nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
NEFT VA NEFT MAHSULOTLARI HAQIDA UMUMIY MA`LUMOT

Siklopentan
Siklogeksan
3. Aromatik uglevodorodlar, umumiy formulasi: C
n
H
2n-6
, C
n
H
2n-12
Aromatik uglevodorodlar neft tarkibida parafin
va naften uglevodo-rodlarga
nisbatan oz miqdorda (5-20%) uchraydi.
benzol
naftalin
Ularning birinchi vakili benzol,bo`lib, uning benzin tarkibida bo`lishi oktan
sonini oshiradi. Lekin bu uglevodorodlarning miqdori chegaralanadi,
chunki ular
yuqori temperaturada detallarga yopishib qurum va qotishmalar hosil qiladi.
Aromatik uglevodorodlarning dizel yoqilg’isida kam bo`lgani yaxshi, chunki
ular dizel yoqilg’isida qiyin oksidlanib, alangalanish vaqtini uzaytirib yuboradi,
natijada dvigagel samarasiz ishlaydi. Moylarda esa, aromatik uglevodorodlar ko`p
qurum hosil bo`lishiga olib keladi,
shuningdek, temperatura pasayganda
moylarning qovushqoqligini oshirib yuboradi. Shuning uchun aromatik
uglevodorodlar moylash materiallariga kam qo`shiladi.
4. To`yinmagan uglevodorodlar, umumiy formulasi: C
n
H
2n
, C
n
H
2n-2
Neftni qayta ishlash jarayonida ko`pgina to`yinmagan uglevodorodlar hosil
bo`ladi. To`yinmagan uglevodorodlar reaktsiyaga moyilligi katta bo`ladi, ular
uchun qo`shbog’li bog’lanish hisobiga biriktirib olish reaktsiyasiga ko`prok moyil
bo`ladi. Ular osongina oksidlanib smolalar, organik kislotalar va boshqa birikmalar
hosil qiladi. To`yinmagan uglevodorodlar har qanday
neft mahsulotlarining
xossalarini yomonlashtiradi, shuning uchun ular yoqilg’ida ham moyda ham
Бензол
Нафталин
bo`lishi maqsadga muvofiq emas. To`yinmagan uglevodorodlar tarkibida
qo`shbog’ soniga qarab quyidagicha bo`ladi:
bitta qo`shbog’li-olefinlar: C
n
H
2n
;ikkita qo`shbog’li-diolefinlar: C
n
H
2n-2
Bundan tashqari, neft maxsulotlari tarkibida:
-oltingugurtli birikmalar;
-kislorodli birikmalar;
-azotli birikmalar xam bo`ladi.
Bu birikmalar avtomobil yoqilg’ilari va moylari sifatini yomonlashtiradi.
Oltingugurtli birikmalar - detallar korroziyalanishini oshiradi:
Oltingugurt miqdori benzinda – 0.1-0.2% va dizel yoqilg’isida – 0.2 - 0.4%
dan oshmasligi maqsadga muvofiq bo`ladi.
Kislorodli birikmalar - ko`pincha neft mahsulotlarining yuqori fraktsiyalarida
(kerosindan boshlab) bo`ladi. Ularning miqdori 10
% dan oshmaydi. Bu birikmalar
asosan har xil kislotalar ko`rinishida bo`ladi. Ular detallarning korroziyalanishini
oshiradi. Neftda smolali-asfal’t moddalarning hosil bo`lishiga olib keladi.
Azotli birikmalar - neft` mahsulotlari tarkibida
deyarli juda kam miqdorda,
asosan smolali-asfal’t moddalari ko`rinishida (0.3 %) uchraydi. Bu moddalar issiq
detallarda qurum va lok paydo bo`lishini ko`paytiradi.
1-Rasm. Neftni kayta ishlash qurilmasining sxemasi.
1-Neftli idish; 2- nasos; 3,5,7-rektifikatsiyalash kolonnalari; 4,6 -pechlar
Бензин риформинг
курилмасига
Бензин сув буглари
Буглар
Керосин
Дизел ёкилгиси
гидротозалашга
Сув
буги
I фракция
II фракция
III фракция
Сув
буги
Вакуум
480
0
C
360
0
C
Атм
Бензиндан кисман
тозаланган нефт
Мазут
Гудрон
Нефт
Нефт
1
2
3
5
4
6
7
Foydalanilgan adabiyotlar va internet saytlari

|
Foydalanilgan adabiyotlar va internet saytlari
|
bet | 11/11 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 62,19 Kb. | | #119056 |
Bog'liq Atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi” fanidan kurs ishi m-fayllar.orgFoydalanilgan adabiyotlar va internet saytlari.
1)Shavkat Mirziyoyevning yangi asari nashr etildi.“O‘zbekiston” nashriyot- matbaa ijodiy uyi tomonidan O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning “Niyati ulug‘ xalqning ishi ham ulug’, hayoti yorug‘ va kelajagi farovon bo‘ladi” nomli yangi asari.Toshkent 2019
2)Bekjonov R.B. Atom yadrosi va zarralar fizikasi. Т.: 0 ‘qituvchi,
1995.
3)Teshaboyev. Sh. Yadro va elementar zarralar fizikasi. Т.: 0 ‘qituvchi, 1992.
4)Mo‘minovT., Xushmurodov Sh.X., Xoliqulov A.B. Atom yadrosi
va elementar zarralar fizikasi ma’ruza kursi. S.: 2001
5)Bekjonov R.B. Elementar yadro fizikasi. Т.: 0 ‘qituvchi, 1982.
6)Т. M. Mo’minov,A. B. Xoliqulov, SH.X.Xojimorodov. ‘Atom yadrosi va zarralar fizikasi’
Internet resurslari:
1)www.yandex.ru.
2)www.ru.wikipedia.org .
3) www.ziyonet.uz
http://fayllar.org
|
| |
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg’ona davlat universiteti - bet 8

Plankning qora jismning issiqlik nurlanishi muammosini ajoyib tarzda hal qilgan gipotezasi fotoelektr effektini tushuntirishda tasdiqlandi va yanada rivojlantirildi - kashfiyoti va o'rganish kvant nazariyasining shakllanishida muhim rol o'ynagan hodisa. 1887 yilda G. Xertz salbiy elektrod ultrabinafsha nurlar bilan yoritilganda, elektrodlar orasidagi oqim pastroq kuchlanishda sodir bo'lishini aniqladi. Bu hodisa, V. Galvaks (1888) va A.G.ning tajribalarida ko'rsatilgan. Stoletov (1888-1890), yorug'lik ta'sirida elektroddan manfiy zaryadlarni chiqarib tashlash natijasida yuzaga kelgan. Elektron hali kashf etilmagan. Faqat 1898 yilga kelib J.J. Tompson va F. Leonard tanadan chiqadigan zarrachalarning o'ziga xos zaryadini o'lchab, bu elektronlar ekanligini aniqladilar.
Alfa, gamma va beta nurlanishni solishtirganda, odamlar odatda gamma nurlarini eng xavfli deb hisoblashadi. Axir, ular yadroviy portlashlar paytida hosil bo'ladi, yuzlab kilometrlarni bosib o'tadi va nurlanish kasalligini keltirib chiqaradi. Bularning barchasi to'g'ri, lekin bu nurlanish xavfi bilan bevosita bog'liq emas. Chunki bu holda ular o'zlarining kirib borish qobiliyati haqida gapirishadi. Albatta, bu borada alfa, beta va gamma nurlari farqlanadi. Biroq, xavf penetratsion kuch bilan emas, balki so'rilgan doza bilan baholanadi. Ushbu ko'rsatkich kilogramm uchun joulda (J / kg) hisoblanadi.
Shunday qilib, u kasr sifatida o'lchanadi. Uning numeratori alfa, gamma va beta zarralari sonini emas, balki energiyani o'z ichiga oladi. Masalan, gamma nurlanishi qattiq va yumshoq bo'lishi mumkin. Ikkinchisi kamroq energiyaga ega. Qurol bilan o'xshashlikni davom ettirib, aytishimiz mumkin: nafaqat o'qning kalibri muhim, balki o'q nimadan - slingshotdan yoki miltiqdan otilganligi ham muhimdir.
Gamma nurlar gamma kvantlar deb ataluvchi zarralar oqimidan iborat. Gamma-kvantlar energiyasi bir necha o’n KeV dan yuqori bo’lib, hozirgi zamon tezlatkichlarida 20 MeV energiyaga qadar gamma-kvantlar hosil qilinishi mumkin. gamma-kvantlar modda atomlari va elektronlari bilan elektromagnit maydon vositasida ta’sirlashadi.
Gamma-kvantlarning atom elektronlari va yadrolari bilan to’qnashishi kam, shunday bo’lsada to’qnashishi natijasida o’z yo’nalishini keskin o’zgartirib sochiladi. Gamma kvantlar moddadan o’tganda energiyasi o’zgarsa ham tezligi o’zgarmaydi, ular yorug’lik tezligida harakatlanadi. Gamma-kvantlar moddadan o’tganda moddada yutilish yoki sochilish jarayonlari yuz beradi. Gamma-nurlarning moddada sochilishi natijasida uning intensivligi eksponensial qonun asosida o’zgaradi, ya’ni:
|
Darsning asosiy tushunchalari

