Part of chin - Pedagogika instituti

|
Pedagogika instituti
|
bet | 136/152 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,44 Mb. | | #245279 |
Bog'liq Klinika 2023й Равшанова И .Э. Part of chin
|
Orqa tomonini esa kalla suyak qismi, yarim sharning eng orqa tomonini engak qism deyiladi.
|
10.
|
Silvio ariqchasi
|
Сильвиева борозда
|
Silvia flowing
|
Yarim sharlarning yon tomonida oldindan orqa tomoniga yo’nalgan
|
|
|
|
|
ariqchani Silvio ariqchasi deyiladi.
|
11.
|
Ichki sekretsiya
bezlari
|
Железы внутренней секреции
|
Glands of internal secretion
|
Epifiz va Gipofiz bezlari ichki sekresiya bezlari tarkibiga kiruvchi to‘zilma xisoblanadi. Kulrang do‘ngda ko‘rish asablari – xiazma bo‘lib, uning old va yuqoriroq qismida yaxlit old miya joylashgan.
|
12.
|
O’rta miya
|
Средний мозг
|
Midbrain
|
O‘rta miyani Silvio kanali kesib o‘tadi va biroz yuqoriroqda uchinchi miya qorinchasini xosil qiladi.
|
Uzunchoq
13. Промежуточны miya й мозг
|
Uzunchoq miyadan romb shaklidagi chuqurchadan taralayotgan to‘rt juft
Medulla bosh miya asablari yaqqol ko‘rinadi. Bular-til yutinish, adashib yuruvchi, qo‘shimcha va til osti asablaridir.
|
14.
|
Miyacha
|
Мозжечок
|
Toward the chin
|
Engak tomonda miyaga joylashgan miyacha o‘zining uch juft oyoqchalari orqali bosh miya bo‘lmalari bilan bog’langan.
|
15.
|
Bosh miya yarim sharlari
|
Полушария головного мозга
|
Cerebral hemisphere
|
Bosh miya yarim sharlari mikroskopik usulda o‘rganilganda uning po‘stloq xujayralari va tolalari xar xil nuqtalarda xar turli va o‘ziga xos tuzilganligi aniqlangan.
|
16.
|
Miya
po’stlog’i
|
Оболочка мозга
|
Rind of the brain
|
Miya po‘stlog’ining taxminan
12G‘1qismigina olti qatlamli bo‘lishi aniqlangan. Bu zona odatda ilgarigi xayvon sifatidan odam shakliga o‘tish davridagi miya po‘stlog’iga xos bo‘lgan qismdir.
|
17.
|
Burma
|
Извилина
|
Amended
|
Markaziy va markaz oldi ariqchalar orasida markaziy burma joylashgan
|
18.
|
Po’stloq osti tuguni
|
Подкорковые ядра
|
Peels under the knot
|
Pustlog’ osti tugunlari xam keying miya tarkibiga kirib, po’stloqostida joylashgan bo’ladi. Bu tugunlar ko’rish do’ngligi va juda ko’p bo’g’inlar orqali po’stloq bilan bog’langan. Ular dumli yadro va yasmiqsimon yadrodan iborat bo’lgan ikki tugunni tashkil qiladi.
|
19.
|
Mindalsimon yadro
|
Миндальное ядро
|
Mindy from the core
|
Po’stloq osti tugunlari tarkibiga mindalsimon yadro va bir guruh xujayrali tuzilmalar xam kiradi.
|
20.
|
Xalta
|
Капсула
|
Bag
|
Po’stloq osti tugunlarini rangsiz modda o’rab olgan bo’ladi. Odatda bu modda xalta deb ham yuritiladi.
|
21.
|
Asab tolalari
|
Нервные волокна
|
Nerve fibers
|
I.P.Pavlov po’stloq osti tugunlar faoliyatiga to’xtalib, asab tolalarini doimo quvvat bilan ta’minlab turuvchi energetic baza ekanligini ta’kidlab o’tgan.
|
22.
|
Zararli ta’sirlar
|
Вредные факторы
|
The harmful effects
|
Har turli zararli ta’sirlar oqibatida keying miya asab faoliyatida har xil buzulishlar kuzatilishi mumkin. Masalan, yallig‘lanish, shamollash, jaroxatlanish va boshqa turdagi kasallikkka duchor bo‘lish harakat funksiyasining buzilishiga sababchi bo‘ladi
(paralich, apraksiya, parez)
|
23.
