nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
REKVIZITLARI - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

REKVIZITLARI LITSENZIATOR (Qabul qilayotgan tashkilot)
Adres:
MUALLIF (F.I.O)(RESURS egasi)
Adres:
____________________
56
1.3-ilova
LITSENZION KELISHUV №___ asardan foydalanish yuzasidan ___________ sh. ___________20_____y.
Biz, quyida imzo chekuvchilar, ____________________(Tashkilot
vakili) direktor (direktor o‘rinbosari) ________________________va
asar muallifi ____________________(keyingi o‘rinlarda Muallif),
MUALLIFLIK HUQUQI VA TURDOSh HUQUQLAR» to‘g‘risidagi
21.07.2006-y. 42-sonli O‘zbekiston Respublikasi Qonuni doirasidagi
talablarni inobatga olgan holda mazkur kelishuvni imzoladik. Muallif
Tashkilotga o‘zining asarini quyidagi shartlar asosida taqdim etadi:
№ Foydalanish shartlari Muallif imzosi 1
Asardan cheklovlarsiz foydalanish
2
Asarni raqamlashtirish
3
Tashkilotning lokal tarmog‘i orqali kitobxonlarga
asarning elektron shaklidan bepul foydalanish imkonini
berish
4
Tashkilotning lokal tarmog‘i orqali kitobxonlarga
asarning elektron versiyasidan pullik foydalanish
imkonini berish
5
Asarni
Tashkilot
saytida
Internet
orqali
erkin
foydalanishga qo‘yish
6
Asarni
Tashkilot
saytida
Internet
orqali
pullik
foydalanishga qo‘yish
7
Asarning
elektron
shaklidan
tashkilotning
faqat
________(bo‘lim nomi) bo‘limlarida foydalanishga
ruxsat etiladi
8
Asardan nusxa olish huquqisiz foydalanish
9
Asardan boshqa tashkilotlarga tarqatish huquqisiz
Tel.:
X/s:
Bank:
MFO:
INN:
Direktor _____________
Tel.: _________________
X/s:
Bank:
MFO:
INN:
Direktor _____________
57
foydalanishga ruxsat etish
10 Asarga bo‘lgan murojaatlarni statistikasini yuritish va
muallifga taqdim etish
11 Asarni barcha foydalanuvchilarini ro‘yxatdan o‘tkazish
sharti asosida foydalanish
12 Boshqa shartlar (ko‘rsatilsin) ________
KONSORSIUM 
– bu muayyan maqsadalrni amalga oshirish uchun 
tashkilotlarni birlashishidir. 
KUTUBXONALAR

|
KONSORSIUM
– bu muayyan maqsadalrni amalga oshirish uchun
tashkilotlarni birlashishidir.
KUTUBXONALARBog'liq 1.RaxmatullayevM. GaniyevaB. Jahon axborot resurslariKONSORSIUM
– bu muayyan maqsadalrni amalga oshirish uchun
tashkilotlarni birlashishidir.
KUTUBXONALAR
KONSORSIUMI
–
bu
kutubxona
assotsiatsiyalari va axborot markazlari axborot resurslarini, jumladan,
elektron resurslarni birgalikda xarid qilish va ulardan foydalanish,
Internet navigatsiyalar, ma’lumotlar bazasidan foydalanishni o‘rgatish
bo‘yicha birgalikdagi sa’y-harakatlarni amalga oshirish uchun
birlashuvidir.
KATALOGLASHTIRISH
(catalogization)
-
ma’lumotlarni
katalogga kiritish; hisoblash texnikasida fayl haqidagi yoki kutubxona
haqidagi axborotni kiritish. Kutubxona katalogini yaratish jarayoni.
Odatda integral kutubxona tizimi moduli hisoblanadi.
KONVERTATSIYA (translation) -
bir xil tipdagi ma’lumotlarni
boshqa tipga o‘tkazish. Bunda quyidagi operatsiyalar nazarda tutiladi:
(ma’lumotlarni tahrir qilish, belgilarni o‘chirish, punktuatsiya, belgilar
va qatorlar inversiyasiga ishlov berish), ma’lumotlarni shakl o‘zgartirish
(formatlarning adres ko‘rsatkichlarini, parametrlarini, metkalarini
perekodirovka qilish va o‘zgartirish), ma’lumotlarni qayta tashkil qilish
(dekompozitsiya, kompanovka, yangi elementlar hosil qilish), fayllarni
qayta tashkil qilish.
KOMPYUTERLASHTIRISH (computerization) -
kompyuter
mahsulotlari va xizmatlari industriyasining rivojlanish jarayoni va
ulardan jamiyatda keng foydalanish. Korxonalar, muassasalar va o‘quv
yurtlarini hisoblash texnikasi bilan ta’minlash va aholi umumta’lim
darajasini kompyuterlarni qo‘llash orqali yuksaltirish.
KOMMUNIKATIV
FORMAT,
ALMASHUV
FORMATI
(exchange format)
– turli tashkilotlarning avtomatlashtirilgan tizimlari
o‘rtasida ma’lumot almashishni ta’minlaydigan mashina o‘qiy oladigan
format (MARC formatlar, UNIMARC, USMARC).
|
| |
Topshiriqlar variantlari (masala, misol, keyslar)

|
Topshiriqlar variantlari (masala, misol, keyslar)
|
bet | 3/3 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 418,3 Kb. | | #272901 |
Bog'liq Mavzu Qobiq dasturlar va arxivatorlarTopshiriqlar variantlari (masala, misol, keyslar):
Yangi papka yoki katalog yarating va uni guruhingiz nomini qo’ying.
Yangi matn fayl yarating va uni O’z ism sharifingiz bilan nomlang.
Bu faylga o’z tarjimaiy holingizni kiriting.
Faylni o’zingiz yaratgan papka ichiga xotirada saqlang.
Fayl mazmunini ko’rish uchun qaysi tugmacha bosiladi?
Faylni qayta taxrir qilish uchun qaysi tugmacha bosiladi?
Yangi papka yoki katalog yarating va uni fakultetigiz nomini qo’ying
Yaratgan matn faylingizdan ushbu papkaga nusxa ko’chiring.
Faylni qayta nomlash uchun nima qilinadi?
Yaratilgan faylni arxivlang va arxivdan oching.
Papka, fayl va fayllar guruxini o’chirish uchun qaysi tugmacha bosiladi?
Laboratoriya ishlarini o’tkazish qoidalari va xavfsizlik choralari:
Berilgan nazariy ma’lumot bilan tanishib chiqiladi va topshiriqlar variantlari ketma-ket bajariladi va natijalar olinadi.
Kompyuter xonasida xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya – gigiyena talablariga amal qilinadi.
Nazorat savollari:
Faylni arxivlash deganda nimani tushunasiz va nima uchun kerak?
Fayllarni arxivlaganda hajmi qanday o'zgaradi?
Arxivatorlar bir – biridan nimasi bilan farqlanadi?
Arxivning formati deganda nimani tushunasiz?
Qnday arxivlovchi dasturlarni bilasiz?
Qnday arxivni ochuvchi dasturlar mavjud?
Adabiyotlar ro’yxati:
M.T.Azimjanova, Muradova, M.Pazilova, Informatika va axborot texnologiyalari, O’quv qo’llanma, Toshkent, 2013.
M.Aripov, A.Madraximov, Informatika, informasion texnologiyalar, Informatika, informasion texnologiyalar, Toshkent, 2004.
|
| |
PKZIP holat arhiv_nomi [fayllar_nomlari] yoki
ARJ

