nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
masalasining qo„yilishi. Qurilma rostlash obyekti sifatida. 
Rektifikatsion kolonnalarni avtomatlashtirish

|
masalasining qo„yilishi. Qurilma rostlash obyekti sifatida.
Rektifikatsion kolonnalarni avtomatlashtirishBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur) (1)
masalasining qo„yilishi. Qurilma rostlash obyekti sifatida.
Rektifikatsion kolonnalarni avtomatlashtirish
sistemalariga misollar.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
39-ma‟ruza.
Absorbsion va bug„latish qurilmalarini avtomatlashtirish
Absorbsion va bug„latish kurilmalarini avtomatlashtirishda boshqarish masalasining
ko„yilishi. Qurilmalar rostlash obyekti sifatida. Absorbsion va bug„latish kurilmalarini
avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
40-ma‟ruza.
Quritish jarayonini avtomatlashtirish.
Quritish jarayoni uskunalari rostlash
obyekti sifatida. To„g„ri va teskari okimli quritgichlar. Ularni avtomatlashtirishning funksional
sxemalari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
41-ma‟ruza. Kimyo sanoatini avtomatlashtirish.
Metanni konversiyalash jarayonini
avtomatlashtirish. Ammiakni sintez qilish jarayonini avtomatlashtirish.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
|
| |
T/r 
Laboratoriya mashg‘ulotlar mavzulari

22
2.7 Kurs loyixasi
Kurs loyixasi talabalarni mustaqil ishlash qobiliyatini rivojlantirib, ushbu fandan
olgan tushuncha va ta‟riflar, chiziqli, turli ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish va
nochiziqli, impulsli, tasodifiy jarayonlar ta‟sirida bо„lgan avtomatik boshqarish
tizimlarining matematik ifodasi, turg„unligi, rostlashning sifatini baholash va oshirish
usullari, sintez qilish usullari, optimal, adaptiv va intellektual boshqarish tizimlarini qurish
usullari, xususiyatlari hamda ularning prinsiplari hamda ularning avtomatlashtirish darajasi
haqidagi bilimlarini mustahkamlaydi.
Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги - bet 41

26
Baholash mezonlari
Ball
- javoblarning to„griligi va to„liqligi (85-100% gacha);
- javob berishda ijodiy yondashish va talabaning mustaqil fikri bayon etilganligi;
- javobni yoritishda tayanch tushunchalardan foydalanish va ularning mazmunini to„g„ri
yoritish;
- yozma ish hajmining me‟yordaligi;
- tushunarli va chiroyli husnixat;
5
- javoblarning to„griligi va to„liqligi (71-84% gacha);
- javob berishda ijodiy yondashish;
- javobni yoritishda tayanch tushunchalardan foydalanish;
- tushunarli husnixat;
4
- javoblarning to„griligi va to„liqligi (55-70% gacha);
- javobni yoritishda tayanch tushunchalardan kamroq darajada foydalanish;
- tushunarlilik darajasi past bo„lgan husnixat;
3
- javoblarning to„griligi va to„liqligi yetarli darajada emasligi (55 % dan kam);
- javobni yoritishda tayanch tushunchalardan foydalanmaslik;
- tushunarsiz bo„lgan husnixat;
- javoblarning mantiqsiz va mazmunsiz bo„lishi;
- javoblarda ko„chirmachilikka yo„l qo„yilgan bo„lsa.
Jami: 
106 - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

|
Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлигиBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur) (1)Jami:
106
VIII-semestr
28
Uzlukli jarayonlarni optimal boshqarish
2
29
Paralel tuzilishli texnologik jarayonlarni boshqarish
2
30
Ketma-ket tuzilishli texnologik jarayonlarni boshqarish.
2
31
Aralash tuzilishli texnologik jarayonlarni boshqarish.
2
32
TJ ABSning umumiy xarakteristikasi va tavsifi.
2
33
TJ ABSning axborot bilan ta‟minlanishi.
2
34
TJ ABSlarning ishonchliligi.
2
35
TJ ABSlar faoliyatining umumlashtirilgan sxemasi.
2
36
TJ ABSlarning funksional strukturasi faoliyatining
umumlashtirilgan sxemasi
2
37
TJ ABSlarning funksional strukturasi tuzishda quyilgan asosiy talablar
2
38
Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning kimyo sanoatidagi roli.
2
39
Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning neft-gaz sanoatidagi roli.
2
40
Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning oziq-ovqat sanoatidagi roli.
2
41
ANT ning birlamchi va ikkilamchi uskunalari. Datchiklar. Ularning tuzilishi
va ishlash prinsiplari.
2
42
Temperaturani о„lchash asbob-uskunalari. Pirometrlar. Maxsus temperaturani
o„lchash termometrlari. Zamonaviy temperaturani о„lchash vositalari.
2
43
Bosimni о„lchash asbob-uskunalari. О„zi yozadigan manometrlar. Elektrik
vakummmetr
2
44
Sarfni о„lchash asbob-uskunalari. Elektromagnit, ultratovushli, issiqlik va ionli
sarf о„lchagichlar
2
45
Suyuqlik va gazlar miqdorini o„lchash. Sarfning o„lchashni zamonaviy
usullari.
2
46
Satxni о„lchash asbob-uskunalari. Differensial va pezometrik asbob-uskunalar.
Radioizotop asbob-uskunalar
4
47
Ultratovushli va radioto„qinli satxni о„lchash asbob-uskunalari
4
48
Gaz va suyuqliklarni avtomatik analizatorlari. Termomagnit gaz analizatori.
Optik–akustik uskunalar. Gaz analizator uskunalarining yordamchi jixozlari
4
49
Mexanik parametrlarni nazorat qilish.Siljishni, kuchni va tezlikni o„lchash
4
50
Signalni o„zgartirgichlar. Elektrik, pnevmatik signal o„zgartirgichlar
4
51
О„lchash. О„lchash xatoliklari. Aniqlik sinfi.
4
52
Mikroprotsessorli o„lchash qurilmalari. Texnologik o„lchash vositalarida
mikroprotsessorlarni qollanishi
4
|
| |
Jami:
64 - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

25
2.9. Fan bo„yicha talabalar bilimini nazorat qilish
Talabalar bilimini nazorat qilish Oliy va o„rta maxsus ta‟lim Vazirligi tomonidan
tavsiya etilgan “Oliy ta‟lim muassasalarida talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning
reyting tizimi to„g„risida”gi N i z o m
( Nizom O‘z.R. OO‘MTVning 2009 yil 11 iyundagi
204-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan va O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2009
yil 10 iyulda 1981-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan. O‘z.R. OO‘MTVning 2010 yil
25 avgustdagi 333-sonli buyrug‘i bilan Nizomga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilgan
hamda O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida 2010 yil 26 avgustda 1981-1-son bilan
davlat ro‘yxatidan qayta o‘tkazilgan.)
asosida bosqichma-bosqich amalga oshiriladi.
Ushbu Nizomga muvofiq fan bo„yicha o„quv semestri davomida uch turdagi, ya‟ni
joriy, oraliq va yakuniy nazoratlar o„tkaziladi.
Talabaning fan bo„yicha o„zlashtirishini baholashda namunaviy mezonlar
5 (a‟lo) baho:
4 (yaxshi) baho:
3 (qoniqarli) baho:
2 (qoniqarsiz) baho:
- xulosa va qaror qabul
qilish;
- ijodiy fikrlay olish;
- mustaqil mushohada
yurita olish;
- olgan bilimlarini
amalda qo„llay olish;
- mohiyatini tushunish;
- bilish,aytib berish;
- tasavvurga ega
bo„lish.
- mustaqil mushohada
yurita olish;
- olgan bilimlarini
amalda qo„llay olish;
- mohiyatini tushunish;
- bilish,aytib berish;
- tasavvurga ega
bo„lish.
- mohiyatini tushunish;
- bilish,aytib berish;
- tasavvurga ega
bo„lish.
-dasturni
o„zlashtirmaganlik;
-fanning mohiyatini
bilmaslik;
- aniq tasavvurga ega
bo„lmaslik;
- mustaqil fikrlay
olmaslik;
Mustaqil ta‟lim tashkil etishning shakli va mazmuni

