nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ə D Ə B İ Y Y A T - Mühazirələr toplusu g I r I Ş

Ə D Ə B İ Y Y A T
1. Ю.И.Филюшин Концепция и принципы построения интеллектуальных сетей связи. – М.: ЦНТИ «Информсвязь», 1995.
August, 1995.
сети ОАО «АСВТ»,Труды Междунордной Академии связи №1(13) 2000.
2. Интеллектуальные услуги связи, новые возможности для привлечения клиентов и расширения визнеса, Электросвязь № 8, 2003.
3.В.С. Ливщиц, А.В.Фидлин, А.Д.Харкевич «Теория телефонных телеграфных сообщений», М. «Связь», 1978.
4. А.Н.Гасанов «Анализ телекоммуникационных сетей», Баку, «Элм», 1995.
5. Г.П.Башарин,К.Е.Самуйлов «Об однофазном системе массового обслуживания с двумя прямыми заявок с относительным приоритетом», Москва, Известия АН ССС, 1983, № 3.
6. П.П.Бочаров «Анализ однолинейной системы с ограниченной очередью и заявками несольких типов известия АН ССС. Техническая кибернетика № 6, 1970.
7.«Теория телетрафика», Перевод с немецкого под редакции Г.П.Башарина, Моск ва, «Связь», 1971
8. Т.Т.Рахимов, В.К.Соколов, К.Р. Рахимов Качества сервиса – на уровень современного телекоммуникационного оборудования.
Труды междугородной Академии связи, №2(76), 2003 год.
9. А.В.Росляков, М.Ю.Самсонов, Н.В.Шибаева, Центры обслуживания вызовов. (Call Centze), Эко-трендз., Москва, 2002 год.
10.Т.И.Иванова Корпоративные сети связи., 2003. Эко-трендз., Москва, 2002 год.
11. В.Я.Лихтциндер и др. Интеллектуальные сети связи. Эко-трендз., Mосква, 2002 год.
12. Т.И.Иванова Корпоративные сети связи., 2003. Эко-трендз., Москва, 2002 год.
13. Гольдштейн А. Б. , Гольдштейн Б. С. СНб ВНV 2006 год
14. Бакланов И. Г. NGN; принципы построение и организации. под редакции Черныщова Ю. Н. М. Эко-Тренд 2008 год
15. Гольдштейн Б. С. Сигнализация в сетях связи .Протолы сети доступа. Т 2- М. Радио и связь 2005 год
16. Гольдштейн Б. С. Пинчук А .В Суховицкий А Л İP телефония. М. Радио и связь. 2006 год 335 стр
17.Ə.M.Abbasov, B.İ.Hüseynov, X.F.Kişiyev Müasir rabitə şəbəkələri. Bakı 2009 366 səh
18. Ə. B.İ.Hüseynov, X.F.Kişiyev Telekommunikasiya texnologiyaları. Bakı 2012 511 səh. ARASTROFF Nəşriyyatı.
19 .Амцик А. А. Гольдштейн А. Б. , Гольдштейн Б. С. Протокол Меgасо/ Н248 Серия “Телекоммуникационные протоколы”-СПб БХВ-СПб 2009 год
20. S. Q.Cümşüdov. Telekommunikasiya İqtisadiyyatı və Menecment. Baki 2000 il
21 . S. Q. Cümşüdov. Telekommunikasiya İqtisadiyyatı, Biznesi və Menecment. Baki 2003 il
22. The Nothern Telecom Guide to Intelligent Network. EMAP- Business Publishihg/Nothern Telecom Europe LTD, 1993.18.
23. O. Martikainen, V.Naoumov, K.Samouylov Portable Intelligent Network Software Implementation Proc. İnt. Simposium “Information Processing Systems”, Sofia, 1993ş
24. N.Kosminin, O.Martikainen, K.Samouylov Portable SS # 7 Transaction Capabilities Protocol Implementation of the Open Service Node. İnt. Teletraffic Seminar CNew Telecom. Services for Developing Networks T, St. Petersburg,
June, 1995.
25.O.Martikainen, T.Karttunen, V.Naoumov, K.Samouylov Comparision of Broadband Intelligent Network Signalling Architectures. Intelligent Networks, Chapman& Hall, 1995.
