I. A. Filipova - bet 30

2. AQShda sun'iy intellektni tartibga solish
Ushbu qo’llanmaning 3-mavzusida aytib o’tilganidek, sun'iy intellektning
qonunga ta'siri va qonunning sun'iy intellektga teskari ta'siri zarurligi bilan boliq
masalalar o’tgan asrda amerikalik huquqshunos olimlar tomonidan ko’tarilgan.
Iqtisodiyot sohasida jahon yetakchisi sifatida Qo’shma Shtatlar ushbu
yetakchilikni, jumladan, sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish orqali saqlab
qolishga intiladi. Sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish ham fuqarolik, ham
harbiy sohalarda faol amalga oshirilmoqda, sun'iy intellektni rivojlantirish milliy
texnologik ustuvorlik sifatida e'lon qilingan. Shunday qilib, sun'iy intellekt
raqobatchilardan o’zib ketish va Amerikaning iqtisodiy va texnologik ustunligini
saqlab qolish uchun eng muhim texnologiyalar guruhidir.
2016-yil oxirida AQSh prezidenti B.Obama ma’muriyati tomonidan “Sun’iy
intellekt kelajagiga tayyorgarlik” hisoboti va “Sun’iy intellekt sohasidagi tadqiqotlar
va ishlanmalar bo’yicha Milliy strategik reja” taqdim etildi.
184
.
2018-yil 10-may kuni Oq uyda Amerika sanoati uchun sun’iy intellekt sammiti
bo’lib o’tdi, natijada hisobot e’lon qilindi.
185
, rivojlanish yo’nalishini ko’rsatadigan
qoidalarni o’z ichiga olgan - sun'iy intellekt texnologiyalari oldidagi to’siqlarni olib
tashlash. Sammit ishtirokchilari fikriga ko’ra, haddan tashqari cheklovlar
texnologiyalar rivojlanishini to’xtatib qo’ymaydi, balki ularni AQShdan shunchaki
"siqib chiqaradi", bu esa sun'iy intellekt sohasida Amerika yetakchiligini saqlab
qolishiga to’sqinlik qiladi, shuning uchun sun'iy intellekt AQShning barcha hokimiyat
organlari uchun eng yuqori milliy texnologik va byudjet ustuvorligi.
Amerikaning sun'iy intellekt strategiyasi birinchi marta Prezidentning 2019-yil
11-fevraldagi 13859-sonli "AIda Amerika yetakchiligini saqlab qolish to’risida"gi
farmoni bilan kiritilgan.
186
. Hujjatda taʼkidlanishicha, mamlakatning sunʼiy intellekt
sohasidagi yetakchiligi iqtisodiy va milliy xavfsizlikni taʼminlashda muhim ahamiyat
184
Sun'iy intellekt bo'yicha Milliy tadqiqotlar va rivojlanish strategik rejasi, 2016. URL:
https://www.nitrd.gov/pubs/national_ai_rd_strategic_plan.pdf (kirish 01/07/2022).
185
Amerika sanoati uchun sun'iy intellekt bo'yicha Oq uyda 2018 yilgi sammitning qisqacha
mazmuni, 2018. URL: https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2018/05/Summary-Report-
of-White-House-AI-Summit .pdf (kirish sanasi: 10.12.2021).
186
Sun'iy intellekt bo'yicha Amerika yetakchiligini saqlab qolish to'g'risidagi № 26-sonli farmon.
13859, 02.11.2019 yil. URL: https://www.federalregister.gov/documents/2019/02/14/2019-
02544/maintaining-american-leadership-in-artificial-intelligence (Kirishilgan: 01/07/2022).
90
kasb etadi, chunki yangi texnologiyalar “kelajak sanoati”ni yaratishning
harakatlantiruvchi kuchi hisoblanadi, sunʼiy intellekt texnologiyalari esa deyarli
oʻzgarmoqda. hayotning barcha sohalari.
Amerika AI tashabbusi (Sun'iy intellektni rivojlantirish bo’yicha milliy
strategiya), uni amalga oshirish AQSh Prezidentining yuqoridagi farmonida ko’zda
tutilgan, AQSh hukumati resurslarini sun'iy intellektni rivojlantirishga yo’naltirdi. xalq
farovonligini oshirish, milliy va iqtisodiy xavfsizlikni mustahkamlash va odamlarning
turmush sifatini yaxshilash.
