nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Açıq açar sertifikatı - Mövzu №1 İnformasiya cəmiyyəti, onun xüsusiyyətləri

3
sertifikatları aldığınızı təsdiqləyirsiniz. Bununla sertifikatlar aktivləşdirilir və siz Asan İmza
(Mobil imza) xidmətlərindən istifadə etməyə hazırsınız.
• Dövlət Vergi Xidməti Mərkəzləri
• “ASAN xidmət” mərkəzləri
Asan İmza (Mobil imza) elektron imza sertifikatlarının üç növü vardır: fiziki şəxslər
(vətəndaşlar) üçün elektron imza sertifikatları, hüquqi və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan
fiziki şəxslər üçün elektron imza sertifikatları və dövlət qulluqçuları üçün
elektron imza
sertifikatları. Fiziki şəxslər (vətəndaşlar) üçün elektron imza sertifikatları şəxsi istifadə üçün
nəzərdə tutulmuşdur. Siz bu sertifikatdan yalnız şəxsi identifikasiyanız üçün istifadə edə
bilərsiniz. Hüquqi şəxslər və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər, həmçinin dövlət
qulluqçuları üçün nəzərdə tutulan elektron imza sertifikatları isə kommersiya və ya dövlət
təşkilatını təmsil etmək və onun adından çıxış etmək səlahiyyətləri verir.
Əlavə məlumat almaq üçün zəhmət olmasa bizə (email) vasitəsilə sorğu göndərin və
ya Azercell, Bakcell və Nar mobil operatorlarının internet səhifələrinə daxil olun.
Asan İmza (Mobil imza) sertifikatları 3 il ərzində etibarlıdır.
İnformasiyanın əlçatanlığı

Öndə göstərilənlərdən başqa daha iki xüsusiyyət informasiya təhlükəsizliyi üçün çox vacibdir.
Bu xüsusiyyətlərə autentifikasiyanı və appelliyasiyanın verilməsini aid etmək olar.
Autentifikasiya məlumat sahibinin kimliyinin gerçəklənməsi imkanını müəyyən edir.
Apellyasiyanın verilməsi isə məlumat sahibinin həqiqətəndə başqası deyil, o şəxs olduğunu
sübut etməyə imkan verir.
Azərbaycan Respublikasının “Milli təhlükəsizlik haqqında” Qanundan irəli gələrək aşağıda
şəxsin, cəmiyyətin və dövlətin informasiya təhlükəsizliyi anlayışları verilir.
Şəxsin İnformasiya təhlükəsizliyi – insanı əhatə edən informasiya fəzasına təsir etmək yolu ilə
onun şəxsiyyətinə əhəmiyyətli ziyanın vurulmasının mümkün olmadığı vəziyyətidir.
Cəmiyyətin İnformasiya təhlükəsizliyi – cəmiyyətin inormasiya mühitinə təsir etmək yolu ilə
ona əhəmiyyətli ziyanın vurulmasının mümkün olmadığı vəziyyətidir.
Mövzu 19 
Azərbaycanda Distant təhsilin vəziyyəti, inkişaf istiqamətləri

bütün proseslərin, tələbənin dərsə davamiyyətinin, elmi-pedaqoji potensialın,
administrativ
işlərin elektronlaşmasını əhatə edir.
29 oktyabr 2014-cü il tarixdə AMEA Gəncə Bölməsində İnformasiya Texnologiyaları
İnstitutunun Distant Tədris Mərkəzi yaradılmışdır. Gəncə DTM-də təşkil olunan dərslərdə 4
universitet və 6 elmi-tədqiqat institutunun doktorantları iştirak edəcək.
Distant təhsilin nəticələri o zaman uğurlu ola bilər ki, o mövcud bazanın təməlləri üzərində
davam gətirə bilsin. Azərbaycanda distant təhsil tətbiq etmək üçün aşağıdakı proseslərin həyata
keçirilməsi zəruridir:
• Azərbaycan Respublikasında distant təhsillə bağlı hədəfləri bəlli edən strategiyanın
hazırlanması.
• Strategiyanı həyata keçirə biləcək kadr potensialının və vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi
• DT ilə bağlı qanunvericilik bazasının yaradılması Cəmiyyətin distant təhsilə hazırlığına,
maarifləndirmə tədbirlərinin kütləvi informasiya vasitələri tərəfindən aparılmasına geniş
şəraitin yaradılması.
• Azərbaycanda nümunəvi Distant Təhsil Universitetinin yaradılması.
• Cəmiyyətin bütün təbəqələrinin Distant dərsləri almasına şərait yaradan Distant Təhsil
Televiziyasının yaradılması.
• Bu sahədə dünyanın qabaqcıl ali təhsil müəssisələrinin qabaqcıl təcrübəsindən istifadə
edilməsi.
Neçə ildir respublikamızda “Elektrron təhsil”, “Ən yaxşı müəllim” və s. müsabiqələr keçirilir, ən
yaxşı elektron tədris vəsaitləri geniş istifadəçi auditoriyasına təqdim edilir, müəllimlərin
İnternetdə öz resurslarını yaratması, istifadəsi və inkişaf etdirməsinə şərait yaradılır.
Ali məktəb müəllimləri üçün də belə müsabiqələr keçirilsə nə qədər elektron tədris vəsaitləri
hazırlanar, tədris prosesinin keyfiyyətinin yüksəlməsinə çox böyük təsir edər. Təbii ki, müxtəlif
layihələrlə ali məktəb müəllimləri üçün təlimlərin keçirilməsinin də böyük təsiri ola bilər.
Ümumtəhsil məktəblərində yeni təhsil proqramının (kurikulum) tətbiqi ilə bağlı fənn müəllimləri
10 günlük kurslarda iştirak edir, dərslərini fəal (interaktiv) təlim metodlarından istifadə edərək
qururlar. Ali məktəblərdə (müəllim hazırlığı istiqamətində fəaliyyət göstərən) işləyən
müəllimlərin əksəriyyəti tədris prosesini müasir tələblərə uyğun qurmaqda çətinlik çəkirlər.
Tələbələrə məqsədəuyğun olaraq seçilmiş şəkillər, animasiyalı, audio-video materiallarla zəngin
təqdimatlar, elektron tədris vəsaitlərindən (ETV), interaktiv təlim metodlarından istifadə etməklə
mühazirələrin oxunması, seminarların keçirilməsinin dərsin maraqlı, canlı qurulması, tələbələr
tərəfindən mövzunun daha yaxşı mənimsənilməsi, tələbənin XXI əsrin müəllimi kimi
formalaşmasına çox böyük köməyi ola bilər. Bu günün tələbəsi bir və ya bir neçə ildən yeni
təhsil proqramının tələbləri ilə dərs keçmiş şagirdlərlə işləməli olacaq, ona görə də tələbənin ali
məktəbdə bu istiqamətdə hazırlanması cox gözəl nəticələr alınmasına kömək edə bilər.
Rəqəmsal imzanın iş prinsipləri

4
Rəqəmsal imzanın olması, göndərilən məlumatın həqiqiliyinin imza sahibi tərəfindən təsdiq
olunduğunu bildirir. Əgər rəqəmsal imza ilə təsdiq olunmuş sənəd almısınızsa, onda şifri açmaq
üçün imzanın sahibinin sizə vermiş olduğu açıq açar gərəkdir. Bəs, almış olduğunuz açıq açarın
həqiqətən imzanın sahibinə məxsus olmasına necə əmin olmalı? Burada rəqəmsal
sertifikat
köməyə gəlir. Rəqəmsal sertifikat səlahiyyətli orqan tərəfindən imzalanmış elə məlumatdır ki,
orada açıq açarın gerçəkdən imza sahibinə aid olması və deşifrləmə məqsədilə istifadə
oluna
bilməsi təsdiqlənir.
Gücləndirilmiş elektron imza

