Азярбайъан Енсиклопедийасы - bet 26

ŞƏRHÇİ (commentator/reviewer) – Hadisələr arasında səbəb-nəticə əlaqələrini işıqlandıran, baş verən olayların mahiyyətini aydınlaşdıran, izah edən, mümkün nəticə və proqnozlar barədə danışan şəxs.
ŞƏRTİLİK (conditionality/conventionality) – EE-də hadisənin və obrazın yaradılma üsulu, həyatabənzərlikdən şüurlu, bilərəkdən əl çəkməyə əsaslanan bədii təsvir prinsipi. TV və kino xüsusi şərtiliklər sisteminə malikdir.
|
ŞƏRTİ SİQNAL NÖQTƏSİ (sue dot) – TV təsvirinin yuxarı sağ küncündə kiçik düzbucaqlı. Ş.s.n. verilən proqramın sonunun yaxınlaşdığını siqnallarla xəbər verir; proqramın qurtarmasına bir dəqiqə qalmış, yaxud proqramın gedişində fasiləyədək verilir və verilişin qurtarmasına beş saniyə qalmış yoxa çıxır.
|
ŞİRNİKLƏNDİRİCİ VERİLİŞLƏR (hypoing) – Böyük teleşəbəkələrin və yerli stansiyaların tamaşaçı yığmaq məqsədi ilə müəyyən mövsümdə efirə verdikləri çox cazibəli proqramlar. Reklam sifarişçilərini auditoriyanın genişliyinə əmin etmək üçün bu verilişlər müəyyən gündə efirə buraxılır və bu taktika növbəti günlərdə özünü doğruldur.
|
ŞKALA (scale/dial) – 1) Müxtəlif ölçü cihazlarında dərəcələrə bölünmüş xətkeş, siferblat; 2) Bölgülü cədvəl.
|
ŞLÜZ (gateway) – İnternetə qoşulmaq istəyən təşkilatın xüsusi kompüterdən istifadə etməsi. Burada yerləşdirilmiş proqram təminatı vasitəsilə Ş.-dən keçən bütün məlumatlar işlənir. Hər bir Ş.-ün öz ünvanı – İnternet protokolu (İP) olur. Yerinə yetirdiyi funksiyaya görə daxili (kiçik şəbəkələrdə) və xarici (böyük şəbəkələrdə) Ş.-lər mövcuddur.
|
ŞLYAGER (schlager) – Dilə düşən estrada mahnısı, populyar melodiya, həmin mahnını ifa edən müğənni.
|
ŞOU (show) – Tamaşa. Nəyi isə nümayiş etdirmək, göstərmək; estrada, sirk, idman, caz orkestləri, balet «ulduz»larının iştirakı ilə təmtəraqlı səhnə tamaşası, musiqili, əyləncəli proqram. Ş. reklam vasitəsi kimi də geniş yayılmışdır.
|
ŞOUMEN (showman) – Əsasən danışıq janrında (tok-şou) qurulmuş kütləvi bədii-əyləncəli, musiqili verilişlərin aparıcısı. Yüksək erudisiya, xoş qılıq, obyektiv və ədalətli olmaq, müxtəlif fərdlərin dialoqu vasitəsilə kütləvi şəkildə həqiqət axtarışına qoşulmaq, bu prosesdə iştirakçılara kömək etmək Ş. üçün əsas keyfiyyətlərdən sayılır. Müxtəlif dünyagörüşə, fərqli siyasi baxışlara, xarakter və temperamentlərə malik insanların toplaşdığı auditoriyanı nəzarətdə saxlamaq Ş.-dən təkcə jurnalistlik deyil, həm də aktyorluq məharəti tələb edir. Adətən, əyləncə verilişində aktyor, təhqiqat, müzakirə xarakterli proqramda isə jurnalist aparıcı olur. Hər iki halda Ş. çevik olmalı, aktyor istedadı göstərməlidir. Ş. verilişin mövzusunu elan edir, ekspertlərin, auditoriyanın rəyini soruşur, müxtəlif baxışları qarşı-qarşıya qoyur, söhbətin qızğın inkişafına nail olur, onu kulminasiyaya çatdırır. Ş. hər an adamlarla psixoloji kontakt yaratmağı, auditoriyanı öz iradəsinə tabe etməyi bacarmalıdır.
|
ŞTATDANKƏNAR MÜXBİR (stringer) – Nağd ödəniş şərti ilə həm bilavasitə yerli qəzetlər, həm də müxtəlif sindikatlaşdırılmış idarələr üçün xəbərlər toplayan jurnalist. Bəzən peşəkar reportyor olmağa hazırlaşan tələbələr də bu vəzifəni yerinə yetirə bilərlər.
|
ŞTORKA (barndoor) – Montaj zamanı iki ssenari epizodunun birləşdirilməsi üçün istifadə olunan keçid üsulu. Bu zaman bir epizodun təsviri tədricən digərini əvəz edir.
|
ŞTRİX (trait/stroke/bar) – Nüans, səciyyəvi cəhət; hər hansı verilişə, aparıcıya xas olan və yadda qalan cizgi. M u s i q i d ə – musiqi alətlərinin səsləndirilməsi üsulu. Simli-kamanlı alətlərdə Ş. kamanın hərəkət tipi – səslərin kamanla növbə ilə yuxarı-aşağı, bir neçə səsin kamanla aramsız ifa edilməsi ilə bağlıdır. Ş. səslənməyə müxtəlif xarakter verir.
|
ŞTRİX KODU İLƏ VİDEO PROQRAMLAMA (bar-code programming) – Skayner ştrix kod üzərində gəzdirilir və videoproqrama aid olan əsas göstəricilər – yəni verilişin efirə getmə tarixi, başlama, qurtarma vaxtı, kaset nömrəsi və s. kimi məlumatlar videoya köçürülmüş olur.
|
ŞÜALANMA SAHƏSİ (radiation area/zone) – Hər nöqtəsinə hər hansı şüalanma parametrinin (məs., enerji sıxlığı və s.) müəyyən qiymətinin uyğun gəldiyi fəza.
|
T
|
TABLO (screen) – 1) Şəkil, rəsm, iri şəkil; 2) Nəzarət altında olan obyektlərin vəziyyətini göstərmək üçün üzərində işıq və ya elektromaqnit göstəricilər olan siqnal; 3) İnsanın mənimsəməməsi üçün rahat formada informasiyanın əks etdirilməsi vasitəsi. Üzərində müxtəlif şərti təsvirlər, işıq və digər işarə qurğuları olan lövhə, yaxud ekran.
|
TAXMA LİNZA (supplementary lens) – Fokus məsafəsinin dəyişdirilməsi üçün obyektivə geydirilən müsbət, yaxud mənfi linza: müsbət linza «obyektiv üstəgəl linza» sisteminin fokus məsafəsini qısaldır və nisbi dəliyi böyüdür. Mənfi linza fokus məsafəsini uzadır və nisbi dəliyi daraldır. T. l. dioptriyalarla nişanlanır. Bax: L i n z a n ı n o p t i k g ü c ü.
|
TAXOMETR (tachometer) – Kinoçəkiliş aparatında operatora kinoçəkilişin tezliyini bildirən köməkçi mexanizm.
|
TAKT (tact) – Davranış tərzi; nəzakət, mərifət; kiməsə, nəyəsə bəslənən ölçü-biçili münasibət, ədəb-ərkan.
