nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O„qitishning usullari va texnikasi

|
O„qitishning usullari va texnikasiBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur)O„qitishning usullari va texnikasi. Ma‟ruza (kirish, mavzuga oid, vizuallash),
muammoli ta‟lim, keys-stadi, pinbord, paradoks va loyihalash usullari, amaliy ishlar.
O„qitishni tashkil etish shakllari: dialog, polilog, muloqot hamkorlik va
o„zaro o„rganishga asoslangan frontal, kollektiv va guruh.
O„qitish vositalari: o„qitishning an‟anaviy shakllari (darslik, ma‟ruza matni)
bilan bir qatorda – kompyuter va axborot texnologiyalari.
Kommunikatsiya usullari: tinglovchilar bilan operativ teskari aloqaga
asoslangan bevosita o„zaro munosabatlar.
Teskari aloqa usullari va vositalari: kuzatish, blits-so„rov, oraliq va joriy,
yakunlovchi nazorat natijalarini tahlili asosida o„qitish diagnostikasi.
Boshqarish usullari va vositalari: o„quv mashg„uloti bosqichlarini belgilab
beruvchi texnologik karta ko„rinishidagi o„quv mashg„ulotlarini rejalashtirish,
qo„yilgan maqsadga erishishda o„qituvchi va tinglovchining birgalikdagi harakati,
nafaqat auditoriya mashg„ulotlari, balki auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarning
nazorati.
Monitoring va baholash: o„quv mashg„ulotida ham, butun kurs davomida
ham o„qitishning natijalarini rejali tarzda kuzatib borish. Kurs oxirida test
topshiriqlari yoki yozma ish variantlari yordamida tinglovchilarning bilimlari
baholanadi.
1.5 “Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish” fanidan mashg„ulotlarning
mavzular va soatlar bo„yicha taqsimlanishi
Ta`lim
yo`nalishi
se
m
es
tr
Mashg„ulotlar tarkibi
Ma`ruza
Amaliy
mashg`ulot
Laboratoriya
mashg`uloti
Kurs ishi
(loyixasi)
|
| |
Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги
Download
0,69 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/40
Sana
01.02.2024
Hajmi
0,69 Mb.
#150053
Download
0,69 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги
Download
0,69 Mb.
Matnni ko'rish
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari

8
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q6, Q7, Q11
17-ma‟ruza.
Raqamli rostlagichlarni sozlash. Raqamli rostlash sistemalarining dinamik
xarakteristikalari. Raqamli rostlash sistemalarining strukturaviy sxemalari. Tipik rostlash
qonunlarining diskret analoglari.Raqamli rostlagichlarning optimal sozlash parametrlarini
xisoblash. Holat fazosi usulida ko„p o„lchamli diskret rostlagichlarini sintez qilish. Raqamli
rostlagichlarning boshqarish algoritmlarini sintez qilish Diskret PID rostlagichni parametrik
sintezi. Diskret signallar bilan ishlash.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q6, Q7, Q11
18-ma‟ruza.
Sarfni rostlash Sarfni rostlashning prinsipial va struktura sxemalari. Sarfni
rostlash konunini tanlash. Sarfni rostlashda sarfni o„zgartirish turlari. Sarfni markazdan
kochma va porshenli nasoslardan so„ng rostlash. Sochiluvc.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari

|
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalariBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur)Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, Q3, Q4, Q6, Q7
12-ma‟ruza.
Avtomatik rostlagichlar tuzilishi va sinflanishi.
Avtomatik rostlash sistemasi funksional sxemasi, energiya turi bo„yicha klassifikatsiyasi,
rostlash konunlari bo„yicha turlari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, Q3, Q4, Q6, Q7
13-ma‟ruza.
Uzluksiz rostlagichlarning tipik algoritmlari. Chiziqli va nochiziq rostlash
qonunlari. Proporsional (P), proporsional-integral (PI), proporsional-integral-differensial (PID)
rostlash qonunlari va rostlagichlar.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, Q3, Q4, Q6, Q7
14-ma‟ruza.
Rostlash algoritmini tanlashninig soddalashtirilgan uslubi (metodika).
Rostlagichlarining optimal sozlash parametrlarini xisoblashning (tablitsa) formaula usuli.
Rostlagichlarni kengaytirilgan chastotaviy xarakteristika usulida sozlash. Rostlagichlarni
sozlashning so„nmas tebranishlar usuli.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, Q3, Q4, Q6, Q7
15-ma‟ruza.
Rostlagichlarni parametrlarini rostlashning muxandislik usullari.
Obektning o„z-o„zidan tug„rilanish xossasi. Statik, astatik va noturg„un obektlar. Bir konturli
avtomatik rostlash sistemalari parametrlarini sozlanishini hisoblash. Rostlagichlarini o„zicha
muvozanatlashuvchan va o„zicha muvozanatlashmaydigan obyektlar uchun tanlash va sozlash
usullari.
|
| |
-ma‟ruza. Pechlarni rostlash

|
-ma‟ruza. Pechlarni rostlashBog'liq Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish(Ishchi dastur)35-ma‟ruza. Pechlarni rostlash. Pechlar rostlash obyekti sifatida. Ularning prinsipial va
strukturaviy sxemalari. Ularni rostlashning variantlari
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9
36-ma‟ruza. Bug„ qozoni ishini rostlash. Bug„ qozoni rostlash obyekti sifatida. Bug„
qozoni ishining tavsifi. Uning prinsipial va struktura sxemalari. Bug qozonida kechayotgan
jarayonning
funksional sxemasi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A2, Q1, Q3, Q5, Q8, Q9
37-ma‟ruza. Massa almashinish jarayonlarini rostlash. Massa almashinish jarayonlarining
umumiy xarakteristikasi. Ularning matematik modellarini qurish. Massa almashinuv
jarayonlarining optimallik kriteriylari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4
38-ma‟ruza. Rektifikatsiya qurilmalarni avtomatlashtirish. Rektifikatsion kurilmalarni
avtomatlashtirishda boshqarish masalasining qo„yilishi. Qurilma rostlash obyekti sifatida.
Rektifikatsion kolonnalarni avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A2, Q1, Q2, Q3, Q4
39-ma‟ruza. Absorbsion va bug„latish qurilmalarini avtomatlashtirish
Absorbsion va bug„latish kurilmalarini avtomatlashtirishda boshqarish masalasining
ko„yilishi. Qurilmalar rostlash obyekti sifatida. Absorbsion va bug„latish kurilmalarini
avtomatlashtirish sistemalariga misollar.
|
| |
Shaxsga yo„naltirilgan ta‟lim

5
obyektiv qarama-qarshiligi va uni hal etish usullarini,
dialektik mushohadani
shakllantirish va rivojlantirishni, amaliy faoliyatga ularni ijodiy tarzda qo„llashni
mustaqil ijodiy faoliyati ta‟minlanadi.
Axborotni taqdim qilishning zamonaviy vositalari va usullarini qo„llash -
yangi kompyuter va axborot texnologiyalarini o„quv jarayoniga qo„llash.
malakalariga ega bо‘lishi kerak

