nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
d4-e5! c3:a1 2.e3-d4! c5:e3 3.g3-f4 f6:d4 4.h4:a5 e3:g5 5.c1-b2 a1:c3 6.a5:f8 X

|
d4-e5! c3:a1 2.e3-d4! c5:e3 3.g3-f4 f6:d4 4.h4:a5 e3:g5 5.c1-b2 a1:c3 6.a5:f8 X
|
bet | 131/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 13. 1.d4-e5! c3:a1 2.e3-d4! c5:e3 3.g3-f4 f6:d4 4.h4:a5 e3:g5 5.c1-b2 a1:c3 6.a5:f8 X.
14. 1.a1-b2! e3:c1 (1 … a3:c1 2.g5-h6 e3:g5 3.h6:a7)
2. g5-h6 c1:g5 3.h6:a7 a3:c1 4.a7-f2 h2:f4 5.e1-d2 c1:e3 6.f2:h4 a5-b4 7.h4-f6 b4-a3 8.f8-g7 f4-e3 9.g7-h6 e3-f2 10.g1:e3 a3-b2 11.h6-g7 X.
15. 1.d2-e3! f2-g1 2.e3-f4! g1:c5 3.b4:f8 f6:b2 4.a3-b4 b2-a1 5.b4-c5 b6:d4 6.c1-b2 a1:c3 7.f4-g5 h6:f4 8.f8:b4 X.
16. 1.g1-f2! b4:d6 2.c1-d2! a3:c1 3.f2-g3 h2:f4 4.d4-e5 f6:f2 5.h4:g1 c1:e3 6.g1:h6 X.
17. 1.e3-f4! g5:e3 2.g1-h2! e3:g1 3.h2-g3 c5:e3 4.e1-f2 f6:d4 5.g3-f4 e3:g5 6.h4:h8! g1:e3 7.h8:d2 X.
18. 1.a5-b6! e3:c1 2.b6:h8 c1:h6 3.g1-f2! h2:f4 4.f2-e3 f4:d2 5.h4-g5 h6:f4 6.b2-c3 d2:b4 7.a3:e7 d8:f6 8.h8:g3 X.
19. 1.g5-f6! e7:g5 2.f2-g3! h2:b4 3.e1-d2 c5:e3 4.a3:e7 f8: d6 5.d2:a3 X.
20. 1.f4-g5! h6:f4 2.a1-b2! c5:g5 3.b2-a3 f4:d6 4.a3:e7 f8:d6 5.h2:c5 X.
21. 1.e1-d2! c3:e1 2.b2-c3! b4:d6 3.c1-b2 c5:e3 4.a7:e7 f8:d6 5.a3-b4! a5:c3 6.b2:f2 e1:g3 7.h2:c5 X.
22. 1.b6-c7! b8:d6 2.b2-c3 d4:b2 3.f2-e3 f4:d2 4.a5-b6 h2:f4 5.b4-c5 d6:b4 6.b6-c7 d8:b6 7.a7:e7 f8:d6 8.h6:a3 X.
23. 1.c3-d4! c7-b6 2.d4-e5! f6:f2 3.c1-d2 h4:f6 4.d2-e3 f2:d4 5.f4-e5 d6:f4 6.b4:d6 e7:c5 7.a3-b4 c5:a3 8.a7:e7 f8:d6 9.h6:c5 X.
24. 1.a3-b4! a5:c3 2.d4:b2 f6:d4 3.c5-d6 e7:c5 4.f4-g5! h4:f6 5.b2-a3 d2:h2 6.f2-g3 h2:f4 7.a3-b4 c5:a3 8.a7:e7 f8:d6 9.h6:c5 X.
25. 1.b6-c7! a3:g5 (1 … d8:b6 2.d2-c3 a3:g5 3.h4:f6 h2:f4 4.g1-h2 d4:b2 5.f6:d4 c5:e3 6.a7:e7 f8:d6 7.h6:c1 X.)
2.h4:f6 h2:f4 3.g1-f2 d8:b6 4.f2-e3 d4:f2 5.f6:d4 c5:e3 6.a7:e7 f8:d6 7.e1:c7! b8:d6 8.h6:f2 X.
26. 1.b4-c5! d6:b4 2.e5-d6! c7:c3 3.e3-d4! c3:e5 4.f4:d6 h2:f4 5.f2-e3 f4:d2 6.e1:c7 d8:b6 7.d6-e7 f8:d6 8.h6:a7 X.
27. 1.a5-b6! c7:a5 2.c5-b6! a5:c7 3.d2-e3! f4:b4 4.d6:h6 h2:f4 5.b2-c3 b4:d2 6.c1:e7 f8:d6 7.h6:a3 X.
28. 1.b6-c7! d8:b6 2.d2-e3! f4:d2 3.a3-b4 h2:f4 4.b2-c3 d4:b2 5.b4-c5 b6:d4 6.f2-e3 d4:f2 7.g1:e7 f8:d6 8.h6:e3 X.
|
| |
fd6 ce5 13.ac7 db6 14.gf4 eg3 15.hf4

|
fd6 ce5 13.ac7 db6 14.gf4 eg3 15.hf4
|
bet | 11/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 12.fd6 ce5 13.ac7 db6 14.gf4 eg3 15.hf4
Oqlar markazni egallashdi va qoralar o’yinni qutqarish uchun ancha ter to’kishlari kerak bo’ladi.
15 … fe7 16.cb4
16.ab4 dan so’ng, qoralar bemalol durangga erishishlari mumkin. Asosiy variantni ko’rib chiqamiz:
16 … ed6 17.ba5 bc5 18.db6 ac5 19.cd4 ba7 20.db6 ac5 21.bc3 fe5 22.gh2 eg3 23.hf4 cb4 24.cd4 ba3 25.dc5 db4 26.ac3 gh4 27.ed4 hg5 28.fh6 hg3=
16…ba5 qoralar tuzoq qo’yishmoqda.
17.bc3!
17.bc5? ab4! 18.cb6 ac5 19.db6 ba7 20.ac5 ed6 21.ce7 fd8=
17…bc7
Shu paytgacha qoralar juda yaxshi himoyalanib kelishdi, ammo qiyinchilikka uchragach, 17…gh4! bilan bog’liq bo’lgan yagona to’g’ri yurishning oqibatlarini oldindan ko’ra olishmadi.Endi shu yurishdan keyin qoralar qanday qilib vaziyatni tenglashtirishlarini ko’rib chiqamiz.
18.dc5 ( 18.bc5 ab4! 19.ca5 hg3 20.fh2 ed6 21.cg5 hd2 =) 18 … hg3 19.fh2 ed6 20.cg5 hd2 21.ce1 ac3 22.hg3 ab6 23.gf4 bc5 24.fe5 cb4 25.ac5 cb2 26.ef6 bc7! 27.fe7 bc1 28.ef8 cg5 29.fg7 gd8 va durang;
18.fe5 ed6 19.ec7 bd6 20.ef4 ab6 21.fe5 df4 22.bc5 hg3 23.ca7 hg5 24.ab4 gh4 25.dc5 fg5 26.cd6 gf2 27.ge3 fd2 28.ce1 ac3 va durang.
18.bc5 cb6 Qutulishning iloji yo’q. 18 … ed6 19.ce7 fd8 20.fe5 va yutuq bilan.
19.gf2 gh4 Buyog’i oqlar uchun qiyinchilik tug’dirmaydi.
20.fg3 hf2 21.eg1 fg5 22.fe5 ef6 23.eg7 hf8 24.cd6 gf4 25.gh2 Qoralar taslim bo’lishdi.
M.Smolyak – V.Sokov
Qoralar markazga egalik qilmoqda, lekin ularning donalari keragidan ortiq ilgarilab ketganligi va damka maydonlarining ochiqligi ko’rinib turibdi, bu esa kuchlar tengligidan darak beradi.
15.de3?
Kuchsiz yurish oqlarni og’ir himoyaga o’tishga majbur qilmoqda, bu orada esa, agar davom ettirilganda, oqlarda yaxshigina imkoniyat bor edi, ya’ni: 15.fe3! gh6 yagona yurish (15…gh4 16.eg5 gh6 17.de3 hd2 18.ce3 fg5 19.ef4! ge3 20.cd4 ec3 21.bf4 oqlar qiyinchiliksiz yutuqqa erishadi)16.ed4! ce3 17.bc5 db4 18.ac5 gh4 19.cb6 cd6 20.cb4 hg3 21.ba7 gf2 22.ab8 fg5 23.ab6 fe1 24.dc3 ef2! ( 24 … ed2 25.ce3 fd2 26.hg3 eh4 27.ce1 ortiqcha donalari borligiga qaramasdan, qoralar durang uchun ancha qiyinchiliklarni bosib o’tishlari kerak bo’ladi). 25.ge3 fd2 26.ce3 ef4 27.bg3 eh4 28.ba7 va durang.
|
| |
… fd2 16.ce1? - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 12/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 15 … fd2 16.ce1?
Mag’lubiyatga olib boradi. Og’ir durangga quyidagicha erishish mumkin:
16.ce3! gf4 17.eg5 fh4 18.fg3 hf2 19.ge3 ef6 20.ef4 eg3 21.hf4 fe5
(21 … gh6 22.cd4! cg5 23.bc5 db4 24.ac5=) 22.cd4! ec3
(22…cg5 23.bc5 db4 24.ac5= )
23.bd2 gf6 24.de3 fe5 25.fg5 ef4 26.gf6 fd2 27.fg7 de5 28.gh8 ef4 29.hf6 de1 30.ed8 cd6 31.dh4 fe3
(31…de5 32.he7 fg3 33.eb4 gh2 34.bf8 hd1 35.fg7 gd4 36.ab6= ) 32.ab4 ca3 33.ab6 ab2 34.ba7 ef2
(34…ba1 35.ab8 dc5 36.bf4= )
35.ab8 dc5 36.ba7=
Oqlarning kuchlari parchalanib ketgan va ular qoralarning markazdagi kuchli hujumini qaytara olishmaydi.
16…ed4!
Kattaroq maydonni o’z nazoratiga olgan qoralar chap qanotdagi donalari uchun yo’l ochishmoqda va raqibning harakatsiz vaziyatiga yanada kuchli bosim o’tkazmoqda.
17.hg3 fe5
Chap qanot harakatga keldi.
18.gh4 gf4
Markazning kuchini noto’g’ri hisoblash ayanchli natijaga olib kelmoqda.
19.fe3 fd2 20.ce3 df2 21.ge3 gh6 22.ed4 ec3 23.bd2 de5
Kam sonli donalar orqali, markaziy pozitsiyaning kuchi namoyon bo’lmoqda.
24.ef2 ef4 25.dc3 ef6 Oqlar taslim bo’lishdi.
Vasiliy Sokov harakatsiz o’yin olib borish va markazning kuchiga e’tiborsiz qarash qanday oqibatlarga olib kelishini yana bir marta isbotladi.
S.Sherbakov – M.Raxunov
Ushbu vaziyatda ustunlik markazga egalik qilayotgan qoralar tomonida, bu orada esa oqlarda chap qanotni rivojlantirish borasida jiddiy muammolar tug’ilmoqda.
7.ab4?
Markazni o’rab olish strategiyasi mashhur kurash usuli hisoblanadi, lekin bunday rejani amalga oshirishdan oldin, raqibning markazdagi vaziyatida zaif nuqtalarni topish kerak. Bunday nuqtalar yo’q.Oqlar tomonidan amalga oshirilgan so’nggi yurish qoralarning vaziyatini kuchaytirib yuboradi. Biroz yomon vaziyatli 7.cd2 ed6 8.gf4 eg3 9.hf4 to’g’riroq yo’l hisoblanadi. Kuchliroq himoyalanish yo’li 7.gh4 ed6 8.hg3 ni taklif qilish mumkin.
|
| |
O’zgaruvchan massali jismning harakati

