Rivojlangan mamlakatlardagi masofaviy taʻlimga misollar Masofaviy ta’lim haqida tushuncha

|
Rivojlangan mamlakatlardagi masofaviy taʻlimga misollar Masofaviy ta’lim haqida tushuncha
|
bet | 34/45 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 2,44 Mb. | | #273577 |
Bog'liq BULITLI TEXNOLOGIYALAR.Delov Rivojlangan mamlakatlardagi masofaviy taʻlimga misollar Masofaviy ta’lim haqida tushuncha
Asosiy tushunchalar: masofaviy ta’lim, sub‘ekt, ob‘ekt, o‘quv- moddiy.finans- iqtisodiy, normativ-huquqiy asoslar,marketing, internet, uslubiy vositalar, darslikdagi, elektron kutubhona, elektron darslik, vidiokonferentsiya, veb-saytlar, matnlar va boshqalar.
Hozirgi zamon ta’lim tizimida masofaviy o‘qitish ta’limning qulay turi sifatida kirib keladi.
Masofaviy ta’lim ma‘lumot olishning shunday shaklidirki unda kunduzgi va sirtqi ta’lim bilan bir qatorda ma‘lumot jarayonida ta’limning kompyuter va telekommunikatsiya texnologiyalariga asoslangan afzal an‘anaviy va innavatsion metod, vosita va shakllaridan keng foydalaniladi.
Masofaviy ta’limning tarkibiy qisimlari quydagilar: O‘qituvchi, o‘quvchi va kommunikatsiya.
Masofaviy ta’lim vositasida o‘quvchi uchun qulay bo‘lgan joyda individual jadval asosida mahsus imkoniyatlar,telefon,elektron aloqa va boshqa ta’lim vositalari yordamida bir maqsadga qaratilgan nazorat qilish mumkin bo‘lgan ta’lim jarayoni tashkil etiladi.
Masofaviy ta’limda ma‘lum maqsad asosida ta’lim sub‘ekti va ob‘ektining ta’lim vositalari yordamidagi o‘zaro ta‘siri amalga oshadi.
Ma‘lumot jarayoni o‘ziga hos pedagogik tizim elementlarini o‘z ichiga oladi, bular: ta’lim maqsadi, ta’lim mazmuni, ta’lim metodlari va vositalari ta’limning tashkiliy shakllari,nazorat qilish,o‘quv- moddiy,finans-iqtisodiy, normativ-huquqiy asoslar,marketing kabilar.
Masofaviy ta’lim tizimi insonparvarlik printsipiga asoslanadi. Ya‘ni hech kim kambag‘allik, geografik muammolar ijtimoiy himoyalanganlik va boshqa sabablar tufayli bilim olish huquqidan mahrum bo‘lmasligi lozim.
Masofaviy o‘qitishda o‘qituvchi talabaga o‘quv materialini “Internet” tizimi orqali yuboriladi. Ushbu kurs bo‘yicha ta’lim olishni istagan o‘quvchilar veb saytga murojaat qilib, nazariy bilimlarni oladilar, amaliy topshiriqlarni bajaradilar va o‘qituvchiga javobni elektron pochta (e-mail) orqali jo‘natadilar. O‘qituvchi o‘quvchi tomonidan bajarilgan topshiriqni tekshirib, javoni yana elektron pochta orqali o‘quvchiga yuboradi. Zarur bo‘lsa kerakli ko‘rsatmalar beradi.
O‘quv jarayonida o‘quvchi darslikdagi, elektron kutubhona va elektron darsliklardan, vidiokonferentsiyalardan foydalanadi.
Masofada o‘qitish bu mustaqil o‘qishdir. Mustaqil o‘qish davrida o‘quvchida mustaqil fikrlash, o‘z-o‘zini nazorat qilish va boshqarish qobiliyatlari rivojlanadi.
