nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sodda va o'rganish oson - 1-Amaliy mashg’ulot

|
1-Amaliy mashg’ulot
|
bet | 30/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1,69 Mb. | | #250113 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg’ulot (1)1.Sodda va o'rganish oson.
Shunday qili, 1-sabab Python juda sodda va o'rganish oson. Python juda kuchli til va u ingliz tiliga juda o'xshash. Bepul va open source. Bundan tashqari, Pythonda siz murakkab sintaksis bilan shug'ullanishingiz shart emas, quyidagi rasmda ko'rishingiz mumkin.
Agar siz "Hello, world" so'zini ekranga chiqarish uchun javada 3 qator kod yazamiz lekin pythonda shunchaki print("Hello, world"). Bu bilan python dasturchisi 1 soatga qiladigan ishni java dasturchisi 1 kunda bitiradi
2.Web dasturlash
Python veb-saytlarni ishlab chiqish uchun bir qator frameworklar bor. Mashhur frameworklar Django, Flask, Pylons va boshqalar. Ushbu frameworklar Python-da yozilganligi sababli , kodni tez va barqaror qilishiga asosiy sabab .
Boshqa veb-saytlardan ma'lumotlarni olish mumkin bo'lgan joylarda veb-qirqishlarni ham amalga oshirishingiz mumkin. Shuningdek, Instagram, bit chelak, Pinterest kabi ko'plab veb-saytlar faqat ushbu frameworklar bilan yozilgan.Yana bir pythonni gigant kompanyalar ishlatishi misol uchun google, facebook va boshqalar.
3.Suniy intellekt va mashina tili
AI texnologiya dunyoda tez va jadal rivojlanib borayotgan yo'nalishlardan biri.Siz aslida inson miyasiday o'ylaydigan, tahlil qiladigan va qaror qabul qiladigan robotlar yaratishingiz mumkin.Bularni barchasini Keras va TensorFlow kutubxonalari bilan qilsa bo'ladi.Hozirda o'zim ham computer vision sohasida bir-ikkita loyihalar ham qilyapman. Computer vision bu rasmga qarab uni kimligini va uni harakatlarini aniqlaydigan yo'nalishlar bu albatta pythonda sodda ko'p qatorlik kod yozmaydi. Buni amalga oshirish uchun openCv kabi kutubxonalar mavjud .
4.Data Science
Python ko'plab ma'lumotlar ustida ko'plab amalarni amalga oshirish mumkin. Hozirgi kunda ma'lumotlarni barchasi raqamli bo'lib bo'ldi endi ularni tartibga solish, ular ustida amalar bajarish kerak.Bu uchun pythonda "Numpy" va "Pandas" kabi kutubxonalar bilan amalga oshiriladi.
Python shuningdek jadval, matritsa va statistik ma'lumotlar bilan ham ishlaydi bularni amalga oshirish uchun "Matplotlib" va "Seaborn" kabi mashhur kutubxonalar bor.
|
| |
“NOTA NOMLARI” - Musiqa darslarida musiqa savodi faoliyatini samarali tashkil etish uslublari

|
Musiqa darslarida musiqa savodi faoliyatini samarali tashkil etish uslublariBog'liq Sharipov B.B. Metodik tavsiya 2024“NOTA NOMLARI”
OʻYINI
Oʻyinning maqsadi:
Notalar mavzusini oʻquvchilarga tushuntirishda
“Nota nomlari” oʻyinidan foydalanish mumkin. Bu oʻyin nota nomlari, ketma-
ketligi hamda talaffuzini tez yodda saqlashda yordam beradi.
Oʻyinning borishi:
Oʻqituvchi tomonidan nota nomlari tanishtiriladi.
Doskada “do”, “re”, “mi”, “fa”, “sol”, “lya”, “si” notalarining nomlari teskari
tarzda joylashtiriladi. Bir oʻquvchi doska oldiga taklif etilib, biror bir notani
tanlashi aytiladi. Oʻquvchi tanlagan nota teskari qaytarilgandan keyin
oʻquvchilar shu nota boʻgʻini bilan boshlanuvchi soʻzlarni aytishi kerak boʻladi.
Bu oʻyinni yakka hamda jamoa boʻlib ham oʻynash mumkin. Misol uchun: “Do”
notasi tanlansa, “Do” boʻgʻini bilan boshlanuvchi doira, dori, dorboz, doska,
doston, doktor, don, dogʻ, doka va h.k. larni aytish mumkin.
MUSIQA DARSLARIDA MUSIQA SAVODI FAOLIYATINI SAMARALI TASHKIL ETISH USLUBLARI
Sharipov B.B.
16
OKTAVALAR
Dо, rе, mi, fa, sоl, lya, si
tоvushlari
tоvushqatоrda
bir
nеcha
marоtaba
takrоrlanib kеladi. Turlicha balandlikda
jоylashgan bir хil nоmdagi tоvushlarni bir-
biridan farqlash uchun har birisining
bоshlanishini
dо
tоvushidan hisоblab,
tоvushqatоrni bir qatоr
оktavalar
ga boʻlish
qabul qilingan. Оktava dеb, musiqiy
tоvushqatоrning bir хil nоmdagi tоvushlar
оraligʻiga aytiladi.
Eng past оktavadan yuqоrilama tartibda ular quyidagi nоmlarga ega:
subkontr оktava, kontr оktava, katta оktava, kichik оktava, birinchi оktava,
ikkinchi оktava, uchinchi оktava, toʻrtinchi оktava va bеshinchi
oktavalar.
|
| |
Musiqa darslarida musiqa savodi faoliyatini samarali tashkil etish uslublari - bet 13

MUSIQA DARSLARIDA MUSIQA SAVODI FAOLIYATINI SAMARALI TASHKIL ETISH USLUBLARI
Sharipov B.B.
17
NOTA YO‘LI
Nоta yoʻli dеb, yondоsh chizilgan 5 ta parallеl chiziqqa aytiladi.
Chiziqlarga va chiziqlar оralariga,
shuningdеk, 5-chiziqning ustiga va 1-
chiziqning оstiga nоtalar dеb ataladigan, tоvush choʻzimiga koʻra
turlicha
koʻrinishga ega boʻlgan va tоvushning aniq balandligini koʻrsatuvchi maхsus
bеlgilar yoziladi.
Nоta yoʻlining chiziqlari pastdan yuqоriga qarab sanaladi:
Musiqa darslarida musiqa savodi faoliyatini samarali tashkil etish uslublari - bet 20

