nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
III-bob bo’yicha nazorat savollari

Bog'liq Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari
III-bob bo’yicha nazorat savollari 1. Signal kuchaytirgich elementlar tugrisida umumiy ma`lumotlarni keltiring.
2. Magnitli kuchaytirgichlarning tuzilishi, ish prinsipini tushuntiring.
3. Musbat teskari alokali magnitli kuchaytirgichni tushuntiring.
4. Operasion kuchaytirgichlarning sxemasini chizing va ish prinsipini
tushuntiring.
Elektr kontaktlarining ulanishi?
101
5. Kontaktlarning ish rejimlari?
6. Kontaktlarning konstruksiyasi va materiallari?
7. Kuchaytirgich dеb nimaga aytiladi?
8. Kuchaytirgichni asosiy tavsifini yoriting?
9. Magnit signal kuchaytirgichni izoxlang?
10. Magnit signal kuchaytirgich afzalligi nimada?
11. Elеktron kuchaytirgichni tushintiring?
12. Yarimo‘tkazgichli kuchaytirgichni tushuntiring?
13. Elеktr mashinali kuchaytirgich nima?
14.Tok, kuchlanish, quvvat kuchaytirgichlari ishlash printsipini tushuntiring ?
15. Koʻp kaskadli kuchaytirgichlar qanday kuchaytirgichlar ?
16. Magnitli bir va ikki taktli kuchaytirgichlar qanday ishlaydi ?
17. Elektromashinali kuchaytirgichlar qanday kuchaytirgichlar?
18. Kuchaytirgichni kuchaytirish koeffisienti nima ?
19. Kuchaytirgich turlarini ayting ?
20. Gidravlik kuchaytirish printsipi ?
IV- BOB. BOSHQARISH SISTEMALARINI RELE, KOMUTASIYA ELEMENTLARI. 4.1. Kоmutаsiya to’g’risidа tushunchа Kоmmutаsiya elеmеntlаri elеktr zаnjirlаri ulаsh, uzish yoki аlmаshtirib
ulаsh uchun xizmаt qilаdi. Yuqоridа qаyd etilgаn оpеrаtsiya (аmаllаrni) bаjаrish
kоmmutаsiya dеyilаdi. Kоmmutаsiya elеmеntаri qo’ldа bоshqаrilаdigаn yoki
аvtоmаtik bоshqаrilаdingаn bo’lishi mumkin.
Qo’ldа bоshqаrilаdigаn elеmеntlаr ulаrning bоshqаrish оrgаnlаrigа
bеvоsitа mеxаnik tа`sir ettirilgаndа ishlаydi. Аvtоmаtik kоmmutаsiya
elеmеntlаri esа ulаrning yuritmаlаrigа elеktrо mаgnit kuchlаr tа`sir etkаzilgаndа
102
ishlаydi. Ulаrning аsоsiy elеmеnti elеktrо mаgnit bo’lib, kirish kаttаligi tоk
kuchi yoki kuchlаnish bo’lаdi.
Tumblеrlаr vа bоshqа knоpkаlаr

Tumblеrlаr vа bоshqа knоpkаlаr.
Kоmmutаsiya qurilmаlаri sxеmаlаrdа bоshlаng’ich hоlаtdа ko’rsаtilаdi. Ulаr
yordаmidа elеktr yuritmаlаrni hаrаkаt yo’lini аlоhidа qismlаridа, hаmdа
mеxаnizmlаrning chеkkа hоlаtidа аvtоmаtik bоshqаrishni аmаlgа оshirilаdi.
Ulаr: а) knоpkаli, b) richаgli, c) shpindеli, d) аylаnuvchаn bo’lаdi.
4.2 – rаsm. Bоshqаrish knоpkаsi kоnstruksiyasi.
1 – qo’zg’lаmаs kоntаkt ,2 – kоrpus,3 – shtоk , 4, 5 – gаykаlаr ,6 –
qo’zg’аluvchаn kоntаkt, 7 – siqish vinti
104
4.3 – rаsm. Pаkеtli uzgich. 1 – dаstа, 2 – o’q, 3 – pаkеtlаr, 4 – qo’zg’аlmаs
kоntаkt, 5 – qo’zg’аluvchаn kоntаkt, 6 – qo’zg’аlmаs kоntаkt uchlаri.
4.4 – rаsm. Ikki pоzitsiyali tumblerlаr.
1 – tоk o’tkаzuvchi rоlik, 2– juft qo’zg’аlmаs kоntаkt,3—richаg,4-– prujinа
105
4.2. Relelar haqida umumiy tushuncha
1 . Umumiy tushunchalar. Rele – avtomatik sistemalarda boshqarish,
ximoya, nazorat, signalizatsiya, rostlash va boshqa disret operatsiyalarni bajarish
uchun ko’pqo’llaniladigan qurilma. Relega kiruvchi signal uzuluksiz ravishda
o’zgarib ma’lum qiymatga ega bo’lganda unda sakrashsimon harakteristikali
chiqish signali hosil bo’ladi. Kirish signali qiymati kamayib ma’lum miqdorga
etganda esa chiqish signali sakrashsimon har akterda yo’qoladi va oldingi
holatga qaytadi (4.5-rasm).
4.5-rasm. Rele harakteristikasi.
Releli harakatlanadigan element yoki rele deb releli chiqish tavsifiga (4.5-
rasm) ega elementni aytishadi. Uni xususiyati bo’lib, kirish x kattaligi uzluksiz
o’zgarishida chiqish y miqdori sakrash-simon o’zgarishi hisoblanadi. Releni
boshqa chiqish kattaligi silliq uzluksiz o’zgaradigan (kuchaytirgich, dvigatellar,
transformatorlar va boshqalar) elementlardan farq qilishligi xuddi ana shu
holatdir. Releni yana diskret element deb ham atashadi, chunki uni holati
sakrash bilan, diskret o’zgaradi.
Rele ikkita holatga ega. ‘Uzilgan’ holatga y=yuz qiymat, ‘Ulangan’ holatga
y=yul qiymat to’g’ri keladi. Agar x=0 bo’lsa, unda rele toksizlantirilgan va
y=yuz (a-nuqta) x qiymatini orttirish bilan, chiqish y kattaligi ma’lum
chegaragacha o’zgarmaydi. Agarda x=xul etsa, rele ishlaydi va uning y kattaligi
sakrab o’zgaradi va yul (b-nuqta) qiymatga erishadi. x ni yanada orttirsak ham
uning qiymati o’zgarmaydi. Agarda x kattaligini kamaytirilsa hamda x=xuz
106
qiymatga ( d-nuqtaga) etganida teskari sakrash bo’ladi, rele toksizlanadi va
y=yuz ( d-nuqtadan f-nuqtaga sakraydi).
Shunday qilib rele x
uz
ul
bo’lgani sababli gisterezis xususiyatiga ega ikkilik
(ikki holatli) element hisoblanadi. Ba’zi holatlarda amaliy elementlarni releli
tavsifi keltirilgandan farq qiladi, chunonchi bo’laklar, x va y o’qlariga qat’iy
parallel emas yoki qat’iy to’g’ri chiziq emaslar.
Rele yordamida nisbatan kuchsiz kirish elektr signallari orqali chiqishda
katta quvvatlarni boshqarish, elektr zanjirlarini uzib ulash, nazorat qilinayotgan
parametrlar berilgan qiymatidan chetga chiqishini aniqlash mumkin. Relega
ta’sir qiladigan fizik miqdor turiga qarab u quyidagilarga bo’linadi:
|
Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari - bet 48

