nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Multimediyali kompyuterlarning asosiy qurilmalari

|
Multimediyali kompyuterlarning asosiy qurilmalari
|
bet | 3/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalari Multimediyali kompyuterlarning asosiy qurilmalari
Barcha multimediyali kompyuterlar asosiy va qо’shimcha qurilmalardan tashkil topadi. Asosiy qurilmalariga kompyuter ishlashi uchun albatta mavjud bо’lishi kerak bо’lgan qurilmalar kiradi. Ular quyidagilardan iborat:
Monitor;
Tizimli blok;
Klaviatura va sichqoncha; 4. Kolonka.
1.3-rasm. Multimediyali kompyuterlarning asosiy qurilmalari
Monitor – bu vizual chiqarish qurilma bо’lib, asosiy vazifasi sonli, matnli, graffikli, audio va video kо’rinishdagi ma’lumotlarni ekranda tasvirlashdan iborat. Monitorlar ishlab chiqarilish texnologiyasiga kо’ra quyidagi turlarga bо’linadi:
Elektron nur trubkali monitorlar:
Qо’yiq kristal oynali monitorlar:
Gazo-plazmali monitorlar:
Elektron nur trubkali monitorlar
Elektron nur trubkali ENT (CRT-monitor) monitorlarning ishlash prinsipi quyidagicha: Maxsus elektron pushka elektronlar tarqatadi. Bu elektronlarga kuchli magnit maydoni yordamida yetarli katta tezlik beriladi va ular qarama-qarshi tomonda joylashgan fosfor qoplamali trubka oxiriga uriladi. Elektronlar bilan luyuminestsenli qoplama orasida о’zaro tasirlashuv natijasida yorug’lik paydo bо’lib, ular ekranda rangli nuqtalarni hosil qiladi.
Elektronlarning fosfor qoplamali ekranga urilish natijasida qandaydir miqdorda energiya hosil bо’ladi va bu energiya inson organizmiga zarar keltiradi. CRT-monitorlar orqali nurlanish olish ba’zi kasalliklarni ham keltirib chiqarishi mumkin.
Monitor razmeri deganda monitor ekranining diogonal uzunligi tushuniladi. Diogonal uzunligi duymlarda о’lchanadi. 1duym (inch, 1") =2,54sm. Monitorlarning mumkin bо’lgan imkoniyati deganda monitorning gorizontal, vertical nuqtalar soni va kadrlar о’tish chastotasi tushiniladi. Bu monitorlarning muhim xarakteristikalari hisoblanadi, chunki ma’lumotlarni aniq tasvirlanishi, insonni kо’rish qobiliyatiga ta’siri shu xarakteristikalarga bо’gliq. Monitor ekranining gorizontal va vertical nuqtalar soni qancha kо’p bо’lsa undagi tasvir shuncha aniq bо’ladi. Har qanday monitor ichki xotiraga ega bо’ladi. Bu xotira video rejimlarni saqlash uchun ishlatiladi. Ichki xotira hajmi undagi yacheykalar soni bilan о’lchanadi. Hozirda ENT monitorlar ishlab chiqarishdan olingan.
|
| |
Short  
short int - O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi
|
bet | 3/8 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,69 Mb. | | #135378 |
Bog'liq Igamberdiyeva SohibaShort
short int
signed short
signed short int
unsigned short
unsigned short int
int
signed int
unsigned
unsigned int
long
long int
signed long
signed long int
unsigned long
unsigned long int
Haqiqiy toifa
Haqiqiy toifaga kasr qismlari bor chekli sonlar to‘plami kiradi. Haqiqiy sonlar ustida turli matematik amallarni bajarish mumkin. Bu amallarning natijalari ham haqiqiy toifaga kiradi. Bu yerda ham binar amallarga nisbatan masalaning yechimlari mantiqiy toifaga tegishli bo‘ladi.
Kompyuter xotirasida haqiqiy sonlar asosan qo‘zg‘aluvchan nuqta formatida saqlanadi.
937,56 = 93756 * 10(-2) = 0,93756 * (3)10*(3)=0,93756E3 4 0,002355=2,355*10*(-3)=2,355E-3
Xotiraga haqiqiy sonlar yozilayotganda uning uchun ajratilgan xotira sohasining 1-bitiga E simvolidan chapdagi mantissa ishorasi 1 ta bitga, keyin mantissa, undan keyin E – ya’ni har doim 10 soniga teng deb olinadigan eksponenta belgisi darajasining ishorasi 1 ta bitga, so‘ngra uning darajasidagi son, ya’ni E simvolidan o‘ngdagi son yoziladi (1.2- rasmga qarang).
Haqiqiy toifa shakllari
B erilgan m va n haqiqiy sonlari ustida quyidagi amallarni bajarish dasturini ko‘rib chiqaylik.
C++ da ushbu toifalarni oldiga signed va unsigned kalit so‘zlarini qo‘yib toifalarni modifikatsiyalash mumkin. Masalan, unsigned float unsigned double unsigned long double
Mazkur toifa mantiqiy mulohazalarning to‘g‘riligini aniqlash uchun, turli xil dasturlash tillarida turlicha ifodalaniladigan ifodalarni 2 ta ko‘rinishda aniqlaydi. Mantiqiy ma’lumotlar ustida quyidagi mantiqiy operatsiyalarni bajarish mumkin: konyunktsiya (va), dizyunktsiya (yoki) va inkor (yo‘q), hamda qiyinroq bo‘lgan ekvivalentlik, implikatsiya, chiqarib tashlash va boshqa operatsiyalar. Yuqorida keltirilgan ixtiyoriy operatsiyaning natijasi – mantiqiy qiymatga ega bo‘ladi.
|
| |
Alohida liniyalardagi maksimal tok oqimi

|
Alohida liniyalardagi maksimal tok oqimi
|
bet | 14/24 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 2,87 Mb. | | #148699 |
Bog'liq Maqsadi va vazifalariAlohida liniyalardagi maksimal tok oqimi. ETBning umumiy quvvati alohida elektr uzatish liniyalaridagi kuchlanishlar yig’indisidan iborat. Agar ulardan biriga tushadigan kuchlanish ruxsat etilgan chegaradan oshib ketsa, umumiy quvvat iste’moli nominal quvvat manbaidan kichik bo’lsa ham, tizim barqarorlikni yo’qotadi. Zamonaviy tizimlardagi kuchlanish yuki, qoidaga binoan notekis. Eng og’irlari 12 voltli kanallarda, ayniqsa kuchli video kartalari bilan jihozlangan konfiguratsiyalarda uchraydi.
O’lchami. ETB o’lchamlarini belgilashda, ishlab chiqaruvchilar, qoidaga ko’ra, form-foktorini (zamonaviylari ATX, eskirganlari AT) belgilash bilan cheklanadi. Ammo kompyuterning tizimli bloki qutilarini va ETBlarni ishlab chiqaruvchilar har doim ham belgilangan normaga qat’iy rioya qilavermaydilar. Shuning uchun, yangi ETBini sotib olayotganda, uning o’lchamlarini tizimli blok qutisidagi ETB o’rnatiladigan joyning o’lchamlari bilan taqqoslash tavsiya etiladi.
Ulagichlar va kabellar uzunligi. Molex ulagichlar ETBda kamida oltitadan iborat bo’lishi kerak. Ikkita qattiq disk va bir juft optik disk (masalan,
DVD-RW yozuvchisi va DVD-o’quvchi) bo’lgan kompyuterda ushbu ulagichlarning to’rttasi mavjud va boshqa qurilmalar Molexga ulanishi mumkin.
Masalan, korpus vintelyatorlari, AGP interfeysli video kartalar.
1.18-rasm. Molex turli ulagichlar
Shovqin. Kompyuter ishlash jarayonida elektr ta’minot bloki mikro sxemasi juda qizib ketadi. Bu esa mikro sxemaning ishdan chiqioshiga olib keladi. Buni oldini olish maqsadida ETBning korpusiga mahkamlangan venrilyatorlardan (kulerlardan) foydalaniladi. Aksariyat ETBlarga 80 mm yoki 120 mm o’lchamdagi bitta ventilyatordan foydalanadi va ventilyatorlar juda shovqinli ishlaydi. Bundan tashqari, ETBning kuchi qanchalik yuqori bo’lsa, uni sovutish uchun havo oqimining intensivligi talab qilinadi. Yuqori sifatli ETBdagi shovqin darajasini pasaytirish uchun ETB ichidagi haroratga muvofiq ventilyatorning aylanish tezligini boshqaruvchi mikro-sxemalar ishlatiladi.
ETBini tanlashda avvalo uning quvvatiga, so’ng ulagichlar va ETB ishlab chiqaruvchisiga alohida e’tibor bering. Shuningdek, Form-faktoriga va sovutish tizimlariga qarang.
|
| |
Tadbiq etish darajasi va iqtisodiy samaradorligi. Qo’llanish sohasi

