nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Informatika kursi bo’yicha o’quvjarayonini rejalashtirish

|
Informatika kursi bo’yicha o’quvjarayonini rejalashtirish
|
bet | 154/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)Informatika kursi bo’yicha o’quvjarayonini rejalashtirish.
Rejalashtirish tizimi o’z ichiga yillik yoki yarim yillik, tematik, xar bir dars rejasini oladi. Bunday taqsimlashga muvofiq darsga tayyorlanishni uch bosqichga bo’lish mumkin: ya’ni o’quv yiliga tayyorlanish, mavzu bo’yicha qator bir necha darsga tayyorlanish, navbatdagi darsga tayyorlanish.
Birinchi bosqichda aniq sinf o’quvchilarini nima uchun, nimaga va qavday o’qitish kerak degan savollar yechiladi. Bunda o’quvchilar o’tgan yili nimani va qanday o’qiganligini xisobga olish va o’qitishning kelajagani ko’ra olish zarur.
Informatika bo’yicha darslarni rejalashtirish uchun dastlabki xujjatlar bu-o’quv jarayonida informatika fanining o’rnini aniqlovchi ta’lim muassasasining o’quv rejasi; uning mazmunini aniqlovchi kursning rasmiyo dasturi; tematik reja, odatda xalq ta’lim vazirligi instruktiv xujjati yoki o’qituvchi uchun uslubiy qo’llanmalardir.
O’quv rejasi va dasturiga muvofiq darslar bo’yicha o’quv materiallarining taxminiy bo’linishini o’z ichiga olgan yillik yoki yarim yillik rejalashtirish amalga oshiriladi.
O’qituvchi darsga tayyorlanishining ikkinchi bosqichida asosiy o’rinni tematik rejalajtirish egallaydi.Informatika darslariga va xisoblash texnikasi xonasida darslarni o’tkazishga tayyorlanish va rejalashtirishning aloxida xususiyati bu pedagogik dasturiy vositalar va informatsion texnologiyalar ishlatilishi mumkin bo’lgan dars fragment va aspektlarini yaxshilab ko’rib chiqishdir.
Darsning plan-konspekti o’qituvchi uchun majburiy xujjatdir. Savol va vazifalar. O’quv jarayonini rejalashtirish tizimi namalardan iborat?
Yangi o’quv yili oldidan ta’lim xaqidagi qandayxujjatlarni o’rganib chiqish zarur?
Informatika xonasini yanga o’quv yiliga qanday tayyorlaysiz?
Yangi o’quv yilini boshlashda sizga qanday dasturiy vositalarkerak bo’ladi? Tanlagan aniq mavzuingazga uslubiy taxlil yozing.
Tanlagan mavzuingizni o’rganishga tematik reja to’zing.
To’zilgan tematik reja bo’yicha bir darsning plan-konspektni yozing.
Tanlagan mavzuingiz bo’yicha o’quvchilar bilimini tekshirishga nazorat ishi tuzing.
|
| |
Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiena talabilari

|
Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiena talabilari
|
bet | 155/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiena talabilari.
Informatika fani elektr toki yordamida ishlaydigan kompyuter bilan bog’liq. Yaxshi bilamizki, elektr toki inson xayoti uchun xavflidir. Kelgusida sizning hayotingizgi va sog’lig’ingizga zarar yetmasligi, shu bilan birga qimmtbaho texnik vosita bo’lgan kompyuterning buzilib qolmasligi uchun ba’zi qoida va talablarni yodda saqlang. Ular Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiena talabilari deb ataladi.
Xavfsizlik texnikasi qoidalari
Kompyuter xonasida quyidagilar mumkin emas:
kompyuter xonasiga ustki (palto, kurtka)kiyimda kirish
kompyuter va uning qurilmalarini elektr manbaiga ruxsatsiz ulash yoki o’chirish; - qurilmalardagi muruvvatlarni burash.
monitorga qo’l va boshqa narsalarni tekkizish, himoya qopqoqlarini ochish;
qurilmalarning ulanish joylariga tegish;
kompyuter yaqinida isitish asboblaridan foydalanish;
qurilmalar yonida tez yonuvchi moddalar ishlatish;
xonaga qurilmaning ichki elementlariga salbiy ta’sir yetuvchi (kislotali, tarkibida xlor bo’lgan) moddalarni olib kirish, xonani changitish;
kompyuter va qurilmalar ustida turli buyumlarni qo’yish;
kompyuterlar elektr manabaga ulangan holda tozalash ishlarini olib borish;
qurilmalardan foydalanishda kuch ishlatish;
ishlab turgan qurilmani qarovsiz qoldirish;
IHTA xonasida jixozlarni joylashtirish va saqlash.
O’quv jihozlari va o’quv qurollari shkaflarda saqlanadi.
Ko’rgazmali qurollar va mustaqil ishlash uchun materiallar alohida saqlanishi kerak. Dasturiy vositali disklar sinf va mavzular bo’yicha saralanib chang va yorug’likdan himoyalovchi maxsus qutichalarda saqlanadi. Qutichalarning ustki qismiga mavzu nomlari yozib qo’yiladi.
Jadval va plakatlar sinflar va mavzular bo’yicha saralangan holda o’lchamlari hisobga olingan maxsus shkafda saqlanadi.
Audio-video qo’llanmalar videokasseta va diafilmlar joylashtirish uchun maxsus bo’limlarga ega shkaf javonlarida saqlanadi.
O’quv-metodik va ilmiy-ommabob adabiyotlar shkaf javonlarida saqlanadi.
|
| |
-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan Davlat ta’lim standartining mazmuni

|
-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan Davlat ta’lim standartining mazmuni
|
bet | 140/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)12-mavzu.Informatika va axborot texnologiyalaridan Davlat ta’lim standartining mazmuni (4 soat amaliy).
Darsning maqsadi
|
|
Tinglovchilarga Davlat ta’lim standartining mazmuni. Ta’lim darajasi. O’quvchilarning tayyorlanish darajasini standart aniqlaydigan va uni baholaydigan tizimga qo’yilgan talablar haqida bilim berish va ko`nikmalarini rivojlantirish, mustahkamlash.
|
Darsning rejasi
|
|
Reja:
Davlat ta’lim standartining mazmuni.
Ta’lim darajasi.
O’quvchilarning tayyorlanish darajasini standart aniqlaydigan va uni baholaydigan tizimga qo’yilgan talablar.
Informatika va axborot texnologiyalari fanlaridan o’quvchilarni bilimini nazorat qilish shakl va usullari.
|
Dars turi
|
|
Ma’ruza, seminar, bahs-munozara.
|
Dars bosqichlari
dars taqsimoti
|
va
|
Tashkiliy qism
Yang mavzu bayoni
III.Mavzuni mustahkamlash
IV. Darsga yakun yasash
|
O`quv jarayonining
|
Metod: hamkorlikda o`rganish, jamoada, guruhlarda.
|
|
|
| |
Pedagogical requirements for creating an electronic educational resource

