nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sinov savollari? - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

63-MAVZU
Matnlarni yaratish, tahrirlash va formatlash.
1.1.O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1.Matn muxarriri imkoniyatlari.
2.Matnni tahrirlash va kiritish.
3.Matnlarni kiritish va saqlash.
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda Matnlarni yaratish, tahrirlash va formatlash
haqida umumiy tasavvur va tushunchalarni shakllantirish.
O’qitish natijasi: Matnlarni yaratish, tahrirlash va formatlash bo`yicha mavzuni
o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida
shakllanadigan
bilim,
ko’nikma
yoki
kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Matn muxarriri imkoniyatlari
roli va o’rni haqida ma’lumot
berish.
2. Matnni tahrirlash va kiritish,
mazmuni va vazifalarini yoritib
berish.
3. Matnlarni kiritish va saqlashni
ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Matn muxarriri imkoniyatlari roli va o’rni haqida
aytib beradilar.
2.Matnni tahrirlash va kiritish, mazmuni va
vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3. Matnlarni kiritish va saqlashni sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza, tushuntirish, blis-so’rоv, klaster.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali, slaydlar, kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
-modda. Soliq organida hisobga qoʻyish tartibini buzish

million soʻmdan kam boʻlmagan miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.
(OʻzR 21.04.2021-y.
OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi sanksiya)
(2-q.)
Ushbu Kodeksning 131-moddasida nazarda tutilgan hollarda soliq solish obyekti
boʻyicha soliq organlarida hisobga qoʻyish muddatlari buzilganda, agar hisobga qoʻyishning
belgilangan muddatidan oʻtishi:
oʻttiz kundan koʻp boʻlmaganda, - bir million soʻm miqdorida jarima solishga sabab boʻladi;
oʻttiz kundan koʻp boʻlganda, - ikki million soʻm miqdorida jarima solishga sabab boʻladi.
(3-q.)
Chet el yuridik shaxsi tomonidan Oʻzbekiston Respublikasi hududida doimiy
muassasasini tashkil etishga olib keluvchi faoliyatning soliq organida hisobga qoʻymasdan amalga
oshirilishi -
bunday faoliyatni amalga oshirish boshlangandan haqiqatda hisobga qoʻyilgan sanagacha
boʻlgan davrda olingan daromaddan oʻn foiz miqdorida, lekin oʻn million soʻmdan kam boʻlmagan
miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.
(4-q.)
Jismoniy shaxs tomonidan tadbirkorlik faoliyatini yakka tartibdagi tadbirkor sifatida
davlat roʻyxatidan oʻtmasdan amalga oshirish, -
bunday faoliyatdan olingan daromadlarning oʻn foizi miqdorida, lekin bir million soʻmdan
kam boʻlmagan miqdorda jarima solishga sabab boʻladi.
220-modda. Soliq hisobotini taqdim etish tartibini buzish
(OʻzR 29.12.2021-y. OʻRQ-741-son Qonuni tahriridagi modda matni)
(Oldingi tahririga qarang)
Soliq hisobotini oʻz vaqtida taqdim etmaganlik uchun soliq toʻlovchi boʻlgan yuridik
shaxsning mansabdor shaxsi yoki soliq toʻlovchi boʻlgan jismoniy shaxs maʼmuriy javobgarlikka
tortiladi.
-modda. Shikoyat berish tartibi - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(8-q.)
Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasining normativ xususiyatga ega
boʻlmagan hujjatlari, ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan sud
tartibida shikoyat qilinadi.
(9-q.)
Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan soliq organlarining hujjatlari (shu jumladan
normativ hujjatlari), ular mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan sud tartibida
shikoyat qilish Oʻzbekiston Respublikasining qonun hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda amalga
oshiriladi.
(10-q.)
Shikoyat bergan shaxs shikoyat boʻyicha qaror qabul qilinishiga qadar uni koʻrib
chiqayotgan soliq organiga yozma ariza yuborish yoʻli bilan shikoyatni toʻliq yoki qisman chaqirib
olishi mumkin.
(11-q.)
Shikoyatni chaqirib olish uni bergan shaxsni oʻsha asoslarda shikoyat bilan takroran
murojaat qilish huquqidan mahrum etadi.
-misol - Buxgalteriya hisobi va audit

1-misol. Audit o’tkazilishi rejalashtirilayotgan korxonada risk darajasi past bo’lib, auditorlik risklar maqbul to’plamining eng yuqori chegarasi 5% ga teng. Korxona xalq xo’jaligining nisbatan barqaror tarmog’ida faoliyat ko’rsatganligi uchun ichki xo’jalik riski (IR) 70%ga teng deb olindi. Nazorat vositalari riski (CR) esa 40% ga teng deb baho-langan. CHunki mijoz-korxonada ichki nazorat tizimining yaxshi yo’lga qo’yil-ganligi va oldingi o’tkazilgan auditorlik tekshiruvlarining natijalariga ko’ra auditorlar tomonidan jiddiy kamchiliklar ko’rsatilmaganligi aniqlangan.
YUqorida tahlil qilingan formulaga muvofiq aniqlan-maslik riski:
Demak, mohiyatan o’tkaziladigan testlar bo’yicha auditor uchun ishonchlilik darajasi 82, 1% ga teng (100%-17,9%).
2-misol. Mijoz korxonada auditorlik riski yuqori. Bunda ham auditorlik risklar maqbul to’plamining eng yuqori chegarasi 5% ga teng deb olingan. Ichki xo’jalik riski (IR) 90% ga teng deb baholangan. CHunki bu korxona auditor uchun yangi mijoz bo’lib, uning faoliyat sohasi xorijiy investitsiyalarga asoslangan yuqori texnologiyalar bilan tavsiflanadi. Nazorat vositalarining riski (CR) esa 80% ga teng deb baholangan. CHunki dastlabki test sinovlari va kuzatish natijalariga ko’ra ichki nazorat tizimining kuchsizligi, korxona rahbarining yakkahokimlik uslubida ish yuritishi hamda auditorlarga tazyiq o’tkazishi aniqlangan. Bunda aniqlanmaslik riski (DR) qo’yidagicha:
Bu misolda mohiyatan o’tkaziladigan tekshiruv (test) lardan kutilayotgan ishonchlilik darajasi 93,1% ga teng (100,0%-6,9%). Demak, auditor tanlash ko’lamini kengaytirishi zarur.
Ichki xo’jalik riski va nazorat vositalari riskining turli kombinatsiyalari bilan aniqlanmaslik riski o’rtasida o’zaro teskari bog’liqlik mavjud.
Auditorlik risklar to’plami elementlarining
har xil darajadagi o’zaro bog’liqligi.
|
yuqori
|
o’rtacha
|
past
|
Bunda ruxsat etilishi mumkin bo’lgan aniqlanmaslik riskining darajalari quyidagicha:
|
yuqori
|
eng past
|
pastroq
|
o’rtacha
|
o’rta
|
pastroq
|
o’rtacha
|
yuqori
|
past
|
o’rtacha
|
yuqori
|
eng yuqori
|
Bu bog’liqlikni quyidagicha tasniflash mumkin:
a) ichki xo’jalik riski va nazorat vositalari riski ko’rsatkichining yuqoriligi auditordan tekshiruvni aniqlan-maslik riski ko’rsatkichini imkon qadar pasaytiradigan qilib tashkil etishni va shu bilan birga umumiy auditorlik riskini maqbul darajaga keltirishni talab etadi.
b) ichki xo’jalik riski va nazorat vositalari riski ko’rsatkichlarining pastligi auditorga tekshiruv chog’ida yuqori-roq aniqlanmaslik riskiga yo’l qo’yishiga imkon beradi va shunda umumiy auditorlik riskining maqbul ko’rsatkichiga ega bo’ladi.
|
VIII BOʻLIM - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

