Tolali optik uzatish liniyalarini loyihalash bo‘yicha asosiy qoidalar

Tolali optik uzatish liniyalarini loyihalash bo‘yicha asosiy qoidalar
Tolali optik uzatish liniyalari (TOUL) ni loyihalashda, istiqbolli
loyihalash bilan bog‗liq, ishonchlilikni oshirish, ekspluatatsiya va kapital
xarajatlarni kamaytirish maqsadida, quyidagilarni ko‗zda tutish tavsiya
etiladi:
370
- xattoki kichik o‗tkazish qobiliyatli tarmoq uchastkalarida ham
faqat bir modali optik tolali (OT) optik kabellarni ishlatish;
- rezerv OTli optik kabellarini qo‗llash;
- talab
etilgan
o‗tkazish qobiliyatli qismda boshlang‗ich
ma‘lumotlarga nisbatan, liniya traktining yuqoriroq tezlikli apparaturasini
qo‗llash.
Bir modali optik tolali optik kabellarning yaratilishi va kelgusi
mukammallashuvi, B*L ifodaning chegaraviy qiymatini keskin oshirish
imkonini yaratdi, bu yerda V - uzatish tezligi, L - regeneratsiyalash
uchastkasi uzunligi. Masalan, eng arzon OTli optik kabel uchun L=100 km
uzunlikda chegaraviy uzatish tezligi STM-16 (30 ming ARK) sathga mos
keladi.
Rezerv OTli optik kabellarni yotqizishning maqsadga muvofiqligi
bir necha afzalliklarga ega. Birinchidan, bu axborotlarni fazaviy
zichlashtirish deb ataluvchi, istiqbolli rivojlanishga TOUL ning o‗tkazish
qobiliyati bo‗yicha zahirani ta‘minlaydi. Bunda optik kabeldagi OTlar
sonining 10 martaga ortishi TOUL inshootlariga xarajatning atiga 20 % ga
oshishiga olib keladi. Ikkinchidan, bu TOUL ning ishlash ishonchliligini
oshirish uchun rezerv optik toladan samarali foydalanishni ta‘minlaydi.
Bunda rezerv OTlar ishlatilishi mumkin:
- ishchi OT o‗rnini bosish uchun, agarda ishchi OT ning parametrlari
kabelni yotqizish yoki ekspluatatsiya qilishda ruxsat etilgan chegaralar
doirasidan chiqib ketgan bo‗lsa;
- SRI TOUL uchun rezerv multipleksorlash ulanishini tashkil etish
uchun;
- aloqani uzmasdan optik reflektometrni rezerv OT ga ulash yo‗li
bilan muntazam rivojlanuvchi rad etishlar sababini aniqlash va
lokalizatsiya qilish uchun, agar optik kabeldagi hamma OT lar uchun bu
sabab umumiy hisoblansa (masalan, erning siljishidan optik kabelda
bukilishlar yuzaga kelishida, ulovchi muftalar buzulganda va h.k.).
Talab etilgan o‗tkazish qobiliyatiga nisbatan liniya traktining yuqori
tezlikli, oxirgi apparatini qo‗llash maqsadga muvofiq.
SRI TOUL loyihalashda ham yuqori o‗tkazish qobiliyatli
apparaturani qo‗llashni ko‗zda tutish maqsadga muvofiq. STM-16 sinxron
multipleksor narxi STM-4 multipleksor narxidan 30-40 % ga qimmat, bu
ham yana TOUL inshootlariga to‗liq xarajatlarni bir necha foizgagina
oshishiga olib keladi. Biroq SRI apparaturasining qo‗shimcha o‗tkazish
371
qobiliyati, istiqbolli rivojlanishda uzatish tezligini oshirish zaruriyati talab
etilgunga qadar, tarmoqda rezervlashlarni ishlatish hisobiga ishonchlilik
ko‗rsatkichlarini oshirish uchun samarali ishlatilishi mumkin.
SHuningdek, TOUL ni loyihalashda quyidagilarni nazarda tutish
kerak:
- mahalliy birlamchi tarmoqlarda (bir kuchaytirish uchastkali)
TOUL ni tashkil etish;
- regional va magistral birlamchi tarmoqlarda ikki qo‗shni tarmoq
tugunlari o‗rtasida (bir kuchaytirish uchastkali) TOUL uchastkasini tashkil
etish, buning uchun zaruriyat tug‗ilganda optik kuchaytirgichlar (OK) ni
qo‗llash;
- imkoniyatlariga va vazifasiga bog‗liq holda axborotlarni turli
zichlashtirish usullarini to‗lqin uzunligi bo‗yicha, vaqt bo‗yicha va fazoviy
zichlashtirish usullarini moslashuvchan ishlatish.