|
PKZIP holat arhiv_nomi [fayllar_nomlari] yoki
ARJ
|
bet | 2/3 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 418,3 Kb. | | #272901 |
Bog'liq Mavzu Qobiq dasturlar va arxivatorlarPKZIP holat arhiv_nomi [fayllar_nomlari] yoki
ARJ buyruq holat arhiv_nomi [katalog\] [fayllar_nomlari].
Buyruqda berilgan parametrlarning vazifalari quyidagicha:
buyruq parametri bitta harfdan iborat bo'lib, u ARJ ning bajaradigan ishini ko'rsatadi. Masalan:
A – arxivga fayllarni qo'shish, M – arxivga fayllarni ko'chirib o'tkazish va hokazo.
holat parametri «–» yoki «/» belgilari bilan boshlanib umumiy holda quyidagilarni bildirishi mumkin:
A (Add) – hamma fayllarni arxivga qo'shish;
U (Update) – yangi fayllarni arxivga qo'shish;
F (Freshen) – arxivdagi mavjud fayllarning yangi turlarini arxivga qo'shish;
arxiv_nomi – arxiv nomi ko'rsatiladi. Agar ushbu fayl mavjud bo'lmasa u yangi tashkil etiladi;
katalog – ARJ arxivatori uchun fayllar joylashgan papka nomini bildiradi. Agar u berilmagan bo'lsa katalog sifatida joriy papka olinadi;
[fayllar_nomlari] arxivlanuvchi fayllar nomlari bo'lib, ular bo'sh joylar bilan ajratilgan holda ko'rsatiladi. Bunda * va ? belgilaridan ham foydalanish mumkin. Agar fayl nomi ko'rsatilmasa joriy papkadagi fayllarning hammasi arxivlanadi.
Windowsda arxivatorlar
Windowsda fayl yoki papkalarni arxivlash uchun arxivlanishi lozim bo‘lgan fayl yoki papka ustida sichqoncha o‘ng tugmasi bosiladi va hosil bo‘lgan qalquvchi menyudan «Добавитьвархив…» bandi tanlanadi. Tanlangandan so‘ng quyidagi oyna hosil bo‘ladi:
Bu oynadan «Имяархива:» bo‘limiga arxiv nomini kiritib, «Форматархива» bo‘limidan arxivator turini tanlab OK tugmasini bosamiz va fayl yoki papkani arxivlanganini ko‘ramiz.
Masalan, papkasini arxivlab ko‘raylik. Buning uchun papkasi ustida sichqoncha o‘ng tugmasini bosib, hosil bo‘lgan qalquvchi menyudan «Добавитьвархив…» bandini tanlang va hosil bo‘lgan oynaga arxiv nomini (Masalan, Arxiv hujjat) kiritib OK tugmasini bosing.
Natijada 895 Kb li papkasi 102 Kb li fayliga aylanadi.
|
| |
LOKAL 
HISOBLASH - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

176
ishlatiladi) va boshqalar. UNIMARC boshqa MARC formatlar bilan
mos holda ishlay oladigan universal format hisoblanadi. Multimedia -
tizimning matnlar, grafiklar, tasvir va tovushli ma’lumotlar bilan ishlash
qobiliyati.
MULTIMEDIA (multimedia)
– tizimni matnli, grafik, tasviriy,
ovozli ma’lumotlar bilan ishlash hajmi. Matn, ovozli, grafik, video kabi
turli xil axborotni shakllantirish, saqlash va ijro etish imkoniyatiga ega
kompyuter texnologiyalari.
KOMMUNIKATSION ALOQA - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

175
yaratish va ulardan birgalikda foydalanish, jumladan, bosma nashrlarni
hamda kichik tirajdagi adabiyotlarni korporativ kataloglashtirish
masalalari yechiladi. Bunday tipdagi kooperatsiyada korporatsiya
a’zolari orasida hech qanday moliyaviy munosabatlar bo‘lmaydi.
KONTENT-MENEDJER (KONTENT-OPERATOR)
– kiruvchi
axborotni tahrirlashni tashkil etadigan, hamda axborot to‘ldirilishini
kuzatuvchi
mutaxassis
bo‘lib,
savollarga
javob
beradi,
foydalanuvchilarga maslahatlar beradi. Malaka – dasturlash tillarini
bilishi, ma’lumotlar bazasi tuzilishini bilish talab etildi.
KORREKTOR
-
butun matnli materiallarni tekshiruvchi
mutaxassis, bunga grafik ob’yektlar izohi, tugmalar, baner ham kiradi.
Talab etilayotgan malaka: bozor xususiyatini bilish, Internetdagi
axborot-qidiruv tilini bilish, Internetda reklama tashuvchilar qoidasini
bilish talab etiladi.
QAYTA YOZILMAYDIGAN KOMPAKT DISK (CD-ROM
COMPACT DISK READ ONLI MEMORY) -
matnli, grafik, tovushli
va turli axborotlarni saqlashga mo‘ljallangan optik disk. U
taqsimlanayotgan dasturiy ta’minot, ma’lumotnoma materiallari,
bibliografik ma’lumotlar bazasini saqlash vositasi hisoblanadi.
TOMONLARNING YURIDIK MANZILLARI VA

59
nusxalarini boshqa
tashkilotlarga tarqatish
huquqisiz
tashkilotlarga tarqatish huquqiga ega
emas
10.
ASARga murojaatlar
statistikasi haqidagi
hisobotni taqdim etish
MUALLIFga ASARdan foydalanish
bo‘yicha barcha statistik axborot
beriladi, qanday kategoriya kitobxonlar
murojaat qildi, asardan sotilish miqdori)
11.
ASARning barcha foydala-
nuvchilarini registratsiya
qilish sharti asosida
TASHKILOT ASARning barcha
kitobxonlarni registratsiya qiladi va
MUALLIF talabi bo‘yicha taqdim etadi
12.
boshqa (ko‘rsatilsin)
MUALLIFning ASARdan foydalanish
bo‘yicha TASHKILOT bilan
kelishilgan qo‘shimcha talablari
JAHON AXBOROT RESURSLARI - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

|
M. A. Raxmatullayev, B. I. GaniyevaBog'liq 1.RaxmatullayevM. GaniyevaB. Jahon axborot resurslariJAHON AXBOROT RESURSLARI
– dunyoning yetakchi
nashriyotlarining axborot resurslaridir. Bu axborot qidiruv tizimiga ega
jamiyat tomonidan tan olingan tizimlashtirilgan va tuzilmalashgan
ilmiy-ta’limiy resurslarning ma’lumot bazalaridir. Jahon axborot
resurslari ro‘yxatiga yuqori impakt faktorli jurnallar, iqtibos keltirilgan
ilmiy monografiyalar, darsliklar, maqolalar kiritilgan.
ERKIN FOYDALANISH
(Open Access) – kitobxonlarga Internet
orqali bepul foydalanish, o‘qish, yuklab olish, nusxa ko‘chirish, tarqatish
va chop etish, qidirish, indekslash, ma’lumot sifatida uzatish yoki qonun
doirasida boshqa maqsadlarda moliyaviy va texnik to‘siqlarsiz muallifga
iqtibos keltirgan holda foydalanish.
«Erkin foydalanish»dagi jurnallar
doimo bepul bo‘lmasligi mumkin. Ular muallif gonorarlari to‘lash
uchun, jurnalni o‘z vazifalarini bajarish uchun qo‘llash maqsadida narx
ham o‘rnatishlari mumkin, lekin rerkin foydalanishda bo‘lib,
kitobxonlar, foydalanuvchilar uchun ochiqdir. Foydalanish uchun hech
qanday to‘lov talab etilmaydigan jurnallarni ba’zan «gibrid kirish»
jurnallari deb ham ataydilar.
QIDIRISH SHAKLI –
hujjat mazmuni ta’rifi, axborot-qidiruv tili
qoidasi bo‘yicha qilingan, qidiruvni amalga oshirish uchun uning
mazmuni va ko‘rinishining muhim belgilari aks etadigan hujjat.
PORTAL
– 1) Internetdagi boshqa resurslarga murojaatning
boshlang‘ich nuqtasini o‘zida aks ettirgan ko‘p xizmatli sayt [43 (439
b.)].2) ko‘plab turli kichik o‘lchamdagi tematik bo‘limlarni o‘z ichiga
olgan yoki ko‘p bo‘lmagan miqdordagi mustaqil loyihalarni o‘z ichiga
olgan yetarli katta virtual massiv axborotlari.
AMALIY DASTURIY TA’MINOT
(Application software)
–
kompyuter foydalanuvchisi uchun aniq vazifani bajaradigan dastur yoki
tanlov dasturi. Matnlarga ishlov beruvchi va elektron jadvallar bilan
ishlovchi dastur – amaliy dasturiy ta’minot misollari.
|
| |
LITSENZION KELISHUV № - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

