nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tadqiqot matijalari va ularning

|
Tadqiqot matijalari va ularningBog'liq 3-2023-uzzamin.uzTadqiqot matijalari va ularning
muhokamasi.
Olib borilgan izlanish natijalariga
ko‘ra, hudud tuproqlari asosan sho‘rlanmagan
va o‘rtacha sho‘rlangan tuproqlarни ташкил
этди. Sho‘rlanish tipi asosan sulfatli va xlorid
sulfatli bo‘lib, quruq qoldiqning miqdori
kuchsiz sho‘rlangan sulfatli sho‘rlanish tipidagi
tuproqlarning haydov qatlamida 0,848%, xlor
ioni 0,007% va sulfat ioni 0,20% ni tashkil
etadi. Xlorid-sulfatli sho‘rlanish tipidagi kuchsiz
sho‘rlangan tuproqlarning haydov qatlamida quruq
qoldiqning miqdori 0,144%, xlor ioni 0,011%
va sulfat ioni 0,067% ni tashkil qilishi kuzatildi.
O‘rtacha sho‘rlangan sulfatli sho‘rlanish tipidagi
tuproqlarning haydov qatlamida quruq qoldiqning
miqdori 1,206% ni tashkil etib, xlor ioni 0,042% va
sulfat ioni 0,740% ni tashkil etadi. Xlorid-sulfatli
sho‘rlanish tipidagi o‘rtacha sho‘rlangan tuproqlar
kesma tuproqlarida uchramaydi (5-jadval).
O‘simliklar o‘sishi, oziqlanishi va
rivojlanishida tuproq muhiti reaksiyasi (pH)
katta ahamiyatga ega. Tuproq muhiti reaksiyasi
o‘simlikda kechadigan fermentativ jarayonlarga
ya’ni elementlarning o‘zlashtirilishiga ta’sir
ko‘rsatadi. Hudud tuproqlarining tuproq muhiti
o‘rganilganda tuproqlarning pH ko’rsatkichalari
7,94 dan 8,69 oralig‘ida tebranishi kuzatildi.
Tahlillardan tuproq muhitini kuchsiz ishqoriy deb
xulosa qilish mumkin.
Do‘stlik
massivi
sug‘oriladigan
tuproqlarining sho‘rlanish holati va ularning
o‘zgarish dinamikasini yillar kesimida tahlil
qiladigan bo‘lsak, 2010-yildan 2023-yilgacha
hudud tuproqlarining sho‘rlanish darajasi ma’lum
darajalarda ortib borgan.
2010-yilda ushbu massiv sug‘oriladigan
maydoni 1701,2 ga tashkil etgan bo‘lib shundan
kam sho‘rlangan maydonlar 888,6 ga ni va
o‘rtacha sho‘rlangan maydonlar 305,6 ga ni tashkil
etgan. Bu natijalardan ko‘rinib turibdiki, hududda
jami sug‘oriladigan maydonlarning 52,2% kam va
18% o‘rtacha sho‘rlanishga uchragan.
Sho‘rlanmagan maydonlar hududda 507,0 ga
ni tashkil etgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich jami
sug‘oriladigan maydonlarning 29,8 % tuproqlari
sho‘rlanishga uchramaganligini ko‘rsatgan.
Hududda kuchli sho‘rlanishga uchragan maydonlar
uchramaydi.
2020-yilga kelib hudud sug’oriladigan
maydonlari 1929,6 gektarni tashkil etgan.
Hududda ushbu yilda sho‘rlanmagan maydonlar
789,6 gektardan iborat bo‘lib, bu ko‘rsatkich
hudud jami sug‘oriladigan maydonlarining
40,9% ini tashkil etgan. Massiv tuproqlarining
751,0 gektari yoki 38,92% ini kam sho’rlangan
tuproqlar tashkil etgan. O‘rtacha sho‘rlangan
tuproqlar esa sug‘oriladigan maydonlarning
389,0 gektarini egallan bo‘lib, bu ko‘rsatkich jami
sug‘oriladigan maydonlarning 20,18% ini tashkil
etgan.
2023-yilga kelib Do‘stlik massivi
3/2023
|
| |
Amal qilish davriga qarab qarorlar

|
Amal qilish davriga qarab qarorlar
|
bet | 23/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD54. Amal qilish davriga qarab qarorlar:
a) ijtimoiy – iqtisodiy qarorlarga bo‘linadi
b) texnikaviy qarorlarga bo‘linadi
v) stereotip va tashabbusli qarorlarga bo‘linadi
*g) strategik va taktik qarorlarga bo‘linadi.
55. Takrorlanish va yangilik darajasiga qarab qarorlar:
*a) an’anaviy va tavsiyali qarorlarga bo‘linadi
b) aniq va noaniq qarorlarga bo‘linadi
v) yakka boshchilik va kollegial prinsipi asosida qabul qilingan qarorlarga bo‘linadi
g) “ringi” usuli asosida qabul qilingan qarorlarga bo‘linadi.
56. Stereotip qarorlar - bu:
a) novatorlarcha, mazmuniga ko‘ra istiqbolli bo‘lgan qarorlardir
*b) rahbar faoliyati qat’iy ravishda yo‘riqnomalar, me’yoriy hujjatlar doirasida amalga oshirilishi lozim bo‘lgan hollarda qabul qilinadigan qarorlardir
v) odatiy vaziyatlarda qabul qilinadigan qarorlardir
g) tavakkal bilan chala axborotga asoslanib qabul qilingan qarorlardir.
57. Konsensus tamoyili:
a) turli ittifoq yoki birlashmalar ro‘y rost ma’lum bo‘lib turgan vaziyatlarda, har xil fikrlar raqobat qiladigan hollarda amal qiladi
b) oldinga surilayotgan muqobil fikrni so‘zsiz qo‘llab – quvvatlash hollarida amal qiladi
*v) bu qarorlarni ishlab chiqish jarayonida barcha bahsli masalalar va turli – tuman fikrlar yuzasidan bir bitimga kelish yoki kelishishdir
g) a+b.
58. Boshqaruvchining shaxsiy fazilatlari ta’sirida quyidagi qarorlarning qaysi biri qabul qilinishi mumkin:
a) mo‘‘tadil, muvozanatlashgan qarorlar
b) turtki beruvchi qarorlar
v) tavakkal (riskli) qarorlar
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
59. Quyida qayd qilingan bosqichlarning qaysi biri qarorni ishlab chiqish jarayoni tarkibiga kiradi?
a) vaziyatni tahlil qilish
b) muammoni aniqlash
v) mezonlarni tanlash
*g) xammasi kiradi.
60. O‘ta e’tiborli hollarni oldindan bashorat qilish maqsadida ishlab chiqiladigan strategiyalar:
a) diversifikatsiyalashgan strategiyalar deyiladi
*b) maxsus strategiyalar deyiladi
v) funksional strategiyalar deyiladi
g) mujassamlashtirilgan strategiyalar deyiladi.
|
| |
Tayanch iboralar - 11-Mavzu. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlariga xizmat ko‘rsatuvchi bozor infratuzilmalari

|
11-Mavzu. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlariga xizmat ko‘rsatuvchi bozor infratuzilmalari
|
bet | 15/15 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 60,32 Kb. | | #259908 |
Bog'liq 11 мавзу БЖЛ (1)Tayanch iboralar
Infratuzilma, bozor infratuzilmasi, brokerlik idolari, ulgurji va chakana savdo tuzilmalari, lizing, konsalting va suьurta kompaniyalari, bojxona xizmati, axborot – maslahat markazlari, injinering va auditorlik firmalari faoliyati
Nazorat va mulohaza uchun savollar
Bozor infratuzilmasi deganda nimani tushunasiz?
Infratuzilma muassasalarining maqsadi nimadan iborat?
Infratuzilma xizmat ko‘rsatish sohalari majmuasi tarkibiga qanday obektlar kiradi?
Kichik biznes infratuzilmasi xususiyatlari nimalardan iborat?
Bozor infiratuzilmasini barpo qilish muammolari nimalardan iborat?
Bozor infiratuzilmasini barpo qilish muammolarini hal etish choralari nimalardan iborat?
Kichik biznes korxonalari uchun infratuzilma muassasalarini rivojlantirish uchun qanday ishlarni amalga oshirish lozim?
Biznes muhiti deganda nimani tushunasiz?
Respublikamiz xukumati tomonidan biznes muxitini yaratish uchun qanday chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda?
|
| |
Tashkiliy strukturalarni hosil qiladigan boshqarish organlari

