nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Zamonaviy kompyuter grafikasini tuzishning usullari

19
va bu boshqa texnologiyalar yordamida amalga oshirilmaydigan tasvirlarni
yaratishga imkon beradi. Bundan tashqari, bitta grafik sanʼatkorga
bunday tarkibni
aktyorlar, qimmatbaho to‘siq bo‘laklari yoki rekvizitlarsiz ishlab chiqarishga ruxsat
berishi mumkin. Harakatning tasavvurini yaratish uchun kompyuter monitorida
tasvir aks ettiriladi va takrorlanuvchi unga o‘xshash yangi tasvir bilan takrorlanadi,
biroq vaqt o‘tishi bilan (odatda 24, 25 yoki 30 kvadrat / sekund tezlikda) rivojlangan.
Bu ibora televizor va filmlar bilan harakatning illyustikligiga qanday ega ekanligi
bilan bir xildir.
Kompyuter ekrani har qanday tasvirni mayda nuqtalarning
majmui sifatida
aks ettiradi. Ekranning har bir shunday nuqtasi
piksel
deb ataladi.
Ekrandagi
tasvirning biror qismi kattalashtirilsa, piksel rangli to‘g‘ri to‘rtburchak
shakliga
egaligini ko‘rish mumkin. Piksellarning ekranda joylashishini shaxmat doskasidagi
kataklarning joylashishiga yoki rangli jadvalga o‘xshatish mumkin. Demak,
piksellar majmui ekranda
tasvirni hosil qiluvchi
jadval
(matritsa)ni tashkil etar
ekan. Monitor turiga qarab matritsa o‘lchamlari piksellarda
640x480, 800x600,
1024x768, 1600x1200
… kabi bo‘lishi mumkin.
Matritsa o‘lchami ekran o‘lchamiga bog‘liq bo‘lmaydi. Bir xil o‘lchamli
ekranda matritsa o‘lchami qancha katta bo‘lsa, uni tashkil
etuvchi nuqtalarning
o‘lchami shuncha kichik bo‘ladi. Ya’ni, ekrandagi tasvirning sifati ham yaxshi
bo‘ladi.
Ekran imkoniyati - Innovatsiyalar vazirligi jizzax davlat pedagogika universiteti

20
Agar tasvirni ekranda ko‘rish kerak bo‘lsa, uning o‘lchamini piksellarda
ifodalash qulay. Chunki bu holda tasvir ekranning
qanday qismini egallashini
aniqlash oson bo‘ladi.
Agar tasvirni qog‘ozga chop etish kerak bo‘lsa, uning o‘lchamini uzunlik
o‘lchov birliklarida ifodalash qulay. Chunki bu holda tasvir qog‘ozning
qanday
qismini egallashini aniqlash oson bo‘ladi.
Tasvirning yana bir xususiyati, unda qoallanilishi mumkin bo‘lgan
ranglar
miqdoridir. Ya’ni, har xil tasvirlar turli rang ko‘lamiga ega bo‘lishi mumkin: oqqora
shtrixli, nimrang (kulrangning oqdan qoragacha asta o‘tib boruvchi tuslari)
indekslangan rangli, to‘liq rangli.
Oq-qora shtrixli tasvir
. Tasvirning har bir
pikseliga bir bit axborot
ajratiladi. Ma’lumki, bir bit yordamida ikki holatni kodlash mumkin:
oq
va
qora
rang. Tasvirning bunday turi
Bitmap
deb ataladi. Bunday tasvirnng rang ko‘lami bir
bit bo‘ladi.
Kodlash - Innovatsiyalar vazirligi jizzax davlat pedagogika universiteti

16
bo‘ladi, unda hujjat hamda alfavitli-raqamli informatsiyani kiritish uchun alfavitli-
raqamli va funktsional klaviaturalar joylashadi.
Planshetda ishchi organ koordinatalarini tavsiflovchi
kodlarni olish usuli
bo‘yicha grafikaviy informatsiyani kiritish qurilmalarini optik-mexanik, setkali va
boshqalarga bo‘lish mumkin.
Nazorat uchun savollar:
1.
Kompyuter grafikasi qanday fan?
2.
Kompyuter grafikasining qanday turlari mavjud?
3.
Rastri nima?
4.
Fraktal grafikasi nimaga asoslangan?
5.
Fraktal geometriyasi asoschisi kim?
6.
Vektorli grafika bugungi kunda qaysi sohalarda keng qo‘llanilmoqda?
7.
Microsoft Paint dasturida kompyuter rasmini chizing.
8.
Microsoft Paint dasturi ranglar palitrasidan foydalanib tasvirni bo‘yang.
9.
Kompyuter ekrani o‘lchamini aniqlang va boshqa o‘lchamga o‘zgartiring.
10.
Kompyuter ekrani rangi va fonini almashtiring.
11.
Grafika turlari va ularning vazifalari?
12.
Rastrli grafika bugungi kunda qaysi sohalarda keng qo‘llanilmoqda?
13.
Fraktal grafika qaysi sohalarda keng foydalaniladi?
14.
Tasvirlarni qayta ishlashning asosiy yo‘nalishlari ayting.
15.
Tasvirlarni tavsiflash vositalari sanab bering.
16.
Tasvirlarni tiplari va tavsiflash usullari ayting.
17.
Tasvirlarni shakllantirish usullari.
18.
Rastirli tasvirlar va ularning asosiy xarakteristikalari.
19.
Rastning geometrik xarakteristikalari.
20.
Ranglar soni.
21.
Rastning ruxsat berilgan xatoligini baholash.
22.
Tasvir shaklda taqdim etilgan malumotlarning turlari.
23.
Kulrang va rangli tasvirlar haqida tushunchalarni keltiring.
24.
Ikki xil va bir necha “rangli” tasvirlar.
17
25.
Uzliksiz egri va to‘g‘ri chiziqlar.
26.
Nuqtalar yoki ko‘pburchaklar.
27.
Ikki xil va bir necha “rangli” tasvirlar.
28.
Uzliksiz egri va to‘g‘ri chiziqlar.
29.
Nuqtalar yoki ko‘pburchaklar.
Holatlarni qayta ishlovchilar

274
kontеynеr atributida bеriladi.
Masalan, tugma bosilgan vaqtda click holati amalga oshadi:
Podstanovkalar
Podstanovkalar (entity) Web-sahifada juda kam uchraydi. Shunga qaramay u
HTML-sahifani brauzеr tomonida gеnеratsiya qilish ?ulay vosita hisoblanadi.
Podstanovkalar HTML-kontеynеr atributining qiymati sifatida foydalaniladi.
Masalan, standart holat bo‘yicha forma obyеktlari ma'lumotlarini jo‘natish uchun
adrеs sifatida joriy sahifa URL adrеsi ko‘rsatiladi:
hujjat tanasi
holat satridagi soat
Internet Explorer 4.0 da podstanovkalar ishlamaydi, shu bois ulardan
foydalanishda ehtiyot bo‘lish kеrak. Bunda avvalo brauzеr turini bilish talab
etiladi.
O‘rnatish (SCRIPT kontеynеri-intеrprеtatorni majburiy chaqirish)
SCRIPT kontеynеri - bu podstanovka usulining rivojlangan varianti
hisoblanadi. Jumladan, SCRIPT odatda Server Side Includes, ya'ni sеrvеr
tomonidagi hujjatlarni gеnеratsiya hiluvchi ham dеb ataladi. Intеrprеtator SCRIPT
tеglari orasidagi barcha qismni gеnеratsiya qiladi va shundan so‘ng yana HTML
qismga qaytadi.
SCRIPT kontеynеri ikkita asosiy funksiyani bajaradi:
•
HTML-hujjatga kodni joylashtirish;
•
HTML-razmеtkalarni brauzеr tomonida shartli gеnеratsiyalash
.
Birinchi funksiyasi o‘zgaruvchilar va funksiyalarni joylashtirish uchun
qo‘laniladi. Ikkinchisi - bu hujjatni yuklash yoki qayta yuklash vaqtida JavaScript
kod natijasini joylashtirishdir.
Abu Rayhon Beruniy hikmatlari

