Salib yurishlariningnatijalari

Salib yurishlariningnatijalari
II.BOB. TARIX TA`LIMIDA “SALIB URISHLARI”MAVZUSINI
O’RGANISHDA YANGI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
II.1. Ta`lim jarayonida innovatsion texnologiyalardan foydalanishning afzalliklari
“Toki hayot davom etar ekan, tarbiya ham zamon o`rtaga qo`yayotgan yangi talablarga ko`ra muttasil ravishda o`zgarib – yangilanib boraveradi. Faqat biz bu sohadagi dastlabki qadamlarni to`g`ri qo`ya olsak, poydevorni mustahkam qilib barpo etsak, men shunga ishonamanki, bugungi avlod uning samarasidan bahramand bo`lajak, kelgusi avlod esa bizning qilgan ishlarimizni ehtirom va minnatdorlik tuyg`usi bilan eslaydi”4 – degan edilar muhtaram prezidentimiz I. Karimov.Bugungikunda har qanday mamlakatning jahon bozoridaraqobatbardoshligi nafaqat tabiiy resurslarning mavjudligi, balki birinchi navbatda, zamonaviy muntazam yangilanib turgan texnologiyalarni o`zlashtirishga qodir yuksak bilimli va intizomli ishchi kuchini tayyorlashga bog`liqdir.Ma’lumki, ta’lim respublikamiz ijtimoiy – iqtisodiy taraqqiyotini, shaxs, jamiyat, davlatning iqtisodiy, ijtimoiy, ilmiy – texnikaviy va madaniy ehtiyojlarini qondiruvchi ustivor soha deb e’tirof etilgan.Ta’lim – tarbiya jarayonini hozirgi zamon talablariga mos holda tashkil etgan o’qituvchi har bir mavzu mazmuniga mos holda o’quvchilarni kasbga yo’llashi va shu kasblarini egallashlari uchun qanday bilimlarga ega bo’lish lozimligini to’gri tushuntira borishi kerak. Bunday maqsadlarni ro’yobga chiqarishda tarix darslarini tashkil etishning an’anaviy shakllardan voz kechib uni bozor iqtisodiyotidagi muammoni hal etishga yo’naltirish hozirgi vaqtda tarix o’qitish ta’limi oldidagi dolzarb muammo hisoblanadi. Biz aytgan mana shu yoshlarga biz bog`cha va maktabdanoq e`tabor qaratmog`imiz lozim.Endikda, ta'lim jarayonida interfaol metodlar, innovatsiontexnologiyalar, pedagogik va axborot texnologiyalarini ta'lim jarayonida qo`llashga bo`lgan qiziqish, e'tibor kundan –kunga kuchayib bormoqda. Buning asosiy sabablaridan biri, shu vaqtgacha an'anaviy ta'limda o`quvchi-talabalar faqat tayyor bilimlarni egallashga o`rgatilgan bo`lsa, zamonaviy texnologiyalar esa, ularni egallayotgan bilimlarini o`zlari qidirib topishlariga, mustaqil o`rganib, tahlil qilishlariga, hatto xulosalarni ham o`zlari keltirib chiqarishlariga o`rgatadi. Biz oldin texnologiya so`ziga ta`rif beradigan bo`lsak : “Texnologiya” tushunchasi texnik taraqqiyot sababli yuzaga keldi va lug`atlar talqini bo`yicha (techne san'at, hunar, fan; logos – tushuncha, ta'limot) materiallarga ishlov berish usullari va vositalari haqidagi bilimlar to`plami demakdir. Texnologiya shu bilan birga jarayonni bilish san'atini ham o`z ichiga oladi. Texnologik jarayon har doim zarur vositalar va sharoitlardan foydalanish bilan operatsiyalar ma'lum ketma-ketligini ko`zda tutadi. Texnologiya protsessual mazmunda “qanday qilib, nimadan va qaysi vositalar bilan bajarish kerak?” degan savolga javob beradi.
“Pedagogik texnologiya” tushunchasi o`qitish nazariyasida keyingi paytlarda yanada kengroq tarqaldi. O’qitishning innovatsion texnologiyalariga o`quv va laboratoriya uskunalari bilan ishlash, ko`rgazmali qo`llanmalardan foydalanishlar mahoratlari ham kiritilgan. Aynan shu ko`rgazmalar bilan ishlash yoshlarga tarixiy ta`savvur uyg`otmoqchi bo`lgan har bir o`qituvchi uchun maqsadga muvofiq hisonlanadi. Chunki tarixiy voqealarni shunchaki o`qigan yoki eshitgandan ko`ra albatta shu vositalar orqali tarixni obrazli tasavvur qilish, o`quvchilarni fanga qiziqtiradi, hamda uzoq vaqt eslabqolishiga yordam beradi.
