nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
singam
xilida jins urug’lanish davrida ma’lum bo’ladi. Bunda 
jinsni asosan 
jinsiy xromosomalar
belgilaydi

45-rasm.
Odam kariotipi
(
o’ngda
-erkaklarniki,
chapda
-ayollarniki)
Har xil turlarga kiruvchi organizmlar hujayralarida xromosomalar shakli va o‘lchamlariga
ko‘ra bir-biridan farq qiladi: xromosomalarning ba’zilari uzun bo‘lsa, ba’zilari kaltaroq bo‘ladi.
Somatik hujayralarda xromosomalar soni jinsiy hujayralardagi xromosomalar soniga nisbatan ikki
marta ko‘p. Chunki ular miqdorining yarmi ona jinsiy hujayralaridan, yarmisi ota jinsiy hujayralaridan
o‘tgan.
Somatik
hujayradagi xromosomalar soni
diploid to‘plam
deyiladi va
2
n
bilan belgilanadi.
Jinsiy
hujayralardagi xromosomalarning soni
gaploid to‘plam
deyiladi va
n
bilan ifodalanadi.
Diploid to‘plamdagi morfologik jihatdan bir-biridan farq qilmaydigan juft xromosomalar
gomologik
xromosomalar
deb ataladi. Ular ota va ona organizmlarning gaploid sondagi xromosomalarning
qo‘shilishi natijasida paydo bo‘ladi. Kariotipdagi xromosomalar miqdori o‘simlik va hayvonlarning
sistematik guruhlarda egallagan mavqei va o‘rni bilan bog‘liq emas. Shunga ko‘ra sistematikaning
quyi guruhlarida turgan organizmlarda xromosomalar soni ko’p va aksincha, yuqori tabaqalarda
turgan orga-nizmlar esa kam sonli xromosomaga ega bo‘lishi mumkin. Masalan,
sazan balig‘i
104
ta,
shimpanze
maymuni
48
ta xromosomalidir. Har bir turning somatik hujayra-laridagi
xromosomalarning katta kichikligi, shaklining grafik tasviri
idiogramma
nomini olgan.
5. Jinsni aniqlashda genlar balans nazariyasi
1922-yili amerikalik genetik
K.Bridjes
bir nechta triploid 3X+3A drozofila meva pashshalarini
aniqladi. Bu triploid pashshalar hayotchan bo’lib normal diploid XY+2A erkakpashshalar bilan
chatishganda jinsiy xromosomalari va autosomalari turli sonda va kombinatsiyada bo’lgan 8 xil
formalar hosil qildi: 1) 3X:3A, 2) 2X:2A, 3) [2X+Y]:2A, 4) 2X:3A, 5) [2X+Y]:3A, 6) XY:2A, 7)
3X:2A, 8) XY:3A. Bunga asosiy sabab triploid urg‘ochi pashsha gametogenezda xromosomalarni
normal tarqalishini buzilishi oqibatida turli xromosoma to‘plamli gametalar hosil bo’lishidir.
Olingan 8 xil pashshallarni to‘rtta guruhga ajratish mumkin:
1) Normal urg‘ochi va erkaklar,
2) Interseks (germofrodit) — oraliq formalar,
3) O‘ta erkak formalar (ular odatda bepusht bo’ladi),
4) O‘ta urg‘ochi formalar (bepusht).
K.Bridjes
drozofila meva pashshasida jins X va Y xromosomalarning mavjudligi bilan emas,
balki jinsiy xromosomalarning autosomalarga bo’lgan nisbati (X:A) bilan belgilanishini ta’kidladi.
Agar bu nisbat
1 ga
teng bo’lsa 3X:3A, 2X:2A, [2X+Y]:2A
normal urg‘ochi,
agar bu nisbat
0,5
teng
bo’lsa XY:2A
normal erkak
, agar nisbat
0,67
bo’lsa [2X+Y]:3A, 2X:3A
oraliq forma
intyerseks
, agar nisbat 1,5 teng bo’lsa 3X:2A
o’ta urg’ochi
, agar nisbat
0,33
ga teng bo’lsa
XY:3A
o‘ta erkak
organizmlar hosil bo’ladi.
Jinsiy xromosomalarning autosomalarga bo‘lgan nisbatini
germofroditdir - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 183/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmuagermofroditdir
, 10% gullar bir jinslidir. Ular ikkiga:
bir uyli va ikki uyli o‘simliklarga bo’linadi. Bir uyli o‘simliklarning urug‘chi va changchilari bir
o‘simlikda, ikki uyli o‘simliklarda esa changchi bir, urug‘chi ikkinchi o’simlikda joylashgan. Ikki
uyli o‘simliklarning gomogametali va geterogametali bo’lishi mumkinligini dastlab
K.Korrens
o‘z
tajribalarida aniqlagan. U buni
jigar moxini
bir uyli, ikki uyli xillarini chatishtirib isbotlagan va
urug‘chi o‘simlik gomogametali, changchi o‘simlik geterogametali ekanligini ma’lum qilgan. Jigar
moxi o‘simligi xromosomalari gaploid to‘plamli, sporangiysi esa diploid to‘plamli bo’ladi.
K.Allen
1917-yilda jigar moxining changchi va urug‘chi gaploid o‘simliklari 7 ta
xromosomali bo‘lsada, biroq o‘zaro farq qilishini, changchi gaploid o‘simligida bitta xromosoma
nuqtasimon (Y), urug‘chi gaploid o‘simlikda esa uzun (X) bo’lishini ma’lum qildi. Urug’lanish
mobaynida ikkita gaploid to‘plamli o‘simliklar 14A+XY xromosomaga ega sporafitni hosil qiladi.
Sporafitning meyoz bo‘linishidan so‘ng, bir ona hujayradan 4 spora rivojlanadi. Ulardan ikkitasida
7A+X xromosoma, ikkitasida 7A+Y xromosoma to‘pllarni bo’ladi. Binobarin ana shu sporalardan
rivojlangan ikkita o‘simlik urug‘chi, ikkitasi changchi o‘simlik sanaladi. Ularning o‘zaro nisbati 1:1 ga
teng. Ayrim hollarda ba’zi mohlar sporangiyasi (14A+XY) vegetativ usulda ko‘payib, bir uyli
o‘simlikni rivojlantiradi.
Jinsiy xromosomalarni o‘zaro farq qilishi ikki uyli gulli o‘simliklarning 50 turida topilgan, 26
turida esa ular topilmagan. Jinsiy hujayralari bo‘yicha getyeromorf barcha o‘simliklarda jinsiy
singam tip bo‘yicha ya’ni gametallarni va jinsiy xromosomalarni qo‘shilishi mobaynida belgilanadi.
3.
Jinsni belgilash xillari
Jinsni aniqlashning uch xili mavjud:
progam, epigam, singam
. Jinsni aniqlashni
progam
xilida jins urug’languncha ma’lum bo’ladi. Ba’zi bir kolovratkalar, chuvalchanglarda urg‘ochi
organizm odatda yirik, sitoplazmaga boy bo’lgan hamda mayda, sitoplazmasi kam bo‘lgan tuxum
hosil qiladilar. Sitoplazmaga boy tuxum hujayra urug‘langach urg‘ochi organizm; mayda, sitoplazmasi
kam tuxum hujayra esa urug‘langach erkak organizmni hosil qiladi.
Jinsni aniqlashning
epigam
xilida jins shakllanishi tashqi muhit omillariga bog‘liq bo‘ladi. O‘rta
Yer dengizi va Atlantika okeanida tarqalgan chuvalchang
Bonella viridis
ni urug‘langan tuxum
hujayrasidan endigina rivojlangan lichinka mustaqil, ya'ni toshlarga yopishib hayot kechirsa urg‘ochi
jinsni, aksincha u urg‘ochi organizmning ayrisimon hartumchasiga yopishib, so‘ngra shu orqali uning
jinsiy organida parazitlik qilib yashasa erkak jinsli organizmni rivojlanadi.
Jinsni aniqlashning
|
| |
Domenlararo autentifikatsiyalash xususiyatlari

