nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bosim sensorlarini o'rnatish - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

Bosim sensorlarini o'rnatish
Sensorlarni standart ventil shativi o'rniga ajratilgan g'ildirakka o'rnatiladi. Ammo ularning o'rnatilishi hali ishga tushirish uchun etarli emas. O'rnatishdan so'ng, bosim sensorlarini ma'lumotlarini boshqarish blokiga (ECU) kiritib, g'ildiraklarni muvozanatlashi kerak. TPMS tizimi bilan ishlaydigan avtomobildagi shinalar bosimini sezgichlarni dasturlash uchun, standart bort komputeridan foydalanish kerakligi va avtomobilni ta'mirlash tizimiga kirishingiz zarurligi talab etiladi. Har bir sensorning parol va kodi yozilgan bo’lib, bu kodlarni alohida kodni yozish yoki olish kerak bo’ladi. Bu kodlar sotib olingan paytda beriladi.
|
Qo’shimcha tashqi indikatori
|
TPMS kodini kiritganingizdan so'ng, sensorlarni o'zi topadi va bosim sezgichlarining ma'lumotlarini qayta tiklashga hojat yo'q - ular avtomatik tarzda o'chiriladi. Kodlar saqlanishi kerak, aks holda g'ildiraklarni o'zgartirgandan so'ng monitorda noto'g'ri ma'lumotlar ko'rsatiladi. Biroq, siz g'ildiraklarga teglar qo'yishingiz mumkin, ularga "manzil" ni ko'rsatib qo'yishingiz mumkin.
Yomon bosim bilan damlangan shinalar yon devorlarga yukni katta yuklamada qabul qiladi. Bu ko'rsatkich bir qator avtomobil ko'rsatkichlariga salbiy ta'sir qiladi:
Boshqarish yomonlashishiga;
tormozlanish masofa ortadi;
yoqilg'i sarfini oshiradi;
ichki ishqalanishning oshishi issiqlikka olib keladi, bu esa buzilib ketadigan tezlikni yo'qotishiga olib keladi (yoriqlar, yorilish).
O'z navbatida, yuqori bosim bilanpuflanadigan shinalar bir necha sabablarga ko'ra zararlidir. Bunday shinalar:
yo'lning ikkala burchagiga va dinamikasiga zarar etkazish osonroq;
yo'l bilan tishlashishni kamaytirish natijasida tormozlash masofasini oshirish;
haydash paytida mashinani qattiq va noqulay holga keltiring.
Avtomatik nazorat qiishi tizimi datchigi xarakteristikasi:
|
|
Avtomatik nazorat qilishi datchigi uzatish tizimi
|
Uzatish tizimi bo’yicha BLuutuz yoki doimiy Wi-Fi tizimida bo’lishi mumkin, bu tizimlar ishlash rejimida aniqlik uzatishga xizmat qiladi.
|
Avtomatik nazorat qilish tizimi jixozlari elementlari
1. quvvat beruvchi batareya
2. komplekt sxemali minimanometr
3. kopqoq
|
Avtomobil shinalarining bosimini avtomatik nazorat qilish tizimi loyixasi chizmalarini ko’radigan bo’lsak u quyidagicha bo’ladi. Sensor ichkari tizimidan o’rnatiladi. Uzatish tizimi tashqarida bo’ladi bosimni anilash manometer ichki qismga joylashadi.
|
Saqlagich klapani - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

|
Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti
|
bet | 58/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalashSaqlagich klapani. Pnevmatik tormoz tizimini rostlagichi buzilganda undagi bosimni xaddan tashqari ortib ketishidan saqlaydi. U 0,9.....0,95 MPa bosimda ishga tushadi.
Biriktirish muftasi. Asosiy traktor yoki avtomobil bilan tirkamaning orasidagi xavo shlanglarini ulash, agar tirkama tormozi ishdan chiqsa, mufta tirkama tomonga xavoni o’tishini to’xtatadi.
Tormoz kameralari. G’ildirak tormozlarini ishga tushirish uchun xizmat qiladi.
Ajratish klapani. Biriktirish muftasiga o’rnatilgan bo’lib, tirkamalar pnevmatik tizimini asosiy traktor yoki avtomobil pnevmatik tizimidan ajratib qo’yish uchun xizmat qiladi.
Kambinatsiyalashgan tormoz krani. Traktor yoki avtomobil va tirkamalarni pnevmatik yuritmalarini boshqarishga xizmat qiladi.
Tormozlardagi nosozliklar va ularga texnik xizmat ko’rsatish
G’ildiraklardagi tormozlarning yaxshi ishlashi tormoz yo’li va barcha g’ildiraklarni bir xil tormozlanishi bilan belgilanadi. Tormoz tizimining asosiy nosozligi, tormoz mexanizmining ajratmasligi, tormozlanish paytida traktor va avtomobillarning yonga olib ketishi, to’la to’xtatish uchun tormoz tepkisiga ortiq darajada kuchning qo’yilishi.
Tormozlanish paytida tormoz tepkisi yo’lining ko’payishi yoki kuchsiz tormozlash pnevmatik yuritmaga xavoning kirib qolishi, xavo ballonlaridan xavoni yoki gidravlik yuritmada suyuqlikni kamayib ketishi, kolodkalardagi nakladkalarning yeyilishi tormoz tizimining asosiy nosozliklari xisoblanadi.
Nosozliklarni bartaraf etish uchun quyidagilarni bajarish zarur bo’ladi.
-tormoz mexanizmlarini qatirilishi kerak bo’lganlarini qatirish, loy va boshqa narsalardan tozalab, kolodka va barabanlar o’rtasidagi tirqishni, rostlash;
-friktsion nakladkalar yeyilgan bo’lsa, almashtiriladi. Almashtirishni o’z vaqtida amalga oshirish muxim xisoblanadi;
-chap va o’ng g’ildiraklardagi kolodkalar bir vaqtda almashtiriladi. Aks xolda ularni tormozlanishi ikki xil bo’lib, traktor yoki avtomobilni yonga olib ketishiga sabab bo’ladi;
Gidravlik yuritmaga ega bo’lgan tormozda, tormozlanish oxirida tepki bilan pol orasidagi masofa 25 mm bo’lishi kerak. Unday bo’lmasa, rostlanadi.
Pnevmatik yuritmali tormozda kolodka bilan baraban orasidagi tirqish tormoz kamerasi shtokini yo’lini ortishi bilan aniqlanadi. SHtokning yo’li 25...30 mm dan oshmasligi kerak.
Tormoz tepkilarining salt yo’li tortkilarining uzunligini o’zgartirish bilan amalga oshiriladi.
|
| |
Ish qobiliyati - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 92/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Ish qobiliyati – shaxsning muayyan faoliyat turini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan jismoniy hamda psixik funksiyalari yig‘indisi.
Iroda kuchi – shaxsning o‘z oldiga qo‘ygan maqsadining aniqligi uni amalga oishirish uchun intilishi, maqsad yo‘lida ma’lum bir qaror qabul qilish teziligi va uni o‘z vaqtida ijro yetishi bilan belgilanadigan iroda sifati.
Irodasi bo‘shlik – shaxsning biror faoliyat turini bajarish uchun o‘zini majbur qila olmaslik yoki o‘z harakatlarini o‘z maqsadlariga bo‘ysundira olmaslikdan iborat salbiy xarakter xislati.
Insoniylik – o‘zaro muomala va munosabatlarda insonga xos bo‘lgan barcha ijobiy fazilatlarga rioya qilishdan iborat xarakter xislati.
Irodaviy zo‘r berish – maqsadni amalga oshirish uchun ob’ektiv va sub’ektiv qiyinchiliklarni bartaraf qilishda namoyon bo‘ladigan nerv hamda iroda kuchi.
Kuchsiz tip – nerv tizimining arzimagan yoki minimal qo‘zg‘ovchilar ta’siriga ham bardosh bera olmasdan himoyaviy tormozlanishga o‘tishidan iborat sifat ko‘rsatkichi.
Kamtarlik – shaxsning atrofdagi kishilar bilan oddiy muomalada o‘ziga tanqidiy munosabatda bo‘lishi, o‘zgalarni hurmat qilishi maqtanmasligi kabi bir qancha ijobiy sifatlar bilan belgilanadigan xarakter xislati.
Kuzatuvchanlik – shaxsning kuzata bilish qobiliyatidan iborat individual xislati.
Kasbni tasvirlash – mehnat psixologiyasi sohasidagi ilmiy tekshirish ishlarida muayyan kasbni texnologiya va psixologik jihatidan tasvirlashdan iborat tekshirish metodi.
Kasb kasalligi – muayyan kasb sohasidagi psixik yoki shu kasbning ko‘pchilik vakillariga xos bo‘lgan kasallik.
Kasb tanlashga yo‘llash – pedagoglar, psixologlar, vrachlar va boshqa mutaxassislarning yoshlarni ongli ravishda kasb tanlashga tayyorlashdagi maslahati, tushuntirishlari kabi tadbirlar tizimi.
Kasbga tayyorgarlik – muayyan kasb bo‘yicha muvaffaqiyatli ishlash imkoniyatini ta’minlovchi maxsus bilim, ko‘nikma, malaka, odat, sifat, xususiyatlar, mehnat tajribasi va xulq normalariga yega bo‘lishlik.
|
| |
Ko‘rgazmali-obrazli tafakkur

