nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 114

|
Biznesni tashkil etish va yuritish Pdf ko'rish
|
bet | 114/123 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 9,99 Mb. | | #160065 |
Bog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna ВосстановленBu sahifa navigatsiya:
- Iymon
KICHIK GURUHLARDA ISHLASH QOIDASI
Ma’ruza
Tadbirkor madaniyati
•
Tadbirkor madaniyati deganda tadbirkor adabi va iqtidori o’rtasidagi dialektik
bog’lanish tushuniladi. Bu bog’lanish quyidagi fazilatlar majmuasida o’z
aksini topadi:
•
Adab – aqlning suyanchig’i, barcha fazilatlarning mezoni. Behudaga
xalqimizda: “Aql bilan adab - egizak”, deyishmaydi. Adab – yaxshilik bilan
yomonlikning farqini bilish, foyda bilan zarar orasidagi tafovutni anglashdir.
Adab vositasida kishi o’z jonini yomon xislatlardan davolaydi, yoqimsiz
ayblardan poklaydi, chiroyli fazilatlardan bezaydi.
•
Iymon arabcha so’z bo’lib, lug’aviy ma’nosi – ishonchdir. Iymonli kishini,
xususan rahbarni yoki tadbirkorni qisqacha shunday tavsiflash mumkin:
•
e’tiqodli, ya’ni o’z fikr va qarashlariga mahkam, sobitqadamlik bilan ishonish
va o’zgalarni ham o’zidek hisoblab, ularning lafziga samimiyat bilan
ishonishdir. E’tiqod jur’atni, mardlikni, fidoiylikni taqozo qiladi;
•
maslakli, ya’ni o’ziga xos aqidalari bilan boshqalardan ajralib turuvchi
ijtimoiy, siyosiy, ilmiy, g’oyaviy va diniy yo’l sohibi;
•
Taqvodor, ya’ni birvoning haqiga xiyonat qilmaydigan;
1
Ta'lim oluvchilar auditoriyada erkin harakatlana olsinlar, ta'lim
oluvchilar bajaradigan vazifalarini aniq bilishlari lozim
2
Kichik guruh oldiga qo‘yilgan topshiriqni bajarish uchun yetarli
vaqt ajratiladi.
3
Guruhdagi maslahatchi, sardor, ma’ruzachi, va
rasmiylashtiruvchi aniqlashtilishi lozim.
4
Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari
uchun o‘qituvchi tomonidan talabalarga yo‘riqnoma beriladi
|
| |
Ta’lim muassasasi menejmenti

Ta’lim muassasasi menejmenti
“Boshqaruv” (“menejment”) tushunchasining mohiyati. “Ta’lim muassasasi faoliyatini boshqarish” tushunchasining tavsifi. Ta’lim muassasasi faoliyatini boshqarish maqsadi, vazifalari, mazmuni, tamoyillari, shakllari, metodlari, vositalari. Ta’lim muassasasi faoliyatini davlat-jamoatchilik tamoyiliga ko’ra boshqarishning psixologik-pedagogik asoslari.
Akademik liseylar va kasb-hunar kollejlari faoliyati to’g’risidagi Nizomlar, ularning ustuvor g’oyalari. Ta’lim muassasasining Ustavi – rahbarlik va boshqarish tizimini aniqlovchi hujjat.
Ta’lim muassasasi direktorining huquq va majburiyatlari. Ta’lim muassasasi direktor o’rinbosarlarining huquq va majburiyatlari. Rahbarlik tamoyillari.
Pedagogik jamoa faoliyati. Pedagogik jamoaning ish uslublari. Pedagog kadrlar malakasini oshirish va ularni attestasiyadan o’tkazish. Yosh o’qituvchilar bilan ishlash.
Ta’lim muassasalari (akademik lisey, kasb-hunar kollejlari)ning ichki nazorati. Ichki nazorat maqsadi, vazifalari, mazmuni, tamoyillari, tashkiliy shakllari va metodlari.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. ma’ruza, namoyish yetish, blis-so’rov, savol-javib, “baliq skeleti”, munozara, BBB, Insert, o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A1; A2; A3; A4; A5; A7; A8; A9; A10; A11; A12; A13; Q24; Q28; Q36.
|
«Aniq va vaqtida» tamoyili bo'yicha moddiy oqimlarni operativ

|
«Aniq va vaqtida» tamoyili bo'yicha moddiy oqimlarni operativBog'liq LOGISTIKA. Umarova D.M«Aniq va vaqtida» tamoyili bo'yicha moddiy oqimlarni operativ
boshqarishning axborot ta’minoti tizimi.
Buyurtm a kartasi
«KANBAN» iste’molchisi haqida to ‘liq axborotni o‘z ichiga oladi.
Asosan, bu axborot quyidagilardan iborat bo‘ladi: detaining nom-
lanishi va shifri; qadoq idishlarning spetsifikatsiyasi (xususiyati),
ularning turi va ularga solinadigan detallarning soni; mahsulotni
ishlab chiqaruvchi — uchastka va iste’molchi — uchastkalaming
nomianishi; mahsulotni ishlab chiqarish davomiyligini hisobga
olgan holda aniqlanadigan yetkazib berish vaqti. Texnologik zanjir
bo'yicha har bir uchastka «KANBAN» kartasida ko‘rsatilgan
buyurtma bo'yicha ishlaydi. Ishlab chiqarish ustidan nazorat
muomalada bo'lgan kartaiarni ro'yxatdan o'tkazish yo'li bilan
amalga oshiriladi. Ishlab chiqarishning optim allashtirilgan
texnologiya tizimi ta ’m inot va ishlab chiqarish jarayonlarini
birlashtiradigan «tortib chiqaruvchi» mikrologistik tizimlar sinfiga
kiradi. Bu tizimning asosiy tamoyili b o ‘lib ishlab chiqarish
jarayonida tor joylarni va kritik resurslarni aniqlash hisoblanadi.
Hisobda OPT KANBANning kom pyuterlashtirilgan turi
hisoblanadi, ular orasida faqatgina bitta farq mavjud. OPT
«ta’minot - ishlab chiqarish» logistika tannog'ida tor joylar paydo
bo'lishining oldini olsa, KANBAN paydo b o ‘lib ulgurgan tor
joylaming samarali yo'qotilishining imkonini beradi.
Logistik tizimning samarali ishlashiga ta ’sir ko'rsatuvchi kritik
resurslar sifatida quyidagilar olinishi mumkin: xomashyo va
materiallar zaxirasi, tugatilmagan ishlab chiqarish hajmi, ishlab
chiqarish texnologiyasi, personal va boshqalar. OPT tizimidan
foydalaniladigan korxonalar nokritik operatsiyalarni bajaradigan
personalni maksimal tarzda ish bilan ta ’minlashga intiladi, chunki
bu tugatilmagan ishlab chiqarish zaxiralarining o‘sishini keltirib
chiqaradi.
Logistik nuqtayi nazardan OPT tizimining samaradorligini,
mahsulot ishlab chiqarilishini oshirish, ishlab cliiqarish va transport
xarajatlarini kamaytirishdan iborat.
|
| |
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 112

Tashkiliy qism
1-ilova
2-ilova
O‘quv fan bo‘yicha o‘quvchilar o‘zlashtirishlarining baholash me’zonlari
Baholashko‘rsatkichlari va me’zonlari
T/R Mezonlar
Baho
1
Olgan bilimlarini ishlab chikarishda qo’llay oladigan, ushbu
fanni boshqa fanlar bilan bog’lay oladigan, mustaqil ish va
vazifalarni to’liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har
jihatdan boshqa o’quvchilarga o’rnak bo’ladigan.
5
2
O’quv ko’rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan
bilimlarini xalq xo’jaligidagi o’rnini to’g’ri tushungan,
mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera
oladigan.
4
3
Darslarda 95% gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan,
o’quv qurollari to’lik bo’lgan, adabiyotlardan foydalanishni
bilgan.
3
VII asrdan XIV asrning birinchi yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar

VII asrdan XIV asrning birinchi yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar
Movarounnahrda Islom dini g’oyalari yoyilishining ta’lim-tarbiyaga ta’siri. Musulmon maktablarida tashkil etilgan ta’lim-tarbiya mazmuni. Islom dinining muqaddas manbalari (“Qur’on” va “Hadis”) – musulmon maktablari ta’lim-tarbiyasining g’oyaviy asoslari. Arab tilining savdo va madaniy aloqalar tiliga aylanishi.
Hadis ilmining paydo bo’lishi. Muhaddislar (Imom Ismoil al-Buxoriy, Imom Iso at-Termiziy va boshqalar)ning hadis ilmini yaratishdagi xizmatlari. Imom Ismoil al-Buxoriyning “As-sahih” (“Ishonarli to’plam”), “Al-adab al-mufrad” (“Adab durdonalari”) asarlarining shaxs ma’naviy kamolotining tarkib topishidagi o’rni.
So’fiylik ta’limoti va namoyondalarining pedagogik qarashlari. Imom G’azzoliy – islom falsafasi va pedagogikasining asoschisi sifatida. Imom G’azzoliyning “Kimyoi saodat” asari. “Kimyoi saodat” asarining tarbiya taraqqiyotidagi o’rni. Ahmad Yassaviy “Hikmatlar”ining axloqiy-ma’rifiy ahamiyati. Masjidlar va ular huzuridagi maktablar – o’rta asrlar Movarounnahrining asosiy ta’lim muassasalari. Masjidlar va ular huzuridagi maktablarda ta’lim-tarbiyaning tashkil etilishi. O’rta asrlar ta’lim muassasalarida savod chiqarish metodikasi. “Chor kitob” va “Haftiyak” – dastlabki savod darsliklari sifatida.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. ma’ruza, namoyish yetish, blis-so’rov, savol-javib, “baliq skeleti”, munozara, BBB, Insert, o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar:A2; A3; A14; A15; A16; A17; Q22; Q23; Q26. Q29; Q30; Q31.Q33;Q34;Q35.
|
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 111

|
Biznesni tashkil etish va yuritish Pdf ko'rish
|
bet | 111/123 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 9,99 Mb. | | #160065 |
Bog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен
2 O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi.
Faoliyat
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim oluvchilar
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini
tekshiradi. 1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi2-ilova
Darsga
tayyorgarlik
Ko‘radilar.
Tinglaydilar,
yozib oladilar.
Yozib oladilar
Tinglaydilar
2-bosqich.
Asosiy
(60
daqiqa.)
II. Ta’lim oluvchilar bilimini
faollashtirish(10daqiqa)
2.1. Ta’lim oluvchilar bilimini tezkor-so‘rov/ savol-
javob/ aqliy xujum/pinbord/o‘ylang va juftlikda fikr
almashing/orqali faollashtiradi. Javoblarni qabul
qiladi, ular asosida yangi o‘quv materialni uzviyligi
bo‘yicha ma’lumotlar berishga o‘tadi.3-ilova
III.Yangi o‘quv materialiga kirish (50daqiqa)
2.2. Namoyish va sharxlash orqali mavzu bo‘yicha
asosiy nazariy xolatlarni bayon qiladi.
2.3. Har bir rejani mustahkamlash uchun savollar
beradi
2.4. Mavzuning har bir qismi bo‘yicha xulosalar
qiladi.
2.5. Ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi.
2.6. Yangi o‘quv materialini o‘zlashtirish darajasini
tekshirish bo‘yicha tezkor-so‘rov o‘tkazadi 5-ilova
|
| |
Microsoft Word Raqamli tarix sillabus

1
OʻZBЕKISTОN RЕSPUBLIKASI ОLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM
VAZIRLIGI
URGANCH DAVLAT UNIVЕRSITЕTI
«RAQAMLI TARIX»
FANI BO’YICHA
ISHCHI O’QUV DASTURI
(SILLABUSI)
Bilim sohasi: 200000-Gumanitar soha
Ta’lim sоhasi: 220000 – Gumanitar fanlar
Ta’lim yo’nalishi: 60220300 – Tarix (mamlakatlar va yo’nalishlar bo’yicha)
(2-kurs Sirtqi)
URGANCH – 2022
2
Mazkur fanning ishchi o‘quv dasturi(sillabusi) Urganch davlat universiteti Kengashi
tomonidan 2022 yil “___” ____________ dagi №___ bayonnomaga asosan tasdiqlangan
“Raqamli tarix” fanining o`quv dasturi asosida tuzilgan.
3
FAN TO‘GʻRISIDA MA’LUMOT
Fan/ modul kodi
RARB206
O`quv yili
2022-2023
Semestr
3
ЕSTS-Kredit
4
Fan /modul turi
Majburiy
Ta’lim tili
O`zbek
Haftadagi dars
soatlari
4
Fanning nomi
Auditoriya
mashg`ulotlari
(soat)
Mustaqil ta’lim
Jami yuklama
1
Raqamli tarix
16
104
120
FAN O‘QITUVCHILARI HAQIDA MA’LUMOT:
Kafedra:
Tarix
Dastur muallifi:
Satimov B.M.
Telefon raqami
+998943130201
E-mail:
bahodirsatimov56@gmail.com
Tashkilot:
Urganch davlat universiteti. Tarix fakulteti 301 xona
4
I.Fanning mazmuni
Fanni o'qitishdan maqsad – Talabalarni raqamli tarix fanining maqsadi va vazifalari, unga
dunyoning rivojlangan mamlakatlaridagi yondashuvlar, samarali loyihalar bilan tanishtirish.
Fanning vazifasi – Talabalarga tarixiy jarayonlarni anglashda raqamli texnologiyalarining o'rni,
fan masalalarini yechishda zamonaviy yondashuvlar, tarixiy voqeliklarni, faktlarni o'rganishda,
tarixiy tadqiqotda elektron manbalarning hamda internetning ilmiy va amaliy ahamiyatini hamda
fan doirasidagi zamonaviy loyihalar kabi masalalar ahamiyatini tushuntirishdan iborat.
II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg’ulotlari)
Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi:
RAQAMLI TARIX
1-mavzu. Kirish. Fanning maqsadi va vazifalari
Fanning tarixiy tadqiqotlar tizimida tutgan o'rni. Fanning maqsadi, vazifalari. Tarix ta'limida
axborot texnologiyalarining o'rni va ahamiyati. Fanning uslubiy, ilmiy-nazariy asoslari. Fanga
oid tamoyil va yangicha yondashuvlar. Fanning boshqa fanlar bilan aloqadorligi. Raqamli tarix
fanining shakllanishi va taraqqiyoti. “Digital History” (Raqamli Tarix) tushunchasi. “Tarixiy
informatika” yo'nalishi. Digital History tadqiqot doirasi, rivojlanish tarixi. Mazkur yo'nalishda
olib borilgan tadqiqotlar. Xorij tajriba. Tarix fanida axborot texnologiyalari fani taraqqiyoti.
Tarix va informatika. Tarixiy tadqiqotlarda axborot texnologiyalaridan foydalanish tajribasi.
Fanda axborot texnologiyalaridan foydalanishning zamonaviy bosqichi hamda rivojlanish
tendentsiyalari. Elektron manbalarning tarixiy tadqiqotlardagi ahamiyati. Ma'lumot va ma'lumotlar
modeli. Ma'lumot turlari. Ma'lumotlar tuzilishi. Matnli manbalar. Statistik manbalar.
Kartografik manbalar. Tasviriy manbalar. Elektron hujjat tushunchasi. “Kompyuter
manbashunosligi”ning vujudga kelishi. Tarixiy manbalar va zamonaviy axborot texnologiyalari.
|
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko’nikmalarni 
55%dan kam o’zlashtirgan o’quvchilar. 
2

