nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ishning maqsadi - Laboratoriya ishi №4 Mavzu: Bipolyar tranzistorning statik volt-amper xarakteristikasi va parametrlarini...

|
Laboratoriya ishi №4 Mavzu: Bipolyar tranzistorning statik volt-amper xarakteristikasi va parametrlarini o‘lchash va tadqiq etish Bipolyar tranzistorlar Umumiy nazariy ma’lumotlar
|
bet | 5/5 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 197,92 Kb. | | #263689 |
Bog'liq Laboratoriya ishi №4 Mavzu Bipolyar tranzistorning statik volt-Ishning maqsadi: Tranzistorning chiqish xarakteristikasini o‘rganish (2N3904 markali)
EWB dagi qurilmalar panelidan olinishi kerak bo‘lgan qurilma va elementlar;
Ishni bajarish:
1. Tranzistorning IB va IK toklarini o‘lchash; buning uchun 1-sxemada EK va EB ning har bir qiymatidagi kollektor tokining (IK) o‘lchash ishini olib borish kerak. O‘lchash natijalarini quyidagi jadvalga (1-jadval) yozib borish kerak.
2. Tranzistorning chiqish xarakteristikasi grafigini qurish; buning uchun 1-jadval natijalaridan foydalanig. Tranzistorning chiqish xarakteristikasi grafigini IB=const.bo‘lgandagi IK=f(EK) funsional bog‘lanish asosida quring (1-grafik).
3. Tranzistorning chiqish xarakteristikasi ossillogrammasini olish; o‘lchash ishlarini olib borish uchun 2-sxemadan foydalanamiz. Tranzistor chiqish xarakteristikasi ossillogafiyasini chizish uchun quyida ko‘rsatilgan rasmdagi (2-grafik) masshtabga rioya qiling. O‘lchash ishlarini 1-jadvalda keltirilgan EK ning har bir qiymatlari uchun bajaring va olingan natijalarni bir 2-grafik da chizing.
4. Tranzistor o‘tkazish tok koeffitsientini aniqlash: EK=10 B bo‘lib baza toki 10 µA dan 30 µA gacha o‘zgarganda tranzistor chiqish xarakteristikasidagi o‘tkazish toki koeffitsientini (βAS) toping
1-sxema
2-sxema
Izoh; Sources bo‘limidan
- Tok yoki kuchlanish bilan boshqariladigan kuchlanish manbai (koeffitsient peredachi).
Hisobot uchun:
1-jadval: O‘lchash natijalari
Rasm-1; (1-grafik) Tranzistorning chiqish xarakteristikasi grafigini IB=const.bo‘lgandagi IK=f(EK) funsional bog‘lanish asosida quring.
Rasm-2; (2-grafik) Tranzistorning chiqish xarakteristikasi ossillogrammasi (umumiy emitter ulanish sxemasidagi baza tokining turli qiymatlari uchun)
Tranzistor o‘tkazish tok koeffitsientini aniqlash: O‘tkazish toki koeffitsientini (o‘lchash natijalari asosida hisoblang)
βAS=
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Laboratoriya ishi №4 Mavzu: Bipolyar tranzistorning statik volt-amper xarakteristikasi va parametrlarini o‘lchash va tadqiq etish Bipolyar tranzistorlar Umumiy nazariy ma’lumotlar
|
Silindrlarning jismoniy soni - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
bet | 37/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgSilindrlarning jismoniy soni (cylinders) dastlabki vinchesterlar uchun bir necha yuzdan o‘n minggacha ortdi.
Sektor o‘lchami (bytes per sector) odatda 512 baytni tashkil etadi.
Trekdagi sektorlar soni (sectors per track) chetdagi zonalardan tashkil topgan.
Servobelgining joylashuvi. Ular belgilangan yuzada joylashgan bo‘lishi mumkin (dedicated servo), ishchi yuzaga o‘rnatiladi (embedded ser vo) yoki joylashuvning gibrid variantiga ega (hybrid servo).
Tezlik va unumdorlik quyidagi ko‘rsatkichlar bilan tavsiflanadi:
Qo‘shni trekga o‘tish vaqti (track-to-track seek) millisekundlarda o‘lchanadi va holatga o‘tish tizimi tezligini tavsiflaydi. Zamonaviy qattiq disklar uchun o‘tish vaqti 0,5–2 ms ga teng. Yozish uchun o‘tish vaqti o‘qish uchun belgilangan o‘tish vaqtdan bir necha marotaba kattadir (yanada aniq holatga o‘tishda yozish maqsadga muvofiq).
Qidiruvning o‘rtacha vaqti (average seek time) tasodifiy silindrga murojaatlar seriyasi bo‘yicha aniqlanadi. 10000 ayl/min (10K deb belgilanadi) tezlikli vinchesterlar uchun qidiruv vaqti o‘tishning uzoqliligiga bog‘liq holda 0,3 ms (qo‘shni trekga) dan 12 ms (u chekkasidan bu chekkasigacha) gacha tashkil etadi. Jamlagichning hajmi qancha katta bo‘lsa, shuncha kam qidiruv vaqtiga erishish murakkab bo‘ladi: ko‘p sonli o‘qish/yozish moslamalarini tez ko‘chirish qiyinroq; silindrlarning ko‘p sonli bo‘lishi yo kallaklarni ko‘chirish uzunligini kattalashtiradi, yoki holatga o‘tish aniqligiga bo‘lgan talablarni oshiradi.
Maksimal yoki to‘liq qidiruv vaqti (maximum seek time, full seek time) chetki silindrlar orasidagi eng uzoq o‘tishlarga tegishlidir. U qidiruvning o‘rtacha vaqtiga qaraganda taxminan ikki barobar oshadi.
Kutishning o‘rtacha vaqti (average latency) sektorning yakka tartibdagi murojaatda, odatda, to‘liq aylanishning yarim vaqtini tashkil qiladi (3600 ayl/min uchun – 8 ms, 7200 ayl/min – 4 ms, 15 000 ayl/min – 2 ms).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
Qulaylik uchun siz vintlarni burab, simlarni ajratib, optik drayverni va qattiq disklarni olib tashlashingiz mumkin