|
M. A. Raxmatullayev, B. I. GaniyevaBog'liq 1.RaxmatullayevM. GaniyevaB. Jahon axborot resurslariLITSENZION KELISHUV № _____
elektron resursdan foydalanish bo‘yicha
(resurs nomi)
____________sh.
«___»
_________________ 20___y.
Mazkur litsenzion kelishuv (dalee «Соглашение») yuridik hujjat
hisoblanadi. U LINSENZIATOR (qabul qilayotgan tashkilot) hamda
(elektron resursga mualliflik huquqi egasi bo‘lgan tashkilot), keyingi
o‘rinlarda MUALLIFLIK HUQUQI EGASI o‘rtasida yuqorida
ko‘rsatilgan elektron resurs (keyingi o‘rinlarda RESURS) bo‘yicha,
RESURSni joylashtirish natijasida siz mazkur Kelishuv shartlarini qabul
qilasiz. Agar siz mazkur Kelishuv shartlarini qabul qilmasangiz, mazkur
RESURSdan
foydalanish
huquqiga
ega
emassiz.
RESURS
«MUALLIFLIK HUQUQI VA TURDOSH HUQUQLAR» to‘g‘risidagi
21.07.2006-y. 42-sonli O‘zbekiston Respublikasi Qonuni va intellektual
mulkni himoya qilish borasidagi me’yoriy hujjatlar bilan himoyalanadi.
1.Litsenzion huquqlar
1.1.Mazkur Kelishuv RESURSga egalik qilish: material yig‘ish, chop
etish, fragmentlardan nus’ha olish, materiallar bo‘yicha to‘plamlar
chop etish huquqini beradi,.
1.2.Agar xato ro‘y bersa va o‘qilmasa, ta’mir talab etilgan holatlarda
CD(DVD) disklarni almashtirishga yo‘l qo‘yiladi.
2.Mulk huquqlari
2.1.RESURSdan sizning muassasada foydalanish uchun mulk
egasiga aylanasiz.
2.2.RESURS ga bo‘lgan intellektual huquq egaligi va uni sotishga
bo‘lgan huquq faqat MH egasiga beriladi.
3.
Foydalanish bo‘yicha cheklovlar
3.1.RESURS manbaini o‘zgartirish, moslashtirish, tarjima qilish,
dekompilyatsiya qilish, nus’ha ko‘chirish (ushbu bitimning 1.2 p. da
ko‘rsatilgan holatlar bundan mustasno) huquqiga ega emassiz.
3.2.RESURSni uchinchi shaxslarga sotish, ijaraga berish, vaqtincha
foydalanishga berishga yo‘l qo‘yilmaydi.
TOMONLARNING YURIDIK MANZILLARI VA
|
| |
Alexander Street Press - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

61
American Chemical Society
ACS Publications
http://pubs.acs.org/
American Chemical Society jurnallari – yuqori sifatli axborotni
taqdim etuvchi nufuzli ilmiy nashrlar jumlasiga kiradi. Faoliyati ximiya
fani bilan bog‘liq ilmiy va ta’limiy tashkilotlarning kutubxonalari,
shuningdek, tabiiy fanlar va universal komplektlash yo‘nalishidagi
kutubxonalar uchun zarur resurslardir.
Manbalar soni:
ACS foydalanish uchun quyidagilarni taklif etadi:
- o‘zining jurnal kolleksiyalari;
- Chemical Abstracts Service (CAS) referativ-bibliografik
ma’lumotlar bazasi
- kitoblar va ma’lumotnoma nashrlar
Foydalanish uchun taqdim etiladigan barcha jurnallar to‘liq matnli.
American Physical Society
http://www.aps.org/
American Physical Society (APS) missiyasi – fizika sohasidagi
bilimlarni yoyish. Mazkur missiyani qo‘llash maqsadida APS dastlabki
tadqiqotlar va jurnallarni tahlil qiladi. Fan va texnikaga oid jurnallar
elektron shaklda chop etiladi. APSda nashr etiladigan jurnallardan
olingan maqolalar bilimning quyidagi sohalariga taalluqlidir, bular:
yuqori
o‘tkazgichlar,
fizikaning
biologik
tadqiqotlari,
nanotexnologiyalar haqida fan, texnika va kvant ma’lumoti kabilardir.
Bundan tashqari, APS «Physical Review and Physical Review Letters»
darajasidagi
ilmiy
tadqiqot
ishlaridan
tanlab
olingan
qisqa
tushuntirishlar «Physical Review Focus» nashr etib, fizikaning turli
tarmoqlaridagi ma’lumotlarni talabalar va tadqiqotchilar uchun taqdim
etadi. «Physical Review Focus» mavjud tadqiqotlarga mukammal kirish
qismini ta’minlaydi.
M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva - bet 26

11.
TOMONLARNING YURIDIK MANZILLARI VA
REKVIZITLARI
LITSENZIATOR
Adres:
Tel.:
X/s:
Bank:
MFO:
INN:
Direktor _____________
M.O‘.
MUALLIF
(F.I.O)
Adres:
_________________
Tel.: _________________
Pasport _________________
RS: ____________________
INN: ___________________
___________________ (imzo)
53
1.1.ilova
Shartnomaning 2-moddasiga tushuntirishlar
№
Foydalanish shartlari
Sharhlar
1.
Asardan cheklanmagan
ravishda foydalanish
Asarni qayta nashr etish,
raqamlashtirish, nusxa ko‘chirish,
tarqatish, boshqa tashkilotlarga, shu
jumladan, axborot-kutubxona
muassasalariga taqdim etish
2.
Asarni raqamlashtirish
Muallif Asarni raqamli formatga
o‘tkazishga ruxsat beradi
3.
LITSENZIATORning lokal
tarmog‘i orqali
kitobxonlarga Asarning
elektron shaklidan bepul
foydalanishga imkon
yaratish
Asarning elektron shakli faqatgina
LITSENZIATORning lokal tarmog‘i
doirasida shaxsiy kompyuterlarda bepul
foydalanishga imkon yaratadi
4.
LITSENZIATORning lokal
tarmog‘I
orqali
kitobxonlarga
Asardan
pullik foydalanishga imkon
yaratish
Asarning elektron shakli faqatgina
LITSENZIATORning lokal tarmog‘i
doirasida shaxsiy kompyuterlarda pullik
foydalanishga imkon yaratadi
5.
Asarni
LITSENZIATORning
saytiga erkin foydalanish
uchun joylashtirish
Asarni LITSENZIATOR saytiga
joylashtirilib Internet orqali erkin
foydalanish mumkin
6.
Asarni
LITSENZIATORning
saytiga Internet orqali pullik
foydalanish
uchun
joylashtirish
Asarni LITSENZIATORning saytiga
Internet orqali pullik foydalanish uchun
joylashtirish
7.
Asarning elektron shaklidan
LITSENZIATORning
quyidagi bo‘lim(lar)
da_______________(bo‘lim
nomlari)
Asarning elektron shakli faqat ma’lum
bir
bo‘limda
(xizmatchilari,
kitobxonlari) foydalanish uchun tadim
etiladi. Masalan, noyob nashrlar bo‘limi
yoki axborot-bibliografiya bo‘limi va
boshq.
8.
Asardan nusxa olish
huquqisiz foydalanish
Muallif nusxa ko‘chirish huquqini
bermaydi (chop etish, axborot
tashuvchilarga yozish (fleshka, SD,
54
DVD va boshq.)
9.
Asardan foydalanishda
nusxalarini boshqa
tashkilotlarga tarqatish
huquqisiz
Muallif Asar nusxasini boshqa
tashkilotlarga tarqatish huquqiga ega
emas
10.
Asarga murojaatlar
statistikasi haqidagi
hisobotni taqdim etish
Muallifga Asardan foydalanish
bo‘yicha barcha statistik axborot
beriladi, qanday kategoriya kitobxonlar
murojaat qildi, asardan sotilish miqdori
11.
Asarning barcha
foydalanuvchilarini
ro‘yxatdan o‘tkazish sharti
asosida
LITSENZIATOR Asarning barcha
kitobxonlarini ro‘yxatdan o‘tkazadi va
Muallif talabi asosida Muallifga ro‘yxat
taqdim etadi
12.
Boshqa shartlar
(ko‘rsatilsin)
Muallifning Asardan foydalanish
borasidagi LITSENZIATOR bilan
qo‘shimcha talablari
|
Konvertor - Ma’lumotlarni bir mashina kodidan boshqasiga yoki bir formatdan boshqasiga qayta kodlash uchun mo‘ljallangan dasturiy vosita.
Konsol

