nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Основы пакета - bet 119

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 119/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
153
Oxirgi vaqtda kompyuterlarning unumdorligini testlashning to‗plamli
usullari ommalashib bormoqda, ular turli foydalanish sohalaridagi dasturlar
to‗plamiga asoslangan. Xususan, test to‗plamiga quyidagi dasturlar kirgan:
arxivlash dasturi, fizik jarayonlarni modellashtirish, rastr va uch o‗lchamli grafika,
loyihalashtirishni
avtomatizatsiyalashtirish,
multimediali
axborotlarni
kodlashtirish, o‗yin va ba‘zi dasturlar. To‗plamlarga ko‗pincha quyidagi dasturlar
kiritiladi: 7-zip, WinRAR, CPU Right Mark, Adobe Photoshop, 3DMark, PC
Mark, WebMark, VeriTest Business Winstone, VeriTest Multimedia, Content
Creation Winstone, SiSoftware Sandra, Adobe Acrobat Distiller, ABBYY Fine
Reader, DOOM.
Testlashning xohishiy tizimida kompyuterning unumdorligini baholar
ekansiz, shuni inobatga olish kerak, turli testlarda hisoblash tizimlari turli
unumdorlik ko‗rsatkichlarini beradi. Bir xil testlarda bir arxitektura boshqasidan
ustun bo‗lsa, boshqa testlarda esa yutqizishi mumkin. Barcha mutaxassislar tan
olgan, qulay, hisoblash tizimini quvvatini bir xilda baholash muammosi hozirgi
kungacha qoniqarli o„z yechimini topgan emas.
Ushbu bobda muhokama qilingan masalalar bo‗yicha qo‗shimcha
ma‘lumotlarni [6], [11] manbalardan topish mumkin.
Bo‗lim bo‗yicha talabalarning o‗lchovlar to‗g‘risidagi bilimini sinash maqsadida savollar.
Axborot o‘lchov birliklari-xar xil turdagi ma‘lumotlarni (tovush, matn, tasvir,
video) kompyuterda raqamlar (kodlar) ko‘rinishda saqlanadi.
Biz unlik sanoq sistemada hamma hisob kitoblarni qilsak, kompyuter esa ikkilik
sanoq sistemalarda ularni bajaradi. Shuning uchun ma‘lumotlarni minimal xajmi
BIT deb nomlanadi va 1 yoki 0 ga teng bo‘ladi. Maksimal 256 belgi bo‘lishi
mumkinligi uchun bitta belgi uchun xotirada 1 bayt xajm xotira ajratiladi 1bayt=8
bit
Ma‘lumotlar kompyuterda ikkilik sanoq tizimida va unlik-ikkilik sanoq tizimida
ifodalanadi.
|
| |
View (Vid)-
oynani ko’rinishini o’zgartiruvchi standart komandalar to’pla midan 
iborat. 
Insert (Vstavka)-

|
View (Vid)-
oynani ko’rinishini o’zgartiruvchi standart komandalar to’pla midan
iborat.
Insert (Vstavka)- Pdf ko'rish
|
bet | 141/191 | Sana | 05.09.2024 | Hajmi | 8,87 Mb. | | #270328 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minotiView (Vid)-
oynani ko’rinishini o’zgartiruvchi standart komandalar to’pla midan
iborat.
Insert (Vstavka)-
oynaga matnli, komandali maydonlar, grafiklarni qo’yish uchun
mo’ljallangan komandalar to’plamidan iborat.
Format (Format)-
hujjatni bezash uchun ishlatiladigan komandalar to’plamidan
iborat.
Options (Parametro’)-
ma’lumotni ekoanga kiritish va chiqarish bilan bog’liq
komandalar to’plamidan iborat.
Windows (Okno)-
bir ishchi oynadan ikkinchi ishchi oynaga o’tish uchun
mo’ljallangan komandalar to’plamidan iborat.
Help (Spravka)-
Maple haqida batafsil ma’lumotlarni o’z ichiga oladi.
Maple da ishlash muloqat (sessiya) tarzida olib boriladi: foydalanuvchi Maple ga
ekranda
komanda
bilan murojaat qiladi, Maple uni qayta ishlab ekranda komandadan
keyingi satrga
javob
qaytaradi (quyidagi rasmga qarang). Shunga asoasn, ishchi
maydon shartli ravishda uch qismga bo’linadi:
1)
Kiritish
(komanda) maydoni-komandalardan
iborat.
Komandalar
>sommand(p1,p2,…); (yoki :) ko’rinishga ega, qizil rangli, chapga tekislangan;
2)
Chiqarish (javob ) maydoni- Maple ning kiritilgan komandaga javobidan iborat
bo’lib, analitik ifoda, sonli qiymat, to’plam, grafik ob’ekt, xatolik haqidagi xabardan
iborat bo’lishi mumkin va ko’k rangda. Javob komandadan keyingi satrga chiqariladi,
markazga tekislangan bo’ladi;
3)
matn (komentariya) maydoni- foydalanuvchi tomonidan kiritiladigan ixtiyoriy
matndan iborat va u ma’lumotni qayta ishlashga ta’sir etmaydi, va uning mohiyatini
tushuntirish uchun ishlatiladi, va
qora
rangli.
Matn va komanda maydoniga o’tish qurollar panelidagi (yoki Insert (Vstavka)
menyusidagi ularga mos komandalar orqali )
tugmalarni bosish orqali bajariladi.
[>
|
| |
Xodimlar bilan mehnat haqi yuzasidan hisob-kitoblar bo`yicha buxgalteriya hisobi va ichki nazorat tizimi holatini tekshirish yuzasidan testlar

T.
r.
|
Savol mazmuni yoki o`rganilayotgan obyekt
|
Javob mazmuni (tekshiruv natijasi)
|
Belgi
*
|
Auditorning xulosasi va qarorlari
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
A. Ichki nazorat
|
1.
|
Xodimlar jadvali tasdiqlan- ganmi va unga rioya etiladimi?
|
Xodimlar jadvali har yili bir marotaba
qaytadan ko`rib chiqiladi
|
N2
|
Ichki nazorat
susaytirilgan, xatolar bo`lishi mumkin
|
2.
|
Har bir xodimga shaxsiy
vara-qalar yuritilganmi?
|
Ha, yuritilgan
|
N4
|
Nazorat yetarli darajada
|
3.
|
Ishga qabul qilish va ishdan bo`shatish to`g`risidagi buyruq-lar o`z vaqtida qabul
qilina-dimi?
|
Buyruqlar o`z vaqtida va to`g`ri qabul qilinadi
|
N4
|
Nazorat yetarli darajada
|
4.
|
Xodimlar bo`limi tomonidan tas-diqlangan ishbay haqlar va tarif stavkalar qo`llaniladimi?
|
Xodimlar bo`limi tomo-nidan bir yilda kamida bir marotaba tanlab olib nazorat
amalga oshiriladi
|
N2
|
Ichki nazorat
susaytirilgan, xatolar bo`lishi mumkin
|
5.
|
Ish haqidan ushlab qolishlar tekshiriladimi?
|
Bir yilda kamida bir marotaba tanlab olib nazorat amalga
oshiriladi
|
N2
|
Ichki nazorat
susaytirilgan, xatolar bo`lishi mumkin
|
6.
|
Soliqlar bo`yicha hisoblar ijti-moiy sug`urta, soliq idoralari tomonidan
tekshirilganmi?
|
Hisobot tekshiruv o`tkazilmagan
|
yilida
|
N2
|
Ichki nazorat
susaytirilgan, xatolar bo`lishi mumkin
|
7.
|
Hisob-kitob-to`lov qaydnomalari
raqamlanganmi?
|
to`g`ri
|
Ketma-ket raqamlash qo`llaniladi
|
N4
|
Nazorat yetarli darajada
|
8.
|
Mukofotlar, mehnat ta'tili, kasallik varaqalari va boshqalarni hisoblash tartibiga rioya qilinadimi?
|
Rioya qilinadi, lekin kor-xonada to`lovlar tartibi to`g`risida ichki Nizom ishlab chiqilmagan va tasdiqlanmagan
|
N2
|
Ichki nazorat
susaytirilgan, xatolar bo`lishi mumkin
|
9.
|
Ish haqi va boshqa to`lovlar o`z vaqtida to`lanmagan
holatlari bo`lganmi?
|
Ha, bo`lgan
|
N2
|
Sabablarini aniqlash lozim
|
10.
|
Ish haqini tayyor mahsulotlar bilan to`lash holatlari bo`lganmi?
|
Ha, bo`lgan
|
N2
|
Soliqqa tortish to`g`ri hisoblanganligini tekshirish lozim
|
11.
|
Ish haqi bo`yicha hisobvaraq- larning o`zaro bog`lanish chiz-masi ishlab
chiqilganmi?
|
Yo`q, chiqilmagan
|
ishlab
|
N2
|
Schyotlar korrespondentla-nishida xatolar bo`lishi mumkin
|
12.
|
Ish haqini hisoblash bo`yicha dastlabki hujjatlar, tahliliy va
sintetik hisob ma'lumotlari solish-tiriladimi?
|
Chorak oxirida tanlab olib tekshiriladi
|
Nz
|
Tanlab olib tekshiruv o`t-kazish lozim
|
-BG B. XARID LOGISTIKASI - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