|
Darsning asosiy tushunchalari
|
bet | 18/34 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 157,5 Kb. | | #352 |
Darsning asosiy tushunchalari
Umrida rasm chizmagan kishini uchratish juda qiyin .O’zingiz ham maktabda rasm darsida turli rasmlar chizgansiz .Rasmlar turli usulda ishlangan bo’lishi mumkun. Masalan ,yoki flomaster yorrdamida, bo’yoqlar mo’yqalam yordamida rasm chizish mumkin rasm chizish qanchalik zavqli bo’lmaqsin ,hatolikka yo’l qo’ygan bo’lsangiz uni tuzatish oson kechmaydi.
Kopincha bunign iloji ham bo’lmaydi. Bu borada kompyuter beqiyos imkoniyatlarga
ega. Paint dasturi yordamida turli shakillar, rasmlar chizish, har xil ranglardan foydalanish, so’zlar yozish, Zarur bo’lsa osonlik bilan xatolarni tahrir qilish mumkin. Paintda chizilgan har qanday shakl yoki rasm Piksellarning (nuqtalarning) to’plamidan iborat bo’ladi
|
| |
Darsning asosiy tushunchalari

|
Darsning asosiy tushunchalari
|
bet | 23/34 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 157,5 Kb. | | #352 |
Darsning asosiy tushunchalari
Paintda matn qanday yoziladi
Rasmga matn joylashtirish uchunuskunalar panelidan matn uskunasitanlanib sichqoncha yordamida matn uchun to`g`ri to`rtburchak shaklida joylashtiriladi. Palitradan matn rangi tanlanadi. Ko’rinish menyusidan matn xususiyatlari paneli tanlanadi. Hosil bo’lgan Shriftlar lavhasidan matn shrifti, o’lchami va ko’rinishi [qalin,og’ma,tagiga chizilgan ]belgilab olinadi.
1-mashq.Berilgan 1-rasmni chizing. ‘matn’ amalidan foydalanib, rasmga matn kiriting.
Paintda nusxa qanday ko’chiriladi. Paintda nusxa ko’chirish amali juda ko’p qulayliklar beradi. Masalan, bitta daraxt rasmini chizib olib, nusxa ko’chirish yo’li bilan sanoqli daqiqalar ichida o’rmon manzarasini hosil qilish mumkin. Rasmning biror qismidan nusxa olib, shu rasmning boshqa joyiga yoki umuman boshqa rasmga joylashtirish ham mumkin.
Mashq sifati 2-rasmdagi loladan nusxa ko’chirishda bajariladigan amallar ketma- ketligini e’tiboringizga havola qilamiz.Paint dasturida nusxa ko’chirish amalini bajarish uchun uskunalar panelidan belgilash uskunasi tanlanadi [3-rasm]. Sichqoncha yordamida rasmning nusxa olinishi lozim bo’lgan qismi ajratib olinadi [4-rasm]. Bu amal to’g’ri to’rtburchak chizish kabi bajariladi. Natijada rasmning ajratilgan qismi atrofida uzuq [shtrix] chiziqli to’g’ri to’rtburchak hosil bo’ladi. Bu rasmning belgilangan qismi deyiladi.
Belgilangan qisimdan nusxa olish uchun Tahrir Правка menyusidagi nusxalash amali tanlanadi (5-rasm).Natijada rasmning belgilangan qisimning nushasi kampuyeterning bufer deb ataluvchi maxsus xotirasidagi joylashadi .Tahrir menyusning joylashtirish amali (6-rasm) yordamida buferdagi rasm ishchi maydonga hohlagancha joylashtirish mumkun.Mazkur amal bajarilganda buferdagi rasm nusxasi ishchi maydonning chop yuqori qisimdan paydo bo’ladi. (7-rasm).Uni ishchi maydonning kerakli joyiga o’rnatish uchun, yurgichni shu rasm ustiga olib kelib sichqonchaning chap tugmasini bosgan holda harakatlantirish lozim.
Paintda ogdirish va burish qanday bajariladi. Avvalgi daslarda aytib otilganidek, rasmning belgilangan qismi ustida ham turli amallar bajarsh mumkin. Masaian, uni chapdan o’ngga yoki yuqoridan pastga simmetrik akslantirish, ma’lum burchakka burish, Vertikal yokigorizontal yo’nalishlarda keakli burchakka og’dirish, ma’ium foizga cho’zish yoki siqish va hokazo.Masalan,rasmniakslantirish uchun Rasm menyusining akslantirish/ burish bo’limiga kiramiz 8 rasm va chapdan o’nga akslantirish amalini tanlaymiz
[9 rasm]. Natijada 10 rasmdagi lola hosil bo’ladi. Agar chapdan o’nga akslantirish amali o’rniga 270 0 ga burish amalini tanlasak, 11-rasmdagi ko’rinish hosil
Uy vazifasi 11-darsni o’qib o’rganib kitobda berilgan savollarga javob yozib kelish.
IBM tasdig’i:
|
| |
-shakl 
    

5-shakl - 1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari Kirish

Aylyoanalarni tashqi tomonidan aylana yoyi bilan tutashtirish uchun (5-shakl), berilgan tutashtirish radiusi R ni R1 ga qo’shib, R+R1 ga teng radiusda 01 dan, R+R2 ga teng radiusda 02 dan yoylar chiziladi va ularning o’zaro kesishishidan tutashtirish markazi 0 hosil bo’ladi. 0 bilan 01 va 02 lar tutashtirilsa, aylanalarda o’tish nuqtalari 1 va 2 topiladi. 0 nuqta orqali bu o’tish nuqtalari R radiusda tutashtiriladi.
Aylanalarni tutashtirishda ichki tutashma hosil qilish uchun (6-shakl), berilgan tutashtirish radiusi R dan 01 markazli aylana radiusi ayirmasi R-R1 ga teng radiusda 01 dan, R-R2 ga teng radiusda 02 dan yoylar chizilsa, ular o’zaro kesishib, tutashtirish markazi 0 topiladi. 0 bilan 01 va 02 tutashtirilib davom ettirilsa, aylanalarda o’tish nuqtalari 1 va 2 hosil bo’ladi. 1 va 2 nuqtalar radius R da tutashtiriladi.
Misol. 01 markazli aylanaga tashqi, 02 markazli aylanaga ichki tutashma berilgan R radiiusda bajarilsin, (7-shakl).
R+R1 da 01 dan, R-R2 radiusda 02 dan yoylar chiziladi va ularning o’zaro kesishishidan hosil bo’lgan tutashtirish markazi 0 aniqlanadi. 0 bilan 01 va 02 lar tutashtiriladi. shunda 001 oralig’ida 1, 002 ning davomida 2 o’tish nuqtalari topiladi. 0 nuqta orqali R radiusda topilgan o’tish nuqtalari tutashtiriladi. Natijada aralash tutashma hosil bo’ladi.
Misol. Detal konturi tutashmalar qoidasiga binon ko’rsatilgan o’lchamlarda ko’chirib chizilsin (8-shakl,a).
8-shakl
Tutashtirish qoidalariga amal qilgan xolda tashqi va ichki tutashmalar ingichka chiziqlarda chizib chiqiladi (8-shakl,b).
2. Aylanalarga urinma to’g’ri chiziq o’tkaziladi va chizma taxt qilinadi (8-shakl,s).
|
Qiyalik va konuslik - 1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari Kirish