Pedagogical requirements for creating an electronic educational resource: - audio files, animation, emotional impact, etc., in contrast to paper educational
resources, in order to ensure easier learning of the studied course material. enrichment
with;
- compliance with the level of knowledge and professional competence of the listener;
- created taking into account the emotional and physical potential of the listener;
- visualization of the topic using animation or other similar audio-visual means (starting
the visual receptor) as much as possible in accordance with the content of the lesson;
- to be free of large amounts of calculations;
- paying more attention to the content of the studied subject, creating conditions for
solving problems and examples;
- to create an opportunity for self-control in terms of topics at any stage of the studied
subject;
- creating the possibility to transfer the written work prepared on the studied subject to
any information medium, to present it using a disk or other information medium;
- the use of Key words, additional literature, hyperinstructions and help functions within
the scope of learning science [10].
Educational and methodological requirements for creating an electronic educational resource: - analysis by solving a large number of problems or changing primary data, using
graphic interpretations;
- creating conditions for the teacher to conduct the lesson in the form of an independent
lesson, in this case participating in the role of a listening consultant; - to give the pedagogue
173
the opportunity to control the level of knowledge acquired by students with the help of
tests of different complexity (formed according to the level of complexity);
- an opportunity to prepare for lessons in a way convenient for the pedagogue (creating
slides, text, presentation, video material, etc.) [5].
Ключевые слова - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and...

172
3. Educational and educational-methodical materials - materials that create an
opportunity to effectively acquire theoretical and practical knowledge of the educational
module. These types of materials include: text of lectures, electronic presentations,
electronic educational resources, electronic training manuals, electronic teaching-
methodical (or) methodical) manuals, exercises (or problems) package, plans for seminars
and practical training, instructions for the organization of laboratory training.
4. Sources of lexical information - encyclopedias, reference books, dictionaries, state
legislative documents, normative-methodical and normative-technical documents, STATE
REQUIREMENTS, Regulations, Help for computer programs, for users on the use of
EATR’instructions, etc.
5. Instructional materials - electronic albums, electronic atlases, sets of posters, video
films, slides of electronic presentations, web-documents illustrating visual materials,
collections of sound files, etc.
6. Dictionary of terms or glossary - educational resources covering special terms related
to the educational module, explanations of basic concepts.
7. Current, intermediate and final control - a set of control questions, written works or
test tasks on the topics indicated in the curriculum or a complete educational module,
computer programs for organizing an electronic test that allows students to check their
knowledge.
8. Pedagogical practice documents - educational and methodical resources that
illuminate the general nature of pedagogical practice, the schedule of organization and
conduct of pedagogical practice, the period of organizing orientation and final conferences
of pedagogical practice, methodological training for students on the organization of
pedagogical practice instructions.
9. Educational and bibliographic materials - educational and bibliographic references, a
list of scientific, educational and methodical literature that allows effective mastering of the
basics of the educational module, the foundations of state legislation and normative legal
documents, as well as, a list of computer software tools [7].
CSN kommutatsiya tarmog‘i

|
CSN kommutatsiya tarmog‘i Pdf ko'rish
|
bet | 208/283 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 8,51 Mb. | | #102907 |
Bog'liq Raqamli mobil aloqa28.3. CSN kommutatsiya tarmog‘i
CSN tuguni ham WiMAX tarmog‘i ichida, ham tashqi IP
tarmoqlar bilan abonentlarga aloqa xizmatlarini taqdim etadi-
gan bevosita WiMAX operatori tarmog‘i hisoblanadi. CSNda
IP marshrutlashtirish, RCRF va abonentlar prodgillarini saqlash,
ASN tugunlar bilan trafikni almashtirish AIS ASN hududi che-
garalaridan chiqqanda mobillikni boshqarish, “rouming”da tur-
li CSN tugunlari orasida trafikni tunnellashtirish, “billing” va
“rouming” hisoblari, multimedia servislari, qonuniy ushlash (rus.
“Законный перехват”) va boshqalar kabi ko‘p sonli funksiyalar
ishlatiladi. CSN tugun marshrutizatorlar, AAA proksi-serverlar,
abonentlar ma’lumotlari bazasi va o‘zaro ta’sirlashish shlyuzlari
kabi tarmoq elementlarini o‘z ichiga olishi mumkin. CSN tuguni
yana yaratiladigan tarmoq yoki mavjud WiMAX xizmatlari pro-
vayderi tarmoqlari qismi sifatida ishlatilishi mumkin.
IEEE 802.16 standartiga mobillikni kiritilishi bilan NRM
tayanch modelga NSP (ingl. Home NSP va Visited NSP) tar-
moq xizmatlari provayderining uy va mehmon tugunlari kiritil-
di. Uy HSP bu AUga aloqa xizmatlarini taqdim etadigan ope-
rator, mehmon HSP esa AUga “rouming” xizmatlarini taqdim
etadigan ope ratordir. Buning uchun uy va mehmon HSP o‘zaro
“rouming” haqida shartnoma imzolaydi. Ham uy va ham meh-
mon HSP AAA funksiyalarini bajaradi. AUga tarmoqning yozil-
gan xizmatlariga taqdim etishni taqdim etadi, lekin “billing” va
abonent to‘lovini hisob-kitobi uy NSP orqali amalga oshiriladi.
“Rouming”da AU uchun trafikni marshrutlashtirish ham uy NSP
orqali, ham to‘g‘ridan to‘g‘ri mehmon NSP orqali amalga oshi-
rilishi mumkin.
Tayanch nuqtalarining funksiyalari.
Tayanch nuqtasi ikki turli tarmoqlar guruhlarida joylashgan ik-
kita funksional tugunlar orasida o‘zaro ta’sirlashish nuqtasi hi-
soblanadi.
Bunda quyidagi shartlar to‘g‘ri:
|
| |
interyerlarni - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...

587
Qoqon, Buxoro, Toshkent yog‘`och o‘ymakorlig‘ining‘ o‘zig‘a xos xususiyatlarini g‘apirib
bering‘.Yog‘`och o‘ymakorlig‘ida qanday asbob-uskunalardan foydalaniladi? Savollar bahs-
munozara orqali muhokama qilinadi va o‘qituvchi kelgusi dars uchun topshiriq beradi
hamda darsga yakun yasaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Ishmuhamedov P., Abduqodirov A., Pardayev A. Ta`limda innovatsion texnologiyalar.
T.Is`tedod-2008.-180 bet
2. Ishmuradova G.I., Mirzayeva G.M., Mirzayev E. M. Xalq
hunarmandchilik va badiiy
loyihalash. Qarshi. Nasaf NMIU-2021y- 343b.
Mavlonova Yu.I. Talabalar mustaqil ta’limini tashkil etishda axborot texnologiyalarning
afzalliklari
TALABALAR MUSTAQIL TA’LIMINI TASHKIL ETISHDA AXBOROT
TEXNOLOGIYALARNING AFZALLIKLARI
Mavlonova Yu.I.
Navoiy davlat pedagogika instituti,
“Texnologik ta’lim” kafedrasi katta o‘qituvchisi
E-mail: mavlonova_82@mail.ru
tel. +99897-321-03-19
Annotatsiya.
Ushbu maqolada talabalar mustaqil ta’limini
tashkil etishda axborot
texnologiyalaridan foydalanib tashkillashtirish afzalliklari haqidagi ma’lumotlar berilgan.
Bugungi raqamlashtirilgan ta’lim tizimida axborot va kompyuter texnologiyalaridan keng
foydalanish orqali mustaqil ta’limni rivojlantirish va ta’lim
sifatini, dars samaradorligini
oshirish imkoniyatlarini takomillashtirish nazarda tutilgan.
Naqqoshlikda buyumg‘a badiiy ishlov berish bosqichlarini o‘rg‘anish”