9
I BOB. V SINF O’QUVCHILARIGA MEHNAT TA’LIMINI O’QITISH
MAZMUNI.
I.1. V SINF O’QUVCHILARINI MEHNAT TA’LIMI BO’YICHA DAVLAT
TA’LIM STANDARTI ASOSIGA BILIM, KO’NIKMA VA
MALAKALARGA QO’YILADIGAN TALABLAR.
О‘quvchilаr turli оziq-оvqаt mаhsulоtlаrigа ishlоv bеrish, оshраzlik vа
qаndоlаtchilik аsоslаri; оziq-оvqаt mаhsulоtlаrining hаmdа tаоmlаrning insоn
hаyоtidаgi о‘rni, хususiyatlаri, tо‘yimliligi, turlаri, оvqаtlаnish mе‘yоri vа tаrtibi,
оziq-оvqаt mаhsulоtlаrini sаqlаsh, tаshish hаmdа ulаrgа dаstlаbki vа аsоsiy ishlоv
bеrish yо‘llаrini о‘rgаnаdilаr; оshхоnаlаrning jihоzlаnishi; оziq-оvqаt sаnоаti,
sаnitаriya-gigiyеnа hаmdа mеhnаt хаvfsizligi qоidаlаri bilаn tаnishаdilаr.
О‘quvchilаr uy-rо‘zg‘оr yuritish vа jihоzlаrdаn unumli fоydаlаnish, оilа
jаmg‘аrmаsi vа uni sаrflаsh mаdаniyatigа egа bо‘lаdilаr, оziq-оvqаt vа yеngil
sаnоаt sоhаlаridаgi kеng tаrqаlgаn kаsblаr, ulаrning tаsniflаri hаqidаgi
tushunchаlаrni о‘zlаshtirаdilаr.
Pаzаndаchilik аsоslаrini о‘rgаnishdа bu sоhаlаrning хаlq hunаrmаndchiligi
tаrmоqlаri:
nоnvоychilik,
milliy
оshраzlik, qandolatchilik vа bоshqа
yо‘nаlishlаrining аsоslаrini hаm egаllаydilаr.
Milliy taomlar tayyorlash texnologiyasi

11
―Mevali‖ pirog tаyyоrlаsh tаrtibi vа dаsturхоngа tоrtishni, quritilgan mevalardan
kompot tayyorlash va tortishni bilish.
Раzаndаchilik аsоslаri bo’limi bo’yicha o’quvchilarning ko’nikmalariga
qo’yiladigan talablar:
Раzаndаlik mаhsulоtlаri.
Раzаndаchilikning аhаmiyati vа tаrаqqiyоti. Milliy раzаndаchilikning
rivоjlаnishi, hududiy хususiyatlаrgа muvоfiq shаkllаnishi, o‘zbеk хаlqining
milliy tаоmlаri vа ulаrdа ishlаtilаdigаn mаhsulоtlаr. Insоn sоg‘ligini sаqlаsh vа
оvqаtlаnishidа оziq-оvqаt mаhsulоtlаri tо‘g‘ri tаnlаnishi, Sаlаtlаr tаyyоrlаsh uchun
kеrаkli mаhsulоtlаr rо‘yхаtini vа ulаrning 6 kishigа mо‘ljаllаb sаrflаnаdigаn
miqdоrini hisоblаsh.
Suyuq vа quyuq milliy tаоmlаr tаyyоrlаshni о‘rgаtish. Хаmirdаn рishiriqlаr
tаyyоrlаsh mаshqlаrini bajara olish.
Bitiruv malakaviy ishini bajarish uchun quyidagi vazifalar belgilandi

Bitiruv malakaviy ishini bajarish uchun quyidagi vazifalar belgilandi:
- umumiy o‘rta ta`lim maktablarida mehnat ta`limi mashg‘ulotlarini
tashkil
etish holatini tahlil etildi;
- V sinflarda ―Pazandachilik asoslari‖ bo‘limini o‘qitishda zamonaviy texnik
vositalarni qo‘llanildi;
- umumiy o‘rta ta`lim maktablarida V sinf o‘quvchilarining ―Pazandachilik
asoslari bo‘limini o‘qitish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
metodikasini ishlab chiqildi;
- umumiy o‘rta ta`lim maktablarida V sinf o‘quvchilariga
pazandachilik
asoslarini o‘rgatishda milliy an‘analardan va
qadriyatlardan foydalanish
shakllantirild
79
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1. I.A.Karimov ,,Yuksak ma‘naviyat yengilmas kuch‘‘.T.,,Ma‘naviyat ‗‘2008.
175 bet .
2. I.A. Karimov.,Barkamol avlod O‘zbekiston tarqqiyotining poydevori‘‘T
Sharq
1998y.
3. S.Bulatov «O‘zbek amaliy san‘ati» T.1991.Mehnat
4. «Mehnat ta‘limiga doir davlat ta‘lim standartlari» T. 2010
5. Uy ro‘zg‘or ensiklopediyasi.T 1982 .
6.
Davlatov K, Vorob‘yov A.I., Karimov I.G., Mehnat va kasb ta‘limi
tarbiyasi hamda kasb tanlash nazariyasi va metodikasi. T. «O‘qituvchi». 1992 bet
7. Mehnat ta‘limi D.A.Txorjevskiy tahriri ostida T.O‘qituvchi 1987
8. Mehnat ta‘limi o‘quv fanidan majburiy standart nazoratlarining o‘tkazish
bo‘yicha tavsiyalar.T.2011 bet
9. K.Poshshoxo‘jayeva. 7-sinf maishiy xizmat ko‘rsatish mehnati ―O‘qituvchi‖
T.1998 bet
10
. Saidov S.A,Raxmatov I.I ―Kasbiy pedagogikaning asosiy tushunchalari.
―Durdona‖ nashriyoti .Buxoro. 2011. bet
11. Ishmuxammedov O.A,Abduqodirov., A.Pardayev A.,‖Ta‘limda
innovatsion
texnologiyalar ‖T. 2008 .
12. Vorobyov I.A.‖Mehnat politexnika ta‘limi didaktikasi‖O‘qituvchi .T. 1997
13. M.Sh.Jabborova «Tikuvchilik texnalogiyasi».O‘zbekiston. 1994
14. Vorobyov I.A.‖Mehnat politexnika ta‘limi didaktikasi‖O‘qituvchi T. 1997
15. U.Usmonova ,,Pazandachilik sirlari‘‘T.2008 . 64 bet
16. A.Malsova ,,Pazandachilik‘‘T. 1989
17.
K Mahmudov ,,O‘zbek taomlari‘‘ O‘zb ekiston ,T. 1997
18.
Xudoyshukurov O,Mahmudov K,
Ubaydullayev ,,O‘zbek
milliy
taomlari‘‘Sharq nashriyoti. T.1995.
80
19. K Mahmudov ,,Qiziqarli pazandachilik‘‘O‘zbekiston, 1994
20. K Mahmudov ,,Choynoma‖1994
21. Umid Axrorov, Shuhrat Axrorov. Taomtayyorlash texnologiyasi., ―Sharq―.,
T.,2008. 368 bet
22. M.Rixsibekova .―Kabob va bostirmalar―.T.2008 , 52 bet
23. Shayxov A.I.O‘zbek dasturxoni.T.2006. 68 bet
24. M.Rixsibekova Qiyma va sabzavotlardan mazzali taomlar
25. Dilnoza Zunnunova.―Konservalash―.Toshkent. ‖Davr press‖-2007.48 26.
A.F.Axabadze.A.L.Grekulova va boshqalar.Uy-ro‘zg‘or ensiklopediyasi.Toshkent.
1986. 560 bet.
26. www.pazanda.uz.
27. www.ziyonet.uz .
28.
www.pedagog.uz
.
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkil

Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkil
Download
322,78 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
11.12.2023
Hajmi
322,78 Kb.
#116279
Download
322,78 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkil
Download
322,78 Kb.
Matnni ko'rish
part kilinish jarayonida o‘nta sovuq suv purkab turiladi. Bu usul mahsulotga

27
Qovurish jarayonida mahsulot tarkibidagi efir moyi bo‘yovchi moddalari,
darmondorilar ma‘lum darajada yog‘da o‘tib, tayyorlanayotgan taomga rang
beradi, mavasini xushxo‘r qilib, anvoyi hidli qo‘shiladi,
shuningdek mahsulot
shaklini saqlab qolishiga yordamlashadi. Unni yog‘ bilan yoki yog‘siz 120 - 130 °S
darajada qovuriladi, qovurish jarayonidagi issiqlik darajasiga qarab u har xil rang
va mazaga ega bo‘ladi.
Birinchi bob bo’yicha xulosalar.
Mustaqillik yillarining dastlabki kunlaridanoq butun mamlakat miqyosida
ta‘lim
va tarbiya, ilm-fan, kasb-hunar, o‘rgatish tizimlarini tubdan isloh qilishga
nihoyatda katta zarurat sezila boshaladi. Bu esa, o‘z navbatida ta‘lim
jarayoniga
boshqa nazar bilan qarashni talab etadi. Xususan, ta‘lim tizimi uchun yangi
pog‘ona bo‘lib, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta‘limi tizimida bu muammo o‘z
dolzarbligi bilan alohida ajralib turadi. Dunyoda yangi ko‘z bilan qaraydigan
uddaburon ishni ko‘zini biluvchi buyuk kelajagimiz
poydevorini quruvchi va
yuksaltiruvchi ishchi mutaxassis kadrlarni tayyorlash respublikamiz pedagoglari
oldida turgan eng muhim va mas‘uliyatli vazifadir. Islom Karimov rahbarligida
ishlab chiqilgan va qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Konstitutstiyasida
inson huquqlari demokratiya va ijro adolatga sadoqat o‘zining
keng ifodasini
topadi. Mamlakatimizda zamon talabiga javob beradigan malakali kadrlar bilan
ta‘minlash O‘zbekistonning mustaqil davlat bo‘lib shakllanishida to‘laqonli
faoliyat yurita oladigan milliy manfaatlarimizga xizmat qilishi uchun yangicha
fikrlaydigan kishilar kerakligini aytib o‘tgan.
Yoshlarga keng imkoniyatlar
yaratdilar. Zero yurtboshimiz ta‘biri bilan aytganda ―Biz boshlagan ishlarning
davomchisi bo‘lgan jismoniy va ma‘naviy barkamol avlodni tarbiyalashdek o‘ta
muhim va dolzarb aynan bizning ming-minglab maktablarimizda, oliy o‘quv
yurtlarimizda litsey va kollejlarimizda faoliyat ko‘rsatayotgan fidoiy o‘qituvchi va
ustozlar zimmasiga tushganini va bizlar bu vazifani va butun borlig‘imizni
bag‘ishlab, katta mas‘uliyat bilan ado etib kelayotganimizning
ahamiyati va
mohiyatini bugun anglab yetmoqdamiz.‖
Tadqiqot ob’yekti va predmeti

8
- umumiy o‘rta ta`lim maktablarida V sinf o‘quvchilarining ―Pazandachilik
asoslari bo‘limini o‘qitish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
metodikasini ishlab chiqish;
- umumiy o‘rta ta`lim maktablarida VII sinf o‘quvchilariga pazandachilik
asoslarini o‘rgatishda milliy an‘analardan va qadriyatlardan foydalanish.
Tadqiqot usuli va uslubiyoti: Tadqiqot ishi bo‘yicha umumiy o‘rta ta‘lim
muassasalarida ta‘lim jarayonida mehnat ta‘limini o‘qitishda o‘quvchilarning bilim
va
ko‘nikmalarini
shakllantirishda
zamonaviy
texnik-texnologiyalardan
foydalanish metodikasini ishlab chiqish.
Olingan asosiy natijalar: V sinf o‘quvchilariga mehnat ta‘limi darslarida
―Pazandachilik asoslari‖ bo‘limini o‘qitish metodikasi va o‘quv jarayonida
o‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirish hamda dars ishlanmalari ishlab chiqish.
Natijalarning ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati:
- umumiy o‘rta ta`lim maktablarida mehnat ta`limi mashg‘ulotlarini tashkil
etish holatini tahlil etish;
- V sinflarda ―Pazandachilik asoslari‖ bo‘limini o‘qitishda zamonaviy texnik
vositalar qo‘llash;
- umumiy o‘rta ta`lim maktablarida V sinf o‘quvchilarining ―Pazandachilik
asoslari bo‘limini o‘qitish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
metodikasini ishlab chiqish;
- umumiy o‘rta ta`lim maktablarida V sinf o‘quvchilariga pazandachilik
asoslarini o‘rgatishda milliy an‘analardan va qadriyatlardan foydalanish.
Mehnat ta’limining maqsad va vazifalari

