nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Demokratik uslub- - D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi

Demokratik uslub- asosiy masalalarni hal qilish uchun xodimlarni jalb
qilish, kollegial qarorlar qabul qilish, huquq va majburiyatlarni bir xil taqsimlash;
u mustaqillikni va subordinatlarning tashabbusini rivojlantirishga, o'zaro nazoratni
kengaytirishga yordam beradi.
Direktiv uslubi- odatda barcha masalalarni o'zi hal qiladigan rahbarning
rolini oshiradi, ammo jamoaning boshqa a'zolari fikrini hisobga olmagan holda,
ba'zan hisobga olinmaydi.
Subordinatlarga bo'lgan talab sezilarli darajada oshdi,
ularning tashabbusi va mustaqilligi cheklangan, bu jamoada o'zaro ishonchsizlik
holatlarining rivojlanishiga yordam beradi.
Rejalashtirish - tashkilotning maqsadlarini va ularga erishish vositalarini
aniqlash jarayoni.
Strategik maqsadlar - kelajakda tashkilotning holatini tavsiflovchi umumiy
bayonotlar.
Strategik rejalar - kompaniyaning strategik maqsadlarga erishish uchun (5
yilgacha) harakat qilish niyatida bo'lgan harakatlarini belgilaydi.
Strategik rejalashtirish - kompaniyani tashqi muhitda eng yaxshi
raqobatbardosh mavqega ega bo'lish va belgilangan maqsadlarga erishish uchun
mo'ljallangan strategiyani shakllantirish va amalga oshirish bo'yicha harakatlar va
echimlar to'plami.
Bir martalik rejalar - kelajakda yuzaga kelishi mumkin bo'lmagan
maqsadlarga erishish uchun ishlab chiqilgan.
Menejment psixologiyasi bo'yicha asosiy tushunchalar va toifalar Tashkilot umumiy maqsad yoki maqsadlarga erishish va birgalikdagi
faoliyatni tartibga solish uchun boshqaruv organi tomonidan ongli ravishda
muvofiqlashtirilgan bir guruh odamlarni (ikki yoki undan ortiq) birlashtirish
shaklidir. Shaxsning ijtimoiy boshqaruvdagi faoliyati maqsadlari va shartlariga
qarab, subyektlar va boshqaruv obyektlari vazifasini bajaradi. Tashkilotning
235
elementlari: kamida ikki kishining mavjudligi, maqsadning birligi, qo'shma
mehnat. Rasmiy tashkilot ma'muriy-huquqiy maqomga ega va shaxsni shaxssiz
funktsional aloqalar va xatti-harakatlar normalariga bog'liq holda qo'yadi.
Фойдаланиладиган - download

Qidiruv: Фойдаланиладиган
4-Мавзу: Ховузларни ўғитлашда фойдаланиладиган минерал ва органик моддаларни ўрганиш Darsning maqsadi
Darsning maqsadi. Turli XIL o’g’itlardan foydalanib hovuzlarning umumiy baliq maqsuldorligini oshirish usullari bilan tanishtirish. Solinadigan o’g’itlarning miqdorini hisoblashni o’rgatish
105,5 Kb.
2
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli
Download
1,78 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/62
Sana
03.02.2024
Hajmi
1,78 Mb.
#150970
Download
1,78 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli
Download
1,78 Mb.
Matnni ko'rish
ISPD foydalanuvchisi - "tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana

|
"tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana
|
bet | 8/15 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 34,03 Kb. | | #123503 |
6 ISPD foydalanuvchisi
Central Travel Agency MChJ ISPD-da PDni qayta ishlash va saqlash bilan shug'ullanadigan quyidagi foydalanuvchilar guruhlarini ajratib ko'rsatish mumkin:
ISPDn va ISPDn xavfsizligi ma'muri;
ISPDn foydalanuvchisi;
5.1. ISPD administratori
ISPDn "CTA" va "Buxgalteriya" ma'muri "Central Travel Agency" MChJ bo'lib, ISPDn ni o'rnatish, joriy etish va saqlash uchun javobgardir. ISPD kirishni boshqarish quyi tizimining ishlashini ta'minlaydi va oxirgi foydalanuvchiga (ISPD foydalanuvchisi) shaxsiy ma'lumotlarni saqlaydigan elementlarga kirishni ta'minlaydi va cheklaydi.
ISPD administratori quyidagi kirish darajasiga ega:
ISPD tizimi va amaliy dasturiy ta'minoti haqida to'liq ma'lumotga ega;
ISPD ning texnik vositalari va konfiguratsiyasi haqida to'liq ma'lumotga ega;
axborotni qayta ishlashning barcha texnik vositalariga va ISPD ma'lumotlariga kirish huquqiga ega;
ISPD texnik vositalarini sozlash va ma'muriy sozlash huquqiga ega.
5.2. ISPD xavfsizlik ma'muri
Xavfsizlik ma'muri, ISPD "CTA" va "Buxgalteriya" - "Markaziy sayohat agentligi" MChJ, shaxsiy ma'lumotlarning axborot xavfsizligi tizimining ishlashi, shu jumladan ma'muriy dasturiy ta'minotga texnik xizmat ko'rsatish va sozlash uchun javobgardir.
Xavfsizlik administratori quyidagi kirish darajasiga ega:
ISPD ma'muri huquqlariga ega;
ISPD haqida to'liq ma'lumotga ega;
axborot xavfsizligi vositalaridan foydalanish imkoniyatiga ega;
nazorat (tekshirish)lardan tashqari tarmoq texnik jihozlarini sozlash uchun kirish huquqiga ega emas.
Xavfsizlik ma'muri quyidagi huquqlarga ega:
foydalanuvchi ISDN elementlari bilan ishlashga qodir bo'lgan xavfsizlik devorlari va hujumlarni aniqlash tizimlari uchun sozlamalarni amalga oshirish;
audit xavfsizligi choralari.
|
| |
Kompyuterning operatsion muhitiga kirish (shaxsiy ma'lumotlarning axborot tizimi)

|
Kompyuterning operatsion muhitiga kirish (shaxsiy ma'lumotlarning axborot tizimi)
|
bet | 14/15 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 34,03 Kb. | | #123503 |
Kompyuterning operatsion muhitiga kirish (shaxsiy ma'lumotlarning axborot tizimi) - standart buyruqlar, funktsiyalar, operatsion tizim protseduralari (yo'q qilish, nusxalash, ko'chirish va boshqalar), amaliy dasturlarning bajariladigan fayllarini ishga tushirish qobiliyatini olish.
Axborotga kirish - ma'lumot olish va undan foydalanish qobiliyati.
To'plash moslamasi - ma'lumot olish mumkin bo'lgan joylarga (shu jumladan, to'siqlar, inshootlar, jihozlar, ichki buyumlar, transport vositalari, shuningdek, texnik vositalar va axborotni qayta ishlash tizimlari) yashirin ravishda kiritilgan (ekilgan yoki kiritilgan) ma'lumot qidirish qurilmasining elementi.
Himoyalangan axborot - bu mulkiy bo'lgan va qonun hujjatlari talablariga yoki axborot egasi tomonidan belgilangan talablarga muvofiq muhofaza qilinishi kerak bo'lgan ma'lumotlar.
Identifikatsiya - kirish ob'ektlari va ob'ektlariga identifikatorni berish va (yoki) taqdim etilgan identifikatorni tayinlangan identifikatorlar ro'yxati bilan taqqoslash.
Informatsion signal - elektr signallari, akustik, elektromagnit va boshqa jismoniy maydonlar, ularning parametrlari shaxsiy ma'lumotlar tizimida qayta ishlangan maxfiy ma'lumotlarni (shaxsiy ma'lumotlarni) ochishi mumkin.
Shaxsiy ma'lumotlarning axborot tizimi (PDIS) - bu ma'lumotlar bazasida mavjud bo'lgan shaxsiy ma'lumotlar, shuningdek, bunday shaxsiy ma'lumotlarni avtomatlashtirish vositalaridan foydalangan holda yoki bunday vositalardan foydalanmasdan qayta ishlash imkonini beradigan axborot texnologiyalari va texnik vositalar to'plami bo'lgan axborot tizimi.
Axborot texnologiyalari - axborotni izlash, to'plash, saqlash, qayta ishlash, taqdim etish, tarqatish jarayonlari, usullari va bunday jarayonlar va usullarni amalga oshirish usullari.
Shaxsiy ma'lumotlardan foydalanish - shaxsiy ma'lumotlar sub'ektiga yoki boshqa shaxslarga nisbatan huquqiy oqibatlarga olib keladigan yoki huquq va erkinliklarga boshqacha tarzda ta'sir qiladigan qarorlar qabul qilish yoki boshqa harakatlarni amalga oshirish maqsadida operator tomonidan shaxsiy ma'lumotlar bilan amalga oshiriladigan harakatlar (operatsiyalar). shaxsiy ma'lumotlar sub'ekti yoki boshqa shaxslar.
|
| |
"tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana - bet 6

