nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti

|
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
bet | 138/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikTa’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha Power Point tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
Mashg‘ulot yakuni:
1.O‘tilgan mavzu umumlashtiriladi, faol ishtirok etgan o‘quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag‘batlantiradi;
Uyga vazifa berilishi:
2.Kelgusi mashg‘ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo‘riqnoma beriladi
|
O‘z- o‘zini o‘zaro baholashni o‘tkazadilar.
Topshiriqni yozadilar
|
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba
|
| |
HTTP - Hypertext Transfer Protocol

|
HTTP - Hypertext Transfer Protocol
|
bet | 146/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Gipermatnni uzatish protokoli (HTTP) bu asosan Internetga kirish uchun ishlatiladigan protokoldir. HTTP bir qarashda FTP va
SMTP ning funksiyalari jamlanmasi kabi imkoniyatlarga ega. FTP ga o‘xshash, chunki u fayllarni uzatadi va TCP xizmatlaridan foydalanadi. Biroq, bu FTP ga qaraganda ancha sodda, chunki u faqat bitta TCP ulanishidan foydalanadi. Alohida nazorat aloqasi yo‘q; faqat ma’lumotlar mijoz va server o‘rtasida uzatiladi.
HTTP SMTP ga o‘xshaydi, chunki mijoz va server o‘rtasida uzatiladigan ma’lumotlar SMTP xabarlariga o‘xshaydi. SMTP dan farqli o‘laroq, HTTP xabarlari odamlar tomonidan o‘qilishi uchun mo‘ljallanmagan; ularni HTTP serveri va HTTP mijozi (brauzer) o‘qiydi va inson uchun tushinarli ko‘rinishda taqdim qiladi. SMTP xabarlari saqlanadi va yo‘naltiriladi, ammo HTTP xabarlari darhol yetkaziladi. Mijozdan serverga buyruqlar so‘rov xabariga kiritilgan. Talab qilingan fayl yoki boshqa ma’lumotlar tarkibi javob xabariga joylashtirilgan. HTTP belgilangan 80-portda TCP xizmatlaridan foydalanadi.
HTTP o‘tkazmasi
7.29- rasmda mijoz va server o‘rtasidagi HTTP o‘tkazmasi ko‘rsatilgan. HTTP TCP xizmatlaridan foydalansa ham, HTTP o‘zi holatsiz protokol bo‘lib, server mijoz haqida ma’lumot saqlamaydi. Mijoz operatsiyani so‘rov yuborish orqali amalga oshiradi va server javob yuboradi.
7.29- rasm. HTTP o‘tkazmasi
So‘rov xabari. So‘rovning shakli 7.30- rasmda keltirilgan. So‘rov xabari so‘rovlar qatoridan, sarlavhadan va ba’zan asosiy qismdan (body) iborat.
So‘rov qatori. So‘rov xabaridagi birinchi qator so‘rovlar qatori deb nomlanadi. 7.30- rasmda ko‘rsatilgandek, ushbu qatorda ajratilgan uchta maydon mavjud. Maydonlar usullar, URL va versiya deb nomlanadi. Ushbu uchlikni bo‘sh joy belgisi bilan ajratish kerak. Ikkita belgidan so‘ng, yetkazuvchini qaytarish va satr tarjimasidan keyin qator tamomlanadi. Usul maydoni so‘rov turini belgilaydi.
So‘rov qatori
Usul m
URL
M Versiya yq su
m: maydon
yq: yetkazuvchini qaytarish
Sarlavha nomi
Sarlavha
satrlari
Sarlavha nomi
m Qiymat
m Qiymat
yq su
yq su
Bo‘sh qator
Asosiy qismi
yq su
O‘zgaruvchan satrlar soni (faqat ba’zi xabarlarda mavjud)
7.30- rasm. So‘rov xabarining formati
HTTP 1.1 versiyasida, 7.3- jadvalda ko‘rsatilgandek, bir nechta usullar aniqlangan.
7.3- jadval
|
| |
kV
MYEP - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish

|
O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi a. L. Haqberdiyev kon korxonalarini elektrlashtirish Pdf ko'rish
|
bet | 101/154 | Sana | 22.06.2024 | Hajmi | 7,14 Mb. | | #265132 |
Bog'liq Кон корхоналарини электрлаштириш 2023 й Туғирланган варианти (1)6 kV
MYEP
F F
F F
S K
K
XL
6 kV
SUTP
TP
0,4-0,69 kV
7.13–rasm. Stvol oldi hovlisidan uzoq masofada joylashgan iste’molchilarni
elektr energiya bilan ta’minlash sxemasi
Yer оsti ishlаrini skvаjinа оrqаli elektr energiya bilаn tа’min-
lаngаndа bir qаnchа аfzаlliklаrgа erishilаdi, jumlаdаn:
184
– 6 kV li elektr tаrmоq nаrхi аrzоnlаshаdi, chunki kаbel tаrmоq
havo liniyasidаn qimmаt turаdi;
– pоrtlаshdаn хаvfsiz elektr uskunаlаr sоni kаmаyadi;
– yuqоri kuchlаnish yer yuzаsigа chiqаrilаdi, хаvfsizlik ko‘tа-
rilаdi;
– pаst kuchlаnish tushirilgаndа podstansiya uchun nishа qаzil-
mаydi;
– 6 kVli tаqsimlаsh tаrmоqlаridа хаvfli sig‘im tоklаri kаmаyadi.
Kаmchiligi yuqоridа аytilgаndek quvurlаr qоlib ketаdi vа
yog‘ingаrchilik vаqtidа skvаjinа yuzаsidаgi elektr uskunаlаrni
nаzоrаtlаsh qismаn qiyinlаshаdi.
7.3.
Yer osti uchastkalarining elektr ta’minoti
Past kuchlanishli elektr ta’minotini yer osti qazib olish uchast-
kasining elektr ta’minoti sxemasi misolida ko‘riladi.
Qazib olish uchastkasining elektr ta’minoti sxemasi u yerda
qazib olish kompleksining tashkil etuvchilari va elektr uskunalarning
joylashtirilishiga asosan tuziladi (7.14–rasm). Qazib olish kompleksi-
ning tarkibiga quyidagi mexanizmlar kiradi:
1.
Qazib olish kombayni.
2.
Sidirgichli zaboy konveyeri.
3.
Qayta yuklagich yoki sidirgichli shtrek konveyeri.
4.
Lebyodka.
5.
Suv purkash nasosi.
6.
Moy nasos stansiyasi.
7.
Elektr yoritish asboblari.
Tashish shtrekida suriluvchi uchastka transformator podstan-
siyasi (SUTP), taqsimlovchi punkt (TP), suv purkash nasosi va moy
haydash stansiyasi joylashtirilgan iste’molchilar tegishli lahimlarda
joylashtirilgan.
SUTP ga markaziy yer osti podstansiyasidan zirhli kabel orqali
6 kV kuchlanishli elektr energiya keltiriladi. SUTP da 6 kV kuchlanish
0,4 yoki 0,69 kV ga pasaytiriladi va zirhli magistral kabel (MK) orqali
TP ga uzatiladi. TP avtomat o‘chirgich va magnit puskatellardan
tuzilgan. Har bir iste’molchiga elektr energiya alohida puskatellardan
egiluvchan kabel (EK) orqali olib boriladi.
|
| |
Kompyuter tarmoqlari arxitekturasi va protokollari