|
Tashkiliy strukturalarni hosil qiladigan boshqarish organlari
|
bet | 18/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD15. Tashkiliy strukturalarni hosil qiladigan boshqarish organlari:
a) boshqaruv tizimi shaklida bo‘ladi
b) boshqaruv bo‘g‘inlari shaklida bo‘ladi
v) boshqaruv bosqichlari shaklida bo‘ladi
*g) b+v.
16. Agar boshqarishning hamma funksiyalari korxona rahbari qo‘lida to‘planib barcha quyi rahbarlar va ishlab chiqarish yacheykalari unga bo‘ysinsa, u holda boshqarishning bunday tashkiliy strukturasi:
*a) chiziqli(pog‘onali) struktura ko‘rinishida bo‘ladi
b) chiziqli shtabli struktura ko‘rinishida bo‘ladi
v) funksional struktura ko‘rinishida bo‘ladi
g) chiziqli funksional struktura ko‘rinishida bo‘ladi.
17. Rahbarlik turlari:
a) avtokratik
b) liberal
v) demokratik
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
18. Tashkilot maqsadlarining tavsifi:
a) barcha qo‘yi rahbarlar va ishlab chiqarish yacheykalarini korxona rahbariga bo‘ysindirish orqali tashkil etiladi
*b) ishlab chiqarish vositalari sonini oshirish, qo‘shimcha ishchi kuchni jalb etish, ishchilar mehnat samarasini oshirish
v) har bir chiziqli rahbar qoshida ixtisoslashgan xizmatlar, maslahatchilar kengashi, ya’ni shtablar tuzish orqali tashkil etiladi
g) a+b.
19. Quyida qayd etilgan organlarning qaysi biri boshqarishning umumdavlat organlariga kiradi:
a) viloyat hokimiyati
b) tuman hokimiyati
*v) oliy sud
g) shahar hokimiyati.
20. Rahbar madaniyatiga baho berish uchun qo‘llaniladigan ko‘rsatkichlar:
a) rahbarning o‘ziga va jamoaga nisbatan madaniyatliligi
b) vazirlar mahkamasi
v) vazirlik va qumitalar
*g) oliy kengash.
21. Rahbar madaniyatining tushunchalari:
a) odob
b) insof
v) adolat
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
22. Quyida qayd qilingan metodlarning qaysi biri boshqarish metodi bo‘lib hisoblanadi:
a) tashkiliy-ma’muriy metodlar
b) iqtisodiy metodlar
v) ijtimoiy-ruhiy metodlar
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
|
| |
-2020 yil oraligʻida yerdan foydalanish va

O‘ZBEKISTON ZAMINI
4/2019
60
8-rasm.
Yillik oʻrtacha yogʻingarchilikning statistik tahlili
hududlarida yillik yogʻingarchilik miqdori
kamaygan, shimoliy qismida esa yogʻingarchilik
miqdori ortgan (8-rasm).
Xulosa.
Global iqlim oʻzgarishining
Markaziy Osiyo mintaqasiga ta’siri yildan-yilga
keskinlashib bormoqda. Ushbu oʻzgarishlar
dinamikasini tahlil qilishda MZ va GAT
tizimlarining ahamiyati yildan-yilga kuchayib
bormoqda
- soʻnggi 20 yil davomida milliy bogʻda
yashillik koʻrsatkichi ortib bormoqda. Bu asosan,
mintaqaning shimoliy va sharqiy qismlarida
kuzatiladi.
- milliy bogʻ hududida soʻnggi 20 yilda qor
qoplamining qisqarishi kuzatildi, buning natijasida
oʻsimliklar hududining kengayishi tezlashdi.
- antropogen ta’sirlar natijasida janubi-
g’arbiy yerlarda boʻsh yerlarning koʻpayishi
kuzatildi.
- yillik yogʻingarchilik miqdorining
oʻzgarishi asosan shimoliy mintaqada ortishi,
janubiy hududlarda kamayishi qayd qilindi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. H. Tian, K. Banger, T. Bo, and V. K. Dadhwal, ‘History of land use in India during 1880–2010: Large-scale land
transformations reconstructed from satellite data and historical archives’, Glob. Planet. Change, vol. 121, pp. 78–88, Oct.
2014, doi: 10.1016/j.gloplacha.2014.07.005.
2. E. F. Lambin and H. J. Geist, Land-Use and Land-Cover Change: Local Processes and Global Impacts. Springer
Science & Business Media, 2008.
3. E. F. Lambin and H. J. Geist, Land-use and land-cover change: local processes and global impacts. Springer Science
& Business Media, 2008.
4. H. Chen et al., ‘Changes of the spatial and temporal characteristics of land-use landscape patterns using multi-
temporal Landsat satellite data: A case study of Zhoushan Island, China’, Ocean Coast. Manag., vol. 213, p. 105842, Nov.
2021, doi: 10.1016/j.ocecoaman.2021.105842.
5. M. S. Meer and A. K. Mishra, ‘Land Use/Land Cover Changes over a District in Northern India using Remote
Sensing and GIS and their Impact on Society and Environment’, J. Geol. Soc. India, vol. 95, no. 2, pp. 179–182, Feb. 2020,
doi: 10.1007/s12594-020-1407-2.
6. C. Kontgis, A. Schneider, J. Fox, S. Saksena, J. H. Spencer, and M. Castrence, ‘Monitoring peri-urbanization
in the greater Ho Chi Minh City metropolitan area’, Appl. Geogr., vol. 53, pp. 377–388, Sep. 2014, doi: 10.1016/j.
apgeog.2014.06.029.
3/2023
Raqobat omillarini tahlil qilish - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 25/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD67. Raqobat omillarini tahlil qilish:
a) raqobatdosh korxonalarning hatti harakatlarini kuzatishga, ularni nazorat qilishga imkon beradi,
b) ishlab chiqarishdagi texnologiyaning holatini , uning o‘zgarish sur’atini, zamon talabiga javob beraolishini aniqlashga imkon beradi
v) korxonaning to‘lovchanlik darajasini aniqlashga imkon beradi
*g) b+g.
68. Menejment sohasidagi tadqiqotchilar muqobilning qaysi turlarini e’tirof etishadi:
a) o‘sish
b) cheklangan o‘sish
v) kamayish
*g) a+b.
69. CHeklangan o‘sish muqobili (strategiyasi)ni:
a) korxona iqtisodiy tanazulga uchragan davrda tanlanadi
b) korxona juda og‘ir sharoitga tushib uning ahvoli yomonlashib borayotgan hollarda tanlanadi
*v) asosan texnologiyasi barqaror bo‘lgan korxona rahbarlari tanlaydi
g) texnoldogiyasi tez-tez o‘zgarib turadigan va iqtisodiyoti tez sur’at bilan o‘sayotgan korxona rahbarlari tanlaydi.
70. O‘sish muqobili (strategiyasi):
*a) texnologiyasi tez-tez o‘zgarib turadigan va iqtisodiyoti tez sur’at bilan o‘sayotgan korxonalar uchun qo‘llaniladi
b) korxona iqtisodiy tanazulga uchragan davrlarda qo‘llaniladi
v) korxona juda og‘ir sharoitga tushib uning ahvoli yomonlashib borayotgan hollarda qo‘llaniladi
g) asosan texnologiyasi barqaror bo‘lgan korxonalarda qo‘llaniladi.
71. Kamayish muqobili (strategiyasi):
a) asosan texnologiyasi barqaror bo‘lgan korxonalarda qo‘llaniladi
b) texnologiyasi tez-tez o‘zgarib turadigan va iqtisodiyoti tez sur’at bilan o‘sayotgan korxonalar uchun qo‘llaniladi
v) korxona halokatga giriftor bo‘layotgan holda qo‘llaniladi
*g) korxona iqtisodiy tanazulga uchragan holda qo‘llaniladi.
72. Biznes reja – bu:
*a) korxona (firma)ning rivojlanish strategiyasini belgilab beruvchi asosiy hujjatdir
b) asosan ishlab chiqarish bo‘limining rejasidir
v) asosan marketing bo‘limining rejasidir
g) asosan moliyaviy rejadir.
|
| |
Konsalting firmalari - 11-Mavzu. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlariga xizmat ko‘rsatuvchi bozor infratuzilmalari