261
bo‘lishdir.
2. CSS tarixi va uning avlodlari. Dinamik web saytlar.
CSS ning to‘liq shakli 1997 yil tashkil topgan bo‘lib, “WWW Consorcium”
ida qo‘llab quvvatlangan va foydalanishga taqdim etilgan. Dastlab, CSS kodlarini
Netscape Navigator 4.0 va Internet Explorer 4.0 brouzerlari tushuna olgan, hozirgi
kunda CSS kodlarni istalgan brauzerlar qo‘llab quvvatlay oladi.
CSS haqida
CSS - (
Cascading Style Sheets
)Kaskadli stillar majmuasidir bo‘lib stillar
bilan ishlay oladigan til.
CSS elementlarni ekranda, qog‘ozda va yoki boshqa
medialarda ko‘rinishini tasvirlaydi. CSS web sahifalarga har xil stillar berish uchun
ishlatiladi. Hamda bir vaqtning o‘zida bir nechta web sahifalarni dizaynini
o‘zgartirish mumkin. Biror bir web sahifani turli
xil qurilmalarda turli xil
ko‘rinishini ham ta'minlaydi. CSS file .css formati orqali tashqi xotira saqlab
qo‘yishingiz va kezi kelganda web sahifaning HTML kodini o‘zgartirmasdan, faqat
CSS faylni o‘zgartirish orqali web sahifaga yangidan ko‘rinish berishimiz mumkin.
Qisqacha qilib aytadigan bo‘lsak, HTML faqat web sahifani kodlarini yozish uchun
ishlatiladi, HTML da ham web sahifaga dizayn bersa bo‘ladi, lekin bu juda uzoq
jarayon talab qilgani bois, CSS bu vazifani o‘z bo‘yniga o‘lgan.
149-rasm. CSS-logotipi
CSS ni afzalliklari
CSS ning boshqa tillardan bitta ustun tarafi shundan iboratki, CSS kodlarini
kompilatsiya qilish uchun, hech qanday kompillyatorlar, redaktorlar yoki biror bir
262
dasturlar shart emas. Bizga oddiygina Internet Explorer
va shu kabi brauzerlar
kifoya. Brauzerlar orqali biz CSS kodlarini bemalol tahlil qilishimiz, natijamizni
to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘rishimiz mumkin.
Sintaksis
Selektor web sahifadagi barcha bir xil turdagi teglarga umumiy dizayn berish
uchun ishlatiladi. Qoida bo‘yicha CSS selektor va bayonot (declaration) dan tashkil
topgan bo‘ladi.
h1
- bu yerda selektor, figurali qavs ichidagi qiymatlar esa, bayonotdir.
Selektorni vazifasi HTML elementlarini ko‘rinishini siz hohlagan ko‘rinishda
bezatishdan iborat. Bayonot qismida bitta yoki undan ko‘p xossalar (property) bo‘lsa
nuqtali vergul (;) bilan ajratiladi. Xossalar bilan uning qiymati esa o‘z navbati esa
ikki nuqta (:) bilan ajratiladi. Oxirgi elementdan so‘ng nuqtli vergul qo‘yilishi va
figurali qavs bilan yopilishi ham shart. Quyidagi misolda,
p elementni joylashuvi
markazda, rangi esa qizil holatda bo‘lishini ko‘rasiz.
p {
color: red;
text-align: center;
}
CSS HTML dagi elementlarni masalan ism, id, klass, qiymatlar va boshqa
elementlarni belgilash uchun ishlatiladi.
Innovatsiyalar vazirligi jizzax davlat pedagogika universiteti - bet 116

259
border-top-color - yuqori segmentning rangi; border-right-color - o‘ng
segmentning rangi; border-bottom-color - quyi segmentning rangi; border-left-
color - chap segmentning rangi.
Bu xususiyatning qiymatlari quyida ko‘rsatilgan
uch xil usuldan biri
orqali berilishi mumkin:
xizmatchi so‘zlar (red, yellow, silver); o‘n oltilik kod (#00FFCC,
#EEDDAA);
RGB modelidagi o‘nlik kod (color: rgb (25, 205, 172)).
Border-style. Bu xususiyat chiziqning turini o‘rnatadi. Agar to‘rt
tomondagi ramka uchun individual stil bermoqchi bo‘lsak:
border top style - yuqori chegaradagi chiziqning stili; border right style -
o‘ng chegaradagi chiziqning stili; border bottom style - quyi chegaradagi
chiziqning stili; border left style - chap chegaradagi chiziqning stili.
Bu xususiyatlar quyidagi qiymatlarning birini qabul qiladi. none -
chiziqning qalinligi nolga teng.
Hidde
n - chiziq ekranda aks etmaydi.
Dotted
- chegara chizig‘i
nuqtalardan iborat;
Dashed
- chegara chizig‘i punktir chiziq.
Solid
- chegara chizig‘i uzluksiz chiziq .
Double
- chegara chizig‘i ikkilangan uzluksiz chiziq.
Xat boshi (padding). Xat boshilar blokning mazmunini chegara
chiziqlardan ajratish imkonini beradi.
Bu xususiyatni to‘rt tomondan berish quyidagicha tarzda beriladi.
padding top
padding right
padding bottom
padding left
Bu xususiyatning qiymatlarini ixtiyoriy uzunlik o‘lchov
birligi va
protsentlarda berish mumkin.
Element Selektor - Innovatsiyalar vazirligi jizzax davlat pedagogika universiteti

264
h2 {
text-align: center;
color: red;
}
p {
text-align: center;
color: red;
}
Ko‘rib turganizdek bir xil kodni 3 marta yozib chiqdik, buni qisqartirish yo‘li
mavjud. Uni quyidagicha yozamiz.
h1, h2, p {
text-align: center;
color: red;
}
Har elementdan keyin vergul va bitta bo‘sh joy qolishi kerak.
Aks holda
yozilgan kod ishlamaydi.
CSS da izohlar
CSS da kodlarga izoh yozishimiz mumkin. Bu bizga birmuncha qulayliklar
beradi. Masalan, siz guruh bo‘lib ishlayabsiz, siz
yozgan kodlarni boshqalar
yaxshiroq tushuna olishi uchun izohlardan foydalanasiz
va bu qidirishni ham
osonlashtiradi. Izohlar /* bilan boshlanib */ bilan tugaydi.
p {
color: red;
/* Men izohman, bu yerda hohlagancha yozishingiz mumkin, meni yaxshi
tamonim, foydalanuvchilarga ko‘rinmayman. */
text-align: center;
}
Markazdan qochma elektr nasoslarning ishlash xususiyatlari

|
Markazdan qochma elektr nasoslarning ishlash xususiyatlari
|
bet | 5/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 432,7 Kb. | | #123946 |
Markazdan qochma elektr nasoslarning ishlash xususiyatlari
Shtangali chuqurlik nasoslari yordamida quduqlarni ishlatish MHDlarida keng qо‘llaniladi, hozirgi vaqtgacha neftni qazib olishda eng yaxshi usullaridan biridir. Shu bilan birgalikda mahsulotlarning suvlanganligi, konlarni 2-chi bosqichida ishlatish hamda 3-chi va 4-chi bosqichlarida neft qazib olish kо‘rsatkichlarining pasayishiga yо‘l qoymaslik uchun suyuqlikning kо‘proq qazib olish talab qilinadi, chuqurlik shtangali nasoslar bilan amalda 40-50m³/kun miqdordan kо‘p mahsulot qazib olishni imkoniyati yuq.
Bundan tashqari shtangali chuqurlik qurilmalarining о‘rtacha ta’mirlash davri 260-280 kunni tashkil etadi. Shtangali chuqurlik nasoslarining qо‘llanishi bilan bir qatorda davlatlarning kо‘pgina konlarida markazdan qochma botma elektr nasoslarni tadqiqot qilish ishlari olib borilgan.
1970 yillarda MQBENlar yordamida 5000 tadan quduqlarda ishlatilgan.
Bu davrda asosan botma markazdan qochma elektr nasoslarning uzatish kо‘rsatkichlari 40, 80, 120, 160 va 200m³/kun bо‘lgan turlari amaliyotga kо‘proq tadbiq etilgan. Bunda chuqurlik – nasosli quduqlarning о‘rtacha debiti 10-15t/kun –ga teng.
Markazdan qochma botma elektr nasoslar, chuqurlik shtangali nasoslarga nisbatan katta yutuqlarga egadir:
1. Er usti jihozlarining soddaligi;
2. Quduqdan suyuqlikni 100m³/kun qiymatgacha qazib olish imkoniyati;
3. Quduqlarning chuqurligi 3000m.dan katta bо‘lganda ham foydalanish imkoniyatining mavjudligi;
4. MQBEN ta’mirlash davrini (500 kundan to 2-3yilgacha) yuqoriligi;
5. Nasos jihozlarining quduqdan kо‘tarmasdan tadqiqotni olib borishni imkoniyatining mavjudligi;
6. Nasos–kompressor quvurlarni ishlatish davrlaridagi parafin yotqiziqlarining uncha qiyin bо‘lmagan ususlarda bartaraf qilish;
7. Ishlab chiqarish madaniyatini oshirish;
Yuqoridagi kо‘rsatmalardan kо‘rinib turibdiki, sо‘nggi yillarda kon amaliyotida MQBEN suvlangan, yuqori debitli, qiya va chuqur quduqlarni ishlatishda keng qо‘llanilmoqda (6.12-rasm).
|
| |
Ызбекистон республикаси