— moddiy resurslami xarid qilish strategiyasi ni shakllantirish
va ularga bo‘lgan
talabni bashoratlash;
— potensial yetkazib beruvchilar tom onidan tushadigan taklif-
larni qabul qilish va baholash;
— yetkazib beruvchilarni tanlash;
— moddiy resurslarga qo‘yiladigan
talablarni aniqlash hamda
m ateriallar va mahsulotlarga beriladigan buyurtm alar m iqdorini
hisoblash;
— b u yurtm a berilayotganda resurslar narxitii keiishish va
yetkazib berish haqida shartnom alar tuzish;
— materiallar kelib tushish
m uddatlari ustidan nazorat;
— moddiy resurslar sifatini qabul qilish nazoratidan o ‘tkazish
va omborlarga joylashtirish;
— moddiy resurslarni ishlab chiqarish b o ‘linmalarigacha yet
kazib berish;
— om borlarda moddiy resurslar zaxiralarini m e’yoriy darajada
ushlab turish.
Yuqorida aytib o ‘tilgan funksiyalar moddiy texnik ta ’m inot
xizmati (xarid bo‘limi) va korxonaning boshqa bo‘linmalari bilan
o ‘zaro bog'liq holda amalga oshiriladi.
Bu bo ‘linmalar quyidagilar: marketing bo ‘limi,
ishlab chiqarish,
ishlab chiqarishni tayyorlash xizmati, buxgalteriya, moliyaviy va
yuridik bo ‘limlar.
-
modda. Akkreditatsiya to‘g‘risidagi guvohnoma

|
-
modda. Akkreditatsiya to‘g‘risidagi guvohnomaBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmua22-
modda. Akkreditatsiya to‘g‘risidagi guvohnoma
Akkreditatsiya
to„g„risidagi
guvohnoma
muvofiqlikni
baholash
organi
akkreditatsiyaning
belgilangan sohasidagi ishlarni bajarishga vakolatli ekanligini
tasdiqlovchi hujjatdir.
Akkreditatsiya to„g„risidagi guvohnomaning shakli Milliy akkreditatsiya organi
tomonidan tasdiqlanadi.
Akkreditatsiya to„g„risidagi guvohnoma besh yil muddatga beriladi.
Akkreditatsiya to„g„risidagi guvohnomadan boshqa shaxsning foydalanishi
taqiqlanadi.
23-modda. Milliy akkreditatsiya tizimining belgisi
Milliy akkreditatsiya tizimi milliy akkreditat
siya tizimi belgisiga ega bo„lib, ushbu
belgi uni qo„llovchi muvofiqlikni baholash organi Milliy akkreditatsiya organi tomonidan
akkreditatsiya qilinganligini bildiradi.
Muvofiqlikni baholash organi akkreditatsiya to„g„risidagi guvohnomani olish bilan
bir vaqtda mazkur guvohnomaning amal qilish muddatida milliy akkreditatsiya tizimi
belgisini qo„llash huquqiga ega bo„ladi.
Milliy akkreditatsiya tizimi belgisining shakli va uni qo„llash tartibi Milliy
akkreditatsiya organi tomonidan belgilanadi. Mazkur belgi
ni qo„llash qonun hujjatlarida
belgilangan tartibda pulli asosda amalga oshiriladi.
24-
modda. Akkreditatsiya sohasini o‘zgartirish
Akkreditatsiya sohasini o„zgartirish to„g„risidagi qaror muvofiqlikni baholash organi
akkreditatsiya sohasini kengaytirishni
yoki qisqartirishni so„rab ariza bergan taqdirda, Milliy
akkreditatsiya organi tomonidan qabul qilinadi.
Muvofiqlikni baholash organining akkreditatsiya sohasini kengaytirish u bilan
kelishilgan muddatlarda akkreditatsiya qoidalari va tartib-taomillariga muvofiq amalga
oshiriladi.
Akkreditatsiya sohasini qisqartirish bo„yicha qaror muvofiqlikni baholash organi
qonun hujjatlarida belgilangan talablarga rioya etmagan taqdirda, Milliy akkreditatsiya
organi tomonidan inspeksiya nazorati natijalariga ko„ra qabul qilinishi mumkin.
Akkreditatsiya sohasini o„zgartirish to„g„risidagi qaror ustidan Milliy akkreditatsiya
organi to„g„risidagi nizomda belgilanadigan tartibda shikoyat qilinishi yoxud sudga shikoyat
qilinishi mumkin.
|
| |
-modda. Asosiy tushunchalar

|
-modda. Asosiy tushunchalarBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmua3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‗llaniladi:
akkreditatsiya —
yuridik
shaxslarning
muayyan
faoliyat
sohasida
muvofiqlikni
baholashga doir ishlarni bajarishga vakolatli ekanligini Milliy akkreditatsiya organi tomonidan
rasman tasdiqlash;
akkreditatsiya sohasi — muvofiqlikni baholash organining akkreditatsiya chog‗ida Milliy
akkreditatsiya organi tomonidan belgilanadigan faoliyati sohasi;
inspeksiya nazorati — mahsulotni, ishlab chiqarish jarayonlarini, xizmatlarni, menejment
tizimlarini, muvofiqlikni baholash organlarini ularning muvofiqlikni baholash davrida belgilangan
talablarga muvofiqligini tasdiqlash maqsadida amalga oshiriladigan davriy qayta baholash tartib-
taomili;
inspeksiya organi — yukni ortishdan oldin va (yoki) yukni tushirish vaqtidagi
inspeksiyani va inspeksiya nazoratini o‗tkazish uchun belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan
yuridik shaxs;
milliy akkreditatsiya tizimi — muvofiqlikni baholash organlarini akkreditatsiya qilish
qoidalari va tartib-taomilini belgilaydigan normativ-huquqiy hujjatlarga, shuningdek texnik jihatdan
tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarga muvofiq davlat miqyosida faoliyat ko‗rsatuvchi
tizim;
muvofiqlikni baholash — mahsulot, ishlab chiqarish jarayonlari, xizmatlar, menejment
tizimlari, xodimlar, muvofiqlikni baholash organlarining normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini aniqlash
bo‗yicha faoliyat;
muvofiqlikni baholash organlari — yuridik shaxs bo‗lgan va muvofiqlikni baholashga
doir ishlarni bajarish uchun belgilangan tartibda akkreditatsiya qilingan inspeksiya organlari, sinov
va
kalibrlash
laboratoriyalari
(markazlari),
mahsulotni,
xizmatlarni,
menejment
tizimlarini,
xodimlarni sertifikatlashtirish organlari;
|
| |
muvofiqlik to‗g‗risidagi deklaratsiya

