nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-жадвал 
Ҳисоб сиёсатини тартибга солувчи элемент ва усуллари

161
замонавий раҳбар бу масалаларни яхши англаши, бош бухгалтер эса тегишли
равишда расмийлаштирилган ҳужжатгина муайян муомалани тўғри акс
эттириш ҳуқуқини беришини тушуниши шарт деб ҳисоблаймиз.
Республикамизда фаолият юритаётган темир йўл корхоналари бухгалтерия
ҳисобини
миллий
стандарт
асосида
тузиб
халқаро
стандартларга
трансформацияқилинади.
Шундан кўриниб турибдики темир йўл корхоналарида ҳисоб сиёсати 1-
сонли БХМС «Ҳисоб сиёсати ва молиявий ҳисобот” [1] номли стандарт
асосида тузилади.
Бугунги кунда ҳисоб сиёсати бош бухгалтер ёки шунга ўхшаш
функтсияларни бажарадиган бошқа ваколатли ходим томонидан тузилиб
Ҳисоб сиёсати муддати 1 йил, яъни календар йил учун ва раҳбар
томонидан тасдиқланади ва ушбу ҳужжат буйруқ билан расмийлаштирилади.
Ҳисоб сиёсати олдиндан тасдиқланган-жорий йилнинг кейинги йили, асосан
декабр ойининг сўнгги кунларида кўриб чиқилади.
Бош бухгалтер ҳисоб сиёсатини шакллантириш, бухгалтерия ҳисобини
юритиш, мукаммал ва тўлиқ бухгалтерия ёки молиявий ҳисоботларни ўз
вақтида тақдим этиш учун жавобгардир.
Солиқ тизимини тартибга солишнинг асосий ҳужжатларидан бири бўлиб,
корхона учун ҳисоб сиёсати ҳисобланади.
Ташкилотнинг ҳисоб сиёсати бухгалтерия ҳисоби ва солиққа тортиш билан
боғлиқ бўлмаган муаммоларни ҳал қилишга ихтисослашган эмас. Ташкилотда
ўрнатилган ҳисоб сиёсати бухгалтерия ҳисоби ва солиқ ҳисобини юритишда
қўлланма, қонунлар тўплами сифатида қўлланилади.
9 - §. Murakkab (absolut) harakatdagi moddiy nuqta tezligi

,7
dx^
dy -t
dz p
•"
•"?
• P
bu yerda
Vr = — i + — j + — k = xi + yj + zk .
(
59.5)
(59.5) fo rm u la n u q tan in g nisbiy tezligim ifodalaydi. U n i hisob-
lashda
i , j , k lar o ‘zgarm as deb qaraladi.
Agar q o ‘zg‘aluvchi k o o rd in a tala r sistem asining b e rilg an ondagi
b u rch a k tezligi o»e m a ’lum b o ‘lsa,
7 , j , k — vekto rlar u c h la rin in g
tezliklari quyidagicha aniqlanadi:
d i
-
r
d j
-
->
dk
_
p
~dt = G ) e X l , ~dr = ( 0 e X J , ~df = ( 0 e X k -
(59'6)
(59.5) va (59.6) ni (59.4) ga q o ‘ysak:
dt
yoki 
v M = v c + V ’ - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

bu yerda
УM -
yjVrn +
У My ,
V t o = V r , + V <
Cx
[M C ]x ■
V M y
=
Y c y +
V (M C )y
(53.3)
(53.4)
Vc
1
VMC b o ‘lsa,
VM = л]Ус + Уме b o ‘ladi.
Ус b ila n
Умс m a ’lum b iro r b u rc h a k h o sil q ilg a n d a k o sinu slar
teo re m a sid a n foydalanib,
VM k attalik top ilad i .
54 - §. Tekis parallel harakatdagi jism ixtiyoriy nuqtasining
tezlanishi
Tekis p a ra lle l h arak atd ag i jism ixtiyoriy
M nuqtasi tez lan ish in i
aniqlash u c h u n (53.2) dan vaqt b o ‘yicha hosila olam iz:
dV,м
dt
dVC ,
dVMC
dt
dt
yoki
97-rasm.
X
ai - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
|
ТЕМИР ЙЎЛ КОРХОНАЛАРИДА ХАЛҚАРО СТАНДАРТЛАР

158
транспорти иқтисодий солохиётини яхшилаш мақсодида
куплаб чора
тадбирлар амалга оширилмоқда. Жумладан, 1992 йил 9 декабрда “Аудиторлик
фаолияти тўғрисида”ги, 1996 йил 30 августда “Бухгалтерия ҳисоби
тўғрисида”ги Қонунлар қабул қилинган эди. 2021 йил 25 февралда
“Аудиторлик фаолияти тўғрисида”ги, 2016 йилнинг 13 апрелида “
Бухгалтерия
ҳисоби тўғрисида”ги қонунларнинг янги таҳрири қабул қилинди. Бухгалтерия
Ҳисобининг Халқаро Стандартларига (БҲХС) асосланган ҳолда Бухгалтерия
Ҳисобининг Миллий стандартлари (1998-2016 йиллар) ишлаб чиқилди.
"Ўзбекистон темир йўллари" АЖ нинг иқтисодий фаолият юритишида ҳам
жуда кўп муҳум ҳужжатлар такомиллаштирилмоқда.
Ҳисоб сиёсати деганда хўжалик юритувчи субъектнинг раҳбари
бухгалтерия ҳисобини юритиш ва молиявий ҳисобот тузиш учун қабул
қиладиган
тартиб усул тушунилади, молиявий ҳисобот уларнинг принциплари
ва асосларига мувофиқ равишда тузилади [1]. Барча хўжалик
юритувчи
субъектлар жумладан "Ўзбекистон темир йўллари" АЖ ўзларининг ташкилий-
ҳуқуқий шакли ва мулкчилик шаклидан қатъи назар, ҳисоб сиёсатини
юритишлари лозим.
Ҳисоб сиёсати маҳфий ҳужжат эмас, сабаби унда Ўзбекистон
Республикаси қонун ҳужжатларига мувофиқ ишлаб чиқилган ҳисоб юритиш
қоидалари акс эттирилган.
Бухгалтерияга оид ҳисоб сиёсатида ҳисоботнинг
барча элементлари
бўйича бухгалтерия ҳисобини юритиш усуллари тавсифланиши лозим.
Hayvonlar
  
