Əvvəla - Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz” İstehsalat...

|
Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin iştirakı ilə
|
bet | 4/14 | Sana | 06.06.2021 | Hajmi | 468,5 Kb. | | #14801 |
Əvvəla, istehlakçılara verilən qazın təzyiqində kəskin sıçrayışların baş verməsi halları mövcuddur, qazın keyfiyyət göstəricilərinə təchizatçı tərəfindən tam əməl olunmur. (məsələn, 2014-cü ilin mart ayında Bakı şəhəri Qaradağ rayonu ərazisində insan tələfatı ilə nəticələnən kütləvi zəhərlənmə hadisəsi).
İstehlakçıların təlimatlandırılması tələbinə demək olar ki, ümumiyyətlə əməl olunmur, onları təlimatladırmalı sıravi nəzarətçilərin bu sahədə biliyi aşağı səviyyədədir.
İstehlakçıların istismarda olan qaz qurğularına müvafiq qaydada sənədləşdirilərək texniki baxış keçirilməsi faktına rast gəlinmir.
Yalnız iri həcmli təmir- profilaktika işləri görülməzdən əvvəl kütləvi informasiya vasitələrində qaz təchizatında baş verəcək fasilələr barədə məlumat verilir. Lakin ayrı-ayrı küçələrdə , qəsəbələrdə və digər kiçik yaşayış massivlərində aparılan təmir –profilaktika işləri zamanı bu barədə istehlakçılara xəbərdarlıq olunmur ( məsələn, 03.04.2014 –cü il tarixdə Binəqədi qəsəbəsində heç bir xəbərdarlıq olunmadan qaz təchizatında saat 10:00 –dan 15:30-a qədər fasilə olub ) .
Əvvəlki illərdə olduğu kimi hal-hazırda da bəzi istehlakçıların faktik sayğac göstəriciləri qeyri-qanuni olaraq artırılaraq komputer qeydiyyatına alınır, bu səbəbdən də əsassız borc hesablanır.
Əvvəlki dövrlə müqayisədə müəyyən müsbət irəliləyiş olmasına baxmayaraq hələ də bəzi istehlakçılara hər ay borc bildirişləri təqdim edilmir.
Bəzi nəzarətçilərin və poçt şöbələrinin maddi- məsul şəxslərinin vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməsi səbəbindən qaz enerjisinin dəyəri nəzarətçilər tərəfindən poçt qəbzlərinə əsasən mənzillərdə yığılır. Bu hal müxtəlif qanun pozuntularına, o cümlədən, yığılmış maddi vəsaitin tam və ya qismən mənimsənilməsinə səbəb olur.
İstənilən səbəbdən qaz sayğacının laboratoriya şəraitində dövlət yoxlanılmasından keçirilməsi zərurəti yarandıqda istehlakçının iştirakı təmin edilmir, bəzi hallarda bununla əlaqədar istehlakçı üçün əlavə borc hesablanır.
Mənzildən kənarda quraşdırılmış zədələnmiş qaz sayğacının dəyişdirilməsi , həmçinin əhali qrupundan olan istehlakçılar üçün G-6 tipli sayğacların quraşdırılması üçün qeyri-qanuni olaraq rəsmi şəkildə sayğacın dəyərinin ödənilməsi tələb olunur.
Nə debitor borcun ödənilməməsilə əlaqədar qaz təchizatının dayandırılacağı, nə də qaz qurğularına texniki baxış keçiriləcəyi barədə istehlakçılara rəsmi bildirişlər təqdim olunmur.
Paylayıcı qaz təchizatının fasiləsiz, təhlükəsiz və keyfiyyət göstəricilərinə görə cavabdehlik daşıdığı halda bir çox hallarda məsuliyyətdən yayınır, insan xəsarətləri ilə nəticələnən qəza hadisələri baş verdikdə əksər hallarda istehlakçı təqsirləndirilir.