Kerberos xavfsizligi.
Kerberos, kriptografik himoyalashning boshqa har qanday
dasturiy vositasi kabi, ishonchsiz dasturiy muhitda ishlaydi.
Ushbu
muhitning hujjatlashtirilmagan imkoniyatlari yoki noto‘g‘ri konfi-
guratsiyasi jiddiy axborotning sirqib chiqishiga olib kelishi mumkin.
Hatto kalitlar, foydalanuvchi ishlash seansida faqat operativ xotirada
saqlansa ham, operatsion tizimdagi buzilish kalitlaming qattiq disk-
da nusxalanishiga olib kelishi mumkin.
Kerberos dasturiy ta’minoti o‘matilgan
ishchi stansiyasidan
ko‘pchilik foydalanuvchi rejimning ishlatilishi yoki ishchi stansiya-
lardan foydalanishning nazorati bo‘lmasligi, dastur-zakladkani kiri
tish yoki kriptografik dasturiy ta’minotni modifikatsiyalash imko
niyatini tug‘diradi.
Shu sababli, Kerberos xavfsizligi ko‘p jihatdan ushbu protokol
o‘matilgan ishchi stansiyasi himoyasining ishonchligiga bog‘liq.
Kerberos protokolining o‘ziga quyidagi qator talablar qo‘yi-
ladi:
- Kerberos xizmati xizmat qilishdan voz kechishga yo‘nal-
tirilgan hujumlardan himoyalanishi shart;
- vaqt belgisi autentifikatsiya jarayonida qatnashishi sababli,
tizimdan foydalanuvchilarining barchasi
uchun tizimli vaqtni
sinxronlash zarur;
- Kerberos parolni saralash orqali hujumlashdan himoya-
lamaydi. Muammo shundaki,
KDCda
saqlanuvchi foydalanuvchi ka
liti uning parolini xesh-funksiya yordamida qayta ishlash natijasidir.
Parolning bo‘shligida, uni saralab topish mumkin;
- Kerberos xizmati ruxsatsiz foydalanishining barcha turlaridan
ishonchli himoyalanishi shart;
- mijoz olgan mandatlar hamda maxfiy kalitlar ruxsatsiz foyda-
lanishdan himoyalanishi shart.
Yuqorida keltirilgan talablaming bajarilmasligi, muvaffaqiyatli
hujumga sabab bo‘lishi mumkin.
Hozirda Kerberos protokoli autentifikatsiyalashning keng tar-
qalgan vositasi hisoblanadi. Kerberos
turli kriptografik sxemalar,
xususan, ochiq kalitli shifrlash bilan birgalikda ishlatilishi mumkin.
YO’RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 94/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotYO’RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA
Kasbi kodi va nomi: 5530302- Foydali qazilmalarni boyituvchi
O’quv amaliyoti nomi: Foydali qazilmalarni boyitish ishlari
Mavzu Flotatsiya sxemalarini tuzish prinsiplari
Maqsad: O’quvchilarga Flotatsiya sxemalarini tuzish prinsiplari haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
№
|
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom ashyolar
|
Bajariladigan amaliy ish ko’rinishi . Eskizlar
|
Bajaradigan ishning ketma ketligi
|
1
|
Flotatsiya sxemalari
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Flotatsiya sxemalari
|
2
|
Flotatsion sxemani tanlash
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Flotatsion sxemani tanlash
|
3
|
Asosiy flotatsiya, tozalash flotatsiyasi va nazorat flotatsiyasi
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Asosiy flotatsiya, tozalash flotatsiyasi va nazorat flotatsiyasi
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Shifrlashning asimmetrik algoritmlaridan foydalanib auten­

olganidan so‘ng, uni birinchi xabarda jo ‘natgan
qiymati ekanligini
tekshiradi.
Keyingi misol sifatida asimmetrik shifrlashga asoslangan
Nidxem va Shredeming modifikatsiyalangan protokolini keltiramiz.
Faqat autentifikatsiyalashda ishlatiluvchi Nidxem va Shreder
protokoli variantini ko‘rishda P
b
orqali
qatnashuvchi Vning ochiq
kaliti yordamida shifrlash algoritmi faraz qilinadi. Protokol quyidagi
strukturaga ega:
-amaliy mashg‘ulot - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

|
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} Pdf ko'rish
|
bet | 139/199 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,08 Mb. | | #236514 |
Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa50597810-amaliy mashg‘ulot
QADAM KUCHLANISH KAMAYADIGAN MINIMAL MASOFANI
ANIQLASH
Elektr toki oqimi har doim inson hayoti uchun potentsial xavf hisoblanadi.
Qadam kuchlanishi elektrotexnikada eng xavfli hodisalardan biri bo‘lib, uning
xavfini har bir inson bilishi kerak.
Qadam kuchlanishi nima?
Odamning oyoklari ostidagi tokning taralishi sababli
er yuzidagi potensialar farki “kadam kuchlanishi” deb ataladi. Kadam
kuchlanishining katta-kichikligi erga tutashuvchi joydan kadamning kengligi va
“x” masofaga bog‘lik. Tutashuv joyidan uzoqlashgan sari kadam kuchlanishi xavfi
kamayadi. Qadam kuchlanishidan ximoyalanishning asosiy vositalari etib
potensiallarni tenglashtirish xisoblanadi. Qoidaga asosan potensiallar konturli
erlagichlarni o‘rnatish orkali tenglashtiriladi. Konturli erlashda erlagichlar
erlanadigan asbob-uskuna joylashgan maydonning konturi (perimetri) atrofida
hamda ichki himoya zonasida o‘rnatiladi, yoki butun maydon atrofida tarqatiladi..
Qadam kuchlanishining xavfi shundaki, Tokdan zararlanish tokga tegmasdan
yuzaga kelishi mumkin. Tokdan zararlangandan keyin harakatlanishning imkoni
bo‘lmaydi. Erning ma’lum bir o‘ziga xos kuchlanishiga ega bo‘lganligi sababli,
zarba insonning harakatlaridan qat’i nazar sodir bo‘lishi mumkin.
24-rasm.
Qadam kuchlanishi - yerning ikki nuqtasi orasidagi kuchlanish bo‘lib, erda elektr
tokining tarqalishi bo‘lib, bir vaqtning o'zida odamning oyoqlari erga tegib
turganda yuzaga keladi. Bundan tashqari, qadam qanchalik keng bo'lsa, oyoqlar
orqali ko'proq tok o'tadi.
Sabablari
Xavfli kuchlanish ko‘pincha ma’lum bir ob’ektga elektr energiyasini etkazib
beradigan elektr mahalliy kabelining uzilib erga tushganida paydo bo‘ladi. Bunday
paytlarda odam botqoqda, suvda yoki hatto ho‘l asfaltda turishi eng xavflidir,
chunki suv elektr tokining yaxshi o‘tkazuvchisi hisoblanadi. Qadam kuchlanishi
atmosfera bosimining o‘zgarishi, elektr stantsiyalarida portlash sodir bo‘lishi,
xonada yoki ko‘chada simni qisqa tutashuvi va hatto erning chaqmoq bilan o‘zaro
ta’siri tufayli o‘zini namoyon qilishi mumkin.
Harakat
Qadam kuchlanishining zararli ta’sirini oldini olish uchun hisob-kitob qilish
kerak. Bu qator kshrsatkichlar va uning kuchini hisoblash uchun yordam beradi.
.
|
| |
tashkiliy birlik - Active Directory-ning eng yaxshi tajribalari

