Talab va taklifdagi o`zgarishlarning bozor muvozanatiga ta′siri. Muvozanatli narx

|
Talab va taklifdagi o`zgarishlarning bozor muvozanatiga ta′siri. Muvozanatli narx
|
bet | 3/3 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 339,82 Kb. | | #249916 | Turi | Referat |
Bog'liq BOZOR MUVOZANATI VA UNING AHAMIYATI3. Talab va taklifdagi o`zgarishlarning bozor muvozanatiga ta′siri. Muvozanatli narx.
Bozor muvozanatining asosiy elementlari narx, taklif va talabdir.Talab va taklif nisbati mahsulotning bozorda narxini belgilaydi. Narx iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilar uchun bozorning holati to'g'risida ma'lumot beradi va shu bilan bozorda iqtisodiy ob'yektning xatti-harakatlarini oldindan belgilab beradi. Narx tovarning mavjudligi shakli, uning o'lchovidir. Shuning uchun bu keng ma'noda tovar qiymatining pul ko'rinishidagi ifodasidir, ya'ni. va mehnat qiymati, foydalanish qiymati va almashinuv qiymati.Tovar ayirboshlash sharoitida ishlab chiqarish bozorda tovarlarni etkazib berish va tovarlarga bo'lgan talab tomonidan iste'mol bilan ifodalanadi.
Talab va taklifning o'zaro ta'siri natijasida bozorda narx qanday belgilanadi? Bu savolga javob berish uchun biz talab va taklif shkalasini bitta jadvalga qisqartiramiz. 2-jadvaldagi ma'lumotlarni ko'rib chiqing. Unda ettita talab darajasi va taklifning etti qiymatiga mos keladigan ettita narx darajasi ko'rsatilgan.
2-jadval. Talab, taklif va bozor narxi.
Taklif qiymati
tovarlar birligi
|
Narxi, p.
|
Talab miqdori
tovarlar birligi
|
Ortiqcha (+) yoki
tovarlar, birliklarning etishmasligi (-)
|
2
|
10
|
50
|
-48
|
10
|
15
|
40
|
-30
|
20
|
20
|
30
|
-10
|
25
|
25
|
25
|
0
|
30
|
30
|
20
|
+10
|
35
|
35
|
15
|
+20
|
40
|
40
|
10
|
+30
|
Ushbu tovarlar ko'rsatilgan ettita narx darajasidan qaysi birida sotiladi? Buni sinov va xato bilan aniqlashga harakat qilaylik:15 p narxda - 30 dona tovarlarning tanqisligi yuzaga keladi, 20 p narxda. - etishmovchilik pasayadi, lekin baribir 10 ta mahsulot saqlanib qoladi; 35 rubl narxda - 20 birlikka teng bo'lgan ishlab chiqarishning ortiqcha miqdori mavjud; 30 rubl narxda, ortiqcha pul pasayadi, ammo u baribir 10 dona tovar bo'ladi. Va faqat 25 p narxda. ortiqcha yoki kamomad bo'lmaydi. Ushbu narxda sotuvchilar bozorga olib kiradigan tovarlar soni xaridor istagan va sotib olishi mumkin bo'lgan miqdorga teng bo'ladi.Muvozanat narxiShunday qilib, 25 p narxda. talab qiymati taklif qiymatiga to'g'ri keladi, ya'ni unga erishiladi talab va taklif muvozanati. Ushbu narx deyiladi muvozanat narxiya'ni ushbu narxda xaridorlarning sotib olish va sotuvchilarni sotish to'g'risidagi qarorlari o'zaro kelishib olinadi.Equiblireum narx - sotuvchilar tomonidan taklif etilayotgan tovarlar (xizmatlar) miqdori xaridorlar sotib olishga tayyor bo'lgan tovarlar (xizmatlar) miqdoriga to'g'ri keladigan narx.Grafikda muvozanat narxi talab egri chizig'ining taklif egri bilan kesishishi natijasida olingan muvozanat nuqtasiga to'g'ri keladi. Boshqacha qilib aytganda, taklif ushbu tovarni sotuvchilarning yoki ishlab chiqaruvchilarning yig'indisini, talab esa xuddi shu tovarning xaridorlari yoki iste'molchilarini (individual yoki samarali) anglatadi.Talab va taklif ob'ektiv zarur bo'lgan bozor kategoriyalaridir. Ular orqali ishlab chiqarish va iste'mol o'rtasidagi munosabatlar namoyon bo'ladi. Talab va talab pirovardida birja