nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Maxsus sexlar ishini tashkil etish va ularning faoliyati

|
Maxsus sexlar ishini tashkil etish va ularning faoliyati
|
bet | 64/121 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 3,44 Mb. | | #120026 |
Bog'liq 1-mavzu «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja3. Maxsus sexlar ishini tashkil etish va ularning faoliyati
Qandolat sexi. Umumiy ovqatlantirish korxonalarining ishlab chiqarish tizimida qandolat sexi muhim o‘rin egallaydi. Bu sex boshqalardan, jumladan issiq sexdan mustaqil ravishda faoliyat yuritadi. Qandolat sexida ishlab chiqarilgan mahsulotlar faqat restoran zallaridagina emas, kulinariya magazinlari va uning filiallar, bufetlarda ham sotiladi.
Qandolat sexi tarkibiga hamir qilinadigan xona, pishiriqlar tayyorlash, tuxum, hamirturish qiladigan va boshqa xonalar kiradi. Bulardan tashqari ombor xonasida sovutgich kamera ham bo‘lib, xomashyoning sutkalik zahirasi saqlanadi. Tayyor mahsulotlar saqlanadigan xonada tayyor mahsulotlarni sovutadigan kamera, chala tayyor mahsulotlarni sovutadigan kamerada jo‘valangan hamirlar saqlanadi, taralar, yuvish anjomlari, qandolat uchun qoplar saqlanadigan xona va sex boshlig‘i xonalari ham bo‘ladi. Bundan tashqari qo‘shimcha xonalar ajratilishi mumkin.
Tayyor hamir ish joyiga uzatilgach, qandolatchi uni qismlarga bo‘ladi, jo‘valab, shakl beradi. Ko‘pchilik qandolat xonalarida bu ish qo‘lda bajariladi. Bunga albatta ko‘p vaqt talab qilinadi. Bu ishni mexanik yo‘l bilan ham bajarish mumkin. Hamir qiluvchi yarim avtomat hamirni 60 dan 140 g gacha miqdorda hissalarga bo‘ladi. Hamirni bo‘lish uchun ishlab chiqarish stoli va hamir bo‘luvchi asbobi o‘rnatiladi. Un, hamir qilish idishlari, tarozi, hamir keskich - bularning hammasi qandolatchi qo‘l ostida bo‘lishi kerak. Hamir yoyish uchun maxsus mashina qo‘llaniladi, uning ishlab chiqarish quvvati soatiga 60 kg. U uncha murakkab emas, bunday mashinalarning eng mukammali soatiga 30 kg hamir yoyadiganidir. Biroq ish joyida yog‘ochdan yasalgan, pishiriqqa har xil shakl beradigan jo‘valar ham bo‘lishi kerak.
Oshirilgan hamirdan tegishli mahsulotlar tayyorlanadi. Hamir mayda bo‘lakchalarga bo‘linadi va tegishli shakl beriladi. Mahsulotni shakllantirish uchun ish joyida yog‘ochdan yasalgan stol, qandolat mahsulotlari solingan harakatlanuvchi stellajlar bo‘ladi. Mahsulot bilan to‘ldirilgan stellajlarni bir tomondan ikkinchi tomonga surib turiladi. Texnik anjomlardan foydalangan holda mahsulotga shakl berish asosan qo‘lda bajariladi.
Qandolat sexi o‘zi uchun alohida idishlar yuvadigan bo‘limga ega bo‘ladi. Maxsus idish yuvuvchi moddalar bilan vannaning 2-3 ga bo‘lingan qismlarida tegishli idishlarni yuvadi, soda eritmasidan foydalanadi, suv harorati 45° S dan kam bo‘lmasligi kerak, chayishda xlor ohagining 2% li eritmasi ishlatiladi.
Qandolat solinadigan qoplarga juda ehtiyot bo‘lish kerak, chunki unda qoladigan har qanday oz miqdordagi mahsulot yuqi bakteriyalarning jonlanishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun qoplar va boshqa anjomlar nihoyatda toza bo‘lishi shart.
|
| |
IV – BAP. ÓLSHEWLER ANIQSIZLIǴINIŃ DEREKLERI, OLARDIŃ TÁSIRIN BASQARIW HÁM ESAPQA ALIW

|
IV – BAP. ÓLSHEWLER ANIQSIZLIǴINIŃ DEREKLERI, OLARDIŃ TÁSIRIN BASQARIW HÁM ESAPQA ALIW
|
bet | 51/83 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 5,5 Mb. | | #144225 |
Bog'liq Anıq emes ólshewlerIV – BAP. ÓLSHEWLER ANIQSIZLIǴINIŃ DEREKLERI, OLARDIŃ TÁSIRIN BASQARIW HÁM ESAPQA ALIW
4.1. Anıqsızlıq derekleri hám olardıń anıqlaması
Ámeliyatda ólshewlerde anıqsızlıqtıń kóplep múmkin bolǵan derekleri bar bolıwı sebepli, onı bahalaw tekǵana matematik jumıs bolıp esaplanbaydı, biraqta ólshenetuǵın shamanıń tábiyatın hám ólshew procesin hár tárepleme úyreniwdi talap etedi. Aqır-aqıbette ólshew nátiyjesıniń anıqsızlıǵın bahalawdıń sapası oǵan baha beriwde qatnasatuǵın shaxslardıń túsıngi, sın bahalawı hám hújdanına baylanıslı boladı.
Anıqsızlıqtı payda qılıwshılardıń túrleri olardıń júzege keliw derekleri boyınsha ólshenetuǵın shamanıń anıqsızlıqları hám ólshew eksperimentinıń anıqsızlıqlarına bólinedi.
Ólshenetuǵın shamanıń anıqsızlıqları áwel-bastan, eksperimentti ótkziwge shekem bar boladı. Olardıń mánisleri eksperimentti ótkiziw metodikası, ólsheytuǵın apparaturanıń sapası yakı operatordıń tájriybesine baylanıslı bolmaydı. Ólshenetuǵın shamanıń anıqsızlıqları tómendegi faktorlar menen shártlenedi.
Adamnıń ólshew obyekti haqqındaǵı oyı onıń ańında parametrler jıynaǵı menen súwretlenetuǵın qandaydur bir modeli kórinisinde sáwlelenedi. Modeller boyınsha anıqlanatuǵın ólshenetuǵın shamalar real obyektlerdiń qásiyetlerinen parq etedi, Sebebi modeli hesh qashan orginaldıń absolyut nusxası bola almaydı. Bul parqlar modeldiń ólshenetuǵın shamaǵa mas emesligi menen shártlenetuǵın anıqsızlıq penen sáwlelenedi.
Tómende ólshewler anıqsızlıǵınıń derekleri hám olardıń klassifikatsiyasi keltirilgen (4.1.1 -súwret).
ÓLSHEWLER ANÍQSÍZLÍǴÍ DEREKLERI
Ólshenetuǵın shamanıń matematik modellestiriwindegi anıqsızlıq
Ólshew anıqlıǵına bolǵan tabıyey (printsipial hám ámeliy ) sheklewler
Ólshew anıqsızlıǵı dereklerin xarakterlew hám onıń dizimin qáliplestiriw anıqsızlıǵı
Personaldıń anıqsızlıǵı
Ólshew sharayıtlarınıń anıqsızlıqları
Ónim sınawında ólshenetuǵın ónim úlgisin alıw anıqsızlıǵı
Qurılmalıq anıqsızlıq hám olardıń tásirin muǵdarlıq bahalaw
Ólshew nátiyjesine tásir qılıwshı metodikalıq anıqsızlıq
|
| |
Курсы по дисциплине