|
Active Directory-ning eng yaxshi tajribalari
|
bet | 4/9 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 43,7 Kb. | | #115742 |
Bog'liq Active Directory-ning eng yaxshi tajribalaritashkiliy birlik - qoida tariqasida, kompaniya tarkibini aks ettiruvchi kompyuterlarning kichik guruhi;
domeni - umumiy katalog ma'lumotlar bazasini baham ko'radigan kompyuterlar guruhi;
domen daraxti - doimiy nomlar oralig'ini almashadigan bir yoki bir nechta domenlar;
domen o'rmoni - katalog ma'lumotlarini almashadigan bir yoki bir nechta daraxt.
Jismoniy tuzilishga quyidagi elementlar kiradi.
pastki tarmoq - berilgan IP-manzil va tarmoq niqobi berilgan tarmoq guruhi;
sayt (sayt) - bir yoki bir nechta pastki tarmoq. Sayt katalogga kirishni sozlash va ko'paytirish uchun ishlatiladi.
Katalogda uchta turdagi ma'lumotlar saqlanadi: domen ma'lumotlari, sxemalar ma'lumotlari va konfiguratsiya ma'lumotlari. AD faqat domen kontrollerlaridan foydalanadi. Domen ma'lumotlari barcha domen kontrollerlarida takrorlanadi. Barcha domen nazoratchilari teng, ya'ni. har qanday domen boshqaruvchisidan qilingan barcha o'zgarishlar boshqa barcha domen kontrollerlarida takrorlanadi. Sxema va konfiguratsiya ma'lumotlari daraxt yoki o'rmonning barcha domenlarida takrorlanadi. Bundan tashqari, individual domenning barcha ob'ektlari va o'rmon ob'ektlari xususiyatlarining bir qismi global katalogga (GC) ko'chiriladi. Bu shuni anglatadiki, domen boshqaruvchisi daraxt yoki o'rmon sxemasini, daraxt yoki o'rmonning barcha domenlari uchun konfiguratsiya ma'lumotlarini va o'z domeni uchun barcha katalog ob'ektlari va xususiyatlarini saqlaydi va ko'paytiradi.
GC saqlanadigan domen boshqaruvchisi o'rmon uchun sxema ma'lumotlarini, barcha o'rmon domenlari uchun konfiguratsiya ma'lumotlarini va o'rmon ichidagi barcha katalog ob'ektlarining cheklangan to'plamlarini (faqat GC serverlari o'rtasida takrorlanadi) o'z ichiga oladi va katalog ob'ektlari va xususiyatlarini o'z ichiga oladi. sizning domeningiz.
Domen nazoratchilari har xil operatsiyalarning bosh rollariga ega bo'lishi mumkin. Operatsiyalar ustasi ko'p boshli ko'paytirish modelida bajarish uchun noqulay bo'lgan vazifalarni hal qiladi.
Bitta yoki bir nechta domen boshqaruvchisiga tayinlanishi mumkin bo'lgan beshta operatsiya bosh roli mavjud. Ba'zi rollar o'rmon darajasida, boshqalari domen darajasida noyob bo'lishi kerak.
ADning har bir o'rmonida quyidagi rollar mavjud:
|
| |
V
qatnashuvchi 
A - S. K. Ganiyev

- biometrik alomatlaming sog‘lom shaxsdan ajratib bo‘lmas-
ligi;
- biometrik alomatlami soxtalashtirishning qiyinligi.
Foydalanuvchini autentifikatsiyalashda faol ishlatiladigan bio
metrik alomatlar quyidagilar:
• barmoq izlari;
• qo‘l panjasining geometrik shakli;
• yuzning shakli va o‘lchamlari;
• ovoz xususiyatlari;
• ko‘z yoyi va to‘r pardasining naqshi.
Autentifikatsiyaning biometrik qismtizimi ishlashining namu
naviy sxemasi quyidagicha. Tizimda ro‘yxatga olinishida foydala-
nuvchidan o‘zining xarakterli alomatlarini bir yoki bir necha marta
namoyish qilinishi talab etiladi. Bu alomatlar tizim tomonidan
qonuniy foydalanuvchining qiyofasi sifatida ro‘yxatga olinadi.
Foydalanuvchining bu qiyofasi tizimda elektron shaklda saqlanadi
va o‘zini qonuniy foydalanuvchi deb da’vo qilgan har bir odamni
tekshirishda ishlatiladi. Taqdim etilgan alomatlar majmuasi bilan
ro‘yxatga olinganlarining mosligi yoki mos kelmasligiga qarab,
qaror qabul qilinadi. Iste’molchi nuqtayi nazaridan biometrik auten-
fikatsiyalash tizimi quyidagi ikkita parametr orqali xarakterlanadi:
• xatolik inkorlar koeffitsienti FRR (false-rejectrate);
• xatolik tasdiqlar koeffitsienti FAR (false-alarmrate).
Tizimning yashovchanligi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

Asosiy xususiyati
|
Ta’rif
|
Strategiya misollari
|
Hujumlarga qarshilik
|
Hujumlarni qaytarish strategiyalari
|
Haqiqiylikni tekshirish Kirishni boshqarish Shifrlash
Xabarlarni filtrlash Tizimni samaradorligini oshirish
Funksional ximoyalanganlik
|
Hujumlar va zararni aniqlash
|
Hujumlarni aniqlash va zararni baholash strategi-
yalari
|
Buzilishlarni aniqlash Butunlikni tekshirish
|
Hujumdan keyin muhim va to‘liq xizmatlarni tiklash
|
Zararni cheklash, buzilgan ma’lumotlar yoki funksiya- larni tiklash, xizmat muddati davomida asosiy xizmatlarni saqlash yoki
tiklash, to‘liq xizmatlarni tiklash strategiyalari.
|
Ortiqcha komponentlar Ma’lumotlarni qaytarish Tizimni zaxiralash va tiklash
Favqulodda vaziyatlarni rejalashtirish
|
Kelajakdagi hujumlarning samaradorligini pasaytirish uchun moslashish va
evolyutsiya
|
Tuzilishdan olingan
bilimlarga asoslangan tizimning yashovchanligini oshirish strategiyalari
|
Buzilishni aniqlash shabloni
|
Active Directory va DNS - Active Directory-ning eng yaxshi tajribalari