VA ULARNI SODIR ETGANLIK
UCHUN JAVOBGARLIK
27-bob. Soliqqa oid huquqbuzarliklar
sodir etganlik uchun
javobgarlik toʻgʻrisidagi umumiy qoidalar (210 - 218-moddalar)
28-bob. Soliqqa oid huquqbuzarliklar va ularni
sodir etganlik uchun javobgarlik (219 - 227-moddalar)
29-bob. Soliq toʻgʻrisidagi
qonunchilikni buzganlik
uchun banklarning javobgarligi (228 - 229-moddalar)
27-BOB. SOLIQQA OID HUQUQBUZARLIKLAR
SODIR ETGANLIK UCHUN JAVOBGARLIK
TOʻGʻRISIDAGI UMUMIY QOIDALAR
210-modda. Soliqqa oid
huquqbuzarlik tushunchasi
211-modda. Javobgarlikka tortilishi lozim boʻlgan shaxslar
212-modda. Javobgarlikka tortishning
umumiy shartlari
213-modda. Javobgarlikka tortishni istisno etuvchi holatlar
214-modda. Soliqqa oid huquqbuzarlik sodir
etilganda ayb shakllari
215-modda. Shaxsning soliqqa oid huquqbuzarlik sodir
etganlikdagi aybini istisno
qiluvchi holatlar
216-modda. Javobgarlikni yengillashtiruvchi va ogʻirlashtiruvchi holatlar
217-modda. Javobgarlikka tortish muddatining oʻtishi
218-modda.
Moliyaviy sanksiyalar
210-modda. Soliqqa oid huquqbuzarlik tushunchasi
Soliq toʻlovchining, soliq agentining yoki boshqa shaxsning ushbu Kodeksda javobgarlik
belgilangan gʻayriqonuniy aybli qilmishi (harakati yoki harakatsizligi) soliqqa oid huquqbuzarlik
deb eʼtirof etiladi.
211-modda. Javobgarlikka tortilishi lozim boʻlgan shaxslar
(1-q.)
Yuridik va jismoniy shaxslar soliqqa oid huquqbuzarliklarni
sodir etganlik uchun
ushbu Kodeksning 28 va 29-boblarida nazarda tutilgan hollarda javobgar boʻladi.
(2-q.)
Jismoniy shaxs soliqqa oid huquqbuzarliklar sodir etganlik uchun oʻn olti yoshdan
boshlab javobgarlikka tortilishi mumkin.
Fenilalanin va tirozin almashinuvi. H

287
Songra
tirozindan esa, biologik muhim moddalar: katexolaminlar
(adrena-lin, noradrenalin), qalqonsimon bez gormonlari va melanin
sintezlanadi.
Fenilketonuriya
(fenil piruvatli oligofreniya) ogir irsiy kasallik
bo‘lib, fenilalaninni tirozinga aylantiruvchi
ferment fenilalanin-
gidroqsilaza yetishmasligi tufayli vujudga keladi. Kasallik chaqaloqning
birinchi kunlaridayoq namoyon bo‘ladi. Bemor to‘qimalari, qoni va
siydigida fenilalanin va uning unumlari oshib ketadi;
qonda fenilalanin
80 mg/dl ga yetadi (normada 1-4 mg/dl dir). Bunday sharoitda
fenilalaninning ko‘pgina qismi fenilpiruvatga va fenillaktatga aylanadi.
Bemor bolalar aqliy va jismoniy rivojlanishdan orqada qoladi, holsizlik,
titrash kabi alomatlar roy beradi. Kasalga fenilalanil kam bo‘ladigan
ovqat
berib borilsa, bemorlar qonidagi va kasallik alomatlarining avj
olib borishi sekinlashadi.
Alkaptonuriya.
Aminokislotalar almashinuvining kam uchraydigan
irsiy kasalligi bo‘lib, gomogentizinat kislota oksidazasi yetishmasligi
tufayli vujudga keladi. Tirozin almashinuvida
para-oksifenilpiruvat
gomogentizinat kislotaga aylanmaydi. Uning miqdori qon va siydikda
288
oshib ketadi, oksidlanishi natijasida qora pigment alkaptoxrom hosil
bo‘ladi. Oxronoz va artritlar ham kuzatiladi.
Albinizm.
Tirozindan melanin pigmenti sintezini ta’minlovchi
tirozi-naza yetishmasligi tufayli vujudga keladigan irsiy kasallikdir.
Ko‘pincha terining kosmetik nuqsonlari,
kozning shox pardasida,
sochlarda o‘zgarishlar roy beradi. Shuningdek, kuyosh nuriga
sezgir-likning oshishi, kozning xiralanib qolishi kuzatiladi.
Parkinsonizm.
Parkinsonizm kasalligi dofamin almashinuvining
buzilishidan kelib chiqadigan asab kasalligidir.
DOF-amin esa
dioksifenilalaninning (DOFA) DOFA-dekarboksilaza ta’sirida
dekarboksillanishidan hosil bo‘ladi. Ma’lumki, DOF-amin miya stvolidagi
qora substansiya neyronlarining sinapslarida mediator bo‘lib xizmat qiladi.
Parkinsonizmda DOFA-dekarboksilaza faolligi pasayib ketadi natijada
miyada dofamin kamayadi;
DOFA dan esa, N-atsetil-DOF-amin hosil
bo‘ladi. Ushbu kasallikda muskullarning tarang tortib qattiq bo‘lib turishi
(rigidligi), harakatlar qiyinlashadi, titrash kuzatiladi.
Bemorlar qoniga
DOFA yuborish kasallikni bartaraf etadi: DOFA DOF-amindan farq qilib
qondan miyaga oson o‘tadi va DOF-aminga aylanadi.
Etalonlarning ekvivalentligi