4
umumkasbiy (mashina va mexanizmlar nazariyasi, metrologiya, standartlashtirish va
sertifikatlashtirish, gidravlika va gidro yuritma mashinalar va avtomatlashtirishning
texnik vositalari va h.k.) va ixtisoslik (texnologik jarayonlarni
avtomatlashtirish va
avtomatlashtirish sistemalarini loyihalash, o`rnatish va sozlash)
fanlaridan yetarli
bilim va ko`nikmalarga ega bo`lishlikni talab etadi.
Fanning ishlab chiqarishdagi o„rni
Sanoat korxonalarining barchasidagi texnologik jarayonlar zamonaviy
avtomatlashtirish vositalari yordamida avtomatlashtirilgan. Ular asosida murakkab va
ko„p parametrli jarayonlar rostlanadi va boshqariladi.
Shuning uchun texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishga alohida talablar qo„yadi.
Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish asosida juda
yuqori iqtisodiy samara va
ko„rsatkichlariga erishishi mumkin. Shuning uchun ushbu fan asosiy ixtisoslik fani
hisoblanib, ishlab chiqarishning ajralmas bо„g„inidir.
1.4 Fanni o„qitishda zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar
Talabalarning avtomatlashtirishning texnik vositalari
fanni o„zlashtirishlari
uchun o„qitishning ilg„or va zamonaviy usullaridan foydalanish, yangi informatsion-
pedagogik texnologiyalarni tadbiq qilish muhim axamiyatga egadir.
Fanni
o„zlashtirishda darslik, o„quv va uslubiy qo„llanmalar, ma'ruza matnlari,
tarqatma
materiallar, elektron materiallar, virtual stendlar hamda
ishchi holatdagi tajriba
stendlari va texnologik jarayonlar maketlaridan foydalaniladi. Ma'ruza, amaliy va
laboratoriya darslarida mos ravishdagi ilg„or pedagogik
texnologiyalardan hamda
ishchi holatdagi tajriba stendlari, virtual texnologik
jarayonlarni maketlaridan
foydalaniladi.
O‘zbekistonda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanish tarixi

|
O‘zbekistonda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanish tarixi
|
bet | 9/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaO‘zbekistonda ijtimoiy pedagogikaning rivojlanish tarixi quyidagi omillar bilan izohlanadi. Jamiyat tarixini sinfiy kurashlar tarixidangina iborat deb izohlovchi, har qanday ijtimoiy fan faol ravishda sinfiy xarakterga ega deb tushuntiruvchi sobiq marksizm-leninizm metodologiyasi O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishguncha pedagogika tarixini ijtimoiy-iqtisodiy formasiyalar tarixining nursiz bir nusxasi tarzida talqin etib kelishdi. Lekin, vaqt bu metodologik asosning yaroqsiz ekanligini qayta-qayta ko‘rsatdi. Vaholanki, qadimiy Turon, Movorounnahr, Turkiston va hozirda O‘zbekiston deb ataluvchi hududda yashab kelgan turkman, qozoq, qirg‘iz, qoraqalpoq va boshqa turkiy xalqlar, xususan, o‘zbek xalqi tomonidan yaratilgan xalq ijtimoiy pedagogik merosini faqat jahon ilmi-fani va ijtimoiy pedagogika tarixi fani talablari asosida o‘rganib va tasnif etib talabalarga yetkazish mustaqillik davrining eng dolzarb masalasidir.
Burhoniddin o‘g‘li Nasriddin Rabg‘uziyning XIII asr oxiri XIV asr boshi “Qissasi Rabg‘uziyi” asarida zikr etilishicha, Nuh payg‘ambar Odam Atoning o‘ninchi bo‘g‘ini bo‘lib, uning to‘rt o‘g‘li bir qizi bo‘lgan. O‘g‘illarining birinchisi Som, ikkinchisi Xom, uchinchisi Yofas, to‘rtinchisi Kanan bo‘lgan. Keyinchalik Som hind xalqining otasi bo‘lgani uchun Abulhind, Xom forsning otasi bo‘lgani uchun Abulfors nomi bilan ataganlar. Xulqu-odob bobida ota mehrini uyg‘otgan Yofasga esa hokimlik qilish uchun Turkiston berilgan. Shuning uchun ham bu yurt uning sharafiga Abulturk-Turkning otasi demakdir.
Ana shu fikr Temurning “Zafar yo‘li” asarida ham o‘z isbotini topgan. Unda “Bizning ajdodimiz Abulturk Yofasning o‘g‘li Nuhning nabirasi va turklarning buyuk xoni erdi”1, deyilgan. Eslatib o‘tganimizdek, “Amir Temur vasiyati kitobi”ning 3-betida bu fikr mazmunan quyidagicha chuqurlashtirilgan, boyitilgan:
“Biz kim Mulki Turon,
Amir Turkistonimiz.
Biz kim, millatlarning,
Eng qadimgi va ulug‘i,
|
| |
Mustaqil 
ish - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

6
II. ASOSIY QISM
2.1. Ma‟ruza mashg„ulotlarining mavzulari
1-ma‟ruza.
Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishning asosiy tushuncha va
qoidalari. Avtomatlashtirish tushunchasi va uning ta‟rifi. Avtomatlashtrishning maqsadi.
Avtomatlashtirilgan boshqarish sistemalarining (ABS) ta‟rifi. Avtomatik nazorat,
rostlash va
boshqarish tushunchalari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, ajurali arra, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q4, Q6
2-ma‟ruza. Texnologik jarayonlarning boshqarish obyekti sifatidagi sinflanishi.
Avtomatlashtirish bosqichlari. Rostlash obyektini tavsiflovchi o„zgaruvchilarning asosiy
guruxdari. ABS larning klassifikatsiyasi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, ajurali arra, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, A2, Q3, Q4, Q6
3-ma‟ruza.
Boshqarishning asosiy prinsiplari.
Berilgan
algoritm tushunchasi, boshqarishning asosiy vazifalari,
ochiq boshqarish
prinsipi, g„alayon bo„yicha boshqarish prinsipi, yopiq boshqarish prinsipi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, ajurali arra, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

7
8-ma‟ruza.
Rostlash sistemalarining turg„unligi. Turg„un rostlash sistemalari
tushunchasi. Turg„un bo„lmagan rostlash sistemalari tushunchasi. Turg„unlik chegarasidasgi
rostlash sistemalari tushunchasi.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, Q3, Q4, Q6, Q7
9-ma‟ruza.
Turgunlikning algebraik meznonlari Turg„unlikning asosiy shartlari.
Rausning turg„unlik mezoni. Gurvits
mezoni.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, Q3, Q4, Q6, Q7
10-ma‟ruza. Turg„unlikning chastotali mezonlari Turg„unlikning Mixaylov chastotali
mezoni. Turg„unlikning Naykvist
chastotali mezoni. Sistema turg„unligining ko„rsatgichlari.
Qo‘llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. Aqliy hujum,
blits, baliq skeleti, munozara, o‘z-o‘zini nazorat.
Adabiyotlar: A1, Q3, Q4, Q6, Q7
11-ma‟ruza.
Rostlashning asosiy sifat ko„rsatkichlari. To„g„ridan-to„g„ri, ildizli,
chastotaviy va integral sifat ko„rsatkichlari. Tipik optimal jarayonlar. Sifatni baxolash usullari.
Rostlash sifatining
ko„rsatgichlari. Rostlash sifatining integral mezoni.
Ijtimoiy pedagogikaning fan sifatida rivojlanishining birinchi bosqichi