|
"tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana
|
bet | 6/15 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 34,03 Kb. | | #123503 |
4.9 Axborot tizimini, uning vositalarini, aloqa va ma'lumotlarni uzatish tizimlarini himoya qilish - axborot tizimini, uning vositalarini, aloqa va ma'lumotlarni uzatish tizimlarini himoya qilish choralari axborot tizimi yoki uning alohida segmentlari bilan o'zaro aloqada shaxsiy ma'lumotlarning himoya qilinishini ta'minlashi kerak. shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlashga qaratilgan axborot tizimlari arxitekturasi va dizayn echimlaridan foydalanish orqali boshqa axborot tizimlari va axborot-telekommunikatsiya tarmoqlari; Faervolni amalga oshirish chora-tadbirlari
Xavfsizlik devori quyidagi funktsiyalarni amalga oshirish uchun mo'ljallangan:
belgilangan parametrlar bo'yicha ochiq va shifrlangan (yopiq) IP-trafikni filtrlash;
ochiq va yopiq IP-trafik haqidagi ma'lumotlarni ichki jurnallarda qayd etish;
mahalliy kirish so'rovlari uchun xavfsizlik devori ma'murini identifikatsiya qilish va autentifikatsiya qilish;
xavfsizlik devori ma'murining tizimga (tizimdan) kirishini (chiqishini) ro'yxatdan o'tkazish yoki tizimni yuklash va ishga tushirish va uning dasturiy ta'minotini to'xtatish;
uning dasturiy ta'minoti va axborot qismlarining yaxlitligini nazorat qilish;
tarmoq qurilmalarining ishlashini diagnostika qilish va nazorat qilish uchun foydalaniladigan xizmat protokol paketlarini filtrlash;
tarmoq manzillarining haqiqiyligini tekshirish vositasi sifatida kirish va chiqish tarmoq interfeysi asosida filtrlash;
so'ralgan dastur darajasidagi xizmatlarni ro'yxatga olish va hisobga olish;
autentifikatsiya paytida haqiqiyligi tasdiqlanmagan noma'lum ob'ekt yoki sub'ektga kirishni blokirovka qilish, ushlab turishga chidamli usullardan foydalangan holda;
4.10 Axborot tizimining ishlamay qolishiga yoki buzilishiga va (yoki) shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligiga tahdidlarning paydo bo'lishiga olib kelishi mumkin bo'lgan hodisalarni (bitta hodisa yoki hodisalar guruhini) aniqlash (bundan buyon matnda hodisalar deb yuritiladi) va ularga - hodisalarni aniqlash va ularga munosabat bildirish bo'yicha chora-tadbirlar axborot tizimidagi hodisalarni aniqlash, aniqlash, tahlil qilishni, shuningdek, hodisalarni bartaraf etish va oldini olish choralarini ko'rishni ta'minlashi kerak.
|
| |
"tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana - bet 3

|
"tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana
|
bet | 3/15 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 34,03 Kb. | | #123503 |
3.5 Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2012 yil 1 noyabrdagi 1119-sonli qarori bilan tasdiqlangan "Shaxsiy ma'lumotlarning axborot tizimlarida ularni qayta ishlash jarayonida shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilishga qo'yiladigan talablar". 3.6 FSTEC va Rossiya FSBning rahbar hujjatlari.
Ushbu hujjatlar asosida PD ISPD "TsTA" va "Buxgalteriya hisobi" himoyasining zarur darajasi aniqlanadi. Tahdid modelida va so'rov natijalari bo'yicha hisobotda tavsiflangan shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligiga joriy tahdidlarni tahlil qilish asosida shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlash uchun himoya choralari va tashkiliy choralarni qo'llash zarurligi to'g'risida xulosa chiqariladi.
Axborot xavfsizligi tizimining xavfsizlik darajasiga va mavjud tahdidlarga qarab, shaxsiy ma'lumotlarning axborot xavfsizligi tizimi quyidagi texnik vositalarni o'z ichiga olishi mumkin:
foydalanuvchi ish stantsiyalari va serverlari uchun antivirus vositalari;
xavfsizlik devori vositalari;
himoyalangan axborotni aloqa kanallari orqali uzatishda kriptografik axborotni himoya qilish vositalari.
Ro'yxat shuningdek, himoya funktsiyalarini ta'minlaydigan axborot xavfsizligi tizimlarini o'z ichiga olishi mumkin:
foydalanuvchilarning kirishini boshqarish va farqlash;
ma'lumotlar bilan harakatlarni ro'yxatdan o'tkazish va hisobga olish;
ma'lumotlar yaxlitligini ta'minlash;
kirishni aniqlash.
4 SHAXSIY MA'LUMOTLAR XAVFSIZLIGINI TA'MINLASH BO'YICHA CHORALARNING TARKIBI VA MAZMUNI
Shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilishning 4-darajasini ta'minlash uchun quyidagilar qo'llaniladi:
kamida 6-sinf kompyuter texnikasi;
tajovuzni aniqlash tizimlari va kamida 5-sinfdagi virusga qarshi himoya vositalari;
5-sinf xavfsizlik devorlari.
Shaxsiy ma'lumotlar va foydalaniladigan axborot texnologiyalari xavfsizligiga joriy tahdidlarni hisobga olgan holda shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish tizimi doirasida amalga oshiriladigan shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlash bo'yicha chora-tadbirlar quyidagilardan iborat:
|
| |
"tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana - bet 4