|
muvofiqlik to‗g‗risidagi deklaratsiyaBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmuamuvofiqlik to‗g‗risidagi deklaratsiya — ishlab chiqaruvchi, sotuvchi yoki ijrochi
mahsulotning normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi
normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini tasdiqlaydigan hujjat;
muvofiqlikni tasdiqlash — normativ-huquqiy hujjatlarning, shuningdek texnik jihatdan
tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarning talablari bajarilganligi isbotlangani haqida Milliy
akkreditatsiya organi yoki muvofiqlikni baholash organlari tomonidan qabul qilingan qarorga
asoslangan hujjatlashtirilgan (akkreditatsiya to‗g‗risidagi guvohnoma, muvofiqlik sertifikati va
muvofiqlik to‗g‗risidagi deklaratsiya tarzidagi) tasdiq;
xodimlar — muvofiqlikni baholashga doir ishlarni amalga oshirish uchun tayyorgarlikka
va malakaga ega bo‗lgan mutaxassislar.
4-modda. Muvofiqlikni baholashning asosiy vazifalari
Muvofiqlikni baholashning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
inson hayoti va sog‗lig‗i, yuridik, jismoniy shaxslarning va davlatning mol-mulki
xavfsizligini ta‘minlash;
atrof-muhit muhofaza qilinishini, shuningdek tabiiy resurslardan oqilona foydalanilishini
ta‘minlash;
mahsulot,
ishlab chiqarish jarayonlari, xizmatlar, menejment tizimlari, xodimlarning
normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar
talablariga muvofiqligini tasdiqlash;
muvofiqlikni
baholash
organlari
akkreditatsiyaning
belgilangan
sohasida
ishlarni
bajarishga vakolatli ekanligini tasdiqlash;
ichki va tashqi bozorlarda mahsulot hamda xizmatlarning raqobatbardoshligini oshirish;
xalqaro iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy hamkorlikda va xalqaro savdoda ishtirok etish;
savdodagi texnik to‗siqlarni bartaraf etish.
5-modda. Muvofiqlikni baholashning asosiy prinsiplari
Muvofiqlikni baholashning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
muvofiqlikni baholashning yagona qoidalari va tartib-taomillarini qo‗llash;
muvofiqlikni baholash haqidagi axborotning ishonchliligi va ochiqligi;
akkreditatsiya qilingan muvofiqlikni baholash organlarining xizmatlaridan foydalanishga
to‗siqlar qo‗yishga va ular o‗rtasidagi raqobatni cheklashga yo‗l qo‗ymaslik;
davlat sirlarining, tijorat sirining va qonun bilan qo‗riqlanadigan boshqa sirning saqlanishi;
|
| |
Yetkazib beruvchilarni tanlash

Bu yerda kam dan-kam yuz beradigan holatlar to ‘g‘risida gap
ketmoqda. Bu holatlarda m aterialni zaruriyat tug‘ilgan
paytda
olib b o ‘lmaydi.
Buyurtma material iste’molchisi va yetkazib beruvchi o ‘rtasida
shartnom a tuzish yolli bilan rasmiylashtiriladi.
Shartnom aning asosiy elementlari:
Asosiy funktsiya - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

Adobe Illustrator sizdan chizish yoki rasm chizish haqida deyarli hech qanday ma'lumot
talab qilmaydi. Siz uni qo'l bilan chizilgan rasmlar yaratish uchun ishlatishingiz mumkin, yoki
siz rasmni import qilib, ma'lumotnoma sifatida ishlatishingiz mumkin - keyingi rasmlar
uchun qo'llanma, oxir -oqibat uni qo'l san'ati bilan chizilganga o'xshaydi.
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 213

68. Mavzu: Adobe Illustrator dasturida grafik muharrirlarni qayta ishlash.
Reja:
1.Adobe Illustrator - bu professional grafik.
2.Adobe Illustrator ning asosiy funktsiyalari.
3.Adobe Illustratorning dinamik kontekstga sezgir grafik imkoniyatlari
Adobe Illustrator - bu professional grafik to'plami tez yaratish va vektor grafikasini
tahrirlash. Adobe Illustrator - bu ajralmas vosita ijodiy ishchilar, veb -dizaynerlar, printerlar
va boshqa kompyuter grafikasi mutaxassislari o'z fikrlarini tarjima qilishlari kerak bosma
mahsulot yoki rasmlarni veb -sahifalarga joylashtiring.
Adobe Illustratorning yangi funktsiyalari veb -grafikani yaratishdir. Dasturda vektor
va rastrli yuqori sifatli veb-grafikalar yaratish uchun maxsus vositalar mavjud. Endi
foydalanuvchi namunali grafik elementlarni yaratishi va ularni ramz sifatida saqlashi
mumkin, bunda har bir element grafik faylda bir xil ta'rif bilan bog'liq. Bu fayl hajmiga ijobiy
ta'sir ko'rsatadi - u kichrayadi va shuni ta'kidlash kerakki, bunday hujjat tuzilishi tasvir
obyektlarini boshqarishni ancha osonlashtiradi.
Yangi tasvirni kesish vositasi katta tasvirning obyektga bog'liq "bo'laklari" ni
yaratishga va hosil bo'lgan veb-tasvir elementlarini har xil usulda optimallashtirishga imkon
beradi.
Agar saytda ko'p sonli o'xshash formatdagi grafikalar (masalan, xaritalar, jadvallar yoki
bannerlar) bo'lsa, dasturchi Adobe Illustratorning dinamik kontekstga sezgir grafik
imkoniyatlaridan foydalanib, shablon dizayneridan foydalanib tasvirning noyob variantlarini
yaratishi mumkin. adobe.com. http://www.parta.com.ua/referats/informatics/page_3/]
Yuridik shaxslarning metrologik xizmati

199
Ushbu tavsifdan kelib chiqib aytish mumkinki, metrologik ta’minotning vazifasiga
quyidagilar yuklatilgan:
o‘lchash vositalarining ishga yaroqliligini tashkil etish, ta‘minlash va tadbiq etish;
o‘lchashlarni amalga oshirish, uning natijalarini qayta ishlash va tavsiya etish borasidagi
meyoriy hujjatlarni ishlab chiqish va tadbiq etish;
hujjatlarni ekspertizadan o‘tkazish;
o‘lchash vositalarining davlat sinovlari;
o‘lchash vositalarining va uslublarining metrologik attestatsiyasi va hokazolar.
Mikroprotsessorli xotira - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

