-jadval - Korxona foydasining taqsimlanishi va ishlatilishi. Mundarija: Kirish Asosiy qism

|
Korxona foydasining taqsimlanishi va ishlatilishi. Mundarija: Kirish Asosiy qism
|
bet | 3/9 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 489,07 Kb. | | #149595 |
Bog'liq Korxona foydasining taqsimlanishi va ishlatilishi-fayllar.org1.1.-jadval.
Korxonalarning hisobga olinmaydigan xarajatlari to’g’risida ma’lumot
2011 yil (ming so’m)
Nomlanishi
|
O’tgan yilning olti oyida
|
Shu yilning 6 oyida
|
Maosh va ajratmalar
|
82601
|
9196,2
|
Saqlash xarajatlari
|
496,0
|
600,0
|
Transport xarajatlari
|
4297,0
|
5000,0
|
Komunal xarajatlar
|
2350,0
|
2500,0
|
Qo’shimcha xom ashyo sotib olish
|
4879,0
|
5165,0
|
O`skuna va dastgohlarni ta’mirlash xarajati
|
8000,0
|
10000,0
|
Yo’l fondi solig’i
|
1638,0
|
1875,0
|
Maktabni rivojlantirish solig’i
|
1086,0
|
1250,0
|
Sotilgan mahsulotdan to’lanadigan soliq
|
7118,0
|
875,0
|
Jami xarajatlar
|
31747,1
|
35461,2
|
Manba: “Sino OAJ”ning yillik hisobotidan
Korxona 6 oy mobaynida 9196,2 ming so’m maosh uchun, qo’shimcha xom – ashyo uchun esa 5105,0 ming so’m xarajat qilish ko’zda tutilgan.
Bundan tashqari mahsulot va sport ishlarini rivojlantirishda 1250 ming so’m, yo’l fond iva boshqa to’lovlar uchun xarajatlar sarflagan.
Ishlab chiqarish korxonalari faoliyati moddiy va mehnat xarakatlari bilan bog’liq. Xarajatlarning asosiy hissasi mahsulot ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’ladi. Ishlab chiqarish jami xarakatlari mahsulotning ishlab chiqarish tannarxini tashkil etadi va ishlab chiqarilgan mahsulot korxonaga qanchaga olganini aniqlash mumkin.
Ishlab chiqarish korxonalari mahsulotlarni sotish bilan bog’liq xarajatlarni ham amalga oshirishdi. Bunday xarajatlar ishlab chiqarishdan tashqari yoki tijorat xarajatlari ham deyiladi.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999 yil 5 fevraldagi 54-son qarori bilan tasdiqlangan «Mahsulot (ish)larini ishlab chiqish va va sotish xarajatlari tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to’g’risidagi izom» ga muvofiq korxonalarning xarajatlari quydagi guruxlarga bo’linadi:
- mahsulotning ishlab chiqarish tannarxiga kiritiladigan xarajatlar;
- ishlab chiqarish tannarxiga kiritilmaydigan, biroq asosiy imkoniyatidan olinadigan foydada hisobga olinadigan hamda davr xarajatlariga kiritiladigan xarajatlar;
- korxona umumxo’jalik faoliyatidan olinadigan foyda yoki zararni hisoblab chiqishda hisobga olinadigan korxonaning moliyaviy faoliyati bo’yicha xarajatlar:
- favqulotda zararlar;
Mahsulotning ishlab chiqarish tannarxiga kiritilagan xarajatlar.
Mahsulot (ish, xizmat)Larning ishlab chiqarish tannarxini hosil qiluvchi xarajatlar ularning iqtisodiy mazmunga ko’ra quydagi elementlar bilan guruxga ajratiladi:
- ishlab chiqarish moddiy xarajatlari (qaytariladiga chiqitlar qiymati chiqarib tashlangan holda);
- ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo’lmagan mehnatga haq to’lash xarajatlari;
- ishlab chiqishga tegishli bo’lmagan ijtimoiy sug’urta ajratmalari;
- asosiy fondlar va ishlab chiqish ahamiyatiga ega bo’lmagan nomoddiy aktivlar amortizasiyasi;
- ishlab chiqish ahamiyatiga ega bo’lmagan boshqa xarajatlar;
Mahsulot, (ish, xizmat) ishlab chiqarish xarajatlarining eng yirik elementi – moddiy xarajatlardir. Mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqarish tannarxi tarkibida ularning hissasi 60-90 foizni tashkil etish mumkin.
