O’qituvchilarning kasbiy kompetentligini shakllantirishda chet tili va axborot texnologiyalaridan foydalanish

|
O’qituvchilarning kasbiy kompetentligini shakllantirishda chet tili va axborot texnologiyalaridan foydalanish
|
bet | 14/27 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #249628 |
Bog'liq Buxoro davlat universiteti pedagogika fakulteti pedagogika kafed2.3 O’qituvchilarning kasbiy kompetentligini shakllantirishda chet tili va axborot texnologiyalaridan foydalanish
«Axborot-kommunikativ kompetentlik» tushunchasini turli nuqtai nazardan, kasbiy kompetentlikning tarkibiy qismi sifatida ham, shaxsning axborot madaniyatining tarkibiy qismi sifatida ham baholash mumkin. Ahamiyatli belgilar sirasiga axborot texnologiyalari asoslarini bilish, kompyuterdan zaruriy texnik vosita sifatida foydalanish, ta’lim makoni sub’ektlarining faol ijtimoiy pozitsiyasi va motivatsiyasining ifodalanganligi, axborotni izlash, tahlil qilish va foydalanishga oid bilim, ko’nikma va malakalarning jami kiritiladi. Odatda, muayyan kompetentlikni shakllantirish muammolarini tadqiq qilishda axborot- kommunikativ kompetentlik egallaganligining uchta darajasi farqlanadi:
bazaviy (tayanch) - bu darajada kompyuter savodxonligi uchun zarur bo’lgan tayanch bilim, ko’nikma va malakalar shakllangan; kasbiy faoliyatni tashkil etishda AKT dan minimal foydalanish (elektron ko’rinishdagi axborotni yaratish, tahrir, saqlash, nusxa ko’chirish va ko’chirishning umumiy usullarini egallash, taqdimot texnologiyalari vositasida axborotni taqdim qilish, Internet tarmog’ida axborotni qidirish ko’nikmalarini egallash va x.k., tarmoqda o’zaro hamkorlikning muammo xarakteriga tobora mos keladigan va uni tobora optimal usullar bilan hal qilish imkonini beradigan usulini (yoki ularning kombinatsiyasini) tanlash);
texnologik (bu darajada AKT amaliy faoliyatning instrumentiga (quroliga) aylanadi (Internet-resurslar potentsialini, ularning interaktivligi va axborotliligini maqsadli nuqtai nazaridan baholash; global kompyuter tarmog’i resurslari va dasturiy vositalarini asosiy texnologik, iqtisodiy, ergonomik va texnik talablarni hisobga olgan holda tahlil; Internet global tarmog’ida dasturiy-texnologik va axborot ta’minotini taqdim qilish sifati, vosita va shakllarini tahlil qilish);
amaliy (professional) darajada kasbiy faoliyatni amalga oshirish uchun yangi vositalarni yaratish va ulardan ta’lim-tarbiyaviy jarayonlarda samarali foydalanish malakasiga ega bo’lishi2.
Axborot-kommunikativ kompetentlikning uch darajali modeliga mos holda pedagogda:
bazaviy daraja - pedagogning vazifalaridan kelib chiqib AKT vositalarida ta’lim-tarbiya maqsadlariga erishish uchun zarur bilim, malaka va ko’nikmalar invarianti;
texnologik daraja - AKT o’zlashtirish va pedagoglik faoliyatiga ixtisoslashtirilgan, kasbiy faoliyatni amalga oshirish metodikasi va mazmuni talablariga muvofiq ishlab chiqilgan, texnologiya hamda resurslarni joriy qilishga tayyorlik;
pedagogik (psixologik-pedagogik, metodik, ijodiy) daraja -kasbiy faoliyat maqsadlariga mos elektron vositalarini ishlab chiqish, AKT vositalaridan shaxsning ma’naviy kamolotini ta’minlash bo’yicha vazifalarni hal qilishda foydalanishni farqlash mumkin.
Ta`lim jarayonlarida zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish jarayoni nafaqat ta’lim-tarbiyaning tashkiliy shakllari va metodlari o’zgarishiga, balki yangi metodlarni ham shakllanishiga olib keladi.
Ta`lim jarayonlarining samarali o’tishi va undan kutilgan natijalarni berishi bu jarayonda muayyan talab va shartlarga amal qilish lozimligini taqozo etadi. Quyidagi shartlarga qat’iy amal qilish tadbirlarni o’tkazishda axborot-kommunikatsiya texnologiyalardan foydalanish jarayonining samaradorligini ta’minlaydi:
har bir ta’lim-tarbiyaviy tadbirni uyushtirishdan ko’zlangan aniq maqsadni belgilash;
erishiladigan natijani bashoratlash;
ta’lim-tarbiyaning maqsadi, vazifalari hamda natijalarini nazariy jihatdan asoslash;
kasbiy faoliyatni tashkillashtirishda zamonaviy texnologiyalardan foydalanish loyihasini yaratish;
foydalanishi rejalashtirilgan texnologiyalarni natijani kafolatlashga safarbar qilish;
kasbiy faoliyatni intensiv asos, ya’ni, maksimal ilmiy aniqlik, kam resurs sarflab samarali natijaga erishish asosiga qurish;
ta’lim-tarbiyaviy jarayonni boshqariluvchi jarayonga aylantirish;
ta’lim-tarbiya jarayonida samarali shakl, metod va vositalardan foydalanishga alohida e’tibor berish;
tarbiyaviy jarayonda tarbiyalanuvchilar va tarbiyachilar o’rtasida ijodiy hamkorlikni qaror toptirishga erishish;
tarbiyalanuvchilarning faolliklarini oshirish;
ta’lim-tarbiya maqsadiga erishilishdagi natijaviylikni tahlil etib borish, ekspert baholash.
