O’zbekiston respublikasi qishloq va suv xo’jaligi vazirligi samarqand qishloq xo’jalik institut

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI QIShLOQ VA SUV XO’JALIGI VAZIRLIGI
SAMARQAND QIShLOQ XO’JALIK INSTITUT
«Qishloq xo’jaligini mexanizasiyalash va maxsulotlarni qayta ishlash» fakulteti
«Qishloq xo’jalik mashinalari, foydalanish va ta’mirlash»
kafedrasi
BITIRUV MALAKAVIY IShI
Bajardi: E. Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. Eshonqulov
Samarqand 2013
Mazu; TTZ-60.11 taktori dvigatelining sovitish tizimini (avtomatik ishlaydigan elektrodvigateli ventilyatorni qo’llash asosida) takomillashtirish.
Annotasiya
Bitiruv malakaviy ishida TTZ-60.11 traktoridan foydalanishda xarajatlarni kam bo’lishiga erishish uchun, ya’ni ushbu traktorning qishning sovuq fasillarida foydalanishda yoqilg’ini tejalishiga va dvigatel detallarining ishlash muddatini oshirishga erishish maqsadida dvigatelning sovitish tizimida avtomatik ishlaydigan ventilyatorni qo’llashni taklif etganmiz.
Dvigatel dastlab ishga tushirilganda uning karteridagi moyning harorati normal haroratga yetish uchun ketadigan vaqtni tezlashtirish hamda moyning harorati optimal haroratga erishganda avtomatik ishlaydigan kontaktli datchik yordamida elektrodvigatelni tarmoqqa ulash bilan uni ishga tushirib uning o’qiga joylashgan ventilyator yordamida dvigatel gilzasi va silindrlar kallagidagi qovurg’alar oralig’iga havoni majburan haydab sovitish hisobiga dvigatel karteridagi moyning haroratini optimal haroratda tutib turish evaziga yoqilg’ini tejalishiga va dvigatel detallarning ishlash muddatini oshishiga erishiladi
Shunga asosan avtomatik ishlaydigan tizimning umumiy ko’rinishini, umumiy o’lchamlari va detallarining umumiy ko’rinishi, hamda o’lchamlari, texnik talablar shu jumladan xo’jalikda mehnat va tabiat muhofazasining holati, uni yanada yaxshilash uchun chora va tadbirlar keltirilgan. Harorat (Temperatura) (lot. temperatura - kerakli aralashma, o'rtacha holat) - moddaning holatini issiq-sovuqligini tavsiflaydigan fizik kattalik.
Taklif asosida avtomatik ishlaydigan tizimning detallarini tayyorlab uni traktor dvigateliga o’rnatib so’ng undan qishloq xo’jalik maxsulotlarini yetishtirishda tegishli ishlarni bajarish uchun traktordan yil davomida foydalanilganda keladigan yillik foydaning hisobi hamda xulosa va takliflar keltirilgan.
