nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
mavzu. O‘ZGARUVCHAN TOK ZANJIRIDAGI KONDENSATOR

mavzu. O‘ZGARUVCHAN TOK ZANJIRIDAGI KONDENSATOR
Tajribalar, o‘zgarmas tok zanjiriga kondensator ulansa, undan tok o‘tmasligini ko‘rsatadi.
Chunki, kondensator qoplamalarining orasi dielektrik bilan ajratilgan. Lekin kondensatorni o‘zgaruvchan tok zanjiriga ulansa, undan tok
C
3.13-rasm
o‘tar ekan. Kondensator orqali o‘tuvchi tok kuchi qanday fizik parametrlarga bog‘liqligini o‘rganish uchun o‘zgaruvchan tok zanjiriga faqat kondensator ulangan holni qaraylik (3.13-rasm).
Kondensator sig‘imi C ga teng va unga qo‘yilgan kuchlanish
u = Um cosω t (3–11)
qonuniyat bo‘yicha o‘zgarsin. Ulanish simlarining qarshiligi R = 0 bo‘lsin. U
holda kondensatordagi kuchlanish u = Um
cosω t = q
C
bo‘ladi. Bunda q – kon-
densator qoplamalaridagi zaryad bo‘lib, q = CUmcosωt ga teng. Zanjirdagi tok kuchini topish uchun zaryad formulasidan birinchi tartibli hosila olamiz:
i = q´= – Um
Cω sinωt = Um
Cω cos(ωt+ 𝜋 ). Uni tok kuchining oniy qiymati
2
bilan solishtirilsa, Im = Um Cω ekanligi kelib chiqadi. Bunda Im – tok kuchining maksimal qiymati. U holda kondensatordan o‘tuvchi tok kuchining tenglama- si quyidagicha bo‘ladi:
i = Im
cos(ωt + 𝜋 ). (3–12)
2
Bu tenglamani kondensatorga berilgan kuchlanish ifodasi (3–11) bilan solishtirilsa, zanjirdagi tok kuchi tebranishlari, kuchlanish tebranishlari-
dan faza bo‘yicha 𝜋
2
ga oldinga borishini ko‘ramiz (3.14-rasm). 3.15-rasmda
o‘zgaruvchan tok zanjiriga faqat kondensator ulangan hol uchun o‘zgaruvchan tok kuchi va kuchlanishning vektor diagrammasi keltirilgan.
Zanjirdagi kondensatorning sig‘im qarshiligi:
X = 1 . (3–13)
c C
U holda tok kuchining amplituda qiymati quyidagicha bo‘ladi:
I = Um .
m XC
Bu ifoda zanjirning bir qismi uchun Om qonuni bo‘lib, aktiv qarshilik o‘rnida XC kattalik turibdi. Shuning uchun uni sig‘im qarshilik (reaktiv qar- shilik) deyiladi. Sig‘im qarshilik ham Ω (Om) larda o‘lchanadi.
Bundan kondensatordan o‘tuvchi tok kuchi kondensator sig‘imi va o‘zgaruvchan tok chastotasiga bog‘liq bo‘lishi kelib chiqadi. Sig‘im va chas- tota qancha katta bo‘lsa, zanjir qarshiligi shuncha kichik bo‘ladi va mos ravishda tok kuchi katta bo‘ladi.
T/4 T/2 3T/4 T
O Im = ωCUm
𝜋
2
Um
3.14-rasm. 3.15-rasm.
|
mavzu. O‘ZGARUVCHAN TOK ZANJIRIDAGI AKTIV QARSHILIK

mavzu. O‘ZGARUVCHAN TOK ZANJIRIDAGI AKTIV QARSHILIK
Biz yuqorida ayrim fizik kattaliklarning vaqtga bog‘liq holda o‘zgarishini grafik ravishda tasvirlashni ko‘rgan edik. Ularni tasvirlash uchun vektor dia- grammalar usuli ham keng qo‘llaniladi. Aytaylik, zanjirdagi tokning o‘zgarishi
i = Im cos (ω0t + φ0) tenglama bilan berilgan bo‘lsin.
Uzunligi Im ga teng bo‘lgan vektorni olib, uni soat strelkasiga teskari
yo‘nalishda aylanma harakatga keltiraylik. Bunda uning bir marta aylanishi
uchun ketgan vaqti, i kattalikning o‘zgarish davriga teng bo‘lsin. U holda
m vektorning vertikal o‘qdagi proyeksiyasi, i kattalikning oniy qiymatiga teng bo‘ladi.
3.8-rasm.
Kundalik turmushda va texnikada o‘zgaruvchan tok zanjirlariga turli iste’molchilar ulanadi. Dazmol, elektr lampochkasi, ventilator va h.k. Ularda elektr energiyasi issiqlik, yorug‘lik, mexanik va boshqa energiyalarga aylanadi. Bu iste’molchilar kuchlanish manbayiga ulanganda elektr toki o‘tishiga tabiatan turlicha qarshilik ko‘rsatar ekan. Ularning tabiatini o‘rganish uchun o‘zgaruvchan tok zanjiriga turli xarakterdagi iste’molchilarni ulab ko‘ramiz.
R
3.9-rasm.
Dastlab, o‘zgaruvchan tok zanjirida bizga oldindan ma’lum bo‘lgan R qarshilik ulangan holni qaraylik (3.9- rasm). Bu qarshilik aktiv qarshilik bo‘lsin. Aktiv qar- shilik deb atalishiga sabab undan tok o‘tganda elektr energiyasi boshqa turdagi (issiqlik, yorug‘lik va boshqa) energiyaga to‘liq aylanadi.
O‘tkazgich simlar orqali R qarshilik U kuchlanishga
ega bo‘lgan o‘zgaruvchan tok manbayiga ulangan bo‘lsin. U kuchlanish
u = Um cosωt (3–6)
qonuniyat bo‘yicha o‘zgarsin. Zanjirning bir qismi uchun Om qonunidan
foydalanib, R qarshilikdan o‘tayotgan tok kuchining oniy qiymatini topamiz
R
=
i = u
Um cos t R
= Im
cosω t.
Bunda: Im
= Um – tok kuchining amplituda qiymati. Shunday qilib, faqat aktiv
R
qarshilikdan iborat zanjirdagi tok kuchining o‘zgarishi
i = Im cosω t (3–7)
ko‘rinishda bo‘lar ekan.
Kuchlanishning (3–6) o‘zgarish tenglamasini tok kuchi uchun olingan (3–7) tenglama bilan solishtirilsa, aktiv qarshilikdagi kuchlanish va tok kuchining tebranishlari bir xil fazada bo‘ladi degan xulosaga kelinadi. Kuch- lanish va tok kuchi tebranishlarining grafiklari 3.10-rasmda keltirilgan.
I, u
Umax Imax
0
3.10-rasm.
Kuchlanish va tok kuchi tebranishlarining fazalari orasidagi munosabatni
vektor diagramma orqali ko‘rsatish mumkin (3.11-rasm).
Diagrammada o‘zgaruvchan tok kuchi amplitudasi bilan o‘zgaruvchan kuchlanish amplitudasi parallel vektor- lar ko‘rinishida tasvirlanadi, ular ora-
I
3.11-rasm.
Um = ImR
sidagi burchak, ya’ni tebranish fazalarining farqi nolga teng.
Kundalik turmushda iste’mol qilinadigan elektr kuchlanishining chasto- tasi 50 Hz ga teng. Bu degan so‘z cho‘g‘lama tolali elektr lampochkasi bir sekundda 100 marta o‘chib-yonadi. Lekin bizninig ko‘zimiz bir sekundda o‘rtacha 16 – 20 marta o‘zgargan jarayonni ilg‘amaganligi sababli biz lam- pochkaning o‘chib-yonganligini sezmaymiz. Shuning uchun o‘zgaruvchan tokning quvvatini bilish katta ahamiyatga ega.
|
mavzu. O‘ZGARUVCHAN TOK ZANJIRIDA REZONANS HODISASI

