nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish - bet 6

|
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish
|
bet | 6/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #259526 |
Elektr tarmo-g‘idan motorga beriladigan kuchlanish miqdorini yoki tok chastotasini o'zgartirish uchun maxsus generator yoki o‘zgartgichdan foydalaniladi. Tezhkni rostlashda biror usuldan foydalanish uchun quyidagi texnik-iqtisodiy ko'rsatkichlar: rostlash diapazoni, rostlash silliqligini yuritma tejamliligi va uning yuklanish xususiyatlari, ishlashdagi mo‘tadilligi taqqoslanadi. Rostlash diapazonini D harfi bilan belgilanadi va u quyidagi nisbatga teng: bunda nmax va nmin — nominal yuklama bilan ishlayotgan yuritmaning maksimal va minimal aylanish tezliklari. Rostlash silliqligi berilgan diapazon oralig'ida olinadigan tezliklar soni orqali aniqlanib, silliqlik koeffitsienti ф bilan tavsiflanadi. Ikki qo'shni tezliklar nisbati rostlashning silliqlik koeffitsientideb ataladi va ф harfi bilan belgilanadi:Demak, berilgan diapazonda (tezliklar oralig'ida) olinadigan tezliklar soni qancha ko'p bo‘Isa, rostlash silliq-ligi shuncha yuqori bo'ladi, ф koeffitsient esa 1 ga yaqinlashadi.Yuritmani yaratishda qancha kam mablag' sarflansa va tezlikni rostlashda quwat isrofi qancha kam bo'lsa, elektr yuritma tejamliligi shuncha yuqori bo'ladi Elektr tarmo-g‘idan motorga beriladigan kuchlanish miqdorini yoki tok chastotasini o'zgartirish uchun maxsus generator yoki o‘zgartgichdan foydalaniladi. Tezhkni rostlashda biror usuldan foydalanish uchun quyidagi texnik-iqtisodiy ko'rsatkichlar: rostlash diapazoni, rostlash silliqligini yuritma tejamliligi va uning yuklanish xususiyatlari, ishlashdagi mo‘tadilligi taqqoslanadi. Rostlash diapazonini D harfi bilan belgilanadi va u quyidagi nisbatga teng: bunda nmax va nmin — nominal yuklama bilan ishlayotgan yuritmaning maksimal va minimal aylanish tezliklari. Rostlash silliqligi berilgan diapazon oralig'ida olinadigan tezliklar soni orqali aniqlanib, silliqlik koeffitsienti ф bilan tavsiflanadi. Ikki qo'shni tezliklar nisbati rostlashning silliqlik koeffitsientideb ataladi va ф harfi bilan belgilanadi:Demak, berilgan diapazonda (tezliklar oralig'ida) olinadigan tezliklar soni qancha ko'p bo‘Isa, rostlash silliq-ligi shuncha yuqori bo'ladi, ф koeffitsient esa 1 ga yaqinlashadi.Yuritmani yaratishda qancha kam mablag' sarflansa va tezlikni rostlashda quwat isrofi qancha kam bo'lsa, elektr yuritma tejamliligi shuncha yuqori bo'ladi
|
| |
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish - bet 3

|
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish
|
bet | 3/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #259526 |
1. Mustaqil uyotishli o’zgarmas tok motorlari. Bunda faqat parallеl uyg’otish chulg’ami mustaqil manbadan ta’minot oladi . 2. Parallеl uyg’otishli o’zgarmas tok motorlari. Bunda parallеl uyg’otish chulg’ami yakor chulg’amiga parallеl ulanib bitta manbaga ulanadi . 3. Kеtma-kеt uyg’otishli o’zgarmas tok motorlari. Bunda faqat kеtma-kеt uyg’otish chulg’ami yakor zanjiriga kеtma-kеt ulanib tarmoqga ulanadi. 4. Aralash uyg’otishli o’zgarmas tok motorlari. Bunda ikkala uyg’otish chulg’amiga ulanib, motorni imkoniyatlaridan to’la foydalanish mumkin. 5. Doimiy magnit bilan uyg’otiladigan o’zgarmas tok motori O’zgarmas tok gеnеratori mеxanik aylanma harakatni (enеrgiyani) elеktr enеrgiyaga aylantirib bеradi, u qo’zg’almas qism — o’zgarmas tok elеktr magnitli mashina asosidan, mеxanik enеrgiya kеltiriladigan va unda o’zgaruvchan EYUK induksiyalanadigan aylanidigan yakordan hamda o’garuvchan EYUK ni o’zgarmas EYUKga aylantirib bеradigan cho’tkalari bo’lgan kollеktordan iborat. Parallеl uyg’otishli gеnеrator shunisi bilan xaraktеrlanadiki, uning uyg’otish chulg’ami asosiy qismalariga parallеl, ya’ni yakor chulg’amiga parallеl ulangan. 1. Mustaqil uyotishli o’zgarmas tok motorlari. Bunda faqat parallеl uyg’otish chulg’ami mustaqil manbadan ta’minot oladi . 2. Parallеl uyg’otishli o’zgarmas tok motorlari. Bunda parallеl uyg’otish chulg’ami yakor chulg’amiga parallеl ulanib bitta manbaga ulanadi . 3. Kеtma-kеt uyg’otishli o’zgarmas tok motorlari. Bunda faqat kеtma-kеt uyg’otish chulg’ami yakor zanjiriga kеtma-kеt ulanib tarmoqga ulanadi. 4. Aralash uyg’otishli o’zgarmas tok motorlari. Bunda ikkala uyg’otish chulg’amiga ulanib, motorni imkoniyatlaridan to’la foydalanish mumkin. 5. Doimiy magnit bilan uyg’otiladigan o’zgarmas tok motori O’zgarmas tok gеnеratori mеxanik aylanma harakatni (enеrgiyani) elеktr enеrgiyaga aylantirib bеradi, u qo’zg’almas qism — o’zgarmas tok elеktr magnitli mashina asosidan, mеxanik enеrgiya kеltiriladigan va unda o’zgaruvchan EYUK induksiyalanadigan aylanidigan yakordan hamda o’garuvchan EYUK ni o’zgarmas EYUKga aylantirib bеradigan cho’tkalari bo’lgan kollеktordan iborat. Parallеl uyg’otishli gеnеrator shunisi bilan xaraktеrlanadiki, uning uyg’otish chulg’ami asosiy qismalariga parallеl, ya’ni yakor chulg’amiga parallеl ulangan.
|
| |
B) 1992-yil 12-avgust - O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test