|
Ko‘rgazmali-obrazli tafakkur
|
bet | 49/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Ko‘rgazmali-obrazli tafakkur obrazlarni qo‘llash bilan bog‘liq. Bu tafakkur odam biror masalani echishda turli obrazlarni, hodisalar va jismlar haqidagi tasavvurlarni tahlil qilishida, qiyoslashtirishida, umumlashtirishida namoyon bo‘ladi.
Ko‘rgazmali-harakatli tafakkur – mohiyati real jismlar bilan amalga oshiriladigan amaliy o‘zgartiruvchi faoliyatdan iborat bo‘lgan tafakkurning alohida turi. Tafakkurning bu turi biror-bir moddiy mahsulot ishlab chiqarish maqsadidagi mehnat bilan mashg‘ul bo‘lgan odamlarda kengroq ifodalanadi.
Yana til vositalari asosida vazifa bajaruvchi so‘z-mantiqiy tafakkur mavjud bo‘lib, u tafakkur tarixiy rivojlanishining so‘nggi bosqichidir. Unga tushunchalar va mantiqiy hosilalarni qo‘llash xosdir.
Amaliy tafakkur tajriba, amaliy harakatlar asosida amalga oshiriladi va aniq vazifalarni bajarishga qaratilgan, nazariy – tajriba bilan ish ko‘rmasdan tushunchalardan foydalanadi. Diskursiv tafakkur – kengaytirilgan tafakkur, ichki sezgi kechishining tezligi, aniq ifodalangan bosqichlarning mavjud emasligi, oz darajada anglanganligi bilan xaraterlanadi. Reproduktiv, ishlab chiqaruvchi tafakkur – bu namuna bo‘yicha tafakkur, ijodkorlik esa – yangi kashfiyotlar, yangi natijalarga olib boruvchi tafakkur. Realistik tafakkur voqelikni to‘g‘ri aks ettiradi, odam o‘z hulq-atvorini anglaydi, autistik tafakkur esa, asosan, ob’ektga emas, affektga mos bo‘lganlarni ifodalaydi, ehtiyojni qondirishga, kelib chiqqan hissiy zo‘riqishni kamaytirishga yo‘naltirilgan bo‘ladi.
Tafakkurning aqliy jarayonning natijasi hisoblangan uch xil shakli: tushuncha, mulohaza va xulosa farq qilinadi.
Tushuncha – bu jism va hodisalarning umumiy, ahamiyatga ega bo‘lgan va farqlanuvchi belgilarini aks ettiruvchi tafakkur shakli. Tushunchalar asosida hodisalar va jismlar haqidagi mavjud bilimlarimiz yotadi. U aniq va mavhum bo‘lishi mumkin. Jismning barcha belgilaridan aynan ushbu jism yoki o‘xshash jismlar guruhini xarakterlab beruvchi ma’lum belgilar yig‘indisi ajratilgan bo‘lsa, u holda aniq bir tushuncha haqida gap ketadi. Bunday tushunchalarga shahar, g‘oya, jamiyat va boshqalar kiradi. Agar jismdagi biror-bir alohida belgi ajratilib, va bu belgi o‘rganish predmeti bo‘lib xizmat qilsa, alohida jism sifatida o‘rganilsa, mavhum tushuncha hosil bo‘ladi. Bunday tushunchalarga fidokorlik, tenglik, vijdoniylik va boshqalar kiradi.
Tushunchalar ayrim va umumiy bo‘lishi mumkin. Ayrim belgilar deb, jismning qaysi sinfga tegishliligidan qat’iy nazar, yagona jismga taalluqli bo‘lgan tushunchaga aytiladi. Ayrim tushunchalarga moskva, toshkent, baykal ko‘li va boshqalar kiradi. Umumiy tushuncha deb, bir jismga emas, balki, jismlar sinfiga, bu sinfdagilarning istalgan jismiga tegishli bo‘lgan tushunchaga aytiladi. Masalan, samolyot, davlat, korxona, institut va h.k.
|
| |
Kasbga layoqatlilik - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 93/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Kasbga layoqatlilik – shaxsning muayyan kasbga yaroqlilik darajasini ko‘rsatuvchi jismoniy va psixik sifatlar yig‘indisi.
Kasbga xos diqqat – ma’lum bir kasbga ko‘p yil ishlash natijasida shu kasbning talablari va ob’ektiv xususiyatlariga mos ravishda tarkib topgan diqqat turi.
Kasbga tegishli ma’lumot – mehnat faoliyatining ma’lum bir sohasi uchun zarur bo‘lgan maxsus bilim, amaliy ko‘nikma, malaka va odatlar tizimi.
Kasbga xos zararliklar – mehnat va ishlab chiqarish sharoitlarining odam organizmi hamda ish qobiliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi omillar yig‘indisi.
Kasbga qiziqishlar – shaxsning ma’lum bir kasbga nisbatan doimiy va barqaror motivlashtirilgan qiziqishidan iborat individual xususiyati.
Kasbiy malakalar – ishlab chiqarish faoliyatining ko‘p takrorlanishi natijasida avtomatlashgan xatti-harakatlar yig‘indisi.
Kasbiy xotira – bevosita o‘z kasbiga doir narsa va hodisalarni fikr hissiyot, harakatlarni yesda qoldirish, mustahkamlash va yesga tushirishdan iborat xotira turi.
Kasbga xos odatlar – ma’lum bir kasb vakillari uchun tipik hisoblangan odatlar.
Kasbda ishlashni to‘g‘ri tanlash- shaxsni muayyan kasbda ishlash uchun qabul qilishda uning shu kasbning ob’ektiv xususiyatlariga to‘g‘ri keladigan jismoniy va psixik sifatlarini hisobga olish.
Kasb – shaxsning jamiyat a’zosi sifatida yashash manbai bo‘lib xizmat qiladigan doimiy mashg‘ulot yoki faoliyat turi.
Kasb psixologiyasi – mehnat psixologiyasining kasblarning psixologik komponentlarini yoki muayyan kasbda ishlovchilarga nisbatan qo‘yiladigan psixologik talablarni o‘rganish hamda ilmiy tahlil qilish bilan shug‘ullanuvchi bo‘lim.
Metod – tabiat hodisalarini tekshirish usuli, o‘rganilayotgan hodisalarga yondoshishda ilmiy bilishning va haqiqatni aniqlashning rejali yo‘li, harakat usuli va tartibi.
Malaka – ongli faoliyatni ko‘p takrorlanishi yoki ko‘p mashqlar natijasida avtomatlashgan harakatlar tizimi.
|
| |
-rasm. Pnevmatik yuritmali tormozning ishlash sxemasi

