nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Metodik qo‘llanma - Vazirligi urganch davlat

|
Vazirligi urganch davlat
|
bet | 49/301 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #263417 |
Bog'liq Umumiy Pedagogika darslik. 08.09.22Metodik qo‘llanma – o‘qituvchilar (professor-o‘qituvchilar) va bilim oluvchilar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, unda bir darsning maqsadi, dars o‘tish vositalari va ulardan foydlanish usullari, darsning mazmuni, amaliy mashg‘ulotlar, qo‘shimcha topshiriqlar, va boshqalar haqida tavsiyalar bayon qilinadigan, ta’lim muassasalarining ilmiy (pedagogik) kengashi tavsiyasi asosida chop etiladigan nashr.
Sharh – jamiyat taraqiyoti uchun muhim ahamiyat kasb etadigan me’yoriy- huquqiy xujjatlarni, shuningdek, bahsga loyiq asarlarni, g‘oyalarni, fikrlarni va ta’riflarni izohlovchi, muayyan masalalar echimini ko‘rsatuvchi, keng ommaga mo‘ljallangan qo‘shimcha adabiyot sifatida foydalanilaigan nashr.
Dayjest – ilmiy, ilmiy-uslubiy, o‘quv, davriy, adabiyotlar, hukumat va turli tashkilotlar faoliyatiga tegishli qonunlar qarorlar, nizomlar mazmunining qisqacha bayoni va sharhi keltirilgan, sohalarga oid ma’lumotlar to‘plami sifatida foydalaniladigan doimiy nashr.
Elektron darslik – kompyuter texnologiyasiga asoslangan o‘quv uslubini qo‘llashga, mustaqil ta’lim olishga hamda fanga oid o‘quv materiallar, ilmiy ma’lumotlarning har tomonlama samarador o‘zlashtirilishiga mo‘ljallangan bo‘lib:
–o‘quv va ilmiy materiallar faqat verbal (matn) shaklda;
o‘quv materiallar verbal (matn) va ikki o‘lchamli grafik shaklda;
–multimedia (ko‘p axborotli) qo‘llanmalar, ya’ni ma’lumot uch o‘lchamli grafik ko‘rinishda, ovozli, video, animatsiya va qisman verbal (matn) shaklda;
– taktil (his qilinuvchi, seziladigan) hususiyatli, o‘quvchini «ekran olamida» stereo nusxasi tasvirlangan real olamga kirishi va undagi obyektlarga nisbatan harakatlanish tasavvurini yaratadigan shaklda ifodalanadi.
Ma’lumotlar banki – axborot texnologiyalarining imkoniyati va vositalari asosida yaratilgan, statik va dinamik rejimi tuzilgan, tovush va rangli tasvirlar bilan ta’minlangan, katta hajmdagi axborotlarni o‘z ichiga qamrab olgan va ularni turli ko‘rinishda (jadval, diagramma, gistogramma, matn, rasm, va hokazo) bera oladigan, o‘quv jarayonida bilim oluvchilar tomonidan o‘z ustida mustaqil ishlashi va o‘z bilimlarini nazorat qilishi uchun qo‘llaniladigan, doimiy ravishda to‘ldirib boriladigan, keng doirada foydalanishga mo‘ljallangan, tegishli vakolatli davlat tashkilotida qayd etilgan sohalar bo‘yicha ma’lumotlar to‘plami.41
|
| |
M.V.Shah B.C.Rana. Engeneering Drawing. India. 2009.
12

11
M.V.Shah B.C.Rana. Engeneering Drawing. India. 2009.
12
F.Alimov, X.Shodimetov, A.Ibragimov Kompyuer grafikasi va asoslari. “O’zbekiston
faylasuflari milliy jamiyati”. - T., 2012
13
T.Rixsibayev va b. Kompyuter grafikasi. - T.:
Tafakkur qanoti, 2012y..
14
Федоренко. Кимаев. АuтоСАD 2002. - М., 2001 г.
15
Романичева Э.Т. и др. АутоСАД вере. 12,13, 14. -М., 1997 г.
16
Климачева Т.Н. 2D-черчение в АuтоСАD 2007-2010. Самоучитель. - М.: ДМК
Пресс, 2009 -560 с.
17
С. А.Фролов. Начертательная геометрия. -М.: 2007. (Elektron holatda).
18
А.И.Островский. Черчение и начертательная геометрия. 2005. (Elektron holatda).
19
А.А.Чекмарёв.. Начертательная геометрия и черчение. -М.: 2007. (Elektron
holatda)
Internet saytlari
1.
www.gov.uz
- O‘zbekiston Respublikasi hukumat portali.
2.
www.lex.uz
- O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi.
3.
www.ima.uz
(O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligi)
4.
www.academy.uz
(Fanlar akademiyasi)
5.
www.zivonet.uz
(iamoat axborot ta’lim tarmog‘i)
6.
WWW.tddu.uz
7.
www.edu.uz
«Размеры» - «O‘lchamlar» panеlining buyruqlari(30-rasm)

11-«Привязка к перпендикуляру»-nuqtadan to‘g‘ri chiziq, aylana,
yoy va egri
chiziqlarga urinma o‘tkazish buyrug‘ining tugmasi;
12-«Привязка к параллели»-nuqtadan ob'еktga parallеl ob'еkt
chizish
buyrug‘ining tugmasi;
13-«Привязка к вставке»-qo‘yish ob'еktini nuqtasiga bog‘lanish buyrug‘ining
tugmasi;
14-«Привязка к узлу»-uzеllarga bog‘lanish buyrug‘ining tugmasi;
15--«Привязка к ближайшему»-ob'еktning istalgan
yaqin nuqtasi bilan
bog‘lanish buyrug‘ining tugmasi;
16-«Не привязыать»-bog‘lanishini bеkor qilish buyrug‘ining tugmasi;
17-«Параметры
привязки
объекта»-ob'еkt
ko‘rsatkichlarini
bog‘lash
buyrug‘ining tugmasi;
Muloqatlar dеrazasi ekrandan pastda joylashgan bo‘lib,
foydalanuvchi har doim
undan bohabar bo‘lmog‘i kеrak, chunki kompyutеr ishlash jarayonida hamma vaqt
u bilan muloqatda bo‘lib, biror vazifani bajarish uchun buyruq bеrishni so‘rab
turadi.
воситалари - download

Qidiruv: воситалари
Транспорт воситалари эгаларининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш бўйича е-полисни электрон
221,62 Kb.
8
o'qib
Дастурлаш воситалари. Дастурлаш
Kundalik hayotda eng ko'zga ko'ringan misollar televizor / video masofadan boshqarish pulti
0,82 Mb.
1
o'qib
11 – маъруза Маълумотларни коммутациялашнинг хиллари ва узатиш воситалари
Multiplekslash, kanallarni kommutatsiyalash, paketlarni kommutatsiyalash. Isdn tarmoqlarini qurish arxitekturasi va texnologiyalari
1,49 Mb.
4
o'qib
Иқтисодиётни тартибга солишнинг пул-кредит воситалари
Mavzu: Монетар (Пул кредит) сиесати Fan: Mikro va makro iqtisodiyot Yo’nalish: Menejment 22-23
163,63 Kb.
7
o'qib
1-mavzu. Multimedia texnologiyalari haqida tushuncha. Медиа бу
«Мультимедиа технологиялари» модулининг мақсади: педагог кадрларни мультимедиа воситалари билан таништириш, дастурий ва техник воститалари ҳақида маълумот бериш
16 Kb.
1
o'qib
Замонавий дидактик воситалари асосида бўлажак профессионал таълим ўҚитувчиларини касбий фаолиятга тайёрлашнинг таркибий функционал модели
Annotatsiya: Ushbu maqolada bo‘lajak professional ta‘lim o‘qituvchilarini tayyorlashda o‘qitishning zamonaviy didaktik vositalaridan foydalanishni o‘ziga xos ahamiyati
0,6 Mb.
4
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Biznes suhbatining asosiy bosqichlari. Muzokaralar jarayonini