mavzu. O‘ZGARUVCHAN TOK ZANJIRIDA REZONANS HODISASI
O‘zgaruvchan tok zanjirida qarshiligi R bo‘lgan qarshilik, induktivligi L bo‘lgan g‘altak va sig‘imi C bo‘lgan kondensator ketma-ket ulangan holda tok zanjirining to‘la qarshiligi
Z =
ifoda bilan aniqlanishi Sizlarga ma’lum. Bundan, agar XC = XL bo‘lib qolsa,
XC – XL = 0 ayirma nolga teng bo‘lib, Zmin = R bo‘lib qolishi kelib chiqadi. Bun-
da zanjir qarshiligi o‘zining minimal qiymatiga erishadi. Zanjirdagi tok kuchi
amplitudasi
I = Um = Um . (3–26)
m Z R
Demak, bu sharoitda zanjirdagi tok kuchining amplitudasi ortib ketar ekan. Bu hodisaga elektr zanjiridagi rezonans deyiladi. Rezonans kuzatilishi uchun
1
ωL = C
1
yoki ω rez =
shart qanoatlantirilishi kerak.
Biz aktiv qarshiligi nolga teng bo‘lgan tebranish konturida hosil bo‘ladigan erkin
Imax
1
tebranishlar chastotasi ω0 =
ifoda bi-
lan aniqlanishini bilamiz. U holda zanjir- R1
R
da rezonans vujudga kelishi uchun zanjirga
2
qo‘yilgan tashqi davriy kuchlanish chastotasi R
zanjirning xususiy chastotasiga teng bo‘lishi 3
zarurligi kelib chiqadi. ωrez = ω0. 3.21-rasmda zanjirdagi tok kuchining amplitudaviy qiyma- tining unga qo‘yilgan tashqi kuchlanish chasto-
0 ω0 ω
3.21-rasm.
tasiga bog‘liqlik grafigi keltirilgan. Im ning chastotaga bog‘liq grafigi resonans egri chizig‘i deyiladi.
3.21-rasmda R1 < R2 < R3. Tashqi kuchlanish chastotasi ortib borishi bilan zanjirdagi tokning amplitudaviy qiymati ortib boradi va ω rez = ω 0 bo‘lganda maksimal qiymatga erishadi. So‘ngra chastota ortishi bilan tok qiymati ka- mayib boradi.
Kuzatilgan rezonans hodisasini kuchlanishlar rezonansi deyiladi.
Chunki, rezonans vaqtida tok ortishi bilan g‘altak va kondensatordagi kuchlanishlar birdaniga ortadi. Ularning qiymati tashqi kuchlanish qiymati- dan ham ortiq bo‘lishi mumkin.
Rezonans vaqtida induktiv g‘altak va kondensatordagi kuchlanish tebra- nishlari amplitudasi quyidagicha bo‘ladi:
ULrez = U
Crez
= Im
Um
=
XL = Im XC R
. (3–27)
1
Tebranish konturlarida R
> 1 shart bajariladi. Shuning uchun g‘altak
va kondensatordagi kuchlanishlar zanjirga qo‘yilgan kuchlanishdan ortiq bo‘ladi va R kamayishi bilan ortib boradi. Umuman olganda, aktiv qarshi- likning katta qiymatlarida rezonans amalda kuzatilmaydi.
Rezonans davrida o‘zgaruvchan tokning amplitudaviy qiymati bilan umu- miy kuchlanish amplitudasi bir xil fazada tebranadi.
Rezonans hodisasidan texnikada keng foydalaniladi. Radiopriyomniklarda tashqaridan keladigan ko‘plab radiostansiyalar ichidan kerakli stansiya signal- larini ajratib olish rezonans hodisasiga asoslangan. Bunda priyomnikning kirish qismidagi tebranish konturidagi sig‘im yoki induktivlik qiymati o‘zgartirilib, uning xususiy chastotasi, qabul qilinishi kerak bo‘lgan stansiya signali chasto- tasiga teng qilib sozlanadi. Konturda aynan mana shu tanlangan chastotali sig- nal uchun rezonans hodisasi ro‘y berib, uning hosil qilgan kuchlanishi eng kat- ta bo‘ladi. Elektrotexnik qurilmalarda ham rezonans hodisasi hisobga olinadi. Chunki, rezonans davrida g‘altak yoki kondensatorda kuchlanishning ortib keti- shi unda elektr teshilishlari ( proboy) sodir bo‘lishiga olib kelishi mumkin.
|
Giperonlar - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 100/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarGiperonlar. Keyingi zarralar guruhi giperonlar deyiladi. Ularning
massalari 2180 me dan 3278 me gacha oraliqda bo‘ladi.
Rezonanslar. Keyingi paytlarda yashash davrlari juda kichik bo‘lgan
rezonanslar deb ataluvchi zarralar kashf qilindi. Ularni bevosita qayd qilishning iloji bo‘lmay, vujudga kelganini parchalanishida hosil bo‘lgan mahsulotlarga qarab aniqlanadi.
Umuman olganda, dastlabki paytlarda bor-yo‘g‘i bir nechtagina va materiyaning eng jajji g‘ishtchalari deb hisoblangan elementar zarralar keyinchalik, shu qadar xilma-xil va shu qadar murakkab bo‘lib chiqdi.
Antizarralar. Birinchi antizarra – elektronning antizarrasi (qarama- qarshi zarrasi) – pozitron kashf qilingandan so‘ng, boshqa zarralarning ham antizarrasi yo‘qmikan, degan savol tug‘ildi. Antiproton 1955-yilda mis nishonni protonlar bilan bombardimon qilish natijasida hosil qilindi. 1956-yilda esa antineytron kashf qilindi. Hozirgi paytda har bir zarraning o‘z antizarrasi, ya’ni massasi va spini teng, zaryadi esa qarama-qarshi bo‘lgan zarra mavjudligi aniqlangan.
Elektron va protonlarning antizarralari zaryadining ishorasi bilan farq qilsa, neytron va antineytron xususiy magnit momentlarining ishorasi bilan farq qiladi. Zaryadsiz zarralar foton, π0-mezonlarning o‘zlari va antizarralarining fizik xossalari bir xil.
Antizarralar to‘g‘risida ma’lumotga ega bo‘lgandan keyin o‘quvchida zarra va antizarra uchrashib qolsa, nima bo‘ladi, degan savol tug‘ilishi tabiiy. Ushbu savolga javobni keyingi satrlarda topasiz.
Modda va maydonning bir-biriga aylanishi. Elektronning o‘z antizarrasi – pozitron bilan uchrashuvi ularning elektromagnit nurlanish kvantiga aylanishiga va energiya ajralishiga olib keladi. Bu hodisa annigilatsiya deyiladi:
e– + e + → 2γ.
Nafaqat elektron va pozitron, balki barcha zarralar ham o‘z antizarralari bilan uchrashganda annigilatsiyaga kirishadi. Boshqacha aytganda, ular elektromagnit maydon kvantlariga (fotonlarga) aylanadi.
Ushbu holda annigilatsiya so‘zi uncha qulay tanlanmagan. Chunki u lotincha «yo‘qolish» degan ma’noni anglatadi. Aslida esa zarra va antizarra
uchrashganda hech qanday yo‘qolish ro‘y bermaydi. Barcha saqlanish qonunlari to‘la bajariladi. Materiya modda ko‘rinishidan elektromagnit maydon kvantlari ko‘rinishiga o‘tadi, xolos.
0
Energiyasi elektron va pozitronning tinchlikdagi energiyalari yig‘indisidan katta bo‘lgan γ-kvant Eγ > 2m c2 =1,02 MeV yadroning yonidan o‘tganida elektron-pozitron juftligiga aylanishi mumkin:
γ → e– + e +.
Elektron-pozitron juftligining paydo bo‘lishi va ularning annigilatsiyasi materiyaning ikki shakli (modda va maydon) o‘zaro bir-biriga aylanishlarini ko‘rsatadi.
|
| |
Tebranish konturidagi kondensatordagi elektr zaryadi

