nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Paroksizmal taxikardiya - Yurak patologik fiziologiyasi

|
Yurak patologik fiziologiyasi
|
bet | 18/33 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 446,49 Kb. | | #262579 |
Bog'liq YURAKParoksizmal taxikardiya
Yurak qisqarishlari - to’satdan, xurujsimon tezlashishi va xuddi shuningdek behosdan me’yoriga qaytishi bilan iodalanuvchi aritmiyaga paroksizmal taxikardiya deyiladi, bu xolat ekstrasistolik qo’zgalishni patologik sirkulyasiyasi bilan, yoki porokning geterotop avtomatizm o’chog’ini yuqori patologik folligi bilan bog’liq.
Paroksizmal taxikardiya ketma-ket kelayotgan uchta va undan ortiq ekstrasistolalarni rivojlanishi bilan ifodalanadi.
Ko’pincha yurak qisqarishlari bir daqiqada katta yoshlilarda 220 gacha bolalarda 260 ga etadi. Xuruj bir necha daqiqadan bir necha soatgacha davom etadi.
Etiologiyasi
Miokard ishemiyasi, koronarokardioskleroz, yurakni revmatik nuqsonlari yurak operasiyalari, ba’zi dori vositalarini qullash (adrenalin, novokain amid va h.k.), emosional va jismoniy zo’riqish, ovqatni ortiqcha iste’mol qilish, tana holatini keskin o’zgarishi kabilar hisoblanadi.
Patogenezi
bu patologiya rivojlanishida Re-entry mexanizmi jiddiy ahamiyatga ega (takrori kirishi)b ya’ni bir qo’zg’alish to’lqini bo’lmachalardan qorinchalarga tomon tarqalsa, qo’zg’alish impulsini boshqa qismi teskari yo’nalishda qorinchalardan bo’lmachalar tomon retrogrod yo’nalishda tarqaladi. SHunday qilib yopiq doira (circulus movement) hosil bo’ladi, demak, qo’zg’alishni tabiiy yo’nalishi bo’lmachalardan qorinchalar tomon bo’lsa ana shu buziladi
Paroksizmal taxikardiyaning turiga qarab va ektopik o’choq lokalizatsiyasiga qarab EKG ko’rsatkichlari o’zgaradi.
Bo’lmachalar titrashi
Bu bo’lmachalar qisqarishlarini keskin tezlashuvi va bir daqiqada 200-400 gacha etadi, bunda qorinchalarni to’g’ri doimiy ritmi saqlanadi.
Bunday patologiya miokardning organik shikastlanishlarida kuzatiladi. Uni rivojlanish mexanizmi bo’lmachalar o’tkazuvchi tizimi avtomatizmi ortishi yoki qo’zg’alish impulslarni takroriy kirish (Ae-entry) bilan bog’liq. Bo’lmachalarda qo’zg’alish to’lqinlarini uzoq davom etuvchi aylanma sirkulyasiyaasiga sharoit paydo bo’ladi.
EKGda P tishlari o’rnida doimiy bo’lmachali F to’lqinlari (bir daqiqada 200 dan 400 gacha) yozib olinadi.
Bo’lmachalar titrashida bo’lmachalarda sirkulyasiya qilib yuruvchi qo’zg’alish to’lqinlari (bir daqiqada 250-350) bo’lmachalar bilan bog’liq paroksizmal taxikardiya (140-250) dan ancha ortiq.
|
| |
YUrakning arborizasion qamali

|
YUrakning arborizasion qamali
|
bet | 24/33 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 446,49 Kb. | | #262579 |
Bog'liq YURAKYUrakning arborizasion qamali
Purkin’e tolalari oxirgi shoxlari darajasida qo’zg’olishni o’tishining buzilishi bilan ifodalanadi. EKGda qorincha kompleksini kengayishi qayd qilinadi. Kam uchraydi, sababi miokardning diffuz shikastlanishidir. Prognozi noxush.
1)Baqaning yuragiga I va II gigatura qo’yib sinoaurikulyar qamalni yaratish
Tajribaning borishi:
1.Baqaning orqa miyasi zond bilan shikastlanadi. Va uni qornini yuqoriga qilib Kongeym taxtachasiga yotqiziladi.
2.Oyoqlarini rezinkali bog’lag’ich bilan mahkamlanadi.
3.Asta-sekin baqani ko’krak qaasi ochiladi va yuragini perikardan ozod qilinadi.
4.YUrakni cho’qqisiga Engil’man richagchasi bilan ulangan ignachani biriktiriladi.
5.Aortani ostiga ligatura qo’yiladi.
6.YUrakni yuqori ko’tarib so’ng venoz sinus bilan o’ng bo’lmacha o’rtasida ligaturani tugiladi, uni kuchli bog’lanmaydi.
7.Kimograf lentasida normal kimogrammani yozib olinadi.
8.So’ng ligaturani siqib bog’lanadi va Staniusni I ligaturasi paydo bo’ladi, va yurak qisqarishlar ritmi yozib olinadi.
9.I ligaturaga tegmay, yurakning tagiga boshqa ligatura tortiladi va bo’lmachalar va qorincha o’rtasi (Staniusning II ligaturasi) qo’yiladi.
10.II ligaturani tortib bog’lanadi, ligatura qo’yilganidan so’ng yurak qisqarishlari yozib olinadi.
11.Tajribaning natijalari taxlil qilinadi, tegishli xulosa chiqariladi va daftarga yoziladi.
2.CHuqur gipotermiya rivojlanishida kalamush yuragida qamal yaratish
Tajribaning borishi
1.Ikki kalamushni teri ostiga hayvon 100 g og’irligiga 10 mg hisobida geksenal yoki tiopental eritmasi jo’natiladi
2.Hayvonlarda narkoz xolati paydo bo’lganida kalamushlarni mayda hayvonlar s+++toliariga qornini pastga qilib mahkamlanadi.
3.Ikkala kalamushning rektal temperaturasi o’lchanadi.
4.Bir kalamushni juni sovuq suv bilan ho’llanadi, va polietilen xaltachaga muz bo’lakchalari solib kalamushni o’rab qo’yiladi.
5.Har 10 daqiqada rektal temperaturasi o’lchab boriladi, uning temperaturasi 200S tushugncha kuzatiladi.
6.Gipotermiya xolatidagi kalamushni ignali elektrodlar yordamida VEKSga ulanadi, uning EKGsi kuzatiladi.
7.Xuddi shu yo’sinda sog’lom kalamushni ham VEKSga ulanadi va EKGsi yozib olinadi.
8.Tajribadagi va sog’lom kalamushlar EKGsi solishtiriladi.
9.Tajribadagi kalamushda atriventrikulyar tugun va Gis tutami qamali rivojlanishi aniqlanadi.
10.Natijalar taxlil qilinadi, xulosa chiqariladi va daftarga yozib olinadi.
|
| |
Bo’lmachalarni hilpillashi

