nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Test nazorat savollarini yechish

1.Test nazorat savollarini yechish
1. Qariyalar organizmida dorilar so‘rilishini tezlatuvchi qanday erdamchi moddalar qo‘shiladi?
a. tvin-80, letsitin, emulgator T-2, dimeksid
b. tuzlar
c. sirt faol moddalar
d. biofaol moddalar
2. Qariyalar organizmini vaqtdan oldin qarish jaraenini sekinlashtirish uchun qanday moddalar ishlatiladi?
a. vitaminlar
b. mikroelementlar
c. biofaol moddalar
d. geroprotektorlar
3. Geriatriya amalietida ishlatiladigan dorilar necha guruhga bo‘linadi?
a. 2 b.3
c. 4 d. 5
4. Geriatriya amaliiyotida dorilarning 1 guruhi bu:
a. geroprotektorlar
b. maxsus dorilar
c. yuqori samarali dorilar
d. vitaminlar
5. Geriatriya amaliyotida dorilarining 2 nchi guruhi bu:
a. asosiy kasalni davolovchi
b. qo‘llanilishi cheklangan dorilar
c. vitaminlar
d. biofaol moddalar
6. Geriatriya amaliyotida dorilarining 3 guruhi bu:
a.geriatriyada ishlatilishi cheklangan preparatlar
b. geroprotektorlar
c.vitaminlar
d.mikroelementlar
7. Geriatriya amadiyotida qo‘llaniladigan dori turlarning eng maqsadga muvoffiqligi qaysi dori shakli hisoblanadi?
a. in’eksion eritmalar
b. ichish uchun mo‘ljallangan miksturalar
c. rektal dori shakllari,TTSlar
d. draje, poroshoklar
8. Geriatriya amaliyotida qo‘llaniladigan rektal dori
turlarini tayyorlashning uziga xosligi nimada?
a.faqat gidrofil asoslarni qo‘llanilishida
b. faqat gidrofob asoslarni qo‘llanilnshida
c. dori vositalarni to‘qima bilan birikishini ta’minlovchi
tenzidlarni (SFM) qo‘llanilishi
d. stabilizator va konservantlarni qo‘shilmasligi
9. Geroprotektorlar nima?
a. qariyalar uchun tayyorlanadigan dorilar tarkibiga kiriti-ladigan sirt faol moddalar
b. ichish uchun mo‘ljallangan miksturalar tarkibiga kiriti-ladigan korrigentlar
c. geriatriya amaliyotida qo‘llaniladigan umumiy ta’sirga ega kompleks ta’sir etuvchi preparatlar, ya’ni farmakologik preparat-larni qariyalar organizmiga so‘rilishini ta’minlaydigan va nojo‘ya ta’sirini kamaytiradigan vositalar (polivitaminlar, o‘rin almashmaydigan aminokislotalar, mikroelementlar va biopreparatlar)
d. qariyalar uchun mo‘ljallangan dori shaklida qo‘llaniladigan konservant va stabilizatorlar
|
Rasm 1. Talliy-201 xlorid (

Rasm 1. Talliy-201 xlorid (201Tl) izotopi asosida tomirga yuboriladigan steril, izotonik nopyrogenic eritmadan miokard ichiga tez faol transport qilinadi. Miokard infarkti ishemik kasalligi, aterosklerotik koronar arteriya kasalligini tashxis qo'shimcha davolash sifatida foydalanish mumkin20
RFP ning asosiy diagnostik xossalari radionuklidga bir tarafdan va kimyoviy birikmaga va uning tanada o‘zini tutishiga bog‘liq.
DAVOLOVCHI RFP
Davolovchi RFP ta’siri kimyoviy moddaning tuzilishiga emas, balki preparatning tarkibiga kiruvchi radioaktiv izotopning nurlanishiga bog‘liq.
Nurlanish terapiyada qo‘llaniladigan RFP ta’sir mexanizmi, patologik o‘choqda davolovchi nurlanish dozasini xosil qilishga asoslangan.
Bunda sog‘lom to‘qimalarga ta’sir minimal darajada bo‘lishi kerak.
Bunday radioaktiv preparatlar, ko‘pincha, qisqa yarim parchalanish davriga ega bo‘lib, odam organizmiga sezilarli nurlanishni xosil qilmaydi (nznachitelnuyu luchevuyu nagruzku).
Bunga erishish uchun RFP larni turli agregat xolatlarga (eritma, suspenziya, granula, simsimon, applikatsion povyazka va b.) qo‘llash va mo‘‘tadil nurlanish turi va energiyaga ega bo‘lgan izotoplarni ishlatish bilan erishiladi.
Oxirgi o‘n yillar davomida shishlarni terapiyasida radioaktiv izotoplar keng qo‘llaniladi. Davolash bilan tibbiyotda radiobiologiya va nur terapiyasi bo‘yicha mutaxassislar shug‘ullanadi.
Qalqon bezi yuqori differensiyalangan rakni davolash uchun 131J yuqori samarali hisoblanadi. Bunga sabab preparat tanlab (yo‘naltirilgan ravishda) aynan shu bezning to‘qimalariga shimiladi. Shunda rak bilan zararlangan to‘qimalar 131J ko‘proq o‘ziga shimib oladi.
Suyak metastazlarini davolashda 89Sr keng qo‘llaniladi. Bu preparatning farmakokinetikasi Ca ga o‘xshash. 89Sr osteogenez zonalarida yig‘iladi va suyakning mineral moddasiga o‘tadi.
Dastlabki suyak rakida va osteoplastik metoztazlarida 89Sr rak to‘qimalarining samarali nurlanishini ta’minlaydi, ammo normal to‘qimalar bunda zarar ko‘rmaydi.
RFP ning farmakokinetikasi radionuklid bilan bog‘langan asosiy kimyoviy birikma bilan belgilanadi. RPF farmakokinetikasining ko‘rsatkichlariga uning tanada (a’zolarda) yig‘ilishi, a’zolarda ushlab qolinishi, a’zolardan va organizmdan chiqib ketishi, kimyoviy trasformatsiya. Bu ko‘rsatkichlar RPF ni radiodiagnostik testlarda qo‘llash mumkinligini yoki terapevtik vosita sifatida ishlatilishini belgilaydi.
|
Rasm 2. TheraSphere jigar saratoni bilan kasallangan (Karsinomu kasalliklarida ) bemorlarning foydalanish uchun tasdiqlangan davolash qurilma (Yttrium-90 (

