nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- nazorat ishi - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 43/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.7 - nazorat ishi
I variant
1. To‘gri burchakli uchburchakning balandligi uning gipotenuzasini 3 va 12 bo‘laklarga bo‘lgan bo‘lsa, shu balandlik uzunligini toping.
2. To‘gri burchakli uchburchak katetlarini gipotenuzasiga bo‘lgan proeksiyasi
5 va 10 ga teng bo‘lsa, shu uchburchakning katta katetini uzunligini toping.
3. Aylana tashkarisida olingan nuktadan aylanaga urinma va kesuvchi o‘tkazilgan bo‘lib, ularning yigindisi 84 sm. ga teng. Kesuvchining tashqi kesmasi urinmaning uzunligidan 9 sm qisqa. Urinmaning uzunligini hisoblang.
4. Sirkul va chizgich yordamida uzunliklari 1sm va 2 sm bo‘lgan kesmalar o‘rtasida o‘rta proporsional bo‘lgan kesmani yachang.
II variant
1. To‘gri burchakli uchburchakning balandligi uning gipotenuzasini 4 va 9 bo‘laklarga bo‘lgan bo‘lsa, shu balandlik uzunligini toping.
2. To‘gri burchakli uchburchak katetlarini gipotenuzasiga bo‘lgan proeksiyasi
5 va 15 ga teng bo‘lsa, shu uchburchakning katta katetini uzunligini toping.
3. Aylana tashqarisida olingan nuktadan aylanaga urinma va kesuvchi o‘tkazilgan. Kesuvchining uzunligi 10 sm bo‘lib , uning ichki kesmasi tashqi kesmasidan urinmaning uzunligi qadar uzun. Urinmaning uzunligini hisoblang.
4. Sirkul va chizgich yordamida uzunliklari 3sm va 4 sm bo‘lgan kesmalar o‘rtasida o‘rta proporsional bo‘lgan kesmani yasang
IV CHORAK Geometria IX sinf
Yozma ish № 8
I variant
1.Berilgan va kesmalarga o’rta proporsional kesmani yasang.
2.Bir nuqtadan aylanaga kesuvchi va urinma o’tkazilgan, bunda kesuvchi tashqi kesmasi 3 dm va ichki kesmasi 9 dm li kesmalarga bo’lingan. Urinmaning uzunligini toping.
3.Aylananing bir nuqtasidan 32 sm li diametr va 14 sm li vatar o’tkazilgan. Vatarning diametrdagi proyeksiyasini toping.
4.Uzunligi 13 m bo’lgan narvon devorga tiralgan. Uning pastki uchi devor asosidan 5 m narida joylashgan. Narvonning ikkinchi uchi qanday baladlikda joylashgan ?
II variant
1. Berilgan va kesmalarga o’rta proporsional kesmani yasang.
2. Bir nuqtadan aylanaga kesuvchi va urinma o’tkazilgan, bunda kesuvchi tashqi kesmasi 3 dm va ichki kesmasi 9 dm li kesmalarga bo’lingan. Urinmaning uzunligini toping.
3.Aylana radiusi 8 sm ga, vatar esa 12 sm ga teng. Vatarning uchidan diametr o’tkazilgan. vatarning diametrdagi proyeksiyasini aniqlang.
4. Uzunligi 17 m bo’lgan narvon devorga tiralgan. Uning ikkinchi uchi 15 m balandlikdagi tirqishga yetishi uchun pastki uchini devor asosidan qancha masofa nariga surish kerak?
|
| |
II CHORAK  Geometriya  9 - sinf

|
II CHORAK Geometriya 9 - sinf
|
bet | 41/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.II CHORAK Geometriya 9 - sinf
3 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. A,B va O nuqtalar berilgan.O markazli va gomotetiya koeffisienti bo‘lgan gomotetiyada A va B nuqtalar o‘tadigan nuqtalarni yasang.
2. sinα = ekanligi ma'lum. tgα ni toping.
3. Metall trubalar asosidan 12,5 m balandlikda va gorizont bilan li burchak hosil qiladigan qilib sim kanat bilan tortib qo’yilgan. Kanatning uzunligi qanday bo’lishi kerak?
4.Uyning kengligi 8,0 , ikki qiyali tomning bitta qiyaligi eni 8,0 m ga teng. Tom o’zagi uy shipiga qanday burchak ostida qo’yilgan?
II variant
1. C, D va O nuqtalar berilgan. O markazli va gomotetiya koeffisienti bo‘lgan gomotetiyada C va D nuqtalar o‘tadigan nuqtalarni yasang.
2. cosα = ekanligi ma'lum. tgα ni toping.
3.Uzunligi 20 m bo’lgan narvon uy devoir chetiga li burchak ostida tiralgan. Devor balandligini toping.
4. Agar poyezd 10 km tog’ ga yurib, 75 m balandlikka ko’tarilgan bo’lsa, temiryo’lning ko’tarilish burchagini toping.
4 - nazorat ishi
I variant
1. Uchburchakning yuzi . Agar AB = 10 sm, bo‘lsa, AC tomonini toping.
2.Vektorlarni skalyar ko‘paymasi va ular orasidagi burchakni toping:
va .
3.Kattaligi bo’yicha teng bo’lgan ikkita kuch bir nuqtadan bir-biriga li burchak ostida qo’yilgan. Ularning teng ta’sir etuvchisi kattaligi 120 kg bo’lsa, kuchlarning kattaligini toping.
4. O’lchab bo’lmaydigan ikki va nuqtalar orasidagi masofani topish uchun, uchinchi nuqtani shunday tanlanadiki, bu nuqtadan va nuqtalar ko’rinib turadi. burchakni, va masofalarni o’lchab, masofani topadilar. Agar bo’lsa, masofani toping.
II variant
1. Uchburchakning yuzi . Agar AС = 15 sm, , bo‘lsa AВ tomonini toping.
2.Vektorlarni skalyar ko‘paymasi va ular orasidagi burchakni toping:
va .
3.Bir nuqtaga ikkita va kuchlar, bir-biriga li burchak ostida ta’sir qiladigan qilib qo’yilgan, bunda , . Teng ta’sir qiluvchi kuchning kattaligini toping.
4.Gorizontal tirgakga ikkita turli ipda P og’irlikdagi yuk osib qo’yilgan. Iplarning taranglik kuchini aniqlang (1-rasm).
|
| |
II CHORAK Matematika  6 - sinf

|
II CHORAK Matematika 6 - sinf
|
bet | 10/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.II CHORAK Matematika 6 - sinf
5 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. Ko‘paytmani toping: а) ; b) ; d)
2. Hisoblang:
3. а) b) sonlariga teskari sonlarni toping.
4.Kitob 140 betli. Ahmad kitobning qismini o’qidi. Ahmad necha bet o’qigan?
5. Sinfda 32 ta o’quvchi o’qiydi. A’lochilar barcha o’quvchilarning qismini, qolgan o’quvchilarning qismini “ 4” va “5” bahoga o’qiydiganlar tashkil qiladi. Sinfdagi nechta o’quvchi “ 4” va “5” bahoga o’qiydi ?
II variant
1. Ko‘paytmani toping: а) ; b) ; d)
2. Hisoblang:
3. а) b) sonlariga teskari sonlarni toping.
4.Bekatda 18 kishi avtobus kutayotgan edi, ularning qismi ayollar. Nechta ayol avtobus kutayapdi?
5. Bog’ maydoninig yuzi 600 . Tokzor maydonning qismini, olmazor esa qolgan maydonning qismini egallagan. Olmazor qancha kvadrat metrni egallagan?
6 - nazorat ishi
I variant
1.Bo‘lishni bajaring: а) ; b) d)
2.Ifodaning qiymatini toping: .
3.Ifodaning qiymatini toping: .
4.2400 ga bug‘doy sepildi. Bu esa butun yer maydonining qismini tashkil qiladi. Butun yer maydonini toping.
5. Fermer xo’jaligining qismi paxta uchun ajratilgan. Donli o’simliklar uchun butun maydonning qismi ajratilgan. Agar donli o’simliklar 1080 gektar yerga ekilgan bo’lsa, fermer xo’jaligi qancha yerga egalik qiladi?
II variant
1.Bo‘lishni bajaring: а) ; b) d)
2.Ifodaning qiymatini toping: .
3.Ifodaning qiymatini toping: .
4.Stansiyaga yetib kelgan yuk poezdining tarkibida 12 ta sisterna bo‘lib, u barcha vagonlarning qismini tashkil qiladi. Poezd tarkibida nechta vagon bor?
5. Geologlar tog’lar orasida joylashgan vodiyni uch kunda bosib o’tdilar. Birinchi kuni butun yo’lning qismini, ikkinchi kuni qismini, uchinchi kuni esa qolgan 28 km masofani o’tdilar. Vodiy bo’ylab o’tuvchi yo’lning uzunligini hisoblang.
|
| |
III CHORAK Математика VI sinf

