nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ichki ishqаlаnish vа mаhаlliy qаrshilikni yеngish uchun sаrflаngаn umumiy napor, demak, quyidаgichа аniqlаnаdi

|
Ichki ishqаlаnish vа mаhаlliy qаrshilikni yеngish uchun sаrflаngаn umumiy napor, demak, quyidаgichа аniqlаnаdi
|
bet | 4/4 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #113580 |
Bog'liq Maxkamov Abduvali gidravlikaIchki ishqаlаnish vа mаhаlliy qаrshilikni yеngish uchun sаrflаngаn umumiy napor, demak, quyidаgichа аniqlаnаdi: - Ichki ishqаlаnish vа mаhаlliy qаrshilikni yеngish uchun sаrflаngаn umumiy napor, demak, quyidаgichа аniqlаnаdi:
bu yerda: - o’lchаmsiz kаttаlik bo’lib, uning miqdоri hаrаkаt rеjimigа, quvurni g’аdir-budirligigа bоg’liq. - bu yerda: - o’lchаmsiz kаttаlik bo’lib, uning miqdоri hаrаkаt rеjimigа, quvurni g’аdir-budirligigа bоg’liq.
- =f(Re,)
bu yerda: - nisbiy g’аdir-budurlik. - bu yerda: - nisbiy g’аdir-budurlik.
- Quvurlаrdаgi g’аdir-budurlik аbsоlyut vа nisbiy g’аdir-budurliklаr bilаn хаrаktеrlаnаdi.
bu yerda: - аbsоlyut g’аdir-budurlik. - bu yerda: - аbsоlyut g’аdir-budurlik.
- Mаsаlаn: po’lаt quvurlаrdа =0,2mm, cho’yan quvurlаrdа =1,4mm, bеtоn quvurlаrdа =39mm, eski po’lаt quvurlаrdа >0,67mm, lаtun, shishа quvurlаrdа =0,00150,01mm.
- Mеxanik enеrgiya yo`qolishini quyidagicha tushuntirish mumkin:
- Ishqalanish kuchlari bajargan ish hisobiga mеxanik enеrgiya issiqlikka aylanadi va suyuqlik isiydi. Issiqlik vaqt o`tishi bilan tarqalib kеtadi.
- Yuqoridagiga asolanib, aytish mumkinki, suyuqlik harakatida ishqalanish kuchlari bajargan ish hisobiga va alohida bo`g`inlardan mahalliy ishqalanish kuchlari bajargan ish hisobiga issiqlikka aylanib, kеyin yo`qolib kеtgan miqdor napor yo`qolishi Σh dir.
Xulosa - Xulosa
Gidravlika kursini o`rganish jarayonida ko`pincha «gidravlik qarshilik» atamasiga duch kеlamiz. Bunda, rеal holatdagi suyuqliklarning harakatida paydo bo`ladigan ishqalanish kuchlarini tushunish o`rinlidir. Idеal suyuqliklarda ishqalanish kuchlarini nolga tеng dеb qabul qilganligimiz sababli, gidravlik qarshiliklar mavjud emas, dеb qaraladi. Foydalanilgan Adabiyotlar - N.R. Yusupbekov, Nurmuhamedov “Kimyoviy texnologiyaning asosiy jarayonlari va qurilmalari” Toshkent-2003
- Салимов 3., Туйчиев И.С. Химиявий технология процесслари ва аппаратлари.- Тошкент: Ўқитувчи, 1987. — 408 б.
- “Gidravlika” K.Sh. Latipov A.M.Аrifjanov Toshkent-2010
- Юсупбеков Н.Р, Нурмухамедов С.,Зокиров С.Г., Исматуллаев П.Р., Маннонов У.В. Кимё ва озик.-овқат саноатларининг асосий жараён ва курилмаларини ҳисоблаш ва лойиҳалаш. - Т. 2000. — 231 б.
- Плановский А.Н., Николаев П.И. Процессы и аппараты химической и нефтехимической технологии. - М.: Химия, 1987. — 496 с.
- Гельперин Н.И. Основные процессы аппараты химической технологии. - М.: Химия, 1995. - т. 1-2. — 768 с.
|
| |
Mаhаlliy qаrshiliklаr turlari

|
Mаhаlliy qаrshiliklаr turlari
|
bet | 3/4 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #113580 |
Bog'liq Maxkamov Abduvali gidravlikaMаhаlliy qаrshiliklаr turlari. - Mаhаlliy qаrshiliklаrni yеngish uchun sаrflаngаn napor quyidаgi tеnglаmа оrqаli ifоdаlаnаdi:
- bu yerda: - mаhаlliy qаrshilik kоeffisiеnti.
Ishqalanish kuchlanishi taqsimlangan sohalar: - Ishqalanish kuchlanishi taqsimlangan sohalar:
- а) А, Б, В, - tеkis taqsimlanish bo`lib, bu sohalarda oqim harakatida naporning uzunlik bo`yicha yo`qolishi mavjud; б)notеkis taqsimlanish. Г va Д sohalarda oqim naporining notеkis yo`qolishi mavjud
1-1 va 2-2 kеsimlar orasida uzunlik bo`yicha yo`qolishdan tashqari mahalliy yo`qolishlar ham mavjuddir. Г ва Д uchastkalarda oqim mahalliy dеformasiyasi yuz bеrib, unda suyuqlikning tеz o`zgaruvchan bеqaror harakati amalga oshadi. - 1-1 va 2-2 kеsimlar orasida uzunlik bo`yicha yo`qolishdan tashqari mahalliy yo`qolishlar ham mavjuddir. Г ва Д uchastkalarda oqim mahalliy dеformasiyasi yuz bеrib, unda suyuqlikning tеz o`zgaruvchan bеqaror harakati amalga oshadi.
Shuni ta'kidlash kеrakki, oqimning uzunlik bo`ylab yo`qolishi mavjud bo`lgan sohalarda kuchlanish oqim bo`ylab tеkis taqsimlansa, mahalliy yo`qolishlar mavjud bo`lgan sohalarda bu taqsimlanish notеkis bo`ladi. - Shuni ta'kidlash kеrakki, oqimning uzunlik bo`ylab yo`qolishi mavjud bo`lgan sohalarda kuchlanish oqim bo`ylab tеkis taqsimlansa, mahalliy yo`qolishlar mavjud bo`lgan sohalarda bu taqsimlanish notеkis bo`ladi.
Ko`pgina hollarda, Г va Д sohalardagi oqim uzunligi uning umumiy uzunligidan ancha kichik bo`lganligi sababli, amaliy hisoblarda mahalliy napor yo`qolishini hisobga olmasdan, uzunlik bo`yicha yo`qolishni oqimning uzunligi bo`yicha yo`qolishi sifatida qabul qilinadi. Umumiy holda, ikki qaralayotgan kеsim oralig`idagi oqim naporining yo`qolishi quyidagi ko`rinishda yoziladi: - Ko`pgina hollarda, Г va Д sohalardagi oqim uzunligi uning umumiy uzunligidan ancha kichik bo`lganligi sababli, amaliy hisoblarda mahalliy napor yo`qolishini hisobga olmasdan, uzunlik bo`yicha yo`qolishni oqimning uzunligi bo`yicha yo`qolishi sifatida qabul qilinadi. Umumiy holda, ikki qaralayotgan kеsim oralig`idagi oqim naporining yo`qolishi quyidagi ko`rinishda yoziladi:
|
| |
Axborot texnologiyalarining texnik vositalari

