Texnologiya fanini o’qitishda interaktiv metodlarni qo’llash bo’yicha ilg’or pedagogik tajribalar

|
Texnologiya fanini o’qitishda interaktiv metodlarni qo’llash bo’yicha ilg’or pedagogik tajribalar
|
bet | 7/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,01 Mb. | | #147158 |
Bog'liq Kasb tanlashga yollash bo\'limini o\'qitishda interaktiv metodlarni qo\'llash metodikasi kurs ishi2.2. Texnologiya fanini o’qitishda interaktiv metodlarni qo’llash bo’yicha ilg’or pedagogik tajribalar
Kasbga yo‘naltirishni amalga oshirishning umumiy tizimida maktab tizimi dastlabki bosqich hisoblanadi. Kasbga yo‘naltirish ishi maktab tizimining vazifalari:
-shaxsning yuksak ma’naviy-axloqiy fazilatlariga ega bo‘lgan fuqarolarni tarbiyalashdan;
- politexnik va boshlang‘ich kasbiy malakalarning muayyan tizimini egallagan bo‘lg‘usi malakali mutaxassisni tayyorlashdan;
- ham shaxsiy mehnat, ham jamoa mehnati muyyan tashkilotchilik malakalarini shakllantirishdan iborat.
Kasb egallashgacha bo‘lgan tayyorgarlik maktab yoshlarini moddiy ishlab chiqarsh sohasida mehnatga hozirlashning um umiy qismi bo‘lib qoladi. Zarur politexnik tayyorgarlikni oigan yigit yoki qiz ishlab chiqarish kasbini tez egallaydi, bunda o‘rta maxsus yoki oliy ma’lumot olish jarayoni jadallashadi.
0 ‘quvchilarni kasb tanlashga tayyorlash butun p'edagoglar jamoasining, ota-onalar va zavod jamoatchiligining ko‘p yillik ta’lim-tarbiya ishidir. Yoshlarni ma’naviy-psixologik jihatdan mehnat faoliyatiga tayyorlashga shaxsni har tomonlama kamol toptirishning o‘zaro bog‘liq jarayoni deb qaraladi, bu jarayonda qobiliyat va e’tiqod bilan birga o‘smirning shaxsi harakatlantiruvchi kuch sifatida namoyon bo‘Iadi. Qobiliyat va qiziqishlarni shakllantirishning politexnik asoslari va maktab yoshlarini boshlang'ich islilab chiqarish tayyorgarligini kengaytirish bilan uzviy bog‘liq bo‘lishi ishchi kasblarini egallashga yo‘naltirishning hal qiluvchi shartidir. Mehnat tarbiyasi jarayoni birmuncha ilk bosqich amalga oshirilgan taqdirda bunga erishiladi. 0 ‘rta va yuqori bosqich ta’limida davomiylik shu narsada ifodalanadiki o‘quvchiIar muntazam prinsip asosida tuzilgan yagona dasturlar bo‘yicha ishlaydilar. Bunday dasturlar asta-sekin murakkablashtirilib borilishi bilim, ko'nikma va malakani, mehnatning muayyan usullarini egallashni ta’minlaydi. Ta’lim va kasbga yo'naltirish bilan qo‘shiIgan unumli mehnatda muntazam qatnashish eng ko‘p pedagogik samara beradi. 0 ‘rta maktablarni tamomlab yoki kasb-hunar ta’limi tizim ida, o‘quv kombinatlarida zarur tayyorgarlikdan o'tib, xalq xo‘ja ligining turli tarmoqlarida darhol ishlay boshlagan yoshlarning soni yil sayin ko‘payib bormoqda. Maktabda kasbga yo'nalish sohasidagi hamma ishlarning bir-biriga muvofiqlashtirilishini ta’minlash maqsadida maktab direktori raisligida Kasbga yo‘naltiruvchi kengash tuziladi. Kengash tarkibiga maktab direktorining tarbiyaviy ishlar bo‘yicha muovini, kasbga yo‘naltiruvchi o‘quv-metodik kabinet mudiri, mehnat ta ’limi, o‘quvchilarning ijtimoiy-foydali, unumli mehnatini kasbga yo‘nahiruvchi o‘qituvchi yoki tashkilotchi, bitiruvchi sinflarning sinf rahbari, maktab kutubxonachisi, maktab 0‘quvchilar tashkilotining vakillari, maktab vrachi, ota-onalar qo‘mitasining a’zolari, homiy korxona vakillari kiradi. Kasbga yo‘nahiruvchi kengashning ish rejasini maktab kengashi ko‘rib chiqadi va tasdiqlaydi.