MUNDARIJA Бет
Kirish'>I. Kirish ……………………………………………………………… 4….9
II. Texnologik qism
1.Mavzuning dolzarbligini asoslash …………………………………… 10
2. Dvigatelning sovitish tizimi………………………………………. ... 11…12
3. Havo bilan sovitish tizimi ………………………………………… 12…13
4. Sovitish tizimiga qarov o’tkazish …………………………………… 14
5. Dizel dvigatelining issiqlik hisobi………………………………… 15…19
6. Issiqlik balansi………………………………………………………… 19
7. Ventilyator hisobi……………………………………………………… 20.. .21
8. Dvigatelning tezlik xarakteristikasi……………………………………. 22…25
III. Konstruktiv qism
1. Аvtomatik ravishda ishlaydigan elektrodvigatelli ventilyatorning
tuzilishi va ishlashi………………………………………………….. 26…30
IV. Atrof muhit va mehnatni muhofaza qilish qismi
1.MMTP xududida mehatni muhofaza qilinishining holati……………… 31…33
2.Tabiat muhofazasi va ekologiya ………………………………………. 33…35
V. Iqtisodiy ko’rsatgichlar qismi
1. Iqtisodiy ko’rsatgichlar hisobi…………………………………………. 36…44
Xulosa va takliflar……………………………………………… 45…46
Foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………... 47
Internet ma’lumotlar………………………………………………. 48…50
-
Kirish
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2012-yilning asosiy yakunlari va 2013-yilda O’zbekistonni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasida quyidagilarga to’xtaldi -o’tgan yil yakunlarini sarhisob qilar ekanmiz, avvalambor shuni ta’kidlashimiz kerakki, global jahon iqtisodiyotida hali-beri saqlanib qolayotgan jiddiy muammolarga qaramasdan, 2012 yilda O’zbekiston o’z iqtisodiyotini barqaror sur’atlar bilan rivojlantirishni davom ettirdi, aholi turmush darajasini izchil yuksaltirishni ta’minladi, dunyo bozoridagi o’z pozisiyasini mustahkamladi.Vazir (arab. - yuk koʻtaruvchi) - oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq davlatlarida, shu jumladan Oʻrta Osiyo xonliklarida hukumat idorasi yoki kengashi (devon) boshligʻi. V. lar vaziri aʼzam rahbarligida davlatni idora etish vazifalari bilan shugʻullangan. V.
Bu davrda mamlakatimiz yalpi ichki mahsuloti 8,2 foizga o’sdi, sanoat ishlab chiqarish hajmi 7,7 foizga, qishloq xo’jaligi 7 foizga, chakana savdo aylanmasi hajmi 13,9 foizga oshdi. Aholi - Yer yuzida yoki uning muayyan hududi, qitʼa, mamlakat, tuman, shaharida istiqomat qiluvchi odam (inson) lar majmui. Aholini tadqiq etish bilan maxsus fan - Demografiya shugʻullanadi.aholi oʻrtasida sodir boʻlayotgan jarayonlar biologik, geografik, ijtimoiy-iqtisodiy omillar taʼsirining natijasidir. Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch.
Makroiqtisodiy barqarorlik va iqtisodiyotning mutanosibligi ta’minlandi.
Eksport hajmi sezilarli ravishda, ya’ni 11,6 foizga o’sdi, eksport qilinayotgan mahsulotlar tarkibi va sifati yaxshilanib bormoqda. Buning natijasida xomashyo bo’lmagan tayyor tovarlarning ulushi 70 foizdan ziyodni tashkil etmoqda. Tashqi savdo aylanmasidagi ijobiy saldo 1 milliard 120 million dollardan oshdi.
2012 yilda qurilishi nihoyasiga yetkazilgan eng yirik obyektlar haqida gapirganda, Navoiy issiqlik elektr stansiyasida Yaponiyaning “Misubisi” kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan 478 megavolt quvvatga ega bo’lgan bug’-gaz qurilmasining ishga tushirilganini alohida qayd etish lozim.
Avtomobil sanoatida Germaniyaning dunyoga mashhur “MAN” kompaniyasi bilan hamkorlikda Samarqand viloyatida yiliga 3 mingta yuk avtomobili ishlab chiqarish quvvatiga ega bo’lgan yangi kompleksni bunyod etishning ikkinchi bosqichi yakunlandi. Germaniya (nem. Deutschland), Germaniya Federativ Respublikasi (nem. Bundesrepublik Deutschland) - Markaziy Yevropadagi davlat. Shimoliy Boltiq dengizlari sohilida joylashadi. Maydoni 357 ming km2. Aholisi 81,084 million kishi (30. Sentyabr 2014) Yaponiya (yaponcha 日本 Nippon, Nihon) - Sharqiy Osiyoda, Tinch okeandagi orollarda joylashgan davlat. Yaponiya hududida 6,8 mingga yaqin orol boʻlib, shim.sharqdan jan.gʻarbga qariyb 9.13ming km ga choʻzilgan; eng yirik orollari: Hokkaydo, Honshu, Sekoku va Kyushu. Samarqand - Samarqand viloyatidagi shahar. Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi (1938 yildan). 1925-30 yillarda Respublika poytaxti. Oʻzbekistonning jan.gʻarbida, Zarafshon vodiysining oʻrta qismida (Dargʻom va Siyob kanallari orasida) joylashgan.