Sun'iy intellektni rivojlantirish bo’yicha Amerika strategiyasining maqsadlariga
erishish uchun beshta muhim tamoyilga rioya qilinadi:
1) texnologik yutuqlarni joriy etish;
2) texnik standartlarni ishlab chiqishga ko’maklashish;
3) xodimlarni sun'iy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va qo’llash
bo’yicha o’qitish;
4) milliy qadriyatlar, shaxs huquq va erkinliklarini himoya qilish, aholining
sun’iy intellekt texnologiyalariga ishonchini mustahkamlash;
5) innovatsiyalarni qo’llab-quvvatlovchi xalqaro muhitni ishlab chiqishda
AQShning texnologik afzalliklarini himoya qilish.
Tegishli huquqiy bazani shakllantirish va yangi texnologiyalarni samarali
tartibga solishni ta'minlash uchun sun'iy intellekt haqidagi erishilgan bilim darajasi va
qaror qabul qiluvchilar o’rtasida idrok etish o’rtasidagi tafovutni kamaytirish kerak.
2019-yil 10-aprelda bir qator senatorlar “Algoritmik javobgarlik to’risida”gi
qonun loyihasini taqdim etdilar, unga ko’ra kompaniyalar “amerikaliklarga ta’sir
etuvchi noto’ri, adolatsiz, xolis yoki kamsituvchi qarorlarga olib keladigan noto’ri
kompyuter algoritmlarini tekshirish va tuzatish”ni talab qiladi.
187
. Bu AQSh
Kongressining avtonom avtotransport kabi ma'lum bir texnologik sohani emas, balki
umuman sun'iy intellekt tizimlarini o’z ichiga olgan munosabatlarni tartibga solishga
birinchi urinishi edi.
2020-yil 3-dekabrda AQSH Prezidenti tomonidan yana bir akt – “Federal
hukumatda ishonchli sunʼiy intellektdan foydalanishni ragʻbatlantirish toʻgʻrisida”gi
13960-sonli farmon imzolandi.
188
. Mazkur hujjatda avvalgi 2019-yil 11-fevraldagi
13859-son buyruini ishlab chiqishda davlat boshqaruvida sun’iy intellektdan
foydalanish tamoyillari, jumladan:
- qonunga rioya qilish va milliy qadriyatlarga hurmat;
- aniqlik va samaradorlik;
- xavfsizlik, ishonchlilik va nosozliklarga chidamlilik;
- aniqlik va shaffoflik;
- javobgarlik va kuzatuvchanlik;
187
HR2231
–
2019-yildagi
algoritmik
javobgarlik
to‘g‘risidagi
qonun.
URL:
https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/2231 (Kirish 01/07/2022).
188
Federal Hukumatda ishonchli sun'iy intellektdan foydalanishni rag'batlantirish to'g'risidagi № 26-
sonli qarori. 13859, 12/03/2020. URL: https://www.federalregister.gov/documents/2020/12/08/2020-
27065/promoting-the-use-of-trustworthy-artificial-intelligence-in-the-federal-government
(Kirish
mumkin: 07.01. 2022).
91
- muntazam monitoring va boshqalar.
Hujjatda ta'kidlanishicha, AQShdagi federal idoralar allaqachon sun'iy
intellektdan faol foydalanmoqda, normativ hujjatlarga rioya qilish bo’yicha federal
so’rovlarni ko’rib chiqmoqda, axborot xavfsizligi tahdidlarini aniqlashda, harakatlar
qonuniyligini baholashda va hokazo. Ba'zi idoralar allaqachon milliy xavfsizlik yoki
mudofaa maqsadlarida sun'iy intellektdan foydalanish bo’yicha ko’rsatmalarni qabul
qilgan, masalan, Mudofaa departamentining 2020 yil 24 fevraldagi Sun'iy intellekt
uchun axloqiy tamoyillari.
189
.
D.Trampning prezidentlik muddati tugagach va AQShning yangi prezidenti
D.Bayden lavozimiga kirishgach, avvalgi davlat rahbari tomonidan tasdiqlangan ayrim
aktlar o’z kuchini yo’qotdi, biroq yuqorida qayd etilgan farmoyishlar davom etmoqda.
ishlaydi
190
.
