-BOB. Sifatni boshqarishning uslubiy asoslari

|
-BOB. Sifatni boshqarishning uslubiy asoslari
|
bet | 2/9 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 56,07 Kb. | | #120184 |
Bog'liq Mavzu Sertifikatlangan sifat tizimini mahsulotning hayotiy sikl-fayllar.org1-BOB. Sifatni boshqarishning uslubiy asoslari
Sifatni boshqarish mexanizmi
Mahsulot sifatini doimiy yaxshilash va bu yaxshilashni kichik korxonalar, yirik kompaniyalar, tarmoqlarda, hududlarda va nihoyat iqtisodiyotning keng sohalarida yuqori suratda bo‘lishini ta’minlash bo'yicha ishlami yaxshi tashkillashtirish uchun sifatni yashilash bo'yicha ishlami tashkillashtirishning salohiyatli (layoqatli) sxemasini qurish asosidagi asosiy g'oya mavjud bo'lishi lozim.
Mahsulot sifatini boshqarish mexanizmi. Mahsulot sifatini ta’minlash va yaxshilash bo'yicha ishlami tashkillashtirishga boshqaruvning umumiy nazariyalarini qo'llash to'g'risidagi xulosalardan so'ng ko'plab yangi, oddiy bo'lmagan savollar paydo bo'ldi. Masalan: Sifatni boshqarish mexanizmining prinsipial sxemasini va bu sxemani qanday shaklda qulay ifodalash kerak?
Sifatni ta’minlash va oshirishga ta’sir qiluvchi barcha kuchlami guruhlash imkoniyati mavjudmi, keyin esa sifatni boshqarish mexanizmiga ta’sirlami bunday maxsus guruhlaming tarkibiga kiritish mumkinmi?
Korxona rahbariyatining sifatni boshqarishda yoki ishlab chiqarishni quyi darajasida taklif etilayotgan sifatni boshqarish mexanizmi sxemasiga huquq va imtiyozlari bormi?
Bunday savollarga javoblami qidirib topish o'zi murakkab, shuningdek, ular boshqaruvning turli darajalarida, mahsulotning o'ziga xos xususiyatlari, turli xil ishlab chiqarishning o'ziga xos jihatlarini hisobga olib amaliyotda haqiqatdagi chora-tadbirlarni tanlashi va u asosida shu vaqtning o'zida umumiy shaklda jarayonlami va ulaming mohiyatini ifodalashi lozim.
Variantlar ko'plab bo'lishi mumkin. Rahbarlikning har bir darajasida yoki ishlab chiqarishning bosqichlaridagi shakl o'zining xususiyatlari, o'zining tavsiflari mavjudligi bilan farqlanadi. Lekin, agarda e’tibor berilsa ulaming asosida qandaydir umumiy, universal sxema bo'lishi lozim.
Taniqli boshqaruv mexanizmining umumiy nazariyasiga binoan umum qabul qilingan boshqaruv mexanizmi sxemasi 1-rasmda keltirilgan. Endi sifat bo‘yicha ishlami tashkillashtirishga boshqarish umumiy nazariyasining asosiy tamoyillari imkoniyati darajasida birlamchi shartlarini ko‘rib chiqamiz.
Mahsulot sifati parametrlari ishchi chizmalar, texnikaviy hujjatlarda, shartnoma majburiyatlarida, korxonalar, ishalb chiqarish birlashmalari, loyiha konstruktorlik rejalar, dasturlaming tarkibiy qismida ko'rsatkichlaming aniq va yetarli qiymatlari o'matiladi. Sifatga talab ko‘rsatilayotgan hizmatlaming tavsifi bayonida, sifat nazorati kartalari, texnologik karta va texnologik reglamentlarda, mahsulotni loyihalash yoki modemizatsiyalashga texnik topshiriqlarida, mahsulotga texnik reglamentlar va standartlarda keltiriladi va o‘matiladi.
1-rasm. Boshqarish mexanizmining mexanizmning umum qabul qilingan sxemasi.
Bu yerda: - to‘g‘ri aloqa; - aks aloqa;
Demak, qanday qilib mahsulot sifatini boshqarish mexanizmini tassawur qilishi mumkin?
1960-yillaming ikkinchi yarmida ВНИИС (sobiq, Standartlashtirish bo‘yicha butun ittifoq ilmiy-tadqiqot instituti) tomonidan mahsulot sifatini boshqarish mexanizmining prinsipial sxemasi ishlab chiqildi va “Standarti i kachestvo” jumalida chop etilgan (2-rasm). U sifatni boshqarishda har biri belgilangan maxsus vazifa]arini bajaruvchi oltita blokdan tarkib topgan.