119
4. Boshqalarga e'tibor (boshqalar haqida o'ylab ko'ring, faqat o'zingiz haqida
emas). Boshqalarga e'tibor hamkasblar, boshliqlar va bo'ysunuvchilarga nisbatan
qo'llanilishi kerak. Boshqalarning fikrlarini hurmat qiling, nima uchun ular bir
yoki bir nechta nuqtai nazarga ega ekanligini tushunishga harakat qiling. Har doim
hamkasblar, boshliqlar va bo'ysunuvchilarning tanqidlari va maslahatlarini
tinglang. Agar kimdir sizning ishingizning sifatiga shubha qilsa, boshqalarning
fikrlari va tajribalarini qadrlang. O'zingizga bo'lgan ishonch sizni kamtar bo'lishga
to'sqinlik qilmasligi kerak.
5. Tashqi ko'rinish (kutilganidek kiyinish). Asosiy yondashuv sizning
atrofingizdagilarga xizmat ko'rsatish bilan mos keladi va bu muhitda sizning
darajangiz xodimlarining tarkibiga kiradi. Eng yaxshi yo'lni, ya'ni lazzat bilan
kiyinishni, yuzma-yuz rang sxemasini tanlash kerak. Ehtiyotkorlik bilan tanlangan
aksessuarlar muhim ahamiyatga ega.
6. Savodxonlik (yaxshi tilda gapirish va yozish). Institut tashqarisiga
yuborilgan ichki hujjatlar yoki xatlar yaxshi til bilan ifodalanishi kerak va barcha
nomlar xatosiz o'tkaziladi. Siz haqoratli so'zlarni ishlata olmaysiz. Agar siz boshqa
odamning so'zlarini keltirsangiz ham, ular sizning so'zingizning bir qismi sifatida
qabul qilinadi
89
.
Vaziyatga qarab biznes (rasmiy, rasmiy) muloqot bevosita va bilvosita
bo'lishi mumkin. Birinchi holda, u aloqa subyektlari bilan bevosita aloqada,
ikkinchidan - yozishmalar yoki texnik vositalar yordamida amalga oshiriladi.
To'g'ridan-to'g'ri va bilvosita muloqot jarayonida odamlarga ta'sir o'tkazish yoki
ta'sir qilishning turli usullari qo'llaniladi. Ularning eng keng tarqalgan turlari
orasida quyidagilar mavjud: ishonch, taklif, majburlash.
Nazariy ma’lumotlar - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

%NotFound
True, agar fetch operatori
biror yozuv qaytarmasa
Cursor_nomi%NotFound
False, agar fetch operatori
kamida bitta yozuv
qaytarsa
%RowCount
Cursordagi yozuvlar soni
Cursor_nomi%RowCount
%IsOpen
Cursor ochiqligini
tekshiradi (True, False)
Cursor_nomi%ISOPEN
Kursordan foydalanish ketma-ketligi
Misol–1.
DECLARE
––1. kursorni e’lon qilish
CURSOR empcur
IS
SELECT empno, ename
FROM emp;
v_empno emp.empno%TYPE;
v_name emp.ename%TYPE;
BEGIN
OPEN empcur;
–– 2: kursorni ochish
LOOP
–– 3: kursordagi ma’lumotlarni LOOP orqali o‘qish.
FETCH empcur
INTO v_empno, v_name;
EXIT WHEN empcur%NOTFOUND;
Natija: 
Minimum of (23, 45) : 23 
PL/SQL procedure successfully completed. 
Misol

Natija: Minimum of (23, 45) : 23
PL/SQL procedure successfully completed.
Misol. Sonning kvadratini aniqlash protsedurasini yarating.
DECLARE
a number;
PROCEDURE squareNum(x IN OUT number) IS
BEGIN
x := x * x;
END;
BEGIN
a:= 23;
squareNum(a);
dbms_output.put_line(' Square of (23): ' || a);
END;
Natija: Square of (23): 529
PL/SQL procedure successfully completed.
PL/SQL da funksiyalar bilan ishlash. Funksiyalar protseduralardan
farqli ravishda natijani qaytaruvchi xossaga ega bo‘ladi. Funksiyani e’lon
qilish:
CREATE [OR REPLACE] FUNCTION function_name [(parameter_name [IN | OUT | IN OUT] type [, ...])] RETURN return_datatype {IS | AS} BEGIN < function_body > END [function_name]; Misol. CREATE OR REPLACE FUNCTION totalCustomers
RETURN number IS
total number(2) := 0;
BEGIN
SELECT count(*) into total
FROM customers;
RETURN total;
END;
Funsiya’ni chaqirish DECLARE
c number(2);
BEGIN
c := totalCustomers();
DBMS_OUTPUT.PUT_LINE('Total no. of Customers: ' || c);
END;
Misol. Ikkita sondan kattasini aniqlash funksiyasi
DECLARE
a number;
b number;
c number;
FUNCTION findMax(x IN number, y IN number)
RETURN number
IS
z number;
BEGIN
IF x > y THEN
z:= x;
ELSE
Z:= y;
END IF;
RETURN z;
END;
BEGIN
a:= 23;
b:= 45;
c := findMax(a, b);
DBMS_OUTPUT.PUT_LINE(' Maximum of (23,45): ' || c);
END;
Aniqlanmagan kursor bilan ishlash

Aniqlanmagan kursor bilan ishlash BEGIN
FOR i IN (SELECT * FROM student1 WHERE id_group = '2')
LOOP
DBMS_OUTPUT.PUT_LINE(i.name||chr(9)||i.id_group);
END LOOP;
END;
Dasturlashda qism dastur tushunchasi mavjud bo‘lib, u dasturning bir
qismini bajarilishini o‘z zimmasiga oladi. O‘z navbatida bitta katta dastur
ana shunday qism dasturlardan tashkil topishi mumkin. Qism dasturlar
dastur ishlash jarayonida murojaat qilinishi natijasida faollashadi, biror
qiymatlarni qabul qilishi va qayta ishlab, keyingi qism dasturga uzatishi
mumkin. PL/SQL da qism dasturlar ikki xil bo‘ladi: protsedura va funksiya.
PL/SQL da protseduralar bilan ishlash. CREATE [OR REPLACE] PROCEDURE procedure_name
[(parameter_name [IN | OUT | IN OUT] type [, ...])]
{IS | AS}
BEGIN
< procedure_body >
END procedure_name;
Misol. CREATE OR REPLACE PROCEDURE greetings
AS
BEGIN
DBMS_OUTPUT.PUT_LINE('Hello World!');
END;
/
Protsedurani chaqirish Protseduraga ikki xil usulda murojaat qilish mumkin:
Execute kalit so‘zi orqali;
PL/SQL bloki yordamida.
Yuqorida keltirilgan protsedura nomi “greatings” bo‘lganligi
sababli
EXECUTE greetings; orqali murojaat qilinadi.
PL/SQL blok orqali murojaat qilishi uchun esa,
BEGIN greetings; END; Ikkala usulda ham bitta javob olamiz:
Hello World
PL/SQL procedure successfully completed.
Protsedurani o‘chirish
DROP PROCEDURE procedure–name; Yuqoridagi protsedurani o‘chirish
DROP PROCEDURE greetings; Parametrli protseduralardan foydalanish
Misol. Ikkita sondan kattasini aniqlash protsedurasi
DECLARE
a number;
b number;
c number;
PROCEDURE findMin(x IN number, y IN number, z OUT number) IS
BEGIN
IF x < y THEN
z:= x;
ELSE
z:= y;
END IF;
END;
BEGIN
a:= 23;
b:= 45;
findMin(a, b, c);
DBMS_OUTPUT.PUT_LINE(' Minimum of (23, 45) : ' || c);
END;
DBMS_OUTPUT.put_line - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

Cursor students(gr VARCHAR2) IS
SELECT * FROM v_student WHERE gr_name = gr;
i students%ROWTYPE;
––kursorning har bir satri uchun %ROW tipidan foydalanildi
BEGIN
OPEN students('AT–30');
LOOP
FETCH students into i;
EXIT WHEN students%NOTFOUND;
DBMS_OUTPUT.PUT_LINE(i.name||chr(9)||i.gr_name);
END LOOP;
CLOSE students;
END;
Kursorni FOR operatori bilan qo‘llash:
Declare
CURSOR cur2(gr NUMBER :=2) IS
SELECT * FROM student1 WHERE id_group = gr;
BEGIN
FOR i IN cur2(2) LOOP
DBMS_OUTPUT.PUT_LINE(i.name||chr(9)||i.id_group);
END LOOP;
END;
Siyosiy ziddiyat - D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi

Siyosiy ziddiyat - siyosiy aktyorlarning hokimiyat va hokimiyat
munosabatlariga qarshi chiqishi.
Siyosiy madaniyatlar to'qnashuvi - turli siyosiy qadriyatlar, normalar, urf-
odatlar, an'analar, siyosiy rivojlanish maqsadlari o'rtasidagi to'qnashuv.
Mojaroning yuzaga kelishi uchun haqiqiy sabablar mavjud bo'lgan vaziyat,
ammo hozirgi kunga kelib, bir yoki har ikkala tomon ham muayyan sabablarga
ko'ra uni ziddiyatli deb tushunmagan.
Mojaro tasodifiy - tushunmovchilik yoki tasodifiy tasodif bilan yuzaga
kelgan ziddiyat.
Qarama-qarshilik - nizoning haqiqiy sababi yashirin bo'lgan yolg'on asosda
yuzaga kelgan ziddiyat.
Ijtimoiy-siyosiy qarama-qarshilik - siyosiy munosabatlarga ta'sir qiluvchi
va (yoki) hal qilish uchun siyosiy usullarni talab qiladigan katta ijtimoiy guruhlar
o'rtasidagi ziddiyat.
Ijtimoiy-mehnat ziddiyati - mehnat munosabatlari muhitida faoliyat
yuritayotgan subyektlarning o'z manfaatlarining mos kelmasligi sababli
to'qnashuvi.
Mojaro ijtimoiy - ijtimoiy o'zaro munosabatlarning ikki yoki undan ortiq
subyektlari (taraflari) ning ochiq qarama-qarshiligi, ularning sabablari mos
kelmaydigan ehtiyojlar, manfaatlar va qadriyatlardir.
229
Ixtilofli vaziyat - ikki yoki undan ortiq ijtimoiy subyektlarning o'zaro
mavjud bo'lgan haqiqiy va xayoliy qarama-qarshiliklar yuzasidan qarama-qarshilik
holati.
Konfliktologiya - ziddiyatlar va nizolarning kelib chiqish naqshlari,
ziddiyatli vaziyatlarning dinamikasi va rivojlanish shakllari, nizolarni oldini olish,
hal qilish va boshqarish usullari.
Qarama-qarshilik - D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi

|
D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi Pdf ko'rish
|
bet | 105/136 | Sana | 14.09.2024 | Hajmi | 3,19 Mb. | | #271049 |
Bog'liq BfOG5FkZfEu2CaRNVB0aktfln53aL8IpYYWOsbc3Qarama-qarshilik
-
ijtimoiy aktyorlar (shaxslar, guruhlar, partiyalar,
mafkuraviy oqimlar, institutlar, etnoslar, mamlakatlar) o'rtasida qarama-qarshilik
(harbiy, siyosiy, ijtimoiy-psixologik va boshqalar).
Ijtimoiy-siyosiy inqiroz
-
ijtimoiy - siyosiy qarama-qarshiliklarning keskin
kuchayishi, natijada jamiyatning barqarorligi va normal rivojlanishi buziladi.
Boshqa ishtirokchilarning ongi va xatti
—
harakatlariga o'z shaxsiy
vakolatlari (norasmiy rahbar) yoki egallab turgan pozitsiyasi (rasmiy rahbar)
tufayli sezilarli ta'sir ko'rsatadigan guruh rahbari.
Soxta ziddiyat
-
bu qarama-qarshilikning haqiqiy sabablari bo'lmasa-da,
subyekt (subyektlar) vaziyatni ziddiyatli deb hisoblaydi.
Kichik guruh
-
bir-biri bilan bevosita aloqada bo'lgan birgalikdagi faoliyat,
umumiy manfaatlar va maqsadlar bilan birlashtirilgan bir guruh odamlar.
Motivatsiya
-
muayyan maqsad bilan harakat qilishni talab qiladi.
Zo'ravonlik
-
shaxslar va ijtimoiy guruhlarga qarshi majburlash shakllari.
Noto'g'ri qarama-qarshilik
-
uning haqiqiy "aybdor" (mavzu) qarama-
qarshilikning "sahnalari ortida" bo'lgan ziddiyat va ziddiyat unga bevosita aloqasi
bo'lmagan ishtirokchilarni o'z ichiga oladi.
Nafrat
-
uning ehtiyojlariga, manfaatlariga, qadriyatlariga zid bo'lgan
hodisaga qaratilgan doimiy salbiy tuyg'u.
Ongsiz shaxslararo ziddiyat
— o'tmishda butunlay hal qilinmagan
ziddiyatli vaziyatlarga asoslangan ziddiyat, uning xotirasi behush darajada
saqlanib qoladi va o'tmishga o'xshash holatlarda istaksiz ravishda takrorlanadi.
|
| |
Mojaroni hal qilish - D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi

231
Quvvat (ijtimoiy ziddiyatda)
—
mojaro taraflarining dushmanga (raqibga)
qarshi kurashga qarshi o'z maqsadlarini amalga oshirish qobiliyati va qobiliyati.
Ijtimoiylashuv
-
muayyan jamiyatdagi xatti-harakatlar, ijtimoiy me'yorlar va
qadriyatlar namunalarini individual (guruh) assimilyatsiya qilish jarayoni.
Ijtimoiy keskinlik
- psixologik holat bo'lib, uning sabablari mavjud vaziyat
yoki hodisalar rivojlanishidan norozilikdir.
Ijtimoiy sheriklik
-
xodimlar (kasaba uyushmalari)
va tadbirkorlar
(tadbirkorlar uyushmasi) o'rtasida o'zaro maqbul kelishuvlarga erishish orqali
mehnat munosabatlari va nizolarni tartibga solish usullaridan biridir
.
Shaxslararo mos kelmaslik - D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi

230
Guruh normalari
-
guruh a'zolarining xatti-harakatlarini tartibga solish
uchun birgalikdagi guruh faoliyati va muloqot
qoidalari natijasida ishlab
chiqilgan.
Qarama-qarshilik harakati
-
qarama-qarshi
tomonga qarama-qarshi
tomonni qo'lga kiritish, bahsli obyektni ushlab turish yoki raqibni o'z maqsadlarini
rad etish yoki ularni o'zgartirishga majbur qilish.
Siyosiy madaniyat
-
siyosiy tizimning qonunlari va qoidalari bo'yicha
ko'nikmalar, g'oyalar, bilimlarning qiymat-me'yoriy tizimi
.
Ehtiyojlar
-
inson, guruh, jamiyatning hayotiy
faoliyati va rivojlanishini
saqlab qolish uchun obyektv zarur bo'lgan narsalarga ehtiyoj;
faoliyatning ichki
motivatsiyasi.
Mojarodan oldingi holat
-
bu yoki boshqa qarama-qarshiliklar
natijasida
yuzaga keladigan mojaroning potentsial subyektlari o'rtasidagi munosabatlardagi
ijtimoiy keskinlikning o'sishi.
Taqdimot
-
ilgari qabul qilingan obyekt yoki
hodisaning tasviri yoki
samarali tasavvur orqali yaratilgan.
Proektsiya
-
shaxsning o'z fikrlari va niyatlarini boshqalarga ongli yoki
ongsiz ravishda o'tkazish.
To'g'ridan-to'g'ri zo'ravonlik
-
unga zarar etkazish va (yoki)
uning
harakatlarini cheklash maqsadida subyektning obyektga bevosita ta'siri.
(––– NOT –––) - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