Darhaqiqat, TOUT komponentlarining zamonaviy darajasi, birinchi
avlod (Fabri – Pero lazerlari) nurlanish manbalari qo‗llanilgan, etarlicha
arzon va kompakt liniya traktining oxirga apparaturalari (LTA) asosidagi
mahalliy birlamchi tarmoqlarda bog‗lovchi liniyalarni tashkil etishda, bir
yoki bir necha shaffoflik darchalarida ishlashda barcha mumkin bo‗lgan
masofalarni bir kuchaytirish uchastkasibilan qoplash imkonini beradi.
Bugungi kunda LTA ni ishlab chiqaruvchi ko‗pgina kompaniyalar,
aloqa vositalari bozorini ko‗zda tutgan holda, qoida bo‗yicha,
qoplanadigan so‗nishga bog‗liq holda (regeneratsiyalash uchastkasi
uzunligi 10 dan 150 km gacha), yagona konstruksiyada, lekin turli
narxlarda LTA ning butun bir oilasini ishlab chiqaradi, bu uning aloqa
oeratorlari
tomonidan
tarmoqlarda
qo‗llanilishi
bo‗yicha
yuqori
moslashuvchanlikka olib keladi.
Optik kuchaytirgichlar (OK) ning yaratilishi va ularning LTA
tarkibida
qo‗llanilishi
regeneratsiyalash
uchastkasining
maksimal
chegaraviy qiymatini oshirish imkonini berdi, ya‘ni ko‗pgina holllarda
TOUL trassasini zona ichi – regional va magistral birlamchi tarmoqlarda
xamroh tarmoq tugunlari orqali loyihalash imkoni yuzaga keldi.
OK ning kuyidagi uch turi aniqlangan:
372
OK
1
– to‗yinish quvvatining katta qiymatiga ega uzatish OK,
bevosita LTA ning optik uzatgichi (OUz) chiqishida signal quvvatining
sathini oshirish uchun ishlatishga mo‗ljallangan;
OK
2
– juda kichik shovqin sathiga ega qabul qilish OK, bevosita
LTA ning optik qabul qilgichi (OQq) kirishida uning sezgirligini oshirish
uchun ishlatishga mo‗ljallangan;
OK
3
– kichik shovqin sathiga ega oraliq OK, uni regeneratsiyalash
uchastkasi uzunligini oshirish uchun passiv tolaning uchastkalari orasida
o‗rnatish tavsiya etiladi.
Turli OK ning qo‗llash mumkin bo‗lgan sxemalari 15.1-rasmda
keltirilgan.
OK qo‗llanilgan LTA ning optik ulanish joylari regeneratsiyalash
uchastkasi uzunligining masofasi bo‗yicha V (very – juda uzun) va U
(ultra – eng katta uzunlikli) turdagi ulanish joylari tasniflangan. V turdagi
ulanish joylari UzOK + OK
1
+ QqOK sxemasiga yoki UzOK + OK
2
+
QqOK sxemasiga U turdagi ulanish joylari esa UzOK + OK
1
+ OK
2
+
QqOK sxemalariga mos keladi.
OK ni LTA tarkibida qo‗llash imkoniyati TOUL xizmat talab
qilmaydigan regeneratsiyalash punktlari (XTQyRP) ning elektr ta‘minot
muammolarini yuzaga kelmaslik imkonini beradi.
Yuqori tezlikli SRI TOUT ning birinchi avlodlarini tadbiq etish
malakasi ko‗rsatgandek, TOUL ni loyihalashda va uni tashqi ruxsat
etilmagan ulanishlardan himoyalash zaruriyatiga bog‗liq holda imkon
qadar XTQyRP inshootlarini qo‗llamaslik ham maqsadga muvofiqdir.
Regional va magistral birlamchi tarmoqlarda bir kanalli TOUT uchun
OK
3
ni qo‗llash ko‗pgina xolatlarda maqsadga muvofiq, chunki XTQyRP
ning elektr ta‘minoti muammolarini xal etish imkonini bermaydi. Boshqa
tomondan, mavjudligi bo‗yicha OK
2
+ OK
1
zanjirni texnologik namoyon
etuvchi OK
3
tan narxi bo‗yicha STM-4 sathidagi SRI regeneratorining
narxi bilan o‗lchanadigan darajadadir. Shu sababli juda past tezlikli
tizimlar uchun (regeneratorli) XTQyRP ni tashkil etish, xizmat talab
qilmaydigan (OK
3
li) kuchaytirish punkti (XTQyKP) ni tashkil etishga
nisbatan iqtisodiy jihatdan ustun hisoblanadi.
