nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tarbiya jarayoni - Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi

|
Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi
|
bet | 68/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгияси Tarbiya jarayoni - o’qituvchi va o’quvchi (tarbiyachi va tarbiyalanuvchi)lar o’rtasida tashkil etiluvchi hamda aniq maqsadga yo’naltirilgan samarali hamkorlik jarayoni.
Tarbiya mazmuni - shaxsning shakllanishiga ko’yiluvchi ijtimoiy talablar mohiyati.
Tarbiya metodi (yunoncha «metodos» – yo’l) – tarbiya maqsadiga erishish yo’li; tarbiyalanuvchilarning ongi, irodasi, tuygulari va xulqiga ta’sir etish usullari.
Tarbiya nazariyasi – pedagogi-psixologikning muhim tarkibiy kismi; tarbiyaviy jarayon mazmuni, shakl, metod, vosita va usullari hamda uni tashkil etish muammolarini o’rganadi.
Tafakkur (ijtimoiy vokea-hodisalarning ongda to’lakonli aks etishi, inson akliy faoliyatining yuksak shakli).
Tashhis –didaktik jarayon kechadigan barcha sharoitlarni oydinlashtirish, uning natijalarini belgilash.
Ta’lim – o’quvchilarga nazariy bilimlarni berish asosida ularda amaliy ko’nikma va malakalarni shakllantirish, ularning bilish kobiliyatlarini o’stirish va dunyokarashlarini tarbiyalashga yo’naltirilgan jarayon.
Ta’lim va tarbiya mazmuni – shaxsning akliy va jismoniy kobiliyatini har tomonlama rivojlantirish, dunyokarashi, odobi, xulqi, ijtimoiy hayot va mehnatga tayyorlik darajasini shakllantirish jarayonining mohiyati.
Ta’lim vositalari – ta’lim samaradorligini ta’minlovchi ob’ektiv (darslik, o’quv qo’llanmalari, o’quv kurollari, xarita, diagramma, plakat, rasm, chizma, dioproyektor, magnitafon, videomagnitafon, uskuna, televizor, radio, kompyuter va boshkalar) va sub’ektiv (o’qituvchining nutki, namunasi, muayyan shaxs hayoti va faoliyatiga oid misollar va hokazolar) omillar.
Ta’lim jarayoni – o’qituvchi va o’quvchilar o’rtasida tashkil etiluvchi hamda ilmiy bilimlarni o’zlashtirishga yo’naltirilgan pedagogik jarayon.
Ta’lim menejeri – ta’lim muassasasi faoliyatini zamonaviy menejment konuniyatlariga muvofik boshkaruvchi mutaxassis.
Ta’lim metodlari – ta’lim jarayonidako’llanilib, uning samarasini ta’minlovchi usullar majmui.
|
| |
Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim

|
Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim
|
bet | 66/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгияси Oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim - jamiyatning oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlarga bo’lgan ehtiyojlarini qondirish, shaxsning ijodiy ta’lim – kasb-hunar manfaatlarini kanoatlantirishga karatilib, oliy o’quv yurtlari va ilmiy-tadqiqot muassasalarida aspirantura, ad’yunktura va doktoranturada ta’lim olish, shuningdek, mustakil tadqiqotchilik faoliyatini tashkil etish asosida amalga oshiriladigan ta’lim bosqichi.
Oraliq nazorat – o’quvchilar tomonidan o’quv materialining muayyan bob yoki bo’limlari bo’yicha o’zlashtirilgan bilim, ko’nikma va malakalari darajasini aniqlash, baholash shakli.
Pedagogi-psixologik (yunoncha «paidagogike» bo’lib, «paidagogos» - bola, yetaklayman) – ijtimoiy tarbiyaning umumiy konuniyatlari, muayyan jamiyatda yagona ijtimoiy maqsadga muvofik yosh avlodni tarbiyalash hamda unga ta’lim berishning mohiyati va muammolarini o’rganadigan fan.
Pedagogi-psixologik tarixi – ta’lim va tarbiyaning yuzaga kelishi, tarakkiy etishi, muayyan tarixiy davrlarda yetakchi o’rin egallagan pedagogik fikrlar tarakkiyoti masalalarini o’rganadi.
Pedagogik ilmiy-tadqiqot metodlari – shaxsni tarbiyalash, unga muayyan yo’nalishlarda chukur, puxta ilmiy bilimlarni berish tamoyillari, ob’ektiv va sub’ektiv omillarini aniqlovchi pedagogik jarayonning ichki mohiyati, aloka va konuniyatlarini maxsus tekshirish va bilish usullari.
Pedagogik mahorat – bo’lajak o’qituvchilarning kasbiy mahoratlarini oshirish, takomillashtirish muammolarini o’rganadi.
Pedagogik paradigma (yunoncha «paradeigma» - misol, namuna) – pedagogi-psixologik fani rivojining ma’lum bosqichida ta’limiy va tarbiyaviy muammolarni hal etish namunasi (modeli, standarti) sifatida ilmiy pedagogik hamjamiyat tomonidan e’tirof etilgan nazariy hamda metodologik ko’rsatmalar to’plami; ta’limning kontseptual modeli.
Pedagogik talab - turli xatti-harakatlarni bajarish hamda faoliyatda ishtirok etish jarayonida o’quvchi tomonidan amal kilinishi zarur bo’lgan ijtimoiy xulq-atvor me’yorlari.
|
| |
(
t - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

dx_
dt
dx
dt
. .
dx
V -
n yoki
— = —n .
J
dt
p
(38.4) ni (38.1)ga q o ‘ysak:
d V _
V -
a = ——x ч----- я .
d t
p
(38.4)
(38.5)
M o d d iy n u q ta te z la n is h in in g ta b iiy k o o r d in a ta o ‘q la rid a g i
proyeksiyalarini m os ravishda
az, a„, ah desak,
a - aTx +
a„n + abb
(38.6)
b o 'lad i. (38.5) b ilan (38.6) ni solishtirsak:
d V
V 1
n
«x
dt ’ a ”
p ’
(38.7)
kelib chiqadi.
(38.7)dan foydalanib, t o ‘la tezlanishni aniqlash m um kin:
at +
at,
(38.8)
yoki
76-rasm.
(38.10) dan vaqt b o ‘yicha hosila olsak:
a =
+
al ■
(38.9)
у
U rin m a te z la n is h
ax b ila n n o rm a l
tezlan ish
a„ orasidagi burch ak tgn = —
bilan aniqlanadi (76-rasm ).
A gar m o d d iy n u q ta h arakati k o o rd i
n a ta usulida b erilib egrilik radiusini a n iq
lash talab etiladigan b o ‘lsa, tezlik ifodasi-
ni D ekart koordinata o ‘qlaridagi proyek-
siyalari orqali yozam iz:
ЎЗБЕКИСТОНДА ДЕМОГРАФИК ЖАРАЁНЛАРНИНГ ЎЗИГА ХОС

121
характеристики
влияющих
на
них
факторов,
система
определенных
статистических показателей, связанных с ними,
оценивается их место в
социально-экономическом развитии нашей страны, а также изучается влияние
демографических процессов на определение
текущей и будущей меры
развития.
Ключевые
слова:
Демографический
процесс,
экономический
и
социальный процесс, состав населения, трудовые ресурсы, демографическая
политика,
естественный
прирост
населения,
рождаемость,
миграция,
смертность.
ABSTRACT.
This article analyzes the formation of demographic processes in
Uzbekistan, the stages of development and the specific characteristics
of the factors
influencing them, the system of certain statistical indicators associated with them,
assesses their place in the socio-economic development of our country, and also
studies the impact of demographic processes on determining
the current and future
measures of development.
5 - §. Moddiy nuqtaning tezlik va tezlanishini koordinata