|
Bo’lmachalarni hilpillashi
|
bet | 19/33 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 446,49 Kb. | | #262579 |
Bog'liq YURAKBo’lmachalarni hilpillashi
Bnday patologiyada bo’lmachalar alohida mushak tolalarining yoki mushaklar guruhlarining asinxrom, tartibsiz qisqarishi sodir bo’ladi, amalda ularning har biri o’ziga mustaqil impulsasiya o’chog’i hisoblanadi. Normal sistola va diastola yo’qoladi. Miokard tolalari yurak ritmi etakchisi bilan subordinasiyani hamda bir-biri bilan alohida tartibsiz qisqaradi va bo’shashadi, alohida mushaklar tolalari yoki tolalar guruhlari asinxrom qo’zg’aladilar va qisqaradilar. Bu hodisani fransuz klinisisti J.Buyo “delirim cordis - yurak alahsirashi” deb atagan, yurak mushak tolalarini tartibsiz qisqarishi va bo’shashishini “bir xovuch chuvalchanglarning harakati”ga o’xshatishadi.
Bo’lmachalar titrashida ular nasos vazifasini bajarmaydi. Qorinchalarning aoliyati bo’lmachalar titroq aritmiyasining shakliga bog’liq. Taxiaritmik shaklida qo’zg’olish, impulslarining ko’pchiligi qorinchalarga o’tadi va shuning uchun ular tartibsiz ritmda tez qisqaradilar, bu esa odam sog’lig’ia noxush ta’sir qiladi. Bo’lmachalar titrashining bradiaritmik shaklida qo’zg’alish impulslari qorinchalarga kam o’tadi va shuning uchun ular siyrakroq qisqaradilar. Bunday holatda yurakning ishlashi uchun nisbatan qulay sharoit paydo bo’ladi. Bo’lmachalar titrashida EKGda P tishlari yo’qoladi, ular o’rniga F to’lqinlari deb ataluvchi to’lqinsimon izoelektrik chiziq ko’rinadi, hamda notug’ri qorinchalar ritmi paydo bo’ladi.
Qorinchalar titrashining prognozi (oqibati) noxushdir.
Sabablari:elektr toki bilan shikastlanish, miokard infarkti, revmatik jarayon, yurak bo’shliqlarida toraib hosil bo’lishi va h.k.
Titroq aritmiyaning patogenezi: 1)kardiomiositlar refraktor davrining keskin qisqarishi, ularning qo’zg’aluvchanligini ortishi; 2)qo’zg’olish o’tishining sekinlashuvi; 3)miokardni funksional geterogenligini keskin ortishi.
YUqori tezlikda qo’zg’alish generasiya qiluvchi o’chog’larni pado bo’lishi ularni o’zaro bir necha bor to’qnashuviga olib keladi. Bundan tashqari miokardni o’tkazuvchanligini sekinlashuvi ko’p sonli mayda to’lqinlarni paydo bo’lishiga sharoit yaratib, miokardda titrash va hilpirlashni chaqiradi. Bu o’zgarishlar natijasida yurak nasos funksiyasini bajara olmaydi, bu esa gemodinamikani keskin buzilishiga olib keladi. Davolash yordamini ko’rsatish uchun elektr defibrillyasiyadan oydalaniladi (qorinchalarni shu holatdan chiqarish uchun qullaniladigan tadbir - choralar majmuidir). Defibrillyasiya uchun yuqori kuchlanishli doimiy tok razryadidan (4000 v) foydalaniladi, elektrodlar to’sh usida holatida 0,01 soniya davomida tok o’tkaziladi.
|
| |
Adabiyotlar - International

|
International
|
bet | 2/2 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 38,95 Kb. | | #228688 |
Adabiyotlar
O’zbеkiston Rеspublikasi «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi». - T.: O’zbеkiston, 1997-yil.
Azizxo’jayeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. T.
2006 y.
2020 y.
2020 y.
Ro’ziyeva D va b. 3-sinf tarbiya fani darsligi. T. «SANO-STANDART».
Shermuxamedova S va b. 4-sinf tarbiya fani darsligi. T. «O’zbekiston»
Abdullaeva B. S. et al. The specifics of modern legal education and
upbringing of schoolchildrenin the countries of the post-soviet world //Journal of Advanced Research in Dynamical and Control Systems. – 2020. – Т. 12. – №. 2. – С.2706-2714.
Abduganiev O. Developing Student Civil Competency //Eastern
European Scientific Journal. – 2019. – №. 1.
Tursunboyevich Ozod Abduganiev. Pedagogical and psychological opportunities for the development of social active civil competences in students. // ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. Year :2021, Volume : 11, Issue : 3
|
| |
Baqa yuragiga induksion tok ta’sir etdirib ekstrasistolani yaratish

|
Baqa yuragiga induksion tok ta’sir etdirib ekstrasistolani yaratish
|
bet | 20/33 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 446,49 Kb. | | #262579 |
Bog'liq YURAKBaqa yuragiga induksion tok ta’sir etdirib ekstrasistolani yaratish.
Tajribani borishi:
Baqaning orqa miyasini jarohatlab, uni Kongeym taxtachasiga qornini yukoriga qarab yotqiziladi.
Baqaning oyoqlarini rezinkalar yordamida mahkam bog’lanadi.
Qaychi yordamida ko’krak qafasini astagina ochiladi.
YUrakni perikarddan chiqariladi.
YUrakni cho’qqisiga ninachani biriktiriladi uni Enilman richagchasiga bog’lanadi.
Kimografning lentasida yurak qisqarishlarini boshlang’ich ritmi yozib olinadi.
Diastola fazasida bo’lmachalar va qorincha alohida qitiqlanadi va yurak qisqarishlari ritmi yozib olinadi
Olingan natijalar solishtiriladi, taxlil qilinadi va xulosa chiqariladi.
Quyon yuragiga bariy xlorid ta’sir qildirib ekstrasistoliya yaratish
Tajribani borishi
Quyonni orqasini yuqoriga qilib oyoqlarini laboratoriya hayvonlari uchun mo’ljallangan stolga mahkamlanadi.
Ignali elektrodlar yordamida kuyonni elektrokardiografga yoki VEKSga biriktiriladi, elektrodlarni biriktirish tartibiga rioya qilinadi.
standart yo’nalishlari bo’yicha EKGni dastlabki holati yozib olinadi
Quyonning quloq venasiga bariy xlorid eritmasidan 0,5-1,0 ml yuboriladi.
20-40sekund o’tkandan so’ng elektrokardiograf lentasida EKGni yana yozib olinadi, yoki VEKS ekranida har xil ekstrasistolalar paydo bo’lishini kuzatiladi. Bu o’zgarishlar 3-5 daqiqadan so’ng o’tib ketadi.
Tajribaning natijalari taxlil qilinadi, ular asosida xulosa chiqariladi, va ularni daftarga yozib olinadi.
Baqa yuragiga issik fiziologik eritma ta’sir qildirib titroq aritmiyani yaratish
Tajribaning borishi
Baqani orqa miyasini zond bilan jarohatlab harakatsizlantiriladi va uni qornini yuqoriga qilib Kongeym taxtasiga yotqililadi.
Oyoqlarini rezinkalar yordamida mhkamlanadi.
Qaychi bilan astagina ko’krak qafasi ochiladi, to’sh suyagi qirqib tashlanadi, yurak ko’rinadi
YUrakni perikarddan ozod qilinadi.
YUrakning cho’qqisiga ninachani biriktiriladi va uni Engelman richagchasiga tutashtiriladi.
Kimografning lentasiga yurak qisqarishlarini dastlabki ritmi yozib olinadi.
YUrak ustiga bir necha tomchi issiq fiziologik eritma (+700S) tomiziladi.
30-60soniya o’tganidan so’ng kimogrammani takroriy yozib olinadi va titroq aritmiya paydo bo’lishi va rivojlanishini kuzatiladi.
Olingan natijalar taxlil qilinadi.
SHular asosida xulosa chiqariladi, ularni daftarga yozib oladilar
Kutilayotgan natijalar (vazifalar):
Amaliy mashg’ulot o’tkazilganidan so’ng talaba:
har xil ekstrasistoliyalarning etiologiyasini, patogenezini EKGdagi alomatlarini bilishi zarur;
laboratoriya hayvonlarida ekstrasistoliyani eksperimental yaratishni eplashi zarur;
olingan nazariy bilimlarni amaliy tibbiyotda ekstrasistoliyaning har xil shakllarini etiologiyasini, patogenezini diagnoini aniqlashda va profilaktikasida qo’llashni bilishi zarur.
Ushbu mavzu bo’yicha kurib chiqiladigan savollar ro’yxati va ularni amlga oshirish uchullari
O’qitish uchun yangi pedagogik texnologiyalari qo’llanilishi:
|
| |
“Ruchka stol o’rtasida” usuli

