hosil qilish, ushbu mashg’ulotni o’zlashtirishi uchun izlanish, ularning bilim va ko’nikmalarini shakllantirish va rivojlantirish
Reja:
1. Avtomatlashtirish sistemalarini tuzish asoslari.
2. Sistemaning tayanch joylarining miqdorini aniqlash, tanlash.
3. Tarkib sxemalarining vazifasi, grafik ifodalanishi va turlari.
1. Avtomatlashtirish sistemalarini tuzish asoslari.
Tarkib sxemalar avtomatlashtirish sistemasining asosiy qismlari, ularning vazifasi, o‘zaro munosabatlari va joylanishlarini ko‘rsatadi.
Bu sxema loyihalashda eng avval tayyorlanib, texnologik obekt va boshqarish sistemasi bilan dastlabki tanishish uchun kerak bo‘ladi. Tarkib sxemasi ko‘rsatma material RM4-4-85 talablari asosida bajariladi.
Texnologik obektning tahlili asosida avtomatlashtirish sistemasining samarali va muqobil shakli tanlanadi. Avtomatlashtirish sistemasining eng oddiy to‘zilmalari bir pog‘onali markazlashtirilmagan shakli bo‘ladi (2-rasm). Bunday sistemalar odatda texnologik jarayonlar funksional bog‘lanmagan yoki o‘zaro kuchsiz bog‘langan ishlab chiqarishlarda qo‘llaniladi. Bu sistemalarda har bir ishlab chiqarish bo‘limi uchun ayrim boshqarish punktlari bilan ta’minlanadi. Ularda quyidagi vazifalar hal qilinadi: texnologik parametrlarni o‘lchash va nazorat qilish, ularning chegara qiymatlari haqida signal berish, texnologik reglamentda nazarda tutilgan kattaliklarni rostlab turishdir.
2-rasm. Avtomatlashtirish sistemasining
markazlashtirilmagan bir pog‘onali boshqarish sxemasi.
Markazlashtirilgan bir pog‘onali boshqarish sistemasida markaziy boshqaruv punktiga texnologik obekt to‘g‘risidagi barcha axborot chiqariladi (3-rasm).
Markazlashtirilgan boshqarish sistemalari quyidagi kamchiliklarga ega: barcha operativ axborotlarning markaziy boshqarish punktida to‘planishi tufayli uzluksiz ishlaydigan texnologik jarayonlarda sistemani ta’mirlash va joriy xizmat ko‘rsatish ishlari ancha murakkablashadi; markaziy boshqarish punktini va aloqa yo‘llarini texnik jihozlashga ketadigan harajatlar oshdi; sistemaning ishonchliligi markaziy boshqarish punktida xato-kamchiliklarni o‘z vaqtida tuzatish mumkin bo‘lmaganligi tufayli kamaydi.
3-rasm. Avtomatlashtirish sistemasining markazlashtirilgan bir pog‘onali boshqarish sxemasi
|
| |
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish - bet 15

|
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish
|
bet | 15/22 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 4,98 Mb. | | #233859 |
Bog'liq PICHOQCHILIK SAN\'ATI. Pichoq temir yoki po’latdan ishlanadi. Bronza davrida pichoqlarni misdan va bronzadan yasashgan. Keyinchalik temir kashf etilgandan keyin temir pichoklar yasalgan. Pichoq qinini tayyorlash uchun teri, gazlama, metall, yog’och va boshqalar ishlatiladi. Uni bezash uchun esa kashta, quroq, chekanka va boshqa materiallar ishlati¬ladi. Pichoq bandi yog’ochdan, mol shoxi, fil suyagi yoki tishidan yasaladi. Pichoqchilikda pichoq tig’ini tayyorlashda zok ishlatiladi. Zok — pichoqchilikda mis kuporosi, ruscha «je¬lezniy koporos» degani. Zok pichoq tig’ini zanglashdan saqlash uchun ishlatiladigan modda. Bu poroshok zok degan joydan olingani uchun shunday nom bilan yuritiladi. Bu poroshok suvda eritib tampon bilan pichoq tig’ini artiladi. Pichoq tig’i qoramtir tusga kirib, zanglamaydigan va puxta bo’ladi. Hozirgi paytda bu kimyoviy usulda amalga oshiriladi. Pichoqning bandini ishlashda gulband va har xil qimmatbaho toshlar ham ishlatiladi. Gulband — pichoqchilikda ishlatiladigan ma¬terial, pichoqning bo’yni, mahkam bo’lishi, sinib ketmasligi uchun suyak, yog’och, shox qismlarining tushib ketmasligi uchun o’rnatiladigan babbit yoki qalay. Qalay yoki babbit eritilib, koviya bilan yopishtiriladi. Keyin uning yuzi silliq-lanib pardozlanadi, Gullar solinadi yoki qimmatbaho toshlar bi¬lan bezaladi. Piston — pichoqchilikda pichoqning dastasiga qadimgi sadafni atrofiga Temirchi kabi pichoqchi usta ham do’konda o’choq, dam, sandon, bozg’on, egov, bolg’a va boshqa juda ko’p asboblar bilan ishlaydi. Shulardan ba’zi birlarini ko’rib chiqamiz. Tig’ombir — pichoq tig’ini yasashda chardani qimchib ushlab turishda ishlatiladigan po’lat ombird. Ustalarimiz turli asboblarni o’zlari yaratganlar. Birinchi marta ombirning yaratilishi xaqida quyidagi afsonani aytganlar: ustalarimizning aytishlaricha, pichoqlarni yasash uchun metallga xamir qorgandek qo’llari bilan ishlov berganlar. Kunlardan bir kun ishga berilib ketgan usta daf’atan suyakni g’ajiyotgan it o’z luqmasini panjalari yordamida ushlab eyayotganini ko’rib, o’zining birinchi ish quroli ombirni yaratgan ekan.
|
| |
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish - bet 16

