nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Signalni o‘zgartirish turlari - Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt...

|
Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja
|
bet | 43/56 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #259295 |
Bog'liq Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tSignalni o‘zgartirish turlari. Analog signallarga ishlov berilganda ular kuchaytirilishi, ko‘paytirilishi, solishtirilishi, qiymati chegaralanishi, chastotasi filtrlanishi va boshqa o‘zgartishlarga uchrashi mumkin.
Kuchaytirish, solishtirish, ko‘paytirish kabi signal o‘zgartirishlar keng ko‘lamda ishlatiladigan, sanoatda seriyali ishlab chiqarilayotgan analog integral mikrosxemalar (AIS) yordamida amalga oshiriladi.
Kuchaytirish deganda signal (kuchlanish yoki tok) amplitudasi, kuchlanish manbai energiyasini chiqish signali energiyasiga o‘zgartirilishi hisobiga chastotalarning chegaralanmagan oralig‘ida nochiziqli buzilishlarsiz KU marta ko‘paytirish tushuniladi. Signallarni kuchaytirish operatsion kuchaytirgich (OK)lar, videochastotalarning keng polosali va YuCh kuchaytirgichlari yordamida amalga oshiriladi.
Chiziqli analog o‘zgartirishlarni amalga oshirishda OK negiz qurilma bo‘lib xizmat qiladi. Nochiziqli analog o‘zgartirishlarni amalga oshiruvchi asosiy qurilma sifatida signallarni analog ko‘paytirgich xizmat qiladi. U ikkita kirishga ega bo‘lgan o‘zgartgichdan iborat bo‘lib, X va U analog kattaliklar ko‘paytmasi UChIQ ni aniqlaydi:
,
bu yerda, K – masshtablovchi koeffitsiyent bo‘lib, X va U ga bog‘liq emas.
Signallarni analog ko‘paytirgich universal qurilma bo‘lib, u ko‘paytirish, bo‘lish, darajaga ko‘tarish, ildiz chiqarish kabi amallarni bajarish uchun ishlatiladi. Ko‘paytirgichlar asosida barcha turdagi detektorlar, modulyator - demodulyatorlar, aktiv filtrlar, boshqaruvchi generatorlar va boshqalar hosil qilinadi.
Komparator ikkita analog kattalik U1 va U2 ni ma’lum aniqlik Δ bilan solishitirish funksiyasini bajaradi. Komparator OK asosida yaratilgan nochiziqli teskari aloqa bilan qamrab olingan maxsus qurilmadir. U istalgan shakl va davomiylikdagi signallarni hosil qilish, o‘lchash va analog axborotni raqamliga o‘zgartirish uchun ishlatiladi.
Ba’zi kuchaytirgichlarda kirish va chiqish kuchlanishlari bog‘liqligi chiziqli bo‘ladi. Qator holatlarda ortib boruvchi yoki kamayuvchi uzatish koeffitsiyentli kuchaytirish zarur bo‘ladi. Bunda OKlarning teskari aloqa (TA) zanjirlari chiziqli (rezistor) va nochiziqli (diod, stabilitron) elementlardan tuzilgan murakkab bo‘lgichlar ko‘rinishida yaratiladi. Bunday qurilmalarda chiqish signali kirish signalining ma’lum qiymatidan boshlab o‘zgarmas bo‘lib qoladi.
Aktiv filtrlar o‘zgartirilayotgan to‘liq spektrdan zarur chastotalar diapazonini ajratib olish uchun ishlatiladi. Diskret elektronikada asosan, LC – yoki RC– konturlar ko‘rinishidagi passiv elementlardan tashkil topgan an’anaviy filtrlar ishlatiladi. Mikroelektronikada filtrlarning asosiy elementi bo‘lib, chiziqli TAga ega bo‘lgan, operatsion kuchaytirgich xizmat qiladi.
|
| |
Yoqish, oʻchirish va saqlashni kechiktirish

|
Yoqish, oʻchirish va saqlashni kechiktirish
|
bet | 2/5 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 116,32 Kb. | | #156371 |
Bog'liq Bipolyar tranzistorlarni ulanish sxemasi. (2)Yoqish, oʻchirish va saqlashni kechiktirish
Bipolyar tranzistorlar, ayniqsa quvvatli tranzistorlar, ular toʻyinganlik holatiga oʻtkazilganda uzoq bazaviy saqlash vaqtlariga ega. Asosiy xotira ilovalarni almashtirishda oʻchirish vaqtini cheklaydi. Beyker qisqichi tranzistorning kuchli toʻyinganligining oldini oladi, bu esa bazada saqlanadigan zaryad miqdorini kamaytiradi va shu bilan oʻtish vaqtini yaxshilaydi.
Tranzistor xarakteristikalari: alfa (α) va beta (β)[tahrir | manbasini tahrirlash]
Bazadan oʻtib, kollektorga yetib boradigan tashuvchilarning nisbati BJT samaradorligining oʻlchovidir. Emitter hududining ogʻir dopingi va tayanch mintaqasining yengil dopingi, bazadan emitentga kiritiladigan teshiklardan koʻra, emitterdan bazaa elektronlarning koʻproq kiritilishiga olib keladi. Yupqa va engil qoʻshilgan bazaviy hudud bazaga kiritilgan ozchilik tashuvchilarning koʻpchiligi kollektorga tarqalib ketishini va qayta birlashmasligini anglatadi.
Umumiy emitter oqimining kuchayishi[tahrir | manbasini tahrirlash]
Umumiy emitent oqimining kuchayishi βF yoki h -parametr hFE bilan ifodalanadi; bu taxminan kollektorning toʻgʻridan-toʻgʻri oqimining toʻgʻridan-toʻgʻri toʻgʻridan-toʻgʻri tayanch oqimiga nisbati. (F pastki belgisi oldinga faol ish rejimini koʻrsatish uchun ishlatiladi) Kichik signalli tranzistorlar uchun odatda 50 dan katta, lekin yuqori quvvatli ilovalar uchun moʻljallangan tranzistorlarda kichikroq boʻlishi mumkin. Inyeksiya samaradorligi ham, bazadagi rekombinatsiya ham BJT samaradorligini kamaytiradi.
|
| |
Reja: Tranzistorlar - bet 4