172
metrologiyaning muhim amaliy vazifasini – o‘lchashlar birliligini ta‘minlash uchun ob‘ektiv zamin
yaratadi.
Etalon bazadan o‘lchashlarning turli sohalarida ishlatiladigan barcha etalonlar (birlamchi, maxsus,
ikkilamchi) majmui tushuniladi.
Ayni vaqtda MDH etalon bazasi 140 davlat birlamchi va 600 ga yaqin ikkilamchi (asosan - ishchi)
etalonlarni o‘z ichiga oladi. O‘zbekiston Respublikasida yuqori razryadli namunaviy o‘lchovlar va
asboblar bilan birga o‘lchashlarning barcha turlari va sohalarida 70 ta fizik kattaliklarning qayta
tiklanishini va saqlanishini ta‘minlaydigan 9 ishchi etalonlar joylashgan. Bu bilan respublika xalq
xo‘jaligining barcha tarmoqlarida o‘lchashlar birliligini ta‘minlash sharoitlari yaratildi.
Yangi O‘z DSt 8.012:2005 standartiga ko‘ra xalqaro birliklar tizimi asosiy – metr, kilogramm,
sekund, amper, kelvin, kandela, mol va hosilaviy birliklardan iborat. Standartga binoan avvalgi
qo‘shimcha birliklar – yassi burchak (radian) va fazoviy burchak (steradian) – endi hosilaviy
birliklar qatoriga kirdi. Ular har qanday hosilaviy birliklar va qo‘llashga qo‘yilgan (ba‘zi) tizimdan
tashqari birliklarning qayta tiklanish imkoniyatini ta‘minlaydi.
Umuman MDH etalon bazasi xalq xo‘jaligining eng zarur talablarini qondiradi.Yaratilgan davlat
etalonlari o‘zlarining metrologik tavsifnomalari bo‘yicha etakchi chet el mamlakatlari etalonlaridan
qolishmaydi.
Etalon bazaning rivojlanish tendensiyasi – fundamental fizik konstantalar Fundamental fizik
konstantalar (FFK) va barqaror fizik hodisalardan foydalanish asosida ayrim etalonlardan o‘zaro
bog‘liq ―tabiiy‖ etalonlar tizimiga o‘tish muhimdir. Bu asoslangan hollarda birliklar o‘lchamlarini
qayta tiklash va uzatishning markazlashtirilmagan tizimiga o‘tishga imkon beradi.
Etalonlar va shkalalar nazariyasi sohasida vaqt, chastota va uzunlik birliklarining yagona
etalonlarini yaratish bo‘yicha ishlar tugallandi. Elektromagnit o‘lchashlar sohasida kvant
hodisalaridan va FFK dan foydalanish asosida o‘zaro bog‘liq etalonlar majmuini yaratish bo‘yicha
tadqiqotlar olib borilmoqda.
Metrologik ta‘minotning kelgusidagi ravnaqi, uni xalqaro talablar bilan uyg‘unlashtirish,
o‘lchashlar
natijalarining
aniqligi
va
ishonchliligini
oshirish,
mahsulotni
sinash
va
sertifikatlashtirish natijalarini xalqaro darajada tan olish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi tomonidan 1996 yil fevralda ―O‘zbekiston Respublikasi Milliy Etalon bazasini
shakllantirish va metrologik ta‘minotni takomillashtirish to‘g‘risida‖gi Qarori qabul qilindi.
Nazorat savollar - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

180
4.1rasm.
Shtangenasboblar:
a)
Oddiy
shtangensirkul:
b)
tako‘lillashiirilgan
shtangensirkul; v) shtangenchuquro‘lchagich; g) shtangenreysmus: 1 -shtanga; 2-
lablar ; 3- ramka; 4- vint; S- nonius shkalas i ; 6- chizg‗ ic h (line yka ); 7- xo‘lul ;
8- ramka; 9- kronsht e yn; 10- o‘lchas h oyoqchas i ; 1 l- qo‘shimc ha xo‘lut :
12- laglik.
Shtangenasboblar nonius hisoblash qiymati bo‘yicha 0,1 mm va 0,05 mm
chiqariladi. Eng ko‘p tarqalgan 0,1 mm noniusli shtangenasboblar 10 bo‘linishli 9
mm uzunlikdagi nonius shkalasiga egadir. Nonius shkalasi ikki qo‘shni shtrixlari
(bo‘linmasi) orasidagi masofa 0.9
mm ga teng, ya'ni nonius shkalasi bo‘linmasi
shtanga shkalasi bo‘linmasid a n 0.1 mm ga kaltad ir.
O‘lchash
vaqtida nonius qurilmasi bo‘yicha hisoblash asosiy shkalada
millimetrning
kasr
ulushlarini
aniqlashdan
iborat.Noniusning
nol
shtrixi
ko‘rsatkich bo‘lib
xizmat qiladi, bo‘linmaning tushlari esa ushlari esa nonius
shtrixl ar id a n
birini n g asosiy
To‘g'ri ke lishi bilan aniqla na di (4.2 - rasm)

|
To‘g'ri ke lishi bilan aniqla na di (4.2 - rasm)Bog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmua
To‘g'ri ke lishi bilan aniqla na di (4.2 - rasm).
Hozirgi
paytda
o‘lchash
ishlarini
bajarishda
elektron
shtangensirkullar
qo‘llanilmoqda.
2.3-rasmda
detallarning
ichki
tashqi‖ o‘lchamlarini o‘lchashga
mo‘ljallangan
elketron
shtangensirkulning
umumiy
ko‘rinishi
tasvirlangan.
Bu
asbob 0°E dan 40°E gacha haroratda, agar havoning nisbiy namligi 80% gacha
bolganda esa harorat 25°E bo‘lgan sharoitlarda qo‘llaniladi. Ishchi harorati 5...40
°Eoralig‗ida. Unda raqamli qayd etish qurilmasi bo‘lib, noniusining qiymati 0,01
mm ga teng. O‘lchashlarda ro‘xsat etilgan xatoligi quyidagicha: 0 dan 100 mm
gacha o‘lchamlarni o‘lchashda ±0,02 mm; 100 mm dan yuqori 200 mm gacha
o‘lchamlarni o‘lchashda ±0,03 mm; 200 mm dan yuqori 300 mm gacha
o‘lcha mla rni o‘lcha shd a ±0,04 mm.
181
Asbobning
ichki
o‘lchamlarni
o‘lchovchi
jag‘arining
parallellik
joizligi0,010 mm, tashqi o‘lchamlarni o‘lchovcho jag‘arininki esa 0,02 mm.
Asbobning raqamli qayd etish qurilmasi o‘rnatilgan harakatlanuvchi qismining
harakat la nis h tezlig i 1,5 m/s.
Asbob o‘lchashdan oldin o‘lchash o‘lkazildagan xonada 3 soatdan kam
bo‘lma ga n muddat davo‘lid a turis hi talab etilad i.
4.3-ras m. Ele ktro n s tange ns irk ul ni ng umumi y ko‘rinis hi :
Nazorat savollari:
1.
Universal o‘lchash asboblari deb nimaga aytiladi? Ular qaysi hollarda
qo‘lla n ilad i?
2.
Haqiqiy
og'ish
deb
nimaga
aytiladi?
Chakka
og'ishlarni
aniqlash
formula la r i ni yozing.
3.
Nomina l, haqiq iy va chakka o‘lcha mlarn in g ta'rifi.
|
| |
Sinov savollari - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

43-MAVZU
Virtual raqamli tasvir xosil qilish.
1.1.O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt.
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1. Virtual rеallik.
2. Virtual rеallikni loyihalash falsafasi.
3. Matеmatik modеllashtirish.
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda virtual raqamli
tasvir xosil qilish haqida
umumiy tasavvur va tushunchalarni shakllantirish
O’qitish natijasi: Virtual raqamli tasvir xosil qilish bo`yicha mavzuni o’zlashtirish
natijasida o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Virtual rеallik roli va o’rni
haqida ma’lumot berish.
2. Virtual
rеallikni loyihalash
falsafasi,
mazmuni va vazifalarini
yoritib berish.
3.
Matеmatik
modеllashtirish
ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Virtual rеallik roli va o’rni haqida aytib beradilar.
2. Virtual
rеallikni loyihalash falsafasi,
mazmuni va
vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3. Matеmatik modеllashtirish sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza, tushuntirish, blis-so’rоv, klaster.
O’qitish vositalari:
O’quv
materiali,
slaydlar,
kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
Mavzu: Fazoviy elementlar bilan ishlash