|
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish
|
bet | 16/22 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 4,98 Mb. | | #233859 |
Bog'liq PICHOQCHILIK SAN\'ATI. Charx — har xil asboblarni (tegizib o’tkir-lash), charxlash uchun ishlatiladigan asbob, asbobni unga aylantirib ishlatiladi. Ustalarimiz uni yana charxdonlik charxdor, charxdon, charxkash, charxchi, charxlash, charxpoya deb yuritadilar. Pichoq tig’i bigiz, qalam, naqsh naycha qalam kabi o’yg’ich qalamlar bilan bezatiladi. Bigiz — pichoqchilikda pichoq gulbandini o’yib naqsh solinadigan asbob, u ko’kqalam hamda naqsh bigiz xilida bo’ladi^ Ko’kqalam — bigizning bir turi, pichoqchilik-da qalamtoshga o’xshagan asbob bo’lib, u bilan pichoqning gulbandiga ko’x (tavq) o’rni teshiladi hamda ziycha gul o’yib ishlanadi. Gulbandga o’rnatiluvchi marjon kesiladi, Naqsh bigiz — naqsh qalamning bir turi, o’zi po’lat, dastasi yog’ochdan bo’ladi. Naqsh bigiz bilan pichoqning gulbandi va tig’iga chizib gul ishla¬nadi. Uni, ya’ni gul qalam, naqsh qalam ham deb ataladi. Naqsh qalam — pichoq yuziga naqsh o’yib ishlatiladigan asbob, u po’latdan yasaladi. Uni gul kalam deyiladi. Naycha qalam — uchi tirnoq shaklida pulat¬dan yasaladi. Bu asbob bilan qo’shpichokning yuziga islimiy gullar o’yib ishlanadi. Kayrok. — pichoq, ustara, ketmon, tesha va boshqalarni qayrabo’tkir qilinadigan tosh, u ikki xil bo’ladi, toshqayrok va qumkayrok. Toshqayroq — toshdan qilingan bo’ladi, qumqayroq esa mahsus charx qumdan yasaladi. Bozgardon — Namangan, Chust pichoqchi ustalari bo’zgardon, Marg’ilon ustalari go’zgardon, Qo’qonda bozgardon deb ham yuritiladi^ U pichoqqa dasta qilinadigan egri-bugri shoxni shoxqolipga solib to’g’rilagich bo’lib, uni qolipdan chiqarib olish uchun yasalgan. Bozgardon jimjiloq yo’g’onligida, bir qarichcha uzunlikdagi temir. Bozg’on — bosqon, bozg’on, temirchilik, taqachilik va pichoqchilikda qizigan temirni, po’latni sandonga quyib, zarb bilan urib go’zila va yapaloq qilishda ishlatiladigan katta og’ir bolg’aning dastasi yog’ochdan bo’lib, bolg’aning og’irligi 4—6 kg atrofida bo’ladi. Namangan va Chimboyda bosqon, Qorasuvda katta bolg’a va bozg’on deb yuritiladi.
|
| |
Chakkaga qo‘ngan pashsha - «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati

Chakkaga qo‘ngan pashsha
Afandi yoshligida ham afandi ekan. Bir kuni u yig‘lab
turgan ekan, dadasi:
— Nega yig‘layapsan? — deb so‘rabdi.
— Akam bitta pashshani urib o‘ldirdi, — debdi
Nasriddin.
— Iya, pashshaga rahming kelyaptimi? — ajablanibdi
dadasi.
— Pashsha mening chakkamga qo‘nib turgan edi-da, —
debdi Afandi.
O‘g‘rilarga xizmat
Afandi uyqusi qochib, xayol surib yotgan edi, bir o‘g‘ri
devordan oshib tushib, sheriklariga asta eshikni ochib berdi.
O‘g‘rilar uydan, hovlidan durustroq bir narsa topolmay
chiqib ketishayotgan edi, Afandi boshini ko‘tarib dedi:
— Jon birodarlar, sizlarga bir xizmat: eshikni ichidan
zanjirlab ketinglar, boshqa o‘g‘rilar ham ovora bo‘lib kirib
yurmasin.
|
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish - bet 20

|
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish
|
bet | 20/22 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 4,98 Mb. | | #233859 |
Bog'liq PICHOQCHILIK SAN\'ATI. Chust ustalari yasagan pichoqlar boshqa pichoqlardan keskin farq qiladi. Pichoqning dasta hamda tig’i uzunroq, tig’ining uchi tashqariga, dastasining uchi ichkariga tomon qayrilgan bo’ladi. Chust shaharlarida hali ham pichoqchilik o’z an’analarini davom ettirib kelmoqda. Farg’ona vodiysida Chust asosiy pichoq tayyorlash vatani bo’lib, ular boshqa pichoqchilik maktablaridan mutlaqo farq qiladi. Chust pichoqlari qat’iyligi, shaklining soddaligi hamda siqiqligi bilan mashx.ur. 1932 yilda Chustda sobiq»Qizil kuch» nomli artel tuzildi. Ba’zi og’ir qo’l mehnatlari stanoklarda bajariladigan bo’lindi. Oldin ustalar pichoq tig’larini yasash uchun eski arracha hamda podshipniklardan foydalanganlar. Pichoq dastalari esa hayvon shoxlaridan va yog’ochlardan yasalgan. Xorazmdagi Xiva shahri hali ham o’z an’analarini davom ettirib kelmoqda. Hozirda xivalik ustalarimizning XIX—XX asrlarda ishlagan pichoqlari jumhuriyatimizning turli muzeylarida doimiy ekspozisiyaga aylanib qolgan. Bu pichoqchi ustalarning ishlarini ko’rar ekanmiz pichoq shakllarining nozikligi, bezakdorligi hamda metallni mohirona qayta ishlanganligini ko’ramiz. Ular pichoqlarining tig’i yuzining nozik islimiy naqshlar bilan bezatilganligini, «qinbog’i»ning metalldan yasalib badiiy naqshlar bilan bezalganligini ko’ramiz Xiva pichoqchilik maktabiga katta hissa qo’shgan ustalardan biri Otajon Madraimov (1884— 1916). U o’zining ijodiy merosini o’g’li Madraim Otajonovga qoldirgan. Madraim Otajonov jum-huriyat xalq amaliy san’ati ustalari uyushmasida ishlab ajoyib guldor pichoqlar ishlab xalqqa tanilgan. U xiva hunarmandchiligi an’analarini davom ettirib kelmoqda. Xiva pichoqlari guldor bo’lib qini o’ymakor naqshli mis hamda jez qoplamalar bilan bezatilgan. Shahrixon pichoqchilik maktab - iShahrixon ustalari qadimdan pichoq yasab kelganlar. Ular yasagan pichoqlar ko’proq suqma sopli, ixcham, o’tkir dastali gulsiz yoki siyrak gulli bo’ladi. Qo’qon pichoqchilik maktabi - Qo’qon ustalarining pichoqlari ham o’ziga xos bo’lib, tig’i katta hamda qalin, sal uzun, dastasi sarbastali bo’ladi. Uni ustalarimiz ko’konforma pichoq deb ham yuritadilar (86 - rasm).
|
| |
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish - bet 12