6
farovonligi yo‘lida mehnat faoliyatiga qo‘shilishlariga imkon beruvchi shaxsiy
sifat va tafakkurlari rivojlanishiga qaratilgan.
Mehnat ta’limining vazifalari: Turli ishlab chiqarish sohalari
mazmuniga ta‘lluqli dastlabki ma‘lumotlarni o‘rgatish, o‘lchash, tekshirish
asboblardan ma‘lumot manbalaridan foydalana olish mehnat amaliyotlarini
bajarish erishilgan mehnat natijalarini belgilangan talablar bilan taqqoslash orqali
yaqinroq
tanishishlariga
imkon
yaratish
mexanizatsiyalashtirilgan
va
elektrlashtirilgan vositalar bilan ishlashni texnalogik bilimlarni mehnat qonunlarini
xavfsizlik texnikasi sanitariya gigiyena qoidalari asoslarini:
- O‘quvchilarni bozor itisodiyoti qonunlari talablari asosida sifatli
raqobatbardosh iste‘mol
mollari talablari asosida mehnat mahsulotlari
yetishtirilgan va yetishtirilgan mahsulotlarni etkazish vositalarini o‘rgatish ish
boshqaruvchi usullari, homiylik , ishbilarmonlik sifatlarini shakllantirib borish va
rivojlantirish.
- O‘quvchilarni bilimga intilish va menatga muhabbat mehnat kishisiga
nisbattan hurmat hissini singdirish , ularni jamiyatchilik , vatanga sadoqat ruhida
tarbiyalash.
- Xalq hunarmandchiligi kasblarini o‘rgatish orqali xalqning milliy ruhini
yashash tarzini sanàtlarini tiklash va rivojlantirish, milliy rivojlantirish, milliy
qadriyatlar , tarixiy yodgorliklar, xalq ustalarining boy merosini o‘rganish ulardan
o‘z amaliy faoliyatlarida foydalanish ko‘nikmalarini mustahkamlash.
- Yangi ishlab chiqarish axborot texnologiyalari, komp‘yuter texnikasi yangi
texnika va jihozlarning qo‘llanishi sohalarini zamonaviy talablar darajasida va
jahon tajribalariga mos holda o‘rganishlarini ta‘minlash.
Umumiy o‘rta ta‘lim maktablarining o‘quv rejasida mehnat ta‘limi o‘quv
faniga
1-4-sinflarda haftasiga 1soatdan;
5-7-sinflarda haftasiga 2 soatdan;
8-9-sinflarda haftasiga 1soatdan hammasi bo‘lib 1 yilda 408 soat o‘quv
yuklamasi ajratilgan.
7
Mehnat ta‘limi quyidagi 3 ta yo‘nalishga bo‘linadi:
- Texnologiya va dizayn;
- Servis xizmati;
- Qishloq xo‘jaligi asoslari.
Ushbu har bir mehnat yo‘nalishlari xalq hunarmandchiligi, ishlab chiqarish
asoslari, kasb tanlashga yo‘naltirish bilan yakunlanadi.
Bitiruv malakaviy ishini bajarishda ko‘pgina olimlarning tadqiqot ishlari
tahlil qilindi. Jumladan, I.I. Rahmatovning Mehnat ta‘limi metodikasi fanidan
o‘quv-uslubiy majmua hamda Davlatov K. Mehnat va kasb ta`limi, tarbiyasi
hamda kasb tanlash nazariyasi va metodikasi bo‘yicha o‘quv qo‘llanma va
Davlatov K. Mehnat va kasb ta`limi, tarbiyasi hamda kasb tanlash nazariyasi va
metodikasidan
amaliy
mashg`ulotlar
bo‘yicha
metodik
qollanmalar
Poshshoxo‘jayeva Sh.A., Abdurahmonova Sh.A. Mehnat ta‘limi adabiyotlari tahlil
qilindi va hokazo.
Yuqoridagilarni nazarda tutgan holda, bitiruv malakaviy ish mavzusini ―V
sinf o‘quvchilariga mehnat ta‘limi darslarida ―Pazandachilik asoslari‖ bo‘limini
o‘qitish metodikasi‖ deb nomladik.
KIRISH 
Bitiruv malakaviy ish mavzusining dolzarbligi

4
navbatda o‘rta maxsus kasb-hunar o‘quv yurtlari va oliy o‘quv yurtlarining moddiy
va moliyaviy ba‘zasini mustahkamlash uchun mumkin qadar kengroq foydalanish.
- Kadrlar tayyorlash va ta‘lim sohasiga chet el sarmoyalari xalqaro donorlik
tashkilotlari va jamgàrmalarining mablag‘larini jalb etish.
- Qonun doirasida o‘quv rejalari dasturlari va o‘qitish yo‘riqlari ta‘limiy
xizmatlarni belgilashda ta‘lim muassasalariga 1-navbatda oliy o‘quv yurtlarga
mustaqillik berish va o‘z-o‘zini boshqarishni joriy etish.
Tabiiyki bunday murakkab vazifalarni
amalga oshirishda davlat va
jamiyatning mas‘uliyati alohida ahamiyat kasb etadi. Kadrlar tayyorlash milliy
modelining asosiy tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat:
- Shaxs - kadrlar tayyorlash tizimining bosh sub‘ekti va ob‘ekti ta‘lim
sohasidagi xizmatlarning istemolchisi va ularni amalga oshiruvchisi.
- Davlat va jamiyat - ta‘lim va kadrlar tayyorlash tizimini faoliyatini
tartibga solish va nazorat qilishni amalga oshiruvchi kadrlar
tayyorlash va ularni
qabul qilib olishni kafillari.
- Uzluksiz ta‘lim - malakali raqobatbardosh kadrlar tayyorlashning asosi.
- Fan - yuqori malakali mutaxassislar tayyorlovchi va ulardan foydalanuvchi
ilg‘or pedagogik va axborot texnologiyalarini ishlab chiquvchi.
- Ishlab chiqarish - kadrlarga bo‘lgan ehtiyojni shuningdek, ularni
tayyorgarlik sifati va saviyasiga nisbatan qo‘yiladigan talablarni belgilovchi asosiy
buyurtmachi.
Kadrlar tayyorlash tizimni moliya va moddiy texnika jihatdan ta‘minlash
jarayonlarining qatnashchisidir. Kadrlar tayyorlash milliy dasturimiz o‘z
ilmiy
salohiyati ahamiyati chuqur falsafiy ma‘noga ega ekanligi bilan xalqaro miqyosida
tan olindi va o‘z o‘rnini topdi.
Mehnat ta’limi bo’yicha davlat ta’lim standarti

5
sharti amalga oshiriladi. O‘quv yuklamalari me‘yoriga keltiriladi. O‘quvchilar
bilimini baholash mezonlari ishlab chiqiladi. O‘quvchi davlat belgilagan ta‘lim
standarti bilan cheklanishi mumkin yoki bilimlarini chuqurroq egallash maqsadida
mustaqil ravishda ya‘ni kengroq chuqurroq bilim olishga va yuqori reyting bali
to‘plash huquqiga ega. Natijada qiyin yoki o‘quvchi xush ko‘rmaydigan predmetni
o‘rganishda unga standartda belgilangan me‘yor bilan cheklanishga imkon beriladi.
Bunda o‘quvchi o‘zining
qiziqishi, xoxishi, qobiliyati va intilishlarini ro‘yobga
chiqarishda o‘zi uchun eng maqbul yo‘lni ongli va mustaqil ravishda tanlash
imkoniga ega bo‘ladi.
Davlat ta‘lim standartlari o‘quv tarbiya jarayonlarining barcha ishtirokchilari
uchun majburiy tayyorgarlikka qo‘yiladigan talablar ochiq bo‘lishini
nazarda
tutadi. Davlat ta‘lim standartlari talablaridan kelib chiqan holda ta‘lim
dasturlarining zamonaviy yangi avlodlarini yaratdilar va bevosita amalga oshirish
maqsadida islohotlar ishlab chiqarmoqdalar. Bu esa o‘z navbatida yangi pedagogik
texnologiyalarni joriy qilishni talab qiladi.
Mazkur davlat ta‘lim standartida umumiy o‘rta ta‘lim
maktablarida mehnat
ta‘limi va kasb tanlashga yo‘naltirishning tayanch mazmuni hamda maktabni
bitirgan o‘quvchilarning mehnat va kasb tanlashga
tayyorgarlik darajasini
me‘yorlari ifodalanadi. Ushbu standart umumiy o‘rta ta‘lim maktablari uchun
mehnat ta‘limi fanidan o‘quv dasturi darslik o‘quv qo‘llanma
va boshqa rasmiy
me‘yoriy materiallarni ishlab chiqarish
O‘quv tarbiya jarayonini tashkil etish hamda milliy tadqiqotlar olib borish
uchun asos sifatida xizmat qiladigan me‘yorlar hujjatlardir.
Раzаndаchilik аsоslаri bo’limi bo’yicha o’quvchilarning bilimlariga