4.8-rasm. Kontaktli relening releli tavsiflari
Reledagi tok orttirilganda hamda tortish toki I
tt
deb ataladigan qiymatiga
etganida, rele yakori tortiladi, P kontakt tutashadi va I
yu2
tok sakrab (b-nuqta)
ko’payadi. Rele cho’lg’amidagi tokni keyingi ortishi yuklama tokiga ta’sir
etmaydi, chunki tok R
yu2
yuklama qarshiligi bilan belgilanadi. I
yu
tok
kamaytirilganda va qo’yib yuborishi I
qyu
toki deb ataladigan qiymatiga etganida,
rele yakorini qo’yib yuboradi, P kontakt ajraladi va yuklamadagi tok nolga teng
(c-nuqta) bo’ladi. Shunday qilib releni ideal tavsifini oldik, unda y
uz
=0. Orqa
kontaktga nisbatan rele tavsifi 4.8,b-rasmda ko’rsatilgan.
111
Relelarni tanlash va o’rganishni yengillashtirish uchun turli xususiyatlari
yoki ko’rsatkichlari bo’yicha guruhlarga ajratiladi (tasniflashadi). Xususan,
ularni kirish x kattaligini fizikaviy tabiati va qabul qiluvchi (o’zlashtiruvchi)
qismini ishlash prinsipi bo’yicha relelarning tasnifini ko’rib chiqamiz.
Ishlatiladigan relelarga elektr, mexanik, issiqlik, pnevmatik, gidravlik, akustik
va optik relelarni ko’rsatish mumkin. Eng oddiy konstrukiya va yuqori ishonchli
ishlashlik berilgani sababli elektr relelar ko’p tarqalgandir.
Mexanik relelarda kirish x kattaligi sifatida: tezlik, tezlanish, fazodagi
siljish yoki deformasiya ishlatiladi. Markazdan qochirma rele (4.9, a-rasm) valni
aylanish chastotasiga javob qaytaradi. Aylanish chastotasi ortganda markazdan
qochirma kuchlar ta’siridan yukchalar Yu uzoqlashadi va harakatchi mufta HM
o’ngga siljiydi, bu esa K kontaktni tutashishiga olib keladi.
Issiqlik yoki termorele, atrof muhitni harorati ta’siridan yoki
cho’lg’amdan oqadigan tokning qizdirishidan ishlaydi. Bimetalli (ikki xil
metalli) termoreleni (4.9, b-rasm) vaqt relesi sifatida yoki elektr zanjir
iste’molchilarni tok bo’yicha o’ta yuklanishdan himoya qilishlikka ishlatiladi.
Rele, ikkita yassi bimetalli plastinadan (taxtacha) iborat bo’lib, bir uchini
harakatsiz qilib mustahkamlashadi, ikkinchi uchini kontakt bilan bog’lashadi.
Bimetalli plastina, issiqlikdan turli chiziqli kengayishi koeffisentiga ega, o’zaro
yopishtirilgan ikkita qatlam metallardan yaratilgan. Cho’lg’amdan o’tayotgan
tok bilan qizdirilganda, ikki qatlam turlicha kengayishadi va natijada plastina
issiqlikdan kichikroq kengayish koeffisentiga ega metall tomonga egiladi.
Egilish natijasida kontakt tutashadi (yoki ajraladi).
Pnevmatik (4.9,c-rasm) va gidravlik rele siqilgan havo yoki suyuqlik
ta’siridan ishlaydi. Ularni kompressorli qurilma bor joyda ishlatishlik qulay.
Pnevmatik relega, havo magistrali 5 dan siqilgan havo silindr 4 ga kelganida
kontakt tizimi bilan bog’langan shtok 1, porshen 3 ni siljitadi va kontaktlar
tutashadi. Havo magistralida bosim kamayganida, prujina 2 ta’siridan porshen
o’ngga siljiydi va kontaktlar ajraladi.
112
Avtomatika, telemexanika va aloqa qurilmalarida asosan elektr relelar
ishlatiladi.
4.9-rasm. Mexanik, issiqlik, pnevmatik rele.
|
elektrik – ular tok, kuchlanish, quvvat, qarshilik, chastotasi, faza siljishi 
ta’sirida ishlaydi. 
mexanik

107
2. Qo’yib yubоrish ko’rsatkichi-rеlеning оldingi hоlatiga
qaytishi uchun zarur
bo’lgan kirish kattaligining eng katta qiymati
- Х
k
.Y
u
.
3. Qaytish kоeffitsiеnti-
K
k
=Х
k
.Y
u
./ Х
i
.
t.
nisbati.
4. Ishchi paramеtri - rеlе uzоq vaqt ishlashi uchun zarur bo’lgan kirish
kattaligining qiymati (nоminal) rеjimidagi - Х
ish
.
Rеlеlarning yana bir muхim paramеtrlaridan biri - ularning ishga tushish va
qo’yib yubоrish vaqtlari. CHo’lg’amga kuchlanish
bеrilganda u shu vaqtning
o’zida ishga tushmasdan, balki bir оz vaqtdan kеyin ishga tushadi. Ushbu
Ti.t
vaqt ishga tushish vaqti dеb ataladi. Kuchlanish cho’lg’amidan ajratilganda ham
qo’yib yubоrish ma’lum bir vakt ichida amalga оshadi - Tk 10. Bu vakt kuyib
yubоrish vakti dеyiladi. Ushbu inеrtsiоnlik cho’lg’amning katta
induktivlik bilan
tushuntiriladi. Grafikdagi 0 nuktasi cho’lg’amni manbaga ulanishiga tugri
kеladi.
T siljish vakti mоbaynida rеlеning harakatlanuvchi kismlari tinch хоlatda
bo’ladi.
Tоk esa
I
it
tоki kiymatigacha usadi.
T=T vaqt mоbaynida rеlеning
harakatlanuvchi qismlari bir turg’un hоlatdan ikkinchi turg’un hоlatga o’tishadi.
SHundan kеyin tоk o’zining nоminal ko’rsatkichi –
I
Elеktron vaqt rеlеsi - Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari

123
4.19- rasm. Elеktron vakt rеlеsi sxеmasi.
Masalan kondеnsator sigimi 6 MkF va qarshilik 2 Om bo’lganda
RS konturini
vaqt doimiysi RC -2 10
5
6 10
-6
-12 с, ishga tushish vaqti esa t-4τ-48с bo’ladi.
4.19-rasmda yarimo’tkazgichli tranzistor asosida yig’ilgan sodda elеktron vaqt
rеlеsi kеltirilgan.
4.20-rasm. Tranzistorli elеktron vaqt rеlеsi sxеmasi.
Boshlangich
xolatda tranzistor VT yopiq, chunki uni bazasida musbat
potеntsial mavjud. Datchikdan signal bеrilishi bilanoq UK1 tutashuvchi
boshqarish
kontakti ulanadi, UK2 ajraluvchi kongtakt esa ochiladi. Zanjir
bo’yicha kondеksator zaryadlanishi amalga oshadi: tok manbai plyusi – S – R2 -
UK1 – manbaa minusi. Kondеnsatorni zaryadlanishi
davomida VT tranzistor
bazasidagi manfiy potееntsial xam oshib boradi. Uni ma’lum qiymatida
tranzistor ochiladi, emittеr – kollеktor orqali tok o’tib R rеlе ulanadi, natijada S
kondеnsator darxol razryadlanadi va VT tranzistor yopiladi.
Shu tariqa R rеlе
uziladi.
Ruza. Tarmoqlar va tarmoqlararo axborotlarni himoyalash usullari va vositalari

Ruza. Tarmoqlar va tarmoqlararo axborotlarni himoyalash usullari va vositalari
Download
379,15 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
25.01.2024
Hajmi
379,15 Kb.
#146107
Download
379,15 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ruza. Tarmoqlar va tarmoqlararo axborotlarni himoyalash usullari va vositalari
Download
379,15 Kb.
Matnni ko'rish
Kоmmutаsiya elеmеntlаri - Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari

103
4.1 – rasm. Yo’l vа оxirgi uzgichlаr.
Yo’l vа оxirgi uzgichlаr
shundаy kоmmutаsiya elеmеntiki, ulаr ishchi
mаshinаlаr bilan kinеmаtik bоg’lаngаn.
Ulаr ishchi mаshinаlаrning
qo’zg’аluvgаn qismlаri hаrаkаtlаngаndа ishlаydi. Yo’l uzgichlаr mа`lum оrаliq
hоlаtlаrdа
оxirgi uzgichlаr esа, eng chеkkа nuqtаlаrdа (оxiridа, bоshidа)
ishlаydi. Ulаr turli mаshinа mеxаnizmning аvtоmаtlаshtirilgаn elеktr yuritmа
sxеmаlаridа kеng ishlаtilаdi
Boshqarish sistemalarining elementlari va qurilmalari - bet 47