|
Sensor markaz
|
Чувствительны й центр
|
Sensory center
|
Chakka qismidagi eshitish analizatori shikastlanganda eshitish funksiyasi yo’qoladi. Eshitish analizatorining chap tarafidagi chakka sensor markaz shikastlanganda bemor o‘zgalar nutqini tushunmay qolishi mumkin.
|
24.
|
Oraliq miya Промежуточны й мозг
|
Miya yarim sharlari ichki tarafidagi qavariq tana osti va gumbaz orasida
The brain
tashkil topgan ko‘rish do‘ngligi va do‘nglik osti zonasida tuzilmalarida oraliq miya joylashgan.
|
25.
|
Ko’rish do’ngligi
|
Зрительный бугор
|
Speed bumps
|
Ko‘rish do‘ngligiga ikki tirsakli tana deb ham ataladi.
|
26.
|
Oraliq modda bo’laklari
|
Части промежуточного мозга
|
Article pieces
|
Oraliq miya bo‘laklari uchinchi miya qorinchasi devorlarini tashkil etadi.
|
27.
|
Gistlo Vin
|
Гистло Вин
|
Gistlo Vin
|
Gistlo Vin nuqtai nazaridan ko‘rish do‘ngligi ko‘p kutuligan glioz xujayralardan iborat. Tashqi yadro xujayralarida xlorofil xujjayralari bor.
|
28.
|
Zararlanish
|
Заражение
|
Infection
|
Oraliq miya zararlanganda reflektorlik faoliyatining buzilishi har turli ko‘rinishda bo‘lishi mumkin.
|
29.
|
O’rta miya
|
Средний мозг
|
Midbrain
|
O‘rta do‘nglik ikki tuzilma miya oyoqchalari va to‘rt do‘nglikdan iborat.
O‘z navbatida miya oyoqchalari pyramidal yo’llardan tarkib topgan
yo’g‘on tolalardan iborat bo‘lib
|
30.
|
Modda
|
Вещество
|
Substance
|
Ortki miya, Varoliev ko‘prigi, uzunchoq miya va miyadan tashkil to‘pgan bo‘lib, uning tolalari oq moddadan va
xujayralari kul rang modadan iborat
|
31.
|
Uzunchoq miya
|
Промежуточный мозг
|
Medulla
|
Uzunchoq miya yuqori tomondan Varoliev ko‘prigidan past tomonda joylashgan kesishgan yerigacha bo‘radi. Uzunchoq miyaning o‘rqa miya bilan bog‘lovchi kanal biroz kengayib rombsimon shakldagi chuqurcha xosil qiladi va to‘rtinchi qarincha deb yuritiladi.
|
32.
|
Daydib yuruvchi
|
Блуждающий
|
Space wanderer
|
Uzunchoq miyadagi daydib yuruvchi asab sistemasining vazifasi juda muhim.
|
33.
|
Shikastlanish
|
Поражение
|
Strain
|
Uzunchoq miya shikastlansa daydi asab sistemasining reflektorlik sozlab turish jarayoni to‘xtab qollishi mumkin.
|
|
|
|
|
Natijada to‘satdan yurak va o‘pka paralichi tufayli inson o‘lib qolish mumkin.
|
34.
|
Miyacha
|
Мозжечок
|
Brain
|
Varoliev ko‘prigi va uzunchoq miya orqa tomoni yarim sharlarning gardon qismi ostida joylashgan va chuvalchangsimon bo‘lgan yon sharlardan iborat.
|
35.
|
Orqa miya
|
Спинной мозг
|
Spinal cord
|
Orqa miya umurtqa suyak ichidagi kanalda joylashgan bo‘lib, yo’g‘onligi barmoqdek oq tizim shaklida bo‘ladi.
|
36.
|
Kuchli sezish yo’llari
|
Чувствительные пути
|
Strong feeling
|
Kuchli sezish yo’llari. Bu yo’llar ham umurtqlararo xujayralaridan boshlanadii. Xuddi shu xujayralarga nafaqat teridan shilimshiq pardadan hatto mushaklar, bo‘g’imlar, suyaklar va paylardan ham impuls va reflekslar keladi.
|
37.