|
-rasm. Pnevmatik yuritmali tormozning ishlash sxemasi
|
bet | 57/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalash8-rasm. Pnevmatik yuritmali tormozning ishlash sxemasi.
1-qisuvchi prujina; 2-shtok; 3-diafragma; 4-prujina; 5-atmosfera klapani; 6-xavo klapani; 7-ressiver; 8-pnevmatik kamera; 9-pnevmatik kamera shtogi; 10-richag; 11-ajratuvchi mushtcha; 12-tormoz kolodkasi.
Sxemada tormoz kolodkalari kerilmagan xolatda. Atmosfera klapani 5 pnevmatik kamera 8 ning xavo xajmini atmosfera bilan bog’lab turadi. Xavo klapani 6 berk, resiver 7 tormoz kamerasidan ajralgan. Tepkiga kuch qo’yilishi bilan g’ovak shtok 2 porshenga o’rnatilgan prujina 1 tasiri ostida diafragma 3 va prujina 4 ning qarshiligini yengib, klapanning egari surilib, klapan 5 ga o’tiradi va tormoz kamerasi bilan atmosferaning bog’liqligini uzadi. SHtokning keyingi surilishida klapan 5 bilan bog’langan klapan 6 ochiladi va qisilgan xavo resiverdan pnevmatik kameraga o’tadi va tormoz kolodkalari 12 ni ishga tushiradi.
Tormozlash tugagandan so’ng tepki qo’yib yuboriladi. Kran tormoz magistralini resiverdan ajratib, atmosfera bilan bog’laydi, natijada magistralda bosim kamayadi, kolodkalar o’zlarining prujinalari kuchi ostida avvalgi xolatiga qaytadi.
Gidravlik va pnevmatik yuritmalar asosiy agregatlarining vazifalari.
a)gidravlik tormozlarda
Bosh tormoz tsilindri. Tormoz tepkisiga qo’yilgan kuchni ko’paytirib, g’ildiraklardagi ishchi tsilindrga yetkazib berishdan iborat.
Tormoz kuchini rostlovchi moslama. Kerak bo’lganda oldingi va orqa g’ildiraklar tormoz mexanizmida kerakli bosim kuchini proportsiyasini rostlab turadi.
Ishchi tsilindr. Bosh tormoz tsilindridan bosim ostida kelgan suyuqlikni kolodkalarni kerish kuchiga aylantirib beradi.
b)pnevmatik tormozlarda:
Xavo ballonlari. Qisilgan xavoni jamg’arish, uni sovitish, suv va moy bug’larini kondensatsiyalash uchun xizmat qiladi.
Bosim rostlagich. Tormoz tizimida talab qilingan xavo bosimini avtomatik ushlab turish uchun xizmat qiladi.
|
| |
Xotirani rivojlantirish qonuniyatlari

|
Xotirani rivojlantirish qonuniyatlari
|
bet | 45/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Xotirani rivojlantirish qonuniyatlari
№
|
Nomlanishi
|
Tavsifi
|
1.
|
Assotsiatsiya qonuni
(Arastu)
|
Notanish narsani eslab qolish uchun uni birorta tanish narsa bilan bog’lash zarur.
|
2.
|
Mustahkamlash qonuni
(A. R. Luriya)
|
10 daqiqa insonga biror narsani xotirasida mustahkamlash uchun etarli
hisoblanadi.
|
3.
|
Esdan chiqarish qonuni
(G. Ebbingauz)
|
Har qanday material yodlanganidan so’ng, 1–2 soat ichida xotirada 40% qoladi. Keyinroq esdan chiqish tezligi kamayadi, 6 sutkada axborotning 20% saqlanib qoladi.
|
4.
|
B. V. Zeygarnik qonuni
|
Mashg’ulotni eng qiziq joyida tugallash, yodlanayotgan materialni eng qiziq joyida to’xtatish qayta yodlash jarayonigacha mate- rialning to’liq saqlanib qolishini ta’minlaydi.
|
5.
|
Yosh qonuniyati
|
Xotira 18–25 yoshgacha yaxshilanib boradi,
45 yoshda bir xillik saqlanib qoladi, 45 yoshdan sustlasha boradi.
|
6.
|
«Boshidan oxirigacha» qonuni
|
Yodlanayotgan materialning boshi va oxiri- dagi axborot, o’rtasidagiga qaraganda
yaxshi saqlanadi.
|
Ko’pgina mnemotexnik tizimlar ushbu qonuniyatlarning amal qilishiga asoslanadi. Eslab qolishning quyidagi asosiy usullari mavjud: mantiqiy, ma’noli, mexanik va mnemotexnik.
|
| |
Tafakkurning psixik jarayon sifatidagi umumiy xususiyatlari

|
Tafakkurning psixik jarayon sifatidagi umumiy xususiyatlari
|
bet | 48/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Tafakkurning psixik jarayon sifatidagi umumiy xususiyatlari.
Tafakkur moddiy olam qonuniyatlari, tabiat va ijtimoiy-tarixiy hayotdagi sababiy-oqibat aloqalari, insonlar psixikasi qonuniyatlarini tushunish imkonini beradi. Aqliy faoliyat natijalarini qo‘llash sohasi bo‘lgan amaliyot tafakkur faoliyatining manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Tafakkur psixik faoliyat sifatida miyaning vazifasi hisoblanadi. Oddiy psixik jarayonlar, masalan, sezgilar uchun asos vazifasini o‘taydigan yuqoriroq darajadagi miya jarayonlari tafakkurning fiziologik asosini tashkil etadi. Lekin hozirda tafakkur jarayonini ta’minlovchi barcha fiziologik tuzilmalarning o‘zaro ta’sir etish tartibi va ahamiyati haqida aniq fikr mavjud emas. Tafakkur faoliyatida miya peshona qismlari alohida ahamiyatga ega ekanligi shubhasizdir. Bundan tashqari, bosh miya po‘stlog‘ining tafakkurni gnostik (bilish) vazifasi bilan ta’minlovchi doirasi, shuningdek, tafakkur jarayonini ta’minlovchi miya nutq markazlari ham katta ahamiyatga ega.
Tafakkur – bu o‘z tuzilishi va turlariga ega bo‘lgan o‘ziga xos faoliyat. Tafakkurning turlarga bo‘linishi shakli, xususiyati, ochib berilganlik, yangililik va voqelikka moslik darajasiga ko‘ra amalga oshiriladi.
Tafakkur turlari.
Tafakkur, odatda, nazariy va amaliy tafakkurlarga bo‘linadi. Nazariy tafakkurda tushunchali va obrazli tafakkur, amaliy tafakkurda esa –ko‘rgazmali-obrazli va ko‘rgazmali-harakatli tafakkur ajratiladi.
Tushunchali tafakkur – bu ma’lum tushunchalar qo‘llaniladigan tafakkur. U yoki bu aqliy masalalarni echishda boshqa odamlar tomonidan aniqlangan va tushunchalar, mulohazalar, xulosalar shaklida ifodalangan tayyor bilimlardan foydalanamiz.
Obrazli tafakkur – bu obrazlar yordamida mulohaza yuritish jarayonining bir turi. Ular xotiradan olinadi yoki tasavvurda hosil qilinadi. Ko‘pincha tafakkurning bu turi badiiy ijodkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi odamlarda ustun bo‘ladi.
Tushunchali tafakkur voqelikni aniq va umumlashtirgan holda aks ettiradi, lekin bunday aks ettirish mavhumdir. O‘z navbatida, obrazli tafakkur atrofimizdagi olamni aniq va sub’ektiv aks ettirish imkonini beradi. Shunday qilib, tushunchali va obrazli tafakkurlar bir-birini to‘ldiradi.
|
| |
Eslab qolish haqida o’ziga buyruq (ustanovka) berish