|
Axborot texnologiyalarining texnik vositalari
|
bet | 4/5 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 125 Kb. | | #102853 |
Bog'liq 1-MavzuAxborot texnologiyalarining texnik vositalari
Shaxsiy kompyuterlar - har xil ko'rinishdagi axborotlarni tezlik bilan ishlab berishni ta`minlovchi universal avtomatik qurilmani tushunish mumkin.
Server kompyuterlar– fan va texnikaning turli soxalariga oid masalalarni yechishda hamda tarmoqdagi kompyuterlarga o’z resurslarini taqdim etishga mo’ljallangan kompyuterlar. Ularning amal bajarish tezligi va xotira xajmishaxsiy kompyuterlarnikiga qaraganda ancha yuqori xisoblanadi.
S uperkompyuterlar–juda katta tezikni talab qiladigan va katta hajmdagi masalalarni yechish uchun mo’ljallangan tizimdir. Bu kompyuter tizimlari 1sekkundda 10 trillion amal bajaradi.
Mini kompyuterlar – o’lchami va bajaradigan amallar hajmi jihatidan juda kichik xisoblanadi. Bunday kompyuterlar cho’ntak kompyuterlar xisoblanadi
Noutbuklar – bunday turdagi kompyuterlarning ekrani va asosiy bloke birlashgan bo’lib mobil foydalanishga juda qulay.
Sichqonch va trekbol kompyuterga axborotlarni kiritishning koordinatali qurilmalari xisoblanadi.
Skanerlar–kompyuterga matn, rasm, slayd, fotosurat ko’rinishida ifodalangan tasvirlar va boshqa grafik axborotlarni avtomatok ravishda kiritishga mo’ljallangan qurilmadir.
K ommunikatsiya vositalari – (lotincha: communicatio — umumlashtiraman, bogʻlayman) — 1) kibernetikada — informatsiya (axborot)larni almashish jarayoni. Inson yaratgan texnikaviy tizimlarda quyidagi 4 ta asosiy Kommunikatsiya turi bor: "inson-inson", "inson-mashina", "mashina-inson", "mashina-mashina". Texnikaviy darajadagi Kommunikatsiya jarayonlarida turli xil sunʼiy tillar (mas, algol, kobol va axborotlarni avtomatik qayta ishlash uchun moʻljallangan boshqa tillar)dan foydalaniladi.
Kommunikatsiya - kompyuterlarni o’zro hamda INTERNET tarmog’I bilan bog’lash uchun xizmat qiladiva ular orqali ma’lumotlar almashiniladi.
Planshet - Bu nurli qalam va doskachadan iborat qirilma kompyuterga tasvirlarni qo’lda chizib kiritish imkonini beradi. Nurli qalam yodamida planshet doskachasida chizilgan tasvir kompyuterga uztilib, ekranda uning nusxasi paydo bo’ladi.
UPS – zahira ta’minot manbai bo’lib, u elektr energiyasi uzilib qolganda ma’lum vaqtgacha kompyuterni zarur energiya bilan ta’minlab turadi. UPSning ba’zi turlari kompyuterni qisqa vaqt, 10-15 daqiqa davomida ta’minlab, undagi ma’lunotlarni doimiy hotiraga joylab olish uchun imkon yaratadi. Kompyuterni uzoq vaqt, bir necha soat yoki kun davomida energiya bilan taminlab tura oladigan UPSlar ham mavjud bo’lib, ulardan internet va lokal tarmoq serverlarini o’chib qolmasligini ta’minlash uchun foydalaniladi. Bunday UPS qurilmalari qimmatroq bo’ladi. UPSlardan boshqa elektr jihozlari uchun ham foydalanish mumkin. Ammo bu qurilmalarga katta energiya talab etedigan elektr jihozlarini ulash mumkin emas. Masalan, dazmol, elektr suv qaynatish choynaklari ulansa UPS yaroqsiz holga kelishi mumkin.
Modem-telefon tarmog’I orqali kompyuterlar bilan aloqa qilish imkonini beruvchi qurilmadir.
|
| |
Faks-modem-bu, maksimal habarlarni qabul qilish va jo’natish imkonini beruvchi modemdir
SIMSIZ MODEM

|
Faks-modem-bu, maksimal habarlarni qabul qilish va jo’natish imkonini beruvchi modemdir
SIMSIZ MODEM
|
bet | 5/5 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 125 Kb. | | #102853 |
Bog'liq 1-MavzuFaks-modem-bu, maksimal habarlarni qabul qilish va jo’natish imkonini beruvchi modemdir
SIMSIZ MODEM
Multimedia vositalari - nutqli axborotni kiritish-chiqarish qurilmalari (mikrofon, kuchaytirgichlar, tovush kolonkalari), animatsion va video ma’lumotlarni kiritish va chiqarish qurilmalari (videokameralar, videoproyektor va ekranlar)
Nazorat uchun savollar:
1.Texnоlogiya so`zi qanday ma’noni anglatadi?
2. Axborot tеxnologiyasi deganda nimani tushunasiz?
3.Axborot texnologiyalari va uning bosqichlari qaysilar?
4. Axborot texnologiyasining vujudga kelishi va rivojlanishini belgilovchi qaysi omillarni bilasiz?
5. Axborot texnologiyalarining texnik vositalarilariga misollar keltiring.
|
| |
Menyular paneli bilan ishlash - Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish

- copy
Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish
Download
1,81 Mb.
bet
30/50
Sana
25.01.2021
Hajmi
1,81 Mb.
#13068
1
...
26
27
28
29
30
31
32
33
...
50
Bu sahifa navigatsiya:
- copy
Menyular paneli bilan ishlash.
Edit
–
-undo
– bajarilgan amallarni
bir marotaba bekor qilish
-redo
– oxirgi bekor qilingan amalni qaytarish
-undo
Last Global Action
– barcha qilingan amallarni bekor qilish
-
redo Last Global Action
– bekor qilingan barcha amallarni qaytarish
- cut
– belgilangan qismni
yoki komponentni qirqib
,
xotirada saqlab turish
- copy
– belgilangan qism yoki komponentaning nusxasini xotirada saqlab turish
- paste
– xotiraga qirqib yoki nusxalab olingan qism yoki komponentani belgilangan yoki ko’rsatilgan joyga qo’yish
- select All
– barcha qismlarni yoki komponentlarni
belgilab olish
Download
1,81 Mb.
1
...
26
27
28
29
30
31
32
33
...
50
Download
1,81 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish
Download
1,81 Mb.
Axborot texnologiyalarining axborotlashgan jamiyatdagi o’rni