2.2.6.5. Paylayıcı ilə müvafiq müqavilə bağlanmadıqda Paylayıcının İstehlakçıya qazın verilməsini dayandırmaq hüququ var.
|
Müqavilənin bu bəndi ümumiyyətlə İstehlakçını Paylayıcı ilə müqavilə bağlamağa məcbur etməyə yönəlib və müqavilə azadlığı ilə əlaqədar Mülki Məcəllənin müvafiq maddələri ilə ziddiyyət təşkil edir. Belə anlaşılır ki, müqavilə şərtlərinin İstehlakçını qane edib-etməməsindən asılı olmayaraq o, müqavilə bağlamağa məhkumdur, əks halda ona qazın verilməsi dayandırıla bilər.
|
2.4. İstehlakçının hüquqları:
2.4.1. bu Müqavilə ilə müəyyən edilmiş təzyiqdə, habelə dövlət standartlarına uyğun keyfiyyətdə fasiləsiz və etibarlı şəkildə qazla təmin edilməsini Paylayıcıdan tələb etmək;
2.4.2. Paylayıcı tərəfindən bu Müqavilənin, “Qazdan istifadə Qaydaları”nın tələblərinin pozulduğu hallarda, həmin halların aradan qaldırılmasını ondan tələb etmək;
2.4.3. qazın verilməsinin dayandırılmasına səbəb olmuş hallar aradan qaldırıldıqdan və müvafiq qaydada rəsmiləşdirildikdən sonra bir iş günü müddətində qazın verilməsinin bərpa edilməsini Paylayıcıdan tələb etmək;
2.4.4. qazlaşdırılmış ərazidə və (və ya) yaşayış sahəsində olan qaz qurğusuna texniki baxış keçirmək üçün Paylayıcıdan, Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyinin və Azərbaycan Respublikası Sənaye və Energetika Nazirliyinin səlahiyyətli nümayəndələrindən tapşırıq sənədinin surətini tələb etmək;
2.4.5. qaz qurğularına altı ayda bir dəfədən az olmayaraq, texniki baxış keçirilməsini Paylayıcıdan tələb etmək;
2.4.6. Paylayıcının təqsirli hərəkətləri (hərəkətsizliyi), habelə bu Müqavilə üzrə müəyyən edilmiş vəzifələrin lazımınca icra edilməməsi nəticəsində dəymiş zərərin əvəzinin ödənilməsini Paylayıcıdan tələb etmək;
2.4.7. bu Müqavilənin şərtlərindən irəli gələn və qazdan istifadəni tənzimləyən normativ hüquqi aktlarda nəzərdə tutulmuş hüquqları həyata keçirmək.
|
Sayğacın normal işinə müdaxilə ehtimalı olduğu halda onun laboratoriya şəraitində İstehlakçının iştirakı ilə ekspertizadan keçirilməsi tarixinə qədər saxlanılması üçün İstehlakçıya təhvil verilməsi haqqında nə Qaydalarda, nə də müqavilədə istehlakçının hüquqları sırasında heç bir müddəa yoxdur. Belə bir müddəanın olmaması nəzarətçilər tərəfindən edilən sui-istifadə halları üçün yol açır. Belə ki, şübhəli sayğac demontaj edilərək ekspertizaya aparılarkən ona nəzarətçilər tərəfindən mexaniki müdaxilə edilir və sonra buna əsasən itirilmiş enerjiyə və sayğaca görə istehlakçı üçün əlavə borc hesablanır.
Qaz təchizatının bərpa edilməsi bəzi hallarda üç-dörd gün vaxt aparır. İstehlakçının qaz qurğularına texniki baxış ümumiyyətlə keçirilmir, bununla əlaqədar tapşırıq sənədi təqdim edilmir.
Paylayıcının təqsirli hərəkətləri ( hərəkətsizliyi ) səbəbindən istehlakçıya dəymiş zərərin əvəzi çox nadir hallarda tam şəkildə olmayaraq qismən ödənilir.
|
3. Qazın qiyməti və dəyərinin ödənilməsi şərtləri
3.3. Paylayıcı İstehlakçıya verdiyi qazın dəyərini yalnız sayğacın göstəricilərinə əsasən tam hesablamalıdır və hər ay İstehlakçıya məlumat (hesab) təqdim etməlidir (göndərməlidir). “Smart-kart” tipli qaz sayğacı olan İstehlakçıya istifadə etdiyi qazın dəyəri haqqında hesabın Paylayıcı tərəfindən İstehlakçıya təqdim edilməsi (göndərilməsi) tələb olunmur.
