nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
chaydi.
Sipohiy (jangchi) - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

|
Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixi Pdf ko'rish
|
bet | 107/133 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 7,71 Mb. | | #109812 |
Bog'liq jahon tarixi 8 uzbchaydi.
Sipohiy (jangchi) – Buyuk Britaniya zobitlari rahbarlik qilgan hindlardan
tuzilgan yollanma qo‘shin.
1. Hindistonda o‘rnatilgan Buyuk Britaniya mustamlakachilik tartiblari haqida ni-
malarni bilib oldingiz?
2. Mustamlakachilar Hindistonni qay tariqa boshqardilar?
9 – Jahon tarixi
http://eduportal.uz
130
3. Sipohiylar qo‘zg‘olonining sabablarini tushuntirib bering.
4. Buyuk Britaniya hukumati qo‘zg‘olonni bostirish uchun qanday choralar ko‘rdi
va qo‘zg‘olonning tarixiy ahamiyati nimalardan iborat edi?
Ijodiy ish topshirig‘i
Pirimqul Qodirovning «Yulduzli tunlar» romanidan «Agra. Yulduzlar girdobi»
qismini o‘qing va «Boburiylarning Hindiston tarixida tutgan o‘rni» mavzusi bilan
bog‘lab, daftaringizga esse yozing.
27-mavzu: 1800–1870-YILLARDA XITOY
Chin (Sin) imperiyasining zaiflashuvi. XVIII asr oxirlariga kelib,
imperiyaning istilochilik qudrati zaiflashdi. Iqtisodiy turg‘unlik va
mamlakat aholisining asosiy qismini tashkil etuvchi dehqonlarning
qashshoqlashuvi ularni qo‘zg‘olon ko‘tarishga majbur etdi.
O‘rta asrlarda Xitoyda qaysi sulolalar hukm surgan?
Shu tariqa Xitoy ichki ziddiyatlar iskanjasida qoldi. Hukmron su-
lola umri tugayotgan tuzumni butun choralar bilan saqlab qolishga
urindi. Ular barcha qarshiliklarni shafqatsizlik bilan bostirdilar. Bu
davrda Xitoyga Buyuk Britaniya va Fransiya savdogarlarining kirib
kelishi kuchaydi. Ularning faol harakatlari Xitoy hukumatini xavotir-
ga solib qo‘ydi. Chet elliklarning mamlakatga ko‘plab kirib kelishi-
ning oldini olish maqsadida imperator 1757-yili Xitoy bandargohla-
rini tashqi savdo uchun yopiq deb e’lon qildi. «Yopiq eshiklar» deb
nom olgan bu siyosat Xitoyni tashqi dunyodan ajratib qo‘yishga qa-
ratildi.
Òashqi savdo imperator amaldorlari nazorati ostida faqat
Guanchjou porti orqaligina olib boriladigan bo‘ldi. Xitoyning o‘zini
o‘zi yakkalab qo‘yish siyosati feodal tartiblarining saqlanishiga xiz-
mat qildi. Uning iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy rivojlanishiga katta
zarar yetkazdi. Imperator ma’murlari fan va texnika sohasida boshqa
xalqlarning yutuqlarini rad etdilar. Mamlakat qoloqlik botqog‘iga
botib qoldi.
Shunday bir sharoitda Buyuk Britaniya hukumati Xitoyni o‘z sav-
dogarlari uchun ochishga bor imkoniyati bilan urindi. Chin impe-
ratorining qaysarligini sindirish uchun unga bir bahona kerak edi.
http://eduportal.uz
|
| |
III BOB. XVI–XVIII ASRLARDA OSIYO VA AFRIKA

66
larining geografik va tarixiy ustunliklarini namoyish qila oldi. Rivoj-
langan ijtimoiy mehnat taqsimotiga, madaniy taraqqiyotning o‘ta
yuqori darajasiga, jamiyat ma’naviy rivojining anchagina yuqori bos-
qichini aks ettiruvchi diniy va axloqiy tizimni shakllantirishga erishdi.
Sharqning G‘arbdan ustunligi, ayniqsa, asrlar davomida to‘plangan
ma’naviy imkoniyatlar, tajriba va bilimlarga tayangan intellektual
kuchlarida yaqqol namoyon bo‘ldi. Bu davrda texnik, texnologik,
tashkiliy va madaniy innovatsiyalar keng tarqalgan bo‘lib, ularning
ko‘pchiligi 300–500 va hatto 1000 yil o‘tgandan so‘ng Yevropada
paydo bo‘ldi, qisman Sharqdan o‘zlashtirildi. Aholining o‘sish sur’ati
ham iqtisodiy imkoniyatlarning yuqoriligidan dalolat beradi.
Biroq Yangi davr boshlariga kelib, Sharq mamlakatlari taraqqiyotda
Yevropaga nisbatan sezilarli orqada qola boshladi. Buning asosiy sabablari
sifatida quyidagilarni ko‘rsatish mumkin:
– Sharq davlatlarida harbiy xarajatlar miqdori G‘arb davlatlarinikidan
ancha yuqori edi;
– XVI–XVII asrlardan boshlab, Sharq mamlakatlarida transport vositalari
(kemalar, portlar, yo‘llar, kanallar qurilishi) va kommunikatsiya tizimining
(kitob chop qilish, savodxonlik darajasi) rivojlanish sur’atlari G‘arb
mamlakatlariga nisbatan pasaydi;
– O‘rta asrlarning oxirlaridan boshlab, Sharq mamlakatlari yakka-
lanish yoki «yopiq eshiklar» prinsipiga asoslanib, faol tashqi siyosat olib
bormadi;
– yevropalik mustamlakachilar kirib kelishi arafasida Sharqning ko‘plab
mamlakatlarida tarixan yaratilgan moddiy, ijtimoiy va ma’naviy boyliklarni
rivojlantirish o‘rniga, tabiiy resurslardan uzoq vaqt ekstensiv foydalanish
natijasida kelib chiqqan ijtimoiy-iqtisodiy inqiroz kuzatilayotgan edi.
Yevropa ekspansiyasi va mustamlakachilik Osiyo mamlakatlari-
ning ijtimoiy-iqtisodiy tuzilishiga anchagina ziddiyatli ta’sir ko‘rsatdi.
Sivilizatsiyalar o‘rtasidagi «muloqot» odamlar orasidagi juda katta
yo‘qotishlarga olib keldi. Ko‘pchilik hollarda mustamlakachilik keng
miqyosdagi talonchilikdan iborat bo‘lib qoldi.
Ammo XVII asrning o‘rtalarigacha G‘arbning Sharqdan ustunligi
faqat tashqi ko‘rinish bo‘lib, bu davrda Sharq harbiy ishda, moddiy
ne’matlarni ishlab chiqarishda Yevropadan ancha oldinda edi. Ammo
Sharq bir xil emasdi. Sharqda bir nechta turli sivilizatsiyalarni ajratib
ko‘rsatish mumkin.
-rasm. Kontur bo`yicha kuchli boshqarish blok-sxemasi