26. O.Martikainen, V.Naoumov, K.Samouylov Call Processing Model for Multimedia Services. Proc. IFIP TC6 Working Conf. on Intelligent Network, Copenhagen
|
Atom elektrik stansiyaları - 1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında...

|
1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizliyin rolu
|
bet | 17/47 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #15321 | Turi | Mühazirə |
Atom elektrik stansiyaları
Stronsium-89 və 90. Sezium-134, yod-129, kobalt-60, marqans-54 və 56, tretium, maqnezium, natrium-24, xrom, mis-64, silisium-31, fosfor-32, barium, skandium, arsen-76. Termal çirklənmə (suda )
|
Genetik cəhətdən qeyri-spesifik bədxassəli yeni törəmələrin yaranma xəstəliklərinin artması. Xroniki təsir zamanı – əsəb fəaliyyətinin, cinsi vəzilərin funksiyasının, mədə-bağırsaq yollarının, nəfəs orqanlarının, ürək-damar sistemi fəaliyyətinin pozulması
|
Qara metallurgiya kombinatları
|
Karbon oksidi, kükürd anhidridi, toz, azot oksidləri, hidrogensulfid, ammonyak
|
Uşaqlarda yuxarı nəfəs yollarının kataraktı, ağciyərlərin iltihabı, bronxit, konyunktivit, larinqit, tonziblit, rinit, fiziki inkişafın və sağlamlığın ümumi vəziyyətinin pisləşməsi, xəstəliyin artması
|
Karbohidrogenlər, o cümlədən benz (a) piren
|
Ağciyər xərçəngi xəstəliyinin və ondan ölüm hallarının artması
|
Piridin, benzol, naftalen, fenol
|
Qan sisteminə və mərkəzi əsəb sisteminə güclü qıcıqlandırıcı və ümumi zəhərləndirici təsirin təzahürü, yuxarı nəfəs yollarının, gözün selikli qişasının, dəri örtüyünün qıcıqlanması
|
Marqans aerozolu
|
Əsəb sisteminin pozulması, pnevmaniya xəstəliyinin artması. Beyin qabığında, subtalamik sahədə və pallidar sistemdə morfoloji dəyişikliklər. Pnevmaniya, respirator xəstəlikləri
|
Xrom oksidi aerozolu
|
Ağciyər xərçəngi xəstəliyi və ondan ölüm halları, nəfəs yollarının xroniki iltihabı, traxeit, xroniki bronxit xəstəliyinin çoxalması. Qan sisteminə təsiri. Ürəkdamar sisteminin fəaliyyətinin pozulması
|
Vanadium birləşmələri
|
Yuxarı nəfəs yollarının qıcıqlanması, ağciyər toxumalarının dəyişməsi. Mübadilə proseslərinə və mərkəzi əsəb sisteminə təsiri
|
Vanadium pentoksidi
|
Nezofarinqit, davamlı öskürək, konyunktivitlər
|
|
|
| |
III FƏSİL. İntellektual şəbəkə xidmətləri

III FƏSİL. İntellektual şəbəkə xidmətləri
3.1. İntellektual şəbəkə xidmətləri haqqında ümumi anlayış.
3.2. İntellektual rabitə xidmətləri – universal nömrə, pulsuz çağırış, haqqı kənardan ödənilən kart üsulu, maqnit kartlarla xidmət. Bu xidmətlərin xarakterik xüsusiyyətləri.
3.3. İntellektual xidmətlər. Müştəriləri cəlb etmək və biznesin inkişaf imkanları. 800 xidməti və onun üstünlükləri. 800 nömrəli xidmət, reklam və bredinq.
3.4. İntellektual Toll-fri xidməti və onun xüsusiyyətləri. Toll-fri xidmətinin yeni istiqamətləri.
3.5. Rusiya nümunəsində Toll-fri xidməti
3.6. ABŞ istifadə edilən “800” nömrəli servis xidməti.
3.7. İntellektual şəbəkədə xidmətlərin kommutasiyası. ABŞ nümunəsində intellektual şəbəkənin struktur sxemi və onun elementləri.