220
universal o‘tish edi. Aynan shu maqsadda OSI modeli ishlab
chiqilgan.
1980-yillarning
boshlarida
bir
qator
xalqaro
standartlashtirish tashkilotlari, xususan Xalqaro standartlashtirish
tashkiloti (ISO), ochiq tizimlarning o‘zaro ta’sirining standart
modelini ishlab chiqdilar (Open System Interconnection, OSI). Ushbu
model kompyuter tarmoqlarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynadi.
OSI modeli, birinchidan, paketlar kommutatsiyasi tarmoqlarida
tizimlarning o‘zaro ta’siri darajasini, ikkinchidan, standart daraja
nomlarini va uchinchidan, har bir darajani bajarishi kerak bo‘lgan
funksiyalarni belgilaydi. OSI modeli ma’lum bir protokol
to‘plamining bajarilishini tavsiflamaydi.
Tarmoq
protokoli
– hisoblash tizimlarining tarmoq
komponentlari orqali almashinayotgan xabarlarning shakli va ketma-
ketligini belgilovchi rasmiy qoidalar majmui. Barcha protokollar
to‘plami protokollar oilasi yoki protokollar steki deb nomlanadi.
Tarmoqning murakkabligi tufayli ishlatiladigan tarmoq protokoli
modeli juda ko‘p miqdordagi mavhumlikni o‘z ichiga oladi.
Zamonaviy tarmoqlar murakkab tizimdir: ular ko‘p sonli tarmoqlardan
iborat
bo‘lib,
ularning
har
biri
odatda
har
xil
tarmoq
texnologiyalaridan foydalangan holda turli xil aloqa qurilmalarida
qurilgan va turli xil topologiyalarga muvofiq aloqa kanallari bilan
bog‘langan. ISO aloqa modeli standartiga muvofiq aloqa tarmog‘i
quyidagi asosiy yetti pog‘onalarga (qatlam, sath) bo‘linadi:
Fizik pog‘ona
- signallarni uzatish uchun mexanik va elektr
qurilmalar. Tarmoq aloqasining eng past darajasi hisoblanadi. Tarmoq
qurilmalarini o‘z ichiga oladi - tarmoq kabellari, ulagichlar,
konsentratorlar va boshqalar. Fizik aloqa kanallari orqali bit oqimini
uzatishni amalga oshiradi.
Kanal pog‘onasi
- xatoliklarni aniqlash va fizik darajada
xatoliklarni tiklashni o‘z ichiga oladi, belgilangan uzunlikdagi kadrlar
(frame) yoki qismlarni qayta ishlaydi. Ushbu pog‘onada PDU
(Protocol Data Unit – ma’lumotlar bloki protokoli) odatda kadr deb
ataladi. Paketlar kommutatsiyasi rejimida ishlaydigan birinchi
pog‘ona hisoblanadi.
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 144/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha Power Point tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
|
|
| |
Mashg‘ulot yakuni - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
Kompyuter grafikasi darslik
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba 38-Mavzu Matn bloklarini yaratish Reja 1.Matnni tahrirlash 2.Gorizontal matn va vertikal matn 3.Matn bloklari Matnni tahrirlashFotoshopda matnlarni yaratish uchun vositalar guruhi mavjud. Barcha vositalar singari, u chap oynada joylashgan. Guruhda to'rtta asbob mavjud: Gorizontal matn, vertikal matn, gorizontal matn maskasi va vertikal matn maskasi. Gorizontal matn va vertikal matnUshbu vositalar mos ravishda gorizontal va vertikal orientatsiya yorliqlarini yaratishga imkon beradi. Matn qatlami avtomatik ravishda tegishli tarkibni o'z ichiga olgan Qatlamlar palitrasida yaratiladi. Asbobning ishlash printsipini darsning amaliy qismida tahlil qilamiz. Matn bloklariFotoshop chiziqli (bitta qatorli) matnlardan tashqari matnli bloklarni yaratishga imkon beradi. Asosiy farq shundaki, bunday blok tarkibidagi tarkib uning chegaralaridan tashqariga chiqa olmaydi. Bundan tashqari, "ortiqcha" matn ko'zdan yashiringan. Matn qutilari miqyosi va buzilishlarga uchraydi. Batafsil ma'lumot - amalda. Matn sozlamalariMatnni sozlash ikki usulda amalga oshiriladi: to'g'ridan-to'g'ri tahrirlash paytida, siz alohida belgilarga turli xil xususiyatlarni berishingiz mumkin bo'lsa, yoki tahrirlashni qo'llang va butun matn qatlamining xususiyatlarini sozlang. Tartibga solish quyidagi usullarda qo'llaniladi: yuqori parametr satridagi katakchani bosish orqali, Qatlamlar palitrasida tahrir qilinadigan matn qatlamini bosish orqali yoki biron bir asbobni faollashtirish orqali. Bunday holda siz matnni faqat palitrada tahrirlashingiz mumkin "Belgilar". Matn sozlamalari ikki joyda: yuqori parametrlar satrida (asbob faollashtirilganda) "Matn") va palitralarda "Paragraf" va "Belgilar". Parametrlar paneli: “Tasdiqlayman” O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari ____________ B.Boltaboyev “___” ____________ 2023 yil Download 39,74 Mb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
Foydalanuvchi interfeysi haqida ma’lumot

|
Foydalanuvchi interfeysi haqida ma’lumot
|
bet | 161/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikFoydalanuvchi interfeysi haqida ma’lumot
Birinchi navbatda siz 3 Ds Max dasturini ishga tushirganda uning asosiy ekraniga ko‘zingiz tushishi mumkin. Agar siz yangi foydalanuvchi interfeysini bilmaydigan bo‘lsangiz, unda dastlab qurilmalarini ko‘rib chiqishingiz hamda ular bilan atroflicha tanishishingiz lozim. Siz interfeysning dastur elementlardan tashkil topganligini, ya‘ni, bir xil tur dagi buyruqlarni guruhlanganligini ko‘ring va ishonch hosil qiling. Masalan, o‘z vaqtida ob‘yektlar holatini sozlash va boshqarishni amalga oshirish tugmachasi jamlanmasi yordamida animasiyani amalga oshirish jarayonini boshqarish vositasi. Dastur ekranini shartli tarzdi beshta asosiy elementlarga ajratish mumkin:
Main menu (Bosh menyu). Dastur ekranining yuqori qismda joylashgan va bu menyu 3 Ds Max dasturiga asosiy buyruqlar bilan murojaat qilishni ta‘minlaydi. Barcha buyruqlar menyusi toifalar bo‘yicha birlashtirilgan. Dastur ishga tushirilganidan so‘ng 3Ds Max grafik redaktorning ishchi oynasi ochiladi. Bosh menu quyidagi meny bandlaridan iboratdir File (Файл), Edit (Правка)-tahrirlash, Tools (Сервиc), Group,Views, Great (Создать)-yaratish, Modifiers, Animation, GrafEditor, Rendering (Визуализация)-vizuallash, Customize, MAXScript, Help(Помощь)-yordam.
Main Toolbar (Qurilmalar bosh paneli).Odatda u bosh menyu ostida joylashadi, ammo ―suzuvchi‖ panel ko‘rinishida aks ettirilishi yoki ekranning boshqa joyida joylashishi ham mumkin. Toifalar bo‘yicha ajratilgan, to‘plam bilan birga qurilmalar tarkibida joylashgan yoki yakka bo‘lishi mumkin. Dastur amallari va qo‘llanuvchi buyruqlar tezkor murojaatlar tugmachasidan tashkil topadi.
Viewports (proyeksiya ekrani) ekranning markazida joylashgan va uning katta qismini egallaydi. To‘rtta ajratilgan ko‘rinishda devor proyeksiyasi – yuqori Tor (yuqori), yonbosh Left (chap), to‘g‘risidan yo‘naltirilgan Front ( ro‘parasidan) va kelajakda rivojlanishni ko‘zda tutadigan Perspective (istiqbolli).
Command Panel (buyruqlar paneli). Odatda ekran proyeksiyasining o‘ng tomonida joylashgan. Bu panel oltita to‘plamdan tashkil topgan va devor ob‘yektlarini modefikasiyalash va tashkil etish bo‘yicha amallarning bajarilishini ta‘minlaydi. Har bir to‘plam ob‘yektlarni sozlovchi sivatkadan tashkil topgan.
|
| |
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI

|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
bet | 159/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchining
|
O‘quvchi-ning
|
O‘quv mashg‘ulo-tiga kirish
(5 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
O‘quvchilarni mashg‘ulotga tayyorgarligi va davomatini tekshirish
|
Mashg‘ulotga tayyorlanadi
|
2. Asosiy bosqich
(65 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi hamda o‘tilgan mavzu bo‘yicha o‘quvchilarga savollar beriladi, ularni baholaydi (1-ilova)
Maqsad va vazifalarni belgilanishi
2.Mashg‘ulotning nomi, rejasi, maqsad va o‘qitish natijalari bilan tanishtiriladi;
3.Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiriladi;
4.O‘quv ishlarida o‘quvchilarni baholash mezoni va ko‘rsatkichlari bilan tanishtiradi (2-ilova);
Ta’lim oluvchining bilimlarini faollashtirish
5.Tezkor so‘rov, savol-javob, aqliy hujum texnikalari orqali bilimlarni faollashtiradi;
Yangi o‘quv metodlari bayoni:
6.Nazariy mashg‘ulotlarning rejasi va tuzilishiga muofiq, o‘qitish jarayonini tashkil etish bo‘yicha xarakatlar tartibini bayon etadi.
7.Mavzu bo‘yicha Power Point tartibida namoyish va sharxlar bilan mavzu bo‘yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi
Yangi o‘quv materialini mustahkamlash
8.Mustahkamlash uchun savollar beriladi. (3-ilova)
|
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Guruhlarga bo‘linadilar.
Javob beradilar
Diqqat qiladilar
Guruhlarda ishlaydilar
Fikr almashadilar
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
.
|
|
|
| |
Mashg‘ulot yakuni - Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi

Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
Kompyuter grafikasi darslik
Maxsus fan o‘qituvchisi: Kodirova Soxiba 42-Mavzu Uch o‘lchamli modellashtirishning asosiy tushunchalari Reja 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha 2 Foydalanuvchi interfeysi haqida ma’lumot 3D Studio MAX dasturi haqida tushuncha 3D Studio MAX uch o‘lchovli modellashtirish va ko‘rgazmali namoyish qilishning (vizualizasiya) yangicha bosqichi hisoblanadi. Bu dastur yordamida yuqori sifatli animasiya va uch o‘lchovli modellarni professional darajada yaratish mumkin. Bunda siz ikki o‘lchovli va uch o‘lchovli ob‘yektlarni qo‘llashingiz mumkin. Bu dastur yordamida yuqori sifatli multiplikasion filmlar, ma‘lum fanlar bo‘yicha ko‘rgazmali dasturlar tuzish mumkin. 3D Studio MAX da ob‘yektlarni qurish maydoni (viewport)da yaratasiz. Bu-ning uchun siz kerakli asbobni tanlab, kursorni qurish maydoniga keltirganingizda kursor shakli o‘zgaradi. Sichqoncha yordamida ob‘yektning o‘lchovlarini berasiz. Yaratilgan ob‘yektlarda kino effektlar yaratish uchun maxsus kamera va yoritgich asboblarini qo‘llashingiz mumkin. Ob‘yekt sirti uchun turli material tanlashingiz mumkin, ya‘ni unga masalan shaffof yoki g‘adir-budir sirt berishingiz mumkin bo‘ladi. Qurish maydonida yaratilgan ob‘yektlarni harakatlantirib, kichik animasiya hosil qilish mumkin. Buning uchun {Animasiya} tugmasini bosib, kadrlarni o‘zgartirgan holda ob‘yektni harakatlantirish bilan oxirgi kadrga kelinadi. So‘ngra animasiya panelidan {Play} tugmasi bosiladi. Natijada kadrlar almashinib, animasiya hosil bo‘ladi. Bu yaratilgan animasiyani fayl ko‘rinishida komp‘yuter xotirasida saqlash va istalgan video tasvirlarni o‘qiy oladigan dastur yordamida o‘qishimiz mumkin. Fayl *.avi kengaytmali formatda saqlanadi. Download 39,74 Mb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Namangan viloyati norin tuman 1-son kasb-hunar maktabi
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi

|
O’quv mashg’ulotining maqsadi
|
bet | 150/230 | Sana | 19.09.2024 | Hajmi | 39,74 Mb. | | #271664 |
Bog'liq Kompyuter grafikasi darslikO’quv mashg’ulotining maqsadi: O‘quvchilarga yangi mavzu bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni tasniflaydi;
Reja asosida bo’limlarni tushuntiradi;
Reja bo’yicha yangi bilimlarni yoritib beradi.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Tinglaydilar va zarur bo’lsa yozib boradilar;
Dars bo’yicha olgan bilimlarini tasniflaydilar;
O’rganganlarini aytib beradilar;
Tartibli ravishda aytib beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish, namoyish etish, aqliy hujum
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
O’quv qo’llanma, proektor, slayd kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
|
| |
Tarmoq pog‘onasi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

