nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Markaziy bankning tijorat banklarining majburiy ehtiyot normalarini o‘zgartirish orqali pul taklifiga ta’sir ko‘rsatishi qanday nomlanadi?

|
Markaziy bankning tijorat banklarining majburiy ehtiyot normalarini o‘zgartirish orqali pul taklifiga ta’sir ko‘rsatishi qanday nomlanadi?
|
bet | 49/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di29. Markaziy bankning tijorat banklarining majburiy ehtiyot normalarini o‘zgartirish orqali pul taklifiga ta’sir ko‘rsatishi qanday nomlanadi?
a) hisob stavkalarini o‘zgartirish;
b) ehtiyot zaxiralarini o‘zgartirish;
c) ochiq bozordagi operatsiyalar;
d) pul muomalasini tartibga solish;
e) kredit hajmini o‘zgartirish.
30. Markaziy bankning tijorat banklarning kreditlarga bo‘lgan talabiga va investitsion faolikka ta’sir ko‘rsatishi usuli, bu…
a) hisob stavkalarining o‘zgarishi;
b) ehtiyot zaxiralarining o‘zgarishi;
c) ochiq bozordagi operatsiyalar;
d) pul muomalasini tartibga solish;
e) kredit hajmini o‘zgartirish.
31. Markaziy bankning pul taklifini ko‘paytirish va shu orqali foiz stavkasini pasaytirish hamda investitsiyalar o‘sishini rag‘batlantirishiga qaratilgan siyosat, bu…
a) “Qimmat” pul siyosati;
b) “Arzon” pul siyosati;
c) “Avtonom” pul siyosati;
d) “Faol” investitsiya siyosati;
e) “Passiv” pul siyosati.
32. Markaziy bankning pul taklifini qisqartirishi va u orqali foiz stavkasini ko‘tarishi hamda investitsion faollikni cheklashga qaratilgan siyosat, bu…
a) “Qimmat” pul siyosati;
b) “Arzon” pul siyosati;
c) “Avtonom” pul siyosati;
d) “Faol” investitsiya siyosati;
e) “Passiv” pul siyosati.
33. Pulga tenglashtirilgan to‘lov vositalari (veksel, chek, sertifikat va h.k.) yuzaga chiqarilib, ular xo‘jalik amaliyotida foydalanilganda, kredit qanday vazifani bajaradi?
a) taqsimlash;
b) joriy etish;
c) muomala xarajatlarini tejash;
d) nazorat qilish;
e) tartibga solish vazifasini.
34. Inflyatsiya kuchayganda monetizatsiya koeffitsiyenti:
a) ortadi;
b) pasayadi;
c) o‘zgarmaydi;
d) ular o‘rtasida hech qanday bog‘lanish yo‘q;
e) aniqlash qiyin.
35. Pulga talab tushunchasi –
a) zarur bo‘lganda tezda almashtirish mumkin bo‘lgan qimmatli qog‘ozlarning sotib olib qo‘yilgan hajmi;
b) ma’lum bir foiz stavkasida tadbirkorlar kreditga olib ishlatish mumkin bo‘lgan pul summasi;
c) daromadning «har ehtimolga qarshi» saqlangan ma’lum bir qismi;
d) jamg‘arma uchun zarur pul miqdori;
e) bitimlar va investitsiyalar uchun zarur pul miqdori.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Markaziy bankning tijorat banklarining majburiy ehtiyot normalarini o‘zgartirish orqali pul taklifiga ta’sir ko‘rsatishi qanday nomlanadi?
|
Birinchi guruhga - Hayot faoliyati xavfsizligi

40
quduqlariga tushiriladi. Qoziklarning pastki uchi yonbag‘irning turg’un qismigacha
tushiriladi va u suriladigan massani ushlab turadi.
Kontrbanketlar yonbag‘irning nishabligi kichiq bo‘lgan takdirda suriladigan massani
ushlab turish uchun ishlatiladi. Buning uchun yonbag‘irlikdagi dung joylar
tekislanib, chiqqan gruntlar uning etak qismiga yotkiziladi va suriladigan massani
ushlab turadigan devor hosil kilinadi.
Uchinchi guruhga
taallukli chora - tadbirlarga suriladigan jinslarning
mustahkamligini va yopishkokligini sun’iy yo’l bilan oshirish kiradi. Buning uchun
tog‘ jinslari silikatlanadi, sementlanadi, betonlanadi va kimyoviy ishlov ber iladi.
Bunday ishlar zarur bo‘lgan hollardagina suriladigan massaning ayrim uchastkasida
bajariladi. Bu uchastka surilish qiyaligida suv o‘tkazmaydigan ekran yoki tirgovuch
devor vazifasini ham o‘tashi mumkin.
Quyidagi hollardan qaysi birida pulning taklifi ko‘payadi?

|
Quyidagi hollardan qaysi birida pulning taklifi ko‘payadi?
|
bet | 52/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di50. Quyidagi hollardan qaysi birida pulning taklifi ko‘payadi?
a) tovar va xizmatlarni davlat tomonidan sotib olish hajmi ko‘paysa;
b) Markaziy bank aholidan davlat obligatsiyalarini sotib olsa;
c) aholi xususiy kompaniyalar obligatsiyalarini sotib olsa;
d) korporatsiya o‘z aksiyalarini aholiga sotsa;
e) yuqoridagilarning barchasida.
51. Tovarlar hajmiga nisbatan pul miqdorining muomalada ko‘payishi qanday oqibatlarga olib kelishi mumkin?
a) ishlab chiqarish hajmi o‘sadi, narx-navo o‘zgarmaydi;
b) ishlab chiqarish hajmi o‘sadi, narx-navo pasayadi;
c) narx-navo o‘sadi, ishlab chiqarish hajmi o‘smaydi;
d) ishlab chiqarish va narx-navo bir vaqtda mutanosib o‘sadi;
e) yuqoridagi barcha holatlarga olib keladi.
52. Pul taklifi o‘sadi – agarda:
a) davlat tomonidan chiqarilgan obligatsiyalar qayta sotilsa;
b) xususiy kompaniyalar aholiga obligatsiyalarini sotsa;
c) markaziy bank aholidan davlat obligatsiyalarini sotib olsa;
d) aholi xususiy kompaniyalarning obligatsiyalarini sotib olsa;
e) yuqoridagi barcha hollarda.
53. Aholining qaysi qatlamiga inflyatsiya nisbatan ko‘proq zarar keltiradi?
a) tadbirkorlarga;
b) mulk egalariga;
c) aksiya egalariga;
d) ish boshqaruvchilarga;
e) pensionerlarga.
54. Kutilmagan inflyatsiyadan kim nisbatan eng ko‘p zarar ko‘radi?
a) ishbay ish haqi oluvchilar;
b) pul jamg‘armalariga ega bo‘lmaganlar;
c) qarzdorlar;
d) kambag‘al va qashshoqlar;
e) qarz beruvchilar.
55. Pul bozorida muvozanatlik nimaga bog‘liq?
a) muomalaga chiqarilgan pul miqdoriga;
b) muomalaga chiqarilgan tovarlar miqdoriga;
c) tovarlarga bo‘lgan talab va taklif nisbatiga;
d) pulga bo‘lgan talab bilan taklif o‘rtasidagi nisbatga;
e) moliya bozorining rivojlanganlik darajasiga.
56. Ssuda foizi nazariyasiga ko‘ra pulga bo‘lgan umumiy talabni nima aniqlaydi?
a) muomala (bitim) uchun pulga talab;
b) investitsiyalar (aktivlar) tomonidan pulga talab;
c) sof eksport hajmi;
d) a) va b) to‘g‘ri;
e) b) va c) to‘g‘ri.
|
| |
Vol. 24 (2022): Miasto Przyszłości