|
TAMAŞAÇI (audience/spectator) – Kinoteatrda, yaxud xüsusi baxış salonunda kinoya, teatra tamaşa edən şəxs. T e l e t a m a ş a ç ı – TV proqramlarını izləyən (və ona münasibət bildirən) şəxs.
|
TAMMETRAJLI FİLM (full-length film) – Proyeksiyasının davamiyyətinə görə filmi bütövlükdə əhatə edən kino əsəri.
|
TAM RƏNGLİ TELEVİZİYA SİQNALI (composite colour(ed) video signal) – Bu cür siqnal RYT sistemlərində formalaşdırılır. Həmin sistemlər qara-ağ TV sistemlərinə müvafiqdir, yəni RYT siqnallarının qara-ağ televizorların qara-ağ şəkildə qəbulu və qara-ağ TV-nin siqnallarının rəngli televizorlarla da qara-ağ şəkildə qəbulunu təmin edir. Sistemlərin uyğunluğu rəngli və qara-ağ TV-lərin siqnallarının eyni rabitə kanalı ilə verilməsini mümkün edir.
|
TAM TELEVİZİYA SİQNALI (composite TV signal) – Yayım TV-sinin qara-ağ sistemlərində parlaqlıq siqnalının, söndürən və sinxronlaşdıran impulsların məcmusu. Parlaqlıq siqnalı verilən TV təsvirinin parlaqlığı haqqında informasiya daşıyır. Bu, çoxsəviyyəli analoq siqnalıdır və düz hərəkət zamanı daxilində verilir. Obyektin maksimal parlaqlığına müvafiq olan siqnal səviyyəsi a ğ s ə v i y y ə s i, minimal parlaqlığına müvafiq olan siqnal səviyyəsi isə q a r a s ə v i y y ə s i adlanır. Əgər ağ səviyyəsinə siqnalın gərginliyinin maksimal qiyməti uyğundursa, həmin siqnalın qütblüyü m ü s b ə t, siqnal isə p o z i t i v adlanır. Əgər ağ səviyyəsinə siqnalın gərginliyinin minimal qiyməti uyğundursa, belə bir siqnalın qütblüyü m ə n f i siqnal, özü isə n e q a t i v adlanır. Parlaqlıq siqnalı gərginliyinin maksimal və minimal qiymətləri arasındakı fərq p a r l a q l ı q s i q n a l ı n ı n g e n i ş l i y i adlanır.
|
TAM VİDEOSİQNAL (composite video signal) – Tərkibində ötürülən təsvirin rəngi, parlaqlığı haqqında informasiya olan sinxron siqnallar.
|
TARİFİKASİYA (tariffing) – TV-də və kinoda yaradıcı işçilərin (əsasən rejissor heyətinin) ixtisas dərəcəsinin tənzimlənməsini (artırılması, yaxud azaldılması) nəzərdə tutan prosedur.
|
TAYM-ELEMENT (time element) – Mətndə mühüm ifadəlilik vasitəsi və məna daşıyıcısı kimi vaxt amilinin qabardılması. Bəzən informasiyada T.e. (dünən, bu gün, bu dəqiqə, bu həftə və s.) həlleedici amilə çevrilir.
|
TAYMER (timer) – Vaxt, zaman göstəricisi. Rəqəmlə hesablayan maşında (RHM) idarəeedici proqrama zaman intervallarını (müddətlərə uyğun işarələri) verən aparat (tənzimlənən tezlikli impulsların kalibrləşdirilmiş generatoru) və proqram vasitələri.
|
TEATR FİLMİ (theatrical film) – Kinoteatrların ekranlarında nümayiş etdirilən film. Həmin film bazar münasibətləri şəraitində müəyyən müqavilə ilə kionteatrlarda və TV-də, eləcə də disk formasında videodispley qurğularında ev şəraitində də göstərilə bilər.
|
TEXNİKA (technics/engineering) – 1) EE məhsullarının (film, veriliş) ərsəyə gəlməsinə və yayılmasına imkan verən müxtəlif qurğu və cihazların məcmusu; 2) İstehsal proseslərinin yerinə yetirilməsində və cəmiyyətin istehsalla əlaqədar olmayan tələblərinin ödənilməsində istifadə üçün yaradılan vasitələr məcmusu. İctimai istehsalın inkişafı boyu bəşəriyyətin əldə etdiyi təcrübə və biliklər T.-da öz maddi təcəssümünü tapmışdır. T.-nın əsas vəzifəsi insan əməyini yüngülləşdirmək və əmək məhsuldarlığını yüksəltmək məqsədi ilə onun istehsal funksiyalarını qismən və ya tamamilə əvəz etməkdir.
|
TEXNİKİ SAVAD (mediacy) – Video, səs yazısı və digər texnoloji proseslərə yiyələnmək qabiliyyəti.
|
TEXNİKİ YAYIM VASİTƏLƏRİ (technical equipment/engineering) – Proqramların istehlakçıya çatdırılması üçün istifadə olunan radioelektron vasitələrin və texniki cihazların məcmusu.
|
TEXNOLOGİYA (technology) – İstehsal proseslərini həyata keçirməyin üsul və vasitələri haqqında biliklərin məcmusu, habelə bu üsulların özü.
|
TEKST (text) – Müəyyən dilin qanunları əsasında işarələr sistemi ilə söz və ya cümlələrin ardıcıl əlaqəli surətdə düzülməklə məna və ya məlumat əmələ gətirdiyi mətn; musiqi əsərinin sözləri; bədii əsərlərin izahatsız fraqmenti və ya tamamlanmış nüsxəsi; TV-də və kinoda kadrarxası mətn.
|
TELE... (tele) – Mürəkkəb sözlərin əvvəlində işlənən, onların uzaq məsafəyə və TV-yə aid olduğunu göstərən sözönü. Məs., teleskop, TV, televiktorina, teleqüllə və s.
|
TELEALMANAX (television anthology) – Müxtəlif müəlliflərin (yazıçıların, şairlərin, jurnalistlərin, tənqidçilərin və s.) ən yeni bədii əsərlərinin toplusundan ibarət olan ekran əsəri.
|
TELEBİRJA (tele exchanging) – Daşınmaz əmlakın və malların alınıb-satılması, göndərilməsi, həmçinin müəyyən xidmətlərin efir vasitəsilə təklif olunmasını əks etdirən vizual elan forması; teleticarətin bir forması.
|
TELEFAKS (telefax, telefaximile) – Qrafik və mətnli informasiyanın elektron-rabitə xətti ilə verilməsi qaydası. Termin telephone və facsimile sözlərinin abbreviasiyasından əmələ gəlib. Bu gün «faks» termini təkcə əlaqəni həyata keçirən rabitə xətti və aparatı bildirmək üçün deyil, həm də bu rabitə abonentinin nömrəsini bildirmək üçün istifadə olunur.
|
TELEFİLM (telefilm/vidpic) – TV-də istehsal edilən müxtəlif janrlı və müxtəlif kompozisiyalı filmlər. T.-lər də bədii, sənədli, elmi-kütləvi və digər növlərə ayrılır. Çoxseriyalı bədii TV filmləri də geniş yayılmaqdadır.
|
TELEGENİK (telegenic) – Teledüşərli. Teleekranda yaxşı görünən təsvir; üz cizgiləri ekrana yaxşı düşən şəxs. Zahirən ekranda yaxşı görünən adam.
