IQTISODIY TIZIMDA KAPITAL QO‘YILMALARNING MOHIYATI VA MOLIYAVIY

9. IQTISODIY TIZIMDA KAPITAL QO‘YILMALARNING MOHIYATI VA MOLIYAVIY
MANBALARI
1.
Kapital qo‘yilmalarning mohiyati.
2.
Kapital qo‘yilmalar va ularning texnologik tarkibi.
3.
Kapital qo‘yilmalarni samaradorligini oshirish.
4.
Kapital qo‘yilmalarning moliyaviy manbalari.
1. Kapital qo‘yilmalarning mohiyati
Kapital qo‘yilmalar-ishlab chiqarish va noishlab chiqarish sohalarida yangi qayta qurilgan
hamda kengaytirilgan joriy asosiy jamg‘armalar tashkil qilishga mo‘ljallangan moliyaviy mablag‘lar.
Mablag‘lar muntazam tayyorlov bosqichidan qurilish ishlab chiqarish bosqichiga aylanadi,
shundan so‘ng mahsulotni sotish bosqichiga o‘tiladi, bunda ular jamg‘arma bo‘lib o‘zgaradi.
Kapital qo‘yilmalar quyidagi xarajatlarga yo‘naltiriladi:
-qurilish-montaj ishlariga;
-turli jihozlarni va asboblarni sotib olishga;
-boshqa har qanday xarajatlar-loyiha qidiruv ishlari, qurilish maydonini tayyorlash kabilar.
Yuqorida qayd qilingan uch elementning o‘zaro nisbati kapital qo‘yilmalarning tuzilishini
tashkil qiladi. U tarmoq texnologik va takror ishlab chiqarish tuzilishi bilan ta'riflanadi. Kapital
67
qo‘yilmalar xalq xo‘jaligi sohalarida buyurtmachilarga ularning mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyoji,
rivojlanish va haqiqiy ishlab chiqarish kuchlariga qarab taqsimlanadi. Bu esa soha tuzilishini tashkil
qiladi. Kapital qo‘yilmalarning texnologik tarkibi qurilish-montaj ishlarining, jihozlarning, asbob-
uskunaning, shuningdek jamg‘armaning mulkiy hajmi hisobidagi turlicha xarajatlarning ratsional
hajmini aniqlashga qaratilgan. Kapital qo‘yilmalarning texnologik tuzilishini qurilish-montaj ishlariga
sarflayotgan xarajatlar miqdorini kamaytirish yo‘li bilan amaldagi asosiy jamg‘armalardan ham to‘liq
foydalanish imkonini beradi. Amaldagi korxonalarning quvvatlarini qo‘llab-quvvatlashda, ularni
texnik qayta qurollantirishda, kengaytirish va qayta qurishda, shuningdek yangi korxonalarni qurishda
kapital qo‘yilmalarining takror ishlab chiqarish tuzilishini aks ettiradi.
Kapital qo‘yilmalar tarmoq, texnologik va takror ishlab chiqarish tarkiblari bilan ta'riflanadi.
Kapital qo‘yilmalarning tarmoq tarkibi-bu xalq xo‘jaligi tarmoqlari bo‘yicha kapital qo‘yilmalarning
miqdoriy nisbatini aks ettiradi.
Kapital qo‘yilmalarning texnologik tarkibi - mashina va asbob- uskunalarni sotib olishga va
qurilish montaj ishlarini amalga oshirishga ketadigan xarajatlar orasidagi nisbatni aks ettiradi. Asosiy
fondlarning aktiv qismini (mashina va asbob-uskunalarni takror ishlab chiqarishning kapital
qo‘yilmalardagi ulushini oshirish yo‘li bilan ularning texnologik tarkibini takomillashtirish sarflar
samaradorligini oshirishning muhim yo‘nalishi hisoblanadi.
