Ishlab chiqarish (texnologik) jarayonlariga qo’yiladigan talablar

Ishlab chiqarish (texnologik) jarayonlariga qo’yiladigan talablar
Sement ishlab chiqarish texnologik jarayonlari GOST 12.3.002-75 «Ishlab
chikarish jarayonlari. Umumiy xavfsizlik talablari»ga muvofiq bo‘lishi lozim.
Ishlab chiqarish jarayonlarining xavfsizligi quyidagi talablarni amalga oshirish
orqali ta‘minlanadi:
ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko‘rsatish tartibidagi texnologik
jarayonlarni (ish turlarini), ish usullari va rejimlarini qo‘llash;
ishlovchilarga zararli ta‘sir ko‘rsatmaydigan birlamchi material va yarim
tayyor mahsulotlarni, butlovchi maxsulotlarni qo‘llash, agar ushbu talabni
bajarishning imkoni bo‘lmasa, ishlab chiqarish jarayonining xavfsizligini va
xodimlarning himoyasini ta‘minlovchi choralar ko‘rish;
shikastlanish va kasb kasalliklari manbai bo‘lmagan ishlab chiqarish
uskunalarini qo‘llash;
xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining tarqalishini cheklovchi
vositalarni qo‘llash;
ishlab chiqarish uskunalarini to‘g‘ri joylashtirish va ish joylarini to‘g‘ri tashkil
etish;
62
birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni, tayyor mahsulotlarni va
ishlab chiqarish chiqindilarini saqlash va transport vositalarida tashishning xavfsiz
usullarini q‘llash;
xavfli va zararli ishlab chiqarish omillarining xususiyatiga mos keluvchi
himoyalash vositalarini qo‘llash;
ish bajarilayotgan paytdagi xavfli hududlarni belgilash. Ishlab chiqarish
jarayonlari atrof muhitning (xavo, tuproq, suv xav- zalari) ifloslanishiga va zararli
omillarining tegishli me‘yorlaridan ortiq darajada tarqalishiga olib kelmasligi
shart.
Ishlab chiqarish jarayonlari soz uskunalarda, soz nazorat-o‘lchash asboblari,
himoya to‘siqlari, blokirovkalar, ishga tushiruvchi apparatlar, texnologik asbob-
uskunalar mavjud bo‘lgan taqdirda amalga oshirilishi lozim.
Ishlab chiqarish jarayoni texnologik hujjatga muvofiq olib borilishi lozim.
Ishlab chiqarish jarayonida birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlar
qo‘llanilsa, shuningdek xavfli va zararli ishlab chiqarish omillariga ega bo‘lgan
oraliq moddalar hosil bo‘lsa xodimlarga oldindan o‘zini bexatar tutish qoidalari
xaqida ma‘lum qilinishi va ular tegishli tartibda o‘qitilishi va himoya vositalari
bilan ta‘minlanishi lozim.
Birlamchi material va yarim tayyor mahsulotlarni qo‘llashga faqat
belgilangan tartibda tegishli gigienik me‘yorlar tasdiqlangandan so‘ng ruxsat
etiladi.
Ishlab chiqarish jarayonlari yong‘in va portlash xavfsizligi, ularni
rejalashtirishda, tashkillashtirishda va olib borishda GOST 12.1.004-91 «Yong‘in
xavfsizligi. Umumiy talablari» va GOST 12.1.010-90 «Portlash xavfi. Umumiy
talablari»ga va ushbu qoidalarga muvofiq ta‘minlanishi lozim.
Ishlab chiqarishda sinalmagan yong‘in va portlash xavfi mavjud hamda toksik
xususiyatlarga ega bo‘lgan moddalar va materiallarni qo‘llash taqiqlanadi.
Ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda yong‘inlar, portlashlar, avariyalar,
zaxarlanishlar sodir bo‘lishi hamda atrof muhit uning chiqindilari (okova suvlari,
63
shamollatish tizimi chiqindilari va boshkalar) bilan ifloslanishi ehtimolini istisno
etadigan sharoitlar ta‘minlanishi lozim.Ishlab chiqarish binolari va xonalari
dastlabki
yong‘inni
o‘chirish
vositalari
bilan
ta‘minlangan
bo‘lishi
shart.Shamollatish tizimi yong‘indan darak beruvchi signalizatsiya bilan
birlashtirilgan bo‘lishi kerak.Ishlab chiqarish binolari va xonalari uchun yong‘in
xavfsizligi davlat xizmati hududiy organi bilan kelishilgan yong‘in xavfsizligi
bo‘yicha yo‘riqnoma ishlab chiqilishi va ko‘rinadigan joyga osib qo‘yilishi lozim.
Xodimlar bilan yong‘in xavfsizligi bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazilishi va
yong‘inning oldini olish bo‘yicha yo‘l-yo‘riqlar berilishi kerak.Bino va yong‘in
suv manbai yo‘laklari hamda yong‘in vositalari va uskunalariga boradigan
yo‘laklar doimo bo‘sh bo‘lishi kerak.Tashkilotlarda elektr qurilmalarini o‘rnatish
va ulardan foydalanishda Iste‘molchilarning elektr qurilmalaridan texnik
foydalanish qoidalari (ro‘yxat raqami 1383, 2004 yil 9 iyul) (O‘zbekiston
Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2004 y., 27-son, 317-modda) hamda
Iste‘molchilarning elektr qurilmalaridan foydalanishda texnika xavfsizligi
qoidalari (ro‘yxat raqami 1400, 2004 yil 20 avgust) (O‘zbekiston Respublikasi
qonun hujjatlari to‘plami, 2004 y., 33-son, 379-modda) va mazkur qoidalar
talablariga rioya qilinishi kerak.Yoritish va kuvvatli uskunalar xamda elektr
tarmoklarining tuzi- lishi xonalardagi sharoitlarga va ulardagi ishlab chikarishning
xususiyati- ga mos bulishi shart.Evakuatsiya yo‘laklari va zinapoyalarda avariya
yoritkichlari bulishi lozim.Avariya yoritkichlari boshka yoritkichlardan turi,
o‘lchamlari va maxsus tushirilgan belgilari bilan ajralib turishi va vaqti-vaqti bilan
changdan tozalanib turilishi lozim.Tashkilotning barcha turdagi bino va inshootlari
yashin qaytargichlar o‘rnatilgan holda to‘g‘ridan-to‘g‘ri yashin urishidan
himoyalangan bo‘lishi lozim. Yashin qaytargichlar har yili bahorda tekshirilib
turilishi va nosozliklari bartaraf etilishi lozim.Texnologik jarayonlarning nazorat
tizimi xizmat ko‘rsatish uchun qulay va xavfsiz joylarga joylashtirilishi lozim. Bu
joylarda silkinish, texnologik mahsulotlar bilan ifloslanish, tizimning aniqligi va
ishonchliligiga ta‘sir etuvchi mexanik va boshka zararli ta‘sirlar bo‘lmasligi lozim.
