Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish. Tabiiy resurslardan barqaror foydalanish misollari

Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish. Tabiiy resurslardan barqaror foydalanish misollari
Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va atrof-muhitni muhofaza qilish tabiatga faol ta'sir ko'rsatish bilan birga keladigan ilmiy-texnikaviy taraqqiyotning rivojlanishi davrida zamonaviy jamiyatning eng muhim muammolaridan biridir.
Tabiiy resurslar deyarli tugamaydiganlarga bo'linadi (quyosh energiyasi, suv toshqini, ichki issiqlik, atmosfera havosi, suv); qayta tiklanadigan (tuproq, o'simlik, hayvonot dunyosi resurslari) va qayta tiklanmaydigan (minerallar, yashash muhiti, daryo energiyasi).
Qayta tiklanadigan tabiiy resurslar - bu moddalarning aylanishi jarayonida insonning iqtisodiy faoliyati sur'atlariga mos keladigan davrda o'z-o'zini tiklashga qodir tabiiy resurslar. Qayta tiklanadigan tabiiy resurslardan oqilona foydalanish ulardan muvozanatli foydalanish va yangilash tamoyillariga asoslanishi, shuningdek, ularni takror ishlab chiqarishni kengaytirishni ta’minlashi kerak.
Qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslar - insonning iqtisodiy faoliyati sur'atiga mos keladigan davrda o'zini o'zi yangilash qobiliyatiga ega bo'lmagan tugaydigan tabiiy resurslarning bir qismi. Qayta tiklanmaydigan tabiiy resurslardan oqilona foydalanish ularni har tomonlama va tejamli qazib olish va ulardan foydalanish, chiqindilarni utilizatsiya qilish va hokazolarga asoslanishi kerak.
Insonning iqtisodiy faoliyatiga jalb etilishi nuqtai nazaridan tabiiy resurslar real va potentsialga bo'linadi. Birinchi turdagi resurslar faol ekspluatatsiya qilinadi, ikkinchisi iqtisodiy aylanmada ishtirok etishi mumkin.
Hozirgi vaqtda tabiiy resurslarning kamayishi muammosi tobora keskinlashmoqda. Tabiiy resurs salohiyatining kamayishi tabiiy resurslarning insoniyat ehtiyojlariga, uning texnik imkoniyatlariga va tabiiy tizimlar uchun xavfsizlik standartlariga javob bermaydigan darajaga qisqarishida ifodalanadi.
Tabiiy resurslarning kamayishi ularni iqtisodiy va ekologik jihatdan yanada rivojlantirishni maqsadga muvofiq emas qiladi.
Tabiatni oqilona boshqarish tabiiy resurslarni oqilona rivojlantirish, inson faoliyatining mumkin bo'lgan zararli oqibatlarini oldini olish, tabiiy komplekslar va alohida tabiiy ob'ektlarning mahsuldorligi va jozibadorligini saqlash va oshirishni o'z ichiga oladi.
Tabiatni oqilona boshqarish tabiiy resurslardan foydalanishda ekologik, iqtisodiy va ijtimoiy manfaatlarga erishishning eng yaxshi variantini tanlashni o'z ichiga oladi.
Tabiiy resurslardan kompleks foydalanish chiqindisiz va kam chiqindili texnologiyalardan foydalanishni, ikkilamchi resurslardan qayta foydalanishni nazarda tutadi.
Qayta tiklanadigan resurslar ma'lum chegaragacha tabiiy ravishda tiklanish qobiliyatiga ega, ammo ulardan foydalanishning uzoq tarixi resurslarning tabiiy xususiyatlarida va birinchi navbatda, o'z-o'zini tiklash qobiliyatida sezilarli o'zgarishlarga olib keldi. Qayta tiklanmaydigan resurslarning tugashi, shuningdek, tabiiy muhitda juda ko'p miqdordagi ishlab chiqarish va iste'mol chiqindilarining to'planishi muammosi yanada dolzarbdir. Bularning barchasi tabiiy resurslardan noratsional foydalanishdan dalolat beradi.
Bundan farqli ravishda, tabiatni oqilona boshqarish- bu insoniyat ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan tayyor bo'lmagan tabiiy resurs potentsialidagi keskin o'zgarishlarga olib kelmaydigan va tabiiy muhitda inson salomatligiga zarar etkazadigan yoki uning hayotiga tahdid soladigan chuqur o'zgarishlarga olib kelmaydigan yuqori samarali boshqaruvdir. .