109
6 xizmat qiladi va o’zakda 1 joylashgan bo’ladi. Magnit oqim uchun yo’lni
(magnit o’tkazgichni) o’zak 1, yarmo (egar) 2, yakor (langar) 4 va havo tirqishi
5 hosil qilishadi. Yarmoda kontakt tizimi 3 va yakor o’rnatiladi. Yakor, magnit
o’tkazgichni harakatlanuvchi qismi hisoblanadi va kontaktlarga mexanik ta’sir
ko’rsatish uchun xizmat qiladi.
Elektr magnit rele konstruksiyasini (4.7-rasm) ikki qismga: qabul qiluvchi
(o’zlashtiruvchi) va ijrochiga ajratish mumkin. O’zlashtiruvchi qism kirish
x
kattaligiga reaksiya (javob) beradi. Unga cho’lg’amdagi tok qiymatiga reaksiya
beradigan–cho’lg’am, o’zak, yarmo va yakor, ya’ni elektr magnit kiradi. Ijrochi
qismga–tashqi zanjirga ta’sir ko’rsatadigan tizim kiradi.
4.7-rasm. Elektr
magnitli rele
Tashqi zanjirlarni (yuklamalar
Ryu1 va
Ryu2) almashlab ulaydigan
kontakt tizimi, uchta qayishqoq prujinalar va ularda mustahkamlangan
kontaktlardan iborat. Umumiy
Y kontaktni prujinasi
yakor bilan mexanik
ulangan. Pastki kontakt orqa (ortdagi)
O kontakt deb ataladi. Agar rele toksiz
bo’lsa, u tutashgan bo’ladi. Orqa kontakt orqali
Ryu1 yuklama
ulangan
bo’lishligi lozim (masalan, stansiyaga kirish svetoforini qizil lampasi). Yuqori
kontakt ro’para (frontal)
P kontakt deb ataladi. Agar toksizlantirilgan bo’lsa, u
ajratilgan bo’ladi. Ro’para kontakt orqali
Ryu2 yuklama ulanadi,
u esa normal
holatda uzilgan (ajratilgan) bo’lishi lozim (masalan, stansiyadagi svetoforni
yashil lampasi). Ushbu releni ishlash prinsipi–bu yakorga ega elektr magnitni
110
ishlash prinsipidir.
S kalitni tutashtirganda cho’lg’amni chiqarmalariga ta’minot
manbai ulanadi. Cho’lg’amdan
tok oqadi va magnit F oqim hosil bo’ladi.
Buning natijasida yakor o’zakka tortiladi va o’zi bilan
Y umumiy prujinani
yuqoriga siljitadi. Orqa kontakt ajraladi va ro’para kontakt tutashadi,
R
yu1
yuklama uziladi,
R
yu2
esa ulanadi.
S kalitni ajratilishi va ta’minot manbaidan rele
cho’lg’amini
uzilishi bilan tarang P va
Y prujinalarni ta’siri kuchayadi, yakor
dastlabki (qo’yib yuborilgan)
holatiga qaytadi; ro’para kontakt ajraladi va orqa
kontakt tutashadi.
R
yu2
yuklama uziladi,
R
yu1
yuklama esa ulanadi. Ro’para
kontaktga nisbatan ushbu elementni kirish–chiqish tavsifini qo’ramiz. Kirish
x
miqdori bo’lib rele cho’lg’amidagi
I
yu
tok hisoblanadi. Agar rele
toksizlantirilgan
I
yu
=0 bo’lsa, rele yakori qo’yib yuborilgan.
Shu sababli P
kontakt ajratilgan va yuklamadagi tok nolga teng (4.8, a-rasmdagi
a-nuqta).
Reja: Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar Magnit, elektron, yarim o'tkazgichli kuchaytirgichlar. Elektr mashinali kuchaytirgichlar. Gidravlik kuchayтirgichlar Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar

|
Reja: Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar Magnit, elektron, yarim o'tkazgichli kuchaytirgichlar. Elektr mashinali kuchaytirgichlar. Gidravlik kuchayтirgichlar Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar
|
bet | 1/4 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 11,64 Kb. | | #150312 |
Bog'liq Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma\'lumotlar-fayllar.org
Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar
Kuchаytirgichlar va ulаrning tuzilishi
Reja:
1. Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar
2. Magnit, elektron, yarim o'tkazgichli kuchaytirgichlar.
3. Elektr mashinali kuchaytirgichlar.
4. Gidravlik kuchayтirgichlar
Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar.
Avtomatika tizimlarining datchiklari beradigan signallar quvvati odatda rostlovchi organni boshqarish uchun yetarli bo’lmaydi. Datchiklarning chiqish quvvati ko’pchilik hollarda vattning mingdan bir ulushlarini tashkil etadi, vaxolanki, rostlovchi organ uchun zarur bo’lgan quvvat o’nlab va yuzlab kilovattni tashkil etishi mumkin. Rostlovchi organni boshqarish uchun yetarli quvvatga ega bo’lish va quvvatli datchiklar ishlatmaslik uchun avtomatika tizimlarida kuchaytirgichlardan foydalaniladi.
Kuchaytirgich – deb, kirish signali uni ko’rinishi va fizik tabiatini o'zgartirmagan holda, kuchaytirish uchun qo'llaniladigan qurilmaga aytiladi. Quvvat bo'yicha signalni kuchaytirish tashqi manbaa energiyasi evaziga boshqariladi.
Kuchaytirgichlar chiqish quvvatining qiymatiga; kuchaytirgichga keltiriladigan yordamchi energiyaning turiga kuchaytirish koeffitsiyentiga; ishlash prinsipiga; chiqish va kirish miqdorlari o’rtasidagi bog’lanishni ko’rsatuvchi xarakteristikaning shakliga ko’ra bir-biridan farq qiladi. Avtomatika tizimlarida ishlatiladigan xozirgi kuchaytirgichlarning chiqish quvvati vattning bir necha ulushidan o’nlab va undan ortiq kilovattgacha boradi.
Kuchaytirgichlarga keltiriladi gap yordamchi energiyaning turiga qapab elektrik, elektromexanikaviy, magnitli, elektron, gidravlik, pnevmatik va kombinatsiyalashgan kuchaytirgichlar bo’ladi.
Kuchaytirgichlarni asosiy tavsiflaridan biri, ularni kuchaytirish koeffisentidir.
Kuchaytirgichni quvvat bo'yicha kuchaytirish koeffisenti–deb uni chiqish quvvati (Rchiq)ni, kirish quvvati (Rkir)ga nisbatiga aytiladi, u
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Reja: Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar Magnit, elektron, yarim o'tkazgichli kuchaytirgichlar. Elektr mashinali kuchaytirgichlar. Gidravlik kuchayтirgichlar Kuchаytirgichlar haqida umumiy ma'lumotlar
|
Boshqarish sistemalarining ish rejimlari

195
ulangan, kontaktlar 1—2 uzilgan bo’ladi. SHunda boshqaruvchi rele o’zining
kontakti RB ni ulasa, kontaktorning elektromagnit cho’lg’amidan tok o’tadi,
unda xosil bo’lgan elektromagnit kuchi prujina PR kuchini engib, qo’zraluvchi
po’lat o’zakni qo’zg’almas po’lat o’zakka tortadi va kontaktor kontaktlari K1,
K2, KZ va K4 ni ulaydi. Elektr yuritma elektr tarmog’iga ulanadi va ishga
tushadi. Boshqaruvchi relening kontakti RB uzilganda esa kontaktorning
elektromagnit cho’lg’ami K da tok bo’lmaydi. Prujina kuchi qo’zg’aluvchi
po’lat o’zak 1 ni-tortib, kontaktlar K1, K2, KZ va K4 ni uzadi, yuritma ishdan
to’xtaydi. Bu erda boshqaruvchi rele RB kontakti deganda texnologik mashina
va mexanizmlarni berilgan programmaga muvofiq boshqarish uchun xizmat
qiladigan komanda apparat yoki releli signal tarqatkichlar kontaktlari ko’zda
tutiladi. Elektr yuritma operator tomonidan boshqarilsa, universal uzib-ulagich
UU ning kontaktlari 1, 2 ulanib, kontaktlar 3—4 uzilgan bo’ladi. YUritmani
ishga tushirish uchun boshqarish postidagi yuritish knopkasi ‘S1’ qo’l bilan
bosiladi. SHunda kontaktorning elektromagnit cho’lg’ami K dan tok o’tadi.
Elektromagnit kuchi prujina Pr kuchini engib ko’zgaluvchi po’lat o’zak va u
bilan mexanik bog’langan kontaktlar K1, K2, KZ va K4 ni ulab yuritmani ishga
tushiradi. YUritmani to’xtatish uchun operator endi to’xtatish knopkasi ‘S2’ ni
bosadi. SHunda elektromagnit cho’lg’amidan tok o’tmaydi. Prujina PR kuchi
ta’sirida kontaktlar K1, K2, KZ va K4 uzilib, yuritma ishdan to’xtaydi.
O’zgaruvchan tokli ijro qiluvchi dvigatellar