|
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko’nikmalarni
55%dan kam o’zlashtirgan o’quvchilar.
2 Pdf ko'rish
|
bet | 113/123 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 9,99 Mb. | | #160065 |
Bog'liq 2.Biznesni tashkil etish va yuritish Mosayeva Intizorxon Nishonovna Восстановлен4
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko’nikmalarni
55%dan kam o’zlashtirgan o’quvchilar.
2
Navbatchining hisoboti
tinglanadi
O’quv xonasi va
talabalarning mashg’ulotga
tayyorgarligi to’g’risida
o’zining fikrini bildiradi.
O’quv mashg’ulot bo’yicha
dastlabki tasavvurni beradi.
talabalar davomatni aniqlab
oladi.
Assalomu-
alaykum,hurmatli
talabalar.
Mavzu: Zаmоnаviy tаdbirkоr mаdаniyati vа mаs’uliyati. Tаdbirkоrlik
fаоliyatidа risklаr vа ulаrni kаmаytirish yo‘llаri
3-ilova
KICHIK GURUHLARDA ISHLASH METODI:
GURUHLAR
GURUH NOMLARI
1-GURUHCHA
2-GURUHCHA
3-GURUHCHA
Adabiyotlar ro’yhati:
1.A.Hudoyberdiyev:”Tadbirkorlik v abiznes asoslari”T.2009yil
2.A.O’lmasov:”Iqtisodiy bilim asoslari”T.2010yil
3. Hоdiev B.Yu., Qоsimоva M.S., Samadоv A.N., Muhiddinоva U.S.
Kichik biznesni bоshqarish. –T.: “O’qituvchi”, 2003.
4.
civil.uz
Reja:
1.Tаdbirkоr mаdаniyati vа etikаsi.
2.Tadbirkorlik mas’uliyati
3.Tаdbirkоrlik risklаrining tаbiаti, tаsnifi vа
kаmаytirish yo‘llаri.
|
| |
Eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlar

Eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlar
“Pedagogika tarixi” fanining maqsadi, vazifalari, ustuvor tamoyillari, mazmuni. “Pedagogika tarixi” o’quv fani sifatida. “Pedagogika tarixi” fani g’oyalarining kishilik jamiyati taraqqiyot bilan o’zaro aloqadorligi. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov ta’lim-tarbiya jarayonida milliy meros, pedagogik qadriyatlardan samarali foydalanishning ijtimoiy ahamiyati haqida. Ta’lim-tarbiya va pedagogika tarixini davrlashtirish muammolari.
Eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlarning rivojlanishi. Eng qadimgi yodgorliklarda shaxs tarbiyasiga oid fikrlarning ifodalanishi. Qadimgi davrlarda ijtimoiy tarbiyaning shakllanishi. Shaxs tarbiyasiga oid ilk fikrlarning kishilik faoliyati bilan bog’liqligi. Ibtidoiy jamiyatda tashkil etilgan tarbiyaning o’ziga xos xususiyatlari.
Xalq ijodiyoti namunalari (afsonalar, qo’shiqlar, “O’gitnoma”lar)da ibtidoiy axloq-odob va ta’lim-tarbiyaga oid masalalarning ifodalanishi. Qadimgi davlatlar – So’g’diyona, Baqtriya, Xorazmda ta’lim-tarbiyaning rivojlanishi va pedagogik fikrlarning shakllanishi.
Eng qadimgi yozma manbalarda ta’lim-tarbiya masalalarining yoritilishi. “Avesto” – eng qadimgi ma’rifiy yodgorlik. Qadimgi so’g’d, xorazm, uyg’ur va turkiy-run yozuvlarining ta’lim-tarbiyani rivojlantirishdagi o’rni. O’rxun-Enasoy yodgorliklari va ularning ma’rifiy ahamiyati. Kultegin, Bilga hoqon, Tunyuquq bitiklarida ta’lim-tarbiya masalalarining o’ziga xos yoritilishi. Turkiy xalqlarning dastlabki savod maktablari.
Qo’llaniladigan ta’lim texnologiyalari: dialogik yondoshuv, muammoli ta’lim. ma’ruza, namoyish yetish, blis-so’rov, savol-javib, “baliq skeleti”, munozara, BBB, Insert, o’z-o’zini nazorat.
Adabiyotlar: A2; A3; A14; A15; A16; A17; Q22; Q23; Q26. Q29; Q30; Q31.Q33; Q34; Q35.
|
Zamonaviy logistika nima?

d) strategik
va rejalashtiruvchi tizimlar
e) strategik va yetaklovchi tizimlar
36. Zamonaviy logistika nuqtayi nazaridan qaysi boshqaruv tizimi
samarali hisoblanadi?
a)
yetaklovchi
b) strategik
d) rejali
e) rag‘batlantiruvchi
37. Zamonaviy logistik yondashuvda samarali tarkibiy qismlarni
ko‘rsating.
a) mahsulot sifati oshadi
b) uskunalar to‘xtab turishi qisqaradi
d) xarajatlar mimmallashtiriladi
e) barcha javoblar to‘g‘ri
38. Quyidagilarning qaysi biri ishlab chiqarishni tashkil etishning
an’anaviy konsepsiyasiga to‘g‘ri keladi?
a) yirik partiyalarda mahsulot ishlab chiqarish
b) sifatsiz mahsulotlarni yo'qotish
d) uskunalar to‘xtab turishini yo'qotish
e) ortiqcha zaxiralardan voz kechish
39. Servis logistikasi obyekti nima?
a)
moddiy oqimlar
b) moddiy va u bilan bog'liq axborot oqimlari
d) moddiy oqim iste’molchilari
e) axborot oqimlari
4 0 .
Logistika tizimidan tashqi muhitga nimaiar o ‘tadi?
a) mahsulot ishlab chiqarishga
ketadigan moddiy resurslar
b) mahsulot iste’molchilarining moliya vositalari
d) tayyor mahsuloti
e) hamma javoblar to‘g‘ri
4 1 .
Logistika xizmatlari kamayganda xizmatlarga boigan xarajatlar
qanday o ‘zgaradi?
a) ko'payadi
b) kamayadi
235
kiradi?
a) zaxiralar va tashish

60. Qaysi omillar zamonaviy logistik tizimga o‘z ta’sirini o‘tkazadi?
a) ilmiy-texnik rivojlanish
b) transportdagi tuzilmaviy o ‘zgarishlar
d) yoqilg'i va boshqa moddiy resurslarning narxi
e) logistik tizim infratuzilmasi
61. Ishlab chiqarish logistikasi qaysi sohadagi jarayonlami ko‘rib
chiqadi?
a) moddiy ishlab chiqarish
b) nomoddiy ishlab chiqarish
d)
transport
e) jamiyat ishlab cliiqarishi
62. Zamonaviy logistik konsepsiya qaysi bozorga q o i keladi?
a) «jahon bozori»
b) «sotuvchi bozori»
d) «xaridor bozori»
e) «ulguiji savdo bozori»
63. Ishlab chiqarish quwati egiluvchanligi nimalardan iborat?
Optik tolaning xususiy yo'qotishlari