24
20
O„lchab bo„lmaydigan kattaliklar va umumlashtirilgan ko„rsatgichlarni
hisoblashning tipik masalalari.
4
21
Boshlang„ich ma‟lumotning xaqqoniyligini oshirish va nazorat qilish.
4
22
O„lchanayotgan kattaliklarning integral va o„rta kiymatlarini hisoblash.
4
23
Optimallik mezonlarini shakillantirish.
4
24
Texnologik jarayonlarni optimal boshqarish masalalarini tipik ko„yilishi.
4
25
Optimizatsiya masalalarini dekompozitsiyalash va agregirlash.
4
26
TJA tizimlarini loyihalash. Loyihalash bosqichlari
4
27
TJA prinsipial sxemalari. Elektrik va pnevmatik sxemalar
2
III. Informatsion-uslubiy ta„minot

|
III. Informatsion-uslubiy ta„minotBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur) (1)III. Informatsion-uslubiy ta„minot
3.1 Asosiy darslilklar va o„quv qo„llanmalar
1.
Richard C Dorf,. Robert H Bishop
Modern Control Systems
, Twelfth eition 2010. 890 c
2.
Cecil L. Smith. Practical Process Control: Tuning and Trorubleshooting. USA: Wiley,
2009.-448 p.
3.
Wolfgang Altmann, Practical Process Control for Engineers and Technicians. 2005, IDC
Technologies. 304 p.
4.
Селевцов Л.И. автоматизация технологических процессов. Учебнек для студ
учреждений сред. проф образования. М.: ИЦ «Академия», 2014,-352 с.
5.
Yusupbekov N.R., Muhamedov B.I., G„ulomov SH.M. Texnologik jarayonlarni nazorat
qilish va avtomatlashtirish: Darslik, -T.: “О„qituvchi”, 2011, 576 b.
6.
Шишов О.В Современные технологии промышленной автоматизации. учебник
Саранск: Изд-во Мордов. ун-та, 2007 250 с.
3.2 Qo„shimcha adabiyotlar
7. Мирзиѐев Ш.М. Эркин ва фаровон, демократик Ўзбекистон давлатини
биргаликда барпо этамиз. Ўзбекистон Республикаси Президентининг
лавозимига киришиш тантанали маросимига бағишланган Олий Мажлис
шшаталарининг қўшма мажлисидаги нутқи. -Т.: “Ўзбекистон” НМИУ, 2016. - 56 6.
8. Мирзиѐев Ш.М. Қонун устуворлиги ва инсон манфаатларини
таьминлаш - юрт тараккиѐти ва халқ фаровонлигининг гарови. Ўзбекистон
Рсспубликаси Конституцияси қабул қилинганининг 24 йиллигига бағишланган
тантанали маросимдаги маъруза 2016 йил 7 декабрь. - Т.: “Ўзбекистон” НМИУ,
2016.-48 б.
9. Мирзиѐев Ш.М. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халкимиз
билан бирга курамиз. - Т.: “Ўзбекистон” НМИУ, 2017. - 488 б.
10. Ўзбекистон Республкасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар
стратегияси тўғрисида. - Т.:2017 йил 7 февраль, ПФ-4947-сонли Фармони.
11. П.Иванова Г.В. Автоматизация технологических процессов основншх
химических производств. -С.Пб.: Петербургский ГТУ, 2003.- 238с.
12. Клим Ю.М. Типовью элементм систем автоматического управления.
Учебник для студентов учреждений среднего профессионального образования.
-М.: ФОРУМ: ИНФРА-М, 2004. -384 с.
13. Горошков, Б. И. Автоматическое управление : учебник для студентов
учреждений среднего профессионального образования / Б. И. Горошков. -
Москва : ИРПО : Асабегша, 2003. - 304 с.
14.
А.Ортиқов, А. Мусаев, И.Юнусов Технологик жараѐнларни бошқариш тизимлари
(ўқув қўл.) Т: ТКТИ. 2002. 160 бет
15.
Р.Т.Газиева Автоматика асослари ва технологик жараѐнларни автоматлаштириш. Т:
ТИМИ. 2011, 156 бет.
16.
Yusupbekov N.R, va bosq. Bosqarish sistemalarini kompyuterli modellashtirish asoslari
Navoiy, 2008
17.
Дембовский В.В. Автоматизация управления производством. СПб.: СЗТУ, 2004.
18.
Дьяконов В. Simulink 4.Специальный спр-к. –Спб: Питер, 2002. -528с.
19.
www.ziyonet.uz
– ta‟lim portali
20.
Ushbu fanga tegishli davriy jurnallar: “Kimyoviy texnologiya, nazorat va boshqaruv”,
“Промышленные АСУ и контроллеры”, «Датчики и системы», «Приборы и системы
управления»
|
| |
Kurs loyihasining taxminiy mavzulari

23
26. Sellyulozani pishirish jarayonini avtomatlashtirish.
27. Sellyuloza-qog„oz ishlab chikarishda
texnologik jarayonlarni
avtomatlashtirish.
28. Motor moylarini olish jarayonini avtomatlashtirish.
29. Kaprolaktamni uzluksiz polimerlash qurilmasidagi texnologik
jarayonlarni avtomatlashtirish.
30. Viskozani olish jarayonini avtomatlashtirish.
31. O„simlik yog„larini olishda asosiy jarayonlarini avtomatlashtirish.
32. Suniy yuvish vositalari ishlab
chiqarish jarayonlarini
avtomatlashtirish
Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги - bet 42

27
Talabaning fan bo„yicha yakuniy bahosi semestrda belgilangan
baholash turlari
(OB,YaB) bo„yicha olingan ijobiy ballar (3,4,5) ning o„rtacha arifmetik miqdori sifatida
aniqlanadi va yaxlitlanib
butun sonlarda qaydnoma, sinov daftarchasi va talabalar
o„zlashtirishini hisobga olish elektron tizimida shu kunning o„zida (baholash yozma ish
shaklida o„tkazilgan bo„lsa, uch kun muddat ichida) qayd etiladi.
Yakuniy baholashdan 2 (qoniqarsiz) baholangan
talaba akademik qarzdor
hisoblanadi.
Invariant boshqarish sistemalari

Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4 24-ma‟ruza. Ko„p konturli (murakkab strukturali) ARSlari. Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4 25. Kombinatsiyalashgan va kaskadli avtomatik rostlash sistemalari. Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4 26-ma‟ruza. Robast boshqarish sistemalari. Adabiyotlar |
Invariant boshqarish sistemalariBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur) (1)Bu sahifa navigatsiya:
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4 24-ma‟ruza. Ko„p konturli (murakkab strukturali) ARSlari.
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4 25. Kombinatsiyalashgan va kaskadli avtomatik rostlash sistemalari.
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4 26-ma‟ruza. Robast boshqarish sistemalari.
- Adabiyotlar
Invariant boshqarish sistemalari.
Invariant boshqarish sistemalarining
asosiy prinsiplari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
24-ma‟ruza.
Ko„p konturli (murakkab strukturali) ARSlari.
Ko„p konturli avtomatik rostlash sistemalarni qo„llanilish holatlari. Ko„p konturli avtomatik
rostlash sistemalarini hisoblash usullari. Ko„p o„lchamli boshqarish obyektlari.
Sof kechikishli obyektlarni rostlash.
9
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
25. Kombinatsiyalashgan va kaskadli avtomatik rostlash sistemalari.
Kombinatsiyalashgan ARS. Kaskadpi ARS. Oralik nuktadan qo„shimcha impulsli ARSlar.
O„zaro bog„lik rostlash sistemalari
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
26-ma‟ruza.
Robast boshqarish sistemalari.
Robast boshqarish sistemalarining asosiy
prinsiplari. Robast boshqarish sistemalarining usullari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
|
| |
kondensatorlar rostlash obyekti sifatida. Ularni 
rostlashning variantlari. 
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari

Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9 35-ma‟ruza. Pechlarni rostlash. Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9 36-ma‟ruza. Bug„ qozoni ishini rostlash.Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari |
kondensatorlar rostlash obyekti sifatida. Ularni
rostlashning variantlari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalariBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur) (1)Bu sahifa navigatsiya:
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9 35-ma‟ruza. Pechlarni rostlash.
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9 36-ma‟ruza. Bug„ qozoni ishini rostlash.
- Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari
kondensatorlar rostlash obyekti sifatida. Ularni
rostlashning variantlari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9
35-ma‟ruza.
Pechlarni rostlash.
Pechlar rostlash obyekti sifatida. Ularning prinsipial va
strukturaviy sxemalari. Ularni rostlashning variantlari
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9
36-ma‟ruza.
Bug„ qozoni ishini rostlash.
Bug„ qozoni rostlash obyekti sifatida. Bug„
qozoni ishining tavsifi. Uning prinsipial va struktura sxemalari. Bug qozonida kechayotgan
jarayonning
funksional sxemasi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9
37-ma‟ruza.
Massa almashinish jarayonlarini rostlash.
Massa almashinish jarayonlarining
umumiy xarakteristikasi. Ularning matematik modellarini qurish. Massa almashinuv
jarayonlarining optimallik kriteriylari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
38-ma‟ruza. Rektifikatsiya qurilmalarni avtomatlashtirish.
Rektifikatsion kurilmalarni
avtomatlashtirishda boshqarish
|
| |
-ma‟ruza. Optimal boshqarish asoslari

Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4 28-ma‟ruza. Rostlagichlarini optimal sozlash usullari Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16 29--ma‟ruza. Adaptiv boshqarish asoslari. Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16 30-ma‟ruza. Adaptiv boshqarish tizimlarini boshqarish usullari va algoritmlari. Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16 31-ma‟ruza. Kimyoviy reaqtorlardagi jarayonlarni rostlash. |
-ma‟ruza. Optimal boshqarish asoslariBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur) (1)Bu sahifa navigatsiya:
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4 28-ma‟ruza. Rostlagichlarini optimal sozlash usullari
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16 29--ma‟ruza. Adaptiv boshqarish asoslari.
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16 30-ma‟ruza. Adaptiv boshqarish tizimlarini boshqarish usullari va algoritmlari.
- Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16 31-ma‟ruza. Kimyoviy reaqtorlardagi jarayonlarni rostlash.
27-ma‟ruza. Optimal boshqarish asoslari.
Optimal boshqarish asosiy prinsiplari,
tushunchalari va tavsiflari. Optimallikka erishish turlari va usullari. Optimallik mezonlari. ABS
optimal boshqarish usullari va algoritmlari
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q2, Q3, Q4
28-ma‟ruza. Rostlagichlarini optimal sozlash usullari:
Kengaytirilgan chastotaviy
xarakteristika usuli, formula (jadval) usuli, nomogramma usuli, so„nmas tebranishlar usuli.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16
29--ma‟ruza. Adaptiv boshqarish asoslari.
Dinamik obyektlarni adaptiv boshqarish
tizimini sintez qilish masalasi va algoritimi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16
30-ma‟ruza. Adaptiv boshqarish tizimlarini boshqarish usullari va algoritmlari.
Adaptiv rostlagichlarni moslashuvchan parametrlarini baxolash algoritmi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16
31-ma‟ruza.
Kimyoviy reaqtorlardagi jarayonlarni rostlash.
Kimyoviy reaktorlar ish
tartibi turg„unligi va dinamikasining o„ziga xosliklari. Aralashtirgichli va kuvurli reaktorlardagi
jarayonlarni rostlash.
|
| |
Adabiyotlar - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

|
Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлигиBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur) (1) Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16
42-ma‟ruza.
Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonini avtomatlashtirish
Neftni birlamchi
qayta ishlash jarayoni boshqarish obekti sifatida; Neftni birlamchi qayta ishlash jarayonining
optimal ish rejimiga erishish uchun tavsiya etiladigan avtomatlashtirishning funksional sxemasi
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16
43-ma‟ruza.
Oziq-ovqat sanoatini avtomatlashtirish
Yog„ni ekstraksiyalash va kunjarani
erituvchidan ajratish jarayonini avtomatlashtirish.
Spirt ishlab chiqarishni avtomatlashtirish.
Spirt
ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish jarayoni boshqarish obekti sifatida; Spirt ishlab
chiqarish jarayonini avtomatlashtirish jarayonining optimal ish rejimiga erishish uchun tavsiya
etiladigan avtomatlashtirishning funksional sxemasi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar:
A2, Q1, Q3, Q5, Q7, Q9, Q16
44-ma‟ruza.
Suv tayyorlash qurilmalarini avtomatlashtirish.
Suv tayyorlash
qurilmalaridagi kechadigan jarayonini avtomatlashtirish jarayoni boshqarish obekti sifatida; Suv
tayyorlash qurilmalaridagi kechadigan jarayonini avtomatlashtirish jarayonining optimal ish
rejimiga erishish uchun tavsiya etiladigan avtomatlashtirishning funksional sxemasi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari:
dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
|
| |
-rasm. Ma’lumotlarning katta o‘sishi indeksi