|
11-Mavzu. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlariga xizmat ko‘rsatuvchi bozor infratuzilmalari
|
bet | 9/15 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 60,32 Kb. | | #259908 |
Bog'liq 11 мавзу БЖЛ (1)Konsalting firmalari. Tegishli konsalting kontseptsiyasining mavjudligi muvaffaqyyatining shartidir. Konsalting kontseptsiyai tushunchasi ostida umumiy, idrok qilingan tasavvur anglashiladi, uning asosini maslahatchilar mushohadasi, ular taklif qilgan dastur va uning maslahat berishga yondashuvi tashkil etadi.
Konsalting falsafasi maslahatchining maqsadli yo‘l-yo‘riklari va qadriyatlar tizimini o‘z ichiga olib, konsalting kontseptsiyasini xosil qiladi. Bu falsafa ko‘pincha firmaning bozor muxiti tahsiri ostidagi konsalting faoliyati natijasi xisoblangan tarixidan, shuningdek maslahatchilarning shaxsiy tajribasidan kelib chiqdi. Konsalting falsafasi maslaxatchining strategik va taktik xatti-xarakatiga bog‘liq bo‘ladi. Binobarin, ko‘pincha konsalting falsafasining tanlanishi maslaxatchi bilan buyurtmachi xamkorligining xususiyatini belgilab beradi. Maslahat xizmatlarining turi maslahat berilayotgan korxonaning o‘ziga xos xususiyati va maslaxatchining shu xususiyatdan kelib chiquvchi taklifi bilan belgilanadi. Bunda konsalting firmalari va aloxida konsulьtantlar tomonidan taklif qilinayotgan konsalting dasturlari ko‘pchilik xollarda bir-birlaridan tubdan fark qiladi. Yirik konsalting firmalari kompleks dasturlarni taklif qilishga kodirlar, chunki ular o‘zlarining ko‘p sonli mutaxassislarining qimmatli tajribasiga suya-nadilar.
Konsalting strategiyasida konsalting firmasining ish uslubi, yahni maslahatchi bilan buyurtmachi korxona o‘rtasidagi munosabatlarni tashkil eti tajribasi katta o‘rin tutadi. Maslaxatchi yoki maslaxatchilar guruxining maslaxat berilayotgan korxona bilan munosabatining turi, nechog‘li tez-tez takrorlanishi va shakli muximdir. Tajriba muvaffaqiyat va maslahatchiga ishonch ko‘p jixatdan maslaxat berish uslubiga bog‘liq ekanligini ko‘rsatmoqda.
Mijozni topish paytidan boshlab natija olingunicha konsalting, qoida tariqasida, bir necha bosqichda kechadi.
Buning ustiga, konsalting mazmuniga bog‘liq xolda turli bosqichlarni almashtirish va umumlashtirish mumkin.
|
| |
Boshqarishning iqtisodiy metodlari

|
Boshqarishning iqtisodiy metodlari
|
bet | 19/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD23. Boshqarishning iqtisodiy metodlari:
a) boshqarish apparatining muayyan strukturasini tuzishga asoslanadi
b) buyruqlar, farmoyishlar va qo‘llanmalar chiqarish ularning baja-rilishini nazorat qilishga asoslanadi
v) kadrlarni to‘g‘ri tanlashga asoslanadi
*g) iqtisodiy manfaatlardan foydalanishga asoslanadi.
24. Boshqarishning tashkiliy – ma’muriy metodlari:
a) umumjamiyat manfaatlaridan foydalanishga asoslanadi
b) jamoa manfaatlaridan foydalanishga asoslanadi
v) har bir boshqaruv bo‘g‘inining funksiyalarini belgilashga asoslanadi
*g) buyruqlar, farmoyishlar va qo‘llanmalar chiqarish ularning baja-rilishini nazorat qilishga asoslanadi.
25. Boshqarishning ijtimoiy – ruhiy metodlari:
a) ishlab chiqarish jamoalarini, ulardagi “psixologik iqlimni”, har bir xodimning shaxsiy xususiyatlarini o‘rganishga asoslanadi
b) kadrlarni to‘g‘ri tanlashga asoslanadi
v) jamoalarda sog‘lom ijtimoiy ruhiy muhitni yaratishga asoslanadi
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
26. Menejer – bu:
a) yollanma boshqaruvchilar bo‘lib aholining alohida ijtimoiy qatlamidir
b) maxsus tayyorgarlik ko‘rgan, boshqarishning sir-asrorlari, qonun-qoidalarini chuqur biluvchi malakali mutaxassisdir
v) boshqaruvchi
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
27. Firmaning istiqbolini belgilash, uning kelajagi uchun ahamiyatli chora tadbirlarni ishlab chiqish bilan:
*a) yuqori pog‘onadagi menejerlar shug‘ullanadi
b) o‘rta pog‘onadagi menejerlar shug‘ullanadi
v) quyi pog‘onadagi menejerlar shug‘ullanadi
g) vazirlik
28. Ishlab chiqarish zaxira optimal o‘lchamini aniqlash omillari:
a) pul vositalari miqdori
b) ishlab chiqarish xarakteri
v) transport, kommunikatsiya
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
29. Quyi pog‘onadagi menejerlar:
a) firma istiqbolini belgilash bilan shug‘ullanadi
b)firma faoliyatining ayrim tomonlarini boshqarish bilan shug‘ullanadi
*v) sex, brigada doirasidagi ishni tashkil qilish va uni boshqarish bilan shug‘ullanadi
g) ishlab chiqarishni tashkil etish.
|
| |
Diversifikatsiyalashgan strategiya