|
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish
|
bet | 12/22 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 4,98 Mb. | | #233859 |
Bog'liq PICHOQCHILIK SAN\'ATI. O’rta Osiyoda pichoq alohida razmiy ma’noda ya’ni barcha yovuzliklardan saqlash ma’nosida masalan, “dandon sopli pichoq” va “ karkesopli pichoq” lar iloxiy hisoblangan.. Bu pichoqlar kishini ins-jinsdan, yomonlikdan asrashda muhim ahamiyatga ega bo’lgan. Pichoq dastasini ushlash ilon chaqishidan, ayollarni esa farzandsizlikdan asraydi deb irim qilishgan. Ushbu pichoqlar hozir ham noyob, hatto ustalar uchun ham kamyob hisob. pichoqni yasash jarayonida pichoqni tig’i o’tkirlash uchun ishlatiladigan suv tomoq og’rig’i hamda yurakni davolashda ishlatilgan. Bundan tashqari kashtachilikda, me’morlik bezagida, sopolchilikda pichoqni ramziy holatda tasvirlaydilar. To’g’ri pichoq — qadimdan ishlatilib kelinayotgan pichoq turi bo’lib, pichoq-chilikda pichoq tig’ining uchi qayrilmay to’g’ri chiqqan bo’ladi.Shuning uchun Marg’ilonda to’g’ri pichoq deb yuritiladi.Asakada bu pichoqni ribak, Namanganda esa to’g’ri pichoq yoki hanjar nusxa deb ataladi. Qaychi pichoq — pichoqchilikda pichoqning bir shakli bo’lib,tig’ning uchi orqasiga ozgina qayrilgan bo’ladi.Uni qilichak pichoq chaqmoqi pichoq deb ham yuritiladi. Bodomcha pichoq— uning orqa qirrasi uchidan taxminan 4—5 smcha joyi ichiga kamalak bo’lib kirgan bo’ladi. Ko’qonda qozoqcha, Marg’ilonda qozoqi, Namanganda bodomcha va qozoqcha deb yuritiladi, Pichoqlar katta-kichikligiga ko’ra o’rtasuyamli, kezlik, bolapichoq va chalabuzar mardona pichoq turlariga bo’linadi. O’rtasuyampm pichoq — pichoq turlaridan biri bo’lib,tig’ining uzunligi o’rtacha suyamda bir suyam keladigan pichoqdir. Kezlik pichoq— pichoqchilikda balalar uchun moslab yasalgan pichoq. Uni bola pichoq va to’g’ri pichoq deb yuritiladi. Qiz to’yida kelinning ukasi yoki jiyaniga kuyov tomonidan to’y pichog’i in’om etilgan. Bu ham o’zbeklarning millim urf-odati bo’lib, an’ana tariqasida avloddan-avlodga o’tib kelgan. Bolapichoq — qadimdan ishlatilib kelinayotgan bolalar uchun moslab yasalgan pichoq turi. Chalabuzar — pichog’ining tig’i bo’g’zidan qayrilib, dastasiga yopilgan bo’ladi. Bu pichoqni qadimda qinga solib belda osib yurilgan. Uni yana kallabuzar, Cho’stda chalaavzal deb yuritadilar.
|
| |
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish - bet 11

|
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish
|
bet | 11/22 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 4,98 Mb. | | #233859 |
Bog'liq PICHOQCHILIK SAN\'ATI. Pichoq — bir tomoni o’tkirlangan, plastinkasimon kesuvchi asbob.Qadimda tosh, mis, bronzadan ishlangan. Umuman, ilk paleolit davridan ma’lum. Temir davridan boshlab temir Pmchoqlar keng tarqalgan. Pichoqlar tig’, dastadan iborat bo’ladi. Pichoq tuzilishiga ko’ra to’g’ri Pichoq, qayqi Pichoq, bodomcha Pichoq, katta-kichikligiga ko’ra o’rtasuyamlik, gezlik, bolapichoq, chalabuzar,bezatilishiga ko’ra sodda Pichoq, guldor Pichoq, chilmixagulli Pichoq, rufta Pichoq, dastasining tuzilishiga ko’ra, yog’och sopli, suyak sopli, shoxdastali, dandon sopli, o’n uch sadafli, o’n besh sadafli, yasalish usuliga ko’ra tus (chust 83 - rasm) Pichoq, Qorasuv Pichoq, shahrixon Pichoq, buxorcha Pichoq, poyto’g’ Pichoq,quqon pichoq deb yuritiladi. Dastlab Pichoq kosiblik do’konlarida ishlab chiqarilgan. Hozir Pichoq, asosan, sanoat korxonalarida ishlab chiqarilmoqda. Ishlatilishiga ko’ra ro’zg’or Pichoqlari, bog’dorchilik, kosibchilik va boshqalarda qo’llanadigan xillari bor. Pichoq O’rta Osiyoda, pichoqning oshxonada ishlatiladigan, 17- asr boshlaridan esa ochib-yopiladigan (cho’ntakda saqlanadigan—pakki, ustara va b.) xillari ham yuzaga kelgan. O’zbekiston terr-yasidan millodan avvalgi 2- ming yillikka oid pi¬choq namunasi topilgan. Afrosiyob, Bolalik tepa, Varaxsha devorlariga chizilgan rasmlardan pichoqning uy-ro’zg’ordan tashqari harbiy qurol sifatida foydalanilganligini ham anglash mumkin. 6—12- asrlarga oid pichoq namunalari metall tarkibining, pichoq yasash texnikasining va bezaklarining o’zgarib, taraqqiy eta borganligini tasdiqlaydi. Navoiy, Bobir asarlariga ishlangan miniatyuralarda (15—17-asrlar) yonga osib yuriladigan pichoqlarning turli xil namunalari ko’rsatilgan. Farg’ona vodiysi, Buxoro, Samarqand, Xorazm, Toshkent, Surxondaryo va Qashqadaryoda P. ning qadimiy markazlari bo’lgan. Hozir O’zbekistonda 20 ga yaqin P. markazlari bor. Parkent, Shahrixon, Chust, Qorasuv, Qo’qon, Chimyon, Boysun, Buxoro va x.. k. Chust, Shahrixon, Qorasuvda (Farg’ona vodiysi) ishlangan pichoqlar milliy shaklining nafisligi, ixcham va o’tkirligi bilan qimmatlidir. Bu pichoqlar respublikamizda va uning tashqarisida muhim sovg’asifatida ham qadrlanadi.
|
| |
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish - bet 13

|
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish
|
bet | 13/22 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 4,98 Mb. | | #233859 |
Bog'liq PICHOQCHILIK SAN\'ATI. Mardona pichoq— pichoqsozlar kishilarni yoshiga qarab har xil pichoqlar ishlaganlar. Katta yoshdagi kishilar uchun ishlangan pichoqlarni «mardona pichoq» deb yuritilgan. U turli-tuman ko’rinishga ega bo’lib, ajoyib qilib bezati-ladi. Tig’i po’latdan yasalgan pichoqlar alohida ajralib turgan. Bezatilishiga qarab to’rt turga; ya’ni sodda pichoq, guldor pichoq chilmixgulli va zufta pichoqlarga bo’linadi. Sodda pichoq — qadimdan uy-ro’zg’or ishlarida ishlatiladigan oddiy pichoq. Unga xech qanday gul yoki naqsh solinmagan, hashamsiz bo’ladi.U juda ko’p ishlatiladi. Har bir xonadonda ko’rish mumkin. Guldor pichoq —pichoqchilikda gulli pichoq deb ham yuritiladi. Uning dasta hamda gul-bandiga naqshlar solingan, chiroyli pichoq. Chilmixgulli pichoq — (qirqmix gulli pichoq) pichoqchilikda pichoq turlaridan biri bo’lib, uni chilmixa pichoq deb ham yuritiladi. Uning dastasiga chilmixlar qoqib, guldor qilib yasalgan pichoq bo’lib, u qadimdan ishlatilib kelinadi. Ro’fta pichoq — tig’ining yuzi sidirg’asiga charxlangan bo’ladi. Ro’fta tojikcha ro’fta, ya’ni sidirilgan ma’nosini anglatadi. Bu pichoqning yuziga zok (achchiqtosh) surtiladi va ishlatib o’tmas qilinsa, o’tkirlash uchun charhlanmay qayiriladi. Marg’ilonda qayroqi lekin charxlanadigan turki charhi deb yuriti-ladi. Qo’qonda bu pichoqni ro’fta deb yuritiladi. Ro’ftani dami charxlanmaydi. Dastasining tuzilishiga ko’ra pichoqlar yog’och sopli, suyak sopli, dandon sopli, o’n besh sadafli turlarga bo’linadi. Yog’och sopli pichoq—yog’och suqmasopli, yog’och sopli pichoq deb ham yuritiladi. Suqmasi yog’ochdan ishlangan pichoq turi. Shoadastali pichoq — uni shoxa, mug’uz, mug’uz dastali pichoq deb ham yuritiladi. Bu pichoqni dastasi hayvon shoxidan yasalgan bo’ladi. Dakdon sopli pichoq — bunday pichoqning sopi filning tishi va suyagidan tayyorlanganbo’ladi. Dandon—tojikcha tir degani. Bunday pichoqlarni narxi qimmat bo’lgan. Dandon sopli pichoq qadimda ilohiy hiso6lanib, kishini yomonlikdan asrashda ahamiyatga ega bo’lgan. Odamlar bu pichoqning dastasini ushlaganlarida ilon chaqishidan, ayollarni esa farzandsizlikdan asraydi deb ishonganlar.
|
| |
Prinsipial elektr sxemalarda zanjirlarni tuzish tartiblari