|
O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test
|
bet | 3/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixB) 1992-yil 12-avgust
24. Samarqandda qachon avtobus va yuk mashinalari ishlab chiqarishga ixtisoslashgan «Sam Kochavto» zavodi qurildi va ishga tushirildi?
A) 1999-yil
25.Hozirgi paytda «Uz-DAEWOO» zavodi uchun zarur bo’lgan butlovchi qismlarning necha foizi O’zbekistonda ishlab chiqarilmoqda?
B) 50-foizi
26.1995-yil oktabr oyidan boshlab O’zbekiston bilan qaysi davlatning «ABB Lummus Global» kompaniyasi o’rtasida Sho’rtan gaz-kimyo majmuasini qurish bo’yicha hamkorlik yo’lga qo’yildi?
D) Yaponiya
27.O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Chorvachilikda xususiylashtirishni davom ettirish va xususiy tadbirkorlikni qo’llab-quvvatlash chora-tadbirlari to’g’risida»gi qarorlari qabul qilgan ?
C) 1994-yil 23-fevral
28.2017-yilgacha yurtimizda qancha fermer xo’jaliklari faoliyat ko’rsatgan ?
B) 170 dan ortiq
29.Mustaqillik mashinasozlik sanoati jadal rivojlanishi uchun ham zamin yaratdi. Qaysi davlat bilan qilingan qo‘shma hamkorlik, jahon mashinasozligining eng yangi yutug’i, deb e’tirof etiladi?
B) Janubiy Koreya
30. “O’zavtosanoat” uyushmasi bilan AQShning General Motors kompaniyasi o’rtasida GM-Uzbekistan qo’shma korxonasi nechinchi yil tashkil etildi?
A) 2008-yil
31.Nechinchi yilda Sho’rtan gaz-kimyo majmuasi ishga tushirildi?
A) 2001-yil
32. 2004 yilning o`zida «UzDEUavto» korxonasi jami nechta avtomashina ishlab chiqardi?
C) 75.000 ta
33. 1995 yili “O`zavtosanoat” uyushmasi bilan Turkiyaning mashhur “Kochxolding” kompaniyasi o`rtasida tuzilgan shartnoma asosida qaysi shaharda avtobus zavodi qad ko`targan?
C) Toshkent
34. 1994 yilda nechi nafar soliq to`lovchi yuridik shaxs ro`yxatdan o`tgan?
B) 81 mingdan ortiq
35. O'zbekiston Respublikasining «Monopol faoliyatni cheklash to'g'risida»gi qonun qachon kuchga kirgan ?
|
| |
C) 2019 -yil 24- may - O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test

|
O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test
|
bet | 6/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixC) 2019 -yil 24- may
58. Harakatlar strategiyasida qishloq ho`jaligini qilish va jadal rivojlantirish qaysi ustuvor yunalishiga oid ?
C) 5-chi yo‘nalishga.
59. “Dexqon bu – xayotning baquvvat ustuni , tiriklikning mustaxkam tayanchi” degan so`zlar kimga tegishli?
A) Sh. Mirziyoevga.
60. Janubiy Koreya Respublikasi bilan O`zbekiston o`rtasida tuzilgan bitim asosida “UzDEU avto” qo`shma korxonasi tashkil etilib qaysi shahrda yengil avtomashinalar ishlab chiqarishga kirishildi?
A) Asaka
61. Qaysi yil – “Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili” deb e’lon qilindi?
A) 2019-yil
62. 2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha "Harakatlar strategiyasi" ning nechanchi ustuvor yo’nalishi “Iqtisodiyotni rivojlantirish va liberallashtirishning ustuvor yo’nalishlari” deb nomlanadi?
A) 3
63. Harakatlar strategiyasiga ko`ra 2017-2021 yillarda jami qancha qiymatli investitsiya loyixasini amalga oshirish rejalashtirilgan?
B) 50 mld AQSh dollari.
65. Nobel mukofoti sovrindori D. Djozef stiglis metodi bo‘yicha “Baxt o`lchovi” nechta yo‘nalishda e’tiborga olinadi?
C) 3
66. O`zbekiston paxta yechishtirish bo‘yicha dunyoda nechanchi o`rinda turadi?
D) 4
67. O`zbekiston oltin kovlab olish bo‘yicha dunyoda nechinchi o‘rinda turadi?
D) 8 o`rinda, o`rtacha yillik 55 tonna.
68. O`zbekistonda qishloq xo‘jaligi rivojida qaysi usul o`zining samarasini ko`rsatdi?
A) Klaster usuli.
69. O`zbekistonda 2025-yilga borib turizm soxasida qanday yutuqlarga erishish rejalashtirilmoqda ?
B) Turistlarga yetarli sharoitlarni yaratib berish.
70. Buyuk faylasuf Aflotun davlat adolatli jamiyat qo`rishini o`z oldiga maqsad qilsa...
A) Insonlar u jamiyat manfaatlari yo`lida oqillik, jasurlik, bosiqlik xamda adolat bilan o`zlariga topshirilgan vazifalarni puxtalik bilan bajaradi.
71. Zamonaviy fuqarolik jamiyatining ildizlari nimalarda ko`rinadi?
|
| |
A) Milliy mentalitet - O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test

|
O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test
|
bet | 15/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixA) Milliy mentalitet
194. O`zbekiston Respublikasi qachon Mustaqillik deklaratsiyasini qabul qildi?
B) 1990 yil 18 iyun
195. IX-XII asrlarda qaysi shaharlarda ilm-fan va madaniyat markazlari rivojlana boshladi?
A) Buxoro,Samarqand, Gurganj, Marv
196. Nechanchi asrlarda O`rta Osiyo xaiqlari tarixida moddiy va ma`naviy hayotining rivojlanishida oldingi davrlarga nisbatan keskin yuksalish davri bo`ldi?
B) IX-XI asrlar
197. "Xarakatlar strategiyasi" ning 3- yo`nalishi qanday nomlanadi?
C) Ijtimoiy sohani rivojlantirish
198. O`zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tomonidan Tashqi ishlar vazirligi va YUNESKO ishlari bo`yicha O`zbekiston Respublikasi Milliy komissiyasi bilan hamkorlikda qaysi yili YUNESKOning shtab-kvartirasida (Parij sh.) ko`rgazma tashkil qilindi va Xorazm Ma’mun Akademiyasining 1000 yilligiga bag`ishlangan ilmiy anjuman o`tkazildi?
A) 2006-yil 20-sentabrdan – 12-oktabrgacha
199. O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Xorazm Ma’mun Akademiyasining 1000 yilligini nishonlash to`g`risida”gi qarori qachon qabul qilindi?
D) 2007-yil 22-noyabrda
200. Qaysi yili Prezident farmoni bilan Xorazm Ma’mun akademiyasi qayta tiklandi?
C) 1995-yilda
|
| |
A) Sanoat va savdo-sotiqni rivoji, ishlab chiqarish turlarining ixtisoslashuvi va chuqur mehnat taxsimoti, tovar-pul munosabatlarning rivojida

|
A) Sanoat va savdo-sotiqni rivoji, ishlab chiqarish turlarining ixtisoslashuvi va chuqur mehnat taxsimoti, tovar-pul munosabatlarning rivojida
|
bet | 7/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixA) Sanoat va savdo-sotiqni rivoji, ishlab chiqarish turlarining ixtisoslashuvi va chuqur mehnat taxsimoti, tovar-pul munosabatlarning rivojida.
72. Fuqarolik jamiyatining uchinchi bosqichi-ijtimoiy yondashuv davri qachondan boshlandi?
B) XIX asrdan.
73. Sh. I. Monteskyo o`zining qaysi asarida fuqarolik jamiyati va davlat qonunlari adolat tenglik va umumiy ezgu tamoyillari ruxida bo`lishini takidlaydi?
B) “Fozil odamlar shaxri”
74. Buyuk faylasuf olim Farobiyning qaysi asarida o`rta asr fanining ijtimoiy siyosiy, falsafiy masalalari keng talqin qilingan?
A) “Fozil odamlar shaxri”.
77.o`lim jasosini bekor qilish to`g`risidagi Farmon qachon qabul qilindi?
A) 2005 yil 1- avgust.
78. 1990-1994 yillarda mamlakatimiz parlamenti Oliy Kengash nomini olgan bo`lib, u nechta deputatdan iborat edi?
B) 130ta deputat
79 . Xozirgi kunda O`zbekistonda nechta partiya fa’oliyat ko`rsatmoqda?
A) 5 ta.
80 . O`zbekistonda eng keyin tashkil topgan siyosiy partiyani aniqlang?
C) Liberal demokratik partiya.
81. Bugungi kunda BMTga qancha davlat a’zo ?
A) 193 ta
82. O`zbekistonning Shanxay Hamkorlik Tashkilotining rasmiy tili qaysi?
A) rus va xitoy
83. Qaysi davlatning «Shanxay forumi»ga kirishi munosabati bilan uning nomi «Shanxay Hamkorlik Tashkiloti – ShHT», deb o`zgartirildi?
D) Tojikistonning
84. YUNESKO qaroriga binoan qaysi shaharda Markaziy Osiyo tadqiqotlari xalqaro instituti tashkil etilgan?
B) Toshkent
85. Hozirda Shanxay hamkorlik tashkiloti nomi bilan tanilgan tashkilot dastlab qanday nom bilan atalgan?
A) «Shanxay forumi»
86. O’zbekiston Respublikasida qaysi organ xalqaro shartnomalarni ratifikasiya qilish huquqiga ega?
A) Oliy Majlis
87 “O`zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasini tasdiqlash to`g`risida”gi Qonuni qachon qabul qilingan?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
A) Sanoat va savdo-sotiqni rivoji, ishlab chiqarish turlarining ixtisoslashuvi va chuqur mehnat taxsimoti, tovar-pul munosabatlarning rivojida
|
A)6 mingdan ortiq - O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test