3.8. Call Poutinq intellektual şəbəkə xidməti və onun elementləri.
3.9. Callinq intellektual şəbəkə xidməti və onun elementləri.
3.10.Call Poutinq intellektual şəbəkə xidmətinin idarə müəssisələrdə tətbiqi.
3.11. İntellektual şəbəkədə tədbiq edilən protokolun arxitekturası.
3.12. İntellektual şəbəkənin tədbiqi protokolu.
3.13. İntellektual şəbəkənin interfeysləri.
Təcrübi iş № 3
İntellektual şəbəkədə tətbiq edilən protokolun arxitekturası. İntellektual şəbəkədə xidmətlərin kommutasiyası. İntellektual şəbəkənin struktur sxemi.
|
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ
İNTELLEKTUAL TELEKOMMUNİKASİYA SƏBƏKƏLƏRİ
fənni üzrə proqram
(80 SAAT mühazirə +10 SAAT PRAKTİKİ İŞ)
“040536” Çoxkanallı telekommunikasiya sistemləri
“040539” Rabitə qovşaqları və Kommutasiya sistemləri
Bakı - 2011
İzahat vərəqəsi
“İntellektual tekommunikasiya şəbəkələri” fənni “Çoxkanallı rabitə sistemləri və Rabitə qovşaqları” ixtisası üçün nəzərdə tutulmuşdur .
“İntellektual tekommunikasiya şəbəkələri” fənninin proqramı paket şəbəkəsi haqqında elementar anlayışlar, İTU-T-nun intellektual xidmətlər üçün verdiyi tövsiyyələr seriyası, şəbəkəyə aid paket protokollarının formatları, onların quruluşu, 7 səviyyəli açıq sistemlər modeli, intellektual şəbəkədə bu model üzrə səviyyələrin vəzifəsi, 7 saylı siqnallaşma protokolunun formatı, arxitekturası, xidmətlər səviyyəsinin öyrənilməsini nəzərdə tutur və protokol əsasında fəaliyyət göstərən ümumikanal siqnallaşma sisteminin (ÜKS) arxitekturası, struktur sxemi, elementləri, onların vəzifəsi kimi məsələlərnəzərdən keçirilmişdir.
Fənnin tərkibində intellektual şəbəkə xidmətləri haqqında anlayış,
4 intellektual xidmət növü, onların xüsusiyyətləri, Toll-fri, “800” xidməti, Call Routnq, Callinq xidmətləri, onların avadanlıqları, Rusiya Federasiyası və ABŞ dövləti nümunəsində Toll-fri, “800” xidmətlərinin mahiyyəti izah edilmişdir.
Keçirilən fənndə intellektual şəbəkə xidmətlərinin 4 növünü nəzərə almaqla yaranan trafikin hesablanma metodikası və intellektual şəbəkənin xidmət keyfiyyət göstəriciləri və keyfiyyət xarakteristikaları ailəsi verilmişdir.
Proqramda intellektual şəbəkə mərkəzləri, onların tipik nümumələri, bəzi iqtisadi parametrləri verilmiş və intellektual şəbəkənin funksional sxemi, onu təşkil edən coxsaylı intellektual qovşaqların (manqaların) vəzifələri təhlil edilmişdir.
|
Sosial faktorlar - 1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji...

|
1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizliyin rolu
|
bet | 11/47 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #15321 | Turi | Mühazirə |
Sosial faktorlar
Həyat şəraiti
və tərzi
|
Siqaret çəkmə, alkoqol və narkotik qəbul etmə,
düzgün qidalanmama, yuxusuzluq, stress
vəziyyət, hipo və hiperdinamiya, zərərli iş şəraiti,
pis maddi-məişət şəraiti, ailənin davamsızlığı,
urbanizasiyanın yüksək olması
|
50-55
|
Tibbi təminat
|
Profilaktiki tədbirlərin qeyri effektivliyi, tibbi xidmətin aşağı keyfiyyətdə olması və onun vaxtında göstərilməməsi 10-15
|
10-15
|
İonlaşmış şüalanma onkoloji faktorlardan biri sayılır. Torpaq və suyun ion tərkibinin xüsusiyyətləri və bu səbəbdən bitki və heyvan mənşəli qida məhsulları, orqanizmdə bu və ya digər element atomunun izafiliyi və ya çatışmazlığı ilə ələqadar elementoz xəstəliyinin inkiaşfına səbəbə olur. Məsələn, içməli suda yodun çatışmazlığı və tərkbində yodun az olduğu torpaqda qida məhsulu endemik zobun inkişafına səbəb ola bilər.
|
| |
Saatların fənn bölmələrinə görə paylanması

Giriş.