|
"tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana
|
bet | 4/15 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 34,03 Kb. | | #123503 |
4.1 Kirish sub'ektlari va kirish ob'ektlarini identifikatsiya qilish va autentifikatsiya qilish - kirish sub'ektlari va kirish ob'ektlarini identifikatsiya qilish va autentifikatsiya qilish choralari kirish sub'ektlari va ob'ektlariga noyob atribut (identifikator) tayinlanishini, kirish sub'ekti tomonidan taqdim etilgan identifikatorni taqqoslashni ta'minlashi kerak. (ob'ekt) tayinlangan identifikatorlar ro'yxati bilan, shuningdek unga taqdim etilgan identifikatorning kirish sub'ektiga (ob'ektiga) egaligini tekshirish (haqiqiyligini tasdiqlash); 4.2 kirish ob'ektlariga kirishni nazorat qilish - kirish sub'ektlarining kirish ob'ektlariga kirishini nazorat qilish choralari kirish sub'ektlarining huquq va imtiyozlarini boshqarishni, kirish sub'ektlarining kirishni boshqarish qoidalari to'plami asosida kirish ob'ektlariga kirishini chegaralashni ta'minlashi kerak. axborot tizimida, shuningdek ushbu qoidalarga rioya etilishi ustidan nazoratni ta’minlaydi; 4.3 Shaxsiy ma'lumotlar saqlanadigan va (yoki) qayta ishlanadigan kompyuter xotirasini himoya qilish (keyingi o'rinlarda shaxsiy ma'lumotlarni kompyuterda saqlash tashuvchisi) - shaxsiy ma'lumotlarni kompyuterda saqlash vositalarini (shaxsiy ma'lumotlarni qayta ishlash (saqlash) vositalari, olinadigan) himoya qilish choralari shaxsiy ma'lumotlarni kompyuterda saqlash vositalari) kompyuter tashuvchilari va ularda saqlanadigan shaxsiy ma'lumotlarga ruxsatsiz kirish, shuningdek shaxsiy ma'lumotlarning olinadigan kompyuter vositalaridan ruxsatsiz foydalanish imkoniyatini istisno qilishi kerak; 4.4 Xavfsizlik hodisalarini ro'yxatga olish - xavfsizlik hodisalarini qayd etish bo'yicha chora-tadbirlar axborot tizimidagi xavfsizlik hodisalari to'g'risidagi ma'lumotlarni to'plash, qayd etish, saqlash va himoya qilishni, shuningdek, bunday hodisalar haqidagi ma'lumotlarni ko'rish va tahlil qilish va ularga javob berish imkoniyatini ta'minlashi kerak; 4.5 Virusga qarshi himoya - virusga qarshi himoya choralari axborot tizimida kompyuter dasturlari yoki kompyuter ma'lumotlarini ruxsatsiz yo'q qilish, blokirovka qilish, o'zgartirish, nusxalash yoki axborot xavfsizligi choralarini zararsizlantirish uchun mo'ljallangan boshqa kompyuter ma'lumotlarini aniqlashni, shuningdek javob berishni ta'minlashi kerak. ushbu dasturlar va ma'lumotlarni aniqlash;
Virusga qarshi himoya vositalari quyidagi funktsiyalarni amalga oshirish uchun mo'ljallangan:
rezident antivirus monitoringi;
antivirusni skanerlash;
skriptni blokirovka qilish;
antivirus mahsulotini markazlashtirilgan/masofadan o'rnatish/o'chirish, konfiguratsiya, ma'muriyat, mahsulot ishlashi bo'yicha hisobotlar va statistik ma'lumotlarni ko'rish;
virusga qarshi ma'lumotlar bazalarini avtomatlashtirilgan yangilash;
ishlaydigan vazifalarni to'xtatish va virusga qarshi dastur sozlamalarini o'zgartirish uchun foydalanuvchi huquqlarini cheklash;
operatsion tizimni yuklagandan so'ng darhol avtomatik ishga tushirish
|
| |
UMUMIY QOIDALAR - "tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana

|
"tasdiqlayman" "Markaziy sayyohlik agentligi" mchJ direktori Nezentseva Tatyana
|
bet | 2/15 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 34,03 Kb. | | #123503 |
1. UMUMIY QOIDALAR
Ushbu Siyosatning maqsadi "Central Travel Agency" MChJ himoyasi ob'ektlarining tashqi va ichki, qasddan va qasddan bo'lmagan barcha turdagi tahdidlardan xavfsizligini ta'minlash, shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligiga tahdidlarni amalga oshirishdan kelib chiqadigan zararni minimallashtirishdir ( PDS).
Shaxsiy ma'lumotlarning xavfsizligiga shaxsiy ma'lumotlarga ruxsatsiz, shu jumladan tasodifiy kirishni istisno qilish orqali erishiladi, bu shaxsiy ma'lumotlarni yo'q qilish, o'zgartirish, bloklash, nusxalash, tarqatish, shuningdek boshqa ruxsat etilmagan harakatlarga olib kelishi mumkin.
Ma'lumotlar va tegishli manbalar vakolatli foydalanuvchilar uchun mavjud bo'lishi kerak. UBPDni o'z vaqtida aniqlash va javob berish kerak
Ma'lumotlarni qasddan yoki tasodifiy, qisman yoki to'liq ruxsatsiz o'zgartirish yoki yo'q qilishning oldini olish kerak.
Himoya ob'ektlarining tarkibi muhofaza qilinishi kerak bo'lgan shaxsiy ma'lumotlar ro'yxatida keltirilgan. Himoya qilinishi kerak bo'lgan ISPD tarkibi ichki audit natijalari to'g'risidagi hisobotda keltirilgan.
2 QO’LLASH DOIRASI
Ushbu Axborot xavfsizligi siyosatining sub'ektlari - qayta ishlangan shaxsiy ma'lumotlarni yig'ish, tizimlashtirish, to'plash, saqlash, aniqlashtirish (yangilash, o'zgartirish), foydalanish, tarqatish (shu jumladan uzatish), shaxsiylashtirish, blokirovka qilish, yo'q qilishning tashkiliy va texnologik jarayonlarida ishtirok etadigan barcha shaxslar. ISPD "CTA" va "Buxgalteriya".
3 SHAXSIY MA'LUMOTLARNI HIMOYA QILISH TIZIMINA TALABLAR
Shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish tizimi (PDS) quyidagilarga asoslanadi:
3.1 So'rov natijalari bo'yicha hisobot. 3.2 Shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligiga tahdid modellari . 3.3 Rossiya Federatsiyasining 2006 yil 27 iyuldagi "Shaxsiy ma'lumotlar to'g'risida" gi 152-FZ-sonli Federal qonuni. 2001 yil 30 dekabrdagi 197-sonli "Rossiya Federatsiyasi Mehnat kodeksi" Federal qonunining 3.4-bandi.
|
| |
Axborot xavfsizligiga tahdidning manbai

|
Axborot xavfsizligiga tahdidning manbai
|
bet | 15/15 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 34,03 Kb. | | #123503 |
Axborot xavfsizligiga tahdidning manbai kirish ob'ekti, axborot xavfsizligiga tahdid soladigan moddiy ob'ekt yoki jismoniy hodisadir.
Nazorat qilinadigan zona - bu ruxsat etilmagan shaxslarning, shuningdek transport, texnik va boshqa moddiy vositalarning nazoratsiz bo'lishi istisno qilinadigan makon (hudud, bino, binoning bir qismi, binolar).
Shaxsiy ma'lumotlarning maxfiyligi operator yoki shaxsiy ma'lumotlarga kirish huquqiga ega bo'lgan boshqa shaxs tomonidan shaxsiy ma'lumotlar sub'ektining roziligisiz yoki boshqa qonuniy asoslar mavjud bo'lmagan holda ularni tarqatilishiga yo'l qo'ymaslik to'g'risidagi majburiy talabdir.
Xavfsizlik devori - bu shaxsiy ma'lumotlar tizimiga kirish va (yoki) axborot tizimini tark etishni nazorat qilishni amalga oshiradigan mahalliy (bir komponentli) yoki funktsional ravishda taqsimlangan dasturiy ta'minot (apparat va dasturiy ta'minot) vositasi (kompleks).
Shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligini buzuvchi - shaxsiy ma'lumotlar tizimlarida texnik vositalar bilan ishlov berilganda shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligini buzilishiga olib keladigan harakatlarni tasodifiy yoki qasddan sodir etgan shaxs.
|
| |
Xodimlarning - D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi

Xodimlarning mehnatini rag'batlantirishning asosiy vositalari. Xodimlarni boshqarish - psixologiyaning boshqaruv faoliyatining psixologik
mexanizmlarini o‘rganuvchi bo‘limi. Boshqaruv psixologiyasining asosiy vazifasi
boshqaruv tizimidagi ish samaradorligi va sifatini oshirish maqsadida boshqaruv
faoliyatining psixologik shart-sharoitlari va xususiyatlarini tahlil qilishdan iborat.
Boshqaruv jarayoni menejerning faoliyatida amalga oshiriladi, unda
menejment psixologiyasi quyidagi fikrlarni ta’kidlaydi: diagnostika va davlat
prognozlash va boshqaruv quyi tizimining o‘zgarishi; nazorat qilinadigan
obyektning holatini o‘zgartirishga qaratilgan subordinatorlar faoliyati dasturini
shakllantirish; qaror ijrosini tashkil etish. Menejer shaxsida boshqaruv
psixologiyasi o‘zining boshqaruv ehtiyojlari va qobiliyatlarini, shuningdek, uning
shaxsiy boshqaruv konsepsiyasini ajratib turadi, bu esa super-vazifa, muammo
mazmuni, boshqaruv rejalari va ichki qabul qilingan boshqaruv tamoyillari va
qoidalarini o‘z ichiga oladi. Boshqaruv psixologiyasi tomonidan o‘rganiladigan
boshqaruv quyi tizimi odatda ierarxik bog‘langan menejerlar katta guruhining
birgalikdagi faoliyati bilan ifodalanadi.
Turli korxonalarida o'tkazilgan ko'plab so'rovlar natijalari shuni
ko'rsatadiki, hatto bir korxona ichida turli toifadagi xodimlar uchun mehnat
motivatsiyasi bo'yicha sezilarli farqlar mavjud. Agar oddiy xodimlar uchun ish
haqi, mehnat sharoitlari, ijtimoiy himoya tizimining samaradorligi va kelajakka
bo'lgan ishonch birinchi o'ringa chiqsa, unda rahbarlar uchun martaba istiqbollari
va ishda mustaqillikni namoyon etish imkoniyati yanada muhimdir va ish haqi
faqat uchinchi o'rinda turadi. Xodimlarni rag'batlantirishga kompleks yondoshish
81
xodimlarni rag'batlantirishga ta'sir ko'rsatishning eng keng vositalaridan
foydalanishni o'z ichiga oladi. Quyida turli kompaniyalarda naqd pulni hisobga
olgan
holda
ishlatilishi
mumkin
bo'lgan
xodimlarning
mehnatini
rag'batlantirishning asosiy vositalarini qisqacha ko'rib chiqish mumkin.
Savol va topshiriqlar - Abdulla Qahhor "O‘tmishdan ertaklar"

|
Abdulla Qahhor "O‘tmishdan ertaklar"
|
bet | 11/30 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #115438 |
Bog'liq 1-dars. Abdulla Qahhor “O‘tmishdan ertaklar” qissasi va “Sarob” Savol va topshiriqlar:
1. ”Diyonat” romani qanday mavzudagi roman hisoblanadi?
2. Asardagi Otaqo’zi obraziga ta’rif bering.
3. Professor Shomurodov haqida nimalar ayta olasiz?
4.“Ko‘hna dunyo” romanida Ibn Sino va Beruniy obrazlari romanda qanday talqin etilgan?
5.“Muqaddas” qissasi haqida gapiring.
6.Zamondoshlari hayotidan olib yozgan qaysi qissalarini o‘qigansiz?
10-mavzu. Pirimqul Qodirov hayoti va ijodi
Reja:
Adibning hayot va ijod yo‘li
P. Qodirovning nasriy asarlari
P.Qodirovning romanlari
Pirimqul Qodirov 1928-yil 25-oktabrda Tojikistonning Shahriston tumaniga qarashli Kengko`l qishlog`ida tug`ilgan. Uning bolalik yillari urush yillariga to`g`ri keladi, u otasi va oila boshiga tushgan kulfatlarga sherik bo`ladi. Halol cho`ponchilikdan suruv – suruv qo`ylar egasiga aylangan badavlat Qodir aka oilasi sho`ro tuzumi tomonidan boy – zodagonlikda aylanib, jo`jabirday farzandlari bilan Tojikistonning Shahristondagi Keng ko`ldan O`zbekistonning Xovos tumanidagi Iskandar qishlog`iga badarg`a qilinadi. Bu adolatsizlik, uqubatlar Pirimqulning bolaligidan hayotga tiyrak ko`z , sinchkov nazar bilan qarashga o`rgatdi. U jamoa xo`jaligida, yo`l qurilishida, Bekoboddagi metallurgiya zavodida ishlaydi.
Maktabda a`lo baholarga o`qiydi. 1946 – 1951 – yillarda ToshDU da, so`ngra Moskvadagi Jahon adabiyoti instituti aspiranturasida ta`lim olib, 1954 – yilda Abdulla Qahhor ijodi bo`yicha dissertatsiya yoqlidi. Bu vaqtga kelib u el nazariga tushgan adib edi. Pirimqul Qodirov badiiy va ilmiy ijodni birga qo`shib olib bordi. O`zbek realistik prozasidagi badiy til jozibasi, uning xalq tili bilan aloqalari masalasiga bag`ishlangan tadqi qotlar e`lon qildi.
Tashkilotchi, olim, jamoat va davlat arbobi sifatida 1954 – 1963 – yillarda
Moskvadagi yozuvchilar uyushmasida, Respublika Fanlar akademiyasisi –
ning Til va adabiyot institutida va mustaqillik davriga kelib, mamlakat
Oliy Majlisida mas`ul lavozimlarda ishladi.
Badiiy tarjima yozuvchi Pirimqul Qodirov mahorati shakillanishida mu –
him rol o`ynaydi. U rus adiblari Tolstoyning “Kazaklar”, K. Fedinning
“Ilk sevinchlar”, turkman yozuvchisi X. Deryayevning “Qismat”
romanlarini o`zbek tiliga tarjima qildi.
1988 – yilda P. Qodirovga “O`zbekiston xalq yozuvchisi” unvoni,
1998 – yilda El – yurt hurmati” ordeni berildi.
Pirimqul Qodirov asarlaridagi pok sevgi, insoniy muhabbat Mahkam
va Gavhar, Madaminjon va Ma`suda, Mohim bilan Bobur munosa –
batida go`zal tasvirlangan.
P. Qodirov xassos, nozikta`b, o`ziga xos yozuvchisi. Uning asarlaridagi
yetakchi xususiyatlar so`zdagi hissiyot tiniqligida, asar hujayralaridagi
uyg`unlik va yaxlitlikda, qahramonlar va muallif tilining musiqiy
ranginligida, fikrlash madaniyatidagi jizibada ko`zga tashlanadi.
P. Qodirov 1990 – 2000 – yillarda O`zbekiston Respublikasi Oliy
Majlisining fan, ta`lim va madaniyat qo`mitasining raisi, rais o`rinbosari
vazifasida faoliyat ko`rstadi.
|
| |
Changes tugmasini bosing. Ilovani ishga tushirib, natijani tekshiring

Changes tugmasini bosing. Ilovani ishga tushirib, natijani tekshiring.
Nazorat savollari
1. Application Builder dasturi haqida nimalar bilasiz?
2. APEX da ilova yaratish qanday?
3. Ilovada qaysi turdagi sahifalar yaratish mumkin?
4. Sahifani tahrirlash nima?
5. Bo‘g‘langan sahifalar qanday yaratiladi?
Mundarija
KIRISH ............................................................................................. 1
1-LABORATORIYA ISHI .............................................................. 2
2-LABORATORIYA ISHI .............................................................. 6
3-LABORATORIYA ISHI ............................................................ 17
4-LABORATORIYA ISHI. ........................................................... 26
5-LABORATORIYA ISHI ............................................................ 30
6-LABORATORIYA ISHI ............................................................ 37
7-LABORATORIYA ISHI ............................................................ 42
8-LABORATORIYA ISHI ............................................................ 46
9-LABORATORIYA ISHI ............................................................ 49
10-LABORATORIYA ISHI .......................................................... 54
11-LABORATORIYA ISHI .......................................................... 61
12-LABORATORIYA ISHI .......................................................... 70
13-LABORATORIYA ISHI .......................................................... 77
|
ALTER TABLE, DELETE FROM, UPDATE