Kapital qo‘yilmalarni takror ishlab chiqarish tarkibi ularni bir tomondan yangi qurilishlarga,
ikkinchi tomondan mavjud korxonalarni qayta qurish va texnik qayta qurollantirishni va
kengaytirishga saflanadigan mablag‘lar miqdori o‘rtasidagi nisbatni aks ettiradi.
Mulkchilik shakllari o‘zgarib, rivojlanib borayotgan sharoitda kichik biznes va xususiy
tadbirkorlik (KB va XT)ni rivojlantirish O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun strategik muhim vazifadir.
Jahon tajribasi shuni tasdiqlaydiki, KB va XT ichki bozorni istemol tovarlari va xizmatlar bilan mo‘l-
ko‘l ta'minlaydi, eksport imkoniyatini oshiradi, ish bilan ta'minlash muommosini hal etadi, aholining
real daromadlari darajasini oshiradi. Iqtisodiyotning globallashuvi sharoitida KB investitsiyalarni kam
talab qilishi, epchilligi va moslashuvchanligi o‘zgartirib turishni ta'minlaydi.
Tadbirkorlik tuzilmalarining kredit resurslaridan, investitsiyalarni moliyalashtirishning
noan'anaviy usullaridan, ayniqsa xalqaro moliya institutlari ishtiroki bilan moliyalashtirish usullaridan,
lizing operatsiyalaridan bemalol foydalanishlarini ta'minlash va shu yo‘l bilan ularni xorijiy texnika va
texnologiya bilan qurollantirish ustuvor vazifadir. KB va XTni rivojlantirish orqali raqobat muhiti
vujudga keltiriladi, soliqqa tortish bazasi kengaytiriladi, aholinig ish bilan bandligi oshiriladi, bozorlar
tovar va xizmatlar bilan mo‘l-ko‘l ta'minlanadi.
2. Kapital qo‘yilmalar va ularning texnologik tarkibi
Kapital qo‘yilmalarning samaradorligiga ularni texnologik tarkibi, ya'ni qo‘yilmalarni umumiy
yig‘indisida sarflarni alohida turlari - uskunalar, asboblar va ishlab chiqarishda ishlatiladigan
buyumlar; qurilish ishlari; loyiha va boshqa ishlarga saflar nisbati katta ta'sir ko‘rsatadi.
Kapital qo‘yilmalarning tarkibida uskunalarning ulushini hamda ishlab chiqarish
ishtirokchilarini - asosiy fondlarni faol qismini qurilish ishlariga nisbatan ko‘payishi ishlab
chiqarilayotgan mahsulotni birligiga kapital qo‘yilmalarni pasayishiga olib keladi va ularni iqtisodiy
samaradorligini oshiradi.
Kapital qo‘yilmalarning tarkibini yangilashga: sanoatning texnik darajasi oshishi, ishlab
chiqarishni mexanizatsiyalash va avtomatlashtirishning o‘sishi, uskunalarni takomillashtirishga,
ishlayotgan korxonalarni kengaytirish va qayta qurishga, ularning kooperatsiyalashuvi va guruhlarga
birlashtirish va hokazolarga sharoit yaratadi.
Kapital qo‘yilmalar tarkibini yaxshilashda rejalashtirishni yaxshilashga va qurilish ishlarining
qiymatini pasaytirishga qaratilgan tarbirlar katta ahamiyatga ega bo‘ladi. Mamlakat iqtisodiyotida
kapital qo‘yilmalar muttasil oshib boradi. Ayniqsa butun xalq xo‘jalagi tarmoklarida texnik
taraqqiyotni ta'minlashga ko‘maklashuvchi: kimyo sanoati, elektroenergiya, mashinasozlik, neft va gaz
sanoati, qurilish materiallari sanoati kabi tarmoqlarga kapital qo‘yilmalar tez sur'atlar bilan o‘smoqda.
68
Yangi texnikani joriy qilish asosida ishlayotgan korxonalarni qayta qurish qisqa muddatlarda
ishlab chiqarish quvvatlarini oshirishga va yangi korxonalarni qurishga qaraganda kamroq kapital
saraflashga imkon yaratadi.