|
1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari Kirish
|
bet | 11/17 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 58,02 Kb. | | #228435 |
Bog'liq 1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari-www.hozir.orgQiyalik va konuslik
Qiyalik. Qiyalik deb to’g’ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi bilan gorizontal keteti oralig’idagi o’tkir burchakka aytiladi. Qiyalik i bilan belgilanadi va i q nisbatga teng bo’ladi (9-shakl,a).
9-shakl
CHizmalarda qiyalik ikki sonning bir-biriga nisbati ko’rinishida yoki foizlarda ko’rsatiladi. Qiyalikni aniqlovchi sonlar oldiga «Qiyalik» so’zi yoki GOST 2.370-68 ga binoan «<» belgisi qo’yiladi. 1:5 nisbatdagi qiyalikni yasash uchun katetlarining nisbatlari 1:5 bo’lgan to’g’ri burchakli uchburchak yasaladi (9-shakl,b).
Misol. 12% li qiyalikka ega bo’lgan 20-tartibli qo’shtavrning profili chizilsin (10-shakl, a).
10-shakl
1. Jadvaldan 20-tartibli qo’shtavrga tegishli barcha qiymatlar ko’chirib olinadi: hq200, bq100, dq5,2, tq8,4, Rq9,5, R1q4.
2. Jadvaldan ko’chirib olingan qiymatlarga binoan balandligi 200, kengligi 100 mm li to’g’ri to’rtburchak chiziladi va o’rtasidan vertikal o’q chizig’i o’tkaziladi. 5,2 mm li devorining qalinligi o’rta o’q chiziqning ikkala tomoniga ikkiga bo’lib qo’yiladi.
3. o’rniga q 23,7 mm o’lchab qo’yiladi va o’sha joyga 8,4 mm o’lchamdagi T nuqtalar belgilab chiqiladi. 12:100 yoki 12%li qiyalik yasaladi va bu qiyalikka parallel qilib T nuqtalardan chiziqlar o’tkaziladi.
4. Hosil bo’lgan burchaklar R9,5 va R14mm larda yumaloqlanadi (10-shakl,b).
5. Ortiqcha chiziqlar o’chiriladi va chizma taxt qilinadi (10-shakl, с).
Konuslik. To’g’ri doiraviy konus asosi diametrining konus balandligiga nisbati k q konuslik deyiladi (1.17-shakl). Kesik konusda konuslik ikkala asos diametrlari ayirmasining ular orasidagi masofaga bo’lgan nisbatiga teng, ya’ni kq .
Misol. Detalning konussimon tomoni qismining uzunligi lq80 mm, asoslari Dq43 mm va dq33 mm (11-shakl). Uning konusligi aniqlansin. Konuslikni aniqlash uchun konuslik tenglamasidan foydalaniladi, ya’ni kq . Demak, bu yerda konuslik 1:8 ga teng ekan.
|
| |
Mavzuning bugungi kundagi holati

|
Mavzuning bugungi kundagi holati
|
bet | 2/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 23,04 Kb. | | #230731 |
Bog'liq tezis azamatMavzuning bugungi kundagi holati.Bugungi kunda O’zbekiston jahon hamjamiyatida o’zining mustaqil ovoziga ega bo’lgan davlat darajasiga ko’tarildi va nufuzli xalqaro tashkilotlarga a’zo bo’ldi.dunyodagi sanoati rivojlangan yetakchi mamlakatlar bilan siyosiy-diplomatik,savdo-iqtisodiy va madaniy aloqalar o’rnatmoqda.Ikki va ko’p tomonlama manfaatli aloqalar tobora rivojlanib bormoqda.Mamlakat iqtisodiyotini barqaror rivojlanishida nafaqat aholining oziq-ovqat va sanoat mahsulotlariga hamda turli xil xizmatlarga nisbatan o’sib borayotgan ehtiyojlarini to’liq qondirishda balki,respublikadagi barcha ishlab chiqarish sohalaring tayyor texnik va texnologiyalarga bo’lganehtiyojlarini ta’minlashda tashqi savdo,ya’ni eksport va import muhum o’rin egallab,bugungi iqtisodiyotni modernizatsiyalash va diversifikatsiyalash sharoitida uning ahamiyati kattadir.O’zbekistonda tashqi savdo va uning iqtisodiyotni rivojlantirishdagi ahamiyati,eksport va import munosabatlarini rivojlantirishning innovatsion boshqaruv samaradorligi masalalari bo’yicha muammoning umumiy tomomlari qator iqtisodchi olimlarimiz tomonidan o’rganilgan.Ularning ishlari xo’jalik yuritishning bozor iqtisodiyoti sharoitida tashqi savdo va eksport va import munosabatlarini samarali samarali yuritsh nazariyasi va amaloyitini ishlab chqishga katta hissa qo’shgan.N.A.Asqarovning ilmiy izlanishlarida “O’zbekiston Respublikasida tashqi savdo va bojxona sohalarini uyg’un boshqarishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmini takomillashtirish” jarayonlari mavzusida bojxona siyosatining mohiyati,uni samarali va iqtisodiy xavfsizlikka yondashuv negizida tashqi savdoni bojxona omili asosida boshqarish va tashqi savdo tarkibini optimillashtish ishlarini tartibga solish kabi jihatlariga ko’proq e’tibot qaratilgan.
Xorijiy tajriba.Buni Xitoy misolida ko’rib chiqamiz.Xitoy dunyodagi eng qadimgi savdo kuchlaridan biridir.Dengiz savdosi Xitoyda yangi davrning dastlabki davrida ha,buyuk geografik kashfiyotlar davrida ham rivojlangan.Xitoy o’zining an’anaviy mahsulotlarini eksport qiladi.Ipak,paxta,choy,soya va ba’zi tog’-kon xom-ashyos,shuningdek import qilinadigan oziq-ovqat va turli sanoat mahsulotlari.
|
| |
Hamkorlik qilishning ahamiyati 11-15