|
Reja: Tranzistorlar
|
bet | 4/5 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 116,32 Kb. | | #156371 |
Bog'liq Bipolyar tranzistorlarni ulanish sxemasi. (2)W L sharti albatta bajarilishi kerak (L-bazadagi asosiy bo`lmagan zaryad tashuvchilarning diffuziya uzunligi).
Bipolyar tranzistorning ishlashi uchta asosiy hodisaga asoslangan:
emitterdan bazaga zaryad tashuvchilarning injektsiyasi;
bazaga injektsiyalangan zaryad tashuvchilarni kollektorga o`tishi;
bazaga injektsiyalangan zaryad tashuvchilar va kollektor o`tishga
etib kelgan asosiy bo`lmagan zaryad tashuvchilarni bazadan kollektorga ekstraktsiyasi.
Emitter o`tish to`g`ri yo`nalishda siljiganda (UEB kuchlanish manbai bilan ta`minlanadi) uning potentsial to`siq balandligi kamayadi va emitterdan bazaga elektronlar injektsiyasi sodir bo`ladi. Elektronlarning bazaga injektsiyasi, hamda kovaklarni bazadan emitterga injektsiyasi tufayli emitter toki IE shakllanadi. Shunday qilib, emitter toki
IE Iep*Ier
bu erdaIep, Ier mos ravishda elektron va kovaklarning injektsiya toklari.
Emitter tokining Ier tashkil etuvchisi kollektor orqali oqib o`tmaydi va zararli hisoblanadi (tranzistorning qo`shimcha qizishiga olib keladi). Ier ni kamaytirish maqsadida bazadagi aktseptor kiritma konsentratsiyasi emitterdagi donor kiritma konsentratsiyasiga nisbatan ikki darajaga kamaytiriladi.
Emitter tokidagi Ien qismini injektsiya koeffitsienti aniqlaydi.
IepIE
Bu kattalik emitter ishi samaradorligini xarakterlaydi ( =0,990-0,995). Injektsiyalangan elektronlar kollektor o`tish tomon baza uzunligi bo`ylab elektronlar zichligining kamayishi hisobiga bazaga diffuziyalanadilar va kollektor o`tishga yetgach, kollektorga ekstraktsiyalanadilar (kollektor o`tish elektr maydoni hisobiga tortib olinadilar) va IKn kollektor toki hosil bo`ladi.
Zichlikning kamayishi
|
| |
MTlar tuzilishi va ishlash tamoyili. MTlar ish rejimlari

15.2 MTlar tuzilishi va ishlash tamoyili. MTlar ish rejimlari va xarakteristikalari.
MTlarning ulanish sxemalari 3-rasmda ko‘rsatilgan: umumiy istok (UI), umumiy stok (US) va umumiy zatvor (UZ) ulanish. Asosiy ulanish sxemasi bo‘lib UI ulanish xizmat qiladi.
a) b)
v )
3-rasm. MTlarning ulanish sxemalari: UI (a), US (b) va UZ (v).
MT statik xarakteristikalari.
Statik stok xarakteristikalar oilasi deb zatvor – istok kuchlanishi UZI ning o‘zgarmas qiymatlarida stok toki IC ning stok – istok kuchlanish USI ga bog‘liqliklari IS =f (USI) ga aytiladi. Stok – istok kuchlanishining USI = 0 ÷ USI.TUY oralig‘ida ortishi kanal toki qiymatiga qarshi ta’sir etuvchi ikkita effektni hosil qiladi. Bir tomondan USI ortishi bilan elektronlarning kanaldagi dreyf tezligi ortadi, tok kuchi qiymati esa dreyf tezlikka chiziqli bog‘liq, demak, tok qiymati ortishi kerak. Ikkinchi tomondan esa, USI ning ortishi kanalning «ponasimonligini» orttiradi, ya’ni kanal qarshiligi ortadi. Natijada, USI ortishi bilan bu ikki omilning birgalikdagi ta’sirida stok toki chiziqli o‘zgarishga nisbatan sustroq ortadi. Stok – istok kuchlanishi USI =USI.TUY qiymatga yetganda stok tokining ortishi to‘xtaydi 4,b-rasmda N nuqtalar). Bu stok xarakteristikalarning gorizontal sohalariga mos keladi va to‘yinish sohasi deb yuritiladi. Zatvor – istok kuchlanish UZI qanchalik katta qiymatga ega bo‘lsa, USI kuchlanishning shunchalik kichik qiymatlarida to‘yinish sodir bo‘ladi.
a) b)
4-rasm. n – kanalli MTning stok – zatvor (a) va
stok (b) VAXlari oilasi.
Stok xarakteristikalarda mustaqil sohalarni farqlash kerak. Xarakteristikaning shtrixlangan chiziqdan chaproq qismida (tekis o‘zgaruvchan kanal rejimi, I soha) tranzistor o‘zini oddiy rezistordek tutadi, bunda rezistor qarshiligi zatvor – istok kuchlanish UZI ga bog‘liq. MTning ushbu xususiyatidan, masalan, boshqariluvchi potensiometr hosil qilish uchun ishlatiladi.
Xarakteristikaning shtrix chiziqdan o‘ngroqda joylashgan sohasida (fazoviy zaryad rejimi yoki to‘yinish rejimi yuzaga keladi, II soha) tranzistorning asosiy funksiyasi – kanal tokini boshqarish amalga oshiriladi.
To‘yinish rejimida USI kuchlanish ortishi bilan kanal uzunligi biroz kamayadi (kanal uzunligining modulyatsiyasi hodisasi). Buning natijasida kanal qarshiligi kamayib, stok toki ortadi.
Stok – istok kuchlanishi USI ning katta qiymatlarida (III soha) stok yaqinida zatvor – kanal o‘tishning ko‘chkili teshilishi sodir bo‘ladi. O‘tishdagi teskari kuchlanish USI - UZI ga teng bo‘lgani sababli, UZI kuchlanish kamayganda teshilish kuchlanishi USI.TYeSh ham kamayadi.
|
Shift va Caps Lock klavishlari vazifasi haqida so`zlab bering

|
Shift va Caps Lock klavishlari vazifasi haqida so`zlab bering
|
bet | 29/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
2. Shift va Caps Lock klavishlari vazifasi haqida so`zlab bering?
З. Kursor qanday boshqariladi?
4. Yordamchi klavishlar qanday vazifani bajaradi?
5. Maxsus va funksional klavishlarning vazifalari haqida so`zlab bering?
6. Lotin va kirill harflarini yozish holatiga qanday o’tish mumkin?
7. Klaviatura qanday klavishlar guruhidan iborat?
3. Yangi mavzu bayoni:
Avvalgi darsda siz klaviatura bilan tanishdingiz. Klaviatura kompyuterga axborotlarni kiritishda asosiy qurilma bo`lib xizmat qilishini bilib oldingiz. Mazkur darsda klaviaturadan foydalanishni mashq qilamiz.
Kompyuter yordamida biror matn (xat, referat,...) hosil qilish uchun biz albatta klaviaturadan foydalanamiz. Matnni tez va bexato terish uchun klaviaturadagi klavishlarning joylashishini yaxshi bilib olish kerak bo`ladi. Har qanday hunarni egallash uchun tinimsiz mashq qilish lozim. Klaviaturadan unumli foydalanish uchun ham juda ko`p mashq qilish zarur. Buning uchun maxsus dasturlardan foydalaniladi. Ular yordamida biz klaviaturadan foydalanishni mashq qilamiz. Bunday dasturlar klaviatura trenajorlari deyiladi. Kompyuterlar uchun o`nlab klaviatura trenajorlari ishlab chiqilgan. Quyida biz ularning bittasini ko`rib chiqamiz.
|
| |
c) Rivojlantiruvchi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 28/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
c) Rivojlantiruvchi: O'quvchilarni klaviatura trenajorida mashqlar bajarish ko`nikmasini hosil qilish.
III. Dars turi: Yangi bilim beruvchi
IV. Dars usuli: Interfaol usullardan foydalanilgan an’anaviy dars.
V. Darsning jihozi: Kompyuterlar va ularni qurilmalari, videoproyektor, darslik, tarqatma materiallar, slaydlar.
VI. Darsning rejasi:
1. Tashkiliy qism (2 minut).
2. O’tilgan mavzuni so’rash (15 minut): Yozma, og’zaki savol-javob.
3. Yangi mavzu bayoni (15 minut).
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash (8 minut).
5. O’quvchilarni baholash (3 minut)
6. Uyga vazifa berish (2 minut).
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism: O’quvchilar bilan salomlashaman, davomatni aniqlayman, agar darsda qatnashmayotgan o’quvchi bo’lsa, sababli yoki sababsiz ekanligini aniqlab jurnalga qayd etib, mavzuga oid plakatlarni ilib qo’yaman.
2. O’tilgan mavzuni so’rash: O’quvchilarga o’tilgan mavzu bo’yicha darslikdagi savollar orqali murojaat etiladi va baholanadi.
1. Bosh lotin va kirill harflari yozilishini tushuntiring?
|
| |
Klaviatura qanday klavishlar guruhidan iborat?