|
Optik tolaning xususiy yo'qotishlari
|
bet | 28/160 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #136728 |
Bog'liq Optik aloqa asoslari (N.Yusupov, R.Isayev)Optik tolaning xususiy yo'qotishlari
Xususiy yo'qotishlarga yutilish va sochilishdan hosil bo‘ladigan yo'qotishlar kiradi. Yutilishdan hosil bo‘ladigan yo‘qotishlar ichki va tashqi bo'ladi.
Ichki yutilish yo‘qotishlarini toza kremniy material! hosil qilishi mumkin. Har bir material molekulyar tuzilishiga ko‘ra ma’lum to'lqin uzunliklarida signallarni yutishi mumkin. Masalan, SiO2 ni ultrabinafsha diapazonda X<0,4 mkm to‘lqin uzunligida elektron rczonanslari mavjud. Shuningdek, infraqizil diapazonda X>7 mkm to'lqin uzunligida tebranuvchi rezonanslari mavjud. Demak, bu rczonanslar yutish polosasi ko‘rinishida mavjud bo‘ladi. Ikkinchi va uchinchi oynalarda yutilishning bu turi 0,03 dB/km dan ko'p bo'lmagan yo‘qotishlarga olib keladi.
Tashqi yutilish yo‘qotishlari yorug'likning tola qo‘shimchalarida yutilishidan hosil bo‘ladi. Zamonaviy ishlab chiqarish texnologiyalari bu yo'qotishlar ta’sirini juda kichik darajaga kamaytirgan. Bu yo'qotishlarni quyidagi qo'shimchalar hosil qiladi: temir, mis, nikel, magniy, xrom. Zamonaviy ishlab chiqarish jarayonida bu me- tallarning tarkibi bir milliard qismgacha kamaytirilgan. Shuning uchun ular umumiy tashqi yutish yo'qotishlarining juda kichik q ism ini tashkil etadi.
Bulardan farqli ravishda gidroksil ion (ON) lar qoldig'ining mavjudligi, ya’ni ishlab chiqarish jarayonida tolada suv qoldiq- larining qolishi tashqi yutish yo'qotishlarini sezilarli darajada oshiradi. Optik tola tarkibida ON ionlari birni yuz milliondan kam qismini tashkil etish kerak.
Zamonaviy optik tolalarda mikroqo'shimchalar miqdori juda kichikligi uchun tashqi yutilish yo'qotishlari minimal bo'lib, ularni hisobga olmasa ham bo'ladi. Lekin ON konsentratsiyasi birdan million qismni tashkil etganda, 1390 nm to'lqin uzunligida yo'qotishlar 50 dB bo'lishi mumkin [14].
Nurning sochilishidan hosil bo'ladigan yo'qotishlar ichki yo'qotishlar hisoblanib, optik tola o'zagining defektlari: havo puffak- chalari, yoriqlar, tolaning bir turda emasligi, ya’ni qo'shimchalar qo'shilishidan shisha zichligining tasodifiy o'zgarishi tufayli yuzaga keladi. Bu omillar yorug'lik oqimi yo'nalishini o'zgartirib, og'ishiga
67
www.ziyouz.com kutubxonasi
olib keladi, natijada sinish burchagi oshib, yorug‘lik nuri qobiqdan tashqariga sochilib ketadi.
Bundan tashqari, optik tolaning bir turda emasligi, ya’ni qo‘shimchalar mavjudligi yorag‘lik oqimining ma’lum qismining teskari tomonga aks etishi — teskari sochilishga olib keladi (2.15- rasm) [17].
7ХХХЎ\/\
Aks etish
Sochilish
Aks etish effekti
rasm. Optik tolada yorug‘likning sochilishi va aks etishi.
|
| |
Qutblangan moda dispersiyasi

|
Qutblangan moda dispersiyasi
|
bet | 33/160 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #136728 |
Bog'liq Optik aloqa asoslari (N.Yusupov, R.Isayev)Qutblangan moda dispersiyasi
Bir modali optik tolalarda, asosan, bitta asosiy moda uzatiladi. Biroq, qutblanishni hisobga olsak, bir modali tolalarda ikkita moda uzatiladi. Ular boshlang‘ich asosiy modaning o‘zaro perpendikulyar
75
www.ziyouz.com kutubxonasi
qutblangan гккг tashkil etuvchilaridir. Bu tashkil etuvchilaridan biri dominant hisoblanib, gorizontal X o‘qi bo'ylab, ikkinchisi vertikal yuzadan Y o‘qi bo‘ylab tarqaladi. X o‘qidan uzatilgan moda Y o‘qidan uzatilgan modaga nisbatan tez yetib borgani uchun Xo‘qini «tez uzatadigan o‘q», Yo‘qini «sekin uzatadigan o‘q» deyiladi.
Signal ideal aniq geometriyaga ega toladan uzatilganda edi, modalar qabul qiluvchi punktga bir xil tezlik va bir xil vaqtda yetib borardi. Lekin, amaliyotda tolaning geometrik noidealligi, shuning- dek, turli mexanik va optik omillar tufayli sindirish ko‘rsatkichlari assimetriyasining yuzaga kelishi sababli ikki o‘zaro perpendikulyar qutblangan modalar vaqt bo'yicha turlicha kechikishi natijasida turli tezliklarda tarqaladi. Tola chiqishida boshlang‘ich signalling asosiy modasi buzilgan holda yetib keladi. Ikki o‘zaro perperdikulyar qutblangan tashkil etuvchi modalarning turli tezliklarda tarqalishidan boshlang‘ich signalning buzilgan holda qabul qilinishi qutblangan moda dispersiyasi (QMD) deyiladi.
2.21-rasmda QMD hosil bo‘lishi ko'rsatilgan [17].
QMD hosil bo‘lishiga asosiy sabab — bu tola o‘zagi geo- metriyasining buzilishi va noidealligidir. Tola о‘ zagin ing noidealligi (ovalligining buzilishi), tola geometriyasining o‘zgarishi ishlab chiqarish yoki foydalanish jarayonlarida yuzaga keladi. Shuningdek, tolaning bukilishlari, tolani jo‘natish uchun maxsus g‘altaklarga o‘rash, so‘ng uni yotqizishdagi mexanik harakatlar tola profili yoki o‘zakning qobiq markazida joylashuvini buzadi va tola defor- matsiyasiga olib keladi, bularning barchasi ham tola geometriyasining o‘zgarishiga ta’sir etib, qutblangan moda dispersiyasining hosil bo'lishiga olib keladi.
Qutblangan moda dispersiyasi pikosekund (ps) da o‘lchanadi. Tola defektlarining qo'shilishi va qutblangan moda dispersiyasi bilan o‘zaro ta’sirda bo'lishi natijasida seksiyadan seksiyagacha signal yetib borguncha qutblangan moda dispersiyasi ortib boradi. Tolani xarakterlovchi bunday holdagi qutblangan moda dispersiyasi ps/nm-1/2 da o‘lchanadi. Bir necha seksiyalardan iborat trassa uchun har bir uchastkalarga mos keluvchi qutblangan moda dispersiyalarining o‘rtacha kvadratik yig'indisini qo‘llash kerak.
Tolali optik aloqa tizimlariga qutblangan moda dispersiyasining ta’siri ushbu hollarda oshadi:
76
www.ziyouz.com kutubxonasi
2.22-rasm. Qutblangan moda dispersiyasining hosil bo‘lishi
kanalda uzatish lezligi oshganda;
regeneratorlar orasidagi masofa uzaytirilganda;
kanallar soni oshganda (DWDM) — zich to‘lqin uzunligi bo‘yicha zichlashtirilgan tcxnologiya qo‘llanilganda.
Tolani ishlab chiqarish jarayonini qat’iy nazoratga olish bilangina qutblangan moda dispersiyasi qiymatini kamaytirish mumkin.
|
| |
Biznesni tashkil etish va yuritish - bet 23

4. Tadbirkorlik faoliyatini nima uchun
rejalashtiramiz ?
Kichik korxonalarning shakllanish asosi va ular
faoliyatlarining tamoyillari nimalardan iborat?
Kichik korxonalar qanday tashkil qilinishlari mumkin?
Bozor iqtisodiyotiga asoslangan barcha mamlakatlarda
kichik korxonalarni belgilashda qanday
mezonlardan
foydalanadilar?
6- ilova
4-Mavzu: Tаdbirkоrlik fаоliyatidа biznеs-rеjа
Logistika operatsiyasiga nima kiradi?