|
Eslab qolish haqida o’ziga buyruq (ustanovka) berish
|
bet | 43/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Eslab qolish haqida o’ziga buyruq (ustanovka) berish. Kadr har safar kasbga oid muhim axborotga duch kelganida o’ziga: «Buni eslab qolish kerak!», deb aytishi zarur.
Yodlash. Katta hajmdagi, eslab qolish qiyin bo’lgan ma’lumotni odam «ichida» yoki fikran takrorlashi, uning xotirada aniq saqlanib qolishiga erishishi lozim.
Anglash. Har qanday ma’lumot, agar u anglangan bo’lsa, esda yaxshi saqlanib qoladi. Eslab qolinadigan ma’lumotdagi ma’noli aloqalarni aniqlashga «Nima uchun?» degan savolini qo’yish yordam beradi;
Qonuniyatlarni izlash. Bu raqamli ma’lumotlarni, masalan, avtomashina va telefon raqamlarini eslab qolishni osonlash- tiradi. Ushbu usul eslab qolinadigan ma’lumotda muayyan qonuniyatni – ma’noli, raqamli va boshqa qonuniyatlarni topishga asoslanadi.
Analogiya, o’xshashliklardan foydalanish. Yangi ma’lumotni ma’lum ma’lumot bilan qiyoslash doimo uni eslab qolishni osonlashtiradi. Ob’ekt nimaga o’xshashini aniqlash kerak.
Obrazli tasavvur. So’zda ifodalangan ma’lumotni tasavvur qilish orqali eslab qolish ancha oson.
Xayolan gapirish. Qidirilayotgan shaxsning surati, agar kadr uni eslab qolayotganda fikran, ichki nutqida «gapirsa», yuzidagi ayrim jihatlarni ta’kidlasa, xotirada mustahkamroq va aniqroq saqlanib qoladi.
Modellashtirish. Mantiqiy aloqalar yordamida betartib faktlar yagona tizimga birlashtiriladi. Ana shu tizim eslab qolish uchun model bo’lib xizmat qiladi. Taxminni ilgari surish yordamida bo’lgan voqea qayta gavdalantirilsa, modellashtirilsa, kerakli ma’lumotni yaxshi eslab qolishga yordam beradi.
Oqibatlarini tasavvur qilish orqali xotirani faollashtirish. Kerakli ma’lumot xotirada saqlanib qolinmasa (yoki, aksincha, saqlab qolinsa) nima bo’lishini tasavvur qilish ham yaxshi samara beradi.
Tartibga keltirish. Ilgari esda olib qolingan ma’lumotni endi esda olib qolish kerak bo’lgan ma’lumot bilan bog’lash ularning xotirada ishonchliroq saqlanib qolishiga imkon beradi.
|
| |
Pnevmatik yuritmalar - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

|
Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti
|
bet | 56/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalashPnevmatik yuritmalar. Bunday yuritmalar katta massa (9 t) va quvvatga ega bo’lgan yuk avtomobillarida qo’llaniladi. CHunki ularda tormoz mexanizmiga uzatiladigan kuchni nixoyatda orttirish mumkin. Bularga energiya manbai bo’lib, ballonlarda qisilgan xavo xisoblanadi. Pnevmatik yuritmali tormozning ishlashi 8-rasmda ko’rsatilgan
Pnevmatik tormoz yuritmasi (7-rasm) havoning bosim kuchi bilan tormozlarni boshqarishni yengillashtirib, o‘rta va og'ir yuk avtomobillarida qo‘llaniladi. Pnevmatik yuritma avtomobil motoridan harakatga keltiriladigan kompressor (5), siqilgan havo balloni (7), tormoz tepki (10) bilan bog'langan tormoz krani (8) va har qaysi g‘ildirak tormozlariga o‘rnatilgan tormoz kameralari (3) dan iborat bo'lib, bularning barchasi trubka (9) lar bilan bir-biriga bog‘langan.
Kompressorda 0,9 MPa ga qadar siqilgan havodan oyna tozalagichlarni harakatga keltirish, shinalarga dam berish, avtomobilga tirkalgan pritsepning tormozlarini boshqarish uchun ham foydalanish mumkin. Tizimdagi havoning bosimi manometr (6) bilan tekshirilib, maxsus regulator bilan rostlanadi yoki kompressor klapani ma’lum bosimda ochiladigan qilinadi. Rasmda tormoz yuritmasining oddiy sxemasi keltirilgan. Zamonaviy avtomobillarda havo balloni ikkita, manometrning ikkita tili bo‘ladi. Tormoz krani tirkama tormozini ham boshqaradi.
Tormoz tepkisi (10) bosilganda jo‘mrak (8) ballon (7) ni tormoz kameralari (3) ga tutashtiradi. Tormoz kamerasiga kirgan havo uning diafragmasi (11) ni bosib, unga bog‘langan shtokni siljitadi, bunda prujina (2) siqiladi. Shtokka bog'langan richag (1) va valik kulak (12) ni buradi. Kulak prujina (13) ni cho‘zib, tormoz kolodkalari (4) ni barabanga siqadi. Tormoz tepki bo‘shatilganda tormoz krani tormoz kameralarini ballondan ajratadi va ularni atmosfera bilan tutashtiradi. Tormoz kamerasidagi bosim pasayadi. Diafragma (11) prujina (2) ning kuchi ta’siri ostida dastlabki holatga qaytadi. Keruvchi kulak (12) buriladi va kolodkalarni prujina (13) barabandan ajratadi.
7-rasm. Pnevmatik tormoz yuritmasining sxemasi:
1 — richag; 2 va 13 — prujina; 3 — tormoz kamerasi; 4 — tormoz kolodkalari;
5 — kompressor; 6 — manometr; 7 — havo balloni; 8 — tormoz krani;
9 — quvurchalar; 10 — tormoz tepkisi; 11 — diafragma; 12 — musht.
|
| |
Ko‘p mehnat talab qiladigan hisoblash ishlari va raqamli tahlil bilan

58
Kredit modul tizimi va o‘quv jarayonini tashkil etish
yaratilgan taqdimotni namoyish etadigan onlayn tadbirlar tashkil qilish uchun
ilovasi mavjud. Ilova tadbirlarda ishtirok etish to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni
to‗playdi (ishtirokchilar, yig‗ilish hisobotlari, ishtirok etish ko‗rsatkichlari).
Amalga oshirilgan tadbir to‗g‗risidagi ma‘lumotlar avtomatik ravishda CRM
(axborotni hisobga olish va saqlash tizimlari) da ro‗yxatga olinadi. Mahsulotning
faqat demo versiyasi bepul. Havola: https://www.clearslide.com/
VoiceThread
– bu media to‗plamlarini joylashtirish imkonini beruvchi veb-
xizmat hisoblanadi. Masalan: grafikalar, videolar, hujjatlar, taqdimotlar. Matn,
audio yoki video formatida sharhlar yaratish, ekrandagi kerakli joylarni, shu
jumladan videoni ajratib ko‗rsatish vositalari mavjud. Sharhlarni mikrofon, veb-
kamera, telefon yoki audio fayllarni yuklash orqali yozib olishingiz mumkin.
Havola:
https://voicethread.com/
TopHat
– universal o‗quv platformasi o‗qituvchilarga talabalar faolligini
oshirish maqsadida qiziqarli va interaktiv taqdimotlar yaratish imkonini beradi.
Taqdimotda turli multimedia elementlaridan foydalanish mumkin. O‗qituvchi fan
bo‗yicha bilimlarini sinab ko‗rish, o‗rnatilgan baholash tizimidan foydalanish
imkoniyatiga ega. Ushbu vosita mavzuni tushunish darajasini va yomon
o‗rganilgan materialni darhol aniqlash, qiynalayotgan talabalarni aniqlash uchun
keyingi mavzu yoki bo‗limni tugatgandan so‗ng bilimlarni muntazam ravishda
nazorat qilish uchun foydalidir. Havola: https://tophat.com/
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ

|
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZBog'liq Raqamli kompet53
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ
sahifada interaktiv plakat yaratish uchun matn, rasm, video va audiolarni
birlashtirishga imkon beruvchi platforma. Hamkorlik natijalari Glogpedia deb
nomlangan maxsus kutubxonada saqlanadi. Vizual kontent orqali o‗rganishga
yordam beradigan raqamli vositalar to‗plamini o‗z ichiga oladi. Turli mavzular va
mavzular bo‗yicha 50 mingdan ortiq manbalarni o‗z ichiga oladi. Havola:
https://edu.glogster.com/
Trello –
loyihalarni boshqarish va kichik guruhlarning hamkorligini tashkil
qilish uchun bulutga asoslangan dastur. Har bir a‘zo yoki guruhning ishini
rejalashtirish uchun qulay foydalanuvchi interfeysiga ega dastur, loyihalarni
boshqarish vositasidir. Ushbu dastur tinglovchilarning, ayniqsa vizual effektlarni
afzal ko‗radiganlarning mustaqil ishlashi uchun sharoit yaratishga qaratilgan. Ilova
talabalar va o‗qituvchilar o‗rtasida onlayn aloqa, yordam va qo‗llab-quvvatlash
imkonini beradi. O‗qituvchilar va talabalar tizimda bajarilgan va joylashtirilgan
ishlar to‗g‗risida sharhlar va fikr-mulohazalar yozish imkoniyatiga ega. O‗qituvchi
o‗quv jarayonini doimiy ravishda kuzatib borish uchun vositalar bilan
ta‘minlangan. Tizim unga har bir talaba va guruh natijalari to‗g‗risida barcha
ma‘lumotlarni yuboradi. Masalan: talabaning dastur bilan ishlash vaqti, mashqlar
tezligi, test natijalari va darslarga qatnashish to‗g‗risidagi ma‘lumotlar. Bu
bajarilgan vazifalar uchun ob‘ektiv baho berishga yordam beradi. Havola:
https://trello.com/
Ta‘lim jarayonining barcha ishtirokchilari uchun ta‘lim platformalaridan
foydalanishning asosiy afzalliklarini sanab o‗tamiz
3
.
O‗qituvchilar uchun amaliy afzalliklari:
jadval, kundaliklar, jurnal, elektron pochtasini qamrab olgan shaxsiy
kabinetiga ega bo‘lish;
talabalar, ota–onalar, hamkasblar tomonidan onlayn kirish huquqiga ega
bo‘lgan mualliflik o‘quv materiallarini yaratish, tarqatish. interfaol
doskada e’on qilish;
boshqa o‘qituvchilar tomonidan yaratilgan materiallarning mavjudligi,
ularni talabalarning ehtiyojlariga moslashtirish qobiliyati;
taqdim etilgan manbalarga sharhlar va fikr-mulohazalar yozish va o‘qish,
hamkasblar bilan tajriba almashish imkoniyati;
bilimlarni baholashning ob’ektivligini oshirish, talaba va guruhning
individual va guruh rivojlanishini doimiy ravishda kuzatib borish;
o‘quv natijalarini ota-onalar bilan muhokama qilish;
o‘qituvchilarni ortiqcha qog‘ozbozlikdan ozod etish, bo‘sh vaqtlarini o‘zini
ustida ishlashga sharoit yaratib berish.
Ta‘lim platformasi resurslaridan foydalanish talabalarga quyidagi
afzalliklarni beradi:
3
http://www.timelesslearntech.com/learning-platform.php
|
| |
ReadWriteThink - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil

|
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkilBog'liq Raqamli kompetReadWriteThink
- onlayn platforma o‗qituvchilarga dars rejalari,
taqdimotlar, interaktiv materiallar va turli tadbirlarni bir joyda to‗plashga yordam
beradi. Ilovada ko‗plab manbalar mavjud. O‗qituvchilar va talabalar uchun kerakli
ma‘lumotlarni topish juda oson va qulaydir. Ota-onalar va o‗qituvchilar jamoasi
uchun
tajriba
va
fikr
almashish
uchun
manbalar
mavjud.
Havola:
http://www.readwritethink.org/
Nearpod
- auditoriyada virtual dunyoni yaratish uchun platforma. Nearpod
virtual texnologiyaga asoslangan materiallarni o‗z ichiga oladi. Yozib olingan
virtual ekskursiyalar sizga dunyoning istalgan joyini o‗rganishga imkon beradi.
O‗quv materialini vizualizatsiya qilish va taqdim etish, talabalarni baholash uchun
ko‗plab imkoniyatlar mavjud. Havola: https://nearpod.com/
CoSpacesEDU
platformasi tinglovchilar va o‗qituvchilarga o‗zlarining
"virtual makonlarini" yaratish yoki boshqa foydalanuvchilar tomonidan yaratilgan
"virtual makonlarda" harakat qilish imkoniyatini beradi. Talabalar virtual yoki
kengaytirilgan haqiqatda ishlaydi. CoSpacesEDU barcha yoshdagilar, mavzular va
turli xil qurilmalar uchun mo‗ljallangan. Galereya tizimni o‗zlashtirish va ishga
tushirishni osonlashtiradigan misollarni o‗z ichiga oladi. Platforma talabalarga
mustaqil ishlashga, ijodkorlik, yangi g‗oyalar va innovatsiyalarni namoyon etish
imkoniyatlariga qaratilgan. Havola: https://cospaces.io/edu/
ClassDojo
– auditoriyada, ota-onalar va o‗qituvchilar o‗rtasida muloqot qilish
uchun mo‗ljallangan dasturdir. Ota-onalar o‗quvchilarning xulq-atvori va faoliyati,
fotosuratlari va videolarini real vaqt rejimida kuzatishlari mumkin. Auditoriyadagi
jarayonni baholashadi, bu esa talabalar tomonidan o‗quv jarayonini o‗zlashtirishga
turtki bo‗ladi. O‗qituvchidan tezkor fikr-mulohazalarni olish uchun vositalar
mavjud. Talabalarning muvaffaqiyati va xulq-atvori to‗g‗risida to‗plangan
ma‘lumotlar ota-onalar va rahbariyatga internet orqali etkazilishi mumkin. Havola:
https://www.classdojo.com/
Glogster
– taqdimotlar yaratish va interaktiv o‗rganish uchun bulutga
asoslangan platformadir. Talabalar va o‗qituvchilarga glogs deb nomlangan veb-
|
| |
YOrdamchi tormoz tizimi - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