|
Qulaylik uchun siz vintlarni burab, simlarni ajratib, optik drayverni va qattiq disklarni olib tashlashingiz mumkin
|
bet | 111/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgQulaylik uchun siz vintlarni burab, simlarni ajratib, optik drayverni va qattiq disklarni olib tashlashingiz mumkin.
Ushbu qurilmalarning teskari ulanishini chalkashtirmaslik kerak.
IDE interfeysi bilan jihozlangan qurilmalar (bu erda simi keng va 80 sim mavjud). Qurilmani "pastga" emas, balki orqa tomoni bilan o'zimizga tutamiz. Chapda biz kabel uchun keng ulagichga ega bo'lamiz, o'ngda - quvvat ulagichi. Belgilangan so'nggi sim o'ng tomonda, quvvat ulagichiga yaqinroq bo'lishi uchun biz ko'chadan bog'laymiz (ko'pincha aralashtirish mumkin emas, chunki bitta pechka halqa ichiga lehimlanadi va shunga mos ravishda qurilmada pim yo'q). Quvvat ulagichi sariq sim (12 volt) o'ng tomonda va qizil sim chap tomonda bo'lishi uchun ulangan. Biroq, quvvat ulagichi ulanishni aralashtirish juda qiyin bo'lgan tarzda amalga oshiriladi.
Sata interfeysi bilan qurilmalarning ulagichlari va simlarini chalkashtirish uchun juda kuchli jismoniy shaxs bo'lishi kerak.
Sodda qilib, ularni ajratishni boshlashdan oldin ulanishlarni eslab qolishga, rasmga tushirishga yoki chizishga harakat qiling.
Kulerlarni yog‘lash va tozalash
Biz to'plangan chang quyqalarini radiatordan va protsessor sovutish moslamasidan olib tashlashga kirishamiz.
"Sovutgichlarni" bo'shatgandan so'ng, ularning aylanishini to'xtatish yoki taxtadan uzish tavsiya etiladi. Sovutgichni barmog'ingiz bilan aylanishdan ushlab turing, uni vakuum qiling. Burundagi (va hatto naychasiz naychani) to'g'ridan-to'g'ri protsessor faniga olib keling, undagi barcha changlarni, shuningdek radiator ushlagichlarini to'kib tashlang. Fen gorelkasini sekin burang va uning ichida chang bo'lagi yo'qligiga ishonch hosil qiling. Keyin, fan pichoqlari orasiga bir ko'krak qistirib, radiatorni o'zi tozalaymiz. Sovutgichni juda ko'p aylanishiga yo'l qo'ymang, u ishlamay qolishi mumkin.
Agar sizda temir bo'lsa, buni qilish yaxshidir: fanatni radiatordan muloyimlik bilan chiqarib oling.
Keyin hamma narsani changyutgich bilan so'rib olamiz. Ushbu qatlam havo oqimini isitgichni sovutishiga to'sqinlik qiladi, bu esa o'z navbatida protsessorni sovutadi.
Fan pichoqlarini avval changyutgich bilan, keyin esa spirtga namlangan tozalagich bilan tozalash kerak.
Agar siz kompyuterni yoqganingizda yoki ishlayotganingizda shovqin, shovqin yoki o'zgacha shovqinni sezsangiz, fan moylashi qurigan bo'lishi mumkin - "sovutgich" yog'ini moylash kerak. Sekin aylantiring va taglikka kichkina stikerni artib, u erga bir tomchi motor moyini tomizib oling.
Kerakli poklikka erishilganda, hamma narsani qaytarib oling. Hech narsani aralashtirmang! Yig'ilganmi? Yoqing. Agar hamma narsa yoqilgan bo'lsa, tabriklayman, siz hamma narsani to'g'ri qildingiz!
|
| |
Formatlangan sig‘im - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
bet | 36/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgFormatlangan sig‘im (formatted capacity) Gigabayt (Megabayt) o‘lchanadi va saqlangan foydali axborotning hajmini, ya’ni barcha foydalaniladigan sektorlarning ma’lumotlar maydoni yig‘indisini ifodalaydi.
Formatlanmagan sig‘im (unformatted capacity) xizmat axboroti (sektorlar sarlavhasi, ma’lumotlar maydonining nazorat kodlari) bilan birga diskning barcha treklariga yoziladigan maksimal bitlar sonini ifodalaydi.
Formatlangan va formatlanmagan sig‘imlarning o‘zaro nisbati trek formati (sektor o‘lchami) bilan aniqlanadi. Amalda faqat disk sektorining standart o‘lchami (512 bayt) uchun ko‘rsatiladigan formatlangan sig‘im qiziqtiradi, ba’zida esa foydalaniladigan sektorlar soni ko‘rsatiladi.
Shpindel aylanish tezligi (spindle speed) minutiga necha marotaba aylanishi (Revolutions Per Minute, RPM) bilan o‘lchanadi va qisman unumdorlik (ichki tezlik) to‘g‘risida fikr yuritishga imkon beradi. Keng qo‘llanilgan qattiq disklar uchun bir necha yillar oldin 3600 ayl/min qiymati standart bo‘lgan; hozir odatiy tezlik 4500 va 5400 ayl/min, yanada yuqorisi esa 7200 ayl/min hisoblanadi. Unumdorligi juda muhim bo‘lgan joylarda 10 000 va 15 000 ayl/min tezlikdagi disklardan foydalaniladi.
Interfeys (interface) jamlagichning ulanish usulini ifodalaydi. Joylashtirilgan kontrollerli jamlagichlar uchun ATA va SCSI (parallel va ketma-ket) interfeyslar tarqalgan, tashqi qurilmalar uchun USB, FireWire va Fibre Channel shinalaridan hamda LPT-portga ulanishdan foydalaniladi.
Ichki tashkiliy ko‘rsatkichlarga quyidagilar kiradi:
Jismoniy disklar soni (disks) yoki ma’lumotlarni saqlash uchun foydalaniladigan ishchi yuzalari (data surfaces). Balandligi katta bo‘lmagan zamonaviy jamlagichlar o‘qish/yozish moslamasi blokini yengillashtirish uchun kam sonli (1–3) disklarga ega.
O‘qish/yozish jismoniy kallaklarining soni (read/write heads) ishchi yuzalar soni bilan mos keladi. O‘qish/yozish moslamasi va ishchi yuzalar soni ikkilangan disklar sonidan ham kam bo‘lishi mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
bob.- ShK modernizatsiyasi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
bet | 117/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.org12.bob.- ShK modernizatsiyasi
12.1.Mavzu-Yangilash strategiyalari - yangi kompyuter sotib oling, doimiy yangilanish rejimini tanlang
Reja:
Kompyuterni takomillashtirish
Kompyuterni takomillashtirish uni harid qilingan vaqtdan boshlanadi. Global apgreyd (takomillashtirish) – fundamental komponentlarni ommaviy almashtirilishidan iborat. Takomillasht irishning sabablari turlicha bo‘lishi mumkin – tezkor xotiraning hajmi yetarlicha bo‘lmasligi, videoadapter unumdorligining pastligi, qattiq disk hajmining yetarli emasligi va boshqalar. Zamonaviy shaxsiy kompyuterlar modulli tizim asosida qurilgan, bu o‘z navbatida takomillashtirishni olib borishni va natijada katta quvvatga ega kompyuterga erishishni ta’minlaydi.
Yangilash strategiyasi yanada kuchli tizimlarga o‘tish modelini tanlashdan iborat. Birinchi navbatda ular, kompyuterdan foydalanish ish tartibi, uning yordamida yechiladigan masalalar doirasi va foydalanuvchining texnik tayyorgarligi darajasi bilan belgilanadi.
Yangi kompyuterni harid qilish yangi tizimning maksimal ishonch liligini ta’minlaydi, ayniqsa agar kompyuter ish quroli sifatida foydalanishga mo‘ljallangan bo‘lsa. Yangi kompyuterga qo‘yiladigan asosiy talab – barqaror ishlashi. Unga xos bo‘lgan kamchilik hosil qilingan tizim komponentlarining nooptimal muvozanati yuzaga kelishidir.
Muntazam takomillashtirish ish tartibi kompyuterni doimiy ravishda eng ilg‘or darajada saqlash imkonini beradi. Foydalanuvchi asosiy samaradorlikni amaliy masalalarni yechilishidagi yuqori unum dorlikdan emas, uning shaxsiy bilim darajasi va malakasini oshi shidan oladi. Bu strategiyani tanlashda kompyuterni yangilash jarayonini oldindan rejalashtirishga to‘g‘ri keladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
Spread Spectrum Modulated - Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус,...