|
III CHORAK Математика VI sinf
|
bet | 11/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.III CHORAK Математика VI sinf
Nazorat ishi № 7
I variant
1.Berilgan sonlardan to’g’ri proporsiya tuzing: 1,5; 4,9; 2,1 va 3,5 .
2.Proporsiyaning noma’lum hadini toping: 7,5 : 3,5 = х : 14.
3. Proporsiyaning noma’lum hadini toping:
4. Bodring tuzlash uchun 10 litr suvga 750 g tuz solinadi. Bodring tuzlash uchun 12,5 litr suv olingan bo’lsa, qancha tuz solish kerak?
5. 7,5 kg qo’ziqorindan 1,5 shoda quritilgan qo’ziqorin hosil bo’ladi. 17,7 kg qo’ziqorindan nechta shoda quritilgan qo’ziqorin hosil bo’ladi.
II variant
1. Berilgan sonlardan to’g’ri proporsiya tuzing: 2,4; 4,2; 7,2 va 12,6 .
2. Proporsiyaning noma’lum hadini toping: 18 : х = 7,2 : 4,5.
3. Proporsiyaning noma’lum hadini toping:
4. 125 ta g’ozdan 4 kg par olish mumkin. 875 ta g’ozdan qancha par olish mumkin?
5. Piyoda 8,4 km ni 1,5 soatda bosib o’tdi. Shunday tezlik bilan harakatlansa 2,5 soatda qancha masofani bosib o’tadi?
Nazorat ishi № 8
I variant
1. Olcha murabbosi tayyorlash uchun 6kg mevaga 4 kg shakar solishadi. 3 kg meva uchun qancha shakar solish kerak.
2. Bir velosipedchi 24 km masofani 12 km/soat tezlik bilan bosib o’tdi. Shuncha vaqt ichida tezligi 10,5 km/soat bo’lgan boshqa velosipedchi qancha masofani bosib o’tadi?
3.Uyning uzunligi chizmada 25 sm. Agar chizma 1:300 masshtabda tuzilgan bo’lsa, uyning haqiqiy uzunligini toping?
4.Uchburchak shaklidagi yer maydonining perimetri 1750 m. Uning bir tomoni 560 m, ikkinchisi 789 m. Uchinchi tomonini hisoblab toping.
5.Radiusi 2,25 dm bo’lgan aylana uzunligini toping. ( π sonini yuzdan birlargacha yaxlitlang).
II variant
1. 20 kg olmadan 16 kg olma pyuresi hosil bo’ladi. 45 kg olmadan qancha olma pyuresi olish mumkin?
2. Piyoda 8,4 km ni 1,5 soatda bosib o’tdi. Shunday tezlik bilan harakatlansa 2,5 soatda qancha masofani bosib o’tadi?
3.Shaharlar orasidagi masofa xaritada 18 sm. Xaritaning masshtabi 1:500000 bo’lsa, shaharlar orasidagi haqiqiy masofani toping?
4.Uchburchakning bir tomoni 54 sm, ikkinchisi 68 sm, uchinchisi esa ikkinchisidan 23 sm ga qisqa. Uchburchak perimetrini hisoblang.
5. Radiusi 2,3 dm bo’lgan aylana uzunligini toping. ( π sonini o’ndan birlargacha yaxlitlang).
|
| |
IV CHORAK Matematika VI sinf

|
IV CHORAK Matematika VI sinf
|
bet | 13/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.IV CHORAK Matematika VI sinf
Yozma ish № 11
I variant
1.Ko’paytirishni bajaring: а) 6,9 · (-0,1); b) –5,07 · (-3,07); v) .
2.Bo’lishni bajaring: а) 3,6 : (-0,9); b) –11,7 : (-1,8); v) .
3.Tenglamani yeching: а) ; b) b – 2,2 = -3,3.
4.Sayohatchi katta yo’ldan km/soat tezlik bilan xarakatlanmoqda. Hozir u 0 nuqtada turibdi. Agar u musbat yo’nalish bo’yicha yursa, uning tezligi musbat, agar manfiy yo’nalish bo’yicha yursa, tezligi manfiy hisoblanadi. е qiymat « 4 soat avval» ekanini bildiradi. soatdan keyin sayohatchi qayerga keladi? Masalani: bo’lganda yeching.
5.Ilhom va Go’zal bir joydan bir vaqtda, bir xil yo’nalishda yo’lga chiqishdi. Ilhomning tezligi km/soat, Go’zalning tezligi km/soat. soatdan keyin ular orasidagi masofa qanday bo’ladi? ekanligini bilgan holda masofani bilan belgilab(kilometrlarda), masala yechish uchun formula tuzing. Formula bo’yicha bo’lsa, ni toping.
II variant
1.Ko’paytirishni bajaring: а) 6,17 · (-0,1); b) –6,7 · (-2,4); v) .
2.Bo’lishni bajaring: а) 8,4 : (-0,7); b) –3,289 : (-1,3); v) .
3.Tenglamani yeching: а) 3,6 = -7,2; b) –1,2 – = 3.
4.Sayohatchi katta yo’ldan km/soat tezlik bilan xarakatlanmoqda. Hozir u 0 nuqtada turibdi. Agar u musbat yo’nalish bo’yicha yursa, uning tezligi musbat, agar manfiy yo’nalish bo’yicha yursa, tezligi manfiy hisoblanadi. е qiymat « 4 soat avval»ekanini bildiradi. soatdan keyin sayohatchi qayerga keladi? Masalani: bo’lganda yeching.
5.Ilhom va Go’zal bir joydan bir vaqtda, bir xil yo’nalishda yo’lga chiqishdi. Ilhomning tezligi km/soat, Go’zalning tezligi km/soat. soatdan keyin ular orasidagi masofa qanday bo’ladi? ekanligini bilgan holda masofani bilan belgilab(kilometrlarda), masala yechish uchun formula tuzing. Formula bo’yicha bo’lsa, ni toping.
|
| |
Kesim ergash gapli qo'shma gap - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha...

