Основы пакета - bet 278

384
Har qanday holatda ham adapter platasini xarid qilishdan oldin mos
tushadigan qurilmalar ro‗yxati bilan tanishish foydadan holi emas albatta
(Hardware Compatibility List, HCL), hamma tarmoq operatsion tizimini ishlab
chiqaruvchilar ro‗yxatni nashr qiladilar. Endi qisqacha ancha yuqori bosqich
protokollarini ko‗rib chiqamiz.
Bir necha standart protokollar to‗plami (ularni yana steklar deb atashadi)
mavjud, ular juda ko‗p tarqalgan:
ISO/OSI protokollar to‗plami;
IBM System Network Architecture (SNA);
Digital DECnet;
Novell Net Ware;
Apple, apple Talk;
Internet global tarmoq protokollar to‗plami, TCP/IP.
Bu ro‗yxatga global tarmoqni kiritilganligi tushunarli, chunki OSI modeli
har qanday ochiq tizimda ishlatiladi.
Sanab o‗tilgan protokol to‗plamlari uchta asosiy turga bo‗linadi:
- amaliy protokollar (OSI modeli amaliy, prezentatsion va aloqa vaqtini
boshqarish bosqichlar vazifasini bajaradi);
- transport protokollari (OSI modelining transport va aloqa vaqtini
boshqarish bosqichlar vazifalarini bajaradi);
- tarmoq protokollari (OSI modelining uchta pastgi bosqichlar vazifalarini
bajaradi).
Amaliy protokollar – ilovalarning muloqoti va ular o‗rtasidagi axborot
almashinuvini taʻminlaydi. Ularning ko‗p ishlatiladigan va tanilganlari
quyidagilardir:
FTAM (File Transfer Access and Management) – fayllarga ega bo‗lish OSI
protokoli;
X.400 – elektron pochtalarni xalqaro almashish uchun CCITT protokoli;
385
X.500 – bir necha sistemada fayl va katalog xizmati CCITT protokoli;
SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) – elektron pochta almashinuvi uchun
Internet global tarmoq protokoli;
FTP (File Transfer Protocol) – fayllar uzatish uchun Internet global tarmoq
protokoli;
SNMP (Simple Network Management Protocol) – tarmoq monitoringi,
tarmoq qisimlarini nazorat va ularni boshqarish protokoli;
Telnet – Internet global tarmoq protokoli, u uzoqdagi xostlarni qayd qilish
va ularda axborotga ishlov berish vazifasini bajaradi;
Microsoft SMBs (Server Message Blocks, bloki soobsheniye servera,
serverni xabar berish bloklari) va mijoz qobig‗i yoki Microsoft redirektorlari;
NCP (Novell Net Ware Core Protocol) va mijoz qobig‗i yoki Novell
redirektorlari.
Tarmoq protokollari – manzillash, yo‗naltirish, xatoliklarni tekshirish va
qayta uzatish so‗rovlarini boshqaradi. Ularni ko‗p ishlatiladiganlari quyidagilar:
IP (Internet Protocol) – axborot uzatish uchun TCP/IP – protokoli;
IPX (Internet Work Packet Exchange) – paketlarni uzatish va yo‗naltirish
uchun mo‗ljallangan Net Ware firma protokoli;
NW Link – IPX/SPX protokollari Microsoft firmasining tadbiqi;
Net BEUI – transpotr protokoli – u axborotlarni tegishli vaqtda uzatish va
Net BIOS ilovasi.
Shuni aytib o‗tish kerakki, protokollarni loyihalashtiruvchilar yuqorida
ko‗rsatilgan bosqichlarga har doim ham rioya qilmaydilar. Masalan, ba‘zi
protokollar OSI modelining bir necha bosqichlarining vazifalarni bajarsa, boshqa
protokollar bir bosqichning ba‘zi vazifalarini bajaradi. Bu hol turli firma
protokollarini ko‗pincha o‗zaro mos tushmasligiga olib keladi, yana bu protokollar
o‗zi tuzgan protokol to‗plamida (stek) muvaffaqiyatli ishlatilishi mumkin, ular u
yoki bu holda tugallangan guruh vazifalarini bajarishi mumkin. Xuddi shu tarmoq
|