|
TELEJURNAL (magazine show) – TV proqramının jurnal variantı. Bütün mümkün problemlər, əsasən informasiya xarakterli problemlər üzrə müxtəlif davamiyyətli, rəngarəng epizodlardan tərtib edilən proqram forması.
|
TELEKAMERANIN NİZAMLANMASI (samera setting) – Televeriliş, yaxud çəkiliş başlananadək yerinə yetirilən və kameranın əsas parametrlərinin istismar üçün yararlı vəziyyətə gətirilməsini təmin edən əməliyyatların məcmusu.
|
TELEKAST (telecast) – TV yayımı, televeriliş; telestudiya əməkdaşlarının fəaliyyətinə aid olan bu termin TV yayımı anlayışını həm TV-ni, həm də radionu əhatə edən «brokastinq» anlayışından fərqləndirməyə kömək edir.
|
TELEKİNOAPARAT OTAĞI (telekinema) – TV yayımı şəbəkəsi ilə kinofilmlərin, eləcə də digər siqnal mənbələrindən hazırlanan verilişlərdə kinofotomateriallardan fraqmentlərin nümayişi üçün yer. TKA otağındakı avadanlıq iki və daha artıq telekinopostların (TKP) birgə işini, siqnalların kommutasiyasını və buna nəzarəti, təsvirin keyfiyyətinin düzəlişini, pultdan TKP-nin idarə olunmasını təmin edir. Aparat otağındakı avadanlığın tərkibinə 35 və 16 millimetrlik pozitiv, yaxud neqativ kinolentlərlə işləyən telekinoötürücülər daxildir.
|
TELEKOMMUNİKASİYA (telecommunication) – 1) Elektrik və elektromaqnit rabitə vasitələri (kabel, optik və radio əlaqəsi) ilə hər hansı siqnalın, səsin və təsvirin ötürülməsi və qəbul edilməsi; 2) TV-nin də daxil olduğu ən müasir informasiya, ünsiyyət və rabitə vasitələri sistemi.
|
TELEKONFRANS (teleconference) – İnternetin inkişafı şəraitində bir-birindən uzaqda olan kommunikasiya iştirakçılarının eyni zamanlı ikitərəfli mətnli, səsli və təsvirli informasiya mübadiləsi vasitəsilə birləşdirilməsi. Bax: V i d e o k o n f r a n s.
|
TELEKÖRPÜ (telebridge) – Bir-birindən uzaq məsafədə (müxtəlif şəhərlərdə, ölkələrdə, dünyanın ayrı-ayrı guşələrində) yerləşən tamaşaçılar arasında dialoq formasında telepeyk vasitəsilə əlaqə. Adətən, bir mövzuya həsr olunur.
|
TELEKS (telex) – Əsasən işgüzar sənədli əlaqələr üçün nəzərdə tutulan abonent teleqraflaşmasının beynəlxalq şəbəkəsi.
|
TELEQƏZET (telenewspaper) – Teleekranda göstərilən qəzet informasiyası. İnformasiyanın qəzet poetikası ilə seyrçilərə çatdırılması.
|
TELEMARAFON (telethon) – Zamanca davamiyyətli tematik və problemli TV proqramı. TV tamaşaçıları studiyadan gedən verilişə birbaşa, yaxud telefonla qatıla bilərlər. Belə verilişin məqsədi təkcə ictimaiyyətin diqqətini müzakirə olunan problemə yönəltmək deyil, həm də problemin həllinə kömək edən xeyriyyə vəsaitinin toplanmasına yardımçı olmaqdır.
|
TELEMATİKA (telematics) – İnformasiyanın inteqrativ işlənməsi və verilməsi üçün TV-nin kompüter qurğuları ilə birləşdirilməsi. T. sayəsində yeni elektron medianın və İSM-in daha da yayılması prosesləri inkişaf edir.
|
TELENOVELLA (telenovela) – Latın Amerikası ölkələrinin populyar proqramları üçün səciyyəvi olan və ABŞ-dakı "sabun operalar"ına bənzər janr.
|
TELEOBYEKTİV (camera lens/teleobjective) – Uzaqda olan predmet və obyektlərin şəklini iri planda çəkmək üçün işlədilən foto və ya kinoaparat obyektivi.
|
TELEPROQRAMLARIN CƏDVƏLİ (TV programme table) – Verilişlərin proqramdakı yeri, günü, saatı və tematikası haqqında (siyasi, iqtisadi, idman, musiqi, film və s.) informasiya verən və əvvəlcədən mətbuatda dərc edilən cədvəl.
|
TELEPROMTER (teleprompter) – Xüsusi ekran şəklində telesuflyor qurğusu. TV ilə çıxış edən şəxs bu ekranda əvvəlcədən hazırlanmış mətni oxuyaraq açıq efirdə sərbəst danışıq effekti yarada bilər.
|
TELERADİO TƏŞKİLATI (broadcasting organization) – Hər hansı ölkənin qanunvericiliyinə uyğun şəkildə qeydiyyatdan keçən, teleradio proqramları (verilişləri) istehsal etmək və yayımlamaq səlahiyyəti olan, yaxud bu səlahiyyəti üçüncü şəxs vasitəsilə həyata keçirən fiziki və ya hüquqi şəxs.
|
TELERADİO VERİLİŞLƏRİ (teleradio broadcasting) – Teleradio yayımı üçün hazırlanan, təşkilati və tematik baxımdan teleradio proqramlarının ayrıca və bitkin hissəsi sayılan informasiya və digər AV proqramlar toplusu.
|
TELERADİO VƏ KİNOXRONİKA PROQRAMLARI (teleradio broadcasting and cronicle programmes) – Daimi adı, cari nömrəsi olan və ildə azı bir dəfə efirə buraxılan audio, AV xəbər və materialların (verilişlərin) məcmusu.
|
TELERADİO YAYIMI (broadcasting) – Elektromaqnit dalğaları ilə açıq və kodlaşdırılmış formada peyk, kabel və ya digər yerüstü texniki qurğularla geniş yayımlanan və istənilən sayda qəbuledicilər vasitəsilə qəbul edilən AV proqramların müəyyən məsafəyə ilkin ötürülməsi. Bu anlayışa həmçinin digər yayımçıların retranslyasiya etdikləri proqramlar da daxildir. T.y. anlayışı telekommunikasiya sistemi ilə ötürülən və fərdi çağırışla qəbul edilən informasiyaları, yaxud digər materialları (faksla əlaqələr, elektron məlumat bankları və bu tipli digər xidmətlər) ehtiva etmir.
|
TELERADİO YAYIMLARI ŞƏBƏKƏSİ (broadcasting network) – Yayımçının EE məhsullarını müxtəlif tezliklərdə yaymaq üçün istifadə etdiyi və yayım lisenziyası ilə müəyyənləşdirilən radiotezliklər, TV və radioötürücü qurğular, peykötürücü və qəbuledici stansiyalar, kabel və efir-kabel şəbəkələri.