221
javob uchun marshrutlash ma’lumotlarini qo‘llab-quvvatlashni o‘z
ichiga oladi.
Transport pog‘onasi
- quyi darajadagi
tarmoqqa kirish va
mijozlar o‘rtasida xabarlarni uzatish, shu jumladan xabarlarni
paketlarga
ajratish, paketlar tartibini kuzatish, boshqaruv oqimlari va
fizik manzillarning generatsiyasi uchun javobgardir.
Seans pog‘onasi
- jarayonlar o‘rtasida sessiyalar (aloqani
o‘rnatadi, tasdiqlaydi va tamomlaydi)
yoki aloqa protokollarini
amalga oshiradi. Amalda, kam sonli dasturlar seans pog‘onasidan
foydalanadi va kamdan-kam hollarda alohida protokollar sifatida
amalga oshiriladi. Ushbu qatlamning funksiyalari ko‘pincha dastur
pog‘onasining funksiyalari bilan birlashtirilib, bitta protokolda amalga
oshiriladi.
6.5- rasm. OSI modeli
Fizik
Amaliy
Seans
Tarmoq
Taqdimot
Transport
Kanal
7
7
6
6
5
5
4
4
3
3
2
1
2
1
Uzatuvchi
qurilma
Amaliy dasturiy
ta’minot
Qabul qiluvchi
qurilma
Amaliy dasturiy
ta’minot
Paket
Ma’lumot
Sarlavha
Fizik aloqa
222
Taqdimot pog‘onasi
- uning nomidan ko‘rinib turibdiki, tarmoq
orqali uzatiladigan ma’lumotlarning tarkibini o‘zgartirmasdan taqdim
etilishini ta’minlaydi. Taqdimot pog‘onasi tufayli,
bitta tizimning
amaliy pog‘onasi tomonidan uzatiladigan ma’lumotlar, har doim
boshqa tizimning amaliy pog‘onasi tomonidan tushuniladi (ya’ni
tarjimon vazifasini bajaradi). Shu yerda axborot shifrlanadi va
deshifrlanadi, va kerak bo‘lgan taqdirda
axborotni zichlashtiradi
(siqadi). Buning natijasida barcha amaliy xizmatlar uchun
ma’lumotlar almashish mahfiyligi darhol ta’minlanadi. Bunga misol
qilib, TCP/IP stekidagi amaliy pog‘ona
protokollari uchun maxfiy
xabar almashishni ta’minlaydigan SSL (Secure Socket Layer)
protokolini keltirishimiz mumkin.
Amaliy pog‘ona
- bu pog‘ona tarmoq foydalanuvchilariga
fayllar, printerlar yoki gipermatnli veb-sahifalar kabi umumiy
resurslarga kirish,
shuningdek, qo‘shma ishlarni tashkil qilish
imkonini beradigan turli xil protokollar to‘plami, masalan, elektron
pochta protokoli. Amaliy pog‘onada ishlaydigan ma’lumotlar
birligi
odatda xabar deb nomlanadi. Bu pog‘onada juda ko‘p turli xil
protokollar va tegishli amaliy dastur xizmatlari mavjud. Eng keng
tarqalgan tarmoq fayllarini xizmatlarining ba’zi bir turlari: TCP/IP
stekidagi
NFS va FTP, Microsoft Windowsdagi SMB, Nowell
Netware operatsion tizimidagi NCP.
Mavzu doirasida bajariladigan

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetidan innovatsion va amaliy loyihalar tanloviga
taklif etilayotgan ilmiy-texnik loyiha
№
Ilmiy-texnik loyiha
mavzusi
Loyiha bajarilishidan kutilayotgan natija
Loyihaning yillik
moliyalashtirish
hajmi
1.
Metallooksid
kom-pozitlar
asosida zaharli va portlovchan
gazlarni aniqlovchi sensorlarning
yangi avlodini yaratish.
Tadqiqot shakli: Butun dunyoda sanoatning jadal rivojlanishi natijasida vujudga
kelgan ekologik muammolarni hal etishda, selektiv usullar va sezgir sensorlarni qo‘llash
muhim ahamiyat kasb etmoqda. Loyihaning maqsadi nanotexnologiyalarni qo‘llash
orqali kichik o‘lchamli, ishlash resursi katta, yuqori aniqlik va tezkorlikni ta’minlovchi
NH
3
va H
2
S ning nazoratida qullaniladigan sensorlarni yangi avlodini ishlab chiqarish va
ularning qo‘llanish sohasini kengaytirishdan iborat.
Avariyalarning kelib chiqishiga quyidagi omillar saba belli boMishi

|
Avariyalarning kelib chiqishiga quyidagi omillar saba belli boMishi Pdf ko'rish
|
bet | 117/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MAvariyalarning kelib chiqishiga quyidagi omillar saba belli boMishi
mumkin:
- tabiiy ofat tufayli;
- inshootlami loyihalashda yoki uni qurishda qo‘yiladigan xatolikiar
tufayli;
- ishlab chiqarish texnologiyasining buzilishi;
- transport, mexanizm, jihozlardan noto‘g‘ri foydalanganda;
- agressiv moddalar (portlovchi, tez alangalanuvchi zaharli mod-
dalar)ning noto‘g ‘ri saqlanishi va uni ishlatish qoidalarining buzilishi
oqibatida;
- texnika xavfsizlik qoidalarining buzilishi va boshqalar.
M ana shunday xatolikiar tufayli ishlab chiqarishlarda katta avariyalar
sodir bo‘ladiki, oqibatda k o ‘pdan ko‘p insonlar jabrlanadi va moddiy
boyliklar yo‘q bo‘lib ketadi. Ko‘pincha kimyo, neftni qayta ishlovchi
sanoat, qog‘oz ishlab chiqarish sanoati, go‘sht-sut, oziq-ovqat, metallur-
giya, konchilik va boshqa sanoat korxonalarida avariyalar tez-tez uchray-
di. Ayniqsa, KTZM ta’sirida bo‘ladigan avariyalar: kimyo, neftni qayta
ishlovchi, qog‘oz-selluloza, go‘sht-sut, oziq-ovqat sanoati, suv tozalash
inshootlarida hamda temir yo‘llarda KTZMni tashishda ko‘p uchray-
di. KTZM ko‘rsatilgan konsentratsiyadan ortiq boTganda odamlarga,
qishloq xo ‘jalik hayvonlariga, o ‘simliklarga, tashqi muhitga ta’sir etib,
turli darajada shikastlantiradi. KTZM qatoriga texnologik jarayonlarda
qoTlaniladigan ammiak, xlor, sulfat kislotasi, vodorod florid, azot va ol-
tingugurt oksidlari va boshqalar kiritish mumkin. B a’zi bir KTZMlaming
fizik-kimyoviy va zaharli xususiyatlari 7-jadvalda keltirilgan. Shulardan
sanoatda ko‘p ishlatiladigani ammiak.
Ammiak
- nashatir hidli rangsiz
gaz. Uni sanoatda sovutgich vositasi sifatida, azotli o‘g‘it.lar olishda va
boshqa maqsadlarda ishlatiiadi. Agar ammiak havo bilan 4:3 nisbatda
aralashsa portlaydi. Ammiak suvda yaxshi eriydi.Uning yuqori konsen-
tratsiyasi insonning markaziy asab sistemasini izdan chiqarib, asablarning
falaj boMishiga olib keladi. Agar ammiak ta’sirida inson zaharlansa, bir
necha soatdan so‘ng u oTimga olib keladi. Teriga tegsa turli darajadagi
jarohatlanish ro ‘y beradi
|
| |
tizim ining vazifalari y o n g ‘indan ogohlantirishga, yonayotgan ashy о yoki