Ishlab chiqarish bilan bog’liq moddiy xarajatlarga quydagilar tegishli bo’ladi:
- mahsulot tayyorlashda (ishlarni bajarishda, xizmatlar ko’rsatishda) zarur tarkibiy qisim hisoblangan chetdan sotib olinadigan xom ashyo va materiallar;
- normal texnalogiya jarayonini ta’minlash va mahsulotni o’rash, mahsulot (ish, xizmat)Lar yoki ishlab chiqarish ehtiyojlariga asrflanadigan (asbob-uskunalar, binolar, inshoatlar va boshqa asosiy vositalar sinovini o’tkazish, nazorat qilish, saqlash, tuzatish va ulardan foydalanish uchun) materiallar, shuningdek asbob – uskunalarni tuzatish uchun ehtiyot qisimlar, instrumentlar, moslamalar, inventar, priborlar, labaratoriya asbob – uskunalari va asosiy fondlarga kirmaydigan boshqa mehnat vositalarining eskirishi, mahsus kiyim—bosh va boshqa arzon ashyolarning eskirishi;
- sotib olinadigan, kelgusida O`shbu korxonada montaj qilinadigan yoki qo’shimcha ishlov beriladigan butlovchi buyumlar va yarim tayyor mahsulotlar;
- tashqi yuridik va jismoniy shaxslar, shuningdek korxonaning ichki tarkibiy bulinmalari tomonidan bajariladigan faoiyatning asosiy turiga tegishli bo’lmagan ishlab chiqarish xususiyatlariga ega bo’lgan ishlar va xizmatlar;
- tabiy xom ashyo (yer rekultivasiyasiga ajratmalar, ixtisoslashtirilgan yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan yerni regultivasiya qilish ishlariga haq to’lash), ildizi blan beriladigan daraxtga haq to’lash, sanoat korxonalari tomonidan suv xo’jaligi tiziida belgilangan limintlar doirasida va undan ortiq olinadigan suv uchun haq to’lash. Sanoatning xom ashyo tarmoqlari uchun yog’och taxta materiallaridan yoki foydali qazilmalardan (ruldan foydalanishga huquqlarning amortizasiya qilinadigan qiymati yoki atrof – muhitni tiklash xarajatlari;
- texnalogik maqsadlarga, energiyaning barcha turlarini ishlab chiqarishga, binolarni isitishga sarflanadigan yoqilg’ining chetdan sotib olinadigan barcha turlari, korxonaning transporti tomonidan bajariladigan ishlab chiqarishga xizmat ko’rsatish bo’yicha transport ishlari;
- korxonaning texnalogik, transporti va boshqa ishlab chiqarish va xo’jalik ehtiyojlariga sarflanadigan barcha turdagi xarid qilinadigan energiya;
- ishlab chiqarish sohasida moddiy boyliklarning tabiy yo’qotish normalari doirasida va ulardan ortiqcha yo’qotilishi, yaroqsizlanishi va kam chiqishi;
- korxonaning transport iva xodimlar tomonidan moddiy resurslarni yetkazish Bilan bog’li xarajatlar (yuklash va tushirish ishlari ham shu jumlaga kiradi) ishlab chiqarish xarajatlarining tegishli elementlariga Kirishi kerak (mehnatga haq to’lash xarajatlari, asosiy fondlar amortizasiyasi, moddiy xarajatlar va boshqalar).
Korxonalar tomonidan moddiy resurslarni yetkazib beruvchilardan olinadigan idishlar ham moddiy resurslar qiymatiga kiritiladi.
Mahsulot tannarxiga kiritiladigan moddiy resurslar xarajatlaridan qaytariladigan chiqitlar qiymati hamda idish va o’rash joylari materiallari qiymati, ularning amalda satilishi, foydalanilishi yoki omborga kirim qilinishi narx bo’yicha chiqarilib tashlanadi.
«Moddiy xarajatlar» elementlari bo’yicha aks ettiriladigan moddiy resurslar qiymati sotib olish narxidan, shu jumladan barter bitishuvlarida, qo’shimcha narx (ustama0dan, ta’minot, tashqi iqtisodiy tashkilotlar tomonidan to’lanadigan vositachilik taqdirlashlarida tovar birjalari qiymatlaridan, shu jumladan brokerli xizmatlardan, bojlar va yig’imlardan, transportda tashishga haq to’lashdan, tashqi yuridik shaxslar tomonidan amalga oshiriladigan saqlash va yetkazib berishga haq to’lashdan kelib chiqib shakllanadi.
Ishlab chiqarish xarajatlarining yirik elementlariga asosan ishlab chiqarish fondlarining eskirishidiri. Qaysikim, u amortizmsiya ajratmalari so’mmasiga tengdir. O`nga asosiy fondalarni tezlashtirilgan maortizasiyasi va uning indeksisiyasi ham kiradi.
Ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo’lmagan mehnatga haq to’lash xarajatlari – bu korxonalarning asosiy ishlab chiqarish xodimlarini mehnat haqi to’lash Bilan bog’liq xarajatlardir. Ulrga quydagilar kiradi.
- korxonada mehnatga haq to’lash shakllari tizmiga muvofiq ishbay rassenkalar, tarif stavkalari va lavozimi mashlaridan kelib chiqib, amalda bajarilgan ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo’lgan ish uchun hisoblanadigan ish haqi, shu jumladan bajarilgan ishni hisobga olish bo’yicha dastlabki xo’jjatlardan nazarda tutilgan rag’batlantiruvchi tusdagi to’lovlar;
- kasb mahorati va murabbiylik uchun tarif stavkalariga ukladlariga ustamalar;
- ish rejim iva mehnat sharoitlari Bilan bog’liq bulgan komrensasiya to’sidagi to’lovlar (texnalogik jarayon jadvalida nazarda tutilgan vaqtda, ishdan tashqari vaqtda, dam olish va bayram kunlari ishlaganlik uchun tarif stavkalari va ukladlarga ustama va qo’shimcha haq, ko’p smenali rejimda ishlaganlik, kasbini bilan qo’shib olib borganlik va xizmat ko’rsatish zonalarini kengaytirilgan uchun ustamalar, hukumat tomonidan tasdiqlangan kasblar va ish ro’yhati bo’yicha og’ir, zararli, alohida zararli mehnat va tabiy iqtisodiy sharoitlarda ishlaganlik uchun ustamalar, shu jumladan uy sharoitlaridagi uzluksiz ish staji uchun ustamalar va h.k.);
- ishlanmagan vaqtda uchun to’lov (foydalanilmagan va qo’shimcha tatillar uchun kompensasiyalar, o’smirinlarning imtiyozli soatlik bolani ovqatlantirish uchun onalar ishidagi tanaffuslar, shuningdek tibbiy ko’rikdan o’tish Bilan bog’liq vaqt uchun haq to’lash, har xil yig’imlar, favqulodda vaziyatlar bo’yicha yig’imlar va boshqalar uchun mehnatga haq to’lash va h.k.).
|
| |