|
Vol. 24 (2022): Miasto PrzyszłościBog'liq 224-225 DON VA DON MAHSULOTLARIVol. 24 (2022): Miasto Przyszłości
225
Miasto Przyszłości
Kielce 2022
chiqarishdagi oxirgi boskich bo`lib bu fan don va saqlash ob`ekti bulmish don uyumining xususiyatlarini, shuningdek
donning holatiga ta`sir ko`rsatuvchi fizikaviy, kimyoviy va biologik omillarni urganadi.
Don mahsulotlarini saqlash borasidagi dolzarb vazifalar. Xalq xo`jaligi va iste`molchilar manfaatini kuzda tutib don
mahsulotlarini saqlash borasida kuyidagi masallalar ilgari suriladi. 1. Don mahsulotlarini nobud kilmasdan yoki massasi
bo`yicha minimal yukotish bilan saqlash. 2. Don mahsulotlarining sifatini yomonlashtirmasdan saqlash. 3. Saqlashda don
mahsulotlari sifatini oshirish. 4. Don mahsulotlarini saqlashda mexnat sarfini kiskartirish
Saqlashda don massasini quritish. Buning uchun don qabul qilish korxonalarida turli rusum va unumdorlikka ega
bo`lgan donkuritgichlar ishlatiladi. Bizning ulkamizda etishtiriladigan donlarni yigish mavsumi jazirama issik va kuruk
davrga to`g`ri kelishi tufayli qabul qilinadigan donning namligi 8 - 9 % atrofida bo`ladi. SHu sababli ko`pgina xollarda
kuritgichdan foydalanishga extiyoj har yuk.
Saqlashda don massasini shamollatish. Saqlashning kulay temperatura rejimini yaratish uchun don va don
mahsulotlari shamollatish zarur bo`ladi. Buning uchun transport mexanizmlari tizimi va don tozalash mashinalari yoki
maxsus faol shamollatish uskunalaridan foydalaniladi. Sovutish agenti sifatida tabiiy yoki sovutish uskunalari yordamida
sovutilgan xavodan foydalanish mumkin.
FOYDLANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. ” don tozalash mashinalari” 2020
2. ” don mahsulotlarini saqlash” 1992
3. ”don yig’im terimi ” 2009
4. ”donni qanday ishlab chiqarish to’g’ri” 2002
5. Ibragimov Lochinbek Abdurahmonovich, & Ibragimova Shohsanam Salimjon qizi. (2022). STUDY OF THE
INFLUENCE OF THE USE OF VARIOUS CATALYSTS IN THE HYDROGENATION OF SAFFLOWER OIL
ON THE COMPOSITION OF FODDER AND TECHNICAL FAT. Innovative Technologica: Methodical Research
Journal, 3(05), 54–63.
6. Locliinbek Ibragimov, & Zufarjon Kodirov. (2022). HUMAN SAFETY AND TOXICOLOGY. Archive of
Conferences, 79-81. Retrieved from https://conferencepublication.com/index.php/aoc/article/view/1894
|
| |
Quyidagilardan qaysi biri pulga bo‘lgan umumiy talabni bildiradi?

|
Quyidagilardan qaysi biri pulga bo‘lgan umumiy talabni bildiradi?
|
bet | 55/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di72. Quyidagilardan qaysi biri pulga bo‘lgan umumiy talabni bildiradi?
a) ayirboshlash bitimlari+ehtiyotkorlik maqsadlari uchun;
b) ayirboshlash bitimlari+chayqovchilik maqsadlari uchun;
c) ayirboshlash bitimlari+investitsiyalar uchun;
d) ayirboshlash bitimlari+ishlab chiqarish maqsadlari uchun;
e) ayirboshlash bitimlari+tashqi savdoni amalga oshirish uchun.
73. Qayd qilinganlardan qaysi biri inflyatsiyaning namoyon bo‘lish shakli emas?
a) tovarlar taklifiga nisbatan muomaladagi pul miqdori ortib ketishi;
b) tovarlar taklifiga nisbatan muomaladagi moliyaviy aktivlar hajmining ortib ketishi;
c) pulning sotib olish layoqatining pasayib borishi;
d) narxlarning uzoq davr davomida umumiy o‘sishi;
e) ayrim tovarlar narxining beqaror o‘sishi.
74. Inflyatsiya davrida milliy pul nimaga nisbatan qadrsizlanmaydi.
a) tovarlarga;
b) oltinga;
c) boshqa qimmatli metallarga;
d) barqaror chet el valyutalariga;
e) moliyaviy aktivlarga (obligatsiya, zayom).
75. Joriy va bazis davridagi narxlar nisbati qanday ko‘rsatkich?
a) narx deflyatori;
b) narx indeksi;
c) narx indeksatsiyasi;
d) narx pariteti;
e) narx diapazoni.
76. Quyidagilardan qaysi biri narx indeksini anglatmaydi?
a) iste’mol tovarlari narx indeksi;
b) investitsion tovarlari narx indeksi;
c) eksport va import tovarlari narx indeksi;
d) YAIM deflyatori;
e) qimmatli qog‘ozlar (aksiya) kursi.
77. Inflyatsiyaning namoyon bo‘lishiga ko‘ra aniqlanadigan turini toping:
a) o‘rmalab boruvchi inflyatsiya;
b) kutish inflyatsiyasi;
c) oshkora inflyatsiya;
d) kutilayotgan inflyatsiya;
e) muvozanatlashgan inflyatsiya.
78. Taxmin qilinishiga ko‘ra aniqlangan inflyatsiya turi, bu…
a) o‘rmalab boruvchi inflyatsiya;
b) kutish inflyatsiyasi;
c) oshkora inflyatsiya;
d) kutilayotgan inflyatsiya;
e) muvozanatlashgan inflyatsiya.
|
| |
Milliy pul-so‘mning barqarorligini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlarini aniqlang

|
Milliy pul-so‘mning barqarorligini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlarini aniqlang
|
bet | 53/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di57. Milliy pul-so‘mning barqarorligini ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlarini aniqlang:
a) ichki bozorni mumkin qadar tezroq iste’mol mollari bilan to‘ldirish;
b) yetarli valyuta zaxirasini vujudga keltirish;
c) pulni qadrlash, tejab-tergab sarflash;
d) inflyatsiyaga qarshi puxta o‘ylangan siyosat o‘tkazish;
e) yuqoridagilarning barchasi.
58. Revalvatsiya – bu:
a) eski pul birliklarini ma’lum nisbatda yangi pullar bilan almashtirish;
b) qadrsizlangan puldan voz kechish;
c) davlat tomonidan rasmiy ravishda valyuta kursini ko‘tarish;
d) davlat tomonidan rasmiy ravishda valyuta kursini pasaytirish;
e) muomalaga qo‘shimcha pul chiqarish.
59. Tovarlar aylanishi, notovar tavsifdan bitimlar hamda hisoblarga xizmat qiluvchi naqd pullar va unga tenglashtirilgan moliyaviy aktivlar harakati…
a) pul taklifi;
b) pul miqdori;
c) pul muomalasi;
d) pulga talab;
e) pul muomalasi qonunidir.
60. Quydagilardan qaysi biri naqd pul belgisi?
a) cheklar;
b) kredit kartochkalar;
c) veksellar;
d) bank biletlari;
e) akkreditivlar.
61. Quydagilardan qaysi biri kredit pullar tarkibiga kirmaydi?
a) cheklar;
b) kredit kartochkalar;
c) vaksellar;
d) bank biletlari;
e) akkreditivlar.
62. “Fisherning ayirboshlash tenglamasi” (QP=MV) da nimalar aks etmaydi?
a) ayirboshlanadigan tovarlar miqdori;
b) tovarlar narxi;
c) muomala uchun zarur pul miqdori;
d) pulning aylanish tezligi;
e) qarzga sotiladigan tovarlar summasi.
63. Muomala uchun zarur bo‘lgan pul miqdoriga ta’sir ko‘rsatmaydigan omilni toping:
a) sotiladigan tovarlar miqdori;
b) tovarlar narxi;
c) pulning aylanish tezligi;
d) kredit munosabatlari rivojlanganlik darajasi;
e) naqd pullar va unga tenglashtirilgan nomoliyaviy aktivlar nisbati.
|
| |
Turkiya ommaviy axborot vositalarining tarixi Usmonlilar imperiyasining