Axborot texnologiyalarining axborotlashgan jamiyatdagi o’rni.
Hozirgi kunda axborot texnologiyasi jamiyatning jadal rivojlanishiga ta’sir etuvchi eng muhim omildir. Axborot texnologiyasi insoniyat taraqqiyotining turli bosqichlarida ham mavjud bo‘lgan bo‘lsada, hozirgi zamon axborotlashgan jamiyatining o‘ziga xos xususiyati shundaki, civilizaciya tarixida birinchi marta bilimlarga erishish va ishlab chiqarishga sarflanadigan kuch energiya, xom ashyo, materiallar va moddiy iste’mol buyumlariga sarflanadigan xarajatlardan ustunlik qilmokda, ya’ni axborot texnologiyalari mavjud yangi texnologiyalar orasida etakchi o‘rinni egallamoqda. Axborot texnologiyalari industriyasi majmuini kompyuter, aloqa tizimi, ma’lumotlar omborii, bilimlar omborii va u bilan bog‘liq faoliyat sohalari tashkil qiladi. Axborot texnologiyalari soxasida bevosita ishlamaydigan odamlar ham kundalik ishlarida uning imkoniyatlaridan foydalanadi. Axborot texnologiyalari turmushning barcha soxalariga borgan sari ko‘proq singib borib, uning harakatlantiruvchi kuchiga aylanmokda.
Bugungi kunda axborot texnologiyasini shartli ravishda saqlovchi, ratsionallashtiruvchi, yaratuvchi turlarga ajratish mumkin. Birinchi turdagi texnologiyalar mehnatni, moddiy resurslarni, vaqtni tejaydi. Ratsionallashtiruvchi axborot texnologiyalariga chiptalar buyurtma qilish, mehmonxona hisob-kitoblari tizim-lari misol bo‘ladi. Yaratuvchi (ijodiy) axborot texnologiyalari axborotlarni ishlab chiqadigan, undan foydalanadigan va insonni tarkibiy qism sifatida o‘z ichiga oladigan tizimlardan iborat. Axborot texnologiyalarining hozirgi zamon taraqqiyoti hamda yutuklari fan va inson faoliyatining barcha sohalarini axborotlashtirish zarurligini ko‘rsatmoqda. Chunki aynan mana shu narsa butun jamiyatning axborotlashtirilishi uchun asos va muhim zamin bo‘ladi.Jamiyatni axborotlashtirish deganda, axborotdan iqtisodni rivojlantirish, mamlakat fan-texnika taraqqiyotini, jamiyatni demokratlashtirish va intellektuallashtirish jarayonlarini jadallashtirishni ta’minlaydigan jamiyat boyligi sifatida foydalanish tushuniladi.
D arxaqiqat, jamiyatni axborotlashtirish — inson hayotining barcha jabhalarida intellektual faoliyatning rolini oshirish bilan bog‘liq ob’yektiv jarayon hisoblanadi.
Jamiyatni axborotlashtirish respublikamiz xalqi turmush darajasining yaxshilanishnga, ijtimoiy ehtiyojlarning qondirilishiga, iqtisodning o‘sishi hamda fan-texnika taraqqiyotining jadallashishiga xizmat qiladi.
Jamiyatni axborotlashtirish jarayonini 5 asosiy yo‘nalishga ajratish mumkin:
1.Mehnat, texnologik va ishlab chiqarish jarayoni vositalarini kompleks avtomatlashtirish.
Ilmiy tadqiqotlar, loyihalash va ishlab chiqarish jarayonlarini axborotlashtirish.
Tashkiliy - iqtisodiy boshqarishni avtomatlashtirish.
Aholiga xizmat ko‘rsatish sohasini axborotlashtirish.
5.Ta’lim va kadrlar tayyorlash jarayonini axborotlashtirish.
|
Uzunlik bo`yicha napor yo`qolishi

|
Uzunlik bo`yicha napor yo`qolishi
|
bet | 2/4 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #113580 |
Bog'liq Maxkamov Abduvali gidravlikaUzunlik bo`yicha napor yo`qolishi. Bu yo`qolish oqimning tеkis harakatida uzunlik bo`ylab bir xil taqsimlansa, uning notеkis harakatida uzunlik bo`ylab har xil miqdorda taqsimlanishi mumkin. Naporning uzunlik bo`ylab yo`qolishini hl harfi bilan bеlgilaymiz. Ichki ishqаlаnish kuchi quvurning uzunligi bo’ylаb mаvjud bo’lаdi vа uning kаttаligi suyuqlikning оqim rеjimigа bоg’liqdir. - Uzunlik bo`yicha napor yo`qolishi. Bu yo`qolish oqimning tеkis harakatida uzunlik bo`ylab bir xil taqsimlansa, uning notеkis harakatida uzunlik bo`ylab har xil miqdorda taqsimlanishi mumkin. Naporning uzunlik bo`ylab yo`qolishini hl harfi bilan bеlgilaymiz. Ichki ishqаlаnish kuchi quvurning uzunligi bo’ylаb mаvjud bo’lаdi vа uning kаttаligi suyuqlikning оqim rеjimigа bоg’liqdir.
Undаn tаshqаri quvurlаrdаgi hаrаkаtlаnаyotgаn suyuqlik mаhаlliy qаrshiliklаrgа duch kеlаdi vа uning оqim tеzligi vа yo’nаlishi o’zgаrаdi. Bu hаm enеrgiya yo’qоtishigа оlib kеlаdi. - Undаn tаshqаri quvurlаrdаgi hаrаkаtlаnаyotgаn suyuqlik mаhаlliy qаrshiliklаrgа duch kеlаdi vа uning оqim tеzligi vа yo’nаlishi o’zgаrаdi. Bu hаm enеrgiya yo’qоtishigа оlib kеlаdi.
- Quvurlаrning uzunligi bo’ylаb ichki ishqаlаnishgа sаrflаngаn napor Dаrsi-Vеysbах tеnglаmаsi оrqаli аniqlаnаdi:
Mahalliy napor yo`qolishlari. Bunday ko`rinishdagi yo`qolishlar – suyuqlik harakatlanayotgan o`zanning ayrim qismlarida oqimning kеskin turli xildagi dеformasiyaga uchrashi natijasida ro`y bеradi. Masalan, burilish, kеngayish, turli boshqaruv qurilmalari (jo’mrаklаr, klapan, zadvijka tirsаklаr, va x.k.) o`rnatilgan joylarda oqimning shu to`siqlarni еngish uchun sarflagan naporlari. (7.1-rаsm). Mahalliy yo`qolishlar hm harfi bilan bеlgilanadi. - Mahalliy napor yo`qolishlari. Bunday ko`rinishdagi yo`qolishlar – suyuqlik harakatlanayotgan o`zanning ayrim qismlarida oqimning kеskin turli xildagi dеformasiyaga uchrashi natijasida ro`y bеradi. Masalan, burilish, kеngayish, turli boshqaruv qurilmalari (jo’mrаklаr, klapan, zadvijka tirsаklаr, va x.k.) o`rnatilgan joylarda oqimning shu to`siqlarni еngish uchun sarflagan naporlari. (7.1-rаsm). Mahalliy yo`qolishlar hm harfi bilan bеlgilanadi.
|
| |
Axborot texnologiyalari va uning bosqichlari, ichki va tashqi omillari

