Energiya ta’minoti tizimida reaktiv quvvatni kamaytirish texnologiyasi Reja: 1 Energiya ta’minoti tizimida reaktiv quvvatni kamaytirish texnolo

Energiya ta’minoti tizimida reaktiv quvvatni kamaytirish
texnologiyasi
Reja:
1.
Elektr energiyasining reaktiv tashkil etuvchilari
2.
Reaktiv quvvatni kompensatsiyalash usullari
3.
Kondensator batareyalarini qo‘llashda yuzaga keluvchi texnik noqulaylik
Reaktiv quvvatni kamaytirish uchun reaktiv quvvat kompnesatorlaridan
foydalaniladi.Reaktiv quvvat kompensatsiyasidan energiyani tejash maqsadida
foydalaniladi. Yirik sanoat korхonalarida bu masala yanada dolzarb sanaladi.
Reaktiv quvvatni kompensatsiyalovchi qurilmalarni (RQKQ) qoʻllash tarmoqdan
iste’mol qilinadigan quvvatni kamaytirishning eng ta’sirchan va samarali usuli
hisoblanadi.
Elektr energiyasining reaktiv tashkil etuvchilari.
Elektr ta’minoti tizimida elektr uzatish liniyalari va iste’molchi yuklamalarining
aktiv qarshiligi bilan birgalikda induktiv va sig‘im ham bo‘ladi.
Induktiv tok iste’mol qurilmalari reaktiv quvvat (energiya) qabul qiluvchilar deb
1-Rasm. Indukiv elementda reaktiv quvvat
sig‘im tok iste’molchi qurilmalari esa reaktiv quvvat (energiya) manbasi deb
ataladi.
2-Rasm. Sig‘im tok iste’molchi qurilmalari reaktiv quvvat.
Reaktiv quvvat iste’molchilarini tarkibini taxlil qilish shuni ko‘rsatadiki, asosiy
reaktiv quvvat iste’molchilar to‘rt xil ko‘rinishdagi qurilmalardan:
1.Asinxron elektrodvigatellarda - 40%;
2.Elektr isitgichlarda – 8%;
3.Transformatorlarni hamma turida – 35%;
4.Elektr uzatish liniyalari (ularda isroflar ) 7% ni tashkil qiladi.
Elektr tarmoqqa kuchlanish berilganda aktiv-induktiv yuklamada tok bu
kuchlanishdan burchakka siljib orqada qoladi.
U=
sinωt ,
=
sin(ωt-ϕ)
Elektr qabul qiluvchi aktiv hamda reaktiv quvvatni iste’mol qiladi.
P=I*U*cosϕ=
Q=I*U*sinϕ=P*tgϕ
Har ikki holatda joriy quvvat koeffitsiyenti:
S=
√
Cosϕ=P/S=P/
√
Elektr energiyasi iste’molchilarning aktiv, reaktiv quvvatlari nafaqat oraliq
vaqt muddatida balki ishlab chiqarish bir smenasi o‘tishda o‘zgarib turadi.
Reaktiv quvvat koeffitsiyenti aktiv quvvatda reaktiv quvvat ulushini yaqqol
ko‘rsatadi.
tgϕ=Q/P
Koeffitsiyentlar orasidagi aloqa:
Cosϕ=1/
√
Elektr energiyasining aktiv quvvat iste’molchilarining iste’mol qiladigan aktiv
quvvati ish bajaradi va boshqa tur energiyaga: mexanik, issiqlik yorug‘lik
kimyoviy, siqilgan xavo energiyasi va gazga o‘zgaradi.
Reaktiv quvvat elektr qabul qiluvchi qurilmalarda foydali ishga bajarmasdan
elektrodvigatel, transformator va elektr uzatish liniyalarida elektromagnit maydon
hosil bo‘lishiga sarflanadi.
Energiya tarmog‘i 100% reaktiv quvvatining 22% elektrostansiyalarni kuchaytirish
transformatorlarida.
Energiya tarmog‘ini 110-750 kV li podstansiyalardagi kuchlanishni oshiruvchi
avtotransformatorlarida, 6,5%
Tuman elektr tarmoqlarida, 13,5% kuchlanish pasaytiruvchi transformatorlari
58% esa 6-10kV shinalaridagi iste’molchilarning reaktiv quvvatni yo‘qolishidan
hosil bo‘ladi.
Elektr ta’minot tizimining R qarshiligi orqali aktiv R va reaktiv Q quvvati
uzatilishida aktiv quvvat yo‘qotish quyidagicha bo‘ladi.
ΔP=
R=
Tuman elektr tarmoqlarida qo‘shimcha kuchlanish isrofi paydo bo‘ladi. Aktiv R va
reaktiv X qarshilikli elektr ta’minot tarmoqlari orqali aktiv quvvat R va reaktiv
quvvat Q uzatishda kuchlanish yo‘qotish.
ΔU=
|