nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qisqacha xulosalar - Respublikasi oliy va

|
Respublikasi oliy va
|
bet | 91/122 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #265621 |
Bog'liq Fermer xo\'jaligi iqtisodiyoti1Qisqacha xulosalar
B
ozor munosabatida turli mulkchilik shakllari faoliyat ko‘rsatmoqda. Ular o‘rtasida o‘zaro ishlab chiqarish
va iqtisodiy aloqalar orqali faoliyat yuritib hamkorlik qilinmoqda. Ayniqsa, fermer xo‘jaligi bilan ta’minot va servis xizmat ko‘rsatuvchi o‘rtasida bo‘ladigan iqtisodiy aloqalar, uni takomillashtirish to‘g‘risida barcha qonuniy asoslar yaratildi hamda xo‘jalik yuritish faoliyatida shartnoma va shartnoma munosabatlari, xo‘jalik yillik faoliyat yuritishining biznes-rejasi, fermerga xizmat ko‘rsatish banklari va kreditlash mexanizmi, baxtsiz voqealarni inobatga olib mulkni sug‘urtalash xo‘jalik faoliyatidan olingan daromadidan yagona yer solig‘i to‘lash yo‘llari, xo‘jalikda olib boriladigan hisob-kitob ishlarida buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisoblar to‘liq yangi tartibda ishlab chiqildi. Unga qonuniy asos yaratilib, iqtisodiy mexanizmlari me’yoriy hujjatlar asosida qayta amaliyotga joriy etilmoqda.
Nazorat va muhokama uchun savollar
Iqtisodiyaloqalartushunchasivauningmohiyatinitushuntiribbering.
Xo‘jalikdashartnomaningzarurligivauningtuzilishinimadaniborat?
Biznes-rejanimavaunituzishyo‘llariniayting? 4.Bankishivakreditlashmexanizminitushuntiring.
Sug‘urtaturlari vasug‘urtalashmexanizmio‘z ichiganimaniasos qiliboladi?
Yagona yer solig‘inima vau qanday undiriladi? 7.Buxgalteriyahisobiningmaqsadivamoliyaviyhisobotlarningvazifasi
nimadan iborat?
8.Iqtisodiyfaoliyattizimidegandanimanitushunasiz?
FERMER XO‘JALIKLARINI BOSHQARISHDA MENEJMENT
Xo‘jalik faoliyatini boshqarish tizimi
Qishloq xo‘jaligini boshqarishning asosiy maqsadi yuqori darajada foyda olishdir. Qishloq xo‘jaligi boshqaruv apparatining tuzilishi deganda boshqaruv apparati va uning tarkibidagi bog‘lanish tushuniladi. Boshqaruv apparatining tarkibi bir-biri bilan bog‘langan birikmalar va bo‘g‘inlar bilan to‘ldirilishi uni ng tashkiliy tizimi deyiladi.
Tashkiliy tizim boshqaruv tizimining asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib, boshqaruvchi tizim, boshqaruv subyekti tashkiliy tuzilish shakli demakdir. Boshqaruv tizimida ishchi va xodimlarni boshqarishni tashkil qilishning rasmiy qoidalari tartibga solinadi.
Idoralar bu tizimning tarkibiy qismlari, bo‘g‘inlaridir. Har bir idora o‘z harakat doirasiga ega. U mazkur idoraga ma’qul bo‘lgan masalalar doirasini, uning faoliyati chegaralarini, vakolatlari va javobgarligini belgilaydi. Boshqaruv tizimi tashqi va ichki omillarning ta’siri ostida tarkib topadi. Tashqi omillar orasida eng muhimi ishlab chiqarishdir.
Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini boshqaruv idoralari o‘rtasidagi aloqalarning turiga qarab tizimlarni 3 ta asosiy turga ajratish mumkin, ya’ni lavozimli, vazifaviy va aralash, ya’ni kombinatsiyali muntazam tizimlardir. Ularda bitta lavozimda idoralarning har bir guruhi idora qilish qo‘llanmalariga asosan, yuqori darajada o‘zining rahbarlik idorasiga ega bo‘ladi.
Muntazam tizimda boshqaruvning barcha masalalari bitta kanal orqali hal etiladi.
|
| |
boshqa sohalarda yanada qattiqroq talablar joriy etildi

|
boshqa sohalarda yanada qattiqroq talablar joriy etildiBog'liq Korporativ siyosat pdfboshqa sohalarda yanada qattiqroq talablar joriy etildi.
3. «Vashington konsensusi» postulatlarini 90-yillar oxiridagi
о 'tish davri iqtisodiyotlariga moslab taftish qilish. Korporativ siyosatga
e ’tibor axborot muammolarini hal qilish, shuningdek, institutsiyaviy va
huquqiy infratuzilmani chuqurlashtirish bilan bir qatorda kuchayib
bordi. An’anaviy erkinlashtirish va xususiylashtirishdan tashqari
korporativ siyosatning samaradorligining belgilaydigan islohotlaming
siyosiy, ijtimoiy va soliq cheklovlarini e’tirof etishga tobora ko'proq
e’tibor qaratildi. Mulkchilikning uzoq muddatli muammolarini hal
qilishga alohida etibor berildi.
«Vashington konsensusi» atamasi 1998-yilda ingliz tadqiqotchisi,
London iqtisod maktabining professori Jon Grey tomonidan «False
Dawn: The Delusions o f Global Capitalism» kitobida siyosiy
muomalaga kiritildi. Vashington konsensusining maqsadi jo'shqin
rivojlanib boradigan xususiy sekretomi tashkil etishga va iqtisodiy
o'sishni rag'batlantirishga asos bo'la oladigan formulani ishlab
chiqarishdan iborat edi.
Vashington konsensusi konsepsiyasiga
muvofiq, iqtisodiy faoliyat muvafaqiyatli bo'lish uchun savdoni
5 Sarbcyns-Oksli hujjaft 20С2-уй 30-iyulda amaiga k.iritilgan bo’lib, u AQShda 1930-yillardac boshlab qimniatli
qog'ozlar bo'yicha hujjatlar qabul qiiicgan pay!dan kcymgi eng muhim islobot bo'ldi. Hujjat cmitcot
kompanjyalarga, ulaming direktorlar kenga&hJarigt xolis audi’orlariga, yurir.larga, iavestitsrya maslahatchilariga va
boshqalarga yangi t&iablar qo'yadi hamda kompaniya zimmasiga o g ‘ir majburiyatlar yuUaydi. Bu majbariyailami
bajarish juda qimmatga tushmoqda.
33
|
| |
rag'batlantirish puli ikki qismga ajratilib to'lanadi: oldindan belgilangan

|
rag'batlantirish puli ikki qismga ajratilib to'lanadi: oldindan belgilanganBog'liq Korporativ siyosat pdfrag'batlantirish puli ikki qismga ajratilib to'lanadi: oldindan belgilangan
va kompaniya faoliyati natijalariga bog'liq holda o'zgarib bomvchi
miqdorda. Rag'batlantirish pulining ikkinchi qismi, odatda, kompaniya
aksiyalariga opsion shaklida beriladi. Bunday opsion bo'yicha aksiyaga
ega bo'lish huquqi direktorlar kengashi a’zolari va menejerlar
tomonidan ko'pincha faqat ikki yildan so'ng joriy bozor baholarida
sotilishi mumkin.
Kodekslarda kompaniya tomonidan rag'batlantirish (mukofot)
pullarini to'lashda qo'llaniladigan tamoyillar va shakllar, kompaniya
faoliyati natijalari va korporativ boshqaruvi mexanizmi to'g'risidagi
hamda boshqa zaruriy va ixtiyoriy bo'lgan informatsiyani kompaniya
hisobotlarida ochib berish tavsiya etiladi.
Rivojlanayotgan
mamlakatlar
singari
O'zbekistonda
ham
aksiyadorlik jamiyatlari faoliyatining sharoitlari xususiyatlariga mos
keluvchi korporativ boshqamv kodeksini qabul qilish zarur.
Aytish joizki, O'zbekistonda korporativ boshqamv kodeksini
ishlab chiqish bo'yicha ikki marotaba harakat qilingan bo'lib, ammo
ularga oid ishlar hanuzgacha nihoyasiga yetmagan. Xususan, 2001—
2002-yillarda ilk bor Amerikaning «Кагапа» кофога1з1уаз1 tomonidan
29
rivojlangarv fond bozori, foydani repartatsiya qilish imkoniyati, valutani
erkin konvertatsiyasini mavjud bo‘lishi talab qilinadi.
Кофога11у siyosat sifati bir vaqtning o'zida kompaniyaning
moliyaviy, biznesi va bozordagi aksiyalari ko'rsatkichlarini, mulkdorlar
tarkibi va tuzilmasini, investitsion muhitni belgilaydi va ulaming ta’siri
ostida o'zgaradi.
|
| |
bevosita investitsiyalarga qaraganda ancha tez sur’atlar bilan o‘sa