Rasm 2. TheraSphere jigar saratoni bilan kasallangan (Karsinomu kasalliklarida ) bemorlarning foydalanish uchun tasdiqlangan davolash qurilma (Yttrium-90 (90Y) radioizotoplar qo`llaniladi) 21
RPF ning ko‘rsatkichlari va sifatining nazorati MILLIY komissiyalar tomonidan belgilanadi.
RFP qo‘llanilishi indikatsiya prinsiplariga asoslangan. Radionukleidlar fiziologik va bioximik jarayonlarni nazorat qilishga imkoniyat beradi, ularning tabiiy ketishiga aralashmaydi. SHu xususiyat radionuklid diagnostikaning prinsipial muxim afzalligi.
RFP ni klinik qo‘llash usullarining asosiy fiziologik va biokimyoviy mexanizmlarga quyidagilar kiradi:
A’zo yoki to‘qimaning metabolitik faolligi (masalan qalqonsimon bezining radioaktiv yodni shimishini o‘lchash);
Organizmning kerakli qismida lokalizatsiya. Bu esa, masalan, sirkulyasiya qilinadigan qon, plazmani, eritrotsitlarning xajmini, suv miqdorini organizmda aniqlash imkoniyatini beradi;
Diffuziya - bu xususan bosh miyadagi, gematoensefalitik barerni o‘tkazuvchanligi buzilishi bilan bog‘liq bo‘lgan patologiyalarni aniqlash;
Antigen – radionuklid saqlovchi antitelo reaksiyasi shishlarni (novoobrazovanniy), yallig‘lanish jarayonlarini vizualizatsiya qilishda universal yondashish.
Xozirda diagnostik maqsadida qo‘llaniladigan RFP lar soni oshib bormoqda. Ular radionuklid angiokardiografiyada, radiokardiografiyada qonning sirkulyasion xajmini aniqlashda qo‘llaniladi. Bunda asosan
Albumin 99 Tc
Albumin 125I (131I)
Indiy sitrat 113Jn
DTPA 99Tc
Talliy xlorid 201Tl qo‘llaniladi.
Buyrak faoliyatining taxlili uchun dimerkaptoyantar kislota (DMYAK), O – yodgippurat natriy - 125I (131I), kalsiy glyukonat - 99Tc va boshqalar qo‘llaniladi.
Rak to‘qimalarini
Galliy sitrat 67Ga
Natriy fosfat 37R
Stronsiy (85Sr) izotonik eritmasi
Qalqon bezi faoliyati NaJ123 eritmasi bilan tahlil qilinadi.
RFP – qo‘llanilishi chambarchas organizmga nurlanish yuklamasi bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘ladi va somatik, genetik o‘zgarishlarining ro‘y berishi potensial extimoli bor.
Diagnostik tekshirishlarda nurlanish dozasi, ko‘pincha radning yuzlik yoki o‘nlik qismlarini tashkil etadi.
Tegishli muassasalar S.S.V. tomonidan radioaktiv moddalarni diagnostik maqsadida qo‘llashda radioaksion havfsizlik normalari (me’yorlari) reglamentlanadi. Bunda nurlanish dozalarini (radioaktiv preparatlarda), diagnostikada mumkin bo‘lish miqdorini bemorning yoshi, kasallik diagnozi, protseduraning turiga bog‘liqligi belgilanadi. Asosiy qoida bunda nurlanish dozasini minimal darajaga kamaytirish..
RFP tasniflanadi:
1. Yopiq RFP
2. Ochiq RFP
|
-mavzu. MAGNIT, ELEKTR VA UYURMA TOKLI BUZMASDAN NAZORAT QILISH TURLARI

|
-mavzu. MAGNIT, ELEKTR VA UYURMA TOKLI BUZMASDAN NAZORAT QILISH TURLARI
|
bet | 20/57 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #139259 |
Bog'liq maxsulotdan mavzulat obshiy royhat12-mavzu. MAGNIT, ELEKTR VA UYURMA TOKLI BUZMASDAN NAZORAT QILISH TURLARI.
Reja:
1. Buzilmaydigan tekshirishning magnit turi
2. Buzilmaydigan tekshirishning elektr turi
3. Buzilmaydigan sinovning uyurma tok turi
12.1. Buzilmaydigan sinovning magnit turi
Buzilmaydigan sinovning magnit turi magnit maydonning boshqariladigan ob'ekt bilan o'zaro ta'sirini tahlil qilishga asoslangan. Tez magnitlanish va demagnetizatsiya qilish yoki nuqsonli joylarda turli magnit induksiyalarni yaratish uchun metallning xususiyatidan foydalanadi.
Qoida tariqasida, u ferromagnit materiallardan tayyorlangan ob'ektlarni boshqarish uchun ishlatiladi (sirt va yashirin nuqsonlarni aniqlash). Ferromagnit materialning magnitlanishi va magnitlanishining o'zgarishi jarayoni histerezis hodisalari bilan birga keladi. Nazorat qilinishi kerak bo'lgan xususiyatlar (kimyoviy tarkibi, tuzilishi, uzilishlar mavjudligi va boshqalar) odatda magnitlanish jarayoni va histerezis pastadirining parametrlari bilan bog'liq.
Jismoniy maydonning ob'ekt bilan o'zaro ta'sirining tabiati . Ob'ektning magnitlanishi qo'llaniladi va magnit usullar bilan sinovda qo'llaniladigan parametrlar o'lchanadi.
Axborot parametrlari :
1) magnit o'tkazuvchanlik, magnitlanish, qoldiq magnitlanish - ferromagnit materialni tavsiflash uchun ishlatiladi (masalan, po'latning qattiqlashuv darajasini, uning mustahkamlik xususiyatlarini va boshqa xususiyatlarini nazorat qilish uchun);
2) to'yingan magnitlanish - ferromagnit bo'lmagan materialda ferrit komponentining mavjudligi va miqdorini aniqlash uchun ishlatiladi (ferrit miqdori qanchalik yuqori bo'lsa, to'yingan magnitlanish qiymati shunchalik yuqori bo'ladi);
3) sinov magnitini sinov ob'ektidan yirtib tashlash uchun qo'llanilishi kerak bo'lgan kuch - baholash-echish uchun nazorat qilish va magnit maydon oqimi (masalan, ferromagnit asosda ferromagnit bo'lmagan qoplamaning qalinligini o'lchash uchun);
4) magnit maydon kuchi - ferromagnit asosda ferromagnit bo'lmagan qoplamaning qalinligini (boshqa usulda) o'lchash uchun ishlatiladi;
uzilish nuqsonlarini aniqlash uchun ishlatiladi .
|
| |
Usulni ishlab chiqish - Ma’ruza №2 Mavzu. Mahsulotlarning sifat ko‘rsatkichlari

|
Ma’ruza №2 Mavzu. Mahsulotlarning sifat ko‘rsatkichlari
|
bet | 23/57 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #139259 |
Bog'liq maxsulotdan mavzulat obshiy royhatUsulni ishlab chiqish - kam qo'llaniladigan usullarni intensiv o'rganish:
1) ekzoelektron emissiya;
2) elektr uchqun;
3) elektrostatik kukun.
Axborot xususiyatlaridan foydalanib, siz materialning quyidagi jismoniy xususiyatlarini bilvosita aniqlashingiz mumkin: zichlik, geterogen tizimlardagi tarkibiy qismlarning tarkibi, namlik, polimerlanish va qarish darajasi, mexanik xususiyatlar, radiotransparentlik va boshqalar. Elektr usuli imkon beradi. siz quyidagilarni aniqlashingiz kerak: po'lat va rangli qotishmalardan tayyorlangan namunalardagi yoriqlar , delaminatsiya, gözenekler, yupqalash, bo'shashmaslik, pufakchalar, izolyatsion qoplamalar yuzasida yoriqlar; ob'ektning geometrik parametrlari: o'tkazuvchan va o'tkazmaydigan asoslarda plitalar, qobiqlar va dielektrik qoplamalarning qalinligi, chiziqli cho'zilgan va dielektrik mahsulotlarning (iplar, novdalar, lentalar, rodlar, quvurlar) ko'ndalang o'lchamlari. Buzilmaydigan sinovning elektr turi uchun asosiy atamalar va ta'riflar GOST 25315-82 "Buzilmaydigan elektr sinovlari" da keltirilgan. Shartlar va ta'riflar".
12.3. NON-RESOLUTIVE TESTING uyurma joriy ko'rinishi
Girdobli tok turi girdab tokini o‘zgartirgichning elektromagnit maydonining boshqariladigan ob’ektda induksiyalangan girdob toklarining elektromagnit maydoni bilan o‘zaro ta’sirini tahlil qilishga asoslangan . Amalda nuqsonlarni aniqlashda chastotasi 1 million Gts gacha bo'lgan girdab oqimlari qo'llaniladi.
faqat elektr o'tkazuvchan materiallardan, shu jumladan rangli, magnit bo'lmagan metallardan (mis, guruch, alyuminiy va boshqalar) tayyorlangan mahsulotlarni sinash uchun ishlatiladi. Mahsulotlarning geometrik o'lchamlari nazorat qilinadi, mahsulot materialining kimyoviy tarkibi va tuzilishi, ichki kuchlanishlar, metallarning elektr o'tkazuvchanligi va ularning magnit xususiyatlarining o'zgarishi va eng kichik sirt va er osti (bir necha mm chuqurlikda) nuqsonlari aniqlanadi. aniqlanadi.
Nazorat printsipi. Uyurma oqimlari o'zgaruvchan yoki impulsli oqim bilan ishlaydigan indüktans lasan shaklida konvertor yordamida ob'ektda qo'zg'atiladi. Qabul qiluvchi transduser (metr) bir xil yoki boshqa bobindir.
Ob'ektdagi girdab oqimlarining intensivligi va tarqalishi quyidagilarga bog'liq:
- ob'ektning geometrik o'lchamlari bo'yicha;
- ob'ekt materialining elektr va magnit xususiyatlariga;
uzilishlar mavjudligidan ,
– transduser va ob'ektning o'zaro joylashuvi bo'yicha.
Bu ob'ektning turli xususiyatlarini kuzatish vositasi sifatida usulning katta imkoniyatlarini aniqlaydi, lekin shu bilan birga foydalanishni qiyinlashtiradi, chunki bitta parametrni boshqarishda boshqalar aralashadi. Ushbu parametrlarni ajratish kerak.
|
| |
1. "Kinematikaning asosiy tushunchalari" mavzusini o‘qitish metodikasi