MUSIQA DARSLARIDA MUSIQA SAVODI FAOLIYATINI SAMARALI TASHKIL ETISH USLUBLARI
Sharipov B.B.
26
XULOSA
Xulosa
qilib aytganda, hozirgi ta’lim tizimi o‘qituvchidan yuqori
pedagogik mahorat, kuchli bilim hamda kreativlikni talab etadi.
Musiqa
madaniyati fani o‘qituvchilari ham o‘z fanini o‘qitishda o‘quvchilarning musiqiy
savodxonligini oshirish maqsadida bir qancha o‘yinlar, interaktiv metodlar
yaratishi, xalqaro tajribalarni o‘rganib borishi kerak. Zero,
darsga puxta
tayyorgarlik ko‘rish, uni yuqori saviyada o‘tkazish, o‘quvchilarga tushunarli tilda
bilim berish va doimiy nazoratni olib borish sifatli ta’limga erishishning muhim
vositasidir.
Musiqa savodi faoliyatining maqsadi – o‘quvchilarning
musiqiy-nazariy
savodxonligini oshirishdan iboratdir. Musiqa nazariyasi o‘quvchi uchun
qiyinchilik tug‘dirishi mumkin. Lekin, nazariyani o‘yinlar, metodlar, noan’anaviy
uslublar
yordamida, amaliyot bilan bog‘lab o‘rgatsak maqsadimizga erishgan
bo‘lamiz. O‘yin texnologiyasi
nafaqat faollikka, balki, hayotiy ko‘nikmalarni
shakllantirishga ham xizmat qiladi.
Ushbu metodik tavsiyam shu maqsadlar yo‘lida xizmat qilsa men bundan
juda baxtiyorman!
MUSIQA DARSLARIDA MUSIQA SAVODI FAOLIYATINI SAMARALI TASHKIL ETISH USLUBLARI
Sharipov B.B.
28
O‘ZINGIZ BO‘YANG - Musiqa darslarida musiqa savodi faoliyatini samarali tashkil etish uslublari

MUSIQA DARSLARIDA MUSIQA SAVODI FAOLIYATINI SAMARALI TASHKIL ETISH USLUBLARI
Sharipov B.B.
33
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1.
Umumiy o‘rta ta’limning Musiqa madaniyati fanidan o‘quvchilarda
kompetensiyalarni
shakllantirishga
yo‘naltirilgan
o‘quv dasturi.
Respublika ta’lim markazi, Toshkent-2017.
2.
M.Umurova, A.Raximov. Musiqa fanini oʻqitishda zamonaviy pedagogik
texnologiyalar va interaktiv metodlar [Matn]: monografiya / Umurova
Ma’rifat Yoshiyevna, Raximov Abdurasul Ravshan oʻgʻli – Buxoro:
«Sadriddin Salim Buxoriy» Durdona nashriyoti, - 2022. – 136 b.
3.
Raximov A.R., “Musiqa madaniyati fanini o‘qitishda
musiqa savodi
faoliyatini samarali tashkil etish usullari” (maqola)
“Sifatli ta’lim –
taraqqiyot
poydevori”
mavzusidagi
Respublika
ilmiy-amaliy
konferensiya to`plami // Toshkent, 2023-yil 20-aprel. – 1326 b.
4.
Rahimov, Q. Musiqaning elementar nazariyasi. Oʻquv qoʻllanma -
Toshkent: "MUSIQA" nashriyoti. 2007. - 160 b.
5.
Qodirov R.F. Ommabop musiqiy glossariy. – T.: Musiqa, 2014. – 196 b.
6.
Akbarov I.A., Muzika lugʻati [Maxsus muharrir T.Gʻofurbekov]. - T.:
Adabiyot va san’at nashriyoti, 1987. – 448 b.
7.
Djamalova D, Utayeva N. Fortepiao olamiga ilk qadamlar. /
Bolalar
musiqa va san'at maktablari uchun oʻquvuslubiy qoʻllanma. – Toshkent:
Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2016. - 120 bet.
8.
Nigora Xolxoʻjayeva. Notalar savodxonligi bayrami. – T.: “Fan va
texnologiya”, 2018, 40 bet.
9.
Musiqa madaniyati fanini oʻqitish metodikasi (OʻUM)
Nizomiy
nomidagi TDPU huzuridagi XTXQTVMO hududiy markazi.
Toshkent -
2018y.
Filtrga mos keluvchi koeffitsientlarni hisoblash

|
Filtrga mos keluvchi koeffitsientlarni hisoblash
|
bet | 29/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1,69 Mb. | | #250113 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg’ulot (1)Filtrga mos keluvchi koeffitsientlarni hisoblash.
Yuqorida talablarga javob beruvchi filtr koeffitsientlarini hisoblash quyidagi to`rt bosqichdan iborat:
1 – bosqich. Filtrning ideal chastota xarakteristikasini HD(ω) tanlab olish
2 – bosqich. Talab qilinayotgan filtrning impuls xarakteristikasi hD(n) ni tanlab olish. Standart holatda hD(n) uchun ifodani 2.1 – jadvaldan olish mumkin.
3 – bosqich. O`tkazish oralig`i yoki pasaytirish oralig`i talablarini qondiradigan filtr funksiyasi tanlab olinadi va o`tish oralig`i hamda filtr uzunligi orasidagi munosabatdan foydalanib filtr uzunligi aniqlanadi.
4 – bosqich. Filtrning mos funksiyasi ω (n) ning qiymatlarini aniqlash hamda talab etilgan KIX filtrining h(n) koeffitsientlarini hD(n) va ω (n) larni ko`paytirish orqali hosil qilish.
h(n) = hD(n) * ω (n)
Talab qilingan filtrni qurishda yuqoridagi hamma bosqichlarni birin ketin amalga oshiramiz. Past chastotali filtr uchun hD(n) ifodani 2.1 – jadvaldan olamiz.
2.2 – jadvaldan ko`rinib turibdiki tushirish oralig`idagi pasaytirishni Xemming va Blekman funksiyalari qanoatlantiradi. Soddalik uchun Xemming funksiyasini olamiz. U holda ∆f = 0.3 / 8 = 0.0375, bundan N = 3.3 / 0.0375 = 88. Koeffitsientlar soni toq bo`ladigan qilib 89 ta qiymat olamiz.
hD(n)w(n), -44 ≤ n ≤ 44
bu yerda
Amaliy mashg’ulot № 13
Mavzu: Python dasturlash tilida parallelizm.
Ishdan maqsad: Talabalarda Python dasturlash tilida parallelizm to’g’risida tushuncha hosil qilish.
Nazariy qism
Hozirda dasturlash tillari soni ko'p lekin ulardan qaysi birini o'rganish asosiy moummolardan biri. O'zbekistonda java, C# c++, php va javascript bu tillarni ishlatadiganlar soni juda ham ko'p lekin 2016 yildan bera juda tez o'sib kelayotgan python dasturlash tilini ishlatadiganlar soni bu dasturlash tilini foydalanuvchilari qaraganda kam. Asosiy mavzuga qaytamiz: Nima uchun python dasturlash tilini o'rganish kerak? Bu savolga men asosiy 5 ta sabab bilan ko'rsataman.
|
| |
Oʻyinning borishi - Musiqa darslarida musiqa savodi faoliyatini samarali tashkil etish uslublari

