M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish - bet 129

Misollar
1. 5 km
2
=5(10
3
m)
2
=5
10
6
m
2
2. 250 cm
3
/s=250(10
-2
m)
3
/s=250
10
-6
m
3
/s
3. 0,002 cm
-1
=0,002(10
-2
m)
-
1=0,002
100 m
-1
=0,2 m
-1
Kattaliklar kiymatini yozish uchun birliklarni xarflar bilan yoki maxsus
belgilar (...°, ...', ...") bilan belgilash lozim.
Birliklarning harfli belgilari to‘g‘ri shrift bilan bosilishi kerak. Birliklar
belgilarida nuqta qisqartirish belgisi sifatida qo‘yilmaydi.
Birliklarning belgilari kattaliklarning raqamli qiymatlaridan keyin shu
satrda (boshqa satrga o‘tkazmasdan) joylashtirilishi lozim. Agar birlik belgisi
oldidagi sonli qiymat egri chiziqli kasr ko‘rinishida bo‘lsa, u qavsga olinishi
kerak.
Sonning oxirgi raqami va birlikning belgisi orasida bir harfli ochiq joy
qoldirish lozim.
174
To‘g‘ri:
100 kW
80%
20 °S
(1/60) s
-1
Notug‘ri:
100kW
80%
20°S
l/60/s
-1
.
Istesno hollarida satr ustiga ko‘tarilib qo‘yiladigan maxsus belgi va son
o‘rtasida ochiq joy qoldirilmaydi.
To‘g‘ri:
20°.
Noto‘g‘ri:
20 °.
Kattalikning sonli qiymatida o‘nli kasr borligida birlikning belgisini
hamma raqamlardan keyin joylashtirish lozim.
Tug‘ri:
423,06m
5,758°
yoki
5°45,48'
yoki
5
0
45'28,8".
Notug‘ri:
423 m0,6
5°758
yoki
5°45',48
yoki
5°45'28",8.
Kattaliklar qiymatlari chegaraviy og‘ishlari bilan ko‘rsatilganda sonli
qiymatlari chegaraviy olishlari bilan qavs ichiga olinishi lozim va birlikning
belgisi qavsdan keyin qo‘yilishi lozim. Yoki birliklar belgisi kattalikning sonli
kiymatidan keyin va uning chegaraviy og‘ishidan keyin qo‘yilishi lozim.
To‘g‘ri:
(100,0±0,1)kg
50g±1 g.
Noto‘g‘ri:
100,0 ±0,1 kg
50±1g.
Birliklar belgisini jadvalning ustun sarlavhalarida va satr nomlarida
(yonboshlarida) qo‘llanilishiga yul qo‘yiladi.
1-misol
Nominal sarf, m
3
/h
Ko‘rsatuvlarning,
yuqori chegarasi, t
3
Rolikning oxirgi
o‘ngtomonidagi
bo‘linmasining qiymati, t
3
,
40 va 60
100 000
0,002
100, 160, 250, 400, 600 va
1 000
1 000 000
0,02
2500, 4 000, 6000 va 10
000
10 000 000
0,2
175
2 -
misol
Ko‘rsatkich nomi
Tortish quvvatidagi qiymati, kW
18
25
37
Tashqi o‘lchamlari, mm:
uzunlik
Eni
Balandligi
Koliya, mm
Oraliq, mm
3080
1430
2 190
1090
275
3500
1 685
2745
1 340
640
4090
2395
2770
1 823
345
Birliklar belgilarini formuladagi kattaliklarning belgilariga berilgan
izoxlarda qo‘llash ruxsat etiladi. Birliklar belgilarini kattaliklar o‘rtasidagi yoki
ularning son qiymatlari o‘rtasidagi bog‘lanishni ifodalovchi harflar shaklida
keltirilgan formulalar bilan bir satrda joylashtirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
To‘g‘ri.
v = 3,6 s/t,
bu yerda v — tezlik,
km/h;
s - masofa, m;
t - vaqt, s.
Noto‘g‘ri:
v - 3,6 s/t km/h,
bu yerda
s- masofa, m,
t - vaqt, s.
Ko‘paytmaga kiruvchi birliklarning harfli belgilarinikupaytma belgilaridek
o‘rta chizig‘igaqo‘yilgan nuktalar bilan ajratish lozim. Bu maqsadda «x»
belgisidan foydalanish mumkin emas.
To‘g‘ri:
N·m
A·m
2
Pa·s
Noto‘g‘ri:
Nm
Am
2
Pas
Ko‘paytmaga kiruvchi birliklarning harfli belgilarini, agar bu
anglashilmovchilikka olib kelmasa ochik joy qoldirib ajratishga yo‘l qo‘yiladi.
Birliklar nisbatining harfli belgilarida bo‘lish belgisi sifatida faqat bitta
qiya yoki gorizontal chiziq ishlatilishi lozim. Birliklar belgisining ko‘paytmasi
sifatida darajaga (musbat va manfiy) ko‘tarilgan birliklar belgisini qo‘llanilishi
mumkin.
Nisbatga kiruvchi birlikning birontasiga manfiy daraja ko‘rinishida belgi
kiritilgan bo‘lsa (masalan s
-1
, m
-1
, K
-1
, s
-1
) unda qiya yoki gorizontal chiziqni
qo‘llashga yo‘l qo‘yilmaydi.
W
m
2
k
To‘g‘ri:
W·m
-2
·K
-1
Noto‘g‘ri:
W/m
2
/K
176
W
m
2
K
Qiya chiziq qo‘llanilganda suratdagi va maxrajdagi birliklar belgilarini bir
satrda joylashtirish lozim, maxrajdagi birliklar belgilarining ko‘paytmasini qavs
ichiga olish lozim.
To‘g‘ri:
m/s
W/(m·K).
Noto‘g‘ri:
m
s
W/m·K.
Ikki va undan ortiq birliklardan tashkil topgan hosilaviy birlik
ko‘rsatilganda birliklarning belgisini va nomlarini kombinatsiyalash yoki bir
birliklarning belgisini, boshqalarning nomlarinikeltirishgayo‘l qo‘yilmaydi.
To‘g‘ri:
80 km/h
80
kilometr soatiga .
Noto‘g‘ri:
80 km/soat
80
km soatiga.
Maxsus belgilar birikmalarini ...°, ...', ...", % va
°/
oo
birliklarni harfli
belgilari bilan birgalikda ishlatishga yo‘l qo‘yiladi, masalan, ...°/s.
|