Курсы по дисциплине
"5"
Python Basics
Python Functions, Files, and
Dictionaries
Data Collection and
Processing with Python
Python Classes and
Inheritance
Python Project: pillow,
tesseract, and opencv
Paul Resnick
Michael D. Cohen
Collegiate Professor
School of Information
Steve Oney
Assistant Professor
School of Information
Christopher Brooks
Research Assistant
Professor
School of Information
19.10.2023
Abu-Yahyo Sevinov
Учащийся успешно прошел онлайн-специализацию без права на
зачетные единицы
Python 3 Programming
This specialization teaches the fundamentals of programming in
Python 3. We will begin at the beginning, with variables, conditionals,
and loops, and get to some intermediate material like keyword
parameters, list comprehensions, lambda expressions, and class
inheritance. You will have lots of opportunities to practice. You will also
learn ways to reason about program execution, so that it is no longer
mysterious and you are able to debug programs when they don’t
work. By the end of the specialization, you’ll be writing programs that
query Internet APIs for data and extract useful information from
them. And you’ll be able to learn to use new modules and APIs on
your own by reading the documentation. That will give you a great
launch toward being an independent Python programmer.
The online specialization named in this certiﬁcate may draw on material from courses taught on-campus, but the included
courses are not equivalent to on-campus courses. Participation in this online specialization does not constitute enrollment
at this university. This certiﬁcate does not confer a University grade, course credit or degree, and it does not verify the
identity of the learner.
Подтвердить сертификат:
https://coursera.org/verify/specializat
ion/P29KG564AU94
|
XIZMAT QILISHNING HOZIRGI ZAMON

|
XIZMAT QILISHNING HOZIRGI ZAMON
|
bet | 91/121 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 3,44 Mb. | | #120026 |
Bog'liq 1-mavzu «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari RejaXIZMAT QILISHNING HOZIRGI ZAMON SHAKLLARI
Restoranlarda xizmat qilishning hozirgi zamon shakl-lariga quyidagilar kiradi:
oldindan berilgan buyurtma bo‘yicha mehmonxonada yashayotgan mehmonlar uchun komplekt tushliklar berish;
zal-ekspress va stol-ekspress tashkil qilish;
oilaviy tushliklar tashkil qilish;
milliy pazandachilik bo‘yicha taomlarni yeb-sinab (degustatsiya) ko‘rish.
Xizmatning yuqorida aytilgan shakllari xizmat mada-niyatini oshirishga, xizmat tarmoklarining ko‘payishi, mahsulotlarni realizatsiya qilish miqdorining o‘sishiga olib keladi.
Taomlarni komplekt qilib berilganda vaqtdan yuti-ladi. Bu tushlik ovqatiga gazak, yarimta suyuq ovqat, ik-kinchisiga issiq ovqat va shirinlik. Taomnoma har bir kun uchun alohida-alohida tuziladi. Zalda komplekt ovqat uchun stol bo‘ladi. Mijozlarga kirishda bu haqda aytiladi yoki stolda bu haqda yozilgan qog‘oz bo‘ladi. Bu tushlik chek bo‘yicha beriladi. Zalga kirishda eshik oldida kassa mashinasi ishlaydi. Stolga tarelkalar, fujer, ziravor, kuldon, oshxona anjomlari (vilka, pichoq, qoshiq) qo‘yiladi.
Alohida zallar bo‘lganda ekspress-zallar uyushtirila-di. Bunda komplekt tushlik ovqat bo‘ladi. Ekspress-zalda har bir ofitsiantga to‘rt o‘rinlik 4—5 tadan stol to‘g‘ri keladi. Xizmat tezroq bo‘lishi uchun bu zallarda sovutgich shkaflari bo‘lishi zarur. Ekspress zalning hamma stol-lari oldindan mijozlarni kutishga tayyorlanadi. Tush-lik stollariga tarelkalar, fujerlar, ziravorlar, sal-fetkalar qo‘yiladi. Har bir stol ustida taomnoma bo‘li-shi shart. Ofitsiantlar oldindan chek yozdiradilar, sovuq gazak, shirin taomlarni zalga olib kirishadi. Non ham oldinroq keltiriladi. Xo‘randalar sovuq gazakdan tamaddi qilib turganda, ofitsiant katta idishda suyuq ovqat kelti-rib, o‘zining yordamchi stoliga qo‘yadi va mehmonlarga tar-qatadi. Ikkinchi taom berilgandan so‘ng, ofitsiant idish-tovoqlarni yig‘ishtiradi va mijozlar bilan hisob-ki-tob qiladi. Ekspress-zalda tushlik ovqat qilish uchun hammasi 20—25 daqiqa vaqt ketadi. Ekspress-zalda shu xizmat davrida ekspress-stollari ham bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, ekspress-stollar mehmonxonalar qoshidagi res-toranlarda, temir yo‘l vokzallari, aeroport restoranla-rida ko‘p uchraydi, chunki bu yerlarda hamma vaqt odamlar shoshilib yuradi. Restoran zalida stollar tayyorlanadi, shirin, sovuq taomlar, sut mahsulotlari, somsa, bulochka, pirojniylar qo‘yiladi. Ofitsiantlar birinchi va ikkin-chi taomlarni beradi.
Choy stollari ham alohida zalda bo‘ladi. Zal tegishli tartibda bezatiladi. Har bir stolda patnis ustiga elektr samovar qo‘yiladi. Bu yerda ofitsiantga bufet mahsulotla-ridan keltirish uchun buyurtma berish mumkin. Restoranda oilaviy taomlarni sinab ko‘rish tadbir-lari o‘tkaziladi.
|
| |
Korxonalarda tayyorlov sexlarining ishini

|
Korxonalarda tayyorlov sexlarining ishini
|
bet | 61/121 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 3,44 Mb. | | #120026 |
Bog'liq 1-mavzu «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja2. Korxonalarda tayyorlov sexlarining ishini
tashkillashtirish.
Tayyorlov sexida go‘sht, baliq, parranda, sabzavotlar mexanik ishlovdan o‘tkaziladi, issiq sexga berish uchun chala tayyor mahsulotlar ishlab chiqariladi. Shuningdek, filiallarga, kulinar magazinlarga, mayda chakana savdo tarmoqlariga mahsulotlar yetkazib beriladi. O‘rtacha sig‘imga ega bo‘lgan ovqatlantirish korxonalarida go‘sht, parranda, kala-pochalar bir sexda bo‘ladi, sabzavotlar alohida sexda o‘rnashadi.
Yuztagacha kichik sig‘imga ega bo‘lgan korxonalarda ikkita: go‘sht-baliq va sabzavot sexi ishlaydi. Tayyorlov sexi ishida ishlab chiqarish oqimi va izchil texnologik jarayon bo‘lishiga erishish kerak. Bunda har bir mahsulot uchun liniya tayinlanishi zarur. Sabzavot sexlarida uchta texnologik liniya ishlashi maqsadga muvofiq: kartoshka, ildizli o‘simlik mahsulotlari, piyoz turkumi, karam, ko‘katlar va b.
Go‘sht va baliq chala tayyor mahsulotlar bitta sexda tayyorlanadigan korxonalarda ishlov berishning bitta liniyasi - go‘sht, baliq, parranda, kalla-pocha uchun tashkil qilinadi.
Tayyorlov sexi ish tartibi korxonaning turi, ishlab chiqarish hajmi va chala tayyor mahsulotlarni realizatsiya qilish usuli bilan belgilanadi. Tayyorlov sexi, agar u faqat o‘z korxonasi uchun ishlasa, odatda bitta smenada (kunduz kuni) xizmat qiladi. Buyurtmalar bo‘lsa, navbatchi oshpaz kechki taom ham tayyorlashi mumkin.
Go‘sht sexi - tayyorlov korxonalarida yil sayin chala tayyor mahsulotlar ishlab chiqarish ko‘paymoqda. Ko‘pgina restoranlar, kafe va oshxonalar kesilgan, maydalangan, qiyma qilingan go‘sht bilan ta’minlanmoqda.
Chala tayyor mahsulot uchun go‘shtga hech qanday qo‘shimcha ishlov bermay bo‘laklarga kesiladi, qiyma shaklida ham tayyorlanadi. Chala tayyor mahsulotlar bilan ta’minlanmaydigan korxonalar o‘zlari bu mahsulotni ishlab chiqaradi va ular taomlar tayyorlab, iste’molchilar ehtiyojini qondiradi. Shu maqsadda go‘shtga ishlov beradigan bo‘limda maxsus sirlangan idishlar qo‘yiladi, ishlab chiqarish stoli, stul, go‘sht qiymalagich, suyak kesuvchi, go‘shtni yumshatuvchi, farsh qiluvchi mexanizmlar bo‘ladi. Ishlab chiqarish stollaridan chala tayyor mahsulotlarni taqsimlash uchun ham foydalaniladi.
Go‘sht sexida ish joyi ikki texnologik liniya uchun mo‘ljallab belgilanadi:
- yirik mollar go‘shtiga ishlov berish. Ular ikkiga yoki to‘rtga bo‘linadi, qo‘y va buzoq go‘shti butunligicha keladi;
- qushlar, ov o‘ljalari, kalla-pochalarga ishlov berish. Sexda go‘shtlar aravachalarda yoki harakatlanuvchi stellajlarda olib kelinadi, ularning ilgichlari ham bo‘ladi.
|
| |
Issiq sex - 1-mavzu: «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja

|
1-mavzu: «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari Reja
|
bet | 60/121 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 3,44 Mb. | | #120026 |
Bog'liq 1-mavzu «Restoran biznesi»fanining maqsadi va vazifalari RejaIssiq sex. Issiq sehda mahsulotlar va chala tayyor mah-sulotlarga issiqlik ta’sirida ishlov beriladi. Ulardan suyuq taomlar, sho‘rvalar, sous, garnir, ikkinchi taomlar, kulinariya mahsulotlari tayyorlanadi.
Issiq sexga hamma tayyorlash sexlaridan chala tayyor mahsulotlar yuboriladi. Shuning uchun issiq sex boshqa salqin sexlarga yaqin joylashtiriladi, taom tarqatish joyi, idish-tovoqlar yuviladigan xona yonida bo‘ladi. Ovqatlantirish korxonalari zallari binoning turli qavatlarida joylashgan bo‘lsa, issiq sex eng katta zal bo‘lgan qavatda joylashadi. Boshqa zallarga taomlar yuk tashuvchi liftlarda tashiladi.
Issiq sex ishini tashkil qilishda eng muhimi, xodimlarni ayrim taomlar tayyorlashga ixtisoslashtirishdir. Ulardan birinchi va ikkinchi taomlar tayyorlash keng tarqalgan. Issiq sex ishi boshqa ishlab chiqarish bo‘limlaridek, ish joyini to‘g‘ri tanlashga, tegishli anjomlar bilan to‘la ta’minlanishiga bog‘liq. Katta korxonalar birinchi va ikkinchi taomlar, sous, garnirlar tayyorlash uchun texnologik liniyalar bilan jihozlanadi. Jihozlar uchta parallel liniyali qilinadi ya’ni, sexning o‘rta qismidagi bir liniyaga issiqlik anjomlari o‘rnatiladi, uning har ikki tomoniga mahsulotlarni pishirib berish uchun tayyorlaydigan ish joylari bo‘ladi. Maxsus jihozlangan liniyada birinchi va ikkinchi taomlar, sous, garnirlar uchun mahsulotlar tayyorlanadi.
Issiq sehda jihozlarning asosiy turlari - plitalar, qozonlar, qovuradigan elektr tovalar, ishlab chiqarish stoli va stellajlar bo‘ladi.
40-60 o‘rinli kichik restoranlarda bug‘ va issiq havo bilan taom tayyorlash usullaridan foydalaniladi. O‘zbekistonda manti, tandir kaboblar shu usulda tayyorlanadi. Bunda mahsulotning foydali elementlari deyarli yo‘qolmaydi.
Issiq sex ishini VI darajali oshpaz boshqaradi, u texnologik jarayonlarni tashkil qilish, taomning sifati, qancha mahsulot ishlatilganligi bo‘yicha mas’ul shaxs hisoblanadi. Oshpaz buyurtma va banket taomlarini tayyorlaydi. Bu oshpazlar brigadasida ikkinchi taomlar tayyorlash uchun mas’ul bo‘lgan V-VI darajali bir necha oshpazlar ishlaydi. Brigadir esa bular jumlasiga kirmaydi.
|
| |
Korxona o‘z mablag‘i hisobidan akkreditiv ochdi. To‘g‘ri qayd etilgan

47
13. Qimmatbaho qog‘ozlarning turlarini ko‘rsating:
A. Chek, to‘lov talabnomasi
B. Zayom, omonat daftarcha
C. Sertifikat, chek
D. Aksiya, obligatsiya
14. Aksiyalar shakliga ko‘ra bo‘linishini ko‘rsating:
A. Murakkab, jamoali
B. Jamoa, mehnat
C. Korxona, davlat
D. Imtiyozli, oddiy
15. Aksiya sotishdan hisob-kitob schyotiga pul kelib tushdi. Buxgalteriya
provodkasini to‘g‘ri ko‘rsating:
A. D-t 5110 K-t 9010
B. D-t 5110 K-t 9110
C. D-t 5110 K-t 9710
D. D-t 5110 K-t 9910
16. Korxona obligatsiyalari bo‘yicha foizlar olindi. Buxgalteriya
provodkasini to‘g‘ri ko‘rsating:
A. D-t 5110 K-t 9010
B. D-t 5110 K-t 9110
C. D-t 5510 K-t 9710
D. D-t 5810 K-t 9910
17. Yil davomida budjetga to‘lovlar o‘tkazildi. Buxgalteriya provodkasini
ko‘rsating:
A. D-t-6410 K-t-5110
B. D-t-6510 K-t-5010
C. D-t-5010 K-t-5810
D. D-t-5110 K-t-6010
18. Hisob-kitob schyotiga foizlar va dividendlar kelib tushdi. Buxgalteriya
provodkasini ko‘rsating:
A. D-t 5110 K-t 8310
B. D-t 5110 K-t 7810
C. D-t 5110 K-t 6010
D. D-t 5110 K-t 5810
19. Jarima, ustamalar va beqarorliklar bo‘yicha hisoblashishlar
ko‘rsatilgan qaysi schyotda yuritiladi?
A. 0800-«Turli kreditlarning qarzlari»
B. 5100-«Hisob-kitob schyoti»
C. 4200-«Da’volar bo‘yicha olinadigan schyotlar hisobi»
D. 9100-«Sotilgan mahsulotlarning tannarxi»
Курсы по дисциплине Coursera RGFTAB25HR3W

Курсы по дисциплине
"5"
Python Basics
Python Functions, Files, and
Dictionaries
Data Collection and
Processing with Python
Python Classes and
Inheritance
Python Project: pillow,
tesseract, and opencv
Paul Resnick
Michael D. Cohen
Collegiate Professor
School of Information
Steve Oney
Assistant Professor
School of Information
Christopher Brooks
Research Assistant
Professor
School of Information
06.12.2023
Xolmurod Abdullayevich Raximov
Учащийся успешно прошел онлайн-специализацию без права на
зачетные единицы
Python 3 Programming
This specialization teaches the fundamentals of programming in
Python 3. We will begin at the beginning, with variables, conditionals,
and loops, and get to some intermediate material like keyword
parameters, list comprehensions, lambda expressions, and class
inheritance. You will have lots of opportunities to practice. You will also
learn ways to reason about program execution, so that it is no longer
mysterious and you are able to debug programs when they don’t
work. By the end of the specialization, you’ll be writing programs that
query Internet APIs for data and extract useful information from
them. And you’ll be able to learn to use new modules and APIs on
your own by reading the documentation. That will give you a great
launch toward being an independent Python programmer.
The online specialization named in this certiﬁcate may draw on material from courses taught on-campus, but the included
courses are not equivalent to on-campus courses. Participation in this online specialization does not constitute enrollment
at this university. This certiﬁcate does not confer a University grade, course credit or degree, and it does not verify the
identity of the learner.
Подтвердить сертификат:
https://coursera.org/verify/specializat
ion/RGFTAB25HR3W
|
–1090 «Materiallar» schyotining boshqa schyotlar bilan