2. Kesim ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным сказуемым. В нем придаточное поясняет сказуемое, выраженное указательным местоимением в составе главного: Gapning rosti shuki, yig'loqi torlarni chertishga o'zimning ham toqatim yo'q. (Правда в том, что играть на печальных тонах я и сам не желаю).
3. Aniqlovchi ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным определительным. В нем придаточное поясняет признак члена предложения в составе главного, выраженного существительным: Kimning bilimi kuchli bo'lsa, uning mulohazalari ham chuqur bo'ladi. (У кого глубокие знания, у того и широкие рассуждения).
4. To'ldiruvchi ergash gapli qo'shma gap. СПП с придаточным изъяснительно - объектным. В нем придаточное поясняет дополнение, выраженное местоимением или пропущенное в составе главного: Bilasizmi, xo'jayinning Nuri degan qizlari bor (Oybek). (Знаете, у хозяина есть дочь Нури).
1-topshiriq. Rus tiliga tarjima qiling.
1. Istagim shu, hech so'nmasin yongan chirog'ing. 2. Biz istaymiz, barcha ellar, elatlar bir - birlari bilan bo'lsin yana yaqinroq. 3, Shuni unutmangki, biz ozod zamonda yashayapmiz... . 4. Kimki halol bo'lsa, u hurmatga loyiq. 5. Hech shubha yo'qki, biz g'olib bo'lamiz. 6. Yurak tandir emaski, o't yoqib qizdirsang.
2-topshiriq. O’qing. Ergashgan qo’shma gaplarni topib, bosh va ergash gaplarni ayting.
1. Yormat shahardan piyoda qaytib horigani uchun, hamma otlarga Yo’lchi qaradi. (O.) 2. Yo’lchi so’zini bitirgach, Abdushukur iljaydi. (O.) 3. Quyosh qizil baxmal singari tovlanib, o’zini azim chinorlar panasiga olganda, bu oqshomlar ko’hna tabiat ko’rki – tongdan ham musaffo bo’lib ketadi. (O’. Umarbekov.) 4.Eshik g’irch etib ochildi-da, ruxsat so’rab Alisherning ukasi Darveshali kirdi. (O.) 5. Agar bir doirada ikki markaziy burchak teng bo’lsa, unga mos yoylar ham tengdir. 6. Kim odobli bo’lsa, u hurmatga sazovor bo’ladi.
3-topshiriq. O’qing. Bosh va ergash gaplarni toping.
1. Sayramov to’g’on boshiga kelganda, bu yerda ish qaynamoqda edi. (O.) 2. Ular bu yerda so’roq berayotganda, Ojiza ovqat pishirib kutardi. (Sh.R.) 3. Qutidor do’koniga jo’naganidan keyin, Oftoboyim To’ybekani mehmonxonaga buyurdi. (A.Qod.) 4. Kimning ko’ngli to’g’ri bo’lsa, uning yo’li ham to’g’ri bo’ladi. 5. Mehmonlar yana shunga tan berdilarki, bu yil ko’rgazmada qatnashayotganlarning hammasi kelgusi yilda ham qatnashadi. (H.G’) 6. Gap eshitilmasa ham, ishchilar bir-birlarini anglar edi. (As.M)
4-topshiriq. Tushirilgan tinish belgilarini qo’yib ko’chiring, ergash gaplarning tagiga chizing.
1. Hali gul ochilmagan bo’lsa ham, stol ustiga katta guldasta qo’yilgan edi. 2. Otishma tugagach Bektemir ungurdan chiqdi. (O.) 3. Hammamiz dalaga yo’l olgan chog’da katta to’y tusini oladi qishloq. (H.G’) 4. Naqqosh ketgandan so’ng shoir eshikka chiqdi. (O.) 5. Hosil mo’l bo’lsin deb, tokning egatlarini yaxshilab chopdik.
|
I CHORAK  Geometriya 9 - sinf