1. "Kinematikaning asosiy tushunchalari" mavzusini o‘qitish metodikasi
Download
111,46 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
06.12.2023
Hajmi
111,46 Kb.
#112545
Download
111,46 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. "Kinematikaning asosiy tushunchalari" mavzusini o‘qitish metodikasi
Download
111,46 Kb.
Matnni ko'rish
III- MODUL. STANDARTLASHTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI

67
Optimallashtirish usullari:
- Matematik optimallashtirish usuli – optimallashtirilgan standartlashtirish
ob‘ektining ishchi holati va matematik modelini batafsil yaratishni tashkil asosidagi
usul. Bu usul ilgarilanma standartlarni ishlab chiqishda sifatni bashoratlashni
ta‘minlashi va yuqori aniqligi bilan farqlanadi. Biroq, undan faqat yaxshi o‗rganilgan
ob‘ektlar, ularni yaratish shartlari va qo‗llanilishini optimallashtirishda foydanalish
mumkin.
- Ekstrapolyatsiya (narsa va hodisaning bir qismini kuzatish asosida olingan
xulosalarni uning boshqa qismiga yoyish yoki tatbiq etish) yordamida to‗g‗ridan-
to‗g‗ri bashoratlash usuli. Bosh usuli o‗tgan vaqt statistikasidan foydalanish bo‗lib va
vaqt bo‗yicha o‗zgarish imkoniyatlarini hisobga imkonini bermaydi. Shuning uchun
ekstrapolyatsiya usuli qisqa davr vaqtni bashoratlashda foylanish maqsadga muvofiq.
- Funksiya-qiymatli tahlil asosida optimallashtirish usuli, ya‘ni iqtisodiy
samaradorlik, vaqt bo‗yicha xarajat va samarani solishtirish va bu asosida eng yaxshi
variantlarni tanlash. Ammo, bu yerda standartlashtirish ob‘ekti (qo‗llanilishi)
ekspluatatsiyasidan samara variatsiya tahlili nazarda olinmaydi.
-
Muhandislik
hisoblari
(mustahkamlik,
aniqlik,
chidamlilik,
ishab
chiqaruvchanlik va boshqa ko‗rsatkichlari) asosidagi usul. Taniqli hisoblash
usullariga: usulning aniqligi juda ham yetarli, ammo u turli ob‘ektlarni solishtirib
baholash uchun foydalanib bo‗lmaydi, faqat bir turdagi ob‘ektlarga qo‗llash samara
beradi.
Ekspertli usullar. Ekspertlarning tajribasi, ziyrakligi, bilimdonligiga asoslangan.
Ekspertlarning xulosalari yuqori niqlikda, ishonchli, asoslangan, yanglishmagan,
jamoa fikridan mustaqil, yangilangan, dadil va keng ko‗lamli bo‗lishi lozim. Ekspert
usullari ob‘ekt to‗g‗risida nazariy yo‗li bilan yoki eksperimental usullar bilan
ma‘lumotlar olish umkoni bo‗lmagan hollarda qo‗llaniladi.
Quyidagi ekspert usullari mavjud: evristik (aqliy hujum, ssenariyali, anketali) va
jamoali ekspertizalar. Yanada xolisona va istiqbolli usul bo‗lib ekspertlar guruhi
doirasida jamoali ekspertiza usuli hisoblanadi. Biroq, muayyan sharoitlarga bog‗iq
holatlarda bu usullardan kombinatsiyalashgan holda qo‗llaniladi.
Standartlashtirish va sifatni ta‟minlash tizimlarini rivojlantirish va

143
7–bo‗limda «Mahsulot va xizmatlarning muvofiqligini tasdiqlovchi milliy
tizimni takomillashtirish» deb nomlangan muvofiqlikni tasdiqlashning amaliy
yo‗nalishlari ko‗rsatilgan.
8– bo‗limda Xalqaro standartlar darajasida ishlab chiqarishni o‗zlashtirganligi
va mahsulot ishlab chiqarganligini rag‗batlantirish masalalari o‗z aksini topgan.
Konsepsiyaning «Kadrlar tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirishni
takomillashtirish» deb nomlangan 9 - bo‗limda O‗zbekistonni Jahon Savdo
Tashkilotiga a‘zo bo‗lib kirishga tayyorlash davrida o‗quv jarayonini kompleks
boshqarish masalalariga e‘tibor qaratilgan.
Konsepsiyani amalga oshirish chora-tadbirlar dasturi uch qismga ajratilgan:
1. Standartlashtirishni takomillashtirish;
2.
Ishlab
chiqarish,
mahsulot
va
xizmatlarni
sertifikatlashtirishni
takomillashtirish;
3. Kadrlarni tayyorlash, qayta tayyorlash va malakasini oshirish.
Arifmetik va geometrik progressiyalarning asosiy xossalari

146
Binobarin, ketma-ketliklarning quyida keltirilgan ko‗rinishdagi sonlar qatori
arifmetik progressiyaga misol bo‗la oladi.
25
d
;
150
125
100
75
50
25
3
,
0
d
;
8
,
1
5
,
1
2
,
1
9
,
0
6
,
0
3
,
0
1
d
;
6
5
4
3
2
1
Uning grafik ifodasi 1 – rasmda tasvirlangan.
Arifmetik progressiya qo‗llanishi jihatdan juda sodda bo‗lsada, qator soni oshib
borgan sari, hadlar orasidagi nisbiy farq keskin tushib ketadi. Masalan a=1, d=1
bo‗lgan
arifmetik qatorning 1 chi va 2 chi hadlari nisbiy ayirmasi :
%
100
100
1
1
2
bo‗lsa, 9 chi va 10 chi hadlari nisbiy ayirmasi
%
)
(
11
100
9
9
10
Arifmetik qator hadlarining nisbiy farqi grafik tasviri 2 – rasmda keltirilgan.
Undan ko‗rinib turibdiki hadlar soni ortib borishi bilan nisbiy farq keskin kamayib
bormoqda. Arifmetik qatorning bunday qonuniyatli xususiyati uning qo‗llanish
doirasini cheklaydi. Shuning uchun ba‘zan pog‗onali (d
const) arifmetik qatorlar
ham qo‗llanib turadi.
Masalan, burama (rezba) diametrlari, tishli g‗ildirak modullar qatori: 1; 1.1; 1.2
(d=0,1) ; 1.4; 1.6; 1.8; 2.0 (d=0,2); 2.5; 3.0; 3.5; 4.0; 4.5; 5 (d=0,5) va hokazo
(standartlashtirishda keng qo‗llaniladi ( GOST 8724-81, GOST 9513-60).
1
2
3
4
5
a
U
n
6
d
n
U
n
=a+d(n-1)
Birlamchi informatsion parametrlar