Tabiatdan oqilona foydalanish faoliyati tizimi rivojlanayotgan iqtisodiyotning istiqbolli manfaatlarini va odamlar salomatligini saqlashni hisobga olgan holda, tabiiy resurslar va sharoitlardan tejamkor foydalanishni va ularni qayta ishlab chiqarishning eng samarali usulini ta'minlashga qaratilgan.
Tabiatni oqilona boshqarishning asosiy printsipi - bu iqtisodiyotni iqtisodiy ixtisoslashtirish va tashkil etish, jamiyatning ijtimoiy tuzilishi hududning tabiiy resurslariga (potentsialiga), ekotizimlarning resurslarni qayta tiklash va atrof-muhitni tiklash funktsiyalariga, ularning tabiiy qobiliyatiga mos kelishi kerak. antropogen ta'sirlarga bardosh berish.
Tabiatni oqilona boshqarishning zaruriy elementlari quyidagilardir:
* resurslar turlarini iste'mol qilishning optimal rejimlari va ulardan kompleks foydalanish;
* resurslarni yangilash tezligi va hajmini hisobga olish;
* resurslarni oddiy va kengaytirilgan takror ishlab chiqarishni boshqarish;
* foydalanilayotgan landshaft (ekotizim) sifatini saqlash;
* tabiiy resursni olib qo'yishning salbiy oqibatlarini blokirovka qilish va bartaraf etish;
* ekotizimlarning tabiiy ishlashi va dinamikasini hisobga olgan holda eng tejamkor va tejamkor ishlab chiqarishni tashkil etish.
Tabiiy resurslardan oqilona foydalanish usullari:
1. Tabiiy resurslarni inventarizatsiya qilish va inventarlarini yaratish.
2. Texnologik jarayonlarning ekologizatsiyasi.
Chiqindisiz ishlab chiqarish-bu o'zaro bog'liqlik va izolyatsiyalash tamoyillariga asoslangan resurslar davrlarini shunday tashkil etish bo'lib, bunda sanoatning ayrim tarmoqlari chiqindilari boshqalar uchun xom ashyo sifatida ishlatiladi, bu esa ulardan to'liq foydalanishni ta'minlaydi. Biroq, sanoatning aksariyat tarmoqlarida ma'lum chiqindilarning shakllanishi muqarrar. Haqiqiy maqsad - chiqindilardan maksimal darajada foydalanish bilan tavsiflangan kam chiqindili ishlab chiqarishga o'tish.
3. Insonning iqtisodiy faoliyatining salbiy oqibatlarini yumshatish.
Tabiiy resurs salohiyati hudud - bu uning bilan chegaralangan, birgalikda foydalanish texnik jihatdan mumkin bo'lgan, iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq va ekologik jihatdan maqbul bo'lgan tabiiy resurslar to'plami. Ekologik potentsial ostida baholanayotgan hududdagi tabiiy sharoit va ekologik vaziyatning qulaylik darajasi tushuniladi. Hududning ekologik salohiyati aholi punktlarini rivojlantirish va aholi punktlari tizimini shakllantirish shartlarini aks ettiradi.
Tabiatdan oqilona foydalanish nuqtai nazaridan, tabiiy resurs salohiyati resurslarning mutlaq chegarasi emas, balki ekotizimlarning eng muhim xususiyatlari va funktsiyalarini sezilarli darajada buzmasdan foydalanish mumkin bo'lgan chegaradir. Shuning uchun, ekotizimdan foydalanishni boshlashdan oldin, materiya va energiyani olib tashlashning o'lchovini aniqlash kerak, bu uning o'zini o'zi boshqarish va o'z-o'zini tiklash qobiliyatini buzmaydi. Aks holda, tashqi rejalashtirilgan tabiatga qaramay, foydalanish o'z-o'zidan bo'ladi.
Landshaftlarning yaxlitligini, fazoviy tabaqalanishini hisobga olmasdan, antropogen ta'sirning tanlangan turiga chidamliligini aniqlamasdan, tabiatda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan o'zgarishlarni tahlil qilmasdan va salbiy oqibatlarning oldini olish choralarini ishlab chiqmasdan turib, ularning imkoniyatlaridan oqilona foydalanish mumkin emas. Bu biologik va rekreatsion resurslar uchun eng dolzarbdir, ularning holati ko'p jihatdan ajralmas shakllanishlar sifatida tabiiy komplekslarning holati bilan belgilanadi.