|
bevosita investitsiyalarga qaraganda ancha tez sur’atlar bilan o‘saBog'liq Korporativ siyosat pdfbevosita investitsiyalarga qaraganda ancha tez sur’atlar bilan o‘sa
boshladi. 80-yillardan boshlab sarmoyani portfel investitsiyalar shaklida
(ko‘p sonli kampaniyalardan uncha katta bo'lmagan aksiyalar
paketlarini sotib olish shaklida) olib chiqib ketish absolyut miqdor
jihatidan bevosita investitsiya!ardan ustunlik qila boshladi. 90-yillaming
boshlarida investorlaming faolligi hamda turli mamlakatlardagi
kampaniyalarda investitsiyalar jalb etishga qiziqishning o'sishi
32
korporativ siyosat (korporativ boshqaruv) qandaydir umumiy qoidalarni
ishlab chiqish va joriy etish tomoniga o‘zgarishi uchun obyektiv asos
yaratib, korporativ
siyosatni joriy etishga muntazam yondashish
zarurligini ko'rsatdi.
2. 80-yillarda AQShda va bir qator boshqa rivojlangan mamlakat
larda yirik kompaniyalar (korporatsiyalar) aksiyalarining nazort paket
larini qo'lga kiritish to'lqini va 1997-1998-yillardagi jahon moliyaviy
inqirozi. Enron, shuningdek, AQSh va boshqa mamlakatlardagi yirik
kompaniyalar, investitsiya banklari va auditoriik firmalari bilan bog'liq
mojarolar 2000-yillaming boshlarida korporativ siyosatni isloh qilish
haqidagi munozaralarga yana turtki beradi. Bu jarayonlar natijasida
korporativ siyosat tubdan isloh qilinib, u yangi qattiq qonun hujjatlari
qabul qilinishida (xususan, AQShda bu Sarbeyns-Oksil hujjati)5 va
korporativ siyosat sohasida ixtiyoriy tartibga solish chegralari
kengaytirilishida o'z ifodasini topdi. Natijada qimmatli qog'ozlar
bozorini tartibga solish, auditoming javobgarligi va mustaqilligi, audit
va buxgalteriya hisobi tizimi, aksiyadorlar huquqlarini himoya qilsh va
|
| |
intizomga soluvchi segmenti, korxonada кофогайу harakatlami2

|
intizomga soluvchi segmenti, korxonada кофогайу harakatlami2Bog'liq Korporativ siyosat pdfintizomga soluvchi segmenti, korxonada кофогайу harakatlami2,
amalga oshirish (amalga oshirilishini kutish) natijasida bu segmentda
(European Association of See urines Dealers) tomonidan ishlab chiqilgan Korporaav boshqaruv prinsiplari va unga
(b ir tavsiyalar (EASD, 2000); Euroehareheiders tomonidan 2000-yilda ishlab chiqilgan Korporativ boshqaruv
bo'yicha direktivalar alohida e'tiborga loyiq.
21 Korporativ xarajailar deganda boshqamv organlaridagi o'zgarishiar, moliya - xo'jalik faoliyatidan kutilayoigan
natijafomi, auditorfaming hisobotlarini,
videndlar to‘lashni e’ lon qilish va boshqalar tushiaiiladi
35
aksiyalar kursi o'zgaradi va bozor ularga tegishlicha qarshi munosabat
bildiradi.
Savollar
1. Korporativ siyosatning xususiy mulkchilik va iqtisodiyot
rivojidagi roli nimalar bilan belgilanadi?
2. Korporativ siyosatning sifati nima?
3. Korporativ siyosatning rolini oshishi qanday umumjahon
tamoyillar bilan belgilanadi?
Topshiriqlar
1. Korporativ siyosatning iqtisodiyot va xususiy mulkchilik tizimi
rivolanishidagi rolini amaliy misollar asosida tushuntiring.
2. Terminlar lug‘atini tuzing.
36
II bob. KORPORATIV SIYOSATGA TA’SIR ETUVCHI
OMILLAR
2.1. Korporativ siyosatga ta’sir etuvchi omiilar tasnifl
Korporativ siyosatni o'rganishda ko'pincha «omiilar va voqelikiar»
degan so‘zlarga duch kelamiz. Ulaming mazmunini va o‘zaro
bog‘liqligini sabab va oqibat kategoriyasi (toifasi) asosida ko'rib chiqish
maqsadga muvofiq. Umuman olganda, omil - bu har qanday o'lchamli
va o‘lchamsiz voqelikni (jarayonni, oqibatni, natijani) keltirib
|
| |
haqidagi Hisobotlarining (ROSC) korporativ boshqamvga bag'ishlangan

|
haqidagi Hisobotlarining (ROSC) korporativ boshqamvga bag'ishlanganBog'liq Korporativ siyosat pdfhaqidagi Hisobotlarining (ROSC) korporativ boshqamvga bag'ishlangan
boMimi ana shu «Tamoyillar»ga asoslangan. Investorlar faqat
rivojlangan mamlakatlardagina emas, balki bozor iqtisodiyotiga
o‘tayotgan mamlakatlarda ham loyihalami investitsiyalash haqida
qarorlar qabul qilish chog'ida ayni shu standartlarga amal qiladilar.
Ushbu tamoyillaming 2002-yildagi yangi tahriri muammolaming
ahamiyati saqlanib qolayotganligidan darak beradi.
4.
Markaziy va Sharqiy Yevropa (MShE) mamlakatlarida bozor
iqtisodiyotining rivojlanishi, ulaming Yevropa Ittifoqiga (Yel) kirishi,
shuningdek, bir qator M D H mamlakatlarining so'nggi vaqtlardagi
birlashish tashabbuslari. Ushbu mintaqalardagi murakkab strukturaviy
jarayonlar korporativ boshqaruvning sobiq sotsialistik mamlakatlardagi
o'zgarishlar, iqtisodiy salohiyatni tiklash va iqtisdiyotni o'stirish
jarayoni uchun muhim ahamiyatini yanada kuchaytirmoqda. Bu
* Xaiqaro korporativ boshqaruv tarmog‘ining ( International Corporate Govemanse Network) korporativ boshqaruv
prinsiplari to'g'risidagi bayonoti ( ICGN, 1999); Qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha dilerlar yevropa asscrtsiatsiyasi
34
mamlakatlarda bozor iqtisodiyoti rivojlanib borgan va transformatsiya
davri tugab borgan sari tobora murakkab korporativ boshqaruv
mexanizmlariga ehtiyoj paydo boMadi.
Кофогайу siyosatning o‘tish davrini o‘z boshidan kechirayotgan
mamlakatlar iqtisodiyoti, bozori va mulkchilik tizimi rivojidagi rolini
fond bozori, xususiylashtirish va korporativ siyosatning o'zaro
bogiiqligini ko'rish asosida ochib berish mumkin.
Davlat mulkini xususiylashtirish bilan fond bozorining o'zaro
|
| |
jam oasin in g a’zosi tom onidan sotib oiingan aksiyalar hatto u jamoadan