58
sotib olingan haqiqiy tannarxi orasidagi farq 1610-«Materiallarning
qiymatlaridagi farqlar» schyotida aks ettiriladi.
1010–1090 schyotlarining kreditida ishlab chiqarish va xo‘jalik
maqsadlari uchun sarflangan materiallarning tekinga berilishi, sotilishi
natijasida hisobdan chiqarilishi aks ettiriladi.
Materiallarning analitik hisobi ularning saqlanish joylari va turlari,
navlari, miqdorlari bo‘yicha alohida yuritiladi.
1000-«Materiallar» schyotlari bo‘yicha schyotlar aloqasi quyidagicha
bo‘ladi.
Schyotlar aloqasi
D
K
1
Mol yetkazib beruvchilardan materiallar, yoqilg‘i sotib
1010
olindi va schyotlari akseptlandi
1030
6010
2
Mol yetkazib beruvchilardan olingan materiallar uchun
QQS hisoblandi
4410
6010
3
Asosiy vositalar tugatilishidan olingan materiallar kirim
qilindi
1090
9210
4
Ta’sischilardan ta’sis baholari sifatida materiallar kirim
qilindi
1010
4610
5
Boshqa shaxslardan materiallar tekinga olindi va kirim
qilindi
1060
8530
6
Yaroqsiz mahsulotdan olingan chiqindilar kirim qilindi
1090
2610
7
Boshqa shaxslarga materiallar tekinga berildi
9220
1010
8
Tabiiy ofat natijasida yo‘qotilgan materiallar hisobdan
chiqarildi
9720
9220
9
Inventarizatsiya natijasida aniqlangan material va yoqil-
5910
1010
g‘i kamomadi moddiy javobgar shaxslar hisobiga yozildi
4730
5910
10 Materiallarning aniqlangan kamomadi bo‘yich mol
yetkazib beruvchilarga da’vo bildirildi
4860
6010
MATERIALLAR HARAKATINI HUJJATLARDA

56
solishtiriladi va o‘rtadagi farqdan ta’minot bo‘limi xodimlari xabardor
qilinadi.
Kirim va chiqim operatsiyalari bo‘yicha kundalik rasmiylashtirilgan
boshlang‘ich hujjatlar belgilangan muddatda korxona buxgalteriyasiga
topshiriladi.
Materiallarning ombordagi hisobi operativ buxgalteriya yoki boshqa
usullar yordamida hisobga olinadi. Ushbu usullarning mohiyati shundan
iboratki, bunda materiallarning ombordagi hisobi son shaklida,
buxgalteriyada esa pul shaklida yuritiladi. Buxgalteriyada yuritiladigan
hisob materiallarning harakati bo‘yicha omborda rasmiylashtirilgan
boshlang‘ich hujjatlardagi ma’lumotlarga asoslanadi. Omborlarda
rasmiylashtirilayotgan boshlang‘ich hujjatlarning to‘g‘ri yoki noto‘g‘-
riligini buxgalteriya xodimlari belgilangan muddatlarda tekshirib boradi
va yozuvlar to‘g‘riligi ombor varaqalarining «nazorat» bo‘limida imzo
bilan tasdiqlanadi. Hisobot oyining oxirida ombordagi hisob buxgal-
teriyada yuritiladigan sintetik hisob ma’lumotlari bilan taqqoslanadi.
Buning uchun esa har bir ombor bo‘yicha qoldiq vedomosti yuritiladi.
Vedomostda ombor varaqalari asosida material qoldig‘i yoziladi va u
pul ko‘rsatkichiga aylantiriladi. Qoldiq vedomostidagi material
qoldig‘ining umumiy summasi buxgalteriyada materiallar harakati
bo‘yicha yuritiladigan 10-vedomost ma’lumotlari bilan solishtiriladi.
Sonlarning to‘g‘ri kelishi hisobot oyi davomida omborda va
buxgalteriyada yuritilgan hisobning to‘g‘riligidan dalolat beradi.
MATERIALLARNI BUXGALTERIYADA

57
kirimi bo‘yicha sintetik hisob 6-jurnal orderda, sarflangan materiallarning
sintetik hisobi esa 10 va 10/1 jurnal orderlarda olib boriladi.
Buxgalteriyada sintetik hisobdan tashqari sexlar, omborlar,
materiallar guruhlari bo‘yicha tahliliy hisob yuritiladi.
Tezkor-buxgalteriya (saldoviy) usuli qo‘llanilmaydigan korxonalar
buxgalteriyalarida materiallar pul va son ko‘rsatkichida hisobga olinadi.
Buxgalteriya hisobida materiallarning hisobini yuritishda quyidagi
schotlardan foydalanish mumkin:
1010-«Xomashyo va materiallar».
1020-«Sotib olinadigan yarim tayyor mahsulotlar va butlovchi
qismlar».
1030-«Yoqilg‘i».
1040-«Ehtiyot qismlar».
1050-«Qurilish mollari».
1060-«Idish va idish materiallari».
1070-«Boshqa tomonga qayta ishlash uchun berilgan materiallar».
1080-«Inventar va xo‘jalik anjomlari».
1090-«Boshqa materiallar».
Schyotlarning debet tomonida sotib olish (tayyorlash), haqiqiy
tannarxida yoki hisob narxlarida kirimga olinishi hisobga olinadi.
Uzoq muddatli bank kreditlari quyidagi qaysi schyotlarga kelib

|
Uzoq muddatli bank kreditlari quyidagi qaysi schyotlarga kelibBog'liq Buxgalteriya hisobi-120. Uzoq muddatli bank kreditlari quyidagi qaysi schyotlarga kelib
tushadi?
A. 5110, 5210, 5510, 5530
B. 5510, 6010, 7810, 6410
C. 5510, 5010, 7810, 6510
D.5510, 6010, 7810, 6510.
48
21. Hisob-kitob schyotida muomalalar qanday boshlang‘ich hujjatlarga
asosan amalga oshiriladi?
A. To‘lov vedomosti
B. To‘lov topshiriqnomasi
C. Chek
D. Kassir hisoboti
22. Kassa muomalalarining yuritilish tartibi kim tomonidan o‘rnatiladi?
A. Moliya Vazirligi
B. Rahbar
C. Sex boshlig‘i
D. Ombor mudiri
BO‘LIM MAVZULARI YUZASIDAN
AMALIY MASHG‘ULOT
1- t o p s h i r i q.
5010- «Milliy valutadagi pul mablag‘lari» schyotining qoldig‘i – 110240 so‘m.
18-may kuni kassada amalga oshirilgan xo‘jalik muomalalari:
Hujjat Hujjat Summa Debet Kredit
raqami nomi
74
Kassa
Hisob-kitob schyotidan kassaga
kirim
KA
¹
432090-sonli chek asosida
orderi
naqd pul olib kelindi
2854000
75
Kassa
A. Azizov kreditga olgan tovari
kirim
uchun naqd pul to‘ladi
orderi
45900
76
To‘lov
Ishchi va xizmatchilarga
qayd-
13-sonli to‘lov qaydnomasiga
nomasi
asosan avans berildi
2649300
77
Kassa
U. Qodirovaga
chiqim
dekret ta’tili uchun nafaqa
orderi
puli berildi
74600
Quyidagilarni bajarish talab etiladi:
1. Xo‘jalik muomalalariga buxgalteriya provodkalarini tuzing.
2. Xo‘jalik muomalalari asosida dastlabki hujjatlarni rasmiylashtiring.
3. Kassa daftarini rasmiylashtiring.
4. Kassa hisobotini tayyorlang.
Xo‘jalik muomalalari
|
| |
t.r
Hujjat nomi - Buxgalteriya hisobi

66
d) boshqa mashina va asbob-uskunalar;
VI. Transport vositalari
VII. Instrumentlar
VIII. Ishlab chiqarish inventarlari va ashyolari
IX. Xo‘jalik inventarlari
X. Ish va mahsuldor hayvonlar
XI. Ko‘p yillik o‘simliklar
XII. Yer holatini yaxshilash bo‘yicha kapital sarflar (inshootlardan
tashqari)
XIII. Boshqa asosiy vositalar
Yer amaldagi qonunchilikka binoan korxonaga mulki tarzida
berilgan yer maydonidir. O‘zbekiston Respublikasi Yer kodeksining 17-
moddasiga binoan, «Yuridik shaxslar Yer kodeksi va boshqa qonun
hujjatlariga muvofiq doimiy egalik qilish, doimiy foydalanish, muddatli
(vaqtincha) foydalanish, ijaraga olish va mulk huquqi asosida yer
uchastkalariga ega bo‘lishlari mumkin». Yerning qiymatiga uni xarid
qilishda ko‘chmas mulk agentliklariga to‘lanadigan komission to‘lovlar,
advokatlik xizmati uchun haq, xarid qilishdagi soliq to‘lovlari, drenaj
qiymati, yerni tozalash va boshqa xarajatlar qo‘shiladi.
- t o p s h i r i q - Buxgalteriya hisobi