Kasbga yo‘naltiruvchi kenpshning vazifalari kasbga yo‘naltirish bo‘yicha umummaktab va sinflarning tadbirlarini rejalashitirish va tashkil qilishdan, kasbga yo‘naltirish ishiga oid ilg‘or tajriba m a’lumotlarini yig‘ish, umumlashtirish va ommalashtirishdan iborat. Kasbga yo‘naltiruvchi kengash tuman maktablararo o‘quvishlab chiqarish kombinatlari, yoshlarni kasbga yo‘naltirish va ishga joylashtirish komissiyasi, kasb-hunar ta’limi tizimidagi ta’lim muassasalari, bazaviy korxonalar va tashkilotlar, o‘quvchilarning ota-onalari bilan aloqa bog‘lab turadi. Kasbga yo‘naltirish ishi rejalashtirilgan chog‘da kengash mahalliy sharoitlarni va maktab ishining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olish lozim. Kengashning kasbga yo‘naItirish ish rejasi maktab ta’lim-tarbiya ishi umummaktab rejasining tarkibiy qismidir. Kasbga yo‘naltirish kengashining majlislariga muassasalar, homiy korxona, oliy o‘quv yurtlarining vakillari, balog‘atga yetmaganlar ishi bo‘yicha komissiya a’zolari mehnat resurslaridan foydalanish o‘rganlarining vakillari taklif qilinadilar.
O‘quvchilarni kasbga yo‘naltirish ishini o‘tkazgan chog‘da maktab xodimlari va maktab ma’muriyatining vazifalari o‘quvchilarni kasbga yo‘naltirishga oid yo‘riqnomalar, buyruqlar, qarorlar bilan tanishishdan, ilmiy-metodik adabiyotlarni o‘rganishdan, chiqarilgan metodik tavsiyanomalarni o‘rganish va o‘z ishlarida foydalanishdan iborat. Sinf rahbarining vazifalari avvalo o‘quvchining shakllanayotgan shaxsini, ularning mayllari, qiziqishlari, qobiliyatlarini chuqur va har tomonlama o‘rganishdan iborat. Bu sohada unga fan o'qituvchilari, ota-onalar bilan savol varaqasini to'ldirish va o‘quvchining shaxsiy varaqa-tavsifnomasini to'ldirgan holda uni muntazam ravishda kuzatish yordam beradi. Sinf rahbari o‘quvchining shaxsini o‘rganish negizida muayyan dastur asosida bir maqsadga qaratib kasbga yo‘nakirish ishini olib boradi. Bunda sinf soatlaridan, fakultativ mashg‘ulotlardan va ekskursiyalardan foydalaniladi. Kasbga yo‘naltirish ishi 0‘quvchilarning ota-onalari bilan mustahkam aloqada o'tkaziladi. O‘quvchilar yiliga bir marta savol varaqasini to‘ldiradi. Bundan maqsad o‘quvchilarning hayotiy rejalarini aniqlab olishdir. Sinf rahbarlari savol varaqasi asosida o‘quv yili oxirida kasbga yo‘naltiruvchi maktab kengashiga topshirish uchun u yoki bu kasbni ongli ravishda tanlagan yoki zarur malaka darajasi bo‘yicha kasb egallagan hamda o‘qish va ish xususidagi o‘z istaklarini bildirgan o‘quvchilarning ro‘yxatlarini tuzadi. O‘quvchilar mehnat ta’limi darslarida mehnatning har xil turlariga oid bilimlarnigina olib qolmay, shu bilan birga o‘z faoliyatlari jarayonida maxsus malakalarga ham ega bo‘ladilar, o‘z qobiliyatlarini rivojlantiradilar, mehnatda o‘z kuchlarini sinab ko‘radilar. Shu boisdan mehnat ta’lim o‘qituvchisi mehnat darsini shunday tashkil qilishi kerakki, toki har bir o'quvchi mehnatni sevishni o‘rganib olsin, odamlarga naf keltiradigan bo‘lsin, ish jarayonidan va uning natijalaridan zavqlansin.
