II BOB. BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINI

II BOB. BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINI
KASBIY TAYYORLASH VA RIVOJLANTIRISHNING DOLZARBLIGI.
2.1. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini tarbiya fanini o‘qitishga
metodik tayyorlashni takomillashtirish
Jahonda ta'lim sohasidagi innovatsion rivojlanish tendentsiyalariga mos
ravishda bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarini tarbiya fanini o'qitishga metodik
tayyorgarligini
takomillashtirish,
tarbiyalanuvchilarda
ijtimoiy
tajribani
shakllantirishning innovatsion usullariga ustuvorlik berishga e'tibor qaratilmoqda.
Shuningdek, oliy ta'lim va umumta'lim muassasalarining tarbiyaviy imkoniyatlarini
integratsiyalash orqali bo'lajak o'qituvchilarni tarbiya fanini o'qitish sifatlarni
rivojlantirishning pedagogik mexanizmlarini ishlab chiqishga ustuvor ahamiyat
berilmoqda. Jumladan, YUNESKOning 2030 yilgacha bo'lgan “Barqaror
rivojlanish” dasturida belgilab qo'yilgan amaliy vazifalarni bajarishda boshlang'ich
sinf yoshidagi o'quvchilarni tarbiya fanini o'qitishda ularni tartib-intizomga o'rgatish
va rivojlantirishga qaratilgan sifatli ta'lim xizmatlarini tashkil etish dolzarb vazifa
sifatida belgilab qo'yilgan.
Dunyoda bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarini tarbiya fanini o'qitishga
metodik tayyorgarligini takomillashtirish va bu borada tarbiyaga integratsion
yondashuv asosida o'quvchilarda tarbiyaviy kompetentsiyani tarkib toptirishning
innovatsion-pedagogik modellarini ishlab chiqishga oid ko'plab ilmiy izlanishlar
olib borilmoqda. Ayniqsa, maqbul diagnostik vositalarni modifikatsiyalash orqali
o'quvchilarning axloqiy tarbiyalanganligini tashxis etishning pedagogik
imkoniyatlarini kengaytirish, bolalarni dastlabki odob-axloq qoidalariga o'rgatish,
ularga amalga qilish ko'nikmalarini shakllantirishda integrallashgan mashg'ulotlar
asosida metodik ta'minotini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.
27
Respublikamizda «uzluksiz ta'lim tizimini yanada takomillashtirish yo'lini
davom ettirish, sifatli ta'lim xizmatlariga imkoniyatlarni oshirish, mehnat bozorining
zamonaviy ehtiyojlariga muvofiq yuqori malakali kadrlarni tayyorlash» , shu bilan
birgalikda umumiy o'rta ta'lim sifatini tubdan oshirish, tarbiyaviy ishlarga oid talab
yuqori bo'lgan fanlarni chuqurlashtirilgan tarzda o'rgatish, ish beruvchilarning
ehtiyojlariga javob beradigan mutaxassisliklar bo'yicha tayyorlash hamda oliy ta'lim
tizimida faoliyatining sifati va samaradorligini oshirish ustuvor vazifa sifatida keng
ko'lamli ishlar olib borilmoqda. Yurtimizda bo'lajak boshlang'ich sinf
o'qituvchilarini tarbiya fanini o'qitishga tayyorlash metodikasini doimiy o'zgarib
borayotgan sharoitda ilg'or xorijiy tajribalarni o'rgangan holda, boshlang'ich ta'limda
o'qituvchilarning metodik tayyorgarligini takomillashtirish texnologiyasini, didaktik
asoslarini ishlab chiqish, pedagogik shart-sharoitlari, mazmuni va tuzilmasi,
takomillashtirish mezonlari va shakllanganlik darajalari, shakl, metod, vositalari,
modeli, o'qitish sifatining samaradorligini oshirish, nazariy va amaliy asoslarini
ishlab chiqish muhim ahamiyat kasb etadi. Bugungi yangilanish, ma'naviy yuksalish
davrida har tomonlama yetuk, bilimdon, ijodkor yoshlarni tarbiyalash hozirgi
kunning asosiy talablaridan biridir.