133
qidirish yoki yozish vaqti nanosekundlar — mikrosekundning mingdan bir ulushlari
bilan o’lchanadi).
U mashina ishlashining yaqin taktlarida hisoblashlarda qatnashadigan
ma’lumotlarni qisqa vaqt saqlash, yozish yoki berish uchun mo’ljallangan; MPX
mashinaning yuqori tezkorliligini ta’minlash uchun ishlatiladi, negaki asosiy xotira
(AX) tez harakat qiladigan mikroprotsessorni samarali ishlashi uchun kerak bo’lgan
ma’lumotlarni qidirish, o’qish va yozish tezligini har doim ham ta’minlay olmaydi.
Mikroprotsessorli xotira razryadliligi mashina so’zidan kam bo’lmagan tez
harakat qiladigan
registrlardan t
ashkil topgan. Registrlarni soni va razryadliligi turli
mikroprotsessorlarda turlicha: 8086 MP da 14 ta ikki baytli registrlardan to Pentium
MP dagi turli uzunlikdagi bir nechta o’nlab registrlargachadir.
Mikroprotsessor registrlari
umumiy vazifali va maxsus registrlarga bo’linadi.
Maxsus registrlar
turli adreslarni (xotira segmentlarining adreslari — A
segm
,
xotira yacheykalarining segmentlar ichida siljish adreslari — A
baza
, A
qayd
, A
sil
buyruqlar
va b. ), amallarni bajarilish natijalari va SHK ning ish rejimlari belgilarini (masalan,
bayroqchalar registri) va b. saqlash uchun ishlatiladi.
Umumiy vazifali registrlar
universal hisoblanadi va istalgan ma’lumotlarni
saqlash uchun ishlatilishi mumkin, lekin ularning ba’zilari bir qator jarayonlarni
bajarishda albatga ishlatilgan bo’lishlari shart
1-Topshiriq. “Mikroprotsessor’’ so’ziga doir klaster tuzish topshiriladi.
2-Topshiriq. Quyidagi jadvalni to’ldiring.
Operasion tizimning qo'shimcha funksiyalari

|
Operasion tizimning qo'shimcha funksiyalari
|
bet | 35/56 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 112,17 Kb. | | #125861 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minotiOperasion tizimning qo'shimcha funksiyalari. Berilganlarga ishlov berish. Berilganlar kompyuter xotirasida turli ko'rinishda saqlanadi. Bular avvaldan kelishilgan holda bo'ladi. Masalan: dastur saqlanish prinsipi bilan berilganlarni saqlanishi turlicha bo'ladi, biron bir tekst redaktori yordamida hosil qilingan ma’lumot boshqa redaktor yordamida hosil qilingan ma’lumotning ichki ko'rinishidan farq qiladi. Har bir ma’lumotning ichki tuzilishi avvaldan tanlab olingan kodlash usuli yordamida hosil qilinadi. Kodlar turlari va kodlash usullari turlicha. Ularni qanday ko’rinishda tanlab olish va ishlatish bevosita tizim ijodkorlariga bog‘liq. Odatda biron bir kodlash usuli ma’lum bir tipdagi kompyuter(dasturiy ta’minot bilan birga) uchun tanlab olinadi va bu tipdagi kompyuter takomillashsa kodlash usulini saqlab qolishga harakat qilinadi. Bundan shunday xulosa qilishimiz mumkinki OS tarkibidagi berilganlarga ishlov beruvchi dastur berilganlar tuzilishini aniqlab dastur, arifmetik konstanta, berilganlar majmuasi(matn) va h.k.z kerakli usulda taxlil qilib ko’zda tutilgan ishni bajaradi.
Virtual xotirani boshqarish. OS tarkibiga virtual xotiraga ishlov beruvchi dastur kiritiladi. Virtual xotira - bu taxmin(tasavvur) qilinadigan xotira. Virtal xotira hajmi real fizik xotira hajmidan ko‘p bo’ladi. Bunday usulni tanlab olish sabablari birinchidan xotiraning har bir manzilni tanlash bo’lsa, ikkinchidan real operativ xotiraning tan narxi bir muncha qimmatligidandir. Shuni eslatib o’tish kerakki, albatta prosessor virtual xotiraga ishlov berishda real fizik xotiraga ishlov berishga nisbatan kcrproq vaqt sarflaydi. Virtual xotira varaqma-varaq tashkil qilinadi. Har bir varaqda aniqlangan xotiraning ma’lumot birligi uchun o‘z manzili mavjud bG‘ladi. Bu manzillar ketma-ketligi ularning ^^nishi va yozilishi har bir varaq uchun bir xil bG‘ladi. Virtual xotiraning real adresi hisoblanganda varaqdagi manzil qiymatiga varaq koeffisienti qо‘shiladi. Shu sababli manzillar chalkashligi oldi olinadi. YA’ni, agarda biz bir necha nomdagi ^‘chani qarasak har bir ^‘chada 13- uy mavjud Ixxlsa, har bir 13- uy manzili turli bо‛ladi, chunki to‘chalar nomi turli.
|
| |
T 
[ > 
     
184 
Asosiy matematik o’zgarmaslar va arifmetik amallar

T
[ >
184
Asosiy matematik o’zgarmaslar va arifmetik amallar
.
Asosiy matematik o’zgarmaslar quyidagilardir: Pi- bu π soni, I-mavhum birlik
i, infinity-∞, Gamma –Eyler o’zgarmasi, false-yolg’on, true-rost. Arifmetik amallar
belgilari: Q-qo’shish, -ayirish, *-ko’paytirish, G’-bo’lish, ^-darajaga ko’tarish, !-
faktorial. Solishtirish belgilari: <,>,>q,,q ( kichik, katta, katta va teng, kichik va
teng, teng emas, teng).
Butun, ratsional va kompleks sonlar
.
Maple da sonlar tabiiy ravishda matematikadagi kabi butun (integer), ratsional,
haqiqiy (real) va kompleks (complex) bo’lishi mumkin. Ularning ma’nolari bir xil,
faqat yozilish qoidalariga aniq itoat qilish kerak. Ratsional sonlar uch xil ko’rinishda
tasvirlanadi: 1)oddiy kasr ko’rinishidagi ratsional son, masalan: 28G’70; 2)o’nli kasr
ko’rinishidagi (float) ratsional son: 2.3457; 3)daraja ko’rishishidagi ratsional son,
masalan, 1,602*10
-19
son 1.602*10^(-19) ko’rinishda yoziladi.
Ratsional sonni taqribiy o’nli kasr ko’rinishda olish uchun biror butun sonni
o’nli nuqta bilan nol’ sonini qo’shib yozish kerak.
Shartli kelishuv: Maple da javob ,yuqorida ko’rganimizdek, komandadan
keyingi satrda ko’rsatiladi. Kompakt yozish uchun javobni biz komanda yonida g’g’
belgidan keyin ko’rsatamiz, masalan, >aQb; g’g’ aQb .
Komanda satri
Javob satri
>1.2Q3.4;
3.6
Komanda satri
Javob satri
>Sin(PiG’6);
½
Kelishuvga
asosan
>sin(PiG’6.0); g’g’
0.500000000
Maple da grek alfavitidan ham foydalanish mumkin. Buning uchun satrda grek
harfining nomi yoziladi, katta harflarni yozish uchun grek harfining nomida bosh harf
katta qilib yozildi kerak.Masalan,
-alpha
-beta
-gamma
-delta
ε-epsilon
ζ-zeta
η-eta
θ-teta
ι-ita
κ-kappa
Κ-Kappa
λ-lambda
μ-mu
ν-nu
ξ-xi
ο-omikron
π-pi
π-rho
Σ-Sigma
σ-sigma
τ-tau
υ-uosilon
υ-phi
χ-chi
ψ-psi
ω-omega
Γ-Gamma
Ω-Omega
Maple da standart funktsiyalarning ayrimlarini ro’yxatini keltiramiz:
Topshiriq 1
1.
Maple ni ishga tushiring.
185
2.
Maple ishga tushgandan so’ng birinchi satr komanda satri bo’ladi. Uni matn
maydoniga aylantiring. Bu satrda ―Laboratoriya ishi №9 deb mavzu nomini kiriting.
Enter tugmasini bosib yangi satrga o’ting va ―Bajardi Fiz-mat fakul’teti IOM talabasi
student Akbarov Zafar deb yozing. Enter tugmasini bosib yangi satrga o’ting. ―Qabul
qildi U.Asanova deb yozing va Enter tugmasini bosib keyingi satrga o’ting
3.
Hosil bo’lgan faylni disk, fleshkada saqlang. Buning uchun File>Save as komandasini
berib faylga : Familiya_KZDT_9 deb nom berib saqlab qo’ying. Enter tugmasini bosib
yangi satrga o’ting.
|
Metrologik ta‘minotning to‘rtta tashkil etuvchisi mavjuddir