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
WSRJournal.com
Volume – 6_ Issue-2_May_2022
11
MAKTABGACHA TA`LIM TASHKILOTIDA OTA-ONALAR BILAN
HAMKORLIK QILISHNING AHAMIYATI.
Raxmonov Nodirjon Raxmonjon o‘g‘li
Qo‘qon Universiteti “Raqamli texnologiya” kafedrasi ass
G‘oziyeva Diyora Alisherjon qizi
Qo‘qon Universiteti NOTM MCHJ
“Iqtisodiyot va ta`lim”kafedra talabasi
Annatatsiya: Ushbu maqolada hozirgi kun
dolzalb muammolaridan bir
Maktabgacha ta`lim tashkilotlarda ota-onalar bilan bo‘laga hamkorlikda uzilishlar
bolayotganligi,
faylasuf olimlar fikirlari, bolalarni tarbiyasini pul bilan sotib
olishyotganliklari, chet`el tizimlar haqida umumiy xulosalar ko‘rsatib o‘tilgan.
Kalit so‘zlar: MTTda ota-onalar bilan hamkorlik, tarbiyachi, Xitoy, Koreyya.
Qadimgi yunon faylasuflari Aflotun va Arastu bola tarbiyasini jamiyat o'z
ixtiyoriga olishi, tarbiya jarayonidagi barcha zarur ishlarni
davlat bajarishi lozim
degan g'oyani ilgari surgan edilar, Bu g'oya fransuz xayoliy sotsalistlari Sen Semon,
Shari Fure asarlarida keyinchalik rivojlantirildi. Ular bola tarbiyasi bilan asosan
davlat shug'ullanishi kerak, degan g'oyani ilgari surganlar.
Ammo sharq
mutafakkirlari bola tarbiyasi bilan asosan ota-ona shug'ullanishi kerak, degan
xulosaga kelganlar. Bu bilan ular oilaviy tarbiyaning roliga katta e'tibor berganlar.
MTTning ota-onalar bilan ishlashining jamoa tarzida
va yakkama-yakka holda
ishlash shakllarini mohirlik bilan qo'shib olib borish, keng aholi orasida pedagogik
tashviqot ishlarini tashkil etish tufayli bolalarni tarbiyalashda ijobiy natijalarga
erishish mumkin. MTT xodimlarini ota-onalar
va oila bilan hamkorlikdagi
ishlarining eng keng tarqalgan shakllaridan bir qanchasini keltiramiz:
- ota-onalar bilan yakkama-yakka ishlash. Ilg'or pedagogiktajribalarning
ko'rsatishicha, ishning bu turi katta ahamiyatga ega.
Bunda tarbiyachi oila va
bolaning shaxsiy xususiyatlarini o'rganib ularni o'zining tarbiyaviy ishida hisobga
Elektron matn (Электронная консультастия, Electronic text)

|
Elektron matn (Электронная консультастия, Electronic text)
|
bet | 4/35 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 28,36 Kb. | | #293 |
Elektron matn (Электронная консультастия, Electronic text) – Axborot tizimining xotirasiga yozilgan matn (hujjatlar, kitoblar, oynomalar, ma’lumotnomalar va h.k.). elektron matnlar tizimlarda joylashgani sababli, o’quvchilar (foydalanuvchilar) oldida yangi imkoniyatlar ochiladi. Matnning ixtiyoriy tahlilini bajarish, kerak bo’lgan qatorlar, xatboshi, bo’lim va h.k.larni topish mumkin.
Elektron pochta (Электронная почта, Electronic Mail) - tarmoqning eng ommaviy xizmat turi bo’lib, foydalanuvchilar o’rtasida elektron xabarlar almashish imkoniyatini beradi.
|
| |
Ma’lumotlar banki (Банк данных, Databank)

|
Ma’lumotlar banki (Банк данных, Databank)
|
bet | 14/35 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 28,36 Kb. | | #293 |
Ma’lumotlar banki (Банк данных, Databank) - ma’lum mavzular doirasida jamlangan va markazlashtirilgan holda saqlash, jamoa bo’lib foydalanishga imkon beruvchi avtomatlashtirilgan tizimlar. Ma’lumotlar bazasi (База данных, Database) - elektron isoblash mashinalari yordamida qidirib topilishi va qayta ishlanishi mumkin bo’lgan tarzda tartibga solingan va aniq qoidalar asosida tashkil qilingan ma’lumotlar to’plami. Ma’lumotlar bazasi serveri (Сервер базы данных, Database server) - ma’lumotlar bazasini boshqaruvchi server. Bu serverning vazifalariga mijoz Kompyuterlarning so’rovlariga javob berish, yangilangan ma’lumotlarni qabul qilish, bazadan foydalanishga ruhsat berish kabilar kiradi.
Ma’lumotlarni elektron almashuvi (EDI, электронный обмен данными, Electronic Data Interchange - 1. Axborot tuzilmalashning kelishilgan standartidan foydalanib, bir Kompyuterdan boshqasiga elektron tarzda axborot uzatish. 2. Korxonalar orasida elektron shakldagi buyurtma, tasdiqlov va hisob raqamli-fakturalar kabi, hujjatlar bilan almashuv. Bu usuldan foydalanib kompaniyalar, tarmoqlarni ishchan o’zaro aloqada ishlash uchun qo’llashlari mumkin. Agar kompaniyalar orasidagi yozishma odatdagi hodisa bo’lsa, EDI hisob raqami va shartnoma kabi kata hajmdagi qog’oz hujjatlarni almashtirib katta hajmdagi axborotlarni uzatishni nazarda tutadi. EDI korporativ malumotlar bazalariga bevosita o’zgarishlar kiritilishini nazarda tutadi.
|
| |
HTML tili (Язык NTML, Language HTML)

|
HTML tili (Язык NTML, Language HTML)
|
bet | 9/35 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 28,36 Kb. | | #293 |
HTML tili (Язык NTML, Language HTML) - Web-sahifalarni yaratishda keng qo’llaniladigan til.
Infraqizil nur (Инфракрасный _________луч, Infra-red beam) - qizil yorug’likning to’lqin uzunligidan katta to’lqin uzunlikka ega bo’lgan nur. Bu nur qabul qiluvchi va uzatuvchi qurilmalar yordamida tarqatiladi va qabul qilinadi.
Kompyuter (Компьютер, Computer) - ma’lumotlarni qayta ishlovchi va saqlovchi elektron ashina. Ma’lumotlarni raqamli ko’rinishda qabul qiladi va qayta ishlaydi. Qayta ishlashda Kompyuter dasturlari qo’llanilib, ma’lumotlar turli ko’rinishlarga o’tkazilishi mumkin (masalan, analogli).
|
| |
Birinchi guruhga - 1. Ishlab chiqarish jarayoni, uning mazmuni va natijalari Ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibi

|
1. Ishlab chiqarish jarayoni, uning mazmuni va natijalari Ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibi
|
bet | 4/8 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 213 Kb. | | #232414 |
Bog'liq 1. Ishlab chiqarish jarayoni, uning mazmuni va natijalari IshlabBirinchi guruhga mashinalar, mexanizmlar, stanoklar, uskunalar, turli xil apparatlar va boshqalardan iborat mehnat qurollarini kiritish mumkin. Ularning yordamida ishchi tabiat ashyolari va kuchlariga bevosita ta’sir qiladi va bu ashyolarni o’zining iste’moli uchun zarur bo’lgan shaklga keltiradi.
Ikkinchi guruhga materiallarni saqlash uchun mo’ljallangan mehnat vositalari (sisternalar, turli xil bochkalar, quvurlar, omborlar va boshqalar) kiritiladi.
Uchinchi guruhga ishlab chiqarish jarayonida bevosita qatnashmaydigan, lekin unga shart-sharoit yaratib beradigan mehnat vositalari kiradi. Lekin bu vositalarsiz ishlab chiqarish jarayonining amalga oshishi mumkin emas yoki to’la va samarali amalga oshmasligi mumkin. Bularga binolar, yo’llar va boshqalar misol bo’la oladi.
Hozirgi fan-texnika inqilobi davrida ishlab chiqarishning rivojlanishida mehnat predmetlarining ahamiyati oshib bormoqda. Materiallarning tabiatda tayyor holda uchramaydigan yangi turlari yaratilmoqda. Ishlab chiqarish omillari insoniyat taraqqiyotining hamma bosqichlari uchun umumiy bo’lsada, bu omillarga turli adabiyotlarda turlicha ta’rif berishadi va ularni turlicha tushuntirishadi. Hozirgi bozor iqtisodiyotiga doir ko’pchilik adabiyotlarda esa ishlab chiqarishning to’rt omili: mehnat, kapital, yer-suv, tadbirkorlik qobiliyati tan olinadi.
Ishchi kuchi – bu insonning mehnatga bo’lgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yig’indisidir.
Kapital deganda o’z egalariga daromad keltiradigan ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishning hamma sohalarida ishlatiladigan ishlab chiqarish vositalarini, sotishga tayyor turgan tovarlarni, yangi vositalar va ishchi kuchini sotib olishga mo’ljallangan pul mablag’larini, ularning ashyoviy tomoni va qiymati birligini tushunamiz. Boshqacha qilib aytganda, «kapital» ham qiymatga, ham naflilikka ega bo’lgan, ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish jarayonida foydalaniladigan vositalardir.
Bu yerda kapital turli shaklda: pul, ishlab chiqarish vositalari, tovar va boshqa moddiy vositalar shaklida bo’lishi mumkin.
Hamma adabiyotlarda yerga deyarli bir xil tushuncha beriladi, ya’ni yer-suv deganda tuproq unumdorligi, o’tloqlar, yaylovlar, suv, havo, o’rmon, qazilma boyliklar, umuman tabiiy resurslar tushuniladi.
Тadbirkor deb iqtisodiy resurslar, ya’ni ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchi resurslarining, tabiiy resurslarning bir-biriga qo’shilishini ta’minlaydigan, tashkilotchi, yangilikka intiluvchi, tashabbuskor, iqtisodiy va boshqa xavfdan, javobgarlikdan qo’rqmaydigan dovyurak kishilarga aytiladi; bu xislatlar majmui esa tadbirkorlik qobiliyati deb yuritiladi.
|
| |
Ishlab chiqarish imkoniyatlari va uning chegarasi