|
Klaviatura qanday klavishlar guruhidan iborat?
|
bet | 27/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
1. Klaviatura qanday klavishlar guruhidan iborat?
2. Indikator qachon yonib turadi?
3. Lotin va kirill harflarini yozish holatiga qanday o’tish mumkin?
5. O'quvchilarni baholash: Faol qatnashgan o’quvchilarni baholash va ularni jurnalga qayd etish.
6. Uyga topshiriq: 27-bet 1-2-3-mashqlarni bajarish.
Ko’rib chiqdim
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: __________ __________
5-Sinf. 7-dars.
Sana: 5,6,13 dekabr
I. Mavzu: Klaviatura trenajorida mashqlar
II. Maqsad:
a) Ta’limiy: Klaviatura trenajorida mashqlar haqida ma’lumot berish.
b) Tarbiyaviy: Kompyuterning qurilmalariga, xavfsizlik texnikasiga qanday munosabatda bo’lishni o’rgatish.
|
| |
c) Rivojlantiruvchi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 60/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
c) Rivojlantiruvchi: O'quvchilarni paintda amaliy vazifalar bajarish ko`nikmasini hosil qilish.
III. Dars turi: Yangi bilim beruvchi
IV. Dars usuli: Interfaol usullardan foydalanilgan an’anaviy dars.
V. Darsning jihozi: Kompyuterlar va ularni qurilmalari, videoproyektor, darslik, tarqatma materiallar, slaydlar.
VI. Darsning rejasi:
1. Tashkiliy qism (2 minut).
2. O’tilgan mavzuni so’rash (15 minut): Yozma, og’zaki savol-javob.
3. Yangi mavzu bayoni (15 minut).
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash (8 minut).
5. O’quvchilarni baholash (3 minut)
6. Uyga vazifa berish (2 minut).
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism: O’quvchilar bilan salomlashaman, davomatni aniqlayman, agar darsda qatnashmayotgan o’quvchi bo’lsa, sababli yoki sababsiz ekanligini aniqlab jurnalga qayd etib, mavzuga oid plakatlarni ilib qo’yaman.
2. O’tilgan mavzuni so’rash: O’quvchilarga o’tilgan mavzu bo’yicha darslikdagi savollar orqali murojaat etiladi va baholanadi.
|
| |
ЎРТ
  
БОШҚ - Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja

ЎРТ
БОШҚ
10-rasm. Sozlanuvchi to‘g‘rilagich sxemasi (a) va uning kirishidagi (b), tiristorning boshqaruvchi elektrodidagi (v) hamda chiqishdagi (g) kuchlanishlar diagrammasi.
Rezistiv yuklama RYudagi filtrlanmagan kuchlanish impulslari shakli UYu 10,g-rasmda keltirilgan. Tiristorning ulanish momentini tarmoq kuchlanishining musbat yarim davri davomida, ya’ni 0<α < π oralig‘ida sozlash mumkinligi ko‘rinib turibdi. Bu yerda, α–UKIR=0 momentga nisbatan boshqaruvchi impulsning siljish burchagi, u ulanish burchagi deb ataladi. Shunday qilib, tiristorning ulangan holati davomiyligi:
ifoda bilan aniqlanadi, bu yerda, T – kirish kuchlanishi UKIR ning tebranish davri.
Yuklamadagi o‘rtacha kuchlanish:
ga teng bo‘ladi.
Bunda, agar tiristor α=0 da ulansa, yuklamadagi o‘rtacha to‘g‘rilangan kuchlanish UYu.O‘RT maksimal qiymatga ega bo‘ladi, agar α=π bo‘lsa, UYu.O‘RT kuchlanish nolga teng bo‘ladi. Tiristorni bunday boshqarish fazaimpuls usuli deb ataladi.
Nazorat savollari
1. Tiristorning ishlash prinsipini ikkita n-p-n va p-n-p (yoki aksincha) tranzistorlar ulanish modelida tushuntiring.
2. n–sohaga tushgan elektronlar qanday qilib kovaklarning qarshi injeksiyasini hosil qilishini tushuntiring.
3. Tunnel diod VAXi bilan tiristor VAXi orasidagi farq nimada?
4. Tiristorning asosiy parametrlari nomini va ularning qiymatlarini keltiring.
5. Dinistor asosidagi tok kalitining ishlash prinsiini tushuntiring.
6. Tiristor asosidagi tok kalitining ishlash prinsiini tushuntiring.
15-Ma’ruza. MAYDONIY (UNIPOLYAR) TRANZISTORLAR.
Reja:
Maydoniy tranzistorlar (MTlar). Umumiy ma’lumotlar. p-n o‘tish bilan boshqariluvchi MTlar.
|
Lotin va kirill harflarini yozish holatiga qanday o’tish mumkin?

|
Lotin va kirill harflarini yozish holatiga qanday o’tish mumkin?
|
bet | 33/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
4. Lotin va kirill harflarini yozish holatiga qanday o’tish mumkin?
5. Klaviatura qanday klavishlar guruhidan iborat?
3. Yangi mavzu bayoni:
Avvalo darsda klaviatura trenajorida ishlashni o`rgandingiz. Unda siz berilgan harfda mos klavishni klaviaturadan qisqa vaqt ichida topish ko`nikmasiga ega bo`ldingiz. Bu darsda turli matnlarni terishni mashq qilasiz.
Avvalgi darsda klaviatura trenajorining “toshbaqa” va “o`rdak” bosqichlarida mashq qildingiz. Endi trenajor yordamida matn terishni mashq qilasiz. Buning uchun trenajorni ishga tushirib “matn terish” bosqichini tanlang. Ekranga quyidagi mashq oynasi chiqadi. U ikkita darchadan iborat. Birinchi darchada mashq uchun matn berilgan. Ikkinchi darchada shu matn kiritiladi. Matn kiritish vaqti hisoblab boriladi. Har bir noto`g`ri kiritilgan belgi uchun jarima beriladi. Berilgan matnni to`liq kiritib bo`lsangiz ekranga olgan bahongiz chiqadi. Baho qo`yishda matn kiritish tezligingiz va jarimalar hisobga olinadi.
|
| |
Gibrid IMS (yoki GIS) - Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja

|
Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja
|
bet | 38/56 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #259295 |
Bog'liq Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tGibrid IMS (yoki GIS) deb umumiy dielektrik asosda joylashgan pardali passiv va diskret aktiv elementlar kombinatsiyasidan iborat mikrosxemaga aytiladi. Diskret komponentlar osma deyiladi. Gibrid IMSlar uchun aktiv elementlar qobiqsiz yoki jajji metall qobiqlarda tayyorlanadi.
GISlarning asosiy afzalliklari: ishlab chiqishning nisbatan kichik davrida analog va raqamli mikrosxemalarning keng sinfini yaratish imkoniyatidan, keng nomenklaturali passiv elementlar hosil qilish imkoniyatidan (MDYa – asboblar, diodli va tranzistorli matritsalar) va ishlab chiqarilayotgan mikrosxemalarda yaroqlilar foizining ko‘pligidan iborat. GISlar aloqa apparatlarining qabul qilish - uzatish tizimlarida, yuqori chastotali kuchaytirgichlarda, O‘YuCh qurilmalarda va boshqalarda qo‘lla-niladi.
Ishlatilgan tranzistor turiga muvofiq yarimo‘tkazgich integral mikrosxemalar bipolyar va MDYa IMSlarga ajratiladi. Hozirgi kunda r - n o‘tish bilan boshqariladigan MTlar asosida yaratilgan IMSlar katta ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu sinfga arsenid galliy asosida, zatvori Shottki diodi ko‘rinishida bo‘lgan MTlar kiradi. So‘nggi paytda tarkibida ham bipolyar, ham maydoniy tranzistorlar ishlatilgan IMSlar ham tayyorlanmoqda.
IMSning funksional murakkabligi uning tarkibidagi ele-ment va komponentlar sonini ko‘rsatuvchi integratsiya darajasi bilan ifodalanadi. Integratsiya koeffitsiyenti son jihatdan K=lgN tenglik bilan aniqlanadi, bu yerda, N – sxema elementlari va komponentalari soni (10.1-jadval).
10.1-jadval
Integratsiya koeffitsiyenti
|
K qiymati
|
Elementlar soni
|
IMS nomi
|
1
|
< 1
|
10 tagacha
|
oddiy
|
2
|
1 < K ≤ 2
|
11÷100
|
o‘rtacha (O‘IS)
|
3
|
2 < K ≤ 4
|
101÷10 000
|
katta (KIS)
|
4-5
|
≥ 4
|
> 10 000
|
o‘ta katta (O‘KIS)
|
Oddiy IMSlarga misol sifatida mantiq elementlarni ko‘rsatish mumkin. O‘ISlarga jamlash qurilmasi, schetchiklar, operativ xotira qurilmalari (OXQ), sig‘imi 256-1024 bit bo‘lgan doimiy xotira qurilmalari (DXQ) misol bo‘la oladi. KISlarga mantiqiy-arifmetik va boshqaruvchi qurilmalar kiradi. O‘KISlarga 1,9 milliard MDYa – tranzistorlardan tashkil topgan, sig‘imi 294 MB bo‘lgan xotira mikrosxemalari misol bo‘la oladi.
Kristalldagi elementlar joylashuvining zichligi – birlik yuzaga to‘g‘ri keluvchi elementlar soni IS konstruksiyasi va texnologiyasi sifatining muhim ko‘rsatkichi hisoblanadi. Texnologiya darajasi minimal texnologik o‘lcham, ya’ni erishish mumkin bo‘lgan eng kichik o‘lcham bilan ifodalanadi, masalan, emitter kengligi, o‘tkazgichlar kengligi, ular orasidagi masofa bilan xarakterlanadi.
IMSlar ishlab chiqarish texnologiyasini mukammallashtirish jarayonida minimal texnologik o‘lcham Δ ning yillar bo‘yicha o‘zgarishi 10.2-jadvalda keltirilgan.
10.2-jadval
|
| |
c) Rivojlantiruvchi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 32/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
c) Rivojlantiruvchi: O'quvchilarni klaviatura trenajorida mashqlar bajarish ko`nikmasini hosil qilish.
III. Dars turi: Aralash
IV. Dars usuli: Interfaol usullardan foydalanilgan noan’anaviy dars.
V. Darsning jihozi: Kompyuterlar va ularni qurilmalari, videoproyektor, darslik, tarqatma materiallar, slaydlar.
VI. Darsning rejasi:
1. Tashkiliy qism (2 minut).
2. O’tilgan mavzuni so’rash (15 minut): Yozma, og’zaki savol-javob.
3. Yangi mavzu bayoni (15 minut).
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash (8 minut).
5. O’quvchilarni baholash (3 minut)
6. Uyga vazifa berish (2 minut).
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism: O’quvchilar bilan salomlashaman, davomatni aniqlayman, agar darsda qatnashmayotgan o’quvchi bo’lsa, sababli yoki sababsiz ekanligini aniqlab jurnalga qayd etib, mavzuga oid plakatlarni ilib qo’yaman.
2. O’tilgan mavzuni so’rash: O’quvchilarga o’tilgan mavzu bo’yicha darslikdagi savollar orqali murojaat etiladi va baholanadi.
1. Klaviatura trenajorini ishga tushiring?
2. Klaviatura trenajorining toshbaqa bosqichini tanlang va “5” baho olishga harakat qiling?
3. Klaviatura trenajorining o’rdak bosqichini tanlang va “5” baho olishga harakat qiling?
|
| |
MTning statik stok – zatvor - Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja

|
Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja
|
bet | 32/56 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #259295 |
Bog'liq Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tMTning statik stok – zatvor xarakteristikalar oilasi yoki o‘tish xarakteristikasi deb stok – istok kuchlanishi USI ning o‘zgarmas qiymatlarida stok toki IS ning zatvor – istok kuchlanish UZI ga bog‘liqliklari IS =f (UZI) ga aytiladi. Stok – zatvor xarakteristikalarni stok xarakteristikalardan foydalangan holda hosil qilish mumkin. Buning uchun USI kuchlanishning biror qiymatida zatvor – istok kuchlanishi UZI ning turli qiymatlari uchun stok toki ISning qiymatlarini stok xarakteristikalardan aniqlash yetarli bo‘ladi. Agar USI > UZI.BYeRK bo‘lsa, IS =f (UZI) bog‘liqlik USI ning barcha qiymatlari uchun amalda bir xil bo‘ladi, chunki bunda to‘yinish rejimi o‘rinli. Statik stok – zatvor xarakteristikalar oilasi 4,a-rasmda keltirilgan. Har qanday MTning to‘yinish rejimidagi stok – zatvor xarakteris-tikasi quyidagi bog‘lanish orqali approksimatsiyalanadi:
. (5)
Ushbu bog‘lanish parametrlari quyidagicha topiladi: Boshlang‘ich tok IS.max zatvor – istok kuchlanish UZI=0 bo‘lganda o‘lchanadi, UZI.BYeRK ni topish uchun da UZI* kuchlanish o‘lchanadi. (4) ifodadan ekani ma’lum bo‘ladi.
MTlar parametrlari va ularning temperaturaga bog‘liqligi. MTlarning ulanish sxemalari.
MTlar kuchaytirgich sifatida kichik signal rejimida ishlaganda chiqish xarakteristikalarining to‘yinish sohasi ishlatiladi. Bu sohada signallar minimal nochiziqli buzilishlar bilan kuchaytiriladi.
|
| |
Darsni mustahkamlash va yakunlash

