nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tuxumni saqlash qoidalari - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

111
111
Tuxum quyidagicha pishiriladi:
1) unchalik katta bo‘lmagan idishni tanlab oling;
2)
unga suv quying;
3) yuvilgan tuxumni suvga soling;
4)
plitani ishlating;
5)
suvni
qaynating;
6) qaynatishni pastlatib,
vaqtni belgilab oling;
7) tayyor bo‘lguncha pishiring.
Pishirib bo‘lgach, tuxumni sovuq suvga soling.
Tuxumni qaynatish usullari:
Tuxum qaynoq suvga solinib, 3–5 daqiqa ushlanadi. Iliq holda iste’mol qilinadi.
Tuxumni yumshoq pishirish uchun 2 daqiqa qaynatish kerak. Natijada oqsil
chala pishib, sarig‘i o‘sha holicha qoladi.
“Xaltacha” usulida pishirishda qaynayotgan suvda 4–5 daqiqa qay natish
kerak – oqsili pishadi, sarig‘i pishmaydi.
Qattiq qaynatib pishirish uchun tuxumni qaynoq suvda 7–10 daqiqa ushlash
kerak – oqsili ham, sarig‘i ham pishadi. Qaynatilayotganda tuxum yorilib
ketmasligi uchun suvga 1 choyqoshiqda tuz solib qo‘yish kerak (suv tuxumni
1 santimetrcha ko‘mib turishi lozim). Pishgan tuxum qobig‘ini oson archish
uchun pishganidan keyin uni darrov sovuq suvda 30 daqiqa tutib turish kerak.
1
2
3
3
2
1
Tuxumni qovurish.
Tuxumdan qo vu
rilgan taom tayyorlash mum kin, masalan,
qovurilgan tuxum
(oqini sa ri g‘iga aralashtirmasdan)
yoki om let.
Omlet uchun 2
dona tuxum, 30
g
sut, 5
g
yog‘ kerak bo‘ladi. Qovu rishdan ol din
yuvilgan tuxum alohida idishga chaqiladi.
Unga sut, tuz qo‘ shib, ya
x shilab iylanadi.
Diqqat qiling! - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

113
113
2 - amaliy mashg‘ulot
Quymoq tayyorlash texnologiyasi
Kerakli jihozlar:
gaz yoki elektr plitasi, sirli tovoq, ko‘pirtirgich yoki mikser,
sanchqi, cho‘mich.
Masalliqlar:
1 litr sutga 400 g un, 4 dona tuxum, 20 g o‘simlik yog‘i, ta’bga ko‘ra
tuz va shakar kerak bo‘ladi.
Sirli
tovoqqa sut, ta’bga ko‘ra tuz, shakar, un solib yaxshilab iy lab, qumoqlari
ketguncha aralashtiriladi. Bir tekis hosil bo‘lgan massaga ko‘pchitilgan tuxum, yog‘
solib aralashtiriladi. Tovaga oz gina yog‘ solib qizdiriladi. Hosil bo‘lgan
aralashma
qizib turgan tovani qoplaguncha yoyib chiqiladi va o‘rta olovda pishiriladi. Ara-
lashmaning bir tarafi pishgach, kurakcha bilan chetlari ko‘chirilib, ikkinchi
tarafiga ag‘dariladi. Pishgan quymoqlar likopchaga ustma-ust taxlanadi. Tayyor
quymoqni dasturxonga tortishdan oldin ichiga go‘shtli,
kartoshkali qiyma yoki
tvorog, murabbo solib o‘raladi. Tayyor o‘ral gan quymoqlarning ustiga ta’bga
ko‘ra smetana yoki sariyog‘ solib dasturxonga tortiladi.
Tuxumdan tayyorlangan taomlar yuqori kaloriyali hisoblanadi. Ularda oqsillar,
yog‘lar, vitaminlar, inson uchun kerakli bo‘lgan mineral moddalar – temir, fosfor,
kalsiy mavjud. Tuxumdagi oziq moddalar oq
iga qaraganda sarig‘ida ancha ko‘proq.
II-ISH KUNI: DETALLAR QISMLARINI YIg‘ISH ISHLARI

II-ISH KUNI: DETALLAR QISMLARINI YIg‘ISH ISHLARI:
Quti korpusi bilan birikadigan detallarning barchasini o‘rniga mahkamlash.
|
Kalitlar to‘plami, dinamometrik dastak.
|
|
Naycha 2 o‘rnatilib bolt 1 mahkamlansin.
Moy plastinkasi 4 o‘rnatilib bolt 3 bilan mahkamlansin. Moy sathini o‘lchash tiqini «a» 3,65,4 kg.m momentda mahkalansin. Qutining g‘ilof qapqog‘i 5 ni o‘rnatib bolt «b» 0,81,2 kg.m momentda mahkamlansin.
|
Tishli uzatmalar jamlamasini o‘rnatish.
|
Qo‘lda.
|
|
Almashlab qo‘shish vali 1 shesternyalari bilan o‘rnatilsin.
Eslatma: Ikkilamchi val va differensial shesternyasini tishlari ishdan chiqishga yo‘l qo‘yilmasin.
|
V-uzatma va orqaga yurgizishning almashlab qo‘shish valini o‘rnatish.
|
Kalitlar to‘plami, dinamometrik dastak.
|
|
Orqaga yurgazish shesternya jamlamasi richagi 2 bilan o‘rnatilsin. Orqaga yurgazish shesternyasi 1 ning almashlab qo‘shish vali 3 o‘rnatilib, bolt 4 1,82,8 kg.m bilan mahkamlansin.
|
III va IV almashlab qo‘shish valining zo‘ldir va prujinasini o‘rnatish.
|
Kalitlar to‘plami, dinamometrik dastak.
|
|
III-IV uzatmaning zo‘ldir va prujinasi qo‘yilib bolt «a» 11,6 kg.m momentda mahkamlansin. V va orqa uzatmaning zo‘ldiri va prujinasini qo‘yib bolt «b» 11,6 kg.m momentda mahkamlansin.
|
Uzatmalar qutisining g‘ilofini mahkamlash. (chap tomoni).
|
Germetik, kalitlar to‘plami, dinamometrik dastak.
|
|
Germetiklik surkalib, g‘ilof qo‘yilsin. «a», «b» boltlar 1,52,2 kg.m momentda mahkamlansin.
|
V chi va orqa uzatmani zo‘ldiri va prujinasini o‘rnatish.
|
Kalitlar to‘plami, dinamometrik dastak.
|
|
V chi va orqa uzatmaning zo‘ldiri va prujinasini o‘rnatib bolt «a» 1,01,6 kg.m moment bilan mahkamlansin.
Orqa uzatmaning bolti «b» 1,82,8 kg.m moment bilan mahkamlansin.
|
Ikkilamchi valning qapqog‘ini o‘rnatib, V-uzatma shesternyasini o‘rnatish.
|
Vint, otvertka.
|
|
Qopqoq 1 o‘rnatilib yangi vint 3 mahkamlansin. V chi uzatma shesternyasi 2 o‘rnatilsin.
|
V-uzatma shesternyasining gaykasini mahkamlash.
|
Kalitlar to‘plami, otvertka.
|
1-ayri; 2-gayka; 3-otvertka.
|
Otvertkada, ko‘rsatilganday foydalanib, shayba qo‘yilib, gayka 28,0 kg.m momentda mahkamlansin.
|
V-uzatmaning podshipnigi, shesternyasi va sinxronizatorni tishli halqasini o‘rnatish.
|
Qo‘lda.
|
|
Birlamchi valga podshipnik kiritilib, V-uzatma shesternyasi o‘rnatilsin. To‘lqinsimon prujina va sinxronizatorning tishli halqasi o‘rnatilib, birlamchi valdagi moy ariqchasiga halqani burib belgisi 1 ga keltirilsin.
|
V-uzatmaning sinxronizator gubchagi (stupisasi) jamlamasi bilan o‘rnatish.
|
Qo‘lda.
|
1-prujina; 2-suxar;
3-stupisa; 4-mufta.
|
Stupisa 3 prujina 1 va suxar 2 o‘rnatilsin.
|
Diqqat! - Namangan muhandislik-qurilish instituti