Metrologik ta‘minotning to‘rtta tashkil etuvchisi mavjuddir: 9. Ilmiy asosi: metrologiya - o‘lchashlar haqidagi fandir;
10.Texnikaviy asoslari - kattaliklar birligining davlat etalonlari, kataliklar birligini etalonlardan
ishchi vositalarga uzatish, o‘lchash vositalarini yaratish va ishlab chiqishni yo‘lga qo‘yish,
o‘lchash vositalarining majburiy davlat sinovlari va ularni bajarish uslublarining metrologik
attestatsiyasi, o‘lchash vositalarini ishlab chiqishda, ta‘mirlashda va ishlatishda majburiy davlat
qiyoslashidan o‘tkazish, modda va materiallarning tarkibi va xossalari bo‘yicha standart
namunalarni yaratish, standart ma‘lumotnomalar, mahsulotning majburiy davlat sinovlari.
11.Tashkiliy asosi - davlat va mahkamalardagi metrologik xizmatdan tashkil topgan O‘zbekiston
Respublikasi metrologiya xizmati;
12.Meyoriy-qonuniy asoslari - tegishli respublika qonunlari, davlat standartlari, davlat va
tarmoqlarning meyoriy hujjatlari.
Nazorat savollar: 1. Yuridik shaxslarning metrologik xizmati?
2. O‘zbekiston Respublikasi davlat metrologik xizmati haqida qisqa sharh?
3. Metrologik xizmat?
O‘lchash vositalarining xatoliklarini korrektsiyalash usullarini o‘rganish. Amaliy ishi kunduzgi shakildagi talabalar uchun mo‗ljallangan bo‗lib, ―Metrologiya va
standartlashtirish‖ va ―Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish‖ fanlarining Amaliy
mashg‘ulotlarida foydalanish uchun mo‘ljallangan.
Ushbu qo‗llanma dasturiy ta‘minot ko‗rinishida bajarilgan bo‗lib, EHM asosida real o‗lchash
kompleksi bilan ishlashga asoslangan, uning yordamida elektr signallarning parametrlarini baholash
uchun o‗lchash o‘lchash vositasilarini qurishda matematik modellashtirish amalga oshiriladi.
Qo‗llanma zaruriy nazariy ma‘lumotlarga, qiyoslash ishlarini va elektron voltmetrni unga aniqlik
klassini berish bilan metrologik shahodatlash uchun amaliy tadqiqotlar dasturiga ega. Xatoliklarni
tuzatish usullarini o‗rganish uchun test o‗zgartirishlarini amalga oshirishda kompyuter dasturi
matematik ta‘minotga ega bo‗lib, uning yordamida muntazam va instrumental tashkil etuvchilarni
200
hamda nisbatan sekin o‗zgaradigan omillarni tashkil etuvchi xatoliklarni bartaraf qilish uchun
o‗lchash natajalariga ishlov berish mumkin.
―O‘zstandart‖ agentligi «O‘zbekiston milliy metrologiya instituti» davlat korxonasini

198
– Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti (SMS ITI)
Malaka oshirish markazi (MOM) bilan birga;
–
sinash
va
sertifikatlashtirish
hududiy
markazlarining
(SSM)
ning
metrologik
laboratoriyalari;
– standartlashtirish va metrologiya hududiy boshqarmalari (SMB);
– Axborot-ma‘lumotnoma markazi.
Milliy etalonlar markazi O‘zbekiston Respublikasi etalon zahirasini rivojlantirish va
mukammallashtirish, kattaliklar birliklarining davlat etalonlarini yaratish, saqlash va qo‘llanish
bo‘yicha ishlarni olib boradi.
Metrologik xizmat Bosh markazining vazifalari SMS ITI ga yuklatilgan bo‘lib, o‘lchashlar
birliligini
ta‘minlash ilmiy-metodik, texnik-iqtisodiy, tashkiliy, meyoriy asoslarini yaratadi,
metrologiya sohasida kadrlar tayyorlash va malaka oshirish ishlarini bajaradi.
Standart namunalar Bosh markazi, buning vazifalari ham SMS ITI ga yuklatilgan, moddalar
va materialllar tarkibi va xossalarining standart namunalari davlat xizmatiga ilmiy-metodik
rahbarlik qiladi, yuridik shaxslarning standart namunalarini chiqarish va qo‘llanish tartibi bo‘yicha
faoliyatlarini
muvofiqlashtiradi,
mamlakatimizda
chiqariladigan
davlat
standart
namunalarini
ekspertiza qilish va attestatlashni amalga oshiradi.
Metrologik xizmatlarni ko‘rsatish bo‘yicha Markaz, hududiy SSM ning metrologik
laboratoriyalari, hududiy SMB o‘lchashlar birliligini ta‘minlash bo‘yicha ishlarni muvofiqlashtiradi,
davlat metrologik tekshiruvi va nazorati qo‘llaniladigan sohada metrologik tekshiruv va nazoratni
O‘z DSt 8.002:2002 ―O‘z O‘DT. Metrologik tekshiruv va nazorat. Asosiy nizomlar‖ bo‘yicha
o‘tkazadi.
Axborot-ma‘lumotnoma markazimeyoriy hujjatlar jamg‘armasini saqlaydi va O‘z O‘BTT
qatnashchilarini axborotlar bilan ta‘minlaydi.
Kompyuter bilan muloqat - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 37/56 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 112,17 Kb. | | #125861 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minotiKompyuter bilan muloqat. OS ning ayrim resurslarida kompyuter bilan muloqat ko’zda tutilgan. Bundan tashqari foydalanuvchi ham o’z dasturiga muloqatni kiritishi mumkin. Muloqat tashabbuskori tizim yoki foydalanuvchi bo’lishi mumkin. Tashabbuskor tizim bo’lganda, tizim hosil bo’lgan holatdan boshqa holatga o’tish yo’lini foydalanuvchi tafsiyasiga asosan bajaradi. Bunday holatlar rejali yoki rejasiz bo'lishi mumkin. Rejali holat tizimda ko'zda tutilgan bo'lib foydalanuvchining javobi tizim unumdorligini oshirishga olib keladi. Rejada ko'zda tutilmagan muloqatda esa tizim jarayonni qay tartibda bajarishni "bilmaydi" va tupik holat vujudga kelishi ham mumkin. Masalan, foydalanuvchi dasturi tizimda mavjud bо‘lmagan resursni talab qilishi. Muloqat tashabbuskori foydalanuvchi bо‘lganda, tizim kutish holatiga о‘tadi va foydalanuvchining buyrug‘iga asosan ishni davom ettiradi. Masalan, tizim xizmat qilayotgan dasturni vaqtinchalik yoki umuman to‘xtatish.
Kompyuterning ishonchliligini taminlash. Kompyuterning qurilmalari normal ishlashi uchun ma’lum shart sharoitlar bajarilishi talab qilinadi, bular elektr manbai parametrlari, tashqi muhit temperaturasi va boshqalardir. Bu shart sharoitlardan chetga chiqish kompyuter aparaturasida uzilishga yoki notug‘ri ishlashiga olib keladi. OS da apparatura notug‘ri ishlashi natijasida paydo bо‘ladigan xatolikni inkor qiluvchi dastur mavjud bo'lib zaruriyat tug‘ilganda tizim tashabbusi bilan bu dastur ishlaydi va hosil bo'lgan xatolikka ishlov beradi. Bundan tashqari dasturiy resurslar noto'g'ri ishlashi natijasida xatolik vujudga keladi. Bu vaziyatda ishlatilayotgan dasturning to'g'ri yoki noto‘g‘ri ishlayotganligini aniqlash uchun turli uslublardan faydalaniladi. Bunday uslublardan biri quyidagicha. OS tarkibiga maxsus dastur kiritiladi va bu dastur berilganlarga ishlov berishdan avval va ishlov bergandan so'ng tekshiriladi. Shu dastur kodlari yig‘indisi tekshiriladi, agarda hosil bo'lgan kod avvaldan shu dastur uchun aniqlangan kodga teng bo'lsa, u holda dastur tug‘ri ishlaydi yoki ishlagan deb talqin qilinadi. Odatda OS tarkibiga kirgan barcha dasturlar uchun yagona kod tanlanadi, masalan barcha bitlar nolga tenglab olinadi. Buning uchun dasturning oxirgi buyrug‘idan keyin nol kodiga to'ldiruvchi bo'lgan kod tanlanadi va bu kodni dastur kodlari bilan yig'indisi nol kodini beradi. Shu bilan dastur ishi natijasining ishonchliligiga erishiladi, chunki dasturdagi bitta bitning qiymati o'zgarishi dastur uchun aniqlangan kontrol yig'indida boshqa kod hosil qiladi. Bu holatlarni aniqlash va uni taxlil qilish uchun OS tarkibiga maxsus dasturlar kiritiladi.
|
| |
Virtual tashqi xotirani boshqarish