|
Active Directory-ning eng yaxshi tajribalari
|
bet | 9/9 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 43,7 Kb. | | #115742 |
Bog'liq Active Directory-ning eng yaxshi tajribalariActive Directory va DNS
Active Directory domen nomlari tizimidan foydalanadi.
Active Directory-dan foydalanib, kompyuterda akkauntlar yaratiladi, ular domenga ulanadi, kompyuterlar, domen kontrollerlari va tashkiliy bo'linmalar (OT) boshqariladi.
Active Directory ma'muriyat va yordamchi vositalar tomonidan boshqariladi. Quyidagi vositalar snap-in MMC (Microsoft Management Console) shaklida amalga oshiriladi:
Active Directory - foydalanuvchilar va kompyuterlar (Active Directory Users and Computers) sizga foydalanuvchilar, guruhlar, kompyuterlar va tashkiliy bo'linmalarni boshqarish imkonini beradi;
Active Directory - Domenlar va Ishonchlar (Active Directory Domains and Trastts) domenlar, domen daraxtlari va domen o'rmonlari bilan ishlashda ishlatiladi;
Active Directory - saytlar va xizmatlar (Active Directory saytlari va xizmatlari) sizga saytlar va pastki tarmoqlarni boshqarish imkonini beradi;
Resultant Policy to'plami joriy foydalanuvchi yoki tizim siyosatini ko'rish va siyosatdagi o'zgarishlarni rejalashtirish uchun ishlatiladi.
Microsoft Windows 2003 Server-da siz ushbu qismlarga bevosita Ma'muriy vositalar menyusidan kirishingiz mumkin.
Yana bir ma'muriy vosita - Active Directory Schema birikmasi - katalog sxemasini boshqarish va o'zgartirishga imkon beradi.
Active Directory ob'ektlarini boshqarish uchun keng qamrovli ma'muriy vazifalarni bajarishga imkon beradigan buyruqlar satri vositalari mavjud:
DSADD - Active Directory-ga kompyuterlar, kontaktlar, guruhlar, OP va foydalanuvchilarni qo'shadi.
DSGET - Active Directory-da ro'yxatga olingan kompyuterlar, kontaktlar, guruhlar, VUPlar, foydalanuvchilar, saytlar, subnetlar va serverlarning xususiyatlarini namoyish etadi.
DSMOD - Active Directory-da ro'yxatdan o'tgan kompyuterlar, kontaktlar, guruhlar, VUPlar, foydalanuvchilar va serverlarning xususiyatlarini o'zgartiradi.
DSMOVE - bitta ob'ektni domen ichidagi yangi joyga ko'chiradi yoki harakatlanmasdan ob'ekt nomini o'zgartiradi.
DSQXJERY - belgilangan belgilarga muvofiq Active Directory-dagi kompyuterlar, kontaktlar, guruhlar, VUPlar, foydalanuvchilar, saytlar, subnetlar va serverlarni qidiradi.
DSRM - ob'ektni Active Directory-dan o'chiradi.
NTDSUTIL - sayt, domen yoki server haqidagi ma'lumotlarni ko'rishga, ustalar operatsiyalarini boshqarishga va Active Directory ma'lumotlar bazasini saqlashga imkon beradi.
http://hozir.org
|
| |
Kompyuterni xavfsizligi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 160/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Kompyuterni xavfsizligi: avtonom tizim sifatida qaraladigan kompyuterda qayta ishlanadigan va saqlanadigan ma’lumotlar himoyasi bilan bog‘liq barcha muammolarni o‘z ichiga oladi.
Ushbu muammolar operatsion tizimlar va amaliy dasturlar, masalan, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi yoki korxona resurslarini boshqarish tizimi, shuningdek, o‘rnatilgan kompyuter qurilmalari yordamida hal qilinadi.
Tarmoq xavfsizligi: tarmoqdagi qurilmalarning o‘zaro ta’siri bilan bog‘liq barcha muammolarni anglatadi:
Aloqa liniyalari orqali ma’lumotlarning uzatilish davrida himoyalash;
Tarmoqqa masofadan ruhsat etilmagan murojaatlardan himoyalash.
Ba’zida kompyuter va tarmoq xavfsizligi muammolarini bir- biridan ajratish qiyin bo‘lsa ham, ular bir-biri bilan chambarchas bog‘liq, ammo tarmoq xavfsizligi o‘ziga xos xususiyatlarga ega.
Tarmoq xavfsizligining xususiyatlari:
Tarmoqda ishlayotgan vaqtingizda kompyuteringizdan boshqa foydalanuvchiga mantiqiy kirishkasbiy, lavozimli holat bo‘ladi. Bunday holatda axborot xavfsizligini ta’minlash uchun har bir foydalanuvchini nazoratga olish zarur, ya’ni ularni tarmoqda aniq belgilangan funksiyalari mavjud bo‘lishi va resurslarga murojaat qilish darajalari belgilab berilgan bo‘lishi zarur.
Tarmoq tabiati bo‘yicha yana bir turdagi xavf mavjud, ya’ni tarmoq bo‘ylab uzatilayotgan axborotni tutib olish va tahlil qilish, shuningdek «yolg‘on» trafiklarni yaratishdir. Tarmoq xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan vositalarni kattagina qismi aynan shu turdagi buzilishlarni oldini olishga qaratilgan.
Operatsion tizimning xavfsizlikda tutgan o‘rni
Operatsion tizim kompyuter tizimining xavfsizligida muhim rol o‘ynaydi, chunki u tizimning barcha qismlariga kirish huquqiga ega. Operatsion tizim darajasidagi har qanday zaifliklar butun tizimni hujum uchun ochadi. Operatsion tizim qanchalik murakkab va kuchli bo‘lsa, uning hujumlarga nisbatan zaiflik ehtimoli shunchalik yuqori bo‘ladi. Natijada, tizim ma’murlari o‘zlarining operatsion tizimlarini hujumlardan va mumkin bo‘lgan nosozliklardan himoya qilishning barcha vositalarini ko‘rib chiqishlari kerak.
|
| |
Брандмауэр - S. K. Ganiyev

access and control of hardware and software. Also, is a protective
barrier, consisting of several components (such as a router or
gateway that is running firewall software).
Брандмауэр с фильтрацией пакетов
- является маршру
тизатором или компьютером, на котором работает программное
обеспечение, сконфигурированное таким образом, чтобы отбра
ковывать определенные виды входящих и исходящих пакетов.
Paketlarni flltrlovchi brandmauer
- kiruvchi va chiquvchi
paketlami ma’lum xillarini brakka chiqarish maqsadida konfigurat-
siyalangan dasturiy ta’minot ishlaydigan marshrutizator yoki kom-
pyuter.
Packet-filtering firewall
- a router or computer on which the
software is running, configured so as to reject certain types of inco
ming and outgoing packets.
Брандмауэр экспертного уровня
- проверяет содержи
мое принимаемых пакетов на трех уровнях модели OSI -
сетевом, сеансовом и прикладном. Для выполнения этой задачи
используются специальные алгоритмы фильтрации пакетов, с
помощью которых каждый пакет сравнивается с известным
шаблоном авторизованных пакетов.
Nazorat savollari - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 159/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Nazorat savollari
Mijoz-server arxitekturasini tushuntiring.
Mijoz-server tuzilishi va asosiy tushunchalari.
Soket nima?
Soket ma’lumotlar tuzilishini tushuntiring.
Tarmoq operatsion tizimlari va ularning asosiy tarmoq xizmatlari.
E-mail arxitekturasini tushuntiring.
SMTP protokoli vazifasi va imkoniyatlari.
POP va IMAP protokollarining vazifalarini tushuntiring.
Tarmoq kompyuterlarini tashkil etish va boshqarish mexanizmlari.
Peer-to-peer arxitekturasini tushuntiring.
DHCP protokolini tushuntiring.
Tarmoq fayllarini tashkil etish va boshqarish mexanizmlari.
VIIIBOB. OPERATSION TIZIMLARDA XAVFSIZLIK MASALALARI
Operatsion tizimning asosiy xavfsizlik masalalari
Kompyuter xavfsizligi mavzusi juda keng bo‘lib, fizik va ma’muriy nazorat, shuningdek, avtomatik boshqaruv turlari masalalarini qamrab oladi. Kompyuter tizimlarida saqlanadigan ma’lumotlar hajmi oshgani sayin, axborotni himoya qilish zarurati ham oshadi. Ma’lumotni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish operatsion tizimlarning asosiy vazifalaridan biridir. Afsuski, ushbu maqsadga erishish tobora qiyinlashib bormoqda. Ma’lumotlarga ruhsatsiz kirish va foydalanishdan himoya qilish barcha operatsion tizimlarning asosiy vazifasiga aylanadi. Ushbu bobda operatsion tizimlar uchun kompyuter xavfsizligi masalalari ko‘rib chiqiladi.
Avtonom kompyuter tizimini turli xil yo‘llar bilan tashqi hujumlardan samarali himoya qilish mumkin, masalan, parol qo‘yish, qattiq diskni yechish va uni xafvsiz yerga (seyfga) joylash. Tarmoqda ishlaydigan kompyuterlarda xavfsizlikni ta’minlash ancha murakkab vazifadir.
Axborot tizimlarining xavfsizligi sohasida odatda ikkita muammo mavjud: kompyuter xavfsizligi va tarmoq xavfsizligi.
|
| |
Windows 2000 Mixed (aralash Windows 2000)