72-rasm.
p arallelo g ram m usu lini q o ‘llab q o ‘shsak,
V tezlik
Vx , Vy ,
Vz
larga qurilgan parallelepiped diagonali b o ‘ylab yo‘naladi.
M atem atikadan m a’lumki:
V = №
+ v 2 + v z2 .
(35.4)
Tezlik vektorining yo‘naltiruvchi kosinuslari quyidagicha aniqla
nadi:
cos
( V " J ) =
^ r ,
cos(V/' J ) = ^ F , cos(V*,k) =
(35.5)
Tekshirilayotgan nuqta tezlanish vektorining Dekart koordinata
o ‘qlaridagi proyeksiyalarini
ax, ay, az desak:
a = ax i + ay j + az к .
(35.6)
(34.4) ga ko‘ra (35.1) dan vaqt b o ‘yicha hosila olamiz:
-
d Vx -
d V y
d V z 7
d t
d t
dt
(35.7)
(35.6) bilan (35.7) ni taqqoslasak
л
d V x
d x
flv = —Л =
=
V 2 = V 2 + V 2 + V 2 - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

an =
^ a 2 - a2 ,
(38.12)
b u n d a n
a = ^]a2
x +
a 2
y + a] .
(38.12) ni (38.7) ning ikkinchisiga qo‘ysak, chiziqning egrilik radiusi
V2
V 2
< 3 8 ' l 3 )
kelib chiqadi.
39 - §. Moddiy nuqta harakatining xususiy hollari
M od diy n u q ta h a ra k a tin in g xususiy h o lla ri (38.5) fo rm u la d a n
foydalanib aniqlanadi.
1. A gar n u q ta h arak ati dav o m id a
a = 0 , y a ’ni 5T = 0,
an = 0
d V
V 2
b o ‘lsa, — = 0, — = 0 b o ‘ladi. B undan f ^ c o n s t ,
p=oo
kelib c h iq a
di. Bu holda nuqta harak ati t o ‘g ‘ri chiziqli tekis h arak atd an iborat
b o ‘ladi.
2. A g ar
aT * 0 , an = 0 b o ‘lsa, n u q ta te z lig in in g y o ‘n a lis h i
ci s
o ‘zg arm as b o ‘lib, m o d u li
V =
boM adi; p=oo. Bu h o ld a n u q ta
harakati to ‘g ‘ri chiziqli o 'zg aruv ch an h ara k a td a n iborat.
V2
3. A gar
ax = 0 b o ‘lib,
an = — * 0 boM sa, F = c o n s t b o ‘la d i.
P
N atijada m oddiy n u q ta egri chiziqli tekis h a ra k a td a boMadi.
N uqtan in g boshlangMch vaqtdagi tezligi
V0, egri chiziqli k o o rd i-
natasi
s = s0 boMsin.
Bularni nazarda tu tib , (38.7) ning birinchisini integrallasak:
s = s0 + f y
(39.1)
kelib chiqadi.
(39.1)
te n g la m a m o d d iy n u q ta n in g egri ch iziq li tekis h a ra k a ti
tenglam asi deb ataladi.
4. A g ar at ^ 0 ,
an
ф
0 boM sa, n u q ta h a r a k a ti egri c h iz iq li
o ‘z g a ru v c h a n h a ra k a td a n ib o ra t boM adi. а т= 0 boM gan h o i te k is
o ‘zgaruvchan h a ra k a t deyiladi. BoshlangMch p a y td a
s = s0, V = V0
deb, (38.7) ning birinchisini integrallaym iz:
8 - §. M oddiy nuqta tezlanishini tabiiy usulda aniqlash

75-rasm.
d t
Дт
- j- = lim — ,
ds
as
^
o
A
s
bu y e rd a Ax tra y e k to riy a d a g i b ir-b irig a y a q in b o 'lg a n
M0 va Л/,
n u q ta la rd a n o ‘tk az ilg a n u rin m a la r b irlik v e k to rla rin in g a y irm a si
(75-rasm ,
a).
|x0| = |x|| = 1 b o 'lg an i
uch u n x, x, va Ax
lard an tashkil to p g a n
uch bu rchak tengyonli b o ‘ladi (75-rasm ,
b)\ bu uchburchakdan:
. A0
H
sin —
— = —
—-
2
2
•
Л/, ni
M0 ga ju d a yaqin deb qarasak, A0 ju d a kichik b o ‘ladi. Bu
holda s i n ^ ni ^ bilan alm ashtirish m u m k in , y a’ni:
A0
IA1
1-
ЛА
l*-l
t
= V y°kl Ae = lAxl •
N atijada:
dx
ds
M
Д0
0
,
, •
..
A0
1
= lim — = lim
— = ~ r = k yoki
hm — — (38.2)
Дл -> 0
Д .у-> 0 A 'v
ds
A s - > 0
As
P
dx
kelib chiqadi. p —
egrilik radiusi,
к — ch iziq n in g egriligi. — v ek to r
x
ga p erp en d iku lar, h aqiqatan h am x ning kvadrati birga teng:
1 7 
51 - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
|
83 - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar...

129
4-расм. Туғилиш кўрсаткичлари бўйича МДҲ давлатлари рейтинги, 2022
йил
1000 аҳолига нисбатан коэффициенти
Юқоридаги
маълумотлар
МДҲ
бўйича
мамлакатимизда
туғилиш
кўрсаткичлари энг юқори даражада эканлигини ва истиқболда
ишчи кучи
таъминоти ҳамда истеъмолчилар талаби бўйича янада ижобий кўрсаткичларга
эришиш мумкинлигини кўрсатади. Кейинги ўринларда ҳам Ўрта Осиё
мамлакатлари, яъни Қозоғистон ва Қирғизистон мамлакатимизга жуда яқин
даражада (мос равишда ҳар минг кишига нисбатан 23,5 ва 22,4 киши) юқори
кўрсаткичга эга бўлган.
Табиий кўпайишга туғилиш билан бирга ўлим сони ҳам таъсир қилади.
Шу
сабабли, ўлим коэффициенти аниқланиб, бу кўрсаткич ҳар минг кишига
нечта вафот этган кишилар сонини ифодалайди(5-расм).
-
Основной Основной Основной Основной Основной Основной Основной
Ўзбекистон
Қозоғистон
Қирғизистон
Арманистон
Озарбайжон
Молдова
Россия
Украина
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
130
5-расм. Ўзбекистонда ўлим коэффициенти, ҳар минг кишига ҳисобига.
Юқоридаги маълумотлар шундан далолат берадики, аҳоли орасида ўлим
коэффициентининг
йиллар давомида пасайиб бориши, туғилиш сониниг
нисбатан ортиши билан бир қаторда, аҳоли орасида ўлим билан боғлиқ
муаммоларни бартараф этилишида деб ҳам ҳисоблаш мумкин. Масалан,
соғлиқни сақлаш тизими, аҳоли муҳофазаси соҳаларида тизимли ишларнинг ўз
ўрнида олиб борилишини асосий омиллар сифатида олишимиз мумкин бўлади.
2022 йилнинг ўзида 60 ёш ва ундан катта бўлганлар орасидаги ўлим жами
ўлганларнинг 55,4 фоизини ташкил қилган бўлиб, 20 ёшгача бўлган ёш
гуруҳидагиларда 20,0 фоизини, қолган ёш гуруҳидагилар 24,6
фоизни ташкил
қилган.
Ўзбекистонда демографик жараёнларни статистик таҳлил қилиш
билан
бирга, уларнинг истиқболдаги натижаларини прогнозлаш ҳам муҳим аҳамият
касб этади. Шу сабабли, келгуси даврлар учун аҳоли сонига таъсир қилувчи
омилларни статистик баҳолаб, уларнинг орасидан статистик аҳамиятли
даражаси энг юқори бўлганлари таъсирини инобатга олган ҳолда
прогноз
қилиш мақсадга мувофиқ ҳисобланади.
АСОСИДА - download