|
Konvertor - Ma’lumotlarni bir mashina kodidan boshqasiga yoki bir formatdan boshqasiga qayta kodlash uchun mo‘ljallangan dasturiy vosita.
Konsol
|
bet | 47/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатKonvertor - Ma’lumotlarni bir mashina kodidan boshqasiga yoki bir formatdan boshqasiga qayta kodlash uchun mo‘ljallangan dasturiy vosita.
Konsol – Ma’mur (Administratorga) ga tarmoqni boshqarish uchun taqdim kilinadigan terminal. Bunday konsollarda foydalanuvchi interfeysi tarmoqning ishini va uning tarkibiy qismlarini kurib turishini ta’minlaydigan kilib yaratiladi. Bu interfeysda uch o‘lchamli multiplikatsiya va virtual borliq elementlari tobora keng ishlatilmokda
Konstantalar – yacheykaga kiritiladigan va hisoblashlar vaqtida o‘zgarishi mumkin bo‘lmagan matn yoki son qiymatlari.
Konstruktiv testlar - o‘quvchi javobni tuish uchun grafikni chizib berishi lozim.
Konstruktor - Ob’ektga yo‘naltirilgan dasturlashdagi klass konstruktori - bu ob’ekt yaratishda yoki uni e’lon qilishda (C++ da stek yoki statik xotirada joylashgan, ammo Javada emas va ba’zi turdagi ob’ektga yo‘naltirilgan tillarda) qo‘llaniladigan maxsus yuriknoma yigindisi. Yoki u new kalit so‘zni ishlatganda
75
dinamik xolatda to‘plamda joylashadi. Konstruktor uslubga o‘xshash, lekin undan farqi, bu uni aniq tipdagi kaytuvchi ma’lumot, meroslikka ega emasligi va kurilayotgan modifiqatorlar uchun turli qoidalar mavjudligidir. Konstruktorlar e’lon kilingan klass bilan bir xil nomga egaligi bilan ajralib turadi. Ularni vazifalari - ob’ekt a’zosini initsializatsiya qilish va klass invariantini aniqlash, xamda invariant noto‘g‘ri bulsa xabar berish. To‘g‘ri yozilgan konstruktor, ob’ektning to‘g‘ri statusini belgilaydi. O‘zgarmaydigan ob’ektlar xam konstruktor tomonidan initsializatsiya qilinishi kerak.
Kontent. 1. Axborot tizimini ixtiyoriy mazmundagi axborot – matn, grafika, multimedia bilan to‘ldirish. Gipermatnli belgi qo‘yish vositalari bor sahifa ko‘rinishida tashkil qilinadi. Kontentning ahamiyatli ko‘rsatkichlari bo‘lib uning hajmi, dolzarbligi va relevantligi hisoblanadi. 2. Veb-saytning axborot resurslari (mazmuni, axborot to‘ldirilishi, mazmunli axborot). 3. HTML-hujjatda shu sahifaning qisqacha tavsifi joylashtiriladigan bir nomli maydondagi xizmat axborotining qismidir. Izlovchi mashinalar uchun ahamiyatlidir
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Konvertor - Ma’lumotlarni bir mashina kodidan boshqasiga yoki bir formatdan boshqasiga qayta kodlash uchun mo‘ljallangan dasturiy vosita.
Konsol
|
Kiberavfsizlik - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 42/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатKiberavfsizlik - bu buzilishi mumkin bo‘lmagan boshqaruv xavfsizligi holati.
Kiber jinoyatchilik - bu kompyuter tizimi yoki tarmoq orqali yoki ularga qarshi qilingan elektron sohadagi har qanday jinoyatdir.
Kiber-jismoniy tizim - axborot va texnologik konsepsiya, bu hisoblash resurslarini jismoniy jarayonlarga integratsiyalashuvini anglatadi. Bunday tizimda sensorlar, uskunalar va axborot tizimlari bir korxona yoki biznes doirasidan tashqariga chiqadigan qiymat zanjiri bo‘ylab bog‘lanadi. Ushbu tizimlar bir-biri bilan
68
prognozlash, o‘z-o‘zini sozlash va o‘zgarishlarga moslashish uchun standart Internet protokollari orqali o‘zaro muloqot qiladi.
Kibernetika - Tabiat va jamiyatda boshqaruv xamda aloqa haqidagi fan. Kibernetika tabiatning va jamiyatning murakkab ob’ektlariga, ularning tashqil bo‘lish usulidan kat’iy nazar, boshqaruvchi va boshqariladigan elementlardan tashqil topgan, ular orasida to‘g‘ri va teskari axborot aloqasi mavjud bo‘lgan katta kibernetik tizim deb karaydi. Kompyuterlar yaratilishi va rivojlanishi bilan kibernetik yondashuv keng tatbik kilina boshladi. Bu kibernetika qator ilmiy yo‘nalishlarning yuzaga kelishiga olib keldi: Biologik kibernetika. U biologiyada va tibbiyotda kibernetika goyalaridan foydalanadi. Diskret matematikaga asoslangan nazariy kibernetika. U boshqarish nazariyasi va axborot nazariyasi bilan shugullanadi. Ijtimoiy kibernetika kishilik jamiyatida bo‘ladigan turli jarayonlarni boshqarish uchun matematika modellarini kuradi va urganadi. Kibernetik tizimlar misollari: texnikadagi avtomatik rostlagichlar, kompyuterlar, inson miyasi, biologik populyatsiyalar, kishilik jamiyati. X,ar bir bunday tizim axborotni idroklay, xotiralay va qayta ishlay oladigan, xamda axborot almasha oladigan o‘zaro bog‘langan ob’ektlar to‘plamidan iborat. Kibernetika qo‘ygan ko‘pgina masalalar bilan xozirgi kunda informatika va axborot texnologiyalari sohasi shug‘ullanmoqda. O‘zbekistonda hisoblash markaziga ega bo‘lgan UzR FA Kibernetika instituti akademik Vosil Kobulovich Kobulov tashabbusi bilan 1966 yilda tashqil etilgan va yuqorida keltirilgan barcha yo‘nalishlarda aktiv tadqiqotlar olib borgan. Iqtisodiy kibernetika. U iqtisodiy jarayonlarning matematik modellarini yaratish va iqtisodiy hisoblarda kompyuterlar qo‘llash bilan shug‘ullanadi.
|
| |
Hukukiy informatika - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 126/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатHukukiy informatika - Xuquqda (yoki xuquqiy tizimda) axborot, axborot jarayonlari va axborot tizimlaridan foydalanishni o‘rganuvchi fan. Xuquqiy informatikaning tadqiqot ob’ektlari: xuquqiy tizimda axborot maxsus ob’ekt turi sifatida; xuquqiy tizimda axborot jarayonlari va ular bajarilayotganda paydo bo‘ladigan axborot munosabatlari; xuquqiy maqsadlarda qo‘llaniladigan hisoblash texnikasi, aloqa va telekommunikatsiyalar vositalari asosida yaratiladigan axborot tizimlari, axborot-telekommunikatsiya texnologiyalari va ularni ta’minlash vositalari, jumladan, avtomatlashtirilgan axborot tizimlari, ma’lumotlar bazalari va banklari, ularning tizimlari, boshqa axborot texnologiyalari.
DASTURLASh ATAMALARI
API (Application Programming Interface – amaliy dasturlar interfeysi) – mijoz iщlashi mumkin bulgan dasturlar, operatsiyalar tuplami yoki ma’lumot turlari.
Algoritm – biror bir masalani yechish uchun mo’ljallangan operatsiyalar ketma-ketligi
Argument – funksiya tomonidan ob’ektga uzatiladigan ilova.
Boshlang’ich kod (source code) – yukori darajali dasturlash tilida yozilgan dastur yoki dastur fragmenti.
200
Bog’lanish (binding) – uzgaruvchi va ma’lumotlar kiymatlariga ega bulgan ob’ekt orasidagi aloka.
Buyruq qatori (command line) – terminal ilovasining ishchi katori. U tizim buyruklarini kiritish va dasturni ishga tushirish uchun ishlatiladi.
Buyruq qatorining argumenti (Command-line argument) – dasturda buyruk katoridan uzatiladigan matn katori.
Bit – ikkita ikkilik kiymatidan biri (0 yoki 1)
Dastur bajarilish vaqti xatosi (run-time error) – dastur bajarilayotgan vaktda aniklangan xato.
|
| |
Lokal o’zgaruvchi - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 129/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатLokal o’zgaruvchi (local variable) – funktsiyaning aniqlanish sohasida aniqlangan o’zgaruvchi, uning ko’rinish sohasi funktsiya bilan chegaralangan
Ketma-ketlik (sequence) – a[i] va len(a) kabi indekslardan foydalanishni ta’minlovchi iteratsiya qlinadigan ma’lumotlar turlari, masalan, list, str va tuple (faqat dict emas)
Kiritish, chiqarish, grafika va audioning standart qurilmalari (standart input, output, drawing, and audio) – Python tilining kiritish-chiqarish modullari
Ma’lumotlar tuzilishi (data structure) – komp’yuter ma’lumotlarini saqlash usuli, masalan, massiv, o’zgaruvchan o’lchamli massiv, o’zaro bog’liq ruyhat va binar axtaruv daraxti
Ma’lumotlar turi (data type) – shu ma’lumotlar uchun aniqlangan qiymatlar to’plami va operatsiyalar
Ma’lumotlarning heshlashtiriladigan turi (hashable data type) – aniq joylashtirilgan hash() funktsiyali ma’lumotlar turi bo’lib, u dict va set turidagi ma’lumotlar bilan ishlay oladi, masalan, int, str,float, bool va tuple (ammo list emas)
203
Musor (chiqindi)larni yig’ish (garbage collection) – hotiraning endi ishlatilmayotgan bo’laklarini avtomatik ravishda aniqlash va ularni tozalash jarayoni
Mahsus usul (special method) – Python tilining
plus (), eq() yoki len() kabi operatsiyalarini bajaradigan usullaridan biri
Massiv (array) – elementlar to’plamini saqlash va ularning yaratilishini, ularga indeks bo’yicha kirishni, indeks bo’yicha yozishni va saralashni ta’minlab beruvchi ma’lumotlar tuzilishi
|
| |
Doimiy o’zgaruvchi - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 127/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатDoimiy o’zgaruvchi (constant variable) – dastur bajarilish vaktida ma’lumotlarning turi uzgarmaydigan uzgaruvchi.
Dastur yoki programma (program) – kompyuterda ketma-ket bajariladigan instruksiyalar tuplami.
Element (element) – massivdagi ob’ektlardan biri.
Element (item) – kolleksiyadagi biror bir ob’ekt.
Ifoda (expression) – literallar, o’zgaruvchilar, operatorlar va funktsiyalarni chaqirishdan iborat bo’lgan kombinatsiya bo’lib, uni natijaviy qiymatgacha soddalashtirish mumkin
Ifodani hisoblash (evaluate an expression) – ifodani prioritetlar qoidalariga asosan operandlarga operatorlarni qo’llagan xolda soddalashtirish jarayoni
Funktsiyani chaqirish (function call) – funktsiyani bajaradigan va qiymatini qaytaradigan ifoda
Funktsiya (function) – hisoblashlarni amalga oshiruvchi operatorlarning nomlangan ketma-ketligi
Funktsiyaning haddan tashqari yuklanishi (overloading a function) – len(), max() yoki abs() kabi biriktirilganf unktsiyalar bilan bog’liq tushuncha
201
Joylashtirilgan funktsiya (buit-in function) – Python tiliga joylashtirilgan funktsiyalar, masalan, max(), abs(), int(), str() yoki hash()
Joylashtirigan ma’lumot turi (buit-in type) - Python tiliga joylashtirilgan ma’lumot turlari, masalan, str, float, int, bool, list, tupl, dict yoki set
Global o’zgaruvchi (global variable) – biror-bir funktsiya yoki klass tashqarisida ham aniqlangan o’zgaruvchi
|
| |
Kontekstli reklama - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 48/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатKontekstli reklama- Internet sahifasining mazmuni, kontekstiga muvofiq ko‘rsatiladigan Internet-reklama turi.
Konfiguratsiya - Tizimni, funksional elementlarining xususiyatini, sonini, o‘zaro aloqalarini va asosiy tavsifnomalarini aniq belgilab shakllantirish. Dasturning yoki qurilmaning ishlash tartibini belgilaydigan apparat va dasturiy o‘rnatishlar (masalan, qayta ulagichlarning xolatlari, boshqaruvchi o‘zgaruvchilarning qiymatlari, opsiyalar) yig‘masi. Axborotga ishlov berish tizimining apparat va dasturiy vositalarini tashqillashtirish va o‘zaro ishlashini belgilab beradigan usul. Tarmoq tarkibiy qismlarining tashqi chizgisi va o‘zaro joylashuvi.
76
Konfidensial axborot - Mamlakat qonunchiligi bilan foydalanish cheklanadigan xujjatlardagi axborot. Foydalanuvchilar tomonidan foydalanish xuquqi cheklangan axborot. Shu tufayli, undan ruxsatsiz erkin foydalanish muhofazaga muxtoj. Xizmat, kasbiy, tijorat va boshqa turdagi axborot. Qonunlar asosida xuquqiy marom uning mulkdori tomonidan o‘rnatiladi. U muhofazaga muxtoj.
Konsentrator - Kanallar guruhining yagona, umumiy kanal bilan o‘zaro ishlashini ta’minlovchi funksional blok. Konsentrator ma’lumotlarni to‘plashni ta’minlab beradi. Shu bilan birga, konsentratorning kirishiga kelayotgan axborot bloklarining soni uning imkoniyatlaridan ortik bo‘lgan xolat yuzaga kelishi mumkin. Unda, konsentrator bu bloklarning bir qismini yo‘q kiladi. Konsentratorning uzagi protsessordir. Kiruvchi axborotni birlashtirish uchun, aksariyat xollarda, vaqtni bo‘lishga asoslangan ko‘p tomonlama foydalanish ishlatiladi.
Koroorativ portal - ichki foydalanish uchun mo‘ljallangan korporativ veb-sayt. U kompaniya xodimlariga koroorativ axborotga, elektron tijorat maydonchalariga (ta’minotchilar, mijozlar bilan o‘zaro harakat va boshqalar), xamda cheklangan sonli tashqi veb-saytlardan foydalanishni taqdim qiladi.
Korporativ tarmoq. Katta tashkilotning lokal tarmog‘i. Korporativ tarmoq, xuddi shunday korxona tarmog‘i deb ham ataladi, korxonada bajarilayotgan barcha ishlarni avtomatlashtirish uchun mo‘ljallangan: yangi mahsulotlarni loyihalashdan tortib, ularni reklama qilish va sotishgacha. Zamonaviy korporativ tarmoq uni tashkil qiluvchi axborot tizimlarining shajaraviy tuzilmasi bilan xarakterlanadi. Uning modeli modullilik va masshtablanuvchilik xususiyatlariga ega.
Corda: R3 banklar konsorsiumi tomonidan moliyaviy servislar yaratish uchun ishlab chiqilgan blokcheyn. Uning tarkibiga 70 ta moliya tashkiloti, jumladan, Barclays, Goldman
77
Sachs, J. P. Morgan banklari va Rossiyaning Qiwi kompaniyasi kiradi.
CPU-mayning: oddiy kompyuter protsessori yordamida kriptovalyuta tangalari topish. Kam quvvatli ekanligi sababli bugunda amalda qo‘llanmaydi. 2014 yil yaratilgan kriptovalyuta, asosiy e’tiborni maxfiylikka qaratadi. Dash foydalanuvchilari tranzaksiyalari shunday aralashtiriladiki, to‘lov jo‘natuvchi va oluvchini aniqlab bo‘lmaydi (bitkoindan farqli ravishda).
|
| |
Global kod - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 128/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатGlobal kod (global code) - qandaydir funktsiya yoki klass tashqarisida ham aniqlangan kod
Identifikator (identifier) – funktsiya, klass, modul yoki boshqa ob’ektni identifikatsiya qilish uchun ishlatiladigan nom
Interpretator (interpreter) – yuqori darajali dasturlash tilida yozilgan dastur kodini har gal bir qatordan bajaradigan dastur
Istisno (exception) – dastur bajarilishi vaqtidagi alihida xolat yoki xato
Iterator (iterator) – Python tili tomonidan chaqiriladigan for tsiklining har bir iteratsiyasi boshida next() joylashtirigan funktsiyasini quvvatlaydigan ma’lumot turi
Kitob moduli (booksite modul) – mualliflar tomonidan yaratilgan va kitobda ishlatiladigan modul
Klass (class) – Python tili tomonidan ishlatiladigan konstruktsiya bo’lib, u foydalanuvchining ma’lumotlari turini ishlatihsga imkon beradi. Bunda API tomonidan aniqlanilgan ma’lumotlar turini yaratish va u bilan ishlash uchun shablon taqdim etiladi
Kommentariy (comment) – dasturni o’quvchiga uni tushunish imkonini beradigan matn (kompilyator tomonidan e’tiborga olinmaydi)
Kompilyator (compiler) – Pythonga o’xshan yuqori darajali dasturlash tilida yozilgan dasturni quyi darajali kodga aylantirib
202
beradigan dastur (masalan Pythonda uning kodini Python virtual mashinasi kodiga o’zgartirib beradi)
Konstruktor (constructor) – yango ob’ektni yaratish va initsiyalizatsiya qilish uchun ishlatiladiga mahsus usul
Ko’rinish maydoni (scope) – dasturning o’zgaruvchi yoki ismni bavosita ko’rish mumkin bo’lgan maydoni
Kompilyatsiya vaqti xatosi [sintaksis xato] (compile-time [sintax] error) – kompilyator tomonidan aniqlangan xato
Literal (literal) – raqamli va qatorli ma’lumotlar turlarini ifodalab beradigan matnli ko’rinish, masalan, 123, ‘Hello’ yoki True
|
| |
Koaksial kabel - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 44/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатKoaksial kabel. Bir biridan izolyatsiyalangan, ichki va tashqi o‘tkazgichlardan iborat kabel. Koaksial kabel bir yoki bir necha dielektrik izolyatsiya bilan qoplangan, markaziy mis o‘tkazgichlarga ega, markaziy o‘tkazgichlarni tashqi elektromagnit ta’sirlaridan asrash uchun metall qobiq (to‘r) yoki trubka bilan qoplangan. Kabel ustidan tashqi qatlam joylashtirilib, mexanik muhofaza uchun asosan po‘lat lenta bilan o‘raladi.
Kognitiv texnologiyalar. Inson tafakkuri imkoniyatlarini rivojlantirishga maxsus yo‘naltirilgan axborot texnologiyasi. Bunday texnologiyaning o‘ziga xos misoli bo‘lib, kognitiv kompyuter grafikasi hisoblanadi. U kompyuter ekranida fazoviy shaklda nafaqat turli geometrik shakllarni, balki turli matematik formulalarni ham ifodalay oladi. Bunday ifodalashlar insonning fazoviy tasavvurini va uning assotsiativ fikrlashini rivojlantiradi. Interbilding kognitiv texnologiyaning misoli bo‘lib, u insonning aqliy qobiliyatlarini
71
rivojlantirishning tashxisi, treningi va monitoringining kompyuter texnologiyasidir
Kodlash - Dastlabki alifboni ob’ektli alifboga o‘zgartirish jarayoni. Ma’lumotlarni ramzlar ketma-ketligi bilan ifodalash jarayoni. Kodlash dasturchi tomonidan yoki avtomatik ravishda amalga oshiriladi. Kodlashda xarf, sonlar va alifboning boshqa ishoralaridan tuzilgan kod ishlatilsa xam, bunday kodlash xarfli-raqamli kodlash deb ataladi. Kodlash xarfma-xarf, so‘zma-so‘z bo‘lishi mumkin. Kodlash axborot tizimlarida keng ishlatiladi. U ma’lumotlarga ishlov berishni va ma’lumotlarni uzatishni, mumkin bo‘lgan eng katta tezlikni, buzilishlardan muhofazalanishni ta’minlaydigan bo‘lishi kerak. Shu maqsad bilan shovkinga bardoshli kodlash aloxida ajratiladi. Ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash uchun shifrlash deb ataluvchi maxsus kodlash amalga oshiriladi.
Kodlash kaliti - Kriptografiyada - kodlarni o‘zgartirishda ularning o‘zaro mosligini tekshirish uchun ishlatiladigan kalit. Bu kalitning vazifasi begona ob’ektlar tomonidan dasturlarni va ma’lumotlarni ishlatishdan muhofazalashdan iborat.
|
| |
Lazer - monoxromatik nurlanishning ancha sifatli manbaidir. Xuddi shu sababli uning nurini fokusda yig‘ish oson kechadi.
Lamer