|
Tebranish konturidagi kondensatordagi elektr zaryadi
|
bet | 38/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarTebranish konturidagi kondensatordagi elektr zaryadi q = 10–3 · cos100πt (C) qonuniyat bo‘yicha o‘zgarmoqda. Konturda hosil bo‘layotgan elektromagnit tebranishlari chastotasini toping.
A) 100 Hz; B) 100π Hz; C) 50 Hz; D) 50π Hz.
(C) qonuniyat bo‘yicha o‘zgarmoqda. Konturda hosil bo‘layotgan tok kuchining amplitudasini toping.
A) 10–3 A; B) 1 A; C) 10 A; D) πA.
Ideal tebranish konturida kondensator sig‘imini 9 marta kamay- tirilsa, konturning tebranish chastotasi qanday o‘zgaradi?
3 marta kamayadi; B) 3 marta ortadi;
C) 9 marta kamayadi; D) 9 marta ortadi.
Ideal tebranish konturida elektromagnit tebranishlar hosil bo‘l- moqda. Bunda kondensatordagi elektr maydon energiyasining mak- simal qiymati 2 mJ ga, g‘altakdagi magnit maydon energiyasining maksimal qiymati ham 2 mJ ga teng bo‘ldi. Tebranish konturidagi to‘la energiya nimaga teng?
0 dan 2 mJ gacha o‘zgaradi; B) 0 dan 4 mJ gacha o‘zgaradi;
C) o‘zgarmaydi va 2 mJ ga teng; D) o‘zgarmaydi va 4 mJ ga teng.
Quyida keltirilgan grafiklardan qaysi birida o‘zgaruvchan elektr zanjirlaridagi sig‘im qarshilikning chastotaga bog‘liqligi keltirilgan?
XC
0 v
B) C) D)
Quyida keltirilgan grafiklardan qaysi birida o‘zgaruvchan elektr zan- jirlaridagi induktiv qarshilikning chastotaga bog‘liqligi keltirilgan?
XC
0
B) C) D)
|
| |
TA’LIMIY MAQSADI : EXCELda boshqa varaq yoki kitobga murojat qilishni

TA’LIMIY MAQSADI : EXCELda boshqa varaq yoki kitobga murojat qilishni o’rgatish Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi TARBIYAVIY MAQSADI o`quvchilarni Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda
umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish ruhida tarbiyalash.Kommunikativ kompetensiya;Milliy va umummadaniy kompetensiya RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI Mashqlar bajarish orqali bilimni mustahkamlash DARS USLUBI: Aralash. DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№ Dars bosqichlari Vaqti Usullar 1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism: SJ M AH SJ MY K BST
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan o’tilgan mavzular bo’yichaklaster o’tkaziladi.
Yangi mavzu bayoni.
O’quvchilarga EXCEL dasturida quydagi mashqlarni bajarish tushuntiriladi.
1-mashq . Savdo shahobchalaridagi ma’lumotlarga asoslanib, orgtexnika savdosi firmasi bo’yicha
umumlashtirilgan jadval tuzish.
Bajarish: Har bir savdo shahobchasi bo’yicha, masalan
K EXCEL
Katak
2- MASHQ .o’quvchilarning fanlardan olgan baholarini kitoblarning jadvallari yordamida
hosil qilish
Bu mashq o’quvchilarga mustaqil beriladi.O’quvchilarning bajargan ishlari tahlil qilinadi.
Uyga vazifa mavzuni o’qib, savollarga javob yozib kelish
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Nisbiy murojaatda - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

Nisbiy murojaatda formula nusxasidagi katakchalar adreslari nusxa joylashtirilayotgan katakchaga mos
o‘zgaradi.Masalan, A2 katakchadagi A1 + B4 yig‘indining A3 katakchaga nusxasi A2 + B5, A7 katakchaga nusxasi
A6 + B9, F17 katakchaga nusxasi D16 + E19 kabi o‘zgarib joylashadi. Absolyut murojaatda katakcha adresi o‘zgarmaydi.Elektron jadvallarda absolyut adres xususiyatini
ifodalash uchun maxsus belgidan (Excelda - $) foydalaniladi. Masalan, A2 katakchadagi A1 + $B$4 yig‘indining F17
katakchaga nusxasi D16 + $B$4, C7 katakchadagi B3 – C$6 ayirmaning F9 katakchaga nusxasi E5 – F$6, L11
katakchadagi D6 * $C3 ko‘paytmaning M14 katakchaga nusxasi E9 * $C6 kabi joylashadi. Bundan ko‘rinadiki, $
belgisi qo‘yilgan ustun yoki satr nusxa ko‘chirilganda o‘zgarmay qolar ekan.
Excelda katakchalarni nomlashva shu nom orqali murojaat qilish mumkin. Buning uchun katakchani
belgilab, Joylashtirishmenyusining Nom – Berilsin (Имя – Присвоить)... bo‘limi tanlanadi va ixtiyoriy nom
kiritiladi. Bu katakchaga murojaat etganda katakcha adresi o‘rniga nomini ko‘rsatish kifoya.
Jadval bilan ishlashda (A-rasm) quyidagilarni bilish lozim:
Katakchaga ma’lumotlar kiritish Katakchadagi ma’lumotlarni tahrirlash Katakchadagi ma’lumotlarni o‘chirish Katakcha belgilanadi
Matn, son yoki formula
kiritiladi
Kiritish (Enter)
klavishasi bosiladi
Katakcha belgilanadi
F2 (tahrirlash holatiga
o‘tish) klavishasi bosiladi
Tahrirlash bajariladi
Kiritish klavishasi bosiladi
Katakcha yoki
katakchalar bloki
belgilanadi
O‘chirish (Delete)
klavishasi bosiladi
Mavzuni mustahkamlash va yakunlash: Microsoft Excel 2010 elektron jadvallari yordamida arifmetik amallardan tashqari kataklarga turlicha
murojaat qilish orqali amaliy masalalarni mazmunan sifatli yechish mumkin.
Mavzuni yoritish - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

Tasmaning tagida elektron jadvalning ishchi sohasi joylashgan. Jadval ko‘rinishida
berilgan fayl Excelda
kitob (Книга) deb ataladi. Kitob esa Avvalambor, kalkulyatorning imkoniyatlari
va kamchiliklari haqida
o‘quvchilarga ma’lumot beriladi.
Insonlarda hisob-kitoblarni avtomatlashtirish uchun xizmat qiluvchi dasturlarga bo‘lgan talab kuchaydi.
Odatda, bunday dasturlarni elektron jadvallaryoki jadval protsessorlari deb nomlashadi.
Elektron jadvallar avvalo iqtisodiy masalalarni yechish uchun mo‘ljallangan. Lekin ularning yordamida
muxandislik masalalarini yechish, formulalar bo‘yicha hisob-kitoblar bajarish mumkin.
Elektron jadvallar qo‘llanilayotgan sohalar juda ko‘p. Masalan: moliya, buxgalteriyaga oid (xususan, ish
haqini hisoblash), har xil iqtisodiy, texnik hisoblar, kundalik, xo‘jalik mollari va mahsulotlarni sotib olish hisoblari va
hokazolar.
Elektron jadvallarning asosiy vazifasi ma’lumotlarni jadval ko‘rinishida tasvirlash va qayta ishlash bo‘lib,
birlamchi vazifasi hisob-kitoblarni avtomatlashtirishdir.
Elektron jadvallar beradigan imkoniyatlar dasturlarning turlariga bo‘g‘liq bo‘lib, asosan,
quyidagilardan
iborat:
ma’lumotlarlarni jadval ko‘rinishida tasvirlash va ko‘rinishini o‘zgartirish;
jadval elementlarini formatlash;
formulalardan foydalanish(hisob-kitoblarni avtomatlashtirish);
katakchalarni avtomatik to‘ldirish;
turli xildagi funksiyalar majmuidan
foydalanish;
ma’lumotlarni qidirish va almashtirish;
ma’lumotlar asosida turli ko‘rinishda shakllar
hosil qilish va tahrirlash;
ma’lumotlar ombori hosil qilish va uning ustida amallar bajarish.
Birinchi elektron jadval dasturi
VisiCalc nomi bilan o‘tgan asrning 80-yillari
boshida ishlab
chiqilgan. Undan keyin kompyuterlarning turlari va vazifasiga qarab
SuperCalc, Multiplan, Framework,
-mashq.Sinflarda fanlardan o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari aniqlansin. 
Uyga vazifa

