nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tez m uzlatilgan parranda m ahsulotlari

Tez m uzlatilgan parranda m ahsulotlari
Bunday mahsulotlami yetishtirishdan asosiy maq-
sad - pishirib, iste’mol uchun tayyor bo‘lgan oziqlami
sotuvga chiqarish va shu yo‘l bilan uy bekalari vaqtini
tejash, ishni osonlashtirish, ortiqcha mehnatdan ozod
qilishdan iborat. Chakana sotuvga chiqariladigan de-
yarli barcha mahsulotlar shunday texnologiya talabi
asosida bajariladi. So‘nggi yillarda bunday mahsu-
lotlar assortimentining ortib borishi, birinchidan, iste’-
molchilami sevintirsa va mamnun etsa, ikkinchidan,
savdo xizmatchilarining mehnat madaniyatini oshirishda
va samaradorlikni ko‘tarishda ortiqcha ishchi va
ishlab chiqarish maydonchalariga bo‘lgan ehtiyojlarga
barham berish imkoni yaratiladi. Shuningdek, mahsulot
sifati buzilmagan holda iste'molchilarga yetib boradi.
91
www.ziyouz.com kutubxonasi
Chakana savdoga keltirilgan mahsulotlar 0°-8°C gacha
haroratda saqlanishi talab etiladi.
Sanitariya
talablariga binoan sotish va saqlash
muhlati mahsulotning turi va tayyoriash texnologiyasiga
ko‘ra turlicha bo‘lishi mumkin. Masalan, qaynatilgan
va sovitilgan mahsulotlar ko‘pi bilan muzlatgichda 24
soat saqlanishi mumkin. 20°C gacha bo‘lgan haroratda
3 soatgacha saqlash mumkin. Qovurilgan mahsulotlar
48 soatgacha muzlatgichda, jumladan, sanoat korxona-
larida 12 soatgacha, dudlangan va maxsus holda
(zapechennix) pishirilgan mahsulotlar 72 soatgacha
muzlatgichda saqlanishi mumkin.
Tez muzlatilgan go‘sht mahsulotlarini asosan yan-
gi go‘shtdan, ba'zan uni boTaklarga boTgan holda
tayyorlanadi. Ba'zan unga har xil gamir (krupali,
kartoshkali, karamli va h.k.) qo‘shib tayyorlash ham
mumkin.
Tez muzlatilgan go‘shtli tayyor taomlar o‘z tarkibida
barcha hayotiy muhim moddalar (oqsil, uglevod,
toTa qimmatli yog‘, vitaminlar, mineral elementlar
miqdori jihatidan) balanslashtirilgan boTishi talab
etiladi. Bunday mahsulotlami uzluksiz, doimiy holda
chakana savdo korxonalariga, umumiy ovqatlanish
muassasalariga (jumladan, restoran, barcha turdagi
oshxonalar, kafe, vagon restoranlari va h.k.) yetkazib
berish, shuningdek, uy sharoitida sarflanadigan vaqtni
4-5 martaga kamaytirar ekan. Bundan tashqari, tayyor
taomlar uzoq vaqt va hatto oylab muzlatgich (xolodil-
nik)larda saqlanishi ham mumkin ekan.
Bu borada AQSH, Shvetsiya, Germaniya, Fransiya,
Vengriya kabi mamlakatlar eng oldingi o‘rinda turadilar.
Bunday tadbirlar sobiq ittifoqda, asosan 1977-yildan
boshlab o ‘z faoliyatini ko‘rsata boshladi. Jumladan,
Moskva, Gagra, Sochi shaharlarida bir smenada 20 ming
porsiya tayyorlab berish quvvatiga ega boTgan kor-
xonalar tashkil etildi.
92
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
-rasm - Bosh uzatmalar, differensiallar va yarimo‘qlar konstruksiyasi Reja

|
Bosh uzatmalar, differensiallar va yarimo‘qlar konstruksiyasi Reja
|
bet | 3/6 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #132988 |
126-rasm. Differensialning ishlash uslubini ko‘rsatuvhi tasviriy chizma.
1 va 8 – yarim o‘qlar, 7 – differensial qutisi, 2 va 9 – yarim o‘q shesternyasi, 4 va 9 – satellitlar, 5 – krestovina.
Yarim o‘qlar burovchi momentni differensialdan yetakchi g‘ildiraklarga uzatib beradi. Shu bilan birga, har bir yarimo‘q g‘ildirakka tushadigan va bu kuchlar ta’sirida hosil bo‘luvchi eguvchi momentni faol qabul qila oladi. Xususan, eguvchi momentlar avtomobilning yetakchi g‘ildiraklariga ta’sir etadigan quyidagi kuchlardan vujudga keladi (126-rasm):
1) Tik yo‘nalishda g‘ildirak markaziga yo‘nalgan radial kuch – R (avtomobilning og‘irligi G dan vujudga keladigan reaksiya kuchi);
2) Avtomobilning yetakchi g‘ildiraklari aylanganda hosil bo‘lgan tortuvchi kuch– ;
3) Burilishdagi markazdan qochma va yo‘l to‘shamining yonaki qiyaligi natijasida qirilib chiqadigan, yondan ta’sir qiluvchi kuchlar – S.
Yarim o‘qning tashqi uchidagi podshipniklarni yetakchi ko‘prik qobig‘ining karteriga joylanish uslubini tanlash yo‘li bilan unga ta’sir ko‘rsatayotgan eguvchi momentlarning ta’sirini to‘la yoki qisman yuksizlantirish mumkin. Odatda, har bir yarim o‘qning ichki shlitsli uchiga konussimon shesternya o‘tkazilgan bo‘lib, u differensial qutisi ichiga joylashadi. Yarim o‘qning tashqi uchida ko‘pincha flanes qilingan bo‘lib, u shpilkalar yordamida g‘ildirak gupchagiga mahkamlanadi. Burovchi moment yarim o‘qdan yetakchi g‘ildirak gupchagi podshipniklari orqali yuboriladi.
Shunga ko‘ra, avtomobillarda ishlatiladigan yarim o‘qlar uch turga bo‘linadi:
1. Yarim yuksizlantirilgan.
2. To‘rtdan uch qismi yuksizlantirilgan.
3. To‘la yuksizlantirilgan.
Yarim o‘qning tashqi uchidagi podshipnik yetakchi ko‘prik karterining yengiga joylashsa, yarim yuksizlantirilgan yarim o‘q deb ataladi.
126-rasm, a da tasvir etilganidek, unga yarim o‘qqa tushadigan jami kuchlar, ya’ni R, P va S dan paydo bo‘ladigan eguvchi momentlar ta’sir qiladi.
|
| |
Baliqning 
muskulaturasi