Ushbu korxonada jahondagi eng yuksak standartlar asosida jihozlangan yuqori texnologik ishlab chiqarish tashkil etildi. Aytish kerakki, katta hajmdagi yuklarni tashiydigan eng zamonaviy avtomobillar ishlab chiqaradigan mazkur korxona nafaqat
mamlakatimiz ehtiyojini qoplaydi, balki bu mashinalarni eksport qilishni ham ta’minlaydi.
Yana bir yirik loyiha – umumiy qiymati 250 million dollardan ortiq bo’lgan Dehqonobod kaliyli o’g’itlar zavodining ikkinchi navbatini qurish ishlari davom ettirilmoqda. Bu boradagi ishlar yakuniga yetgach, korxonada yiliga 600 ming tonnagacha kaliyli o’g’it ishlab chiqarish imkoni paydo bo’ladi va bu mahsulotning 350 ming tonnadan ko’prog’i eksport qilinadi.
2012 yilda Janubiy Afrikaning “Sosol” kompaniyasi va Malayziyaning “Petronas” korporasiyasi bilan hamkorlikda qiymati 4 milliard dollardan ziyodni tashkil etadigan, tozalangan metan asosida sintetik suyuq yoqilg’i ishlab chiqarish bo’yicha katta istiqbolga ega bo’lgan yirik loyihani amalga oshirish boshlandi. Malayziya (Persekutuan Tanah Malaysiu) - Janubiy-Sharqiy Osiyodagi davlat. Hududini Jan. Xitoy dengizi ikkiga ajratib turadi; Gʻarbiy M. (Malayya) Malakka ya. o.ning jan.da, Sharkiy M. Kalimantal o.ning shim. Afrika - kattaligi va aholi soni boʻyicha dunyoning ikkinchi qitʼasi.
Ushbu loyiha asosida barpo etiladigan zavod dunyodagi sanoqli korxonalardan biri bo’lib, u sintetik suyuq yoqilg’i – suyultirilgan gaz, aviakerosin va “premium klass” toifasidagi, ya’ni yevro-4 standartidan kam bo’lmagan dizel yoqilg’isi ishlab chiqaradi.
O’tgan 2012 yilda mamlakatimiz agrar sektorining deyarli barcha tarmoqlarida ulkan yutuq va natijalar qo’lga kiritildi.
Albatta, 2012 yilda ham, so’nggi yillardagi kabi, yangi mavsumga tayyorgarlik ko’rish davrida yog’ingarchilik ko’p bo’lgani, bahorning kech kelgani va namgarchilikning yuqori bo’lgani, yoz faslida havo haroratining haddan ziyod oshib ketgani qishloq xo’jalik ishlarini amalga oshirishda jiddiy muammo va qiyinchiliklarni yuzaga keltirdi.
Shunga qaramasdan, 2012 yilda O’zbekistonda deyarli barcha qishloq xo’jalik ekinlari – g’alla, paxta, sabzavot, poliz ekinlari va uzumdan yuqori hosil olindi. Mamlakatimiz dehqonlari mo’l hosil yetishtirishdi – 3 million 460 ming tonnadan ortiq paxta, 7 million 500 ming tonna g’alla, 2 million tonnadan ziyod kartoshka va 9 million tonnadan ortiq sabzavot hamda poliz mahsulotlari yig’ib-terib olindi.
