Eritmalarning konsentratsiyalarini ifodalash usullari

|
Eritmalarning konsentratsiyalarini ifodalash usullari
|
bet | 5/57 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #243160 |
Bog'liq 3-MA’RUZAEritmalarning konsentratsiyalarini ifodalash usullari.
Eritmа yoki erituvchining mа`lum mаssа mikdоridа yoki хаjmidа erigаn mоddа mikdоri eritmа kоntsеntrаtsiyasi dеyilаdi. Yukоri kоntsеntrаtsiyali eritmа kоntsеntrаtsiyalаngаn eritmа dеb аtаlаdi, kuyi kоntsеntrаtsiyali eritmа esа suyultirilgаn eritmа dеyilаdi. Eritmа kоntsеntrаtsiyasi bir nеchа usuldа ifоdаlаnаdi, ulаrdаn аsоsiylаri:
Eritmalarning konsentratsiyalarini ifodalash usullari. Eritmalarning konsentratsiyalarini, ko’pincha quyidagicha ifodalanadi:
1. Protsent konsentratsiya-100 gr eritmada erigan moddaning grammlar soni. Masalan, o’yuvchi natriyning 10 % li eritmasi deganda 100 gramida 10 gr NaOH hamda 90 g suv bor eritma tushuniladi. Ko’pincha eritmaning konsentratsiyasi uning zichlik qiymatiga qarab bilinadi, chunki ayni temperaturada eritmaning muayyan zichligiga eritma tarkibidagi muayyan miqdor modda to’g’ri keladi. Masalan, zichligi 1,2 g/sm3 bo’lgan sulfat kislotada (1,2 · 103 kg/m3) 15ºC temperaturada 27,27 % H2SO4 ya’ni 100g eritmada 27,27 g H2SO4 bo’ladi. zichlik bilan bog’liq bo’lgan hamma hisoblashlarda quyidagi bog’liqlikka asoslanish lozim.
m = V · d bunda, m-eritmaning massasi; V-eritmaning hajmi; d-eritmaning zichligi.
Misol. Zichligi 1,05 g/sm3 bo’lgan 400 sm3 10,2 % li eritmada necha gr HCl bor?
Yechish: 400 sm3 eritmaning massasini topamiz.
m = 400 · 1,05 = 420
HCl ning massasini quyidagi proporsiyadan hisoblab topamiz.
10,2 : 100 = x : 420; g.
2. Molyar konsentratsiya, boshqacha aytganda molyarlik-1 eritmada erigan moddaning gr-molekulalar (mollar) soni. Molyar konsentratsiya M harfi bilan belgilanadi. 1 litrida 1 mol erigan modda bor eritma bir molyar yoki to’g’ridan-to’g’ri molyar (1M) eritma deyiladi; agar 1 litrida 2 mol erigan modda bo’lsa, ikki molyar (2M), 1 litrida 0,1 mol erigan modda bo’lsa, detsimolyar (0,1M) eritma deyiladi va h.k.
Misol. Sulfat kislotaning 1 0,2 M eritmasini tayyorlash uchun uning zichligi 1,143 g/sm3 (1,143·103 kg/m3)bo’lgan 20 % li eritmasidan qancha kerak?
Yechish: H2SO4ning gr-molekulasi 98 ga teng. Demak, 1 0,2 M eritma tayyorlash uchun 98 · 0,2 = 19,6 g H2SO4 olish kerak. Berilgan H2SO4 eritmasining 1sm3 massasi 1,143 g ga teng bo’lgani uchun unda
1,143 · 0,2 = 0,2286 g H2SO4 bor. Shu sababli 1 0,2 M eritma tayyorlash uchun
19,6 : 0,2286 = 85,7 sm3 H2SO4 kerak.
3. Molyal konsentratsiya, boshqacha aytganda molyallik-1000g erituvchida erigan moddaning gr-molekulalar soni. Agar 1000g suvda 0,5 mol modda erigan bo’lsa, bunday eritma yarim molyal eritma deyiladi.
Misol. 500g suvda 43,83 g NaCl eritildi. Eritmaning molyal konsentratsiyasini hisoblab toping.
Yechish: 1000g suvda 43,83 · 2 = 87,66 g NaCl bo’ladi. NaCl ning moli 58,44g ga teng, demak, bu tuzning 87,66 grami mol bo’ladi. Eritmaning molyalligi 1,50 mol.
4. Normal konsentratsiya, boshqacha aytganda normallik-1 eritmada erigan moddaning gr ekvivalentlar (g-ekv) soni. Eritmaning normal konsentratsiyasi litrida 1g-ekv erigan modda bor eritma 1 normal yoki to’g’ridan-to’g’ri normal (1N) eritma deyiladi; 1 litrida 0,1g-ekv modda erigan bo’lsa, detsinormal (0,1N), 0,01 g-ekv modda erigan bo’lsa-santinormal (0,01N) eritma deyiladi.
Misol. HCl ning 1 0,1N eritmasini tayyorlash uchun uning zichligi 1,19 g/sm3 bo’lgan 37 %li eritmasidan necha kub santimetr olish kerak?
Yechish: 1 0,1N eritmasini tayyorlash uchun 0,1g-ekv ya’ni 3,65 g HCl olish kerak. Kislota 37 %li bo’lgani uchun undan g kerak bo’ladi.
Berilgan eritmaning 1sm3 massasi 1,19 g. Demak, 1 0,1N eritmasini tayyorlash uchun 9,86 : 1,19 = 8,29 sm3 eritma olish kerak.
Normalligi bir xil bo’lgan eritmalarning teng hajmlaridagi erigan moddaning gramm-ekvivalentlar soni bir xil bo’ladi. Shuning uchun normalligi bir xil bo’lganda reaksiyaga kirishuvchi moddalar eritmalarining hajmlari o’zaro teng bo’ladi. Agar reaksiyaga kirishuvchi moddalarning normalligi har xil bo’lsa, bu eritmalarning hajmlari ularning normalligiga teskari proportsional bo’ladi. Reaksiya uchun sarf bo’lgan eritmalarning hajmini V1 va V2 bilan, ularning normalligini N1 va N2 bilan ifodalasak, quyidagi nisbat kelib chiqadi:
yoki V1 · N1 = V2 · N2
Misol. HCl ning 0,1N 28 sm3 eritmasi NaOH ning 25 sm3 eritmasi bilan naytrallandi. NaOH eirtmasining normalligini aniqlang.
Yechish: V1 = 28 sm3; N1 = 0,1N bo’lsa V2 = 25 sm3. Son qiymatlarini yuqoridagi tenglamaga qo’yib, quyidagilarni hosil qilamiz:
28 · 0,1 = 25 · N2 bundan,
Demak, ishqor eritmasining normalligi 0,112.
5. Eritmaning titri-1sm3 eritmada erigan moddaning grammlar soniga deyiladi.
|
| |