64
Texnologik jarayonlarning nazorat tizimidagi asbob-uskuna ta‘- mirlanganidan
so‘ng sinovdan o‘tkazilishi hamda uning natijalari pasporti va jurnalda qayd
qilinishi lozim.Maxsus suyukliklar bilan bajariladigan ishlar maxsus jihozlangan
xonalarda, yoki xonalarda o‘rnatilgan maxsus kameralar (stendlar)da bajarilishi
kerak. Xonalarga kirishda «Yong‘indan xavfli!», «Chekilmasin!», «Begonalar
kirishi taqiqlanadi!» kabi ogohlantiruvchi va taqiqlovchi xavfsizlik belgilari
o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.Alohida olingan texnologik jarayon (operatsiya)larda
ishlab chika- rishning xavfli va zararli omillarining vujudga kelganligi to‘g‘risida
o‘z vaqtida xabar berishni ta‘minlash maqsadida, gaz tahlil qilish apparatlaridan
tashqari, gaz tahlil qilish apparatlarida ishlaydigan yorug‘lik va ovoz beruvchi
signalizatorlar ko‘zda tutilishi lozim.Ishlab chiqarishning xavfli va zararli omillari
yuzaga kelishi bilan bog‘lik bo‘lgan texnologik jarayonlar va operatsiyalar vaqtida,
ushbu hududda xodimga bevosita xavfli va zararli omillarning ta‘sirini
chegaralovchi himoya ekrani o‘rnatilgan maxsus stendlar bo‘lishi yoki ushbu
operatsiyalar
mexanizatsiyalangan
(avtomatlashtirilgan)
qurilmalardan
foydalangan holda amalga oshirilishi lozim.Texnologik jarayon buzilgan hollarda
xodimlarga zararli va xavfli omillarning ta‘sir etishi istisno qilinishi va ular uchun
ish bajarilayotgan joyni zudlik bilan va hech qanday kiyinchiliksiz tark etish
imkoniyati ta‘minlanishi zarur.
Birlamchi materiallar, yarim tayyor va tayyor mahsulotlarni hajm o‘lchamlari
ishlarni bajaruvchi texnologik qurilmalar pasportida ko‘rsatilgan ko‘rsatkichlarga
muvofik bo‘lishi lozim.Yuk ortish va tushirish ishlari va yuklarni joylashtirish Yuk
ortish va tushirish ishlaridagi yukchilar uchun ishlarning xavfsizligi qoidalari
(ruyxat rakami 1582, 2006 yil 13 iyun) (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari
to‘plami, 2006 y., 24-son, 221-modda) talablariga muvofiq bo‘lishi lozim.Vazni 50
kg dan ortiq bo‘lgan yuklarni ortish va tushirish ishlari mexanizatsiyalashtirilgan
bo‘lishi lozim.Ombor yoki yuk saqlash uchun maydonchalar hududiga kirish
joyida harakat yo‘nalishi, yuk ortish va tushirish joyi yoki transport vositalarining
to‘xtab turish joyini ko‘rsatuvchi chizma osilgan bo‘lishi kerak.
65
Omborda ustma-ust taxlangan yoki yuk idishlar stellajlari oralig‘idagi
yulakning eni 1,5 m dan kam bo‘lmasligi lozim. Omborda transport vositalari
ishlatilganda, yo‘lakka qo‘shimcha qo‘llaniladigan transport vositalari o‘lchamlari
kengligidagi yo‘l bo‘lishi lozim.
Tashkilotlarni chiqindisiz va kam chiqindili texnologiyalarni joriy qilishi,
ishlab chiqarish va maishiy chiqindilarning hosil bo‘lishini qisqartirishi, ularni
zararsizlantirishni, qayta ishlashni amalga oshirishi, saralash, saqlash, ko‘mib
tashlash va utillashtirishda belgilangan tartiblarga rioya qilishi majburiydir.
Chiqindilarning xavfli turlari begona shaxslarning kirishi cheklangan
joylarda, identifikatsiya belgilari va yozuvlari bilan ta‘minlangan holda saqlanishi
lozim.Chiqindilarni ruxsat etilmagan joylarda saqlash, qayta ishlash va ko‘mib
tashlash taqiqlanadi.
Tashkilotda barcha turdagi chiqindilar bilan muomala yuritish bo‘yicha
yuriqnoma ishlab chiqilgan bo‘lishi lozim. Chiqindilarni yirish, joylashtirish va
tashishni ta‘minlayotgan xodimlar chiqindilar bilan muomala yuritishning bexatar
usullari bo‘yicha uo‘qitilgan bo‘lishi kerak.
|