586
iborat naqshlar jamlanmasi)
uslubida eshik, ustun, panjara va xontaxtalarg‘a bezak
berilishi, naqsh qanchalik ehtiyotkorlik va did bilan ishlansa,
buyum nafis va bejirim
chiqishi, naqsh mujassamotida g‘irih va islimiy naqshlar hamohang‘ ishlatilishi, mustaqil
ravishda g‘irih kamdan-kam hollarda qo‘llanilishi haqida o‘z fikrlarini bildiradilar.
Talabalar tomonidan taqdimotlar amalga oshirilgach o‘qituvchi
quyidagi fikrlar bilan
talabalar bilim, ko‘nikma va malakalari kengaytiriladi.
Naqqoshlik
- bu amaliy bezak
san’atning‘ eng‘ ommalashg‘an turlaridan biridir. Qadimda insonlar tabiatdag‘i
g‘o‘zalliklarni ko‘rib, bu g‘o‘zallikni uylarining‘ devorlarig‘a, uy-ro‘zg‘or buyumlarig‘a chiza
boshlag‘anlar.
O‘zbekistonning‘ an’anaviy me’morchilig‘ida naqqoshlik asosan shiftlarni, jimjimador
araqilarni, saroy ustunlarini, masjidlar, maktablar, boylarning‘ uylari, yog‘ochdan yasalg‘an
buyumlarni bezashda qo‘llang‘an. Nozik o‘simliksimon-g‘eometrik naqshdag‘i o‘zaro sing‘ib
ketg‘an novdalar, shoxlar va hashamatli tasvirlang‘an g‘ullarning‘
ritmik harakati, o‘zbek
ustalarining‘ ishlaridag‘i islimi va g‘irih naqshlarining‘ klassik motivlari shiftlarning‘
shaklig‘a moslang‘an. Naqsh ko‘proq
(*)(
) - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov

184
C++ dasturlash tili tarkibidagi ko‗rsatkichlarga boshlang‘ich
qiymatlarni
berish uchun, albatta, biror o‗zgaruvchi orqali qabul qilish maqsadga muvofiq
bo‗ladi. Ko‗rsatkichlarga boshlang‘ich qiymatlarni = belgisi yoki qavs ichiga olib
berilish mumkin. Ko‗rsatkichlarni boshlang‘ich qiymatlarini berish uchun quyidagi
dasturga e‘tibor bering:
#include
using namespace std;
int main()
{ int x=10, k=9;
int *y=&x;
int *t(&k);
return 0;
}
Yuqoridagi dasturga e‘tibor qaratsak, x va k butun sonlar qiymatlari bilan
aniqlangan. *y va *t ko‗rsatkichlarga boshlang‘ich qiymat sifatida x va k ni
qiymatlari berilgan.
«*» operatori esa «&» - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARI
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
int main () funksiyasi tanasi tugagandan keyin fak nomli funksiya 14-

161
qavsdan keyin (;) belgisi qo‗yilmagan.
15 va 18 satrlardagi
figurali qavslar fak
funksiyasining blok belgilari. Dasturning
15- satridan 18-satrigacha bo‗lgan
qismi fak nomli funksiyaning tanasi deyiladi.
Bundan buyon tarkibida boshqa funksiyaga murojaat byurug‗i bo‗lgan
dasturni asosiy dastur deb, murojaat bo‗layotgan
funksiyani esa yordamchi
dastur(podprogramma) deb ham ataymiz. Demak, dasturning
4-satridan 13-
satrigacha bo‗lgan qismi asosiy dastur,
14-satridan 18-satrigacha bo‗lgan qismi
esa yordamchi dastur hisoblanadi.
Asosiy dasturning 8-satrida uchta chaqiriq byuruqlari (yoki funksiyaga
murojaat byurulari) berilgan.
Ulardan biri, masalan, nf=fak (n); byurug‗ini tahlil
qilaylik. C++ bu buyruqni uchratgach, dastur bajarilishini 15-satrdan
davom
ettiradi, ya‘ni fak nomli funksiyaning tanasini bajaradi. Bunda 15 va 16-satrlarda
n! hisoblanadi. n! ning natijaviy qiymatini butun turli f o‗zgaruvchi oladi.
17-satrdagi return f; byurug‗i f o‗zgaruvchining qiymatini murojaat bo‗lgan
joyga qaytarishni ta‘minlaydi. Natijada nooshkor holda nf=f qiymat berish
byurug‗i bajarilib, keyingi mf=fak (m) byuruqni bajarishga o‗tiladi.
Xulosa: demak, qism dastur tanasida bajarilgan hisob natijalarini return
operatoridan keyin yozilgan o‗zgaruvchi yoki ifoda
yordamilda asosiy dasturga
olib chiqiladi.
Funksiya prototipi, funksiya sarlavhasi va chaqiriq buyruqlaridagi
parametrlar nomlarining har xil bo‗lishi dastur bajarilishiga hech qanday ta‘sir
qilmaydi. Chunki funksiya prototipi va aniqlanishidagi argumentlar (bizning
dasturimizda n parametr) formal (nomiga turgan) parametrlar bo‗lib,
ularning
qiymati shu funksiyaga murojaat bo‗lguncha aniq bo‗lmaydi. Demak, yuqorida
keltirilgan dastur quyidagi ko‗rinishda ham bexato ishlaydi.
#include
using namespace std; int fak(int s);
int main()
{ int n, m, nf, mf, nm; float c;
cin>>n>>m; nf=fak(n); mf=fak(m); nm=fak(n-m); c=nf/(mf*nm);
cout<<"\nc="<}
int fak(int y)
{in t f=1, i=1; while(i<=y) {f=f*i; i++;}; return f;
}
Lekin zaruriyat bo‗lmaganda bu usuldan foydalanmaslik tavsiya etiladi,
chunki dasturni tushunish qiyinlashadi.
To‘g‘ri javob: 26,27 mln. so‘m

