nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mobil konstruksiyali bo‘tqani so‘rish nasosining vazifasi va ish jarayoni

|
Mobil konstruksiyali bo‘tqani so‘rish nasosining vazifasi va ish jarayoniBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbe7. Mobil konstruksiyali bo‘tqani so‘rish nasosining vazifasi va ish jarayoni
qanday haqida ma’lumot bering.
8. Stekatel turlari, vazifasi va ish jarayoni qanday?
9. Uzum bo'tqasi (turpi) ni presslash kurilmalari va ulaming ishlash jarayoni
qanday?
59
4-bob. SULFIT K ISLO TA LA R IN I Q O ‘LL A SH
4.1.Vino ishlab chiqaradigan sulfit angidriddan
antiseptik sifatida ta’sir qilishi sababi
Vino ishlab chiqaradigan barcha mamlakatlarda sulfit angidriddan antiseptik
sifatida ta’sir qilishi sababli, foydalaniladi.
Paster o‘zining izlanishlarida vinoning hayotida qanday rol o ‘ynashi,
shuningdek, vino kasallanishi sabablarini mikroorganizmlarimng o‘sishini to‘xtatib
turish yoki to‘xtatishda sulfit gazi ta’sir etishi ham bir vaqtda aniqladi. Sulfit
angidridni mikroorganizmlarga ta’sirini yanada chuqur o‘rganish shuni ko'rsatdiki,
sharbatni bijg‘itishni boshqarish imkoniyatini va achitqilardan tozalash, hamda
faqat kerakli mikroorganizmlami rivojlanishiga ruxsat etish va boshqa
mikroorganizm faoliyatini to'xtatishga, qayerdaki vinoning achish oldidan keraksiz
mahsulotlar hosil bo'lishini oldini olishga imkoniyat beradi.
Qachonki biz sulfit kislotalami qo'llanishi haqida savolga qaraganimizda
faqatgina uni antiseptik ta’sirga emas, balki zamonaviy ilmiy ma’lumotlarga
asoslanamiz. Bir qator mualliflar ilmiy ishlarida vino ishlab chiqarish amaliyotida
sulfit kislotalar qo'llaniladi, shuningdek vinoda uning har tomonlama ta’sirini
aniqladilar.
Hozirgi vaqtda bizga yaxshi ma’lumki, uning kislorodga qarshi ta’siri, vino
saqlashda oksidlanishdan saqlaydi.
U vinoning potensialini kamaytiradi, vinoning ta’m sifatiniga qulay ta’sir
|
| |
qo‘shimcha miqdorda erkin kislota beradi va shu tufayli buzilgan muvozanatni

|
qo‘shimcha miqdorda erkin kislota beradi va shu tufayli buzilgan muvozanatniBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeqo‘shimcha miqdorda erkin kislota beradi va shu tufayli buzilgan muvozanatni
tiklaydi. Shu sababli aldegidlar bilan (shu jumladan glyukoza bilan ham) bog‘liq
sulfitli kislotani sulfit kislotasini zahirasi deb qaramog‘imiz kerak. Uning erkin
holatda yuzaga kelishi oksidlanish jarayon bilan belgilanadi va sharbat kabi,
kiritilgan doza, haroratga bog'liq bo‘ladi. Shu narsa ma’lumki, vinoga sulfit
angidrid kiritilgandan keyin unda mavjud bo‘lgan erkin sulfit kislotaning miqdori
va antiseptik ta’siri vinoning rN ga bog‘liq. Chili universitetining professori Ryun
Barbozaning tadqiqotiga qaraganda vino rN 2,8 boiganda sulfit kislotaning
umumiy miqdoridan 10% antiseptik xususiyatiga ega, rN 3,8 bo‘lganda bu
ko'rsatkich 1 foizni tashkil qiladi.
4 3 .Sulfit gazi bilan dudlash
Oltingugurt yonishidan hosil bo‘lgan sulfit angidrid rangsiz buzuvchi gaz bo‘lib,
suvda yaxshi eriydi. Oo haroratda 1 ml suv 66 ml sulfit gazini eritadi. Harorat
ko‘tarilganda sulfit gazining suvda eravchanligi pasayib ketadi. Minus lOo da sulfit
angidridi suyuqlik holatga o‘tadi. Bochkalami dudlash uchun oltingugurt piliklari
ishlatiladi.
Oltingugurt yoqiladigan dudlagichlami past qismida joylashgan idishchalari bilan
ishlatish lozim (33-rasm, a). Dudlagichlaming o‘miga maxsus naychalami
qo‘llashadi (33-rasm, b). Katta hajmdagi rezervuarlami-but va chanlami dudlash
uchun ham dudlagichlardan foydalanadi. Oltingugurtni dudlantirish lozim bo‘lgan
rezervuar tashqarisida yondirib hosil bo‘lgan sulfit angidridni unga yo'naltiradi,
Oltingugurt piliklarini ishlatilishi qulay, arzon ular uzoq vaqt saqlanadi. Piliklar oz
miqdorda oltingugurt angidridni kiritish lozim bo‘lganda ham qulaylik yaratadi.
Vino va sharbatga oltingugurtni yondirib ishlov berganda undagi margimush oz
|
| |
Uzum sharbati va vinoda sulfit kislotaning o‘zgarishi

|
Uzum sharbati va vinoda sulfit kislotaning o‘zgarishiBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbe4.2.Uzum sharbati va vinoda sulfit kislotaning o‘zgarishi
Uzum sharbati vinoga kelib qo‘shilganda, sulfit, angidridi, sulfit kislotani
hosil qiladi. Hosil qilingan kislota kam miqdorda o'zgarishsiz qoladi: qisman u
sulfit kislotaga oksidlanadi. Vinoda uning ko‘p qismi aldegidlar bilan birikkan
holda aldegid sulfit kislotani hosil qiladi.
Sulfit aldegid kislota havodagi kislorod ta’sirida oksidlanmaydi. Lekin kislota
va ishqor ta’sirida yengil parchalanadi. Sulfit kislota aldegidlardan tashqari shakar
moddalar bilan birikma hosil qilib glyukoza-sulfitlar kislotani hosil qiladi. Sulfit
kislota shakar moddalar bilan birikishda uning reaksiya tezligi aldegidlar bilan
birikishiga nisbatan sekin kechadi. Olingan birikmalar esa tez parchalanib ketadi
(8-jadval).
Agar sulfit kislota bilan ishlov beriladigan eritmada bir vaqtda atsetildegid va
glyukoza bo'lsa unda birinchi bo‘lib aldegid sulfitli kislota hosil boiadi. Aldegid
to‘la reaksiyaga kirishib boMgandan so‘ng reaksiyaga glyukoza kira boshlaydi.
Bijg‘ish paytida sulfit kislotani o‘zgarishi (kg/1)
___________ ______ _________________________________________ 8-jadval
S 0 2 kiritilgandan
keyingi vaqt
Oq muskat shakar moddadan 44,5% kislota miqdori 5 g/1.
200 mg/1 mo'ljallangan oltingugurtli omixta bilan
dudlangan
Erkin SO
2
Bog‘liq SO
2
Umumiy SO
2
Yo'qotilgan SO
2
Tajriba boshida
45
74
110
-
2 soatdan keyin
14
103
117
2
1 sutkadan keyin
13
102
115
2
2 sutkadan keyin
13
97
110
5
3 sutkadan keyin
13
83
96
14
4 sutkadan keyin
13
83
96
0
20 sutkadan keyin
8
68
74
20
22 sutkadan keyin
8
40
48
28
|
| |
O’qitish vositalari - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

