Xujjatlarning asosiy parametrlari

2. Xujjatlarning asosiy parametrlari.
Hayotimizni turli tuman hujjatlarsiz tasavvur qilish qiyin. Inson tug'ilishi bilan unga tug'ilganlik haqida guvohnoma tayyorlanadi, salomatlik varaqasi ochiladi va xokazo. Siz bu kabi hujjatlarga ko'p duch kelgansiz. Masalan, elektr energisi uchun soliq kvitansiyasi, biror mavzuga tayyorlangan referat yoki insho. Bu ro'yxatni uzoq davom etish mumkin. Ularga o'zingiz ham ko'plab misollar keltira olasiz. Muhimi shundaki ular bir biridan faqat mazmuni bilan emas, balki boshqa jixatlari bilan kam farq qiladi. Birinchi navbatda ko'zga tashlanadigan farq hujjatlarning o'lchamida. Turli hujjatlar turli o'lchamdagi qog'ozga yozilganini ko'p kuzatgansiz. Bundan tashqari matn sahifada turlicha joylashishi mumkin, ya`ni turli hujjat-larda sahifaning chap, o'ng, yuqori va pastki qismidan turlicha masofa qoldiriladi. Turli hujjatlarda satrlar orasidagi masofa ham turlicha bo'lishi mumkin. Rasmiy hujjatlarda bu kabi cheklanishlar juda ko'p uchraydi.
Matn protsessorlarida tayyorlanayotgan hujjatning turiga qarab sahifa o'lchami, satrlar orasidagi masofa, hoshiya va hokazolar belgilab olinadi. Ular hujjatlarning parametrlari deb yuritiladi.
M atn protsessorlari yordamida hosil qlingan matn hujjat deb yuritilishi avvalgi paragraflarda aytib o'tilgan edi. U rasmiy hujjat bo'lishi shart emas.
Quyida hujjatlarning asosiy parametrlari keltirilgan:
Sahifa o'lchami;
Sahifa yo'nalishi;
Hoshiya;
Abzas chekinishi;
Shrift turi;
Shrift o'lchami;
Satrlar orasidagi masofa.
Bu parametrlar qanday tashkil etilishini Microsoft Word matn protsessori misolida ko'rib chiqamiz. Biror hujjat tayyorlashda avvalo u qanday o'lchamdagi qog'ozga chop etilishi belgilab olinadi. Shunga ko'ra sahifa o'lchamlari tanlanadi. Buning uchun "fayl" menyusiga kiriladi (sichqoncha ko'rsatkichi menyular satridagi fayl menyusi ustiga olib kelinib, sichqonchaning chap tugmasi bosiladi). Fayl menyusi ostida amallar ketma-ketligi aks ettirilgan oyna hosil bo'ladi. Undan "sahifa parametrlari" (параметры страницы) amali tanlanadi. Ekranda "sahifa parametrlari" muloqat oynasi paydo bo'ladi. U to'rtta ilova (amallar majmyi)dan iborat. Ulardan "sahifa o'lchamlari" ilovasi tanlanadi. Bu ilovada sahifaning eni (kengligi) va bo'yi kiritiladi, yoki taklif etilgan o'lchamlardan biri tanlanadi. Shu ilovaning o'zida sahifa yo'nalishi xam belgilab olinadi. U kitob sahifasi (книжная) yoki albom sahifasi (альбомная) kabi bo'lishi mumkin.
S ahifa o'lchamlari tanlangach, sahifaning xoshiyalari belgilanadi. Buning uchun sahifa parametrlari oynasidagi "hoshiya" (поля) ilovasi tanlanadi. Bu ilovada sahifaning yuqori, pastki, chap va o'ng tomonlaridan qancha joy qoldirilishi ko'rsatiladi. Shu ilovaning "namuna" (образец) qismida tanlangan parametrlarga mos sahifa nusxasi aks ettib turadi. Biror parametr o'zgartirilsa, ushbu sahifa nusxasi ham mos ravishda darhol o'zgaradi.
Sahifa o'lchamlari va xoshiyalar o'rnatilgach, "sahifa parametrlari" muloqat oynasidagi "OK" tugmasi bosiladi (sichqoncha yordamida).
Shundan so'ng matn parametrlari (shrift turi, shrift o'lchami, abzas chekinishi, satrlar orasidagi masofa) belgilab olinadi.
Kerakli shriftni tanlash uchun "Format" menyusiga kirib, "Shrift..." amali bajariladi. Ekranda "shrift" muloqat oynasi hosil bo'ladi.
"Shrift" oynasida berilgan shriftlardan biri tanlanadi. Masalan, TimesUZ. Tanlangan shrift nomi shriftlar ro'yxatining yuqorisida joylashgan maxsus darchada aks etadi. "Shakl" (начертание) oynasida berilgan shriftning "oddiy", "og'ma", "yarimqalin", "yarimqalin og'ma" ko'rinishlaridan birini tanlaymiz. Masalan, "oddiy". "O'lcham" oynasidan shrift o'lchamini tanlaymiz. Masalan 12. Shrift rangini tanlash uchun "matn rangi" darchasining o'ng tomonidagi tugma (pastga qaragan strelka) bosiladi. Ekranda bir qancha rangli kvad-ratchalar hosil bo'ladi. Sichqoncha yordamida shu ranglardan biri tanlanadi. Masalan, qizil. Shrift turi, shakli, o'lchami va rangi tanlab bo'lingach, "Shrift" muloqat oynasidagi "OK" tugmasi bosiladi
Shrift turi va uning o'lchamini format uskunalar panelidan ham tanlanash mumkin:
Abzas chekinishi va satrlar orasidagi masofani belgilash uchun "Format" menyusining "Abzas" amali bajariladi. Hosil bo'lgan "Abzas" muloqat oynasining "chekinishlar va intervallar" (отступы и интервалы) ilovasi tanlanadi. Ushbu ilovaning "chekinish" bo'limida abzas chekinishi, "interval" bo'limida esa satrlar orasidagi masofa tanlanadi. Buning uchun maxsus ajratilgan joyga kerakli qiymatlarni kiritish yoki taklif etilgan qiymatlardan birini tanlash lozim. Masalan, abzas chekinishi 1,27 santimetr va satrlar orasidagi masofa 1,5 interval. Mazkur ilovada ham "namuna" oynasi bo'lib, unda tanlangan qiymatlarga mos matn namunasi aks etib turadi. Kerakli qiymatlar kiritilgach "OK" tugmasi bosiladi. Quyidagi rasmda "Abzas" muloqat oynasi tasvirlangan:
Abzas chekinishini gorizontal shkaladan (горизонталная линейка) o'rnatish ham mumkin. Buning uchun gorizontal shkaladagi abzas chekinishi ko'rsatkichi sichqoncha yordamida o'ng tomonga keragicha suriladi.
B u ancha qulay bo'lgani uchun, odatda, shu usuldan foydalaniladi.
|