Bilimni tekshirish uchun savollar
1. Ovlanadigan baliqlar to‘g ‘risida nimalami bilasiz?
2. Baliqlaming qanday biologik xususiyatlarini bilasiz?
3. Baliqning tana to‘qimalari to‘g ‘risida tushuncha bering.
X V I B O B . BALIQ MAHSULOTLARINING KIMYO-
VIY TARKIBI, FIZIK XUSUSIYATI VA OZIQAVIY
QIYMATI
Baliq go‘shtining kimyoviy
tarkibi birinchi nav-
batda uning oziqaviy qiymatini belgilashda eng mu-
him ko‘rsatkichi hisoblanadi. Baliq go‘shtining ozi-
qaviy qiymati va uning sifati (ta’mi, mazasi, xush-
xo‘rligi) dastavval
uning tarkibidagi oqsil, yog‘,
uglevod, vitamin, mineral elementlar va suv miqdoriga
bog‘liq. Bundan tashqari, baliq go‘shtida
inson uchun
hayotiy muhim hisoblangan aminokislotalar va modda
almashinuvida hayotiy jarayonlami boshqara oladigan
turli organik moddalar bo‘lishi uning oziqaviy qiymatini
yanada oshiradi.
Yarim yuksizlantirilgan - Bosh uzatmalar, differensiallar va yarimo‘qlar konstruksiyasi Reja

|
Bosh uzatmalar, differensiallar va yarimo‘qlar konstruksiyasi Reja
|
bet | 4/6 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #132988 |
Yarim yuksizlantirilgan (1/2) yarim o‘qlar yengil avtomobillarda va kam yuk ko‘taruvchi yuk avtomobillarida qo‘llaniladi. Yarim o‘qning tashqi uchi yetakchi g‘ildirakning gupchagiga mahkamlanib, gupchakning o‘zi esa karterning kerilgan yengiga podshipnikda o‘rnatilsa, to‘rtdan uch qismi yuksizlantiradigan (3/4) yarimo‘qlar deb yuritiladi (126-rasm, b). Bunda eguvchi momentning ko‘p qismi podshipnik orqali karterga uzatilib, oz qismi yarim o‘qqa ta’sir qiladi. Bu turdagi yarim o‘qlar asosan yuqori sinf turkumiga kiruvhi yengil avtomobillarga o‘rnatiladi.
Yarim o‘qning tashqi uchi yetakchi g‘ildirakning gupchagi bilan tutashgan, gupchag esa yetakchi ko‘prik karteriga o‘tkazilgan ikkita podshipnikda yotsa, to‘la yuksizlantirilgan yarim o‘q deb ataladi (127-rasm, c). Bunda barcha kuchlar yarim o‘qqa tushmasdan, bevosita yarim o‘q karteriga tarqatiladi. Bu turdagi yarim o‘qlar o‘rta va katta yuk avtomobillari hamda avtobuslarda qo‘llaniladi.
127-rasm. Yarim o‘qlarning orqa ko‘prikda joylashuv turlari:
a – ½ yarim yuksizlantirilgan, b - ¾ qismi yuksizlantirilgan, c – to‘la yuksizlantirilgan.
Oxirgi uzatmalar va g‘ildirak oldi reduktorlari konstruksiyasi
Reja:
Oxirgi uzatmaning vazifasi.
Oxirgi uzatmalarning turlari.
Oxirgi uzatmalarning tuzilishi.
Oxirgi uzatmaning vazifasi
Oxirgi uzatmaning vazifasi qo‘shimcha ravishda yetaklovchi g‘ildirak yoki yulduzchani aylanishlar sonini ya’ni chastotasini pasaytirish xisobiga undagi burovchi momentni oshirib berishdan iborat.
G‘ildirakli traktorlarda oxirgi uzatma differensial mexanizmidan keyin o‘rnatilib, u ketingi ko‘prik ko‘rpusining ichida joylashgan bo‘ladi. Ko‘pincha yetakchi g‘ildirakka kelayotga burovchi momentni yana xam orttirish va yo‘l oralig‘ini ko‘paytirish kerak bo‘ladi. U holda g‘ildirakli traktorga yana bitta qo‘shimcha oxirgi uzatma qo‘yiladi. Endi u ketingi ko‘prik ko‘rpusini ichiga joylashtirilmay, balki alohida karter bilan yarim o‘qlarning uchiga tashqaridan joylashtiriladi. Uning karteri ketingi ko‘prik ko‘rpusini ikki tomoniga bo‘ltlar yordamida qatiriladi. Yo‘l oralig‘ini yana ham orttirish uchun tashqaridagi oxirgi uzatma ikkita shesterna emas uchta shesternadan iborat bo‘lishi ham mumkin.
|
| |
baliqning boshi - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

qiyofasi bilan bir xil va hatto ular bir xil oila va turga
mansub bo‘lsa-da, ulaming yashash sharoiti, yoshi,
ovlash davri va h.k.lar ta'sirida go‘shtining kimyoviy
xususiyat bo‘yicha birmuncha farqlari bo‘lishi tabiiydir.
Baliqlaming shakli ulaming boshi va og‘zini tuzi-
lishing va suzg‘ich qanotlarining
soni va joylashishiga
bog‘liq bo‘ladi. Bular baliq turlarini aniqlashda eng
asosiy belgilar hisoblanadi.
Baliqlaming tashqi qoplami ham ulaming xarak-
terlovchi muhim belgilaridandir. Ulaming tanasi teri
bilan qoplangan bo‘lib, ko‘p baliqlaming terisi tan-
gachalardan iborat. Lekin, minoga va laqqa baliqlarda
tangachalar bo‘lmaydi.
O syotr baliqlarining terisi
suyaksimon rombik qal-
qon bilan qoplangan bo‘ladi. Bu qalqonlar baliq tanasi
bo‘ylab besh qator joylashgan. Shuningdek, ayrim
qalqonchalar baliqlaming butun tanasiga yoyilgan
bo‘ladi.
Baliq terisi ikki qatlamdan iborat bo‘ladi.
Birin-
chisi - epidermis yoki terining ustki qatlami va ikkin-
chisi - derma, yoki tig‘iz to‘qimadan iborat. Teri ustki
qatlamida shilliq chiqarib bemvchi bezlar joylashgan.
Baliqlaming rangdorligi, tanasidagi dogTar, xollari,
teridagi pigment hujayralariga bogTiq.
Baliq skeleti suyakdan yoki tog‘aydan
tashkil
topgan. Suyakli baliqlarda tog‘ay suyaklaming bir-
biriga birikkan joyida boTadi; tog‘ayli baliqlarda
esa suyak boTmaydi yoki skeletning ba’zi bir joylari
qisman suyaklangan boTishi mumkin. Ko‘p baliqlarda
skeletning
asosiy suyaklaridan tashqari, go‘shtining
orasida, ajratib olish birmuncha qiyin boTgan muskul
oraligi qiltanoq (mayda suyakjlari boTadi.
Baliqning suzgTch qanotlari qattiq, qayishqoq
boTib, suyaklar orqali teri pardasiga birikkan boTadi.
Ulaming asosi tog‘aydan iborat. SuzgTch qanotlari
jufit va toq suzg‘ich qanotlariga boTinadi. Juflt suzg‘ich
185
www.ziyouz.com kutubxonasi
qanotlariga ikkita ko‘krak va ikkita qorin suzg‘ich
qanotlari, toq suzg‘ich
qanotlariga - orqa, dum osti
hamda dum suzg‘ich qanotlari kiradi.
Ikki pog‘anali oxirgi uzatma - Bosh uzatmalar, differensiallar va yarimo‘qlar konstruksiyasi Reja

