nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
REFERENCES - Informatsion texnologiyalar sohasidagi leksik birliklarning xususiyatlari

REFERENCES
1.
Ахманова, О.С., Задорнова В.Я. (2001). Лингвистические проблемы перевода // Сб.
статей МГУ, 11-27.
2.
Борисова, Л.И. (2006). Перевод неологизмов с английского
языка на русский в научно-
технических текстах. - М.: ВЦП.
3.
Кутина, Л.Л. (2000). Языковые процессы,
возникающие при становлении
терминологической системы // Лингвистические проблемы
научно - технической
терминологии. - М: Наука, 82-94.
4.
Табанакова, В.Д. (2007). Пролегомены к денотативной модели перевода компьютерных
терминов. М.: Просвещение.
5.
Turdieva N.Yo., & Davirov N.Sh. (2023). The Interpretation Of The Writer’s
Idious Style In
Cognitive Aspects.
Texas Journal of Philology,
Culture and History, 14, 38–42. Retrieved
from https://zienjournals.com/index.php/tjpch/article/view/3315
Tadqiqotning metodologiyasi va obyekti

|
Tadqiqotning metodologiyasi va obyektiBog'liq informatsion texnologiyalar sohasidagi leksik birliklarning xususiyatlariTadqiqotning metodologiyasi va obyekti.
Kompyuter tizimiga oid leksikada ifoda li
vositalar katta qismini egallasa xam nutqda ularning nisbatan kamroq qismidan foydalaniladi. Shu
o`rinda 1600dan ortiq leksik birlikni o`zida qamrab olgan on line tizimida faoliyat ko`rsatuvchi
kompyuter slengi lug`atini misol tariqasida keltirish mumkin. Tabiiyki hatto katta ish tajribasiga
ega bo`lgan kompyuter sohasi mutaxasisi ham bu qadar katta qamrovdagi jargonizmlar ni
bilmasligi mumkin.
Bu kabi dinamik rivojlanayotgan sohada yangi leksikaning paydo bo`lishi mantiqan to`g`ri,
biroq kompyuter sohasidagi jargonlarning aksariyat qismi yangi yasalgan so`zlar emas, til tizimida
mavjud bo`lgan birliklar tashkil etadi, ular o`zining avvalgi shaklida yoki biroz transformatsi ya ga
uchragan shaklida qo`llaniladi. Affiksatsiya, so`z yasalishi va abbriviatsiya jarayonlarini tahlil
qilgan holda shuni ta`kidlash lozimki kompyuter sohasiga oid jargonizmlarni yasashning keng
tarqalgan yo`li bu so`z ma`nosining metaforik nuqtai nazardan o`zgarishi va so`z o`yinidir.
Bu kabi moyillik xam ingliz xam o`zbek tillarida uchraydiga holat. Zamonaviy o`zbek
tiliga
kompyuter
sohasidagi
jargonlar
inglizzabon
terminologiyaning
transkripsiya
va
trasliteratsiya uslublari orqali kirib keladi. Kompyuter jargonidan tashqari semantik jihatdan
yangilangan so`zlar ham tilga kirib kelmoqda.
Bu jarayonni biz ikkilamchi nominatsiya deb ataymiz va u o`z navbatida funksiyala r ini
keltirib chiqaradi. Misol tariqasida quyidagi iboralarni keltirish mumkin: baton – klaviatura, venik
– vinchester, burga – pragrammadagi xatoliklar, ko`z – monitor, bochkacha – portativ kompyuter
(notebook). Aksariyat hollarda yangi so`zlar so`z tovush shaklining o`zgartirilishi orqali yasaladi
va og`zaki nutq ya`ni quyi darajadagi so`zlashuv leksikasi kabi qabul qilinadi.
|
| |
Tadqoqit natijalari va muhokamasi

“RAQAMLI TAʼLIMNING ZAMONAVIY TENDENTSIYALARI VA ULARNI TAʼLIM-TARBIYA
JARAYONIGA TADBIQ QILISH YO‘LLARI”
MAVZUS IDAGI RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
25-oktabr 2023-yil
392
3.
Atamalarni to`g`ri
tushunish, talqin qilish va tarjimada berish uchun ularning
morfologik tuzilishini, boshqa umumiste`mol so`zlardan farqlovchi
sematik xususisyat larni, atama
– iboralarning asosiy turlarini, tuzilishi va qo`llanilishi jihatlarini bilish darkor.
Barcha atamalar o`z tuzilishi jihatidan quyidagi guruhlarga bo`linadi.
- oddiy
atamalar - matrix, modem, joystick;
- murakkab atamalar - software,
workstation, interface;
- atama-iboralar - flat liquid crystal device (LCD) display, letter-quality printing;
Oddiy atamalar bir tizim doirasida joylashgan bo`lib bir ma`noliligi
bilan farqlanad i,
malum bir mavzu doirasida kalit so`zlar vazifasini bajaradi.
Murakkab atamalar bir tizim doirasida uchrashi mumkin, biroq kontekstdan kelib chiqqan
holda turli ma`nolarda qo`llaniladi. Masalan: workstation – ishchi stansiya (informat io n
texnologiyalar sohasida), bosh oshpazning ish joyi (restoran xizmatlar i sohasida), va b.
Xulosa.
Yuqoridagilardan kelib chiqib shuni ta`kidlash lozimki bu kabi atamalarni ma`no
jihatidan ya`ni kontekstdan kelib chiqib tarjima qilish lozim. Termin iboralar so`zlar
ketma
ketligidan iborat, bu holda asosiy element oxirgi so`z, aniqlovchi bo`lib esa so`nggi so`zdan bitta
oldin keladigan so`z, so`z iborasi yoki tuzuvchi atama hisoblanadi. Tez tez qo`llaniluvchi bu kabi
atama iboralar qisqartmalar
bilan almashtirilib, natijada boshqa murakkab atama tarkibiga kiradi.
Masalan: Message Handling System (ma`lumotlarni qayta ishlash tizimi) hozirgi davrda quyidagi
qisqartma bilan belgilanadi MHS; Novell MHS – Novell firmasining ma`lumotlarini
qayta
ishlovchi tizim.
“RAQAMLI TAʼLIMNING ZAMONAVIY TENDENTSIYALARI VA ULARNI TAʼLIM-TARBIYA

|
“RAQAMLI TAʼLIMNING ZAMONAVIY TENDENTSIYALARI VA ULARNI TAʼLIM-TARBIYABog'liq informatsion texnologiyalar sohasidagi leksik birliklarning xususiyatlari
“RAQAMLI TAʼLIMNING ZAMONAVIY TENDENTSIYALARI VA ULARNI TAʼLIM-TARBIYA
JARAYONIGA TADBIQ QILISH YO‘LLARI”
MAVZUS IDAGI RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
25-oktabr 2023-yil
390
переводчиков к этим методам. В качестве альтернативы, исходя из специфики терминов,
предлагаются решения проблем в процессе их усвоения или перевода на язык. В рамках
статьи затронуты не только термины, относящиеся к сфере информационных
технологий, но и сленг, жаргонизмы, безпереводная лексика а также особенности их
передачи при переводе. Проведен анализ опубликованных научных статей и публикаций,
относящихся к области информационных технологий, на основе представленных мнений
ученых обоснованы мнения автора по поводу особенностей лексики, относящейся к данной
области. На основании выводов, приведенных в заключительной части статьи, молодым
переводчикам разъясняются пути решения проблем, возникающих при переводе лексики в
области информационных технологий в процессе перевода.
Ключевые слова:
информационные технологии, компьютерный жаргон, сленг,
неологизм, транскрипция, транслитерация, калька, морфологическая структура,
семантический признак.
Kirish.
Kompyuter jargon leksikasi - faol rivojlanayotgan dinamik tizim bo`lib (kompyuter
texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasi), ingliz tili leksikasining o`zbek tiliga kirib
kelishining yo`llaridan biri hisoblanadi. Kompyuter jargonining aksariyat qismi rasmiy
terminologiyani tashkil etadi.
Jargonizmlarni nafaqat og`zaki nutqda, nafaqat ko`p sonli elektron hujjat va xatlarda,
nafaqat vertual konferensiyalarda, balki rasmiy nashrlarda va hurmatga sazovor kompyuter
sohasidagi nashrlarda ham uchratish mumkin. Kompyuter jargonini til tizimidagi boshqa
birliklardan farqli jihatini ko`rsatib o`tish shart.
|
| |
Маркетинг - download