І Fəsil. Paket kommutasiyalı şəbəkələr
7 səviyyəli açıq sistemlər modeli
1.2. İnterfeys
1.3. Paket protokolu
1.4. Paketlər şəbəkə səviyyəsinin idarə olunması
1.5. 7 ssaylı siqnallaşma sistemi və onun arxitekturası
ІІFəsil. İntellektual telekommunikasiya şəbəkələrin arxitekturası
2.1. İntellektual şəbəkələrə giriş
2.2. İntellektual şəbəkənin modeli
2.3.İntellektual şəbəkənin arxitekturasına verilən ümumi funksional tələbatlar
2.4. İntellektual şəbəkənin konseptual modeli
2.5. İntellektual şəbəkənin səviyyələri
2.6.İntellektual şəbəkə konsepsiyasının standartlaşdırma metodları
2.7.İntellektual şəbəkənin funksiyaları 2.8.İntellektual şəbəkənin funksional quruluşu (elementləri)
ІІІ Fəsil. İntellektual şəbəkə xidmətləri
3.1.İntellektual şəbəkə xidmətlərinin təsnifatı
3.2.İntellektual şəbəkə xidmətləri. Müştəriləri cəlb etmək və biznes.
3.3.800 nömrəli intellektual şəbəkə xidməti
3.4. İntellektual Toll -fri xidməti
3.5. Rusiya nümunəsində Toll- fri xidməti
3.6.ABŞ nümunəsində 800 servis xidməti
3.7.İntellektual şəbəkə xidmətlərinin kommu-
tasiyası
3.8. İntellektual şəbəkənin struktur sxemi
3.9. İntellektual Call Routinq xidməti
3.10. İntellektual Callinq xidməti
3.11.Callinq Routinq xidmətinin müəssisələrdə tətbiqi
3.12. İntellektual şəbəkədə tətbiq edilən ptotokolun arxitekturası
3.13 İntellektual şəbəkənin tətbiqi ptotokolu
3.14. İntellektual şəbəkənin interfeysləri
ІV Fəsil İntellektual şəbəkənin keyfiyyət xarak-
teristikaları
4.1. İntellektual şəbəkənin SSP blokunun xidmət keyfiyyəti
4.2.İntellektual şəbəkənin trafikinün hesablan-ma metodikası
V Fəsil .İntellektual şəbəkə xidmət mərkəzləri
5.1 İntellektual şəbəkə xidmət mərkəzlərinin təsnifatı
5.2. İntellektual şəbəkə xidmət mərkəzlərinin tipik strukturları
5.3.İntellektual şəbəkə xidmət mərkəzlərinin təşkili texnologiyalarının perspektiv istiqa-mətləri
5.4. İntellektual şəbəkə xidmət mərkəzlərinin səmərəliliyi
5.5. İntellektual şəbəkə xidmət mərkəzlərinin səmərəliliyinin tipik nümunələri
5.6. İntellektual şəbəkə xidmətlərinin keyfiyyəti
|
Maşınqayırma və metal emalı müəssisələri

|
Maşınqayırma və metal emalı müəssisələri
|
bet | 22/47 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #15321 | Turi | Mühazirə |
Maşınqayırma və metal emalı müəssisələri
Xrom, nikel birləşmələri aerozolları, üzvi həlledici-lə
|
Pnevmokonioz (silikoz), raspirator xəstəlikləri
|
Civənin buxarı, qurğuşun və nikelin aerozolları
|
Xroniki zəhərlənmə – merkurizm – ümumi zəiflik, baş ağrıları, ürək bulanma, qusma, stomatit, mədə-bağırsaq pozuntuları, böyrəklərin qıcıqlanması, yuxarı tənəffüs yollarında kataral hadisələri, əlləlrin tremoru, əsmə, apatiya, yaddaşın və iş qabiliyyətinin zəifləməsi simptomları ilə mərkəzi əsəb sisteminin pozulması
|
|
|
| |
Ekoloji risk faktorları - 1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji...

