Referat komputer jako szansa lub zagrożenie dla rozwoju psychicznego człowieka Opracowała: Eugenia Kowal

Komputer jako szansa lub zagrożenie dla rozwoju psychicznego człowieka
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Szkoła Podstawowa nr 4
Z Oddziałami Integracyjnymi
Im. Jana Pawła II
w Łęcznej
REFERAT
Komputer jako szansa lub zagrożenie
dla rozwoju psychicznego człowieka
Opracowała: Eugenia Kowal
Komputer jako szansa lub zagrożenie
dla rozwoju psychicznego człowieka
Wynalazki techniczne, które powstały w drugiej połowie XX wieku, przyczyniły się
do przełomu w stylu życia ludzi. Telewizja, wideo, komputery, Internet, telefon komórkowy spowodowały wyrugowanie tradycyjnych sposobów spędzania wolnego czasu wolnego (aktywność ruchowa ludzi zmniejszyła się, ograniczone zostały kontakty towarzyskie, zmniejszyło się zaangażowanie ludzi w działalność społeczno-polityczną, zmalało zainteresowanie aktywnym uczestnictwem w działalności artystycznej).
Jednocześnie dzięki tym wynalazkom doszło do optymalizacji wielu procesów produkcyjnych, co z kolei wpłynęło na wzrost efektywności pracy, przeprofilowanie zatrudnienia, wzrost wymagań w stosunku
do posiadanych przez ludzi kwalifikacji zawodowych, zmniejszenie czasu na wytwarzanie określonych dóbr itd.
Konsekwencją wprowadzonych do życia społecznego wynalazków są również zmiany
w społecznej organizacji życia.
Dzięki komputeryzacji stało się możliwe bardzo precyzyjne zarządzanie zasobami ludzkimi, wzrosła kontrola społeczna nad dużymi grupami ludzi,
poszerzyły się możliwości porównywania własnego poziomu i stylu życia
z poziomem i stylem życia innych, czego rezultatem jest upowszechnianie się
w coraz większym stopniu pewnych uniwersalnych standardów funkcjonowania społecznego ludzi. Mówiąc bardzo ogólnie wynalazki techniczne wprowadzone do użytku w XX wieku wywarły zupełnie nieoczekiwane piętno na wiele sfer życia społecznego i indywidualnego, które pozornie nie łączyły się osiągnięciami myśli technicznej Wskazane zmiany stylu życia ludzi otrzymują różne etykiety. Mówimy więc o cywilizacji nowoczesnej, społeczeństwach ponowoczesnych, ideologiach konsumpcyjnych, kulturze technicznej, cywilizacji informatycznej itd. Etykiety te są jednocześnie nośnikami dokonywanych zachodzących transformacji życia jednostek i całych społeczeństw.
Nie sposób dokonać nawet pobieżnej analizy wszystkich istniejących diagnoz i prognoz
na temat występujących aktualnie zmian w stylu życia ludzi. Chcąc być jednak w zgodzie
z rzeczywistością, trzeba zauważyć,
że występuje ogromna wieloznaczność w nazywaniu tego, co ulega zmianie w życiu społecznym; że istnieją rozbieżności w określaniu przyczyn występujących zmian
i w wartościowaniu tego, co jest ich efektem.
Psychologia międzykulturowa od dawna jest zainteresowana określaniem wpływu różnych właściwości środowiska kulturowego człowieka na jego psychikę.
Pytanie jakie teraz powstaje, można sformułować następująco :
Jakim rodzajem wytworu kulturowego jest komputer?
Oczywiście, jeżeli traktujemy go jako maszynę do pisania, kalkulator, rodzaj telefonu lub jeszcze jako inny rodzaj narzędzia(urządzenia), to nie ma wątpliwości, że mamy do czynienia z podstawowym wytworem kulturowym. W tych przypadkach pomaga nam kontaktować się
z rzeczywistością, poznawać ją i panować nad nią. Jeśli jednak zapoznajemy się
z możliwościami graficznymi jakiegoś programu komputerowego, korzystamy z programów dydaktycznych lub symulacyjnych, a nawet bawimy się grami komputerowymi, wówczas
komputer należy potraktować jako drugorzędny wytwór kultury.
W takich przypadkach kreowany jest bowiem świat fikcji, powstaje realność nierzeczywista, tworzona jest ułuda prawdziwej rzeczywistości. Komputer przestaje być pośrednikiem między człowiekiem a rzeczywistością, on ją po prostu zastępuje.
Konsekwencje, jakie mogą pojawić się dla procesu rozwoju umysłowego dzieci
w związku z korzystaniem przez nie z komputerów.
Po pierwsze skoro komputer tworzy sztuczną rzeczywistość, to również działania podejmowane wobec tej rzeczywistości nabierają nienaturalnego charakteru. Po drugie, wchodząc w kontakt z komputerem człowiek musi zrezygnować z własnej organizacji doświadczenia(przynajmniej częściowo)
i we własnym działaniu zmuszony jest do podporządkowania się „logice działania” komputera.
Oznacza to, że dominuje on nad człowiekiem i tylko na zaakceptowaniu tej dominacji może dojść do interakcji między nim a fikcyjnymi światami oferowanymi przez komputer.
Po trzecie komputer dzięki swym właściwościom interakcyjnym zastępuje niejako interakcje społeczne. Staje się on partnerem .
Być może należałoby wymienić jeszcze inne czynniki charakterystyczne dla aktywności człowieka pracującego przy komputerze, ale te które wymieniłam wydają się szczególnie istotne z punktu widzenia wpływu komputera na rozwój psychiczny dziecka.
