nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Xulosa va takliflar - Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil

|
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil
|
bet | 3/3 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 23,44 Kb. | | #257738 |
Bog'liq Jurnal talablariXulosa va takliflar. Tadqiqotning maqsad, vazifalarining anglashilganligi hamda tadqiqot savollarining o‘z javobini topganligi, tadqiqotning asosiy natijalariga va tadqiqotning umumiy jarayoniga umumiy xulosalar, shu bilan birga, takliflar va ayni tadqiqotdan kelib chiqqan holda kelajak tadqiqot ishi yo‘nalishlari maqola xulosa va takliflari qismining asosini tashkil etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. Bu qism tadqiqotda foydalanilgan barcha adabiyotlarning ro‘yxatini e’lon qiladi. Maqolada foydalanilgan barcha havolalar bu qismda alifbo ketma-ketligida Garvard shakli talablarida qayd qilinadi:
mualliflar ismi-sharifi, (yili), kitob nomi, nashr manzili (Rossiya, O‘zbekiston va h.k.), nashriyot nomi;
mualliflar ismi-sharifi, (yili), maqola nomi, jurnal nomi, nashri, soni, betlari.
Foydalanilgan adabiyotlar soni 10 tadan ko’p, shundan kamida 50 %i so’nggi 5 yil davomida chop etilgan ilmiy adabiyotlar va kamida 30 %i xorijiy adabiyotlar bo’lishi maqsadga muvofiq. Shuningdek kamida 1 ta adabiyot mazkur jurnalda nashr qilingan bo’lishi tavsiya etiladi.
5. Maqola matni kamida 70% muallifning shaxsiy izlanishlari natijasiga asoslanishi lozim. Topshirilgan maqolalar antiplagiat uchun tekshirilganda belgilangan me’yordan past bo’lganlari nashr etilmaydi.
6. Maqola matni shrifti “Times New Roman”da, 14 kegelda bo‘lib, qatorlar oraliqlari masofasi 1 intervalda bo‘lishi tavsiya etiladi. Maqola matni sahifasining barcha (o‘ng, chap, yuqori va quyi) tomonidan 2 santimetrdan iborat masofa qoldiriladi. Maqolaning maksimal hajmi cheklanmagani holda, eng minimal hajmi 6 betdan kam bo‘lmasligi tavsiya etiladi.
7. Maqolada jadval nomlari uning yuqori qismida, rasmlar nomlari ularning quyi qismida beriladi.
8. Maqola ichida beriluvchi havolalar Garvard shakli (Harvard style) talablari asosida quyidagicha beriladi:
Yagona muallifli maqola uchun (Familiya, yili) – masalan (Ahmedov, 2014);
Ikki muallifli maqola uchun (Familiya va Familiya, yil) – masalan (Ahmedov va Sobirov, 2013);
Ikkitadan ortiq muallifli maqola uchun (Familiya va boshq., yil) – masalan (Ahmedov va boshq., 2013);
Bir nechta alohida maqolalar uchun (Familiya, yil; Familiya, yil… (alifbo tartibida)) – masalan (Ahmedov, 2014; Sobirov, 2013; …)
9. Maqolalar o‘zbek, rus, yoki ingliz tillarida taqdim etilishi mumkin.
10. Belgilangan talablarga javob bermaydigan maqolalar taqrizchilarga taqdim etilmaydi va tahririyatning talablarga javob bermaslik haqidagi xulosasi bilan muallifga qayta ishlash uchun qaytarib yuboriladi.
11. Tahririyat tomonidan taqrizdan o‘tgan va nashrga tavsiya etilgan maqolalarda keltirilgan dalillar va ma’lumotlar uchun muallif javobgar hisoblanadi.
12. Maqola nashr etish bilan bog‘liq barcha jarayonlar har bir maqola uchun to‘lov evaziga amalga oshiriladi.
|
| |
K.D.Ushinskiy - 1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja

|
1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja
|
bet | 22/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1K.D.Ushinskiy “zoʼrlash va majburlashga asoslangan oʼqitish” oʼquvchining aqliy rivojlanishiga hech qanday taʼsir koʼrsatmasligini alohida taʼkidlab oʼtgan edi. Shuni taʼkidlash lozimki, qiziqishlar va motivlar oʼquvchilar oʼquv faoliyatlarining shakllanish darajasiga qarab shaxsning shakllantiruvchi (oʼquvchining nazariy fikri, oʼqish faoliyatini oʼquvchi shaxsi uchun ahamiyati) dastlabki omillar bilan oʼzaro murakkab munosabatlarda namoyon boʼladi.
G‘arb olimlari tomonidan tahlil qilingan o‘qituvchi kasbi haqidagi ko‘pgina mulohazalar hozirgi kungacha o‘z ahamiyatini saqlab kelmoqda, demak millati va kelib chiqishidan qat’iy nazar ajdodlar merosini takomillashtirish evaziga hozirgi kunda ta’lim va tarbiyani yanada yuksak bosqichlarga ko‘tarish mumkin.
|
| |
Unsul Maoliy Kaykovus - 1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja

|
1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja
|
bet | 14/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1Unsul Maoliy Kaykovus “Qobusnoma” asarida javonmardlar egallashi lozim bo‘lgan quyidagi yo‘nalishlarda ta’lim-tarbiya berish nazariyasi ko‘zda tutilgan:
Kaykovus bilim haqida;
Hunar va turli kasb egalari haqida;
Turmush va xulq-odob qoidalari haqida;
Jismoniy yetuklik haqida
“Hamma qobiliyatlardan eng yaxshisi nutq qobiliyatidir”,- deb ta’kidlaydi Kaykovus.
U so‘zlarni to‘rt xilga bo‘ladi:
birinchisi - bilinmaydi va aytilmaydi;
ikkinchisi - aytiladigan va biladigan;
uchinchisi - ham bilinadi, ham aytishga, bilishga zaruriyati yo‘q, ammo aytsa ham bo‘ladi;
to‘rtinchisi - biladigan va zaruriyat bo‘lmasa aytilmaydigan.
Kaykovus odamlarni ham to‘rt xilga bo‘ladi:
birinchi xil kishilar ko‘p narsani biladi va yana bilgisi kelaveradi. Bular olim va fozillar bo‘lib, ularga bo‘ysunishi kerak, deydi;
-ikkinchisi, bilmagan narsani bilishga harakat qiladi. Bular qobil kishilar bo‘lib, bularni o‘qitish va o‘rgatish kerak;
uchinchisi, bilganini ham bilmaydi, go‘yo uyquda yashagandek, ularni uyg‘otish kerak;
to‘rtinchisi, bilmaydi va bilmaganini ham tan olmaydi. Bular johil kishilar bo‘lib, ularni o‘qitish befoyda, ulardan qochish kerak, deydi.
Shayx Muslixiddin Sa’diy Sheroziy (XIII asr) “Guliston” asarida o‘z davri mudarrislarini turli toifaga bo‘ladi:
Qattiqo‘l o‘qituvchilarni, “...basharasi tirishgan, tili zahar, yomon xulqli, odamlarni ranjitadigan, gadoy tabiatlik, ochko‘z. Uni ko‘rish bilan shogirdlarning kayfiyati uchar” shogirdlar undan bilim va tarbiya ololmaydilar.
“Sodda, yaxshi va yumshoq ko‘ngilli odam. Unar-unmasga so‘zlamas edi va bolalarni ranjitadigan so‘zlar og‘zidan chiqmas edi. Uning farishtadek axloqliligi va mehribonligini ko‘rgan bolalar murrabiyni mensimay qo‘ydilar”.
Bayt: Ustod muallim bo‘lsa beozor
Go‘dak el bozorda xarsang o‘ynar.
Sa’diy Sheroziy qattiq qo‘llikni afzal ko‘rgan “Jabr ustod boz mehr padar” deb ta’kidlaydi, ya’ni o‘qituvchining jabri va jazosi ota mehridan ham afzalligini aytadi.
|
| |
Kasbiy-pedagogik bilimdonlik