|
Diversifikatsiyalashgan strategiya
|
bet | 24/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD61. Diversifikatsiyalashgan strategiya :
*a) korxonalarning faoliyat sohalari va ishlab chiqaradigan mahsulotlar turini kengaytirish oldidagi vazifalarning amalga oshirish yo‘llarini ifodalaydi
b) korxonaning yaxlit faoliyatini o‘zida jamlagan mo‘ljalni ifodalaydi
v) korxonaning ayrim bo‘limlari va xizmatlari oldidagi vazifalarning amalga oshirish yo‘llarini ifodalaydi
g) juda e’tiborli hollarni oldindan bashorat qilish maqsadida ishlab chiqilgan mo‘ljalni ifodalaydi.
62. Strategik boshqaruv – bu:
a) korxonaning istiqboldagi maqsadi va imkoniyati bilan xodimlar manfaatini uyg‘unlashtirishga mo‘ljallangan uzoq muddatli boshqaruv usulidir
b) strategik maqsadni amalga oshirishga qaratilgan boshkaruv faoliyatidir
v) korxonaga uzoq davrga berilgan topshiriqdir
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
63. Strategik reja – bu:
a) bozor holatini asosli o‘rganish va oldindan baholash bilan tovarlarni ishlab chiqarish va sotishni tashkil etish xamda shu yo‘sinda yaxshi foyda topishni uyushtirishga qaratilgan faoliyatdir
b) korxona faoliyatidagi joriy tadbirkorlarni ma’lum tartibga va qonun qoidalarga solib turuvchi rejalardir
*v) korxonaga uzoq davrga berilgan topshiriqdir
g) b+v.
64. Quyida qayd qilingan bosqichlarning qaysi biri strategik rejalashtirishning oltinchi bosqichi bo‘lib hisoblanadi:
a) tashqi muhitni tashkil qilish
b) kuchli va kuchsiz tomonlarni tashkil qilish
v) strategiyani baholash
*g) muqobilni tahlil qilish va strategiyani tanlash.
65. Quyida qayd qilingan qaysi omillar korxonaning tashqi muhitiga ta’sir qiluvchi omillar bo‘lib hisoblanadi:
a) iqtisodiy omillar
b) siyosiy omillar
v) raqobat
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
66. Siyosiy omillarni tahlil qilish jarayonida:
a) inflyasiya sur’ati, soliq stavkasi, bandlik darajasiga e’tibor beriladi
*b) mamlakatlararo savdodagi ta’rif kelishuvlariga e’tibor beriladi
v) bozor muvozanatiga e’tibor beriladi
g) ishlab chiqarishdagi texnologiya holatiga e’tibor beriladi.
|
| |
MUALLIF HAQIDA MA’LUMOTLAR - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 244/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD MUALLIF HAQIDA MA’LUMOTLAR
MA’LUMOTNOMA
Rashidov Mels Karimovich
2015 yil 1 dekabrdan:
Navoiy davlat konchilik instituti “Iqtisodiyot va menejment” kafedrasi katta o‘qituvchisi
Tug‘ilgan yili: Tug‘ilgan joyi:
29.06.1982 Buxoro viloyati, G‘ijduvon tumani
Millati: Partiyaviyligi:
o‘zbek yo‘q
Ma’lumoti: Tamomlagan:
oliy 2006 yil, Navoiy davlat konchilik instituti (kunduzgi); 2008 yil, Buxoro oziq-ovqat va engil sanoati texnologiya instituti (magistratura)
Ma’lumoti bo‘yicha mut Mutaxassisligi: menejment
Ilmiy darajasi: Ilmiy unvoni:
PhD yo‘q
Qaysi chet tillarini biladi:
rus, nemis tillari
Davlat mukofotlari bilan taqdirlanganmi (qanaqa):
yo‘q
Xalq deputatlari, respublika, viloyat, shahar va tuman Kengashi deputatimi yoki boshqa saylanadigan organlarning a’zosimi (to‘liq ko‘rsatilishi lozim):
yo‘q
MEHNAT FAOLIYATI
2002-2006 yy.-
|
Navoiy davlat konchilik instituti talabasi
|
2006-2008 yy.-
|
Buxoro oziq-ovqat va engil sanoat instituti magistranti
|
2008 y.- 2015y.
|
Navoiy davlat konchilik instituti Kimyo-metallurgiya fakulteti «Iqtisodiyot va menejment» kafedrasi assistenti
|
2015 y.- h.v. -
|
Navoiy davlat konchilik instituti Kimyo-metallurgiya fakulteti «Iqtisodiyot va menejment» kafedrasi katta o‘qituvchisi
|
|
| |
Deyl Karnegining «DO‘ST ORTTIRISH VA

