О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 76

Mehnat unumdorligini oshirishning beshta sharti mavjud:
1)
mahsulot miqdori oshadi, xarajatlar о‗zgarmasdan qoladi;
2)
mahsulot miqdori oshadi, xarajatlar kamayadi;
189
3)
mahsulot miqqori о‗zgarmasdan qoladi, xarajatlar qisqaradi;
4)
mahsulot miqdori oshadi, xarajatlar ham oshadi, lekin juda past sur‘atlar
bilan;
5)
mahsulot miqdori qisqaradi, xarajatlar ham qisqaradi, lekin mahsulot
miqdoriga qaraganda juda tez sur‘atlar bilan.
Unumdorlikni oshirish dasturlarini, odatda, yirik korxonalar 5-10 yilga
mо‗ljallab ishlab chiqadi. Bunda har bir tashkilot о‗zining alohida xususiyatlarini
hisobga olgan holda mazkur sohadagi faoliyatining rejasini shakllantiradi.
Unumdorlikni faqat boshqaruvning ma‘lum darajada mukammal umumiy tizimi
doirasida samarali boshqarish mumkin. Har bir rahbar unumdorlikni boshqarish
tadbirlari rejasiga ega bо‗lishi kerak.
Unumdorlikni oshirish sohasida muvaffaqiyatga tashkilotda xodimlar doimiy
asosda о‗qitilgan, butun personal muammolarini aniqlash va hal etish jarayoniga jalb
etish uchun tashkiliy va motivatsion shart-sharoitlar (unumdorlik brigadalari, sifat
tо‗garaklari va b.) yaratilgan takdirdagina erishish mumkin. Liniya rahbarlari, ishlab
chiqarish personali, apparat xodimlari va firmalar rahbariyati unumdorlik hamda
sifatni о‗z ishining asosiy tarkibiy qismlari sifatida qabul qilishlari lozim. Ushbu
ustunliklar kommunikatsiya, muvofiqlashtirish va tashkilot ichidagi tizimlar
kooperatsiyasining yuqori darajasida, xodimlarning yangiliklar kiritish sohasidagi
faolligida. samaradorlilikda, boshqaruv, mehnatning va mehnat turmushining sifati
yо‗nalishidagi taraqqiyotda namoyon bо‗ladi.
Tashkilotning unumdorlik sohasidagi faoliyati muvaffaqiyati, birinchi
navbatda, birinchi rahbarning ushbu muammoga nisbatan munosabatiga bog‗liq.
Aynan, uning manfaatdorligi muvaffaqiyatning asosiy omili hisoblanadi.
Unumdorlikni oshirish strategiyasi va dasturlarini ishlab chiqish bunda shaxslar keng
doirasining ishtirok etishini talab qiladi. Shuning uchun tizimdagi asosiy
xodimlarning manfaatlari va fikrlarini, rahbarlik uslubini va qarshilik kо‗rsatish
manbalarini hisobga olish: lozim. Bu shu bilan bog‗liqki, unumdorlikni oshirish
faoliyati murakkab, jо‗shqin raqobat va bozor sharoitlarida kechadi va xodimlardan
190
tezkorlik, tashabbus kо‗rsatish, ishning muvaffaqiyatidan haqiqiy manfaatdor bо‗lish
kabi xususiyatlarni talab qiladi.
Unumdorlik dasturlarini samarali amalga oshirish shartlari:
1) dastur yuqori rahbariyat tomonidan tо‗liq qо‗llab-quvvatlanishi, unga
tushunarli bо‗lishi kerak;
2)
dasturlarni joriy etish dastlab yuqori rahbarlarni, sо‗ngra esa tashkilotning
barcha darajalaridagi xodimlarini jalb qilishga asoslanishi lozim;
3)
dastur tadbirlari tashkilot joriy va kelgusi faoliyati turli sohalarining
rejalariga integratsiyalashgan bо‗lishi, ularning ajralmas tarkibiy qismi bо‗lishi
darkor;
4)
unumdorlikning kо‗p omilli xususiyatini hisobga olgan holda, dastur
tashkilot faoliyati samaradorligining asosiy muammolarini qamrab olishi kerak.
Unumdorlikni oshirish dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish jarayonining
muvaffaqiyatli kechishini ta‘minlash uchun uddaburon, tajribali va obrо‗li rahbar
zarur. Uning xususiyatlari ushbu jarayonning barcha ishtirokchilari say-harakatlarini
integratsiyalash, dasturiy tadbirlarning amalga oshirilishi ustidan doimiy va ishonchli
nazoratni ta‘minlash qobiliyatida namoyon bо‗ladi.
Soliq siyosati. Davlat samarali asbob-uskunalar va texnologiyalarga kapital
qо‗yilmalar uchun rag‗batlantiruvchi omillarni joriy etishi lozim.
Inflyatsiya. Ushbu makroiqtisodiy omil aholi jamg‗armalarining kamayishiga,
demak, mamlakat xо‗jaligi tarmoqlariga uzoq muddatli kapital oqimining
kamayishiga olib keladi. Yuqori darajadagi inflyatsiya sharoitida pulning narxi
о‗sadi, bu esa uni ishlab chiqarishga qо‗yishni qiyinlashtiradi.
Xizmatlar kо‗rsatish sohasi. Mazkur omil unumdorlikka ikki yoqlama ta‘sir
kо‗rsatadi. Bir tomondan, ushbu sohada unumdorlik sanoat sohasidagiga qaraganda
past bо‗lishi mumkin, bu hol mamlakat miqyosida unumdorlik darajasining
pasayishida aks etadi. Ikkinchi tomondan, xizmatlar kо‗rsatish sohasi xodimni
kо‗plab ―uy tashvishlaridan‖ xalos etadi va bu bilan uning jismoniy va ruhiy
shijoatini yanada faol hamda ijodiy ishlab chiqarish faoliyatiga yо‗naltirish uchun
imkoniyat yaratadi. Shu boisdan ijtimoiy soha va mehnat turmushining sifati doimiy
191
ravishda tashkilotlar rahbarlarining e‘tibor doirasida turishi kerak.
Sifatni nazorat qilish. Sifatni boshqarish tizimi ishlab chiqarish jarayonining
ichida tashkil etilishi va turli tekshiruv hamda nazoratlarga emas, balki ishlab
chiqarish jarayonining borishini nazorat qilishga, birgalikdagi harakatlarni tartibga
solish va muvofiqlashtirish uchun nafaqat oluvchi korxonada, balki ishlab
chiqaruvchi korxonalarda ham materiallar va butlovchi qismlarning yetkazib
berilishini nazorat kilishga asoslanishi lozim.
Yuqorida kо‗rib chiqilgan omillar asosiy omillarning ayrimlarigina bо‗lib,
unumdorlik darajasini kо‗p omilli yalpi baholashda va unumdorlikni oshirish ichki
dasturlarini ishlab chiqishda ularni tizim sifatida umumiy tarzda kо‗rib chiqish zarur.
|