Moliyaviy investitsiyalar tahlili

|
Moliyaviy investitsiyalar tahlili
|
bet | 299/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Moliyaviy investitsiyalar tahlili
Bozor munosabatlari rivojlangan sharoitda muayyan korxonada ish- lab chiqarishni tashkil etish va ayniqsa kengaytirish qo‘shimcha mablag‘ topish maqsadida chiqarilgan qimmatli qog‘ozlarsiz amalga oshishi qiyin.
Rivojlangan bozor iqtisodiyoti sharoitida qimmatli qog‘ozlarni sotib olish quyidagi maqsadlarni ko‘zda tutadi:
kapitalni aniqlash;
qo‘shimcha fond olish;
qimmatli qog‘ozlar kursining oshishi evaziga kapitalni ko‘- paytirish.
Tom ma’noda bozor iqtisodiyoti to‘la shakllanib bo‘lmagan mamlakatlarda qimmatli qog‘ozlar ularga xos bo‘lmagan boshqa maqsadlarda ham sotib olinishi mumkin. Bunday maqsadlar jumlasiga quyidagilarni kiritish mumkin:
qimmatli qog‘ozlar sotib olish yo‘li bilan mulkiy huquqlarga ega bo‘lish, defitsit mahsulotlar va xizmatlarga ega bo‘lish;
muomala shartlariga ko‘ra naqd pul o‘rnini bosa oladigan qimmatli qog‘ozlarni sotib olish;
bozorni o‘rganish uchun;
mulk ta’sir darajasini kengaytirish va uni qayta taqsimlash;
nobarqaror bozor sharoitida qimmatli qog‘ozlar kurslari o‘zgarishlari asosida chayqovchilik qilish va h.k.
Qimmatli qog‘ozlarning likvidlik masalasi bozor iqtisodiyoti shakllanib kelayotgan davlatlarda fond bozorini rivojlantirish bilan bog‘liq o‘ta muhim masalalar jumlasiga kiradi. Likvidlilik darajasi qancha yuqori bo‘lsa, bunday qimmatli qog‘ozlarlarning kursi shuncha mustahkam va yuqori bo‘ladi. Demak, korxonalar qimmatli qog‘ozni sotib olishda birinchi navbatda ularning shu jihatlariga e’tiborni qaratishlari kerak.
Rivojlangan bozor iqtisodiyoti sharoitida qimmatli qog‘ozlarning o‘ndan ortiq turi bo‘lib, ularning ayrim turlari, o‘z navbatida, turli shartlar asosida muomalaga chiqarilgan har xil shakllarga bo‘linishi mumkin. Quyidagilar qimmatli qog‘ozlarning asosiy turlari bo‘lib hisoblanadi: aksiya, veksel, fyuchers, xususiylashtirish cheki, obligat- siya, davlat xazina majburiyatlari, optsion, varrant, banklarning jamg‘arish va depozit sertifikatlari, konosament, mulkiy varaqa (masalan; uy-joy olish huquqini beruvchi qimmatli qog‘oz).
Qimmatli qog‘ozlar va ularning ishonchliligi haqida gap ketganda xalqaro amaliyotda maxsus reyting agentliklari va tashkilotlari qimmatli qog‘ozlarni chuqur tahlil asosida guruhlarga bo‘lishadi. Masalan, qimmatli qog‘ozlar, «oliy sifatli», «yuqori sifatli», «o‘rtadan yuqori sifatli», «o‘rta sifatli» va h.k. guruhlarga bo‘lish mumkin.
Qimmatli qog‘ozning investitsion sifati uning likvidlilik darajasi hamda o‘rtacha bozor fondidan kam bo‘lmagan darajada foiz keltirish qobiliyati va kurs qiymati barqaror bo‘lgan sharoitda risk holati kabi omillarni baholash belgilanadi.
Ma’lumki, qimmatli qog‘oz riski qancha past bo‘lsa, uning likvidlilik darajasi shuncha yuqori bo‘ladi. Lekin risk darajasi past bo‘lgan qimmatli qog‘ozning daromad keltirish qobiliyati ham aksariyat hollarda yuqori bo‘lmasligi mumkin.
Bu o‘rinda qimmatli qog‘ozlar keng tarqalgan g‘arb davlatlari bilan o‘tish davrida yashayotgan davlatlar amaliyoti o‘rtasida o‘zaro mos kelmaslik holatlari ham mavjud. Masalan: G‘arbda aholi turli qimmatli qog‘ozlar investitsion sifatlarini yaxshi biladi. Investorlar o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlaridan kelib chiqib, qimmatli qog‘ozning qaysi turini sotib olishni hal etish uchun ularning investitsion sifatlarini chuqur
o‘rganishga yetarli axborot topa olishadi. Axborot o‘zining haqqoniyligi, ishonchliligi va to‘laligi bilan ajralib turadi. qimmatli qog‘ozning investitsion sifatlari haqida noto‘g‘ri moliyaviy axborot bergan yuridik yoki jismoniy shaxs fond bozorida tezda o‘z obro‘sini to‘kib qo‘yishi va natijada sinishi mumkin.
Bozor iqtisodiyoti endi rivojlanayotgan davlatlarda qimmatli qog‘ozlarning investitsion sifatlarini aniqlash hozircha tor doiradagi mutaxassislarning ishi bo‘lib qolmoqda. Qimmatli qog‘ozlarning potensial investorlari bo‘lishi mumkin bo‘lgan aholining keng qatlamlari fond bozori sarxadlariga asta-sekin kirib bormoqda.
Bozor iqtisodiyoti shakllanayotgan davlatlarda qimmatli qog‘ozlar portfeli bilan bog‘liq risklar nisbatan ko‘pligi bilan ajralib turadi. Quyida qimmatli qog‘ozlar portfeli bilan bog‘liq risklarning asosiy turlari haqida qisqacha so‘z yuritiladi.
|
| |