2020 yil oxirida AQSh Kongressi Milliy mudofaa mablalari to’risidagi qonunni
(NDAA) qabul qildi.
191
, AQShning sun'iy intellekt bo’yicha milliy strategiyasini
qo’llab-quvvatlash orqali, hozirda federal qonun shaklida, sun'iy intellekt sohasidagi
tadqiqotlarni moliyalashtirishga xarajatlarni ko’paytirish va AQSh Milliy standartlar
va texnologiyalar instituti (NIST) muhimligini ta'kidlash orqali.
2020 yilgi AI tashabbusi to’risidagi milliy qonunda bayon qilingan
strategiya
192
2021 yilda kuchga kirgan. Qonunning maqsadlari:
- sun'iy intellekt bo’yicha tadqiqot va ishlanmalarda AQSh yetakchiligini
ta'minlash;
- davlat va xususiy sektorda ishonchli sun’iy intellekt tizimlarini ishlab chiqish
va ulardan foydalanish bo’yicha jahon yetakchisiga aylanish;
- AQShning hozirgi va kelajakdagi ishchi kuchini iqtisodiyot va jamiyatning
barcha tarmoqlarida sun'iy intellekt tizimlarini integratsiyalashuviga tayyorlash;
- fuqarolik va harbiy sohalarda davom etayotgan tadqiqotlar, ishlab chiqish va
sun'iy intellektni joriy etishni muvofiqlashtirish.
2017-2021
yillarda
AQSh
Kongressiga
sun'iy
intellekt
sohasidagi
munosabatlarni tartibga solish bo’yicha ko’plab qonun loyihalari kiritilgan.
193
:
- sun'iy intellektning kelajagi to’risidagi qonun loyihasi (Future of AI Act, 2017);
- sun'iy intellekt to’risidagi qonun loyihasi (Sun'iy intellekt to’risidagi hisobot,
2018 yil);
189
DOD sun'iy intellekt uchun axloqiy tamoyillarni qabul qiladi, 24/02/2020. URL:
https://www.defense.gov/News/Releases/Release/Article/2091996/dod-adopts-ethical-principles-
for-artificial-intelligence/ (kirish 01/07/2022).
190
Lion HM, Gaedt-Sheckter CL, Waldmann F. Amerika Qo'shma Shtatlari: Sun'iy intellekt // Global
ma'lumotlarni
ko'rib
chiqish,
28/10/2021.
URL:
https://globaldatareview.com/insight/handbook/2022/article/united-states-artificial-intelligence
(kirish 01/07/2022).
191
Har yili qabul qilinadigan qonunlardan biri AQSh Mudofaa vazirligining kelgusi yil uchun yillik
byudjeti va xarajatlarini belgilaydi.
192
HR6216
–
2020
yildagi
Milliy
sun’iy
intellekt
tashabbusi
qonuni.
URL:
https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-bill/6216 (Kirish 01/07/2022).
193
AI qonunchiligini kuzatuvchi - Qo'shma Shtatlar. URL: https://www.datainnovation.org/ai-policy-
leadership/ai-legislation-tracker/ (kirish 10.12.2021).
92
- davlat boshqaruvida sun'iy intellekt to’risidagi qonun loyihasi (Hukumat
qonunida AI, 2018);
- ish dunyosida sun'iy intellektdan foydalanish to’risidagi qonun loyihasi (AI
Jobs Act, 2019);
- sun'iy intellekt tarmoi xavfsizligini yaratish to’risidagi qonun loyihasi
(Generation Artificial Intelligence Networking Security (GAINS) Act, 2020);
- sun'iy intellektning imkoniyatlari va shaffofligi to’risidagi qonun loyihasi
(Sun'iy intellekt imkoniyatlari va shaffofligi (AICT) qonuni, 2021 yil);
- “Algoritmik adolat va onlayn platformalar shaffofligi to’risida”gi qonun
loyihasi (Algoritmik adolat va onlayn platformalar ochiqligi to’risidagi qonun, 2021
yil) va boshqalar.
Qonun loyihalari soni shuni ko’rsatadiki, sun'iy intellektni huquqiy tartibga
solish muhokamasi doimiy ravishda AQSh Kongressida bo’lib turadi.