|
tizim ining vazifalari y o n g ‘indan ogohlantirishga, yonayotgan ashy о yoki Pdf ko'rish
|
bet | 186/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mtizim ining vazifalari y o n g ‘indan ogohlantirishga, yonayotgan ashy о yoki
obyektni o ‘z vaqtida bilib olishga. o ‘t o ‘chirish tizim ini chaqirishga va
y o n g ‘in ofatini bartaraf etishga qaratilgan.
Y ong‘in darakchilari y o n g ‘in o ‘ch o g ‘ini boshlanish jarayonida
aniqlash, uning sodir b o ‘lgan vaqti va jo y in i xabar qilish uchun
hamda zarur b o ‘lganda tutun s o ‘rgich yok i o ‘tni o ‘chiruvchi uskunalari
ishlashin avtom atik tarzda boshqarish uchun xizm at qiladi. Y ong‘in da
rakchilari tizim i asosan y o n g ‘inning dastlabki belgilari b o ‘lm ish tutun,
yorug‘lik yoki u yerdagi haroratni elektr xabarlariga aylantira oladigan
xabarlagich m oslam alardan iborat b o ‘ladi. Bu xabarlagich m oslam alar
aloqa tarm og‘iga ulangan b o iib , qabul punktiga o ‘zig a xos tovu sh yoki
yorug‘lik signallari orqali darak beradi hamda avtomatik o ‘t o'chirish
v a tutun haydash uskunalarini zudlik bilan ishga tushirishni ta’m inlaydi.
Y ong‘in darakchilari o ‘zlarining ishlash uslubiga binoan shartli ravish-
da 4 ta guruhga, y a ’ni issiqlik, yorug‘lik, gaz va tutunda ishlaydigan
turlarga b o ‘linadi. Ular sanoat korxonalari, bino hamda inshootlarning
xususiyatlariga qarab tanlanadi v a o'm atiladi. Shuningdek, ulam ing ish
qobiliyati vaqti bilan tekshirilib turiladi.
Issiqlik ta’sirida y en gil erib
ketuvchi «Vuda» qorishm asi asosida ishlaydigan DTL rusumli y o n g ‘in
daraklagichisi 12-rasm da tasvirlangan.
214
12-rasm.
DTL rusumli yong‘in daraklagichi
DTL bir marta qo‘llanishga m o‘ljallangan bo‘lib, xonaning haro-
rati 72°C dan oshgandan keyin, uning markazida joylashgan, spiralsi-
|
| |
mart 2025 - Toshkent kimyo-texnologiya instituti Yangiyer filialida 2024/2025 oʻquv yili

|
Toshkent kimyo-texnologiya instituti Yangiyer filialida 2024/2025 oʻquv yili
|
bet | 148/222 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 375,68 Kb. | | #273589 |
Bog'liq ish reja yangisi (автовосстановление)11 mart 2025 yil
|
|
|
430.
|
Futbol, basketbol, voleybol, stol tennisi, shaxmat sport turlari boʻyicha “Talabalar
ligasi” sport
musobaqalarini oʻtkazish.
|
Sportga qiziquvchi talaba-yoshlar qamrab olinadi
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari
yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Sport zali
|
Talabalarning muayyan qismi sogʻlom turmush tarziga rioya qilishi va jismonan sogʻlom boʻlishiga erishiladi.
|
|
|
431.
|
Filial hududida “Talabalar kino kunlari” doirasida kinofilmini
namoyish etish
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi.
|
Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani,
Kafedralar, tyutorlar,
jamoat tashkilotlari
yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Madaniyat muassasalari va istirohat bogʻlarida, filial kino zallarida
|
Kinoda ilgari surilgan gʻoya orqali talabalardagi Vatanga sadoqat, oʻzaro mehr oqibat, yuksak masʼuliyat, bagʻrikenglik, sogʻlom dunyoqarash, shukronalik, vatan taraqqiyotiga daxldorlik tuygʻularini rivojlantirishga erishiladi.
|
|
|
|
|
| |
) joylashgan o‘rniga ko‘ra

f) suv oqimini tartiblash inshootlari (suv oqimini to‘g‘rilovchi, daryo
va qirg‘oq o ‘zanlarini yaxshilovchi va boshqalar);
g) baliq xo‘jaligi inshootlari (baliq boqish uchun).
Gidrotexnika inshootlarining buzilishi juda katta hududlami, jumladan:
shaharlar va aholi yashash joylarini, sanoat tarmoqlari va moddiy resurs-
larning suv ostida qolishiga olib kelishi mumkin, oqibatda juda katta -
ham ma’naviy, ham moddiy zararlar olib kelishi ga sabab bo‘!adi. Jumla
dan, suv urib ketgan inshootlar, avtomobil va temiryo‘llar, elektr va aloqa
uzatish simlarining zararlanishi, chorva mollari, qishloq xo‘jalik ekinlari
hosili, ekinzorlar va boshqalarning nobud bo‘lishi, xomashyo, yoqilg‘i,
oziq-oqat mahsulotlari, o ‘g ‘itlar va boshqa resurslarning yaroqsiz holga
kelishi; aholini xavfsiz joylarga vaqtincha evakuatsiya qilish xarajatlari;
yerlarning hosildor qatlamining yuvilib ketishi; suv bosgan hududlarga
oziq-ovqat, kiyim-kechak, dori-darmon va boshqa kerakli mahsulotlarni
olib kelish xarajatlari va boshqa salbiy talafotlarga olib keladi.
Gidrotexnika inshootlari quyidagi ta’sirlar natijasida buziladi:
- tabiiy ofatlar oqibatida (zilzila, ko‘chki, jala, yomg'irlar yuvib ke-
tish va boshqalar);
- uskunalaming tabiiy yemirilishi va eskirishi;
- inshootni loyihalash va qurishdagi xatoliklar;
- suvlardan foydalanish qoidalarining buzilishi;
- portlatishlar oqibatida (harbiy harakatlar, terrorchilik va boshqalar).
Gidrotexnika inshootlarining buzilishi muayyan oqibatlarga olib
keladi, jumladan: gidrotexnika inshooti o ‘z vazifasini bajarmay qo‘yishi;
suv toiqinining odamlarga zarar yetkazishi va turli inshootlaming
buzilishi; hududlami suv bosib, mol-mulkka, yerlarga, moddiy resurslarga
va boshqa obyektiarga jiddiy moddiy zarar keltirishi. Shuning uchun
bunday inshootlardan foydalanuvchi tashkilotlar zimmasiga ulaming
xavfsizligini ta’minlash maqsadida «Fuqaro muhofazasi to 'g ‘risidagi
Qonunning 8,9-moddalarida ko‘rsatib o‘tilgan majburiyatlar yuklangan.
Unga ko‘ra bunday xavfli obyektlami loyihalash, qurish va ishtatish
davomida
Gidrotexnika inshootlaridagi avariyalarda