10
sаrflаnаdigаn miqdоrini hisоblаshni bilish. Suyuq vа quyuq milliy tаоmlаr
tаyyоrlаshni, xаmirdаn рishiriqlаr tаyyоrlаsh mаshqlаrini bilish.
Аsbоb-uskunаlаr, mоslаmаlаr vа ulаrdаn fоydаlаnish.
Раzаndаchilikdа ishlаtilаdigаn аsbоb-uskunаlаrni vа mоslаmаlаrning turlаrini,
ulаrni ishlаtish qоidаlаrini, pаzаndаchilikdа ishlаtilаdigаn аsbоb-uskunаlаrni vа
mоslаmаlаrdаn dаstlаbki vа yоrdаmchi ishlоv bеrishdа fоydаlаnish qоidаlаrini
bilish.
Раzаndаchilikdа ishlаtilаdigаn jihоzlаr vа ulаrdаn fоydаlаnish.
Ish о‘rnini tаshkil
qilish vа ishlаsh qоidаlаrini, gаz vа elеktr рlitаsining
tuzilishini vа undаn хаvfsiz fоydаlаnish qоidаlаrini, suv qаynаtish qurilmаlаrini
ishlаtishni bilish.
Mаhsulоtlаr tаyyоrlаsh tехnоlоgiyasi.
Раzаndаchilik
ishlаri tехnоlоgiyasini, tаоmlаr tаyyоrlаshni, sаbzаvоtlаrdаn
sаlаtlаr tаyyоrlаsh tехnоlоgiyasini, oshраzlik vа
оfitsiаntlik kаsblаri bilаn
tаnishtirishni, ovqаtlаrgа bо‘lgаn stаndаrtlаr tаlаblаrini, sаbzаvоtlаrdаn tаоm
tаyyоrlаshni, ulаrning рishgаnligini аniqlаshni, tаyyоr tаоmni bеzаshni vа
dаsturхоn tuzаshni, tаyyоrlаngаn tаоmning sifаtini аniqlаshni vа yо‘l qо‘yilgаn
kаmchiliklаrni
tаhlil qilishni, idish-tоvоqlаrni yuvishni vа sаqlаshni, sаnitаriya-
gigiеnа tаlаblаrini vа mеhnаt хаvfsizligi qоidаlаrini, pаzаndаchilik vа
qаndоlаtchilik kоrхоnаlаrini, оshхоnаlаrdа ishchilаr
mеhnаtining mаzmuni vа
ish о‘rnining tаshkil etilishni, mаhаlliy kоrхоnаlаrdаgi ishlаb chiqаrishni
mехаnizаtsiyalаshtirish vа аvtоmаtlаshtirish, kоmpyutеrlаshtirish elеmеntlаrini
bilish.
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkil - bet 2

|
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkilBog'liq talim jarayonida inter faol usullar________________________________________________________________
"Экономика и социум" №6(97) 2022 www.iupr.ru
xususiyatlariga, jumladan idrok eta olish, tasavvur va tafakkurlash, aqliy qobilyatining
rivojlanishiga olib keladi. O’quvchining olamini bilishga bo’lgan ehtiyoji avvalgi
yillarga nisbattan keskin oshganligi hech kimga sir emas.
Ta’limning interfaol metodi asosiy maqsadi yagona bo’lib, o’quvchilarni mustaqil
bilim olishga qiziqtirish, o’z ustida ko’proq ishlash, qo’shimcha adabiyotlarni o’qish,
zamon bilan hamnafas ta’lim-tarbiyaga, mustaqil fikr yurita oladigan komil insonni
voyaga yetkazishga xizmat qiladi.
Interfaol — “o’zaro harakat qilmoq” yoki kim bilandir suhbat, muloqot tartibida
bo’lishni bildiradi.
O’qitish jarayonida interfaol usullarni qo’llash jarayonida o’quvchilarning o’zaro
muloqotga kirishishini tashkil etish va boshqarishni taqoza etadi, bunda o’quvchilar
hamkorlikda izlanib umumiy, shu bilan bir qatorda har bir o’quvchi uchun ahamiyatga
molik bo’lgan muammoni hal etishga kirishib ular o’rtasida bir-birini tushunish,
hamkorlikda ishlash va hamjihatlik vujudga keladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning “Innovatsiya, bu-
kelajak degani. Biz buyuk kelajagimizni barpo etishni bugundan boshlaydigan bo’lsak,
uni aynan innovatsion g’oyalar, innovatsion yondashuv asosida boshlashimiz kerak” —
deb aytganlari umumta`lim fani o’qituvchisini ma`lum zaruriy bilimlar bilan
qurollangan bo’lishi bilan birga shu bilimlarni o’quvchi ongiga singdirishda yangi
texnologiyalar, innovatsiyalar olib kirmog’i lozimligini ta`kidlaydi. Innovatsion
texnologiyalar pedagogik jarayon hamda o’qituvchi va o’quvchi faoliyatiga yangilik,
o’zgarishlar kiritish bo’lib, uni amalga oshirishda asosan interfaol uslublardan
foydalaniladi .
Zamonaviy talim oldida turgan eng muhim vazifa oquvchi shaxsining ilm olishga
bo’lgan ehtiyojini qondirishga qaratilgan. Biz kimni tarbiyalashimiz kerak?-degan savol
zamonaviy pedagogik, didaktik, fanlarni o’qish metodikalarining bosh masalasiga
aylandi. Talim tizimi oldiga maqsad qilib yani, komil insonni tarbiyalab voyaga
yetkazish qo’yildi. Bu ezgu maqsadni bajarish eski ananaga kirib qolgan ta’lim
tarbiyaviy usullar vositasida emas, balki zamonaviy yangi dars hamda usullari
vositasida amalga oshirilishi shart.
|
| |
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkil - bet 4

