Bob. Kichik maktab yoshidagi o’quvchilarni tarbiyalashda dars

1 Bob. Kichik maktab yoshidagi o’quvchilarni tarbiyalashda dars
jarayonida multimedia vositalaridan foydalanish asoslari
1.1.Multimedia tushunchasi va uning mohiyati
Inson tarbiyasida maktab ta’limining ahamiyati kattadir. Prezidentimiz
ma’ruzasida ta’kidlaganidek, “mamlakatni modernizasiya qilish va kuchli fuqarolik
jamiyati barpo etish ustuvor maqsadimiz”, degan mulohazalaridan barkamol
avlodni tarbiyalash, ularni har tomonlama yetuk qilib voyaga yetkazish
boshlang’ich ta’limning asosiy vazifalaridan biri ekanligini unutmasligimiz kerak.
Shu sababli maktab degan ulug’ dargohning inson va jamiyat taraqqyotidagi hissasi
va ta’sirini nafaqat yoshlarimiz balki butun xalqimiz kelaajagani ham hal qiladigan
o’qituvchi va murabbiylar mehnatini hyech narsa bilan o’lchab qiyoslab bo’lmaydi.
Ma’lumki, har bir shaxsning ma’naviy kamoloti unda amalga oshiriladigan
ta’lim-tarbiya ishlarining mazmuni shakl va metodlariga bog’liqdir. Shu boisdan
ta’lim-tarbiya jarayonini pedagogik talqin qilish, uning samarali kechishini
ta’minlash zarurati yuzaga keldi. Prezidentimiz tomonidan milliy, o’ziga xos
yondashuv tarzi belgilab berildi. “Ta’lim – O’zbekiston xalqi ma’naviyatiga
yaratuvchanlik, faollikni baxsh etadi. O’sib kelayotgan avlodning barcha eng yaxshi
imkoniyatlari unda namoyon bo’ladi, kasb-kori, mahorati uzluksiz takomillashadi,
katta avlodlarning dono tajribasi anglab olinadi va yosh avlodga o’tadi. Yoshlar,
ularning iqtidorligi va bilim olishga chanqoqligidan ta’lim va ma’naviyatni tushunib
yetish boshlanadi”
4
. Buning uchun kichik maktab yoshidagi (1-4 sinflar)
o’quvchilarini tarbiyalashda ta’limning zamonaviy axborot texnologiyalaridan ham
unumli foydalanish, kompyuter savodxonligini shakllantirish, Internet bo’yicha ilk
elementar tushunchalar berish lozim bo’ladi. Ana shunday texnologiyalaridan biri
multimedia vositalaridir. Multimedia vositasini ta’lim sohasiga tatbiq etish uchun
uning elektron manbalarini ishlab chiqish zarurati tug’iladi. Bunday ta’lim
manbalariga elektron darosliklar, qshllanmalar, metodik ishlanmalar, taqdimotlar,
slaydlar, Internet materiallari, axborot-resurs markazlari kiradi.
4
Karimov I.A.Istiqlol va ma'naviyat. T.: O`
zbеkiston, 1994. –b. 9.
Multimedia vositasining bir qancha ta’riflari mavjud, ularning ayrimlarini
keltiramiz. Jumladan, multimedia - (inglizcha-yunoncha multimedia - o’rta
vositalar) bu –axborot informasiya uzatishning xilma-xil vositalarini qamrab
oluvchi texnologiya bo’lib, unda muayyan dasturlar va vositalar mavjud bo’ladi.
Multimediaga ega kompyuterlar odatda kuchli videotizmga, vadeomagnitafon va
videokameralarni ko’rish imkoniyatiga, tasvirni ushlash va axborotlarni rangli
grafika, ovozlarning chiqishi va sintezlashgan musiqalar kabi turli ko’rinishlari
bilan ishlash imkoniyatidir
5
.
Multimedia texnologiyasi – informatikaning dasturiy va texnikaviy vositalari
asosida audio, video, matn, grafika va animasiya ( obyektlarning fazodagi harakati)
samaralari asosida o’quv materiallarini tarbiyalanuvchilarga yetkazib berishning
mo’ljallangan ko’rinishidagi texnologiyasidir.
Multimedia – bu maxsus texnologiya bo’lib, dasturiy va texnik moddiy
ta’minot asosida kompyuterda bir vaqtning o’zida matnli, tasviriy axborotni
tovushli va harakatli holda ifodalash imkoniyatidir.
Multimedia – kompyuter tizimida matn, tovush, videotasvirni va turli
animasiyalarni mujassamlashtirish imkonini beruvchi zamonaviy axborotlar
texnologiyasidir.
Multimedia vositalariga multimedia vositalarini yaratishda foydalanadigan
audiokolonka, mikrofon, videoproyektor, Veb kamera, TV tuner kabi uskunalar,
dasturlar va amalda foydalanishga mo’ljallangan materiallar kiradi.
Multimedia vositalari pedagogik nuqtai nazaridan boshlang’ich sinf
o’quvchilarining ta’lim-tarbiyasi jarayoniga tatbiq etilishida kompyuter asosida
yangicha yondashuv hisoblanadi. Kompyuterli texnologiyalar o’quvchilarning
faolligini oshirishda, o’rganiladigan o’quv materiallarining hajmini ko’paytirishda
va ta’lim jarayonining samaradorlik darajasini oshirishda muhim vosita sifatida
amalga oshirilmoqda. Unda kompyuter monitoriga qarab ekranda ko’rsatiladigan
materiallardan foydalanib bilim olish, kompyuter savodxonligini shakllantirish,
5
H
asanboеv J., To`raqulov X., Haydarov M., Hasanboеva O., Usmanov N. Pеdagogika fanidan izohli lug`at. –T.:
Fan va tеxnologiya. 2009. 348-b.
ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Multimediali kompyuterli
texnologiyada ko’rgazmali vositadan tashqari ta’lim beradigan manba sifatida
qaraladi. Chunki o’rganiladigan materiallar oldindan kompyuter xotirasiga
joylashtirilgan bo’ladi. O’qituvchi qaysi mavzuni o’quvchilarga o’rgatmoqchi
bo’lsa, kerakli ma’lumotlarni monitor ekraniga chaqirib oladi va namoyish
etiladigan materiallar bilan o’quvchilarni tanishtiradi. Shu asosda ular mavzu
yuzasidan namoyish etilgan materiallarni o’rganib boradilar. Bunda o’quvchilar
kompyuter bilan yetarli darajada qo’nikma hosil qiladi. Shu bilan birga kichik
maktab yoshidagi o’quvchilarning kompyuterdan foydalanish jarayonida tafakkuri
rivojlanadi, bilim olishga qiziqishi ortadi va dunyoqarashi kengayib boradi.
Multimedia texnologiyasining ta’lim-tarbiya jarayonidagi samaradorligini
quyidagi shaklda ifodalash mumkin:
|