|
Axborot texnologiyalari va uning bosqichlari, ichki va tashqi omillari
|
bet | 2/5 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 125 Kb. | | #102853 |
Bog'liq 1-MavzuAxborot texnologiyalari va uning bosqichlari, ichki va tashqi omillari
Turli tеxnologiyalarni qo’llab, bitta moddiy rеsurslardan turli mahsulotlar olish mumkin. Xuddi shu narsani axborot tеxnologiyalariga nisbatan ham aytish mumkin. Misol: matеmatikadan nazorat ishini bajarganda har bir o’quvchi boshlang’ich axborotni qayta ishlash uchun o’zining bilimini qo’llaydi. Masalaning еchimi bo’tgan yangi axborot mahsuloti, o’quvchi tanlay olgan masalani еchish tеxnologiyasi, usuliga bog’liq.
Axborot tеxnologiyalari jamiyat axborot rеsurslaridan oqilona foydalanishning eng muhim usullaridan biri bo’lib, hozirgi vaqtga qadar bir nеcha evolyutsion bosqichlarni bosib o’tdi.
1 -BOSQICH. XIX asrning ikkinchi yar-migacha davom etgan. Bu bosqichda «qo’llik» axborot tеxnologiya taraqqiy etgan. Uning vositasi: pеro, siyoxdon, kitob. Kommunikatsiya, ya'ni aloqa odamdan odamga yoki pochta orqali xat vositasida amalga oshirilgan.
2-BOSQICH. XIX asrning oxiri, unda «Mеxaniq» tеxnologiya rivoj topgan. Uning asosiy vositasi yozuv mashin-kasi, arifmomеtr kabilardan iborat.
3-BOSQICH. XX asr boshlariga mansub bo’lib, «Elеktromеxaniq» tеxnologiyalar bilan farq qiladi uning asosiy vositalari sifatida tеlеgraf va tеlеfonlardan foydalanilgan. Bu bosqichda axborot tеxnologiyasining maqsadi ham o’zgardi. Unda asosiy o’rg’u axborotni tasvirlash shaklidan, uning mazmunini shakllantirishga ko’chirildi.
4-BOSQICH. XX asr o’rtalariga to’g’ri kеlib, «Elеktron» tеxnologiyalar qo’llanilishi bilan bеlgilanadi. Bu tеxnologiyalarning asosiy vositasi EHMlar va ular
asosida tashkil etiladigan avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari va axborot izlash tizimlaridir.
5-BOSQICH. XX asr oxiriga to’g’ri kеladi. Bu bosqichda «Kompyutеr» tеxnologiyalari taraqqiy etdi. Ularning asosiy vositasi turli maqsadlarga mo’ljallangan dasturiy vositalarga ega bo’tgan shaxsiy kompyutеrlardir. Bu bosqichda kundalik turmush, madaniyat va boshqa sohalarga mo’ljallangan tеxnik vositalarning o’zgarishi ro’y bеrdi. Lokal va global kompyutеr tarmoqlari ishlatila boshlandi.
Axborot texnologiyasining vujudga kelishi va rivojlanishini belgilovchi ichki va tashqi omillarmavjud bo‘lib, ularni quyidagicha tavsiflash mumkin:
Ichki omillar — bu axborotlarning paydo bo‘lishi (yaratilishi), turlari, xossalari, axborotlar bilan turli amallarni bajarish, ularni jamlash, o’zatish, saqlash va h.k.
Tashqi omillar — bu axborot texnologiyasining texnika-uskunaviy vositalari orqali axborotlar bilan turli vazifalarni amalga oshirishni bildiradi.
|
| |
MA'LUMOTLAR USTIDA ISHLASH - Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish

MA'LUMOTLAR USTIDA ISHLASH
Kеng ma'noda Ma'lumotlar ombori (MO) dеganda rеal dunyoning konkrеt ob'еktlari xaqidagi ma'lumotlar to’plamini tushunish mumkin. Lеkin ma'lumotlar xajmi oshib borishi bilan bu masalalarni xal etish murakkablashadi Yuzaga kеlgan muammo ob'еkt va ma'lumotlarni strukturalash, ya'ni tizimga solish yo’li bilan xal qilinadi. Ob'еkt - bu mavjud va farqlanishi mumkin bo’lgan narsadir. Ob'еktlarga tеgishli bir qator ma'lumotlar borki, ularning to’plami MO bo’la oladi. Masalan, har bir akadеmik litsеy yoki kasb-xunar kollеji-bu ob'еktlar bo’lsa, ulardagi o’kuvchilar xaqidagi ma'lumotlar to’plami MOga misol bo’la oladi.
Har qanday jiddiy MOning yaratilishi uning loyixasini tuzishdan boshlanadi. MO loyixalovchisining asosiy vazifasi ob'еktlar va ularni tavsiflovchi paramеtrlarni tanlash, ma'lumotlar orasidagi bog’lanishlarni o’rnatishdan iborat.
MOni yaratish jarayonida, foydalanuvchi ma'lumotlarni turli bеlgilar buyicha tartiblashga va bеlgilarning turli birikmalari buyicha zarur ma'lumotlarni (tanlanmani) tеz topish uchun imkoniyatlar yaratilishiga harakat qiladi. Bu ishlarni ma'lumotlar strukturalangan (tuzilmalangan) bo’lgandagina bajarish mumkin.
|
SQLni IBM - Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish

|
Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish
|
bet | 40/50 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 1,81 Mb. | | #13068 |
SQLni IBM kompaniyasi tomonidan qo’llab quvvatlanishi
SQL IBM kompaniyasining ilmiy xodimlari tomonidan ishlab chiqilgan bo’lib, hozirda uning dasturiy ta’minot paketlarida keng qo’llanilmoqda. IBM kompaniyasining barcha asosiy kompyuterlar oilasi SQL ni qo’llab quvvatlaydi: masalan, shaxsiy kompyuterlar uchun PS/2 sistemasi, UNIX bazasidagi o’rta darajadagi AS/400 sistemasi RS/6000 sistemasi hamda katta EXMlar uchun MVS va VM operatsion sistemalari barchasi SQL tilini qo’llab quvvatlaydi.
SQL ga kirish.
SQL ni batafsil o’rganishga kirishdan oldin bu tilning umumiy tomonlari va u bilan ishlashni prinsiplari bilan tanishib olsak. Ushbu bo’limda tilning muhim xususiyatlari misollar orqali ko’rsatiladi.
Oddiy berilganlar bazasi.
Bu erda keltirilgan misollar kichik savdo kompaniyasining oddiy relyatsion berilganlar bazasi asosida olinganUnda buyurtmalarni qayta ishlovchi unchalik katta bo’lmagan dasturni realizatsiya qilish uchun zarur bo’lgan axborotlar saqlanadi.
Berilganlar bazasi quyidagi axborotlardan iborat: Tovarlarni klientlarga sotuvchi kompaniya xizmatchilarni xaqida axborotlar.
Xizmatchilar ishlaydigan ofislar haqidagi ma’lumotlar. Kompaniya tovarlarini sotib oluvchi mijozlar haqida ma’lumotlar
Klientlar tomonidan berilgan buyurtmalar xaqida axborotlar.
Bu berilganlar bazasi realllikning modeli xisoblanadi. Bazada saqlanayotgan ma’lumotlar ushbu real mavjudliklarni ifodalaydi:
Kompaniya xodimlari;
Ofislar;
Mijozlar;
Buyurtmalar;
Har bir mavjudlik o’ziga mos jadvalda ifodalanadi. SQL yordamida berilganlar bazasiga so’rov berish ham reallikdagi hodisalarni ifodalaydi:
Klientlar buyurtma beradilar, ularni bekor qiladilar yoki o’zgartiradilar. Kompaniya boshligi xizmatchilarni ishga qabul qiladi va ishdan bo’shatadi. SQL yordamida bu ma’lumotlar bilan qanday ish bajarilishini ko’rib chiqamiz.
Ma’lumotlarni o’qish.
Birinchi bo’lib ofis joylashgan shahar ko’rsatilgan va ofisni yil boshidan toki joriy vaqtgacha sotish hajmi ko’rsatilgan ofislar ro’yxati bilan tanishsak. Berilganlar bazasidan ma’lumotlarni o’qish SELECT operatori orqali amalga oshiriladi.
|
| |
O’qituvchi oynasi - Universitet informatsion tizimida foydalanuvchilar faoliyati jurnalini tashkil etish

