Potentsiometrlar - O’lchash vositalarini qiyoslash va kalibrlash

|
O’lchash vositalarini qiyoslash va kalibrlash
|
bet | 7/8 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #150318 |
Bog'liq Comparison and calibration of measuring instruments - lecture 9Potentsiometrlar
Asboblarga o’lchash aniqligi nuqtai nazaridan qo’yiladigan talablar oshganligi sababli hozir haroratni termojuft bilan o’lchashda Millivoltmetrlardan foydalanishdagi kamchiliklardan holi bo’lgan kompensatsion yoki potentsiometrik usul tobora keng qo’llanilmoqda.
Potentsiometrik o’lchash usuli Millivoltmetr yordamida olib boriladigan o’lchashdan ancha afzaldir: potentsiometrning ko’rsatishi tashqi zanjir qarshiliklarining o’zgarishiga, asbob haroratiga bog’liq emas. Potentsiometrda termojuft erkin uchlari haroratining o’zgarishiga avtomatik ravishda tuzatish kiritiladi, shuning uchun, o’lchash aniqligi yuqori bo’ladi. Potentsiometrik o’lchash usuli o’lchanayotgan termojuft TEYUK ini potetsiallar ayirmasi. bilan muvozanatlashtirishga asoslangan. Bu potentsiallar ayrmasi kalibrlangan qarshilikda yordamchi tok manbaidan hosil bo’ladi. Potentsiallar ayirmasi termojuft TEYUK ning teskari ishorali qiymatiga teng.
Termojuftning toki Rbd tarmoqda yordamchi manba toki bilan bir yo’nalishda yuradigan qilib ulanadi. TEYuK ni o’lchash uchun reoxord sirpang’ichi nol indikator strelkasini nolni ko’rsatguncha suradi.
Potentsiometrlarning turli xil o’lchamlardagi ko’rsatuvchi, qayd qiluvchi, signal beruvchi, rostlovchi turlari chiqariladi. Avtomatik potentsiometrlarning aniqlik sinfi: 0,25; 0,5 va 1,0.
Termojuftning TEYuK ini aniq o’lchash va magnitoelektr millivolbmetr hamda avtomatik potentsiometrlarni tekshirish uchun o’zgarmas tokda ishlaydigan laboratoriya potentsiometrlaridan foydalaniladi: ko’chma PP-63 va PP-70; namuna R330, R371 va boshqa potentsiometrlar. Namuna asboblarning aniqlik sinfi: 0,002 va 0,005 logometrlar, muvozanatlashtirilgan va muvozanatlashmagan ko’prik sxemalari, kompensatsion usul va termoqarshilikning me’yorlovchi o’zgartkichlaridan foydalaniladi.
Logometrlar
Logometr, ko’pincha, texnik qarshilik termometrlari bilan birgalikda haroratni o’lchash uchun qo’llanadi. Logometrning ishlash printsipi ikki elektr zanjiridagi toklar nisbatini o’lchashga asoslangan. Zanjirlardan biriga qarshilik termometri, ikkinchisiga esa o’zgarmas qarshilik ulangan.
2.16-rasmda logometrning sxemasi keltirilgan. U o’zaro va strelka 3 bilan bikr qilib maxkamlangan ikkita ramachalar 1 va 2 dan iborat. Bu ramachalar esa doimiy magnit qutb uchliklari 4 va 5 bilan o’zak orasidagi havo tirqishida joylashtirilgan. Bu tirqish bir tekis qilinmagan, shuning uchun, magnit induktsiyasi qiymatlari uning turli nuqtalarida (ramachalar va strelkaning burilish burchaklari turlicha bo’lganda) turlicha bo’ladi. Markazdan qutb uchliklari chetlariga qarab havo tirqishi kamayadi va mos ravishda markazdan qutb uchliklari chetlariga qarab tirqishda magnit induktsiyasi o’sadi. Logometrning ikkala ramkasi bitta o’zgarmas tok manbai Ye dan ta’minlanadi, ular aylantiruvchi momentlari bir-biriga karshi yo’naladigan qilib ulangan. Aylantiruvchi momentlar Mi va M2 ning qiymati mos ravishda quyidagiga teng:
bu yerda, S1 va S2 — ramachalarning geometrik o’lchamlari va ulardagi sim uramlari soni bilan aniqlanadigan o’zgarmas koeffitsientlar; V1 va V2 — ramachalar joylashgan joydagi magnit induktsiyalari; Ii va I2 — ramachalardan o’tayotgan tok kuchlari
Ramachalar qarshiligi teng, ya’ni R1 = R2 va R= Rt bo’lsa, I1=I2 va M1=M2 bo’lib, ko’zg’aluvchi tizim muvozanat holatda bo’ladi. Agar termometr karshiligi o’zgarsa, ramachalardan birida tok kuchayadi, shu sababli momentlar muvozanati buzilib, qo’zg’aluvchan tizim esa harakatga keladi. Toki kuchaygan ramacha magnit induktsiyasi kichik tirqishga kiradi, ikkinchi ramacha esa magnit induktsiyasi katta tirkishga kiradi. Ma’lum bir holatda ramachalar momenti muvozanatlashadi. Logometrning sezgirligini oshirish va harorat kompensatsiyasini amalga oshirish imkoniyati bo’lishi uchun simmetrik ko’prikli o’lchash sxemasiga ega bo’lgan logometr qo’llanadi.
Ko’chma asboblar uchun logometrlarnnng aniqlik sinfi 0,2; 0,5 va 1,0 ni, shchitda o’rnatilgan statsionar (turg’un) asboblar uchun 0,5, 1,0, 1,5, 2,0 va 2,5 ni tashkil etadi. Logometrlar ko’rsatuvchi, o’zi yozar, shuningdek, signal berish va rostlash uchun qo’shimcha qurilmalari bo’lishi mumkin
|
| |