Bu yerda umumiy boshqamv nazariyasi asosida turuvchi boshqaruv mexanizmi bilan 2-rasmda keltirilgan prinsipial o‘xshash mexanizmni aniqlash unchalik qiyin emas (1-rasmga qarang).
Mahsulot sifatini boshqarishning prinsipial sxemasini ishlab chiqishda sifatga ta’sir etuvchi sanoqsiz kuchlami ikki sinfli guruhga: sifatga ta’sir etuvchi omillar va mahsulot sifatini ta’minlash sharoitlariga birlashtirilgan.
Omillar bevosita bir qancha ehtiyojlami qondirish uchun zarur bo‘lgan birlamchi xom-ashyo va materiallarning xossasini o‘zgartiradi. Sharoitlar vebosita zarur bo‘lgan sifat xossalarini shakllantirishga yanada to‘liq va samaraliligiga nojuya ta’sir qiladi.
Bunday omillarga quyidagilami keltirsa bo‘ladi:
- stanoklar, mashinalar, boshqa ishlab chiqarish qurilmalari,mehnat vositalari va h.k.;
2-rasm. Mahsulot sifatini boshqarishning prinsipial sxemasi. Bu yerda: - to ‘g‘ri aloqa; - aks aloqa;
- ishchilaming samarali va sifatli ishlashiga imkoniyatlari, ishchilaming psixofiziologik sog‘lig‘ining holati, ko‘nikmalari, bilimi, kasbiy mahorati;
- xom-ashyo, materiallar, mehnat predmetlari va h.k. Doira ichidagi to‘rtburchak atrofida sifatni ta’minlash sharoitlarini qamrab oluvchi omillar keltirilgan Ular ko‘p miqdorli omillar bo‘lib, ularga quyidagilami kiritish mumkin:
- ishlab chiqarish jarayonlarining tavsifi, uning tezligi, davriyligi, davomiyligi;
- ishlab chiqarish binolaridagi harorat, namlik va atrof-muhitning boshqa parametrlari;
- ishlab chiqarish interyeri va dizayni;
- qo‘llaniladigan moddiy va ma’naviy rag‘batlantirishlaming tavsifi;
- ishlab chiqarish jamoasidagi ma’naviy-psixologik muhit;
- axborot xizmatlarini tashkillashtirish shakli va ishchi o‘rinlami ta’minlanish darajasi;
- ishchilaming ijtimoiy va moddiy hayot tarzi.
Nima uchun omillarga va sharoitlarga bo‘lish bo‘lish kerak?
Bu nima beradi?
Sifatga ta’sir etuvchi turli xil ta’sirlami birlamchi sinflanishi o‘zida omillar va sharoitlarga bo‘linishini namoyon etadi va shuning uchun sifatni boshqarishni tashkillashtirishda muhim o‘rin tutadi. Sifatga ta’sirlaming birinchi sinflash vositasi kelgusida mahsulot, ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, servis va utillashtirishning o‘ziga xosligi hisobiga chuqurroq differensiallanadi.
Bunday sinflash va bunday yondashish nafaqat sifat bo‘yicha ishlami tashkillashtirishni yanada aniqligini ta’minlab, kerakli sifatni ta’minlash bo‘yicha maqsadli va samarali chora-tadbirlami aniqlaydi va sifatni berilgan parametrlaridan og‘ishlarini keltirib chiqarish sabablarini aniqlash hamda bu sabablami “joyini” bartaraf etidh bo'yicha tadbirlarni qabul qilishga yordam beradi.
Og‘ishlar aniqlanganda solishtirish va qaror qabul qilish blokida ta’sirlar kuchi boshlanadi. Yoki omillardan, yoki sharoitlardan yoki birgalikda va boshqalardan foydalaniladi. Ta’sir choralari Vtt ulaming birikmasi sifatdan og‘ish kattaligi va uning tavsifi hamda og‘ishlami bartaraf qilishning u yoki bu imkoniyat variantlarining samaradorligiga bog‘liq bo‘ladi. Sifatni boshqarishning prinsipial sxemasi bo‘yicha barcha xodimlar ya’ni ishchilar, ustalar, TNB nazoratchilar ham doimiy ishlashadi.