|
O’zgaruvchan massali jismning harakati
|
bet | 2/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 240,6 Kb. | | #122053 |
Bog'liq fizika-mustaqil-ish-1O’zgaruvchan massali jismning harakati
Ba'zi bir jismlarning harakati davomida uning massasini o`zgarib borishi ko`zatib boriladi. Masalan rakеtaning massasi yoqilg`ining yonishi hisobiga kamayib boradi. Agar sistеma harakati davomida aniq yo`nalish bo`yicha massasini yo`qotib borsa, u qarama-qarshi tomon harakat miqdori oladi.
Rakеtalar tеxnikasida rеaktiv harakat printsipi xuddi sho`nga asoslangan .
Rakеta misolida o`zgaruvchan massali jismning harakat tеnglamasini kеlitirib chiqaramiz. Agar t vaqtda rakеtaning massasi m bo`lib , tеzligi esa V bo`lsin, dt vaqt o`tgandan kеyin uning massasi
m - dm bo`lib qolib, tеzligi esa V + d V bo`ladi.
Harakat miqdorining o`zgarishi
(6)
yoki
(7)
bundagi U rakеtada chiqayotgan gazning tеzligi . Agar sistеmaga tashqi kuchlar ta'sir qilsa, unda
(8)
shuning uchun
F dt + md v - u dm (9)
yoki
(10)
formuladagi qo`shimcha rеaktiv kuch
Fp - dеyiladi.
Ya'ni
(11)
shunday qilib, o`zgaruvchan massali jismning harakat tеnglamasini hosil qilamiz
(12)
bu tеnglama I.V. Mеshеrskiy (1859-1935) tomonidan yozilgan.
Rеaktiv kuchlarni uchuvchi aparatlarga qo`llanilishi mumkinligini 1881 yili I.N. Kibalchich (1854- 1881) tomonidan aytilgan bo`lib, kosmonavtikaning asoschilaridan K.E. Sialkovskiy (1857-1935) 1903 yili suyuqlikli rakеtalarning asosi bo`lgan nazariyasini e'lon qildi.
Kеltirilgan (10) tеnglamani rakеtaning harakatiga unga tashqi kuchlar ta'sir etmagan holi uchun qo`llaylik. Tashqi kuchlarni F= 0 dеb olib va rakеtadan chiqayotgan gaz tеzligi rakеtaning harakatiga qarama-qarshiligini hisobga olib,
(13)
dеb yoza olamiz, yoki skalyar ko`rinishda
(14)
bo`ladi.
Bundan
(15)
Tеnglamadagi intеgral doimiysi S ni boshlang`ich shartlardan aniqlaymiz. Agar boshlang`ich holda rakеtaning tеzligi nolga tеng bo`lib, uning massasi m0 bo`lsa, unda
C = U ln m0 (16)
ekan.
Unda U ln m0/m) (17)
Bu ifoda Sialkovskiyning formulasi dеyiladi . Bundan ko`rinadiki:
1. Foydali massa qancha katta bo`lsa, rakеtaning boshlang`ich massasi ham katta bo`lishi kеrak.
2. Bеrilgan rakеtaning massasida chiqayotgan gazning tеzligi qancha katta bo`lsa, foydali yuklama ham katta bo`lishi mumkin.
Hosil qilingan (15) va (17) tеnglamalar rеlyativistik bo`lmagan harakatlar uchun to`g`ri bo`lib, ya'ni va U tеzliklar Yorug`lik tеzligidan bir nеcha marta kichik.
|
| |
V.Litvinovich – I.Suetin - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 17/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 V.Litvinovich – I.Suetin
Ushbu vaziyat “Rad etilgan Bodyanskiy o’yini” debyutidan kelib chiqqan. Oqlar raqibdan barcha tomondan ustun, ularning kuchlari markazdagi faol o’yin uchun tayyor, ayni vaqtda qoralarda chap qanotni rivojlantirish borasida muammolar bor.
15.ed4
Agar oqlar 15.cd4 yurishsa ,qoralar 15…fe5 16.df6 ge5 yurishlari bilan vaziyatni teng davom ettirishi mumkin.
15 … cb6?
Endi qoralarning vaziyati yanada yomonloshmoqda, 15 … fe5 16.df6 ge5 17.gf4 eg3 18.hf4 cb6 dan so’ng vaziyatni asta-sekin tenglashtirish mumkin, lekin h8 donasi rivojlantirish kombinatsion hujumlar tufayli qiyin masala.
16.de3 ba5 17.ed2
Oqlar chap qanotdagi donalarning kuchayishiga qarshilik qiluvchi rejasini bir maromda amalga oshirishmoqda, masalan: 17 … fe5 18.df6 ge5 19.ef4! dc7 20.de3 va oqlar 21.cb2 kombinatsion hujumi tufayli g’alaba qozonishmoqda, agar 19..ef6 davom ettirilsa, unda ham oson yutuqqa olib boradi: 20.de3 de7 21.fg5 dc5 (21…hg7 da 22.ef4X. hal qiladi) 22.ed4 ce3 23.gf4 eg3 24.hd2 fe5 25.de3 ed6 26.ef4 eg3 27.hf2 de5 28.fg3X.
17 … dc5 18.db6 ac7 19.ed4 cb6 20.de3 ed6 21.gf4 fg5?
Mag’lubiyatga uchrashga sabab bo’lmoqda. 21 … fe5 22.df6 gg3 23.hf4 ba5 dan keyin vaziyatni qutqarib qolish uchun harakat qilsa bo’ladi.
22.hf6 gg3 23.hf4 hg7
Kuchli markaz tufayli oqlar raqib pozitsiyasiga to’g’ridan-to’g’ri hujum qilishlari mumkin.
24.de5! dc7 25.cd4 ba5 26.dc5! db4 27.fg5 cb6 28.ed6!
28.gf6? bc5 29.fh8 cd4=.
28 … bc5 29.de7 fd6 30.hf8 bc3 31.ed4! G’alabaga eltuvchi eng qisqa yo’l:
31 … ce532.fg7 cd4 33.gh8 Qoralar taslim bo’lishdi.
A.Plakxin – N.Benedikt
Yurish qoralardan.
Qoralar vaziyatii juda zaif, oqlarning markazdagi bosimini kamaytirish maqsadida ular quyidagi yurish bilan o’z o’yinini faollashtirishmoqchi.
1 … fe5 2.fd6 ef6 3.ba3 dc7 4.cb6! ce5 5.ba7
Qoralar raqibning kuchli markazidan halos bo’lishdi, lekin endi ularda himoyasi zaif bo’lgan kuchsiz o’ng qanot hosil bo’lib qoldi.
|
| |
Yu.Xarchenko – V.Vigman - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 16/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 Yu.Xarchenko – V.Vigman
Yurish qoralardan.
Oqlar o’zlarining oxirgi yurishida (11.gh4?)xatolikka yo’l qo’yishgan. Oqlar raqibga kuchli ustunlik beruvchi taktik zarbani ko’rishmayapti. 11.ef4 teng o’yinga olib kelardi.
11 … ef4 12.eg5 cb6! 13.ae5 fb2 14.dc3 bd4
Natijada – oqlarning chap qanoti kuchsizlangan, g5, h4 shashkalari esa kuchsiz vaziyatda.
15.cd2 bc7 16.hg3 cd6
Qoralar chap qanotga kuchli bosim uchun kuch yig’ishmoqda.
17.gh6 gf6 18.fe3 df2 19.ge1
19.ge3 ham vaziyatni saqlab qola olmaydi 19…cb4 20.ac5 21.ed4 dc7 22.gf4 cd6 23.hg5 fh4 24.de5 dc5 25.hg7 fh6 26.ed6 ef6 27.dc7 cd4 28.cb8 dc3!(28…de3? 29.bd6 ec1 30.da3 cg5 31.ab2=) 29.de3 ba3 va qoralar osonlik bilan galabaga erishadi.
19 … de5! 20.de3 ed6 21.ed2 de7 22.gh2 cb4
Qoralar erishilgan ustunlikni amalga oshirishga intilishmoqda.
23.ac5 db4
Himoysiz qolgan chap qanot va o’ng qanotdagi h4,h6 yon donalari oqlar nochor vaziyatda ekanligini ko’rsatmoqda.
24.hg3 ed6 25.gf4 eg3 26.hf2 fe5 27.fg3 dc5 28.ef4 ed4 Oqlar taslim bo’lishdi.
D.Shebedev – V.Sokov
Qoralar o’inni debyut qismda raqibning kuchsiz o’yinidan foydalanishdi va markazni egallab olishdi, endi oqlar himoyalanishga majburlar. D.Shebedev himoyalar ustasi edi va uni yengish juda qiyin masala edi.
17.dc3 gf4
Ushbu almashuv bilan qoralar markazdagi pozitsiyalarini mustahkamlab olishdi.
18.eg5 hf4 19.cb2 bc5 20.ba3 gh6
20…gf6! ham kuchli edi.
21.ed2!
Kerakli paytda oqlar o’ng qanotdagi kuchlarini ham ishga solishdi.
21.cb4? ef6 22.ed2 ed4! 23.de3 hg5 24.hg3 fe5 25.gh2 gf4 26.eg5 hf6 X.
21 … hg5
21 … cb4 22.ac5 db4 23.fe3 hg5 24.ed4 ef6 25.gf2 ef4 26.fe3 hg3 27.dc5! bd6 28.cd4 de5 29.dc3 30.hh6= majburiy durangga olib kelardi.
22.cb4 ef6 23.dc3! hg3 24.hh6 fg5 25.hf4 ee1 26.cd4 ce3 27.bc5 db4 28.ac5 ec3! 29.cb6 cd6 30.ba7 ed2 31.ab8 ce5 32.ba7!
(O’yinni ohirida oqlar juda ehtiyotkorlik bilan o’namoqda.32.ab6? de1 33.bc7 ea5 34.cd8 eh2 35.be5 hc7 36.db6 ac7X.) Durrangga rozi bo’lishdi.
|
| |
ed2 fe7 8.de3 gh6 9.ef4 ge3 10.fd4 hf2 11.ge3 ef6 12.dc5 fe5 13.cb6