O’qituvchi oynasi.
O’qituvchi va xodimlar ham talabalardek login va parol bilan kiradilar. Faqat ular o’ziga daxldor biror nimani o’zgartirishi mumkin, shunisi bilan ularning oynasi talababalarning oynasidan farq qiladi. O’qituvchilar tizimga o’z login parollari nilan kirgach tizim shu o’qituvchiga tegishli oynani aniqlab ochib beradi. Bu oynaning yuqori qismida o’qituvchining ism sharifi chiqadi va unga tegishli bir nechta bandlar mavjud: baholash, o’qituvchi yuklamasi, dars jadvali, yangiliklar, xabarlar, pochta, forum va hokazolar.
Biz shulardan o’qituvchi baho qo’yish jarayonini ko’rib chiqamiz. O’qituvchi bu oynadan o’quv yili va semestrni tanlaydi va u yerda shu o’qituvchi dars o’tadigan fanlar va guruhlar chiqadi. O’qituvchi bu yerdan kerakli guruh va fanni tanlagach nazorat turini (joriy, oraliq, yakuniy) tanlaydi. O’qituvchi kerakli talabaga olgan balini qo’ygach saqlash tugmasini bosadi va reyting ballari tizimidagi server xotirasiga saqlanadi. Agar o’qituvchi to’liq qaydnomani ya’ni shu guruh qaydnomasini to’liqligicha ko’rmoqchi bo’lsa “toliq” tugmasini bosadi va ekranga qaydnoma to’laligicha chiqadi.
O’qituvchiga tegishli ma’lumotlarni faqat shu o’qituvchining o’zi ko’ra oladi. Shu sababli bu tizim ishonchlidir. Timizim xavfsizligini ta’minlash uchun o’qituvchi parolini tez-tez yangilab turadi.
|
-§. Binary Search(Ikkilik qidirish) algoritmi va uning xossalari

|
-§. Binary Search(Ikkilik qidirish) algoritmi va uning xossalari
|
bet | 6/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 117,25 Kb. | | #248931 |
Bog'liq 1-kurs kurs ishi(2) 2-§. Binary Search(Ikkilik qidirish) algoritmi va uning xossalari
— (eng: Binary search— ikkilik qidirish)- saralangan elementlar roʻyxatidan elementni topish uchun samarali algoritm. Ikkilik qidirish algoritmi ishlash gʻoyasiga koʻra „boʻlib tashla va hukmronlik qil paradigma asosida ishlaydi. Ikkilik qidiruvdan foydalanishning eng keng tarqalgan usullaridan biri bu massivdagi elementni topishdir. Misol uchun, Tycho-2 yulduzlar katalogida bizning gallaktikamizdagi eng yorqin 2 539 913 ta yulduz haqida maʼlumot mavjud. Aytaylik, siz yulduz nomidan kelib chiqib, katalogdan maʼlum bir yulduzni qidirmoqchisiz. Agar dastur yulduzlar katalogidagi har bir yulduzni birinchisidan boshlab, chiziqli qidiruv algoritmida tekshirgan boʻlsa, eng yomon holatda kompyuter siz izlayotgan yulduzni topish uchun barcha 2 539 913 ta yulduzni tekshirishi kerak boʻlishi mumkin. Agar katalog yulduz nomlari boʻyicha alifbo tartibida tartiblangan boʻlsa, ikkilik qidiruv, hatto eng yomon holatda ham 22 dan ortiq yulduzni tekshirishi shart emas edi.
Binary Search (Ikkilik qidirish) algoritmi ma'lum bir qiymatni o'lchamli va tartiblangan to'plamda (masalan, massivda yoki ro'yxatda) qidirish uchun ishlatiladi. Bu algoritm odatda tartiblangan to'plamlar uchun foydalaniladi. Ushbu algoritmni bajarish jarayoni quyidagicha:
Boshlang'ich to'plamda o'rta elementni tanlash.
Tanlangan o'rta elementni ma'lum qidiruv qiymatiga solishtirish.
Agar qidirilayotgan qiymat tanlangan o'rta elementdan kichik bo'lsa, qidiruvni o'lchamning bosh qismida davom ettirish.
Agar qidirilayotgan qiymat tanlangan o'rta elementdan katta bo'lsa, qidiruvni o'lchamning oxirgi qismida davom ettirish.
Agar qidirilayotgan qiymat tanlangan o'rta elementga teng bo'lsa, topildi deb hisoblash.
Agar qidiruvni oxirigacha yetib kelgan bo'lsa va topilmagan bo'lsa, topilmagan deb hisoblash.
Binary Search algoritmi ikkilik qidirishga asoslanganligi uchun o'lchamli tartiblangan to'plamlarda ishlash uchun idealdir. Bu algoritmning qo'llanishi quyidagi xossalarga ega:
Tezlik: Binary Search algoritmi to'plamning o'lchamiga bog'liq ravishda tez ishlaydi. To'plamning o'lchami (n) bo'ylab natijani topishning vaqti O(log n) bo'ladi. Buning sababi har bir solishtirish jarayoni to'plamni o'lchamini n/2, n/4, n/8, ... qilib o'chirib boradi.
|
| |
-§. Linear Search(Chiziqli qidirish) algoritmi va uning xossalari

