Moliyaviy natijalar to`g`risidagi hisobotni tuzishning xalqaro amaliyotdagi usullari

|
Moliyaviy natijalar to`g`risidagi hisobotni tuzishning xalqaro amaliyotdagi usullari
|
bet | 7/10 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 78,4 Kb. | | #145059 |
Bog'liq Mavzu Moliyaviy natijalar to`g`risidagi hisobot tavsifi, uning 2.2 Moliyaviy natijalar to`g`risidagi hisobotni tuzishning xalqaro amaliyotdagi usullari
MHXS hisobotini tayyorlashтштп usulini tanlab olish undan keyingi foydalanish maqsadlariga, zarur kombinatsiya, mutaxassislarning malakasiga, vaqtga va moliyaviy xarajatlarga bog'liq. O`zbekistonda unga parallel tarzda buxgalteriya hisobini yuritishning yuqori xarajatlarini transformatsiya qilish usuli keng tarqalishiga olib keldi.
Milliy buxgalteriya hisobotlarini xalqaro formatga o`tkazish juda murakkab jarayon bo`lib, bu o`z navbatida buxgalteriya xodimlaridan yuqori professional malakani talab qiladi.
Hisobotni o`zgartirishni amalga oshirish uchun aktivlar, majburiyatlar va kapitalni hisobga olish sohasidagi xalqaro standartlarni yaxshilab o`rganib chiqish talab qilinadi.
Konversiyadan farqli ravishda, transformatsiya jarayoni muntazam emas, balki davriy jarayondir. Transformatsiya tayyorgarlik, asosiy va texnik bosqichlarni o`z ichiga oladi.
Tayyorgarlik bosqichi quyidagi operatsiyalarni o`z ichiga oladi:
- o`zgartirish paytida buxgalteriya moddalarining nomuvofiqligini kamaytirish maqsadida BHMS va MHXS hisob siyosatining yaqinlashishini maksimal darajada oshirish maqsadida MHXSga muvofiq hisob siyosatini ishlab chiqish;
- MHXS talablariga muvofiq unga rioya qilgan holda dastlabki balansni tayyorlash;
- baholash valyutasini tanlash va hisobot valyutasi;
- MHXS bo`yicha konsolidatsiyalangan moliyaviy hisobotlarni tayyorlash uchun moliyaviy hisobotga kiritilishi kerak bo`lgan filiallar va filiallarni aniqlash uchun kompaniyaning korporativ tuzilishini tahlil qilish;
- transformatsiya uchun asos sifatida kiruvchi qoldiqlarni hisoblash;
- milliy va xalqaro standartlarga muvofiq obyektlarni hisobga olishdagi farqlarni aniqlash, shuningdek transformatsion tuzatishlarni hisoblash uchun zarur bo`lgan ma'lumotlarni to`plash uchun kompaniyaning barcha operatsiyalarini tahlil qilish;
- MHXS hisob jadvalini va milliy hisob jadvalining MHXS isob jadvaliga muvofiqligi jadvalini ishlab chiqish;
- transformatsion modelni ishlab chiqish, ya'ni hisobot pozitsiyalarini qayta hisoblash uchun tuzatuvchi operatsiyalardan foydalanishga imkon beradigan transformatsion jadvallar tizimi;
- hisoblarni qayta tasniflashni amalga oshirish va o`zbek tilidan xalqaro hisoblar jadvaliga o`tish uchun buxgalteriya yozuvlarini tayyorlash.
Transformatsiyaning asosiy bosqichlariga quyidagilarni kiritishimiz mumkin:
- MHXS va BHMS bo`yicha buxgalteriya hisobi va hisobotiga yondashuvlardagi farqlarni qidirib topish va ularni aniqlash;
- buxgalteriya hisobidagi mavjud farqlardan kelib chiqqan holda tuzatish yozuvlarini tayyorlash.
Transformatsiyaning texnik bosqichiga quyidagilar kiradi:
- transformatsion yozuvlarni tayyorlash;
- tuzatish operatsiyalarini tayyorlash;
- ishchi transformatsiya jadvalini yaratish;
- MHXS formatiga muvofiq hisobot shakllarini to`ldirish.
Moliyaviy hisobotni o`zgartirishda hisobotni milliy buxgalteriya tizimidan MHXSga dastlabki o`tkazish xususiyatlari bo`yicha ko`rsatmalarni o`z ichiga olgan MHXS 1-sonli "Xalqaro moliyaviy hisobot standartlarini birinchi qo`llash" talablariga rioya qilishi shart. Ammo, ushbu standart shartlariga rioya qilish transformatsiya usullarini qo`llash zarurligiga olib keladi, chunki unda o`tgan davr uchun moliyaviy hisobotlarni MHXSga qayta hisoblash talablari mavjud.
MHXSga o`tish sanasi – bu kompaniya MHXSga muvofiq to`liq qiyosiy ma'lumotlarni taqdim etadigan dastlabki davrning boshlanishi.