O'zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
2020-yil
6-noyabrdagi
“O'zbekistonning yangi taraqqiyot davrida ta'lim-tarbiya va ilm-fan sohalarini
rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida”gi PF-6108-son Farmoni, O'zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 6-iyuldagi “Umumiy o'rta ta'lim
muassasalarida «Tarbiya» fanini bosqichma-bosqich amaliyotga joriy etish chora-
tadbirlari to'g'risida”gi 422-son qarori umumta'lim muassasalari o'quvchilarining
yoshiga xos psixo-fiziologik jihatlarini hisobga olgan holda ularda umuminsoniy
qadriyatlar va barkamol ma'naviyatni, sog'lom muhitni chuqur singdirish,
o'quvchilarni vatanparvarlik, insonparvarlik, tolerantlik ruxida tarbiyalash,
umumta'lim muassasalari tasarrufidagi ma'naviy va tarbiyaviy ishlarni yangicha
ko'rinishda tashkil etishga qaratilganligini ko'rishimiz mumkin.
28
Yuqoridagi qarorga muvofiq umumta'lim muassasalarida «Vatan
tuyg'usi», «Odobnoma», «Dunyo dinlari tarixi» hamda «Milliy istiqlol g'oyasi va
ma'naviyat asoslari» fanlarini birlashtirib yagona «Tarbiya» fani 1 – 9- sinf
o'quvchilarida 2020/2021 o'quv yilidan boshlab, 10 – 11-sinf o'quvchilarida esa –
2021/2022 o'quv yilidan boshlab o'quv soatlariga ajratilgan asosiy soatlar doirasida
ketma-ketlikda amalga oshirilishi belgilab qo'yilgan.
Tadqiqot ishlarimizni olib borish va izlanishlarimiz natijasida bo'lajak
boshlang'ich sinf o'qituvchilarini “Tarbiya” fanini o'qitishga metodik tayyorgarligini
takomillashtirish asosiy vazifalarimizdan biri hisoblanadi. Tarbiya azal-azaldan
millatimizga, ongimizga, qalbimizga singib kelgan, millatimizning o'ziga xosligini
ko'rsatib beradigan, o'zbek oilalarining boshqa millat oilalaridan ajratib turadigan,
ota-bobolarimizdan meros bo'lib kelayotgan sifatlardan biri sanaladi. Millatimizga
xos bo'lgan hech bir jarayon yo'qki tarbiyaviy ahamiyatga ega bo'lmagan. Shu
o'rinda pedagog va psixolog olimlar, xalq nomoyondalari Sharq mutafakkirlari,
yozuvchi va shoirlar, qo'yingki tadqiqot ishimizga aloqador bo'lgan adabiyotlarning
aksariyati bilan tanishib chiqildi. Mavjud adabiyotlarning bir qismi o'rganilib, tahlil
qilindi.
Eng avvalo “Tarbiya” faniga to'xtalishdan oldin tarbiya tushunchasining o'zini
bayon qilish lozim.
Tarbiya – ijtimoiy ong shakllaridan biri bo'lib, yoshlarda halollik, poklik,
burch, vijdon, olijanoblik, fidoyilik kabi fazilatlarni shakllantiradi. Tarbiya
insonlarning o'ziga, oilasiga, yaqinlariga, do'stu yorlariga bo'lgan munosabatlarini
tartibga solib turadigan xulq-atvor me'yorlarining (normalarining) majmuasidir.