|
Darsni mustahkamlash va yakunlash
|
bet | 59/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash:
1. Paint dasturida rasm qismini belgilab olishning qanday usullari mavjud?
2. Rasmni qismini belgilab olish usullari nimasi bilan farq qiladi?
3. Bir nechta alohida fayllardagi rasmlarni birlashtirib, yangi rasm hosil qilish uchun qanday amallar bajariladi?
5. O'quvchilarni baholash: Faol qatnashgan o’quvchilarni baholash va ularni jurnalga qayd etish.
6. Uyga topshiriq: 57-bet 1-2-mashqlarni bajarish.
Ko’rib chiqdim
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: __________ __________
Sana: __. ________ . 201_ yil
5-Sinf. 14-dars.
Sana: ___________ ____________
I. Mavzu: Paintda amaliy vazifalar bajarish
II. Maqsad:
a) Ta’limiy: Paintda amaliy vazifalar bajarish haqida ma’lumot berish.
b) Tarbiyaviy: Kompyuterning qurilmalariga, xavfsizlik texnikasiga qanday munosabatda bo’lishni o’rgatish.
|
| |
Kursorni satr boshiga o`tkazadi - Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: ­­­­­­­­­­

|
Ko’rib chiqdim O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari:
|
bet | 26/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
Kursorni satr boshiga o`tkazadi
|
|
←
|
Kursorni bir belgi oldinga o`tkazadi
|
End
|
Kursorni satr oxiriga o`tkazadi
|
|
↑
|
Kursorni vuqoridagi satrga o`tkazadi
|
PgUp
|
Kursorni awalgi sahifaga o`tkazadi
|
|
→
|
Kursorni bir belgi keyinga o`tkazadi
|
PgDn
|
Kursorni keyingi sahifaga o`tkazadi
|
|
↓
|
Kursorni quyidagi satrga o`tkazadi
|
Yordamchi klavishlar majmui yordamida kursorni boshqarish (Num Lock indikatori o`chiq holda) yoki raqamlar va arifmetik amal belgilarini kiritish (Num Lock indikatori yongan holda) mumkin. Num Lock indikatorini yoqish yoki o`chirish uchun Num Lock klavishi bosiladi.
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash:
|
| |
konsentratsiya gradienti - Reja: Tranzistorlar

|
Reja: Tranzistorlar
|
bet | 5/5 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 116,32 Kb. | | #156371 |
Bog'liq Bipolyar tranzistorlarni ulanish sxemasi. (2)konsentratsiya gradienti deb ataladi. Gradient qancha katta bo`lsa, tok ham shuncha katta bo`ladi. Bu vaqtda bazadan injektsiyalanyotgan elektronlarning bir qismi kovaklar bilan bazaga ekstraktsiyalanishini ham hisobga
olish kerak. Rekombinatsiya jarayoni bazaning elektr neytrallik shartini tiklash uchun talab qilinadigan kovaklarning kamchiligini yuzaga keltiradi. Talab qilinayotgan kovaklar baza zanjiri bo`ylab kelib tranzistor baza toki Ibrek ni yuzaga keltiradi. Ibrek toki kerak emas hisoblanadi va shu sababli uni kamaytirishga harakat qilinadi. Bu
holat baza kengligini kamaytirish hisobiga amalga oshiriladi W Ln (elektronlarning
diffuziya uzunligi). Bazadagi rekombinatsiya uchun emitter elektron tokining yo`qotilishi elektronlarning uzatish koeffitsienti bilan xarakterlanadi:
|
| |
Paint dasturida rasm qismini belgilab olishning qanday usullari mavjud?

|
Paint dasturida rasm qismini belgilab olishning qanday usullari mavjud?
|
bet | 61/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
1. Paint dasturida rasm qismini belgilab olishning qanday usullari mavjud?
2. Rasm qismini belgilab olish usullari nimasi bilan farq qiladi?
3. Rasmning belgilab olingan qismini qanday qilib alohida faylda saqlash mumkin ?
4. Bir nechta alohida fayllardagi rasmlarni birlashtirib, yangi rasm hosil qilish uchun qanday amallar bajariladi?
5. Shaffof fon amalining vazifasini tushintirib bering.
6. Belgilangan qismlar ustida qanday amallar bajarish mumkin?
3. Yangi mavzu bayoni:
1. Quyidagi shakllarni chizing.
2. Quyidagi rasmlarni chizing
3. Quyidagi rasmlarni chizing
4. Quyidagi kabi tabiat manzaralarini ijodiy yondoshib chizing.
|
| |
) xotira bilan ishlash amallari: «MR» — xotiradan ekranchaga chaqirish

|
) xotira bilan ishlash amallari: «MR» — xotiradan ekranchaga chaqirish
|
bet | 38/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
4) xotira bilan ishlash amallari: «MR» — xotiradan ekranchaga chaqirish,
«МС» — xotirani tozalash (xotiradagi sonni o`chirish),
«MS» — ekranchadagi sonni xotiraga yozish,
«М+» — ekranchadagi sonni xotiradagi songa qo`shish;
5) o`chirish tugmachalari: «Backspace» - ekranchadagi oxirgi raqamni o`chirish, «СЕ» — ekranchadagi oxirgi sonni o`chirish, «С» - bajarilayotgan barcha amallarni va ekranchadagi sonni o`chirish.
Kalkulyatorda amallar qanday bajariladi? Kalkulyatorning menyular satri quyidagi 3 ta menyudan iborat:
|
| |
Darsni mustahkamlash va yakunlash

|
Darsni mustahkamlash va yakunlash
|
bet | 62/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash:
1.Paint dasturida ellips qanday chiziladi?
2.Paint dasturida to’rtburchak qanday chiziladi?
3.Paint dasturida uchburchak qanday chiziladi?
5. O'quvchilarni baholash: Faol qatnashgan o’quvchilarni baholash va ularni jurnalga qayd etish.
6. Uyga topshiriq: 59-bet 1-2-3-mashqlarni bajarish.
Ko’rib chiqdim
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: __________ __________
Sana: __. ________ . 201_ yil
5-Sinf. 15-dars.
Sana: ___________ ____________
I. Mavzu: Kompyuter o`yinlari haqida
II. Maqsad:
a) Ta’limiy: Kompyuter o`yinlari haqida ma’lumot berish.
b) Tarbiyaviy: Kompyuterning qurilmalariga, xavfsizlik texnikasiga qanday munosabatda bo’lishni o’rgatish.
|
| |
Darsni mustahkamlash va yakunlash

|
Darsni mustahkamlash va yakunlash
|
bet | 31/75 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 3,99 Mb. | | #13848 |
4. Darsni mustahkamlash va yakunlash:
1. Klaviatura trenajorini ishga tushiring?
2. Klaviatura trenajorining toshbaqa bosqichini tanlang va “5” baho olishga harakat qiling?
3. Klaviatura trenajorining o’rdak bosqichini tanlang va “5” baho olishga harakat qiling?
5. O'quvchilarni baholash: Faol qatnashgan o’quvchilarni baholash va ularni jurnalga qayd etish.
6. Uyga topshiriq: 31-bet 1-2-3-mashqlarni bajarish.
Ko’rib chiqdim
O`quv ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari: __________ A. Kuldasheva
5-Sinf. 9-dars.
5-Sinf. 8-dars.
I. Mavzu: Klaviatura trenajorida mashqlar
II. Maqsad:
a) Ta’limiy: Klaviatura trenajorida mashqlar haqida ma’lumot berish.
b) Tarbiyaviy: Kompyuterning qurilmalariga, xavfsizlik texnikasiga qanday munosabatda bo’lishni o’rgatish.
|
| |
Xarakteristika tikligi - Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja

|
Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tkazgichlarda kontakt xodisalari. Reja
|
bet | 33/56 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 1,75 Mb. | | #259295 |
Bog'liq Ma’ruza. Yarimo‘tkazgichlarning elektrofizik xossalari. Yarimo‘tXarakteristika tikligi
USI = const bo‘lgandagi ; (6)
ichki (differensial) qarshilik
UZI = const bo‘lgandagi ; (7)
kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffitsiyenti
IS = const bo‘lgandagi . (8)
Kichik signal parametrlari o‘zaro ifoda bilan bog‘langan.
Stok-zatvor xarakteristika tikligi USI kuchlanishning o‘zgarmas qiymatlarida topiladi. To‘yinish sohasida tiklik (6) ifodadan aniqlanadi.
, (9)
(UZI - U0)=1V bo‘lganda S=V, shuning uchun V parametr solishtirma tiklik deb ataladi.
Yuqoridagi ifodalardan S=f(IC) bog‘lanishni
(10)
ko‘rinishda topamiz.
Ichki qarshilikning eng kichik qiymatlari chiqish xarakte-ristikalarning tik sohalariga mos keladi. To‘yinish rejimida qarshilikni e’tiborga olgan holda,
(11)
ifodadan topiladi.
Stok tokining temperaturaga bog‘liqligi
MDYa – tranzistorning stok toki IC o‘zgarmas bo‘sag‘aviy kuchlanish U0 qiymatida yuqoridagi ifodaga muvofiq solishtirma tiklik V ga, u esa yuqoridagi ifodaga muvofiq kanaldagi zaryad tashuvchilar harakatchanligi μ ga proporsional. Zaryad tashuvchilar xarakatchanligi temperatura ortishi bilan kamayadi va o‘z navbatida stok tokining kamayishiga olib keladi. Ikkinchi tomondan, temperatura ortishi bilan bo‘sag‘aviy kuchlanish U0 kamayadi. Shunday qilib, ikkala omil stok tokiga qarama-qarshi ta’sir ko‘rsatadi va bir-birini kompensatsiyalashi mumkin. Natijada, MDYa – tranzistorning stok-zatvor xarakteristikasida stok toki temperaturaga bog‘liq bo‘lmagan ishchi nuqta mavjud bo‘lishi kerak. Bunday nuqta termobarqaror nuqta deyiladi. Termobarqaror nuqtaning mavjudligi kanali r-n o‘tish bilan boshqariluvchi MTlar uchun ham tegishlidir.
MT odatda, katta stok toklarda ishlagani munosabati bilan tranzistor kuchaytirgich kaskadida ishlaganda bunday ishchi nuqtani hamma vaqt ham topib bo‘lmaydi.
Umuman, MTlarning temperatura koeffitsiyenti BTlarning temperatura koeffitsiyentiga nisbatan ancha yaxshi va odatda temperatura bir gradusga o‘zgarganda 0,2% dan oshmaydi. Temperatura ortishi bilan stok toki kamayadi. Buning sababi tushunarli. BTlarda noasosiy zaryad tashuvchilar konsentratsiyasi temperatura ortishi bilan eksponensial qonuniyat bo‘yicha ortuvchi tok bilan aniqlanadi. MTlarda temperatura ta’sirida asosiy zaryad tashuvchilarning konsentratsiyasi deyarli o‘zgar-maydigan harakati tokni belgilaydi.
MDYa – tranzistorlarda temperatura ortishi bilan stok toki kamayadi. Bu zaryad tashuvchilar harakatchanligi kamayganda yarimo‘tkazgich qarshiligining ortishi bilan tushuntiriladi. Temperaturaning ortishi zaryad tashuvchilar konsentratsiyasining ortishiga, u esa, stok tokining ortishiga olib keladi. Stok tokining absolyut qiymati bularning birgalikdagi ta’siri bilan aniqlanadi. Katta stok toklar rejimida temperaturaning ortishi stok tokining ka-mayishiga olib keladi.
|
| |
AMALIY ISh BAJARISh TARTIBI

|
AMALIY ISh BAJARISh TARTIBI
|
bet | 4/5 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #112221 |
Bog'liq Amaliy 4 (1)AMALIY ISh BAJARISh TARTIBI.
Termik taxlil usulida berilgan namunani tekshirish.
Namunada (aralashmada) qizdirishda sodir bo’layotgan jarayonlarni, ekzo va endoeffektlarni aniqlash.
Sistemaning birorta ko’rsatgichining kattaligi mavjud fazalarni asta-sekin miqdoriy nisbatda o’zgarishida biror fazaning yo’qolib ketishi yoki yangi fazaning sakrab o’zgarishida paydo bo’ladi. Bu egriligini termik usuli orqali olinadi. Bunda koordinata o’qlarida modda temperaturasi va unga javoban temperatura va obtsissa o’qlarida vaqt qayd etiladi.
Misol tariqasida dolomit MgCO3. CaCO3 ning termogrammasini keltirishimiz mumkin (rasm ).
34-rasm. Dolomit mineralining termik analiziga oid vaqt-temperatura diagrammasi.
Qizdirish vaqtida fazoviy o’zgarishlar ro’y berishi va uning boshlanishi aniq nuqtadan boshlanadi. Moddaning qizdirish egriligi bu vaqtda tezlashishi yoki sekinlashishi mumkin. Masalan, -Al2O3 da qizdirish jaraayonida xech qanday fazoviy o’zgarishlar sodir bo’lmaydi. Shuning uchun u etalon sifatida ishlatiladi. Bu inert modda ham pechga joylanadi va xuddi tekshirilayotgan namuna tezligida qizdiriladi.
Haroratning o’zgarishi egriliklarning gorizontal uchastkalarida ko’rinadi (31-rasm). Dolomitning termogrammasidan ko’rinib turibdiki bu mineralning qizdirganda 700 va 900 oS xaroratlarida fizik kimyoviy jarayonlar kechmoqda. Termik taxlilning maqsadi – ushbu termoeffektlarni qaysi jarayonlarga ta’luqli bo’lishini aniqlashdan iborat.
Masalan: I – effekt 700 oC da dolomitning parchalanishi (MgCO3 va CaCO3ga) - endotermik jarayon va MgCO3 parchalanashi - endotermik jarayon:
MgCO3. CaCO3 MgCO3 + CaCO3 (730-790 oC)
MgCO3 MgO + CO2 (540-710 oC)
II – effekt 900 oC da xosil bo’lgan CaCO3ning parchalanish jarayoniga to’g’ri keladi - endotermik jarayon:
CaCO3 CaO + CO2 (860-920 oC)
Karbonatlarning dissotsiatsiyasi va gidratlarning suvsizlantirishdagi qizdirish temperaturasini aniqlash muxim axamiyatga ega. Shuni xam nazarda tutish kerakki, olinayotgan temperatura effektlari qiymati qizdirish tezligi, namuna og’irligi va boshqa parametrlarga ta’sir etadi.
Qizdiralayotgan yoki sovitilayotgan modda temperaturasini galvano-metrning ko’rsatgichida yoki avtomatik tarzda yozish mumkin. Qizdirish yoki sovitish egriliklarini avtomatik tarzda yozishda avtomatik o’zi qayd etuvchi akad. N.S. Kurnakov sistemasidagi pirometrlar qo’llaniladi.
|
| |
Usulning apparaturalari - Nazariy qism. Derivatografik analiz