Masofadan o‘qitishda o‘quvchi berilgan dasturni qanchalik tez o‘zlashtirsa, shunchalik tez o‘qishini tugatadi va o‘qitishni tugatganligi to‘g‘risida sertifikat oldi.
Masofadan o‘qitishning uslubiy vositalari quyidagilar:
darslik,
audio va vidiodarsliklar,
V) veb-saytlar,
G) elektron kutubhonalar,
D) matnlar,
Ye) elektron darsliklar.
Albatta foydalanuvchi ihtiyorida masofadan ta’lim olishda multimediyali kompyuter, modem va telefon orqali mavjud bo‘lishi kerak.
asrda masofaviy ta’lim eng istiqbolli insonparvar ta’lim va ta’limning integral shakli sifatida ta’lim tizimiga kirib kelmoqda.
XXI asr ta’lim jarayoniga global texnologiyaning kirib kelishi bilan ham harakterlanadi. Chunki bozor iqtisodiyoti talablari o‘z-o‘zidan ta’lim jarayonini dunyo standartlari darajasida takomillashtirishni taqozo etadi.
Hozirgi kunda masofadan o‘qitish dunyoning ko‘pgina rivojlangan mamlakatlarida keng tarqalgan va qulay ta’lim shakli sifatida rivojlanmoqda. Masalan, Finlandiya-ning Oulu universitetida, Buyuk Britaniyaning London Metropolitan universitetida, Gollandiyaning Fontis universitetida, Janubiy Koreya respublikasida masofaviy o‘qitish texnologiyasi keng yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib, unda talabalar va boshqa soha mutahassislarining malakasini oshirish sohasida samarali qo‘llanilib kelinmoqda.
O‘z-o‘zidan ma‘lumki, dunyoga yuz tutayotgan O‘zbekiston uchun ham bu ta’lim turi uzoq kelajak emas. Shuning uchun ham O‘zbekiston o‘quv yurtlarida ham ba‘zi bir islohotlarni amalga oshirish davr talabi.
Ta’limdagi zamonaviy texnologiyalar va masofaviy ta’lim.
O‘qitishdagi axborot texnologiyalar bu o‘qitish faoliyatida qo‘llaniladigan elektron vositalar va ularni ishlatish usullari majmuidir.Elektron vositalar tarkibiga apparatli,dasturli va axborotli komponentlar kiradi.Ularni qullash ko‘rsatmalari o‘qitishdagi axborot texnologiyalarni metodik (uslubiy) ta‘minotida keltiriladi.
Masofaviy ta’lim bu o‘qitishning insonparvar shakli bo‘lib,an‘anaviy,yangi pedagogik va axborot texnologiyalaridan foydalanishga asoslanadi. Bunda texnik
vositalar o‘quv materialini mustaqil o‘zlashtirish, o‘qituvchi va o‘quvchi orasidagi muloqot uchun hizmat qiladi. Shunga ko‘ra masofaviy o‘qitish kommunikatsiya va axborotni qayta ishlashning yangi texnik vositalari va sirtqi ta’limning asosiy usullariga tayanishi kerak. Bu o‘z navbatida masofaviy ta’lim tizimini tashkil etish to‘g‘risida gapirishga imkoniyat beradi. Masofaviy ta’lim tizimi apparatli,dasturli va uslubiy vositalarning murakkab kompleksi bo‘lib,o‘z ichiga server va ishchi stansiyalar,shaxsiy kompyuterlar, kommunikatsiya vositalari, umum tizimli va tarmoqli dasturlar ta‘minotiga, lokal va markazlashgan bilim va axborot banklarini boshqaruv tizimlari,o‘rgatuvchi dasturlari va shu dasturlarni yaratish uchun instrumental vositalariga ega bo‘lgan audio va video texnikalarni oladi.
Masofaviy o‘qitish tizimining metodologik asoslari.
O‘quv jarayonini tashkil etishda ochiqlik va individual yondoshuv.