50
III BO‘LIM
ISHLAB CHIQARISH ZAXIRALARINING HISOBI
3.1. ISHLAB CHIQARISH ZAXIRALARI HISOBINING
VAZIFALARI, ULARNI TURKUMLASH VA BAHOLASH
Materiallar deb – ishlab chiqarish jarayonida to‘la iste’mol qilinib
o‘zining dastlabki ko‘rinishini yo‘qotib, o‘z qiymatini to‘la ravishda
mahsulot qiymatiga o‘tkazadigan mehnat buyumlariga aytiladi.
Materiallar hisobini to‘g‘ri tashkil qilish uchun korxonada narx –
nomenklaturasi ishlab chiqiladi.
Nomenklatura – bu korxonada foydalaniladigan materiallar, yarim
tayyor mahsulotlar, ehtiyot qismlar, yoqilg‘i va boshqa material qiy-
matliklarning tizimiga keltirilgan nomlarining ro‘yxati.
Buxgalteriya hisobining axborotlari materiallaridan ratsional foy-
dalanish, xarajat normalarini kamaytirish, materiallarni oqilona saqlash
va ularning butligini ta’minlash yo‘li bilan mahsulot tannarxini kamay-
tirishga undashi kerak.
Bu sohada buxgalteriya hisobining asosiy vazifalari quyidagilardan
iborat:
1. Material harakati bilan bog‘liq bo‘lgan hujjatlarni o‘z vaqtida
rasmiylashtirish.
2. Materiallarning omborda to‘g‘ri saqlanishi ustidan nazorat qilish.
3. Materiallarning ishlab chiqarishda sarflanishi ustidan nazorat
qilish.
4. Mahsulot tannarxini hisoblashda sarflangan materiallarni
kalkulyatsiya obyektlari o‘rtasida to‘g‘ri taqsimlash.
Ishlab chiqarish zaxiralari ulardan foydalanishning iqtisodiy maz-
muniga ko‘ra quyidagi guruhlarga bo‘linadi:
Xomashyo – mahsulotning moddiy asosini tashkil etadigan mehnat
ashyolaridir. Masalan, paxta, ruda va hokazo.
Materiallar

51
Yoqilg‘i – ko‘mir, benzin, torf, gaz hamda neft mahsulotlari.
Ehtiyot qismlar – mashina
va jihozlarni tuzatishda, ishdan chiqqan
qismlarni almashtirishda qo‘llaniladigan mashina va mexanizmlarning
detal, agregat va qismlari.
Qurilish materiallari – bevosita qurilish, montaj ishlari jarayonida,
qurilish
qismlarini tayyorlashda, bino va inshootlarning alohida
konstruksiya va qurilmalarini ko‘tarishda hamda qurib tugatishda
foydalaniladi. Ularga qurilish uchun zarur bo‘ladigan yog‘och-taxta,
shifer, mix kabi materiallar.
Idish va idish materiallari – turli material va mahsulotlarni o‘rash,
joylashtirish, tashish hamda saqlashda ishlatiladigan buyumlardir. Ularga
yog‘och, karton, metalldan yasalgan, shisha va boshqa idishlar kiradi.
Inventar va xo‘jalik anjomlari –
ushbu guruhga korxona xo‘jalik
faoliyatida ishlatiladigan inventar buyumlar hamda arzon baholi va tez
eskiruvchi buyumlar kiradi.
Qayta ishlashga berilgan materiallar –
korxona balansida turgan,
qayta ishlash uchun boshqa korxonaga berilgan materiallar. Ularga,
asosan, qayta ishlash uchun o‘zga korxonaga berilgan chorvachilik,
o‘rmon xo‘jaligi hamda o‘simliklardan olinadigan mahsulotlar kiradi.
Moliyalanadigan lizing shartnomasi bo‘yicha olingan asosiy

261
0620 Shu’ba korxonalariga investitsiyalar
0630 Qaram korxonalariga investitsiyalar
0640 Xorijiy kapitalli korxonalarga investitsiyalar
0690 Boshqa uzoq muddatli investitsiyalar
0700 O‘rnatiladigan uskunalar hisobi schyotlari
A
0710 O‘rnatiladigan uskunalar (mamlakatimizda ishlab chiqarilgan)
0720 O‘rnatiladigan uskunalar (xorijiy)
0800 Kapital qo‘yilmalar hisobi schyotlari
A
0810 Tugallanmagan qurilish
0820 Asosiy vositalarni sotib olish
0830 Nomoddiy aktivlarni sotib olish
0840 Asosiy podani tashkil qilish
0850 Yerni obodonlashtirishga kapital qo‘yilmalari
0860 Uzoq muddatli ijaraga olingan asosiy vositalarga kapital qo‘yilmalar
0890 Boshqa kapital qo‘yilmalar
Uzoq muddatli debitorlik qarzlar va muddati uzaytirilgan

262
1030 Yoqilg‘i
1040 Ehtiyot
qismlar
1050 Qurilish materiallari
1060 Idish va idishbop materiallar
1070 Chetga qayta ishlash uchun berilgan materiallar
1080 Inventar va xo‘jalik
jihozlari
1090 Boshqa materiallar
1100 O‘stirishdagi va boquvdagi hayvonlar hisobi schyotlari
A
1110 O‘stirishdagi
hayvonlar
1120 Boquvdagi hayvonlar
1200
1300
1400
1500 Materiallarni tayyorlash va sotib olish hisobi schyoti
1510 Materiallarni tayyorlash va sotib olish
1600 Materiallar qiymatidagi farqlar hisobi schyoti
A
1610 Materiallar
qiymatidagi farqlar
1700
1800
1900
2000 Asosiy ishlab chiqarish hisobi schyoti
A
2010 Asosiy ishlab chiqarish
2100 O‘zi ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar hisobi schyoti
A
2110 O‘zi ishlab chiqarilgan
yarim tayyor mahsulotlar
2200
2300 Yordamchi ishlab chiqarish hisobi schyoti
A
2310 Yordamchi ishlab chiqarish
.1-rasm. Bozor va ishlab chiqarishning o‘zaro munosabati

Bog'liq D. V. Rasulova. Biznesni tadqiq etish usullari. 2019
5 .1-rasm. Bozor va ishlab chiqarishning o‘zaro munosabati Marketingni boshqarish bozomi barcha tashkil etuvchilami
(qismlarini) (xaridorlar, ulam ing talabi, tovarlar, narxlar, raqobatchilar)
tahlil qilishdan va baholashdan boshlanadi. Maqsad - olingan axborot
asosida firmaning bozorda o ‘zini qanday tutishi kerakligini ishlab
chiqish. Axborotning bozordan ishlab chiqaruvchilar tomon harakat-
lanishi marketing tadqiqotlari jarayonining mazmunini tashkil qiladi.
Keyinchalik ishlab chiqaruvchilar va bozorlar o ‘rtasidagi axborot
almashinuvi marketing kommunikatsiyalarining turlicha - reklama,
shaxsiy sotuv, public relations kabi shakllarida davom etadi.
Tijorat dunyosi - murakkab hodisa. Tadbirkor qanchalik boy tajri-
baga ega bo ‘lmasin, qanchalik beqiyos intuitsiyaga ega b o ‘lmasin har
qanday holatda ham unga dinamik tarzda rivojlanib borayotgan tovar
va xizmatlar bozori to ‘g ‘risida to‘liq va obyektiv axborot zarur bo‘ladi.
Kim marketing axborotiga egalik qilsa o ‘sha bozorda muvaffaqiyatga
erishadi.
Uzoq vaqt va katta m ablag‘ talab qiladigan menejerlar tomonidan
yangi tovar ishlab chiqarish, uni bozorga olib chiqish, raqobatbar
doshligini kuzatish va nihoyat, ishlab chiqarishni to ‘xtatish to ‘g ‘risida
qaror qabul qilish jarayoni, odatda, ishonchli va o ‘z vaqtida taqdim
etilgan m arketing axborotiga asoslanadi. Zamonaviy marketing
axborotga tayanadi.
M arketing faoliyati ikki oqim bilan bevosita b o g iiq bo‘lib,
birinchi oqim -firma faoliyati natijalari to‘g ‘risida axborot, ikkinchisi
bozor va atrof-muhit to ‘g ‘risidagi axborot oqimidir. Marketing
72
faoliyati ana shu ikki oqimga ta ’sir ko'rsatib, iste’molchilar talabini
maksimal darajada qondirish va firmalar foydasini ta’minlashga
qaratilgan.
V III B O B . B IZ N E S D A B O Z O R K O N YUN K TUR ASIN I