Vazni, kg - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 68/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeHayvonlar
|
Vazni, kg
|
Dozasi
|
Qoramol
|
300-350
|
1-1/5
|
Eshak
|
150-200
|
1/3-1/2
|
Qo‘y
|
32-50
|
1/5-1/6
|
Cho‘chqa
|
50
|
1/5-1/6
|
It
|
10-12
|
1/10-1/16
|
Mushuk
|
2-2,5
|
1/20-1/32
|
Qushlar
|
2
|
1/20-1/40
|
Dozasi ikkita son bo‘yicha keltirish: birinchisi minimal (keng qo‘llanadi; ikkinchisi-maksimal doza. Ular urg‘ochilar uchun, qo‘chqorlar uchun esa 10-25% yuqori bo‘ladi.
Lekin ushbu hisob-kitob barcha dorivor vositalarga to‘g‘ri kelavermaydi, chunki hayvonlardagi dorilarga sezgirligi turlicha. Masalan, qoramol kalomelga sezgir, lekin kalomelga cho‘chqalarning sezgirligi past. Mushuklar yurak glikozidalariga valeriana nastoykasiga, fenilsalitsilat, fenolga sezgir bo‘lsa, apomorfinni sezmaydilar.
Qushlar juda natriy xloridga sezgir bo‘lsa, lekin strixninga sezgirligi kam. Dorivor moddaning ta’sir etish kuchi bir xil dozada bo‘lsa ham, hayvonning yoshiga qarab har xil bo‘ladi. Ot va qoramol 3-4 yoshda rivojlangan bo‘lsa, cho‘chqalarniki 2-3 yoshda bo‘ladi. Har xil yoshdagi ot va qoramollarga dori moddalarni belgilanishi 6-jadvalda keltirilgan ¾.
Veterinariyada dorilarni ishlatishda o‘ziga xos usuldan foydalaniladi, ya’ni tayyor dorilar hayvonlar yaxshi ko‘radigan ozuqalariga qo‘shib beriladi. Masalan, ot va qoramollar osh tuzini, qo‘y va echkilar achchiq moddalarni, it va cho‘chqalar shirinliklarni, mushuklar valerianani yaxshi ko‘radilar. Odatda cho‘chqalar uchun bo‘tqa eng yaxshi dori turi hisoblanadi.
Qush va uy hayvonlari (it, mushuk) uchun xab dorilar, otlar uchun bolyuslar qo‘llaniladi.
Jadval 2
Har xil yoshdagi ot va qoramollarga dori moddalarni belgilanishi
|
| |
D 
Л - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi - bet 65

‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
|
Dinamikaning asosiy qonuni - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

117-rasm.
118-rasm.
(62.1)
vektor tenglam a m oddiy nuqta dinam ikasining asosiy te n g
lam asi deyiladi. (62.1) fo rm u lad an ko ‘ram izki, m uayyan kuch t a ’si
rida m oddiy n u qtaning oladigan tezlanishi faqat kuch kattaligigagi-
na em as, balki nu q ta m assasiga ham b o g ‘liq.
A gar m oddiy nuq ta faqat o ‘zining
G o g'irlik kuchi t a ’sirida Y er-
ga erkin tushsa,
F = G, a = g b o ‘lib, (62.1) ifoda
G = mg
(62.2)
k o ‘rin ish n i o ladi. D em ak, m o d d iy n u q ta n in g o g ‘irlik k u ch i b ilan
m assasi o ‘zaro (62.2) tenglik bilan b og ‘langan ekan.
A gar m oddiy nuqtanin g o g 'irlik kuchi aniq b o ‘lsa, uning m assa
sini (62.2) ga k o ‘ra
form uladan topish m um kin.
X alqaro birliklar sistem asi (SI) da m assa birligi qilib kilogarm m
(1 kg), vaqt birligi qilib sekund (1 s), uzunlik birligi qilib m etr (1 m)
qabul qilingan.
B inobarin, kuch birligi quyidagicha boMadi:
[F] = [m] ■
Ы = kg •
= N (N y u to n ) .
s
D em ak, massasi 1 kg b o ‘lgan m oddiy nuq taga 1 m /s
2 tezlan ish
bera oladigan kuch N y uto n deb ataladi.
3.
Ta’sir va aks ta’sir qonuni. H ar b ir t a ’sir o ‘ziga ten g va q a -
ram a-q arsh i yo ‘nalishdagi aks t a ’sirni vujudga keltiradi. B oshqach a
aytganda, ikkita jism ning b ir-b iriga t a ’sirlari o ‘z a ro ten g va q a ra m a -
qarshi y o ‘nalgan (118-rasm ).
A jism n in g fijis m g a k o ‘rsatgan t a ’siri
Related research - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

176
in the manufacturing industry. The paper outlines key practices such as implementing
an inventory management system, conducting regular physical inventory counts, and
using data analytics to optimize inventory levels.
"The Role of Auditing in Promoting Accountability and Transparency in Public
Sector Management" by Egbide Ben-Caleb and Onovwerosuoke Tochukwu. This
research paper examines the role of auditing in promoting accountability and
transparency in public sector management. The paper
concludes that auditing is
essential for promoting accountability and transparency in public sector management
and ensuring compliance with financial reporting regulations.
P n u q ta n i qutb deb olsak, A - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar...

57 - § . Tezliklar oniy markazini aniqlash usullari
Tekis shaklda T O M quyidagi h o lla rd a oson aniqlanadi:
1) Agar tekis shakl biror q o ‘zg‘alm as sirt ustida siф a n m a sd a n ha-
ra k a tla n s a , u n in g q o ‘zg ‘a lm a s s irtg a te g ib tu rg a n n u q ta s i T O M
b o ‘ladi (
101-rasm ).
2) Agar tekis shakl
A va
В n u q talarin in g tezliklar m oduli m a ’lum
b o ‘lib, u lar o ‘z a ro parallel va
AB ga p e rp e n d ik u la r boMsa, m azk u r
te z lik la r u c h la rin i tu ta s h tiru v c h i c h iz iq n i
AB b ila n k e s is h g u n c h a
davom ettiram iz. N atijada hosil b o ‘lgan
P nuqta TO M b o ‘ladi (102-
rasm ,
a, b).
3) Agar
VA ||
VB, VA = V B b o ‘lsa, jism ilgarilam a harakatda b o ‘lib,
tezliklar oniy m arkazi cheksizlikda yo tad i
(AP=oo) (103-rasm ,
a, b).
103-rasm.
ac + амс ■ - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
|
hamda sanoat mahsulotlari import va eksport hajmlarining 2010-2022 yillarda

905
Qashqadaryo viloyat sanoat korxonlarida jami
ishlab chiqarilgan mahsulot
hajmining 2010-2022 yillar davomida o‘zgarish tendensiyasini eskizini tasvirlab, shu
asosida trend modelini hosil qilingan va baholash mezoni bo‘yicha baholangan (2-
rasm). Bunda hosil qilingan trend modelining determinatsiya koeffitsienti R²=0,9177,
F
his
=141,85, t
his
=10,22 (
05
,
0
bo‘lganda t
jad
=2,1314, F
jad
=2,4034) ga teng bo‘lgan
vaqtda, y=85,171t
2
+276,58t+4275,9 ko‘rinishdagi regressiya
tenglamasini tanlab
oldik. Shu tariqa Qashqadaryo viloyat sanoat korxonlarida jami iste’mol
mollari
ishlab chiqarish hajmining ham y=376,04t-66,562 ko‘rinishdagi
regressiya
tenglamasini tanlab oldik.
Darsning texnologik chizmasi

93
Javob: 29,4%
5. 100 gr 25 % li eritma tayyorlash uchun 10 % li va 35% li eritmalaridan qancha
(gr) dan kerak? Javob: 40 gr va 60 gr
3. Yangi mavzuni tushuntirish.
1) Eritma massasi, eritma hajmi va eritma zichligini bir-biriga qanday
bog‘liqligini ko‘rib chiqamiz:Eritma zichligini (ρ) aniqlash uchun eritmaning
umumiy massasini (m
2
)eritma hajmiga (V) bo‘lish kerak:
Eritma massasini (m2) gramm (g) yoki kilogrammda (kg); eritma hajmini (V)
millilitr (ml) yoki litrda (l); eritma zichligini (ρ) esa g/ml yoki kg/l larda
ifodalashimiz mumkin.
Shu formula orqali eritma massasini (m
2
) aniqlash uchun eritma zichligini
(ρ) eritma hajmiga (V) ko‘paytirish kerak bo‘ladi:
O‘quvchilarni baholash - Boshqarmasi