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti
|
bet | 96/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiDiqqat! Yig‘ishda AqV bo‘lishi ta’minlansin.
Stupisaning bo‘rtgan tomoni ichkariga qaratilib qo‘yilsin. Muftaning ariqchasi ichki tomonga qaratilib stupisaga o‘rnatilsin.
Sinxronizator jamlamasiga V-uzatmaning ayrisini (vilka) o‘rnatish.
|
Baradok.
|
|
V-uzatmaning sinxronizator muftasiga ayri 1 o‘rnatilsin.
|
V-uzatmaning almashlab qo‘shish ayrisiga barmog‘ini o‘rnatish.
|
Bolg‘a, baradok.
|
|
Ayrini shesternya tomonga siqib, baradok bilan barmoq qoqib kiritilsin.
Diqqat! Faqat yangi barmoq qoqilishi kerak.
|
Birlamchi valning V-uzatma shesternyasi va ayrini tirgak halqalari hamda zo‘ldirini o‘rnatish.
|
Maxsus kalit, tirgak halqa.
|
|
V-uzatmaning sinxronizatorini tishli zichlash halqasi o‘rnatilsin.
Eslatma: yangi tirgak halqalar qo‘yiladi:
Ayrining yo‘naltiruvchi zo‘ldiri teshik ichiga qo‘yilgach, ayri tiqini 3 mahkamlansin.
|
Yon g‘ilofini o‘rnatish.
|
Kalitlar to‘plami, germetik.
|
|
Germetik surkalib, g‘ilof 1 o‘rnatilgach 8 ta bolt 2, 081,5 kg.m momentda mahkamlansin.
|
Uzatmaning almashlab qo‘shish yuritmasini g‘ilofini o‘rnatish.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
Qistirmasini qo‘yib, g‘iloflar 2 o‘rnatilgach «a» va «s» boltlar 1,82,8 kg.m momentda mahkamlansin.
Tezliklarni tanlash richagi o‘rnatilsin.
|
|
| |
Ix-
ti ro salatlari - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
82
Pazandachilikda asosan yangi tuxumdan taom tayyorlanadi.
Tu xumning yangiligini bir necha usullarda aniqlash mumkinligini
kо‘r satmali slaydda yoki amaliy bajarib kо‘rsating. Darslikning
110–111sahifalaridan foydalaning.
IV. Amaliy mashg‘ulot. (35 daqiqa)
Tuxumni qaynatish va qovurish usullarini amaliy bajarishdan
oldin, tuxum bilan ishlash qoidalarini hamda tо‘g‘ri pishirish usullari
yozilgan eslatma qog‘ozlarni guruhlarga tarqating.
Guruh a’zolari yordamida avval tuxumni qaynatish usulini, sо‘ng ra
qovurish usullarini kо‘rsatib bering. Darslikning 112–113sahi fala
ridan foydalaning.
Amaliy mashg‘ulot jarayonida bajarilgan jarayonlarni ishchi daf-
targa yozib borishlarini talab qiling.
Darsning maqsadi - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
5-sinf Texnologiya METODIKA
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
|
“Lazzat” yoki “Cherri” - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
80
5–6-dars. TUXUM. TUXUMDAN TAYYORLANADIGAN TAOMLAR.
2-amaliy mashg‘ulot.
QO‘YMOQ TAYYORLASH TEXNOLOGIYASI. (2 soat)
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: Tuxumning turlari, ulardan foydalanish tartibi. Tuxum
dan tayyorlanadigan taomlar haqida ma’lumot berish.
Tarbiyaviy: Tuxumdan taom tayyorlashda sanitariya-gigiyena
qoidalariga rioya
qilish bilan birga estetik, iqtisodiy tarbiyalar sing
diriladi.
Rivojlantiruvchi: Amaliy mashg‘ulot jarayonida oshxona jihozla-
ridan foydalanish kо‘nikmasini shakllantirib, taom tayyorlashga mus
taqil kirishishlariga zamin yaratish.
III. Yangi mavzu bayoni - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA III. Yangi mavzu bayoni. (50 daqiqa)
О‘quvchilarga pazandachilik sо‘zining ma’nosini tushuntiring.
Pazan dachilik – taom tayyorlash san’atidir. Taom tayyorlash bilan
bog‘liq kasblar (oshpaz, qandolatchi, taomlar bо‘yicha texnolog,
nonvoy kabilar) haqida sо‘rang. Bunda “Klasster” texnologiyasidan
foydalansangiz bо‘ladi.
oshpaz
titestor
Taom
tayyorlash
san’ati bilan
bog‘liq bo‘lgan
kasblar
somsapaz
nonvoy
texnolog
qando-
latchi
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
74
О‘quvchilarga tо‘g‘ri ovqatlavnishda oqsil, uglerod, yog‘, mineral
moddalar, suv va vitaminlarning о‘rni haqida gapirib bering. Ushbu
modda va vitaminlar qaysi mahsulotlarda bо‘lishini misol kel ti ring.
Darslikda berilgan videorolikni namoyish eting. Tozalanmagan
suvni iste’mol qilish nimalarga olib kelishini gapirib bering.
Tо‘g‘ri ovqatlanish piramidasini gapirib bering.
Quyidagi tavsiyani har bir о‘quvchining qо‘liga tarqating.
О‘spirinning organizmi oqsil, uglevod, yog‘ va energiyaga
bir kunlik ehtiyoji
Yoshi
Oqsil (g)
Yog‘ (g)
Uglevod
(g)
Energiya
qiymati (kkal)
7 yoshdan
10 yoshgacha
79
79
315
2300
11 yoshdan
13 yoshgacha
(qizlar)
85
85
340
2450
11 yoshdan
13 yoshgacha
(о‘g‘il bolalar)
93
93
370
2700
Shakar – 70 g; qandolat mahsulotlari – 25 g;
O‘simlik yog‘i – 18 g
Sut va sut mahsulotlari – 500 g; tvorog – 70 g;
smetana – 10 g; qattiq pishloq – 12 g; sariyog‘ – 50 g
Yong‘oq – 25 g; mеvalar – 250 g; quruq mevalar – 15 g;
sabzavotlar – 470 g; kаrtoshka – 400 g
Non – 150 g; krupa va makaron
mahsulotlari – 75 g
Go‘sht – 100 g; kolbasa mahsulotlari – 25 g;
qush go‘shti – 30 g; baliq – 110 g; tuxum – 1 dona
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Qaysi taomni qay vaqtda iste’mol qilish kerakligini dasturxon
turlariga qarab gapirib bering.
Shu bilan birga sanitar-epidemiologik kasbi haqida tushuncha
bering.
Nonushta dasturxonini tuzash qoidalarini tushuntiring. Moddiy va
ma’naviy sharoitlar va ularga nimalar kirishi haqida tushuncha bering.
Dasturxonga о‘tirishda rioya qilish kerak bо‘lgan qoidalar tartibi
yozil gan qog‘ozlarni tarqating.
Berilgan qoidalarni ishchi daftarga kо‘chirtiring.
iV. yangi о‘quv materialini “FSMU” texnologiyasi orqali mustah-
kamlash va о‘quvchilar bilimini baholash. (20 daqiqa)
Vazifa:
Nonushta
dasturxoni
tuzashda
qaysi idish-
tovoqlardan
foydalaniladi?
Pichoq, vilka,
qoshiq qanday
joylashtiriladi?
Salfetka yoki
sochiq taxlashni
kо‘rsating hamda
ulardan qanday
foydalaniladi?
Bajargan
ishingizni
baholang
О‘quvchilar mustaqil nonushta dasturxonini bezashadi.
V. Darsni yakunlash. (5 daqiqa)
Yangi mavzuga oid savollarga javob bergan va dars jarayonida
faol qatnashgan о‘quvchilarni baholang.
Uyga vazifa bering.
1. Darslikda berilgan savollarga javob yozib kelish.
2. Nonushta dasturxonini bezash tartibini ish daftariga chizib
kelish.
3. Salat tayyorlash uchun kerakli mahsulotlar tarkibini о‘quv
chilarga bо‘lib bering. Salat tayyorlash uchun tayyorgarlik kо‘rib kelish.
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
76
1.2. Oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish
3–4-dars. PAZANDACHILIK XONASI. SABZAVOTLARGA
ISHLOV BERISH TEXNOLOGIYASI.
1-amaliy mashg‘ulot.
SALAT TAYYORLASH. (2 soat)
|
| |
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar

123
123
4 - amaliy mashg‘ulot
Qaynatma sho‘rva va mastava tayyorlash texnologiyasi
5-§.
O‘zbek pazandachiligida yuzga yaqin suyuq va quyuq ovqat turlari mavjud.
Taomlar go‘sht va sabzavotlardan, go‘sht va don-dundan, go‘sht va xamir
oshlardan iborat lazzatli, to‘qtutar, yevropacha shu xil ovqatlarga nisbatan
ancha quyuqroq va koloriyali qilib tayyorlanadi. O‘zbek pazandachiligida suyuq
ovqatlar ikki xil texnologik usulda tayyorlanadi: qaynatma va qovurma suyuq
ovqatlar. Qaynatmasi go‘sht, sabzavot qaynatilgan sho‘rvalar asosida va sutga
biron don yoki ugra (makaron mahsulotlari) solib pishiriladigan suyuq oshlardir.
O‘zbek milliy taomlarining aksariyati qovurish usuli orqali tayyorlanadi.
Qovurganda ham obdan qizartirib, masalliqlarni bir-biriga yaxshilab qorishtirib,
yog‘da jazlab qovuriladi. Masalliqlarning uzoq pishadiganlari yog‘ga avval
solinib, tez pishadiganlari keyin qo‘shiladi. Maromida jazlangach, suv quyib
qaynatiladi.
Suyuq taomlarda sabzavotlarning barcha xili: sabzi, sholg‘om, piyoz,
pomidor, kartoshka, karam keng qo‘llaniladi. Turp, lavlagi, baqlajon suyuq
ovqatlarda kam ishla tiladi. Suyuq ovqatlar don va un mahsulotlarining barcha
turidan tay yorlanadi. Taomga lazzat va bezak berish maqsadida oshko‘klardan
foy da laniladi.
Q i z i q a r l i m a ’ l u m o t

114
114
4-§.
“Buterbrod” so‘zi nemis tilidan olingan bo‘lib, “yog‘li non” degan ma’noni
bildiradi. Buterbrodlarni tayyorlash juda qulay va oddiy. Chiroyli tayyorlangan
buterbrodlar bilan istalgan dasturxonni bezash mumkin. Ular juda mazali.
Buterbrodlar eng oson tayyorlanadigan taom turiga kiradi.
Ular turli xil
ko‘rinishda bo‘lib, dasturxonga ko‘rk bag‘ishlaydi. Buter
brodlarning
oziqaviy
qiymati mahsulotning sifatiga qarab belgilanadi.
Buterbrodlarni tayyorlash uchun non (qora yoki bug‘doy non) asos hisoblanadi.
Non uyimizda doimo bo‘ladi. Xalqimizda “Non – rizq-ro‘zimiz”, “Nonning ushog‘i
ham – non”, “Doni yo‘qning noni yo‘q, noni yo‘qning joni yo‘q”, “Nonni yerdan
so‘ra, oqqan terdan so‘ra” va boshqa maqollar bejiz aytilmagan.
Nonni maxsus non
qutichada saqlagan afzal, chunki shunda u o‘zining sifatini yaxshi saqlaydi. Bu-
terbrod uchun nonning qalinligini 1,0
cm
dan oshirmay, turli shakllarda (dumaloq,
yarim dumaloq,
uchburchak, to‘rtburchak v. h.), tayyorlab olinadi.
BUTERBROD. BUTERBROD TAYYORLASH TEXNOLOGIYASI.
Issiq va yaxna ichimliklar tayyorlash

121
121
Kakao tayyorlash tartibi
Kerakli masalliqlar:
6 g kakao kukuni,
25 g shakar, 130 ml sut.
1. Kakao kukuniga shakar qo‘shib aralash-
tiriladi.
2. Bu massaga ozgina qaynoq sut quyib,
yaxshilab aralashtiriladi.
3. So‘ngra
qolgan sut quyilib, qayna-
gunicha isitiladi.
4. Tayyor kakao stakan yoki chashkalarga
quyilib, dasturxonga tortiladi.
Giyohli choylar
– giyohlardan tayyor
langan
ichim lik. Ular xuddi choy singari tay yorlanadi.
Rangi va xushbo‘yligi
bilan farq qiladi, shi
fo-
baxsh va tinchlantiruvchi xususiyatlarga ega.
Ularni shifobaxsh o‘sim liklarning quri tilgan bar gi,
gullaridan va mevalaridan yoki ularning ara lash-
malaridan tayyorlanadi. Un
dan tashqari, o‘sim-
liklarning bir necha turlarini aralashtirib, xushbo‘y
va shirin ichimlik olish mumkin.
Yaxna ichimliklarga nimalar kiradi?
O‘lkamizda necha xil meva va
sabzavot yetishtiriladigan bo‘lsa, bar-
chasidan ichimlik tayyorlanadi.
Yaxna
ichimliklarga sharbat, ayron kabilar
kiradi. Qaynoq choyni sovutib yoki unga
muz qo‘shib ichish mumkin. U ham
chanqovbosdi yaxna ichimlikka kiradi.
Ayron
–
yog‘i olingan qatiqni iylab,
ichiga muz soling, agar qatiq yog‘liroq
bo‘lsa, qaynab sovutilgan suv qo‘shib
iylaysiz. Nisbati 1 stakan qatiqqa 0,5
stakan suv. Ta’bga ko‘ra tuz, ko‘k olma
122
122
Q i z i q a r l i m a ’ l u m o t
Choyning kashf etilishi xitoy tibbiyotining otasi Shen Lunga taalluqli. Ishdan
charchab kelgan Shen Lun gulxan yoqib, suv qaynatishga qaror qiladi va daraxt
barglari qanday qilib idishga tushib qolganini ko‘rmay qoladi. Qaynatilgan
ichimlikni ichib bo‘lgach, u o‘zini tetik va bardam sezadi, go‘yo butun tanasiga
issiqlik oqib kiradi. Shunda u yangi shifobaxsh vosita
topganini tushunadi va
uning xususiyatini yaxshiroq o‘rganishga qaror qiladi. Bunday kashfiyotdan
keyin xitoyliklar choy o‘simliklarini o‘rganishga va ularni yetishtirishga
astoydil kirishadilar. Keyinchalik Xitoyda choy so‘zi “cha” deb aytilib, o‘zining
iyeroglifiga ega bo‘ladi.
parrak qilib, rayhon bargi mayda to‘g‘rab solinadi va aralashtiriladi. Taomdan
so‘ng bir chaqmoq muz qo‘shib, piyolada tortiladi.
ISSIQ VA YAXNA ICHIMLIKLAR - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