O
’quv amaliyotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 O`quvchilarni amaliy mashg`ulotga
tayyorgarlik
jarayonini
tekshiradi
va
davomatni aniqlaydi
Mashg`ulotga kirish
1.2 Mavzuni e’lon qiladi. Mavzu bo’yicha
vazifalarni tushuntiradi.
1.3 Bajariladigan ishlar ketma-ketligi va reja
bilan tanishtiradi. (1-ilova)
1.4 Mazkur mavzu
bo’yicha
o’quv
materialini bayon qiladi.
1.5
O’quvchilarni baholash mezonlari bilan
tanishtiradi (2-ilova)
Amaliy mashg`ulotga
tayyorlanadilar
Tinglaydilar
Asosiy
bosqich
(200 daq)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi(50 daq.)
2.1 Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli- rolli
o’yinlarni markazlarda tashkil etish haqida
ma`lumot
beriladi,
hujjat
bilan
ishlash
ko‘nikmalarini shakllantiriladi taqdimot orqali
tushuntirish (3-ilova)
2.2 O’quv topshirig’i beriladi.
O’qitish sharoiti - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

48
O
’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich
lari va vaqti
Faoliyat mazmuni
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Mavzuga
kirish
(10 daq)
Tashkiliy qism
1.1 Salomlashilib, o`quvchilarni davomati tekshiriladi
1.2O`quvchilarning darsga tayyorgarlik jarayonini
tekshiradi.
Mashg`ulotga kirish
1.2 Mavzuni e’lon qilish. Mavzu bo’yicha vazifalarni
tushuntiradi (1-ilova).
1.3Baholash mezoni bilan tanishtirdim( 2-ilova
)
Bajariladigan ishlar ketma-ketligi bilan tanishtiradi.
1.4 Mazkur mavzu bo’yicha o’quv materialini taqdimot
orqali bayon qiladi( 3-ilova
)
1.5 O’quvchilarni baholash mezonlari bilan tanishtiradi
Salomlashadilar
Tinglaydilar
Tanishadilar
Asosiy bosqich
(200 daq)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi (50daq)
2.1
O’quvchilarni mehnat xavfsizlik qoidalari bilan
tanishtiradi. Ishlab chiqarish sanitariyasi va elektr,
yong’in xavfsizligi qoidalariga rioya qilishni
tushuntiradi.
2.2
Ushbu o’quv amaliyotining ahamiyatini
tushuntiradi; Har bir rejani bosqichma - bosqich
o`rgatadi; rejalashtirishda xisobga olish zarur
bo’lgan omillarni o`rgatadi; mashg’ulotlarni
loyihalashni o`rgatadi
2.3 Ishni qanday ish olib borilishi bo’yicha yo’l-
yo’riq ko’rsatadi. (2-ilova)
2.4 Vazifani bajarish uchun vaqtni belgilaydi.
(10-daq.)
Tashkiliy qism

|
(10-daq.)
Tashkiliy qismBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcover(10-daq.)
Tashkiliy qism
1.1 Salomlashilib, o`quvchilarni davomati tekshiriladi
1.2O`quvchilarning
darsga
tayyorgarlik
jarayonini
tekshiradi.
Mashg`ulotga kirish
1.2 Mashg’ulot mavzu va rejasini e’lon qilish. (1-ilova).
1.3Baholash mezoni bilan tanishtirdim( 2-ilova)
Bajariladigan ishlar ketma-ketligi bilan tanishtiradi.
1.4 O’quvchilarni baholash mezonlari bilan tanishtiradi(
3-ilova)
1.6
Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni
eslatdim.
Mashg’ulotga
tayyorlandilar.
Amaliyotga
xavfsizlikka,
sanitariya va gigiyena
talablariga rioya
qilgan holda
mashg’ulotga
kirishadilar.
Tinglaydilar
Xavfsizlik
texnikasi
jurnaliga
imzo
qo’yishdi.
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi.(50 daq.)
2.1. Mazkur mavzu bo’yicha o’quv materialini taqdimot
orqali bayon qiladi(4-ilova)
II bosqich.Joriy yo’riqnoma.(150 daq.)
2.2 O’quvchilarning bajarayotgan ishlarini tekshirish
uchun biriktirilgan guruhlarini aylanib chiqadi va joriy
yo`riqnoma ko’rsatadi.(5-ilova)
2.3 Kamchilikka yo’l qo’ygan o’quvchilarga kamchilikni
bartaraf etish yo’llari ko’rsatiladi hamda savollar berib
javoblar tinglanadi
2.7 O’quvchilar bajargan ishlarini taqdimot qilishadi(7-
ilova)
2.8. FSMU orqali mavzu mustahkamlandi
III bosqich.Yakuniy yo’riqnoma (50 daq.)
2.9.
Mashg’ulot tugaganidan so’ng tayyorlagan
vazifalarini qabul qilib oldim
Diqqat qiladilar.
Yozib oldilar.
Tanishdilar.
Yo’riqnomaga asossan
ish bajaradilar
Yo’l qo’ygan xatolarni
to’g’irlaydilar.
Vazifalarni
topshirishadi
|
| |
hisoblanadi, Buning natijasida vinoning ekstraktivligi oshib ketadi, vinodagi erkin

|
hisoblanadi, Buning natijasida vinoning ekstraktivligi oshib ketadi, vinodagi erkinBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbehisoblanadi, Buning natijasida vinoning ekstraktivligi oshib ketadi, vinodagi erkin
vino kislotasi vino toshiga aylanadi. Natijada vino ta’mining sifati o ‘zgaradi.
Shuning uchun 30 g/gl oshiq pirosulfitni ishlatish tavsiya etilmaydi.
4.4.Dudlash va sulfltlashda ishlatiladigan sulfit angidridning dozalari
Dudlash va sulfitlash maqsadiga qarab vinoga turli miqdordagi sulfit
angidridini qo‘shadi. Masalan, yetilgan vinoni suzish paytida unga 20-30 mg/1
miqdorda sulfit angidrid kiritish uchun dudlash yoki sulfitlash qoMlanadi.
Yetilmagan va yaxshi tozalanmagan vinolami suzish paytida ularga ko'proq
hajmda, ya’ni 11 vinoga 40-50 mg sulfit angidridi qo‘shiladi.
Qisqa muddatga bijg‘ishni to'xtatish maqsadida uzum sharbatini dudlashda 120-
150 mg/1 sulfit angidrid qo‘shiladi. Uzoq muddatga bir oy va undan ko'proq vaqtga
uzum sharbati bijg‘ishini to'xtatish uchun ko‘proq doza ya’ni 1 1 sharbatga 600 mg
dan 1 g gacha sulfit angidridi ishlatilishi lozim.
Uzum sharbati va vinoga sulfit angidrid qo‘shishda uning miqdori qonunda
belgilangan me’yor ko‘rsatkichlaridan oshmasligi kerak.
Masalan, uzum sharbati va barcha vinolar uchun (spirt qo'shilmagan yarim
shirin vinolar bundan mustasno) jami miqdori 200 mg/1 bo'lganda 20 mg/1 va spirt
qo‘shilmagan yarim shirin vinolar uchun jami miqdori 400 mg/1 bo'lganda 40 mg/1
bo'lishi lozim.
Nazorat savollari
1. Vino ishlab chiqaradigan barcha sulfit angidriddan antiseptik sifatida ta’sir
qilish sabablari haqida ma’lumot bering.
2. Sulfit kislotasining vinochilik amaliyotidagi ahamiyati to‘g‘risida ma’lumot
bering.
3. Uzum sharbati va vinoda sulfit kislotasining o‘zgarishi qanday amalga oshadi?
4. Sulfitli kislota vinoda o‘zgarishi qanday amalga oshadi?
|
| |
II bosqich. Joriy yo’l- yo’riqnoma