|
Lazer - monoxromatik nurlanishning ancha sifatli manbaidir. Xuddi shu sababli uning nurini fokusda yig‘ish oson kechadi.
Lamer
|
bet | 54/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатLazer - monoxromatik nurlanishning ancha sifatli manbaidir. Xuddi shu sababli uning nurini fokusda yig‘ish oson kechadi.
Lamer - o‘zini kompyuter ekspertlari deb hisoblaydigan odamlarning o‘ylashicha, (jargon) (inglizcha lame- “zaif”) kompyuterni yomon tushunadigan odamlarga beriladigan lakab.
Lempel-Ziv usulida kodlash - Ma’lumotlarni jo‘natuvchi va qabul kiluvchidagi ikki aynan o‘xshash lugatdan foydalanishga asoslangan, ma’lumotlarni statistik siqishning yuksak samarali algoritmi. Aloqa kanali buylab axborotning uzi emas, balki uning lug‘atda joylashgan o‘rni xaqidagi ma’lumotlar uzatiladi. Kodlashning ushbu usuli nutk, matn va grafikani siqishda keng qo‘llaniladi.
Log - Veb-saytning uziga xos bortdagi jurnali. Server loglariga u yoki bu foydalanuvchi kayerdan va kachon kelgani, saytda kancha vaqt bo‘lgani va u yerda nimani kurgani va yuklab olgani, uning brauzeri va uning kompyuterining IP-manzili kandayligi haqidagi ma’lumot yoziladi. Logga xar bir yozuv ma’lum xitga tegishli bo‘ladi, chunki server aynan sayt elementlaridan biriga murojaatni kayd qilishi mumkin.
Login - Foydalanuvchining kompyuter yoki tarmoqdan foydalanish jarayoni. Kompyuterdan foydalanishga ega bo‘lish uchun foydalaniluvchi kayd yozuvi nomi. Mahfiy emas. Kompyuterga aynanlash ma’lumotlarini (odatda kayd yozuvi nomi va parol) uzatayotganda u bilan bog‘lanish.
91
Log-fayl - Resurslardan foydalanish urinishlarini kayd kiluvchi fayl. Masalan, log-fayl veb-saytingizga kirganlar haqidagi ma’lumotlarni saqlashi mumkin: foydalanuvchi nomi, foydalanuvchi domeni, ma’lum sahifada utkazilgan muddat, ochilgan giperishoratlar va x.k.
Logistika - xomashyo va materiallarni ishlab chiqarish korxonasiga, xom ashyo. materiallarni va yarim tayyor mahsulotni zavodda ichki qayta ishlashga, tayyor mahsulotni tayyor mahsulotni iste’molchiga ularning manfaatlari va talablariga muvofiq yetkazish; shuningdek, tegishli axborotni uzatish, saqlash va qayta ishlash jarayonida amalga oshiriladigan transport, omborxonalar va boshqa moddiy va nomoddiy operatsiyalarni rejalashtirish, boshqarish va nazorat qilish haqida fan.
Lokal saqlash- foydalanuvchining xotira tarqatish tizimini yaratishi mumkin bo‘lgan doimiy va foydalanuvchi tomonidan boshqariladigan bulutli echim. Ushbu jarayonda foydalanuvchilar fayllarni saqlash va almashish uchun o‘z hosting serverlari/ ma’lumot markazlaridan foydalanadilar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Lazer - monoxromatik nurlanishning ancha sifatli manbaidir. Xuddi shu sababli uning nurini fokusda yig‘ish oson kechadi.
Lamer
|
Cambridge Scientific Abstracts