|
To‘g‘ri javob: 26,27 mln. so‘m Pdf ko'rish
|
bet | 140/230 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 4,03 Mb. | | #122991 |
Bog'liq 9FGpxRXF4oZVzQ4RAFkIWArGCd7lguGpnEliCPmRTo‘g‘ri javob: 26,27 mln. so‘m.
2.2.5-masala. 30, 50 va 70 kundan so‘ng to‘lanishi lozim bo‘lgan 100, 150 va 180 mln. so‘m
pul, 450 mln. so‘mga teng bo‘lgan to‘lov bilan almashtirildi. Hisob-kitoblarda 20% yillik oddiy
stavkadan foydalangan holda, umumlashtirilgan to‘lov muddatini aniqlang.
To‘g‘ri javob: 144 kun
2.2.6-masala. 1, 2 va 3 yildan keyin to‘lanishi lozim bo‘lgan 3, 5 va 10 mln. so‘m pul, 16 mln.
so‘mga teng bo‘lgan to‘lov bilan almashtirildi. Hisob-kitoblarda 10% yillik murakkab stavkadan
foydalangan holda, umumlashtirilgan to‘lov muddatini aniqlang.
To‘g‘ri javob: 1,13 yil
2.2.7-masala. Boshlang‘ich shartnoma bo‘yicha 4 yildan keyin 500 mln. so‘m to‘lanishi kerak
edi. Ushbu sharoitlar quyidagicha o‘zgartirildi: birinchi ikki yildan keyin 300 mln. so‘m to‘lash;
qolgan summani keyingi uch yildan keyin to‘lash. Hisob-kitoblarda 10% yillik murakkab stavkadan
foydalangan holda, qolgan summani toping.
To‘g‘ri javob: 150,7 mln. so‘m
2.2.8-masala. Boshlang‘ich majburiyat bo‘yicha 20 mart kuni 500 ming so‘m, 25 avgustda esa
300 ming so‘m to‘lash lozim. Ushbu majburiyat qayta ko‘rib chiqilgandan so‘ng 5 may kuni 400 ming
so‘m, qolgan summani esa 25 sentyabrda to‘lashga kelishildi. Hisob-kitoblarda 40% yillik oddiy
stavkadan foydalangan holda, to‘lanishi lozim bo‘lgan qolgan summani toping. Barcha to‘lovlar oxirgi
to‘lov sanasiga olib kelinsin.
To‘g‘ri javob: 450,4 min so‘m.
2.2.9-masala. Tadbirkor hamkoriga 3 oydan so‘ng 100 ming so‘m, 5 oydan so‘ng yana 200
ming so‘m va 7 oydan so‘ng yana 150 ming so‘m to‘lashi kerak. Tadbirkor barcha to‘lovlarni
birlashtirgan holda 470 ming so‘m to‘lashni rejalashtirgan bo‘lsa, ushbu to‘lov amalga oshirilishi
lozim bo‘lgan muddatni toping. Hisob-kitoblarda 45% yillik murakkab foiz stavkasidan foydalaniladi.
|
| |
-rasm. ASN tuzilmasi.
Tayanch stansiya tavsifi

28.2-rasm. ASN tuzilmasi.
Tayanch stansiya tavsifi.
WiMAX Tayanch Stansiyasi (ba’zan “ulanish nuqtasi” sifa-
tida belgilanadi) bu IEEE 802.16 standartga muvofiq PHY va
MAC darajalariga munosabatga ega mantiqiy uskunadir. Bu shuni
bildiradiki, turli BSlar turli funksiyalarga ega bo‘lishi mumkin.
406
WiMAX tarmog‘idan mantiqiy TS o‘z chastota resursini bir
ma’lum sektor hisoblanadi. Ya’ni real TS bir nechta mantiqiy
TS lar bilan birlashmasidan iborat. Yuklamani bir tekis taqsim-
lash yoki TS tizimining to‘lib qolishi uchun TS bir necha ASN
shlyuzlar orqali ulanishi mumkin.
R3
ASN
ASN shlyuz
va o‘zgarmas
nuqtalarni
o‘rnatish
ASN shlyuz
va o‘zgarmas
nuqtalarni
o‘zgartirish
BS
BS
R1
R1
R8
R6
R6
R4
R4
28.3-rasm. ASN tayanch nuqtalari.
ASN shlyuz tavsifi.
ASN shlyuz mazkur mantiqiy uskunalarning qismini o‘zi-
ga olish bilan ASN va CSN tugunlar orasida o‘zaro ta’sir-
lashishni bo‘yicha funksiyalarni bajaradigan mantiqiy uskuna
hisoblanadi. Shuningdek, ASN shlyuz bir ASN tuguni TSni
boshqa ASN tugunlar va CSN tugun bilan bog‘laydi. Bunda
aloqa ham trafik kanallari darajasida ta’minlanadi. Yuklama-
ni bir tekis taqsimlash va tarmoqning ishonchliligini ta’min-
lash uchun ASN tugunda bir necha ASN shlyuzlar bo‘lishi
mumkin.
407
ASN shlyuzning funksionalligi.
ASNning funksionallik imkoniyatlari asosan ASN shlyuzga
qo‘yilgan, u opsional jihatdan ikkita DP (ingl. Decision Point)
qarorni qabul qilish va EP (ingl. Enforcement Point) bajarish da-
rajasiga bo‘linishi mumkin. Bunday bo‘linish tarmoqqa ASN
shlyuzlarni qulay joriy etish uchun maxsus qilingan. DP va EP
darajalar R7 tayanch nuqtasidan orqali bir-birlari bilan ta’sirla-
shadi. Bunda DP daraja bittadan ortiq EP darajalar bilan (ya’ni
ASN shlyuz bilan) o‘zaro ta’sirlashishi mumkin. EP daraja trafik-
ni uzatish funksiyasini, DP daraja esa boshqarish funksiyasini ba-
jaradi. R3, R4, R6 tayanch nuqtalarga qo‘yilgan ASN shlyuzlar
funksiyalari 28.4-rasmda keltirilgan.
Qaror qabul qilish darajasi
ASN shyuzi
R7
Bajarish darajasi
ASN shyuzi
R6
R6e
R3d
R3e
R34
R3
R4
R4d
R6d
28.4-rasm. ASN shlyuzning tayanch nuqtalari.
Misol uchun, R6d va R6c tayanch nuqtalari TS va ASN shlyuz-
ning DP va EP darajalari orasidagi interfeys hisoblanadi. TS va
ASN shlyuzlar orasida funksiyalarni taqsimlanishi ASN profillar
(A, B va C profillar) tomonidan aniqlanadi.
|
To‘g‘ri javob: 21,8% - Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlar

212
2.2.3-masala. Ikkita to‘lovlar birlashtirildi – 100 kundan so‘ng to‘lanishi kerak bo‘lgan 3 mln.
so‘m va 130 kundan so‘ng to‘lanishi kerak bo‘lgan 5 mln. so‘m. Hisob-kitoblarda yiliga 12%lik oddiy
stavkadan foydalangan holda, umumlashtirilgan to‘lov miqdorini aniqlang (vaqt bazasi – 360 kun).
To‘g‘ri javob: 8,11 mln. so‘m
2.2.4-masala. To‘lash muddati 2 va 5 yil bo‘lgan tegishli tarzda 10 va 15 mln. so‘mlik
to‘lovlar, muddati 4 yil bo‘lgan to‘lovda umumlashtirildi. Hisob-kitoblarda 15% yillik murakkab
stavkadan foydalangan holda, umumlashtirilgan to‘lov miqdorini aniqlang.
Funksiya tanasini tasvirlash - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