Hozirgi vaqtda korxonalarni qayta qurish, kengaytirish va texnik qayta qurollantirishga katta
miqdorda kapital qo‘yilmalari yo‘naltirilmoqda. Ishlab turgan korxonalarga kapital qo‘yilmalarning
sarflanishi texnik taraqqiyotning jadallashib borishi va ishlab turgan texnikaning eskirib borishiga
bog‘liqdir.
Agarda mamlakatning yangi tabiiy boyliklar konlari ochilishi bilan bog‘liq bo‘lgan
mintaqalarda kapital qo‘yilmalarni yangi korxonalarni qurishga va yangi quvvatlarni barpo qilishga
sarflanishi to‘g‘ri bo‘lsa, boshqa mintaqalarda, ayniqsa qayta ishlash sanoatidagi, ishlayotgan
korxonalarni qayta qurish, texnik qayta qurollantirish to‘g‘ri bo‘ladi.
Hozirgi sharoitda ilgari qurilgan ko‘pgina korxonalarda eskirgan uskunalarni
modernizatsiyalash zarurati yuzaga kelgan. Bu ishlab chiqarishning intensivlashga va texnikani hozirgi
zamon talablariga javob berishiga va mehnat unumdorligini oshishga olib keladi. Qator mintaqalarda
qayta qurish ushbu mintaqa iqtisodiyotini ko‘p qirrali rivojlantirish, korxonalarni zarur buyumlar bilan
ta'minlanishi uchun ham zarurdir. Ammo ishlayotgan korxonani qayta qurish har bir holatda chuqur
iqtisodiy asoslarni talab qiladi.
Tajribaning ko‘rsatishicha ayrim korxonalarda dastlabki iqtisodiy hisob-kitoblarning
qilinmaganligi natijasida qayta qurish bo‘yicha samarasiz ishlarni amalga oshirildiki, natijasida qayta
qurishga ketgan sarflardan ham oshib ketdi.
Hozirgi paytda kapital qo‘yilmalar samaradorligini oshirish birinchi navbatda korxonalarni
texnik qayta qurollantirish, mexanizatsiya va avtomatizatsiya, uni ixtisoslashtirish, texnologiyani
yaxshilash va tashkiliy-texnik tadbirlarni ishlab chiqarishni rivojlantirish fondi va bank kreditlari
hisobiga korxonalarni texnik qurollantirish ko‘payib boradi.
Kapital qo‘yilmalar dastavval boshlangan qurilishlarni tugatish va ishga tushirish lozim bo‘lgan
ob'ektlarga yo‘naltiriladi; shuning asosida ishlab chiqarish quvvatlari va asosiy fondlarni ishga
tushirishga erishiladi.
3. Kapital qo‘yilmalarni samaradorligini oshirish
Kapital qo‘yilmalarni samaradorligini oshirish vazifasini bajarish uchun har bir sarflangan so‘m
uchun mahsulot ishlab chiqarishning o‘sishini oshirishga erishish va uning keng miqyosda tashkiliy-
texnik tadbirlarni amalga oshirish lozim: ularga
•
alohida tarmoqlarga va korxonalarga kapital qo‘yilmalarning yo‘nalishini iqtisodiy asoslash;
•
o‘zining texnik darajasi bo‘yicha mahalliy va xorij fani va texnikasining yangi yutuqlariga
javob beradigan va mehnat unumdorligini o‘sishini, mahsulot tannarxini pasaytirishni va ishlab
chiqarishning foydaliligini o‘stirishni ta'minlaydigan qurilishlarni va loyihalarning sifatini oshirish;
•
qurilishlarni va ishlab chiqarish quvvatlarini ishga tushirishni tezlashtirish, loyiha-smeta
hujjatlari va moddiy-texnik resurslar va ishlab chiqarishni tashkil qilishni ta'minlash.