|
Ijtimoiy pedagogikaning fan sifatida rivojlanishining birinchi bosqichi
|
bet | 4/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaIjtimoiy pedagogikaning fan sifatida rivojlanishining birinchi bosqichi qadimgi davrlardan o‘n yettinchi asrgacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. Bu davrda faktlar to‘planishi, tarbiya tajribasining ortib borishi, pedagogik va ijtimoiy nazariyalarning shakllanishi ro‘y bergan bo‘lib, ijtimoiy pedagogikaning bu rivojlanish bosqichi tarbiyani ijtimoiy hodisa sifatida asta-sekin tan olinishi bilan tavsiflanadi. Chunki bu davrda tarbiyaning turli nazariyalari yuzaga kelgan1.
Birinchi bosqichning bu kabi davriy chegaralanishi, avvalambor, insoniyat tarixining ilk bosqichlarida ham ijtimoiylashtirish muammosining mavjud bo‘lganligi bilan izohlanadi. Biroq ibtidoiy jamoada ijtimoiy-pedagogik g‘oyalarga tavsif berganda faqatgina tarbiyaga oid tajribalar to‘g‘risida gap borishi mumkin. Tarbiya ijtimoiy hodisa sifatida insonni hayvonot olamidan ajralishi bilan paydo bo‘lgan. Dastlab tarbiya umumiy taqlidiy ma’no kasb etgan bo‘lsa, keyinchalik esa o‘ziga xos faoliyat turiga aylangan va bu bilan shug‘ullanuvchi kishilar-tarbiyachilar paydo bo‘lgan. Vaqt o‘tgani sari tarbiya jarayoni ham murakkablashib borgan, yosh, jins, mazmuniga ko‘ra farqlana boshlagan, uning axloqiy jihatlariga e’tibor qaratila boshlangan.
Agar ibtidoiy davr ijtimoiy-pedagogik amaliyotning vujudga kelishiga zamin yaratgan bo‘lsa, qadimgi dunyoning ilk sivilizasiyalarining paydo bo‘lishi ijtimoiy-pedagogik fikrning shakllanishiga kuchli ta’sir ko‘rsatgan. Sharqning quldorlik davlatlarida ijtimoiy pedagogik g‘oyalar bir nechta mualliflar tomonidan shakllantirilgan va odatda, muqaddas kitoblar shaklida butun xalq mulkiga aylangan (Xitoyda-Shukit, Hindistonda-Vedalar, Misrda-Tot xudosi kitoblari, O‘rta Osiyoda-Avesto va boshqalar).
Faqatgina miloddan avvalgi bir ming yillikning o‘rtalari va ikkinchi yarmida ijtimoiy pedagogik g‘oyalarni yaratgan allomalarning nomlari ma’lum bo‘la boshlaydi.
Shubhasiz, ijtimoiy pedagogik tafakkurning rivojlanishiga antik davr (yunon va rim) faylasuflari katta hissa qo‘shganlar. Xususan, Suqrot (mil. avv. 469-399 y.) “O‘z-o‘zingni angla” degan shiorni ilgari surgan va shu bilan ong insonda barcha yovuzlikni yo‘qotishi mumkinligini ta’kidlagan.
Demokrit (mil. avv. 460-370 y.) o‘z ta’limotida tarbiyada bola tabiatini hisobga olish tamoyilini asoslab bergan. Bundan tashqari, uning fikricha, bola tarbiyasini yoshligidan boshlamoq kerak.
Aflotun (mil. avv. 423-347 y.) ilk marotaba davlat va tarbiyaning o‘zaro munosabati g‘oyasini ilgari surgan. Uning fikriga ko‘ra, tarbiya davlatning eng muhim vazifasi bo‘lgan.
Arastu (mil. avv. 384-322 y.) antik dunyoda tarbiyaning to‘liq nazariyasini ishlab chiqqan. Aflotundan farqli o‘laroq, Arastu inson tarbiyasida asosiy e’tiborni davlatga to‘liq bo‘ysunishga emas, balki insonning o‘z manfaatlariga, uning rivojlanishiga qaratadi. Shaxsning jamoa bilan uyg‘un rivojlanishi to‘g‘risidagi g‘oya ham unga tegishlidir.
|
| |
Ob'ektga yo'naltirilgan - Nazariy qism: Java

|
Nazariy qism: Java
|
bet | 2/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 34,99 Kb. | | #229546 |
Ob'ektga yo'naltirilgan - Java-da hamma narsa ob'ektdir. Java osongina kengaytirilishi mumkin, chunki u Ob'ekt modeliga asoslangan.
Platformadan mustaqil - C va C++ kabi ko'plab boshqa dasturlash tillaridan farqli o'laroq, Java kompilyatsiya qilinganda, u platformaga xos mashinaga emas, balki platformadan mustaqil bayt kodiga kompilyatsiya qilinadi. Ushbu bayt kodi internet orqali tarqatiladi va qaysi platformada ishlayotgan bo'lishidan qat'i nazar Virtual Mashina (JVM) tomonidan talqin qilinadi.
Oddiy - Java o'rganish oson bo'lishi uchun yaratilgan. Agar siz Java OOP ning asosiy tushunchasini tushunsangiz, uni o'zlashtirish oson bo'ladi.
Xavfsiz - Java-ning xavfsiz xususiyati bilan u virussiz, buzg'unchiliksiz tizimlarni ishlab chiqish imkonini beradi. Autentifikatsiya usullari ochiq kalitlarni shifrlashga asoslangan.
Arxitektura-neytral - Java kompilyatori arxitektura-neytral ob'ekt fayl formatini yaratadi, bu esa kompilyatsiya qilingan kodni Java ish vaqti tizimining mavjudligi bilan ko'plab protsessorlarda bajariladigan qiladi.
Portativ - arxitektura-neytral bo'lish va spetsifikatsiyaning amalga oshirishga bog'liq jihatlari yo'qligi Java-ni portativ qiladi. Java-dagi kompilyator ANSI C-da POSIX kichik to'plami bo'lgan toza portativlik chegarasi bilan yozilgan.
Mustahkam − Java asosan kompilyatsiya vaqtidagi xatolarni tekshirish va ish vaqtini tekshirishga e'tibor qaratib, xatolarga moyil vaziyatlarni bartaraf etishga harakat qiladi.
Multithreaded - Java-ning ko'p tarmoqli xususiyati bilan bir vaqtning o'zida bir nechta vazifalarni bajara oladigan dasturlarni yozish mumkin. Ushbu dizayn xususiyati ishlab chiquvchilarga muammosiz ishlashi mumkin bo'lgan interaktiv ilovalarni yaratishga imkon beradi.
Interpreted - Java bayt kodi tezda mahalliy mashina ko'rsatmalariga tarjima qilinadi va hech qanday joyda saqlanmaydi. Rivojlanish jarayoni tezroq va analitikdir, chunki ulanish bosqichma-bosqich va engil jarayondir.
|
| |
Yuqori unumdorlik - Nazariy qism: Java

|
Nazariy qism: Java
|
bet | 3/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 34,99 Kb. | | #229546 |
Yuqori unumdorlik - Just-In-Time kompilyatorlaridan foydalangan holda Java yuqori ishlash imkonini beradi.
Taqsimlangan - Java Internetning taqsimlangan muhiti uchun mo'ljallangan.
Dinamik - Java C yoki C++ ga qaraganda dinamikroq hisoblanadi, chunki u rivojlanayotgan muhitga moslashish uchun mo'ljallangan. Java dasturlari ish vaqtida ob'ektlarga kirishni tekshirish va hal qilish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan keng ko'lamli ish vaqti ma'lumotlarini olib yurishi mumkin.
Sizga kerak bo'ladigan qurilma
Ushbu qo'llanmada ko'rib chiqilgan misollarni bajarish uchun sizga kamida 128 MB operativ xotiraga ega 300 MGts chastotali Pentium kompyuter kerak bo'ladi (256 MB RAM tavsiya etiladi).
Shuningdek, sizga quyidagi dasturlar kerak bo'ladi -
Linux 7.1 yoki Windows xp/7/8 operatsion tizimi
Java JDK 8
Microsoft Notepad yoki boshqa matn muharriri
Ushbu qo'llanma Java-dan foydalangan holda GUI, tarmoq va veb-ilovalarni yaratish uchun kerakli ko'nikmalarni beradi.
Kotlin Java Virtual Machine (JVM) da ishlaydigan ochiq manbali statik tarzda yozilgan dasturlash tilidir. U obyektga yo’naltirilgan dasturlashni (OOP) va funktsional dasturlashni cheklanmagan, o’zini o’zi ta'minlaydigan va o’ziga xos platformalarda birlashtiradi. Shuningdek, u miniatyura kodlari bilan funksiyalarni birlashtirishga imkon beradi. Kotlin - bu JetBrains tomonidan ishlab chiqilgan umumiy maqsadli dasturlash tili.
Kotlin tarixi
2016-yil - Kotlin v1.0 ishga tushirildi
2017-yil - Googlening Androidda kotlinni birinchi darajali qo’llab-quvvatlashi haqida e'lon.
2018-yil - Kotlin v1.2 JVM va JavaScript o’rtasida kodlarni tarqatish bo’yicha qo’shimchalar bilan birga keladi.
2019-yil - Google Kotlinni Android ilovalarini ishlab chiquvchilar uchun afzal ko’rgan dasturlash tili sifatida e'lon qildi.
|
| |
Kotlindan foydalanish sabablari