|
Kasbiy-pedagogik bilimdonlik
|
bet | 9/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1Kasbiy-pedagogik bilimdonlik pedagogik voqelikni izchil idrok yeta bilish va unda izchil harakat qila olish malakasini qamrab oladi. Bu xislat pedagogik jarayon mantig‘ining yaxlitligicha va butun tuzilmasi bilan birgalikda ko‘ra olish, pedagogik tizimning rivojlanish qonuniyatlari va yo‘nalishlarini tushunish imkoniyatini ta’minlaydi hamda maqsadga muvofiq faoliyatni konstruksiyalashni osonlashtiradi.
Bilimdonlik o‘qituvchi uchun o‘ta muhim bo‘lgan uchta holat bilan bog‘langan zamonaviy pedagogik texnologiyalarni egallashni taqozo etadi:
• odamlar bilan o‘zaro aloqada bo‘lishda, madaniy muloqatda bo‘lish;
• fani sohasi bo‘yicha axborotlarni qabul qila bilish va uni o‘qitish mazmuniga tnoslab qayta ishlash va undan mustaqil tahsil olishda foydalana olish;
• o‘quv axborotlarini boshqalarga bera olish.
Kasbiy-pedagogik bilimdonlik asosan to‘rtta komponenti bilan xarakterlanadi:
• shaxsga, insonga yo‘nalganlik;
• pedagogik voqelikni izchil idrok etish;
• fan sohasiga yo‘nalganlik;
• pedagogik texnologiyalarni egallash.
Hozirgi ta’lim sharoitida kasbiy-pedagogik bilimdonlik yana uch komponent bilan to‘ldiriladi:
• bilimdonlik, umuman, o‘z faoliyatini jahon pedagogik madaniyati darajasida ishlab chiqilgan tajribalar asosida tashkil yetish qobiliyati hamda unga va vatanimizdagi pedagogikaga integrasiyalasha olish;
• (o‘z safdoshi tajribasi va innovatsion tajribalar bilan o‘zaro samarali munosabat o‘rnatish qobiliyati;
• o‘z tajribalarini wnumlashtirish va boshqalarga bera olish malakasida namoyon bo‘ladi.
Pedagogning kasbiy bilimdonligi kreativlik bilan xarakterlanadi.
Kreativlik - bu kasbiy hayot usuli, ko‘p qirrali ta’lim jarayoni va tizimining maqsadlari, mazmuni, texnologiyalari sathida yangi pedagogik voqelikni yaratish istagi va malakasidir. Kreativlik o‘qituvchiga innovatsion o‘zgarishlar oqimiga moslashib olishiga yordam beradi.
Har qanday darajadagi kasbiy bilimdon pedagogik refleksiyaga qodirdir.
Refleksiya - fikrlashning maxsus usuli bo‘lib, pedagogik voqelikka, tarixiy-pedagogik tajribaga, muayyan kasbiy mavqening tashuvchisi bo‘lgan o‘z shaxsiyatiga qayta nazar tashlashdir.
Yuqoridagi kasbiy-pedagogik bilimdonlikni tashkil yetuvchi barcha komponentlar murakkab tuzilmani hosil qilib, mutaxassisning «ideal modeli»ni shakllantira boradi va pirovard natijada zich birlashib ketadi hamda o‘qituvchi shaxsi faoliyati tavsifini belgilaydi.
Bilimdonlik faqat faoliyat jarayonida va faqat konkret kasb doirasida namoyon bo‘ladi va baholanadi.
Pedagogik muhitda o‘qituvchi faoliyatini baholashda, odatda, pedagogik madaniyat termini qo‘llanadi.
Pedagogik madaniyat kasbiy faoliyatning individual mazmuni bilan bog‘lanadi.
Pedagogik bilimdonlik o‘qituvchining yuksak natijalarga yerishishini ta’minlaydi.
Pedagogik madaniyat faoliyat va munosabatlarga estetik shakl beradi.
Pedagogik faoliyat pedagogik madaniyat tushunchasi tahlili omili bo‘ub xizmat qiladi.
|
| |
pеdаgоgik mаhоrаt - 1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja

|
1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja
|
bet | 4/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1pеdаgоgik mаhоrаt – pеdаgоgik fаоliyatning yuqоri dаrаjаsi bo‘lib, u pеdаgоgning bеlgilаngаn vаqt ichidа оptimаl nаtijаlаrgа erishа оlishidа nаmоyon bo‘lаdi. (N.V.Kuzminа., N.V.Kuхаrеv);
pеdаgоgik mаhоrаt – “o‘qituvchining ilmiy bilimlаri, ko‘nikmаlаri, mеtоdik sаn’аti vа shахsiy fаzilаtlаri sintеzi” (А.I.Shеrbаkоv);
pеdаgоgik mаhоrаt – “pеdаgоgik fаоliyatni egаllаngаnlikning yuqоri dаrаjаsi, iхtisоslikkа dоir bilim, ko‘nikmа vа mаlаkаlаr hаmdа kаsbiy аhаmiyatli sifаtlаr mаjmui” (Pеdаgоgik lug‘аt);
pеdаgоgik mаhоrаt – “kаsbiy fаоliyatning yuqоri dаrаjаdа tаshkillаnishini tа’minlоvchi shахs хususiyatlаri kоmplеksi (o‘qituvchi fаоliyatining gumаnistik yo‘nаltirilgаni, kаsbiy bilimlаri, kаsbiy qоbiliyatlаri vа pеdаgоgik tехnikаsi” (I.А.Zyazyun);
pedagogik mahorat deganda o‘qituvchining pedagogik–psixologik bilimlarni, kasbiy malaka va ko‘nikmalarni mukammal egallashi, o‘z kasbiga qiziqishi, rivojlangan pedagogik fikrlashi va intuitsiyaci, hayotga axloqiy–estetik munosabatda bo‘lishi, o‘z fikr-mulohazasiga ishonchi va qat’iy irodasi tushuniladi” (I.P. Rachenko).
pеdаgоgik mаhоrаt – pеdаgоgik jаrаyonni bilish, uni tаshkil etа оlish, hаrаkаtgа kеltirа оlish, pеdаgоgik jаrаyonning yuqоri sаmаrаdоrligini bеlgilоvchi shахsning ish sifаti vа хususiyatlаri sintеzi (N.N.Аzizхo‘jаеvа);
pеdаgоgik mаhоrаt – “o‘qituvchilarning shaxsiy (bolajonligi, xayrixohligi, insonparvarligi, mehribonligi va h.k.) va kasbiy (bilimdonligi, zukkoligi, fidoyiligi, ijodkorligi, qobiliyati va hokazo.) fazilatlarini belgilovchi xususiyat bo‘lib, o‘qituvchilarning ta’lim-tarbiyaviy faoliyatida yuqori darajaga erishishini, kasbiy mahoratini doimiy takomillashtirib borish imkoniyatini ta’minlovchi faoliyatdir” (A.Xoliqov);
Yuqоridаgi fikrlаrdаn kеlib chiqqаn hоldа, “pеdаgоgik mаhоrаt” tushunchаsigа quyidаgi tаrzdа umumlаshgаn tа’rifni bеrish mumkin:
|
| |
Pedagogik mahorat - 1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja

|
1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja
|
bet | 7/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1Pedagogik mahorat (A.S.Belkin, V.I.Zagvyazinskiy, N.P.Lebednik, L.A.Zyazyun, T.F.Kuzmina, N.V.Kuxarev, S.B.Yelkanov, A.K. Markova);
Pedagogik ijod (V.V.Belich, V.I.Zagvyazinskiy, V.A.Kan-Kalik, N.D.Nikandrov, A.K.Markova, T.V.Frolova, T.Kaloshina, G.F.Poxmelkina, S.Yu.Stepanov);
Novatorlik (V.I.Zagvyazinskiy, A.K.Markova);
Kasbiy bilimdonlik (I.A.Zyazyun, N.P.Lebednik, A.K.Markova);
Faoliyat uslubi (A.K.Markova);
Innovatsion faoliyat (E.P.Morozov, P.I. Pidkasistiy, N.V.Yusufbekova);
Pedagogik texnologiya (N.Ye.Shurkova, V.Yu.Pityukov, .A.Osipova);
Mahorat (N.V. Kuzmina, T.V.Frolova, T.Yu.Kaloshina, G.F.Poxmelkina, S.Yu.Stepanova).
Turli tadqiqotchilar ishlarida ayni bir hodisani tavsiflash uchun turlicha tushunchalardan foydalanish boshqacha ma’no va mazmun tomonlariga ega.
Turli muallif asarlarida pedagogik mahoratning yagona, tan olingan ta’rifining yo‘qligi uni tadqiqotning jonli jarayoni deb xulosa chiqarishga asos bo‘ladi.
Tushunchalar, fikrlaming turli-tumanligi bu hodisaning murakkabligi va ko‘p qirraliligidan dalolat beradi. Barcha ta’riflarda urg‘u shaxsga beriladi va shu tariqa ular pedagogik mahoratning sotsial mohiyatini aks ettiradi.
I.A.Zyazyun va NA.Lebedniklar shaxsning sotsial yetukligi va kasbiy mahoratining o‘zaro bog‘liqligini isbotlab berdilar.
Mahorat talabalar tomonidan ularning sotsial yetuklikka yerishish darajasiga qarab bosqichma-bosqich yegallanadi. Sotsial yetuklik komponentlari pedagogik mahorat komponenti bilan quyidagi nisbatda bo‘ladi.
Bo‘lg‘usi pedagogning sotsial yetuklik komponentlariga ushbular kiradi:
• sotsial o‘z-so‘zini belgilash - o‘zining pedagogik qobiliyatlari va e’tiqodini namoyon qilish;
• sotsial faollik — odamlar bilan ishlay olish va boshqalarni tarbiyalash tajribasini takomillashtirish;
• sotsial masuliyat - o‘qituvchining bilimdonligiga aylanadigan bilimlar.
Pedagogik mahorat komponentlari. N.V.Kuzmina, V.A.Slastenin, I.A.Zyazyun, V.I.Zagvyazinskiy, G.I.Xozyainov, T.F.Kuzina, A.I.Myashenko, N.P.Lebednik, T.Noyner, Yu.K.Babanskiy, N.V.Kuxarevlarning tadqiqotlarida o‘rganilgan. Ular pedagogik mahoratning asosiy yo‘nalishlarini muayyan mantiqiy izchillikda belgilab berdilar.
Pedagogik mahorat asoslariga: kasbiy pedagogik bilimlar, insonparvarlikka yo‘nalganlik, pedagogik texnika, kasbiy pedagogik faoliyatni amalga oshirish tajribasi, pedagog shaxsi taalluqlidir.
|
| |
Pedagogik mahorat fanining maqsad va vazifalari

|
Pedagogik mahorat fanining maqsad va vazifalari
|
bet | 3/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1Pedagogik mahorat fanining maqsad va vazifalari
Pedagogik mahorat - bu pedagogik (oʼquv tarbiyaviy) jarayonining barcha shakllarini eng qulay va samarali holatda tashkil etish, ularni shaxs kamoloti maqsadlari tomon yoʼnaltirish, tarbiyalanuvchilarda dunyoqarash, qobiliyatni shakllantirish va ularda jamiyat uchun zarur boʼlgan faoliyatga moyillik uygʼotishdir.
“Pedagogik mahorat” fanining maqsadi pedagoglarga kasbiy ijod, mahorat malakalarini shakllantirish, pedagogik texnikani egallash toʼgʼrisida tushuncha berishdan iborat.
Bu maqsad quyidagi vazifalarni yechish orqali hal etiladi:
-pedagogik mahoratning nazariy-metodologik asoslari bilan qurollantirish:
-pedagogik mahoratning pedagogik texnika, pedagogik muloqot, pedagogik nazokat, pedagogik qobiliyat kabi tarkibiy qismlari haqidagi malakalarni yechish:
-pedagogik mahoratni mustaqil shakllantirish koʼnikmalarini hosil qilish:
-egallangan pedagogik-psixologik bilimlar asosida shaxsiy pedagogik mahoratni yaratish malakalarini hosil qilish:
-oʼz kasbiy mahoratini takomillashtirish uchun shaxsiy malaka oshirishning shakl, usul va vositalari bilan oʼqituvchi-tarbiyachi, talabalarni tanishtirish.
Pedagogik mahorat fanini o’zlashtirishda asosiy jihatlar:
pedagogik faoliyatga qobiliyatli ijodkor, tadbirkor bo‘lishi;
milliy va umumiy ijodiy madaniyatni egallash;
vatanga sadoqatli va uni istiqboli uchun vijdonan mehnat qilishi;
pedagogika, psixologiya fanlarni nazariy asoslarini egallash va pedagogik mahoratni o‘zida shakllantiradigan, izlanuvchan bo‘lishi;
kasbga muhabbat sabr toqatli doimo maqsad sari intilishi shart.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, “Pedagogik mahorat” fanining maqsadi talabalarda pedagogik jarayonni mustaqil, yuqori saviyada tashkil etish va o‘z faoliyatida eng yuqori samaradorlikka erishish malakalarini shakllantirish bo‘lib hisoblanadi. Bu maqsadga erishish quyidagi vazifalarni hal etish, bo‘lajak pedagog shaxsida ba’zi bir xislatlarni tarkib toptirish bilan bog‘liq:
insonparvarlik xislatlarini rivojlantirish;
kasbiy mustaqillik, ishchanlik, hissiy barqarorlik, o‘z ishiga ijodiy yondoshish xislatlarini tarkib toptirish;
pedagogik takt va pedagogik texnikadan oqilona foydalanishni shakllantirish;
nutq texnikasini, o‘z tovushi va gavdasini boshqarish, jamoaga va shaxsga ta’sir ko‘rsatish qobiliyatlarini takomillashtirish.
Mаhоrаt fаоliyatdа nаmоyon bo‘lаdi. Pеdаgоgikа fаnidа “pеdаgоgik mаhоrаt” tushunchаsining turli tа’riflаri mаvjud:
|
| |
Mahoratning shakllanish bosqichlariga