| Замонавий дидактик воситалари асосида бўлажак профессионал таълим ўҚитувчиларини касбий фаолиятга тайёрлашнинг таркибий функционал модели Annotatsiya: Ushbu maqolada bo‘lajak professional ta‘lim o‘qituvchilarini tayyorlashda o‘qitishning zamonaviy didaktik vositalaridan foydalanishni o‘ziga xos ahamiyati 0,6 Mb. 4 | o'qib |
| Muhammad Al-Xorazmiy nomida Toshkent Axborot texnologiyalari universitet Ip-манзил режасини самарали ишлаб чиқиш ва уни амалга ошириш ҳамда бошқариш тармоқ ишончлилигини ва самарадорлигини таъминлайди. Бу имкониятларни яратишда vlsm технологияси асосида амалга оширишимиз мумкин 0,88 Mb. 4 | o'qib |
| 1-маъруза Кириш. Фаннинг мақсади, вазифаси ва долзарблиги. Интернет тармоғининг ривожланиш тарихи. Асосий тушунчалар Internet бу бутун жаҳон компьютер тармоқлари мажмуидир, яъни ягона стандарт асосида фаолият кўрсатувчи жаҳон глобал компьютер тармоғидир 13,22 Kb. 4 | o'qib |
| Жиноят ишлари буйича Наманган вилояти, Тўрақўрғон судига Даъвогар Cд билан жихозланган автомашина орқали махсус мослама мобил комплекс маълумоти асосида шакллантирилган, Тошкент вилояти ииб йҳхб инпектори Абдуллаев Валижон Мўминжон ўғли томонидан тасдиқланган rа24789297185-ракамли Жарима солиш 18,1 Kb. 1 | o'qib |
| Олий таълим йўналишлари ва мутахассисликларининг давлат таълим стандартлари асосида фанлар бўйича ўқув дастурларини ишлаб чиқиш ва татбиқ этиш Тартибига O’quv fani doirasida jahon andozalariga javob beradigan malakali mutaxassislarni tayyorlash masalasining muhimligidan kelib chiqqan holda o’rta maxsus 119,5 Kb. 6 | o'qib |
| Sab-ali holding Sab-ali holding” масъулияти чекланган жамиятининг шакилланган 57 221 343 сум 100% устав улуши янги таъсисчи Абдуллаев Камолбек Отахоновичга олди сотди шартнома асосида сотишини ва ўзи таъсисчилар сафидан чикишини билдириб ўтди 20,25 Kb. 1 | o'qib |
| Ушбу “Модда тузилиши” курсидан маърузалар матни асосида тайёрланган ы=ув =ылланмаси кафедра =арорига асосан аду ы=ув услубий щайъати томонидан (1999 йил 4 сентябр) =ылланишга тавсия этилган Modda tuzilishi: Oliy o’quv yurtlari kimyo ixtisosligi uchun o’quv qo’llanma-Andijon.: Adu aтb., 2000. 63 b 1,85 Mb. 28 | o'qib |
| Форсайт технологияси асосида корпоратив бошқарувнинг самарали тизими Forsayt kompetentlik”ni shakllantirish zamon talabi hisoblanadi. O’zbekistonda Forsayt nisbatan yangi texnologiya hisoblanadi, shu sababli iqtisodiyot tarmoqlari sohasida hamda ta’lim sohasida forsayt tadqiqotlar olib borilmagan va forsayt bo’yicha ilmiy 21,07 Kb. 1 | o'qib |
| Олий таълим йўналишлари ва мутахассисликларининг давлат таълим стандартлари асосида фанлар бўйича ўқув дастурларини ишлаб чиқиш ва татбиқ этиш Тартибига Ushbu fanning ishchi o`quv dasturi O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2020 yil gi sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish” fanining o‘quv dasturi asosida ishlab 68,89 Kb. 5 | o'qib |
Audio script - Fiona Aish & Jo Tomlinson

Track 17
Alison:
Greg:
Kirsty:
Greg:
Kirsty:
Alison:
Greg:
Kirsty:
Alison:
Greg:
Alison:
Kirsty:
Greg:
So, Greg, Kirsty, have you done much research fo r our project yet?
I haven't done as much reading as I’d planned to but I've
got quite a lot of books
and jo u rn a l articles that m ight be relevant.
Good w o rk Greg! I th in k I m ight have w orked out how we can approach the project
and give it a more specific focus than the title th a t Dr Jones suggested, which is too
vague.
Oh really - how’s that?
Well, we know that the New Seven W onders of the World were
chosen a few years
ago but I th in k that how they were chosen and w hat this says about people’s
relationships to th e ir a rch itectura l and na tu ral national heritage is fa r more
interesting than ju s t doing a project that describes w hat they are and why they were
chosen. What do you th in k Alison?
You know I th in k you could be right there. Didn’t Dr Jones
m ention som ething in
ou r last lecture about how many more people voted fo r some of the wonders than
the to ta l num ber of people in the country?
Mmm, that did happen. In a sense it w asn’t really a voting system at a ll - more like
a TV talent show. It w asn’t nearly as scientific as political voting
systems because
people could vote as many tim es as they wanted and it was a ll done via the Internet
so it only applied to people w ith access to a computer. And most of the votes fo r the
w onders came from the country’s own citizens.
Mmm, th a t’s interesting. I th in k therefore that we
can show how the modern
choices were different from the original Seven Wonders of the Ancient World
because the original w onders were chosen by tra ve lle rs w hile the latest list was
chosen by people from the same country as the w onder itself. From this we can
analyse the choices and how having a building or site
on this list could be more
advantageous to some countries than others. For example, countries w hich rely
less heavily than others on tourism may not have been
nearly as interested in the
whole com petition as those who wanted to boost visito r num bers. Then we could
compare this w ith how tra ve lle rs chose the previous wonders.
Okay, now I understand and yes I thin k it’s a great idea. L e t’s do it!
Yes, I th in k t h a t'll re a lly give us an edge com pared to the o th e r students. I t ’ ll
m ake the fin a l pro je ct co nsiderably m ore o rig in a l. R em em ber, Dr Jones is n ’t
expecting m uch fro m us given the re s u lt fo r o u r last project! But I’ m ju s t
s lig h tly w o rrie d th a t we m ig h t not have as m uch tim e as w e ’d like to do the
reading.
Mmm.... I see w hat you mean. Well, why don’t we
do as much reading of these
books and jo u rn a ls as we can and then m eet again on Friday to make a fin a l
decision on content?
T hat’s a good idea Alison.
Absolutely, then we can make sure we w o n ’t read too much and w ill s till have
enough tim e fo r the actual project w ritin g .
J: “Cho‘l havosi” - 5-sinf Adabiyot