|
ed2 fe7 8.de3 gh6 9.ef4 ge3 10.fd4 hf2 11.ge3 ef6 12.dc5 fe5 13.cb6
|
bet | 22/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 7.ed2 fe7 8.de3 gh6 9.ef4 ge3 10.fd4 hf2 11.ge3 ef6 12.dc5 fe5 13.cb6
Bir necha yurishdan so’ng qoralar taslim bo’lishdi.
Ikkinchi bob
Markaz uchun kurash
V. Romanov – B.Blinder
Yurish qoralardan.
7 … gf4 8.eg5 ed6 9.ce7 df2 10.ge3 fe7
Bir qarashdan, 7-yurishda qoralar tomonidan tanlangan va vaziyatni ancha soddalashtiruvchi dona almashinuvi kurashdan voz kechishni, tinchgina durrang o’yinni taklif etishni anglatadi. Lekin aslida bunday emas. Qoralar, dona almashtiruviga qo’l urib, quyidagicha mulohaza yuritishgan. Birinchidan, 7 … ed4 8.gf4 db6 9.fh6 dan keyin hosil bo’ladigan vaziyat oqlar uchun qulay deb o’ylashgan va bunga yo’l qo’yishmagan. Ikkinchidan – va bu eng asosiysi – almashinuvdan keyingi vaziyat ularga mazmundorlikka boy tuyulgan.
Albatta, qoralarning ustunligi haqida gapirmasa ham bo’ladi. Lekin ushbu vaziyatning tashqi ko’rinishdan soddaligida uning butun ruhiy holati yashiringan.Oqlarning o’yin usuli oddiy, lekin tavakkal qilishga urinish asta-sekin ularning vaziyatining keskin yomonlashuviga olib keladi va bu aynan ortga yo’l qolmaganda namoyon bo’ladi. Qoralar tomonidan shunisi ham hisobga olinganki, ba’zi sport ustalari kam sonli donalar va ochiq vaziyatlar bilan uzoq o’ylab o’tirish shart emas – har doim durang yo’li topiladi deb noto’g’ri o’ylashadi.
Shunisi qiziqki, 1951-yilda xuddi shunday, ko’rinishidan sodda vaziyatda o’ylanmay qilingan yurishlari tufayli V.Kaplan aynan xuddi shunaqa og’ir ahvolga tushib qolgandi. Kurash davomida vaziyatning sodda ko’rinishiga ishonib, e’tiborni pasaytirish mumkin emas – o’z o’yinini takomillashtirishni xohlagan har bir o’yinchi ushbu qoidaga rioya qilishi kerak.
11.ef2 gf6 12.bc3?
Birinchi kichik xatolik 12.ed4=
12…hg7
Q oralar asta-sekin markazdagi vaziyatini kuchaytirib borishmoqda. Hozir ular muhim 13.fg3 yurishiga to’sqinlik qilishmoqda.
13.cb4?
Ko’rinishidan, bu yurish raqib tomonidan xonasining egallashiga halal berish uchun qilinganga o’xshaydi. Lekin qoralar ushbu nazorat nuqtasini egallash imkonini qo’lga kiritishmoqda. 13.cb2 yurish va qulay vaqtda, cd4 orqali almashinuvni amalga oshirish bilan markazni egallash maqsadga muvofiq edi. O’yindagi yurishdan so’ng, oqlar o’yinni tenglashtirish imkonidan mahrum bo’lishdi.
|
| |
ILM-FAN VA INNOVATSIYA - Ilmiy-amaliy konferensiyasi

ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
34
14.Juraev, Muzaffarjon Mansurjonovich. "Methodological foundations for improving the
content of training future ict teachers in the conditions of digital transformation of education."
(2022): 9-11.
15.Melikyzievich, Siddikov Ilkhom, et al. "THE METHOD OF REFERENCE TESTS FOR THE
DIAGNOSIS OF DIGITAL DEVICES." International Journal of Early Childhood Special Education
14.7 (2022).
16.Mansurjonovich, Juraev Muzaffarjon. "Designing an electronic didactic environment to
ensure interdisciplinary integration in the teaching of" Informatics and information
technologies" during professional education." Confrencea 11.11 (2023): 78-82.
17.Mansurjonovich,
Juraev
Muzaffarjon,
and
Aroyev
Dilshod
Davronovich.
"INTERDISCIPLINARY INTEGRATION IS AN IMPORTANT PART OF DEVELOPING THE
PROFESSIONAL TRAINING OF STUDENTS." Open Access Repository 9.1 (2023): 93-101.
18.Juraev, M. M. "ZY Xudoyberdiyev Theoretical analysis of the continuity model of computer
science and information technology in the System of professional education." European
Scholar Journal (ESJ)//ISSN (E): 2660-5562.
19.Xudayberdiyev, Zayniddin Yavkachevich, and Muzaffarjon Mansurjonovich Juraev.
"Theoretical analysis of the continuity model of computer science and information technology
in
the
system
of
professional
education."
(2021).
|
ILM-FAN VA INNOVATSIYA - Ilmiy-amaliy konferensiyasi

|
Ilmiy-amaliy konferensiyasiBog'liq Ilm-fan 0108ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
32
qo`yilgan bo`sh joylar xatolik yuz berishiga olib kelishi mumkin. Bitta probel bilan bo`sh joy
hosil qilish yaxshi qaror emas uni o`rniga to`rta probel yoki Tab belgisini ishlatish kerak.
Odatda dasturlash tillarida abzats kodni oson o’qilishi uchun ishlatiladi. Ammo Pythonda
abzats kodning blokini ajratib ko’rsatadi. Misol keltiramiz: if 5 > 2: print("Besh ikkidan katta")
Agar kodimizni mana bunday tarzda yozsak dasturda xatolik yuz beradi: if 5 > 2: print("Besh
ikkidan katta") Pythonga kiritilgan amallar bir xil shablonda yoziladi. Bunda asosiy amal ikki
nuqta bilan tugatiladi va uning orqasidan kiritilgan blok kodi ham joylashadi. Odatda, asosiy
amalning ostidagi satr bo`sh joy bilan ajratiladi. Bazan bir nechta amalni bitta satrga nuqtali
vergul bilan ajratgan holda yozish mumkin. a = 1; b = 2; print(a, b) Buni ko`p ham qo`llamang!
Yaxshisi bunday qilmang, o`qishga noqulay.
Pythonda o`zgaruvchilar Biror ma'lumotni saqlash va uning ustida turli amallarni bajarish
uchun bizga o'zgaruvchilar yordam beradi. O'zgaruvchining qiymati, o'z nomi bilan aytib
turibdiki, o'zgarishi mumkin. Unda xohlagan qiymatni saqlash mumkin. O'zgaruvchilar
kompyuter xotirasidagi joy bo'lib, u yerda siz biror ma'lumotni saqlaysiz. O'zgaruvchining
konstantadan farqi, o'zgaruvchiga dastur ishlashi davomida (run time) murojaat qilib, uning
qiymatini o'zgartira olamiz. Konstantaga esa oldindan ma'lum bir qiymat beriladi va bu
qiymatni o'zgartirib bo'lmaydi. Pythonda o’zgaruvchilar ularni qiymatlarini tenglashtirish
bilan hosil qilinadi. O’zgaruvchilarning turini alohida e’lon qilish shart emas. Pythonda
barchasi avtomatik tarzda ishlaydi: x = 5 y = "Salom dunyo" O’zgaruvchilarni hosil qilish
O’zgaruvchilar ma’lum bir turdagi qiymatni o’zida saqlovchi konteynerlardir. Boshqa
dasturlash tillaridan farqli, Python o’zgaruvchilarni e’lon qilish uchun alohida buyruqqa ega
emas. O’zgaruvchilar ularga qiymatni tenglashtirish orqali hosil qilinadi. Quyida biz 2 ta
o’zgaruvchini 2 xil trudagi qiymatga biriktiramiz va ekranga chiqaramiz: x = 5 y = "Python"
print(x) print(y) O’zgaruvchilarni qaysi turda ekanligni e’lon qilish shart emas. Buni Python
avtomatik tarzda aniqlaydi. O’zgaruvchilarning turlarini kodning istalgan qismida o’zgartirish
ham mumkin. x = "Dastur" # x-satr x = 5 # x endi butun son print(x) Satrli o’zgaruvchilar
qo’shtirnoq yoki bittalik tirnoqlar ichiga yozilish bilan e’lon qilinishi mumin: x = "Dastur" #
ikkala o'zgaruvchi ham bir xil y = 'Dastur’.
Python operatorlari Operatorlar o’zgaruvchi va qiymatlar ustida amallar bajarish uchun
ishlatiladi. Python operatorlari quyidagilar:
1.
Arifmetik operatorlar
2.
O’zlashtirish operatorlar
3.
Taqqoslash operatorlari
4.
Mantiq operatorlari
5.
Aniqlash operatorlari
6.
A’zolik operatorlari
7.
Bitli operatorlar
Arifmetik operatorlar Arifmetik operatorlar odatiy matematik amallarni bajarish uchun
ishlatiladi:
+ Qo’shish x+y
- Ayirish x-y
* Ko’paytirish x*y
/ Bo’lish x/y
% Qoldiqli bo’lish x%y
|
| |
ILM-FAN VA INNOVATSIYA - Ilmiy-amaliy konferensiyasi

|
Ilmiy-amaliy konferensiyasiBog'liq Ilm-fan 0108ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
33
// Butunli bo’lish x//y
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Дмитрий Мусин. Самоучитель Python. 2015 г
2.Juraev, Muzaffarjon Mansurjonovich. "Prospects for the development of professional
training of students of professional educational institutions using electronic educational
resources in the environment of digital transformation." Academicia Globe: Inderscience
Research 3.10 (2022): 158-162.
3.Juraev, Muzaffarjon Mansurjonovich. "The value of open mass competitions in the process of
digitalization of extracurricular activities of schoolchildren." Web of Scientist: International
Scientific Research Journal 3.10 (2022): 338-344.
4.Jo‘rayev, Muzaffarjon. "Professional ta’lim jarayonida fanlararo uzvilik va uzliksizlikni
ta’minlash o ‘quvchilari kasbiy tayyorgarligining muhim omili sifatida." Zamonaviy dunyoda
amaliy fanlar: Muammolar va yechimlar 1.29 (2022): 43-46.
5.Juraev, M. M. "OA Qo ‘ysinov Description of the methodological basis for ensuring
interdisciplinary continuity of the subject “Computer Science and Information Technology” in
vocational education." JournalNX-A Multidisciplinary Peer Reviewed 7.10 (2021).
6.Mansurjonovich, Juraev Muzaffarjon. "Description of the Methodological Basis for Ensuring
Interdisciplinary Continuity of the Subject" Computer Science and Information TECHNOLOGY"
in Vocational Education." JournalNX 7.10: 223-225.
7.Khasanov, A. R. (2022). LEARNING IS A COMPETENCY-BASED APPROACH AS A CONTENT
UPDATE STEP. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 10(12), 217-223.
8.Khasanov, A. R. (2022). Development of information competence of future informatics
teachers as a pedagogical problem. Open Access Repository, 9(12), 73-79.
9.Xasanov, A. R. (2021, May). USE OF MODERN PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES AND
INTERACTIVE METHODS IN TEACHING COMPUTER SCIENCE. In E-Conference Globe (pp.
198-199).
10.Mansurjonovich, Juraev Muzaffarjon. "CURRENT STATUS OF THE SCIENCE OF
INFORMATICS AND INFORMATION TECHNOLOGIES IN THE PROFESSIONAL EDUCATION
SYSTEM, EXISTING PROBLEMS AND SOLUTIONS, PRINCIPLES AND CONTENT OF THE
SCIENCE ORGANIZATION." Galaxy International Interdisciplinary Research Journal 10.12
(2022): 327-331.
11.Mansurjonovich, Juraev Muzaffarjon. "Professional Educational Institutions Theoretical
and Practical Basis of Development of the Content of Pedagogical Activity of Teachers of"
Information and Information Technologies"." Open Access Repository 9.12 (2022): 85-89.
12.Mansurjonovich, Juraev Muzaffarjon. "Experience Of Cambridge Curricula In Ensuring The
Continuity Of Curricula In The Field Of “Computer Science And Information Technology” In
The System Of Professional Education." The American Journal of Interdisciplinary Innovations
and Research 3.11 (2021): 26-32.
13.Juraev, Muzaffarjon Mansurjonovich. "Theoretical and practical principles of improving the
content of the pedagogical activity of ICT teachers of professional educational institutions in
the conditions of information of education." (2022).
|
| |
Startyomi to ‘la tormozlanish rejimida tekshirish