Hozirgi vaqtda tabiatdan foydalanish fanidan ilmiy yo'nalish ajratilgan biologik tabiatni boshqarish, bu tabiatni boshqarishning barcha iqtisodiy va ekologik asoslarga asoslanishi va aniq ekologik va axloqiy xarakterga ega bo'lishi kerakligidan kelib chiqadi.
Biologik tabiatni boshqarishning ijobiy misoli sifatida AQShdagi ovchilik iqtisodiyotining holati haqidagi ma'lumotlarni keltiramiz. Yigirmanchi asr Qo'shma Shtatlardagi yovvoyi tabiatni juda yoqimsiz holatda topdi. Xususan, hayvonot dunyosi resurslari juda kamayib, talon-taroj qilindi. Hozirda AQShda 14 millionga yaqin havaskor ovchilar bor, ularning mamlakat iqtisodiyotiga qo'shgan to'g'ridan-to'g'ri hissasi yiliga 20 milliard dollardan va bilvosita 60 milliard dollardan oshadi. (2003 yilda Rossiyaning butun davlat byudjeti taxminan 80 milliard dollarni tashkil etdi). Ovchilik xizmati 700 mingdan ortiq ish o'rni bilan ta'minlaydi, davlatga 3 milliard dollardan ortiq soliq tushadi. Ammo ov resurslari kamaymaydi. Agar o'tgan asrning boshlarida Shimoliy Amerikada 10 mingga yaqin qunduz bo'lgan bo'lsa, hozirda ular 6-9 millionga yetdi, har yili 600-700 ming kishi olib ketiladi. Oq dumli kiyiklarning soni juda ko'p-32-33 million kishi, vapiti populyatsiyalari ilgari hech qachon ko'rilmagan hajmga yetdi-1,2 million bosh, yovvoyi kurkalar soni bir necha yillar davomida 1 milliondan 5 millionga ko'paydi.Xulosa shuki, ov hayvonlari populyatsiyasini me'yorlar va cheklovlarga rioya qilgan holda, qat'iy nazorat va inson yordami bilan intensiv ekspluatatsiya qilish ularning holatiga salbiy ta'sir ko'rsatmaydi. raqamlar va ko'payish.
Tabiatni oqilona boshqarish bilan antropogen yuk ekotizim barqarorligi darajasidan oshmasligi kerak ( hududning ekologik imkoniyatlari). Qoida tariqasida, texnogenezning rivojlanishi sharoitida hududning ekologik imkoniyatlari cheklovchi ko'rsatkich hisoblanadi.
Xususan, ular hududning rekreatsion imkoniyatlari haqida, ya'ni vaqt birligiga to'g'ri keladigan odamlar (yoki odam-kunlar) sonida ifodalanadigan ruxsat etilgan rekreatsion yuk haqida gapiradi. Odatda 1 ga (odam/ga) dam oluvchilar soni bilan o'lchanadi.
Ushbu chegarani qanday aniqlash mumkin? Ma'lumki, o'rmon landshaftlarida haddan tashqari yuk ostida tuproq sezilarli darajada siqiladi, er qoplami quriydi va almashtiriladi, pastki o'simliklar yo'qoladi, yosh daraxtlar quriydi. O'rmon axlatlari asta-sekin yo'qoladi, tuproq faunasi bostiriladi, tuproqlar quriydi va ularning unumdorligi sezilarli darajada pasayadi. Natijada, joriy o'sish sur'atlarining progressiv pasayishi kuzatilmoqda-o'rmon ekotizimining qarish ko'rsatkichi. Ushbu jarayonning tezlashishi bilan yangilanish bostiriladi va o'rmon o'lishi mumkin.
Bundan kelib chiqadiki, buzilmagan ekotizimlardagi daraxtlarning hozirgi o'sishining o'rtacha diametriga nisbati ularning rekreatsion qobiliyatini va barqarorligini tavsiflaydi. Ta'siri bu qiymatni sezilarli darajada kamaytira olmaydigan rekreantlarning maksimal soni (odam/ga) ushbu ekotizimga maksimal yuk sifatida qaraladi. Kuzatishlar shuni ko'rsatdiki, quruq qarag'ay o'rmonlarida maksimal yuk 1 soatda 2-3 kishi / ga, yangi qarag'ay va archa o'rmonlarida.-5-8 kishi/ga, nam qarag'ay va archa o'rmonlarida-8-15 kishi/ga, yangi va nam sel va pasttekislik yaylovlari sharoitida-20-30 kishi/ga.