92
bog‘liqlikdan unumli foydalanish usullari haqida ilmiy tushunchalar berish.
IXK2
-
O‘tilgan mavzular yuzasidan masala, mashqlarni yecha olish.
b) Tarbiyaviy:
Har bir masalani tartib bilan yechishga o‘rgatish. Yozilish tartibiga
rioya qilishga chorlash. Ekologik, estetik, iqtisodiy tarbiya berish.
c) Rivojlantiruvchi:
Eritmalar konsentartsiyalari haqidagi tushunchalarni
rivojlantirish.
TK6-
eritmalar konsentratsiyalarini aniqlash va ular orasidagi
bog‘liqlikka oid masala va mashqlarni ishlashda hisoblashlarni bajara olish
kompetensiyasini rivojlantirish.
Dars turi:
yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars
Dars uslubi:
aralash(amaliy, suhbat, test topshiriqlari bilan ishlash, munozara va
tahlil)
Dars jihozi:
darslik, tarqatma materiallar
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
c) Rivojlantiruvchi - Boshqarmasi

97
3) Sirka kislotaning 6 % li eritmasi (
)oshxona sirkasi, 80% li
eritmasi (p=1,07 g/ml) esa sirka essensiyasi deyiladi. 500 sm
3
oshxona sirkasini
tayyorlash uchun necha millilitr sirka essensiyasi kerak bo‘ladi?
4) 15
0
C da to‘yingan 405 g eritmada 40 g ammoniy xlorid bo‘ladi? Tuzning shu
temperaturadagi eruvchanligini toping.
5) 100
0
C dagi CaBr
2
ning 408 g to‘yingan eritmasi 25
0
C gacha sovitilsa, necha
gramm tuz kristallanadi? (S (25
0
C)=66; S (100
0
C)=104)
II variant
1) Natriy gidroksid eritmasining konsentratsiyasi 40 % li bo‘lsa, uning molyar
konsentratsiyasi qanday bo‘ladi? (p=1,2 g/sm
3
)
2) 17 % li 10 g eritma tayyorlash uchun necha l (n.sh.) ammiak talab etiladi?
3) Glyukozaning 20% li 200 g ,50% li 100 g va 65%li 300 g eritmalari
aralashtirildi. Hosil bo‘lgan aralashmadagi glyukozaning massa ulushini % da
aniqlang.
4) Kaliy dixromatning 20
0
C dagi eruvchanligi 12,5 g ni tashkil qiladi. Shu
moddaning 400 g suv bilan hosil qilgan eritmasining massasi qancha bo‘ladi?
5) 100
0
C dagi CaCl
2
ning 785 g to‘yingan eritmasi 25
0
C gacha sovitilsa, necha
gramm tuz kristallanadi? (S (25
0
C)=35; S (100
0
C)=57)
Yechim - Boshqarmasi

96
5. O‘quvchilarni baholash:
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
O‘tilganlarni takrorlab kelish.
32-MAVZU:
4-nazorat ishi
(
Eritma konsentratsiyasi va uni ifodalash usullari.
Foiz konsentratsiya. Foiz konsentratsiya, eritma massasi, hajmi va zichligi
orasidagi bog‘lanish.
)
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Eritmalar mavzusida olingan nazariy bilimlarni masala va test
topshiriqlarini bajarish jarayonida qay darajada tadbiq qila olish imkoniyatiga ega
ekanligini aniqlash.
IXK3
-Mavzu yuzasidan masala, mashqlarni yecha olish.
b) Tarbiyaviy:
test topshiriqlarini tezkor tarzda va to‘g‘ri yechishga chorlash orqali
mehnat tarbiyasini berish. Vaqtdan unumli foydalanishga o‘rgatish.
TK3-
kimyoviy
elementlar va ularning birikmalari xossalariga oid masala va mashqlarni ishlashda
hisoblashlarni bajara olish.
konsentratsiyasini (%) hisoblang

91
eritmaning massasini (200 g ) ikkinchi eritmaning massasiga (500g) qo‘shib, yangi
eritmaning umumiy massasini topamiz: 200+500= 700 g
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
Masalalar yechish.
1
. 23,5 g K
2
O 126,5 g suvga tushirilganda hosil bo‘lgan eritmaning foiz
konsentratsiyasini (%) hisoblang.
2. 16,8
l (n.sh) CO
2
2000 g suvga yuttirilishidan hosil bo‘lgan eritmaning foiz
konsentratsiyasini (%) aniqlang.
3. 100 g suvga 46 g natriy qo‘shilganda hosil bo‘lgan eritmaning foiz
konsentratsiyasini (%) aniqlang.
4. 150 g 40 % li va 250g 30% li NH
4
NO
3
eritmalari bir idishga solib
aralashtirilishidan hosil bo‘lgan eritmaning foiz konsentratsiyasini (%) hisoblang.
5. 520 g 10 % li BaCl
2
eritmasi va 710 g 5% li Na
2
SO
4
eritmalari bir idishga solib
aralashtirilganda, hosil bo‘lgan eritmaning foiz konsentratsiyasini (%) aniqlang.
6. 425 g 20 % li AgNO
3
eritmasi va 195 g 15% li NaCl eritmalari bir idishga solib
aralashtirilganda, hosil bo‘lgan eritmaning foiz konsentratsiyasini (%) aniqlang.
Dars uslubi - Boshqarmasi

|
BoshqarmasiBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)89
Dars uslubi:
aralash(amaliy, suhbat, test topshiriqlari bilan ishlash, munozara va
tahlil)
Dars jihozi:
darslik
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt
Tashkiliy qism
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tgan mavzuni so‘rash:
Test savollari bilan ishlash.
1) 150 g suvda necha gramm NaNO
3
eritilsa 25% li eritma hosil bo‘ladi?
A) 50 B) 25 C) 35 D) 55
2) 30% li KBr eritmasidan 500 g tayyorlash uchun necha gramm tuz va necha
gramm suv kerak bo‘ladi?
A) 150,350 B) 125,325 C) 350,150 D) 55,445g
3) Eritma tarkibidagi erigan modda miqdoriga ko‘ra qanday eritmalarga bo‘linadi?
A) To‘yingan va to‘yinmagan; B) to‘yingan, to‘yinmagan, o‘ta to‘yingan;
C) o‘ta to‘yingan, to‘yinmagan; D) o‘ta to‘yingan, to‘yingan.
3. Yangi mavzuni tushuntirish:
Agar suvda yaxshi eriydigan hamda suv bilan o‘zaro ta’sirlashib yangi
modda hosil qiladigan moddalar (masalan Na, Na
2
O, SO
3
, SO
2
, KH, K
2
O, NO
2
)
suvga solinsa, hosil bo‘lgan eritmani konsentratsiyasi shu reaksiya natijasida hosil
bo‘lgan yangi modda massasiga asoslanib topiladi.
1-masala: 31 g Na
2
O 69 g suvga tushirilganda hosil bo‘lgan eritmaning foiz
|
| |
b) Tarbiyaviy - Boshqarmasi