|
5-sinf Adabiyot
|
bet | 55/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]J: “Cho‘l havosi”.
12. Qaysi adib “Notanish orol” deb nomlangan kitobida o‘z tarjimayi holini “Mashaqqatli safar” deb nomlagan? J: O‘tkir Hoshimov.
“DUNYONING ISHLARI” QISSASI
1. O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” qissasi kim to‘g‘risida? J: Onalar to‘g‘risida.
2. O‘tkir Hoshimovning qaysi qissasi o‘zida mustaqil sujetli hikoyalardan tashkil topgan? J: “Dunyoning ishlari” qissasi.
3. “Gilam paypoq”, “Oq oydin kechalar”, “Tush”, “Alla”, “Oltin baldoq”, “O‘ris bolaning oyisi”, “Iltijo” kabi hikoyalar kimning qaysi asaridan olingan? J: O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari”.
4. O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” qissasi haqida qaysi adib: “Dos-tondek o‘qiladi. Uni o‘qib o‘z onalarimizni o‘ylab ketamiz”,-degan? J: Said Ah-mad.
5. Kim “Dunyoning ishlari” asari haqida “… umuman, o‘zbek ayoli haqida va umuman onalar to‘g‘risida” deb fikr bildiradi? J: Adibning o‘zi.
6. O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” qissasidagi hikoyalar qaysi obraz tufayli yaxlitlik kasb etgan? J: Ona.
“ALLA”
1. “Dunyoning ishlari qissasida qaysi hikoya ilohiy kuchga ega bo‘lgan, ko‘ngil-larni eritadigan ohang haqida? J: “Alla”.
2. “Alla” hikoyasi qanday boshlanadi? J: Qabriston tasviri bilan.
3. “Alla” hikoyasida yozuvchining bolaligini eslatgan narsa nima edi? J: Go‘rkov hovlisidagi alla ovozi.
4. “Ajab, ular bir-biriga xalaqit bermas, bir-birini rad etmas, ikkalasi qo‘shilib
bahor nafasiga to‘lgan osmonda qabriston yelkasidagi kuchala chiqargan teraklar ustida parvoz qilar edi”. Ushbu fikrdagi ikki narsa nima va bu parcha qaysi asardan olingan? J: O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” qissasidagi “Alla” bobidan, tilovat ovozi va alla ovozi.
5. “Dunyoning ishlari” asarining qahramoni “Alla” bobida kimlarning allasi misolida ona allasining sehrli kuchga ega ekanligini, ya’ni umumbashariy hodisa ekanligini aks ettiradi? J: O‘zbek ayollari (onasi), qirg‘iz ayoli, Kislovodsk-dagi rus ayolining.
6. O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” qissasidagi qaysi bobida “Ona-tabiatning eng buyuk ixtirosidir” deyiladi? J: “Alla”.
7. O‘tkir Hoshimovning “Dunyoning ishlari” qissasidagi qaysi bobda asar qahramonining qabriston darvozasi oldidagi g‘alati holati tasvirlanadi?
|
| |
Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari - bet 424

927
1.Расм.Тадбиркорлик фаолиятида тавакалчилик омиллари.
Ушбу
омиллардан
кўринадики
тадбиркор
ўзининг
ўзига
ҳос
хусусиятларини ишга солиб инновацион тавакалчилик ёндашуви асосида ички
ва ташқи омилларни самарали бирлаштира олгандагина тадбиркорлик
фаолиятида ижобий натижага эришиши мумкин. Бу биринчи навбатда
тадбиркорнинг тавакалчиликга нисбатан муносабатига боғлиқ. Агарда
тадбиркор тавакалчиликдан қочса у корхона учун катта хавф-хатар келтиради,
корхонани турғунликга, инқирозга олиб келиши мумкин. Тадбиркорнинг бош
мақсади тавакалчиликни бошқаришни билиши, хар қандай таҳликали вазиятда
ҳам корхонади ривожланишни таъминлаши ло
з
им.
Unit 10 Youth - Fiona Aish & Jo Tomlinson

|
Fiona Aish & Jo TomlinsonBog'liq Grammar for IELTS - Collins English for ExamsUnit 10 Youth
Track 13
As part of this m odule on youth, today we are going to look at current youth initiatives in the UK.
Some of which are more successful than others, I m ust say. The last governm ent spent a lot of
money on setting up initiatives that sadly have been left in desperate need of funding since the
new governm ent has come into power.
Firstly, volunteering schemes are incredibly successful in the UK. These schemes are cheap to
run, which is a huge benefit. In addition to this, the schem es are com m unity based. This means
that the benefits are spread widely throughout each local com m unity. The uptake has doubled in
the last ten years and I believe this is an area where more focus should be placed.
Secondly, sports clubs are a huge youth initiative, w ith more than 20,000 em erging in the
last ten years in England alone. Although the num bers are very positive, these schemes are
expensive to staff. If these are to continue to flourish, this area w ill need a significant cash
injection.
Lastly, there are a certain num ber of drama clubs th a t have emerged in the last ten years.
Although it was thought that these would be hugely popular, they have actually attracted only
sm a ll num bers of students. Moreover, they are costly, and finding a venue fo r such clubs has
proved d iffic u lt as many local halls are running at capacity. As a result of these factors, these
clubs are not likely to continue in the long term .
To conclude, as we can see, some of the schemes are flourishing, yet many are short of money
and other essential resources. In order to enhance the youth experience, the governm ent m ust
identify new schemes which are cost effective, yet enjoyable to teens.
Track K
So, w hat other initiatives could the governm ent focus on? Well, due to the success of the sports
clubs, new ‘open spaces’ initiatives are being discussed, fo r example fo o tb a ll tournam ents in
local playing fields or athletics days in local parks. This could regenerate local areas and renew
interest in activities fo r young people. Staffing would s till be necessary, although young people
could take an active role in organizing and managing com petitions. This could cut down staff
costs significantly.
In addition to the open spaces scheme, there has been discussion of reinvigorating the 'taste of
w o rk ' scheme, which gives young people a chance to get w ork experience in a variety of jobs in
th e ir school holidays. However, this scheme has m et w ith harsh c riticism from some politicians
|
| |
J: “Alhamdulillo, bexatar

|
J: “Alhamdulillo, bexatar
|
bet | 71/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]J: “Alhamdulillo, bexatar,
Keldim, Muqim, aylab safar,
Muztar qolib, ko‘rmay zarar,
Haq bandasiga yor ekan”.
“SAYOHATNOMA” HAQIDA TUSHUNCHA
1.Qanday asarni sayоhatnоma dеb ataymiz? J: O‘zida sayоhat хоtiralari va ular bilan bоg‘liq tafsilоtlarni aks ettirgan nasriy va shе’riy asarlarni.
2. Sayоhatnоmaning dastlabki namunalari kimlar ijоdida uchraydi?
J: A. Navоiy va Bоbur.
3. XVIII asrning oxiri–XIX asrning birinchi yarmida yashab ijod etgan va sayohatnoma yozgan shoir kim? J: Maxmur.
4. Sayohatnoma janrining asoschisi kim?J: Muqimiy.
5. Muqimiy “Sayohatnоma”si uslubida kimlar sayоhatnоmalar yоzishgan? J: Zavqiy, Furqat, Tajalliy.
6. “Sayohatnoma”lar ko‘pincha qanday shaklda yozilgan? J: She’riy.
7. Sayоhatnоmaning ichki tuzilishi qanday? J: 1. Kirish (sayohatga chiqish sabablari aytiladi). 2. Yo‘l хоtiralari. 3. Xulоsa.
8. Hozirgi davrga kelib qanday sayohatnomalar yaratilyapti? J: Zamonaviy sayohatnomalar.
9. “Sayоhatnоma” janrining kеyinchalik bоyishida kimlarning хizmati katta?
J: Оybеk, Abdulla Qahhоr, Said Ahmad, O‘tkir Hоshimоvlarning.
SA’DIY SHЕRОZIY
1. Muslihiddin Sa’diy qachоn va qayеrda tugilgan? J: Taхminan 1184, 1189, 1203, 1210-yil Shеrоzda.
2. Sa’diy Sheroziyning to‘liq ismi? J: Shayx Muslihiddin Sa’diy Sheroziy.
3. Shayx deb kimlarga aytilgan? J: So‘fiylar boshlig‘iga, din arboblariga.
4. Sa’diy Sheroziy qayerlik? J: Sherozlik (Eronning mashhur shahri).
5. Sharq va G‘arbda e’tibori baland hisoblangan adib kim? J: Sa’diy Sheroziy.
6. “Ey sorbon, ohista ron oromi jonam meravad” deb boshlanuvchi g‘azal kimning qalamiga mansub? J: Sa’diy Sheroziy.
7. “Sorbon” so‘zining ma’nosi nima? J: Tuya yetaklovchi, karvonboshi.
8. S. Sheroziyning “Ey sorbon” deb boshlanuvchi g‘azalidagi ichki qofiyani toping? J: Sorbon-ohista ron-oromi jon.
9. Eronda uni qanchalar sevsalar, Turkistonda ham shuncha sevadilar. Fran-suz shoiri Volter, nemis shoiri Gyote o‘z asarlarida uning she’rlariga muro-jaat qiladilar. Bu mashhur shoir kim? J: S. Sheroziy.
10. Sa’diy Sheroziy nomini butun jahonga tanitgan asarlari qaysilar?
|
| |
J: G‘azallari va “Bo - 5-sinf Adabiyot