Hozirgi vaqtda tabiatdan foydalanish ma'muriy-hududiy, tabiiy-geografik, havzaviy mezonlarga ko'ra amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, bu xususiyatlar har doim ham iqtisodiyotning boshqa tarmoqlariga taalluqli emas.
Tabiatdan foydalanishni ratsionalizatsiya qilish jarayoni - bu tabiiy resurslarning ayrim turlaridan sof avtonom, tarmoqviy foydalanishdan mintaqadagi tabiiy sharoitlarning umumiy yig'indisidan kompleks foydalanishga o'tish va ularni maksimal darajada yaqinlashtirish va, ehtimol, birlashtirish. tabiiy va iqtisodiy hududiy tizimlarning chegaralari.
Hududning tabiiy resurs va ekologik potentsiallari va ekologik imkoniyatlarini birgalikda baholash tabiatdan foydalanishning ekologik jihatdan to'g'ri yo'nalishlarini belgilashga imkon beradi, bu ko'p jihatdan mintaqa iqtisodiyotini rivojlantirish shartlarini belgilaydi. Ushbu hududlarning kombinatsiyasi mintaqaviy rivojlanishning tabiiy salohiyatini (NRRP) tashkil qiladi.
Tabiiy resurs salohiyati + Hududning ekologik salohiyati + Hududning ekologik salohiyati = Mintaqaviy rivojlanishning tabiiy salohiyati
Shunday qilib, PPRR ekologik-iqtisodiy yondashuvga asoslangan tabiatni boshqarishning mintaqaviy strategiyasini belgilaydi. PPRR ning fazoviy tabaqalanishining aksi tabiatdan foydalanishni hududiy boshqarish ob'ekti sifatida ajratilgan ekologik va iqtisodiy mintaqa bo'lib, unda tabiiy resurslardan foydalanish aholining yashash sharoitlari va tegishli aholining ekologik imkoniyatlari bilan tartibga solinadi. hudud.
Hozirgacha iqtisodiy ahamiyatga ega bioresurslarni boshqarish vazifasi barqaror olib qo'yilgan mahsulotlarni maksimal darajada oshirish vazifasi sifatida qo'yilgan edi. Shu bilan birga, bu yondashuv biologik xilma-xillikni saqlash maqsadlariga mos kelmaydi. Tabiiy tizimlarning antropogen o'zgarishlari, ularning mahsuldorligini vaqtincha o'sishiga olib keladi, umumiy biomassaning qisqarishi va tizimlarning o'zi tuzilishining soddalashishi bilan birga keladi.
Rossiyaning aksariyat hududlarida bo'lgani kabi, Oltoy o'lkasida ham foydalanishga yaroqli biologik resurslarning to'liq ro'yxati ishlab chiqilmagan, ulardan foydalanish uchun to'lovlar, zaxiralar va ruxsat etilgan olib qo'yish chegaralari, shuningdek, mintaqa bo'ylab resurslarni taqsimlash aniqlanmagan. . Ko'pgina resurs turlarining populyatsiyalari holatini kuzatish va ulardan foydalanishni nazorat qilish tizimi ishlab chiqilmagan.
Bu muammolar, ayniqsa, dorivor o'simliklarga nisbatan keskin. Tijorat xaridlari ob'ektlari deyarli har doim yig'ib olingan qismlarni ko'rsatmasdan o'simlikning tur nomi sifatida belgilangan, to'lov stavkalari minimal edi va amalda turning biologik xususiyatlarini va dorivor xom ashyoning tijorat qiymatini hisobga olmadi. Bularning barchasi ildizpoyalarni yig'ib olish va barglar va o'tlarni yig'ish uchun stavkalar yaqin bo'lishiga olib keldi va byudjetga to'lovlar kam edi. O'rmon solig'i stavkalarida o'simliklarning nafaqat ekologik ahamiyati, balki ularning tijorat qiymati ham hisobga olinmagan. Shunday qilib, masalan, oregano, Avliyo Ioann wort, Ural qizilmiya, sudraluvchi kekik, elecampane yuqori, ko'k siyanoz, lingonberry bargidan dorivor xom ashyoni yig'ish uchun o'rmon soliqlari stavkalari 2006 yilda kilogramm uchun 1,70 rublni tashkil etdi!