|
Teri analizatori
|
Кожный
анализатор
|
Skin analyzer
|
Teri analizatorining (ogriq, harorat va qisman taktil sezgilarni) o’tkazgich yo’li. Retseptorlar yordamida qabul qilingan tashqi ta’sirotlar (harorat va taktil sezgilar) teri analizatorining o’tkazgich yo’li orqali teri analizatorining yadrosiga yetkazib beriladi.
|
38.
|
Sezuvchanlik
|
Чувствительность
|
Sensitivity
|
Sezuvchanlik (sezgirlik) organizmni tashqi va ichki muhitlari bilan o‘zaro munosibligida muhim rol o‘ynaydi. Sezgirlik teri retseptorari va shilliq pardalar (ekstroretseptorlar), mushaklar, bo‘g’imlar, tutamlar (proprioretseptorlar), tomirlar va ichki organlar (interoretseptorlar) orqali amalga oshadi.
|
39.
|
Gipesteziya
|
Гиперестезия
|
Gipesteziya u sezuvchanlikni pasayishi, intensiv xis qilishning kamayishi (tez
Gipesteziya sezolmaslik)dir. Gipesteziya hamma turdagi sezuvchanlikda yoki alohida biror turida namoyon bo‘lishi mumkin.
|
40.
|
Giperpatiya
|
Гиперпатия
|
Giperpatiya
|
Giperpatiya bu buzuq sezuvchanlik. Bunda sovuq ta’sir qilinganda issiqdek tuyuladi, biror yeriga sal tegib ketilsa, oqrib ketganday tuyuladi
|
41.
|
Markaziy paralich
|
Центральный паралич
|
The central parallel
|
Chaynash mushaklarining ikki yoqlama harakatlanishi tufayli V-juftlikning markaziy paralichi kuzatilmaydi.
|
42.
|
Uzoqlashtiruv chi nerv
|
Отводящий нерв
|
Separately nerve
|
Bu asab ko‘zning tashqi to‘qri mushaklarini harakatlantirib turadi. Burish asabi tufayli ko‘z soqqasi tashqi tomonlarga buriladi.
|
43.
|
Yuz nervi
|
Лицевой нерв
|
The nerve
|
Bu asosan harakat asabidir. U mimika mushaklari va quloq suprasi mushaklari hamda til uchidagi ta’m sezish nuqtalarini harakatlantirib turadi.
|
44.
|
Eshituv nervi
|
Слуховой нерв
|
Auditory nerve
|
Bu asab faqat sezgirlik asabidir va u ikkiga mustaqil sezgir asablardan iborat chig’anoq (koxlear eshitish) va vestibulyar asablari. Koxlear (eshitish) qismi spiral shaklidagi sezgir tuguncha shaklida quloq ichida joylashgan bo‘ladi.
|
45.
|
Til-halqum nervi
|
Языкоглоточный
|
Language laryngeal nerve
|
Bu aralash asab bo‘lib, harakat, sezgirlik va vegetativ (parasimparik) tolalardan iborat.
Asab to‘rt yadrodan: harakatlanish, sezish
(aralash asab bilan birga), ta’m maza sezish, vegetativ sekretor yadrolardan tashkil topgan.
|
46.
|
Adashgan nerv
|
Adashgan asab miya qobiqlarini tashqi
Lost nerve eshitish yo’li, xiqildoq, traxeya, broxlar,
Блуждающий o‘pka, oshqozon- ichak trakti va qorin
bo‘shlig’idagi qolgan a’zolari sezgirligini nazorat qilib turadi.
|
47.
|
Qo’shimcha nerv
|
Добавочный нерв
|
For more nervous
|
Qo‘shimcha asab harakat asabi hisoblanib, spinal va cranial qismlardan tashkil topgan.
|
48.
|
Bosh miya
|
Головной мозг
|
The brain
|
Organizmning tashqi muhit bilan o‘zviy bog’lab turuvchi markaz hisoblanadi. Tashqi retseptorlar orqali bosh miyaga atrof muhitdan doimo signallar kelib turadi.
|
49.
|
Retseptor
|
Рецептор
|
Receptor
|
Tashqi retseptorlar orqali bosh miyaga atrof muhitdan doimo signallar kelib turadi.
|
50.
|
Modda
|
Вещество
|
Substance
|
Bosh miya oq va kul rang moddalardan tashkil topgan.
|
51.
|
Kulrang modda
|
Серое вещество
|
Grey matter
|
Kulrang moddada har turli shakldagi va xajmdagi xujayralar bo‘lib, ularining 14 mldr.gacha yetadi.