|
Kotlindan foydalanish sabablari
|
bet | 4/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 34,99 Kb. | | #229546 |
2021-yil 20-sentabrda Kotlin v1.5.31 ishga tushirildi.
Kotlindan foydalanish sabablari
Kotlin nima uchun keng qo’llanilishining ba’zi muhim sabablari:
Kotlin - bu o’qish va yozish juda oson bo’lgan statik tarzda yozilgan til.
Kotlin dasturlari o’z dasturida nuqta, vergulni talab qilmaydi. Bu kodni oson va o’qishni osonlashtiradi.
Ushbu til Javadan turli usullarda ma'lumot almashish va foydalanish imkonini beradi. Bundan tashqari, Java va Kotlin kodi bitta loyihada birga bo’lishi mumkin.
Kotlin tipidagi tizim koddan NullPointerExceptionni yo’q qilishga qaratilgan.
Kotlinda yangi kod yozish uchun sizga kamroq vaqt kerak bo’ladi. Kotlin kodini joylashtirish va uni miqyosda saqlash yanada oson.
Kotlinning xususiyatlari
Bu yerda Kotlinning bir nechta xususiyatlari dasturlash tilining rivojlanish yo’liga ishonch hosil qiladi.
1.Kesilgan kodlash:
Kotlin – bu OOPga asoslangan dasturlash tili bo’lib, kod qatorini 40% gacha qisqartirish mumkin, bu esa Kotlinni dasturiy ta’minot yoki veb-ishlab chiqish uchun ideal tanlov qiladi.
2.Ochiq manba:
Android uchun Kotlin JVM dan foydalanadi va OOP va funktsional yo’naltirilgan dasturlash xususiyatlarini birlashtiradi.
3.Tez kompilatsiya:
Kotlin bilan ishlashda kodni kompilyatsiya qilish oson, bu esa androidni ishlab chiqishda yaxshiroq ishlashga olib keladi, shuningdek, butun kodda qaysi turdagi ma'lumotlar funksiyasidan foydalanish mumkinligini tushuntiradi.
4.Kengaytma funksiyalari:
Kotlin kodga hech qanday o’zgartirish kiritmasdan turli xil kengaytma funktsiyalarini qo’llab-quvvatlashi mumkin. Bu mavjud kodni ishlab chiquvchilar uchun yanada jozibali va ajoyib qilishda yordam beradi.
5.Null xavfsizlik:
Kotlinda tizim quyida keltirilgan Kotlin misolida ko’rsatilganidek, null havolalarni emas, balki null havolalarni ajratadi.
Masalan, String o’zgaruvchisi nullni ushlab turolmaydi:
Var string1: String = "Bugun yakshanba"
String1 = null // kompilyatsiya xatosi
Nullga ruxsat berish uchun biz null o’zgaruvchiga qo’shilishimiz mumkin:
Var string2: String? = "Bugun yakshanba"
String2 = null
chop etish (string2)
|
| |
Leyaut
ing 
Layout (graphic design)

|
Leyaut
ing
Layout (graphic design) Pdf ko'rish
|
bet | 138/148 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 8,09 Mb. | | #125381 |
Bog'liq 6-sinfLeyaut
ing
Layout (graphic design)
1. Biror tasvirni konturlar (tashqi chiziqlar)
yordamida chizib olish.
2. Grafik obyektlarni joylashtirib olish.
3. Maket, ma’lum obyektning loyihalashtirilgan
tavsifi yoki chizmasi.
Satrlar oralig‘i
ing
Line space
har bir satr orasidagi bo‘shliq. Matn bilan
ishlash dasturlarida “1 satr”, “1,5 satr” kabi
jumlalardan foydalanilganda, ikki satr orasiga
yana necha baravar satr sig‘adigan bo‘shliq qolishi
tushuniladi.
Linear navigatsiya
ing
Linear navigation
veb-sahifalarga ketma-ket kiriladigan navigatsiya
tuzilmasi tushuniladi. Bu bir sahifadan istalgan
sahifaga o‘tib ketishdan farqli o‘laroq, bir sahifadan
ikkinchi sahifaga, xuddi kitobni varaqlaganday,
o‘tadigan veb-sayt tuzilmasidir.
Loop
ing
Loop
dasturlashda ma’lum qadamni takrorlash uchun
foydalaniladigan funksiya.
Mailbox [meylboks]
ing
Mailbox
elektron pochta bilan ishlash dasturi yoki
elektron pochta veb-xizmati oynasining chap
tarafdagi (papkalar, yorliqlar, teglar) joylashgan
qismi.
Malware [malveyr]
ing
Malware
internet orqali bexosdan yuklab olingan zararli
dastur – buzish, zarar etkazish yoki kompyuter
tizimiga ruxsatsiz kirishni ta’minlash uchun maxsus
ishlab chiqilgan dasturiy ta’minot.
Hoshiya
ing
Margin
hujjat matni va varaq cheti orasidagi bo‘shliq.
Odatda standart matnli hujjatni A4 varag‘ida chop
etish uchun hoshiyalar quyidagicha belgilanadi:
tepa, past, chap hoshiyalar — 20 mm, o‘ng
hoshiya — 10 mm.
ing
Menu
tanlash imkoniyati bor ro‘yxat.
|
| |
Xost (Tarmoq bilan ishlash)