Bularning barchasi, avvalambor, dehqonlarimiz, fermer va mexanizatorlarimiz, qishloq xo’jaligi mutaxassislarining o’zini ayamasdan qilgan fidokorona mehnati, boy tajribasi va o’z ishiga bo’lgan sadoqatining amaliy natijasidir. Bir so’z bilan aytadigan bo’lsak, bu yutuqlar barcha resurs va imkoniyatlarimizni to’la safarbar eta olganimizning natijasidir.
Bugun mana shu yuksak minbardan turib, barcha qishloq mehnatkashlariga ularning mardligi va matonati, mamlakatimizning taraqqiyoti va ravnaqiga qo’shayotgan ulkan hissasi uchun o’zimning chuqur hurmatim va samimiy minnatdorligimni bildirish menga katta mamnuniyat bag’ishlaydi. Pay - biriktiruvchi toʻqimadan iborat pishiq tuzilma. Shakli va uzunligi (lenta yoki plastinka) har xil; muskullar P. yordamida suyaklarga birikadi. P.ning pishiq yoki choʻziluvchanligi, qayishqokligi u paydo boʻlgan biriktiruvchi toʻqimaga bogʻliq. P.
Mamlakatimizda, xorijiy davlatlar tajribasini chuqur o’rgangan holda, qishloq xo’jaligini iqtisodiy isloh etish bo’yicha o’ta muhim chora-tadbirlarning amalga oshirilayotgani, qishloqda bozor munosabatlarini joriy etish va xususiy mulkchilik shaklini rivojlantirish, fermerlik harakatini qo’llab-quvvatlash uchun huquqiy, tashkiliy hamda moliyaviy shart-sharoitlarni tug’dirib berish bunday yuksak natijalarni qo’lga kiritishda hal qiluvchi omil bo’lmoqda, desam, hyech qanday mubolag’a bo’lmaydi. Harakat - borliqnint ajralmas xususiyati boʻlgan oʻzgaruvchanlikni (q. Barqarorlik va oʻzgaruvchanlik) ifodalovchi falsafiy kategoriya. H. tushunchasi imkoniyatlarning voqelikka aylanishini, roʻy berayotgan hodisalarni, olamning betoʻxtov yangilanib borishini aks ettiradi.
Bugungi kunda fermer xo’jaligi haqli ravishda qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishining yetakchi bo’g’iniga, uni tashkil etishning asosiy shakliga aylandi. Hozirgi vaqtda fermerlik harakati o’z tarkibida 66 mingdan ziyod fermer xo’jaligini birlashtirmoqda. Mamlakatimizdagi jami haydaladigan yerlarning 85 foizdan ortig’i, yetishtiriladigan qishloq xo’jaligi mahsulotlarining asosiy qismi aynan fermerlar hissasiga to’g’ri kelmoqda.
Kun sayin mustahkamlanib, hal qiluvchi kuchga aylanib borayotgan fermerlik harakati O’zbekistonda o’zini to’la oqladi va bunga hyech qanday shubha bo’lishi mumkin emas, desam, o’ylaymanki, barchamizning umumiy fikrimizni ifoda etgan bo’laman.
Fermerlarimizning ongu tafakkurida o’z yeri va ishlab chiqarayotgan mahsulotiga nisbatan egalik hissiyoti yildan-yilga tobora mustahkamlanib, ularning o’z mehnati natijasidan manfaatdorligi oshib bormoqda. Eng asosiysi – odamlarimizning ongi va dunyoqarashi tubdan o’zgarmoqda, bebaho boyligimiz bo’lgan yer va suv resurslaridan samarali hamda oqilona foydalanish uchun mas’uliyat tuyg’usi kuchaymoqda.
So’nggi yillarda qabul qilingan qonunlar va me’yoriy hujjatlar fermer xo’jaliklari vakolatlarini sezilarli ravishda kengaytirdi.