Bu standart tashkilot birinchi marta MHXSga muvofiq moliyaviy hisobotlarini tayyorlashga o`tgan hollarda qo`llaniladi. Standartning asosiy talabi shuki, kompaniya MHXSga o`tishda MHXSga muvofiq dastlabki balansni tayyorlashi kerak, bu MHXSga muvofiq moliyaviy hisobotlarni tayyorlash uchun boshlang'ich nuqta bo`ladi.
MHXS 1-sonli standarti talablariga muvofiq, kompaniya:
- MHXS talablaridan kelib chiqqan holda barcha aktivlar va majburiyatlarni tan olishi;
- agar MHXS bunday tan olinishga yo`l qo`ymasa, balans moddalarini aktivlar yoki majburiyatlar sifatida tan olmaslik;
- avval qo`llanilgan milliy buxgalteriya qoidalariga asosan tan olinganlarni aktivlar, majburiyatlar yoki kapital sifatida qayta tasniflash;
- barcha tan olingan aktivlar va majburiyatlarni MHXSga muvofiq baholash.
Ushbu talablarga amal qilish uchun kompaniya MHXS bo`yicha dastlabki balansida va birinchi MHXS moliyaviy hisobotida keltirib o`tgan barcha davrlarda bir xil hisob siyosatidan foydalangan bo`lishi shart.
MHXS 1-son bo`yicha korxonaning taxmin qilingan baholari xalqaro standartlarga o`tish sanasida avvalgi umum qabul qilingan buxgalteriya tamoyillariga muvofiq xuddi shu sanada taxmin qilingan baholarga mos kelishi kerak. MHXS 1-sonli standartga amal qilish uchun birinchi marta MHXS asosida tayyorlangan korxonaning moliyaviy hisobotida kamida uchta moliyaviy holat to`g'risidagi hisobot, har tomonlama daromadning ikkita hisoboti, pul oqimlarining ikkita hisoboti, kapital va tegishli yozuvlardagi o`zgarishlarning ikkita bayonoti va shu qatorda qiyosiy ma'lumotlar bo`lishi kerak.
MHXS asosida korxonaning tuzilgan birinchi moliyaviy hisobotida quyidagilar bo`lishi kerak:
- hisobotda aks ettirilgan kapitalni avvalgi umum e'tirof qilingan buxgalteriya tamoyillariga muvofiq xalqaro standartlarga o`tish sanasida va korxonaning so`nggi yillik moliyaviy hisobotida taqdim qilingan oxirgi davrning tugash sanasida MHXSga muvofiq kapital bilan kelishish tamoyilliga;
- korxonaning eng so`nggi yillik moliyaviy hisobotining eng so`nggi davri uchun MHXS bo`yicha umumiy to`liq daromadni birlashtirish. Bunday birlashishning boshlang'ich nuqtasi xuddi shu davr uchun avvalgi umumiy qabul qilingan buxgalteriya tamoyillariga muvofiq jami foyda bo`lishi kerak yoki agar kompaniya ushbu ko`rsatkichni, avvalgi umumiy qabul qilingan buxgalteriya tamoyillariga muvofiq foyda yoki zararni aks ettirmasligi kerak;
- agar mavjud bo`lsa, tan olingan buzilish yo`qotishlarini birlashtirgan holda aks ettirish.
Agar korxona MHXS bo`yicha moliyaviy holatning dastlabki hisobotida asosiy vositalar, investitsiya mulki yoki nomoddiy aktivlar uchun shartli boshlang'ich qiymati sifatida adolatli qiymat o`lchovidan foydalansa, MHXS bo`yicha dastlabki tayyorlangan korxonaning birinchi moliyaviy hisoboti har bir alohida element uchun quyidagi ma'lumotlarni o`zida aks ettirishi kerak:
- adolatli qiymatlar miqdori;
- avvalgi umumqabul qilingan buxgalteriya tamoyillari bo`yicha hisobotda aks ettirilgan balans qiymatlariga tuzatishlar miqdori.
Birinchi MHXS hisobotini tayyorlashda muhim rol o`ynaydigan savol - bu birinchi hisobotni tayyorlash usulini tanlash-o`z bo`limimiz yoki tashqi MHXS maslahatchilari tomonidan o`tkazilishini belgilashdan iborat. MHXS bo`limini yaratishda ushbu bo`lim kompaniya tarkibida qanday o`rin egallashini aniqlash kerak. Eng maqbul bu bo`limning bevosita moliya direktoriga bo`ysunishi. Bu ushbu bo`limga nisbatan mustaqillikni berishga imkon beradi, bu MHXS mutaxassislarining kasbiy xulosasini ifoda etishda muhimdir.
Birinchi MHXS moliyaviy hisobotlarini tayyorlash kompaniyalar guruhidagi turli xil xizmatlarning faol o`zaro ta'sirini nazarda tutadi (masalan, MHXS bo`limi boshqa bo`limlar va xizmatlar bilan), shuning uchun kompaniyalar guruhining barcha xizmatlarining o`zaro ta'sirini muvofiqlashtirish muhimdir.
Birinchi hisobotni tayyorlash uchun so`rovlar bo`yicha axborot taqdim etish muddatlarini nazorat qilish uchun birinchi hisobot uchun axborotni taqdim etish tartibini, taqdim etilgan ma'lumotlarning tarkibini va turli bo`linmalarda ijrochilarning mas'uliyatini batafsil bayon etadigan reglament yaratish kerak. MHXS bo`yicha birinchi hisobotni shakllantirish bo`yicha ish oqimi sxemasini yaratishga kompaniya asosiy bo`lim va bo`linmalari o`rtasida ish oqimini diskvalifikatsiya qilish yordam berishi mumkin. Hujjat aylanishi sxemasida kompaniyaning asosiy bo`linmalari, bo`linmalar o`rtasida axborot almashish sxemalari, ushbu ma'lumotni taqdim etish muddatlari, har bir bo`linma (bo`lim) uchun mas'ul ijrochilar grafik jihatdan taqdim etilishi kerak. MHXS bo`yicha birinchi hisobotni tuzish yo`lidagi muhim va zarur jihatlardan biri buxgalteriya siyosatini ishlab chiqishdir. Buxgalteriya siyosati birinchi hisobotlarni barcha usullar bilan shakllantirishda (transformatsiya, parallel buxgalteriya, translyatsiya) kerak bo`ladi.
Uslubiy muammolarning aksariyati MHXSga o`tish sanasida moliyaviy holatning kirish bayonotini tayyorlashda paydo bo`ladi. Bu avvalgi buxgalteriya tizimining ma'lumotlarini MHXSga kiritish uchun ko`plab tuzatishlarni hisoblash zarurati bilan bog'liq.
Eng katta qiyinchiliklar lizingni moliyalashtirishga kiritilgan tuzatishlarni hisoblashda, MHXSga o`tgan kundan boshlab shubhali qarzlar uchun qoidalarni hisoblashda, berilgan va olingan uzoq muddatli kreditlar, diskontlangan baholashda uzoq muddatli debitorlik qarzlari va boshqa qarzlarni aks ettirishda yuzaga keladi.
Shuningdek, MHXSga o`tish sanasidagi asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar bo`yicha tushuntirishlarni shakllantirishda katta miqdordagi ma'lumotlarni qayta ishlash kerak. MHXSga o`tgan kundan boshlab hisobot sanasiga qadar asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarning buzilishi, sotib olingan qimmatli qog'ozlarni aks ettirish va ularning qiymatining o`zgarishi natijalarini moliyaviy hisobotda sinab ko`rishda qiyinchiliklar paydo bo`lishi mumkin.
Asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar uchun buzilish testini o`tkazishdagi qiyinchiliklar pul ishlab chiqaruvchi birlik uchun kamaytirilgan pul oqimlarini hisoblash uchun diskont stavkasini tanlash bilan bog'liq. Birinchi MHXS moliyaviy hisobotlarini tayyorlash amaliyotida kapitalning o`rtacha tortilgan qiymati asosida hisoblangan stavka, jalb qilingan uzoq muddatli kreditlar va qarzlar bo`yicha o`rtacha stavka buzilish yo`qotilishini hisoblash uchun ishlatilishi mumkin.
Qarz mablag'lari bo`yicha tortilgan o`rtacha foiz stavkasi shartnoma bo`yicha foiz stavkasi va hisobot sanasidagi qarz mablag'lari bo`yicha majburiyatlarning umumiy summasidagi hisobot sanasidagi ushbu shartnoma bo`yicha majburiyat qoldig'ining ulushi asosida hisoblanadi.
Kapitalning o`rtacha tortilgan qiymati kompaniyalar guruhiga qarz mablag'larini jalb qilishning o`rtacha qiymati, shuningdek kompaniya kapitalining qiymati asosida hisoblanadi.
Qarz mablag'lari qiymati va kapital qiymati kompaniyalar guruhi faoliyatini amalga oshirish uchun foydalaniladigan mablag'larning umumiy summasidagi qarz va o`z mablag'lari ulushiga ko`paytirilishi kerak. Kapital narxini hisoblashda bozorda mavjud bo`lgan omonatlarning xavf-xatarsiz rentabellik darajasi, bir guruh kompaniyalarga sarmoya kiritish xavfi uchun investorlarning mukofoti va tuzatish koyeffitsiyentlari hisobga olinishi kerak.
MHXSni birinchi marta qo`llaydigan kompaniyalar ko`plab savollarga ega bo`lgan birinchi moliyaviy hisobotga kiritilgan tuzatishlardan biri bu kechiktirilgan soliqlarni hisoblash bo`yicha tuzatishdir. Ushbu tuzatishni hisoblash uchun MHXS bo`yicha soliq balansini tayyorlash va uning ma'lumotlarini MHXS bo`yicha moliyaviy holat to`g'risidagi hisobot bilan taqqoslash kerak. MHXSda kechiktirilgan soliqlar bo`yicha tuzatishlarni hisoblashda balans yondashuvi qo`llaniladi, bizda esa moliyaviy natijalar to`g'risidagi hisobotga muvofiq usul qo`llaniladi.
|
| |