3.5. İstehlakçı tərəfindən qazın hesabı tam ödənildikdən sonra, Paylayıcı tərəfindən yol verilmiş səhvə görə düzgün hesablanmamış qazın dəyərinin Paylayıcı İstehlakçı tərəfindən ödənilməsini tələb edə bilməz.
3.6. İstehlakçıya verilən qazın dəyəri barədə mübahisəli hallara qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada baxılır və həll edilir.
|
Mexaniki sayğac quraşdırılmış istehlakçılar üçün borcun hesabatı bəzi hallarda real sayğac göstəricilərinin artırılaraq qeydiyyata alınması ilə aparılır. 1550 kub metr artıq sayğac göstəricisinin qeydiyyata alındığı faktı mövcuddur. Analoji hallarda qeyri-qanuni hesablanmış borcun silinməsi istehlakçı üçün ciddi problemlər yaradır.
Maliyyə xarakterli mübahisələrin əksər hissəsinin paylayıcının təqsiri ucbatından baş verdiyi etiraf olunmadığından istehlakçı məhkəməyə müraciət etməyə məcbur olur. Bu da istehlakçı üçün əlavə maddi və mənəvi zərərə səbəb olur.
Məsələn, magistral qaz xəttinin ona məxsus yaşayış sahəsinin eyvanından kənara çıxarılması üçün istehlakçıdan 449 ( dörd yüz qırx doqquz ) manat vəsait alındığı halda məhkəmə tərəfindən təyin edilmiş ekspertiza rəyinə əsasən görülən işin dəyəri istifadə edilmiş materiallar da nəzərə alınmaqla cəmi 113 (yüz on üç ) manat təşkil edir. Artıq alınmış maddi vəsaitin qaytarılması, məhkəmə və ekspertiza xərclərinin paylayıcı tərəfindən ödənilməsi barədə Xətai rayon Məhkəməsi qətnamə qəbul etmişdir.
Paylayıcı tərəfindən yol verilmiş açıq-aşkar pozuntuların etiraf edilməməsi istehlakçıların hüquqlarının birbaşa pozulması ilə yanaşı , həm də məhkəmələrin artıq yüklənməsinə səbəb olur.
|
5. Xüsusi müddəalar və mübahisələrin həlli qaydası
5.1. Tərəflər arasında yaranmış və bu Müqavilədə nəzərdə tutulmayan mübahisəli hallar üzrə münasibətlər, “Qazdan istifadə Qaydaları”na və digər normativ hüquqi aktlara əsasən tənzimlənir.
5.2. Bu Müqavilə üzrə yaranan mübahisələr qarşılıqlı anlaşma yolu ilə həllini tapmadıqda, tərəflər məhkəməyə müraciət edə bilərlər.
|
“Qazdan istifadə Qaydaları”nın həmin fəsli yalnız iki hissədən ibarətdir. Aydın deyil ki, tərəflər arasında yaranmış və Müqavilədə nəzərdə tutulmayan mübahisəli hallar üzrə münasibətlər “Qazdan istifadə Qaydaları”na və digər normativ hüquqi aktlara əsasən necə tənzimlənəcək, çünki “Qazdan istifadə Qaydaları”nda mübahisəli hallar üzrə münasibətlərin tənzimlənmə mexanizmi yer almamışdır. Habelə, burada hansı “digər normativ hüquqi aktlar”dan söhbət getdiyi məlum deyil.
Bundan başqa, aydın deyil ki, Müqavilə üzrə yaranan mübahisələr hansı şəkildə “qarşılıqlı anlaşma yolu ilə” həllini tapa bilər, qaz paylayıcısının hansı məmuru, hansı instansiyası istehlakçı ilə “qarşılıqlı anlaşma yolu ilə” Müqavilə üzrə yaranan mübahisələri həll edəcək. Belə təsəvvür yaranır ki, həmin fəsil çox ümumi şəkildə yazılmış, mübahisələrin həll mexanizmi müfəssəl göstərilməmişdir.