|
Cambridge Scientific AbstractsBog'liq 1.RaxmatullayevM. GaniyevaB. Jahon axborot resurslariCambridge Scientific Abstracts
www.csa.com
CSA kompaniyasining ma’lumot bazalari – foydalanuvchilarga
ma’lumot - bibliografik xizmat ko‘rsatuvchi qimmatbaho resurs
hisoblanadi. Xalqaro kutubxona abonementi va hujjatlarni elektron
yetkazib berish tizimida to‘liq matnli ma’lumot bazalariga havolalarning
mavjudligi, foydalanuvchilarga xizmat ko‘rsatishda nafaqat referativ
bibliografik, balki to‘liq matnli axborot bilan ham ta’minlaydi.
Ma’lumot bazalari keng qamrovli bo‘lib: texnika; qishloq xo‘jaligi;
Yer haqidagi fanlar; meditsina; biologiya; ijtimoiy fanlar; gumanitar
fanlar, san’at va boshqalarni o‘z ichiga oladi.
CSA o‘zida 70 ga yaqin ma’lumot bazalari keng qamrovli referativ-
bibliografikdir. Shuningdek, Sage Publications kompaniyasining
kommunikatsiyalar, kriminalistika, siyosat va xalqaro munosabatlar,
sotsiologiyaga oid 4 ta to‘liq matnli maqolalarning ma’lumot bazalari
to‘plangan. Web-resurslarning ma’lumot bazalari Internetdagi ilmiy
resurslarning 240 000 tavsifini o‘z ichiga oladi.
Elsevier
http://www.elsevierscience.ru/about/worldwide/
Elsevier – ilmiy-texnik, meditsina adabiyotlarining dunyodagi eng
yirik noshirlaridan biri bo‘lib, fan va ta’limdagi axborot yechimlarining
provayderi hisoblanadi. 1880-yili Amsterdamda (Niderland) tashkil
etilgan bo‘lib, Buyuk Britaniya, AQSH, Braziliya va boshqa
mamlakatlarda filiallarga ega.
Bugungi
kunda
«Elsevier»
ilmiy-axborot
nashriyotchilik
industriyasida o‘zining muhim o‘rniga ega. Ilmiy jurnallar, kitoblar,
referativ va boshqa bazalardagi materiallarni chop etish borasida boy
tajribaga ega bo‘lib, nashriyotda doimo ilmiy va meditsina
tadqiqotlarining barcha jabhalarini qo‘llab-quvvatlash borasida doimiy
izlanishlar olib boriladi.
|
| |
Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova
Download
1,55 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/75
Sana
20.05.2024
Hajmi
1,55 Mb.
#246626
Download
1,55 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova
Download
1,55 Mb.
Matnni ko'rish
Metrologik xizmat - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