|
Prinsipial elektr sxemalarda zanjirlarni tuzish tartiblari
|
bet | 7/96 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 10,46 Mb. | | #265084 |
Bog'liq ASLUS javoblar3.Prinsipial elektr sxemalarda zanjirlarni tuzish tartiblari
Prinsipial elektr sxemalarda umumiy holda quyidagilar ifodalanishi lozim:
Boshqarish, rostlash, o‘lchash, signallash, elektr ta’minot, kuch zanjirlari;
Boshqa sxemalarda qo‘llaniladigan shu sxemadagi apparatlarning kontaktlari va o‘zga sxemalardagi apparatlarning kontaktlari;
Qayta ulagich, dasturli qurilmalar, chekka va yo‘l uzgichlari kontaktlarining ulanish diagramma va jadvallari, hamda apparatlarning ishlash siklogrammalari;
Jihozlarning blokirovkali bog‘lanish sxemalari;
Lozim bo‘lgan tushuntirishlar va izohlar;
Elementlar ro‘yxati;
Asosiy bayon.
Loyihalanayotgan obektning murakkabligiga qarab turli zanjirlar birgalikda bir chizmada berilishi yoki har bir zanjir uchun alohida sxemalar to‘ziladi. Masalan: boshqarishning prinsipial elektr sxemasi, texnologik signallashning prinsipial elektr sxemasi va hokazo.
Prinsipial elektr sxemalarni tuzishda quyidagi mulohaza va talablarga rioya etiladi:
Yaqqollik nuqtai nazaridan sxemalarni yoyilgan shaklda bergan ma’qul, ya’ni barcha elementlar sxemaning ishlash mantiqiga muvofiq joylashtirilishi kerak;
Eyementar zanjirlarni tasvirlash nazorat, signallash, boshqarish va rostlashning ayrim bo‘g‘inlari ketma-ketligiga mos kelishi lozim;
Kontaktlar, ulab-uzuvchi qurilmalar normal holatda, ya’ni zanjirda tok bo‘lmagan holatida ko‘rsatiladi;
Har bir zanjirning o‘ng tomonida qisqacha tushuntirish yozuvi beriladi;
Sxema elementiga berilgan shartli harfiy belgi boshqa sxemalarda qaytarilganda o‘zgarmay qolishi kerak.
Davlat standartiga binoan elektr zanjirlarni markirovkalash kerak; bunda quyidagi qoidalarga rioya qilinadi:
O‘zgaruvchan tokli kuch zanjirlari fazalarini anglatuvchi harflar bilan belgilanadi(A,V,S- uch fazali tok zanjiri; A, N- bir fazali tok zanjiri);
O‘zgarmas tokli kuch zanjirlarida musbat qutbli qismi toq, manfiy qismi juft sonlar bilan, kirish va chiqish qismlarida esa qutblari (+,-) ko‘rsatilishi kerak;
Funksional vazifalariga qarab zanjirlar ma’lum guruh sonlari bilan markirovkalanadi:
Boshqarish, rostlash zanjirlari 1...399;
Signallash zanjirlari 400...799;
Ta’minot zanjirlari 800...999.
Zanjirlarni markirovkalashda sonlar ketma-ketligi ta’minot manbaasidan iste’molchi tomonga qarab, zanjirlarning ajralish qismida esa tepadan pastga va chapdan o‘ngga karab amalga oshirilishi lozim.
Elektr zanjirlarning kommutatsiyasida ko‘p holatli apparatlar (kalitlar, qayta ulagichlar va shu kabilar) qo‘llanilganda chizmada qayta ulash jadvali va diagrammalarini ko‘rsatish lozim (8- rasm).
8-rasm. Universal qayta ulagichning texnik harakteristikasi.
a) – ulanadigan zanjirlar;
b) – qayta ulagichning montaj ko‘rinishi;
v) – qayta ulash diagrammasi.
Avtomatlashtirish sistemalari pnevmatik ta’minoti chizmalarini loyihalash
8-maruza.
Avtomatlashtirish sistemalari pnevmatik ta’minoti chizmalarini loyihalash
|
| |
Jismoniy tayyorgarlik ustidan nazorat olib borish, amalga oshirilgan tadbirlar va erishilgan natijalar hisobini yuritish

|
Jismoniy tayyorgarlik ustidan nazorat olib borish, amalga oshirilgan tadbirlar va erishilgan natijalar hisobini yuritish
|
bet | 1/3 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 462,47 Kb. | | #249875 |
Bog'liq 5.6-seksiya Akimniyazov Miyras
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI MUDOFAA VAZIRLIGI AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA ALOQA HARBIY INSTITUTI
“Taktika, umumqo’shin tayyorgarligi va gumanitar fanlar” kafedrasi
“Jismoniy tayyorgarlik va sport” fanidan
4-TOPSHIRIQ
MAVZU: JISMONIY TAYYORGARLIK USTIDAN NAZORAT OLIB BORISH, AMALGA OSHIRILGAN TADBIRLAR VA ERISHILGAN NATIJALAR HISOBINI YURITISH
Bajardi: kursant Akimniyazov M. Q.
Tekshirdi: QKX Madaminov R.
Toshkent 2024
Mavzu: Jismoniy tayyorgarlik ustidan nazorat olib borish, amalga oshirilgan tadbirlar va erishilgan
natijalar hisobini yuritish
Reja
Kirish
Asosiy qism
Jadal harakatlar bo‘yicha mashg‘ulotning tayyorlov, asosiy va yakuniy qismlar
Jadal harakatlar bo‘yicha mashg‘ulotlar jarayonida jarohatlanish holatlarining oldini olish
Jismoniy tayyorgarlik ustidan nazorat olib borish
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
Jadal harakatlar va yengil atletika bo‘yicha mashg‘ulotlar harbiy xizmatchilarning chidamlilik, tezlik sifatlarini rivojlantirish, tekis va notekis joylarda yurish va yugurish, sakrash ko‘nikmalarini takomillashtirish, bo‘linma tarkibida amalga oshiriladigan xatti-harakatlarni hamjihatlikda bajarish ko‘nikmalarini shakllantirish, shijoatini tarbiyalashga yo‘naltirilgan.
Mashg‘ulotlar mazmuniga turli masofalarga yugurish, sakrash, kross yugurish, marsh yugurish mashqlari, harakat ko‘nikmalari va jismoniy sifatlarni takomillashtirishga yo‘naltirilgan maxsus yugurish va sakrash mashqlari, yuk ko‘tarish mashqlari va estafetalar kiritiladi.
Mashg‘ulotlar stadion yo‘lagi yoki tekis maydonda (sport zalida), shuningdek, notekis tabiiy joydagi yo‘lda va yo‘lsiz qismida o‘tkaziladi. Mashg‘ulotlar bo‘linma tarkibida jismoniy mashqlarni hamma baravar yoki ketma-ket bajarish usuli qo‘llanilib o‘tkaziladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Jismoniy tayyorgarlik ustidan nazorat olib borish, amalga oshirilgan tadbirlar va erishilgan natijalar hisobini yuritish
|
‘zbekiston respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi q‘rta maxsus. Kasb-hunar ta’limi markazi - bet 19