|
Xost (Tarmoq bilan ishlash) Pdf ko'rish
|
bet | 136/148 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 8,09 Mb. | | #125381 |
Bog'liq 6-sinfXost (Tarmoq bilan ishlash)
ing
Host (Networking)
kompyuter tarmog‘iga ulangan, ma’lum IP manzilga
ega kompyuter qurilmasi. Xost foydalanuvchilar
yoki boshqa xostlar uchun xizmat ko‘rsatadigan
server bo‘lishi ham mumkin.
Giperhavola
ing
Hyperlink
veb-sayt yoki e-maildagi biror soʻz yoki tasvir. Uning
ustiga bosganda, boshqa veb-sahifaga olib oʻtadi.
Aniqlash, Identifikatsiya qilish
ing
Identifying
biror narsa yoki shaxs to‘g‘risida ma’lumotlarni
jamlash.
Tasvir
ing
Image
1. Rasm, fotosurat, grafik element
2. Butun saqlash qurilmasining (qattiq disk,
kompakt-disk, fleshka va h.k.) aynan bir xil nusxasi.
Import
ing
Import
bir dasturda ishlab chiqilgan ma’lumotlarni boshqa
dasturda ochish.
Daromad
ing
Income
ma’lum faoliyat natijasida kirim qilingan musbat
qiymatga teng mablag‘.
Indeks
ing
Index
1. Istalgan veb-saytning birinchi sahifasining texnik
nomi.
2. Mundarija.
Inflyuenser
ing
Influencer
ijtimoiy tarmoqlar orqali boshqalar fikriga ta’sir
etuvchi shaxs. Mahsulot va xizmatlarni sotish,
tavsiyalar berish, ma’lum fikr yoki shaxslarni
qo‘llab-quvvatlash kabi xizmat ko‘rsatadi.
Inflyuenserlar odatda ijtimoiy tarmoqda bir
necha ming kishilik auditoriyasi (tarafdorlari
va muxlislariga) ega bo‘ladi va ular orqali
ma’lumotlarni tarqatadi.
Axborot
ing
Information
1. Taqdim etilish shaklidan qatʼiy nazar, shaxs,
predmet, dalil, voqea, hodisa va jarayonlar
haqidagi maʼlumotlar.
2. Dalil, voqea, hodisa, predmet, jarayon kabi
obyektlar haqidagi bilim (maʼlumotlar) hamda
tushunchalar yoki buyruqlar.
3. Maʼlum matnda aniq maʼnoga ega boʻlgan
tushunchalarni ichiga oluvchi dalil, voqea,
hodisa, predmet, jarayon, taqdimot kabi
obyektlar haqidagi bilim (maʼlumotlar).
4. Qiziqish uygʻotishi mumkin boʻlgan, saqlanishi va
qayta ishlanishi lozim boʻlgan jami dalil hamda
maʼlumotlar.
5. Kitob matni, ilmiy formulalar, bank hisob
raqamidan foydalanish va toʻlovlar, dars jadvali,
oʻlchash majmualarining yer va fazo stansiyasi
oʻrtasidagi masofa toʻgʻrisidagi xabarlar va h.k.
axborot boʻlishi mumkin.
6. Turli obyektlarning oʻzaro ishlashida roʻy
beruvchi aks etish jarayonining aktiv harakatlarni
taʼminlash uchun yaroqli natijalari.
|
| |
Input
ing 
Input - Cover ict stb indd

234
Internet
ing
Internet
dunyo bo‘ylab ulangan kompyuterlar tarmog‘iga
berilgan nom.
Internet-provayder
ing
ISP (Internet Service Provider)
internetga ulanish xizmatlarini va boshqa internet
bilan bog‘liq xizmatlarni ko‘rsatuvchi tashkilot.
Talqin qilish
ing
Interpreting
bir faoliyatni boshqa faoliyat turiga o‘tkazish yoki
boshqa faoliyat turi bilan tushuntirish.
Iteratsiya
ing
Iteration (looping)
dasturlashda loop yordamida takrorlangan qadam.
Klaviatura tartibi
ing
Keyboard layout
kompyuter klaviaturasidagi tugmalarning
joylashishi. Bugungi kunda eng ko‘p ishlatiladigan
klaviatura tartibi QWERTY tartibidir. QWERTY deb
nomlanishiga sabab — klaviaturaning birinchi
qatoridagi 6 ta harfdir. Ushbu klaviatura dan
foydalanganda, chap qo‘l barmoqlari “a, s, d, f” va
o‘ng qo‘l barmoqlari “j, k, l, ;” Barmoq qatorida
tursa, barcha tugmalarni bosish oson bo‘ladi.
Belgi, Yorliq
ing
Label
ma’lum axborot obyektning nomi
Amaliy dasturiy ta’minotni quyidagicha tasniflash mumkin

|
Amaliy dasturiy ta’minotni quyidagicha tasniflash mumkin
|
bet | 4/4 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 120,32 Kb. | | #139549 |
Bog'liq 1-mavzu. Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari, DaAmaliy dasturiy ta’minotni quyidagicha tasniflash mumkin.
Muammoga yo’naltirilgan ADT ga quyidagilar kiradi:
─ bugalteriya uchun DT;
─ personalni boshqarish DT;
─ jarayonlarni boshqarish DT;
─ bank axborot tizimlari va boshqalar.
Umumiy maqsadli ADT ─ soha mutaxassisi bo’lgan foydalanuvchi axborot texnologiyasini qo’llaganda uning ishiga yordam beruvchi ko’plab dasturlarni o’z ichiga oladi. Bular:
─ kompyuterlarda ma’lumotlar bazasini tashkil etish va saqlashni ta’minlovchi ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT);
─ matnli hujjatlarni avtomatik ravishda bichimlashtiruvchi, ularni tegishli holatda rasmiylashtiruvchi va chop etuvchi matn muxarrirlari;
─ grafik muxarrirlar;
─ hisoblashlar uchun qulay muhitni ta’minlovchi elektron jadvallar;
─ taqdimot qilish vositalari, ayni tasvirlar hosil qilish, ularni ekranda namoyish etish, slaydlar, animatsiya, filmlar tayyorlashga mo’ljallangan maxsus dasturlar.
Ofis ADT idora faoliyatini tashkiliy boshqarishni ta’minlovchi dasturlarni o’z ichiga oladi. Ularga quyidagilar kiradi:
─ rejalovchi yoki organayzerlar, ya’ni ish vaqtini rejalashtiruvchi, uchrashuvlar bayonnomalarini, jadvallarni tuzuvchi, telefon va yozuv kitoblarini olib boruvchi dasturlar;
─ tarjimon dasturlar, ya’ni berilgan boshlang’ich matnni ko’rsatilgan tilga tarjima qilishga mo’ljallangan dasturlar;
─ skaner yordamida o’qilgan axborotni tanib oluvchi va matnli ifodaga binoan o’zgartiruvchi dasturiy vositalar;
─ tarmoqdagi uzoq masofada joylashgan abonent bilan foydalanuvchi orasidagi o’zaro muloqotni tashkil etuvchi kommunikatsion dasturlar.
Kichik nashriyot tizimlari
“kompyuterli nashriyot faoliyati” axborot texnologiyasini ta’minlaydi, matnni bichim solish va tahrirlash, avtomatik ravishda betlarga ajratish, xat boshlarini yaratish, rangli grafikani matn orasiga qo’yish va hokazolarni bajaradi.
Multimedia dasturiy vositalari dasturiy mahsulotlarning nisbatan yangi sinfi hisoblanadi. U ma’lumotlarni qayta ishlash muhitining o’zgarishi, lazerli disklarning paydo bo’lishi, ma’lumotlarning tarmoqli texnalogiyasining rivojlanishi natijasida shakllandi.
Sun’iy intellekt tizimlari. Bu sohadagi izlanishlarni to’rt yo’nalishga bo’lish mumkin:
─ ijodiy jarayonlarni imitatsiya qiluvchi tizimlar.
Ushbu yo’nalish kompyuterda o’yinlarni (shaxmat, shashka va h.k) avtomatik tarjima qilishni va boshqalarni amalga oshiradigan dasturiy ta’minotni yaratish bilan shug’ullanadi.
─ Bilimlarga asoslangan intelektual tizimlar .
yaratilishi hisoblanadi. Shu tufayli sun’iy intellekt tizimlarini ma’lum va kichik sohalarning eksperti sifatida tan olinishi va qo’llanishi mumkin.
─ EHM larning yangi arxitekturasini yaratish.
Bu yo’nalish sun’iy tafakkur mashinalari (beshinchi avlod EHM lari)ni yaratish muammolarini o’rganadi.
─ Intelektual robotlar.
E’tiboringiz uchun rahmat
|
| |
Model
ing 
Model - Cover ict stb indd