|
O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test
|
bet | 2/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixA)6 mingdan ortiq
13.O'zbekiston Respublikasi Prezidentining O'zbekiston Resbuplikasini yanada rivojlantirish bo'yicha "Harakatlar strategiyasi" to‘g'risidagi Farmoni qachon qabul qilingan ?
A) 2017-yil 7-fevral
c15. Mustaqillikning dastlabki davrida agrar sohada ham islohotlar amalga oshirilib, qishloq xo‘jaligida nechta kolxoz va davlat ho‘jaliklari xususiylashtirildi va jamoa va ijara xo‘jaliklariga aylantirildi?
B) 750ta
16. Xususiy tadbirkorlikda tashabbus ko‘rsatish va uni rag‘batlantirish to‘g‘risida Prezident farmoni qachon qabul qilingan ?
C) 1995-yil 27-fevral
17. “Kichik va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish to‘g‘risida” O‘zbekiston Resbuplikasi Qonuni qachon qabul qilingan ?
A) 1995-yil 21-fevral
18. “Nyumont” firmasi bilan Muruntovda qo‘shma korxona qurilgan edi, ushbu qo‘shma korxona qaysi davlatga tegishli ?
A) AQSh ga
19. Janubiy Koreya Resbuplikasi bilan O‘zbekiston o‘rtasida "UzDEU avto" qo‘shma korxonasini tashkil etish to‘g‘risida bitim qachon tuzilgan?
C) 1995-yil iyul
20.1996-yilning mart-iyul oylarida "UzDEU" avtokorxonasi qanday rusumdagi yengil avtomashinalarini chiqara boshladi ?
C) "MATIZ", "NEKSIYA", "DAMAS"
21.Respublikamiz Prezidenti Shavkat Mirziyoyev qaysi muhim tadbirda “Jahon bankining “Biznes yuritish” reytingida eng yaxshi 50 ta mamlakat qatoriga kirish bo`yicha barcha tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlarni qabul qildik. Hukumat ushbu tadbirlarning amaliy ijrosini samarali tashkil etishi zarur” deb ta’kidlagan ?
A) 2020 yil yanvardagi Oliy Majlisga qilgan Murojaatnomasida
22.O’zbekiston Respublikasi Prezidentning farmoniga muvofiq qachon “O`zbekiston havo yo`llari” milliy aviakompaniyasi tashkil etildi?
A) 1992-yil 28-yanvar
23.Vazirlar Mahkamasining “O`zbekiston Respublikasida Davlat Soliq organlari haqida”gi Qarori qachon qabul qilingan?
|
| |
A) 2012 -yil sentabr - O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test

|
O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test
|
bet | 8/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixA) 2012 -yil sentabr
88. O`zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining qaysi moddasida Respublika mustaqil tashqi siyosiy faoliyatining huquqiy asoslari, prinsiplari, maqsad va vazifalari o`zining qonuniy aksini topgan?
D) 33-modda
89. 2018 -yil holatiga ko`ra O`zbekistonni nechta xorijiy davlatlar tan olgan?
A) 180 ga yaqin
90. Hozirgi kunda O`zbekiston Respublikasi jahondagi nechta davlatlar bilan diplomatik munosabatlar o`rnatgan?
D) 180 ta
91. O`zbekiston Respublikasi qachondan boshlab Jahon hamjamiyatining teng xuquqli a’zosi sifatida BMTga a’zo bo`ldi?
A) 1992 yil
92. Toshkentda BMTning vakolatxonasi qachon ochilgan?
B) 1992-yil
93. Birlashgan Millatlar Tashkilotining maorif, fan va madaniyat masalalari bilan shug`ullanadigan tashkilotini aniqlang?
A) YUNESKO
95. O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan so‘ng tashkil qilingan birinci siyosiy partiya qaysi?
A) O‘zbekiston Xalq demokratik partiyasi.
96. "Adolat" sotsial-demokratik partiyasining bugungi kunda qancha a‘zosi bor?
C) 500minga yaqin a‘zosi
97. Hozirgi kunda "Milliy tiklanish" partiyasi markaziy kengashi raisi kim?
A) Alisher Qodirov.
98. Qaysi partiya ko‘p jihatdan sobiq kommunistik partiyaning merosxo‘ri sifatida e‘tirof etiladi.
C) Adolat sotsial-demokratik partiyasi.
99. Bugungi kunda O‘zbekistonda fuqorolik jamiyati institutlarini shakllantirish va rivojlantirishga qaratilgan nechta qonun va qonunosti hujjatlari qabul qilingan ?
A) 200 dan ortiq
100."Bizning bosh strategik maqsadimiz qat‘iy va o‘zgarmas bo‘lib, bozor iqtisodiyotiga asoslangan erkin demokratik davlat barpo etish, fuqorolik jamiyatining mustahkam poydevorini shakllantirishdan iborat" deb kim ta‘kidlagan?
B) Sh.M.Mirziyoev
101.Qaysi tashkilot Submintaqaviy xalqaro tashkilot bo`lib, Yevroosiyo hududining 61% ni egallaydi?
|
| |
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish - bet 5