SELECT name, quota, sales
FROM salesreps
WHERE sales < quota OR sales < 300.0
Sоtuvining haqiqiy hajmi rejаdаgidаn vа $300.00 dаn kаm bo‘lgаn
хizmаtchilаrni аniqlаsh
SELECT NAME, QUOTA, SALES
FROM SALESREPS
WHERE SALES < QUOTA AND SALES < 300.0
Sоtuvining haqiqiy hajmi rejаdаgidаn kаm, lekin $150.00 dаn ko‘p
bo‘lgаn хizmаtchilаrni аniqlаsh
SELECT NAME, QUOTA, SALES
FROM SALESREPS
WHERE (SALES < QUOTA) AND (NOT SALES > 150.000)
Quyidagi rostlik jadvalini ko‘rib chiqamiz:
A
B
A and B
A or B
Not A
0
0
0
0
1
0
1
0
1
1
1
0
0
1
0
1
1
1
1
0
Qo‘shmа izlаsh оperаtоrlаrining har biri o‘z ustuvоrligigа egа. Eng
yuqоri
ustuvоrlik NOT gа tegishli, undаn so‘ng AND vа охiridа OR ga
tegishli bo‘ladi.
Yozuvlаrni tаrtiblаsh, ORDER BY jumlаsi
Оldin ko‘rilgаn so‘rоvlаrdа nаtijаlаr iхtiyoriy tаrtibdа оlingаn edi. Аgаr
jadval ma’lumotlarini tartib bilan (ma’lumotlarni alfavit bo‘yicha, o‘sish
yoki kamayish tartibi) chiqarish kerak bo‘lsa,
SELECT оperаtоri tаrkibidа
ORDER BY ifоdаsidan foydalaniladi. Uning sintаksisi:
––––––– ORDER BY – maydon nоmi ––––
–– maydon tаrtib rаqаmi ––– –––––––– ASC ––––––––
–––––––– DESC ––
Аvvаl quyidаgi misоlni ko‘rаmiz: Har bir оfis uchun sоtuvlаr haqiqiy
hajmlаrini regiоnlаr nоmlаri, har bir regiоndа esа shаharlаr nоmlаri bo‘yichа
аlfаvit tаrtibidа ko‘rsаtish.
SELECT city, region, sales

ORDER BY ifоdаsidаn keyin kelgаn
maydon АSОSIY kаlit maydon
hisoblanib, undаn keyingi maydonlаr ikkinchi dаrаjаli kаlitlаrdir.
Yozuvlаrni o‘sish hamdа kаmаyish bo‘yichа tаrtiblаsh mumkin.
Mаsаlаn: Sоtuvlаri haqiqiy hajmlаri kаmаyish tаrtibidа оfislаr ro‘yхаtini
chiqаrish.
SELECT city, region, sales
FROM offices
ORDER BY sales DESC
Sоtuvlаr hajmlаrini DESC predikаtini qo‘llаb kаmаyish tаrtibidа
chiqаrаmiz. O‘sish tаrtibidа chiqаrish uchun
ASC predikаti qo‘llаnаdi. Bu
predikаt ko‘zdа tutilgаn bo‘lib, uni ko‘rsаtish shаrt emаs.
Аgаr maydon
hisoblаnuvchi maydon bo‘lsa, nоmgа egа bo‘lmаsа
uning tаrtib raqamini
ko‘rsаtish mumkin.
Mаsаlаn, quyidаgichа: Sоtuvlаr haqiqiy vа rejаdаgi hajmlаrining
аyirmаsi kаmаyish tаrtibidа оfislаr ro‘yхаtini chiqаring.
SELECT city, region, (sales – target)
FROM offices
ORDER BY 3 DESC
Shu kаbi
ORDER BY ifоdаsidа maydonlаr nоmlаri vа raqamlаri, hamdа
DESC, ASC predikаtlаrini qo‘llаb murаkkаb tаrtiblаsh
shаrtlаrini hоsil
qilish mumkin.
Mаsаlаn: Regiоnlаr nоmlаri, har bir regiоndа
sоtuvlаr haqiqiy vа
rejаdаgi hajmlаri аyirmаsining kаmаyish tаrtibidа оfislаr ro‘yхаtini
chiqаring.
SELECT city, region, (sales – target)
FROM offices
ORDER BY region ASC, 3 DESC
Vaqt va sana bilan ishlash
“Oracle” vaqt va sana bilan ishlovchi bir
nechta funksiyalarni taklif
qiladi. Bu funksiyalar yordamida sanani qismlarga ajratish (yil, oy, kun),
o‘tgan vaqtni hisoblash kabi amallarni bajarish mumkin.
Quyidagi so‘rov har bir ishchi-xodimning tug‘ilgan kunini, yoshini va
joriy sanani chop etadi:
SELECT a.CName, b.CName, a.Rating

SELECT a.CName, b.CName, a.Rating
FROM Customers a, Customers b
WHERE a.Rating = b.Rating
AND a.CName < b.CName;
Bu misоldа аgаr birinchi kоmbinаtsiya ikkinchi shаrtni qаnоаtlаntirsа u
chiqаrilаdi, lekin teskаri kоmbinаtsiya bu shаrtni qаnоаtlаntirmаydi vа
аksinchа. Siz SELECT ifоdаsidа yoki so‘rоvning FROM jumlаsidа
keltirilgаn har bir psevdоnim yoki jаdvаlni ishlаtishingiz shаrt emаs. Siz har
хil
jаdvаllаr, hamdа bittа jаdvаl har psevdоnimlаridаn ibоrаt bog‘lanish
yarаtishingiz mumkin.
SQL join operatorlariga misollar:
INNER JOIN – ichki bog‘lanish
Autors (kitob avtorlari) jadvali ko‘rinishi
AuthorID
AuthorName
1
Bruce Eckel
2
Robert Lafore
3
Andrew Tanenbaum
Books – kitoblar haqidagi ma’lumotlarni saqlovchi jadval
BookID
BookName
3
Modern Operating System
1
Thinking in Java
3
Computer Architecture
4
Programming in Scala
SQLning INNER JOIN operatoridan foydalanib,
kitob va avtor
jadvallarini bog‘lab, har bir kitob avtorlarini aniqlaymiz:
SELECT SUM(SALES), SUM(QUOTA)

Mаsаlаn, оrаliq nаtijаni tоpish lоzim bo‘lsin. Bu hоldа guruhlаnishli
so‘rоv yordаm berаdi, ya’ni SELECT оperаtоrining GROUP BY
ifоdаsidir. Аvvаl GROUP BY ifоdаsi qаtnаshgаn quyidаgi so‘rоvni
ko‘rаmiz: Hаr bir хizmаtchi uchun buyurtmаning o‘rtаchа nаrхi qаnchа?
Оperаtоr LIKE - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

FROM customers
WHERE company LIKE '%n'
Bu hоldа. LIKE '%n' оperаtоri 'n' harfi bilan tugаydigаn hamma
yozuvlаrni ko‘rsаtаdi.
Iхtiyoriy bitta belgini aniqlash uchun '_' shаblоnidan foydalaniladi.
Mаsаlаn:
SELECT company, credit_limit
FROM customers
WHERE company LIKE 'Аp_lsin'
is null оperаtоri
SELECT оperаtоri uchun NULL qiymаti bilаn ishlаsh qоidаlаrini
ko‘rаmiz.
Ofisgа biriktirilmаgаn хizmаtchini tоpish:
SELECT name FROM salesreps
WHERE rep_office = null
Оfisgа biriktirilmаgаn хizmаtchini tоping.
SELECT name FROM salesreps
WHERE REP_office IS NULL
NOT shаrtini qo‘llаsh misoli: Оfisgа biriktirilgаn hamma
хizmаtchilаrni tоping.
SELECT name FROM salesreps
WHERE rep_office IS NOT NULL
WHERE shаrtidа qo‘shmа оperаtоrlаr
Izlаshning “qo‘shmа” shаrtlаrini ko‘rib chiqаmiz. WHERE оperаtоridа
OR, AND, NOT оperаtоrlаri bilаn bоg‘lаngаn bir nechа izlаsh shаrtlаrini
qo‘llаsh mumkin. Bu оperаtоrlаr sintаksisi quyidаgichа:
NOT, OR, AND оperаtоrlаrning sintаksisi.
(–––––––– WHERE ––––––––––– SHАRT –––––––––––––––––)
Nazariy ma’lumotlar - Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli

Jаdvаllаrni o‘zaro bog‘lash. Jadvallarni bog‘lash relyatsiоn
mа’lumоtlаr bаzаsi оperаtsiyalаridаn biri bo‘lib, jаdvаllаr оrаsidаgi аlоqаni
belgilаydi vа ulаrdаn mа’lumоtni bittа buyruq yordаmidа аjrаtishgа imkоn
berаdi. Turli jаdvаllаrdа bir хil nоmli maydonlаr bo‘lishi mumkin bo‘lgаni
uchun kerаkli maydon uchun jаdvаl nоmi prefiksi ishlаtilаdi.
Bog‘lanishdа jаdvаllаr
FROM ifоdаsidаn so‘ng ro‘yхаt sifаtidа
tаsvirlаnаdi. So‘rоv predikаti iхtiyoriy jаdvаl iхtiyoriy maydonigа tegishli
bo‘lishi mumkin. Bog‘lanishning eng sоddаsi bu dekаrt ko‘pаytmаsi, uni
quyidаgichа bаjаrish mumkin:
SELECT Customers.*, Salepeople.*
FROM Salepeople, Customers;
*
Lekin bu yerdа hоsil bo‘lgаn jаdvаl kerаksiz mа’lumоtlаrgа egа.
Kerаksiz yozuvni оlib tаshlаsh uchun
WHERE jumlаsidаn fоydаlаnilаdi.
Mаsаlаn: Berilgаn shаhardаgi sоtuvchilаr vа buyurtmаchilаr iхtiyoriy
kоmbinаtsiyasini ko‘rish uchun quyidаgini kiritish lоzim:
SELECT Customers.CName, Salepeople.SName, Salepeople.City
FROM Salepeople, Customers
WHERE Salepeople.City = Customers.City;
Bog‘lanishdа SQL bir nechtа jаdvаl yozuvi kоmbinаtsiyasini predikаtlаr
bo‘yichа sоlishtiradi. Аsоsan, mа’lumоtlаr ilоvаli yaхlitlik аsоsidа
tekshirilib, аjrаtib оlinаdi.
Misоl: har bir sоtuvchigа mоs keluvchi buyurtmаchilаr ro‘yхаti:
SELECT Customers.CName, Salepeople.SName
FROM Customers, Salepeople
WHERE Salepeople.SNum = Customers.SNum;
Tenglikkа аsоslаngаn predikаtlаrdаn fоydаlаnuvchi jаmlаnmаlаr,
tenglik bo‘yichа jаmlаnmа deb аtаlib, jаmlаnmаlаrning eng umumiy
ko‘rinishidir. Shu bilаn birgа iхtiyoriy relyatsiоn оperаtоrdаn fоydаlаnish
mumkin.
SELECT last_name, birth, SYSDATE

nomi sifatida
age so‘zi o‘rnatildi, buning uchun
AS kalit so‘zidan
foydalanilgan.
Ishchi-xodimlar ma’lumotlarini yoshi bo‘yicha tartiblash uchun
ORDER BY operatoridan foydalaning
:
SELECT last_name, birth, SYSDATE,
TRUNC(SYSDATE – birth)/365.25) AS age FROM personal_info
ORDER BY age
“Oracle”da sana bilan ishlovchi funksiyalar:
TO_CHAR(d[,mask]) – maxsus maskadan sanani satrga o‘giradi. 1-
jadvalda ko‘p qo‘llaniladigan formatlash usullari ko‘rsatilgan.
EXTRACT(mask FROM d) – sananing biror qismini kesib oladi (year
– yil, month – oy, day – kun).
Masalan, sanadan yilni ajratib olish uchun quyidagi ikkita usuldan
foydalanish mumkin:
va
EXTRACT(year FROM birth)
Birinchi holda yil kattaligi satrli, ikkinchisida sonli turga ega bo‘ladi.
1-jadval
.
Format
Qiymati
Y, YY,
YYYY, YYYY
Yil (4 xonagacha)
MM,
MONTH, MON
Oy, oy nomi, qisqa nomlanishi
W, WW
Oydagi hafta, yildagi hafta
D, DD, DDDD
Hafta kuni, oydagi kun, yildagi kun
DAY, DY
Hafta kuni nomi
Ishchi xodimning qaysi oyda tug‘ilganini aniqlash uchun
MONTH
xossasidan foydalaniladi:
SELECT last_name, birth, TO_CHAR(birth,’MONTH’) FROM
personal_info
Oktyabr oyida tug‘ilgan ishchi xodimlar haqidagi ma’lumotlarni olish
uchun quyidagi so‘rovdan foydalanish mumkin:
SELECT last_name, birth FROM personal_info WHERE
Ichki vа tаshqi bog‘lanishlar

Ko‘p hоllаrdа o‘ng jаdvаldа hоsil bo‘lmаgаn chаp jаdvаldаgi
yozuvni
chiqаrish kerаk bo‘lаdi. Buni tаshqi bog‘lanish yordаmidа аmаlgа оshirish
mumkin:
SELECT book.title, author.name
FROM author
LEFT JOIN book ON book.author = author.id
E’tibоr bering, tаshqi jаmlаnmаdа WHERE o‘rnigа ON kаlit so‘zi
ishlаtilаdi.
SQL tilida tаshqi bog‘lanishdаn fоydаlаnishgа imkоn berаdi.
Tаbiiy
tаshqi bog‘lanish ikki jаdvаl ikki maydoni bir хil nоm vа bir хil tipgа egа
bo‘lgаn hamdа shu maydondаgi qiymаtlаr teng bo‘lgаn yozuvni
birlаshtirishgа imkоn berаdi:
SELECT my_prod.name
FROM my_prod
LEFT JOIN their_prod
Jаdvаllаrni o‘zi bilаn bog‘lanish.
Jаdvаllаrni o‘zi bilаn bog‘lanish uchun har bir sаtrning o‘zi yoki bоshqа
yozuv bilаn kоmbinаtsiyasini hоsil qilishingiz mumkin. So‘ngrа har bir sаtr
predikаt yordаmidа bаhоlаnаdi. Bu turdаgi bog‘lanish
bоshqа turdаgi
bog‘lanishdаn
fаrq qilmаydi, fаrqi ikki jаdvаl bir хildir.
Jаdvаllаrni
bog‘lanishdа qаytаriluvchi maydon nоmlаri оldigа jаdvаl nоmi qo‘yilаdi.
Bu usutunlаrgа so‘rоvlаrdа murоjааt qilish
uchun har хil nomlаrgа egа
bo‘lishi kerаk. Buning uchun vаqtinchаlik nоmlаr ya’ni psevdоnimlаr
qo‘llаndi. Ulаr so‘rоv
FROM jumlаsidа jаdvаl nоmidаn so‘ng bo‘shlik
qo‘yib yozilаdi.
Misоl: bir хil reytinggа egа hamma buyurtmаchilаr juftlаrini tоpish.
Yarim o‟tkazgichli kuchaytirgichlar

|
Yarim o‟tkazgichli kuchaytirgichlar
|
bet | 15/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagich Yarim o‟tkazgichli kuchaytirgichlar
Yarim o’tkazgichli kuchaytirgichlaryarim o‘tkazgichli triodlardan, ya‘ni tranzistorlardan tuziladi.Tranzistorli kuchaytirgichsxemasi umumiyelektrod
belgilari bo‘yicha, ya‘ni bir vaqtda kirish va chiqish elektrodlari xisoblanganligi bo‘yicha turlanadilar.Yarim o‘tkazgichli kuchaytirgichlarelektron kuchaytirgichlarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega bo‘lganligi tufayli ular ko‘p holatlarda elektron kuchaytirgichlarni siqib chiqaradi.Tranzistorli kuchaytirgichlar ixcham, engil, mustaxkam, ishlash muddati uzoq ham da o`zenergiyasarfiga ega bo‘lganligi tufayli ular xozirgi kunda ko‘pqo‘llanilmoqda. Tranzistorlarni ishlashi ikki turli yarim o‘tkazgichlardan tuzilgan yarim o‘tkazgichli asboblarni signal kuchaytirish xossasiga asoslangan. 3.1.2-rasmda tranzistorli kuchaytirgichlarni ulanishlar sxemasi ko‘rsatilgan.
–rasm. Tranzistorli kuchaytirgichni ulanish sxemasi
Tokni bir xil qiymatida kollektor zanjiridagi kuchlanish va quvvat kollektor qarshiligi necha marta bo‘lsa shuncha marta ko‘p bo‘ladi. Tranzistorli kuchaytirgichlarni kamchiligi ularni parametrlari va ish qobiliyatini tashqi muxit har oratiga bogliqligidir.
1.3. Pnevmatik va gidravlik signal kuchaytirgichlar
Pnevmatik va gidravlik signal kuchaytirgichlar chiqish quvvatini (signalini) kuchaytirish uchun ishlatiladi. Ularni ishlashi suyuqliklarni qisilmasligiga asoslangan. Gidravlik kuchaytirgichlar turli tuzilishga va turlarga ega. To‘siqli qopqoqli va prujinali gidravlik kuchaytirgichlar ko‘p tarqalgan. Pnevmatik va gidravlik kuchaytirgichlarning ishlashi, qurilmalarda prujinaningzo‘riqishini, to‘siqva qopqoqlarning holatini o‘zgartirishining boshqarilishini nazorat qilish orqali bajariladi. Kuchaytirgich ishini stabillash yoki kuchaytirishni oshirish uchun ularda teskari boglanish qo‘llaniladi.
Teskari boglanish orqali kuchaytirish chiqishdagi signalning bir qismi uning kirishiga beriladi.Quyidagi 3.1.3.-rasmda kuchaytirgichningfunktsional sxemasi keltirilgan.
1.3-rasm.Kuchaytirgichning funktsional sxemasi.
β – tes kari boglanish koeffitsenti.
Kuchaytirgich kirishiga beriladigan chiqish signaliningqismi Xtb= βU. Teskari boglanish «+» yoki «-» bo‘ladi.+ → X+Xtb=X+βU -→X-Xtb=X- Βu.+bo‘lganda kuchaytirish koeffitsenti ko‘payadi. - bo‘lganda kuchaytirish koeffitsenti kamayadi.
|
| |
BOB. Avtomatika kuchaytirgichlari, relelar va ularning klassifikitsiyalari.Avtomatikaning ijro mexanizmi