‘zbekiston respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi q‘rta maxsus. Kasb-hunar ta’limi markazi
B.Bymetov Qalam tasvir
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa ‘zbekiston respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi q‘rta maxsus. Kasb-hunar ta’limi markazi
|
Panjara geometrik gips naqsh rozetkasini tasvirlash

Gipsli naqsh namunasining vertikal tekislikka nisbatan og‘-
maligi, tom onlardan
birining ikkinchisiga nisbati, perspektiv
qisqarish va ufq chizig‘ining qanday holda turishi chiziqli
konstruktiv usulda bajariladi. So‘ng tasvirlangan ikki qismli zanjir
elementi aniqlanadi. Buning uchun zanjirning ganch taxtasidagi
eng yuqori va pastki qismi hamda chekka nuqtalari belgilanadi.
Madumki,
ushbu naqshning tomonlari, burchak graduslari bir-
biriga teng va simmetrik bo‘lgani uchun uni teng ikkiga bo‘lib o‘tuvchi
nuqtalardan gorizontal va vertikal to ‘g‘ri chiziqlar o‘tkaziladi
(57-rasm,
a).
0 ‘tkazilgan vertikal ikki chiziq bir-biriga parallel bo‘lsa, gori-
zontal chiziq ganch taxtasining yuqori va pastki gorizontal qirralariga
parallel bo‘lmagan holda o‘z holicha o‘tadi. Chunki, bu ikki to ‘g‘ri
chiziq o ‘quvchi qaysi nuqtadan turib
tasvirlayotganiga qarab
perspektiv qisqarib boradi va m a’lum masofaga borib bir nuqtada
uchrashadi (kesishadi). So‘ng panjaraning qalinliklari belgilanadi
va ular to ‘g‘ri chiziqlar orqah birlashtiriladi. Bu vazifaning 2-bos-
qichi hisoblanadi (57-rasm,
b).
Keyingi bosqichlarda panjara tom onlarining burchaklari,
tekisliklaming bir-biriga nisbatlari topiladi. So‘ng rozetka bo‘-
laklaridagi yomg‘ va soya, yarim soyalar yorug‘lik manbayining
tushishiga qarab, qanday o‘zgarishi aniqlanadi. Soya boshlang‘ich
bosqichda yengil shtrixlar asosida bajariladi. Naqsh bo‘laklarining
yomg‘ va soyalarini hech qachon alohida-alohida ishlash yaramaydi.
Tasvirlanayotgan har bir bo‘lakni bir-biriga
taqqoslagan holda
barobar olib borish, tugallanganligi jihatidan bir-biriga muvofiq
bo‘lishi kerak. Ushbu amalning to ‘g‘ri bajarilishi ish jarayonida
qilingan xato va kamchiliklami o‘z vaqtida tuzatishga yordam beradi
(3—4-bosqich) (57-rasm,
d).
Vazifada bosqichm a-bosqich
ish yuritish, ya’ni naqshni
qog‘ozda to ‘g‘ri joylashtirish, har bir bo‘lakni konstmktiv chiziqli
qurish va hajmlari ustida ish olib borish orqali biri ikkinchisini
to ‘ldirib boradi.
G anch naqshining tasvirini to ‘g‘ri bajarishda o ‘quvchilar
quyidagi qonun va qoidalarga amal qilishlari zamr:
1.
Belgilangan ixtiyoriy qog‘oz sirtida tasvirlanayotgan natura-
ning chekka qirralarini belgilangan holda kompozitsion to ‘g‘ri
joylashtirish.
78
2. Naturadagi shakllaming asosiy tayanch nuqtalarini belgilab,
ulardan birining ikkinchisiga bo‘lgan nisbatlarini perspektiv qonun-
qoidalar asosida tasvirlash.
3. Shakllarni chiziqli
konstmktiv ravishda qurish, naturada
qo‘yilgan asosiy bo‘laklarni belgilash.
4. Tasvirlanayotgan shakllarning xarakterli xususiyatlaridagi
tushuvchi shaxsiy soyalarni belgilash va alohida bo‘laklarga ishlov
berish.
5. Naturadagi barcha buyumlarni tus jihatdan yana bir bor
ko‘rib, qo‘yilmadagi shakllaming
xarakterini aniqlash va soya,
yarim soya, yorug‘, refleks joylarini aniqlash. Buyurnni butun
birlikka bo‘ysundirish va vazifaga yakun yasash.
Ushbu metodik ketma-ketlikka rioya qilib, tasvirni to ‘g‘ri
bajargan o‘quvchi vazifadagi qo‘yilgan maqsadga erishadi va keyingi
vazifalarni aniq bajarishida u muhim vosita hisoblanadi.
Shaxs- - Xalq hunarmandchiligi tehnologiyasi

|
Xalq hunarmandchiligi tehnologiyasi
|
bet | 53/69 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 2,88 Mb. | | #129770 |
Bog'liq Hujjat (1)Shaxs- kadrlar tayyorlash tizimining bosh sub`ekti va ob`ekti, ta`lim sohasidagi xizmatlarni iste`molchisi va ularni amalga oshiruvchsi.
Davlat va jamiyat- ta`lim va kadrlar tayyorlash tizimining faoliyatini tartibga solish va nazorat qilishni amalga oshiruvchi kadrlar tayyorlash va ularni qabul qilib olishning kafillari.
Uzluksiz ta`lim - malakali raqobatbardosh kadrlar tayyorlashning asosi.
Fan – yuqori malakali mutaxassislar tayyorlovchi va ulardan foydalanuvchi ilg`or pedagogik va axborot texnologiyalarni ishlab chiquvchi.
Ishlab chiqarish – kadrlarga bo`lgan ehtiyojni, shuningdek, ularning tayyorgarlik sifati va saviyasiga nisbatan qo`yiladigan talablarni belgilovchi asosiy buyurtmachi.
III. Yangi o`tilgan mavzuni mustahkamlash va baholash.
“Ta`lim to`g`risida”gi qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” qachon qabul qilingan?
Ta`lim to`g`risidagi Qonunning maqsadini ayting?
Kadrlar tayyorlash milliy modelini ayting.
Ta`lim turlarini ayting.
IV. Darsni yakunlash (xulosalash) va uyga topshiriq berish.
29 – dars.
nologiya va dizayn” hamda “Servis hizmati” yo`nalishlari uchun
|
Mulkchilik ivojlanishi
|
turlari,
|
marketing
|
va
|
menejment
|
faoliyatining
|
Mavzu
ning maqsadi:
ta`limiy – o`quvchilarga mulkchilik turlari, marketing va menejment faoliyatining rivojlanishi haqida ma`lumot berish.
tarbiyaviy – o`quvchilarda davlat mulki, shaxsiy mulk, xususiy mulkka nisbatan ijobiy munosabatlarini tarbiyalash;
v) rivojlantiruvchi – o`quvchilarni marketing va menejment sohasiga hamda kasblariga oid bilimlarini kengaytirish.
|
| |
Matematik modellashtirishga kirish. Modellashtirish bosqichlari Model, modellashtirish va ularning