Texnologik ta’lim o'qituvchisi o‘z ishida bilim va malakani egallashda o‘quvchilarga eng ko‘p faollik va mustaqillikni ta’minlaydigan shakllari va metodlaridan foydalanishi lozim. Amaliy laboratoriya, o‘quv-ishlab chiqarish ishlari, ishlab chiqarish ekskursiyalari, tajribasi shunday ish shakllari va metodari jumlasiga^kiradi. Bu ishlar mustaqil kuzatishlar, tajribalar, tahlillar, hisob-kitoblar, ishlab chiqarish va ijodiy vazifalarni hal qilishni hamda bevosita ijtimoiy-foydali, unumli mehnatni o‘z ichiga oladi. Mehnat ta’limi jarayonida o‘qituvchi kasb qilib olingan mehnat to‘g‘risidagi ma’lumotlarni konkret mavzularni o‘rganish bilan mantiqiy bog‘lashi mumkin.
Texnologik ta’limi o‘qituvchisining ishida psixologik diagnostikaga katta o‘rin ajratiladi. Psixologik diagnostika jarayonida u maktab, kasb-hunar kolleji kasb maslahatchisi bilan birgalikda har bir o‘quvchining kelgusidagi kasbni tanlashi jarayonida shaxsiy xususiyatlarini aniqlashi mumkin. Shunday qilib, mehnat ta’limi o‘qituvchisi ishida quyidagi yo‘nalishlarni:
- kasbga oid bilimlar
-o‘quvchilarni mehnat faoliyati sohaiari, xalq xo'jaligining ayrim tarmoqlari, kasblar va mutaxassisliklar bilan tanishtirish;
- psixologik pedagogik maslahat
- mehnat faoliyatining turlari to‘g‘risida, o‘quvchi xislatlari, büimlari va mayllariga eng muvofiq bo‘lgan kasblar va mutaxassisliklar haqida o‘quvchiga gapirib berish;
- kasb tarbiyasi
- o‘quvchilarda u yoki bu kasbga nisbatan barqaror qiziqishlarini shakllantirish;
- amaliy kasbiy ko‘nikish
- mehnat faoliyatining turli sohalarida kuchlarni amaliy jihatdan sinab ko‘rish
uchun shart sharoitlar yaratish;
- kasbga yo‘naltirish maqsadida o‘quvchining shaxsini o‘rganish, mehnatga bo'lgan qiziqishlarni va kasbga qiziqishlarni shakllantirish kabi yo‘nalishlarni ko‘rsatib o‘tish mumkin.
Mehnat ta’limi o‘qituvchisining kasbga yo‘naltirish ishi o‘zaro bog‘liq tarkibiy qismlarning butun bir kompleksi bilan, shu jumladan kasbga yo‘naltiruvchi o‘quv-metodik kabinet faoliyati, sinf rahbarining, fan o‘qituvchilarining ishi, ota-onalar va shu kabilar bilan mahkam bog‘langandir. Mehnat o'qituvchisi bular bilan yaqindan aloqa boglamay turib samarali ishlashi mumkin emas. Mehnat ta’limi darslarida kasbga yo‘naltirish ishini olib borgan o‘quvchilarni mehnat faoliyatiga tayyorlashdagi boshqa fanlar bilan o‘zaro aloqani ham hisobga olish lozim. Maktabda har bir o‘quv fani o‘quvchilarni kasbga yo‘naltirishni amalga oshirishdagi o‘ziga xos imkoniyatlariga ega, lekin u mehnat turlari, kasblarning xilma-xilligi va shu kabilar to‘g‘risida o‘quvchilar bilimlarini shakllantirishning birdan-bir manbai bo‘lishi mumkin emas. Shu sababdan ham kasbga yo‘naltirish ishida mehnat o‘qituvchisining faoliyatini sinf rahbarlari va fan o‘qituvchilari ishi bilan muvofiqlashtirish g‘oyat muhimdir. Tajriba shuni ko‘rsatadiki, o'quvchilarda kasbga bo'lgan barqaror qiziqishni shakllantirish ishlari samaradorligini oshirish uchun;
