«Harakatdagi tanlov» metodikasi

|
«Harakatdagi tanlov» metodikasi
|
bet | 3/5 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 62,26 Kb. | | #256438 |
Bog'liq 1-mavzu. Shaxslararo munosabatlar psixodiagnostikasi reja«Harakatdagi tanlov» metodikasi
Ushbu metodikaning maqsadi – maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarning shaxslararo munosabatini guruhlarda o‘rganish va baholashdan iborat. Ushbu metodika bolalar uchun mo‘ljallangan sotsiometrik metodlardan biri hisoblanadi.
Guruhdagi har bir bolaga uni qiziqtiradigan va o‘zida bo‘lishni hohlaydigan predmetlar beriladi. Bu har xil o‘yinchoqlar, rasmlar hamda shirinliklar bo‘lishi mumkin. Bola quyidagicha ko‘rsatma oladi: senga berilgan 3 ta predmetning o‘zingga yoqadiganini eng yaqin o‘rtoq deb hisoblagan bolaning shkafiga qo‘y, keyingi predmetni esa o‘rtacha o‘rtog‘ing shkafiga, oxirgisini esa o‘zing bilan unchalik o‘rtoq bo‘lmagan bolaning shkafiga qo‘y.
Har bir bola ushbu predmetlarni tarqatib bo‘lgandan so‘ng, tadqiqotchi har bir bolada qancha predmet yig‘ilgani haqida xulosa chiqaradi va bolaning guruhdagi sotsiometrik o‘rni aniqlanadi. Bu quyidagi formula bilan ishlab chiqiladi: , bunda C – bolaning o‘rtoqlari bilan shaxslararo munosabatdagi o‘rni, K – esa bolaning o‘rtoqlaridan olgan predmetlar miqdori, n – guruhda testda qatnashgan bolalar soni.
Natijalarni baholash:
10 ball – agar bolaning ko‘rsatkichi 100% bo‘lsa
8-9 ball – bolaning ko‘rsatkichi 80 – 99% bo‘lsa
6-7 ball – bolaning ko‘rsatkichi 60 – 79% bo‘lsa
4-5 ball – bolaning ko‘rsatkichi 40 – 59% bo‘lsa
2-3 ball – bolaning ko‘rsatkichi 20 – 39% bo‘lsa
0-1 ball – bolaning ko‘rsatkichi 0 – 19% bo‘lsa
10 ball – juda Yuqori
8-9 ball – Yuqori
4-7 ball – o‘rtacha
2-3 ball – past
0-3 ballgacha – juda past
SHAXSLARARO MUNOSABATLAR INTERPERSONAL TASHXISINING MODIFIKATSIYALASHTIRILGAN VARIANTI
(T.LIRI - SOBCHIK)
O’smirning ijtimoiy voqelikdagi o’z-o’zini qidirish, shaxsiy xususiyatlarni aniqlash jarayoni ko’p hollarda ichki nizolarni keltirib chiqaradi. Bolaligi nihoyasiga etgan-u, hali katta bo’lmagan inson -- o’smir uchun o’zining yangi «Meni» obrazini qidirish ancha og`riqli va davomiy kechadi.
Ularga e`tibor bermaslikka urinish o’smirning atrofdagilar bilan munosabatlari buzilishiga olib kelmaydi.
Shaxslararo munosabatlar sohasida vujudga keladigan nizolar o’smirlar tomonidan emotsional affektiv tarzda qabul qilinadi, ular barkamol shaxs kamolotiga to’sqinlik qilib, o’smirning hayotiy faoliyat samarasizligiga sabab bo’ladi.
Shaxslararo munosabatlar tashxisining (T.Liri - Sobchik) modifikatsiyalashtirilgan varianti shaxslararo va ichki ziddiyatlar strukturasini o’rganish uchun juda qulay. Empirik jihatdan isbotlanganki, o’z-o’zini baholash strukturasi (real «Men» va ideal «Men»)dagi jiddiy o’zaro nomuvofiqlik shaxsning ichki disgarmoniyasidan darak berib, uning nizo uyg`otuvchi xulq-atvoriga sabab bo’ladi. Mazkur metodikaning qimmati shundaki, u o’z-o’zini baholash tizimidagi nomuvofiqlikni va uning xarakterini aniqlashga qodir bo’lgan yagona o’lchov asbobi ekanidadir.
Xilma-xil psixodiagnostik metodikalar orasida shaxslararo munosabatlarning interpersonal diagnostikasi anketalar va ko’p omilli so’rovnomalarning ijobiy tomonlarini o’z ichiga olganligi bilan ajralib turadi. Ushbu metodlar esa motivatsiyalangan buzilishlar va sinaluvchining tadqiqot jarayoniga ustanovkalari ta`siridan xoli emas.