Korxonalarda kapital qo‘yilmalarni rejalashtirish uning iqtisodiy rivojlanish rejasining ajralmas
qismi bo‘lib, korxonaning ishlab chiqarishini va uni ishlab chiqarish salohiyatini takomillashtirish
asosi bo‘lib xizmat qiladi.
Rejalashtirish kapital qurilishni uzluksizligini ta'minlaydi va ularni amalga oshirishni o‘z
vaqtida tayyorlashga imkon yaratadi.
Kapital mablag‘lardan foydalanishda tarkibiy o‘zgarishlar yuz bermoqda. Buni barcha kapital
qo‘yilmalarining ikki muhim soha bo‘yicha taqsimlanishida kuzatish mumkin. Ya'ni sarflanayotgan
kapital qo‘yilmalarining 56% ishlab chiqarish ob'ektlariga va 44% noishlab chiqarish yohud xizmat
ko‘rsatish tarmoqlariga sarflanmoqda. Agrosanoat, oziq-ovqat majmualaridan tashqari moddiy ishlab
chiqarish sohalariga kapital mablag‘larni yo‘naltirish sur'atlari birmuncha pasayib, uning yo‘nalishi
yanada ijtimoiy tus olmoqda.
69
Barcha kapital qo‘yilmalarning asosiy qismi- 60% dan ziyodrog‘i qurilish-montaj ishlariga sarf
bo‘lmoqda. Uning qariyib chorak qismi, ya'ni 24% asbob-uskunalar va jihozlarga, mavjud
inventarlarni ta'mirlashga va qolgan 15% boshqa turli xil jarayonlarga ketmoqda.
Ishlab chiqarish ob'ektlari bo‘yicha davlat kapital mablag‘lari sarfining takror ishlab chiqarish
tuzilishini olib qaraydigan bo‘lsak, shu narsa ayon bo‘ldiki, bu maqsadga yo‘naltirilayotgan barcha
kapital qo‘yilmalarining yarmidan ko‘prog‘i ishlab turgan korxonalarni texnik jihatdan qayta
qurollantirish va ularni rekonstruksiya qilishga ketmoqda.
Kapital qo‘yilmalarni to‘g‘ri rejalashtirish uchun va qurilish ishlab chiqarishini to‘g‘ri tashkil
qilish uchun mahalliy tashabbusni kengaytirish lozim. Rejalashtirish kapital qurilish muntazamligini
ta'minlashi va qurilishlarning o‘z vaqtida tugatilishiga sharoit yaratishi lozim. Qurilish nisbatan ishlab
chiqarish davrini qayta muddat talab qilishi bilan ajralib turadi, shuning uchun ham tayyorgarlik davri
uzoq vaqtni o‘z ichiga oladi.
Kapital mablag‘larni o‘zlashtirish bo‘yicha rejalarning yo‘qligi qurilish va rekonstruksiya
qilish ishlarini qimmatlashtiradi. Shuning uchun kapital qo‘yilmalari joriy rejalashtirish va qurilish-
montaj ishlarining asosi bo‘lgan istiqbol rejalarini ishlash muhim hisoblanadi. Istiqbol rejalardan kelib
chiqib, ishlarni yillar bo‘yicha, yangi talablar asosida taqsimlash uchun aniqlashtirilgan rejalar va
dasturlar ishlanadi. Kapital qo‘yilmalar bo‘yicha reja topshiriqlari muayyan tarmoqlar, iqtisodiy
mintaqalar va korxonalar bo‘yicha sanoat ishlab chiqarishlarida mo‘ljallangan o‘sishni ta'minlovchi
yangi ishlab chiqarish quvvatlarini o‘z vaqtida ishga tushirishni ta'minlaydi.