|
Virtual tashqi xotirani boshqarish
|
bet | 36/56 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 112,17 Kb. | | #125861 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minotiVirtual tashqi xotirani boshqarish. Virtual tashqi xotirani boshqarish virtual ichki xotirani boshqarishga nisbatan bir muncha murakkabroq. Buning asosiy sababi ularning hajmidadir. Masalan: aholisi 50000 kishidan iborat Ixxlgan shahardan barcha 13- chi uylarni topish, aholisi 5000000 kishidan iborat shahardagi barcha 13- chi uylarni topishga nisbatan ancha oson. Shu sababli tashqi xotiradagi real manzilni topish uchun turli usullardan foydalaniladi. Manzil bevosita varaq koeffisienti qо‘shilishi bilan aniqlanadi va real adresdagi berilganlar tanlanadi.
Berilganlarning saqlanishi:Ketma-ket, agar foydalaniladigan berilganlar xotirada ketma-ket joylashgan Ixxlsa, u holda xotiraning navbatdagi manzilidan berilganlarni olish uchun har safar keyingi manzil qidirilmasdan kerakli berilganlar ketma-ket tanlab olinadi.
Indeksli, berilganlarning navbatdagi qismi tugagandan so’ng o’zinig davomi qaerdan joylashganligi hakidagi ma’lumot bevosita berilganladan keyin joylashgan bo’ladi va bu malumot taxlil qilinib berilganlarning davomi ko’rsatilgan joydan boshlab talqin qilinadi.
Indeksli ketma-ket, indeksli boshqarishdan farqi, berilganlar davomi ko’rsatilgan joydan bir emas balki bir nechta berilganlar birligidan iborat ketma- ketlik ko’rinishida beriladi.
Himoya. OS da ishlatiladigan berilganlar himoyalangan bo’lishi kerak. Himoyalanish OS tarkibiga kirgan dasturdan, foydalanuvchi dasturdan va foydalanuvchining biron-bir harakatidan bo’ladi. Har qanday OS o‘z tarkibiga kirgan dasturlarni himoyalashi ko’zda tutilgan bо‘ladi. Biroq bu himoyalanish buzilishi mumkin, buzilish odatda tashqi aralashuv natijasida amalga oshiriladi. Shu sababli OS tarkibidagi ayrim dasturlarga kirish umuman taqiqlab qo’yiladi. Albatta bunday taqiqni malakali foydalanuvchi "aylanib" o’tishi mumkin, biroq bunday usul tafsiya qilinmaydi.
Effektiv joylashtirish. Berilganlarni qay tartibda joylashtirish tizimning mukammal ishlashiga omil bo’ladi. Berilganlar pog’ana-pog’ana joylaytiriladi. OS shunday ko’rilganki berilganlar bir biriga yaqin joyda joylashadi. Bunda ko’p ishlatiladigan berilganlar oldingi "fon"da, kamroq ishlatiladiganlar esa keyingi bo’limlarda joylashtiriladi. Albatda joylashtirishda ikkita berilganlar majmuasi o’rtasida bo’sh joy qoldirmaslikka harakat qilinadi. Berilganlar majmuasi orasida bo’sh joy hosil bo’lishi mumkinmi? Ha, mumkin. Bu berilganlarning saqlanishining ichki tuzilishidan kelib chiqadi. OS berilganlarni effektiv joylashtirish uchun shunga o’xshash holatlarni hisobga olgan holda joylashtiradi.
|
| |
Tranzistorlarni sinash - O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov

O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov
TEXNIK TIZIMLARNI BOSHQARISH
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov
|
O‟zbekiston respublikasi oliy va o‟rta maxsus ta‟lim vazirligi a. D. Abdazimov, Е. O‟ljayev, N. N. Omonov - bet 57