|
BOB. Avtomatika kuchaytirgichlari, relelar va ularning klassifikitsiyalari.Avtomatikaning ijro mexanizmi
|
bet | 13/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagich BOB. Avtomatika kuchaytirgichlari, relelar va ularning klassifikitsiyalari.Avtomatikaning ijro mexanizmi
Kuchaytirgichlar
Kuchaytirgich–deb, kirish signali uni kurinishi va fizik tabiatini o‘zgartirmagan holda, kuchaytirish uchun qo‘llaniladigan qurilmaga aytiladi. Quvvat bo‘yicha signalni kuchaytirish tashqi manbaa energiyasi evaziga boshqariladi
Avtomatik boshqarish sistemalari, radiotexnika, radiolokasiya va boshqa sistemalarda kichik quvvatli signallarni kuchaytirish uchun kuchaytirgichlardan foydalaniladi. Kichik quvvatli o‘zgaruvchan signalning parametrlarini buzmasdan doimiy kuchlanish manbaining quvvati hisobiga kuchaytirib beruvchi qurilma kuchaytirgich deb ataladi.
Kuchaytirgich qurilmasi kuchaytiruvchi element, tranzistor, rezistor, kondensator, chiqish zanjiridagi doimiy kuchlanish manbai, hamda iste`molchidan iborat. Bitta kuchaytiruvchi elementi bo‘lgan zanjir kaskad deb ataladi. Kuchaytiruvchi element sifatida qanday element ishlatilishiga qarab kuchaytirgichlar elektron, magnitli va boshqa xillarga bo‘linadi. Ish rejimiga ko‘ra ular chiziqli va nochiziqli kuchaytirgichlarga bo‘linadi. Chiziqli ish rejimida ishlovchi kuchaytirgichlar kirish signalini uning shaklini o‘zgartirmasdan kuchaytirib beradi. Chiziqli bo‘lmagan ish rejimida ishlovchi kuchaytirgichlarda esa kirish signali ma`lum qiymatga erishganidan so‘ng chiqishdagi signal o‘zgarmaydi.
Chiziqli rejimda ishlaydigan kuchaytirgichlarning asosiy harakteristikasiamplituda chastota harakteristikasi (AChX) dir. Ushbu harakteristika kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffisientining moduli chastotaga qanday bog‘liqligini ko‘rsatadi. AChX siga ko‘ra chiziqli kuchaytirgichlar tovush chastotalar kuchaytirgichi (TChK), quyi chastotalar kuchaytirgichi, (QChK), yuqori chastotalar kuchaytirgichi (YuChK). Sekin o‘zgaruvchan signal kuchaytirgichi yoki o‘zgarmas tok kuchaytirgichi (O‘TK) va boshqalarga
bo‘linadi.Avtomatik qurilmada turli kuchaytirgichlar qo‘llaniladi: elektrik (Magnitli, elektron, yarimo’tkazgichli, elektr mashinali) va noelektik (gidravlik,pnevmatik, mexaniq) va boshqalar. Kuchaytirgichlar ishini asosiy ko‘rsatkichlariga quyidagilar kiradi: kuchaytirish koeffitsenti, sezgirlik va foydali ish koeffitsenti. Kuchaytirgichlarni quvvat bo‘yicha kuchaytirish koeffitsenti – deb uni chiqish quvvati miqdori (Rchik) ni, kirish kuvvati mikdori (Rkir) ga nisbatiga aytiladi. Kuchaytirgichlarni tok va kuchlanishlar miqdorlari bo‘yicha kuchaytirish koeffitsentlari:
К Ркир ;
К Iчик ;
К Uчик
Р
р
чик
I
кир
U
кир
I
U
Sezgirlik kuchaytirgichlarni kichik signallarni qabul qilib ularni kuchaytirish qobiliyatidir. Foydali ish koeffitsenti – kuchaytirgichni chiqish signali quvvatini manbaa quvvatiga nisbatidir.
Риш Рманбаа
|
| |
Sig’im siljish datchiklari

|
Sig’im siljish datchiklari
|
bet | 11/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagichSig’im siljish datchiklari. Bu xil datchiklarda plastinkalar orasidagi masofani o‘zgarishi kondensator sig‘imini o‘zgarishiga olib keladi, ya‘ni kondensatorning bitta plastinkasi harakatlanuvchan bo‘ladi (2.1.2-rasm). Kirish miqdori R (siljish) ni o‘zgarishi natijasida platinkalar orasidagi masofa o`zgarib, kondensator sig`mi o`zgaradi.
2.1.2-rasm. Sig‘im siljish datchiklari
Induktiv datchik. Faltak ko‘rinishida bo‘lib, po‘lat o‘zak, yakor va ular orasidagi masofadan iborat bo‘ladi. Induktiv datchiklarda po‘lat o‘zakni siljishi g‘altak induktiv qarshiligini o‘zgarishiga olib keladi (2.1.3-rasm). Manometrni o‘lchov qismi bilan mexaniq bog‘langan yakorni siljishi induktiv datchik induktivligining o‘zgarishiga sabab bo‘ladi. Indiksion datchiklar ko‘proq ko‘prik sxemalarda qo‘llaniladi. Umumiy yakordan iborat ikkita g‘altakdan tuzilgan qurilma differensial induktiv datchik deb ataladi, u yuqori sezgirlikka egadir.
rasm. Induktiv datchik: 1-g’altak; 2-po’lat o’zak; 3-yakor; 4-oraliq masofa:
Turli jism va muhitlarni haroratini o‘lchaydigan datchiklarda buyum yoki materiallarini xususiyatlarini haroratga bog‘liqligidan foydalaniladi. Bunga misol qilib o‘lchamlari yoki xajmini, issiqlik qarshiligi koeffitsentini, termo EYUK ni, elektr o‘tkazuvchanlikni harorat ta‘sirida o‘zgarishini olish mumkin.
Generatorli datchiklardan bir necha misollar ko‘rib chiqaylik. Ulardan biri induksion datchik. Induksion datchiklar chiziqli yoki burchakli tezliklarni E.Yu.K. larga aylantirib berishi uchun xizmat qiladi. Ularni ishlash prinspi elektromagnit induksiya qonuniga asoslangan. Induksion datchiklarning chiqish siginali E.Yu.K. bo‘lib, uning kattaligi g‘altak o‘ramlarini kesib o‘tayotgan magnit oqimining tezligiga propartsional. Induksion datchiklarni o‘zgarmas magnit moydonidan foydalaniladi.
O‘zgarmas magnit maydoni 2 usulda: o‘zgarmas magnitlar yordamida va o‘zgarmas tok o‘tayotgan g‘altaklarda hosil qilish mumkin
Bunday datchiklarga misol qilib toxageneratorlarni ko‘rsatish mumkin. Ular kichik quvvatli elektr mashinasi bo‘lib aylanish tezligini o‘lchash uchun ishlatilinadi.Toxgeneratorni qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami va yakordan iborat bo‘lib, qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami magnit maydonini hosil qiladi. Yakor qo‘zg‘aluvchan qisim
bo‘lib, u aylantirilganda, uning cho‘lg‘amlarida aylanish tezligi propartsional E.Yu.K. hosil bo‘ladi:
E=k*f*n
bu erda k – mashinaning tuzilishiga bog‘liq koyfitsent,
f – magnit oqimi,
n – yakorning aylanish tezligi.
Toxagenerator sezgirligi yuqori ularning chiqish siginali kata quvvatga ega. Ularning kamchiligi chiqish siganali kattaligini yukning qarshiligiga bog‘liqligidadik.
2.1.4-rasm.Generatorli datchiklar
|
| |
Jamoa a'zolarining muloqot jarayonida psixologik o'zaro

