Resurs bozori - Bosma oav faoliyatini davlat tomonidan qo'llab quvvatlash. Oav bozorini o'rganish mundarija: kirish...

|
Bosma oav faoliyatini davlat tomonidan qo'llab quvvatlash. Oav bozorini o'rganish mundarija: kirish I bob. Bosma oav faoliyatini davlat tomonidan qo'llab quvvatlash va oav iqtisodiyoti
|
bet | 7/8 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 55,47 Kb. | | #242644 |
Bog'liq BOSMA OAV FAOLIYATINI DAVLAT TOMONIDAN QO\'LLAB QUVVATLASH OAV BOZORINI2.4 Resurs bozori
Yuqorida aytib o'tilganidek, resurs bozori media-mahsulot/xizmat ishlab chiqarish uchun zarur bo'lgan hamma narsani qamrab oladi - moliyadan tortib axborotgacha. Resurs bozori butun media tizimi uchun juda muhimdir. Agar bozorning kamida bitta tarkibiy qismi (masalan, mehnat bozori) rivojlanmagan bo'lsa, butun media bozori xavf ostida qoladi. Media tizimining ishlashi uchun muhim bo'lgan asosiy resurs bozorlarini ko'rib chiqaylik.
Moliyaviy bozor. Yangi davriy nashrlar ochmoqchi bo‘lganlar yoki o‘z faoliyatini uzaytirmoqchi bo‘lgan tahririyat mudirlari bunga o‘z mablag‘lari yetarli bo‘lmasa yoki tahririyat byudjetida kamomad bo‘lsa, bu yerga kelishadi. Moliya bozori ularga o'z maqsadlariga erishish uchun bir nechta kapital manbalarini beradi.
Bu manbalardan eng muhimi sarmoyadir. Investor o'z mablag'larini ommaviy axborot vositalari (gazetalar, teledasturlar va boshqalar) yaratish yoki ishlab chiqarishga moddiy foyda yoki pul bo'lmagan daromad olish uchun - hokimiyat tuzilmalariga ta'sir qilish, o'zining siyosiy yoki iqtisodiy faoliyatini amalga oshirish imkoniyati shaklida investitsiya qiladi. rejalar. Sanoat kompaniyalari, banklar, moliyaviy kompaniyalar va fondlar investor sifatida ishtirok etishlari mumkin. Bugungi kunda ko'plab tijorat tuzilmalari ommaviy axborot vositalarini foydali investitsiya imkoniyati deb bilishadi.
Grantlar moliyaviy manba sifatida ishlatilishi mumkin. Agar gazeta yoki teleko'rsatuv organ bo'lsa yoki biron bir davlat tuzilmasi (vazirlik, qo'mita va boshqalar) yoki jamoat tashkiloti (partiya, siyosiy harakat va boshqalar) manfaatlarini ifoda etsa, u subsidiyalarga - muntazam moliyaviy yordamga ishonishi mumkin. Ba'zi davriy nashrlar uchun subsidiyalar ularning mavjudligini ta'minlash uchun mablag' olishning asosiy kanaliga aylandi. Davlat subsidiyalarisiz Butuno’zbekiston davlat teleradiokompaniyasining faoliyati imkonsiz bo'lar edi, doimiy subsidiyalar O’zbekiston Respublikasi hukumati asoschisi bo'lgan "Rossiyskaya gazeta" rahbarlarining moliyaviy muammolarini hal qilishga yordam beradi; O’zbekiston Respublikasi Matbuot va ommaviy kommunikatsiyalar federal agentligi nogironlar uchun ba'zi davriy nashrlarni ishlab chiqarishni subsidiyalaydi va hokazo.
Ba'zida tahririyat yoki kompaniya kerakli kapitalni qidirib, kredit olishga intiladi. Buning uchun siz bankka murojaat qilishingiz kerak. Biroq, bunday qaror, agar davriy nashrning rahbarlari qarzga olingan summani kreditlash davrida oshgan foizlar bilan birga tezda qaytarib bera olishlariga ishonchlari komil bo'lsa, qabul qilinadi. Tahririyat olingan kreditni o‘z vaqtida to‘lamasa, bankrot bo‘lish yoki bank mulkiga aylanib qolish real tahdidiga duch keladi.
Muhim vaziyatda tahririyat rahbarlari hali ham homiydan kerakli kapitalni olishga harakat qilish imkoniyatiga ega. Bu rolni muayyan shartlarda, o'z manfaatlarini hisobga olgan holda, tahririyatni nashriyot bilan o'z tarkibiga kiritishga yoki unga boshqa shaklda moliyaviy yordam ko'rsatishga rozi bo'lgan bank, firma yoki boshqa moliyaviy yoki tijorat tashkiloti o'ynashi mumkin.
Mehnat bozori (mehnat). Ommaviy axborot vositalarining insoniy, ijodiy bazasi uning holatiga bog'liq. Bu asosan xodimlarning kasbiy darajasini belgilaydi. Ushbu bozor uch qismga bo'lingan. Birinchi va eng muhimi, ijodkorlar – jurnalistlar bozori. Ular yangi nashrning tahririyati tarkibiga professional kadrlar izlamoqda.
Bu bozorning holati - uning hajmi va tarkibi - doimo o'zgarib turadi. Bu turli ixtisoslikdagi jurnalistlarga bo‘lgan talabning o‘zgarishi, ularning malakasi va tajribasiga bog‘liq.