Shuning uchun ham sanoatdagi kapital qo‘yilmalar rejasi sanoat ishlab chiqarishining ishlab
chiqarish dasturi bilan bog‘liq ravishda tuziladi. Shu bilan birga kapital qo‘yilmalar rejasi boshqa
rejalar bilan muvofiqlashtirib tuziladi, bu esa o‘z navbatida kapital qurilishlarni o‘z vaqtida moddiy va
moliyaviy resurslar bilan ta'minlash imkoniyatini beradi.
Kapital qo‘yilmalarni tarmoqlar bo‘yicha taqsimlash yoki sanoatda kapital qo‘yilmalarning
tarmoqlararo tarkibi o‘sha davrning xo‘jalik- siyosiy vazifalari bilan belgilanadi. Sanoatning ayrim
tarmoqlariga kapital qo‘yilmalar rejali miqdorini to‘g‘ri belgilash uchun ishlab chiqarish
quvvatlarining rejali muvozanatlari tuziladi. Shu bilan bog‘liq kapital qo‘yilmalarni tarmoqlar
bo‘yicha taqsimlash ishlab chiqarish va kapital qurilishning rejalarini muvozanatli bog‘lash asosida
hamda o‘zaro bog‘liq tarmoqlarni muvozanatlash orqali aniqlashtiriladi.
Sanoatning alohida tarmoqlariga kapital qo‘yilmalarini rejali miqdorini to‘g‘ri belgilash uchun,
ishlab chiqarish quvvatlarini rejali muvozanatlari ishlanadi. Ushbu muvozanatlarda reja davri boshiga
mavjud ishlab chiqarish quvvatlari aniqlanadi hamda mo‘ljallangan miqdorda mahsulot ishlab
chiqarish uchun zarur bo‘ladigan quvvatlar aniqlanadi. Chuqur tahlillardan so‘ng mavjud quvvatlardan
ishlab chiqarish miqdorini ko‘paytirish va qayta qurish yoki yangi korxonalarni qurish yo‘li bilan
ishlab chiqarish quvvatlarini qo‘shimcha o‘stirish zarurati belgilanadi.
4. Kapital qo‘yilmalarning moliyaviy manbalari
Asosiy fondlarni kengaytirilgan takror ishlab chiqarishda yalpi milliy mahsulot va tarkibiy
qismlarini qoplash fondi va milliy daromad, iste'mol fondi va jamg‘arish fondi orasidagi aloqa va
nisbatlarda o‘z ifodasini topadi. Kapital qo‘yilmalarning bosh manbai- bir vaqtning o‘zida takror
ishlab chiqarish jarayonida ijtimoiy ishlab chiqarishda foydalanish natijasi va ishlab chiqarish asosi
sifatida ishtirok etuvchi milliy daromad hisoblanadi. Asosiy fondlarni qo‘llash jarayonida, iqtisodiy
doiraga tabiiy va mehnat resurslarini kiritish bilan yaratilgan yalpi milliy mahsulotda alohida sarflar
asosiy fondlarni qoplash va jamg‘arishga qilinadi va ma'lum resurslar jamiyatning joriy ehtiyojlarini
qondirishga sarflanadi.
Milliy daromad jamiyatning joriy ehtiyojlarini qondirishga yo‘naltirilgan iste'mol fondlaridan va
asosiy fondlarni shakllantirishga ketadigan jamg‘arma fondlaridan tashkil topadi. Hozirgi vaqtda
davlat kapital qo‘yilmalarining kattagina kismi jamg‘arma fondidan, qolgan qismi asosiy fondlarni
oddiy takror ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan amortizatsiya ajratmalaridan tashkil topadigan
qoplama fondlar hisobidan amalga oshiriladi.
70
Kapital qo‘yilmalarga bo‘lgan ehtiyoj maxsus mablag‘lar va turli fondlarga ajratmalarni
hisobiga shakllantiriladigan korxona va tashkilotlarning markazlashmagan mablag‘lari hisobidan ham
qoplanadi.
