Izohli lug'atlar - Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar

|
Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar
|
bet | 6/30 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 386,8 Kb. | | #234547 |
Bog'liq Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar (1)Izohli lug'atlarda lug’aviy birliklarning ma’nosi izohlanadi. Agar lig’aviy birlik ko’p ma’noli bo’lsa uning barcha ma’nolari belgilanadi va har bir ma’nosi izohlanadi. Umumiy izohli lug’larda so’zlarningma’nosi izohlanadi, ularning grammatik, stilistik, Frazeologik iborada qatnashishi kabi belgi xususiyatlari ko’rsatiladi. Lug’aviy birlikning ma’nosi izohlanadi shunga misol keltiriladi. Izohli lug’atlarga quyidagi lug’atlarni misol qilib keltirish mumkin.
O’zbek tilining yangi izohli lug’ati, yangi tahrirda chiqarilgan, O’zbekiston
Respublikasi fanlar akademiyasi Alisher Navoiy nomidagi til va adabiyot instituti
0’zbek tilining izohli lug’ati” 5 jildli bo’lib, 80 000 dan ortiq so’z va so’z birikmasini o’z ichiga oladi. O’zbek tilining ushbu izohli lug’ati keng xronologik doirada o’zbek tilining butun so’ z boyligini emas, balki hozirgi zamon o’zbek tilining keng iste’moldagi so’z boyligini to’plash va tavsiflashni o’ziga maqsad qilib qo’yadi. Chunki o’zbek tili XX asrning 2-yarmida, xususan, keyingi o’z yilda yangi- yangi so’zlar so’z shakllari va ifoda vositalari bilan boyidi shu bilan birga, sifat jihatidan ham ancha o’zgardi.
Shunday qilib, lug’atning asosiy vazifasi hozirgi o’zbek adabiy tilining so’z boyligini to’plash va tavsiflash bilan birga uning meyorlarini belgilash va barqarorlashtirishdan iboratdir. Ayni zamonda u nutq madaniyatining
yuksalishiga ham xizmat qiladi.
Imlo lug'atlar. Bu turdagi lug’atlarga kirgan so’z va iboralarning izohi ham,
Tarjimasi ham bo’lmaydi. Bunday lug’at so’zlarning yozilishini imlo qoidalarini o’z ichiga oladi. Tillardagi hamma so’zlarning yozilishini imlo qoidalariga mos kelmaydi. Bu turdagi lug’atlar istisno so’zlarning Orfografiyasining aniqlashda ayniqsa qo’l keldi. Imlo lug’atlari hamma uchun birdek ahamiyatlidir.
Imlo lug’atlarining biz uchun ahamiyatli jihati shundaki so’zlarni to’g’ri talaffuz
etishni o’rgatadi. Bunday lug’atlar, asosan Praktik maqsadda tuziladi.
Imlo lug’atlarga misol tarzida quyidagilarni ko’rsatish mumkin. S.Ibrohimov,
M.Rahmonovlarning 1956-yilda nashr etilgan “Imlo lug’ati”ni, S.Ibrohimov,
E.Begmatov va A.Ahmedovlarning “fan” nashriyoti tomonidan 1976-yilda nashr
Etilgan “o’zbek tilining imlo lug’ati”, Shavkat Rahmatullayev, Azim Hojiyevlarning “O’bek tilining imlo lug’ati” Toshkent 1995. To’lqin
To’gayev, Gulbahor Tavaldiyeva, Muyassar Akromova, Karim Nazarovlarning “O’zbek Tilining krill va lotin alifbolaridagi imlo Lug’ati” (Toshkent 2004.) ni olib qaraydigan bo’lsak, ushbu lug’at kirillcha va lotincha O’zbek alifbolarida tuzilgan bo’lib, ayni bir so'z har ikki yozuv shaklida yornma-yon berildi. Lug’at kirillcha -lotincha o’zbek yozuvi tamoyilida tuzilganligi sababli,
So’zlar o’zbek kirill alifbosi tartibida ifoda etildi. Davlat tilini o’rganishning ahamiyati ortib borayotgan, shuningdek, o’zbek lotin alifbosiga o’tilayotgan hozirgi kunda bu xildagi lug’atlar juda zarur va foydalanish uchun har jihatdan qulaydir. Xususan, yangi o’zbek alifbosi va takomollashgan imloda dastlab savod chiqarayotgan, ayniqsa, yangi alifbo tartibini, unda o’qish-yozishni hali puhta o’zlashtirnmagan kishilarning o’zlariga ma’lum o’zbek kirill alifbosi tartibi
bo’yicha ushbu lug’atdan o’zbek lotin alifbosidagi zarur so’zlarni tezroq topishlari
va o’rganishlari oson kechadi.Masalan,
|
| |