|
Birlamchi informatsion parametrlar
|
bet | 24/57 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #139259 |
Bog'liq maxsulotdan mavzulat obshiy royhatBirlamchi informatsion parametrlar - alohida yoki birgalikda o'lchanadigan faza, o'lchov o'tkazgich signalining chastotasi va amplitudasi, signalni bir vaqtning o'zida bir nechta chastotalarda boshqarish, amplituda-chastota spektri.
Usullari
1. Aks ettirilgan nurlanish.
2. O'tish joylari - hayajonli va qabul qiluvchi bobinlar boshqariladigan ob'ektning bir tomonida yoki qarama-qarshi tomonlarida joylashgan.
Usulni quyidagi yo'nalishlarda ishlab chiqish:
1) murakkab konfiguratsiyali mahsulotlar va ko'p qatlamli ob'ektlarni boshqarish usullarini topish;
parametrlarni sozlash usullarini takomillashtirish ;
3) ob'ekt xususiyatlarini kompleks monitoring qilish uchun ko'p sensorli va ko'p chastotali tizimlarni ishlab chiqish.
Elektr o'tkazuvchan ob'ektlar: metallar, qotishmalar, grafitlar, yarim o'tkazgichlar sifatini nazorat qilish uchun uyurma oqimining buzilmaydigan sinov usullari qo'llaniladi. Boshqarish zonasi elektromagnit maydonning boshqariladigan ob'ektga kirish chuqurligi bilan belgilanadi.
Usul nuqsonlarni aniqlash, geometrik o'lchamlarni aniqlash va materiallar va mahsulotlarning strukturoskopiyasi uchun ishlatiladi.
Kamchiliklarni aniqlashda sirtda paydo bo'ladigan yoki sayoz chuqurlikda joylashgan uzilishlar (choyshablar, rodlar, quvurlar, simlar, temir yo'l relslari, kichik nuqsonlar va boshqalar) kabi nuqsonlar, shuningdek, turli xil kelib chiqish yoriqlari, qatlamlar, quyosh botishi aniqlanadi, plyonkalar, bo'shliqlar, teshiklar, metall bo'lmagan qo'shimchalar va boshqalar. Usul sinovdan o'tgan sim yoki novda diametrining 0,1 - 0,2 мм, uzunligi 1 - 2 ммyoki uzunligi taxminan 1 ммva 1 - 5% chuqurlikdagi yoriqlarni aniqlash imkonini beradi.
Kiruvchi oqim usuli sizga geometrik o'lchamlarni boshqarishga imkon beradi: simlar, novdalar va quvurlar diametri, metall plitalar va bir tomonlama kirishga ega quvur devorlarining qalinligi, elektr o'tkazuvchanligi (masalan, galvanik) va dielektrikning qalinligi (masalan, galvanik), bo'yoq va lak) elektr o'tkazuvchan substratlarda qoplamalar. O'lchov chegaralari mikrometrdan o'nlab millimetrgacha bo'lgan o'lchov xatosi 2 - 5% va minimal nazorat maydoni 1 мм2 gacha. Usul yordamida mashinalar va mexanizmlardagi bo'shliqlar, harakatlar va tebranishlar o'lchanadi.
Jismoniy va mexanik xususiyatlar darajasini belgilaydigan materiallarning strukturaviy holati magnit va elektr xususiyatlariga ta'sir qiladi. Shuning uchun, ikkinchisini o'zgartirib, qotishmalarning kimyoviy tarkibi, kimyoviy va kimyoviy-termik ishlov berish sifati, kuyishlar, mexanik xususiyatlar, sirt qatlamlarining holati, alfa fazasining tarkibi va boshqalar aniqlanadi.
Eng keng tarqalgan girdobli oqim asboblari defekt detektorlari, qalinlik o'lchagichlari va strukturoskoplardir .
|
| |
-mavzu. RADIOTO‘LQINLI, ISSIQLIK VA OPTIK TURLARI

|
-mavzu. RADIOTO‘LQINLI, ISSIQLIK VA OPTIK TURLARI
|
bet | 25/57 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #139259 |
Bog'liq maxsulotdan mavzulat obshiy royhat13-mavzu. RADIOTO‘LQINLI, ISSIQLIK VA OPTIK TURLARI.
Reja
13.1. Buzmasdan nazorat qilishni radioto'lqinli usuli
13.2. Buzmasdan nazorat qilishni termal usuli
13.3. Buzmasdan nazorat qilishnning optik usuli
13.1. Buzmasdan nazorat qilishni radioto'lqinli usuli
Boshqariladigan ob'ekt bilan o'zaro ta'sir qiluvchi radio diapazoni elektromagnit to'lqinlarining parametrlaridagi o'zgarishlarni qayd etishga asoslangan. Odatda, uzunligi 1-100 mm bo'lgan yuqori chastotali diapazondan (mikroto'lqinli pechdan) yuqori to'lqinlar ishlatiladi.
Radioto'lqinlar juda zaif bo'lmagan materiallardan tayyorlangan mahsulotlarni sinash uchun ishlatiladi: dielektriklar (plastmassalar, keramika, shisha tolali), magnetodielektriklar (ferritlar), yarim o'tkazgichlar, yupqa devorli metall buyumlar.
Birlamchi informatsion parametrlar - amplituda, faza, qutblanish, chastota, ikkilamchi to'lqinlarning tarqalish geometriyasi, ularning harakat vaqti va boshqalar.
Usullari. Sinov ob'ekti bilan o'zaro ta'sir qilish xususiyatiga ko'ra usullar ajratiladi: uzatiladigan, aks ettirilgan, tarqalgan nurlanish va rezonans.
Asosiy qo'llanilishi radioto'lqinlar tarqaladigan dielektrik, kompozit, ferrit va yarim o'tkazgich materiallardan tayyorlangan yarim tayyor mahsulotlar, mahsulotlar va tuzilmalarni nazorat qilishdir. Radio to'lqinlari metall konstruktsiyalardan to'liq aks etadi, shuning uchun ular geometrik parametrlar va sirt nuqsonlarini nazorat qilish, metall chiziqlar, plitalar, ikki tomonlama kirishga ega prokat mahsulotlarining qalinligini va metall taglikdagi dielektrik qoplamalarning qalinligini nazorat qilish uchun ishlatiladi.
Radioto'lqinli tasvir yordamida BNQ aniqlanadi:
uzluksizlikni buzish (delaminatsiya, peeling, yopishtirmaslik, havo qo'shilishi, yoriqlar va boshqalar);
turli shakl va o'lchamlarga ega bo'lgan begona qo'shimchalar (asosiy materialdan farq qiladigan dielektrik xususiyatlarga ega metall va dielektrik);
strukturaviy notekisliklar (zichlik va g'ovaklikning o'zgarishi, bog'lovchining yo'qligi yoki etishmasligi, tarkib yoki aralashmaning bir xilligi, anizotropiyaning texnologik yoki operatsion ko'rinishi va boshqalar).
|
| |
Mahsulot va xizmatlar sifatini ta‟minlashda ISO 9000 xalqaro

144
korxonalar sifatni boshqarish tizimlarini amalga oshirish va ulardan samarali
foydalanish, yuqori sifatli, inson hayoti uchun zararsiz mahsulot va xizmatlar
yaratish, ularning tashqi bozorda chet matlakatlarda ishlab chiqarilgan o‗xshash
mahsulotlar bilan raqobatda qatnashish va mahsulotni import qilinadigan
mamlakatlar hududlarida sertifikatlashtirish va standartlashtirish bilan bog‗liq
bo‗lgan ayrim texnik to‗siqlarni kamayishiga imkon yaratadi. Yana shu narsani
ta‘kidlash joizki, ISO 9000 xalqaro standarti oilasiga kiruvchi standartlarning joriy
etilishi birgina ishlab chiqarilayotgan mahsulot sifatini yaxshilab va uning
xavfsizligini ta‘minlab qolmasdan, balki ular universal harakterga ega bo‗lganligi
sababli, ularni har qanday ishlab chiqarish va xizmat ko‗rsatish korxonalarida ham
qo‗llash mumkin.
Respublikamizning ishlab chiqarish korxonalarida ISO 9000 xalqaro standarti
bazasida sifatni boshqarish tizimlarini ishlab chiqish va joriy etish mahsulot ishlab
chiqaruvchilar uchun yuqorida takidlab o‗tilganidek, ko‗plab qo‗layliklar yaratadi.
Shuningdek, ISO 9000 xalqaro standartlari bozor iqtisodiyoti sharoitida
korxonalarning barqaror faoliyat ko‗rsatishi va rivojlanishi uchun ham ma‘lum
darajada foyda olish garovi hisoblanadi.
Standartga texnikaviy topshiriqni ishlab chiqish va tasdiqlash