| Маркетинг Barcha iste'molchilarni individual iste'molchilar va biznes iste'molchilariga bo'lish mumkin 5,96 Mb. 8 | o'qib |
| Қўшма корхоналарда маркетинг фаолиятини такомиллаштириш Xulosa va takliflar 1,21 Mb. 24 | o'qib |
| Маркетинг тизими элементлари Ichki axborot olingan natijalarga qaratilsa, marketing razvedkasi tashqi muhitda ro‘y berishi mumkin bo‘lgan hodisalarni o‘rganishga mo‘ljallanadi 345 Kb. 8 | o'qib |
| Information technologies, networks and telecommunications Swot-анализ: методики проведения и возможности применения на российских предприятиях / А. Н. Гвозденко // Маркетинг и маркетинговые исследования. 2016. № С. 144-156 102,74 Kb. 2 | o'qib |
| Маркетинг фаолиятини таҳлил қилиш ва истиқболлаш Buyuk Britaniyada sug‘urta ishini faol rivojlanishiga quyidagi omillar ta’sir qilgan, desak mubolag‘a bo‘lmaydi 2,09 Mb. 1 | o'qib |
| Маркетинг Barcha iste'molchilarni individual iste'molchilar va biznes iste'molchilariga bo'lish mumkin 5,96 Mb. 8 | o'qib |
| Маркетинг фаолиятини таҳлил қилиш ва истиқболлаш Elektromagnit maydon ënergiyasini topish uchun zaryadlar va maydondan iborat bo'lgan yopiq sistemani ko'ramiz. Zaryadlarga ta’sir etuvchi kuchlarning V hajmda va vaqt birligida bajargan ishini topamiz 1,44 Mb. 1 | o'qib |
| 2-мавзу маркетинг тамойиллари, вазифалари, функциялари ва турлари (4 соат) Samarqand agroinnovatsiyalar va tadqiqotlar instituti iqtisodiyot va boshqaruv faulteti 20104-guruh talabasi Solijonova Diyoraning Buxgalteriya hisobi va soliqqa tortish fanidan tayyorlagan mustaqil ish 0,71 Mb. 1 | o'qib |
| 1-боб: маркетинг ва унинг ривожланишининг O’zbekiston Respublikasi Oliy va O’rta maxsus, qasb-hunar ta’limi ilmiy-metodik birlashmalari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi kengash tomonidan oliy va o’quv yurtlarining talabalari uchun darslik sifatida tavsiya etilgan 1,13 Mb. 109 | o'qib |
Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника” кафедраси катта ўқитувчиси Исабекова Мохина Абдурахмановнанинг - bet 2

|
Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника” кафедраси катта ўқитувчиси Исабекова Мохина Абдурахмановнанинг
|
bet | 2/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #241523 |
Bog'liq 4449 66 203849 Исабекова М.дарс ишланмаси13.2. “Mineral eelementlarni o`simliklar tomonidan o`zlashtirilishi. Mineral o`g’itlardan foydalanishning fiziologik asoslari” ma`ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqichla-ri va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
Ta`lim beruvchi
|
Ta`lim oluvchilar
|
Tayyorgar
lik bosqichi
|
1. Mavzu bo`yicha o`quv materiallarni, ya`ni taqdimot va tarqatma materiallarni tayyorlash.
2. Talabalarni jonlantirish uchun mavzu doirasida savollarni, ko`rgazmali sxemalarni yaratish.
3. Talabalar o`quv faoliyatini baholash mezonlarini ishlab chiqish.
4. O`quv kursini o`rganishda foydalaniladigan adabiyotlar ro`yxatini tartiblashtirish.
|
|
1-bosqich.
Mavzuga kirish
(15 daqiqa)
|
1.1. Mavzuning nomini ekranga chiqaradi va mazkur mavzuni yoritishdan kutilayotgan asosiy natijalar to`g’risida axborot beradi.
1.2. Bugungi o`tilishi kutilayotgan dars mashg’uloti ko`rgazmali ma`ruza tarzida bo`lishi ta`kidlanadi.
1.3. Mavzuni yoritish bo`yicha tuzilgan reja savollarini namoyishga uzatadi (1-ilova).
1.4. “Aqliy hujum” metodi orqali talabalarni faollashtiradi. Berilgan savolga o`ylab javob berishni taklif qiladi (javoblar 2-3 so`zdan iborat bo`lishi kerakligini eslatadi): Qanday mikroelementlarni bilasiz g`
Bir talabaga javoblarni doskada yozib borishni taklif qiladi. Buning uchun 10 minutcha vaqt ajratiladi. Belgilangan vaqt tugagandan so`ng, fikr bildirishlar to`xtatiladi va javoblar tahlil qilinadi.
|
Tinglaydilar
Ko`chirib oladilar.
Tinglaydilar
Juftliklarga bo`linadilar, o`ylaydilar, muhokama qiladilar va savollarga javob beradilar.
Faol qatnashib, javob variantlarini ketma-ket aytib boradilar
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника” кафедраси катта ўқитувчиси Исабекова Мохина Абдурахмановнанинг
|
-ilova


 


13-ilova - Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника”...

|
Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника” кафедраси катта ўқитувчиси Исабекова Мохина Абдурахмановнанинг
|
bet | 4/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #241523 |
Bog'liq 4449 66 203849 Исабекова М.дарс ишланмаси12-ilova
13-ilova
14-ilova
15-ilova
16-ilova
Guruhlarga B.B.B. jadvalini to`ldirish vazifasini yuklaydi.
Bilardim |
Bilishni hohlayman
|
Bilib oldim
|
|
|
|
17-ilova
Insert jadvali
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника” кафедраси катта ўқитувчиси Исабекова Мохина Абдурахмановнанинг
|
Товар - download

