Firma tashkil etilishini va faoliyatini huquqiy boshqarish - bet 2

|
Firma tashkil etilishini va faoliyatini huquqiy boshqarish
|
bet | 2/2 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 14,83 Kb. | | #122098 |
Bog'liq Firma tashkil etilishini va faoliyatini huqu~Aksiyadorlik jamiyatlarida kapitalning tashkil etilishi.
Aksiyador jamiyatning kapitali aksiyalarini chiqarish orqali hosil bo’ladi. Aksiyalar bir kishidan ikkinchi kishiga bemalol o’tishi mumkin. Aksiyalar egasiga divident olishga hamda umumiy majlisda hal qiluvchi ovozga ega bo’lish imkonini beradi. Divident olish uchun firmaning foydasi bo’lishi kerak va direktorlar kengashining yoki umumiy majlisning qarori bo’lishi kerak. Dividentning o’lchovi firma olgan foydaning o’lchoviga bog’liq.
Aksiyalar qimmatbaho qog’oz hisoblanib bir necha ko’rinishda bo’ladi, ya’ni nomiga berilgan, taqdim etadiganniki (aksii na pred’yavitelya), oddiy, imtiyozli va nominal bahosiz aksiyalar:
Nomiga berilgan aksiyalarda aksiya egasining familiyasi, ismi yoziladi va firma reyestoriga kiritiladi. Bunday aksiyalar ko’pincha AQSh va Shveysariyada keng tarqalgan va odatda firma aksiyadorlarning tarkibi bilan qiziqqan xolda ishlatiladi. Masalan, Shveysariyada firmalar va xukumat aksiyalarning aksariyat qismi chet elliklarning qo’liga tushishiga qarshi.
Taqdim etiladigan aksiyalarning egalari hyech qayerda ro’yxatga olinmaydi. Bunday aksiyalar bemalol bir kishidan ikkinchisiga sotilishi mumkin. Firma bu aksiyalarning egalarini umuman bilmaydi. Bunday aksiyalar xorijiy investorlarga sotilishi mumkin.
Oddiy aksiyalar ovoz berish huquqiga ega, lekin divident olishga kafolat bermaydi. Bu aksiyalarning eng oddiy shakli.
Imtiyozli aksiyalarning dividend bo’yicha imtiyozli to’lovlari aksiyador aksiyani sotib olishdan oldin shartnomada belgilanadi. Imtiyozli aksiyalarda ovoz berish huquqi yo’q. Bunday aksiyalarni chiqarish masalasi albatta nizomda ko’rsatiladi.
Nominal bahosiz aksiyalar egasi firma tugatilganda uning moliyaviy mablag’larining bir qismini qaytarib olishi mumkin, lekin aksiyalarning nominal narxini emas.
Firmalar, aksiyalar chiqarishdan tashkari, faoliyatini moliyalashtirish maqsadida obligasiyalar chiqarishadi. Obligasiya egasi ma’lum bir prosent olishga haqlidir, lekin jamiyatni boshqarish masalalarida ovoz berish huquqiga ega emas. Agar firma tugatilsa, jamiyat kreditorlari sifatida obligasiya egasiga badallar birinchi navbatda qaytariladi.
AQShda aksiyador kapital 3 turga bo’linadi: nominal, chiqarilgan, to’langan.
Nominal kapital – firma pay chiqarishi mumkin bo’lgan kapitalning umumiy hajmi.
Chiqarilgan kapital – paychilar orasida taqsimlanayotgan paylarni chiqarish uchun ajratilgan nominal kapitalning bir qismi.
To’langan kapital – bu chiqarilgan kapitalning paychilar to’lagan qismi.
Boshqaruv organlarining shakllanishi.
Firma boshqaruv organlarining huquqi va xarakteri har bir mamlakatning qonuniga bog’liq. Ko’p hollarda boshqaruv tarkibi 3 va 2 qismlik bo’ladi. 3 qismlik boshqaruvga idora (boshqarma), direktorlar kengashi (kuzatuvchi kengash), aksiyadorlarning umumiy majlisi kiradi (AQSh, Germaniya, Shveysariya). 2 qismlik boshqaruvga boshqarma va aksiyadorlarning umumiy majlisi kiradi.
Firma tugatilishining tartibi.
Firmaning tugatilishi sud orqali quyidagi hollarda amalga oshiriladi:
- agarda firma o’zini bankrot deb tan olsa;
- firma konunni buzgan bo’lsa;
- firma qonunga hilof ravishda ma’n etilgan faoliyat bilan
shug’ullansa;
- agar firma ekologik normani buzgan bo’lsa.
Sud firma tugatilishining tartibini belgilaydi. Qolgan hollarda firmaning tugatilish qoidalari nizomda ko’rsatilgan tartibda amalga oshiriladi.
|
| |