Spread Spectrum Modulated. Modullangan spektrning tarqalishi. Takt generatori ishlab turgan paytda elektromagnit interferensiya(tovush, yorug‘lik va to‘lqinlarning ustma-ust kelganda, qo‘shilganida bir-birini kuchaytirishi yoki susaytirishi) (Electro Magnetic Interference EMI) singari hodisalar ro‘y berishi mumkin. Tabiiy, jismonan olganda, interferensiya ikki va undan ortiq to‘lqin tebranishlarining o‘zaro birgalikdagi harakatidan boshqa narsa emas. Ularning bu jarayonlarga xos ko‘p sonli uyg‘un chastotali tarkibiy qismlari bilan paydo bo‘lishlariga generatsiya qilinayotgan takt impulslarining ekstremal ko‘rsatkich belgilari (cho‘qqilari) "aybdor"dir. Opsiyani yoqish cho‘qqilarni tekislash va interferensiyani kamaytirish imkonini beradi.
Bu vazifani bajarishga takt generatorining ishlashi va u ishlab chiqarayotgan signallarning sifatini kuzatib boruvchi vositalarning butun bir majmui yo‘naltirilgan.
Elektromagnit nurlanishini kamaytirish, sof texnik vazifalardan tashqari ekologik muammolarga ham daxildordir. Nurlanish 6 foizgacha yetishi mumkin. Ta’kidlash lozimki, bu signal shakliga sezuvchan uskunalarning, masalan, Fast Wide SCSI interfeysli qattiq disklarning ishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuning uchun bu parametrda ishlashga faqat kompyuterlarni elektromagnit uyg‘unlikka sinab ko‘rilayotgan paytlardagina ruxsat berish tavsiya qilinadi.
Bundan tashqari, Smart Clock rejimi ham bor. Bu rejimda AGP, PCI va SDRAM shinalarning takt signallari ulardan foydalanish talab qilinmagan paytda o‘chiriladi. Bunday holda opsiyaning yoqilishi ishning mo‘ta’dilligiga ta’sir qilmaydi. Quyidagi belgilarni qabul qilishi mumkin:
- Enabled;
- Disabled;
- 0,25 %;
- 0,5 %;
- Smart Clock.
7-bobga doir nazorat savollari
1. Qаndаy slotlаr mаvjud? Slot nimа?
2. PSI qаndаy shinа? Uning qanday turlаri bor?
3. АGP qаndаy shinа? Uning qanday turlаri bor?
4. Shinаlаr оrаsidа qаndаy fаrq mаvjud?
5. Аpеrturа nimа?
8 Tovush kartasini o‘rnatish
8.1. Tovush kartasi va uning ulanish joylari
Zamonaviy kompyuterlarda ovozni apparat bilan qo‘llab-quvvatlash quyidagi shakllardan birida amalga oshiriladi:
PCI shinasining ajralish joyiga o‘rnatilgan audio-adapter;
Crystal, Analog Devices, Sigmatel, ESS va boshqa kompaniyalar ishlab chiqarayotgan tizimli platadagi mikrosxema;
tizimli plata mikrosxemasining asosiy to‘plamiga yig‘ilgan ovoz uskunalari (ularga Intel, SIS va VIA Technologies kompaniyalarining uncha qimmat bo‘lmagan kompyuterlar uchun yaratgan eng zamonaviy mikrosxemalar to‘plami kiradi).
8.1-rasm.
Asosiy uskunaning qayerda joylashganidan qat’iy nazar, akustik tizim, mikrofon va boshqa ko‘plab qo‘shimcha audio uskunalar mavjud. 8.1-rasmda tovush platasi tasvirlangan.
|
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik
Download
3,28 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/97
Sana
21.05.2024
Hajmi
3,28 Mb.
#248344
Download
3,28 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik
Download
3,28 Mb.
Matnni ko'rish
Fayl tizimlarini solishtirish - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
bet | 46/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgFayl tizimlarini solishtirish. FAT 16 fayl tizimi kichik sig‘imdagi disklar uchun optimal bo‘lib qolmoqda. U eng tez bo‘lgani uchun, unga o‘lchami mos keladigan disklarda bo‘sh qolgan klasterlar hisobiga maydon yo‘qotishlardan voz kechish imkoni bo‘lsa, ishlatilishi mumkin. Shuningdek, bu tizimdan turli xil operatsion tizimlar foydalanayotgan disklarda qo‘llashga to‘g‘ri keladi, masalan, ko‘p tizimli kompyuterlarda.
Katta o‘lchamli disklar uchun FAT32 yoki NTFS tizimlari qo‘llaniladi, bunda tanlash muammosi birinchi darajada turmaydi. Windows 95/98/Me oilasi operatsion tizimlari faqat FAT32 ni qo‘llaydi. Windows NT/2000/XR oilasi uchun ko‘plab operatsion tizimlar vositalari foydalanish uchun optimallashgan NTFS tizimi «qadrdon» hisoblanadi. Bu holda FAT32 tizimini qo‘llanilishi moslashuvchanlik talablari bilan belgilanadi.
«Issiqxona» sharoitlarida NTFS fayl tizimi yanada samaralidir. Birinchidan, NTFS tizimida fayl operatsiyalarining ishonchliligi yuqoridir. Diskga yozish tizimi shunday tashkil qilinganki, fayl tizimida mantiqiy xatolarning vujudga kelishi mustasno. Tizim hatto to‘satdan elektr manbayi o‘chib qolganida ham kelishmovchilikdan kafolatlangan. Bunda oxirigacha olib borilmagan har qanday operatsiyani «yurgizish» imkonini beruvchi, tranzaksiyalar mexanizmidan ifoydalanish yo‘li bilan erishiladi. Ikkinchidan, NTFS fayl tizimi katta o‘lchamdagi kataloglar va katta ma’lumotlar hajmi bilan samarali ishlaydi. Aksincha, kichik hajmdagi disklar bilan ishlash samaradorligi katta emas. Bunda tezkor xotiraga bo‘lgan talablar juda katta: agar kompyuter xotirasi hajmi 128 Mbaytdan oshmasa, NTFS afzalliklaridan to‘liq hajmda foydalanib bo‘lmaydi.
FAT32 va NTFS fayl tizimlarida fayllarni fragmentatsiyalashning ta’siri nihoyatda jiddiy. Fragmentatsiyalash bilan belgilangan unumdorlikning pasayishi, FAT16 tizimiga qaraganda yuqori, garchi bu avva lambor, ma’lumotlar hajmining o‘sishi bilan bog‘liq. Ayniqsa, qismlash muammosi NTFS tizimidan foydalanganda vujudga keladi. Kataloglarga disk maydonining kattagina hajmi ajratilganligi uchun, kataloglarni ham qismlash mumkin. Garchi NTFS tizimi qismlangan ma’lumotlar bilan deyarli qo‘shimcha xarajatlarsiz uddalagan bo‘lsa ham, qattiq disk o‘qish/yozish moslamasi holatiga o‘tish bo‘yicha mexanik operatsiyalar bari bir ma’lumotlardan foydalanish tezligini kamaytiradi.
Windows NT/2000/XP oilasi operatsion tizimlari tarkibiga kiritilgan standart defragmetatsiyalash algoritmi optimal emas.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kasb-hunar ta’limi markazi sirdaryo viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish xudduiy boshqarmasi sirdaryo tuman kasb-hunar maktabi
|
Tashqi xotira - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