344
§5.2. STRATEGIK VA INTELLEKTUAL BOSHQARISH BOSHQICHI
TIZIMLARI
5.2.1. Strategik boshqarish boshqichi tizimi
Strategik boshqichdagi boshqarish tizimi MTning harakatini rejalash uchun
kerak bo`ladi.
Harakatni rejalash – bu kirish axboroti (harakat vazifasi)ni ketma-ket
keladigan vaqt bo`yicha moslashtirilgan elementar harakatlariga bo`lib
chiqishdir
(5.2.1-rasm).
5.2.1-rasm. Strategik boshqichi boshqarish tizimi strukturasi
Bu bosqichda sensorlardan keladigan axborot birlamchi qayta ishlanadi va
tugallangan funktsional amaliy harakatlar sintez qilinadi.
Strategik bosqichdagi
algoritmlar operator bilan muloqotni va berilgan yo`riqnomalarni
bajarishni
ta’minlaydi. Sensorlardan keladigan axborotlardan
mexatronik tizimdagi
fuktsional sharoitlarning o`zgarishida operatsiyalar bajarilishiga
tuzatish kiritish
uchun foydaniladi.
Strategik bosqichdagi boshqarish tizimi harakatni
boshqarish buyruqlari
shaklida harakat rejasi va maqsadi haqidagi axborotni ishlab chiqadi va uni taktik
bosqichga etkazib beradi.
345
5.2.2. Intellektual boshqarish boshqichi tizimi
Intellektual mexatronik tizimlarda keng ko`lamda
boshqarishning
intellektual usullari qo`llaniladi.
Intellektual usullar deganda inson miyasi
funktsiyasiga mos keladigan usullarni foydalanishni tushunish mumkin.
Bularga
misol bo`lib
aniq bo`lmagan mantiq va
neyron tarmog`i xizmat qiladi.
Intellektual bosqich – bu eng yuqori boshqarish bosqichidir. Bu
bosqichning qo`llanish maqsadi – ob’ekt va tashqi muhit haqidagi axborot to`liq
bo`lmagan sharoitda mexanik tizimning harakati haqida
qaror qabul qilishdir
(5.2.2-rasm).
I.V. Gyote
«Beparvo» - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

63
Ma’rifat asri musiqa san’atiga ulkan hissa
qo‘shgan yana bir shaxs
Volfgang Amadey
Motsart (1756–1791) edi.
U Avstriyaning qadimiy go‘zal shaharchasi
Zalsburgda dunyoga keldi.
Zamondoshlari Motsartni o‘z davrining
haqiqiy mo‘jizasi deyishgan. Uning hayoti
qisqa, qashshoqlik, xo‘rlik va yolg‘izlikka to‘la
bo‘lsa ham, unda quvonch va buyuk muhabbat, baxt va ijodga intilish
ustun edi.
U 3 yoshidan boshlab musiqani o‘rgana boshladi, 4 yoshida o‘zi-
ning birinchi konsertini yozdi, 12 yoshida yozgan operasining prem-
yerasi Milan teatrida qo‘yildi, 14 yoshida Motsart Italiyadagi eng
obro‘li musiqa akademiyasining akademigi bo‘ldi. Hayotining so‘nggi
o‘n yilini Motsart Venada o‘tkazdi. Kompozitorning «Figaroning uy-
lanishi» operasi uni juda mashhur qildi. Operaning kuylari hamma
yerda: ko‘chalarda, maydonlarda, oshxonalarda jaranglaydi, uni,
hatto ko‘cha musiqachilari ham ijro etardilar.
Kompozitorning so‘nggi asari – «Rekviyem» (
requem – motam
kuyi, orom) cherkovlarda marhumlarning xotirasiga bag‘ishlab ijro
etilardi. Bu hayot va o‘lim haqidagi, insonning bu dunyodagi
qismati haqidagi asar. Uning birinchi ijrosigacha yashash Motsartga
nasib etmadi.
O‘zini buyuk kompozitor Motsartning
vorisi deb hisoblagan kishi
Lyudvig van
Betxoven (1770–1827) edi. U 22 yoshidan
boshlab Venada yashadi. Dahshatli kasallik
oqibatida qiynalgan va butunlay eshitmay
qolgan Betxoven taslim bo‘lmadi. U kasallikka
qarshi kurashgan yillari ta’sirining qudrati va
go‘zalligi bilan kishilarni hayratga soladigan
asarlar yaratdi.
«Fantaziya yo‘lida sonata» («Oydin») – kompozitorning baxtsiz
muhabbati haqidagi asar. «Qahramonona» simfoniyasi esa XVIII asr
oxirida Fransiyada yuz bergan inqilobiy voqealar ruhi bilan yo‘g‘-
rilgan.
Simfoniya dastlab Bonapartga bag‘ishlangan edi. U o‘zini im-
perator deb e’lon qilganidan so‘ng kompozitor asarini uning nomi
bilan bog‘lamadi va «Qahramonnoma» degan yangi nom berdi.
Yevropaliklarning Xitoyga kirib kelishi

73
XVI–XVII asrlarda teatr san’atining eng mashhur turi, umummil-
liy teatrga aylangan, kunsyuy bo‘ldi. Unda aktyorlar niqob kiyib rol
o‘ynashadi. Kunsyuy asosida shakllangan Pekin operasi butun
dunyoga mashhur bo‘ldi.
Òasviriy san’atda o‘tmish an’analari davom ettirildi. Minlar davri-
da Òasviriy san’at akademiyasi qayta tiklandi. Badiiy asarlarga tas-
viriy bezak berish san’ati rivojlandi, peyzaj san’ati ham gullab-yash-
nadi. Xitoylik ustalar, faqat o‘z yurtlaridagina emas, G‘arbiy Yevropa
mamlakatlarida ham juda qadrlanadigan chinni, gazlama, loklangan
miniaturalar yaratishda katta yutuqlarga erishdilar.
Yarimo‘tkazgich diodlar Yarimo‘tkazgich diod

|
Yarimo‘tkazgich diodlar Yarimo‘tkazgich diod
|
bet | 1/5 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 125 Kb. | | #117105 |
Bog'liq 46 Diod modeli.
Yarimo‘tkazgich diodlar
Yarimo‘tkazgich diod deb bir (yoki bir necha) elektr o‘tishlarga ega ikki elektrodli elektron asbobga aytiladi. Diodlar radioelektron qurilmalarda ishlatilishi va bajaradigan vazifasiga muvofiq tasniflanadilar.
Barcha yarimo‘tkazgich diodlarni ikki guruhga ajratish mumkin: to‘g‘rilovchi va maxsus vazifalarni bajaruvchi. To‘g‘rilovchi diodlar o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmas tokka o‘zgartirish uchun qo‘llanadi. To‘g‘rilanuvchi tok shakli va chastotasiga bog‘liq holda ular past chastotali, yuqori chastotali va impuls diodlarga ajratiladi. Maxsus vazifalarni bajaruvchi diodlarda р-n o‘tishlarning turli elektrofizik xususiyatlaridan, masalan, teshilish hodisalaridan, fotoelektrik hodisalardan, manfiy qarshilikka ega sohalari mavjudligidan va boshqalardan foydalaniladi. Maxsus vazifalarni bajaruvchi diodlar, xususan, o‘zgarmas kuchlanishni barqarorlash, optik nurlanishni qayd etish, elektr sxemalarda signallarni shakllantirish va boshqa vazifalarni amalga oshirish uchun qo‘llaniladi.
a) b) v)
19.1-rasm. Yarimo’tkazgich Diod
Yarimo‘tkazgich diodlarning elektr sxemalarda shartli belgilanishi 19.1 а - rasmda, uning tuzilmasi ko‘rinishi b – rasmda keltirilgan. Rasmlarda diodning chiqishlari A va K ko‘rsatilgan bo‘lib, ular diodning elektrodlari deb ataladi. Diodning р – tomoniga ulangan elektrod anod deb, n – tomoniga ulangani esa – katod deb ataladi. Diodning statik VAXi v – rasmda keltirilgan.
Yarimo‘tkazgich diodning to‘g‘ri va teskari yo‘nalishlaridagi qarshiliklari bir – biridan keskin farq qiladi: to‘g‘ri yo‘nalishda siljitilgan diodning qarshiligi qiymati kichik, teskari siljitilgan diodniki esa – katta bo‘ladi. Shu sababdan diod bir tomonga elektr tokini yaxshi o‘tkazadi, ikkinchi tomonga esa – yomon o‘tkazadi.
Diodni asosiy parametrlari:
1. Статик qarshilik [Ом] ;
2. Differensial qarshilik [Ом] ;
3. Xarakteristika tikligi [А/В] .
|
| |
V.A. Motsart - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixi

|
Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixiBog'liq jahon tarixi 8 uzbV.A. Motsart
L.V. Betxoven
http://eduportal.uz
64
Simfoniya markazida – bo‘ysunmas isyonkor obrazi, taqdirning
hech qanday zarbalari sindira olmaydigan jasur, qo‘rqmas insonning
qiyofasi namoyon bo‘ladi.
Betxoven umrining so‘nggi kunlarigacha ongni, yorqin kuchlar
tantanasi va g‘alabasini sharaflashga bag‘ishlangan asarlar yaratish
orzusi bilan yashadi.
XVIII asr tarixga Yevropadagi tabaqali jamiyat asoslariga, mo-
narxlarning absolut hokimiyatiga qarshi ma’naviy da’vat bo‘lib chiqqan
Ma’rifat asri sifatida kirdi. Ma’rifatchilik g‘oyalari kishilarning
ongini egallab, Yevropa sivilizatsiyasining qiyofasini o‘zgartirib
yuborgan moddiy kuchga aylandi.
Ma’rifatparvarlik g‘oyalari Shimoliy Amerikada mustaqillik
uchun urush yillari, Buyuk fransuz inqilobi davrida ommaviy
xarakter kasb etdi. Ma’rifat davrining ko‘plab g‘oyalari XIX, ay-
niqsa, XX asrda demokratik mamlakatlar siyosiy amaliyotining,
huquqiy normalarining asosiga aylanib, jamiyatning keng qat-
lamlari orasida tan olindi.
Ma’rifat asrida shakllangan insonning ozodligi va tengligi kabi
g‘oyalar keyingi asrlarda Osiyo va Afrika xalqlari orasida tarqalib,
bu xalqlar kurashining ham mazmunini tashkil qildi.
1. Ma’rifat asrining ijtimoiy va siyosiy g‘oyalari qaysi mutafakkirlarning nomlari
bilan bog‘liq?
2. Ma’rifat asri badiiy adabiyotining qanday namoyandalarini va ularning asosiy
g‘oyalarini bilasiz?
3. Ma’rifatparvarlik davri tasviriy san’ati vakillaridan kimlarni bilasiz va ularning
asarlari nimasi bilan ajralib turadi?
4. Ma’rifat asri musiqa san’ati dunyoga qaysi mashhur kompozitorlarni berdi?
J. Sviftning «Gulliverning sayohatlari» romanini kutubxonadan olib o‘qing va taassu-
rotlaringizni daftaringizga yozing.
Internet vositasida Motsartning «Rekviyem» va Betxovenning «Qahramonnoma»
simfoniyasini tinglang hamda ular asosida «Musiqa sehri» nomli esse yozing.
«Motsart» filmini ko‘ring va xulosa chiqaring.
http://eduportal.uz
|
| |
bosqinlar sharoitida sivilizatsiyaning asoslarini saqlab qolish imko-

70
gan mahsulotlarining sifatini oshirish uchun davlat manufakturalari
va ustaxonalarini xususiylashtirish, dehqonlarning
yerlarini tortib
olishni to‘xtatish, soliqqa tortish tizimini tartibga solish kabilar mu-
him o‘rin tutardi.
Xitoyda yer egaligi munosabatlari qachon shakllana boshladi?
XVII asr boshlarida islohotchilar Pekinda hokimiyatni egallashga
erishdi va amalda o‘z dasturidagi talablarni
hayotga tatbiq etishga
urindilar. Ammo saroy asilzodalarining qarshiligi tufayli islohotchilar
hokimiyatdan chetlatilib, ko‘pchiligi qatag‘on qilindi.
Davlat xazina-
sini o‘marish, dehqonlar yerlarini tortib olish, soliqlar va shaxsiy
majburiyatlarni oshirish davom etaverdi.
Xitoyning xalqaro ahvoli
ham tobora yomonlashib bordi.
Biroq minlar hokimiyati uchun hukmron tuzumga qarshi tobora
yirik miqyosdagi urushga aylanib borayotgan dehqonlar qo‘zg‘o-
lonlari, ayniqsa, xavfli edi.
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 2

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
253 |
P a g e
- Geometrik materiallar bilan tanishuv tufayli o'zlashtirishga xizmat qiluvchi
arifmetik masalalarni;
- Geometrik tasovvurlarni shakllantirish metodlari va usullarini;
- O'quvchilar tomonidan yechish jarayonida geometrik xaraktyerdagi masalalarni
o'zlashtirib olishga xizmat qiluvchi mashqlarni ;
- Geometrik materiallarni o'rganish davomida foydalaniladigan ko'rgazmali
qo'llanmalar va didaktik o'yinlarni;
- Geometrik mazmundagi masalalarning o'zlashtirilishini tekshirishning turlicha
ko'rinishlari,shakli va usullarini bilishi kerak.
Shuningdek har bir o'quvchi:
- O'qitish davomida geometrik elementlar bo'lgan arifmetik materiallarning o'zaro
aloqasining tatbiq etilishini bilishi;
- Geometrik tasavvurlarni shakllantirish metod va usullarini maqsad sari yo'naltirib,
qo'llay olishi;
- Geometriya elementlari bo'lgan mashqlarni tanlab olabilishi va maqsad sari
yo'naltira olishi;
- Geometrik misollarni o'rganishga xizmat qiluvchi ko'rgazmali qo'llanmalar va
didaktik o'yinlardan foydalana olishi;
-
Geometriya
elementlarini
o'zlashtirishni
tekshirishning
turlicha
ko'rinishlarini,shakl va usullarini qo'llay olishi;
- Tekshiruv maqsadlariga mos sinov topshiriqlari va mustaqil ishlarni tuza olishi
kerak.Geometriya materialini o'rganish metodikasining umumiy tavsifnomasi
(xarakteristikasi)Geometrik material boshlang'ich sinflar uchun mustaqil bo'lim
sifatida o'quv dasturiga kiritilmaydi. O'quv jarayonida geometriya elementlarini
o'rganish bilan bevosita bog'lab olib boriladi.Geometrik mazmundagi masalalarni
yechish, hisob-kitobga o'rgatish davomida geometrik figuralardan, didaktik material
sifatida foydalanish - bularning barchasi o'quvchilarning geometrik taasurotlarini
mustahkamlashga imkon beradi.
Geometrik materiallarni o'rganish:
- Geometrik figuralar haqidagi tasovvurlar zahirasini to'plashga (kengaytirishga);
- fazoviy fikrlashni taraqqiy ettirish,tahlil qilish, umumlashtirish, tasovvur etish
ko'nikmalarini shakllantirishga;
- muhim amaliy ko'nikmalarni rivojlantirishga;
- bolalarni keyinchalik geometriyani o'rganishga tayyorlashga xizmat qiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 9