Yangicha xo‘jalik yuritish sharoitlarida ham asosiy fondlarni takror ishlab chiqarishda
markazlashmagan qo‘yilmalarning roli ham sezilarli darajada oshdi. Yangi texnikani joriy qilishga,
uskunalarni yangilashga, xalq iste'moli mollarini ishlab chiqarishni kengaytirish va tashkil qilishga
sarflanadigan ishlab chiqarishni rivojlantirish fondlari va bank kreditlari markazlashmagan
mablag‘larni barpo qilishning bosh manbai hisoblanadi.
Ko‘mir va gaz qazib chiqarish hisobiga yoqilg‘i sanoati tarmoqlarida ilg‘or o‘zgarishlar ro‘y
berdi. Qurilish tashkilotlari shohobchalarini kengayishi va qurilish ishlab chiqarishni industrlashtirish
darajasini oshishi katta miqdorda kapital qo‘yilmalarining o‘zlashtirilishiga imkoniyat yaratdi. Davlat
tomonidan yirik mablag‘lar qishloq xo‘jaligiga, birinchi navbatda paxtachilikka va uning asosi
bo‘lmish sug‘orma dexqonchilikka ajratildi. Shu bilan bog‘liq qo‘riq yerlarning yangi massivlari
o‘zlashtirildi. Transport vositalarining o‘sishi va takomillashishi ta'minlandi, avtomobil va temir
yo‘llarining keng shoxobchalari barpo etildi, aloqa korxonalari, sog‘liqni saqlash, maorif muassasalari,
kommunal xo‘jalik-maishiy xizmat korxonalari qurildi.
Sanoat tarmoqlari bo‘yicha kapital qo‘yilmalarni miqdorini to‘g‘ri belgilash uchun ishlab
chiqarish quvvatlarining rejali balanslari ishlandi. Ushbu balanslarda reja davri boshida ishlab
chiqarishning mavjud quvvatlari hamda mo‘ljallanayotgan miqdorda mahsulot ishlab chiqarish uchun
zarur quvvatlar belgilanadi. Mavjud quvvatlarda ishlab chiqarish quvvatlarini ko‘paytirish hamma
rezervlarni hisobga olgan holda chuqur tahlil qilingandan keyin ishlab turgan korxonalarni qayta
qurish yoki yangilarini qurish yo‘li bilan ishlab chiqarish quvvatlarini qo‘shimcha o‘stirish zaruriyati
belgilanadi.
Tarmoq bo‘yicha ishlab chiqarish quvvatlarining balansi quyidagicha belgilanishi mumkin:
bo‘lajak yilda mo‘ljallanayotgan miqdor mahsulot Mni ishlab chiqarish uchun Qni Mx. Fk ning teng
bo‘lgan ishlab chiqarish quvvati talab qilinadi, unda Fk-ishlab turgan quvvatlarni foydalanish
koeefitsienti, ularning yangi quvvatlarini kiritish muddatlari hamda rejalashtirilayotgan yilda
harakatdagi quvvatlarning ro‘yxatdan chiqarilishiga muvofiq kelishi kerak. O‘rtacha yillik quvvatni
miqyosi qo‘yidagi miqdorlardan tuziladi:
-ishlab chiqarishni mexanizatsiyalash texnologik jarayonlarni yaxshilash, uskunalarni
o‘zgartirish va boshqa tashkiliy-texnik tadbirlarni hisobiga o‘rtacha yillik quvvatlarning o‘sishi:
-ishlab turgan korxonalarga qayta qurish hisobiga quvvatlarning o‘rtacha yillik o‘sishi;
yangi qurilish hisobiga quvvatlarni o‘rtacha yillik o‘sishi: -jismoniy va ma'naviy eskirish bilan
bog‘liq quvvatlarni o‘rtacha yillik ro‘yxatdan chiqishi.
Quvvatalarning o‘rtacha yillik o‘sishi miqdori dastavval yil davomida yangi quvvatlar
kiritilishiga bog‘liq.