Matematik modellashtirishga kirish. Modellashtirish bosqichlari Model, modellashtirish va ularning
Download
212,47 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
11.10.2024
Hajmi
212,47 Kb.
#274598
Download
212,47 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Matematik modellashtirishga kirish. Modellashtirish bosqichlari Model, modellashtirish va ularning
Download
212,47 Kb.
Matnni ko'rish
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish - bet 17

|
Pichoqchilik san'ati. Mundarija Kirish
|
bet | 17/22 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 4,98 Mb. | | #233859 |
Bog'liq PICHOQCHILIK SAN\'ATI. Sandon — temirchilik, anjomsozlik, zargarlik, tunkasozlik, pichoqchilik va nahalgarlikda qizigan metallni quyib bosqon va bolg’a bilan urib yalpoqlaydigan, cho’zadigan, buklaydigan, qalam bilan qirkadigan asboblari bo’ladi. U po’latdan yasaladi.Uning shakli va qattiqligi turlicha bo’ladi. Eng katta sandon temirchiniki bo’lib, uning og’irligi 60—70 kg bo’ladi. U yasa-lishi va shakliga ko’ra turlicha bo’ladi. Agar to’rtta oyoqli bo’lsa chorpoya sandon; tumshuqli bo’lsa kulli sandon, ko’shkulli sandon deyiladi. Temirchilik va pichoqchilikda sandonning katta chorqirraligi ishlatiladi. Uning bosh qismi keng-roq bo’lib, yog’och kundaga o’rnatilgan bo’ladi. Unda pichoq, ketmon, tesha, bolta va boshqa narsalar qilinadi. Misgarlikda po’lali sandon ishlatiladi. Unda mis idishlar teriladi, par¬dozlanadi. Zargarlikda dupoya, ko’lli sandonlar ishlatiladi. Tunkasozlikda esa sandonning sim-sandon degan turi ishlatiladi. Dam — forscha-tojikcha tin degani. U metall¬ni eritish yoki qizdirish uchun o’choq, ya’ni qo’racha xavo yuborib o’tin yondiradigan asbob. Damning ikki xili bor. Birinchisi damning zeki erli shaklini bosma dam yoki qo’l dam uni yana musulmoncha dam, ikkinchisi ruscha dam yoki osma dam deyiladi. Damga katta yoki kichikligiga ko’ra 2 tadan 11 tagacha qasqon o’rnatiladi. Shu qasqonning miqdoriga ko’ra u turlicha nomlanadi. Ikkiqasqonli (ikki qovurg’ali) dam, uchqasqonli dam, beshqasqonli, oltiqasqonli, ettiqasqonli va 8—10—11 qasqonli damlar bo’ladi. Bu damlar turli kasblarda ishlatiladi. Masalan, zargarlar uchun ikki qasqonli (qovurg’ali) dam, anjomsoz uchun uchqasqonli dam, pichoqchi uchun beshqasqonli va xokazo damlar ishlatiladi. Damda havo kiradigan teshigi bo’lib, uning ichki qismida latta yoki charmdan til yoki elpig’ich yopishtirilgan bo’ladi. Dam bosilganda til ko’tariladi va damning ichiga havo kiradi. Agarda damni qo’yib yuborilsa til berkiladi va qavo qamaladi. Kavzo orqali shoxnayzaga uriladi. Marg’ilonda buni tepki deb ataladi. Dam qaysi kasbga moslab yasalgan bo’lsa, shu nom damga qo’shib aytiladi. Masalan, temirchi dami, pichoqchi dami, zargar dami, misgar dami va hokazo. O’rta Osiyoda bu asbob juda qadimdan ishlatilib kelinadi. Masalan, XI asr yozma yodgorligi «Devonu lug’otit-turk»da, XV asrda A. Navoiy asarlarida va boshqalarda uchratish mumkin.
|
| |
O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida raqamli texnologiyalarning ta’siri

27
O‘ZBEKISTONNING IQTISODIY RIVOJLANISHIDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARNING TA’SIRI
Boymirzayeva Maftuna Islom qizi
Shahrisabz Davlat Pedagogika instituti talabasi
Yusupova Marjona Avaz qizi
Shahrisabz Davlat Pedagogika instituti talabasi
marjonamyusupova2202@gmail.com +998886313607
Yaxiyaxonova Muxiba Maxmudjonovna
Ilmiy rahbar: Shahrisabz Davlat Pedagogika instituti katta oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.10925318
Annotatsiya.
Bu maqola O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishi va raqamli texnologiyalar
o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganishga qaratilgan. Raqamli texnologiyalar global iqtisodiyotda
katta o‘zgarishlarni olib kelmoqda. Ushbu maqolada O‘zbekistonning
iqtisodiyotidagi
rivojlanish jarayonida raqamli texnologiyalar va ularning o‘rnini o‘rganish, ularning
o‘zgaruvchanlikni qabul qilish va O‘zbekiston iqtisodiyotida ularning joriy holati muhokama
qilinadi. Maqola raqamli texnologiyalar va sarmoyalar orasidagi munosabatlarni tahlil qiladi,
shuningdek raqamli texnologiyalar va korxona
sohasidagi innovatsiyalar, bozor rivojlanishi,
elektron tijorat va markaziy banklar sohasidagi raqamli texnologiyalar va ularning ta’siri ham
tahlil qilinadi. Ushbu maqola O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanish
strategiyalarini
shakllantirishda muhimdir va raqamli texnologiyalar sohasidagi so‘nggi ilmiy izlanishlarni va
ularning O‘zbekiston iqtisodiyotiga o‘rni haqida yangiliklar ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar:
raqamli texnologiyalar, iqtisodiy rivojlanish, O‘zbekiston, ta’sir, tahlil, taraqqiyot,
digitalizatsiya, iqtisodiyot, innovatsiyalar.
Abstract.
This article aims to study the relationship between the economic development of
Uzbekistan and digital technologies. Digital technologies are bringing great changes in the
global economy. This article discusses the study of digital technologies and their place in the
development process of the economy of Uzbekistan, their acceptance of variability and their
current status in the economy of Uzbekistan. The article analyzes
the relationship between
digital technologies and investments, as well as digital technologies
and their impact on digital
technologies and enterprise innovation,
market development, e-commerce and central
banking. This article is important for the formation of Uzbekistan's
economic development
strategies and presents news about the latest scientific research in the field of digital
technologies and their role in the economy of Uzbekistan.
1-mavzu : “Marketing” fanining predmeti, mazmuni va vazifalari. Мarketingni rivojlanish evolyusiyasi va konsepsiyasi. Marketing tamoyillari, vazifalari, funksiyalari va turlari