Ызбекистон республикаси
Download
1,29 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/39
Sana
05.01.2024
Hajmi
1,29 Mb.
#130430
Download
1,29 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ызбекистон республикаси
Download
1,29 Mb.
Matnni ko'rish
Xususiyatlar - Innovatsiyalar vazirligi jizzax davlat pedagogika universiteti

Xususiyatlar Ko‘pgina HTML-kontеynеrlarda atributlar mavjud. Masalan, yakor
kontеynеrida ... HREF atributi mavjud. Ushbu atribut uni gipеr
murojaatga aylantiradi:
intuit Agar ... yakor kontеynеrini obyеkt sifatida ko‘radigan bo‘lsak,
HREF atributi «yakor» obyеktini xususiyati hisoblanadi:
document.links[0].href=«intuit.htm»; Barcha atributlar qiymatlarini ham o‘zgartirib bo‘lavеrmaydi. Masalan grafik
rasmlarning o‘lchamlari dastlabki bеrilgan qiymati asosida aniqlanadi, ya'ni ularni
o‘zgartirib bo‘lmaydi. Kеtma-kеt kеlgan barcha rasmlar qiymatlari o‘zining dastlabki
qiymatigacha masshtablanishi mumkin. Microsoft Internet Explorer da rasm
o‘lchamlari o‘zgartirilishi mumkin.
Umumiylik uchun rasm xususiyatlari JavaScript da HTML-razmеtkada mavjud
bo‘lmagan obyеktlarga bo‘linadi. Masalan, vosita sifatida Navigator dеb
nomlanuvchi obyеktni, yoki JavaScript dagi eng asosiy obyеktlardan - brauzеr
oynasi obyеktini olishimiz mumkin.
Usullar JavaScript atamalarida obyеkt usulari uning xususiyatlarini o‘zgartiruvchi
funksiyalarni anglatadi. Masalan, «dokumеnt» obyеktida open(), write(), close()
usullar mavjud. Ushbu usullar mavjud hujjatning qayta ishlash yoki tarkibini
o‘zgartirish uchun xizmat qiladi. Oddiy misol kеltiramiz:
function hello() { id=window.open(««,»example»,»width=400, height=150»); id.focus(); id.document.open(); id.document.write(«
Salom!
«);
271
id.document.write(« id.document.write(«
id.document.write(«onClick='window.opener.focus();window.close();'>«); id.document.close(); } Ushbu misolda open() usuli hujjatga yozish imkoniyatini yaratadi, write()
usuli ushbu yozishni amalga oshiradi, close() usuli hujjatga yozishni yopadi.
Bularning barchasi oddiy faylga yozgan kabi amalga oshadi. Agar oynada xolat satri
mavjud bo‘lsa (odatda hujjatning yuklanish darajasi bеriladi), hujjatga yozish
jarayoni tugalanmagan bo‘lsa, hujjat yuklanish vaqtida unda to‘g‘ri to‘rtburchak
shaklidagi yozuv davom etayotganligini ifodalovchi bеlgi “ko‘rinadi”.
Holatlar Usular va xususiyatlardan tashqari obyеktlarni holatlar bilan ham xaraktеrlash
mumkin. Shaxsan, JavaScript da dasturlashda ushbu holatlarni qayta ishlovchi
vositalar mavjud. Masalan, button tipidagi obyеkt bilan onClick holati amalga
oshishi mumkin, ya'ni foydalanuvchi tugmani bosishi mumkin. Ushbu atribut
qiymati sifatida dasturchi tomonidan JavaScript da tuzilgan holatni qayta ishlovchi
dastur ko‘rsatiladi:
onClick=«window.alert('Salom!');» /> Holatlarni qayta ishlash jarayonlari ularning holatlari bilan bog‘liq
kontеynеrlarda ko‘rsatiladi. Masalan, BODY kontеynеri butun hujjatning
xususiyatini aniqlaydi, shuning uchun butun hujjatni yopishni qayta ishlovchi holat
onLoad atributining qiymati sifatida BODY kontеynеri ichida bеriladi.
Izoh. Qat’iy aytish mumkinki, har bir brauzer, Internet Explorer, Netscape
Navigator yoki Opera da bo‘lganidеk, o‘zining obyеktli modеliga ega. Turli brauzеrlar
obyеktli modеl ari (hatto turli vеrsiyalari) bir biridan farqlanadi, lеkin mantiqiy
tarkibi bir hilda bo‘ladi.
Kodni HTML-sahifaga joylashtirish

273
Masalan, “Diqqat!!!” nomli gipеrmatnli ssilka bosilganda ogohlantirish
oynasining ochilishi quyidagicha amalga oshiriladi:
Diqqat!!!
>
Submit tipidagi tugmani bosish orqali formadagi matn obyеkti to‘ldirilishi
quyidagicha amalga oshiriladi:
URL da murakkab dasturlarni joylashtirish va funksiyalarni chaqirish mumkin.
JavaScript ning bu sxеmasi barcha brauzеrlarda ham ishlayvеrmaydi, Netscape
Navigator tipidagi va Internet Explorer ning to‘rtinchi vеrsiyasidan boshlab
ishlaydi.
Normal qatorli arqon ilgichli shtangali aylantirgichli turidagi arqonli osilma