115
115
Q i z i q a r l i m a ’ l u m o t
Osiyoning sharqi va janubidagi orol larda
istiqomat qiluvchi aholi qadim zamonlardan
beri meva daraxtlarining ba’ zi larini non
daraxti deb atashadi. Buning boisi shuki,
bu
daraxtlar serhosil, mevalari bir yo‘la
yoppasiga yetilmay, birin-ketin pishadi va
non o‘rnida iste’mol qilinadi.
Non daraxtining 15–20 yillik bir tupi 1–2
kishini, 5–6 tupi esa
katta bir oilani bemalol
bir yil boqa oladi. Ulkan meva shaklan
bochkaga yoki nokka o‘xshaydi, bo‘yi
30–90 santimetr, diametri 25–50
santimetr
keladi. Pishgan meva och sariq yoki li-
monrang, po‘sti chuchmalroq bo‘ladi. Bu
me valar noyabrdan avgustgacha birin-ketin
pishaveradi. Ehtiyojga qarab keragicha
ovqatga ishlatiladi. Avgust,
sentabr va
oktabr oylarida non daraxti gullashdan va
meva tugishdan to‘xtab, dam oladi. Shu
davr o‘tgach, yana gullab,
meva tugishga
kiradi. Meva xomligida eti qattiq, pishganida
xamirdek yumshoq bo‘ladi.
Ovqat uchun
faqat urug‘siz navlarining mevalari ish-
latiladi. Pishgan mevalardan har xil non
tayyorlanadi. Bunday nonning mazasi biz iste’mol qiladigan nonlarnikidan deyarli
farq qilmaydi. Uni yeganlar o‘zlarini doimo baquvvat va bardam sezadilar.
Bu hol
sinovlar bilan tasdiqlangan. Chunki mazkur nonning tarkibida B va E guruhiga
kiradigan vitaminlar ko‘p. Ular non pishirilganda ham erimay, parchalanmay aslicha
saqlanadi.
116
116
3 - amaliy mashg‘ulot
Buterbrod tayyorlash
Buterbrod tayyorlash usuliga qarab, alohida pichoq tanlanadi. Bu ter brod uchun non,
go‘sht, baliq, sutli mahsulotlar hamda
sabzavot va mevalar kerak
bo‘ladi. Buterbrodlar quyidagi turlarga bo‘linadi:
Jismoniy tarbiya - 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi

|
1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi
|
bet | 219/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgJismoniy tarbiya
O‘yinli mashqlar -
«Kim chaqqon»
«Aniq uzatma»
«Quvnoq sakrog‘ich»
Harakatli o‘yin: «Biz, quvnoq bolalarmiz»
|
|
Jismoniy tarbiya
O‘yinli mashqlar -
«Qo‘lga tushma»
«To‘p devorga»
«Kim uzoqroq»
Harakatli o‘yin: «G‘ozlar-oqqushlar»
Harakatli o‘yin: «Mushuk va sichqonlar».
|
Nutq, muloqot, o‘qish va yozish ko‘nikmalari
/nutqni rivojlantirish,
talaffuz, xorijiy tilni o‘rgatish, grammatika/
|
|
Qiziqarli ingliz tili
/pedagog rejasiga muvofiq/
|
Gapdonnikida mehmonda-
Nutqni rivojlantirish
«O‘qishni bilish qanday yaxshi» she’rini yodlash.
B/o‘ «Pedagogga nima kerak», «Alomatni top», «Bitta - ko‘p».
|
|
ALIFBE
- Savodga o‘rgatish
Alifbe. Nutqning asosiy birliklari bo‘yicha o‘tilgan materialni mustahkamlash: tovush, so‘z, jumla.
|
Anglab-o‘rganib rivojlanish
/Olam haqida bilim va tushunchalar, elementar matematika/
|
Atrof olam bilan bilan tanishish
«Maktabga», «Maktab ishi» rasmlarini ko‘rish va suhbatlashish.
B/o‘ «Maktab», «Maktab jihozlarini aytib ber»,
«Nima yo‘qoldi».
Ta’limiy faoliyat
- «Insonga nima uchun ikkita ko‘z kerak?»
Didaktik mashg‘ulot «Ko‘zlarni asrash kerak».
|
|
|
| |
Qо‘llaniladigan resurslar - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
5-sinf Texnologiya METODIKA
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
|
Qоplаmа cho‘ntаkni tikish - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

175
175
Bоg‘ich vа bеlbоg‘ qismlаrini tikish
Uzun-
ligi vа bir
yon qismi
Bоg‘ich vа bеlbоg‘
qismlаrini gаzlаmаning
o‘zidаn 45
º
qiya qilib bichib
tikish hаm,
yoki tаyyor
mаg‘izdаn fоydаlаnish
ham mumkin. Fаrtukning
ko‘krаkpеch yon tоmоni,
bo‘yinbоg‘i vа bеlbоg‘ini
yaхlit
tikish uchun bizgа
250
cm
li qiya tаsmа kеrаk
bo‘lаdi
1
cm
Кo‘krаkpеchning yuqоri
qismidаn bo‘yinbоg‘ uchun
30–35
cm
tаsmа
qоldirib,
qоlgаnini ko‘krаkpеch yon
tоmоni bo‘ylаb 0,5
cm
li
chоk hаqi tаshlаb ko‘klаb
chiqаmiz. Butun uzunlik
bo‘ylаb 1
cm
оrаlig‘idа
mаshinа bахyaqаtоri
yurgizilаdi. Qo‘l chоki оlib
tаshlаnib, dаzmоllаnаdi
0,5
cm
ZiyoNET бу: 
  
* Жамоат таълим ахборот тармоғи 

    

www.uz бу

Ўзбекистон Республикаси Президентининг матбуот-ҳизмати веб-саҳифасини кўрсатинг?
| |
*http://www.press-service.uz/
| |
Microsoft Word – бу:
|
*Матн мухаррири
|
Microsoft Word дастури ёрдамида яратиладиган ҳужжатлар қандай номланади?
|
*“Документ”
|
Microsoft Word дастурида янги ҳужжат яратилганда, одатда автоматик равишда дастур томонидан унга қандай ном берилади?
|
*“Документ 1”
|
Компьютер дискида ёки ихтиёрий ахборот ташувчида жойлашган «*.doc» кенгайтмали файлга сичқонча кўрсаткичи билан икки марта босилса қандай жараён содир бўлади?
|
*Microsoft Word дастури ишга туширилади ва унга танланган ҳужжат юкланади
|
Microsoft Word дастурига юкланган ҳужжатни ёпиш тартиби тўғри келтирилган жавобни кўрсатинг:
|
*«Закрыть» тугмасини босиш
|
Microsoft Word дастури маълумотномасини (Справка) чақириш қайси тугма орқали амалга оширилади?
|
*F1
|
|
Choy damlash texnologiyasi - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

119
119
Ushbu ichimliklar dasturxonga muzdek holatda qo‘yiladi. Ichimlik suvi,
kvas, mors, sharbatlar qopqoqli grafinlarda yoki turli shakldagi finjonlarda
tortilishi mumkin. Salqin ichimlik yoniga
salfetka hamda idishda
muz qo‘yishni unutmang.
Diqqat qiling!
Gazli ichimliklar tarkibida
aspartam kukuni, limon kislotasi, benzionat
natriy hamda uglekisel gazi mavjud. Bu inson
organizmidagi kerakli mineral moddalarning
parchalanib, vitaminlarning kamayishiga taʼsir
ko‘rsatadi.
Xavfli!
Suv.
Toksinlar tanani
tark etadi.
Yalpiz choyi.
Tinchlantiradi,
bosh og‘rig‘ini
yengillashtiradi.
Anor sharbati.
Yurak
va qon
tomirlarining
ishini
normallashtiradi.
Kompot.
Vitamin
kompleksini o‘z
ichiga oladi.
Klyukva
sharbati.
Immunitet tizimini
mustahkamlaydi,
shamollashda
yordam beradi.
Olma
sharbati.
Jigar
va buyrak uchun
yaxshi.
120
120
Sutda qaynatilgan qahvani tayyorlash tartibi
Kerakli masalliqlar:
6 g yanchilgan qahva,
25 g shakar, 75 g sut.
1. Sut qaynatiladi, so‘ngra shakar va qora
qahva qo‘shib, yana qaynagunicha isitiladi.
2. Tayyor bo‘lgan qahva stakan yoki fin-
jonlarda dasturxonga tortiladi.
Qora qahvani tayyorlash tartibi
Kofe
– tropik kofe daraxtining urug‘i. Undan tayyorlangan ichimlik xushbo‘y
ta’mi, hidi bilan mashhurdir. Kofe daraxtining vatani Afrika hisoblanadi.
Aynan afrikaliklar birinchi bo‘lib kofe ichimligini tayyorlagan. Kofe don, kukun
ko‘rinishida sotiladi. Undan tayyorlangan ichimlik insonning kayfiyatini ko‘tarish
bilan birga, ishga layoqatlilikni ham oshiradi.
1. Qahva qaynatkichdagi 1
litr
suvga bir
necha qoshiq yanchilgan mayda qah vani so lib,
qay nagunicha isitiladi, lekin qay na tilmaydi.
Odatda, bir chashka suvga 2 choyqoshiq kofe
solinadi.
2. Tayyor qahvani chashkalarga qu yib,
alohida idishda shakar yoki qand bilan birga
tortiladi.
Kakao –
kakao da rax tining urug‘i dan
olinadi. Janubiy Ame ri kadan Yev ropaga
1492yil Kolumb olib kir gan. Kakao ko‘p
kaloriyali ichimlik hi soblanadi. Charchoq
va stressdan xalos bo‘lishga yordam be
radi.
Kasbga yо‘naltiruvchi - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
5-sinf Texnologiya METODIKA
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
|
Fаrtuk etаk vа yon qismini tikish