Shu bilan birga, tan olish kerakki, fermerlik harakatining Fermer xo’jaliklari uyushmasi shaklidagi tashkiliy tuzilmasi qishloq xo’jaligini isloh etish va sohada ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, fermerlar oldida turgan vazifalarni hal etish jarayonlariga kuchli ta’sir ko’rsata olmadi.
Fermerlik o’zining tarixiy ildizlariga ega bo’lgan xorijiy mamlakatlar tajribasini o’rganish asosida Fermer xo’jaliklari uyushmasi O’zbekiston Fermerlari kengashiga, viloyat va tumanlarda esa fermerlar kengashlariga aylantirildi, eng muhimi, ushbu tuzilmalarning huquq va vakolatlari jiddiy ravishda kengaytirildi. Viloyat - maʼmuriy-hududiy birlik. Oʻrta asrlardan maʼlum. Sharqning ayrim mamlakatlari (Afgʻoniston, Turkiya va boshqa), shuningdek Oʻrta Osiyo xonliklari viloyatlarga boʻlingan. 1924-yil shoʻrolar oʻtkazgan milliy-davlat chegaralanishi arafasida Turkiston ASSR 6 V.
Bugungi kunda fermer xo’jaliklarini tashkil etish va qayta tashkil etish, ularga yer uchastkalarini uzoq muddatga ijaraga berish, davlat va xo’jalik boshqaruvi organlari tomonidan fermer xo’jaliklarini rivojlantirish va ularning faoliyat ko’rsatishiga doir me’yoriy-huquqiy hujjatlar loyihalarini qabul qilish bilan bog’liq deyarli birorta masala fermerlar kengashlarining bevosita ishtirokisiz hal etilishi mumkin emas.
Mazkur kengashlarning asosiy vazifasi davlat va xo’jalik boshqaruvi, joylardagi davlat hokimiyat organlari bilan munosabatlar bo’ladimi, tayyorlov, ta’minot va xizmat ko’rsatadigan tashkilotlar bilan hamkorlik qilish bo’ladimi, shuningdek, sudlarda ishlarni ko’rib chiqish bo’ladimi – hamma yerda fermerlarning huquqi va qonuniy manfaatlarini himoya qilishdan iboratdir. Hokimiyat yoki mansab vakolatini suiisteʼmol qilish - q. Mansabdorlik jinoyatlari, Xizmat mansabini suiisteʼmol qilish.
Bir so’z bilan aytganda, fermerlar kengashlari fermerlik harakatining o’zagi, yo’naltiruvchi kuchi bo’lishi, uni qishloqni rivojlantirish va shu asnoda qishloq aholisi farovonligini oshirishda mas’uliyatni o’z zimmasiga olishga qodir qudratli ijtimoiy-siyosiy kuchga aylantirishi lozim.
O’zbekistonni 2013 yilda iqtisodiy rivojlantirish dasturining eng muhim ustuvor yo’nalishlarini belgilar ekanmiz, biz, avvalo, o’tgan yillarda iqtisodiyotimizda erishilgan marralar, istiqbolga mo’ljallangan uzoq muddatli maqsadlar, shuningdek, jahon bozoridagi real va kutilayotgan, prognoz qilinayotgan holatdan kelib chiqamiz.
