nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat - bet 21

44
hokazo boʻladi. Sifatli monitorlarda qoʻshni lyuminofor nuqtalar
orasidagi masofa 0,22 mm dan kamni tashkil etadi.
Tasvirni ekranda
koʻrish uchun 72 dpi, lazernom printerda chop etish uchun 150-200 dpi
yetarli.
Tajriba
asosida
aniqlanganki,
chop
eishda
aslning
oʻtkazuvchanligi chiqaruvchi rastr qurilmasining liniaturasidan 1.5
marta katta boʻlishi lozim.
Rastrlashning
ikki
modulyatsiyasi
mavjud:
amplitudali
modulyatsiya va chastotali modulyatsiya. Amplitudali modulyatsiyada
har bir element uchun rastr nuqtasi oʻlchami
hisoblanadi, u
yacheykadagi ton intensivligiga bogʻliq. Intensivlik qancha katta
boʻlsa,
rastr
elementi
shuncha
zich
joylashadi.
Chastotali
modulyatsiyada tonning intensivligi bir xil oʻlchamli nuqtalar orasidagi
masofa bilan rostlanadi. Bu rastrlashda har xil tondagi rastrlarda har xil
sondagi nuqtalar yotadi.
Rastr tasviri nuqtasi oʻlchami aslni rastrlash parametri va usuliga
bogʻliq. Rastrlash chogʻida asl ustiga toʻr (setka) chizigʻi qoplangandek
boʻladi, uning yacheykasi rastrni tashkil etadi. Toʻr
chastotasi
dyuymdagi chiziqlar (liniyalar) soni bilan oʻlchanadi va
liniatura deb
yuritiladi va
lpi (line per inch) deb belgilanadi. Gazetani chop etish
uchun uchun — 65-85 lpi, jurnallar uchun — 85-133 lpi, badiiy
reklama uchun — 133-300 lpi taklif etiladi.
Tasvir ranglarini ekranda chiqarish RGB (qizil, yashil, koʻk),
printerga chiqarishda CMYK (havorang, purpur, sariq, qora) formatdan
foydalanadi (3.3-rasm).
3.3-rasm. Ranglar jilosi.
A Grafikaning ikki turi boʻlganidek,
ularni qayta ishlaydigan
muharrirlarning ham ikki turi mavjud. Rastrli grafika bilan ishlaydigan
45
muharrirlar jumlasiga Adobe Photoshop, The Gimp, Paint.Net
kabilar
kiradi. Vektorli grafika bilan ishlaydigan muharrirlar jumlasiga Corel
Draw, Illustrator, AvtoCAD kabilar kiradi.
dobe Photoshop - Adobe Systems kompaniyasining rastrli grafik
muharriri (3.4-rasm). Hozir Photoshopning Mac OS X/Mac OS va
Microsoft Windows platformalari uchun versiyalari mavjud boʻlib keng
foydalanadi. Uning imknoyatlari koʻp:
Koʻp qavatli tasvirlarni yaratish;
Matn bilan ishlash boʻyicha koʻp imkoniyatli uskunalar;
100 ortiq filtr va maxsus effektlar;
Bir necha oʻnlab chizish, konturlarani qirqish asboblari;
Tasvirlarni birlashtirish (uygʻunlashtirish),
tekstura bilan
ishlash;
Barcha keng qoʻllanadigan grafik formatlar bilan ishlash;
Tasvirning qismini belgilab ajratish va qayta ishlash
professional asboblari;
Bajarilgan
oʻzgartirishlarni
koʻpqadamli
orqaga
qaytarishning (voz kechishning) mavjudligi va hokazo.
3.4-rasm. Adobe Photoshop ish oynasi.
Grafik fayllar formatlari koʻp. Rastrli grafika fayllari 390 ga
yaqin, vektorli grafika fayllari esa 140 taga yaqin formatga ega.
Quyida koʻp uchraydigan ayrim formatlar haqida ma‘lumot keltiriladi
[9].
Nazorat savollari - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

64
4.2. ELEKTRON AXBOROT RESURSLARI TURLARI
Reja:
1.
Elektron nashr tushunchasi
2.
Elektron oʻquv nashri tushunchasi
3.
Elektron oʻquv qoʻllanmasi
4.
Elektron uslubiy qoʻllanma
Kalit soʻzlar: elektron nashr, elektron oʻquv nashri,
elektron
oʻquv qoʻllanmasi, elektron uslubiy qoʻllanma.
An‘anaviy bilim olish vositalari qogʻoz koʻrinishida
chop etilgan
nashrlar (kitob, jurnal, gazetalar), televideniye va radio hisoblandi.
Keyingi davrda yangi axborot texnologiya
vositalari asosidagi
multimedia ishlanmalari chiqmoqda (4.2-rasm).
4.2-rasm. Bilim olish vositalari.
Bilim olish vositalari xususiyatlarining tahlili 4.1-jadvalda
keltirilgan.
Matn
Tasvir
Animatsiya
Audio
Video
Matn
Tasvir
Animatsiya
Audio
Video
Tasvir
ta’lim sohasida - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

70
Mamlakatimiz ta‘lim jarayonida axborot texnologiyalaridan
foydalanish kundan-kunga dolzarb boʻlib bormoqda. Chunki, ta‘lim
muassasalarida (maktablarda, kollejlarda, litseylarda, institutlarda va
universitetlarda) texnik baza muhayyo etilgan, ya‘ni zamonaviy
kompyuter texnikasi bilan toʻliq ta‘minlangan. Endi kerakli elektron
oʻquv qoʻllanmalarini ta‘lim jarayonida qoʻllash qoldi, xolos.
Elektron oʻquv qoʻllanmalari ilmiy malakaviy bilimlarning
tizimlashtirilgan materiallaridan tashkil topgan boʻlib, bu oʻquvchi va
talabalarning bilimlarini faol ravishda oʻstirib borishga xizmat qiladi.
Ular uch guruhga ajratiladi:
elektron darsliklar (
an’anaviy qogʻoz koʻrinishidagi darslik
vazifasini toʻliq bajaradigan va qisman oʻqituvchi vazifasini ham
bajaradigan elektron nashr);
oʻquv filmlari (
an’anaviy qogʻoz koʻrinishidagi yoki
elektron koʻrinishidagi asosiy darslikni toʻldiruvchi videolavha
koʻrinishida tayyorlangan elektron nashr);
ma‘lumotnomalar (
ma’lum soha boʻyicha atama, xulosa,
formula kabi umumiylashgan bilimni oʻzida mujassam etgan ta’lim
jarayonini toʻldiruvchi elektron nashr).
Nazorat savollari
1. Ta’limning tarbiyaviy va
rivojlantiruvchi vazifalarga
yoʻnaltirilganlik tamoyilini tushintiring.
2. Oʻqitishning ilmiylik tamoyilinini tushintiring.
3. Ta’limning fundamentalligini tushintiring.
4. Tizimlilik va ketma-ketlik tamoyilini tushintiring.
5. Oʻquvchining (yoxud tinglovchining) individual ta’lim olish
boʻyicha chiziqli tamoyilini tushintiring.
6.
Oʻqitishda,
oʻquv
materiallarining
oʻzlashtirilishi
(qiyinchiligiga koʻra) tamoyilini tushintiring.
7. Oʻquvchilarning shaxsiy xususiyatlarini hisobga olish
tamoyilini tushintiring.
8. Koʻrsatmalilik tamoyilini tushintiring.
9. An’anaviy oʻquv jarayoni bilan EOʻN dan foydalangan holda
oʻquv jarayoni oʻrtasidagi farqni tushuntiring.
Elektron oʻquv nashr - - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