129
Rahbarning harakatlari va xatti-harakatlari ijtimoiy kutish tizimiga mos
kelganda, uning bo'ysunuvchilari oldida uning obro'si kuchayadi va u o'zining
rasmiy afzalliklaridan foydalanmasdan ularga nisbatan tezroq va osonroq ta'sir
ko'rsatadi. Biroq, har qanday jamoa mutlaq o'xshash odamlardan iborat emas va
muqarrar ravishda ruxsat etilgan va qabul qilinishi mumkin bo'lmagan qarama-
qarshi fikrlar paydo bo'ladi. Va keyin rahbar, albatta, qiyin vazifa bo'ladi —
birinchi navbatda qaysi kuchlarni yo'naltirishni aniqlash. Kuchli irodali rahbar bu
muammoni osongina va tez orada hal qiladi, garchi u bo'lishi mumkin va butunlay
to'g'ri emas. Lekin haddan tashqari aks ettiruvchi xo'jayin har doim o'z-o'zidan
ziddiyatga duchor bo'lish xavfini tug'diradi, bu juda tez orada bo'ysunuvchilarni
his qiladi va undan foydalanishga qodir emas.
Bu muloqot, har bir kishi uni tushunish istaydi, deb aytish uchun katta
kashfiyot bo'lmaydi, balki har bir kishi boshqa tushunish istagi, va tez-tez shunday
"tushunarsiz" u juda manfaatdor emas kuchli irodali rahbari, bo'ysunuvchilarning
barcha dalillarni qabul qilish, lekin shunchaki ularni majbur ularning irodasini,
ularni bostirish "kafedra hokimiyati". Ma'lumki, bunday etakchilik uslubi avtoritar
deb ataladi. Ushbu etakchilik uslubi endi eskirgan deb hisoblanishi mumkin,
chunki u minglab marta jahon amaliyoti bilan tasdiqlangan bo'lib, biznes
aloqasining ta'sirini sezilarli darajada kamaytiradi. Haqiqatan ham, avtoritar shaxs,
hatto uning eng yaxshi versiyasida ham, subordinatlarning dalillarini tinglash va
ularni deyarli qabul qilish, hali ham soxta ambitsiyalardan avvalgi irqlaridan voz
kecha olmaydi. Bunday hollarda psixologlar rahbar o'z raqibiga "qo'shilish"
mumkin emasligini aytishadi. "Ishtirok etish" nimani anglatadi? Ishtirok etish
nafaqat qiziqarli kompaniya, balki aslida undan ajralib turadi. Yo'q, psixologik
ma'noda qo'shilish har doim ham ko'proq narsadir. Psixologik ma'noda qo'shilish-
bu ruhiy shovqin, jamoada hamkor bilan munosabatlarda ma'naviy uyg'unlikni
samimiy izlash.
Bolim bo‟yicha nazorat savollari

|
Bolim bo‟yicha nazorat savollari
|
bet | 22/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagich Bolim bo‟yicha nazorat savollari
Kuchaytirgich deb nimaga aytiladi?
Kuchaytirgichni asosiy tavsifini yoriting?
Magnit signal kuchaytirgichni izoxlang?
Magnit signal kuchaytirgich afzalligi nimada?
Elektron kuchaytirgichni tushintiring?
YArimo‘tkazgichli kuchaytirgichni tushuntiring?
Elektr mashinali kuchaytirgich nima?
YArimo‘tkazgichli kuchaytirgichni kamchiligi nima?
Rele nima vazifani bajaradi?
Rele turlarini sanag va tushintiring?
Rele parametrlarini tushuntiring? 12.Elektromagnit releni tushuntiring? 13.Elektron releni tushuntiring?
14.Fotoreleni tushuntiring? 15.Tranzistorli fotoreleni tushuntiring?
16. Vaqt relesini izoxlang? 17.Elektron vaqt relesini tushuntiring?
Gerkon nima?
Elektromagnitli muftani ishlash prinsipini tushuntirib bering?
Elektromagnitli ijrochi qurilmalarnini vazifasi nimadan iborat?
BOB. Mantiqiy elementlar va ularning ishlash prinsiplari 4.1.Mantiqiy elementlarning funksiyalari
Mantiqiy elementlar mantiqiy ifodalarni bajarishga mo‘ljallangan bo‘lib, barcha arifmetik va mantiqiy amallarni ular asosidagi qurilmalar yordamida amalga oshiriladi. Quyidagi rasmlarda hisoblash mashinalarida qo‘llaniladigan asosiy mantiqiy elementlar va ularning ishlash prinsiplari keltirilgan.
«VA» - mantiqiy ko‟paytirish, «konyunksiya» elementi
X va Y kirishlarga bir vaqtda ―1‖ signali berilsa (ya‘ni ulagichlar bir vaqtdulansa), Z chiqishda ―1‖ signali hosil bo‘ladi (ya‘ni lampa yorishadi). Kirishlardan birortasiga yoki bir vaqtda ikkalasiga «0» signali berilsa (ya‘ni ulagichlardan biri yoki bir vaqtda ikkalasi ulanmagan holda bo‘lsa), chiqishda «0»
signali hosil bo‘ladi (ya‘ni lampa o‘chgan holda bo‘ladi).
Схематик белгиланиши Ишлаш принципи Мантиқий кўпайтириш
X Y Z
0 0 0
0 1 0
1 0 0
1 1 1
X Y
X
Y Z
Z
(лампа)
«VA» elementi mantiqiy funksiya sifatida Z = X Y , ham da Z = X*Y
yoki Z = X ^ Y ko‘rinishlardan birortasilf tasvirlanashi mumkin.
|
| |
Bunker-dozatorni ozuqa bilan to‟ldirish vaqti aniqlanishi mumkin bo‟lgan formuladagi Vb nimani bildiradi?

|
Bunker-dozatorni ozuqa bilan to‟ldirish vaqti aniqlanishi mumkin bo‟lgan formuladagi Vb nimani bildiradi?
|
bet | 75/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagich Bunker-dozatorni ozuqa bilan to‟ldirish vaqti aniqlanishi mumkin bo‟lgan formuladagi Vb nimani bildiradi?
*А) bunker dazator xajmi, m3 B)yuklash transporterining ishunu miqdorligi, kg/s С)bunker dazator xajmi, m2 D) yuklash transporterining ishunu midorligi, t/s
Qishki rejimda chorvachilik xonasidagi issiqlik balansi qanday bo‟ladi?
А) musbat *B) manfiy С) mo‘tadil D) iliq
Chorvachilik xonasida issiqlik balansi qanday formula orqali aniqlanadi?
А) Q=Qch.m.+Qt+Qn+B B) B=Qch.m.+Qt+ Qn +Qi.x
*С) Q=Qch.m.+Qt+ Qn +Qi.x D) Q=Qch.m.+Qt+ Bn +B
Tortuvchi ventilyasiya qurilma sifatida ishlatiladigan "Klimat-4" qurilmasi tarkibida VO tipidagi ventilyatorlar mavjud bo‟lib ular necha xil bo‟lishi mumkin?
*А) 3 B) 5 С) 7 D) 9
Issiqlik generatorlarining tipik boshqaruv sxemasi necha xil rejimga ega?
*А) 3 B) 5 С) 7 D) 9
BOB.Parrandachilikda texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish bobi bo‟yicha
Elektr ventilyatorlar aylanish chastotasini nazorat qilish uchun elektron taxometr …ishlatiladi.
А) TASE B) TESAS *С) TESA D) TASES
“Universal-50” ni kubatorida isitish tizimining sozlanma xarorati qanday aniqlanadi?
*А) 1=37,40 B) =37,40 С) 1=3740 D) 1=37,4
|
| |
Kuchlаnish rеlеsi nimа uchun xizmаt qilаdi