42. Logistika operatsiyasiga nima kiradi? a) moddiy resurslarga buyurtmalarni rasmiylashtirish
b) likvid bo‘lmagan moddiy boyliklarni siqib chiqish
d) xomashyoni quritish
e) tayyor mahsulotni transportlash
43. Transport vositalarini tanlash asosiy mezonlari niraadan iborat? a) transport vositalarining yuk yetkazib berish tezligi va yuk ko'tarish
ko‘rsatkichlari
b) yuk tashish narxi va yuk yetkazib berish tezligi
d) yuk tashish grafigining bajarilishi va narxi
e) yuk yetkazib berish tezligi
44. Moddiy resurslarning bir ko‘rinisbdao ikkinchi ko‘rinishga o ‘tishning to ‘g‘ri yo‘Ii qaysi? a) tayyor mahsulot zaxirasi — ishlab chiqarish zaxirasi — tugalianmagan
ishlab chiqarish zaxiralari
b) ishlab chiqarish zaxirasi — tayyor mahsulot zaxirasi — tugalianmagan
ishlab chiqarish zaxiralari
d) tugalianmagan ishlab chiqarish zaxiralari - ishlab chiqarish zaxirasi
— tayyor mahsulot zaxirasi
e) ishlab chiqarish zaxirasi — tugalianmagan ishlab chiqarish zaxiralari
— tayyor mahsulot zaxirasi
45. Transport tariff nimadan iborat? a) yuk va yo‘lovchilarni tashish narxlari
b) tashish bilan boMgan qo'shimcha operatsiyalar yig‘indisi
d) hisob toMovlar qoidasi
e) hamma javoblar to‘g‘ri
46. Tovar zaxirasi kategoriyasiga qaysi zaxiralar turi kiradi? a) oyoq kiyim omboridagi xomashyo zaxirasi
b) metallurgik kombinatida tayyor mahsulot omboridagi metallprokat
zaxirasi
d) non zavodi omboridagi un zaxirasi
e) non zavodi omboridagi sholi zaxirasi
236
47. Ishlab chiqarish zaxirasi nima? a) sanoat korxonasi xomashyo omboridagi tovarlar
b) ulguiji zaxira omboridagi tovarlar
d) korxona tayyor mahsulot omboridagi tovarlar
e) yo'ldagi tovarlar
Mavzuni mustahkamlash bosqichi

O‘quv mashg‘ulotning o‘qitish texnologiyasi modeli
Oq'uv mashg'ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchi
Ta’lim
oluvchilar
O’quv soati: 80 daqiqa
Ta’lim oluvchilar soni:_____ ta
O’quv mashg’uloti shakli va turi
Nazariy/amaliy – bilimlarni mustahkamlash,
ko’nikma va
malakalarni shakllantirish
O’quv mashg’ulot rejasi
1.Хususiy biznеs yarаtish haqida ma’lumot
2.Kоrхоnаni tаshkil etish
3.Tаdbirkоrlik fаоliyatini rеjаlаshtirish
O’quv mashg’ulotining maqsadi
: Ta’lim oluvchilarga
Yangi kоrхоnаni tаshkil
etish tаmоyillаri vа fаоliyat yo‘nаlishlаrini tаnlаsh haqida ma’lumot beradi
Pedagogik vazifalar:
1.Хususiy biznеs yarаtish bo’yicha
ma’lumot beradi
2.Kоrхоnаni tаshkil etish tаrtibini
tushuntiradi
3.Tаdbirkоrlik fаоliyatini
rеjаlаshtirishni o’rgatadi
O’quv faoliyat natijalari:
1.Хususiy biznеs yarаtish haqida
ma’lumot beradi.
2.Kоrхоnаni tаshkil etish tаrtibini
tushuntirib beradilar
3.Tаdbirkоrlik fаоliyatini rеjаlаshtirishni
aytib beradilar
O’qitish metodlari
Axborotli-ko’rgazmali ma’ruza, suhbat,
aqliy hujum,kitob bilan ishlash
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, kompyuter
O’qitish sharoiti
O’TV bilan ishlashga moslashtirilgan
auditoriya
Qaytar aloqaning usul va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-
javob,munozara,test,amaliy topshiriq
va vaqti
1-O‘quv
mashg‘ulot
iga kirish
(10
daqiqa.)
Tashkiliy boshlanishi
1.1. Ta’lim oluvchilar bilan salomlashadi, ularni
mashg‘ulotga
tayyorgarligi va davomatini
tekshiradi.
1-ilova
1.2.O‘quv faniga olib kirish
Fan bo‘yicha o‘tiladigan mavzular bilan tanishtiradi,
ularning uzviyligi haqida ma’lumot beradi
1.3. Mavzu bo‘yicha asosiy tushunchalar
bilan va
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati bilan
tanishtiradi. Fan yakunida qo‘yiladigan baholash
mezonlari bilan tanishtiradi
1.4. Birinchi o‘quv mashg‘ulotning mavzusi, rejasi,
maqsadi va o‘quv faoliyat natijalariga qo‘yiladigan
baholash mezoni bilan tanishtiradi
2-ilova
Kabel yo‘qotishlari - Optik aloqa asoslari

|
Optik aloqa asoslari
|
bet | 29/160 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #136728 |
Bog'liq Optik aloqa asoslari (N.Yusupov, R.Isayev)Kabel yo‘qotishlari
Kabel yo‘qotishlari makrobukilishlar va mikrobukilishlar hisobiga hosil bo‘ladi.
Makrobukilishlar. Minimal ruxsat etilgan radiusdan oshgan katta bukilishlarga makrobukilishlar deyiladi. Bir modali optik tolalarning bukishning ruxsat etilgan minimal radiusi 10 sm ni tashkil etadi. Bunday bukilishda yorug‘lik impulslari kuchsiz buzilish bilan tarqaladi. Bukilish radiusining kamayishi, tolani ruxsat etilgandan ortiq bukish optik impulslarning tola qobig‘i orqali sochilish effektini oshiradi [17].
Ishlab chiqaruvchilar tomonidan kabelning minimal bukish radiusi ko‘rsatilgan bo‘lishi kerak. Kabel (g‘altak) g‘altakka o‘ralganda, albatta g‘altak radiusi bo‘yicha bukiladi.
Binolarda kabel yotqizilganda, u bino burchaklarida bukilishi mumkin. Kabelni yotqizuvchi bukish radiusini minimal ruxsat etilgan qiymatdan kamaytirmasligi, ortiqcha bukmasligi kerak. Tolali optik kabelni ruxsat etilgan chegaradan kuchli bukib, kabelni yaroqsiz qilish, hattoki kabelda tolalarning uzilishiga olib kelish mumkin.
Bu ham tola so‘nishining oshishiga sezilarli ta’sir etishchi mumkin. 2.16-a rasmda makrobukilishlar ko‘rsatilgan [14].
68
www.ziyouz.com kutubxonasi
Mikrobukilishlar — bu ishlab chiqarish jarayonida tola o‘zagi gcoinetriyasining mikroskopik o'zgarishi, tolaning etarli tekis boMmagan tashqi himoya qoplamalari bilan qoplanishi natijasida o'zakning o‘q markazida joylashmasligi, o‘qqa nisbatan qiyshiq joy lash ishi, ya’ni tolaning mukammal emasligidan yuzaga kcladi.
Mikrobukilishlar kabeldagi yo‘qotishlarini oshiradi. Bu yo‘qo- tislilar juda katta bo‘lishi va ba’zi hollarda 100 dB/km dan ham oshishi nnimkin. Mikrobukilishlar 2.16-b rasmda ko‘rsatilgan [14].
rasin. Oplik tolaning makrobukilishlari (a) va
mikrobukilishlari (b)
Lshlab chiqarilgan optik tolaning mukammal emasligi, tola gcoinetriyasining o‘zgarishlari tolalami oson, tez va sifatli payvand- lanmasligiga olib keladi. Payvandlash va tolalarni ulashda yo‘qo- (ishlarga olib olib keladigan sabablar quyidagilar:
tola o‘zaklari o‘lchamlarining moslashmaganligi;
tolalarning sindirish ko‘rsatkichlarining farqlanishi;
tolalarni ulashda uzunasiga o‘qlarning chatishmasligi;
tolalarning burchak aperturalarining farqlanishi;
tolalarning zich ulamaslikdan havo pufakchalarining hosil bo‘lishi.
Bu omillarning barchasi so‘nish va yo‘qotishlarni oshiradi. So‘nish va yo'qotishlarni kamaytirish uchun ishlab chiqarish jarayonida tola geometriyasining yuqori aniq bo‘lishiga katta e’tibor berish kerak.
Buning uchun ishlab chiqarishda o‘zakni qobiq shishasida markazlashgan holda joylashishi ishlab chiqarilgan tolalarning diametrlarining bir xil bo‘lishi va tolaning bukilishlariga katta talablar qo'yiladi.
69
www.ziyouz.com kutubxonasi
Optik tolaning to‘liq so'nish koeffitsiyentini aniqlash uchun yuqorida aytib o'tilgan barcha omiLlar e’tiborga olinishi kerak (2.17 -rasm) [17].
t , Tuzilishdagi nobirjinslik
lash m alar
Ulanishlar
1 I ! >
|
|
| |
Qaysi transport turi eng kam tashish xarajatiga ega?