Tashqi xotira
Ma’lumotlarni qayta ishlashda kompyuterga dastur fayllari va
kerakli ma’lumotlarni saqlash uchun joy kerak. Xotira va ma’lumotlarni
saqlash uchun mo‘ljallangan. Kompyuterda ikkita xotira mavjud -
asosiy (yoki asosiy) va tashqi (yoki ikkilamchi - ikkilamchi), bu
ko‘pincha qattiq diskdir.
Tashqi xotirani elektron shkaf, asosiy xotirani esa elektron ish
stantsiyasi deb hisoblash qulay. Agar foydalanuvchi dastur yoki
ma’lumotlar to‘plami bilan ishlashi kerak bo‘lsa, kompyuter uni shkafda
qidiradi va uning nusxasini ish stoliga joylashtiradi. Dastur yoki
ma’lumotlar
bilan
ishlash
oxirida
yangi
versiya
kabinetga
joylashtiriladi. RAM xotirasi va disk xotirasi o‘rtasida uchta asosiy farq
mavjud:
1. Disk xotirasi RAM xotirasiga qaraganda ancha ko‘p bo‘sh joyga
ega.
2. Disk xotirasi kompyuter o‘chirilganda o‘z tarkibini saqlab
qoladi va kompyuter o‘chirilganda operativ xotiraga o‘tkazilgan dastur
yoki ma’lumotlar yo‘qoladi.
3. Disk RAMga qaraganda ancha arzon.
Tashqi xotira uchun eng keng tarqalgan saqlash vositasi magnit
diskdir. Bu yuqori tezlikda aylanadigan yumaloq qattiq jismdir. Diskni
o‘z ichiga olgan qurilma disk qurilmasi deb ataladi. Ba’zi drayvlar
haydovchiga o‘rnatilgan va ularni olib tashlash uchun mo‘ljallanmagan,
boshqa drayverlarni olib tashlash va almashtirish mumkin. Ko‘pgina
shaxsiy kompyuterlarda olinmaydigan qattiq disk mavjud.
9
Bundan tashqari, ular floppi disklar bilan almashtirilishi mumkin
bo‘lgan bitta disketga (floppi disklar) ega. Odatda, qattiq disk floppi
diskga qaraganda ancha ko‘p ma’lumotlarni saqlashi mumkin, shuning
uchun qattiq disklar kompyuterlar uchun asosiy «kabinet» bo‘lib xizmat
qiladi. Floppi disklar yangi dasturlar yoki ma’lumotlarni qattiq diskka
yuklab olish, boshqa foydalanuvchilar bilan ma’lumotlarni almashish va
qattiq diskda ma’lumotlarning zaхira nusxalarini saqlash uchun
ishlatiladi.
Tashqi xotiralar qurilmalari
Qattiq disk Jamlagich Zip
Boshqa tashqi xotira qurilmalariga CD-ROM drayvlar, magnit
disklar, optik disklar, olinadigan qattiq disklar va boshqalar kiradi.
Qattiq va floppi disklardan keyin eng keng tarqalgan tashqi xotira
qurilmasi CD-ROM diskidir. Kompakt disklar (Compact Disc - CD)
optik xotira qurilmalari bo‘lib, 650 MB ma’lumotlarni saqlashi
mumkin, ya’ni floppy diskdan 450 marta katta. CD-ROM nomi faqat
Compact Disc-Read Memory degan ma’noni anglatadi va kompakt
diskdagi ma’lumotlarni faqat o‘qish mumkinligini va uni o‘zgartirib
bo‘lmasligini bildiradi. Eng yangi DVD (Digital Versatile Disc) optik
disklarining maksimal sig‘imi 18 GB (!) gacha.
|
Takt chastotasi mikroprotsessorning bir soniyada qancha

|
Takt chastotasi mikroprotsessorning bir soniyada qanchaBog'liq 6 Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnikTakt chastotasi mikroprotsessorning bir soniyada qancha
elementar operatsiyalarni (tsikllarni) bajarishini ko‘rsatadi
va uning
tezligi bilan bog‘liq protsessorning eng muhim xarakteristikasi (MGts
bilan o‘lchanadi). Protsessor uchun protsessorning ichki (o‘z) soat
chastotasi (bunday tezlik bilan ichki oddiy operatsiyalarni bajarish
mumkin) va tashqi (tashqi avtobusda ma’lumotlarni uzatish tezligini
aniqlaydi) farqlanadi.
Protsessor uchun mavjud operativ xotira manzillari soni manzillar
shinasining kengligi bilan belgilanadi.IBM mos kompyuterlar uchun
protsessorlarni ishlab chiquvchi va ishlab chiqaruvchi firmalar soni
kam. Hozirda ma’lum: Intel, Cyrix, AMD, NexGen, Texas Instrumen
Intel - eng mashhur ishlab chiqaruvchi. _AMD kompaniyasi
Intelning asosiy raqobatchisi, chunki IA32 arxitekturali (IA32 - Intel
Architecture 32-bit) protsessorlarning qariyb 80 foizini ishlab chiqaradi.
Athlon protsessori birinchi AMD loyihasi bo‘lib, u Intel arxitekturasini
to‘g‘ridan-to‘g‘ri nusxalashdan voz kechdi va bozorga shaxsiy
kompyuter platformasi versiyasini taklif qildi. Protsessor 128 KB kesh
xotirasiga ega. U nafaqat MMX modulini, balki grafik axborotni yanada
samarali qayta ishlashni ta’minlaydigan qo‘shimcha ko‘rsatmalar
to‘plamini ham amalga oshiradi. AMD shuningdek, Celeron protses-
soriga raqobatchi Duron protsessorini yaratmoqda.
Bu ikki kompaniyadan tashqari, Rise va Centaur ham sodda va
unchalik samarali bo‘lmagan IA32 protsessorlarini ishlab chiqaradi.
Ushbu protsessorlarning ishlab chiqarish hajmi katta emas - bozorning
1% dan kamrog‘i. Apple kompaniyasining Macintosh kompyuterlari
(ish stoli - iMac, PowerMac G4, PowerMac G4 Cube va noutbuklar -
iBook, PowerBook G4) IBM PC-dan sezilarli darajada farq qiladi,
garchi bu farqlar zamonaviy kompyuter foydalanuvchisi uchun unchalik
sezilmaydi.
Hozirgi vaqtda Macintosh kompyuterlarida ikki turdagi protses-
sorlar qo‘llaniladi: Motorola G3, G4 va IBM Power PC. Ushbu
protsessorlar har ikkala firma tomonidan eng yangi texnologik yutuq-
lardan foydalangan holda va boshqa protsessorlardan foydalanish
tajribasini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan. Natijada, Intel
protsessorlari bilan bir xil chastotada ko‘proq ishlashni ta’minlaydigan
juda samarali protsessor. Ammo hozircha G3, G4 va Power PC
protsessorlarining
ishlash chastotasi pastroq.
|
| |
- Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

