Darsning borishi - Elektr zaryadi

|
Elektr zaryadi
|
bet | 3/11 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 186 Kb. | | #106850 |
Bog'liq 8-sinf fizika [uzsmart.uz]Darsning borishi
Tashkiliy qism. O'qituvchi dars jihozlarini darsga hozirlaydi, uy vazifalarini so'rash maqsadida foydalanadigan «Muammoli vaziyatni o'rganish» interfaol metodi uchun savollarni tayyorlab qo'yadi.
Uy vazifalarini tekshirish. O'quvchilarga quyidagi savollar beriladi va «Muammoli vaziyatni o'rganish» interfaol metodi yordamida o'quvchilarning mavzuni qay darajada o'zlashtirganliklari o'rganiladi:
«Elektr» so'zi qayerdan kelib chiqqan?
Beruniy nimalarni yozib qoldirgan?
Elektr zaryadlangan jism deb qanday jismlarga aytiladi?
Zaryadlangan jismlarning o'zaro ta'siri haqida nimalarni bilasiz?
Musbat va,manfiy zaryadlar qanday hosil bo'ladi?
Shu bilan bir qatorda darslikdagi 1- § oxirida keltirilgan savollar javobi ham o'quvchilardan so'raladi. Shundan so'ng o'quvchilarning javoblari umumlashtiriladi.
3. Yangimavzuningbayoni.Yangimavzunibayonetishboshidaawalo'qituvchi bir nechta tajribani (darslikdagi 7- rasm) namoyish etadi. «Aqliyhujum» interfaol metodidan foydalanib quyidagi savollar bilan murojaat
qiladi:
Nima uchun folgadan yasalgan yaproqchalar bir-biridan qochadi?
Uzun sochli qizlar sochini plastmassa taroq bilan taraganda, nima uchun soch taroqqa yopishib qoladi?
Ushbu savollar muhokamasidan so'ng, quyidagi asosiy tushuncha va jihozlarga e'tibor bergan holda mavzu bayon etiladi:
elektroskop;
elektrometr;
elektr o'tkazgichlar;
dielektriklar;
izolator;
Hars-Elektroskop va elektrometr. O'tkazgichlar va izolatorlar 25
o'tkazgich va dielektrliklarga oid misollar.
O'qituvchiga elektr o'tkazgichlar va izolatorlarni tushuntirishda quyidagi jjja'lumotlarni ham berish tavsiya etiladi.
Metallar, tuproq, tuz, kislota yoki ishqorlarning suvdagi eritmalari, erafit (masalan, qalamning grifeli) yaxshi o'tkazgichlardir. Kishining tanasi jjain elektrni o'tkazadi. Buni tajribada juda oson ko'rish mumkin. Zaryadlangan elektroskopga qo'limizni tekkizsak, uning yaproqlari darhol birikadi. Elektroskopning zaryadi bizning tanamiz orqali yerga o'tib ketadi.
Metallar orasida eng yaxshi elektr o'tkazgichlar — platina, oltin, loimush, mis va aluminiydir. Bulardan mis va aluminiy arzondir. Shuning uchun elektr tarmoqlari simi ko'pincha misdan yoki aluminiydan tayyorlanadi.
Izolatorlarga ebonit, kahrabo va boshqa smolali moddalar, chinni, rezina, turli plastmassalar, ipak, kapron, kerosin va moylar kiradi.
Tabiatda nima uchun o'tkazgich va izolatorlar mavjudligini tushunish uchun bizga atomning tuzilishi haqidagi ma'lumotimiz yordam beradi. Atomda yadrodan uzoqda harakatlanuvchi elektronlarni yadro o'z yaqinidagi elektronlarga qaraganda kuchsizroq tortadi. Chunki, yadroning elektr maydoni undan uzoqlashgani sari, kuchsizlashib boradi. Ayniqsa, metallarning atomlari uzoqdagi elektronlarni bo'sh tutib turadi. Shu sababli metallarda yadrodan eng uzoqdagi elektronlar o'z joylarini tashlab, atomlar o'rtasida erkin harakatlanib yuradi va bu elektronlar erkin elektronlar deb ataladi. Erkin elektronlari bo'lgan moddalar o'tkazgichlardir.
Elektr zaryadi bir elektroskopdan ikkinchi elektroskopga o'tkazgich orqali qanday o'tadi? Zaryadlanmagan elektroskopni manfiy zaryadlangan elektroskopga metall sterjen orqali ulaylik. Bunda metall sterjenning erkin elektronlari elektr maydoniga tushib qoladi va elektrlanmagan elektroskop tomon harakatga keladi. Natijada, bu elektroskopning sterjenida ortiqcha elektronlar hosil bo'lib, u manfiy zaryadlanadi.
Elektronlar ikkala elektroskop va sterjen o'rtasida teng taqsimlanib bo'lgandan so'ng elektronlarning harakati to'xtaydi.
Ebonit, rezina, plastmassa va boshqa metallmas materiallarda atomlar °'z elektronlarini mustahkam ushlab turadi, shu sababli ularda elektronlar erkin harakatlana olmaydi. Shuning uchun ham bunday moddalar elektr °'tkazmaslar yoki izolatorlar bo'ladi.
|
| |