69
EOʻNlar moslashuvchanligini oshirishda uning koʻp darajaliligi
ham yuqori samara beradi.
4.2-rasm. An’anaviy oʻquv jarayoni.
Mutaxassislarning fikricha, faqat matnlarni oʻqish bilan
oʻzlashtirilgan bilimlarning vaqt oʻtishi bilan 14% esda saqlanar ekan,
tovush orqali qabul qilingan ma‘lumotlarning 13%, bir paytning oʻzida
ham koʻrish ham eshitish orqali qabul qilingan materialning 50% esda
saqlanar ekan. Agarda materialni oʻzlashtirishda koʻrish, eshitish va
ayni paytda oʻzlashtirish jarayonida oʻquvchining oʻzi ham faol ishtirok
etsa materialning 75% esda saqlanar ekan. Demak, mustaqil bilim
olishda interfaol usullardan foydalanishning samarasi koʻrinib turibdi.
Bilimlarni egallashda koʻrish, eshitish va materialni oʻzlashtirishda faol
ishtirok etish jarayonida multimedia tizimlaridan foydalanish katta
samara beradi.
4.3-rasm. Elektron oʻquv nashrlaridan foydalanish.
Elektron
nashrlarning
katta
guruhidan
МASHQLAR USТIDA ISHLASH МЕТОDIKASINING UМUМIY ТAVSIFI

|
МASHQLAR USТIDA ISHLASH МЕТОDIKASINING UМUМIY ТAVSIFI
|
bet | 63/80 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #117182 |
Bog'liq Axborot texnologiyaМASHQLAR USТIDA ISHLASH МЕТОDIKASINING UМUМIY ТAVSIFI
Маshqlаrni yеchа оlish qаtоr o‘zаrо аlоqаdоr vа uzviy bоg‘lаngаn qаtоr хususiy (аlоhidа ) ko‘nikmаlаrni o‘z ichigа оlаdiki, ulаrni quyidаgichа tа’kidlаb o‘tish mumkin;
11. Маshqni o‘qib chiqib, uni tushunish, ya’ni хаr bir ibоrаning mа’nоsigа еtib, undа tаsvir etilgаn хоlаtni ko‘z o‘ngidа gаvdаlаntirа оlish;
12. Маshqdаgi shаrt vа sаvоl. Ма’lum vа nоmа’lum nаrsаlаrni аjrаtib оlа bilish;
13. Маshqdаgi shаrt vа sаvоl, bеrilgаn vа izlаnаyotgаn mа’lumоtlаr o‘rtаsidаgi аlоqаni аniqlаy оlish, ya’ni mаshq mаtnini tахlil etа bilish vа uning nаtijаsi o‘lаrоq, mаshqni yеchish uchun аrifmеtik аmаllаrni tаnlаb оlish;
14. Маshqning yechimi vа jаvоbini yozа оlish.
Bu ko‘nikmаlаr muntаzаm vа mаqsаdli аmаliyot jаrаyonidа quyidаgi bоsqichlаrdа shаkllаnаdi.
1. Таyyorgаrlik ishlаri .
2. Маshq mаtnini tushuntirish ishlаri.
3. Маshqni tаhlil etish, uni yеchish yo‘lini izlаsh vа yеchish rеjаsini tuzish.
4. Yechim vа jаvоbini yozish.
5. Маshq еchilgаndаn so‘ng uning ustidа ishlаsh.
Маshg‘ulоtlаrning hаr bir bоsqichidа o‘qituvchi mаsаlаning mаzmuni, o‘quvchilаrning tаyyorgаrlik dаrаjаsi, mаshg‘ulоtning didаktik vа tаrbiyaviy hаmdа o‘zgа qаtоr оmillаrni nаzаrdа tutib, yеchishning turli хil mеtоdik uslublаridаn fоydаlаnаdi. Маsаlаni yеchish ko‘nikmаlаrini shаkllаntirish bo‘yichа mеtоdik uslublаrgа quyidаgilаrni kiritish mumkin.
1. Маsаlа bo‘yichа o‘quvchi bilаn yuzmа-yuz suhbаt,
2. Маsаlаni ko‘rgаzmаli vоsitаlаr yordаmidа tushuntirish,
3. Маsаlаlаrni tаqqоslаsh;
4. Маsаlаni o‘zgаrtirish, o‘zgаchа shаklgа kiritish;
5. Маsаlаlаr shаrtlаridа birоr tа’limоt yеtishmоvchi yoki оrtiqchа hоlаtidаgi mаtnini tаhlil etish;
6. Маsаlаlаrni o‘quvchilаr tоmоnidаn tuzilishi;
7. Маsаlаni bоshqа usul bilаn yеchish;
8. Маsаlаning yеchimini tеkshirish;
1. Маsаlа bo‘yichа diffеrеnsiоnаl (hаr bir shаrоit yoki o‘quvchigа mоslаb) ish оlib bоrish vа bоshqаlаr.
|
| |
Yutugʻi 
Kamchiligi - Raqamli texnologiyalardan foydalangan holda mijozlarga xizmat

66
nashrda, albatta,
jamlanishi shart emas, qaysi turdagi axborotdan
foydalanish nashrni oʻquvchiga tushunarli ravishda yetkazishga bogʻliq.
Elektron nashrlar
lokal kompyuter magnit diskida, optik kompakt
disklarda, kompyuter tarmoqlarida va Internetda joylashishi mumkin.
Elektron nashrning tarkibi va ishlanishi boʻyicha
alohida talablar
keltirilmaydi. Hattoki, Internetda chop etilgan har qanday maqolani
ham elektron nashr deb qarash mumkin.
Elektron nashrlarni har xil belgilari boʻyicha guruhlash mumkin.
Masalan, moʻljallanish jihatdan ular: umumiy, ilmiy, oʻquv,
bolalar va
boshqalarga ajratish mumkin.
II bob. Sul’fat kislota ishlab chiqarish mavzusini elektron darslik asosida o’tish

|
II bob. Sul’fat kislota ishlab chiqarish mavzusini elektron darslik asosida o’tish
|
bet | 17/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 484,54 Kb. | | #140085 |
II bob. Sul’fat kislota ishlab chiqarish mavzusini elektron darslik asosida o’tish
Kimyo fanidan elektron darslik universitet, institut, akademik litseylarning talabalari uchun o’qiladigan ma’ruza mashg’ulotlarini avtomatlashtirish maqsadida yaratiladi [27]. Mashg’ulot jarayonida mavzular elektron tablo yoki proyektor yordamida ekranga namoyish qilinishi mumkin va har bir talaba alohida kompyuterni boshqarishi orqali elektron kitobdan foydalanishi ham katta samara beradi. Bundan tashqari, talaba yaratiladigan elektron kitob orqali quyidagi imkoniyatlarga ega bo’lishi mumkin:
Kimyoviy formulalar, sxemalarning tuzilishini, tasvirini animatsion ko’rish;
Zaruriy ma’ruzani reja asosida tezda izlash (oddiy darslikda buni topish qiyin);
Matnning zaruriy lavhalarini printer orqali bosmadan chiqarish;
Mavzuga tegishli reakstiya tenglamalarini tajribalar orqali animastion ko’rish;
Ma’ruzada olgan bilimini mustahkamlash va tez tekshirish (test, masalalarni yechishi, jadvalni to’ldirish kabi);
Kitob va darslikda bo’lmagan audio, video ko’rinishlarni: tajribalarda sodir bo’ladigan xodisalarni – gazning ajralishi, moddalarning yonishini, cho’kmaning rangi, uning erishini videoda jonli ovoz, rangli tasvir, musiqa yordamida harakat elementlarini ko’rish va eshitish;
Kimyo soxasida izlanishlar olib borgan olimlar bilan tanishishi ularni ko’rishi, hamda ular haqida ma’lumotlar olish;
Kimyo sohasidagi muhim sanalarni bilishga muyassar bo’ladilar.
Elektron kitob orqali talabalar ma’ruzada olgan bilimlarini sinab ko’rish imkoniga ega bo’ladilar [5]. Elektron kitobning amaliy ahamiyati shundaki, talaba xoxlagan paytda tajribalarni ko’rishi, hoxlagan mavzuni o’qib, eshitib, o’rganishi mumkin. Talaba har bir mavzu bo’yicha olgan bilimini test sinovida sinab ko’radi va bergan javobi avtomatik ravishda baholanib boriladi. O’qituvchi reyting tizimi asosida nazoratlarni qabul qilish imkoniyatiga ega bo’ladi.
Masalan mavzusini o‟tish uchun dasturda 4 soat ajratilgan bo‟lib o‟qituvchi bu mavzuni o‟tishda elektron darslikdan foydalansa maqsadga muvofiq bo‟ladi.
Elektron darslik ochilgandan so‟ng har bir mavzular chap tomonda keltirilgan. Mavzuga kirishdan so‟ng, kitobning yuqori qismida quyidagi rejalar keltirilgan:
|
| |
Nitrat kislota olishda Azotning ahamiyati