Iqtisodiyot nazariyasi fani mavjud cheklangan iqtisodiy resurslardan qanday qilib foydalanilganda jamiyatning cheksiz ehtiyojlarini to’laroq qondirib borish mumkin, degan muammo ustida bosh qotiradi. Bunda, birinchidan, iqtisodiy resurslardan foydalanishning turli xil muqobil variantlari mavjud bo’lishi ko’zda tutilib, ulardan eng samaralisi, ya’ni jamiyat ehtiyojlarini ancha to’laroq qondiradigan miqdorda tovar va xizmatlarni ishlab chiqarish imkonini beradigan turini tanlab olishga harakat qilinadi.
Ikkinchidan, iqtisodiy resurslar nisbatan cheklanganligi sababli jamiyat a’zolarining barcha ehtiyojlarini birdaniga qondirish mumkin bo’lmaydi. Shuning uchun jamiyatga qaysi mahsulotlarni ishlab chiqarish, qaysilaridan vaqtincha voz kechish lozimligini hal qilish, ya’ni tanlashni amalga oshirish zarur bo’ladi. Shunday tanlash orqali, resurslarning mavjud darajasida mahsulot olishning aniqlangan eng yuqori miqdori jamiyatning ishlab chiqarish imkoniyatini ko’rsatadi. Jamiyatning ishlab chiqarish imkoniyatidan to’liq foydalanish uchun, iqtisodiy resurslarning to’liq bandligiga erishish va ishlab chiqarishning to’liq hajmini ta’minlash zarur.
Тo’liq bandlilik deganda biz ishlab chiqarishga yaroqli bo’lgan barcha resurslardan to’la unum bilan foydalanishni tushunamiz. Ishchi majburiy ishsiz bo’lib qolmasligi, iqtisodiyot ishlashni xohlagan va unga layoqatli bo’lgan barchani ish bilan ta’minlashi zarur, haydaladigan yerlar yoki kapital uskunalar ham bo’sh qolmasligi lozim.
Ishlab chiqarishning to’liq hajmi, resurslarni samarali taqsimlashni, ya’ni ulardan mahsulotning umumiy hajmiga eng ko’p hissa qo’shadigan qilib foydalanishni va mavjud texnologiyalarning eng yaxshisini qo’llashni ham bildiradi.
Ishlab chiqarish imkoniyatlari chegarasi to’g’risida yaxshiroq ta’savvurga ega bo’lish uchun:
birinchidan, iqtisodiyot faqat ikki xil mahsulot - non va tegirmon ishlab chiqaradi (bunda non iste’mol tovarlarini, tegirmon ishlab chiqarish vositalarini bildiradi);
ikkinchidan, iqtisodiy resurslar miqdor va sifat jihatdan o’zgarmaydi;
uchinchidan, mehnat unumdorligi va texnologiya doimiy bo’lib qoladi, deb faraz qilamiz.
Mavjud resurslar cheklanganligi sababli iqtisodiyotning tegirmon va non ishlab chiqarishni birdaniga ko’paytirib borish imkoniyati cheklangan. Resurlarning cheklanganligi mahsulot ishlab chiqarishning cheklanganligini bildiradi. Bunday sharoitda tegirmon ishlab chiqarishni har qanday ko’paytirishga, resurslarning bir qismini - non ishlab chiqarishni kamaytirish orqali erishadi. Aksincha, agar non ishlab chiqarishni ko’paytirish afzal ko’rinsa, buning uchun zarur resurslar faqat tegirmon ishlab chiqarishni qisqartirish hisobiga olinishi mumkin.
Quyidagi 2-jadvalda jamiyat tanlash mumkin bo’lgan sanoat tegirmonlari va non miqdorining muqobil uyg’unlashuvi keltirilgan.
2-jadval
|
-shakl 
    

11-shakl - 1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari Kirish

Qiyshiq burchakli dimetriyada texnik rasm chizish uchun oldin x va z o’qlar o’zaro perpendikulyar qilib chizib olinadi va ularga nisbatan u o’q o’tkaziladi.
Misol. Muntazam oltiburchakning texnik rasmi H, V va W tekisliklarda chizilsin (12-shakl).
Oltiburchak V tekisligida o’zining haqiqiy ko’rinishida tasvirlanadi, qolgan tekisliklarda u qisqarib tasvirlanadi. Shuning uchun oltiburchakning H va W dagi texnik rasmini V dagi haqiqiy ko’rinishiga qarab chiziladi. Ma’lumki, qiyshiq burchakli dimetriyada u o’qqa o’lchamlar boshqa o’qlarga nisbatan ikki marta qisqartirib o’lchab qo’yiladi. SHuning uchun AV ni u o’qqa ikki marta qisqartirib qo’yiladi. barcha yasashlar chizmaning o’zidan yaqqol ko’rinib turibdi.
Misol. Aylananing texnik rasmi qiyshiq burchakli dimetriyada yasalsin (13-shakl, a). Aylana V tekisligida o’zgarmay o’zining haqiqiy kattaligida tasvirlanadi. Qolgan tekisliklarda cho’ziqroq ellips ko’rinishida chiziladi.
Oldin H tekisligida aylana texnik rasmining chizilishi bilan tanishiladi. Buning uchun x va z o’qlar chiziladi va ularga nisbatan taxminan 70 burchakda ellipsning katta o’qi AV va kichik o’qi SE o’tkaziladi. Ellipsning katta o’qi AV diametriga, kichik o’qi SE aylana diametrining uchdan bir, ya’ni SEq1/3 AV qismiga teng olinadi. Katta o’q AV teng uch qismga bo’linadi va uning bir bo’lagi kichik o’q SE ga olib o’tiladi. Ye va 1 nuqtalar tutashtiriladi, 1 nuqtadan OS masofa o’lchab qo’yiladi va T bilan belgilanadi. A, T, S nuqtalar ravon tutashtirilsa, ellipsning chorak qismi yasaladi. SHu tartibda ellipsning qolgan qismlari chiziladi (13-shakl, b).
14-shaklda uchchala proeksiyalar tekisliklarida aylanalarning texnik rasmlarini qiyshiq burchakli dimetriyada chizilishi ko’rsatilgan.
|
Forum (Форум, Forum) - Glossariy Agent (Агент, Agent)

|
Glossariy Agent (Агент, Agent)
|
bet | 7/35 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 28,36 Kb. | | #293 |
Forum (Форум, Forum) - saytda suhbatlashish uchun uskuna. Forumdagi xabarlar pochta xabarlariga nimasi bilandir o’xshash, ularning har biri muallifga, mavzuga va xususiy mazmunga ega. Ammo xabarni forumga yuborish uchun hech qanday qo’shimcha dastur kerak emas, shunchaki saytda tegishli shaklni to’ldirish kifoya.
Foydalanuvchi (Пользователь, User) - Kompyuterdan foydalanuvchi shaxs. Agar Kompyuter tarmoqqa ulangan bo’lsa, unga nisbatan tarmoq foydalanuvchisi termini ishlatiladi.
Foydalanuvchi profili (Профиль пользователя, Structure of the user) - Kompyuter foydalanuvchisi kiritgan parametrlarni saqlovchi fayl. Bu parametrga ishchi stolni va tarmoqni sozlovchi ma’lumotlarni, dasturlarning shaxsiy parametrlarini kiritish mumkin.
Foydalanuvchining lokal shakli (Локальный профиль пользователя, Local structure of the user) - foydalanuvchi tomonidan birinchi marta ishchi stantsiyaga yoki serverga murojaat qilinganda Kompyuter tomonidan avtomatik tarzda hosil qilinadigan avtorlashtirilgan yozuv.
|
| |
-chizma. Ishlab chiqarish jarayonining ikki tomoni