95
Yechimlar:
1.
2.
1.2 formuladan foydalanib, massasi 250 g bo‘lgan
(K3P 0 4) = 0,08(8%) li
eritma tayyorlash uchun qanday massada tuz kerakligini aniqlaymiz:
m(K
3
P0
4
) = m
(K
3
P0
4
) • m(K
3
P0
4
) = 250 • 0,08 g = 20 g. Eritma tayyorlash uchun
zarur bo‘ladigan suvning massasini topamiz: m(Н20 ) = (250 - 20) g = 230 g.
3. Yechim.
Erituvchi (suvning) massasini aniqlaymiz:
M(H
2
0 ) = V(H
2
0 ) • p(H
2
0 );
m(H
2
0 ) = 200 • lg = 200g. bunda V(H
2
0 ) — suvning hajmi; p(H
2
0 ) — suvning
zichligi. Hosil qilingan eritmaning massasi:
m = m (tuz) + m (Н
2
0);
m — (40 +
200)g = 240 g.
Tuzning eritmadagi massa ulushini hisoblab topamiz:
2 - § . Tekis shakl ixtiyoriy nuqtasining trayektoriyasi

yoki
CMX= CM c o s (a + cp),
= C A /sin (a + ф).
(52.2)
(52.2) ni (52.1) ga qo‘ysak:
XM = x c + bcos(a + ф),
y M = y c +
6s in (a + ф).
(52.3)
(52.3) form u la tekis h arak atd ag i jism ixtiyoriy nuqtasi trayekto -
riyasining p aram etrik tenglam asidir.
5 3 - § . Tekis parallel harakatdagi jism ixtiyoriy
nuqtasining tezligi
Q a ttiq jism
S q irq im in in g
h o la tin i q o ‘zg‘alm as
Oxy siste
m aga n isb atan tekshiram iz (96-
ra s m ).
S q irq im С n u q ta s in i
q u tb deb olib,
u n u q ta d a n jism
bilan birgalikda ilgarilam a h a ra
k at q ilu v c h i
Cx'y' k o o rd in a ta
s is te m a s in i o la m iz . Bu h o ld a
jis m ix tiy o riy
M n u q ta s in in g
h o latin i vektor usulda quyidagi
ch a aniqlash mumkin:
96-rasm.
Гг +
Г
(53.1)
(53.1) d an vaqt b o ‘yicha hosila olsak:
dfM_ _
drc |
dr'
dt
dt
Kalit so‘zlar - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro...

902
qismlari, uni baholash ko‘rsatkichlari bo‘yicha xorijiy davlatlarda ko‘plab statistik
tadqiqotlar amalga oshirilgan. Ammo mamlakatimiz miqyosida iqtisodiyotning real
sektori sohasining o‘ziga xos rivojlanish xususiyatlarini to‘liq qamrab olgan va unga
asosan sanoat korxonalarining baholash ko‘rsatkichlari va iqtisodiy salohiyatni
oshirish mexanizmlari bo‘yicha ilmiy va amaliy asoslangan takliflar berish dolzarb
hisoblanadi.
Shunday ekan sanoat korxonalarining tashkiliy-iqtisodiy mohiyati, tarkibi,
rivojlanishning o‘ziga xos xususiyatlari bo‘yicha ko‘rsatkichlarni ilmiy jihatdan
shakllantirish va iqtisodiy mohiyatini nazariy jihatdan ochib berish maqsadga
muvofiqdir.
Shuning uchun Qashqadaryo viloyati sanoat korxonalari ishlab chiqarish
hajmi va sohaga bog‘liq ko‘rsatkichlarni statistik tahlil qildik.
-MAVZU - Boshqarmasi

|
BoshqarmasiBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)
34-MAVZU:
Normal konsentratsiya
Darsning maqsadi:
a)Ta’limiy:
Normal konsentrtsiya tushunchasi, uni aniqlash formulalari va
formuladan kelib chiqadigan xulosalar haqida ilmiy tushunchalar berish.
IXK3
-
Ekvivalentlik va normal konsentratsiyani aniqlash yuzasidan masala, mashqlarni
yecha olish.
b) Tarbiyaviy:
Kundalik turmushda to‘qnash keladigan eritmalarda erigan
moddalarning ekvivalent miqdorlari haqidagi tushunchalarni izohlash orqali
ekologik tarbiya berish. Tartib bila yozishga o‘rgatish, mantiqiy fikrlash
qobiliyatini shakllantirish.
c) Rivojlantiruvchi:
Xotirani chiniqtirish, eritmalar konsentratsiyasini ifodalash
turlari bo‘yicha bilimlarni rivojlantirish.
TK2
-eritmalar konsentratsiyalarini
aniqlash va ular orasidagi bog‘liqlikka oid masala va mashqlarni ishlashda
hisoblashlarni bajara olish.
Dars turi:
yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars
Dars uslubi:
aralash(amaliy, suhbat, test topshiriqlari, munozara va tahlil)
Dars jihozi:
darslik, testlar to‘plami
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt
Tashkiliy qism
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
|
| |
% + Z A = 0 - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi Pdf ko'rish
|
bet | 162/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762% + Z A = 0 ,
(105.4)
+ / „ e - / w g>2 = 0 ,
Л/* + X BAB +
l y z E
+ I xz со2 = 0,
M \ - I z * = 0 .
(105.4) tenglam alarning oxirgisi jism ning qo‘zg‘almas o ‘q atrofi
da aylanm a harakatining diffensial tenglamasini ifodalaydi.
(105.4) tenglam alarning birinchi beshtasidan jismning Az atrofi
da aylanm a harakatidagi tayanch reaksiyalarni aniqlash m um kin.
Agar co= 0, 8 = 0 b o ‘lsa, (105.4) ten g lam a lar ikki nuqtasi orqali
bog‘lanishdagi qattiq jism ning muvozanat tenglam alarini ifodalaydi,
ya’ni (105.4) da co= 0, e = 0 deb olsak, statik reaksiyalarni aniqlash
mumkin.
Jism aylanm a harakatidagi tayanch reaksiyalaridan statik reak-
siyalar ayirmasi dinam ik reaksiya deb ataladi. Dinamik reaksiyalarni
X%, YA ,
Z A
, X g , YB deb belgilasak, ta ’rifga ko‘ra:
Y
— Y &
i
V st
Y
— Y D ,
v s t
A A ~ Л A
+
Л А
>
Л В ~ Л В
•УА = У
а
+ У
л
,
У
в
= У
в
+ У
в
•
(Ю5.5)
Z A - Z A + Z A
,
(105.4) sistem ada co= 0, e = 0 va XA = X A, YA =YA ,
Z A = Z %,
X B = Xg , YB = Y f deb olsak, statik reaksiya kuchlari aniqlanadi-
gan quyidagi tenglam alar sistemasi hosil b o ‘ladi:
196
Rex + X% + X$ = 0, M ex - Yg AB = 0,
< Rey + r f + Y$ = 0, Л/; + X%AB = 0.
(105.6)
Щ + z % = 0 ,
(105.5)
ni (105.4) ga qo‘yib, (105.6) ni e ’tiborga olsak, dinam ik
reaksiyalarni aniqlash mumkin b o ‘ladigan tenglam alar kelib chiqadi:
|
| |
Ma’ruzaning qisqacha matni - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari...