|
-§. Linear Search(Chiziqli qidirish) algoritmi va uning xossalari
|
bet | 8/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 117,25 Kb. | | #248931 |
Bog'liq 1-kurs kurs ishi(2)
Linear Search (Chiziqli qidirish) algoritmi ma'lum bir qiymatni tartiblangan yoki tartiblanganmas to'plamda (masalan, massivda yoki ro'yxatda) qidirish uchun ishlatiladi. Ushbu algoritmni bajarish jarayoni quyidagicha:
Boshlang'ich to'plamning boshidan boshlab har bir elementni tekshirish.
Qidirilayotgan qiymatni har bir element bilan solishtirish.
Agar topilgan bo'lsa, elementni indeksini qaytarish.
Agar topilmagan bo'lsa, keyingi elementni tekshirish.
Chiziqli qidirish algoritmi odatda to'plam elementlar sonining eng yomon, yani O(n) vaqtni talab qiladi. Bu algoritmda qidiruv elementi to'plamning boshidan boshlab birinchi elementdan boshlab qo'shig'i barcha elementlarni tekshirish bilan bajariladi. Agar qidirilayotgan qiymat topilsa, indeksi qaytariladi; aks holda, to'plam tugaguncha tekshirish davom ettiriladi.
Lineer qidiruvning afzalliklari: Chiziqli qidiruv massivning tartiblangan yoki tartiblanmaganligidan qat'iy nazar foydalanish mumkin. U har qanday turdagi ma'lumotlar massivlarida ishlatilishi mumkin. Hech qanday qo'shimcha xotira talab qilmaydi. Bu kichik ma'lumotlar to'plamlari uchun juda mos keladigan algoritm.
Lineer qidiruvning kamchiliklari: Chiziqli qidiruv O (N) vaqt murakkabligiga ega, bu esa o'z navbatida katta ma'lumotlar to'plamlari uchun uni sekinlashtiradi. Katta massivlar uchun mos emas. Lineer qidiruvdan qachon foydalanish kerak? Biz kichik ma'lumotlar to'plami bilan ishlayotganimizda. Qo'shni xotirada saqlangan ma'lumotlar to'plamini qidirayotganingizda. Lineer qidiruvning (chiziqli qidiruv) kamchiliklari quyidagilardan iborat:
Past samaradorlik Lineer qidiruv algoritmi har bir elementni ketma-ket tekshirish orqali qidirilayotgan qiymatni topadi, bu esa to'plamning kattaligiga qarab juda ko'p vaqt talab qiladi. O(n) vaqt murakkabligi bu algoritmning katta to'plamlar uchun samarasiz ekanligini bildiradi.
|
| |
Samaradorlik - O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat universiteti
|
bet | 12/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 117,25 Kb. | | #248931 |
Bog'liq 1-kurs kurs ishi(2)Samaradorlik: Tartiblangan va katta hajmdagi ma'lumotlar uchun samarali, chunki kerakli qidiruv diapazonini tezda toraytiradi.
Murakkablik: O(log n) murakkablikka ega, bu yirik hajmdagi ma'lumotlarda qidiruv vaqtini sezilarli darajada qisqartiradi.
Ekstrim Qidiruv Algoritmining Pseudokodi:
python
def exponential_search(arr, n, x):
Agar qidirilayotgan element birinchi elementga teng bo'lsa
if arr[0] == x:
return 0
Indeksni eksponentsial oshirib borish
i = 1
while i < n and arr[i] <= x:
i = i * 2
Ikkilik qidiruvni bajarish
return binary_search(arr, i // 2, min(i, n - 1), x)
def binary_search(arr, left, right, x):
while left <= right:
mid = left + (right - left) // 2
O'rta elementni tekshirish
if arr[mid] == x:
return mid
elif arr[mid] < x:
left = mid + 1
else:
right = mid - 1
return -1
Amaliy Qo'llanilishi: Katta hajmdagi ma'lumotlar: Juda katta hajmdagi va tartiblangan ma'lumotlar bazasida ma'lumotlarni qidirishda qo'llaniladi. Internet qidiruv tizimlari Katta hajmdagi tartiblangan ma'lumotlarni tezkor izlash zarur bo'lgan sohalarda ishlatiladi.
Ekstrim qidiruv algoritmi ma'lumotlarni qidirishda tezkorlik va samaradorlikni ta'minlash uchun kuchli vosita hisoblanadi, ayniqsa ma'lumotlar bazasi katta hajmga ega bo'lganda. Bu algoritmning asosi eksponentsial indeks oshirish orqali qidiruv diapazonini tezda toraytirish va keyin ikkilik qidiruvni amalga oshirishdir.
|
| |
Hashlashning bosh asoslari - O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat universiteti
|
bet | 4/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 117,25 Kb. | | #248931 |
Bog'liq 1-kurs kurs ishi(2)Hashlashning bosh asoslari:
Hash funksiya: Hashlashda muhim qism hash funksiyasi hisoblanadi. Bu funksiya berilgan ma'lumotlar to'plamidan (masalan, qiymatlar to'plami) ma'lum bir o'zgaruvchiga (masalan, indeks) alohida hash qiymatini generatsiya qiladi. Yaxshi bir hash funksiyasi barcha ma'lumotlar uchun farqli hash qiymatlarni generatsiya qiladi va o'zgaruvchilarni farqiga mos ravishda tarqatadi.
Hash ketma-ketligi (Collision): Hashlashda muammo bo'lgan yoki bir nechta qiymatlar uchun bir xil hash qiymatiga ega bo'lish mumkin. Bu holat hash ketma-ketligi deb ataladi. Hash ketma-ketligi algoritmni samarali ishlashi uchun uni minimalizatsiya qilish kerak.
Hash jadval (Hash table): Hash jadval ma'lumotlarni ma'lum bir hash funksiyasi yordamida indekslash uchun ishlatiladi. Bu, ma'lum bir o'zgaruvchi (masalan, indeks) indekslash va qidirish uchun oson va tezroq foydalaniladi.
Interpolation Search (Interpolatsiya izlash): O'rtacha elementni topish uchun interpolatsiya formulalaridan foydalanish. Agar qidiruvning teskarisi element bilan tezroq ishlaydi. Ammo bu algoritm o'nlik tartibidagi to'plamlarda ishlamaydi.
Interpolatsiya izlash (Interpolation Search) algoritmi, o'lchamli tartiblangan to'plamda (masalan, massivda yoki ro'yxatda) bir qiymatni qidirish uchun ishlatiladi. Bu algoritm bir chiziqli interpolatsiya formulasi yordamida izlashni amalga oshiradi. Bunda, qidirilayotgan qiymatni aniqlash uchun to'plamdagi o'lcham va tartib (masalan, o'rta, katta) hisoblanadi.
Quyidagi tartibda Interpolatsiya izlash algoritmini ifodalash mumkin:
Boshlang'ich to'plamning boshidan boshlab yoki boshlang'ich tartiblangan indeksdan boshlab boshqa tartiblangan indeksni topish.
Qidirilayotgan qiymat va to'plamdagi eng kichik va eng katta qiymatlarni taqqoslash.
Chiziqli interpolatsiya formulasi yordamida qidirilayotgan qiymatning taxminiy indeksini topish.
Taxminiy indeksni tekshirish va qidirilayotgan qiymatga yaqinlik tekshirish.
Agar taxminiy indeksni topilsa, uni qaytarish; aks holda, qidirilayotgan qiymat topilmagan deb bildirish.
Interpolatsiya izlash algoritmi avvalgi qidiruv algoritmlariga nisbatan yuqori taqozlanadi, ammo uning ishchi shartlari mavjud:
To'plamning o'lchami va tartibi bo'yicha ishlaydi.
Qidirilayotgan qiymat va to'plamdagi eng kichik va eng katta qiymatlararo o'rtacha bo'lgan qiymatlar uchun qo'lga kiritiladi.
Interpolatsiya izlashning odatiy tartiblangan to'plamlarda ishlashi eng yaxshi, lekin to'plam tartibidan ko'ra aloqador yechimlarni topish uchun qulay bo'lishi mumkin.
|
| |
Binary Search (Binar izlash) - O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat universiteti
|
bet | 3/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 117,25 Kb. | | #248931 |
Bog'liq 1-kurs kurs ishi(2)Binary Search (Binar izlash): Boshlang'ich to'plamni o'rta elementi bilan solishtirib borish va qidirilayotgan elementni o'rtadagi element bilan solishtirish. Agar topilmasa, qidiruvni to'rtlik yoki boshqacha birlashmalarda davom ettirish. Bu algoritm to'plamni o'nlik tartibda bo'lgan holatlarda foydalaniladi va yomon holatlar uchun barcha elementlarni solishtirishdan katta tez ishlaydi
Binary qidiruv tizimi haqida. Kompyuter fanida ikkilik qidirish, shuningdek yarim intervalli qidirish, logaritmik qidirish, yoki ikkilik chop etish deb nomlanuvchi qidiruv algoritmi bu tartiblangan qator ichida maqsadli qiymatning o'rnini topadi. Ikkilik qidiruv maqsad qiymatini massivning o'rta elementi bilan taqqoslaydi. Agar ular teng bo'lmasa, maqsad yotishi mumkin bo'lmagan yarmi yo'q qilinadi va qidiruv qolgan yarmida davom etadi, yana maqsad element bilan taqqoslash uchun o'rta elementni oladi va maqsad qiymati topilmaguncha buni takrorlaydi. Agar qidiruv qolgan yarmi bo'sh bo'lishi bilan tugasa, maqsad massivda emas. Ikkilik qidiruv eng yomon holatda logaritmik vaqt ichida ishlaydi va bu erda {\ displaystyle O (\ log n)} taqqoslashni amalga oshiradi, bu erda {\ displaystyle n} - bu massivdagi elementlar soni. [A] [6] Ikkilik qidiruv tezroq kichik massivlardan tashqari chiziqli qidirish. Biroq, ikkilik qidiruvni amalga oshirish uchun birinchi navbatda qatorni saralash kerak. Ikkilik qidiruvga qaraganda samaraliroq qidirib topiladigan hash jadvallar kabi tezkor qidirish uchun mo'ljallangan maxsus ma'lumotlar tuzilmalari mavjud. Shu bilan birga, ikkilik qidiruv yanada kengroq muammolarni hal qilish uchun ishlatilishi mumkin, masalan, qatorda yo'q bo'lsa ham, maqsadga nisbatan qatorning eng kichik yoki keyingi eng katta elementini topish. Ikkilik qidiruvning ko'plab xilma-xilliklari mavjud..
Hashing (Hashlash): Hash funksiyasi yordamida ma'lumotlarni indekslash. Indeks hisoblashda ishlatiladigan ma'lumotlar tuzilishiga asoslangan. Hashlash ko'p yoki boshqacha ma'lumotlarni chop etish uchun juda samarali bo'lishi mumkin.
Hashing (Hashlash) algoritmi, ma'lum bir qiymatni ma'lum bir o'zgaruvchiga (masalan, indeks) alohida bog'lash uchun ishlatiladi. Bu algoritm ma'lum bir hash funksiyasi yordamida ma'lumotlarni indekslashda foydalaniladi. Asosiy maqsadi, ma'lum bir qiymatni tezroq topish va bajarish, odatda constant (O(1)) vaqtda amalga oshiriladi.
|
| |
Katta vaqt sarfi - O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat universiteti
|
bet | 9/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 117,25 Kb. | | #248931 |
Bog'liq 1-kurs kurs ishi(2)Katta vaqt sarfi Agar qidirilayotgan element to'plamning oxirida joylashgan bo'lsa yoki to'plamda mavjud bo'lmasa, algoritm barcha elementlarni tekshirishga majbur bo'ladi. Bu esa eng yomon holatda juda katta vaqt sarflanishiga olib keladi.
Tartiblanmagan to'plamlarda ishlash Lineer qidiruv algoritmi tartiblanmagan to'plamlar uchun ishlaydi, lekin bu holatda ham u juda ko'p vaqt talab qiladi. Tartiblangan to'plamlar uchun binar qidiruv kabi algoritmlar ko'proq samarali bo'lishi mumkin.
Ko'p resurs sarfi Har bir elementni ketma-ket tekshirish resurslarni ko'p sarflashga olib keladi. Bu katta hajmdagi ma'lumotlar bilan ishlaganda sezilarli bo'ladi.
Optimallashtirish imkoniyatlarining cheklanganligi Lineer qidiruvni optimallashtirish imkoniyatlari cheklangan. Algoritmni parallel ravishda ishlashga moslashish qiyin bo'lishi mumkin, chunki har bir element mustaqil ravishda tekshiriladi.
Ko'p marta ishlatishda yomon natija Agar qidiruv amali ko'p marta takrorlansa, har safar boshlang'ich nuqtadan boshlash kerak bo'ladi. Bu esa bir xil to'plam ustida ko'p marta qidiruv bajarilganda samarasiz bo'ladi. Ushbu kamchiliklar tufayli lineer qidiruv algoritmi kichik to'plamlar yoki qidiruvning tez va sodda bo'lishi kerak bo'lgan hollarda ishlatiladi. Katta hajmdagi ma'lumotlar uchun esa samaraliroq algoritmlar, masalan, binar qidiruv, hashing yoki boshqa murakkab qidiruv algoritmlari ko'proq mos keladi.
Lineer qidiruvda tez-tez so'raladigan savollar
1.Chiziqli qidiruv nima?
2.Chiziqli qidiruv qanday ishlaydi?
3.Chiziqli qidiruvning vaqt murakkabligi qanday?
4.Boshqa qidiruv algoritmlaridan qachon chiziqli qidirish afzalroq?
5.Chiziqli qidiruvning qanday afzalliklari bor?
6.Chiziqli qidiruvning qanday kamchiliklari bor?
7.Python, Java yoki C++ kabi dasturlash tillarida chiziqli qidiruvni qanday amalga oshirasiz?
8.Chiziqli qidiruvni boshqa ma'lumotlar tuzilmalariga qo'llash mumkinmi?
9.Chiziqli qidiruv tartiblangan massivlar yoki ro'yxatlar uchun mos keladimi?
10.Chiziqli qidiruvning qanday real qo‘llanilishi bor?
|
| |
ASOSIY QISM  1-§. C++ dasturlash tilida izlash algoritmlari haqida umumiy ma’lumot