jam oasin in g a’zosi tom onidan sotib oiingan aksiyalar hatto u jamoadan
chiqqan b o‘lsa ham, faqat hozir shu korxonada ishlab turgan
shaxslardagina sotilishi mumkin.
Aksiyadorlar umumiy yigMlishini tayyorlash va o‘tkazish vaqtida
faqat
minoritar
aksiyadorlar
emas,
balki
boshqa
xususiy
aksiyadorlaming huquq va manfaatiari buzilishi muammosi davlat
aksiyalari ulushi katta bo‘lmagan, shuningdek, butunlay xususiy mulkka
aylangan
AJlar
uchun
ham
dolzarbdir.
Aksiyadorlar
umumiy
yigMlishlarini o'tkazish tartibini har yili Muvofiqlashtirish va nazorat
qilish markazi tomonidan tekshirish natijalari shundan dalolat beradi.
Chunonchi, 2005 yilda 405 ta AJda tekshirish o'tkazildi va quyidagi
tartibbuzarliklar: yig‘ilish oMkazilishi haqidagi xabar ommaviy axborot
vositalarida e’lon qilinmagan 144 ta holat; aksiyadorlar reestrini yuritish
tartibi buzilgan 85 ta holat; aksiyadorlaming vakillarida aksiyadorlar
umumiy yigMlishida qatnashish uchun ishonchnomalar bo‘lmagan 80 ta
holat va boshqalar aniqlandi. Shun kabi tartibbuzarliklar 2006-2010
yillarda ham uchrab keldi.
Aksiyadorlar umumiy yigMlishlarini o'tkazish muammolariga
quyidagilar kiradi:
1.
Aksiyadorlarga umumiy yig'ilish кип (artibiga kiritilgan
masalalarga doir materiallar berilmaydi (yoki kechiktirib va chala
holda beriladi).___________________________________________ _
Masalan, 2006-yil mart oyida «Biznes-vestnik Vostoka» gazetasida
e ’lon qilingan aksiyadorlar umumiy yigMlishi oMkazilishi haqidagi
e ’lonlami o'rganishdan shu narsa m a’lum boMdiki, birgina «G‘uncha»
AJ (Chirchiq shahri) umumiy yig'ilish muhokamasiga kiritilayotgan
hujjatlar bilan yigMlish o ‘tkazilishidan besh kun oldin tanishish
mumkinligini ko‘rsatgan. Boshqa AJlar e ’lonlarida aksiyadorlar qayerda
va qachon hujjatlar bilan tanishishi mumkinlgi eslatilmaydi. Amalda
aksiyadorlaming aksariyat ko‘pchiligi o‘zlarini qiziqtirgan hujjatlar, shu
jumladan, jam iyatning bir necha o‘nlab sahifalardan iborat boMgan yillik
hisoboti va biznes-rejasi loyihasi bilan faqat yigMlish oMkazilayotgan
vaqtda tanishib chiqishlari mumkin. Bu esa ularga kun tartibidagi
masalalar yuzasidan qanday ovoz berish haqida puxta o‘ylab ko‘rish
imkonini bermaydi.
Umuman olganda, sanab oMilgan barcha omiilar korporativ

|
Umuman olganda, sanab oMilgan barcha omiilar korporativBog'liq Korporativ siyosat pdfUmuman olganda, sanab oMilgan barcha omiilar korporativ
siyosatga xos jarayonlar (voqeliklar va hodisalar) rivojini shakliantiradi.
39
S a v o l l a r
1. Omil va voqelikning mazmuni nimadan iborat?
3. Sabab va oqibat kategoriyasi negizida omil va voqelikni o‘zaro
bog‘liqligi qanday namoyon bo'ladi?
4. Omiilaming qanday turlarini bilasiz?
5. Omiilar ta’siri qanday o'lchanadi?
T opshiriqlar
1.
Omiilaming korporativ siyosat rivojiga ta’sirini mavjud statistik
ma’lumotlar asosida tahlil qiling.
3. Terminlar lug'atini tuzing.
2.2. Tashqi omiilar va ulaming ta’siri
Kompaniyaning korporativ siyosati muhitiga nisbatan tashqi bo'lgan
omiilar turkumiga 2.1 paragrafda keltirilgan umumiy va maxsus, obyektiv
va subyektiv (davlat arboblari, raqobatchi kompaniyalar boshqaravchilari
ma’nosida), tabiiy va sun’iy, boshqarilmas va boshqariluvchi, tashqi va
ichki fundamental omiilar kiradi. Ulami qanday miqyosda bo'lishiga qarab
ikki katta guruhga ajratish mumkin: makromiqyosda va metamiqyosda
kompaniya korporativ siyosatiga ta’sir etuvchi omiilar.
Makromiqyosda
(makrodarajada)
ta’sir
etuvchi
omillarga
mamlakat ichidagi fundamental omiilar kiradi.
Metamiqyosdagi omillarga kompaniya korporativ siyosatiga
mamlakat tashqarisidan ta’sir etuvchi tashqi omiilar kiradi.
Har ikkala guruh omillari sistematik va obyektiv tarzda ta’sir
ko'rsatadi. Bunda asosan tabiiy omiilar boshqarilmas va tasodifiy
xarakterga ega bo'ladi.
Boshqa turdagi omiilar va ular bilan bog'liq jarayonlar esa sabab-
oqibatiy bog'liqlikda bo'lgani uchun ma’lum darajada boshqarilishi
|
| |
Printer - Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llanilishi. Zamonaviy kompyuterlarning apparat...

emas. Ular keng (A3) va oddiy (A4) chop etish
formatiga ega. 24, 48 ignali (nuqtali) printerlar
mavjud bo‟lib, albatta ignalar soni ko‟pligi yaxshi
ekanligi tushunarlidir.
Oqimli printerlar.
Bunday printerlar maxsus
(rangli va rangsiz) siyohlarni purkash yo‟li bilan
ishlagani uchun ular oqimli deb ataladi. Bu
printerlarning turli ranglarda chop qilish sifati tiniq va ravshan bo‟lib, ularning-
kamchiligi siyohining tez tamom bo‟lib qolishi va uning nozikligidir. Bu printerlar
matnlarni nisbatan tez, grafik tasvirlarni esa sekinroq chop etadi.
Lazer printerlar.
Lazer printerlar ham sifati, ham tezligi jihatidan eng
yaxshi printer hisoblanadi. Ular rangli va rangsiz bo‟ladi.
Bunday printerlarning andozasi sifatida HEWLETT-PACKARD (hP)
firmasi chiqaradigan HP LaserJet rusmli printerlar qabul qilingan. Lazer
printerlarda chop etish juda qulay bo‟lib, u tez (minutiga 8-15 hatto 40 varaqqacha)
chop etishi mumkin. Ammo tabiiyki, bunday printerlarning narxlari nisbatan
balandroqdir. Uning bir kamchiligi - unda ishlatiladigan toner rang va kortrijning
tez almashtirib turilishidadir. Uning bir toneri taxminan 1500-2500 varaqqa yetadi.
Albatta bu raqam tejab ishlatishga bog‟liq albatta. SHuning uchun lazer printerda
chiqarilgan nusxani kseroks orqali ko‟paytirish maqsadga muvofiqdir.
Modem.
Modem modulyatsiya, demodulyatsiya so‟zlaridan olingan bo‟lib,
uzluksiz signallarni raqamli (modulyatsiya) va raqamli ma‟lumotlarni uzluksiz
(demodulyatsiya) signalga almashtirib beradigan qurilmadir. Uning asosiy vazifasi
kompyuterlararo aloqani o‟rnatishdir. U o‟zining kommunikatsion dasturlariga ega
bo‟lib, bu dasturlar yordamida uzoq masofalarga ma‟lumotlarni uzatishi va qabul
qilishi mumkin. Modem ichki va tashqi bo‟lishi mumkin. hozirda ko‟p
kompyuterlar modem bilan birga sotilmoqda.
Skaner.
Skaner – matn, grafika, tasvirlarni kompyuterga kiritishni
avtomatlashtirish uchun xizmat qiluvchi qurilma. U hozir asosan rangli ko‟rinishda
chiqarilayapti. Uning andozasi sifatida hP (hewlett packard) firmasi ishlab
chiqaradigan hP Scanjet rusumli skanerlar qabul qilingan. Uning asosiy tavsifi
ma‟lumotlarni aniq, tiniq, lozim bo‟lgan rangda (xususan qora rangli) ko‟rinishda
chiqarish qobiliyatidir. Ushbu tasvirlash qobiliyati gorizontal va vertikal
chiziqlardagi nuqtalar (piksellar) soni orqali belgilanadi.
Skaner dastur boshqaruvida ishlaydi. Matnlarni yaxshi tanish uchun maxsus
obrazlarni tanuvchi dastur vositalaridan foydalaniladi. Bunday dasturlar hatto
qo‟lyozmani ham tanish qobiliyatiga ega. Shunday dasturlar Fine Reader va Cunei
Form nomlari bilan ataladi.
Strimer. Ma‟lumotlarni kasetali tasma ko‟rinishidagi xotira qurilmasiga
yozish va undan o‟qish uchun ishlatiladigan moslama.
Proektor. Kompyuterdagi ma‟lumotlarni proektsion ekranda kattalashtirib
ko‟rsatish uchun xizmat qiladi.
Cаse-tеxnоlоgiyalаr - Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llanilishi. Zamonaviy kompyuterlarning...