44
(1
–ilova)
O’quv
mas
hg’ulotining
rejasi
1.Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli-
rolli o’yinlarni
markazlarda tashkil etish haqida tushuncha.
2. Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli-
rolli o’yinlarni
markazlarda tashkil etishning maqsad va vazifalari
(2
–ilova)
6-Mavzu yuzasidan reyting jadvali
Taqdimotda nimalarga yо‘l qо‘yilmaydi

|
Taqdimotda nimalarga yо‘l qо‘yilmaydiBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverTaqdimotda nimalarga yо‘l qо‘yilmaydi:
1. Holatni tasvirlash va uni qayta sо‘zlab berish.
2. Ishtirokchilarning sо‘zga chiqishlaridagi qarama-qarshiliklar.
3. Tushunarsiz, noaniq, о‘rinsiz iboralar ishlatilmaydi.
KICHIK GURUHLARGA
VAZIFALAR
1.”Mening shahrim- mening
mahallam” mavzusida o’yinli
ta’lim
faoliyatini
tashkil
etishni rejalashtirish
2. “Mening shahrim –
mening mahallam” hafta
mavzusida rivojlanish
markazlaridagi bolalar o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etish.
3.”Mening shahrim- mening
mahallam” mavzusida
ko’rgazmalar tayyorlash
(4-ilova)
YO’RIQNOMA
1.MTMda “Mening shahrim- mening mahallam” mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etishning bola hayotidagi ahamiyati, qonun- qoidalarini
o`rganib oling;
2.
“Mening shahrim- mening mahallam” mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini
tashkil etish loyihasini yarating
42
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
6-Mavzu: Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli-
rolli o’yinlarni markazlarda
|
| |
(5-ilova) 
“Rezyume” (yelpig’ich) metodi

|
(5-ilova)
“Rezyume” (yelpig’ich) metodiBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcover(5-ilova)
“Rezyume” (yelpig’ich) metodi
Ushbu metod talabalarda taqqoslash, solishtirish, yutuq va kamchiliklarini baholash hamda
birgalikda umumiy xulosa chiqarish malakalarini rivojlantiradi. Bu metoddan foydalanishda talabalar
uchun oldindan topshiriq yozilgan varaqlar (ma’lum bir tushunchalarning afzallik va kamchiliklarini
topish, solishtirish va xulosa chiqarish) tarqatiladi. Bunda barcha guruhlarga bir xil yoki turli xil
topshiriq berilishi ham mumkin. O’quvchilar bajarishi lozim bo’lgan vazifa pedagog tomonidan aniq
va ravshan tushuntiriladi. Topshiriq bajarilgach guruh vakillari o’z javoblarini izohlab guruhning
xulosalarini aytadilar. Javoblar avval guruhlar tomonidan, keyin o’qituvchi tomonidan tekshirilib,
baholanadi.
46
Topshiriq: Multfilm va ertak qaxramonlari syujeti bo’yicha o’yinlar tashkil etish
Afzalligi
Kamchiligi
Afzalligi
Kamchilig
Afzalligi
Kamchiligi
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
7-Mavzu:
Turli yosh guruhlarda “G’aroyib dunyo” oy mavzusi
bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish.
Kichik va o’rta guruhlarda “Bizning inoq mamlakatimiz
”mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish.
7.1. O
’quv mashg’ulotining texnologik modeli
Vaqt: 240 min
Guruhlar
O’quvchilar
soni
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
Amaliy, aralash
|
| |
-jadval Dehqon bozorlarida “A” mahsulotning bahosi va sotilgan qiymati

5.8-jadval Dehqon bozorlarida “A” mahsulotning bahosi va sotilgan qiymati -
Bozorlar
|
Bir birlik mahsulotning bahosi so’m (x)
|
Sotilgan summasi, so’m (M)
|
I
|
200
|
40000
|
II
|
300
|
30000
|
Misolimizda o’rtacha bahoni aniqlash uchun o’rtacha oddiy va tortilgan
arifmetikni qo’llab bo’lmaydi, chunki belgining umumiy qiymatixf berilgan bo’lib, uning chastotalari f noma’lum. Chastotani hisoblash uchun:
Endi o’rtacha miqdor (baho)ni quyidagi tortilgan o’rtacha garmonik formulasi bilan hisoblash mumkin,:
хгар
xf
xf
M
M
M1 M 2 ... Mn
M1 M 2 ... Mn
x x x1 x2 xn
x 40000 30000
40000 30000
70000
200 100
70000 233,3су(м 300
200 300
Agarda oddiy arifmetikni qo’llab o’rtacha bahoni aniqlaganimizda, u 250 so’mni tashkil qilar edi.
Statistikada o’rtacha geometrik, o’rtacha xronologik miqdorlar ham keng qo’llaniladi. Ularni hisoblash usullari dinamika qatorlari mavzusida ko’rib chiqilgan.
Tuzilmaviy o’rtachalar
To’plam tuzilishini tavsiflash uchun statistikada maxsus ko’rsatkichlar qo’llaniladi. Ularni tarkibiy o’rtachalar deyishadi. Moda va mediana shular jumlasidandir.
Moda deganda to’plamda belgining eng ko’p uchraydigan miqdoriga aytiladi. Ish haqi modasi deyilganda eng ko’p ishlovchilar oladigan mehnat haqi, erkaklar poyafzali - bo’yicha eng ko’p uchraydigan 42 razmer tushuniladi. Modaning o’rtacha arifmetik, garmonik va hatto medianadan farqi, u hamma vaqt mavhum miqdorni emas, balki aniq miqdorni ifodalaydi. Moda, taqsimot qatorini oxirgi hadlariga bog’lanib qolmagan. Shuning uchun ham teng bo’lmagan taqsimlanishlarda o’rtacha arifmetikni to’ldiruvchisi bo’lib hisoblanadi.
Shunday qilib, moda to’plamda eng ko’p uchraydigan chastota va tipik qiymatdir. U bozor iqtisodiyoti sharoitida keng qo’llaniladigan muhim ko’rsatkichlardan biri. Masalan, tijorat amaliyotida aholi ehtiyojini o’rganishda yoki eng xaridorgir tovarlarni aniqlashda bu ko’rsatkich asqotadi.
Diskret qatorlarda modani aniqlash qiyin ish emas. Ularda eng ko’p uchraydigan varianti moda hisoblanadi.
Misol. Do’konda sotilgan erkaklar kostyumlari o’lchami bo’yicha quyidagicha taqsimlangan:
-
Kostyum
|
|
razmeri:
|
44
|
46
|
48
|
50
|
52
|
54
|
56
|
58
|
60
|
Sotilgan soni
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
14
|
63
|
191
|
210
|
300
|
197
|
48
|
21
|
9
|
Ko’rinib turibdiki, erkaklarning aksariyat qismi 52 o’lchamli kostyum xarid qilishar ekan.
Agarda ikkita o’lcham bir xil uchrashish tezligi (chastota)ga ega bo’lsa, bunday taqsimlanish bimodal deb yuritiladi.
Modani oraliqli variatsion qatorlarda quyidagi maxsus formula bilan aniqlaymiz.
|
Bakalavriat ta’lim yo‘nalishini tanlashda motivasiya (soha kasbining mohiyati va ijtimoiy ahamiyatini tushunish, unga doimiy qiziqish ko‘rsatish)