|
Turkiya ommaviy axborot vositalarining tarixi Usmonlilar imperiyasining
|
bet | 2/7 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 115,96 Kb. | | #257317 |
Bog'liq Xorijiy ommaviy axborot vositalariningTurkiya ommaviy axborot vositalarining tarixi Usmonlilar imperiyasining
so‘nggi o‘n yilliklariga borib taqaladi. Birinchi turk gazetasi “Taqvim-i Vakayi” (Takvim-i Vakayi) 1831 yilda nashr etilgan. Ushbu tub islohotlar davrida ommaviy axborot vositalari (gazeta va boshqa davriy nashrlar) amalga oshirilayotgan islohotlarning mazmun-mohiyatini keng ommaga yetkazish, alohida ahamiyat kasb etdi. 1831-yil 25iyulda turk, arab va frantsuz tillarida birinchi Usmonli gazetasi nashr etildi.
Sabah (gastrol. "Morning", tong gazetasi) - Turkiyaning kundalik gazetasi, 1985 yil 22 aprelda Izmirda turk tadbirkori Dinch Bilgin tomonidan asos solingan. Shiori "Türkiye'nin en iyi gazetesi", 1997 yil yanvar oyida Internetda veb-sayt ochildi. Amerikaning The New York Times gazetasi, The New York Times International Weekly gazetasidan turkchaga tarjima qilingan maqolalarni chop etish uchun Sabah gazetasini tanladi. Sabah gazetasi Germaniyada Sabah Deutsch nomi bilan nemis tilida, Turkiyada Sabah Europe nomi bilan, Yevropa Ittifoqida ingliz, nemis va arab tillarida Daily Sabah nomi bilan nashr etiladi. 21 ta umumrespublika gazetalarining o'rtacha umumiy tiraji 4 million nusxaga yetdi. Aksariyat nashriyotlar o‘z faoliyatida jahonning eng zamonaviy texnika va texnologiyalaridan foydalana boshladi.
5.2. Radio: Radio Rossiya, Amerika Ovozi va Ozod Evropa teleradiokompaniyalari ma'lumotlarini tahlil qilish
AQShning axborot siyosatini amalga oshirish mamlakatning o'zida xorijiy jurnalistlar bilan ishlash uchun matbuot markazlarining ishlashini, davlat rahbarlariga, ommaviy axborot vositalariga va ilmiy-tadqiqot institutlariga tezkorlik bilan ma'lumot yetkazib berish uchun xorijda axborot markazlarining mavjudligini nazarda tutadi. “Amerika Ovozi”, “Freedom” va “Free Europe” radiostansiyalarining xorijiy mamlakatlarga eshittirishlari qoʻllab-quvvatlanadi.
1990 yil 10 dekabrda Rossiya radiosi Butunittifoq radiosining birinchi dasturi bilan bir qatorda, ikkinchi radiokanalda Mayak radiosi bilan va uchinchi radiokanalda Butunittifoq radiosining uchinchi dasturi bilan eshittirishni boshladi. Dunyoning yetakchi davlatlari tashqi siyosatni axborot bilan ta’minlash masalalariga doimo jiddiy e’tibor berib kelgan. Biroq, so'nggi o'n yilliklarda bu muammo davlat tuzilmalari uchun yanada dolzarb bo'lib qoldi va bu bir qator omillar bilan bog'liq. Axborot globallashuvining rivojlanishi butun sayyora aholisining turmush tarzi uchun muhim oqibatlarga olib keladi: yaxshi xabardorlik, ma'lumotni dunyoning istalgan nuqtasiga bir zumda uzatish qobiliyati, respondentlaringiz bilan doimo aloqada bo'lish. Bu jarayonlar odatiy turmush tarzini tubdan o'zgartirishga olib keladi. Axborot oldinga chiqadi, ishlab chiqarishning asosiy mahsulotiga aylanadi. Iqtisodiy va siyosiy hayot axborot sohasiga o'tmoqda, jamoatchilik bilan aloqalarni vositalashtirish deb ataladigan narsa amalga oshirilmoqda.
|
| |
Algoritmlarning grafik shaklda tasvirlanishi

|
Algoritmlarning grafik shaklda tasvirlanishi
|
bet | 4/9 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 48,86 Kb. | | #240309 |
Bog'liq 1-Mavzu6. Algoritmlarning grafik shaklda tasvirlanishi. Masalan, grafiklar, sxemalar ya’ni blok - sxema bunga misol boʻla oladi. Blok sxemaning asosiy elementlari quyidagilar: oval (ellips shakli)-algoritm boshlanishi va tugallanishi, toʻgʻri burchakli toʻrtburchak-qiymat berish yoki tegishli koʻrsatmalarni bajarish. Romb - shart tekshirishni belgilaydi. Uning yoʻnaltiruvchilari tarmoqlar boʻyicha biri ha ikkinchisi yoʻq yoʻnalishlarni beradi, parallelogramm- ma’lumotlarni kiritish yoki chiqarish, yordamchi algoritmga murojaat - parallelogramm ikki tomoni chiziq, yoʻnaltiruvchi chiziq - blok-sxemadagi harakat boshqaruvi, nuqta-toʻgʻri chiziq (ikkita parallel) - qiymat berish.
Algoritmda bajarilishi tugallangan amallar ketma-ketligi algoritm qadami deb yuritiladi. Har bir alohida qadamni ijro etish uchun bajarilishi kerak boʻlgan amallar haqidagi koʻrsatma buyruq deb aytiladi.
Algoritmlarni koʻrgazmaliroq qilib tasvirlash uchun blok-sxema, ya’ni geometrik usul koʻproq qoʻllaniladi. Algoritmning blok-sxemasi algoritmning asosiy tuzilishining yaqqol geometrik tasviri: algoritm bloklari, ya’ni geometrik shakllar koʻrinishida, bloklar orasidagi aloqa esa yoʻnaltirilgan chiziqlar bilan koʻrsatiladi. Chiziqlarning yoʻnalishi bir blokdan soʻng qaysi blok bajarilishini bildiradi. Algoritmlarni ushbu usulda ifodalashda vazifasi, tutgan oʻrniga qarab quyidagi geometrik shakl(blok) lardan foydalaniladi.
Algoritmlar berilishi va ifodalanishiga qarab: chiziqli, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi turlarga boʻlinadi.
Algoritmning turlari bilan tanishtirganda, avvalo hech qanday shart tekshirilmaydigan va tartib bilan faqat ketma-ket bajariladigan jarayonlarni ifodalaydigan chiziqli algoritmlar aytib oʻtiladi.
Algoritm xato natijalarni keltirib chiqaradigan yoki umuman natija bermaydigan boʻlsa, xatolarni oʻz ichiga oladi.
Algoritm har qanday toʻgʻri kirish uchun toʻgʻri natijalarni beradigan boʻlsa, xatosiz boʻladi.
Ma’lumotlarni kirish va chiqish turlari boʻyicha farqlash mumkin
- Raqamli masalalarni yechish algoritmlari (birinchi boʻlib paydo boʻldi);
- Raqamli boʻlmagan algoritmlar.
|
| |
-jadval - 1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik...