Dаsturlаr yarаtish vоsitаlаrigа Mаkrоаssеmblеr MASM,
Visual Cutt for
Windows Professional Edition kоmpilyatоri, Visual Basic for Windows vа
bоshqаlаr kirаdi.
CASE-tеxnоlоgiyasi
infоrmаtikаning
hоzirgi
pаytdа
eng
tеzkоq
rivоjlаnаyotgаn sоhаlаridаn biridir.
CASE – Computer Aided Sistem Engineering –
аxbоrоtlаr tizimini
аvtоmаtlаshtirilgаn usuldа lоyixаlаsh dеgаni bo‟lib, CASE-tеxnоlоgiyasi turli
mutаxаssislаr, jumlаdаn,
tizimli tаxlilchilаr, lоyihаchilаr vа dаsturchilаr ishtirоk
etаdigаn ko‟pchilikning qаtnаshishi tаlаb etilаdigаn аxbоrоt tizimlаrini yarаtishdа
qo‟llаnilаdi.
Case-tеxnоlоgiyalаri vоsitаlаri nisbаtаn yangi, 80 yillаr оxiridа shаkllаngаn
yo‟nаlishdir. Ulаrdаn kеng ko‟lаmdа fоydаlаnish
qimmаtligi tufаyli
chеgаrаlаngаndir.
Case-tеxnоlоgiyasi – murаkkаb dаsturiy tizimlаrni tаxlil etish, lоyihаlаsh,
ishlаb chiqаrish vа kuzаtib turish tеxnоlоgik jаrаyonini аvtоmаtlаshtiruvchi
dаsturiy tа‟minоtdir. Case-tеxnоlоgiyasining аsоsiy yutug‟i –
Kоmpyutеrlаrning
mаhаlliy tаrmоqidа ishlаyotgаn mutаxаssis-lаrni birgаlikdа, hаmkоrlikdа lоyihа
ustidа ishlаshini tаshkil etа оlishi, lоyihаning ihtiyoriy frаgmеntini ekspоrt-impоrt
qilа оlishligi vа lоyihаni tаshkiliy bоshqаrа bilishligidаdir.
Adabiyotlar
1.
Avi
Silberschatz, Peter Baer Galvin, Greg Gagne. Operating systems
concepts. John Wiley, 2009, 982.
2.
John L.
Hennessy, David A. Patterson. Computer Architecture. A
Quantitative Approach. Morgan Kaufmann Publishers, San Francisco, 2006.
3.
Katherine M. First look office 2010. Microsoft Press. Подразделение
корпорации Майкрософт. One Microsoft Way. Redmond, Washington 98052-
6399. © Корпорация Майкрософт (Microsoft Corporation), 2010.
4.
M.Aрипoв, Б.Бегалов, У.Бегимқулов, М.Мамаражабов. Ахборот
технологиялар. Ўқув қўлланма. Т.: “Ношир”, 2009.
5.
М.М.Арипов, Ф.А.Кабилжанова, З.Х.Юлдашев. «Информационные
Технологии» (учебное пособие для студентов ВУЗов), Ташкент 2004, НУУз.
Kichik nаshriyot tizimlаri - Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llanilishi. Zamonaviy kompyuterlarning...

|
Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llanilishi. Zamonaviy kompyuterlarning apparat va dasturiy ta’minotiBog'liq Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llaniliKichik nаshriyot tizimlаri
«Kоmpyutеrli nаshriyot fаоliyati» аxbоrоt
tеxnоlоgiyasini tа‟minlаydi, mаtnni bichim sоlish vа tаxrirlаsh, аvtоmаtik rаvishdа
bеtlаrgа аjrаtish, xаt bоshlаrini yarаtish, rаngli grаfikаni mаtn оrаsigа qo‟yish vа
hоkаzоlаrni bаjаrаdi.
Mul’timеdiа dаsturiy vоsitаlаri
dаsturiy mаhsulоtlаrning nisbаtаn yangi
sinfi hisоblаnаdi. U mа‟lumоtlаrni qаytа ishlаsh muhitining o‟zgаrishi, lаzеrli
disklаrning pаydо bo‟lishi, mа‟lumоtlаrning tаrmоqli tеxnоlоgiyasining
rivоjlаnishi nаtijаsidа shаkllаndi.
Sun’iy intеllеkt tizimlаri.
Bu sоhаdаgi izlаnishlаrni quyidagicha
yo‟nаlishgа bo‟lish mumkin:
Ijоdiy jаrаyonlаrni imitаsiya qiluvchi tizimlаr.
Ushbu yo‟nаlish Kоmpyutеrdа uyinlаrni (shаxmаt, shаshkа vа h.k.)
аvtоmаtik tаrjimа qilishni vа bоshqаlаrni аmаlgа оshirаdigаn dаsturiy
tа‟minоtni yarаtish bilаn shug‟ullаnаdi.
Bilimlаrgа аsоslаngаn intеllеktuаl tizimlаr.
Ushbu yo‟nаlishdаgi muhim nаtijаlаrdаn biri ekspеrt tizimlаrning
yarаtilishi hisоblаnаdi. Shu tufаyli sun‟iy intеllеkt tizimlаrini mа‟lum
vа kichiq sоhаlаrning ekspеrti sifаtidа tаn оlinishi vа qo‟llаnishi
mumkin.
EHMlаrning yangi аrxitеkturаsini yarаtish.
Bu yunаlish sun‟iy tаfаkkur mаshinаlаri (bеshinchi аvlоd EHMlаri) ni
yarаtish muаmmоlаrini o‟rgаnаdi.
Intеllеktuаl rоbоtlаr.
Bu yo‟nаlish оldindаn qo‟yilgаn mаnzil vа mаqsаdgа erishа оlаdigаn
intеllеktuаl rоbоtlаr аvlоdini yarаtish muаmmоlаri bilаn shug‟ullаnаdi.
Hоzirgi pаytdа dаsturlаsh tеxnоlоgiyasining uskunаviy vоsitаlаrini yarаtish
bilаn bоg‟liq yunаlish tеz sur‟аtlаr bilаn rivоjlаnmоqdа. Bundаy uskunаviy
vоsitаlаr dаsturlаr yarаtish vа sоzlаsh uchun quvvаtli vа qulаy vоsitаlаrni tаshkil
etаdi. Ulаrgа
dаsturlаr yarаtish vоsitаlаri
vа
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llanilishi. Zamonaviy kompyuterlarning apparat va dasturiy ta’minoti
|
Qushimcha qurilmalar va ularning vazifalari