159
int yig(int a, int b);
using namespace std;
int main()
{ int x,y,z;
cin>>x>>y;
z=yig(x,y);
cout<
return 0;
}
int yig(int a, int b)
{ int t;
t=a+b;
return t;
}
Kiritishga ma‘lumot
2 3
Dastur natijasi
5
Yuqoridagi masalani hal etish uchun
yig(a,b) funksiyasi yaratildi,
funksiya
tanasini main() funksiyasidan keyin tasvirlandi. Dastur bajarilish vaqtida
komplyator dastur tarkibida
yig(a,b) funksiyasini uchratganda
bajarilish qadami
yig(a,b) funksiya tanasiga o‗tib natijani hisoblab qaytib keladi va bajarilish qadami
buyruqlar ketma-ketligi bo‗yicha bajariladi. Yuqoridagi masalani ikkinchi
ko‗rinishda ham bajarish mumkin.
#include
int yig(int a, int b);
using namespace std;
int main()
{ int x,y,z;
cin>>x>>y;
z=yig(x,y);
cout<return 0;
}
int yig(int a, int b)
{
return a+b;
160
}
Kiritishga ma‘lumot
2 3
Dastur natijasi
5
Ikki sonning yi‘gindisini hisoblash uchun keltirilgan dasturning ikkinchi
ko‗rinishi faqat
yig(a,b) funksiyasining asosiy tanasida o‗zgartirilgan.
Return
xizmatchi so‗zidan keyin funksiya qaytaradigan qiymat natijasini ifodalovchi
ifodani ham yozish mumkin.
Misol. Binomial koeffitsentni aniqlash dasturini tuzing. Ma‘lumki, binomial
koeffitsent
formula bilan topiladi.
#include
using namespace std;
int fak(int n);
int main()
{
int n,m,nf,mf,nm; float c;
cin>>n>>m;
nf=fak(n); mf=fak(m); nm=fak(n-m);
c=nf/(mf*nm);
cout<<"\nc="<system ("pause");
return 0;
}
int fak(int n)
{ int f=1, i=1;
while(i<=n) {f=f*i; i++;}
return f;
}
Dasturning 3-satrida butun turli fak nomli funksiya prototipi e‘lon qilindi
va u bitta butun turli n parametrga ega.
Funksiyani e‟lon qilmasdan undan foydalanish

Funksiyani e‟lon qilmasdan undan foydalanish C++ dasturlash tilida funksiyalardan foydalanishning bir qancha usullari
mavjud. Bu usullardan biri C++ dasturlash tilida funksiyalarni e‘lon qilmasdan
funksiyalardan foydalanish usulidir. Agar funksiya prototipidan foydalanmasa,
albatta, main() funksiyasi ichida shu funksiyaga murojatdan oldin funksiyani e‘lon
qilish jarayonini keltirish kerak. Funksiya prototipidan foydalanmasdan funksiyaga
murojat qilishni quyidagi masala orqali ko‗rib o‗tamiz.
Misol: n! faktorialni hisoblash jarayonini funksiya yordamida tasvirlash. #include using namespace std;
int main()
{ int x;
cin>>x;
int fak(int n);
cout<return 0;
}
int fak(int n)
{ int p=1;
for(int i=1;i<=n;i++)
p=p*i;
return p;
}
Kiritishga ma‘lumot 5 Dastur natijasi 120 Demak, funksiya prototipidan foydalanmasa ham, lekin main() funksiyasi
tarkibiga funksiya nomini keltirish kerak ekan.
Misol: Sonning natural bo‗luvchilar sonini aniqlash uchun bo‘luvchi(a,b) funksiyasini yarating. #include using namespace std;
int main()
{ int x;
cin>>x;
163
int buluvchi(int x);
cout<return 0;
}
int buluvchi(int n)
{ int p;
for(int i=1;i<=n;i++)
if(n%i==0) p++;
return p;
}
Kiritishga ma‘lumot 6 Dastur natijasi 4 Yuqoridagi masalalarga e‘tibor qaratsak masala tarkibidagi funksiyalardan
dastur tarkibida ixtiyoriy joyida ixtiyoriy marta foydalanish mumkin.
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan - bet 158

##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
bet
158/246
Sana
12.12.2020
Hajmi
1,9 Mb.
#12881
1
...
154
155
156
157
158
159
160
161
...
246
2 -
3 -
Download
1,9 Mb.
1
...
154
155
156
157
158
159
160
161
...
246
Download
1,9 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan
Download
1,9 Mb.
j) agar dasturning 13-satrdagi return q1

169
n) dasturning 4-satri
float i,j,k,m,r; i=5.54, j=2.5412; kabi o‗zgartirilsa, dastur
natijasi o‗zgarmaydi, ya‘ni
q1=7
k=17
kabi bo‗ladi. Dasturning 13-satri
return true kabi o‗zgartirilsa dastur natijasi
q1=7
k=11
kabi bo‗ladi.
Umuman,
return operatori parametri qandaydir son bo‗lmasdan qiymati aniq
bo‗lgan sonli yoki harfiy ifoda, hatto, mantiqiy ifoda ham bo‗lishi mumkin.
Masalan, agar
x va
y larning qiymatlari oldindan aniqlangan bo‗lsa,
quyidagicha
buyruqlarga ruxsat etiladi:
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 133
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Jumayev M.E. va boshqalar. Matematika o’qitish metodikasi - T.: ”Ilm-Ziyo”
2.Jumayev M.E., „Matematika o’qitish metodikasidan praktikum—- Toshkent.:
O’qituvchi, 2004, 328 bet.
3.Jumayev M. “Matematika o‘qitish metodikasidan praktikum” Toshkent
O‘qituvchi 2004 yil. 325-bet
4.Muhammadaliyeva N.“Qiziqarli matematika” Toshkent O‘qituvchi 1994 y
84-bet
5.Axmedov S.A “O‘rta Osiyoda matematika o‘qitish tarixidan ” Toshkent
O‘qituvchi 1997 y 124-bet
www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 134
BOSHOSHLANGʻICH SINFLARDA INNAVATSION METODLARDAN
FOYDALANISH
Mutabarxan Akramxodjayeva Maxamadaliyevna
Toshkent shahar Yunusobod tumani 122- umumiy o'rta ta'lim maktabi
Boshlang'ich slnf o'qituvchisi
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada boshlang'ich sinf darslarida innovatsion
metodlardan foydalanishning samarali jihatlari, ahamiyati, shuningdek sifatini
ta'minlashga xizmat qiluvchi bir nechta innovatsion metodlar va pedagogik
texnologiyalar haqida to'liq fikr yuritiladi.
KALIT SO'ZLAR: malakali o'qituvchi, innovatsion metod, motivatsiya, interfaol
usullar,pedagogik texnologiyalar.
KIRISH
Ma'lumki har bir malakali o'qituvchining dars jarayonida foydalanadigan
innovatsion metodlari bor bo'ladi. Pedagog bu usullardan o'zining faoliyatining eng
asosiy va markaziy masalasi oʻquv jarayonida samarali va sifatli tashkil etishdan
iboratdir. Ayniqsa, boshlang'ich sinflarda bu muhim ahamiyat kasb etadi.
Boshlang‘ich ta`lim umumta`lim maktablarining bosh bo‘g‘ini bo‘lgan sinf
hisoblanadi. Bu paytda yosh bolalarning aqliy holati mukammal rivojlanib
borishiga
katta
e`tibor
qaratish
zarur.
Sababi ular
endigina maktab
ostonasiga qadam
qo‘yib
kelayotgan
o‘quvchilarni
maktab
hayotiga
ko‘niktirish,zamonaviy bilim olishlariga
yo‘l
ochib berishlari zarur
bo'ladi. Boshlang’ich sinflarda innovatsion usullardan samarali foydalanish lozim
va yo’nalishlar bo’yicha olimlarimizning dolzarbligi o’qituvchi bugungi hayotga
tayyorlash g’oyalari mavjud.
ASOSIY QISM
Innovatsion metodlar o‘qish motivatsiyasini shakllantirishga katta yordam
beradigan
texnologiyadir.Biz
hozir
boshlang'ich
sinflarda
qo'llanadigan
innovatsion usullar bilan tanishib chiqamiz.
1. «Rasmli rebus» usuli. Mazkur metod asosan darsning "Mustahkamlash "
qismida qoʻlansa maqsadga muvofiq boʻladi. Bu metod yordamida oʻquvchilar
|
return 20 - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov,...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov Pdf ko'rish
|
bet | 103/164 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,67 Mb. | | #146073 |
Bog'liq ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARIreturn 20 kabi yakunlangan bo‗lsa, funksiya tanasidagi hisob natijalari turi va
qiymatidan qat‘iy nazar, chaqiriq byurug‗i natijasi 20 ga teng bo‗ladi;
d) yuqorida funksiya turi qanday bo‗lsa unga qaytariladigan qiymat turi ham
shunday bo‗lmasa, xatolik sodir bo‗lishi haqida aytilgan edi. Bu xatolik ham
mantiqiy xatolik bo‗lishi mumkin. Ya‘ni kompilyator xato haqida xabar bermasligi
mumkin. Masalan, funksiya turi int bo‗lsin. Lekin unga haqiqiy qiymat qaytarilsa,
qaytarilgan qiymatning kasr qismi tashlab yuboriladi. Xatto, butun turli funksiyaga
return true kabi bool turli qiymat qaytarilsa, bu qiymat 1 deb, false qiymat
qaytarilsa, u nol deb qabul qilinadi;
h) return operatori orqali faqat massivning qiymatini qaytarib bo‗lmaydi.
Lekin massiv elementi qiymatini qaytarish mumkin;
i) main () bosh funksiyasida qiymat qaytarish uchun return 0; byurug‗idan
foydalaniladi. Bunda nol butun son bo‗lganligi uchun foydalanilgan. Ammo nol
o‗rnida ixtiyoriy manfiy va musbat, butun va haqiqiy sonlardan, qiymati aniq
bo‗lgan arifmetik va mantiqiy ifodalardan ham foydalanish mumkin. Shuningdek,
return operatori bo‗lmasa ham dastur ijro etiladi. Ya‘ni bosh funksiyaning blok
belgisini uchratgach C++ dastur yakunlanganligini tushunadi.
Qiymat qaytarish bo‗yicha aytilgan fikrlarni quyidagi dastur misolida
tushuntiramiz.
# include using namespace std;
int fun1 (int x, int y);
int main()
{int i,j,k,m,r; i=5; j=2;
m=fun1(i,j); k=10+m;
cout<<‖\n k=‖<system (―pause‖);
return -56;
}
int fun1 (int x,int y)
{int q1,p; q1=x+y;
cout<<‘\n q1=‖<return q1; system(―pause‖); }
168
Dastur natijasi
q1=7
k=14 kabi bo‗ladi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
(tur 
, tur & 
) - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