Tarbiya keng qamrovli tushuncha sifatida inson faoliyatining hamma jabhalariga
ta'sir ko'rsatadi. Tarbiya hamma soha – ishlab chiqarishda, turmushda, oilada, bo'sh
vaqtda ham kishilar xulq-atvorini, insoniy munosabatlarini tartibga soladi. Tarbiya
ijtimoiy ongning boshqa shakllaridan farq qilib, iqtisodiy, siyosiy, ma'naviy
vazifalarni bajaradi.
29
Shu o‘rinda aytish mumkinki, mazkur uzluksiz maʼnaviy tarbiya
konsepsiyasidan tarbiyaning tizimli va uzviyligini taʼminlashda quyidagicha
natijalar kutilmoqda:
-
konsepsiyaning joriy qilinishi uzluksiz maʼnaviy tarbiya jarayonining tizimli
tashkil etilishiga, tarbiya sohasining ilg‘or innovatsion texnologiyalar asosida
takomillashuviga, yoshlarning Vatanga sadoqat, tadbirkorlik, irodalilik, mafkuraviy
immunitet, mehr-oqibatlilik, masʼuliyatlilik, bag‘rikenglik, huquqiy madaniyat,
innovatsion fikrlash, mehnatsevarlik kabi tayanch kompetentsiyalar bilan mustaqil
hayotga kirib borishlari uchun zarur shart-sharoitlar yaratadi.
-
oilalar, taʼlim muassasalari, mahallalar va korxonalarda mustaqil fikrlash va
qaror qabul qilish layoqatiga ega bo‘lgan yoshlarning maʼnaviy kamol topishi uchun
zarur bo‘lgan innovatsion ijtimoiy-pedagogik sog‘lom va barqaror muhit yaratiladi.
-
jamiyatda jinoyatchilik, ekstremizm, terrorizm, korrupsiya, firibgarlik,
ko‘zbo‘yamachilik, yolg‘onchilik, egotsentrizm, axloqiy bo‘zuqlik, oilaviy ajrimlar,
mehr-oqibatning kamayishi, “ommaviy madaniyat”ga ko‘r-ko‘rona taqlid,
loqaytlilik, begonalashuv, o‘zibo‘larchilik, farzand tarbiyasida masʼuliyatsizlik,
oilaviy qadriyatlar inqirozi, el-yurt taqdiriga befarqlik kabi illatlar keskin kamayadi.
Band bo‘lmagan yoshlarning hayotda o‘z o‘rnini topishga, kelajakka bo‘lgan
ishonchi oshadi. Mamlakat dunyoda raqobatbardosh, boy inson kapitaliga ega
bo‘ladi.
-
oila, taʼlim muassasalari, davlat tashkilotlari va nodavlat tashkilotlar, ota-
onalarda boy milliy tarbiyaviy merosimiz to‘g‘risida bilimlar shakllanadi, ularni
o‘rganish, saqlash, targ‘ib qilish, o‘rgatish orqali milliy fazilatlarning avloddan-
avlodga bezavol o‘tib borishi taʼminlanadi.
-
konsepsiyaning amalga oshirilishi jamiyatda maʼnaviy-axloqiy muhitning
sog‘lom va barqaror bo‘lishiga salmoqli hissa qo‘shadi.
Farzandlarimizni ilm-fan va taʼlim-tarbiya asosida voyaga yetkazish
maqsadga muvofiq ekan, o‘z o‘rnida tarbiya esa maʼnaviyat bilan chambarchas
30
bog‘liqdir. Zero, yoshlar kelajak egalari hisoblanadi. Yoshlarimiz taʼlim-tarbiyasida
esa maʼnaviy tarbiya katta ahamiyatga ega. Eng muhimi, farzandlarimiz tarbiyasiga
etiborli bo‘laylik, aynan shu mezon bolalarimizni maʼnan, ruxan sog‘lom, o‘z ota-
bobolariga, tariximizga, Vatanimizga, ona tilimizga, o‘z milliy qadriyatlarimizga
hurmat bilan qaraydigan barkamol bo‘lib o‘sib unishining asosidir.
|