Qidiruv: Товар
Tovarlar nomenklaturasining ahamiyati Номенклатура – лотинча «nomenclaturа»
«nomenclaturа» сўзидан олинган бўлиб, фан ва техниканинг бирон бир соҳасида ишлатиладиган товар номларининг рўйхатлар йиғиндисидир
134,93 Kb.
5
o'qib
4-маруза. Товар пул муносабатлари
Likvidlik darajasi turlicha bo’lgan barcha pul vositalarining muayyan nisbatlarida yaxlit pul masssasini tashkil etishi, pul kompleksi, boshqacha aytganda pul agregati deyiladi
1,27 Mb.
4
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
”Машина игналари ва улар классификацияси” мавзуси маъруза дарси ишланмаси

|
”Машина игналари ва улар классификацияси” мавзуси маъруза дарси ишланмаси
|
bet | 1/3 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #129508 |
Bog'liq Dars ishlanmasi SHOYMARDONOV JAVLON
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O`RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
Buxoro muxandislik-tenologiya instituti
“Texnologik jarayonlarni boshqarishning axborot kommunikatsiya tizimlari” kafedrasi
“TEXNOLOGIK JARAYONLARNI BOSHQARISHNING DASTURIY TA’MINOTI”
FANIDAN
M7-20TJBAKT GURUH MAGISTRANTI
JAVLON SHOYMARDONOVNING
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA TASHKIL ETILGAN
DARS ISHLANMASI
“Funksiyalar e’loni va aniqlash. Oddiy funksiyalar tuzish” MAVZUSI BO`YICHA MASHG`ULOTI ISHLANMASI.
Mashg`ulot mavzusi:
” Funksiyalar e’loni va aniqlash. Oddiy funksiyalar tuzish”
Mashg`ulot maqsadlari:
Funksiyalar e’loni va aniqlash. Oddiy funksiyalar tuzish tahlili to`g`risida o`quvchilarda bilimlarni shakllantirish va mustaqil fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish.
Tarbiyaviy:
O’quvchilarning mantiqiy fikrlashini rivojlantirish, ularni algoritmlar bilan ishlash saviyasini boyitish.
Rivojlantiruvchi:
O`quvchilarning faolligini oshirish, turli algoritmlarda ishlatilinadigan funksiyalarni oson o’qib olish va ularni tahlil qilish kabi ko’nikmalarni hosil qilish.
Mashg`ulot turi:
Amaliy
Mashg`ulot uchun ajratilgan vaqt:
2 soat
Mashg`ulot o`tish joyi:
Zamonaviy kompyuterlar bilan jihozlangan auditoriya.
Foydalaniladigan jihoz va vositalar:
O`z aksini topgan slaydlar, tarqatma materiallar, internet adabiyotlari (B.Straustrup – Библия С++), kompyuterlar.
Mashg`ulotning borishi:
Tashkiliy qism.(darsga tayyorgarlik).
Tashkiliy tadbirlarni o`tkazadi.
Nazariy mashg`ulotni tashkil qilish, o`qitish joyini tanlash, auditoriyani darsga tayyorgarligini ko`zjan kеchirish, jihozlarning ishchi holatini tеkshirish, mavzuga tеgishli tеstlar, tarqatma matеriallar, slaydlar tayyorlash, nazariy mashg`ulot vaqti va darsning davom etishini bеlgilash.
|
| |
Бизнес - download

|
Qidiruv: Бизнес | Исследование потребностей пользователей и бизнес-задач Исследование 56,22 Kb. 33 | o'qib | | Мыслить Нестандартно Бизнес-Цели Широкая Презентация Web saytlar maxsus serverlarda va 24/7 internet tarmog’iga ulangan holda o’rnatiladi 4,62 Mb. 3 | o'qib | | Бизнес план по переработке полимерных отходов в полимер песчаную тротуарную плитку Polimerlarni qayta ishlash bo'yicha biznes-reja polimer qumli yulka plitalariga chiqindilar 1,47 Mb. 9 | o'qib | | Республика Казахстан, г. Алматы, Бульвар Бухар Жырау, 33, Бизнес-центр «Jenis», офис 33, 5 этаж «Touroperator «Kompas» обязан предоставить туристу утвержденную программу тура для ознакомления 230,88 Kb. 1 | o'qib | | Axborotlarni saqlovchi va tashuvchi vositalar fleshka, cd va dv Kompyuter kimyo, Raqamli hisoblash mashinasi Vikipediya, Sana 4-mart Sinf 8,,B’’ Fan Chizmachilik Mavzu Modelning be, 00 Бизнес режа нима, jadval bo`yicha, optika, bayonnoma ko`chirma, Asinxron mashinalar, 2022 Fermentlar maruza (2) 42 Kb. 2 | o'qib | | Иқтисодий тарақҚиёт ва камбағалликни қИСҚартириш вазирлиги бизнес ва тадбиркорлик олий мактаби мавзу номи: ms office дастурлари назарияси Qisqa qilib aytganda kompyuter ishini o’z xoxishiga moslab kompyuter xotirasi, ekranni, ishlash tezligi, qo’shimcha ko’rilmalaridan optimal foydalanishi mumkin 1,79 Mb. 3 | o'qib | | Учет и оценка рисков при составлении бизнес-плана и его реализации Xavflarni baholash usullari turli kutilgan va kutilmagan vaziyatlarni o'rganish uchun kuchli vositadir. Keyinchalik, kiberxavfsizlik asoslari kursining bir qismi sifatida ba'zi amaliy mashg'ulotlarda foydalaniladigan xavflarni baholash 0,62 Mb. 1 | o'qib | | Учет и оценка рисков при составлении бизнес-плана и его реализации Xavflarni baholash usullari turli kutilgan va kutilmagan vaziyatlarni o'rganish uchun kuchli vositadir. Keyinchalik, kiberxavfsizlik asoslari kursining bir qismi sifatida ba'zi amaliy mashg'ulotlarda foydalaniladigan xavflarni baholash 0,62 Mb. 1 | o'qib | | Олий таълимнинг 30000 – “Бизнес ва бошқарув” таълим соҳасидаги 5230200 – “Менежмент” (тармоқлар ва соҳалар) таълим йўналиши бакалавриат босқичининг – курс талабалари учун Malakaviy amaliyotning o‘quv dasturi Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti Kengashining 2023-yil “ ” dagi sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan 50,31 Kb. 8 | o'qib |
1
| |
Vektorlarni qo’shish - 4-ma’ruza. Chiziqli algebraga kirish. Vektor va matrisalar bilan ishlash. Reja

|
4-ma’ruza. Chiziqli algebraga kirish. Vektor va matrisalar bilan ishlash. Reja
|
bet | 3/20 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #108188 |
Bog'liq 4-mavzu (Vek., matr., Ch.algeb)(111-155)1. Vektorlarni qo’shish. Ikkita, va vektorlarni yoki uchburchak qoidasi bo’yicha, yoki parallelogramm qoidasi bo’yicha qo’shish mumkin.
) Uchburchak qoidasi. vektorning boshini nuqtaga joylashtirib, vektorning boshini nuqtaga joylashtiramiz (4.2-rasm) va vektorni yasaymiz. Unda vektorning boshini vektorning oxiri bilan tutashtiruvchi vektor, va vektorlarning yig’indisidan iborat bo’ladi:
.
b) Parallelogramm qoidasi. Berilgan ikkita, va vektorlarning boshini bitta umumiy nuqtaga keltiramiz va vektorlarni yasaymiz (4.3-rasm). So’ngra, va vektorlarni tomonlar sifatida qarab, parallellogrammni yasaymiz. Unda diagonalda yotuvchi va umumiy nuqtadan chiquvchi vektor va vektorlarning yig’indisidan iborat bo’ladi:
= +
F
F
c) Ko’pburchak qoidasi. Bir nechta, , , vektorni qo’shish uchun, har bir keyingi vektorning boshini undan oldingi vektorning oxiriga keltiramiz (4.4-rasm). Unda birinchi vektorning boshini oxirgi vektorning oxiri bilan tutashtiruvchi vektor berilgan , , vektorlarning yig’indisi deyiladi.
.
Vektorlarni qo’shish amali quyidagi xossalarga ega:
Qo’shishning o’rin almashtirish xossasi:
Qo’shishning guruhlash xossasi:
.
2. Vektorlarni ayirish. Ikkita va vektorlarning ayirmasi deb, shartni qanoatlantiruvchi vektorga aytiladi va u kabi yoziladi.
Shunday qilib, va vektorlarning ayirmasini topish uchun, vektorning oxiriga vektorning oxirini ko’chirish lozim. Unda, birinchi vektorning boshini ikkinchi vektorning boshi bilan tutashtiruvchi vektor, va vektorlarning ayirmasidan iborat bo’ladi: . va vektorlarning ayirmasini - = + tenglikdan topish mumkin. Buning uchun, va vektorlarni nuqtaga keltirib, ularda parallelogramm yasaymiz (4.6-rasm). So’ngra - vektorni yasaymiz va va - vektorlarda parallelogramm yasaymiz.
Unda deb yozish mumkin. Nixoyat, vektorni o’ziga parallel ravishda nuqtaga ko’chiramiz. Unda bo’ladi.
Shunday qilib, agar va vektorlarda parallelogramm yasalgan bo’lsa, uning bitta diagonalida ularning yig’indisi vektori, ikkinchisida esa, ularning ayirmasi vektori yotadi:
.
|
| |
Тошкент давлат иқтисодиёт университети ҳузуридаги фан доктори илмий даражасини берувчи