177
cin>>a>>b;
kop(a,b,p,q);
cout<<‖a+b=‖<
}
int kop(int m,int n,int & k,int & t)
{k=m+n;
t=m*n;
return 0;
}
Kiritish ma‘lumotlari
4 5
Dastur natijasi
a+b=9 ab=20
C++ dasturlash tilida proseduralarga murojat qilish jarayonida hech qachon
ifoda tarkibida murojat qilinmaydi. Chunki prosedura natijani nomiga emas, balki
o‗zgaruvchilarga ta‘minlaydi, shuning uchun oldin prosedura
ishlatiladi va keyin
uning prosedura tarkibidagi qiymat qaytaruvchi o‗zgaruvchi
ifoda ichida
ishlatilishi mumkin.
Nazariy savollar
1 Prosedura deganda nimani tushunasiz?
2 Proseduralarni e‘lon qilish usullarini ayting?
3 Proseduralarni e‘lon qilishning umumiy ko‗rinishi?
4 Prosedura tanasini tasvirlashning umumiy ko‗rinishi?
5 Proseduralarga qanday usullarda murojat qilinadi.
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar
1. IsPalindrom(N) mantiqiy funksiya hosil qiling. (N > 0). Agar N soni
palindrom bo‗lsa – true, aks xolda false qiymat qaytarilsin. Shu funksiya orqali 5
ta sondan nechtasi palindrom ekanini aniqlovchi dastur tuzilsin. IsPalindrom
funksiyasinida DigitCount va DigitN funksiyalaridan foydalanish mumkin.
(Qarang 29, 30)
2. Haqiqiy qiymat qaytaruvchi DegToRad(D) funksiyasini hosil qiling. (360
> D > 0). Funksiya D gradusning radian qiymatini qaytarsin. Shu funksiya orqali
3 ta berilgan burchakning radianga qiymati aniqlansin.
3. Haqiqiy qiymat qaytaruvchi RadToDeg(D) funksiyasini hosil qiling.
Funksiya R radianning gradus qiymatini qaytarsin. Shu funksiya orqali radianda
berilgan 3 ta burchakning gradusdagi qiymati aniqlansin.
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 137
qila olishi, ta'limning yangi-yangi usullarini izlashi, pedagogik tajribalardan ijodiy
foydalana olishi juda muhim hisoblanadi.Shuning uchun ham o'quv jarayoniga
pedagogik yangiliklarni kiritish, ta'limda pedagogik texnologiyalarni qo'llash, turli
innovatsion metodlardan foydalanish, ta'lim samaradorligini oshirish uchun
tinimsiz izlanish bugungi kunning ehtiyojiga aylandi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.R.Mavlonova, N.X.Raxmonqulova. Boshlang’ich ta’limda innovastiya. Metodik
qo’llanma, TDPU, 2007.2. A.Abduqodirov, R.Ishmuhammedov, "Ta’limda
innovatsiya” T;. Istedod- 2010.3.R.Mavlonova, N.X.Raxmonqulova. Boshlang’ich
ta’limning integrastiyalashgan pedagogika. TDPU, 2007.
4 .O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 2017, T; Ma'naviyat.
5. O’.Q.Tolipov, M.Usmonboeva. Pedagogik texnologiyalarning tanqidiy asoslari.
–T.: Fan, 2006.
6. Avliyoqulov N.X. Zamonaviy o‘qitish tеxnologiyalari. – T., 2001.
www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 138
"Oʻquvchilarni matematika fanidan kreativ fikrlash qobiliyatini
shakllantirishda Xalqaro PISA dasturining oʻrni"
Fargʻona viloyati Bagʻdod tumani
19-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining
matematika fani oʻqituvchisi
Olimova Muniraxon Ibroximjon qizi
Annotatsiya: Ushbu maqolada PISA xalqaro baxolash tizimida olib borilayotgan
ilmiy izlanishlar, matematika fanining rivoji va umumta‘lim maktab
o‘quvchilarining kreativ fikrlashlarida tutgan o‘rnini taxlil qilish va bir qancha
tadbiqlari samaralari o‘rganiladi.
Kalit
so’zlar: kreativlik,
PISA,
baholash,
yondashuvlar,
qobiliyat,
layoqat, tadqiqotchilik, tahlil, kreativ topshiriqlar.
O'zbekiston respublikasi xalq ta'limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risidagi kosepsiyasida O'zbekiston Respublikasida
umumiy o'rta va maktabdan tashqari ta'limni tizimli isloh qilishning ustuvor
yo'nalishlarini belgilash, o'sib kelayotgan yosh avlodni ma'naviy-axloqiy va
intellektual rivojlantirishni sifat jihatidan yangi darajaga ko'tarish, o'quv-tarbiya
jarayoniga ta'limning innovatsion shakllari va usullarini joriy etish maqsadida,
shuningdek O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 5-sentabrdagi "Xalq
ta'limini boshqarish tizimini takomillashtirish bo'yicha qo'shimcha chora-tadbirlar
to'g'risida"gi PF-5538-son Farmoniga muvofiq:
1. Quyidagilar:
a) O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasi (keyingi o'rinlarda — Konsepsiya) 1-ilovaga muvofiq tasdiqlansin va
unda quyidagilar nazarda tutilsin: O'zbekiston Respublikasining 2030-yilga kelib
PISA (The Programme for International Student Assessment) Xalqaro miqyosda
o'quvchilarni baholash dasturi reytingi bo'yicha jahonning birinchi 30 ta ilg'or
mamlakati qatoriga kirishiga erishish; kabi asosiy masalalar ko'rib chiqilgan bo'lib
bundan ko'rinadiki PISA xalqaro baholash tizimiga tayyorgarlik ko'rish kabi
masalalar eng oldingi o'rinlarga qo'yilgan. Shulardan kelib chiqgan holda, o'rta
|
Global va lokal o„zgaruvchilar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat...