Yetakchi oliy o‘quv yurtlari va uzoq masofadagi o‘quv-konsultativ punkt bazasidagi markazdan tashkil topgan masofaviy o‘qitish tizimining markazlashgan strukturasi.
Kontakt va nokontakt o‘quv davrlari almashadigan masofaviy o‘qitish jarayonini tashkil etish. O‘qituvchi, konsultant va menenjer sifatlariga ega bo‘lgan o‘qituvchi- konsultantni (tyutar) o‘quvchiga bog‘lash.
O‘quvchilarning bir-biri va o‘qituvchi bilan o‘zaro zamonaviy tehnik vositalar, axborot texnolgoiyalari va an‘anaviy pochta yordamida masofadan va yuzma-yuz muloqotini tashkil etish. Masofaviy o‘qitish tizimini tashkil etishning asosiy tspriniplarini ko‘rib chiqamiz.
Ta’limning insonparvarlik printsipi. Bu printsip uzluksiz intensiv o‘qitish tizimida hal etuvchi ahamiyatga ega bo‘lib,masofaviy o‘qitish tizimida uning ahamiyati yanada oshadi.Uning mohiyati shundaki,bilim olish jarayoni o‘quvchi uchun maksimal qulay qilib tashkil etiladi.Bunday o‘qitish insonlarning ta’limga ehtiyojini qondirishga qaratilgan.Masofaning uzoqligi,insonlarning sog‘ligi yoki boshqa sotsial sabablar ham ularning bilim olishga monelik qilmaydigan sharoit yaratadi.
Masofaviy o‘qitish tizimida o‘quv jarayonini tashkil etishda pedagokik yondoshuvlarning ustuvorlik printsipi.Masofaviy ta’limda an‘anaviy ta’limdagi kabi ta’lim-tarbiya jarayonini tashkil etishda pedagogik yondoshuv ustuvorligi ta‘minlanadi.Tajriba shuni ko‘rsatadiki,tizimning pedagogik tomoni ustuvor bo‘lganda sistemaning samaradorligi oshadi.
Yangi axborot texnologiyalarini qullashning pedagogik nuqtai nazardan maqsadga muvofiqlik printsipi.Bu printsip masofaviy o‘qitish tizimini tashkil etish va loyihalashdagi har bir qadamning samaradorligini pedagogik jihatdan baholashni talab etadi. Shuning uchun birinchi o‘ringa tehnikani kiritish emas, balki o‘quv kurslarini tegishli ravishda mazmunan boyitish kerak, uni yangi axborot tehnalogiyalar orqali o‘quvchiga yetkaziy yo‘llarini yetkazish lozim.
Ta’lim mazmunini tanlash printsipi: masafoviy ta’lim mazmuni davlat ta’lim standartlarining normativ talablariga javob berishi kerak. SHuningdek,ta’lim maz munini tanlash imkoniyatini yaratadigan alternativ dasturlar yaratish lozim.
Axborot havfsizligini tanlash printsipi: ta’limning boshlang‘ich darajasi printsipi: Ta’lim samaradorligini oshirish uchun ma‘lim bir boshlang‘ich bilim va ko‘nikmalar zarur. O‘qitish tehnalogiyasini moslik printsipi. O‘qitish texnologiyasi masovafiy o‘qitish modeliga adekvat bo‘lishilozim. Masofaviy o‘qitish tizimi an‘anaviy ta’lim tizimiga zid xususiyatga ega bo‘lmasligi kerak. Masofaviy o‘qitishda ham an‘anaviy ta’lim tizmidagi ta’lim maz muni saqlanadi. Lekin uning farqi ta’lim oluvchilaruchun qulaylikning yaratilishida.
Masofaviy o‘qitish jarayonining o‘ziga xosliklari.
1.Eguluvchanlik. O‘quvchi dars vaqti, hajmi va boshqalarga nisbatan erkindir. 2.Modullik.