|
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkilBog'liq talim jarayonida inter faol usullar________________________________________________________________
"Экономика и социум" №6(97) 2022 www.iupr.ru
Hozirgi kunda eng ommaviy interfaol ta’lim metodlari quyidagilar sanaladi:
1. Interfaol metodlar: “Keys-stadi” (yoki “O’quv keyslari”), “Blist-so’rov”,
“Modellashtirish”, “Ijodiy ish”, “Muammoli ta’lim” va b.
2. Interfaol ta’lim strategiyalari.“Aqliy hujum”, “Tarmoqlar”, “3×4”,
“Breynrayting”, “Bahs-munozara”, “Bumerang”, “Galereya”, “Zig-zag”, “Zinama-
zina”, “Muzyorar”, “Rotastiya”, “Yumaloqlangan qor” va k. Interfaol ta’lim metodlari
tarkibidan interfaol ta’lim strategiyalarini ajratishda guruh ishini tashkil qilishga
yondashuv ma’lum ma’noda strategik yondashuvga qiyoslanishiga asoslaniladi. Aslida
bu strategiyalar ham ko’proq jihatdan interfaol ta’lim metodlariga tegishli bo’lib,
ularning orasida boshqa farqlar yo’q.
3. Interfaol grafik organayzerlar: “Baliq skeleti”, “BBB”, “Konsteptual jadval”,
“Venn diagrammasi”, “T-jadval”, “Insert”, “Klaster”, “Nima uchun?”, “Qanday?” va b.
Interfaol grafik organayzerlarni ajratishda bunday mashg’ulotlarda asosiy fikrlar turli
grafik shakllarda yozma ko’rinishda ifodalanishiga asoslaniladi. Aslida bu grafik
organayzerlar bilan ishlash ham ko’proq jihatdan interfaol ta’lim metodlariga tegishli
bo’lib, ularning orasida boshqa farqlar yo’q.
Aqliy hujum— Bevosita jamoa bo`lib «fikrlar hujumi»ni olib borish. Bu uslubdan
maqsad-mumkin qadar katta miqdordagi g`oyalarni yig`ish, talaba (yoki o`quvchi)larni
ayni bir xil fikrlashdan holi qilish, ijodiy vazifalarni yechish jarayonida dastlab paydo
bo`lgan fikrlarni yengishdir.
“Tarmoqlar” metodi — o’quvchini mantiqiy fikrlash, umumiy fikr doirasini
kengaytirish, mustaqil ravishda adabiyotlardan foydalanishni o’rgatishga qaratilgan;
“3×4” metodi — o’quvchilarni erkin fikrlashi, keng doirada turli g’oyalarni bera
olishi, ta`lim jarayonida yakka, kichik guruh holda tahlil etib, xulosa chiqara olishi,
ta`rif bera olishiga qaratilgan;
Breynrayting—Ushbu uslubning qo`llanishi breynstorming uslubiga o`xshash bo`lib,
faqat unda barcha g`oya, fikrlar yozma bayon etiladi. Bu esa, o`z g`oya va fikrlarini
og`zaki bayon etishga uyaladigan yoki qiynaladigan ba`zi tinglovchilar uchun qulaylik
yaratadi. Talaba (yoki o`quvchi)lar tomonidan yozilgan fikrlar, g`oyalarning imloviy va
uslubiy xatolariga e`tibor qaratilmaydi hamda yozilgan fikrlar oralarida keyinchalik
|
| |
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkil - bet 5

|
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkilBog'liq talim jarayonida inter faol usullar________________________________________________________________
"Экономика и социум" №6(97) 2022 www.iupr.ru
hayolga kelgan fikrlarni yozish uchun bo`sh joylar ham qoldiriladi. Talaba (yoki
o`quvchi)lar o`z fikrlarini erkin, tanqid qilmasdan ifoda etishga chaqiriladilar. G`oyalar
tahlili keyinroq o`tkaziladi. Bu usuldan foydalanganda, muammoni yechish variantlari
imkon qadar ortadi.
Bahs-munozara (discussion method) —Usulida guruh a`zolari biror muammoni
yechish (yoki bilimlarini oshirish, yoki mavzuni tushunish) maqsadida o`z g`oyalarini
og`zaki taklif etadilar. Usuldan samarali foydalanish uchun ishtirokchilar muhokama
predmetiga oid yetarli bilim va tajribaga ega bo`lishlari lozim. Bu usul kattalar ta`limida
ko`proq samara beradi.
“Blits-o`yin” metodi — harakatlar ketma-ketligini to’g’ri tashkil etishga, mantiqiy
fikrlashga, o’rganayotgan predmeti asosida ko’p, xilma-xil fikrlardan, ma`lumotlardan
kerakligini
tanlab
olishni
o’rgatishga
qaratilgan.
6x6x6 uslubi—6x6x6 uslubida o`qituvchi guruh 36 ta qatnashchisini qisqa vaqt
mobaynida bironta masalani muhokama qilishga o`rgatish va ular ko`pchiligining
fikrlarini bilib olish imkoniyatiga ega bo`ladi. 6 ta guruh (har birida 6 kishidan)
ishtirokchilari o`qituvchi tomonidan o`rtaga tashlangan muammoni 6 daqiqa mobaynida
muhokama qiladilar. Shundan keyin o`qituvchi 6 ta yangi guruhni shunday to`zadiki,
unda oldingi munozara guruhida qatnashganlardan birontasi albatta bo`ladi. Yangi
guruh qatnashchilari o`z guruhlarining ish natijalarini muhokama qiladilar.6x6x6 -
guruhining barcha a`zolarini faollashtiruvchi uslubdir. Qatnashchilardan har biri qisqa
vaqt mobaynida ham munozara qatnashchisi, ham so`zlovchisi rolida bo`ladi.Guruhlar
bitta muammoni yoki bir muammoning turli jihatlarini muhokama qilishlari mumkin.
6x6x6 uslubi o`qituvchi va guruhlarning faol ishtirokini talab qiladi.
Olmos—Har bir juftlikka 9 ta jumla (hikoya) bo`lgan konvert beriladi va ularni
olmos shaklida joylashtirish topshiriladi. Masalan: Eng muhim, ma`noli va qiziqarli
jumla olmosning uchiga joylashtiriladi. Keyingi 2 tasi bir xil ikkinchi o`ringa qo`yiladi.
O`rtadagi 3 tasi to`rtinchi, keyingi 3 tasi esa, yettinchi daraja hisoblanadi. Olmosning
pastiga qo`yilgan jumla, guruh tomonidan eng muhim, ma`noli va qiziqarli bo`lmagan
jumla deb hisoblanadi. Juftliklar o`z mashqlarini tamomlaganlaridan so`ng, ular 6 ta
bo`lib guruhga bo`linadilar. Guruhdagi har bir juftlik qanday tanlanganligini boshqa
|
| |
Mаhsulоtlаr tаyyоrlаsh tехnоlоgiyasi

12
Milliy taomlar tayyorlash texnologiyasi
О‘zbеk milliy оshхоnаsining rivоjlаnish tаriхini, uning tаоmlаri, tаvsifi
hаmdа tаоmlаrning tаyyоrlаnishidаgi о‘zigа
хоs хususiyatlаrini,
gо‘shtli sаlаtlаr,
mеvаlаrdаn vа tuхumli sаlаtlаr tаyyоrlаsh vа dаturхоngа tоrtishni, sut
mаhsulоtlаridan sаbzаvоtlаr
asosida sаlаt tаyyоrlаsh, dаsturхоngа tоrtishni,
‗‗Tvorogli‖, ‗‗murabboli‘‘ blinchiklar tаyyоrlаsh tаrtibi vа dаsturхоngа tоrtishni,
―Mevali‖ pirog tаyyоrlаsh tаrtibi vа dаsturхоngа tоrtishni, quritilgan mevalardan
kompot tayyorlash va tortishni bajara olish.
Раzаndаchilik аsоslаri bo’limi bo’yicha o’quvchilarning malakalariga
qo’yiladigan talablar:
Раzаndаchilik mаhsulоtlаri.
О‘zbеk хаlqining milliy tаоmlаri vа ulаrdа ishlаtilаdigаn mаhsulоtlаrni,.insоn
sоg‘ligini sаqlаshni vа оvqаtlаnishidа оziq-оvqаt mаhsulоtlаrini tо‘g‘ri tаnlаsh,
sаlаtlаr tаyyоrlаsh uchun kеrаkli mаhsulоtlаr rо‘yхаti va miqdоrini hisоblаy olish.
Аsbоb-uskunаlаr, mоslаmаlаr vа ulаrdаn fоydаlаnish.
Раzаndаchilikdа ishlаtilаdigаn аsbоb-uskunаlаr
vа mоslаmаlаrning turlаri,
ulаrni ishlаtish qоidаlаrini,.pаzаndаchilikdа ishlаtilаdigаn аsbоb-uskunаlаr vа
mоslаmаlаrdаn dаstlаbki vа yоrdаmchi ishlоv bеrishdа
fоydаlаnish qоidаlаrini
egallash.
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkil - bet 7