235
Glossariy
Multimediya
ing
Multimedia
audiovizual (ovoz, musiqa, matn, rasm, video)
ma’lumot turlaridan tashkil topgan material.
Navigatsiya
ing
Navigating
ma’lum yo‘nalish yoki manzil asosida mavzu/soha/
kontentni o‘rganish/ izlanish.
Tarmoq
ing
Network
kompyuter qurilmalarini bir-biriga ulash vositasi
NOT
ing
NOT
mantiqiy funksiya yoki operatsiyani inkor etish
uchun qo‘shiladigan qo‘shimcha modifikator. Misol
uchun, elektron jadvalda formulaga “NOT EQUAL”
funksiyasi qo‘llanilsa, “teng emas” degan mazmunli
operatsiyalar bajarish mumkin.
ing
Negative comment
1. Inkor yoki rad etish mazmunidagi sharh.
2. Ijobiy yoki tasdiqlovchi sifatga (qiziqish, ixlos,
nekbinlik) ega bo‘lmagan fikr.
3. qarshilik yoki ziddiyat alomatlari bor sharh.
Neytral izoh
ing
Neutral comment
1. Ijobiy yoki salbiy tusga ega bo‘lmagan sharh.
2. Boshqa foydalanuvchilarni kamsitmaydigan sharh.
Raqamli
ing
Numeric, Numerical
raqam va sondan tashkil topgan.
Oflayn
ing
Offline
kompyuter, qurilma yoki dasturning hech qanday
tarmoqqa ulanmaganlik holati.
Noutbuk Kompyuterlar- - 1-mavzu. Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari, Dasturlar va apparat ta’minoti,dasturiy...

|
1-mavzu. Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari, Dasturlar va apparat ta’minoti,dasturiy ta’minot
|
bet | 3/4 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 120,32 Kb. | | #139549 |
Bog'liq 1-mavzu. Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari, DaNoutbuk Kompyuterlar- bu Kompyuterlar hajmi ancha ixcham bo‘lib, batareya asosida ishlaydi. Hozirda bunday Kompyuterlarni IBM, Compaq, Toshiba va boshqa firmalar ishlab chiqarmoqda.
Kompyuterning dasturiy ta’minoti
Sistemaviy dasturiy ta’minot.
Shaxsiy kompyuter ikkita tashkiliy qismlardan iborat. Bular apparat ta’minot (hardware) va dasturiy ta’minot (software) lardir.
Apparat ta’minoti ─ bu, birinchi navbatda kompyuterning asosiy texnik qismlari va qo’shimcha (atrof) qurilmalaridir.
Dasturiy ta’minot – kompyuterning ikkinchi muhim qisimi bo’lib, u ma’lumotlarga ishlov beruvchi dasturlar majmuasini va kompyuterni ishlatish uchun zarur bo’lgan hujjatlarni o’z ichiga oladi. Dasturiy ta’minotsiz har qanday kompyuter bamisoli bir parcha temirga aylanib qoladi.
Kompyuterning apparat va dasturiy ta’minoti orasidagi bog’lanish qanday amalgam oshiriladi? Avvalo ular orasidagi bog’lanish interfeys deb atalishini bilib olishimiz lozim.
Kompyuterning turli texnik qismlari orasidagi o’zaro bog’lanish ─ bu, apparat interfeysi, dasturlar orasidagi o’zaro bog’lanish esa ─ dasturiy interfeys, apparat qismlari va dasturlar orasidagi o’zaro bog’lanish ─ apparat ─ dasturiy interfeys deyiladi.
Barcha dasturiy ta’minotlarni uchta kategoriya bo’yicha tasniflash mumkin
─ sistemaviy dasturiy ta’minot;
─ amaliy dasturiy ta’minot;
─ dasturlash texnologiyasining uskunaviy vositalar
Sistemaviy dasturiy ta’minot (System software) ─
Kompyuterning va kompyuter tarmoqlarining ishini ta’minlovchi dasturlar majmuasidir.
Amaliy dasturiy ta’minot (Aplication program package) ─
Bu aniq bir predmet sohasi bo’yicha ma’lum bir masalalar sinfini mo’ljallangan dasturlar majmuasidir.
Dasturlash texnologiyasining uskunaviy vositalari ─
Yangi dasturlarni ishlab chiqish jarayonida qo’llaniladigan maxsus dasturlar majmuasidan iborat vositalardir. Bu vositalar dasturchining uskunaviy vositalari bo’lib xizmat qiladi, ya’ni ular dasturlarni ishlab chiqish (shu jumladan, avtomatik ravishda ham), saqlash va joriy etishga mo’ljallangan.
Komyuterning dasturiy ta’minoti orasida eng ko’p qo’llaniladigani amaliy dasturiy ta’minot (ADT) dir. Bunga asosiy sabab ─ kompyuterlardan inson faoliyatining barcha sohalarida keng foydalanishi, turli predmet sohalarida avtomatlashtirilgan tizimlarning yaratilishi va qo’llanilishidir.
|
| |
Birgalikda ishlash mumkin

|
Birgalikda ishlash mumkin
|
bet | 5/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 34,99 Kb. | | #229546 |
6.Birgalikda ishlash mumkin:
Kotlin kodi Java tomonidan ishlatilishi mumkin, Java kodlari esa Kotlin bilan ishlatilishi mumkin. Shunday qilib, agar siz OOP dasturlash haqida ma'lumotga ega bo’lsangiz, Kotlinning rivojlanishiga o’tish oson. Bundan tashqari, Javada yozilgan ba’zi ilovalar mavjud bo’lsa, ular Kotlin muhitida ishlatilishi mumkin.
7.Kuchli asboblar:
Java singari, Kotlin kodi ham IDE yoki buyruq qatori interfeysi yordamida yozilishi mumkin. IDE bilan ishlash oson va sintaktik xatolar ham keskin kamayadi. Shu bilan birga, buyruq qatori interfeysi bilan ishlayotganingizda, avval kodni kompilyatsiya qilish kerak.
8.Smart Cast:
Smart casting asosan dastur xarajatlarini kamaytirishga yordam beradi va uning tezligi yoki ish faoliyatini yaxshilaydi. U turdagi casting yoki o’zgarmas qiymatlar yordamida kod samaradorligini boshqarish ustida ishlaydi.
Masalan, agar satr aniqlansa, u holda uning uzunligi va soni va Smart Cast funksiyasi yordamida topish mumkin:
Val string1: Any = "Bugun dushanba"
qachon(string1)
{
bu String -> string1.length
Int -> string1.inc()
}
Yaxshi qurilgan arxitektura dastur uchun o’z xususiyatlarini kengaytirish va oxirgi foydalanuvchi bazasining talablarini qondirish uchun muhimdir. Kotlin xotirani taqsimlash va ishlab chiquvchilar va oxirgi foydalanuvchilar uchun sifatli natijalarga erishish uchun o’ziga xos va o’ziga xos arxitekturaga ega.
Kotlinning koroutinlari va sinflari yadroni kamroq kod ishlab chiqarish, unumdorlikni oshirish va samaradorlikni kuchaytirish uchun arxitektura qiladi. Kotlin kompilyatori har xil munosabatda bo’lishi mumkin bo’lgan turli xil ssenariylar mavjud, ayniqsa u har xil tillarni maqsad qilganda.
Kotlin arxitekturasi
Arxitektura diagrammasida kodning bajarilishi uchta oson bosqichda amalga oshirilishi aniq.
Birinchi bosqichda kompilyatorga ".kt" yoki kotlin fayli q o’shiladi.
Ikkinchi bosqichda Kotlin kompilyatori kodni bayt kodiga aylantiradi.
Uchinchi bosqichda bayt-kod Java virtual mashinasiga joylashtiriladi va JVM tomonidan bajariladi.
Kotlinning JavaScriptga o’tishi Kotlin JavaScriptni nishonga olganida sodir bo’ladi. JavaScriptning maqsadi tanlanganda, Kotlin bilan ishlaydigan kutubxonaning bir qismi bo’lgan Kotlinning har qanday kodi JavaScript bilan to’kilganidan ko’ra ko’rinadi. Biroq, Java Development Kit (JDK) yoki foydalaniladigan Java kutubxonasi bundan mustasno. Bunday operatsiya davomida Kotlin bo’lmagan fayl e'tiborga olinmaydi. Maqsadli JavaScript .kt fayli JavaScript uchun izchil kod yaratish uchun Kotlin kompilyatori tomonidan ES5.1 ga aylantiriladi. Kotlin kompilyatori optimal o’lchamdagi chiqish, mavjud modul bilan o’zaro ishlash, standart kutubxona bilan bir xil funksionallik va JavaScript o’qilishi mumkin bo’lgan chiqishga intiladi. Muhokamadan ko’rinib turibdiki, Kotlin kompilyatorlari yanada samaraliroq, malakali va mustaqil kod yaratishi mumkin, bu esa keyinchalik yuqori samarali dasturiy mahsulotga olib keladi.
Topshiriq
Java va Kotlin sintaksisini o’rganish:
Tiplar
O’zgaruvchilar
Operatorlar
Satrlar
Massiv, Matritsa
Klass
Struktura
|
| |
-shakl. Bilimning amaliyot davomidagi yuksalishi