3.Parallellik. Ishlab chiqarishdan ajralmagan holda. 4.O‘zaro ta‘sir etish.
Masofaviy ta’limning didaktik tizimi.
Hozirgacha mavjud didaktik tizimda ta’lim jarayoni 7 ta elementni o‘z ichiga olar edi: ta’lim maqsadi, ta’lim mazmuni, o‘qituvchilar, o‘quvchilar, ta’limning shakli, vositasi va metodlari.
Masofaviy ta’limning didaktik tizim esa 12 elementni o‘z ichiga oladi.
3.1.- jadval
maqsad
|
|
O‘quv-moddiy
|
|
mazmun
|
o‘qituvchilar
|
Nazorat
|
|
Metodlar
|
|
Normativ-huquqiy
|
|
vositalar
|
o‘quvchilar
|
iqtisodiy
|
|
shakllar
|
|
marketing
|
|
Qo‘shimcha elementlar, ya‘ni o‘quv moddiy, nazorat, normativiy-huquqiy, iqtisodiy, marketing kabilar an‘anaviy didaktik tizimda ham ko‘zga tashlanmay ishtirok etadi,lekin pedagogik jarayon uchun u masofaviy ta’limdagi kabi printsipial ahamiyat kasb etmaydi.
Masofadan o‘qitishning metod va vositalari.
Masofadan o‘qitish texnologiyasi (MO‘T) mahsus metod,vosita va o‘qitishning tashkiliy shakllari tizimi bo‘lib,ta’lim mazmunini ko‘p tarmoqli ravishda amalga oshirishga qaratilgan.
Oliy o‘quv yurtlarining ko‘pgina o‘qituvchilari (pedagogika va didaktika o‘qituvchilaridan tashqari) “o‘qitish metodi” tushunchasiga unchalik qiziqmaydilar. Chunki ko‘pchilik o‘qituvchilar o‘qitish faoliyatini empirik tarzda o‘rganib oladilar. Ular asoson kafedra mudirilari yoki yetakchi professor – o‘qituvchilariga taqlidan o‘qitish usullarini qo‘llaydilar. Lekin shu usullar qaysi ta’lim metodlari tizimiga kirishini bilmaydilar yoki qiziqmaydilar. Ta’lim metodini bilish ta’limni takomillashtirish-ning muhim shartlaridan biridir. Ta’lim metodi har hil o‘quv predmetlarini o‘qitishni qanday amalga oshirish yo‘larini belgilaydi. Ta’lim metodi o‘qituvchi va o‘quvchi faoliyati to‘g‘risida nazariy tushuncha beruvchi didaktik
kategoriyadir. Masofadan o‘qitish har hil ta’lim metodlari orqali amalga oshiriladi va
unda bir qancha usullardan foydalaniladi. Har bir usul muayyan harakatlardan iborat bo‘lib,o‘qitishning hal hil didaktik vositalari yordamida ma‘lum bir maqsadga erishishga qaratiladi. Masofadan o‘qitish metodlaridan foydalanganda qo‘ydagi usullarni qo‘llash mumkin: namoyish qilish, illyustratsiya, tushintirish, hikoya, suhbat, mashq, masala yechish, material ni yodlash, yozma ish va takrorlash kabilar.
Pedagogik jihatdan qayta ishlangan o‘quv mazmuni o‘z ichiga olgan masofaviy o‘qitish o‘qituvchi va o‘quvchi qo‘lidagi o‘quv vositalari o‘quv mazmunini taqdim etish, o‘quvchilarning o‘rganish faoliyatini tekshirish va boshqarish vazifasini bajaradi. Ma‘lum bir o‘quv materiali bir qancha o‘rgatish vositalari (bosma materiallar, audio- video va boshqalari) bilan berilishi mumkin. Vositalarning har biri o‘z didaktik imkoniyatlarga ega. O‘qituvchi bu imkoniyatlarni bilishi va o‘quv materialini har hil vositalarga ko‘ra bo‘lib chiqishi, didaktik vazifalarni amalga oshirishga qaratilgan o‘quv axborotlarni tashuvchi tizim sifatida o‘quv materiallaridan o‘quv vositalari kompleksini yarata olishi kerak. Masofaviy o‘qitish tizimi vositalari qo‘ydagilardan iborat bo‘lishi mumkin:
Darsliklar(an‘anaviydarsliklar,elektrondarsliklar,qo‘llanmalar, spravochniklar va boshqalar).