|
Windows 2000 Mixed (aralash Windows 2000)
|
bet | 8/9 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 43,7 Kb. | | #115742 |
Bog'liq Active Directory-ning eng yaxshi tajribalariWindows 2000 Mixed (aralash Windows 2000). Windows NT va Windows 2000/2003-ning har xil versiyalari kontrollerlariga ega bo'lishga ruxsat beriladi. Bundan tashqari, agar Windows 2000/2003 serverlari teng bo'lsa, unda NT server, yuqorida aytib o'tilganidek, faqat zaxira domen boshqaruvchisi sifatida ishlay oladi.
Windows 2000 Native (Tabiiy Windows 2000). Windows Server 2000/2003-da ishlaydigan kontrollerlarga ruxsat berilgan. Ushbu daraja ko'proq funktsionaldir, ammo uning cheklovlari mavjud. Masalan, siz domen kontrollerlarining nomini o'zgartira olmaysiz.
Windows Server 2003 oraliq (Windows Server 2003 Intermediate). Windows NT bilan bir qatorda Windows Server 2003 bilan ishlaydigan kontrollerlarga ruxsat beriladi. Masalan, Windows NT serverida ishlaydigan asosiy domen boshqaruvchisi W2K3 ga yangilanganda ishlatiladi. Ushbu daraja Windows 2000 Native darajasiga qaraganda biroz ko'proq funktsional imkoniyatlarga ega.
Windows Server 2003. Domenda faqat Windows Server 2003 bilan ishlaydigan domen kontrollerlariga ruxsat berilgan va ushbu darajada siz Windows Server 2003 katalog xizmatining barcha imkoniyatlaridan foydalanishingiz mumkin.
Domen o'rmonining funktsional darajasi domenlar bilan deyarli bir xil. Faqatgina istisno shundaki, Windows 2000 ning bitta darajasi mavjud bo'lib, unda o'rmonda Windows NT bilan ishlaydigan kontrollerlardan, shuningdek Windows Server 2000/2003 dan foydalanish mumkin.
Shuni ta'kidlash kerakki, domen va o'rmonning funktsional darajasini o'zgartirish qaytarib bo'lmaydigan ishdir. Ya'ni, orqaga moslik yo'q.
Korobko I. Active Directory - qurilish nazariyasi. // "Tizim ma'muri", № 1, 2004 yil - C. 90-94. ().
Markov R. Windows 2000/2003 domenlari - biz ishchi guruhdan voz kechamiz. // "Tizim ma'muri", № 9, 2005 yil - C. 8-11. ().
Markov R. Windows 2K serverini o'rnatish va sozlash. // "Tizim ma'muri", № 10, 2004 yil - C. 88-94. ().
Active Directory Service - Kengaytiriladigan va kengaytiriladigan Active Directory katalog xizmati (Active Directory) sizga tarmoq manbalarini samarali boshqarish imkonini beradi.
Faol katalog - bu tarmoq ob'ektlari to'g'risidagi ma'lumotlarning ierarxik ravishda tashkillashtirilgan saqlanadigan ombori, bu ma'lumotlarni topish va undan foydalanish uchun qulay vositalarni ta'minlaydi. Active Directory ishlaydigan kompyuterga domen boshqaruvchisi deyiladi. Deyarli barcha ma'muriy vazifalar Active Directory bilan bog'liq.
Active Directory texnologiyasi standart Internet protokollariga asoslangan va tarmoq tarkibini aniq aniqlashga yordam beradi, Active Directory domenini noldan qanday foydalanish haqida batafsilroq ma'lumotni bu erda o'qing ..
|
| |
MAC manzil - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 123/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
MAC manzil
Tarmoq bo‘ylab ma’lumotlarni uzatishda tarmoqqa ulangan har bir qurilmaning MAC manzilidan (fizik manzil deb ham nomlanadi) foydalaniladi. MAC manzil («Media Access Control» – qurilmaga kirishni boshqarish) ma’lumotlar uzatish tarmog‘i qurilmasining har bir tarmoq interfeysiga beriladigan noyob identifikator hisoblanadi. Har bir tarmoq qurilmasi o‘zining 6 bayt o‘lchamli MAC manziliga ega.
IEEE standartlari 4 qismga bo‘lingan 48 bitli MAC manzilni aniqlaydi (6.7- rasm).
48 bit
Ular quyidagi vazifalar uchun mo‘ljallangan:
birinchi bit qaysi kadr – yakka (0) yoki guruhli (1) manzillash uchun mo‘ljallanganligini bildiradi;
ikkinchi bit MAC manzil global (0) yoki lokal (1) ma’muriy boshqariladigan ekanligini ko‘rsatadi.
22 bit - ishlab chiqaruvchining identifikatori hisoblanadi;
24 bit - tarmoq qurilmasining har bir interfeysi uchun mustaqil ravishda ishlab chiqaruvchi tomonidan tanlanadi.
Odatda, MAC manzil «-» yoki «:» belgisi bilan ikkitadan guruhga ajratilgan 12 ta o‘n olti xonali raqamlar ko‘rinishida yoziladi.
Misol: 000100001111000100001110001000111010001011010000
10-F1-0E-23-A2-D0 yoki 10:F1:0E:23:A2:D0
IP-manzil
Bugungi kunda IP (Internet Protocol) manzillarning ikki turi mavjud, ular IPv4 (Internet Protocol version 4) va IPv6 (Internet Protocol version 6). Bu protokol orqali nafaqat Internet tarmog‘i elementlarini manzillash, balki mahalliy tarmoqda ham foydalanuvchilarga noyob manzillarni berish mumkin. Manzillash orqali tarmoq foydalanuvchilari bir-biridan farqlanadi va paketlar aniq belgilangan foydalanuvchiga yetib borishi kafolatlanadi.
IPv4 protokoli. IP protokolining 4-versiyasida (IPv4) tarmoq manzili 32 bit uzunlikka ega. Mavjud bo‘lgan manzillar soni 232 darajasini tashkil etadi. O‘qish qulay bo‘lishi uchun IPv4 tarmoq manzillari nuqtalar yordamida 4 baytga (oktetga) ajratiladi, shuningdek, IP-manzildagi har bir bayt o‘nlik sanoq tizimidagi sonlar bilan yoziladi.
Misol:
11000000 10101000 00001010 00000001
11000000.10101000.00001010.00000001
192.168.10.1
|
| |
Nazorat savollari - S. K. Ganiyev

turkumlash asosiy va keng tarqalgan turkumlash hisoblanadi (7.1-
rasm).
7.1-rasm. Yashash makoni bo‘yicha kompyuter viruslarining
turkumlanishi.
Fayl viruslari
bajariluvchi fayllarga turli usullar bilan kiritiladi
(eng ko‘p tarqalgan viruslar xili), yoki fayl-yo‘ldoshlami (kompa-
non viruslar) yaratadi yoki faylli tizimlarni (link-viruslar) tashkil
etish xususiyatidan foydalanadi.
Ekspert sathidagi brandmauer