1-mavzu : “Marketing” fanining predmeti, mazmuni va vazifalari. Мarketingni rivojlanish evolyusiyasi va konsepsiyasi. Marketing tamoyillari, vazifalari, funksiyalari va turlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-mavzu : “Marketing” fanining predmeti, mazmuni va vazifalari. Мarketingni rivojlanish evolyusiyasi va konsepsiyasi. Marketing tamoyillari, vazifalari, funksiyalari va turlari
|
Strategik rejalashtirish - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 6/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarStrategik rejalashtirish (yuqori pog‘ona) – bu tashkilot asosiy uzoq muddatli istiqboliga intilish. Tashkilot atrofida nimalar sodir bo‘layotganligini aniqlash. Raqobatchilarning umumiy harakati, intilishi qanday bo‘lishini aniqlash.
Strategik rejalashtirish korxona strategiyasini hozirgi kunda va asosan kelajakda (istiqbolda) tashkilotning samarali rivojlanishini ta’minlashga yo‘naltirilgan yuqori rahbariyat qarori va kompleks xatti-harakatlarni belgilaydi. (68-b.)
Strategik rejalar uzoq muddatga tuziladi. Odatiy muddat – 5 yil. O‘zgaruvchan sharoit ta’siriga moyil bo‘lgan kichik tashkilotlar uchun 3 yil. Katta, oyoqqa turib olgan tashkilotlar uchun 10-yil.
Taktika – ilmiy strategiya bilan muvofiqlashtirilgan aniq boshqaruv xatti-harakati.
Taktik rejalar tez va aniq natijalrni olish uchun uncha katta bo‘lmagan vaqt uchun ishlab chiqiladi. (69-b.)
Rejalashtirish samaradorligi xuddi boshqaruv funksiyasiga o‘xshab rejani tashkil etishda qanday tamoyillardan foydalanishga (rahbarlik ma’nosida) bog‘liq.
Rejalashtirish to‘liqligi – tashkilot rivoji uchun ahamiyatga ega bo‘lgan hamma voqeliklar va xatlar nazarda tutilishi kerak.
Rejalashtirish aniqligi – rejani tuzishda istiqbol aniqligini ta’minlovchi zamonaviy usullar, vositalar, taktika va tartiblardan foydalaniladi.
Rejalashtirish yorqinligi – rejalashtirish maqsad va choralari uni shakllantirishda oddiy va yengil bo‘lib, tashkilotning hamma a’zolariga tegishli bo‘lishi kerak.
Rejalashtirish to‘xtovsizligi – bu bir martalik dalolatnoma emas, balki to‘xtovsiz jarayondir.
Rejalashtirishning iqtisodiyligi – rejalashtirishga sarflanuvchi xarajatlar, rejalashtirishdan olinadigan foyda bilan solishtiriladigan darajada bo‘lishi kerak.
Xohlagan rejada rejalashtirilgan maqsadlarni amalga oshirish uchun kerak bo‘lgan shart-sharoitni bunyod etish boshqichi bo‘ladi. Tashkilot boshqaruv funksiyasi siftida texnikaviy, iqtisodiy, ijtimoiy-psixologik va huquqiy tomonlar faoliyati tartibini ta’minlab beradi. (70-b.)
|
| |
Usul yoki taktik yo‘l - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 2/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarUsul yoki taktik yo‘l - bu qisqa muddatli strategiyani bildirib. juda ham cheklangan maqsadlari bilan xarakterlanadi. Strategiyaning bu turiga vaqqol misol qilib futbol o'yinidagi siyosatni olish mumkin. Agar raqib jamoa tarkibida juda kuchli o‘yinchi (≪А≫ o‘yinchi) bo‘lsa, u holda o‘yinda ishtirok etayotgan boshqa jamoa menejeri ≪А≫ o‘yinchiga qarshi o'ynash uchun ikkita o'yinchiga topshiradi. Lekin bu usul faqat o‘sha o‘yin uchun qo‘llanilishi mumkin, keying] o‘yinda esa
butunlay boshqa o‘yin strategiyasi qoMlaniladi. Yana shuni aytish kerakki, xuddi o‘sha o‘yinda ≪А≫ o‘yinchi umuman qatnashmasa yoki uni almashtirishsa (jarohat olgani uchun), shu zahotiyoq o'yin strategiyasi boshqacha tus oladi. (11-12-b.)
Xulqiy model strategiyasi - bu xil strategiyaga misol qilib kichik firmalar xulqi, masalan, chiqindilami to‘plash bilan shug‘ullanadigan fmna xulqini olishimiz mumkin. Ular o‘zlari uchun qiyin reja qo‘ymaydilar, ya’ni qancha mumkin bo‘lsa, shuncha metallom sotib oladilar. Agar ularga eski po‘lat armaturalar partiyasi taklif qilinsa, ular o'ylamasdan xarid qilishlari mumkin, lekin eski plastmassa jihozlarini sotib olishmaydi, chunki bu ulaming biznesdagi xulqi tashqarisida boiar edi.
Mimsberg ta'rifi bo'yicha. Slrategiyalar oldindan o'vlangan va to‘sat dan paydo bo'lgan strategiyalarga boiinadilar. (12-b.)
Oldindan o‘ylangan strategiyalar aniq maqsadlarga ega bo‘lib, ishlab chiqarishdan tortib to yakunlanishigacha doimiy tahlil va nazorat qilib boriladi.
To‘satdan paydo bo‘lgan strategiyalar aniq maq-sadlarga ega bo‘lmay, korxona faoliyati davomida ayrim holatlar yechimi uchun vaqtinchalik ishlab chiqiladi.
Boshqalarga nisbatan nuqtayi nazar (позиция) – yoki pozitsion strategiyaning mazmuni korxonaning raqobatchilariga nisbatan o‘z holati yoki bozordagi ulushini saqlab qolishdan iboratdir.
Kelajak strategiyasi - tashkilot a'zolari madaniyatini o‘zgartirishga o‘naltirilgan kurs hisoblanib, u korxona ishchilariga bir qancha talablami, masalan, malakali harakat qilish, bir-biriga yordam berish va qo‘llab-quvvatlashlarni bajarishni shart qilib qo'yadi.
Garvard biznes-maktabi professori Chandler ta’rifiga ko‘ra, strategiya - tashkilotning vazifalari va asosiy uzoq muddatli maqsadlarini bajarish uchun zarur bo‘lgan resurs (moddiy ne’mat)lami joylashtirish va harakat yo'nalishini belgilab olishdir.
To'g‘risini aytganda, ≪strategiya≫ terminining Chandler tomonidan tushuntirilishi boshqa ta’riflarga nisbatan oddiyroq va tushunarliroqdir. E'tibor qilgan bo‘lsangiz. Chandler ta’rifida strategiyaning uch elementi to‘g‘risida so'z boradi. (13-b)
|
| |
Boshqaruv subyekti - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 4/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarBoshqaruv subyekti deganda hokimlik ta’sirida kelib chiqadigan yuridik yoki jismoniy shaxsni tushuniladi. Boshqaruv subyektining hokimlik vakolati, uning iqtisodiy va ma’naviy-axloqiy ta’sir kuchi boshqaruv jarayonining asosini tashkil etadi.
Boshqaruv obyekti boshqaruv subyektining hokimlik ta’sirida yo‘naltirilgan bo‘lib, u jismoniy-iqtisodiy tizim va jarayonlar bo‘lishi mumkin. (28-b.)
Boshqaruvning traditsion tizimi asosan iyerarxik tamoyil bo‘yicha tashkil etiladi. Ko‘pchilik kompaniyalarda rahbarlik, huquq va javobgarlik hamda boshaqaruvning turli darajadagi bir-biriga bo‘ysunishi aniq belgilab qo‘yilgan. Boshqaruvning yuqori, o‘rta va quyi darajalari ajratib qo‘yiladi. (30-b.)
Iyerarxiyalilik va teskari bog‘lanish tamoyili boshqarishning ko‘p bosqichli tuzilmasini yaratishdan iborat bo‘lib, unda birinchi (pastki darajadagi) zveno keying darajadagi rahbarlik orgonlari nazoratida turgan o‘z orgoni tomonidan boshqariladi. Ular ham o‘z navbatida keying darajadagi orgonga bo‘ysunadi vas hu orgon nazoratida bo‘ladi. Mos ravishda pastki zveno oldidagi maqsadlar boshqaruv orgonlari iyerarxiyasi bo‘yicha yuqoriroqda turgan orgon tomonidan belgilab beriladi. (35-b.)
Zamonaviy menejmentning muhim tamoyillaridan biri boshqaruvni demokratlashtirish – tashkilot boshqaruvida barcha xodimlarning ishtirok etishidir.
(38-39-b.)
Boshqaruv jaryoni deganda turli xil takrorlanuvchi sikllarning majmuasi va o‘zaro ta’siri tushuniladi, ya’ni malakali, funksional mutaxassis va operatsion – texnologik ko‘rinishdagi mehnat taqsimoti asosida boshqaruvchi apparat xodimlari tomonidan bajariladigan masala, operatsiya elementlaridir. (40-b)
Boshqaruv masalalari deganda boshqaruv qarorlarini qabul qilish bilan harakatlanadigan, ma’lum bir maqsadga olib keladigan bitta yoki bir nechta xodimlar tomonidan bajariladigan mehnat jarayonining bir qismi, ma’lum ish ko‘rinishi tushuniladi.
Boshqaruv operatsiyasi – bitta ish bajaruvchi tomonidan bajariladigan, qismlarga bo‘linib masalani hal etishga olib keladigan mantiqan hal etilishi kerak bo‘lgan bir qismidir.
Boshqaruv tartibi – bu ma’lum bir ketma-ketlikda, algoritm bo‘yicha bajariladigan turli xil operatsiyalar majmuidir. Boshqaruv jarayonida bajariladigan parallel va ketma-ketlikda olib boriladigan operatsiyalar tayyorgarligini ko‘rib chiqish, muhokama etish tartibini aks ettiradi. (41-b.)
… menejerlar quyidagilar bilan shug‘ullanadilar:
rejalashtirish;
tashkiliy masalalar;
rahbarlik;
nazorat.
Rejalashtirish – tashkilot oldida turgan maqsadlarni ishlab chiqish va uni amalga oshirish uchun kerak bo‘lgan eng yaxshi usullarni aniqlash. (44-b)
Maqsadlar – bu tashkilotning uzoq muddatli mo‘ljalidir. Masala – bu qisqa muddatli mo‘ljaldir. Biroq bu ikki atama ko‘pincha sinonim sifatida ishlatiladi. Belgilangan maqsad va masalalarga erishish uchun yo‘naltirilgan chora-tadbirlar tizimi – reja deb ataladi. Maqsad va masalalar bir-biri bilan bog‘liq bo‘lgan bir necha pog‘onaga bo‘linadi.
|
| |
Boshqarish jarayoni - Fan va texnologiya