|
Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti
|
bet | 53/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalashYOrdamchi tormoz tizimi. Bu tizim faqat avtomobillarda qo’llanilib, uzun pastga qiyalikda asta tormozlanib tushishida foydalaniladi. Uzoq tormozlanish paytida tormozni qizib ketishini xisobga olib, qiyalikda yordamchi tormoz-sekinlashtiruvchi ishlatiladi.
Tormoz tizimi uchta qismdan iborat: energiya manbai, tormoz yuritmasi va tormoz mexanizmi. Energiya manbai-tormozlovchining kuchi xisoblanadi. SHuningdek, dvigateldan xarakatga keluvchi gidravlik nasos va kompressorlar xam xisoblanishi mumkin.
Tormoz yuritmasi energiyani manbadan tormoz mexanizmiga o’tkazib, xar-xil jadallikda tormozlanishni amalga oshiradi.
Tormoz mexanizmi avtomobil yoki traktorning xarakatiga suniy qarshilikni paydo qiluvchi qurilmaga aytiladi. Tormoz mexanizmining suniy qarshiligi friktsion qurilma yordamida xosil qilinadi.
Tormoz mexanizmi.
Tormoz mexanizmi va ularning xillari quyidagicha, 2-rasm.
2-rasm. Tormoz mexanizmining xillari.
Amaliyotda barabanli, kolodkali mexanizmlarni oddiy qilib “barabanli” yoki “Kolodkali” deb qo’yaqolinadi. SHuningdek kolodkali va diskli tormoz mexanizmini diskli, deb “kolodka” so’zini qo’shmay aytiladi. SHunga o’xshash tasmali barabanli mexanizmini “tasmali”, deb qisqartirib aytiladi.
Tasmali tormoz (3-rasm) valda aylanuvchi shkiv (5) ni o‘rab turadigan tasma (6), bo‘shatuvchi prujina (3) va harakatga keltiradigan tepki (1) dan iborat. Ishqalanish kuchini oshirish uchun tasmaning shkivga tegadigan sirtiga friksion qoplama mahkamlangan. Oddiy va erkin tasmali tormozlar bo‘ladi.
3-rasm. Tasmali tormozlar sxemasi:
a — oddiy tasmali; b — erkin tasmali; 1 — tepki; 2 — rostlash tortqisi;
3 — prujina; 4 — rostlash bolti; 5 — shkiv; 6 — tasma; 7 — uch yelkali richag
Oddiy tasmali tormoz (3-rasm, a) tasmasi (6) ning bir uchi barmoq va rostlovchi tortqi (2) vositasida karterga, ikkinchi uchi richag va tortqilar orqali tormoz tepki (1) ga biriktirilgan. Tepki bosilmaganda tasma prujina (3) bilan tortilib, shkivga tegmaydi va salqimasligi uchun rostlash bolti (4) ga tegib turadi. Tepki bosilganda tasma (6) tortilib, shkivga ishqalanadi va uni to'xtatadi. Oddiy tormoz tasmasining bir uchi qo‘zg‘almaydi, shuning uchun shkiv bir tomonga (strelka bilan ko'rsatilgan tomonga) aylanganda yaxshi tormozlanadi, teskari tomonga aylanganda (masalan, traktor orqaga yurganda) kuchli tormozlanmay, tepkini qattiqroq bosish kerak bo'ladi.
|
| |
-MAVZU. TORMOZ BOSHQARMASI - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

|
Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti
|
bet | 52/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalash10-MAVZU. TORMOZ BOSHQARMASI
REJA:
Umumiy ma’lumotlar, ishchi, extiyot, to’xtatib turuvchi va yordamchi tormoz tizimlari.
Barabanli tormoz mexanizmlarining priptsipial sxemalari.
Qoplamalarda bosimning taqsimlanishi va undagi tormoz momentlarini aniqlash.
Diskli tormoz mexanizmlarining tuzilishi hamda ularning hisobi.
Ishchi tormoz tizimining’ yuritmalari.
Gidravlik va pnevmatik yuritmalar hisobi.
Tormoz kuchlari rostlagichlarini loyihalash asoslari.
ABS to’g’risida tushuncha. ABS rostlagichining tasnifi va sxemasi.
Tormozlashni boshqarish, boshqaruv tizimlaridan biri bo’lib, traktor va avtomobillarda mustaqil, zanjir tasmali traktorlarda burish mexanizmining bir elementi xisoblanadi.
Tormoz tizimi traktor va avtomobillarni, kerak bo’lganda, butunlay to’xtatishi, tezliklarni pasaytirishi va qiyaliklarda tinch turishini taminlashdir. Bundan tashqari tormozlar g’ildirakli traktorlarni bir g’ildirak atrofida burilishi, avtomobillarda esa uzoq vaqt tormozlanib borishini (pastga qiyalikda) amalga oshiradi. Zanjir tasmali traktorlarda xarakat yo’nalishini o’zgartirish uchun xam ishlatiladi.
Tormozlashda ishtirok etuvchi qurilmalarning majmui tormoz tizimini tashkil etadi. Tormoz tizimining xillari sxemeda ko’rsatilgan, 1-rasm.
1-rasm. Tormoz tizimining xillari.
Ishchi tormoz tizimi traktor va avtomobillarning xarakat tezligini pasaytirish yoki ularni butunlay to’xtashi uchun xizmat qiladi.
Ushlab turish tormoz tizimi g’ildirakli traktorni quruq xarakat yuzaga ega bo’lgan tezligi 20° li qiyalikda, zanjir tasmali traktorni 30° li qiyalikda, avtomobil va avtomobil tirkamasini 14°li qiyalikda xarakatsiz ushlab turishga xizmat qiladi.
Extiyot tormoz tizimi faqat avtomobillarda qo’llanilib, ishchi tormoz tizimi ishdan chiqib qolganda ishlatiladi. Aloxida extiyot tormozining tizimi qo’llanilmaydi. Buning uchun ishdan chiqqan ishchi tormozlarning sog’ qolgan qismlaridan foydalaniladi yoki maxsus loyixalashtirilgan ushlab turish tormozi tizimidan foydalaniladi. Katta avtomobillarda ishonchli bo’lishi uchun ikkalasidan xam foydalaniladi.
|
| |
Ekzaltirlashgan tip- - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 286/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limEkzaltirlashgan tip- o’ta muloqotga kirishuvchan, ko’p gapiradi, qiziquvchan, do’stlari va yaqinlarga e'tiborli, boshqalarga yordam beradi, did-farosatli, samimiy.
Ekstrovertlashgan tip - muloqotga kirishuvchan, do’stlari ko’p, ziddiyatlardan o’zini olib qochadi, boshqalarni diqqat bilan eshitish mumkin. Topshiriqlarni vaqtida bajaradi.
Introvertlashgan tip - muloqotga kirishishga qiynaladi, "ichimdagini top", falsafiy fikr yuritishni yoqtiradi, qat'iyatli, e'tiqodi mustaqkam, qaysar, tafakkuri qotib qolgan.
To’g’ri tashkil etilgan ta'lim-tarbiya jarayonida xarakter aksentuatsiyasini tarbiyalash va tuzatish mumkin.
Psixologiya tarixida xarakterning tipologiyasini yaratishga bir necha bor urinib ko’rilgan. Nemis psixologi va psixiatri E.Krechmer tomonidan XX asr boshlarida tavsiya etilgan tipologiya eng mashhur va dastlabki urinishlardan biri edi. Keyinchalik uning hamkasblari U.Sheldon, E.Fromm, K.Leongard va A.E.Lichkolar tomonidan ham shunday tipologiyalar tavsiya etilgan. Inson xarakterining barcha tipologiyalari quyidagi asosiy g’oyalarga muvofiq tarzda tashkil etilgan.
Inson xarakteri uning ontogenetik taraqqiyoti mobaynida namoyon bo’la boshlaydi va butun hayot davomida barqaror bo’lib boradi.
Xarakter tarkibiga kirgan xususiyatlar tasodifiy uyushgan emas. Ular xarakter tipologiyasini tuzish imkonini beruvchi bir-biridan farq qiluvchi tiplardan iborat.
Mazkur tipologiyaga ko’ra ko’pchilik kishilarni ma'lum guruhlarga birlashtirish mumkin.
E.Krechmer odam tanasining tuzilishi va konstitusiyasiga ko’ra, eng ko’p uchraydigan uchta tipni ajratib ko’rsatgan (astenik, atletik, piknik). Ularning har
biri shaxsni ma'lum xarakter tiplari bilan bog’langan bo’lsa ham, aslida hech qanday ilmiy asoslab bo’lmaydi.
Astenik tip - Krechmer fikricha, uncha katta bo’lmagan gavda tuzilishli, o’rtacha yoki undan balandroq bo’yli, oriq kishilardir. Asteniklarning tana va yuz terisi nozik, yelkasi tor, yassi, mushaklari yaxshi rivojlanmagan.
Atletik tip - skelet va mushaklar yaxshi rivojlangan, o’rtachadan yuqori, baland bo’yli, keng elkali, kuchli ko’krak qafasli, boshini tik tutib yuradigan kishilardir.
Piknik tip - bosh, ko’krak qafasi va qorin bo’shlig’i yaxshi rivojlangan, semirishga moyil, tayanch-harakat a'zolari yaxshi rivojlanmagan kishilardir.
E.Krechmer mazkur tiplar bilan ayrim ruhiy kasallik o’rtasida muvofiqlik bor, degan fikrni ilgari suradi. Masalan, atletik va astenik tiplar shizofreniyaga moyilroq deb hisoblaydi.
E.Krechmer tipologiyasi hayotiy kuzatishlar asosida xulosalar chiqarish orqali tuzilgan bo’lsa ham kamchiliklarga ega. Ba'zi ilmiy tadqiqotlar ma'lum tana tuzilishiga ega kishilar ruhiy kasalliklarga moyil ekanligini aniqladi va xarakter aksentuatsiyasi haqidagi fikrlarni ilgari surish imkonini berdi.
|
| |
‘lchashlar - Xakimov jamshid oktyamovich kompyuterli loyihalash