|
Deyl Karnegining «DO‘ST ORTTIRISH VA
|
bet | 247/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISODDeyl Karnegining «DO‘ST ORTTIRISH VA KISHILARGA TA’SIR O‘TKAZISH HAQIDA» kitobidan ko‘chirmalar.
Odamlar bilan bo‘ladigan munosabatlarning asosiy uslublari.
1. Odamlar bilan munosabatga kirishar ekansiz, faqat aql bilan ish ko‘radigan emas, balki his-tuyg‘uga beriluvchi, ma’lum holatlarda taajublanuvchi va o‘z yutuqlari bilan mag‘rurlanuvchi, shuhratparast mavjudot bilan munosabatda ekanligingizni unutmang. Inson tabiati shunday ajoyibki, u hammani ayblashi mumkin. Faqat, o‘zini emas. YUzta holatning to‘qson to‘qqiztasida qanchalar aybdor bo‘lmasinlar, odamlar o‘zlarini aybsiz deb biladilar, bu masalada tanqiddan foyda yo‘q. Sababi tanqid ostiga olingan kishi o‘zini himoya qilishga, ya’ni o‘zini oqlashga harakat qiladi. Tanqid kishining g‘ururiga qattiq botishi bilan havflilir. CHunki kishi g‘ururiga tegish uning xafa bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Insonlarni muhokama qilish o‘rniga ularni tushunishga harakat qiling. Odamlar nega boshqacha emas, aynan shunday yo‘l tutishlarini tushunishga harakat kilaylik. Bu tanqid qilishdan ko‘ra foydaliroq va qiziqarliroq. SHunday qilsak atrofdagilarni tushunishimiz, sabr toqatli bo‘lishimiz va o‘zimizda hayrixohlik ruhini tarbiyalashimiz mumkin.
2. Insonning bitta xoxishidan bo‘lak barcha istaklarini qondirish mumkin. Ovqatlanish yoki uxlash bilan bab-barobar qudratga ega bo‘lgan bitta istak juda kam hollarda qondiriladi. Bu istak Freyd talqinida buyuk shaxs bo‘lish istagi bo‘lsa, Dyum uni «ahamiyatli shaxs bo‘lish istagi» deb ataydi. Insonni azoblovchi qondirilmas chanqoq ham ana shu. Bu chanqoqni qondira olgan o‘sha noyob shaxs odamlar qalblari ustidan hukmronlik qila oladi va «bu kishining o‘limi tobut yasovchini ham ranjitadi». SHunday ekan, keling o‘z yutuq va istaklarimiz haqida o‘ylashni bas qilsakda o‘zga kishilarning ijobiy tomonlarini baholashga harakat qilsak. Lablarimizdan uchib chiqmasdanoq hushomadga bapham bersak. O‘z fikringizni ochiqchasiga va bevosita kishining yuziga ayting. Odamlarning u yoki bu harakatlarini baholar ekansiz hamisha qalbingizga quloq soling va ta’bir joiz bo‘lsa maqtovingizni ayamang. Ana shundagina insonlar sizning so‘zlaringizni bir umr xotiralarida saqlaydilar, takror va takror tilga oladilar.
3. O‘z xohishlarimiz haqida gapirishning ne hojati bor. Axir bu bolalarga xos fazilat. Be’manilik. Albatta, siz o‘z istagingizdagi narsaga erishishni xoxlaysiz. Sizni faqat shu qiziqtiradi. Biroq boshqalarni sizning istagingiz bilan ishi yo‘q. Biz barchamiz shundaymiz: o‘z istagimiz amalga oshishini xoxlaymiz. SHuning uchun o‘zga kishilarga ta’sir o‘tkazishning yagona usuli - bu uning xoxishlari xaqida gapirish va ularga qanday erishish mumkinligini o‘rgatish. G.A. Overstir so‘zlarini yodda saklang: «Avvalo suhbatdoshingizni biror narsani istashga majbur qiling. Buni amalga oshira olgan kishi dunyoga hukmron bo‘ladi, uddalay olmagan esa yolg‘izlikka mahkumdir».
|
| |
FOYDALI MASLAXATLAR - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 245/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISODFOYDALI MASLAXATLAR
ODAMLARGA TA’SIR O‘TKAZA OLISH SAN’ATI
Insonlarga ta’sir o‘tkaza olasizmi? Bu savolga bo‘ladigan javobingiz sizdagi jamoatni boshqara olish, xizmatchilarga majburiyatlarni yuklay bilish, o‘z g‘oyalaringizni «yuqoridagilar»ga etkazish, o‘z hamkori yoki xaridorni ishontirish muhim ahamiyat kasb etadigan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanishga bo‘lgan qobiliyatingizni aniqlab beradi. Quyidagi test savollariga javob berib, o‘z mahoratingizni sinab ko‘rishingizni maslahat beramiz.
YAxshi kiyinadigan va har qanday sharoitda o‘zini tuta biladigan kishilar asabingizga tegadilarmi?
O‘zingizni biror aktyor yoki siyosiy arbob o‘rnida tasavvur eta olasizmi?
O‘z sevgi hissiyotlaringiz to‘g‘risida o‘zgalar bilan suhbatlasha olasizmi?
Sizga nisbatan qilingan xurmatsizlikka javob qaytarishga shoshilasizmi?
Siz uchun muhim hisoblangan sohada, boshqa kishilarning erishgan yutuqlari kayfiyatingiz buzilishiga sabab bo‘la oladimi?
6. O‘z imkoniyatlaringizni atrofdagilarga ko‘z-ko‘z qilish maqsadida, o‘zingiz uchun juda qiyin bo‘lgan vazifalarni ham bajarishga kirishasizmi?
O‘z ishingizda yuqori natijalarga erishish yo‘lida barcha narsadan kecha olasizmi?
Do‘stlaringiz doirasini o‘zgartirmaslikka intilasizmi?
Xar qanday ish va hattoki dam olish qattiq tartib asosida amalga oshiriladigan hayot shakli sizga yoqadimi?
10. Xonangizni qayta jihozlash yoki mebel o‘rnini almashtirish yoqadimi?
11. Eski masalalarni yangi usulda echib ko‘rishga urinasizmi?
12. O‘ziga bino qo‘ygan, dimogdor kishilar asabiga tegishdan huzurlanasizmi?
13. Boshlig‘ingiz yoki boshqa taniqli kishilarning nohaq ekanliklarini isbotlashga urinasizmi?
To‘plagan ballaringizni quyidagi tizim asosida hisoblab chiqing: birinchi, sakkizinchi, to‘qkizinchi savollarga berilgan «yo‘q» javobining xar biri uchun bir ball qo‘shiladi, «ha» javobi uchun esa ball hisoblanmaydi. Qolgan barcha savollarga bergan har bir ijobiy javobingizga bir ball hisoblang. Agar siz 7 va undan ortiq ball to‘plagan bo‘lsangiz, bilingki siz boshqalarga nisbatan o‘z ta’sirini o‘tkaza oladigan kishisiz. Sizda atrofingizdagilarni o‘zingizning haqligingizga ishontira olish qobiliyati bor. Biroq juda agressivlashib ketishdan ehtiyot bo‘ling. Agar 6 va undan kam ball to‘plagan bo‘lsangiz, demak qanchalar haq bo‘lishingizga qaramay boshqalarni bunga ishontirish siz uchun qiyin kechadi. Siz kishilar bilan bo‘ladigan o‘z muloqotlaringiz uslublarini mukammallashtirish xaqida o‘ylashingiz kerak.
|
| |
Demokratik rahbarlar muomalada - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 21/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISOD37. Demokratik rahbarlar muomalada:
*a) ijobiy, maloqotda kirishimli va faol bo‘ladilar
b) salbiy, bo‘ysinuvchilardan masofa saqlaydilar
v) tashabbus ko‘rsatmaydilar
g) a+b.
38. Liberal rahbarlar rag‘batlantirishga kelganda:
a) onda-sonda rag‘batlantirib, tez-tez jazolab turish tarafdori bo‘ladilar
*b) aniq mo‘ljallari bo‘lmaydi
v) onda-sonda jazolab, tez-tez rag‘batlantirib turish tarafdori bo‘ladilar
g) b+v.
39. Avtokratik rahbarlar mas’uliyatni taqsimlashda:
a) to‘la-to‘kis o‘zlari taqsimlaydi
b) to‘la-to‘kis ijrochilarning fikriga binoan taqsimlaydi
v) faqat o‘zining vakolatiga binoan taqsimlaydi
*g) a+v.
40. O‘zini jamoadan uzoq tutish, jamoa a’zolarini bevosita muloqotda bo‘lishni chegaralab qo‘yish:
a) demokratik rahbarlar uchun xos
b) liberal rahbarlar uchun xos
*v) avtokratik rahbarlar uchun xos
g) b+v.
41. O‘z zimmasiga mas’uliyat olishni yoqtirmaslik:
a) avtokratik rahbarlar uchun xos
*b) liberal rahbarlar uchun xos
v) demokratik rahbarlar uchun xos
g) a+b.
42. Sangviniklar:
a) xushchaqchaq, harakatlari shiddatli kishilardir
b) ta’sirchanligi sust, faolliklari kam kishilardir
v) nutqi tez, kelajakka ishonch bilan qaraydigan kishilardir
*g) a+v.
43. Flegmatiklar:
a) o‘ta ta’sirlanuvchan xususiyatga ega bo‘ladilar
*b) tez toliqadigan va o‘ziga ishonmaydigan bo‘ladilar
v) nihoyatda arazchan bo‘ladilar
g) juda oz kuladigan bo‘ladilar.
44. Melanxoliklar:
*a) nutqi tez, harakatlari shiddatli bo‘ladi
b) faolligi sust, tortinchoq, kam g‘ayrat bo‘ladilar
v) yangi kishilar bilan tez til topishadigan bo‘ladilar
g) xushchaqchaq bo‘ladilar.
45. Quyida qayd qilingan xislatlarning qaysi biri rahbarda mujassamlangan bo‘lishi kerak?
a) dovyuraklik
b) sabrlilik
v) tavakkalchilik
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
|
| |
NAZORAT SAVOLLARI (JN, ON, YAN) - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 30/256 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,22 Mb. | | #232687 |
Bog'liq SOHA IQTISODNAZORAT SAVOLLARI (JN, ON, YAN)
Joriy nazorat uchun mustaqil ish mavzulari:
Iqtisodiyot jamiyat hayotining asosi sifatida.
Iqtisodiyotni rivojlantirishning bozor modeli.
Iqtisodiyotni bozor munosabatlariga o‘tkazishning “o‘zbek” modeli.
Milliy iqtisodiyotni rivojlanishi va aholi bandligini ta’minlashda korxonaning o‘rni va roli.
Bozor munosabatlari sharoitida davlat va korxonalar o‘rtasidagi munosabat.
Korxonaning ichki va tashqi muhiti.
Korxonaning ishlab chiqarish va bozor munosabatlari.
Iqtisodiyotda kichik biznesni rivojlantirish istiqbollari.
Aksiyadorlik korxonalarning iqtisodiyotdagi roli va o‘rni.
O‘zbekiston qo‘shma korxonalarning hozirgi holati va rivojlanishi.
O‘zbekiston korxonalari mahsulotlarining sifati va raqobatbardoshligi.
Korxonada mehnat unumdorligi – ishlab chiqarishning iqtisodiy samaradorlik mezoni.
Korxonada kadrlar siyosati va uni darajasini oshirish yo‘llari.
Korxonada mehnatga haq to‘lash tizimi.
Korxona aylanma mablag‘laridan samarali foydalanish yo‘llari.
Korxonada strategik rejalashtirish muammolari.
Korxonaning investitsion faoliyatini samaradorligini oshirish yo‘llari.
Korxonaning innovatsion faoliyatini rivojlantirish yo‘llari.
Korxonaning marketing faoliyati.
Korxonada mahsulot (xizmat, ish) tannarxini kamaytirish yo‘llari.
Korxonada foydani shakllantirish va oqilona taqsimlash.
Korxonaning rentabelligini oshirish yo‘llari.
Korxona moliyaviy holatini baholash va uni yaxshilash yo‘llari.
Korxonada resurslardan oqilona foydalanish yo‘llari.
Korxonaning xavfsizligini takomillashtirish yo‘llari.
Moliyaviy menejmentning korxona rivojlanishidagi o‘rni.
Innovatsion menejmentning korxona rivojlanishidagi o‘rni.
Ishlab chiqarish menejmenti va uning korxona rivojlanishidagi o‘rni.
Ta’lim menejmenti va uning rivojlanishi.
Tadbirkorlikni rivojlantirishda menejer mahorati.
Menejment nazariyasi va amaliyotining rivojlanish bosqichlari.
Zamonaviy menejment xususiyatlari.
Menejmentda tizimli yondashuv.
Menejmentda vaziyatli yondashuv.
Menejmentda majmuaviy yondashuv.
Menejmentning asosiy tamoyillari.
Boshqaruvning tashkiliy tuzilmalarini loyixalashtirish.
Kommunikatsiya va uni rivojlantirish yo‘llari.
Boshqaruv qarorlarini tayyorlash va qabul qilish jarayoni.
Boshqaruv qarorlarini maqbullash usullari.
Attestatsiya menejerlarning shaxsiy va ishbilarmonlik sifatini baholash usuli sifatida.
Menejer mehnatini samarali tashkil etish mexanizmi.
Zamonaviy rahbarlik uslublari.
Korxonada marketing xizmatini samrali tashkil etish yo‘llari.
Korxonada ijtimoiy rivojlanishni boshqarish.
Boshqaruvni tashkil etish samaradorligi.
|
| |
Tadqiqotr natijalar va muhokamasi