1. Main Menu (Asosiy menyu). Dastur oynasining yuqori qismida joylashgan bo‘lib, u
dastuming deyarli barcha buyruqlarini o‘zida jamlaydi. Mazkur buyruqlami boshqa
panellardan foydalanmasdan turib ham asosiy menyu dan yuklash mumkin. Har bir
buyruqlar turkumi asosiy menyuning maium bir kategoriyasiga jamlanadi.
2. Main Toolbar (Asosiy asboblar paneli). Asosiy menyuning
quyi qismida joylashgan
bo‘lib, bu panelni “suzib yuruvchi” panel sifatida dastur oynasining istalgan joyiga
joylashtirish mumkin. Bu dastur paneli yakka yoki boshqa panellar qatorining qismlaridan
joy olishi mumkin.
Mazkur panel dastuming asosiy, ko‘p murojat etiladigan
buymq va operatsiyalarini
yuklash uchun moijallangan.
3. Viewports (Proyeksiya oynalari). Dastur interfeysining asosiy katta qismini egallovchi
va odatda to‘rt qismga boiingan oynalardan iborat. Bu oynalar Tor(Ustdan), yondan Left
(Chapdan), Front (Olddan) va Perspective (Perspektiva) ko‘rinishlaridan iborat.
4. Command Panel (Buyraqlar paneli). Proyeksiya oynalarining o‘ng qismida joylashgan
asboblar paneli boiib, olti boiim va tushuvchi o‘ramlardan (свитков) iboratdir.
5. Lover Interface Bar (Dastur interfeysining quyi qatori). Dastur interfeysining quyi
qismida joylashgan boiib,
unda koordinatalami kiritish, yuklangan buyruqni aks
ettimvchi maydon, Max Script buymqlarini kiritish maydoni, proyeksiya oynalari bilan
ishlash, animatsiya qilish va h.k. buyruqlar bilan ishlovchi tugmalar o iin olgan.
Insonning rangli ko‘rinishini tushuntiruvchi farazlardan
biri uch tashkil etuvchili
nazariya bolib, u odamning ko‘rish tizimida uch tipdagi yoruglikni sezuvchi elementlar
borligini ta’kidlaydi. Bir tip elementlar yashil rangga, boshqa tipi - qizil rangga,
uchinchi tipi esa - ko‘k rangga javob beradi. Bunday gipotezani
Lomonosov ham aytgan
edi. Bu gipotezani asoslash bilan T.Yungdan boshlab ko‘plab olimlar mashg‘ul bo‘ldilar.
Shunisi ham borki, uch tashkil etuvchili nazariya odamning rangli ko‘rishining yagona
nazariyasi emas.
Korxonada innovatsion faoliyatni tashkil qilish usullari

|
Korxonada innovatsion faoliyatni tashkil qilish usullari
|
bet | 166/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat6. Korxonada innovatsion faoliyatni tashkil qilish usullari
Davlatning ta’sir etish usullari. Davlatning korxonalar innovatsion faoliyatiga ta’siri ikkita, ya’ni ma’muriy va iqtisodiy (bevosita va bilvosita) usullari orqali amalga oshiriladi. Ma’muriy usul - ma’lum faoliyat turini cheklash yoki uni rivojlantirishga karatilgan qonuniy asosga tayangan bo‘ladi. Bu standartlash va patent siyosatini xuquqiy me’yorlashdir. Bular xammasi xo‘jalik sub’ektlari faoliyatida yangiliklarga monopoliyani saqlab kolish va tovar ishlab chiqaruvchilar maxsulotlari sifatini yaxshilash va turlarini ko‘paytirishga qaratilgan bo‘ladi.
Innovatsion faoliyatni tartibga solishning eng ta’sirchan usullaridan biri iqtisodiy usul xisoblanadi. Ushbu usul tovar maxsulotlarini ishlab chiqishda motivatsiya omiliga tayanadi.
Bevosita iqtisodiy usullar. Ularga kuyidagilar kiradi: moliyalashtirishga yo‘naltirilgan investitsiya (maqsadli, predmetli mo‘ljalga, muammo echimini topishga yo‘naltirilgan); lizing; fond operatsiyalari; rejalashtirish va dasturlash; davlat tadbirkorligi.
Bilvosita iqtisodiy usullar. Davlatning innovatsion siyosatidagi iqtisodiy usullari asosan bilvosita iqtisodiy tartibga solish orqali amalga oshiriladi. Bunga innovatsion resurslarni olish imkoniyatiga ega bo‘lish va ularning tarkibi va baxosi, innovatsion xavf-xatarni yumshatish okibatlari kiradi. Eng ko‘prok ko‘llaniladigan usullar kredit va solik siyosati xisoblanadi. Kredit siyosati yangiliklarni moliyalashtirishga yo‘naltirilayotgan moliyaviy resurslar xajmini tartibga soladi.
7.Innovatsion loyiha yaratish va amalga oshirishning asosiy bosqichlari
Iqtisodiyotga loyihalarni boshqarishning nisbatan yangi konsepsiyasi (Project Management) jadal ravishda kirib kelmoqda. Bu konsepsiyaning asosini loyihasiga har qanday tizimning vaqt va mablag‘lar sarflanishi bilan bog‘liq dastlabki holatini o‘lchashga qarash tashkil qiladi. Oldindan ishlab chiqilgan dasturlar bo‘yicha byudjet va vaqtli chegaralashlar doirasida amalga oshirilgan bu o‘zgarishlar jarayoni esa – loyihalarni boshqarishdir. Hozirgi vaqtga kelib loyihalarni boshqarish barcha sanoati rivojlangan va yangi sanoatli mamlakatlarda investitsion faoliyat metodologiyasi tomonidan tan olingan. Mamlakatimiz amaliyotida bu konsepsiya dasturiy – maqsadiy dasturlar (DMD)ni qo‘llanilishida o‘z aksini topgan.
“Innovatsion loyiha” tushunchasi quyidagicha ko‘rib chiqilishi mumkin:
|
| |
Sof foyda - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 161/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatSof foyda – korxona ixtiyorida qoladigan foyda. U soliq to‘langungacha foydadan soliqlarni ayirish orqali aniqlanadi
Korxonada sof foydadan korxona texnik rivojlanishi, rezerv fondi va dividentlar uchun foydalaniladi.
1.rasm
Foyda olishning asosiy manbalari:
"korxonani maxsulotning u yoki bu turini ishlab chiqishdagi monopoliya xolati yoki maxsulotning nodirligi xisobiga shakllanadi;
"ishlab chiqarish va tadbirkorlik faoliyati bilan bog‘liq, bozor konyunkturasini bilish xamda ishlab chiqarishning rivojlanishini, doimiy ravishda o‘zgarib turuvchi bozor konyunkturasiga moslashtirish qobiliyatiga bog‘liq bo‘ladi. Foyda miqdori korxonaning maxsulot ishlab chiqarish bo‘yicha yo‘nalishini to‘g‘ri tanlash, maxsulotlarni sotish va xizmat ko‘rsatish uchun raqobatbardosh sharoitlarni yaratish, ishlab chiqarish xajmi, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish bilan bog‘liq.
"korxonaning innovatsion faoliyatidan kelib chikib, texnologiyalarni takomillatirish, ishlab chikarilayotgan maxsulotlarni yangilash, raqobatbardoshliligini ta`minlash, sotish xajmi va foyda miqdorini oshirishni anglatadi.
Foydani taksimlash deganda uning bir qismini byudjetga jo‘natish tushuniladi.
Foydani taksimlash tamoyillari kuyidagilardan iborat:
" korxonaning ishlab chiqarish va moliyaviy faoliyati natijasida olingan foydasi davlat va korxona o‘rtasida xo‘jalik subyekti sifatida taksimlanadi;
" foydaning davlatga to‘lanuvchi bir qismi solik va yig‘imlar ko‘rinishida byudyetga kelib tushadi. Soliklar tarkibi va foizi, ularni xisoblash tartibi va byudjetga to‘lanuvchi boshqa to‘lovlar qonunchilik tomonidan belgilanadi;
" soliklar to‘langandan so‘ng korxona tasarrufida koluvchi foyda miqdori, uning ishlab chiqarish xajmini oshirish xamda ishlab chiqarish va moliyaviy faoliyat natijalarini yaxshilashdan manfaatdorligini kamaytirmasligi lozim.
Foydani oshirishning asosiy yo‘llari:
" ishlab chikarilayotgan maxsulot miqdorini, sifatini oshirish;
" ortikcha asbob-uskunalar va boshqa mulkni sotib yuborish yoki ijaraga berish;
" moddiy resurslar, ishlab chiqarish quvvatlari va maydonlari, ish kuchi va ish vaqtidan unumlirok foydalanish xisobiga maxsulot tannarxini pasaytirish;
" ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish;
" maxsulot bozorini kengaytirish va x.k.
O‘zbekiston iktisodiyotiga investitsiyalarni muvaffakiyatli jalb etish ma’lum darajada uch gurux omillarga boglik buladi.
|
| |
Auditorlik dalillarini to’plash