1.1.3.
Оna plata (tizimli) plata
Оna plata (tizimli) plata
– shaxsiy kompyuterdagi eng katta plata
bo‘lib, unda markaziy protsessor va periferik qurilmalar o‘rtasidagi
aloqani ta’minlovchi protsessor, soprotsessor, kontrollerlar, tezkor
xotira (RAM), kesh xotirasi, ROM-BIOS elementi ( asosiy kirish tizimi
/ chiqish), qayta zaryadlanuvchi batareya, kristall soat generatori, video
karta, ovoz kartasi va boshqa qurilmalar.
13
Оna plataning umumiy ishlashi takt chastotasi va markaziy
protsessor tomonidan vaqt birligida qayta ishlanadigan ma’lumotlarning
miqdori (bit kengligi), shuningdek, anakartdagi turli qurilmalar
o‘rtasida ma’lumot almashish shinasining bit kengligi bilan belgilanadi.
Anakartlarning arxitekturasi doimiy ravishda takomillashtiril-
moqda: ularning funktsional to‘yinganligi oshadi, unumdorligi oshadi.
HDD (qattiq disklar) uchun ikki kanalli E-IDE kontrolleri, FDD (floppi)
kontrolleri, kengaytirilgan parallel (LPT) va ketma-ket (COM) portlar
va ketma-ket infraqizil port kabi o‘rnatilgan qurilmalar standart bo‘lib
qoldi. Оnakart tarkibiga quyidagilar kiradi: Markaziy protsessor,
kompyuterning ichki xotirasi.
Markaziy protsessor
Markaziy protsessor
- kompyuterning miyasi - shaxsiy kompyu-
terning asosiy qurilmasi bo‘lib u axborotni qayta ishlaydi, barcha hisob-
kitoblarni bajaradi va kompyuterning ishlashini boshqaradi.
Hisoblash haqida gap ketganda, protsessor deganda ko‘rsatmalarni
tanlash, dekodlash va bajarish, shuningdek, boshqa qurilmalardan
ma’lumotlarni uzatish va qabul qilish qobiliyati tushuniladi. Zamonaviy
shaxsiy kompyuterlarni ishlab chiqarish protsessor axborotni qayta
ishlashni amalga oshiradigan alohida mikrosxema shaklida ishlab
chiqarilgandan so‘ng boshlandi.
CPU ishlashi quyidagi asosiy parametrlar bilan tavsiflanadi:
• integratsiya darajasi;
• qayta ishlangan ma’lumotlarning ichki va tashqi bit chuqurligi;
• soat chastotasi;
• protsessor murojaat qilishi mumkin bo‘lgan xotira.
Mikrosxemaning integratsiya darajasi birlik maydoniga qancha
tranzistorlar (har qanday mikrosxemaning eng oddiy elementi) sig‘ishi
mumkinligini ko‘rsatadi. Pentium Intel protsessorlari uchun bu qiymat
3,5 kv. sm uchun taxminan 3 million, Pentium Pro uchun - 5 million.
Protsessorning ichki bit chuqurligi arifmetik amallarni bajarishda
bir vaqtning o‘zida qancha bitni qayta ishlashi mumkinligini aniqlaydi
(protsessorlarning avlodiga qarab - 8 dan 32 bitgacha).
Protsessorning tashqi bit chuqurligi uning bir vaqtning o‘zida
qancha bitni qabul qilishi yoki tashqi qurilmalarga uzatishi mumkin-
ligini aniqlaydi (zamonaviy protsessorlarda 16 dan 64 gacha va undan
ko‘p). Soat tezligi protsessor tezligini belgilaydi.
|
Nazarov A.I
f-m.f.n dotsent – 
Bazarbayev M.I

4
I BOB. KOMPYUTERNING АPPАRАTLI VOSITАLАRI
1.1. Kompyuterning apparatli vositalari
Uskuna (uskunalar) deganda - biz tizimning ishlashi uchun zarur
bo‘lgan jismoniy komponentlarni tushunamiz. Bular ish stoli kompyuter
yoki noutbukning barcha elektron sxemalari, jumladan, anakart, grafik
karta, protsessor (markaziy protsessor), sovutish fanatlari, veb-kamera,
quvvat manbai va boshqalar.
Kompyuterning apparat (apparati) «apparat» deb ataladigan jargon
ko‘plab komponentlardan iborat bo‘lib, ularni quyidagi asosiy
guruhlarga guruhlash mumkin:
1. Protsessor (protsessor).
2. Asosiy yoki operativ xotira (xotira).
3. Kirish va chiqarish qurilmalari (kirish va chiqarish qurilmalari).
4.Tashqi xotira (xotira).
Quyidagi rasmda avval sanab o‘tilgan guruhlarga muvofiq
etiketlangan shaxsiy kompyuterning asosiy apparat komponentlari
ko‘rsatilgan.
Shaxsiy kompyuterning apparat qismlarining turlari

5
qiluvchi va bajaradigan komponent. Zamonaviy shaxsiy kompyu-
terlarning ma’lumotlarni qayta ishlash uchun asosiy komponentlari va
protsessorlari quyidagi rasmlarda ko‘rsatilgan.
Intel Pentium Pro protsessori ma’lumotlarni qayta ishlash uchun
asosiy
komponentlari
Motorola protsessor NEC protsessor
Motorola kampaniyasining
protsessori
Zamonaviy kompyuter protsessorlari
РС
Kompyuterdagi barcha ma’lumotlarni uzatish protsessorning bir
qismi sifatida boshqaruv bloki tomonidan muvofiqlashtiriladi.
Asosiy xotira
Asosiy (tasodifiy kirish) xotira (xotira) tez-tez, lekin deyarli har
doim inglizcha RAM qisqartmasi bilan belgilanadi (Random Access
Memory
- tasodifiy kirish xotirasi, pastga qarang) yuqori tezlikdagi
elektron «saqlash» hisoblanadi. Dasturlar xotiraga yuklanadi va
xotiradan bajariladi. Dasturlar tomonidan ishlatiladigan ma’lumotlar
ham ularga tezroq kirish uchun xotiraga yuklanadi.
RAM haqida bilish kerak bo‘lgan
eng muhim narsa - bu
o‘zgaruvchan, ya’ni. uning ishlashi uchun elektr ta’minoti zarur.
Kompyuterni o‘chirsangiz, barcha RAM tarkibi yo‘qoladi. Kompyu-
terning ishlashi (tezlik -
speed
) va imkoniyatlari undagi mavjud operativ
xotiraning sig‘imi (miqdori) tomonidan katta ta’sir ko‘rsatadi. Bu yerda
oddiy qoida qo‘llaniladi: kompyuterning operativ xotirasi qanchalik
ko‘p bo‘lsa, uning tezligi va imkoniyatlari shunchalik yuqori bo‘ladi.
Xotira hajmining o‘lchov birligi bayt - bitta belgining 8
bitli kodini
saqlash uchun zarur bo‘lgan xotira. Odatda, kompyuter xotirasi
6
shunchalik kattaki, siz kattaroq, baytdan
olingan birliklardan
foydalanishingiz kerak:
Tizim blokining qurilmasi

12
hollarda, eskirgan kompyuter modellari uchun yozilgan dasturlar bilan
ishlashda, ushbu tugmani almashtirish orqali o‘rnatiladigan past
chastota talab qilinadi.
Tizim blokining old panelida bir yoki ikkita floppi disk uchun
haydovchi mavjud.
Tizim bloki boshqa barcha qurilmalarning ishlashini boshqaruvchi
kompyuterning asosiy qismlarini o‘z ichiga oladi.
Tizim blokida
quyidagilar mavjud:
butun kompyuterning ishlashini boshqaruvchi markaziy
protsessor yoki mikroprotsessor;
doimiy xotira, kompyuterning ishlashini ta’minlovchi universal
dasturlarni saqlaydi va u o‘chirilgandan keyin yo‘qolmaydi;
tasodifiy
kirish xotirasi, unda dasturlar va ma’lumotlar kompyuter
ishlayotgan vaqtda saqlanadi va bajariladi;
periferik qurilmalarning ishlashini
boshqaruvchi adapterlar va
kontrollerlar;
ushbu shaxsiy kompyuterning periferik qurilmalar va boshqa
shaxsiy kompyuterlar bilan aloqasini ta’minlovchi
aloqa portlari;
elektr ta’minoti, tarmoqdan turli xil kompyuter qurilmalariga
kuchlanishni yetkazib berish;
drayvlar yoki
floppi disklar;
CD-ROM; qattiq disk vinchester
yoki magnitli disk.
Shaxsiy kompyuter uchun ta’minot