asosida ishlab chiqarish va iste'molni yuzma-yuz keltirib chiqaradi.Talab - bu pul bilan ifodalangan ijtimoiy ehtiyojning miqdori. Talab bu bozorda tovarlarga bo'lgan ehtiyoj. Talab har doim pul bilan ifodalanadi, ya'ni. aholi va korxonalar uchun to'lov vositalari. Faol talab tovarlarni sotishning mumkin bo'lgan hajmini aniqlaydi, ya'ni u bozor imkoniyatlarini tavsiflaydi.Taklif bu bozorga yakuniy sotish uchun kiradigan tovarlar to'plami. Taklif deganda bozorda bo'lgan yoki unga etkazib beriladigan mahsulot tushuniladi. Bundan kelib chiqadiki, tovarlarni etkazib berish ularni ishlab chiqarish va tovar zaxiralariga bog'liq.Bozorda tovar aylanishining normal jarayonini ta'minlash uchun talab va taklif o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik bo'lishi kerak. Aynan mana shu bozorni tartibga solish. Birinchidan, talab va taklifning nisbati narx darajasining shakllanishiga bevosita ta'sir qiladi. O'z navbatida, ushbu nisbat mavjud narxlarga qarab o'zgarib turadi. Shuning uchun narx omili talab va taklif o'rtasidagi o'zaro ta'sirga faol ta'sir qiladi.Qisqa muddatli istiqbolda talab va taklifni tartibga solish quyidagilar orqali amalga oshiriladi: narx o'zgarishi; manevr zaxiralari.Istiqbolda talab va taklif quyidagi omillar bilan tartibga solinadi: mehnat unumdorligining o'zgarishi; ijtimoiy takror ishlab chiqarish hajmi va nisbatlaridagi o'zgarishlar; shaxsiy iste'mol tarkibidagi o'zgarishlar; aholining pul daromadlari dinamikasini tartibga solish.Iqtisodiyot uchun talabning taklifga nisbatan haddan tashqari ortiqligi va tovar taklifining talabga nisbatan ortiqcha bo'lishi ham bir xil darajada g'ayritabiiydir. Birinchi holda, tovarlarning surunkali etishmasligi bo'ladi, ikkinchi holatda - aylanma kanallarda tovar massalarining pasayishi, ularning haddan tashqari ko'payishi.Bozor munosabatlarining subyektlari sotuvchilar (ishlab chiqaruvchilar), xaridor (iste'molchilar) va turli vositachilardir. Ular: davlat (hukumat), korxonalar (firmalar) va uy xo'jaliklari bo'lishi mumkin. Bozordagi ob'ektlar bu sotiladigan barcha turdagi tovarlar (tovarlar va xizmatlar, ishchi kuchi, ishlab chiqarish vositalari, moliya va boshqalar).Bozor muvozanati - bu bozorning asosiy elementlari: taklif, talab va narxlarning o'zaro bog'liqligi va o'zaro ta'siri mexanizmi.Bozor mexanizmining o'ziga xos xususiyati shundaki, uning har bir elementi narx bilan chambarchas bog'liq bo'lib, u talab va taklifga ta'sir etuvchi asosiy vosita bo'lib xizmat qiladi. Xususan, talab narx bilan teskari bog'liq: mahsulot narxining oshishi bilan unga bo'lgan talab, qoida tariqasida, pasayadi va aksincha.Shu bilan birga, aholining talabi faqat tovarlarning chakana narxlariga bog'liq bo'lib, ulgurji yoki xarid narxlarining o'zgarishi chakana narxlar o'zgarguncha aholining talabiga bevosita ta'sir ko'rsatmaydi. Ulgurji narxlarning o'zgarishi korxonalarning ishlab chiqarish vositalariga bo'lgan talabiga ta'sir qiladi.Narx, taklif va talab o'rtasidagi munosabatlarga qo'shimcha ravishda to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiladi, ya'ni. talab talabga, talab esa talabga javob beradi. Masalan, bozorda yangi yuqori sifatli tovarlarning taklifi har doim ularga bo'lgan talabni rag'batlantiradi va ma'lum tovarlarga bo'lgan talabning o'sishi oxir-oqibat ushbu tovarlarga bo'lgan talabning o'sishini talab qiladi.
|
| |