|
5-sinf Adabiyot
|
bet | 72/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]J: G‘azallari va “Bo‘ston”, “Guliston” asarlari.
11. Sa’diy Shеrоziy 1226-yil qayеrda oqiydi? J: Bag‘dоdda.
12. Sa’diy Shеrоziy nеcha yil safar qiladi? J: 20 yildan ko‘prоq
13. Sa’diy Sheroziy qaysi davlatlarda bo‘lgan? J: Afrikadan Xitoygacha, Hindistondan Farangistongacha.
14. Eng uzoq umr ko‘rgan adib kim? J: Sa’diy Sheroziy.
15. Sa’diy Sheroziyning qaysi asari o‘zi ko‘rgan–kechirgan, eshitgan-bilgan voqealari asosida maydonga kelgan? J: “Guliston” va “Bo‘ston”.
16. Kimning qaysi asarlari Sharq adabiyotida didaktik yo‘nalishni bоshlab bеr-di? J: Sa’diy Shеrоziyning “Gulistоn” (1258) va “Bo‘stоn” (1257) asarlari.
17. “Gulistоn” va “Bo‘stоn” asarlari nimalardan tashkil tоpgan? J: Shе’riy va nasriy hikоya hamda masallardan.
18 Kimning qaysi asarlari Turkistоn madrasalarida o‘quv qo‘llanmalari sifatida хizmat qilgan? J: Sa’diy Shеrоziyning “Gulistоn” va “Bo‘stоn” asarlari.
19. Qоzining to‘nini ham, to‘rni ham rad etgan “o‘sha darvеsh mеn edim”, dеb hikоyasini tugatgan adib kim edi? J: S. Shеrоziy.
20. S.Sheroziyning “o‘sha darvesh men edim” deb tugallaydigan hikoyati qaysi asaridan olingan? J: “Bo‘ston” dan.
21. Sa’diy Shеrоziy Bag‘dоdda “Nizоmiya” madrasasida kimdan tahsil оlgan? J: Abulfaraj Abdurahmоn ibni Javziydan.
“GULISTON” DAN
1. S.Sheroziyning “Guliston” asarida joy olgan hikoyatlar? J: 1. Hunar o‘r-ganmoq haqida. 2. “Daryo ko‘rmagan qul” hikoyati. 3. Darvesh hikoyati. 4. Hikoyat.
2. “Hunar o‘rganmоq haqida” parchasi kimning qaysi asaridan? J: S. Shеrоziy-ning “Gulistоn”idan.
3. “Hunar o‘rganmoq” hikoyatidan chiqadigan xulosa? J: Hunar tuganmas boylik va davlatdir.
4. “Hunar o‘rganmoq” hikoyatida hakim (donishmand) o‘g‘illariga qanday na-sihat qiladi? J: Hunar o‘rganinglar, mulk va molga e’timod (ishonch) yo‘q-dir.
5. “Hunar o‘rganmoq” hikoyatida hunar nimalarga o‘xshatiladi? J: Chash-mai ravon (oqar chashma), davlati bepoyon (poyonsiz davlat)ga.
6. “Ota merosini gar istasang, o‘rgan ota ilmini,
Ki qolgan mol otadin sahl muddatga tamom o‘lg‘ay” misralari qaysi hiko-yatda berilgan? J: “Hunar o‘rganmoq” haqida.
7. “Siym” so‘zining ma’nosi nima? J: Kumush.
8. “Sahl” so‘zining ma’nosi nima? J: Oz.
9. Biror qiyinchilik ko‘rmagan odam, tinch yashash qadriga yetmaydi de-gan xulosa S.Sheroziyning qaysi hikoyatidan kelib chiqadi? J: “Daryo ko‘r-magan qul”.
10. “G‘ulom” so‘zining ma’nosi nima? J: Qul.
11. “Ajamiy” so‘zining ma’nosi nima? J: Eroniy.
12. “Daryo ko‘rmagan qul” hikoyatidagi podshohning quli qayerlik edi?
|
| |
Fv + N v = 0 - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi Pdf ko'rish
|
bet | 172/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762Fv + N v = 0 .
(111.2)
Sistemaning h ar bir nuqtasiga 8rv m um kin b o ‘lgan ko‘chish be-
ramiz. ( 111.2) ni 8rv ga skalyar ko‘paytirib, so‘ngra yig‘indisi olinsa,
X ^ v5rv + £ / V 8Fv = 0
hosil bo‘ladi.
BogManish ideal b o ‘lgani tufayli ^]yVv8/; = 0 .
Natijada
X ^ v ^ = 0
kelib chiqadi. D em ak, (111.1) tenglikning zaruriyligi isbotlandi. Endi
( 111. 1) shartning yetarli b o ‘lishini isbotlaymiz.
Faraz qilaylik, (111.1) shart bajarilsa ham sistema m uvozanatda
boMmasin. Bu holda sistemaning A/,, M2, ..., Mn nuqtalari harakatga
keladi. Natijada bu nuqtalarga ta ’sir etuvchi kuchlarning teng ta ’sir
etuvchisi nolga teng boMmaydi. Boshlang‘ich paytda sistema tinch
holatda bo‘lgani sababli Mx, M2, ..., Mn nuqtalari ta ’sir etuvchi kuch
lar t a ’sirida mos ravishda drx, dr2 ,
drn haqiqiy ko‘ch ish larn i
oladi. Sistem aga q o ‘yilgan bog‘lanish sta tsio n a r b o ‘lgani sababli
drx, dr2 , •••, drn haqiqiy ko'chishlar mos ravishda 8/ ] , br2 , •••, 8rn
mumkin boMgan ko‘chishlar bilan ustm a-ust tushadi. Bu holda:
( Fx + /V, )8Я > 0,
( F
2
+ N
2
)Sr
2
> 0 ,
(Fn + N n )
8
r„ > 0.
Bu tengliklarni q o ‘shsak,
)&K > 0 kelib chiqadi.
BogManish ideal boMgani tufayli ^ j V v8/; = 0 .
Natijada
X F v8rv > 0
hosil boMadi. Bu esa qilgan farazimizning n o to ‘g ‘riligini ko‘rsatadi.
Demak, sistema muvozanatda ekan.
Mumkin boMgan ko‘chish prinsipi Lagranj tom onidan tak lif etil-
gan. Shuning uchun mazkur prinsip Lagranj prinsipi deyiladi.
Mumkin boMgan ko‘chish prinsipining analitik ifodasi quyidagi
cha yoziladi:
|
| |
3. Qaysi birikmalar suvda eritilganda ishqoriy muhit hosil bo‘ladi?