|
52.
|
Oq modda
|
Белое вещество
|
White article
|
Oq modda esa turli xildagi tolalardan iborat bo‘lib, gorizontal, radial xolda joylashgan bo‘ladi.
|
53.
|
Tashqi quloq
|
Наружное ухо
|
External ear
|
Tashqi quloq (Auris externa)-quloq suprasi va tashqi eshituv yo’lidan iborat. Quloq suprasi birinchi jabra yorig’ini o‘rab turgan mezenxima to‘qimasi bilan qoplangan.
|
54.
|
Quloq suprasi
|
Ушная раковина
|
Trestle
|
Quloq suprasi birinchi jabra yorig’ini o‘rab turgan mezenxima to‘qimasi bilan qoplangan. Embrion rivojlanishining ikkinchi oyi davomida quloq suprasi sohasida oltita do‘mboqcha hosil bo‘ladi
|
55.
|
Tashqi eshituv yo’li
|
Наружный слуховой проход
|
The external auditory
|
Quloqning tashqi teshigi bilan nog’ora parda oralig’ida joylashgan «S» simon yo’l bo‘lib, uning uzunligi yosh bolalarda 20—25 mm
|
56.
|
Nog’ora parda
|
Барабанная перепонка
|
The drum cover
|
Parda yupqa, bolalarda doira, kattalarda oval (yassi) shaklda bo‘ladi. Chaqaloq quloq pardasining yuza epidermis qavati qalin bo‘lib, yosh ulg’aygan sari asta-sekin nog’ora pardasi zichlashadi (taranglashadi) va juda yupqalashib qoladi
|
57. O’rta quloq Среднее ухо
|
O’rta quloq bir-biri bilan bevosita tutashgan nog’ora bo‘shlig’i, Middle ear so‘rg’ichsimon o‘siq va halqum bilan nog’ora bo‘shlig’ini qo‘shib turuvchi eshituv nayidan tashkil topgan.
|
58.
|
Eshituv nayi
|
Слуховая труба
|
Ureter hearings
|
Eshituv nayi odatda puchaygan (yopiq) holatda bo‘ladi. Uning har gal yutish harakati vaqtida, unga yopishgan yumshoq tanglay mushaklarining qisqarishi natijasida ochilishidan o‘rta quloqning nog’ora bo‘shlig’iga havo o‘tadi.
|
59.
|
Chakka suyagi
|
Височная кость
|
The brow bone
|
Chakka suyagining alohida qismlari birlashgan joylarida yoriqlari bo‘lib, ular umr bo‘yi saqlanib qoladi, jumladan pars squamosa bilan parspetrosa o‘rtasida fissure petrosquamosa va tashqi eshituv yo’lining orqasida fissure tympanosquamosa ko‘rinib turadi
|
60.
|
Toshsimon qism
|
Твердая часть
|
Stone part
|
Parspetrosa chakka suyagining boshqa qismlariga nisbatan qattiqroq tuzilgan, shuning uchun bu bo‘lakni toshsimon yoki shakliga qarab (uch tomonli piramidaga o‘xshaydi) piramida deb ataladi
|
61.
|
So’rg’ichsimon qism
|
Сосцевидный отросток
|
Suckers part
|
Parspetrosa chakka suyagining boshqa qismlariga nisbatan qattiqroq tuzilgan, shuning uchun bu bo‘lakni toshsimon yoki shakliga qarab (uch tomonli piramidaga o‘xshaydi) piramida deb ataladi
|
Silliq
62. Гладкая борозда
chuqurcha
|
Fossa mastoideaning ostida yotgan so‘rqichsimon o‘siqchaning ichida katta
Smooth pit g’or (antrum) bor, shuni operatsiya vaqtida aniq ochishda yuqorida aytib o‘tilgan belgilar qagta ahamiyatg aega.
|
63.
|
To‘r pardoning ko‘chishi
|
Отслойка сетчатки
|
Lace curtain
|
To‘r parda tashqi qobig‘ining oqib tushishi. To‘r parda tarang tortilib turgan yuqori miopiyali kishilarda to‘r pardoning ko‘chishiga moyillilik bor. Ular og‘ir ko‘tarish, jismoniy mashqlardan saqlanishi lozim.
|
64.
