-Mavzu: Amaliy dasturlar paketlari (Matlab, Mathcad, Mathematika

|
-Mavzu: Amaliy dasturlar paketlari (Matlab, Mathcad, Mathematika
|
bet | 4/4 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 16,4 Kb. | | #148853 |
Bog'liq Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimida model va modellashtirish-fayllar.org (1)14-Mavzu: Amaliy dasturlar paketlari (Matlab, Mathcad, Mathematika,
Maple) va ularda masalalar yechish
XXI asr - “Yuksak informatsion tеxnologiyalar” asri. Informatsion tеxnologiyalarning kundalik hayotimizdagi orni shunchalik yuqoriki, biz ularsiz hayotimizni tasavvur eta olmaymiz. Insoniyat yuksak rivojlanish sari dadil qadamlarini tashlar ekan, har bir jamiyat a‘zosi bu tеxnologiyalardan foydalanishni o‘rganishi, ularni zabt etishi shart, aks holda u o‘z zamondoshlari, umuman jamiyatdan orqada qolib kеtishi hеch gap emas.
Zamonaviy kompyuter matematikasi matematik hisoblarni avtomatlashtirish uchun Eureka, Gauss, Derive, Mathcad, Mathematica, Maple va boshqa dasturiy tizimlar va dasturlarning to‘plamlarini taklif qiladi. Ular orasida MATLAB dasturlarning imkoniyatlari va samaradorligi yuqoriligi bilan ajralib turadi.
MATLAB tizimi – kompyuterda turli yo’nalishdagi: mexanika, matematika, fizika, muhandislik va boshqaruv masalalarini yechish, turli xil mexanik, energetik va dinamik tizimlarni modellashtirish, loyihalash, tavsiflash va tahlil qilish masalalarining aniq, tez, samarali hal etish uchun mo’ljallangan tizim va turli xil sohali foydalanuvchilarga mo’ljallangan dasturlash tilidir.
MATLAB tizimining yaratilishi professor C.B.Mouler va MathWorks firmasi prezidenti Jack Littlelar faoliyati bilan bog’liq. Bir necha yillar NyuMexiko, Michigan va Stenford universitetlarining matematika kafedrasi va kompyuter markazlarida ishlagan C.B.Mouler, keyinchalik faoliyatini MathWorks firmasida davom ettirgan. U 1984 yilda Fortran tizimida matritsali hisoblashlar va chiziqli algebra masalalarini yechish paketlarini yaratish ishlarida qatnashgan va birinchi marta “MATLAB” atamasini kiritgan.
MATLAB – bu vaqt sinovidan o‘tgan matematik hisoblarni avtomatlashtirish tizimlaridan biridir. U matritsaviy amallarni qo‘llashga asoslangan tizimning nomi MATrix LABoratory matritsaviy laboratoriyada o‘z aksini topgan. Matritsalar murakkab matematik hisoblashlarda, jumladan, chiziqli algebra masalalarini yechishda va dinamik tizimlar hamda ob‘ektlarni modellashtirishda keng qo‘llaniladi. Ular dinamik tizimlar va ob‘ektlarning holat tenglamalarini avtomatik ravishda tuzish va yechishning asosi bo‘lib hisoblanadi.
Bunga MATLABning kengaytmasi Simulink misol bo‘lishi mumkin.
Dastlab, MATLAB paketi matritsali hisoblashlar, dasturlar kutubxonasi uchun qulay qobiq sifatida qo’llanilgan bo’lsa, keyinchalik yuzlab yuqori malakali matematiklar va muhandis-texnik dasturchilar tajribasida, o’ziga xos laboratoriya sharoitida uning imkoniyatlari ancha kengaydi va hozirga kelib, ilmiy-texnikaviy dasturlash tili sifatida kompyuter algebrasi tizimlarining ilg’or vakillaridan biriga aylandi.
MATLAB ixtisoslashtirilgan matritsaviy tizim chegaralaridan chiqib universal integrallashgan kompyuterda modellashtirish tizimiga aylandi.