|
I CHORAK Geometriya 9 - sinf
|
bet | 40/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.I CHORAK Geometriya 9 - sinf
1 - nazorat ishi
I variant
1. Uchbuchakning tomonlari mos ravishda 17 dm,18 dm, va 25 dm. Unga o'xshash va perimetri 15 dm bo‘lgan uchburchakning tomonlarini toping.
2. Balandligi 9,2 m bo‘lgan uyni kuzatuvchining ko‘zidan 72 sm masofada turgan diametri 2,4 sm bo‘lgan tanga bilan to‘sish mumkin bo‘lsa, kuzatuvchidan uygacha bo‘lgan masofani anilang.
3.Zavod trubasining soyasi 21 m, uzunligi 1,8 m bo’lgan xodaning soyasi 120 sm. Trubaning balandligini toping.
4. Agar kuzatuvchi ko’zidan 70 sm masofada diametri 1,5 sm bo’lgan tanga bilan balandligi 15 m bo’lgan uyni to’sib turgan bo’lsa, u uydan qanday masofada turganligini aniqlang.
II variant
1. Uchburchaknin tomonlari mos ravishda 22,5 dm, 30 dm, va 45 dm. Unga o‘xshash va perimetri 39 dm bo‘lgan uchburchakning tomonlarini toping.
2. Balandligi 15,4 m bo‘lgan mayokni kuzatvchining ko‘zidan 72 sm masofada turgan diametri 2,2 sm bo‘lgan tanga bilan to‘sish mumkin bo‘lsa, kuzatuvchi mayoqdan qanday masofada turganligini aniqlang.
3. Fabrika trubasi soyasining uzunligi 37,6 m, uzunligi 3,8 m bo’lgan simyog’ochning soyasi uzunligi 3,04 m. Trubaning uzunligini toping.
4. Kuzatuvchi ko’zidan 72 sm uzoqlikda, diametri 2,4 sm bo’lgan tanga bilan balandligi 9,2 m bo’lgan uyni to’sish mumkin. Uydan kuzatuvchigacha bo’lgan masofani toping.
2 - nazorat ishi
I variant
1.ABC to‘g‘ri burchakli uchburchakda, , AC = 6 sm, AB = 9 sm,
CD- balandlik. BD ni toping.
2. O‘xshash ko‘pburchaklarning mos tomonlarining nisbati 3 : 2 kabi nisbatda. Ko‘pburchaklarning perimetrlarining yigindisi 145 sm. Bu ko‘pburchaklarning perimetrlarini toping.
3. Daraxt soyasining uzunligi 12,8 m, uzunligi 1,4 m bo‘lgan tik turgan yogochning soyasi 2,8 m. Daraxtning uzunligini toping.
4
.
Chizmada daryoning kengligini ikkita va o’xshash uchburchak sifatida ko’rib aniqlash ko’rsatilgan. bo’lsa, ni toping.
II variant
1. MKE to‘gri burchakli uchburchakda , , KE = 8 sm, ME = 16 sm, KD-balandlik. DM kesmani toping.
2. O‘xshash ko‘pburchaklarning mos tomonlarining nisbati 3 : 4 kabi nisbatda. Ko‘pburchaklarning perimetrlarining yigindisi 147 sm. Bu ko‘pburchaklarning perimetrlarini toping.
3. Daraxt soyasining uzunligi 20,4 m. Shu paytdagi bo‘yi 1,8 m bo‘lgan odamning soyasi 2,7 m ga teng. Daraxt balandligini toping.
4. Daryoning qarama-qarshi tomonlarida joylashgan va nuqtalar orasidagi masofani toping. Bunda
(1-rasm)
1 -rasm
|
| |
- nazorat ishi Yozma ish - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 16/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.
I variant
1.Tenglamani yeching:
2. Tenglamani yeching:
3. Proporsiyaning asosiy xossasidan foydalanib tenglamani
yeching:
4. Poezdda 325 yolovchi bo‘lib, ayollar bolalardan 5 marta, erkaklar esa bolalardan 7 marta ortiq. Poezdda nechta ayol bor?
5. Tomorqada tovuqlar va qo’ylar bor. Boshlar soni 19 ta va oyoqlar soni 46 ta bo’lsa, qancha tovuq va qancha qo’y bor?
II variant
1.Tenglamani yeching:
2.Tenglamani yeching:
3. Proporsiyaning asosiy xossasidan foydalanib tenglamani yeching.
4.Maktabda o‘qituvchilar, o‘quvchilar va ishchi xodimlar 1120 ta bo‘lib, o‘qituvchilar ishchi xodimlarda 5 marta, o‘quvchilar esa ishchi xodimlardan 50 marta ortiq. Maktabda nechta o‘qituvchi ishlaydi?
5. Tomorqada tovuqlar va qo’ylar bor. Boshlar soni 30 ta va oyoqlar soni 74 ta bo’lsa, qancha tovuq va qancha qo’y bor?
II CHORAK Algebra 7 - sinf
3 – nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. Ifodaning qiymatini toping: .
2. Ifodani soddalashtiring:
3. Ifodani soddalashtiring: .
4. Uchta qishloqda 4500 aholi yashaydi. Ikkinchi qishloqda birinchisiga qaraganda ikki barobar ko’p aholi, uchinchi qishloqda esa ikkinchisiga qaraganda 500 aholi kam yashaydi. Har bir qishloqda nechtadan aholi yashaydi?
5. Yer sharida ishlab chiqilayotgan yog’ochning 0,33 qismi qurilishga, isitishga undan marta ko’p, qolgan 144 million tonna boshqa sohalarga ishlatiladi. Yer sharida qancha yog’och ishlab chiqariladi?
II variant
1. Ifodaning qiymatini toping: .
2. Ifodani soddalashtiring: .
3. Ifodani soddalashtiring: .
4. Parovoz, tender va 28 ta vagondan tashkil topgan poyezdning og’irligi 608 tonna. Tender parovozdan ikki barobar yengil va vagondan 11,5 tonnaga og’ir. Parovoz, tender va vagonning og’irligini toping.
5. Uchta brigada o’rmon xo’jaligida ishlashdi. Birinchi brigadada barcha ishchilarning 0,36 qismi ishladi, ikkinchi brigadada birinchiga qaraganda 72 taga ko’p ishchi ishladi, qolgan 124 ta ishchi uchinchi brigadada ishladi. Uchta brigadada jami nechta ishchi ishlagan?
|
| |
II variant - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 22/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.II variant
1. АBC va МРО uchburchaklar teng. ВС = 35 sm, , bo‘lsa, MPO uchburchakning mos tomonlari va burchaklarini toping.
2. Tengyonli uchburchakning perimetri 35 sm. Uning asosi yon tomonidan 1,5 marta katta. Shu uchburchakning tomonlarini toping.
3. Joyda va nuqtalar orasidagi masofani o’lchash uchun, bunda nuqtalarning biriga ( nuqtaga) borib bo’lmaydi , kesma yo’nalishda ip tortishadi(1-rasm) va uning davomida ixtiyoriy kesma belgilashadi. nuqta ko’rinadigan va , nuqtalarga o’tib bo’ladigan joyda nuqta tanlanadi. Xodalar yordamida va to’g’ri chiziqlar hosil qilinadi, ularda va kecmalar belgilanadi. Keyin to’g’ri chiziq bo’ylab, nuqtaga qarab, to’g’ri chiziqda yotuvchi nuqtani topguncha harakatlanadi. masofa bizga kerakli masofaga teng bo’ladi. Nima uchun? Asoslang.
1
-rasm
III CHORAK Geometria VII sinf
5 – nazorat ishi
I variant
1.Ikki parallel to‘g‘ri chiziq uchinchi to‘g‘ri chiziq bilan kesishdan. Agar ichki bir tomonli burchaklar 7 : 11 kabi nisbatda bo‘lsa, hosil bo‘lgan burchaklarni toping.
2.Ikki parallel to‘g‘ri chiziq va kesuvchi hosil qilgan ichki alinashinuvchi burchaklar yig‘indisi ga teng. Shu burchaklarni toping?
3. va parallel to‘g‘ri chiziqlarning kesuvchi bilan kesishishdan hosil bo‘lgan burchaklardan biri ga teng. Kesishishdan hosil bo‘lgan barcha burchaklarni toping.
II variant
1. Ikki parallel to‘g‘ri chiziq uchinchi to‘g‘ri chiziq bilan kesishdan. Agar ichki bir tomonli burchaklar 3 : 5 kabi nisbatda bo‘lsa, hosil bo‘lgan burchaklarni toping.
2. Ikki parallel to‘g‘ri chiziq va kesuvchi hosil qilgan ichki alinashinuvchi burchaklar yig‘indisi ga teng. Shu burchaklarni toping?
3. va parallel to‘g‘ri chiziqlarning kesuvchi bilan kesishishdan hosil bo‘lgan burchaklardan biri ga teng. Kesishishdan hosil bo‘lgan barcha burchaklarni toping.
|
| |
- nazorat ishi - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 17/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.4 - nazorat ishi
I variant
1.Agar bo‘lsa, ifodaning qiymatini toping:
2.Ifodani soddalashtiring: va , larda uning qiymatini hisoblang.
3.Ifodani soddalashtiring: .
4. Bir maktabning o’quvchilari 475000 so’m yig;ib, kino va teatrga 55 ta chipta olishdi. Agar teatrning bitta chiptasi 7000 so’m, kinoning chiptasi esa 10000 so’m tursa, nechta chipta kinoga va nechta chipta teatrga olingan?
5. Kater ko‘lda, daryo oqimiga qarshi suzgan masofadan 5 km ortiq masofani bosib o‘tdi va daryo yolida ko‘ldagiga qaraganda 15 minut ortiq vaqt sartladi. Agar katerning daryo bo‘ylab tezligi 8 km/soat, ko‘l bo‘ylab 10 km/soat bo‘lsa, katerning daryo bo‘ylab suzgan masofasini toping.
II variant
1. Agar bo‘lsa, ifodaning qiymatini toping.
2.Ifodani soddalashtiring: va , larda uning qiymatini hisoblang.
3. Ifodani soddalashtiring: .
4. 26000 so’mga 70 ta ikki turdagi qalamlar sotib olindi. 1-tur qalam 500 so’m, 2- tur qalam esa 300 so’m turadi. Har bir turdagi qalamdan nechtadan olingan?
5. Qayiqchi daryo oqimiga qarshi, daryo oqimi bo‘ylab suzgan masofadan 2 km kam masofani bosib o‘tdi va daryo oqimiga qarshi masofaga oqim boylab masofaga qaraganda 10 minut kam vaqt sarfladi. Agar qayiqchining oqim bo‘ylab tezligi 4 km/soat, oqimga qarshi tezligi 3 km/soat bo‘lsa, uning oqim bo‘ylab suzgan masofasini toping.
III CHORAK Algebra VII sinf
Nazorat ishi № 5
I variant
1. Ifodaning qiymatini toping: , bu yerda а = -4.
2.Umumiy ko’paytuvchini qavsdan tashqariga chiqaring: .
3. Ifodaning qiymatini toping: , bu yerda a = 6,6 ; b = 0,4.
4. Yig’indining kvadrati yoki ayirmaning kvadrati formulasini qo’llab, hisoblang:
5. Kvadrat berilgan. Agar uning bir tomonini 1,2m ga, ikkinchi tomonini 1,5 m ga kichraytirilsa, hosil bo’lgan to’g’ri to’rtburchakning yuzi berilgan kvadrat yuzidan 14,4 kv.m ga kichik bo’ladi. Kvadratning tomonini toping.
II variant
1. Ifodaning qiymatini toping: , bu yerda x = -5.
2. Umumiy ko’paytuvchini qavsdan tashqariga chiqaring:
3. Ifodaning qiymatini toping: , bu yerda x = 0,5 ; y = 2,5.
4. Yig’indining kvadrati yoki ayirmaning kvadrati formulasini qo’llab, hisoblang:
5. Kvadratning har bir tomonini 3 sm ga kattalashtirildi, shuning uchun uning yuzi 39 ga ortdi. Hosil bo’lgan kvadratning tomonini toping.
|
| |
Yozma ish № 14 - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 15/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Yozma ish № 14
I variant
1.Sonlarning eng kichik umumiy karralisini toping: 270, 324 va 540.
2.Ifodaning qiymatini toping: .
3.Tenglamani yeching: .
4. Onasi mukofot puli oldi. Palto olish uchun pulning qismi, tufli olish uchun qismi ishlatildi va 7500 so’m ortib qoldi. Onasi qancha so’m mukofot pul olgan?
5.Uchta sisternada 60 tonna benzin bor. Birinchi sisternada ikkinchisidan 15 tonna ko’p, uchinchisida esa - ikkinchisidan 3 marta ko’p benzin bor. Ikkinchi sisternada necha tonna benzin bor?
II variant
1.Sonlarning eng kichik umumiy karralisini toping : 840, 280 va 360.
2.Ifodaning qiymatini toping: .
3.Tenglamani yeching:
4.Mebellar to’plami javonlar, divan, stol va stullardan tashkil topgan. Javonlarning narhi jami narhning qismini, divanning narxi javonlar narhining qismini tashkil qiladi. Stol va stullar 1600000 so’m tursa, mebellar to’plami necha so’m turadi?
5.Uchta bo’lakda 75 metr mato bor. Ikkinchi bo’lakda birinchisidan 3 marta ko’p, uchinchisida esa birinchisidan 20 metr ko’p mato bor. Birinchi bo’lakda necha metr mato bor?
I CHORAK Algebra 7 – sinf
1 - nazorat ishi Yozma ish
I variant
1. Ifodaning qiymatini toping: .
2. Agar , bo‘lsa, ifodaning qiymatini toping.
3.Piyoda t soatda 5 km masofani bosib o‘tadi, n soatda 8 km yurdi. Bosib o‘tilgan yo’lni formula ko‘rinishida yozing.
4. Temir yo’l kassasida Xorazm viloyatining Urgench shahriga ta chipta 76000 so’mdan va ta bilet 92000 so’mdan sotildi. Hamma biletlar uchun qancha pul olingan? bo’lganda hisoblang.
5. Kofe qovurilganda o’z massasining 12 % ini yo’qotadi. 4,4 kg qovurilgan kofe hosil qilish uchun qancha kofe olish kerak?
II variant
1. Ifodaning qiymatini toping: .
2. Agar , bo‘lsa, ifodaning qiymatini toping:
3. Pioda t soatda 9 km masofani bosib o‘tadi, n soatda 6 km yuzdi. Bosib o‘tilgan yolni formula ko‘rinishida yozing.
4. Temir yo’l kassasida Surxondaryo viloyatining termez shahriga ta chipta 47000 so’mdan va ta bilet 68000 so’mdan sotildi. Hamma biletlar uchun qancha pul olingan? bo’lganda hisoblang.
5. Olma quritilganda o’z og’irligining 84 % ini yo’qotadi. 16 kg quritilgan olma hosil qilish uchun qancha olma olish kerak ?
|
| |
Nazorat ishi № 9 - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 12/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Nazorat ishi № 9
I variant
1. 1 sm uzunlikdagi kesmani deb olib, dan gacha bo’lgan temperatura shkalasini chizing. Bu shkalada simobning muzlash nuqtasi ni, odam tanasining normal temperaturasi ni, benzinning muzlash nuqtasi ni, atsetonning qaynash nuqtasi ni, glitserinning muzlash nuqtasi ni belgilang.
2.Birinchi o’yinda komandaning urgan va o’tkazib yuborgan shaybalari farqi - 6 ga teng, ikkinchi o’yinda esa -2 ga teng. Bu ikki o’yinda komandaning urgan va o’tkazib yuborgan shaybalari farqi qanday?
3.Berilgan sonlarga qarama-qarshi sonlarni yozing: 7; -8; -1,5; 4,2; ;
4.Ifodaning qiymatini toping: а) ; b) ;
d) ; e) .
5. Sonlarni taqqoslang: а) 3,6 va -3,7; b) –8,3 va - 8,03; d) va .
II variant
1.Termometrning vertikal shkalasini chizing, bunda bir katakni deb oling. Bu shkalada 10 yanvarga berilgan ob-havo ma’lumotlarini belgilang: London , Parij , Toshkent , Rim , Varshava , Moskva .
2.Futbol bo’yicha jahon chempionatida jamoaning urgan va o’tkazib yuborilgan to’plar farqi birinchi o’yinda -2 ga, ikkinchi o’yinda esa -4 ga teng bo’ldi. Bu jamoaning ikki o’yinda birgalikda urgan va o’tkazib yuborgan to’plar farqi qanday?
3. Berilgan sonlarga qarama-qarshi sonlarni yozing: -5; 3; -2,3; 1,4; ;
4. Ifodaning qiymatini toping: а) ; b) ;
d) ; e) .
5. Sonlarni taqqoslang: а) –7,6 va -7,06; b) –5,3 va 5,2; d) va .
Nazorat ishi № 10
I variant
1.Havo harorati edi. Havo harorati ga; ga; ga o’zgarganidan keyin qanday bo’ldi? Sonlarni qo’shishni koordinata to’g’ri chizig’i yordamida amalga oshiring.
2.Kun bo’yi havo harorati ga o’zgardi va kechga borib bo’ldi. Ertalab harorat qanday bo’lgan?
3.Qo’shishni bajaring: а) 37 + (-56); b) –3,08 + 1,69;
d) ; e) .
4.Ayirishni bajaring: а) 48 – (-15); b) –3,2 – (-6,3);
d) ; e) .
5.Tenglamani yeching: а) 7,1 + = -1,8; b)
II variant
1. Havo harorati edi. Havo harorati ga; ga; ga o’zgarganidan keyin qanday bo’ldi? Sonlarni qo’shishni koordinata to’g’ri chizig’i yordamida amalga oshiring.
2.Ertalab havo harorati edi, kechga borib bo’ldi. Kun davomida havo harorati qancha gradusga o’zgardi?
3. Qo’shishni bajaring: а) 48 + (-67); b) –6,5 + 8,23;
d) ; e) .
4. Ayirishni bajaring: а) 38 – (-16); b) –18,9 – (-6,3);
d) ; e) .
5. Tenglamani yeching: а) 6,7 + = -4,3; b)
|
| |
III CHORAK Geometria IX sinf