|
-mashq.Sinflarda fanlardan o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari aniqlansin.
Uyga vazifaBog'liq 10-sinf Informatika fanidan konspekt1-mashq.Sinflarda fanlardan o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari aniqlansin.
Uyga vazifa:
2. Darslikdagi topshiriqlar.
2
*
. Tug‘ilgan vaqtingizdan buyon necha yil, oy, hafta, sutka, soat, minut yashaganingizni joriy yil yozilgan
katakchaga murojaat orqali hisoblang.
Savol va topshiriqlar
UYGA VAZIFA
1.
Absolut va nisbiy murojaatlarga doir masala tuzing va uni yeching.
2.
Sinf o‘quvchilarini davomatini aniqlovchi jadval yarating.
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:10
MAVZU:
10-dars.
MUROJAATDAN FOYDALANIB AMAL BAJARISHDA
NUSXALASHNING AFZALLIGI
Son – raqam belgilaridan iborat (birinchi belgisi “─“ bo‘lishi mumkin), orasida faqat bitta “
,
”
(o‘nli kasrning butun va kasr qismlarini ajratuvchi) belgisi bo‘lgan ketma-ketlik. Misollar: 3; -5,1234;
10,01. Kiritilayotgan son katakcha kengligiga sig‘masa, u holda Excel uni turiga qarab eksponensial
yoki “########” ko‘rinishda ifodalaydi).
Formula – katakchaga kiritilayotgan “” (tenglik)belgisidan boshlangan ketma-ketlikdir.
Formulada sonlar, katakcha adreslari va funksiyalar arifmetik amallar orqali bog‘lanadi. Misollar: =
A1 + 7 * B2, = 45 * SIN(B2) – 11/C1 .
A – rasm
Matn – katakchaga kiritilgan ketma-ketlik son ham formula ham bo‘lmagan hol. Bu holda
Excel uni matn deb tushunadi. Matnli ma’lumotning faqat katakcha kengligidagi qismi ko‘rinib turadi.
Matnning ko‘rinmayotgan qismini formulalar satridan yoki katakchani kengaytirib ko‘rish mumkin.
Bir katakchaga bir necha satrdan iborat matnni kiritish uchun quyidagilardan birini bajarish kerak:
c) har bir satr ohirida Alt + Enter klavishalarini birgalikda bosiladi;
d) katakcha formati bo‘limining Tekislash (Выравнивание) bo‘limidan So‘zlarni to‘liq
|
| |
Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi - bet 53

o’quvchilarni erkin fikirlashga yo’naltirish.
RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI:
O’quvchilarda soda misollarni hisoblash ko’nikmasini
shakllantirish
DARS USLUBI: Aralash.
DARS SHAKLI:Savol-javob.Aqliy hujum.
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№
Dars bosqichlari
Vaqti
Usullar
1
Tashkiliy qism
2
minut
2
O`tilganlarni
takrorlash
10 minut
3
Yangi
mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan 9-sinfda o’tilgan mavzular bo’yicha savol javob o’tkaziladi.
Yangi mavzu bayoni
Asosiy tushunchalar:
Elektron jadval,
Excel elektron jadvali, kiob, varaq, ustun, satr, arifmetik amallar.
Mavzuni boshlashga hozirlik:
Informatika va hisoblash texnikasi asoslari darsligi. O‘qituvchi tomonidan kompyuterlar ishga tayyorlanadi.
Informatikadan mavzuga mos elektron qo‘llanmalar kompyuterga yuklanadi. Excel elektron jadvali ishchi holatga
keltiriladi.
MAVZU: 
2-dars. Katakka murojaat. Nisbiy, absolyut va aralash murojaat

4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan o’tilgan mavzular bo’yichaklaster o’tkaziladi.
Yangi mavzu bayoni
Matnli
Sonli Sanali Vaqt Formulalar Funksiya
Katakcha quyidagi xossalarga ega bo‘lishi mumkin:
fon turi va rangi;
shrift turi, o‘lchami va rangi;
chegara turi, rangi va o‘tkazilish joyi;
tekislash turi;
matn yo‘nalishi turi;
son turi;
himoya.
.Shuni yodda tutish kerakki, ustun va satrlarning soni, demak, katakchalar soni dasturlarning imkoniyatlariga
bog‘liq bo‘ladi.
SuperCalc4 elektron jadvali varag‘ida satrlar
9999 ta va ustunlar
255 ta bo‘lgani uchun katakchalar
soni
9999 * 255= 2549745 ta,
Excel elektron jadvali varag‘ida
16384*256 = 4194304 (65536*256=34471936) ta
katakcha bo‘ladi.
Elektron jadvallarda ikki xil:
nisbiyva
absolyut murojaat qo‘llaniladi. Shuni yodda tutingki, murojaat boshqa
fayl yoki varaqga ham bo‘lishi mumkin.
Simphony, Works, 1C-Buxgalteriya, Master, MS Excel

Elektron jadvallarda jadval bo‘ylab sichqoncha, kursorni boshqarish (yo‘nalish) klavishalari, varaqlash (PgUp
va PgDn) klavishalari, Home va End klavishalari yordamida harakatlanish mumkin.
Mavzuni mustahkamlash va yakunlash:
O‘quvchilarga
darslikdagi
savollar
orqali
murojaat
etiladi
va
interfaol
usulda
mavzu
mustahkamlanadi.Mustahkamlash uchun turli soda topshiriqlardan foydalaniladi.
A1 katakka 1
ni kiriting,
B1 ga 2 ni
kiriting,
C1 da
A1+B1 ni hisoblang,
D1 katakka 15 ni kiriting,
E1
ga 12 ni kiriting,
F1 da
D1–E1 ni
hisoblang va G1 da
C1*F1 ni hisoblang;
Uyga vazifa:
5. Excelda Kitob va varaq hosil qilish uchun bajariladigan amallar ketma-ketligini yozish.
2
*
.Algebraik ifodalarni Excelda yozilishiga misollar tuzish.
3.
Excel elektron jadvali yordamida(a+b)*(c+d) ifoda o‘zgaruvchilarning
ixtiyoriy qiymatlarida
hisoblang.
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:30
-mashq. z=a+bx+cx - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

Mustahkamlash:
1.
M S Excel 2010 da grafik hosil qilish imkoniyatlari
haqida so‘zlab bering.
2.
F unksiya grafiklarini silliqlash uchun qanday
usuldan foydalaniladi?
3.
S infingiz o‘quvchilarini “Informatika va axborot
texnologiyalari” fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichini
grafik shaklda hosil qiling
Uyga vazifa: 1. y =3x+4 funksiyaning grafigini hosil
qiling.
2. S infingiz o‘quvchilarini “Matematika” fanidan o‘zlashtirish ko‘rsatkichini grafik
shaklda hosil qiling.
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:12
MAVZU: 12 dars Boshqa varaq yoki kitobga murojat
ko‘chirish (переноситьпословам) xususiyatini tanlanadi . 
     