O‘ZBEKISTON ZAMINI
4/2019
59
2-jadval.
Milliy bogʻda YQOʻ baholash natijalari
Turlar
Hudud (km²)
2000
2010
2020
Qor
3200.3
1513.96
587.019
Ochiq yer
1686.68
2239.74
2273.74
Suv
54.3852
73.8441
45.8622
Oʻsimlik
qoplami
1684.19
2798
3741.37
oʻxshash maʻlumotlar [27] tomonidan olingan.
Olingan natijalar muzliklarni monitoring qilish,
muzlik koʻllarining
toshqinini aniqlash, Oʻrmon
biomassasini baholash va milliy bogʻda bioxilma-
xillikni saqlash uchun ishlatilishi mumkin.
Muzliklar va qorlarning erishi natijasida
oʻsimlik qoplamining sezilarli oʻzgarishlari
kuzatildi. NDVI oʻsishi kuzatilgan boʻlsa-da, yashil
oʻsimliklarning eng
yuqori zichligi muntazam
ravishda kamayib borayotganini koʻrish mumkin
(4-rasm).
4-rasm.
Tadqiqot hududidagi oʻsimlik qoplami
oʻzgarishining statistik tahlili (km²)
YQOʻ ning amalga oshirishning asosiy
sababi tabiiy sabablarga koʻra uzoq vaqt davomida
quruqlik yuzasida sezilarli oʻzgarishlarni
baholashdir. Yer qoplamining jiddiy oʻzgarishlari
global iqlim oʻzgarishi
fonida qor qoplamining
keskin oʻzgarishiga olib keldi. Natijada qor
qoplamining erishi tufayli hosil boʻlgan
yerlarda
oʻsimlik qoplami hosil boʻlganligi, aksincha,
yashil qoplami boʻlgan yerlarda aholi turar-joylari
va kurort zonalarida boʻsh yerlar koʻpayganini
koʻrish mumkin (6-rasm).
Yillik yogʻingarchilik ma’lumotlari CRU
TS oylik yuqori aniqlikdagi gridlangan koʻp
oʻzgaruvchan iqlim ma’lumotlar toʻplamining
4-versiyasidan olingan [26].
Yuklab olingan
ma’lumotlar tegishli yillar uchun yogʻingarchilik
xaritalarini yaratish uchun ArcGIS dasturida tahlil
qilindi. Milliy bog'ning boʻsh yerlar oʻsadigan
5-rasm.
Baliq g o ‘shtining tarkibi

Baliq g o ‘shtining tarkibi
Baliq go‘shtining kimyoviy tarkibi faqatgina turi va
fiziologik holatiga bog‘liq bo‘lmasdan, ko‘p jihatdan
ulaming yoshi, jinsi yashash joyi, ovlash vaqti, suv
havzalari oziq turlariga m o‘l bo‘lishi va shu kabi bir
qancha tabiiy omillarga bog‘liq ekanligi aniqlangan.
Baliq go‘shti tarkibida barcha turdagi moddalar,
ulaming turiga va boshqa xususiyatlariga qarab tur-
li miqdorda bo‘lishi aniqlangan. Masalan, suv - 4 6 -
92%, yog‘ - 0,1-54%, azotli moddalar - 5,4-27%,
mineral moddalar - 0,1-3% va h.k. Baliq go‘shtida
azotli moddalaming ko‘p miqdorda bo‘lishi, uning oziq
qiymatini oshirish imkonini beradi.
187
www.ziyouz.com kutubxonasi
Azotli m oddalar - baliq go‘shtida oqsil va oqsil
bo‘lmagan azotli moddalardan tashkil topgan. Ulaming
nisbati turli baliqlarda turlichadir. Masalan, suyak-
li (karp, okun, seld va boshqalar) baliqlarda azotli
moddalaming deyarli 85% oqsildan va 15% oqsil
bo‘lmagan
azotli
moddalardan
iborat.
Shuning-
dek, ayrim tur baliqlar (akula, skat va h.k.)Da oqsil
bo‘lmagan azotli moddalar 35-45% , ayrim hollarda
50% ga tengdir. Baliq go‘shti tarkibidagi oqsil va oqsil
bo‘lmagan azotli moddalar miqdori turlicha bo‘lib,
go‘shtning ta’mi, hidi, konsistentsiyasi, saqlanish
muddati va texnologik xususiyatlari bilan farqlanishida
asosiy omillardan hisoblanadi.
O qsillar - baliq go‘shtining sifatli bo‘lishida muhim
ahamiyatga egaligi va qiymati bilan birga barcha tur
issiqqonli hayvonlar go‘shtidan deyarli farqlanmaydi.
Oqsil tarkibidagi aminokislotalar inson ozig‘i
sifatida m e’yor darajada vanisbatda bo‘lishi aniqlangan.
Uning tarkibida o‘m i almashtirib bo‘lmaydigan ami-
nokislotalar, ayniqsa, ulaming lizin, metionin, triptofan
kabi nihoyatda muhim turlari mavjudligi kuzatilgan.
Ayrim aminokislotalar baliq tanasida doimiy bir
xil miqdorda boim asdan, u turlicha omil (yil fasli,
migratsiya, tuxum qo‘yish vaqti kabi)larga b o g iiq
ekanligi ham tajribalarda kuzatilgan.
Oqsilsiz azotli m oddalar - baliq tanasida uning
oqsil almashinuv jarayonida to‘planar ekan. Ular
suvda yaxshi eriydi. Shuning uchun ham ular azotli
ekstraktiv m oddalar deyiladi. Ulaming miqdori
baliq turiga ko‘ra har xil bo‘lishi aniqlangan. Masalan,
vazniga ko‘ra (%): stelyadda - 1,69; osyotrada - 3,05;
sudakda - 3,28; karpda - 3,92; treskada - 3,46; akula
va skatda - 7,38-8,63 bo‘lar ekan.
Baliq moyi. Baliq moyi murakkab efir glitseri-
ni bilan moy kislotasi aralashmasidan tashkil topgan.
Uning tarkibida to‘yinmagan moy kislotalarini katta
188
www.ziyouz.com kutubxonasi
miqdorda (84% gacha) bo‘lishi bilan xarakterlidir.
To‘yingan moy kislotalari esa 16%ni tashkil etadi.
Dengizda yashovchi baliqlar tanasida, chuchuk suv-
dagilarga qaraganda moy ko‘proq bo‘lishi aniqlangan.
Baliq moyi odamlar organizmida tez hazm bo‘lish
xususiyatiga ega, binobarin, unda a va d vitaminlari
bo‘lishi, uning oziqaviy qiymatini oshiradi. Shu bilan
birga, baliqlami navlarga bo‘lishda bu ko‘rsatkich,
ya’ni sermoy bo‘lishi muhim ko‘rsatkichlaridan biri
hisoblanadi.
|
Baliq go‘shtidagi mineral moddalar