1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
1-Mavzu
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
Murakkablikni baholash - 1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari...

|
1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
bet | 7/9 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 48,86 Kb. | | #240309 |
Bog'liq 1-MavzuMurakkablikni baholash. Algoritmlarning murakkabligi odatda bajarilish vaqti yoki ishlatilgan xotira boʻyicha baholanadi. Ikkala holatda ham, murakkablik kiritilgan ma’lumotlarning hajmiga bogʻliq: 100 ta elementdan iborat massivi xuddi shunga oʻxshash 1000 ta elementdan iborat massivga qaraganda tezroq qayta ishlanadi. Shu bilan birga, aniq vaqt bilan bir necha kishi qiziqadi: bu protsessorga bogʻliq, ma’lumotlar turi, dasturlash tili va boshqa koʻplab parametrlarga ham bogʻliq. Faqatgina asimptotik murakkablik muhim, ya’ni kirish ma’lumotlarining kattaligi cheksizlikka intilayotgandagi murakkablik.
Masalan, ba’zi bir algoritmga kirish ma’lumotlarining n ta elementlarini qayta ishlash uchun 4n3 + 7n ta shartli amallarni bajarish kerak. n ning ortishi bilan ishning umumiy davomiyligi n ning kubi uni 4 ga koʻpaytirgandan yoki 7n ni qoʻshgandan koʻra koʻproq ta’sir qiladi. Ushbu algoritmning vaqt murakkabligi O(n3), ya’ni u kubik bilan kiritilgan ma’lumotlarning hajmiga bogʻliq boʻladi.
Bosh harf O dan foydalanish matematikadan kelib chiqadi, bu yerda ushbu belgi funksiyalarning asimptotik harakatlarini taqqoslash uchun ishlatiladi. Rasmiy ravishda O(f(n)) algoritmning ishlash vaqti (yoki egallagan xotira miqdori), kiritilgan ma’lumotlarning hajmiga qarab, f(n) ga koʻpaytiriladigan ba’zi konstantalardan tezroq emasligini anglatadi.
O (n) - chiziqli murakkablik. Bunday murakkablik, masalan, saralanmagan massivdagi eng katta elementni topish algoritmiga ega. Qaysi biri maksimal ekanligini aniqlash uchun massivning barcha n elementlaridan oʻtishimiz kerak boʻladi.
O (log n) - logaritmik murakkablik. Eng oddiy misol - ikkilik qidirish. Agar massiv saralangan boʻlsa, uni yarmiga boʻlish orqali ma’lum bir qiymatga ega ekanligini tekshirishimiz mumkin. Oʻrta elementni tekshirib koʻramiz, agar u kattaroq boʻlsa, unda massivning ikkinchi yarmini tashlab yuboramiz. Agar kichikroq boʻlsa, unda aksincha - biz dastlabki yarmini tashlaymiz va shu tarzda ikkiga boʻlinishni davom ettiramiz, natijada (logn) elementlarini tekshiramiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
O (n2 - 1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik...

|
1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
bet | 8/9 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 48,86 Kb. | | #240309 |
Bog'liq 1-MavzuO (n2) - kvadratik murakkablik. Bunday murakkablik, masalan, element qoʻshilishi natijasida yangi saralash algoritmiga ega. Kanonik dasturda bu ikkita ichki sikldan iborat: biri butun massivni bosib oʻtish, ikkinchisi esa allaqachon ajratilgan qismdan keyingi element uchun joy topish. Shunday qilib, amallar soni n*n, ya’ni n2 kabi massiv oʻlchamiga bogʻliq boʻladi.
Murakkablikning boshqa koʻrinishlari ham mavjud, ammo ularning barchasi bir xil prinsipga asoslanadi.
Algoritmning ishlash vaqti umuman kiritilgan ma’lumotlarning hajmiga bogʻliq emasligi ham sodir boʻladi. Bu holda murakkablik O(1) bilan belgilanadi. Masalan, massivning uchinchi elementi qiymatini aniqlash uchun elementlarni eslab qolishingiz yoki ular orqali bir necha bor oʻtishingiz shart emas. Siz har doim ma’lumotlarni kiritish oqimidagi uchinchi elementni kutishingiz kerak va bu esa siz uchun natija boʻladi, bu har qanday ma’lumot uchun hisoblash uchun bir xil vaqtni oladi.
Baholash muhim boʻlgan taqdirda xotiradan xuddi shu tarzda amalga oshiriladi. Biroq, algoritmlar kirish ma’lumotlarining hajmi boshqalarga nisbatan kattalashganda sezilarli darajada koʻproq xotiradan foydalanishi mumkin, ammo ular tezroq ishlaydi va aksincha. Bu hozirgi sharoit va talablar asosida muammolarni hal qilishning eng yaxshi usullarini tanlashga yordam beradi.
Algoritmlar murakkabligining oʻsish tartibi
Murakkablikning oʻsish tartibi (yoki aksiomatik murakkablik) katta kirish hajmi uchun algoritmning murakkablik funksiyasining taxminiy xatti-harakatini tavsiflaydi. Bundan kelib chiqadiki, vaqt murakkabligini baholashda elementar amallarni koʻrib chiqishning hojati yoʻq, algoritm qadamlarini koʻrib chiqish kifoya.
Algoritm qadami – bu ketma-ket joylashtirilgan elementar amallar toʻplami, uning bajarilish vaqti kirish qadamiga bogʻliq emas, ya’ni yuqoridan qandaydir doimiy bilan chegaralangan.
Asimptotik baholashning koʻrinishlari. F(n)>0 murakkabligini, bir xil tartibdagi g(n)>0 funksiyasini, kirish n>0 oʻlchamini koʻrib chiqaylik.
A gar f(n) = O (g(n)) va n> n0 uchun c>0, n0> 0 konstantalar mavjud boʻlsa, u holda 0
Bu holda g(n) funksiyasi f(n) uchun asimptotik-aniq baho hisoblanadi. Agar f(n) algoritmning murakkablik funksiyasi boʻlsa, unda murakkablik tartibi f(n) uchun - O(g(n)) deb belgilanadi. Ushbu ibora doimiy koeffitsiyentgacha g(n) dan tez oʻsmaydigan funksiyalar sinfini belgilaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
) Algoritmlarning klassik nazariyasi

|
) Algoritmlarning klassik nazariyasi
|
bet | 2/9 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 48,86 Kb. | | #240309 |
Bog'liq 1-Mavzu1) Algoritmlarning klassik nazariyasi (rasmiy tillar nuqtai nazaridan masalalarni shakllantirish, yechuvchanlik muammosi tushunchasi, murakkablik sinflarini kiritish, P = NP (?) masalasini shakllantirish, NP-ning toʻliq masalalarini sinfi va uni oʻrganish);
2) Algoritmlarni asimptotik tahlil qilish nazariyasi (algoritmning murakkabligi tushunchasi, algoritmlarni baholash kriteriyalari, asimptotik baholarni olish usullari, xususan, rekursiv algoritmlar uchun, murakkablikni yoki bajarilish vaqtini asimptotik tahlil qilish);
3) Hisoblash algoritmlarini amaliy tahlil qilish nazariyasi (funksiyalarning intervalli tahlili, algoritmlar sifatining amaliy mezonlari, ratsional algoritmlarni tanlash metodikasi).
Algoritmlar nazariyasida hal qilingan maqsad va vazifalar:
- "algoritm" tushunchasini formallashtirish (rasmiylashtirish) va formal (rasmiy) algoritmik tizimlarni oʻrganish;
- muammolarning algoritmik yechimini rasmiy tasdiqlash;
- vazifalarni tasniflash, murakkablik sinflarini aniqlash va tadqiq qilish;
- algoritmlarning murakkabligini asimptotik tahlil qilish;
- rekursiv algoritmlarni oʻrganish va tahlil qilish;
- algoritmlar sifatini qiyosiy baholash mezonlarini ishlab chiqish.
1.1. Algoritm tushunchasini formallashtirish
1-ta’rif. Algoritm - bu ma’lum bir tilda berilgan, mumkin boʻlgan dastlabki ma’lumotlar sinfi uchun masalani hal qilish uchun mumkin boʻlgan elementar amallarning cheklangan ketma-ketligi.
Masalaning dastlabki ma’lumotlarining toʻplami D boʻlsin va R - mumkin boʻlgan natijalar toʻplami, shunda algoritm 𝐃 → 𝐑 koʻrinishida tasvirlanadi. Bu tasvirlanish toʻliq boʻlmasligi mumkin.
Agar natija faqat ba’zi 𝑑 ∈ 𝐷 uchun olingan boʻlsa, algoritm qismiy algoritm va agar barcha 𝑑 ∈ 𝐷 uchun toʻgʻri natija olsa toʻliq algoritm deyiladi.
2-ta’rif. Algoritm - bu cheklangan vaqt ichida masalani yechish natijasiga erishish uchun ijrochining harakatlari tartibini tavsiflovchi aniq koʻrsatmalar toʻplami.
Algoritmning aniq yoki bilvosita turli xil ta’riflari bir qator talablarni keltirib chiqaradi:
- algoritmda cheklangan miqdordagi elementar bajarilishi mumkin boʻlgan ketma-ketlik boʻlishi kerak, ya’ni yozuvning aniqligi talabi bajarilishi kerak;
- algoritm masalani yechishda cheklangan sonli bosqichlarni bajarishi kerak, ya’ni harakatlarning aniqligi talabi bajarilishi kerak;
- barcha qabul qilingan kirish ma’lumotlari uchun algoritm bir xil boʻlishi kerak, ya’ni universallik talabiga javob berish;
- algoritm qoʻyilgan vazifaga nisbatan toʻgʻri yechimga olib kelishi kerak, ya’ni toʻgʻrilik talabi bajarilishi kerak.
|
| |
Algoritmning asosiy xossalari - 1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning...