Generatorni tekshirish. 0 ‘t oldirish tizimi ulanadi.
Almashlab
u lag ic h (26) « G 2 5 0 » h o l a t ig a q o ‘y ila d i, a v to m o b il dvigateli
tu g m a c h a (24) « П у с к » y o r d a m id a ishga tushiriladi va tu g m a c h a
(27) «Больш е» y o r d a m i d a dvigatel tirsakli
vali aylanishlar soni
sekin-asta oshiriladi, v o ltm e tr (18) orqali
ge ne ra torni yuklamasiz
ishlab ch iq a ray o tg a n k u chlanishi nominal qiym atga yetkaziladi.
T a x o m e tr orqali a y la n is h la r soni kuzatiladi,
b u n d a tirsakli val va
g e n e ra to r u z a tm a la r koeffitsientini hisobga olgan holda texnik tav-
sifnom a bilan solishtiriladi. Agar generator uyg‘o nm asa, gen era
t o r uyg‘otuvch i c h u l g ‘a m in i kuchlanish
rostlagichid an chetlab
o ‘tuvchi a k k u m u la to r batarcyasiga ulovchi tu g m a c h a (22) «Воз
буж дение» bosilib, g e n e r a to r uyg'otiladi.
G e n e r a t o r y u k la m a s iz kerakli natijani bersa,
navbatdagi re-
j im yuk lam a ostid a tek sh irila d i. Buning u c h u n alm ashlab ulagich
(23) ni «6000» holatiga q o ‘yiladi, sekin-asta reostat dastagi (32)ni
b urab a m p e r m e t r (1 9 ) orqali yuklama to k in in g oshishi kuzati
ladi. G e n e r a to r k u c h la n is h i aylanishlar
chastotasini oshirish hiso-
biga n om inal q i y m a td a ushlab turiladi. Y uk la m a tok qiymati tav-
sifnom ada berilgan q iy m a tg a yetganda ta x o m e tr ( 21) ko‘rsatkichi
b o ‘yicha (u za tm a koelTitsienti hisobga olingan holda)
generator
rotori chastotasi a n iq la n a d i va texnik tavsifnom aga solishtiriladi.
Tavsiya qiish tizimlai o’zi nima?

|
Tavsiya qiish tizimlai o’zi nima?
|
bet | 2/6 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 4,42 Mb. | | #153176 |
Tavsiya qiish tizimlai o’zi nima?
Texnik jihatdan tavsiya qilish tizimi – bu iste’molchilarni qiziqtirishi mumkin bo’lgan mahsulotlar, tovarlar, yoki xizmatlarni tavsiya qilishga mo’ljallangan algoritmlar, dasturlar yoki xizmatlar majmuasidir.
Tavsiya tizimlari saytga tashrif buyuruvchilarning hohish-istaklari, qiziqishlarini tahlil qiladi va kelajakda ularga nima yoqishi mumkinligini taxmin qilishga harakat qiladi. Ularning algoritmlari ko'pincha machine learning asosida quriladi: sun'iy intellekt foydalanuvchi tanlovidan o'rganadi va ularga yangi imkoniyatlarni taqdim etadi.
Masalan, Disney media kutubxonasini arxivlash uchun AWS Machine Learning dan foydalanadi. AVS Machine Learning vositalari media kontentini avtomatik ravishda belgilaydi, tavsiflaydi va saralaydi, bu esa Disney yozuvchilari va animatorlariga Disney qahramonlarini tezda qidirish va ular bilan tanishish imkonini beradi.
Texnik jihatdan tavsiya qilish tizimi – bu iste’molchilarni qiziqtirishi mumkin bo’lgan mahsulotlar, tovarlar, yoki xizmatlarni tavsiya qilishga mo’ljallangan algoritmlar, dasturlar yoki xizmatlar majmuasidir.
Tavsiya tizimlari saytga tashrif buyuruvchilarning hohish-istaklari, qiziqishlarini tahlil qiladi va kelajakda ularga nima yoqishi mumkinligini taxmin qilishga harakat qiladi. Ularning algoritmlari ko'pincha machine learning asosida quriladi: sun'iy intellekt foydalanuvchi tanlovidan o'rganadi va ularga yangi imkoniyatlarni taqdim etadi.
Masalan, Disney media kutubxonasini arxivlash uchun AWS Machine Learning dan foydalanadi. AVS Machine Learning vositalari media kontentini avtomatik ravishda belgilaydi, tavsiflaydi va saralaydi, bu esa Disney yozuvchilari va animatorlariga Disney qahramonlarini tezda qidirish va ular bilan tanishish imkonini beradi.
Tavsiya qilish tizimlari paydo bo’lishi
Tavsiya qilish tizimlari paydo bo’lganiga unchalik kop bollgani yoq. 1990 yili shved olimi Yussi Karlgren ilk marta uni “Raqamli kitob javoni” deb tilga olgan edi. Bu ish kelgusi tadqiqot ishlarining poydevori bo’lib xizmat qildi.
2000 yillarda tavsiya qilish algoritmlari elektron tijoratning tarmog’iga kirib bordi. Ushbu sohadagi kashshoflardan biri bu Amazon onlayn chakana sotuvchisi hisoblanadi.
2006 yilda o'sha paytda DVD-disklarni obuna asosida ijaraga berish bilan shug’ullanuvchi Netflix kompaniyasi 1 million dollarlik mukofot jamg'armasi bilan eng yaxshi tavsiya algoritmi uchun tanlovni boshladi. Uni olish uchun mustaqil ishlab chiquvchilar tavsiya algoritmining aniqligini 10% ga yaxshilashlari kerak edi. 2009 yilda sovrin Bellkor's Pragmatic Chaos jamoasiga topshirildi.
2010 yilda tavsiya qilish tizimlari ijtimoiy tarmoqlarda paydo bo'ldi. Bugungi kunda mashhur platformalarning aksariyati xronologik lentadan foydalanishdan voz kechib, uning o’rnini algoritmik lenta egalladi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
|
bet | 6/6 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 4,42 Mb. | | #153176 |
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. https://timeweb.com/ru/community/articles/chto-takoe-rekomendatelnye-sistemy-i-kak-rabotayut-algoritmy-rekomendaciy
2. https://forklog.com/cryptorium/ai/chto-takoe-rekomendatelnye-sistemy
3. Рекомендательные системы – что это и как они работают (sravni.ru)
Ilovalar
1-ilova
Р
2-ilova
Video hosting bo'yicha tavsiyalar
3-ilova
Kontentga asoslangan tavsiyalar
4-ilova
Hamkorlik filtrlash usuli
5-ilova
Bilimlarga asoslangan filtrlash
6-ilova
Gibrid tavsiya tizimlari
|
| |
Tavsiya qilish tizimlaridan foydalanishning maqsadi

|
Tavsiya qilish tizimlaridan foydalanishning maqsadi
|
bet | 3/6 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 4,42 Mb. | | #153176 |
Tavsiya qilish tizimlaridan foydalanishning maqsadi
Tavsiya qilish tizimlaridan foydalanishning maqsadi iloji boricha ko'proq auditoriyani jalb qilish va ushlab turish, bu esa o’z navbatida sotishni rag’batlantiradi. Tavsiyani shakllantirish uchun tizim turli xil ma'lumotlarni tahlil qiladi – iste'molchining ijtimoiy tarmoqdagi profilidagi shaxsiy ma'lumotlaridan, qilingan va qilinmagan xaridlardan tortib, uning so'rovlariga qadar qidiruv tizimlarida. Natijada, foydalanuvchi uchun qiziqarli bo'lishi mumkin bo'lgan takliflar ekranda ko'rsatiladi.
Tavsiyalar turli sohalarda qo'llaniladi: onlayn-do'konlarda "ular ushbu mahsulot bilan sotib olishadi" yoki "sizga yoqishi mumkin"bo'limlarida mahsulotlarni tanlash taklif etiladi. Tavsiya algoritmlari yordamida ommaviy axborot vositalari foydalanuvchiga qiziqarli materiallarni ko'rsatish imkoniyatiga ega va ijtimoiy tarmoqlar do'stlarga ma'lum odamlarni qo'shishni taklif qiladi.
Tavsiyalar tizimi qanday ishlaydi
Tavsiya tizimi algoritmini ko‘rib chiqamiz:
1. Avvalo foydalanuvchilar to‘g‘risidagi ma’lumotlar, shu jumladan, oldingi xaridlar, baholashlar, ko‘rib chiqish, shuningdek, tashrif buyurgan sahifalar va ijtimoiy aloqalar to‘g‘risidagi ma’lumotlar yig‘iladi. Shundan so‘ng yig‘ilgan ma’lumotlar asosida foydalanuvchilar profili yaratiladi, ularda ularning istaklari va manfaatlari aks etadi.
2. Shundan so‘ng maxsus ishlab chiqilgan algoritm bo‘yicha tavsiya tizimi iste’molchilar va ob’ektlar o‘rtasidagi o‘xshashlikni baholaydi. Bunda foydalanuvchi profillarining o‘xshashligi va elementlar o‘rtasidagi o‘xshashliklar tahlil qilinadi. Masalan, A foydalanuvchisi va B foydalanuvchisi o‘xshash afzalliklarga ega bo‘lsa, A foydalanuvchiga ham B foydalanuvchiga ma’qul keladigan narsalar mos kelishi mumkin.
3. Keyingi qadamda tavsiya tizimlari ulkan hajmdagi kontentni filtratsiyadan o’tkazishni qo‘llab-quvvatlaydi va belgilangan foydalanuvchi uchun qanday elementlar eng mos ekanini belgilaydi. Janr, vaqt, joylar bo‘yicha filterlar ishga tushirilishi mumkin.
4. Shuningdek, algoritmlar tavsiyalarni yanada yaxshilash, modelni yangilash ustida ishlash uchun foydalanuvchining taklif etilayotgan elementlarga qaratilgan reaktsiyasini hisobga oladi. Masalan, agar onlayn-kinoteatr tomoshabinlari taklif qilingan filmni ijobiy baholasa, kelajakda tavsiyalarni shakllantirishda algoritm buni hisobga oladi.
|
| |
e1-d2! c3:e1 2.e3-d4! c5:g5 3.h4:d8! h2:f4 4.a1-b2 e1:h4 5.g1-f2 h4:e1 6.b2-c3 e1:b4 7.a3:e7 f8:d6 8.h6:c5 b6:d4 9.d8:g5 X

