Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - bet 88

200
t
L
R
m
s
q
Ce
t
Ф
Ф
Ф
Ф
−
+
−
+
=
+
=
)
0
/
0
(
0
0
)
sin(
яr
яr
, (10.11)
0
L
0
R
olduğundan
0
/2
onda
t
L
R
m
Ce
t
Ф
Ф
−
+
+
−
=
)
0
/
0
(
0
)
cos(
. (10.12)
İnteqrallama sabitini başlanğıc şərtlərə görə təyin edi-
rik:
t = 0
, maqnit seli
Ф
=
Ф
qal
.
burada
Ф
qal
– qalıq
maqnit seli olub, bəzən onun qiyməti 0,5
Ф
m
ola bilər.
Onda inteqrallama sabiti
m
m
Ф
Ф
С
=
0
cos
olur.
(10.12) tənliyində
C
– nin ifadəsini yerinə yazsaq:
t
L
R
qal
m
m
e
Ф
Ф
t
Ф
Ф
−
+
+
−
=
)
0
/
0
(
0
0
)
cos
(
)
cos(
, (10.13)
(10.13) tənliyindən görünür ki, transformatorda ən əlve-
rişli işəqoşulma şəraiti
0
=
/2
və
Ф
qal
=0
t
Ф
Ф
m
sin
=
. (10.14)
Deməli, transformatorun işəqoşulmasının birinci mo-
mentdən dərhal qərarlaşmış rejimə uyğun olan maqnit seli
yaranır. Transformatoru işə qoşduqda ən əlverişsiz şərait
α
0
= 0
olduqda alınır.
Bu zaman
)
(
cos
qal
m
m
Ф
Ф
t
Ф
Ф
+
+
−
=
t
L
R
e
−
)
/
(
0
0
. (10.15)
Bu halda transformator işə qoşulduqdan yarım period
sonra maqnit seli maksimum (şək. 10.2, b) qiyməti alır:
201
m
qal
m
Ф
Ф
Ф
Ф
)
5
,
2
2
(
2
max
+
.
(10.16)
Bu cür maqnit selinin yaranması üçün lazım olan maq-
nitləşdirici cərəyan
I
μ
.
max
, qərarlaşmış yüksüz işləmə cə-
rəyanının amplitudundan 10 və 100 dəfə böyük ola bilər
(şək. 10.2, b). Bu da transformatorun poladının doyması ilə
izah olunur.
Ümumiyyətlə, işə qoşma cərəyanı transformator üçün
bilavasitə təhlükəli deyil, lakin o, transformatorun şəbəkə-
dən açılmasına səbəb ola bilər.
Buna görə mühafizə aparatları elə hesablanmalıdır ki,
transformatorun şəbəkədən səhv açılmasının qarşısı alın-
sın.
10.3. Üçfazalı transformatorların qeyri – simmetrik
iş rejimləri
Transformatorlarda qeyri-simmetrik iş rejimləri əsasən
birfazalı elektrik işlədicilərinin fazalar arasında
simmetrik
paylanmaması və transformatordan qidalanan elektrik şə-
bəkələrində qeyri-simmetrik qısaqapanmalar baş verməsi
nəticəsində (birfazlı, ikifazalı, iki fazın yerlə qapanması və
s.) yaranır.
Ayrı-ayrı fazalarda cərəyanların qeyri-simmetrikliyi faz
və xətt gərginliklərinin qeyri-simmetrikliyinə səbəb olur.
Bu da elektrik işlədicilərinin işinə pis təsir göstərir.
Qeyri-simmetrik gərginlikdə dəyişən cərəyan mühər-
riklərinin gücü azalır, elektrik işıqlanması lampalarının
normal iş rejimi pisləşir və s. Bundan əlavə transformato-
run özündə əlavə itkilərin yaranması nəticəsində onun FİƏ
azalır və müəyyən yerlərdə temperatur xeyli artır.
Buna görə transformatorların qeyri-simmetrik iş
rejim-
lərinin öyrənilməsi böyük praktiki əhəmiyyət kəsb edir.
Transformatorların qeyri-simmetrik iş rejimlərini öy-
203
1
1
1
2
1
1
,
,
a
c
a
b
a
I
a
I
I
a
I
I
=
=
– düz ardıcıllıqlı simmetrik
cərəyanlar sistemi;
2
2
2
2
2
2
,
,
a
c
a
b
a
I
a
I
I
a
I
I
=
=
– əks ardıcıllıqlı simmetrik
cərəyanlar sistemi;
0
0
0
c
b
a
I
I
I
=
=
– sıfır ardıcıllıqlı simmetrik cərəyanlar
sistemidir.
(10.17) və (10.18) tənliklərini analoji olaraq qeyri-sim-
metrik faza gərginlikləri sistemi üçün də yazmaq olar.
Simmetrik mürəkkəbələr üçün qurulmuş
vektor diaqram-
ları şəkil 10.3-də göstərilmişdir.
İndi isə transformatorun qeyri-simmetrik yük rejimi ilə
tanış olaq. Belə bir rejimdə transformatorun dolaqlarından
düz, əks və sıfır ardıcıllıqlı cərəyanlar axır.
Düz və əks ardıcıllıqlı cərəyanlar üçfazalı simmetrik cə-
rəyanlar sistemi olduğundan onlar transformatorun bir do-
lağından digərinə transformasiya olunur və transformato-
run bu cərəyanlara nəzərən ölçü aparılması tamamilə adi
simmetrik rejimdə olduğu kimidir.
Buna görə də transformatorun düz və əks ardıcıllıqlı cə-
rəyanlara qarşı tam müqavimətləri uyğun
olaraq
Z
1
və
Z
2
I
b2
I
a2
I
c2
I
a0
=I
b0
=I
c0
I
a1
I
b1
I
c1
I
a
I
a0
I
a2
I
a1
I
b1
I
b0
I
b2
I
b
I
c
I
c0
I
c1
I
c2