Mualliflik huquqi litsenziyalari

Mualliflik huquqi litsenziyalari
Har bir muallif o‘z mualliflik huquqlarini e’lon qilish uchun mualliflik huquqi litsenziyalaridan foydalanishi mumkin.
Copyright litsenziyasi (©) – mualliflik huquqi egasining ismi (yoki sarlavha) va asarning birinchi nashr etilgan yilidan iborat.
Creative Commons (CC) tashkiloti AQSHda 2001-yilda mualliflik huquqlari uchun kurash olib borgan taniqli professorlar Lourens Lessig, Xel Abelson va Erik Eldredlar tomonidan tashkil etilgan bo‘lib, mualliflik huquqlarini himoya qiluvchi bepul litsenziyalarni taqdim etadi. Tashkilot tomonidan e’lon qilingan olti turdagi litsenziya butun dunyo axborot yetkazuvchilariga o‘z materiallarini turli usullar yordamida himoya qilish imkonini beradi.
Creative Commons litsenziyasi to‘rt xil elementdan tarkib topgan bo‘lib, ular quyidagicha izohlanadi:
– muallifi ko‘rsatilgan holda (Attribution): asarning mualliflik huquqi saqlangan holda undan nusxa olish, tarqatish, ishlatish, qayta ishlashga ruxsat beriladi;
– hech qanday o‘zgartirish kiritmagan holda (No Derivative Works): asar o‘zgartirilmagan holda undan nusxa olinishi, tarqatilishi, foydalanilishiga ruxsat beriladi. Agar kimdir asarni o‘zgartirishni yoki qayta ishlashni xohlasa, u holda bunga muallif ruxsatini olishi lozim;
– shartlarga amal qilgan holda (Share Alike): asarning qayta ishlangan, takomillashtirilgan versiyasini faqat muallifning original asari uchun olingan litsenziyasi asosidagina tarqatilishiga ruxsat beriladi;
– notijorat maqsadlarda (Non-Commercial): asardan notijorat maqsadlarda nusxa ko‘chirish, tarqatish, foydalanish, qayta ishlashga r uxsat beriladi. Agar foydalanuvchi undan tijorat maqsadida foydalanmoqchi bo‘lsa, u holda muallifga murojaat etishi zarur.
Quyidagi elementlardan tarkib topgan 6 xil kombinatsiyali litsenziya turlari ham mavjud:
(CC-BY) – muallifini ko‘rsatgan holda foydalanish. Mazkur litsenziya asar muallifini ko‘rsatgan holda asarni tarqatish, tahrirlash, moslash, takomillashtirish, hatto tijorat maqsadida foydalanishga ham ruxsat beradi;
(CC BY-SA) – muallifini ko‘rsatgan va shartlarga amal qilgan holda foydalanish. Litsenziyaning bu turi asar muallifi ko‘rsatilgan holda muallifning shartlari asosida tahrirlash, moslash, takomillashtirishga ruxsat beradi. Asardan tijorat maqsadida foydalanilsa, muallifga kredit berib borish, takomillashgan asarga litsenziya olish uchun muallifning avvalgi litsenziya shartlarini inobatga olish zarur;
(CC-BY-ND) – muallifi ko‘rsatilgan va hech qanday o‘zgartirish kiritmagan holda foydalanish. Bunday litsenziya asarni tijorat va notijorat maqsadlarida hech qanday o‘zgartirishsiz, butunligicha, muallifini ko‘rsatgan holda foydalanish imkonini beradi;
(CC BY-NC) – muallifini ko‘rsatgan holda va notijorat maqsadida foydalanish. Bu turdagi litsenziya asar muallifi ko‘rsatilgan holda notijorat maqsadida foydalanish, o‘zgartirish, moslash va takomillashtirishga ruxsat beradi;
(CC BY-NC-SA) – muallifi ko‘rsatilgan, shartlarga amal qilingan holda hamda notijorat maqsadlarida foydalanish. Litsenziya asarni notijorat maqsadida muallifini ko‘rsatgan holda tahrirlash, moslash va takomillashtirishga ruxsat beradi. Takomillashgan asarga litsenziya olish uchun muallifning avvalgi litsenziya shartlari inobatga olinishi zarur;
(CC BY-NC-ND) – muallifi ko‘rsatilgan, hech qanday o‘zgartirish kiritilmagan holda hamda notijorat maqsadlarda foydalanish. Bu litsenziya barcha 6 ta asosiy litsenziya orasida eng chegaralovchisi hisoblanib, asarni asar muallifi ko‘rsatilgan holda faqat ko‘chirib olish imkoninigina beradi. Asarni o‘zgartirish va undan tijorat maqsadlarida foydalanish ta’qiqlanadi.
|