Tahlil shuni ko'rsatadiki, Oltoy-Sayan ekogregionining Rossiya sektorida yovvoyi o'simliklarning asosiy savdo aylanmasi tuzilmagan (va nazoratsiz!) bozor orqali amalga oshiriladi. Sanoat protsessorlari va ko'plab vositachilar xomashyoni mahalliy aholidan sotib oladilar, ular uchun bunday daromad ko'pincha asosiy, Oltoyning tog' oldi va tog'li hududlaridagi chekka aholi punktlarida va yagona hisoblanadi.
Har qanday tabiiy resursga nisbatan tabiatni oqilona boshqarish tizimi o'zaro bog'liq bo'lgan bir nechta quyi tizimlarni o'z ichiga oladi: flora holatini kuzatish, o'simlik qoplamini saqlash va tiklash, o'simlik resurslaridan foydalanish, nazorat va nazorat (1-rasm). Har bir tizimni tashkil etishdan maqsad bu sohaning ilmiy asoslangan tashkiliy-huquqiy, moliyaviy-iqtisodiy mexanizmlarini ishlab chiqish va amalga oshirishdan iborat.
Monitoring tizimi Bu tabiiy jarayonlar fonida va antropogen omillar ta'sirida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan o'zgarishlarni o'z vaqtida aniqlash, tahlil qilish va bashorat qilish, ularni baholash uchun tabiiy resurslarning sifat va miqdoriy ko'rsatkichlarini va tabiiy muhit holatini muntazam ravishda kuzatishning murakkab tizimidir. o'zgartirishlar kiritish, salbiy ta'sirlarning o'z vaqtida oldini olish va oqibatlarini bartaraf etish bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqish.
Tabiatdan foydalanishni davlat tomonidan tartibga solish tizimining muhim elementi har bir ob'ekt bo'yicha monitoring ob'ektlari va boshqariladigan ko'rsatkichlarning to'liq ro'yxatini shakllantirish, ob'ektlarni tavsiflash (sertifikatlash) bo'yicha yagona sxemalarni ishlab chiqish, monitoring tadqiqotlari va monitoringini amalga oshiruvchilarni aniqlash bo'lishi kerak. kuzatishlar chastotasi, axborotni to'plash va qayta ishlash samaradorligi, uni taqdim etish va uzatish shakllari. Turli ma'lumotlar bazalarida mavjud bo'lgan ma'lumotlarning taqqoslanishi ta'minlanishi kerak. Yaratilgan axborot resurslari davlat hokimiyati organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari va boshqa manfaatdor shaxslarni tabiiy komplekslar to‘g‘risida to‘liq ma’lumot bilan ta’minlashi shart.
O'tkazilgan tadqiqotlar asosida quyidagi tavsiyalar ishlab chiqiladi: resursning barqaror holatida - belgilangan standartlar doirasida undan foydalanish; cheklangan va parcha-parcha taqsimlangan resurslar uchun - litsenziya asosida mahalliy aholi ehtiyojlari uchun foydalanish; tanazzulga uchragan yoki yomon bilim bo'lsa - foydalanish va ishlab chiqishni cheklash yoki to'liq taqiqlash himoya qilish va tiklash bo'yicha chora-tadbirlar tizimi; profilaktik va bevosita himoya choralarini o'z ichiga oladi. Shuningdek, bioresurslar va tabiiy obyektlarga yetkazilgan zararni baholash usullarini ishlab chiqish va joriy etish, tabiiy resurslarni tiklash uchun huquqbuzarlardan mablag‘larni undirish bo‘yicha huquqni qo‘llash mexanizmlarini ishlab chiqish ham ustuvor yo‘nalish hisoblanadi.
Guruch. bitta.
Atrof-muhitga etkazilgan zararni qoplash. Zarar iqtisodiyotga (ovchilik, baliqchilik, o'rmon xo'jaligi) va tabiiy ob'ektlarga etkazilgan zararga bo'linadi. Iqtisodiyotga yetkazilgan zarar loyiha amalga oshirilgandan keyin yoki avariya natijasida olinmaydigan mahsulotlarning tannarxi bilan belgilanadi. Biotaga etkazilgan zarar va biosfera funktsiyalarining yo'qolishi hayvonlar yoki o'simliklar populyatsiyasini to'g'ridan-to'g'ri pul bilan baholash, ularning yashash joylarini yo'qotish va boshqalar orqali baholanishi mumkin.