Bog'liq Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llanili
Qushimcha qurilmalar va ularning vazifalari Kompyuterning imkoniyatlarini kengaytirish uchun unga tasvirlarni va
boshqa hujjatlarni kiritish va qog‟ozga chiqaruvchi qurilmalar zarur bo‟ladi.
Qog‟ozga chop etish qurilmalari
printer lar (ingl. Printer–
chop qiluvchi ) deb
ataladi. Ularning bir necha xillari bo‟lib, ulardan matritsali, siyohli, lazerli turlarini
sanab o‟tish mumkin.
Matritsali printer lar sekin chop etadi, chop etilgan matnning sifati juda past,
faqat bitta rangda chop etadi va hozirgi kunda mavjud dasturiy vositalarni
almashtirish qiyin bo‟lgan tashkilotlarda, masalan, ba‟zi banklarda saqlanib
qolgan(1.14-rasm).
Siyohli printer lar siyoh purkash yo‟li bilan qog‟ozga tasvir tushiradilar. Ular
rangli tasvir va matnlarni chop etadilar, odatda ancha arzon bo‟lishlariga qaramay,
sekin chop etadilar, chop etilgan varaqning tannarxi ancha yuqori, maxsus qog‟oz
ishlatilmaganda tasvirning sifati pasayib ketadi(1.15-rasm).
Lazerli printer larda magnitlana oladigan maxsus kukunni qog‟ozga sepish
va uni kuydirish orqali matn va tasvir chop etiladi. Narxi nisbatan yuqori bo‟lishiga
qaramay, chope tish tezligi yuqori, har bir chop etilgan varaq tannarxi arzonligi,
bitta katridj yordamida minglab varaq ma‟lumotlarni chop etish imkoni borligi
sababli keng tarqalgan. Rangli lazerli printerlarning narxlari ham keskin pasayib
bormoqda va tez kunlarda siyohli printerlar o‟rnini egalashlari kutilmoqda.
Matritsali printer Lazerli printer Siyohli printer
Skaner – kompyuterga matn, rasm, slayd, fotosurat ko‟rinishida ifodalangan
tasvirlar va boshqa grafik axborotlarni avtomatik ravishda kiritishga mo‟ljallangan
qurilmadir.
Skaner lar(ingl. scanner - o‟qib oluvchi) tasvirlarni kompyuterga
kiritish uchun ishlatiladi. Uning yordamida matnlarni ham kiritish mumkin.
Buning uchun avval matn rasm ko‟rinishida kompyuterga kiritiladi va timsollarni
tiklovchi maxsus dasturlar yordamida matn ko‟rinishiga o‟tkaziladi.
Skanerlar
Amaliy dasturiy ta’minot - Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llanilishi. Zamonaviy kompyuterlarning...

аvtоmаtlаshtirilgаn tizimlаrning yarаtilishi vа qo‟llаnishidir. Аmаliy dаsturiy
tа‟minоtni quyidаgichа tаsniflаsh mumkin.
Muаmmоgа yo’nаltirilgаn АDT
gа quyidаgilаr kirаdi:
- buxgаltеriya uchun DT;
- pеrsоnаlni bоshqаrish DT;
- jаrаyonlаrni bоshqаrish DT;
- bаnk аxbоrоt tizimlаri vа bоshqаlаr.
Umumiy mаqsаdli АDT
- sоhа mutаxаssisi bo‟lgаn fоydаlаnuvchi аxbоrоt
tеxnоlоgiyasini qo‟llаgаndа uning ishigа yordаm bеruvchi ko‟plаb dаsturlаrni o‟z
ichigа оlаdi. Bulаr:
Kоmpyutеrlаrdа mа‟lumоtlаr bаzаsini
tаshkil etish vа sаqlаshni
tа‟minlоvchi mа‟lumоtlаr bаzаsini bоshqаrish tizimlаri (MBBT);
mаtnli hujjаtlаrni аvtоmаtik rаvishdа bichimlаshtiruvchi, ulаrni tеgishli
hоlаtdа rаsmiylаshtiruvchi vа chоp etuvchi mаtn muhаrrirlаri;
grаfik muhаrrirlаr;
hisоblаshlаr uchun qulаy muhitni tа‟minlоvchi elеktrоn jаdvаllаr;
tаqdimоt qilish vоsitаlаri, ya‟ni
tаsvirlаr hоsil qilish, ulаrni ekrаndа
nаmоyish etish, slаydlаr, аnimаsiya, fil‟mlаr tаyyorlаshgа mo‟ljаllаngаn
mаxsus dаsturlаr.
Оfis АDT
idоrа fаоliyatini tаshkiliy bоshqаrishni tа‟minlоvchi dаsturlаrni
o‟z ichigа оlаdi. Ulаrgа quyidаgilаr kirаdi:
rеjаlоvchi
yoki оrgаnаyzеrlаr, ya‟ni ish vаqtini rеjаlаshtiruvchi,
uchrаshuvlаr bаyonnоmаlаrini,
jаdvаllаrni tuzuvchi, tеlеfоn vа yozuv
kitоblаrini оlib bоruvchi dаsturlаr;
tаrjimоn dаsturlаr, ya‟ni bеrilgаn bоshlаng‟ich mаtnni ko‟rsаtilgаn tilgа
tаrjimа qilishgа mo‟ljаllаngаn dаsturlаr;
skаnеr yordаmidа o‟qilgаn аxbоrоtni tаnib
оluvchi vа mаtnli ifоdаgа
binоаn o‟zgаrtiruvchi dаsturiy vоsitаlаr;
ADT
Muammoga
yo`naltirilgan ADT
Ofis ADT
Sun`iy intellekt
tizimlari
Muldimediya
dasturiy vositalari
Kichik nashriyot
tizimlari
Umumiy maqsadli
ADT
tаrmоqdаgi uzоq mаsоfаdа jоylаshgаn
аbоnеnt bilаn fоydаlаnuvchi
оrаsidаgi o‟zаrо mulоqоtni tаshkil etuvchi kоmmunikаtsiоn dаsturlаr.
-Modul. Hayot faoliyati xavfsizligining nazariy asoslari

|
-Modul. Hayot faoliyati xavfsizligining nazariy asoslari
|
bet | 3/12 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #143135 |
Bog'liq HFX FD1-Modul. Hayot faoliyati xavfsizligining nazariy asoslari.
1-mavzu. “Hayot faoliyati xavfsizligi” faniga kirish.
Hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlash. Hayot faoliyati xavfsizligi haqida tushuncha. Hayot faoliyati xavfsizligining asosiy tushunchalari va terminlari. Hayot faoliyati xavfsizligi tarkibiy qismlari va ularning tekshirish obyektlari. Hayot faoliyati xavfsizligi nazariy asoslari.
2-mavzu. Hayot faoliyati xavfsizligining huquqiy asoslari
Hayot faoliyati xavfsizligining huquqiy asoslari, mazmuni. Ishlab chiqarishda faoliyat xavfsizligini ta’minlash bо‘yicha qabul qilingan asosiy qonunlar, standartlar, nizomlar, qoidalar va meyoriy hujjatlar tizimi.
3-mavzu. Faoliyat xavfsizligini tahlil qilish Faoliyat xavfsizligini tahlil qilish.
Hayot faoliyati xavfsizligining asosiy tushunchalari, ularning mazmuni. Xavflar, ularning tasnifi. Faoliyat xavfsizligini ta’minlash tamoyillari, uslublari. “Inson - muhit” tizimida inson omili.
4-mavzu. Faoliyat xavfsizligini ta’minlashning ergonomika va psixologik asoslari.
Faoliyat xavfsizligini ta’minlashning ergonomika asoslari asosiy prinsip va usullari. Faoliyat xavfsizligi psixologiyasi. Inson faoliyatini tashkil qilishning psixologik jihatlari. Ish joylarini estetik jihatdan jihozlash.
5-mavzu. Hayot faoliyati xavfsizligi sohasidagi xalqaro tajriba.
Hayot faoliyati xavfsizligi sohasidagi xalqaro tajriba. Hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlashda ilg’or texnologiyalarni qo’llash. Xalqaro tashkilotlarda xavfsiz mehnat jarayonlarini tashlik qilinishi.
2-modul. Ishlab chiqarishda faoliyat xavfsizligini boshqarish tizimi
6-mavzu. Faoliyat xavfsizligini ta’minlashda huquqiy javobgarlik.
Faoliyat xavfsizligi qonun – qoidalarga amal qilinishini nazorat qilish tizimi. Xavfsizlikning xalqaro me’yoriy talablari. Mehnat xavfsizligi qoida va talablarni buzganda tortiladigan javobgarliklar.
7-mavzu. Ishlab chiqarishda faoliyat xavfsizligini boshqarish tizimini tashkil qilish.
Ishlab chiqarishda faoliyat xavfsizligini boshqarish tizimi, xavfsizlikni ta’minlashga oid tadbirlarini rejalashtirish. Ishlab chiqarishda faoliyat xavfsizligini boshqarish tizimini mablag‘ bilan ta’minlash.
|
| |
-mavzu. Ishlab chiqarishda shovqin va titrash