|
Bosh uzatmalar, differensiallar va yarimo‘qlar konstruksiyasi Reja
|
bet | 6/6 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #132988 |
Ikki pog‘anali oxirgi uzatma
Birinchi pog‘ananing karterida bir juft slindrsimon shesternalar joylashtirilgan. Ikkinchi pog‘ananing karteri ketingi ko‘prikning tashqarisiga yarim o‘qlarning ko‘rpusiga qotirilgan. Unda ham bir juft slindirsimon shesternalar joylashtirilgan.
Yo‘l oralig‘ini o‘zgartirish uchun ikkinchi pog‘ananing karteri yarim o‘qlarning ko‘rpusiga har hil burchakda qotirilishi mumkin.
Ko‘p hollarda ikinchi pog‘ana shesternalari ikkita emas uchta bo‘lishi mumkin, ya’ni ikkita shesterna orasiga yna bittashesterna qo‘yilishi mumkin. Shunday tuzilishga ega bo‘lgan oxirgi uzatmani ikkinchi pog‘anasi T- 28X4M VA MTZ- 80X traktorlarida qo‘llanilgan.
Bu traktorlarda ham tashqarida joylashgan ikkita oxirgi uzatma mavjud. Ular alohida karterga joylashtirilgan bo‘lib, uchta to‘g‘ri tishli slindirsimon shesternalardan iborat.
|
| |
Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar - bet 61

|
Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar
|
bet | 61/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.I = I0 + ‘,
Natijada daromad stavkasini (daromadni) V quyidagicha ifodalash mumkin:
V = (I - I0)/I0 = ‘/I0
Ushbu (2) ifodaning surati investorning moddiy farovonligini davr ohirida o’zgarishini (uning darajasini ijobiy yoki salbiy bo’lganini) ko’rsatadi. Qimmatli qog’ozlar bo’yicha daromad olishning boshqa moliyaviy aktivlarga qilingan investitsiyalardan hosil bo’ladigan daromaddan farqli xususiyatini bildiradi.
Yuqorida aytilganlardan kelib chiqib investor tomonidan olingan daromadni quyidagicha ifodalash mumkin:
‘ = I - I0 ,
1-chi ifodada I0 = 1 deb qabul qilib, uni quyidagicha ifodalaymiz:
I = 1 + ‘
Ushbu ifodada inflyatsiya hisobga olinmaganligi uchun investitsiya bo’yicha daromad real stavka foiziga R teng bo’ladi. Irving Fisher qoidasiga binoan inflyatsiya i sabali daromad (1+i) martta oshishi lozim bo’lganligi uchun (4) ifodani quyidagicha yozish mumkin:
I = (1 + ‘) = (1 + R) = (1+R)(1+i) = 1 + R + i + iR
5-chi ifodada, agar R va i miqdorlari kichik bo’lsa, iR ko’paytma juda kichik bo’ladi, u holda uni hisobga olmasa ham bo’ladi. Shuning uchun 5-chi ifodani quyidagicha yozish mumkin:
‘ = R + i ,
bunda i – inflyatsion rag’bat, ‘ – nominal stavka, R – real stavka.
7-chi ifodadan prognoz qilinayotgan inflyatsiya sur’ati i va inflyatsion rag’bat bir-biriga mosligi ko’rinib turibdi. Bunday holat o’ta rivojlangan moliya bozori sharoitida bo’lishi mumkin. Agar daromad stavkasining miqdori R+i summadan kichik bo’lsa, moliya bozorida investitsiya qilish ma’noga ega bo’lmaydi. Yana R va i miqdorlarining kichik darajasida shu ham ko’rinib turibdiki, inflyatsiya sur’atini bir foizga ortishi daromad stavkasini mos ravishda bir foizga ortishiga olib keladi.
Ancha uzoq vaqt muddati uchun 6-chi ifodani 5-chi asosida quyidagicha yozish mumkin:
‘ = R + i + iR
Yuqorida aytilganlar asosida investorlarni noaniq va hato qarorlar qabul qilishdan saqlash muhim ahamiyatga ega aks xolda turli omillar ta’sirida investorning daromadi kamayishi yoki butunlay yo’qqa chiqishi muikin..
Ma’lumki, kreditor pullarini qarzga berganida ulardan qarz muddati tugamagunicha foydalanishdan mahrum bo’ladi. Qarz oluvchi kredit uchun haq to’lashi lozim bo’ladi. Kreditdan foydalanish uchun kreditorga pul ko’rinishida qarz oluvchi tomonidan to’lanadigan haq foiz shaklida ifodalanadi. Foizlar qarzning asosiy summasiga ma’lum bir davrlarga hisoblanadi. Foizni hisoblashning turli usullari mavjud bo’lib, ularning asosiylarini ko’ramiz.
|
| |
-rasm. Qimmatli qog’ozlar bozori ishtirokchilarning tarkibi52

|
-rasm. Qimmatli qog’ozlar bozori ishtirokchilarning tarkibi52
|
bet | 59/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.13.1-rasm. Qimmatli qog’ozlar bozori ishtirokchilarning tarkibi52
Yuqoridagi rasmda QQB ishtirokchilarini alohida guruhlarga bo’lib tavsiflangan. Ushbu guruhdagi barcha ishtirokchilar QQB bilan uzviy bog’liqlikda faoliyat ko’rsatadi va QQBning yaxlit infratuzilmasini ta’minlaydi. Bularga quyidagilar kiradi: muvofiqlashtiruvchi va nazorat qiluvchilar, emitentlar, professional ishtirokchilar hamda investorlar.
Moliyaviy globallashuv sharoitida rivojlanayotgan dunyoning barcha mamlakatlari uchun muhim muammo iqtisodiyotda o’z milliy QQB rolini oshirish, bunda iqtisodiyotni modernizatsiyalash, sanoatni rivojlantirish, inflyatsiyani pasaytirish, iqtisodiy o’sishning yuqori sur’atlarini ta’minlash maqsadida investitsiyalar jalb qilishni ta’minlash hisoblanadi53.
Ushbu muammoni hal etishning muhim shart-sharoitlari QQBdagi investitsiyalar, jamg’armalar, iqtisodiy o’sish, inflyatsiya, davlat institutlari faoliyati va monetizatsiya o’rtasida chambarchas aloqalar mavjudligi hisoblanadi.
Yuqoridagi xulosalardan kelib chiqib aytish mumkinki, mamlakatimiz QQB rivojlanishini tahlil qilish bugungi kunning muhim masalalaridan biri hisoblanadi.
Fond bozori mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida, iqtisodiyotga moliyaviy investitsiyalarni jalb etishda muhim o’rinni egallaydi. Iqtisodiyotni erkinlashtirish, investorlar huquq va manfaatlarini ta’minlash, investitsion muxitni sog’lomlashtrish qimmatli qog’ozlar bozorini samarali rivojlanish investitsiyalar hajmini oshirish imkoniyatini yaratadi.
Qimmatli qog’ozlar investitsiya faoliyatini moliyalashtirishda muhim o’rinni egallaydi. Ular o’zida mulkiy va nomulkiy munosabatlarni mujassamlashtirgan xolda, iqtisodiyotda resurslarni tarmoqlar o’rtasida taqsimlash, investitsiyalarni jalb etish, daromad olish imkoniyatini yaratadi.
Qimmatli qog’ozlar moliyaviy investitsiyalarni iqtisodiyotga jalb etishning muhim vositalari hisoblanib, iqtisodiyotning xavfsizligi va raqobatbardoshligini ta’minlaydi.Ulushga egalik qilishni tasdiqlovchi vositalar Aksiyadorlik kapitalini ko’paytirish,samarali korporativ boshqaruvda ishtirok etish va belgilangan tartiblarga muvofiq dividendlar olish imkoniyatini yaratadi.
Iqtisodiyotda portfel investitsiyalar hajmini oshirish, chet el investorlarini mablag’larini samarali jalb etish, bozorning integratsiyalashuvini ta’minlashga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, moliyaviy investitsiyalar hajmini oshirish qimmatli qog’ozlar bozori muhitini yaxshilanish, iqtisodiyotning barqaror rivojlanishini ta’minlashga xizmat qiladi.
91. Moliyaviy investitsiyalar samaradorligini baholash.
|
| |
Иқтисодий самарадорлик - Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar

|
Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar
|
bet | 41/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.Иқтисодий самарадорлик – инвестицияга жалб этилган капиталдан фойдаланилганлиги учун олинган фойда, даромад тушунилса, ижтимоий самара эса инвестицияни ишлатишдан олинган фойдадан ташқари, кишиларнинг ҳаёти яхшиланиши, табиатни сақлаш, илмий-техникавий тараққиётнинг ривожланиши ҳам тушунилади.
Инвестицияларнинг иқтисодий самарадорлигини баҳолашда “иқтисодий самара” ва “иқтисодий самарадорлик” атамаларига эътибор бериш лозимдир.
Иқтисодий самара - қўйилган капиталнинг инвестициялаш натижасида олинган натижаси бўлса, иқтисодий самарадорлик эса олинган иқтисодий самара ёки инвестиция натижасида олинган фойда билан инвестиция миқдори ўртасидаги нисбатни англатади.
Иқтисодий самара бу инвестиция ҳисобига олинган даромаддан қўйилган капитал суммаси айирилиб топилади ва қуйидагича ҳисобланади;
Бу ерда:
Э - иқтисодий самара;
Д- қўйилган капиталдан даромад;
К- қўйилган капитал суммаси;
Иқтисодий самарадорлик қўйилган инвестициядан олинган фойда, даромадни қўйилган капитал суммасига бўлиш орқали топилади.
Бу ерда
Э– иқтисодийсамарадорлик
Иф – инвестициялашдан олинган фойда
К– қўйилганкапитал
Мамалакат иқтисодиёти миқёсида инвестициянинг иқтисодий самарадорлик кўрсаткичи мамалакатда яратилган ялпи миллий маҳсулот миқдорини мамалакат миқёсида қўйилган инвестиция миқдорига бўлиш орқали топилади.
Бу ерда
ЯММ – ялпи миллий маҳсулот
К– ЯММни яратиш учун қўйилган капиталнинг суммаси.
Иқтисодий самара вақт функцияси ҳисобланиб, бошланишида у салбий кўринишда бўлади, чунки қўйилган капиталдан ҳали даромад олинмаган бўлади. Вақт ўтиши билан капитал қайтими бўлган сари даромад орта боради ва бу ижобий натижага эришилади, яъни қўйилган капиталдан олинган даромад вақт ўтган сари қўйилган капитал миқдоридан орта боради.
Қўйилган капиталдан олинган даромад вақт ўтган сари қўйилган капиталга тенглашади. Бу давр инвестицияни қоплаш даври деб аталади. Бу кўрсаткич иқтисоднинг ишлаб чиқариш соҳасига қўйилган капитал қўйилманинг самарадорлигини кўрсатади. Инвестицияни қоплаш даври кичик бизнес соҳасида 2-3 йил, узоқ муддатли қўйилмалар эса 10-15 йилгача давом этади. Капитал қўйилмаларни қоплаш даврининг меъёрлари деган тушунча мавжуд бўлиб, бу халқ хўжалиги ёки тармоқларда қўйилган капитал қўйилмаларнинг қоплаш даврининг ўртача миқдори деб тушунилади. Ўрта ҳисобда инвестицияни қоплаш даври қилиб иқтисодда 6-8 йил деб қабул қилинган.
Инвестициянинг миллий даромаддаги ҳиссаси инвестиция нормаси деб аталади. Бу қуйидаги формула асосида ҳисобланади;
Бу ерда:
|
| |
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 68

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
68/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
64
65
66
67
68
69
70
71
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
64
65
66
67
68
69
70
71
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 67

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
67/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
63
64
65
66
67
68
69
70
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
63
64
65
66
67
68
69
70
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 66

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
66/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
62
63
64
65
66
67
68
69
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
62
63
64
65
66
67
68
69
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Жорий - download

Qidiruv: Жорий
1. avtomobil qurilishida materiallar o’rni va axamiyati
Ўзбекистон Рес-публикасининг Давлат стандарти (O’zDSt), Тармоқ стандарти (TSt), корхона стандартлари (KSt), техник шартлар (TSh) жорий қилинган
38,99 Kb.
4
o'qib
Сув таъминоти соҳасида малакали ходимларни тайёрлаш тизимини ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида
Жорий қилиш, оқова сув тизимларига илғор технологияларни тадбиқ қилиш
25,22 Kb.
3
o'qib
Халқ таълими вазирлиги ҳузуридаги Республика таълим марказининг Таълимда рақамли ресурсларни жорий этиш бўлими бошлиғи
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti 5330300 “Axborot xavfsizligi (sohalar bo‘yicha)” talabasi
15,88 Kb.
1
o'qib
Savol №1 Ахборотларни ўтказишда уларни назорат қилувчи ва фильтрловчи аппарат ва дастурий воситалар мажмуаси қандай номланади? >Noto'g'ri javob tanlangan
Microsoft Word дастурига юкланган жорий ҳужжатда «Ctrl+Home» тугмалар бирикмаси босилса нима содир бўлади?
0,49 Mb.
14
o'qib
Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Компьютерлаштиришни янада ривожлантириш ва ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш тўғрисидаги» Фармони қачон қабул қилинган
Iqtisodiy yo’nalish sirtqi ta’lim talabalari uchun “Iqtisodiyotda axborot texnologiyalar va tizimlar” fanidan 1-semestr test materiallari
113 Kb.
15
o'qib
Aksiyadorlik jamiyati toshkent davlat transport universiteti «Transportida axborot tizimlariva texnologiyalari» kafedrasi «raqamli texnika va mikroprotsessorlar»
Raqamli texnika va elektronika” фанидан мустақил таълимни ташкил этишда муайян фаннинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда қуйидаги шакллардан фойдаланиш тавсия этилади ва жорий назорат сифатида баҳоланади
409,5 Kb.
27
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 71