|
Mahoratning shakllanish bosqichlariga
|
bet | 8/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1Mahoratning shakllanish bosqichlariga: reproduktivlik (boshlang‘ich), ijodiylik, ijodiy-novatorlik kiradi.
Pedagogik mahorat darajalari o‘qituvchi ish darajasining davomi hisoblanadi:
• reproduktiv (o‘ta past);
• moslashuvchan (past);
• lokal (chegaralangan)- modellashtirish (o‘rtacha qoniqarli).
Bu daraja talabalar bilan boiadigan o‘quv-tarbiya ishlarining ayrim yo‘nalishlarida yuqori sifati bilan xarakterlanadi:
• izfihil modellashtirish (yuqori). Bu bosqichda, pedagog faoliyatining barcha turlarida yuqori sifatga yerishiladi;
• izchil modellashtirish (oliy). Bunda, faoliyatning barcha turlarida ijodiy munosabat namoyon bo‘ladi, o‘quv-tarbiya jarayonining samaradorligini oshirish yo‘llari izlanadi.
Pedagogik mahorat komponentlari kasbiy faoliyatga kasbiy vazifalarini bajarish uchun zarur bo‘lgan malaka nuqtai nazardagi qarashlarni aks ettiradi.
Tadqiqotchilar malaka deganda xatti-harakatlar tizimini uni amalga oshirish maqsadi va shart-sharoiti bilan muvofiq ravishda samarali bajarish imkoniyatini tushunadilar.
Pedagogik mahorat komponentlarini hosil qiladigan quyidagi malaka guruhlari farqlanadi:
• loyihalash;
• konstruksiyalash;
• tashkilotchilik;
• muloqot;
• bilish va reflektivlik.
Keyingi yillarda pedagogik mahorat kategoriyasiga nisbatan yangicha qarashlar paydo bo‘ldi. Pedagogik mahoratning an’anaviy izohlaridan bir qadar chekinish ham yuz berdi (I.A.Zyazyun, N.V.Kuzmina, VASIastenin).
Pedagog tadqiqotchilarning Sankt-Peterburg maktabi, pedagogik mahoratni kishining alohida holati - ya’ni uning kasbiy mashg‘uloti keng ma’noda kishilar bilan ishlashning o‘ziga xos sohasi bo‘lgan pedagogika hisoblanadi, deb tavsiflaydi.
Pedagogik mahoratning asosi pedagogik bilimdonlikdir.
Pedagogik bilimdonlik, deganda konkret tarixiy davrda qabul qilingan me’yorlar (normalar), standartlar va talablarga muvofiq pedagogik vazifani bajarishga qobillik va tayyorlik bilan belgilanadigan integral kasbiy-shaxsiy tavsifnoma tushuniladi.
Pedagogik bilimdonlik pedagogik sohada mahorat bilan ishlayotgan kishining ta’lim va tarbiya ishida insoniyat to‘plagan barcha tajribalardan ratsional foydalanish qobiliyatini ko‘zda tutar yekan, demak, u yetarli darajada pedagogik faoliyat va munosabatlarning maqsadga muvofiq usullari va shakllarini yegallashi lozim bo‘ladi.
Kasbiy-pedagogik bilimdonlikning bosh ko‘rsatkichi bu insonga, shaxsga yo‘nalganlikdir.
|
| |
Prostor zaxiralar soni - 2-Maruza: Algoritmning metrik o`lchamlari. Chorch tezisi, hisoblash modellari va algoritmlarning...

|
2-Maruza: Algoritmning metrik o`lchamlari. Chorch tezisi, hisoblash modellari va algoritmlarning murakkabligi. Murakkablikning asosiy resurslari: vaqt, xotira. Yuqori va pastki chegaralar tushunchasi. Algoritmlarni yomon, o`rta
|
bet | 2/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 45 Kb. | | #232183 |
Bog'liq 2-Maruza A va BProstor zaxiralar soni: Algoritmlar tomonidan ajratilgan zaxira (vaqt o‘tkazmalar) soni. Bu metrika algoritmlarning ishlash darajasi va ishlash tezligi uchun muhimdir.
Komplekslik: Algoritmlarning matematik modeli bo‘lib, uning murakkabligi va bajarilish vaqti o‘lchami.
Bu o‘lchovlar algoritmlar uchun ko‘p qo‘llaniladigan metrikalardan faqat ba’zilari. Algoritmning xususiyatlari va maslahatlari bo‘yicha boshqa metrikalar ham mavjud bo‘lishi mumkin. Algoritmni o‘lchash va baholash juda muhimdir, chunki bu algoritmlar ma’lumotlarni ishlash uchun muhim usullardir.
Chorch tezisi
Chorch-Tyuring tezisi - algoritmik hisoblashning intuitiv tushunchasi va qisman rekursiv funktsiya va Tyuring mashinasida hisoblanishi mumkin bo‘lgan funktsiyaning qat’iy rasmiylashtirilgan tushunchalari o‘rtasidagi ekvivalentlik haqidagi gipotezadir.
Algoritmik hisoblashning dastlabki kontseptsiyasining intuitiv tabiati tufayli bu tezis ushbu kontseptsiya bo‘yicha hukm xarakteriga ega va uni qat’iy isbotlab yoki rad etib bo‘lmaydi.
Hisoblash funksiyasining aniq ta’rifidan oldin matematiklar qog‘oz va qalam usullari yordamida hisoblanishi mumkin bo‘lgan funktsiyalarni tavsiflash uchun ko‘pincha "samarali hisoblash" norasmiy atamasini ishlatishgan.
Tezis 1930-yillarning o‘rtalarida Chorch va Alan Turing tomonidan ilgari surilgan. Ushbu tezis matematik mantiq, informatika, kibernetika kabi fan va fan falsafasining ko‘plab sohalari uchun zarur.
Rekursiya nazariyasi nuqtai nazaridan, tezis umumiy rekursiv funktsiyalar sinfi tomonidan hisoblashning intuitiv tushunchasining aniq tavsifi sifatida tuzilgan. Ushbu formula ko‘pincha oddiy chorch tezisi deb ataladi.
Stiven Klin tomonidan algoritmlar tomonidan hisoblab chiqiladigan barcha qisman (ya’ni barcha argument qiymatlari uchun aniq belgilanmagan) funktsiyalar qisman rekursiv ekanligi haqida umumiyroq formula berilgan.
Turingning hisoblash qobiliyati nuqtai nazaridan, tezisda aytilishicha, har qanday algoritmik hisoblab chiqiladigan funksiya uchun uning qiymatlarini hisoblaydigan Tyuring mashinasi mavjud. Ba’zida bu formula Tyuring tezisi sifatida paydo bo‘ladi. Tyuring ma’nosida qisman hisoblanuvchi va qisman rekursiv funktsiyalar sinflari bir-biriga to‘g‘ri kelishini hisobga olgan holda, bayonot yagona Chorch-Tyuring tezisiga birlashtirilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
2-Maruza: Algoritmning metrik o`lchamlari. Chorch tezisi, hisoblash modellari va algoritmlarning murakkabligi. Murakkablikning asosiy resurslari: vaqt, xotira. Yuqori va pastki chegaralar tushunchasi. Algoritmlarni yomon, o`rta
|
Jahon iqtisodiyotini globallashuvini qarama qarshiliklari