373
1.1-rasm.Turli optik kuchaytirgichlarni qo‗llash sxemalari
Biroq, OK
3
ni ishlatish samaradorligi, ulardan xattoki bir kanalli
TOUT uchun optik tarmoqqa ulanishlarda foydalanishda va to‗lqin
uzunligi
bo‗yicha
zichlashtirilgan
TOUT
uchun
barcha
telekommunikatsiya tarmoqlari uchastkalarida keskin ortadi.
Aloqa tarmoqlarining kelgusi rivojlanishida loyihalashda (o‗tkazish
qobiliyati
bo‗yicha)
an‘anaviy tarzda butun rivojlanish davri
rivojlanishning katta (liniya – kabeli inshootlarni almashtirish, ya‘ni yangi
uzatish liniyasini qurish) va kichik (LTA ni eng yuqori tezlikka
almashtirish) hisobiy davrlari deb ataladigan alohida bosqichlarga
ajratiladi.
Vaqt omilini hisobga olish bilan texnik vositalar tarkibini
optimallashtirish bu bosqichlarning har birida xarajatlar samaradorligining
taxlil natijalari bo‗yicha amalga oshiriladi.
Zamonaviy optik kabellarning imkoniyatlari TOUL ni jihozlashda
o‗tkazish qobiliyatining katta zahirasini ta‘minlaydi, bu aloqa tarmog‗ini
optimallashtirish jarayonida rivojlanishning katta davrlarini hisobga
olmaslik imkonini beradi. Boshqacha aytganda, rivojlanish davri
mobayniga aloqa tarmog‗ini loyihalashda shunday turdagi OT li optik
kabellar tanlanadiki, bu OT loyihalashtirilayotgan rivojlanish davri oxiriga
TOUL ning talab etiladigan o‗tkazish qobiliyatini ta‘minlashi kerak.
UzQ
ОК
1
QqQ
UzQ
ОК
2
QqQ
374
Bundan tashqari, yuqorida aytib o‗tilgandek, rivojlanish davrining
boshida
talab
etilgan
o‗tkazish qobiliyatiga nisbatan o‗tkazish
qobiliyatining katta zahirasiga ega bo‗lgan apparaturani qo‗llash uchun
iqtisodiy asoslangan, qator shart – sharoitlar mavjud.
Natijada zamonaviy TOUL asosidagi taomoqni loyihalashda butun
rivojlanish davrida texnik vositalar tarkibini optimallashtirish jarayoni
yuqori darajada soddalashadi, chunki vaqt omili hisobga olinmay,
mohiyati bo‗yicha kapital xarajatlarni optimallashtirish amalga oshiriladi.
Vaqt omili rivojlanish jarayonida TOUL ning o‗tkazish qobiliyatini
bosqichma – bosqich oshirishda namoyon bo‗ladi, bu TOUL ni qurishda
boshlanishiga nisbatan kapital xarajatlar (va mos ravishda ekspluatatsiya
xarajatlari) ning haqiqatdan juda kichik darajada ortishi bilan kuzatiladi.
Lekin, aynan ana shu istiqbolli rivojlanishga TOUL ni loyihalashda
axborotlarni zichlashtirishning barcha mumkin bo‗lgan usullaridan
foydalanishni shartlaydi.
Mohiyati bo‗yicha, zamonaviy TOUL uchun texnik vositalar
tarkibini optimallashtirish bu birinchi navbatda
R
opt
= n·m·B (1.5.)
ifoda bilan aniqlanuvchi, o‗tkazish qobiliyati bo‗yicha optik kabelning
optimal resursini tanlashdir. Yuqoridagi munosabatda n – OT soni,
shuningdek, rezerv tolalar soni ham; V – ma‘lum L uzunlikli
regeneratsiyalash uchastkasidagi chegaraviy uzatish tezligi (OT turi,
apparatura xarakteristikalari va B * Lko‗paytmani oshirish imkonini
beruvchi boshqa imkoniyatlar bilan aniqlanadi); m – ma‘lum B va L dagi
optik kanallarning chegaraviy soni (OT turi, apparatura xarakteristikalari
va to‗lqin uzunligi bo‗yicha ajratilgan TOUT uchun xarakterli bo‗lgan
nochiziqli effektlar ta‘sirini kamaytiruvchi boshqa imkoniyatlar bilan
aniqlanadi).
|