FOYDALANİLGAN ADABİYOTLAR RO‘YXATİ

178
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
tizimlarning aksariyati shunday qurilgan. Biroq, ta'limni insonning o'tmish tajribasini o'zlashtirishi
sifatidagi umume'tirof etilgan tushunchasi bugungi kunda uning o'zini o'zi
anglash ehtiyoji, tez
o'zgaruvchan dunyoning dolzarb muammolarini hal qilish zarurati bilan ziddiyatga keladi.
Zamonaviy insondan tanlangan vaziyatda mazmunli harakat qilish, o'z maqsadlarini malakali
belgilash va ularga erishish, shaxsiy, ta'lim va kasbiy sohalarda samarali harakat qilish talab etiladi.
Shu bilan birga, jamiyatning fuqarolarni tayyorlashga qo'yadigan talablarida ifodalangan ta'lim
uchun tashqi ijtimoiy buyurtma mavjud.
Tadqiqot muammosi - o'quvchilarning individual ijodiy o'zini o'zi anglashini o'rganilayotgan
sohalarda insoniyatning madaniy va tarixiy yutuqlarini bir vaqtning o'zida o'zlashtirish bilan
birlashtirish mumkin bo'lgan didaktik sharoitlarni aniqlash.
Insonda yashiringan bilimlarni olish nafaqat usul, balki uning ta'lim tamoyili ham bo'lishi
mumkin.
Bunday holda, talaba nafaqat bilimlarni, balki darslarning shaxsiy maqsadlarini, uni
o'qitish dasturlarini, o'rganilayotgan mavzularni o'zlashtirish yo'llarini, taqdimot shakllarini va
shakllarini yaratib, o'rganilayotgan har bir fan bo'yicha o'z ta'lim traektoriyasini
qurishga taklif
qilinadi. ta'lim natijalarini baholash [7].
O‘quvchining o‘ziga xos ta’lim mazmuni, maqsadi va mazmunini, shuningdek, uni tashkil
etish jarayonini qurishning asosiy vazifasini qo‘yadigan o‘rganishni evristik ta’lim deb ataymiz.
Evristik ta'limda insoniyatning madaniy va tarixiy yutuqlari, shu jumladan ta'lim
standartlarining roli va o'rni o'zgarib bormoqda. Madaniy-tarixiy bilimlar talaba tomonidan shunga
o'xshash ta'lim mahsulotini yaratishga qodir yoki allaqachon yaratgan bo'lsa, etarli darajada idrok
etiladi.
Ishning maqsadi ta'lim tizimining evristik turini tavsiflash, o'quvchilarning eng yuqori ta'lim
samaradorligiga erishiladigan evristik o'qitishning ishlab chiqilgan texnologiyalari, shakllari va
usullarini o'rganishdir [7].
Evristik ta'lim
faoliyati
Pedagogikada metodologiya "pedagogik voqelikni bilish va o'zgartirish tamoyillari, usullari,
shakllari va tartiblari haqidagi ta'limot" deb ta'riflanadi [5]. Kengroq ma’noda metodologiya
deganda ma’lum bir fandagi bilishning ilmiy usullari yoki umuman ilmiy metod haqidagi ta’limot
tushuniladi. Evristik ta'lim metodologiyasi deganda samarali ta'lim faoliyatini tashkil etish
tamoyillari, shakllari va usullari tizimi, shuningdek, ushbu tizim haqidagi ta'limot (nazariya)
tushuniladi.
Metodikaning ikkita talqini mavjud: evristik ta'lim faoliyati metodologiyasi va evristik ta'lim
faoliyatining
tuzilishi, mazmuni, tashkil etilishi, o'ziga xos usullari va shakllari tizimini
o'rnatadigan evristik ta'lim nazariyasi metodologiyasi (didaktik evristika). 7].
An'anaviy didaktikada o'quv jarayoni o'quvchilarning bilim, ko'nikma va malakalarini
shakllantirish sifatida taqdim etiladi. Bu shunisi bilan izohlanadiki, bu fazilatlar tashqi ifodalangan
o'quv atributlari - testlar, testlar, og'zaki javoblar orqali osonlik bilan boshqariladi. O'quv jarayoni
to'g'risida ko'proq adekvat g'oyani turli xil faoliyat turlarini rivojlantirishni boshqarish jarayoni
sifatida talqin qilish kerak.
Faoliyat kengroq tushunchadir, chunki u bilim, ko'nikma va
ko'nikmalarga qo'shimcha ravishda motivatsion, baholash va o'rganishning boshqa jihatlarini o'z
ichiga oladi [7].
Faoliyatni tahlil qilish yondashuvlari orasida kamida ikkitasi mavjud - psixologik va uslubiy.
Psixologik yondashuv A.N.ning ilmiy maktabi asarlariga asoslanadi. Leontiev va unga yaqin
maktablar. Psixologik nazariyada faoliyat shaxsning faoliyatiga qisqartiriladi, uning atributi
sifatida
qaraladi, ya'ni. sub'ekt faoliyatni amalga oshirayotgan deb hisoblanadi. Shu nuqtai
nazardan qaraganda, ta'lim - bu ketma-ket faoliyat tizimi. Faoliyat, A.N. Leontievning fikriga
ko'ra, bu aqliy aks ettirish vositasida bo'lgan hayot birligi bo'lib, uning haqiqiy vazifasi sub'ektni
ob'ektiv dunyoga yo'naltirishdir.
Faoliyat bu holda o'quvchi tomonidan o'z yoki tashqaridan belgilangan maqsadga erishish
uchun ma'lum vositalardan foydalanishning motivatsiyalangan jarayonidir. Ya'ni,
faoliyatning
predmeti, jarayoni, predmeti, shartlari, usullari, natijalari farqlanadi. Faoliyat alohida harakatlarga