Joriy yilda mamlakatimiz iqtisodiyotini 8 foizga, sanoatni 8,4 foizga, qishloq xo’jaligini 6 foizga, asosiy kapitalga kiritilgan investsiyalar hajmini 11 foizga, xizmat ko’rsatish sohasini qariyb 16 foizga oshirish va yalpi ichki mahsulotda uning ulushi 53 foizgacha o’sishini ta’minlash vazifasi qo’yilmoqda. Yalpi ichki mahsulot - umumiy qabul qilinish qisqartirilishi hamda makroekonomik koʻrsatkich, bu bevosita har bir yilning oxirgi mollar va xizmatlar aks ettiruvchi bozor qiymatidir (yaʼni bevosita isteʼmol uchun moʻljallangan) davlatlar iqtisodiyot hududining hamma sohalarida isteʼmol qilish uchun yil davomida ishlab chiqarilgan hisoboti, milliy jihozlar ishlab chiqarish omillari ishlatilgan qatʼiy eksportning jamgʻarmalari hisoblanadi. Birinchi marta 1934-yilda Saymon Kuznets tomonidan bu tushuncha ilk bor taklif etilgan edi. YaIM mavjud va belgilangan davlatlar ishlab chiqarishning izchilligini yillik hisobot sifatida dunyo iqtisodchilari qismlarga boʻlishadi(angl. nominal and real GDP). YaIM ushbu yildagi narhlarning oʻsishini joriy narxlarga(nisbat berilmasdan) asoslanib dunyo bozorlarida belgilaydi . YaIM (inqirozni toʻgʻri baholashligi bilan) narxlardagi oʻsish hususiyatini oldingisi yoki har qanday boshqasini yillik zahira taqsimotiga muhrlaydi. Har doim YaIMga amaldagi mavjud mahsulotlar hisobga olinadi va qanday darajada mamlakatlarda ishlab chiqarishning oʻsishi mavjudligi bilan narxlarni YaIM darajasi yordamida aniqlanadi. YaIM yonida iqtisodiyot oʻz imkoniyatlarini toʻlaqonli sotilgan ishchi kuchini band etish barobarida qaytaradi. YaIM imkoniyati - bu YaIM bilan toʻlaqonli bandlik va iqtisodiyot imkoniyatini boshqa sohalardagi tadqiqotlar bilan oʻzaro va bevosita bogʻliqlik ahamiyatini oshiradi. YaIM mamlakatlar orasida zarurat chogʻida birja nuqtalarida har qanday milliy valyutada kursga hisoblanishi yoki horijiy valyutalar yordamida qiymatlashtiriladi. Bularni shunday qiymatlarga baholash uchun jahon bozorida Paritet Haridorlik qobiliyati (PHQ) (xalqaro qiyoslashni aniqligi yoki ortiqligini bilish uchun)taqdim etilgan. Bugun " Bozor qiymati " deb nomlanuvchi maʼlum miqdorda hisoblash yoki barqaror kattalikdagi mahsulotlar erkin jahon bozorida amal qila oladi.
Qishloq xo’jaligida paxta va g’allaning barqaror hajmini saqlagan holda, kartoshkachilik, sabzavotchilik, uzumchilik va chorvachilikni jadal rivojlantirish uchun barcha zarur shart-sharoitlar yaratildi.
2013 yil va yaqin kelajakka mo’ljallangan dasturimizni amalga oshirishda iqtisodiyotimiz va uning yetakchi tarmoqlarini modernizasiya qilish, texnik hamda texnologik yangilashni jadallashtirish va uning ko’lamini kengaytirish, ishlab chiqarishni diversifikasiya qilish markaziy o’rin tutishi darkor.
Bu borada 2013 yil uchun ishlab chiqilgan va 370 dan ortiq strategik muhim loyihani amalga oshirishni ko’zda tutadigan Investisiya dasturi g’oyat muhim ahamiyat kasb etadi. Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b.
Ushbu maqsadlar uchun ajratilayotgan 13 milliard dollarning 75 foizini ichki manbalar hisobidan moliyalashtiriladigan mablag’lar, qolgan qismini jalb etiladigan xorijiy investisiyalar tashkil etadi.
Ishlab chiqarish qurilishi uchun mo’ljallanayotgan jami investisiyalarning qariyb to’rtdan uch qismini yangi ishlab chiqarish korxonalarini barpo etish, rekonstruksiya va modernizasiya qilish uchun yo’naltirishga to’g’ri kelmoqda.
