o
C - O'zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg'ona politexnika instituti "qurilish" fakulteti

Polivinil-
asetat
CH−
2
−CH−
n
OCOCH
3
Atseton
50
102,8
-4
0,67
Polvinil-spirt
CH−
2
−CH−
n
OH
Suv
50
105,9
-4
0,67
Polivinil-
xlorid
CH−
2
−CH−
n
Cl
Tetragidrofu
ran
20
100,26
-3
0,92
Poligeksa-
metilen-
adipamid
-HN-(CH
2
)
6
-NHCO(CH
2
)
4
-
CO-
n
90 % li
chumoli
kislota
25
101,05
-4
1,0
Poliizopren
(-CH
2
-C=CH-CH
2
-)
n
CH
3
Toluol
25
103,6
-4
0,64
Polikaprolak-
tam
-HN-(CH
2
)
5
-CO
n
40% li sulfat
kislota
20
105,02
-4
0,67
Polimetil-
metakrilat
CH
3
CH−
2
−C−
n
COOCH
3
Benzol
Xloroform
Toluol
20
20
85
102,4
-4
100,94
-4
100,49
-3
0,54
0,76
0,82
Polipro-pilen
CH−
2
−CH−
n
CH
3
Toluol
20
109,6
-4
0,63
Polistirol
CH−
2
−CH−
n
C
6
H
5
Toluol
30
101,28
-4
0,70
Polietilen
CH−
2
CH−
2
−
n
Dekalin
70
100,39
-4
0,74
Diatsetat
sellyuloza
C−
6
H
7
O
2
(OH)(OCOCH
3
)
2
]
n
Atseton
25
101,49
-4
0,82
Nitro-
tsellyuloza
C
6
H
7
(ONO
2
)
3
n
Atseton
27
100,82
-4
1,0
Etil-
tsellyuloza
C
6
H
7
(OC
2
H
5
)
3
n
Atseton
20
106,9
-4
0,71
Polimer eritmasining nisbiy qovushqoqligi
viskozimetr yordamida
o‘lchanadi (1 rasm). Viskozimetr − U shaklidagi shisha naydan iborat bo‘lib, uning
bir tirsagi kengroq bo‘ladi. Ingichka tirsagiga diametri 0,7-1,0 mm bo‘lgan
kapillyar ulangan bo‘lib, kapillyarning usti 2-3 ml sig‘imli shardan iboratdir.
Sharning ustki qismi va ostki qismlariga A va V belgilar quyilgan. Sharning uchiga
rezina nay kiydiriladi, viskozimetr termostatga joylashtiriladi.
1-rasm. Viskozimetrlar:
a - Osvald viskozimetri;
b - Osvald−Pinkevich viskozimetri
Polimer eritmasining nisbiy qovushqoqligini aniqlash uchun dastavval toza
erituvchining viskozimetr kapillyardan oqib tushish vaqti o‘lchanadi.
Buning
uchun viskozimetrga 5 ml erituvchi olinib, termostatda 20 minut saqlanadi.
So‘ngra erituvchi rezina nay orqali so‘rilib, sharning ustki belgisi (A) dan
oshguncha ko‘tariladi. So‘rish to‘xtatilgandan keyin, erituvchi kapillyar
orqali oqib
tusha boshlaydi. U sharning ustki (A) belgisiga kelganda,
sekundomer yurgizib
yuboriladi, erituvchi sharning ostki (V) belgisidan o‘tib ketguncha kutiladi.
Erituvchi ostki belgidan o‘tganda sekundomer to‘xtatiladi va erituvchining ustki
belgidan ostki belgigacha tushish vaqti yozib quyiladi.
Bu jarayon 3-4
marta takrorlanadi, natijaning o‘rtacha qiymati olinadi. Shu
usulda polimerning har xil 0,5-1 % gacha bo‘lgan kontsentratsiyali eritmasining
oqish vaqti aniqlanadi. Nisbiy qovushqoqlik quyidagi
tenglamadan hisoblab
topiladi:
bu tenglamada:
- eritmaning nisbiy qovushqoqligi;
t
1
va t
0
- eritma va erituvchining oqish vaqti, sekundlarda.
Polimer erigandan keyin erituvchi qovushqoqligining
ortishi eritmaning
solishtirma qovushqoqligi deb ataladi va quyidagi tenglamadan topiladi:
Polimerning molekulyar massasi esa quyidagi tenglama asosida aniqlanadi:
bu tenglamada:
- konstanta (uning qiymati jadvallardan olinadi);
S – eritmaning molyar kontsentratsiyasi.
Grafik ordinata o‘qini kesib o‘tguncha davom ettiriladi.−Molekulyar massa
xarakteristik qovushqoqlikni aniqlash yuli bilan ham topilishi mumkin.
Xarakteristik qovushqoqlikni aniqlash uchun polimerning 0,05; 0,1; 0,2; 0,5; 0,8
g/100 ml kontsentratsiyali
eritmalari tayyorlanib, ularning nisbiy va solishtirma
qovushqoqligi aniqlanadi. Olingan natijalar asosida solishtirma qovushqoqlikning
eritma kontsentratsiyasiga nisbati bilan kontsentratsiya orasidagi bog‘lanish grafigi
chiziladi (2rasm).
2-rasm. Xarakteristik qovushqoqlikni
aniqlash grafigi
Xarakteristik qovushqoqlikning qiymati grafik bilan ordinatalar o‘qining
koordinatalar boshigacha bo‘lgan
oraliqqa teng; u quyidagi tenglama asosida
hisoblab topiladi:
Bu tenglamadagi va K
m
ning son qiymatlari jadvallarda berilgan bo‘ladi.