Bozor aloqalari va munosabatlari oldi-sotdi akti sifatida oddiy
tovar ayirboshlashdan tubdan farq qiladi. Bu avvalambor tovar-pul
munosabatlarining takror ishlab chiqarishning mumkinligi va zarurligi
hamda tovar xo‘jaligini yuritishning sharoitlarida ko‘rinadi.
Bozor
mexanizmi xaridor talabini qondirishga, ishlab chiqarish harakatlarini
qoplay olishga, barqaror ishlayotgan har bir korxonaning foydaliligini
ta ’minlashga,
ishlab
chiqarish
samaradorligini
oshirishga,
manfaatdorligini paydo qilishga va mahsulot
sifatini oshirishga qodir
x o ‘jalik yuritish qurolidir.
Bozor iqtisodiyotning aniq sohalarida yoki m a’lum joylarda talab
va taklifning rivojlanish holatidir. Masalan, metall bozorida bahoning
pasayishi yoki m ehnat bozorida ishchilaming yetishmasligi va hokazo.
Bozor m a’lum bir qiymatga ega b o ig a n turli xil obyektlar
bo‘yicha tashkil etilishi mumkin. Masalan, iste’mol
tovarlari bozori,
qimmatli qog‘ozlar bozori, m ehnat bozori, kapital bozori, intelektual
bozor,
shou-biznes bozori
va boshqalar shular jumlasidandir.
Iste’m olchilaming turiga qarab bozorlar iste’mol bozori va korxonalar
(tashkilotlar) bozoriga b o ‘linadi.
Arp va icmp protokollarining ishlash tamoyillarini tadqiq qilish

Arp va icmp protokollarining ishlash tamoyillarini tadqiq qilish
Download
228,17 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
01.12.2023
Hajmi
228,17 Kb.
#109339
Download
228,17 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Arp va icmp protokollarining ishlash tamoyillarini tadqiq qilish
Download
228,17 Kb.
Matnni ko'rish
-m o d d a. Moliyaviy hisobotni e’lon qilish

258
23-m o d d a. Buxgalteriya hujjatlarini saqlash
Buxgalteriya hujjatlari va registrlar, mikrofilmlar yoki kompyuter
hisobi moliyaviy ma’lumotlari kamida uch yil, moliyaviy hisobot esa
qonun hujjatlarida belgilangan muddat mobaynida saqlangan.
Buxgalteriya hujjatlarini olib qo‘yish qonun hujjatlariga muvofiq
amalga oshiriladi.
Yo‘nalishni boshqa tomonga y o ‘naltirish

kompyuterlaming yo‘nalish jadvallari eskirishi mumkin. Bundan tashqari bu
jadvallar
odatda
kam
axborotga
ega,
masalan,
faqat
bir
nechta
marshrutizatorlaming manzili.
Kompyuterlar xatti-xarakatini tuzatish uchun marshrutizator “yo‘nalishni
boshqa tomonga yo‘naltirish” (Redirect) deb nomlanuvchi
ICMP protokolining
xabarini ishlatishi mumkin. Ushbu xabar, marshrutizator
kompyuterning
tayinlangan tarmoqqa paketni noto‘g‘ri yuborilayotganini aniqlangandagina
yuboriladi, belgilangan tarmoqqa eng qisqa yo‘nalish boshlanadigan lokal
tarmoq
marshrutizatoriga ega emas. ICMP protokolini boshqa tomonga yo‘naltirish
mexanizmi, kompyuterlarga uning lokal marshrutizatorlarining faqat IP- manzilini
konfiguratsiya fayllarida asrashga imkon beradi. Boshqa tomonga yo‘naltirish
xabarlari yordamida marshrutizatorlar kompyuterga, qaysi marshrutizatorga u yoki
bu tayinlangan tarmoq uchun paketlarni jo ‘natish zarurligi to‘g‘risida unga kerakli
axborotni
xabar qilib turadi, ya’ni marshrutizatorlar kompyuterga, yo‘nalish
jadvallarining ularga kerakli qismini uzatishadi.
Marshrutizator “yo‘nalishni boshqa tomonga yo‘naltirish” xabariga
keyinchalik foydalaniladigan IP manzil va o‘z ma’lumotlar
maydonining birinchi
64 bitli dastlabki paket sarlavhasini joylashtiriladi.
Paket
sarlavhasidan
tugun
qaysi
tarmoq
uchun
ko‘rsatilgan
marshrutizatordan foydalanish kerakligini bilib oladi.
192.168.2 .1
K ichik biznesda m ahsulot raqobatbardoshligini ta’minlashda

izohlab berishga imkon bermasa, unda boshqa mezonni kiritish va to
bu farqlami ravshan aniqlashga qadar tadqiqotlami davom ettirish
lozim.
Bozomi segmentlash orqali, kichik biznes subyekti quyidagi
maqsadlami ko‘zlaydi: - iste’molchilami xohish va talabini maksimal
ravishda hisobga olish; - tovam i (xizmatni) va xo ‘jalik yurituvchi
subyektni raqobatbardoshligini ta ’minlash; - xo‘jalik yurituvchi
subyekt xarajatlarini
optimallashtirish; - x o‘jalik yurituvchi subyekt-
ning marketing strategiyasi samaradorligini oshirish; - raqobatchilardan
xolis b o ig a n segmentlarga ketish.
7.3-rasm. Bozomi segmentlash turlari37
Segmentlashning asosiy maqsadi bozordagi xatti-harakatlami
o‘rganib, ulam ing obrazini (modelini) va kelajakdagi ehtiyoj talablam i
tasavvur qilishdan iborat. Hozirgi raqobatda yutib chiqishning asosiy
sharti yangi, yuqori sifatli tovar va kompleks
servis texnika xizmatlar
hamda samarali sotish usullarini q o ilashd an iborat b o iib qoldi. Ana
shu
talablar
asosida
marketing
tadqiqotlarining
ustuvor
turi
iste’molchilami o ‘rganish va navbatida bozomi segmentlashdan
37 Qosimova M.S., Yusupov M.A., Ergashxodjayeva SH.D. Marketing.Darslik. - T.. TDIU,
2010. 265 b.
129
boshlanadi, chunki bozor bir xil subyektlardan tashkil topgan emas.
Bozomi segmentlarga b o iis h xaridorlaming tovarga talablari va
xaridorlar tavsiflari to ‘g ‘risidagi eng muvofiq bilimlarni talab qiladi.
Makrosegmentlash bozorlami hududlar, mamlakatlar bo‘yicha ulaming
sanoatlashuviga qarab bo'lishni k o ‘zda tutadi. Mikrosegmentlash esa
bir mamlakat iste’molchilarini yanada batafsilroq mezonlar bo‘yicha
guruhlarga bo‘ladi. Ichkarida segmentlashda segmentlash jarayoni
keng iste’molchi guruhlari bilan boshlanib,
keyin tovar yoki
xizmatlami oxirgi iste’molchilari klassifikatsiyasiga bog‘liqligiga
qarab bosqichma-bosqich chuqurlashadi. Chuqurda segmentlash tor
iste’molchi guruhlari (segmentlari) bilan boshlanib, keyin tovami
ishlatish va q o ila n ish sohasidan bog‘liqligiga qarab kengaytirishni
nazarda tutadi. Avvaldan segmentlash maksimal bozor segmentini
o ‘rganishga moMjallangan marketing tadqiqotining boshlang‘ich
bosqichidir.Yakuniy segmentlash bozor muhiti
sharoitlari va firmaning
o ‘z imkoniyatlarini tartibga solib o ‘tkazishdagi bozor tahlilini
yakunlovchi bosqichidir. Quyidagi rasmda bozomi segmentatsiyalash
mezonlari
berilgan.
Bozor
segmentatsiyasining
tamoyillari
quyidagilardir:
- geografik tamoyil;
- psixografik tamoyil;
- demografik tamoyil;
- xulq-atvor tamoyili;
- holat tamoyili.
Октет 0
1 - Arp va icmp protokollarining ishlash tamoyillarini tadqiq qilish