189
siljishi. Davr deb yo’nalishi va kattaligi jihatidan bir marta to’la o’zgarishiga
aytiladi..
6.9-rasm.Sinusoudal
o’zgaruchan tokni
vaqtda bog’liqlik
grafigi.
6.10-rasm. O’zgaruvchan tok generatori qiqimini ko’rinishi.
Chastota deb bir sekund ichida to’la o’zgarishlar soniga aytiladi.
Amplituda deb musbat va manfiy yarim sharlarda parametrning erishgan eng
katta qiymatlariga aytiladi.
190
6.11-rasm.
6.12-rasm. Sinusoidal kattaliklarni o’zgarishi.
Faza siljishi deb chastotasi bir hil bo’lgan ikkita o’zgaruvchan tok orasidagi
davrlarining boshlanish momentlarini bir-biriga to’g’ri kelmasligiga aytiladi.
t
U
U
t
I
I
m
m
sin
sin
bu yerda:
m
I
– sinusioidal tokni maksimal qiymati.
m
U
–
sinusioidal kuchlanishni
maksimal qiymati.
T
2
Rasm. 30.2 - Ruza. Tarmoqlar va tarmoqlararo axborotlarni himoyalash usullari va vositalari

SKIP paketi deb ataladigan shifrlangan paket, tegishli tunnel orqali tashiladigan
ochiq sarlavhali boshqa paketga qadoqlangan (
30.4 - rasm )
.
Tunnel yakuniy nuqtasiga erishilganda, ichki paket tashqi paketdan chiqariladi,
shifrlanadi va uning sarlavhasi ichki tarmoqda yoki mahalliy tarmoqqa ulangan
mobil foydalanuvchiga keyingi uzatish uchun ishlatiladi. Tunnellash nafaqat ichki
ma'lumotlar paketining maxfiyligini, balki uning yaxlitligi va haqiqiyligini
ta'minlash uchun ham qo'llaniladi; tunnel mexanizmi ko'pincha xavfsiz aloqa
kanalini shakllantirish uchun turli protokollarda qo'llaniladi. Texnologiya bitta
protokol paketlarini boshqa protokol yordamida mantiqiy muhitda uzatishni tashkil
qilish imkonini beradi.
Shunday qilib, bir nechta heterojen tarmoqlarning o'zaro ta'sirini amalga oshirish,
tashqi protokollar va manzillash sxemalari o'rtasidagi nomuvofiqlikni bartaraf etish
mumkin.
Rasm. 30.1 - Ruza. Tarmoqlar va tarmoqlararo axborotlarni himoyalash usullari va vositalari

Masofaviy kirish VPN (Internet VPN). Tarqalgan kompaniyaning masofaviy
bo'linmalariga va mobil xodimlar va bo'limlarga Internetning ochiq maydoni orqali
xavfsiz masofaviy kirishni ta'minlaydi (
30 - rasm. 2
).
Ushbu tarmoq quyidagilarni tashkil qiladi:
masofaviy va mobil foydalanuvchilarni identifikatsiyalash
va autentifikatsiya
qilishning adekvat tizimi;
geografik taqsimlangan axborot tizimida joylashgan himoya resurslarini
boshqarishning samarali tizimi.
-Mavzu:
Kompyuterni yig‘ish tartibi 
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli

|
-Mavzu:
Kompyuterni yig‘ish tartibi
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli10-Mavzu:
Kompyuterni yig‘ish tartibi
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 20 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash
bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot rejasi
1.
Kompyuterni yig‘ish tartibi
2.
O‘rnatish qoidalari
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga Kompyuterni yig‘ish tartibi va
o‘rnatish qoidalari bo’yicha nazariy tushunchalar berish, mavzu bo’yicha bilim
va ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
-
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
-
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni
tasniflaydi;
-
Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
-
Reja bo’yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari:
-
Tinglaydilar va zarur bo’lsa
yozib boradilar;
-
Dars
bo’yicha
olgan
bilimlarini tasniflaydilar;
-
O’rganganlarini
aytib
beradilar;
-
Tartibli
ravishda
aytib
beradilar.
O’qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o’quv xona
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining
yo’l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
| |
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko - bet 139

Darhaqiqat, simli va simsiz tarmoqlarni narxlashtirish, ish faoliyatini va
ishonchliligini taqqoslashda e'tiborga olish kerak bo'lgan boshqa omillar ham
mavjud.
Simsiz Internet xizmati
Internet xizmatlarining an'anaviy shakllari telefon tarmoqlari, kabel televideniesi va
optik tolali kabellarga tayanadi. Internetning asosiy qismi yadroli bo'lishiga
qaramasdan, Internet-texnologiyalarning bir qancha muqobil shakllari uylar va
bizneslarni bog'lash uchun simsiz foydalanadi.
Misol uchun, uyingizda bo'lmaganda simsiz ulanish uchun Wi-Fi tarmog'i kabi
simsiz internet xizmatlari , simsiz uyda Internetga kirish uchun simsiz keng polosali
ulanish, sun'iy yo'ldosh interneti va boshqalar mavjud.
Simsizning boshqa ilovalari
Internet- kontseptsiyasi (IOT) tushunchasining natijasi shundaki, biz simsiz aloqa
vositalarini avval ishlatilmaydigan joylarni ko'paytirayotganini ko'rmoqdamiz.
Uy tarmog'i, soatlar , muzlatgichlar , transport vositalaridan va boshqa ko'plab
qurilmalardan, hatto ba'zan kiyimlardan tashqari, simsiz aloqa qobiliyatlari asta-
sekinlik bilan o'rnatiladi. Simsiz texnologiyalardan kelib chiqqan holda, ushbu
qurilmalarning barchasi bir-biri bilan uzluksiz integratsiya qilish uchun
birlashtirilishi mumkin.
Masalan, sizning telefoningiz aqlli termostatni sizning uyingizdagi haroratni
moslashtirishi uchun ishga tushirishi mumkin, siz o'zingizning aqlli yorug'likingiz
uyga qaytganda yoqishi mumkin va aqlli skalada sizning kilogramm halokatingizga
erishishingiz mumkin.
Simsiz tarmoq uskuna
Simsiz tarmoqni yaratish uchun kompyuterning ma'lum turlarini talab qiladi.
Telefonlar va planshetlar kabi ko'chma qurilmalar o'rnatilgan simsiz radiolarga ega.
Simsiz keng polosali routerlar ko'pgina uy tarmoqlarini quvvatlaydi. Boshqa turdagi
uskunalar tashqi adapterlar va kengaytirilgan uzelmalarni o'z ichiga oladi.
Simsiz tarmoq uskunalari rivojlanishi murakkab bo'lishi mumkin. Iste'molchilar
simsiz routerlarning mashhur tovar nomlarini va ular bilan bog'liq bo'lgan uy
tarmog'i uskunalarini taniydilar, ammo ko'pchilik o'zlarining ichki tarkibiy
qismlarini o'z ichiga olganligini va qancha turli ishlab chiqaruvchilar ularni ishlab
chiqarayotganini anglamaydilar.
SAVOLLAR IDENTIFIKATSIYA TERMINALLAR