2.(Kompyuter) tarmoqdagi o‘quv-metodik qo‘llanmalar;
3.Odatdagi va multimediya variantlaridagi kompyuterli o‘qituv tizimlari; 4.Audio va o‘quv axborot materiallari;
5.Video o‘quv-axborot materiallari; 6.Masofaviy labaratoriya praktikumlari; 7.Masofaviy trenajyorlar;
8.Masofaviy axborot va bilimlar bazasi; 9.Masofaviy elektron kutubhonalar;
10.O‘rgatuvchi ekspert tizimlariga asoslangan o‘qitish vositalari; 11.Geoaxborotli tizimlarga asoslangan o‘qitish vositalari; 12.Virtual reallikka asoslangan o‘qitish vositalari.
Masofadan o‘qitish tizimida o‘qitish vositalari yangi axborot texnologiyalari vositasida amalga oshiriladi.Keltirilgan vositalarning xarakteristikalarini keltiramiz.
Darsliklar. Didaktik bosma materiallarni tayyorlashda qo‘ydagilarga asoslanishi kerak. O‘quv qo‘llanmalar shunday tuzilishi kerakki,o‘quvchi faqat zarur hollardagina qo‘shimcha o‘quv axborotga murojaat qilsin. O‘quv material strukturasini tashkil etishda modul printsipidan foydalanish kerak. Materialni mustaqil o‘zlashtirish va mustaqil ish bo‘yicha batafsil ko‘rsatmalar berilishi lozim. O‘quv qo‘llanmada nazorat vazifalari,bilimni tekshirish uchun savol va javoblar, mashqlar bo‘lishi kerak. Umuman olganda o‘quv materiallar quydagi strukturaga (o‘quv predmetiga ko‘ra invariant) asoslangan bo‘lishi kerak:
Kirish (dastur va mutahassislikni tarihi predmet, aktualligi boshqa predmetlar bilan bog‘liqligi va o‘rni);
Kurs bo‘yicha o‘quv dastur; Kursning maqsadi va vazifalari;
Kursni mustaqil o‘zlashtirish bo‘yicha metodik ko‘rsatmalari; Mundarija;
Bo‘lim (modul)lar bo‘yicha asosiy material tartibga solingan;
Bo‘limlar bo‘yicha o‘rganish uchun javoblari mavjud bo‘lgan testlar, savollar va masalalar;
Yakuniy test;
Mustaqil ish uchun amaliy topshiriqlar; Kichik ilmiy tekshirish ishlari uchun tematika; Atamalar lug‘ati;
Qisqartirmalar ro‘yhati; Yakuniy qism;
adabiyotlar ro‘yhati (asosiy, qo‘shimcha, fakultativ);
Hrestomatiya (kurs tematikasi bo‘yicha darsliklar, ilmiy maqolalar, metodika lardan misollar);
Qo‘llanma muallifining qisqacha ijodiy biografiyasi.
Adabiyotlarda keltirilgan ma‘lumotlar rangli qilib ishlangani ma‘qul;
Kirish – to‘q sariq, notanish so‘zlar lug‘ati – pushtiriang, tekst – oq-qora, mashqlarga kalitlar to‘q ko‘k, o‘z-o‘zini tekshirish mashqlari och- sariq, topshiriqlar (testlar) – yashil ranglarda.
|
| |