DATETIME
– sаnа vа vаqt kоmbinаtsiyasi. (Sybase dа TIMESTAMP ).
MONEY
–mахsus buyruq оrqаli аniqlаnuvchi fоrmаtdаgi pul. Fоrmаt o‘z
ichigа pul birligi simvоli ($, rub, ...) vа uning jоylаshuvi (suffiks yoki
prefiks), kаsr qism аniqligi vа pul qiymаtining ko‘rsаtish shаrtlаrini
оlаdi.
Ishdan maqsad - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

ularni bir–biridan farqlash kеrak. Mohiyat turi tushunchasi bir jinsli narsalar,
hodisalar, shaxslar uchun qaraladi. Mohiyat nusxasiga aniq narsalar to‘plami
sifatida qaraladi. Masalan, mohiyat turi SHAHAR, uning nusxasi esa –
TOSHKЕNT, MOSKVA bo‘lishi mumkin.
Atribut – mohiyatni xaraktеrlovchi nomlar. U o‘zida yagona murakkab
bo‘lmagan strukturani tasvirlab, mohiyat holatini xaraktеrlaydi. Masalan,
“O‘quvchi” mohiyat atributi – kod, familiya, ism, manzil, yosh va boshqalar.
Mohiyat atributlarining to‘plami chеksizdir. U axborot tizimlari bilan
ishlaydigan foydalanuvchi talabiga va yеchiladigan masalaga bog‘liqdir.
Yana bir misol: AVTOMOBIL mohiyatining atributi bu – tur, marka,
nomеr bеlgisi, rangi va boshqalar.
Kalit – atributlarning minimal to‘plami, uning qiymati yordamida
kеrakli mohiyat nusxasini topish mumkin. Masalan, samolyotlar uchishi
uchun “Reys jadvali” mohiyatining kalitlari “Reys nomеri” yoki “Jo‘nash
joyi”, “Uchish vaqti” va “Qo‘nish joyi”to‘plami bo‘lishi mumkin.
Aloqa – ikki yoki undan ortiq mohiyatlarning bir–biri bilan o‘zaro
bog‘lanishidir. Agar ma’lumotlar bazasini faqat bir–biri bilan bog‘lanmagan
ma’lumotlar bilan to‘ldirishga yo‘naltirilsa, u holda uning strukturasi juda
oddiy bo‘ladi. Lеkin, MBni tuzishning asosiy talablaridan biri – bu boshqa
mohiyat qiymati bo‘yicha bitta mohiyatni izlab topish imkoniyatini
ta’minlashdir. Buning uchun ular orasida aloqani aniqlashni tashkil etish
zarur.
ER (entity relation) modeli –

MB bazasi mohiyatlarining tahlili natijasida quyidagilar aniqlanadi:
Taomlar, mahsulotlar, shaharlar (sterjenlar);(стержень)
Taomlar hamda mahsulotlarni bog‘lovchi assotsiatsiyalar, hamda
mahsulot
yetkazib
beruvchilar
bilan
mahsulot
assotsiatsiyalari;
(ассоциация)
Mahsulot yetkazib beruvchilar haqidagi qo‘shimcha ma’lumotlar
uchun belgilanish (обозначение);
Taom retseptlari va xarajatlar tavsiflari (характеристика).
Jаdvаllаrni yarаtish - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

Bu yerda:
• CNum – har bir buyurtmаchi unikаl raqami;
• CName – buyurtmаchi nоmi;
• City – buyurtmаchi аdresi ( shаhar );
• Rating – buyurtmаchining bоshqаlаrdаn maydonlik dаrаjаsini
ko‘rsаtuvchi kоd (buyurtmachi reytingi);
• SNum – shu buyurtmаchigа tаyinlаngаn sоtuvchi raqami.
Buyurtmа (Orders) jadvali:
Onum
AMT
Odate
CNum
Snum
38
4723.00
1990/10/05
26
11
310
1309.95
1990/10/06
24
12
Bu yerda:
• ONum – har bir sоtib оlish unikаl raqami,
• AMT – sоtib оlish summаsi qiymаti,
• ODate – sоtib оlish sаnаsi,
• CNum – sоtib оluvchi buyurtmаchi raqami,
• SNum – sоtuvchining raqami.
Misоl uchun sоtuvchilаr jаdvаlini yarаtishni ko‘rib chiqаmiz (ORACLE
MBBT uchun):
MB infologik modeli quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi

Topshiriqlar:
1. “Oracle Express” dasturi bilan tanishib chiqing;
2. SQL tilining jadvallar yaratish, jadvallarni o‘zgartirish hamda
o‘chirish buyruqlarini o‘rganing;
3. Avvalgi laboratoriya ishida loyihasi tuzilgan “Talabalar” jadvalini
yarating. (create table);
4. Jadvalning quyidagi maydonlarini yarating:
- Familiya 6 dan 20 tagacha uzunlikdagi simvolli toifa;
- id, id_guruh, reyting maydonlari – butun sonli toifa (NUMBER(n));
- sana maydoni DATE toifasida;
- Hech qaysi maydonda indeks qo‘llanilmasin;
5. INSERT buyrug‘idan foydalanib, jadvallarni to‘ldiring;
6. Bajarilgan amallar to‘g‘riligini tekshiring. Xatoliklar mavjud bo‘lsa,
UPDATE Salepeople - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

13.
O‘quv yuklamasi 100 soatdan ortiq fanlarni o‘sish tartibida
chiqaring;
14.
Talabalar haqidagi ma’lumotlarni chiqaring (familiyasi, tug‘ilgan
yili, shahar) familiyasi va shahar bo‘yicha tartiblang;
15.
Familiyasi faqat bir xil harfdan boshlanadigan talabalar ro‘yxatini
tuzing (masalan A harfidan);
16.
Toshkent shahrida yashovchi hamda familiyasi A harfidan
boshlanuvchi talabalar haqidagi ma’lumotlarni chiqaring;
17.
Yuqoridagi topshiriqlarni bajarib, “SQL tili yordamida so‘rovlar
yaratish” nomli hisobot tayyorlang;
18.
Nazorat savollariga javob berib, laboratoriya ishini himoya qiling
( SNum NUMBER(2) NOT NULL UNIQUE

CHECK cheklаnishi jаdvаlgа kiritilаyotgаn mа’lumоt qаbul qilinishidаn
оldin mоs kelishi lоzim bo‘lgаn shаrt kiritishgа imkоn berаdi. CHECK
cheklаnishi CHECK kаlit so‘zi ko‘rsаtilgаn mаydоndаn fоydаlаnuvchi
predikаt ifоdаdаn ibоrаtdir.
Misоl: “Sale people” jаdvаli Comm maydonigа kiritilаyotgаn qiymаt 1
dаn kichik bo‘lish shаrti.
CREATE TABLE Salepeople
( SNum NUMBER(2) NOT NULL PRIMARY KEY,
SName VARCHAR2(20) NOT NULL UNIQUE,
City VARCHAR2(20),
Comm NUMBER(2,2) CHECK ( Comm < 1 ));
CHECK cheklаnishidаn mаydоngа mа’lum qiymаtlаrini kiritishdаn
himоya qilib, хаtоlаr оldini оlish uchun fоydаlаnish mumkin. Mаsаlаn
mаhsulоtni sоtish shахоbchаlаrigа egа bo‘lgаn shаharlаr fаqаt Lоndоn,
Bаrselоnа, Sаn Хоse vа New Yоrk bo‘lsin.
CREATE TABLE Salepeople
CREATE TABLE Salepeople - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