11
1.1.2. Shaxsiy kompyuterning umumiy tuzilishi
Har qanday kompyuter quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1) Arifmetik mantiq birligi (ALU);2) Saqlash moslamasi (xotira);
3) Boshqarish moslamasi; 4) Axborotni kiritish-chiqarish
qurilmasi (IO) va uning xotirasida saqlangan dasturga ega (Jon fon
Neyman arxitekturasi).
Asosiy konfiguratsiya (uskunalar tarkibi) quyidagilarni o‘z
ichiga oladi:
1. Tizim bloki; 2. Monitor; 3. Klaviatura; 4. Sichqoncha.
Kompyuterda asosiy ish paytida siz qila oladigan barcha narsalar
periferik jihozlarga tegishli: 1. Printer; 2.Skaner; 3.Modem; 4. Ustunlar
va boshqalar.
RAM (asosiy) xotira - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

24
tezlik
- ma’lumotni xotira hujayralariga o‘qish
yoki yozish
chastotasi.
Agar xotira hajmi yetarli bo‘lmasa (masalan, video, 3D grafikalar
bilan ishlashda), u holda protsessor undan keraksiz dastur modullari va
ma’lumotlar qismlarini olib tashlaydi va keyin ularni xotiraga qayta
yuklaydi. Xotira yetishmasligi bilan bog‘liq bo‘lgan
kompyuterning
ishlashida sezilarli sekinlashuv mavjud. Bunday holda, qo‘shimcha
modullarni o‘rnatish orqali uni «ko‘paytirish» mumkin.
Zamonaviy grafik paketlar, kompyuter o‘yinlari, turli multimedia
ilovalari operativ xotiraga juda talabchan.
Uning hajmi uy va ofis
kompyuter tizimlari uchun 1-2 Gb dan kuchli, yuqori darajali tizimlar
uchun 4 Gb yoki undan ko‘pni tashkil qiladi.
Hozirgi vaqtda eng keng tarqalgan xotira chiplari 800/1066 va
1333/1600 MGts chastotali DDR2 va DDR3 mos ravishda. Bunday
xotiraga kirish vaqti 6-7 nanosekund yoki undan kam.
Kilobayt (KB) - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

Kilobayt (KB) taxminan ming baytni o‘z ichiga oladi (aniq qiymat
1024).
Megabayt (MB) taxminan bir million baytni o‘z ichiga oladi (aniq
qiymat 1 048 576).
Gigabayt (GB) taxminan bir milliard baytni o‘z ichiga oladi (aniq
qiymat 1 073 741 824).
RAM mikrosxemalari
RAM хоtirasi Shaxsiy kompyuterlarda operativ xotira chiplari anakartdagi
slotlarga ulanadigan kichik elektron platalarda joylashgan.
Оna plataning joylashuvi va uning kompyuter korpusidagi joylashuvi
Kirish va chiqarish qurilmalari Foydalanuvchi bilan o‘zaro aloqada bo‘lmagan kompyuterlar
mutlaqo foydasiz bo‘lar edi, chunki ular buyruqlarni idrok eta olmaydi
va o‘z ishining natijalarini ta’minlay olmaydi. Kiritish qurilmalari
foydalanuvchidan ma’lumotlar va buyruqlarni oladi va chiqish
qurilmalari qayta ishlangan ma’lumotlarni foydalanuvchiga qaytaradi.
7
Kiritish qurilmasi Djoystik Eng keng tarqalgan kiritish qurilmasi klaviaturadir
(klaviatura), u
foydalanuvchidan harflar, raqamlar va buyruqlarni qabul qiladi. Endi
standart kiritish qurilmasi sichqoncha
(sichqoncha) bo‘lib, u
foydalanuvchiga ekranda rasm chizish va sichqonchani tekis sirt ustida
harakatlantirish va uning tugmalarini bosish (bosish) orqali buyruqlar
kiritish imkonini beradi. Kiritish moslamalari sifatida trekbollar,
joystiklar, skanerlar, planshetlar, raqamli kameralar, mikrofonlar va
boshqalar ham qo‘llaniladi.
Raqamli kamera Trekbol Shaxsiy kompyuterlar uchun chiqish qurilmalari Chiqarish qurilmasining vazifasi qayta ishlangan ma’lumotlarni
foydalanuvchiga taqdim etishdan iborat. Eng keng tarqalgan chiqish
qurilmalari monitor va printer deb ataladigan displey ekranidir.
Foydalanuvchi faqat chiqishni ko‘rishi kerak bo‘lganda, kompyuter
monitorga chiqishni yuboradi. Natijalar foydalanuvchiga qog‘oz
nusxasi kerak bo‘lganda printerga yuboriladi.
Muayyan turdagi qurilmalar ham kiritish, ham chiqishni amalga
oshirishi mumkin. Bularga, xususan, bir kompyuterni ikkinchi
kompyuterga ulab, kompyuter tarmog‘ini tashkil eta oladigan aloqa
qurilmalari kiradi. Aloqa qurilmalari orasida kompyuterlarning telefon
liniyalari orqali o‘zaro aloqasini ta’minlaydigan modemlar (modemlar),
8
shuningdek, foydalanuvchilarga ma’lumotlar va qurilmalarni ajratish
uchun kompyuterlar guruhlarini birlashtirish imkoniyatini beruvchi
tarmoq interfeysi kartalari alohida o‘rin egallaydi.
Chiqish qurilmalari
Klaviatura va monitor pro-filakturasi

Klaviatura va monitor pro-filakturasi
Monitorni tozalash. Suyuq kristalli monitorlar JK monitorlar uchun maxsus ishlab chiqarilgan ho'llangan salfetkalar yordamida artiladi. Suv yoki spirt shimdirilgan latta bilan JK monitorlarni artish mumkin emas.
Klaviaturani tozalash. Agar klaviatura klavishlari ajratiladigan bo'lsa, u holda ularni avvalo olingan joyini belgilab (yozib) ajratish Iozim. So'ngra kichikroq idishga issiq suv quyiladi va
suvga suyuq sovun yoki kir yuvish poroshogi aralashtiriladi, klavishlar bir necha daqiqaga idishga solinadi. So'ngra klavishlar 1—2 tadan olinadi va toza suvda chayiladi. So'ngra ular toza sochiqqa yoyiladi, ko s pik bo'lmasa qog'oz salfetka bilan artiladi va quritiladi. Agar klavishlar ajratilmaydigan bo'lsa, ular changyutgich bilan tozalanadi va yaxshilab siqilgan ho'l latta bilan aniladi.
„Sichqoncha"ni tozalash. „Sichqoncha"ni tozalashda uni qismlarga ajratish maqsadga muvofiq va ulardagi chang va ifloslanishlarni ehtiyotlik bilan cho'tkachalar va ho'] salfetkalar yordamida tozalanadi. Mexanik „sichqoncha"da sharigiga alohida diqqat qilish lozim. „Sichqoncha" gilamchasi esa issiq suvda yuviladi va quritiladi.
Nazorat sapollari
I. Kompyuterning asosiy tashkil etuvchilariga nimalar kiradi va ular qanday funksiyani bajaradi?
Tizimli blok va ularning tashkil etuvchilari haqida ma'lumot bering.
Kompyuterga profilaktik xizmat ko'rsatish qanday tashkil etiladi?
Kompyuterning apparat qismiga prolilaktik xizmat qanday amalga oshiriladi?
Dasturiy ta'minotga profilaktik xizmat qanday amalga oshiriladi?
Vaqtinchalik va kerakmas fayllarni yo'qotish qanday bajariladi?
Disklarni ortiqcha ma'lumotlardan tozalash uchun qanday dasturlardan foydalanish mumkin?
Qattiq disklarni defragmentatsiyalashdan maqsad nima?
Qattiq disklardagi xatolarni topish va ularni tuzatish qanday amalga oshiriladi?
Tizimning tiklanish nuqtasi qanday yaratiladi? l l. Tizimli blokni tozalash va uning bosqichlari haqida ma'lumot bering.
12. Monitor, klaviatura va „sichqoncha"ga profilaktik xizmat ko'rsatish qanday amalga oshiriladi?
|
Qattiq disk qurilmasi va uning asosiy xususiyatlari