Ular uchun sifat bo‘yicha reja chizmalarda, nazorat va texnologik operatsion kartalarida keltirilgan. Ulaming o‘zi esa sifatni boshqarish bloklarining subyektlari hisoblanib va bevosita texnikaviy hujjatlarda belgilangan sifat parametrlarini haqiqatdagi qiymati bilan solishtiradi, shuningdek, qoidalardagidek o‘zlari og‘ishlami qanday qilib yo‘qotish usullarini va bu to‘g‘risidagi qarorlarni qabul qiladi. Bu yerda sifatni boshqarish mexanizmi ishchilaming qo‘lida bo‘lib, uning ish joyiga va haqiqatdan ham bu ishchining kasbiy bilimi va tajribasiga bog‘liq bo‘ladi. U ishchilaming o‘ziga qo‘yib berilgan, ya’ni ulami mehnat qilishga undaydi. Sifatini boshqarish mexanizmining ushbu prinsipial sxemasida korxonaning keng miqyosida sifatni boshqarish bo‘yicha ko‘p darajali ishlar, barcha qiyinchiliklar birinchi zvenoning roli, sxemada birinchi bo‘lib turibdi..
Sifatni boshqarish mexanizmining prispial sxemasi agar boshqaruv tizimida sifat bo‘yicha reja aniq ifodalagan va tushunarli shakllangan bo‘lsa, bunday holatlardagina faoliyatini amalga oshirishi mumkin. Mohiyati bo'yicha belgilangan doirada boshqarish to‘g‘risida gap borar ekan, o‘matilgan sifat darajasini ta’minlash bo‘yicha jarayonlami boshqarish to‘g‘risida ham unutmaslik lozim.
Boringki, agar sifat parametri, sifat bo'yicha rejani yana shakllantirish lozim bo'lsa, yangi sifatga ko'rsatmalar shaklidagi topshiriqni berilishi va bozordagi farazlaming o'zgarishini, yangi ehtiyojlami hisobga olib o'zgartirish kiritish lozim. Aynan hammasidan ko‘ra savollar korxona, firma va ulaming tadbirkorlik faoliyati rahbarlari oldida paydo bo‘ladi. Ushbu holatda mexanizm murakkablashadi va 3-rasmda keltirilganidek ko'rinishga ega bo'ladi. U 2-rasmda keltirilgan sxemadan ilgari mavjud bo'lgan “sifat bo'yicha reja” bloki va uning tarkibini shakllantiruvchi yangi bloklar qatorining mavjudligi bilan farqlanadi.
Yirik korxonalar yoki bo'linmalar doirasida sifat bo'yicha ishlami tashkillashtirish shakllarini kuzatib, sifatni boshqarishning prinsipial sxemasi bir vaqtning o'zida turli xil darajalarda va ishlab chiqarish uchastkalarida izolyatsiyalanmagan, balki o'zaro aloqadorlikdaligini anglash mumkin. Bu sifat bo'yicha ishlar amaliyotda sifatni boshqarish mexanizmining prinsipial sxemasi elementlari differensiallanishi va integratsiyasini paydo bo'lishi to'g'- risida gapirish imkonini beradi. Bunda uning asosiy elementlari va bloklari o'zining shakli va qo‘llanilishii saqlab qoladi. Biroq ishlab chiqarish miqyosida, uning tuzilmasi, boshqaruv darajasining yoki ishlab chiqarish bosqichlarining har bir vazifasi va funksiyasi, mahsulotning tavsifiga muvofiq ulaming tarkibi integratsiyalanadi yoki differensiyalanib almashinadi. Dastlabki prinsipial sxema saqlanib qoladi. Lekin ishlab chiqarish miqyosining o‘sishi bilan mexanizmning quyi darajasi yanada yuqori darajada, keyingi mexanizmga belgilangan tarzda quriladi. Ish o‘midan to boshqarishgacha boshqarishning barcha darajalari uchun sifatni boshqarish mexanizmining integratsiyalanish qonuniyatiga asoslaganligi bilan ajralib turadi.
3-rasm. Sifatni boshqarishning differensial sxemasi.
Integratsiyalanganlik dajasi miqdori boshqaruv darajasi miqdoriga teng.
Shunday qilib, biz ikkita juda muhim bo‘lgan metodologik qoidalar munosabati tushunchasiga ega bo‘ldik. Bular quyidagilar:
- birinchidan, sifatni yaxshilash bo‘yicha ishlarda sinfiyguruhlarga birlashtirish mumkin bo‘lgan bir turdagi harakatlaming ishtirokini;
- ikkinchidan, sinfiy guruhlar mahsulot sifatini boshqarimexanizmi bloklari shaklida turli darajada differensiyalanishini.
Bu qoidalar mantiqiy tarzda sifat bilan bog'liq ikkala barcha harakatlami o‘zgartirishini namoyon etadi. Ilmiy prinsiplar, qarashlarga asoslangan sifatni boshqarish modellarini ishlab chiqishga ya’ni bloklab modellashtirish imkoniyati yuzaga keldi.
Tadbirkorlik, korxona, firmalaming xo‘jalik-ishlab chiqarish faoliyatining haqiqiy sharoitlarida sifatni boshqarish mexanizmi ikkita ishchi rejimida ishlaydi:
|
| |