Ta`lim jarayonida zamonaviy axborot texnologiyalarini qo’llash tarbiya metodlarning samaradorligini oshirishga, o’qituvchilar mehnat faoliyatining o’zgarishiga, ularning ish metodlarini takomillashishiga, pedagogik tizimlarning tarkibiy o’ zgarishiga olib keladi. Bu esa ta`limjarayonini axborotlashtirishni tashkil etish va boshqarishda o’ziga xos vazifalarni qo’yadi.
Ta`lim jarayonini zamonaviy axborot texnologiyalari asosida samarali tashkil etish:
o’quv materiallarni ishlab chiquvchi jamoa tarkibiga pedagoglar, kompyuter dasturchilar, tegishli mutaxassislarning birlashuvini;
ular o’rtasida vazifalarning taqsimlanishini;
ta`limjarayonini tashkil qilishni takomillashtirish va mazkur faoliyatning samaradorligini monitoring etishni taqozo etadi.
Zamonaviy texnologiyalar asosidagi ta`limfaoliyat:
ta`limfaoliyatning texnologik asosini tez rivojlanishi bilan bog’liq ravishda o’quv mashg’ulotlarni o’tkazish bilan bog’liq murakkab jarayonni yengillashuvini;
o’quv mashg’ulotlarni o’tkazishda pedagogning maxsus malakalarini shakllanishini.
O’quv mashg’ulotlarni zamonaviy axborot texnologiyalari vositalari asosida tashkillashtirishdan maqsadni belgilashda dastlab quyidagi omillar aniqlanishi lozim:
zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishning maqsadi;
tadbirning maqsadiga erishishda qo’llaniladigan texnologiyalar;
axborot materiallarini taqdim etish usullari;
mashg’ulot o’tkazish metodlari;
taqdim etiladigan muhokamali topshiriqlarining turlari;
munozara va bahslarni tashkil etish yo’llari;
o’zaro aloqa usullari va muloqot. Bularning barchasini o’quv mashulotlarni tayyorlashga mas’ullar-pedagoglar va texnologiyalar bo’yicha mutaxassislar hamkorlikda amalga oshiradilar3.
O’quv mashg’ulotlarni o’tkazish uchun texnologiyalarni tanlashda eng samarali yo’llardan biri - bu multimediali yondashuvdir. Ta`limjarayonida mashg’ulotlarni samarali tashkil etish uchun texnologiyalarni tanlashda quyidagi muhim omillarga:
Ta`lim jarayonida yangi texnologiyalardan foydalanib tarbiyaning maqsadlariga erishishni ta’minlashning muhimligi;
eng zamonaviy texnologiyalar bilan bir qatorda, an’anaviy texnologiyalar ham samara berishi mumkinligi;
o’quv mashg’ulotlarning samaradorligi natijalari axborot texnologiyalarining turiga qarab emas, balki mashg’ulotni avvaldan ishlab chiqish, ularni qiziqarli olib borish sifatiga bog’liqligi;
texnologiyalarni tanlashda o`quvchilarning shaxsiy xususiyatlariga, tarbiyaviy faoliyat sohasining o’ziga xos tomonlariga e’tibor qaratish lozimligini alohida ta’kidlash zarur.
O’quv mashg’ulotlariga tayyorgarlik ko’rishda o’qituvchi mavzu doirasidagi eng so’nggi ma’lumotlarga ega bo’lishi maqsadga muvofiq. Mavzu bo’yicha ma’lumotlar to’plashda ilmiy adabiyotlardan, Internet tarmog’idan foydalanish, mutaxassislar bilan suhbatlashish kerak. Lekin hozirgi vaqtda aholi orasida, Internet tarmog’i nisbatan eng ishonchli manba, degan yolg’on tasavvur mavjudligini e’tibordan chetda qoldirmaslik kerak. Shuning uchun mashg’ulot ishtirokchilariga Internet eng ishonchli axborot manbai sifatida emas, balki tezkor manba sifatida baholanishini alohida ta’kidlash kerak. Bugungi kundagi eng ko’p aldovlar aynan Internet tarmog’i orqali ro’y berayotganini misol qilib o’z fikrini tasdiqlashi mumkin. Bunda Internetning ilmiy yo’nalishlardagi o’rni e’tirof etiladi. Shuningdek, kundalik ommaviy axborot vositalari, teleradiokanallardagi ma’lumotlardan o’rinli foydalanish zarur.
|
| |