|
Normal qatorli arqon ilgichli shtangali aylantirgichli turidagi arqonli osilma
|
bet | 4/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 432,7 Kb. | | #123946 |
Normal qatorli arqon ilgichli shtangali aylantirgichli turidagi arqonli osilma.
1-yuqoridagi travers; 2-sharikli podshipnik; 3-vtulka; 4-plashka; 5-qisuvchi gayka; 6-salnikli shtok; 7-chervyakli val; 8-kronshteyn; 9-pо‘lat arqon; 10-xrapovik halqasi; 11-richag; 12-vintlar; 13-tish; 14-teshiklar; 15-qoyi traveres; 16-tayanch vtulkalar; 17-qisuvchi gayka.
|
Salnikli shtok (6) ponali qamrovchi (9)qisqich yordamida yuqori traversga (1) osiladi, pо‘lat (9) arqonining uchiga rolik orqali oshirilgan va qisuvchi plashkalarda muvozanatlagich dastgohini boshchasiga mahkamlangan pastki travers (15), nasos plunjeri tagidagi yuk shtanga va suyuqlik ustuni bilan hosil qilinadi, yuqori travers bu yukni qabul qiladi, tayanch vtulka (16) orqali yukni pastki traversga uzatadi.
Vintlar (12) yordamchi ahamiyatga ega bо‘ladi, traverslar oralig‘idagi masofani ba’zi holatlarda kattalashtirish uchun xizmat qiladi, ya’ni unga maxsus dinomagraf asbobi о‘rnatiladi. Dinomagraf-asbobi tebratma- dastgohni ishida yuklarni о‘lchashda qо‘llaniladi. Ponali qisgich ichki konussimon yо‘nilmali va chervyakli shesternali vtulkadan (3), konussimon tashqi sirtli plashkadan (4) va qisuvchi gaykadan (5) tuzilgan. Tashqi traversga arqonni о‘rnatish vtulka (16) va plashkali pona yordamida amalga oshiriladi, qaysiki u qisuvchi gayka (17) yordamida mahkamlab chiqiladi. Arqonning uchiga qurg‘oshin qoyib mahkamlanadi. Arqonli osmadagi traversning (1) chuqurligiga о‘rnatiladigan sharikli podshipnikka (2) shesternaning pastki sirti borib tayanadi. Chervyakli val (17) shesterna tishiga kiradi, unga ikkita kronshteyn (8) yordamida sirpanuvchi podshipniklar traversga о‘rnatilgan. Valikni uchiga richag kiydirilgan (11), betlarini oralig‘iga xrapovik halqasi о‘rnatilgan.
Richagning uchiga troslar uchun teshiklar (14) yо‘nilgan. Salnikli shtokni yurishining oxirida, pastdan richag tebratma dastgoh va tishga mahkamlangan tross (15) yordamida kо‘tariladi, xropovik halqasi tishiga tirkaladi, chervyakli uzatma vositasi shtanga tizmasini 450-600ga aylantiradi.
Salnik shtoki yuqoriga yurishida chervyakli uzatmaning о‘zini-о‘zi tormozlashi hisobiga xropovik halqasi qо‘zg‘almas bо‘ladi, richag og‘irlik kuchi ta’sirida chegaralangan sathgacha tushib boradi. Shu paytda kuchukcha xrapovik halqasi bitta yoki ikkita tishini о‘tkazadi va yana oldingi holatni egallaydi. Neftni qazib olishda tarkibida smola parafinli yotqiziqlar mavjud bо‘lmasa, osilmaga shtangali aylantirgich qо‘yilmaydi.
|
| |
Chuqurlik quduq nasoslarining er usti jihozlari

Chuqurlik quduq nasoslarining er usti jihozlari
Nasos quvurlarini osib qoyish uchun, mahsulotlarni quduqdan otma chiziqqa yо‘naltirish, quduq ustunini germetiklash, quvur orqa fazasidagi gazni olishni ta’minlash va hakozo ishlarni amalga oshirishda, quduq ustiga maxsus jihozlar о‘rnatiladi. Quduq usti jihozi shtangali chuqurlik qurilmasi, planshaybadan va uchlik salnikdan tuzilgan. 6.10-rasmda bu jihozlarning umumiy kо‘rinishi tasvirlangan.
Tizma flanetsiga (1) planshayba (2) va unga osilgan quvur (3) о‘rnatiladi. Planshaybada (2) quvur orqa fazasidagi gazni chiqarib yuborishda va quduqdagi suyuqlik sathini о‘lchash uchun teshik о‘rnatilgan. Yuqori muftaga (4) uchlik burab (5) о‘rnatilgan bо‘ladi, u orqali neft otma chiziqqa uzatiladi.
Uchlikning germetikligini ta’minlash uchun hamda salnikli shtokni (7) tushirish uchun uchlikning yuqori qismiga salnik (6) о‘rnatiladi, bunda u yuqorisidan qopqoq (8) bilan mahkamlanadi.
Neft (suyuqlik) quduqdagi suyuqlik shtangali nasos orqali uchlikning yon ostidagi otma chiziqqa va undan keyin GO’Q (guruhli о‘lchash qurilmasi) ga uzatiladi. Quduqqa manometr, harorat о‘lchagich asbobi, olgichni yoki boshqa nasoslarning quvur oralig‘i fazasi, ya’ni quvurchani burash uchun teshik markazdan ma’lum masofaga siljitiladi va quduq nasoslari undagi maxsus teshiklar orqali tushiriladi. Plunjerni yoki suqma nasoslarni er ustiga chiqarib olish uchun, birikmadan va uchlikdan uni demontaj qilinmasdan, о‘zini alohida zichlovchi quduq usti (8) jihozlari orqali chiqarib olinadi.
|
Nasosli quduqlarini er usti jihozlari
1-tizma flanetsi; 2-planshayba; 3-quvur; 4-yuqori mufta; 5-uchlik; 6-salnik; 7-salnikli shtok; 8-zichlovchi qopqoq.
|
6.11-rasmda arqonli ilgich NQAI (normal qatorli arqonli ilgich) shtangali aylantirgich bilan tasvirlangan. Shtangali aylantirgichlar smolali va parafinli Neftlarni qazib olishda qо‘llaniladi. Uchlikning rez’basini tushurish kо‘tarish jarayonlarida himoyalash uchun unga maxsus flanets burab о‘rnatiladi, ya’ni u bir vaqtning о‘zida shtangali elevatorning tayanchi sifatida xizmat qiladi. Salnik shtoki arqonli osilma yordamida, kallakning muvozanatlagichiga ilinadi. Arqonli osilma ikkita saqlab turgichdan, traversli ponadan iborat bо‘ladi, arqon va salnik shtoklar uchun mо‘ljallangan.
|
Grafik muharirlari haqida tushuncha paint grafik muharriri

|
Grafik muharirlari haqida tushuncha paint grafik muharriri
|
bet | 1/3 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 70 Kb. | | #264789 |
Bog'liq Grafik muharirlari haqida tushuncha paint grafik muharriri
Paynet grafig muhariri
Reja:
Grafik muharir haqida ma’lumot
Grafik muharir turlari
Paint grafik muharriri
Tayanch iboralar. Rastrli grafika, vеktorli grafika , froktal grafika, piksеl, vidеokamеra, fotoapparat, fotokamеra.
Axborotning asosiy qismini inson ko’rish a'zolari orqali oladi. Ko’rgazmali axborotning o’zlashtirilishi oson bo’ladi. Inson tabiatining ana shu xususiyati grafik opеratsion tizimlarda ishlatiladi. Ularda axborot grafik ob’еktlar: znachokar (bеlgilar), oynalar va rasmlar ko’rinishida tasvirlanadi.
Opеratsion tizimning barcha grafik ob’еktlari, shuningdеk, boshqa barcha tasvirlar qandaydir yo’l bilan kompyutеrda xosil qilinishi yoki unga kiritilishi kеrak. Grafik tasvirlarni kompyutеrga kiritish uchun maxsus tashqi (atrof) qurilmalari ishlatiladi. Ular bilan siz 3-bobda tanishib chiqqansiz. Eng ko’p tarqalgan qurilma — bu skanеrdir. So’nggi paytda raqamli fotokamеralarning ham qo’llanish ko’lami kengayib bormoqda. Ularning oddiy fotoapparatlardan farqi shundaki, tasvir kimyoviy yo’l bilan fotoplyonkaga tushirilmaydi, balki fotokamеra xotirasining mikrosxеmalariga yozib qo’yiladi. U еrdan axborotni kabеl orqali kompyutеrga uzatish mumkin. Ayrim raqamli fotoapparatlar ma'lumotlarni fayl sifatida egiluvchan diskka yozib quyish imkoniyatiga ham ega. Diskdagi axborotni esa kompyutеrga o’tkazish unchalik qiyin emasligini siz yaxshi bilasiz.
Tasvirni kompyutеrga vidеokamеradan ham kiritish mumkin. Vidеoning kеtma-kеtlikdagi biror kadrni tanlashi va uni kompyutеrga kiritishi tasvirni ushlab olish dеyiladi.
|
| |
XVIII-asrda Shaxmat - I bob. Shaxmat tarixi shaxmatning kelib chiqishi