Kaliforniya, Nyu-Jersi, Illinoys va boshqalar kabi shtat qonun chiqaruvchi
organlari ham hozirda sun'iy intellektga oid bir qator qonun loyihalarini ko’rib
chiqmoqda. Ayrim masalalar bo’yicha allaqachon mavjud qonunlar mavjud. 2019-yil
1-iyulda Kaliforniyada Onlayn shaffoflikni kuchaytirish to’risidagi qonun kuchga
kirdi.
194
, bu raqamli platformalarda ishlaydigan zararli botlarga qarshi kurashish uchun
mo’ljallangan: endi kompaniyalar o’z internet platformalarida botlardan foydalanish
yoki yo’qligini oshkor qilishlari kerak. 2020-yil 1-yanvardan boshlab Illinoys
shtatidagi sunʼiy intellekt boʻyicha video intervyu qonuni kuchga kirdi.
195
. Qonun
lavozimga nomzod bilan video intervyu o’tkazishga taalluqlidir va ish beruvchini
suhbatdoshlarni sun'iy intellekt tizimlaridan foydalanish to’risida xabardor qilishga
majbur qiladi. 2021-yil iyul oyidan boshlab Vashington shtatida yuzni tanish qonuni
kuchga kirdi
196
. Davlat qonunlari ro’yxati tez sur'atlar bilan o’sib bormoqda.
Milliy va mintaqaviy darajadagi mavjud aktlarni ham, qonun loyihalarini ham
bir nechta tematik bloklarga bo’lish mumkin, masalan, amerikalik huquqshunos Yun
Che tomonidan 2020 yilda Robototexnika, sun'iy intellekt va huquq jurnalida chop
etilgan maqolasida.
197
. Birinchi soha - shartli ravishda "siyosiy" - qonun loyihalari,
shuningdek, AQSh hukumatining sun'iy intellektni tartibga solish bo’yicha siyosatini
aks ettiruvchi buyruqlar va boshqa hujjatlarni o’z ichiga oladi. Ikkinchi guruh -
algoritmlarni boshqarish. Bu erda qonun ustuvorligi algoritmlarning mumkin bo’lgan
noto’riligi haqida jamiyat tomonidan bildirilgan xavotirlarga davlatning munosabatini
194
SB 1001, Onlayn shaffoflikni kuchaytirish to'g'risidagi qonun (Cal 2017). URL:
https://leginfo.legislature.ca.gov/faces/billTextClient.xhtml?bill_id=201720180SB1001
(kirish
01/07/2022).
195
Sun'iy intellektga oid video intervyu to'g'risidagi qonun HB 2557, 101-Bosh assambleya (2019-
yilda).
URL:
http://www.ilga.gov/legislation/BillStatus.asp?DocNum=2557&GAID=15&DocTypeID=HB&Sessi
onID=108&GA=101 (kirish 01/07/2022).
196
Lostri E. Vashingtonning yuzni tanish bo'yicha yangi qonuni // CSIS, 04/03/2020. URL:
https://www.csis.org/blogs/technology-policy-blog/washingtons-new-facial-recognition-law (kirish
01/07/2022).
197
Chae YUS AI ni tartibga solish bo'yicha qo'llanma: qonunchilikni ko'rib chiqish va amaliy
mulohazalar // Robototexnika, sun'iy intellekt va huquq jurnali. 2020. Vo. 3. Yo'q. 1. B. 17–40.
93
aks ettiradi. Ushbu blokdagi hujjatlar va hisob-kitoblarning maqsadi kompaniyalardan
foydalaniladigan vositalarni aniqlik, adolatlilik va kamsitmaslik uchun sun'iy intellekt
asosida muntazam ravishda baholashni talab qilishdir. Uchinchi guruh - tez o’sib
borayotgan qonunlar to’plami (xususan, alohida shtatlarning qonunlari) yuzni aniqlash
texnologiyalari va tegishli ma'lumotlardan foydalanishni tartibga soladi. To’rtinchi
guruh sun’iy intellektdan foydalanishda “shaffoflik”ni ta’minlashga qaratilgan. Va
beshinchi, oxirgi toifa "boshqa, boshqa" deb belgilanadi va oldingi guruhlarning
birortasiga tegishli bo’lmagan barcha hujjatlarni birlashtiradi.
|