filtering algorithms by which each packet is compared with the
known pattern of authorized packets.
Верификация
- процесс сравнения двух уровней специ
фикации средств вычислительной
техники или их комплексов-
на надлежащее соответствие. В программировании доказатель
ство правильности программ. Различают два подхода к верифи
кации: статические и конструктивные методы.
Verifikatsiya
- hisoblash vositalari yoki ulaming kompleksi
spetsifikatsiyasining ikki sathini tegishli
moslikka taqqoslash jara-
yoni. Dasturlashda - dastur to‘g‘riligining tasdig‘i. Verifikatsiyaga
ikkita yondashish farqlanadi: statik va konstruktiv usullar.
Verification
- the process of comparing two levels of spe
cification of computer equipment or systems for proper alignment.
Also - programming proof of the correctness of programs. There are
two approaches to verification: static and constructive methods.
Взламывание пароля
- техника (способ) тайно получать
доступ к информационной системе (сети), в которой нападаю
щая сторона с помощью вскрывателя паролей пробует угадать
(подобрать) или украсть пароли.
Parolni buzib ochish
- axborot tizimidan (tarmog‘idan) yashi-
rincha foydalanish texnikasi (usuli) bo‘lib,
hujum qiluvchi taraf
parollami fosh qiluvchi yordamida parollami aniqlashga (tanlashga)
yoki o‘g‘rilashga urinib ko‘radi.
Tarmoq OT larining turlari

|
Tarmoq OT larining turlari
|
bet | 127/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Kompyuterlar o‘rtasida funksiyalarni taqsimlanishiga qarab, ular ajratilgan server yoki klient tuguni rolida namoyon bo‘lishadi. Tarmoq quyidagi sxemalar asosida qurilgan bo‘lishi mumkin:
Server va klient funksiyalari birlashtirilgan kompyuterlardan tashkil topgan tarmoq – birrangli tarmoq;
Klient va server asosida qurilgan tarmoqlar – ajratilgan serverli tarmoq;
Barcha turdagi tugunlardan tashkil topgan tarmoq – gibrid tarmoq deb nomlanadi.
Birrangli tarmoqlarda barcha kompyuterlar bir-birlarining resurslaridan foydalanishda tengdir. Har bir foydalanuvchi, uning hohishiga binoan, kompyuteridagi har qanday resursni umumiy deb e’lon qilishi, shundan so‘ng boshqa foydalanuvchilar undan foydalanishlari mumkin. Birrangli tarmoqlarda barcha kompyuterlarga operatsion tizim o‘rnatilgan bo‘lib, u tarmoqdagi barcha kompyuterlarga teng imkoniyatlarni taqdim etadi. Ushbu turdagi tarmoq operatsion tizimlari birrangli operatsion tizimlar deb nomlanadi. Shubhasiz, birrangli operatsion tizimlar tarmoq xizmatlarining ham server, ham mijoz komponentlarini o‘z ichiga olishi kerak. Birrangli operatsion tizimlar sifatida Windows 2000 Professional, Windows XP/Vista lar xizmat qilishi mumkin. O‘z navbatida tarmoqda o‘z resurslarini bo‘lishishni istamaydigan foydalanuvchilar ham uchraydi. Bunday holda, ularning operatsion tizimlarining server imkoniyatlari faollashtirilmaydi va kompyuterlar faqat mijoz rolini o‘ynaydi.
Ajratilgan serverli tarmoqda operatsion tizim
Ajratilgan serverlari bo‘lgan tarmoqlarda maxsus server roli uchun optimallashtirilgan tarmoq operatsion tizimlari qo‘llaniladi. Ushbu tarmoqlarda foydalanuvchi kompyuterlari mijoz operatsion tizimlari boshqaruvida ishlaydi. Server sifatida ishlash uchun ixtisoslashgan operatsion tizimlar, server operatsiyalari
samaradorligini oshirishning tabiiy usulidir. Agar tarmoqda yuzlab va hatto minglab foydalanuvchilar bo‘lsa, umumiy resurslarga yuboriladigan so‘rovlarning intensivligi juda katta bo‘lishi mumkin va server ushbu so‘rovlar oqimini hech qanday kechiktirmasdan bajara oladi. Ushbu muammoning aniq yechimi, server sifatida kuchli qurilma platformasi va server funksiyalari uchun optimallashtirilgan operatsion tizimga ega kompyuterdan foydalanishdir. Ajratilgan serverli operatsion tizimlar sifatida Windows server NT/2008/2012/2016/2019, Solaris, Linux, FreeBSD va boshqalarni aytishimiz mumkin.
|
| |
Ehtiyoj 
(talab) - Innovatsion va amaliy loyihalar

noqulay kelganda barcha bug‘doy navlarida bir xil zang
kasalliklari tarqalishi yoki issiqdan zarar ko‘rishi
kuzatilmoqda. Mahalliy seleksiyada esa bu kasallikka
chidamli hamda yuqori haroratga bardoshli navlar yaratish
uchun boshlang‘ich ashyo yetarli emas. Bug‘doyning D-
genomga tegishli bo‘lgan
Aegilops L., turkumi vakillari esa
zang kasalliklariga o‘ta chidamli va yuqori haroratga
bardoshli. Lekin bu turkum vakillari O‘zbekiston sharoitida
yaxshi o‘rganilmagan va bugungi seleksiya jarayonida
qo‘llash uchun katta ehtiyoj mavjud.
7. Yaratiladigan yangi ishlanma
(mahsulot, texnologiya) ning
xorijiy analoglaridan qiyosiy
ustunligini
ko‘rsatuvchi
indikatorlar
Mahalliy
Aegilops L. turkum turlarining D- genom maqsadli
kolleksiyasi
asosida
yangi
mahaliy
tuproq-iqlim
sharoitlarida
moslashgan
yangi
navlarini
yaratish,
kontinental iqlim sharoitida turg‘un hosil bera olish kabi
xususiyatlari bilan, chetdan olib kelayotgan navlardan ustun
turadi.
Aegilops L. turkum turlarining D- genomi asosida
yaratilgan yangi yumshoq bug‘doy navlari urug‘lik
tannarxini pasayishiga imkon beradi. Chetdan kelayotgan 1
kg urug‘lik o‘rtacha 20 000 so‘mdan fermerlarga
sotilayotgan bo‘lsa, o‘zimizda yetishtirilgan orginal urug‘lar
10-12 ming so‘mni tashkil etadi. Loyiha yakunida olingan
seleksion manbalar asosida import o‘rnini bosuvchi yangi
yumshoq bug‘doy navlarini yaratish imkonini beradi.
Ilmiy-tadqiqot natijalari

|
Ilmiy-tadqiqot natijalari Pdf ko'rish
|
bet | 114/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)Ilmiy-tadqiqot natijalari: O‘rmon xo‘jaligi ilmiy-tadqiqot Institutida tashkil etilgan
mahalliy yong‘oq navlari va formalari kolleksiyasidan serhosil, kasalliklarga va sovuqqa
chidamli, meva sifati jixatidan jahon standartlariga mos keladigan, bakterial rak kasalligiga
chidamli navlar tanlab olinadi va ularni in vitro usulda mikroklonal ko‘paytiriladi va bakterial
rak kasalligiga chidamli, genetik jihatdan bir xil bo‘lgan ko‘chatlar yetishtiriladi. Ushbu
ko‘chatlar asosida plantasiyalar tashkil etiladi va ichki va tashqi bozor uchun raqobatdosh
mevalar yetishtiriladi.
Natijalarni sinovdan o‘tkazish va joriy qilish: Istiqbolli va bakterial rak kasalligiga
chidamli mahalliy yong‘oq navlarini to‘qima kulturasi asosida in vitro usulda ko‘paytirish
qisqa vaqt ichida ko‘paytirish va ushbu jarayonda materiallarning genetik o‘ziga xosligini
saqlab qolish imkonini beradi, in vitro usulda ko‘paytirilgan ko‘chatlar yong‘oq
plantasiyalariga ega bo‘lgan fermer xo‘jaliklariga yetkazib beriladi, natijada har yili chet
davlatlardan ko‘chat sotib olishga sarflangan mablag‘ tejaladi. In vitro usulda ko‘paytirilgan
ko‘chatlar erta hosilga kiradi, daromadi yuqori bo‘ladi va ko‘chatlar genetik jihatdan bir xil
bo‘lganligi uchun, ularni parvarishlash nisbatan oson bo‘ladi; kasallangan ko‘chatlarga ishlov
berish uchun qo‘llaniladigan kimyoviy vositalar va jarayonlardan voz kechiladi va ularga
sarflanadigan mablag‘ tejaladi, tuproq ifloslanishi oldi olinadi, ekologik toza mahsulot
yetishtiriladi.
So‘ngra, in vitro usulda ko‘paytirilgan mahalliy yong‘oq navlari ko‘chatlarini
parvarishlash agrobiotexnologiyasi ishlab chiqiladi. Yosh mutaxassislar jalb etilib, olib
borilgan tadqiqotlar asosida falsafa doktori (PhD) dissertasiyasi bajariladi va himoya etiladi.
Ilmiy natijalarni chop etish: Tadqiqot natijalari bo‘yicha intellektual mulk obyektlariga
tegishli hujjatlar olinadi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestasiya komissiyasi ro‘yxatidagi
va Web of Science hamda Scopus ma’lumotlar bazasida indeksasiyalangan jurnallarda
maqolalar chop etiladi.
1,8 mlrd so‘m
|
| |
*Amaliy loyihaning umumiy moliyalashtirish hajmi