|
TELEREPORTYOR (telereporter) – Həyatın müxtəlif sahələrində baş verən hadisələr haqqında obyektiv, operativ və yığcam məlumat verən, tamaşaçı ilə gerçəklik arasında vasitə olan, düşündüklərini deyil, görüb-bildiklərini çatdıran jurnalist. İşinin xüsusiyyətinə görə T. ekranda universal iş aparır. Yaxşı T. qısa monoloq deməyi, süjeti orijinal ssenari üzrə qurmağı, qısa informasiya müsahibəsi aparmağı bacarmalıdır. T.-un peşə ustalığını üç əsas element müəyyənləşdirir: 1) Operativ şəkildə çəkiliş texnikası ilə hadisə yerində olmaq; 2) Operatorla birlikdə hadisə haqqında aydın, dolğun təsəvvür yarada biləcək ən maraqlı kadrları (anları) çəkə bilmək; 3) Bu kadrları müşayiət edən və hadisələrin mahiyyətini düzgün işıqlandıran yığcam mətn yazmaq.
|
TELESƏSLƏŞMƏ (teleecho) – Bax: T e l e k ö r p ü.
|
TELESTANSİYANIN KÜTLƏVİLİK İNDEKSİ (Nielsen station index – NSI) – Nilsen şirkətinin (ABŞ) yerli telestansiyaların verilişləri haqqında topladığı məlumat. Həmin məlumat əsasən, gündəliklərdən və telefon sorğularından alınır. Bu məlumatlar ildə 3-4 dəfə çıxan "Tamaşaçı auditoriyasının qısa təhlili" adlı broşürada dərc edilir.
|
TELESUFLYOR (autocue) – TV-də hər hansı məlumatın (əsasən informasiya materiallarının), çıxışın mətnini nəzərə çarpmadan oxumaq üçün xüsusi qurğu.
|
TELEŞƏBƏKƏ (network) – 1) İnformasiya materiallarının digər stansiyalar vasitəsilə müqavilə əsasında müxtəlif rayonlar üzrə paylanması üçün vahid mərkəzdən təchiz edilən qəbuledici və ötürücü stansiyalar kompleksi. Bu müqavilələr onlara öz yayım vaxtını ictimai proqramlara təqdim etdiklərinə görə sərfəli kompensasiya almaq imkanı yaradır; 2) Videoda çoxsaylı kanalları nizamlamaq sistemi. Saat və tarix yazısı da bu düymə vasitəsilə nizamlanır; 3) Tənzimləmə, qurma sistemi.
|
TELEŞƏBƏKƏ PROQRAMLARININ KÜTLƏVİLİK İNDEKSİ (Nielsen television index – NTI) – ABŞ-da Nilsen şirkətinin topladığı və dərc etdiyi teleşəbəkə proqramlarının kütləviliyi haqqında məlumat.
|
TELEŞOP MESAJLARI (teleshop message) – TV proqramlarında müəyyən ödəniş müqabilində mal verilməsi və ya xidmət göstərilməsi barədə alıcıya yönəldilən və birbaşa təkliflərdən ibarət olan reklam mətnləri.
|
TELEŞOPPİNQ (teleshopping) – Teleelektron reklam elanları və xidmətlərinin köməyi ilə malların seçilməsi, sifarişi və alınması.
|
TELETAMAŞAÇININ GÜNDƏLİYİ (audiolog) – Bir sıra şirkətlərin teleauditoriyanın sayı, onun demoqrafik, sosial tərkibi haqqında müəyyən etdiyi məlumat. Bu məlumatlardan hər hansı verilişin kütləviliyinin müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə edilir.
|
TELETAYP (teletype) – Yazı makinası tipli klaviaturası olan və mənbədən ötürülən mətni avtomatik çap edən teleqraf aparatı.
|
TELETEKST (teletext) – Yayım videoqrafiyası; məlumatın ekranda sinxron yerləşdirilmə sistemi; əhaliyə kütləvi xidmət göstərilməsi üçün mətnli-qrafik, yüksək sürətli informasiya sistemi. Telemətnin siqnalları TV kanalları ilə əsas proqramla eyni vaxtda verilir, lakin adi televizor üçün "görünməz" qalır.
|
TELETƏBABƏT (telemedicine) – İSM ilə əlaqə vasitəsilə tibbi arayış informasiyasının (diaqnoz, müalicə üsulları, dərmanlar, ilk yardım haqqında) alınması.
|
TELEVERNİSAJ (tele varnishing day) – Ekranda, adətən, verilişlərarası fasilələrdə incəsənət əsərlərinin (rəssamlıq, heykəltəraşlıq və s.) nümayişi.
|
TELEVİZİYA (televising) – Təsvirin elektrik və ya radiorabitə vasitəsilə uzaq məsafəyə verilməsi; hərəkət edən təsvirlərin radioelektron qurğularla uzaq məsafəyə verilişi ilə bağlı olan elm, texnika və mədəniyyət sahəsi. Kino-teatr, estrada və s. xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən, həmçinin ədəbiyyat və musiqi ilə sıx bağlı olmaqla TV verilişinin obyektində və formasında özünü göstərən bir sıra spesifik xüsusiyyətlərə malik olan sənət növü. T.-da t ə s v i r i n e l e m e n t l ə r i n i n a r d ı c ı l v e r i l m ə s i p r i n s i p i qəbul edilmişdir. T. informasiyanın (siyasi, mədəni, elmi, tədris və s.) yayılmasında ən kütləvi vasitələrdəndir. T., həmçinin elmi idarəetmədə, texnikada, təbabətdə, istehsalatda, kosmosda və s. geniş tətbiq olunur.
|
TELEVİZİYA ANTENASI (television antenna) – Təsvir və onu müşayiət edən səsin, eləcə də radiosiqnalların verilməsi (verici) və qəbulu (qəbuledici) üçün qurğu. T.a. metrlik və desimetrlik diapazonlarda istifadə olunur. Verici T.a.-nın istiqamətlənmə diaqramı və güclənmə əmsalı vibratorların qarşılıqlı yerləşməsindən və onların qidalanma sxemindən asılıdır. T.a.-nın ötürücü və qəbuledici (fərdi və kollektiv) kimi növləri mövcuddur.
|
TELEVİZİYA DİSKURSLARI (discourses of television) – TV dilinin təbiəti, onun gerçəkliyi, kodlaşdırma qaydaları və şərtlərinə dair semiotika və strukturalizm konsepsiyalarına əsaslanan və kommunikoloqların elmi araşdırmalarında işlənən termin.
|
TELEVİZİYA FİLMİ (telefilm/vidpic) – TV verilişləri şəbəkəsi ilə göstərilmək üçün yaradılan və xüsusi çəkiliş – montaj texnologiyası olan film. T.f.-ndə TV-nin texniki imkanları və tamaşaçıların televizor ekranındakı təsvirləri qavrayabilmə xüsusiyyətləri nəzərə alınır. T.f. bədii quruluşuna – ümumi planların sayca az olmasına, kadrda təsvirin çox xırda detallarının verilməməsinə, kadrda sıxlıq diapazonunun kiçikliyinə və təsvirdəki kontrastlığın zəifliyinə görə kinofilmlərdən fərqlənir. T.f.-nin kino metodları ilə çəkilişində həm 35 mm, həm də 16 mm-lik neqativ və dönər kinoplyonkalardan istifadə olunur. Videonun meydana gəlməsindən sonra T.f. videolentə çəkilir.
|
TELEVİZİYA KANALI (television channel) – Metrlik və desimetrlik dalğalar diapazonunda müəyyən edilmiş tezliklər zolağı. T.k. təsvir və onu müşayiət edən səs siqnallarının müəyyən tezliklərdə ötürülməsi üçündür.