3-chizma. Ishlab chiqarish jarayonining ikki tomoni
Shuni ta’kidlash lozimki, ishlab chiqarilgan tovarlarning nafliligini yaratishda har uchala omil: yer, kapital, ishchi kuchi qatnashadi, qiymatni tashkil topishida esa mehnatning o’zi qatnashadi. Bu holat 4-chizmada tushunarliroq tasvirlangan.
4-chizma. Тovar va xizmatlar nafliligi va qiymatining yaratilishida ishlab chiqarish omillarining roli
Ishlab chiqarish jarayonining ikki tomonlama tabiati uning natijalarining ham ikki tomoni borligini ko’rsatadi.
Ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibi
Iqtisodiyotning tizimi va shaklidan qat’iy nazar ishlab chiqarish yoki xizmat ko’rsatishning hamma sohalari uchun umumiy bo’lgan uchta omil: ishchi kuchi, mehnat qurollari va mehnat predmetlari bo’lishi shart (5-chizma).
Меҳнат жараёнининг зарурий шартлари
Ишчи кучи
Меҳнат воситалари
Меҳнат предметлари
5-chizma. Mehnat jarayoni zaruriy shartlarining turkumlanishi
Ishchi kuchi deb insonning mehnat qilishga bo’lgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yig’indisiga aytiladi. Ishchi kuchi mehnat qobiliyatiga ega bo’lgan kishilar uchun xosdir. Lekin ishchi kuchi insonning o’zi emas yoki uning mehnati ham emas, uning qobiliyatidan iboratdir.
Mehnat qurollari deb, inson uning yordamida tabiatga, mehnat predmetlariga ta’sir qiladigan vositalarga aytiladi (mashinalar, stanoklar, traktorlar, qurilmalar, uskunalar va boshqalar).
Mehnat predmetlari esa bevosita mehnat ta’sir qiladigan, ya’ni mahsulot tayyorlanadigan narsalardir (yer-suv, xom ashyo va boshqa turli materiallar). Mehnat predmetlari tabiatda tayyor holda uchrashi mumkin yoki oldingi davrdagi mehnat mahsuli, ya’ni xom ashyo bo’lishi mumkin. Mehnat qurollari va mehnat predmetlari birgalikda ishlab chiqarish vositalari deb yuritiladi.
Mehnat vositalarini mehnat predmetlariga ta’sir etish xususiyatiga ko’ra bir nechta katta guruhlarga bo’lish mumkin.
|
Resurslar to’liq band bo’laganda ishlab chiqarish imkoniyatlari

Resurslar to’liq band bo’laganda ishlab chiqarish imkoniyatlari
(taxminiy ma’lumotlar)
Mahsulot turi
|
Muqobil variantlar
|
A
|
V
|
S
|
D
|
Ye
|
Non (mln. dona)
|
0
|
1
|
2
|
3
|
4
|
Тegirmon (ming dona)
|
10
|
9
|
7
|
4
|
0
|
A - muqobil variantga binoan, iqtisodiyot o’zining butun resurslarini tegirmon, ya’ni ishlab chiqarish vositalarini ishlab chiqarishga yo’naltiradi. Ye - muqobil variantda esa mavjud resurslar to’lig’icha non, ya’ni iste’mol buyumlari ishlab chiqarishda foydalaniladi. Bu har ikki muqobil variant ochiqdan-ochiq amalga oshmaydigan noreal hisoblanadi, har qanday iqtisodiyot odatda o’zining mavjud umumiy resurslari hajmini ishlab chiqarish vositalari va iste’mol tovarlari ishlab chiqarish o’rtasida taqsimlashi zarur. A - muqobil variantdan Ye - variant tomon iste’mol tovarlari, Ye dan A variantga tomon ishlab chiqarish vositalarini ishlab chiqarish ko’payib boradi.
Jadvaldagi asosiy g’oya quyidagicha: har qanday vaqt oralig’ida iqtisodiyot to’liq bandlilik va ishlab chiqarishning to’liq hajmida U mahsulotni ko’proq olishi uchun Х mahsulotning bir qismidan voz kechishi zarur. Iqtisodiy resurslar kamyob bo’lganligi sababli, iqtisodiyot Х va U mahsulotni bir vaqtda ko’paytira olmaydi.
Iqtisodiy o’sish mahsulotning ko’proq umumiy hajmini ishlab chiqarish layoqati bo’lib, u resurslar taklifining ko’payishi va texnika taraqqiyoti natijasi hisoblanadi. Iqtisodiy o’sish resurslarning to’liq bandligida iqtisodiyotning ham non va ham tegirmon ishlab chiqarishning ko’proq hajmini ta’minlashi hisoblanadi. Odatda iqtisodiy o’sish jamiyatning har xil mahsulotlar ishlab chiqarish bo’yicha quvvatining mutanosib ko’payishiga olib kelmaydi. Ayrim mahsulot turlarini ishlab chiqarish hajmi ko’payishi, boshqalari o’zgarishsiz qolishi mumkin.
|
Ishlab chiqarishning samaradorligi va uning ko’rsatkichlari

Ishlab chiqarishning samaradorligi va uning ko’rsatkichlari
Ishlab chiqarish samaradorligi va uni oshirish masalasi xar doim iqtisodiyot nazariyasi fanining dolzarb muammosi sifatida, uning diqqat markazida bo’lib keladi. Ayniqsa hozirgi paytda bu masala yanada keskin qo’yilmoqda. Buning sababi shundaki, ishlab chiqarish samaradorligini oshirmasdan turib mamlakatimiz oldida turgan muhim masala mustaqil iqtisodiy taraqqiyotni jadallashtirish vazifasini amalga oshirib bo’lmaydi.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida ishlab chiqarishning asosiy maqsadi foyda olishga qaratilganligi sababli har bir iqtisodiy sub’ekt ko’proq foyda olishga intiladi. Shuning uchun ham ishlab chiqarishning samaradorligini olingan foydaning (F) ishlab chiqarishga sarflangan resurs xarajatlariga (IХ) nisbati bilan aniqlanadi, ya’ni:
.
Bu yerda: R’ - foyda normasi, IХ – iqtisodiy resurs xarajatlari.
Ishlab chiqarish samaradorligi ko’p qirrali masala bo’lib, bu aytilgan birgina asosiy ko’rsatkichda, uni to’la ravishda har tomonlama ifodalab bo’lmaydi. Shuning uchun ishlab chiqarish samaradorligini to’la ifodalashda unda qatnashgan omillarning unumdorligini, ulardan samarali foydalanish darajasini bildiradigan ko’rsatkichlar tizimidan foydalaniladi.
Bulardan biri mehnat unumdorligidir. Mehnat unumdorligi deb ishchi kuchining vaqt birligi mobaynida mahsulot yaratish qobiliyatiga aytiladi va ishlab chiqarilgan mahsulotning (iste’mol qiymatining) sarflangan mehnat miqdoriga nisbati bilan belgilanadi. Sarflangan mehnat miqdori esa ishlangan vaqt bilan, kishi kuni, kishi soati va h.k. bilan belgilanadi. Agar mehnat unumdorligini MU, mahsulotni M bilan, sarflangan ish vaqtini esa - V bilan belgilasak, mehnat unumdorligi quyidagicha aniqlanadi: .
Mehnat unumdorligi sarflangan jonli mehnatning har bir birligi evaziga ya’ni kishi kuni, kishi soati hisobiga ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori bilan aniqlanadi.
Samaradorlikni aniqlashda kapital unumdorligi degan ko’rsatkichdan ham foydalaniladi va unda ishlab chiqarishda qatnashgan kapitalning har bir birligi evaziga olingan mahsulot, daromad yoki foyda bilan aniqlanadi. Agar kapital unumdorligini - KU deb, ishlab chiqarishda qatnashgan kapital miqdorini - K, mahsulotni - M, yalpi daromadni - YaD bilan, foydani - F bilan belgilasak quyidagi formulalar hosil bo’ladi:
; ; .
Ishlab chiqarishning muhim omillaridan biri yer hisoblanishi sababli
|
yerdan foydalanish samaradorligi - 1. Ishlab chiqarish jarayoni, uning mazmuni va natijalari Ishlab chiqarish omillari...