|
1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
bet | 3/9 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 48,86 Kb. | | #240309 |
Bog'liq 1-MavzuAlgoritmning asosiy xossalari haqida quyidagilarni ta’kidlash mumkin:
1-xossa. Diskretlilik, ya’ni algoritmni chekli sondagi oddiy koʻrsatmalar ketma-ketligi shaklida ifodalash mumkin.
2-xossa. Tushunarlilik, ya’ni ijrochiga tavsiya etilayotgan koʻrsatmalar uning uchun tushunarli boʻlishi shart, aks holda ijrochi oddiy amalni ham bajara olmay qolishi mumkin. Har bir ijrochining bajara olishi mumkin boʻlgan koʻrsatmalar tizimi mavjud.
3-xossa. Aniqlik, ya’ni ijrochiga berilayotgan koʻrsatmalar aniq mazmunda boʻlishi lozim hamda faqat algoritmda koʻrsatilgan tartibda bajarilishi shart.
4-xossa. Ommaviylik, ya’ni har bir algoritm mazmuniga koʻra bir turdagi masalalarning barchasi uchun yaroqli boʻlishi lozim. Masalan, ikki oddiy kasr umumiy maxrajini topish algoritmi har qanday kasrlar umumiy maxrajini topish uchun ishlatiladi.
5-xossa. Natijaviylik, ya’ni har bir algoritm chekli sondagi qadamlardan soʻng albatta natija berishi lozim.
Bu xossalar mohiyatini oʻrganish va konkret algoritmlar uchun qarab chiqish talabalarning xossalar mazmunini bilib olishlariga yordam beradi.
Algoritmning tasvirlash usullari haqida gapirganda algoritmning berilish usullari xilma-xilligi va ular orasida eng koʻp uchraydiganlari quyidagilar ekanligini koʻrsatib oʻtish joiz:
1. Algoritmning soʻzlar orqali ifodalanishi.
2. Algoritmning formulalar yordamida berilishi.
3. Algoritmning jadval koʻrinishida berilishi, masalan, turli matematik jadvallar, lotereya yutuqlari jadvali, funksiyalar qiymatlari jadvallari bunga misol boʻladi.
4. Algoritmning dastur shaklida ifodalanishi, ya’ni algoritm kompyuter ijrochisiga tushunarli boʻlgan dastur shaklida beriladi.
5. Algoritmning algoritmik tilda tasvirlanishi, ya’ni algoritm bir xil va aniq ifodalash, bajarish uchun qoʻllanadigan belgilash va qoidalar majmui algoritmik til orqali ifodalashdir. Ulardan oʻquv oʻrganish tili sifatida foydalanilmoqda. Boʻlardan E-praktikum yoki E-tili algoritm ijrochisi algoritmik tili ham mavjud.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
Ikkinchi yoʻnalish - 1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari...

|
1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
bet | 6/9 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 48,86 Kb. | | #240309 |
Bog'liq 1-MavzuIkkinchi yoʻnalish algoritm tushunchasini bevosita aniqlash bilan bogʻliq: 1936-1937-yillarda, A.Tyuring3 Chyorch ishlaridan bexabar holda yangi funksiyalar sinfini kiritdi. Bu funksiyalarni “Tyuring boʻyicha hisoblanuvchi funksiyalar” deb atadilar. Bu sinf ham yuqorida aytilgan xossalarga ega edi va buni Tyuring tezisi deb aytamiz. 1937-yilda A.Tyuring isbotladiki, uning hisoblanuvchi funksiyalari -aniqlanuvchi funksiyalarning oʻzi va, demak, umumrekursiv funksiyalarning xuddi oʻzi ekan. Shuning uchun Chyorch tezisi bilan Tyuring tezisi ekvivalentdir.
1936-yilda E. Post (Tyuring ishlaridan bexabar holda) aynan Tyuring erishgan natijalarga mos keladigan natijalarni e’lon qildi va 1943-yilda, 1920-1922-yillardagi nashr etilmagan ishlariga asoslanib, toʻrtinchi ekvivalent tezisni nashr etdi. Shunday qilib, algoritm tushunchasini bevosita aniqlashga va soʻngra uning yordamida hisoblanuvchi funksiya tushunchasini aniqlashga birinchi boʻlib bir-biridan bexabar holda E. Post va A. Tyuring erishdilar.
Post va Tyuring algoritmik jarayonlar ma’lum bir tuzilishga ega boʻlgan “mashina” bajaradigan jarayonlar ekanligini koʻrsatishdi. Ular ushbu “mashinalar” yordamida barcha hisoblanuvchi funksiyalar sinfi bilan barcha qismiy rekursiv funksiyalar sinfi bir xil ekanligini koʻrsatdilar va demak, Chyorch tezisining yana bitta fundamental tasdigʻi yuzaga keldi.
Uchinchi yoʻnalish – Rossiya matematigi A.Markov4 tomonidan ishlab chiqilgan normal algoritmlar tushunchasi bilan bogʻliq.
1.3. Algoritmlarning murakkabligi
Algoritmlarning murakkabligi. Hisoblash muammolari cheklangan xotira resurslaridan foydalangan holda oqilona vaqt ichida yechilishi kerak. Bu algoritmning vaqt va fazoviy murakkabligi tushunchasiga olib keladi. Qoida tariqasida, algoritm turli vaqtlarni bajarishi mumkin boʻlgan turli xil amallarni oʻz ichiga oladi.
Algoritmlarni baholash uchun koʻpgina mezonlar mavjud. Odatda kirituvchi berilganlarni koʻpayishida masalani yechish uchun kerak boʻladigan vaqt va xotira hajmlarini oʻsish tartibini aniqlash muammosi qoʻyiladi. Har bir aniq masala bilan kiritiladigan berilganlarni miqdorini aniqlovchi qandaydir sonni bogʻlash zarur. Bunday son masalaning kattaligi deb qabul qilinadi. Masalan, ikkita matritsani koʻpaytirish masalasining oʻlchami boʻlib, matritsalar kattaligig xizmat qilishi mumkin. Graflar haqidagi masalada oʻlcham sifatida graf uchlarining soni boʻlishi mumkin.
Algoritm sarflanayotgan vaqt masalaning oʻlchami funksiyasi sifatida algoritmni vaqt boʻyicha qiyinligi deb nomlanadi. Bunday funksiyaga masalaning kattaligi oshganda limit ostidagi oʻzgarish asimptotik qiyinlik deb aytiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-ma’ruza. Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari Oddiy klassik algoritmlar. Algoritm tushunchasi
|
Photoshopda ranglar bilan ishlash va palitralar