2
UDK: 330.115:330.3(575.1)
Iqtisodiyot fanlari boʻyicha falsafa doktori (PhD)
dissertatsiyasi avtoreferati mundarijasi
Оглавление автореферата диссертации доктора философии (PhD)
по экономическим наукам
Content of dissertation abstract of doctor of philosophy (PhD)
on economical sciences
Rajabov Alibek Xushnudbekovich
Innovatsion taraqqiyot sharoitida mintaqani
barqaror ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishini prognozlash ……..........................................................................
3
Ражабов Алибек Хушнудбекович
Прогнозирование устойчивого социально-экономического
развития
региона в условиях инновационного развития............................................... 29
Rajabov Alibek Xushnudbekovich
Forecasting sustainable socio-economic development
of the region in the
conditions of innovative development................................................................ 55
Asosiy bosqich - Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника” кафедраси...

|
Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника” кафедраси катта ўқитувчиси Исабекова Мохина Абдурахмановнанинг
|
bet | 3/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #241523 |
Bog'liq 4449 66 203849 Исабекова М.дарс ишланмаси2. Asosiy bosqich
(55 daqiqa)
|
2.1. Rower Point dasturi asosida ko`rgazmali materiallar bo`yicha ma`ruza o`qiydi.
Ma`ruza davomida talabalarni Libixning “minimum qonuni” bilan tanishtiradi; (2-ilova).
2.2. Mineral elementlarning klassifikatsiyasi xaqidagi ma`lumot bilan tanishtiradi. (3,4-ilova).
2.3. Mikroelementlarning vakillari bilan tanishtiradi (5-9-ilovalar).
2.4. Mineral elementlarning o`simliklar tomonidan o`zlashtirilishi xaqida ma`lumot beradi (10-ilovar).
2.5.O`g’italr klassifikatsiyai va o`simliklarni o`g’itlashning fiziologik axamiyati haqida tushuncha beradi (12-15-ilovalar).
2.7. Talabalar bilimlarini faollashtirish va mustahkamlash maqsadida Guruhlarda ishlashni taklif qiladi.
|
Tinglaydilar, yozadilar.
Talabalar savollarga javob beradilar.
|
3. Yakuniy bosqich
(10 daqiqa)
|
3.1. Mavzuni umumlashtiradi va umumiy xulosalar yasaydi. Talabalar diqqatini mavzuning asosiy tomonlariga qaratadi.
3.2. Mustaqil ishlashlari uchun “O`g’itlar” so`ziga klaster tayyorlab kelish vazifasini beradi.
|
Tinglaydilar.
Vazifani yozib oladilar.
|
1-ilova
2-ilova
3-ilova
4-ilova
5-ilova
6-ilova
7-ilova
8-ilova
9-ilova
10-ilova
11-ilova
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Низомий номидаги тошкент давлат педагогика университети табиий фанлар факултети “Ботаника” кафедраси катта ўқитувчиси Исабекова Мохина Абдурахмановнанинг
|
Kalit so`zlar - Informatsion texnologiyalar sohasidagi leksik birliklarning xususiyatlari

|
Informatsion texnologiyalar sohasidagi leksik birliklarning xususiyatlariBog'liq informatsion texnologiyalar sohasidagi leksik birliklarning xususiyatlariKalit so`zlar:
informatsion texnologiyalar, kompyuter jargoni, sleng, neologizm,
transkripsiya, translaiterasiya, kalkalash, morfologik tuzilish, semantik xuxusiyat.
Abstract.
This article is devoted to the study of terms related to the field of information
technology, quickly penetrating into all languages of the modern world, the role of vocabulary in
the language, the influence of neologisms on the process of its formation is studied in detail. The
analysis of methods of introduction, assimilation into the language of terms related to the industry
is carried out, in addition, the views of philologists, linguists and translators to these methods are
cited. As an alternative, based on the specifics of the terms, solutions to problems are proposed in
the process of their assimilation or translation into the language. The article covers not only terms
related to the field of information technology, but also slang, jargon, equivalent-lacking lexis, as
well as features of their transmission during translation. The analysis of published scientific
articles and publications related to the field of information technology is carried out, based on the
opinions of scientists presented, the author's opinions on the peculiarities of vocabulary related to
this field are substantiated. Based on the conclusions given in the final part of the article, young
translators are explained ways to solve problems that arise when translating vocabulary in the
field of information technology in the translation process.
Keywords:
information technologies, computer jargon, slang, neologism, transcription,
transliteration, claque, morphological structure, semantic feature.
Аннотация.
Данная статья посвящена исследованию терминов, относящихся к
сфере информационных технологий, быстро проникающих во все языки современного
мира, подробно изучена роль лексики в языке, влияние неологизмов на процесс его
формирования. Проведен анализ способов внедрения, усвоения в язык терминов,
относящихся к отрасли, кроме того цитируются взгляды филологов, лингвистов и
|
| |
Vektorni songa ko’paytirish - 4-ma’ruza. Chiziqli algebraga kirish. Vektor va matrisalar bilan ishlash. Reja