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
260 |
P a g e
Bolalarga yana shunday topshiriq berish mumkin.: doskaga uchta kvadrat ilib
qo'yiladi. O'quvchi ularning tomonlarini o'lchab, bir-biriga solishtirishni taklif etadi.
Bolalar tomonlarni o'lchab, uchchala kvadrat o'zaro teng ekanini bilib oladilar.
Model to'g'ri burchak yordamida barcha burchaklarni to'g'ri bo'lgan to'rt
burchaklarni topadilar:
Bu figuralarni bir so'z bilan nima deb atash mumkin? (To'rtburchaklar)
- Ularning ichidan qay biri ortiqcha? (Qizil). O'qituvchi qizil rang figurani olib
tashlaydi.
- Yashil va zangori figuralarni nima deb ataymiz? (Kvadratlar).
- Yana qanday atash mumkin? (To'g'ri to'rtburchaklar)
- Nima uchun qizil rang figurani kvadrat deb atay olmaymiz? (Barcha burchaklari
to'g'ri teng emas)
- Demak, yashil va zangori figuralarni kvadratlar deb ataymiz. Daftaringizga kvadrat
chizib, qizil qalam bilan bo'yang.
Bunday topshiriqlarni bajarib, o'quvchilar kvadratning muhim belgilarini anglay
boshlaydilar. Kvadrat tomonlari teng to'rtburchak bo'lib, bolalar endi uning u qadar
muhim bo'lmagan belgilari - rangi, materiali, o'lchamlariga ham diqqat qaratishga
o'rgana boshlaydilar.Boshlang'ich matematika dasturida geometrik material katta
o'rinni oladi. Geometrik materialni o'rganishning asosiy maqsadi geometrik figuralar
(nuqta, to'g'ri va egri chiziq, to'g'ri chiziq kesmasi, siniq chiziq, ko'pburchak, aylana
va doira) haqida ularning elementlari haqida, figuralar va ularning elementlari
orasidagi munosabatlari haqida, ularning ba'zi xossalari haqidagi tasavvurlarning
to'la tizimini tarkib toptirishdan iborat.
Geometrik figuralar haqidagi fazoviy tasavvurlar, geomet-rik figuralarni
chizmachilik va o'lchash asboblari yordamida va bu asboblarning yordamisiz
o'lchash va yasashlarning amaliy malakalarini (ko'zda chamalash, qo'lda chizish va
hokazo) tarkib toptiriladi; o'quvchilarning nutq va fikrlashlari shu asosda
rivojlantiriladi.
O'quvchilarda geometrik tasavvurlarni tarkib toptirish, ularni chizish va o'lchash
malakalari bilan qurollantirish, ular tafakkurini rivojlantirish masalalariga
geometriya elementlarini o'rgatishda qo'llanadigan o'qitish metodlari javob beradi.
Geometriya propedevtik kursini o'qitishning muhim metodlari kuzatish metodi,
taqqoslash metodidan iboratdir. Bunda induktiv xulosa chiqarish bilan bir qatorda
deduksiya elementlaridan ham foydalaniladi. Laboratoriya va amaliy ishlar metodi
geometrik materialni o'rganishning effektiv metodlaridan biridir. Laboratoriya
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 4

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
255 |
P a g e
shaklda, «Uchburchak haqida nima deya olasiz?» degan savolga bolalar o'z bilimi
doirasida javob bera oladilar (uchburchakning uchta burchak, uchta tomonlari bor).
Quyi sinf o'quvchilarini geometrik figuralar bilan tanishtirishni erta boshlashga
bo'lgan harakat nafaqat dasturiy talablarni oshirishga, shu bilan birga materialni
noto'g'ri o'zlashti-rishga qadar xatolarga yo'l qo'yishga, masalan,o'quvchilar
kvadratning to'g'ri burchakli to'rtburchak ekanligini sezmaydilar, ko'pburchakli
figuralar hisobiga faqat besh-olti burchakli figuralarni kiritadilar.
Boshlang'ich sinflarda geometrik materialni o'rganishda bolalar eng oddiy
tushunchalar: to'g'ri va to'g'ri bo'lmagan burchaklar, ko'p burchakli figuralar
(burchaklar soniga ko'ra uchburchak, to'rtburchak, beshburchak) bilan
tanishadilar.Mashg'ulotni shunday tartibda olib borish kerakki, unda bolalar
kvadratni to'g'ri to'rtburchak, to'rtburchak yoki ko'pburchakli figura deb atay
olsinlar.Geometrik materialni o'rganishda chizma va o'lchov asboblarini qo'llash,
oddiy chizmalarni chizish, geometrik figuralar tasvirini yasash bilan bog'liq bo'lgan
muntazam amaliy ishlar bolalarda tegishli ko'nikmalar hosil qilishga xizmat qiladi.
Bunday xolatlarda bajarilayotgan ishlarni so'zlar bilan tariflay olish, dasturda ko'zda
tutilgan simvolika(belgi,ramz) va atamalarni qo'llay olish muhim ahamiyatga
egadir.Shuni ham nazarda tutish g'arurki, boshlang'ich sinflarda olingan geometrik
figuralarni yasash va o'lchashga doir ko'nikmalar bolalar ongida uzoq vaqtlar
saqlanib qoladi.Qurilmalarning aniqligi va o'lchashga oid dastlabki tasovvurlar
bolalar ongida boshlang'ich sinflardayoq shakllana boshlaydi. I sinf o'quvchilari
chizg'ich yordamida kesmalarni 1 sm.gacha aniqlik bilan o'lchash ko'nikmasiga ega
bo'lishlari kerak.Bunday sharoitda zaruriy amaliy ishlarni bajarilishi aniqligini
muntazam kuzatib borish zarur bo'ladi. Chizish asboblari va qalamlardan
foydalanishda bolalar oldiga yozish va hisoblash ko'nikmalarini shakllantirish kabi
jiddiy talablar qo'yish kerak.
Chizish va o'lchashga oid ko'nikmalarni shakllantirish ishlarini asta - sekin va
izchillik bilan, buning uchun nafaqat matematika, boshqa fanlardan, jumladan,
mehnat darsi, tasviriy san'at, tabiatshunoslik mashg'ulotlaridan ham foydalanish
lozim.
O'quvchilarni geometrik figuralar bilan tanishtirish metodikasi.
Mavzuni o'rganishdan maqsad.
1. Nuqta, kesma, burchak, ko'pburchak, to'g'riburchak, kvadrat kabi geometrik
figuralar haqida aniq tasavvurlarni shakllantirish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 7