174
174
2-ko‘rinish. Bеzаk dеtаl
o‘ng tоmоni ko‘krаkpеch
yuqоri qismining o‘ng
tоmоnigа qo‘yilаdi. 1
cm
qo‘ldа ko‘klаnаdi. Кo‘klоv
chоkidаn 0,5
cm
оrаliqdа
mаshinаdа bахyaqаtоr
yurgizilаdi. Кo‘klоv chоklаri
оlib tаshlаnib, bеzаk dеtаl
burmа bеrilgаn bo‘lsа, chоk
hаqi yo‘rmаb qo‘yilаdi. Bur-
mа аg‘dаrilib, ustidаn bеzаk
chоki bеrilаdi, dаzmоllаnаdi
0,5–1
cm
III. Yangi 
tushunchalar - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

145
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Izlanish bosqichi:
“О‘ylab kо‘ring, kim uchun va nimani tikishni xohlar edingiz?”
Keyin о‘ylab kо‘ring, о‘ylagan buyumingizni mustaqil bajara ola
sizmi?
Texnologik bosqichi:
Bu bosqichda naqsh chizmasi, dizayni, joylanishi, hajmi yaratiladi.
Bunda sizga mavzuga oid qо‘shimcha adabiyotlar, internet manbalari
kerak bо‘ladi. Ish jarayonini texnologik xaritaga solish kerak bо‘ladi.
Texnologik xaritada ishning boshdan oxirigacha bо‘lgan bosqichi aks
etadi.
Analitik bosqich:
Ushbu bosqichda buyumni tayyorlash uchun qancha mablag‘ ket-
ganligini tahlil qilasiz. Ishingizdagi xato va kamchiliklarni aniqlaysiz.
Buyum dо‘konida sotiladigan xuddi shunday buyumdan tayyorlagan
mahsulotingiz ham sifatli, ham arzon bо‘lishi kerak.
Oxirgi qadam:
Bu bosqichda bajargan loyiha ishingizni mustaqil himoya qila-
siz. Tayyorlagan buyumingiz xaridorgir bо‘lishiga harakat qilasiz. Bu
yumning xaridorgirligiga isbot va dalillar keltirasiz.
Choy, kofe, qahva, salqin ichimliklarni tayyorlashda ishlatila digan

|
Choy, kofe, qahva, salqin ichimliklarni tayyorlashda ishlatila diganBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA Choy, kofe, qahva, salqin ichimliklarni tayyorlashda ishlatila digan
oshxona jihozlari haqida ma’lumot bering.
IV. Amaliy mashg‘ulot. (20 daqiqa)
Guruhlarga ajratilgan mahsulotlardan kelib chiqqan holda bu
terbrod va issiq ichimlik tayyorlaydilar. Hamda mahsulotlarini mustaqil
dasturxon bezab namoyish qiladilar. Bajargan ishlar ketmaketligini
ishchi daftarlariga yozadilar.
G‘oyaviy charxpalak texnologiyasi — о‘quvchilarni yangi mav zuni
mantiqan fikrlab, berilgan savollarga mustaqil ravishda tо‘g‘ri javob
berishga va о‘zо‘zini baholashga hamda qisqa vaqt ichida barcha
о‘quvchilar egallagan bilimlarni bahollashga qaratilgan.
Guruhlarga berilgan vazifa tekshiriladi. Baholanadi.
V. Yangi mavzuni mustahkamlash va yakunlash. (35 daqiqa)
Bob va bо‘lim yuzasidan BKMlarni tekshirish uchun nazorat ishi
о‘tkaziladi. nazorat ishi daftariga tо‘g‘ri javoblarni belgilashadi.
1. inson organizmi uchun qaysi moddalar muhim?
A) oqsil, yog‘, uglevod, suv, vitaminlar
B) suv, sabzavotlar
C) gо‘sht, tuxum, non
D) meva va sabzavotlar
2. Dasturxon tuzash turlarini aniqlang.
A) banketlar, kundalik ovqatlanish dasturxonlari
B) bayram, tug‘ilgan kun, kechki ovqat dasturxonlari
C) nonushta, yarim nonushta, tushlik, yarim tushlik, kechki ovqat
D) Barcha javoblar tо‘g‘ri
3. Sabzavotlarga birlamchi qanday ishlov beriladi?
A) yuvish, archish, idishlarga joylash va muzxonada saqlash
B) saralash, archish, tо‘g‘rash, yuvish
C) navlarga ajratish, suvga solib qо‘yish, tо‘g‘rash
D) saralash, yuvish, archish, qayta yuvish, tо‘g‘rash
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
88
4. Sabzavotlarni oddiy tо‘g‘rash usulini aniqlang.
A) kubik, somoncha, halqa, tо‘rtburchak, uzunchoq, parrak
B) doira, somoncha, spiralsimon, yarim halqa
C) yulduzcha, gul shaklli, kubik
D) tо‘rtburchak, doira, yarim halqa, yulduzcha
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
144
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(3 daqiqa)
О‘quvchilar bilan salomlashing.
Davomatni aniqlang. Doskaga bugungi
sana va mavzuni yozib qо‘ying. Amaliy
mashg‘ulot uchun kerakli jihozlarni
kо‘zdan kechiring
Darsning shakli
Nazariy bilim beruvchi, amaliy mashg‘ulot
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
“Aqliy hujum” metodi
O‘qitish shakllari
individual, frontal
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
Kashta tikishda hosil bо‘lgan bо‘shliqlarni
bartaraf qilish yо‘llarini izlaydi. Faol о‘quvchini
bо‘sh о‘zlashtiruvchi о‘quvchiga biriktiradi.
Qо‘shimcha mashg‘ulotlarni tashkil etadi
Darsning borishi - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