|
SAVOLLAR IDENTIFIKATSIYA TERMINALLAR
|
bet | 2/4 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #155478 |
SAVOLLAR IDENTIFIKATSIYA TERMINALLAR
Endi har qanday turdagi kompyuterlar tan tarmog'ini ishlab chiqarish haqida bir necha og'iz so'z. ichki va tashqi: Agar ikki turi IP-manzil yoki, yana oddiy, noyob identifikator bilan tayinlanadi ulanganda kimdir har qanday terminali bilmasa. Ichki manzil yagona emas. Lekin tashqi IP - Ha. In The World yo'q, ikki mashinalari bilan The Shu IP. Bu bizga bu eng yaxshi kompyuter terminali yoki mobil qurilma bo'lsin, har qanday gadget aniqlash imkonini beradi, nima bo'ladi.
bu hamma uchun tegishli protokoli mos keladi. Ayni paytda, ishlatiladigan eng keng tarqalgan va eng keng IPv4 hisoblanadi. Biroq, amaliyot shuni ko'rsatmoqdaki, u allaqachon mijoz qurilmalar sonining ortishiga munosabati bilan noyob manzilini ta'minlash olmadi aylandi, deb, o'zini nafari qildi. Faqat gadjetlarni ishlatilgan, chunki so'nggi o'n yil mobaynida, mobil uskunalar qarash juda ko'p, deyarli dunyoning har bir ikkinchi shaxs, uning ixtiyorida shu mobil telefon da mavjud.
IPV6 PROTOKOLI
Shunday qilib, tarmoq, ayniqsa Internet arxitektura, ham o'zgartirishga boshladi. Va o'rniga The to'rtinchi versiyasi kelgan oltinchi (IPv6). u hali olmagan ilovalar juda keng bo'lsa-da, biroq, go'yoki, bo'lg'usi uzoq emas, va telekommunikatsiya xizmatlarini ko'rsatuvchi tez orada deyarli barcha xizmat ko'rsatuvchi provayderlar, u protokoli (oltinchi versiyasi faol DHCP server mavjudligiga bog'liq) ko'chib o'tadi.
128-bit manzil kitobini ta'minlash, bu protkola bilan to'rtinchi versiyasini foydalanib ko'ra sizga ko'proq manzillar beradi, chunki, o'zingiz uchun hukm.
BAG'ISHLANGAN SERVERLAR
Endi bir bag'ishlangan server ko'rib. Ko'rsatish, o'zi uchun gapiradi: ular muayyan vazifalar uchun mo'ljallangan. Taxminan aytganda, bu to'liq amalga oladi foydalanuvchi, egalik virtual internet server haqiqiy turi hisoblanadi. Bu podcast'lerin asosiy manba egasi har qanday ma'lumot bilan atalgan makon joylashtiriladi mumkin veb hosting ma'nosi hisoblanadi.
Bundan tashqari, toshli xavfsizligi uchun, ijaraga server oraliq ijaraga ya'ni bir mas'ul emas. Bunday serverlar misollar juda ko'p sabab bo'lishi mumkin. Keyin siz va pochta, va o'yinlar, fayl almashish va shaxsiy sahifalar, va yana (ularning ijtimoiy tarmoqlarda hisob va bu turdagi xizmatlar bilan adashtirmaslik kerak emas).
|
| |
Yaxshi bahoga - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko

(2-
5
bal
l)
oll
igi
(2-
5
bal
l)
(2-
5
bal
l)
+4
)
1
2
3
4
5
6
1
2
Har bir guruh mezonlar bo’yicha
ballarni jamlab,
boshqa guruhlar chiqishini
baholaydi. Guruh olgan baho guruhning har bir a’zosi bahosini belgilab beradi: 5
ball - «a’lo»; 4– «yaxshi»; 3 – «qoniqarli»; 2 ball – «qoniqarsiz».
Dars yakuni
O’qituvchi o’tgan yangi mavzu bo’yicha tushunmagan savollarga
javob beradi,darsni mustahkamlashdagi o’quvchilar javobini muhokama qilib,
o’quvchilar bilimini baholaydi va darsni yakunlaydi.
Gateway (Tarmoqlar orasidagi shlyuz)

Gateway (Tarmoqlar orasidagi shlyuz)
Tarmoqlar orasidagi shlyuz (Gateway) mutloqo har xil (bir turli bo‘lmaganlar)
tarmoqlarni birlashtirishi mumkin. Ikki tarmoqga
tegishli va tarmoqdаgi
ma’lumotlarni to‘liq harakatini bajaradigan birdаn –bir (virtual) uzelni o‘zida ular
namoyon qiladi. Tarmoqlar orasidagi shlyuz birlashtirish uchun bir tomondan LAN
–WAN (yoki LAN-WAN-LAN), ikkinchi tоmоndаn, turli xizmatlar o‘rtasiga o‘tish
uchun ishlatiladi (masalan, lokal tarmoqdan faksimilli хаbаrlarni tashlash).
Gateway – aktiv tarmoqli uzel bo‘lib, unga adreslash ikki tomonidan bo‘lishi
mumkin. Ammo u ikki tarmoqdan bo‘lishi mumkin.
Ammo u ikki tarmoqdan
оshiqini ulay olmaydi. Tarmoqlar orasidagi shlyuzlar to 7-darajagacha ikki
tоmоnlаmа turli protokollarni qаytа ishlaydi.
Tarmoq orasidagi shlyuzlarning asosiy vazifalaridan biri –
tarmoq chegaralari
orqali yurishni boshqarish (to‘g‘ri adreslash).
Аniqrоg‘i tarmoqlar orasidagi shlyuzlar ikki turga bo‘linadi:
tarmoq orasidagi shlyuzlarni vosita o‘zgartiruvchilari (o‘zgartiruvchilar), bir
xil uzatish jarayonida ikala pastki darajalarni har xil protokollar o‘rtasida ulanishni
bajaruvchilar (transportirovkani turli vositalar yordamida). Ya’ni ruter o‘z
ishini
bajara olmaydigan joylarda.
3 va 4 darajadagi har xil protokollarni qаytа ishlovchi va tekshiruvchi tarmoqlar
orasida shlyuzlarni protokol o‘zgartiruvchilari.
Aslida, tarmoqlar orasidagi shlyuz ikki muhim xizmatni bajaradi:
manba va
bоg‘liq bo‘lmagan birlar ko‘rinishida ketma-ket
keladigan zanjirli xabarlar
o‘rtasidagi uzatish. Gateway ulanadigan tarmoqlar oqimini har xil nazorat qiladigan
talablarini qondirish uchun ma’lumotlar saqlashini bilishi kerak.
Agar bir tarmoq
ikkinchisidan unumliroq bo‘lsa, shlyuz buni o‘z vaqtida bilib olib unumlik tarmoqni
“ushlab turishi kerak”. Agar ikki tarmoq har xil paketlar miqdori bilan ishlasa, bunda
ma’lumotlar paketlarini qаytа sortlarga ajratish kerak.
Bu
oddiy bajariladi, ya’ni: katta paketlar mayda paketlarga bo‘linadi,
maqsadga
erishilgandan keyin yana birlashtiriladi.
Router
Ruter (marshrut ko‘rsatuvchisi) – bu tarmoqlarni bir birovi bilan birlashtiradigan
qurilma (5.9-rasm). Bridjlarga qaraganda, ruterlar murakkabroq vazifani bajaradi.
Shu bilan birga bridj to‘g‘ridаn-to‘g‘ri ulangan
tarmoqlarning adresli
ma’lumotlarini yechadi, ruterlar boshqa ruterlar bilan ma’lumotlarni almashadi.
Shuningdek ular uzoqlashgan tarmoqlardan ma’lumotlarni yig‘ishadi va bir necha
ulanish imkoniyatlar bo‘lganda eng qulayini tanlash mumkin.
-Mavzu:
Diskni qismlarga ajratish va formatlash, bo‘limlarni yaratish va yo‘q 
qilish 
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli

|
-Mavzu:
Diskni qismlarga ajratish va formatlash, bo‘limlarni yaratish va yo‘q
qilish
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli7-Mavzu:
Diskni qismlarga ajratish va formatlash, bo‘limlarni yaratish va yo‘q
qilish
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 20 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash
bo’yicha o’quv mashg’uloti
O’quv mashg’ulot rejasi
1.
Anakart parametrlar
2.
Qattiq diskni tanlash
3.
Qattiq diskni o'rnatishning
asosiy bosqichlari
O’quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga Diskni qismlarga ajratish va
formatlash, bo‘limlarni yaratish va yo‘q qilish bo’yicha nazariy tushunchalar
berish, mavzu bo’yicha bilim va ko’nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
-
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
-
Yangi mavzu bo’yicha rejalarni
tasniflaydi;
-
Reja
asosida
bo’limlarni
tushuntiradi;
-
Reja bo’yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O’quv faoliyati natijalari:
-
Tinglaydilar va zarur bo’lsa
yozib boradilar;
-
Dars
bo’yicha
olgan
bilimlarini tasniflaydilar;
-
O’rganganlarini
aytib
beradilar;
-
Tartibli
ravishda
aytib
beradilar.
O’qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza,
tushuntirish, namoyish etish, aqliy
hujum
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O’qitish vositalari
O’quv qo’llanma, proektor, slayd
kompyuter
O’qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o’quv xona
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining
yo’l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-Mavzu:
Diskni qismlarga ajratish va formatlash, bo‘limlarni yaratish va yo‘q
qilish
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
|
Kompyuter tarmoqlarida qurilma roli