|
-rasm. Ma’lumotlarning katta o‘sishi indeksi
|
bet | 12/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1 3.1.1-rasm. Ma’lumotlarning katta o‘sishi indeksi 3.2. Uch “V” va uchta katta ma’lumotlar prinsiplari
Katta ma’lumotlarning aniqlovchi xususiyatlari, ularning jismoniy hajmidan tashqari, ushbu ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilish vazifasining murakkabligini ta’kidlaydigan boshqa xususiyatlardir.
Meta Group kompaniyasi 2001 yilda Meta Group kompaniyasi tomonidan har uch jihat bo‘yicha ham ma’lumotlarni boshqarishning bir xil ahamiyatliligini namoyish etish uchun VVV atributlari to‘plamini (VVV - volume, velocity, variety) (hajm, tezlik, xilma-xillik - jismoniy hajm, ma’lumotlarning o‘sish sur’ati va tezkor qayta ishlash zarurati, turli xil ma’lumotlarni bir vaqtning o‘zida qayta ishlash qobiliyati) ishlab chiqdi.
3.2.1-rasm. Katta ma’lumot asoslari
Kelajakda talqinlar to‘rtta V (veracity – ishonchlilik ko‘shilgan), beshta V (viability - hayotiylik va value – qiymat ko‘shilgan) va yettita V (variability - o‘zgaruvchanlik va visualization – vizualizatsiya ko‘shilgan) bilan izoxlanadi.
Yuqoridagi ta’riflarga asoslanib, katta ma’lumotlar bilan ishlashning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
1. Gorizontal masshtablash. Bu katta ma’lumotlarni qayta ishlashning asosiy prinsipi. Yuqorida aytib o‘tilganidek, har kuni ko‘p ma’lumotlar bor. Shunga ko‘ra, ushbu ma’lumotlar taqsimlanadigan hisoblash tugunlari sonini ko‘paytirish kerak lekin ishlash samarasini buzmasdan amalga oshirilishi kerak.
2. Kamchiliklarga bardoshlik (otkazoustoychivost). Ushbu tamoyil avvalgisidan kelib chiqadi. Klasterda juda ko‘p hisoblash tugunlari bo‘lishi mumkin (ba’zida o‘n minglab) va ularning soni, mumkin, ko‘payadi va mashinaning ishdan chiqishi ehtimoli ham ortadi. Katta ma’lumotlar bilan ishlash usullari bunday holatlarning ehtimolini hisobga olishi va profilaktika choralarini ko‘rishi kerak.
3. Ma’lumotlarning lokalligi. Ma’lumotlar juda ko‘p sonli hisoblash tugunlari bo‘ylab taqsimlanganligi sababli, ular bitta serverda joylashgan bo‘lsa va boshqasida ishlov berilsa, ma’lumotlarni uzatish xarajatlari asossiz ravishda oshib ketishi mumkin. Shuning uchun, ular saqlanadigan mashinada ma’lumotlarni qayta ishlashni amalga oshirish maqsadga muvofiqdir.
Ushbu prinsiplar an’anaviy, markazlashtirilgan va yaxshi tuzilgan ma’lumotlarni saqlash uchun vertikal modellardan farq qiladi. Shunga ko‘ra, katta ma’lumotlar bilan ishlash uchun yangi yondashuvlar va texnologiyalar ishlab chiqilmoqda.
|
| |
Big Data bilan ishlash texnologiyalar va tendensiyalar

|
Big Data bilan ishlash texnologiyalar va tendensiyalar
|
bet | 13/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1 3.3. Big Data bilan ishlash texnologiyalar va tendensiyalar
Dastlab, SUBD NoSQL MapReduce algoritmlari va Hadoop loyihasi vositalari kabi noma’lum tuzilgan ma’lumotlarga ommaviy ravishda parallel ravishda ishlov berish usullari va texnologiyalari kiritilgan. Keyinchalik, boshqa echimlar katta ma’lumot texnologiyalariga taalluqli bo‘lib, ular katta-katta ma’lumotlar massivlarini, shuningdek ba’zi bir uskunalarni qayta ishlash qobiliyatlarida o‘xshash xususiyatlarni taqdim etishdi.
MapReduce - Google tomonidan taqdim etilgan kompyuter klasterlarida taqsimlangan parallel hisoblash modeli. Ushbu modelga ko‘ra dastur klaster tugunlarida bajariladigan juda ko‘p o‘xshash elementar vazifalarga bo‘linadi va keyinchalik tabiiy ravishda yakuniy natijaga tushiriladi.
• NoSQL (ingliz tilidan Not Only SQL) - har xil nomutanosib ma’lumotlar bazalari va omborxonalar uchun umumiy atama biron bir aniq texnologiya yoki mahsulotni anglatmaydi. An’anaviy relyatsion ma’lumotlar bazalari juda tez va bir xil bo‘lgan so‘rovlar uchun juda mos keladi va katta ma’lumotlarga xos bo‘lgan murakkab va moslashuvchan qurilgan so‘rovlarda yuk o‘rtacha chegaralardan oshib ketadi va ma’lumotlar bazasidan foydalanish samarasiz bo‘ladi.
• Hadoop - bepul tarqatiladigan yordamchi vositalar to‘plami, kutubxonalar va yuzlab va minglab tugunlar klasterlarida ishlaydigan tarqatilgan dasturlarni ishlab chiqish va boshqarish. U katta ma’lumotlarning asosiy texnologiyalaridan biri hisoblanadi.
• R - statistik ma’lumotlarni va grafikalarni qayta ishlash uchun dasturlash tili. U ma’lumotlarni tahlil qilish uchun keng qo‘llaniladi va aslida statistik dasturlar uchun standart bo‘lib qoldi.
• Uskuna echimlari. Teradata, EMC va boshqa korporatsiyalar katta ma’lumotlarni qayta ishlash uchun mo‘ljallangan apparat va dasturiy ta’minotni taklif etadi. Ushbu tizimlar serverlar va ommaviy parallel ishlov berish uchun boshqarish dasturlarini o‘z ichiga olgan o‘rnatishga tayyor telekommunikatsiya shkaflari sifatida etkazib beriladi. Bunga ba’zan tasodifiy kirish xotirasida analitik ishlov berish uchun apparat echimlari, xususan, SAP va Oracle Analytics-dan Hana dasturiy ta’minoti va dasturiy ta’minotlari kiradi, garchi bunday qayta ishlash dastlab katta darajada parallel bo‘lmasa ham va bitta tugunning xotira hajmi cheklangan bir necha terabayt
McKinsey konsalting kompaniyasi aksariyat tahlilchilar tomonidan ko‘rib chiqilgan NoSQL, MapReduce, Hadoop, R texnologiyalariga qo‘shimcha ravishda, katta ma’lumotlarga ishlov berish sharoitida SQL qo‘llab-quvvatlaydigan Business Intelligence texnologiyalari va ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlarini ham o‘z ichiga oladi.
3.3.1-rasm. Katta ma’lumotlar texnologiyasi
|
| |
6 oydan kam bo‘lmagan muddatda davlat ro‘yxatidan o‘tgan