|
TELEVİZİYA KANALLARININ DİFFERENSİASİYASI (television channel differenciation) – Telekanal çeşidlənməsi; mövcud telekanalların m ö v z u əlamətinə (informasiya, idman, musiqi və s.), t ə s i s ç i y ə (prezident, dövlət, parlament, bələdiyyə və s.), m i l l i əlamətə, y a y ı m ı n ə h a t ə d a i r ə s i n ə (respublika, vilayət, yerli, dövlətlərarası) və nəhayət, m a l i y y ə l ə ş m ə m ə n b ə y i n ə görə (dövlət büdcəsi hesabına, pullu, özəl, kommersiya və s.) bölünməsi. Bax: TV n ö v l ə r i.
|
TELEVİZİYA QƏBULEDİCİSİ (TV set) – Təsviri səs müşayiəti ilə göstərən universal qurğu. Metrlik və desimetrlik diapazonlarda rəngli və ağ-qara verilişlərin qəbulunu təmin edir. T.q. TV yayımının praktik olaraq nəzərdən keçirilən bütün sistemlərinin kodlarını açan qurğuya, videomaqnitofondan, yaxud digər mənbədən gələn videosiqnalları qəbul etmək xüsusiyyətinə malikdir. T.q. teletex sistemi ilə də informasiyanı göstərə bilir.
|
TELEVİZİYA QÜLLƏSİ (television tower) – Yuxarı hissəsində TV, radio verilişi, radioteleqraf və radiorele rabitəsi antenaları yerləşdirilən şaquli qurğu; metal, dəmir-beton, yaxud qarışıq materialdan ibarət olan dayaq. Bütün kommunikasiyalar, habelə elektron avadanlığı T.q-nin daxilində yerləşir. T.q. nə qədər hündürdürsə, onun proqramları qəbuletmə radiusu bir o qədər genişdir.
|
TELEVİZİYA MƏRKƏZİ (TV centre) – TV proqramlarının hazırlanması, çəkilişi (istehsalı) və təşkili ilə məşğul olan TV stansiyası.
|
TELEVİZİYA MODEMİ (television modem) – "TV modemləri" termini çox vaxt iki zidd modem sistemini birləşdirir: a) TV siqnallarının informasiya şəbəkələri ilə verilməsi modemi; b) rəqəmli məlumatın TV şəbəkələri ilə verilməsi modemi. Birinci dərəcəli modemlər TV siqnallarının təsviri və səsli müşayiəti üçün nəzərdə tutulur. İkinci kateqoriyaya aid olan modemlər öz növbəsində iki əsas qrupa ayrılır: a) informasiya paketlərinin mərkəzi stansiyalardan standart TV siqnalları formatında verilməsi üçün modemlər; b) qlobal informasiya şəbəkələrindən, əsasən İnternetdən kabel TV-ləri xətləri ilə verilməsi üçün modemlər.
|
TELEVİZİYA NƏZARƏT EKRANI (TV control screen) – Son illər peşəkar kinoçəkiliş aparatlarında tətbiq olunan və özündə qapalı TV sistemini cəmləşdirən qurğu.
|
TELEVİZİYA QƏBULEDİCİSİ (TV set) – TV verilişləri proqramlarının təsvir və səs müşayiət siqnallarını eyni zamanda qəbul edən, gücləndirən, yenidən təsvirə və səsə çevirən radioqəbuledici. Siqnallar TV antenası ilə T.-un girişinə verilir. T.-lar ağ-qara və rəngli, stasionar və daşınan olurlar.
|
TELEVİZİYANIN QIZIL İLLƏRİ (televisions golden ages) – ABŞ-da TV-nin inkişafının ən yaxşı illəri: 1950-1960-cı illəri və 1960-1980-ci illəri əhatə edən iki dövr. ABŞ TV-si üçün bu dövrləri fərqləndirən Amerika kommunikativistləri qeyd edirlər ki, birinci dövrdə kütləvi şəbəkə TV-si üçün səciyyəvi olan bütün əsas janrların (xəbər buraxılışları, teleseriallar, musiqi şouları, idman verilişləri və s.) qızğın formalaşması prosesi gedirdi. Bu, TV ekranlarına nəhəng auditoriya cəlb edir və TV şirkətlərinə xeyli gəlir gətirirdi. Lakin ikinci dövrdə, bir tərəfdən standartlaşdırılmış kütləvi mədəniyyət yaydığı üçün TV-nin ünvanına tənqidlər yağdırıldığına, digər tərəfdən isə efir TV-si ilə fəaliyyətinə videokaset sənayesinin və İSP-nin labüd daxil olduğu KTV arasında rəqabətə görə intəhasız uğur qazanmaq imkanlarına şübhə yarandı.
|
TELEVİZİYANIN MƏLUMAT CƏDVƏLİ (event information table) – TV-də göstəriləcək proqramların cədvəli. Məs., hər hansı şounun, konsertin, filmin başlanması, davamiyyəti və s. haqqında informasiyalar.
|
TELEVİZİYA PUBLİSİSTİKASI (television publicism) – Cəmiyyətdə gedən ictimai-siyasi proseslərin, günün aktual problemlərinin TV ekranında işıqlandırılması və auditoriyanın rəyinin formalaşmasına xidmət edən ictimai əhəmiyyətli materialların efirdə göstərilməsi. T.p.-nın əsas vəzifəsi sosial önəmli məsələlərə auditoriyanın diqqətini yönəltmək, cəmiyyətdə gedən proseslərin, baş vermiş hadisələrin və ictimai əhəmiyyət kəsb edən faktların mahiyyətinin açılmasında tamaşaçıya yardımçı olmaqdır.
|
TELEVİZİYA RASTRI (television raster) – Bir tam kadrın açılış sətirləri vasitəsilə TV ekranında yaradılan şəkil. TV verilişlərində T.r. düzbucaqlı formada olur; eninin hündürlüyünə nisbəti (kadr formatı) adətən, 4:3-ə nisbəti kimidir. Videosiqnal olmadıqda və ya onun qiyməti sabit qaldıqda kineskop ekranında T.r. bərabər tərzdə işıqlanan düzbucaqlı kimi görünür. T.r. dedikdə həm də tam bir parça açma silsiləsi ərzində əsas elementin mərkəzinin hərəkətinin izi başa düşülür. Təsvirin "x" oxu (üfüqi) boyunca açılması sətri, "u" oxu şaquli boyunca açılması isə kadr açılması adlanır.
|
TELEVİZİYA REDAKTORU (television produser) – EE-də yayımın ideya və məzmununu müəyyənləşdirən, informasiyanın toplanıb işlənməsini, çoxsaylı reportyorların işini təşkil edən məsul şəxs.
|
TELEVİZİYA SƏNƏTİ (teleart) – TV-nin meydana gəlməsi ilə əlaqədar yaranmış bədii fəaliyyət və ictimai-siyasi informasiya növlərinin məcmusu. Radio, kino, teatr, estrada, eləcə də dövri mətbuatın bir sıra mühüm əlamət və keyfiyyətlərini özündə cəmləşdirən T.s. qüdrətli, orijinal informasiya, təbliğat və estetik tərbiyə vasitəsidir. T.s. kütləvi informasiya və təbliğat vasitələrinin müstəqil bir qolu kimi çox qısa vaxt ərzində təşəkkül tapmışdır. Texnikanın inkişafı, sosial və estetik informasiyaya artan tələbat, eləcə də dünyanın siyasi və iqtisadi mənzərəsi, ideoloji qarşıdurma T.s.-nin sürətlə yetkinləşməsi və yayılmasına güclü təkan vermişdir.
