Suhbat metodini amalga oshirishda rioya qilinadigan asosiy pedagogik talablar

|
Suhbat metodini amalga oshirishda rioya qilinadigan asosiy pedagogik talablar
|
bet | 5/7 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 32,46 Kb. | | #251968 |
Bog'liq kurs ishi davom ettrwSuhbat metodini amalga oshirishda rioya qilinadigan asosiy pedagogik talablar:
1.Tanlangan mavzu dolzarb bo’lishi va u tarbiya vazifalari va o’quvchi ehtiyojiga mos kelishi shart.
2.O’quvchilardagi mavjud tajribaga tayanish, ulardan foydalanish va zarur bo’lsa, unga tuzatishlar kiritish. Yoshga ko’ra suhbatning majburiy dinamikasini hisobga olish.
3.Suhbat mazmunini ustalik bilan tanlash, o’quvchilar uchun yangi, nomahlum fikrlarni topish, ushbu yoshdagi o’quvchilar guruhi uchun o’zlashtirish qulay bo’lgan xulosalarni shakllantirish.
4.Savollarni, masalani qiziqarli qilib qo’yish, albatta, uni muammoli tarzda qo’yishga, o’ylashga, fikrlar bilan faol qatnashishga imkon beruvchi suhbat tashkil etish.
5.Suhbatga ijobiy emotsional ko’rinish berish zarur.
6.Suhbatni ko’rgazmali qilish, misollarni konkretlashtirish, texnika vositalaridan foydalanish.
Bu umumiy talablar asosida qo’yiladigan maqsad, suhbat mazmuni ishtirokchilarning yosh tarkibi bo’yicha turlicha xarakter kasb etadi. Har qanday tarbiyaviy suhbat uchun umumiy va majburiy talab uning ishtirokchilar uchun ta’sirchanligi, ularni o’ziga jalb eta olishidir. Yangilik bir xilda bo’lmasligi kerak, chunki u bolalar uchun zerikarli qaytariqdir. Turli yo’nalishdagi tarbiyaviy suhbat - mazkur holatda bolalar uchun jonli, o’ziga jalb eta oladigan, zarur, eng kerakli, qiziqarli gaplar demakdir.
Suhbatlarni tashkil etish va o’tkazishda imkoniyatlar nazarda tutilishi kerak.
Masalan, kichik maktab yoshidagi o’quvchilar uchun suhbatlarni induktiv yo’l bilan tashkil etish maqsadga muvofiqdir. Yangi konkret dalillardan umumlashtirishga qarab borish zarur.
Yosh ulg’ayib borishi bilan o’quvchilar xulq, faoliyatiga asos bo’lgan dalillarni tahlil qilishga o’rganib borib, tushunchalarni keng, umumiy tarzda talqin eta olish bilan, suhbat mazmunini va uni o’tkazish metodikasini, tarbiyalanuvchining tashabbusiga tayanish orqali tanlash samarali natija beradi.
Ijtimoiy ongning shakllanishi o’quvchilarda ijtimoiy turmush, mehnat, fan va texnika, axloq va estetika sohasidagi tasavvur va tushunchalarning paydo bo’lishidan boshlanadi. Tarbiyachi bolalar bilan qaysi mavzuda gap boshlasa, ushbu maslahat, fikr sinf uchun ahamiyatli ekanligiga bolalarda oldindan qathiy ishonch uyg’otishi, ijobiy qarash bilan javob berishga erishishi zarur. Bu esa, o’z o’rnida, suhbatdan yanada murakkabroq metodga - mahruza metodiga o’tishga olib keladi. Bu eng qulay, keng, atroflicha va tashkiliy jihatdan ahamiyatli bo’lgan metod ijtimoiy-siyosiy, axloqiy, g’oyaviy, estetik mazmundagi u yoki bu muammolar mohiyatini tinglovchilarga izchil, asosli yetkazishga yordam beradi.
Mahruzaning mantiqiy asosi ilmiy ongga aloqador mahlum mahnodagi nazariy fikrlar hisoblanadi. Bu o’rinda mahruza materialining asosini tashkil etuvchi kirish suhbati, dalillar, illyustrativ manbalar yo’naltiruvchi holat bo’lib xizmat qiladi.
Dalillarning ishonchliligi, asosliligi, kompozitsion tuzilishi, jonli va yurakdan bildirilgan fikrlar, so’zlar mahruzaning g’oyaviy va emotsional ta’sirchanligini oshirishga yordam beradi. Yuqori sinf o’quvchilari, talabalar ayniqsa, mahruza vaqtida o’qituvchining erkin va mustaqil fikr yuritishiga, kutilmaganda mavzuni o’zgartira olishiga, berilayotgan materialga shaxsiy qarashlarini, nuqtai nazarini bildira olishiga, tanqidiy tahlil eta olish qobiliyatiga baho beradilar.
Ommaviy axborot vositalari orqali o’quvchilar, talabalar juda ko’p ma’lumotlarni egallashayotgani, mahlum tushunchalarga ega bo’layotganini nazarda tutish zarur. Lekin bu yo’llar bilan olingan to’liq bo’lmagan bilimlar, ularning fikricha, haqiqiy bilim bo’lib tuyuladi. SHuning uchun o’qituvchi mahruza vaqtida o’quvchi, talabalar ko’rgan, eshitgan hodisa, voqea to’g’risidagi ma’lumotlar mohiyatini anglab yetishga, axborot vositalari orqali olingan bilimlarni tahlil etish, baho bera olishga o’rgatishi muhimdir.