|
“Ruchka stol o’rtasida” usuli
|
bet | 21/33 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 446,49 Kb. | | #262579 |
Bog'liq YURAK “Ruchka stol o’rtasida” usuli
Bir varaq qog’ozda har bir talaba o’zini javob variantini yozadi, o’zini ruchkasini stolni o’rtasiga surib qo’yadi. Pedagog guruhning ishini va banda har bir talabalarni taxlil qiladi va to’g’ri javoblari daftarga yozib olishlarini tavsiya qiladi.
Muhokama qilish uchun mavzu namunalari
ekstrasistoliyaning asosiy sababalrini sanang
paroksizmal taxikardiyaning asosiy sabablarini sanang
titroq aritmiyaning asosiy sabablarini sanang
“Miya shturmi” usuli
Maqsad: 10-15 daqiqaichida muhokama qilinayotgan masala bo’yicha eng ko’p irk va g’oyalarni ajratib olish. Har qanday ikr va g’oyani olqishlamoK kerak. E’tiborni g’oyalarni bildiruvchi talabalarga va bu goyani inkor qilib o’zlarining original fikrlarini takliya qiluvchi talabalarga qaratiladi. Munozaraga iloji boricha ko’proq talabalarni tortish zarur.
Pedagog talabalarning g’oyalari va takliyalarini koorinasiya qilishi va boshqarish zarur. Hamda tabalalarga ularning o’z fikrlari to’g’riligini opponentlariga ishonarli tushuntirishlarida yordam berishdan iborat
Muhokama uchun mavzu namunalari:
ekstrasistoliyaning patogenezi va oqibati;
paroksizmal taxikardiyaning patogenezi va oqibati;
titroq aritmiyaning patogenezi va oqibati;
Amaliy mashg’ulotni jig’ozlanishi:
laboratoriya hayvonlari (baqalar, quyonlar)
kimograf
Kongeym taxtachasi ham rezinkali bog’lag’ichlar
elektr plitkasi
kornsanglar
qaychilar
pinsetlar
baqaning orqa miyasini shikastlash uchun metallik zond
fiziologik eritma
VEKS
elektrokardiograf
hayvonlarni bog’lash uchun taxta
shpris 1 ml
to’g’nog’ichlar
1% bariy xlorid eritmasi
10% asetilxolin eritmasi
polietilenli xaltachalar
medisina termometri
javvallar: ekstrasistoliya, paroksizmal taxikardiya va titroq aritmiyada EKGlar
“yurak qo’zg’aluvchanligi funksiyasi patologiyasi” mavzuidagi kompьyuter slaydlar taqdim qilinadi.
Dasturda berilgan ko’niqma va mahoratlarning shakllanganligini nazorat turlari:
Umumiy savollar:
Har xil ekstrasistoliyalar etiologiyasi, patogenezi va EKGdagi o’zgarishlar
Paroksizmal taxikardiyaning etiologiyasi patogenezi va EKGdagi o’zgarishlar
Titroq aritmiyaning etiologiyasi, patogenezi va EKGdagi o’zgarishlar
Test savollari
|
| |
25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja

25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/12
Sana
29.12.2023
Hajmi
0,79 Mb.
#128951
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja
Download
0,79 Mb.
Matnni ko'rish
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 4

Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date: 11
th
October, 2022
ISSN: XXXX-XXXX
Website: econferenceseries.com
107 |
P a g e
26,1-26,3 gk/teks ni, tola uzunligi 33,0-33,1 mm ni tashkil etgan bo‘lsa,
nitragin
bilan
ishlov berilib, o‘g‘itsiz parvarish qilingan fonlarda kelgusi yili g‘o‘za
yetishtirilgan variantlarda tola chiqishi 37,0-37,3 % ni, 1000 dona chigit massasi esa
113,1-113,8 g. ni, nisbiy uzilish kuchi 4,7 gs ni, liniyaviy tig‘izligi 176 m/teks ni,
nisbiy uzilish kuchi 26,7 gk/teks ni, tola uzunligi 33,2-33,3 mm ni tashkil etdi.
Xulosa
Kuzgi bug‘doydan so‘ng takroriy ekin sifatida yetishtiriladigan dukkakli don (soya,
mosh) ekinlari urug‘larini ekish oldidan nitragin bilan
ishlov berilishi paxta
tolasining texnologik sifat ko‘rsatkichlariga ijobiy ta’sirini ko‘rsatib, tola
chiqishini
0,2-1,2 % ga, 1000 dona chigit massasini 1,4-3,5 g. ga, tola uzunligini esa 0,2-0,6
mm ga yuqori bo‘lishini ta’minladi.
Adabiyotlar
1. Dala tajribalarini o‘tkazish uslublari – Toshkent. 2007. 180 b.
2. Iminov A.A. «Qisqa navbatli almashlab ekish tizimlarida asosiy hamda takroriy
ekinlardan yuqori va sifatli hosil olish agrotexnologiyalarini takomillashtirish»
mavzusidagi qishloq xo‘jaligi fanlari doktori ilmiy
darajasini olish uchun
tayyorlangan dissertasiya. Tashkent. 2020. 200 b.
3. Iminov A.A., Xatamov S.R. “Qisqa navbatli almashlab ekish tizimlarida organo-
ma’dan kompost va ma’dan o‘g‘itlar qo‘llashning ilmiy asoslari” Toshkent 2020
yil, Navro`z nashriyoti, Shartli bosma tabog‘i: 8,25.
4. Metodika polevix opitov s xlopchatnikom. Izdaniye 5-ye., dopol.-T, 1981, 246s.
5. Raxmatullayev Gʻ. «Andijon viloyati sharoitida yangi va istiqbolli g‘o‘za
navlaridan yuqori sifatli urug‘lik chigit yetishtirish agrotexnologiyasini
takomillashtirish». qishloq xo‘jaligi fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)
ilmiy
darajasini olish uchun tayyorlangan dissertasiya. Tashkent. 2018. 120 b.
6. Xatamov S.R. «Och tusli bo‘z tuproqlar unumdorligi
va ekinlar hosildorligiga
organo-ma’dan kompost hamda o‘g‘itlar me’yorlarining ta’siri (Andijon viloyati
sharoitida)» qishloq xo‘jaligi fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) ilmiy
darajasini olish uchun tayyorlangan dissertasiya. Tashkent. 2018. 120 b.
S o ‘r o g ‘in sa lo m d e k so ‘ra y d i alik

0 ‘smirlik davri ayrim maxsus psixologik adabiyot-
larda «o‘tish davri», «og‘ir davr», «inqiroz davri» kabi
nomlar bilan
ham ataladi. Bu davming «og‘irligi»,
«keskinligi», «murakkabligi» nimalar bilan asoslanadi?
0 ‘smirlik davrining og‘ir, murakkab davr ekanligi
ko‘plab psixologik, fiziologik, ijtimoiy omillar bilan
bog‘liq. Bu davrda rivojlanishning barcha jihatlari: jis-
moniy, aqliy, axloqiy, ijtimoiy va shu kabilaming maz-
mun — mohiyati ham o ‘zgaradi. Bu davrda o‘smir hay-
otida, uning ruhiyati, organizmining fiziologik holatlari-
da, uning ijtimoiy holatida jiddiy o ‘zgarishlar sodir
bo‘ladi. Aksariyat holatlarda ularda bir-biriga qarama-
qarshi bo'lgan turh xil an’analar kuzatiladi. Bu davrga
kelib bola endi «bola» emas va shu bilan birga hali «kat
ta» ham emas. Uning o‘z-o‘ziga va atrofdagilarga nis
batan bo‘lgan munosabatlari butunlay boshqacha xarak-
ter kasb etib boradi. Uning qiziqishlari tizimi, ijtimoiy
yo'nalganligi qaytadan shakllanadi, o ‘z-o‘zini anglashi,
baholashi, qadriyatlari o'zgaradi. Uning uchun o ‘z
«men»i va shu «men»ning ahamiyati ortadi.
Bola emizish (laktatsiya)

