Lazerlarning yaratilish tarixi gaz lazerlar reja: I. Kirish

|
Lazerlarning yaratilish tarixi gaz lazerlar reja: I. Kirish
|
bet | 1/21 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 54,47 Kb. | | #263539 |
Bog'liq Lazerlarning yaratilish tarixi gaz lazerlar-www.hozir.org
Lazerlarning yaratilish tarixi gaz lazerlar
LAZERLARNING YARATILISH TARIXI GAZ LAZERLAR Reja: I. Kirish 1.1.Lazerlar haqida umumiy ma’lumot 1.2.Lazerlarning yaratilish tarixi 2.1. Muhitda tarqalayotgan nurlanishning yutilishi va kuchayishi 2.2. Lazerlarning ishlashi 2.4. Lazer texnologiyasi 2.5. Nochiziqli optika 2.7. Yorug‘likning majburiy kombinatsion sochilishi
2.8. Qattiq jism lazeri.
III. Xulosa
IV. Foydalanilgan adabiyotlar
I.Kirish
Lazer (ing . laser; Light Ampliﬁ cation by Stimulated Emission of Radiation — majburiy nurlanish yordamida yorug’glikning kuchayishi ma’nosini anglatadigan so’z birikmalarining bosh harflaridan olingan), optik kvant generator — ultrabinafsha, infraqizil va ko’zga ko’rinadigan soha diapozondagi nurlanishlarni hosil qiluvchi qurilma; kvant elektronikadagi asosiy qurilmalardan biri. Birinchi L. 1960 yilda yoqutda amerikalik olim T. Meyman tomonidan yaratilgan. Ishi atom va molekulalarning majburiy nurlanishiga asoslangan. L. har xil energiya (elektr, yorug’lik, kimyoviy, issiklik va h.k.)ni optik diapozondagi kogerent elektromagnit nur energiyasiga aylantirib beradi. U 3 element — energiya manbai, aktiv muhit (modda), teskari bog’lanishdan iborat (agar L. kogerent nurni kuchaytirish uchun xizmat qilsa, teskari boglanish zarur emas). L. boshqa yorug’lik manbalardan kogerentligi, monoxromatikligi, juda kichik burchak ostida yo’nalganligi bilan, nur kuvvatining katta spektral zichlikka, juda yuqori tebranish chastotasiga egaligi bilan farqlanadi. Aktiv muhitga ko’ra, L. quyidagi guruhlarga bo’linadi: 1) qattiq jism va suyuqlikdan tayyorlangan L; 2) gazli L; 3) yarimo’tkazgichli L. Bulardan tashqari, eksimer, kimyoviy va h.k. L. xillari ham bor. L.da teskari bog’lanish optik rezonator (ikki ko’zgu) yordamida amalga oshiriladi. Ko’zgular orasiga aktiv modda joylashtiriladi. Nur to’lqini ko’zgulardan qaytib, yana aktiv moddadan o’tadi, unda majburiy o’tishlarni yuzaga keltiradi. Ko’zgulardan biri qisman shaffof bo’lib, u cheksiz ko’p o’tishlardan keyin kuchaygan nurni tashqariga chiqib ketishiga xizmat qiladi.
L.ning ishlash tamoyilida atom tuzil ishi muhimdir. Moddalarni tashkil qilgan atomlarni energetik holatlari (orbitasi) har xil. Pastki orbitada zarrasi bo’lgan atom turg’un, yuqori orbitada zarrasi bo’lgan atom beqaror bo’ladi. Yuqori orbitada zarra uzoq turmaydi. Ma’lum vaqt o’tgach, zarra pastki orbitaga tushib, atom o’zidan nur chiqaradi. Yuqori energetik holatlar (orbita) dagi o’zo’zidan pastga, ya’ni, energetik turg’unroq holatga tushmasa, uni "turtib" tushirib yuborishi mumkin. Buni fanda majburiy nurlatish deyiladi. Tog’ ustidan pastga yumalatilgan bitta tosh bir necha toshni yumalatib tushirganidek, moddaning bitta zarrasi turtib yuborilsa, barcha orbitalardagi zarralar qo’zg’aladi. Atom chiqargan nur bilan yutilgan nur ko’shilib, ikkitasi to’rtta, to’rttasi sakkizta va h.k. L. nuriga aylanadi. Bu nurlarni kvant generator (elektr signal kuchaytirgichiga o’xshab) kuchaytirib, g’oyat to’g’ri yo’nalgan nur (energiya)ga aylantirib beradi. Energiya manbai (o’zgarmas tok, yuqori yoki o’ta yuqori chastotali tok, optik yoki L. nuri, elektron nur dastasi) hisobiga aktiv moddadagi elektronlar yuqori (uyg’otilgan) sathlarga o’tib, inversiya holati (elektronlar soni yuqori sath N2 da quyi sath N, dagiga nisbatan ko’p bo’ladi) vujudga keladi. Ularga biror energiya manbai bilan ta’sir ettirilsa (mas, yorug’lik nuri), aktiv modda ishga tushadi. Bunda elektronlarga berilgan energiya bir necha ming marta ko’payadi va shu onda L. nuri shaklini oladi. Bundan tashqari, L. nurining qurilmadagi kuchaytirish koeffitsiyenti Kk unda sodir bo’ladigan energiya yo’qotishlar koeffitsiyenti Ky dan ancha katta (KkJ.) bo’lishi kerak. Shu shartlar bajarilganda L. nuri generatsiyasi (hosil bo’lishi)ga erishish mumkin.
|
| |