|
1. Ishlab chiqarish jarayoni, uning mazmuni va natijalari Ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibi
|
bet | 8/8 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 213 Kb. | | #232414 |
Bog'liq 1. Ishlab chiqarish jarayoni, uning mazmuni va natijalari Ishlabyerdan foydalanish samaradorligi ko’rsatkichi ham aniqlanadi. Bu ko’rsatkich olingan mahsulot hajmining yer maydoniga (gektarga) nisbati bilan hisoblanadi.
Ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun unga ta’sir qiladigan omillarni ham bilish zarurdir. Ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga bir qancha omillar ta’sir qiladi:
1. Ilmiy-texnik taraqqiyotni tezlashtirish va uning natijalarini tezlik bilan ishlab chiqarishda qo’llash.
2. Ishlab chiqarishni ratsional joylashtirish, ixtisoslashtirish va kooperatsiyalash.
3. Iqtisodiyotning tarkibiy qismlarini va uning tashkiliy bo’g’inlarini o’zgartirish.
4. Ishlab chiqaruvchilarni rag’batlantirish va ularning faolligini oshirish.
5. Mavjud tabiiy, moddiy va mehnat resurslaridan oqilona, tejab-tergab foydalanish, yangi, arzon, sifatli xomashyo va energiya turlarini, ekinlarning yangi hosildor navlarini, chorva mollarining mahsuldor zotlarini topib ishlab chiqarishga joriy qilish.
6. Kishilarning bilim saviyasini, malakasini oshirish, yetuk ishchi va mutaxassislar tayyorlash.
|
| |
Respublika YaIMda tovarlar va xizmatlar ulushi

Respublika YaIMda tovarlar va xizmatlar ulushi
(joriy narxlarda)*
Ko’rsatkichlar
|
2005 yil
|
2006 yil
|
mlrd. so’m
|
%
|
mlrd. so’m
|
%
|
Yalpi ichki mahsulot
|
15923,4
|
100,0
|
20759,3
|
100,0
|
Shu jumladan:
Ishlab chiqarilgan tovarlar qiymati
|
8361,6
|
52,4
|
10660,4
|
51,3
|
Ko’rsatilgan xizmatlar qiymati
|
5871,7
|
37,0
|
8197,7
|
39,5
|
Sof soliqlar
|
1690,1
|
10,6
|
1901,2
|
9,2
|
* Manba: O’zbekiston Respublikasi DSQ: Yillik statistik to’plam, 2007. -33s.
Moddiy ishlab chiqarish sohasi o’z navbatida ikki bo’linmadan — birinchi va ikkinchi bo’linmalardan iborat bo’ladi. Birinchi bo’linmada ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish korxona va tashkilotlarining ishlab chiqarish iste’moli uchun zarur bo’lgan vositalar — stanok, mashina, asbob-uskuna, xom ashyo va turli materiallar ishlab chiqariladi. Ikkinchi bo’linmada esa xalq iste’moli uchun zarur bo’lgan iste’mol tovarlari ishlab chiqariladi.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida har qanday ishlab chiqarish, bir tomondan iste’mol qiymatni (naflilikni) yaratishdir, ikkinchi tomondan, moddiy vositalar va mehnatning sarflanishi, yangi qiymatning yaratilishi, boshqacha qilib aytganda, qiymatning o’sish jarayonidir.
Ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish jarayoni bir tomondan, iste’mol qiymatlarini yaratish jarayoni bo’lsa, ikkinchi tomondan, qiymatning o’sish jarayoni bo’lib hisoblanadi. Masalan, tadbirkor ishlab chiqarishni tashkil etish uchun har bir tonnasi 1000 so’mdan 100 tonna, hammasi bo’lib 100 ming so’mlik paxta tolasi sotib oldi deylik. U shu paxta tolasidan ip yigiradi, qo’llanilgan asosiy vositalar amortizatsiyasi, energiya va boshqa xarajatlar 20 ming so’mni, ish haqi 30 mingni tashkil etsa, 30 ming so’mlik foyda oladigan bo’lsa hammasi bo’lib yaratilgan mahsulotning qiymati 180 ming so’mni, qo’shilgan qiymat 80 ming so’mni tashkil etgan bo’ladi.
Agar biz 80 ming so’mlik qo’shilgan qiymatdan 20 ming so’mini amortizatsiya, energiya va boshqalardan iborat moddiy xarajatlar, ya’ni oldindan yaratilgan qiymatlar deb qarasak 60 ming so’mlik qiymat, ya’ni 30 ming so’mlik ish haqi va 30 ming so’mlik foyda shu ishlab chiqarish jarayonida hosil qilingan yangi qiymat hisoblanadi.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida ishlab chiqarish jarayonining ikki tomonini quyidagicha ifoda etishimiz mumkin (3-chizma).
Меҳнат жараёни ёки нафлиликнинг яратилиши ва кўпайиши жараёни
Ишчи кучи ва ишлаб чиқариш воситалари (натурал шакллари)
Истеъмол қиймати, яъни нафлилиги
Ишлаб чиқаришнинг омиллари
Натижа: товар ва хизматлар
Ишлаб чиқариш жараёни
Қийматнинг ўсиш жараёни
Капитал: ишлаб чиқариш воситалари ва ишчи кучи қиймати
Сарфланган ва қўшилган қиймат
|
-shakl - 1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari Kirish

|
1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari Kirish
|
bet | 12/17 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 58,02 Kb. | | #228435 |
Bog'liq 1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari-www.hozir.org11-shakl
Tekshirish uchun savollar
1. Nima uchun chizma chiziqlari turli yo’g’onliklarda bo’ladi?
2. CHizma formatlari qanday hosil bo’ladi?
3. Masshtablar turi nechta?
4. Qanday o’lchamlar mavjud?
5. Geometrik yasashlar deganda nimani tushunasiz?
6. Qanday tutashmalar mavjud?
7. Qiyalik nima? Konuslik-chi?
8. 7-o’lchamda yozilgan «Chizma» so’zini aniqlang.
9. Qanday chiziq tasvirlangan?
A. Asosiy yo’g’on tutash
V. SHtrix-punktir
S. SHtrix
D. Ingichka tutash
10. A3 formatni aniqlang.
A. 210x297
V. 841x1189
S. 420x594
D. 297x420
11. To’g’ri tasvirlangan o’lcham chizig’ining ko’rsatkichini aniqlang.
12. Qanday masshtab (25:1) tasvirlangan?
A. Kattalashtirish
V. Natural
S. Kichiklashtirish
5-Mavzu To’g’ri burchali proeksiyalar.
Reja: Bosh ko’rinish, ustdan, chapdan, o’ngdan, ostdan, ortdan (orqadan) ko’rinishlar. Mahalliy va qo’shimcha ko’rinishlar.
Ko’rinishlar
GOST 2.305-68 ga muvofiq asosiy ko’rinishlar oltita bo’lib, 1-shakldagidek tasvirlanadi: 1. Olddan, 2. Ustdan, 3. CHapdan, 4. O’ngdan, 5. Ostdan, 6. Ortdan (orqadan) ko’rinish deyiladi. SHulardan uchtasi asosiy ko’rinish hisoblanib, detalning frontal proeksiyasi bosh yoki olddan ko’rinish, gorizontal proeksiyasi ustdan ko’rinish, profil proeksiyasi yondan yoki chapdan ko’rinish deyiladi. 2.2-shaklda detalga nisbatan uning ko’rinishlarini ko’rsatuvchi yo’nalishlar berilgan. Jumladan 1-yo’nalish bosh yoki olddan, 2-yo’nalish ustdan, 3-yo’nalish chapdan ko’rinishlarni ko’rsatmoqda.
1-shakl
Modelning asliga qarab uning asosiy ko’rinishlarini chizishda birinchi bo’lib, bosh (olddan) ko’rinish tanlanadi. Bu ko’rinish orqali model to’g’risida eng ko’p ma’lumot olish bilan bir qatorda uning tuzilish xarakterini ham ochib berish kerak. Bosh ko’rinishga nisbatan qolgan ko’rinishlar joylashtiriladi (2-shakl).
|
| |
-sinf uchun 10 dars ishlanmasi “_______” ____________ 2015 yil