|
Qaysi transport turi eng kam tashish xarajatiga ega? Pdf ko'rish
|
bet | 158/172 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 8,11 Mb. | | #229141 |
Bog'liq LOGISTIKA. Umarova D.M48. Qaysi transport turi eng kam tashish xarajatiga ega?
a) avtomobil
b) temir yo‘l
d) taiba orqaii tashish
e) suv yo‘li
49. Axborot tizimiari shakllanishining asosiy tamoyillari?
a) axborotlar eng past boshqaruv tizimida yeg‘iladi
b) axborotlar sifatli bo‘lishi kerak
d) axborotlar kompleks yig'indiga ega
e) to‘g‘ri javob a) va b)
5 0 .
Zaxiralarni saqlash xarajatlariga nima kiradi?
a) omborlarni saqlash xarajatlari
b) omborlarni ta’minlash xarajatlari
d) transport xarajatlar
e) to'g'ri javob a) va b)
51.
Axborot resurslari bu:
a) ishlab chiqarish tizimi va tashqi muhit haqidagi axborotning tavsifi
b) ishonchlilikni oshirish imkoniyatlari yig'indisi
d) ishonchlilikni oshirish va axborotlami kengaytirish imkoniyatlari
e) texnik tayyorgarlikni boshqarish
5 2 .
Moliyaviy resurslar bu:
a) likvidlik, kredit tarmoqlarining mavjudligi
b) aktivlarning holati, likvidlik
d) aktivlarning holati, likvidlik, kredit tarmoqlarining mavjudligi
e) likvidlik
5 3 .
Qaysi viloyatda erkin industrial-iqtisodiy zona tashkil etilmagan?
a) Toshkent viloyati
b) Buxoro
d) Samarqand
e) Navoiy
237
54. Qaysi shahar aeroporti bazasida xalqaro tashishlar bokyicha
intermodal markaz tashkil etildi?
a) Toshkent
b) Buxoro
d) Samarqand
e) Navoiy
55. Mffliy axborot tarmog‘ini tuzish qaysi dasturda o‘z aksini topgan?
a) 0 ‘zbekiston Respublikasi axborot dasturida
b) O'zbekiston Respublikasi milliy axborot tarmog'ida
d) milliy dasturda
e) Kadrlar tayyorlash milliy dasturida
56. Zamonaviy logistik tuzilmaga qanday funksional yo'nalishlar
|
| |
To‘lqin uzatkich xossalari bilan bog‘liq dispersiya

|
To‘lqin uzatkich xossalari bilan bog‘liq dispersiya
|
bet | 32/160 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #136728 |
Bog'liq Optik aloqa asoslari (N.Yusupov, R.Isayev)To‘lqin uzatkich xossalari bilan bog‘liq dispersiya
To‘lqin uzatish bilan bog‘liq (tola) dispersiya — bu impulslarning tarqalish tezligini to‘lqin uzunligiga bog‘liqligidir. Dispersiyaning bu turi tolaning geometrik shakliga va sindirish ko‘rsatkichlari profiliga bog‘liq.
Har qanday real nurlanish manbalari ma’lum chastota polosasida to‘lqin uzunliklarini nurlantiradi desak, turli to‘lqin uzunligiga ega yorug‘lik impulslari toladan turli vaqt bo‘yicha kechikib keladi. Natijada boshlang‘ich impulslar buziladi. Signallarning turli to‘lqin uzunligida har xil tezliklarda uzatilishi yuqorida keltirilgan edi.
Shuningdek, yuqorida aytib o‘tilgandek, 1310 nm to‘lqin uzunligida dispersiya qiymati minimal bo‘lib, nolga teng, lekin so'nish qiymati katta bo‘ladi.
Shuning uchun ham dispersiya, ham so‘nish qiymatlarini kamaytirish maqsadida dispersiyaning nol qiymati so'nish qiymati kichik bo‘lgan 3-tiniqlik oynasiga surilgan. Bu kvars shishasini legirlash yordamida amalga oshiriladi. Bunday tolalar siljigan dispersiyali tolalar deyiladi. Bu tolalardan yuqori tezlikli tizimlarda, shunigdek, oraliq punktlar soni kam bo‘lgan signallarni uzoq masofalarga uzatishda qo‘llaniladi.
rasmda turli tolalar uchun xromatik dispersiya qiymatining to‘lqin uzunligiga bog‘liqligi keltirilgan [17]. ■
Uzatish. liniyasining xromatik dispersiyasi qiymati quyidagilarga sezgir:
74
www.ziyouz.com kutubxonasi
tandem bog'lanishlar sonining va uzatish liniyasi uzunligining oshishiga;
uzatish tezligining oshishiga.
D, Ps/nm-km
I
2.21- ras/n.Xromatik dispersiyaning to‘lqin uzunligiga bog‘liqligi:
1 — toza kvars shishasining xromatik dispersiya xarakteristikasi;
2 — siljigan dispersiyali tolaning xromatik dispersiya xarakteristikasi
WDM to'lqin uzunligi bo'yicha zichlashtirilgan tizimlarda xromatik dispersiyaga quyidagilar ta’sir qiladi:
kanallar orasida qadamning kamayishi;
kanallar sonining oshishi.
Xromatik dispersiyani kamaytirish uchun dispersiyani kompen- satsiyalash usullaridan foydalaniladi.
|
| |
Yonig‘lik diodlari - Optik aloqa asoslari