MUSIQA DARSLARIDA MUSIQA SAVODI FAOLIYATINI SAMARALI TASHKIL ETISH USLUBLARI
Sharipov B.B.
23
XALQ MUSIQASI LADLARI
Хalq musiqasida pоgʻоnalarning turlicha diatоnik kеtma-kеtligidagi yеtti
pоgʻоnali ladlar uchraydi. Laddagi pоgʻоnalar
kеtma-kеtligidagi farqlar
tоvushqatоrda katta va kichik sеkundalarning jоylashish tartibidan kеlib chiqqan.
Bu bilan хalq musiqasi ladlari tabiiy majоr va tabiiy minоrdan farq qiladi, ammо,
ularning tоnikalari majоr yoki minоr uchtоvushliklari boʻlganliklari sababli,
ularga - majоr va minоr ladlariga mоyil yеtti pоgʻоnali diatоnik ladlarning
alоhida turlari sifatida qarash maqsadga muvоfiqdir.
Bu ladlarning eng koʻp qoʻllaniladigan shakllari quyidagilardir:
1. VII - pоgʻоnasi pasaytirilgan va IV - pоgʻоnasi koʻtarilgan - majоr
ladiga mоyil 2 ta lad.
2. VI - pоgʻоnasi koʻtarilgan va II - pоgʻоnasi pasaytirilgan
- minоr ladiga
mоyil 2 ta lad.
Хalq musiqasi diatоnik ladlarining tоvush tarkibi, oʻrta asrlar Gʻarbiy
Yevrоpa musiqasida mavjud boʻlgan оktava tоvushqatоriga
tashqi jihatdan
oʻхshash boʻlganligi sababli, ularga an’ana boʻyicha bu qadimiy ladlarning
nоmlari bеrilgan:
VII - pоgʻоnasi pasaytirilgan majоr ladi –
miksоlidiy
;
IV - pоgʻоnasi koʻtarilgan majоr ladi –
lidiy
;
VI - pоgʻоnasi koʻtarilgan minоr ladi –
dоriy
;
II - pоgʻоnasi pasaytirilgan minоr ladiga -
Oʻyinning borishi - Musiqa darslarida musiqa savodi faoliyatini samarali tashkil etish uslublari

MUSIQA DARSLARIDA MUSIQA SAVODI FAOLIYATINI SAMARALI TASHKIL ETISH USLUBLARI
Sharipov B.B.
22
Majоr ladi -
turgʻun tоnika akkоrdi majоr uchtоvushligi boʻlgan -
pogʻonalari
ton – ton - 0,5 ton – ton – ton – ton - 0,5 ton
tizimi boʻyicha
joylashgan lad.
Turgʻun tоvushlari minоr uchtоvushligini
hоsil qilgan ladga
minоr ladi
dеyiladi. Tuzilishi
ton – 0,5 ton – ton – ton – 0,5 ton– ton – ton
tizimi boʻyicha
joylashadi. Musiqiy
tilning rivоjlanish jarayonida, turli
davr va turli хalqlarda
major va minоrning uchta: tabiiy, garmоnik va mеlоdik turi vujudga kеlgan.
“MAJORJON VA MINORVOY”
OʻYINI
Oʻyinning maqsadi:
Major va minor ladlari mavzusini oʻquvchilarga
tushuntirishda “Majorjon va Minorvoy” oʻyinidan foydalanish mumkin. Bu oʻyin
major va minor ohangini bir-biridan farqlashga yordam beradi.
Amaliy mashg’ulot № 12 - 1-Amaliy mashg’ulot

|
1-Amaliy mashg’ulot
|
bet | 28/35 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 1,69 Mb. | | #250113 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg’ulot (1)Amaliy mashg’ulot № 12
Mavzu: C++ dasturlash tilida parallel dasturlash.
Ishdan maqsad: Talabalarda C++ dasturlash tilida parallel dasturlash to’g’risida tushuncha hosil qilish, C++ dasturlash tilida parallel dasturlashni o’rganish.
Nazariy qism
C++ dasturlash tilining standart oqimlar(TThreads) kutubxonalaridan foydalanib nutq signallarini filtrlashni parallellashtirish va uning unumdorligini aniqlash. Bu masalani hal qilishda quyidagi masalarni hal qilamiz:
1) C++ dasturlash tilida signalni o’qib olish.
2) Spetsifikatsiyaga mos talab qilingan filtrni qurish.
3) Nutq signallarini filtrlashni parallellashtirish va unumdorlikni aniqlash.
Raqamli filtrlarning umumiy ko`rinishi, tuzilishi, ishlash prinsipi haqida to`xtalib o`tildi. Ushbu bobda aniq bir filtr haqida uning tuzilishi, hisoblanishi, funksiyalari haqida bayon qilinadi. Yani keying hisoblashlar uchun konkret bir filtrni tanlaymiz, hamda uni parallel va ketma - ketli realizatsiya qilish usullari, ushbu holatlarda uning unumdorligini hisoblash kabi jarayonlarni ko`rib o`tamiz.
Filtrga bo`lgan talabni spetsifikatsiyalash.
Bu bosqichda tanlab olingan fitr turini tanlash mumkin, masalan past chastotali filtr, kerakli amplituda yoki faza xarakteristikali, diskretlash chastotasi va chiquvchi malumot so`z usunligi kabi parametrlarini tanlash mumkin. Masalan 1000 Hz dan past chastotalarni o`tkazadigan, o`tish oralig`i 300 Hz, pasaytirish oralig`ida tovush balandligining tushishi 50 dB dan kata va diskretlash chastotasi 8 kHz bo`lgan spetsifikatsiyani tuzib chiqamiz.
O`tkazish oralig`i chegaraviy chastotasi - fp = 1000 Hz,
O`tish oralig`i ∆F = 300 Hz,
So`ndirish oralig`i chegaraviy chastotasi - fs = fp + ∆F = 1000 + 300 = 1300 Hz,
So`ndirish - δs > 50 dB,
Diskretlash chastotasi – Fs = 8 kHz.
Amaliyotda ko`pincha δs ni detsibelda ifodalash qulay. O`zoro fs bilan fp oralig`i filtrning o`tish oralig`iga teng bo`ladi. Filtrning eng muhim parametrdan biri bo`lib N – filtr uzunligi hisoblanadi, yani filtr koeffitsientlari uzunligini ko`rsatuvchi kattalikdir. Ko`p hollarda ko`rsatilgan parametrlar filtrning chastota xarakteristikasini to`liq ifodalab beradi.
|
| |
Karauzyak koni vermikulit rudasini boyitishning taklif qilinayotgan texnologik sxemasi