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 67/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeMa’ruzaning qisqacha matni:
Veterinar farmatsiya farmatsevtik fanining bir maxsus sohasi bo‘lib, hayvonlarning jismoniy, anatomiya, fiziologiya tuzilishi o‘ziga xos bo‘lishlarini hisobga olgan holda mustaqil ravishda rivojlangan.
Veterinariyada ishlatiladigan dori turlari maxsus dorixonalarda, ba’zan meditsina dorixonalarida tayyorlanadi.
Bu dori turlarining retseptlari veterinariya vrachlari va feldsherlari tomonidan yozilib, ular ham tibbiyot retseptlariga qo‘yiladigan talablarga javob berishi kerak. Retseptda kasal bo‘lgan hayvon haqida ma’lumot, turi, laqabi, yoshi bo‘lishi lozim.
Veterinariyada ishlatiladigan dori turlari, ularning tarkibidagi dorivor va yordamchi moddalar va tayyorlanishi odatdagi dori turlari texnologiyasidan hech qanday farq qilmaydi. Faqat ba’zi dori turlarining hajmi, miqdori ko‘p bo‘ladi (masalan, bolyuslar- 0,5-50,0g, shamchalar 200,0 g gacha)
Qo‘shimcha moddalar sifatida javdar uni va ko‘pincha dorilar ta’mi va xidini yaxshilovchi moddalar qo‘shiladi.
Veterinariyada qo‘llaniladigan dorilar ko‘proq dozada berilishi va ayrim o‘ziga xos dori turlarga ega bo‘lishi bilan ajralib turadi.
Masalan, bo‘tqalar, bolyuslar kabi dori turlari ishlatiladi. Veterinariyada ishlatiladigan dori turlari quyidagicha tasniflanadi:
Qattiq dori turlari
Yumshoq dori turlari
Suyuq dori turlari.
Qattiq dori turlariga kukunlar, yig‘malar, tabletkalar, xab dorilar, bolyuslar kiradi. Yumshoq dori turlariga bo‘tqalar, surtmalar, linimentlar kiradi. Suyuq dori turlariga eritmalar, elimshaklar, emulsiyalar va suspenziyalar kiradi.
Veterinariyada ishlatiladigan dori turlarini o‘ziga xosligi. Veterinar dorilarni dozalash
X DFda zaharli, kuchli ta’sir etuvchi va ayrim keng qo‘llaniladigan dorilarning ot, sigir, qo‘y, it, tovuqlar uchun bir martalik dozalari keltirilgan.
Hayvonning turiga ko‘ra dorivor moddaning dozasini sanab chiqarilishi quyidagi 1-jadval orqali bajariladi:
Otning vazni 400 kg deb olinib, dorivor moddalar nisbati qo‘llaniladi.
Jadval 1
Hayvonning turiga ko‘ra dorivor moddaning dozasi
|
| |
TOVAR- MODDIY ZAXIRALAR HISOBINING TAKOMILLASHTIRISH

183
investorlarni zarur axborot muhiti bilan ta'minlash maqsadida «Aksiyadorlik
jamiyatlari, tijorat banklari, sug‘urta tashkilotlari va yirik soliq to‘lovchilar toifasiga
kiritilgan yuridik shaxslar 2021 yil 1
yanvardan boshlab, moliyaviy hisobotning
xalqaro standartlari asosida buxgalteriya hisobi yuritilishini tashkil etishi va 2021 yil
yakunlaridan boshlab moliyaviy hisobotni xalqaro standartlar asosida tayyorlash»
vazifasi belgilangan. Mazkur vazifani amalga oshirish xo‘jalik yurituvchi sub'ektlarda
tovar-moddiy zaxiralar hisobi va auditini xalqaro standartlar talablari asosida
takomillashtirish bo‘yicha taklif va tavsiyalarni asoslash,
tovar-moddiy zaxiralarni
buxgalteriya hisobida haqqoniy qiymatda baholash, auditorlik tekshiruvlarida tovar-
moddiy zaxiralar bo‘yicha ichki nazorat tizimini kuchaytirish masalalari dolzarb
muammolardan biridir. Tovar-moddiy zaxiralar - faoliyat
yuritish jarayonida sotish
maqsadida saqlab turiladigan va ishlab chiqarish jarayonida bo‘lgan hamda mahsulot
ishlab chiqarish, ishlarni bajarish yoki xizmatlar ko‘rsatish jarayonida ma'muriy,
ijtimoiy-madaniy vazifalarni amalga oshirish uchun foydalaniladigan moddiy aktivlar
kiradi.Tovar-moddiy zaxiralarni buxgalteriya hisobini tartibga soladigan me'yoriy
huquqiy xujjat bo‘lib 4- son “Tovar- moddiy zaxiralari” nomli BHMS(O‘z R AV
30.06.2020y. 3259-son bilan ro‘yxatga olingan, O‘z R MV 28.05.2020 y. 24-son
Buyrug‘i) xizmat qiladi.
Xizmatlar ko‘rsatuvchi va ishlar bajaruvchi tashkilotlarda tugallanmagan ishlab
chiqarishning qiymati sifatida qabul qilish-topshirish hujjatlari
rasmiylashtirilmagan
va tashkilot tomonidan tegishli daromad sifatida tan olinmagan tugallanmagan
xizmatlar (ishlar) bo‘yicha xarajatlardan tashkil topadi.Tovar-moddiy zaxiralar xarid
qilingan vaqt bo‘yicha dastlabki zaxiralar tannarxi (FIFO) usuli bo‘yicha tovar-
moddiy zaxiralarning chiqib ketayotgan birliklari tannarxiga
birinchi navbatda xarid
qilingan yoki ishlab chiqarilgan zaxiralarning qiymati kiradi, davr oxiridagi tovar-
moddiy zaxiralar qiymati esa oxirgi bo‘lib xarid qilingan yoki ishlab chiqarilgan
zaxiralar birliklarining umumiy qiymatidan tashkil topadi.
Hisobot davri oxirida tovar-moddiy zaxiralar qiymatini aniqlash ularning chiqib
ketishida tovar-moddiy zaxiralar qiymatini aniqlashning
qabul qilingan usuliga
bog‘liq holda amalga oshiriladi.
184
Tovar-moddiy zaxiralarning chiqib ketishida ularning qiymatini aniqlashning
qo‘llaniladigan usuli tashkilotning hisob siyosatida aks ettirilishi lozim.
Яф= ты
2
sin 45° = 50,76 N .
Sterjen inersiya kuchlarining teng t a ’sir etuvchisi R®

Z me ( K ) = X
a
A B -
sin45° +
Rф
[ oB + |o Z )c o s4 5 °). (104.6)
(104.5) dan:
YA = G = mg = 30 ■
9,81 = 294,3 N .
(104.6) dan:
X A = < 7 ^ - s in 4 5 ° - - 1 - Я ф
( o B + JoZ>sin45°)
2 A B
AB
\
3
/
yoki son qiym atlarni q o ‘ysak,
X A = 58,109 N kelib chiqadi.
(104.4) dan:
X B = X A + Лф = 58,109 + 50,76 = 108,869 N .
E ndi pru jina reaksiyasini aniqlaym iz.
Buning uchun
OD steijen harakatini tekshi-
ram iz,
D K p ru jin an in g sterjenga t a ’sirini
kuch bilan almashtiramiz.
О nuqtaga nisbatan m om ent tenglam a-
sini tuzamiz (192-rasm):
►
________
I
Y, m
0
(Fv ) -
^
4
0
D
c o
s
4 5 ° +
c) Rivojlantiruvchi - Boshqarmasi