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
71/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
67
68
69
70
71
72
73
74
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
67
68
69
70
71
72
73
74
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 69

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
69/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
65
66
67
68
69
70
71
72
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
65
66
67
68
69
70
71
72
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Юксак салоҳиятга эга ишчи кучининг мавжудлиги

|
Юксак салоҳиятга эга ишчи кучининг мавжудлиги
|
bet | 40/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.6. Юксак салоҳиятга эга ишчи кучининг мавжудлиги. Ўзбекистон юқори салоҳиятга эга бўлган мутахассис кадрларга эга бўлиши ҳар тўрт кишидан бири олий ёки ўрта махсус маълумотга эга бўлишидир. Биргина таълим соҳасини оладиган бўлсак, мамлакатимизда ўз мазмун ва моҳиятига кўра ноёб бўлган Кадрлар тайёрлаш миллий дастури муваффақиятли амалга оширилди. Ушбу дастур ўн икки йиллик яхлит мажбурий узлуксиз таълим тизимига ўтиш ҳамда таълим жараёнларининг сифатини тубдан ва тизимли равишда оширишга, кадрларнинг юксак даражадаги умумий ва касбий маданиятга эга бўлган янги авлодини тарбиялашга қаратилган махсус чора-тадбирларни амалга ошириш имконини берди. Аҳолининг турмуш шароитини ошириш, билим олиш имкониятларини кенгайтириш, саломатлигини мустаҳкамлаш, ишчи кучи сифатида ижтимоий фойдали меҳнатда иштирок этиш салоҳиятини юксалтириш давлатимиз ижтимоий сиёсатининг устувор йўналишларидан ҳисобланади. Мамлакатни модернизация қилиш ва иқтисодиётни диверсификациялаш, иқтисодиёт тармоқларининг рақобатдошлигини ошириш ҳамда маҳаллий ишлаб чиқариш корхоналарининг экспортдаги ҳажмини кенгайтиришга қаратилган инвестиция фаолиятини тартибга солувчи 50 дан ортиқ ҳуқуқий-ҳужжат қабул қилинди, жумладан,“Концессиялар тўғрисида”ги, “Эркин иқтисодий зоналар тўғрисида”ги, “Чет эл инвестициялари тўғрисида”ги, “Чет эллик инвесторлар ҳуқуқларининг кафолатлари ва уларни ҳимоя қилиш чоралари тўғрисида”ги, “Инвестиция фаолияти тўғрисида”ги, “Ташқи иқтисодий фаолият тўғрисида”ги қонунлар айни шу мақсадга хизмат қилмоқда.
84. Investisiya loyihalari samaradorligini baholash usullari
Иқтисодиётимизнинг жадал суръатлар билан ривожланиши, иқтисодиёт тармоқларини ривожлантиришнинг истиқболли лойиҳаларни амалга ошириш орқали янги замонавий техника, дастгоҳ ва асбоб-ускуналар, технология ва ноу-хауларни жорий этиш энг аввало самарали инновацион фаолиятни ташкил этишни ва тўғри йўналтирилган инновацион фаолиятни олиб боришни тақозо этади. Бунда инновация имкониятларидан тўла фойдаланишда халқаро кредит линиялари кенг жалб этиш асосий вазифа ҳисобланади.
Шу сабабли узоқ муддатли истиқбoлгa мўлжaллaнгaн, мaмлaкaтимизнинг сaлoҳияти, қудрaти вa иқтисoдиётимизнинг рaқoбaтдoшлигини oширишдa ҳaл қилувчи aҳaмият кaсб этадигaн муҳим устувoр йўнaлишлардан бири – бу aсoсий eтaкчи сoҳaлaрни мoдeрнизaция қилиш, қишлоқ хўжалигини тexник вa тexнoлoгик янгилaш, трaнспoрт вa инфрaтузилмa кoммуникaциялaрини ривoжлaнтиришгa қaрaтилгaн стрaтeгик aҳaмиятгa мoлик лoйиҳaлaрни aмaлгa oшириш учун фaoл инвeстиция сиёсaтини oлиб бoришдан иборат бўлиб, бу масалани ҳал этиш тармоқ корхоналарининг молиявий барқарорлигини таъминлашнинг зарурий шарти ҳисобланиб, иқтисодиётга инвестицияларни жалб қилиш ва фойдаланиш самарадорлигини ошириш йўлларини ўрганиш заруратини келтириб чиқаради. Юқоридагилардан келиб чиққан ҳолда инвестициялар самарадорлигини баҳолашнинг қуйдаги усуллари катта аҳамият касб этади.
|
| |
Сиёсий барқарорлик - Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar

|
Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar
|
bet | 39/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.1. Сиёсий барқарорлик. Давлат томонидан барча ижтимоий-иқтисодий соҳаларда олиб борилаётган тизимли ислоҳотлар ва Ўзбекистонда истиқомат қилаётган 100 дан ортиқ миллат ва элат вакиллари учун яратиб берилаётган тенг имкониятлар, ҳар бир шахс, ҳар қайси хўжалик юритувчи субъектга ўз имкониятларини тўлақонли намойиш этиши учун барча шароитларнинг мавжудлиги.
2. Миллий иқтисодиётнинг барқарор суръатларда ривожланиб бораётгани. Айни пайтда жаҳонни ларзага солган, кўплаб мамлакатлар иқтисодиётига катта талофатлар етказиб, издан чиқарган глобал молиявий-иқтисодий инқироз жараёнларининг мураккаб ва оғир синовларидан ўтаётган мамлакатимизнинг ўзига хос тараққиёт йўли ислoҳoтларни давoм эттириш ва чуқурлаштириш орқали янада самарали ва мустаҳкам бўлиб бормоқда.
3. Географик ва геосиёсий жойлашуви. Ўзбекистон Марказий Осиёнинг чорраҳасида жойлашган бўлиб, самарали минтақавий ҳамкорлик алоқаларини ўрнатиш, минтақавий ва трансмиллий лойиҳаларда иштирок этиш учун қулай транспорт коридорларига эга мамлакатдир46.
4. Ривожланган инфратузилманинг мавжудлиги. Мамлакатимизда транспорт инфратузилмасининг муҳим таркибий қисми бўлмиш темир йўлларавтомобиль йўллар ҳамда ҳаво йўллари яхши ривожланган. Темир йўлларимизнинг узунлиги 6,5 минг километр, автомобиль йўлларимизнинг узунлиги 43,5 минг километрга тенг. Миллий авиакомпаниямиз томонидан мунтазам равишда дунёнинг 40 дан ошиқ шаҳарларига тўғридан-тўғри рейслар амалга оширилади, шунингдек, жаҳоннинг 24 та давлатида унинг 43 дан ошиқ ваколатхонаси бор. Республикамизда йилига 48 миллиард киловатт саот электр энергияси ва 10 миллион килокаллория иссиқлик энергияси ишлаб чиқарилади. Бу нафақат ички эҳтиёжимизни тўла таъминлаш, балки хорижга экспорт қилишимиз учун ҳам имкон яратади.
5. Қулай солиқ ва божхона сиёсати. Ўзбекистон иқтисодиётига киритилаётган хорижий инвестициялар учун инвесторларга қатор имтиёз ва преференциялар яратилган ва уларнинг кафолати қонун билан мустаҳкамлаб қўйилган. Хусусан, улар мулк солиғидан, тадбиркорлик фаолиятидан олинаётган даромад солиғидан ҳамда бир қатор божхона божларини тўлашдан озод этилган.
|
| |
Uslubiy ish jarayoni va ma’lumotlarni tahlil qilish