________________________________________________________________
"Экономика и социум" №6(97) 2022 www.iupr.ru
joylashtirib qo`yadilar va har bir guruhning «muammoli guli» vaqt o`tishi bilan o`sib
boraveradi.O`qituvchi barcha guruhlar qatnashchilariga muammoning eng qulay
yechish yo`llarini topishga doim yordam berib boradi.Bu uslubdan o`tilgan mavzuni
tushuntirish, uni mustahkamlash va takrorlash hamda talaba (yoki o`quvchi)lar
egallagan bilimlarni aniqlashda foydalanish mumkin. Uslub, talaba (yoki o`quvchi)larga
muammolarni yechish, umumlashtirish, mustaqil fikrlash va fikrlarini erkin bayon
qilishga o`rgatadi.
Interfaol usullardan foydalanilgan darslarda bitta o’quvchining ustunlik qilishi, uning
o’z fikrini o’tkazishiga yo’l qo’yilmaydi. Interfaol usullar qo’llanilganida o’quvchilar
tanqidiy fikr yuritish, axborot manbalari va vaziyatni tahlil qilish, murakkab muammoli
vaziyatlarni hal etish, o’rtoqlarining fikrini tahlil qilib, asoslangan xulosalar chiqarish,
munozarada ishtirok etish, boshqa shaxslar bilan muloqotga kirishish ko’nikmalarini
egallaydi.
1. SH. M. Mirziyoev “Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga
quramiz”. T.:O’zbekiston 2017.
2. Innovatsion pedagogik texnologiya asoslari. M.Kamoliddinov, B. Vahobjonov.
O’quv-uslubiy qo’llanma. Toshkent, “Talqin” 2010.
3. D.Tojiboеva. Maxsus fanlarni o’qitish mеtodikasi. T. “Fan va tеxnologiya”. 2009
4. A.Bahobov, N.R.Rahimqulov, N.B.Sultanova” Geografiya o’qitish metodikasi” T
2020 y.
|
Anthropic Principle - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

Anthropic Principle:
The idea that the fundamental constants of physics and chemistry are just right (or “fine-tuned”) to allow the universe and life as we know it to exist, and indeed that the universe is only as it is because we are here to observe it. Thus, we find ourselves in the kind of universe, and on the kind of planet, where conditions are ripe for our form of life.
Antimatter:
A large accumulation of antiparticles - antiprotons, antineutronsand positrons (antielectrons) - which have opposite properties to normal particles (e.g. electrical charge), and which can come together to make antiatoms. When matter and antimatter meet, they self-destruct in a burst of high-energy photons or gamma rays. The laws of physics seem to predict a pretty much 50/50 mix of matter and antimatter, despite the observable universeapparently consisting almost entirely of matter, known as the “baryon asymmetry problem”.
Atom:
The basic building block of all normal matter, consisting of anucleus (which is itself composed of positively-charged protonsand zero-charged neutrons) orbited by a cloud of negatively-charged electrons, so that the positive charge is exactly balanced by the negative charge and the atom as a whole is electrically neutral. Atoms range from about 32 to about 225 picometres in size (a picometre is a trillionth of a metre). A typical human hair is about 1 million carbon atoms in width.
|
Angular velocity - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi
|
bet | 20/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Angular velocity:
|
The rate of change of angular displacement with time.
|
Annihilation:
|
A process in which a particle and antiparticle combine and release their rest energies in other particles.
|
Antineutrino:
|
The antiparticle of neutrino, it has zero mass and spin ½.
|
Archimedes principle:
|
A body immersed in a fluid experiences an apparent loss in weight which is equal to the weight of the fluid displaced by the body.
|
Atomic mass unit:
|
It is equal to one-twelfth the mass of C -12 isotope of carbon, 1 amu = 1.66x 10-27 Kg.
|
Atomic number:
|
The number of protons in an atomic nucleus.
|
Avogadro number:
|
The number of molecules in a gram molecular weight of a substance, it is equal to 6.02 x 1023.
|
Avogadro's law:
|
Under the same conditions of temperature and pressure, equal volumes of all gases contain equal number of molecules.
|
Balmer lines:Lines in the spectrum of hydrogen atom in visible range, produced by transition between n 2 and n = 2, n is the principal quantum no.
|
| |
Beta Particles (Beta Decay) - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

Beta Particles (Beta Decay):
High-energy, high-speed electrons or positrons (antielectrons) emitted by some types of radioactive decay, when an unstable atomic nucleus with an excess of neutrons or protonsundergoes beta decay (a process mediated by the weak nuclear force). The particles emitted are a form of ionizing radiation, also known as beta rays.
Big Bang:
The huge “explosion” 13.7 billion years ago in which theuniverse (including all space, time and energy) is thought to have been created. According to this theory, the universe began in a super-dense, super-hot state and has been expanding and cooling ever since. The phrase was coined by Fred Hoyle during a 1949 radio broadcast.
Big Crunch:
One possible scenario for the ultimate fate of the universe, in which the gravity of the matter in the universe (providing that there is in fact a “critical mass”) will one day halt and reverse the universe’s expansion in a mirror image of the Big Bang, causing it to collapse into a black hole singularity. However, in the light of recent evidence for an accelerating universe, this is no longer considered the most likely outcome.
Black Body:
An idealized object that absorbs all electromagnetic radiationthat falls on it, without passing through and without reflection. The radiation emitted from a black body is mostly infrared lightat room temperature, but as the temperature increases it starts to emit visible wavelengths, from red through to blue, and then ultraviolet light at very high temperatures.
Black Hole:
The warped space-time remaining after the gravity of a massive body has caused it to shrink down to a point. It is a region of empty space with a point-like singularity at the centre and anevent horizon at the outer edge. It is so dense that no normalmatter or radiation can escape its gravitational field, so that nothing - not even light - can ever leave (hence its blackness). It is thought that most galaxies have a supermassive black hole at their heart.
|
Bar:A unit of pressure, equal to 105 Pascals.

Baryon

|
Bar:A unit of pressure, equal to 105 Pascals.
Baryon
|
bet | 21/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Bar:A unit of pressure, equal to 105 Pascals.
Baryon:subatomic particle composed of three quarks.
Beat:A phenomenon of the periodic variation in the intensity of sound due to superposition of waves differing slightly in frequency.
Bernoulli's theorem:The total energy per unit volume of a non-viscous, incompressible fluid in a streamline flow remains constant.
Beta particle:An electron emitted from a nucleus in radioactive decay.
Binding energy:The net energy required to decompose a system into its constituent particles.
Black body:An ideal body which would absorb all incident radiation and reflect none.
Black hole:The remaining core of a supernova that is so dense that even light cannot escape.
Boyle's law:For a given mass of a gas at constant temperature, the volume of the gas is inversely proportional to the pressure.
Brewster's law:States that the refractive index of a material is equal to the tangent of the polarizing angle for the material.
|
| |
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkil - bet 6