|
III CHORAK Geometria IX sinf
|
bet | 42/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.III CHORAK Geometria IX sinf
5 - nazorat ishi
I variant
1. To‘griburchakli uchburchakning katetlari 40 sm va 42 sm ga teng. Unga tashqi chizilgan aylananing radiusini toping.
2. Teng tomonli uchburchakning perimetri sm ga teng. Unga tashqi chizilgan aylananing radiusini toping.
3. Tomonlari 13, 14, 15 bo‘lgan uchburchakka ichki chizilgan aylana radiusini toping.
4. Kvadratga aylanalar ichki va tashqi chizilgan .Agar tashqi chizilgan aylana radiusi sm ga teng bo‘lsa, unga ichki chizilgan aylana radiusini toping.
II variant
1. To‘griburchakli uchburchakning katetlari 20 sm va 15 sm ga teng. Unga tashqi chizilgan aylananing radiusini toping.
2. Kvadratning perimetri sm ga teng. Unga tashqi chizilgan aylananing radiusini toping.
3. Tomonlari 35, 29, 8 bo‘lgan uchburchakka ichki chizilgan aylana radiusini
toping.
4. Muntazam uchburchakka sm radiusli aylana tashqi chizilgan. Ushbu uchburchakka ichki chizilgan aylana radiusini toping.
6 - nazorat ishi
I variant
1. Katetlari 9 va 12 bo‘lgan to‘gri burchakli uchburchakka tashqi chizilgan aylananing uzunlini toping.
2. Gradus o‘lchovi va radiusi 6 sm bo‘lgan aylana yoyining uzunligini toping.
3. Temir yo‘l polotnosining egilish radiusi 4 km, egilish yoyining uzunligi –
392,5 m. Egilish yoyining gradus o‘lchovini toping.
4. Tomoni 6 sm bo‘lgan teng tomonli uchburchakka ichki chizilgan doiraning yuzini toping.
II variant
1. Katetlari 24 va 7 bo‘lgan to‘gri burchakli uchburchakka tashqi chizilgan aylananing uzunlini toping.
2. Gradus o‘lchovi va radiusi 6 sm bo‘lgan aylana yoyining uzunligini toping.
3. Temir yo’l polotnosining egilish radiusi 5km, egilish yoyining uzunligi –
400 m. Egilish yoyining gradus o‘lchovini toping.
4. Tomoni 9 sm bo‘lgan teng tomonli uchburchakka ichki chizilgan doiraning yuzini toping.
|
| |
Chiquvchi signal o‘zgartirgichi (Output Transducer)