|
Uslubiy ish jarayoni va ma’lumotlarni tahlil qilishBog'liq 3-2023-uzzamin.uzUslubiy ish jarayoni va ma’lumotlarni tahlil qilish
uslubiy ish jarayoni va ma’lumotlar tahlili “yoʻl
xaritasi” koʻrinishida berilgan (2-rasm).
ArcGIS 10.8 da ma’lumot manbai sifatida
suniy yoʻldosh tasvirlaridan foydalangan holda
oʻrganilgan hududga asoslanib, yer qoplamining
bir nechta turlari ajratildi. Rasm tasnifi Maksimal
ehtimollik tasnifi usuli yordamida amalga oshirildi.
Yuklab olingan fazoviy ma'lumotlarning iyun
oyida olinganligining asosiy sababi, oʻsimliklar
indeksining maksimal nuqtaga yaqinligi,
shuningdek, bulutsiz tasvirni tanlashdir. Yuqorida
aytib oʻtilganidek, yerdan foydalanish va YQOʻ
tahlili uchun 8 ta diapazondan faqat toʻrttasi - RED,
NIR, SWIR va TIRS1 diapazoni talab qilinadi
(5-rasm). Oʻsimlik qoplamining tahlili NDVI
boʻyicha hisoblanadi; formula quyida keltirilgan
(1). Indeks -1 va 1 orasida oʻzgarib turadi. Bu
holda, qiymat qanchalik katta boʻlsa, sogʻlom
yoki zich oʻsimlik qoplami tushuniladi va yoki
aksincha. Salbiy ishorali qiymat esa oʻsimlik deb
3-rasm.
Tadqiqot hududida yerdan foydalanish va oʻsimlik
qoplami oʻzgarish dinamikasi
hisoblanmaydi (3-rasm).
NDVI = (NIR-RED)/(NIR+RED),
Landsat 7 uchun: NDVI = (Band 4 – Band
3) / (Band 4 + Band 3).
(1)
Landsat 8 uchun: NDVI = (Band 5 – Band
4) / (Band 5 + Band 4).
bu yerda: NIR - Landsat sensorining yaqin
infraqizil diapazoni Landsat-7 ETM+ uchun
4-band; Landsat 8 OLI uchun 5-band); RED esa
Landsat sensorining qizil diapazoni (Landsat
7 ETM+ uchun 3-band; Landsat 8 OLI uchun
4-band) [25].
CRU TS (Climatic Research Unit
(University of East England)) 1901-yildan boshlab
yuqori aniqlikdagi, yogʻingarchilikning kunlik,
oylik, yillik kuzatuvlar toʻplamini taqdim etib
keladi [26]. Bu toʻplam oʻnta kuzatilgan va olingan
oʻzgaruvchilardan iborat. Ushbu toʻplamdagi
yogʻingarchilik ma’lumotlari MS Excel va ArcGIS
10.8 dasturiy ta’minotlari yordamida tahlil qilindi
va xaritaga tushirildi (7-rasm).
|
| |
State of fertility and dynamics of change in irrigated soils in Furkat district, salinity level

|
State of fertility and dynamics of change in irrigated soils in Furkat district, salinity levelBog'liq 3-2023-uzzamin.uzState of fertility and dynamics of change in irrigated soils in Furkat district, salinity level
Abstract.
The cited article presents new data obtained on modern indicators of the productivity of irrigated soils, soil
properties and their quantitative indicators, and the dynamics of changes over the years.
Key words:
soil, humus, fertility status, salinity level, mechanical composition, dynamics, qualitative assessment,
quality score.
O. Jabborov
Q.x.f.f.d.
“Tuproq tarkibi va repozitoriysi,
sifati tahlil markazi”
M. Sodiqova
2-kurs magistrant
D. Maxkamova
B.f.f.d., dotsent
O‘zMU
Kirish.
Respublikamizda sug‘oriladigan
tuproqlarga tegishli eng katta muammo sifatida
ularning sho‘rlanishini aytish mumkin, chunki
tuproq degradatsiyasiga tegishli boshqa muammolar
– kimyoviy ifloslanish, eroziya, qurg‘oqlanish yoki
botqoqlanish, oziqa moddalarning kamayishi,
insonning boshqa ta’sirlari sho‘rlanishning keltirgan
zararidan ortiq emas. Shu bois sug‘oriladigan
tuproqlarning meliorativ holatini o‘rganish, uni
yaxshilash uchun hukumat darajasida katta e’tibor
berilmoqda, aniq ishlar amalga oshirilmoqda.
E’tiborlisi shundaki, sug‘oriladigan dehqonchilikda
noto‘g‘ri sug‘orish, dehqonchilik madaniyatiga
amal qilmaslik, sizot suvlarining davriy ko‘tarilishi,
kollektor-drenaj tizimi faoliyati yuqori darajada
ishlashini ta’minlamaslik va boshqalar sho‘rlanish
muammosi yanada ortishiga sabab bo‘ladi [3,6,7].
Ma’lumki, sug‘oriladigan tuproqlarda
suvda oson eruvchi tuzlar va ular zahiralarining
to‘planishi va ikkilamchi sho‘rlanish jarayonlarining
intensivlik darajasi grunt suvlarining chuqurligi
va minerallashganlik darajasi, tuproq eritmasi
konsentratsiyasi va sug‘orish suvlari sifatiga
uzviy bog‘liq bo‘lib, bu borada grunt suvlarining
holati yetakchi omil hisoblanadi. Grunt suvlari
yer yuzasiga qancha yaqin joylashsa va
minerallashganlik darajasi yuqori bo‘lsa va ko‘p
bug‘lansa, tuproqda tuz to‘planish va ikkilamchi
sho‘rlanish jarayonlari shunchalik jadal sodir
bo‘ladi. Grunt suvlarining holati esa hududning
(joyning) relefi, litologik-geomorfologik tuzilishi,
gidrogeologik sharoitlari hamda sug‘orish rejimi va
|
| |
Nazorat savollari - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