152
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt
Tashkiliy qism
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tilgan mavzuni takrorlash:
Oksidlanish jarayonini izohlang?
Qaytarilish jarayoni haqida fikringizni bildiring?
Elektron balans usulida asosiy e’tibor nimaga beriladi?
3. Yangi mavzuni tushuntirish:
1) Yarim reaksiyalar usuli gaqida umumiy ma’lumot berish: Yarim reaksiyalar
usuli, ya’ni ion-elektronli usul. Nomidan ko‘rinib turibdiki, bu usul oksidlanish
jarayoni va qaytarilish jarayoni uchun ionli tenglamalami tuzish va keyin ularni
umumiy tenglama tarzida birlashtirishga asoslangan.
2) Misol tariqasida topshiriq bajarish: Misol tariqasida elektron balans usulini
tushuntirishda foydalanilgan reaksiyaning tenglamasini tuzamiz. Ozroq kislota
qo‘shilgan kaliy permanganat KMn0
4
eritmasi orqali vodorod suifid H
2
S
o‘tkazilganda pushtirang yo‘qoladi va eritma loyqalanadi. Tajriba shuni
ko‘rsatadiki, eritma elementar oltingugurt hosil bo‘lishi, ya’ni quyidagi jarayon
sodir bo‘lishi natijasida loyqalanadi:
H
Ko‘z uchun podvodka - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 66/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeKo‘z uchun podvodka 3 yil saqlanishi va ishlatilganidan boshlab 6-12 oy saqlash mumkin. Eskirgan podvodka quyuq bo‘lib qoladi va yomon surtiladi.
Suyuq va quruq rumyanalar 3-4 yil saqlanishi mumkin, idish ochilganidan keyin suyuq rumyanalar - 6-12 oy, quruq rumyanalar esa12-18 oy saqlanishi mumkin. Mahsulotning hidini o‘zgarishi va to‘kilishi eskirganligidan dalolat beradi.
Kompakt pudra 3 yil saqlanishi mumkin, ishlatilgan vaqtidan boshlab 12-18 oy saqlanadi. Mahsulotning hidini o‘zgarishi va to‘kilishi eskirganligidan dalolat beradi.
Tonal krem 3 yil mobaynida va ochilganidan keyin 6-18 oy saqlanishi mumkin. Mahsulotning hidini o‘zgarishi, to‘kilishi va surtilgani dog‘lar hosil qilishi eskirganligidan dalolat beradi.
Pomada. 3-4 yil mobaynida va ochilganidan keyin 12-18 oy saqlanishi mumkin. Mahsulotning hidini o‘zgarishi, tahir tortishi va yomon surtilishi eskirganligidan dalolat beradi.
Tirnoq uchun laklar va moylarni saqlash muddati 2 yil, ochilgan flakon 1 yil saqlanishi mumkin. Qotib qolgan laklarni maxsus suyuqlikda eritish mumkin, buning uchun atseton va lak o‘chiradigan suyuqlikni ishlatish mumkin emas. Tirnoq uchun moylarni eskirib qolganligi hidi va konsistensiyasini o‘zgarishidan aniqlab olish mumkin.3
11-Ma’ruza
Mavzu: Veterinariya amaliyotida qo‘llaniladigan dori turlari
Ma’ruza maqsadi: Veterinariya amaliyotida ishlatiladigan qattiq, suyuq va yumshoq dori turlari tеxnologiyasini o’zlashtirish. Tayyorlangan dori turlarni sifati, jihozlanishi va saqlash muddati va sharoitiga ahamiyat bеrish.
Tayanch atama va iboralar: Veterinariya, veterinar farmatsiy, bolyuslar, botqalar, briket, draje, dustlar, globulalar, hab dorilar, yig’ma
Reja:
1.Veterinariya amaliyotida qo‘llaniladigan dori turlarini umumiy ta’rifi, o‘ziga xos xususiyatlari
2. Veterinariyada ishlatiladigan dori turlari tasnifi
3. Veterinar dorilarni dozalash asoslari
4. Veterinar suyuq dori turlari texnologiyasi
5. Veterinar qattiq dori turlari
6. Veterinar yumshoq dori turlari texnologiyasi
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash

151
a) KJ + KMn0
4
+ H
2
S0
4
→
b) Cu + 2H
2
SO
4
→
2) Reaksiya sxemalarini davom ettirib yozing, electron balans usuli bilan
koeffitsiyentlar tanlang, qaytaruvchi va oksidlovchilarni ko‘rsating:
a) Na + H
2
0 → ...
b) F e
2
0
3
+ C 0 → ...
d) S 0
2
+ 0
2
→ ...
e) CH
4
+ 0
2
→ ...
f) S + H N 0
3
→...
5. O‘quvchilarni baholash:
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
Mavzuni o‘qib, o‘zlashtirib kelish.
52-MAVZU:
Oksidlanish – qaytarilish reaksiyalarini yarim reaksiya usuli
bilan tenglashtirish.
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Oksidlanish - qaytarilish reaksiyalarini yarim reaksiyalar usulida
tenglashtirish usulini tushuntirish.
FK3
-Mavzu yuzasidan masala, mashqlarni
yecha olish.
b) Tarbiyaviy:
Ionlar haqida oldingi sinflarda olingan bilimlarni takrorlash orqali
xotirani chiniqtirish. Mantiqiy fikrlash qobiliyatini shakllantirish.
TK6
- kimyoviy
elementlar va ularning birikmalari xossalariga oid masala va mashqlarni ishlashda
hisoblashlarni bajara olish.
Ichki molekular reaksiyalar