|
Photoshopda ranglar bilan ishlash va palitralar
|
bet | 12/15 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 230,02 Kb. | | #136780 |
Bog'liq Soqiyeva Mehriniso 1Photoshopda ranglar bilan ishlash va palitralar
ADOBE PHOTOSHOP Windows muhitida ishlovchi kompyuterlar uchun mo’ljallangan elektron ko’rinishdagi fototasvirlarni tahrir qiluvchi dasturdir. Adobe Photoshop tasvir tahrir qiluvchisi yordamida fotosuratlarga qo’shimcha kiritish, fotosuratdagi dog`larni o’chirish va eski rasmlarni qayta ishlash va tiklash, rasmlarga matn kiritish, qo’shimcha maxsus effektlar bilan boyitish, bir fotosuratdagi elementlarni o’zgartirish, almashtirish mumkin. Adobe Photoshop imkoniyatlari keng qamrovli bo’lib, kitoblar, gazeta va jurnallarni turli-tuman rasmlar bilan boyitishda katta qulayliklar yaratadi.
Elektron rang palitrasi kompyuter grafikasida kullanilishi buyicha rassom palitrasiga uxshash, yaʼni u uzida kup ranglarni saklaydi.
Elektron palitra tarkibi bir rangni uzida saklaydigan yacheykalardan iborat. Palitra anik bir rang modelini kullaydi. Uning ranglarini esa bu model asosida yaratilgan ranglardan iborat buladi.
Internet uchun yaratilayotgan tasvirlar xavfsiz palitralardan foydalaniladi. Chunki yaratilayotgan grafik maʼlumot minimal xajmda va tarmokdagi kurilmalarda tasvir uz aslini yukotmasligi zarur. Shuning uchun xavfsiz palitra 216 rangni uzida saklaydi.
RGB rang modeli.
RGB rang modeli addetiv xisoblanadi, yaʼni ixtiyoriy rangni 3 asosiy-kizil (red), yashil (green), kuk (blue) ranglarning yigindisi sifatida xosil kilinadi. U kompьyuter grafikasida elektron tasvirlarni yaratish va uzgartirish uchun xizmat kiladi. Аsosiy rangning komponentini boshka komponentga kushganda yoruglik taratish kuchayadi. Uch komponentni kushganda esa axromatik kul rang xosil buladi. Аgar nurafshonlikni oshirsak ok rangga yakin rang xosil buladi.
SMUK rang modeli.
SMUK rang modeli subtraktiv xisoblanadi. Uni kuprok grafik maʼlumotlarni nashr kilishda ishlatiladi.
SMUK komponentlarini ok rangdan asosiy ranglarni ayirish natijasida xosil kiladi.
Moviy (cyan)=ok-kizil=kuk+yashil
Sarik (yellow)=ok-kuk=kizil+yashil
Punpurnыy (magenta)=ok-yashil=kizil+kuk
|
| |
CDMA-2000 1XEV - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

94
afzalliklardan
tashqari,
autentifikatsiyalash,
kodlash
va
ma’lumotlarning yaxlitligini ta’minlash yordamida uzatishda
ma’lumotlarni himoyalashning yuqori darajasini ta’minlaydi.
Bularning barchasi CDMA 450 standartini Hukumat uchun,
shuningdek huquqni muhofaza qilish va xavfsizlikni ta’minlash turli
loyihalarida qo‘llanilishi uchun ideal standart bo‘lishini ta’minlaydi.
Bugungi kunga kelib CDMA 450 standartining 14ta tijorat
tarmoqlari O‘zbekiston, Rossiya, Ruminiya, Belorussiya, Chexiya,
Gruziya, Latviya va boshqa davlatlarda ishlamoqda. Yana bir nechta
tarmoqlar ishga tushirishga tayyorlanmoqda. Hozirgi kunda CDMA
450 standartidan O‘zbekistonda 1.000.000 kishidan ortiq abonentlar
foydalanmoqda. yetakchi mobil terminallar ishlab chiqaruvchi
kompaniyalar iste’molchilarga 15 tadan ortiq telefonlar modellarini
taklif etmoqda.
UMTS (Universal Mobile Telecommunications System)

UMTS (Universal Mobile Telecommunications System) Mobil Telekommunikatsiyalar Universal Tizimi bo‘lib, u Yevropada
3G texnologiyalarni joriy etish uchun Telekommunikatsiyalar
Standartlari Yevropa Instituti (ETSI) ishlab chiqadigan standartlardan
biri hisoblanadi. Bugungi kunda mobil aloqaning rivojlanishini
aniqlaydigan asosiy omil ovozli telefoniya hisoblanadi. GPRS va
EDGE texnologiyalarning paydo bo‘lishi, keyin esa UMTSga o‘tish
ovozli aloqadan tashqari, ko‘plab qo‘shimcha imkoniyatlarga yo‘l
ochadi. UMTS bu ma’lumotlarni yuqori tezlikli uzatish, Mobil
Internet, Internet, intranet va multimedia asosidagi turli ilovalar
hisoblanadi. UMTS uchun asosiy texnologiya Kod bo‘yicha Ajratishli
Keng plosali Ko‘p stansiyali Ulanish (WCDMA) hisoblanadi. Bu
Telekommunikatsiyalar Standartlari Yevropa Instituti (ETSI) 1998
yilning sentyabrida tanlagan revolyusion radioulanish texnologiyasi
barcha 3G multimediali xizmatlarini ta’minlaydi.
WCDMA/UMTS tizimlari takomillashgan GSM asosiy tarmog‘i
va WCDMA texnologiyasi bo‘yicha radiointerfeysni o‘z ichiga oladi.
Mobil abonent uchun radiokanaldagi uzatish tezligi 2 Mbit/sgacha
etadi. WCDMA 2 GGs chastotalar diapazonida ishlaydigan tizimlarda
foydalanish
uchun
mo‘ljallangan bo‘lib, bu diapazon bu
texnologiyaning barcha afzalliklarini to‘liq darajadan ishlatilishiga
imkon beradi. Masalan, 5 MGs kenglikdagi WCDMA bitta
tashuvchisi 8 kbit/sdan 2 Mbit/sgacha ma’lumotlarni uzatilishi
tezligini talab qiladigan aralash xizmatlarni taqdim etilishini
ta’minlaydi. WCDMA bilan moslashuvchan mobil terminallar esa
95
ITU tavsiyalariga muvofiq birdaniga bir necha xizmatlar bilan ishlay
oladi.
HSAT
(1G), (2G, 2.5G) va (3G) avlodlari taqdim etadigan xizmatlar imkoniyatlarini taqqoslash 2.2-jadvalda keltirilgan.
2.2- jadval
HSAT
Televizion signallarni uzatish standartlari. Yevropa va