2-ilova
1a-SHAKL
Ilmiy-tadqiqot ishlariga davlat buyurtmasi talablariga muvofiq amaliy va innovasion loyihalar tanlovi
mavzusini shakllantirish bo‘yicha
ASOSNOMA
1. Davlat buyurtmasi bo‘yicha
e’lon
qilinadigan
ilmiy
loyihalar tanloviga tavsiya
etilayotgan mavzu nomi
In vitro usulida istiqbolli mahalliy yong‘oq navlarining
bakterial shish
(Agrobacterium tumefaciens) kasalligiga chidamli
ko‘chatlarini yetishtirish va plantasiyalar yaratish.
Выращивание сеянцев перспективных местных сортов
грецкого ореха, устойчивш к бактериалной опухоли
(Agrobacterium tutnefakiens) in vitro и создание плантаций.
Cultivation оf seedlings оf promising local walnut varieties
resistant to bacterial tumоr (Agrobacterium tumefakiens) in vitro
and creating plantations
2. Yo‘llanma xat raqami va
sanasi
3. Ilmiy
loyiha
mavzusi
tashabbuskori (ilmiy tashkilot
nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti
4. Taklif
etilayotgan
mavzu
doirasida
ilgari
bajarilgan/bajarilayotgan
fundamental,
amaliy
va
innovasion loyihalar natijalari
tahlili
Shu kunga qadar istiqbolli va bakterial shish
(A. tumefaciens)
kasalligiga chidamli mahalliy yong‘oq navlarini
in vitro usulida
mikroklonal ko‘paytirish bo‘yicha loyihalar bajarilmagan. Butun
dunyo bo‘ylab mashhur bo‘lgan yong‘oq navlari, jumladan
Chandler navi asosida 2017-2020 yillarda Samarqand, Jizzax,
Qashqadaryo
viloyatlarida
plantasiyalar
tashkil
etilgan.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ushbu navlar O‘zbekiston
iqlimiga to‘liq moslasha olmadi, ya’ni erta kuzgi sovuqda
zararlanish va turli kasalliklar (bakterial rak va h.k ) bilan
kasallanish foizi yuqori ko‘rsatkichni namoyon qildi. Shu
sababdan, mamlakatimiz turli hududlarida o‘sayotgan turli
mahalliy navlar orasidan, sovuqqa va turli kasalliklarga chidamli
navlar tanlab olingan, ammo ularni
in vitro usulda ko‘paytirish
texnologiyasi ishlab chiqilmagan.
Mavzu doirasida bajariladigan loyihaning 
moliyalashtirish hajmining asoslanganligi 
Uch yillik smetasi ilova qilinadi. 
10

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universitetidan innovatsion va amaliy loyihalar tanloviga
taklif etilayotgan ilmiy-texnik loyiha
Ilmiy-texnik loyiha
Mavzusi
Loyiha bajarilishidan kutilayotgan natija
Loyihaning yillik
moliyalashtirish
hajmi
“O‘zbek
ayollar
adabiyoti
va
adabiyotshunosligi
vakilalarining
ijodiga
bag‘ishlangan
elektron
platformasini ishlab chiqish va joriy
qilish
”
Tadqiqot shakli: amaliy bo‘lib, ayollar adabiyoti hamda adabiyotshunosligi
vakilalari va ularning merosini tadqiqot doirasiga birlashtirish va platformasini yaratish,
asosan, o‘z davri adabiyoti va ijtimoiy voqeligi asosida amalga oshirilib, ularning ijtimoiy
voqelikdagi o‘rni ko‘rsatilishi bo‘yicha amaliy loyiha bajariladi.
*Amaliy loyihaning umumiy moliyalashtirish hajmi 2,5 mlrd so‘m va bajarililishi uch yilga mo‘ljallangan

2-ilova
1a-ShAKL
Ilmiy-tadqiqot ishlariga davlat talablariga muvofiq amaliy va innovatsion loyihalar
tanlovi muvzusini shakllantirish bo‘yicha
Asosnoma
1.
Davlat
buyurtmasi
bo‘yicha
e’lon
qilinadigan ilmiy loyihalar tanloviga tavsiya
etilayotgan mavzu nomi
Zamonaviy bioindikatsiya metodlari yordamida
Janubi-G‘arbiy
O‘zbekiston suv havzalarini
ifloslanganlik darajasini baholash va ularning
raqamli kartalarini yaratish.
2.
Yo‘llanma xat raqami va sanasi
3.
Ilmiy loyiha mavzusi tashabbuskori (ilmiy
tashkilot nomi)
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat
universiteti
4.
Taklif etilayotgan mavzu doirasida ilgari
bajarilgan, bajarilayotgan fundamental,
amaliy va innovatsion loyihalar natijalarini
tahlili
Zamonaviy bioindikatsiya metodlari yordamida
nafaqat Janubi-G‘arbiy, balki butun O‘zbekiston
davlati miqyosida suv havzalarini ifloslanganlik
darajasini baholash va ularning raqamli kartalarini
yaratish metodologiyasi ishlab chiqilmagan.
5.
Qulga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan
yakuniy
natija
(maxsulot,
ishlanma,
texnologiya) ning tavsifi
Zamonaviy bioindikatsiya metodlari yordamida
Janubi-G‘arbiy
O‘zbekiston
suv
havzalari
ifloslanganlik darajasini baholash va ularning
raqamli kartalarini yaratish metodologiyasini ishlab
chiqish.
6.
Ehtiyoj (talab)ning mavjudligi (etarliligi)
to‘g‘risida tahliliy ko‘rsatgichlar
Hozirgi kunda suv havzalari ifloslanganlik
darajasini baholash tizimi ayrim kimyoviy va
biologik ko‘rsatgichlargagina asoslangan, ammo
ularning
ko‘rsatgichlari
suv
havzalarining
ichimlikka
yaroqliligi
ko‘rsata
olmaydi.
Shuningdek, bu metodlardan foydalanish ko‘p
vaqtni oladi hamda qimmatbaho asbob-uskunalar
talab etadi.
Suv
havzalari
ifloslanganlik
darajasini
aniqlashning eng ishonchli, eng oddiy va kam
xarajatli metodi bioindikatsiya usulidir. Dunyoning
rivojlangan mamlakatlarida bu usulga to‘liq
o‘tilgan.
7.
Yaratilgan yangi ishlanma (maxsulot,
texnologiya)ning
xorijiy
analoglaridan
qiyosiy ustunligini ko‘rsatuvchi indikator
Xorijiy mamlakatlarda suv sifatini aniqlashning
zamonaviy usuli bioindikatsiyadan foydalanish
metodini yanada kengaytiradi, ulardan farqli
ravishda suv havzalarini ifloslanganlik darajasini
baholash va ularning raqamli kartalarini yaratish
metodologiyasi ishlab chiqiladi.
8.
Yaratilgan yangi ishlanma (texnologiya)
asosida maxsulotlar ishlab chiqarishning
resurslar xom-ashyo bazasining va zarur
infratuzilmaning mavjudligi
Respublika, qolaversa xorij ilm-fan, ta’lim,
zamonaviy bioindikatsiya metodlari yordamida
Janubi-G‘arbiy
O‘zbekiston suv havzalarini
ifloslanganlik darajasi baholanadi va ularning
raqamli kartalarini yaratish metodologiyasini ishlab
chiqishdan iborat.
Qo‘lga 
kiritilishi - Innovatsion va amaliy loyihalar