|
Karauzyak koni vermikulit rudasini boyitishning taklif qilinayotgan texnologik sxemasi
|
bet | 4/5 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #249267 |
Bog'liq Narziqulova MKarauzyak koni vermikulit rudasini boyitishning taklif qilinayotgan texnologik sxemasi
Vermikulitli beton - toʻldirgichi koʻpchigan vermikulit boʻlgan yengil beton. Bogʻlovchi materiallar sifatida sement, bitumlar, eriydigan shisha, sintetik smola va b. ishlatiladi. Issiq saqlaydigan va konstruksion-issiq saqlaydigan xillari bor.
Issiq saqlaydigan (teploizolyatsion) Vermukilitli beton uchun eng yuqori temperatura 600° (bogʻlovchisi sement boʻlganda) va 150° (bogʻlovchisi sintetik smola boʻlganda) hisoblanadi. Bunday Vermukilit betondan plitalar, qobiqlar, segmentlar, bloklar tayyorlanadi, u sanoat jihozlari, katta suv va gaz quvurlarini issiqlik jihatdan izolyatsiyalash, toʻsuvchi qurilish konstruksiyalarini issiq saqlaydigan qilish uchun ishlatiladi. Konstruksion-issiq saqlaydigan V.b.dan devor panellari, orayopmalarning plitalari va b. tayyorlanadi. Sement yoki eriydigan shisha qoʻshib tayyorlangan bunday V.b. issiqbardosh boʻladi va 800° gacha temperaturali sharoitda qoʻllaniladi.
USKUNALAR QUVVATI
3.Loyihalanayotgan korxonaning ish rejimi
Butun korxonaning yoki ayrim sexlarning ish rejimini 255 ish kuni, dam olish va bayram kunlarini, quritish agregatlari va x. k.larning 2 smenada ishlashi, asbob-uskunalarning kapital yoki profilaktik remont qilinishini e'tiborga olib hisob-kitob ishlarini bajariladi. Asosiy texnologik uskunalarning yillik ish vaqti fondini 247 kun deb qabul qilinadi.Asosiy texnologik uskunalardan foydalanishning yillik koeffitsienti 247:255=0,968
Korxonaning ish rejimi
2 - jadval
t/r
|
Sex va bo‘limlar nomi
|
Yildagi
kunlar
soni
|
Sutkadagi smenalar soni
|
Smenaning davomiyligi,
soat
|
Ish vaqtining fondi, soat
|
Ekspluatatsiya vaqtdan foydalanish koeffitsienti
|
Ekspluatatsion vaqtning yillik fondi, soat
|
1
|
Shisha tayyorlash
|
255
|
2
|
8
|
7
|
0,968
|
|
2
|
Tola olish
|
255
|
2
|
8
|
7
|
0,968
|
|
3
|
Tayyor maxsulotlar ombori
|
255
|
2
|
8
|
7
|
0,968
|
|
|
| |
VIII.Darsning borishi (reja)

|
VIII.Darsning borishi (reja)
|
bet | 64/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
I X.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
54- Mavzu.Oliy nerv faoliyati ning asosiy shakllari.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga oily nerv faoliyatining asosiy shakllari, xarakter turlari haqida bilimlar berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
|
| |
Darsning texnolgik xaritasi

|
Darsning texnolgik xaritasi
|
bet | 61/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
51- Mavzu.Laboratoriya ishi: “Tizza refleksini kuzatish”.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga tizza refleksi hosil bo`lishini o`rgatish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
|
| |
Xulosalar - Xalqaro menejment

43
turdagi mashinalar. uskunalar va elektron hisoblash texnikasini ishlab
chiqarish quvvatiga ega emas.
5. Tajribali import qiluvchilar sotib olinadigan uskunalar va
texnologiyalarga quyidagi talablarni qo’yadi: texnologik jarayonlar,
sanoati rivojlangan davlatlar zavodlarida sinalgan va patentlangan bo’lishi
kerak; uzatiluvchi texnologiyalar xaridor sharoitlariga (xususan mahalliy
xomashyo resurslariga) moslashishga mo’ljallangan bo’lishi kerak; xarid
qilinayotgan texnologiyalar va uskunalar xaridor korxonasida ilgari
o’rnatilgan agregatlarga mos kelishi kerak, uskuna yetkazib beruvchining
taklifi o’z ichiga tez yemiriluvchi detallarni mahalliy korxonalarda ishlab
chiqarish imkoniyatini beruvchi ishchi chizmalarni olishi kerak.
6. Import qiluvchilar yetkazib beruvchilar bilan muzokaralarda
baholar, texnik shartlar, uskuna va texnik xujjatlarni yetkazib berish
muddatlari bilan birga ba’zi hollarda import qiluvchilar uchun muhimroq
sanalgan bitimlarni moliyalashtirish shartlarini kelishib olishi zarur.
7. Eksport va import qiluvchilar o’rtasidagi kelishmovchiliklar
ko’pincha uskunalarni butlash, kafolat sinovlarini o’tkazish uslubi,
yetkazib berilgan uskunalardagi nuqsonlar uchun javobgarlik, mahalliy
xomashyo resurslarining sotib olingan texnologiyaning texnik talablariga
mos kelmasligi kabi sabablardan kelib chiqadi.
8. Har qanday kelishmovchiliklar va ziddiyatlar yetkazib beruvchi
bilan do’stona xayrlashishga xalaqit bermasligi lozim, chunki kelajakda
maslahat, ehtiyot qismlar, texnik yordamlar va boshqalar bo’yicha unga
murojaat qilish zaruriyati vujudga kelishi mumkin.
VIII.Darsning borishi (reja)

|
VIII.Darsning borishi (reja)
|
bet | 62/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
52- Mavzu.Oliy nerv faoliyati haqida tushuncha.Shartsiz va
shartli reflekslar.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga oily nerv faoliyati, shartli va shartsiz reflekslar haqida bilimlar berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
|
| |
Tuzuvchilar - Texnologik jarayonlarni identifikatsiyalash va modellashtirish fanining ishchi o