|
Gidrotexnika inshootlaridagi avariyalarda Pdf ko'rish
|
bet | 116/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M7.2. Gidrotexnika inshootlaridagi avariyalarda
fuqarolarning xatti-harakati
Gidrotexnika inshootlaridagi avariyada fuqarolar quyidagi qoidalarni
bajarishlari lozim:
Suv ostida qoladigan hududdagi fuqarolarni, suv bosishi mumkin
boMgan hududlami va suv bosish vaqtini, shuningdek, shikastlovchi
omillarni (suv urib ketadigan to‘lqin balandligi, tezligini va boshqalarni)
yaxshi bilishlari kerak.
Aholining hammasi suv bosish xavfi tug‘ilgandagi va suv bosgandagi
xatti-harakatlarga tayyorlangan bo‘lishi kerak.
Aholining hammasi suv bosish ehtimoli borligi, suv bosish vaqti,
uning chegaralari haqidagi va evakuatsiya tartibi haqidagi tavsiyalami
vaqtida olishi kerak.
Xavf haqidagi xabar (ogohlantirish) olinganda quyidagi ishlar qilinishi
kerak:
- darhol hujjatlarni, qimmatbaho va kerakli buyumlami, 2-3 kunlik
oziq-ovqat va ichimlik suvini o‘zi bilan olish;
- uylami ehtiyot holatda (gaz, suv, elektr ta’minotini o‘chirishi)
qoldirishi kerak;
- chorva mollarini xavfsiz joylarga o‘tkazib qo‘yish.
Agar to‘satdan halokatli suv bossa:
- suvning to‘lqin zarbidan saqlanish uchun mustahkam qurilgan in-
shootlarning yuqori qismlariga chiqiladi;
- oldindan tayyorlangan qutqaruv vositasini (4-6 ta bir litrli plastmas-
sa idishlari osilgan najot kamarini) taqib olinadi;
- agar odam imorat ichida (yuqori qismlarida ) qolgan bo‘!sa, qa-
yerdaligini belgilab, qutqaruvchilar yordamga kelishi uchun oq bayroq
belgilari osib qo‘yiladi.
7.3. Ishlab chiqarish jarayonlaridagi avariyalar
Avariya deganda bajariladigan ishning birdan to‘xtab qolishi yoki sa-
noat korxonalarida ishlab chiqarishning izdan chiqishi, transportlarda va
boshqa obyektlarda moddiy boyliklarning buzilishi, yo‘q bo‘lishi tushu-
niladi.
135
|
| |
Tez ta’sir etuvchi zaharli moddalar bilan shikastlanganda

7.4. Tez ta’sir etuvchi zaharli moddalar bilan shikastlanganda
aholining xatti-harakatlari
Yuqorida aytilganidek, respublikamiz xalq xo‘jaligi tarmoqlarining
ko‘p qismida zaharli moddalar (KTZM) ishlatiladi, saqlanadi va tashi-
ladi. Shunday korxonalarga birorta ta’sir ko'rsatilsa, masalan, dushman
tomonidan boTadigan ta’sirlarda, tabiiy ofat oqibatida, ishlab chiqarish
tarmoqlarida boTadigan, temiryoT transportlaridagi avariyalar tufayli
KTZM to'kilishi yoki tashqariga chiqib ketib, atrof muhitni, havoni za-
142
harlaydi. Albatta, bunday favqulodda vaziyatlarda avariya o ‘chog‘idagi va
unga yaqin bo‘lgan atrofdagi fuqarolar jabrlanadi va KTZM xususiyatla-
riga ko‘ra kimyoviy zaharlanish har xil darajada bo‘ladi.
KTZMning qaynash harorati 20°C gacha boTsa, u tezda bugManib,
zaharlash vaqti qisqa, lekin ta’sir darajasi katta boTadi. Agar KTZMning
qaynash harorati 20°C dan yuqori boTsa, bugTanish sekinroq kechib, uning
zaharlanish vaqti uzoq davom etadi, ammo tarqalish hududi kichik bo‘ladi.
KTZMlar nafas organlari va teri orqali ta’sir etadi. Shu nuqtayi nazardan KT-
ZMlar umumiy zaharlovchi va holsizlantiruvchi xillarga bo‘linadi. KTZM
bilan zaharlanganda bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, ko‘z tinishi, holsizlanish,
ko'ngil aynishi, qusish. o‘qiy olmaslik kabi alomatlar kuzatiladi, kuchli
zaharlanishda esa oTim bilan yakunlanadi. Shuning uchun KTZM bilan
zaharlangan hududlarda xalqning xatti-harakatlari xuddi kimyoviy qurollar
bilan zaharlangan joylarda ko‘riladigan chora-tadbirlami o‘zginasidir, ya’ni
himoya inshootlarida saqlanish, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish
va boshqa omillar qo‘llaniladi. Lekin bitta asosiy farqi borki, u ham bo‘lsa,
ba’zi bir KTZMlar (masalan, NH3, CO)ning yutiluvchanlik xususiyati past
bo‘]ganligidan, ulardan saqlanishda, maxsus sanoat va izolatsiyalovchi gaz-
niqoblardan foydalanish kerak boladi.
Agar avariya holatida bir qancha gazlar aralashmasi bo‘lsa, faqat izo
latsiyalovchi gazniqoblardan foydalanib, avariya joyini tiklash, zararlan-
gan o‘choqdan odamlami evakuatsiya qilish tadbirlari ko‘riladi. KTZM
chiqib ketgan joylarda avariyalami tiklash ancha mushkul jarayonlardan
hisoblanadi. Bunda asosiy ishlardan:
- Birinchi tiklash ishlarini tashkil etish.
- KTZM tarqalgan hududni o‘rash (lokalizatsiya qilish) hisoblanadi.
Avariyani tiklash ishlarini o‘sha korxonaning shtatli qismlaridagi
zaharli gazlardan saqlovchi xodimlar olib boradilar. Kerak boTsa, fuqaro
muhofazasining qutqamv, tibbiyot, yong‘inga qarshi, jamoat tartibini
saqlash tizimlari ham yordamga chaqiriladi. Bulardan tashqari avariyani
tiklash ishlariga korxona ishchi xizmatchilarini va o‘sha atrofdagi
fuqarolami ham jalb qilish mumkin.
Avariyani tiklash ishlarida qatnashayotgan fuqarolar o‘zini va boshqa-
lami saqlash qoidalarini bilishlari zarur. L'lardan har doim zaharlangan
fuqarolami shikastlangan hududdan olib chiqish, gazniqoblarini kiydira
bilish, sun’iy nafas berish, yurakni massaj qilish, zaharlangan ko‘z, teri-
larni neytrallash ishlarini bilishlari talab etiladi.
143
S anoat gazniqoblarining x arakteristikasi
|
C++
 alfaviti - Информатика

207
Identifikator
. Identifikator bu – dastur ob`yektining nomi. Identifikatorlar
lotin harflari, ostki chiziq belgisi va sonlar ketma - ketligidan iborat bo`ladi.
Identifikator lotin harfidan yoki ostki chizish belgisidan boshlanishi lozim.
Masalan,
a, b, _t, _A
. Identifikatorlarning uzunligi standart bo`yicha
chegaralanmagan. Katta va kichik harflar farqlanadi, shuning uchun oxirgi ikki
identifikator bir biridan farq qiladi.
Borland
kompilyatorlaridan foydalanilganda
nomning birinchi 32 harfi , ba`zi kompilyatorlarda 8 ta harfi inobatga olinadi. Bu
holda NUMBER_OF_TEST va NUMBER_OF_ROOM identifikatorlari bir biridan
farq qilmaydi. Identifikatorlar tilining maxsus (xizmatchi) so`zlari bilan mos
bo`lmasligi lozim. Identifikatorlarni past chiziq bilan e`lon qilish maslahat
berilmaydi.
mon o ‘tkazgichni aloqa zanjiriga b og‘lab turuvchi, haroratga o ‘ta sezgir