Jinsiy aloqani oldindan to‘xtatish
Taraqqiy etgan hamda rivojlanayotgan mamlakatlar-
da keng tarqalgan usul.
Ta’sir qilish mexanizmi: Jinsiy olat shahvat to‘ki-
lishidan oldin chiqarib olinadi.
Samarasi va afzaUiklari: Bu usulning samarasi past
hisoblanadi. Ammo erkak o ‘zini boshqara olsagina bu
usulning samarasi birmuncha ortadi.
Noxush ta ’sirlari: Yuqorida keltirilgan usul hech
qanday ko‘ngilsiz tibbiy oqibatlarga olib kelmaydi-yu,
lekin er-xotin orasida jinsiy qoniqmaslik hollariga sabab
bo‘hshi mumkin.
Tavsivalar: Homiladorlikdan saqlanishning boshqa
usullaridan foydalanish imkoni bo‘lmagan hollardagina
bu usuldan foydalanish m a’quldir.
Jinsiv baIog‘atga vetish bosqichlari

I bosqich
— pubertat oldi bosqichi (jinsiy balog‘atga
yetishdan oldingi davr). Bu davr ikkilamchi jinsiy bel-
gilarning bo'lmasligi (namoyon bo‘lmasligi) bilan xarak-
terlanadi.
II bosqich
— pubertat boshlanishi. 0 ‘g‘il bolalarda
tuxumdon o‘lchami bir oz kattalashadi. Qovning jun
bosishi minimal bo'ladi. Junlar har-har joyda va to ‘g‘ri
bo‘ladi. Qiz bolalarda ko‘krak bezlari to'lisha boradi.
Jinsiy lablar atrofini bir oz jun bosadi. Bu bosqichda gi-
pofiz keskin faollashadi, uning genodotrop va soma-
totrop funksiyalari ortadi. Somatotrop gormonlar ajra-
lishining kuchayishi bu bosqichda qizlarda ko'proq
kuzatiladi. Bu esa ularda bo‘yning o ‘sish jarayonlarining
kuchayishini ta ’minlaydi. Jinsiy gormonlarning ajralishi
kuchayadi, buyrak usti bezining funksiyasi faollashadi.
III bosqich
— o ‘g‘il bolalarda tuxumdonning katta-
rishi davom etadi. Jinsiy a ’zoning kattalashishi bosh-
lanadi, asosan u uzaya boradi. Qovda junlar qalinlashib,
dag‘allashib, ularning
maydoni kengayib boradi. Qiz
bolalarda sut bezlarining rivojlanishi davom etadi, jun
qoplashi qov tomon kengayib boradi. Qon tarkibida
genodatrop gormonlar miqdorining ortishi amalga
oshadi, Jinsiy bezlar funksiyalari faollashadi. 0 ‘g‘il bo
lalarda somatotropik gormoni ajralishining kuchayishi
bilan ularning bo‘yining o ‘sishi tezlashadi.
IV bosqich
— o ‘g‘il bolalarda jinsiy a’zo eniga ken-
gaya boradi, tovush o £zgaradi, yuzlarga sepkil chiqa
boshlaydi, yuzlariga, qo'ltiq osti va qovlariga jun chiqa
boshlaydi. Qiz bolalarda sut bezlari jadal rivojlana bosh
laydi, badanning ba’zi joylarini jun bosishi kattalarniki-
ga o ‘xshagan bo'ladi, biroq kam roq tarqaladi. Bu
bosqichda androgen va estrogen garmonlar kuchli ajral
ib chiqa boshlaydi. 0 ‘g‘il bolalarda bo‘yni jadal o ‘sishi-
ni belgilab turuvchi somatotropinning yuqori darajasi
saqlanib qoladi. Qiz bolalarda esa somatotropin miqdori
kamayadi va mos ravishda bo‘yning o‘sishi ham sekin-
lashadi.
Tajriba (tadqiqot) natijalari va ularning muhokamasi

Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date: 11
th
October, 2022
ISSN: XXXX-XXXX
Website: econferenceseries.com
106 |
P a g e
ekin soya fonida g‘o‘za parvarishlanganda tola chiqishi 37,0-38,6 % ni, 1000 dona
chigit massasi esa 112,4-117,5 g. ni, nisbiy uzilish kuchi 4,6-4,8 gs ni, liniyaviy
tig‘izligi 176-180 m/teks ni, nisbiy uzilish kuchi 26,1-27,0 gk/teks ni, tola uzunligi
33,1-34,3 mm ni tashkil etgan bo‘lsa, takroriy ekin mosh fonida g‘o‘za
parvarishlanganda esa tola chiqishi 36,7-38,5 % ni, 1000
dona chigit massasi esa
111,7-116,8 g. ni, nisbiy uzilish kuchi 4,6-4,8 gs ni, liniyaviy tig‘izligi 175-179
m/teks ni, nisbiy uzilish kuchi 26,1-26,8 gk/teks ni, tola uzunligi 33,0-34,1 mm
bo‘lganligi aniqlandi.
Paxta tolasining texnologik sifat ko‘rsatkichlari bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkichlar
takroriy ekin sifatida yetishtirilgan soya va mosh ekinlari urug‘larini ekish oldidan
nitragin bilan ishlov berilib, mineral o‘g‘itlarning N
30
R
90
K
60
kg/ga me’yori
qo‘llanilgan fonlarda kelgusi yili g‘o‘za parvarishlangan variantlarda kuzatilib, tola
chiqishi o‘tmishdosh ekin sifatida yetishtirilgan takroriy ekin turlari bo‘yicha mos
ravishda 38,5-38,8 % ni, 1000 dona chigit massasi esa 116,8-117,5 g. ni,
nisbiy
uzilish kuchi 4,8 gs ni, liniyaviy tig‘izligi 179-180 m/teks ni, nisbiy uzilish kuchi
26,8-27,0 gk/teks ni, tola uzunligi 34,1-34,3 mm ni tashkil etganligi aniqlandi.
Kuzgi bug‘doydan so‘ng takroriy ekin sifatida yetishtirilgan soya va mosh ekinlari
urug‘larini ekish oldidan nitragin bilan ishlov berilmasdan mineral o‘g‘itlarning
N
30
R
90
K
60
kg/ga me’yori qo‘llanilgan fonlarda kelgusi yili g‘o‘za parvarishlangan
variantlarda tola chiqishi o‘tmishdosh ekin sifatida yetishtirilgan takroriy ekin turlari
bo‘yicha mos ravishda 37,3-37,9 % ni, 1000 dona chigit massasi esa 113,4-114,0 g.
ni, nisbiy uzilish kuchi 4,7-4,8 gs ni, liniyaviy tig‘izligi 177-178 m/teks ni, nisbiy
uzilish kuchi 26,6 gk/teks ni, tola uzunligi 33,5-33,7
mm ni tashkil etganligi
aniqlandi.
Takroriy ekin sifatida yetishtirilgan soya va mosh ekinlari urug‘larini nitragin bilan
ishlov berilmagan fonlarda kelgusi yili g‘o‘za yetishtirilganda eng yuqori
ko‘rsatkichlar takroriy ekinlarda mineral o‘g‘itlarning N
60
R
90
K
60
kg/ga me’yori
qo‘llanilgan fonlarda kelgusi yili g‘o‘za parvarishlangan variantlarda kuzatilib, tola
chiqishi 38,0-38,3 % ni, 1000 dona chigit massasi esa 115,9-116,6 g. ni, nisbiy
uzilish kuchi 4,8 gs ni, liniyaviy tig‘izligi 179 m/teks ni, nisbiy uzilish kuchi 26,8
gk/teks ni, tola uzunligi 33,8-34,0 mm ni tashkil etdi.
Soya va mosh ekinlari urug‘larini ekish oldidan nitragin bilan ishlov berilmasdan
o‘g‘itsiz parvarish qilingan variantlarda kelgusi yili g‘o‘za
yetishtirilganda tola
chiqishi 36,7-37,0 % ni, 1000 dona chigit massasi esa 111,7-112,4 g. ni, nisbiy
uzilish kuchi 4,6 gs ni, liniyaviy tig‘izligi 175-176 m/teks ni, nisbiy uzilish kuchi
Prokatkani ish unumi - 25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja

Sim prokat stanlarda diametri d=5-9 va katta diametrli simlar olinadi. Kichik
diametrdagi simlar cho„zish yo„li bilan olinadi. Sim prokat stanlari to„xtovsiz
ishlaydi va tezligi 20-30 m/sek. Simlar 200 kg li buntga o„raladi.
Profil olish jarayoni ancha murakkab operatsiyalar bo„lib, bunda prokatning
profilini ko„ndalang kesimi yuzini mustahkamligiga
qarab zagotovka birin-ketin
7-14 martagacha kalibrlardan o„tadi. Ular shaklga yaqinlashtiruvchi, dag„al va toza
kalibrdir. Shvellerni kalibrlash jarayoni 15-rasmda ko„rsatilgan va bir nechta
shaklga yaqinlashtiruvchi kalibrlardan iborat.
1.2.1.3. Prokat ishlab chiqarish texnologiyasi
Po„latpazlik sexlarida quymalar temperaturasi 800-
850
0
Сda prokat sexining qizdirish bo„limiga tushadi va
unda 1300-1350
0
С li pechlarda qizdiriladi.
Qizdirilgan
quymalar kranlar yordamida rolganga qo„yiladi. Rolgan
roliklardan iborat bo„lib, quymani yoyish uchun blyuming
yoki slyabingga uzatadi. Blyuming va slyabinglar o„z
navbatida quymani o„lchamlari 350X350 dan to 150X150
mmga keltirilganidan so„ng list prokat staniga yoki to„xtovsiz
ishlaydigan
tayyorlovchi stanga uzatiladi. Bunda o„lchami (50X50) keltirilib,
berilgan
uzunlikda qirqilib skladlarga topshiriladi.
Shunday qilib hozirgi prokat ishlab chiqarishi ikki sikldan iborat bo„lib,
quyma zagotovka va tayyor mahsulotidir. Prokat ishlab chiqarish texnologiyasi
16-rasmda ko„rsatilgan.
Kutilmagan homiladorlikning oldini olish usullari

nisbatan ishonchsiz ekanligini ko‘rsatdi. Shuni e’tiborga
olgan holda yuqori samaraga erishmoq uchun oilada er-
xotinlarning birgalikda davriy
ravishda jinsiy aloqadan
voz kechib turishi lozim bo‘ladi. Bu holat esa insondan
o‘ta talabchan va ruhiy turg‘un bo‘lishini talab etadi.
Tavsivalar: Yuqorida keltirilgan usullardan ayollar-
ning to‘g‘ri foydalanishlari uchun ularga to ‘g‘ri maslahat
berish lozim. Bu usul to ayollar o ‘zlarida ovulyatsiya,
ya’ni urug‘lanish ehtimoli yuqori bo‘lgan kunlarni adash-
may hisoblay olgunlariga qadar samara bermaydi.
Homiladorlikdan saqlanishning an ’anaviy
usullarining
samarasini oshirish uchun aralash usullardan foydalanish,
ya’ni bir vaqtning o‘zida erkak va ayollar uchun m o’ljal-
langan mexanik vositalami qo‘llash maqsadga muvofiqdir.
Prezervativ - Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari

dan tashqari, jinsiy aloqa orqali yuqadigan turli kasal-
liklar, xususan, OITSdan himoya vositasi ham bo‘lib, u
yetarli darajada ishonchli va afzal usuldir.
Ular arzon,
ishlatish uchun qulay, organizmga zararli ta ’siri
bo‘lmaydi.
Kamchiliklari: Prezervativlar jinsiy faollikni o ‘zgar-
tirib, jinsiy qoniqish hissini kamaytirishi mumkin.
Ishlatilgan prezervativdan qayta foydalanish aslo
mumkin emas.
Noxush ta ’sirlari: Qin shilliq devorining yallig‘lanish
ehtimoli bo‘lishi mumkin.
Tavsivalar:
Har qaysi ayol va erkak, biron-bir tanosil
kasalligiga duchor boTgan bo‘lsa, yoxud bittadan ortiq
ayol bilan jinsiy aloqada bo‘lib tursa,
unda lateksdan
qilingan yuqori sifatli
prezervativlardan foydalanishi
kerak.
Diafragma va servikal qalpoqchalar

xos xususiyatlarini bisobga
olgan
holda
unga
tegishli
katta-kichiklikda tanlanishi, undan foydalanish yo‘l-
yo‘riqlari o‘rgatilishi kerak. Bu usul, ayniqsa, an’anaga
ko‘ra jinsiy organlarga, qo‘l
bilan tegish man etilgan
guruhlarga taalluqlidir.
Noxush ta ’sirlari:
Jinsiy aloqadan so'ng diafragma
qin ichida 6 soat, qalpoqcha esa 24 soat davomida qo-
lishi mumkin. Agar bundan ko‘proq vaqt qolib ketadi-
gan bo‘lsa, ko‘ngilsiz asoratlar qoldiradi:
allergik reak-
siyalar, mikrotravmalar va b a’zida infeksion toksik
shokni keltirib chiqarishi mumkin.
Tavsivalar: Tug‘ruqdan so‘ng, bola tushishi yoki
sun'iy oldirish va kichik tos sohasida o ‘tkazilgan har xil
jarrohlik
muolajalari, bachadon o ‘lchamining o ‘zga-
rishiga sabab b o ‘ladi. Shuning uchun diafragma va
servikal qalpoqchalarning o'lchamlari yuqoridagi kabi
holatlardan so‘ng, albatta, qayta tiklanishi darkor.
Shuningdek, bu usuldan quyidagi sabablarda: spermitsid
yoki diafragma va qalpoqchalarga
nisbatan shaxsiy sez-
girlik kuchayganda, qin avtonomiyasi o‘zgarganda, jin
siy yaqinlik paytida og‘riq hissi paydo bo ‘lganida,
anamnezdagi infeksion-toksik shok holati kuzatilganda
hamda tug‘riqdan so‘ng dastlabki 12 hafta davomida
foydalanish man etiladi.
– rasm. Respublikada ixtiyoriy sug‘urta bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarining hajm dinamikasi (mlrd so‘m)

|
– rasm. Respublikada ixtiyoriy sug‘urta bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarining hajm dinamikasi (mlrd so‘m)
|
bet | 13/46 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #793 |
2.1.7 – rasm. Respublikada ixtiyoriy sug‘urta bo‘yicha sug‘urta to‘lovlarining hajm dinamikasi (mlrd so‘m)17
2012 yilda shaxsiy sug‘urta turida respublika bo‘yicha 3 mlrd so‘m sug‘urta to‘lovlari to‘landi. Mulkiy sug‘urta turida 7,9 mlrd so‘m, javobgarlik sug‘urta turida 0,2 mlrd so‘m hamda aralash ko‘rinishdagi sug‘urta turlarida 4,5 mlrd so‘m sug‘urta to‘lovlari to‘landi. TOP – 25 loyiha doirasidagi sug‘urta kompaniyalari tomonidan yig‘ilgan majburiy sug‘urta mukofotlari hajmini ko‘rib chiqamiz (2.1.8 – rasm).
2.1.8 – rasm. Majburiy sug‘urtabo‘yicha sug‘urta mukofotlari
|
| |
Metallarni qizitgich qurilmalarida qizdirish

Metalni kritik nuqtalaridan yuqori temperaturada
qizdirilganda uni
strukturasidagi donlar o„sa boshlaydi. Temperatura oshishi vaqt o„tishi bilan donlar
ham tez kattalashadi. Buni natijasida po„latni mexanik xususiyati pasayadi. Bunday
hodisani ortiqcha qizdirish deb ataydilar.
Temperaturani ko„tarilishi natijasida metall strukturasida donlarning
bog„langanligi buziladi va po„lat juda mo„rt bo„lib, cho„zilgan vaqtda uziladi.
Bunday hodisani normal temperaturadan 100-120
0
С
yuqoriroq hollarda
kuzatiladi.
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 2