79
– standartni ishlab chiqish bosqichlari;
– standart bilan birga taqdim etiladigan hujjatlar ro‗yxati;
– standart loyihasini kelishish lozim bo‗lgan boshqaruv idoralari va (yoki)
korxonalar ro‗yxati;
– buyurtmachining boshqa talablari.
3.4.2 Standartlar loyihasini ishlab chiqish va muhokama uchun tarqatish
2 – bosqich:
Standart loyihasi manfaatdor tashkilotlarning takliflari asosida va (yoki)
tayyorlovchi-korxonalarning tashabbusi bilan ishlab chiqiladi.
Standartning loyihasini ishlab chigqish bilan bir vaqtda standart loyihasiga
tushuntirish yozuvi tuziladi va zarur bo‗lganda, standartni joriy etish bo‗yicha asosiy
tashkiliy-texnikaviy tadbirlar rejasining loyihasi (keyinchalik – asosiy tadbirlar
rejasining loyihasi) ishlab chiqiladi. Standart loyihasi tushuntirish yozuvi bilan birga
va asosiy tadbirlar rejasining loyihasi bilan nus‘hasi ko‗paytiriladi va fikr olish uchun
quyidagi ro‗yxat bo‗yicha manfaatdor tashkilotlarga tarqatiladi:
– buyurtmachi-tashkilot (asosiy iste‘molchi)ga yoki standartning loyihasini
kelishish bo‗yicha tayanch tashkilot deb tayinlangan uning tashkilotlaridan biriga;
– standart loyihasida vakolatlariga qarashli talablar o‗rnatilgan bo‗lsa, davlat
nazorati idoralariga, sog‗liqni saqlash vazirligiga, atrof muhitni muhofazalash
qo‗mitasiga;
– mahsulotning biriktirilgan turlari bo‗yicha standartlashtirish tayanch
tashkilotlariga;
– standartni joriy etuvchi va joriy etilishini ta‘minlovchi tashkilotlar va
korxonalarga.
Korxona va tashkilotlar taqdim etilgan standart loyihasini ko‗rib chiqib, o‗z fikr-
mulohazalarini yozadi va standartni ishlab chiquvchiga, standart loyihasini olgan
kundan boshlab 15 kundan kechiktirmay jo‗natadi.
Maxsus usullar - 1 мъаруза ўЎҒғҚқҲҳ

69
inson faoliyati yoki bilimlar sohasida u yoki bu ketma-ket bog‗langan tushunchalar
(ob‘ektlar sinfi) tizimi.
Sinflashtirish va kodlashtirish fikrlash jarayoni faolligi bilan bevosita bog‗liqdir,
ayniqsa uning asosiy qismi bo‗lmish, bu ma‘lumotni o‗zlashtirishga javob beradi.
Shu jihati bilan ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarish bo‗yicha
bajaruvchining ishlarini optimallashtirishga bog‗liqdir. Zamonaviy ishlab chiqarish
tizimlarida ma‘lumotlarni hiddan ziyod hajmda bo‗lishini hisobga olib, uni aniq
ishlashi uchun amaldagi vaqt rejimida ulardaga ma‘lumotlarni ko‗lab-quvvatlash
lozimdir. Bundan ma‘lumotlarni sifatli sinflashda kompyuter texnologiyalarini
qo‗llash bilan ishlab chiqarish jarayonlarini boshqarishning optimallashtirish hamda
shu rejimda vaqtni qiqartirgan holda ma‘lumotlar qayta ishlanadi.
Tasniflashtirish (sinflashtirish) usullari to‗plam va to‗plam ostilariga bo‗lish
usuli bilan aloqadorligi darajasi muhim ahamiyatga ega. Ob‘ektlarni sinflashning
ikkita asosiy: ierarxik va fasetli usuli mavjud.
Ierarxik usul bo‗yicha sinflashtirish quyidagi ketma-ketlik bo‗yicha amalga
oshiriladi:
-
ob‘ektning birlamchi to‗plamini aniqlash;
-
sinflashtirish ob‘ektining asosiy (mavjud) alomatlarini aniqlash;
-
alomatlarning ketma-ketligi tartibini tanlash – ularni miqdori va bo‗linish
darajasi.
Vaqt bo„yicha o„zish - 1 мъаруза ўЎҒғҚқҲҳ

77
Modellashtirish usulining qo‗llanish doirasi keng, imkoni ancha katta va
istiqbolli bo‗lib, abekt va jarayonlarni fizik, matematik, matematik-statistik va uyumli
modellash bilan ancha uzoq muddatga prognozlash imkonini beradi.
Ilgarilanma standartlarni yaratish va yuritish. Bu xildagi standartlarni yaratish va
kuchga kiritish qo‗yidagi etap va bo‗limlarni o‗z ichiga oladi: tayyorlash; yaratish;
kuchga kiritish.
Ilgarilanma standartlashtirishning tayyorlash etalonidagi ishlar mazmuni
ma‘lumot yig‗ish, taraqqiyot yo‗nalish istiqbolini tadqiqotlash, mahsulot sifatini
tubdan o‗zgartirish, mumkin bo‗lgan omil va ko‗rsatkichlarni taqsimlash orqali
standartlashtirish istiqbollarini aniqlashdan iborat bo‗ladi. Bu reja har tamonlama
tahlil asosida o‗zuvchan standartlashtirishga zarur ko‗rsatkich yoki talablarni
boshlashga yordam beradi.
Mazkur bosqichda buyum (mahsulot) taraqqiyot yo‗nalishi bo‗yicha
ma‘lumotlarni to‗plash, tizimlashtirish asosida rivojlanish yo‗nalishi qoidalarini
belgilash, iqtisodiy samaradorlik imkoniyatlarni hisoblash, u yoki bu xilda qaror
qabul qilish uchun mahsulot bo‗yicha kuchdagi standartlar majmuasidan tajribalarni
umumlashtirish imkoniyati yaratiladi.
O‗zuvchan standartlarni yaratish etapidagi ishlar mazmuni standartni ishlab
chiqish, kelishish, tasdiqlashdan iborat bo‗lib, buyum yoki mahsulotning istiqbolli
ko‗rsatkichlarini har tamonlama asosli ravshda shu buyum va mahsulotlarning
kelajak taraqqiyotini ko‗zlab me‘yoriy hujjat barpo etishga qaratilgan bo‗ladi.
Malum bir ishlab-chiqarish doirasida bunday ilgarilanma standartlarni amalda
joriy etish oldingi jarayonlarda kelajakni ko‗ra bilgan sharoitlarda maxsus dastur va
tadbirlar majmuida, rejalashtirilgan sharoitlarda olib borilishi va amalga oshirilishi
zarur. Bunday yondashuv o‗zuvchan standartlarni joriy etishni va bu asosda xalq-
xo‗jaligini boshqarishning tezkor boshqariluvini ta‘minlaydi.
Jahon bozorida ishtirok etayotgan mamlakatlar tajribasida mahsulot

145
hamdo‗stligi davlatlarida ularni joriy etgan korxonalarga qo‗shimcha imtiyozlar
beriladi. Masalan, Rossiya Federasiyasida ishlab chiqarish bo‗yicha
davlat
buyurtmalari faqat ISO 9000 xalqaro standartlari talablari asosida sifat tizimlari
sertifikatlashtirishdan o‗tkazilgan korxonalarga beriladi.
VII
-
MODUL.
STANDARTLASHTIRISH VA
O„ZAROALMASHUVCHANLIK ASOSLARI
7.1 Standartlashtirish jarayonlarining rivojlanish qonuniyatlarida
matematik sonlar ketma-ketligining ahamiyati va qo„llanilishi
Standartlashtirishning maqsad va vazifalaridan kelib chiqib, ta‘kidlash lozimki,
u fan, texnika va ilg‗or texnologiya yutuqlariga to‗la asoslanadi hamda na faqat shu
kun, balki kelajak taraqqiyotining
istiqbolini aniqlab, ilmiy–texnik taraqqiyotga
muvofiq uyg‗unlashgan uzviy jarayonda amalga oshiriladi.
Standartlashtirish tabiiy fanlarga tayangan holda
nazariy va amaliy modellar
asosida, umumtexnika fanlari tomonidan erishilgan fundamental va amaliy natijalar
tahlili asosida, maxsus fanlar bo‗yicha erishilgan nazariy bilim va amaliy ko‗nikmalar
ko‗lamini tartiblashtirish bo‗yicha me‘yoriy ilmiy uslublar
majmuasini barpo etar
ekan, u so‗zsiz nazariy asosga ega bo‗ladi. Jumladan matematik sonlar ketma–ketligi
standartlashtirishda muhim o‗rin tutadi.
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali

|
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnaliBog'liq 34 Mamatov 315-326“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
325
shuningdek, xaridlar jarayonlarining ahamiyatini oshirib, xarajatlar tarkibidagi xizmatlarning
narxi hozirda 15-17% ni tashkil qiladi. Shuningdek, xomashyo va materiallar mahsulot
sifatiga hamda ish samaradorligiga va yetkazib beruvchilar bilan bevosita o‘zaro
munosabatlarga bog‘liq hisoblanadi.
Xomashyo va materiallar yetkazib beruvchilar bilan munosabatlarni o‘rnatishning
quyidagi tamoyillari mavjud:
- kompaniyaning eng yaxshi mijozlari sifatida yetkazib beruvchilarni rag‘batlantirish;
- muayyan mahsulotni sotib olishda yetkazib beruvchiga ularning yehtiyojlari
to‘g‘risida xabar berish, uning operatsiyalaridan xabardor bo‘ling;
- yetkazib beruvchi bilan tuzilgan shartnoma bo‘yicha qabul qilingan majburiyatlarni
bajarish bilan bog‘liq muammolar mavjudligi.
Shu bilan birga, ishlab chiqarish korxonalrida omborlarni boshqarish muammosi
mavjud bo‘lib, omborlarni boshqarish jarayonlariga logistika axborotlar tizimlarini joriy
etishni talab qiladi.
Ishlab chiqarish korxonalarida xomashyo zaxirani boshqarish kompaniya faoliyatining
muhim tarkibiy qismidir. Deyarli barcha logistika mutaxassislari ko‘plab korxonalarning
muvaffaqiyati ko‘p jihatdan xomashyo zaxirani samarali boshqarish qobiliyatiga bog‘liq deb
hisoblaymiz. Tovar moddiy zaxiralar joriy aktivlarning ajralmas qismi bo‘lib, har qanday
korxonada logistika axborotlar tizimlari jarayonini qurishda muhim o‘rin tutadi.
Bizning fikrimizcha, xom-ashyo va materiallar zaxirasi - bu ishlab chiqarish
korxonalarining uzluksiz ishlab turishi ta’minlaydigan omil bo‘lib, ishlab chiqarish korxonalari
xom-ashyo va materiallar zaxirasi boshqarishda logistika axborotlar tizimlarini joriy etish
orqali biz korxona tovar moddiy zaxiralariga ta’luqli muammolarni bartaraf etish imkonini
beradi.
|
| |
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali

|
“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnaliBog'liq 34 Mamatov 315-326“Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” (Economics and Innovative Technologies) ilmiy elektron jurnali
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
324
4-rasm. “Andijondonmahsulot” AJning tovar moddiy zaxiralari holati tahlili
5
(ming so‘m).
tuzilishini tahlil qiladigan bo‘lsak, demak korxonaga kirib kelayotgan xomashyo tushumlari,
tovarlarni yuklash, tovarlarni qabul qilish, joylashtirish va saqlash va xo kazolarni ko‘rishimiz
mumkin.
5-rasm. “Andijondonmahsulot” AJ ombor logistika jarayonlarining tashkiliy tuzilishi
6
.
Jumladan, ishlab chiqarish va xizmatlar ko‘rsatish sohasida rivojlanayotgan
ixtisoslashuv jarayonlari hozirda tayyor qismlar, elementlar ulushini oshirmoqda. Bu omil,
5
«Andijondonmahsulotl” AJning yillik hisobotlaridan olingan.
6
Muallif ishlanmalari asosida ishlab chiqilgan
0
20,000
40,000
60,000
80,000
100,000
120,000
140,000
2018
2019
2020
2021
2022
50,412
69,084
122,533
130,763
111,003
“Andijondonmahsulot” AJning tovar moddiy zahiralari
Xomashyo tushumlari
Tovarlarini yuklash
Tavarlarni qabul qilish
Kg
bo‘yicha
Sifati
bo‘yicha
Joylashtirish va
saqlash
Xomashyo va
materilllarni
joylashtirish
Tayyor mahsulotlarni
joylashtirish
Tayyor mahsulotlarni
saqlash
Ombordan olingan
mahsulotlarni
chiqarish
Buyurtmalar
tayyorlash
Transport vositasiga
yuklash uchun
yuklash maydoniga
o‘tish
ва юклаш
устига
автомобил
|
| |
Magnitni tekshirish usullari

|
Magnitni tekshirish usullari
|
bet | 21/57 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #139259 |
Bog'liq maxsulotdan mavzulat obshiy royhatMagnitni tekshirish usullari boshqariladigan mahsulotlarni magnitlash natijasida hosil bo'lgan magnit maydonlardan foydalanishga asoslangan. Bularga quyidagilar kiradi:
1. Induksiya - magnit o'tkazuvchanlik va uning magnit maydon kuchiga qarab o'zgarishi haqida ma'lumot induktor yordamida olinadi. U birinchi navbatda qobiqlarni, penetratsiyaning etishmasligini va boshqa yashirin nuqsonlarni aniqlash uchun ishlatiladi . Induksion sinov usulining muhim kamchiliklari uning tuklar, shlak qo'shimchalari va boshqalar kabi sirt nuqsonlariga nisbatan past sezgirligidir.
2. Magnit zarracha - nuqson tufayli kelib chiqqan magnit o'tkazuvchanlikning mahalliy o'zgarishidan foydalanishga asoslangan. Ferromagnit materialning sirt va er osti qatlamlarida nuqson mavjudligi haqida ma'lumot magnit kukun yordamida olinadi. Ushbu usul ham sirt, ham ichki nuqsonlarni (keskin ifodalangan strukturaviy heterojenlik, payvand choki nuqsonlari, katta bo'shliqlar va qo'shimchalar) aniqlashi mumkin. Qusurning chuqurligi sirtdan 2-3 mm dan oshmaydi, nuqsonning o'lchami 0,5 × 2,5 mm dan. Magnit kukun zarralari adashgan maydonning magnit induksiya chiziqlari bo'ylab joylashgan. Qusur yaqinida magnit maydon gradienti aniqlanadi. Ishonchli aniqlash uchun nuqson magnit maydon chiziqlarini kesib o'tishi kerak. Usulning sezgirligi magnitlanish usuliga, oqimning turiga va kuchiga, nuqsonlar chuqurligiga, ferromagnit kukun zarralarining o'lchamiga va boshqalarga bog'liq.
3. Magnetografik - tarqoq magnit maydonni yozib olish uchun magnit kukun o'rniga magnit tasma (magnitofonlarda ishlatiladigan turdagi, lekin kengroq) ishlatiladi. Sensor magnit bosh bo'lgan qurilma bilan nuqsonlar haqida signallarni o'qish. Usul qalinroq sirt qatlamidagi nuqsonlarni aniqlash imkonini beradi, ammo magnit zarrachalar usuliga xos bo'lgan aniqlik yo'qoladi.
4. Ferrozond - ferrozond tipidagi datchiklar nuqsonlardagi adashgan maydonlarni aniqlash va materiallarning magnit xususiyatlarini o'lchash uchun ishlatiladi.
Buzilmaydigan sinovning magnit turini ishlab chiqish - quyidagi yo'nalishlarda:
1) xalaqit beruvchi omillarni bartaraf etish yo'llarini topish;
2) nuqsonlari bo'lgan murakkab shakldagi mahsulotlarning magnit maydonlarining xususiyatlarini o'rganish;
3) yangi yuqori sezgir konvertorlarni ishlab chiqish;
Barxauzen effektining potentsial imkoniyatlaridan foydalanish ( Barxauzen effekti: magnitlanish egri chizig'ini B(H) yuqori aniqlik bilan o'lchash uning keskin ko'tarilish hududida keskin xarakterga ega ekanligini ko'rsatdi), shuningdek magnit effektlari yadro, elektron, magnit rezonanslar.
|
| |
Xulosa va takliflar - Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalari

|
Logistika axborotlar tizimlarini korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga joriy etish masalalariBog'liq 34 Mamatov 315-326Xulosa va takliflar
Xulosa qilib aytsak, logistika axborotlar tizimlarini keng joriy qilish natijasida, ishlab
chiqarishda yagona hisob va nazorat tizimini yaratish har birida mahsulot va
komponentlarning harakatini nazorat qilib turishi, yordamchi xodimlar sonining qisqarishi va
buxgalteriya hujjatlari, xatolarni bartaraf etish, oborxona tizimini nazoratga olish,
buxgalteriya hisobi va nazoratini avtomatlashtirish, xom-ashyo va materiallar oqimlarning
harakati, avtomatlashtirilgan tovar moddiy zaxiralarni inventarizatsiya qilish, savdoda
tovarlar xarakatini hisobini va nazoratga olish tizimlari, buyurtmalarni avtomatlashtirish va
tovarlarni inventarizatsiya qilish kabi muammolarni bartaraf etishga erishishimiz mumkin.
Shuningdek, raqamni kamaytirish, axborot oqimlarini soddalashtirish va shuning
uchun logistika xarajatlarini kamaytirish usullaridan biri bu uchinchi tomon axborot-tahlil
markazlaridan foydalanishdir. Logistika markazlarini boshqaradigan bunday axborot tahlil
markazlari, qoida tariqasida, Internetga ulangan mahalliy tarmoqqa ulangan zamonaviy
kompyuterlar bilan jihozlangan, murakkab va yetarlicha rivojlangan dasturiy ta’minotga ega.
Tadqiqodlarimiz natijalaridan kelib chiqadigan bo‘lsak, ishlab chiqarish korxonalarida
logistika axborotlar tizimlarini joriy etish uchun asos foydalanuvchi ma’lumotlarning to‘liqligi
va foydaliligi, axborotning aniqligi, maksimal qisqartirish hisobiga axborotni o‘z vaqtida
taqdim etish, tadbir va uning logistika axborotlar tizimlarida namoyish etilishi o‘rtasidagi
vaqt oralig‘i, xarajatlarni kamaytirishning qo‘shimcha imkoniyatlarini aniqlashga e’tibor
qaratish, logistika axborotlar tizimlari tuzilishining moslashuvchanligi, agar kerak bo‘lsa,
qayta ko‘rib chiqish va tuzatishga tayyorligini anglatadi hamda nafaqat tashkilot ichidagi
|
| |
O„zbekiston davlat standartlarini ishlab chiqish, kelishish, tasdiqlash

78
uyushmalar, konsernlar, davlat, shirkat, pudratchi, aksioner, qo‗shma korxonalar,
muassasalar va tashkilotlar tomonidan ishlab chiqiladi.
Standartni har xil tashkilotlar mutaxassislarining ishchi guruhlari tomonidan
ishlab chiqishga yo‗l qo‗yiladi.
Standartning bir nechta tashkilot tomonidan ishlab chiqilishida yetakchi ishlab
chiquvchi tashkilotlar (ijrochilar ro‗yxatida birinchi o‗rinda turadi) hamkorlikda ish
bajaruvchi har bir tashkilot bilan ish ko‗lamini va muddatlarini aniqlaydi.
Standart Respublika hududida kimga qarashli ekanligi va mulk shaklidan qat‘iy
nazar, standart ishlab chiqilgan tashkilotlarni iste‘mol qiladigan va mahsulot ishlab
chiqaradigan hamma korxona va tashkilotlar uchun majburiydir.
Standartga kiritiladigan o‗zgarish asosiy standart uchun belgilangan tartibda
majburiy kelishib olinishi, tasdiqlanishi va ro‗yxatdan o‗tkazilishi lozim.
Standartlarning tuzilishi, mazmuni, bayon etilishi va rasmiylashtirilishi davlat
standartlashtirish tizimi standarti va davlatlararo standarti (GOST 1.5-85)ga muvofiq
bajariladi.
Standartni ishlab chiqishda tashkiliy - usuliy birlikka erishish maqsadida hamda
standartni ishlab chiqish bosqichlari bajarilishini nazorat qilish uchun 4 bosqich joriy
etiladi.
1-bosqich - zaruriyat tug‗ilganda standartni ishlab chiqishda texnikaviy topshiriq
ishlab chiqiladi va tasdiqlanadi;
2-bosqich - standart loyihasini ishlab chiqish (birinchi tahriri) va uni fikr
mulohazalar olish uchun yuborish;
3-bosqich - fikr-mulohazalar ustida ishlash, standart loyihasini (oxirgi tahririni)
ishlab chiqish, kelishish va tasdiqlashga taqdim etish;
4-bosqich - standartni tasdiqlash va davlat ro‗yxatidan o‗tkazish.
Standartlarni ishlab chiqish bosqichlarini bir-biri bilan qo‗shib olib borishga yo‗l
qo‗yiladi.
fraksiyalarining engyirigi: 1—70 mm; 2 -4 0 mm; 3-2 0 mm; 4 -1 0 mm

Yirik to‘ldirgich donalarining a - koeffltsiyenti bikr qorishmalarda
1,05-1,15 va harakatchan qorishmalarda 1,2-1,5.
6.4. Betonning asosiy xossalari
6.^.1. Betonning mustahkam ligi
Betonning mustahlcamligi bog‘lovchi, to ‘ldiruvchilarning sifatiga
va hosil bo‘lgan kompozitsion materialning zichligiga bog‘liq bo‘ladi.
Umuman, beton qanchalik zich strukturaga ega bo ‘lsa, shunchalik
mustahkam bo‘ladi.
40
-S 2= .?«
! I
10
a
0
110 120 130 140 150 160170 180 190 200 Suv sarfi, kg/in1
Yengil beton xossalari - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

beton komponentlari boshqacha ketma-ketlikda solinadi. Avval sement
suv bilan aralashtirilib, so‘ng ketma-ket mayda va yirik to ‘ldirgichlar
q o ‘shiladi va sinchiklab aralashtiriladi, aks holda, g ‘ovak to ‘ldirgich
suvni shimib oladi, natijada beton qorishmasini tayyorlash qiyinlashadi.
Yengil beton qoi>^imasini « b o ia k » (ayirma) texnologiya usulida
tayyorlash maqsadga muvofiqdir. Bu usulga binoan bog‘lovchi, suv va
modifikatorlar tez aylanuvchan rotorli qorgichlarda (400—600 marta min)
40-60 sekund davomida intensiv aralashtiriladi, so‘ng majburiy beton
qorgichda to‘ldiruvchilar bilan aralashtiriladi. «Во‘1ак» usulda yengil
beton qorishmasi bir xil strukturada hosil bo‘ladi va undan tayyorlangan
buyumning sifati yuqori. Yengil betonlami qoliplash va zichlashtirish og‘ir
betonlami qoliplash singaridir. Katta yuzali yengil beton konstruksiyalami
zichlashtirish jarayonida 20-50 g/sm -2 bosim tushadigan hisobda yuk
qo‘yib zichlashtirish samarali bo‘ladi. Chunki, titratib zichlashtirilganda
beton yuzasida yengil to‘ldirgich donalari bo‘rtib chiqib, notekis yuza va
g ‘ovak struktura hosil qiladi. Yengil betonlaming qotishini bug‘lash, turli
issiqlik manbalar yordamida tezlashtirish maqsadlidir.
Betonning kirishishi va kengayishi

kirishish hamda shishishdan hosil bo‘ladigan ichki zo‘riqishlarni va
mikroyoriqlami keltirib chiqaradi.
6.4.4. Betonning gidrofizik xossalari
Suv shimuvctfapligi.
Beton qorishmasi tayyorlanayotganda aralash-
tirilgan suvning bir qism i bug'lanishi, havo pufakchalarining to ‘la
chiqib ketmasligi natijasida betonda g ‘ovaklar hosil bo‘ladi. Betonning
suv shimuvchanligi g‘ovakligiga bog‘liq bo‘lib, og‘ir betonlarda massa
bo‘yicha 2-3 foiz. Beton suv shimganda dastlabki davrda yumshaydi va
mustahkamligi kamayadi. Bunday holat g ‘ovak to‘ldirgichlar asosidagi
yengil betonlar va yacheykali betonlarda ko‘proq kuzatiladi. Betonning suv
o ‘tkazmaslik, sovuqqa chidamlilik va agressiv muhitlarga bardoshliligini
belgilaydi.
Suv o ‘tkazmaslik - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