142
bo‘lsa;
-
algoritmni sindirish vaqti shifrlangan ma’lumotlarning sir saqlanishi
shart bo‘lgan vaqtidan katta bo‘lsa;
-
bitta kalit yordamida shifrlangan ma’lumotlar xajmi algoritmni
sindirish uchun zarur ma’lumotlar xajmidan kam bo‘lsa.
Fosh etish murakkabligini quyidagi koeffitsientlar yordamida o‘lchash
mumkin:
-
ma’lumotlar murakkabligi. Fosh etish amalining kirish yo‘lida
foydalaniladigan ma’lumotlar xajmi;
-
ishlash murakkabligi. Fosh etish uchun kerakli vaqt. Ko‘pincha ish
koeffitsienti deb yuritiladi;
-
xotiraga talablar. Fosh etishga kerakli xotira siG‘imi.
Fosh etishning ba’zi amallari uchun koeffitsientlarning o‘zaro aloqasi joiz
hisoblanadi: tezroq fosh etishga xotiraga talablarni kuchaytirish evaziga erishish
mumkin.
Murakkablik talaygina kattalik orqali ifodalanadi. Muayyan algoritm uchun
ishlash murakkabligi 2128ni tashkil etsa, algoritmni fosh etish uchun 2128ta amal
kerak bo‘ladi (ushbu amallar murakkab va davomli bo‘lishi mumkin). Masalan,
agar hisoblash quvvati sekundiga million amal bajarsa va masalani echish uchun
million parallel protsessor ishlatilsa, kalitga ega bo‘lish uchun 1019 yildan ko‘proq
vaqt talab etiladi. Bu koinot mavjud bo‘lgan vaqtdan million marta ko‘pdir.
Fosh etish murakkabligi o‘zgarmay qolganida kompyuter quvvati oshib
boradi. Oxirgi 50 yil mobaynida hisoblash quvvati nihoyatda oshib ketdi va ushbu
tendensiya davom etishiga shubha yuq. Aksariyat kriptografik usullar parallel
kompyuterlar uchun yaroqli hisoblanadi: masala milliard kichik fragmentlarga
ajratiladiki, ularni echish uchun protsessorlararo ta’sirning keragi bo‘lmaydi.
Kriptotizimlarni sindirishga bardosh qilib loyihalashda hisoblash vositalari
kelajagini hisobga olish zarur.
Axborot steganografik usullar - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit...

Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi
61b762c5e6d666.07483815
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi
|
Cheklangan foydalanish - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

326
данные достоверны и была сделана последняя резервная копия.
Tiklash jurnali –ma’lumotlar bazasi yoki faylni tiklash imkoniyatini
ta’minlovchi jurnal. Unda ma’lumotlar bazasidagi (fayldagi) ma’lumotlarning
xaqiqiyligi aniqlangan va oxirgi rezerv nusxa olingan ondan boshlab, barcha
o‘zgarishlar xususida axborot mavjud.
Recovery log - magazine, providing the ability to restore a database or file.
Contains information about all the changes in DB (file) from the moment when it
was found that the data is reliable and has been made the last backup.
Заверение - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev...

327
Identifikatsiya so‘rovi – boshqaruvchi stansiyaning boshqariluvchi
stansiyaga uni identifikatsiyalash yoki xolatini aniqlash uchun bergan so‘rovi.
Request identification - query specified slave master station to identify it or
determine its status.
Заражение - в вычислительной технике процесс создания вирусом
своей копии, связанный с изменением кодов программ, системных областей
или системных таблиц.
Zaxarlash – hisoblash texnikasida virusning dastur, tizimli zona yoki tizimli
jadvallarning o‘zgarishi bilan bog‘liq o‘zining nusxasini yaratish jarayoni.
Infection - - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev...

328
programs and data.
Защита антивирусная — комплекс организационных, правовых,
технических и технологических мер, применяемых для обеспечения защиты
средств вычислительной техники и системы автоматизированной от
воздействия вирусов программных.
Virusga qarshi himoya - hisoblash texnikasi va avtomatlashtirilgan tizim
vositalarini dasturiy virus ta’siridan himoyalashni ta’minlashda ishlatiluvchi
tashkiliy, xuquqiy, texnik va texnologik choralar kompleksi.
Protection anti-virus — the сomplex of the organizational, legal, technical
and technological measures applied to ensuring protection of computer aids and
system of automated from influence of viruses program.
Защита информации - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

329
yordamida himoyalash.
Cryptographic protection of information - information security by means
of its cryptographic transformation.
Защита информации организационная — защита информации,
осуществляемая путем принятия административных мер.
Axborotni tashkiliy himoyalash- ma’muriy choralarni qo‘llash yo‘li bilan
amalga oshiriluvchi axborot himoyasi.
Information security organizational — the Information security which is
carried out by acceptance of administrative measures.
Защита информации от разглашения — защита информации,
направленная на предотвращение несанкционированного доведения
защищаемой информации до заинтересованных субъектов (потребителей), не
имеющих права доступа к этой информации
Nazorat savollari - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

145
autentifikatsiyalashdan so‘ng uni avtorizasiyalash boshlanadi.
Avtorizasiya (Authorization) – subektga tizimda ma’lum vakolat va
resurslarni berish muolajasi, ya’ni avtorizasiya sub’ekt harakati doirasini va u
foydalanadigan resurslarni belgilaydi. Agar tizim avtorizasiyalangan shaxsni
avtorizasiyalanmagan shaxsdan ishonchli ajrata olmasa bu tizimda axborotning
konfidensialligi va yaxlitligi buzilishi mumkin. Autentifikatsiya va avtorizasiya
muolajalari bilan foydalanuvchi harakatini ma’murlash muolajasi uzviy
bog‘langan.
Ma’murlash (Accounting) – foydalanuvchining tarmoqdagi harakatini, shu
jumladan, uning resurslardan foydalanishga urinishini qayd etish. Ushbu hisobot
axboroti xavfsizlik nuqtai nazaridan tarmoqdagi xavfsizlik xodisalarini oshkor
qilish, taxlillash va ularga mos reaksiya ko‘rsatish uchun juda muhimdir.
Ma’lumotlarni uzatish kanallarini himoyalashda
sub’ektlarning o‘zaro
autentifikatsiyasi, ya’ni aloqa kanallari orqali bog‘lanadigan sub’ektlar
xaqiqiyligining o‘zaro tasdig‘i bajarilishi shart. Xaqiqiylikning tasdig‘i odatda
seans boshida, abonentlarning bir-biriga ulanish jarayonida amalga oshiriladi.
“Ulash” atamasi orqali tarmoqning ikkita sub’ekti o‘rtasida mantiqiy bog‘lanish
tushuniladi. Ushbu muolajaning maqsadi – ulash qonuniy sub’ekt bilan amalga
oshirilganligiga va barcha axborot mo‘ljallangan manzilga borishligiga ishonchni
ta’minlashdir.
O‘zining haqiqiyligini tasdiqlash uchun sub’ekt tizimga turli axborotni
taqdim etadi. Bunday axborot turi “Autentifikatsiya faktori” deb yuritiladi.
Autentifikatsiyalashning quyidagi uchta faktori farqlanadi:
-
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi - bet 69