|
Chiquvchi signal o‘zgartirgichi (Output Transducer)
|
bet | 2/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNChiquvchi signal o‘zgartirgichi (Output Transducer)
Bu signalni uzatgichning kirishida bo‘lgan asl jismoniy shaklga aylantiradigan oxirgi bloki. U elektr signalini jismoniy chiqishga aylantiradi (Masalan: baland ovozli karnay).
Chiquvchi signal (Output Signal)
Bu butun jarayondan keyin ishlab chiqarilgan yakuniy natijadir. Misol – Qabul qilingan ovozli signal.
2-savol.Raqamli aloqaning afzalliklari
Signallar raqamlashtirilganligi sababli, raqamli aloqaning analog aloqaga nisbatan ko‘plab afzalliklari mavjud:
Raqamli signallarda buzilish, shovqin va signallarning bir-biriga qo‘shilishi ta’siri kamroq bo‘ladi, chunki ular kamroq ta’sir qiladi.
Raqamli qurilmalar ishonchliroq.
Raqamli qurilmalarni loyihalash oson va analog qurilmalarga qaraganda arzonroq.
Raqamli qurilmalarda apparat ta’minotni amalga oshirish analogga qaraganda ancha moslashuvchan.
Raqamli aloqada cross-talk hodisasi juda kam uchraydi.
Signal o‘zgarmaydi, chunki impuls o‘z xususiyatlarini o‘zgartirish uchun yuqori buzilishlarga muhtoj, bu juda qiyin.
Shifrlash va siqish kabi signallarni qayta ishlash funksiyalari ma’lumotlar sirini saqlash uchun raqamli qurilmalarda qo‘llaniladi.
Xatolarni aniqlash va xatolarni tuzatish kodlarini qo‘llash orqali xatolik yuzaga kelishi ehtimoli kamayadi.
Signal tiqilib qolishining oldini olish uchun Tarqalish spektri (Spread Spectrum) usulidan foydalaniladi.
Raqamli signallarni Time Division Multiplexing (TDM) yordamida birlashtirish, Frequency Division Multiplexing (FDM) yordamida analog signallarni birlashtirishdan osonroq.
Raqamli signallarni sozlash jarayoni analog signallarga qaraganda osonroq.
Raqamli signallar analog signallarga qaraganda qulayroq saqlanishi va olinishi mumkin.
Ko‘pgina raqamli qurilmalar deyarli umumiy kodlash usullariga ega va shuning uchun shunga o‘xshash qurilmalar bir qator maqsadlarda ishlatilishi mumkin.
Kanalning sig‘imi raqamli signallar tomonidan samarali qo‘llaniladi.
|
| |
Sun’iy yo‘ldosh orqali uzatish (Satellite transmission)

|
Sun’iy yo‘ldosh orqali uzatish (Satellite transmission)
|
bet | 7/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNSun’iy yo‘ldosh orqali uzatish (Satellite transmission)
IKM tijoratiy maqsadlarda qo‘llanila boshlangan birinchi raqamli uzatish usuli hisoblanadi. IKM signalining multiplekslash, uzoq masofalarga uzatish va yuqori shovqinbardoshliligi uchun Time-division multiplexing (TDM) dan samarali foydalanish qobiliyati uni sun’iy yoldosh uzatish uchun mos modulyatsiya usuliga aylantiradi.
Telefon aloqasi (Telephony)
Raqamli signallar optik tolali kabellar yordamida uzoq masofalarga uzatilishi mumkin. Xuddi shunday, impuls kodli modulyatsiya tizimi telefon signalini shovqinsiz uzoq masofalarga samarali uzata oladi. Bitta telefon uchun audio signal sekundiga 8000 ta namunada kodlanadi.
Kompakt disk (Compact discs)
Kompakt disk yoki CD dagi audio ma’lumotlar odatda impuls kodli modulyatsiya shaklida bo‘ladi. Analog to‘lqin shaklining namunalari vaqti-vaqti bilan tanlanadi va kvantlanadi, bu raqamli ma’lumotlarni saqlashga yordam beradi.
9-savol.Diskretlash jarayoni
Statistikada yoki tadqiqotda diskretlash katta ma’lumotlardan kichik to‘plamni tanlash usuli sifatida qo‘llaniladi. Raqamli aloqada u analog signalning oniy qiymatini diskret shaklda o‘lchash jarayoni sifatida aniqlanadi.
Diskretlash - bu diskretlovchi tomonidan amalga oshiriladigan jarayon. Bu analog signalni raqamli signalga aylantirishga yordam beradigan raqamli aloqa tizimining deyarli barcha turlarida mavjud texnologiya hisoblanadi. Analog signal uzluksiz vaqt o‘zgaruvchan signaldir, raqamli signal esa diskret shakldagi signaldir. Diskretlovchining vazifasi uzluksiz signalning oniy qiymatining namunalarini o‘lchash va uni diskret qiymatlarga aylantirishdir.
Raqamli aloqada kvantlash va diskretlash kombinatsiyasi A/R (analogdan raqamligacha) konvertor sifatida ishlaydi. U kiruvchi analog signalni raqamli signalga aylantiradi. Diskretlovchi analog signalni diskret qiymatlarga o'zgartiradi va kvantlovchi har bir darajani diskret chekli qiymatlar to‘plami ko‘rinishida ifodalaydi. Shunday qilib, biz analogdan raqamliga o'tkazishni ikki bosqichli jarayon sifatida belgilashimiz mumkin. Birinchi bosqich diskretlovchi tomonidan, ikkinchi bosqich esa kvantlovchi tomonidan amalga oshiriladi.
Uzluksiz signal muntazam oraliqlarda namuna olinsa va davriy impuls ketma-ketligi bilan ko'paytirilsa, ishlab chiqarilgan signal quyida ko'rsatilganidek, diskretlangan signal bo'ladi:
|
| |
-savol. Impuls kodli modulyatsiyalash jarayoni