1 3 -ra sm . RID
-
1
ra d io izo to p li y o n g ‘in
1 4 -ra sm . ID F-1M
ru su m li fo to elek trik
d a rak c h isi
y o n g 'in d arak ch isi
P ortlash
- bu q isq a v aq td a chegaralangan hajm dagi, katta m iqdor-
dagi quvvatning ajralib chiqishi tu shuniladi yoki portlash suyuqliklari-
ning, p o rtlovchi m o d d alam in g k uch yoki issiqlik t a ’sirida o ‘zi jo y lash g an
h ajm ig a sig ‘m ay qolishi tufayli otilib chiqadigan hodisadir.
O datda, p ortlash g azlam in g qattiq qizishi oqibatida, yuqori bosim ho
sil qilib ku zatilad i.P o rtlash lar asosan y o n g ‘in v a portlash xavfi b o r ob-
yektlarda sodir b o ‘lib, u n ing o q ib atid a y o n g ‘in!ar kelib chiqishi m um kin.
Portlovchi m oddalar saqlanadigan om borlar, ular bilan b o g ‘liq b o 'lg an
ob y ek tlar p ortlash xavfi b o r ob y ek tlar hisoblanadi. B ularga m udofaa, neft
va neft m ahsulotlarini qayta ishlab chiqaruvchi-saqlovchi, kim yoviy, gaz,
paxta, q o g ‘oz, non m ahsulotlari, yengil sanoat korxonalari, u lar ishlab
chiqargan ta y y o r m ah su lo tlam i saqlovchi o m borxonalar kiradi.
H ozirgi kunda 0 ‘zbekiston h u dudida 500 dan ziyod ishlab chiqa-
rish tarm o q larid a portlash va y o n g ‘in chiqish xavfi m avjud. Portlatuvchi
om illarga: kim yoviy (portlovchi m oddalar), yadroviy (yadroviy qurollar),
m exanik (yuqori bosim li suyuqliklar saqlaydigan idish larn in g yorilishi),
elektrom agnit (uchqun razryadi v a lazer uchquni) va b o sh q alar kiradi.
H ar qanday p o rtlash lard a birinchi va ikilam chi z a ra r b eruvchi om illar
hosil b o 'la d i. B irinchi om illarga: zarb t o ‘lqinlari va siniq parchalarning
sochilishi.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar

|
Mavzuga oid tayanch tushunchalar
|
bet | 165/252 | Sana | 11.06.2021 | Hajmi | 9,26 Mb. | | #14923 |
Bu sahifa navigatsiya:
- Metod
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Barshchinaning siqib chiqarilishi.Uot Tayler qo`zg`oloni. Qo`zg`olonchilarning talablari. Qo`zg`olonning oqibatlari.
Soatlar soni: 1 soat
Mavzuning qisqacha ta`rifi:
|
O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi:
Dars turi: Yangi bilim beruvchi
Metod: suhbat, tushuntirish, “Savol-javob” metodi, “Jadval texnologiyasi” , “Tadqiqotlar yoki loyixa texnologiyasi”,“Rasmlarda aks etgan tarix”
Shakl: jamoa, guruhda ishlash
Jihoz: Siyosiy xarita,tarqatma,rasmli ko`rgazma,slayd,kompyuter.
Nazorat: o`quvchilarning darsda faolligi kuzatilib, hisobga olib boriladi.
Baholash: O`quvchilar bilimi reyting mezonlari asosida baholanib, dars oxirida e`lon qilinadi.
|
|
|
| |
xEtvfsizligining - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. Nigmatov Pdf ko'rish
|
bet | 115/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MxEtvfsizligining
pasayish sabablarini tahlil etish, sodir boiishi
mumkin b o ig an avariyaning oldini olish bo‘yicha chora-tadbirlarni ishlab
chiqish va bajarish, shuningdek, bunday masalalar bo‘yicha
favqulodda
vaziyatlar tizimlari bilan hamkorlik qilish ta’kidlab o ‘tilgan. Shu o‘rinda
2009-yil 17-avgustda Rossiyaning «Sayan-Shushensk» GESida boigan
avariya to‘g‘risidagi ma’lumotni keltirsak. Ushbu gidroinshoof. нк'я
133
bahaybat qurilgan bo‘lib, uning uzunligi 1 km dan uzun, balandligi 250
m, gidrostatik vazni 22 mln. tonnani tashkil etadi. GESning avariyaga
uchrashining sababi, 1985-yilda gidroinshootning eng baland ustuni darz
ketib, Yenesey daryosining bu qirg‘og‘idan u qirg‘og‘igacha bo‘lgan
butun to‘g*on tanasida yoriq paydo bo‘lgan. Yoriqdan har soniyada 550
I
suv oqib o ‘ta boshlagan va natijada to ‘g‘on betoni yemirila boshlagan.
Yemirilish jarayoni 8 yil davom etgan va 1996-yildagina fransuz
mutaxassislari tomonidan polimer materiallari bilan yoriqning yaxlitligi
tiklangan. Shu davr mobaynida (8 yil) inshootning ba’zi bir seksiyalari 97
mm dan - 107 mm gacha joyidan siljigan. Ammo «Gidrotexnik inshootlar
xavfsizligi’ to‘g ‘risidagi Qonunga binoan, 108 mm ga siljish xavfsizlik
nuqtayi nazaridan «tahlikali» holat hisoblanadi. Shunday ayanchli holatga
qaramasdan, gidroinshootdan foydalanib kelinishi oqibatida to‘g‘onning
ikkinchi agregat qisimi sochilib, mashina zaliga qulab tushgan va
yong‘in paydo bo‘lgan. Hisob-kitoblarga ko‘ra avariyada 100 ga yaqin
fuqarolaming qurbon bo‘lganligi va ko‘rilgan moddiy zarar miqyosi
juda kattaligi taxmin qilinmoqda. Gidrotexnika inshootlarida avariya
bo‘lmasligi uchun muhofaza qiiish chora-tadbirlarini amalga oshirish
zarur, jumladan:
- gidrotexnika inshootlarini loyihalash va qurilishda xatoliklarga y o‘l
qo‘ymaslik;
- gidrotexnika inshootlaridan to‘g‘ri foydalanish;
- gidrotexnika inshootlaridagi belgilangan tadbirlarni va ta’mirlash
ishlarini o ‘z vaqtida bajarish;
- qirg‘oqni mahkamlash va inshoot tubini mustahkamlash ishlarini
o ‘tkazish;
- suv chiqarishda va g‘amlashda qonun-qoidalarga rioya etish (vaqtga
mos ravishda taqsimlanishi);
- qo‘shimcha suv omborlari yordamida toshqin suvlar oqimini tartibga
solib turish:
- gidrotexnika inshootlaridagi vaziyatni doimo kuzatib turish;
- gidrotexnika inshootlari hududini chet kishilar kirishidan ishonchli
qo‘riqlash;
- falokatlarga olib keladigan noqulay omillar bo‘lish ehtimolini
oldindan aytish taxminlarini tuzish uchun gidrotexnik sharoitni muntazam
kuzatib borish.
134
|
| |
Mustahkamlash uchun savollar