o’zlashtirilgan barcha bilimlarni o’rganish mumkin emas. Ta’lim jarayonida eng asosiy, eng muhim bilimlar fanlarning asoslari o’rganiladi.
Ta’lim muassasalarida o’rganiladigan o’quv predmetlari soni o’z vazifalari va xususiyatlariga muvofiq tarzda ortib boradi. Boshlang’ich sinflarda tabiat va jamiyat qonuniyatlari borasidagi eng oddiy ma’lumotlarni berish asosida ularda dunyoqarash shakllantirilib boriladi. Mazkur bilimlar asosida ta’lim oluvchilar ob’ektiv borliq mohiyatini anglab boradilar.
Ta’lim jarayonida ta’lim oluvchilar bilimlar tizimini egallabgina qolmasdan, balki faoliyat ko’nikma va malakalarini ham hosil qiladilar.
Ko’nikmalar muayyan vaziyatdagina emas, balki dastlabki shart - sharoitlar o’zgargan vaqtda ham ma’lum hatti-harakatlar qilish (hosil bo’lgan tajriba asosida) qobiliyati bilan tavsiflanadi.
Ko’nikmalarni bilimlar bilan aralashtirib yuborish yaramaydi. Har qanday ko’nikma asosida bilim yotadi. Bilimlar fikr-mulohazalarda, ko’nikma esa hatti-harakatlarda ifodalanadi. Hatti-harakatlar aqliy, yoki jismoniy bo’lishi mumkin.
Malaka muayyan usul bilan bexato bajariladigan, o’rganib qolingan avtomatlashgan ongli harakatdir.
Malaka bir hatti-harakatning o’zini bir xil sharoitda ko’p marta takrorlash natijasida hosil qilinadi. Malaka qanchalik puxta bo’lsa, odam ishni shunchalik tez yo’lga qo’yadi.
Malakalar turlicha bo’ladi, chunonchi, o’quv malakalari-o’qish, sezish, og’zaki hisoblash va boshqalar; mehnat malakalari ish qurollari bilan ishlash, materiallar va texnika bilan muomalada bo’lish va hakazolar; harakat malakalari-yurish, yugurish va boshqalar. Ko’nikma kabi malaka ham egallangan bilimlar asosida hosil qilinadi. Ko’nikma va malaka o’rtasida farqli tomonlari ham bor. Xususan, o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilgan ko’nikma va malakalar har xil tavsifda bo’ladi.
Yuqorida aytib o’tilgandek, bilim, ko’nikma va malakalar ta’lim jarayonida tarkib topadi. Ta’lim-dialektik tarzda taraqqiy etib boradigan ichki ziddiyatli jarayon bo’lib, unda ikki tomon ta’lim oluvchi va ta’lim beruvchi ishtirok etadi. Ta’lim berish ta’lim oluvchilarga bilimlar berish, ularda ko’nikma va malakalarni hosil qilish, yangi haqiqatlarni ochishga yo’naltirilgan ijodiy, mantiqiy tafakkurni tarbiyalashdir.
O‘ylab ko‘ring - Cover ict stb indd

28
Bu modulda quyidagilarni oʻrganasiz:
1
Shtamp uskunasi kabi nusxa koʻchirish uskunalaridan foydalangan holda
takroriy naqshlarni yaratish
2
Turli xil uskunalar va effektlardan foydalangan holda tasvirlar yaratish
3
Tasvirning kerakli qismlarini tanlash, nusxa olish va uning oʻlchamlarini
oʻzgartirish
4
Tasvir dizaynining shakllanish bosqichini koʻrsatuvchi qoralamalarni
saqlash
Bu modulda barcha uchun sevimli kitobingiz haqida hikoya qiluvchi qiziqarli
tasvirni hosil qilish mavzusidagi yakuniy loyihangizni bajarishga yordam beradigan
koʻnikmalarni rivojlantirasiz.
Kitoblar qiziqarli, koʻngilochar, ajoyib va juda ma’lumotga boy boʻlishi mumkin.
Siz oʻrganadigan ba’zi yangi koʻnikmalar orqali ijodingizni kitob tasvirini hosil
qilish orqali namoyish etishingiz mumkin. Ushbu koʻnikmalar sizga tasvirni burish,
aylantirish va oʻlchamlarini oʻzgartirish orqali tahrirlashga yordam beradi.
Moʻyqalam uskunasini ishlatish, shuningdek, juda koʻp turli xil uskunalar va
effektlardan foydalangan holda tasvir yaratish mumkinligini koʻrsatadi. Shu
bilan birga, tasvirlarni yaratishda versiya nazorati va undan nima maqsadda
foydalanishni bilib olasiz.
Shuningdek, quyidagilarni bilib olasiz:
• tasvirni qirqish;
• - Cover ict stb indd

29
2
Tasvirga qayta ishlov berish
Boshlashdan avval
Siz quyidagilarni bajara olishingiz kerak:
• sichqonchadan foydalana olish, shu jumladan, chap va oʻng tugmalarni bosish;
• tegishli fayl nomi bilan tasvirni qayta saqlash;
• chiziq chizish;
• kvadrat yoki doira kabi oddiy shaklni chizish;
• turli xil moʻyqalam uskunalaridan foydalanish;
• shaklni bo‘yash;
• tasvirning hammasini yoki bir qismini belgilab olish;
• tasvirni nusxalash va kerakli joyga joylashtirish.
Kirish
San’at asarlari va tasvirlarni yaratish hamda ularni
tahrirlashda kompyuterlardan
foydalanish qiziqarli va ijodiy qobiliyatlardan hisoblanadi.
Raqamli san’at asarlari va tasvirlarni yaratish uchun kompyuterlardan 50 yildan
ortiq vaqt davomida foydalanib kelinmoqda.
Zamonaviy raqamli san’at asarlari juda murakkab boʻladi va tasvirlarni yaratish
uchun katta mahorat talab etadi. Keyingi sahifadagi ajoyib raqamli tasvirga
qarang. Garchi siz bu modulda ancha sodda narsalarni yaratishni oʻrgansangiz
ham, keyinchalik katta sinflarda o‘qish davomida, shunday tasvirlarni yaratishingiz
mumkin. Hamma ham nimadandir boshlashi kerak!
Bu modulda siz tasvir yaratish va tahrirlash uchun Microsoft Paint dasturidan
foydalanasiz. Microsoft Paint – foydalanish uchun sodda dasturiy ta’minot
bo‘lib, u juda ko’p turli xil vositalarga ega, bu sizga tasvirlar bilan ishlashda
juda kreativ va ijodkor boʻlishga imkon beradi (Oʻqituvchingiz dasturni maktab
kompyuterining qayeridan topish hamda yangi faylni qanday yaratishni koʻrsatib
beradi).
Microsoft Paint
ba’zi professional
rassomlar
tomonidan
tasvirlar yaratish
uchun ishlatiladi.
Agar Microsoft
Paint yordamida
yaratilgan
tasvirlarni
qidirsangiz,
ulardan ba’zilarini
internetdan topish
mumkin.
Save as: fayl 
nomini berish 
uchun hujjatni 
birinchi marta 
saqlaganingizda 
foydalanasiz.
Kalit soʻz