|
TELEVİZİYA SINAQ CƏDVƏLİ (television test pattern) – TV təsvirlərinin keyfiyyətinə vizual nəzarət etmək üçün cədvəl. Monoxrom (ağ-qara) TV təsviri üçün keçmiş SSRİ-də «0249» cədvəli qəbul edilmişdir. Cədvəl dəqiqliyi, aydınlığı, həndəsi təhrifləri və kontrastlığı, təsvirin parlaqlıq dərəcəsini, kadr açılışının sinxronlaşma dəqiqliyini təyin etməyə, həmçinin təsvirin təhrif olunması səbəblərini müəyyənləşdirməyə və istər bütünlüklə TV traktının, istərsə də onun ayrı-ayrı hissələrinin (məs., televizorun) optimal sazlanmasına nail olmağa imkan verir.
|
TELEVİZİYA SİQNALI (television signal) – Tərkibində kineskopun ekranında açılış zamanı elektron şüasının əks gediş izlərini söndürən sətir və kadr impulsları olan videosiqnal (parlaqlıq siqnalı). T.s-na kineskop açılışlarının impulslarını daxil etməklə ağ-qara TV-nin tam T.s. alınır.
|
TELEVİZİYA SİSTEMİ VASİTƏSİLƏ TƏSVİRƏ NƏZARƏT (television inspection system) – Rejissorun operatora mane olmadan TV ekranında təsvirin kadr-kompoziya quruluşunu bilavasitə izləməyə imkan verən sistem. Bu sistem kinooperatora çəkiliş şəraitindən asılı olaraq kinoaparatını uzaq məsafədən idarə edib, təsvir kadrını qurmağa da imkan verir. Bundan başqa, təsvirə baxan aktyorlar da öz oyunlarındakı nöqsanları görüb, ifa tərzlərində dəyişmək imkanı qazanırlar.
|
TELEVİZİYA TƏSVİRİ (image/picture) – Bir qayda olaraq, elektron-şüa borusunun ekranında yaranan və gözlə görünmək üçün nəzərdə tutulan görüntü. T.t.-nin formalaşma prinsipi, onun parametrləri işığın görmə sisteminin xarakteristikasına uyğun olmalıdır. T.t.-nin keyfiyyəti, formatı, ölçüsü, parlaqlığı, dəqiqliyi əsas parametrlərdən sayılır.
|
TELEVİZİYA TƏSVİRLƏRİNİN KEYFİYYƏTİ (telepicture quality) – Bilavasitə müşahidə obyekti ilə onun TV təsvirinin (TT) bənzərlik dərəcəsi. Təsvirin dəqiq canlandırılmasına nail olmaq texniki cəhətdən çətindir. T.t. bir neçə parametr qrupu – koordinat, zaman, parlaqlıq və rəng ilə səciyyələnir. Koordinat (miqyas) parametrlərinə təsvirin ölçüləri, həndəsi uyğunluq və dəqiqlik anlayışları aiddir.
|
TELEVİZİYA TRİADASI (television triad/trio) – TV-nin üç əsas ifadə vasitəsinin – təsvir, səs və sözün vəhdəti. T.t.-nın hər bir elementinin (xüsusilə təsvirin, yaxud sözün) üstünlüyü ekrandakı konkret şəraitə uyğun olaraq müəyyənləşdirilir.
|
TELEVİZİYA VERİCİSİ (TV generator) – Tətbiqi TV-də optik, elektron və zəruri hallarda mexaniki qurğuların məcmusundan ibarət müşahidə sisteminin giriş hissəsi. T.v. müşahidə olunan məkanın, yaxud obyektin giriş optik təsvirinin alınmasını və elektrik siqnalına (videosiqnala) çevrilməsini təmin edir. T.v.-nə optik sistem, fotodəyişdirici, təsviri açma qurğusu, ilkin gücləndirici və sinxronlaşdırma blokları daxildir.
|
TELEVİZİYA VERİLİŞLƏRİ (teleview/tele flow) – TV yayımı üçün nəzərdə tutularaq hazırlanan, təşkilati və tematik baxımdan TV proqramlarının ayrıca, bitkin hissəsi sayılan məlumat və digər materiallar toplusu; kütləvi xəbərləmə, maarifçilik, əyləndirmə, əhalinin mədəni istirahətini təşkil etmək vasitələrindən biri. T.v. ictimai rəyin formalaşmasına t ə s i r g ö s t ə r ə n vasitə kimi də nəzərdən keçirilir.
|
TELEVİZİYA VƏ RADİO FƏALİYYƏTİ HAQQINDA QANUN (television code) – TV və radio yayımçısının vətəndaşları tam, doğru-dürüst və operativ məlumatlandırmasına, həmin yayımçıların fəaliyyətinin təşkilati-hüquqi və iqtisadi əsaslarının müəyyənləşdirilməsinə, EE-də fikir plüralizminin, konstitusiya ilə vətəndaşlara verilən söz, mətbuat və məlumat azadlıqlarının gerçəkləşdirilməsinə, insanların öz mövqe, istək, fikir və əqidələrini sərbəst şəkildə ifadə etmələrinə təminat verən normativ, konseptual hüquqi sənəd.
|
TELEVİZİYA VƏ RADİO PROQRAMLARI (TV data) – Daimi adı və dövriliyi olan, qanunvericiliyə müvafiq şəkildə qeydiyyatdan keçən və əhalinin bəlli təbəqəsi üçün nəzərdə tutulan AV materialların məcmusu.
|
TELEVİZİYA VƏ RADİO VERİLİŞLƏRİ İSTEHSALÇISI (television producer) – TV və ya radioda yayımlanmaq üçün nəzərdə tutulan TV və ya radio proqramları, TV və ya radio verilişləri hazırlayan fiziki, yaxud hüquqi şəxs.
|
TELEVİZİYA VƏ RADİO YAYIMLARININ TEZLİK SİYAHISI (broadcast band list) – TV və radio yayımları üçün ayrılan tezliyi əks etdirən rəsmi sənəd.
|
TELEVİZOR EKRANINDAN KİNOÇƏKİLİŞ (tele transcription) – Kamera vasitəsilə təsvirin TV ekranından çəkilməsi üsulu. T.e.k. texniki cəhətdən olduqca çətin kinoçəkilişdir. Əvvəla, əsas çətinlik kinoçəkilişin tezliyi ilə (16 mm – 16 kadr/s) TV təsviri tezliyi (50 yarımkadr/s, bu da 25 kadr/s-yə müvafiqdir) arasındakı fərqdədir. İkincisi, kinoaparat adi aparata nisbətən lenti dartma sürətini təxminən 12 dəfə çox təmin etməli və obtyuratorun çox böyük açılma bucağına malik olmalıdır. Bütün bunlar isə praktik olaraq televizor ekranından kinoçəkilişi mümkünsüz edir.
|
TELEZARİSOVKA (telesketch) – Ekranda yüngül informativ səciyyə daşıyan oçerkvari forma. TV-də zarisovka üçün mükəmməllik, dərinlik, məntiqilik zəruri deyil. Adətən, mənzərə çəkilişlərini, kadrların qarşılıqlı əlaqədə olan vəhdətini T. adlandırırlar. T.-dan, bir qayda olaraq, verilişlərarası fasilələrdə istifadə olunur.
