Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Nazorat savollari
1. Boshqaruv tamoyillari deganda nima tushuniladi?
2. Tamoyillarning boshqaruv usullari bilan bog‗liqligi nimani tavsiflaydi?
3. Tamoyillarning boshqaruv fani kategoriyasi sifatida vujudga kelishini tushuntiring.
4. Boshqaruvning umumiy tamoyillariga nimalar kiradi?
5. Boshqaruv funksiyalarini amalga oshirish tamoyillarini tushuntiring.
Tayanch iboralar: Tamoyillar, unumdorlikning о‗n ikki tamoyili, boshqaruvning
umumiy tamoyillari, ilmiylik,tizimlilik, komplekslik, tejamlilik, samaradorlik,
motivatsiya, ―Maqsadni qо‗yish‖ funksiyasini shakllantirish va amalga oshirish
tamoyillari.
1.4. Menejmentning funksiyalari
Boshqaruv ishi murakkab, kо‗p qirrali, kо‗p mehnat talab qiladigan ish. Jahon
hamjamiyatidagi rivojlangan mamlakatlar mehnatga layoqatli aholisining о‗ndan bir
qismiga yaqinigina mazkur sohada band. Boshqaruvni malakali va samarali tarzda
amalga oshirish uchun uni obyektiv qonunlarga tayangan holda, tashkil etish zarur.
Mehnatni taqsimlash va ixtisoslashtirish zarurligi inson faoliyati samaradorligining
asosiy qonunlaridan biri hisoblanadi. Aynan mazkur qoida boshqaruv nazariyasi va
amaliyotida «funksiya» tushunchasi paydo bо‗lishining sababini aniqlaydi. Shunday
qilib, boshqaruv funksiyalari – bu boshqaruv faoliyatining ixtisoslashtirilgan
39
turlaridir. Boshqaruv ishlarini bajarishning vaqtga kо‗ra izchilligi umumiy, universal
yoki asosiy deb nomlanuvchi funksiyalarda mustahkamlangan. Umumiy funksiyalar
asosiy faoliyatining xususiyati, qaysi tarmoqqa tegishliligi, kattaligi va hokazolardan
qat‘iy nazar boshqaruvning har qanday obyektiga xosdir.
Boshqaruv asosiy funksiyalarinshg tavsifi. ―Maqsadni qо‗yish‖ umumiy
funksiyasi faoliyatning strategik, joriy va tezkor maqsadlarini ishlab chiqishni о‗z
ichiga oladi. Boshqaruv personalining mazkur ishi о‗ta muhim ahamiyatga ega
bо‗lib, bu hol maqsadlarning boshqaruv tizimini shakllantirishdagi roli bilan
belgilanadi. Bunda, ishlab chiqiladigan maqsadlarning realligi va amalga oshirish
mumkinligiga, tashkilot faoliyat kо‗rsatishining jadal о‗zgarib turuvchi ichki va
tashqi sharoitlarini, maqsadlarning kelgusida mehnat, moliya, xomashyo, butlovchi
mahsulotlar, ishlar, xizmatlar bozorining holatini hisobga olgan holda о‗zgarishi
istiqbollarini belgilashga alohida e‘tibor qaratilishi kerak.
Boshqaruvning beshta umumiy funksiyalarini ajratishni maqsadga muvofiq
deb hisoblaymiz:
- rejalashtirish (maqsadlar va ularga erishish bо‗yicha harakatlar rejasini
tanlash);
- tashkil qilish (vazifalarni bо‗linmalar yoki xodimlar о‗rtasida taqsimlash va
ular о‗rtasida о‗zaro hamkorlikni о‗rnatish);
- motivatsiya (ijrochilarni rejalashtirilgan harakatlarni amalga oshirish va
qо‗yilgan maqsadlarga erishishga rag‗batlantirish);
- muvofiqlashtirish (ratsional aloqalarni о‗rnatish yо‗li bilan boshqarilayotgan
tizimning har xil qismlari о‗rtasida moslik va muvofiqlikni ta‘minlaydi);
- nazorat (haqiqiy erishish mumkin bо‗lgan yoki erishilgan natijalarni
rejalashtirilganlar bilan taqqoslash).
Boshqaruvning bu umumiy funksiyalari kommunikatsiyalar va qarorlar qabul
qilishning bog‗lovchi jarayonlari bilan birlashtirilganlar. Bu vazifalar о‗rtasidagi
о‗zaro aloqa boshqaruvning har qanday jarayoni mazmunini kо‗rsatib beruvchi
doiraviy diagramma orqali tasvirlash mumkin (1.8-rasm).
40
Diagrammadagi о‗qlarning kо‗rsatishicha, rejalashtirishdan nazoratga faqat
jarayonni tashkil qilish va ishlovchilarni undash bilan bog‗liq ishlarni bajarish yо‗li
bilan harakatlanish mumkin. Diagrammaning markazida barcha qolganlarning
muvofiqligi va о‗zaro hamkorligini ta‘minlovchi muvofiqlashtirish funksiyasi turadi.
|