Keyingi paytlarda olimlar va amaliyotchilarning e’tiborini biologik resurslarni baholash, real iqtisodiy qiymatini aniqlash hamda tabiatdan foydalanishni tartibga solishning iqtisodiy va moliyaviy mexanizmlarini joriy etish masalalariga qaratmoqda. Hozirgi vaqtda tabiiy tovarning past bahosi yoki hatto uning nol qiymati ham keng tarqalgan bo'lib, bu, xususan, biologik xilma-xillikning pasayishiga olib keladi. Biologik resurslarning qiymatini aniqlashda eng istiqbolli yondashuv bu umumiy iqtisodiy qiymat (narx) tushunchasi: umumiy baholashda yovvoyi tabiat resurslaridan, shu jumladan ekotizim xizmatlaridan foydalanish xarajatlarini ham, "xarajatlarni" hisobga olishga urinish. foydalanmaslik”, biologik xilma-xillikni saqlash.
Amaldagi usullar faqat ta'sir qilish vaqtida tabiatga etkazilgan zararni hisobga oladi. Bu ekotizimlarning o'z-o'zini tiklashi, organizmlar populyatsiyalarining asl holatiga qaytishi uchun uzaytirilmaydi.
Iqtisodiy baholashda nafaqat tabiiy resurslarning tijorat (bozor) qiymati, balki ekotizim funktsiyalarining qiymati (iqlimni tartibga soluvchi, atrof-muhitni tashkil etuvchi, bioresurslar), ijtimoiy va madaniy ahamiyati, shuningdek, uning qiymati ham hisobga olinishi kerak. olib qo'yilgan (ishlatilgan) resursni tiklash choralari.
Aholi oʻrtasida iqtisodiy ragʻbatlantirishni ragʻbatlantirish maqsadida aholi va tadbirkorlik subʼyektlarining iqtisodiy faoliyatini cheklagan holda yoʻqotilgan foydaning oʻrnini qoplash mexanizmlarini ishlab chiqish istiqbolli.
Biologik resurslar uchun maqsadli bo'lmagan turlarning tabiiy populyatsiyalarini to'g'ridan-to'g'ri muhofaza qilish, oqilona foydalanish jarayonida tijorat turlarini muhofaza qilish bilan birlashtirilishi kerak. Agar qabul qilingan chora-tadbirlardan so'ng, turlar populyatsiyasining holati tashvish tug'dirmasa, kelajakda resursdan foydalanish mumkin, ammo qat'iy nazorat va muntazam monitoring.
IN resurslardan foydalanish tizimi tabiiy resurslarni hisobga olish va iqtisodiy baholash tizimini, tabiatdan foydalanishni tartibga solish tizimlarini ishlab chiqish va xom ashyo zahiralari va hayvonlar sonining bashoratli hisob-kitoblarini ob'ektivlashtirish muhim vazifalardandir.
Yovvoyi o'simliklarni yig'ib olish cheklovlari, qo'riqlanadigan hududlarga tashrif buyurish standartlari, litsenziyalash va boshqalar kabi ma'muriy va nazoratni boshqarish vositalari ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Iqtisodiy baholash nafaqat tijorat (bozor) qiymatini, balki ekotizim funktsiyalarining qiymatini (iqlimni tartibga soluvchi, atrof-muhitni tashkil etuvchi, bioresurs), ijtimoiy va madaniy ahamiyatini, shuningdek, ushbu sohada amalga oshiriladigan chora-tadbirlar qiymatini hisobga olishi kerak. olib tashlangan (ishlatilgan) resursni tiklash.
Nazorat va nazorat tizimi. Rossiyada qonunga muvofiq atrof-muhitni muhofaza qilish sohasida davlat, ishlab chiqarish va jamoat nazorati amalga oshiriladi. Davlat nazorati funktsiyalari alohida ahamiyatga ega, chunki tabiiy resurslar Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasida mustahkamlangan milliy mulk bo'lib, turli xo'jalik yurituvchi sub'ektlar va jamiyat qatlamlari manfaatlarining to'qnashuvi doimiy ravishda yuzaga keladi.
Atrof-muhitni muhofaza qilish sohasidagi davlat inspektorlari shtatlarini ekologik jihatdan maqbul va iqtisodiy jihatdan asoslangan songa ko'paytirish ob'ektiv zaruratdir.