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
258 |
P a g e
- Uchta to'g'ri burchagi bo'lgan ko'pburchakli figurani toping. (O'quvchilar bunday
to'rtburchaklarning hamma bo'lagi to'g'ri ekanligini anglaydilar.)
- To'rt burchagi to'g'ri bo'lgan to'rtburchaklar to'g'ri burchakli to'rtburchaklar
deyiladi. Bolalar to'g'ri burchaklarning balandligi yaqinini bo'yaydilar va
o'qituvchiga ko'rsatadilar.
O'quvchilar to'g'ri burchakli to'rtburchaklarning muhim va muhim bo'lmagan
sifatlarini anglab olishlari uchun ba'zi vaqtlar dars mashg'ulotlari davomida o'yin
sifat mashqlarni bajarishlari mumkin. Masalan:»Ortiqcha figurani olib tashla»
mashqida bolalar to'rtburchaklarning muhim va muhim bo'lmagan belgilarini
topishlari uchun amaliy ko'nikma beradi.
Bolalarga har xil materiallardan yasalgan va turli ranglarga bo'yalgan ko'pburchaklar
namoyish etiladi.
- Xo'sh, bu figuralarning qaysi belgisi barchasi uchun umumiydir?(Hammasi to'g'ri
burchakli ko'pburchaklardir.)
- Qaysi figura ortiqcha?
- Nega?(1,2,3,5 figuralarda to'rtta tomon bor) O'qituvchi bu figurani olib tashlashni
taklif etadi.
- Qolgan figuralarning o'zaro farqi nimada?
- Bu figuralarning umumiy sifatlari nima?(ularning ranglari turlicha,turli
materialdan, qog'ozdan va kartondan yasalgan)
- Bu figuralar qanday nomlanadi? (to'g'ri burchakli to'rtburchaklar.)
- Nega olib tashlangan figurani to'g'ri burchakli to'rtburchak deb atash mumkin
emas? (chunki,uning 6ta tomoni bor -to'g'ri burchaklarda esa 4 tomon va 4 burchak
bo'ladi)
Bunday mashqlar bolalar ongida eng muhim tushuncha-to'g'rito'rtburchak belgilarini
mustahkamlaydi.Birinchi sinf o'quvchilari bu tushunchani chuqurroq tushunib
olishlari uchun shunday o'yin o'tkazish mumkin.O'quv qurollari ichida turli
o'lchamdagi va rangdagi to'g'ri burchakli to'rtburchaklar shakli ko'rsatiladi shulardan
bittasi to'g'ri burchakli to'rtburchak emas.
Bolalar bilan shunday suhbat olib boriladi.
- Bu qanday figuralar?(To'g'riturtburchaklar ularda 4ta burchak va 4ta tomon bor).
- Bu figuralarning qay biri ortiqcha?
- Agar beshinchi figurani olib qo'ysak qolganlarini qanday atash mumkin?(To'g'ri
to'rtburchaklar)
- Nega shunday deb atash mumkin?(Chunki ularning 4 burchagi to'g'ri burchakdir).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 10

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date Pdf ko'rish
|
bet | 10/10 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 302,55 Kb. | | #259206 |
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
261 |
P a g e
ishlari va amaliy ishlar o'quvchilarning geometrik figuralarning mohiyatini
o'zlashtirishlarida ijobiy ta'sir ko'rsa-tadi.
Nuqta, to'g'ri chiziq va egri chiziq, to'g'ri chiziq kesmasi. Birinchi sinfdan boshlab
o'quvchilarda nuqta, to'g'ri chiziq va egri chiziq, to'g'ri chiziq kesmasi haqida aniq
tasavvurlarni tarkib toptirish kerak. Shuni eslatib o'tamizki, "nuqta", "to'g'ri chiziq"
tushunchalari hozirgi kunda o'qitilayot-gan maktab geometriya kursining asosiy
tushunchalaridir. Shu sababli "nuqta deb nimaga aytiladi?", "to'g'ri chiziq deb
nimaga aytiladi?" degan savollar ma'noga ega bo'lmay qoladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Alimov Sh.A. Algebra: Umumiy o'rta ta'lim maktablarining 7- sinfi uchun darslik.
— Toshkent „O'qituvchi" NMIU, 2017. — 192 b.
2. www.edu.uz
3. www.ziyonet.uz
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 5

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
256 |
P a g e
2. Chizish asboblari yordamida va ularsiz geometrik figuralar yasash uchun amaliy
tajriba va ko'nikmalarni shakllantirish.
3. O'quvchilarning fazoviy tasvvurlarini rivojlantirish.
Boshlang'ich sinflar o'quvchilarining geometrik figuralar haqidagi tasovvurlarini
shakllantirish metodikasi yuqorida zikr etilgan vazifalar alohida qo'yadi va quyidagi
bosqichlarni o'z ichiga oladi:
I bosqich (tayyorlov) - Bolalarda bo'lgan geometrik figuralar haqidagi umumiy
tasovvurlarni aniqlash. (bolalarning hayotiy tajribasi, model figuralardan
foydalanib, amaliy ishlarni bajarish).
II bosqich - O'quvchilar bilan amaliy ishlar asosida ularda geometrik figuralar
haqidagi tasovvurlarni shakllantirish.
III bosqich - O'rganilgan materialni xotirada mustahkam saqlab qolish uchun
figuralar yasashga oid maxsus tanlangan mashq va masalalarni bajarish.
O'quvchilarda geometrik figuralar haqidagi umumiy tasavvurlari» 10 gacha bo'lgan
sonlarni o'rganish» mavzusini o'tish davomida yana bir bor aniqlanadi. Dastlab bu
figuralar (aylana, uchburchak, kvadrat va hokazolar) materiali sifatida foydalaniladi.
Unda bolalar hisob - kitobni bunday figuralar yordamida, masalan, 3 ta kvadrat, 8 ta
aylana, 5 ta uchburchak kabi, katta yoki kichik uchburchaklar, qizil yoki zangori
doiralarni sanash yo'li bilan, olib boradilar.
Bunday sharoitda geometrik figuralarning nomlari va talaffuziga diqqat qaratiladi.
«Kesma» haqida gap borganda, o'qituvchi yaqin atrofdagi predmetlar -(qalam,
chizg'ich)dan foydalanib, kesmani qog'ozda qanday tasvir etish lozimligini
ko'rsatadi.
Bolalar mavjud materiallardan - (doska yoki stolning qirrasi), so'ngra, geometrik
figuralardan (uchburchak tomonlari) kesmalarni topishni o'rganadilar. Bunday
holatda bolalarni «nuqta» va «kesma» tushunchalarini aniq ko'rsata olishga o'rgatish
juda muhimdir .Kesmalarni yasashga oid ko'nikmalarni shakllantirish jarayonida
chizmalarning aniqligi va sifatiga talabni kuchaytirish kerak. Dastlabki onlardanoq
chizg'ich, qalam, qo'lning holatining to'g'ri bo'lishini nazoratda ushlash lozim.
Bolalarni kesmalar yasashga o'rgatishga doir mashg'ulotdan kichik parcha
keltiramiz.Bolalar o'qituvchining topshirig'i bilan katak daftar sahifasi boshidan 2 ta
va chapdan 3 katak tashlab, nuqta qo'yadilar. So'ngra bu nuqtadan o'ngga 5 pastg a
2 katak tashlab, 2 nuqtani qo'yadilar. So'ng bu nuqtalarni chizg'ich yordamida
birlashtiradilar (chizg'ichni chap qo'l bilan ushlab,o'ng qo'l bilan chizadilar).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Xitoy-konfutsiylik sivilizatsiyasi