|
e1-d2! c3:e1 2.e3-d4! c5:g5 3.h4:d8! h2:f4 4.a1-b2 e1:h4 5.g1-f2 h4:e1 6.b2-c3 e1:b4 7.a3:e7 f8:d6 8.h6:c5 b6:d4 9.d8:g5 X
|
bet | 135/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 74. 1.e1-d2! c3:e1 2.e3-d4! c5:g5 3.h4:d8! h2:f4 4.a1-b2 e1:h4 5.g1-f2 h4:e1 6.b2-c3 e1:b4 7.a3:e7 f8:d6 8.h6:c5 b6:d4 9.d8:g5 X.
75. 1.c1-d2! a3:c1 2.d4-c5 d6:b4 3.e3-f4 c1:g5 4.h6:f8 b4:d2 5.a5-b6 a7:c5 6.f8:e7 d8:f6 7.g1-f2 X.
76. 1.c3-b4! a5:c3 2.a1-b2! c3:a1 3.a3-b4 a1:f6 4.d6-c7 d8:b6 5.b4-c5 b6:d4 6.c1-d2 e3:c1 7.g1:e7 f8:d6 8.h2:f4 c1:g5 9.h6:h6 X.
77. 1.c1-b2! a3:g1 2.e1-f2 g1:e3 3.g3-f4 e5:g3 4.h2:a3 a7:c5 5.a3:d2 X.
78. 1.g1-f2! a3:c1 2.f2-g3! d6:b4 3.g5-h6 c1:g5 4.h6:a3 h2:d6 5.a3:h4 a5-b4 6.h4-e7! X.
79. 1.g3-f4!! e5:e1
(1 … a3:e3 2.f2:b6 e5:g3 3.g5-h6 X.)
2.g5-h6 a3:e3 3.h6:a3 e1:b4 4.a3:f2 a5-b4 5.f2-e1! b4-a3 6.e1-c3 X.
80. 1.e5-f6! g7:e1 2.g1-f2 b6:d4 3.f2:a5 d4:f2 4.c1-d2 e1:c3 5.a5:h4 X.
81. 1.g3-h4! c5:c1 2.h4:b6! e5:g3 3.b6-a5! c1:f4 4.e1-f2 g3:b4 5.a5:g5 d6-e5 6.g5-e3 f8-e7 7.e3-b6 X.
82. 1.b2-c3! g5:g1 2.c1-b2! a3:c1 3.g3-f4 c1:g5 4.e5-f6 g7:e5 5.d4:a5 g1:b6 6.a5:h4 X.
83. 1.e3-d4 c7-b6 2.f2-g3! h4:f2 3.d2-e3 f6:h4 4.d4:a5 f2:b2 5.b4-c5 d6:b4 6.a5:a1 X.
84. 1.a3-b4!! 1 … c5:c1
(1 … c3:a1 2.b4:f8 a1-b2 3.a7:c5 b2-a3 4.e5-f6! a3:g3 5.f8:b4! h6:d2 6.b4:h4X.) (1 … c3:a5 2.e5-f6 e7-d6 3.d4-e5 a5-b4 4.e3-d4 c5:e3 5.f4:d2 d6:f4 6.a7:a3 f4-g3 7.f6-e7 h6:f4 8.e7-d8 X.)
2.d4:b2 c1:a3 3.a7:c5 a3:d6 4.e5-f6 d6:g3 5.f6:a5 h6:d2 6.a5:h4 X.
85. 1.d2-e3! c3:a5 2.e3-d4! c5:g1 3.a3-b4! a5:c3 4.a1-b2 c3:a1 5.e1-d2 a1:g7 6.h6:a7 h4:f6 7.d2-e3 g1:b6 8.a7:d8 X.
86. 1.g3-h4! e5:e1 2.h4:d8 a3:c1 3.e3-f4! c1:g5 4.d8:h4 e1:b4 5.h6-g7 h8:f6 6.h4:a3 X.
87. 1.c1-d2! a3:c1 2.h4-g5! h6:h2 3.c3-d4 e5:c3 4.d2:h6 c1:f4 5.h6:a7 X.
88. 1.e5-d6! c7:e5 2.a3-b4! c5:a3 3.c1-d2 a3:c1 4.c3-b4 a5:g3 5.h2:h6 c1:f4 6.h6:a7 X.
89. 1.a1-b2! a5:a1 2.d2-c3 d4:b2 3.a3-b4 c5:a3 4.e3-d4 e5:c3 5.e1-d2 c3:g3 6.h2:c5 X.
90. 1.c3-d4! e5:a1 2.f2-e3 a5:c3 3.g1-f2! d6:b4 4.e1-d2! c3:e1 5.e3-d4 a1:e5 6.f4:h6 h2:f4 7.h6:h4 e1:g3 8.h4:f2 X.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
e1-d2! c3:e1 2.e3-d4! c5:g5 3.h4:d8! h2:f4 4.a1-b2 e1:h4 5.g1-f2 h4:e1 6.b2-c3 e1:b4 7.a3:e7 f8:d6 8.h6:c5 b6:d4 9.d8:g5 X
|
C++ code - Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Algoritmlash va Loyihalash

|
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Algoritmlash va Loyihalash
|
bet | 2/2 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 4,32 Mb. | | #246725 |
Bog'liq G`ulomov KamronC++ code
#include
#include
#include
#include
using namespace std;
const double EPSILON = 1e-10;
// Simplex algoritmi
vector simplex(vector>& A, vector& b, vector& c) {
int m = b.size(), n = c.size();
vector> tableau(m + 1, vector(n + m + 1));
// Tableauga kiritish
for (int i = 0; i < m; ++i) {
for (int j = 0; j < n; ++j) {
tableau[i][j] = A[i][j];
}
tableau[i][n + i] = 1;
tableau[i][n + m] = b[i];
}
// Maqsad funktsiyasini qo'shish
for (int j = 0; j < n; ++j) {
tableau[m][j] = -c[j];
}
// Simplex algoritmini boshlash
while (true) {
// qatlamalardan chiqish
int pivot_col = min_element(tableau[m].begin(), tableau[m].end() - 1) - tableau[m].begin();
if (tableau[m][pivot_col] >= -EPSILON) {
break; // Optimallashtirilgan
}
// pivot ustunni tanlash
int pivot_row = -1;
double min_ratio = numeric_limits::infinity();
for (int i = 0; i < m; ++i) {
if (tableau[i][pivot_col] > EPSILON) {
double ratio = tableau[i][n + m] / tableau[i][pivot_col];
if (ratio < min_ratio) {
min_ratio = ratio;
pivot_row = i;
}
}
}
if (pivot_row == -1) {
throw logic_error("Infinitiyada resurslar mavjud");
}
// pivot elementni qayta ishlang
for (int j = 0; j <= n + m; ++j) {
if (j != pivot_col) {
tableau[pivot_row][j] /= tableau[pivot_row][pivot_col];
}
}
tableau[pivot_row][pivot_col] = 1;
// qatorlarni yangilash
for (int i = 0; i <= m; ++i) {
if (i != pivot_row) {
for (int j = 0; j <= n + m; ++j) {
if (j != pivot_col) {
tableau[i][j] -= tableau[i][pivot_col] * tableau[pivot_row][j];
}
}
tableau[i][pivot_col] = 0;
}
}
}
// Yechimlarni izlash
vector solution(n);
for (int i = 0; i < m; ++i) {
int one_index = find(tableau[i].begin(), tableau[i].end() - 1, 1) - tableau[i].begin();
if (one_index != n + m) {
solution[one_index] = tableau[i][n + m];
}
}
return solution;
}
int main() {
// Ko'rsatkichlar va shartlar
vector> A = {
{15, 10, 5},
{10, 4, 12},
{4, 15, 10}
};
vector b = {255,216,294};
vector c = {1800,2000,1500}; // Maqsad funktsiyasi
// Simplex algoritmini chaqirish
vector solution = simplex(A, b, c);
// Ekranga chiqarish
cout << "Optimal yechimlar:" << endl;
for (int i = 0; i < solution.size(); ++i) {
cout << "x(" << i+1 << "): " << solution[i] << endl;
}
// Umumiy daromadni hisoblash
double optimal_daromad = 0;
for (int i = 0; i < solution.size(); ++i) {
optimal_daromad += solution[i] * c[i];
}
cout << "Optimal daromad: " << optimal_daromad << endl;
return 0;
}
|
| |
Gaz sanoatinig tarixi, xozirgi holati va istiqbollari