Baliq go‘shtidagi mineral moddalar
- o‘zining
nihoyatda turlicha bo‘lishi bilan boshqa hayvonlar
go‘shtidan farq qiladi. Ayniqsa, fosfor, kaliy, natriy,
kalsiy, magniy, xlor va oltingugurt moddalari ko‘p
miqdorda bo‘lishi bilan baliq go‘shti muhim ahamiyatga
ega. Asosan, dengiz baliqlari go‘shtida mikroelementlar
(mis, yod, kobalt, molibden, marganets, sink, brom,
ftor va h.k.)Ning miqdori uy hayvonlari go‘shtiga
qaraganda o‘n marta, ba'zan undan ham ko‘proq
bo‘lishi aniqlangan. Temir mikroelementi esa 3-4 marta
ko‘proq bo‘lar ekan.
Baliq go‘shtida mineral moddalar nihoyatda ko‘p
bo'lishi va inson organizmida muhim fiziologik rol
o‘ynashini hisobga olgan holda, uni mineral modda-
laming asosiy manbai deb hisoblash mumkin.
Uglevodlar
- baliq go‘shtida deyarli ko‘p emas,
ya’ni u 0,2-0,
9%
ni tashkil etadi. Baliqlar ko‘p su-
zib charchab qolsa, uning go‘shtidagi glikogen sut
kislotasiga aylanib parchalanib ketishi aniqlangan.
Baliqlar ovqatlanishidan oldin, tinch vaqtida uning
go‘shtida glikogen ko‘p bo‘lganligi uchun uning go‘shti
nihoyatda mazali b o ia r ekan.
Vitaminlar
- baliq organizmida notekis holda
uchraydi. Ulaming asosiy qismi jigarda b o iib ,
boshqa ichki organlarida kamroq b oiishi aniqlangan.
Baliq go‘shtida vitaminlar deyarli ko‘p uchramaydi.
189
www.ziyouz.com kutubxonasi
Ayniqsa, moyda eruvchi vitamin (A, D)lar hamda E
va K vitaminlar kamroq bo‘lishi aniqlangan. Jumladan,
oriq baliqlarda a vitamin bo‘lmas ekan. Lekin baliq se-
miz bo‘lsa, bu vitaminlar 0,1-0,9 mg% gacha bo‘lishi
mumkin. A vitaminga nihoyatda boy (160-490 mg%)
bo‘lgan organ jigar hisoblanib, u ayrim dengiz baliqlari
orasida (treska, makrurus, okun, skumbriya, akula va
h.k.) salmoqli o‘rin egallar ekan. Tibbiyotda treska
balig‘i moyidan keng foydalaniladi.
Suvda eriydigan vitaminlardan B, B,, B2, B6, Bs, B(
guruhlari hamda N, C, RR pantoten kislotasi va inozit
kabilar ham uchrar ekan. Baliq go‘shti uzoq saqlansa,
iming tarkibidagi vitaminlarda ayrim o ‘zgarishlar yuz
berib, uning mazasi, rangi, hidi va biologik qiymati
o ‘zgarar ekan.
Ferm entlar - biologik katalizator hisoblanadi, oqsil,
uglevod, yog‘ almashinuvida kimyoviy jarayonlami
tezlashtiradi. Fermentlar faqat tirik baliqlar organizmida
boiadi. Shuning uchun ham ular baliq to‘qimasi tarki-
bidagi ayrim moddalaming almashinuvida, parcha-
lanishida va tiklanishida faol qatnashadi.
Suv - baliq go'shtida erkin va b o g iiq holda
boiadi. Erkin holdagi suv ikki xil: 1. T arkibiy-erkln
va 2. Imm obil formada uchraydi. Birinchisi asosan
hujayralararo bo‘shliqlarda uchraydi va u qon hamda
limfa tarkibiga ham kiradi. U baliq tanasida o ‘rtacha
5-10% boiishi mumkin. Ikkinchisi - baliqning tanasida
65-70% b o iib , hujayra membranalari
oraligida,
mikropora va mikrokapillyarlarda uchrashi aniqlangan.
U baliq to‘qimalarida osmotik bosim va adsorbsiya
hisobiga saqlanar ekan. Umuman, baliq go‘shtidagi
suv miqdori uning oziqaviy qiymatiga bog‘liq bo‘ladi.
Binobarin, baliqlar muzlatilsa, qaynatilsa, qovurilsa,
quritilsa, tuzlansa, uning tarkibidagi suv miqdorida
ko‘plab texnologik o‘zgarishlar yuz beradi.
190
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
Go‘sht konservalari sifatiga bo‘lgan talablar

Go‘sht konservalari sifatiga bo‘lgan talablar. Konserva solingan tunika bankalaming yuzasi toza,
choki zararlanmagan, ezilmagan, kertilmagan, konser-
vaning tagi va qopqog'i botiq yoki yassi bo‘lishi lozim.
Konservaning shisha idishi tiniq, toza bo‘lishi, ichida va
yuzasida - do‘ppaygan, g ‘adir-budir yoki uchgan joyi
bo‘lmasligi kerak. Shuningdek, choki silliq, burchaklari
butun bo‘lishi zamr. Banka etiketkasi toza, yirtilmagan,
yaxshi yopishtirilgan bo'lishi kerak.
Bankadagi go‘stning mazasi va hidi shu xil kon-
servaga xos boMishi, uning yumshoqligi va elastikligi
me’yor darajada bo‘lishi lozim. Bankadan olingan
go‘sht parchalanib ketmasligi kerak. Bankada kemir-
chak, qattiq pay, biriktimvchi to'qima pardalar bo‘lmas-
ligi kerak.
Makaronli konservalarda ivib qolgan makaron,
ugra, vermishel; go‘sht-meva konservalarida - yaxshi
pishirilgan bo‘lishi hamda qattiq dukkakli donlar
bo‘lmasligi talab qilinadi.
Konservaning tarkibiy qismi (go‘sht, kalla-pocha,
yog‘, sous, sho‘rva, jele, meva - o ‘simlik mahsulotlari)
muayyan nisbatda bo‘lishi kerak. Masalan, hajmi 1 kg
gacha bo‘lgan bankalarda konservaning sof og‘irligidagi
farq +3 foiz va hajmi 1 kg dan ortiq bo‘lgan bankalarda
esa +2 foiz bo iish i mumkin. Shunday qilib, yuqoridagi
talablarga javob bermaydigan konservalar chakana
savdoga chiqarilmaydi.
85
www.ziyouz.com kutubxonasi
B ilim ni tekshirish uchun savoliar 1. Go‘sht konservalari qanday tayyorlanishi to‘g ‘risida
so'zlab bering.
2. Konserva tayyorlash texnologiyasi qanday jarayonlardan
tashkil topgan?
3. Konservalami saqlash va tashish borasida nimalami
bilasiz?
4. Konserva sifati buzilishi sabablari to‘g ‘risida so'zlab be-
ring.
5. Bolalar va parhez taomlar uchun qanday konservalar
tayyorlanadi?
6. G o‘sht konservalari sifatiga qanday talablar qo'yiladi?
VI BOB. PARRANDA GO‘SHTLARI TO‘G‘RISIDA

go‘shtida, ayniqsa II kategoriya semizlikdagilarda kat-
talaridagiga ko‘ra oqsil ko‘proq bo‘lishi aniqlangan.
Parrandalar tobora kattalashgan sari ular go‘shtida oqsil
kamayar va lipidlar miqdori ortib borar ekan.
Parranda yog‘i tarkibida ko‘p miqdorda to'yinmagan
yog‘ kislotalari bor, shuning uchun parranda yog‘i past
haroratda (25-34 gradusda) eriydi va hayvon yog‘iga
ko‘ra oson hazm bo‘ladi. Agar parranda go‘shti no-
to‘g ‘ri saqlansa, havo kislorodi va oqsillaming par-
chalanishi natijasida ajralib chiqadigan oltingugurt
ta’sirida rangi o‘zgarishi, ya’ni ko‘karib qolishi aniq-
langan.
1-jadval
Parranda go‘shtining qiyosiy kimyoviy tarkibi
P a rra n d a
tu rlari:
Kate-
gori-
yasi
Tarkibida, foiz hisobida
100 g
kDj.ni
energetik
qiymati
Suv
Oqsil
Lipid
Ugle-
vod
Kul
I
69,0
17,6
12,3
0,4
0,8
766
Broylerlar
II
73,7
19,7
5,2
0,5
0,9
531
Tovuqlar
I
61,9
18,2
18,4
0,7
0,8
1008
II
68,9
20,8
8,8
0,6
0,9
690
0 ‘rdak
I
56,0
16,0
27,2
-
0,7
1293
jo ‘jasi
II
63,0
18,0
17,0
-
1,0
941
I
45,6
15,8
38,0
-
0,6
1695
\j