165
int a=20, b=10;
using namespace std;
int main()
{
cout<
return 0;
}
int yig(int a, int b)
{ a=4; b=5;
return a+b;
}
Dastur natijasi
9
Dastur tarkibida a=20, b=10 global sifatida aniqlangan edi, lekin yig(a,b)
funksiyasini tarkibida a=4, b=5 bo‗lganligi uchun a va b larning boshlang‘ich
qiymatlari unitiladi va natija 9 ga teng bo‗ladi. Global o‗zgaruvchilarning
qiymatlarini saqlab qolish uchun a o‗zgaruvchini boshqacha qilib e‘lon qilish
kerak. Global o‗zgaruvchilar qiymatlarini saqlab qolish uchun quyidagi rejaga
asosan aniqlanadi.
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 119/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 140
oʻzgarishlarga sabab boʻlishi mumkin. Xalqaro PISA baholash dasturi bo’yicha
olib boriladigan tadqiqotlardagi kreativ fikrlash yo‘nalishining baholashi
mutasaddilarga dalillarga asoslangan toʻxtamga kelishda koʻmaklashuvchi aniq,
ishonchli va amalga oshirish mumkin boʻlgan baholash vositasini taqdim etadi.
Natijalar, shuningdek, jamiyatda ushbu muhim koʻnikmani taʼlim orqali
rivojlantirishning ahamiyati va usullari borasidagi bahslarga sabab boʻladi. PISA
xalqaro baholash dasturidagi ushbu faoliyat Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot
tashkilotining
ijodiy
fikrlashni
rivojlantirish
borasidagi
yangi
pedagogikani qoʻllab-quvvatlashga
qaratilgan
boshqa
bir
loyihasi
bilan
bogʻliqdir. Kreativ
fikrlashda
taʼlimning
asosiy
vazifasi
oʻquvchida
jamiyatda muvaffaqiyatli hayot kechirishi uchun bugun va kelajakda kerak
boʻladigan koʻnikmalarni shakllantirishdir. Kreativ fikrlash bugungi yoshlar ega
boʻlishi kerak boʻlgan muhim koʻnikma bo’lib, bu koʻnikma ularga doimiy tarzda
va shiddat bilan oʻzgarayotgan, oddiy savodxonlikdan tashqari yangilanayotgan
davrga xos koʻnikmalarga ega kadrlarni talab etayotgan makonga moslashishga
koʻmaklashadi. Umuman olganda, bugungi oʻquvchi kelajakda hozir hatto mavjud
boʻlmagan sohalarda ishlashi, yangi muammolarni yangi koʻnikmasini
shakllantirish
ularga
tobora murakkablashayotgan
mahalliy
va
global
muammolarni noodatiy yondashuv orqali hal etish imkonini beradi. Maktabda
kreativ fikrlashni rivojlantirishning ahamiyati faqatgina mehnat bozori bilan
cheklanmaydi. Maktab yoshlar uchun oʻz qobiliyat va koʻnikmalarini, shu
jumladan ijodiy iste’dodlarini kashf etishda muhim ahamiyatga ega. Shuningdek,
kreativ fikrlash oʻquvchilarning taʼlim olishini hodisalar, tajribalar va xatti-
harakatlarni yangicha va shaxsan mazmunli usulda talqin etish orqali qoʻllab
quvvatlaydi. Oʻquvchining qiziquvchanligi taʼlim jarayonida qoʻl keladi, ijodiy
fikrlash shu tariqa oʻzaro kelishuvchanlik vositasiga aylanadi, hattoki avvaldan
belgilangan taʼlim maqsadlari kontekstida ham bu samara beradi. Maktabda
oʻquvchining motivatsiyasi va qiziqishini oshirish uchun, barcha oʻquvchilarning
ijodiy salohiyati va shijoatini hisobga oluvchi taʼlimning yangi shakllari yoʻlga
qoʻyilishi zarur. Bu ayniqsa taʼlim jarayoniga unchalik qiziqish bildirmayotgan
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 116/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 136
motivatsiya o‘quvchilarni ta`lim jarayoniga qiziqtiradi, darsga faol qatnashishga,
bilimlarni puxta egallashga undaydi.
Bundan tashqari boshlang'ich sinflarda "Sinkveyn”, "Muzyorar", "Keys stady",
"Insert", "Venn diagrammasi" ,"BBB", "Reklama metodi " kabi metodlar ham
o'quv jarayonini tashkil qilishda foydalanilmoqda. Metodlarning ahamiyati
shundaki, bu bir nechta bosqichni qamrab olganligi hamda oʻquvchilarda mustaqil
tadqiqotchilik qobilyatlarini takomillashtirishga qo'l keladi.
Yuqoridagi, o'zida innovatsion pedagogik ruhni singdirgan bunday dars usullari
o'quvchilarning nutqiy kompetensiyasini oshiribgina qolmasdan, ulardan mustaqil
tadqiqotchilik hamda intiluvchanlik xislatlarining chuqur tomir otishida yordam
berishiga ishonchimiz komil. Lekin, mazkur metodlarni qanday vaziyatda yoki
qaysi sharoitda qo'llash, ularni oʻquvchilarga qay tarzda tushuntirib yetkaza olishi
oʻqituvchining pedagogik mahoratiga bog'liqligini unutmasligimiz zarur.
Maktablarda zamonaviy ta'lim asosida o'tiladigan bunday dars metodlari
o'quvchilarni har taraflama o'z qobilyatlarini namoyon qilishda, yangi davr
kishisini tarbiyalashda, kamolga keltirishda yordam berishi shubhasiz. Innovatsion
texnologiyalardan dars jarayonida o‘ziga xosligi shundaki, ular o‘qituvchi va
o‘quvchilarning birgalikdagi faoliyati orqali amalga oshiriladi. O‘qitish jarayoni
o‘qituvchi hamda o‘quvchilar faoliyatini o‘z ichiga oladi.
O‘qituvchining faoliyati o‘quv materialini bayon qilish, o‘quvchilarning fanga
bo‘lgan qiziqishini orttirish, fikrini teranlashtirish va e`tiqodini shakllantirish,
o‘quvchilarning mustaqil mashg‘ulotlariga rahbarlik qilish, ularning bilim,
ko‘nikma va malakalarini tekshirish hamda baholashdan iborat. O‘z ishiga ixlos
