Moliyaviy qo’yilmalarni auditorlik tekshiruvidagi audit amallari

|
Moliyaviy qo’yilmalarni auditorlik tekshiruvidagi audit amallari
|
bet | 72/121 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 0,82 Mb. | | #148537 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi o-fayllar.org3. Moliyaviy qo’yilmalarni auditorlik tekshiruvidagi audit amallari
Qimmatli qog’ozlar auditi qimmatli qog’ozlarga taaluqli buxgalterlik hisoboti ma’lumotlarining xaqqoniyligini tekshirishdan boshlanadi.
Bunday tekshiruv korxonaning naqd pullarini tekshirishdagi kabi inventarizatsiya (ashyoviy ro’yxat) o’tkazish yo’li amalga oshiriladi. (№19-BHMS 3. 30-3. 36 bandlari)
Qimmatli qog’ozlarni inventarizatsiya (ashyoviy ro’yxat) qilish quyidagi vazifalarni hal etadi: ularning haqiqatdagi mavjudligini aniqlash; haqiqatda mavjud qoldiqlarini buxgalterlik hisobi ma’lumotlari bilan taqqoslash orqali ularning saqlanishi ustidan nazorat o’rnatish; qimmatli qog’ozlardan olinadigan daromadlarning to’liqligi va o’z vaqtidaligini tekshirish; ularning saqlanishi uchun zarur shartsharoitlar yaratilganligini tekshirish (korxonada saqlanganida); qimmatli qog’ozlar bilan bog’liq daromadlar va yo’qotishlarni hisobda aks ettirishning haqqoniyligini aniqlash.
Auditor inventarizatsiyani boshlashdan oldin qimmatli qog’oz-lar bo’yicha ichki auditning ahvoli bilan tanishishi zarur. Chunonchi, korxonaning pul mablag’lari bo’yicha maxsus komissiyasi har oyda kamida bir marta pul mablag’lari kabi qimmatli qog’ozlarni ham inventarizatsiya (ashyoviy ro’yxat)dan o’tkazishi lozim. Bundan tashqari, yillik buxgalterlik hisobotini tuzishdan oldin, moddiy javobgar shaxslar almashish hollarida, o’g’rilik, umarib ketish, o’zlashtirish yoki suyiste’mol qilish hollarida, yong’in yoki tabiiy ofatdan so’ng inventarizatsiya (ashyoviy ro’yxat) o’tkazilishi shart. (№19-BHMS 1. 5 bandi)
Agar qimmatli qog’ozlar korxonaning o’zida saqlansa, ularni inventarizatsiyadan o’tkazish pul mablag’larini inventarizatsiyadan o’tkazish bilan bir paytda amalga oshiriladi.
Korxona kassasida saqlanayotgan qimmatli qog’ozlarni inventarizatsiya (ashyoviy ro’yxat) qilish ularni varaqma-varaq sanash yo’li bilan amalga oshiriladi. Bunda har bir qimmatli qog’ozlarning nominal qiymati, haqiqiyligi va to’g’ri rasmiylashtirilganligi aniqlanadi. Tekshiruv alohida har bir emitent bo’yicha dalolatnomada seriyasi, raqami va umumiy summasi ko’rsatilgan holda o’tkaziladi. Har bir qimmatli qog’ozning rekvizitlari buxgalteriyada yuritiladigan ro’yxatlar, reestrlar yoki daftarlarning ma’lumotlari bilan solishtiriladi.
Qimmatli qog’ozlar maxsus tashkilotlarda saqlanganida (banklarda, depozitariyalarda, maxsus joylarda) inventarizatsiya korxonaning tegishli buxgalteriya hisobi schyotlaridagi qoldiqlar ko’chirmasi ma’lumotlari bilan solishtirish orqali amalga oshiriladi.
Masalan, depozitariyda saqlash uchun topshirilgan qimmatli qog’ozlar inventarizatsiyasi 0610-«Qimmatli qog’ozlar» va 5810- «Qimmatli qog’ozlar» schyotlaridagi qoldiq summalari depozitariylar ma’lumotlari bilan taqqoslash orqali amalga oshiriladi. Depozitariylar ma’lumotlari inventarizatsiya o’tkazilayotgan paytda depozitariyga yuborilgan so’rov natijasida olinishi mumkin. (№19-BHMS 3. 35 band)
Korxonaga tegishli qimmatli qog’ozlarni inventarizatsiya qilishda ular sotib olish qiymatining xaqqoniyligini baholashga maxsus e’tibor berilishi lozim. Buning uchun aktsiyadorlik jamiyatlarining chop etiladigan buxgalterlik hisobotlarini olish, shuningdek, boshqa qiziqtirgan hisob va hisobot ma’lumotlari bilan tanishish huquqiga ega ekanligiga e’tibor berish zarur.
Inventarizatsiya ro’yxatida qimmatli qog’oz emitenti, nomi, seriyasi, nomeri, nominal va haqiqiy qiymati, qaytarish muddatlari va umumiy summasi ko’rsatiladi.
Qimmatli qog’ozlar auditining keyingi bosqichida haqiqatda mavjud qimmatli qog’ozlar buxgalterlik hisobi ma’lumotlari bilan solishtiriladi. Bunda auditor qimmatli qog’ozlarning oshiq chiqqanlarini ham, kam chiqqanlarini ham o’zining ishchi hujjatlarida aks ettirishi va bular haqida korxona rahbariyatiga bildirishi lozim. O’z navbatida korxona rahbariyati bunday kamomadlarning vujudga kelish sabablari va bunga javobgar shaxslarni aniqlash, hamda kamomadlarni bartaraf etish choralarini ko’rishi lozim; oshiqcha chiqqan qimmatli qog’ozlarni kirim qilish, etishmagan qimmatli qog’ozlar qiymati aybdor shaxslar tomonidan qoplanishi yoki korxonaning moliyaviy natijalariga olib borilishi mumkin.
Moliyaviy qo’yilmalarni inventarizatsiyadan o’tkazishning xususiyati nafaqat qimmatli qog’ozlarning haqiqatda mavjudligi, balki qimmatli qog’ozlarni baholash ya’ni ularning qiymatini shakllantiruvchi haqiqiy xarajatlar to’g’riligini aniqlashdan ham iboratdir. Auditor qimmatli qog’ozlar bo’yicha olingan daromadlarni buxgalteriya hisobida aks ettirishning o’z vaqtidaligi va to’liqligini tekshirishda inventarizatsiya ma’lumotlaridan ham foydalanadi.
|
| |