Kurkalar
I
II
57,3
64,5
19.5
21.6
22,0
12,0
0,8
0,9
1,1
1155
824
Bedana
I
62,0
18,0
18,6
-
1,0
1000
Parrandalarning morfologik xususiyatlari.
Par-
randa tanasi o‘zining tuzilishi, jumladan, skeleti,
muskulaturasi, ichki organlari va teri qavati tuzilishi
jihatidan barcha turdagi qishloq xo‘jalik hayvonlaridan
farq qiladi. Jumladan, skeleti bosh suyak, umurtqa su-
yagi, ko‘krak suyagi, tos, qanot va oyoq suyaklaridan
tashkil topgan. Parrandalaming suyaklari ingichka va
yengil bo‘lishi bilan birga nisbatan mustahkam bo‘ladi.
Naysimon suyaklarida havo bo‘lib, unda ilik bo‘lmaydi.
Muskul to‘qimasi
zich va mayda tolali bo‘ladi.
Erkaklarining go‘shti urg‘ochilarinikiga nisbatan da-
g ‘alroq bo‘lishi aniqlangan. Tovuq va kurkalaming
ko‘krak muskullari oq rangda, qolganlari qizil rangda
uchraydi. Suzishga moslashgan parrandalaming bar-
cha muskullari qizil rangda bo‘ladi. Go‘sht yo‘nali-
shiga mansub parranda zotlarining go‘shti tuxum
yo‘nalishidagilamikiga nisbatan ko‘proq, mazali va
to‘yimli boTadi. Q o‘sh mahsulot (go‘sht va tuxum)
zotlarida ham bu xususiyat birmuncha yuqori boTadi.
Parrandalaming ko‘krak muskuli nihoyatda rivojlangan
boTib, ayrim hollarda uning vazni boshqa barcha
muskullar yig‘indisidan ortiq boTishi aniqlangan.
Parranda g o ‘shtidan tayyorlanadigan kolbasa

servalaming assoritimenti bir qancha bo‘lib, ulaming
eng asosiylari quyidagilar hisoblanadi:
• Tovuqning lahm go'shti (filey) va ragusi;
• Jeleli g‘oz go‘shti;
• 0 ‘z sardagida (suvida) pishirilgan o‘rdak go‘shti;
• Jeleli jo ‘ja go‘shti;
• Karam aralashtirilgan g ‘oz go‘shti;
• G‘ozning tomat (pomidor) sousida pishirilgan
kalla-pochalari;
• Qaynatilgan tovuq go‘shti shular jumlasiga kiradi.
Bulardan tashqari, jeleli parranda go‘shti konser-
valari parrandalaming lahm go‘shtidan yoki suyak-
li go‘shtidan, bo‘yin va qanotidan, shuningdek, terili
go‘shtidan (ragu) tayyorlanadi va sotuvga chiqariladi.
Bunday konservalarda jele (sho‘rva) miqdori 40 foizdan
oshib ketmasligi lozim.
Parranda g o ‘shtlaridan chala tayyor

6. Jo‘jalardan tayyorlangan, birlamchi ishlov berilgan
jo ‘ja «tabakasi»ni tarozida tortib sotiladi; 7. Sho‘rva
uchun suyakli go‘sht yig‘indisi. Ular parrandalaming
yelka-kurak va yelka-tos qismidan tayyorlangan bo‘lib,
unda o‘pka, buyrak, teri, ko‘krak suyaklari, qanot va
file kesik-bo‘laklari bo‘lmaydi. 8. Sho‘rva uchun -
birlamchi ishlov berilgan bosh (60 foiz) va oyoq (40
foiz) qismlari; 9. Dildiroq (studnya) tayyorlash uchun
bosh (40 foiz), oyoqlar (20 foiz), oshqozon va yurak
(20 foiz), bo‘yin va qanot qismlari (20 foiz). 10. Ragu
uchun - oshqozon va yurak (50 foiz), bo‘yin va qanot
qismlari (50 foiz) shular jumlasidandir.
Go‘sht sanoati chakana savdo uchun ko‘pincha
qadoqlangan mahsulot chiqaradi. Ulaming vazni
nomiga ko‘ra 250 g dan 1000 g gacha bo‘lishi mum-
kin. Lekin, jamoat oshxonalari, restoran va kafelar
uchun mahsulot tortib sotiladi. Lekin so‘nggi vaqtlarda
chakana savdo (do‘kon va marketlar)da barcha turdagi
parranda va ulaming mahsulot qismlari faqatgina
tarozilarda tortilib sotilmoqda.
-Rasm. Oxirgi uzatma - Bosh uzatmalar, differensiallar va yarimo‘qlar konstruksiyasi Reja

|
Bosh uzatmalar, differensiallar va yarimo‘qlar konstruksiyasi Reja
|
bet | 5/6 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #132988 |
128-Rasm. Oxirgi uzatma.
a- O‘rmalovchi traktorlar ; b- G‘ildirakli traktorlar;
1-oxirgi shesteniya; 2- burish mexanizmi; 3- oxirgi uzatma.
Zanjirli traktorlarda oxirgi uzatma burish mexanizmidan keyin qo‘yiladi. Bu holda ham u aloxida karterga ega bo‘lib, ketingi ko‘prik ko‘rpusini ikki tomoniga qaratiladi.
Oxirgi uzatmalarning turlari
Oxirgi uzatmalr oddiy va ikki pog‘anali bo‘lishi mumkin. Oddiy oxirgi uzatma ikkita slindrsimon shesternalar juftidan iborat. Odatda ulardan kichkinasi etakchi, kattasi etaklanuvchi bo‘ladi. Bunday oxirgi uzatmalar asosan zanjirli traktorlarda qo‘llaniladi.
129-Rasm. Oxirgi uzatma.
1-quyosh shesternasi; 2- tojsimon shesterna; 3,11- vallar; 4- tiqin; 5,8,9- g‘ilof; 6- barmoq; 7- satalitlar; 10- maxkamlagich; 12-rolikli podshipnik; 13,18- shesterna; 14- ikkiyoqlama shesterna; 15- o‘q; 16- stakan; 17- etakchi g‘ildirak; 19- yarim o‘q; 20- gidrosilindr; 21- tepki ; 22- tirgak; 23- tortqi.
Bunday oxirgi uzatmalarda ikkita slindrsimon: etakchi va etaklanuvchi shesternalar alohida karterga joylashtiriladi. Etaklanuvchi shesterna o‘qining uchiga etaklovchi yulduzcha yoki g‘ildirak o‘rnatiladi.
Bunday oddiy oxirgi uzatma DT- 75 va T- 4A traktorlariga o‘rnatilgan.
DT- 75 tag‘mali traktorga ikkita oxirgi uzatma o‘rnatilgan bo‘lib, biri ketingi koprikni chap tomonoga, ikkinchisi o‘ng tomoniga o‘rnatilgan. Etakchi shesternaning tishlari yarim o‘qning o‘ziga chiqarilgan bolib, etaklanuvchi shesterna gupchagiga o‘rnatilgan toj bilan doimo tishlashgan bo‘ladi. Yetakchi va etaklanuvchi shesternalarning o‘qlari har ikki tomondan rolikli podshipniklarga o‘rnatilgan. Oxirgi uzatmaning karteri pastki tomondan qopqoq bilan berkitilgan. Qopqog‘da ikkita bo‘lt bo‘lib, ulardan biri moyning sathini belgilaydi, ikkinchisi esa moy to‘kish teshigini berkitib turadi.
Shunday tuzilishga ega bo‘lgan oddiy oxirgi uzatma T- 4A traktoriga ham qo‘yilgan.
|
| |
Q ayta ishlangan tuxum m ahsulotlari

Melanj
(tuxum oqi yoki sarig‘i) - 18 gradusda
bankaning ichki haroratda 5-6 gradus bo‘lgani holda
muzlatiladi. Agar harorat 6 gradusdan kuchaytirilsa, u
tuxum sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Mahsulot sifati eng avval organoleptik usulida
aniqlanadi. Shuningdek, bankalar pachaqlanmagan,
zanglamagan bo'lishi kerak. Sifatiga baho berishda
mahsulotning rangi, harorati, konsistentsiyasi, hidi,
ta’mi hisobga olinadi.
Mahsulotni izotermik vagonlarda va avtorefrijera-
torlarda tashish tavsiya qilinadi. Muzlatilgan melanji 12
gradusda, nisbiy namlik 80-85 foiz bo‘lsa 8 oygacha
va 19 gradusda 15 oygacha saqlash mumkinligi aniq-
langan.