|
Texnologik jarayonlarni identifikatsiyalash va modellashtirish fanining ishchi o
|
bet | 2/9 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 66,46 Kb. | | #273944 |
Bog'liq 3 курсларга TJI va M 2023 2024 ishchi Tuzuvchilar:
D.X. To’xtasinov - NamMTI, “Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish va boshqarish” kafedrasi katta o’qituvchisi.
Taqrizchilar:
Sh.S. Djuraev- NamMTI, “Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish va boshqarish” kafedrasi dotsenti.
Sh. Ismoilov - NamMQI, “Informatika va AT” kafedrasi katta o’qituvchisi
NamMTI
Avtomatika va energetika
Fakulteti dekani:
2023 yil “____” ________________ ___________ t.f.d.dos.A.Mamaxanov
(imzo)
“Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish
va boshqarish”
kafedrasi mudiri:
2023 yil “____” _______________ ___________ PhD. D.Qodirov
(imzo)
1.O’quv fani o’qitilishi bo’yicha uslubiy ko’rsatmalar
«Texnologik jarayonlarni identifikatsiyalash va modellashtirish» fani ixtisoslik fanlar blokiga kiritilgan bo’lib, 3 va 4-kursda o’qitilishi belgilangan. Dasturni amalga oshirishda “Avtomatik boshqarish nazariyasi” fanida olingan bilimlarga tayaniladi, o’z navbatida o’quv rejasidagi «Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish» va boshqa fanlarni o’rganishda asos bo’lib xizmat qiladi.
Texnologik jarayonlarni identifikatsiyalash va modellashtirish (TJI va M) 60711400-”Texnоlоgik jarayonlar va ishlab chiqarishni avtоmatlashtirish va bоshqarish” bo’yicha mutaxassis uchun asosiy tayyorgarlik fani hisoblanadi.
Fan bo’yicha talabalarning bilim, ko’nikma va malakalariga quyidagi talablar qo’yiladi. Talaba:
modellashtirish va identifikatsiya nazariyasi asoslari va usullari, kuzatuvchanlik, optimallashning zaruriy usulini tanlash xususiyati va uning amaldagi qo’yilishi, kompyuterli modellashtirish to’grisida tasavvurga ega bo’lishi;
-ob’ektlar va boshqarish tizimlarnni tavsiflash uchun qo’llaniladigan modellarning asosiy turlarini va ular orasidagi uzaro aloqani, kuzatilish va identifikatsiyalanish xossalarini, tizimlarni modellashtirishda tizimli yondashuv tamoyilini, tizimli modellashtirish maslasining umumiy tavsiflarini, imitatsion modellashtirish dasturlarini, Matlab dasturlari va Simulink moduli asosida rostlash va boshqarish tizimlari matematik modellarini qurishni, optimallashtirish masalalarini matematik qo’yilishi, aniq optimallashtirish masalalarini yechish, ishlab chiqarish jarayonini avtomatlashtirish, kompyuter texnikasi orqali boshqarish, fan, texnika va texnologiya yutuqlarini bilishi va ulardan foydalana olishi;
chiziqli va nochiziqli dinamik tizimlar holatini baholashning usullari va algoritmlarini hisoblashni matematik modellashtirish, model orqali jarayonlarni boshqarish, ekstremal, tez ta’sir etish bo’yicha optimal va aniqligi jixatdan optimal bo’lgan tizimlarni qurish printsiplari va usullari, EHM da ob’ektlar va ularni boshqarish tizimlarini modellashtarish masalalarini yechish, ob’ektlar va boshqarish tizimlari modellarini parametrik va noparametrik identifikatsiyalash usullari va algoritmlari asosida ishlab chiqsh ko’nikmalariga ega bo’lishi kerak.
|
| |
Darsning texnolgik xaritasi

|
Darsning texnolgik xaritasi
|
bet | 63/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Darsning texnolgik xaritasi
-
VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a 8-b 8-v
53- Mavzu.Markaziy nerv tizimida tormozlanish.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga markaziy nerv sistemasining tormozlanishi haqida bilimlar berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
|
| |
Ma’ruza mashg’ulotlari - Texnologik jarayonlarni identifikatsiyalash va modellashtirish fanining ishchi o

№
|
Amaliy mashg’ulotlar mavzulari
|
Dars
soatlari
hajmi
|
5 – semestr
|
1
|
Boshqarish ob’ektini ta’riflash.
|
2
|
2
|
Bir o’lchamli chiziqli statik ob’ektning koeffitsientlarini toppish.
|
2
|
3
|
Ikki kirish bir chiqishli chiziqli statik ob’ektning koeffitsientlarini topish
|
2
|
4
|
Ikki kirish ikki chiqishli chiziqli statik ob’ektning koeffitsientlarini topish
|
2
|
5
|
Parametrlarga nisbattan chiziqli statik modelning koeffitsientlarini topish
|
2
|
6
|
Nodavriy dinamik bo’g’inning vaqt doimiysini baholash
|
4
|
7
|
Tebranuvchan dinamik bo’g’inning parametrlarini baholash
|
4
|
8
|
Tasodifiy miqdorning sonli tavsiflarini baholash
|
4
|
9
|
Ikki tasodifiy miqdor o’rtasida korrelyatsiya va korrelyatsiya koeffitsenti
|
4
|
10
|
Kirishlar tasodifiy bo’lganida chiziqli statik modelning koeffitsentlarini baholash.
|
4
|
Semestr bo’yicha:
|
30
|
6-semestr
|
1
|
Nochiziqli regressiyani aniqlash.
|
2
|
2
|
Avtokorrelyatsiya funktsiyasini baholash.
|
|
3
|
Aralash korrelyatsiya funktsiyasini baholash.
|
2
|
4
|
Tajribada olingan natijalar asosida tasodifiy kattaliklarni taqsimlanish qonunini aniqlash.
|
2
|
5
|
Tajriba ma’lumotlari asosida tasodifiy jarayonlarning korrelyatsion funktsiyasini aniqlash.
|
2
|
6
|
Tasodifiy kattaliklarning statik tavsiflarini o’rganish.
|
4
|
7
|
Optimallash masalasi matematik modelini tuzish.
|
4
|
8
|
Matematik dasturlash. Uning turlari va ko’rinishlari. Yechish usullari xususiyatlari.
|
4
|
9
|
Chiziqli dasturlash masalalarini yechishning analitik usullari.
|
4
|
10
|
Chiziqli tenglamalar tizimini yechish usullari. Chiziqli tenglamalar tizimining bazisli va nobazisli yechimlari. Chiziqli dasturlash masalasini yechishning jadval usuli.
|
4
|
Semestr bo’yicha:
|
30
|
7-semestr
|
1
|
Transport masalasi xususiyatlari va masalaning qo’yilishi. Transport masalasini tayanch va optimal yechimini topish usullari.Dinamik dasturlash masalasi, uni yechish usullari. G'radientlar va Gauss usuli
|
2
|
2
|
Optimallash masalasi.
|
2
|
3
|
Klassik variatsion hisob usuli.
|
2
|
4
|
Butun sonli programmalashtirish optimallash masalalarini yechish.
|
2
|
5
|
Dinamik programmalashtirish usuli. Gamore usuli.
|
2
|
6
|
Belmanning optimallash usuli.
|
4
|
7
|
Nochiziqli programmalashtirish masalasini yechish usullari. Ko’p o’lchamli ekstremal tizimlarni qurishning o’ziga xos xususiyatlari.
|
4
|
8
|
Koordinatali (Gauss-Zaydel) usulidan foydalanish. Gradient usulini qo’llash
|
4
|
9
|
Eng tez tushish usulidan foydalanish. Ekstremum qidirish jarayonining asosiy sifat ko’rsatkichlari. Trace Mode dasturida oddiy loyihani yaratish. Boshqarish funktsiyasini qo’shish.
|
4
|
10
|
Ma’lumotlarni qayta ishlashning oddiy usuli. DDE-server sifatida Excel MRV misolida DDE protokoli bo’yicha MS Windows ilovasi bilan bog’lash.
|
4
|
Semestr bo’yicha:
|
30
|
Jami
|
90
|
jadval - Xalqaro menejment