Ijodiy xodimlar bozorining tarkibi va uning hajmi yangi davriy nashrlar va dasturlarning turlariga, ularni chiqarish chastotasiga va boshqa omillarga bog'liq. Ijtimoiy-siyosiy, biznes yoki sport nashrlarini nashr qilish uchun turli mutaxassislikdagi jurnalistlar jamoalari talab qilinadi. Bu ba'zi jurnalistik mutaxassisliklar vaqti-vaqti bilan bozorda tanqis bo'lib qolishiga olib keladi. Shunday qilib, ko'p yillardan buyon gazeta va jurnallar kotibiyati xodimlariga talab yuqori. Aksariyat ommaviy axborot vositalarining siyosiy va iqtisodiy muammolarga e’tiborining ortishi parlament kuzatuvchilari va jurnalist-iqtisodchilarga, biznes, tijorat, moliya, bank, reklama, bosma nashrlarning elektron nusxalarini tayyorlash va ishlab chiqarish sohalari mutaxassislariga talabning oshishiga olib keldi. . Televideniyeda esa doimo tajribali rejissyorlar, dastur menejerlari va boshlovchilar yetishmaydi. Bunday jurnalistlarning taklifi doimiy ravishda ularga bo'lgan talabdan orqada qoladi. Ushbu va boshqa ba'zi kam ixtisosliklar vakillarining xizmatlari narxi oshib bormoqda.6
Mehnat bozorining ikkinchi qismi texnik xodimlar bozoridir. Bular gazeta, jurnal va teleradio dasturlarning sonlarini tayyorlash va chop etish jarayonini ta’minlovchi tahririyat xizmati xodimlaridir. Jurnalistlarning ijodiy va tashkilotchilik faoliyati uchun ham sharoit yaratib berilmoqda. Texnik xodimlar tahririyat jamoasining muhim qismini tashkil qiladi. Odatda, bu bozorda taklif talabdan oshib ketadi, lekin ba'zida yangi nashrlar paydo bo'lishi bilan ba'zi mutaxassisliklar kam bo'lib qoladi.
Biroq tahririyatlarning kompyuter va boshqa yangi texnologiya vositalari bilan jihozlanishi bilan ular ustida ishlovchi mutaxassislarga ehtiyoj keskin ortib bormoqda. Bozorda kompyuter terish va sahifa tartibi operatorlariga talab ortib bormoqda. Nashriyot majmuasi qoshidagi tahririyatda gazeta yoki jurnalning navbatdagi sonlari uchun bosma blankalarni tayyorlay oladigan mutaxassislar yuqori baholanadi.
Ommaviy axborot vositalari uchun mehnat bozorining uchinchi qismi tahririyat tijorat tuzilmalari xodimlari bozoridir. Tijorat faoliyati ommaviy axborot vositalari tahririyatlari uchun eng muhim daromad manbai bo‘lib qolaverar ekan, ularga media biznesning turli sohalarida tajribali mutaxassislar kerak bo‘ladi. Va bu bozorda tahririyat va nashriyot marketingi va tahririyat boshqaruvi sohasidagi mutaxassislarga talab har doim ham kamaymaydi.
Nashriyot bozori. Unda nashriyotlar va ommaviy axborot vositalari mahsulotlarini ishlab chiqarishni moddiy-texnik ta'minlash bilan shug'ullanadigan boshqa muassasa va korxonalar taqdim etiladi. Aksariyat gazeta va jurnallar tahririyatlari nashriyotlar bilan aloqada. Ayrim teleradiostudiyalar, axborot agentliklari ham shu kabi tuzilmalar bilan aloqada. Ushbu munosabatlarning mohiyati O’zbekiston Respublikasining "Ommaviy axborot vositalari to'g'risida" gi qonuni bilan belgilanadi. Bu ko'p jihatdan nashriyot turiga bog'liq.
Agar nashriyot tahririyat yoki kompaniya tuzilmalaridan biri bo'lsa, bu munosabatlar soddalashtiriladi. Bu ayrim katta tirajli nashrlar tahririyatlarida uchraydi. Aks holda, tahririyat nashriyot qidirib, u bilan shartnoma tuzishi kerak.
Vaziyat, hamma nashriyotlarning ham o‘z moddiy-texnik bazasiga ega emasligi bilan murakkablashmoqda.
Davriy nashrlar sonining ko‘payishi nashriyot bozorida taqchillikka olib keladi. Gazeta va jurnal tahririyatlarining aksariyati ular bilan shartnoma tuzmoqchi bo‘lgan nashriyot va bosmaxonalarni izlashga majbur. Texnik bazani boshqaradigan eng yirik nashriyotlar ularga o'z shartlarini aytib berishi mumkin. Ular eng daromadli mijozlarni tanlash imkoniyatidan foydalanadilar - eng ko'p tirajli, chop etish chastotasi yuqori va matbaa ishlarining yuqori narxini to'lashga qodir nashrlar. Kichik mijozlar (kichik gazetalar tahririyatlari) yo ularga qo‘yilgan talablarga rozi bo‘lishlari yoki bozorda boshqa nashriyot, arzonroq bosmaxona izlashlari kerak. Ko‘pincha gazeta chop etiladigan joyda emas, balki boshqa shaharda, kichik viloyat markazida, bosmaxona buyurtmalar bilan band bo‘lmagan joyda topiladi. Bu bir qator noqulayliklar va gazeta tirajini tahririyat joylashgan joyga yetkazish uchun qo'shimcha xarajatlar bilan bog'liq bo'lishi mumkin va hokazo. Nashr qilish chastotasi kam bo'lgan nashrlar uchun - oylik yoki haftalik - bu unchalik muhim emas, lekin gazeta uchun hatto haftada uch marta nashr etiladi , har kuni gapirmasa ham, bunday vaziyat juda istalmagan.
Audiovizual media kompaniyalari va studiyalari yanada qiyin ahvolga tushib qolishadi. Ularga bosmaxonalar kerak emas, lekin ular signallarini uzatuvchi davlat texnik markazlari xizmatlarisiz ishlay olmaydilar. Ushbu xizmatlar pullik bo'lishi kerak, shuningdek, boshqa mintaqalarga ma'lumot uzatish. Mamlakatda cheklangan miqdordagi texnik markazlar mavjudligi sababli, axborot ishlab chiqaruvchilari ularga taqdim etilgan to'lov shartlarini qabul qilishlari kerak.
Texnik bozor. Unda davriy bosma nashrlar tahririyatlari, audiovizual mediastudiyalar va axborot agentliklarida qo‘llaniladigan jihozlar taqdim etilgan. U zamonaviy texnik vositalar tizimlari orqali shakllanadi. Ular tarkibida farqlanadi, lekin umumiy asosga ega. Ularga kiritilgan mablag'larning bir qismi axborotni yozib olish va saqlash uchun, ikkinchisi gazeta va jurnallar sonlarini, teleradio dasturlari va eshittirishlarini tayyorlash va chop etish jarayonida foydalaniladi .