|
4-ma’ruza. Chiziqli algebraga kirish. Vektor va matrisalar bilan ishlash. Reja
|
bet | 4/20 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #108188 |
Bog'liq 4-mavzu (Vek., matr., Ch.algeb)(111-155)2.1. Vektorni songa ko’paytirish
5-ta’rif. vektorning songa ko’paytmasi deb: 1) va 2) bo’lganda bo’lganda shartlarni qanoatlantiruvchi vektorga aytiladi, bunda -vektorlarning yo’nalishdoshligini, - vektorlar qarama-qarshi yo’nalganligini anglatadi.
Vektorning songa ko’paytmasi quyidagi xossalarga ega:
Bu xossalarning isbotlari planimetriyadagi shu kabi xossalarning isbotiga o’xshashdir.
tenglikni va vektorlar kollinearligining zaruriy va yetarli sharti sifatida qarash mumkin.
3. Fazodagi bazis haqida
Vektorning koordinatalari. Biz tekislikdagi bazisni kollinear bo’lmagan vektorlar jufti shaklida kiritgan edik. Unda har qanday uchinchi vektorni bazisning ikkita vektori orqali ifodalash mumkin bo’lgan edi.
Fazodagi vektorlarning yuqoridagiga o’xshash xossasini qarab chiqamiz. Fazoda uchta komplanar bo’lmagan vektorlar berilgan bo’lsin. Bunda ixtiyoriy to’rtinchi vektorni va vektorlar orqali ifodalash mumkinligini isbotlaymiz.
, vektorlarni umumiy nuqtaga keltiramiz (4.7-rasm). vektorlar komplanar bo’lmaganligidan vektorlar juftining har biri tekislikni aniqlaydi. uch orqali mos ravishda , va tekisliklarga parallel tekisliklar o’tkazamiz. Natijada prizmani hosil qilamiz. Vektorlarni qo’shish qoidasi bo’yicha
deb yozish mumkin. bo’lganligidan, ikki vektorning kollinearlik shartiga ko’ra, deb yozish mumkin. Shunga o’xshash, va munosabatlardan,
va
bo’lishi kelib chiqadi. Bu ifodalarni o’rniga keltirib qo’yib, vektor uchun
(1)
tenglikni hosil qilamiz.
(1) tenglik vektorning uchta komplanar bo’lmagan vektorlar bo’yicha yoyilmasi deyiladi. Bu holda vektorlar fazoda bazis hosil qiladi, deyishadi, koeffisiyentlar esa, vektorning bu bazisdagi koordinatalari deyiladi va u ( ) kabi yoziladi. (1) yoyilmadagi qo’shiluvchilar vektorning (1) yoyilmasini tashkil etuvchilar deyiladi.
Berilgan bazisda vektor yoyilmasining yagonaligini isbotlaymiz. vektorning (1) yoyilmasidan boshqa, yana koeffisiyentlari boshqa bo’lgan ,
(2)
yoyilmasi ham mumkin bo’lsin.
Modomiki, yoyilmalar har xil ekan, ularning koeffisiyentlari uchun
shartlardan hyech bo’lmaganda bittasi bajariladi. (1) tenglikdan (2) tenglikni ayirib,
(3)
munosabatni olamiz. (3) dan bo’lganda vektorni va vektorlar orqali quyidagicha ifodalash mumkin:
= (4)
Bunday yoyilma esa, faqat , , vektorlar komplanar bo’lganda mumkin bo’ladi, bu esa, , , vektorlarning komplanar emasligi shartiga ziddir. Demak, (3) tenglik, faqat va bo’lgandagina o’rinli bo’ladi. (1) yoyilmaning yagonaligi isbotlandi.
|
| |
Qo’shimcha adabiyotlar - Termiz davlat universiteti robototexnika asoslari

|
Termiz davlat universiteti robototexnika asoslari
|
bet | 54/64 | Sana | 21.09.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #271854 |
Bog'liq robototexnika ma\'ruza matni toyyorlashQo’shimcha adabiyotlar
21. Mirziyoyеv Sh.M. Buyuk kеlajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. - Toshkеnt: “Uzbеkistan”, 2017. - 488 b.
8. Mirziyoеv Sh.M. Erkin va farovon, dеmokratik Uzbеkistan davlatini birgalikda barpo etamiz. T.:, “Uzbеkistan”, 2016. - 56 b.
9.Mirziyoеv Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat'iy tartib - intizom va shaxsiy javobgarlik - har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kеrak. Uzbеkistan Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016 yil yakunlari va 2017 yil istiqbollariga bagishlangan majlisdagi Uzbеkistan rеpublikasi prеzidеntining nutki. G`G` Xalk suzi gazеtasi. 2017 yil 16 yanvar, №
11. Yu.Ubеkiston Prеzidеnta Shavkat Mirziyoеv 2017—2021 yillarda Uzbеkistonni rivojlantirishning bеshta ustuvor yo'nalishi buyicha xarakat stratеgiyasi. 7 yanvar 2017 yil.
11.Mirziyoеv Sh.M. Krnun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta'minlash yurt tarakkiyoti va Xalk farovonligi garovi.-Toshkеnt, Uzbеkistan, 2017.-486
12.Edward Hughes, John Hiley, Keith Brown, Ian McKenzie Smith «Electrical and Electronic Technology» Pearson Education Limited, Harlow, United Kingdom 2012.
Elektron ta’lim resurslari.
13. www.ziyonet.uz
14.www. tdtu.uz
15. www.edu.uz.
16.http://www.robotics.uc.edu
Mustaqil ish uchun mavzular
Mustaqil ta'lim uchun tavsiya etiladigan mavzular:
1. Robotlashtirilgan stanokli tizimlar
2. Yig’ish jarayonlarini mеxanizatsiyalash va avtomatlashtirish.
3. Robotlarning mеxanizmlari
4. Uzatmalar turkumlanishi
5. Pnеvmatik uzatmalar
6. Gidravlik uzatmalar
7. Kombinatsiyalashgan uzatmalar
8. Robotlarni boshqarish tizimlari
9. Mashinasozlik korxonalarida qo’llaniladigan avtomatik liniyalar
10. ZamonaviyRDB dastgox va asbob-uskunalar va ularga qo’yilgan talablar
11. Sanoat robotlari strukturasi va ularning tuzilishi
12. Boshqaruviga ko’ra sanoat robotlari: qattiq dasturiy ta'minotli, odam-opеrator yordamida boshqariluvchi, suniy intеllеktli.
13. Avtomat liniyalari va ularning turlari
14. Robotlashtirilgan tеxnologik kompеkslar
15. Avtomatlashgan sеxlar, zavodlar
16. Omborlar turlari (klassifikatsiyalari) va ularni robotlashtirish jarayonlari
17. Robotlarni boshqarish tizimlari
18. Zamonaviy nosanoat robotar xakida ma'lumot, uning turlari va ularga qo’yilayotgan talablar
19. Zamonaviy robotar tarkibiy tuzilmasi, ularning paramеtrlari va turkumlari
20. Robotolar va robototеxnik vositalarni loyxalashtirish, vazifalarining qo’yilishi
21. Robotarni loyxalashning uziga xosligi va mеtodlari
22. Diskrеt elеktron asboblar.
23. Signal uzatuvchi qurilmalar.
24. Signal qabul qiluvchi qurilmalar.
25. Nano tеxnologiya
|
| |
Yakuniy nazorat savollari

|
Yakuniy nazorat savollari
|
bet | 55/64 | Sana | 21.09.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #271854 |
Bog'liq robototexnika ma\'ruza matni toyyorlashYakuniy nazorat savollari
«Tasdiqlayman»
«Texnologik ta’lim» kafеdrasi
mudiri________p.f.d.professor. Shomirzayev M.X.
« » avgust 2022 yil
5112100-Texnologik ta’lim yo’nalishi 4-kurs 119-219-guruh talabalari uchun
«Robototexnika asoslari »
Fanidan yakuniy nazorat savollari
1-variant
1.Robototexnika asoslari haqida umumiy ma’lumot?
2.Sanoat roboti va uning tuzilmasi?
3.Yuritmalarning boshqarish qurilmasi?
4.Umumiy ma’lumotlar. Meterologiya elementlari?
5.Sezuvchi elementlar?
Tuzuvchilar: o’qituvchi: Safarov.F.S
o’qituvchi: Nurmamatov Z.Sh.
«Tasdiqlayman»
«Texnologik ta’lim» kafеdrasi
mudiri________p.f.d.professor. Shomirzayev M.X.
« » avgust 2022 yil
5112100-Texnologik ta’lim yo’nalishi 4-kurs 119-219-guruh talabalari uchun
«Robototexnika asoslari »
Fanidan yakuniy nazorat savollari
2-variant
1.Signal kuchaytiruvchi elementlar?
2.Ijrochi elementlar?
3.Boshqarish elementlar?
4.Ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish kеtma-kеtligi?
5.Ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, xalq xo’jaligini turli soxalarida?
Tuzuvchilar: o’qituvchi: Safarov.F.S
o’qituvchi: Nurmamatov Z.Sh.
«Tasdiqlayman»
«Texnologik ta’lim» kafеdrasi
mudiri________p.f.d.professor. Shomirzayev M.X.
« » avgust 2022 yil
5112100-Texnologik ta’lim yo’nalishi 4-kurs 119-219-guruh talabalari uchun
«Robototexnika asoslari »
Fanidan yakuniy nazorat savollari
3-variant
1.Mеxanizatsiya va avtomatizatsiyalashning o’ziga xosligi?
2.Mеxanizatsiya va avtomatizatsiya jarayonlarini baxolash?
3.Samaradorlikni xisoblash va ulchash?
4.Ishlab chiqarish jarayonlarini mexanizatsiyalash vositalari?
5Qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash?
|
| |
~ 1 ~ 07 ma’ruza Kuchlanish, tok va vaqt relelari 07 - ma’ruza

