Referat mavzu: "Yangi hayot uchun,yangi O‘zbekiston uchun" Bajardi: Tekshirdi

|
Referat mavzu: "Yangi hayot uchun,yangi O‘zbekiston uchun" Bajardi: Tekshirdi
|
bet | 1/2 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #112741 | Turi | Referat |
Bog'liq “Yangi hayot uchun,yangi O‘zbekiston uchun”
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’ LIMI VAZIRLIGI
Toshkent shahar Yunusobod tumani
86-sonli umumiy o‘rta ta’lim maktabi
REFERAT
Mavzu: “Yangi hayot uchun,yangi O‘zbekiston uchun”
Bajardi:
Tekshirdi: ______________________
Toshkent -2023-yil
Hozirgi vaqtda respublikamizda aholini issiqlik va suv bilan uzluksiz ravishda sifatli ta’minlashga juda katta e’tibor berilmoqda. Shu bois mamlakatimizda iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishda mazkur soha yettinchi asosiy ustuvor yo‘nalisb deb belgilangan. M arkazlashtirilgan issiqlik ta'minoti g'oyasining paydo boiishi o‘tgan asrning 80-j?iIiariga to‘g‘ri keladi. 1877-yili AQSH ning Lokport shahrida markazlashtirilgan issiqlik ta’minoti uchun birinchi qurilma barpo etildi. 1908-yilda Germaniyaning Drezden shahrida Yevropada birinchi bo‘lgan issiqlik va elektr energiyasini qurama usulda ishlab chiqaruvchi qurilma ishga tushirildi. Bundan keyin Yevropaning boshqa mamlakatlarida ham shunday qurilmalar ishlatila boshlandi. Ammo bu qurilmalarning elektr quvvati nisbatan juda kichik boigan. Faqat o‘ttizinchi yillarning oxiriga kelib, ya’ni ikkinchi jahon urushi arafasida energetikaning bu yo‘nalishiga katta e'tibor berila boshlandi. Rossiyada inqilobgacha bo‘lgan davrda markazlashtirilgan issiqlik ta'minoti qoilanilmagan. 1924-yilning noyabrida SankPeterburg shahrida 3 ta shahar elektr stansiyasi ishga tushurildi va birinchi marta umumiy foydalanish quvuri orqali bir necha iste’molchilarga issiqlik yetkazib berildi. Moskva shahrida bu tadbir 1928-yilga kelib amalga oshirildi. 1928—!930-yillarda ishga tushurilgan Toshkent to'qimachilik kombinatining issiqlik va elektr markazi O 'rta Osiyoda markazlashtirilgan issiqlik ta’minotini yaratish uchun asos boidi. 0 ‘zbekiston sharoitida markazlashtirilgan issiqlik ta’minoti, asosan, ikkinchi jahon urushidan keyin rivoj topa boshladi.
M a’lum ki, barcham izga m uhim hayotiy aham iyatga ega b o ig an ushbu sohada yillar davom ida jiddiy m uam m olar to‘planib, hozirgi kunda o‘z yechim ini kutm oqda. Ular orasida issiqlik bilan ta ’m inlash va uni boshqarishning butun tizim ini keskin o‘zgartirish, m uqobil (alternativ) yoqilg‘i va energiya m anbalaridan, xususan, quyosh energiyasidan foydalangan holda, lokal issiqlik va issiq suv ta'm inoti tizim lariga bosqichm a-bosqich o’tishni ta ’m inlash ham da eskirgan, yoqilg‘ini ko‘p sarf qiladigan qozonxonalarni tabiiy gazni tejab sarflaydigan uskunalarga alm ashtirish, bino va inshootlarni isitish, sham ollatish, havosini konditsiyalash tizim larida zam onaviy energiya sarflanishi jihatdan tejam
kor jihozlar, rostlash asbobuskunalari, shuningdek, yangi texnologiyalardan respublika sharoitida unum li va keng foydaianish kabi m asalalar alohida aham iyatga egadir. M azkur masalalarni muvaffaqiyatli hal etish uchun ushbu sohaga zamonayiy issiqlik, gaz ta’minoti va ventilatsiya tizimlarining tuzilishi, ishlash prinsiplari, asosiy jihozlari, hisoblash va loyihalash asoslari, ishga tushirish, sozlash. sinash va foydaianish qoidalari to‘g‘risida chuqur bilimga, malaka va ko‘nikmaga ega bo‘lgan bakalavr mutaxassislarini tayyorlash darkor. Issiqlik ta’minoti xalq xo’jaligining yirik tarmog'idir. Uning ehtiyojiga har yili respublikamizda qazib olinadigan va ishlab chiqariladigan yoqilg’ining taxm inan 20% i sarflanadi. M arkazlashtirilgan issiqlik ta’minoti, odatda, yirik tuman qozonxonalaridan foydalanishga asoslangan boiadi. Masalan, hozirgi kunda Toshkent shahrida 10 ta issiqlik markazi IM (teplosent) lar va 1 ta Toshkent issiqlik elektr markazi TIEM (teploelektrosentral) mavjud (1-rasm). Ularning yillik issiqlik ishlab chiqarish unumdorligi 15401 ming Gkal ga teng. Issiqlik tarm oqlarining umumiy u/unligi 1442 km, shu jum ladan magistral quvurlar 244 km ni tashkil etadi.
