A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011 - bet 46

111
Kuchaytirgichning chastota xarakteristikasi kuchaytirish koeffitsiyentining
chastotaga bog’liqligini ko’rsatuvchi egri chiziqdir. Mazkur xarakteristika
logarifmik masshtabda quriladi (6.2-rasm, b).
Kuchaytirgichning faza-chastota xarakteristikasi
kirish va chiqish
kuchlanishlari orasidagi siljish burchagi
ϕ ning chastotaga qanday bog’langanligini
ko’rsatadi (4.33-rasm, v). Bu xarakteristika kuchaytirgich tomonidan kiritilgan
fazaviy buzilishlarni baholaydi.
6.2 – rasm. Kuchaytirgichning faza-chastota xarakteristikasi
Ish nuqtasining kirish xarakteristikasida qanday joylashishiga qarab
kuchaytirgichlar A, V, va AV rejimlarda ishlashi mumkin. 6.3-rasmda
kuchaytirgichning ish rejimlariga oid grafiklar ko’rsatilgan. A rejimda, asosan,
boshlang’ich kuchaytirish kaskadlari ishlaydi. Bu rejimda
ishlaydigan kaskadning
bazaga berilgan siljish kuchlanishi (U
beo
) ish nuqtasining dinamik o’tish
xarakteristikasi chiziqli qismining o’rtasida joylashishini ta’minlab beradi.
6.3. Kuchaytirgichning ish rejimlariga oid grafiklar
112
Bundan tashqari, kirish signalining amplitudasi siljish kuchlanishidan kichik
(U
kir
beo
) bo’lishi va boshlang’ich kollektor toki I
ko
chiqish toki o’zgaruvchan
tashkil etuvchisining amplitudasidan katta yoki tengligi (I
ko
≥ I
kt
)
shartiga amal
qilinadi. Natijada kaskadning kirishiga sinusoidal kuchlanish berilganda chiqish
zanjiridagi tok ham sinusoidal qoida bo’yicha o’zgaradi. A rejimda signalning
chiziqli bo’lmagan buzilishlari eng kam bo’ladi. Ammo kuchaytirgich kaskadining
mazkur rejimdagi foydali ish koeffitsiyenti 20-30% dan oshmaydi.
V rejimda ish nuqtasi shunday tanlanganki,
bunda
osoyishtalik toki nolga
teng bo’ladi (I
ko
=0). Kirish zanjiriga signal berilganda chiqish zanjiridan signal
o’zgarish davrining faqat yarmidagina tok o’tadi. Chiqish toki impulslar shaklida
bo’lib ajratish burchagi
2
π
θ
=
bo’ladi. V rejimda chiziqli bo’lmagan buzilishlar
ko’p bo’ladi. Lekin bu rejimda kaskadning FIK 60-70% ni tashkil qiladi.
Mazkur
rejimda, asosan ikki taktli quvvatli kaskadlar ishlaydi.
AV rejimi A va V rejimlar oralig’idagi rejim bo’lib, chiqishda katta quvvat
olish, shuningdek chiziqli bo’lmagan buzilishlarni kamaytirish maqsadida
qo’llaniladi.
Kuchaytirgichlar U=10
-7
V kuchlanish va I=10
-14
A toklarni kamaytira oladi.
Bunday signallarni kuchaytirib berish uchun bitta kaskad yetarli bo’lmagani uchun
bir nechta kaskad ishlatiladi. Ular bir nechta dastlabki kuchaytirish kaskadi (kaskad
kuchlanishni kuchaytirib beradi) va quvvatni kuchaytiruvchi chiqish kaskadlaridan
iboratdir. Kaskadlar bir biri bilan rezistor (rezistiv bog’lanish), transformator (
transformatorli bog’lanish), sig’im va rezistor (rezistif-sig’im bog’lanish) va
boshqa elementlari yordamida ulanishi mumkin.
Rezistiv sig’im bog’lanishli kaskadlarning ishlashi bilan tanishib chiqamiz.
Bu kaskadlar keng tarqalgan bo’lib, mikrosxema shaklida
ham ishlab chiqariladi
(6.4.-rasm).
Kuchaytirgich ikkita umumiy emitterli (UE) kuchaytirish kaskadidan iborat.
Bu kaskadlar S kondensator orqali o’zaro bog’langan. Mazkur kondensator
tranzistor VT
1
ning kollektor zanjiriga, tranzistor VT
2
ning baza zanjiriga ulangan.
113
U birinchi tranzistordan chiqayotgan signalning o’zgarmas tashkil etuvchisini
ikkinchi tranzistorga o’tkazmaydi. Тranzistorlarning
ish nuqtalarini
1