Ma'lumotlar bazasi tillarini qo'llab-quvvatlash

|
Ma'lumotlar bazasi tillarini qo'llab-quvvatlash
|
bet | 22/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarMa'lumotlar bazasi tillarini qo'llab-quvvatlash
Ma'lumotlar bazalari bilan ishlash uchun, odatda ma'lumotlar bazasi tillari deb ataladigan maxsus tillar qo'llaniladi. Dastlabki MBBTlar o'z vazifalariga ixtisoslashgan bir necha tillarni qo'llab-quvvatlagan. Ko'pincha ikkita til ajralib turardi - ma'lumotlar bazasi sxemasini aniqlash tili (SDL - Schema Definition Language) va ma'lumotlar manipulyatsiyasi tili (DML - Data Manipulation Language). SDL asosan ma'lumotlar bazasining mantiqiy tuzilishini aniqlash uchun xizmat qildi, ya'ni, foydalanuvchilarga ko'rinadigan ma'lumotlar bazasi tarkibi. DML ma'lumotlar manipulyatsiyasi operatorlari to'plamini o'z ichiga olgan, ya'ni, ma'lumotlar bazasiga ma'lumotlarni kiritish, mavjud ma'lumotlarni o'chirish, o'zgartirish yoki tanlashga imkon beradigan operatorlar. Keyingi ma’ruzalarda biz MBBTning dastlabki tillarini batafsil ko'rib chiqamiz.
Zamonaviy ma'lumotlar bazalari odatda ma'lumotlar bazasi bilan ishlash uchun zarur bo'lgan barcha vositalarni o'z ichiga olgan yagona interfeysli tilni yaratadilar, uni yaratgandan boshlab va bazaviy foydalanuvchi interfeysini ma'lumotlar bazalari bilan ta'minlaydilar. Hozirgi kunda eng keng tarqalgan ma'lumotlar bazasining standart tili SQL (Structured Query Language) hisoblanadi. Ushbu fanning bir nechta ma'ruzalarida SQL tili yetarlicha batafsil ko'rib chiqiladi, ammo hozirga qadar biz "til" darajasida qo'llab-quvvatlanadigan relatsion ma'lumotlar bazasini asosiy funktsiyalarini (ya'ni SQL interfeysini amalga oshirish bilan qo'llab-quvvatlanadigan funktsiyalarni) ko'rib chiqamiz.
Birinchidan, SQL - bu SDL va DML kombinatsiyasi; ma'lumotlar bazasi sxemasini aniqlash va ma'lumotlarni boshqarishga imkon beradi. Shu bilan birga, ma'lumotlar bazasi obyektlarining nomlanishi (relyatsion ma'lumotlar bazasi uchun, jadvallar va ularning ustunlari nomlari uchun) til darajasida SQL kompilyatori maxsus qo'llab-quvvatlanadigan xizmat kataloglari jadvallari asosida obyekt nomlarini ichki identifikatorlariga o'zgartiradi. Ma'lumotlar bazasining ichki qismi (yadro) jadvallar va ularning ustunlari nomlari bilan umuman ishlamaydi.
SQL tilida ma'lumotlar bazasining yaxlitligini cheklash uchun maxsus vositalar mavjud. Shunga qaramay, yaxlitlik cheklovlari maxsus katalog jadvallarida saqlanadi va ma'lumotlar bazasining yaxlitligini boshqarish til darajasida ta'minlanadi, ya'ni, ma'lumotlar bazasini o'zgartirish operatorlarini tuzishda SQL kompilyator ma'lumotlar bazasidagi yaxlitlik cheklovlari asosida tegishli dastur kodini yaratadi. SQL tilining maxsus operatorlari sizga nomlangan ustunlar yordamida ma'lumotlar bazasida saqlanadigan so'rovlar (relatsion ma'lumotlar bazasiga qilingan har qanday so'rov natijasi bu - jadval) deb nomlanishini aniqlashga imkon beradi. Foydalanuvchi uchun ko'rinish ma'lumotlar bazasida saqlanadigan har qanday bazaviy jadval bilan bir xil, ammo ko'rinishlar ma'lum bir foydalanuvchi uchun ma'lumotlar bazasining ko'rinishini cheklash yoki kengaytirish uchun ishlatilishi mumkin.
Va nihoyat, ma'lumotlar bazasi obyektlariga kirishni avtorizatsiya qilish shuningdek SQL ko'rsatmalarining maxsus to'plamiga asoslangan. Gap shundaki, har xil turdagi SQL ko'rsatmalarini bajarish uchun foydalanuvchi turli xil vakolatlarga ega bo'lishi kerak. Ma'lumotlar bazasi jadvalini yaratgan foydalanuvchi ushbu jadval bilan ishlash uchun to'liq ruxsatlarga ega. Ushbu vakolatlarga vakolatlarning bir qismini yoki bir qismini boshqa foydalanuvchilarga berish vakolati, shu jumladan vakolatni berish vakolati kiradi. Foydalanuvchi ruxsatlari maxsus katalog jadvallarida tavsiflangan, ruxsatnomalarni boshqarish til darajasida qo'llab-quvvatlanadi.
|
| |