Kompaniya ISO xalqaro standartining yangi ISO 9001:2015 versiyasiga o'tishda sifat menejmenti tizimi bo'yicha konsalting xizmatlari ko'rsatish uchun tender e'lon qiladi
16.10.2016
Tanlovda ishtirok etuvchi tashkilotlar quyidagi talablarga javob berishlari lozim:
— 6 oydan kam bo‘lmagan muddatda davlat ro‘yxatidan o‘tgan;
— Respublika tovar xom–ashyo birjasi maxsus elektron portalida nohalol yetkazib beruvchilar reyestriga kiritilmagan;
— Kompaniya bilan sud orqali nizolashmayotgan tashkilotlar;
— Tanlov ishtirokchilari faoliyat yuritish uchun tegishli litsenziya hamda tovar, ishlar va xizmatlarni amalga oshirish uchun berilgan guvohnomani muhr bilan tasdiqlangan nusxasi;
— Tanlov ishtirokchilari tijorat takliflarini yopiq, muhrlangan konvertlarda taqdim etishlari lozim;
Konvertda:
Tashkilotga tegishli bo‘lgan hujjatlar: faoliyat yuritish uchun tegishli litsenziya tovar, ishlar va xizmatlarni amalga oshirish uchun berilgan guvohnoma nusxasi, Respublika tovar xom–ashyo birjasi maxsus elektron portalida nohalol yetkazib beruvchilar reyestriga kiritilmagan va Kompaniya bilan sud orqali nizolashmayotganligi to‘g‘risida ma’lumot va “O‘zagrosug‘urta” AJ tomonidan so‘ralgan xizmatlar uchun, narxlar muhrlangan xolda takdim etilishi shart; Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar.
Qo‘shimcha ma’lumot uchun
Konvertning tashki tarafida ishtirok etuvchilar nomi, yuridik manzili va telefon rakamlari ko‘rsatilishi lozim.
Sizdan ma’lumotlarni muhrlangan konvertlarda 2016 yilning 31-avgust soat 18-00 ga qadar taqdim etishingizni so‘raymiz.
Qo‘shimcha ma’lumotlarni quyidagi manzil orqali olishingiz mumkin:
«O‘zagrosugurta» AJ
100017, O‘zbekiston, Tashkent sh., Mustaqillik 5
Tel.: (99871) 239-29-54
Faks: (99871) 239-10-66
Vebsite: www.Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir. agros.uz
E-mail: info@agros.uz
|
Virtual reallik turlari - 4. 0-ishlab chiqarish

|
4. 0-ishlab chiqarish
|
bet | 16/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1 4.2. Virtual reallik turlari
VR texnologiyasini rivojlantirishning ushbu bosqichida ular orasida quyidagi turlarni ajratish mumkin.
To‘liq effekti bilan VR texnologiyalari juda batafsil virtual olamning ishonchli simulyatsiyasini ta’minlaydi. Ularni amalga oshirish uchun siz foydalanuvchilarning harakatlarini aniqlay oladigan va ularga real vaqt rejimida javob bera oladigan yuqori samarali kompyuter va to‘liq effektini ta’minlaydigan maxsus uskunalar kerak.
To‘liq effeksiz bilan VR. Bularga ekranda uzatiladigan tasvir, ovoz va boshqarish moslamalari, yaxshisi keng ekranli simulyatsiyalar kiradi. Bunday tizimlar virtual voqelik deb tasniflanadi, chunki ular VR uchun talablarni to‘liq anglamasalar ham, tomoshabinga ta’sir qilish jihatidan boshqa multimedia vositalaridan ancha ustundir.
Umumiy infratuzilishga ega VR texnologiyasi. Ular orasida Second Life - milliondan ortiq faol foydalanuvchilarga ega bo‘lgan ijtimoiy tarmoq elementlari bo‘lgan uch o‘lchamli virtual dunyo, Minecraft o‘yini va boshqalar mavjud. Bunday dunyolar to‘liq VR effektini ta’minlamaydi (ammo, Minecraft Oculus Rift vaaa Gear VR shlemlari asosida bunaka texnologiyani ta’minlaydi). Bunday virtual olamda, boshqa foydalanuvchilar bilan o‘zaro aloqa yaxshi tashkil etilgan, lekin ko‘pincha «haqiqiy» virtual reallik mahsulotlari uchun etarli emas.
Virtual olam nafaqat o‘yin sanoatida qo‘llaniladi: 3D Immersive Collaboration kabi platformalar tufayli siz ishlarni tashkil qilishingiz va 3D maydonlarni o‘rganishingiz mumkin - bu «mavjudlik ta’siri bilan hamkorlik» deb nomlanadi. To‘liq VR effekti va shu bilan birga foydalanuvchilarning o‘zaro ta’sirini ta’minlash - VR rivojlanishining muhim yo‘nalishlaridan biri.
Internet texnologiyasiga asoslangan VR. Bular asosan HTML ga o‘xshash bo‘ladi va Virtual Reality Markup Language o‘z ichiga oladi. Kelajakda virtual voqelik, shu jumladan Internet texnologiyalaridan foydalangan holda yaratilishi mumkin.
|
| |
ishlash - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

|
Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлигиBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur) (1)
ishlash.
2 soat
18.
Sarfni rostlash
Sarfni rostlashning prinsipial va struktura sxemalari. Sarfni
rostlash konunini tanlash. Sarfni rostlashda sarfni o„zgartirish turlari. Sarfni
markazdan kochma va porshenli nasoslardan so„ng rostlash. Sochiluvchan
moddalar sarfini rostlash. Sarflar munosabatini rostlash
2 soat
19.
Sathni rostlash
Sath o„zgarishi tenglamasi. Sathni pozitsion rostlash. Sathni
uzluksiz rostlash. Sathni rostlash qonunini tanlash. Moddaning fazaviy
o„zgarishlari bo„lmagan xolda satxni rostlash usullari. Moddaning fazaviy
o„zgarishlari bo„lgan xolda satxni rostlash usullari. Qaynash qatlami sathini
rostlash.
2 soat
20.
Bosimni rostlash
Bosim o„zgarishi tenglamasi. Bosimni rostlash qonunini
tanlash.
Rostlovchi ta‟sir sifatida obyektdan chikuvchi gaz sarfi va par
kondensati
sarfi tanlangan xolatlar uchun rostlash sxemalari. Uskunadagi
bosimlar
farqi ABSlari.
2 soat
21.
Haroratni rostlash
Haroratni rostlash sistemalarining o„ziga xosliklari.
Haroratni o„lchash
birlamchi asboblarining inersionligini kamaytirishning
asosiy
yo„nalishlari.
2 soat
22.
pH miqdorini rostlash. Modda sifati va tarkibini rostlash
pH miqdorini
rostlashning o„ziga xosliklari. pH miqdorining reagent
sarfiga bog„likligi. pH
miqdorini pozitsion rostlash. pH miqdorini uzluksiz
rostlash.
Maxsulot sifatini
bilvosita parametr orkali rostlash. Maxsulot
sifati parametri ABSning blok
sxemasi.
2 soat
23.
|
| |
Bolalar qo‘shiqlarining - «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati

Bolalar qo‘shiqlarining ham kattalar aytadigan mehnat,
mavsum-marosim, lirik qo‘shiqlardan farqli jihatlari bor.
Jumladan, bolalar qo‘shiqlari ko‘pincha mavsumiy xususi -
yatlarga ega bo‘lib, ko‘pincha qo‘l-oyoq harakatlari bilan
ijro etiladi. ≪Boychechak≫, ≪Oftob chiqdi olamga≫, ≪Oq te -
rakmi, ko‘k terak≫, ≪Chitti gul≫, ≪Laylak keldi, yoz bo‘ldi≫,
≪Yomg‘ir yog‘aloq≫ kabi o‘nlab qo‘shiqlar bolalar
qo‘shiqlari namunalaridir.
145
Bu qo‘shiq misralaridagi bo‘g‘inlar soni 6—8 tadan oshmaydi.
Misralar soni esa 6, 8, 10 va undan ortiq bo‘lishi
mumkin. Bolalar qo‘shiqlari o‘z mazmuniga ko‘ra yilning
to‘rt faslida aytilishi mumkin. Bahor faslidagi tabiatning
uyg‘onishi yosh bolalar ruhiga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatadi.
Qish bo‘yi qorayib ketgan qorlarning erib ketishi, dalala r -
ning ko‘m-ko‘k maysalar bilan qoplanishi, meva daraxtla -
rining gullashi — hammasi bolalarning ichlariga sig‘may
qo‘shiq aytishlariga sabab bo‘ladi. ≪Boychechak≫ qo‘shig‘i
ana shunday paytlarda aytiladi. Uni yakkaxon qo‘shiqchi
boshlab beradi, ko‘pchilik naqarotiga qo‘shilib aytadi:
Boychechagim boylandi,
Qozon to‘la ayrondi,
Ayroningdan bermasang,
Qozon-tovog‘ing vayrondi.
Naqarot:
Qattiq yerdan qatalab chiqqan boychechak,
Yumshoq yerdan yumalab chiqqan boychechak.
Filologiya fanlari doktori, professor O. Safarovning
ta’kidlashicha, yoz mavsumida bolalar issiq kunlarning ke -
lishidan quvonib, cho‘milish kunlariga, mevalarning
pishishiga atab qo‘shiqlar aytishgan:
Shaftoli pishdi,
Tagiga tushdi.
Xomini uzdim,
Dadam urishdi.
Yoki:
Laylak keldi yoz bo‘ldi,
Qanoti qog‘oz bo‘ldi,
Laylak boradi toqqa,
Quloqlarida halqa.
Halqani opqochaylik,
El boshiga sochaylik.
Elning murodi kulsin,
Laylak balandroq uchsin.
Shuningdek, qish faslida qor kurash paytida ham bolalar
tabiatdagi bunday o‘zgarishlarga mos qo‘shiqlar kuylashgan.
Qor yog‘di gupillatib,
Qor buva to‘qillatib.
Kirib keldi maktabga,
Soqolini selkillatib.
146
Bolalar qo‘shiqlarida chumchuq, qirg‘iy, qarg‘a, kaklik,
musicha kabi qushlarga va echki, qo‘zi, quyon, it kabi
hayvonlarga atab yaratilganlari ham ko‘p uchraydi:
Ag‘am-bag‘am tishini ko‘rdim,
Yugurganda tilini ko‘rdim,
U chopardi dukur-dukur,
Quyon ekan harom o‘lgur.
Ma’lum bo‘ladiki, bolalar tomonidan ijro etiladigan
qo‘shiqlar ko‘proq yil fasllariga, qush va hayvonlarga
bag‘ishlangan bo‘lib, ularda ko‘pincha qo‘shiqda aks etgan
bahor, yoz, qish yoki narsa-predmetlarga nisbatan muno -
sabatlar badiiy ifodasini topadi.
|
Savol va topshiriqlar - «sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati

Savol va topshiriqlar:
1. Fozil Yo‘ldosh o‘g‘lini nima uchun ustoz baxshi sifatida
hurmat qilamiz?
2. Baxshi ijro etgan doston va termalar nomini ayting, ular
haqida so‘zlang.
3. Nima uchun ≪Alpomish≫ dostoni haqida ilmiy ish qilgan
olimlar Fozil shoir nusxasiga murojaat qiladilar?
4. Barchinning Boychiborga murojaatini yod oling.
134
Adabiyotlar:
1. Zarif Hodi. Fozil shoir — mashhur dostonchi. Fozil shoir
(Maqolalar to‘plami). O‘zbek xalq ijodi bo‘yicha tadqiqotlar, 3-
kitob. T., ≪Fan≫, 1973. 5—29-betlar.
2. Jirmunskiy V. M., Zarifov X. T. Uzbekskiy narodnuy geroicheskiy
epos. Moskva. GIXL. 1947. 39—43-betlar.
|
Katta ma’lumotlar: asosiy tushunchalar

|
Katta ma’lumotlar: asosiy tushunchalar
|
bet | 11/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1 3.1. Katta ma’lumotlar: asosiy tushunchalar.
Katta ma’lumotlar - bu turli maqsad va vazifalar, ishlov berish usullari, turli xil holatlar va yondashuvlar uchun tuzilgan va tuzilmagan ma’lumotlarni qayta ishlash.
Tuzilmaydigan ma’lumotlar - bu ma’lum tartibda tashkil etilmagan yoki dastlabki tuzilishga ega bo‘lmagan ma’lumotlar.
«Katta ma’lumotlar» atamasi Nature jurnali Klifford Linch tomonidan 2008-yilda dunyoda ma’lumotlarning o‘sishiga bag‘ishlangan maxsus sonida kiritilgan.
2018-yil o‘rtalariga kelib Vikipediya Big Data atamasiga quyidagi ta’rif berdi:
«Katta ma’lumotlar bu 2000-yillarning oxirida paydo bo‘lgan va ma’lumotlar bazasini boshqarishning an’anaviy tizimlari va Business Intelligence echimlariga muqobil bo‘lgan gorizontal miqyosda kengaytiriladigan dasturiy vositalar tomonidan samarali ishlov berilgan ulkan hajm va sezilarli xilma-xillikka oid tuzilgan va tuzilmagan ma’lumotlarning ta’rifidir.»
Ko‘rib turganingizdek, ushbu ta’rifda «ulkan», «ahamiyatli», «samarali» va «alternativ» kabi noaniq atamalar mavjud. Masalan, 4 Terabayt (noutbuk uchun tashqi qattiq disk sig‘imi) katta ma’lumotmi yoki yo‘qmi? Vikipediya ushbu ta’rifga quyidagilarni qo‘shadi: «keng ma’noda» katta ma’lumotlar «ulkan ma’lumotlar to‘plamini tahlil qilish uchun texnologik imkoniyatlarning paydo bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘lgan ijtimoiy-iqtisodiy hodisa sifatida aytiladi, ba’zi bir muammoli sohalarda butun dunyo miqyosidagi ma’lumotlar va bundan kelib chiqadigan transformatsion oqibatlar.
Eng sodda ta’rifdan xam foydalanish mumkin:
«Katta ma’lumotlar - bu uchta operatsiyani bajarish uchun mo‘ljallangan texnologiyalarning birikmasi:
1. «Oddiy» ssenariylarga qaraganda katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash
2. Juda katta hajmda juda tez keladigan ma’lumotlar bilan ishlash. Ya’ni, ma’lumotlar shunchaki ko‘p emas, lekin doimiy ravishda tobora ko‘payib bormoqda
3. Tarkibiy va yumshoq tuzilgan ma’lumotlar bilan parallel va turli tomonlarda ishlash imkoniga ega bo‘lish. ”
IBS tahlilchilariga ko‘ra «butun dunyo miqyosidagi ma’lumotlar hajmini» quyidagi qiymatlar bilan baholadi:
2003-yil - 5 ekzabayt ma’lumotlar (1 EB = 1 milliard gigabayt)
2008-yil - 0,18 zettabayt (1 ST = 1024 ekzabayt)
2015-yil - 6,5 zettabaytdan ko‘proq
2020 - 40–44 zettabayt (prognoz)
2025-yil - bu hajm yana 10 baravar ko‘payadi.
Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, katta ma’lumotlar kuniga 100 Gb dan ortiq ma’lumotlar oqimini o‘z ichiga oladi. Bugungi kunda ushbu oddiy atamada faqat ikkita so‘z mavjud - ma’lumotlarni qayta ishlash va saqlash. Bugungi dunyoda Big Data - bu keng ko‘lamli ma’lumotlarni tahlil qilish uchun yangi texnologiyalarning paydo bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘lgan ijtimoiy-iqtisodiy hodisadir.
|
| |
eStudy.uz masofali ta’lim tizimining vazifasi