O`qituvchi bu jarayonda shaxsning rivojlanishi, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi va shu bilan bir qatorda boshqaruvchilik, yo`naltiruvchilik funksiyalarini bajaradi. Ta'lim jarayonida o`quvchi asosiy figuraga aylanadi. Pedagogik texnologiya usulining o`ziga xos xususiyati shundaki, unda ta'limning rejalashtirilgan maqsadiga erishishni kafolatlaydigan o`zlashtirish jarayoni loyihalashtiriladi. Maqsadni ko`zlash, joriy natijalarni tekshirib borish, o`quv materialini ayrim bo`laklarga ajratish – o`quv jarayonini tashkil etishning bu belgilari - qayta ishlab chiqiladigan ya'ni takrorlanadigan ta'lim sikliga xos xususiyatlardir. Quyidagilarni inobatga olgan holda, 1999 - yilda Respublika ta'lim Markazi qoshida ta’limning innovatsion texnologiyalari bo`yicha Markaz tashkil etildi. Ta’limning innovatsion texnologiyalari muammolari bo`yicha maqolalar “Xalq ta'limi”, “Pedagogik ta'lim”,
“Ta'lim va tarbiya” jurnallarida, “Ma'rifat”, “O`qituvchilar gazetasi” va boshqa ilmiypedagogik nashrlarda bosilib chiqarilmoqda. 1994 – yili ta’limning innovatsion texnologiyalari muammolari bo`yicha 1-Respublika ilmiy-nazariy konferentsiyasi o`tkazildi, ma'ruzalar va hisobotlar materiallari maxsus to`plamda chop etildi.
“Ta`lim jarayonida amalga oshiriladiganta`lim – tarbiyaning natijalari ko`p jihatdan pedagog kadrlarning mashg`ulotlarga tayyorgarlik darajalariga bog`liqdir. Boshqacha aytganda, ta`lim jarayonini namunali tashkil qilish va takomillashtirish uning sifati va samaradorligini oshirishning asosiy omilidir. Ta`lim jarayonini tizimiga quyidagi elementlar kiradi:
Ta`lim beruvchi
Ta`lim oluvchi
Ta`lim maqsadi
Kutilayotgan natijalar
Ta`lim mazmuni
Ta`lim metodi
Ta`lim shakli
Ta`lim vositalari
Monitoring va baholash
Ta`lim jarayoni elementlaridan birortasi e`tibordan chetda qolsa, yoki noto`g`ri tanlansa tizim yaxshi ishlamaydi va ko`zlangan maqsadga to`la erishilmaydi.”5
Noannanaviy dars jarayoniga qo`yiladigan talablar quyidagilar:
a) Rivojlantiruvchi ta`lim tamoyillariga asosan darsning mazmuni va tizimini aniqlash.
o`quvchilar xotirasi va tafakkuriga joylanadigan yuklamaning nisbatini aniqlash;
o`quvchilarning ijro va ijodiy faoliyatining hajmini aniqlash ;
bilimlarning tayyor holda (o`qituvchi so`zlaridan, darslikdan va hokazo) va mustaqil qidirib o`zlashtirilishini rejalashtirish;
o`qituvchi va o`quvchilarning muammoviy – evristik ta`lim olishlarini tashkil qilish;
o`qituvchi tomonidan o`quvchilar faoliyatini doimiy nazorat va tahlil qilish hamda baholash;
o`quvchilarni rag`batlantirish (bajarilgan ishdan qonoqish uyg`otadigan ijobiy izohlar berish);
b) o`qituvchining dars davomidagi faoliyatiga qo`yiladigan talablar.
darsga tayyorgarlik va muhimi psixologik maqsadni anglash, unga erishishga ruhan tayyor bo`lish;
dars boshlanishi va davomidagi ishchan kayfiyat, qo`yilgan maqsadga erishishda qat`iylik, darsdagi vaziyatgaoptimistik yondashish, pedagogik topqirlik va hokazo;
darsga psixologik iqlim (xushchaqchaqlik, samimiy va ishchan muhit ) yaratish.
Dars jarayonining samaradorligini oshirish uchun dars ruxan ta`sirchan olib borilib, darsning tezligi shunday tanlanishi kerakki, dars davomida o`qituvchi va o`quvchining harakatlari tugal bo`lishi , o`quvchi va o`qituvchi orasida ochiq muloqot o`rnatilishi, o`quvchilar faoliyatini qo`shib olib borish, o`qitishning turli usullarini qo`llash va har bir o`quvchining faolligini ta`minlash zarur. Har bir jarayonda bo`lgani kabi yangi pedagogik texnologiya asosida dars o`tishning ham o`z yutuq va kamchiliklari mavjud. Ular quyidagilar:
Afzalliklari :
Mavzu mazmunini yaxshi o`zlashtirishga imkon berishi ;
O`z vaqtida qayta aloqalarning ta`minlanishi ;
Tushunchalarni amaliyotda qo`llash uchun sharoitlar yaratilishi;
Turli o`qitish usullarini taklif etilishi ; motivatsiyani yuqori darajada bo`lishi
;
O`tilgan materialni yaxshi eslab qolinishi;
Muloqotga kirishish mahoratining oshishi;
O`z – o`zini baholash ko`nikmasining shakllanishi; o`quvchilarning mavzu mazmuniga, o`qitish jarayoniga bo`lgan ijobiy munosabati;
O`quvchilarning mustaqil fikrlay olishi;
Tanqidiy va mantiqiy fikrlashning rivojlantirilishi;
Muammolarni yechish ko`nikmalarini shakllanishi;
Kamchiliklari:
Ko`p vaqt talab etilishi;
O`quvchilarni har doim ham keraklicha nazorat qilish imkoniyatining kamligi;
Juda murakkab mazmundagi material o`rganilayotganda ham o`qituvchi rolining past bo`lishi; o`qituvchining juda yaxshi rivojlangan fikrlash qobiliyatiga va muammolarni yechish ko`nikmalariga ega bo`lishining talab etilishi.
|