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date: 11
th
October, 2022
ISSN: XXXX-XXXX Website: econferenceseries.com
105 |
P a g e
Muammoning o‘rganilganlik darajasi. Qisqa navbatli almashlab ekishning 1:1
(g‘o‘za:g‘alla) tizimida g‘o‘zani takroriy ekin sifatida dukkakli-don (soya, loviya,
mosh) va aralash siderat (perko, suli, ko‘k no‘xat) ekinlaridan so‘ng yetishtirilganda
undan yuqori va sifatli paxta hosili olishni ta’minlab, paxta hosildorligi 3,2-5,8 s/ga,
tola chiqishi 1,0-1,5 foizga, 1000 dona chigit massasi 9,0-11,0 g/ ga, tola uzunligi
esa 1,4-2,0 mm ga yuqori bo‘lishi aniqlangan [3, 6].
Takroriy ekin moshda N–25, P
2
O
5
–80, K
2
O–60 kg/ga va soya o‘simligida N–60,
P
2
O
5
–90, K
2
O–60 kg/ga me’yorlarda qo‘llanilib yaratilgan fonlarda g‘o‘zaning
“Andijon-36” va “Navro‘z” navlari parvarishlanganda paxta tolasining chiqishi
nazoratga nisbatan 1,1–0,9 va 0,4–0,7% ga, tola uzunligi 2,0–1,8 va 0,4–1,0 mm ga,
1000 dona chigit vazni o‘rtacha 2,8–3,8 va 1,3–3,0 g. ga, moydorligi esa 1,1–1,7 va
0,9–0,9 foizga yuqori bo‘lganligi aniqlangan [5].
Tadqiqot o‘tkazish sharoiti va uslublari. Tadqiqotlarimiz 2009-2012 yillar
mobaynida Andijon qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti o‘quv tajriba
uchastkasi dalalarida olib borilgan bo‘lib, takroriy ekin sifatida mosh ekinlari
urug‘larini ekish oldidan Phaseolus radiatus 148, soya ekini urug‘larini ekish oldidan
Bradyrhizobium japonicum SB5 shtammlaridagi nitragin bilan ishlov berilgan va
berilmagan fonlarda mineral o‘g‘itlarning quyidagi o‘g‘itsiz, RK 90:60, NRK
30:90:60, NRK 60:90:60 va NRK 90:90:60 kg/ga me’yorlari sinab ko‘rildi. Ushbu
yaratilgan fonlarda kelgusi yili g‘o‘za yetishtirilib, paxta tolasining texnologik sifat
ko‘rsatkichlariga o‘tmishdosh takroriy dukkali-don (mosh, soya) ekinlarida
qo‘llanilgan nitragin va mineral o‘g‘itlar me’yorlarining ta’siri o‘rganildi.
Tadqiqotlar dala va laboratoriya sharoitlarida olib borilib, bunda dala tajribalarini
joylashtirish, hisoblashlar va kuzatuvlar “Dala tajribalarini o‘tkazish uslublari”,
o‘simliklardagi tahlillar “Metodika polevix opitov s xlopchatnikom” uslubiy
qo‘llanmalari asosida olib borilgan [1, 4].
Dala tajribalarini olib borishda foydalanilgan barcha qishloq xo‘jalik ekinlarini
parvarishlashda mineral o‘g‘itlardan: ammiakli selitra (N 33-34 %), ammofos (N 11-
12 %, R
2
O
5
-46%), suprefos (N 5-6 %, R
2
O
5
-32%), kaliy xlor (K
2
O-60 %) qo‘llanildi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Metalning plastik deformatsiyalanish jarayoniga turli omillarni ta’siri

Metalning plastik deformatsiyalanish jarayoniga turli omillarni ta’siri Metalni bosim bilan ishlash qobiliyatini tavsiflovchi muhim xossalariga
plastiklik va deformatsiyaga qarshilik kiradi. Bu xossalarga quyidagi omillar ta‟sir
qiladi:
1. Metalni qizdirish temperaturasi. Qizdirish ma‟lum temperaturalargacha metal
plastikligini 5-10 barobar oshirishga, 10-20 barobar deformatsiyalanish kuchini
kamaytirishga imkon beradi.
2. Metalning ximiyaviy tarkibi. Shunday qilib Po„lat tarkibida uglerod va
legirlovchi elementlar (volfram, molibden, titan va boshqalar) miqdorini ortishi
plastiklikni kamayishiga va deformatsiyaga qarshilikni ortishiga olib keladi.
Ayniqsa, plastiklikka fosfor va oltingugurt zararli ta‟sir ko„rsatadi, metalning
sovuqdan sinuvchanlik va issiqdan sinuvchanlik hodisasini keltirib chiqaradi.
3. Metalni deformatsiyalanish darajasi. Deformatsiyalanish darajasi ortishi bilan
metalning plastikligi kamayadi, deformatsiyaga qarshilik ortadi. (Sovuqlayin
metalga ishlov berishda metal nakleplanadi, issiqlayin ishlov berishda –
deformatsiya jarayonida soviydi).
4. Metalning deformatsiyalanish sxemasi. Cho„zuvchi kuchlanishlar sxemasidan
siquvchi kuchlanishlar sxemasiga o„tishda plastiklik ortadi, lekin bir vaqtning
o„zida deformatsiyalanishga qarshilik ham ortadi.
5. Deformatsiya tezligi. Sovuqlayin deformatsiyalashda deformatsiya tezligini
oshirish hisobiga metalni qizishi sodir bo„lib, bu plastiklikni ortishiga va
deformatsiyalash kuchini kamaytirishga olib kelishi mumkin. Chunki plastiklik
deformatsiyalashda sarflanadigan energiyaning 90% i issiqlikka aylanadi.
Issiqlayin deformatsiyalashda naklep jarayonlaridan rekristallanish jarayonlarini
orqada qolishi evaziga plastiklik kamayib, deformatsiyalash kuchini ortishi
kuzatiladi.
Metalni qizdirish rejimi - 25- modul: Metallarni bosim bilan ishlash asoslari Reja

а) Kamerali pech
b) Metodik pech
Bundan tashqari karusel tipidagi pechlar ham mavjud bo„lib,
pechni ostki
qismida disk yoki halqadan qilingan bo„lib, maxsus mexanizm yordamida ular
aylanadi. Aylanish tezligi zagotovkaning qizish uzoqligi bilan aniqlanadi. Bu
pechlarda hohlagan
turlardagi buyumlar
qizdiriladi (5-
rasm).
Katta, yirik- yirik zagotovkalar quduqli pechlarda qizdiriladi.
Bu pechlarda berilayotgan havoni pechdan chiqayotgan issiq havo bilan qizdiriladi,
natijada issiqlik effekti yuqori bo„ladi.
Kontaktli elektr qizdirgichlarda zagotovkaning uchlariga tok kuchlanishi 15
V bo„lgan o„zgaruvchan tok ulanib, bunda metalni qizishi detallardan o„tayotgan
tokka qarshilik hisobiga bajariladi. Elektroenergiya sarfi 0.35-0.45 kvt/soat .
Induksion elektr qizdirgichlarda qizdiriladigan
zagotovka pechni yuklash
oynasidan yuklanadi va transportyor yordamida induksion kameradan o„tishi bilan
4-rasm. Qizdirgich pechlari:
7-rasm
Induksion
elektr
qizdirgich
pechining sxemasi
5-rasm.
Karusel pechi.
6-rasm
Kontaktli
elektr qizdirgich
1-Zagotovka
2-Qisqich
1-zagotovka
2-induktor
qiziydi. Pech kamerasida sovitiluvchi mis trubalarda induktor joylashgan bo„lib,
zagotovka induksion tok hisobiga qiziydi.
Pechlarni ishini samaradorligini oshirish asosan pechga berilayotgan havoni
qizdirish yo„li bilan bajariladi. Ma‟lumki, kamerali pechlar juda kichik F. I. K.
bilan ishlaydi. Chunki yonganda hosil bo„lgan gazlarning temperaturasi 1200
0
C
ga bo„lib, mo„ri orqali tashqariga chiqib ketadi. Ana shu gazlarning issiqligi
hisobiga beriladigan havo qizdiriladi. Havo 200-400
0
С gacha qizdirilsa, 12-22 %
yonilg„i sarfini tejash mumkin va pechni temperaturasi tez ko„tariladi. Pech
kamerasidagi issiqlikdan to„liq
foydalanishning ikkinchi usuli, pechlar ikki
kamerali qilinib, pechda qizdirilmoqchi bo„lgan gazlarning
issiqlik hisobiga
qizdarilib, so„ng asosiy pechga uzatiladi.
Bu usul bilan beriladigan yonilg„ining 40 % ini tejash mumkin.
Ochiq olovli pechlarda oksidsiz qizitish asosan yonilg„i gazni chala yonishi
bilan, ya‟ni havoni nazariyada ko„rsatilganidan 50 % miqdorida qo„shiladi, hamda
havoni 800-1000 0 S ga qizdirish bilan erishiladi.
– rasm. OAJ “ALSKOM” sug’urta kompaniyasining sug‘urta turlari bo‘yicha sug‘urta mukofotlarining solishtirma tahlili (mln so‘m)