|
Auditorlik dalillarini to’plash
|
bet | 49/303 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,45 Mb. | | #118994 |
Bog'liq Аудит УМК 2023-2024 (3)Auditorlik dalillarini to’plash.
Auditorlik dalillarning miqdor va sifat ko’rsatkich-lariga, shuningdek ularni olish maqsadida bajariladigan amallarga nisbatan qo’yiladigan talablar № 50 – «Auditorlik dalillari» nomli AFMSda belgilangan. Ushbu standart talablarini barcha auditorlik tashkilotlari auditorlik tekshiruvlarini o’tkazish chog’ida qo’llashi majburiydir.
Auditor moliyaviy hisobotning haqqoniyligini asoslashi uchun quyidagi amallarni bajarish natijasida yetarli auditorlik dalillarini to’plashi lozim:
schyotlar bo’yicha oborotlar va qoldiqlarning moliyaviy hisobotda to’g’ri aks ettirilishini batafsil tekshirish:
tahliliy amallar:
ichki nazorat vositalarini tekshirish;
Auditorlik dalillarni to’plash uchun zarur bo’lgan auditorlik amallari va ularning hajmi audit dasturida ko’rsatiladi.
Auditorlik dalillar – bu auditorlik tashkiloti tomonidan auditorlik tekshiruvlar vaqtida to’plangan va auditorlik xulosasini asoslovchi axborotdir.
Demak, auditorlik dalillar auditorlik tekshiruvi jarayonida tekshirilayotgan mijoz – korxona va uchinchi shaxslardan olingan axborotlar hamda ularni tahlil qilish natijalari bo’lib, moliyaviy hisobotning ishonchliligi to’g’risi-da auditorlik xulosasi tuzish imkonini beradi.
Ushbu ta’rif va tavsiflardagi tayanch tushunchalarni batafsil ko’rib chiqamiz.
Dalil deyilganda boshqa faktning mavjudligini tasdiqlaydigan yoki inkor qiladigan fakt, yoki mazkur fakt haqida u yoki bu darajadagi ishonchlilik bilan fikr shakllantirishga imkon beradigan, ma’lum fakt to’g’risida ma’lumotlar olish jarayoni tushuniladi.
Axborot – xo’jalik faoliyatidagi faktlar to’g’risidagi xabarlar to’plamidir.
Mijoz korxona – auditorlik xizmati ko’rsatilayotgan xo’jalik yurituvchi subekt.
Uchinchi shaxslar – auditor yoki mijoz korxona bilan u yoki bu tarzda aloqador bo’lgan va bu aloqadorlik auditor fikriga jiddiy ta’sir ko’rsatadigan huquqiy yoki jismoniy shaxslardir.
|
| |
Nazorat savollari - Buxgalteriya hisobi va audit

|
Buxgalteriya hisobi va audit
|
bet | 48/303 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,45 Mb. | | #118994 |
Bog'liq Аудит УМК 2023-2024 (3)Nazorat savollari:
Firibgarlikning tarkibiy qismlari, turlari nimalardan iborat?
Agarda auditor tekshirilayotgan korxonadagi firibgarlik holatlarini yashirsa, bunga nisbatan qanday javobgarlik holatlari mavjud
Dunyo auditorlik faoliyatida aniqlangan yirik fribgarliklar haqida nimalar bilasiz?
Auditorlik tashkilotida auditorlik tashkilotining ishi sifatini tashqi nazoratdan o’tkazish natijalariga ko’ra auditorlik faoliyati to’g’risidagi qonunchilikning buzilishi hollari aniqlansa, bu tashkilot majburiy audit bilan shug’ullana oladimi?
Firibgarlik uchburchagi deganda nimani tushunasiz?
Firibgarlik tushunchasini fanga kiritgan kim edi?
Mijoz korxonada tekshiruv jarayonida auditor qanday firibgarlik holatlariga duch kelishi mumkin?
Ponzi sxemasi haqida nimalar bilasiz?
Bernard Meydof hayoti va faoliyati hamda u amalga oshirgan firibgarliklar haqida nimalar bilasiz?
Firibgarlikka qarshi kurashishning intensiv choralari sizningcha nimalar bo’lishi mumkin?
8-MAVZU: AUDITORLIK TEKSHIRUVI VAQTIDA ICHKI NAZORAT TIZIMINI O’RGANISH HAMDA BAHOLASH
Reja:
1.Korxona ichki nazorat tizimini o’rganish
2.Auditorlik dalillarini to’plash
3.Ekspert ishlaridan va boshqa auditorlik tashkiloti ma’lumotlaridan foydalanish
4. Auditorlik tanlash
1. Korxona ichki nazorat tizimini o’rganish
Mavzuga doir auditorlik faoliyatining milliy standartlari:
"Auditorlik tekshiruvlari jarayonida buxgalteriya xisobi va ichki nazorat tizimini baxolash" nomli 12-sonli AFMS
«Auditorlik dalilari» nomli 50-sonli AFMS
«Ekspert ishlaridan foydalanish» nomli 16-sonli AFMS
«Auditorlik tanlash» nomli 14-sonli AFMS
"Auditorlik tekshiruvlari jarayonida buxgalteriya xisobi va ichki nazorat tizimini baxolash" nomli 12-sonli AFMS ga muvofiq tizimning ishonchliligi darajasini auditor quyidagicha baholaydi:
quyi
o’rta
yuqori
Auditor u tomonidan tekshirilayotgan xo’jalik yurituvchi sub’ektda ichki nazoratning quyidagi amallarining qo’llanilayotganligiga ishonch hosil qilishi lozim:
a) buxgalteriya yozuvlarining to’g’riligini arifmetik tekshirish;
b) hisob-kitoblarni taqqoslashni o’tkazish;
v) hujjatlar aylanishining to’g’riligini va rahbariyat xodimlarining rozilik yozuvlari mavjudligini tekshirish;
g) buxgalteriya hisobida ma’lumotlarning amaldagi holatiga muvofiqligini aniqlash maqsadida, tovar-moddiy qiymatliklari, qimmatli qog’ozlar, qat’iy hisobot blankalari va kassadagi naqd pullarni belgilangan tartibga muvofiq davriy rejali va to’satdan inventarizatsiya qilish;
d) nazorat maqsadida xo’jalik yurituvchi sub’ektdan tashqarida joylashgan manbalar ma’lumotlaridan foydalanish;
e) buxgalteriya schyotlari bo’yicha yozuvlar va hujjatlarni yuritish tizimiga, korxonaning aktivlariga vakolati bo’lmagan shaxslarni yo’l qo’ymaslikka qaratilgan cheklov tadbirlarini amalga oshirish;
j) ko’rsatkichlar dinamikasini tadqiq qilish, reja va smeta ko’rsatkichlarini haqiqatdagi holat bilan taqqoslash va salmoqli farqlarning sabablarini aniqlash.
|
| |
Ishlab chiqarish tizimining asosiy vazifasi nimadan iborat?