Həmçinin, burada Təchizatçının təqsirindən İstehlakçıya ziyan dəydiyi zaman Təchizatçının Mülki Məcəlləsinə uyğun olaraq İstehlakçı qarşısında maddi məsuliyyət daşıması, Təchizatçının dəymiş ziyan haqqında İstehlakçıdan daxil olmuş müraciətə 10 gündən gec olmayaraq baxması və qanunvericiliyə uyğun olaraq İstehlakçıya ziyan ödəməsi kimi təkliflər qəbul edilməmişdir.
Habelə,
Təchizatçının balans mənsubiyyəti sərhədində qaz enerjisinin və xidmətin keyfiyyət göstəricilərini qüvvədə olan standartların tələblərinə uyğun saxlamağa borclu olması,
Təchizatçı və İstehlakçının balans mənsubiyyəti sərhədində qaz enerjisinin və xidmətin keyfiyyətinə daimi, vaxtaşırı (ildə 4 dəfə) və ya epizodik nəzarət etməyə borclu olmaları, qaz enerjisinin keyfiyyət göstəriciləri ilə əlaqədar mübahisələrin həllində müstəqil ekspertizanın və ya ikitərəfli ekspertizanın rəyinin əsas götürülməsi,
Xüsusi hallar (baş verə biləcək qəzanın qarşısının alınması, qəzaların nəticələrinin ləğv olunması, təbii fəlakət və s.) istisna olmaqla, məhkəmə qərarı olmadan İstehlakçının qaz təchizatının dayandırılmasının yolverilməzliyi,
Borcun hesabatı və ödənişlə əlaqədar sənədlərin İstehlakçının ilkin şifahi tələbi ilə təqdim edilməsi,
Qüsur aktlarının tərtib olunması prosedurunu əks etdirən təkliflər nəzərə alınmamışdır.
|
“Qazdan istifadə haqqında” qaydaların aşağıda göstərilən bəndinə əsasən:
1.3. Qaz paylayıcısı tərəfindən istehlakçının qazla təchiz edilməsi qazın alqı-satqı müqaviləsinə əsasən həyata keçirilir. Həmin müqaviləyə qaz paylayıcısı ilə istehlakçı arasında qazpaylayıcı şəbəkənin balans mənsubiyyəti sərhədini müəyyən edən akt (1 nömrəli əlavə) əlavə edilir.
Qaz paylayıcısı və istehlakçının bu Qaydalara əsasən müəyyənləşdirilən vəzifələri və hüquqları, habelə istehlakçılara verilən qazın keyfiyyəti (təzyiq və təchizatın etibarlığı), həcmi, dəyərinin ödəmə şərtləri və digər məsələlər qazın alqı-satqı müqaviləsində göstərilir.
Qazın alqı-satqı müqaviləsi bu Qaydalara əlavə edilmiş formaya uyğun (2 və ya 3 nömrəli əlavələr) bağlanılmalıdır.
|
Əhali qrupundan olan istehlakçılarla müqavilələrin bağlanması çox aşağı səviyyədədir, balans mənsubiyyəti sərhədini müəyyən edən akt ümumiyyətlə tərtib olunmur. Bəzi hallarda müqavilə bağlanan zaman itirilmiş enerjiyə görə əlavə sərfiyyatın hesablanması üçün qaydalarda nəzərdə tutulmayan və qaz borusunun en kəsik sahəsinə əsaslanan hesabat qaydası da imzalanması üçün istehlakçılara təqdim edilir. Bu hal qeyri - real borcların hesablanmasına şərait yaradır.
|
Qaydaların aşağıdakı bəndlərinə əsasən :
2.1. Yalnız tikintisi və ya yenidən qurulması nəzərdə tutulan, habelə qaz təchizatı sxemi dəyişdirilən qaz qurğularının qazpaylayıcı şəbəkəyə qoşulması üçün qaz paylayıcından texniki şərt alınmalıdır. Texniki şərtin verilməsi qaydası və yaşayış binalarının, o cümlədən mənzillərin qaz xətlərinə qoşulma qaydası müvafiq normativ hüquqi aktlarla müəyyən edilir.