|
-savol. Impuls kodli modulyatsiyalash jarayoni
|
bet | 4/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN5-savol. Impuls kodli modulyatsiyalash jarayoni
Impuls kodli modulyatsiya (IKM) lash jarayoni quyidagi bosqichlar orqali amalga oshiriladi:
Diskretlash (Sampling)
Kvantlash (Quantisation)
Kodlash (Coding)
IKM jarayonida analog ma'lumotlarning barcha shakllarini, jumladan musiqa, telemetriya, ovoz, to'liq harakatli video (full-motion video) ni raqamlashtirish mumkin. Transmitter uchidagi analog to'lqin shaklidan impuls kodli modulyatsiyalangan to'lqin shaklini olish va xabar signalini ikkilik shaklga aylantirish uchun kvantlash deb nomlanuvchi jarayon qo'llaniladi.
Impuls kod zanjirining qabul qiluvchi qismida demodulyatsiya sodir bo'ladi va signal bir xil kvant darajalariga ega bo'lgan impulslarga aylantiradi.
Past o'tish filtri analog signalning kiritilishiga kiritilgan yuqori chastotali komponentlarni olib tashlashga yordam beradi. Ushbu chastota komponentlari xabar signalining eng yuqori chastotasidan yuqori bo‘ladi. Shunday qilib, xabar signalining boshqa nomlanishiga yo'l qo'ymaslik uchun impuls kodini modulyatsiya usuliga past o'tish filtri qo'shiladi.
Diskretlash (Sampler)
Diskretlash asl signalni qayta shakllantirish uchun xabar signalining istalgan vaqtida diskret ma’lumotlarni yig‘ishga yordam beradi. Diskretlash teoremasiga ko‘ra, diskretlash tezligi xabar signalining eng yuqori chastotali komponentidan kattaroq hisoblanadi.
Kvantlash (Quantizer)
Kvantlash jarayoni xatoni minimallashtirishga yordam beradi. Diskretlangan chiqish kvantlash jarayonidan o'tkazilganda keraksiz bitlarni kamaytiradi va olingan qiymatlarni siqishda yordam beradi.
Kodlash (Encoder)
Kodlash analog signalni raqamlashtirish uchun ishlatiladi. Kodlash har bir kvantlangan darajani ikkilik kod orqali ajratishga yordam beradi. Bunda diskretlash va ushlab turish jarayoni qabul qilinadi. Analogni raqamli shaklga aylantirish uchun past o'tish filtri, diskretlash va kvantlash yordam beradi. Kodlash shuningdek, polosa kengligidan foydalanishni minimallashtirishga yordam beradi.
|
| |
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t

|
Karimov I. A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t
|
bet | 1/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 4,53 Mb. | | #103420 |
Bog'liq Lecture - 2 Reja. - Reja.
- 1. Markaziy Osiyo kishilik jamiyatining eng qadimgi markazlaridan biri.
- 2. Ajdodlarimiz madaniyatining rivojlanish bosqichlari.
- 3. Markaziy Osiyo xalqlarining etnografiyasi.
- 4. O`zbekistonda etnografiya fanining dolzarb muammolari.
Madaniyat , - Madaniyat ,
- Sivilizatsiya,
- Etnografiya,
- Etnografik guruh,
- Etnik madaniyat
Asosiy adabiyotlar - Asosiy adabiyotlar
- Murodov. M. Qorabaev U. Rustamova R . “Etnomadaniyat”.. T.: Adolat. 2003 y.
- Shoniyozov K. “O`zbek xalqining shakllanish jarayoni”. T.: Sharqiy. 2001y.
- A.Achurov / Etnologiya T.2014 yil Ukuv kullanma
- Ashirov A. «“O`zbek xalqining qadimiy e`tiqod va marosimlari»”. T. 2007
- Ma’navyat asoslari . T-2008 y.
- Milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tamoyillar. – T.:О‘zbekiston, 200151-62-b.
- Xorijiy adabiyotlar:
- Belik A.A., Rezik Yu.V. Sotsiokulturnaya antropologiya. Istoriko- teoriticheskoe vvedenie. - M.,1998.
- Kratkiy etnologicheskiy slovar. Moskva: fond “Sotsialniy monitoring”, 1995.
- Kulturnaya antropologiya: Uchebnoe posobie/Pod.red. Yu.N.Emelyanova, N.G. Skvortsova.-SPb.,1996.
- “Etnologiya”. Uchebnik dlya visshix uchebnix zavedeniy. Pod red. A.P Sadoxina. - M., 2000.
- J. B. Cole. Anthropology For the Nineties. N.Y, L.: The Free Press, 1988.
- Its.R.F. Vvedenie v etnografiyu.-L.,Universitet, 1991..
- Sadoxin A.P., Grushevitskaya T.G. “Etnologiya”. Uchebnik dlya visshix uchebnix zavedeniy. –M., Academa, 2000.
- Greenberg J.H. Language in the Americas. Stanford, 1987.
- Ruhlen M. A guide to world' languages. Vol.1: Classification. London, 1987
- Qo’shimcha adabiyotlar
- Karimov I.A. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. //Asarlar. 3-t. – T.: О‘zbekiston, 1996. – 74-85-b.
- Karimov I.A. Tarixiy xotirasiz kelajak yо‘q. //Asarlar. 7-t. – T.: О‘zbekiston, 1999. – 136-b.
- Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008. – 4-b.
- Internet saytlari
- www. Ziyonet. uz
- www. edu. uz
- www. ma’naviyat. uz
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
|
| |
Diskretlash teoremasi - Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba

|
Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba
|
bet | 8/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YNDiskretlash teoremasi .Nyquist darajasi deb ataladigan qat'iy tanlanish tezligiga asoslanadi. Demak, diskretlash teoremasi Nyquist teoremasi deb ham ataladi. U chegaralangan signallar nazariyasiga asoslanadi.
O'tkazuvchanlik diapazoni signallarining diskretlash nazariyasiga ko'ra, agar uning diskretlash tezligi maksimal chastota W dan katta bo'lmasa, signal muvaffaqiyatli qayta tiklanishi mumkin. Diskretlash vaqtida "Ts" sekundlar oralig'ida nol o'rtacha kvadrat xatosiz joylashtirilgan.
Diskretlash tezligi
Diskretlash tezligi cheklangan qiymatlar to'plami uchun uzluksiz signaldan soniyada olingan namunalar soni sifatida aniqlanadi. Biz uni diskretlash vaqtining o'zaro nisbati bo'lgan diskretlash chastotasi sifatida ham belgilashimiz mumkin.
Fs = 1/Ts
Bunda,
Fs - namuna olish chastotasi
Ts - namuna olish vaqti
Diskretlash tezligi diskretlovchi uchun diskretlash jarayonini amalga oshirish uchun muhim davr hisoblanadi. Bu qabul qiluvchi tomonida raqamli signalni muvaffaqiyatli tiklashga yordam beradi. Shunday qilib, Nyquist darajasi deb nomlanuvchi diskretlash tezligi uchun muhim parametr aniqlanadi.
Nyquist darajasi
Faraz qilaylik, H eng yuqori tanlangan chastotadir. Cheklangan tarmoqli signal W Hz dan past chastotali komponentlarda uzatiladi. Shunday qilib, asl signalni takrorlash uchun diskretlash tezligi eng yuqori chastotadan ikki baravar ko'p bo'lishi kerak.
U tomonidan beriladi:
Fs = 2 W
Bunda,
Fs diskretlash tezligi
W - eng yuqori chastota
Diskretlashning bunday tezligi Nyquist darajasi deb nomlanadi. Nyquist darajasi namuna olish hech qanday buzilishlarni keltirib chiqarmaydi.
Nyquist darajasi, shuningdek, eng kichik diskretlash tezligi sifatida ham tanilgan va quyidagicha ifodalanadi:
Fs = 2*Fm
Bunda,
Fs – diskretlash chastotasi yoki diskretlash tezligi
Fm - kirish signalining yoki xabar signalining maksimal chastotasi
Nyquist oralig'i - Nyquist tezligining o'zaro nisbati. U quyidagicha ifodalanadi:
Ts = *W
Bunda,
Ts - Nyquist intervali
W - eng yuqori chastota
|
| |
-savol.Moslashuvchan delta modulyatsiya