|
Ishlab chiqarish tizimining asosiy vazifasi nimadan iborat?
|
bet | 199/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat10. Ishlab chiqarish tizimining asosiy vazifasi nimadan iborat?
A) Texnologik jarayonlar
B) YOrdamchi operatsiyalar
*D) Maxsulot chiqarish
G) Nazorat, sifat
11. Korxonalarda ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish usullari:
A) Oqimli, donalab
B) *Partiyali, oqimli, donalab ishlab chiqarish
V) Ulgurji, chakana
G) Partiyali, oqimli
12. Qanday masalani hal etish uchun quvvatni oshirish koeffitsient qo‘llaniladi?
A) Ixtisoslashish darajasining hisob – kitobi
B) Uskunadan foydalanishni baholash
*D) Korxonaning etakchi sexlari va boshqa bo‘g‘inlarining o‘tkazish qobilyati hisobini
G) Uskunani ishga tushirish
13. Ishlab chiqarish quvvati qanday turlarga bo‘linadi?
*A) Kirish, chiqish, loyixaviylik, o‘rtacha yillik
B) Yil boshi va ohiridagi quvvat
D) Tugatilgan loyixaviy
G) Ishlab chiqarish dasturi uchun hisob-kitob
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1. Ishlab chiqarish jarayoni tushunchasi va mohiyati.
2. Korxonaning ishlab chiqarish tizimi va uning asosiy elementlari nimalardan iborat?
3. Ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish tamoyillarini sanang.
4. Ishlab chiqarishni tashkil etish prinsiplarini ifodalang.
5. Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish deb nimaga aytiladi?
6. Ixtisoslashtirishning asosiy shakllari kaysilar?
7. Ishlab chiqarishni tashkil etishni takomillashtirish asosida samaradorlikni oshirishning eng muhim masalalari nimalardan iborat?
8. Ishlab chiqarishni yiriklashtirish deb nimaga aytiladi?
9. Yiriklashtirishning afzalliklari va kamchiliklari?
10. Kombinatsiyalashtirish deb nimaga aytiladi?
11. Optimal ishlab chiqarish xajmi va sotish afzalliklari.
Asosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmudov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ivanov I.N., Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment. Uchebnik dlya bakalavrov/ pod. red. I.N. Ivanova. -M.:YUrayt, 2013. -574s.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
G.Taraxtiyeva. Innovatsion menejment. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya” , 2013. 208 b.
G.K.Taraxtiyeva, N.H.Gulyamova, K.S.Ibragimova “Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy qo’llanma. 2018.
|
| |
Menyu
Menu 
ekranda ochilib, buyruqlar roʻyxatini 
taqdim etuvchi oyna elementlar roʻyxati
Merge & Center

Meynfreym kompyuter
Mainframe computer
yirik
tashkilotning koʻp sonli foydalanuvchilarga ega tizimidagi
barcha kompyuter qurilmalari qayta ishlash quvvati
sifatida qoʻllanadigan asosiy kompyuter
Mi roso
l
Microsoft xcel
maʼlumotlarni kiritish,
hisob-kitoblarni bajarish, tasvir va diagrammalar
yaratish uchun elektron jadvallardan foydalanuvchi
dasturiy taʼminot
MIDI
qsq.
MIDI Musical Instrument Digital Interface
Elektron musiqa asbobi va kompyuter oʻrtasidagi
muloqot protokoli.
Mikrofon
Microphone
audio/ovozni kompyuter
tizimiga kiritish uchun foydalaniladigan qurilma.
Mikrokompyuter
Microcomputer
shaxsiy
kompyuterning zamonaviy nomlanishi.
Mikroprotsessor
Microprocessor
maʼlumotni
qayta ishlaydigan integral mikrosxema kompyuter
protsessorining barcha qismlarini bitta chipda (
CPU
markaziy protsessor deb ham ataladi) birlashtirgan
maxsus qurilma.
Mikroto l in
Microwave
energiyaning elektromagnit
toʻlqini
Mis simli kabel
tar.
Copper cable UTP
yoki
STP
turidagi ulanishda qoʻllanadigan kabel
Modellashtirish
mb.
Model
ma’lumotning qiymatlarini
o‘zgartirish orqali natija olish usuli natijani oldindan
koʻrish uchun ma’lumotlarni oʻzgartirish imkonini
beruvchi tizim muayyan obyektning loyihasi yoki
vizual ko‘rinishining loyihasi muayyan obyektning
kichik o‘lchovda ishlab chiqilgan vizual ko‘rinishi
jarayon namoyishi.
Modem
tar.
Modem modulator/demodulator
soʻzlarining qisqartmasi Telefon liniyasi yordamida
internetga ulanishga imkon beruvchi komponent.
Modem rejimi
Tethering
internetga ulangan mobil
qurilmadan modem sifatida foydalanish trafikni bir
joydan ikkinchi joyga yoʻnaltirish
Mavzu: Vektorli grafika tushunchasi

x2+a1y2+a2xy+a3x+a4y+a5=0.
Kompyuterda vektorli tasvirlar bilan ishlash nuqtali tasvirlar bilan ishlashga ancha
oson. Hozirda vektorli tasvirlar yaratuvchi amaliy dasturlar mashina grafikasining asosini
tashkil qiladi. Kompyuter grafikasi tushunchasi hozirda kengqamrovli sohalarni o'z ichida
mujassamlashtirib, bunda oddiy grafik chizishdan to real borliqdagi
turli tasvirlarni hosil
qilish,ularga zeb berish, dastur vositasi yordamida hatto tasvirga oid yangi loyihalarni
yaratish ko'zda tutiladi. Kompyuter grafikasi keng tarqalib dastur ta'minotidir,ya'ni
kompyuter grafikasi mavjud va yangi yaratilayotgan dasturlarga tayanadi. Zamonaviy
kompyuter texnolgiyasida kompyuter grafikasi bilan ishlash eng ommobop yo'nalishlardan
biri bo'lib tekshirish. Hozirda bu yo'nalish bilan hatto professional rassom va dzaynerlar
ham shug'ullanadi.
Operatsion tizimning barcha
grafik obyektlari mavjudligi, boshqa barcha tasvirlar
qandaydir yo'l bilan kompyuterda xosil qilinishi yoki unga kiritilishi kerak. Grafik tasvir
kompyuterga qurilmalar uchun maxsus jihozlar (atrof) qurilmalari. Eng ko'p tashlagan
qurilma—bu skanerdir. Sunggi raqamli fotokameralarning ham qo'llanish ko'lami
kengayib
tekshirish. Ularning oddiy fotoapparatlardan farqi qoladi, tasvir yo'l bilan fotoplyonkaga
tushirilmaydi, balki fotokamera xotirasining mikrosxemalariga yozib qo'yiladi. Uerdan
axborotni kabel orqali kompyuterga uzatish mumkin.
-modda. Sertifikat olish uchun talabgorga qo‘yiladigan malaka talablari