41
2
Tasvirga qayta ishlov berish
Agar qiymatni kattaroq kiritsangiz tasvir kattaroq koʻrinadi, masalan, 150%.
Agar raqamni kichiklashtirsangiz, tasvir kichikroq koʻrinadi, masalan, 50%.
Oʻlchamni oʻzgartirish strelkalaridan foydalanish
Oʻlchamni oʻzgartirish oʻqlari yordamida tasvirning oʻlchamini oʻzgartirish
uchun avval oʻlchamini oʻzgartirmoqchi boʻlgan tasvir qismini belgilab oling.
Keyin kursorni tasvirning biror-bir burchagiga olib boring, shunda kursor
ko‘rinishi
shu kabi ko‘rinishga oʻzgarganini koʻrasiz. Strelkalarni koʻrsangiz,
sichqonchaning chap tugmasini bosing va ushlab turing.
Keyin tasvirni kattaroq yoki kichikroq qilish uchun kursorni siljitish mumkin.
Kursorni kichraytirish uchun uni tasvir tomon yoʻnaltirasiz va kattalashtirish
uchun tasvirdan uzoqlashtirasiz.
3.1-mashg‘ulot
Oʻqituvchi tomonidan berilgan “Bear.jpg” tasvirini import qiling. Tasvir hajmini
85 foizga oʻzgartirish uchun
Resize uskunasidan foydalaning.
3.2-mashg‘ulot
Ikkinchi “Bear.jpg” tasvirini import qiling. Tasvir o‘lchamini kichraytirish uchun
uchun strelkalardan foydalaning.
3.3-mashg‘ulot
“Bear.jpg” tasvirini yana uch marta import qiling.
Resize uskunasi yoki strelkalar yordamida har bir ayiqni har xil oʻlchamga
keltiring. Ayiqlarni eng kattadan eng kichikkacha qarab tartib bilan
joylashtiring.
Ob’ektga yo’naltirilgan yondashish

|
Ob’ektga yo’naltirilgan yondashish
|
bet | 3/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 186,5 Kb. | | #234970 |
Bog'liq 2 - маъруза3.3. Ob’ektga yo’naltirilgan yondashish
Mikroyadro tеxnologiyasi, muntazam ravishda rivojlanadigan modulli tizimlarga asos bo`lgan bo`lsa ham, u to`liq ravishda tizimni kеngaytirish imkonini ta’minlay olmadi. Hozirgi vaqtda, bu maqsadga eng to`g`ri kеladigan ob’еktga mo`ljallangan yondashish, bu holda dasturni har bir komponеntasi funksiya jihatdan bir-biridan (boshqalaridan) ajratilgandir.
Bu yondashishning asosiy tushunchasi “ob’еkt”dir. Ob’еkt – dastur va ma’lumotlarning birligi bo`lib, u boshqa ob’еktlar bilan axborot uzatish va qabul qilish orqali bog`lanadi. Ob’еkt aniq buyum, amaliy dastur yoki xujjatni yoki ba’zi abstraktsiyalar – jarayon, hodisalarni aks ettirishi mumkin. Ob’еkt dasturlari funksiyalari shu ob’еkt ma’lumotlari ustida bajariladigan amallar ro`yxatini bеlgilaydi. Ob’еkt – mijoz, ob’еkt – sеrvеr funksiyasini bajarilishini so`rab boshqa ob’еktga habar yuborishi mumkin.
Ob’еktlar mohiyatni tavsiflash mumkin. Umumiy ob’еktlardan aniqroq ob’еktlarni kеltirib chiqaruvchi, mеros bеrish mеxanizmi xossalari mavjuddir. Ob’еkt ma’lumotlari ichki tuzilishi kuzatishdan yashirindir. Ob’еkt ma’lumotlarini ixtiyoriy tarzda o`zgartirib bo`lmaydi. Ob’еktdan ma’lumot olish yoki ma’lumotlarni ob’еktga joyolashtirish uchun, mos ob’еkt funksiyalarini chaqirish kеrak bo`ladi. Bu hol ob’еktni, undan foydalanadigan koddan ajratadi. Dasturchi boshqa ob’еkt funksiyalariga murojaat qilishi, yoki boshqa ob’еkt ular tuzilishini bilmay turib xossalarini mеros qilish yo`li bilan yangi ob’еkt qurishi mumkin. Bu xossa inkapsulyatsiya dеyiladi.
Shunday qilib, ob’еkt Tashqi dunyo uchun, yaxshi ishlab chiqilgan intеrfеysli “qora quti” ko`rinishida namoyon bo`ladi. Bu xususiyat, ularda mavjud ilovalarni ob’еkt ko`rinishida, ularda xеch narsalarni o`zgartirmasdan, joylashtirishga imkon bеradi.
Ob’еktga mo`ljallangan yondashishdan foydalanish ayniqsa tizimli dasturchilar uchun qulaydir, chunki tizimli darajadagi ob’еktlardan foydalanib, tizimni yaxlitligini buzmasdan turib, ularni o`zlariga moslashtirib OT ga chuqur kirib borishi mumkin. Ammo bu yondashish taqsimlangan hisoblash muhitlarini amalga oshirishda kеlajakda muhim natija bеradi. Ob’еktga mo`ljallangan yondashish o`ziga yarasha muammolarga ega, ammo shunga qaramasdan, bu yondashish dasturiy ta’minotni konstruktsiyalashda eng muhim ahamiyatga ega yo`nalishdir.
|
| |
Nazorat savollari - 2. Operatsion tizimning arxitekturasi

|
2. Operatsion tizimning arxitekturasi
|
bet | 5/5 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 186,5 Kb. | | #234970 |
Bog'liq 2 - маъруза3.5. Nazorat savollari.
1. Operatsioon tizim arxitekturasi
2. Ko’psathli tizimlar
3. Ko`p qatlamli (ko`p sathli) tizimlarda qatlamlar funksiyalarini aytib bering
4. Ko`p qatlamli tizimlar kamchiligi.
5. Klient-server modeli tuzilishi va ishlash printsipi.
6. Mikroyadro modellarida modellar funksiyalarini aniqlash.
7. Ob’ektga yo`naltirilgan yondashishning o`ziga xos xususiyatlari.
8.Ko’p protsessorli ishlov berish
9. Simmetrik qayta ishlash tizimlar
10. Protsessorlari sust bog’liq bo’lgan multiprotsessorli tizim
11. Virtual mashinali va ko’p foydalanuvchili operatsion tizim
12. Imtiyozli rejim deb qanday rejimga aytiladi?
13. Mikroyadroli arxitekturaga asoslangan tizim deb qanday tizimga aytiladi?
14. Qanday tizimlarga ko’psathli tizimlar deyiladi?
|
| |