|
-mavzu. Ishlab chiqarishda shovqin va titrash
|
bet | 5/12 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #143135 |
Bog'liq HFX FD15-mavzu. Ishlab chiqarishda shovqin va titrash.
Shovqin va titrash inson organizmiga zararli ta’siri. Yuzaga kelish sabablari va manbalari. Shovqin va titrashni tasniflash, muhofaza chora-tadbirlarini belgilash. Ultra va infratovushlarning inson organizmiga zararli ta’siri. Yuzaga kelish manbalari va sabablari. Himoyalanish vositalari.
16-mavzu. Ishlab chiqarishda zararli nurlanishlar, ularning hususiyatlari va inson organizmiga ta’siri.
Ishlab chiqarishda zararli nurlanishlar, ularning hususiyatlari va inson organizmiga ta’siri. Yuzaga kelish manbalari va sabablari. Ularni tasniflash va meyorlash. Nurlanish manbalari va ulada ishlovchilarning xavfsizligini ta’minlash.
17-mavzu. Ishlab chiqarishda elektr xavfsizlik asoslari.
Ishlab chiqarishda elektr xavfsizlik asoslari. Elektr tokidan muhofazalanish usullari. Yerga ulab muhofazalanish tadbirlari. Inson tanasiga elektr tokiga ko’rsatayotgan qarshiligi.
18-mavzu. Texnosferada xavfsizlikni ta’minlash masalalari.
Texnika xavfsizligi. Ishlab chiqarishda va yashash muhitida foydalaniladigan zamonaviy texnika vositalarning ishlash kо‘lami. Ularning zararli ta’siridan muhofazalanish yо‘llari.
19-mavzu.Texnologik jarayonlar xavfsizligi.
Xavfli ishlab chiqarish korxonalarining sanoat xavfsizligi. Sanoat korxonalaridagi texnologik jarayonlar xavfsizligi. Ishlab chiqarish texnikalariga xizmat ko’rsatish xavfsizligi. Energetik qurilmalaridan foydalanish xavfsizligi. Bosim ostida ishlaydigan idishlardan faydalanish xavfsizligi.modul.
3-modul. Favqulodda vaziyatlar va fuqaro muhofazasi
20-mavzu. Favqulodda vaziyatlar, ularning turlari va xususiyatlari
Favqulodda vaziyatlar, ularning turlari va xususiyatlari. Tabiiy ofatlar va ularning sodir bo’ilishi. Texnogen va ekologik favqulodda vaziyatlar va undan muhofazalanish usullari. Suv toshqinlari, yer ko’chkilari, qor ko’chkilari.
21-mavzu. Fuqaro muhofazasining maqsadi va vazifalari
Fuqaro muhofazasining kuch va vositalari, uning iqtisodiyot tarmoqlarida tashkil etish tartiblari. Fuqaro muhofazasi rejalarini tuzish. Fuqaro muhofazasi shatb-o’quv mashg’ulotlarini tashkil qilsh va o’tkazish.
|
| |
-mavzu. Xavfsiz faoliyatni tashkil qilshda xodimlar bilimini tekshirish va o’qitish

|
-mavzu. Xavfsiz faoliyatni tashkil qilshda xodimlar bilimini tekshirish va o’qitish
|
bet | 4/12 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #143135 |
Bog'liq HFX FD8-mavzu. Xavfsiz faoliyatni tashkil qilshda xodimlar bilimini tekshirish va o’qitish.
Ishlovchilarni faoliyat xavfsizligi talablariga amal qilishga о‘qitish va qayta tayyorlash tizimi. Xodimlarni о‘qitish va qayta tayyorlash ni tashkil qilish. Bilimlarni tekshirish va baholash tizimi samaradorligi.
9-mavzu. Ishlab chiqarishda sodir bo’ladigan baxtsiz xodisalar va kasb kasalliklari.
Ishlab chiqarishda mehnat qobilyatini yo’qotilishi. Faoliyat jarayonida sodir bo’ladigan avariyalar. Ishlab chiqarishda faoliyat jarayoni vaqtida yuzaga keladigan jarohatlanishlar va kasb kasalliklari. H-1 shakldagi dalolatnomani to’ldirish tartibi.
10-mavzu. Kasb kasalliklarini o’rganish va kamaytirish.
Kasb kasalliklarining kelib chiqish sabablari, tahlil qilish, oldini olish tadbirlari, ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari. Kasb kasalliklarini oqibatlarini tahlil qilish. Kasb kasaligiga chaligan xodimlarning ijtimoiy himoyasi.
11-mavzu. Inson mehnat faoliyatining fiziologik-gigiyenik asoslari.
Inson mehnat faoliyatiga ta’sir etuvchi salbiy omillar, ularning turlari, mohiyati va himoyalanish usullari. Mehnatning fiziologik asoslari. Mehnat jarayonida ishlovchining ishlash qobilyatini pasayishi va zо‘riqishi.
12-mavzu. Ishlab chiqarishning sanitariyasi va gigiyenasi meyorlari, mazmuni.
Texnosferada havo muhitining kо‘rsatkichlari, ularning mehnat faoliyatiga ta’siri, ishlab chiqarish mikroiqlimining gigiyenik meyorlari, ularning inson organizmiga ta’siri. Ishlab chiqarishda mо‘tadil ob-havo sharoitini yaratish.
13-mavzu. Ishlab chiqarish changlari va zaharli moddalarning inson organizmiga salbiy ta’siri, ularga qarshi chora-tadbirlar.
Ishlab chiqarish changlari moddalarning inson organizmiga salbiy ta’siri. Changlarga qarshi chora-tadbirlar. Ishlab chiqarish jarayonlarida zararli omillar va ulardan himoyalanish tadbirlari. Ishlab chiqarishda zararli moddalar va ulardan himoyalanish usullari.
14-mavzu. Ishlab chiqarish korxonalarini shamollatish va yoritish tizimi.
Ishlab chiqarish korxonalarini shamollatish tizimi ularning turlari. Umumiy va mahalliy shamollatishning mohiyati. Ishlab chiqarishda yoritish va uni meyorlari. Tabiiy va sun’iy yoritish. Yoritishga qо‘yiladigan sanitar-gigiyenik talablar. Yoritish vositalari va turlari.
|
| |
Internet saytlari - Hayotiy faoliyat xavfsizligi fan dasturi

|
Hayotiy faoliyat xavfsizligi fan dasturi
|
bet | 12/12 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #143135 |
Bog'liq HFX FDInternet saytlari
www.bilim.uz.- OO’MTV sayti
www.ziyo.edu.uz - OO’MTV sayti
www.ziyo.net.uz - OO’MTV sayti
www.mintrud.uz - Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi sayti.
www.minzdrav.uz - Sog’liqni saqlash vazirligi sayti.
www.mchs.gov.uz - Favqulodda vaziyatlar vazirligi sayti.
www.uznature.uz - Tabiatni muhofaza qilish Davlat qo’mitasi sayti.
www.standart.uz - Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi sayti.
www.sanoatktn.uz - Sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspektsiyasi (Sanoatkontexnazorat) sayti.
LexUz -O’zbekiston Respublikasining milliy qonunchilik bazasi.
http://www.hsea.ru - Охрана труда. Промыshленнаya и пожарная безопасность. Предупреждение чрезвычайных ситуаций.
http://www.znakcom - plect.ru - Охрана труда и техника безопасности.
www.ohranatruda.ru - Охрана труда, техника безопасности и пожарной безопасности.
http://ipb.mos.ru/ttb - Интернет журнал “Технологии техносферной безопасности”.
|
| |
Fanning ishlab chiqarishdagi o’rni