TA’LIMIY MAQSADI

TA’LIMIY MAQSADI
O‘quvchilarga Excelda murojaatdan foydalanib amal bajarishda nusxalarning
afzalligini o’quvchilarga tushuncha berish;
Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi;
Axborotlarni elektron vositalar orqali uzatish kompetensiyasi
TARBIYAVIY MAQSADI
: o`quvchilarni mehnatsevarlikka o`rgatish;
Kommunikativ
kompetensiya;Milliy va umummadaniy kompetensiya.
RIVOJLANTIRUVCHI MAQSADI
amaliy topshiriqlar orqali bilimlarni mustahkamlash
DARS USLUBI: Aralash.
DARS SHAKLI:
takrorlash darsi; dars usuli aralash, amaliyot
DARSNING JIHOZLANISHI: Elektron resurslar, kompyuter, darslik,plakatlar, tarqatma
materiallar.
№
Dars bosqichlari
Vaqti
Usullar
1
Tashkiliy qism
2 minut
2
O`tilganlarni takrorlash
10 minut
3
Yangi mavzu ustida ishlash
15 minut
4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan o’tilgan mavzular bo’yicha savol javob o’tkaziladi.
8. EXCEL dasturining imkoniyatlari qanday?
9. Qanday electron jadvallarni bilasiz?
10. Yacheyka nima?
11. Yacheyka qanday nomlanadi?
12. Nisbiy murojat deganda nimani tushunasiz?
13. Absolyut murojat deganda nimani tushunasiz?
14. Absolyut murojat bilan nisbiy murojatning qanday farqi bor?
Mavzuni yoritish:
Dars amaliy shaklda olib boriladi.
Murojaatdan foydalanib amal bajarishda nusxalardan foydalanish
orqali, bajariladigan amallarni bir munchga osonlashtirish imkoniyati mavjud. Murojaatlardan
foydalanib nusxalashning afzalliklarini quyidagi mashqlarda ko‘rib o‘tamiz.
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi 109017 1-маъруза МТ

|
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi
|
bet | 1/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 6,36 Mb. | | #124073 |
Bog'liq 109017 1-маъруза МТ I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi: - 1.“Menejment” tushunchasi. Menejment ob’ekti va sub’ekti.
- 2.“Menejment tarixi” fanining maqsad va uslublari.
- 3. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi.
Tayanch tushunchalar: - Menejment, ob`ekt, sub`ekt, boshqaruv, harajat, naf, baho, menejment tarixi, analitik usul, sintetik usul, fanlararo tahlil usuli, boshqaruv madaniyati.
1. “Menejment” tushunchasi. Menejment ob’ekti va sub’ekti. - Menejment - bu inglizcha so’z bo’lib, ingliz tilining Oksford lug’atida berilgan ta'rifga binoan u:
- - boshqaruv hokimiyati va san'ati;
- - resurslarni boshqarish bo’yicha alohida mohirlik va ma'muriy ko’nikm*дalar tushuniladi.
Boshqacha so’z bilan aytganda, menejment - bu boshqaruv, ya'ni resurslarni, odamlarni boshqarish, samarali faoliyat olib borish va foyda olishni bilish, uni ko’paytirish jarayonidir. Shu nuqtai nazardan boshqaruv-bu o’ziga xos yuksak san'at va mahoratni talab qiluvchi tanlov, shu tanlov asosida qaror qabul qilish va uning bajarilishini nazorat qilishdir. | - - Yuksak san'at va mahoratni talab qiluvchi tanlov
- - Mustaqil fan
- - Faoliyat turi, funktsiya
- - Jarayon
- - Tashkilotlarni boshqaruvchi kishilar
- - Boshqaruv apparati yoki organi
| | Har qanday faoliyatning ijobiy natija berishi, eng avvalo tanlovni to’g’ri bajara olishga, ma'qul va ishonchli qarorni qabul qila olishga hamda bu qarorning bajarilishini nazorat qila olishga bog’liq. Masalan, yuqori foyda olish quyidagi uchta jihat bo’yicha to’g’ri tanlovni va ishchan qaror qabul qilishni talab qiladi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I-modul. Boshqarish ilmining shakllanishi. 1-Mavzu: “Menejment tarixi” fanining nazariy asoslari. “Menejment” tushunchasi, fanning maqsad va uslublari. Menejmentning vujudga kelishi va rivojlanishi. Mavzu rejasi
|
-mashq.a - Mavzu: 1-dars. Sodda ifodalarni hisoblash dars maqsadi

1-mashq.asonini 9 chi darajasigacha hisoblash.
Bajarish: o‘nta ustun va oltita satrli jadval hosil qilamiz;
SJ M AH SJ MY K BST
birinchi satr kataklari tugmasi yordamida birlashtirilib, “Berilgan sonning darajalarini hisoblash” matni yoziladi;
A ustunga a soninig qiymatlari kiritiladi;
MS Excelning Вставка- вставкаформулуketma-ketligini tanlab, a ning quyidagi darajalarini
yozamiz:
B4 katakda berilgan sonning kvadrati ya’ni =$A4*A4 amali bajariladi. Ushbu katakning o‘ng
pastki burchagiga sichqonchaning ko‘rsatkichini keltirib, chap tugmasi bosilgan holda ustun bo‘yicha
pastga qarab siljitiladi va B7 katakda to‘xtatiladi;
B7 katakning o‘ng pastki burchagiga sichqonchaning ko‘rsatkichi keltirilib, chap tugmasi bosilgan
holda B7:I7 oraliqda siljitiladi.Natijada quyidagi ko‘rinish hosil bo‘ladi:
Mustahkamlash:
1.MS Excel 2010 elektron jadvallarini nusxalashning o‘ziga xos xususiyatlarini tushuntiring.
2. MS Excel 2010 elektron jadvalida matn ko‘chirish qanday amalga oshiriladi?
3. 3 soninig 10 darajasigacha hisoblovchi jadval hosil qiling
Uyga vazifa:
1. O‘quv qurollarini xarid qilish jadvalini hosil qiling.
2. 1+2
2
+3
3
+4
4
ifodani MS Excel 2010 da hisoblang
O’TIBDO’:______________S.Norqabilov
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:11
MAVZU: 11-DARS. SODDA VA MURAKKAB FUNKSIYALARNING GRAFIKLARI TA’LIMIY MAQSADI : O‘quvchilarga Excelda soda va murakkab funksiyalarning grafiklari to’g’risida
o’quvchilarga tushuncha berish;Axborotlarni izlash va elektron vositalarda yig‘ish kompetensiyasi; Axborotlarni
Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:13 
MAVZU: 13 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi

Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:13 MAVZU: 13 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi
10-sinf Informatika fanidan konspekt
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Fani: Informatika Sinfi: X Sana:____________________ Dars raqami:13 MAVZU: 13 dars EXCELning funksiyalar kutubhonasi
|
Bitiruv malakaviy ishning vazifasi

|
Bitiruv malakaviy ishning vazifasi
|
bet | 3/19 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 6,86 Mb. | | #264716 |
Bog'liq BMI (I.Nishonov) 13.06.2024Bitiruv malakaviy ishning vazifasi:
Abiturientlarni oliy talim jalb etishni o‘rganish.
Oliy ta’limga talabalarni jalb etish bo‘yicha Oliy ta’lim va innovatsiyalar vazirligiga tavsiylar ishlab chiqish.
Bitiruv malakaviy ishning ob’ekti:
Maktab bitiruvchilari va abiturientlar.
Bitiruv malakaviy ishning predmeti:
Hozirda O‘zbekiston Respublikasida boshlang‘ich va o‘rta ta’lim sifatini baholashning kompleks tizimi ishlab chiqilgan, u o‘quv-tarbiya jarayonining holati va natijaliligi haqida ob’ektiv ma’lumot olish, umumlashtirish, tizimlashtirish; rivojlanishni bashoratlash, shuningdek, baholash, nazorat va o‘z-o‘zini nazorat turlarini hamda ta’lim muassasalarini tekshirish, inspektsiyalash va attestatsiyalashni muvofiqlashtirishga yo‘naltirilgan.
Bitiruv malakaviy ishning ilmiy va amaliy ahamiyati:
Hozirgi kunda rivojlangan davlatlar qatorida borish ta’lim islohotlarini o‘rganib O‘zbekiston ta’lim tizimiga yangiliklar kiritish, yoshlarga bilim olishda yangiliklar yangi pedagogik texnalogiyalarni ishlab chiqish hamda samarali bilim olishini ta’minlash.
Ma’lumki, modernizatsiyalash amaldagi ta’lim tizimini yangilash va takomillashtirishni anglatadi. Bu jarayon amalda respublikamizda istiqomat qiladigan har bitta oilaga dahldor. Ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan tub islohotlar, ularning maqsad va yo‘nalishlari, metodlari aholiga tushtuntirib borilishi, jamoatchilik fikri esa ta’lim sohasi va muassasalari rahbariyati tomonidan e’tiborga olinishi kerak.
Bitiruv malakaviy ishning tuzilishi va hajmi.
Bitiruv malakaviy ishi kirish, 3 bob va 9 paragraf, xulosa va takliflar hamda foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat bo‘lib, ishni mazmunini yoritishda 35 ta rasm, 3 ta jadval shakllantirilgan bo‘lib, umumiy 91 sahifadan iborat.
I BOB. OLIY TA’LIM MUASSASIGA ABITURIENTLARNI JALB QILISHDA SMM TIZIMIDAN FOYDALANISH JARAYONINING NAZARIY ASOSLARI
|
| |
MAVZU: 
16-dars. Katakka murojaat. Nisbiy, absolyut va aralash murojaat