2
bildirişinin bütövlüyünü, dəyişməzliyini, təhrif olunmadığını və saxtalaşdırılmadığını müəyyən
etməyə imkan verən
elektron imza;
Elektron sertifikatlar, şəxsiyyət vəsiqəsi və başqa şəxsi sənədlərin isbat edilməsi üçün
elektron
əhatədə istifadə edilən elektron sənəddir. Sertifikatlar X.509 standartına uyğun
olaraq istehsal
olunur və bu standartlara uyğun Web skanerlərə, smart kartlara yüklənə bilər. Qanuna uyğun
olaraq, etibarlı elektron imza, gücləndirilmiş elektron sertifikatdan istifadə edilərək yaradılır. Bir
elektron sertifikatın gücləndirilmiş olması üçün aşağıdakı xüsusiyyətlə cavab verməlidir:
• Sertifikatın gucləndirilmiş elektron sertifikat olduğuna dair bir dəlil.
• Sertifikat xidmət təmin edicisinin şəxsiyyət məlumatları və qurulduğu ölkə adı
• İmza sahibinin diaqnoz edilə biləcəyi şəxsiyyət məlumatları (Ad, soyad və şəxsiyyət
nömrə məlumatları)
• Elektron imza meydana gətirmə məlumatına qarşılıq gələn imza təsdiqləmə məlumatı
(açıq açar)
• Sertifikatın etibarlılıq müddətinin başlanğıc və bitmə tarixləri (SXM sertifikatlarının
etibarlılıq müddəti, sertifikat çıxarıldığı anda başlar, tam 3 il sonra bitər.)
• Sertifikatın ardıcıl nömrəsi
• Sertifikat sahibi digər bir adam adına hərəkət edirsə bu səlahiyyətinə bağlı məlumat
(SXM sertifikatları üçün etibarlı deyilidir.)
• Sertifikat sahibi tələb etsə peşə və ya digər fərdi məlumatları (SXM sertifikatları üçün
etibarlı deyilidir.)
Yana bir voqea - Kafansiz ko'milganlar: avtobiografik roman / Shukrullo

Yana bir voqea:
17 - 18 yoshlik yigitlik vaqtim; o'zim qatori bir
o'spirin yurib ketayotgan bir tramvayning oldingi va-
gonida o'tirgan bir ayolning ro'molini yulib olib ke-
yingi vagonga chiqib oldi. Buni ko'rdim-u chidolma-
dim. Muyulishda sekinlashgan tramvayning ketidan
chopib chiqib, ro'mol o'g'risi - yigitning cho'ntagi-
dan ro'molni olib, kelasi bekatda o'zini tramvaydan
sudrab tushirdim. Militsiyaga olib borib topshirdim.
Bundan menga nima manfaat? Ro'molini oldirgan
o'zbek ayolmidi? Yoki o'g'irlagan rus yo yahudiymi-
di? O'sha zamonda men bularning millatini ajratar-
midim? Yo'q! Ro'mol oldirgan ayol o'zbek, o'g'irlagan
boshqa millat bo'lgani uchun jon kuydirganmidim?
Millatchilik hissi bilan qilganmidim?
Bundan menga bitta manfaat: ro'molni o'g'irlatib
chirqirab qolgan ayolning quvonchini ko'rish, halol-
76
Shukrullo
lik va haqiqat uchun kurashib onam aytgan achchiq
haqiqatning lazzatini totish edi.
Nega endi o'zimga o'zim xiyonat qilib tergovchining
tuhmatlarini haqiqat deb, o'zimni o'zim gunohkor qi-
lishim kerak! Nega umr bo'yi o'z qilmishim uchun
vijdon azobi bilan yashashim kerak! Nega achchiq
haqiqatning lazzatidan o'zimni bir umr mahrum qi-
lishim kerak!
Birovlarning haqiga xiyonat qilmagan nega endi
o'zimga, o'z vijdonimga xiyonat qilishim kerak. Odat-
da tuhmatchini haqgo'y bo'lishga, xoinni sadoqatga
o'rgatishga da Vat etish uchun jazolanardi. Bular-chi,
halol odamlarni nopoklikka, rostgo'ylarni tuhmat va
yolg'onga o'rgatish uchun qamashganmi?
Xuddi mening dardlarimni ifoda qilgandek xayo-
limdan beixtiyor Ilyos otaning nolasi o'ta boshladi:
Xudoyo, oh vovaylo
O'zimdan bo'lmadim ogoh!
Karomat qilmasang Alloh,
Oro yo'llarda qolg'onman.
Bu tuhmat, bu adolatsizlik zanjiridan kim qutqa-
radi! Kim dodingga yetadi?
Stalinmi? Yo'q! Kechagina uning yonida bolgan
marshallar Tuxachevskiy, Blyuxer, o'nlab inqilob sar-
kardalari, qadrdon yozuvchi, olimlar bedarak bo'lib
ketganda, axir Stalin, ular qayerga g'oyib bo'ldilar,
deb so'radimi? Nahotki, Stalin bundan bexabar bo'l-
sa!.. Xayolimga shunday oyiar kelardi-da, o'zimdan
o'zim cho'chib ketardim. Chunki, bu gaplarni aytib
bo'larmidi! Aytish qayoqda!
Yigit chog'im edi, shaydoyi chog'im,
Yov hujum boshladi aziz Vatanga.
Ko'zim qiyib tashlab sevgan yorimrd,
Vatan mehri haqqi jo'nadim jangga.
«Kafansiz ko'milganlarn _ 77
Onam duo qilib qoldi ortimda:
«0'zing asra deya bevaqt o'limdan!»
Ona va yor mehri jo'shdi qalbimda,
Otashlarga kirdim.
O'lim yo'limdan
Ming bor to'sib chiqdi. Bilmadim qo'rquv.
Visol zavqi bilan kurashdim dadil.
E'tiqod o'limni yenga oldi-yu
G'olib bo'lib qaytdim qirq beshinchi yil.
Onamning shodligin yo'q edi cheki,
O'lsam ham yo'q, derdi endi armonim.
Bu quvonchi uzoq bormadi lekin,
Dahshat, qo'rquv bilan hovuchlab jonin,
Ko'z yosh to'kib yana qoldi ortimda;
«Quruq tuhmatingdan asra deb, Xudo».
Meni qamadilar ne uchun, shunda
Onam ham ko'plardek bilmasdi ammo!
U ham bilmas edi. Men ham bilmasdim,
Tinchlikda o'rtadi yana dod, firoq.
Yov qo'liga tirik asir tushmasdim,
O'z yurtimda asir qilindim biroq.
Mening kimligimni, qalbimni bilgan
Do'st u qo'shnilarim hayron hammasi.
|
TƏDRIS YÖNÜMLÜ ETV-NIN TƏSNIFI PRINSIPLƏRI

4
olunur, belə nəşrlər şagirdlərin idrak fəaliyyətini yuksəltməyə xidmət
edir );
− kombinə edilmiş və ya universal tədris nəşri.
Elektron kursun yaradılma prosesi əsasən uc mərhələyə bolünür:
1. Kursun layihələndirilməsi.
2. Kurs materiallarının hazırlanması.
3. Materialların vahid proqram kompleksində birləşdirilməsi.
Rezident proqramlar - Mövzu №1 İnformasiya cəmiyyəti, onun xüsusiyyətləri

Əməliyyat sistemləri sistem proqram təminatının əsasını təşkil edib,
onun vacib
elementlərindən biridir. Əməliyyatlar sistemi kompyuter işə düşərkən yerinə
yetirilməyə başlayır. Kompyuterin bütün hissələrinin işləməsini təmin edir,
informasiyanı idarə edir. Əməliyyat sistemi məlumatların saxlanması və onun
emalının idarə edilməsi ilə yanaşı istifadəçi üçün də interfeysə malikdir.
Şəbəkə ƏS lokal və qlobal kompyuter şəbəkələrinin meydana gəlməsilə əlaqədar
istifadəçinin hesablama şəbəkəsinin bütün resurslarına müraciəti təmin edir.
Təhsil müəssisələrinin genişzolaqlı İnternet bağlantısı ilə təmin olunması

istifadəçi ilə kompyuter arasında ünsiyyət yaratmaq, informasiya emalı prosesini
idarə etmək, məsələnin həllində proqramçıya kömək etmək, səhvləri aşkarlayıb ona
çatdırmaq və s. üçün lazımdır. Proqram təminatı kompyuter istifadəçisinin
araşdırdığı problem və məsələlərin həllini təşkil edən proqramlar yığımıdır.
Proqram təminatına daxil olan proqramlar üç kateqoriyaya bölünürlər:
1.Sistem proqramları- bu proqramalar həmişə işə hazır vəziyyətdə olub yaddaşda
saxlanılırlar. Onların əsas vəzifəsi kompyuterin qurğuları və aparat hissəsi ilə iş
prosesində istifadə edilən digər proqramlar arasında əlaqə yaratmaqdır (məsələn
BİOS proqramı);
2.Qeyri-rezident (adi) proqramlar - ən geniş yayılmış kateqoriyalı
proqramlardır. Bu proqramlar vasitəsilə istənilən növ məsələni kompyuterdə həll
etmək mümkündür. Bu proqramlar işlərini bitirdikdən sonra əməli yaddaş
boşaldılaraq idarəetmə digər proqramlara verilir;
Mövzu 20 
İnformasiya Təhlükəsizliyi

|
Mövzu 20
İnformasiya TəhlükəsizliyiBog'liq İKTMövzu 20
İnformasiya Təhlükəsizliyi
İnformasiya təhlükəsizliyi dedikdə informasiyanın və informasiya mühitinin təsadüfi və ya
düşünülmüş təbii və ya süni xarakterə malik təsirlərdən müdafiə vəziyyəti başa düşülür. Belə
təsirlər informasiyaya və ya informasiya obyektlərinə, həmçinin informasiya istifadəçisinə və
sahibinə yolverilməz ziyanlar vura bilir.
İnformasiyanın mühafizəsi – informasiya təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün həyata
keçirilən kompleks tədbirlərdir.
Bu baxımdan dərsliyin mahiyyəti nisbətən cavan, amma dinamik inkişaf edən informasiya
texnologiyaları sahələrində istifadə olunan informasiyanın müdafiə olunma modelinin və
üsullarının, həmçinin bu məqsədlə istifadə edilən vasitələrinin öyrənilməsi və tədqiq edilməsidir.
İndiki zamanda informasiyanın təhlükəsizliyi informasiyanın ən çox yayılmış üç əsas aspektləri
aşağıdakılardır: konfidensiallıq, tamlıq və əlçatanlıq.
İnformasiyanın konfidensiallığı həddindən artıq məhdud dairədə olan insanlar ilə tanış olmağın
mümkünlüyünü ifadə edir. Bu insanlar informasiya sahibləridirlər. Əgər informasiyanı bu
şəxslərdən başqa icazəsi olmayan digər şəxslərdə istifadə edə bilirlərsə, onda informasiyanın
konfidensiallığı itmiş olur.
Bəzi informasiya növləri üçün konfidensiallıq əsas atribut sayılır (məsələn, strateji tədqiqatlarla
bağlı olan məlumatlar, tibbi qeydlər, sığorta ilə bağlı yazılar, yeni istehsal olunacaq məhsul
haqqında xüsusi məlumatlar və s.). Bəzi hallarda konkret şəxslər barədə olan məlumatlarda da
konfidensiallığı saxlamaq lazımdır (məsələn, bankın müştərisi haqqında informasiyanı, kredit
verənlər haqqında, vergi haqqında verilənləri, tibbi müəssisələrdə pasientlərin vəziyyəti haqqında
məlumatları və buna bənzərləri).
İnformasiyanın tamlığı onun təhrif olunmamış şəkildə saxlanma bacarığını (qabiliyyətini)
müəyyənləşdirir. Səlahiyyəti olmayan, qabaqcadan nəzərdə tutulmamış istifadəçi tərəfindən
informasiyanın itirilməsi (operatorun səhvi və ya səlahiyyətsiz şəxsin qəsddən etdiyi hərəkət
nəticəsində) onun tamlığının itirilməsinə səbəb olur. Tamlıq əsasən kritik infrastruktura malik
obyektlərin müəyyən fuksiyanı yerinə yetirməsində yararlı olan maliyyə verilənləri üçün
xüsusilə vacibdir (məsələn, enerji təminatında, hava yollarının idarə edilməsində və s.).
Pisniyyətli şəxsin İsveçrədə yerləşən nüvə fizikası laboratoriyasına gizli yolla daxil olaraq
kompüter sisteminə daxil olması və “ ” ədədində bir işarənin və ya vergülün yerinə dəyişməsi
laboratoriyada həyata keçirilən eksperimentin mənasız aparılmasına, nəticədə milyonlarla
paranın havaya sovrulmasına səbəb olacaqdır.
|
| |
Dövlətin İnformasiya təhlükəsizliyi –

1
Mövzu 21
Elektron İmza
Elektron imza
Kompüter texnologiyalarının inkişaf etməkdə olduğu dünyada informasiya təhlükəsizliyi
məsələsi getdikcə daha vacib məsələ kimi ortaya çıxmışdır. Məlumat mübadiləsi zamanı
ötürülən informasiyanın təhlükəsizliyinin qorunması çox mühüm məsələdir. Dövlət orqanları ilə
müxtəlif əməliyyatlar həyata keçirərkən vətəndaşların şəxsi məlumatlarının üçüncü tərəfin ələ
keçirməməsi üçün təhlükəsiz şəbəkələr getdikcə daha çox yayılır. Bundan başqa
elektron
əməliyyatların həyata keçirilməsi zamanı vətəndaşın kimliyinin ayırd edilə bilməsi də
təhlükəsizlik qədər vacib məsələdir. Bütün qeyd olunanlar isə elektron imzanın zəruriliyini
ortaya çıxarır.
Elektron imza ideyası 20-ci əsrin 70-80-cı illərdə meydana gəlib və əsas mahiyyəti informasiyanı
hazırlayan şəxsin həqiqiliyinin yoxlanılması və 3-cü tərəfə (məhkəmə, internet market və s.) bu
informasiyanı yaradan şəxsi müəyyən etməsinə imkan yaratmaqdır.
Hal-hazırda elektron imzanı tətbiq edən ölkələr digərlərinə nisbətən daha inkişaf etmiş
hesab
olunur və həmçinin belə ölkələrdə inkişaf daha da dinamik baş verir.
Bu gün elektron hökumətin əsas atributlarından sayılan elektron imza Azərbaycanda da uğurla
tətbiq edilməkdədir. “Elektron imza və elektron sənəd haqqında” Azərbaycan Respublikasının
Qanunu qəbul edildikdən sonra “elektron imza”nın reallaşdırılması mərkəzi icra orqanı kimi
Nəqliyyat, Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları Nazirliyinə tapşırıldı.
Bu Fərmandan irəli gələrək hazırda fəaliyyət göstərən Sertifikat Xidmətləri Mərkəzinin əsas
vəzifəsi Ali SXM kimi digər SXM-lərə nəzarət funksiyasını həyata keçirmək, onların
Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun fəaliyyət göstərdiyini, düzgün
proqram
təminatından istifadə etməsini və s. yoxlamaqdan ibarətdir. 2011-ci ilin sentyabr ayından rəsmi
olaraq fəliyyətə başlayan Mərkəz əhalinin müxtəlif təbəqələrinə, yəni adi vətəndaşlara,
sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslərə, həmçinin dövlət qulluqçularına
xidmət göstərir. Elektron imza xidmətlərini operativ şəkildə təmin etmək məqsədilə Bakı
şəhərinin əsas mərkəzi poçt şöbələri və filiallarında, həmçinin ölkənin regionlarındakı poçt
şöbələrində Qeydiyyat Mərkəzləri təşkil olunmuşdur.
Vətəndaşlara operativ şəkildə elektron imza xidmətlərini təşkil etmək, həmçinin onları
maraqlandıran sualları cavablandırmaq məqsədilə Mərkəzin mütəxəssisləri tərəfindən www.e-
imza.az saytı hazırlanmışdır. Sayt vasitəsilə vətəndaşlar Mərkəzin fəaliyyəti ilə yanaşı, elektron
imzadan istifadə qaydaları, müxtəlif təlimatlar, öz sertifikatları haqqında ətraflı məlumat əldə edə
bilərlər.
Bu gün respublikamızda elektron imza sisteminin tətbiqi və dövlət orqanlarında elektron
xidmətlərin göstərilməsi gələcəkdə ölkəmizin dünya informasiya sisteminə, Avropaya
inteqrasiyasını daha da sürətləndirmiş olacaq.
İnteraktiv lövhə - Mövzu №1 İnformasiya cəmiyyəti, onun xüsusiyyətləri

|
Mövzu №1 İnformasiya cəmiyyəti, onun xüsusiyyətləriBog'liq İKT İnteraktiv lövhə (Interactive whiteboard) ölçüləri və forması ilə adi məktəb lövhəsinə
bənzəyən sensorlu ekranı özündə kəsb edir. Ekran noutbuka (və ya stasionar kompyuterə)
qoşulur və proyektor vasitəsilə noutbukun monitorunda baş verən hər şeyi əks etdirir.
Noutbukla interaktiv lövhənin əlaqəsi ikitərəflidir, yəni laptopun monitorunda (və müvafiq
olaraq, lövhədə) açılmış faylları həm noutbukun alətləri (klaviatura, siçan, taçpad), həm də
bilavasitə ekranın ozündən redaktə etmək olar.
Xüsusi markerdən, teleskopik göstəricidən və ya barmaqdan istifadə etməklə lövhədə işləmək
olar. Noutbukda saxlanan faylları birbaşa ekrandan açmaq, yenisini yaratmaq onlarda şəkil
çəkmək, yazı yazmaq, fotoşəkillərin yerini dəyişmək, videofaylları qoşmaq və s. mümkündür.
Burada edilən bütün dəyişikliklər noutbukun yaddaşında saxlanılır və zərurət olduqda dəyişilmiş
faylları laptopun dəstəklədiyi çıxarılabilən daşıyıcılara köçürmək mümkün olur.
İnteraktiv lövhənin və proyektorun söndürülməsi, səsin tənzimlənməsi və s. kimi parametrləri
idarə etmə müəllimdə olan idarəetmə pultu vasitəsilə həyata keçirilir
İnteraktiv lövhənin köməyi ilə müəllimlər öz dərslərini daha maraqlı və əyani təqdim edə
bilərlər. Bundan əlavə, dərsin gedişatı zamanı yaradılmış faylları özünəməxsus konspektə-
şagirdlər üçün köməkçi vasitəyə çevirmək və onu evdə əlavə işləmək üçün dinləyicilərə
paylamaq olar.
MİMİO STUDİO İnteraktiv dərs proqramıdır.
Mimio Studio proqramı interaktiv səhifələrdə işləmək üçündür. MimioStudio interaktiv
lövhələr olmadan da dərslərin hazırlanmasında, yaradılmış sənədlərin manipulyasiyasında da
istifadə edilə bilər. MimioStudio 3 əsas hissədən ibarətdir :
1. MS Notebook
2. MS Tools
3. MS Gallery
MS müxtəlif formatda olan faylların yerləşdirilməsini dəstəkləyir.
Alətlər lövhələri. (Mimio Studio Tools)
Mimio Studio Tools-dan istifadə edərək, Mimio Studio Notebookun səhifələrində müxtəlif
obyektlər, yəni xətlər, oxlar, əlyazmalar, mətn obyektləri, əsas fiqurlar yaratmaq olar. Eyni
zamanda bu alətlərin köməyilə biz şəkillər və multimediya obyektlərini daxil edə və ya ekran
hissəsinin şəklini notebooka yerləşdirə bilərik.
|
| |
DT-in çatışmazlıqları - Mövzu №1 İnformasiya cəmiyyəti, onun xüsusiyyətləri

|
Mövzu №1 İnformasiya cəmiyyəti, onun xüsusiyyətləriBog'liq İKTDT-in çatışmazlıqları öyrənənlər və öyrədənlər arasında birbaşa canlı ünsiyyətin olmaması,
praktik məşğələlərdə çatışmazlığın hiss olunmasıdır. Distant tədrisi reallaşdıran tədris
müəssisələrinin çoxunda axşam və ya istirahət günlərində əyani məşğələlər də keçirilir. Bu
məşğələlər məcburi deyil, amma təhsilalanların praktik bacarıqlarının formalaşması üçün çox
faydalıdır. Tədris müəssisələri sırasında istirahət günlərində öyrənənlərin qrup işini təşkil etmək
üçün qısa (iki-üç günlük) “gəzən” məktəblərdən də istifadə olunur.
Texnoloji yeniliklərin meydana gəlməsinə baxmayaraq müasir dövrdə bəzi hallarda daha sadə
üsullardan da istifadə olunur. Məsələn, Hindistanda distant təhsil prosesində əhalinin çox böyük
hissəsi üçün əlyetən olduğuna və əlavə infrastrukturun zəruriliyinə ehtiyac olmadığına görə
radiodan istifadə çox populyardır və tədrisin həqiqətən açıq, kütləvi olmasına imkan yaradır. Son
zamanlar Hindistanda Alfaz-eMewat yerli radiostansiya dinləyiciləri son xəbərlərlə tanış etməklə
bərabər, uşaqlara əyləncəli şəkildə öyrənməyə kömək edir. Amerikan “Sesame Street”
proqramının ekvivalenti olan “Гали – Гали Sим - Sим” proqramı ilə 2006-cı ildən indiyə qədər
20 milyondan artıq uşaq əlifbanın hərfləri, sağlam həyat tərzi, düzgün qidalanma, ətraf mühit
haqqında maraqlı məlumatlar almış, müəyyən biliklər qazanmışlar. Proqram o qədər populyar
olmuşdur ki, dövlət məktəblərində dərs vəsaiti kimi tədris olunması məsləhət görülmüşdür.
İnternet-radio imkanlarından istifadə olunarsa, qadınlar belə hər hansı bir işlə məşğul olduğu
vəziyyətdə (ev işləri, mağazada xidmət zamanı və s) trafikdən az istifadə edərək onun üçün
maraqlı, faydalı olan bilik və bacarıqları mənimsəyə bilər. Xarici dil öyrənənlər üçün bu daha
əlverişlidir (məs. dəfələrlə məşq etməklə sözləri düzgün tələffüz etmək olar) Sistemli olaraq
audiotürücülərdə, audio və videodaşıyıcılarda olan çalışmaların dinlənilməsi və öyrədənin
ardınca təkrar olunması öyrənənlərdə nəzəri və praktik bacarıqların formalaşmasına səbəb olur.
Mobil telefonla İnernet radioya qoşulmaq və istifadə etmək çox rahatdır və iqtisadi cəhətdən
səmərəlidir. Azad WiFi ərazilərində bundan istifadə daha effektiv ola bilər.
Müasir dövrdə televiziya vasitəsilə ikitərəfli açıq dərslər (xüsusilə kimya, fizika dərsləri,
laboratoriya işləri, reaksiyaların aparılmasına aid və s.) keçirmək, canlı bağlantı ilə sorğu
4
aparmaq, diskussiya təşkil etmək də faydalı ola bilər. Dərsdə verilən tapşırıqların cavabını e-mail
vasitəsilə verilişə göndərmək olar.
|
| |
İlin Avropa avtomobili - T texniki kolleci

Mövzu 13.
Avtomobil nəqliyyatı vasitələri və onların təsnifatı.
Ümumiyyətlə, avtomobil nəqliyyatı vasitələri (hərəkət tərkibi)
təyinatına, yol
məhdudiyyətlərinə və konstruktiv əlamətlərinə görə təsnif olunurlar.
Təyinatına görə onlar nəqliyyat və xüsusi olaraq iki yerə aynlırlar
. Nəqliyyat
avtomobilləri yük və sərnişinlərin daşınması üçün nəzərdə tutulur, xüsusi avtomobillərdə isə
müxtəlif (tikinti, sanitar, yanğın söndürən və s.) qurğular quraşdırılır.
Nəqliyyat avtomobilləri yük və sərnişin olaraq iki yerə bölünürlər. Yük nəqliyyat
vasitələri ya ümumi təyinatlı kuzaya (yük platforması), ya da bir və ya bir qrup yükün
daşınması üçün olan xüsusiləşdirilmiş kuzaya malik olurlar.
Sərnışin avtomobillərinə
avtobuslar və minik avtomobilləri aiddir.
Yol məhdudiyyətlərinə görə bütün avtomobillər üç əsas qrupa bölünürlər.
Birinci qrupa
«A» yalnız təkmilləşdirilmiş örtüklü yollarda istifadə edilmək üçün nəzərdə tutulan, tək oxdan
yol səthinə düşən kütləsi 10 t (100kN), qoşa oxdan isə 18 t və tam kütləsı 44 t - a qədər olan
avtomobil və avtomobil qatarları aiddir. İkinci qrupa «B» bütün ümumi təyinatlı yollarda
istifadəyə buraxdan, tək oxdan kütləsi 6 t, qoşa oxdan 1 lt və tam kütləsi 34 t - a qədər olan
avtomobil və avtomobil qatarları daxildir. Bunlardan başqa ümumi istifadə yollarında istismara
buraxılmayan, pis yol şəraiti üçün nəzərdə tutulan, oxdan kütləsi 10 t-dan yuxarı olan
avtomobillər də vardır.
Elektron Tədris Vəsaitləri

2
Tədris yonumlu ETV-nin təsnifatı. İstənilən növ tədris materiallarının
məzmunu (istənilən təhsil texnologiyasının tətbiqi zamanı) kompleks halda
şagirdin mənimsəməli olduğu bilik və bacarıqların zəruri və kafi
səviyyəsini əks etdirir. Tədris yönümlü ETV-nin məzmunu dövlət
standartlarna və muasir təlim texnologiyalarına tam uyğun formada tərtib
edilməlidir. Tədris materialı elə strukturlaşmalıdır ki, oyrəncidə elmi-
predmet yonumlu biliklərin şəxsi təzahuru formalaşsın, onların tətbiqi
vərdişləri inkişaf etsin.
Hal-hazırda təhsil sisteminin informasiyalaşdırılmasında əsas diqqət effektiv
elektron təhsil resurslarının hazırlanmasına və istifadəsinə yönəlib. Əsasən elektron
tədris resursları dedikdə assosiativ olaraq, ilk növbədə tədris məzmunlu elektron
forma nəzərdə tutulur. Elektron təhsil resurslarını səsləndirmək üçün müxtəlif
elektron mexanizm və maşınlardan istifadə edirlər. Ən müasir və tədrisdə səmərəlı
istifadə olunan resurslar kompyuterlərdə hazırlanır və istifadə olunur.
Elektron formada olan resurslar elektron resurslar və ya e-resurslar
adlanır. Elektron tədris resursları adi dərslikdən fərqlənir. Elektron resurslar
təlim prosesinin bütün komponentlərini əhatə edə bilir: həm məlumatın əldə
olunmasına, həm praktiki məşğələlərə, həm də attestasiyasınına (tədris
nailiyyətərin nəzarəti). Kitab isə tək məlumatın əldə olunmasını təmin edir.
Elektron resursların interaktivliyi isə şagirdin müstəqil işləməsini təmin edir. Bu
fikri əsaslandırmaq üçün 2 cür ev tapşırığını müqayisə edək: Birincisi, kitabdan
səyahət, eksperiment, musiqi əsəri haqqında məlumat əldə etmək, ikincisi isə
müstəqil olaraq həmin səyahəti, ekspirementi virtual həyata keçirmək musiqiyə
qulaq asmaq, tədqiq olunan əşya və proseslərə təsir etmək, onların cavab
reaksiyalarını müşahidə edərək maraq dairəsində olan mövzuları daha dərindən
araşdırmaq. Aydındır ki, elektron tədris resurslarının adi kitablardan çoxlu
üstülükləri vardır.
Şəbəkə proqram təminatı - Mövzu №1 İnformasiya cəmiyyəti, onun xüsusiyyətləri

İnstrumental proqramlar və ya proqramlaşdırma sistemləri yeni proqram vasitələri
(sistem və tətbiqi) yaratmaq üçün istifadə edilir. Proqramlaşdırma sistemləri maşın
dilində deyil, istifadəçi üçün daha asan olan proqramlaşdırma dillərində işləməyi
təmin edir.
Maşın dilləri çoxsaylı əmrlər ardıcıllığından ibarət kompyuterin birbaşa başa düşə
biləcəyi kodlarla işləyir.
Təbii dilə yaxın olan daha sadə dillər proqramlaşdırma dilləridir. Proqramlaşdırma
dilində yazılan proqramlar maşın dillərinə çevrilərək yerinə yetirilir.
Alqoritmik dillər yüksək səviyyəli dillər hesab edilir. Belə dillərdə tərtib
olunan
proqramlar istənilən kompyuterdə işləyir və onlarla işləmək əlverişli və asandır.
Çatışmayan cəhətləri kompyuterin texniki xarakteristikalarının nəzərə alınmasının
mümkün olmaması və icrasına daha çox vaxtın sərf edilməsidir.
Alqoritmik dillər aşağıdakı qruplara ayrılırlar:
− məntiqi məsələlərin həlli üçün;
− elmi-texniki və iqtisadi məsələlərin proqramlaşdırılması üçün;
− texnoloji proseslərin idarə olunması və modelləşdirilməsi məsələlərinin
proqramlaşdırılması üçün.
Proqramlaşdırma dilində yazılan proqram yerinə yetirilmədən əvvəl
translyator
adlanan proqramlar kompleksinin köməyi ilə maşın dilinə çevrilirlər.
Translyatorlar iki üsulla təşkil oluna bilərlər: interpretasiya və kompilyasiya yolu
ilə. Məhz buna görə də translyatoru uyğun olaraq interpretator və ya
kompilyator
adlandırırlar.
İnterpretator proqramın operatorlarını bir-bir təhlil edir və onu bütövlükdə yaddaşa
yükləyir. Bu səbəbdən də proqramın işləmə vaxtı uzanır.
Kompilyator bütün proqramı oxuduqdan sonra maşın koduna çevirərək səhvlər
haqqında məlumatları istifadəçiyə çatdırır. Beləliklə, kompilyator operatorların
təhlili və maşın koduna çevrilməsi prosesini bir dəfəlik aparır. Buna görə də
kompyuterin işləmə sürəti artır və proqramın icrası prosesdən asılı olmur,
proqramın əməli yaddaşa yüklənməsinə ehtiyac duyulmur və yaddaşdan digər
məqsədlər üçün istifadə edilməsinə şərait yaranır.
Flash xotira - 3-Amaliy ish Zamonaviy kompyuterlar uchun foydalanilayotgan kompyuterlarning xotira qurilmalari bilan tanish. Reja

|
3-Amaliy ish Zamonaviy kompyuterlar uchun foydalanilayotgan kompyuterlarning xotira qurilmalari bilan tanish. Reja
|
bet | 5/6 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 164,64 Kb. | | #132681 |
Bog'liq RAMATOVA GO‘ZAL 3.1Flash xotira
Flash xotira - Bu ma'lumotlarning qo'shimcha ommaviy axborot vositalarida qo'llaniladigan miniatyura saqlash moslamasi. Qurilma kompyuter yoki boshqa o'quvchiga USB interfeysi orqali ulangan.
Fleshli xotira ning bir turi yarimo‘tkazgich texnologiyasining elektr bilan qayta dasturlanadigan xotira (EEPROM). Xuddi shu so‘z elektron sxemalarda doimiy saqlash moslamalarining texnologik jihatdan to‘liq yechimlarini ushbu yarimo‘tkazgich texnologiyasiga asoslangan mikrosxemalar shaklida ifodalash uchun ishlatiladi.
USB drayveri belgilangan ish davrida yozilgan bir nechta o'qish ma'lumotlari uchun mo'ljallangan, bu odatda 10-100 yilga nisbatan. Siz Flash xotirasida cheklangan miqdordagi vaqtni (million tsiklga) qilishingiz mumkin.
Flash xotira qattiq disklar (HDD) bilan solishtirganda ko'proq ishonchli va ixcham deb hisoblanadi, chunki u mobil mexanik qismlarga ega emas. Ushbu qurilma raqamli ishlab chiqarishda juda keng qo'llaniladi portativ qurilmalari: Foto va video kameralar, ovozli qayd yozuvlar va MP3 pleyerlar, PDA(Personal Digital Assistant, PDA — «личный цифровой помощник») va uyali telefonlar. Shu bilan birga, o'rnatilgan dasturiy ta'minotni modemlar, mini-pbx, skanerlar, printerlar yoki marshrutlar kabi turli uskunalarda saqlash uchun ishlatiladi. Ehtimol, zamonaviy USB drayverlarining yagona kamchiliklari ularning nisbatan kichik hajmidir.
Ma'lumki, kompyuter arifmetikasi tabiiy, ikkilik mantiqdir, bunda barcha ma'lumotlar mantiqiy nol va bitta - axborot bitlari yordamida kodlangan. Elektronika nuqtai nazaridan, ikkilik mantiq ikkita diskret signal holatiga to'g'ri keladi, ulardan biriga mantiqiy nol qiymati, ikkinchisiga - mantiqiy. Shunga ko'ra, raqamli elektronikada ishlatiladigan xotira - bu mantiqiy nol va bitta saqlangan uyushma. Eng oddiy holatda, har bir elementar xotira katakchasida bir bitli ma'lumotlar saqlanadi, ya'ni 0 yoki 1. Ma'lum turlari xotira faqat elementar xotira xujayrasining konstruktiv xususiyatlari va bu kataklarning massivini tashkil etish tamoyillari bilan farq qiladi.
|
| |
) Suppozitoriya əsasları hansılardır?

1020) Suppozitoriya əsasları hansılardır?
A) Gənəgərçək yağı, vazelin
B) Dəlibənk yağı, parafin
C) Batbat yağı, jelatin
D) Kakao yağı, butirol
E) Vazelin yağı, qliserin
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, Ə, İ. İsmayılov, C.Ə. Tağıyev. Dərman formalarının texnologiyası. Bakı, 1989 səh 171
1021) Reseptdə rektal şamların kütləsi göstərilməzsə, neçə qram ağırlığında hazırlanır?
A) 0,5
B) 1,0
C) 3, 0
D) 2,5
E) 5,0
Ədəbiyyat: F.Ə.Təhməzov, Ə.İ.İsmayılov, C.Ə.Tağıyev “Dərman formalarının texnologiyası” Bakı 1989 səh 170
1022) Göstərilən resept hansı məlhəmlərə aiddir?
Rp.: Mentholi 0,1
Vaselini 10,0
M. f. ung
Da. S. məlhəm
A) Kombinə olunmuş məlhəm
B) Ərinti məlhəm
C) Suspension məlhəm
D) Emulsion məlhəm
E) Məhlul məlhəm
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri. Bakı, 2005 səh 188
|
) Tərkibində oksidləşdirici maddələr olan həblərin üzəri nə ilə örtülür?

1033) Tərkibində oksidləşdirici maddələr olan həblərin üzəri nə ilə örtülür?
A) Bitki paraşoku ilə
B) Nişasta ilə
C) Likopodium ilə
D) Ağ gil ilə
E) Şəkər ilə
Ədəbiyyat: X DF səh 542, Moskva 1968
1034) Həb kütləsinin alınmasında hansı köməkçi maddələrdən istifadə olunur?
A) Lanoloin, vazelin
B) Kakao yağı, mum
C) Bentonit, duru parafin
D) Vazelin yağı, parafin
E) Bitki ekstraktları, bitki hissələrinin poroşokları
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri. Bakı, 2005 səh 230
1035) Göstərilən reseptdə bərk dərman maddələrinin cəminin miqdarı neçə faizdir?
Rp.: Streptocidi 0,5
Acidi salicylici 0,3
Vaselini 20,0
M. f. ung
D.S
A) 3 faiz
B) 9 faiz
C) 4 faiz
D) 6 faiz
E) 7 faiz
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. “Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri”. Bakı, 2005 səh 189
|
) Tibbi çubuqlar hansı dərman formasına aiddir?

1029) Tibbi çubuqlar hansı dərman formasına aiddir?
A) Plastrlara
B) Məlhəmlərə
C) Həblərə
D) Pastalara
E) Suppozitoriyalara
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. “Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri”. Bakı 2005 səh 211
1030) Məlhəmlərin hazırlanma texnalogiyasına aid olmayan mərhələ hansıdır?
A) Qablaşdırma
B) Həll etmə
C) Çəkmə
D) Qarışdırma
E) Süzmə
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. “Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri”. Bakı, 2005 səh 186
1031) Rektal şamların orqanizmdə həll olma müddəti neçə dəqiqədir?
A) 37˚C - də 3 – 4 dəqiqə
B) 40˚ C- də 5 dəqiqə
C) 39˚ C -də 5 – 6 dəqiqə
D) 41˚C- də 6 – 7 dəqiqə
E) 34˚ C -də 10 dəqiqə
Ədəbiyyat: F.Ə.Təhməzov, Ə.İ.İsmayılov, C.Ə.Tağıyev “Dərman formalarının texnologiyası” Bakı 1989 səh 178
1032) Kütləsi 0,1 qramdan az olan həblər necə adlanır?
A) Qranullar
B) Tabletlər
C) Drajelər
D) Boluslar
E) kapsullar
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. “Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri”. Bakı, 2005 səh 230
|
Ilmiy-pedagogik ishlar - P habibullayev nomidagi fizika fakulteti

|
P habibullayev nomidagi fizika fakulteti
|
bet | 4/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 62,48 Kb. | | #231657 |
Bog'liq 1-yarim yillik Otaqulova N. Ilmiy-pedagogik ishlar
O‘quv jarayonini tashkil etishga bog‘liq bo‘lgan me’yoriy hujjatlar bilan tanishdim. “Fotonika” kafedrasining “70530901 - “Fizika” (yo’nalishlari bo’yicha) mutaxassisligiga tegishli malaka talablari, na’munaviy o‘quv reja, ishchi o‘quv rejalar hamda na’munaviy o‘quv dasturlari, ishchi o‘quv dasturlari bilan fevral oyida tanishib chiqish topshirig‘i berildi. Malaka talablari- oliy ta’lim tegishli bosqichi bitiruvchisining bilim, ko‘nikma va kompitentatsiyalariga qo‘yiladigan talablar. Ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha oliy ma’lumotli shaxslar egallashi lozim bo‘lgan lavozimlarda mustaqil samarali mehnat faoliyatini yuritishini ta’minlashi hamda tegishli mutaxassislik bo‘yicha magistraturada oliy ta’limni davom ettirish imkonini berishi lozim. Magistrning tayyorgarligiga nisbatan qo‘yiladigan malaka talablari mutaxassislik bo‘yicha magistr akademik darajali shaxslar egallashi lozim bo‘lgan lavozimlarda mustaqil ilmiy-tadqiqot, ilmiy-pedagogik va kasbga doir boshqaruv faoliyati bilan samarali shug‘ullanishini ta’minlashi, tegishli mutaxassislik bo‘yicha oliy ta’limdan keyingi ta’limda (tayanch doktorantura, mustaqil izlanuvchi) tahsil olish imkonini berishi lozim.
Ilmiy-pedagogik ish bo‘yicha kаfedrа tomonidan biriktirilgan professor- o‘qituvchilаrining mа’ruzа, аmаliy vа lаborаtoriya mаshg‘ulotlаridаn olib borgаn dаrslаrigа kirib, mаshg‘ulotlаr olib borish tаjribаlаri bilаn tаnishdim. Jumladan fotonika kafedrasi mudiri dots. T. Axmadjonov va fotonika kafedrasining katta o’qituvchisi M. Akramov ning darslariga kirildi va dars tahlili shakllantirildi.
Ilmiy-pedagogik ishlar bo‘yicha rejalashtirilgan tadbirlarning ijrosi yuzasidan ilmiy rahbar bilan kelishilgan holda yozma hisobot tayyorlab, rahbar nazoratidan o‘tkazib, har oyda belgilangan jadval bo‘yicha kafedraga hisobot topshirdim.
Ushbu hisobot shaxsiy kalendar ish rejasi loyihasida ko‘rsatilgan ma’lumotlar asosida tayyorlandi.
Adabiyotlar
LU L, ZHENG T, WU Q, et al. Recent advances in bulk heterojunction polymer solar cells[J]. Chemical reviews: 2015, 115 (23): 12666-12731.
CHAPIN DM, FULLER CS, and PEARSON GL. New silicon p-n junction photocell for converting solar radiation into electrical power[J]. Journal of Applied Physics: 1954, 25 (5): 676-677.
The fraunhofer institute for solar energy systems ISE, soitec[J]. CEA-leti and the helmholtz center Berlin: 2013.
KOJIMA A, TESHIMA K, SHIRAI Y, et al. Organometal halide perovskites as visible-light sensitizers for photovoltaic cells[J]. Journal of the American Chemical Society: 2009, 131 (17): 6050-6051.
Oxford PV perovskite solar cell achieves 28% efficiency[J]. Oxford PV: 2019.
CHEN P-Y, QI J, KLUG MT, et al. Environmentally responsible fabrication of efficient perovskite solar cells from recycled car batteries[J]. Energy & Environmental Science: 2014, 7 (11): 3659-3665.
Magistr talabasi: N. Otaqulova
Ilmiy rahbar: A. Saparbayev
Ilmiy maslahatchi: R. Vildanov
|
| |
-rasm. Turli hil sharoitda tayyorlangan PQElarning vaqt o’tishi bilan degaradatsiya jarayoniga barqarorligi