Toshkent issiqlik elektr markazi — ToshlEM Toshkent to'qimachilik
kombinatini issiqlik va elektr bilan ta’minlash uchun qurilgan boMib, 1939-yildan boshlab ishlatib kelinmoqda. U O 'rta Osiyoda markazlashtirilgan issiqlik ta’minotini yaratish uchun asos bo‘lgan. 0 ‘zbekiston sharoitida markazlashtirilgan issiqlik ta'minoti. asosan, ikkinchi jahon urushidan keyin rivoj topa boshladi. XX asr boshida elektr yuritgichlarning ko‘p miqdorda ishlab chiqarilishi yolga qo‘yilganligi munosabati bilan suvli issiqlik ta’minoti rivojlana boshladi. Yuqorida qavd etilganidek, hozirgi kunda m arkazlashtirilgan issiqlik ta'm inoti o'zining rivojlanishida yangi bosqichni boshidan kechirmoqda. Chunki o‘tgan asrning o‘ttizinchi yillaridagi g‘oyalarga asoslangan m arkazlashtirilgan issiqlik ta'm inotining istiqbolli rivojlanishi. asosan, issiqlik m anbalarining donabay quvvatini oshirish (issiqlik uzatilishining radiusini ko‘paytirish maqsadida) va tarm oqlardagi issiq suv param etrlarini yuqori darajaga ko'tarish (150°C o‘rniga 200-225°C va hattoki 250°C gacha) hisobiga amalga oshirilishi mumkin [2J. Bundav m arkazlashtirilgan issiqlik ta'm inoti tizim larining ishonchliligini oshirish va ularni boshqarish, odatda, jiddiy muammolar bilan bogiiqdir. Zamonaviy tasavvurlarga ko‘ra, issiqlik ta’minoti kelajakda muqobil yoqilg‘i va energiya manbalaridan, xususan, quvosh energiyasidan foydaianish, lokal issiqlik va issiq suv ta'minoti tizimlariga bosqichma-bosqich o‘tish, eskirgan, yoqilg'ini ko‘p sarflaydigan qozonxonalarni tabiiy gazni tejab sarflaydigan uskunalarga almashtirish, issiqlik tarmoqlarida issiqlikning befoyda yo'qolishini kamaytirish, iste’molchilarda issiqlik o‘lchagichlarni o‘rnatish kabi yo‘nalishlar bo‘yicha rivojlanadi. Issiqlik ta’minoti singari. gaz ta’minoti ham xalq xo‘jaligining yirik tarmog‘idir. Birlamchi energiya resurslari orasida tabiiy gazning iste’moli (2-rasm) 0 ‘zbekiston Respublikasida birinchi o‘rinda turadi (83%). 0 ‘zbekistonda tabiiy gazdan foydaianish 1943-yildan Hojiobod-Andijon gaz quvuri qurilishi bilan boshlandi. Gaz sanoatining rivojlanishida 0 ‘zbekistonda ochilgan Setolantepa (1953-yil), Gazli (1962-yil) va boshqa gaz konlari katta rol o‘ynadi. Bu gaz konlari asosida eiliginchi - oltm ishinchi villarda katta diam etrdagi (700 mm) Buxoro-Sam arqandToshkent-Beshkek-O lm aota, Buxoro-Ural va 0 ‘rta OsiyoM arkaz M agistral gaz quvurlari qurilib ishga tushirildi [4], Hozirgi kunda turli xil diam etrli
M agistral quvurlarning um um iy uzunligi 13,0 m ing km dan oshib ketgan. Ularda 25 ta kom pressor stansiyalari va uchta yerosti om borlari (Shimoliy Sox, Hojiobod va Gazli) ishlatilm oqda, Toshkent shahrim ng gaz ta ’m inotini yaxshilash m aqsadida Olim kent yerosti omborini qurish rejalashtirilgan.