Bog'liq Назарова Г Г ва бош Халқаро менежмент Т 2011 Дарслик Лотин 1
3.5. jadval TMK aloqalarining ko’pdarajaliligi Daraja Firma nomi Xorijiy filiallar soni I
“Mattel” (AQSh)
26, shu jumladan “Mattel GmbH”
(Germaniya)
II
“Mattel GmbH” (GFR)
11, shu jumladan “Mattel AG”
(Shveysariya)
III
“Mattel AG”
Shveysariya)
2
Jami
39
Oxirgi yillarda shakllanish va o’z mavqeini mustahkamlash
bosqichida turgan Rossiya TMKlari jahon tovarlar va xizmatlar ko’rsatish
bozorida
o’z
faoliyatini
faollashtirmoqda.
Jumladan,
Rossiya
kompaniyalarining MDH mamlakatlaridagi eng yirik aktivlar xaridlari 3.6-
jadvalda ko’rsatilgan.
Zamonaviy TMKlarga o’xshash bir qator Rossiya xalqaro
kompaniyalari Sovet Ittifoqi davridayoq shakllangan edi. Ularga
“Ingosstrax”, “Aeroflot” va ko’plab tashqi iqtisodiy birlashmalar kiradi.
Rossiya TMKlari yoqilg’i-energetika, telekommunikastiya va boshqa
sanoat tarmoqlarida samarali rivojlanmoqda. Masalan, “Gazprom” RAJ
tabiiy gazni qazib chiqarish va eksport bo’yicha 100 % monopolist bo’lib,
u dunyo bo’yicha topilgan tabiiy gaz zahiralarining 34 %ini nazorat qiladi
va G’arbiy Yevropa talabining 20 %ini ta’minlaydi. Rossiya gaz
gigantining
jahon
bozoridagi
muvafaqqiyatli
faoliyati
qudratli
korporatsiyalarning bozor iqtisodiyoti davrida sezilarli yutuqlarga
erishishlari mumkinligini ko’rsatmoqda. Masalan, neft sanoati
yetakchilariga mansub Rossiya “Lukoyl” kompaniyasining turli
mamlakatlardagi filiallarida ishlab chiqarishni vertikal integratsiyasi qabul
qilingan, ya’ni neft qazilmasining bir qismi benzin, dizel yoqilg’isi, mazut,
mashina moyi va aviatsiya kerosiniga qayta ishlanadi. 1998 yilda “Lukoyl”
va Amerikaning “Konako” kompaniyasi Rossiyaning Timano-Pechorsk
neft-gaz rayonida yangi neft konlarini o’zlashtirish bo’yicha memorandum
imzoladilar. Hozirgi vaqtda bir qator Rossiya TMKlari (Gazprom, Lukoyl,
67
MTS, Bilayn va boshqalar) O’zbekiston hududida ham faoliyat
ko’rsatmoqda.
Tayanch iboralar - Xalqaro menejment

178
Tavsiya etiladigan adabiyotlar
1.
Каримов
И.А. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози,
Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари.
Т.: Ўзбекистон, 2009.
2. Nazarova G.G., Nazarova R.R., Salixova N.M., Muxamedjanova
G.A., Ismailova N.S. Xalqaro menejment. O’quv qo’llanma. T.: TDIU,
2009.
3. Пивоваров
С.Э.,
Тарасевич
Л.С.
Международный
менеджмент: Учебник. 4-е изд.- СПб: Питер, 2008. Иваненко А.Г.
4. Инновационный менеджмент: учебное пособие. - М.:
КНОРУС, 2009.
Tayanch iboralar - Xalqaro menejment

44
5. Import va eksport qiluvchilar o’rtasidagi ziddiyatlarning vujudga
kelishiga asosan nima sabab bo’ladi?
6. Nima uchun xorijiy tadbirkorlik yuqori tavakkalchiliklar bilan
bog’liq?
7. Xorijiy tadbirkorlik deganda nimani tushunasiz?
8. Chet el texnologiyalarini mamlakatning sharoitlariga moslashtirish
uchun qanday chora-tadbirlar o’tkazish zarur?
Tavsiya etiladigan adabiyotlar
1. Nazarova G.G., Nazarova R.R., Salixova N.M., Muxamedjanova
G.A., Ismailova N.S. Xalqaro menejment. O’quv qo’llanma. T.: TDIU,
2009.
2. Мухамедьяров А.М. Инновационный менеджмент: учеб.
пособ. – М.: ИНФРА-М, 2008. – 176 с.
3. Конина Н.Ю. Менеджмент в международных компаниях: как
побеждать в конкурентной борьбе.- М.: ТК Велби, 2008.- 560 с.
4. Сорокина М.В. Менеджмент в торговле: Учебник.- СПб.:
Бизнес – пресса, 2008.- 480 с.
5. Пивоваров
С.Э.,
Тарасевич
Л.С.
Международный
менеджмент: Учебник. 4-е изд.- СПб.: Питер, 2008.- 720 с.
Гаврилова Т. А., Муромцев Д. И. Интеллектуальный менеджмент:
инструменты и системы: Учеб. пособие. 2- е изд.- С.Пб., 2008.- 488 с.
TMK – xalqaro tadbirkorlikning eng samarali shakli

51
strategik alyanslari) namoyon bo’lmoqda. Bu jarayon kompaniyalar
o’rtasidagi kuchlarning taqsimlanishini o’zgartirib yubormoqda. Natijada
ta’sir ko’rsatish hududlarini birgalikda bo’lib olish boshlanmoqda,
birgalikda iqtisodiy nazorat sohasi kengaymoqda, kompaniyalar salohiyati
birlashtirilmoqda.
TMKlar ishtirokida qo’shilishlar va qo’shib olinishlar shaklida
kapitalning xalqaro birlashish (konsolidatsiyasi) jarayoni XX – XXI asrlar
bo’sag’asida jahon iqtisodiyotining transmilliylashuvi va globallashuviga
ta’sir ko’rsatuvchi muhim omilga aylandi. XX asr boshidan beri ro’y bergan
qo’shilishlar va qo’shib olishlarning besh “to’lqini”ga globallashib
borayotgan iqtisodiyotning mazmun-mohiyatini aks ettiruvchi ularning
oltinchi “to’lqini” qo’shildi. Oltinchi «to’lqin» XXI asrning ilk yillaridagi
jahon iqtisodiyotining pasayishidan va AQShda fond birjalari faoliyati
inqirozidan so’ng 2003 yilda boshlangan deyish mumkin. 2007 yilda
jahonda qo’shilishlar va qo’shib olishlarning hajmi rekord ko’rsatkichga -
4,74 trln. doll.ga yetib, 2000 yil darajasiga nisbatan 3,4 trln. doll.ga
ko’paydi.
1
2008 yilda boshlangan jahon moliviy-iqtisodiy inqirozi tufayli
ularning soni jidddiy kamaydi (3.1-jadval).
IZOHLI LUG’AT - Xalqaro menejment