|
Jahon iqtisodiyotini globallashuvini qarama qarshiliklari
|
bet | 1/5 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 172,27 Kb. | | #274166 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotini globallashuvini qarama qarshiliklari-kompy.info
Jahon iqtisodiyotini globallashuvini qarama qarshiliklari
Jahon iqtisodiyotini globallashuvini qarama qarshiliklari Globallashuv jarayonining sabablari va mohiyati hamda uning ijtimoiy ahamiyati bo‘yicha olimlar o‘rtasida yagona kelishuv mavjud emas. Shunday bo‘lsa-da, globallashuv mamlakatlar savdo integratsiyasi, tashqi iqtisodiy faoliyat sub’ektlarining hududiy savdo aloqalarini kengayishi jarayoni, alohida mamlakatlarning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi, dunyodagi mamlakatlarning iqtisodiy va siyosiy o‘zaro bog‘liqligining o‘sishi va boshqalar sifatida qaralmoqda, Umuman olganda, jahon xo‘jaligining globallashuvi – bu jahonni axborot, tovar, xizmat, kapital va g‘oyalar erkin taqsimlanadigan yagona hududga aylantirishdir. Globallashuvning asosiy xususiyati – milliy iqtisodiyotlarning turli to‘siqlar bilan ajratilgan yakkalangan iqtisodiyotidan bir-biriga o‘zaro bog‘liq bo‘lgan umumiy, yagona iqtisodiy tizimga o‘tish hisoblanadi. Globallashuv jarayonining sabablari va mohiyati hamda uning ijtimoiy ahamiyati bo‘yicha olimlar o‘rtasida yagona kelishuv mavjud emas. Shunday bo‘lsa-da, globallashuv mamlakatlar savdo integratsiyasi, tashqi iqtisodiy faoliyat sub’ektlarining hududiy savdo aloqalarini kengayishi jarayoni, alohida mamlakatlarning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi, dunyodagi mamlakatlarning iqtisodiy va siyosiy o‘zaro bog‘liqligining o‘sishi va boshqalar sifatida qaralmoqda, Umuman olganda, jahon xo‘jaligining globallashuvi – bu jahonni axborot, tovar, xizmat, kapital va g‘oyalar erkin taqsimlanadigan yagona hududga aylantirishdir. Globallashuvning asosiy xususiyati – milliy iqtisodiyotlarning turli to‘siqlar bilan ajratilgan yakkalangan iqtisodiyotidan bir-biriga o‘zaro bog‘liq bo‘lgan umumiy, yagona iqtisodiy tizimga o‘tish hisoblanadi. Globallashuv xalqaro raqobatni keskinlashtiruvchi asosiy omil bo‘lib, uning asosiy afzalliklari sifatida quyidagilarni ko‘rsatib o‘tish mumkin - xalqaro raqobatni keskinlashtirish orqali xaridorlar uchun tovar va xizmatlarning iste’mol xususiyatlari va xarid qilish sharoitlari qulaylashadi; - mahsulot (xizmat)larni ishlab chiqarish va sotish jarayonida transport va kommunikatsiya xarajatlari qisqaradi; - ishlab chiqarish (xizmat ko‘rsatish) jarayonining kengayishi bilan ko‘lam (miqyos) samarasi ortadi va tannarx pasayadi; - jahon miqyosida innovatsiyalarni uzluksiz qo‘llash imkoniyati va bu bilan mehnat unumdorligini ortadi; - fan va texnika taraqqiyoti jadallashadi; - iqtisodiy samaradorlik ortishi bilan tarmoq, hudud va mintaqa miqyosida iqtisodiy o‘sish darajasi ortadi; - iqtisodiy chegaralarning kamayishi bilan o‘zaro manfaatli savdo rivojlanadi; - jahon miqyosida yalpi ichki mahsulot hajmi va jon boshiga to‘g‘ri keluvchi daromadlar darajasi ortadi.
|
| |
Hisoblash modellari va algoritmning murakkabligi

|
Hisoblash modellari va algoritmning murakkabligi
|
bet | 3/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 45 Kb. | | #232183 |
Bog'liq 2-Maruza A va BHisoblash modellari va algoritmning murakkabligi ikki farqli narsalardir, lekin ularga o‘zaro aloqa bor, quyidagi shaklda:
Hisoblash Modellari: Hisoblash modellari, algoritmlarni tavsiflash uchun kiritilgan formal usullardir. Ular algoritmning tavsiflanishi, aniqlanishi va boshqa komponentlari bilan bir-biriga bog‘liq hisoblash jarayonini ta’minlaydi. Ba’zi mashhur hisoblash modellalari Turing mashinasi, lambda kalkuli, Skolm kalkuli kabi modellar hisoblanadi. Bu modellalar odatda qanchalik oddiy va universal ekanligiga qarab algoritmni ifodalash va tushuntirishda ishlatiladi.
Algoritmlarning Murakkabligi: Algoritm murakkabligi esa algoritmdagi muammolarni yoki amallarni bajarish jarayonidagi murakkablik darajasini ta’minlaydi. Bu murakkablik odatda algoritmdagi amalni bajarish vaqti, xotirani ishlatish darajasi, resurslarni (masalan, protsessor va xotira) ishlatish miqdori, algoritmning qat’iy amal qilish muammolari va boshqalar kabi ko‘rsatkichlar orqali o‘lchalanadi.
Murakkablikning asosiy resurslari algoritmning bajarilishi uchun zarur bo‘lgan vaqt, xotira va kompyuter resurslarini olishni tushunish uchun kerak. Ularning qismlarini quyidagicha ko‘rsatish mumkin:
Vaqt (Time): Algoritmdagi barcha amallarni bajarish uchun sarflangan vaqt miqdori. Vaqt murakkabi, algoritmni bajarish vaqti bilan bog‘liqdir va algoritmning har bir amalni bajarish vaqti, boshqa so‘z bilan, bajarilgan amallarning jami vaqti hisoblanadi. Algoritmlar o‘rtasidagi murakkablikni taqqoslashda vaqt murakkabi juda muhimdir, chunki odam odatda vaqtning cheklangan resurslaridan biri ekanligi uchun murakkab algoritmlarni iste’mol qilishni tanlaydi.
Xotira (Memory): Algoritmda ishlatilgan yaddash miqdori. Bu murakkablik turi xotira murakkabi sifatida ataladi va algoritmning bajarilishi uchun qancha xotira kerakligini ko‘rsatadi. Xotira murakkabi algoritmni amalga oshirish va yordamchi ma’lumotlar saqlash jarayonlarini qanday bajarishiga bog‘liqdir. Agar algoritm odatda ko‘p xotira ishlatadigan operatsiyalarga ega bo‘lsa, bu algoritm murakkablikni oshiradi.
Resurslar: Resurslar algoritmda bajarilayotgan amallar uchun ishlatilgan barcha kompyuter va qurilma resurslarining miqdori. Bu, masalan, protsessor kuchini, xotirani, disk xotirasini, kompyuter tarmoqlarining ishlatish darajasi va boshqalar kabi kompyuter resurslarini o‘z ichiga oladi. Bu resurslar murakkablikni o‘lchashda muhimdir, chunki algoritmning murakkabligi boshqa dasturlash tillari yoki algoritmlar bilan solishtirish uchun kerak bo‘lgan resurslar miqdori bilan bog‘liqdir.
Bu asosiy resurslar algoritmning murakkabligini o‘lchashda muhimdir va algoritmlarni solishtirish, optimallashtirish va tanlashda yordam beradi. Har bir resurs uchun murakkablikni o‘lchash uchun xususiy algoritmlar va usullar mavjud bo‘lsa-da, vaqt va xotira murakkablari keng qamrovli algoritmlarning asosiy tushunchalari hisoblanadi.
|
| |
2021 O‘rgatuvchi elektron muhitni yaratishga qo‘yiladigan metodik talablar