|
Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakliBog'liq Методичка Маълумотлар ва билимлар банки 2CREATE TABLE Salepeople
( SNum NUMBER(2),
SName VARCHAR2(20),
City VARCHAR2(20),
Comm NUMBER(2,2));
Jаdvаllаrni o‘chirish
Jаdvаlni o‘chirish imkоnigа egа bo‘lish uchun, jаdvаl egаsi (ya’ni
yarаtuvchisi) bo‘lishingiz kerаk. Fаqаt bo‘sh jаdvаlni o‘chirish mumkin.
Qаtоrlаrgа egа bo‘lgаn, to‘ldirilgаn jаdvаlni o‘chirish mumkin emаs.
Jаdvаlni o‘chirish buyrug‘i quyidаgi ko‘rinishgа egа:
DROP TABLE < table name >;
Mаsаlаn: DROP TABLE Salepeople
Jаdvаlni yarаtilgаndаn so‘ng o‘zgаrtirish
Jаdvаlni o‘zgаrtirish uchun ALTER TABLE buyrug‘idаn
fоydаlаnilаdi. Bu buyruq jаdvаlgа yangi maydonlаr qo‘shish, maydonlаrni
o‘chirish, maydonlаr kаttаligini o‘zgаrtirish hamdа cheklаnishlаrni qo‘shish
vа оlib tаshlаsh imkоniyatlаrigа egа. Jаdvаlgа maydon qo‘shish uchun
buyrug‘ining sintаksisi:
ALTER TABLE ADD
;
Misol: Salespeople jadvaliga Phone maydonini qo‘shish:
ALTER TABLE Salepeople ADD Phone VARCHAR2(9);
Jadvalga bosh kalitni o‘rnatish uchun quyidagi buyruq bajariladi:
ALTER TABLE pet ADD id number(5) NOT NULL PRIMARY
KEY
Jadvalga yangi unikal UNIQUE (cheklov bilan) maydonini qo‘shish:
ALTER TABLE titles ADD subtitle VARCHAR2(32) NULL
CONSTRAINT unq_subtitle UNIQUE;
Employer jadvalidan address maydonini o‘chirish uchun:
ALTER TABLE employer DROP COLUMN address
Jadvaldagi bosh kalitni o‘chirish:
ALTER TABLE employer DROP PRIMARY KEY
Jadval maydonining uzunligini o‘zgartirish:
ALTER TABLE employer MODIFY name VARCHAR2(50)
Jadval maydonini qayta nomalash:
|
| |
ALTER TABLE employer RENAME COLUMN name TO fname

|
ALTER TABLE employer RENAME COLUMN name TO fnameBog'liq Методичка Маълумотлар ва билимлар банки 2ALTER TABLE employer RENAME COLUMN name TO fname
Jadvalni qayta nomlash:
ALTER TABLE employer RENAME TO employers
yoki:
RENAME employer TO employers
Jаdvаllаr uchun cheklаnishlаr kiritish
Jаdvаl yarаtаyotgаndа (yoki uni o‘zgаrtirаyotgаndа), mаydоnlаrgа
kiritilаyotgаn qiymаtlаrgа cheklаnishlаr o‘rnаtish mumkin. Bu hоldа SQL
cheklаnishlаrgа to‘g‘ri kelmаydigаn hamma qiymаtlаrni rаd etаdi.
Cheklаnishlаrning ikki аsоsiy turi mаvjud: – maydon vа jаdvаl
cheklаnishlаri. Ulаrning fаrqi shundаki, maydon cheklаnishi fаqаt аyrim
maydonlаrgа qo‘llаnаdi, jаdvаl cheklаnishi bo‘lsа bir yoki bir nechа
maydonlаr guruhigа qo‘llаnаdi. Cheklаnishlаr hisobgа оlingаn CREATE
TABLE buyrug‘ining sintаksisi:
CREATE TABLE < table name >
( ,
...
(
[, ])... );
Mаydоngа bo‘sh (NULL) qiymаtlаr kiritilishining оldini оlish uchun
CREATE TABLE buyrug‘idа NOT NULL cheklаnishi ishlаtilаdi.
Mаsаlаn, birlаmchi kаlitlаr hech qаchоn bo‘sh bo‘lmаsliklаri kerаk,
shuning uchun Salepeople jаdvаlini quyidаgichа yarаtish mumkin:
CREATE TABLE Salepeople
( Snum NUMBER(2) NOT NULL,
Sname VARCHAR2(20),
city VARCHAR2(20),
comm NUMBER(2,2));
Ko‘p hоllаrdа maydongа kiritilgаn qiymаtlаr bir-biridаn fаrq qilishi
kerаk. Аgаr maydon uchun UNIQUE cheklаnishi o‘rnаtilsа, bu maydongа
mаvjud qiymаtni kiritishgа urinish rаd etilаdi. Bu cheklаnish bo‘sh
bo‘lmаydigаn (NOT NULL) deb e’lоn qilingаn mаydоnlаrgа qo‘llаnishi
mumkin.
Mаsаlаn:
CREATE TABLE Salepeople
|
| |
D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi - bet 47

88
barcha mumkin bo'lgan harakatlar variantlarini va har bir variantni ishlatish
natijalarini aniq biladi; xavf holati: rahbar aniq natijani bilmaydi, lekin har bir
natija ehtimolini biladi; noaniqlik holati: rahbar haqida aniq ma'lumotga ega emas
natijalar va hatto mumkin bo'lgan natijalar ehtimolini ham baholay olmaydi.
Xavf ostida, nazorat qilish har bir mumkin bo'lgan harakatlarning ta'sirini
emas, balki ushbu ta'sirni olish imkoniyatini ham baholashi kerak, shuning uchun
xavf ostida nazorat qilish ehtimollik nazariyasi va matematik statistika apparatidan
foydalanishi kerak. Odatda odamlar xavf-xatarga salbiy ta'sir ko'rsatadi va faqat
qo'shimcha foyda evaziga unga tayyor. Shuning uchun, boshqaruv qarorlarini
qo'llab-quvvatlash tizimi sifatida nazorat qilish xavfli imtiyozlarni hisobga olish
kerak.
Rasm-13. Motivatsiya tizimi - D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi

83
xodimlarni rag'batlantirishda bizni qoniqtirmasligini aniqlashimiz kerak. Bu erda
ikkita yondashuv mavjud:
• Xodimlarning ish bilan qoniqishlarini kamaytirish
sabablarini aniqlash uchun
xodimlarning so'rovnomasi.
• Eng muhim demotivatorlarni aniqlash uchun ekspert tadqiqotlari – xodimlarning
kompaniya manfaati uchun yuqori fidoyilik bilan ishlashga tayyorligini eng ko'p
kamaytiradigan omillar.
So'rov:
eng yaxshi G'arb kompaniyalari muntazam ravishda (yiliga kamida
bir marta) o'z xodimlarining o'z mehnatlari bilan bog'liq asosiy masalalar bo'yicha
so'rovlarini o'tkazadilar. Shu bilan birga, bunday tadqiqot
nafaqat odamlarning
kayfiyatidagi o'zgarishlarni o'z vaqtida qo'lga kiritish imkonini beradigan fikr-
mulohaza shaklidir, balki xodimlarni o'z rahbariyati bilan muloqot qilish usuli ham
muhimdir. Xodimlarning o'z ishlaridan qoniqish darajasini o'rganish
ularning
motivatsiyasini mustahkamlash va ma'muriyat bilan hamkorlik qilishga
tayyorligini oshirish imkoniyatlarini topish uchun mo'ljallangan.
Ammo bu
maqsadlarga faqat muayyan sharoitlarda erishish mumkin. Tadqiqot natijalari
xodimlarning e'tiboriga etkazilishi kerak.
Olingan ma'lumotlar ishchilarning motivatsiyasiga ijobiy ta'sir ko'rsatishga
qaratilgan harakatlar uchun asos bo'lib xizmat qilishi kerak. Xodimlarni so'roq
qilishning rasmiy yondashuvi, ishchilarning natijalari haqida o'z vaqtida ma'lumot
yo'qligi va ma'muriyatning aniqlangan muammolarni hal qilish bo'yicha har
qanday choralar ko'rishga tayyor emasligi bajarilgan barcha ishlarni bekor qiladi.
Quyidagi savollar ro'yxati, o'z mehnati bilan xodimlarning qoniqishlarini o'rganish
uchun eng keng tarqalgan vositalardan biridir. Xodimlarning o'z
mehnati va ish
joyi bilan qoniqish darajasini aniqlash xodimlarning mehnat motivatsiyasi
holatining eng muhim ko'rsatkichidir.
Jadval 3. Motivatsiyaga ta'sir qilish vositalari