bilan qaragan o‘qituvchida chinakkam ehtiros bo‘ladi.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, dars vaqtida o’quvchilarning ta’lim faoliyati innovastion
metodlar yordamida amalga oshirilsa, uning axborotni qabul qilishi samarali, oson
kechadi va ta’lim samaradorligi yanada oshirishga yordam beradi.
Bolaning aqli endi shakllanib kelayotgan boshlang'ich sinflarda pedagogning
mahorati, uning o'qituvchilik texnologiyalarni ta'lim jarayoniga mohirona talqin
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 126/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 148
va to‘qimalararo bo‘shliqdan maxsus limfa tomirlariga o‘tib, yurakka qarab
siljiydi. Limfa tomirlaridagi to‘qimalararo suyuqlik (limfa suyuqligi) limfa
tomirlari va limfa tugunlaridan o‘tib, yurakka yaqin joyda qonga qo‘shiladi.
Limfaning harakat qilishi hujayralarning oziq moddalar va kislorod bilan
ta’minlanib turishida katta rol o‘ynaydi.
Qonning tarkibi. Qonning tarkibi va xossalari sog‘lom odamda deyarli
o‘zgarmaydi. Qon ikki qismdan: qon plazmasi va qonning shaklli elementlaridan
iborat. Qon plazmasi qon hajmining 60% ini tashkil etadi. Unda 90-92% i suv va
8-10% i quruq qoldiq bo‘ladi. Quruq qoldiqda 6,8-8,2% oqsil, 0,1-0,12%
glyukoza, 0,17% aminokislotalar, moddalar almashinuvi mahsulotlari (mochevina,
kreatinin, ammiak), har xil fermentlar va gormonlar bor. Oqsillar organik
moddalarning ko‘p qismini tashkil etadi. Plazmadagi oqsillarga albumin, globulin
va fibrinogen kiradi. Fibrinogen qon ivishida ishtirok etgani sababli, ayniqsa, katta
ahamiyatga
ega.
Qon
ivishida plazma fermentlaridan protrombin ham muhim rol o‘ynaydi. Quruq
qoldiqning taxminan 1% i anorganik moddalar (natriy, kaliy, kalsiy, magniy, fosfor
tuzlari va boshqalar)dan iborat. Bu mineral tuzlar plazmadagi osmotik bosimi
ni
tartibga solib turadi. Osmotik bosim deb, suyuqlikda erigan moddal
ar ko‘rsatadigan bosimga aytiladi. Hujayra va to‘qimalarning normal yashashi
uchun osmotik bosim turg‘un bo‘lishi kerak. Qon plazmasida tuzlar ko‘payishi
natijasida
osmotik bosimi ortadi. Tuzlar konsentratsiyasi pasaysa, osmotik bosim ham p
ast bo‘ladi. Plazmaning osmotik bosimi o‘zgargan sharoitda qon hujayralari yashay
olmaydi, bujmayib nobud bo‘ladi yoki yorilib ketadi. Qizil qon hujayralarning
yorilishi gemoliz deyiladi.
Qonda oqsil va natriy tuzlari miqdorining ortishi to‘qimalarda suv miqdori
to‘planishiga olib keladi. To‘qimalarda suv miqdorining ko‘payishi –
odamni
ko‘pchish (shishish)ga olib keladi. Qon moddalar almashinuvida vujudga kelg
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 121/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 142
rasm chizish kabi asosan ichki dunyoni aks ettirish talab qilinadigan taʼlim
kontekstiga, balki gʻoya berish masalalarini tahlil etish, jamiyatdagi muammolarni
hal etishga aloqador boʻlgan kengroq sohalarga ham taalluqlidir.Kreativ fikrlash
testlarining birinchi avlodi domenning umumiyligi, yaʼni har qanday sohadagi
ijodkorlikning umumiy xususiyatlari mavjudligi haqidagi g‘oyaga asoslangani
kabi tadqiqotchilar ijodkorlikni baholaydigan sinovlarda shaxsning natijalari
umumiylashtirilishi mumkinligini, bir sohadagi kreativlik ikkinchi sohaga ham
oʻtkazilishi mumkinligini taxmin qilganlar. Ushbu tadqiqotlar yo ijodkorlik
uchun zarur boʻlgan qobiliyat va koʻnikmalar domenga bog‘liq boʻlib, domendan
domenga ajralib turishini taʼkidlamoqda, yoki ikki yondashuvning qisman
jamlagan ijodkorlik modellarini taqdim etmoqda. “Domen” deganda “sanʼat,
adabiyot, tarix yoki astronomiya kabi ilmning har qanday muayyan sohasi” yoki
“muayyan ilm sohasi asosida yotadigan va uni qo‘llab-quvvatlaydigan
reprezentatsiyalar turkumi” tushuniladi. Tadqiqotchilar tomonidan kreativ
yondashuvning quyidagi domenlari sanab o’tilgan: kundalik, taʼlimga oid,
harakatga oid, ilm-fanga oid va sanʼatga oid sohalar. Ijodiy faoliyat “sanʼatkorlik”
va “ilmiy’ sohalariga ajratilgan. Ijodiy faoliyat uch umumiy sohaga boʻlinishi
mumkin: verbal, sanʼatkorlik va muammoni hal qilish. Kreativlik sohalarini
oʻrgangan amaliy tadqiqotlarning batafsil tahliliga ko‘ra, matematika ilmiy sohasi
doimo boshqa ijodkorlik sohalardan yaqqol ajralib turadi. Har qanday shaxsning
ijodiy faolligi uchun toʻrt zaruriy qismi sanab o’tiladi: sohaga bogʻliq qobiliyatlar;
kreativlikka bogʻliq jarayonlar; vazifa borasidagi ishtiyoq (motivatsiya);mos, qulay
sharoit.
Ijodiy
sermahsullik
bazaviy
resurs
yoxud
sohaga
bogʻliq
qobiliyatlar, jumladan, bilim va texnik koʻnikmalar bo‘lib, ularni yangicha usulda
birlashtirish uchun kerak boʻladigan qobiliyatlar tayyor qoʻllanmalardan voz kecha
olish kabi zarur motivatsiyani taqozo etadi. Bu toʻrt komponent ham turgʻun,
ham takomillashtirish va muhitga moyil boʻlgan komponentlardan iborat.
O‘quvchilarning
kreativ
fikrlash
koʻrsatkichlari
ularning
tadqiqotchilik qobiliyatlariga qanday bogʻliq ekanligini tahlil etish ham oʻrinlidir.
|
| |