171
O‘zbekistonda kabelli
DVB-C (cable), sun’iy yo‘ldoshli DVB-S
(satellite), yer usti DVB-T (terrestrial) va sotali DVB-N uzatishni
qamrab olgan DVB standarti spetsifikatsiyalar to‘plami qabul
qilingan. Ma’lumki, 625 ta satrlardagi yuqori ruxsat etish bilan
xarakterlanadigan DVB-T tarqoq yoyishni ishlatadi, bunda yarim
kadrlarning chastotasi 50 Gsni tashkil etiadi. DVB-T gorizontal va
vertikal bo‘yicha ikkilangan ruxsat etishni (bazaviyga nisbatan)
ta’minlashi, shuningdek 16:9 tomonlar nisbatili tasvirlarni uzatishi
mumkin. DVB-T audiosignalni uzatish uchun MUSICAM satndartini
ishlatish bilan Dolby Digital AC-3 formatdagi ovozni ta’minlaydi.
Shuningdek DVB-T standartining asosiy afzalliklaridan biri
signalning qabul qilish barqarorligi va uning signallarning boshqa
qayta qaytishlariga sezgir emasligi hioblanadi. Respublikada
2011 yilning dekabrida HD yuqori aniqlikdagi televideniyeni sinov
ishlatilishi ishga tushirildi.
Kanallar chastota bo‘yicha ajratiladigan ko‘p tomonlama

110
taqsimlashga ham yo‘l qo‘yiladi, maslan yuqori tezliklarda
ma’lumotlarni uzatadigan foydalanuvchilar uchun pastroq tezlikli
foydalanuvchilarga qaraganda ko‘proq nimtashuvchi chastotalar
taqsimlanadi.
2.16- rasm. OFDMA shakllanishi
Nimtashuvchi
chastotalarni
statik
taqsimlashning
takomillashtirilishi – dinamik taqsimlash kanalning holatini davriy
tahlil qilishga asoslanadi. Masalan, chastotaviy holat va so‘nishlarning
mavjudligi
tufayli
1-foydalanuvchi
33-48
nimtashuvchi
chastotalardagi nisbatan yaxshi kanallarga, shu bilan bir vaqtda 3-
foydalanuvchi 1-16 nimtashuvchi chastotalardagi nisbatan yaxshi
kanallarga ega bo‘lishi mumkin. Ravshanki, statistika asosidagi
taqsimlashlarni bunday o‘zgartirish bu foydalanuvchilar uchun o‘zaro
foydali bo‘lar edi. Nimtashuvchi chastotalarni dinamik taqsimlanishini
bajarilishi uchun yaxshi ishlab chiqilgan nazariya mavjud. Ulardan
ayrimlari quyidagilar hisoblanadi:
- multifoydalanuvchilik ajratilishi har bir yangi bog‘lanishga
nimtashuvchi chastotalar to‘plamini berishdan iborat. Stansiyaga
chastotalarni uzoq vaqt biriktirilishiga (ko‘p stansiyali ulanish)
qaragandagi bu usul beradigan afzalliklar bu mumkin nimtashuvchilar
to‘plamidan bu momentda “yaxshi” sharoitlarni ta’minlay oladigan
nimtashuvchilarni har bir bog‘lanish uchun tanlash hisoblanadi;
- adaptiv modulyatsiyalash bu eng yuqori ma’lumotlarni uzatish
tezliklariga erish uchun yaxshi kanallarni ishlatish uchun vosita
Raqamli radioeshittirish - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

172
tarqalishi hisobga olinganida halaqitlar holati yomonlashadi va uzatish
sifati tashvishli bo‘ladi.
Bir polosali modulyatsiyalashga o‘tish
kanallar sonini ikki
martaga va uzatkichlarning tejamkorligini bir necha martalarga
oshirishga imkon berar edi. Bundan tashqari, bir polosali uzatishni
mavjul qabulagichlarda qabul qilish mumkin emas. Shuning uchun bir
polosali radioeshittirishga rejalashtirilgan o‘tish
ehtimoli kam,
bugungi kunda atigi bir necha QT-radiostansiyalar muntazam
uzatishni amalga oshirmoqda. Va bu endi masala texnika emas, balki
iqtisodiy va ijtimoiy masala hisoblanadi. Bozorning konservatish
vazni juda katta, yuzlab, millionlab mavjud qabullagichlar har qanday
yangi tizimni ishga tushirilishiga qarshilik qiladi.
Bunday sharoitlarda eski uzatish tizimini inkor qilish faqat, agar
iste’molchiga nafaqat sifatning oshirilishi,
balki qandaydir yangi,
oldin mumkin bo‘lmagan narsa taklif etilsa bo‘lishi mumkin. Tabiiyki,
insonning tovarning narxiga arzishiga amin bo‘lmaguncha to‘lashni
istamasligi ma’lum. Raqamli ovozli radioeshittirish (RORE) ovozli
dasturlari va ovoz, video, grafik, matnli va boshqa ma’lumotlar
turlarini birlashtiradigan «radiomultimedia» dasturlarini uzatilishida
prinsipial yangi imkoniyatlarni ochadi. Bir beriladigan turli xil
ma’lumotlarni qayta uzatish imkoniyati uzatuvchilarga taqdim etilishi
mumkin
bo‘ladigan servis xizmatlarining
spektrini sezilarli
kengaytiradi. Musiqiy eshittirishlarning asosiy va ijrochi haqidagi
ma’lumotlar bilan birga bo‘lishi raqamli radioda hozirda an’anaviy
bo‘lib qoldi. Bundan tashqari, sinov loyihalarida qabullagichlar
displeylariga
eshittirishning matnli tarkibi, estrada ijrochilarining
fotosuratlari va yangiliklar tarkibini ko‘rsatadigan tasvirlarni berilishi
sinab ko‘rildi. Lekin ROREda quyidagi muammo mavjud. Ma’lumki,
etalon sifatda ko‘riladigan CDga yozish sifati bu analog signalni bitta
kanalga
44,1kGs
tanlash
chastotasili
16-razryadli
chiziqli
raqamlashtirish hisoblanadi. Zamonaviy kompressiyalash algoritmlari
bu 1,5 Mbit/s oqimni 10 martadan ortiqqa siqish imkoniyatiga ega.
Masalan, mashhur MPEG Audio Layer2 uchun asos bo‘lgan Musicam
192 kbit/sgacha siqish imkoniyatiga ega. Bunday oqimni translyatsiya
qilish uchun yetarlicha katta spektral polosa zarur.
Bunday muammoni echishga yagona yondashish mavjud emas,
bugungi
kunda
dunyoda
raqamli
radioning
uchta
asosiy
texonologiyalari mavjud. Bu Eureka-147
Yevropa tizimi, Amerika
173
IBOC konsepsiyasi va DRM past chastotali (30 MGsgacha) raqamli
uzatish tizimlari hisoblanadi.
Shaxsning ijtimoiy xavflilik xususiyatini yo'qotganlgi

133
Shaxsning mehnatga va o'qishga halol munosabatini uning asosiy ish joyida va o'qishdagi unga yuklatilgan vazifalarni
aniq, halol va samarali bajarishini tushunish lozim.
Shaxsning ijtimoiy xavflilik xususiyati yo'qolganligiga ko'ra, jazodan ozod qilish uchun jinoyat sodir etilgandan
so'ng muayyan vaqtning o'tishi, shaxsning mehnatga va o'qishga halol munosabatda bo'lishi va namunali xulqi asos
hisoblanadi. Bu holatda, nafaqat, shaxsning ijtimoiy foydali mehnatda ishtiroki va xavflilik xususiyatini yo'qotganligi,
balki uning o'z fuqarolik burchlariga halol munosabatda bo'lishi, jinoyat sodir etganiga pushaymonligi, jinoyat
oqibatlarini bartaraf etishga harakat qilganligi ham e'tiborga olinadi.
Bu asosga ko'ra jazodan ozod qilish xuddi shu asosga ko'ra jinoiy javobgarlikdan ozod qilishdan farqli o'laroq,
har qanday jinoyat sodir etilganida qo'llanishi mumkin. Shaxsning ijtimoiy xavfliligini yo'qotganligi tufayli jazodan
ozod qilish faqat sudning jazo tayinlamasdan chiqarilgan ayblov hukmi asosida amalga oshiriladi.
NAZORAT SAVOLLARI - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o'rta maxsus kasb-hunar ta'limi markazi