2.2. Müvafiq qaydada razılaşdırılmış layihəyə uyğun tikintisi başa çatdırılmış sənaye qaz qurğularının istismara qəbulu və qaz şəbəkəsinə qoşulması tikinti-quraşdırma işlərini aparmış təşkilatın, qaz paylayıcısının, FHN-in və SEN-in səlahiyyətli nümayəndələrindən ibarət işçi və qəbul komissiyaları tərəfindən, məişət qaz qurğularının istismara qəbulu və qaz şəbəkəsinə qoşulması isə qaz paylayıcısı tərəfindən qanunvericiliyə uyğun olaraq həyata keçirilir və aktla rəsmiləşdirilir.
2.3. Sənaye qurğuları qəbul komissiyası tərəfindən istismara qəbul olunduqdan və qazpaylayıcı şəbəkəyə qoşulduqdan sonra onların texniki pasport göstəricilərinə uyğun normal və davamlı işinin təmin edilməsi üçün xüsusi razılığı (lisenziyası) olan sazlama təşkilatı tərəfindən buraxılış-sazlama və rejim-sazlama işləri aparılmalıdır. Buraxılış-sazlama və rejim-sazlama işlərinin yekununa dair sazlama təşkilatı tərəfindən müvafiq akt tərtib olunur.
|
Hüquqi və sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin texniki şərt alması üçün rəsmi müraciətdən sonra qaz təchizatının təmin edilməsinə qədər 4-5 ay vaxt keçir. Bürokratik əngəl və süründürməçilik kimi qiymətləndirilməli olan həmin vaxt itkisi əlaqədar təşkilatlarda lüzumsuz istehlakçı – məmur əlaqələrinə , müxtəlif razılaşmalara sərf olunur.
Bu prosesdə xüsusi razılığı (lisenziyası) olan sazlama təşkilatının əməli cəhətdən iştirakı demək olar ki , hiss olunmur, bu məqsədlə həyata keçirilən ödəniş və tərtib olunan müvafiq akt formal xarakter daşıyır.
|
Qaydaların aşağıdakı bəndlərinə əsasən istehlakçılar göstərilən vəzifələri yerinə yetirməlidirlər:
3.2.3. yalnız xüsusi razılığı (lisenziyası) olan təşkilatla və ya qaz paylayıcısı ilə bağlanılmış müqavilə əsasında yaşayış sahəsində qaz qurğularının təmirini və onlara texniki xidmət göstərilməsini həyata keçirməli;
3.2.4. qaz qurğularının, tüstü bacalarının, havalandırma və havadəyişmə xətlərinin normal işləməsini diqqətdə saxlamalı, qaz qurğusu işə salındıqdan dərhal sonra və onun istismarı zamanı qazın yanma məhsullarının tüstü bacalarına ötürülməsi ilə havanın sorulmasını yoxlamalı;
|
Əvvəlki illərdə göstərilən vəzifələr paylayıcının nəzarətçi –çilingərlərinin vəzifə öhdəliklərinə daxil edilmişdi və periodik olaraq onlar tərəfindən hər 2-3 aydan bir qaz cihazlarının istismara yararlılığının yoxlanılması , cari az həcmli təmir işləri həyata keçirilirdi və bu barədə nəzarət kitabçasında müvafiq qeydlər aparılırdı.
Göstərilən vəzifələrin bu sahədə xüsusi biliyi olmayan istehlakçıların üzərinə qoyulması onlar üçün əlavə maddi itkilərə səbəb olur və gələcəkdə baş verə biləcək qəza hadisələri zamanı onların təqsirləndirilməsinə zəmin yaradır.
|
Qaydaların aşağıdakı bəndlərinə əsasən :
4.7. Sayğacların üzərində olan plomblar kənar müdaxilələrdən qorunmaq üçün müvafiq örtüklə örtülməli (fiziki şəxs olan istehlakçıların sayğacları qaz paylayıcısı tərəfindən) və sayğac göstəricisinə sərbəst şəkildə baxılmasına imkan olmalıdır.