|
Qattiq disk qurilmasi va uning asosiy xususiyatlari
|
bet | 35/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 472,07 Kb. | | #230223 |
Bog'liq Apparat va dasturiy-www.hozir.orgQattiq disk qurilmasi va uning asosiy xususiyatlari.
Tezlik va unumdorlik quyidagi ko‘rsatkichlar bilan tavsiflanadi:
Qattiq disklardagi jamlagichlarning ishlash tamoyili
Qattiq disk qurilmasi va uning asosiy xususiyatlari
Qattiq magnit disklardagi jamlagich (QMDJ) yoki vinchester hamda HDD (Hard Disk Drive) kompyuterlar diskli xotirasining asosiy qurilmasi hisoblanadi. Protsessor va tezkor xotira bilan birgalikda vinchester kompyuterning quvvatini belgilaydi. Undan katta hajmli (o‘nlab va yuzlab Gigabayt) axborotni saqlash, kam vaqtda ega bo‘lish (millisekund birliklar), ma’lumotlarni uzatishning katta tezligi (sekundiga o‘nlab-yuzlab megabayt), yuqori ishonchlilik, o‘rtamiyona narxlar va bir qator foydali xususiyatlar talab qilinadi.
Egiluvchan disklardan (disketa) farqli ravishda, ularni bukib bo‘lmaydi, shuning uchun qattiq disk nomi kelib chiqqan. Ko‘pchilik qurilmalarda ular yechilmaydigan bo‘ladi, shuning uchun ham ba’zida bunday jamlagichlarni qayd qilingan (fixed disk) jamlagichlar deb ataladi.
Qattiq disklardagi jamlagichlarning asosiy komponentlari va ko‘rsatkichlari
Qattiq disklardagi jamlagichlarning ko‘plab har xil turlari mavjud, lekin deyarli ularning hammasi bir xil asosiy bog‘lamalardan tashkil topgan. Bu bog‘lamalarning konstruksiyasi, shuningdek, qo‘llanilayotgan materiallar sifati turli xil bo‘lishi mumkin, lekin ularning asosiy ishchi tavsiflari va ishlash tamoyillari bir xil.
Qattiq disklardagi jamlagichlar tipik konstruksiyasining asosiy elementlariga (3.1-rasm) quyidagilar kiradi:
disklar;
o‘qish/yozish moslamalari;
kallak uzatmasi mexanizmi;
disk uzatmasi dvigateli;
boshqaruv sxemali bosma plata;
G‘ilofning yuqori qismi
3.1-rasm. Qattiq diskdagi jamlagichlarning asosiy bog‘lamalari.
Odatda, disklar disklar uzatmasi dvigateli, kallaklar va kallaklar uzatmasi mexanizmi hda (Head Disk Assembly – disklar va kallaklar bloki) deb nomlangan germetik g‘ilofda joylashadi. Bu blok yagona bog‘lamadek qaralib, uni hech qachon ochishmaydi. HDA blokiga kirmaydigan boshqa bog‘lamalar (bosma plata, old panel, konfiguratsiya elementlari va montaj detallari) yechiladigan hisoblanadi.
Qattiq disk ko‘rsatkichini umumiy ko‘rsatkichlarga, ichki tashkiliy ko‘rsatkichlarga, tezlik va unumdorlik ko‘rsatkichlariga ajratish mumkin.
Umumiy ko‘rsatkichlarga quyidagi ko‘rsatkichlar kiradi:
|
| |
Tovush platalarini qo‘llash sohalari

Tovush platalarini qo‘llash sohalari
Download
3,57 Mb.
bet
33/48
Sana
29.12.2020
Hajmi
3,57 Mb.
#13008
1
...
29
30
31
32
33
34
35
36
...
48
Tovush platalarini qo‘llash sohalari.
Tovush platalari bir qancha qo‘shimcha
imkoniyatlar beradi
, bular:
ko‘ngilochar (o‘yin) dasturlariga stereotovush qo‘shish;
ta’limiy (kichik bolalar uchun) dasturlarning
samaradorligini oshirish
;
namoyish va ta’lim dasturlariga tovush effektlarini qo‘shish;
MIDI ning apparat va dasturiy vositalari
yordami bilan musiqa yaratish
;
fayllarga ovozli shakllarni qo‘shish;
ovozli masifaviy konferensiyalarini
amalga oshirish
;
operatsion tizim hodisalariga ovozli effektlarni qo‘shish;
matnni
ovozli qayta tiklash
;
matnni
qayta tiklash
;
audiokompakt
disklarni eshitish
;
MP3
formatli fayllarni eshitish
;
videokliplarni
eshitish
;
DVD - filmlarni ko‘rish(qayta tiklash);
ovozli boshqarishni qo‘llab-quvvatlash.
Download
3,57 Mb.
1
...
29
30
31
32
33
34
35
36
...
48
Download
3,57 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tovush platalarini qo‘llash sohalari
Download
3,57 Mb.
Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik - bet 97

145
5.1. ShK komponentlarini tezlashtirish……………………….
145
Foydalanilgan adabiyotlar……………………….…………....
154
159
N.Xodjaev, R.E.Yaxshiboyev, N.V. Grinyuk
SHAXSIY KOMPYUTER ARXITEKTURASI
VA TEXNIK XIZMAT KO‘RSATISH
“Fidokor Yosh Avlod”
16.03. 2021-yilda 962201-son bilan ro‘yxatga olingan.
Surxondaryo viloyati Sherobod tumani Oltin voxa MFY.
Muharrir:
M.Yusupova
Dizayner:
U.Voxidov
Sahifalovchi:
M. Fozilov
Musahhih:
M.Yusupova
Bosishga 10.11.2021-yilda ruxsat etildi. Qog‘oz bichimi 60×84
1
/
16
.
Nashr tabog‘i 10,0. Shartli bosma taboq 10,0. Adadi 1 332 dona.
Buyurtma № 01.
«Reliable Print» MCHJ bosmaxonasida chop etildi.
Toshkent sh., Yakkasaroy tumani, Qushbegi ko‘chasi, 6-uy.
|
O‘quv jarayoniga oid kompetensiya: TK 1