|
Eshitish a’zosi
|
Орган слуха
|
Mumber of hearings
|
Uch qism (tashqi, o‘rta va ichki quloq)dan tuzilgan. Muvozanatni saqlash a’zosi esa ichki quloq (labirint)ning bir
|
|
|
|
|
qismi (dahliz va yarim halqasimon kanallar)dir.
|
65.
|
Surdapedagog
ika
|
Сурдопедагогика
|
Surpedagogik a
|
Eshitishida nuqsoni bor bolalar karsoqov, zaif eshituvchi, keyinchalik zaif eshituvchi bo’lib qolgan bolalar
guruhiga bo’lib o’rganiladi
|
66.
|
Ovoz
balandligi
|
Высота голоса
|
The volume
|
Ovoz balandligi (hajmi) yoki intensivligi (detsibel orqali dB) va uning chastota yoki pitch (gerts)da o‘lchanadi. Eshitish qobiliyatining buzilishi bir quloqda yoki har ikkala quloqda sodir bo‘lishi mumkin
|
67.
|
Zaif eshituvchi
|
Слабослышащий
|
Eshitishning me’yoridagi nutqni idrok
Weak hearing etishga to’sqinlik qilish darajasidagi turg’un pasayishi.
|
68.
|
Ichki quloq
|
Внутреннее ухо
|
The inner ear
|
Ichkiquloq (auri sinterna) yarim doira kanalchalar va chig’anoqdan iborat. Labirint ikki qism – tashqi tomondagi suyak qismi (labyrinth husosseus) va uning ichkarisida joylashgan parda qismi (labyrinth husmembranaceus)dan tuzilgan bo‘lib, chakka suyagining piramida qismi ichida joylashgan. Labirint yarim halqasimon uchta kanal (canals semicirculares), labirint dahlizi (vestibulum labyrinthus) va chig‘anoqdan iborat.
|
69.
|
Labdan o’qish
|
Чтение по губам
|
Labdan o‘qish yoki “tovushni ko‘rib o‘qish” – lablar va til harakatlari orqali
Lip reading amalga oshadi. Labdan o‘qishni og‘iz artikulyatsiyasi va tilning tana qismi orqali ham o‘rgatish mumkin.
|
70.
|
Nog‘ora parda
|
Барабанная перепонка
|
The drum cover
|
Soat oynasiga o‘xshash botiq doira shaklida bo‘lib, yupqa elastic to‘qimadan tuzilgan, diametric o‘rta yoshdagi odamlarda o‘rtacha 9x12 mm
|
71.
|
Uzluksiz ta’lim
|
Непрерывное образование
|
Continuing education
|
Umumta’lim va mahsus kasbiy tayyorgarligini ta’minlaydigan, davlat va ta’lim muassasalari tizmida shahsning rivojlanish jaroyani va natijasi; tashhislash, kompensatsiyalash, adaptatsion bilim olish, madaniy ehtiyojlarining qondirilishini ta’minlaydi
|
72.
|
Tashqi quloq
|
Наружнее ухо
|
External ear
|
Quloq suprasi – auricula va tashqi eshitish yo‘li – meatus acusticus externus dan tashkil topgan.
|
73.
|
Chig‘anoq
|
Улитка
|
Oyster
|
Chig‘anoq (cochlea) dahliz pastidagi aylana atrofida spiralga o‘xshab 2,5 marta aylanishidan hosil bo‘lgan kanal (canalis spiralis cochleae), uning birinchi aylanasi 6 mm, ikkinchisi 4 mm va uchinchisi 2 mm. Ularning biri
|
|
|
|
|
ikkinchisidan kichiklashib boradi.
|
74.
|
Harakat – tayanch a’zolari jarohatlanishi
|
Травмы опорнодвигательного аппарата
|
of being a
member of the basephisical impairment
|
Bosh miyaning hаrаkаt zonаlаri vа hаrаkаtlаrni o‘tkаzuvchi yo‘llаrining birlаmchi jаrohаtlаnishi bilаn nаmoyon bo‘luvchi mаrkаziy nerv tizimi kasalligidir. Bolalar serebral falajida miyaning harakat va nutq harakat tizimlarining erta organik jarohatlanishi kuzatiladi.
|
75.
|
Kompleks yondashuv
|
Комплексный подход
|
an integrated
approach
|
Pedagoglar jamoasining muayyan sotsial muhitda o‘sayotgan har bir bola qobiliyatlarining rivojlanish darajasi va hayot tajribasidan qat’iy nazar uning muvaffaqiyatli ta’lim olishi va rivojlanishi uchun ijtimoiy psixologik shart-sharoit yaratishga qaratilgan kasbiy faoliyat tizimidir.