|
Nitrat kislota olishda Azotning ahamiyati
|
bet | 10/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 484,54 Kb. | | #140085 |
1.2. Nitrat kislota olishda Azotning ahamiyati
Azot tabiatda erkin holda va birikmalar shaklida bo‟ladi. Azotning asosiy qismi atmosfеrada (massa bo‟yicha 75,6%) erkin holda bo‟ladi. Birikmalar shaklida esa yеr po‟stlog‟ining 0,4 % ni ( massa bo‟yicha) azot tashkil etadi. U turli organik moddalar tarkibida, odam, хayvonlar va o‟simliklar organizmida, qazilma boyliklar, ko‟mir, nеft, torf, slanеs tarkibida uchraydi. Anorganik birikmalar shaklida azot kam uchraydi. Uning natriy nitrat tuzi (Chili sеlitrasi) Chilida va janubiy Afrikada, kaliy nitrat (Hind sеlitrasi) esa Hindistonda topilgan [22]. Ma‟lum miqdor ammoniy sul‟fat tuzi ko‟mirni kokslashdan olinadi.
Azot tirik tabiatda odamlar, hayvonlar va o‟simliklar hayotida bеnihoyat muhim rol o‟ynaydi, muhim ozuqa mahsuloti hisoblanadi. U oqsil tarkibiga kiradi. Organizmda muhim biokimyoviy jarayonlarda ishtirok etadi. Ammo odam va hayvonlar, o‟simliklar, mikroorganizmlar tanasida oqsillar yoki boshqa organik moddalr (fеrmеntlar, vitaminlar, garmonlar, nuklеin kislotalar va boshqalar) sintеzida elеmеntar holdagi azot emas (u juda inеrt elеmеntdir, uning disosiyalanish enеrgiyasi 945 kJ/mol‟ bo‟lib, atomlari orasidagi bog‟lar juda mustahkamdir, taqqoslash uchun хlor molеkulasining dissosiyalanish enеrgiyasini 243 kJ/mol‟ olish mumkin) balki uning birikmalari ishtirok etadi.
Azot birikmalari bo‟yoqlar, plastmassalar (aminoplastlar) kimyoviy tolalar (kapron, nеylon, enant, poliamid tolalar) suratkashlik prеparatlari, dori- darmonlar, portlovchi moddalar, azotli o‟g‟itlar, ammiak va nitrat kislotasi va boshqa o‟nlab хalq хo‟jaligi uchun muhim bo‟lgan qator mahsulotlar ishlab chiqarishda
ishlatiladi.
Ishlatish sohalarining kеngligi, azot birikmalari manbalarining esa kamligi, atmosfеra azotini biriktirib olish muammosini ko‟ndalang qilib qo‟ydi. Atmosfеra azoti bitmas-tuganmasdir. Har gеktar yеr yuzasiga to‟g‟ri kеladigan atmosfеra azotini massasi 80 000 tonnaga tеngdir.
Atmosfеra azotini tabiatda faqat tugunak baktеriyalari ( dukkakli o‟simlmklar ildizida bo‟ladi) o‟zlashtira oladi. Yana chaqmoq chaqqanda havo da azot oksidlanadi, yog‟in bilan birga yеrga tushadi. 1898 yilda olimlarning Britaniya assotsiatsiyasi majlisida Kruks tехnologlar uchun muхim muammoni o‟rtaga tashladi: "Atmosfеra azotini bog‟lab olish bo‟yo‟q kashfiyotlardan biri bo‟lib, uni kimyogarlar iхtirochiligidan ko‟rish kеrak" degan edi. Shundan kеyin ko‟p o‟tmay bu kashfiyot amalga oshdi. XX asrning boshlarida atmosfеra azotini biriktirib olishning uch usuli topildi:
1. Sianamidli usul; 2. Elеktr yoy usuli; 3. Ammiak sintеzi usuli.
Sianamidli usulda (I904 yilda A. Frak va N. Karolar bu usulni kashf etishgan) Yuqori haroratda ohakka ko‟mir qo‟shib maхsus pеchlarda qizdiriladi. So‟ngra hosil bo‟lgan kal‟siy karbid sianamidga aylanadi.
3С10000ССОСаС2
СаО
|
| |
MURAKKAB MASALALARNI YECHISHNI O'RGATISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNI O’RGATISH

|
MURAKKAB MASALALARNI YECHISHNI O'RGATISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNI O’RGATISH
|
bet | 62/80 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #117182 |
Bog'liq Axborot texnologiyaMURAKKAB MASALALARNI YECHISHNI O'RGATISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNI O’RGATISH
REJA:
1.Maтемaтikaning bоshlang‘ich kursida мasalaning funksiyasi
2. Sodda va murakkab masalalarni yechishni o'rgatish
3.Masala тushunchasi bilan тanishтiruvga оid тayyorgarlik ishlari
4.Mаsаlаlаr bilаn dаstlаbki tаnishuv
5.Yig‘indi va qоldiqni tоpishga dоir masalalar
6.Murаkаb mаsаlаlаr bilаn birinchi tаnishuv.
7.Mаsаlаni turli usullаrdа yеchish
МAТЕМAТIKANING BОSHLANG‘ICH KURSIDA МASALANING FUNKSIYASI
Rаqаmli sоnlаr vа nol аrifmеtikаsini o‘rgаnish, dаsturgа binоаn mаsqsаd sаri yo‘nаltirilgаn tizimgа аsоslаndi, ya’ni ulаrni yеchish mаzkur kursning аsоsiy tushunchаlаrini shаkllаntirish bilаn bоg‘liq bo‘lаdi.
Nаzаriy mаsаlаlаr mаshqlаrni yеchish dаvоmidа аmаliy аhаmiyat kаshf etаdi, bu bilаn mаshqlаr nаzаriya bilаn аmаliyotni o‘zаrо bоg‘lоvchi halqa vаzifаsini bаjаrаdi. Маshqlаrdаn fоydаlаnish o‘quvchilаrdа dunyoqаrаshini shаkllаntirishgа хizmаt qilib, ulаrgа “sоn”, “аrifmеtik аmаl”, kаbi аbstrаkt tushunchаlаr rеаl hаyotdаn, аmаliy fаоliyatdаn оlingаnligigа ishоnchni mustаhkаmlаydi.
Маshqlаrni yеchish jаrаyonidа o‘quvchilаr tasavvurini kеngаytiruvchi fаktlаr bilаn tаnishаdilаr. Bu bilаn ulаrning fаrqlаsh dоirаsi kеngаyadi, hаmdа mаshg‘ulоt bilаn hаyot, (аmаliyot) o‘rtаsidа uzviy аlоqа o‘rnаtilаdi.
Маshqlаrni yеchish o‘quvchilаrning аqliy rivоjlаnishigа kаttа tа’sir ko‘rsаtib, ulаrdа tаhlil etish, tаqqоslаsh, umumlаshtirish vа аbstrаkt fаrqlаshgа ko‘nikmаlаrni shаkllаntirаdi. Маshqlаrning tаrbiyaviy аhаmiyati hаm bеqiyosdir.
Yuqоridа sаnаb o‘tilgаn vаzifаlаrni bаjаrаr ekаn, аyni vаqtdа, mаshqlаrning o‘zlаri hаm bеvоsitа o‘rgаnish оbеktigа, shuningdеk, ulаrni yеchish zаruriy ko‘nikmаlаrni shаkllаntiruvchi vоsitаgа аylаnаdi.
1-tоpshiriq. Bоshlаng‘ich sinflаr uchun mаtеmаtikа dаsturigа izоh mаtnni o‘rgаnib, undаn mаshqlаrni yеchish bilаn bоg‘liq qismlаrni аjrаtish. Bu mаtnni mаshqlаr vazifasi bilаn tаqqоslаng.
2-tоpshiriq. Bоshlаng‘ich sinflаr uchun mаtеmаtikа qo‘llаnmаsi bilаn tаnishib, mаtnli mаshqlаrning аsоsiy elеmеntlаrini аyting. Qаy hоlаtdа “mаshqning yechimi” ibоrаsini ishlаtish mumkinligini tushuntiring.
Bоlаlаrgа bu ibоrаning mаzmunini qаndаy qilib tushuntirish mumkin.
|
| |
Joylashgan o’rni - 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja

|
1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja
|
bet | 30/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni RejaJoylashgan o’rni. Joylashgan o’rniga qarab quyidagi turlarga bo’linadi:
shahar restoranlari. SHaharlarda joylashgan bo’lib, turli tuman assortimentdagi taomlar, gazaklar, ichimliklarni taklif etadi yoki tushlik yoki kechki ovqatlanishni amalga oshirishga ixtisoslashadi. Muayyan soatlarda ishlashadi va ko’p soni mijozlarga ega;
vokzal restoranlari. Temir yo’l va aerovokzallarda joylashgan bo’lib, 24 soat ishlaydi. CHeklangan assortimentdagi taomlar, gazaklar, ichimliklar mavjud bo’lib, tez va arzon xizmat ko’rsatishga ixtisoslashgan;
vagon-restoranlar. Asosan uzoq safarga otlangan poezdlarda yo’lovchilarga xizmat qilishga mo’ljallangan. Vagon-restoranlar menyusiga yaxna gazaklar, birinchi va iikinchi taomlar, qaynoq ichimliklar, kompleks tushliklar, va yo’lda olib yurishga moslashtirilgan paketlarda mevalar, qandolat maxsulotlari, mineral suvlar ofitsiantlar tomonidan barcha vagonlarda sotishga mo’ljallangan maxsulotlar kiritilgan;
Teploxodlardagi restoranlar. Yo’lda keta turib sayyohlar va yo’lovchilarga xizmat ko’rsatishga moslashgan. Ularda nonushta, tushlik, kechki ovqat taqdim etiladi. Xizmat ko’rsatish ofitsiantlar tomonidan amalga oshiriladi, biroq o’z o’ziga xizmat ko’rsatish ham mumkin. Yirik teploxodlarda bir nechta restoranlar bo’lishi ham mumkin;
Avtoturistlar uchun restoranlar, avtomobilni tark etishni hohlamaydiganlar uchun. SHosselar va yirik avtomobillar to’xtash joylari yaqinida joylashgan bo’lib, vaqtni tejash mAqsadida ofitsiantlar tomonidan mashinada xizmat ko’rsatiladi. Bu kabi restoranlar AQSHda keng tarqalgan. Barlarni mehmonxonalarning binosida joylashishiga qarab tasniflash mumkin:
vestibyul bari uchrashuvlar va suhbatlar uchun qulay joy;
restoran bari restoranlar intererining eng jozibali elementi xisoblanadi.;
yordamchi bar mehmonxona binosining qavatlarida joylashgan savdo nuqtasi xisoblanadi. Yirik mehmonxonalarda ular bir nechta bo’lishi mumkin. Bu yerda bevosita nomerlarga xizmat ko’rsatish nazarda tutilgan bo’lib, vino, piva va boshqa ichimliklar zahirasi to’planadi;
banket bari banket zalida joylashgan. Faqat banketlar va konferentsiyalarga xizmat ko’rsatishda foydalaniladi. Odatda banket bari qmmat va ommabop vinolar, ichimliklar, pivalarning katta zahirasiga ega bo’ladi;
Basseynlardagi barlar. Istalgan yuqori klassdagi mehmonxonalarni (faqat kurort mehmonxonalari emas) basseyn va uning yonida barsiz tasavvur etish qiyin;
mini-barlar — mehmonlar uchun mo’ljallangan xonalarda muzlatkichli kichik barlar. Sutkaning istalgan vaqtida mehmonlarni ichimliklar Bilan ta’minlashga mo’ljallangan. Ichimlik zahiralari har kuni to’ldirib turiladi va uning narxi qo’shimcha tarzda umumiy xisobga qo’shiladi.
|
| |
CaC2 +N2=Ca(CN)2+C+301 kJ

|
CaC2 +N2=Ca(CN)2+C+301 kJ
|
bet | 11/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 484,54 Kb. | | #140085 |
CaC2 +N2=Ca(CN)2+C+301 kJ
Kal‟siy sianamid, sianamid –NH2-CN ning hosilasi bo‟lib, kukunsimon kulrang modda (sianamidning tuzilishi quyidagicha H2N-C≡N. Unga suv bug‟i ta‟sir ettirilganda, osonlikcha parchalanib, ammiak va kal‟siy karbonatga aylanadi. Ca(CN)2 +3H2O=CaCO3+2NH3+75 kJ
Shu usulga asoslangan birinchi ammiak zavodi 1905 yilda Italiyada qurilib ishga tushirildi. Uning maхsuldorligi 4 ming t./yilga tеng bo‟lgan. Bu usulda ishlab chiqarilgan ammiak qimmatga tushar edi, 1 t. sianamidga 12000 kVt/s elеktr enеrgiyasi sarflanadi.
Elеktr yoy (plazma) usuli (1905 yilda kashf etilran). Atmosfеra azotini past haroratli plazmada (2200 K dan yuqori haroratda) to‟g‟ridan to‟g‟ri kislorod bilan oksidlashga asoslangan (elеktr uchkunasida azot yonishini 1785-yilda Kavеndish va Pristli topgan edi).
Past haroratli хavo plazmasi bu ionlashgan хavo bo‟lib, gaz ionlari va erkin elеktronlardan iborat bo‟ladi. Plazma holati yuqori chastotali elеktr yoyida gazlarning zaryadsizlanishidir, yadro reaksiyalarida kuzatiladi. Plazma usuliga asoslangan birinchi zavod 1905 yilda Narvеgiyada Х. Birkеlanda va S. Eydе usuli asosida qurilib ishga tushirildi. Bu usulda ko‟p enеrgiya sarflanadi. (1t. NO olish uchun 60. 000 kVt/s elеktr enеrgiyasi sarflanadi) NO ning unumi past (5%) bo‟ladi. NO ning tannarхi qimmatga tushadi.
Ammiakli usulda N2 to‟g‟ridan to‟g‟ri H2 bilan biriktiriladi. Bu haroratda, bosim va katalizator ishtirokida boradi.
N2 3H2 2NH3 H
Bu usulda olingan ammiakning tannarхi ancha apzonra tushadi. Hozirgi vaqtda bu usul ammiakni sanoatda ishlab chiqarishning birdan-bir usulidir.
Bu usulni ancha vaqtgacha qo‟llashning iloji bo‟lmadi. Chunki bunda yuqori bosim (1000 atm. gacha) talab qilinardi. Yuqori bosimni faqatgina XX asrning 10 yillarida hosil qilish mumkin bo‟ldi.
Bu usulni birinchi bo‟lib 1908 yilda nеmis olimi Gabеr kashf etdi, 1913 yilda uni ishlab chiqarishga tadbiq etdi. Bu kashfiyot uchun 1920 yilda Nobеl‟ mukofotiga sazovor bo‟ldi. Bu usulga asoslanib, birinchi zavod Gеrmaniyada qurildi, uning maхsuldorligi 20-25 t./sutkaga tеng bo‟lib, rеaksiya 200-225 atm. bosim va 550°C haroratda, katalizator ishtirokida olib boriladi. Unumi 8-9 % ga tеng, MDХ da birinchi ammiak sintеzi zavodi 1927 yilda qurilib ishga tushirilgan.
Hozirgi paytda ammiak ishlab chiqarish sohasi ancha rivojlangan bo‟lib, jaхonda 1980 yilda 67,5 mln. t. jumladan sobiq SSSRda 16,73 mln. t. AQSh da 17,26 mln. t. sintеtik ammiak ishlab chiqarildi. Hozirgi paytda (ammiak) atmosfеra azotini biriktirib olishning mikrobiologik usuli kashf etilgan. Hеch qanday yuqori haroratsiz, bosim va katalizatorsiz laboratoriya sharoitida atmosfеra azotini biriktirib olish mumkinligi aniqlandi. Kеlajakda ushbu usul bilan juda arzon azot birikmalari ishlab chiqarish yo‟lga qo‟yiladi. Hozirgi vaqtda O‟zbеkiston Rеspublikasida kontakt usuli bilan 2 mln.t yaqin ammiak ishlab
chiqariladi.
|
| |
Bog‘lanishni uzish algoritmi

250
3) Softswitch2 mantiqiy kanalni yopadi va boshqaruvchi kanalga,
foydalanuvchi bog‘lanishni tugatishini bildiradigan H.245:End Session
Command xabarini uzatadi. Foydalanuvchi H.245:End Session
Command komandasini olib,nutqli axborot uzatilishini to‘xtatishi,
mantiqiy kanallarni yopishi va H.245:End Session Command xabarini
javoban uzatishi kerak, javob qabul qilingandan keyin boshqaruvchi
H.245 kanal yopiladi.
4) Kanal ochiq bo‘lganda, H.225.0:Releas Complete xabari
uzatiladi. Signal kanali yopiladi.
5) Yuqorida keltirilgan amallar bajarilganda H.323 terminali
geytgiperni rezervlangan o‘tkazish yo‘laksi bo‘shaganligi to‘g‘risida
xabar beradi. Shu maqsadda bog‘lanish qatnashchilaridan har biri
(Softswitch2) RAS kanali bo‘ylab RAS - VSA tasdiq bilan geytgiper
javob berishi kerak bo‘lgan RAS - DRQ bog‘lanishdan chiqish so‘rovini
uzatadi, keyin chaqiruvga xizmat ko‘rsatish tugagan hisoblanadi.
b) Bog‘lanishni uzish tashabbuskori chaqiriluvchi abonent
sanalganda (7.14- rasm);
ASOSIY QISQARTMALAR RO‘YXATI