4
Yangi mavzuni mustahkamlash
15 minut
5
Uyga vazifa
3 minut
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
O’quvchilardan o’tilgan mavzular bo’yichaklaster o’tkaziladi.
Yangi mavzu bayoni
Matnli
Sonli Sanali
Vaqt Formulalar Funksiya
Katakcha quyidagi xossalarga ega bo‘lishi mumkin:
fon turi va rangi;
shrift turi, o‘lchami va rangi;
chegara turi, rangi va o‘tkazilish joyi;
tekislash turi;
matn yo‘nalishi turi;
son turi;
himoya.
.Shuni yodda tutish kerakki, ustun va satrlarning soni, demak, katakchalar soni dasturlarning imkoniyatlariga
bog‘liq bo‘ladi.
SuperCalc4 elektron jadvali varag‘ida satrlar
9999 ta va ustunlar
255 ta bo‘lgani uchun katakchalar
soni
9999 * 255= 2549745 ta,
Excel elektron jadvali varag‘ida
16384*256 = 4194304 (65536*256=34471936) ta
katakcha bo‘ladi.
Elektron jadvallarda ikki xil:
nisbiyva
absolyut murojaat qo‘llaniladi. Shuni yodda tutingki, murojaat boshqa
fayl yoki varaqga ham bo‘lishi mumkin.
) Protokol darajasida - Kompyuter tizimlari” kafedrasi

|
Kompyuter tizimlari” kafedrasi
|
bet | 6/7 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #135781 |
Bog'liq O\'RNATILGAN TIZIMLAR fanidan MUSTAQIL ISH 1. DAVULOVA M1) Protokol darajasida... Masalan, bu almashinuv protokolida nazarda tutilgan: "Yuboruvchi" ma'lum bir vaqt davomida "ma'lumot uzatishni boshlash" xizmat signalini yuborganidan so'ng, "Qabul qiluvchi" ushbu signalni qabul qilishni "qabul qilishga tayyor" maxsus xizmat signalini uzatish orqali tasdiqlashi kerak. Ushbu usul chaqirdi " dasturlarni boshqarish oqim "-" Yumshoq
2) jismoniy darajada - qo'shimcha aloqa kanallaridan foydalaniladi, ular orqali "Yuboruvchi" ma'lumot uzatilishidan oldin "Qabul qiluvchidan" olishga tayyorligi to'g'risida so'raydi). Ushbu usul "apparat oqimini boshqarish" - "Qattiq" deb nomlanadi;
Ikkala usul ham juda keng tarqalgan. Ba'zan ular bir vaqtning o'zida ishlatiladi: ham jismoniy darajada, ham almashinuv protokoli darajasida.
Axborotni uzatishda bu muhim ahamiyatga ega uzatuvchi va qabul qiluvchining ishini sinxronlashtirish... Qurilmalar orasidagi aloqa rejimini o'rnatish usuli "sinxronizatsiya" deb nomlanadi. Faqatgina bu holatda "Qabul qiluvchi" "Yuboruvchi" tomonidan yuborilgan xabarni to'g'ri (ishonchli) qabul qilishi mumkin.
Aloqa rejimlari
Oddiy aloqa.
Bunday holda, Qabul qiluvchi faqat jo'natuvchidan signallarni qabul qilishi mumkin va unga hech qanday ta'sir o'tkaza olmaydi. Bu asosan televizor yoki radio. Biz ularni faqat ko'rishimiz yoki tinglashimiz mumkin.
Yarim dupleks aloqa.
Ushbu rejimda, agar kanal bo'sh bo'lsa, jo'natuvchi ham, qabul qiluvchi ham bir-biriga signallarni navbatma-navbat uzatishi mumkin. Yarim dupleks aloqaning ajoyib namunasi - bu ralki-talkie. Agar ikkala abonent ham bir vaqtning o'zida o'zlarining ralki-da talaffuz qilsalar, unda hech kim hech kimni eshitmaydi.
- Birinchidan, birinchi. Men ikkinchi. Qanday eshitasiz?
- Seni yaxshi deb eshitaman, go'shakni qo'y!
Signalni faqat jo'natuvchi yuborishi mumkin, bu holda qabul qiluvchi uni qabul qiladi. Shu bilan bir qatorda, signal qabul qilgich tomonidan yuborilishi mumkin, bu holda jo'natuvchi uni qabul qiladi. Ya'ni, jo'natuvchi ham, qabul qiluvchining ham kanalga (aloqa liniyasiga) kirish huquqi tengdir. Agar ularning ikkalasi ham bir vaqtning o'zida chiziqqa signal uzatadigan bo'lsa, demak, aytganimdek, ularning hech biri ishlamaydi.
|
| |
Raqamli signal - Kompyuter tizimlari” kafedrasi