|
TEMA (subject/topic/theme) – Filmin, gündəlik verilişin, populyar proqramların əsas (aparıcı) mövzusu.
|
TEMBR (timbre) – Hər bir fərdin danışığı, hər bir səs və ya musiqi aləti üçün xarakterik olan səs keyfiyyəti; səsə xas olan əsas əlamət, səs çaları, ton; səsin əsas tonuna və ya küyünə harmonik oberton və rezonator ton əlavə etməklə meydana gələn çaları. T. istənilən səsin fərdiləşmə əlaməti, onu başqalarından fərqləndirən xüsusiyyəti kimi qiymətləndirilir. Şifahi nitqdə sait və s. sonor səslər T.-ə görə fərqlənir və bu fərqlənmədə birinci və ikinci formantlar əsas rol oynayır. Əsas ton tezliyinin formantlar və harmonik obertonlarla əlaqəsi danışanın fərdi nitq xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirir. Danışıq intonasiyasında T.-ə görə emosiyaların bütün mümkün olan çalarları (sevinc, kədər, narazılıq, qorxu və s.) ayırd edilir.
|
TEMP (speed/rate) – Verilişin, oxunun, danışığın, musiqi əsərinin vaxtla əlaqədar ifa olunma sürəti. Bütöv əsərin, yaxud onun bir hissəsinin daimi T.-i notda XVII əsrdən xüsusi italyan terminləri ilə işarə olunur. EE danışığının, yaxud kadrarxası mətn oxunuşunun normativ T.-i mövcuddur.
|
TEMPERAMENT (temperament) – Danışıqda və hərəkətdə coşğunluq, ehtiras, həvəs, xasiyyət; şəxsiyyətin fərdi xüsusiyyətlərinin həmin şəxsiyyətin psixi fəaliyyətinin dinamikasını səciyyələndirən məcmusu. T. hisslərin gücündə, onların dərinliyində, yaxud səthiliyində, onların gedişinin sürətində, sabitliyində və tez dəyişməsində təzahür edir.
|
TEMPERASİYA (temperation) – Səs sistemi pillələri arasındakı interval nisbətinin tarazlaşdırılması. T.-nın mahiyyəti intervalların (əsasən kvintaların) həcminin onların dəqiq akustik səslənişinə nisbətən cüzi dəyişikliklərə məruz qalmasındadır.
|
TENDENSİYA (tendency/obtrusive purpose) – Yönəltmək, səy göstərmək; istiqamət, meyl; vəziyyətlərdən və hadisələrin xarakterindən meydana çıxan təmayül; baxışlarda, yaxud hərəkətlərdə meyl; əsərin, fikrin, ideyanın meyli; ekran əsərinin və ya bütünlükdə müəyyən bir sənətkarın yaradıcılığının ümumi ideya-bədii istiqaməti. Əsl bədii əsərlərin hamısında T. obrazların bütün sistemi vasitəsilə ifadə olunur.
|
TENDER (tender) – Rəsmi təklif, sifariş almaq üçün müraciət; müəyyən işin görülməsi üçün elan olunmuş müsabiqə. R e k l a m d a – reklam kampaniyasının ən yaxşı layihəsi, ən yaxşı reklam şüarı, əmtəə nişanı və s. hazırlanması üçün müsabiqə.
|
TENOR (tenor) – Ən uca, zil kişi səsi; bu cür səsi olan müğənni; bu cür səsə yaxın səs verən musiqi aləti.
|
TERMİN (term) – Anlayış, məfhum; elmin, texnikanın, incəsənətin və s. xüsusi anlayışlarını dəqiq ifadə edən söz və ya söz birləşməsi. T., adətən, elmi dilin ünsürü sayılır. T. adi sözlər kimi kontektlə deyil, anlayışlar sistemi ilə bağlı olur. T.-lərin aid olduqları sahədə dürüst və eyni mənada işlənməsi zəruri şərtdir. Dildəki adi sözlərdən fərqli olaraq T.-lər emosional çalarlardan məhrumdur.
|
TERMİNAL (terminal) – Hesablama sisteminin tərkibində informasiyanın daxil edilməsi və çıxarılması üçün qurğu. T.-ın köməyi ilə zəruri tədris materialı və müvafiq illüstrasiyalar TV ekranına çıxarılır.
|
TERMİNATOR (terminator) – Kompüterdə açıq kabellərə şəbəkənin qoşulması üçün, yaxud torpaqlama məqsədi ilə istifadə olunan qurğu.
|
TERMİNOLOGİYA (terminology) – Bu və ya digər bilik, elm, yaxud əməli fəaliyyət sahəsində (o cümlədən kino, TV və radioda) işlədilən terminlərin məcmusu. T. dilin lüğət tərkibinin daha sürətlə inkişaf edən hissəsidir. Hər bir terminoloji sistem elm və texnikanın, iqtisadiyyat və mədəniyyətin müasir inkişaf səviyyəsinə uyğun olmalıdır.
|
TEZİS (thesis) – 1) Əsaslandırılmalı, sübut edilməli olan müddəa, fikir; 2) TV və radio ilə çıxış, məruzə və mühazirənin, adətən, yazılı surətdə, təfsilatsız ifadə olunan əsas müddəalarının qısa xülasəsi.
|
TEZİSLİ ÇIXIŞ (thesis report) – Xronometrajı, mövzusu, əsas ideyası əvvəlcədən müəyyən edilən çıxış. Burada çıxış edənin toxunmaq istədiyi başlıca məsələlər qısaca şərh olunur. Beləliklə, T.ç. bir növ özünəməxsus ssenari planı formasıdır.
|
TEZLİK (frequency) – Vahid zamandakı (1 san. ərzində) tam rəqslərin sayı; rəqs periodunun əsas qiyməti. Dəyişən cərəyanın şiddətinin, elektrik sahəsinin intensivliyinin, maqnit induksiyasının və s. dəyişmə siklləri sayının zamana olan nisbətidir.
|
TEZLİK ÇEVİRİCİSİ (frequency conventer) – Radio siqnalının tezliyini dəyişdirmək üçün istifadə olunan elektron qurğu. T.ç.-nin girişinə iki müxtəlif tezlikli elektrik rəqsi (gərginlik və ya cərəyan) verilir. T.ç.-nin çıxışındakı rəqslərin tezliyi girişə verilən rəqslərin tezliklərinin fərqi (qəbuldedicilərdə), cəmi (vericilərdə) və ya onların müxtəlif kombinasiyaları ola bilər.
|
TEZLİK XARAKTERİSTİKASI (frequency response) – Xətti dinamik sistemin amplitud, faza, həssaslıq və ya hər hansı başqa parametrinin, onun girişinə daxil olan sinusoidal rəqslərin tezliyindən asılılığını ifadə edən xarakteristika. Amplitud-tezlik, faza-tezlik və s. xarakteristikalara ayrılır; Ölçmə qurğusunun və ya mühitin ötürmə funksiyası. Siqnalın sistemin çıxışındakı intensivliyinin girişindəki intensivliyinə nisbətinin tezlikdən asılılığını xarakterizə edir.
|
TEZLİK KANALI (channel frequency) – Televiziya siqnallarını ötürmək üçün istifadə edilən fəza sahəsi. T.k. dalğanın uzunluğu ilə müəyyən olunur.