Natijalari davlat hokimiyati va mahalliy hokimiyat organlari tomonidan majburiy ravishda ko'rib chiqilishi shart bo'lgan jamoat ekologik nazorati alohida rol o'ynashi mumkin.
Rossiyaning amaldagi qonunchiligiga ko'ra, korxona tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni, atrof-muhitni muhofaza qilishni, shuningdek, xavfli omillar ta'siri shaklida o'zini namoyon qilishi mumkin bo'lgan ifloslangan muhitning salbiy ta'siridan o'zini himoya qilishni ta'minlashi shart. korxona xodimlarining sog'lig'i, ishlab chiqarish ob'ektlarining holati va texnologik jarayonlarning borishi to'g'risida. Ushbu majburiyatlarni bajarmaslik huquqbuzar korxona uchun jiddiy huquqiy va iqtisodiy oqibatlarga olib kelishi kerak.
Bozorda mavjud bo'lish shartlari hozirgi vaqtda ishlab chiqarishning ekologik komponenti bilan belgilanadi. Sanoat tovarlari va iste’mol tovarlarining milliy va jahon bozorlarida raqobatbardoshligi bevosita ishlab chiqarish texnologiyalarining ekologik parametrlari, ishlab chiqarilayotgan tovarlar, shuningdek, ishlab chiqarish umumiy xarajatlari darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan ekologik xarajatlar bilan bevosita bog‘liqdir.
Xulosa qilib aytganda, inson faoliyatining biologik xilma-xillikka salbiy ta'sirini kamaytirish bo'yicha ba'zi chora-tadbirlarni ko'rsatishimiz mumkin:
* o'zlashtirilgan yerlardan maksimal darajada foydalanish (intensiv foydalaniladigan qishloq, o'rmon, sanoat va boshqalar);
* restavratsiyaga muhtoj boʻlgan oʻsimliklari qattiq buzilgan hududlarni aniqlash;
* buzilgan yerlarni ekologik jihatdan tiklash (meliorativ holatga keltirish);
* ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshirishda o'simlik dunyosi ob'ektlarining zararkunandalari va kasalliklarining ommaviy tarqalishining oldini olish; o‘simlik va hayvonot dunyosining iqtisodiy jihatdan qimmatli turlarini madaniyat bilan tanishtirish;
* tabiiy resurslarni muhofaza qilish, takror ishlab chiqarish va ulardan oqilona foydalanish sohasida yangi usullar va texnologiyalarni ishlab chiqish;
* resurs va energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etishni rag'batlantirish, ikkilamchi resurslardan foydalanish ulushini oshirish, chiqindilarni utilizatsiya qilish darajasini oshirish;
* korxonalarda, shu jumladan ISO 14000 seriyasining xalqaro standartlariga muvofiq ekologik boshqaruvning samarali tizimlarini ishlab chiqish va joriy etishni rag'batlantirish.
Tabiatning bir qismi bo'lgan inson ko'p asrlar davomida uning ne'matlaridan texnologiya rivoji va insoniyat tsivilizatsiyasi manfaati uchun foydalangan, shu bilan birga atrofdagi kosmosga ulkan va tuzatib bo'lmaydigan zarar etkazgan. Olimlarning zamonaviy dalillari shuni ko'rsatadiki, tabiatdan oqilona foydalanish haqida o'ylash vaqti keldi, chunki yer resurslarini o'ylamasdan isrof qilish qaytarib bo'lmaydigan ekologik halokatga olib kelishi mumkin.
Bilan aloqada
tabiatni boshqarish tizimi
Tabiatdan foydalanishning zamonaviy tizimi hozirgi bosqichda inson faoliyatining barcha sohalarini, shu jumladan, tabiiy resurslarni davlat tomonidan iste'mol qilishni qamrab oluvchi yaxlit tuzilmadir.
Fan tabiatdan foydalanishni nafaqat qayta ishlashga, balki takomillashtirilgan usullar va texnologiyalardan foydalangan holda qayta tiklashga qaratilgan tabiiy resurslardan oqilona foydalanish chora-tadbirlari majmui sifatida qaraydi. Bundan tashqari, bu butun dunyo fazosining tabiiy xilma-xilligi va boyligini saqlash va ko'paytirish bo'yicha nazariy bilim va amaliy ko'nikmalarni ta'minlaydigan fandir.
|