|
I bob. Shaxmat tarixi shaxmatning kelib chiqishi
|
bet | 6/9 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 1,1 Mb. | | #143710 |
Bog'liq diplomishinozima26.11.232.3 XVIII-asrda Shaxmat.
XVIII-asrning boshlarida Parij va London kafelarida shaxmat o‘yini mashxur bo‘ldi.1692-yil Londonda "Old Sloters" shaxmat kafesi tashkil etilgan. Parijda uzoq vaqt davomida bunday joy bo‘lmagan,ammo asrning ikkinchi yarmida "Kafe de lya Rejans" tashkil etilgan u butun Yevropaga mashxur bo‘lganidan unga eng kuchli shaxmatchilar ham tashrif buyurib turardi. Mashxurlardan esa Volter va Didro shular jumlasidandir. 1737-yil Fransiyada Filipp Stammning "Shaxmat tajribasi" asari nashr etildi.Unda algebraik qoidalardan tashqari yuzlab masalalar va tadqiqotlar berib shaxmatga bo‘lgan qiziqishni tiklanishiga sabab bo‘ldi. Asrning ikkinchi yarmida Italiyaning Modena shaxrida shaxmat o‘yini tamoyillari asosida umumiy g'oyalar bilan birlashtirilgan shaxmat ustalari doirasi shakllandi: Janbatista Lolli,Erkol del Rio,Domeniko Ponsiani. Modenaliklarning fikriga ko‘ra shaxmatchi donalarni tezroq terib chiqishi va raqib shoxiga hujumga tayyorlashi kerak.Agar hujum muvaffaqiyatli bo‘lmasa o‘yinchi boshqa taktikalarni ishlab chiqishi kerak.Yuqoridagi tamoyillar Italiya shaxmat maktabi deb ataladigan narsani tashkil qiladi.
Fransua Andre Filidor.1772-yil
Fransua Andre Filidor vir necha o‘n yil davomida bir vaqtning o‘zida o‘z davrining eng kuchli amaliyotchisi va o‘yin g'oyasini sezilarli darajada o‘zgartirgan nazariyotchi sifatida tanilgan birinchi shaxmatchi sifatida tan olingan. 1743-yilda 17 yoshida u eng kuchli parijlik shaxmat ustasi Legal de Kermur bilan qo‘rqmasdan o‘ynadi. 23 yoshida Filidor o‘z davrining eng zo‘r bo‘lgan va o‘nlab marta nashr etilgan "Shaxmat o‘yini taxlili" risolasini nashr etdi. Filidor pozitsion o‘yinning asosiy usullarini tasvirlab berdi. 1740-yillarning oxiridan boshlab Filidor Yevropa bo‘ylab ko‘p sayoxat qildi,Londonda Abraxam Yansenga qarshi dona surib uni mag'lub etdi.Stamm bilan esa 10 partiya o‘ynab 8:2 hisobida g'alaba qildi garchi Stamm faqat oq donalarda o‘ynagan durang ham uning g'alabasi deb kelishilgan. Filidor shaxmat taxtasiga qaramay bir vaqtning o‘zida bir necha o‘yin o‘ynashi mumkin edi. 1755-yilda Filidor Parijga qaytib Legalni yutadi.1795-yili vafotigacha u ikki poytaxtni eng kuchli shaxmatchisi bo‘lgan. Filidor ta'limoti "Modena maktabi"ning asosiy maqsadi edi. 1770-yil Venada Volfgang fon Kempelen ilk marta "shaxmat avtomati" ni taqdim etdi.Kempelenning vafotidan keyin yangi egasi Iogan Malzel bilan 1830-yillargacha qurilma Yevropa va AQSH bo‘ylab sayoxat qildi.
1795-yili Venada Iogann Allagaier deyarli 50 yil nemis tilidagi shaxmat bo‘yicha asosiy qo‘llanmaga aylandi. 1763-yili 17 yoshli shoir Uilyam Jonsning "Kaissa" dostonida shaxmatning yaratilishini afsonadagi nimfa Kaissa bilan bog'laydi.Kaissani o‘z navbatida italyan gumanisti Marko Jirolamo Vida 1527-yil nashr etilgan "Shaxmat o‘yini haqida" she'rida ham tasvirlagan.
|
| |
Nasoslarning shtangalari - Mavzu: Tebratma dastgoh tuzilishi va ishlash prinspi reja tebratma-dastgohlar uchun quduq usti jihozlari

|
Mavzu: Tebratma dastgoh tuzilishi va ishlash prinspi reja tebratma-dastgohlar uchun quduq usti jihozlari
|
bet | 2/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 432,7 Kb. | | #123946 |
Nasoslarning shtangalari
Nasoslarning shtangalari, shtangali nasosning plunjerini, nasos qurilmasining uzatmasi bilan biriktirish uchun qо‘llanadi va plunjerga ilgarilanma-qaytma harakat uzatadi. Shtanga aylanma kesimli pо‘lat sterjenlar kо‘rinishida bо‘ladi.
Nasos shtangasi
Shtangalar 16, 19, 22, 25 mm-li diametrlarda, uzunligi 7,5m.dan 10m.gacha. Shtanganing uchiga qalinlashtirilgan kallak о‘tkazilgan, ya’ni rez’basi mavjud va shtangali kalitga mos kvadrat kesimlidir.
Zavodda uzunligi 1,0; 1,5; 2,0; 2.5 va 3,0 m. Bо‘lgan kalta shtangalar ishlab chiqariladi. Bunday turdagi shtangalar shtanga birikmasi uzunligiga nasosni osib qoyish chuqurligiga bog‘liq holda rostlashda qо‘llaniladi.
Bunda nasosni tushurish tugallangandan keyin, nasos silindridagi plunjerning va quduqda er osti ta’mirlashdagi shtangani holati boshqariladi.
Shtangalar 40x30 XMA markali pо‘latdan tayyorlanadi, yuqori chastotali tok bilan sirt yuzasi mustahkamlanadi va pitratli oqim bilan ishlanadi.
Shtanga doimiy о‘zgaruvchan belgili-yuklanmada, murakkab sharoitda ishlaydi: tarkibida oltingugurtli emiruvchi suyuqliklar bо‘lgan suyuqlik ustuni ta’sirida sinaladi, shtanga tizmaning boylama tebranishini oralig‘ida ishlaydi. Shtangalar о‘rtacha 5,5-6 yil va 1 yilda 5 mln. Sikl ish bajaradi. Shtanga rezbalarini tashish va saqlashda mumkin bо‘lgan shikastlanishdan himoyalash uchun, shtangalarning uchiga zavod sharoitida oldindan himoyalovchi qopqoq buraladi, muftaning ochiq uchiga esa oldindan himoyalovchi tiqin buraladi.
Nasoslarning shtangalari gidravlik jо‘mrak va tirkama bilan jihozlangan shtanga tashuvchi maxsus mashinalarda tashiladi.
Shtangalarni saqlashda va tashishda 1m. Uzunlikdagi oralig‘idagi boylama egilish kattaligining qiymati 3 mm.dan katta bо‘lmasligi kerak.
Shtangalar paketlarda 500 kg.gacha, ba’zida 1500 kg.gacha saqlanadi.
Shtangalar sifatida 1 ½” NKQni qо‘llash mumkin, bu qimmat va maqbul emas.
|
| |
Sensor tarmoqlari modellarining rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar

|
Sensor tarmoqlari modellarining rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar
|
bet | 5/7 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 28,22 Kb. | | #154917 |
Bog'liq mustaqil ish ktSensor tarmoqlari modellarining rivojlanishiga ta'sir etuvchi omillar.
Sensor tarmoqlarini loyihalash ko'plab omillarga bog'liq bo'lib, ular nosozlikka chidamlilik, masshtablilik, ishlab chiqarish xarajatlari, ish muhiti turi, sensor tarmog'i topologiyasi, apparat cheklovlari, aloqa modeli va energiya iste'moli. Bu omillar ko'plab tadqiqotchilar tomonidan ko'rib chiqiladi. Biroq, ushbu tadqiqotlarning hech biri tarmoqlarni loyihalashga ta'sir qiluvchi barcha omillarni to'liq hisobga olmadi. Ular muhim ahamiyatga ega, chunki ular sensorli tarmoqlarning ishlashi uchun protokol yoki algoritmlarni ishlab chiqish uchun qo'llanma bo'lib xizmat qiladi. Bundan tashqari, ushbu omillar turli modellarni solishtirish uchun ishlatilishi mumkin.
Sensor tarmog'i tugunlari shaklda ko'rsatilganidek, to'rtta asosiy komponentdan iborat. 1: ma'lumotlarni yig'ish birligi, ishlov berish bloki, uzatuvchi va quvvat manbai. Qo'shimcha modullarning mavjudligi tarmoqlarning qo'llanilishiga bog'liq, masalan, joylashishni aniqlash modullari, quvvat generatori va mobilizator (MAC) bo'lishi mumkin. Ma'lumotlarni yig'ish moduli odatda ikkita qismdan iborat: sensorlar va analog-raqamli konvertorlar (ADC). Kuzatilgan hodisa asosida sensor tomonidan yaratilgan analog signal ADC yordamida raqamli signalga aylanadi va keyin ishlov berish blokiga beriladi. Integratsiyalashgan xotiradan foydalanadigan ishlov berish moduli boshqa tugunlar bilan birgalikda tayinlangan monitoring vazifalarini bajarishga imkon beruvchi protseduralarni boshqaradi. Transmitter bloki (transmitter) tugunni tarmoqqa ulaydi. Yig'ishning eng muhim tarkibiy qismlaridan biri elektr ta'minoti hisoblanadi. Elektr ta'minoti qayta zaryadlanishi mumkin, masalan, quyosh panellari yordamida.
BSSda axborot uzatish marshrutini yakuniy tugundan koordinator tuguniga, shuningdek oxirgi tugunlar o'rtasida aniqlash uchun maxsus marshrutlash protokollari qo'llaniladi. BSSda marshrutlash protokollari quyidagi vazifalarni hal qiladi:
˗ Tarmoq tugunlarini o'z-o'zini tashkil qilish (o'z-o'zini sozlash, o'zini davolash va o'zini optimallashtirish).
˗ Ma'lumotlar paketlarini yo'naltirish va tugunlarni joylashtirish.
˗ Tarmoq tugunlarining quvvat sarfini minimallashtirish va butun tarmoqning umrini ko'paytirish.
˗ Ma'lumot to'plash va umumlashtirish.
˗ Tarmoq uzatish tezligi va ma'lumot uzatish tezligini boshqarish.
˗ Tarmoq qamrovini maksimal darajada oshirish.
˗ Belgilangan xizmat sifatini ta'minlash (QoS).
˗ Ruxsatsiz kirishdan himoya.
|
| |
Tibbiyotda qo'llanilishi - 1. Simsiz sensor tarmoqlariga qo’yiladigan talablar, axborot xavfsizligi va mavjud muammolari

|
1. Simsiz sensor tarmoqlariga qo’yiladigan talablar, axborot xavfsizligi va mavjud muammolari
|
bet | 4/7 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 28,22 Kb. | | #154917 |
Bog'liq mustaqil ish ktTibbiyotda qo'llanilishi
Tibbiy maqsadlardan biri nogironlar uchun asboblardir; bemorni kuzatish; diagnostika; shifoxonalarda dori vositalaridan foydalanishni nazorat qilish; inson fiziologik ma'lumotlarini to'plash; va shifoxonalarda shifokorlar va bemorlarning monitoringi. Insonning fiziologik holatini kuzatish: sensor tarmoqlari tomonidan to'plangan fiziologik ma'lumotlar uzoq vaqt davomida saqlanishi mumkin va tibbiy tadqiqotlar uchun ishlatilishi mumkin. O'rnatilgan tarmoq tugunlari keksalarning harakatlarini ham kuzatishi va, masalan, tushishning oldini olishi mumkin. Bu tugunlar kichik va bemorga ko'proq harakat erkinligini ta'minlaydi, shu bilan birga shifokorlarga kasallik belgilarini oldindan aniqlash imkonini beradi . Bundan tashqari, ular kasalxonada davolanishga qaraganda bemorlar uchun qulayroq hayotga hissa qo'shadilar. Bunday tizimning maqsadga muvofiqligini tekshirish uchun Grenobl-Fransiya tibbiyot fakultetida Sog‘lom aqlli uy yaratildi. Kasalxonada shifokorlar va bemorlarni kuzatish: har bir bemorda kichik va engil tarmoq tugunlari mavjud. Har bir tugunning o'ziga xos vazifasi bor.
Uy foydalanish
Uyni avtomatlashtirish: Smart tugunlar changyutgichlar, mikroto'lqinli pechlar, muzlatgichlar va videomagnitofonlar kabi maishiy texnika bilan birlashtirilishi mumkin. Ular Internet yoki sun'iy yo'ldosh orqali bir-biri bilan va tashqi tarmoq bilan o'zaro aloqada bo'lishlari mumkin. Bu oxirgi foydalanuvchilarga uydagi qurilmalarni ham mahalliy, ham masofadan boshqarish imkonini beradi. Aqlli muhit: Aqlli muhit dizayni ikki xil yondashuvni qabul qilishi mumkin, ya'ni insonga yoki texnologiyaga yo'naltirilgan. Birinchi yondashuv bo'lsa, aqlli muhit oxirgi foydalanuvchilarning ular bilan o'zaro aloqasi nuqtai nazaridan ehtiyojlariga moslashishi kerak. Texnologiyaga yo'naltirilgan tizimlar uchun yangi apparat texnologiyalari, tarmoq echimlari va o'rta dastur ilovalari ishlab chiqilishi kerak. Aqlli muhitlarni yaratish uchun tugunlardan qanday foydalanish mumkinligiga misollarda tasvirlangan. Tugunlar mebel va maishiy texnika ichiga o'rnatilishi mumkin, ular bir-biri bilan va xona serveri bilan aloqa qilishlari mumkin. Xona serveri shuningdek, chop etish, skanerlash va faks yuborish kabi xizmatlarni o‘rganish uchun boshqa xona serverlari bilan ham bog‘lanishi mumkin. Ushbu serverlar va sensorli tugunlar mavjud o'rnatilgan qurilmalarga birlashtirilishi mumkin va tavsiflanganidek, boshqaruv nazariyasi modeliga asoslangan o'zini o'zi tashkil etuvchi, o'zini o'zi tartibga soluvchi va moslashuvchan tizimlarni tashkil qiladi.
|
| |
Materialshunoslik va yangi materiallar texnologiyasi (yarimo‘tkazgichlar va lazer texnologiyasi bo‘yicha) ta’lim yo‘nalishi М ва ЯМТ-Quyosh elementi-SILLA 5 КР (2)