131
•
to'rtinchidan,
jinoiy javobgarlikdan ozod qilishning jinoiy jazodan ozod qilishdan yana bir asosiy farqi ayblanuvchi
shaxsi bilan bog'liq bo'lgan jinoyat huquqiy oqibatdir. Masalan, takroran jinoyat sodir etish yoki jinoyatlar majmuyi
shaxs ikki yoki undan ortiq jinoyat sodir etganda va ular uchun sudlanmagan hollarda huquqiy ahamiyatga ega
hisoblanadi. Shu bilan birga shaxs muayyan shartlar asosida jinoiy javobgarlikdan ozod qilinganda ham sudlanmagan
hisoblanadi. Jinoiy jazodan ozod qilish sud hukmida tayinlangan jazodan to'liq yoki qisman ozod qilish hisoblanib,
bunda sudlanganlik holati saqlanib qoladi.
Jinoyat kodeksining 65, 66, 68, 69, 70, 71, 76-moddalariga binoan ilgari sodir etgan jinoyati uchun
javobgarlikdan va jazodan ozod qilingan shaxs takroran jinoyat sodir etish yoki ilgari ham qasddan jinoyat sodir
etganlik uchun sudlangandan so'ng yangi jinoyat sodir etsa, bu holat jazoni og'irlashtiruvchi holat hisoblanmaydi.
Bundan ko'rinib turibdiki, jinoiy jazodan ozod qilish sudlanganlik oqibatini bekor qilmaydi
1
.
Jinoiy jazodan ozod qilishni muayyan shartlar mavjud bo'lgandagina qo'llash mumkin. Uni qo'llash asoslaridan biri
jinoiy jazoni qo'llashning maqsadga muvofiq emasligidir.
Ayni bitta asos ishni qaysi bosqichida qo'llanilayotganligiga qarab, jinoiy javobgarlikdan ozod qilishga ham
jazodan ozod qihshga ham xizmat qilishi mumkin. Yuqoridagi holat amnistiya aktiga tegishli bo'lib, u shaxsga nisbatan
sud hukmi chiqarilgunga qadar jinoiy javobgarlikdan ozod qilish uchun, sud hukmi chiqarilganidan so'ng asosiy Va
qo'shimcha jazodan ozod qilish uchun tatbiq etiladi.
Jinoyat kodeksida jazodan ozod qilishning quyidagi turlari ko'rsatilgan: __________
1) jazo muddatining o'tib ketganligi munosabati bilan jinoiy javobgarikdan ozod qilish (69-modda);
2) shaxsning ijtimoiy xavflilik xususiyatini yo'qotganligi munosabati bilan javobgarlikdan ozod qilish (70-modda) ;
3) aybdor o'z qilmishiga chin ko'ngildan pushaymon bo'l-ganligi munosabati bilan jazodan ozod qilish (71-modda);
4) shartli hukm qilish (72-modda);
5) jazoni o'tashdan muddatidan oldin ozod qilish (73-modda);
6) jazoni yengilrog'i bilan almashtirish (74-modda);
7) kasallik yoki mehnat qobiliyatini yo'qotishi munosabati bilan jazodan ozod qilish (75-modda);
8) amnistiya akti asosida jazodan ozod qilish (76-modda).
Bundan tashqari, jinoiy jazodan ozod qilishning yana bir alohida turi mavjud bo'lib, Jinoyat kodeksining
«Maxsus» qismida jinoiy jazodan ozod qilish asosi ko'rsatilgan bo'lsa, shaxsni jinoiy jazodan ozod qilish mumkin
bo'ladi.
Aqli rasolik va aqli norasolik tushunchasi

44
Tibbiy yo'sindagi majburlov choralari bemor shaxsga hukm e'lon qilingunga qadar yoki belgilangan jazoni
o'tayotgan vaqtida yoki ozodlikda qoldirilgan, ammo uning harakatlari atrofidagilarga xavf tug'dirganida, qo'llaniladi.
Aqli norasolik —
yuridik
va
tibbiy
mezonlar bilan ifodalanadi. Shaxsni aqli noraso, deb topish uchun har ikki
mezon bir vaqtda mavjud boiishi shart. Har qanday ishdagi yuridik ko'rsatkich, ya'ni jinoyatni sodir etgan shaxs
haqiqatan o'z harakati va uning oqibati uchun javob bera oladimi yoki yo'qmi, degan masalalar sud tomonidan to'la
aniqlanishi kerak.
Tibbiy ko'rsatkich belgilariga ega bo'lgan ruhiy kasalliklarga:
a) surunkali ruhiy kasallik;
b) vaqtinchalik ruhiy kasallik;
d) aqlning pastligi;
e) kasallikning boshqa holatlari kiradi.
Surunkali boshqa kasallik davolab bo'lmaydigan yoki qiyin davolanadigan ruhiy kasallik bo'lishi mumkin.
Masalan, shizofreniya, progressiv falajlik, paranoyya, epilepsiya, bosh miya sifilisi (yallig'lanishi) va hokazo.
Vaqtinchalik ruhiy kasallik ruhiy holatning vaqtinchaUk buzilishi bo'lib, shaxs keyinchalik sog'ayib ketadi,
masalan,
белая горячка —
umumiy yuqumli kasalliklar davridagi ruhiy kasallik va hokazo. Aqlning pastligi yoki
oligofreniya - tug'ma yoki tug'ilish vaqtida inson ruhiy holatining ishdan chiqishi.
Aqlning pastligi uch darajaga bo'linadi: yengil darajali debillik (imbetsilnost), o'rta daraja (idiotiya), to'liq, ya'ni
aqliy qobiliyatning ishdan chiqishi. Kasallikning boshqa holatlari inson ruhiyatining ruhiy kasalliklardan tashqari
holatdagi buzilishidir (masalan, giyohvandlik vositasini vaqtincha iste'mol qilmaslik tufayli ro'y beradigan ruhiy holat,
yuqumli kasallik vaqtidagi ruhiy yetishmaslik). Aqli norasolikning yuridik mezoni shundan iboratki, bunda shaxs o'z
harakatlari to'g'risida o'ziga hisob bera olmaydi (intellektual belgi) va o'z harakatlarini boshqara olmaydi. Yuridik
mezonning intellektual belgisi shuni bildiradiki, bunda shaxs o'z harakatini, uning g'ayriqonuniy va jamoat uchun xavfli
ekanligini tushunmaydi. Shaxsni aqli noraso, deb topish uchun qonun bo'yicha tibbiy va yuridik mezonlar aniqlanishi
lozim. Ko'pchilik hollarda, agar shaxs o'z harakatlari to'g'risida o'ziga hisob bera olmas ekan, o'z harakatlarini ham
boshqara olmaydi. Biroq, sud-tergov amaliyotida shaxs o'z harakatlari yuzasidan hisob bera oladi, lekin uni boshqara
olmaydigan holatlar ham kuzatilgan. Masalan, shaxs giyohvandlik vositasini iste'mol qilishi kerak bo'lgan vaqtda uni
topa olmasa, har qanday harakatni sodir etishga, shu jumladan, dorixonaga o'g'rilikka kirishga ham qodir bo'ladi. Bunda
giyohvand jinoyat qilayotganligi to'g'risida o'ziga hisob beradi, lekin o'z harakatlarini boshqara olmaydi. Bu hollarda
tibbiy ko'rsatkichlardan birining mayjudligi shaxsni aqli noraso, deb topilishi uchun asos bo'ladi. Har bir jinoyat ishini
ko'rishda shaxsni aqli noraso, deb topish uchun, albatta, sud-psixiatriya ekspertizasi o'tkazilishi lozim. Qonunga ko'ra,
aqli noraso, deb topilgan shaxs jinoyatning subyekti bo'la olmaydi va u harakatlarida jinoyat tarkibi bo'lmaganligi
sababli jinoiy javobgarlikka tortilmaydi.