|
Nazariy qism. Derivatografik analiz
|
bet | 2/5 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #112221 |
Bog'liq Amaliy 4 (1)Usulning apparaturalari.
Termografiya usullarining imkoniyati katta. Eng avvalo ular yordamida tekshirilayotgan moddada sodir bo’ladigan endo- va ekzotermik effektlarni qaysi temperatura nuqtasida boshlanishi va qaysi temperatu-rada tugashi haqida o’ta aniq xulosaga ega bo’lamiz. Bu esa birinchi ha-rorat nuqtasining pasti va ikkinchi xarorat nuqtasining tepa tomon-larida rentgenografik, IQ spektroskopik va mikroskopik tadqiqotlar o’tkazib, fiksatsiya qilingan effekt mohiyatini anglashga olib boradi.
Termograf tadqiqotlarni o’tkazishda tanlangan apparatura, tigel va termoparalar roli nixoyatda katta. Ayniqsa, tajribalarni 1500 va undan yuqori haroratda olib borilganda namuna va termopara simlarining uchmasligini ta’minlash, tigel tozalash jarayonini osonlashtirish va hokazo talab qilinadi.
Agar tadqiqotlarda termik taxlil usuli qo’llanmasa, u xolda juda ko’p marta namunalarni kuydirish, juda ko’p rengenogrammalar olish va ularni rasshifrovka qilish, ko’p sonli shliflar yasash va tadqiqotlar o’tkazish kerak bo’lur edi. Termografiya esa olimlar ishini sistematikaga soldi va tadqiqotlar soni maksimal kamaytirish imkonini berdi.
Zamonaviy termik jixozlar uchun quyidagilar talab qilinadi (29-rasm):
1) Volfram (2800oC gacha), elektrografit (2000oC gacha), rodiy (1800oC gacha), silit (1500oC gacha), 10-20% rodiyli platina (1500oC gacha), globar (1500oC gacha), platina (1400oC gacha), tantal (1330oC gacha), molibden (1200oC gacha), xromel (1100oC gacha), nixrom (1000oC gacha) kabi qizdirilishlarga ega bo’lgan elektrik pechlar;
2) Potentsial-regulyator yoki boshqa turdagi pech temperaturasini bir me’yorda ko’tarilishini ta’minlovchi jixoz. Bular qatoriga atomatik polzun-kili reostatlar, avtotransformatorlar va potentsial-regulyatorlar kiradi. Kontaktli galvanometr va potentsiometrlarni ham ishlatish mumkin.
3) Etalon va namuna solinadigan tigellar (platinali, korundli, grafit-li va boshqalar);
29-rasm. Differentsial termoparali Kurnakov pirometrining sxemasi.
30-rasm. Gipstosh 2CaSO4 . 2H2O ning tenzimetrik (P, t) chizig’i.
31-rasm. Tabiiy gibbsit mineralining differentsial tenzimetriya chizig’i.
32-rasm. Gazovolyumetriya (V, t) diagrammasini ko’rinishi.
33-rasm. Dilatometriya usulining (Sl, t) diagrammasi ko’rinishi.
4) Platina – platinorodiyli (20%Rh), platina-platinarodiyli (10%Rh), xromel-alyumelli, volfram-molibdenli, nikel-xromnikelli, temir-konstantan, mis-konstantan va boshqa oddiy va differentsial termoparalar. Temir-konstantan termopara 185-370oC oralig’ida, xromel-alyumelli termopara 1200oC gacha, platina-platinorodiyli esa 1400 oS gacha ishlatiladi. 1400oС dan yuqoriroq temperaturada esa volfram, molibden, reniy, tantal, niobiy va ularning qotishmalaridan yasalgan termoparalar ishlatilishi kerak.
5) Natijalarni yozuvchi avtomatik yozuv qurilmasi (fotoqayd etish- yozish yoki potentsiometr).
|
| |
O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»

O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»
|
Institutsional matritsa - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova...