Ushbu bozorda eng muhim o'rinni elektron jihozlar egallaydi: jurnalistlar uchun shaxsiy kompyuterlar; tahririyat axborot-qidiruv tizimining asosini tashkil etuvchi va tahririyatlar va axborot agentliklari o‘rtasidagi aloqani ta’minlovchi kuchli kompyuterlar; televizion dasturlarni boshqarish uchun elektron uskunalar; eng yangi PTK - mobil televizion kameralar; noutbuklar, mobil telefonlar va fakslar - muxbirlar, maxsus va ichki muxbirlar bilan tezkor aloqa vositalari va boshqalar.
Shu bilan birga, kompyuterlar asosida yaratilgan tahririyat va nashriyot tizimlariga talab ortib bormoqda.
Bozor shuningdek, ko'plab turli xil kichik ofis jihozlarini taklif qiladi. Jurnalistlar hamda tahririyatlar, studiyalar texnik xodimlari mehnatini yengillashtiruvchi nusxa ko‘chirish, avtomashina, ovoz yozish, videomagnitofon, raqamli fotoapparat va boshqa mexanizm va qurilmalar mamlakatimiz va xorijiy kompaniya va korxonalarda ishlab chiqarilmoqda. Ularga bo'lgan talab barqaror va tobora ko'proq turli xil takliflarga javob beradi.
Zamonaviy texnologiyalarning narxi yuqori, har bir tahririyat, ayniqsa, kichik mahalliy nashr ham yangi texnik jihozlarning to'liq to'plamini sotib olishga qodir emas. Lekin har bir tahririyatga ham bu texnologiya kerak emas. Faqatgina davriy nashr va uning tahririyat jamoasining xususiyatlariga muvofiq ushbu vositalarning o'z tizimini shakllantirish orqali siz uning yangi texnologiyaga bo'lgan haqiqiy ehtiyojlarini aniqlashingiz mumkin.
Materiallar bozori. Har bir ommaviy axborot vositasi, o'ziga xos xususiyatlarga muvofiq, maxsus materiallarni talab qiladi, ularsiz ishlab chiqarish mumkin emas. Bu bozor hajmini ham, undagi tovarlarning xarakterini ham, uning tuzilishini ham belgilaydi. Bu jurnalistik axborotni ishlab chiqarishda foydalaniladigan resurslar uchun eng yirik bozorlardan biridir. Materiallarning maqsadiga qarab segmentlarga bo'linadi.
Ushbu segmentlarning eng kattasi bosma davriy nashrlarni ishlab chiqarish uchun zarur bo'lgan materiallardir. Bu birinchi navbatda qog'oz. Qog'oz bozorining holati har qanday gazeta yoki jurnalga katta ta'sir qiladi. Qog'oz narxlarining o'zgarishi ularning mavjudligiga tahdid solishi mumkin.
Qog'oz bilan bir qatorda bosma davriy nashrlarni ishlab chiqarish uchun sarflanadigan materiallar - faks va nusxa ko'chirish mashinalari uchun qog'oz, fotomateriallar va tahririyat uskunalarining uzluksiz ishlashi uchun zarur bo'lgan va zaxiralari doimo to'ldirilishi kerak bo'lgan boshqa ko'p narsalar ham talab qilinadi.
Materiallar bozorining yana bir muhim segmenti audiovizual media resurslarini to'ldirishni ta'minlaydi. Katta hajmdagi elektronika bilan jihozlangan teleradiokompaniyalar, ularning studiyalari, texnik uzatish markazlari juda ko'p turli xil materiallarni talab qiladi - disklar, videokassetalar, magnit lenta, televidenie orqali chiqarilgan filmlarni ishlab chiqarish uchun plyonkalar va boshqalar. Bozor. ularga tegishli tovarlarni taklif etadi.
O'z mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun tahririyatlar va media kompaniyalar ham nomoddiy axborot resurslarini talab qiladi. Bular turli xil ijtimoiy ma'lumotlar - ilmiy-texnikaviy, statistik, reklama va hokazolar bo'lib, tahririyatlarda ular qayta ishlanadi, keyin gazeta va jurnallar soniga, televidenie va radioeshittirishlarga to'ldiriladi. Uning asosiy qismini jurnalistlarning o‘zlari – OAV xodimlari tayyorlaydi. Biroq, turli sabablarga ko'ra ular uning bir qismini ishlab chiqara olmaydilar va uni axborot va g'oyalar bozorida sotib olishga majbur bo'lishadi. Shunday qilib, o'zining xorijiy muxbirlariga ega bo'lmagan OAV tahririyatlari xalqaro axborotni axborot agentliklaridan sotib oladi.
O'z mahsulotlarini ishlab chiqarish uchun zarur bo'lgan barcha resurslardan foydalangan holda, ommaviy axborot vositalari ular bilan birga bozorga kiradi. Bu jurnalistik axborot tovarga aylanadigan axborot bozorining o‘zi. O'zining tashuvchilari - davriy nashrlar bilan birgalikda bozor muhitiga kiradi. Ularni o'rab turgan hamma narsa ayirboshlashga yordam beradi - yangi tovarlarni sotish va sotib olish yoki bu jarayonga xalaqit beradi.7
Axborot va g'oyalar bozori. Bu doimiy ma'lumot etishmasligi holati bilan tavsiflanadi. Bu erda talab har doim taklifdan oshib ketadi. Turli ommaviy axborot vositalarining tahririyatlari turli ma'lumotlarga - yakuniy, yangiliklar va sharhlar, tahliliy ma'lumotlarga doimiy ehtiyojni his qiladi. Ularning so'rovlariga ko'ra, bozorga har xil turdagi va turli manbalardan axborot tovarlari kiradi. Ushbu bozorning eng katta segmenti jurnalistik axborot - siyosiy va iqtisodiy, madaniy va ko'ngilochar. Uning eng muhim qismini tahririyatning o‘zlari, qolgan qismini tahririyatga aloqador bo‘lmagan mualliflar va tuzilmalar taqdim etadi.