|
Innovatsion va amaliy loyihalar Pdf ko'rish
|
bet | 116/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)5. Qo‘lga
kiritilishi
rejalashtirilayotgan
yakuniy
natija (mahsulot, ishlanma,
texnologiya)ning tavsifi
O‘zbekistonda keng tarqalgan mahalliy yong‘oq navlari va
formalari orasidan bakterial rak kasalligiga chidamli navlar
tanlanadi, ularni in vitro usulda ko‘paytirishning optimal
sharoitlari ishlab chiqiladi hamda ushbu texnologiya asosida
ko‘chatlar yetishtiriladi. Mazkur texnologik jarayonni amalga
oshirish orqali xorijiy davlatlardan ko‘chat sotib olishga
sarflangan mablag‘ 60% gacha tejaladi, shuningdek,
ko‘chatlarning bakterial shish bilan kasallanish darajasi 80 %
gacha kamayadi. Ko‘chatlar kasallanishining kamayishi sababli,
hosildorlik 25-30% gacha ortadi.
6. Ehtiyoj
(talab)
ning
mavjudligi
(yetarliligi)
to‘g‘risida
tahliliy
ko‘rsatkichlar
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2017-2020 yillarda Samarqand va
Jizzax viloyatlarida Chandler navi asosida 10 ming gektardan
ortiq maydonda plantasiyalar yaratilganligi inobatga olinganda,
istiqbolda faqat Samarqand viloyatining adir hududlarida kamida
5 ming gektar yong‘oqzorlar barpo etish rejalashtirilgan.
Shuningdek, ushbu hududlardagi aholining shaxsiy tomoqalari
uchun ham tezpishar, kasallikdan holi ko‘chatlarga ehtiyoj yuqori.
7. Yaratiladigan yangi ishlanma
(mahsulot, texnologiya) ning
xorijiy analoglaridan qiyosiy
Yaratiladigan ko‘chatlar o‘zining xorijiy va mahalliy
analoglaridan quyidagi ijobiy xususiyatlari bilan farqlanadi:
mahalliy navlar asosida yaratiladi;
bakterial shish kasalligiga chidamli;
ustunligini
ko‘rsatuvchi
indikatorlar
arzon.
|
| |
Yaratiladigan yangi ishlanma

|
Yaratiladigan yangi ishlanma Pdf ko'rish
|
bet | 117/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)8. Yaratiladigan yangi ishlanma
(texnologiya)
asosida
mahsulot/xizmat
ishlab
chiqarishning resurs/ xom-
ashyo bazasining va zarur
infratuzilmaning mavjudligi
Yangi ishlanmani bajarishda amaliy tajribalar SamDU
Molekulyar biotexnologiya ilmiy-tadqiqot laboratoriyasi va SAG
AGRO MChJ Bog‘bon in vitro laboratoriyasi bilan hamkorlikda
olib boriladi. Jizzax viloyati G‘allaorol tumanida 1 gektar va
Samarqand viloyati Bulung‘ur tumanida 2 gektar, jami 3 gektar
maydonda plantasiyalar tashkil etiladi.
9. Mavzu
doirasida
bajariladigan
loyihaning
moliyalashtirish
hajmining
asoslanganligi
Taklif etilayotgan loyihaning moliyalashtirish hajmining ikki
yillik smetasi ilova qilinadi.
10. Taklif etilayotgan mavzuning
manfaatdor tarmoq (xo‘jalik
boshqaruvi
organi)
bilan
kelishilganligi
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovasiyalar
vazirligi, Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi, O‘rmon xo‘jaligi
davlat qo‘mitasi.
Izoh: tanlovga tavsiya etilayotgan mavzu asosnomasi zarur hollarda ilmiy tashkilot (mavzu
tashabbuskori) ning yuqori turuvchi vazirlik/idorasi tomonidan tashkil etiladigan muvofiqlashtiruvchi
kengash muhokamasi natijalariga ko‘ra ishlab chiqilishi mumkin.
Asosnomani shakllantirishga
mas’ul ekspert – vazirlik (idora) ning
mas’ul xodimi (FIO, lavozimi)
____________________
(imzo)
Vazirlik (idora)ning mas’ul
tuzilmasi (boshqarmasi) boshlig‘i, (FIO) ____________________
(imzo)
sana
|
| |
Yaratiladigan yangi ishlanma

|
Yaratiladigan yangi ishlanma Pdf ko'rish
|
bet | 126/214 | Sana | 26.01.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #146421 |
Bog'liq Сайтга Joriy etishga tayyor ishlanmalar (2)8. Yaratiladigan yangi ishlanma
(texnologiya) asosida mahsulot
(xizmat) ishlab chiqarishning
resurs (xom-ashyo) bazasining va
zarur
infratuzilmaning
mavj
udligi
Ilmiy loyiha uсhun Zarafshon milliy tabiat bog‘i mintaqasi
sharoitida dala ekinlarining yil bo‘yi zahirasi amalga
oshiriladi. Universitetimiz va kafedrada amalga oshirish
uchun ilmiy salohiyat, o‘simlik turlari urug‘ zahiralari va
lаbоrаtоriуа ihozlari mavjud. Bular yo‘qolib borayotgan flora
va fauna turlarini tiklash va ko‘paytirishga imkon yaratadi.
9. Mavzu doirasida bajariladigan
loyihaning
moliyalashtirish
hajmining asoslanganligi
Loyiha uchun so‘ralayotgan mablag‘ oylik, ishlanmalarni
amaliyotga joriy qilish, asbob-uskunalar sotib olish harnda
ilmiy adabiyotlar, tavsiya va, maqolalar chiqarishga ustama
xarajatlar uсhun sarflanadi. Ilova qilinayotgan loyiha
smetasini moliyalashtirish esa bozorli iqtisodiyot negizida
aholini yil bo‘yi moddiy ne’matlar mo‘l-ko‘lligi, shuningdek,
ichki va tashqi bozor uchun investorlar hamda ekoturizm
jozibadorligni ta’min etadi.
10. Taklif etilayotgan mavzuning
manfaatdor tarmoq (xo'jalik
Zarafshon milliy tabiat bog'iga yaqin joylashgan faohyat
ko'rsatayotgan fermer, dehqon xo'jalagi va tomorqa yer
egalari mazkur loyihani amalga oshishidan manfatdordirlar.
boshqaruvi
organi)
bilan
kelishilganligi
Izoh: tanlovga tavsiya etilayotgan mavzu asosnomasi zarur hollarda ilmiy tashkilot (mavzu tashabbuskori)
ning yuqori turuvchi vazirlik/idorasi tomonidan tashkil etiladigan muvofiqlashtiruvchi kengash muhokamasi
natijalariga ko‘ra ishlab chiqilishi mumkin;
|
| |