|
-modda. Sertifikat olish uchun talabgorga qo‘yiladigan malaka talablari
|
bet | 282/303 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,45 Mb. | | #118994 |
Bog'liq Аудит УМК 2023-2024 (3)21-modda. Sertifikat olish uchun talabgorga qo‘yiladigan malaka talablari
Sertifikat olish uchun talabgor oliy ma’lumotga hamda oliy ta’lim tashkilotini tamomlaganidan keyin oxirgi o‘n yildan kamida uch yil buxgalteriya hisobi va audit sohasida yoki oliy ta’lim tashkilotida “Buxgalteriya hisobi” yoxud “Audit” fanidan dars berish sohasida ish stajiga (shu jumladan o‘rindoshlik asosida) ega bo‘lishi kerak.
“Buxgalteriya hisobi” va “audit” ixtisosliklari bo‘yicha magistr diplomiga ega bo‘lgan talabgor uchun auditorlik tashkilotida kamida bir yillik ish staji (shu jumladan o‘rindoshlik asosida) talab qilinadi.
Talabgorning iqtisodiy ixtisosliklar bo‘yicha ilmiy darajasi mavjud bo‘lgan taqdirda, buxgalteriya hisobi va audit sohasidagi ish staji talab etilmaydi.
22-modda. Sertifikat olish yoki uning amal qilish muddatini uzaytirish uchun zarur bo‘lgan hujjatlar
Talabgor dastlabki besh yillik muddatga sertifikat olish uchun vakolatli davlat organiga quyidagi hujjatlarni ilova qilgan holda ariza taqdim etadi:
pasportining ko‘chirma nusxasini;
oliy ma’lumot to‘g‘risidagi diplomning yoki ilmiy daraja to‘g‘risidagi hujjatning yoxud chet davlatda olingan oliy ma’lumot yoki ilmiy daraja to‘g‘risidagi hujjatni tan olish haqidagi tegishli vakolatli davlat organi guvohnomasining ko‘chirma nusxasini;
belgilangan davriylik bilan malaka oshirganligini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilingan holda, xalqaro buxgalter sertifikatining ko‘chirma nusxasini (mavjud bo‘lgan taqdirda);
mehnat daftarchasining ko‘chirma nusxasini (o‘rindoshlik asosida ish staji mavjud bo‘lgan taqdirda bu haqda mehnat daftarchasiga yozuv kiritilgan holda, shuningdek xorijdagi ish stajini tasdiqlovchi hujjatni) yoki “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksidan ko‘chirmani;
arizani ko‘rib chiqish uchun yig‘im to‘langanligi to‘g‘risidagi to‘lov hujjatining ko‘chirma nusxasini.
Auditor sertifikatining amal qilish muddatini uzaytirish uchun uning dastlabki besh yillik muddati yoki navbatdagi o‘n yillik muddati tugashidan uch oy oldin, biroq sertifikatning amal qilish muddati tugashidan ko‘pi bilan olti oy oldin vakolatli davlat organiga quyidagi hujjatlarni ilova qilgan holda ariza taqdim etadi:
sertifikatning asl nusxasini;
belgilangan davriylik bilan malaka oshirganligini tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilgan holda, xalqaro buxgalter sertifikatining ko‘chirma nusxasini (mavjud bo‘lgan taqdirda);
mehnat daftarchasining ko‘chirma nusxasini yoki “Yagona milliy mehnat tizimi” idoralararo dasturiy-apparat kompleksidan ko‘chirmani;
arizani ko‘rib chiqish uchun yig‘im to‘langanligi to‘g‘risidagi to‘lov hujjatining ko‘chirma nusxasini.
Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida belgilangan hujjatlar yozma yoki elektron shaklda taqdim etiladi.
Ushbu moddada nazarda tutilmagan hujjatlar taqdim etilishini talab qilishga yo‘l qo‘yilmaydi.
|
| |
Asosiy qism - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

|
3 (79) 2021 pedagogik mahorat Pdf ko'rish
|
bet | 159/344 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 3,37 Mb. | | #113345 |
Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilAsosiy qism. Moddiy va ma’naviy madaniyatning oʻzaro aloqasi va oʻzaro ta’siri natijasida aqlan
yetuk, axloqan yaxlit shakllangan shaxs tarkib topadi. Inson biror moddiy boylik yaratar ekan, avvalo, uning
qurilishi, ishlab chiqarish jarayoni va ta’lim-tarbiyaviy natijasini oʻz ongida tasavvur etadi, amaliy
ahamiyatini oldindan koʻra biladi.
Shaxs tashqi olam, voqea va hodisalarni aql, idrok ruhiy holat, ichki kayfiyatlar orqali qabul qilib
olishi jarayonida ma'naviy madaniyat tashkil topadi. Yuksak ma’naviy madaniyatli insonda vatanga
muhabbat, samimiy doʻstlik, insonparvarlik, mehnatsevarlik, mustahkam e’tiqod, iymon, nafosat, axloqiy
madaniyat singari fazilatlar mujassamlashadi. Uning sifat darajasi kishilarning umuminsoniy va milliy
qadriyatlarga xalqning ma’naviy merosiga boʻlgan munosabatlarida namoyon boʻladi. Ma’naviy-axloqiy
madaniyatning negizi hisoblangan umuminsoniy va milliy qadriyatlar shaxsning ijtimoiy tuzumiga
munosabati, turli ma’rifiy-madaniy g‘oyalar, tushunchalar, qarashlar, tasavvurlar tizimining mahsulidir.
Ma’naviy-axloqiy madaniyatning mohiyatini namoyon etuvchi obyekt shaxs hisoblanadi. Shaxs sifatida
shakllanadigan oʻquvchining ma’naviy kamolotida axloqiy madaniyatning ahamiyati benihoya katta.
Bugungi yoshlarda zamonamizning eng mashhur (ijobiy ma’noda) kishilariga oʻxshashlik xohishini
tug‘diradigan ijobiy namunaning tarbiyaviy kuchi oʻquvchilarning (bolalarning) taqlid qilishga moyilligiga
asoslangandir. Yoshlar, koʻpincha, ota-onalariga, ma’lum bir ijobiy yutuqlarga erishgan qarindoshlariga,
oʻqituvchilariga va mashhur qahramonlarga taqlid qiladilar. Turli yoshdagi bolalarga taqlid qilishga moyillik
turlicha boʻladi. Masalan, kichik yoshdagi bolalar ijobiy namunaga ham, salbiy namunaga ham babaravar
taqlid qilaveradi. Buning sababi ularning turmush tajribasining juda kamligi, iroda kuchining nihoyatda
zaifligi, hissiyotlarining aql-idrokidan ustun turishidadir. Ularda tahlil qilish va harakatlarga tanqidiy koʻz
bilan qarab baho berish xislatlari hali shakllanmagan boʻladi. Bolalar ulg‘ayib borgan sari oʻz tevarak-
atrofidagi katta yoshdagi kishilarning xatti-harakatlariga tobora tanqidiy nazar bilan qaraydigan boʻladilar.
Shu yoshdagi bolalar oʻz nuqtayi nazarlaridan taqlid qilishga arzigulik deb bilgan kishilarnigina oʻzlari
uchun namuna deb biladilar va ularga e’tiqod qoʻyadilar.
Oʻquvchilarda tarkib toptiriladigan ma’naviy-axloqiy sifatlar axloqiy ong bilan xatti-harakat oʻrtasida
birlik boʻlishini taqozo qiladi. Buning ma'nosi shuki, haqqoniyligi oʻquvchilarga kunma-kun uqtirib borilgan
axloqiy-ma’naviy tushunchalar ularning xatti-harakatlarida ham, ular qatnashgan jamoadagi oʻzaro
munosabatlarda ham qaror topmog‘i lozim. Oʻquvchilarning ma’naviy-axloqiy tushunchalari faqat dars
jarayonidagina emas, balki kundalik turmushda ham sinovlardan oʻtib shakllana boradi. Shuning uchun
ta’lim-tarbiya jarayonida shunday sharoit yaratmoq kerakki, oʻquvchilar sabot-matonat, qunt,
https://buxdu.uz
|
| |
Ya‘ni - Основы пакета