Shunday qilib, lokal tarmoqda ma’lumotlarni
yetkazib berish uchun qabul
qiluvchi qurilmaning fizik manzilini bilish talab etiladi. Shuning uchun fizik
manzillarni avtomatik ravishda aniqlash tartibi mavjud.
ICM P (Internet Control Message Protocol-
boshqarish xabarlari bilan
almashish protokoli) - Internet tarmog‘ida xabarlarni nazorat qilish protokoli
bo‘lib, foydalanuvchining paketlarini uzatishda to‘xtab qolish vaziyatlarida aloqani
tiklashni ta’minlaydigan TCP/IP stekining to ‘rtta tayanch protokollaridan biri.
ICMP protokoli marshrutizator qurilmadan
kelgan bironta IP paketini
uzatishda duch kelgan xatolar to‘g‘risida xabar berishiga imkon beradi. Shuni
aytish kerakki, ICMP protokoli - bu xatolar to‘g‘risida
xabar beruvchi, lekin
xatolarni tuzatuvchi protokol emas.
Oxirgi qurilmada xato boshqa takrorlanmasligi
uchun ayrim xarakatlar
qo‘llanilishi
mumkin,
lekin bu xarakatlar ICMP
protokoli
tomonidan
belgilanmagan. ICMP protokolining har bir xabari tarmoq bo‘yicha IP paket ichida
uzatiladi.
O‘lchash vositalari, ularning turlari va asosiy metrologik tavsiflari

|
O‘lchash vositalari, ularning turlari va asosiy metrologik tavsiflariBog'liq ELEKTROTEHNIKA VA ELEKTRONIKA oquv qollanma
5.1. O‘lchash vositalari, ularning turlari va asosiy metrologik tavsiflari.
Kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu
kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik
ekanligi aniqlanadi.
O‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda o‘lchanadigan
kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro
solishtiriladi.
Bu ta’rifdan shunday xulosaga kelish mumkinki: birinchidan, o‘lchash bu har xil kattaliklar to‘g‘risida
informatsiya hosil qilishdir; ikkinchidan, bu fizik eksperimentdir; uchinchidan - o‘lchash jarayonida
o‘lchanadigan kattalikning o‘lchov birligining ishlatilishidir. Demak, o‘lchashdan maqsad, o‘lchanadigan
kattalik bilan uning o‘lchov birligi sifatida qabul qilingan miqdori orasidagi (tafovutni) nisbatni topishdir.
Ya’ni, o‘lchash jarayonida o‘lchashdan ko‘zda tutiladigan maqsad, ya’ni izlanuvchi kattalik (bu shunday
asosiy kattalikki uni aniqlash butun izlanishni, tekshirishni vazifasi, maqsadi hisoblanadi) va o‘lchash
ob’ekti ishtirok etadi. O‘lchash ob’ekti (o‘lchanadigan kattalik) shunday yordamchi kattalikki, uning
yordamida asosiy izlanuvchi kattalik aniqlanadi, yoki bu shunday qurilmaki, uning yordamida o‘lchanadigan
kattalik solishtiriladi.
Shunday qilib, uchta tushunchani bir-biridan ajrata bilish kerak; o‘lchash, o‘lchash jarayoni va o‘lchash
usuli.
O‘lchash - bu umuman har xil kattaliklar to‘g‘risida informatsiya qabul qilish, o‘zgartirish demakdir.
Bundan maqsad izlanayotgan kattalikni son qiymatini qo‘llash, ishlatish uchun qulay shaklda aniqlashdir.
70
O‘lchash jarayoni - bu solishtirish eksperimentini o‘tkazish jarayonidir (solishtirish qanday usulda
bo‘lmasin).
|
| |
-kuchlanish(parallel) usuli

82
II bob. 6-mavzu.
KONTROL-O‘LCHASH ASBOBLARINING TUZILISHI VA ASOSIY ELEMENTLARI.
Reja:
6.1. Simlar va kabellar orqali aloqa o‘rnatish.
6.2. Masofadan boshqarish moslamalari.
6.3. O‘zi yozar qurilmalar.
6.4. Hisoblash mexanizmlari ko‘rsatishlarini distantsion masofaga uzatish. Signal berish va
rostlash qurilmalari.
ID : 0x3
SEQ NUMBER: 2 - Arp va icmp protokollarining ishlash tamoyillarini tadqiq qilish

8
Aks-talab (Echo Request)
11
Deytagramma vaqtining tugashi
(Time Exceeded for a Datagram )
12
Paket parmetrning muammosi.
(Parameter Problem on a datagram )
13
Vaqt belgisini talab qilish (Timestamp request)
14
Vaqt belgisining javobi (Timestamp Replay)
17
Adresni talab qilish (Address Mask Request)
18
Adres javobi (Address Mask Replay)
Ko‘rinib
turibdiki, ishlatilayotgan xabar turlaridan ICMP protokoli,
o‘zlarining
tor masalalarini
hal qiluvchi protokollar birlashmasi bo‘lib
hisoblanadi. Xabar turlarini tahlil qilib chiqamiz.
Aks. ICMP protokoli tarmoq qurilmalariga erishishni nazoratlash uchun
tarmoq administratorlariga vositalar taqdim etadi. Bu
vositalarni xabarning ikki
turi bilan almashishni kirituvchi aks-protokol: aks-talab va aks- javob tasavvur
etish mumkin. Kompyuter yoki marshrutizator internet tarmoq bo‘yicha
aks-talab
yuboradi, unda qurilmaning IP manzlini ko‘rsatiladi. Aks-talab olgan tugun aks-
javobni tashkil qiladi va talab yuboruvchiga-tugunga xabarni qaytaradi. Talabda
bo‘lgan ayrim ma’lumotlar, javobda qaytarishi kerak.
Chunki aks-talab va aks-
javob tarmoq bo‘yicha IP paketlar ichida uzatiladi va ularni muvoffaqiyatli
yetkazib berish, inter tarmoqni butun transport tizimining
normal ishlashini
bildiradi.
Arp va icmp protokollarining ishlash tamoyillarini tadqiq qilish - bet 7

AA-R1 qurilmalari o'rtasida ARP so'rov
D
мас
S мас
D
ip
S
i p
FFFF
AAA
192.168.1.1
192.168.1.2
AA-R1 qurilmalari o'rtasida ARP javob
D
мас
S мас
D
ip
S
i p
AAA
R1
f 0/0
192.168.1.2
192.168.1.1
AA-R1 qurilmalari o'rtasida ICMP so'rov
D
мас
S мас
D
ip
S
i p
R1
f 0/0
AAA
192.168.3.2
192.168.1.2
bu yerda:
D мас -
Destination MAC -
qabul qiluvchi qurilmaning
MAC-adresi
S ^ - Source MAC - uzatuvhi qurilmaning MAC-addresi
R1-R2 qurilmalari o'rtasida ARP so'rov
D
мас
S мас
D
ip
S
ip
FFFF
R1
f/0/1
192.168.2.2
192.168.2.1
R1-R2 qurilmalari o' rtasida ARP j avob
D
мас
S мас
D
ip
S
ip
R1
f/0/1
R2
f/0/0
192.168.2.1
192.168.2.2
R1-R2 qurilmalari o'rtasida ICMP so'rov
D
мас
S
S мас
D IP
s ip
R2
f/0/0
R1
f/0/1
192.168.3.2
192.168.1.2
12
Belgilash tugunigayetishmaslik to ‘g ‘risida m a’lumotlar