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 10
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
295
w
www.oriens.uz
November
2021
O‘RGATUVCHI ELEKTRON MUHITNI YARATISHGA
QO‘YILADIGAN METODIK TALABLAR
p.f.n.dots. M.Mamarajabov
1
, R.To‘raev
2
Nizomiy nomidagi TDPU dotsenti
1
,
Nizomiy nomidagi TDPU Termiz filiali o‘qituvchisi
2
ANNOTATSIYA
Maqolada o‘rgatuvi elektron muhit, uning algoritmlari to‘g‘risida ma’lumot
berilgan. Shuningdek, o‘rgatuvchi elektron muhitni yaratishga metodik talablar
keltirib o‘tilgan. O‘z navbatida o‘rgatuvchi elektron muhit maqsadiga ko‘ra turlarga
bo‘linishlari to‘g‘risida ma’lumot berilgan.
Kalit so‘zlar: O‘rgatuvchi elektron muhit, murabbiy tipidagi dasturlar, algoritmlar,
metodik talab, maqsadiga ko‘ra turlar.
АННОТАЦИЯ
В статье представлена информация об электронной среде обучения, ее
алгоритмах. Также существуют методические требования к созданию среды
электронного обучения. В свою очередь, среда электронного обучения делится на
типы в зависимости от их назначения.
Ключевые слова: среда электронного обучения, обучающие программы,
алгоритмы, методические требования, типы по назначению.
ABSTRACT
The article provides information about the electronic environment of teaching, its
algorithms. There are also methodological requirements for creating an e-learning
environment. In turn, the e-learning environment is divided into types according to their
purpose.
Sinf metodlarini o'rnatish - 20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi

|
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi
|
bet | 4/6 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 20,38 Kb. | | #148601 |
Bog'liq 20-maruza phpda obyektga yo’naltirilgan dasturlash. Mvc texnolo-www.kompy.infoSinf metodlarini o'rnatish
class User {
private $name;
private $gender;
public $age;
private $department = 'Mechanical';
/* set value to 'private $name' property */
public function setName($name){
$this->name = $name;
}
/* get value from 'private $name' property */
public function getName(){
return $this->name;
}
}
To'liq sinf
class User {
private $name;
private $gender;
public $age;
private $department = 'Mechanical';
public function setName($name){
$this->name = $name;
}
public function getName(){
return $this->name;
}
public function setGender($gender){
$this->gender = $gender;
}
public function getGender(){
return $this->gender;
}
public function setDepartment($dep){
$this->department = $dep;
}
public function getDepartment(){
return $this->department;
}
}
$user = new User();
Obyekt o'zgaruvchilariga qiymat berish
$user->setName('Sheri');
$user->setGender('F');
//public property : no error, accessible from anywhere
$user->age = 30;
//Fatal error: Cannot access private property
//Private and protected methods can not be access directly
$user->department = 'Computer';
//The right way to assign value for protected and private methods
$user->setDepartment('Computer');
Obyekt o'zgaruvchilarining qiymati o'qish va chop qilish
echo $user->getName();
echo $user->getDepartment();
echo $user->age;
//Fatal error: Cannot access private property User::$department
echo $user->department;
/* You can make as many instance as you want */
$user2 = new User();
//prints Mechanical (default value for all instances)
echo $user2->getDepartment();
//changed the default department
$user2->setDepartment('Computer');
|
| |
Composition ga misol - 20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi

|
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi
|
bet | 6/6 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 20,38 Kb. | | #148601 |
Bog'liq 20-maruza phpda obyektga yo’naltirilgan dasturlash. Mvc texnolo-www.kompy.info
class Author {
private $name;
private $email;
public function __construct($name,$email){
$this->name = $name;
$this->email = $email;
}
public function getName(){
return $this->name;
}
public function getEmail(){
return $this->email;
}
}
class Book {
//using array to allow multiple authors
private $authors = array();
private $price;
private $name;
public function __construct($name,$price){
$this->name = $name;
$this->price = $price;
}
public function setPrice($price){
$this->price = $price;
}
public function getPrice(){
return $this->price;
}
public function getName(){
return $this->name;
}
public function addAuthor($name,$email){
$this->authors[] = new Author($name,$email);
}
public function getAuthors(){
return $this->authors;
}}
$book = new Book('Book Name',10.0);
$book -> addAuthor('Kelly','kelly@brainbell.com');
$book -> addAuthor('Ken','ken@brainbell.com'); /* print book info */
echo $book -> getName();
echo $book -> getPrice(); /* print book's authors info */
$authors = $book -> getAuthors(); //Array of authors
foreach ($authors as $author) {
echo $author -> getName();
echo $author -> getEmail();
}
Aggregation ga misol
class Author {
private $name;
private $email;
public function __construct($name,$email) {
$this->name = $name;
$this->email = $email;
}
public function getName() {
return $this->name;
}
public function getEmail(){
return $this->email;
}
}
class Book {
private $authors;
private $price;
private $name;
public function __construct($name,$price,$author){
$this->name = $name;
$this->price = $price;
$this->author = $author;
}
public function setPrice($price){
$this->price = $price;
}
public function getPrice(){
return $this->price;
}
public function getName(){
return $this->name;
}
public function getAuthor(){
return $this->author;
}
}
$author = new Author(Sarvar',webga kirish',10.0,$author);
echo $book->getName(); //webga kirish
echo $book->getAuthor() -> getName(); //Sarvar
echo $book->getAuthor() -> getEmail(); //sarvar@gmail.com
Server tomon uchun mominlashga erishish lozim. Buning uchun hozirgi kunda ommalashgan webga mollaniladi MVC texnologiyasi MVC (Model View Controller) konsepsiyasini qollab quvvatlanishidir. Foydalanuvchiga zarur marovlarning qanday qurilmadan (shaxsiy kompyuter yoki mobil telefondan) ekanligini farqlashi lozim. Bunda malumotni turli platformalarga mos holda shakllantirib beradi.
http://kompy.info
|
| |
Algoritmning "yuqori va pastki chegaralar" tushunchasi

|
Algoritmning "yuqori va pastki chegaralar" tushunchasi
|
bet | 4/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 45 Kb. | | #232183 |
Bog'liq 2-Maruza A va BAlgoritmning "yuqori va pastki chegaralar" tushunchasi, algoritmning ishga tushirilishi bo‘yicha qanchalik tez (yuqori chegaralar) va qanchalik sekin (pastki chegaralar) bo‘lishi haqida ma’lumot beradi.
Yuqori chegaralar algoritmdagi ishlar yakunlanishi uchun yo‘l oldi, pastki chegaralar esa bu ishlar bajarilishiga qanchalik vaqt sarflandiğini ifodalaydi.
Yuqori Chegaralar (Worst-Case Complexity): Yuqori chegaralar, algoritmning eng katta miqdorda vaqt talab etuvchi holati bo‘lib, bu holatda algoritm qanday qilib ham uzunroq vaqt oladi. Yuqori chegaralarni aniqlash yordamida algoritmning eng yomon holatida qancha vaqt sarflaydi, bu esa algoritmni ishga tushirishning eng yomon mumkin bo‘lgan vaqtini anglatadi.
Pastki Chegaralar (Best-Case Complexity): Pastki chegaralar, algoritmning eng kam vaqt talab etuvchi holati hisoblanadi. Bu holatda algoritm eng oson bo‘lib, eng qisqa vaqt talab qiladi. Pastki chegaralar algoritmning eng yaxshi halatida qancha vaqt oladi, bu esa eng oson vaqt hisoblanadi.
Yuqori va pastki chegaralar algoritmning ishlayotgan vaziyatlari boyicha o‘zgaruvchan bo‘lib, algoritmdagi o‘zgaruvchanlarning miqdori, vazifaning moddiy xususiyatlariga bog‘liq ravishda o‘zgaradi. Bu tushunchalar, algoritmlarni solishtirish, tanlash va optimallashtirish jarayonida juda muhim ahamiyatga ega.
|
| |
protected - 20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi

|
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi
|
bet | 3/6 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 20,38 Kb. | | #148601 |
Bog'liq 20-maruza phpda obyektga yo’naltirilgan dasturlash. Mvc texnolo-www.kompy.infoprotected - Ushbu tur bir xil sinf metodlariga foydalanish huquqini beradi va faqat bitta sinfdan meros olgan sinflar foydalanish huquqini beradi.
- O'zgaruvchini / funktsiyasini (metodni) joriy sinfni, shu jumladan parent sinfini kengaytiradigan barcha sinflarda foydalanadigan qilishni xohlasangiz, ushbu turdan foydalaning.
class User {
//accessible for same class and its child classes
protected $name;
}
public - Ushbu tur har qanday joydan kirish mumkin bo'lgan atribut yoki metodni anglatadi. Unga sinfdan tashqari har qanday sinflar yoki kodlarda foydalanish mumkin.
- O'zgaruvchi / funktsiyani istalgan joydan, boshqa sinflar va ob'ektlarning mavjud joylaridan foydalanishni xohlasangiz, ushbu turdan foydalaning.
class User{
//accessible from anywhere
public $name;
}
Obyekt - Sinf namunasi ob'ekt deb nomlanadi.
- Ob'ekt o'zgaruvchilar, funktsiyalar (metodlar) va ma'lumotlar tuzilmalarining kombinatsiyasi bo'lishi mumkin bo'lgan sinfning muayyan namunasini anglatadi.
// Instance (or object) of User class
$user = new User();
PHPda sinf (class) yaratish : misol
class User {
}
private xususiyatlarni sozlash
Private ko'rinishi: Agar sinfdan tashqariga kirishga harakat qilsangiz, xatolik beradi.
class User {
private $name;
private $gender;
}
public xususiyatlarni sozlash
public ko'rinishi: istalgan joydan kirish va o'zgartirish mumkin
class User {
private $name;
private $gender;
public $age;
}
Boshlang'ich xususiyatlarni (yoki asl qiymati bilan xususiyatlarni) o'rnatish
class User {
private $name;
private $gender;
public $age;
private $department = 'Mechanical';
}
|
| |
OOP asoslari - 20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi

|
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi
|
bet | 2/6 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 20,38 Kb. | | #148601 |
Bog'liq 20-maruza phpda obyektga yo’naltirilgan dasturlash. Mvc texnolo-www.kompy.info - Class
- Class(Sinf) - bu ob'ektlarni yaratish uchun shablon.
- PHP-da sinf - bu o'zgaruvchilar bilan ishlaydigan o'zgaruvchilar va funktsiyalar to'plami.
- Sinfni yaratish uchun class kalit so'zidan foydalaniladi, undan keyin sinf nomi va kod bloklari figurali qavs bilan ajratiladi.
class User {
}
Xususiyatlar - Sinfdagi barcha o'zgaruvchilar - xususiyatlar deyiladi.
- PHP-da sinfdagi o'zgaruvchilari "xususiyatlar" deb nomlanadi (shuningdek "atributlar" yoki "maydonlar"). Ular public, protected yoki private kalit so'zlardan birini qo'llash orqali aniqlanadi, so'ngra normal o'zgaruvchi nomi yoziladi.
class User{
public $name;
}
Metod - Metod ob'ekt bilan bog'liq protsedura hisoblanadi (PHP funktsiyalariga o'xshash)
- Funktsiya (metod) bu parametr shaklida ba'zi ma'lumotlarni kiritishi va ba'zi bir ishlov berishni bajarishi va qiymatni qaytarishi mumkin bo'lgan kod bo'lagidir.
- OOPda metod sinfning bir qismi bo'lib, ushbu sinfning istalgan ob'ektiga kiritilgan. Metodni public, protected yoki private kalit so'zlardan birini va oddiy finksiya nomi deklaratsiyasini ishlatib belgilash mumkin.
public - Quyida keltirilgan misolda metod public deb e'lon qilingan edi. Bu shuni anglatadiki, u har kimga, aniqrog'i, istalgan joydan kirish mumkin. Bu xususiyat yoki metodning ko'rinishi deyiladi.
class User{
public $name;
public function setName(){ }
}
private - Ushbu tur faqat bitta sinf a'zolariga kirishga imkon beradi. private deb e'lon qilingan metodlardan faqat sinf ichidagini foydalanish yoki kirish mumkin.
- O'zgaruvchini / funktsiyasini (metodni) faqat o'z sinfida ko'rinishini yoki foydalanishni istasangiz, ushbu turdan foydalaning.
class User{
//can be accessible within the same class
private $name;
}
|
| |
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi - bet 5

|
20-maruza: phpda obyektga yonaltirilgan dasturlash. Mvc texnologiyasi
|
bet | 5/6 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 20,38 Kb. | | #148601 |
Bog'liq 20-maruza phpda obyektga yo’naltirilgan dasturlash. Mvc texnolo-www.kompy.infoEncapsulyatsiya yoki malishi mumkin. abstract metod bu qoida sifatida yozilgan metod hisoblanadi, lekin amalga ishirilmagan metod hisoblanadi. Abstract classe lardan obyekt yaratib bogglon qilish shart aks holda xatolik yuz beradi.
class Product extends Products {
public function getTypeName() {
return $this -> name .':'. $this -> type;
}
}
$product = new Product('Paper','80g');
echo $product->getTypeName();
Interfaces - Interfeys kompyuterga ob'ektga (sinfga) ma'lum xususiyatlarni kiritishga imkon beradi. Bu aslida abstract va enkapsulyatsiya tushunchasi.
- Interfeys abstract sinfga juda o'xshash, ammo u hech qanday xususiyatga ega emas va qanday usullarni amalga oshirish kerakligini aniqlay olmaydi. Buning o'rniga, bu shunchaki amalga oshirilishi kerak bo'lgan metodlarning ro'yxati.
- Uning eng keng tarqalgan shaklida interfeys - bu bo'sh jismlar bilan bog'liq usullar guruhidir. chil sinfida bir nechta interfeyslardan nasl olish mumkin.
Interfaces
interface Animal {
public function breath();
public function eat();
}
class Dog implements Animal{
//new method public function bark() {
return 'wof';
}
//implemented methods public function breath() {
return 'breathing';
}
public function eat() {
return 'eating';
}
}
$dog = new Dog();
echo $dog -> breath(); //breathing
echo $dog -> bark(); //wof
echo $dog -> eat();
//eating
- Obyektlar orasidagi munosabatlar
- Tarkibi PHPda muhim tushunchadir. Ushbu dizayn ko'rinishida ob'ekt boshqa ob'ektni yaratadi. Birlashtirish ob'ekt bir nechta ob'ektlardan iborat bo'lganda yuzaga keladi.
- Composition - bu egalik qilishga bo'lgan munosabat samarali, aggregation esa munosabatlarni "o'z ichiga oladi". Kompozitsiyada qismlar o'z ichiga olgan narsadan tashqarida mavjud bo'lolmaydi, lekin alohida narsalar birlashishda noyob birliklar sifatida mustaqil ravishda mavjud bo'lishi mumkin.
|
| |
Shakl koeffitsienti - Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi...