|
Xalqaro menejmentBog'liq Назарова Г Г ва бош Халқаро менежмент Т 2011 Дарслик Лотин 1IZOHLI LUG’AT
«Aniq vaqtda» (Just in time) – tovarlarni yo’qotishsiz va tayyor
mahsulotni omborda saqlash harajatlarini kamaytirishga qaratilgan
operatsion falsafa.
“Aqlli kishilarning ketib qolishi” — mamlakatdan "intellektual elita"
vakillarini chet elda ishga joylashish maqsadida chiqib ketishi.
Baynalmilallashuv (Internationalization) – kompaniyaning milliy
chegaralardan tashqariga o’sishi.
Bevosita xorijiy investitsiyalar – bevosita sarmoyador kompaniya
va qabul qiluvchi firma o’rtasida uzoq muddatli ishga oid munosabatlarga
mo’ljallangan kapital qo’yilmalar.
Boston konsalting guruhi matritsasi (BCG matrix – Boston
Consaltung Group matrix) – marketing ulushi va marketing o’sishi asosida
mahsulotlar va firmalar klassifikatsiyasi.
Bojxona ittifoqi — ikki va undan ortiq davlatlarning bir-biriga va
uchinchi
mamlakatlarga
nisbatan
soddalashtirilgan
tarif
siyosatini
o’tkazishidir.
Bojxona tarifi — tovar oqimlarining chegarani kesib o’tishida davlat
tomonidan olinadigan soliq mikdori ko’rsatilgan tartiblangan tovarlar
ro’yxati.
Butunjahon savdo tashkiloti — xalqaro savdoni institutsional va
xuquqiy asosini tashkil etuvchi mustaqil davlatlararo tashkilot.
Bankrotlik – xo’jalik sudi tomonidan e’tirof etilgan, qarzdorning pul
majburiyatlari bo’yicha kruditorlar talablarini to’la hajmda qondirishga
yoki majburiy to’lovlar bo’yicha o’z majburiyatini bajarishga qodir
emasligi.
Biznes – foyda olishga qaratilgan tadbirkorlik faoliyatini anglatadi.
Bozor kon’yunkturasi – muayyan vaqt mobaynida tovarlar
bozorining holatini tavsiflovchi vaqtinchalik iqtisodiy vaziyat.
Boshqaruv uslubi - menejer xulqining odatiy ko’rinishi va o’zini
tutish usullari.
|
| |
Xalqaro menejment - bet 21

45
3-BOB. XALQARO VA TRANSMILLIY KOMPANIYALAR,
ULARNI BOSHQARISH TIZIMI
Xalqaro kompaniyalar - bu milliy kapitalni boshqa davlatlarga
tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish maqsadida olib chiquvchi
tashkilotlardir. Zamonaviy xalqaro kompaniyalarning ko’pchilik qismi
transmilliy korporatsiyalarni, tashkiliy shakli bo’yicha esa konsernlarni
ifoda etadi. Ular ilgarigi turli davlatlar kapitalining oddiy birlashuvi va
ishtirokchilari o’z kapitallarining mulkdori bo’lib qolgan kartellar,
sindikatlar, trestlardan ma’lum darajada farqlanadi. Ularga teskari holda
XXI asrning tipik konserni - bu odatda turli tarmoqlar va hududlar
bo’yicha
diversifikastiyalangan
kapitalning
yagona
mulkdoridir.
Zamonaviy xalqaro kompaniyalar transmilliy, ya’ni o’z millatiga ega
bo’lgan yoki ko’pmillatli bo’lishi mumkin. Transmilliy korporatsiyalar
bosh kompaniya (odatda u kompaniya millatini aniqlaydi) va uning xorijiy
filiallarini o’z ichiga oluvchi sub’yektlar tizimini ifodalaydi. Bosh
kompaniya boshqa davlatlardagi o’zining xorijiy filiallari aktivini nazorat
qiladi va odatda ularning kapitalida o’z ulushiga ega bo’ladi.
Ko’p millatli kompaniyalarda har xil millatlar kapitallarining
birlashuvi vujudga keladi. Birinchi ko’p millatli kompaniya “Yunilever”
1929 yili “Margarin Yuni” (Daniya) va “Lever Brazers” (Buyuk Britaniya)
firmalarining birlashishi natijasida vujudga keldi. Shu davrdan boshlab u
deyarli 60 ta davlatda 500 dan ortiq xorijiy filiallari bo’lgan eng yirik
xalqaro kompaniyalardan biri darajasigacha o’sib yetdi. “Yunilever”
kompaniyasi ikkita shtab-kvartiraga ega bo’lib, ularning biri Londonda,
ikkinchisi Rotterdamda joylashgan.
Tartibli biznesmenlar uchun “Ahloq kodeksi”

177
hayot xususiyatlarini o’rganishni inkor etish, xorijiy faoliyatdan
kutilayotgan natijalarning real emasligi, xorijiy sheriklar bilan
o’zaro
tushunishga intilmaslik, muammolar va ziddiyatlarning
sabablarini yaxshi o’rganmay turib xorijiy sheriklar bilan
munosabatlarni uzish hisoblanadi.
4. Biznesni ahloqiy yuritishning 3 belgisi:
- biznesning o’z maqsadlariga mosligi;
- sog’lom tafakkurga itoat etish;
- oddiy insonparvarchilik prinsiplari bo’yicha harakat qilish.
5. Moliyaviy faoliyat
etikasi barcha ishga doir, shu jumladan,
buxgalterlik hisob-kitoblarining haqqoniyligidan iboratdir.
6. Poraxo’rlik doim ma’naviy qoralanadi va ahloqsizlikka
kiradi.
7. Xalqaro tadbirkorlik faoliyatida muvaffaqiyatlarga erishishni
hohlovchilar uchun biznesmenlarning milliy va xalqaro
assotsiatsiyalari xulq-atvor qoidalari va “ahloq kodeks”larini ishlab
chiqadilar.
Radioaktiv elementlar oilasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