|
76.
|
Kinestetik
(harakat) sezgilar
|
Кинестетически е чувства
|
Kinesthetic feeling
|
Gavdaning fazodagi holatini ayrim organlarning harakatlarini aks ettiruvchi sezgi turlari. Ular ko‘rish analizatorlarining ishida va nutq organlarining faoliyatida muhim rol o‘ynaydi.
|
77.
|
Harakatni idrok etish
|
Понимание движения
|
Reflex movements
|
Ob’yektlarning yoki kuzatuvchining o‘zining fazodagi o‘zgarishlarining vaqtida aks etishi, bu turli analizatorlarning o‘zaro munosabati tufayli ta’minlanadi.
|
78.
|
Harakat buzilishi
|
Нарушение движения
|
Impaired movement
|
Avval ishlab chiqilgan reaksiyalar yoki ularning alohida komponentlarini bartaraf etuvchi tormozlanish; bunda ular o‘zining moslashuvchanlik xususiyatini yo‘qotadi va muhitning o‘zgargan shart-sharoitlariga javob bermay qo‘yadi.
|
Hali yetilmagan shakllanib bo’lmagan miyaning kasalligidir. Onaning homiladorlik davrida ma’lum kasalliklar bilan kasallanishi , tug’ilish vaqtidagi
Serebral
79. Церебральный Cerebral patologik o’zgarishlar, tug’ilgandan to
falajlik паралич paralysis bir yoshgacha davr ichida kasallanishi natijasida bosh miyaning harakat zonalari shikastlanadi, uning natijasida miyaning yahlit yetilishi kechikadi va buziladi.
|
80.
|
Muvozanatnis aqlash
|
Сохранение баланса
|
balancing
|
Alohida tana qismlarining holatini o‘zgartirib turish evaziga uning muvozanatini saqlash. Muvozanat saqlashda barcha analizatorlarning o‘zaro aloqada ishlashi talab qilinadi, shuning uchun u ilk va kichik maktab yoshidagi bolalarning harakatlanish
|
|
|
|
|
faolligini tashkil etishning murakkab shakli hisoblanadi.
|
81.
|
Murakkab buzilish
|
Сложное нарушение
|
Complex problems
|
Ikki va undan muammolarning birgalikda kelishi (mas, eshitish-ko‘rish, ko‘risheshitish-aqliy, ko‘rish-aqliy, eshitishtayanch-harakat a’zolari faoliyatidagi me’yordan chetga chiqish). Bunday buzilishlar bolaning ruhiy rivojlanishiga o‘ziga xos ravishda ta’sir etib, maxsus korreksion ta’sirni talab etadi. Kompleks buzilishlari bo‘lgan bolalarning o‘sishi, mavjud kamchiliklariga qarab, o‘ziga xos ravishda kechadi.
|
82.
|
Ixtiyoriy harakatlar
|
Произвольные движения
|
Willing movement
|
Ijobiy yakuniy natijaga erishishga yoki xatti-harakat aksreseptorini amalga oshirishga qaratilgan faoliyat
|
83.
|
Harakatlanish faolligi
|
Активность движений
|
Moving
activity
|
Organizmning harakatlanishga bo‘lgan ehtiyojining qondirilishi. Harakatlanish faolligi bola normal rivojlanishining eng muhim shartidiri.
|
Umuman psixikaning yoki uning ayrim funksiyalarining rivojlanishida vaqtinchalik
Ruhiy Снижение orqada qolishi; me’yordagi ruhiy rivojlanish
Psychic
84. rivojlanishning умственного sur’atiningsustlashgan bolalarning maktab sharoitiga buzilishi. Ruhiy rivojlanishi impairment
sustlashishi развития ko‘nikmalari, o‘quv faoliyati kirishishlari
qiyinlashadi, ular topshiriqlarni bajarishda ham qiynaladilar.
|
85.
|
Ruhiy rivojlanish
|
Психическое развитие
|
Mental development
|
Inson hayotining turli bosqichlarida bilish faoliyati va shaxsiy hislatlari shakllanishi va takomillashuvi.
|
86.