~ 1 ~
07 ma’ruza
Kuchlanish, tok va vaqt relelari
Reja:
1. Asosiy ko’rsatkichlari, ularga qo’yilgan talablar.
2. Elektr magnitli kuchlanish va tok relesi.
3. Relening qaytish koeffitsienti, uning tuzilishi.
4. Gerkonli elektr magnit rele. Gerkonli yo’l uzgichlari, ferridlar.
1. Asosiy ko’rsatkichlari, ularga qo’yilgan talablar.
Rele deganda shunday elektr apparati tushuniladiki, unda boshqaruvchi (kirish)
parametrining avvaldan belgilangan kattalikkacha asta o’zgarishida boshqariluvchi
(chiqish) parametrining sakrovchi o’zgarishi yuz beradi. Bu parametrlardan hech
bo’lmasa bittasi elektrik parametr bo’lishi lozim.
Qo’llanish sohasi bo’yicha relelar bo’linadi: ♦ avtomatika sxemalari uchun, ♦
elektr yuritmani boshqarish va himoyalash, ♦ energosistemalarni himoyalash.
Ishlash
sxemasi
bo’yicha
relelar bo’linadi: ♦ elektromagnitli, ♦ qutblangan, ♦
issiqlik, ♦ induktsion, ♦ magnitoelektrik, ♦ yarim o’tkazgichli va hokazo.
Elektr yuritmani boshqarish va himoyalash uchun tok relesi va kuchlanish relesi.
Tok va kuchlanish relelari sifatida o’zgarmas tok relelari qo’llaniladi.
Himoya va avtomatika sxemalarida ikkita yoki bir necha apparatlarning ishlay
boshlash vaqtlari orasida ko’pincha sekinlashtirish vaqti talab qilinadi. Texnologik
jarayonlarni avtomatlashtirish chog’ida operatsiyalarning aniq vaqt oralig’ida
operatsiyalarning vaqtlari bo’yicha ketma-ketligi zaruriyati yuzaga kelishi mumkin.
Jarayon vaqtini sekinlashtirish (ruscha vыderjka)ga vaqt relesi deyiladigan elektr
apparatlar xizmat qiladi. Vaqt relesi uchun umumiy talablar:
a) sekinlashtirilgan vaqtning stabilligi ─ kuchlanish (amplitudasi) ham,
oziqlantirish chastotasi ham, muhit harorati ham tebranganda va boshqa faktorlar ta’sirida
ham.
b) iste’mol qilinadigan quvvat, massa va gabaritlarning kichikligi. Relening
boshlang’ich holatga qaytishi odatda uning toksizlantirilishi vaqtida amalga oshadi.
SHuning uchun qaytish koeffitsienti juda past bo’lishi mumkin.
Mo’ljallanishiga qarab vaqt relesi turli maxsus talablar qo’yilishi mumkin. elektr
yuritmaning avtomatik boshqaruv sxemasi uchun ulanishlar chastotasi katta bo’lganda
mexanik yeyilishga yuqori chidamli ─ ishlash soni (5÷10)∙10
6
gacha bo’lgan rele talab
qilinadi. Bunda talab qilinayotgan vaqtni sekinlashtirish chegaralari 0,25 ─ 10 s.
|
Mavzu: ishlab chiqarish xonalarida tabiiy yoritishni o‘lchash va hisoblash

Mavzu: ISHLAB CHIQARISH XONALARIDA TABIIY
YORITISHNI O‘LCHASH VA HISOBLASH
Ishning maqsadi:
Ish o„rinlari va ishlab chiqarish xonalarida tabiiy yoritish
ko„rsatkichlarini amaliy va nazariy aniqlash, usuli bilan tanishish.
1.I.Nignatov, M.Tojiyev “Favqulodda vaziyatlar va fuqaro
muhofazasi”. Toshkent. “Iqtisod-moliya”.2011.
2.Gazinazarova S, Ibragimov E.,Yuldashev O.R., Asilova S.S
Hayot faoliyati xavfsizligi.-T.:2010.
3.I.Ahmedov. Ishlab chiqarish jarayonlari xavfsizligi.
T.:2012.
4.Benjamin O.ALLI. Fundamental Principles of occupational
health and safety. Geneva 2008.
Internet saytlari:
www.ziyo.edu.uz
www.mchs.gov.uz
www.bjd.ru
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.Tabiiy yoritilganlik normasi - tabiiy yoritish koeffitsienti
bu yerda:
E
u
- xonaning ichkarisida zarur bo„lgan nuqtada o„lchangan tabiiy yoritilganlik, lk.
E
t
- xonadan tashqarida gorizontal tekislikda o„lchanadigan tabiiy yoritilganlik, lk.
2.Xisoblash aniq bir ishlab chiqarish xonasi uchun zarur bo‘lgan yorug‘lik oqimini
aniqlash bilan amalga oshiriladi:
bu yerda:
- yon tomondan yoritilganda t.yo.k. meyoriy kiymati,
S - xonaning maydoni,
- xonaning o„lchamlariga bog„lik derazaning yorug„lik xarakteristikasi,
τ
o
- yorug„lik o„tkazuvchanlik koeffitsienti,
r
i
- yon tomondan yoritganda yorug„likning qaytishini xisobga oluchi koeffitsienti.
3.Xona uchun zarur bo‘lgan tabiiy yorug‘lik oqimi aniqlangandan keyin, deraza
va fokuslar sonini quyidagi formulalar bilan topamiz:
bu yerda: b
d
, h
d
- bitta deraza yoki fonusning maydoni, m
4. Ishchi tekislik sathidan derazaning yuqori chekkasigacha bo‘lgan
balandlik , m;
h
1
= h
2
+hg
bu yerda:
h
2
-ishchi tekislik sathidan derazaning pastki chekasigacha bo„lgan
balandlik (h =0.2m);
h
g
-derazaning balandligi (topshirik buyicha olinadi).
5. Xona ichki yuzalari uchun kaytarish koeffitsientining
o‘rtacha qiymatini quyidagi formula bilan topamiz:
bu yerda: ,
-yorug„lik qaytarish koeffitsientlari;
S
1
, S
2
va S
3 -
devor, shift va pol yuzalari;
6.Bitta deraza yoki fokusning yuzasi quyidagi
formulalar bilan aniqlanadi:
bu yerda:
h
d
, h
f
- deraza yoki fokus balandligi, m
b
d ,
b
f
- deraza yoki fokus kengligi, m
E’tiboringiz uchun rahmat!
|
4-Amaliy mashg’ulot. Modellashtiruvchi dasturlarda pedagogik dasturiy vositalar Ishning maqsadi