|
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish
|
bet | 5/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #259526 |
Shuning uchun bu reo-statdan tezlikni rostlashda foydalanishga ruxsat etilmaydi. Bu usul bilan motor tezligi faqat nominalga nisbatan pasaytirilishi mumkin.Bunda tezlikning rostlanish diapazoni ma’lum qarshilikli va pog'onalar soniga ega bo'lgan reostatda yuklamaga bog‘liq bo‘ladi.Mashinaning ish jarayonida har xil tezlik bilan ishlashga to‘g‘ri keladi. Demak, mashina va mexanizm-laming ish unumini va ular ishlab chiqarayotgan mahsulotning sifatini oshirish uchun ishlov berish talabiga binoan elektr yuritmalar turli tezliklarga ega bo‘lishi lozim. Shunday qilib, yuklama qiymati va tavsifidan qat’iy nazar, ishlov berish rejimi talabiga rioya qilgan holda elektr yuritma tezligini majburiy tarzda o'zgartirish tezlikni rostlash deb ataladi. Bu tushunchani yuklama o‘zgarishi bilan motor tezligining mexanik tavsif qattiqligi yoki yumshoqligiga ko‘ra tabiiy ravishda o ‘zgarib turishi bilan almashtirib yuborish noto‘g‘ri bo‘ladi. Ammo ba’zi yuritmalarda texnologiya talabiga ko‘ra tezlik qiymati yuklama o'zgarishiga qaramay, o‘z-o'zidan rostlanib turishi lozim. Bunday yuritmalar rostlanuvchi elektr yuritmalar deb ataladi. Elektr motor tezligi, umuman, parametrik usul va kuchlanish yoki chastota qiymatlarini o‘zgartirish bilan rostlanadi. Motorning biror parametrini, masalan, yakor yoki rotor zanjiridagi qarshiliklarni, magnit oqimini hamda magnit qutblar sonini o‘zgartirish bilan tezlikni parametrik usulda rostlash mumkin. Shuning uchun bu reo-statdan tezlikni rostlashda foydalanishga ruxsat etilmaydi. Bu usul bilan motor tezligi faqat nominalga nisbatan pasaytirilishi mumkin.Bunda tezlikning rostlanish diapazoni ma’lum qarshilikli va pog'onalar soniga ega bo'lgan reostatda yuklamaga bog‘liq bo‘ladi.Mashinaning ish jarayonida har xil tezlik bilan ishlashga to‘g‘ri keladi. Demak, mashina va mexanizm-laming ish unumini va ular ishlab chiqarayotgan mahsulotning sifatini oshirish uchun ishlov berish talabiga binoan elektr yuritmalar turli tezliklarga ega bo‘lishi lozim. Shunday qilib, yuklama qiymati va tavsifidan qat’iy nazar, ishlov berish rejimi talabiga rioya qilgan holda elektr yuritma tezligini majburiy tarzda o'zgartirish tezlikni rostlash deb ataladi. Bu tushunchani yuklama o‘zgarishi bilan motor tezligining mexanik tavsif qattiqligi yoki yumshoqligiga ko‘ra tabiiy ravishda o ‘zgarib turishi bilan almashtirib yuborish noto‘g‘ri bo‘ladi. Ammo ba’zi yuritmalarda texnologiya talabiga ko‘ra tezlik qiymati yuklama o'zgarishiga qaramay, o‘z-o'zidan rostlanib turishi lozim. Bunday yuritmalar rostlanuvchi elektr yuritmalar deb ataladi. Elektr motor tezligi, umuman, parametrik usul va kuchlanish yoki chastota qiymatlarini o‘zgartirish bilan rostlanadi. Motorning biror parametrini, masalan, yakor yoki rotor zanjiridagi qarshiliklarni, magnit oqimini hamda magnit qutblar sonini o‘zgartirish bilan tezlikni parametrik usulda rostlash mumkin.
|
| |
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish - bet 2

|
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish
|
bet | 2/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #259526 |
O’zgarmas tok motorining ishlash printsipi Ampеr qonuniga asoslangan. Induktorda joylashgan uyg’otish chulg’amlaridan o’zgarmas tok o’tganda, bu tok bir jinsli o’zgarmas magnit maydon hosil qiladi. YAkor zanjiriga o’zgarmas tok kuchlanishini bеrganimizda yakor toki hosil bo’ladi. Fizika kursidan ma’lumki o’zgarmas magnit maydonga tokli ramkani kiritganimizda u aylana boshlaydi. O’zgarmas tok motorining ishlash printsipi ham shunga asoslangan. YAkor toki bilan o’zgarmas magnit maydon o’zaro ta’sirlashib elеktromagnit momеnt hosil qiladi. Motor korpusida joylashgan uyg’otish chulg’ami (u.ch.) mustaqil manbadan tok oladi. YAkor birlamchi mashina yordami bilan u.ch. hosil qilgan magnit maydonda aylantiriladi. Barcha o’zgarmas tok motorlari tuzilishiga ko’ra bir xil bo’lib, unda ikkita: kеtma-kеt va parallеl uyg’otish chulg’ami, hamda yakor chulg’ami bo’ladi. Bundan tashqari qo’shimcha va qoplovchi (kopеnsatsiyalovchi) chulg’amlar bo’ladi. CHulg’amlarni ulanishiga qarab o’zgarmas tok mashinalari 5 xil bo’ladi: O’zgarmas tok motorining ishlash printsipi Ampеr qonuniga asoslangan. Induktorda joylashgan uyg’otish chulg’amlaridan o’zgarmas tok o’tganda, bu tok bir jinsli o’zgarmas magnit maydon hosil qiladi. YAkor zanjiriga o’zgarmas tok kuchlanishini bеrganimizda yakor toki hosil bo’ladi. Fizika kursidan ma’lumki o’zgarmas magnit maydonga tokli ramkani kiritganimizda u aylana boshlaydi. O’zgarmas tok motorining ishlash printsipi ham shunga asoslangan. YAkor toki bilan o’zgarmas magnit maydon o’zaro ta’sirlashib elеktromagnit momеnt hosil qiladi. Motor korpusida joylashgan uyg’otish chulg’ami (u.ch.) mustaqil manbadan tok oladi. YAkor birlamchi mashina yordami bilan u.ch. hosil qilgan magnit maydonda aylantiriladi. Barcha o’zgarmas tok motorlari tuzilishiga ko’ra bir xil bo’lib, unda ikkita: kеtma-kеt va parallеl uyg’otish chulg’ami, hamda yakor chulg’ami bo’ladi. Bundan tashqari qo’shimcha va qoplovchi (kopеnsatsiyalovchi) chulg’amlar bo’ladi. CHulg’amlarni ulanishiga qarab o’zgarmas tok mashinalari 5 xil bo’ladi:
|
| |
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish - bet 4

|
Mavzu: O’zgarmas tok motorlarini ishga tushurish
|
bet | 4/8 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 0,94 Mb. | | #259526 |
O’zgarmas tok motorlari hozirgi vaqtda asosan elеktr transportda – mеtro, trolеybuss, tramvayda qo’llaniladi, chunki barcha elеktr motorlar orasida, faqat o’zgarmas tok motorlarini aylanish tеzligini ravon, bir tеkis boshqarish mumkin. Parallel qo‘zg‘atishIi o‘zgarmas tok motorining I tezligini rostlash usullari Bunday motoming tezligini, mexanik tavsif ifodasiga binoan,elektr tarmog'idagi kuchlanish U, yakor zanjiridagi qarshilik R va magnit oqim Ф ni o‘zgartirish bilan rostlash mumkin. Elektr tarmog'idagi kuclilanish qiymatini o‘zgartirib, motoming tezligini rostlash keng qo‘llaniladi. Bu usul bilan keyinroq batafsil tanisliib chiqamiz.Yakor zanjiriga tashqi qarshilik kiritib motor tezligini rostlash. Bunda motor tezligini rostlash uchun yakor zanjiriga ketma-ket yoki parallel ulangan tashqi qarshiliklami kiritish lozim .M yuklama bilan a nuqtada ishlab turgan motor yakoriga tashqi qarshilikni ketma-ket ulab, uning tezligini abcdefgtavsif bo‘yicha rostlash mumkinligi ko'rsatilgan. Bunda tezlikni rostlovclii reostat qarsliiiigi uzoq muddath ish rejimidagi yuklama tokiga hisoblangan bo'lishi kerak. Odatda motorni ishga tushiruvclii reostat qarshiligi qisqa vaqt ishlashga hisoblangan bo'ladi. O’zgarmas tok motorlari hozirgi vaqtda asosan elеktr transportda – mеtro, trolеybuss, tramvayda qo’llaniladi, chunki barcha elеktr motorlar orasida, faqat o’zgarmas tok motorlarini aylanish tеzligini ravon, bir tеkis boshqarish mumkin. Parallel qo‘zg‘atishIi o‘zgarmas tok motorining I tezligini rostlash usullari Bunday motoming tezligini, mexanik tavsif ifodasiga binoan,elektr tarmog'idagi kuchlanish U, yakor zanjiridagi qarshilik R va magnit oqim Ф ni o‘zgartirish bilan rostlash mumkin. Elektr tarmog'idagi kuclilanish qiymatini o‘zgartirib, motoming tezligini rostlash keng qo‘llaniladi. Bu usul bilan keyinroq batafsil tanisliib chiqamiz.Yakor zanjiriga tashqi qarshilik kiritib motor tezligini rostlash. Bunda motor tezligini rostlash uchun yakor zanjiriga ketma-ket yoki parallel ulangan tashqi qarshiliklami kiritish lozim .M yuklama bilan a nuqtada ishlab turgan motor yakoriga tashqi qarshilikni ketma-ket ulab, uning tezligini abcdefgtavsif bo‘yicha rostlash mumkinligi ko'rsatilgan. Bunda tezlikni rostlovclii reostat qarsliiiigi uzoq muddath ish rejimidagi yuklama tokiga hisoblangan bo'lishi kerak. Odatda motorni ishga tushiruvclii reostat qarshiligi qisqa vaqt ishlashga hisoblangan bo'ladi.
|
| |
B) 1993-yil 1-martda - O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test