414
Bilib olasiz:
flashda animatsiya yaratish usullari, animatsiyani
boshqarish, mask tizimidan foydalanish, animatsiya turlari, actionscript dasturlash
tili, roliklarni yaratish, saqlash, eksport, import qilish, senariya yozish maydoni va
uning tugmachalarini.
Macromedia
Flash dasturida animatsiya ikki usulda yaratiladi: kadrli
(покадровое
создание)
va
avtomatik
(автоматическое
создание
промежуточных кадров). Avtomatik animatsiya shakllar geometriyasini
o`zgarishi (shape tweening) yoki boshqaruv kadrlar o`zgarishi (motion tweening)
asosidagi animatsiya turlarga bo`linadi
.
Boshqaruv kadrlar o`zgarishi (motion
tweening) asosidagi yaratilgan animatsiya. Shu turdagi animatsiyani yaratish
uchun biz bitta boshqaruv kadrni yaratamiz va unga belgi qo`shamiz. Masalan
boshqaruv kadrda biror bir shakl (aylana) chiziladi va u grafik tasvir belgi turiga
«Вставит» menyusida «Преоброзоват в символ (Convert to Symbol)» buyrig`i
yordamida (F8 tugmasi) o`tkaziladi. Yoki « Вставит » menyusida «Новый
символ (New
symbol)» buyrig`ini (Ctrl+F8 tugmachalar majmuasi) tanlab yangi
belgi yaratamiz va belgilar kutubxonasi yordamida uni boshqaruv kadrga
qo`shamiz. Ob`yektning chegarasini rangini tanlash uchun
uskunasidan,
asosni ranglash uchun
uskunasidan,
- chegara va asos rangini
almashtirish, o`zaro rang almashish
uskunalaridan foydalanamiz.
Algoritmning asosiy turlari

203
Chiziqli turdagi algoritmlarda bloklar biri kеtidan boshqasi joylashgan
bo‘lib, bеrilgan tartibda bajariladi. Bunday bajarilish tartibi ―ketma-ket‖ dеb ham
yuritiladi.
Yuqorida ko‘rib o‘tilgan birinchi misol chiziqli turdagi algoritmga misol
bo‘ladi. Amalda hamma masalalarni ham chiziqli turdagi algoritmga kеltirib
yеchib bo‘lmaydi.
Chiziqli hisoblash jarayonining tizimi quyidagicha ko`rinishda ifodalanadi.
Ko‘p hollarda biron bir oraliq natijaga bog‘liq ravishda hisoblashlar yoki u
yoki boshqa ifodaga ko‘ra amalga
oshirilishi mumkin yani birorta mantiqiy
shartni
bajarilishiga
bog‘liq holda
hisoblash jarayoni u yoki bu tarmoq
bo‘yicha amalga oshirilishi mumkin.
Bunday tuzilishdagi hisoblash jarayo-
nining
algoritmi
―tarmoqlanuvchi
turdagi algoritm‖ dеb ataladi.
Ko‘pgina hollarda masalalarning yеchimini olishda bitta matеmatik
bog‘lanishga ko‘ra unga kiruvchi katta- liklarni turli qiymatlariga mos kеladigan
qiymatlarini ko‘p martalab hisoblash to‘g‘ri kеladi.
Hisoblash jarayonining bunday ko‘p martalab takrorlanadigan qismi
―takrorlanishlar‖ dеb ataladi. Takrorlanishlarni o‘z ichiga olgan algoritmlar
―takrorlanuvchi turdagi algoritmlar‖ dеb ataladi. Takrorlanuvchi turdagi algoritmni
yozish va chizish o‘lchamlarini sеzilarli darajada qisqartirish takrorlanadigan
qismlarni ixcham ifodalash imkonini bеradi.
Quyida 1 dan to 20 gacha bo`lgan butun sonlar yig`indisini hisoblash
algoritmi blok-sxema ko`rinishi keltirilgan.
shart
Tuzoq eshigi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

Tuzoq eshigi (Trap Door). Dastur yoki tizimni ishlab chiquvchisi
dasturda faqat u foydalanishi mumkin bo‘lgan teshikni qoldirishi
mumkin. Masalan, kod ma’lum bir foydalanuvchi identifikatori yoki
parolini tekshirishi va oddiy xavfsizlik protseduralarini chetlab o‘tishi
mumkin.
Logik bomba (Logic Bomb). Bu ma’lum bir shartlar bajarilgan
taqdirdagina dastur noto‘g‘ri ish tutadigan vaziyat, aks holda u haqiqiy
dastur kabi ishlaydi. Buni aniqlash qiyinroq.
Viruslar (Viruses) Dasturiy tahdidlarning yana bir shakli bu virusdir. Virus bu
qonuniy dasturga kiritilgan kod qismidir. Viruslar o‘z-o‘zini
ko‘paytiradigan va boshqa dasturlarga o‘zini "yuqtirish" uchun
mo‘ljallangan. Ular fayllarni o‘zgartirish yoki yo‘q qilish va tizimning
ishdan chiqishi va dasturning ishdan chiqishiga olib kelishi bilan
tizimga zarar yetkazishi mumkin. Ko‘pgina kirish hujumlarida
bo‘lgani kabi, viruslar ham arxitektura, operatsion tizim va dasturlarga
juda xosdir. Viruslar shaxsiy kompyuterlar foydalanuvchilari uchun
ma’lum bir muammodir. UNIX va boshqa ko‘p foydalanuvchili
operatsion tizimlar odatda viruslarga sezgir emas, chunki bajariladigan
dasturlar operatsion tizim tomonidan yozishdan himoyalangan. Agar
virus bunday dasturni yuqtirsa ham, uning vakolatlari odatda
cheklangan, chunki tizimning boshqa jihatlari himoyalangan. Viruslar
odatda elektron pochta orqali yuboriladi, spam eng keng tarqalgan
304
vektor hisoblanadi. Ular shuningdek, foydalanuvchilar Internet-fayl
almashish xizmatlaridan virusli dasturlarni yuklab olganda yoki
zararlangan disklarni almashganda ham tarqalishi mumkin. Virusni
uzatishning yana bir keng tarqalgan shakli Microsoft Office
hujjatlaridan foydalanadi, masalan, Microsoft Word hujjatlari. Ushbu
hujjatlarda Office (Word, PowerPoint va Excel) dasturlari avtomatik
ravishda ishlaydigan makroslar (yoki Visual Basic dasturlari) bo‘lishi
mumkin. Ushbu dasturlar foydalanuvchilarning shaxsiy akkauntlari
ostida ishlayotgani sababli, makroslar deyarli hech qanday
cheklovlarsiz ishlashi mumkin (masalan, foydalanuvchi fayllarini
xohlagancha o‘chirish).
8.1- rasm. Kompyuter viruslarining yuklash sektori
Virusni yuklash sektorini
foydalanilmaydigan qismiga joylashtiradi
Virus asl yuklash blokini o‘zi bilan
almashtiradi
Tizim yuklanishida virus fizik xotirani
kamaytiradi, yangi chegarada, yuqori xotirada
yashaydi
U boshqa dasturlarning
yuklash sektoriga yozish
urunishlarini bloklaydi
Virus o‘qish-yozish uzilish diskiga ulanadi,
barcha disk faoliyatini kuzatadi
Unda ma’lum bir kunda
zarar yetkazadigan
mantiqiy bomba bor
Har doim yangi R/W disk
o‘rnatilganida, uni ham
zararlaydi
305
Viruslar qanday ishlaydi? Virus maqsadli mashinaga yetib
borgach, virusni tomchi virusi deb nomlanadigan dastur tizimga
virusni kiritadi. O‘rnatishdan so‘ng, virus har qanday harakatni
amalga oshirishi mumkin. Bugungi kunda minglab viruslar mavjud,
ammo ular bir nechta asosiy toifalarga bo‘linadi.