146
ikkilamchi asbobdagi ko„rsatgich o„zgaradi. Ikkilamchi asbob esa nazorat
qilinayotgan parametr birligida darajalangan. Kuchlanishning
tebranishlarini
ta'sirini yo„qotish maqsadida stabillashgan manbalardan foydalanish tavsiya
qilinadi.
Potensiometrik
datchikning
statik
xarakteristikasini
chiziqlikka
yakinlashtirish maqsadida unga muvofiq ish rejimini o„zgarish sohasi (2.13.3-
rasm, b, g) aniqlanadi yoki reostatni o„rash usuli o„zgartiriladi.
2.13.3-rasm. Potensiometrik datchiklar va ularning xarakteristikalari
Agar chiqish toki yoki kuchlanish belgisi nazorat qilinayotgan parametrning
o„zgarish yo„nalishiga muvofiqligini ta'minlash kerak bo„lsa, unda o„rta
nuqtali
potensiometrdan foydalaniladi (2.13.3-rasm, v). Uning tavsifnomasi 2.13.3, g -
rasm da keltirilgan. Burchak siljishlarni nazorat qilish uchun xalqasimon
potensiometrik datchiklar (2.13.3-rasm, d), kontaktsiz
datchiklar sifatida esa
suyuqlik
potensiometrik
datchiklar
(12.
2.13.3-rasm,
e) qo„llaniladi.
147
Potensiometrik datchikning tavsifi va sezgirligi analitik usulda xisoblanadi. 2.13.3,
a - rasmda ko„rsatilgan sxema uchun quyidagi tenglamani tuzsa bo„ladi.
Potensiometrik datchiklar yuqori darajadagi aniqlik va tavsifi o„zgarmas,
sodda, kichik gabaritlari va arzonligi bilan ajralib turadi. Bundan tashkari, ulardan
foydalanilayotganda qo„shimcha kuchaytirigichlarni ishlatishni xojati yo„q, chunki
ularning chiqish quvvati ikkilamchi asboblar uchun yetarli. Lekin qo„zg„aluvchan
kontaktning mavjudligi ularning puxtaligini pasaytiradi.
IShNI BAJARISh TARTIBI
1. Laboratoriya stendining elektr sxemasi o„rganiladi.
2. Laboratoriya stendida joylashgan burchak siljish
hamda chiziqli siljish
potensiometrik datchiklarining prinsipial sxemalari va ishlash prinsiipi o„rganiladi.
3. Laboratoriya stendi 220 V elektr manbaasiga ulanadi.
4. Potensiometrik burchak siljish datchigi qo„zg„aluvchan kontaktini
α
burchagini 0° dan 270° gacha xar 45° ga burilgandagi ekran ko„rsatkichlari β
2.13.1-jadvalga yozilib boriladi.
5. Tajriba xuddi shu tartibda 3 marta takrorlanadi.
2.13.1- jadval. Burchak siljish potensiometri ko„rsatgichlari
№
α,
gr
ad
.,
d
a
tc
h
ikka
b
er
il
g
a
n
b
u
rch
a
k
β,
gr
ad
.,
ek
ra
n
ko
‟r
sa
tki
ch
i
Δ
=|
α-
β|,
ko
‟r
sa
tki
ch
la
r
fa
rq
i
Δ
o
‟r
o
‟r
ta
ch
-modda. Muvofiqlikni baholash obyektlari

144
yukni ortishdan oldin va (yoki) yukni tushirish vaqtidagi inspeksiya;
mahsulot sinovi;
8-modda. Akkreditatsiyani amalga oshirish
Akkreditatsiya akkreditatsiya qilinishga talabgor bo‗lgan yuridik shaxslarning vakolatli
ekanligini tasdiqlash maqsadida amalga oshiriladi.
Akkreditatsiya akkreditatsiya qilinishga talabgor bo‗lgan yuridik shaxslar tomonidan ishlab
chiqilgan hujjatlarning tahlili va ekspertizasini, olingan dalillarni tekshiruvlar o‗tkazish yo‗li bilan
baholashni o‗z ichiga oladi.
9-modda. Muvofiqlikni deklaratsiyalash
Muvofiqlikni deklaratsiyalash — mahsulotning normativ-huquqiy hujjatlar, shuningdek
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablariga muvofiqligini ishlab
chiqaruvchi, sotuvchi yoki ijrochi tomonidan tasdiqlash.
10-modda. Inspeksiya nazoratini amalga oshirish
Inspeksiya
nazorati
Milliy
akkreditatsiya
organi,
muvofiqlik
sertifikatini
bergan
sertifikatlashtirish organlari yoki inspeksiya organlari tomonidan amalga oshiriladi. Inspeksiya
nazorati natijalariga ko‗ra muvofiqlik sertifikatini yoki akkreditatsiya to‗g‗risidagi guvohnomani
tasdiqlash, uning amal qilishini to‗xtatib turish, tugatish yoxud sertifikatni yoki guvohnomani bekor
qilish to‗g‗risida belgilangan tartibda qaror qabul qilinishi mumkin.
Nazorat savollari - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

139
1. MUVOFIQLIKNI BAHOLASH TO‗G‗RISIDA
2. Umumiy qoidalar
Tayanch so‘zlar: Muvofiqlikni baholash, umumiy qoidalar, akkredatsiyalash, qonun ijrosi,
Respublikada ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning sifatini va eksporti hajmlarini oshirish,
ularning xalqaro standartlarga muvofiq ishlab chiqarilishini taʼminlash hamda mavjud sinov va
kalibrlash
laboratoriyalarini
modernizatsiya
qilish,
shuningdek,
aholiga
sifatli
va
xavfsiz
mahsulotlarni yetkazib berish boʻyicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Muvofiqlikni baholash sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish, idoralararo va innovatsion
sinov va kalibrlash laboratoriyalari kompleksini rivojlantirish, sohaga xususiy investitsiyalarni keng
jalb etish va mahalliy mahsulotlarni xalqaro standartlarga muvofiq baholash orqali savdodagi texnik
toʻsiqlarni bartaraf etish maqsadida:
1. Oʻzbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi
hamda ―Oʻzstandart‖ agentligining:
―Oʻzstandart‖ agentligining ―Respublika sinov va sertifikatlashtirish markazi‖ davlat korxonasini
2020-yil 1-yanvardan
―Oʻzbekiston ilmiy-sinov va sifat nazorati markazi‖ davlat korxonasiga
(keyingi oʻrinlarda – ―UzTest‖ davlat korxonasi) aylantirish hamda uning muassisi etib
Standartlashtirish, sertifikatlashtirish va texnik jihatdan tartibga solish ilmiy-tadqiqot institutini
belgilash;
―Oʻzstandart‖ agentligining ―Respublika sinov va sertifikatlashtirish markazi‖ davlat korxonasi
vorisi etib ―UzTest‖ davlat korxonasini belgilash;
2019-2020 yillarda Toshkent shahrida xalqaro tashkilotlarning (ISO, IEC, UNECE, EN, CODEX
STAN) standartlari, talab va meʼyorlariga muvofiq oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari,
elektrotexnika, yengil sanoat, mashinasozlik, qurilish, polimer va kimyo sanoati mahsulotlari
hamda yuqori texnologiyalar asosida ishlab chiqarilgan mahsulotlarning sinovlarini toʻliq amalga
oshiradigan
zamonaviy
sinov
va
nazorat
laboratoriyalaridan
iborat
―UzTest‖
davlat
korxonasining
sinov va nazorat kompleksini tashkil etish;
―Oʻzstandart‖ agentligining 1-ilovada nazarda tutilgan hududiy sinov va sertifikatlashtirish
markazlari davlat korxonalarini tugatish;
tugatilayotgan
hududiy
sinov
va
sertifikatlashtirish
markazlari
negizida
―UzTest‖
Ombor x o ‘ja]igida - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

• xaridor sotib olish payti talay vaqt iqtisod qilinishi mumkin.
H isob-kitoblar sam arali b o ‘ladi, chunki chekda h ar bir
tovarning bahosi ham ko‘rsatiladi.
Nazorat uchun savollar
1. Axborot logistikasi tushunchasini izohlah bering.
2. Axborot jarayoni qanday funksiyalami bajaradi?
3. Axborot tizimining strukturasiga nimalar kiradi?
4. Logistika axborot tizimlari turlanning afzalligi va kamchiliklarini tushuntirib
bering.
5. Axborot infratuzilmasiga nimalar kiradi, izohlab bering.
6. Ishlab chiqarish va sotuvning asosiy axborot vazifalari nimalardan iborat
va qo ‘Uanishi bilan bog'liq holatlarini izohlab bering.
7
Nazorat raqami hisoblash algoritmining qollanish shart-sharoitlarini
tushuntirib bering.
8. Shtrix-kodlardan foydalanish sohalarini keltiring.
Shtrix-kodlardan foydalanish sohalari