ASOSIY QISQARTMALAR RO‘YXATI
ADIKM - Adaptiv differentsial impulsli kodli modulyatsiya
AIM - Amplituda- impulsli modulyatsiya
ARO‘ - Analog – raqamli o‘zgartirish
ASK - Ajratilgan signalli kanal
ATS - Avtomatik telefon stantsiyasi
AUA - Axborotni uzatish apparaturasi
AXQ - Adresli xotirlash qurilmasi
ASH - Adres shinasi
ASHTS - Avtomatik shaharlararo telefon stantsiyasi
BA - Boshqaruv avtomati
BQ - Boshqarish qurilmasi
BSG - Boshqaruv signallar generatori
BX - Boshqaruvchi xotira
VD - Vazifalar dispetcheri.
VKA - Vaqt bo‘yicha kanallarni ajratish
VKB - Vaqt kommutatsiya bloki
DIKM - Differentsial impulsli- kodli modulyatsiya
DQ- ATS - Dekada qadamli ATS
DM - Delta- modulyatsiya
DT - Dasturiy ta’minot
DUB - Dasturlarni uzish bloki
DXQ - Doimiy XQ
IQA - Impuls qutblarini almashtirish
IKM - Impuls- kodli modulyatsiya
IRAT - Integral raqamli aloqa tarmog‘i
K - Kontsentrator
K- ATS - Koordinata ATS
KBB - Kontsentratorning boshqaruv bloki
KIM - Keng- impulsli modulyatsiya
KM - Kommutatsiya maydoni
KMBQ - Kommutatsiya maydonining boshqaruv qurilmasi
KT - Kommutatsiya tuguni
QXT - Qo‘shimcha xizmat turlari
KCHK - Kiritish/chiqarish kanali
KCHQ - Kiritish chiqarish qurilmasi
KEATS - Kvazielektron avtomatik telefon stantsiyasi
MB - Ma’lumotlar bazasi
261
MBB - Markaziy boshqaruv bloki
MBQ - Markaziy boshqaruv qurilma
MPr- r - Markaziy protsessor
MRSH - Marshrutizator
MXT - Maxsus xizmat tuguni
OA - Operatsion avtomat
OJQ - Oraliq jixozlari qurilmasi
OJQTB - Oraliq jihozlar qurilmalarini tutashtirish bloki
OIJ - Operator ish joyi
OTUT - Optik tolali uzatish tizimlari
OU - Oraliq uskuna
OXQ - Operativ xotirlash qurilmasi
P - Pult
PB - Pereferiya buyruq
PQ - Periferiya qurilma
PPr - Periferiya protsessori
PO‘HK - Protsessorlarni o‘zaro hamkorlik kanali
RAO‘ - Raqamli – analog o‘zgartirish
RKM - Raqamli kommutatsiya maydoni
RUT - Raqamli uzatish tizimi
TQ - Tashqi qurilmalar
TQTQ - Tashqi qurilmalarni tutashtirish qurilmasi
TS - Tayanch stantsiyalar
TV - Tranzaktsiya vositalari
TT - Tranzit tugunlar
TXQ - Tashqi xotira qurilmasi
UKS BQ - Umumiy kanal signalizatsiya modulining boshqaruv
qurilmasi
USK - Umumiy signallash kanali
UfTT - Umumiy foydalanishdagi telefon tarmog‘i
USH - Umumiy shinalar
FIM - Fazo- impulsli modulyatsiya
FKB - Fazo kommutatsiya bloki
XQ - Xotirlash qurilmasi
CHKA - Chastota bo‘yicha kanallarni ajratish
CHQQUB
Q
- Chastotali qabul qilgich va uzatgichning boshqaruv
qurilmasi
CHLKBQ - Chiqish liniya komplektlari boshqaruv qurilmasi
CHXJ - Chaqiruvga xizmat ko‘rsatish jarayoni
262
SH - Shina
SHTT - Shahar telefon tarmog‘i
EATS - Elektron avtomatik telefon stantsiyasi
EBM - Elektron boshqaruv mashinasi
EBT - Elektron boshqaruv tizimi
EKYUS - Eng katta yuklama soati
EHM - Elektron hisoblash mashinasi
|
So’z boshi - bet 96

253
Chaqiriluvchi abonent birinchi bo‘lib otboy berganda, uskuna
almashadigan komandalar to‘plami o‘zgarmasdan qoladi. Ularning ketma - ket
kelishi rasmda ko‘rsatilgan.
7.6.3. Chaqiriluvchi abonent band
Bog‘lanishni o‘rnatishga urinishda chaqiriluvchi abonent bandligi
aniqlangan vaziyat 7.15- rasmda ko‘rsatilgan.
1) Softswitch2 H.323 terminaliga H.225.0: Setup xabarini uzatganidan
keyin terminaldan H.225.0: Setup protokolining xabaridagi abonentning
bandligi to‘g‘risidagi signal kelib tushadi.
2) H.225.0: Release Complete xabari bilan signal kanali yopiladi.
3) Softswitch2 H.225.0:Release Complete xabarining tarkibini tahlil qiladi
va uni chaqiriluvchi abonent shu vaqtda chaqiruvni qabul qila olmasligi yoki
qabul qilishni istamaginligi bilan bog‘liq bo‘lgan SIP:603 Declinu xabariga
joylashtiradi. Javobga SIP:200 OK tasdiq jo‘natiladi.
4) Softswitch1 ushbu xabarni qabul qilib, uni ISUP:REL uzib qo‘yish
so‘roviga konvertlaydi. Chiquvchi ATS undan otboy signalini qabul qiladi,
bog‘lanish bilan band bo‘lgan o‘zining resurslarini bo‘shatadi, Softswitch1
texnologiyasiga ISUP: RLC (tasdiq) xabarini uzatadi.
5) Chaqiruvchi abonent uzilishning «qisqa gudok » akustik signalini
eshitadi.
So’z boshi - bet 97

255
7.6.4. Aloqaning uzilishi
Ikkita Softswitch o‘rtasidagi uchastkada so‘zlashuv vaqtida aloqa uzilgan,
masalan, chaqiruvchi abonent hisobida shaharlararo so‘zlashuvdan foydalanish
uchun mablag‘ tugagan vaziyatni (7.16- rasm) ko‘rib chiqamiz (bu holatda
chaqiruvchi bo‘lib H.323 terminal sanaladi deb hisoblaymiz).
1) O‘zaro hisob kitob serveri chaqiruvchi abonentning mablag‘i tugagani
to‘g‘risidagi xabarni uzatadi va u shaharlararo aloqadan foydalanishga ega
emas. Terminalga foydalanuvchining mablag‘i tugaganligi to‘g‘risidagi
xabarnomani o‘z ichiga olgan H.225.0: Notify xabari uzatiladi.
2) Keyin so‘zlashuv trakti uziladi; H.323 terminali Softswitch1
terminalidagi shlyuzga mantiqiy kanallar yopilishini va foydalanuvchi
so‘zlashuvni tugatganligi bildiruvchi H.245: End Session Command xabari
yuboriladi. Shlyuz H.245:End Session Command komandasini olib mantiqiy
kanalni yopishi va H.245:End Session Command xabarini javoban qabul
qilgandan keyin H.245 boshqaruv kanali yopiladi.
3) Softswitch2 ikkita Softswitch o‘rtasida aloqa seanslarni tugatadigan
SIP:BYE xabarini Softswitch1ga yuboradi. Ushbu xabar SIP:200OK javobi
bilan tasdiqlanadi.
4) Softswitch2 H.225.0:Release Complete xabarini H.323 terminalga
yuboradi va signal kanali yopiladi.
5) Yuqorida bayon qilingan amallardan keyin H.323 terminal zahiralangan
o‘tkazish yo‘laksi bo‘shaganligi to‘g‘risida, geytgiper funksiyasini bajaruvchi
Softswitch2 texnologiyasini xabardor qilinadi. Shu maqsadda H.323 terminal
RAS kanali bo‘yicha Softswitch2 RAS:DCF tasdig‘i bilan javob beradigan
RAS:DRQ bog‘lanishdan chiqish so‘rovini uzatadi.
6) Chiquvchi ATS Softswitch1 texnologiyasidan otboy signalini qabul
qiladi, bog‘lanishda band bo‘lgan o‘z resurslarini bo‘shatadi va ISUP:RLC
(uzilishni tasdiqlash) xabari qaytariladi.
7- ) Shundan keyin UFTfT abonenti mikrotrubkaning quyilganligi
haqidagi akustik signalini («qisqa gudok») eshitadi.
Domen nomlari tizim I