68
21-MAVZU:
Tuzlar gidrolizida eritma muhiti. Vodorod ko‘rsatkich. (pH)
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
tuzlar gidrolizi jarayonida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan
muhitlar va ularni belgilovchi ko‘rsatkichlar haqida ilmiy tushunchalar berish.
IXK2
- pH va pOHni aniqlash bo‘yicha masalalar yecha olish malakasini
rivojlantirish.
b) Tarbiyaviy:
kundalik turmushda keng iste’mol qilinadigan mahsulotlar
tarkibini, ulardagi muhitni, shuningdek, ichki organlardagi muhitlar haqida
ma’lumot berish orqali gigiyenik, iqtisodiy, ekologik tarbiya berish. Tuproqda
o‘gitlash natijasida yuzaga keladigan muhit o‘zgarishlari va ularni o‘rganuvchi
kasb egalari haqida so‘zlash orqali kasbga yo‘naltirish.
Track 12 - Fiona Aish & Jo Tomlinson

and je lly and we often eat it w ith some cream . Trifle is really easy to make because it doesn't
actu a lly need cooking. Um firs t of all, you cut up some cake into slices and then you put the
slices of cake into a bowl. Some people like to cover the cake in sh e rry otherw ise it can go a
bit hard. Next you need to chop up some fru it but you can’t use ju s t any fru it;
it m ust be be rrie s
such as stra w b e rrie s, ra sp be rries o r b lackberries. A fte r covering the cake w ith berries, you
need to make some je lly and pour th is over the fru it. When the je lly has cooled it ’s
tim e to add
custard. You can use a tin of custard but it ’s b e tte r to make your own - people can always te ll
the difference. Finally, add the cream. It's best to only use a little cream because trifle is quite
rich. And then put a few rasp be rries on the top fo r decoration. I love it because of the m ix of
fru it and sweet custard.
Boshqarmasi - bet 58

64
a) 1-probirka yoki planshet chuqurchasining 1-siga
CuSO
4
eritmasidan
2 tomchidan soling. So‘ngra uning ustiga
NaOH
eritmasidan 2 tomchi tomizing.
b) Planshetning 2-chuqurchasi yoki 2-probirkaga
Na
2
CO
3
eritmasidan 2 tomchi
soling va uning ustiga
xlorid kislota
eritmasidan 2 tomchi tomizing
c) Uchinchi planshet chuqurchasi yoki 3-probirkaga
NaOH
eritmasidan 2 tomchi
solib uning ustiga 1 tomchi fenolftalein eritmasidan tomizing. Rang o‘zgarishiga
e’tibor bering. So‘ngra shu eritma ustiga
H
2
SO
4
eritmasidan 2 tomchi soling.
d) Bajarilgan barcha 3 reaksiyaning to‘liq va qisqa ionli tenglamalarini yozing.
5. O‘quvchilarni baholash:
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
§ 10 56-57 betdagi masalalarni yechib kelish.
20-MAVZU:
Tuzlarning gidrolizi
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
tuzlarning gidroliz jarayoni yuzasidan 8-sinfda olingan bilimlarni
takrorlagan holda, chiqurlashtirilgan tarzda ilmiy tushunchalar berish. Tuzlar
tarkibidagi ionlarga ko‘ra gidrolizning toifalarini misollar bilan izohlash.
IXK3
-
Kundalik turmushda foydalaniladigan oziq-ovqat mahsulotlari tarkibida kislota,
ishqor borligini indikatorlar yordamida aniqlanishi, eritmalar tayyorlashda
haroratning ta’siri haqida bilish malakasini shakllantirish.
b) Tarbiyaviy:
Kundalik turmushda gidroliz jarayoning ahamiyati
haqidaso‘zlash orqali ekologik, estetik, iqtisodiy tarbiya berish. Inson organizmida
tuzlar gidrolizi natijasida yuzaga keladigan muhitni izohlash orqali fanlararo
bog‘lanishga erishish.
TK3-
kimyoviy ishlab chiqarish mahsulotlari va tabiat 
boyliklarini asrab-avaylashni bilishga o‘rgatish. 
c) Rivojlantiruvchi

65
Dars turi:
yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars.
Dars uslubi:
aralash(amaliy, suhbat, leksiya, munozara, tezkor savol-javob)
Dars jihozi:
turli tuzlar namunalari va indikator qog‘ozi
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt
Tashkiliy qism
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tgan mavzuni takrorlash:
8-sinfda shu mavzuga doir olingan bilimlarni
tezkor savol-javob orqali takrorlab olish.
1. H
2
SiO
3
, H
2
CO
3
, HNO
3
, H
2
CO
3
qanday elektrolit ?
(kuchsiz)
2. Kislotalar dissotsiatsiyalanganda kation sifatida qysi ion hosil bo‘ladi.
(vodorod)
3. Elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasining asoschisi kim
(S.Arrenius)
4. Shakar va spirt elektr tokini qanday o‘tkazadi?
(o‘tkazmaydi)
5. NaCl, KNO
3
, KOH qanday elektrolit ?
(kuchli)
6. KCl va AgNO
3
reaksiyaga kirishganda qanday cho‘kma hosil bo‘ladi?
(AgCl)
7. Suv elektr tokini qanday o‘tkazadi.
(kuchsiz)
8. Manfiy zaryadlangan ionlarni nima deymiz?
(anion)
9. Musbat zaryadlangan ionlarni nima deymiz ?
(kation)
10. Dissosiyalanganda anion sifatida faqat gidroksoniy ioni (OH-) hosil qiladigan
murakkab moddalarga nima deyiladi ?
(asoslar)
A) Spazmolitik ta’sirga ega bo‘lgan shamchalar

|
A) Spazmolitik ta’sirga ega bo‘lgan shamchalar
|
bet | 44/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeA) Spazmolitik ta’sirga ega bo‘lgan shamchalar. Tarkibida atropin sulfat, efedrin gidroxlorid, papaverin gidroxlorid, kellin, teofillin saqlovchi shamchalar: - "Rektoseptal", "Kelledrin", "Kobedoz", "Kinetozin" shamchalari;
B) Pirozolon, barbituratlar, kofein, salitsilatlarni saqlovchi shamchalar: "Gibalgin", "Donozon", "Meliobol", "Neopirin" shamchalari.
Shamcha dori turida dori moddaning terapevtik ta’siri albatta olingan asosga bog‘lik bo‘ladi. Asoslar ikkita guruhga bo‘linadi: gidrofob va gidrofil. Texnologik va biofarmatsevtik tomondan, hamda bolaning organizmini o‘ziga hosligini hisobga olgan holda, bolalar amaliyotida shamchalarda faqat suvda erimaydigan asoslarni qo‘llash tavsiya etiladi, chunki suvda eriydigan asoslar bolalar to‘g‘ri ichakning nozik shillik pardalariga mos kelmadi (suvsiz-lantirish xossaga ega). Shuning uchun hozirgi paytda bolalarga mo‘ljallangan shamchalar uchun kakao moyi, vitepsol, o‘simlik moyining gidrogenizatlari va parafin bilan aralashgan asos, lanol, GXM - 5T asoslari tavsiya etiladi. Hozirgi paytda sil kasalligini davolashda ishlatiladigan solyutizon, ftivazid, izoniazid preparatlarining shamchalari ishlab chiqilgan, maksad – moddalarning salbiy ta’sirini kamaytirib, biologik faolligini oshirish. Solyutizon 0,05 g shamchalari gidrogenizatsiyalangan yog‘lar (60 %), kakao moyi (30%) va parafin (10%)dan iborat bo‘lgan asos yordamida tayyorlangan. Ftivazid shamchalariga - lanol, izoniazid shamchalariga esa kakao moyi asoslari qo‘llanilgan.
Bolalar amaliyotida steroid gormonlarni va vitamin preparatlarini shamcha dori shaklida berish dolzarb. Masalan, V avitaminozlarni davolashda fosfotiamin (tiaminning fosfor efiri) tabletka o‘rniga shamcha sifatida berish tavsiya etiladi (vitepsol asosida). V12 va V6 vitaminlarni ham sham-cha dori turida ishlatish maqsadga muvofiqligi ko‘rsatildi.
Shamchalar faqat umumiy ta’sir ko‘rsatmasdan, mahalliy ta’sirga ega bo‘lishi mumkin. Ular suvda erimaydigan asos (kakao moyi) va uglerod dioksidini ajratib chiqaradigan aralashmadan ( natriy gidrokarbonat va askorbin yoki limon kislotasi) tashkil topgan bo‘ladi.
Masalan: FERROLAKS shamchalari
Tarkib:
Natriy gidrokarbonat 0,05
Temir laktat 0,08
Askorbin kislotasi 0,01
Kakao moyi 2,0
|
| |
Poroshoklar ( ichish uchun) - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori...