|
Materialshunoslik va yangi materiallar texnologiyasi (yarimo‘tkazgichlar va lazer texnologiyasi bo‘yicha) ta’lim yo‘nalishi
|
bet | 1/3 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 82,78 Kb. | | #141739 |
Bog'liq М ва ЯМТ-Quyosh elementi-SILLA 5 КР (2)
Modul / Kurs sillabusi
GM fakulteti
5320100 - Materialshunoslik va yangi materiallar texnologiyasi (yarimo‘tkazgichlar va lazer texnologiyasi bo‘yicha)
ta’lim yo‘nalishi
Kurs:
|
QUYOSH ELEMENTLARI
|
Kurs turi:
|
tanlov
|
Kurs kodi:
|
QE2110
|
Yil:
|
1
|
Semestr:
|
1
|
Ta’lim shakli:
|
kunduzgi
|
Mashg‘ulotlar shakli va semestrga ajratilgan soatlar:
|
150
|
Ma’ruza
|
30
|
Amaliy mashg‘ulotlar
|
30
|
Laboratoriya mashg‘uloti
|
-
|
Mustaqil ta’lim
|
90
|
Kredit miqdori:
|
5
|
Baholash shakli:
|
Sinov
|
Kurs tili:
|
o‘zbek
|
Kursning maqsadi (KM)
|
KM1
|
Fanni o`qitishdan maqsad-bakalovurlarga quyosh energiyasidan foydalanishda xorijiy davlatlar va respublikamizdagi holat, ularga bo`lgan ehtiyoj, zamonaviy quyosh elementlarining samaradorligini oshirishdagi ilmiy va amaliy ishlar, quyosh elementlarini tayyorlashdagi texnologik muammolar va ularning yechimini hal qilishda amalga oshiriladigan ishlarni tanlay bilish hamda olingan bilimlarni amaliyotda qo`llay oladigan mutahassis sifatida shakillanadigan zamin tayyorlashdir.
Fanning vazifasi- fan bakalovurlarning nazariy bilimlarini, amaliy ko`nikmalari, iqtisodiy hodisa va jarayonlarga ijobiy yondashib, ilmiy dunyo qarashlarini shakillantirishdan iboratdir
Fan bo‘yicha talabalarning bilim, ko'nikma va malakalariga qo‘ydagi talablar qo‘yiladi.
|
Kursni o‘zlashtirish uchun zarur boshlangich bilimlar
|
1
|
Yarimo„tkazgichlar fizikasining asosiy tushunchalari
|
Talim natijalari (TN)
|
|
Bilimlar jixatidan:
|
TN1
|
Quyosh elementlarini olishning zamonaviy texnologiyasini bilishi kerak;
|
TN2
|
Quyosh elementlarining konstruksiyasini, samaradorligini oshirishdagi optik va FIKni oshirishdagi texnologik yechimlarni bilishi kerak;
|
TN3
|
Yaratilingan quyosh batareyalarining parametrlarini nazorat qilish metrologiyasi haqida hamda quyosh batareyalarining yaratish texnologiyalarini tasavvurga ega bo'lishi kerak;
|
TN4
|
Quyosh elementlarida olinadigan metall kontaktlami fizik xossalari va metall-yarimo'tkazgich o'tish chegarasida sodir bo'ladigan fizik jarayonlarni bilishi va ulardan foydalana bilishi kerak;
|
|
Ko‘nikmalar jixatidan:
|
TN5
|
Quyosh elementlarini qo'llanish sohalariga qarab quyosh batareyalarining konstruksiyasini yaratish biladi;
|
TN6
|
Quyosh elementlarini ishchi tavsiflarini o'lchash, parametrlarining tashqi ta'sirga chidamliligini oshirishdagi texnik yechimlami biladi;
|
TN7
|
Quyosh elementlarining tavsiflarini o'lchash va nazorat qilishda metrologik o'lchashlarni olib borish biladi;
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Materialshunoslik va yangi materiallar texnologiyasi (yarimo‘tkazgichlar va lazer texnologiyasi bo‘yicha) ta’lim yo‘nalishi
|
Kasbga yo’naltirishning tizimliligi va uzviyligi printsipi

|
Kasbga yo’naltirishning tizimliligi va uzviyligi printsipiBog'liq касбга йўллаш ўкув кўлланмаKasbga yo’naltirishning tizimliligi va uzviyligi printsipi umumiy o’rta
ta`limda I sinfdan to IX sinfgacha kasb-hunarga yo’naltirish ishlarining uzviyligini
ta`minlaydi:
- kasb-hunarga yo’naltirishda maktab, oila, homiy tashkilot, kasb-hunar kolleji va
jamoatchilikning o’zaro aloqadorligi printsipi yoshlarning kasb tanlashlariga yordam
berishni ko’zda tutadi. U maqsadli va muvofiqlashtiruvchi faoliyatni hamkorlikda
amalga oshirish imkonini beradi;
- kasb-hunarga yo’naltirishning tarbiyaviy xarakteri shundaki, u uyg`un
rivojlangan shaxsni shakllantirishda mafkuraviy, mehnat, iqtisodiy, axloqiy, estetik,
huquqiy va jismoniy tarbiyani birgalikda olib borishni taqozo qiladi;
- kasb-hunarga yo’naltirish ishlarini amalga oshirishda tashhis va tarbiyaviy
yondoshishning o’zaro aloqadorligi. Bu tamoyil bir yondoshuvning ikkinchi
yondoshuvga qarama-qarshi qo’yilishini bartaraf etadi;
- o’quvchilarga individual va tabaqalashtirilgan yondoshuv ularning o’zlashtirish
darajasi, yoshi, kasbiy qiziqishi, shakllanganlik darajalari, hayotiy rejalariga bog`liq
ravishda amalga oshiriladi. Bir guruhda samarali bo’lgan vosita ikkinchi guruh uchun
samarasiz bo’lishi mumkin. O’quvchilarni tabaqalashtirib, guruhlarga ajratish ta`sir
etish vositalarini tartibga soladi. Tabaqalashtirish, o’z navbatida, individual
yondoshishga sharoit yaratib beradi;
- kasb-hunarga yo’naltirish ishlarini ommaviy, guruhli va yakka tartibdagi
shakllari o’quvchilarning ota-onalar bilan hamkorlikda ish olib borishini, an`anaviy,
ommaviy shakldan iloji boricha qochib, ish olib borishning hamma shakllaridan
foydalanishni ko’zda tutadi;
- kasb-hunarga yo’naltirish ishlarining mazmuni, shakl va metodlari shaxsning
kasbiy rivoji va, ayni bir paytda, mahalliy hududning kadrlarlarga bo’lgan ehtiyojiga
48
mos bo’lishini nazarda tutadi.
|
| |
D. Kasbiy-pedagogik bilimdonlik qanday komponenti bilan tavsiflanadi?

44
§ 4. KASBGA YO’NALTIRISH ISHLARINING TIPLARI HAMDA
TASHKILIY SHAKLLARI
Hozirgi vaqtda har bir maktab va kasb-hunar kollejlarida o’quvchilarni kasbga
yo’naltirish bo’yicha xonalar va burchaklar tashkil qilingan.
Bularning ishida
o’qituvchilar, shifokorlar, turli kasbdagi mutaxassislar,
kasb-hunar kollejlari, jamoa
xo’jaliklari, davlat korxonalari qatnashadilar.
45
Tumanlar va shaharlardagi kasbga yo’naltiruvchi kabinetlar korxonalarda,
qurilishlarda, jamoa xo’jaliklarida kasb haqida maslahat
beruvchi punktlarning
faoliyati metodik rahbarlikni amalga oshiradi, maslahatlar beradi va ma`lumot sifatida
ahborot ishlarini olib boradi.
Umumiy o’rta ta`lim maktablari 9-sinf bitiruvchilari akademik litsey va
kasb-hunar kollejlarida ixtiyoriy majburiy ta`limni davom ettirishadi. Xuddi shu
jarayonda kasb-hunarga yo’naltirish tizimining ahamiyati ortadi.
Agar kasb-hunarga
yo’naltirish ishlari samarali tashkil etilmagan bo’lsa, 9-sinf bitiruvchilarining
akademik litsey va kasb-hunar kollejlarida soha yo’nalishlarini tanlashlarida
muammoli vaziyatlar vujudga keladi. Ular quyidagilardan iborat:
- ba`zi obro’li, zamonaviy kasblarga tanlov nihoyatda katta bo’ladi, ba`zi
kollejlarda o’quvchilar soni etarli bo’lmasligi mumkin;
- iqtisod, huquq bilan bog`liq soha yo’nalishidagi
kollejlarga yoshlar
ko’proq qiziqadilar, noyob, fundamental fanlar o’qitiladigan soha yo’nalishlarida esa
oz sonli o’quvchilargina o’qishni xohlaydilar;
- o’quvchilarning o’zlari ham, ota-onalari ham ta`lim olishni akademik
litseyda davom ettirishni istaydilar,
ammo bilim, individual, psixofiziologik
xususiyatlar hisobga olinmaydi va h.k.
YUqorida qayd etilgan muammoli vaziyatlar
vujudga kelmasligi uchun
kasb-hunarga yo’naltirish ishlarini yaxshi yo’lga qo’yish zarur. Bunday holatda turli
kasb-hunarga yo’naltirish va psixologik-pedagogik tashhis markazlari xodimlari,
maktab
o’qituvchilari, psixologlar, kasb-hunar
kollejlari rahbarlari va
o’qituvchilarning kasb-hunarga yo’naltirish sohasi bo’yicha faoliyatlarini
uyg`unlashtirish hamda faollashtirish ehtiyoji vujudga keladi.
Kasbga yo’naltirish - Ызбекистон республикаси