|
Fanning ishlab chiqarishdagi o’rni
|
bet | 2/12 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #143135 |
Bog'liq HFX FD 1.4. Fanning ishlab chiqarishdagi o’rni
Hayot faoliyati xavfsizligi fanini o’rganish nafaqat texnosferada xavflar tug’ilganda, balki ishlovchilarni kasb kasalligiga chalinishlarini qisqartirish, baxtsiz hodisalar oldini olish shuningdek, biosferada (atrof-muhitda) yuz beradigan favqulodda vaziyatlarda insonlar o’limi va moddiy zararlar miqiyosini kamaytirish imkonini beradi.
1.5.Fanni o’qitishda yangi axborot-pedagogik texnologiyalar
Yo’nalishning o’ziga xos xususiyatlari dasturni interfaol usullarda o’zlashtirishni taqazo qiladi. Bunda asosiy e’tibor auditoriya mashg’ulotlarida va mustaqil tayyorgarlikda o’zlashtiriladigan chuqurlashtiriladigan nazariy bilimlarga hamda ob’ektiv jarayonlar va hodisalarga nisbatan dunyoqarashni shakllantirishda ma’ruza mashg’ulotlariga katta o’rin ajratiladi.
Dastur materiallarini o’zlashtirish to’rt xil:
muammoli mavzular bo’yicha;
mustaqil o’zlashtirilishi murakkab bo’lgan bo’limlar bo’yicha;
ta’lim oluvchilarda alohida qiziqish uyg’otuvchi bo’limlar bo’yicha;
oldinga siljigan ma’ruzalarni interfaol usulda o’qitish yo’li bilan;
-mustaqil ta’lim olish va ishlash, kollekviumlar va munozaralar jarayonida o’zlashtiriladigan bilimlar bo’yicha mashg’ulotlar o’tkazish yo’li bilan amalga oshirishni nazarda tutadi.
Mustaqil tayyorgarlik jarayonida talaba adabiyotlar, internet materiallari va me’yoriy hujjatlar bilan ishlashni uddalashni namoyon qilishi, auditoriya mashg’ulotlari paytida qabul qilingan ma’lumotlarni mushohada qilish qobiliyatini ko’rsatishi zarur.
Dastur talabalar bilimini reyting-nazoratidan foydalanadigan o’quv jarayonini tashkil qilishning yangi tamoyillari asosida amalga oshadi.
Fanni o’zlashtirishda masofadan o’qitish, darslik, o’quv qo’llanmalari va ma’ruzalar matnlarining elektron versiyalaridan, ma’ruzalar o’qish, elektron plakatlar va internet tarmog’idan foydalaniladi.
ASOSIY NAZARIY QISM
Ma’ruza mashg’ulotlari
|
| |
-mavzu. О‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligini faoliyati

|
-mavzu. О‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligini faoliyati
|
bet | 6/12 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #143135 |
Bog'liq HFX FD22-mavzu. О‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligini faoliyati
О‘zbekistonda favqulodda vaziyatlar vazirligini tashkil etilishi hamda favqulodda vaziyatlarda ularning oldini olish va harakat qilish davlat tizimlari (FVDT) tо‘g‘risidagi va boshqa meyoriy-huquqiy hujjatlarning mohiyati. Vazirlik bo’limlari va ularning faoliyati.
23-mavzu. Aholini kо‘chirishni tashkillashtirish
Favqulodda vaziyatlarda xabar berish va ogohlantirish. Evakuatsiya turlari va usullari. Aholini ko’chirish ishlarini tashlik qilish. Evakuatsiya punkitlari va ularning jihozlanishi. Vaqtinchalik evakuatsiya boshpana joylari va ularga qo’iladigan talablar.
24-mavzu. Zilzila va undan ogohlantirish, muhofazalanish tadbirlari
Zilzila va uning sodir bo’lishi. Zilzila turlari va aniqlash usullari. Zilzila va undan ogohlantirish, muhofazalanish tadbirlari. Zilzilaga aholini tayyorlash. Bino va inshootlarning zilzila bardoshligini oshirish.
4-modul. Yong‘in xavfsizligi asoslari
25-mavzu. Yong‘in xavfsizligini ta’minlash choralari
Yong‘in ofati, uning kelib chiqish sabablari, omillari, turlari, yonish fazalari va ularning xususiyatlari. Iqtisodiyot tarmoqlari binolari, inshootlari va qurilish materiallarining yong‘inga qarshi bardoshlilik darajalari. Sanoat korxonalarning yong’inga va portlashga xavfi bo’yicha toifalari.
26-mavzu.Yong‘inga qarshi kurashish xizmati
Yong‘inni о‘chirish usullari va vositalari, turlari, xususiyatlari va ularga qо‘yiladigan talablar. Yong‘in ofatida inshootlardagi fuqarolarni evakuatsiya qilish tartibi, yong‘inga qarshi tо‘siqlar, xususiyatlari, yong‘in darakchilari va aloqa tizimi. Portlash hodisasi, uning xususiyatlari, unga qarshi chora-tadbirlar. Portlashning salbiy ta’sirlari.
5-modul. Birlamchi tibbiy yordam kо‘rsatish asoslari
27-mavzu. Birlamchi tibbiy yordam kо‘rsatish asoslar
Respublikada halokatlar tibbiy xizmatining tashkil etilishi va uning asosiy vazifalari. Jabrlanganlarga birlamchi tibbiy yordam kо‘rsatishning tartib va qoidalari. Yurak-о‘pka reanimatsiyasi (qayta jonlantirish)ni о‘tkazish qoidasi. Tomirlardan qon ketishi, turlari, vaqtincha tо‘xtatish usullari.
|
| |
Tizim platasi - Ma’ruza Zamonaviy axborot texnologiyalari va ularning qo’llanilishi. Zamonaviy kompyuterlarning...

Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti, dasturiy ta’minot turlari.
Tizimli dasturiy ta’minoti.
Kompyuter ishlashi uchun zaruriy shart – dasturlarning mavjudligidir.
Dastur ta‟minoti 2 ta guruhdan iborat:
- Tizimning ishlashi bilan bog‟liq tizim dasturlari;
- amaliy dasturlar.
Tizim dasturlari kompyuterning ishlashi uchun zarur dasturlar bo‟lib, u
kompyuterning ishlashini boshqaradi, uning turli qurilmalari
orasida muloqotni
tashkil qiladi. Kompyuterdan foydalanishni osonlashtiruvchi tizim dasturlarining
yadrosi operatsion tizimlardir. OT foydalanuvchi va kompyuter orasida bevosita
muloqot o‟rnatishni,
kompyuterni boshqarishni, foydalanuvchi uchun qulaylik
yaratishni, kompyuter resurslaridan oqilona foydalanish va hokazolarni
tahminlovchi dasturlardir.
Hozirgi paytda turli operatsion tizimlar mavjud. Masalan: UNIX, MS DOS,
DRD DOS, OS/2, WARP, WINDOWS, MACINTOSH va boshqalar. Bundan
tashqari, xizmat qiluvchi dasturlar mavjud bo‟lib, ularni
dastur utilitlari
deb
ataladi. Ular kompyuter ishlashini qulay qiluvchi yordamchi amallarni bajaradigan
dasturlardir..
Amaliy dasturlar predmet sohadan olingan alohida
masalalar va ularning
to‟plamini yechish uchun qaratilgan bo‟lib, amaliy masalalarni yechish uchun
mo‟ljallangan. Bunday dasturlar majmui
amaliy dasturlar paketi
(ADP) qisqacha
amaliy dasturlar deb ataladi.
Dasturlar odatda magnitli saqlagichlarda joylashgan bo‟ladi. Ammo OTlar va
u bilan bog‟lik dasturlar ancha katta hajmga ega bo‟lgani tufayli keyingi paytlarda
lazer disklariga yozilmoqda.
Bahzi bir tizimli dasturlar, masalan, kiritish-chiqarishning
asosiy tizim
dasturlari (ular BIOS -Basa Input Output System) deb ataladi va to‟g‟ridan-to‟g‟ri
kompyuterning doimiy xotirasida saqlovchi qurilmasiga yozilgan bo‟ladi. Tizim
dasturlar yadrosini OTlar tashkil qiladi.
-mavzu. Hayot faoliyati xavfsizligining madaniyatining ijtimoiy – iqtisodiy ta’siri