4-Amaliy mashg’ulot. Modellashtiruvchi dasturlarda pedagogik dasturiy vositalar Ishning maqsadi
Download
365,71 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
10.01.2024
Hajmi
365,71 Kb.
#133843
Download
365,71 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
4-Amaliy mashg’ulot. Modellashtiruvchi dasturlarda pedagogik dasturiy vositalar Ishning maqsadi
Download
365,71 Kb.
Matnni ko'rish
Delphi dasturida test yaratish - 4-Amaliy mashg’ulot. Modellashtiruvchi dasturlarda pedagogik dasturiy vositalar Ishning maqsadi

Delphi dasturida test yaratish. Delphi dasturi ishga tushirilganda avtomatik Form1 nomli yangi forma hosil qiladi. Forma
xususiyatlari Object Inspector oynasida to’girlanadi. Masalan Captions bandida forma
sarlavhasini “Test dasturi” deb o’zgartirish mumkin. Test dasturini yaratish uchun formaga
Win32 tabshetida joylashgan PageControl joylashtiriladi (19-rasm). PageControl oynaning to’liq
pastki qismini qoplab turishi uchun Object Inspektor oynasining Align bandidan alBottom tanlanadi.
1-rasm. Delphi dasturida test yaratish. PageControl ustiga sichqonchaning o’ng tugmasini bosib, New Page tanladi. Natijada
PageControlda bitta tabshet paydo bo’ladi. Object TreeView oynasidan TabSheet1 tanlanib,
Object Inspektor oynasining Captions bandiga “Test” deb yoziladi. Bu ishni yana bir marta
takrorlab “Yordam” nomli ikkinchi tabshet hosil qilinadi. Ikkinchi tabshet test haqida ma’lumot
yozish uchun kerak bo’ladi. Formaga Standart tabshetidan bitta Label joylashtiriladi. Label belgilangan holda, Object Inspektor oynasining Captions bandiga test nomi kiritiladi (20-ram).
2-rasm. PageControlga ikkita tabshet va Label joylashtirish. Additional tabshetidan bitta ScrollBox, PageControl ichiga joylanadi. Bu ScrollBox test
savollari ko’payib ketgan paytda vertikal suzuvchi oyna hosil qilish uchun kerak. ScrollBox belgilangan holda Object Inspektor oynasidan Align bandi alTop tanladi. Savollar blankini
joylashtirish uchun Standart tabshetidan RadioGroup, ScrollBox ichiga joylashtiriladi.
Scroll Box
Tabshetlar
Object Inspektor
oynasi
RadioGroup belgilanib Object Inspektor oynasining Caption bandiga test savol kiritiladi. Items bandiga javoblar to’rtta satrga kiritiladi (21-rasm).
-rasm. RadioGroup joylashtirish - 4-Amaliy mashg’ulot. Modellashtiruvchi dasturlarda pedagogik dasturiy vositalar Ishning maqsadi

3-rasm. RadioGroup joylashtirish.
Bu yerda to’g’ri javoblar qaysi variantda berilayotganiga e’tibor qaratish talab etiladi va
ularni oddiy bloknotga qayd qilib borish kerak. Masalan ((1,0,0,0),(0,0,1,0)) mana bunday
ko’rinishda. Bu yerda birinchi to’rttalik birinchi savolni, har bittta bir va nollar esa variantlarning
to’g’ri yoki noto’g’ri ekanini bildiradi. Berilgan misolda ikkita savol va birinchi savolga birinchi
variant to’g’ri, ikkinchi savolga uchinchi variant to’g’ri ekani ko’rsatilgan.
Demak shu tartibda barcha savollarni joylab bo’lgach Standart tabshetidan bitta Button va
Label joylashtiriladi. Tugma ustiga sichqoncha tugmasi ikki marta bosiladi. Ochilgan Unit1.pas
oynasiga quyidagicha kod kiritiladi.
ball:=otv[1,radiogroup1.ItemIndex]+otv[2,radiogroup2.ItemIndex];
label2.Caption:= 'Sizning bahongiz '+IntToStr(ball);
Bu yerda ikkita savol uchun kod yozilgan. Agar savollar soni ko’p bo’lsa har bir savol
uchun bitta otv[N,radiogroupN.ItemIndex] qo’shib boriladi.
Bu koddan yuqoriroqda
var
Form1: TForm1;
dan keyin
ball:integer;
type answers=array[1..2,0..4] of byte;
const otv:answers=((1,0,0,0),(0,1,0,0));
kodini kiritish kerak. Bu yerda massiv ikkita savol va har bir savol uchun to’rtta variantga
moslangan.
Yordam tabshetiga Label joylashtirib testga qisqacha izoh yozish mumkin.
Mavzu yuzasidan topshiriqlar:
1. Delphi dasturida 10 ta test savollari blankini tayyorlang.
2. Testni .exe formatda nashr qiling.
3. AutoPlay dasturida pedagogik dasturiy vositalar fanidan elektron majmua tayyorlang.
4. Elektron majmuaga test topshiriqlari, video, rasm kabi ma’lumotlar joylashni mustaqil
o’rganing.
5. Elektron majmuani didaktik materiallar bilan boyiting.
|
6-mavzu Mexanik jarohatlanishdan muhofazalanish va muhofazalovchi vositalarni aniqlash

6-mavzu Mexanik jarohatlanishdan muhofazalanish va muhofazalovchi vositalarni aniqlash
Download
132,61 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
19.11.2023
Hajmi
132,61 Kb.
#101445
Download
132,61 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
6-mavzu Mexanik jarohatlanishdan muhofazalanish va muhofazalovchi vositalarni aniqlash
Download
132,61 Kb.
Matnni ko'rish
Integrallashgan (murakkab) tuzilmalar

Integrallashgan (murakkab) tuzilmalar
boshqa oddiy yoki murakkab tuzilmalardan
tashkil topgan bo’ladi.
15
Ma’lumotlarning oddiy turlari
Oddiy ma’lumotlar tuzilmasi asosan, murakkab (tarkibli)
tuzilmalarni qurish uchun xizmat qiladi.
Bu tuzilmalar
sodda
yoki
tayanch
tuzilma deb ham ataladi.
Misollar:
sonli, bitli, mantiqiy, belgili, sanaladigan,
interval (diapozon)li, ko’rsatkichli.
16
Ma’lumotlarning oddiy turlari
Ma’lumotlarning oddiy turlari odatda
arifmetik turlar
deb ham ataladi, chunki bu
turlar ustida arifmetik amallar bajarish mumkin. Oddiy turlarni tavsiflash uchun
quyidagi kalit so’zlari qo’llaniladi:
int
(butun);
char
(belgili);
wchar_t
(kengaytirilgan belgili);
bool
(mantiqiy);
float
(haqiqiy);
double
(ikkilik aniqlikdagi haqiqiy).
Birinchi to’rtta tur butun sonli (butun), oxirgi ikkita tur – qo’zg’aluvchi nuqtali
deb ataladi. Kompilyatorda butun qiymatli ma’lumotni qayta ishlash kodi
qo’zg’aluvchi nuqtali qiymatni qayta ishlash kodidan farq qiladi.
17
Ma’lumotlarning oddiy turlari
Oddiy turlarning ichki tasvirlanishi va diapozonini aniqlash uchun to’rtta
maxsus tur mavjud:
short
(qisqa);
long
(uzun);
signed
(ishorali);
unsigned
(ishorasiz).
18
Sonli turlarning xotiradagi hajmi
Sonli tur
Qiymati
O’lchami
(bayt)
bool
true
и
false
1
signed char
-
128 … 127
1
unsigned char
0 … 255
1
signed short int
-
32 768 … 32 767
2
unsigned short int
0 … 65 535
2
signed long int
-
2 147 483 648 … 2 147 483 647
4
unsigned long int
0 … 4 294 967 295
4
float
3.4e-
38 … 3.4e+38
4
double
1.7e-
308 … 1.7C+308
8
long double
3.4e-
4932 … 3.4e+4932
10
19
Sonli turlarning xotiradagi hajmi
20
|
Foydalanuvchining standart turlari

Foydalanuvchining standart turlari
Sanoqli tur (enum)
Dastur yozish vaqtida ba’zida bir nechta nomdagi konstanta (o’zgarmas)
turlarni aniqlash talab qilinadi. Buning uchun sanoqli turdan foydalanish ancha
qulaylik tug’diradi, bunda konstantalar qobul qiladigan qiymatlar butun sonli
qiymatlar bo’lishi mumkin. Bunday sanoqli turni aniqlash (yaratish) sintaksisi –
umumiy ko’rinishi quyidagicha:
statik tuzilmalar - 1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures...