|
Kuchlаnish rеlеsi nimа uchun xizmаt qilаdi
|
bet | 74/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagich Kuchlаnish rеlеsi nimа uchun xizmаt qilаdi
*Tаrmоq kuchlаnishi nаzоrаti uchun Tаrmоq tоki uchun
Fаzа mаvjudligni аniqlаsh uchun Dvigаtеl ulаngаnini nаzоrаt qilish uchun
Kuchаytiruvchi elеmеntning аhаmiyatli pаrаmеtrini ko‟rsаting
*Quvvаt bo‘yichа kuchаytirish kоeffisiеnti Mustаxkаmlik
Kоeffisiеnt Qarshiligi
VII-BOB. Elektr isitish uskunalarining xarorat rejimlarini avtomatik rostlash bobi bo‟yicha
Chorvachilikning issiqlik energiyasiga talabi umumiy energiya iste‟molining nechafoizini tashkil etadi?
А) 60-70% B) 70-80% *С) 80-90% D) 90-95%
Xarorat rejimlarni bir darajada saqlaydigan oddiy qurilmalar ishlatilganda elektr energiyasi nechafoizgacha tejaladi?
*А) 30% B) 40% С) 50% D) 60%
Joul-Lens qonuni bo‟yicha issiqlik miqdorito‟g‟riko‟rsatilganqatorni toping?
А) Q=I3Rt *B) Q=I2Rt С) Q=IRt D) Q=I4Rt
Barcha avtomatik rostlash tizimlari rostlash prinsipiga qarab necha guruxga bo‟linadi?
А) besh B) uch С) ikki *D) to‘rt
Pozitsiyali xarorat rostlagichlar yana qanday termin bilan nomlanadi?
*А) releli B) lereli С) reli D) leri
Quyidagi matn xaroratni avtomatik rostlash tizimlarining qaysi turkumlanishi taalluqli: “bu tizimda rostlagich rostlanadigan miqdorning o‟zgaruvchan sharoit uchun optimal qiymatini saqlayd?
А) Avtomatik stabillash tizimi B) Programmali rostlash tizimi С) Taqlidiy tizim *D) Ekstremal rostlash tizimi
BOB.Chorvachilikda texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish bobi bo‟yicha
Bunker-dozatorni ozuqa bilan to‟ldirish vaqti qanday qilib aniqlanishi mumkin?
А) tt=V/Qtr B) t=Vb/Qtr *С) tt=Vb/Qtr D) tt=Vb/Qt
|
| |
TJABTning matematik ta‟minotini ikki guruxga bo‟lish mumkin: tashqi matematik (funksional programmali) va… matematik (standart programmali) ta‟minot

|
TJABTning matematik ta‟minotini ikki guruxga bo‟lish mumkin: tashqi matematik (funksional programmali) va… matematik (standart programmali) ta‟minot
|
bet | 80/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagich TJABTning matematik ta‟minotini ikki guruxga bo‟lish mumkin: tashqi matematik (funksional programmali) va… matematik (standart programmali) ta‟minot.
*А) ichki B) sohaviy С) algoritmli D) to‘g‘rijavobyo‘q
Foydalanilgan adabiyotlar ro‟yxati
Мирзиѐев Ш.М. Ўзбекистонни ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Харакатлар стратегияси. Т., Ўзбекистон, 2017. ―Газета. uz‖
N.R.Yusupbekov va boshq. Texnologik jarayonlarni nazorat qilish va avtomatlashtirish. T.2011, 576 b
German Ardul Munoz-Hernandez Sa‘ad Petrous Mansoor , Dewi Ieuan Jones. Modelling and Controlling Hydropower Plants. Springer-Verlag London 2013, Number of pages:294.
Fraiden_Dzh.Handbook of ―Modern sensors‖,2004,New-York,470 p.
Бородин И.Ф. Автоматизация технологических процессов и автоматических систем управления.- Москва.: Агропромиздат, 2006 й.,352с.
Miraxmedov D.A. Avtomatik boshqarish nazariyasi. Toshkent, O‘qituvchi, 1993. -285 b.
David O‘Sullivan . Industrial Automation. Course Notes.Universidade do Minho.May 2009, Number of pages: 60.O‘zbekishton milliy ensklopediyasi. Davlat ilmiy nashriyoti, 1-tom. T. 2000
Gaziyeva R.T. va b. Suv xo‘jaligida texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish. T., O‘qituvchi, 2007, 240 b
Gaziyeva R.T.. Avtomatikaning texnik vositalari va raqamli avromatika. Т.ТIМI.,2014. 240 б.
Gaziyeva R.T... Avtomatika asoslari va ishlab chiqarish jarayonlarni avtomatlashtirish Т. , Тамаddun, 2017 , 224 b.
И.Ф.Бочкарев. Новые технологии и средства измерений, методы организации водоучета на оросительных системах. Новочеркасск,2012, 227 с.
В.А.Втюрин. Aвтоматизированные системы управления технологическими процессами. Основы АСУТП. Санкт-Петербург 2006 , 154 с.
Рачков M.Ю. Технические средства автоматизации. M: MГИУ, 2006. 347 b
Vohidov A.X., Abdullayeva D.A., Avtomatikaning texnik vositalari. T., TIMI, 2011, 180 b
Karimov A.S va b. Elektrotexnika va elektronika asoslari. T.; O‘qituvchi. 1995, 464 b
Содержание
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
TJABTning matematik ta‟minotini ikki guruxga bo‟lish mumkin: tashqi matematik (funksional programmali) va… matematik (standart programmali) ta‟minot
|
BOB. Avtomatika datchiklari haqida umumiy tushuncha va ularning klassifikitsiyalari

|
BOB. Avtomatika datchiklari haqida umumiy tushuncha va ularning klassifikitsiyalari
|
bet | 10/82 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #272089 |
Bog'liq avtomatik rostlagich BOB. Avtomatika datchiklari haqida umumiy tushuncha va ularning klassifikitsiyalari.
Avtomatika datchiklari haqida umumiy tushuncha
Datchik deb – nazorat kilinayotgan, rostalanayotgan kattalikni ulchash organi uchun kulay shaklga keltiruvchi kurilmaga aytiladi. Datchikning harakteristikasi kupincha, chizikli bulishiga harakat kilinadi. Kupincha datchiklar noelektrik kattaliklarni elektrik kattaliklarga aylantirish uchun xizmat kiladi.
O’lchanayotgan parametrni elektr zanjiri kattaliklariga aylantiriuvchi datchiklar parametrik, EYUK ga aylantiriuvchi datchiklar generatorli datchiklar deb ataladi.
Datchiklarni asosiy tavsiflariga quyidagilar kiradi: statik tavsif, reostatli (potensiometrik), termoqarshilikli, tenzometrik (simli), induktiv, sig‘im, fotoelektrik (fotoqarshilik) li datchiklar.
Reostatli (potensiometrik) datchiklarda kirish mikdori; ya‘ni surgich siljishi chiziqli yoki burchak siljishi bo‘lishi mumkin, chiqish miqdori esa reostat
qarshiligi mikdoriga bog‘lik bo‘ladi (2.1.1-rasm). Potensiometr surgichi detal bilan bog‘langan bo‘lib uni siljishi elektr zanjiri qarshiligini o‘zgartiradigan bo‘ladi
2.1.1-rasm Reostatli (potensiometrik) datchik
Termoqarshilikli datchiklar (termorezistor, qarshilik termometrlari) da har oratni o‘zgarishi utkazgich va yarim utkazgichlar qarshiliklarini o‘zgarishiga olib keladi. Ular texnikada 2000S dan 7000S gacha bulgan har oratni ulchash uchun ishlatiladi. Bunday termometrlar metallar (asosan platina, mis) dan ham da yarim o‘tkazgichlardan (marganets, kobalt)dan ham tayyorlanadi. Ularni ishlashi metallar va yarimo‘tkazgichlar qarshiligini haroratga bog‘likligiga asoslangan. Ma‘lumki, harorat ko‘tarilganda metallar qarshiligi oshadi, yarimo‘tkazgichlarda esa aksincha.
|
| |