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 43/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafePoroshoklar ( ichish uchun)
Ichish uchun mo‘ljallangan poroshoklar retsepturaning taxminan - 40% tashkil etadi. Ularning texnologiyasining o‘ziga xosligi quyidagilardan iborat:
- aseptik sharoitda tayyorlanishi;
-dori moddalar kichik dozalarda bo‘lishi;
-to‘diruvchilar qo‘shilishi ( asosan saxaroza va glyukoza);
Tayyorlangan poroshoklarni qadoqlash uchun mumlangan kog‘oz ishlatiladi. Poroshoklar bir yoki ko‘pkomponentli ( asosan ikki) bo‘lishi mumkin. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar retsepturasida ko‘pincha quyidagi aralashmalar uchraydi:
1.Eufillin 0,003
Saxaroza 0,2
2.Dimedrol 0,005
Saxaroza 0,2
Tarkibida dibazol, fenobarbital, vitaminlar saqlovchi poroshoklar ham keng qo‘llaniladi.
In’eksion eritmalar.In’eksion eritmalar ham yangi tug‘ilgan chaqaloqlar uchun qo‘llaniladi, lekin ularni o‘tkir zaruriyat bo‘lganda ishlatish maqsadga muvofiqdir.
Pediatriya amaliyotida ishlatiladigan yumshoq dori turlari
Yumshoq dori turlaridan bolalar amaliyotida rektal dorilar /shamchalar, kapsulalar, rektiolalar/ va surtmalar, kremlar, linimentlar ishlatiladi. Ular retsepturada 10 % atrofida uchraydi. Hozirgi paytda bolalarga mo‘ljallangan dorilarning umumiy hajmida rektal dorilarning miqdori o‘sib borish tendensiyasi kuzatilmokda.
Agar 1990 y shamchalarga 3,4% (chet elda 17%) to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, hozirgi vaqtda esa bu ko‘rsatkich 50% dan oshdi. Bu rektal dorilarni o‘ziga xos ijobiy taraflariga bog‘lik:
- dorilarning ayrim yoqimsiz hidi va mazasi bilinmaydi;
- dorilar tanaga tezrok so‘riladi, natijada tez ta’sirko‘rsatadi;
- og‘rik muammosi echiladi;
- allergik reaksiyalar kamayadi;
- oshqozon ichak shilliq pardalariga preparatlarning yallig‘lovchi ta’siri bo‘lmaydi.
Hozirda, tarkibida isitma tushuruvchi, analgetik, spazmolitik, aller-giyaga qarshi ta’sirga ega bo‘lgan dorilar va gormonal preparatlar saqlovchi shamchalar taklif qilingan. Rektal dori turlarini, ayniksa bronxial va boshqa nafas yo‘llari kasalliklarini davolashda qo‘llash maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Farmatsevtika sanoatida maxsus bolalarga mo‘ljallangan shamchalar hozirda ishlab chiqilmokda. Ulardan quyidagilarni misol keltirish:
|
| |
Sirtga ishlatiladigan suyuq  dorilar

|
Sirtga ishlatiladigan suyuq dorilar
|
bet | 42/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeSirtga ishlatiladigan suyuq dorilar
Sirtga ishlatiladigan suyuq dorilar asosan eritmalar, yog‘lar, ko‘z tomchilardan tashkil topgan. Sirtga qo‘llaniladigan eritmalardan kaliy permanganat, furatsilin, vodorod peroksidi, brilliant ko‘ki, etakridin laktat, kollargol eritmalari keng ishlatiladi. Bu eritmalarni texnologiyasini tanlashda dori moddalarning fizik-kimyoviy xossalari, ularning yuqori haroratga chidamligi hisobga olinadi.
Kaliy permanganat eritmalari aseptik sharoitda,oldindan sterillangan suvda tayyorlanadi va eritilgandan so‘ng sterillanmaydi (termolabil bo‘lganligi uchun). Bu eritmani tayyorlashda kaliy permanganatni eruvchanligi hisobga olinadi. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar terisiga yog‘lar (shaftoli, kungaboqar, vazelin) surtiladi. Ular, qo‘llanilishdan oldin, 30 g dan NS navli shisha idishlarga qadoqlanadi, IR - 21 navli rezina tiqinlar va alyumin qopqoqlar bilan berkitilgan holda, 180 0S - 30 daqiqa davomida havo sterilizatorlarida, sterillanadi.
Ko‘z tomchilari
Har bir tug‘ilgan chaqaloqga, blennoreya kasalligini oldini olish maqsadida, 30% li sulfatsil natriy ko‘z tomchilari tomiziladi. Ularning tarkibi va texnologiyasi 195 buyrug‘ining ilovasida ( 4 – jadval) keltirilgan. Ko‘z tomchilar quyidagi tarkib bo‘yicha tayyorlanadi:
Sulfatsil natriy 3,0
1M xloridvodorod kislotasi 0,035 ml
Natriy tiosulfat 0,015
Tozalangan suv 10ml gacha
Ko‘z tomchilar aseptik sharoitda tayyorlanadi va 1200C 8 daqiqa davomida sterillanadi
Qattiq dori turlari
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar uchun mo‘ljallangan qattiq dori turlaridan asosan sepmalar va poroshoklar keng qo‘llaniladi.
Sepmalar
Sepmalar tayyorlashda ham mikrobiologik tozalikga rioya qilinadi, ya’ni ular aseptik sharoitda tayyorlanadi. Moddalar tortiladi, maydalanadi (subtillisimus) va DFXI talabiga binoan sterillanadi. Buning uchun maydalangan dori modda 10 g sterillangan shisha idishlarga joylash-tiriladi va 1800S - 30 daqiqa yoki 2000S -20 daqiqa davomida havo sterilizatorlarida sterillanadi. Asosan sepmalarda dermatol, kseroform beriladi.
|
| |
Tabiiy usul - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