82
Intizomiy chora-
tadbirlar
ta'sir qilish
Intizomiy ta'sirning o'z vaqtida bajarilishi
Zo'ravonlikning zo'ravonligi
jazosining mutanosibligi
Intizomiy ta'sirning sabablarini tushuntirish (nima uchun) jazolarning
o'ziga xos xususiyati
Xodim uchun eng
muhim
qadriyatlarga
murojaat qilish
O'z-o'zini hurmat qilish
Moliyaviy farovonlik
Jamoa (jamoa)uchun
javobgarlik
Kompaniya manfaatlari(korxonalar, tashkilotlar)
Ishga qabul qilish istiqbollari
Oila manfaatlari va boshqalar.
Ishonch
Xodimga bo'lgan munosabatini belgilovchi xodimlarning fikrlari,
baholashlari va nuqtai nazariga shaxslararo muloqot sharoitida ta'sir qilish.
Menejerning subordinator bilan shaxsiy aloqasi davomida turli xil
argument usullarini keng qo'llash.
Xodimlarning mehnatini rag'batlantirishga ta'sir ko'rsatadigan
vositalarga
nisbatan ham, xodimlarning mehnat motivatsiyasini boshqarishda asosiy rol
tashkilotning boshqaruv tarkibini o'ynashga qaratilganligini ko'rsatadi. Xodimning
motivatsiyasiga maqsadli ta'sir ko'rsatish uchun rahbar ishni tashkil qilishda
o'zgarishlarni amalga oshirishi mumkin, keng ko'lamli axloqiy rag'batlantirish
usullaridan
foydalanishi
mumkin,
shaxsiy
yondashuv,
ya'ni
rahbarga
bo'ysunuvchilarga ish maqsadlariga erishish, ularni baholash va nazorat qilish, eng
muhim masalalar bo'yicha
axborot berish, turli boshqaruv uslublari va intizomiy
ta'sirlardan foydalanishni o'zgartirishi mumkin. Subordinatsiyani rag'batlantirishga
qaratilgan maqsadli ta'sir rahbarlar nafaqat odamlarni boshqarish masalalarida
ko'proq xabardorlikni, balki boshqaruv faoliyatining
yangi modellarini ishlab
chiqishni ham talab qiladi. Biroq, maxsus treningdan keyin ham, har bir rahbar o'z
ish yondashuvlarini muvaffaqiyatli o'zgartira olmaydi.
Ro`yxatli tuzilmalar - 11-Mavzu. Ma’lumotlar bazasi xavfsizligi qismtizimining arxitekturasi va ishlash prinsipi...

|
11-Mavzu. Ma’lumotlar bazasi xavfsizligi qismtizimining arxitekturasi va ishlash prinsipi “S2” xavfsizlik sinfi Pdf ko'rish
|
bet | 13/15 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 430,22 Kb. | | #126158 |
Bog'liq Data base security - lecture 11Ro`yxatli tuzilmalar
Ro`yxatli tuzilmalar axborot qism bilan birga yana bir yoki bir necha
ko‘rsatkichlarni — elementlarning yoki shu elementlarga aloqador sarflangan
tuzilmalarning manzillarini ham qamrab oluvchi maxsus elementlardan barpo
etiladi. Bunday elementlarni dinamik xotirada joylashtirgan holda turli ichki
tuzilmalarni tashkillashtirish mumkin.
Biroq ro‘yxatli tuzilmalardan foydalanishda quyidagilarni yodda tutish lozim:
• ko‘rsatkichlarni saqlash uchun qo‘shimcha xotira zarur;
• yo‘nalishli ro‘yxatlarda axborotni izlash bosqichma-bosqich amalga oshiriladi va
shu boisdan ko‘proq vaqt talab qiladi;
• ro`yxatlarni tuzish va ro‘yxatlarda saqlanayotgan ma’lumotlar elementlari ustidan
operatsiyalarni bajarish dasturchilarning yanada yuqori malakasini hamda ko‘p
ishlashni talab qiladi, tegishli dasturlar esa ko‘proq xatolarga egaligi bois yanada
batafsil testlashni talab etadi.
Vektorli ko‘pliklar
Odatda vektorli taqdim statik ko‘pliklarni, jadvallarni, masalan satrlar, yozuvlar
matritsalarini, shuningdek o‘rindoshlik matritsasi, insidentlik matritsasi yoki
tahliliy taqdim etilgan graflarni saqlash uchun qo‘llaniladi.
Ro‘yxatli taqdim dinamik (o‘zgaruvchan) tuzilmalarni va murakkab aloqali
tuzilmalarni saqlash uchun qulay.
Eng mas’uliyatli holatlarda ichki taqdimni tanlashda ma’lumotlar tuzilmasi yoki
turli variantlar uchun uning elementlari bilan eng ko‘p uchraydigan operatsiyalarni
bajarishning hisoblash murakkabligini belgilash maqsadga muvofiq. Shuningdek,
ularning sig'imiy murakkabligini ham baholash kerak.
Tashqi xotirada ma’lumotlar taqdimi
Zamonaviy operatsion tizimlar tashqi xotirada ma’lumotlarni tashkillashtirishning
ikki usulini: bosqichli va bevosita daxlli usullarini quvvatlaydi.
Ma’lumotlarga bosqichli daxlda faqat ma’lumotlar elementlarini bosqichli o‘qish
yoki ularning bosqichli yozuvi mumkin.
Bunday variant klaviatura yoki displey tipidagi mantiqiy qurilmalar bilan
ishlashda, yozuvlar formati ish jarayonida o‘zgaradigan fayllarga yoki matnli
fayllarga ishlov berish nazarda
tutiladi.
Bevosita daxl faqat qaydlangan uzunlikdagi yozuvlar bilan axborot almashinuvi
amalga oshiriluvchi diskli fayllar uchun mumkin. Bunday faylning yozuvi
manzilini uning raqami bocyicha aniqlash mumkin, bu esa kerakli yozuvga
bevosita murojaat qilishga imkon beradi.
Ma’lumotlar tuzilmalarini joylashtirish uchun xotira tipini tanlashda quyidagilarni
nazarda tutish lozim:
• operativ xotiraga ham o`qish, ham o‘zgartirish uchun tezkor ruxsatli kirish zarur
ma’lumotlar joylashtiriladi;
• tashqi xotiraga dastur tugallanganidan so‘ng saqlanishi shart ma’lumotlar
joylashtiriladi.
|
| |
Muhammad Hodiyning adabiy merosi