|
eStudy.uz masofali ta’lim tizimining vazifasi
|
bet | 69/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1eStudy.uz masofali ta’lim tizimining vazifasi: masofali o‘quv kurslarini yaratishda ekspert tomonidan o‘quv kurs trayektoriyasini belgilashi, parametrlarni kiritishi va o‘quvchilar bilimini baholashda adaptivlashgan testlar bazasini yaratishi shuningdek shakllantirishi mumkin. eStudy.uz tizimi o‘quvchining boshlang‘ich bilim darajasidan kelib chiqqan holda har bir o‘quvchi uchunindividual o‘quv trayektoriyasini shakllantirish imkoniyatini beradi. Tizim orqali masofadan o‘qitish jarayonini tashkillashtirish mumkin.
O‘quv tiziminingafzalligi:
• tizimda foydalanuvchilarning hal-xil rollarining mavjudligi (Administartor, o‘qituvchi, talaba va mehmon);
• foydalanuvchi uchun qulay interfeys;
• o‘quvchining boshlang‘ich bilim darajasidan kelib chiqqan holda individual o‘quv trayektoriyasini shakllantirib berishi;
• adaptivtestlarni yaratish imkoniyatining mavjudligi;
• o‘quvchining natijalarini ma’lumotlar bazasida saqlashi va tahlil,eksport qilish imkoniyati;
• Tizim orqali ixtiyori fandan masofali ta’lim jarayonini tashkillashtirish imkoniyati;
• Video konferensiyalar tashkillashtirish imkoniyati;
• Internet kommunikatsiya elementlarining mavjudligi (Chat, forum, ichki ma’lumotlar almashish tizimi);
• Qo‘yida ko‘rsatilgan formatlar bilan bilan ham ishlash imkoniyati:
• Graphics (JPEG, GIF, PNG)
• HTML
• Video (AVI, MPEG)
• Adobe FLASH
• Adobe PDF
• MS Office (DOC, PPS)
• Texnik ta’minotga minimal talablar.
Tizimning hajmi: Tizimga kiritilgan o‘quv kurslarning hajmidan kelib chiqqan holataniqlanadi.
O‘quv tizimining normal ishlashi uchun kompyuterga qo‘yiladigan talablar:
Doimiy xotirada kamida 1 GB bo‘shjoyining majdud bo‘lishi;
• Kamida 125 Mb operativ xotira;
• operatsion sistemalar: Windowsyoki Linux;
• PostgreSQL,Microsoft SQL Server;
• Appliaction Server: Apache, Interpretator-PHP;
5-jadval.
OpenSourse ayrim LMS tahlili
|
| |
Mijoz dasturi orqali ishlash

|
Mijoz dasturi orqali ishlash
|
bet | 22/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Mijoz dasturi orqali ishlash. Mijoz dasturi orqali ishlash rejimi foydalanuvchiga ko‘proq imkoniyatlar beradi. U bilan ishlash uchun o‘rnatish faylini yuklab olishingiz va dasturni mahalliy kompyuterga o‘rnatishingiz kerak. Eng mashhur "bulut" xizmatlarida turli xil operatsion tizimlardan (Windows / Linux / Mac / Android va boshqalar) ishlaydigan platformali mijozlar mavjud. Shaklda quyida ko‘rib turganingizdek. 3, mijoz dasturini o‘rnatgandan so‘ng, ro‘yxatdan o‘tish malumotlarini kiritish va ma’lumotlar "bulut" bilan sinxronlashtiriladigan qurilmaning nomini (Kompyuter nomi) ko‘rsatish kerak.
-rasm. Hisob ma’lumotlarini Dropbox-ga kiriting
Mijoz dasturiga kirgandan so‘ng, bitta (Dropbox xizmatida) yoki bir nechta kataloglarni (SpiderOak, Box, Wuala, BitCasa va boshqalarda) sozlashingiz kerak, ularning tarkibi bulut bilan sinxronlashtiriladi.
4.2.4-rasmda Dropbox katalogidagi malumotlar Ubuntu 11.10 operatsion tizimida mijoz dasturini ishga tushirganda qanday ko‘rinishi ko‘rsatilgan.
Muayyan kompyuterni aniqlash uchun emas, balki bulutdagi muayyan fayllar to‘plamini aniqlash uchun ishlatiladigan "Kompyuter nomi" tushunchasining nisbiyligini tushunish muhimdir. Shuning uchun, agar siz Dropbox mijozini boshqa qurilmalarda o‘rnasangiz, lekin mijoz dasturida bir xil malumotni ko‘rsatsangiz, unda bitta qurilmadagi Dropbox katalogidagi fayllarni o‘zgartirganda, boshqa barcha qurilmalardagi xuddi shu kompyuter nomi bilan Dropbox katalogidagi fayllar bo‘ladi. ham yangilangan. Ushbu bayonot nafaqat Dropbox xizmati uchun, balki bulutli saqlash xizmatlarining boshqa mijoz dasturlari uchun ham amal qiladi.
-rasm. Ubuntu 11.10-da sinxronlashtirilgan "Dropbox" katalogi tarkibi
Birgalikda kirishni ta’minlash. "Bulut" da fayl yoki katalogni almashish uch bosqichda amalga oshiriladi (masalan, "Dropbox"):
• Veb-mijozning "Sharing" (almashish) bo‘limidagi "Yangi umumiy papka" tugmasini bosing:
• Кейин, мавжуд каталогни танланг ёки янгисини яратинг:
-rasm.
• Keyin belgilangan katalog bilan bo‘lishishi kerak bo‘lgan loyiha qatnashchilarining elektron pochta manzillarini qo‘shing:
-rasm.
Ushbu harakatlardan so‘ng, ishtirokchilarning har biri elektron pochta manziliga ega bo‘ladilar, u erda ular umumiy manbani ochib, loyihada qatnashishni boshlashlari mumkin.
|
| |
Moodle ishlash malaka va ko‘nikmni shakllantirish uchun ishchi muhitni yaratish va o‘quv jarayonini tashkillashtirish