|
-sinf uchun 10 dars ishlanmasi “_______” ____________ 2015 yil
|
bet | 20/34 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 157,5 Kb. | | #352 |
5-sinf uchun 10 dars ishlanmasi “_______” ____________ 2015 yil
Mavzu: Paint uskinalari paneli va undan foydalanish.
Ta’limiy maqsad____________________________________________________________
Tarbiyaviy maqsad __________________________________________________________
Rivojlantiruvchi maqsad ______________________________________________________
Dars uslubi ________________________________________________________________
Dars turi___________________________________________________________________
Dars jihozi _________________________________________________________________
Darsning borishi: Tashkiliy qism, Ma’naviy daqiqa
|
| |
PAINT DASTURI QANDAY ISHGA TUSHIRILADI?

|
PAINT DASTURI QANDAY ISHGA TUSHIRILADI?
|
bet | 19/34 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 157,5 Kb. | | #352 |
PAINT DASTURI QANDAY ISHGA TUSHIRILADI?
Paint dasturini ishga tushirishni uch xil usulda amalga oshirish mumkin.
-Masalalar panelidagi - piktogrammasi yordamida;
-Ish stolidagi - yorlig’I yordamida;
quydagi ketma – ketlikdagi buyruqlarni bajarish orqali amalga oshiriladi (kalkulyatorni ishga tushirish kabi); Пуск– Программы– Стандартные– Paint
Paint dasturida ishni tugalash uchun esa piktogrammasini yoki fayl menyusining
“Выход” –ya’ni chiqish buyrug’ini tanlash
yoki Alt + F4 klavishalarini birgalikda bosish yetadi
Paint qanday tashkil etilgan?
Paint dasyurining muloqat oynasi quyidagi asosiy qismlardan tashkil topgan: sarloha satri menyular satri ishchi maydoni usku-nalar paneti ranglar majmosi (palitra)
Uy vazifasi 9-darsni o’qib o’rganib kitobda berilgan savollarga javob yozib kelish.
IBM tasdig’i:
|
| |
-shakl 
    

7-shakl - 1-Mavzu. Texnik chizmalarni grafik bajarishning asosiy qoidalari Kirish

Izometrik o’qlar chizilgandan keyin V, va W tekisliklarda muntazam oltiburchakning texnik rasmi H dagi kabi chiziladi (3.7-shakl).
Misol. H, V va W tekisliklardagi aylanalarning texnik rasmi chizilsin (3.8-shakl).
Ma’lumki, aylana izometriyada ellips shaklida tasvirlanadi. SHuning uchun oldin ellips chizish bilan tanishib chiqiladi. O’zaro perpendikulyar o’qlar chiziladi va aylana diametri AV gorizontal chiziqqa o’lchab qo’yiladi. AV o’zaro teng 5 bo’lakka bo’linadi va z o’qqa 3 bo’lak o’lchab qo’yiladi (9-shakl, a). 1 va 2 nuqtalar Ye nuqta bilan tutashtiriladi va ularga OS kesma 1 nuqtadan, 2A kesma 2 nuqtadan o’lchab qo’yiladi va T, K bilan belgilanadi. SHu tartibda ellipsning qolgan nuqtalari topiladi (9-shakl, b). Bu yerda ellips H tekisligida yasalgan bo’lib, uning katta AV o’qi z o’qiga perpendikulyar, kichik o’qi SE esa z o’qiga qo’shilib tasvirlanmoqda. Ellipsning katta o’qi V tekisligida u o’qqa, W tekisligida x o’qqa perpendikulyar bo’lgani uchun, izometriya o’qlarining kesishish nuqtasidan x, u, z o’qlarining davomida bir xil masofada, texnik rasmi chiziladigan aylanalarning markazlari O nuqtalar tanlab olinadi va shu nuqtalardan x, u, z o’qlarga perpendikulyar chiziqlar o’tkaziladi. SHunda chiziladigan ellipslarning katta o’qlari hosil bo’ladi. Endi har bir tekislikda aylanalarning texnik rasmlari yuqorida bayon qilingan usulda chizib chiqiladi (8-shaklga qarang). 10-shaklda prizmaning, 11-shaklda silindrning H, V va W tekisliklardagi texnik rasmlari izometriyada tasvirlangan.
|
Mavzu. Klaviatura trenajorida mashqlar I. Darsning maqsadi

|
Mavzu. Klaviatura trenajorida mashqlar I. Darsning maqsadi
|
Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 365,5 Kb. | | #108575 |
Bog'liq 8-dars. Klaviatura trenajorida mashqlar
Mavzu. Klaviatura trenajorida mashqlar
I. Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy maqsad - Klaviatura haqida ma’lumot berish.
b) Tarbiyaviy maqsad – Vatanga muhabbat ruhida tarbiyalash
v) Rivojlantiruvchi maqsad – Kompyuter savodxonligini o’stirish
II. Darsning jihozi: Darslik, kompyuter, kalkulyator
III. Darsning usuli: Noan’anaviy
IV. Darsning borishi:
1) Tashkiliy qism
a) Salomlashish
b) Davomatni aniqlash
v) Darsga tayyorgarlikni aniqlash
2) Asosiy qism:
Klaviatura trenajorida mashqlar
Awalgi darsda klaviatura trenajorida ishlashni o'rgandingiz. Unda siz berilgan harfga mos klavishni klaviaturadan qisqa vaqt ichida topish ko'nikmasiga ega bo'ldingiz. Bu darsda turli matnlarni terishni mashq qilasiz.
Awalgi darsda klaviatura trenajorining «toshbaqa» va «o'rdak» bosqichlarida mashq qildingiz. Endi trenajor yordamida matn terishni mashq qilamiz. Burring uchun trenajorni ishga tushirib «matn terish» bosqichini tanlang. Ekranga quyidagi mashq oynasi chiqadi. U ikkita darchadan iborat. Birinchi darchada mashq uchun matn berilgan. Ikkinchi darchaga shu matn kiritiladi. Matn kiritish vaqti hisoblab boriladi. Наг bir noto'g'ri kiritilgan belgi uchun jarima beriladi. Berilgan matnni to'liq kiritib bo'lsangiz ekranga olgan bahoingiz chiqadi. Baho qo'yishda matn kiritish tezligingiz va jarimalar hisobga olinadi.
V. Mustahkamlash
Mashqlar:
Klaviatura trenajorini ishga tushiring.
Klaviatura trenajorining «toshbaqa» (sekin) bosqichini tanlang va «5» baho olishga harakat ailing.
VI. Darsni yakunlash
Darsda yaxshi qatnashgan o’quvchilarni baholash
Uyga vazifa
3. Klaviatura trenajorining «o'rdak» (tez) bosqichini tanlang va «5»
baho olishga harakat qiling
|
| |