Ushbu bozorning yana bir segmenti turli xil ijtimoiy jurnalistik bo'lmagan ma'lumotlardir: ilmiy, statistik (u ilmiy muassasalar, olimlar, statistika organlari tomonidan taqdim etiladi), texnik, ishlab chiqarish (u konstruktorlik byurolari va korxonalarida olinadi), harbiy va jinoiy ( harbiy tashkilotlar va huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan ta'minlanadi .Ushbu ma'lumotlarning aksariyati tahririyatlarda qayta ishlanadi - ilmiy ma'lumotlar ommalashtiriladi, statistik ma'lumotlar jadvalga kiritiladi va sharhlanadi, uning idrok etilishini ta'minlashga harakat qilinadi va hokazo.
Axborot bozorining yana bir segmenti jadal rivojlanmoqda. Bu g'oyalar bozori. Gazeta, jurnal, teleko‘rsatuv tayyorlash va nashr etish, nashr tirajini tarqatish va sotish, reklama jalb etish va hokazolarning turli jihatlari bilan bog‘liq yangi g‘oyalar ham qimmatli buyumga aylandi. Jurnalist yoki tashabbuskor o‘quvchi, teletomoshabin ham har doim istalgan nashrga istiqbolli g‘oyani taklif qilishi mumkin – yangi bo‘lim kiritish, yangi mavzuni yoritish, qiziqarli odam bilan uchrashish va hokazo. Agar tahririyat buni qabul qilsa, u holda taklif kompensatsiya qilinishi kerak: g'oyani sotib oling, aks holda u raqobatchiga o'tishi mumkin. Bu bozorda talab har doim taklifdan oshib ketadi - qimmatli g'oyalar doimo tanqis bo'ladi.
Bozor haqidagi ma'lumotlar doimiy harakatda bo'lib, bir segmentdan ikkinchisiga, bir sotuvchidan - uni ishlab chiqaruvchidan ikkinchisiga - sotish jarayonida vositachiga o'tadi. U gazeta soni yoki radioeshittirish uchun muntazam manba sifatida ishlatilishi mumkin, lekin u shov-shuvli, g'ayrioddiy mahsulot sifatida ham sotilishi mumkin. Axborotning umri qisqa. Uning narxi uning dolzarbligi va eng ko'p xaridorlarni jalb qilish qobiliyatiga qarab o'zgarib turadi. Axborot bozorida har doim ishlab chiqaruvchilar, o'z tovarlarini qimmatroq sotishga harakat qilayotgan sotuvchilar va bu ma'lumotni arzonroq sotib olmoqchi bo'lgan xaridorlar o'rtasida raqobat mavjud. Ushbu raqobat davriy nashrlar bozorida o'zining eng keskin shakllarini oladi.
Mikroiqtisodiyot an'analarida bozor sharoitida faoliyat yurituvchi har qanday firmaning maqsadi foyda olish va maksimal foyda olishdir, deb ishoniladi. Bu holat media industriyasi uchun ham xosdir, biroq OAVning muayyan o'ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqib, hamma hollarda ham shunday emas. Ommaviy axborot vositalarining jamoatchilik fikriga ta'siri katta bo'lganligi sababli, o'zlarining yakuniy maqsadi sifatida foyda ko'rmaydigan qator media korxonalari mavjud. Ushbu ommaviy axborot vositalarining egalari va/yoki muassislari uchun eng muhimi media sohasining notijorat xususiyatlari hisoblanadi. Bular partiya ommaviy axborot vositalari, jamoat televideniyesi va radioeshittirishlari, davlat ommaviy axborot vositalaridir. Bunday ommaviy axborot vositalari notijorat deb ataladi, chunki ularning asosiy faoliyati tijorat maqsadlaridan tashqari (axborot, ta'lim yoki safarbarlik) vazifalarni amalga oshirishdir. Bu ommaviy axborot vositalariga egalari ularni siyosiy va iqtisodiy kurash quroli sifatida ishlatadigan OAV ham kiradi. Biroq, bozor sharoitida ishlayotgan ushbu korxonalar o'z faoliyati davomida ma'lum darajada foydani maksimal darajada oshirishga yo'naltirilishi kerak, chunki busiz ular o'z faoliyatini umuman davom ettira olmaydi. Tijorat ommaviy axborot vositalari uchun foyda mulkdorlar va investorlar uchun daromad, kapital va moliyaviy investitsiyalar uchun mablag'lar va o'z rivojlanishiga qayta sarmoya kiritishdir. Notijorat ommaviy axborot vositalarida egalar foyda olishga intilmaydilar, ammo foyda ishlab chiqarish bazasi va tarkibini yaxshilashga investitsiya qilish imkonini beradi - bu raqobatbardoshlikni rivojlantirish va qo'llab-quvvatlash imkonini beradi.
Agar media-korxona daromadli ishlamasa, u "pastga tomon spiral"ga kiradi, bu esa ishlash va sifatli media kontentini taqdim etishni qiyinlashtiradi (2-rasmga qarang). Foydasiz ishlayotgan kompaniya moliyaviy resurslarning kamayib borayotgan spiraliga tushib qoladi, bu esa yuqori sifatli media-mahsulot ishlab chiqarish, inson kapitaliga sarmoya kiritish (xodimlarni rivojlantirish, yuqori malakali mutaxassislarni jalb qilish), asbob-uskunalarni yangilash va yangilash qobiliyatining pasayishiga olib keladi. yangi auditoriya va reklama beruvchilarni jalb qilish uchun marketing faolligini oshirish. Keyinchalik, ushbu spiralning rivojlanishi kompaniyaning o'z xarajatlarini qoplamaganligi sababli umuman faoliyat yurita olmasligiga olib keladi. "Pastga tomon spiral" ning oqibatlari, shuningdek, ko'proq daromadli raqobatchilarning pozitsiyalarini mustahkamlash bilan birga keladi. Oxir oqibat, bu norentabel tijorat va notijorat ommaviy axborot vositalarining yopilishiga yoki notijorat ommaviy axborot vositalarining tashqi manbalarga to'liq qaramligiga olib keladi.