|
Moodle ishlash malaka va ko‘nikmni shakllantirish uchun ishchi muhitni yaratish va o‘quv jarayonini tashkillashtirish
|
bet | 75/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Moodle ishlash malaka va ko‘nikmni shakllantirish uchun ishchi muhitni yaratish va o‘quv jarayonini tashkillashtirish
Moodle da o‘quv jarayonini tashkillashtirishni o‘rganish uchun Moodle bilan ishlash kerak. Shu sababli tizimda ishlash uchun avval Moodle ning ish joyini tashkillashtirish kerak. Tizimda ishlash orqali malaka va ko‘nikmani hosil qilish uchun har hil variantlari mavjud.
№
|
Sayt nomi
|
Ishlash vaqti
|
Xususiyatlari
|
1
|
https://moodle.org/
|
Har 1 soatda kontent qayta tiklanib turadi
|
Moodle imkoniyatlarini har xil rollarda kirib 1 soat davomida kurs yaratib, tanishib chiqish mumkin
|
2
|
https://www.gnomio.com
|
Chegaralanmagan.
|
Moodle imkoniyatlari bilan tanishib chiqish va kurs yaratish imkoniyatini beradi
|
3
|
http://www.keytoschool.com/
|
30 kun tekinga domen va xosting beradi
|
Moodle imkoniyatlari bilan tanishib chiqish
|
4
|
http://www.moonami.com/
|
30 kun tekinga domen va xosting beradi
|
Moodle imkoniyatlari bilan tanishib chiqish
|
1. Sizning shaxsiy kompyuteringizda Moodle lokal ko‘rinishda o‘rnatilgan bo‘lishi mumkin
2. Siz ishlayotgan OTM Moodle o‘rnatilgan bo‘lishi va sizga tizimga kirish uchun login va parol bilan ta’minlangan bo‘lishingiz mumkin.
3. Internet muhitida ma’lum bir axborot tizimlari (servislar) orqali Moodle ni o‘rnatilgan versiyasi bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri ishlashingiz mumkin. Ayrim tizimlar bepul ishlash imkoniyatini beradi ayrimlari esa 30 kun davomida MOODLE imkoniyatlari bilan to‘liq tanishish imkoniyatini yaratadi. Bu o‘quv modulida moodle ishlash ko‘nikmasini shakllantirish uchun va tizim orqali tinglovchilarning o‘zlarining shaxsiy o‘quv kurslarini yaratishlari va yaratilgan kursni taqdimot etishlari uchun yetarli bo‘ladi deb hisoblaymiz.
Biz bu o‘quv modulimizda 3- bandda keltirilgan yo‘l orqali ishlashni o‘rganamiz.
Internet muhitida Moodle o‘quv jarayonini tashkillashtirish imkoniyatini beruvchi axborot tizimlari bir nechatasi mavjud. Bu axborot tizimlari foydalanuvchiga Moodle barcha xususiyatlari bilan tanishish imkoniyatini beradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Moodle ishlash malaka va ko‘nikmni shakllantirish uchun ishchi muhitni yaratish va o‘quv jarayonini tashkillashtirish
|
O-D
0-0
0
=
0
on - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov,...

78
Genetika
7. Xromosomalarni xaritalashtirishni.
8. Genlarning o‘zaro ta ’sirini.
Irsiylanish tiplari, ularning xarakterli belgilari.
I. Autosoma dom inant tipida irsiylanish
(A — D) — autosoma-
larda joylashgan dominant genlarga bog‘liq. Misollar: sochning jin-
galakligi, ko‘z qoraligi, miopiya, braxidaktiliya, polidaktiliya, Rh+,
IA, IB qon guruhlari va boshqalar. Harakterli belgilari: 1. Belgi har
ikkala jinsda bir xil chastotada uchraydi. 2. Belgi hamma avlodlar-
da kuzatiladi (vertikal, gorizontal irsiylanadi). 3. Kasal bolaning
tug‘ilish ehtimoli 50% dan 100% gacha. 4. Penetrantligi va eks-
pressivligiga qarab ayrim avlodlarda kuzatilmasligi mumkin
(21-
rasm).
21-r a s m.
Autosoma —
dominant tipida irsiylanish.
II. Autosoma — resessiv tipda irsilanish (A — R )
— autosoma-
da joylashgan resessiv genlarga bog‘liq. Misollar: albinizm, cha-
paqaylik, ko‘k ko‘z, silliq soch, fenilketonuriya, Rh-, I0 qon guruhi
va boshqalar.
Xarakterli belgilari:
1. Kasallik yoki belgi avlodlarda
kam kuzatiladi. 2. Kasallik yoki belgi gorizontal irsiylanadi (ayrim
oilalarda ko‘p uchrashi mumkin, hamma avlodlarda ham kuzatil-
maydi). 3. Qarindoshlar nikohidan kasal bolalar ko‘p tug‘uladi.
4. Ayollarga va erkaklarda bir xil
chastotada uchraydi.
5. Irsiylanishga penetrantlik va ekspressivlik ta ’sir qilishi mumkin.
6. Kasal ota yoki onadan sog‘lom bola tug‘ulishi mumkin. 7. Sog‘
geterozigotalardan 25% kasal bolalar tug‘ulishi mumkin
Genealogiya usuli - Eshonqulov O. E. va boshq. Genetika: Akad litseylar uchun darslik / A. E. Eshon e 99 qulov,...

77
aloqadorligi to ‘g‘risida qisqacha ma’lumot
yoziladi, keyin ularni
grafik tarzda ifodalanadi.
Avlodlar shajarasini tuzishda quyidagi
standart simvollardan
(belgi) foydalaniladi
(20-rasm).
Uchinchi bosqichda tuzilgan shajara
batafsil tahlil qilinib
o‘rganilayotgan belgi yoki kasallik haqida xulosa yoziladi.
Genealogiya usuli quyidagilarni aniqlashga imkon beradi:
1. Belgining irsiy yoki irsiymasligini.
2. Irsiylanish tipini.
3. Mutant genni geterozigot tashuvchilar deb shubhalangan
shaxslarni.
4. Irsiy kasalliklarning geterogenligini (genokopiyalarni).
5. Keyingi avlod prognozini.
6. Penetrantlik va ekspressivligini.
□
O
A
□
©
Erkak
Ayol
Jinsi
noma’him
Tekshiriluvchi
belgini
saqlovchi
Majruh
bola
Tekshiriluvchi
belgini
geterozigot
tashuvchi
Mikrobelgi
Bir yoshgacha
nobud bo‘lgan
n yoshda o‘lgan
O'lik tug‘ilgan
A
□
I
suyak k o ‘migidan, teridan, urug‘-

89
Xromosomalar Denver klassifikatsiyasi bo‘yicha belgilangan
30-r a s m.
Ayol xromosomalari
31-r a s m.
Erkak xromosomalari
to‘plami.
Metafaza va kariogram-
to‘plami. Metafaza va kariogramma.
ma.
32-r a s m.
Odam autosom xromosomalarining idiogrammasi.
Ayrim biologik tur uchun xos bo‘lgan xromosomalar to ‘plami
kariotip deyiladi. Kariotipning umumlashtirilgan sxematik ifo-
dalanishi — idiogramma
deyiladi
(32-rasm).
90
Genetika
Xromosomalarni bir-biridan ajratish uchun morfometriya usuli
qo‘llaniladi, qancha mikrometrligi aniqlanadi,
kalta elkaning uzun
elkaga nisbati (sentromera indeksi) aniqlanadi. Xromosomalarni
o‘rganishda 1960-yilda taklif qilingan
xalqaro Denver tasnifidan
foydalaniladi. Bu tasnifning asosida xromosomalar o‘lchovini va
birlamchi belbog‘ning joylanishini aniqlash yotadi.
Bu tasnifga ko‘ra odam autosomalari yetti gruppaga bo ‘linadi
va lotin harflari (A, B, C, D, E, F, G) bilan ifodalanadi. Hamma
xromosomalar o‘z
tartib nomeriga ega
(16-jadval).
Jinsiy xoromo-
somalar yirik X va kichik Y xromosomalardan tashkil topgan.
Keyingi vaqtlarda xromosomalar tasnifining yangi prinsiplari
ishlab chiqildi. Xromosomalarga maxsus usulda Gimza bo‘yog‘i
bilan ishlov berilganda yaxshi bo‘yalgan va b o ‘yalmagan
chiziq-
lar — disklar hosil bo ‘lishi aniqlandi.
16-j a d v a l