|
Yengil nuqson
|
Легкий дефект
|
Missing light
|
Bular maxsus sharoitda 1- 3 yil ta’lim- tarbiya olganlaridan keyin o‘qishni ommaviy maktabning tegishli sinfida davom ettirishi mumkin.
|
87.
|
Ruhan sust rivojlanganliknin g somatogen shakli
|
Духовная соматогенная
форма слабого развития
|
Psychic impairment the kind ofsomathgen
|
Ilk yoshda har xil surunkali kasalliklar bilan teztez kasallanib turish natijasida bola yaxshi o‘sib-unmay qolishi mumkin, bu esa o‘z navbatida ruhiy jihatdan rivojlanishida orqada qolishga, kechikishga olib keladi, sust rivojlanganlikning somatik shakli deb shunga aytiladi. Bolada surunkali infeksiyalar, allergik holat tug‘ma porok va shu kabi kasalliklar ayniqsa tez uchrab turadi.
|
88.
|
Ruhan sust rivojlanganliknin
g konstitutsional shakli
|
Духовная конституциональ ная форма слабого развития
|
Psychic impairment the kind of constitution
|
Ruhan sust rivojlanganlikning konstitutsional shaklini harakterlovchi belgilarga quyidagilar kiradi: bolaning gavda tuzilishi sog‘lom tengdoshlarinikiga nisbatan 1- 2 yosh kichik ko‘rinadi. U o‘zini bog‘cha yoshidagilarga o‘xshab tutadi va ta’lim olish uchun hali “yetilmagan” bo‘ladi. Bunday bola o‘quv faoliyatiga yaxshi kirishib ketmaydi, chunki unda o‘qishga qiziqish yo‘q, ish qobiliyati past.
|
|
|
|
|
Mas’uliyatsizlik, motivlarning sustligi, ruhiy jarayonlardan analiz, sintez qobiliyatlarining yaxshi rivojlanmaganligi tufayli o‘qish va yozishni, matematikani katta qiyinchiliklar bilan o‘zlashtiradi.
|
89.
|
Ruhan sust rivojlanganliknin g psixogen shakli
|
Духовная психогенная
форма слабого развития
|
Psychic impairment the kind
ofpsychogen
|
Ruhan sust rivojlanganlikning psixogen shaklida bola erta yoshligidan noqulay, noto‘g‘ri sharoitda tarbiyalanadi va shu tarbiyaning salbiy tomonlari ruhan rivojlanishiga ta’sir o‘tkazgan bo‘ladi. Shu xildagi kamchiliklarning kelib chiqish sabablarini 3 guruhga bo‘linadi.
|
Ruhan sust
90. rivojlanishning serebral shakli
|
Ruhiy sust rivojlanishning serebral
Духовная
Psychic shakli miya shikastlari, meningit,
церебральная impairment the meningoensefalit, gidrotsefaliya va
форма слабого kind of cerebral развития boshqa kasalliklar natijasi bo‘lib
hisoblanadi.
|
91.
|
Infantilizm
|
Инфантилизм
|
Infantilism
|
Ya’ni bola o‘sib-unmagan, go‘dak taxlit bo‘lib qolaveradi. Bunda bola psixikasida nevrozga o‘xshash holatlardan o‘z kuchiga ishonmaslik, qo‘rqoqlik, injiqlik, erkalik, qiziqishning pastligi va boshqalar kuzatiladi.
|
92.
|
Pedagogik qarovsiz bolalar
|
Педагогически забытые дети
|
Pedagogical neglected of the children
|
Psixikasi normal bo‘lib, ular noto‘g‘ri tarbiyalanganligi natijasida ulgurmovchi o‘quvchilar qatoriga o‘tib qoladilar. Xolbuki, ruhan sust rivojlangan bolalarda shaxsiyatning har tomonlama noto‘g‘ri rivojlanishi markaziy nerv sistemasidagi yengil darajadagi organik jarohatlanish bilan bog‘liq.
|
Serebrastenik
93. holatlar
|
Bular ham tez-tez uchrab turadi. Markaziy nerv sistemasi tez charchaydi, neyrodinamik o‘zgarishlar kuzatiladi. Natijada aqliy qobiliyati susayib, xotira Цереброастенич Cerebrastenic pasayadi, diqqati tarqoq bo‘lib qoladi, еское состояние states tezta’sirlanish, qiz bolalarda yig‘loqilik, o‘g‘il bolalarda haddan tashqari qo‘zg‘aluvchanlik kuzatiladi, bola ish qobiliyati past, arzimagan narsaga tez charchaydigan bo‘lib qoladi.