2.2.2 – rasm. OAJ “ALSKOM” sug’urta kompaniyasining sug‘urta turlari bo‘yicha sug‘urta mukofotlarining solishtirma tahlili (mln so‘m)23
Ushbu rasmdan ko‘rishimiz mumkinki, sug‘urta mukofotlarining ko‘p qismi mulk sug‘urtasiga to‘g‘ri keladi. Shaxsiy sug‘urtada sug‘urta mukofotlari hajmi 2009 yil 2008 yilga nisbatan 155,9 mln so‘mga tushib ketgan. Keyinchalik 2010 va 2011 yillarda shaxsiy sug‘urta bo‘yicha sug‘urta mukofoti o‘sgan. Sabab shaxsiy sug‘urtaga bo‘lgan talabning oshishidir. Mulk sug‘urtasi bo‘yicha sug‘urta mukofotlarining hajmi oshganini ko‘ramiz. Yuridik va jismoniy shaxslar o‘zlariga tegishli bo‘lgan mol – mulklarini sug‘urtalab qo‘yishgan. Bunga sabab mulk qiymati yuqori bo‘lganligi uchun uni yo‘qotilish, biror hodisa natijasida shikastlanish darajasi va tavakkalchiligi yuqori bo‘lganligi uchun sug‘urtaga bo‘lgan talab oshgan. Mulk sug‘urtasida sug‘urta mukofotlari 2009 yilda oldingi yilga nisbatan 608.2 mln so‘mga, 2010 yil 1019.1 mln so‘mga, 2011 yil 1884,1 mln so‘mga ko‘paygan. Sug‘urta mukofotlarida eng kam ulush javobgarlik sug‘urtasiga to‘g‘ri keladi. Buning asosiy sababi O‘zbekiston sug‘urta bozorida javobgarlik sug‘urtalash hal qiluvchi ahamiyatga ega emasligi. Shuni hisobga olgan holda, javobgarlikni sug‘urtalash turlarini salohiyatli sug‘urtalovchilar jozibadorligini oshirish maqsdida sug‘urta nazorat davlar inspekiyasi tomonidan maxsus dasturlar ishlab chiqilsa maqsadga muvofiq bo‘lardi. Sug‘urtalovchilarga, shu jumladan OAJ “ALSKOM” sug‘urta kompaniyasiga javobgarlikni sug‘urtalash bo‘yicha marketing ishlarini jonlantirishni taklif etamiz.
Majburiy sug‘urtada sug‘urta mukofoti hajmi 2009 yilda 2008 yilga nisbatan 2270.1 mlnga o‘sishni qayd etdi. Bunga sabab 2008 yil 21 fevralda “Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Resoublikasi Qonuni qabul qilingani bo‘ldi.
Kompaniya har yili sug‘urta davolari asosida sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirib keladi. 2011 yilda Kompaniya tomonidan to‘langan sug‘urta to‘lovlarining miqdori 839 mln so‘mni tashkil etgan. Sug‘urta to‘lovlari ichidan transport sug‘urtasi bo‘yicha sug‘urta to‘lovlari eng ko‘p qismni tashkil etadi (2.2.3 – rasm).
|
Listlarni prokatka qilish

Yupqa listlarni chiqarish uchun to„xtovsiz ishlaydigan stanlar bo„lib, kletda
jo„valar toza va dag„al bo„lib, toza kletdan o„tganda listlar yuzasi toza bo„ladi.
Listlarning yoyishda uni yuzini tozaligi katta rol o„ynaydi. Zagotovka
qizdirilganda uni yuzida oksidlar hosil bo„ladi. Shuning uchun uni yuzini tozalash
kerak. Tozalash uchun list yuzalarini 15-20 % li H
2
SО
4
bilan
ishlob berilib
tozalanadi, yuviladi va quritiladi.
Trubalarni yoyish
Trubalar xalq xo„jaligini turli sohalarida keng ishlatiladigan material
hisoblanadi.
Vazifasiga ko„ra trubalar uglerodli, legirlangan konstruksion po„latlardan
va rangli
metall qotishmalaridan yoyish, payvandlab va presslash usullari bilan
olinadi.
Ishlab chiqarish usuliga qarab chokli va choksiz trubalar bo„lishi mumkin.
Chokli trubalar uchun boshlang„ich material - po„lat listlardan tayyorlangan
trubani yoyilmasi asosida kesib olingan zagotovka bo„lib, uni maxsus qurilmalarda
list yoyish stanlarida bukiladi va choklari payvandlanadi. Choklarni payvandlashni
ikki usuli bo„lib, birinchi usulda truba zagotovkasi qirralari maxsus qurilmalarda
1300-1350
0
С qizdirilib havo yoki kislorod berilib qirralari ulanadi. Bu usul bilan
diametri 75-165 mmli trubalarni olish mumkin.
Ikkinchi usul bilan diametri 540-1620 mmgacha, qalinligi 5-20 mm bo„lgan
gaz, suv trubalari elektr yoyli payvandlash bilan olinadi.
Bu usul bilan mustahkam chokli trubalar olish mumkin.
Chokli trubalarni olish uch bosqichdan iborat:
1. Truba zagotovkasini qirqish stanlarida qirqish va zagotovkani list qayirish
stanlarida egib, truba holiga keltirish;
2.
Truba qirralarini payvandlash;
3. Payvandlangan trubani kalibrlab, list qayirish stanlarida truba zagotovkasini
birin-ketin stankalardan o„tkazib olinadi.
Truba qirralarni payvandlash elektr yoyi bilan yoki
gazli payvandlash bilan
bajariladi.
Truba qirralarini issiq holda payvandlab biriktirishlarda zagotovka maxsus
pechlarda 1300-1350
0
С qizdirilib, havo yoki kislarod purkalib biriktiriladi.
Ba‟zan issiqlik bilan payvandlashning maxsus konveyyer tipidagi
ustanovkalarda ham bajarish mumkin.
Bunda truba zagotovkasi konus teshikdan o„tkazilib,
truba shakliga
keltiriladi. Zagotovka pech kamerasiga yo„naltirilib, kameraga kislorod yoki havo
oqimidan o„tkazilib, truba choki payvandlanadi va so„ng kalibrlanadi.
Bundan tashqari elektrokontaktli elektroinduksion usullar bilan ham truba
qirralarni payvandlash mumkin. Bu usullarda payvandlash flyus ostida bajariladi.
Keyingi vaqtda spiral chokli trubalar ham olinmokda. Bunda ham truba
zagotovkasi kesib olingan po„lat list polosalar bo„lib,
polosalar spiral shaklida
burilib, truba shakliga keltiriladi va flyus ostida avtomatik elektr yoyli
payvandlash bilan chok payvandlanadi. Bunda chok bir tekislikda bo„lmaganligi
uchun uning mustahkamligi yuqori bo„ladi.
17-rasm. List qayirish stanlarida truba zagotovkasini olish
1
2
3
4
5
18-rasm. Trubani
issiq holda payvandlash
sxemasi
1.Zagatovkasi
2..List
qayirish
konusi
3.Pech
4.Kislarod trubasi
5.Tayyor
truba
– rasm. Sug‘urta mukofotlarining zararlilik darajasi tahlili (foiz)