|
O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test
|
bet | 14/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixB) 1993-yil 1-martda
181. Qoraqalpog’iston Respublikasi Konstitutsiyasi nechi bob, nechi moddadan iborat?.
C) 20 bob, 125 moddadan.
182. Qoraqalpog’iston Respublikasining davlat bayrog’i kimning eskiziga binoan yaratilgan?
B) Najimaddin Muhammeddinovning .
183. Nechinchi yilda Qoraqalpog’iston Respublikasi Oliy Kengashining «Qoraqalpog’iston Respublikasi Davlat madhiyasi» to’g’risida qonun qabul qilindi?
C) 1994-yil 24- sentabrda XV sessiyada
184. O’zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti I.Karimovning nechinchi yildagi farmoni asosida «Ma’naviyat va ma’rifat» jamoatchilik markazi tashkil etildi?
A) 1994-yil 23-apreldagi
185. Nechinchi yilda Toshkentda Markaziy Osiyodagi birinchi Islom Universiteti ochildi.?
A) 1999-yil
186. O’zbekiston Respublikasi aholisi ko’p millatli davlatlar qatoriga kiradi. Hozirgi kunda mamlakatda nechta millat va elatlarning vakillari istiqomat qiladi?
A) 136 ta
187. Davlat hokimiyatining ijro etuvchi organining amaliy yordami bilan bunday optimallashtirish natijasida Davlat reja qo’mitasi va Qoraqalpog’iston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi qachon tuzildi?
D) 1999-yil
188. Respublikamiz Konstitutsiyaning nechanchi moddasida vijdon erkinligi to‘g‘risida berilgan?
D) 32-modda
189. O‘zbekiston Respublikasida saylovlar tashkil etish va o‘tkazish bo‘yicha doimiy o‘rgan qaysi?
C) Markaziy saylovlar komissiyasi.
190. "Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi" ning amalga oshirishni birinchi bosqichi qaysi?
C) 1997-2003 yillar
191. 2020 yilning 23-sentabrda qabul qilingan " Ta‘lim to‘g‘risida" gi qonunning 10-bobi qanday nomlandi?
B) maktabdan keying ta‘lim tizimida davlat nazorati.
192. O‘zbek tiliga davlat maqomi qachon berilgan?
C) 1991-yil 18 oktabrda
193. Har bir millat va elatning o‘zini real mavjud sub‘ekt muayyan moddiy va ma‘naviy boyliklarini ifodalovchi etnik birlik, til, urf-odatlar, an‘analar qadriyatlarga mansubligini,manfaatlar va extiyojlar umumiyligini tushunib yetishiga......... deyiladi.
|
| |
B) 7 pog`ana ko`tarilib 190 davlat orasida 10 o`rin

|
B) 7 pog`ana ko`tarilib 190 davlat orasida 10 o`rin
|
bet | 5/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixB) 7 pog`ana ko`tarilib 190 davlat orasida 10 o`rin.
46. 1991 yil 31-avgustda qanday tarixiy hujjat qabul qilingan?
B) "Mustaqillik Deklaratsiyasi"
47. 2019 yilda mamlakatlarda oliy ta’lim muassasalari sonida qanday o`zgarish sodir bo`ldi?
A) 19 ta yangi oliy o`quv yurti, jumladan 9 ta nufuzli xorijiy universitetlarning filiali ochildi.
48. “Olam axlining to`qligi, quvonchi avvalo, yerga urug` sochib bebaxo noz-nemat yetishtiradigan fidoyi insonlar mehnatidandir”- ushbu jumla kimga ta’luqli?
A) A. Navoiyga.
49. 2020-yilda intensiv usulda baliq yetishtirish uni kupaytirish borasida qaysi mamlakatlar bilan xamkorlik yo`lga qo`yildi?
A) Vetnam va Xitoy
50. Qoraqalpog‘iston Respublikasining qaysi shaxrida baliq konserva zavodlarining faoliyati yo‘lga qo‘yilgan?
B) Nukus
51. O`zbekistonning 2017-2021-yillarda yanada rivojlantirish bo`yicha Harakatlar strategiyasida qishloq xo`jaligini modernizatsiya qilish borasida eng muxim vazifalar...
A) Yerdan unumli foydalanish va uni talon-taroj qilishni oldini olish.
52. Dunyodagi eng nufuzli nashrlardan biri “Ekonomist jurnali” 2019-yilda O`zbekistonni ...
B) “Rivojlangan davlat” deb e’tirof etdi.
53. O`zbekistonda korrupsiya balosini yo`qotishda eng samarali vosita bu ...
A) “Raqamli texnologiyalarni” kiritish.
54. O`zbekistonda maktab bitiruvchilarini oliy ta’lim bilan qamrab olish darajasi 2020 yilda ... belgilangan.
B) 20% yetkazish.
55. O`zbekistonda maktab bitiruvchilarini oliy ta’lim bilan qamrab olish darajasi 2030 yilda ... belgilangan.
A) 50-60% yetkazish.
56. "Ustoz" jamg‘armasi qachon tashkil etilgan ?
A) 1997 yil dekabrda
57. Davlatimiz rahbarining nechinchi yildagi farmoni bilan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida «El-yurt umidi» jamg’armasi tashkil etildi?
|
| |
B) 1993- yil avgust - O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test

|
O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test
|
bet | 4/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixB) 1993- yil avgust
36. 2012-2014 yillarda paxta xom-ashyosi tayyorlashning barqaror hajmi saqlangan holda, sabsavot yetishtirish – necha foizga ko`paygan ?) 16,3 foizga5
D) 18,5 foizga
37. 2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha “HARAKATLAR STRATEGIYASI” ning nechanchi ustuvor yo’nalishi “Iqtisodiyotni rivojlantirish va liberallashtirishning ustuvor yo’nalishlari” deb nomlanadi?
D) 3
38. Harakatlar strategiyasiga ko`ra 2017-2021 yillarda jami qancha qiymatli investitsiya loyixasini amalga oshirish rejalashtirilgan?
B) 50 mld AQSh dollari.
39. Harakatlar strategiyasining “Ijtimoiy soxasini rivojlantirish” deb nomlangan 4-chi yunalishi buyicha keyingi 5 yilda qishloq joylarda nechta arzon uy joylar qurish rejalashtirilgan edi ?
D) 20 000 arzon uy joylar.
40. Harakatlar strategiyasining 5-chi ustuvor yunalishi qanday nomlanadi?
A) Xafsizlik, millatlararo totuvlik va diniy bag`rikenglikni ta’minlash xamda chuqur o`ylangan, o`zaro manfaatni va amaliy tashqi siyosat soxasidagi ustuvor yunalishi.
41. Harakatlar strategiyasida “Axolini markazlashtirilgan suv ta’minoti bilan qamrab olish darajasi 2021 yilda...
C) 80 % yetkazish.
42. “Bundan buyon xar bir tuman va shaxarlarga kerak bo`lsa, cheka-cheka qishloq va ovullarga kirib boramiz. U yerda istiqomat qilayotgan odamlarning dardini eshitamiz, muammolarini hal qilishga qaratilgan dasturlar ishlab chiqamiz va ijrosini qat’iy nazoratga olamiz”- bu jumla kimga tegishli?
A) Sh.M.Mirziyoev
43.Mamlakatimiz ishlab chiqarilayotgan yalpi qishloq xo‘jalik mahsulotining necha foizni chorvachilik mahsulotlari tashkil etadi?
B) 55 foizdan ortig‘ini
44. O‘zbekiston jahon banki reytingiga binoan iqtisodiy darajasiga ko‘ra, nechinchi o‘rinni egallaydi?
A) 190 ta mamlakat orasida 63 o‘rinni egallaydi
45. Jaxon bankining 2019 yil “Biznes yuritish” reytingida O`zbekiston nechanchi o`rinni egalladi?
|
| |
A) ShHT - O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test