|
94.
|
Eslab qolish
|
Запомнить
|
Remember
|
Idrok qilingan materiallarni, narsa va hodisalarni ongimizda qoldirishdan iborat xotira jarayoni.
|
95.
|
Ixtiyoriy xotira
|
Произвольная память
|
Movemantal memory
|
Turli harakatlarni, ularning bajarilish tartibi, tezligi, sur’ati, izchilligi va boshqa sifatlarini esda qoldirish, mustahkamlash hamda esga tushirishdan iborat turi. Harakatni esga tushirish shu harakatni bevosita bajarish yoki tasavvur qilish orqali sodir bo‘ladi. Harakat
|
|
|
|
|
xotirasi mehnat, o‘quv, maishiy xizmat ishlari, sport va boshqa turdagi malakalarning tarkib topishi hamda bajarilishida muhim ahamiyatga egadir.
|
96.
|
Ixtiyorsiz xotira
|
Непроизвольная память
|
Optionalmem
ory
|
Idrok qilingan narsa va hodisalarni, ularning ayrim belgilari va xususiyatlarini, ular haqidagi fikr hamda tushunchalarni oldindan aniq maqsad qo‘ymagan holda esda qoldirishdan iborat xotira jarayoni.
|
97.
|
Bilish faoliyati
|
Умственная деятельность
|
Learning activity
|
Tafakkur-bu o‘z mahsuloti bilan voqelikni umumlashtirib, bu vosita aks ettirishni xarakterlaydigan, umumlashtirish darajasi va foydalanadigan vositalariga hamda o‘sha umumlashmalar yangiligiga bog‘liq ravishda turlarga ajratishdan iborat jarayon
|
98.
|
Analiz
|
Анализ
|
Analysis
|
Analiz shunday bir tafakkur operatsiyasidirki, uning yordami bilan biz narsa va hodisalarni fikran yoki amaliy xususiyatlarini taxlil qilamiz. Allomalarning aytishicha, maymunning yong‘oqni chaqishining o‘ziyoq boshlang‘ich oddiy analizdir.
|
99.
|
Sintez
|
Синтез
|
Synthesis
|
Sintez-shunday bir tafakkur operatsiyasidirki, biz narsa va hodisalarning analizda bo‘lingan, ajratilgan ayrim qismlarini, bo‘laklarini sintez yordami bilan fikran yoki amaliy ravishda birlashtirib, butun holiga keltiramiz.
|
100
.
|
Ko‘rgazmali harakatli tafakkur
|
Образнодвигательный разум
|
Exhibition attempt
|
Bola tug‘ilishidan tortib, to uning bog‘cha yoshigacha davrni amaliy faoliyatda ko‘rgazmali-harakatli tafakkur o‘sishining asosiy pallasi deb atash mumkin. Mazkur yoshdagi inson zoti ana shu amaliy faoliyat qobig‘ida aqliy harakatlarni amalga oshiradi, amaliy bilimlarni o‘zlash-tiradi, natijada ko‘rgazmali-harakatli tafakkur o‘sa boradi. Ushbu yoshdagi kichkintoylar o‘zlari o‘ynayotgan narsalar, o‘yinchoqlarni qo‘llari bilan bevosita ushlab ko‘rish orqali ular bilan tanishadilar, shuning bilan birga ularni idrok qilishga intiladilar. Idrok qilgan predmetlar va o‘yinchoqlarni o‘zaro solishtiradilar, qismlarga ajratadilar, analiz va sintez qiladilar, bo‘laklarga ajratilganlarni yaxlit holga keltirib
|
|
|
|
|
birlashtiradilar. Kattalar tushuntirishiga ishonch hosil qilmasdan, ayni chog‘da ularni-ob’yektlarni sindirib yoki buzib bo‘lsa ham ularning ichki tuzilishi bilan tanishish ishtiyoqi (mayli) kuchli bo‘ladi. Shu boisdan amaliy xarakterdagi muammolarni hal qilishda ko‘pincha «buzib-tuzatish» yo‘li bilan harakat qiladilar. Ko‘rgazmali-harakatli tafakkur bog‘cha yoshiga yetgandan so‘ng bolalarda o‘z qiymatini yo‘qota boshlaydi.
|
|
| |