Shaxslararo munosabatlar diagnostikasi metodi T.Liri (1969) ishlab chiqqan original variantdan asosan boshqa psixodiagnostik tadqiqotlar natijalari bilan qiyoslashda asoslab berilgan talqin bilan farqlanadi. Bundan tashqari, L.N.Sobchik tomonidan sport jamoalaridagi (1972, 1974, L.Sobchik), ishlab chiqarish jamoalari, talabalar jamoalari va boshqa turdagi kichik guruhlardagi (L.Sobchik 1986, M.Maleshina, 1986) shaxslararo munosabatlarni o’rganish jarayonida sinovdan o’tkazilgan metodikaning verbal materialini moslashtirish ishlari amalga oshirildi. Ammo metodikani qo’llash amaliyoti so’rovnoma hukmlarining ayrimlari mukammal tuzilmaganligini ko’rsatdi. Bu holat metodikani tahrirlash va moslashtirish Yuzasidan qo’shimcha chora-tadbirlarni amalga oshirishga undadi. Shuningdek, natijalarni qayd etish va hisoblab chiqishning o’zgacharoq qulay va tezkor usuli ishlab chiqildi.
Shaxs atrofdagilar bilan o’zaro ta`sirning dolzarblashgan jarayonidagi xatti - harakatlarida namoyon bo’lishiga asoslanib Timoti Liri empirik kuzatishlarni shaxslararo o’zaro ta`sirining 8ta umumiy, yoki 16 ta tobora konkretlashtirilgan oktantlari – variatnlari ko’rinishida sistemalashtirgan. Shaxslararo xulq-atvor tiplariga muvofiq jami 128 ta anchagina oddiy tavsif-epitetlardan iborat so’rovnoma ishlab chiqilgan. Sifat tavsifi u yoki bu shaxslararo munosabatlar variantini aks ettiruvchi ustuvor tiplarni aniqlashni ko’zda tutadi. Oktantlarning ifodalanganlik darajasi tegishli ballar va shaxsning ma`lum tavsiflari bilan belgilanadi. Oktantlarning qutbiy tavsiflariga to’xtalib o’tamiz.
Shaxslararo munosabatlarning dastlabki (1, -2, -3, -4 -) to’rtta tipi nokonform tendentsiyalar ustunligi va dezYuktiv (konfliktli) ko’rinishlarga moyillik (3 - 4), fikrlarning ko’proq mustaqilligi va o’z nuqtai nazarini himoyalashda qat`iylik, liderlik va ustuvorlik tendentsiyalari (1 - 2) bilan xarakterlanadi. Qolgan to’rtta (5, -6, -7, -8 -) oktant aksincha kartinani namoyon etadi: konform tendentsiyalar ustunligi, atrofdagilar bilan aloqalarda kongruentlik (7, 8), o’ziga ishonmaslik, atrofdagilar fikriga yon bosish, murosaga moyillik (5,6)ni bildiradi.
Psixogrammada oktantlar berk tuzilma sifatida berilib, uning chegaralarida shaxslararo munosabatlardagi xulq-atvor uslubiga xos xususiyatlar joylashtirilgan. Ana shu shaxslararo munosabatlardagi xulq-atvor tiplariga muvofiq tarzda 128 ta sodda, turli xarakterli xususiyatlarni aks ettiruvchi epitetlar tuzilgan. Metodikaning modifikatsiyalashtirilgan variantida maxsus javob varaqasi mavjud bo’lib, unda 1 dan 128 gacha bo’lgan raqamlar shunday joylashtirilganki, har bir oktant bo’yicha ballarni hisoblash deyarli avtomatlashtiriladi.
So’rovnoma bandlari bo’yicha o’z-o’zini baholar ekan, sinaluvchi tegishli xususiyatni o’zi uchun xos deb bilganida, javob varaqasida unga mos raqamni o’chirib
qo’yishi, mos emas» degan fikrda bo’lsa, raqamga tegmay o’tishi kerak. Bunda quyidagicha yo’riqnoma beriladi: Sizning oldingizda insonga xos turli xususiyatlarni o’zida jamlagan so’rovnoma. Undagi har bir hukmni o’qib, so’ng u sizga, sizning o’zingiz haqingizdagi tasavvurlaringizga mos yoki mos emasligi to’g`risida o’ylab ko’ring. Agar mos deb hisoblasangiz, javob varaqasidagi tegishli raqamni «x» belgi qo’yib o’chiring, mos emas deb hisoblasangiz, javob varaqasida hech qanday belgi qo’ymang. E`tiborli bo’ling!
Sinaluvchi o’zi va o’zining dolzarb «Men» ini baholagach, unga o’z-o’zini baholash strukturasida o’zaro muvofiqlikni aniqlash uchun ideal «Men»ini baholash taklif etiladi. Bunda quyidagi yo’riqnoma beriladi: Endi siz yana o’sha so’rovnomadagi xususiyatlardan foydalanib, ideal «Men»ingizni, ya`ni siz intiladigan, siz talpinadigan, siz o’shanday bo’lishni xohlaydigan «Men»ni baholang. Har bir xususiyat ideal «Men»ingizga xos yoki xos emasligiga muvofiq (bu xususiyat sizning real «Men»ingizga ham xos yoki xos emas bo’lishi mumkin) javob varaqasidagi tegishli raqamni o’chiring yohud o’chirmay qoldiring.
METODIKA SO’ROVNOMASI
|
| |