141
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
Darsning texnologik xaritasi
I. Tashkiliy qism
(3 daqiqa)
О‘quvchilar bilan salomlashing.
Davomatni aniqlang. Doskaga bugungi
sana va mavzuni yozib qо‘ying. Amaliy
mashg‘ulot uchun kerakli jihozlarni
kо‘zdan kechiring
Darsning shakli
Nazariy bilim beruvchi amaliy mashg‘ulot
O‘qitishning usul
va texnologiyalari
“Aqliy hujum” metodi
O‘qitish shakllari
individual, frontal
AKT va interfaol
vositalar
o kompyuter
o elektron doska
o smart doska
o proyektor
o televizor
o kolonkalar
Ko‘rgazmali
qurollar va o‘qitish
vositalari
o darslik
o taqdimot
o video
o rasmlar
o plakatlar
o tarqatma
kartochkavazifalar
o amaliy vazifalar
o test varaqalari
o so‘rovnoma
II. Motivatsiya
Nazariy bilimlarni amaliy mashg‘ulotda
qо‘llash jarayonining ketmaketligiga
rioya qilish, texnika xavfsizligi va
sanitariya-gigiyena qoidalarini
eslatib turish
III. Yangi
tushunchalar
Topshiriqni bajarish bilan tarqatma materiallar
“charxpalak aylanmasi” yо‘nalishida almashadi.
О‘zlarini baholashga erishadilar
Qо‘llaniladigan resurslar - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining Pdf ko'rish
|
bet | 126/161 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 4,99 Mb. | | #123284 |
Bog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA Qо‘llaniladigan resurslar
Tarqatma
vazifalar
Taqdimot
Videodars
Internet-
resurs
45–46mavzu. pptx 45–46mavzu. avi http: //www.dr.rtm.uz
ii. О‘tilgan mavzuni sо‘rash va mustahkamlash. (12 daqiqa)
“Zangori gullar” kompozitsiyasi tikilgan kashtani tekshiring. Xato
lar ustida ishlang. Kamchiliklarni bartaraf eting. Umumlashtiruvchi
muhokama о‘tkazing. Faol ishtirokchilarni rag‘batlantiring.
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
142
III. Yangi mavzu bayoni. (20 daqiqa)
Kashtada ishlatiladigan choklar haqida qо‘shimcha ma’lumot be
ring.
Suv choki, iroqisimon chok, popop chok, puxtalama izma choklari
eng oddiy chok turiga kiradi. Bu choklar kо‘pgina kashtada yordamchi
vazifasini bajaradi. Masalan, о‘simlik shoxlari va novdalarini suv choki
bilan, gullarning о‘zagini tuguncha, iroqisimon, popop choki bilan
tikiladi. Bu choklar oson tikiladi.
Baxya choki — kashta chetlarini mustahkamlashga xizmat kilib,
matoga xuddi kо‘klagandek, lekin bir tekis chok hamda masofa hisobga
olinib tikiladi. Shundan sо‘ng mato о‘girilib yana tikib chiqiladi,
natijada tekis ip chiziq hosil qilinadi. Bu choq juda qadimdan qо‘lda,
keyinchalik mashinada tikiladigan bо‘lgan. U ikki qator, ya’ni qatorlar
о‘zaro tutashib chiqishi ham mumkin.
Igna oldinlatilgan chok — bir xil yiriklikdagi qator qaviqlar bо‘lib,
ularning orasi qaviqning о‘ziga teng bо‘ladi. Chokning qaviqlari
о‘ngdan chapga tomon yо‘nalgan, gazlamaning teskari tomonida
xuddi shunday qaviqlar о‘ng tomondagi qaviqlar oralig‘ida joylashgan
bо‘ladi.
Chilvir chok — ikki xil usulda tikiladi. Oldin tо‘g‘ri chiziq bо‘ylab
yoki kashta gulning konturi bо‘ylab igna oldinlatilgan chok bilan
qaviqlar tushiriladi. Keyin gazlamani ilmay har bir qaviq tagidan ipli
igna yuqoridan pastga tomon о‘tkaziladi. Agar ipli ignani qaviqlar
tagidan navbatmanavbat yuqoridan pastga va pastdan yuqoriga
о‘tkazilsa, yana bir xil chilvir chok hosil bо‘ladi.
|
| |
Diqqat qiling! - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

172
172
Detallarni birlashtirish va tikish
Asbob va moslamalar:
ish qutisi, fartukning bichilgan detallari, tikuv mashinasi,
dazmol va dazmol stoli.
Ishni bajarish tartibi
Qirqim
Ishni bаjаrish usullаri
Chоk
kеng-
ligi,
cm
Rаsmli
ko‘rinishi
Ro‘mоlni tikish
Тo‘g‘ri
Yopiq qirqimli buklаmа
chоk bilаn tikilаdi. Тo‘g‘ri
burchаklаrigа rаsmdа
ko‘rsаtilgаnidеk ishlоv bеrish
kеrаk.
Burchаk hоsil qilgаn
jоydаgi оrtiqchа gаzlаmа
qirqib tаshlаnаdi
1,5
cm
Qiya-
lаmа
Qiya
qirqimgа qiya tаsmа
qo‘yib ko‘klаnаdi. Yopiq
qirqimli chоk bеrilаdi. Qo‘l
chоklаri оlib tаshlаnib,
dаzmоllаnаdi
1
cm
O‘z-
o‘zini
tеkshi-
rish
Маhsulоt
sifаtini tеkshirib
ko‘ring. Ro‘mоlni rаsmdа
ko‘rsаtilgаnidеk tахlаng
Fаr-
tukni
tikishgа
tаyyor-
lаsh
Fаrtukning tеng o‘rtаsidаn
bo‘ylаmа ipi bo‘ylаb sаlqi
chоk bеrilib,
mаrkаzi аniqlаb
оlinаdi. Cho‘ntаk o‘rnini
bеlgilаb, ustidаn sаlqi chоk
bеrilаdi. Chоk оrаsi yorilib,
qirqilаdi.
Nаtijаdа ikkinchi
cho‘ntаkning nusхаsi hоsil
bo‘lаdi
12-amaliy mashg‘ulot
Buklov
chizig‘i
Buklov chizig‘i
A nuqtasidan
buklash
Bo‘r
chizig‘i
1
5
6
b
a
2
3
4
Hujjatli oynani konteksli menyu yordamida yaratilgan tasvir

28
Chizg‘ichni joylashtirish va ulardan foydalanish.
Chizg‘ich ekranda ko‘rinib turadi agarda u yoq bo‘lsa menuning Ko‘rish (View)
tanlanib Chizgich (Rulers) buyrug‘i ishga tushirish kerak bo‘ladi, ikkinchi marta bu
amal bajarilsa ekrandan chizgish olib tashlanadi.
Chizgichni ekranning hoqlagan joyoga qo‘yish mumkin.
Bu uchun tugmasi
bilan birgalikda sichqoncha bilan olib hoqlagan joyga qoysa bu’ladi. Agarda
tugmasi bilan birgalikda chizgishga ikki marta sichqoncha bilan chertilsa avvalgi holiga
qaytariladi.
Agarda tugmasisiz ikki marta chertilsa u holda chizgishning (Rulers)
Parametrlari (Options) ekranda nomayon bo‘ladi.
CorelDRAW dasturidagi chizgish har xil ulchob birliklarida beriladi O‘lchov birliklari
(Units) qoyidagilar iborat:
•
inches (dyumlar),1 (engliz) dyumi 24,5 mm teng;
•
millimeters (millimetrlar);
•
picas; points (pikalar), 1 pika 12 punktga teng;
•
points (punktlar), 1 punkt 1G‘72 engiz dyumiga teng (24,5 mm);
•
pixels (pixellar), nisbiy ulchov birlik (absolyut qiymatga ega emas);
•
ciceros; didots (tsitsero), 1 tsitsero 12 punktga teng;
•
didots (Dido punktlari), 1 Dido punkti 1G‘72 farang dyumiga teng (27,06 mm);
•
feet (futlar), 1 fut 304,8 mm ga teng;
•
yards (yardlar), 1 yard 914,4 mm ga teng;
•
miles (milar), 1 mil 1609 m ga teng;
•
centimeters (santimetrlar);
•
meters (metrlar);
29
•
kilometers (kilometrlar).
hujjatning umumiy ish maydoni 45 x 45 metrga teng. Bu esa dasturdan
ko‘rgazmalar va katta hajmli ob`ektlar bilan ishlaganda juda qo‘l keladi
Sahifalarning parametrlari
Ekrandagi hujjatning sahifa formati to‘griturtburchak shaklidagi
ko‘rinishda bo‘ladi. Agarda sahifa formatini o‘zgartirmoqchi bo‘lsangiz
Svoystva (Property Bar) foydalansa bo‘ladi.
Agarda Kitob (Portrait) tanlansangiz hujjatning bo‘yi
buyicha
ko‘rinishta , Albom (Landscape)ni tanlasangiz hujjatning eni
buyicha ko‘rinishta sahifalaydi.
Yuqoridagi sahifalashninig o‘lchamlarni bosmadan chiqariladigan
paytdagi bilan chalkashtirmaslik kerak.
Agar tayor bo‘lgan hujjatni bosmadan chiqarmoqchi bo‘lsangiz menuning Ko‘rish
(View) tanlanib bosmaga chiqishi kerak bo‘lgan maydon tanlanadi (Printable Area), va
ekranda shtrix chiziqlar bilan bosmaga chiqadigan maydon chegaralangan bo‘ladi.
CorelDraw grafik dasturida hujjatlar oynasi bilan ishlash