5.4.5. 0 ‘lchashlar 0 ‘lchash funksiyasi tayyor yoki qurilayotgan chizma bo‘yicha
hisoblami bajarish imkonini beradi. tizim istalgan jabha yuzasini, ikki
kesma orasidagi burchakni, grafik elementlar orasidagi minimal masofani
va boshqa parametrlarni aniqlash imkonini beradi. Agar chizmani chizish
va loyihalash baravariga chizmalarni avtomatlashtirilgan ishlab chiqish
tizimida bajarilayotgan boisa, bu fimksiya juda foydali bo iishi mumkin.
Masalan, loyihalovchi olingan konstruksiya issiqlik uzatish yuzasi
talablariga yoki xizmat ko‘rsatish uchun minimal joy talablariga
muvofiqligini tekshirishi mumkin.
5.5. Chizmalar fayllarining mosligi Ilgari bu chizma faylini ma’lumotlar bazasida saqlash va u yerdan
fayllarni boshqa bolim xodimlari ola bilishi imkoniyati chizmalarni
avtomatlashtirilgan ishlab chiqish tizimining afzalligi ekanligini bayon
qilgan edik. Agar hamma xodimlar chizmalarni avtomatlashtirilgan ishlab
chiqishning bitta tizimida ishlashayotgan bolishsa va boshqa xodimlar
tomonidan qilingan fayllarni o'qishda qiynalishmasa, bu afzallikdan
amalda osonlik bilan foydalanish mumkin. Lekin bir kompaniyaning har
xil bolim lari bir-birlarining fayllarini o‘qish qobiliyatiga ega boim agan
turli tizimlarda ishlashsa, bu afzallik yo‘qotiladi. Agar gap turli ishlab
chiqaruvchilarning
tizimlari
haqida
ketsa,
muammo
yanada
murakkablashadi. Bu holda o'zaro muloqotning yagona real metodi - bu
chizmalarni qog'ozda chizish bo lib qoladi.
Bu muammoni hal qilish uchun chizmalarni avtomatlashtirilgan
ishlab chiqish tizimlarini ishlab chiqaruvchilarning hammasidan fayllarni
standartlashtirilgan formatda saqlaslmi talab qilishdir. Hozirgi paytda eng
keng tarqalgan standartlashtirilgan format - bu Amerika Milliy standartlar instituti (American National Standards Institute - ANSI ) qabul qilingan
format - Initial Graphics Exchange Specification (IGES)ilir. Amalda
chizmalarni avtomatlashtirilgan ishlab chiqishning hamma kommersiya
tizimlari IGES ni quwatlaydi. Demak, bir tizimda yaratilgan fayllar
97
boshqa tizimga o'tkazilishi mumkin. Lekin ba’zi simvollar uchun korrektli
o ‘tkazish muammosi ham yechilmagan. IGES dan tashqari DXF formati -
AutoCAD chizmalarining formati mavjud, u AutoCAD ommabopligi
hisobiga «amaldagi» standart bo‘lib bormoqda.
Tormoz yuritmalari - Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti

|
Oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi andijon mashinasozlik instituti
|
bet | 55/83 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 24,58 Mb. | | #106359 |
Bog'liq Avtomobil va traktorlarni loyihalashTormoz yuritmalari
Tormoz yuritmasining vazifasi manbaadan olgan energiyani tormoz mexanizmlariga yetkazib berishdan iborat. Ular mexanikaviy, gidravlik va pnevmatik turlariga bo’linadi.
Mexanik yuritma boshqalariga qaraganda eng sodda xisoblanadi. U manbaadan olgan kuchini o’zgartirmaydi, qancha bo’lsa, shunchani bevosita tormoz mexanizmiga uzatadi. Lekin, kuchni uzatish paytida xar xil ishqalanishlarning bo’lishi tufayli foydali ish koeffitsiyenti kam. Bundan tashqari, kuchni uzatishda qatnashayotgan tortqi, richaglar deformatsiyalanish xususiyatiga ega. SHuning uchun mexanik yuritmalar kam qo’llanilib, faqat ushlab turuvchi tormozlarda qo’llanilmoqda. Ushlab turuvchi tormozlarning qo’llanilishining yana bir sababi shuki, ular cheklanmagan vaqtga berilgan kuchni kiymatini pasaytirmagan xolda saqlab turadi. Gidravlik va pnevmatik tormozlarda bu xususiyat yo’q.
Gidravlik yuritma manbaa tomonidan qo’yilgan kuchni suyuqlik yordamida kuchaytirib, tormoz mexanizmiga o’tkazadi. Gidravlik yuritmada vakkumli kuchaytirgichni qo’shib ishlatilishi esa, bu yuritmaning samarasini yanada orttiradi. Vaqkumli kuchaytirgich suyuqlikni kuchini yanada orttiradi. U atmosfera bosimi bilan kiritish traktidagi bosimning farqiga asoslanib ishlaydi. Bosimlar farqi esa dvigatel yurganida xosil bo’ladi. Bunday yuritmalar yengil avtomobillarda keng tarqalib bormoqda.
Gidravlik tormoz yuritmasi (6-rasm) tormozlash tizimini oson boshqarishga, barcha g'ildirakni bir me’yorda ravon tormozlashga imkon beradi. Gidravlik yuritma asosiy silindr (5) quvurchalar (3) va g‘ildirak tormozlash silindri (2) dan iborat. Tizim past haroratda qotmaydigan maxsus suyuqlik bilan to‘ldiriladi.
Tormoz tepki (4) bosilganda asosiy silindning porsheni (6) suyuqlikni 7 — 8 MPa gacha bosimda tormozlash silindrlari (2) ga yuboradi. Suyuqlik bosimi kolodkalar (1) ni barabanga tirab g'ildiraklarni tormozlaydi. Tepki bo'shatilgach, tizimdagi suyuqlik bosimi darhol kamayadi, asosiy silindr prujinasi porshenni dastlabki holatga qaytaradi. Kolodkalar prujina (7) bilan tortilib, barabandan ajraladi, tormozlash silindriga yuborilgan suyuqlik esa, asosiy silindrga qaytadi.
6-rasm. Gidravlik tormoz yuritmasmiug sxemasi:
1 — kolodka; 2 — g'ildirak tormozlash silindri; 3 — quvurchalar; 4 — tepki; 5 — asosiy silindr; 6 — porshen
|
| |
To‘g ‘ri chiziq - Xakimov jamshid oktyamovich kompyuterli loyihalash

5.3.3. Splayn
Splaynlar ixtiyoriy egri chiziqlarni chizish uchun ishlatiladi,
chizmachilikda bu amal lekalo yordamida q o id a bajariladi. Foydalanuvchi
egri chiziqda nuqtalarni ko‘rsatadi, tizim esa ushbu nuqtalardan o‘tadigan
interpolyatsion egri chiziqni quradi. Hosil bo‘lgan egri chiziq odatda
uchinchi tartibli tenglama bilan taqdim etiladi. Ba’zan egri chiziqlar
berilgan nuqtalar bo'yicha qurilishi mumkin, ular egri chiziqni aniqlaydi,
lekin unda yotishi shart emas.
‘chirish - Xakimov jamshid oktyamovich kompyuterli loyihalash