|
TEZLİK MODULYASİYASI (frequency modulation) – Çox yüksək tezlikli qısa dalğa. Musiqi və stereo verilişlərin yayıldığı, amma əhatə dairəsinin geniş olmadığı dalğa.
|
TEZLİK-MODULYASİYA YAYIMI (frequency modulation broadcasting – FM) – Amplituda yayımından fərqli olaraq səs siqnallarının və stereofonik effektlərin verilməsində maneəyə daha artıq davamlı və yüksək dəqiqliyə malik olan texniki yayım standartı. T-.m.y. musiqi verilişlərinin translyasiyası üçün xüsusilə vacibdir.
|
TEZLİKÖLÇƏN (frequency response display set) – Periodik proseslərin (rəqslərin) tezliyini ölçmək üçün cihaz. T. ilə həm mexaniki rəqslərin, həm də elektrik rəqslərinin tezliyini ölçmək mümkündür.
|
TEZLİYİN AVTOMATİK TƏNZİMLƏNMƏSİ (automatic frequency control)
|
TƏBİİ ARA (fillingap) – Proqramın ümumi strukturunda verilişin süjet xəttinin təbii inkişafına mane olmadan reklam blokunun yerləşdirilməsinə imkan verən yer.
|
TƏBİİ SƏSLƏR (natural noise) – Əsasən studiyadankənar çəkilişlərdə verilişə təbiilik və canlılıq gətirmək üçün istifadə olunan akustik komponent. Təbii küyləri bəzən natura küyü də adlandırırlar, çünki belə səslər açıq hava çəkilişləri üçün səciyyəvidir. Məsələn, gəmi tərsanəsindəki qaynaqçı ilə müsahibə zamanı eşidilən T.s. bu tərsanədəki fəhlələr və texnika, ya da qaynaq aparatının səsi olacaq. T.s. studiyadankənar videoyazıya ayrıca önəm daşıyan həyatilik, dürüstlük gətirir.
|
TƏBLİĞAT (agitation) – Siyasi, elmi, nəzəri, bədii, texniki və s. bilikləri, ideyaları kütlələr içərisində yaymaq məqsədi ilə aparılan müntəzəm fəaliyyət. Məhdud mənada T. onun növlərindən birini – kütlələrdə müəyyən dünyagörüşü formalaşdırmaq məqsədi daşıyan siyasi, yaxud ideoloji T.-ı bildirir. Siyasi T.-ın özəyini müəyyən partiya və ya qrupun ideologiyası təşkil edir.
|
TƏCİLİ XƏBƏRLƏR (news flash) – Plandankənar, şimşək kimi çaxa biləcək, sensasiya doğuracaq ən yeni hadisələr haqqında qısa xəbər. Amerika KİV-ində seçkilərin gedişi haqqında buraxılışlar da daxil olmaqla bu janrda müxtəlif T.x. verilir.
|
TƏFƏKKÜR (thinking/mentality) – Maddi aləmin, onun bütün qanunlarının nitqlə ayrılmaz surətdə bağlı olan ümumiləşmiş, vasitəli inikasından ibarət mürəkkəb psixi proses. T. qarşıya qoyulmuş hər hansı bir vəzifənin malik olduğumuz elmi biliklərə əsasən həll edilməsi və müəyyən nəticələr çıxarılması prosesidir.
|
TƏFƏRRÜAT ÇƏKİLİŞİ (detailed shooting) – Hər hansı bir həcmcə kiçik cismin çox yaxından alınmış böyük təsvirini verən çəkiliş.
|
TƏHKİYƏ (off-screen reciting/ off-screen author's speech) – Nəyi isə danışma, kadrarxası oxuma, nəql etmə; epik əsərin, surətlərin vasitəsiz nitqi istisna edilməklə, tam mətni, müəllif nitqi. Bəzən veriliş, film, radiosöhbət jurnalistin, yaxud qəhrəmanın təhkiyəsi üzərində qurulur. Bəzən dramaturji gediş kimi seçilən T. müəllifin fərdi dil və üslubunun tərkib hissəsidir.
|
TƏHKİYƏNİN DRAMATURGİYASI (dramatic off-screen reciting) – Kinoda, radio və TV-də müəllifin, reportyorun hadisə barədə söhbəti qurmaq üsulu. T.d.-nın əsas qaydalarından biri söhbətin konkret bir şeydən başlamaqla ümumiliyə (yaxud mücərrədliyə) gəlib çıxmasıdır. Ümumiyyətlə, hər hansı verilişin, reportajın, yaxud süjetin yaxşı düşünülmüş girişi, izahat hissəsi (ortası) və sonu olmalıdır. Süjet hadisə və ya münaqişənin inkişafı ilə getməlidir. Kiçik informasiya süjetlərində xüsusi dramaturji üsullara əl atmağa ehtiyac yoxdur.
|
TƏHQİQAT (investigation) – Bax: J u r n a l i s t t ə h q i q a t ı (jurnalist araşdırması).
|
TƏHQİQAT JURNALİSTİKASI (investigative reporting) – Cəmiyyətdə rezonans doğuran müəmmalı hadisələrin, yaxud müxtəlif səbəblərə görə ictimaiyyətdən gizli qalan faktların açılması ilə bağlı olan jurnalist işi. Bu məqsədə nail olmaq – vacib ictimai əhəmiyyət kəsb edən bütün hadisələr haqqında mötəbər informasiya toplamaq və onları araşdırmaq jurnalistikanın prinsipial vəzifələrindən biridir. Metodoloji planda T.j.-ndan faktlara münasibətdə təkcə obyektivlik və qərəzsizlik deyil, həm də bu faktlara müdaxilə etmək, onların mahiyyətini və köklərini araşdırmaq tələb olunur. Bu cür yanaşma üsulu siyasi, yaxud maliyyə-iqtisadi fəaliyyətin müxtəlif sahələrində korrupsiyanın səbəblərini təhqiq edərkən, tərksilah və ekoloji təhlükənin aradan qaldırılması, narkobizneslə və sosial cinayətlərin digər növləri ilə mübarizə problemləri nəzərdən keçirilərkən zəruridir. Müasir mərhələdə vacib bəşəri problemlərin birgə həlli üçün müxtəlif ölkələrdən olan jurnalistlərin əməkdaşlığının genişlənməsi və onların ümumdünya təminatı beynəlxalq T.j.-nın formalaşdırılmasının səciyyəvi cəhətləridir.
|
TƏHQİR (offence/insult) – EE-də və ya mətbuat səhifələrində şəxsiyyətin şərəf və ləyaqətini qəsdən alçaltma. T. hərəkətlə, sözlə, yazı vasitəsilə, jestlə edilə bilər.
|
TƏHRİFLƏR (dictortion) – Yanıltmalar. Müəyyən təsviri effekt almaq üçün bütöv gerçəkliyin və ya ayrıca predmetin bilərəkdən təhrif edilməsi. Bu təhriflər mahir operator üsullarından sayılır. Məsələn, genişbucaqlı obyektiv insan sifətini dəyişdirib elə tanınmaz hala sala bilər ki, bundan qorxunc bir effekt alınar. Yenə həmin obyektivin köməyi ilə ona nail olmaq mümkündür ki, 4-5 ağac bütöv bir meşə kimi görünsün.
|
|