|
Optik aloqa asoslari
|
bet | 38/160 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #136728 |
Bog'liq Optik aloqa asoslari (N.Yusupov, R.Isayev)Yonig‘lik diodlari
Yorug‘lik diodi, lining tuzilishi va ish mexanizmi
Yorug‘lik diodi nomonoxromatik va nokogerent nurlanish manbayi bo‘lib, uni tayyorlashda GaAs, GaAlAs, InGaAsP, GaP, SiC kabi to‘g‘ri zonali yarimo'tkazgich materiallardan foydalaniladi.
a rasmda GaAs asosidagi yorug'lik diodining odatiy tuzilishi ko'rsatilgan. U n turdagi GaAs qatlami sirtiga rux atomlarini diffuziya qilib, p — GaAs qatlamini shakllantirish va shu tariqa p-n o'tishli tuzilma hosil qilish yo‘li bilan tayyorlanadi. So‘ngra p — GaAs va n — GaAs qatlamlarining tashqi sirtlari mos ravishda aluminiyli va AuGe aralashmali pardasimon metallashtirilgan qatlamlar bilan qoplanadi va ularga oltin simli chiqqichlar o‘rnatiladi. Asbob asosini tashkil etgan kristallning yuza sirti o‘lchamlari 0,3 — 0,5 mm li kvadrat ko‘rinishiga ega bo‘ladi.
Tolali optik aloqa tizimlarida nurlanuvchi sirt yuzasi nisbatan kichik o‘lchamli (<7=50 mkm) yorug‘lik diodlaridan foydalaniladi (3.1-b rasm). Buning uchun yorug‘lik diodi emitter sohasi (p — GaAs sohasi)ning chetki qismlari protonlar bilan bombardimon qilinadi. Natijada bu qismlar nurlanish sohasini cheklovchi amorf tuzilishli dielektrik qatlamga aylanadi.
Injeksion yorug‘lik diodi (uni bundan keyin qisqacha qilib, yorug‘lik diodi deb ataymiz) p-n tuzilishli optoelektron asbob bo‘lib, uning ish mexanizmi to‘g‘ri ulangan p-n o‘tish orqali n sohadan p sohaga injeksiyalanayotgan elektronlar va p sohadan n sohaga
83
www.ziyouz.com kutubxonasi
Oltin sim
p-jIsA1As
n-GaAlAs
n-GaAs
3.1-rasm. Yorug‘lik diodining tuzilishi
injeksiyalanayotgan kovaklarning o‘zaro rekombinatsiyasi jarayo- nidan foydalanishga asoslangan (3.2-rasm).
Bu jarayon natijasida elektronlar yuqori energiyali qo‘zg‘algan holatdan (o'tkazuvchanlik energetik sohasidan) quyi energiyali qo‘zg‘almagan holatga (valent elektronlarining energetik sohasiga) o‘tib, p-n o‘tish va unga yaqin hajmiy fazoda energiyasi quyidagi munosabat bilan aniqlanadigan fotonlar — yoruglik nurlanishi hosil bo‘ladi:
hv^A W ,
mes’
(3.1)
bunda
h — Plank doimiysi; v — yorugdik chastotasi;
^mes — yarimo‘tkazgich material! man etilgan energetik sohasining kengligi.
|
| |
Boshqarishning turtib boruvchi va cho‘/iladigan (tortib olish)

Boshqarishning turtib boruvchi va cho‘/iladigan (tortib olish)
tizimlari.
Ichki ishlab chiqaruvchi logistik tizimlar doirasida moddiy
oqimlarni boshqarish ikkita prinsipial
har xil usullar yordamida
amalga oshirilishi mumkin: buyurtmani «turtib boruvchi» yoki
«tortib olish» yollari bilan.
Moddiy oqimlarni boshqarishning turtib boruvchi tizimi logistik
zanjirning har bir bo‘g‘ini uchun zarur xomashyo,
materiallar
va detallar zaxirasi miqdorini bashorat qilishga asoslanadi. Bu
bashoratdan kelib chiqqan holda ishlab chiqarishning butun ko‘p
bosqichli jarayonini boshqarish amalga oshiriladi, bu qayta
ishlashning har bir bosqichida moddiy
zaxiralarning asoslangan
hajmini ta’minlashdan iborat. Moddiy oqimlarni boshqarishning
bu tizimida m ehnat predmetlari bir uchastkadan ikkinchisiga
(texnologik jarayon bo'yicha keyingi)
uni qayta ishlashga tayyor-
ligidan va bu detallarga boigan ehtiyojdan qat’iy nazar, ya’ni
maxsus buyurtmasiz ko‘chiriladi. Moddiy oqim ishlab chiqarishni
boshqarishning markaziy tizimidan keladigan buyruq bo'yicha
qabul qiluvchiga «turtib boruvchi» boladi (3.3-rasm).
3.3-rasm. Moddiy oqimlarni boshqarishning turtib boruvchi tizimi.
Moddiy oqimlarni boshqarishning bu usuli murakkab ishlab
chiqarish mexanizmini bir butun
tizimga birlashtirish hamda
ishlab chiqarishda ishchilami va uskunalarni maksimal imko-
niyatlarda qo‘llash imkonini beradi.
Lekin talab keskin o'zgarib ketgan holda «turtib boruvchi»
tizimni qollash oshiqcha zaxiraning hosil qilinishiga va ishlab
chiqarishning har bir bosqichini qayta
rejallashtirish imkoniyati
42
mavjud bo‘lmagani uchun tovarlarning tahlab tashlanishiga olib
keladi.
Tortib olish tizimi ishlab chiqarishning har bir bosqichida zaxi-
ralarning minimal darajasini saqlashni va buyurtmani keyingi
uchastkadan oldingiga qaratilgan harakatini nazarda tutadi.
Keyingi
uchastka me’yorga va mahsulotlarni iste’mol qilinish vaqtiga mos
ravishda materiallarga buyurtma beradi. lshning reja grafigi faqat
iste’molchi — sex uchun o‘matiladi. Ishlab chiqaruvchi — sex
aniq grafik va rejaga ega emas hamda tushgan buyurtma bo‘yicha
ishlaydi. Shunday qilish detallar faqat
haqiqatdan zarur boMganda
va faqat zaruriyat tug‘ilganda ishlab chiqariladi.
Misol.
Moddiy oqimlarni boshqarishning tortib olish tizimining
ishlash mexanizmini ko‘rib chiqamiz (3.4-rasm).
KONVYERGENT ALOQA TARMOQLARI

8.
|
KONVYERGENT ALOQA TARMOQLARI. . . . . . . . . .. . . . . . . . . .
|
203
|
8.1.
|
Telekommunikatsiya texnologiyalarining konvergensiyasi. . . . . . . .. . . .
|
203
|
8.2.
|
Gigabit Ethernet texnologiyasi.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
211
|
8.3.
|
Global axborot infratuzilmasi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
213
|
8.4.
|
Aloqa xizmatlari va ilovalarning tuzilishi. . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . .
|
219
|
9.
|
IR GA YO‘NALTIRILGAN MULTIMEDIA LI TIZIM
OSTI –IMS. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
223
|
9.1.
|
IP Multimedia Subsystem konsensiyasi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
223
|
9.2.
|
IMS arxitekturasini standartlashtirish. . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
224
|
9.3.
|
IMS arxitekturasi.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
226
|
|
MULTIMEDIYALI  ALOQA TARMOQLARINI BOSHQARISH

6.
|
MULTIMEDIYALI ALOQA TARMOQLARINI BOSHQARISH. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
169
|
6.1.
|
Multimediyali aloqa tarmoqlarini boshqarish modeli. . . . . . . . . . . . . . . .
|
169
|
6.2.
|
Tarmoqni boshqarish muammolari. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
175
|
6.3.
|
Tarmoqni boshqarish masalalari.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
181
|
6.4.
|
Transport tarmoq yadrosida trafikni boshqarish prinsiplari. . . . . . . . . . . .
|
187
|
7.
|
MULTIMEDIA LI ALOQA TARMOQLARINI MODELLASHTIRISH. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
189
|
7.1.
|
IP-tarmoq bo‘ylab multimedia li trafikni uzatish jarayonini modellashtirish. . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
189
|
7.2.
|
Multimedia li aloqa tarmoqlarini modellashtirishning
asosiy masalalari. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
195
|
7.3.
|
Multimedia li tarmoqlarni modellashtirishning matematik usullari.. . . . .
|
197
|
7.4.
|
Imitatsion modellashtirish usuli. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . .
|
200
|
7.5.
|
Tahliliy modellashtirish usuli.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .
|
201
|
|
MULTIMEDIA LI ALOQA TARMOQLARI STANDARTLARI