Xarajatlar darajasi iqtisodiy qarorlarni qabul qilishga bevosita ta'sir ko'rsatadigan eng muhim iqtisodiy ko'rsatkichdir, shu jumladan media bozorida - biznesni tashkil etish to'g'risidagi qaror, mahsulot narxi, muomala hajmi va boshqalar.
Foyda va xarajatlar ko'p komponentli tushunchalardir. Ommaviy axborot vositalari iqtisodiyotining turli sohalarida xarajatlar va foydani shakllantirishning o'ziga xos xususiyatlarini tushunish uchun foyda va xarajatlarning umumiy tushunchalarini tiklaylik.
Eng umumiy shaklda xarajatlar - bu mahsulot / xizmatni ishlab chiqarish va sotish uchun kompaniyaning xarajatlari; foyda - tovarlar va xizmatlarni sotishdan olingan daromadning ularni ishlab chiqarish xarajatlaridan oshib ketishi.
Bular: yalpi (balans qiymati) va sof (barcha soliqlar, chegirmalar va amortizatsiyalarni olib tashlagan holda) foyda; buxgalteriya hisobi (yalpi daromad va buxgalteriya xarajatlari o'rtasidagi farq) va iqtisodiy (imkoniyat xarajatlarini hisobga olgan holda) foyda. Foyda yalpi daromad (yalpi daromad) minus umumiy xarajatlarga teng. Bunda yalpi daromad (yalpi tushum) ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi va uni sotish bahosining mahsulotiga teng bo'ladi.
Yalpi daromadni hisoblash bilan solishtirganda, umumiy xarajatlarni o'lchash ancha murakkab va murakkab vazifadir. Buxgalteriya va iqtisodiy xarajatlar mavjud. Buxgalteriya xarajatlari - bu kompaniyaning tashqi manbalardan resurslarni sotib olish bilan bog'liq xarajatlari (xodimlarning ish haqi, xom ashyo, kreditlar bo'yicha foizlar va boshqalar) va bular moliyaviy hisobotda qayd etilgan; Iqtisodiy xarajatlar buxgalteriya xarajatlaridan yashirin xarajatlar miqdori bo'yicha kattaroqdir. Yashirin yoki muqobil xarajatlar - bu o'z firmasida o'z resurslarini saqlab qolish bilan bog'liq bo'lgan aniq pul to'lovlari shaklini olmagan xarajatlar.
Masalan, media-kompaniyalar uchun imkoniyat xarajatlari yuqori baholi yoshlar serialini namoyish etishdan bosh tortganida yo‘qotilgan daromadni o‘z ichiga olishi mumkin, bu esa xarid faolligi yuqori bo‘lgan yangi yosh tomoshabinlarni jalb qilishi mumkin (yoshlar mahsulotlarini reklama qilishdan tushgan daromad). Boshqa holatda, yo'qolgan daromad ayollar nashri "Biznes uslubi" bo'limiga muallifni yollash taklifini rad qilganda paydo bo'ladi, nashr ishbilarmon ayollar orasidan potentsial o'quvchilarni (tirajni sotishdan yo'qolgan daromad) va potentsial reklama beruvchilar va homiylarni yo'qotadi. (reklama noutbuklari, ishbilarmon ayollar kiyimi brendlari dan yo'qotilgan daromad). Ko'p odamlar, shuningdek, yo'qolgan daromad sifatida maxsus nashrlar yoki hikoyalar uchun to'lash uchun ongli rad o'z ichiga oladi . Biroq, maxsus materiallardan faol foydalanish auditoriyani kengaytirish imkoniyatlarini cheklashiga olib kelishi va tirajni sotishdan tushgan daromadni keltirib chiqarishi mumkin.
Ommaviy axborot vositalari menejerlari qarorlar qabul qilishda va rivojlanish strategiyasini tanlashda aniq va yashirin xarajatlarning barcha turlarini hisobga olishlari kerak. Menejerning asosiy mahorati - ko'plab muqobil variantlarni ko'rish va hisoblay olishdir. Bu, ayniqsa, media-biznes uchun juda muhim, chunki ijtimoiy-madaniy, iqtisodiy va siyosiy muhitga katta bog'liqlik OAVga doimo turli xil muqobil variantlarni taqdim etadi. Auditoriyaning siyosiy xohish-istaklarining o'zgarishiga va bozor o'zgarishlariga yetarlicha e'tibor bermaslik media kompaniyalarni boy berilgan imkoniyatlarga olib kelishi mumkin.
Kompaniyalar faoliyati uchun xarajatlar tushunchasi muhim va dolzarbdir, chunki har qanday kompaniya ishlab chiqarish jarayoni va foyda o'rtasidagi, ishlab chiqarish jarayoni va umumiy xarajatlar o'rtasidagi munosabatlardan manfaatdor. Eng aniq ko'rinish shundan iboratki, ishlab chiqarish hajmi oshgani sayin umumiy xarajatlar ham oshadi.
Kumulyativ yoki umumiy xarajatlar doimiy va o'zgaruvchanlarga bo'linadi. Ruxsat etilgan xarajatlar - ishlab chiqarish hajmiga bog'liq bo'lmagan xarajatlar, ular hatto nol hajmda ham mavjud bo'lishi mumkin; Bu xarajatlarga ayrim boshqaruv xodimlarining ish haqi, ijara, amortizatsiya va mahalliy soliqlar kiradi. Misol uchun, televizion stantsiyalar kuniga 4 soat yoki 24 soat ishlashidan qat'i nazar, uzatuvchi uchun pul to'lashlari kerak; gazeta muharrirlari tiraji hajmidan qat'iy nazar dizaynerga pul to'lashlari shart. O'zgaruvchan xarajatlar - ishlab chiqarish hajmiga bog'liq bo'lgan va unga to'g'ridan-to'g'ri proportsional bo'lgan xarajatlar. Bularga ish haqi, xomashyo, elektr energiyasi, qadoqlash, yoqilg‘i, transport va boshqalar kiradi.Ommaviy axborot vositalari sohasida bunday xarajatlarga bosma siyoh, qog‘oz, jurnalistlarning ish haqi kiradi .