|
Ichki molekular reaksiyalar Pdf ko'rish
|
bet | 139/182 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 4,97 Mb. | | #136263 |
Bog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)Ichki molekular reaksiyalarga oksidlovchi bilan qaytaruvchi bitta moddaning
o‘zida bo‘ladigan reaksiyalar kiradi. Bu holda oksidlanish darajasi musbatroq
bo‘lgan atom oksidlanish darajasi kichikroq bo‘lgan atomni oksidlaydi. Termik
parchalanish reaksiyalari ana shunday reaksiyalarga kiradi. Masalan:
+5 -2 -1 0 +5 -2 +3 0 -3 +6 0 +3
2KClO
3
= 2KCl + 3O
2
2NaNO
3
= 2NaNO
2
+ O
2
(NH
4
)
2
Cr
2
O
7
= N
2
+ Cr
2
O
3
+ 4H
2
O
Tarkibidagi bitta elementning atomlari turli xil oksidlanish darajalariga ega
bo‘ladigan moddalaming parchalanishini ham ana shunday reaksiyalar qatoriga
kiritish kerak:
-3 +3 0 0 -3 +5 +1
NH
4
NO
2
= N
2
+ 2H
2
O NH
4
NO
3
= N
2
O + 2H
2
O
Disproporsiyalanish* (mutanosiblikning yo‘qligi, nomutanosib) reaksiyasining
borishida bitta element atomlarining oksidlanish darajalari bir vaqtning o‘zida
ortadi ham kamayadi. Bunda boshlang‘ich modda hosil qilgan birikmalarning
birida atomlarning oksidlanish darajalari yuqori, ikkinchisida esa pastroq bo‘ladi.
3) Oksidlanish – qaytarilish reaksiya tenglamalarini tuzish usullari bilan
tanishtirish: Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarining tenglamalarini tuzishning
ikki xil usuli – elektronlar balansi usuli bilan yarim reaksiyalar usuli qo‘llaniladi.
Elektronlar balansi usuli. Bu usulda boshlang‘ich va oxirgi moddalardagi
atomlarning oksidlanish darajalari taqqoslanadi, bunda qaytaruvchi bergan
elektronlar soni oksidlovchi biriktirib olgan elektronlar soniga teng bo‘lishi kerak,
degan qoidaga asoslanadi. Tenglama tuzish uchun reaksiyaga kirishayotgan
moddalaming va reaksiya mahsulotlarining formulalarini bilish kerak. Reaksiya
mahsulotlari tajriba yo‘li bilan yoki elementlaming ma’lum xossalari asosida
aniqlanadi.
-1 +4 0 +2
HCl + MnO
2
Cl + MnCl
2
+ H
2
O 4HCl + MnO
2
= Cl
2
+ MnCl
2
+ 2H
2
O
-1 –
2Cl – 2e = Cl
2
1
+4 – +2
Mn + 2e = Mn 1
|
| |
Damlama va qaynatmalar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 71/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeDamlama va qaynatmalar. X1 DF bo‘yicha tayyorlanadi. Lekin katta vaznli mollarga tayyorlanganda dorixonadan yozilgan dorivor o‘simlik xom ashyolar berilib, suvli ajratmalar uy sharoitida tayyorlanadi. O‘simlik xom ashyoni usti yaxshi yopiladigan idishga solib, kerakli miqdorda qaynoq suv solinadi, idish qog‘ozga o‘raladi, ustidan sherst yoki paxta ko‘rpa bilan o‘rab 20-30 daqiqaga qoldiriladi. Keyin sovitilib, ikki qavat doka orqali suziladi.
Tayyor damlamani hayvonga zond orqali, butilkadan yoki ovqatga solib beriladi.
Linimentlar. Yumshoq dori turlaridan linimentlar ham uchrab turadi.
Linimentlar moyli, lanolinli, sovunli bo‘ladi. Ko‘p qo‘llaniladiganlari:
Uchuvchan liniment (novshadil spirti-1 q., kungaboqar moyi-3 q)
2. Murakkab uchuvchan liniment (kamfora moyi-3 q., kanakunjut moyi-1 q., novshadil spirti-1 q.)
3. Sovunli kamfora-uchuvchan liniment (meditsina sovuni-40 q.,spirt 420q., kamfora-10q., limon moyi-2 q., rozmarin-2q., tmin moyi-1q., novshadil spirti-25 q.)
Sovun-spirtli liniment (shpan qo‘ng‘izi kukuni-1 q., skipidar-20q., kamfora spirti-80 q., sovunli spirt-208q., novshadil spirti-12 q.)
Veterinariya amaliyotida linimentlar ko‘pincha baliq moyida ishlatiladi, chunki baliq moyi yaxshi so‘riladi, terini yumshatadi va tarkibida vitaminlari ko‘p bo‘lib, yaxshi terapevtik samara beradi.
Rp: Ammonii caustici 25 ml
Olei Terebinthinae 25,0
Olei Jecoris aselli 50,0
M.f. linimentum
S.S. Otga, sirtga ishlatish uchun og‘riq qoldiruvchi.
Vishnevskiy linimenti ham ishlatiladi. (tarkibida kseroform va qora moy 3,0 dan, baliq moyi yoki kanakunjut moyi 100,0 gacha)
Surtmalar 2-5 kunga mo‘ljallangan bo‘ladi, shuning uchun 30.0-100.0g yoziladi, ko‘z surtmalari 5,0-10,0 g va qo‘tirga qarshi surtma 500,0g, oxirgi vaqtda rektal surtmalari uchraydi.
Rektal dori turlari keng qo‘llanilmaydi, lekin klizma, shamchalar ancha ishlatishda qulaylik tug‘diradi.
|
| |
Xab dorilar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 72/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeXab dorilar. Otlarga 2,0-6,0 g, itlarga 0,1- 0,5g, shuningdek 0,1-0,2 g og‘irlikda tayyorlanadi. YOrdamchi modda sifatida un keng ishlatiladi.
Bolyuslar-dumaloq yoki tuxumsimon shaklga ega bo‘lgan dori turi, og‘irligi 0,5gdan 50,0 g gacha bo‘lishi mumkin.
Bolyuslar dorivor modda va shakl beruvchi yordamchi moddalardan iborat, shakl beruvchi moddalar sifatida javdar un, oq gil, shinni, ko‘k sovun, asal, gulxayri ildiz kukuni, sharbat va boshqalar ishlatiladi.
Umumiy tayyorlash texnologiyasi. Bolyuslar tayyorlashda xab dorilar (pilyulalar) tayyorlashdagi umumiy qoida va talablarga rioya qilish zarur.
Dorivor moddalarni aralashtirib turib, yordamchi moddalar qo‘shiladi. Bolyuslar tayyorlanadigan massa bir oz yumaloqroq bo‘lishi kerak. Odatda bu dori turi uzoqroq saqlanganda tez qotishi sababli, faqat kerak vaqtda 1-2 kun muddat bilan tayyorlanadi. Ular shisha bankalarda beriladi.
Bolyuslarga misol tariqasida quyidagi retseptni keltiramiz:
Rp: Pulveris folii Digitalis 4,0
Natrii chloridi 4,0
Natrii nitrici 6,0
Fructis Juniperi pulveratis 10,0
Farinae Secalinae
Pulveris Glycyrrhizae ana 12,0
Ut fiant boli N 4
D.S.Otga
Tayyorlanishi: retseptda yozilgan dorivor moddani X DF ot uchun bir martalik dozalari tekshiriladi. 6-nchi yoki 7-nchi hovonchada quruq dorivor moddalar maydalanadi va bir xil massa osil bo‘lguncha aralashtiriladi. Keyin un va chuchukmiya ildizining kukuni qo‘shiladi va asta oz-ozdan glitserin qo‘shilib yumshoq qorishma hosil bo‘lguncha aralashtiriladi.
Hosil bo‘lgan massa tortiladi, so‘ng teng 4 qismga bo‘linadi. Har bir bo‘lakdan yumaloq bolyuslar tashkil etiladi va oq gil sepib idishga joylashtiriladi.
Granulalar-shakli, tayyorlanishi va ularga bo‘lgan talablarga ko‘ra pilyulalarni eslatadi, og‘irligi odatda, 0,1 g dan bo‘ladi. Shakl beruvchi moddalar sifatida ba’zan sut qandi, sharbatning glitserinli aralashmasi (9:1) ishlatiladi.
Misol:
Rp: Extracti Nucis Vomicae 0.5
Sacchari albi
Sacchari lactis ana 2.0
Farinae triticae q.s.
Ut fiant granulae N100
D.S. Kabutarlar uchun.
Texnologiyasi: oldin dorivor moddalarning kabutar, tovuqlar uchun bir martalik dozalari tekshiriladi. (X DF, 1968, 1042 b). 5-nchi nomerli hovonchada shakar yaxshilab eziladi, oz qismdan boshqa moddalar qo‘shiladi va suv bilan yumshoq massa hosil qilinadi. Massa tortiladi, keyin pilyulalar tayyorlanadigan mashinka yordamida 100 granula tayyorlanadi. Tayyor granulalarga un sepib qo‘yiladi.
|
| |
Darsni yakunlash - Boshqarmasi