Tarmoq
qurilmalari ham mijozlar, ham serverlar sifatida ishlashga
qodir. Peer-to-peer tarmog'ida , masalan, qurilmalar juftlari
bir-biri bilan fayllarni
yoki boshqa ma'lumotlarini almashadi, ular bir vaqtning o'zida
boshqa tengdosh
qurilmalardan turli xil ma'lumotlarni talab qilish uchun mijoz sifatida ishlayotgan
bir qator ma'lumotlarni taqdim etuvchi server hisoblanadi.
Maxsus maqsadli tarmoq qurilmalari
Mijozlar va server tugunlari boshqa qurilmalarning
aloqalarini blokirovka
qilmasdan tarmoqdan qo'shilishi yoki olib tashlanishi mumkin. Biroq, tarmoqning
boshqa turdagi turlarini, faqat tarmoqni ishga tushirishni ta'minlash uchun mavjud:
Tarmoqli tarmoqqa to'g'ridan-to'g'ri boshqalarga ma'lumotlarni yuborish uchun
unga bog'langan har qanday tugunni beradi
Tarmoq kalitlari hublar bilan bir xil funktsiyani bajaradi, biroq bir nechta ulangan
tugunni tarmoqlardagi barcha boshqalarga emas, balki bir-biriga to'g'ridan-to'g'ri
ma'lumotlarni yuborish uchun ruxsat beruvchi bir necha aloqa yo'llarini
ochadigan qo'shimcha apparat mantig'ini o'z ichiga oladi
Tarmoqli routerlar tarmoq tashqarisidagi kalitlarning
imkoniyatlarini yanada
kengaytirib, o'zlaridan boshqa tarmoqlarga ulanishni qo'llab-quvvatlab, ularni
har birining funktsional xususiyatlarini buzmasdan birga birlashtiradi.
Bir tarmoq repetitori tarmoq ulanishlari orqali yuborilgan fizik signallarni oladi
va uzatishning uzoq masofani bosib o'tishini ta'minlash
uchun kuchlarini
(masalan, elektr yoki radio quvvatini) kuchaytiradi
Hozirgi kunda kamroq tarqalgan qurilmaning turi, tarmoq ko'prigi qurilma ikkita
turli jismoniy tarmoq ulanishini bir-biri bilan uyg'unlashtiradi, aks holda simsiz
qurilmalarni simli tarmoqqa qo'shilishga imkon beruvchi ko'priklar kabi.
(Zamonaviy ko'prik texnologiyasi ko'pincha boshqa turdagi qurilmalarga
jismoniy jihatdan inobatga olinadi.)
Mavzu_-_29 - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko

Mavzu_-_29_:
O‘tkazgichli tarmoq uskunalari (hub, switch,
marshrutizator,
ko‘prik)
Reja:
1.Xab (HUB)
2.Xablar yordamida ma’lumotlarni uzatish
3.Intellektual xab (HUB)
4.Dualspeed – Xab (Hub)
Xab (HUB)
5.1-rasmda Mini Hub Ethernet 10 Mbit/5x RJ – 45 Ports RJ – 45 ko‘rsatilgan.
Shuningdek xabni konsentrator va taqsimlovchi deb atashadi.
Yulduz shakli qurilgan tarmoqlarda u markaziy punkt bo‘ladi. Xabning har bir
portidan ishchi stansiyalariga kabel olib boradi, natijada yulduzga o‘xshash hosil
bo‘ladi (5.1-rasm).
5.1-rasm
Kompyuter o‘rniga xabga qo‘shimcha
xab ulash mumkin, bu esa tarmoq
imkoniyatlarini kengaytirishga yordam beradi. Ezernet “to‘qilgan juftlik” uchun 5-
24 portli xablar mavjud. Ular 10 yoki 100 Mb/s uzatish tezligiga ega bo‘lishi
mumkin. Yana Dual-Speed-Hubs (10 yoki 100 Mb/s) olinishi mumkin, ular,
kommutator ko‘rinishida ulanib, ikki xablardan iborat bo‘ladi.
Shuningdek xablar ma’lumotlarni bita stansiyadan hamma bоshqаlargа uzatishi
mumkin, ya’ni, hamma unga ulangan stansiyalar polosalar enini bo‘lishi kerak. Ular
eng past apparatli ta’minlangan darajasida (1031-darajasi) ishlaydilar.
Xablar yordamida ma’lumotlarni uzatish
Xab ma’lumotlar
paketini olganda, u oddiy ravishda ularni hamma portlar
chiqishlariga yuboradi. Ularning bittasida,
mantiqga asosan, qabul qiluvchi
joylashgan.
(CSMA/CD) uzatish jarayonida,
Ezernetta ishlatilishi sababli, Xabni bunday
o‘zini tutishi unumdorlik muammolariga olib keladi.
Hamma portlarga barcha paketlarni yuborish, uzatish
unumdorligini bekorga
sarflash bilan bog‘liq. Buning ustiga ma’lumotlar paketlari qidirilayotgan qabul
qiluvchi yo‘q kanallarga tushadi. Bu yerda ma’lumotlar paketlari ulangan oxirgi
qurilmаlargа ma’lumotlarni uzatishga halaqit beradi va
ular bilan kolliziyaga olib
kelishi mumkin. Tarmoq katta yuklanganda bunday kelishmovchiliklar aynan ko‘p
bo‘lib turadi, bu esa hamma tegishli stansiyalarda ma’lumotlarni qayta uzatishga
olib keladi.
Bunday holatda, gap segmentlar kolliziyalari to‘g‘risida ketadi. Bir segmentga
birlashtirilgan hamma kompyuterlar 10-100 Mbit/s (Shared LAN) li polosalar enini
o‘zaro bo‘lib olishadi. Kelishmovchilik chiqib
qolganda polosa enining ma’lum
bir qismi
ishlatilib bo‘lmaydi. Farast qilaylik, 100 Mbit/s
polosa enini o‘zaro 100 kompyuter bo‘lib oladi,
bunda ma’lumotlar almashuvi juda sekin o‘tadi.
Ekstremal holatda u hatto to‘xtab qoladi,
chunki tarmoq yangi paketlarni uzatish o‘rniga
retransmissiya bilan ko‘prоq bog‘liq.
Shuning uchun ruterlar va svitchalar
yordamida
katta
tarmoqlarni
kichik
segmentlarga bo‘linadi (5.2-rasm).
Ruter yoki svitchadagi har bir port o‘zini segmentiga ega. Agar har bir
kompyuter o‘zini svitch-port, ya’ni o‘zini segmenti, bunda gap mikrosegmentatsiya
to‘g‘risida ketadi.
Hardware – Router - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va unga xizmat ko

O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
O‘quv
moduli davomida o‘tkazilgan mavzular bo‘yicha o‘quvchilar
tomonidan
o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalar ichki nazorat bo‘yicha
amaldagi tartib
asosida baholanadi. Baholash
usullari yozma, og‘zaki,
savol-javob, test,
amaliy
topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini o‘zlashtirish
natijalarini
aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va topshiriqlar qo‘yilgan
maqsadga
hamohang bo‘lishi lozim.
ASOSIY PARAMETRLAR VA SOZLAMALAR

|
ASOSIY PARAMETRLAR VA SOZLAMALAR
|
bet | 4/4 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #155478 |
ASOSIY PARAMETRLAR VA SOZLAMALAR
As uchun The parametrlari va sozlash, har bir narsa oddiy. qoida tariqasida, uzoq vaqt davomida IP tarmoq, DNS yoki proksi serverlar qo'llanma kirish ishlatilgan emas. Buning o'rniga, har qanday ISP beradi Avtomatik aniqlash kompyuter yoki mobil qurilma bilan The tarmoq.
Yilda (ishlayotgan bo'lsa, yoki, IPv6) bir IPv4 parametrlari tanlash bilan tarmoq xususiyatlari orqali amalga oshiriladi, bu ri kirish uchun tizimlarini Windows asoslangan. qoida tariqasida, juda sozlamalarida qo'llanma ma'lumotlarni kiritishni bartaraf avtomatik qabul manzillar, o'z ichiga oladi. Biroq, ba'zi hollarda, ayniqsa, RDP-mijoz (masofaviy erkin foydalanish) tashkil etish yoki muayyan xizmatlardan foydalanish imkonini beradi qachon, qo'lda ma'lumot kiritish talab qilinadi.
|
| |
ta’minoti sectori bo‘lib kelyapdi. Janubiy Afrikada ishlab chiqariladigan yapli