68
Faqat xitoycha tartiblarni joriy qilgan Òokugava rejimining o‘rnatili-
shi yapon jamiyatining rivojlanishini to‘xtatib, uni vaqtincha faol
xalqaro aloqalardan uzib qo‘ydi.
Hind sivilizatsiyasi Hindiston va Janubi-sharqiy Osiyo mamlakat-
lariga tarqaldi. Bu sivilizatsiyaning o‘ziga xos tomoni shundaki, hind
jamiyatida kishilarning ijtimoiy holati uning tug‘ilish omili, ya’ni
ota-onasining jamiyatdagi o‘rni bilan belgilanadi. Bu yerda odamlar
kasta (tabaqa)larga bo‘lingan bo‘lib, insonning jamiyatdagi o‘rni
uning qaysi kastaga mansubligi bilan bog‘liq.
Islom sivilizatsiyasining o‘ziga xos jihatlari shundaki, uning asosini
tashkil qiluvchi islom dini musulmonlarning faqat dunyoqarashi-
nigina emas, balki hayot tarzini ham belgilab beradi. Islom dini barcha
musulmonlarning tengligiga asoslangani uchun ko‘plab xalqlar o‘rta-
sida keng tarqaldi.
Òojmahal
http://eduportal.uz
     
79
Ijodiy ish topshirig‘i

79
Ijodiy ish topshirig‘i «Boburnoma» va «Humoyunnoma» asarlaridan foydalanib, «Boburiylar
sulolasining jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi shundan iboratki, ...» mavzusida
esse yozing.
Internet vositasida Hindistonda boburiylar davriga virtual sayohat uyushtiring va
mavzuda o‘rganilgan materiallar asosida tarixiy voqelikni tahlil qiling.
16-mavzu: XVI–XVIII ASRLARDA YAPONIYA VA KOREYA Yaponiya Uzoq Sharqda, Òinch okeani orollarida joylashgan
bo‘lib, uni «Kunchiqar mamlakat» deb atashadi.
Yaponiyada yer egaligi munosabatlari qachon uzil-kesil shakllangan?
O‘rta asrlar davomida Xitoy Yaponiya taraqqiyotiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatdi. Bu ta’sir, ayniqsa, min sulolasi hukmronligi davrida Xitoy
madaniyati, rassomchiligi, adabiyoti, me’morchilik san’ati, falsafasi
va harbiy sohasida sezilarli bo‘ldi.
Siyosiy tizim. XVI–XVIII asrlarda Yaponiya aholisi toifalarga bo‘-
lingan bo‘lib, viloyatlarni feodallar – daymyolar nazorat qilar, ular-
ning qo‘lida dvoryan – samuraylar xizmat qilardi. Mamlakat tepasida
rasman imperator tursa-da, siyosiy hokimiyat
amalda harbiy hukmdor – syogun qo‘lida edi.
Bu davrdagi eng muhim siyosiy voqea bu-
tun Yaponiyaning markazlashgan yagona dav-
latga birlashishi bo‘ldi.
Mamlakatni birlashtirishda uch mashhur
tarixiy shaxs: Oda Nobunaga, Òoyotomi
Xideyosi va Òokugava Ieyasuning xizmatlari
beqiyos bo‘ldi. Ular birgalikda jangovar armiya
tuzib, mamlakatni fuqarolar urushi girdobidan
olib chiqishga muvaffaq bo‘lishdi. Ulardan Òo-
kugava Ieyasu 1603-yili syogun unvonini qabul
qildi va Edo (hozirgi Òokio) shahrini poytaxt
qilib, uchinchi syogunlikka asos soldi. Bu
davlat Òokugava syogunligi deb ataldi. Òoku-
Òokugava Ieyasu http://eduportal.uz
80
gavalar Yaponiyani birlashtirish ishini yakunlab, uni 1867-yilgacha
boshqardi. Mamlakatda tokugava sulolasining mutlaq hokimiyati
o‘rnatildi. Biroq bu sulola nomiga bo‘lsa-da, imperator hokimiyati
daxlsizligini saqlab qoldi. Chunki yapon xalqi uchun imperator Xudo-
ning avlodi hisoblanardi.
Sipohiylar qo‘zg‘oloni - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

128
esa cho‘chqa yog‘i surtilgan patronni tishi bilan tishlash islom di-
nining ongli ravishda tahqirlanishi (islomda cho‘chqa go‘shti harom
hisoblanadi) deb qabul qildi.
Oqibatda, ular yangi patronni olishdan bosh tortdilar. Oxiri, bu
hodisa qo‘zg‘olon ko‘tarilishiga olib keldi.
Qo‘zg‘olon 1857-yili boshlandi. Sipohiylar tez orada Dehli shah-
rini egalladilar. Ular shoh saroyiga bostirib kirishdi, Bahodirshoh II
hind xalqini mustamlakachilarga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarishga chor-
lovchi chaqiriqni imzolashga majbur bo‘ldi.
Qo‘zg‘olonning bostirilishi. Buyuk Britaniya Hindistonga qo‘shim-
cha harbiy kuchlar yuborishga majbur bo‘ldi. Shundan so‘ng harbiy
kuch ustunligi Buyuk Britaniya bosqinchilari tomoniga o‘tdi.
Britaniya qo‘shini qo‘zg‘olonchilar egallagan shaharlarni qamal
qilib, ularni shturm bilan egalladilar. Aholi o‘zini qahramonona hi-
moya qildi. Janglar ko‘chalarda olib borildi. Mustamlakachilar to‘p-
larni fillarga ortib, Dehliga olib kirdilar va bu tadbir jang taqdirini hal
qildi.
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 8

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
259 |
P a g e
- Beshinchi raqamli figurani nega bu guruhga qo'shib bo'maydi? Unda ham to'rt
tomon bor-ku! (Chunki, burchaklarning barchasi to'g'ri burchak emas)
Mashqni bajarish davomida turli rangli, bir-birdan o'lchamlari bilan farq qiluvchi,
turlicha joylashtirilgan to'rtburchaklardan foydalaniladi.
To'g'ri burchak belgilarini tushunib olish uchun bolalar bilan quyidagi mashqlarni
bajarish tavsiya etiladi:
1. Chizmalar ichida, oddiy, hayotiy muhitda to'g'ri to'rtburchakni boshqa
figuralardan ajrata olish.
2. To'g'ri to'rt burchaklarni uning belgilari bo'yicha topish.
3. Boshqa geometrik figuralardan to'g'ri to'rtburchak yasash.
4. To'g'ri to'rtburchaklar yasash.
Quyidagi amaliy ishlarni tashkil etish foydali hisoblanadi.
Barcha to'g'ri to'rtburchaklarni bo'yab, raqam sonlarini daftarga yozish tavsiya
etiladi.
Kvadratni to'g'ri burchak deb ham, keyinroq ko'pburchak deb atash mumkin ekanligi
«Nomini ayting!»Uyinida ham o'z tasdig'ini topishi mumkin.O'qituvchi paketdan
figurani olib bolalarga faqat uning belgilarini aytadi va bolalardan bu nima? deb
so'raydi.Masalan:
- Mening qo'limda qizil rangli figura,uning to'rt burchagi, to'rt balandligi va to'rt
tomoni bor. Bu qanday figura?(Bu to'rtburchak)
- Mening qo'limda kartondan yasalgan sariq figura bor.Uning 4 tomoni, 4 balandligi
va 4 burchagi bor.uning hamma burchaklari to'g'ri burchak bu figuraning nomi
nima?(Bu - to'g'ri to'rtburchak). Rasmlar.
- Mendagi to'rtburchak figuraning ikki burchagi to'g'ri burchak uni to'g'ri burchakli
to'rtburchak deyish mumkinmi? (Yo'q, to'g'ri bo'lganda barcha burchaklari to'g'ri
bo'lishi kerak).»Ortiqcha figurani olib tashla» o'yinida ham foydalansa bo'ladi.
Doskaga turli rangli to'g'ri to'rtburchak ilinadi.Undan ikkitasi kvadrat.
- Bu figuralar nima deb ataladi? (To'rtburchaklar, to'g'ri to'rtburchaklar).
- Nima uchun bunday deb ataladi? Chunki to'rttala burchagi teng, to'rt tomoni
bor.
- Bulardan qay biri ortiqcha? (zangori to'rtburchakni olib tashlansa, ikkita kvadrat
qoladi).
- Qolgan figuralar kvadrat ekanini kim isbotlab bera oladi? (to'rt tomoni o'lchanadi,
agar ular teng bo'lsa, demak, kvadrat).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 6