|
Bakalavriat ta’lim yo‘nalishini tanlashda motivasiya (soha kasbining mohiyati va ijtimoiy ahamiyatini tushunish, unga doimiy qiziqish ko‘rsatish)
|
bet | 2/3 | Sana | 07.07.2024 | Hajmi | 22,21 Kb. | | #266860 |
Bog'liq cCQeRirh-cilboJc3FlFHYa5Qs05seSOBakalavriat ta’lim yo‘nalishini tanlashda motivasiya (soha kasbining mohiyati va ijtimoiy ahamiyatini tushunish, unga doimiy qiziqish ko‘rsatish):
Axborot texnologiyalari mutaxassislari qanday muammolarni echadilar?
Axborot texnologiyalari mutaxassisini boshqa kasblardan afzalroq tomonlari bormi?
Kompyuter injiniring mutaxassis mohiyati va ahamiyatini nimada?
Kompyuter injiniring mutaxassis qanday muammolarni hal qiladi?
Dasturiy injiniring mutaxassis mohiyati va ahamiyatini nimada?
Dasturiy injiniring mutaxassisqan day muammolarni hal qiladi?
Axborot texnologiyalari bo’yicha xizmatlarni ko’rsatish nima uchun muhim?
Dastur ishlab chiqarish va sotish nima uchun daromadli soha hisoblanadi?
Axborot texnologiyalari bo’yicha yaxshi mutaxassis bo’lish uchun qaysi fanlarni yaxshi o’zlashtirish kerak?
Dasturlar insonlar hayotini yengillashtiradi deb o’ylaysizmi?
Qanday dasturlardan nima maqsadda foydalanasiz?
Dasturchi mutaxassislarni tayyorlash uchun universitetda o’qish shartmi?
Qanday qilib axborot texnologiyalaridan foydalanib internet orqali pul ishlash mumkin.
Axborot texnologiyalari bo’yicha yirik kompaniyalar haqida nima bilasiz?
Axborot texnologiyalari bo’yicha o’qituvchilik kasbini boshqa kasblardan nima ustunligi bor?
Shaxsiy-kasbiy xususiyatlar (o‘qishga qobiliyat, kasbiy vazifalarni hal qilishda amaliy faoliyat, intizomlilik, hamjihatlik, mas’uliyatlilik, qaror qabul qilishda mustaqillik darajasi, shaxsiy yutuqlar mavjudligi, shuningdek, o‘z ustida ishlash va ijodkorlik qobiliyatlari);
IT muhandislik kasbi insonga qanday mas’uliyat yuklaydi?
IT muhandis qanday fazilatlarga ega bo‘lishi lozim?
IT muhandis bo‘lish uchun qaysi bilimlar zarur?
Shaxsiy qaror qabul qilinishida mas’uliyat, bilim, tajriba, maslahatlashish va murosa yo‘lini tanlashning qaysi biri eng muhim?
Mustaqil qaror qabul qilishni har doim ma’qul deb hisoblaysizmi? Izoh bering.
Sizning xayotingizda internet muxim o‘rin tutadimi?
Sizningcha kompyuter o‘yinlariga qiziqish turli xil moliyaviy muammolarni tug‘diradimi?
Shu kungacha AKT sohasida qanday yutuqlarga erishgansiz?
Sizga biror topshiriq berilsa boshqalar bilan maslaxatlashasizmi, nima uchun?
Sizningcha inson nega muvaffaqiyatga erisha olmaydi?
5 yildan keyin o‘zingizni qanday qiyofada aks ettirasiz?
Birinchi moliyaviy daromadingiz? Oxirgisichi?
Inson nimani to‘g‘ri tanlash kerak deb o‘ylaysiz?
Nima uchun bugun kunda til o‘rganishga bo‘lgan talab yuqori deb o‘ylaysiz? Siz qaysi tilni o‘rganayapsiz?
Sizningcha kelajakda biror nimani o‘zgartira olaman deb o‘ylaysizmi? Aynan nimani?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bakalavriat ta’lim yo‘nalishini tanlashda motivasiya (soha kasbining mohiyati va ijtimoiy ahamiyatini tushunish, unga doimiy qiziqish ko‘rsatish)
|
Toshkent moliya instituti statistika - bet 43

f M f M
M X
i 0 0 1 ,
0 M 0
M 0 ( f
M
0
f M 0 1
) ( f M 0
f M 0 1 )
M 0 180 40
24 20
(24 20) (24 14)
180 40 4
14
180 40 0,286 180 11,43 191,43
минг
cу(м
Diskret variatsion qatorlarda medianani aniqlash uchun chastotalar yig’indisi ikkiga bo’linib, olingan natijaga 1/2 qo’shiladi. Modani aniqlagan misolimizda mediana 527 ga teng [(1053:2)+0,5]. Demak, 1053 birlikni teng ikkiga bo’luvchi varianta 527 ga to’g’ri keladi. 527 variantaning mohiyati qanaqa? Bu savolga javob berish uchun chastotalarni qo’shish kerak, ya’ni 14+63+191+210+300.
Demak, 527 variant 52 razmerga to’g’ri kelyapti. Bizni misolimizda moda va mediana mos bo’lib, bir variantaga joylashgan.
Oraliqli variatsion qatorlar uchun mediana quyidagi formula bilan hisoblanadi:
me
bu erda: Xme –mediana oralig’ining boshlang’ich qiymati; ime- mediana oralig’ining miqdori; f- chastotalar yig’indisi; Sme-1 – mediana oralig’igacha bo’lgan chastotalar yig’indisi; fme- mediana oralig’ining chastotasi. Yuqoridagi misolimiz ma’lumotlari (5.2-jadval) asosida medianani hisoblaymiz.
80 32
M 180 40 2 180 40 40 32 180 40 8 180 400,333 18013,33 193,33 минг су(м
e 24
24 24
Demak, bizning misolimizda o’rtacha arifmetik 195 ming so’mga, moda esa – 191,43 , mediana – 193,33 ming so’mga teng bo’ldi. Bu uchala miqdorning nisbati taqsimlanish yo’nalishi va assimetriya darajasini ko’rsatadi.
Kvartili va detsili. Variatsion qatorlar tarkibini tavsiflashda moda va medianadan tashqari kvartili, detsili va protsentili ham ishlatiladi.
To’rtdan bir qismiga va qator boshlanishini to’rtdan uch qismi masofasiga to’g’ri keladigan miqdorlar kvartili, o’ndan bir qismi – detsili, yuzdan bir qismi – protsentili deyiladi.
Bizni misolimiz bo’yicha birinchi va uchinchi kvartillarini hisoblashni ko’rib chiqaylik:
Birinchi kvartili:
Q X
f
S( 1
1)
80 12
140 40 4 140 40 20 12 140 40 0,4 140 16 156.минг сум
1 1
f1
20 20
Uchinchi kvartilni aniqlaymiz. Chastotalarning to’rtta uch
3 f qismi 60 ga
teng 3 80
4
variant 220 - 226 oraliqda joylashgan. Demak,
4
3 f S(Q
1)
Q x
i 4
3 220 40 60 56 220 40 4
220 40 0,286 22011,43 233,43.
3 03
fQ3
14 14
Uchinchi kvartili 233,43 ming so’mga teng.
Bu hisoblangan ko’rsatkichlar shundan dalolat bermoqdaki, sotuvchilarning 1/4 qismi 156 ming so’mgacha, 3/4 qismi - 233,43 ming so’mgacha unumdorlikka ega.
|
O’quv - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdrBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcover
O’quv mashg’ulotining rejasi
1. Turli yosh gu
ruhlarda “G’aroyib dunyo” oy
mavzusi bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil
etish.
2. Kichik va o’rta guruhlarda “Bizning inoq
mamlakatimiz”mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etish.
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Turli yosh guruhlarda “G’aroyib dunyo” oy mavzusi
bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish.Kichik va o’rta guruhlarda “Bizning inoq
mamlakatimiz ”mavzusida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etishning mazmuni, malaka va
ko`nikmalarini hosil qilish
O’qitish natijasi
Kichik guruh uchun didaktik o’yinlar kartotekasini
tuzish. Variativ haftalik reja tuzishni bilish
Pedagogik vazifalar:
1. Turli yosh guruhlarda “G’aroyib dunyo”
oy mavzusi bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini
tashkil etish mavzusi ahamiyatini
tushuntirish
2.Kichik va o’rta guruhlarda “Bizning inoq
mamlakatimiz ”mavzusida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etishni o`rgatish
3.Amaliy ish bajarilishi yuzasidan yo’riqnoma
berish
O’quv faoliyati natijalari:
1. Turli yosh guruhlarda “G’aroyib dunyo” oy
mavzusi bo’yicha o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil
etish jarayonini ko‘rsatib beradilar.
2. Kichik va o’rta guruhlarda “Bizning inoq
mamlakatimiz
”mavzusida
o’yinli
ta’lim
faoliyatini tashkil etish vazifalarini tahlil qiladilar
3.Amaliy mashqlarni yo’riqnoma asosida bajaradi
O’qitish metodlari
Tushuntirish, ko’rsatish, yo’riqnoma berish,
mashq
O’qitish vositalari
Yo’riqli texnologik xarita, Matnlar,yozuv taxtasi,
slayd,kompyuter, televizor,
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Jamoaviy, guruhli,ommaviy juftlikda, yakka
tartibda
|
| |
Tanlama to’plamning reprezentativligi va uni ta’minlash usullari

