Fakulteti yo’nalishi - bet 2

|
Fakulteti yo’nalishi
|
bet | 2/8 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 35,88 Kb. | | #114634 | Turi | Referat |
Bog'liq Aqli zaiflik muammosiNutqning barcha tomonlari azoblanadi: fonetik, leksik, grammatik. Yozuvda turli xil buzilishlar mavjud, o’qish texnikasini o’zlashtirishda qiyinchiliklar mavjud bo’lib, og'zaki muloqotga ehtiyoj kamayadi.
Aqli zaif bolalar odatdagi tengdoshlariga qaraganda ko’proq e'tiborni kamchiliklarini ta'kidladilar: past barqarorlik, diqqatni taqsimlashdagi qiyinchilik, sekin almashtirish. Ixtiyoriy e'tiborning sustligi o’quv jarayonida diqqat ob'ektlarining tez-tez o’zgarib turishi, biron bir ob'ektga yoki faoliyatning bir turiga diqqatni jamlashning mumkin emasligi bilan namoyon bo’ladi.
Hissiy-ixtiyoriy sohasi bir qator xususiyatlarga ega: Tuyg'ularning beqarorligi qayd etilgan. Tajribalar yuzaki, to’satdan hissiy o’zgarishlar holatlari mavjud: yuqori hissiy qo’zg'aluvchanlikdan ma'lum hissiy pasayishga qadar. O’z niyatlari, motivatsiyalari va katta taklifi zaifligi aqliy nogiron bolalarning ixtiyoriy jarayonlarining o’ziga xos xususiyatlari. Aqli zaif bolalar kuchli iroda kuchini talab qilmaydigan oson usulni afzal ko’rishadi. Shuning uchun ularning faoliyatida ko’pincha taqlid va dürtüsel harakatlar kuzatiladi. Talablarning orqada qolishi tufayli aqliy nogironligi bo’lgan ba'zi talabalar salbiy va o’jarlikni rivojlantiradilar. Aqli zaif o’quvchilarning aqliy jarayonlarining barcha bu xususiyatlari ularning faoliyati yo’nalishiga ta'sir qiladi.
Oligofrenopedagogika — aqli zaif bolalarni tarbiyalash va o’qitish haqidagi fan bo’lib, defektologiyaning bir qismi hisoblanadi. Pedagogikaning umumpedagogik va didaktik tamoyillarini qo’llash aqli zaif bolalar ta’lim-tarbiyasida o’ziga xos xususiyatlar kasb etadi. Ta’limiy materiallarni tanlash, mehnat tayyorgarligini aniqlash, aqli zaif bolalarni jismoniy rivojlantirish ishlari tuzatish mazmunini kasb etishi kerak. Tuzatish (korreksiya) deganda aqli zaif bolalarning jismoniy va ruhiy nuqsonlarini to’g’rilash, yumshatish, hayotga moslashtirish tushuniladi. Tuzatish ishlarida nuqsonli bolaning rivojlanish imkoniyatlariga asoslaniladi.
Oligofrenopedagogikaning mavzu bahsi — nuqsonli bolalar ta’limtarbiyasi va rivojlanishidir. Bu esa har doim g’oyaviy kurashlar uchun manba bo’lib kelgan. Aqli zaif bolalaming rivojlanish imkoniyatlari va ularning ijtimoiy mehnatga moslashish masalalari ham o ‘tkir munozaralarga sabab bo’lgan. Chet el «defektologlarining» ta’kidlashicha, aqli zaif bolalar ongi tashqi olamni aks ettirish sifatida emas, balki ularning ichki nuqsonli holatining aks etishidir. Shu asosda ular aqli zaif bolalarga «axloqiy nuqsonlilik», «axloqsizlik» xosdir, deb tushuntirishga urinadilar. Go’yoki aqli zaif bolalar tug’ma yolg‘onchilik, egoizm, qaysarlik kabi xislatlar bilan dunyoga kelar ekanlar. Ularning ta’kidlashicha, aqli zaif bolalar rivojlanishga, tuzatilishga imkoniyatlari bo’lmagan nuqsonlilardir. Bunga o’xshash qarama-qarshiliklar, ayniqsa, sobiq tuzumning bolalaming aqliy qobiliyatlarini aniqlash vaqtlarida testlardan noto’g’ri foydalanish natijasida normal bolgan bolalaming ko’pchiligi asossiz ravishda yordamchi maktablarga yuborildi. Bu narsa haqiqiy aqli zaif bolalaming ta’lim-tarbiya usullarini, tamoyillarini ishlab chiqishga juda katta salbiy ta’sir etdi. Oligofrenopedagogika nuqsonli shaxs rivojida irsiy omillarga alohida e’tibor beradi. Ammo irsiy, nasliy belgilar shaxsning ijtimoiy mohiyatini belgilamaydi. Bilimlar, axloqiy moyillik, ko’nikma va malakalar xromosomlar orqali nasliy yo’l bilan avloddan avlodga berilmaydi. Balki bular hayot jarayonida orttirilib boriladi. Inson tug‘ma tabiiy belgilar bilan unga ta’sir etuvchi holatlarning o’zaro mahsulidir. Intellektual rivojlanmagan bolalarda ma'rifiy faoliyatni o’rganish ko’nikmalarining etishmasligini ta'kidlab, ularda faoliyatning maqsadga muvofiqligi, o’z faoliyatini mustaqil rejalashtirishda qiyinchiliklar mavjudligini ta'kidlash kerak. Aqli zaif bolalar ishlashni zaruriy yo’naltirmasdan boshlaydilar, asosiy maqsadga yo’naltirmaydilar. Natijada, ular ish paytida, ko’pincha harakatni to’g'ri boshlanganidan uzoqlashadi, ilgari bajarilgan harakatlarga o’tadilar va boshqa vazifani bajarayotganlarini hisobga olmay, ularni o’zgarishsiz qoldiradilar. Maqsaddan chetga chiqish qiyinchiliklar paydo bo’lganda kuzatiladi. Aqli zaif bolalar olingan natijalarni ular oldiga qo’yilgan vazifalar bilan o’zaro bog'lamaydilar va shuning uchun uning echimini to’g'ri baholay olmaydilar. Ularning ishidagi tanqidsizlik bu bolalar faoliyatining o’ziga xos xususiyatidir.
Aqli zaif bolalarning aqliy faoliyatining barcha qayd etilgan xususiyatlari tabiatda turg'undir, chunki ular rivojlanishning turli bosqichlarida (genetik, intrauterin, tug'ruqdan keyingi) organik shikastlanish natijasidir. Biroq, to’g'ri tashkil etilgan tibbiy va pedagogik ta'sir bilan, ushbu toifadagi bolalar rivojlanishida ijobiy dinamika mavjud.
Aqli zaiflikning klinik-psixologik ko’rinishida yetakchi nuqson bilish faolivatining rivojlanmay qolganligidir. Bilish faoliyatining pasayganligi fikrlash operatsiyalari, psixik jarayonlaming sur’ati, harakatchanligining buzilishi, diqqat, xotira va bir qator po’stloq funksiyalarning rivojlanmay qolganligida namoyon bo’ladi.
|
| |