9
hozir ko‘rishimiz kerak bo‘lgan xossalar va xususiyatlar bo‘yicha ulardagi muayyan
umumiylikni ko‘rishimiz mumkin. Masalan, ruchka, stol va do‘stingizni olaylik.
Bular bir-biridan qanchalik o‘zgacha bo‘lmasin, lekin o‘zlarida shunday bir
umumiylikni kasb etganki, bu umumiylik ularning uchalasida ham bir xilda
tavsiflanadi. Agarda gap ularning katta-kichikligi xususida boradigan bo‘lsa, biror
bir yo‘nalish bo‘yicha olingan va aniq chegaraga (oraliqqa) ega bo‘lgan makonni
yoki masofani tushunamiz. Aynan mana shu xossa uchala ob’ekt uchun bir xil
ma’noga ega. Ushbu ma’no nuqtai nazaridan qaraydigan bo‘lsak, ular orasidagi
tafovut faqat qiymatdagina bo‘lib qoladi. YOki og‘irlik tushunchasini, ya’ni misol
tariqasida olingan ob’ektlarning Erga tortilishini ifodalaydigan xususiyatini oladigan
bo‘lsak ham, mazmunan bir xillikni ko‘ramiz. Bunda ham ular orasidagi tafovut
ularning Erga tortilish kuchining katta yoki kichikligida, ya’ni qiymatidagina
bo‘ladi. Biz buni oddiygina qilib
o‘lchamsiz kattalik - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

13
“sifat ko‘rsatkichining o‘lchami” degandan ko‘ra “uzunligi”, “massasi”, “sifat
ko‘rsatkichi” kabi iboralarni ishlatish ham leksik jihatdan,ham texnikaviy jihatdan
o‘rinli bo‘ladi.O‘lcham bilan qiymat tushunchalarini bir-biriga adashtirish kerak
emas. Masalan, 100 g, 10
5
mg, 10
-4
t - bir o‘lchamni 3 xil ko‘rinishda ifodalanishi
bo‘lib, odatda “massa o‘lchamining qiymati” demasdan, “massasi (...) kg” deb
gapiramiz. Demak kattalikning qiymati deganda uning o‘lchamini muayyan sonli
birliklarda ifodalanishini tushunishimiz lozim.
Kattalikning o‘lchami - Ayrim olingan moddiy ob’ekt, tizim, hodisa yoki
jarayonga tegishli bo‘lgan kattalikning miqdori bo‘lib hisoblanadi.
Kattalikning qiymati - qabul qilingan birliklarning ma’lum bir soni bilan
kattalikning miqdor tavsifini aniqlash.
Qiymatning sonlar bilan ifodalangan tarkibiy qismini kattalikning sonli
qiymati deyiladi. Sonli qiymat kattalikning o‘lchami noldan qancha birlikka
farqlanadi, yoki o‘lchash birligi sifatida olingan o‘lchamdan qancha birlik katta
(kichik) ekanligini bildiradi yoki boshqacha aytganda Q kattaligining qiymati uni
o‘lchash birligining o‘lchami [Q] va sonli qiymati q bilan ifodalanadi degan ma’noni
anglashimiz lozim:
Q = q[Q].
(3.1)
Endi yana kattalikning birligiga qaytamiz. Ikki xil metall quvur berilgan
bo‘lib, birining diametri 1 m, ikkinchisiniki 0,5 m. Ularning ikkovini diametr
bo‘yicha solishtirish uchun, muayyan bir asos sifatida olingan birlik qiymati bilan
solishtirishimiz lozim bo‘ladi
Asosiy kattalik - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