|
Tanlama to’plamning reprezentativligi va uni ta’minlash usullari
|
bet | 49/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1 Tanlama to’plamning reprezentativligi va uni ta’minlash usullari
Tanlov xatosining miqdori va uni aniqlash usullari tanlashning turi va o’tkazish sxemalariga bog’liq bo’ladi.
Bosh to’plamdan birliklarni tanlab olish qoidalariga qarab, tanlash tasodifiy, mexanik, tipik, seriyali (uyali) va kombinatsiyali tanlash usullarida amalga oshirilishi mumkin.
Tasodifiy tanlash. Tanlashning bu usuli keng tarqalgan bo’lib, u qur’a usuli ham deyiladi, bunda to’plamning har birligi uchun tartib raqamli jeton yoki bilet tayyorlanadi. Keyin ulardan tasodifiy tartibda to’plam birligining kerakli bo’lgan miqdori (birligi) saralab olinadi.
Bunday sharoitda to’plam birliklarining har biri tanlovga tushishining bir xil ehtimoliga ega bo’ladi.
Tasodifiy tanlashga misol qilib yutuqli o’yin tirajlarini olishimiz mumkin, bunda chiqarilgan biletlarning umumiy miqdoridan tasodifiy ravishda tavakkaliga nomerlarning ma’lum qismi tanlanadi va ular yutuq chiqqan nomerlarni tashkil qiladi. Bunda hamma nomerlar uchun tanlanma to’plamga tushish uchun teng imkoniyat ta’minlanadi.
Mexanik tanlash. Bu usulda umumiy to’plam birliklari tasodifiy belgi bo’yicha hajm jihatidan teng bo’lgan guruhlarga bo’linadi. Keyin ma’lum qoidaga ko’ra, har bir guruhdan bittadan birlik ajratib olinadi. O’rganilayotgan to’plamning hamma birliklari oldindan ma’lum tartibda joylashtiriladi. Masalan, alfavit bo’yicha, o’rniga qarab va h.k., keyin esa, tanlovning hajmiga ko’ra, mexanik ravishda ma’lum interval orqali birliklarning zarur miqdori tanlanadi. Agar fakultet talabalarining 10 foizli mexanik tanlovini o’tkazish kerak bo’lsa, dastavval ular familiyalarining alfavit bo’yicha ro’yxati tuziladi va mexanik holda har o’ninchi talaba tanlab olinadi, Masalan: 1, 11, 21, 31 yoki 7, 17, 27, 37 tartib raqamdagilar va h.k. Agar tanlov 5 foizli bo’lsa, unda har yigirmanchi talaba tanlab olinadi, ya’ni interval tanlovning miqdoriga bog’liq bo’ladi. Tanlov qancha kam bo’lsa, interval shuncha katta bo’ladi.
Tipik tanlash. O’rganilayotgan to’plam birliklari muhim, tipik belgi bo’yicha sifat jihatdan bir xil, bir turdagi guruhlarga bo’linadi. Keyin har qaysi guruhdan tasodifiy usul bilan birliklar tanlanadi, bu tanlov guruhining bosh to’plamdagi salmog’iga proportsional ravishda bo’lishi kerak.
Masalan, Toshkent Moliya institutning 4 ta fakultetida o’qiyotgan 10 ming talabadan 1500 tasida tipik tanlov o’tkazish zarur. Buning uchun institut talabalari fakultetlar bo’yicha bir xil guruhlarga guruhlanadi, keyin ularning har biridan fakultet talabalarining institut talabalaridagi salmog’iga proportsional ravishda talabalar soni tanlab olinadi.
Tipik tanlash tasodifiy yoki mexanik tanlashga nisbatan aniqroq natijalarni beradi, chunki bu tanlovga bosh to’plamga proportsional holda hamma tipik guruhlarining vakillari tushadi.
|
| |
XIVA- - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