4.8. Fiziki şəxs olan istehlakçıların qaz sayğaclarının işlək vəziyyətdə saxlanılmasına görə cavabdehliyi qaz paylayıcısı, hüquqi şəxslərin qaz sayğaclarının işlək vəziyyətdə saxlanılmasına görə cavabdehliyi isə özləri daşıyırlar.
4.9. Zədələnmiş qaz sayğacının (hesablama mexanizmlərinin sıradan çıxması, baxış pəncərəsinin sınması, qoruyucu plombların qırılması, texniki nasazlıqlar və s.) təmir olunması, həmin sayğacın dövlət yoxlanmasından keçirilməsi, dəyişdirilməsi və quraşdırılması müraciət edildiyi gündən başlayaraq 15 iş günündən gec olmayaraq bu Qaydaların 4.2-ci bəndinə uyğun olaraq qaz paylayıcısı tərəfindən həyata keçirilir.
|
Göründüyü kimi mənzildən kənarda quraşdırılmış sayğacın işlək vəziyyətdə saxlanılmasına , onun və üzərindəki möhürlərin qorunmasına görə paylayıcı cavabdehlik daşıyır. Lakin qanunveirciliyin ziddinə olaraq sayğacın işinə və ya onun möhürünə müdaxilə edilməsi barədə istehlakçılara qarşı aktlar tərtib olunur , bununla əlaqədar itirilmiş enerjiyə və sayğaca görə haqsız əlavə borclar hesablanır.
|
“İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanunun 8-ci maddəsində göstərilmişdir ki, istehsalçı və ya icraçı istehlakçı ilə işlərin icra edilməsi və xidmət göstərilməsi üçün qeyri-bərabər şərt təklif etmədən müqavilə bağlamağa borcludur. Bu halda o, öz istehsalat, yaxud digər təsərrüfat fəaliyyətini elə təşkil etməlidir ki, əhalinin ehtiyacları lazımi səviyyədə və fasiləsiz təmin edilsin.
|
Qanunun 8-ci maddəsindən belə anlaşılır ki, istehsalçı istehlakçı ilə müqavilə bağlayarkən qeyri-bərabər şərt təklif etməməlidir. Lakin qanunun bu tələbi pozulur. Belə ki, “Azəriqaz” İstehsalat Birliyi fiziki şəxs olan istehlakçılarla müqavilə bağlayarkən qeyri-bərabər şərtlər irəli sürür, çünki həmin müqavilələrdə qaz paylayıcısının istehlakçı qarşısında məsuliyyətindən çox dar şəkildə bəhs olunur.
Qanunun 8-ci maddəsindən belə anlaşılır ki, paylayıcı istehlakçı ilə müqavilə bağlamağa borcludur. Hal-hazırda xidmət sahəsində yaşanan ən ciddi problemlərdən biri “Azəriqaz” İstehsalat Birliyi kimi inhisarçı qurumların istehlakçılarla müqavilə bağlamaqdan yayınmasıdır və yalnız vətəndaş cəmiyyətinin uzun təzyiqindən sonra “Azəriqaz” İstehsalat Birliyi müqavilə bağlamağa təzə başlayıb. Bakı şəhərinin müxtəlif rayonlarında əhali arasında aparılmış mini – sorğunun nəticələrinə əsasən paylayıcı ilə müqavilə bağlamış istehlakçıların sayı 2 faizdən artıq deyil.
Qanunun 8-ci maddəsindən belə anlaşılır ki, istehsalçı öz istehsalat fəaliyyətini elə təşkil etməlidir ki, əhalinin ehtiyacları lazımi səviyyədə və fasiləsiz təmin edilsin. Lakin hamımız şahidiyik ki, Bakı əhalisinin qaz təchizatına ehtiyacları keyfiyyətli səviyyədə və fasiləsiz təmin edilmir, yəni burada da qanunun tələbinə istehsalçı tərəfindən əməl olunmur.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin iştirakı ilə
|