147
Parol – foydalanuvchi hamda uning axborot almashinuvidagi sherigi
biladigan narsa. O‘zaro autentifikatsiya uchun foydalanuvchi va uning sherigi
o‘rtasida parol almashinishi mumkin. Plastik karta va smart-karta egasini
autentifikatsiyasida shaxsiy identifikasiya nomeri PIN sinalgan usul hisoblanadi.
PIN – kodning mahfiy qiymati faqat karta egasiga ma’lum bo‘lishi shart.
Dinamik – (bir martalik) parol- bir marta ishlatilganidan so‘ng boshqa
umuman ishlatilmaydigan parol. Amalda odatda doimiy parolga yoki tayanch
iboroga asoslanuvchi muntazam o‘zgarib turuvchi qiymat ishlatiladi.
“So‘rov-javob” tizimi - taraflarning biri noyob va oldindan bilib
bo‘lmaydigan
“so‘rov”
qiymatini
ikkinchi
tarafga
jo‘natish
orqali
autentifikatsiyani boshlab beradi, ikkinchi taraf esa so‘rov va sir yordamida
hisoblangan javobni jo‘natadi. Ikkala tarafga bitta sir ma’lum bo‘lgani sababli,
birinchi taraf ikkinchi taraf javobini ligini tekshirishi mumkin.
II SHO‘BA - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий...

Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
99
Одним из ключевых направлений ИТ-исследований в этой области
является разработка датчиков и систем мониторинга, способных измерять
интенсивность и распределение солнечной радиации в режиме реального
времени. Эти системы могут предоставить фермерам ценную
информацию, позволяя им оптимизировать свои стратегии управления
культурами, например, корректируя режимы орошения и внесения
удобрений. Это может привести к увеличению урожайности
сельскохозяйственных
культур
и
повышению
эффективности
использования ресурсов воды и удобрений.
Возможности применения ИИ в сельском хозяйстве

Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
101
2.
Улучшенная конструкция панели: алгоритмы ИИ могут быть
использованы для анализа данных по таким факторам, как материал
панели, форма и ориентация для определения наиболее эффективной
конструкции.
Это
может
привести
к
разработке
новых
и
усовершенствованных конструкций солнечных коллекторов, которые
могут лучше поглощать и преобразовывать солнечный свет в энергию.
3.
Оптимизированная выходная энергия: алгоритмы ИИ могут
использоваться для анализа данных о погодных условиях, облачном
покрове и других факторах окружающей среды для определения
оптимальной ориентации, угла и наклона солнечных панелей для
максимизации выхода энергии.
4.
Повышенная автоматизация: ИИ может использоваться для
автоматизации слежения и настройки солнечных панелей, чтобы они
всегда были направлены непосредственно на солнце. Это может
значительно повысить эффективность коллекторов, а также уменьшить
необходимость ручного вмешательства.
5.
Улучшенное хранение энергии: алгоритмы ИИ могут использоваться
для прогнозирования моделей потребления энергии и оптимизации систем
хранения энергии [3]. Это может помочь обеспечить эффективное
использование энергии, вырабатываемой солнечными коллекторами.
Используя ИИ для улучшения солнечных коллекторов, можно
повысить их эффективность, сократить время простоя и оптимизировать
выход энергии. Это может способствовать повышению общей
эффективности и надежности солнечной энергии как источника
возобновляемой энергии.
Used literature - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий...

Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
107
Information security threat identification process involves systematic
identification of sources of threats, assessment opportunities and, based on this,
the identification of current threats information security. To identify threats
information security in the information system of the Tax Service is necessary
identify the following criteria:
- type and potential of violators who can carry out information security
threat;
- ways to implement threats;
- Vulnerabilities that can be exploited to violations, including program
bookmarks;
- objects of influence to which the threat is directed.
- consequences of the implementation of threats to information security.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

927
8. Avliyakulov N.X. O‘qitishning modul tizimi va pedagogik texnologiyasi
amaliy asoslari, - Buxoro, 2000.
9. Avliyakulov N.X. Zamonaviy o‘qitishtexnologiyalari: O‘quv qo‘llanma.
– B.: “Muallif”
nashriyoti, 2001.
10. Avliyakulov N.H., Musayeva N.N. Pedagogik texnologiyalar- T: “Fan
va texnologiyalar” nashriyoti, 2008.
11.
Azizxo‘jayeva
N.N.
O‘qituvchi
mutaxassisligiga tayyorlash
texnologiyasi – Toshkent, 2000.
12. Azizxo‘jayeva N.N. Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat. –T.:
2006.
13. Allan Karrington. Pedagogicheskoe koleso. Rejim dostupa:
PW_only_RUSSIAN-1080, http://bit.ly/pwbetterway, http://bit.ly/ languageproject
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi - bet 78

167
foydalanishi mumkin, ammo madadlash uchun Triple DES va MD5 algoritmlari
o‘rnatilgan.
Kerberos tizimida ishonch xujjatlarining ikki turidan foydalaniladi: mandat
(tricket) va autentifikator (authentificator).
Mandat serverga mandat berilgan mijozning identifikasion ma’lumotlarini
xavfsiz uzatish uchun ishlatiladi. Uning tarkibida axborot ham bo‘lib, undan server
mandatdan foydalanayotgan mijozning xaqiqiy ekanligini tekshirishda foydalanishi
mumkin.
Autentifikator
– mandat bilan birga ko‘rsatiluvchi qo‘shimcha
atribut(alomat). Quyida Kerberos xujjatlarida ishlatiluvchi belgilashlar tizimi
keltirilgan:
S – mijoz;
S – server;
a – mijozning tarmoq adresi;
v – mandat ta’siri vaqtining boshlanishi va oxiri;
T – vaqt belgisi;
K
x
– maxfiy kalit x;
K
xy
– x va y uchun seans kaliti;
{
m}
K
x
– sub’ekt
x ning maxfiy kaliti
K
x
bilan shifrlangan xabar
m;
T
x,y
–
y dan foydalanishga mandat
x;
A
x,y
–
x va
y uchun autentifikator.
Nazorat savollari - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

152
tizim fayllaridan, jumladan parol fayllaridan foydalanish imkoniyatidir.
Xavfsizlik nuqtai nazaridan parollarni bir tomonlama funksiyalardan
foydalanib uzatish va saqlash qulay hisoblanadi. Bu holda foydalanuvchi parolning
ochiq shakli o‘rniga uning bir tomonlama funksiya h(.) dan foydalanib olingan
tasvirini yuborishi shart. Bu o‘zgartirish g‘anim tomonidan parolni uning tasviri
orqali oshkor qila olmaganligini kafolatlaydi, chunki g‘anim echilmaydigan sonli
masalaga duch keladi.
Ko‘p martali parollarga asoslangan oddiy autentifikatsiyalash tizimining
bardoshligi past, chunki ularda autentifikatsiyalovchi axborot ma’noli so‘zlarning
nisbatan katta bo‘lmagan to‘plamidan jamlanadi. Ko‘p martali parollarning ta’sir
muddati tashkilotning xavfsizligi siyosatida belgilanishi va bunday parollarni
muntazam ravishda almashtirib turish lozim. Parollarni shunday tanlash lozimki,
ular lug‘atda bo‘lmasin va ularni topish qiyin bo‘lsin.