252
XIVA-
Xorazimning eng mashhur va eng qadimiy shahridir. U miloddam avvalgi V asrda
bunyod etilgan. Uning butun tarixi Xorazm tarixi bilan chanbarchas bog’liq bo’lib keldi.
Xivaning mashhurligi bunyod etilgan davrlardanoq u orqali sharq bilan g’arbni bog’lovchi
savdo yo’li bo’lgan. Xiva XVII asr birinchi choragidan 1920-yligacha xonlikning poytaxti
bo;lib keldi. 1997-yil Xiva shahring 2500 yilligi nishonlandi. Ming gummbaz nomi bilan
ham mashhur.Xiva allomalar shahri bo’lgan Abu Rayhon Beruniy.AbuAli Ibn Sino
yashagan.
(tarixiy obidalarning vediorolikgi manitoprda namoyish etiladi)
O’yin:
Tarbiyachi:
Bolajonlar ozgina bo’lsa ham bilimga ega bo’ldingimi u holda sizning
bilimingizni sinab ko’ramiz. Sizlar bilan “Qushchani ozod qil” o’yinini uynaymiz buda
ikki guruhga 5 ta dan savol beraman, barcha savollarga to’g’ri javob
bersangiz qushchani ozod qilasiz va rag’bat kartichkasiga ega bo’lasiz.
Tarbiyachi: 1- Buhoro guruhiga savollar.
1- Savol Bizning hozirgi prezidentimiz kim?
2- Savol Vatan deganda nimani tushunasiz?
3- Savol Samarqandda qanday tarixiy obidalar mavjud ekan?
4- Savol “Samoniylar ” maqbarasi qayerda joylashgan?
5- Savol Uch masjiddan iborat buning nomi?
Tarbiyachi: 2- Samarqand guruhiga savollar.
1- Savol Bizning hozirgi prezidentimiz kim?
2- Savol O’zbekistonimizning poytaxti qayer?
3- Savol Buxoroda qanday tarixiyi obidalar mavjud ekan?
4- Savol “Registon ” maydoni qayerda barpo etilgan?
5- Savol Balanligi 47 metr bo’lgan inshoatning nomi?
|
- BOB. TANLAB KUZATISH - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 48/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1 6 - BOB. TANLAB KUZATISH
Tanlama kuzatish: mohiyati, zarurligi va ahamiyati
Statistika ommaviy to’plamlar bilan shug’ullanganligi sababli statistik tadqiqotlar juda ko’p mashaqqatli mehnatni talab qiladigan qimmatli ishlardan hisoblanadi.
Tanlama kuzatish – qisman kuzatish usuli bo’lib, bunda to’plamning hammasi emas, balki ma’lum tanlash qoidalari asosida ajratib olingan va butun to’plamni umumiy holda xarakterlay oladigan uning bir qismidir. Tanlama kuzatishda to’plamning oldindan belgilangan ma’lum qismi, masalan, 1/10, 1/20, 1/50 va h.k. qismi tekshiriladi va tekshirish natijalari butun to’plamga tatbiq etiladi.
Tanlanma kuzatish quyidagi maqsadlarda qo’llaniladi: vaqt va mablag’ni tajashda; kuzatish jarayonida sifati buziladigan yoki qiymatini butunlay yo’qotadigan birliklar miqdorini qisqartirishda; umumiy to’plam haddan tashqari ulkan bo’lib, uni yoppasiga kuzatish imkoniyati bo’lmaganda; kuzatish ob’ektini to’laroq, chuqurroq o’rganishda; yoppasiga kuzatish natijalarini tekshirish va nazorat qilishda.
Tanlama kuzatishni amalga oshirganda, yoppasiga kuzatish o’tqazgandagi aniq ma’lumotlarni olish juda ham qiyin, chunki bunda butun bosh to’plam birliklari emas, balki uning tanlab olingan qismigina tekshiriladi, xolos. Shuning uchun tanlama kuzatish o’tkazilganda, u o’ziga xos bo’lgan ayrim kamchilik va xatoliklardan xoli bo’lmaydi.
Tanlama kuzatishga xos bo’lgan xatolarni reprezentativ xatolar yoki vakolatli xatolar deyiladi. Ular tanlama kuzatish ma’lumotlari bilan bosh to’plam ma’lumotlarining to’g’ri kelmaslik miqdorini xarakterlab beradi. Reprezentativ xatolar tasodifiy va muntazam xatolarga bo’linadi.
Tasodifiy xatolar kuzatish yoppasiga bo’lmaganligi sababli to’plamni etarli darajada aniq ko’rsata olmaganligidan kelib chiqadi. Ularning miqdori katta sonlar qonuni va ehtimollar nazariyasiga asoslangan holda etarli aniqlik bilan aniqlanadi.
Muntazam xatolar kuzatish uchun tanlangan to’plam birligini ajratishda tasodifiylik tamoyilining buzilishi natijasida kelib chiqadi. Masalan, kollejda o’zlashtirishni yuqori darajada ko’rsatish uchun a’lochi talabalar maxsus tanlab olingan.
|
| |
YAlpi topshiriq - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr Pdf ko'rish
|
bet | 190/207 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 12,1 Mb. | | #130489 |
Bog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverYAlpi topshiriq
. Turli rangdagi qog‘ozlardan kosmik raketa yasang va ta’rif bering.
Bolalar ijodiy yondashadilar
Tarbiyachi: Aziz bolajonlar turli-tuman raketalar yasabsiz.Ana endi koinotga uchamiz.Uchdik...
“YUlduzli osmon”ning o‘ziga hos topshiriqlari bor ekan. Bizdan ham ushbu topshiriqlarni
bajarishimizni talab qiladi. Hozir bolajonlar qo‘llarimizdagi shakllarga qarab guruhlarga bo‘linib
olamiz va topshiriqlarni bajarishga kirishamiz.
1-
topshiriq. “Fazogirlar”lar guruhi “Qurish-yasash va matematika ”markazida kosmik raketa
quradilar.
2-
topshiriq. “Ixtirochilar”lar guruhi “Ilm-fan va tabiat “ markazida oyning bosqichlarini
o‘rganadilar.
Buning uchun fonarcha, oq qog‘oz, va koptok kerak bo‘ladi.Koptokni ustiga fonardan yorug‘lik
tushirilsa , oy bosqichlarini ko‘rish mumkin.Masalan,to‘linoy uchun koptokni markazda ushlash
lozim.
3-
topshiriq. Olimlar”lar guruhi “nutq va til ” markazida o‘zga sayyoraliklardan kelgan xabarni bizga
tarjima qiladilar.
O‘zga sayyoraliklaralifbosi kaliti:
A-A
R-R
B-B
S-S
V-V
T-T
258
G-G
U-U
D-D
F-F
E-E
X-X
Y -Y
Ng
J-J
SH-Sh
Z-Z
YU-Yu
|
| |
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr - bet 187

TIL VA NUTQ markazi
Tarbiyachi:
Aziz bolajonlar bilasizlarmi o’zbekistonimizda ko’plab tarixiy maskanlar mavjud
bugun biz sizlar bilan .Buxoro, Samarqand va Xiva qadimiy qadamjolar haqida
suhbatlashamiz .
BUXORO-
Мarkaziy Osiyodagi barcha musulmonlarning sevimli maskaki bo’lib.Buxoro
2500 yillik tarixga ega. Buxoro shahri 1533-yilda Buxoro xonligining poytaxti etib
belgilangan Shahar pishiq g’isht va paxsa devor bilan o’ralgan. Shaharda 12 ta darvoza
orqali kirilgan. 60 minga yaqin aholi yashagan. Shuningdek, shaharda 100 dan ortiq madrasa,
300 dan ortiq masjid, 38 ta karvonsaroy bo’lgan. Buxorodan dunyoga taniqli bo’lgan tarixchi
olim Narshaxiy, yirik shoirlar Rudakiy va daqqiylar kelib chiqqan. Nasriddin Afandi ham shu
shaharda yashagan. Buxoroning eng qadimiy qismi uning qal’asi- Ark hisoblanadi.
Balandligi 20 mtr bo’lgan katta tepalik bo’lib u yerda ilgari Buxoro amirining saroyi, uning
harami xazinasi, qurol- yaroq saqlanadigan xonasi bo’lgan, o’ta xafli jinoyarchilar uchun
zindon bo’lgan edi hozirgi payrda tiklanmoqda. Buxoroning eng qadimiy yodgorligidan biri
X arsning boshida Samoniylar sulolasining asoschisi tomonidan qurilgan Ismoil Samoniylar
maqbarasidir. Shaharning eng asosiy va eng balan ko’taril inshooti- 1127- yilda qurilgan
Kalon minorasidir 47 mtr.
SAMARQAND-
“ Dunyoning husni” deya nom olgan . XIX asr boshlarida shahar
baland devor bilan o’ralgan. Shaharga 6 ta darvozadan kirilgan. Shahar ko’plab tarixiy
obidalari bilan mashhur.Samarqand jahonning eng qadimiy shaharlaridan biri Rim, Afina,
Vavilonlarning teongdoshidir.O’tmishning shpirlari va tarixchilari uni chinakkam “Sharq
jannatmakon bog’i”, “Yer yuzi”, “Sharq olaminig bebaho durdonasi”, “Jahon
mamlakatlarining bezagi”, kabi go’zal o’xshatishlar qilganlar. Samarqand masjid maqbara
va obidalari bilan mashhur. Uch masjiddan iborat Registon maydoni, Go’ri Amir
maqbarasi, Birinchi prezidentimiz Islom Abdug’aniyvich Karimovning qabrlari ham shu
shaharda joylashgan.
tashkil etish - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdrBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcovertashkil etish
Amaliy
mashg’ulotining texnologik modeli
Vaqt: 240 min
Guruhlar
O’quvchilar
soni
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
Amaliy, aralash
O’quv mashg’ulotining rejasi
1.Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli- rolli
o’yinlarni markazlarda tashkil etish haqida
tushuncha.
2 Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli- rolli
o’yinlarni markazlarda tashkil etishning
maqsad va vazifalari
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli- rolli o’yinlarni
markazlarda tashkil etishning mazmuni, malaka va ko`nikmalarini hosil qilish
O’qitish natijasi
Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli- rolli
o’yinlarni markazlarda tashkil etishning
mazmunini
bilish
Pedagogik vazifalar:
1.Turli yosh guruhlar uchun syujеtli-rolli o’yinlar
ssenariysini
tuzish
va
tashkil
qilishning
mazmunini
o’rgatish ;
2.Badiiy ijodiy asarlarni sahnalashtirishda
tarbiyachi, ota-onalar va bolalar hamkorligini
o’rgatish.
3. Amaliy ish bajarilishi yuzasidan yo’riqnoma
berish
O’quv faoliyati natijalari:
1.
Turli yosh guruhlar uchun syujеtli-rolli o’yinlar
ssenariysini tuzish va tashkil qilishning mazmunini
ko‘rsatib beradilar.
2. Badiiy- ijodiy mavzusidagi syujetli- rolli
o’yinlarni markazlarda tashkil etishning maqsad
va vazifalarini tahlil qiladilar
3.Amaliy mashqlarni yo’riqnoma asosida bajaradi
O’qitish metodlari
Tushuntirish, ko’rsatish, yo’riqnoma berish,
mashq
|
| |
"avo bank" aj da jismoniy shaxslarga keng qamrovli bank xizmatlari ko‘rsatish bo‘yicha