Foydalanilgan resurslar hajmi, tayyor mahsulot ishlab chiqarish hajmi va rentabellik o'rtasidagi bog'liqlikni tushunish uchun yana bir nechta tushunchalarni ajratib ko'rsatish kerak.
O'rtacha xarajatlar - bu mahsulot birligiga to'g'ri keladigan xarajatlar. Ular ishlab chiqarishga bo'lingan umumiy xarajatlarni ifodalaydi.
Marjinal xarajat - ishlab chiqarish hajmi bir birlik mahsulotga ko'payganda jami xarajatlar o'sadigan miqdor.
Marjinal mahsulot - bu har qanday manbaning qo'shimcha kiritilishi (qo'shimcha jurnalist, qo'shimcha bosmaxona) natijasida olingan mahsulot, qolgan hamma narsa o'zgarmas qoladi.
Ishlab chiqarish oshgani sayin jami xarajatlar ortib boradi, unumdorlikning oshishi hisobiga marjinal va o'rtacha xarajatlar kamayadi. Ishlab chiqarish o'sishi bilan o'rtacha xarajatlarning pasayishining muhim sabablaridan biri doimiy xarajatlarning kattaroq mahsulot hajmiga tarqalishidir. Masalan, gazeta sonining birinchi nusxasini (maketini) tayyorlash 100 ming rublni tashkil qiladi. nusxalar sonidan qat'iy nazar. Agar ushbu tartibdan 1 nusxa chop etilsa, u 100 ming rublni tashkil qiladi, agar 100 ming nusxa bo'lsa, o'rtacha xarajat 1 rublni tashkil qiladi. Ko'p miqdorda qimmatbaho asbob-uskunalardan foydalanadigan tarmoqlarda doimiy xarajatlar yuqori va o'zgaruvchan xarajatlar nisbatan past bo'ladi. Bunday tarmoqlarda ishlab chiqarish tannarxining oshishi o'rtacha xarajatlarning sezilarli kamayishiga olib keladi.
"Kamayotgan daromad qonuni" yoki kamaygan daromadga ko'ra, agar doimiy ishlab chiqarish potentsialiga ma'lum bir resurs (masalan, qo'shimcha xodimlar) ketma-ket qo'shilsa, marjinal mahsulot asta-sekin kamayadi. Biroq, kompaniya faoliyatining uzoq muddatli davrida "miqyosda iqtisod" ishlaydi. Bu yirik ishlab chiqarishning ta'siri bo'lib , uning mohiyati shundan iboratki, ishlab chiqarish ko'paygan sari xarajatlarning o'sish sur'ati ishlab chiqarish hajmining o'sish sur'atlaridan orqada qoladi, shuning uchun mahsulot birligiga to'g'ri keladigan umumiy xarajatlar kamayadi va ishlab chiqarish unumdorligi oshadi. Ushbu ikki koeffitsientga asoslanib, kompaniya rahbariyati ishlab chiqarishni kengaytirish yoki uni qisqartirishning iqtisodiy samaradorligini baholashi mumkin.
Media sanoatida turli sohalar doimiy va o'zgaruvchan xarajatlarning turli nisbatlariga ega va shunga ko'ra, ular uchun maksimal foyda olish yo'li har xil bo'ladi. Shunday qilib, bosma ommaviy axborot vositalari sohasida auditoriyani ko'paytirish uchun ishlab chiqarishni kengaytirish kerak. Shu bilan birga, ishlab chiqarishni kengaytirish o'zgaruvchan xarajatlarni (qog'oz, bosma siyoh, etkazib berish xarajatlari) oshirishni anglatadi. Televizion sohada, aksincha, doimiy xarajatlar (ijodiy jamoalarning ish haqi, suratga olish uskunalarining eskirishi) ishlab chiqarish hajmining o'sishi bilan bevosita bog'liq emas, ya'ni qimmat dastur katta auditoriyani yaratishi shart emas.
Turli ommaviy axborot vositalarida har xil xarajatlar tuzilmalari mavjud bo'lib, ular ishlab chiqarish jarayoni, tarqatish tizimi, xodimlarning hajmi va malakasi va boshqalardagi farqlardan kelib chiqadi.
Kontentni (kontentni) tayyorlash xarajatlari. Barcha ommaviy axborot vositalari uchun bu matn va audiovizual ijodkorlar – jurnalistlar, muxbirlar, yozuvchilar, muharrirlar, dizaynerlar, rejissyorlar, aktyorlar, musiqachilar va boshqalarning mehnatini anglatadi
Ishlab chiqarish va tarqatish xarajatlari. Bu xarajatlar nafaqat jismoniy ishlab chiqarish jarayonini (gazeta va jurnallarni chop etish), balki mahsulot/xizmatni ishlab chiqaruvchidan xaridorga o'tkazish xarajatlarini ham qoplaydi. Moddiy mahsulotlar (gazetalar, jurnallar, kassetalar, kompakt disklar, kitoblar va boshqalar) uchun bu xarajatlarga transport xarajatlari va mahsulotni chakana sotuvchilar orqali etkazib berish bilan bog'liq xarajatlar ham kiradi. Teleradiokompaniya, kabel va sun'iy yo'ldosh orqali ommaviy axborot vositalarini tarqatishda tarqatish xarajatlariga uzatgichlar, takrorlash qurilmalari, kabel infratuzilmasi, sun'iy yo'ldoshlar va boshqa telekommunikatsiya vositalaridan foydalanish kiradi. Onlayn media sohasida tarqatish xarajatlari media-kompaniyalarga emas, balki telekommunikatsiya va internetga kirish uchun haq to'laydigan iste'molchilarning o'ziga tushadi.
Moddiy mahsulotga ega bo'lgan ommaviy axborot vositalari uchun (gazetalar, jurnallar va boshqalar) tarqatish xarajatlari iste'molchigacha bo'lgan geografik masofaning oshishi bilan ortadi. Bu, ayniqsa, o'z yetkazib berish tizimidan foydalanadigan jurnal va gazetalar uchun to'g'ri keladi. Agar siz bitta gazetani ko'chadagi bitta uyga etkazib bersangiz, bu 10 ta gazeta yetkazib berishdan sezilarli darajada qimmatroq. Shu sababli, aksariyat bosma ommaviy axborot vositalari mustaqil etkazib berish xizmatlaridan foydalanadilar (O’zbekistonda bu Rospechat va Russian Post tizimi).