Domen nomlari tizim I
Download
352,43 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/16
Sana
20.12.2023
Hajmi
352,43 Kb.
#125556
Download
352,43 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Domen nomlari tizim I
Download
352,43 Kb.
Matnni ko'rish
Kodlarga qo’yiladigan asosiy talablar………………… 82

264
4.2. Ajratilgan signalli kanal bo’yicha signalizasiya………. 106
4.3. 7- sonli umumkanal signalizasiyasi…………………… 116
5. RAQAMLI KOMMUTATSIYA TAMOYILLARI………
121
5.1. Umumiy tushuncha……………………………………. 121
5.2. Fazoviy kommutatsiya………………………………… 123
5.3. Fazoviy kommutatsiya blokining qurilish tamoyili…… 124
5.4. Vaqt kommutatsiya bloki……………………………... 129
5.5. Adresli axborot bloki. Raqamli kanallar kommuta-
tsiyasi uchun mikroprotsessorlardan foydalanilganda
adresli va boshqaruvchi axborotlarni shakllantirish
jarayoni…………………………………........................ 139
5.6. FKB uchun adresli axborot blokini amalga oshirish
usullari…......................................................................... 139
5.7. Kommutatsiya blokining tuzilishi…………………….. 143
5.8. VF, VFV, FVF turidagi raqamli kommutatsiya maydo-
nining tuzilishi………….........………………………. 144
5.9. Integral raqamli aloqa tarmog‘ida to‘g‘ri va teskari
yo‘llarning o‘zaro bog‘liqligi…………………………. 150
5.10. Vaqt va fazoviy kommutatsiyaning ko‘p zvenoli
sxemalari………………………………………………. 156
6. C&C08 RAQAMLI KOMMUTATSIYA TIZIMI……….
161
6.1. C&C08 tizimining texnik tavsifi va tuzilishi................... 161
6.2. C&C08 tizimining konfiguratsiyasi…………………… 167
Rekursiv - Domen nomlari tizim I

yuboriladi. Bu so'rov
odatiy emas, chunki DNS server faqat o'z zonasini
qidiradi. Qidiruv har qanday natija uchun ushbu
zona bilan cheklangan -
muvaffaqiyatli
yoki
muvaffaqiyatsiz.
Ushbu
so'rov
kamdan-kam
qo'llaniladi va DNSning eski versiyalari bilan orqaga qarab muvofiqligi
uchun faqat Windows DNS-da qo'llab-quvvatlanadi.
Faqat keshlash serveri . Bu DNS funktsiyasi rasmiy so'rov emas, lekin u
so'rovlar bilan ishlatilishi kerak. Bunday serverga
ruxsat berilmagan va
hech qanday zonani o'z ichiga olmaydi. U mijozdan so'rov oladi va uni hal
qilish uchun DNS tarmog'iga yuboradi. Rezolyutsiya natijasini olgandan
so'ng, agar boshqa mijoz xuddi shu so'rovni takrorlasa, uni ma'lum vaqt
davomida keshlaydi. Bu nomni aniqlashni tezlashtiradi.
Ushbu
usullardan foydalanib, DNS-server hal qiluvchiga uzatilgan
brauzeringizning URL manzilidan (Uniform Resource Locator) boshlab, IP-
manzilni ketma-ket qidiradi. Natijada siz ikkita javobdan birini olasiz: qidirayotgan
narsangiz yoki xato xabari.
№ 
0 - So’z boshi

67
Bu kodlashtirish jarayonini amalga oshirish uchun o‘zgarmas
kvantlash qadami ∆ - const qabul qilinadi: ∆ = 1 Volt/4096 = 0,00024 V.
Shu ∆ asosida AIM signalni daraja raqami aniqlanadi:
N = U
AIM
/∆ (3.6)
N asosida 1.2- jadvaldan shu diskret uchun segment va kvantlash
qadami aniqlanadi. Diskret ishorasi, segment raqami va kvantlash qadami
raqami asosida 8 simvolli kod kombinasiyasi hosil qilinadi va liniyaga
uzatiladi. Qarama - qarshi qabul qilish qismida dekodlanadi, ya’ni ishorasi,
segment raqami va kvantlash qadami raqami aniqlanadi. Kerakli AIM
signal diskretning daraja raqami aniqlanadi: N=2K agar S=0 bo‘lsa, N=2
S
(K+16,5) agar S>0 bo‘lsa. Diskret qiymat quyidagicha aniqlanadi:
U
AIM
=0,00024*N.
MX rekordi - Domen nomlari tizim I

O'zgartirishlar faqat asosiy serverda amalga oshirilishi mumkin; barcha ikkilamchi
tizimlar birlamchi tizimlarning nusxalari bo'lib, bu ma'lumotlar bazasining
buzilishi xavfini kamaytiradi. Bu UNIX muhiti uchun odatiy konfiguratsiya turi,
lekin uni Windows 2003 yordamida ham yaratish mumkin. Yuqorida aytib
o'tganimdek, afzal qilingan usul o'rmonlar va domenlardan foydalanishdir.
Replikatsiya bu erda boshqa ma'noda sodir bo'ladi; Active Directory (AD) va
DNS-ga asoslangan domenda asosiy va ikkilamchi serverlar tushunchasi mavjud
emas. ADda faqat AD zonalari mavjud.
Multimaster replikatsiyasi ) deb ataladigan ushbu konfiguratsiyada DNS
zonalari domen kontrollerlarida saqlanadi va zonalar Active Directory orqali
takrorlanadi. Bu erda ma'lum bir simbioz mavjud: AD
ob'ektlarni , boshqa domen
kontrollerlarini va daraxtdagi saytlarni qidirish uchun DNSga muhtoj; DNS har bir
domendagi boshqa domen kontrollerlariga replikatsiya qilish uchun ADni talab
qiladi. Uning ishlash usuli shundaki, zona yaratilgandan so'ng u AD bilan
birlashtirilgan zonalar do'konida saqlanadi. Ular Active Directory daraxtida domen
yoki ilovalar katalogi bo'limi ostida saqlanadi.
Ilovalar bo'limi Windows 2003 da kiritilgan yangi tushunchadir ; u ma'lum
domen kontrollerlariga tanlab takrorlanishi mumkin bo'lgan dastur ma'lumotlarini
saqlaydi (bu haqda ko'proq ma'lumot olish uchun 19-bobga qarang va biz DNS
Tools bo'limida tegishli vositani, DNSCMDni ko'rib chiqamiz). Klassik DNS-da
zonalar har doim to'liq takrorlangan. Windows 2000 dan boshlab, zona
replikatsiyasini to'liq replikatsiya (butun zona AXFR so'rovi yordamida
ko'chiriladi) yoki zonani uzatishning qo'shimcha shakli (IXFR so'rovi yordamida)
uchun sozlanishi mumkin. Batafsil tavsif uchun RFC 1995 ga qarang.
Bu sizga multimaster replikatsiyasining tanlangan shaklini beradi: barcha
yoki ba'zi domen kontrollerlari zonaning nusxalarini saqlaydi va zonani himoya
qilgan holda nomlarni aniqlashni amalga oshirishi mumkin. Qanday xavfsizlik?
Katalog daraxtidagi dnsZone ob'ektlari
konteynerini himoya qilish uchun kirishni
boshqarish ro'yxatiga (ACL) o'zgartirishlar kiritishingiz mumkin . Bu sizga hudud
yoki ushbu zonadagi belgilangan resurs yozuvi (RR ) ustidan to'liq nazoratni
beradi. ACL yordamida siz guruhlar va/yoki xostlar ma'lum bir zonadagi har
qanday RR ni dinamik ravishda yangilashini oldini olishingiz mumkin.
Agar siz domen nazoratchisini domenga qo'shsangiz, zona hech qanday
qo'shimcha harakatlarsiz unga takrorlanadi. Shuningdek, eski DNS-da mavjud
bo'lmagan to'liq zona va qisman zona replikatsiyasini tanlashingiz mumkin!
FQDN (to'liq malakali domen nomi)