|
O'zbekiston eng yangi tarixidan 300 ta test
|
bet | 9/15 | Sana | 02.07.2024 | Hajmi | 47,3 Kb. | | #266429 |
Bog'liq TarixA) ShHT
102. 2020-yil fevral oyida qaysi qonun qabul qilingunga qadar iqtisodiy zonalarda ro`yxatdan o`tgan tadbirkorlarga berilgan imtiyozlar saqlab qoladi?
A) “Maxsus iqtisodiy zonalar to`g`risida “gi
103. Tadbirkorlarni eng ko`p qiynayotgan muammolardan yana biri – yer ajratish masalasi bo`yicha necha mingdan ziyod murojaatlari kelib tushgan?
A) 4 mingdan ziyod
105. O`zbekiston Respublikasining konstitutsiyasi qachon qabul qilingan?
A) 1992 yil 8 dekabr
106. O`zbekiston Respublikasida qaysi yili “Kichik biznes va tadbirkorlik yili “deb e`lon qilindi?
C) 2017-yil
107. Davlatimizga yuk avtomobillarini olib kirishga 2 yil avval berilgan bojxona imtiyozlarini yana nech yilga uzaytirildi?
C) 7 yil
108. Tadbirkorlar investitsiya miqdoridan kelib chiqib, molk-mulk, yer-suv soliqlaridan necha yilgacha ozod qilingan edi?
A) 10 yilgacha
109. 2021- yil 17-avgust kuni O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev respublikamizda nashr etilayotgan qaysi gazetaninig bosh muharririning savollariga javob bergan?
C) “Xalq so`zi” gazetasi
110. O`zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2021- yilning 20- avgustida qaysi kasb egalari bilan ochiq muloqot o`tkazdi?
A) Tadbirkorlar va ishbilarmonlar
111. Prezidentimiz tomonidan xalq ta`limi tizimiga oid qancha farmon va qaror qabul qildi?
A) 6 ta
112. Pandemiya tufayli dunyo bo`ylab havo yo`llari tarmog`i 60% foiz, mehmonxona va turizm sohasi necha foiz daromadidan ayrildi?
D) 78 foiz
113. Mamlakatimizda o’lim jazosi nechanchi yilda bekor qilingan?
A) 2008yil 1yanvar
114. Mahalla so'zi qaysi so‘zdan olingan?
|
| |
Komp’yuter stenografiyasining asosiy vazifalari

|
Komp’yuter stenografiyasining asosiy vazifalari
|
bet | 61/78 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 262,61 Kb. | | #117946 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi
Zamonaviy kompyuter stenografiyasining asosiy holatlari quyidagilardan iborat:
yashirish usullari faylning autentifikatsiyalanishligini va yaxlitligini ta’minlashi kerak;
yovuz niyatli shaxslarga qo‘llaniluvchi stenografiya usullari to‘liq ma’lum deb faraz qilinadi;
usullarning axborotga nisbatan xavfsizlikni ta’minlashi ochiq uzatiladigan faylning asosiy xossalarini stenografik almashtirishlar bilan saqlashga va boshqa shaxslarga noma’lum bo‘lgan qandaydir axborot — kalitga asoslanadi;
agar yovuz niyatli shaxslarga xabarni ochish vaqti ma’lum bo‘lib qolgan bo‘lsa, maxfiy xabarning o‘zini chiqarib olish jarayoni murakkab hisoblash masalasi sifatida tasavvur qilinishi lozim.
Internet kompyuter tarmog‘ining axborot manbalarini tahlili quyidagi xulosaga kelishga imkon berdi, ya’ni hozirgi vaqtda stenografik tizimlar quyidagi asosiy masalalarni yechishda faol ishlatilayapti:
Konfidensial axborotlarni ruxsatsiz kirishdan himoyalash. Bu kompyuter stenografiyasini ishlatish sohasi konfidensial axborotlarni himoyalash muammosini yechishda eng samarali hisoblanadi. Masalan, tovushning eng kam ahamiyatli kichik razryadlari yashiriladigan xabarga almashtiriladi. Bunday o‘zgarish ko‘pchilik tomonidan tovushli xabarni eshitish paytida sezilmaydi.
Monitoring va tarmoq zaxiralarini boshqarish tizimlarini yengish. Sanoat shpionlik tizimlarining monitoring va tarmoq zaxiralarini boshqarish harakatlariga qarshi yo‘naltirilgan stenografik usullar lokal va global kompyuter tarmoqlari serverlaridan axborotning o‘tishida nazorat o‘rnatish harakatlariga qarshi turishga imkon beradi.
|
| |
Tizimni yaratish moduli - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 39/78 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 262,61 Kb. | | #117946 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasiTizimni yaratish moduli. U qoidalar to‘plamini yaratish uchun xizmat qiladi.
Tizimni yaratish modulining asosi bo‘lgan ikkita yondoshuv mavjud: dasturlashtirishning algoritmik tilidan foydalanish va ekspert tizimi qobig‘idan foydalanish.
Bilimlar bazasini tasavvur etish uchun maxsus lisp va prolog tillari ishlab chiqilgan, garchi bundan boshqa har qanday ma’lum algoritmik tildan foydalanish mumkin bo‘lsa ham.
Ekspert tizimi qobig’i. Tegishli bilimlar bazasini yaratish orqali ma’lum bir muammoni hal etishga moslashgan tayyor dasturiy muhitni ifodalaydi. Ko‘pgina hollarda qobiqdan foydalanish dasturlashdan ko‘ra tezkor va osonroq tarzda ekspert tizimini yaratish imkonini beradi.
Ekspert tizimining afzalliklarini tajribali mutaxassislarga qiyoslab shunday bayon etish mumkin:
erishilgan puxta bilim, asos yo‘qolmaydi, u hujjatlashtirishi, uzatilishi, ijro etilishi va ko‘payishi mumkin;
nisbatan mustahkam natijalarga erishiladi, insondagi hissiy va shu kabi boshqa ishonchsiz omillar bo‘lmaydi;
tizimning ishlab chiqish qiymati yuqori, lekin ekspluatatsiya qiymati past. Umuman qiyoslaganda esa u yuqori malakali mutaxassislardan ko‘ra arzonroq tushadi.
Yangi qoida va konsepsiyalarga, ijodkorlik va ixtirochilikka unchalik moslashmaganligi hozirgi ekspert tizimining kamchiligidir. Ko‘p hollarda bu tizim yuqori malakali mutaxassislar o‘rnini bosa oladi, ammo ba’zan past malakali ekspertga muhtojli joylar ham bo‘lib turadi. Ekspert tizimi eng oxiridagi foydalanuvchining kasb imkoniyatlarini kengaytirish va ko‘paytirshi vositasi bo‘lib xizmat qiladi.
Ochig‘i, bu tizim muayyan bir predmet sohasida mutaxassis-ekspertlar darajasidagi bilimni namoyish etmog‘i kerak. Tizim yaxshi yechimlarni kerakli darajada topa olmaydi, lekin predmetni keng anglaydi.
Rejalashtiruvchi ekspert tizimlari ma’lum bir maqsadlarga erishish uchun zarur bo‘lgan dasturlarni ishlab chiqishga mo‘ljallangan.
|
| |
Predloge - Univerza V ljubljani fakulteta za matematiko in fiziko