Marketing xarajatlari. Bozorda bir nechta ommaviy axborot vositalari mavjud bo'lganda va raqobat past bo'lsa, tomoshabinlar va reklama beruvchilarning qiziqishini jalb qilish bilan bog'liq xarajatlar yuqori raqobat va tomoshabinlar e'tiborini va reklama byudjeti uchun kuchli raqobatga qaraganda ancha past bo'ladi.
Barcha turdagi ommaviy axborot vositalari sonining jadal o'sishi va raqobatning sezilarli o'sishi tufayli media kompaniyalar eng faol reklama beruvchilar qatoriga kira boshladilar. Shunday qilib, Sony, Walt Disney, Warner media korporatsiyalari dunyodagi eng yirik 20 ta reklama beruvchilar qatoriga kiradi. Marketing faoliyatining xarajatlari ushbu ommaviy axborot vositalariga auditoriya e'tiborini jalb qilish va uning savdosini rag'batlantirish istagi bilan bog'liq.
Reklama xarajatlari mahsulot tannarxini oshiradi, lekin ayni paytda sotish hajmini oshiradi. Oxir oqibat, reklama xarajatlari tirajning ko'payishi, jalb qilingan reklama beruvchilar soni va boshqalar natijasida olingan daromadlar hisobidan qoplanadi.
Talab va taklif asosiy bozor mexanizmlari hisoblanadi. Talab va taklifning o'zaro ta'siri bozor kon'yunkturasini belgilaydi. Shu bilan birga, talab va taklif ham bir-biriga sezilarli ta'sir ko'rsatadi.
Iqtisodiyotda talab deganda xaridorlar ma'lum bir vaqtda ma'lum narxlarda sotib olishga tayyor bo'lgan tovar va xizmatlar hajmi tushuniladi. Talab nafaqat ehtiyojga, balki to'lov qobiliyatiga bo'lgan ehtiyojga asoslanadi. Binobarin, talabga nafaqat xaridorlarning didi va xohishlari, ularning xohish-istaklari, balki ularning pul daromadlari va jamg’armalari hajmi, taklif etilayotgan tovarlar narxi ham ta’sir qiladi.
Shunga ko'ra, media-iqtisoddagi talab turli xil ommaviy axborot vositalariga bo'lgan umumiy ijtimoiy ehtiyojni va ushbu media tovarlarni sotib olishga tayyorligini ifodalaydi. Shu bilan birga, yalpi talab yoki bozor talabi auditoriya va reklama beruvchilarning ko'plab turli individual talablari va moliyaviy imkoniyatlarini aks ettiruvchi individual talablar to'plamidan iborat. Yuqorida aytib o'tilganidek, media kontentiga (media mahsulotiga) nisbatan auditoriya talablari juda katta farq qilishi mumkin. Reklamachilarning ma'lum auditoriyaga kirish ehtiyojlari ham katta farq qilishi mumkin.
Ommaviy axborot vositalariga bo'lgan yalpi talab, aniq ommaviy axborot vositalariga bo'lgan talab, ommaviy axborot vositalariga bo'lgan auditoriya talabi va reklama beruvchilarning talabini farqlash kerak.
Mahsulotga bo'lgan talab hajmi - bu alohida shaxs, bir guruh odamlar yoki butun aholi tomonidan ma'lum sharoitlarda vaqt birligida (kun, oy, yil) sotib olishga rozi bo'lgan ushbu mahsulot miqdori. Bu shartlarga xaridorlarning didi va afzalliklari, shu va boshqa tovarlarning narxi, pul daromadlari va jamg'armalari kiradi. Talab narxi - xaridorlar ma'lum miqdordagi mahsulot uchun to'lashga tayyor bo'lgan maksimal narx. Talab hajmi reklama beruvchilar shu oyda sotib olishga rozi bo'lgan efir vaqti bo'lishi mumkin. Shunga ko'ra, talab narxi reklama beruvchilar ushbu efir vaqti uchun to'lashga tayyor bo'lgan maksimal narx bo'ladi.
Talab qonuni shuni ko'rsatadiki, narx qancha yuqori bo'lsa, talab miqdori shunchalik past bo'ladi. Talab qonunidan kelib chiqib, nashrning sotilgan tiraji hajmining o‘zgarishini emissiya narxi oshishi yoki kamayishi yoki narx o‘zgarganda reklama beruvchilarga sotiladigan efir vaqti qanday o‘zgarishini taxmin qilish mumkin. O‘z-o‘zidan ko‘rinib turibdiki, nashrning chakana narxi oshsa, sotilgan tiraj hajmi kamayadi, aksincha, narx pasaysa, nashrni ko‘proq odamlar sotib oladi.
Talabga nafaqat narx, balki narx bo'lmagan ko'plab determinantlar ham ta'sir qiladi. Bu, ayniqsa, media bozori uchun to'g'ri keladi.
Narx bo'lmagan omillarga quyidagilar kiradi:
Tomoshabinlarning afzalliklari (uning ma'lum media kontentiga bo'lgan ehtiyoji) va reklama beruvchilarning ma'lum auditoriyaga kirish ehtiyojlari.
Xaridorlarning daromadlari va reklama beruvchilarning to'lov qobiliyati (siyosatchilar, lobbichilar va boshqalar). Masalan, noqulay iqtisodiy sharoitda, odamlar va shakllarning daromadlari pasayganda, narx o'zgarmagan taqdirda ham ommaviy axborot vositalariga bo'lgan talab kamayishi mumkin.
Taqdim etilgan tovarlarning sifati va mazmuni. Gazetalar tekin tarqatilgan taqdirda ham talab tug‘dirmaydigan misollar ko‘p.