|
Kompyuter tizimlari” kafedrasi
|
bet | 4/7 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #135781 |
Bog'liq O\'RNATILGAN TIZIMLAR fanidan MUSTAQIL ISH 1. DAVULOVA MRaqamli signal - ma'lumotlar signali, unda har bir ko'rsatilgan parametr har biri diskret vaqt funktsiyasi va mumkin bo'lgan qiymatlarning cheklangan to'plami bilan tavsiflanadi.
Signallar diskret elektr yoki yorug'lik impulslari. Ushbu usul bilan aloqa kanalining butun quvvati bitta signalni uzatish uchun ishlatiladi. Raqamli signal kabelning barcha tarmoqli kengligidan foydalanadi. Tarmoqli kengligi simi orqali uzatilishi mumkin bo'lgan maksimal va minimal chastota orasidagi farq. Bunday tarmoqlardagi har bir qurilma ma'lumotlarni ikkala yo'nalishda ham yuboradi, ba'zilari esa bir vaqtning o'zida qabul qilishi va uzatishi mumkin. Baseband tizimlari ma'lumotlarni bitta chastotali raqamli signal sifatida uzatadi.
Diskret raqamli signalni uzoq masofalarga uzatish analog signalga qaraganda ancha qiyin, shuning uchun u transmitter tomonida oldindan modulyatsiya qilinadi va axborot qabul qiluvchida demodulatsiya qilinadi. Raqamli tizimlarda raqamli ma'lumotlarni tekshirish va tiklash algoritmlaridan foydalanish axborot uzatish ishonchliligini sezilarli darajada oshirishi mumkin.
Izoh. Shuni esda tutish kerakki, haqiqiy raqamli signal o'zining jismoniy tabiati bilan o'xshashdir. Shovqin va elektr uzatish liniyalari parametrlarining o'zgarishi tufayli u amplituda, faz / chastotada (titrash), qutblanishda tebranishlarga ega. Ammo bu analog signal (impuls va diskret) raqamning xususiyatlariga ega. Natijada, uni qayta ishlash uchun raqamli usullardan foydalanish mumkin bo'ladi (kompyuterda ishlash).
Zamonaviy aloqa tizimlarida ustunligini aniqlagan raqamli signalning muhim xususiyati uning qobiliyatidir to'liq regeneratsiya ma'lum bir chegara signal-shovqin nisbatiga qadar, analog signal esa faqat qo'shilgan shovqin bilan birga kuchaytirilishi mumkin. Raqamli signalning nochorligi ham shu erda: agar raqamli signal shovqinga ko'milgan bo'lsa, uni qayta tiklash mumkin emas (tik jarlikning ta'siri ( ingliz tili)), odam (mashina emas) analog radio qabul qilgichda juda shovqinli signaldan ma'lumotlarni qiyinchilik bilan bo'lsa ham o'zlashtirishi mumkin. Agar taqqoslasangiz uyali aloqa raqamli aloqa (GSM, CDMA) bilan analog format (AMPS, NMT), so'ngra raqamli chiziqdagi shovqinlar bilan, ba'zida butun so'zlar suhbatdan chiqib ketadi va analogda siz shovqin bilan bo'lsa ham suhbat o'tkazishingiz mumkin. Ushbu vaziyatdan chiqish yo'li raqamli signalni tez-tez regeneratorlarni aloqa chizig'idagi tanaffusga kiritish orqali tiklash yoki aloqa liniyasining uzunligini qisqartirishdir (masalan, uyali telefondan tayanch stantsiyaga (BS) masofani qisqartirish, bu hududda BS ning tez-tez joylashishi bilan erishiladi).
Havolalar
Shuningdek qarang
Vikimedia fondi. 2010 yil.
"Raqamli signal" nima ekanligini boshqa lug'atlarda ko'ring:
raqamli signal - raqamli signal: GOST 22670 bo'yicha. Manba: GOST R 51386 99: Radiorele uskunalari. Qo'shma zanjirlar. Parametrlarni o'lchash usullari ... Normativ-texnik hujjatlar atamalarining lug'at-ma'lumotnomasi
|
| |
# Excel: Ko‘chirib o‘tkazish yoki nusxa olish sharoitida absolюt murojaat (ссылка)

|
# Excel: Ko‘chirib o‘tkazish yoki nusxa olish sharoitida absolюt murojaat (ссылка)
|
bet | 20/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa24# Excel: Ko‘chirib o‘tkazish yoki nusxa olish sharoitida absolюt murojaat (ссылка): A. formulani yangi holatiga bog‘liq bo‘lmagan xolda o‘zgaradi
o‘zgarmaydi
formulani yangi holatiga bog‘liq xolda o‘zgaradi
formulani uzunligiga bog‘liq xolda o‘zgaradi
o‘zgaradi
25# Diapazon - bu:
1 ta qatorni xamma yacheykalari
jadvalda to‘g‘rito‘rtburchak shaklini hosil qiluvchi barcha yacheykalar to‘plami
1 ustunni barcha yacheykalari
mumkin bo‘lgan qiymatlar to‘plami
yacheykalar to‘plami
26# Excel: Yacheyka manzili to‘g‘ri yozilgan qatorni ko‘rsating:
A12S
123S
V1A
V1256
BA
27# Elektron jadvalda o’chirib bo‘lmaydi:
qatorni
ustunni
yacheyka nomini
yacheykadagi ma’lumotlarni
sarlavxani
28# Excel: Noto‘g‘ri yozilgan formulani ko‘rsating: A. =A1+B1
*A2+V4
=A1/S453
=S245*M67
=O89-K89
29# Excel: Yacheyka adresi to‘g‘ri yozilgan qatorni ko‘rsating:
V12S
12A
BC
O456
V89K
30# Excel: Noto‘g‘ri yozilgan formula qatorini ko‘rsating:
=A12-V4
=O45*V2
*A123+O1
=K15*V1
=корень(V1)
31# Tibbiy ma’lumotlarni statistik taxlili nimadan boshlanadi? A. o‘rtacha arifmetik qiymatini hisoblashdan
kvadratik og‘ishini hisoblashdan
qator taqsimotini xarakterini aniqlashdan
qator summasini hisoblashdan
standart xatolikni hisoblashdan
|
| |
# Modemning vazifasi… - Boshsahifa

|
Boshsahifa
|
bet | 42/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa14# Modemning vazifasi…
Kompyuter tezkorligini oshirishdir
Xotira hajmini kengaytirishdir
Programmalarni vaqtinchalik saqlashdir
Modulyatsiya va demodulyatsiya qilishdir
15# Modemning ma’lumotlarni uzatish tezligi …
Bit/sek bilan o`lchanadi
Megabayt va gigabayt bilan o`lchanadi
Operatsiya/sekund bilan o`lchanadi
Sekund/bit bilan o`lchanadi
16# Kompyuter tarmoqlarinig qanday turlari mavjud?
2 xil, lokal, global tarmoqlar
4 xil, lokal, mintaqaviy, global, milliy tarmoqlar
2 xil, lokal, mintaqaviy
3 xil, lokal, mintaqaviy, global tarmoqlar
17# ....................... - bu kompyuterlar bir xona (bir sinf yoki auditoriya xonasi), bino, tashkilot yoki bir qancha filliallardan iborat bо‘lgan tashkilot doirasida kompyuter tarmoqlaridir.
A. Mintaqaviy kompyuter tarmog‘i B. Global kompyuter tarmog‘i
Territorial kompyuter tarmog‘i
Lokal kompyuter tarmog‘i
18# Biror tuman, viloyat yoki respublika miqyosidagi kompyuterlarni o`zida mujassamlashtirgan tarmoq qanday nomlanadi?
Lokal tarmoq
Mintaqaviy tarmoq
Global tarmoq
Korporativ tarmoq
19# WWW nima?
elektron pochta tizimi
kompyuterlar tizimi
internet xizmatining bir turi
xalqaro tarmoq
20# Brauzer dasturining vazifasi.
web sahifalarni ko’rish
fayllarni va sahifalarni ko’rish
web fayllarni va sahifalarni ko’rish
fayllar yaratish
|
| |
# Microsoft Office EXCEL dasturiy muhitida yangi ishchi varaq yaratish uchun qaysi tugmalarni birgalikda bosish kerak?

|
# Microsoft Office EXCEL dasturiy muhitida yangi ishchi varaq yaratish uchun qaysi tugmalarni birgalikda bosish kerak?
|
bet | 18/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa12# Microsoft Office EXCEL dasturiy muhitida yangi ishchi varaq yaratish uchun qaysi tugmalarni birgalikda bosish kerak?
CTRL+S
SHIFT+CTRL+N
SHIFT+F12
SHIFT+F11
CTRL+N
13# Microsoft Office EXCEL dasturiy muhitida yacheykani ichida keyingi satrga o‘tish uchun qaysi tugma yoki tugmalar birgalikda bosiladi?
CTRL+ENTER;
SHIFT+ENTER;
ALT + SHIFT
ALT+ENTER;
ENTER;
14# Yacheykadagi ma’lumotlarni taxrirlash uchun qaysi tugmani bosish kerak? A. F1;
F11;
F4;
F2;
F12;
15# Elektron jadvalda A1 yacheykaga 10 soni, B1 yacheykaga =A1/2 formula, C1 yacheykaga =СУММ(A1:B1) formula kiritilgan. C1 yacheyka qiymatini aniqlang. A. 10
15
30
60 E. 75
16# Excel: Статистические bo‘limidagi "=СРЗНАЧ()" standart funksiya qanday kattalikni hisoblaydi?
Variasion qator o‘rtacha arifmetik qiymatini
Variasion qator kvadratik og‘ishini
Variasion qator standart xatoligini
Variasion qator ishonchlilik mezonini
Variasion qatorlar ishonchlilik farqini
17# Excel: Статистические bo‘limidagi "=СТАНДОТКЛОН()" standart funksiya qanday kattalikni hisoblaydi?
Variasion qator kvadratik og‘ishini
Variasion qator o‘rtacha arifmetik qiymatini
Variasion qator standart xatoligini
Variasion qator ishonchlilik mezonini
Variasion qatorlar ishonchlilik farqini
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
# Microsoft Office EXCEL dasturiy muhitida yangi ishchi varaq yaratish uchun qaysi tugmalarni birgalikda bosish kerak?
|
# Excel: Yacheykaga kiritilgan "= СТАНДОТКЛОН()/корень(N)" funksiya qanday kattalikni hisoblaydi?