1991-yilda aholini tabiiy gaz bilan ta’minlash darajasi jam i 44,6% ni tashkil qilgan bo‘lsa, 2008-yilga borib u 83,4%, shu jum ladan shahar aholisi uchun 94,3% va qishloq aholisi uchun 76,4% gacha yetkazildi. Bunday yuqori ko‘rsatkichlarga erishish uchun respublikada jam i 121,9 ming km gaz tarmoqlari qurilgan. shundan yuqori bosimli - 12,5 ming km, o‘rta bosimli - 26,5 ming km va past bosimli - 82,9 ming km. 0 ‘zbekiston bo‘yicha hozirgi davrda bir yilda 60,5 mlrd m 3 dan ortiq tabiiy gaz qazib olinadi, ya’ni 1992-yilga qaraganda 1,4 marta ko'p. Asosiy konlar boiib Muborak, Sho‘rtan va Ko‘kdumaloq hisoblanadi, bulardan tashqari boshqa kichik konlari ham mavjud. 0 ‘zbekiston iqlimi sharoitida fuqarolar va sanoat binolarining havosini yangilash va talab etilgan mikroiqlimni ta'minlash juda katta ijtimoiy va iqtisodiy ahamiyatga ega, chunki bunga odamlarning sogiigi, mehnatning unumdorligi. texnologik jarayonlarning to‘g‘ri amalga oshirilishi kabi masalalar bevosita bogiiqdir.
Issiqlik tarm oqlarida gaz va elektr payvandlash usuli bilan ulanadigan p o la t quvurlar q o ilan ilad i. P o ia t quvurlardan, asosan, elektr payvandli to ‘g‘ri va
spiralsim on chokli ham da choksiz, issiqlikka va sovuqlikka deform atsiyalanib, 3, 4, 5, 10, 20 m arkali va past legirlangan p o iatd a n yasalgan quvurlardan foydalaniladi. Elektr payvandli quvurlar shartli diam etri 1400 mm gacha, choksizligi csu 400 mm gacha chiqariladi. Issiq suv ta ’m inoti tarm oqlarida, shuningdek, suv gaz o‘tkazuvchan po‘lat quvurlar qo‘llanilishi m um kin. Issiqlik tarmoqlarida qollaniladigan armatura, vazifasiga ko'ra, berkitish, rostlash, saqlash. drossellash (bosimni kamaytirish), kondensatni ajratish va nazorat olchash turlarga bo‘linadi. Biriktirish armaturalari asosiy armaturaga kiradi, chunki ular issiqlik tarmog‘ida keng ishlatiladi. Qolgan armaturalar, asosan, issiqlik punktlarida, nasos va drossel stansiyalarida o‘rnatiladi. Biriktirish arm aturalarining asosiy turlariga ventil (13-rasm) va zulfinlar (zadvijkalar) (13-rasm) kiradi. Zulfinlar, odatda. suvli tarm oqlarda, ventillar esa bug‘li tarm oqlarda qo‘llaniladi. U lar p o ia t va cho‘yandan flanesli va m uftali ulash uchlari bilan shuningdek. bevosita quvurlarga payvandlash uchlari bilan, turli xil shartli diam etrga ega bo‘lgan holda ishlab chiqariladi. Quvurlar va berkitish-rostlash arm aturalari shartli bosim R u va shartli diam etrlar D bo‘yicha tanlaniladi.
Shartli bosim Ru deganda, 20°C haroratda uzoq vaqt davomida quvur yoki armatura ishlatilishi ruxsat etilgan eng yuqori ortiqcha bosim tushuniladi. Issiqlik tashuvchisining harorati o‘sishi bilan ruxsat etilgan bosim kamayadi va bu haqiqiy
ruxsat etilgan bosim ishchi bosim deyiladi. Ishchi Rhh bosim bilan shartli bosim orasidagi bog'ianish:
bu yerda: s - haroratga ko‘ra qabul qilinadigan koeffitsiyent.
|
| |