Mahsulot turi. O'rnini bosadigan tovarlar. Misol uchun, biznes nashrlari reklama beruvchi nuqtai nazaridan bir-birini almashtirishi mumkin. Televizion dasturda reklamaga bo'lgan talabni shakllantirishda reklama beruvchi matbuotning muqobil imkoniyatlarini hisobga oladi. Reklama beruvchining talabi, shuningdek, ommaviy axborot vositalaridan tashqari marketing vositalarining mavjudligi va imkoniyatlariga bog'liq (uydan tashqari reklama, to'g'ridan-to'g'ri sotish va boshqalar) mustaqil mahsulotlar. Masalan, mahalla gazetalari mahalliy yangiliklarning yagona manbai bo'lishi mumkin. Mustaqil media-mahsulotlar ma'lum bir auditoriyaning ixtisoslashtirilgan ma'lumotlarga bo'lgan ehtiyojini qondiribgina qolmay, balki reklama beruvchilarga ushbu auditoriyaga eksklyuziv kirishni ta'minlaydigan yuqori darajada ixtisoslashgan nashrlar va dasturlarni ham o'z ichiga olishi mumkin (agar boshqa reklama vositalari bu auditoriyaga etib bormasa).
Iste'molchi uchun mavjud bo'lgan ommaviy axborot vositalarining miqdori. OAV auditoriyasi nisbatan ma'lum hajmga ega. Shunga ko'ra, bozorda yangi ishtirokchilar paydo bo'lsa, har bir aniq ommaviy axborot vositalariga talab kamayadi. Buni rasmda aniq ko'rish mumkin. 5. Ommaviy axborot vositalari sonining ko'payishi bilan auditoriyani defragmentatsiya qilish sodir bo'ladi. Ommaviy axborot vositalari tomoshabinlarning atigi 1-2 foizi uchun kurashadigan holatlar juda tez-tez uchraydi.
Ommaviy axborot vositalarida reklama reklama beruvchilar uchun marketing faoliyatining bir qismidir. Shunga ko'ra, reklama beruvchilarning media-mahsulotlarga bo'lgan talabi mavsumiylikka, iqtisodiyotning umumiy holatiga va reklama beruvchining raqobatchilari soniga ham bog'liq.
XULOSA
Media bozori murakkab, ko'p qirrali, ko'p tomonlama makondir. Jurnalistik axborotni ishlab chiqarish va keyinchalik sotish jarayoniga muvofiq u ikki qismga bo'linadi: resurs bozori va axborot bozorining o'zi. Iqtisodiy nuqtai nazardan, media sanoati noan'anaviy hisoblanadi, chunki OAV o'z mahsulotini bir vaqtning o'zida ikkita bozorda - tovar va xizmatlarda faoliyat yuritishi uchun ishlab chiqaradi.
Ommaviy axborot vositalarining mahsuli kontent - axborot, fikr-mulohazalar, ko'ngilochar narsalar, auditoriyaga yetkaziladigan bilimdir. Xizmatlar bozorida ommaviy axborot vositalari reklama beruvchilarga ommaviy yoki ixtisoslashgan auditoriyaga kirishni ta'minlash orqali ishlaydi. Media bozori bir necha bo'limlarda shakllangan murakkab ko'p qatlamli tuzilishga ega. Ulardan birinchisi turli ommaviy axborot vositalarining o'ziga xos xususiyatlari bilan belgilanadi. Shunga ko'ra bozor bir necha tarmoqlarga bo'linadi: bosma ommaviy axborot vositalari, televidenie, radio, internet, kino sanoati. Media bozorining ikkinchi bo'limi - bu geografik printsipga asoslangan uning tuzilishi, chunki u ma'lum bir hududlar chegaralarida ma'lum tovarlar yoki xizmatlarni sotuvchilar va xaridorlarning xatti-harakatlarini hisobga oladi. Media sanoati uchun geografik bozor asosiy tushunchalardan biridir, chunki u mediakompaniyani u tarqatiladigan va kontent bilan bog'langan hudud bilan bog'laydi. Resurs bozori moliya bozori, mehnat bozori, nashriyot bozori, texnika bozori, materiallar bozori, axborot va g‘oyalar bozorini o‘z ichiga oladi.
Ishlab chiqarish va texnologiyaning rivojlanish darajasi zamonaviy raqobatni narx darajasidan tasvirlar, brendlar va uslublar raqobati darajasiga o'tkazdi. Iqtisodiy rivojlanishning yuqori sur'atlari va raqobatning kuchayishi reklama byudjetlarining avtomatik o'sishiga va reklama bozorining o'sishiga olib keldi. Reklama bozorining o'sishi reklama ma'lumotlarini tarqatishning asosiy vositasi sifatida ommaviy axborot vositalarining rivojlanishiga bevosita ta'sir ko'rsatdi.
Odamlarning aksariyati ommaviy axborot vositalaridan foydalangan holda o'tkazadigan bo'sh vaqtlari sezilarli darajada oshdi.
Y.N.Zasurskiy, masalan, boʻsh vaqt miqdori va zamonaviy jamiyatning iqtisodiy salohiyati oʻrtasidagi tabiiy bogʻliqlikka alohida eʼtibor beradi: “...boʻsh vaqt sanoati, koʻngilochar soha iqtisodiyotning muhim elementiga aylanib bormoqda. , va bo'sh vaqtning ko'payishi yangi pul ishlab chiqaradi. Bugungi kunda katta daromadlarga xizmat ko'rsatish sohasida, ommaviy madaniyatda, bo'sh vaqt xizmat qiladigan ommaviy axborot vositalarida erishilmoqda. Shu sababli, paradoksal bo'lib, bo'sh vaqtni ko'paytirish iqtisodiy salohiyatni, daromadni va shu bilan birga jamiyat farovonligini oshirishi mumkin" . O’zbekistonda televizor ko'rish o'rtacha 3 soat 36 daqiqa, radio tinglash 3 soat 48 daqiqa, gazeta o'qish kuniga o'rtacha 12 daqiqa, jurnal varaqlash kuniga o'rtacha 6 daqiqa, shuningdek, video tomosha qilish, musiqa disklari kuniga 18 daqiqa tinglanadi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bosma oav faoliyatini davlat tomonidan qo'llab quvvatlash. Oav bozorini o'rganish mundarija: kirish I bob. Bosma oav faoliyatini davlat tomonidan qo'llab quvvatlash va oav iqtisodiyoti
|