gilab olamiz. U holda nuqtaning trayekto-
A
~ 0 +
riyadagi h olati
s egri chiziqli koordinata
bilan aniqlanadi, ya’ni:
s = s(t) •
(32.6)
(32.6) tenglam a
M nuqtaning trayek-
68 rasm
toriya bo‘ylab harakat qonuni yoki harakatni
tabiiy usulda berilishidan iborat.
D em ak ,
M n uq ta h arak a tin i tab iiy u sulda an iq lash uch u n :
1) trayektoriya; 2)
trayektoriyadagi sanoq markazi; 3) harakat yo‘na-
lishi;4) trayektoriya bo‘ylab harakat qonuni berilishi kerak. K o‘rinib
turibdiki, trayektoriya m a’lum b o ‘lsa, qo‘yilgan masalani hal etishda
bu usuldan foydalanish qulay.
3 3 - § . Moddiy nuqta harakatini koordinata usulida
berilishidan tabiiy usuldagi berilishiga o ‘tish
Faraz qilaylik, moddiy nuqta harakati (32.2)
tenglam alar bilan
berilgan b o ‘lsin, ya’ni:
x = x ( t ) , y = y ( t ) , z = z(t ).
(*)
M atem atikadan m a’lumki:
ds = J d x 2 + d y 2 + d z2 .
(33.1)
(*) ni vaqt bo'yicha difTerensiallaymiz:
dx = x d t , dy = y d t , dz =
z dt .
(33.2)
(33.2) ni (33.1)ga qo‘ysak:
ds = yjx2 + y 2 + z 2 d t .
(33.3)
t =
0 va /= /o raliq d a (33.3) ni integrallasak:
(33.4)
s = J
\ j x 2 +
y 2 + z 2 dt = s{t)
0
kelib chiqadi.
D em ak, (*) dan foydalanib, nuqtaning tray ek toriy a b o ‘yicha
tenglam asini aniqladik. Boshqacha aytganda nuqta harakati koordi
nata usulida berilganda uning tabiiy usuldagi
berilishini keltirib chi-
qardik.
bA = b U ( x x, y x, z\\ - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi Pdf ko'rish
|
bet | 171/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762bA = b U ( x x, y x, z\\ •••; x„, y„, z „ ) .
(110.7)
(108.2) formulaga asosan:
U = U ( q t , q2 ,
qk )-
Shuning uchun (110.7) ni quyidagi ko'rinishda yozish mumkin:
8U
~
d(J
~
d U
„
M
= s
5 T 6 «
'
+
a
S
-
^
+
-
+
8 j
r
s *
‘
-
( l l a 8
>
(110.4) bilan (110.8) ni taqqoslasak:
n
_
dU
_ d U
_ d U
WT| —
— 1 WT2---- ^— » " ■ > VTA:---- ч----
dq\
dq
2
K
dqk
Yoki
Q = ™ ( j = T J )
(1Ю.9)
dqj
kelib chiqadi.
Biroq sistemaning potensial energiyasi П = — (/b o 'lg a n i uchun
umumlashgan kuch potensial energiya orqali quyidagicha ifodalanadi:
Q j = ~ -
( 110. 10)
dqj
69-
masala. 199-rasmda ko‘rsatilgan krivoship-shatunli mexanizm-
ning В polzuniga P kuch ta ’sir qiladi. OA krivoshipga esa M m o
m ent q o ‘yilgan. Sharnirlardagi ham da polzundagi ishqalanish hisob-
20 5
ga olinmay, cp ni umumlashgan
koordinata deb olib u m u m
lashgan kuch aniqlansin. K ri
voship uzunligi OA = r, shatun
uzunligi A B = I.
Yechish. Sistemaga q o ‘yil-
gan ku ch larn in g sistem anin g
mumkin b o ‘lgan ko‘chishidagi
ishi quyidagicha bo‘ladi:
Rasmdan:
dA = P
8
x
3
- M Sip.
x
2
= /*со5ф, y
2
= гвШф,
y\ = Г COS ф + л/ /2 - r
2
sin2 ф.
(
110
.
11
)
( 110.12)
( 110. 12) dan:
Sx
2
= - г 8т ф 5ф, 8j >2 = /*со8ф5ф,
&C-, = - rsin ф +
r
sin 2 tp
2 л//2
- r 2
s in 2 ф у
5ф.
(110.13)
(110.13) ni (110.11) ga qo‘yamiz:
5A =
2 л //2 -
r 2
s in 2 ф
8ф .
(110.5)
formulaga asosan umumlashgan koordinataga mos keluv-
chi um um lashgan kuch quyidagicha b o ‘ladi:
Q = Р г в т ф +
Pr
5Ш 2ф
2
yjl2 - r 2
s in 2 ф
M .
I l l - § . M um kin b o ‘lgan k o ‘chish prinsipi
M umkin boMgan ko‘chish prinsipi mexanik sistema muvozanati-
ning zaruriy va yetarli shartlarini ifodalaydi.
Teorem a. Ideal, b o ‘shatmaydigan, statsionar bog‘lanishlar q o ‘yil-
gan sistem a m uvozanatda bo ‘lishi uchun sistemaning har qanday
mumkin bo ‘Igan ко ‘chishida unga qo ‘yilgan aktiv kuchlar ishlarining
y ig ‘indisi nolga teng b o ‘lishi zarur va yetarli. M um kin boMgan ko‘-
chish prinsipining m atem atik ifodasi:
Z ^ v5rv = 0 .
( 111.1)
(111.1)
sh artn in g zarurligini isbotlaym iz. Sistem a m uvo zan at
d a boMgani u ch u n uning h ar b ir Mv nuqtasiga ta ’sir etuvchi aktiv
2 0 6
kuchlar ham da reaksiya kuchlarining geom etrik yig‘indisi nolga teng
b o ‘ladi:
|
| |
Boshqarmasi - bet 64

71
c) Rivojlantiruvchi
: moddalarning suvda eriganda qanday o‘zgarishlarga uchrashi
haqidagi bilimlarni rivojlantirish.
TK3
-kimyoviy elementlar va ularning
birikmalari xossalariga oid masala va mashqlarni ishlashda hisoblashlarni bajara
olish kompetensiyasini rivojlatirish
Dars turi:
amaliy
Dars uslubi:
amaliyot (masala va mashqlar bajarish)
Dars jihozi:
amaliy topshiriqlar tarqatmalari
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. Nazariy savol-javob:
-Gidroliz nima?
-Tuzlar tarkibiga ko‘ra qanday toifalarga ajratiladi?
-Tuzlar gidrolizi jarayonida eritma muhiti qanday bo‘ladi?
-pH ko‘rsatkich nimani bildiradi?
3. Amaliy mashg‘ulot topshiriqlari bilan tanishtirish:
1) Dissotsilanish darajasi 12% bo‘lgan elektrolitning 24 molekulasi dissotsilangan
bo‘lsa, eritilgan molekulalar soni qancha bo‘ladi?
2) Agar magniy sulfatning dissotsilanish darajasi 12,5% ga teng va dissotsilangan
molekulalar soni 15 ta bo‘lsa, dissotsilanmagan molekulalar sonini toping.
3) Quyidagi reaksiyalarning qaysi biri natijasida cho‘kma, gaz va yomon
dissotsilanuvchi modda hosil bo‘ladi? Reaksiyani aniqlang , uning molekulyar,
to‘liq ionli ko‘rinishlarini yozing.
4) Alyuminiy sulfat Al
2
(SO
4
)
3
eritmasida dissotsiatsiyalanmagan molekulalar soni
25 ta bo‘lsa, eritmadagi alyuminiy ionlarining sonini toping. (α=80%).
5)
2,5
litr
0,4
molyarli
ammoniy
gidroksid
eritmasidagi
(α=5%)
dissotsiyalanmagan ammoniy gidroksid molekulalari sonini toping.
6) Quyidagi tuzlar gidrolizida eritma muhiti qanday bo‘lishi va indikatorlar rangida
qanday o‘zgarishlar kuzatilishini aniqlang. Tegishli jadvalni to‘ldiring.
Yangi mavzuni tushuntirish

70
d) inson organizmidagi muhit haqida ma’lumotlar:
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
Mavzuga oid test topshiriqlari
Tolibning onasi Nazira aya shifokorga “jig‘ildon qaynash” shikoyati bilan bordi.
Savol: shifokor tolibning onasi nazira ayaga qanday
tavsiya bergan fikringizni
izoxlang?
5. O‘quvchilarni baholash:
O‘quvchilarni baholashda
kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa: