nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
… ed6 5.dc3 de7 - Shashka haqiqiy xalq o’yini

|
Shashka haqiqiy xalq o’yini
|
bet | 75/139 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 31,19 Mb. | | #117717 |
Bog'liq Shashka bo\'yicha o\'quv qo\'llanma 100000 4 … ed6 5.dc3 de7
5 … cb6 bilan o’ynash xato, chunki 6.gf2! ge1 7.ba5 eb4 8.aa7 va 9.dc5 dan keyin ustunlik oqlar tomonida.
6.dc5
Oqlar oldindan tuzilgan rejaga amal qilishmoqda, chunki boshqa durang yo’llarini qidirishga vaqt qolmagan. T.Shmulyan o’zining kitobida faqatgina 6.dc5 durangga olib kelishini ta’kidlagan. O’zining fikrini isbotlash uchun u quyidagi yo’lni keltiradi: 6.ba5 ba7 7.cb4 ef6 8.bc5 db4 9.ac3 cb6 va qoralar g’alaba qozonishmoqda. Kitobda shunday ko’rsatilgan, lekin bu fikr xato, chunki 10.cb4 ba5 keladi va bu yerda
11.gh2 ae5 12.hd6 qutqarib qoladi va durang.
6 … ba7 7.cd4 gh2 8.gf2!
8.ba5? db4 9.ac3 cd6 10.cb4 dc5 X.
8 … hg1 9.ba5 db4 10.ac5 ge3 11.df2 cd6 12.fe3 db4 13.ac3
Durangga rozi bo’lishdi.
V .Sokov – B.Blinder
Markazga egalik qilayotgan qoralarning ustunligi aniqqa o’xshaydi, lekin aslida vaziyat teng, qoralarning markazdagi ortiqcha rivojlangan kuchlari tufayli.
11 … ef4
Ayrim kitoblarda bu yurish o’rtamiyona deb baholangan, aslida esa ushbu yurish to’g’ri. Kitoblarda 11…ed4? taklif qilingan, lekin u 12.cb2 bilan qaytariladi va qoralar og’ir ahvolga tushib qolishadi, 12…fe5 bilan yurib bo’lmaydi, negaki 13.hg5! hf4 14.bc3 db2 15.ac1 ca3 16.cb2 ae3 17.fh8 va oqlarda yutish imkoniyati katta.
12.fg3 de7 13.ge5 fd4
13 … df4 14.bd6 ec5 teng o’yinga olib kelardi.
14.hg3
Bu vaziyatda 14.cb2 ham yurish mumkin edi va 14… ef6 15.ef2 fe5 16.bc3 db2 17.ac1 ca3 18.hg5 hf4 19.cb2 ae3 20.fh8=
14 … ef6
14 … gf6? 15.cb2 fe5 16.dc3! ef4 17.ce5 fh2 18.ef6 19.hf6X.
15.cb2 fe5 16.dc3! ef4 17.ce5 fh2 18.bc3 df4 19.bd6 ce5 20.hg5 fe7 21.ge3 ef4! 22.eg5 hf4 23.cd4 gf6 24.ab6 fg3 25.ab4 gf2! 26.eg3 hf4 27.bc5 fg5
Vaqt tig’izligi tufayli qoralar 27 … fg3 28.gh2 ba7! 29.hf4 fg5 30.fh6 ed6 21.ce7 ae3
dan keyin bo’ladigan tezkor durangni e’tibordan chetda qoldirishdi.
28.ba7 gh4 29.cb6 hg3!
29…ed6 o’ynash xato, chunki 30.gh2! de5 31.df6 fe3 32.bc7 bd6 33.ab8 dc5 34.ba7 va oqlar g’alaba qozonmoqda.
|
| |
) Rp.: Hydrargyri dijodidi 0,12

947) Rp.: Hydrargyri dijodidi 0,12
Kalii jodidi 6,0
Aquae destillatae 200 ml
M.D.S. 1 xörək qaşığı ilə gündə 3 dəfə
Civə iki yodid zəhərli maddədir. Bir dəfəlik dozasını göstər
A) 0,12
B) 0,009
C) 0,03
D) 0,02
E) 0,01
Ədəbiyyat: И.А.Муравьев.Технология лекарственных форм.»Медицина»,Москва,1988 səh 128
948) Reseptdə Burov məhlulunun qatılığı göstərilməzsə xəstəyə neçə faizli məhlul verilməlidir?
A) 25%-li
B) 6%-li
C) 10%-li
D) 8%-li
E) 4%-li
Ədəbiyyat: В.М.Грецкий,В.С.Хомченко.Руководство к практическим затятиям по технологии лекарственных форм.»Медицина»,Москва,1991 səh 116
949) Rp: Liquoris Burovi 5%-200 ml
D.S. islatma üçün
Resept necə hazırlanır?
A) 10 ml Burov məhlulu+190 ml su
B) 15 ml Burov məhlulu+185 ml su
C) 200 ml Burov məhlulu
D) 5 ml Burov məhlulu +195 ml su
E) 8 ml Burov məhlulu+192 ml su
Ədəbiyyat: В.М.Грецкий,В.С.Хомченко.Руководство к практическим затятиям по технологии лекарственных форм.»Медицина»,Москва,1991 səh 117
|
) Dozalanmamış poroşoklar hansı dozalarda buraxılır?

236) Dozalanmamış poroşoklar hansı dozalarda buraxılır?
A) 0,1-1,0
B) 1,0-10,0
C) 100,0-1000,0
D) 5,0-100,0
E) 10,0-100,0
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya” (reseptura ilə birlikdə). Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 22
237) Aşağıdakı yollardan hansı dərman vasitələrinin enteral yeridilmə yoluna aiddir?
A) Venadaxili
B) Əzələdaxili
C) İntraplevral
D) Rektal
E) Dərialtı
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 49
238) Təkrar yeridilmə zamanı dərman vasitəsinin orqanizmdə toplanması hansı terminlə ifadə olunur
A) İdiosinkraziya
B) Uyuşmamazlıq
C) Kumulyasiya
D) Sensibilizasiya
E) Sinergizm
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 66
|
) “Cumulare” sözünün mənası nədir?

253) “Cumulare” sözünün mənası nədir?
A) Əritmək
B) Parçalanmaq
C) Qan
D) Yerli
E) Toplanmaq
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya” (reseptura ilə birlikdə). Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 66
254) Tibbi təcrübədə dərmanlar hansı dozalarda işlənir?
A) Orta müalicə dozasında
B) Maksimal müalicə dozasında
C) Zəhərləyici dozada
D) Minimal müalicə dozasında
E) Zərbə dozasında
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya” (reseptura ilə birlikdə). Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 68
255) Hansı maddələr maddi kumulyasiya törədir?
A) Ürək qlikozidləri
B) Saponinlər
C) Sulfanilamidlər
D) Alkaloidlər
E) Antibiotiklər
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya” (reseptura ilə birlikdə). Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 66
256) Yerli anesteziyaedici maddələrin selikli qişadan sorulmasının qarşısını almaq üçün hansı preparat istifadə edilir?
A) Baralgin
B) Epinefrin (Adrenalin-hidroxlorid)
C) Validol
D) Lidokain
E) Atropin
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 76
257) Yerli anesteziyaedici dərman maddələrinin təsir mexanizminə aşağıdakılardan hansı aiddir?
A) Damarları genişləndirir
B) Na+ kanallarını blokadaya alır
C) İltihabı aradan qaldırır
D) K+ kanallarını blokadaya alır
E) Zulalları koagulyasıya edir
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 74
258) Yerli anesteziyaedici maddələrin təsir müddətini uzatmaq üçün bu maddələrdən hansı istifadə edilir?
A) Tannin məhlulu
B) Etil spirti
C) Benzilpenisillin
D) Hidrogen- peroksid
E) Fenilefrin (Mezaton)
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 76
259) Parçalanma məhsulu para-aminobenzoy turşusu olan yerli anesteziyaedici maddənin adı nədir?
A) Benzokain (Anestezin)
B) Prokain-hidroxlorid (Novokain)
C) Trimekain-hidroxlorid
D) Kokain
E) Lidokain
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005səh 78
260) Hansı xassəsinə görə Benzokain (anestezin) cərrahiyyə təcrübəsində istifadə edilmir?
A) Efirdə yaxşı həll olur
B) Suda yaxşı həll olur
C) Suda pis həll olur
D) Yağda yaxşı həll olur
E) Spirtdə yaxşı həll olur
Ədəbiyyat: E.M.Ağayev, İ.İ.Rəhimov. “Farmakologiya”. Bakı, “Nurlan”, 2005 səh 79
|
Verilənin adı - Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları

|
Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları
|
bet | 2/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarVerilənin adı onun mənasını (semantikasını) ifadə edir.
Verilənin qiyməti isə əslində verilənin özünü xarakterizə edir. Çünki faktlərı bir-birindən ayırmaq üçün onları qiymətləndirmək lazımdır. Təbii dilin zənginliyi verilənlərin adları ilə qiymətlərinin birgə təsvirinə imkan verir. Məsələn, «havanın temperaturu +30 dərəcədir» ifadəsində «+30» verilənin qiyməti, «havanın temperaturu dərəcə ilə» verilənin adıdır. Müəyyən hallarda verilənlərin adları ilə qiymətləri bir-birindən ayrı qeyd oluna bilər. Məsələn, qatarların hərəkət cədvəlində verilənlərin adları cədvəlin başlığında göstərilir. Verilənlər bazalarında da verilənlərlə onların semantikası əksər hallarda bir-birindən ayrı saxlanır. Bu halda verilənlərin axtarışını və emalını əlverişli təşkil etmək imkanı yaranır.
Verilənlərin tip xarakteristikası əsasən proqramlaşdırmada istiyadə olunur.
Təşkil xarakteri, mümkün qiymətlər çoxluğu, üzərində aparıla bilən əməliyyatlar toplusu verilənlərin strukturunu əks etdirir. Verilənin strukturu hər bir informasiya elementinin ümumi xarakteristikasıdır.
Verilənlərin struktur xarakteristikasına iki cəhətdən baxılır:
məntiqi və
fiziki cəhətdən.
Verilənin məntiqi strukturu onun kompüterdən kənar təsviri və ya modelidir. Verilənlərin məntiqi strukturlarının müəyyənləşdirilməsi, verilənlərin strukturlaşdırılması və onların əlverişli formada təsviri, verilənlər bazalarının layihələndirilməsinin əsasını təşkil edir.
Verilənin fiziki strukturu onun kompüterin yaddaşında yerləşdirilməsi sxemini təyin edir. Ümumi halda verilənlərin məntiqi və fiziki strukturları bir-birindən fərqlənə bilər.
«İnformasiya» və «verilənlər» məna baxımından bir-birinə çox yaxın anlayışlardır. Lakin onlar arasında müəyyən fərq var.
İnformasiya, üzərində əməliyyat aparılan verilənlərdən alınır. Bu üsulla alınan informasiyadan əsasən idarəetmə üçün qərarların qəbul edilməsində istifadə olunur.
Məsələn,
müəssisənin baxılan ilin ayları üzrə istehsal etdiyi məhsulun miqdarı verilənlərdir,
bu verilənlər əsasında qurulmuş istehsalın gedişini əks etdirən qrafik isə informasiyadır.
Verilənlər müxtəlif səviyyəli ola bilər.
Məsələn, müəssisənin aylıq istehsal etdiyi məhsulu göstərən verilənlər ayrı-ayrı məhsul növlərinə görə aylıq verilənlərin cəmindən, yəni həmin verilənlərin aqreqasiyasından alınır. Aqreqasiyanın müəyyən səviyyəsində alınan verilənlər kəsb etdikləri əhəmiyyətə görə informasiya xarakterli ola bilərlər.
Beləliklə, informasiya almaq üçün verilənlərlə işləmək lazımdır. Odur ki, hər bir informasiya sistemi verilənlər bazasına malik olmalıdır.
|
| |
) Göz lövhəciklərinin mənfi cəhətlərini göstərin?

938) Göz lövhəciklərinin mənfi cəhətlərini göstərin?
A) Dərmanın təsir müddəti uzadılır
B) Az qıcıqlandırıcı təsir göstərir
C) Yararlıq müddəti 12-18 aydır
D) Hazırlanması çox vaxt tələb edir
E) Göz dərman formalarının təkmilləşmiş formasıdır
Ədəbiyyat: И.А.Муравьев.Технология лекарственных форм.»Медицина»,Москва,1988 səh 400
939) Büret sistemi üçün qatı məhlullar hansı nisbətdə hazırlanır?
A) 1:2, 1:5, 1:12, 1:25
B) 1:2, 1:5, 1:10,1:20
C) 1:1, 1:10, 1:8, 1:30
D) 1:5, 1:10, 1:15, 1:20
E) 1:5, 1:15, 1:40, 1:4
Ədəbiyyat: И.А.Муравьев.Технология лекарственных форм.»Медицина»,Москва,1988 səh 189
|
-cü mərhələ ( 90-cı illərin əvvəlindən)-

|
-cü mərhələ ( 90-cı illərin əvvəlindən)-
|
bet | 9/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablar3-cü mərhələ ( 90-cı illərin əvvəlindən)- biznesdə strateji üstünlüyün analizi ilə bağlıdır və paylanmış informasiya emalının telekommunikasiya texnologiyalarına əsaslanır. İnformasiya sistemləri təkcə verilənlərin emalı səmərəliliyini artırmaq üçün deyil, həm də idarəetmə heyyətinə kömək etmək üçün istifadə olunurlar. İnformasiya texnologiyaları rəqabətə davam gətirməkdə və üstünlük qazanmaqda təşkilatlara kömək edirlər
Texnologiyanın instrumentari növlərinə görə:
1-ci mərhələ (XIX əsrin ikinci yarısına qədər) – «əl» texnologiyası. İnstumentari kimi qələm, kağız, mürəkkəb, kitab istifadə olunurdu. Komminikasıya əl üsulu ilə poçt və ya kuryer vasitəsilə məktubların, paketlərin, depeşlərin göndərilməsi ilə həyata keçirilirdi. Texnologiyanın əsas məqsədi informasiyanı lazımi formada təsvir etmək idi.
2-ci mərhələ (XIX əsrin sonundan başlayaraq)- «mexaniki» texnologiya. İnstrumentari kimi çap maşını, telefon, diktafon, daha təkmil vasitələrlə təmin olunmuş poçt istifadə olunurdu. Texnologiyanın əsas məqsədi informasiyanı lazımi formada daha əlverişli vasitələrlə istifadəçilərə çatdırmaq idi.
3-cü mərhələ (XX əsərin 60-cı illərinə qədər) – «elektrik» texnologiyası. İnstrumentari kimi böyük kompüterlər, elektrik çap maşınları, kseroks, portativ diktofanlar istifadə olunurdu. Bu mərhələdə texnologiyanın məqsədi də dəyişdi. Əsas diqqət informasiyanın təsvir formasından məzmunun formalaşmasına yönəldi.
4-cü mərhələ (70-ci illərin əvvəlindən) – «elektron» texnologiyası. Əsas instrumentari kimi geniş spektrli baza və xüsusi proqram kompleksləri ilə təchiz olunmuş böyük kompüterlərdir. Onların əsasında qurulmuş avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri və informasiya-axtarış sistemləri istifadə olunurdu. Texnologiyanın ağırlıq mərkəzi ictimai həyatın müxtəlif sahələrinin idarəetmə mühitləri üçün məzmunlu informasiyanın formalaşmasına və analitik işin təşkilinə daha çox istiqamətləndi.
Bir sıra obyektiv və subyektiv faktorlar informasiya texnologiyasının yeni konsepsiyasının qarşısında qoyulan məsələlərin həllinə imkan vermədi. Lakin məzmunlu idarəetmə informasiyasının formalaş-masında təcrübə qazanıldı və texnologiyanın yeni mərhələsinə keçid üçün professional, psixoloji və sosial baza yaradıldı.
|
| |
İnformasiya resurslarının xarakterinə görə təsnifatı 13)

|
İnformasiya resurslarının xarakterinə görə təsnifatı 13)
|
bet | 14/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarİnformasiya resurslarının xarakterinə görə təsnifatı 13)
İstifadə olunan informasiyanın xarakterinə görə informasiya sistemlərinin təsnifatı şəkildə verilmişdir.
Göründüyü kimi, toplanan və emal olunan informasiya resurslarının xarakterinə görə informasiya sistemləri 3 sinfə bölünür:
sənədli,
Faktoqrafik
və sənədli-faktoqrafik sistemlər.
Sənədli sistemlər təbii dildə ifadə olunmuş müxtəlif sənədlərlə (
monoqraifaylar,
məqalələr,
dövri nəşrlər,
normativ və hüquqi sənədlər
və s.
) işləmək üçün istifadə olunurlar. Sənədli sistemlərin tipik nümayəndəsi informasiya-axtarış sistemləridir.
İnformasiya-axtarış sistemi
təbii dildə sənədlərin toplanması və müxtəlif kriterilərə görə axtarışını təmin edir. Bu cür sistemlərdən həm müəssisə (korporasiya) səviyyəsində, həm də İnternet şəbəkəsində müxtəlif tip sənədlərin toplanması, sistemləşdirilməsi və axtarışı üçün istifadə olunur.
Sənəd dövriyyəsi sistemləri
müəssisə (korporasiya) daxilində sənədlərin dövriyyəsini avtomatlaşdırılmaq üçün istifadə olunur. Müəssisənin bütün funksional bölmələrinin kompüterləşdirilməsi şəraitində kompüterlərin şəbəkəsini yaratmaqla və sənədlərin elektron variantlarından istifadə etməklə, onların dövriyyəsini tam avtomatlaşdırmaq olur.
Kargüzarlığın avtomatlaşdırılması sistemləri
də müəssisədə İnternet-İntranet platforması ilə qurulan kompüter şəbəkəsinin fəaliyyət göstərdiyi şəraitdə rəhbərliyin, funksional bölmələrin və işçilərin xidməti və şəxsi işlərini əhatə edən kargüzarlığın elektron sənədlərdən və elektron poçtdan istifadə edilməsilə tam avtomatlaşdırılmasına imkan verir.
Faktoqrafik sistemlər kompüterdə verilənlərdən ibarət olan yazıların formal təsviri ilə saxlanan faktiki məlumatlarla əməliyyat aparırlar.
Faktoqrafik informasiya sisteminin əsas funksional qovşağı verilənlər bazasının idarəetmə sistemidir.
Faktoqrafik sistemlərdən təkcə verilənlərin saxlanması və axtarışı üçün deyil, həm də onların emalını tələb edən məsələlərin həlli üçün istifadə olunur.
Yerinə yetirdikləri funksiyalara görə faktoqrafik sistemləri 3 qrupa bölmək olar:
informasiya-arayış sistemləri,
informasiya-idarəetmə sistemləri
və informasiya-məsləhət sistemləri.
|
| |
) İnformasiya texnologiyasının növləri (əsas yeri)

|
) İnformasiya texnologiyasının növləri (əsas yeri)
|
bet | 4/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablar2.2) İnformasiya texnologiyasının növləri (əsas yeri)
Mövcud olan informasiya texnologiyalarını 2 növə ayırmaq olar:
verilənlərin emalı texnologiyası;
idarəetmənin informasiya təminatı texnologiyası.
Hər bir konkret texnologiya bu növlərdən birinə və ya hər ikisinə aid edilə bilər.
Verilənlərin emalı texnologiyası
Verilənlərin emalı texnologiyası lazımi ilkin verilənlərə malik olan, emal üçün alqoritmlər və digər standart prosedurlar olan yaxşı strukturlaşdırılmış məsələlərin həlli üçün nəzərdə tutulur.Bu texnologiyadan elm, təhsil, istehsalat və digər sahələrdə təkrarlanmalarla yerinə yetirilən atil əməliyyatların avtomatlaşdırılması məqsədilə heyyətin əməli fəaliyyəti səviyyəsində istifadə edilir.Bu səviyyədə informasiya texnologiyalarının və sistemlərinin tətbiqi personalın əmək məhsuldarlığını artırır, onu atil əməliyyatlardan azad edir və bəzi hallarda işçilərin sayını azaldır.Əməli fəaliyyət səviyyəsində aşağıdakı məsələlər həll olunur:
təşkilatın (firmanın, şirkətin, bankın və s.) yerinə yetirdiyi əməliyyatlar haqqında verilənlərin emalı;
təşkilatdakı işlərin vəziyyəti haqqında vaxtaşırı nəzarət hesabatlarının hazırlanması.
Məsələn, nəğd vəsaitlərin balansına nəzarət üçün banka daxil olan və xaric olan nəğd vəsaitlər haqqında gündəlik hesabat;
bütün mümkün olan cari sorğulara cavab almaq və onları kağız sənədlər və ya hesabatlar formasında tərtib etmək.
Məsələn, müəyyən vəzifəni tutmaq üçün namizədlərə qoyulan tələblər haqqında verilənlərin alınması , və bu məqsədilə kadrlar üzrə verilənlər bazasına sorğu ötürmək.
Bu texnologiyanı fərqləndirən xüsusiyyətlər aşağıdakılardır:
verilənlərin emalı üzrə təşkilata lazım olan məsələlərin həlli. Qanuna görə hər bir təşkilat özünün fəaliyyəti haqqında verilənlərə malik olmalı və onları saxlamalıdır. Həmin verilənlər-dən təşkilatın informasiya dəstəklənməsi vasitəsi kimi istifadə olunur. Odur ki, müasir şəraitdə hər bir təşkilatda verilənlərin emalı sistemi olmalı və uyğun informasiya texnologiyası işlənib hazırlanmalıdır;
alqoritmləşdirilə bilən yaxşı strukturlaşdırılmış məsələlərin həlli;
emalın standart prosedurlarının yerinə yetirilməsi.
Mövcud standartlar verilənlərin emalı-nın tipik prosedurlarını təyin edir və bütün təşkilatlardan onlara riayət edilməsini tələb edir;
işlərin əsas hissəsinin insanın minimal iştirakı ilə avtomatlaşdırılmış rejimdə yerinə yeti-rilməsi;
detallaşdırılmış verilənlərdən istifadə edilməsi.
Təşkilatın fəaliyyəti haqqında yazılar təftiş aparmağa imkan verən təşkilati xarakterli olmalıdır.Yoxlanma prosesində təşkilatın fəaliyyəti yoxlanma dövrünün əvvəlindən sonuna və sonundan əvvəlinə qədər təftiş olunur;
hadisələrin xronologiyasına üstünlük verilir;
problemlərin həllinə digər səviyyələrdən mütəxəssislərin cəlb edilməsinə az ehtiyac olur.
Verilənlərin emalı texnologiyasının əsas komponentləri
|
| |
) Yeni informasiya texnologiyaları

|
) Yeni informasiya texnologiyaları
|
bet | 6/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablar5) Yeni informasiya texnologiyaları.
Cəmiyyətin informasiya resusrlarından istifadə etməsi prosesinin vacib tərkib hissəsi informasiya texnologiyası hesab olunur.
İnformasiya texnologiyası elmi-texniki tərəqqinin inkişafı, informasiya emalı üçün yeni texniki vasitələrin yaradılması ilə təyin olunan bir neçə təkamül mərhələsi keçmişdir.
Müasir cəmiyyətdə informasiya emalı texnologiyasının əsas texniki vasitəsi texnoloji proseslərin işlənib hazırlanması və istifadə olunması konsepsiyasına, həmçinin nəticəvi informasiyanın keyfiyyətinə ciddi təsir etmiş fərdi kompüter hesab olunur.
Fərdi kompüterin informasiya mühitində tətbiqi və telekommunikasiya vasitələrindən istifadə olunması informasiya texnologiyasının inkişafını yeni mərhələyə çatdırdı.
Bununla da «informasiya texnologiyası» söz birləşməsinə «yeni» sözü əlavə olundu: yeni informasiya texnologiyası.
Yeni sözü bu texnologiyanın təkamüllüyünü yox, yeniliyini göstərir.
Onun tətbiqi o mənada yenilik aktı hesab olunur ki, o, təşkilatların və müəssisələrin fəaliyyət növlərinin məzmununu əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirir.
Yeni informasiya texnologiyası anlayışına həmçinin informasiyanın müxtəlif vasitələrlə ötürülməsini təmin edən kommunikasiya texnologiyaları da daxil edilir.
Cədvəldə yeni informasiya texnologiyasının əsas xüsusiyyətləri verilmişdir.
Yeni informasiya texnologiyasının əsas xüsusiyyətləri
Metodologiya
|
Əsas əlamət
|
Nəticə
|
İnformasiyanın emalı və ötürülməsi üçün yeni vasitələr
|
İdarəetmə texnologiyasına qoşulmaq
|
Yeni kommunikasiya
texnologiyası
|
Bütöv texnoloji sistemlər
|
Mütəxəssislərin və menecerlərin funksi-yalarının inteqrasiyası
|
İnformasiya emalının yeni texnologiyası
|
İnformasiyanın hazırlanması, ötürülməsi, saxlanması və əks etdirilməsinin məqsədyönlü təşkili
|
Sosial mühitin qanunauyğunluqlarının nəzərə alınması
|
İdarəetmə üçün qərarların qəbulunun yeni texnologiyası
|
Yeni informasiya texnologiyası istifadəçilərlə «dostsayağı» interfeyslə işləməyi təmin edən, fərdi kompüterlərdən və telekomminikasıya vasitələrindən istifadə edən texnologiyadır.
Yeni informasiya texnologiyasının 3 əsas prinsipi aşağıdakılardır:
kompüterlə interaktiv (dialoq) rejimində işləmək;
proqram məhsullarının inteqrasiyası (birləşdirilməsi, qarşılıqlı əlaqələndirilməsi);
Analoji olaraq informasiya texnologiyası üçün də texniki vasitələr mövcuddur. İnformasiya istehsalının texniki vasitələrinə onun
aparat,
Proqram
və riyazi təminatını yerinə yetirən vasitələr
daxildir.
Bu vasitələrin köməyilə ilkin informasiya emal edilərək yeni kefiyyətli informasiyaya çevrilir.
həm verilənlərin, həm də məsələnin qoyuluşunun dəyişdirilməsi prosesinin çevikliyi.
Material istehsalı texnologiyası müxtəlif texniki vasitələrlə
avadanlıq,
dəzgahlar,
instrumentlər,
konveyr xətləri
və s.
reallaşır.
Bu vasitələrin içərisində proqram vasitələrinin xüsusi yeri var. Həmin vasitələrə başqa sozlə informasiya texnologiyasının proqram instrumentarisi deyilir.
|
| |
Verilənlər, aqreqasiya və müqayisənin aşağı səviyyəsini

|
Verilənlər, aqreqasiya və müqayisənin aşağı səviyyəsini
|
bet | 3/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarVerilənlər, aqreqasiya və müqayisənin aşağı səviyyəsini, informasiya isə yuxarı səviyyələrini əhatə edir.
İnformatikada çox vaxt «informasiya» və «verilənlər» terminləri sinonim kimi işlədilir, yəni onlar arasında yuxarıda göstərilən fərq nəzərə alınmır.
Bunun səbəbi ondan ibarətdir ki, kompüterdə saxlanan və emal olunan verilənlərin informasiya daşıyıb-daşımamasının emal prosesi üçün əhəmiyyəti yoxdur. Nəticəvi verilənlərin informasiya daşımasi isə istifadəçi marağından qiymətləndirilir.
«Bilik» anlayışı da daşıdığı mənaya görə məlumat, verilənlər və informasiya anlayışlarına yaxındır.
Biliyə xas olan əsas cəhət onun müəyyən kontekstlə əlaqəli olması və həmin kontekstdə müəyyən məna (semantika) daşımasıdır. «Bilik» anlayışından süni intellektdə, o cümlədən, ekspert sistemlərində geniş istifadə olunur.
2)İnformasiya texnologiyasının növləri.
2.1) İnformasiya texnologiyaları (qeyri əsas hissə)
Texnologiya sözü yunanca «techne» (ustalıq, bacarıq) və «logos» (öyrənmə, idrak) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır və istehsal proseslərinin yerinə yetirilməsi üçün üsullar və vasitələr haqqında biliklər toplusunun və həmin proseslərin özlərini ifadə edir.
Material istehsalı texnologiyasında materialın ilkin vəziyyəti dəyişdirilməklə material məhsulu alınır
Neft, qaz, faydalı qazıntılar və s. tipli material resursları ilə yanaşı informasiya da cəmiyyətin vacib resurslarından biridir. Odur ki, informasiyanın emalı prosesini də material resurslarının emalı prosesinə analoji olaraq informasiya texnologiyası adlandırırlar
Beləliklə, informasiya texnoldogiyası- verilənlərin toplanması, ötürülməsi və emalı üçün metod və vasitələrdən istifadə etməklə tədqiq olunan obyektin, prosesin, hadisənin vəziyyəti haqqında informasiyanın (informasiya məhsulunun) alınması prosesidir.
Material istehsalı texnologiyasında məqsəd insanın və ya sistemin tələblərinə cavab verən məhsulun istehsalıdır. İnformasiya texnologiyasında isə məqsəd insan tərəfindən analiz edilmək və onun əsasında qərar qəbul etmək üçün informasiya istehsalıdır.
Məlumdur ki, eyni material resurslarına müxtəlif texnologiyaları tətbiq etməklə müxtəlif məmulat və məhsul almaq olar.Bu deyilən informasiyanın emalı texnologiyasına da aiddir.
Müqayisə üçün cədvəldə bu iki texnologiyanın əsas komponentləri verilmişdir.
Material və informasiya texnologiyalarının əsas komponentləri
|
Material texnologiyası
|
İnformasiya texnologiyası
|
1
|
Xammalın və materialların yığılması və ya hazırlanması
|
Verilənlərin və ya ilkin informa-siyanın toplanması
|
2
|
Material məhsulun istehsalı
|
Verilənləri emalı və nəticəvi informasiyanın alınması
|
3
|
İstehsal məhsullarının istehlakçıya çatdırılması
|
Nəticəvi informasiyanın istifadə-çilərə çatdırılması
|
|
| |
İnformasiya emalı proseslərinin və məsələlərinin növünə görə

|
İnformasiya emalı proseslərinin və məsələlərinin növünə görə
|
bet | 8/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarİnformasiya emalı proseslərinin və məsələlərinin növünə görə:
1-ci mərhələ (1960-1970-ci illər) –
hesablama mərkəzində kollektiv istifadə rejimində verilənlərin emalı. İnformasiya texnologiyasının inkişafının əsas istiqamətini insanın yerinə yetirdiyi atil əməliyyatların (əsasən hesablama tipli) avtomatlaşdırılması təşkil edirdi.
2-ci mərhələ (1980-ci illərdən sonra) –
strateji məsələlərin həllinə yönəlmiş informasiya texnologiyalarının yaradılması.
Cəmiyyətin informasiyalaşması istiqamətində duran problemlərə görə:
1-ci mərhələ (60-cı illərin sonuna qədər) –
məhdud imkanlı aparat vasitələri şəraitində böyük həcmli verilənlərin emalı problemi ilə xarakterizə olunur.
2-ci mərhələ (70-ci illərin sonuna qədər) –
III nəsil kompüterlərin (IBM 360, EC seriyalı EHM və s.) geniş yayılması ilə əlaqələndirilir. Bu mərhələnin problemi proqram təminatının aparat vasitələrinin inkişafından geri qalmasında idi.
3-cü mərhələ (80-cı illərin əvvəlindən) –
kompüter qeyri-peşəkar istifadəçilərin alətinə, informasiya sistemləri isə qərar qəbuletmənin təminatı vasitəsinə çevrilir. Bu mərhələnin əsas problemi istifadəçilərin təlabatlarını maksimum ödəmək və kompüter mühiti ilə işləmək üçün əlverişli interfeys yaratmaqdan ibarət idi.
4-cü mərhələ (90-cı illərin əvvəllərindən) –
təşkilatlararası əlaqələrin və informasiya sistemlərinin müasir texnologiyasının yaradılması. Bu mərhələnin çoxlu problemləri var. Onlardan əsasları aşağıdakılardır:
kompüter əlaqələri üçün razılaşmaların, standartların və protokolların hazırlanması;
strateji informasiyaya müraciətin təşkili;
informasiyanın mühafizəsinin və təhlükəsizliyinin təşkili.
Kompüter texnologiyasının verdiyi faydaya görə:
1-ci mərhələ (60-cı illərin əvvəllindən) – hesablama mərkəzlərinin resurslarından kollektiv şəkildə istifadə etməklə atil əməliyyatların yerinə yetirilməsi üçün informasiyanın səmərəli emalı ilə səciyyələnir. İnformasiya sistemlərinin istifadəçiləri ilə onları hazırlayanlar arasında qarşılıqlı əlaqələr zəif idi. Bunun da nəticəsində elə sistemlər qurulurdu ki, istifadəçi onları başa düşmürdü və ona görə də geniş imkanlarına baxmayaraq, onlardan tam istifadə olunmurdu.
2-ci mərhələ (80-cı illərin əvvəlindən) – fərdi kompüterlərin yaranması ilə bağlıdır. İnformasiya sistemlərinin qurulmasına yanaşma dəyişdi – onlar fərdi istifadəçilər tərəfindən qərarların qəbulunun təminatına istiqamətləndilər.Sistemin hazırlanmasında istifadəçinin marağı artır, layihəçi ilə əlaqə yaradılır və hər iki tərəfin bir-birini anlaması baş verir.
Bu mərhələdə verilənlərin həm mərkəzləşdirilmiş, həm də mərkəzləşdirilməmiş emalından istifadə olunur. Sonuncu halda istifadəçilər iş yerlərində lokal bazalarla işləmək və lokal məsələləri həll etmək imkanını əldə edirlər.
|
| |
) 1,0 su neçə damcıdır? - Əczaçı (orta) Əczaçılıq kimyası

940) 1,0 su neçə damcıdır?
A) 18 damcı
B) 5 damcı
C) 15 damcı
D) 20 damcı
E) 25 damcı
Ədəbiyyat: И.А.Муравьев.Технология лекарственных форм.»Медицина»,Москва,1988 səh 996
941) Aptekdə steril dərmanların məhlulları hansı üsul ilə hazırlanır?
A) Kütlə
B) Kütlə-kütlə
C) Həcm-həcm
D) Kütlə-həcm
E) Həcm
Ədəbiyyat: И.А.Муравьев.Технология лекарственных форм.»Медицина»,Москва,1988 səh 275
942) Rp.: Unguenti Camphorati 10,0
Mentholi 0,2
M.f. ung
D.S. oynaqlara sürtmək üçün
Məlhəmi hazırlamaq üçün neçə qram vazelin tələb olunur?
A) 10,0
B) 8,0
C) 9,8
D) 9,0
E) 10,2
Ədəbiyyat: F.Ə.Təhməzov,K.Y.Əliyeva.Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri.Bakı 2005 səh 187
943) Rp.: Mentholi 0,2
Lanolini 5,0
Vaselini 10,0
M.f. ung
D.S. burun məlhəmi
Məlhəm hansı tip məlhəmə aiddir?
A) Ekstraksion məlhəm
B) Emulsion məlhəm
C) Məhlul-məlhəmlər
D) Ərinti məlhəmi
E) Suspenzion məlhəm
Ədəbiyyat: F.Ə.Təhməzov,K.Y.Əliyeva.Əczaçılıq texnologiyası üzrə təcrübə məşğələləri.Bakı 2005 səh 188
944) Rp.: Cerae 5,0
|
Imlo qoidalari - Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"

80
Leksikologiya. Leksikologiyaning ob‘ekti, predmeti va vazifalari. Lug‗at
tarkibi, uning taraqqiyoti va lug‗at tarkibining rivojida lisoniy (lingvistik) va
nolisoniy(ekstralingvistik) omillarning ishtiroki.
Leksikologiyaning turlari: umumiy va xususiy leksikolgiya. Diaxron (tarixiy)
va sinxron (hozirgi yoki tasviriy) leksikologiya. Leksikologiyaning semasiologiya,
onomasiologiya, etimologiya, frazeologiya, so‗z yasalishi kabi hodisalar bilan
aloqasi.
So‗z va uning asosiy mohiyati. Leksik mazmunli va grammatik mazmunli
so‗zlar. Leksema til birligi sifatida. Leksemaning ifoda hamda mazmun plani.
Leksemaning semantik tarkibi. Leksik ma‘no va qo‗shimcha ottenkalar.
Emotsional-ekspressiv bo‗yoqdorlik, uslubiy baho haqida ma‘lumot. Leksik
ma‘noning semantik tarkibi. Leksik ma‘no tarkibga ajraladigan til birligi sifatida.
Leksik ma‘no va semantik qism (sema). Komponent tahlil haqida ma‘lumot.
Ideografik sema. Umumiy (integral, mushtarak), differentsial (farqlovchi) semalar.
Tildagi barcha leksik birliklarni tematik, leksik-semantik guruhlarga ajratishda
integral semaning ahamiyati.
Konnotativ semalar. Termin nominativ birlik sifatida va uning mazmun
plani.
Leksik ma‘no va leksik qo‗llash. Leksemaning uzual hamda okkazional
ma‘nolari haqida ma‘lumot. Okkazional ma‘nolarning yuzaga kelishi.
Bir ma‘nolilik (monosemiya) va ko‗p ma‘nolilik (polisemiya). Leksik ma‘no
taraqqiyotiga olib keluvchi nolisoniy va lisoniy omillar. Leksik ma‘no
taraqqiyotiga olib keluvchi metafora, funktsiyadoshlik, metonimiya, sinekdoxa
usullari haqida ma‘lumot. Yangi leksik ma‘noning evfemizm natijasida hosil
bo‗lishi. Leksik ma‘no taraqqiyotiga olib keluvchi lisoniy omillar sifatida: ellipsis
hamda kalkalash usullari haqida ma‘lumot.
Leksik ma‘no taraqqiyoti natijalari. Leksema tarkibidagi leksik ma‘nolarning
hajmiy va miqdoriy o‗zgarishlari. Leksik ma‘no hajmining kengayishi va torayishi.
Leksema tarkibidagi leksik ma‘nolarning miqdoriy o‗zgarishlariga olib keluvchi
hodisalar. Leksik ma‘noning turlari. Hozirgi va avvalgi leksik ma‘no. Bosh va
hosila; to‗g‗ri va ko‗chma; nominativ (nomlovchi) va figural (majoziy) ma‘nolar
haqida ma‘lumot. Etimologik ma‘no. Ma‘no etimoni va shakl etimoni. Ilmiy
etimologiya, soxta etimologiya va xalq etimologiyasi o‗rtasidagi farqlar.
Leksikografiya - Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"

82
So‗zning morfem tarkibi: so‗zda morfemalar chegarasini aniqlash.
Morfemalar chegarasini aniqlashda chog‗ishtirishning ahamiyati. So‗zning o‗zak
va affiksal morfemalardan tarkib topishi.
O‗zak va affiksal morfema. O‗zak morfema so‗zning leksik ma‘nosini
bildiradigan asosiy qismi ekanligi. Asosiy morfema hamda ergash morfema yoki
yordamchi morfema terminlari haqida.
O‗zak tilida affiks morfemalarning belgilari. O‗zbek tilida affiks
morfemalarning vujudga kelishi. Affiks morfemalarning tasnifi, turlari. Affiksal
omonimiya, sinonimiya, antonimiya.
So‗zning morfem tarkibida o‗zgarishlar. Bunday o‗zgarishlarga olib keluvchi
omillar. Affikslar qo‗shish bilan sodir bo‗ladigan o‗zgarishlar. Soddalanish
hodisasi haqida ma‘lumot. Morfologik qayta bo‗linish hodisasi.Qo‗sh qo‗llanish
hodisasi (pleonazm).
So‗z yasalishi. So‗z yasalishi tilshunoslikning ayrim bir bo‗limi ekanligi.
So‗z yasalishining tilshunoslikning fonetika, leksikologiya, grammatika kabi
bo‗limlari bilan uzviy bog‗liqligi.
Hozirgi (sinxron) va tarixiy (diaxron) so‗z yasalishi haqida.
So‗z yasalish strukturasi. So‗z yasalish strukturasining morfem strukturadan
hamda morfologik strukturadan farqi. Yasovchi asos va yasovchi affiks, ularning
o‗ziga xos xususiyatlari. Qo‗shma affikslar haqida ma‘lumot. Yasama leksemaning
tuzilishiga ko‗ra sodda va qo‗shma turlari.
So‗z yasalish usullari. Affiksatsiya usuli. Fonetik usul. Sintaktik-leksik usul.
Semantik usul. Kompozitsiya usuli.
So‗z turkumlarida so‗z yasalishi. So‗z turkumlarida so‗z yasalishi haqida
umumiy ma‘lumot. Ot, sifat, fe‘l, ravish so‗z turkumlarida so‗z yasalishi. Ravish
yasalishi haqidagi zamonaviy qarashlar.
So„z birikmasi - Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"

|
Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"Bog'liq Nukus davlat pedagogika instituti kelishilgan So„z birikmasi. So‗z birikmasi sintaktik birlik sifatida. So‗z birikmasi bir
so‗zning boshqa so‗zga qo‗shilish imkoniyati- valentligiga tayanishi. So‗zning 3
xil valentligi: sintaktik, semantik va leksik valentlik. So‗z birikmasi va sintagma.
So‗z birikmasi va sintagmaning bir-biriga o‗xshash tomonlari va farqi.
Sintagmalanish nutqning grammatik, mazmun jihati bilan bog‗langan hodisa ekani.
So‗z birikmasining ma‘nosi va vazifasi. Erkin va turg‗un birikmalar. Erkin so‗z
birikmalarining turg‗un birikmalardan farqi. So‗z birikmasining morfologik
tabiatiga ko‗ra turlari: otli birikma, fe‘lli birikma va ravish-sifatli birikma
ko‗rinishida kelishi. So‗z birikmasining struktural xususiyatlari: sodda birikma va
murakkab birikma.
Gap. Gapning semantik strukturasi. Predikativlik. Gap mundarijasining real
voqelik bilan aloqadorlik hodisasi predikatsiya hisoblanishi. Predikativlik
modallik, zamon va shaxs-son kategoriyalari bilan bog‗liqligi. Modallik gap
mundarijasining voqelikka munosabatini ifodalashi, zamon (aytilayotgan fikrning
nutq momentiga bo‗lgan munosabati)ni bildirish, shaxs yesa harakat bajaruvchisini
ko‗rsatishi. Gapdagi predikativlikni ifodalovchi shakllar tizimi gapning
paradigmasi hisoblanishi. Gapning grammatik kategoriyalari: grammatik shaxs
kategoriyasi, grammatik zamon kategoriyasi, kommunikativ kategoriyasi, ifoda
maqsadi kategoriyasi, modallik kategoriyasi.
Gapning intonatsion xususiyatlari. Og‗zaki nutqda gapning grammatik-fikriy
bir butun ekanligini intonatsiya bildirishi. So‗z, so‗z birikmasi va gapni farqlovchi
asosiy vositalardan biri intonatsiya ekanligi.
Gaplarning tasnifi. Gaplarning kuzatilgan maqsadga ko‗ra turlari: darak gap,
so‗roq gap, buyruq va istak gaplar. Har bir turning o‗ziga xos grammatik va
intonatsion xususiyatlari. Har bir turda modallik xususiyatlarining ifodalanishi.
Gaplarning tuzilish jihatdan turlari: sodda va qo‗shma gaplar. Sodda
gaplarning yig‗iq gap va yoyiq gap turlari. Qo‗shma gap, uning sodda gapdan
farqi, turlari.
Gaplarning emotsionallikka (his-hayajonni ifodalashiga) ko‗ra turlari. Undov
gaplarning grammatik, intonatsion xususiyatlari.
Gaplarning modallikka ko‗ra turlari: tasdiq va inkor gaplar. Bunday
gaplarning o‗ziga xos xususiyatlari.
Sodda gaplarning grammatik asosga ko‗ra turlari. Eganing ishtirokiga ko‗ra
egasiz (bir sostavli) va egali (ikki sostavli) gaplarga ajratilishi. Bir sostavli gaplar
tushunchasining yangicha talqini.
Sodda gap. Yig‗iq va yoyiq gaplar.
|
| |
Sodda gap sintaksisi. Bo„laklanish

85
Bosh bo„laklar. Kesim nutq predmetining belgisini tasdiq yoki inkor yo‗li
bilan anglatadigan bo‗lak ekani. Kesim-predikativ markazni tashkil qiluvchi bosh
bo‗lak. Kesimlarning morfologik ifodasiga ko‗ra turlari: ot-kesimlar, fel-kesimlar.
Kesimning tuzilishiga ko‗ra turlari: sodda kesim, sostavli kesim va murakkab
kesim. Mustaqil va nomustaqil kesimlar.
Murakkab kesimlar. Bog‗lama. Fel bo‗lmagan so‗zlar bilan birga kelib,
kesimni shakllantirish, predikativlikni ko‗rsatish, modallik, zamon, mayl, shaxs-
son ma‘nolarini ifodalash uchun qo‗llanishi. Kesimning ega bilan moslashuvi.
Ega gapdagi fikr qaratilgan predmetning nomi ekanligi. Ega harakatini
bajaruvchi shaxsning nomi yoki kesim ifodalangan holat yoki belgi qarashli
predmet nomini bildirishi. Ega va subyekt. Eganing turli so‗z turkumlari bilan
ifodalanishi. Eganing qo‗llanmaslik holatlari. Eganing kesim bilan shaxs va songa
ko‗ra mos bo‗lishi. Eganing birikmali (yoyiq) kelishi.
Egasiz gaplar o‗z logik-grammatik xususiyatiga qarab egali gaplardan
farqlanishi. Egasiz gaplarning turlari: shaxsi aniq gaplar, shaxsi noma‘lum gaplar,
shaxsi umumlashgan gaplar, shaxssiz gaplar, nominativ gaplar, vokativ gaplar.
Bo‗laklarga ajralmaydigan gaplar, ularning mazmunga ko‗ra turlari.
Ikkinchi darajali bo„laklar. Ularning gapdagi semantik va leksik-grammatik
xususiyatiga ko‗ra tasnifi: aniqlovchi, to‗ldiruvchi, hol.
Aniqlovchi predmetning sifati, xususiyati miqdori yoki qarashliligi kabi turli
belgilarini anglatuvchi ikkinchi darajali bo‗lak yekanligi. Aniqlovchining gapda
konstruktiv bo‗lak bo‗la olmasligi.
Aniqlovchining ifodalanishi. Birikmali qo‗llanishi. Aniqlovchining turlari:
sifatlovchi aniqlovchi, qaratqich aniqlovchi.
Sifatlovchili birikma qismlari bitishuv yo‗li bilan birikib atributiv
munosabatini ko‗rsatishi. Qaratqichli birikma qismlari moslashuv yo‗li bilan
birikib, atributiv munosabatini ko‗rsatishi.
Izohlovchi predmetni boshqacha nom bilan atash uchun qo‗llanadigan
aniqlovchining alohida turi ekanligi. Izohlovchining turlari. Izohlovchining turli
ma‘no ifodalashi.
To„ldiruvchi predikatning obyekt valentligini ifodalaydigan ikkinchi darajali
bo‗lak ekanligi. To‗ldiruvchi hokim bo‗lagiga kelishik yordamida va ko‗makchi
bilan bog‗lanishi va ularning semantikasi. Mustaqil va nomustaqil to‗ldiruvchi.
To‗ldiruvchining turli so‗z turkumlari bilan ifodalanishi. To‗ldiruvchining
vositasiz, vositali turlari, har ikki turning ma‘nosi va qo‗llanishidagi o‗ziga xos
tomonlari. Funksional va nofunksional to‗ldiruvchilar
Hol. Kesimga tobe bo‗lib, harakatning bajarilishidagi turli holatlarni
bildiradigan ikkinchi darajali bo‗lak ekanligi. Hol va to‗ldiruvchi. Holning turli
so‗z turkumlari bilan ifodalanishi. Holning turlari: ravish holi, o‗rin holi, payt holi,
sabab holi, maqsad holi, miqdor-daraja holi.
Determinant bo‗laklar. Ularning gap tarkibidagi qo‗llanish xususiyati.
Funksional va nofunksional hollar
İS-in həyat dövrünün strukturu - Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları

|
Fənn: İnformasiya texnologiyası İmtahan sualları 1 it fənninin əsas anlayışları
|
bet | 32/32 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #234249 | Turi | Mücərrəd |
Bog'liq İT İMTAHAM cavablarİS-in həyat dövrünün strukturu
İS-in tam həyat dövrü adətən strateji planlaşdırmanı, təhlili, layihələndirməni, reallaşdırmanı, tətbiqi və istismarı əhatə edir. Ümumi halda həyat dövrünü bir neçə mərhələyə bölmək olar. Prinsip etibarilə mərhələlərə ayrılma şərti xarakter daşıyır. İnformasiya sistemləri üçün proqram vasitələrinin yaradılması sahəsində aparıcı yer tutan Rational Rose korporasiyasının təklif etdiyi variantda İS-in həyat dövrü 4 mərhələyə bölünür:
başlanğıc;
dəqiqləşdirmə;
quraşdırma;
keçid (istismara verilmə).
Hər mərhələnin sərhədləri müəyyən kritik qərarların qəbul edilməsi və müəyyən məqsədlərə nail olunmasını təmin edən vaxt müddəti ilə təyin olunur.
Başlanğıc mərhələ
Başlanğıc mərhələdə sistemin tətbiq sahəsi və sərhəd şərtləri müəyyənləşdirilir. Bunun üçün yaradılan sistemlə qarşılıqlı əlaqələri nəzərdə tutulan bütün xarici obyektlər və bu əlaqələrin xarakteri təyin edilməlidir. Bu mərhələdə həmçinin sistemin bütün funksional imkanları müəyyənləşdirilir və onlardan ən vaciblərinin izahı verilir.
Başlanğıc mərhələsinin praktik nəticələri aşağıdakılar olmalıdır:
qurulan sistemin əsas xüsusiyyətləri və üstünlükləri;
riskin qiymətləndirilməsi;
sistemin yaradılması üçün lazım olan resursların qiymətləndirilməsi;
əsas mərhələlərin bitmə vaxtını göstərməklə təqvim planı
Dəqiqləşdirmə mərhələsi
Bu mərhələdə problem sahələrinin təhlili aparılır və informasiya sisteminin arxitekturasının əsasları işlənib hazırlanır. Sistemin arxitekturasına aid hər bir qərarın qəbulunda sistem bütövlükdə nəzərə alınmalıdır. Bu o deməkdir ki, sistemin əksər funksional imkanları təsvir olunmalı və sistemin komponentləri arasındakı qarşılıqlı əlaqələr nəzərə alınmalıdır. Dəqiqləşdirmə mərhələsinin sonunda arxitektura həllərinin və layihədəki əsas risk elementlərinin aradan qaldırılması üsullarının təhlili aparılmalıdır.
Quraşdırma mərhələsi
Bu mərhələdə istifadəçiyə təqdim etmək üçün tamamlanmış məhsul işlənib hazırlanır. Mərhələnin sonunda hazırlanan proqram təminatının iş qabiliyyəti yoxlanılır.
Keçid mərhələsi
Keçid mərhələsində hazırlanan sistem istifadəçiyə təhvil verilir. Sistemin real şəraitdə istismarı zamanı hazırlanan məhsula düzəlişlər tələb olunan müxtəlif növ problemlər yarana bilər. Mərhələnin sonunda layihədəki məqsədə nail olub-olunmaması təyin edilir.
|
| |
Sinonimiya - Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"

81
Paronimiya, giponimiya, graduonimiya, partonimiya. O‗zbek tili
leksikasida o‗z va o‗zlashgan qatlamlar. O‗z va o‗zlashgan qatlamlarning o‗ziga
xos xususiyatlari. Tojikcha o‗zlashmalar va ularning o‗ziga xos xususiyatlari.
Arabcha o‗zlashmalar va ularning o‗ziga xos xususiyatlari.Ruscha o‗zlashmalar va
ularning o‗ziga xos xususiyatlari. Leksema o‗zlashtirish. Leksema
o‗zlashtirishning ijtimoiy-tarixiy sabablari. Leksema o‗zlashtirish yo‗llari: 1) jonli
so‗zlashuv orqali; 2) bosma manbalar orqali; Leksema o‗zlashtirish usullari:
1)o‗zicha olish; 2) kalkalab olish. Kalkaning ko‗rinishlari: 1)grammatik kalka
(to‗liq kalka, yarim kalka); 2) semantik kalka. So‗z o‗zlashtirishning so‗z
qo‗llashlan farqi.
Leksemalarning ishlatilish doirasi: dialektizmlar, kasb-hunar leksikasi,
jargonlar, argonlar, vulgar birliklar.O‗zbek tili leksikasida eskirish va yangilanish
jarayonlari. Zamonaviy qatlam. Eski qatlam: istorizmlar va arxaizmlar. Yangi
qatlam: neologizmlar.
Emotsional-ekspressivlik jihatdan o‗zbek tili leksikasi. Nutq ko‗rinishlariga
ko‗ra o‗zbek tili lug‗aviy birliklari.
Frazeologiya. Frazeologiyaning predmeti. Frazemaning ko‗chma ma‘noli
turg‗un konstruktsiya ekanligi. Frazemaning ifoda va mazmun plani. Frazeologik
ma‘no va uslubiy bo‗yoq.
Frazeologik monosemiya va polisemiya. Frazemalarning semantik turlari:
frazeologik butunlik va frazeologik chatishmalar.
Frazemalarning shakl va ma‘no munosabatlariga ko‗ra turlari. Frazeologik
omonimiya, sinonimiya, variatsiya, antonimiya, ularning uslubiy tavsifi.
Frazemalarni ishlatilish doirasi va zamoniyligi. Zamoniylik belgisiga ko‗ra
istorizm, arxaizm va neologizmlarga bo‗linishi.
Grammatika - Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"

83
Ot so„z turkumi.Otlarning ma‘noga ko‗ra turlari. Otning grammatik
kategoriyalari: son kategoriyasi, egalik kategoriyasi, kelishik kategoriyasi.
Sifat so„z turkumi. Sifatlarning semantik turlari, gapdagi vazifasi.
Sifatlarning otlashishi va ravish vazifasida kelishi. Sifat darajalari. Sifatlarning
tuzilishiga ko‗ra turlari.
Son so„z turkumi. Sonning morfologik xususiyatlari. Sonning ma‘no turlari.
Sonning hisob (numerativ) so‗zlari bilan qo‗llanishi. Sonning sintaktik
xususiyatlari. Sonning tuzilishiga ko‗ra turlari. Çonlarning otlashuvi.
Gap bo„laklarining tartibi

86
ko‗rinishlari.
To„liq va to„liqsiz gaplar. Sodda gap va uning bo‗laklarida sintaktik
nomoslik. Shakliy va mazmuniy nomoslik. To‗liqsiz gapning qo‗llanishida o‗ziga
xos mazmun va grammatik xususiyatlar mavjudligi.
Murakkablashgan sodda gaplar. Sodda gapni murakkablashtiruvchi
vositalar: uyushiq bo‗laklar, ajratilgan bo‗laklar, undalmalar, kirish va kiritmalar,
yordamchi so‗zlar, o‗ram (oborot)lar.
Uyushiq bo„lakli gaplar, turli gap bo‗laklarining uyushib kelishi. Uyushiq
bo‗laklarda egalik, kelishik va son ko‗rsatkichlarining qo‗llanishidagi o‗ziga xos
xususiyatlar. Uyushiq bo‗laklarda umumlashtiruvchi birliklar. Uyushiq bo‗laklarni
biriktiruvchi yordamchilar.
Ajratilgan bo„lakli gaplarning shakliy va mazmuniy xususiyatlari. Ikkinchi
darajali bo‗laklarning ajratilib qo‗llanishi.
Undalmali gaplar, tarkibida mazmunan bog‗lanib, grammatik aloqaga
kirmaydigan so‗z va so‗z birikmalarining ishtirok etishi. Undalma vazifasida
keladigan so‗zlar. Undalmalarning tuzilishiga ko‗ra turlari.
Kirish va kiritma konstruksiyali gaplar. Ular so‗zlovchining fikrga turli
munosabatini bildirib, gap bo‗laklari bilan grammatik aloqaga kirishmasligi. Kirish
konstruktsiyalarning ma‘no turlari. Kiritma konstruksiyalar. Ularning turli mazmun
ifodalashi va kirish konstruksiyalardan farqi.
Qo„shma gap. Qo‗shma gaplarning shakliy va mazmuniy xususiyatlari.
Qo‗shma gap qismlarini o‗zaro bog‗lovchi vositalar: bog‗lovchi, ko‗makchi,
yuklama, kelishik shakllari; fe‘lning shart va buyruq mayli shakllari, nisbiy so‗zlar,
intonatsiya va boshqalar. Qo‗shma gapning tuzilishiga ko‗ra turlari: ikki
komponentli qo‗shma gaplar, ko‗p komponentli (murakkab) qo‗shma gaplar.
Ikki komponentli qo‗shma gaplarning turlari: bog‗langan qo‗shma gap,
ergashgan qo‗shma gap. Qo‗shma gaplarning yordamchi vositalarsiz birikishi.
Epik she‟riyat. Xamsachilik an‟anasi

|
Epik she‟riyat. Xamsachilik an‟anasiBog'liq Nukus davlat pedagogika instituti kelishilgan Epik she‟riyat. Xamsachilik an‟anasi. Firdavsiy va epik she‘riyat. ―Xamsa‖
– mumtoz janr sifatida. Xamsanavislik an‘anasining tadrijiy takomili.
Xasmsanavislik: mavzu, g‗oya va obrazlar tizimi. ―Xamsa‖lardagi mushtarak va
farqli jihatlar.
Mumtoz adabiyotda badiiy uslub tushunchasi. Mumtoz adabiyotdagi
asosiy uslubiy yo‗nalishlar. Xuroson, iroq, hind uslublari. Uslublar sintezi.
Mumtoz adabiyotda she‘riy va nasriy uslub, ―xos uslub‖ va ―omma uslubi‖
haqida tushuncha (Miyon Buzruk). Mumtoz adabiyotda ―turkiston uslubi‖ va
―xuroson uslubi‖ning shakllanishi va rivoji.
Xalq kitoblarining paydo bo‗lish sabablari va adabiy jarayon. Xalq kitoblari
va ijodkor shaxsiyati. Xalq kitoblarida folklor syujetlari va individual ijod
o‗rtasidagi munosabatlar. ―Xalq adabiyoti‖ tushunchasi.
Eski o„zbek tilidagi filologik asarlar va ularning mumtoz adabiyotni
o„rganishda muhim manbalar ekanligi. Misr mamluklar davlatida eski o‗zbek
tilida yaratilgan filologik asarlar: Abu Hayyonning ―Kitob al-idrok li-lison al-
atrok‖ (XIII – XIV asrlar). O‗rta va Markaziy Osiyoda yaratilgan filologik asarlar:
Tole‘ Imon Hiraviyning ―Badoi‘ al-lug‗at‖, ―Abushqa‖lug‗atlari, ularda o‗zbek
mumtoz adabiyoti manbalaridan berilgan ma‘lumotlarning muhimligi; Muhammad
Yoqub Chingiyning ―Kelurnoma‖, Muhammad Rizoning ―Muntaxab ut-tavorix‖,
Mehdixonning ―Sanglox‖, Fatxali Kojarning ―Lug‗ati atrokiya‖ va b. lug‗atlarning
o‗zbek mumtoz adabiyoti tarixi uchun muhim manba ekanligi.
Adabiy ilmlar va ularning tasnifi. She‘r ilmi mohiyati. Ilmi bade‘, ilmi
maoniy, ilmi balog‗a, ilmi aruz, ilmi qofiya va Sharq adabiyotshunosligi. Ilmi adab
– Sharq adabiyotshunosligining asosi. Forobiyning she‘r, uning hosil bo‗lish
qonuniyatlari va insoniyat tomonidan qay darajada, qay holatda qabul qilinishi ilmi
adabning o‗ziga xos ko‗rinishi ekani.
O„zbek mumtoz adabiyotining dunyo miqyosida o„rganilishi. O‗zbek
mumtoz adabiyotining Rossiyada va Yevropada o‗rganilish tarixi: ―Qutadg‗u
bilig‖, ―Devonu lug‗atit-turk‖, ―O‗g‗uznoma‖ va boshqa asarlar rus
sharqshunoslari (X1X-XX asrlar) diqqat markazida. Abulg‗ozining ―Shajarai turk‖
asari tarjimasi, nashrlari va o‗rganilishi (XVIII–XIX asrlar). O‗zbek mumtoz
adabiyotiga oid boshqa manbalarning tarjimalari va faksimil nashrlari. O‗zbek
mumtoz adabiyoti manbalarini o‗rganishda I. Berezin, N.Katanov, B.A.Dorn (X1X
asr), V.V.Bartold, YE.E.Bertels, I,V.Stebleva va boshqa sharqshunoslarning
xizmatlari. Dunyo adabiyotshunosligida mumtoz adabiyotga munosabat.
|
| |
Mehnat va uni o‟qitish metodikasi

172
Gazlama bilan ishlash darslarini tashkil etish metodikasi
Gazlama va ip turlari. Gazlamaning xususiyatlari. Gazlamaning sanoatda
ishlab chiqarilishi. Gazlama bilan ishlash metodikasi. Gazlamaga ishlov berish
(o‗lchash, andoza olish va qirqish) metodikasi. Gazlama bilan ishlashda ish joyini
to‗g‗ri tashkil qilish talablari.
Yumshoq o‗yinchoq yasash darslarini tashkil etish metodikasi
O‗yinchoqlar haqida ma‘lumot. O‗yinchoq turlari. Yumshoq o‗yinchoqlarni
tayyorlash texnologiyasi. Yumshoq o‗yinchoqlar uchun mato tanlash, andoza olish
va tikish texnologiyasi. Yumshoq o‗yinchoqlarni tayyorlashda ish joyini to‗g‗ri
tashkil etish. Texnika xavfsizligi qoidalari.
Loyihalash va modellashtirish ishlari darslarini tashkil etish metodikasi.
Loyihalash va modellashtirish ishlari haqida ma‘lumot.Loyihalash va
modellashtirish ishlarining turlari.Modellashtirish elementlari bilan tanishtirish.
Texnik rasm va chizmadan foydalanish qoidalari. Loyihalash va modellashtirish
ishlarida ish joyini to‗g‗ri tashkil etish. Loyihalash va modellashtirish darslarida
texnika xavfsizligi qoidalari.
Qishloq xo‗jaligi mehnati darsining mazmuni va undan foydalanish usullari.
Qishloq xo‗jaligi mehnati haqida tushuncha. Qishloq xo‗jalik mehnati ish
turlarining shakllari (o‗simliklarni parvarishlash, sug‗orish, oziqlantirish, ko‗chat
o‗tkazish). Qishloq xo‗jaligi mehnati darslarida texnika xavfsizligi qoidalari.