Yil oxiriga tarmoq ega bo‘ladigan ishlab chiqarish quvvati ishga tushirilayotgan quvvatdan ko‘p
bo‘lishi lozim. Ishlab chiqarish quvvatlarining rejali balansi kelajak yilga yangi quvvatlarni to‘g‘ri
asoslashga imkoniyat yaratadi. Uzoq davrni o‘z ichiga oladigan istiqbolli rejada sanoatda kapital
qo‘yilmalar tiplari bo‘yicha sanoat ishlab chiqarishining mo‘ljalanayotgan o‘sishiga bog‘liq holda
belgilanishi mumkin.
Kapital qo‘yilmalarning tarmoqlararo balanslarda, shu jumladan kapital qo‘yilmalarning
tarmoqlararo balans tenglamalariga kiritish usuli masalalari aks ettiirishning ilmiy asoslari yetarli
darajada o‘rganilmagan. Shu nuqtai nazardan ularni bozor iqtisodiyoti sharoitida yangicha xo‘jalik
yuritish tamoyillariga mos holda amalga oshirish muhim ahamiyatga ega bo‘ladi.
Qisqa xulosalar
Kapital qo‘yilmalar tarmoq, texnologik va takror ishlab chiqarish tarkiblari bilan ta'riflanadi.
Kapital qo‘yilmalarning tarmoq tarkibi-bu xalq xo‘jaligi tarmoqlari bo‘yicha kapital qo‘yilmalarning
miqdoriy nisbatini aks ettiradi.
Kapital qo‘yilmalarning texnologik tarkibi - mashina va asbob- uskunalarni sotib olishga va
qurilish montaj ishlarini amalga oshirishga ketadigan xarajatlar orasidagi nisbatni aks ettiradi. Asosiy
71
fondlarning aktiv qismini (mashina va asbob-uskunalarni takror ishlab chiqarishning kapital
qo‘yilmalardagi ulushini oshirish yo‘li bilan ularning texnologik tarkibini takomillashtirish sarflar
samaradorligini oshirishning muhim yo‘nalishi hisoblanadi.
Tayanch iboralar
Kapital qo‘yilma, iqtisodiy tizim, tarmoq tarkibi, texnologik tarkib, kapitalashtirish, ho‘jalikni
kapitallashtirish, kapital qo‘yilmalarni kreditlash, moliyaviy manba, markazlashgan va
markazlashmagan manbalar.
Nazorat savollari
1.
Kapital qo‘yilmalar qanday mablag‘lar?
2.
Kapital qo‘yilmalarning maqsad va vazifalari nimalardan iborat?
3.
Kapital qo‘yilmalarning moliyaviy manbalarini nimalar tashkil qiladi?
4.
Kapital qo‘yilmalarning moliyaviy manbalarini ayting.
5.
Kapital qo‘yilmalarga bo‘lgan ehtiyoj tushunchasini ayting.
6.
Kapital qo‘yilmalarning texnologik tarkibi nimani anglatadi?
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
"Investitsiya faoliyati to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasining 1998 yil 24 dekabrdagi
Qonuni. "Soliqlar va bojxona xabarlari" gazetasi. 1999. 4 soni. 1-2 b.
2.
"Mikrofirmalar va kichik korxonalarni rivojlantirishni rag‘batlantirish borasidagi qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. 2005 yil 20 iyun.
"Xalq so‘zi" gazetasi. 1-2 b.
3.
Vayin S. Investitsii i treyding: formirovanie individualnogo podxoda k prinyatiyu investitsionnmx
resheniy / Saymon Vayin. - M.: Alpina Biznes Buks, 2006. 434-438 s.
4.
Volkov A.S., Marchenko A.A. Otsenka effektivnosti investitsionnmx proektov: Uchebnoe
posobie. - M.: Izdatelstvo RIOR, 2006. - 93-98 s.
5.
G‘ozibekov D.G‘. Investitsiyalarni moliyalashtirish masalalari. -T.: Mehnat, 2003. 228-233 b.
6.
http: //
www.edu.uz/
. - O‘zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi sayti.
|