II BOB. Maktabgacha yoshdagi bolalarni kattalar namunasida tarbiyalash texnologiyasining samaradorligi

|
II BOB. Maktabgacha yoshdagi bolalarni kattalar namunasida tarbiyalash texnologiyasining samaradorligi
|
bet | 6/10 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 74,58 Kb. | | #234149 |
Bog'liq Bolalarni kattalar namunasida tarbiyalash (1) tt II BOB. Maktabgacha yoshdagi bolalarni kattalar namunasida tarbiyalash texnologiyasining samaradorligi
2.1 Maktabgacha yoshdagi bolalarni kattalar namunasida tarbiyalashga pedagogik yondashuvni amalga oshirish yo’llari.
Shaxsga yo’naltirilgan ta’limni amalga oshirishda maktabgacha ta’lim muassasalarining maktabga tayyorlov guruhlari katta imkoniyatlarga ega. Bu imkoniyatlar quyidagilarda namoyon bo’ladi:
-bolalarning intellektual rivojlanishi;
-jismoniy rivojlanishi;
-mehnatga ijobiy munosabatning tarkib topisi;
-estetik did va estetik ongning shakllanishi;
-ekologik madaniyat;
-iqtisodiy tarbiya elementlari va xokazo.
Inson tafakkuri mustaqilligining shakllanishi va rivojlanishi o’z-o’zidan, avtomatik ravishda amalga oshavermaydi. Buning sharti ta’lim tizimiga bilimlarni yangicha o’zlashtirish yo’llari va buning uchun zarur bo’lgan topshiriqlarni olib kirishdan iborat. Bulardan biri muammoli ta’limdir.
Muammoli ta’lim xususidagi qator adabiyotlar bilan tanishish, uning tarbiyalanuvchilarni mustaqil fikrlashga o’rgatishdagi o’rnini aniqlash yuzasidan qilingan tadqiqotlar va о tkazilgan tajriba-sinov natijalariga tayanib, shuni aytish mumkinki: tarbiyalanuvchilar o'zlashtirishlari lozim bo'lgan bilimlarni o'zlarining ishtirokida, ularning mehnati bilan o'rgatish maqsadida tarbiyalanuvchi oldiga o'sha bilimlarni muammo shaklida qo'yish yo'li bilan amalga oshiriladigan о’qitish jarayoni muammoli ta'lim deb ataladi:
-muammo tarzida o'zlashtirilishi lozim deb topilgan, tarbiyalanuvchi oldiga muammo shaklida qo'ysa bo'ladigan masala yoki topshiriqni muammoli masala deyish mumkin;
-an'anaviy metodlar bilan o'zlashtirilishi qiyin bo'lgan yoki mohiyatiga chuqurroq kirish lozim deb topilgan biror mavzu yuzasidan tarbiyachi tomonidan ataylab tashkil qilinadigan didaktik vaziyatni muammoli vaziyat deb atash
mumkin. Bunday vaziyat har xil muammoli savollar va topshinqlar yordamida tashkil qilinadi;
-muammoli ta'lim asosida o'rganiladigan, muammoli masala tarzida foydalansa bo'ladigan, muammoli vaziyat hosil qilishga, tortishuvlarga asos bo'ladigan, fikrlar xilma- xilligini keltirib chiqarishga arziydigan hodisa muammo sanaladi.