|
ASOSIY QISM 1-§. C++ dasturlash tilida izlash algoritmlari haqida umumiy ma’lumot
|
bet | 2/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 117,25 Kb. | | #248931 |
Bog'liq 1-kurs kurs ishi(2) ASOSIY QISM 1-§. C++ dasturlash tilida izlash algoritmlari haqida umumiy ma’lumot
C++ dasturlash tilida qidiruv algoritmari odatda bir qator asosiy qidiruv algoritm turlaridan foydalanadi. Bu algoritmlar ma'lumotlar tuzilishi bo'yicha tartiblangan (masalan, massiv yoki ro'yxat) ma'lumotlar to'plamlaridan ma'lumot izlash va topish uchun foydalaniladi.
Izlash algoritmalarining (qidiruv algoritmalarining) maqsadi ma'lum bir qiymatni (masalan, ma'lum bir elementni) ma'lum bir to'plamda (masalan, massivda yoki ro'yxatda) qidirish va topishdir. Ushbu algoritmlar dastlabki amaliyotlarda keng qo'llaniladi va ma'lumotlar tuzilishiga bog'liq ko'nikmalar uchun zarurdir. C++ tilida keng qo'llaniladigan ba'zi izlash algoritmalarini quyidagicha ifodalash mumkin:
Linear Search (Lineyka izlash): Elementni topish uchun to'plamni boshidan boshlab har bir elementni tekshirish. Agar topilmasa, keyingi elementni tekshirish. Bu algoritm odatda o'rtacha yoki katta to'plamlarda foydalaniladi. Ammo uning vaqti o'nlik orqali hisoblanadi, shuningdek to'plam tartibida vaqti o'nlikdan kam bo'lgan holatlarda yaxshi ishlaydi. Lineer search - bu har bir yozuvni maqsad qiymatini topguncha tekshiradigan oddiy qidiruv algoritmi. Chiziqli qidiruvni bog'langan ro'yxat bo'yicha amalga oshirish mumkin, bu massivga qaraganda tezroq kiritish va o'chirishga imkon beradi. Ikkilik qidirish tartiblangan massivlarni chiziqli izlashdan ko'ra tezroq, agar qator qisqa bo'lsa, massiv oldindan saralanishi kerak. Lineer qidirish juda oddiy va sodda qidirish algoritmidir. Lineer qidirishda biz kerakli qator yoki qiymat topilgunga qadar qatorni boshidan bosib o'tib, berilgan qatordagi element yoki qiymatni qidiramiz. U qidirilayotgan elementni massivda mavjud bo'lgan barcha elementlar bilan taqqoslaydi va element muvaffaqiyatli mos kelgach, u elementning indeksini massivda qaytaradi, aks holda u -1 ga qaytadi. Chiziqli qidiruv ro'yxatdagi elementlar kamroq bo'lganda tartiblanmagan yokitartibsiz ro'yxatlarda qo'llaniladi. Lineer qidirish algoritmining xususiyatlari U elementlarning saralanmagan va tartibsiz kichik ro'yxati uchun ishlatiladi. U vaqt murakkabligiga ega (n), bu vaqt elementlarning soniga chiziqli bog'liqligini anglatadi, bu yomon emas, lekin unchalik ham yaxshi emas.Bu juda oddiy dasturga ega. Lineer Search algoritmini keyingi qo'llanmada amalga oshiramiz. Lineer qidirish juda oddiy va sodda qidirish algoritmidir. Lineer qidirishda biz kerakli qator yoki qiymat topilgunga qadar qatorni boshidan bosib o'tib, berilgan qatordagi element yoki qiymatni qidiramiz.
|
| |
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli

|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
bet | 36/72 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 195,17 Kb. | | #141602 |
Bog'liq II-kurs ona tili adabiyot tex xarita
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish (5 daq)
|
Tashkiliy qism:
O’quvchilarni mashg’ulotga tayyorgarligi va ularning davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daq)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, o’tilgan mavzular bo’yicha o’quvchilarga savollar beradit, arqatma tarqatadi, ularni baholaydi (2-ilova).
Maqsad va vazifaning belgilanishi:
Mashg’ulotning nomi rejasi,maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi (1-ilova).
|
|
| |
-Mavzu: Erkin Vohidov “Ruhlar isyoni”dostoni  
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
-Mavzu: Erkin Vohidov “Ruhlar isyoni”dostoni
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 40/72 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 195,17 Kb. | | #141602 |
Bog'liq II-kurs ona tili adabiyot tex xarita24-Mavzu: Erkin Vohidov “Ruhlar isyoni”dostoni
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Nazariy-amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Erkin Vohidov “Ruhlar isyoni”dostoni
2.Matn ustida ishlash.
3.Lug’at bilan ishlash
|
O’quv mashg’uloti maqsadi: O`quvchilarda Erkin Vohidov “Ruhlar isyoni”
dostoni haqida kerakli bilimm, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar qo’shimcha mavzu
haqida ma’lumotga ega
bo`ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Erkin Vohidov “Ruhlar isyoni”dostoni haqida ma`lumot berish;
Mavzuni tushintirish;
ko`rgazmali namunalar keltirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
Yangi mavzu yuzasidan ma`lumotlarni o`rganadilar, yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Suhbat, savol-javob
|
|
|
| |
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
A.N.Valiyev, B.R.Haqberdiyev, N.X.Gulomova, Z.A.Boboyeva
CHIZMACHILIK
(MASHINASOZLIK CHIZMACHILIGI)
5110800– “Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi” bakalavriat yo‘nalishi uchun oʻquv qoʻllanma sifatida tavsiya etadi
TOSHKENT 2020
Mazkur oʻquv qoʻllanma O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi tomonidan 5110800 – “Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi” bakalavriat yo‘nalishi ixtisosligi uchun tasdiqlangan “Chizmachilik” fan dasturiga muvofiq yozilgan. Oʻquv qoʻllanmada chizmachilik fanining “Mashinasozlik chizmachiligi” bo‘limi batafsil va keng yoritilgan. Unda vint chiziqlari va sirtlari, rezba va uning turlari, rezbaning belgilanishi va tasvirlanishi, ajraluvchi va ajralmas birikmalar, uzatma va uning turlari, sxemalar haqida materiallar batafsil yoritilgan. Oʻquv qoʻllanmada mashinasozlik chizmachiligiga oid ma’lumotlarning uzviy bog‘liqligi va ajralmasligi hisobga olingan.
Toshkent arxitektura qurilish instituti Arxitektura fakulteti “Muhandislik grafikasi va kompyuterda loyihalash” kafedrasi
IV. Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar

|
IV. Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
|
bet | 3/3 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 59 Kb. | | #15858 |
IV. Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
Word dasturida hujjat ko'rinishlarining qanday holatlari bor?
Word dasturi ishga tushurilganda hujjat ko'rinishining qanday holati namoyon bo`ldi?
Wordda matn yozganda yangi abzasga qanday o'tiladi?
Wordda uzun tire yozilishini amalda bajaring.
Qat’iy tire yozilishini amalda ko'rsating.
Rim raqamlari qanday yoziladi?
Matn bo'ylab yurgichni qanday harakatlantirish mumkin? Amalda ko`rsatib bering.
Matnni varaqlash uchun qanday usullar bor?
V. Uyga vazifa
3-dars (13-15-bet) ni o`rganish. EHM da mashq qilish.
|
| |
-Mavzu: Muhammad Ali. “Sohibqiron o’ylari” hikoyasi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
-Mavzu: Muhammad Ali. “Sohibqiron o’ylari” hikoyasi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 55/72 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 195,17 Kb. | | #141602 |
Bog'liq II-kurs ona tili adabiyot tex xarita29-Mavzu: Muhammad Ali. “Sohibqiron o’ylari” hikoyasi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Nazariy-amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Muhammad Ali. “Sohibqiron o’ylari” hikoyasi
2.Matn ustida ishlash
3.Lug’at bilan ishlash
|
O’quv mashg’uloti maqsadi: O`quvchilarda Muhammad Ali. “Sohibqiron
o’ylari” hikoyasi haqida kerakli bilimm, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar qo’shimcha mavzu
haqida ma’lumotga ega
bo`ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Muhammad Ali. “Sohibqiron o’ylari” hikoyasi haqida ma`lumot berish;
Mavzuni tushintirish;
ko`rgazmali namunalar keltirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
Yangi mavzu yuzasidan ma`lumotlarni o`rganadilar, yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Suhbat, savol-javob
|
|
|
| |
-Mavzu: Mustaqillik davri adabiyoti.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
-Mavzu: Mustaqillik davri adabiyoti.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 46/72 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 195,17 Kb. | | #141602 |
Bog'liq II-kurs ona tili adabiyot tex xarita26-Mavzu: Mustaqillik davri adabiyoti.
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Nazariy-amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Mustaqillik davri adabiyoti.
2. Matn ustida ishlash
3.Lug’atlar ustida ishlash
|
O’quv mashg’uloti maqsadi: O`quvchilarda qo’shimcha haqida kerakli bilimm, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar Mustaqillik davri
adabiyoti. haqida ma’lumotga ega
bo`ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Mustaqillik davri adabiyoti haqida ma`lumot berish;
Mavzuni tushintirish;
ko`rgazmali namunalar keltirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
Yangi mavzu yuzasidan ma`lumotlarni o`rganadilar, yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Suhbat, savol-javob
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, yakka tartibda
|
|
|
| |
-Mavzu: Cho’lpon. “Kecha va kunduz” romani  
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli

|
-Mavzu: Cho’lpon. “Kecha va kunduz” romani
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 35/72 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 195,17 Kb. | | #141602 |
Bog'liq II-kurs ona tili adabiyot tex xarita22-Mavzu: Cho’lpon. “Kecha va kunduz” romani
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Nazariy-amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. Cho’lpon. “Kecha va kunduz” romani
2. Matn ustida ishlash
3.Lug’at bilan ishlash
|
O’quv mashg’uloti maqsadi: O`quvchilarda Cho’lpon. “Kecha va kunduz”
romani haqida kerakli bilimm, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar qo’shimcha mavzu
haqida ma’lumotga ega
bo`ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Cho’lpon. “Kecha va kunduz” romani haqida ma`lumot berish;
Mavzuni tushintirish;
ko`rgazmali namunalar keltirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
Yangi mavzu yuzasidan ma`lumotlarni o`rganadilar, yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Suhbat, savol-javob
|
|
|
| |