2.1.2 – rasm. Sug‘urta mukofotlarining zararlilik darajasi tahlili (foiz)12
Sug‘urta mukofotlarining zararlilik darajasi 2008, 2010, 2011 yillarda o‘sganligini ko‘rsatayapti. 2007 yilda zararsizlik darajasi 11,8 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2008 yilga kelib 17,6 foizga o‘sgan. 2009 va 2012 yillarda zararsizlik darajasi pasaygan bo‘lsa, 2010 va 2011 yillarga kelib 15,7 va 20,3 foizga oshgan. Bundan shunday xulosaga kelish mumkinki, jami yil davomida yig‘ilgan sug‘urta mukofotlarining yuqorida keltirilgan foizlar sug‘urta to‘lovlariga ketganligini ko‘rsatadi.
Ixtiyoriy va majburiy sug‘urta yo‘nalishi bo‘yicha sug‘urta mukofotlari, sug‘urta to‘lovlari strukturasi 2.1.3 va 2.1.4 – rasmlarda keltirlgan.
2.1.3 – rasm. Ixtiyoriy va majburiy sug‘urta yo‘nalishi bo‘yicha sug‘urta mukofotlari (foiz)13
|
Dengiz sug‘urtasi doirasida javobgar-likni sug‘urta qilish

|
Dengiz sug‘urtasi doirasida javobgar-likni sug‘urta qilish
|
bet | 40/46 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #793 |
Dengiz sug‘urtasi doirasida javobgar-likni sug‘urta qilish
|
Dengiz va ichki kemalardan foydalanish oqibatida, dengiz tashuvchisining javobgarligi ham shu jumlaga kiradi, uchinchi shaxslarga (jismoniy va yuridik shaxslarga) zarar yetkazilgan taqdirda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urta turlari jami
|
13-klass
|
Umumiy fuqarolik javobgarli-gini sug‘urta qilish
|
10, 11 va 12-klasslarda ko‘rsatilmagan tavakkalchiliklar oqibatida uchinchi shaxslar (jismoniy va yuridik shaxslar) oldida fuqarolik javobgarligi paydo bo‘lgan taqdirda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urta turlari jami
|
14-klass
|
|
|
| |
– jadval. Ixtiyoriy va majburiy sug‘urta yo‘nalishi bo‘yicha

2.1.4 – jadval. Ixtiyoriy va majburiy sug‘urta yo‘nalishi bo‘yicha
sug‘urta to‘lovlari (foiz)14
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, sug‘urta mukofot va to‘lovlaridan ixtiyoriy sug‘urtaning ulushi kattadir. Asosan yuridik va jismoniy shaxslar ixtiyoriy sug‘urta yo‘nalishi bo‘yicha ko‘p sug‘urta shartnomalar mamlakatimiz sug‘urta kompaniyalari bilan tuzganlar. 2008 yilgacha mukofot va to‘lovlardan majburiy sug‘urtaning ulushi 8 – 9 foiz orasida bo‘lgan bo‘lsa, 2009 yilga kelib 20 – 30 foizni tashkil etgan. Bunga sabab yuqorida aytib o‘tilgan majburiy sug‘urta bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi qonunlari va Vazirlar Mahkamasi qarorlari qabul qilinganidir.
Mamlakatimiz sug‘urta bozorida sug‘urta kompaniyalari tomonidan yig‘ilgan sug‘urta mukofotlarini sug‘urta turlari bo‘yicha tahlil qilib chiqamiz. “SAIPRO” axborot reyting agentligining TOP-25 loyihasi bo‘yicha qatnashgan 21 dona sug‘urta kompaniyalari misolida ko‘rib chiqamiz. Ular quyidagi sug‘urta kompaniyalari: “Agro Invest Sugurta”, “ALSKOM”, “Asia Insurance”, “Asko Vostok”, “DD General Insurance”, “Euroasia insurance”, “Gross Insurance”, “Hamkor Sugurta”, “Ishonch”, “Kafil Sugurta”, “Kafolat”, “Kapital Sugurta”, “Madad”, “O‘zbekinvest Hayot”, “Silk Road Insurance”, “Sugurta uz”, “Temir Yo‘l Sugurta”, “Transinsurance Plus”, “Uzagrosugurta”, “Uzbekinvest” va “Xalq Sugurta”. 2012 yildagi TOP – 25 loyihasi ma’lumotlari asosida sug‘urta turlari bo‘yicha sug‘urta mukofotlari strukturasi 2.1.5 – rasmda keltirilgan.
|
– rasm. OAJ “ALSKOM” sug’urta kompaniyasining sug‘urta

2.2.1 – rasm. OAJ “ALSKOM” sug’urta kompaniyasining sug‘urta
to‘lovlari va mukofotlarining solishtirma tahlili (mln so‘m)22
Yuqoridagi rasm o‘zida 2008 – 2012 yillar ma’lumotlarini mujassam etgan. 2008 yilda OAJ “ALSKOM” sug‘urta kompaniyasining to‘lovlar umumiy miqdori 191,9 mln so‘mni tashkil qilgan. 2009 yil 410,6 mln so‘mlik sug‘urta to‘lovlari sug‘urta kompaniyasi tomonidan amalga oshirilgan bo‘lib, 2008 yilga nisbatan 218,7 mln so‘m ko‘p. 2010 va 2011 yillarda ham to‘lovlar miqdori oshgan bo‘lib, 144,3 va 284 mln so‘mga ko‘payganini ko‘rishimiz mumkin. Ushbu kompaniyaning sug‘urta mukofotlarining hajmi ham yildan yilga oshib borganligini ko‘rishimiz mumkin. Bunga sabab fuqarolik javobgarligining majburiy sug‘urtasi va ixtiyoriy sug‘urtaga talabning oshganligini ko‘rsatadi. 2009 yil oldingi yilga nisbatan 2725.8 mln so‘m, 2010 yil 1178.9 mln so‘m, 2011 yil 2713.8 mln so‘mga sug‘urta mukofotlari hajmi ortgan. 2012 yil Kompaniya tomonidan jami 12,8 mlrd. so‘m sug‘urta mukofoti yig‘ilgan, bundan 8,9 mlrd. so‘m ixtiyoriy sug‘urta turlaridan va 3,9 mlrd. so‘m majburiy sug‘urta turlaridan tushgan.
OAJ “ALSKOM” sug‘urta kompaniyasining sug‘urta mukofotlarini sug‘urta turlari bo‘yicha taqsimlab chiqamiz (2.2.2 – rasm).
|
Kreditlarni sug‘urta qilish

|
Kreditlarni sug‘urta qilish
|
bet | 41/46 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #793 |
Kreditlarni sug‘urta qilish
|
Sug‘urta qildiruvchining debitori nochorligi (bankrotlik) yoki debitorning sug‘urta qildiruvchi oldidagi qarzlarni qaytarish majburiyati bajarilmasligi (nochorlikdan tashqari) natijasida sug‘urta qildiruvchi zarar ko‘rganda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urta turlari jami
|
15-klass
|
Kafillikni (kafolatlarni) sug‘urta qilish
|
Sug‘urta qildiruvchining o‘ziga berilgan kafolatni bajarishi majburiyati natijasida sug‘urta qildiruvchi zarar ko‘rganda sug‘urta qoplamasi to‘lanishini ta’minlovchi sug‘urta turlari jami
|
|
| |