Javobi: 6 ta.
mavzu. YADRO REAKSIYALARI. SILJISH QONUNI
Yadro reaksiyalari. Yadro reaksiyalari atom yadrolarining o‘zaro bir- birlari bilan yoki yadro zarralari bilan ta’sirlashishlari natijasida boshqa yadrolarga aylanishidir.
Yadro reaksiyalarida: elektr zaryadining, nuklonlar sonining, energi- yaning, impulsning, impuls momentining saqlanish qonunlari bajariladi. Barcha reaksiyalar reaksiya jarayonida ajraladigan yoki yutiladigan energiya bilan xarakterlanadi. Energiya ajralishi bilan ro‘y beradigan reaksiyalarga
ekzotermik, energiya yutilishi bilan ro‘y beradigan reaksiyalarga esa
endoter mik reaksiyalar deyiladi.
Yadro reaksiyalarining turlari. Yadro reaksiyalari quyidagi belgilariga qarab turlarga bo‘linadi:
Unda ishtirok etadigan zarralarning turlariga qarab, neytronlar, γ-kvantlar, zaryadlangan zarralar (proton, deytron, α-zarra va h.k.) ta’sirida ro‘y beradigan reaksiyalar.
Reaksiyada ishtirok etuvchi zarralarning energiyasiga qarab, kichik energiyali (≈ 100 eV); o‘rta energiyali (≈ 1 MeV) va yuqori energiyali (≈ 50 MeV) reaksiyalar.
Ishtirok etuvchi yadrolar turiga qarab, yengil yadrolarda (A < 50); o‘rta yadrolarda (50 < A < 100); og‘ir yadrolarda (A > 100) o‘tadigan reaksiyalar.
Yadroviy aylanishlarning xarakteriga qarab, neytron chiqaruvchi; zaryadlangan zarralar chiqaruvchi; zarra yutuvchi reaksiyalar bo‘ladi.
Rezistor, induktiv g‘altak va sig‘im ketma-ket ulangan zanjirning to‘la qarshiligi rezonans davrida qanday bo‘ladi?

|
Rezistor, induktiv g‘altak va sig‘im ketma-ket ulangan zanjirning to‘la qarshiligi rezonans davrida qanday bo‘ladi?
|
bet | 39/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarRezistor, induktiv g‘altak va sig‘im ketma-ket ulangan zanjirning to‘la qarshiligi rezonans davrida qanday bo‘ladi?
aktiv qarshilikdan katta bo‘ladi;
aktiv qarshilikka teng bo‘ladi;
aktiv qarshilikdan kichik bo‘ladi;
aktiv qarshilikdan ko‘p marta kichik bo‘ladi.
Quyida keltirilgan xossalardan qaysilari so‘nuvchi tebranishlarga te- gishli?
1. Garmonik tebranishlar. 2. Ideal tebranish konturidagi tebranishlar. 3. Real tebranish konturidagi tebranishlar.
A) 1; B) 2; C) 3; D) 1 va 3.
Tebranish konturida hosil bo‘ladigan elektromagnit tebranishlarning siklik chastotasini aniqlash formulasini ko‘rsating.
A) 1 ; B) 1
; C) 2𝜋
; D) 1 .
T 2𝜋
Quyidagilardan qaysi biri tebranish konturi to‘la energiyasini ifoda- laydi?
q2 Li2 q2 LI 2
2C 2 2C 2
A) 1; B) 2; C) 3; D) 3 va 4.
Mexanik tebranishlar bilan elektromagnit tebranishlar analogiyasiga ko‘ra, prujinali mayatnikdagi yuk massasi, elektromagnit tebranish- lardagi qaysi fizik kattalikka mos keladi?
zaryad; B) tok kuchi;
C) induktivlik; D) sig‘imga teskari bo‘lgan kattalik.
Mexanik tebranishlar bilan elektromagnit tebranishlar analogiyasiga ko‘ra, tebranish konturidagi tok kuchi, mexanik tebranishlardagi qaysi fizik kattalikka mos keladi?
koordinata; B) tezlik;
C) massa; D) prujinaning bikrligi.
|
| |
Sintillatsion hisoblagich - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 93/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarSintillatsion hisoblagich. Ish prinsipi tez zarralarning fluoressiyalanuvchi ekranga tushishida ro‘y beradigan chaqnash – sintillatsiyaning kuzatilishiga asoslangan. Hosil bo‘lgan kuchsiz yorug‘lik chaqnashi elektr impulslariga aylantiriladi va kuchaytirilib, maxsus apparatlar yordamida qayd qilinadi. α – zarra birinchi marta aynan shunday hisoblagich yordamida (1903-yil) qayd qilingan edi.
Vilson kamerasi zarralarning iziga qarab (trek – inglizcha – iz) qayd qiladi.
Kamera 1911-yilda ingliz fizigi Ch. Vilson tomonidan yaratilgan. U tez uchib kelayotgan zarralarning bug‘simon holatdagi moddadan o‘tganida, shu modda molekulalarini ionlashtirishiga asoslangan.
Vilson kamerasining sxemasi 7.9-rasmda tasvirlangan. Kameraning ishchi hajmi (1) suvning yoki spirtning to‘yingan bug‘i bo‘lgan havo yoki gaz bilan to‘ldirilgan. Porshen (2) pastga qarab tez harakatlanganda 1 hajmdagi gaz adiabatik ravishda kengayadi va soviydi. Natijada gaz o‘ta to‘yingan holatga keladi. Kameradan uchib o‘tgan zarra o‘z yo‘lida ionlarni vujudga keltiradi va hajm kengayganda kondensatsiyalangan bug‘lardan tomchilar hosil bo‘ladi. Shunday qilib, zarra orqasida ingichka tuman yo‘l ko‘rinishidagi iz qoladi. Bu izni kuzatish yoki rasmga tushirish mumkin.
Alfa-zarra gazni kuchli ionlashtiradi va shuning uchun Vilson kamerasida qalin iz qoldiradi (7.10-rasm). Beta-zarra – juda ingichka iz qoldiradi. Gamma-nurlanish esa Vilson kamerasidagi gaz molekulalaridan urib chiqargan fotoelektronlari yordamidagina qayd etilishi mumkin.
1
2
7.9-rasm. 7.10-rasm.
Fotoemulsiya usuli. 1927-yilda rus fizigi L. Misovskiy zaryadlangan zarralar izini qayd qilishning oddiy usulini taklif qildi. Zaryadlangan zarralar fotoemulsiya orqali o‘tganda, unda tasvir hosil qiluvchi ionizatsiyani vujudga keltiradi. Surat ochilgandan keyin zaryadlangan zarralarning izlari ko‘rinib qoladi. Emulsiya juda qalin bo‘lganligi uchun ham zarraning unda qoldirgan izi juda ham qisqa bo‘ladi. Shuning uchun, fotoemulsiya usuli juda katta energiyali tezlatkichlardan chiqayotgan zarralar va kosmik nurlar vujudga keltiradigan reaksiyalarni o‘rganish maqsadida ishlatiladi.
Zarralarni qayd qilishning asosiy usullari ularning qanday ta’sir- lariga asoslangan?
Gaz razryadli hisoblagichning ish prinsipi qanday?
Geyger – Myuller hisoblagichining ish prinsipi va unumdorligi qanday?
Fotoemulsiya usuli nimadan iborat?
|
| |