|
Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi Iste’molchilarning asosiy guruhlari
|
bet | 3/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #123152 |
Bog'liq Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklariShakl koeffitsienti.Iste’molchining iste’mol grafigini xarakterlovchi ikkinchi kattalik, bu Shakl koeffitsienti. Bu koeffitsient grafigining ich-ichida notekisligini xarakterlaydi.
Yagona iste’molchi uchun: KSh = Suk / Su
Gurux yoki butun korxona iste’molchilari uchun. KSh = Suk / Su
Bu erda:
Suk – to‘lik quvvatni o‘rta kvadratik qiymati.
Su – to‘lik quvvatning o‘rtacha quvvati.
Aktiv va reaktiv quvvatlar uchun:
KSh = Ruk/Ru QSh = Quk/Qu
Agar t1 = t2 = ti; T = ti = m t
B u ifodalarni hisobga olgan xolda yukoridagi ifoda kuyidagicha yoziladi:
bir kator algebraik o‘zgartiriShlardan keyin:
Shunga o‘xshash reaktiv va to‘la quvvat shakl koeffitsientini topib bo‘ladi.Hozirgi zamon elektr tarmoqlari va tizimlarini loyihalaShda, ya’ni asosiy va murakkab bo‘lgan texnik-iqtisodiy masalalarni ratsional echiShda, kutiladigan elektr yuklamalarni to‘g‘ri aniqlaSh muhim o‘rin tutadi. Elektr yuklamalarni ahamiyati loyihalanayotgan elektr taminoti tizimini butun elementlarini tanlashni aniqlaydi, hamda elektr taminoti va texnik iqtisodiy ko‘rsatgichlarni hisoblaShga yordam beradi. Kutiladigan elektr yuklamalarni to‘g‘ri baholaSh elektr taminoti tizimida kapital xarajatlar, rangli metallar chiqimi, elektr energiya isrofi eksplutatsiya xarajatlariga ta’sir etadi. Elektr yuklama yakka holatda yoki iste’molchilar guruhining elektr energiya iste’molini xarakterlaydi.
Elektr yuklamalarning asosiy ko‘rsatgichlari aktiv R, reaktiv Q quvvat va tok I, hisoblanadi.
P,Q,I=f(t)-o‘zgarishi elektr yuklamalarning grafigi deb ataladi.Elektr yuklamalar individual yakka holdagi iste’molchilar,guruh iste’molchilari-guruh elektr energiya iste’molchilari kabi turlarga bo‘linadi.
P(t),g(t),i(t)-individual elektr energiya iste’molchilari.
R(t),Q(t),I(t)-gurux elektr energiya iste’molchilari kuriniShida belgilanadi.
Bu iste’molchilar grafigini kuyidagi 4-rasmda ko‘rib chiqamiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi Iste’molchilarning asosiy guruhlari
|
-rasm 2-rasm - Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi Iste’molchilarning...

|
Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi Iste’molchilarning asosiy guruhlari
|
bet | 2/4 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #123152 |
Bog'liq Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari1-rasm 2-rasm
Shu iste’molchining elektr schyotchik orqali tuzilgan iste’mol grafigi 1.-rasmda ko‘rsatilgan. Ko‘rinib turibdiki, 2-rasmdagi grafik aniqligi yukori, chunki xar bir nuqtasi iste’moli o‘lchanadi va umumiy iste’mol quyidagicha aniqlanadi:
R(t) = P(t)dt
2-rasmda ko‘rsatilgan grafik asosida esa umumiy iste’mol oddiy yig‘indi asosida aniqlanadi:
R =
Ikkinchi usul oddiy, anikligi uncha yuqori bo‘lmasa xam aynan ana ikkinchi usul muxandislik hisoblarda ko‘pincha qo‘llanadi.
Elektr iste’mol grafiklari xar bir iste’molchi uchun, bir guruh bir xil xossali iste’molchilar, butun korxona uchun olinishi mumkin. Amalda grafik bir kvartal yoki yil uchun olinadi. Shu asosda korxona va tarmoq orasida hisob-kitoblar amalga oShiriladi.
Maksimal aktiv quvvat yuklanmasi deb–bir sutka davomida aktiv quvvatning eng katta kamida yarim soat davom etuvchi qiymatiga deyiladi. elektr taminlovchi muassasa, masalan Buxoro elektr tarmog‘i tomonidan, ertalabki va kechki eng katta yuklama vaqti aniklanadi. Agar sanoat korxonalarining umumiy quvvati bo‘lsa eng katta yuklanma vaqtiga to‘g‘ri kelgan quvvatining 1 kVt bir yilda 6000 sum elektr energiyani qiymatiga ko‘Shimcha narx olinadi. Ko‘Shimcha narxning qiymati energetika vazirligi tomonidan aniqlanadi. Eng katta yuklaniSh vaqtiga to‘g‘ri keladigan quvvatni qiymati sanoat korxona va elektr tarmoq orasidagi Shartnoma xar yil kayta aniqlanadi. Demak, korxona boSh energetigi bu raqamni sutkali grafiklar asosida aniklaSh kerak, iloji boricha kamaytiriSh kerak, masalan Shu soatlar, zarur bo‘lmagan iste’molchilarni tarmoqdan uziSh, iShlab chiqariSh iShni maksimal yuklaniSh vaqtidan chiqariSh va boShqa texnikaviy va adminstrativ choralar asosida.
3-rasm Sanoat korxonalarning sutkali grafigi
bu erda: te- ertalabki eng katta quvvat
tk- keskin maksimal quvvat vaqti.
te va tk -lar vazirlik tomonidan butun mamlakatni elektr sistemasini eng katta iste’moli vaqti asosida aniqlanadi.
Aynan shu vaqtda mamlakatni barcha elektr stansiyalarini umumiy quvvati iste’molchilarni yuklanmasiga etishmasligi mumkin. Ayni shu vaqtda boshqa mamlakatlardagi elektr stansiyalarni quvvatidan, masalan, Mari, NUREK elektr stansiyalarini quvvatidan foydalanishga majbur bo‘lamiz. «Elektr tarmoqlari» fanidan bizga ma’lumki, bu elektr stansiyalar «O‘rta Osiy va Janubiy Kozog‘iston» birlaShtirgan yagona elektr sistemasiga kiradi va O‘zbekiston elektr sistemasi bilan kuchlaniShi EUL bilan bog‘langan. Bu mamlakatlar xam maksimal quvvat vaqtini aniklaydi va sotiladigan elektr quvvatga narx qo‘yadi. Maksimal quvvat vaqtidagi elektr iste’molini kamaytiriSh – elektr energiyasini narxini kamaytiriSh demakdir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Elektr yuklamalarining sutkalik, oylik, yillik grafiklari reja: Elektr yuklamalari grafigi Iste’molchilarning asosiy guruhlari
|