Investisiya dasturini amalga oshirishda O’zbekiston Tiklanish va taraqqiyot jamg’armasi tobora muhim o’rin tutmoqda. 2013 yilda faqat Jamg’arma mablag’lari hisobidan qiymati 780 million dollarlik 34 tadan ortiq muhim loyiha, birinchi navbatda, xorijiy sheriklar bilan hamkorlikda barpo etilayotgan obyektlarni moliyalashtirish rejalashtirilmoqda.
2013 yilda asosiy maqsadimiz – qurilishi boshlangan va mamlakatimizning sanoat ishlab chiqarish tarkibini tubdan o’zgartirishga xizmat qiladigan obyektlarni barpo etish sur’atlarining pasayishiga yo’l qo’ymaslik prinsipial ahamiyatga ega. Joriy yilda 115 ta muhim obyektni ishga tushirish ko’zda tutilmoqda.
Hamkorlarimiz bilan kelishilgan yangi obyektlar qurilishini boshlashni tezlashtirish zarur. Shular qatorida Qo’ng’irot soda zavodining ikkinchi navbatini, “Rezinotexnika” ochiq aksiyadorlik jamiyati negizida avtomobil shinalari ishlab chiqarishni yo’lga qo’yish, bir qancha qo’shma korxonalarning quvvatini oshirish lozim.
2013 yilda byudjet tashkilotlari xodimlarining ish haqi, pensiyalar, nafaqa va stipendiyalar miqdorini o’rtacha 23 foizdan kam bo’lmagan darajada oshirish, 2013 yilda va keyingi ikki yilda aholi real daromadlarini kamida bir yarim barobar ko’paytirish vazifasi qo’yilmoqda.
Aholimizning tinch-omon hayotini ta’minlash, uning farovonligini oshirish, iqtisodiyotimizni izchil rivojlantirish, O’zbekistonimizning xalqaro maydondagi obro’-e’tibori va pozisiyasini yuksaltirish, mintaqamizda tinchlik va barqarorlikni mustahkamlash bo’yicha o’z oldimizga qo’yayotgan maqsadlar, miqyosi va ko’lamiga ko’ra, xalqimizning ezgu orzu-umidlari bilan hamohangdir.
Shuni alohida ta’kidlab aytmoqchiman, 2013 yilda va undan keyingi yillarda dasturiy maqsadlarimizni amalga oshirish uchun o’z salohiyatimiz, barcha imkoniyat va kuch-g’ayratimizni safarbar etish bugungi kundagi eng katta va mas’uliyatli vazifamizdir.
Qishloq xo’jaligida texnika taraqqiyotining bosh vazifasiqishloq xo’jalik va chorvachilik maxsulotlarini ishlab chiqishni tobora intensivlash, maxsulot tannarxinir kamaytirish va sifatini yaxshilash ortiqcha sarfni kamaytirishdan iboratdir. Texnika (techne - mahorat, sanʼat) - moddiy boylik olish hamda odamlar va jamiyatning extiyojlarini qondirish maqsadida inson atrofdagi tabiatga taʼsir qilishiga imkon beradigan vositalar va koʻnikmalar majmui. Chorvachilik - qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoklaridan biri. Ch. mahsulotlari yetishtirish uchun chorva mollarini boqish va urchitish bilan shugʻullanadi; aholini ish hayvonlari (ot, hoʻkiz, tuya, bugʻu), oziqovqat mahsulotlari (sut, qatiq, goʻsht, yogʻ, tuxum va boshqalar), yengil sanoatni xom ashyo (jun, teri, moʻyna va h.k.)
Respublikamizning toshkent traktor zavodida ham takomillashtirilgan TTZ-30, TTZ-60. Toshkent - Markaziy Osiyoning eng yirik qadimiy shaharlaridan biri - O‘zbekiston Respublikasining poytaxtidir. Oʻrta Osiyoning yirik sanoat-transport chorraxasi va madaniyat markazlaridan biri. Mamlakatning shimoli-sharqiy qismida, Tyanshan togʻlari etaklarida, 440–480 m teppalikda, Chirchiq daryosi vodiysida joylashgan. 10, TTZ-60.11, TTZ-80.10, TTZ-80.11, TTZ-100K.10, TTZ-10K.11, MX-135 «Jaxongir» traktorlari ishlab chiqarish yo’lga qo’yilgan.