|
ta’minoti sectori bo‘lib kelyapdi. Janubiy Afrikada ishlab chiqariladigan yapli
|
bet | 57/93 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,15 Mb. | | #242107 |
Bog'liq Kafedrasi «O’simlikshunoslik» (1)ta’minoti sectori bo‘lib kelyapdi. Janubiy Afrikada ishlab chiqariladigan yapli maqsulot sabzavotlarning 43% ni, bog‘dorchilikni 15% ni va umumiy q/x maxsulotlarining 4%ni tashkil etadi. Dehqon xo‘jaligi qeymati o‘rtacha 1.6 billion R ekvivalentidagi kartoshka maxsulotlari yetishtiradi.8
Tarixi. Madaniy kartoshkaning vatani Janubiy Amerika. Amerikaning turli mintaqalarida eramizdan 1-2 ming yil muqaddam uning turliturlari ekin sifatida o‘stirilib boshlangan.
Chilining o‘rta qismi va Chiloye orolida kartoshkaning tetraploid (2n=48) turlari madaniylashtirilib boshlangan. Ulardan Solanum furberosumL. kelib chiqqan. Hozirgi paytda seleksiya ishlarida kartoshkaning211 turidan foydalanilmoqda. Hozirda S. fuberosum turiga mansub 2000dan ortiq nav ma’lum. Ulardan 600-800 tasi hozir keng tarqalgan.
Amerikadan Yevropaga kartoshka XVI asrning o‘rtalarida keltirilgan, keyin Ispaniyadan boshqa davlatlarga tarqalgan.O‘zbekistonga kartoshka Rossiyadan keltirilgan.
Kartoshkaning biologiyasi va navlari.
Botanik ta’rifi. Kartoshka Solanum L. avlodiga, ituzumdoshlar(Solanaceae) oilasiga mansub. Madaniy kartoshka – Solanum furberosumL. – tuganakli o‘simlik.
N. I. Vavilov, S. M. Bukasov, S. V. Yuzepchuk ishlaridan keyin kartoshkaning yangi turlari – S. demissum Lindl., S. AndigenumJuz.et.Buk. va boshqa turlar kashf etildi. Ulardan duragaylashdasovuqqa, fitoftoraga, rakka chidamli navlarni yaratishda muvaffaqiyatbilan foydalanilmoqda.
Kartoshka – ko‘p yillik o‘simlik, ammo ekin sifatida bir yillik.Tuganaklarning o‘sishidan pishishgacha bir vegetatsiya davri o‘tadi.Uni tuganaklaridan, tuganak qismlaridan, qalamchalardan,urug‘lardan ko‘paytirish mumkin.
|
| |
Kartoshkaning - ahamiyati, kelib chiqishi, tarqalishi, hosildorligi

Kartoshkaning - ahamiyati, kelib chiqishi, tarqalishi, hosildorligi.
Kartoshkaning – muhim oziq-ovqat ekini, uning tuganaklarida o‘rtacha 75% suv va 25 % quruq modda saqlanadi. Shundan 14-22 % kraxmal, 1,4-3 %oqsil, 1 % kletchatka, 0,2-0,3 % yog‘ va 0,8-1,0 % kulni tashkil etadi. Tuganaklari vitamin S ga (20 mg/%) boy. Shuningdek, uning tarkibida vitaminlardan V1, V2, V6, A, RR, K saqlanadi. Bir sutkada 300 g yangi tuganakiste’mol qilinganda odam organizmi vitamin S ga bo‘lgan sutkalikme’yorning yarmidan ko‘prog‘ini, V1 ning 10-15% ini, RR ning 15% ini, V2va A ning 1-2% ini oladi.
Kartoshkadan spirt, kraxmal, dekstrin, glyukoza, kauchuk va boshqako‘plab mahsulotlar olinadi. Undan olingan kraxmal oziq-ovqat, to‘qimachilik, qog‘ozkarton, gugurt sanoatida va boshqa tarmoqlarda kengqo‘llaniladi.
Zamonaviy texnologiyada 1 t tuganakdan, kraxmalligi 17,5% bo‘lganda170 kg kraxmal, 1000 kg mag‘iz yoki 112 l spirt va 1500 l barda olinadi.
Kartoshka qishloq xo‘jalik hayvonlari uchun ham qimmatli oziqa.Uning poya va barglari yaxshi silos bo‘ladi. Kartoshka xom tuganaklarining 100 kg da 29,5, poya va barglari silosida 8,5, bardasida 4, quruq bardada 52, mag‘zida 13,2, quruq mag‘zida 95,5 oziq birligi saqlanadi.
Hozirda kartoshka dunyoning hamma qit’alaridagi 130
mamlakatlardaekilmoqda. Kartoshkadan 250 dan ortiq turli taomlar tayyorlanmoqda.Dunyo dehqonchiligida kartoshka 18-19 mln ga maydonni band qiladi.O‘rtacha hosildorligi 12,5-13 t/ga. Yalpi hosil 290-295 mln t.O‘zbekistonda kartoshka 2004 yilda 54 ming ga maydonga ekilgan,o‘rtacha hosildorligi 13,0-14 t/ga, yalpi hosil 756 ming tonna.
O‘zbekistonda hozirda aholi jon boshiga 30 kg kartoshka ishlabchiqilmoqda, kelajakda bu ko‘rsatkich 50-55 kg ga yetkazilishi rejalashtirilgan.
Ayrim manba’larga qaraganda Janubiy Afrikada ekish maqasadida keltirilgan kartoshka ekini birinchi Gallandiya davlatidan Cape ga tashrib buyuruvchi dengizchilarni oziq ovqat bilan ta’minlash maqsadida keltirilgan ekan. Shundab beri kartoshka sanoati Janubiy Afrikada eng asosiy oziq-ovqat
|
O‘g‘itlash tizimi - «Qishloq xo’jalik mahsulotlarini saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi»

|
«Qishloq xo’jalik mahsulotlarini saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi»
|
bet | 68/93 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,15 Mb. | | #242107 |
Bog'liq Kafedrasi «O’simlikshunoslik» (1)O‘g‘itlash tizimi. Qand lavlagi juda mahsuldor ekin. O‘g‘itlarning samaradorligi asosan almashlab ekishlarga, sug‘orishrejimiga, qo‘llanilgan agrotexnik usullarning sifatiga bog‘liq holdao‘zgaradi. O‘rtacha 1 ts NPK ni qo‘llash 15-20 ts ildizmeva, 2-3 ts qo‘shimchaqand olishni ta’minlaydi. Sug‘oriladigan yerlarda 1 t chirigan go‘ng solish 2-2,5 ts/ga qo‘shimcha ildizmeva hosili beradi. Organik o‘g‘itlardanchirigan go‘ngni gektariga 30-40 t solish yuqori samara beradi.Asosiy oziqa elementlari optimal nisbatlarda solinganda ildizmevadagi qandning miqdori 0,2-0,5 % oshadi. Azotli o‘g‘itlar tavsiyaetilganidan ko‘p
solinganda ildizmevalardagi qand miqdori 0,3-0,4 %kamayadi. Fosfor qand miqdorini 0,2-0,3 %, kaliy 0,3-0,6 % oshiradi.
Shuning uchun fosfor ildizmevalarning texnologik sifatlarini yaxshilaydi, eriydigan azot miqdorini kamaytiradi, shira sifatini oshiradi.O‘g‘itlashda 20-40 t/ga chirigan go‘ng, P90K60 kg/ga tuproqni haydash oldidan solinadi. Azotli o‘g‘itlarni 20 kg ekish bilan, 90 kg/ga birinchisuvdan, 90 kg/ga ikkinchi suvdan oldin beriladi. Asosiy o‘g‘itlash yerni shudgorlashdan oldin beriladi va ular 3-4juft barglarning hosil bo‘lishidan hosilni yig‘ishtirishgachao‘simlikning oziqlanishini ta’minlaydi.
Qatorlarga o‘g‘it solish ekish bilan o‘tkaziladi va uruqqa nisbatan3-4 sm chuqurlikka va shunday masofada yon tomonidan solinadi.Qatorlab o‘g‘itlash o‘simlikning dastlabki davrlarida oziqlanishinita’minlaydi. Shuning uchun qatorlab o‘g‘itlashda yengilo‘zlashtiriladigan o‘g‘itlar solinadi.Oziqlantirish o‘simlikning o‘sishi va rivojlanishi davridaoziqlanishini ta’minlaydi.
Azotli o‘g‘itlardan ammiakli selitra, mochevina, fosforlio‘g‘itlardan ammofos, granulalangan superfosfat, yuqori samara beradi.Kaliyli o‘g‘itlardan kaliy xlorid yaxshi natija beradi.Mikroo‘g‘itlardan bor, marganets va mis yuqori samara beradi. Borgektariga 1,5 kg bor dostolit uni sifatida 75-100 kg, mis kuporosi 20-25 kg solinadi. Tarkibida mis bo‘lgan o‘g‘itlar har 4-5 yilda solinishitavsiya etiladi.Marganetsli o‘g‘it marganets shlami sifatida 3-4 ts/ga yerni haydasholdidan solinadi.O‘simlik rivojlanishining dastlabki fazalarida 1 ts/ga nitrofoska bilan oziqlanitirish yaxshi natija beradi (34 ts/ga).
|
| |
Mavzu: Tuganakmevali ekinlarning ahamiyati. Kartoshkaning - biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi

|
Mavzu: Tuganakmevali ekinlarning ahamiyati. Kartoshkaning - biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi
|
bet | 55/93 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,15 Mb. | | #242107 |
Bog'liq Kafedrasi «O’simlikshunoslik» (1) Mavzu: Tuganakmevali ekinlarning ahamiyati. Kartoshkaning - biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi.
Tugunakmevali ekinlarning ahamiyati
Kartoshkani- ahamiyati, kelib chiqishi, tarqalishi, hosildorligi
Kartoshkani biologiyasi va navlari
Kartoshkani yetishtirish texnologiyasi
Tugunakmevali ekinlarning ahamiyati
Bu guruhga har xil botanik oila va turlarga mansub tuganakmeva hosil qiladigan o‘simliklar kiradi. Tuganakmevalilar oziq-ovqatda, yem-xashak va texnikada xom ashyo sifatida ishlatiladi. Tuganakmevalilar qator orasiga ishlov beriladigan ekinlar bo‘lganligi uchun almashlab ekishda ahamiyati katta.
Bu ekinlar har xil oilaga mansub bo‘lgani bilan ularning tuganakmevasi birbiriga yaqin, tarkibida quruq modda kam, shuning uchun yaxshi saqlanmaydi. Yer yuzida tugunakmevali o‘simliklar orasida eng ko‘p tarqalgani kartoshka o‘simligi. Tuganakmevali ekinlardan O‘zbekistonda asosan kartoshka qisman, topinambur va batat ekiladi.
Tuganakmevalilar tarkibida 65-84% quruq modda bo‘ladi. quruq moddaning tarkibida kraxmal, qand, inulin mavjud.
11.jadval
Tugunakmevali ekinlarning kimyoviy tarkibi, %
Moddalar
|
Ekinlar
|
Kartoshka
|
Batat
|
Maniok
|
Taro
|
Yer noki
|
Uglevod
|
23,7
|
26,1
|
17-32
|
30-35
|
17,9
|
Oqsil
|
2,0
|
1,8
|
0,9-2,3
|
2-3
|
2,3
|
Yog‘
|
0,18
|
0,7
|
0,1-0,7
|
0,2-0,5
|
0,20
|
|
| |
Qand lavlagini - «Qishloq xo’jalik mahsulotlarini saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi»

|
«Qishloq xo’jalik mahsulotlarini saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi»
|
bet | 65/93 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,15 Mb. | | #242107 |
Bog'liq Kafedrasi «O’simlikshunoslik» (1)Qand lavlagini biologiyasi va navlari Haroratga talabi. Qand lavlagi urug‘lari 2 0S haroratda ko‘karaoladi. Urug‘larning unib chiqishi uchun 100-125 0S harorat talabqilinadi. «Panshaxa» fazasida maysalari -3 0S sovuqdan zararlanadi.Birinchi juft barglar hosil bo‘lganda 4-5 0S hatto -8 0S sovuqqa chidaydi.Harorat 2-8 0S bo‘lib 2,5-4 hafta davom etsa (urug‘, maysalari) yoppasiga
gullab qo‘yishi kuzatiladi. Voyaga yetgan o‘simliklar hosilniyig‘ishtirish davrida – 3-5 0S sovuqqa bardosh beradi.
Hayotining birinchi yilida lavlagining o‘sishi uchun qulay harorat15-20 0S. Fotosintez 20 0S da jadal kechadi. 40 0S da ham fotosintez davom etadi.Qand lavlagi o‘suv davrida 5 0S dan yuqori 2300 0S faol haroratnitalab qiladi. O‘zbekiston, Qirg‘izistonda ijobiy harorat yig‘indisi3300-3500 0S bo‘lganda eng yuqori hosil shakllanadi.
Qand lavlagi – uzun kun o‘simligi. Yorug‘likka talabchan, yorug‘likkuni uzaysa o‘simlik tez o‘sadi, rivojlanadi. Yorug‘lik yetishmasahosildorlikning va qand miqdorining kamayishiga olib keladi. Qandto‘plash davrida 1 sm2 barg yuzasida yorug‘lik yetarli bo‘lsa 12 mg qandto‘planadi. Eng optimal barg yuzasi 1 ga 35-40 ming m2 hisoblanadi.
Namlikka talabi. Qand lavlagi namlikka talabchan. Urug‘lari unibchiqishi uchun o‘z vazniga nisbatan 150-170 % suvni yutishi kerak bo‘ladi.U nisbatan qurg‘oqchilikka chidamli o‘simlik. Transpiratsiya koeffitsiyenti va u juda ko‘p omillarga bog‘liq. Qurg‘oqchilikka chidamliligikuchli rivojlangan ildiz tizimiga bog‘liq. Bir dona ildizmeva massasi400-500 g bo‘lganda o‘sish davrida 30-35 l suv sarflaydi. Hosildorlik400-500 ts/ga bo‘lganda o‘suv davrida 3000-4000 t/ga suv sarflanadi. Bevosita tuproqdan bug‘langan suv umumiy suv sarfining 25-30 % ini tashkil qiladi.
O‘simlik o‘sishi, rivojlanishi uchun tuproqdagi muqobil namlikChDNS ning 60-70 %. Ildizmevaning qandligi namlik ma’lum darajagacha pasayganda oshib boradi. Urug‘lik uchun ekilgan ona o‘simliklartranspiratsiya koeffitsiyenti 725 ga teng bo‘lib 1 o‘simlik o‘sish davrida30-75 l suv sarflaydi. Eng qulay namlik ChDNS 60 %. Urug‘lik ekinzorda eng ko‘p namlikka talab gullash davriga to‘g‘ri keladi.
|
| |
Kontaktsiz dvigatellar. Umumiy ma’lumotlar

186
6.8-rasm. Kontaktsiz dvigatellar
To’rt qutbliliklarni doimiylarini aniqlash uchun salt yurish hamda qisqa
tutashuv tajribalaridan foydalaniladi. Salt yurish tajribasini o’tkazish uchun to’rt
qutblilikni tashqi zanjiri uzub quyiladi (
0
2
J
)
va uni kirish qismlariga
rostlovchi kuchlanish
2
U
beriladi. So’ngra
chiqish kuchlanish berilgan
qiymatga ega bo’lgunga qadar ko’tariladi. O’lchov asboblari orqali
2
U
,
х
U
1
va
x
I
1
yozib olinadi.
188
A, B, C, D qiymatlari orqali T va P sxemali uchun qarshiliklarni
topib olish mumkin. Salt yurish hamda qisqa tutashuv tajribalaridan:
k
x
k
x
J
J
DJ
CU
J
U
U
BJ
AU
U
1
1
2
2
1
1
1
2
2
1
Yani ist`emolchilarni berilgan ish rejimi uchun
1
U
va
1
I
salt yurish va qisqa
tutashuv rejimlarini rostlash orqali topiladi. To’rtqutblik
usuli tarmoqlarni,
transformatorlarni, dvigatellarni, kuchaytirgich kabi
qurilmalarni tekshirishda
qullaniladi