Muammoli ta'limda tarbiyachining muhim vazifalaridan biri bolada intellektual aqliy zo'riqishga ehtiyoj va qiziqish uyg'otishdir. Buning uchun tarbiyalanuvchi duch kelishi mumkin bo'lgan qiyinchiliklarni to'g'ri hisobga olish kerak: bola uchun hamma muammoli masala ham qiziq bo'lavermaydi. Boladan aqliy zo'riqishni, bilim, zehn va ongli izlanishni talab qiladigan masalalargina uning uchun qiziq bo'ladi. Tarbiyachi qiyinchiliklarni chamalaganda bolaning intellektual imkoniyatini ham hisobga olishi kerak. Ayrim tarbiyalanuvchilar uchun masala qancha qiyin bo’lsa, shuncha qiziqarli bo'ladi, boshqalarning darrov "tarvuzi qo'ltig'idan tushadi". Shuning uchun masalaning ob'ektiv qiyinligidan tashqari yechilishining sub'ektiv imkoniyatlarini ham inobatga olish kerak. Gap faqat tarbiyalanuvchilar tayyorgarligi darajasining har xilligi haqida emas, ular aqliy faoliyatining individual xususiyatlari haqida ham ketyapti.
Tarbiyalanuvchining oldiga muammo qo'yishdan maqsad shuki, u asta-sekin o'zi mustaqil ravishda muammo shakllantira oladigan darajaga yetishi kerak. Bu uning shunday ishlarni bajarishga bo'lgan ehtiyoji darajasiga bog'liq.
Quyida maktabgacha ta’lim muassasalarining maktabga tayyorlov guruhlarida olib boriladigan mashg’ulotlar jarayonida shaxsga yo’naltirilgan ta’limni amalga oshirishning usul va vositalarini ko’rib chiqamiz:
“Aqliy hujum” - o’quv muammolarini hal qilishda keng qo’llaniladigan metod. Amerikalik mutaxassis A.F.Osborn tomonidan tavsiya etilgan bu metodda tarbiyalanuvchilar oldiga ulardan aqliy zo’riqishni talab qiladigan muayyan bir masala qo’yiladi. Shu masala bo’yicha ishlayotgan har bir tarbiyalanuvchi tomonidan aytilgan fikrni rag’batlantirish va qayd etib borish, ishtirokchilarning erkinligini ta’minlash, bildirilgan fikrlar asoslanishini talab etish, bahs davomida birorta fikrni e’tiborsiz qoldirmaslik talab qilinadi. Tarbiyalanuvchilar tomonidan
aytilayotgan fikrlarga e‘tiborsiz qarash ularni tanqid qilish yoki fikrlaridan kulish ta‘qiqlanadi.
Aqliy hujumdan foydalanilganda quyidagi qoidalarga amal qilinadi:
O’ylash jarayonida hech qanday baholashlarga yo’l qo’yilmaydi. Agar bu jarayondagi g’oyalar baholanadigan bo’lsa, qatnashchilar moddiy manfaatdorlik yo’liga tushadilar va o’z fikr-g’oyalarini himoya qilishga urg’u beradilar. Yangi fikrlar, yangicha kashfiyotlar xususida o’ylamay qo’yadilar. Xar bir tarbiyalanuvchi bitta masala yuzasidan xilma-xil mulohazalar yuritishga yo’naltiriladi. Tarbiyalanuvchiilarda kutilmagan fikr, favqulodda g’oyalar tug’ilmasa, qatnashchilar o’z fikrlarini qayta qo’llashga, bir-birlarini takrorlashga majbur bo’ladilar.
G’oya va fikrlar miqdori rag’batlantiriladi. Ma’lumki, miqdor odatda o’sib sifatga aylanadi. Tezkor izchillikda katta miqdordagi g’oyalar paydo bo’lganda ularni baholash mumkin. Qatnashchilarning o’z tasavvurlariga erk berishiga imkoniyat varatilishi kerak. Bu erkinlik natijasida yaxshi, betakror va kuchli g’oyalar tug’iladi.
Xar bir tarbiyalanuvchi o’zgalar g’oyasiga asoslanishi va ularni o’zgartirishi mumkin. Chunki fikrdan fikr tug’iladi. Avval taklif etilgan g’oyalarni biriktirish yoki o’zgartirish ko’pincha asos bo’lgan fikrdan kuchliroq, yaxshiroq g’oyalarni keltirib chiqaradi.
|
| |