22
Shuni
hisobga olib, institutsional matritsaning nisbatan yangi konsepsiyasini
ko`rib chiqamiz. Institutsional matritsaning nazariy g`oyasi jamiyatni tahlil
qilishga nisbatan tarkibiy-tizimli yondashuvni amalga oshiradi.
Institutsional matritsa – bu
tarixan barqaror shakllangan, dastlabki
davlatlarning paydo bo`lishini va barcha keyingi institutsional tuzilmalarning
rivojlanishini belgilab bergan, o`z
navbatida, mohiyati hamon saqlanib qolgan
birlamchi modelni takror yaratishga xizmat qiluvchi bazaviy ijtimoiy institutlar
tizimi.
Bu yerda institutlar sotsium yashovchanligining
tashqi sharoitlari bilan
shartlangan jamiyat a’zolari o`rtasidagi muayyan va muqarrar aloqalar tizimi
sifatida tushuniladi. Ushbu holatda gap insonning takror shakllanishini tartibga
soluvchi ijtimoiy institutlar (ular
jumlasiga oila, salomatlik va boshqa institutlar
kiradi) haqida emas, balki davlatlarning takror shakllanishini
va ijtimoiy hayotning
asosiy sohalarini tartibga soluvchi sotsial institutlar haqida bormoqda.
2.1-rasm. Jamiyatnig institutsional matritsasi
Institutlar jamiyatning uning tarixiy barqarorligini va ijtimoiy yaxlitlikning
takror shakllanishini ta’minlovchi o`ziga xos tuzilishini (qobirg`asini) hosil qiladi.
Institutsional matritsa chizma ko`rinishida jamiyatda
teng ahamiyatli mavqeni
egallab turgan yagona uchta: siyosiy, iqtisodiy va huquqiy sohalarni birlashtiruvchi
ijtimoiy shakl sifatida namoyon etilgan (2.1-rasm). Asosiy matritsalar [30]
S.Kirdinaning “Institutsional matritsalar va Rossiyaning rivojlanishi” kitobidan
olingan. Biroq ularga ayrim o`zgartirishlar kiritilgan, xususan
siyosiy va
mafkuraviy sohalar birlashtirilgan, chunki jamiyatda mafkura ko`p jihatdan
boshqaruvchi siyosatchilarga bog`liq bo`lib, ular faoliyatining
natijalaridan biri
hisoblanadi. Matritsada ijtimoiy soha alohida ajratilgan va institutsional tizimni
shakllantirishda u katta rol o`ynaydi.
Matritsalarning asosiy va qo`shimcha institutlarning muayyan to`plami bilan
tavsiflanuvchi ikkita xili mavjud – g`arbiy (bozor, demokratik) va sharqiy
(buyruqbozlik, diktatura yoki despotiya) matritsalar.
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 39/75 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #117499 |
Bog'liq Dinshunoslik maruzaFoydalanilgan adabiyotlar
I.A.Karimov “Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q” T -1998 yil
I.A.Karimov “Yusak ma’naviyat yengilmas kuch” T -2008 yil
Sh. M.Mirziyoev “ BMT Bosh assambleyasining 72 –sessiyasidagi nutqi 2017 yil 19 sentabr
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning “Ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash muqaddas dinimizni sofligini asrash – davr talabi” mavzusidagi anjumanda so‘zlagan nutqi 2017 yil 15 iyun
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning Oliy Majlisga 2017 yil 22 dekabrdagi murojaatnomasi
Falsafa ensiklopedik lug‘at. “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” davlat ilmiy nashriyoti T -2010 yil
Ma’naviyat asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. G‘ofur G‘ulom nomidagi nashriyot –matbaa ijodiy uyi T -2009 yil
Sh. I. Xaitov O‘zbekiston falsafa tarixi T -2011 yil
I.Jabborov “Jahon dinlari tarixi” T- 2002 yil.
A. Tulepov “Islom va aqidaparast oqimlar” T -2013 yil
Xusniddinova Z. “Islom : yo‘nalish, mazxablar, oqimlar” T- 2000 yil
Imom Ismoil al –Buxoriy Hadis I-IV jildlar T _ 1997 yil
Alixonto‘ra Sog‘uniy Tarixiy Muhammadiy T -2007 yil
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf “Islom Tarixi” birinchi, ikkinchi kitob T -2008 yil
Xoliq Nurboqiy Qur’oni Karimning ilmiy mo‘jizalari T- 2018 yil
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf “Iymon” T -2006
Ahmad Lutfiy Qozonchi “ Saodat asri qissalari” T -2019 yil
Abdurahmonov A. Saodatga eltuvchi bilim. To‘ldirilgan ikkinchi nashr. T- 2002 yil
Islom esiklopediya (A –H). O‘zbek milliy esiklopediyasi davlat nashriyoti, T.,2004 yil.
Abdurauf Fitrat. Muxtasar islom tarixi T – 1992 yil
|
| |
oshkor qilish - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 61/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgoshkor qilish, deyiladi;
• konfidensiallik — ishonchliligi, tarqatilishi mumkin emasligi, maxfiyligi
kafolati;
• yaxlitlik — axborot boshlang‘ich ko‘rinishda ekanligi, ya’ni uni
saqlash va uzatishda ruxsat etilmagan o‘zgarishlar qilinmaganligi
kafolati; bu bandning buzilishi axborotni soxtalashtirish deyiladi;
• autentifikatsiya — axborot zaxirasi egasi deb e’lon qilingan shaxs
haqiqatan ham axborotning egasi ekanligiga beriladigan kafolat; bu
bandning buzilishi xabar muallifini soxtalashtirish deyiladi;
• apellyatsiya qilishlik — yetarlicha murakkab kategoriya, lekin elektron
biznesda keng qo‘llaniladi. Kerak bo‘lganda xabarning muallifi
kimligini isbotlash mumkinligi kafolati.
Yuqoridagidek, axborot tizimiga nisbatan quyidagicha tasnifni keltirish
mumkin:
ishonchlilik — tizim me’yoriy va g‘ayri tabiiy hollarda rejalashtirilganidek
o‘zini tutishlik kafolati;
• aniqlilik — hamma buyruqlarni aniq va to‘liq bajarish kafolati;
• tizimga kirishni nazorat qilish — turli shaxs guruhlari axborot manbalariga
har xil kirishga egaligi va bunday kirishga cheklashlar doim bajarilishi
kafolati;
• nazorat qilinishi — istalgan paytda dastur majmuasining xohlagan qismini
to‘liq tekshirish mumkinligi kafolati;
• identifikatsiyalashni nazorat qilish — hozir tizimga ulangan mijoz aniq
o‘zini kim deb atagan bo‘lsa, aniq o‘sha ekanligining kafolati;
110
• qasddan buzilishlarga to‘sqinlik — oldindan kelishilgan me’yorlar
chegarasida qasddan xato kiritilgan ma’lumotlarga nisbatan tizimning
oldindan kelishilgan holda o‘zini tutishi.
Axborotni himoyalashning maqsadlari quyidagilardan iborat:
- axborotning kelishuvsiz chiqib ketishi, o‘g‘irlanishi, yo‘qotilishi,
o‘zgartirilishi, soxtalashtirilishlarning oldini olish;
- shaxs, jamiyat, davlat xavfsizliligiga bo‘lgan xavf-xatarning oldini olish;
- axborotni yo‘q qilish, o‘zgartirish, soxtalashtirish, nusxa ko‘chirish,
to‘siqlash bo‘yicha ruxsat etilmagan harakatlarning oldini olish;
- hujjatlashtirilgan axborotning miqdori sifatida huquqiy tartibini
ta’minlovchi, axborot zaxirasi va axborot tizimiga har qanday noqonuniy
aralashuvlarning ko‘rinishlarining oldini olish;
- axborot tizimida mavjud bo‘lgan shaxsiy ma’lumotlarning shaxsiy
maxfiyligini va konfidensialligini saqlovchi fuqarolarning konstitutsion
huquqlarini himoyalash;
- davlat sirini, qonunchilikka mos hujjatlashtirilgan axborotning
konfidensialligini saqlash;
- axborot tizimlari, texnologiyalari va ularni ta’minlovchi vositalarni
yaratish, ishlab chiqish va qo‘llashda subyektlarning huquqlarini ta’minlash.
|
| |
Kompyuter grafikasi - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 52/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgKompyuter grafikasi —
bu EHM yordamida obyektlar modellari va
ularning tasvirlarini yaratish, saqlash va qayta ishlash demakdir. Ushbu
texnologiya iqtisodiy tahlil, turli xil konstruksiyalarni modellashtirish sohasiga
kirib boradi. U reklama faoliyatiga ham kirib borgan. Raqamli protsessor
yordamida shakllantiriladigan va qayta ishlanadigan tasvirlar namoyish
96
qilinadigan va animatsion bo‘lishi mumkin. Birinchi guruhga odatda, tijorat
(tadbirkorlik va illyustratsiya grafikasi, ikkinchi guruhga — muhandislik va
ilmiy grafika, shuningdek, yakka tasvirlar emas, film ko‘rinishida ketma-ket
beriluvchi tasvirlardan iborat reklama, san’at va o‘yinlar grafikasi (interaktiv
variant) ham kiradi.
Kompyuter grafikasi
texnologiyalari hozirgi kunda
ommaviy ravishda qo‘llaniladigan yo‘nalishlardan biridir.
Kompyuter bilan matnli, grafik, audio va video axborot almashuvini
dasturiy-texnik tashkil etish
multimedia-texnologiya
deb nom olgan. Bunday
texnologiyani multimedia yordamida ega bo‘lgan va kasb faoliyatida, o‘quv,
ta’lim, ilmiy ommabop, o‘yin sohalarida foydalanish imkonini beruvchi maxsus
dasturiy vositalar amalga oshiradi. Mazkur texnologiyani iqtisodiy faoliyatda
qo‘llash davomida kompyuterdan tasvirga ovoz berish, shuningdek, ular orqali
inson nutqini tushunish, kompyuter orqali mutaxassisning ona tilida suhbat
yuritish borasidagi imkoniyatlarga yo‘l ochiladi.
Foydalaniladigan interfeys
turi bo‘yicha AATni foydalanuvchining axborot
va hisoblash resurslariga kirib borish imkoniyati nuqtai nazardan ko‘rib chiqish
mumkin.
Shunday qilib, paketli AAT axborotni qayta ishlash avtomat tarzda amalga
oshirilayotgan paytda foydalanuvchining unga ta’sir ko‘rsatish imkoniyatini
yarata olmaydi. Bu shu bilan izohlanadiki, axborot qayta ishlashni tashkil etish
operatsiyaning dasturiy jihatdan ketma-ketligi bajarilishiga bog‘liq. Dialogli
AAT paketli AATdan farqli ravishda, tizimda saqlanadigan axborot
resurslaridan ma’lum bir vaqt davomida foydalanish bo‘yicha cheksiz
imkoniyatlar yaratib beradi. Ayni paytda tegishli masalalarni yechish va qaror
qabul qilish uchun zarur bo‘lgan barcha axborotga ega bo‘ladi.
|
| |