5.1.1 Predloge
Če želimo razumeti, kako se izvedejo testiranja odgovora, moramo razumeti delovanje predlog. Vsak tip vprašanja (prototip) vsebuje dve predlogi:
per_test_template: Predloga, ki definira, kako je program zgrajen s kombinacijo študentovega odgovora in enega testnega primera. Ta predloga ima običajno dve spremenljivki:
{{STUDENT_ANSWER}} Tu se shrani besedilo, ki ga študent napiše v polje Answer (njegova koda)
{{TEST.testcode}} delček kode, ki ga navedemo v testnem primeru za preverjanje odgovora
Ta predloga poskrbi, da se program prevede in zažene skupaj z vhodnimi podatki. Celotni izhodni podatki tega programa se morajo nato ujemati s tem, kar napišemo v polje Expected output v tem testnem primeru.
Ujemanje je določeno z izbranim načinom ujemanja. Lahko izbiramo med 'Exact match', 'Nearly exact match' in 'Regular expression'. 'Exact match' zahteva, da se izhodni podatki programa in testnega primera ujemajo v popolnosti, medtem ko 'Nearly exact match' dopušča rahle razlike. Dovoljene so prazne vrstice, dodatni presledki, razlika v mali in veliki začetnici...
Primer:
Sporočili 'Vpisi Prvo Naravno Stevilo: 23' in 'vpisi prvo naravno stevilo:23' bosta v tabeli s testnimi primeri obravnavani enakovredno, če bo za način ujemanja izbrana možnost 'Nearly exact match'.
V praksi uporabljamo največkrat način ujemanja 'Exact match'.
Da bomo razumeli, kako testiramo vprašanje s pomočjo predloge, si oglejmo privzeto predlogo tipa vprašanja python3. Na strani, kjer sestavljamo vprašanje v razdelku Question type, obkljukamo možnost Customise (Slika 31).
|
Slika 33: Rešitev preprostega problema

|
Slika 33: Rešitev preprostega problema
|
bet | 29/106 | Sana | 06.07.2020 | Hajmi | 10,53 Mb. | | #11122 |
Slika 33: Rešitev preprostega problema
Če pogledamo, kako je sestavljen testni primerza to nalogo (Slika 34), vidimo, da imamo v polju Test case 1 delček kode. Ta delček kode se bo v predlogi izpisal v vrstici namesto {{TEST.testcode}}.
|
| |
Axborot tizimlarida ma’lumotlarga nisbatan xavf-xatarlar

