Foydalanilgan adabiyotlar - «Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya» nomli 10-son ilmiy, masofaviy, onlayn...

5
«Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya»
nomli 10-son ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
MAKTAB YOSHGACHA BOLALARNING JISMONIY RIVOJLANISH
XUSUSIYATLARI
Surayyo Mahmudjonovna
Toshkent shahar Chilonzor tumani 462-DMTT 3-tayyorlov guruh
tarbiyachisi Ziyayeva
https://doi.org/10.5281/zenodo.6279386
Annotatsiya: Ushbu maqolada maktab yoshgacha bolalarining jismoniy rivojlanishi
xususiyatlari haqidagi fikrlar yoritib berilgan
Kalit so'zlar: jismoniy rivojlanish, maktab yoshdagi bolalar, akseleratisya, nafas olishi,
jismoniy mashqlar, aqliy rivojlanish.
O'sayotgan organizmning jismoniy rivojlanishini o'z vaqtida dinamik ravishda kuzatib borish
o'sish va kamolotning individual xususiyatlarini aniqlash uchun zarurdir. Bolaning o'sishi va
rivojlanishi davrida RFdagi siljishlar, ayniqsa noqulay omillarga uzoq vaqt ta'sir qilish bilan,
patologik jarayonlarga osongina aylanishi mumkin. Jismoniy rivojlanish atrof-muhit omillari
ta'siri ostida genotipik ma’lumotlar fenotipik namoyon bo’lganda ontogenezning ma'lum
bosqichlarida tananing o'sishi va rivojlanish jarayonlarini aks ettiradi.
Maktabgacha yoshdagi davrda salomatlik va to'liq jismoniy rivojlanish poydevori qo'yiladi.
Eng umumiy ma'noda, maktabgacha yoshdagi bolaning jismoniy rivojlanishi - bu individual
hayot davomida uning tanasining tabiiy morfologik va funktsional xususiyatlarini o'zgartirish
jarayoni. Jismoniy rivojlanishning tashqi miqdoriy ko'rsatkichlari, masalan, fazoviy o'lchovlar
va tana vaznining o'zgarishi, sifat jihatidan jismoniy rivojlanish, birinchi navbatda, yosh
rivojlanish davrlari va bosqichlarida tananing funktsional imkoniyatlarining sezilarli
o'zgarishi bilan tavsiflanadi. Individual jismoniy sifatlarning o'zgarishi va jismoniy
faoliyatning umumiy darajasida ifodalanadi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda tananing yetarli darajada barqarorligi va cheklangan vosita
qobiliyatlari bilan ajralib turadi. Ular asab tizimini tezda rivojlantiradi, skelet o'sadi, mushak
tizimi mustahkamlanadi va harakatlar yaxshilanadi. 3-4 yoshli bolalar tananing umumiy statik
beqarorligi va cheklangan dinamik qobiliyatlari bilan ajralib turadi. Bu yoshdagi bolalarda
tananing yuqori qismi va yelka-kamar mushaklari va bukuvchi mushaklar nisbatan katta
rivojlangan.
3-4 yoshli maktabgacha yoshdagi bolalar katta mushak guruhlari ishtirok etadigan
harakatlarni muvofiqlashtirishning yetarli emasligi bilan yuqori vosita faolligiga ega. Ushbu
davrda charchoqning kuchayishi, bir xil holatni uzoq vaqt saqlab turish va bir xil turdagi
harakatlarni bajarish bilan qayd etiladi. O'pka to'qimalarining tuzilishi hali to'liq rivojlanishga
erishmagan; burun yo'llari, traxeya va bronxlar nisbatan tor, bu o'pkaga havo kirishini biroz
qiyinlashtiradi; qovurg'alar bir oz moyil, diafragma baland va shuning uchun nafas olish
harakatlarining amplitudasi kichik. Bola kattalarga qaraganda yuzaki va tez-tez nafas oladi: 3-
4 yoshli bolalarda nafas olish tezligi daqiqada 30, 5-6 yoshda - daqiqada 25; kattalarda -16-18.
Bolalarda sayoz nafas olish nisbatan yomon ventilyatsiya va ba'zi havo turg'unligiga olib
keladi va o'sayotgan organizm to'qimalarga kislorod yetkazib berishni ko'paytirishni talab
qiladi. Shuning uchun, gaz almashinuvi jarayonlarini faollashtiradigan toza havoda jismoniy
mashqlar ayniqsa muhimdir.
6
«Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya»
nomli 10-son ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
Zamonaviy bolalar 15-20 yil oldingi tengdoshlariga qaraganda o'rtacha uzunroq, jismoniy va
aqliy jihatdan yaxshi rivojlangan. Fanda bu hodisa "akseleratisya" deb ataladi. Ammo,
maktabgacha yoshdagi bolaning jismoniy va aqliy jihatdan tezroq rivojlanishiga qaramay,
uning yoshga bog'liq xususiyatlari fikrlashning o'ziga xos xususiyatlarida, taqlid qilish
tendentsiyasida, hissiylik va ta'sirchanlikni oshiradi. Bolalarning jismoniy rivojlanishining
yosh xususiyatlarini bilish, u yoki bu ko'rsatkichning majburiy yoki bir tomonlama
rivojlanishini istisno qilgan holda, bolalarning uyg'un jismoniy rivojlanishi masalasiga yaxlit
yondashish imkonini beradi.
Maktab yoshdagi bolalarni jismoniy o'zgarishlarini vaqtida aniqlay olish va kuzatish biz
kattalarning asosiy vazifalarimizdan biridir.