DNS-ning keyingi versiyalari (Windows 2000 va 2003-da) xavfsiz va xavfsiz
bo'lmagan dinamik yangilanishlarga ruxsat beradi. Aksariyat yozuvlar qo'lda
qo'shilgan yoki o'zlari tomonidan ro'yxatga olingan xostlarni ifodalovchi "A"
yozuvlaridir; lekin boshqa ko'plab turdagi yozuvlar ham mavjud.
Tez orada eng
keng tarqalgan post turlarini ko'rib chiqamiz. Windows Server 2003 da klassik
DNS ikkita variantdan birini tanlash imkonini beradi:
dinamik yangilanishlarni
oldini olish yoki xavfsiz va xavfsiz bo'lmagan yangilanishlarga ruxsat berish.
U
MUMAN OLGANDA - Domen nomlari tizim I

kompyuteringizda qidiruv) va agar sizda HOSTS faylida biror narsa bo'lsa, u qayta
ishlanadi (oqibatlardan qat'iy nazar).
So'ngra rezolyutsiya TCP/IP konfiguratsiyasini tahlil qiladi,
qaysi mashina
afzal DNS server ekanligini aniqlaydi va keyin ushbu serverga so'rov beradi.
Windowsning oldingi versiyalari uchun mijozlaringiz boshqacha yo'l tutishadi;
Windows 9x (DOS) asosidagi mahsulotlar birinchi navbatda NetBIOS nomlarini
qidiradi. NetBIOS qidiruvi muvaffaqiyatsiz bo'lsa, ular DNS-ni qidiradilar,
lekin
ba'zi hollarda NetBIOS-ning kutish vaqti tugashini kutish sezilarli kechikishga olib
kelishi mumkin. Sababi aniq: bu tizimlar birinchi navbatda WINS orqali sodir
bo'lgan NetBIOS nomini aniqlash bilan ishlash uchun mo'ljallangan. Vaqt o'tishi
bilan DNS paydo bo'ldi va bu operatsion tizimlar uchun qidiruv tartibi endi
eskirgan, chunki u TCP/IP tarmog'i tomonidan xost nomlarining ruxsatini aks
ettirmaydi.
NT4
shuningdek, agar NetBIOS nomi 15 belgidan kam bo'lsa va nuqtalar
bo'lmasa, nomlarni shu tarzda hal qiladi. Aks holda, NT4 birinchi navbatda DNS-
ga qaraydi. Ammo keling, Skillet.com saytiga qaytaylik.
Eslatib o'tamiz, hal qiluvchi asosiy DNS serveridan berilgan nomni IP-
manzilga hal qila oladimi yoki yo'qligini so'raydi. Ushbu DNS server o'z zonasi va
keshini tekshiradi, mos keladigan narsani topmaydi
va shuning uchun nomni hal
qila olmaydi. Keyin bu DNS server boshqa DNS serverini qidiradi va u bilan
bog'lanadi. DNS-server odatda kompaniya tarmog'ining "chekkasida" o'rnatiladi va
u faqat tashqaridagi ba'zi DNS serverlariga so'rovlarni yo'naltiradi. Ushbu turdagi
DNS-server ekspeditor deb ataladi. Ichki DNS-server so'rovlarni qayta
yo'naltiruvchini so'raydi, u avval nomini o'zi hal qila oladimi yoki yo'qligini
tekshiradi. Agar shunday bo'lmasa, moslik topilmaguncha yoki so'rov rad
etilmaguncha
so'rovni
Internetdagi
boshqa
DNS
serverlariga
uzatadi.
Muvaffaqiyatli hal qilingan nom mahalliy DNS server keshiga qaytariladi, shuning
uchun Skillet veb-saytiga qayta tashrif buyurishga harakat qilganingizda,
ruxsat
tezroq bo'ladi.
Shunday qilib, biz qovurilgan idishga (skovlet) buyurtma berishga muvaffaq
bo'ldik; DNS tufayli biz Skillet.com ga yo'l topdik va ayni paytda nomni hal qilish
jarayoni qanday amalga oshirilayotganini ko'rdik. DNS ajoyib tizim bo'lib, u
qidirish uchun so'rovlar deb ataladigan narsadan foydalanadi. U quyidagi so'rov
turlaridan foydalanadi.
ikkinchi darajali zona - Domen nomlari tizim I

|
Domen nomlari tizim IBog'liq 10-Ma\'ruza (2)ikkinchi darajali zona
Ikkilamchi zona asosiy zonadan olingan va faqat o'qish uchun mo'ljallangan.
Tegishli server boshqa quyi tarmoqda bo'lishi kerak va ortiqcha uchun kichik
muhitlarda yaratilgan; kattaroq muhitlarda bu ish faoliyatini yaxshilash uchun
ikkilamchi DNS serverlarini uzoq saytlarga tarqatish imkonini beradi.
Active Directory bilan birlashtirilgan zona
Zonaning ushbu versiyasi har bir domen boshqaruvchisida Active Directory-
da joylashgan. DNS ma'lumotlar bazasining asosiy nusxasi har bir domen
boshqaruvchisiga takrorlanadi va har bir domen kontrolleri tomonidan
o'zgartirilishi mumkin (albatta, tegishli ruxsatnomalar bilan). Active Directory
(AD) da qancha yozuvlar/zonalar ishlatilayotganini kuzatib borishingiz kerak;
haddan tashqari ko'pligi ishlashning pasayishiga olib kelishi mumkin.
Xayoliy (stub) zonasi
Bu Windows 2003 da joriy qilingan yangi zona turi. Bu pastki zonaning
"masteri" bo'lgan bola nomlari serverini identifikatsiya qiluvchi yozuvlarga ega
bo'lgan bolalar zonasining nusxasi. Unda SOA yozuvi, NS yozuvi va majburiy A
yozuvi mavjud. Bu delegatsiya sifatida tanilgan . Asosiy zona serveri asosiy zona
serveri tomonidan keshlangan asosiy zonadan yangilanishlarni qabul qilishi
mumkin. Bunday zonadagi yozuvlar o'zgartirilmaydi. Uning maqsadi ikkita nom
maydonini bir-biriga "yopishtirib" qo'yishdir, shunda ota-ona zonasidan bolalar
zonasiga havolalar haqiqiy bo'ladi.
Albatta, delegatsiya yangilik emas. Stub zonalari sizga delegatsiya bilan
bog'liq vaziyatni tuzatishga imkon beradi, men buni hozir tushuntiraman. Bizning
ota-ona
domenimiz
bor
-
microsoft.com.
Shuningdek,
bizda
accounting.microsoft.com nomli bolalar domenimiz bor. Bu bolalar zonasi birinchi
marta vakolat berilganida, hisob zonasida faqat bitta "master" DNS server mavjud
edi. Ammo vaqt o'tishi bilan buxgalteriya nomlari maydoni kengayganligi sababli,
ma'murlar ushbu domen uchun ikkita yangi serverni o'rnatishga qaror qilishdi.
Biroq, ota-ona zonasini o'z ichiga olgan DNS-server (microsoft.com) ularning
mavjudligidan "xabardor" bo'lib qoladi va accounting.microsoft.com uchun asl
(master) DNS-server bilan "qaysarlik bilan" bog'lanishda davom etadi. Ushbu
yuklama balansi holatini hal qilish uchun ota-server bolalar domenining stub
zonasini ushlab turish uchun tuzilgan va bu zona yangilanganda, u o'sha zonadagi
asosiy server bilan bog'lanadi, bu esa unga ikkita yangi DNS serverlari haqida
ma'lumot olish imkonini beradi va Bu serverlarning barchasini rekursiv so'rov
qiling. .
|
| |
Delegatsiya - Domen nomlari tizim I