|
Metodlaridan foydalanish va zamonaviy darslarni tashkilBog'liq talim jarayonida inter faol usullar________________________________________________________________
"Экономика и социум" №6(97) 2022 www.iupr.ru
ikkita guruhga tushuntirib beradi. Shundan so`ng, umumiy 6 ta talaba (yoki o`quvchi),
kelishuv asosida bir fikrga kelishadi. Fikrlarini navbatdagi guruhga aytib, shu tariqa
suhbat davom etadi. Mashg`ulot oxirida juftliklar bir-birlariga baho beradilar va
o`qituvchi fikrlarni umumlashtiradi.Jumlalar o`rniga 9 ta turli rasmlar ishlatilishi
mumkin. Bunday holda, mezonlar ham «o`ziga xos», «chiroyli», «kulgili», «ajoyib»
yoki «o`zgacha» liklari bilan baholanadi. Joylashtirish piramida shaklida (oltita jumla,
rasm va sh.k.) bo`lishi ham mumkin.Talaba (yoki o`quvchi)lar jumla (yoki rasm)larni
katta formatli qogozga «Zina» yoki «Narvon» shaklidagi chizma ko`rinishida ham
joylashtirishlari mumkin.
Akvarium—o`quv xonasida stullardan iborat ikki doira tashkil etilib, birida stullar
tashqariga, ikkinchisida ichkarisiga qarab joylashtiriladi. Talaba (yoki o`quvchi)lar teng
ikki guruhta bo`linadilar: biri ichki stullar aylanasiga, boshqasi esa, tashqi stullar
aylanasiga o`tiradilar. Bunda har kim o`z sherigiga qarab o`tiradi. Talaba (yoki
o`quvchi)larga muhokama qilish uchun savol beriladi.Yaxshilab o`ylab olganlaridan
so`ng talaba (yoki o`quvchi)larga sheriklari bilan savolni muhokama qilish uchun bir
yoki ikki daqiqa vaqtt beriladi.Ma`lum signaldan so`ng tashqi aylanadagilar bir o`rin
chapga surilishadi va ayni savolni yangi sheriklari bilan muhokama qilishadi. Tashqi
aylanadagi talaba (yoki o`quvchi)lar o`zlarining eng birinchi sheriklari surilib kelgunga
qadar yoki yetarlicha yangi sheriklari bo`lgungacha faoliyat davom ettiriladi.Shu
uslubni tashki doiradagilar tanqidchi sifatida ichki doiradagilar himoyachi sifatida
«doiraviy rolli o`yin» shaklidagi mashg`ulotlarda ham qo`llash mumkin.
Kungaboqar—Talaba (yoki o`quvchi)lar 4-5 kishidan iborat guruhlarga bo`linadi.
O`qituvchi o`quv predmeti mavzusidan kelib chiqib, o`rtaga bitta muammoni yoki
asosiy muammodan kelib chiqib, har bir guruhga bittadan muammo tashlaydi. Har bir
guruh
kungaboqar
yasab,
uning
markaziga
doira
joylashtirib,
barglar
yopishtiradi.Mavzuga qarab, doiraga yoki umumiy bitta muammo yoki har bir
guruhning muammolari yozilib doskaga yopishtiriladi (yetarli miqdorda qog`oz barglar
oldindan tayyorlab qo`yilishi kerak).Ajratilgan vaqt ichida guruhlar birgalikda
fikrlashib, umumiy yoki bir-birlarining muammolari bo`yicha fikr almashmoqchi
bo`lsalar, fikrlarini bargga yozib, uni o`sha guruh muammosi yozilgan gulga
|
| |
D
  
Back to Top
   
Dark Energy

Dark Energy:
An invisible, hypothetical form of energy with repulsive gravitythat permeates all of space and that may explain recent observations that the universe appears to be expanding at an accelerating rate. In some models of cosmology, dark energy accounts for 74% of the total mass-energy of the universe. Its exact nature remains a mystery, although Einstein’s hypothesized “cosmological constant” is now considered a promising candidate.
Dark Matter:
Matter that gives out no light and does not interact with the electromagnetic force, but whose presence can be inferred from gravitational effects on visible matter. It is estimated that there may be between 6 and 7 times as much dark matter as normal, bright matter in the universe, although its exact nature remains a mystery.
Decoherence:
The process by which bodies and quantum systems lose some of their more unusual quantum properties (e.g. superposition, or the ability to appear in different places simultaneously) as they interact with their environments. When a particle decoheres, itsprobability wave collapses, any quantum superpositionsdisappear and it settles into its observed state under classical physics.
Density:
The mass of an object divided by its volume, a measure of how much it is compacted or crowded together (e.g. air is low in density, iron is high). Boyle’s Law dictates that a substance increases in density as its pressure is increased or as its temperature is decreased.
Dimensions:
Independent directions in space-time. We are familiar with the three dimensions of space (length, width and height, or east-west, north-south and up-down) and one of time (past-future), but superstring theory, for example, requires the universe to have ten dimensions.
DNA:
Deoxyribonucleic acid (DNA) molecules consist of two long intertwined polymers of nucleotides, with backbones made of sugars and phosphate groups joined by ester bonds, structured as the familiar double helix. DNA is responsible for the long-term storage of genetic information, and specifies the sequence of the amino acids within proteins. It is organized into structures called chromosomes, and contains the genetic instructions used in the development and functioning of all known living organisms and some viruses. The first accurate model of the structure of DNA was formulated by James Watson and Francis Crick in 1953. The genetic information from DNA is transmitted into the nucleus of cells by molecules of RNA, which controls certain chemical processes in the cell. Both DNA and RNA are considered essential building blocks of life.
|
R
  
Back to Top
   
Radioactivity (Radioactive Decay)

Radioactivity (Radioactive Decay):
The disintegration of unstable heavy atomic nuclei into lighter, more stable, atomic nuclei, accompanied in the process by the emission of ionizing radiation (alpha particles, beta particles orgamma rays). This is a random process at the atomic level but, given a large number of similar atoms, the decay rate on average is predictable, and is usually measured by the half-life of the substance.
Redshift:
The shifting of emitted electromagnetic radiation (such as visible light) towards the less energetic red end of the electromagnetic spectrum when a light source is moving away from the observer. This occurs as the wavelengths of lightstretch as an object moves away (as opposed to being squashed by an approaching object), similar to the familiar Doppler effect on sound waves. Among other things, it can be used as a measure of the speed with which galaxies throughout the universe are moving away from us.
Relativity:
The theory, formulated essentially by Einstein’s theory has two main parts: the Special Theory of Relativity (or special relativity) which deals with objects in uniform motion, and the General Theory of Relativity (or general relativity) which deals with acclerating objects and gravity.
RNA and DNA:
Ribonucleic acid (RNA) is a type of single-stranded moleculethat consists of a long chain of nucleotide units, each of which consists of a nitrogenous base, a ribose sugar and a phosphate. RNA transmits the genetic information from DNAinto the nucleus of cells, and controls certain chemical processes in the cell. Both DNA and RNA are considered essential building blocks of life.
|
Acoustic shielding - Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi
|
bet | 18/69 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 172,07 Kb. | | #410 |
Acoustic shielding:
|
A sound barrier that prevents the transmission of acoustic energy.
|
Adiabatic:
|
Any change in which there is no gain or loss of heat.
|
Afocal lens:
|
A lens of zero convergent power, whose focal points are infinitely distant.
|
Albedo:
|
The fraction of the total light incident on a reflecting surface, especially a celestial body, which is reflected back in all directions.
|
Alpha particle:
|
The nucleus of a helium atom (two protons and two neutrons) emitted as radiation from a decaying heavy nucleus.
|
Alternating current:
|
The electric current that changes its direction periodically.
|
Amorphous:
|
Solids which have neither definite form nor structure.
|
Ampere:
|
S.I. Unit of electric current, one ampere is the flow of one coulomb of charge per second.
|
Amplitude:
|
The maximum absolute value attained by the disturbance of a wave or by any quantity that varies periodically.
|
|
|
| |