4.
|
MULTIMEDIA LI ALOQA TARMOQLARI STANDARTLARI. . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
128
|
4.1.
|
Xalqaro elektr aloqa tavsiyalari va standartlari . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .
|
128
|
4.2.
|
Multimedia li aloqa tarmoqlarining quyi sath protokollari. . . . . . . . . . . . .
|
136
|
|
4.2.1.
|
Transport sathi protokollari TCP, UDP, RTP. . .. . . . . . . . . . . . .
|
138
|
|
4.2.2.
|
Marshrutizatsiya va signalizitsiya protokollari: RIP,OSPF, IGRP, EIGRP, EGP, BGP. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
141
|
|
4.2.3.
|
Tarmoq interfeysi protokollari X.25, Fram Relay. . . . . . . . . . .
|
144
|
4.3.
|
Multimedia li tarmoqlarning yuqori sath protokollari. . . . .. . . . . . . . . . . .
|
145
|
5.
|
MULTIMEDIA LI SIGNALIZASIYA TIZIMLARI. . . . . . . . . . . . . .
|
152
|
5.1.
|
Telefon aloqada signalizatsiyaning vazifasi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
152
|
5.2.
|
Signalizatsiya tarmog‘ining tuzilishi.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
155
|
5.3.
|
UKS protokollar stekining mobil ilovalari. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
156
|
5.4.
|
VoIP signalizatsiya tizimlari. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . .
|
158
|
5.5.
|
Multimedia li aloqa tarmoqlarida sinxronizatsiya . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
161
|
|
To‘lqinli zichlashtirish texnologiyasi

|
To‘lqinli zichlashtirish texnologiyasi
|
bet | 13/118 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 8,17 Mb. | | #240348 |
Bog'liq R. I. Isayev, D. X. Ibatova multimеdiali aloqa tarmoqlari toshke2.4. To‘lqinli zichlashtirish texnologiyasi
Hozirgi vaqtda O‘zbekiston Respublikasi tarmoqlarida G.652 tavsiyasiga mos keladigan optik tolalar va optik kuchaytirgichlarsiz regeneratsiyalash uchastkasi uzunligi 100...200 km gacha bo‘lgan STM-16 (2,5 Gbit/s) sathidagi sinxron multipleksorlar qo‘llaniladi. Optik tolaning o‘tkazish qobiliyatini nazariy chegarasi uchinchi shaffoflik darchasida, ya’ni 193 GHz chastota tartibida taxminan 3-109 ARKni tashkil etadi. STM-16 uchun ARK soni 3-105 teng.
Internet tarmoqlariga ulanuvchi kanallar hajmining oshishi o‘z navbatida foydalanuvchilarga multimedialardan foydalanish imkonini beradi. Bu esa tarmoqqa ulanuvchi operatorlarning sonini oshirishga majbur qiladi, natijada kanallar soni singari ularning uzatish tezliklari ham oshadi. Lekin ma’lumotlarni uzatish hajmining oshishi va mavjud bo‘lgan optik tolalar orqali o‘tkazuvchanlik qobiliyatining tez to‘lishi yana muammolarni yuzaga keltirdi.
Aloqa sohasida axborotlarni uzatish tezligini oshirish nuqtai nazaridan talablarning oshishi, shuningdek yangi regionlarni qamrab olish yangi optik tolali texnologiyalarni, ayniqsa WDM (WDM -Wavelength Division Multiplexing) to‘lqin uzunligi bo‘yicha ajratishga ega bo‘lgan multipleksorlash deb ataluvchi texnologiyani yaratilishiga olib keldi. Bitta optik tolada uzatilayotgan to‘lqin uzunliklari soniga bog‘liq holda CWDM, DWDM va HDWDM texnologiyalari mavjud:
- 200 GHz dan kam bo‘lmagan kanallarni chastotaviy ko‘chiruvchi СWDM (Coarse WDM) tizimlari, ular 16 tadan ko‘p bo‘lmagan kanallarni multipleksorlash imkonini beradi;
- 100 GHz dan kam bo‘lmagan kanallarni chastotaviy ko‘chiruvchi DWDM (Dense WDM) tizimlari, ular 64 tadan ko‘p bo‘lmagan kanallarni multipleksorlash imkonini beradi;
- 50 GHz dan kam bo‘lmagan kanallarni chastotaviy ko‘chiruvchi HDWDM tizimlari, ular 64 tadan ko‘p bo‘lgan kanallarni multipleksorlash imkonini beradi.
WDM texnologiyasining afzalligi:
- kanallarning o‘tkazuvchanlik qobiliyatini yuqoriligi;
- ma’lumotlarni uzatish tezligining yuqoriligi;
- bitta optik tola orqali trafiklarni ikki tomonlama uzatish imkonining mavjudligi;
- tor oraliqli yarim o‘tkazgichli lezerlardan foydalanish imkoniga egaligi (spektr nurlanish kengligi 0.1 nm);
keng polosali kuchaytirgichlardan va yaqin kanallarni ajratishda optik filtrlardan foydalanish imkoniyati;
qo‘llaniladigan multipleksor va demultipleksorlarning narxini arzonligi.
|
| |
MULTIMEDIA LI ALOQA TARMOQLARIDA XIZMAT KO‘RSATISH SIFATINI TA’MINLASH USULLARI VA VOSITALARI

3.
|
MULTIMEDIA LI ALOQA TARMOQLARIDA XIZMAT KO‘RSATISH SIFATINI TA’MINLASH USULLARI VA VOSITALARI . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
71
|
3.1.
|
Xizmat turlari va uni tashkillashtirish xususiyatlari. . . . . . . . . . . . . . . . .
|
71
|
3.2.
|
Telekommunikatsiya xizmatlarining sifat aspektlari. . . . . . . . . . . . . . . . .
|
80
|
3.3.
|
Xizmat ko‘rsatish sathi haqida kelishuv. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
90
|
3.4.
|
Oxirgi foydalanuvchilar oldida yagona javobgarlik. . . . . . . . . . . . . . . . .
|
91
|
3.5.
|
Zamonaviy multimediyali ilovalar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
95
|
|
3.5.1.
|
IPv4 va IPv6 sarlavhalarining tuzilishi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
96
|
|
3.5.2.
|
VoIP – texnologiyasi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
100
|
|
3.5.3.
|
IPTV texnologiyasining asosiy xususiyatlari . . . . . . . . . . . . . . .
|
102
|
|
3.5.4.
|
Internet tarmog‘idagi xizmatlar. . . . . . . . . .. . . . .. . .. . . . . . . . .
|
104
|
|
3.5.5.
|
IP tarmoqlarida multimedia li trafik xususiyatlarini tahlil qilish. . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
106
|
|
3.5.6.
|
IP tarmoqlarda turli ilovalar uchun taqsimot. . . . . .. . . . . . . . . .
|
107
|
3.6.
|
Xizmat ko‘rsatish sifati sohasida terminlarni tushuntiruvchi ITU-T modeli. . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . .
|
108
|
3.7.
|
Optik IP-tarmoqlarda xizmat ko‘rsatish sifatini ta’minlash xususiyatlari. . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
113
|
|
3.7.1.
|
Optik kommutatsiyalash texnologiyalari. . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
114
|
|
3.7.2.
|
IP-over-DWDM tarmoqlarda xizmat ko‘rsatish sifati. . . . . . . . .
|
116
|
|
3.7.3.
|
Xizmat ko‘rsatish sifati bilan bog‘liq bo‘lgan muammolar. . . .
|
120
|
|
3.7.4.
|
QoSni ta’minlashga bo‘lgan amaliy yondashuv. . . . . . . . . . . . .
|
121
|
|
3.7.5.
|
Yondashuvning samaradorligi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
|
124
|
|