|
-mavzu. Hayot faoliyati xavfsizligining madaniyatining ijtimoiy – iqtisodiy ta’siri
|
bet | 8/12 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #143135 |
Bog'liq HFX FD33-mavzu. Hayot faoliyati xavfsizligining madaniyatining ijtimoiy – iqtisodiy ta’siri
Hayot faoliyati xavfsizligining madaniyatini rivojlanishi ijtimoiy – iqtisodiy ta’siri. Hayot faoliyati xavfsizligining madaniyatini rivojlanishi ijtimoiy – iqtisodiy ta’sirini taxminiy baholanishi, zamonaviy ommaviy kommunikatsiya vositalarini ijtimoiy – iqtisodiy ta’siri
7-modul. Global ekologik muammolar
34-mavzu. Global iqlim o’zgarishlari va atmosferaning ifloslanishlari
Markaziy osiyning ekologik muammolari. Iqlim o’zgarishiga ta’sir qiluvchi omillar. Yer yuida haroratning ortishi. Atmosferaning ifloslanishi muammolari.
35-mavzu.Sanoat va maishiy chiqindilar muammolari
Sanoat va maishiy chiqindi muammolar. Sanoatdagi zararli chiqindilarining ekologiyaga ta’siri. Sanoat va maishiy chiqindilarini utelizatsiya qilish muammolari. Chiqindilardan energiya olishning ahamiyati. Chiqindilarni zararsizlantirish.
3.AMALIY MASHG’ULOTLAR BO’YICHA KO’RSATMA VA TAVSIYALAR
Taxminiy tavsiya etilayotgan amaliy mashg’ulotlarda talabalar HFX fanining turli xil ko’rinishlarida yetkazilgan zararlarni, favqulodda vaziyat oqibatlarini bartaraf etishga jalb etiladigan kuch va vositalar miqdorini hisoblash asoslari o’rgatiladi. Xavflar oqibatlarini bartaraf etish ishlarining ketma-ketligi bo’yicha amaliy ko’nikmalar hosil qilinadi.
3.1.Amaliy mashg’ulotlarning taxminiy tavsiya etiladigan mavzulari:
Ushbu о‘quv fani bо‘yicha talabalarni amaliy mashg‘ulotlarni ma’ruzalar matni va tavsiya etilgan adabiyotlar hamda davriy jurnallar, internet materiallari bilan ishlashni, standart va malaka talablariga mos ravishda bajarishni о‘z ichiga oladi.
Amaliy mashg‘ulotlar uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
1.Fanining asosiy tushunchalari mohiyati; xavf turlarini, ularni guruhlash va identifikatsiyalash.
2.Hayot faoliyati xavfsizligining komfort sharoitlari, ishchi о‘rnini ergonomikasini о‘rganish.
3.Ishlab chiqarishning zararli va zaharli omillarini inson organizmiga ta’sirini hisoblash.
4.Ishlab chiqarishdagi shovqin va vibratsiyani hisoblash.
5.Ishlab chiqarishdagi tabiiy va sun’iy yorug‘likni hisoblash usullari.
6.Mexanik jarohatlanishdan muhofazalanish va muhofazalovchi vositalarni aniqlash.
7.Elektr tokining inson organizmiga fiziologik ta’siri.
8.Yong‘inni о‘chirishning asosiy vositalarini hisoblash usullari.
9.Kasbiy kasalliklarni va ishlab chiqarishdagi jarohatlarni tekshirish, hisobga olish va aniqlash usullari.
10.О‘zbekistondagi mehnatni muhofaza qilish va sanoat xavfsizligi sohasidagi boshqaruv tizimining tuzilishi va funksiyalari.
11.Tashkilotlardagi mehnatni muhofaza qilish va sanoat xavfsizligini boshqarishdagi xavfli obyektlari.
12.Mehnatni muhofaza qilish va sanoat xavfsizligini boshqarishni xududiy, ishlab chiqarishdagi darajasi.
|
| |
Abdulla qodiriy nomidagi jizzax davlat pedagogika universiteti magistratura bo

|
Abdulla qodiriy nomidagi jizzax davlat pedagogika universiteti magistratura bo
|
bet | 1/3 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 70,5 Kb. | | #148363 |
Bog'liq Asosnoma Quraqov S.A.
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM,FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ABDULLA QODIRIY NOMIDAGI JIZZAX
DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
MAGISTRATURA BOʻLIMI
Quraqov Sardor Abdurahmon o’g’li
Talabalarning mustaqil ta’limini samarali tashkil etishda “Google clasroom” platformasidagi virtual sinf imkoniyatlaridan foydalanish (Veb dizayn fani misolida)
70110602- Ta’limda axborot texnologiyalari mutaxassisligi
Magistr darajasini olish uchun yoziladigan dissertatsiya
A S O S N O M A S I
Ilmiy rahbar:
Phd. Abdug’aniyev Bekzod Burxon o’g’li
Jizzax-2023
Magistrlik dissertatsiya ishi mavzusini tanlash boʼyicha
АSOSNOMА
Tadqiqotchining F.I.Sh.: Quraqov Sardor Abdurahmon o’g’li
Bajarilishi rejalashtirilayotgan dissertatsiya ishi mavzusi: Talabalarning mustaqil ta’limini samarali tashkil etishda “Google clasroom” platformasidagi virtual sinf imkoniyatlaridan foydalanish (Veb dizayn fani misolida)
Ixtisoslik shifri va nomi: 70110602- Ta’limda axborot texnologiyalari mutaxassisligi
Dissertatsiya ishi bajarilayotgan fan tarmogʼi: professional ta’lim, ta’limda axborot texnologiyalari, informatika oʻqitish metodikasi
Ilmiy maslahatchining familiyasi, ismi-sharifi, ilmiy darajasi va unvoni: Phd. Abdug’aniyev Bekzod Burxon o’g’li
Mavzuning dolzarbligi: Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning koʻpgina chiqishlarida va boʻlajak kadrlar salohiyati haqida gapiranlarida alohida urg‘u berib: "Bugun O‘zbekiston barcha sohalarda o‘zini namoyon qilmoqda. Axborot texnologiyalariga o‘z vaqtida e’tibor qaratilayotganimiz yaxshi samaralar bermoqda. Bitta dasturiy mahsulot allaqachon davlatga, korrupsiya, byurokratiyaga barham berish, odamlarga qulayliklar yaratishga katta yordam bo‘lmoqda. Sizning ishingiz juda muhim ekanligini unutmang" - degan da'vatlari boʻlajak IT-mutaxassislari oldiga aniq vazifalar qo`yadi.
Axbort-kommunikatsiyalari sohasining yetuk mutaxassislari hozirgi paytda dunyoda tan olingan eng kerakli kasb vakillari boʻlib kelishmoqda.
Aynan axborot-texnologiyalar imkoniyatlaridan keng foydalanib kelajakda nafaqat yetuk IT-soha vakillarini balki boshqa kasblarga moyilligi mavjud yosh avlod vakillariga qiziqislari va qobiliyatlaridan kelib chiqib oʻz sohalarini adashmasdan tanlashda yordam berishdir.
|
| |