N azorat raqam ining o'zini ham
mustaqil oddiy usul bilan
tekshirish m um kin.
Buning uchun:
1) juft joyda turgan ham m a raqamlar qo‘shib chiqiladi;
2) hosil bo‘lgan yig‘indi 3 ga ko‘paytiriladi, natija X yodda
qoldiriladi;
3) toq joylardagi barcha raqamlar qo‘shib chiqiladi,
faqat oxirgi
nazorat (kontrol) raqam idan tashqari (У);
4) bu yig‘indiga X raqamini qo'sham iz va hosil qilgan yig‘indini
U R deb belgilaymiz;
5) bu sonning oxirgi R raqamini qoldiramiz;
6) 10 — R ayirmani topamiz;
7) hosil b o ‘lgan natija (kontrol) raqam bilan bir xil bo'lishi
kerak.
Misol. N azorat raqam ini
hisoblash algoritmi bo ;yicha ofis
texnikasi uchun chiqarilgan qog£oz shtrix-kodini tekshiram iz:
4603976100024
Yechim:
1) 6 + 3 + 7 + 1 + 0 + 2=19
2) (X) = 19 x 3 = 57
3) (Y) = 4 + 0 + 9 + 6 + 0 + 0 -1 9
4) (YR) = 19 + 57=86
5) = 6
6) 10 - 6
7) 4
Javob. Ofis texnikasi uchun ishlab chiqarilgan qog‘ozdagi
shtrix-kod to ‘g ‘ri.
Kompyuter klaviaturasi orqaii qo‘lda kiritilgan m a’lumotlarning
har bir uch yuzta kiritilgan belgidan o ‘rtacha biri xato bo'ladi.
Shtrix-koddan foydalanilganda bu ko‘rsatkich uch million belgidan
biri xato boMadi.
Amerika m enedjm ent uyushmasi bitta xatoni topib va uning
oqibatlarini bartaraf etish uchun 25 dollar sarflanishini hisoblab
chiqishdi.
Asosiy ustuniiklari
Ishlab chiqarishda:
160
• korxonaning har bir uchastkasida
mahsulot va uning but-
lovchi qism larining o ‘tishi, shuningdek, butun korxona
bo'yicha logistik jarayonning holati bo'yicha hisobga olish
va nazorat qilish
yagona tizimini yaratish;
• yordam chi xodimlar va hisobot hujjatlarini qisqartirish.
Xaridni rejalashtirish - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

m uvofiqlashtirishni t a ’m inlovchi sotib olib g ‘am lash rejasini
tuzishni bilish zarur.
Sotib olib g'am lashni rejalashtirish
jarayonida quyidagilarni
aniqlash kerak:
1) qanday m ateriallar talab qilinishini;
2) m ahsulot ishlab chiqarish uchun zarur bo ‘lgan material
miqdori;
3) ularga ehtiyoj
paydo bolad ig an vaqtni;
4) mol yetkazib beruvchilarning imkoniyatlari;
5) korxona omborlarining talab etiladigan maydoni;
6) sotib olib g'am lash
xarajatlari;
7) korxonaning b a’zi bir detallarini mustaqil ishlab chiqarish
imkoniyatlari.
M ehnat vositalari bilan korxonaning ta ’minlash jarayonida ja
vob qilinishi lozim b o ‘lgan asosiy masalalar a n ’anaviydir va ular
ta’m inot mintaqasidan kelib chiqadi:
—
nim alam i sotib olish kerak;
— kimdan sotib olinadi;
— qanday shartlar bilan xarid qilinadi.
A n’anaviy masalalarga logistika o‘zining talablarini ham qo ‘-
shimcha qiladi:
— sotib olib g‘amlashning qanday qilib ishlab chiqarish va
sotish bilan bog‘lash kerak;
— korxona faoliyatini qanday qilib
tizimli ravishda mahsulot
yetkazib beruvchilar bilan muvofiqlashtirish kerak.
Sotib olib g‘amlash logistikasining masalalari doirasi ushbu
faoliyatlar doirasida qilinadigan masalalar va bajariladigan ishlarning
xususiyatlarini belgilaydi.
Xarid logistikasiga oid b o ‘lgan vazifalar va ishlarni ko ‘rib
chiqamiz.
1. Moddiy resurslarga boMgan talablarni aniqlash.
M oddiy resurslarga b o ‘lgan talablarni aniqlash jarayonida
m oddiy vosita resurslarini ichki firm a iste ’m o lch ilari
bilan
uyg‘unlash tirish zarur b o ‘ladi.
U ndan socng moddiy vositalar resurslariga bo ‘lgan talablarning
hisob-kitobi bajariladi.
173
Bunda og'irligiga, hajmiga va yetkazib beriladigan yukiarning
boshqa ko'rsatkichlariga, shuningdek,
yetkaziladigan narsalarga
xizmat ko‘rsatish talablari belgiianadi.
S o'n g reja va jad v allar ham da ro ‘yxatdagi ham m a yoki
guruhlar uchun ishlab chiqiladi.
Iste’mol qilinadigan moddiy resurslar natijasida «sotib olish
kerakmi yoki yasashmi» degan masala hal etiladi.
Sinov savollari? - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

68-MAVZU
Adobe Illustrator dasturida grafik muharrirlarni qayta ishlash.
1.1O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1.Adobe Illustrator - bu professional grafik.
2.Adobe Illustrator ning asosiy funktsiyalari.
3.Adobe Illustratorning dinamik kontekstga sezgir
grafik imkoniyatlari
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda Adobe Illustrator dasturida grafik
muharrirlarni qayta ishlash haqida umumiy tasavvur va tushunchalarni shakllantirish.
O’qitish natijasi: Adobe Illustrator dasturida grafik muharrirlarni qayta ishlash
bo`yicha
mavzuni o’zlashtirish natijasida o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki
kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1.
Adobe
Illustrator
-
bu
professional grafik roli va o’rni
haqida ma’lumot berish.
2. Adobe Illustrator ning asosiy
funktsiyalari,
mazmuni
va
vazifalarini yoritib berish.
3. Adobe Illustratorning dinamik
kontekstga
sezgir
grafik
imkoniyatlarini ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1.Adobe Illustrator - bu professional grafik roli va
o’rni haqida aytib beradilar.
2.Adobe Illustrator ning asosiy funktsiyalari, mazmuni
va vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3.Adobe Illustratorning dinamik kontekstga sezgir
grafik imkoniyatlarini sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza, tushuntirish, blis-so’rоv, klaster.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali, slaydlar, kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
Sinov savollari - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

31-MAVZU
Eski suratlarni qayta tiklash хususiyatlari.
1.1.
O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1.
Fotosuratni tiklash nima
2. Qanday qilib eski fotosuratlarni o'zingiz
tiklashingiz mumkin
3. Eski fotosuratlarni retush qilish
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda eski suratlarni qayta tiklash хususiyatlari
tushunchalarni shakllantirish
O’qitish natijasi: Eski suratlarni qayta tiklash хususiyatlari bo`yicha
mavzuni
o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida
shakllanadigan
bilim,
ko’nikma
yoki
kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Fotosuratni tiklash nima, roli va
o’rni haqida ma’lumot berish.
2. Qanday qilib eski fotosuratlarni
o'zingiz tiklashingiz mumkin,
mazmuni va vazifalarini yoritib
berish.
3.
Eski fotosuratlarni retush
qilishning
asosiy elementlari va
usullari
xususiyatlarini
ochib
berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Fotosuratni tiklash nima, roli va o’rni haqida aytib
beradilar.
2. Qanday qilib eski fotosuratlarni o'zingiz tiklashingiz
mumkin, mazmuni va vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3.Eski
fotosuratlarni
retush
qilishning
asosiy
elementlari va usullarini sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza, tushuntirish, blis-so’rоv, klaster.
O’qitish vositalari:
O’quv
materiali,
slaydlar,
kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.