12
2.2.
Bir kattalikni boshqasiga bo‘lishdagi bo‘linmaning o‘lchamligi ularning
o‘lchamliklarining nisbatiga teng, ya’ni
Q = A/B
bo‘lsa, u holda
dim Q = dim A / dim B.
2.3.
Darajaga
ko‘tarilgan ihtiyoriy kattalikning o‘lchamligi uning
o‘lchamligini shu darajaga oshirilganligiga tengdir, ya’ni,
Q = A
n
bo‘lsa, u holda,
dim Q = dim A
n
.
Masalan, agar tezlik
v = l/t
bo‘lsa, u holda
dim v = dim l / dim t = L/T = LT
-1
.
SHunday qilib, hosilaviy kattalikning o‘lchamligini ifodalashda quyidagi
formuladan foydalanishimiz mumkin:
dim Q = L
n
M
m
T
k
,
bunda,
L, M, T
..., - mos ravishda asosiy kattaliklarning o‘lchamligi;
n, m, k...,
-
o‘lchamlikning daraja ko‘rsatkichi.
Har bir o‘lchamlikning daraja ko‘rsatkichi musbat yoki manfiy, butun yoki
kasr songa yoxud nolga teng bo‘lishi mumkin. Agar barcha daraja ko‘rsatkichlari
nolga teng bo‘lsa, u holda bunday kattalikni
SO‘Z BOSHI - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

|
Jizzax-2024 M. N. EshonqulovaBog'liq Monografiya - Eshonqulova 2 (1)SO‘Z BOSHI
O‘zbekistonda juda boy va ko‘hna madaniy va ma’rifiy meroslarga ega.
Ushbu meros G‘arb falsafasini shakllanishida, buyuk olimlarni va allomalarni
muvaffaqiyat qozonishlarida munosib o‘rin egallagan. Bundan tashqari
respublikamiz “Buyuk ipak yo‘li” asosiy tomirida joylashganligi va yirik savdo
markazlariga ega bo‘lganligi sababli xalqaro iqtisodiy munosabatlarni rivojlanishida
alohida ahamiyat kasb etgan. Vatanimizda ilk ilmlarini shakllantirgan buyuk
allomalarning hozirda ham ahamiyatli kashfiyotlari va ilmiy yutuqlari jahon fanlari
taraqqiyotida munosib o‘rin egallagan. G‘arbda Alfraganus nomi bilan tanilgan
Ahmad Farg‘oniyning Nil daryosining sathini o‘lchash uchun mo‘ljallangan
“Miqyosi Nil” qurilmasi, mashhur Ulug‘bekning oddiy va sodda o‘lchash asboblari
bilan o‘ta yuqori aniqlikda tuzilgan “YUlduzlar jadvali”, ensiklopedist olim
Beruniyning moddalar tarkibini aniqlash borasidagi o‘lkan yutuqlari va hokazolar
(sanab tugatishimiz mushkul) shular jumlasidandir.
Ma’lumki, respublikamizda tub iqtisodiy islohotlar orqali bozor
munosabatlarini shakllantirishga kirishishda eng avvalo, uning strategik maqsadlari
belgilanib olindi. Bu maqsadlar ichida “raqobatbardosh mahsulotlarni ishlab
chiqarishni ta’minlash” alohida ta’kidlab o‘tilgan. Iqtisodiy islohotlarning ustivor
sanalgan yo‘nalishlarida ham quyidagilarni ko‘rishimiz mumkin:
•
ilg‘or texnologiyalarni joriy qilish orqali tayyor eksportbob mahsulotlar
ishlab chiqarishni kengaytirish;
•
aholini yuqori sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash;
•
mamlakatning eksport quvvatidan to‘la-to‘kis foydalanish, uni jadallik
bilan rivojlantirish.
Bu borada respublikamizda qisqa muddat ichida o‘lkan ishlar amalga oshirildi
va natijada O‘zbekistonga faqat xom ashyo zonasi sifatida qarashlarga barham
berildi.
Hozirgi kunda har bir mutaxassis o‘z faoliyat sohasidagi sifat ko‘rsatkichlarni
va ularni o‘lchash usullarini, o‘lchash vositalarini, ularning texnikaviy tavsiflarini
4
bilishlari zarur. Bundan tashqari texnika yo‘nalishidagi mutaxassislar o‘lchanadigan
va baholanadigan kattaliklarni nazorat qilish vositalari hamda ularni ishlatish bilan
bog‘liq bo‘lgan masalalarni bilmog‘i zarur.
Qurilishda standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish oliy o‘quv
yurtlari va kasb-hunar kollejlarida ta’lim olayotgan talabalarda qurilishda
standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish bo‘yicha asosiy qoidalarni,
talablarni, me’yorlarni standartlashtirish va me’yoriy hujjatlarni bilishini taqozo
etadi.
|
| |
O‘lchash vositalarini qiyoslash

6
talablarga muvofiqligini aniqlash va tasdiqlash maqsadida davlat metrologik xizmat
idoralari (boshqa vakolatlangan idoralar, tashkilotlar) bajaradigan amallar majmui.
O‘lchash vositalarini kalibrlash
– o‘lchash vositalarining metrologik
tavsilotlarining haqiqiy qiymatlarini va qo‘llanishga yaroqli ekanligini aniqlash va
tasdiqlash maqsadida kalibrlash laboratoriyasi bajaradigan amallar majmui.
O‘lchash vositalarini tayyorlash
(ta’mirlash, sotish, ijaraga berish) ga
litsenziya
– ko‘rsatilgan faoliyat turlari bilan shug‘ullanishga huquqini tasdiqlovchi,
yuridik va jismoniy shaxslarga davlat metrologik xizmat idoralari tomonidan
beriladigan hujjat.
O‘lchash vositalarini metrologik attestatlash qilish
– donalab ishlab
chiqarilgan (yoki O‘zbekiston hududiga donalab keltirilgan) o‘lchash vositalarining,
ularning xossalarini sinchiklab tadqiq etish asosida, qo‘llanishga huquqli ekanligini
metrologik xizmat tomonidan tan olish.
Davlat metrologiya nazorati
— metrologiya qoidalariga rioya etilishini
tekshirish maqsadida davlat metrologiya xizmati organlari amalga oshiradigan
faoliyat;
O‘lchov vositalarini tekshiruvdan o‘tkazish
— o‘lchov vositalarining
belgilab qo‘yilgan texnik talablarga muvofiqligini aniqlash va tasdiqlash maqsadida
davlat metrologiya xizmati organlari (vakolat berilgan boshqa organlar, tashkilotlar)
tomonidan bajariladigan operatsiyalar majmui;
Metrologik xizmatlar, markazlar, laboratoriyalarni akkreditlash
–
metrologik xizmatlar, markazlar, laboratoriyalarning o‘rnatilgan akkreditlash
doirasida o‘lchashlar birliligini ta’minlash bo‘yicha ishlarni o‘tkazishga huquqligini
rasmiy tan olish.