|
Fan va texnologiya
|
bet | 14/44 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,59 Mb. | | #251140 |
Bog'liq Menejmentga oid adabiyotlardan iqtiboslarBoshqarish jarayoni – doimo ijodiy jarayon, u yangi g‘oyalarni takomillashtirishga tayyorgarlikni talab qiladi.
Boshqarish funksiyasi – bu ma’lum tashkilot ishlarini maxsus usullar va yo‘llar bilan amalga oshiriladigan boshqarish faoliyatining aniq turidir. (86-b.)
Rejalash funksiyasi. U tashkilotning maqsadi qanday bo‘lishi, bu maqsadga erishish uchun uning a’zolari nima qilishini belgilashni ko‘zda tutadi. (86-b.)
Reja tashkilotning kelajakdagi holatining murakkab ijtimoiy-iqtisodiy modelini tasvirlaydi. Vaziyatga mos keladigan yagona rejalash usuli mavjud emas. Rejalash tipi va yo‘nalishi firmaning tashkiliy iyerarxiyada tutgan o‘rniga bog‘liq, ya’ni rejalashtirish tashkilotning darajasiga mos ravishda amalga oshiriladi va u asosan uch tipga bo‘linadi:
Strategik rejalash – bu tashkilotning tarkibi asosida uzoq istiqbolga nazar solish uchun intilishdir, ya’ni hududiy doirada qanday o‘zgarishlar bo‘layotganini hamda raqobatchilar xulqini baholashdir.
Tashkil qilish – bu boshqarish jarayoni bo‘lib uning vositasida tashkilot strukturasida saqlanadi va yaratiladi.
Motivlash funksiyasi. Inson xulqi har doim motivlashgan, u jon kuydirib, zavq-shavq va qiziqish bilan ishlashi yoki ishdan bo‘yin tovlashi mumkin. Shaxs xulqi boshqa ko‘rinishlarga ega bo‘lishi mumkin.
Motivlashtirish – bu o‘zini va boshqalarni tashkilot o‘zining maqsadlariga erishish uchun faoliyatga qo‘zg‘atish jarayonidir.
Shunday qilib xodimlarni motivlashtirish – bu ularning muhim manfaatlarini yuzaga chiqarish va mehnat faoliyati jarayonida o‘zini realizatsiyasi uchun imkon yaratishdir. (87-b.)
Maqsadni aniqlash — bu mos strategik vazifalar ishlab chiqishni talab qiladigan qaror qabul qilishning ma’lum aniq darajasidir. Bir maqsadlar uchun ishlab chiqilgan strategiya boshqa maqsadlar uchun muvofiq emas. Umumiy maqsadlar uzoq istiqbolga mo‘ljallangan firma rivojlanish konsepsiyasini aks ettiradi.
Parametr sifatida quyidagi ko‘rsatkichlardan foydalanish mumkin.
— optimal rentabellikni ta’minlash;
— firma holati mustahkamligini ta’minlash;
— rivojlanishning yangi yo‘nalishlari va firma faoliyati yangi turlarini ishlab chiqish.
|
| |