Qathiy fikr, ishonchni shakllantirish, oldindan mahlum bo’lgan qonuniyatlarga asoslangan fikrlar to’qnashuvida egallangan bilimlar, turlicha nuqtai nazar hamma vaqt yuqori darajadagi mustahkamligi va ixchamligi, umumiyligi bilan ajralib turishi jihatidan munozara metodi alohida ahamiyat kasb etadi. Munozara yuqori sinf o’quvchilari xususiyatlariga to’laligicha mos keladi. SHakllanayotgan shaxs turmushning haqiqiy mahnosini topishga intilish, yuzaki narsalarga ishonmaslik, haqiqatni bilish uchun juda ko’plab dalillarni qiyosiy o’rganish kabi sifatlarga ega bo’ladi. Munozara qathiy, tugal qarorni talab etmaydi.
Bu metod o’quvchilarga tushuncha va asoslarni tahlil etish, o’z qarashlarini himoya qilish, boshqalarni bunga ishontirish uchun imkon yaratadi. Munozarada ishtirok ztish uchun qarama-qarshi tomonning kuchli va bo’sh tomonlarini aniqlash, bu borada o’z nuqtai nazari to’g’riligini, ikkinchi tomonning xatolarini, dahvolari noto’g’riligini isbotlash, uni dalillab ko’rsatish kerak. Munozara haqiqat yo’lida kurashishga, haqiqatni tan olish kabi olijanob sifatlar shakllanishiga yordam beradi.
Pedagogik nuqtai nazardan muhokama, munozara uchun tanlangan mavzu o’quvchi, talaba hayotida muhim o’rin egallaydigan, ularni qiziqtiradigan, ochiqchasiga suhbatga torta oladigan bo’lmog’i lozim. Munozara mavzularini o’quvchilarning o’zlari aytishi mumkin. Nima uchun xulq hayot talablariga doimo to’g’ri kelavermaydi? Ko’ngilchan odamlar qanday paydo bo’ladi? O’z baxtining haqiqiy egasi bo’lish mumkinmi? kabi mavzular ochiqchasiga erkin munozara yuritish uchun xizmat qila oladi.
Munozara tarbiyachining, shuningdek, o’quvchining ham puxta tayyorlanishini talab etadi. Muhokama uchun kiritilayotgan savollar o’quvchilarni faol jalb etgan holda oldindan tuzilsa yaxshi bo’ladi. Haqiqiy tarbiyachi o’zining madaniyatlilik, irodalilik sifatlari bilan o’rnak bo’lishi, munozaraga o’rinsiz aralashmasligi, qo’pollik bilan buzmasligi, o’z fikrini majburan o’tkazmasligi kerak. Munozarani boshqarishda qathiy tasdiqlash yoki qathiy man etish yo’lidan bormaslik kerak.
O’quvchining shakllanayotgan ongi real hayotda, amaliyotda, jonli obrazlar misolida o’ziga tayanch, asos bo’ladigan va jamiyat talab etayotgan ideal sifatlarni o’zida mujassamlashtirgan insoniy fazilatlarni ko’rishni xohlaydi. Bunday izlanishda o’quvchidagi taqlidchilik muhim hisoblanib, u tarbiya metodi sifatida ibratning psixologik asosi bo’lib xizmat qiladi. Taqlidchilik, ko’r-ko’rona ergashish, o’xshash bo’lish emas, balki g’oyalar ideal sifatlarga yetaklovchi yangi ko’rinishdagi harakatlarni shakllantirishga xizmat qilishi zarur. Taqlid orqali insonda ijtimoiy-axloqiy maqsadlarni amalga oshiruvchi, faoliyatning ijtimoiy jihatdan yuzaga kelgan usullari shakllanadi.
Taqlidchilik faoliyati o’z xarakteriga ko’ra yosh o’zgarishi, tajriba, o’z hayotiy o’rnining ortib borishi orqali, intellektual va axloqiy rivojlanish tufayli o’zgarib boradi. Odatda kichik yoshdagi o’quvchilar taqlid uchun tayyor obrazlarni tanlaydi. O’smir yoshda taqlid mustaqil fikr yuritish orqali u yoki bu tarzda yuzaga keladi. Katta maktab yoshida taqlidchilik ko’proq onglilik, gaplarning ichki mohiyatini anglab yetish bilan bevosita bog’liq bo’ladi.
Ibratning ta’sirchanlik mexanizmida eng kami uchta bosqichni ajratib ko’rsatish mumkin.
Birinchi bosqichda, konkret faoliyatni qabul qilib olish natijasida, o’quvchida shunday bo’lishga harakat yuzaga keladi. Lekin taqlid uchun ibrat bilan keyingi faoliyat o’rtasida bog’liqlik bo’lmasligi mumkin.
Bunday aloqa, bog’liqlik ikkinchi bosqichda yuzaga kelishi mumkin.
Uchinchi bosqichda taqlidchilik va mustaqil faoliyatning birlashuvi yuzaga keladi hamda bunga hayotiy va maxsus tashkil etilgan tarbiyaviy holat faol ta’sir etishi mumkin.
Taqlid uchun mahqul bo’lgan ibratlar maktabda ham, uyda va ko’cha-ko’yda ham bo’lishi mumkin. Aka-opalar, ota-ona, qarindosh-urug’lar, keksa avlod, o’rtoq-do’stlar, turli badiiy asar qahramonlari, boshqa odamlar ibrat bo’lishi mumkin. Ayniqsa, o’tmish avlodlar jasorati, ularning o’chmas obrazlari, xalqimizning turli sohalardagi asl mehnatkash farzandlari ham ibrat bo’la oladi.
Shunday qilib, taqlidchilik va uning asosidagi ibrat tarbiya jarayonida qo’llanishida o’zining haqiqiy o’rnini topa olishi zarur.
|
| |