|
-savol.Moslashuvchan delta modulyatsiya
|
bet | 14/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN19-savol.Moslashuvchan delta modulyatsiya
Raqamli modulyatsiyada chiqish to‘lqinining sifatiga ta’sir qiluvchi qadam o‘lchamini aniqlashning muayyan muammosiga duch kelinadi.
Modulyatsiya qiluvchi signalning tik qiyaligida kattaroq qadam o‘lchami va xabar kichik qiyalikka ega bo‘lgan joyda kichikroq qadam o‘lchami kerak bo‘ladi. Jarayonda lahzali tafsilotlar o‘tkazib yuboriladi. Shunday qilib, foydalanuvchi kerakli tarzda namuna olish uchun qadam o‘lchamini sozlashni foydalanuvchining talabiga muvofiq nazorat qilinsa yaxshi bo‘ladi. Bu Moslashuvchan delta modulyatsiya (Adaptive Delta Modulation) deb ataladi.
Kuchlanish bilan boshqariladigan kuchaytirgichning kuchayishi namuna oluvchining chiqish signali bilan o‘rnatiladi. Kuchaytirgichning o‘zgarishi qadam o‘lchamini aniqlaydi va ikkalasi ham proportsional hisoblanadi.
Moslashuvchan delta modulyatsiya joriy namunaning qiymati va keyingi namunaning taxmin qilingan qiymati o‘rtasidagi farqni kvantlaydi. Tez o‘zgaruvchan qiymatlarni ishonchli tarzda takrorlash uchun keyingi qiymatlarni bashorat qilish uchun o‘zgaruvchan qadam balandligidan foydalanadi.
Moslashuvchan delta modulyatsiyaning afzalliklari
Adaptiv delta modulyatsiyasining bir nechta afzalliklari mavjud. Ular quyidagicha:
Moslashuvchan delta modulyatsiyasining ishlashi juda yuqori.
Radioni loyihalashda va xatolarni aniqlashda tuzatish sxemalaridan foydalanish bu usuldan foydalangan holda kamaytiriladi.
O‘zgaruvchan qadam o‘lchamining qiymatlari keng diapazoni tufayli dinamik diapazon hisoblanadi.
Granular xato va qiyalikning haddan tashqari yuklamasi xatosi mavjud emas.
Qiyalik xatosi kamayadi.
Delta Modulatorning qo‘llanilish sohalari
FPGA va o‘yin bilan bog‘liq ASIC lar kengroq mavjud bo‘lganda, qiyalikning haddan tashqari yuklanishi va granular xatolik muammolarini oldini olish uchun diskretlash darajasini osongina nazorat qilinishi mumkin bo‘ladi.
Masalan, C64DTV ning diskretlash tezligi 32 MHz ni tashkil etadi, bu SID chiqishini yetarli darajalarda foydalanish uchun yetarli dinamik diapazonni taklif qiladi.
|
| |
-savol.Diskretlash usullari - Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba

|
Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba
|
bet | 9/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN10-savol.Diskretlash usullari
Diskretlash usullari quyidagicha tasniflanadi:
Ideal Sampling
Natural Sampling
Flat-top sampling
Ideal Sampling
Ideal diskretlash lahzali diskretlash yoki impulsli diskretlash sifatida ham tanilgan. Diskretlash jarayoni kirish signalini va impulslar ketma-ketligi shaklida mavjud bo'lgan tashuvchi signalni ko'paytiradi.
Ushbu rasmda xabar signalining to'lqin shakllari, impulslar ketma-ketligi ko'rinishidagi diskretlash signali va diskretlangan signal ko'rsatilgan.
Natural Sampling
Natural Sampling impuls amplitudasi modulyatsiyasida samarali multiplekslash usuli hisoblanadi. Bu yerda analog signal bir xil masofada joylashgan to'rtburchaklar impulslar bilan ko'paytiriladi.
Yuqoridagi diagrammada xabar signali, diskretlash signali va diskretlangan signalning to'lqin shakllari ko'rsatilgan.
Flat-top sampling
Flat-top sampling da loyihalash va rekonstruksiya qilish natural sampling jarayoniga qaraganda oson. Flat-top sampling da impulslar tepada tekis shaklda bo'lib, doimiy balandlikda ushlab turiladi. Bu namunalar tekis va doimiy amplitudaga ega ekanligini anglatadi.
11-savol.Diskretlashning afzalliklari
Diskretlash jarayonining asosiy afzalliklari uzatishni raqamli shaklga o'tkazish bilan bog'liq bo'lib, turli afzalliklarga ega. Analog signalni diskret qiymatlarga aylantiradi.
Diskretlashning afzalliklari quyidagilardan iborat:
Arzon
Yuqori aniqlik
Amalga oshirish oson
Kamroq vaqt talab qiladi
Kam signal yo'qolishi
Yuqori qamrov
Kirish ma'lumotlarini uzatish uchun mos tezlikka aylantirish orqali signal yo'qolishi yoki har qanday ma'lumot yo'qolishining oldini oladi. Misol uchun, agar signal yuqori chastotali komponentlarni o'z ichiga olsa, diskretlash jarayoni uni samarali uzatish uchun yuqori tezlikka aylantiradi. Odatda, kirish signali kiruvchi signaldan ikki baravar chastota tezligida diskretlanadi. Bu signaldagi to'liq ma'lumotni saqlash uchun amalga oshiriladi.
|
| |
-savol.Raqamli modulyatsiya - Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba

|
Yakuniy nazorat savollari 1-savol. Raqamli aloqa tizimining elementlari Manba
|
bet | 3/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 9,66 Mb. | | #249839 |
Bog'liq Raqamli YN3-savol.Raqamli modulyatsiya
Modulyatsiya - uzatiladigan ma'lumotni o'z ichiga olgan modulyatsiya signaliga nisbatan tashuvchi signal deb nomlanuvchi davriy to'lqin shaklining bir yoki bir nechta xususiyatlarini o'zgartirish jarayoni. Modulyatsiya modulyator deb nomlanuvchi qurilma tomonidan amalga oshiriladi va bu usul asosan signal shovqinini yengish uchun ishlatiladi. Modulyatsiya usullari odatda uzoq masofali aloqada yordam beradi.
Raqamli modulyatsiyada analog tashuvchi signal diskret signal bilan modulyatsiya qilinadi. Kodlash jarayoni uzatiladigan signalning polosa kengligi va uning kanal buzilishlariga chidamliligiga ta'sir qiladi. Raqamli modulyatsiyada xabar yoki ma'lumot uzatiladigan signalning amplitudasi, fazasi yoki chastotasiga aylantiriladi. Kodlash jarayonida signal analogdan raqamli shaklga o'tkaziladi va keyin modulyatsiyalangan signal tashuvchi to'lqin yordamida amalga oshiriladi.
Raqamli modulyatsiyaning quyidagi turlari mavjud:
Pulse Amplitude modulation (PAM)
Pulse width modulation (PWM)
Pulse code modulation (PCM)
4-savol.Impuls kodli modulyatsiya
Raqamli signal impuls kodli modulyatsiyadan o'tganda, u analog ma'lumotni ikkilik ketma-ketlikka (1 va 0) aylantiradi. Demodulyatsiya jarayoni orqali biz asl analog signalni olishimiz mumkin. Quyidagi rasm sinus to'lqiniga nisbatan IKM signalining chiqishini ko'rsatadi.
Impuls kodli modulyatsiyalash usullari ikkilik shaklda bir qator raqamlar yoki raqamlar to‘plamini ishlab chiqarish uchun ishlatiladi. Shuning uchun bu jarayon raqamli modulyatsiya deb ataladi. Signal namunasining o'sha vaqtdagi amplitudasi ikkilik kodlar bilan ko'rsatilgan.
PCM jarayonida kodlangan impulslar ketma-ketligi xabar signalini bildiradi. Ushbu xabar signali amplituda va vaqtni ifodalaydi.
Impuls kodli modulyatsiyaning quyidagi 2 turi mavjud:
Differential pulse code modulation (DPCM)
Adaptive differential pulse code modulation (ADPCM)
Differensial impuls-kod modulyatsiyasi signalni kodlash jarayoni bo'lib, signal namunalarini bashorat qilish asosida funktsiyalarni qo'shadi.
Moslashuvchan differensial impuls-kod modulyatsiyasi - bu kvantlash bosqichining o'lchami o'zgarib turadigan usul bo'lib, kerakli ma'lumotlar o'tkazish qobiliyatini ma'lum bir signal-shovqin nisbatigacha qisqartirishga imkon beradi.
|
| |