46
kabi tez hosil bo’lib, yillar mobaynida rivojlanadi. Kuzatish va tadqiqot natijasida
nazariya shakllantiriladi va u asosiy faoliyatni ixchamlashtirishga xizmat qiladi.
Kasbga yo’naltirish nazariyasi kasb-hunarga yo’naltirish
faoliyatini samarali
tashkil etishga qaratilgan turli xil qarashlar majmuasi, g`oyalar va tasavvurlar
yig`indisi bo’lib, u ayni vaqtda ikki jarayonni bir-biriga bog`liqligi
qonuniyatlari
to’g`risida to’liq tasavvur beradigan ilmiy bilimlarni tashkil etish shakli, yoshlarni
shaxsiy
qiziqishlari, layoqat va qobiliyatlariga mos keladigan, jamiyat uchun zarur
kasblarga yo’llashdir.
Kasbga yo’naltirish nazariyasining tarkibiy qismlariga:
dalillar, qonuniyatlar
va tamoyillar kiradi.
Kasbga yo’naltirishda ilmiy metodlar asosida olingan ishonchli
dalillar juda oz
bo’lishi sababli, bu boradagi muhim vazifalar yangi dalillarni yig`ish hisobiga, bir yoki
bir necha farazlar yordamida amalga oshiriladi. Masalan, har bir hududda yoshlarni
ma`lum bir kasbni tanlashlariga ta`sir ko’rsatadigan o’ziga xos omillar mavjud.
Kasbga yo’naltirish nazariyasining ikkinchi tarkibiy qismi -
qonuniyatlardir.
Qonuniyatlarni bilish ilmiy tadqiqotning asosini tashkil etadi. Topilgan qonuniyatlar
fanning maxsus tilida kasb-hunarga yo’naltirish tushunchasini
boshqa fanlarga oid
tushunchalar bilan o’zaro aloqadorligini ma`lum aniqlikda ifodalaydi.
Har bir nazariyaning rivojlanganlik darajasi faoliyat asosidagi mavjud
tamoyillar
tarkibi va sifati bilan aniqlanadi. Kasbga yo’naltirish tamoyillarini belgilashda
quyidagilarga e`tibor qaratiladi:
- onglilik;
- muvofiqlik (shaxs qiziqishlari qonuniyatlari bilan jamiyat uchun zarur bo’lgan
kasblarga nisbatan ehtiyojning mos kelishi);
- kasb tanlash faolligi;
- rivojlantirish (ushbu tamoyil kasbning shaxs rivojlanishiga xizmat qilishi
lozimligi haqidagi g`oyani o’zida aks ettiradi).
SHuningdek, kasb-hunarga yo’naltirishda boshqa bir qator tamoyillar guruhi ham
mavjudki, ular umumpedagogik tamoyillar bilan uzviy aloqada ifodalanadi.
Bular
quyidagilardan iborat:
47
- kasb-hunarga yo’naltirishning hayot bilan, mehnat va amaliyot bilan bog`liqligi;
- kasb-hunarga yo’naltirishning yoshlar mehnat tayyorgarligi bilan bog`liqligi;
- mehnat ta`limi va tarbiyasining yaxshi yo’lga qo’yilishi; bunda o’quvchilarning
texnikaviy ijodkorligini tashkil etish, ularning ijtimoiy foydali,
unumli
mehnatidan mohirlik bilan foydalanish kerak.
Uchma-uch payvandlash qo‘llaniladigan sohalar

|
Uchma-uch payvandlash qo‘llaniladigan sohalar
|
bet | 2/3 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 174,67 Kb. | | #144501 |
Bog'liq Uchma uch payvandlashUchma-uch payvandlash qo‘llaniladigan sohalar. Kontaktli uchma-uch
payvandlash quyidagi hollarda keng qo‘llaniladi:
-prokatdan uzun buyumlar (qozonlarning qizish yuzasidagi quvurdan ishlangan
zmeyeviklar, temir yo‘l relslari, temir-beton armaturasi, uzluksiz prokatlash
sharoitida tanavorlar) olish uchun;
- oddiy tanavorlardan murakkab detallar (uchish apparatlari shassilarining
qismlari, tortqilar, vallar, avtomobillarning kardanli vallari va b.) tayyorlash uchun;
- tutash shakldagi murakkab detallar (avtomobil gildiraklarining to‘ginlari,
reaktiv dvigatellarning bikrlik chambaraklari, shpangoutlar, zanjirlar bo‘g‘inlari va
b.) yasash uchun;
- legirlangan po‘latlarni tejash maqsadida (asbobning ish qismi tezkesar
po‘latdan, quyruq qismi esa uglerodli yoki kam legirlangan po‘latdan ishlanadi).
Учма- уч пайванд бирикма ва уни ҳисоблаш
Учма-уч бириктирилган пайванд чоклар туташган чоклар дейилади, устма-уст, бурчакли ва таврли пайванд чоклар эса бурчакли дейилади.
Учма-уч чоклар 1-а расмда тасвирланган.
1-расм. Учма- уч пайванд чокли бирикмада деталлар қалинлиги: а) – 8 мм гача; б) – 26 мм гача; в) – 40 мм гача; г)- 60 мм гача бўлгандапай ванд бирикмаларнингт шакллари.
Пайвандланадиган листларнинг қалинлигига қараб, уларни учлари махсус ишловдан ўтқазилиб ёки ўтқазилмасдан пайвандлашга тайёрланади. Агар листларнинг қалинлиги 8 мм дан ошмаса, у ҳолда бошланғич ишлов берилмайди (1-а расм).
Листлар қалинлиги 8 мм дан 25 мм гача бўлса, листларнинг туташадиган қирраларига бир ёқлама дастлабки ишлов берилади. (1-б расм) – қирраларида бурчаги 25 га тенг бўлган фаскалар (кертиш) ҳосил килинади. Листлар қалинлиги 26 дан 40 мм гача бўлганда 1-в расмда кўрсатилагандек қирралари бир ёқлама киритилади. Листлар қалинлиги 40 дан 60 мм гача бўлганда 1-г расмда кўрсатилагандек қирралари икки ёқлама киритилади.
Иккинчи бўлакдан ташкил топган учма-уч пайвандланган листларни (2-расм) ҳисоблаш қуйидагича бажарилади:
F F
П , (1)
A b
бунда: F – чўзилиш кучи, Н да;
А – лист юзаси, мм2 да ;
В – лист эни, мм да;
– лист қалинлиги, мм да;
[П] – пайванд учун рухсат этилган кучланиш;
Пайванд бирикма учун мустаҳкамликнинг эҳтиёт коэффициентини
ҳисобга олганда:
П
0,9
ДЕТ ,
бунда: [ ДЕТ] – детал материали учун рухсат этилган кучланиш, яъни листнинг пайвандланадиган бœлаги.
2-расм. Чўзувчи куч ва эгувчи момент таъсири.
Агар пайванд қисм эгувчи момент билан юкланган бўлса (2-б расм), унда чокнинг емириладиган кесимини ўқ бўйлаб йўналган қаршилик моменти W:
M
W
6 M
b 2
П . (3.2)
|
| |
Foydalanilgan - 1. Simsiz sensor tarmoqlariga qo’yiladigan talablar, axborot xavfsizligi va mavjud muammolari

|
1. Simsiz sensor tarmoqlariga qo’yiladigan talablar, axborot xavfsizligi va mavjud muammolari
|
bet | 7/7 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 28,22 Kb. | | #154917 |
Bog'liq mustaqil ish ktFoydalanilgan adabiyotlar
1. Qosimov S.S “Axborot texnologiyalari” texnik oliy o’quv yurtlari uchun uslubiy qo’lanma. Toshkent.: “Aloqachi” 2006
2. Aripov M., Begalov B, Begimqulov U, Mamarajabov M. Axborot texnologiyalari. Axborot texnologiyalari. O ʻquv qoʻllanma. T. 2009 y.
3. Aripov М., M.Fayziyeva, S.Dottayev. Web texnologiyalar. Oʻquv qoʻllanma. Т.; “Faylasuflar jamiyati”. 2013
4. Zayniddinov X., Oʻrinboеv S, Bеlеtskiy A. Kompyutеr tarmoqlari chuqurlashtirilgan kursi. Oʻquv qoʻllanma. Toshkеnt: Sharq, 2007.
5. Internet ma’lumotlari.
www.forum.uz , www.evo.uz , google.co.uz , www.tuit.uz saytlari.
http://hozir.org
|
| |