|
Muhammad Hodiyning adabiy merosi
|
bet | 29/30 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #115438 |
Bog'liq 1-dars. Abdulla Qahhor “O‘tmishdan ertaklar” qissasi va “Sarob” Muhammad Hodiyning adabiy merosi: “Nag‘mayi ahbobona”, “Ishqi muhtasham”, “Toza hayot”, “Sado”, “Haqiqat”, “Ittifoq”, “Taraqqiy”, “Saodati zoila”, “Olami musovotdan maktublar”, “Ishqi muhtasham yoki Aflotun sevgisi”, “Shukufayi hikmat”, “Alvohi intiboh yoxud insonlarning tarixiy fojialari” klassik dostoni va boshqalar.
“Alvohi intiboh” dostoni haqida
Ozarbayjon adabiyotining nodir namunasi hisoblangan bu falsafiy-lirik dostonda bashariyatning qabohati va saodati, ilm rivoji va madaniyatning axloqqa ta’siri, moddiy ne’matlar istifodasi kabi masalalar haqida so‘z yuritilgan. U 1918-1919-yillarda Bokuda yozib tamomlanib, to‘rt kitobcha holida chop etilgan.
“Alvohi intiboh” (“Ozodlik lavhalari”) asari o‘zbek tiliga mashhur shoir Rauf Parfi tomonidan 1997-yilda “Hayot sadolari” nomi bilan ag‘darilgan.
46 qismdan iborat bu asar dunyoning qora bo‘yoqlaridagi tasviri bilan boshlanadi.Shoir jahonni “qonli ovloq”, insonni esa g‘addor ovchi, jallod deb biladi:
Hayotning saslari qoshimda ko‘p faryod shaklinda,
Bu insonlarki qardoshdir va lekin yot shaklinda,
Bu tuproq qonli ovloqdir, bashar sayyod shaklinda,
Adovat doimo border muhabbat ot shaklinda,
Bu dunyo eskidandir sahnayi bedod shaklinda.
Shoir nazdida tarix qon ila yozilgan kitobdir. Hodiy dostonda tarixga murojaat etadi: Qobilning o‘z inisi Hobilni o‘ldirgani, Odam Ato doim g‘amgin, Momo havo hamisha ma’yus yashagani, Yoqub o‘g‘li Yusuf hasratida adoqsiz ko‘z yosh to‘kkani, Misrda fir’avnlar fitna uyushtirishganini eslaydi.
Muhammad Hodiyning tuyg‘ulari shu qadar samimy va yoqimliki, u she’r yozayotgan shoirga emas, balki dardini aytib, yuragini bo‘shatayotgan dardmanga o‘xshaydi. Buning mohiyatini tushunish uchun kishi muallif ruhiga kirishi, o‘sha ruhiyatni ko‘nglidan kechira olishi kerak bo‘ladi. Kitobxon shoir nima demoqchi ekanini shundagina anglaydi.
|
| |
D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi - bet 54

105
jozibali ishlar o'rtasidagi ziddiyatga nisbatan o'rnatishdir. Har bir inson ilgari
ko'rib chiqilgan Eisenhower printsipiga muvofiq harakat qila olmaydi.
Shunday qilib, vakolatlarni topshirish parametrlari juda aniq va operatsion
bo'lib, muayyan holatlarda rahbarlarning faoliyatini tavsiflashda qaror qabul qilish
jarayonining ushbu bosqichini amalga oshirish uslubining aniq ta'rifini olish
imkonini beradi.
Keyingi bosqich muammoli vaziyatning axborot modelini yaratishga
bag'ishlangan. Juda muhim nuqta shundaki, bu bosqichda rahbar to'g'ridan-to'g'ri
ma'lumotni oladi va boshqalar tomonidan to'plangan ma'lumotlardan foydalanadi.
Ma'lumotlar og'zaki va turli ommaviy axborot vositalarida ham taqdim etilishi
mumkin. Ma'lumotlar etarli yoki ortiqcha bo'lishi mumkin, ishonchli yoki
etarlicha ishonchli emas, qarama-qarshi, tizimdagi jarayonlarning rivojlanish
dinamikasini etarlicha aks ettiruvchi yoki kechiktirilishi mumkin. Bu bosqichda
noaniqlik, dinamizm, murakkablik omillari o'zlarini to'liq e'lon qiladi.
Bundan tashqari, ushbu bosqichning muammolari muammoli vaziyatni
tavsiflash va tavsiflashda lingvistik vositalardan beparvo foydalanish tufayli
yomonlashishi mumkin. Bundan tashqari, uning idrokida kam assotsiatsiyalar
uchun old shartlarni yaratishi mumkin bo'lgan axborotni tartibga solish variantlari
mavjud. Muayyan bir qator muammolar, uning sifatini tahlil qilishdan farqli
o'laroq, axborot manbasiga diqqatni jalb qilishda yuzaga keladi. Ba'zan qarorni
ishlab chiqadigan shaxsning tor tajribasi tufayli obyektv ahamiyatga ega va
axborotning subyektiv qiymati o'rtasida farq bor. Bularning barchasi muammoli
vaziyatning qismli, buzilgan rasmining qo'shimcha sababidir.
Tabiiyki, menejerning axborot bilan ishlashi, uning sifatiga nisbatan sezgirligi
intellektual salohiyat, sezgi va prognostik qobiliyatlarni rivojlantirish, aks ettirish
qobiliyatlari bilan bog'liq.
Keyingi bosqich -
Tuqori tayyorlikni madadlash vositalari

yechim qimmatlashadi, ammo ekspluatatsiya vaqtida bo‘lishi mumkin bo‘lgan
zarardan asraydi.
Odatda klaster tarkibida uzellar-kompyuterlar tomonidan birgalikda ishlatiluvchi
bir necha diskli qismtizim va komponentlar orasidagi ortiqcha bog‘lanishlar
bo‘ladi.
Tashqi nuqtayi nazaridan klaster bir butun kabi ko‘rinadi, bir necha uzellaming
mavjudligi esa unumdorlikning va buzilishlarga barqarorlikning oshishiga sabab
bo`ladi.
Ma’lumotlarni tirajlash
Axborot xavfsizligi nuqtayi nazaridan tirajlashga ma’lumotlaming
foydalanuvchanligini oshirish vositasi sifatida qarash mumkin. INGRES MBBT
tirajlashning rivojlangan imkoniyatini taqdim etadi. Informix OnLine-DS 7.Ida
ma’lumotlami asosiy serverdan to‘laligicha ikkilamchi serverga akslantirishdan
iborat tirajlash modeli madadlanadi.
Tirajlashli Informix OnLine-DS serverlarining konfiguratsiyasida bitta asosiy va
qator ikkilamchi serverlar ajratiladi. Asosiy serverda o‘qish va ma’lumotlami
yangilash amalga oshiriladi, barcha o‘zgarishlar esa ikkilamchi serverlarga
iizatiladi. Ikkilamchi serverlardan faqat o‘qish mumkin. Asosiy server buzilganida,
ikkilamchi server avtomatik ravishda yoki qo‘lda o‘qish va yozish rejimiga
o‘tkaziladi. Asosiy server buzilganida, mijozlami ochiq-oydin qayta yo‘naltirish
madadlanmaydi, ammo u ilovalar doirasida amalga oshirilishi mumkin.
Asosiy server tiklanganidan so‘ng ushbu server ikkilamchi serverga aylanishi
mumkin, endi o‘qish-yozish rejimida ishlovchi avvalgi ikkilamchi serverga asosiy
server maqomi beriladi va unga ulangan mijozlar ishlarini davom ettiradilar. Shu
tariqa ma’lumotlardan uzluksiz foydalanish ta’minlanadi.
Tirajlash axborotni tranzaksiya jumalidan (mantiqiy jumaldan) asosiy serveming
tirajlash buferiga uzatish yo‘li bilan amalga oshiriladi. Undan axborot ikkilamchi
serveming tirajlash buferiga o'tkaziladi. Bunday o‘tkazish sinxron yoki asinxron
rejimida sodir bo`lishi mumkin. Sinxron rejim ma’lumotlar bazasining to‘liq
muvofiqligini kafolatlaydi, ya’ni asosiy serverda qaydlangan birorta ham
tranzaksiya, xatto asosiy server yanglishganida ham ikkilamchi serverda
qaydlanmay qolmaydi. Asinxron rejim mutlaqo muvofiqlikni ta’minlamaydi,
ammo tizimning ishchi xarakteristikalarini yaxshilaydi.
Tirajlashning qo‘shimcha ijobiy samarasi - qaror qabul qilishni madadlovchi katta
hajmli resursli ilovalami, asosan, ikkilamchi serverga o‘tkazish imkoniyati. Bu
holda ular parallel ishlash vositalaridan maksimal foydalanib, asosiy serverda
to‘plangan tranzaksiyalami operativ ishlovchi ilovalarga xalaqit qilmasdan,
ishlanishi mumkin. Bunga ma’lumotlaming foydalanuvchanligini oshiruvchi
omil sifatida ham qarash mumkin.