"avo bank" aj da jismoniy shaxslarga keng qamrovli bank xizmatlari ko‘rsatish bo‘yicha
Download
1,37 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
23.05.2024
Hajmi
1,37 Mb.
#251688
Download
1,37 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
"avo bank" aj da jismoniy shaxslarga keng qamrovli bank xizmatlari ko‘rsatish bo‘yicha
Download
1,37 Mb.
Matnni ko'rish
Asosiy tayanch iboralar - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 47/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1
Mediana
Kvartili
Detsili
Protsentili
Variatsiya
Variatsion kenglik
Dispersiya
Variatsiya koeffitsienti
Muqobil belgi
Ostsillyatsiya
Bilimingizni sinab ko’ring.
O’rtacha miqdorlar nima uchun kerak?
«O’rtacha inson» nazariyasini kim yaratgan?
Statistik o’rtachalar hayotiy o’rtachalardan nima bilan farq qiladi?
O’rtachani hisoblashda qanday qoidalarga rioya qilasiz?
Z=0; Z=1; Z=-1; Z=2 bo’lganda qaysi formuladan foydalanasiz?
Variantlar (x) bir marta yoki har biri 10 (teng) martadan takrorlansa o’rtacha qaysi formula bilan aniqlanadi?
Guruh talabalari quyidagi ballarni (5-balli tizim) to’plagan: 2 ballni 5 kishi; 3 ni- 8; 4 ni-10; 5 ni-6 kishi. Guruh bo’yicha o’rtacha ballni aniqlang.
Variantlar teng oraliqda berilsa va chastotalar o’zaro teng bo’lmasa o’rtacha qanday aniqlanadi?
Variantlarning o’rtachasini aniqlash qoidalarini tushuntirib beringchi?
O’rtachaning chastotalar yig’indisiga ko’paytmasi nimaga teng?
Agarda har bir variantga (x) qandaydir bir A sonni qo’shsak yoki ayirsak
o’rtacha x qanday o’zgaradi?
Agarda har bir variantga (x) qandaydir bir A soniga bo’lsak yoki ko’paytirsak o’rtacha qanday o’zgaradi?
O’rtacha hisoblashda (arifmetikning xossalaridan foydalanib) ishni osonlashtirish uchun qanday usulni qo’llash mumkin?
Ikki traktorchi erni shudgor qilish uchun quyidagi vaqtni sarfladi: Birinchi traktorchi bir gektar erni haydashga 24 minut, ikkinchisi –32 minut. Ikkala traktorchi 10 soatdan er haydagan bo’lsa, o’rtacha sarflangan vaqtni aniqlang?
Jami yig’ishtirilgan hosil (xf) va hosildorlik (x) haqida ma’lumotlar mavjud bo’lsa, o’rtacha hosildorlikni aniqlash uchun qaysi o’rtachadan foydalanamiz?
Tuzilmaviy o’rtachalarga nimalar kiradi?
Moda va mediana teng bo’ladimi?
Siz o’qiyotgan potokda yoki guruhda qizlar (o’g’il bolalar) bo’yining uzunligi bo’yicha moda uzunlikni aniqlang.
Diskret variatsion qatorda chastotalar yig’indisi 2118 ga teng. Medianani aniqlang.
Kvartili va detsili qanday aniqlanadi?
O’rtachalarning kamchiligi nimada?
«Variatsiya» so’zi nimani bildiradi, uning qanday turlari va ko’rsatkichlarini bilasiz?
Do’konlarning bir kunlik tovar oboroti bo’yicha quyidagi ma’lumotlar mavjud: 51217 so’m, 21612, 8314, 69911, 70001, 11314, 33414, 40769, 26714 va 49912 so’m. O’rtacha oborot va variatsion kenglik aniqlansin?
Aktsionerlik jamiyatida ishlovchilar ish normalarini 115%ga ado etganlar. Dispersiya 2 16 tonna. Variatsiya koeffitsientini aniqlang?
Dispersiyaning xossalarini sanab beringchi?
Birinchi tartibli moment (m1) 0,0696 ga, ikkinchi darajali moment (m2)-0,977, variantlar oralig’i 20 mln.so’mga teng. Dispersiyani moment usuli bilan aniqlang?
Guruhda 28 talaba o’qiydi. Shundan 18 tasi qiz bolalar. Dispersiyani aniqlang?
Dispersiyaning qanday turlarini bilasiz?
Determinatsiya koeffitsientini ifodalangchi?
|
| |
Intensiv usul - Toshkent moliya instituti statistika

Intensiv usulga o’tish uchun mehnat unumdorligini oshirishga va sifatli mahsulot yaratishga qodir bo’lgan yuksak texnologiya ham malakali ish kuchi talab qilinadi. Bu usul tabiatan tejamkorlik usuli bo’lib: fan-texnika yutuqlarini ishlab chiqarishga keng qo’llashni; ishlovchilarning bilim saviyasi va mehnat malakasini oshirib borishni; menejmentning samarali usullarini ishlatishni talab qiladi.
Muayyan iqtisodiy o’sish sharoitida ham ekstensiv, ham intensiv usul birgalikda, bir vaqtning o’zida harakatda bo’ladi. Ammo ulardan qaysi birining makroiqtisodiy samaradorlikni oshirishda ahamiyati kuchli bo’lsa, shunga qarab ekstensiv yoki intensiv usul ustun deb aytish mumkin.
Makroiqtisodiy samaradorlik darajasiga ta’sir qiluvchi omillarni quyidagicha tartiblash mumkin. (15.8-jadval).
Makroiqtisodiy samaradorlik darajasiga ta’sir etuvchi omillarning statistik tahlili

Makroiqtisodiy samaradorlik darajasiga ta’sir etuvchi omillarning statistik tahlili
Makroiqtisodiy samaradorlik darajasiga baho berishda uning qanday sarflar hisobiga va qanday usullar bilan ta’minlanganligiga ham e’tibor beriladi. Bu erda so’z makroiqtisodiy samaradorlikni oshirishning: ekstensiv; intensiv usullari to’g’risida borayapti.
Ekstensiv usul deganda qo’shimcha resurslarni sarflash hisobiga makroiqtisodiy samaradorlikning oshirilishni ta’minlash tushuniladi. Bunday usulda asosan miqdoriy omillar harakatga keltiriladi, ya’ni: ko’proq yangi erlar ochiladi; konlar va yo’llar ishga tushiriladi; yangi zavod-fabrikalar tsexlar quriladi; ishlab turgan korxonalardagi stanoklar ko’paytiriladi; ishlovchilarning soni ortadi;
Biroq mehnat unumdorligi oshmaydi, mahsulot ishlab chiqarish xarajatlari qisqarmaydi.
Ekstensiv usul resurslaning ko’proq ishlatilishiga asoslanganligidan, oxir- oqibat resurslarning etishmasligi muammosi paydo bo’ladi. Resurslar kamayib borishi bilan bu usul ish bermay qo’yadi. Mazkur usul tabiatni avaylash va uning resurslaridan ehtiyotkorlik bilan foydalanish talablariga javob bermaydi. Natijada samaradorlikning o’sishi resurslar kamyobligi bilan sig’ishmay qoladi, ishlab chiqarishning o’sishi o’rniga uning qisqarishi yuz beradi.
Ekstensiv usulda omillarning mutlaq usishi ularning qo’shimcha o’sish darajasidan tezroq kechadi. Masalan,
ishchi kuchidan foydalanishda:
1 J J J J 1 yoki Jсмд СМД
смд смд т т
aktiv (fond)lardan foydalanishda:
Jт Т
1 J J J J 1 yoki Jсмд СМД
смд смд ак ак
moddiy xarajat (passiv)lardan foydalanishda:
Jак
АК
1 J
J J J 1 yoki Jсмд СМД
смд смд мх мх
Jмх
МХ
Ekstensiv usulning istiqboli yo’q, chunki bu usulda ehtiyojlar to’laroq qondirilmaydi, resurslar ishlab chiqarish uchun etishmay qoladi. Shu boisdan samaradorlikni oshirishning intensiv usuliga o’tiladi.
|
Toshkent moliya instituti statistika - bet 182