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
257 |
P a g e
So'ng daftarning yuqori qismida bir nuqtani tanlab, uni yasalgan kesmaning chap
tomonidagi nuqtasiga tomon yana bir tik kesma tushiradilar.Bolalarning to'g'ri
burchak bilan tanishtirishda shunday amaliy mashqni bajarish mumkin:
O'qituvchi bolalarga bir varaqdan qog'oz olib, uni avval o'rtasidan buklashni, so'ng
yana bir bor buklashni ko'rsatadi .Bu ishlarni o'qituvchi bajarganda hamma bolalar
ko'rib turishi lozim. So'ng bolalarga hosil bo'lgan burchak - to'g'ri burchak modeli
ekani tushuntiriladi. O'qituvchi burchakning balandligi va tomonlarini ko'rsatadi.
So'ng suhbat o'tkaziladi:
- qanday figura hosil bo'ldi? (To'g'ri burchak).
- uning tomonlari va balandligini ko'rsating.
-Endi o'zingiz yasagan to'g'ri burchakni solishtiring
Buning uchun ularning birini ikkinchisi ustiga shunday qo'yingki, tomonlari bir-
biriga to'g'ri kelib burchakning quyi qismi ikkinchi burchakning quyi qismiga
joylashsin. (o'quvchilar ham o'qituvchi bilan birga burchaklarni taqqoslaydilar);
- Burchakning boshqa tomonlari haqida yana nima deyish mumkin.(Bu tomonlar
ham mos tushdi)
- To'g'ri burchaklar teng keldi.O'zingiz yasagan uchburchakdan to'g'ri burchakni
toping.(burchaklarni bir-biri ustiga qo'yib, uchburchakdagi burchak ham to'g'ri
ekanligini aniqlaydilar).
Qo'llarida bo'lgan to'g'ri burchak modeli bilan ushbu tasvirdagi to'g'ri burchaklarni
aniqlab, uning balandligi atrofini bo'yash topshiriladi.
Boshlang'ich sinflarda o'rganiladigan ko'pburchaklar ichida to'g'ri burchak va uning
ko'p uchraydigan ko'rinishi bo'lgan kvadrat alohida o'rinni egallaydi. O'quvchilar har
qanday kvadrat to'g'ri burchak ekanligini va aksincha har qanday to'g'ri to'rtburchak
kvadrat emasligini tushinib olishlari kerak.
To'g'ri burchakni o'rganishga bag'ishlangan mashg'ulotdan bir parcha har bir
o'quvchiga har xil rangga bo'yalgan turlicha to'g'ri to'rtburchaklar solingan ko nvert
beriladi.
Suhbat:
- Bu figuralar nima deb ataladi (to'rtburchaklar).
- Model yordamida ularning to'g'ri burchaklarini toping va o'sha joyni bo'yang;
- Ikki to'g'ri burchagi bo'lgan to'rtburchakni toping. Ikki to'g'ri burchakli
to'rtburchakni ko'rsating va to'g'ri bo'lgan balandligini yonidan bo'yang.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date - bet 3

|
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies
Hosted online from Moscow, Russia
Date:
11
th
January, 2023
ISSN: 2835-5733
Website:
econferenceseries.com
254 |
P a g e
«10 gacha bo'lgan raqamlarni raqamlash» mavzusini o'rganishda bolalar nuqta va
kesmalar bilan tanishadilar,ulardagi uchburchak, to'rtburchak, beshburchaklar va
boshqa ko'pburchaklar haqidagi tushunchalari kengayadi.
«100 raqamigacha bo'lgan sonlarni qo'shish va ayirish» mavzusini o'rganishda esa
to'g'riburchak, to'g'riburchakli to'rtburchak, kvadratlar, ko'pburchaklarning bir
ko'rinishi sifatida o'rganadilar .
2- va 3-sinflarda geometrik figuralari haqida tasavvur kengayadi va chuqurlashadi.
Bunday tasavvurlarni shakllantirishda quyidagi topshiriqlardan foydalanish
mumkin:
a) Geometrik figuralar va ularning elementlari chiziladi. (Bu holatda zaruriy
atamalar o'rganiladi, geometrik figuralarni tanib olish va o'zaro farqlash ko'nikmalari
shakllanadi.
b) Katak daftarda chizg'ich va uchburchak figuralarni yasash.
d) Figuralarni guruhlarga ajratish.
e) Figuralarni qismlarga ajratish va bu qismlardan boshqa figuralar yasash.
f) Turli predmetlar va ular qismlarining geometrik shaklni yaratish.
g) (3-sinfda) shartli belgilar yordamida geometrik chizmalarni o'qiy olish
ko'nikmalarini shakllantirish.
Kichik yoshdagi maktab o'quvchilarida geometrik tasavvurni shakllantirish
metodikasida ma'lum shakldagi real predmetdan uning tasviri tomon va aksincha,
tasvirdan real predmet sari bormoq kerak.Geometrik elementlarni o'rganishda
quyidagi metodlardan masalan; geometrik modellashtirishdan foydalanish, qog'oz,
cho'plar, plastilin va simlardan figuralarning modellarini yasash, qog'ozda geometrik
figuralarni chizish - bolalar ongida geometrik tasovvurni rivojlantirishga omil
bo'ladi. Bunday sharoitda materialning turi, rangi, o'lchamlari, tekislikdagi holatini
nazarda tutmagan holda figuralarni shunday tanlash kerakki, bolalar ularning asosiy
belgilarini (shakli, geometrik sifatlarini) aniqlay olsinlar. Shunga diqqat qaratish
kerakki, o'quvchilar geometrik figuralarning barcha sifatlarini ajrata bilsinlar. Bu
figuralar tasavvurning to'g'ri bo'lishiga yordam beradi. Masalan, to'g'riburchakli
to'rtburakni o'rganish jarayonida bolalar uning ikki asosiy sifati-to'rtburchak
ekanligi va burchaklari to'g'ri ekanligini tushunib yetishlari kerak.Geometriyaning
maktab kursida uning asosiy tushunchalari sinfdan sinfga o'tgan sari o'zgarib boradi,
Masalan,
«kesma»,
«burchak»,»ko'pburchak»
kabi
tushunchalar
noaniq
tushunchalar guruhiga kiradi. Shuning uchun boshlang'ich sinf o'quvchilariga
«Uchburchak nima?» deb savol berish noto'g'ri bo'lar edi.Lekin bu savolni boshqa
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Proceedings of International Scientific Conference on Multidisciplinary Studies Hosted online from Moscow, Russia Date
|
Adabiyotlar r - Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot

|
Yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari 1 – ma’ruza mashg‘ulot
|
bet | 39/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaAdabiyotlar ro‘yxati
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat - engilmas kuch. –T.: Ma’naviyat nashriyoti, 2008 y.
Karimov I.A. Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. T.1997 y.
Шавкат Миромонович Мирзиёев. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб xалкимиз билан бирга курамиз. T-2017
Mavlonova R.A., To‘raeva O.T., Holikberdiev K.M. Pedagogika, T., O‘qituvchi, 1999
Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S. Ilg‘or pedagogik texnologiyalar. – T.: O‘qituvchi, 2004.
Tolipov O‘., Usmonboeva M. Pedagogik texnologiyalarning tadbiqiy asoslari – T.: 2006. – 260 b.
9 – ma’ruza mashg‘uloti texnologik modeli
Mavzu: BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNI TAYYORLASHDA PEDAGOGIK INNOVATSIYALARDAN FOYDALANISH
Vaqt: 80 daqiqa
O’quvchilar soni: 90 nafar
|
|
O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi
|
Nazariy, yangi mavzu bayoni
|
O‘quv mashg‘ulot rejasi / o‘quv mashg‘ulotining tuzilishi
|
Tashkiliy qism. Davomat. Darsga tayyorgarlik.
Faollashtiruvchi (motivatsion) qism.
Tayanch so’zlar bilan ishlash.
Ma’ruza o’qish.
Savollarga javob berish.
Mustahkamlash.
Yakunlash.
|
O‘quv mashg‘uloti maqsadi: Axborotlashgan jamiyatda pedagogik innovatsiyalar ahamiyati va yo’llari haqida ilmiy pedagogik tushuncha berish
|
Pedagogik vazifalar:
Innovatsiya, texnologiya, ta’lim texnologiyasi, ta’lim metodi, ta’lim metodikasi, ta’lim texnologiyasining markaziy muammosi tayanch so’zlarini izohlash.
Innovatsion ta’lim texnologiyalarining mohiyatini tushuntirish.
Ta’limning innovatsion shakllaridan foydalanish yo’llarini ochib berish
|
O‘quv faoliyati natijalari:
Innovatsiya, texnologiya, ta’lim texnologiyasi, ta’lim metodi, ta’lim metodikasi, ta’lim texnologiyasining markaziy muammosi tayanch so’zlarini izohlaydi.
Innovatsion ta’lim texnologiyalarining mohiyati mavzusida fikr yuritadi.
Ta’limning innovatsion shakllaridan foydalanish yo’llarini ochib berishadi
|
O‘qitish metodlari
|
Ma’ruza, tushuntirish, ko‘rsatish, namoyish
|
O‘quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, guruhlarda ishlash, yakka tartibda
|
O‘qitish vositalari
|
Ma’ruza matni, grafik tashkil etuvchilar
|
O‘qitish sharoiti
|
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan, guruhlarda ishlashga mo‘ljallangan xonalar
|
Qaytar aloqaning yo‘l va vositalari
|
Tezkor-so‘rov, so‘rov, referat, test
|
|
| |
Axloqiy madaniyatning ko‘rinishlari

|
Axloqiy madaniyatning ko‘rinishlari
|
bet | 34/89 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 478,28 Kb. | | #272518 |
Bog'liq Ta\'lim tarbiyaning dolzarb muammolari majmuaAxloqiy madaniyatning ko‘rinishlari – insonparvarlik; halollik; tashabbuskorlik; vatanparvarlik; mehnatsevarlik; faollik; ijodkorlik; saxiylik; ma’suliyatlilik; kamtarlik; poklik.
Axloqiy odob – talabaning aniq maqsadini ko‘zlab, doimiy, izchil uyushtirilgan faoliyati, jamiyat a’zolarining zamirida maydonga keladigan holatdir.
Barkamol shaxs – bu adolatli, vijdonli, iymon-e’tiqodli, mehr-muruvvatli, irodali, or-nomusli, matonatli va chidamli, erkin fikrlovchi, o‘z xalqining daholari uchun kurashuvchi, hur fikrli va istiqlol g‘oyalari bilan sug‘orilgan, o‘z Vataniga fidoyilik bilan xizmat qiluvchi, tadbirkor va tashabbuskor ozod SHAXSDIR.
Vijdon – bu kishining kundalik faoliyati, qilmishi fe’l – atvori uchun oila, jamoat Vatan oldida ma’naviy mas’uliyat his etishidir. SHu yuksak axloqiy tushuncha shaxsni ijobiy xatti – harakatlarga undab shunga moyil qilib, o‘z faoliyatiga o‘zi baho berishiga olib keladi. Vijdonli kishi nohaq, adolatsiz ishlardan g‘azoblanadi, ularga qarshilik, norozilik bildiradi, o‘z faoliyatining yaxshi tomonlaridan qanoatlanib, xursand bo‘lsa, yomon tomonlaridan norozi bo‘lib, ruhan eziladi, ya’ni vijdoni azobga uchraydi.
Donishmand – ko‘p narsa biladigan, bilimdon, olim, dono.
Doston, poema – lero-epik janr; shu janrdagibadiiyasar. O‘zbekxalqog‘zakiijodivao‘zbekmumtozadabiyotidakengtarqalgan. Dostondamuayyanvoqealero-epik tasvirvositalariyordamidahikoyaqilinadi. Undahayot, voqelikkengko‘lamdaqamrabolinadi, biryokiikkita bosh qahramonishtiroketadi, personajlarko‘pbo‘ladi.
Insonkamoloti – buinsonningkengma’nodaichkivatashqiomillarta’siridashakllanishjarayonidir. Bujarayondatarbiyaningmuhimahamiyatkasbetishi ta’kidlanadi.
Insoniy sifatlar – insoniylik, ezgulik, chidamlilik, vijdonlilik, halollik, javobgarlik, haqqoniylik, beg‘arazlik, saxiylik, insonlarga nisbatan hurmat, yuksak axloqlilik, muloqotga ehtiyoj, hayrihohlik va h. k. (Alisher Navoiy).
Insonparvarlik – insonni ulug‘lash va sevish, ya’ni, Abu Nasr Forobiyning «Fozil odamlar shaxri» asarida tasvirlanganidek, shaxs bo‘lishga va hadischi olimlarimizning asarlarida bayon etilgan komillikka mamlakatimiz rahbarining «Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori» nomli risolasida qayd etilgan talablarga javob beradigan shaxsni tarbiyalash jarayonida erishiladi.
Insof – adolat va vijdon amri bilan ish tutish tuyg‘usi va qobiliyati, ishda kishilarga munosabatda halollik, to‘g‘rilik, tenglik, sofdillik va haqiqatgo‘ylikdir. O‘zgani o‘z o‘rniga va shuningdek, o‘z o‘rniga o‘zgani hayolan qo‘yib ko‘ra bilish insofga kiradi. To‘q ochni, boy kambag‘alni, baxtli baxtsizni, tolei baland tolei zabunni, omadli omadsizni, sog‘lom bemorni o‘z o‘rniga qo‘yib ko‘ra insoflilar safi kengayib boradi.
|
| |