Betonning sovuqqa chidamliligini oshirish uchun tarkibiga gidrofob,
difil qo'shimchalar, zichlashtiruvchi mineral kukunlar kiritish, konstruksiya
yuzasini yupqa o ‘rama yoki sepiladigan izolyatsiya materiallari bilan
himoyalash, yuza qismlari maxsus polimerlar bilan shimdiriladi.
natijalarining - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

|
Bino va inshootlar qurilishi tem iryoBog'liq Qurilish materiallari A.Odilхo\'jayevnatijalarining
o ‘rtacha arifmetik miqdori bilan belgilanadi.
B og‘lanu vch an lik
- beton qorishmasining tashqi fizik-m exanik
omillar
ta’sirida qatlamlanmaslik xususiyatidir.
Beton qorishmasining qatlamlanishi beton strukturasining buzilishiga
va
xossalarining yomonlashishiga sabab bo‘ladi. Uni oshirish uchun
tarkibini
to‘g ‘ri tanlash zarur. Beton tarkibida sement miqdorining ko‘p
boMishi,
suv miqdorining kamayishi qorishmaning qatlamlanishini keskin
pasaytiradi.
Beton qorishm asining qulay joylanuvchanligi
- uning tarkibidagi
suvning
m iqdoriga bevosita bogMiq boMadi. Beton qorishm asiga
qo‘shilgan
suv sement gidratatsiyasi va toMdirgichlar yuzasini hoMlash
uchun sarf
boMadi. Beton qorishmasini qorish, jarayonlami hisobga olib,
suv
miqdori ko‘paytiriladi. Mayda va yirik toMdirgichlar miqdori muayyan
mutanosiblikda belgilanmasa, beton qorishmasining suvga boMgan talabi
oshib
ketadi. Betonning asosiy xossalari o ‘zgarmas boMishi uchun suv-
sement
nisbati ham o ‘zgarmas boMishi kerak.
Odatda, 1 m3 beton qorishm asi tayyorlash uchun, sement sarfi
200-400 kg/m3 boMganda sarflanayotgan suvning miqdori betonning
markasiga mos ravishda o ‘zgarmas boMadi. Shuning uchun beton tarkibi
hisoblanayotganda suvning miqdorini sementning miqdoriga nisbatan
aw aldan tayyorlangan jadval yoki grafiklar yordamida toMdiruvchilaming
turi va fraksiyasini hisobga olgan holda tanlanadi (6.2-rasm).
79
f
6.2-rasm. Portland sement, o ‘rtacha yiriklikdagi qum va shag‘al
asosidagi og‘ir beton uchun suv sarfi:
a) harakatchan qorishmalar; b) bikr qorishmalar; shag'al
|
| |
Beton markalari va klasslari

Betonning siqilishdagi mustahkamlik chegarasi 20x20y20, 15><15x 15
va 10x10x10 sm. standart namunalarni sinab topiladi. Mustahkamlik
ko‘rsat-kichlarini 15x 15x 15sm. asosiy namunaga keltirish uchun tomonlar
o‘lchami 10 va 20 sm. namunalar sinalganda mutanosib ravishda 0,95 va
1,05 koeffitsiy^ntlarga ko‘paytiriladi.
Betonning loyihadagi kafolatlangan markasini uning mustahkamligini
me’yorlash ko‘rsatkichi vositasida belgilash mumkin. Beton klassi aynan
shunday ko‘rsatkich vazifasini o‘taydi.
Beton sinfi
0,95 kqeffitsiyent bilan kafolatlangan betonning biror-
bir xossasini belgilaydigan k o ‘rsatkichdir. Betonning muayyan xossasi
klass bo‘yicha 100 dan 95 holatda kafolatlanishini va faqat 5 holatdagina
chekinish bo‘lishi mumkinligini bildiradi. Betonlar quyidagi klasslarga
bo‘linadi: Bl; Bl,5; B2; B2,5; B3,5; B5; B7,5; B10; В 12,5; В 15; B20; B25;
B30; B40; B45; B50; B55; B60.
Betonning klasslari va mustahkamlik bo‘yicha markalari nisbati,
normativ variatsiya koeffitsiyenti B=13,5 bo‘lsa,
R
= B/0.778 bo‘ladi,
masalan, B10 klassdagi betonning siqilishidagi mustahkamligi R(i =12,85
MPa.
Beton mustahkamligining variatsiya koeffitsiyenti alohida namunalar
mustahkamliklarini o‘rtacha mustahkamlikka, o‘rtacha kvadrat chekinish-
larini o‘rtacha mustahkamlikka bo‘lgan nisbati bilan oMchanadigan kattalik
bo‘lib, oddiy betonlar uchun В = 3,5 foiz deb qabul qilinishi mumkin.
Umuman, variatsiya koeffitsiyenti 20 foizdan oshmasligi shart.
15x>
Yog‘ochni hasharot va qurtlar zararidan asrash

|
Yog‘ochni hasharot va qurtlar zararidan asrash Pdf ko'rish
|
bet | 157/187 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #253711 |
Bog'liq Qurilish materiallari A.Odilхo\'jayevYog‘ochni hasharot va qurtlar zararidan asrash
- uchun avvalo,
uni p o ‘stloqdan tozalash va saqlashda sanitariya normalariga rioya
qilish kerak. Ammo qurt va hasharotlar y o g‘ochni ishlatish davrida
ham shikastlashi mumkin. Ushbu holatda yog‘ochga zaharli moddalar
(insektitsidlar - moyli antiseptiklar, organik erituvchilardagi preparatlar
bilan ishlov beriladi.
Yonishdan saqlash
- uchun yog‘ochni saqlash qoidalariga rioya
qilish, bino va inshootlarda ishlatilganda olov markazidan uzoqda bo‘lishi
yoki yonmaydigan materiallar - asbest karton va asbestsement taxtasi,
turli suvoqlar bilan qoplash zarur. Xususiy hollarda yog‘ochni yonishdan
asrash uchun antipirenlar bilan qoplash yoki shimdirish kerak. Antipiren
sifatida bura, ammoniy xlorid, natriyli va ammoniyli fosforkislotalar,
ammoniy sulfat ishlatiladi. Antipirenlar bo‘yoq va pasta sifatida kukun
to ‘ldiruvchilar kiritilgan holda ishlatiladi. Himova qatlami mo‘yqalam
yoki sepuvchi moslamalar yordamida yog‘ochga qoplanadi.
Antipirenlar yuqori haroratda yog‘och yuzasida qattiq erigan parda
yoki ba’zi antipirenlar yog‘ochni yonishdan asrovchi gazlar hosil qiladi
va kislorodni ichki qatlamlarga o‘tkazmaydi. Zarurat bo‘lsa, antipirenlar
bilan antiseptiklami mutanosib ravishda aralashtirib, yog‘ochni chirishdan
va yonishdan saqlash mumkin.
13.6. Yog‘och material va buyumlar
Yog‘och materiallar, asosan, ignabargli daraxtlami bir necha bosqichda
qayta ishlab tayyorlanadi. Ular ichida eng ko‘p ishlatiladigani qarag‘ay,
qora qarag‘ay, (yel), oq qarag‘ay (pixta), pista qarag‘ay (kedr) va tilingan
yog‘ochdir. Qarag‘ay yog‘ochidan brus, taxta, duradgorlik buyumlari, faner
va shu kabilar olinadi. Bargli daraxtlar qurilishda kamroq ishlatiladi. O lta
zich, teksturasi chiroyli eman, qora qayin (buk), yasen, shpon va maxsus
faneralar olishda, oq qayin esa pishiq fanerlar tayyorlashda ishlatiladi.
|
| |