42
•
Use current thumbnail (Ispolzovat suhestvuyuhuyu miniatyuru) birinchi
saqlaganda rastrlangan hujjatni miniatyura yordamida saqlashni t’aminlayda. Bu
faylni saqlashga mo‘ljanlangan vaqtni m’alum miqdorida kamaytiradi, ammo
xatolikka olib kelishi mumkin, agarda hujjat ko‘p qayta ishlangan bo‘lsa.
•
File optimization maydonida (faylni optimallashtitish) ikki xil turdagi fayllarni
saqlaydi, rastr tasvirli (Use bitmap compression) va vektor tasvirli (flajok Use
graphic object compression) faylning o‘lchamini kichik qiladi.
•
Textures maydoni (Teksturno‘e zalivki) va Blends and extrudes («Poshagovo‘y
perexod» i «Ekstrudirovaniye») tarkibiga qaraganda bir xil:
Save ... with the file (fayl bilan saqlash) fayl o‘lchami katta bo‘ladi faqat hujjat
o‘qilganda tez vaqtda ochiladi;
Rebuild ... when opening the file (Postroit ... pri otkro‘tii fayla) — yuqaridagiga
teskari faylni o‘qishda ko‘p vaqt talab etadi, o‘lchami katta bo‘ladi.
Fail (File) - Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo`nalishi

36
Mavzu № 6 CorelDraw dasturining o‘ziga xos xususiyatlari va uning
imkoniyatlari. Reja:
1.
Xossalar paneli.
2.
Ranglar palitrasi.
3.
Instrumentlar qatori.
4.
Konteksli menyu va dokerlar.
5.
CorelDraw grafik dasturida hujjatlar oynasi bilan ishlash.
6.
Chizg‘ishni joylashtirish va ulardan foydalanish.
7.
CorelDraw dasturida hujjatlarni xotiraga saqlashning bir nechta usullari.
Xossalar asboblar qatoridagi (Property Bar) maydonlar va tugmalar to‘plami
,ishlatilayotgan asbob yoki belgilangan ob’ekt turiga bog‘liq holda
Ekrandagi ishchi oynaning pastgi qismida holat satri (Status Bar) joylashgan, bu
qatarda obyektlar haqida malumotlar berilad, yoki quyidagi parametrlar: obvodki i
zalivki, parametrov shrift turi, tanlangan obyekt haqida malumot va joriy asboblar
haqida malumotlar. Holat satrining ko‘rinishi va tuzilishini o‘zgartirish ham mumkin.
Ko‘rinishga ega bo‘ladi, masalan, matn blokka olinganda xossalar katorida matn
parametrlari aks etadi. COREL DRAW Ob’ektlar belgilanmagan holatda xossalar
qatorida (Property Bar) xujjatning umumiy parametrlari beriladi, masalan: varaqning
formati, joylashuvi va boshqalar.
Docker tipidagi panel - Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo`nalishi

39
•
Graphic and Text Styles paneli (Stili teksta i grafiki) — grafik va matnli stillarini
yaratadi va o‘zgartiradi.
•
Color Styles paneli (Svetovo‘e stili) — obyektlar bilan ishlashda ranglarni
tanlaydi va ular ustida amallar bajaradi.
•
Symbols and Special Characters paneli (Simvolo‘ i spetsialno‘e znaki)
- mavjud
bo‘lmagan belgilarni tasvirlashda foydalaniladi.
•
Internet Bookmark Manager paneli (Dispetcher zakladok Internet) —
gipermatnlarni boshqarish va yaratishda ishlatiladi.
•
HTML Object Conflict paneli (Analizator konfliktov ob’ektov HTML) –
Internetda nashr etishdan avval hujjatlarni to‘griligi tekshiradi va noto‘g‘rilarini
tuzatadi.
•
Script and Preset Manager paneli (Dispetcher makrosov i gotovo‘x obrazsov) —
makrodasturlarni oyzishda foydalaniladi.
•
Object Data paneli (malumotlar jamgarmasi) — har bir obyektga jadvaldagi
malumotlar berkitiladi, masalan, narhi, o‘lchami va h.malumotlar
•
Object Properties paneli (Svoystva ob’ektov) — hujjatdagi obyektlarning barcha
parametrlarini haqida malumot beradi va uzgarish kiritadi.
•
Link Manager paneli (Dispetcher svyazanno‘x izobrajeniy) —
hujjatda mavjud
emas faqat u bilan bog‘langan tasvirlarni boshqarish.
•
Bitmap Color Mask paneli (Svetovaya maska tochechnogo izobrajeniya) – rastrli
tasvirlar bilan ishlashda ranglar maskasini yaratish.
•
Lens paneli (Linza) — linza turini tanlash va uning parametrlarini o‘rnatish.
•
Artistic Media paneli (Imitatsiya) — vektorli qalamning murakkab turlari bilan
ishlash.
•
Transformation paneli (Transformirovaniye) — obyektlarni
siljitishning har xil
turlari bilan ishlah.
•
Shaping paneli (Izmeneniye formo‘) — bir nechta obyektlarni uch hil ko‘rinishda
biriktirish.
•
Color (Svet) va Color Palette Browser (Svetovo‘e palitro‘) panellari — ranglar
bilan ishlash.
•
Browse (Obzor) paneli — hujjatlarni boshqarish va ularni har hil ko‘rinishlarda
ko‘rish.
•
Cliparts (Vektorno‘e izobrajeniya), Photos (Fotografii), 3Dmodels (Trexmerno‘e
modeli) panellari — dastur bilan birgalikda o‘rnatilgan
kompakt disklar bilan
ishlash (CD-ROM).
•
FTP Sites (Sayto‘ FTP) paneli — FTP saytlarini saqlash va katta massivli
malumotlarni ko‘chirish uchun ular bilan tez bog‘lanish.
Agarda yuqorida ko‘rsatilgan menuda qandaydir buyruq bo‘lmasa
u holda
menuning (Menu) Parametrlar (Options) yordamida qo‘shish mumkin.
Interfeysni saqlash va o‘zgartirish
40
CorelDRAW dasturi interfeysini foydalanuvchi o‘zi xohlaganday qilib rostlash va uni
xotiraga saqlash imkoniyati bor.
Uning uchun quyidagi amallar bajariladi: Menuning (Tools) dan Optsii…
(Options) buyruq tanlanadi va ochilgan dialog oynasidan Interfeys (Workspace)
tanlanadi Yangi... (New)
tugmasi ekranga Yangi interfiysni (New Workspace) chiqaradi. Yangi interfiysni (New
Workspace)da interfeysning yangi parametrlarini kiritish uchun foydalaniladi;
masalan, Nomi-maydonida-yangi interfeys nomi (Name of new workspace). kiritiladi
va yangi interfeysni joriy qilish uchun belgi (Set as current) qo‘yiladi
CHIGITNI QOPLAB - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