O‘quv jarayoniga oid kompetensiya: TK 1: texnologiya faniga oid atamalarni to‘g‘ri talafuz qila olish.TK 2; turli manbalardan axborotlarni eshitish, ko‘rish va tushunish. TK3:texnologiya faniga oid bilimlarini boyitish, tirishqoqlikni, qo‘l harakati motorikasini rivojlantirish.TK 4: o‘zining o‘quvchilik burchini bilish, jamoada ishlay olish.TK 5:xalq hunarmandchilik sohalariga oid ma’lumotlar va kasb-hunarlarni haqida tushunchaga ega bo‘lish. TK 6:tabiiy va turli materiallardan foydalanishda tejamkorlikka rioya qilish. F.k.1 turli materiallardan yasaladigan buyumlarni o‘lchay oladi, rejalay oladi, yelimlay oladi, sodda loyihalash ishlarini bajara oladi;
O‘tish usuli: Tushuntirish , suhbat, ko‘rsatmalilik, amaliy.
Dars jihozi:tabiiy materiallar, qog’oz,qaychi,yelim,albom varog’i.Tayyor yasalgan ish namunalari.
Darsning borishi:
Dars bosqichlari
|
I
|
II
|
III
|
IV
|
V
|
VI
|
Ajratilgan vaqt
|
2
|
7
|
20
|
10
|
3
|
3
|
I. Darsni tashkil qilish. 1. Salomlashish.
2. Davomatni aniqlash.
3. O‘quvchilarni darsga tayyorlash.
II. Uy vazifani tekshirish: Oldingi mavzu yuzasidan ishlarni tekshirish.
III. Yangi mavzu bayoni
O‘simliklar tabiatning bir bo‘lagidir. Ular rassom – ustalarning ijod qilishlari uchun turli xil materiallar beradi. rassom – ustalar uchun tabiat qanday materiallarni beradi. Aytib bering?
IV. Darsni mustahkamlash: Diqqat: Shox, barglarni daraxtdan uzmang va sindirmang. Faqat yerga to‘kilganini oling. Tabiatni asrang!
V. Uyga vazifa: Darsda ulgurmagan ishlarni tugatib kelish.
TASDIQLAYMAN: O‘TIBDO‘ ____________
Sana__________
9-Mavzu: Urug‘larni yig‘ish va saqlash
Darsning maqsadi. Ta`limiy: DTS talablari asosida dars o‘tish . Urug‘lardan mozaika usulida kuzgi gullar shaklini yasashga o‘rgatish. T.k.1 mavzu yuzasidan berilgan savollarga to‘g‘ri javob bera olish. T.k.2darslik bilan ishlay olish.
Tarbiyaviy: O‘quvchilarni ilm olishga qiziqtirish. Mehnatsevarlik va halollikka o'rgatish. T.k.5 buyumlarni bezashda milliy naqsh elementlaridan foydalana olish.
Rivojlantiruvchi: O‘quvchilarni guruhda ishlash, yangi mavzuni guruhda munozara orqali anglab yetish ko‘nikmasini shakllantirish. F.k.1 turli materiallardan yasaladigan buyumlarni o‘lchay oladi,
rejalay oladi, yelimlay oladi, sodda loyihalash ishlarini bajara oladi;
Darsning turi. Yangi bilim beruvchi,
Darsning metodi. Amaliy, tushuntirish.
Darsning jihozi. yelim, cho‘tkalar har xil mevalarning urug‘lari, taglik qogo‘z, yoki klyonka, narsaning namunasi..
Darsning borishi:
I.Tashkiliy qism. Salomlashish, davomatni aniqlash, o‘quvchilarni darsga tayyorgarligini tekshirish.
II. O‘tgan darsda berilgan uyga vazifani tekshirish va o‘quvchilarni baholash.
III. Yangi mavzuning bayoni:
O‘qituvchi dars boshida o‘quvchilar tomonidan yasalgan bir nechtasini ko‘rsatadi.
Yoz va kuzda o‘simliklar urug‘ hosil qiladi. Rasmda berilgan urug‘lar qaysi o‘simliklar urug‘I ekanini toping.
IV. Yangi mavzuni mustahkamlash.
Ish yakunida o‘quvchilar yasagan ishlar yig‘ishtirib olinadi. Ularning ishlari muhokama qilinadi va rag‘batlantiriladi. Qushlarni yasang.
|
X. Zayniddinov, S. O‘rinboyev, À. Beletskiy - bet 24

|
X. Zayniddinov, S. O‘rinboyev, À. Beletskiy
|
bet | 24/36 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 3,53 Mb. | | #138274 |
Bog'liq Kompyuter tarmoqlari chuqurlashtirilgan kursi ()4.1.1-rasm. Kîaksial kabål
Kîaksial kabållar asîsan «Shina» tîpîlîgiyali tarmîqlarda ishlatiladi. Bu hîlda kabål uchlariga signalni ichki aksiga qaytishni îldini îlish uchun, albatta, tårminatîrlar o‘rnatilishi va bu tårminatîrlardan faqatgina bittasi yårga ulanishi kårak. Yerga ulanmasa kabåldagi sim to‘qimasi (ekran) tarmîqni tashqi elåktrîmagnit to‘siqlardan himîya qila îlmaydi va tashqi muhit- ga uzatilayotgan aõbîrîtni nurlanishini ham kamaytira îlmaydi. Låkin kabåldagi sim to‘qimani ikki va undan ko‘prîq jîyidan yårga ulangan taqdirda, tarmîqqa ulangan qurilmalar va shu- ningdåk, kîmpyutårlar ham ishdan chiqishi mumkin. Tårmi- natîrlar albatta kabål bilan mîslangan bo‘lishi shart, ya’ni ularni qarshiligi kabålning to‘lqin qarshiligiga tång bo‘lishi shart. Masalan, agarda 50 Îm kabål ishlatilsa, unga mîs tårminatîr faqat 50 Îm li bo‘lishi kårak.
86
4.1.1-jadvalda îddiy va kång to‘lqinli kîaksial kabålga asîs- langan alîqa kanalining ko‘rsatkichlari kåltirilgan.
4.1.1-jadval
|
Standart kabål
|
Kång ko‘lamli
|
Kanalning maksimal uzunligi
|
2 km
|
10 – 15 km
|
Ma’lumîtlarni uzatish tåzligi
|
1 – 50 Mbit/s
|
100 – 140 Mbit/s
|
Uzatish hîlati
|
Yarim duplåks
|
duplåks
|
Elektrîmagnit va radiî chastîtali yo‘nalishlarning ta’sirining so‘nishi
|
50 dB
|
85 dB
|
Ulanishlar sîni
|
< 50 qurilma
|
1500 ta kanal bir yoki ko‘p qurilmali ulanishli
|
Kanalga ega bo‘lish
|
CSMA/CD
|
FDM/FSK
|
4.1.2-rasm. Kabåldan uzatiladigan signalning so‘nishini chastîtaga bîg‘liqligi ko‘rsatilgan (tashqi diamåtri 0,95 sm)
87
4.1.2-jadval
O‘zgarmas tîk bo‘yicha kabålning qarshiligi
Kîaksial
|
Îm/sågmånt
|
Sågmåntning maksimal uzunligi
|
10BASE5
|
5
|
500 m
|
10BASE2
|
10
|
185 m
|
Bu aõbîrîtlar Handbook of LAN Cable Testingdan îlindi.
Î‘ralgan juftlik
|
Îm/100 m
|
24 AWG
|
18,8
|
22 AWG
|
11,8
|
|
| |