388
4.
Olingan ikkilik sanoq tizimidagi natijalarni o‗nlik sanoq tizimiga
o‗tkazamiz:
11000000 = 1*2
7
+1*2
6
+0*2
5
+0*2
4
+0*2
3
+0*2
2
+0*2
1
+0*2
0
=2
7
+2
6
=192
00000000 = 0
11001111 =
1*2
7
+1*2
6
+0*2
5
+0*2
4
+1*2
3
+1*2
2
+1*2
1
+1*2
0
=2
7
+2
6
+2
3
+2
2
+2
1
+2
0
=207
11111111 = 1
Tarmoq manzili diapazoni: 192.168.192.0 dan 192.168.207.255 gacha
-modda. Vakolatli davlat organi faoliyatining ochiqligi va shaffofligini ta’minlash

|
-modda. Vakolatli davlat organi faoliyatining ochiqligi va shaffofligini ta’minlash
|
bet | 279/303 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,45 Mb. | | #118994 |
Bog'liq Аудит УМК 2023-2024 (3)13-modda. Vakolatli davlat organi faoliyatining ochiqligi va shaffofligini ta’minlash
Vakolatli davlat organi o‘z faoliyatini ochiq va shaffof, boshqa davlat organlari, tashkilotlar hamda fuqarolar, shuningdek ommaviy axborot vositalari bilan hamkorlikda amalga oshiradi.
Vakolatli davlat organining rasmiy veb-saytiga quyidagilar joylashtiriladi:
auditorlik faoliyatining standartlari;
Auditorlik tashkilotlarining reyestri hamda xalqaro auditorlik tashkilotining yoki xalqaro assotsiatsiyalarning a’zolari bo‘lgan auditorlik tashkilotlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
malaka imtihonini topshirishiga ruxsat berilgan, shuningdek xalqaro buxgalter sertifikatiga yoki kamida o‘n yillik uzluksiz auditorlik ish stajiga ega bo‘lgan talabgorlar ro‘yxati;
auditorning sertifikatning amal qilishini tugatish to‘g‘risidagi ma’lumotlar;
ushbu Qonun 44-moddasining ikkinchi qismida ko‘rsatilgan Auditorlar reyestridan ma’lumotlar;
malaka imtihonini topshirish, auditorning malaka sertifikatini qayta rasmiylashtirish hamda uning dublikatini berish uchun taqdim etiladigan hujjatlarning ro‘yxati va arizalarning namunalari;
auditorning malaka sertifikati blankasining shakli;
auditorlar malakasini oshirishning namunaviy dasturi;
auditorlik tashkilotlarining ishi sifatini tashqi nazoratdan o‘tkazish tartibi;
majburiy auditorlik tekshiruvini o‘tkazgan auditorlik tashkilotlarining ishi sifatini tashqi nazoratdan o‘tkazish natijalari;
auditorlik xizmatlarini rivojlantirish to‘g‘risidagi axborot.
Vakolatli davlat organining rasmiy veb-saytida qonunchilikka muvofiq boshqa axborot joylashtirilishi mumkin.
14-modda. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining auditorlik faoliyati sohasidagi vakolatlari
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki o‘z vakolatlari doirasida:
banklarni va boshqa kredit tashkilotlarini auditorlik tekshiruvidan o‘tkazishning o‘ziga xos xususiyatlarini belgilaydi;
banklarning auditorlik tekshiruvlarini o‘tkazish huquqi uchun auditorning malaka sertifikatini berish tartibini belgilaydi va uni beradi;
banklarning auditorlik tekshiruvlarini o‘tkazish huquqi uchun auditorning malaka sertifikatiga ega bo‘lgan Auditorlarning reyestrini yuritadi va uni o‘z rasmiy veb-saytiga joylashtiradi.
|
| |
-modda. Auditorlarning malakasini oshirish

|
-modda. Auditorlarning malakasini oshirish
|
bet | 281/303 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 3,45 Mb. | | #118994 |
Bog'liq Аудит УМК 2023-2024 (3)18-modda. Auditorlarning malakasini oshirish
Auditorlarning malakasini oshirish buxgalteriya hisobi va audit sohasidagi xalqaro tashkilotda akkreditatsiyadan o‘tgan o‘quv markazlari tomonidan amalga oshiriladi.
Auditor auditorning malaka sertifikatini olgan yildan keyingi yildan e’tiboran har yili auditorlarning malaka oshirish kurslaridan o‘tadi.
Auditorlarning malakasini oshirish kurslari vakolatli davlat organi tomonidan auditorlarning respublika jamoat birlashmalari bilan birgalikda tasdiqlanadigan namunaviy dastur bo‘yicha o‘tkaziladi.
19-modda. Auditorning malaka sertifikati
Auditorning malaka sertifikati (bundan buyon matnda sertifikat deb yuritiladi) auditorning malakasini tasdiqlaydigan va unga auditorlik tashkiloti tarkibida auditorlik xizmatlarini ko‘rsatish huquqini beradigan hujjatdir.
Sertifikat basharti talabgor malaka imtihonini muvaffaqiyatli topshirsa, vakolatli davlat organi tomonidan beriladigan, qat’iy hisobotga oid hujjatdir.
Sertifikat dastlabki besh yillik muddatga beriladi, uning amal qilishi navbatdagi o‘n yillik muddatga va keyinchalik muddatsiz davrga uzaytiriladi.
Talabgorda xalqaro buxgalter sertifikati mavjud bo‘lgan hamda u ushbu Qonunning 21 va 22-moddalarida nazarda tutilgan talablarga rioya etgan taqdirda, sertifikat unga malaka imtihonini topshirmagan holda dastlabki besh yillik muddatga beriladi va belgilangan davriylik bilan uzaytiriladi.
20-modda. Malaka imtihoni
Sertifikat olish yoki uning amal qilish muddatini uzaytirish uchun talabgorlarning bilimlarini malaka komissiyasi tomonidan tekshirish tartib-taomili malaka imtihonidir.
Malaka imtihonini o‘tkazish tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Auditorda kamida o‘n yillik uzluksiz auditorlik ish staji mavjud bo‘lgan va u ushbu Qonun 22-moddasining ikkinchi qismida belgilangan hujjatlarni taqdim etgan taqdirda, sertifikatning amal qilish muddati malaka imtihoni topshirilmagan holda uzaytiriladi.
Malaka imtihonidan o‘ta olmagan talabgor, malaka imtihonini qayta topshirish uchun malaka imtihonida ishtirok etgan sanadan e’tiboran kamida bir oydan so‘ng hujjatlarni taqdim etishga haqli.
|
| |
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 142

Vektor tasviming kamchiligi shundan iboratki, xuddi rastrli rasmdagidek ular
originalni haqiqiy qilib ko‘rsata oimaydi. Shuning uchun vektor grafika rasmning
elementlariga aniqlikni talab qilganda, rastrlida esa agar fotosuratning tabiiyligi kerak
bo'lgan hoiiarda ishlatiiadi. Turli ilovalar o‘ziga xos standartlari bilan o‘zaro almashuvchi
keng qo‘llaniladigan vektor format deb EPSni hisoblash mumkin, lekin, amaliyotda
ko‘pincha vektor grafikni saqlash uchun keng tarqalgan grafik muharrirlaming sharhi, ya’ni
Bizga filmning hamma kadrlarini saqlashga va aloqa tarmoqlari orqali tarqatishga to‘g‘ri
kelmaydi. Birinchi kadmi, traektoriya formulasini, so‘nggi kadrning masshtab
koeffitsiyentini va kadmi ko‘rsatish tezligini yuborish yetarli.