Yevropa rivojlanish fondi - Rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi xalqaro menejment

259
resurslarining
shakllanishi
Yevropa
Ittifoqi
budjeti
daromadlari
to‘planishining tamoyillariga o‘xshab ketadi. Bunda kompensatsiya
yig‘imlari, bojxona haqi, 1 % qo‘shilgan qiymat solig‘i ajratiladi. Fondga
Yevropa Ittifoqida belgilangan mahsulotlarning kafolatlangan (himoya)
baholari va jahon narxlari o‘rtasidagi farq bilan aniqlanadigan qishloq
xo‘jalik mahsulotlari importchilaridan badal yig‘imlari kelib tushadi.
Kafolatlangan baholar Yevropa Ittifoqi idoralari tomonidan eksport
qilinadigan yoki to‘planadigan ortiqcha
mahsulotlarni sotib olishda
ishlatiladi. Shuning uchun fond qishloq xo‘jaligi mahsulotlari
eksportchilarining saqlash, qayta ishlash va sotish bo‘yicha sarf-
xarajatlarini qoplaydi. Fond hisobiga eksportchilar ichki va jahon narxlari
o‘rtasidagi farq o‘lchamida subsidiyalar olishadi. Natijada fond qishloq
xo‘jaligi mahsulotlari importchilaridan kattagina mablag‘ni jalb qiladi va
uning asosiy resurlarini bu mahsulotni uchinchi mamlakatlarga olib
chiqish uchun subsidiyalash tartibida eksportchi-mamlakatlar oladi.
Shuning uchun ham fond mablag‘larining
shakllanishi va taqsimoti
muammosi a’zo mamlakatlar, shuningdek, Yevropa Ittifoqi va Yevropa
Iqtisodiy integratsiyasidan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksportini
subsidiyalashga qarshi chiquvchi AQSh o‘rtasida
nizolar keltirib
chiqaradi.
Mablag‘larning maqsadli ishlatilishiga muvofiq, fond mablag‘lari 2
asosiy tomonga bo‘linadi: fondning 90 % mablag‘lari – kafolat fondlari
1962-yilda kiritilgan qishloq xo‘jalik mahsulotlari yagona bahosini
qo‘llash uchun foydalaniladi va shuningdek,
AQShdan keyin ikkinchi
o‘rindagi Yevropa Ittifoqining agrar mahsulotlari eksportini subsidiyalash
uchun ishlatiladi. Fondning 75 % mablag‘i sut mahsulotlari, shakar va don
bozorlarining barqarorligini qo‘llab turish uchun ishlatiladi. Yo‘nalishlar
fondi esa xo‘jaliklarni yiriklashtirish, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini
rag‘batlantirish, agrar tuzilmalarni o‘zgartirish, ya’ni agrar-sanoat
kompleksni qurish maqsadida xizmat qiladi.
Yevropa mintaqaviy rivojlanish fondi (YMRF) 1975-yilda a’zo
mamlakatlarda mintaqaviy nomutanosibliklarni tenglashtirish bo‘yicha
chora-tadbirlarni kreditlash uchun Yevropa Ittifoqi qo‘shma budjeti
mablag‘lari hisobiga ta’sis etilgan. Taraqqiy etgan 25 tumanlarga
qaraganda hayot darajasi 2,5 marta past 25 ta kambag‘al tumanlarni o‘z
ichiga oladi.
1973-yilda tuzilgan Yevropa valyuta hamkorligi fondi (YVXF) 1994-
yilda (Frankfurt – Maynda) Yevropa valyuta institutiga o‘zgartirildi. Bu
milliy tashkilot o‘z tarkibiga 12 ta markaziy banklarni birlashtirish, ushbu
260
banklar pul-kredit siyosatini muvofiqlashtirishni amalga oshirish hamda
Yevropa Markaziy banklarini yagona valyuta
tizimini barpo qilishga
yordam berishni maqsad qilgan. Shu bilan birgalikda, u mintaqaviy
davlatlararo valyutaviy tartibga solish uchun ham mo‘ljallangandir.
Yevropa valyuta instituti a’zo mamlakatlarga to‘lov balanslari
kamomadini qoplash uchun kreditlar berish va EKYuni emissiya qilish
funksiyalarini bajargan. 1998-yil iyuldan Yevropa valyuta instituti yevroni
muomalaga chiqaruvchi Yevropa Markaziy bankiga o‘zgartirildi. 1999-
yildan o‘z ichiga, yevroga o‘tgan Yevropa Ittifoqi mamlakatlari markaziy
banklari hamda Yevropa Markaziy bankini olgan.
Yevropa Markaziy
banklari tizimi amal qila boshladi.
Xalqaro moliya tashkilotlari ichida Bazeldagi