5.3.6. Shtrixlash
Shtrixlash deb berk ko‘pburchakli qandaydir shablon bilan
to‘ldirishga aytiladi, Shtrixlash mashinasozlik chizmalarida kesimlarni
belgilash va arxitektura chizmalarida turli materiallarni ajratish uchun
ishlatiladi. Chizmalami avtomatlashtirilgan ishlab chiqish tizimlarining
ko‘pida taqdim etiladigan ba’zi eng tipik shablonlar 5.6-rasmda keltirilgan.
5.6-rasm. Shtrixlash namunalari
Shtrixlash berk ko‘pburchakni ko‘rsatishdan boshlanadi. Bu
operatsiya har xil yo'sinda bajarilishi mumkin. Ba’zi tizimlarda
ko‘pburchakni tashkil qiluvchi hamma kesmalarni ko‘rsatib chiqishga
to‘g ‘ri keladi. Boshqa tizimlarda kesmalardan birini ko‘rsatish kifoya
qiladi,
qolganlarining hammasini tizim
avtomatik topadi.
Agar
ko‘pburchak
ichida
shtrixlanmaydigan
uchastkalar
bo‘Isa,
uning
chegaralari
ko‘rsatilishi
kerak.
Shtrixlash
-
bu
chizmachining
unumdorligini oshiruvchi chizmalarni avtomatlashtirilgan ishlab chiqish
tizimining funksiyalaridan biridir.
, “b ^
Несохраменназ конфигурация с/*
Я

|
, “b ^
Несохраменназ конфигурация с/*
ЯBog'liq Kompyuterli Loyihalash3, “b ^
Несохраменназ конфигурация с/*
Я
Ф а Г П 0
Слои
5.3-rasm. AutoCADda qatlamlarni boshqaruvchi dialogli darcha
5.2.4. To‘r va bog'lash
Chizma qog‘ozda chizilganida yordamchi chiziqlardan keng
foydalaniladi, ular oldindan reysshina yordamida chizib olinadi. Ular
chizma chiziqlarini qurishni osonlashtiradi va ulami ancha aniqroq qiladi.
Chizmalarni avtomatlashtirilgan tarzda ishlab chiqish tizimlarida to‘r
chiziqlari ham shu vazifani bajaradi. To‘rning gorizontal va vertikal
chiziqlari berilgan zichlik (разреш ен и е^ bir-biridan teng masofalarda
chiziladi, chizma chiziqlari esa ularning ustidan chiziladi. Chizmalarni
avtomatlashtirilgan tarzda ishlab chiqish tizimlarining ba’zilarida faqat to‘r
chiziqlari kesishadigan joylarda nuqtalar quriladi.
To‘r chizig'i ustidan to‘g‘ri chiziq o'tkazish uchun, uning ikki
oxirining holatini berish kerak. Ularning koordinatalarini klaviaturadan
kiritish yoki kursorni kerakli joyga o‘matib va knopkani bosib sichqon
bilan ko‘rsatish mumkin. Eslab ко‘ring, sichqon lokator rejimida
boiganida, kursor uning harakatini kuzatib boiadi. Nuqtaning ikkinchi
usulda ko‘rsatilgan holati inson q o ii titrashi va sichqon mexanizmi
noaniqligi tufayli yetarli darajada aniq bo‘lmasligi mumkin. Bu
muammoni hal qilish uchun kursor bogianishni to‘r chiziqlarining eng
yaqindagi kesishish nuqtasiga ulash mumkin. Sichqon knopkasi bosilganda
kompyuter ushbu kesishish nuqtasining aniq koordinatalarini qabul qiladi.
Koordinatalar berilishi aniqligini to‘r mxsati aniqlaydi, imi esa
foydalanuvchi o‘zi istaganicha o‘matishi mumkin. Bu funksiya bog'lash
(snapping)
deyiladi.
91
5.3. Chizmachilikning bazaviy funksiyalari
|
| |
YouTube ta’lim kanallari - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil

55
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ
Havola: https://www.ted.com/
2.
TED Education
– ta‘lim kanali. Taniqli ma‘ruzachilarning ta‘lim va ta‘lim
haqidagi
ko‗plab
videolari
mavjud.
Havola:
https://www.youtube.com/user/TEDEducation/videos.
3.
Vsauce
– ta‘lim video kontentining keng doirasini taqdim etadigan
YouTube kanali. Unda ilmiy bilimlar, fizika,
inson xulq-atvori, kosmik, yer va
boshqalar
bo‗yicha
pleylistlar
mavjud.
Havola:
https://www.youtube.com/user/Vsauce/videos.
4.
PostNauka
– 2012 yil yanvar oyida boshlangan YouTube kanali. Loyihada
turli tadqiqot sohalaridagi 800 dan ortiq olimlar,
jumladan Nobel mukofoti
sovrindorlari va xorijiy fan namoyandalari ishtirok etdi. Kanalda qisqa video
ma‘ruzalar, olimlarning tadqiqot mavzusi bo‗yicha monologlari, ilmiy nazariyalar,
tushunchalar,
g‗oyalar
va
faktlar
mavjud.
Havola:
https://www.youtube.com/user/postnauka/videos.
5.
AcademyRussian
– YouTubedagi kanal bo‗lib, u turli mavzular bo‗yicha
o‗quv videolarini onlayn ravishda bepul taqdim etadi. Kanal matematika, tarix,
sog‗liqni
saqlash va tibbiyot, moliya, fizika, kimyo, biologiya,
astronomiya,
iqtisodiyot, kosmologiya, organik kimyo, san‘at tarixi, makro va mikroiqtisodiyot,
kompyuter
fanlari
bo‗yicha
ma‘ruzalar
tizimlashtirilgan.
Havola:
https://www.youtube.com/user/KhanAcademyRussian/videos.
6.
AsapSCIENCE
– har hafta turli xil ilmiy mavzularga bag‗ishlangan sifatli
videolarni ishlab chiqaradigan YouTube ta‘lim kanali. Kanalda boshlang‗ich, o‗rta,
oliy ma‘lumot, ingliz tilini o‗rganish, korporativ ta‘lim
uchun videolarning katta
tanlovi mavjud. Havola: https://www.youtube.com/user/AsapSCIENCE/videos.
7.
CrashCourse
– Djon va Xank Grinlar tomonidan asos solingan YouTube
ta‘lim kanali. Kanalda fizika, falsafa, iqtisodiyot, astronomiya, anatomiya va
fiziologiya, tarix, biologiya,
adabiyot, ekologiya, kimyo, psixologiya bo‗yicha
video kurslar mavjud. Havola: https://www.youtube.com/user/crashcourse/videos.
8.
Minutephysics
– YouTubedagi ta‘lim kanali. Videolar fizikani o‗rganishga
bag‗ishlangan. Barcha videolar juda qisqa, o‗rtacha davomiyligi bir daqiqa.
Havola: https://www.youtube.com/user/minutephysics/videos.
9.
Qisqacha xulosa - Xakimov jamshid oktyamovich kompyuterli loyihalash

6 - BOB. AutoCAD (КОМПАС) REDAKTORINI ISHGA
TUSHIRISH
Grafik tizim AutoCAD Windows operatsion tizimda ishga
tushiriladi. Yuklangandan keyin ekranda 6.1-rasmda tasvirlangan ishchi
makonni tanlash dialog darchasi paydo bo‘ladi.
6.1-rasm. Ishchi makonni tanlash darchasi
Unda
AutoCAD
Классик
стиль
(Klassik
stil)
yoki
3D
моделирование (3D modellash)
interfeyslami tanlash mumkin. Dastlab
AutoCAD Классик стиль (Klassik stil)
punktni tanlaymiz, chunki biz ikki
o'lchamli makonni o'zlashtirishdan boshlaymiz.
So'ngra darcha paydo bo‘ladi, uning yordamida dastuming yangi
fimksiyalari bilan tanishish mumkin. Unda
Да (На), Позже (Keyin) yoki