«Integrallashgan» so‘zi bu tizimda qulay ifodalar va izohlar tahrirchisi, hisoblagich, grafik dasturiy protsessor va boshqalar o‘zaro birlashtirilganligini bildiradi.
MATLAB tizimining vazifasi har xil turdagi masalalarni yechishda foydalanuvchilarni an‘anaviy dasturlash tillariga nisbatan afzalliklarga ega bo‘lgan va imkoniyatlari keng dasturlash tili bilan ta‘minlashdir. Uning dasturlash tillari bilan integrallashuvi dasturning kengayuvchanligiga olib keldi. MATLAB asosan matematik hisoblashlar, algoritmlarni yaratish, modellashtirish, ma‘lumotlarni tahlil qilish, tadqiq qilish va vizuallashtirish, ilmiy va muhandislik grafikasi, ilovalarni ishlab chiqish va boshqalar.
MATLAB kengayuvchi tizim, uni har xil turdagi masalalarni yechishga oson moslashtirish mumkin. Uning eng katta afzalligi tabiiy yo‘l bilan kengayishi va bu kengayish m-fayllar ko‘rinishida amalga oshishidir. Boshqacha aytganda, tizimning kengayishlari kompyuterning doimiy xotirasida saqlanadi va MATLABning biriktirilgan (ichki) funksiyalari va protseduralari kabi kerakli vaqtda foydalanish uchun chaqiriladi.
Foydalanuvchi m-fayl matnli formatga ega bo‘lganligi sababli unga har qanday yangi buyruqni, operatorni yoki funksiyani kiritishi va keyin undan biriktirilgan funksiya yoki operator kabi foydalanishi mumkin. MATLAB da yangi yaratilgan funksiya yoki prosedura fayl ko‘rinishida diskda saqlanishi sababli operator va funksiyalar soni amalda chegaralanmagan. MATLAB ko‘plab amaliy masalalarni yechish imkoniyatini beruvchi operatorlar va funksiyalarga ega. Ular yordamida ko‘plab amaliy masalalarni yechish mumkin. MATLAB tizimining tili matematik hisoblashlarni dasturlash sohasida har qanday mavjud yuqori darajadagi universal dasturlash tillaridan yuqoriligi bilan ajralib turadi. U hozirgi vaqtda mavjud bo‘lgan deyarli hamma dasturlash vositalarini amalga oshiradi, jumladan, ob‘ektga mo‘ljallangan va Simulink vositalari yordamida vizual dasturlashni ham. Umuman olganda, MATLAB tizimidan foydalanish tajribali dasturlovchilar uchun o‘z fikrlari va g’oyalarini amalga oshirish uchun cheksiz imkoniyatlar beradi.
Matlab dasturlash tili yoki Matlab tili – ma‘lumotlarni matritsa ko‘rinishida berilishi, hisoblash imkoniyatlari va grafik vositalarining kengligi nuqtai nazaridan olganda, yuqori darajali algoritmik til hisoblanadi. Shu o‘rinda, Matlab tili faqat Matlab muhitida dasturlar yaratish va ishlatish uchun xizmat qiladi. Foydalanuvchilarni Matlabda yaratiladigan barcha dasturlari diskda saqlanadi va m kengaytmaga ega, shu sababli ular m-fayllar deyiladi. m-fayllar ikki turga bo‘linadi: function va script m-fayllardir.
m–fayllar yaratishda Matlab tilining quyidagi qoidalariga amal qilinishi lozim: o‘zgaruvchilar e‘lon qilinmaydi, metkalar ishlatilmaydi, shartsiz o‘tish operatori go to ishlatilmaydi, dastur tugallanganligi qayd qilinmaydi.
m-fayllar bilan ishlash quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
• Asosiy (script-fayl) va qism dastur (function-fayl)larni ishlab chiqish;
• Matlabda m-fayllarni yaratish, tahrirlash va saqlash; m-fayllarni ishga tushirish;
• m-fayllarni sozlash.
http://fayllar.org
|
| |