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 182/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1R3 >R1 + R2 Rich = R3 + R1 Rist= R3 +R2
ж RЏ
R
€Џ–
bu erda: R3 - mazkur regionda ishlab chiqarilgan va iste’mol qilingan i mahsulot; Rich - regionada ishlab chiqarilgan i maxsulot; Rist - regionda iste’mol qilingan i mahsulot; Kto - tovar almashuv koeffitsienti.
Iste’mol degan narsa mahsulotni amalda, ya’ni ehtiyojni qondirish uchun ishlatish demakdir. Kengaygan takror ishlab chiqarishning so’nggi fazasida pirovard iste’mol quyidagi ko’rsatkichlarda o’z aksini topadi:
; ; ;
Shaxsiy va ijtimoiy iste’mol o’rtasidagi nisbatlarning samaradorligi quyidagi mutanosiblikni talab qiladi:
ШИ ЯМД ИИФ
ШИ ЯМД ИИФ
bu erda: IF- iste’mol fondi; IIF - ijtimoiy iste’mol fondi; ShI- shaxsiy iste’mol; - tegishli iste’mol fondlarning o’simi; YaMD- yalpi milliy daromad.
Iste’mol fazasida jamg’arish fondi normasini belgilash ham muhim ahamiyatga ega. Jamg’arish fondi ikki qismga ajratiladi: ishlab chiqrish sohasiga sarflanadigan jamg’arish fondi. Bu moddiy ishlab chiqarish sohasini kengaytirishga, yangi korxonalar qurishga, modernizatsiyalashga sarflanadi; noishlab chiqarish sohasiga sarflanadigan jamg’arish fondi.
Bu fond uy-joy, kasalxonalar, o’quv muassasalari, bog’chalarni qurishga fan- madaniyatni rivojlantirishga sarflanadi. Iste’mol va jamg’arma fondlarining YaMD ga nisbatan elastikligini aniqlash maqsadida quyidagi ko’rsatkichlar hisoblaniladi:
Эиф
ИФ
ЯМД
; Эжф
ЖФ
ЯМД
; Кэ
Эиф .
Эжф
bu erda: JF - jamg’arma fondi; Eif - iste’mol fondining elastikligi; Ejf - jamg’arma fondining elastikligi; IF- iste’mol fondi o’simi; JF- jamg’arma fondi o’simi;
YaMD- yalpi milliy daromad o’simi; Ke - ilgarilash koeffitsienti.
Agar Ke>1 bo’lsa, u holda YaMD ning o’sgan qismi ko’proq iste’molga, Ke<1 bo’lsa- jamg’armaga qo’yilgan bo’ladi. Birinchi holda YaMD chegaralangan iste’molga moyillik, ikkinchi holda esa - jamg’armaga moyillik deyiladi.
1>
|
| |
Inkapsulatsiya - Mavzu: Obyektga yo’naltirilgan dasturlash Reja

|
Mavzu: Obyektga yo’naltirilgan dasturlash Reja
|
bet | 2/2 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 22,26 Kb. | | #266128 |
Bog'liq Mavzu Obyektga yo’naltirilgan dasturlash RejaInkapsulatsiya
Bir yoki bir nechta ma’lumotlarni bir qismga joylashtirish(yopish) - inkapsulatsiya deyiladi. Inkapsulatsiya obyektdagi ma’lumotni boshqasidan saqlash uchun ishlatiladi. Inkapsulatsiya asosan himoya maqsadida qo'llaniladi.
Polimorfizm
Polimorfizm umumiy interfeysni almashish jarayonida sinflarni turli funktsionalliklarga ega bo'lgan obyektga asoslangan dasturlashdagi andozani ifodalaydi.
Polimorfizm asli grekcha so'zdan olingan bo'lib, "ko'p shakllar" degan ma'noni bildiradi.
Boshqa so'z bilan aytganda, polimorfizm bir interfeysli klasslar to'plamini qo'shilishi.
Merosxo’rlik (Inheritance)
Tasavvur qiling bizda Inson nomli xuddi oyoq, qo'l, ko’z kabi xossa va sayr qilish, ko'rish kabi funksiyalarga ega sinfi bor. Bizda Erkak va Ayol ham sinf, ammo ko'proq xossa va funksiyalar Inson sinfda qamrab olingan. Shuning uchun ular Inson sinfidan hamma narsani o’zlariga merosxo’rlik tushunchasidan foydalanib meros qilib oladi.
4.Obyektga yo’naltirilgan dasturlashni qo’llab-quvvatlovchi dasturlash tillari 2 guruhga bo’linadi:
-sof obyektga yo’naltirilgan dasturlash tillari. Bunday dasturlash tillarida dastur tuzish uchun faqatgina obyektga yo’naltirilgan dasturlash tamoyillarini qo’llash kerak bo’ladi. Boshqa dasturlash uslublari va tamoyillarini qo’llashning iloji bo’lmaydi. Bunday dasturlash tillariga misol sifatida Java,Eiffel,SmallTalk,Actor va boshqa tillarni keltirish mumkin.
-aralash (gibrid) obyektga yo’naltirilgan dasturlash tillari.Bunday dasturlash tillari obyektga yo’naltirilgan dasturlash paradigmalaridan tashqari boshqa dasturlash paradigmalarini ham qo’llab-quvvatlaydi.Bunday dasturlash tillariga misol sifatida C++, Objective-C, Object-Pascal tillarini keltirish mumkin.
5. Vizual dasturlash obyektga yo’naltirilgan dasturlashning mantiqiy davomi hisoblanadi. Vizual dasturlash hozirgi kunda eng ommalashgan dasturlash paradigmasi hisoblanadi. Vizual dasturlash alohida muloqot qobiqlaridan foydalangan holda dasturni avtomatlashitirilgan tarzda ishlab chiqishdan iboratdir. Vizual dasturlashdan ko’proq dastur interfeysini va ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimini yaratishda foydalaniladi.
Vizual dasturlash uchun quyidagilarni qayd qilish mumkin:
-Vizual dasturlash dasturchining dastur yozish ishini avtomatlashitiradi(qayta-qayta yoziladigan kod qismlarini dasturlash muhitining o’zi yozadi).
-Vizual dasturlash hozirgi kunda eng ommabop dasturlash paradigmasi hisoblandi. U obyektga yo’naltirilgan dasturlash texnologiyasiga asoslanadi.
-Vizual dasturlash vositalarining eng asosiy elementlari komponentlar hisoblanadi. Komponentlar visual va visual bo’lmagan turlarga bo’linadi.
-Vizual dasturlash texnologiyasi quiydagilardan iborat: ekran formalarini yaratish,Vizual va visual bo’lmagan komponentalarni qo’llab dastur tuzish, oynali formalarda metodlar va hodisalardan foydalanib dasturlash.
|
| |