Biznes tadqiqotlarini o ‘tkazishda axborotning mohiyati

o ‘rinda mashhur «Marks end Sienser» kompaniyasining
boy tajribasi
diqqatga sazovor. Angliyada yirik va nufuzli sanalgan ushbu tashkilot
«yumshoq tovarlari» (kiyim-kechak va to ‘qimachilik mahsulotlari)
chakana tovar oborotida 16 foizni tashkil etadi. Har bir kvadrat metrga
to‘g ‘ri keluvchi tovar oboroti hajmi bo ‘yicha bu kompaniya dunyoda
birinchi o ‘rinda turadi. 80-yilIarda «Marks end Sienser» Parijda o ‘z
shahobchasini ochish va fransuz xaridorlari didiga mos keluvchi
tovarlami taklif qilish maqsadida 18 oy mobaynida
muttasil marketing
tadqiqotlarini o ‘tkazdi. Vaholanki, britaniyalik va fransuz oilalarining
turmush tarzi, hayotiy k o ‘nikmasi, qiziquvchanligi, daromadlari bir-
birlariga ju d a o ‘xshash bo ‘Isa ham,
mahalliy bozor tabiati, undagi
raqobat, xaridorlar talabi birmuncha farq qilar ekan. Bundan ko ‘rinib
turibdiki, har bir tashkilot, firma o ‘z bozori va xaridori k o ‘lamini
saqlash, ular salm og‘ini oshirish, yangi ehtiyojni qondirish uchun
doimiy tarzda marketing tadqiqotlarini amalga oshirm og‘i lozim.
Albatta har marketing tadqiqoti tegishli
sa rf xarajatlam i talab
etadi. Asosan yirik firmalar o ‘z tarkibiy tuzilmalari, sho‘ba tashkilotlari
miqyosida marketing tadqiqotlarini o ‘tkazadilar. Lekin barcha sohalar
bo‘yicha tadqiqotlami o ‘tkazishga imkoniyat va muayyan zaruratlar
doimiy boim aganligi ham da xodimlam i butun yil davomida ishda
band qilib turish qimmatga tushishi sababli,
ayrim muammolami
ixtisoslashgan marketing markazlariga, institutlariga topshiradilar va
davriy tarzda axborot olib turadilar. AQShda eng yirik va mashhur
firmalar o‘z marketing tadqiqotlarini asosan besh sohada amalga
oshiradilar.
1. Reklamani tashkil etishga oid tadqiqotlar.
2. Strategik rejalashtirish va tashkilot siyosatiga oid tadqiqotlar.
3. Tashkilotning ichki va tashqi m as’uliyatini
baholashga oid
tadqiqotlar.
4. Bozordagi holat tahlili.
5. Sotish va bozor imkoniyatlariga oid tadqiqotlar.
Mavzu jihatdan marketing tadqiotlari bir-birini to ‘ldiruvchi
bo‘lishi bilan birga, bir-biridan tahlilning chuqurligi tayinli muammo
va vazifani hal etishga qaratilganligi bilan farqlanadi. M asalan, sotuv
tahlili,
bozor tarkibi tahlili, bozor imkoniyatlarini izlanishi, qisqa va
uzoq muddatli bozor bashorati, raqobatchilar mahsulotlari tahlili, yangi
29
m ahsulotning sotuv hajmini aniqlash,
sotuv shaxobchalarini izlash,
narx siyosati tahlili, reklama vositalari tahlili va hokazo. Ushbu
mavzudagi m arketing tadqiqotlari yil sayin yangi uslublaming
qoMlanishi,
axborot
ko‘lamining
qayta
ishlanishi,
boshqa
ko‘rsatkichlam ing inobatga olinishi, bir necha variantli yechimlar taklif
etilishi bilan boyib bormoqda. Xususan, ushbu mavzular bo‘yicha
sunggi paytlarda ishlab chiqarilgan umumiy va maxsus kompyuter
dasturlarini misol qilib keltirish mumkin.
Um um an
olganda,
marketing
dasturi
va
tadqiqotlarida
ishlatilayotgan korxona faoliyatiga ta’sir
qiluvchi ijtimoiy-iqtisodiy
axborotlarga quyidagilar kiradi:
-
demografik, ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy tendensiyalar;
-
aholi
va
korxonalam ing
daromadi,
xarajati,
iste’mol
ja m g ‘arm alarining tarkibi; baholam ing umumiy dinamikasi, tashqi
savdo;
-
soliqlar tizimi;
-
raqobatchilar faoliyati to‘g ‘risidagi m a’lumotlar ham ana
shunday axborotlar jum lasiga kiradi.