fan asoslarini o‘qitishning, mehnat ta’hm ining va fakultativ mashg‘uIotlarning fanlararo aloqalarini, davomiyligini, politexnik va kasbga yo'naltirish yo‘nalishini ro‘yobga chiqarish;
politexnik ma’lumot, mehnat ta’limi va kasbga yo‘naltirishning o‘quvchilar ijtimoiy-foydali, unumli mehnati bilan o‘zaro aloqasini ta’minlash;
o‘quvchilarning bir maqsadga qaratilgan ijtimoiy ahamiyatli o‘quv-ishlab chiqarish topshiriqlarini bajarishlari;
xalq xo‘jaligining turli sohalarida 0‘quvchilarning qiziqishini rivojlantirishga shaxsiy, tabaqalashtirilgan yondashuvni amalga oshirish
o‘quvchilarni kasbga yo‘naltirish sohasida maktab o‘qituvchilari bilan ishlab chiqarish jamoalarining birgalikda ish ko‘rishi;
sanoat, qishloq xo‘jalik kasblarini targ‘ib qilishi lozim.
Maktab o‘quvchilari gumanitar fanlar bo‘yicha o‘tkaziladigan mashg‘ulotlarda kasb tanlash masalalarida g‘oyaviy-axloqiy dunyoqarashga oid bilim oladilar.
XULOSA
O'quvchilarni mehnat va kasb olamiga olib kirishning har xil yo'llari orasida “Texnologik ta’limi o’qitish metodikasi, kasb tanlashga yollash » fani muhim o`rin tutadi . Uning metodikasini takomillashtirish orqani fan uchun moddiy jihozni mustahkamlash, maktabni o 'z atrofidagi sanoat va qishloq xo'jaligi sohasi bilan aloqasini mustahkamlash, ijtimoiy foydali, unumli mehatni tashkil etish uning tarbiyaviy iqtisodiy samaradorligini oshirish, uni ta`lim bilan qo'shib olib borish, o'quvchilarni mehnatga tayyorlashni yaxshilash bo'yicha ishlar yo'lga qo'yiladi.
Fanning vazifasiga quyidagilarni kiritish mumkin:
— o'quvchilarda pedagogik-psixologik bilimlarni umum - mehnat, kasb tanlashga yo'llash va umum kasbiy ko'nikma va malakalarni shakllantirish jarayoniga tatbiq etish;
— pedagogik-psixologik bilimlarni bevosita tanlangan sohalariga tatbiq eta olish va yangi pedagogik hamda axborot texnologiyalari asosida metodik muammolarni hal etish;
— maktablarda mehnat ta’limi va kasb tanlashga yo'llash darslarini o'qitishni tashkil etish hamda uni amalga oshirish metodikasini o'rgatishdan iborat.
Texnologik ta’limi o'quvchilar shaxsini har tomonlama kamol topishiga, mehnatning turmush bilan aloqasini mustahkamlashga, o'quvchilarda ongli dunyoqarashning shakllanishiga, ularni xalq xo'jaligida mehnat qilishga va asosiy ravishda kasb tanlashga tayyorlashda yordam beradi. « Texnologik ta ’limi o'qitish metodikasi, kasb tanlashga yo'llash» fani ustaxonada o'tkaziladigan mashg'ulotlar bilan boshqa o'quv fanlarini (ijtimoiy-siyosiy, tabiiy va matematik) o'qitishning o'zaro didaktik bog'liqligini ochib beradi, shuningdek, boshlang'ich, o'rta va yuqori sinflardagi mehnat ta’limining izchilligini ta’minlash yo'llarini ko'rsatadi. Texnologik ta ’limi jarayonida o'quvchilarda mehnatga muhabbat, jismoniy mehnat kishilariga hurmat va shaxsning boshqa axloqiy sifatlari shakllanishiga imkon beradi.
|
| |