150
Molekulalararo reaksiyalarga oksidlovchi bilan qaytaruvchi turli moddalarda
bo‘ladigan reaksiyalar kiradi. Bitta elementning atomlari turli xil oksidlanish
darajalarida bo‘ladigan har xil moddalar orasidagi reaksiyalarni ham ana shu turga
kiritish kerak:
Ko‘p qavatli tabletkalar yoki draje dori turlari

|
Ko‘p qavatli tabletkalar yoki draje dori turlari
|
bet | 78/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeKo‘p qavatli tabletkalar yoki draje dori turlari.Bunday tabletkalar bir nechta qavatdan iborat bo‘lib ularga turli xil dorivor moddalar kiritilgan bo‘lishi mumkin. Misol sifatida meksaza preparatini keltiriz mumkin. Meksazaning birinchi qavatiga bromelin kiritilgan bo‘lib, u oshqozonda eriydi va oqsillarni parchalanishida ishtirok etadi. Ikkinchi qavatidagi pankreatin ichakning yuqori qismida erib, uglevod, eg‘lar va oqsillarni hazm bo‘lishiga yordam beradi. Tabletkaning uchinchi qavatidagi ta’sir etuvchi moda enteroseptol bo‘lib, ichakning pastki qismida eriydi va antibakterial xususiyatiga egadir.
Polimer dorivor pardalar
Hozirgi vaqtda dori vositalarini samaradorligini oshirish tibbiyotning asosiy muammolaridan hisoblanadi. Shu muammoni echish yo‘llaridan biri bu, qo‘llanilib kelingan dorivor substansiyalarning mo‘‘tadil, zamonaviy dori shakllarini ishlab chiqishdir. So‘ngi vaqtda yangi dori turlaridan polimer dori pardalarini ishlatish oshib bormoqda. Bu dori turini yaratilishi va rivojlanishiga, farmatsiya sohasiga zamonaviy polimerlarni keng tatbiq etilishi, asos soldi. Polimer dorivor pardalar tibbiyotning turli sohalarida, ayniqsa dermatologiya, oftalmologiya, stomatologiya, otorinologiyada keng qo‘lla-nilmoqda.Polimer dorivor pardalar teri ustiga yoki har xil shilliq qavatlarga yopishtirilishi uchun mo‘ljallangan bo‘ladi. Hozirgi paytda polimer dorivor pardalarni farmatsiya sohasida keng qo‘llanilishi, ularni qator afzallik tomonlarga ega bo‘lganligi bilan bog‘liq: - dorivor pardalarni biosamaradorligi va ta’sirini davomiyligi; - dorivor moddaning turg‘unligi va dozasini aniqligi;
- dorining ta’sirini tananing kerakli qismiga yo‘naltirilganligi;
- dori moddalarning konsentratsiyasini bir me’yorda ushlab turishini ta’minlashi; - qo‘llash va saqlash jarayonida hamda tashishda qulayligi;
|
| |
Kationlararo gidrolizlanish

|
Kationlararo gidrolizlanish
|
bet | 11/12 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 371,2 Kb. | | #231203 |
Bog'liq Eterifikatsiya va gidroliz jarayonlariKationlararo gidrolizlanish.Kuchli kislota va kuchsiz asosdan hosil bo`lgan tuzlar kationlararo gidrolizlanadi. Bu tipdagi tuzlar gidrolizlanganda tuz tarkibidagi kationlar suvning OH- ionlari bilan birikib, kam dissosilanadigan birikmalar hosil qiladi, natijada eritmadagi OH- ionlarining konsentrasiyasi kamayib, H+ ionlarining konsentrasiyasi ortadi. Vodorod ionlarining konsentrasiyasi ortganligi uchun eritma kislotali muhitga ega bo`ladi. Masalan:
NH4CI +H2O NH4OH + HCI
ionli ko`rinishda:
NH4+ + CI- + H2ONH4OH + H+ + CI-
NH4+ + H2O NH4OH + H+
PH < 7
Kuchli kislota va ko`p gidroksidli kuchsiz asosdan hosil bo`lgan tuzlarning gidrolizi bosqichli bo`lib, oddiy sharoitda faqat birinchi bosqichi yaxshi boradi va bunda asosli tuz hosil bo`ladi. Masalan
I bosqich
2CuSO4 + 2H2O (CuOH)2 SO4 +H2SO4
Cu2+ +H2O CuOH+ + H+ (PH <7)
II bosqich
(CuOH)2SO4 + 2H2O Cu(OH)2 + H2SO4
CuOH+ +H2OCu(OH)2 + 2H+(PH < 7)
Anionlaaro gidrolizlanish.Kuchli asos va kuchsiz kislotadan hosil bo`lgan tuzlar anionlararo gidrolizlanadi. Bu tipdagi tuzlar gidrolizlanganda tuz tarkibidagi kuchsiz kislota anionlari suvning H+ ionlari bilan birikib, kam dissosilanadigan birikmalar hosil qiladi,natijada eritmadagi H+ionlarining konsentrasiyasi kamayib,OH-ionlarining konsentrasiyasi ortadi. Gidroksid ion-larining konsentrasiyasi ortgani uchun eritma ishqoriymuhitga ega bo`ladi, masalan:
CH3 COONa + H2O CH3COOH +NaOH
CH COO- + H2O CH3COOH + OH- (PH>7)
Kuchli asos va ko`pnegizli kuchsiz kislotadan hosil bo`lgan tuzlarning gidrolizi qam bosqichli sodir bo`lib, oddiy sharoitda faqat birinchi bosqichda yaxshi boradi.va bunda nordon tuz hosil bo`ladi, masalan:
. K2CO3 +H2O KHCO3 + KOH
CO32- +H2O HCO-3 + OH-(pH>7)
KHCO3 + H2O H2CO3 +KOH
HCO3- +H2O H2CO3 +OH-(PH>7)
|
| |
Tadqiqotning ilmiy va amaliy ahamiyati

|
Tadqiqotning ilmiy va amaliy ahamiyati
|
bet | 4/16 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #15763 |
Tadqiqotning ilmiy va amaliy ahamiyati.
Buxoro shahar oqova suvlarni tozalash inshooti suv xavzalari algaflorasi birinchi marta o'rganilayapti. Undan tashqari hovuzlarda tarqalgan fitoplanktonlarni mavsumiy dinamikasi va ularni indikator saproblilik darajasi birinchi marta ilk bor tadqiq qilinayapti. Resublikada baliqchilikni jivojlantirishda uning ozuqa bazasini shakllantirish va rivojlantirish uchin baliq boqiladigan hovuzlarning alflorasini o’rganish, undagi baliqlar uchun ozuqa bo’ladigan fitoplanktonlarni mavsumiy rivojlanishini o’rganish.Olingan ma’lumotlar asosida baliqchilik xo’jaliklariga tavsiyalar berish.
|
| |
Tadqiqotning asosiy masalalari va farazlari

Tadqiqotning asosiy masalalari va farazlari. Buxoro oqova suvlarni tozalash biologik xovuzda uchraydigan suvo`tlar florasi to`liq inventarizatsiya qilindi. Ma`lum bo`lishicha, bu hududda suvo`tlarnin 268 turi aniqlandi. Bu suvo`tlar orasidan 98 turi suvning sanitariya holatini baholashda foydalanish mumkinligi bo`lgan indikator-saprob turlar ekanligi ma`lum bo`ldi. Tadqiqotlar davomida bu indikator-saprob turlarning oqim bo`ylab va fasllarda tarqalishi va rivojlanishi tadqiq etilib, biologik hovuz suvni ekologiya sanitariya holati bаholandi.
Aniqlangan indikator-saprob suvo`tlarning 18 (18,55%) oligosaprob, 51 (52,57 %) alfa-mezosaprob, 5 (5,15 %) beta-mezasaprob va 3 turi (3,09 %) polisaprob suvo`tlar hisoblanadi.
Indikator-saprob suvo`tlar yil faslari bo`ylab bir xil taqsimlanmagan. Indikator-saprob suvo`tlar turlarining ko`pi (56) bahorda eng kam (29) qishda uchradi. Yoz (45) va kuzda (50) esa oraliq qiymatlarni namoyon etdi .
|