GAZ SANOATINIG TARIXI, XOZIRGI HOLATI VA
ISTIQBOLLARI.
Hozirgi vaqtda tabiiy yonuvchi gaz mamlakat
infratuzilmasining ishlashi
uchun zarur bo'lgan eng muhim yog′ilg′ilardan biridir. Zamonaviy sharoitda xalq
xo'jaligining rivojlanishi gaz iste'molining sezilarli darajada ko'payishi bilan
bog'liq.
Tabiiy
yonuvchan gazlar uy sharoitida, shahar va energetika ob'yektlarida,
sanoat va transportda qattiq va suyuq yoqilg'ini almashtirishga qodir bo'lgan
iqtisodiy va ko'p qirrali yoqilg′i vositasidir.
Shaharlarning gaz sanoati - bu gaz tarmoqlari, gazni tartibga solish va
taqsimlash punktlari va gazni yoqish moslamalarini o'z
ichiga olgan murakkab
muhandislik tizimi.
Gazni sanoatning texnologik ehtiyojlari uchun ishlatish yoqilg'i tannarxini
pasaytiradi, unumdorlikni oshiradi va agregatlarning ishlash ko'rsatkichlarini
yaxshilaydi, kimyo sanoatida ishlab chiqarishning texnik va iqtisodiy
ko'rsatkichlarini yuqori bo′lishini ta′minlaydi va qishloq xo'jaligi
mahsulotlaridan
foydalanishni kamaytiradi.
Iqtisodiyotning real sektorining barqaror ishlashini ta′minlash, respublikaning
etakchi tarmoqlari va kichik biznes korxonalari yonilg′i-energetika resurslari
iste′molini ko′paytirishni ta′minlaydi. Ichki va tashqi bozorlarga tabiiy gaz etkazib
berish hajmi oshib borishi bilan, gaz uzatish va
gaz taqsimlash tizimlarinig
ishonchli ishlashini ta′minlagan holda, gaz uzatish tizimini rivojlantirish va gaz
ta′minoti tizimini takomillashtirish zarurati ortib bormoqda.
Shunga qaramay, faol ravishda gaz qazib olish, rivojlangan
transport va gaz
iste'mol ta'minoti infratuzilmasi, shuningdek, chet
elga olib kirishning yaxshi
yo'lga qo'yilgan tizimiga qaramay, mamlakatimizda iste'molning o'sishi jarayonida
"mavsumiylik" muammosi paydo bo'ldi. Mavsumiylik sovuq mavsumda tabiiy gaz
is′temolining sezilarli darajada oshishini anglatadi, issiq davrdan farqli ularoq,
sovuq mavsumda
ishlab chiqarish, aksincha biroz kamayadi.
Ushbu muammoni hal qilish uchun gazni maqbul saqlash inshoatlarini qurish
texnologiyasi ishlab chiqilgan va ishlatilmoqda. Hozirgi vaqtda yer osti gaz
omborlarining qurilishi eng katta natijani bermoqda. Yer ustidagi gaz sig′imlarilari
kichik ko′lamda hali ham qo'llanilmoqda. Shunday qilib,
yer osti gaz zaxiralari
bo'yicha har qanday tadqiqotlarning asosiy yo'nalishi ularni qurish usullarini tahlil
qilishdir.
Ushbu darslikning maqsadi talabalarni gazlarni saqlash usullari, shuningdek
yer osti gaz omborlarini qurish va ulardan foydalanish usullari bilan tanishtirish va
ulardan eng samaralilarini tanlashdan iborat.
YAdroviy nurlanishlar. YAdroviy nurlanishlarni qayd qilish. Tezlatgichlar

|
YAdroviy nurlanishlar. YAdroviy nurlanishlarni qayd qilish. Tezlatgichlar
|
bet | 6/7 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 133 Kb. | | #112769 |
Bog'liq 1403710664 463108. YAdroviy nurlanishlar. YAdroviy nurlanishlarni qayd qilish. Tezlatgichlar
Radioaktiv moddalarning nurlanish barcha tirik organizmlarga kuchli ko’rsatadi. Nurlanishning biologik ob’ektlarni nobud qiluvchi ta’sirining mohiyati hali yetarlicha o’rganilmagan.
Tirik organizmlarga nurlanishning ta’siri nurlanish dozasi ( yutilgan doza ) bilan xarakterlanadi. XBS da yutilgan nurlanish dozasi grey ( Gr ) birligida o’lchanadi. Bu birlikdan tashqari XBS ga kirmaydigan rad birligida ham o’lchanadi. Radiatsion muhofaza bo’yicha xalqaro komissiya nurlanishlar bilan ishlovchi kishilar uchun mumkin bo’lgan chegaraviy doza deb 0.05 Gr ni belgilangan. Qisqa muddat ichida olingan 3-10 Gr nurlanish dozasi o’limgacha olib boradi.
Harqanday radiatsiya manbai bilan ishlashda nurlanishning ta’sir doirasiga tushishi mumkin bo’lgan barcha kishilarni radiatsiyadan muhofaza qilish tadbirlarini ko’rish zarur.
Nurlanish dozasini dozimetr deb ataluvchi asboblarda o’lchanadi. U yadroviy zarralarni qayd qiluvchi asbobdir.
Muhit orqali o’tgan zarralar energiyasini ularni o’lchash va qayd qilish uchun qulay bo’lgan boshqa turdagi energiyaga aylantirib beruvchi qurilmalarga elementar zaralarni kuzatish va qayd qilish qurilmalari deyiladi.
Zarra muhit orqali o’tganda ro’y berishi mumkin bo’lgan jarayonlar turiga qarab detektorlar ionizatsion, radiolyuminessent, kimyoviy, zaryadli, radionuqsonli detektorlarga bo’linadi. Bulardan tashqari ionizatsion kamera, proporsional sanagich, Geyger-Myuller sanagichi, yarim o’tkazgichli detektorlar, Vilson kamerasi, pufakli kameralarda va qalin qatlamli fotoemulsiya usullari bilan ham zarralar va yadrolar orasida kuzatiladigan ajoyib rreaksiyalarni ham kuzatish mumkin.
Atom yadrosining ichki xossalarini o’rganishning yagona yo’li, bu yadroning elementar zarralar va elementar bo’lmagan zaralar bilan to’qnashuvini kuzatishdan iborat. Bunda zarralar katta kinetik energiyalarga ega bo’lishlari zarur. Bunday energiyali zaralar radioaktiv yemirilish vaqtida hosil bo’lmaydi. SHuning uchun bunday energiyali zarralar oqimini hosil qilish uchun maxsus qurilmalardan foydalaniladi. Juda katta energiyali zarrachalarni yuzaga keltiruvchi qurilmalarga tezlatgichlar deyiladi. Har qanday tezlatgich – tezlatilayotgan zarrralar manbaidan, tezlatuvchi kamera va tezlatilgan zarralar yo’naltiriladigan nishondan iborat bo’ladi.
|
| |
Fizik o’lchashlar, fizik kattaliklar