«O’zqishloqxo’jalikmash-xolding» kopaniyasi tomonidan bir necha turdagi Yangi takomillashtirilgan qishloq xo’jalik mashinalari ham o’zbekistonda ishlab chiqarish yo’lga qo’yilgan. Bular MX-1,8 paxta terish mashinasi, PN-3-35, PO-2-30 pluglari NP-30-01 pushta olish kultivatori, SMX-4-04 va SMX-4-04-01 modulli pnevmoapparatli seyalkalar, KXU-4A ekinni oziqlantiruvchi paxtachilik kultivatorlarini ishlab chiqarish yo’lga qo’yilgan.
Shu kunlarda ham mavjud mashinalarni takomillashtirish yuzasidan ishlar davom ettirilmoqda.
Yuqoridagilarni inobatga olgan holda biz bitiruv malkaviy ishida «TTZ-60.11 traktori dvigatelining sovitish tizimini (avtomatik ishlaydigan elektrodvigateli ventilyatorni qo’llash aosida) takomillashtirish» mavzusini tanlab oldik.
II. TEXNOLOGIK QISM
II. 1. MAVZUNING DOLZARBLIGINI ASOSLASh
Respublikamizda ishlab chiqarishning barcha sohalarida shu jumladan qishloq xo’daligida TTZ-60.11 traktoridan ham ham foydalaniladi.
Tashqi muhit harorati noyabr oyidan boshlab toki mart oyining oxirigacha nisbatan past bo’ladi. Bu sharoitda dvigatel dastlab o’t oldirilganda uning sovitish tizimidagi sovutuvchi ventilyator aylanib dvigatel gilzasidagi va silindrlar kallagidagi qovurg’alarga majburan havoni haydab sovitadi . Bu esa o’z navbatida dvigatelning moylash tizimidagi moy haroratini normal haroratga erishish uchun ketadigan vaqtini bir muncha ko’proq bo’lishiga sabab bo’ladi. Bu holat o’z navbatida moyning harorati past bo’lishi hisobiga uning qovushqoqligi normal bo’lmaganligi sababli ishqalanuvchi qismlarning yeylanishiga qisman yoqilg’i sarfini oshishiga olib keladi.
Dvigatel harorat optimal oralig’ida bo’lganda uning ish rejimi juda yaxshi bo’lib yoqilg’i to’la yonadi, bu esa o’z navbatida yoqilg’i sarfini kamayishiga olib keladi.
Yuqorida qayd etilgan holatlarni hisobga olgan holda dvigatelning karteridagi moylash suyuqligi harorati optimal haroratga yetganda dvigatelning sovitish tizimidagi ventilyatorni harakatga keltirish maqsadga muvofiqdir.
Buni amalga oshirish uchun dvigatelning sovitish tizimidagi ventilyatorning o’qiga elektrodigatel o’rnatib uni elektrodvigatel bilan bilan harakatlanadigan qilish lozim va dvigatel karteridagi moyning harorati yetganda termodatchik orqali elektrodvigatelni tamoqqa ulanishini amalga oshirish kerak.
Ushbu taklif etilgan moslamadan foydalanilsa dvigatel o’t oldirilgandan so’ng uning karteridagi moy haroratini normal haroratga erishish vaqti birmuncha tez bo’ladi, chunki ventilyator doimo aylanib gilzadagi va silindlar kallagidagi qovug’alarni doimo sovitib turmaydi. Bu esa o’z navbatida digatel sovuq holada ishlaganda sarf bo’ladigan yoqilg’ini tejalishiga va ishqalanuvchi qismlarning ishlash muddatini oshishiga olib keladi, oqibatda xarajatlar kamayadi.
|