Rozwój procesów poznawczych dziecka sprowadza się do tzw. biernego i czynnego opanowania świata. Oznacza to że dziecko stopniowo zdobywa wiedzę o otoczeniu,
w którym, w którym żyje, a następnie również stopniowo uczy się korzystać z tej wiedzy
w podporządkowywaniu sobie otoczenia. W sytuacji, gdy świadomość otoczenia nie jest jeszcze w pełni stabilna ani też dostatecznie bogata, wprowadzenie sztucznej rzeczywistości kreowanej przez komputer może doprowadzić do wymieszania fikcji z realnoścą. Działanie
w świecie fikcji komputerowej różni się tym od działania w prawdziwej rzeczywistości,
że efekty działania w pierwszej sytuacji nie pozostawiają w zasadzie materialnych
konsekwencji. Zawsze można wykonać odpowiednie kliknięcie i wycofać się z tego, co zostało zrobione wcześniej. Tego typu sytuacje mogą uczyć dziecko nieodpowiedzialności za własne działanie. Co więcej, można oczekiwać przełożenia tak ukształtowanej właściwości w świecie fikcji na świat rzeczywisty. Jednocześnie nie można zapominać, że komputer jest jednak doskonałym stymulatorem rozwoju poznawczego dziecka- dostarcza mu szans
na samodzielne zdobywanie bardzo zróżnicowanej wiedzy, a także stymuluje jego kreatywność.
Podkreśliłam już, że komputer organizuje aktywność człowieka w taki sposób, iż wymusza na nim pełne podporządkowanie się własnym regułom działania. Dziecko nie dysponuje jeszcze w pełni ukształtowanym wewnętrznym programem postępowania, jest wrażliwe
i reaktywne wobec oddziaływań zewnętrznych. Spotykając się z wytworem, który bezwzględnie respektujetylko własne zasady działania, a zupełnie nie liczy się z zasadami partnera interakcji, dziecko będzie narażone na uczenie się konformizmu, a nawet gotowości do podporządkowywania się.
Sprawą otwartą pozostaje to, czy i w jakim stopniu aktywność w świecie rzeczywistym może doprowadzić do ograniczenia tego kierunku w rozwoju psychicznym dziecka, który można nazwać dążeniem do niesamodzielności. W świetle tego wywodu rozwijanie kreatywności dziecka przez komputer powinno mieć ograniczony zakres.
Jednocześnie jednak praca z komputerm wymusza na dziecku systematyczność, uporządkowanie i precyzję w myśleniu oraz w działaniu.
Warto zastanowić się,co wynika z tego, że do uspołeczniania i rozwoju dziecka wprowadzamy komputer. Z dużym prawdopodobieństwem można oczekiwać, że część interakcji z dorosłymi, a przede wszystkim z rodzicami zostanie zastąpiona interakcjami dziecka z komputerem.Jeśli przypomnimy dość powszechnie akceptowaną tezę, że rodzice
i inne osoby ( znaczące w procesie socjalizacji ) pełnią między innymi funkcję przekaźników kultury ( szczególnie duchowej- wartości i norm społecznych), to można oczekiwać zablokowania(większego lub mniejszego) dostępu dziecka do przeszłości kulturowej,
do tradycji, do doświadczeń społecznych poprzednich pokoleń. Komputer oferuje w zamian kulturę substytutowi(np. oglądanie zasobów muzealnych w Internecie lub wycieczkę
po egzotycznych krajach przedstawionych na płycie kompaktowej).
Komputer zalewa nas kulturowymi „śmieciami”, w których można odkryć coś naprawdę wartościowego. Ile jednak trzeba zmarnować czasu, aby to odnaleźć?
A jeszcze, czy dziecko potrafi samodzielnie odróżnić produkty kultury wartościowe
od bezwartościowych?
Osobowość rozwojowa tworzona przez komputer jest chłodna emocjonalnie
i może uczyć takich chłodnych, niezaangażowanych emocjonalnie kontaktów nie tylko z komputerem, lecz również z ludźmi.
Należy jednak pamiętać, że jednocześnie zapewnia on dużą łatwość dostępu
do informacji , potrafi wzbogacić rozwój poznawczy dzieci W świetle przeprowadzonego wywodu ocena roli komputera w rozwoju psychicznym dziecka wypada dość dwuznacznie. W świetle przeprowadzonej analizy można sformułować taką dyrektywę: dorośli głównie rodzice powinni w zdecydowany sposób zostać włączeni w proces kontaktowania się dziecka z komputerem.
Aby uzyskać skuteczny i wychowawczo pożądany wpływ dorosłego na dziecko znajdujące się w interakcji z komputerem, muszą być spełnione trzy warunki:
dorosły powinien poznać możliwie dobrze możliwości kreowania świata przez komputer,
dorosły powinien mieć taki wpływ na potencjał kreacyjny komputera, aby ułatwił on poznawanie rzeczywistości przez dziecko, a nie zastepował jej fikcją,
dorosły powinien wzbogacać i zmodyfikować własne działania wychowawcze, zmierzające do przekazania dziecku posiadanych posiadanych doświadczeń kulturowych kulturowych taki sposób, aby uwzględniały one oddziaływania mediów, a szczególnie komputerów w procesie socjalizacji.
Literatura: H. Noga, Czy nowoczesność niweczy trud wychowania ” Wychowawca” 1999 nr 5
Stanisław Kowalik –„ Z teorii mediów „, Uniwersytet im. A. Mickiewicza
w Poznaniu
J. A. Kłys „Komputer i wychowanie”, Ottonianum, Szczecin 1995 r.
opracowała: Eugenia Kowal
|