Fizik o’lchashlar, fizik kattaliklar: Fizikada aniq o’lchashlar asosiy rol o’ynaydi. Bu o’lchashlarda fizik kattaliklar aniqlanadi. Fizik kattaliklarga misollar sifatida kuch, tezlik, tezlanish va boshqa kattaliklarni keltirish mumkin. Fizik kattaliklar jismning xossasini yoki fizik jarayonning xarakteristikasini ifoda etadilar va ularni aniq miqdoriy tomondan o’lchash mumkin. Fizik kattaliklarni o’lchaganda ularni birlik deb qabul qilingan kattalikka nisbatan solishtirib, miqdoriy belgilanadi. Fizikadagi barcha ilmiy ishlarda fizik kattaliklarni aniq o’lchash tajribaning asosiy qismi hisoblanadi.
Fizik qonunlar: Barcha hodisalar va jarayonlar o’zaro bir-biri bilan bog’langan holda sodir bo’ladi. Kuzatish va tajriba yo’li bilan bu bog’lanishlar qonuniyatlari aniqlanadi va ulardan umumiy xarakterga ega bo’lgan qonuniyatlar fizik qonunlarni tashqil etadi. Har bir fizik hodisa tekshirilganda bu fizik qonunlar asos qilib olinadi.
Hozirgi zamon atom fanining, texnikaning va energetikaning ulkan yutuqlari – atom va yadro fizikasining intensiv rivoshlanishi natijasidir. Hozirgi zamon atom va yadro fizikasi modda tuzilishi haqidagi ta’limotning negizi hisoblanadi. Bundan tashqari, nafaqat modda ( gazlar, suyuqliklar va qattiq jismlar ), balki materiyaning boshqa turlari ham atomistik tabiatga ega. SHuning bilan bir qatorda materiya harakati ham atomistik qonunlar bilan aniqlanadi. Aytilganlardan, materiya tuzilishi va harakati haqidagi atomistik ta’limot hozirrgi zamon fizikasida hukmron ta’limotdir, degan xulosa kelib chiqadi.
Atom va yadro fizikasi mikrodunyo ( kvant ) fizikasining boshlanishi desak ham bo’ladi. SHu tufayli atom fizikasi – atom va u bilan bog’liq hodisalar fizikasini o’rganuvchi fan ekan.
1. Atom tuzilishi nazariyasiga kirish
Atom tuzilishi haqidagi yangi tasavvurlar birinchi bor 1904-yilda nazariy yo’l bilan Tomson tomomidan kashf qilingan. Uning hisoblashicha atomning radiusi - 1 Angstrem tartibida ekan.
1911-yilda Rezerford -zarrachalar bilan o’tkazilgan tajriba natijalariga asoslanib, Tomson modelining noto’g’ri ekanligini isbotladi. Rezerford modeliga asosan, atom markazida musbat yadro va bu yadroning atrofida, Quyosh atrofidagi planetalar kabi, manfiy zaryadlangan elektronlar aylanadi, atomning 99 % massasi yadroda jamlangan. Bu modelni atomning planetar modeli deb atalgan. Keyinroq bu modelning ham kamchiliklari borligi aniqlangan.
Bor Rezerford modeli kamchiliklarini hisobga olib, o’zining uchta postulatlarini ta’rifladi.
Elektronlar yadro atrofida ma’lum statsionar orbitalarda aylanib, bu orbitalarga diskret energiyalar to’g’ri keladi;
Atom yoki undagi elektronlar bir statsionar m-holatdan ikkinchi n- holatga o’tganda o’zidan nur chiqaradi yoki nur yutadi. Ushbu nurning chastotasi
(1.1)
shartdan topiladi.
Orbita bo’ylab yadro atrofida harakatlanayotgan elektronning impuls momenti Plank doimiysiga karralidir:
(1.2)
bu yerda butun sonlar, - Plank doimiysi.
Bor o’z postulatlarini eng oddiy atom sistemasi – vodorod atomi nazariyasini yaratish uchun qo’llagan va uning asosida
(1.3)
kattalik – birinchi Bor orbitasining radiusi aniqlangan.
|
… ed6 8.gh4 hg7 9.gf2 ab6

|
… ed6 8.gh4 hg7 9.gf2 ab6
|
bet | 13/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 7 … ed6 8.gh4 hg7 9.gf2 ab6
9 … ef4 10.hg5 fg3 11.fh4 hf4 12.bc5 db4 13.bc3 bd2 14.cg5= yutish uchun hech qanday natija bermaydi.
10.fg3 gf6 11.cd2 hg5!
Qoralar 11…bc5 va 12…ed4 yurishlari orqali ham jiddiy ustunlikka erishishlari mumkin, lekin ularning vaziyati shunaqangi yaxshiki, natijada ko’plab kombinatsion tahdidlar bilan kuchaytirilgan hujumni amalga oshirish mumkin bo’lmoqda.
Endi oqlar 12.de3 yurishlari mumkin emas,
12…ef4 13.gg 7 bc5 14.hf6 ce7X.
12.bc3
12.ba3 gf4! dan keyin 13.ef2 yoki 13.ab2 yurishlari mumkin emas,13…dc5
14.bd6 fa5 X.
12 … bc5 13.de3?
Ko’rinishidan, mag’lubiyatga uchraydi. 13.ba5 yurish kerak edi va aniq o’yin orqali, oqlar durangga erishishadi.
13 … ca3 14.ab2 af4 15.cd4 ec3 16.gg7 cb2 17.hf6 bc1
Oqlarda bitta dona kam, lekin bu yerda damkaning ochiq muhitga chiqa olmayotgani muhim va bu ularni mag’lubiyatga olib kelmoqda.
18.ef2
18.hg3 de5 19.fd4 cb2 va qoralarda yutuq vaziyat.
18 … ba7 19.fg3 cb6 20.gh4 cg5 21.gh8
21.gf8 ge7 22.hg3 bc5 23.gf4 ef6 holatida oqlar yutqazadi.
21 … ge7 22.hb2 ef8!
Ajoyib yurish! Endi qoralar damkasini h6 xonasiga olib o’tib,oq donalarni yo’lini kesibqo’yishmoqchi.
23.hg5 de5!
Kutilmaganda donasini qurbon qilishmoqda.
24.bh8 fh6 25.gf6 hg7 26.fe7 df6 27.hg3 bc5 28.gf4 gh6
Oqlar taslim bo’lishdi.
V.Litvinovich – N.Abatsiyev
Ushbu vaziyat grossmeyster N.Abatsiyevning sevimli “Kol” debyutidan hosil bo’lgan, lekin bu uchrashuvda uni yoqimsiz holat kutardi.U tomonidan qilingan so’nggi yurish 9…bc7 xato hisoblanadi.Tenglikka erishish uchun 9…dc7 yurish maqsadga muvofiq edi.Endi oqlar kuchli yurishlar orqali ustunlikni o’z qo’llariga olishadi.
10.hg3!
11.cb4 ae5 12.ab4 bd4 13.ec5 ge3 14.fh8X tufayli
10…cd6 mumkin emas.
10 … ed6 (10…cd6 11. cb4 ae5 12.ab4 bd4 13.ec5 ge3 14.fh8X )
|
| |
Atom yadrosining tarkibi - Reja: Atom tuzilishi nazariyasiga kirish

4. Atom yadrosining tarkibi
Rezerford tajribalaridan yadro atomning asosiy massasini o’zida mujassamlashtirgan musbat zaryadli zarra ekanligi aniqlandi. 1919-yilda Rezerford elektrondan keyingi elementarr zarracha - protonni kashf etdi. Proton massasi elektron massasidan 1836,1 marta katta bo’lgan, elektr zaryadi elektron zaryadiga, spini esa ga teng bo’lgan musbat zaryadli turg’un elementar zarra.
1920-yili Rezerford massasi proton massasiga teng bo’lgan neytral zarracha mavjudligini taxmin qildi va u 1932-yilda ingliz fizigi D. CHedvik tomonidan aniqlandi. Bu zarrachani neytron deb ataldi. Keyinroq atom yadrosi proton va neytronlardan tuzilgan deb, ularni birgalikda nuklonlar deb nomlandi.
YAdrodagi nuklonlar soni A yadroning massa soni bo’lib, neytronlar soni
(4.1)
dan topiladi, bunda Z - protonlar soni.
YAdroni belgilash uchun ZXA belgilash ishlatiladi.
YAdrodagi protonlar soni o’zgarmaydigan yadrolar guruhiga izotoplar deyiladi. Masalan: 1H1, 1H2, 1H3.
YAdrodagi neytronlar soni o’zgarmaydigan yadrolar guruhiga izotonlar deyiladi. Masalan: 1H3, 2He4, 3Li7, 4Be8.
Massa soni o’zgarmasdan qoladigan yadrolar guruhiga izobarlar deyiladi. Masalan: 1H3, 2He3, 18Az40, 20Ca40.
5. YAdroning bog’lanish va solishtirma bog’lanish energiyasi. YAdro kuchlari
YAdroning massalarini eng aniq o’lchash natijalari shuni ko’rsatadiki, yadrroning tinchlikdagi massasi M uni tashkil qilgan protonlar bilan neytronlarning tinchlikdagi massalari yig’indisidan hamisha kichik bo’ladi:
. (5.1)
YAdroni alohida nuklonlarga to’liq ajratish uchun zarur bo’lgan energiya yadroning bog’lanish energiyasi deyiladi va u quyidagi ifodadan topiladi:
(5.2)
bunda - massa defekti deb ataladi va u
(5.3)
dan topiladi. (5.3) dan foydalanib (5.2) ni ko’rinishini
(5.4)
ga o’zgartiramiz.
Bitta nuklonga to’g’ri keluvchi yadroning bog’lanish energiyasi yadroning solishtirma bog’lanish energiyasi ( ) deyiladi.
(5.5)
Nuklonlar o’rtasida ta’sir etuvchi va yadroning turg’unligini ta’minlovchi kuchlarga yadro kuchlari deyiladi. YAdro kuchlari gravitatsion va elektromagnit ta’sirlashuv kuchlaridan farqli o’laroq, o’ziga xos kuchlar bo’lib hisoblanadi.
|