130
130
Paxta tolali
gazlamalar o‘zining mayinligi, yumshoqligi, havo o‘tkazuvchanligi
hamda chidamliligi bilan ajralib turadi. Tabiiy tola bo‘lgani uchun tez g‘ijimlanadi.
Yuvganda bo‘ylama ipi bo‘yicha kirishadi. Gazlamani
nam holatida dazmollash
tavsiya etiladi. Yuqori chidamlilik, sitilmaydigan xususiyatga ega. Paxta tolali
gazlamalardan, asosan, yengil
kiyimlar hamda ichki kiyimlar, yotoq jildlari tikiladi.
Zig‘ir tolali
gazlamalar paxta tolali gazlamadan o‘zining chidam liligi, kam
kirishuvchanligi, kam cho‘ziluvchanligi bilan ajralib turadi. Zig‘ir tolali gazlama
biroz og‘ir, to‘qilishi qalin bo‘lsa-da, usti silliq va yaltiroq bo‘ladi. Tez g‘ijimlanadi
va oson dazmollanadi. Zig‘ir tolali gazlamalardan yengil
kiyim bilan birga dasturxon,
sochiq, salfetkalar tikishda foydalaniladi.
Каnоp o‘simligi
Тоlа
Gаzlаmа ishlаb chiqаrish jаrаyoni
Gаzlаmа
Тo‘qilishi
Таyyor gаzlаmа
Тo‘qimа ipdan
burаmа hоsil bo‘lishi
Gаzlаmаgа
ishlоv
bеrish
Тоlаning
tоzаlаnishi
Хоm gаzlаmа
Тоlаgа dаstlаbki
ishlоv bеrish
Тo‘qimаchilik
dаstgоhi (ipning
to‘qilishi)
131
131
Iplar
Tikuvchilikda ishlatiladigan iplar tabiiy, sintetik va sun’iy tolalardan ishlab
chiqariladi. Ust kiyim va ichki kiyimlarni tikishda, asosan, paxtadan yigirilgan
kalava iplar ishlatiladi. Sintetik tolali gazlamalarni tikishda esa sintetik
iplar
qo‘llaniladi. Sanoatda 10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 100 va 120-raqamli iplar
ishlab chiqariladi. Ipning raqami oshgan sari ip ingichkalashadi. G‘altakka
o‘ralgan iplarning uzunligi 200, 500, 1000 metrgacha yetadi. Ko‘ylak va ichki
kiyimlik gazlamalarni tikishda 80, 60, 50-raqamli paxta iplar, 65–75-raqamli ipak
iplar ishlatiladi. Kostumlik gazlamalarni tikishga 50, 40-raqamli
paxta iplar va
25-raqamli ipak iplar juda mos. Paltolik gazlamalarni tikishda 40–30-raqamli paxta
iplar, 18-raqamli ipak iplar qo‘llaniladi.
Place 12: A library - Mat Clark ielts speaking

Mat Clark – IELTS Speaking
123
Place 14: Your childhood home
Describe your childhood home.
You should say:
Where this place is located
What type of house it is
How long you lived there
What you liked about this place.
Suggestion
It is quite difficult to describe city accommodatioin. Is is probably easier to talk about
a home in the countryside. (Even if you have never lived in the countryside, you shoud be
able to describe a typical countryside house.)
People 12: A friend - Mat Clark ielts speaking

Mat Clark – IELTS Speaking
117
work with. (If you are still a student, say that you used to have a part-time job.)
Uncommon Vocabulary
leadership quality
supervision
guidance
support
encourage
Grammar point
Focus on the past tenses
He would always...
He frequently used to...
Use future structures:
I will always remember how he used to...
I will never forget about the times when he used to...
People 9: A family member

People 9: A family member Describe a family member who you like
You should say:
Who the person is Why you like this person What things you do together Whether you think you are similar to this person (Exactly the same as people 8: A child you know)
People 10: Compare two family members Compare two members of your family.
You should say: Who the two people are How they are similar How they are different What you like about these two people You can use most of the same content from People 8: A child you know, but you
can invent a twin brother or sister for that child,so you can talk about "my young cousins
who are indentical twins".
Uncommon vocabulary indentical impossible to tell apart like two peas in a pod
likeness outward appearance trait
Grammar point You need to use some comparative structures:
A tends to be more...( adj.) whereas in contrast B seems to be more...(adj.) On the
one hand, A is usually quite...(adj.) while B is often fairly...(adj.) One remarkable similar
is that they both...One clearly distingushed distinction is that...
People 11: Someone you have studied or worked with Describe someone you studied of worked with.
You should say:
How the person was When you first met this person Whether you had a good relationship Whether other people liked this person Suggettion Invent someone, Don't talk about a real person. Choose a classmate or workmate
who was also your friend and focus on friendship as well as studying or working.
Uncommon vocabulary Use vocabulary from Part One Topic 14: Friends; Part One Topic 2a and 2b: Your
Mat Clark – IELTS Speaking
116
job, Your studies.
Grammar point Use a mix of past tenses:
We always used to...
Use future structure:
I will always remember how we used to...
I will never forget about the times when we used to...
Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo`nalishi - bet 19

32
(Xususiyat paneli)ga e`tibor bering, ularning ko‘rinishi har bir uskunaga mos ravishda
o‘zgaradi. Shu bilan birga holat satridagi ma`lumotlar ko‘rinishi ham o‘zgaradi.
Muharrir sozlangandan so‘ng tasvir bilan ishlashingiz va turli xildagi vektor ob`ektlar
yaratishingiz mumkin.
Yangi hujjatni yaratish uchun menuning Fayl
(File) va Yangi hujjat buyrug‘i (New) yoki
instrumentlar panelidagi maxsus tugma bosiladi.
Hujjatni ochish uchun, menuning Fayl (File) va
Ochish (Open) buyruglari yoki instrumentlar
panelidagi maxsus tugmalar yordamida amalga
oshiriladi.
CorelDRAW dasturida bir vaqtning uzida bir nechta
hujjatlar bilan ishlash imkoniyatlari bor, shu bilan
birga kerak bo‘lmagan hujjatlarni yopib qo‘ysa ham bo‘ladi. Bu esa menuning Fayl
Yopish(Close) buyrug‘i erdamida amalga oshiriladi.
Fanning maqsadi va vazifalari - Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo`nalishi

284
-
Adobe Photoshop dasturida ishlash imkoniyatlarini va unda bezash ishlarini
o‘rgatish.
1.2. Fanni o‘zlashtirishga qo‘yiladigan talablar
“Kompyuter grafikasi” o`quv fanini o`zlashtirish jarayonida amalga
oshiriladigan masalalar doirasida bakalavr:
- zamonaviy axborot texnologiyalari haqida, kompyuter grafikasi turlari
haqida, CorelDraw va Adobe Photoshop dasturlari interfeysi va dasturning o‘ziga xos
xususiyatlari, xujjatlar va xujjatlar bilan bajariladigan amallar, internetda dizayn
asoslari, http teglari, Web - saytlarni hosil qiluvchi dasturlar va dasturlash tillari
haqida ma’lumotlar,. Dinamik saytlar xakida, . WEB serverlar, Saytni testlash va
baholash asoslari haqida
bilishi kerak.
- zamonaviy axborot texnologiyalar imkoniyatlarini; kompyuter garfikasi
turlari va ularning imkoniyatlarini; vektorli va rastrli kompyuter grafikasi; CorelDraw
va Adobe Photoshop dasturlarida ishni tashkil qilish usullarini, tasvirlarni hosil
qiluvchi dasturlarda ishlashni
ko‘nikmalariga ega bo‘lishi kerak.
- CorelDraw va Adobe Photoshop dasturlarida ishlash; CorelDraw va Adobe
Photoshop dasturlarida tasvirlar hosil qilish: CorelDraw va Adobe Photoshop
dasturlarining oynasi bilan ishlash ishlarini bajarish
malakalariga ega bo‘lish
kerak.