Kod
Sabab
0
Tarmoqqa yetishib bo‘lmaydi
1
Tugunga yetishib bo‘lmaydi
2
Protokolga yetishib bo‘lmaydi
3
Portga yetishib bo‘lmaydi
4
Fragmentatsiya talab etiladi, 2F bit esa o‘rnatilgan
5
Manba bergan yo‘nalishda xato
6
Tayinlash tarmog‘i noma’lum
7
Tayinlash tuguni noma’lum
8
Tugun-manbaga ajratish
9
Tayinlash tarmog‘i bilan o‘zaro ishlash
administrativ ta’qiqlangan
10
Tayinlash tuguni bilan o‘zaro ishlash
administrativ taqiqlangan
11
Servisning berilgan sinfi uchun tarmoqqa erishib bo‘lmaydi
12
Servisning berilgan sinfi uchun tugunga erishib bo‘lmaydi
Marshrutizator qandaydir sabab bilan tarmoq bo‘yicha 10 paketni uzata
olmasligini aniqlasa, qurilma manbaga ICMP xabarini
yuboradi va keyingina
paketni olib tashlydi. Xato sababidan tashqari ICMP xabari yetkazib berilmagan
paket sarlavhasini va ma’lumotlar maydonining birinchi 64 bitini ham kiritadi.
Tayinlash tarmog‘i yoki qurilma apparaturaning
vaqtincha ishdan chiqishi,
yuboruvchi belgilangan manzil noto‘g‘ri ko‘rsatkichga hamda marshrutizator
belgilangan tarmoqqa yo‘nalishi to‘g‘risida ma’lumotga ega bo‘lmaganda
erishilmasligi mumkin. Protokol va portga erishilmaslikdan
tayinlash tugunidagi
qo‘shma darajaning qaysi bir protokolida amalga oshishi UDP yoki TCP
protokollarining ochiq porti yo‘qligini bildiradi.
V bob. ELEKTRONIKA ASOSLARI

222
Raqamli sxemalar
– mos ravishda logik nol va logik birga to’g’ri keluvchi ikki daraja kuchlanishli
ikkilangan tizim bilan tavsiflanadi. Odatda bulardan birinchisi past kuchlanishga
va ikkinchisi yuqori
kuchlanishga bog’lanadi.
Zamonaviy
elektron r
aqamli
sxemalarda asosan quyidagi elementlardan foydalaniladi: 16.1-rasm
(a,b,c,d)
Elektromexanik vaqt konstantasi

218
;
0
N
NJ
M
M
S
J
T
(15.11)
Bu yerda
S
NJ
– R –
rotor qarshiligi
S
mos keladigan (ko‘rib chiqilayotgan)
S
x
– sun’iy tavsifda
nominal momentga tegishli sirpanish.
Reostat yordamida ishga tushirishda reostatdagi har bir pog‘onaning o‘z elektromexanik
konstantasi bo‘ladi. Yakor yoki rotor zanjirining qarshiligi qancha kam bo‘lsa, bu doimiyning qiymati
shuncha kichik bo‘ladi. Dvigatel aylanish tezligi momenti va tokning o‘tkinchi jarayonida o‘zgarish tavsifi bir
T
miqdorning o‘zi bilan aniqlanadi, binobarin, o‘zgarmas statik momentda dvigatel momentining o‘zgarish
egri chizig‘ini quyidagi tenglama bilan ifodalash mumkin.
;
)
1
(
m
m
T
t
bosh
T
t
C
e
M
e
M
M
(15.12)
Bu yerda
ICMP protokolining vazifalari - Arp va icmp protokollarining ishlash tamoyillarini tadqiq qilish

shuning uchun ular ham yo‘qolishi mumkin.
Bundan tashqari, yuklangan
tarmoqda, ular marshrutizatorlarning qo‘shimcha yuklanishini
keltirib chiqarishi
mumkin. Xatolar to‘g‘risida juda ko‘p xabarlar keltirib chiqarmasligi uchun xatolar
to‘g‘risidagi ICMP xabarlarni tashuvchi IP paketlarning yo‘qolishi, ICMP ning
yangi xabarlarini tug‘dirib chiqarmasligi kerak. ICMP xabarlarining bir nechta turi
mavjud. Xabarning har bir turi o‘z formatiga ega
va ularning hammasi uchta
umumiy maydondan boshlanadi (1.4-rasm): xabar turini (TYPE), u xabarni
belgilanishini
aniqlab beradi, belgilovchi 8 bitli to‘la son, 8 bitli kod maydoni
(CODE), u xabarning
belgilanishini aniqlab beradi, nazorat yig‘indisini 16 bitli
maydoni, (CHECKSUM).
ICMP
0
a
15
31 Bits
TYPE: 0x3
CODE: 0x0
CHECKSUM
НЕ (NOT) - Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб...

35
bajaruvchi element –
invertorning
chizmalardagi ifodalanishi va uning
haqiqat jadvali keltirilgan.
1.20-rasmda keltirilgan
НЕ-И
(NOT-AND)
– mantiqiy ko‘paytirish
va inkorlash amallarini bajaruvchi elementining sxemasi tarkibidagi ikkita
tranzistor ketma-ket ulangan. Agar
V
1
va
V
2
kuchlanishlarning qiymatlari
[0, 5V] chegaraning yuqori qiymatlariga yaqin bo‘lsa, ya’ni mantiqiy 1-ga
teng bo‘lsa, unda ikkala tranzistor ham o‘tkazgichlarga aylanadi va
sxemaning chiqishidagi kuchlanish o‘zining past qiymatiga teng bo‘lib
qoladi. Bunda chiqishda mantiqiy 0 hosil bo‘ladi. Agar tranzistorlardan
birining kirishidagi, ya’ni bazasidagi kuchlanish past qiymatga – mantiqiy
0-ga teng bo‘lsa, chiqish kuchlanishi
V
out
mantiqiy 1-ga mos bo‘lgan
kuchlanishga teng bo‘ladi. Boshqacha qilib aytganda,
V
out
kuchlanishi,
mantiqiy 0-ga mos kuchlanishga teng bo‘ladi, qachonki
V
1
va
V
2
kuchlanishlarning qiymatlari mantiqiy 1-ga mos keladigan kuchlanishga
teng bo‘lsagina. 1.20-rasmning o‘ng tomonida esa, ushbu elementning
chizmalardagi ifodalanishi va uning haqiqat jadvali keltirilgan.
1.20-rasm.
Ma’lumotlarning xillari. Buyruqlarning formatlari va xillari

24
O‘nlik sonlar
. Bunda o‘nlik sistemasida yozilgan har bir raqam,
ikkilik sistemasidagi
to‘rtta raqam
bilan almashtiriladi. Ikkita o‘nlik
raqam, bitta baytga joylashtiriladi (1.15-rasm). Bu ikkilik-o‘nlik formati
deb ataladi. (rus tilida – двоично-десятичный формат).
Misollar: 25 --- 0010 0101
367 --- 0011 0110 0111
1987 --- 0001 1001 1000 0111
1.15-rasm. O‘nlik sonlarga misollar.
Raqamli bo‘lmagan ma’lumotlar va ularning xillari.
Simvolli ma’lumotlar - Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани,...

Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
3.-Z.Z.MiryusupovJ.X.Djumanov.Kompyuterarxitekturasi 2017
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Битираётган мутахассисларни тайёрлашнинг сифатига қўйиладиган талабларнинг кескин ошиб кетгани, мураккаб масалаларни ечишга фанлараро ёндашувнинг зарурияти
|
O‘lchash usuli esa - Elektrotehnika va elektronika

71
Dinamik o‘lchashlarga qiymatlari o‘lchash jarayonida o‘zgarib turadigan kattaliklarni o‘lchashlar
kiradi. Dinamik o‘lchashga vaqt bo‘yicha o‘zgaradigan kattalikning oniy qiymatini o‘lchash misol bo‘la
oladi[16].
5.2. O‘lchash asboblarining klassifikatsiyasi.
Quyidagi jadvalda hozirda ishlatilib kelinayotgan va chiqarilayotgan o‘lchash asboblarining guruhlari
keltirilgan. Odatda, o‘lchash asboblarining nomida ushbu guruh va modifikatsiya tartib raqamlari berilgan
bo‘ladi(5.1-jadval):
5.1-jadval.