|
Axborot tizimlarida ma’lumotlarga nisbatan xavf-xatarlar
|
bet | 59/78 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 262,61 Kb. | | #117946 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi Axborot tizimlarida ma’lumotlarga nisbatan xavf-xatarlar
Kompyuter tizimi (tarmog‘i)ga ziyon yetkazishi mumkin bo‘lgan sharoit, harakat va jarayonlar kompyuter tizimi (tarmog‘i) uchun xavf-xatarlar, deb hisoblanadi.
Avtomatlashtirilgan axborot tizimlariga tasodifiy ta’sir ko‘rsatish sabablari tarkibiga quyidagilar kiradi
Ma’lumki, kompyuter tizim (tarmog‘)ining asosiy komponentlari - texnik vositalari, dasturiy-matematik ta’minot va ma’lumotlardir.
Nazariy tomondan bu komponentlarga nisbatan to‘rt turdagi xavflar mavjud, ya’ni uzilish, tutib qolish, o‘zgartirish va soxtalashtirish:
— uzilish — qandaydir tashqi harakatlar (ishlar, jarayonlar)ni bajarish uchun hozirgi ishlarni vaqtincha markaziy protsessor qurilmasi yordamida to‘xtatishdir, ularni bajargandan so‘ng protsessor oldingi holatga qaytadi va to‘xtatib qo‘yilgan ishni davom ettiradi. Har bir uzilish tartib raqamiga ega, unga asosan markaziy protsessor qurilmasi qayta ishlash uchun qism-dasturni qidirib topadi. Protsessorlar ikki turdagi uzilishlar bilan ishlashni vujudga keltirishi mumkin: dasturiy va texnik. Biror qurilma favqulodda xizmat ko‘rsatilishiga muhtoj bo‘lsa, unda texnik uzilish paydo bo‘ladi. Odatda bunday uzilish markaziy protsessor uchun kutilmagan hodisadir. Dasturiy uzilishlar asosiy dasturlar ichida protsessorning maxsus buyruqlari yordamida bajariladi. Dasturiy uzilishda dastur o‘z-o‘zini vaqtincha to‘xtatib, uzilishga taalluqli jarayonni bajaradi.
tutib olish — jarayoni oqibatida g‘arazli shaxslar dasturiy vositalar va axborotlarning turli magnitli tashuvchilariga kirishni qo‘lga kiritadi. Dastur va ma’lumotlardan noqonuniy nusxa olish, kompyuter tarmoqlari aloqa kanallaridan nomualliflik o‘qishlar va hokazo harakatlar tutib olish jarayonlariga misol bo‘la oladi.
o‘zgartirish — ushbu jarayon yovuz niyatli shaxs nafaqat kompyuter tizimi komponentlariga (ma’lumotlar to‘plamlari, dasturlar, texnik elementlari) kirishni qo‘lga kiritadi, balki ular bilan manipulyatsiya (o‘zgartirish, ko‘rinishini o‘zgartirish) ham qiladi. Masalan, o‘zgartirish sifatida g‘arazli shaxsning ma’lumotlar to‘plamidagi ma’lumotlarni o‘zgartirishi, yoki umuman kompyuter tizimi fayllarini o‘zgartirishi, yoki qandaydir qo‘shimcha noqonuniy qayta ishlashni amalga oshirish maqsadida foydalanilayotgan dasturning kodini o‘zgartirishi tushuniladi;
— soxtalashtirish — ham jarayon sanalib, uning yordamida g‘arazli shaxslar tizimda hisobga olinmagan vaziyatlarni o‘rganib, undagi kamchiliklarni aniqlab, keyinchalik o‘ziga kerakli harakatlarni bajarish maqsadida tizimga qandaydir soxta jarayonni yoki tizim va boshqa foydalanuvchilarga soxta yozuvlarni yuboradi.
|
| |
Boshqa tahdidlar - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 58/78 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 262,61 Kb. | | #117946 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi
Хavfli hujum uyushtirishning yana bir usullaridan biri dasturiy tizimga ziyon yetkazuvchi dasturlarning o‘rnatilishidir.
Ziyon yetkazuvchi dasturlar quyidagi jihatlari bilan ajralib turadilar :
Buzish funksiyasi bilan;
Тarqalish usuli bilan;
Тashqi ko‘rinishi bilan.
Ziyon yetkazuvchi dasturda buzish funksiyasini bajaruvchi qism "bomba" deb ataladi (albatta, "zaryad" yoki "boyegolovka" deb ham nomlash mumkin edi). Umuman olganda buzish funksiyalari cheklanmagan, chunki "bomba" boshqa dasturlar kabi mantiqan murakkab buyruqlar ketma-ketligidan iborat bo‘lib, uning asosiy vazifasi quyidagilardan iborat bo‘lishi mumkin :
Boshqa ziyon yetkazuvchi dasturni tizimga joriy etish;
Hujum qilinayotgan tizim ustidan to‘liq nazorat qilishni o‘z zimmasiga olish ;
Resurslardan agressiv tarzda foydalanish ;
Ishlab turgan dasturlarni yoki qayta ishlanayotgan ma’lumotlarni buzish. Тarqalish usuli bo‘yicha ziyon yetkazuvchi dasturlarga quyidagilar kiradi :
viruslar – boshqa dasturlarga suqilib kirib, tarqalish imkoniyatiga ega bo‘lgan buyruqlar ketma-ketligidan iborat kod;
"chuvalchanglar" – mustaqil ravishda, ya’ni boshqa dasturlarga suqilib kirmasdan o‘z nusxalarini tizimda ko‘paytirish va bajarish imkoniyatiga ega bo‘lgan buyruqlar ketma-ketligdan iborat kod.
Viruslar odatda tarmoq bo‘g‘inlari doirasida mahalliy ravishda tarqaladilar. Ularnig tarqalishlari uchun virus yuqqan faylni jo‘natish buyrug‘i kabi tashqi yordam zarur. "Chuvalchanglar" esa, aksincha o‘zlari mustaqil ravishda tarmoq bo‘yicha sayohat qiladilar va o‘z ta’sirlarini o‘tkazadilar.
Ba’zida ziyon yetkazuvchi dastur tarqalishi bilan birga resurslarni agressiv ishlatib, boshqa foydali dasturlar ishiga halaqit beradi. Masalan, chuvalchanglar tarmoqning o‘tkazish yo‘lakchasini bo‘g‘ib, boshqa ma’lumotlarning uzatilishiga to‘sqinlik qiladilar.
Normal holda ishlaydigan dastur ko‘rinishida ziyon yetkazishga mo‘ljallangan dasturlar ham tarqatiladi. Bunday dasturlar troyan dasturlari deb ataladi. Masalan, virus bilan zararlangan oddiy dastur troyan dasturiga aylanadi.
Qurilmalarni yoki tashqi xotira vositalarini o‘g‘irlash ham axborotga bo‘ladigan tahdidlarga kiradi. Ko‘pgina hollarda disklarni, xattoki portativ kompyuterlarni qarovsiz qoldirilishi undagi ma’lumotlarning yo‘qotilishga olib keladi.
O‘z vakolatini suiste’mol qilish natijasida ham axborotga tahdid solinishi mumkin. Masalan, tizim administratori o‘z vakolati doirasida boshqa foydalanuvchilar fayllariga, pochta qutisiga kirish imkoniga ega bo‘ladi. Bu esa ba’zi hollarda noxush oqibatlarga olib keladi.
Axborot munosabatlari subyektlariga jiddiy zarar yetkazuvchi asosiy tahdidlar mana shulardir.
|
| |
Bashoratlovchi - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 40/78 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 262,61 Kb. | | #117946 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasiBashoratlovchi ekspert tizimlari o‘tmish va bugunning voqealariga asoslanib kelajak ssenariysini oldindan aytib bermog‘i, ya’ni berilgan vaziyatdan ishonchli natijalar chiqarishi kerak. Buning uchun bashoratlovchi ekspert tizimlarida dinamik parametrik modellar qo‘llaniladi.
Tashxislovchi ekspert tizimlari kuzatiladigan hodisalarning normal emasligi sabablarini topish xususiyatiga ega. Ma’lumotlar to‘plami tahlil uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Ular yordamida etalon xatti-harakatdan chetlanish aniqlanadi va tashxis qo‘yiladi.
O‘rgatuvchi ekspert tizimlari foydalanuvchilarga berilgan sohada tashxis qo‘yish va tahlil etish imkoniyatini berishi lozim. Bunday tizimdan bilim va xatti-harakat to‘g’risidagi farazni yaratish, tegishli ta’lim uslubini va harakat usullarini aniqlash talab etiladi.
Ekspert tizimini yaratishda kamida uchta muammo yuzaga keladi:
xotiraga kiritiladigan axborotning yetarli darajada to‘liq bo‘lishini ta’minlash. Bu eng asosiy bilimlarini ajratish va ma’lumotlar tuzilmasida ularning o‘zaro aloqasini o‘rnatish, shuningdek, kodlashtirishning bunday tizimini yaratish va foydalanishni talab etadi;
ekspert tizimi faoliyati sifatining samarali bahosini olish va tegishli mezonlarni ishlab chiqish. Qiyinchilik shundaki, mutaxassislar bilimi — bu shunchaki ma’lumot va faktlar yig‘indisi emas. Ayrim elementlar munosabatini tasavvur etish uchun aloqalar qonuniyatlarini hisobga olishga formal urinish tizimni o‘ta darajada «keskin» qilib qo‘yadi va u yangi elementlarni qo‘shish uchun «yopiq» bo‘lib qoladi;
yechiladigan masala tuzilmasining ehtimollik xususiyati va bilimlarning uyg‘unlashuvi tufayli ishonchsiz natijalar olish mumkinligi.
Ekspert tizimini yaratish quyidagi talablar mavjud holatda maqsadga muvofiqdir:
tizimga o‘z bilimini berishni istagan ekspertlar mavjudligi;
ekspertlar vazifani hal etishning o‘z uslublarini bayon etishi mumkin bo‘lgan muammoli sohaning mavjudligi;
ko‘pchilik ekspertlarning mazkur muammoli sohada yechimlar o‘xshashligining bo‘lishi;
muammoli sohadagi vazifaning ahamiyati, ya’ni ular yoki murakkab bo‘lishlari, yoki mutaxassis bo‘lmagan foydalanuvchi hal eta olmasligi yoki hal etish uchun ancha vaqt talab qilishi;
masalani yechish uchun katta hajmdagi ma’lumot va bilimning bo‘lishi;
predmet sohasida axborotning to‘liq bo‘lmasligi va o‘zgaruvchanligi tufayli evristik uslublarni qo‘llash.
Yuqorida qayd etilgan uchta muammoni hal etish va sanab o‘tilgan talablarni bajarish ekspert tizimini qo‘llashning zarur hamda yetarli sharti sanaladi.
|
| |
Slika 35: Primer per_test predloge za določen testni primer

|
Slika 35: Primer per_test predloge za določen testni primer
|
bet | 31/106 | Sana | 06.07.2020 | Hajmi | 10,53 Mb. | | #11122 |
Slika 35: Primer per_test predloge za določen testni primer
Combinator_template je kombinirana predloga, ki jo poskuša CodeRunner uporabiti najprej. Ta predloga poskuša združiti vse testne primere skupaj s študentovim odgovorom v en izvršilni program. Z določenim separatorjem poskrbi, da so v končni tabeli vsi testni primeri obravnavani ločeno.
Ta predloga se ne uporablja, kadar imamo v testnih primerih določene vhodne podatke. Vsak testni primer se potem jemlje kot neodvisen od drugih. Prav tako ni uporabna, ko se v kodi srečamo z izredno napako ali izjemo. Takrat se vsi testni primeri ponovno izvršijo s pomočjo predloge per_test.
Poglejmo si privzeto kombinirano predlogo. Kot smo že omenili, se nam s klikom na možnost Customise v razdelku Question type (Slika 31) odpreta dva nova razdelka, Customisation in Advanced customisation. Kombinirana predloga se nahaja v razdelku Advanced customisation. Razdelek Advanced customisation si bomo pogledali v naslednjem poglavju, zaenkrat si poglejmo samo kodo kombinirane predloge, ki je navidez skrita. Njena koda se prikaže, ko se s kurzorjem približamo polju pod možnostjo Enable combinator (Slika 36).
|
| |