|
-rasm. Turli hil sharoitda tayyorlangan PQElarning vaqt o’tishi bilan degaradatsiya jarayoniga barqarorligi
|
bet | 3/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 62,48 Kb. | | #231657 |
Bog'liq 1-yarim yillik Otaqulova N.1-rasm. Turli hil sharoitda tayyorlangan PQElarning vaqt o’tishi bilan degaradatsiya jarayoniga barqarorligi
Odatiy usulda tayyorlangan PQElarning EO’Si 24 sutka ichida deyarli nolga teng bo’lgan bo’lsa, aksincha shisha/FTO taglikni oldindan qizdirish usuli orqali tayyorlangan PQElarning EO’Si 30 sutkadan keyin ham 1 % atrofida saqlanib qolgan.
Xulosa qilib aytganda, perovskit faol qatlamlarini tayyorlashda shisha/FTO taglikni oldindan qizdirish usulidan foydalanish ularning strukturasi yaxshilanishiga faol qatlamdagi nuqsonlar samarali ravishda kamayishiga va kristall zarralarining o’lchamlari o’sishiga yordam berar ekan. Bundan tashqari bu usul yordamida faol qatlam qalinligi oshdi va ularning zaryad rekombinatsiyasi yuqori darajada kamaydi. Shu bilan birga, bu usul yordamida tayyorlangan perovskit faol qatlamlarining ichki barqarorligi odatiy usulda tayyorlangan perovskit faol qatlamlari bilan solishtirganda sezilarli ravishda oshdi.
Olingan natijalar asosida maqola yozildi va maqolamiz 2023-yilning 19-dekabr sanasida O’zMU xabarlarining 4-sonida nashr etildi.
III. Ilmiy seminar
Ilmiy seminarda ma`ruza qilish uchun “Turli sharoitlarda tayyorlangan noorganik perovskit faol qatlamlarning optik xossalari” mavzusi bo`yicha adabiyotlar bilan tanishish, uning tahlili asosida prezentatsiya shaklida ximoya qilish bo'yicha topshiriqlar oldim.
Ilmiy seminarda ma`ruza qilish uchun “Spin coating metodi orqali olingan noorganik perovskit quyosh elementlarining samaradorligini oshirishda shisha tagliklar haroratining ahamiyati” mavzusi bo`yicha adabiyotlar bilan tanishildi va uning tahlili asosida prezentatsiya shaklida himoya qilindi.
Ilmiy seminarda ma’ruza qilish uchun barcha talabalarga magistrlik dissertatsiya mavzular berildi va men “Bromid tarkibga ega perovskit quyosh elementlarining optik va fotovoltaik xossalari” mavzuyim bo‘yicha adabiyotlar hamda ilmiy maqolalar bilan tanishib, uning kirish qismini taqdimot namoyishi (prezentatsiya) shaklida himoya qilish uchun ma’lumotlar to‘plab, ularni tahlil qildim.
Ilmiy seminarda ma`ruza qilish uchun “Bromid tarkibga ega perovskit quyosh elementlarining optik va fotovoltaik xossalari” mavzusi bo`yicha “Kurs ishi” tayyorlandi.
|
| |
) İri həblər necə adlanır?

1023) İri həblər necə adlanır?
A) Kapsullar
B) Drajelər
C) Boluslar
D) Qranullar
E) Ekstraktlar
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. “Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri”. Bakı 2005 səh 230
1024) Emulsion məlhəmlərin hazırlanmasında hansı emulqatordan istifadə edilir ?
A) Susuz lanolin
B) Duru parafin
C) Kakao yağı
D) Spermaset
E) Vazelin yağı
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri. Bakı, 2005 səh 189
1025) Quru ekstraktlarla həblərin hazırlanmasında hansı köməkçi maddələrdən istifadə edilir?
A) Bitki yağı
B) Efir yağı
C) Spirt
D) Susuz lanolin
E) Vazelin yağı
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, Ə. İ. İsmayılov, S.Ə.Tağıyev. “Dərman forçalarının texnologiyası”. Bakı 1989 səh 490
1026) Butiroldan hansı dərman formasının hazırlanmasında əsas kimi istifadə olunur?
A) Pastaların
B) Linimentlərin
C) Tibbi şamların
D) Məlhəmlərin
E) Həblərin
Ədəbiyyat: F.Ə.Təhməzov, Ə.İ.İsmayılov, C.Ə.Tağıyev “Dərman formalarının texnologiyası” Bakı 1989 səh 171
1027) Həb kütləsinin tərkibində yod olarsa hansı köməkçi maddədən istifadə olunur?
A) Kalium-yodid
B) Qliserin
C) Alüminium-hidroksid
D) Kalium-bromid
E) Natrium-bromid
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. “Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri”. Bakı 2005 səh 233
1028) Qəlibləmə (tökmə) üsulundan hansı dərman formasının hazırlanmasında istifadə olunur?
A) Məlhəm
B) Liniment
C) Poroşok
D) Həb
E) Suppozitoriya
Ədəbiyyat: F. Ə. Təhməzov, K, Y. Əliyeva. “Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri”. Bakı, 2005 səh 211
|
Namangan davlat universiteti fizika fakulteti fizika yo

|
Namangan davlat universiteti fizika fakulteti fizika yo
|
bet | 1/17 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,99 Mb. | | #238481 |
Bog'liq FOTOKUCHAYTIRGICHLAR MAVZUSINING MAZMUNI VA O‘TISH METODIKASI
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
NAMANGAN DAVLAT UNIVERSITETI
FIZIKA FAKULTETI
FIZIKA FAKULTETI FIZIKA YO‘NALISHI 2 - BOSQICH FIZ-EU-21 GURUH TALABASI ISAQOVA NOZIMANING
“FIZIKA O‘QITISH METODIKASI” FANIDAN “
KURS ISHI
MAVZU: FOTOKUCHAYTIRGICHLAR MAVZUSINING MAZMUNI VA O‘TISH METODIKASI
Bajardi: Isaqova Nozima
Kurs ishi rahbari: Holboyeva Nargiza
Namangan – 202_
MAVZU: FOTOKUCHAYTIRGICHLAR MAVZUSINING MAZMUNI VA O‘TISH METODIKASI
Reja:
Kirish
Asosiy qism
1. Optik hodisalar va uning o‘qitish metodikasi.
2. Fotoeffekt qonunlari.
3. Fotoelementlar, fotokuchaytirgichlar mavzusini mazmuni.
4. Fotoelektron kuchaytirgichlar haqida umumiy ma‘lumot
Xulosa
Foydalangan adabiyotlar.
Foydalanilgan internet resurslari
Kirish
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevni Fizika ta’limi rivojlantirish to‘g’risidagi 5032 qarori.Bugungi kunda ta’lim muassasalarida fizika fanini o‘qitish sifatini oshirish, ta’lim jarayoniga zamonaviy o‘qitish uslublarini joriy qilish, iqtidorli o‘quvchilarni saralash, mehnat bozoriga raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlash, ilmiy tadqiqot va innovatsiyalarni rivojlantirish hamda amaliy natijadorlikka yo‘naltirishga katta e’tibor qaratilmoqda.
Mavzuning dolzarbligi. Uzluksiz ta’lim tizimi bosqichlarida fizikaning o’qitishdan maqsad, birinchidan, tabiatning fundamental qonunlarini ilmiy asosda tushuntirishi tinglovchilarning ilmiy dunyoqarashi va falsafiy mushohada yuritish qobilyatlarini rivojlantirish, texnikada va turmushda foydalanilayotgan uskuna va vositalarning ishlash prinspini tushuntiruvchi fizik jarayonlar haqidagi tasavvurlarni shakillantirish, shuningdek, fizik ta’lim olishning davom ettirish, olgan bilimlarini chuqurlashtirishi va ilmiy izlanuvchilar uchun mustahkam zamin yaratishdan iborat.
KURS ISHI ning maqsadi. O‘rta mahsus maktablarda fizika kursining “Optika” bo’limi strukturasi va mazmunini takomillashtirilish, Elementar zarrachlardagi saqlanish qonunlarini o’rganishdan iborat.
Tadqiqot obekti. Maktablarda fizika kursining “Optika” bo’limini “Elementar zarrachlarning saqlanish qonunini” o’qitilish jarayoni.
Mavzuning predmeti. KURS ISHI ni bajarishda “Optika” bo’limining o’qitilishi, mazmuni, zamonaviy ahamiyati va ped.texnologiyalardan unumli foydalanishdan iborat.
Tadqiqot metodi. Tadqiqot ishining bajarilishida muammoga oid ilmiy, ilmiy – uslubiy ishlar va adabiyotlarni taxlili, hamda tadqiqot natijalarini umumlashtirish va matematik – statistik ishlov berish metodlaridan foydalanildi.
Ishning ilmiy va amaliy ahamiyati. O‘rta mahsus maktablarda fizika kursining “Optika” o’qitish jarayoni zamonaviy uslubda mashg’ulot o’tish ko’rsatiladi
|
| |
Filtrlash jarayonlarini matematik tavsiflashning nazariy asoslari

Filtrlash jarayonlarini matematik tavsiflashning nazariy asoslari
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
27.06.2024
Hajmi
0,67 Mb.
#265936
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Filtrlash jarayonlarini matematik tavsiflashning nazariy asoslari
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
Internetning asosiy protokollari: tcp va udp haqida umumiy tushuncha

Internetning asosiy protokollari: tcp va udp haqida umumiy tushuncha
Download
431,09 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
13.05.2024
Hajmi
431,09 Kb.
#229853
Download
431,09 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Internetning asosiy protokollari: tcp va udp haqida umumiy tushuncha
Download
431,09 Kb.
Matnni ko'rish
Ma'lumotlar Uzatishi - Internetning asosiy protokollari: tcp va udp haqida umumiy tushuncha

Ma'lumotlar Uzatishi UDP ma'lumotlar uzatishi tarmoqda bir necha ma'lumotlar paketlarini o'z ichiga
olgan holda tezlik bilan uzatadi. Bu protokol yorqin va tezlikni e'tirof etadi.
3
Ahamiyati UDP yorqin ma'lumotlar uzatish protokoli bo'lib, tezlik vaqtlarini boshqarishda kerakli bo'lgan protokol. Bu
tarmoqda ma'lumotlar tez va samarali davom ettirilishini ta'minlaydi.
Protokol qatlari: Tarmoq aloqasi
1
Protokol turlari Tarmoq aloqasidagi protokollar
xususiyatlari va ulardagi farqlar
haqida ma'lumotlar. Ishonchlilik
va tezlikning muhimligi haqida
tushuncha.
2
Tarmoq aloqasining tuzilishi Tarmoq aloqasi qaysi protokollar
va qanday tuzilganligi haqida
ma'lumotlar. Ma'lumotlar
uzatishda aloqalar va tarmoq
tuzilishi.
3
Protokol qatlari orasidagi munosabat Protokol qatlari o'rtasidagi
ma'lumotlar uzatish
protokollarining ahamiyati.
Tarmoq aloqasidagi protokollar
orqali ma'lumotlar almashish
usullari.
Ma'lumotlar uzatishda
to'g'ri ishlov berish:
TCP
Ma'lumotlar uzatishda to'g'ri ishlov berish
uchun, TCP (Transmission Control Protocol)
odatda paketlar bo'yicha ma'lumotlar
almashtirishda ishlatiladi. Bu protokol to'g'ri
murojaatni ta'minlashda ishlatiladi va
ma'lumotlar to'g'ri yetib borishini ta'minlaydi.
TCP-ni ishlatish bilan bo'yicha keyingi maqola.
Photo by
Maël BALLAND
on
Unsplash
UDP: Ma'lumotlar uzatishda tezlikning ahamiyati
1
Tezlikning O'ziga Xosligi UDP, ma'lumotlar uzatishda tezlikni ta'minlashda muhimdir. Paketlar tez
yetkaziladi, lekin ishonchlilik qat'iy emas.
2
UDP Paketlarining Yo'qlikligi - Internetning asosiy protokollari: tcp va udp haqida umumiy tushuncha

UDP Paketlarining Yo'qlikligi UDP, paketlarini tekshirishsiz, tezlikni oshiradi. Ammo, paketlar yo'qolishi
mumkin, bu tarmoqda yo'l ochiq bo'lishi sababli sodir bo'ladi.
3
Tezlik va Nozilamlik UDP, ma'lumotlar uzatishda tezlikni ta'minlashda muhimdir, ammo nozilamlik
qo'shimcha tekshirishlar kerak bo'ladi.
Internet texnologiyalari va protokollar: TCP va UDP.
Internet Protokollari Internet protokollari, tarmoqda axborot almashishni amalga oshirish uchun belgilangan standartlar
jamlanmasidir.
TCP va UDP TCP (Transmissiya Boshqaruv Protokoli) va UDP (Foydalanuvchi Datagram Protokoli) - internetda
ma'lumot almashish uchun eng muhim protokollar.
Texnologiyalar Tarmoq texnologiyalari, internetning ishlashini ta'minlaydi va ma'lumot almashishning
samaradorligini ta'minlaydi.
Tarmoq Aloqasi va
Internet
Texnologiyalari
Tarmoq aloqasi va internet texnologiyalari
dasturiy ta'minoti, ma'lumotlar almashish va
uzatilishini ta'minlaydi. TCP va UDP
protokollarining tushunchalarini tushunish
yordam beradi. Keyingi sahifaga o'tish uchun
tutganizda, tarmoq aloqasining asosiy qismi
haqida to'liq tushuntirishlar olishingiz mumkin.
Photo by
Evaldas Grižas
on
Unsplash
Ma'lumotlar Uzatishi va Protokol Qatlari
1
Protokol Turlari Ma'lumotlar uzatishda
ishlatiladigan protokollar: TCP
va UDP, tarmoq aloqasini to'g'ri
o'rnatish uchun asosiy huquqiy
vositalar.
2
Qatlarning Funksiyalari Protokol qatlari tarmoq
aloqalarini tuzatishda uzatish,
o'zgarishlar va xatolarni
tekshirish, ma'lumotni to'g'ri
joyga yetkazish vazifalarini
bajaradi.
3