HEALTH IS A FACTOR PROVIDING THE HARMONIC PSYCHOLOGICAL

19
1 сон | 4 жилд | 2021
ПЕДАГОГИКА ВА ПСИХОЛОГИЯДА ИННОВАЦИЯЛАР | ИННОВАЦИИ В ПЕДАГОГИКЕ И ПСИХОЛОГИИ
| INNOVATIONS
IN PEDAOGY AND PSYCHOLOGY
Health is the first and most important need of a person, which determines his ability to work
and ensure the harmonious development of the individual. This is the most important condition
for knowing the world around, self-affirmation and achieving human happiness.
Key words: psychological health, ability, problem, value, point of view, criterion, sociology,
spirituality, psychology, lifestyle, psyche, soil, philosopher, doctor, prevention.
“Sog‘lom odam tabiatning eng buyuk asaridir”.Bu hikmat insonlarni fikrlashga, o‘tmishiga
qarashga, bajargan ishlari haқida mushohada yuritishga undaydi. Inson ham tabiat “asarlaridan”
biri ekan, uning sog‘lom bo‘lishi bevosita tabiat bilan bog‘liq. Buning
uchun har bir insonda
“tabiat–bu bizning makon” degan tushunchani shakllantirish lozim.
“Dunyodagi buyuk kuchlar ko‘p, lekin tabiatda insondan qudratliroq kuch yoqdir”, -
deb aytgan edi Suqrot.
Ona zaminimizni kelajak avlodga toza, musaffo holda qoldirish har bir fuqaro uchun ham farz,
ham qarzdir. O‘zbekistonni yanada rivojlantirishning Harakatlar strategiyasi ustuvor yonalishida
aholini ijtimoiy himoya qilish va sog‘liqni saqlash tizimini takomillashtirish, arzon uy-joylar
barpo etish boyicha maqsadli dasturlarni amalga oshirish, ta’lim va fan sohasini rivojlantirish,
Yoshlarga oid davlat siyosatini takomillashtirish masalasining o‘z aksini topishi va bu borada
tizimli islohotlarning amalga oshirib kelinayotganligi barkamol avlod
tarbiyasiga juda katta
e’tibor berilayotganligining yaqqol ifodasidir.
Salomatlik - bu uning mehnat qobiliyatini belgilaydigan va shaxsning uyg‘un rivojlanishini
ta’minlaydigan insonning birinchi va eng muhim ehtiyoji. Bu atrofdagi dunyoni bilish, o‘zini
o‘zi tasdiqlash va inson baxtiga erishish uchun eng muhim shartdir. Faol uzoq umr muhim
atamadir. Har doim, dunyoning barcha xalqlari uchun jismoniy va
ruhiy salomatlik inson va
jamiyatning doimiy qadriyatlari bilan bogliq bo‘lgan. Hatto qadimgi davrlarda ham shifokorlar
va faylasuflar uni insonning erkin faoliyati, uning komilligi uchun asosiy shart deb tushunganlar.
Jiddiy sog‘liq muammolari odatdagi turmush tarzidagi o‘zgarishlarni, tashqi dunyo bilan aloqalar
amaliyotida ustunlikni, kasbiy vakolatlarni yo‘qotilishini va umuman olganda kelajak rejalarini
majburan tuzatishni talab qiladi. Sog‘liqni saqlash muammosi murakkab masala. Ko‘pgina ilmiy
fanlarning sa’yi-harakatlari uni o‘rganishga qaratilgan. Ular orasida etakchi o‘rinlardan biri
haqli ravishda sog‘liqni saqlash psixologiyasiga tegishli. Sog‘liqni saqlash psixologiyasi - bu
psixologlar uchun maxsus tayyorgarlikni talab qiladigan bilimlarning istiqbolli yo‘nalishi.
Sog‘liqni saqlash bilan bog‘liq psixologik omillarning asosiy guruhlariga: mustaqil
(predispozitsiya
qiluvchi, kognitiv, ijtimoiy omillar, demografik o‘zgaruvchilar) yuqtiruvchi
(sog‘likni mustahkamlovchi xatti-harakatlar) va motivatorlar (kasallikka chalingan)kiradi.
Sog‘liqni saqlash ta’riflari to‘liq
jismoniy, aqliy, jinsiy va ijtimoiy farovonlik holati sifatida
tariflanadi. Uzoq vaqt davomida umuman sog‘liq va umuman ruhiy salomatlik aksi bilan
aniqlangan - agar tananing ishida ob’ektiv buzilishlar bo‘lmasa, shikoyatlar va og‘riqlar, g‘alati
xatti-harakatlar bo‘lmasa, kasallik qayd etilmagan bo‘lsa, unda biz tanamiz va ruhimiz salomatligi
haqida gaplasha olamiz. Bundan tashqari, tibbiyot amaliyotchilari va tadqiqotchilarining diqqat
e’tiborlari sog‘liqning namoyon bo‘lishiga qaraganda kasallikning turli ko‘rinishlariga ko‘proq
etibor qaratilgan. Inkor etmaslik pozitsiyalaridan foydalanadigan sog‘liqni saqlashning yangi
tushunchasi patologiya va shaxsda resurslar mavjudligini ta’kidlaydi, 1946 yilda Jahon sog‘liqni
saqlash tashkiloti (JSST) tomonidan qabul qilingan. O‘shandan beri sog‘liq nafaqat kasallik va
jismoniy nuqsonlarning yo‘qligi emas, balki to‘liq jismoniy, aqliy va ijtimoiy farovonlik holati
sifatida ijobiy ma’noda aniqlanadi.
Sog‘liqni saqlash psixologiyasining umumiy qabul qilingan ta’rifi hali paydo bo‘lgan
emas. Mana bu masala bo‘yicha ba’zi fikrlar.1978 yilda yaratilgan.
Amerika psixologik
assotsiatsiyasining sog‘liqni saqlash psixologiyasi bo‘limini J. Mattarazzo boshqardi. U sog‘liqni
saqlash psixologiyasining mohiyatini quyidagicha izohlaydi. Sog‘liqni saqlash psixologiyasi
- bu sog‘liqni saqlashni qo‘llab-quvvatlash, kasalliklarning oldini olish va davolash, sog‘liqni
saqlashning etiologik va diagnostik korrelyatorlarini
aniqlash, disfunktsiya bilan bog‘liq
kasalliklarni aniqlash, shuningdek tahlil va takomillashtirish uchun ilmiy soxa sifatida
psixologiyaning o‘ziga xos o‘quv, ilmiy va kasbiy hossalari majmuidir.
Ruhiy salomatlik muammosi ilm-fan va amaliyotning turli sohalaridagi ko‘plab
tadqiqotchilarni jalb qildi va e’tiborini jalb qildi: shifokorlar, psixologlar, o‘qituvchilar,