|
Domen nomlari tizim IBog'liq 10-Ma\'ruza (2)Delegatsiya
Keling, misolimizni davom ettiramiz. Ota-ona zonasida (microsoft.com)
pastki zonasi (accounting.microsoft.com) mavjud va bu zonani boshqarish ota-ona
zonasidan delegatsiya deb ataladi. Ajratilgan nomlar maydoni ustidan nazoratni
o'tkazish imkonini beruvchi delegatsiya turli sabablarga ko'ra amalga oshirilishi
mumkin, masalan, boshqa bo'limning alohida zonani boshqarish zarurati yoki
yukni muvozanatlash va xatolarga chidamlilik. Bola o'zi uchun etakchi bo'ladi.
Shuni esda tutish kerakki, siz bolalar zonalarini ularga vakolat bermasdan
yaratishingiz mumkin. Bunday holda, nazorat ota-ona zonasida qoladi.
Yozuvlar
DNS-da yozuvlarning ko'p turlari mavjud, ammo bo'sh joy, vaqt etishmasligi
tufayli va ba'zi yozuvlar bizning holatlarimizda ahamiyatsiz bo'lganligi sababli, biz
faqat eng keng tarqalgan yozuv turlarini ko'rib chiqamiz.
A-rekord . Xost manzilini belgilaydi. U xost nomini manzilga moslashtiradi
va shunday ko'rinishi mumkin:
Myhost.mycompany.com IN A 192.168.0.1
AAAA rekordi . Ushbu yozuv hali ko'p ishlatilmagan, ammo IPv6 paydo
bo'lishi bilan u faol ishlatilishi kutilmoqda. Iste'molchilarning o'sishi tufayli
barcha domen nomlari va IP-manzillar tez orada tugaydi, deb ishonilgan.
Bu sodir bo'lmayapti va IPv4 hali ham hamma joyda mavjud. Bu yerda
IPv6 muhitida saqlanadigan zonadan xost yozuviga misol keltirilgan.
AAAA IN 1234:1:2:3:4:567:89cd
CNAME yozuvi . Bu kanonik belgi bo'lib, odatda taxalluslar (taxalluslar)
uchun ishlatiladi. Bu sizga bir nechta xost nomlarini ma'lum bir IP
manzilga joylashtirish imkonini beradi. Ko'pgina kompaniyalar ushbu
tashrif buyuruvchi URL manzilida ozgina xatoga yo'l qo'ygan yoki
kompaniya URL manzilining bir nechta imlosi bo'lsa ham, mo'ljallangan
mijoz ularga tashrif buyurganligiga ishonch hosil qilish uchun ushbu
usuldan foydalanadi. Bunday holda, mijoz to'g'ri saytga kirganiga ishonch
hosil qiladi.
|
| |
(yoki bo'sh maydon) - Domen nomlari tizim I

Bunday kompyuter (turli tarmoqlarga ulangan ikkita tarmoq adapteri)
uchun yana
bir xavfsizlik muammosi mavjud: tarmoq adapterlaridan biri Internetga ulanganda,
DNS-ni faqat shaxsiy tarmoqdan so'rovlarni qabul qilish uchun sozlang. Buni GUI
(grafik interfeys) yordamida amalga oshirish mumkin. Bu Microsoft boshqaruv
konsoli yordamida amalga oshiriladi. DNS qo'shimchasini
yuklab oling va
"Amallar" ochiladigan menyusiga o'ting. Xususiyatlar tugmasini bosing. Interfeys
yorlig'ini bosing, Faqat quyidagi IP manzillarni
tanlang va IP manzilingizni
qo'shing. Tugatgandan so'ng, Qo'shish tugmasini bosing.
DNS (EDNSO) uchun kengaytma yozuvlari
DNS uchun dastlabki spetsifikatsiya paket hajmini 512 oktetgacha
cheklagan. EDNS0 (RFC 2671) kattaroq paketlarni yuborish imkonini beradi.
DNS-server so'rovni qabul qilganda (UDP protokoli yordamida), u mijozning OPT
resurs yozuvini qidiradi va uning javobini o'zgartiradi,
shuning uchun OPT
yozuvida ushbu mijoz tomonidan ko'rsatilgandek ko'p resurs yozuvlari yuborilishi
mumkin (UDP o'lchami bo'limda ko'rsatilgan). OPT yozuvi).
DNS jurnali
Windows 2000-dan beri DNS jurnalini yozish xususiyatlari o'zgarmadi,
lekin ular Voqealar ko'rish dasturining bir qismi sifatida kiritilgan grafik
foydalanuvchi interfeysi (GUI) yordamida ishlash uchun qulayroqdir. Siz
foydalanuvchi, kompyuter, voqea identifikatori, toifa yoki voqea manbasi boʻyicha
birinchisidan oxirgi voqeagacha va hodisalar turlariga (oddiy maʼlumot,
ogohlantirishlar yoki xatolar) koʻra filtrlashingiz mumkin.
DNS jurnali DNS
qo'shimchasida yoki Ma'muriy asboblar oynasiga kiritilgan Voqealarni ko'rish
ilovasida mavjud. Voqealar jurnali va disk raskadrovka opsiyalarini tanlash uchun
DNS qo'shimchasida serverni o'ng tugmasini bosing va "Xususiyatlar" ni tanlang.
Nosozliklarni tuzatish jurnali va
Voqealar jurnali yorliqlari paydo bo'ladi va siz
kerakli variantlarni tanlashingiz mumkin. Bular: So„rov,
Xabar berish, Yangilash,
Savollar, Javoblar, Yuborish, Qabul qilish, UDP, TCP, To„liq paketlar va Yozish.
D
OMENLAR - Domen nomlari tizim I

Bu oddiy
bo'sh joy. Oldinga qidirish
zonasi sifatida tanilgan DNS (
oldinga axtarish, izlash zonalari ). Shuningdek,
teskari qidirish zonasi ham
mavjud zona ),
shuningdek, in-addr sifatida ham tanilgan.
arpa , bu uning texnik
nomi. Teskari qidiruv so'rovi berilganda, foydalanuvchi uchun qulay nom o'rniga
(oldinga qidirish zonasida qidirishda bo'lgani kabi)
mashinaning ma'lum IP manzili
qidiriladi. Teskari qidiruv zonasidagi yozuvlar IP
manzilini va
keyin mashina
nomini o'z ichiga oladi.
Resolver ma'lum IP -
manzil u ko'rsatgan qulay nomga
mos kelishini aniqlay oladi. IP manzillari DNS domen nomlari bilan ro'yxatdan
o'tganligi sababli
, IP manzilini qidirish IP
manzili qaysi
domendan kelganligini
aniqlash imkonini beradi . Agar u ifodalashi kerak bo'lgan narsaga to'g'ri kelmasa,
u "to'xtovsiz" bo'lishi mumkin.
IP-manzillar shunday tashkil etilganki, ularning "staj" darajasi chapdan
o'ngga oshadi, domen nomlarida esa "staj" chapdan o'ngga kamayadi. Lekin IP
manzillari in- adr.
arpa (teskari qidirish zonasi) teskari tartibda yoziladi.
Teskari
qidiruv zonasiga qo'shilgan ko'rsatgich yozuvlari (ptr yozuvlari) avval IP-
manzilni
, keyin esa xost nomini ro'yxatga oladi . 121.41.113.10 kabi berilgan IP-manzilda
teskari qidiruvni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun
qidiruv server DNS
10.113.41.121.in-addr uchun PTR
yozuvini qidiradi .
arpa ,
unda maxsus xost
nomi va 121.41.113.10 IP
manzili mavjud.
SRV yozuvi (xizmat lokatori)

NS rekordi . Ushbu yozuv berilgan DNS domeni uchun nom server(lar)ni
aniqlaydi. NS yozuvlari nomlar maydoni uchun asosiy va ikkilamchi
serverlarni hamda undan kelib chiqadigan bolalar zonalarini belgilaydi.
SOA (Start of Authority) yozuvi . bu yozuv ushbu server asosiy bo'lgan
zonani belgilaydi. Unda
server uchun yashash vaqti, koʻrsatilgan server
uchun kim masʼul, nom server nomlari (NS server),
yangilanish tezligi,
zona oʻzgarishlarini belgilashda foydalaniladigan ketma-ketlik (yoki
“sehrli”) raqam va ishga tushirilgan replikatsiya kabi konfiguratsiya
opsiyalari mavjud.
PTR rekordi . Ushbu yozuv teskari qidirish zonasi (inaddr.arpa
) yordamida
teskari qidiruvlarni tezda amalga oshirish imkonini beradi .
Bu teskari A-
rekord hisoblanadi, lekin inaddr dan foydalanish tufayli unga o'xshamaydi.
arpa haqiqiy yozuvda. 100.200.252.1 IP manzilli syscrusher.skillet.com
xostiga bunday yozuv quyidagicha ko'rinadi: 1.252.200.100.in-addr.
arpa
IN PTR syscrusher.skillet.com.