|
# Excel: Yacheykaga kiritilgan "= СТАНДОТКЛОН()/корень(N)" funksiya qanday kattalikni hisoblaydi?
|
bet | 19/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa18# Excel: Yacheykaga kiritilgan "= СТАНДОТКЛОН()/корень(N)" funksiya qanday kattalikni hisoblaydi?
Variasion qator kvadratik og‘ishini
Variasion qator o‘rtacha arifmetik qiymatini
Variasion qator ishonchlilik mezonini
Variasion qatorlar ishonchlilik farqini
Variasion qator standart xatoligini
19# Excel: Yacheykaga kiritilgan "=m/M*100" (m - standart xatolik, M - o‘rtacha arifmetik qiymat) funksiya qanday kattalikni hisoblaydi?
Variasion qator standart xatoligini
Variasion qator kvadratik og‘ishini
Variasion qator o‘rtacha arifmetik qiymatini
Variasion qatorlar ishonchlilik farqini
Variasion qator ishonchlilik mezonini
20# Excel: Статистические bo‘limidagi "=TTEСT()" standart funksiya qanday kattalikni hisoblaydi?
Variasion qator o‘rtacha arifmetik qiymatini
Variasion qator kvadratik og‘ishini
Variasion qatorlar farqlanish extimolligini
Variasion qator standart xatoligini
Variasion qator ishonchlilik mezonini
21# Elektron jadvalda A1:С2 yacheykalar guruxi belgilangan. Bu diapazon nechta yacheykadan iborat?
2
3
4
5
E. 6
22# Excel: Elektron jadvalda formula o‘z ichiga qabul qila olmaydi:
sonlar
matnni
yacheyka nomi
arifmetik amallarni
arifmetik munosabatlarni
23# Excel: Yacheyka nomi hosil bo‘ladi:
qator nomidan
ustun va qator nomidan
ustun nomidan
ixtiyoriy sonlar va harflardan
sonlardan va belgilardan
|
| |
# 1976 yilda yaratilgan lokal kompyuter tarmog‘i qanday nomlanadi?

|
# 1976 yilda yaratilgan lokal kompyuter tarmog‘i qanday nomlanadi?
|
bet | 43/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa21# 1976 yilda yaratilgan lokal kompyuter tarmog‘i qanday nomlanadi?
Internet
Ethernet
Network
Web
22# Ethernet kim tomonidan yaratilgan?
German Goldstayn
Djon Neper
Robert Metkalf
Larri Roberts
23# Internet nechta tarkibiy qismlarga bо‘linadi?
2 ta
3 ta
4 ta D. 5 ta
24# TCP - internet protokoli qanday vazifani bajaradi?
Uzatiladigan ma’lumot massivlarini o’zgartiradi va ularni kompyuter xotirasiga yozib, saqlash uchun taxt qilib qo’yadi
Uzatilishi lozim bo’lgan ma’lumotlarni nomerlab, IP konvertlarga solib manzilga uzatadi
Ma’lumot uzatilish jarayonini nazorat qilib turadi
Uzatilishi kerak bo’lgan ma’lumotlarni to’playdi va ularni kerakli joylarga uzatadi
25# Internetda qaysi protokol asosiy hisoblanadi?
HTTP
HTML
TCP/IP
FTP
26# Tarmoqda Web-sahifalarni harakatlantirish uchun qaysi protokol ishlatiladi? A. ftp
ftp
dns
http
27# IP nima?
Internet Protocol - shaxsiy qaydnoma
Internet Protocol - tarmoqlararo qaydnoma
Internet Protocol - kommunikatsion funksiya
Internet Protocol - majmuaviy qaydnoma
28# Multimedia asosida global gipermatn axborot tizimi nima deb ataladi?
HTML
Portal
HTTP
World Wide Web(WWW)
|
| |
# Yacheyka manzili to‘g‘ri yozilgan javobni ko‘rsating

|
# Yacheyka manzili to‘g‘ri yozilgan javobni ko‘rsating
|
bet | 24/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa49# Yacheyka manzili to‘g‘ri yozilgan javobni ko‘rsating:
F2C
AA16B
B7
12A E. 5D6
50# Noto‘g‘ri yozilgan formulani ko‘rsating:
=B7-A2
=A1+6B
=A2A+B4
=F2+F3
=D6/G12
51# Excel: A1 yacheykaga 6, B1 yacheykaga 3, C1 yacheykaga 8, D1 yacheykaga 2, E1 yacheykaga =(A1/B1+C1)/D1 formula kiritilsa uning qiymatini toping.
2
3
4
5
E. 6
52# Elektron jadvalda A1 yacheykaga 10 soni, B1 yacheykaga =A1*2 formula, C1 yacheykaga =СУММ(A1:B1)*2 formula kiritilgan. C1 yacheyka kiymatini aniklang. A. 150
10
30
75
E. 60
53# Excel dasturini ishga tushirish qoidalarini tanlang:
"Пуск"
"Недавние документы"
"Еsc"
"Exsel"
"Программы"
"Excel"
yoki "Excel" piktogrammasida sichqoncha tugmachasi bosiladi
H. 2 marta Enter bosiladi
54# Excel dasturidan chiqish usullarini tanlang:
"Файл" - " Закрыть"
"Файл" - "Выход"
pastki o‘ng burchakdagi [x] bosiladi
yuqori o‘ng burchakdagi [x] bosiladi
[Alt]+[F4] bosiladi
F. [Alt]+[F3] bosiladi
55# Excel elektron jadvali ishchi maydonini tashkil etuvchilari:
formula satri
o‘tkazgichlar
qator
ustun
yacheyka
lineyka
|
| |
# Excel Elektron jadvali - Boshsahifa

|
Boshsahifa
|
bet | 25/52 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 211,46 Kb. | | #117463 |
Bog'liq Boshsahifa56# Excel Elektron jadvali:
65536 qator va 256 ustundan iborat
jadvalninig asosiy strukturaviy elementi yacheyka hisoblanadi
65535 qator va 255 ustundan iborat
qatorlar 1 dan 65535 gacha bo‘lgan butun sonlar bilan raqamlangan
qatorlar 1 dan 65536 gacha bo‘lgan butun sonlar bilan raqamlangan
ustunlar lotin xarflari bilan A,B,...,Z,AA, AB,..., IV belgilangan
ustunlar ingliz xarflari bilan A,B,...,Z,AA, AB,..., IV belgilangan
jadvalninig asosiy strukturaviy elementi qator va ustun hisoblanadi
57# Excel: Har bir ishchi "Лист" quyidagilardan iborat:
ustun - 255
ustun - 256
qator - 65536
qator - 65535
yacheyka
formula satri
58# Excel: Yacheykalarga ma’lumotlarni kiritishni tugallash uchun quyidagi tugmachalardan birortasi bosiladi:
Enter
Tab
Probel
Esc
Delete
yoki yo‘naltirish (strelkalar) tugmachalari
59# Excel: Har bir yacheyka quyidagilarga ega:
o‘z manziliga ega
o‘z formula satriga ega
manzil - ustunni aniqlovchi nom
va qatorni aniqlovchi sondan iborat
manzil - qatorni aniqlovchi nom
va ustunni aniqlovchi sondan iborat
60# Excel dasturi matematik amal belgilar sifatida quyidagilarni qabul qiladi.
^
+
–
C. x
\
:
*
/
_
!
|
| |