1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov
|
enum
[
tur_nomi - 1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures...

|
1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshovenum
[
tur_nomi
] {
konstanta_ro’yxati
};
dastur yozishda ushbu turga tegishli yangi o’zgaruvchini aniqlash zarur
bo’lganda
tur nomi
kiritiladi. Ushbu turga tegishli o’zgaruvchilar konstantalar
ro’yxatidagi qiymatlarni qabul qiladi. Konstantalar ro’yxat shaklida kiritilganligi
uchun birinchi konstanta 0, qolganlari ketma-ket oldingisidan bir birlik katta
qiymatga mos qo’yiladi.
23
ERR_WRITE,_ERR_CONVERT_};_//_Err'>Foydalanuvchining standart turlari
Misol:
enum
Err
{
ERR_READ, ERR_WRITE, ERR_CONVERT
};
//
Err
nomli yangi tur
Err
error
; // Err turiga tegishili error o’zgaruvchisini e’lon qilish
switch
(
error
) {
case
ERR_READ
:
/*
operatorlar
*/
break
;
case
ERR_WRITE
:
/*
operatorlar
*/
break
;
case
ERR_CONVERT
:
/*
operatorlar
*/
break
;}
ERR_READ, ERR_WRITE, ERR_CONVERT
konstantalari mos ravishda 0, 1
va 2 qiymatlarni oladi.
24
Foydalanuvchining standart turlari
Misol:
enum
{
two = 2, three, four, ten = 10, eleven, fifty = ten + 40
};
bu yerda
three
va
four
konstantalar mos ravishda 3 va 4 qiymatlarni,
eleven
– 11 qiymatini oladi.
Sanoqli tur nomi unikal bo’lishi shart, qiymatlari esa takrorlanishi
mumkin. Nomlangan konstantalarni oldindan
#define
direktivasida
oldindan e’lon qilinishining qulayligi dastur yozishda nomlarni takror
yozishlarning oldini oladi.
25
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov
|
Foydalanuvchining standart turlari

Foydalanuvchining standart turlari
Ko’rsatkich turi
Ko’rsatkich – xotiraning unikal fizik adresini saqlovchi o’zgaruvchi turi
hisoblanadi.
C++
tilining
oldingi
versiyalarida
ko’rsatkich
turini
maxsus
deklarator * (yulduzcha) yordamida e’lon qilish talab qilingan. Zamonaviy
C++ da esa qayta ishlanmagan ko’rsatkich deb ataladi. Dastur kodida bunday
ko’rsatkichli turlar maxsus operator
*
(yulduzcha) yoki
->
(tire “katta” belgisi
bilan).
Ko’rsatkichlar quyidagicha sintaksis asosida e’lon qilinadi:
<
tur_nomi
>
*
<
ko’rsatkich_nomi
>=<
dastlabki_qiymat
>
26
Foydalanuvchining standart turlari
Ko’rsatkich turi
Misol:
int
*ptr
;
char
*alfa
;
Ko’rsatkichli tur o’zgaruvchisiga biron-bir adresni o’zlashtirish yoki uni
ko’rsatkich qiymati sifatida olish uchun “&” operatoridan foydalaniladi.
Misol:
int
i=100;
int
*p=&i
unsigned longint
*ul=NULL;
27
Mustaqil ishlash uchun savollar
Ma’lumot nima?
Tuzilma nima?
Ma’lumotlar tuzilmasini ta’riflang?
Ma’lumotlarni tasvirlash bosqichlari.
Ma’lumotlar tuzilmasi klassifikatsiyasi?
Ma’lumotlarning oddiy, integrallashgan va foydalanuvchi turlari.
Ko’rsatkichli turlarning sintaksisi.
28
Adabiyotlar
Алфред В. Ахо., Джон Э. Хопкрофт, Джефри Д. Ульман. Структура
данных и алгоритмы
. //
Учеб.пос., М.: Изд.дом: "Вильямс", 2000,
— 384 с.
Adam Drozdek
.
Data structures and algorithms in C++. Fourth
edition.
Cengage Learning, 2013.
Бакнелл Джулиан М. Фундаментальные алгоритмы и структуры
данных в
Delphi
//СПб: ООО «ДиаСофтЮП», 2003. 560с.
Narzullaev U.X., Qarshiev A.B., Boynazarov I.M. Ma’lumotlar
tuzilmasi va algoritmlar. //O’quv qo’llanma. Toshkent: Tafakkur
nashriyoti, 2013 y.
–
192 b.
Лойко В.И. Структуры и алгоритмы обработки данных. Учебное
пособие для вузов.
-
Краснодар: КубГАУ
. 2000. -
261 с., ил.
29
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar:
Dasturlash tillarida ma’lumotlarning standart turlari (sonli, belgili, mantiqiy,
ko’rsatkichlar va foydalanuvchi turlari) bilan ishlash, dasturlash tillaridagi
kalit so’zlar;
Ma’lumotlar tuzilmalarining mantiqiy ifodasi va ularning komp’yuter
xotirasida tasvirlanishi;
Ma’lumotlar tuzilmasi klassifikatsiyasi (oddiy –
standart, statik, yarimstatik va
dinamik tuzilmalar)
Statik va yarimstatik tuzilmalarga misollar.
Izoh: dars mashg’ulotida berilgan bilimlarga qo’shimcha ma’lumotlarni
to’plash
-
konspekt qilish, referat tayyorlash, oxirgi mavzu uchun ma’lumotlar
2-
ma’ruza mashg’ulotiga tayyorgarlik sifatida o’rganiladi.
30
|
1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov - bet 3

1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov
|
1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov

1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data structures Ulug'bek Anorqulovich Yaroshov
|
Asosiy tushuncha va ta’riflar - 1-ma’ruza: Ma’lumotlar tuzilmasi faniga kirish. Lecture introduction to course Data...

Ma’lumotlarni ifodalash bosqichlari
Stages
of data submission
Ma’lumotlar turi (tuzilmasi) quyidagilarni belgilab beradi:
ushbu tuzilmaning xotirada joylashishi usuli va unga
ajratilgan xotira hajmi;
berilgan ma’lumot turi uchun mumkin bo’lgan qiymatlar;
ushbu ma’lumotlar tuzilmasi ustida bajariladigan amallar
(operatsiyalar).
7
Ma’lumotlarni ifodalash bosqichlari
Stages of data submission
ma’lumotlarni abstrakt (matematik) ifodalash bosqichi;
ma’lumotlarni mantiqiy ifodalash bosqichi;
ma’lumotlarni fizik ifodalash bosqichi.
Ma’lumotlarning abstrakt yoki mantiqiy tuzilmasi deganda, uning matematik yoki chizma
(grafik) ifodasi tushiniladi. Abstrakt bosqichda ixtiyoriy tuzilmani