|
1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizliyin rolu
|
bet | 10/47 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #15321 | Turi | Mühazirə |
Ekoloji risk faktorları. Atmosferin fiziki və kimyəvi xassələrinin dəyişməsi, məsələn, bronx ağciyər xəstəliyinin inkişafına təsir göstərir. Temperaturun, atmosfer təzyiqinin və maqnit sahəsinin gərginliyinin sutkalıq kəskin dəyişməsi ürək-damar xəstəliklərinin ağırlaşmasına səbəb olur.
Cədvəl 1
Risk faktorunun qruplaşdırılması və onların insan sağlamlığında rolu (Y.P.Lisitsin, 1987 və E.N.Vaynerə
Risk faktorlarının qrupları
|
Risk faktorları
|
Sağlamlıqda
rolu (%-lə)
Rusiya üçün
|
1
|
2
|
3
|
Bioloji faktorlar
|
Genetika, insanın biologiyası
|
İrsi və fərdi inkişaf gedişində qazanılan (əldə edilən) xəstəliyə meyillik
|
15-20
|
Ekoloji faktorlar
|
Ətraf mühitin vəziyyəti
|
Hava, su, torpaq, qida məhsullarının çirklənməsi, hava hadisələrinin kəskin dəyişməsi, radiasiya, maqnit və digər şüalanmanın yüksək səviyyəsi
|
20-15
|
|
|
| |
Elektron generatorlar

Elektron generatorlar.
Elektron generatorlar – bu o‘zgarmas energiya
tokini har xil amplituda, chastota,
shakl va quvvatdan o‘zgaruvchan tok aylantirib beruvchi qurilmadir.
Elektron generatorlar ishlashini prinspial farq qiluvchi ikki turga bo‘linadi.
1. Majburiy tebranish generatori.
2. Avtotebranish generatori.
Majburiy tebranishlar generatori tashqi elektr ta’siri ostida tebranishlar yuzaga
keladi. Avtotebranishlar rejimida esa tebranishlar tashqi o‘zgaruvchan kuchlanish
bo‘lmaganda ham yuzaga keladi. Bunday qurilmalarni avtogeneratorlar yoki o‘z-
o‘zida uyg‘onuvchi generatorlar ham deb yuritiladi. Generatsiyalanayotgan
signalning shakliga ko‘ra generatorlar yana ikki turga bo‘linadi.
1. Garmonik tebranishlar – bu generatorlar amplitudasi sinus yoki kosinuslar
qonuni bo‘yicha o‘zgaruvchan tebranishlarni ishlab chiqaradi.
2. Relaksatsion (implusli) generatorlar. Nosinusoidal shakldagi signallarni ishlab
chiqaradi.
Umumiy holda sinusoidal tebranishlar generatori chastota spektrini aylantiruvchi
jarayonni hosil qiluvchi qurilmadir, ya’ni o‘zgarmas tok energiya manbayini
yuqori chastotali tebranishlar energiyasiga aylantiradi (2.1-rasm).
Generatsiyalanayotgan tebranishlarning chastotasiga bog‘liq holda
generatorlar
quyidagi turlarga bo‘linadi.
1. Past chastotali generatorlar. Bunday
generatorlar chastotasi
gacha bo‘lgan
tebranishlarni generatsiyalaydi.
2. Yuqori chastotali generatorlar – chastota diapazoni .
3. O‘ta yuqori chastotali generatorlar – chastota diapazoni va undan yuqori.
Elektr tebranishlarning manbayi sifatida avtogeneratorlar
radio uzatuvchi, radio
qabul qiluvchi o‘lchov apparaturalari, elektron hisoblash mashinalari telimetrik
qurilmalar va hokazolarda keng qo‘llaniladi.
2.2 Avtogeneratorlarning ishlash prinspi.
Avtotebranish yuzaga kelish mexanizmini quyidagicha izohlash mumkin.
Avtogeneratorni tebranishlar tizimiga ulagan momentda o‘z-o‘zidan kam quvvatli
erkin tebranishlar yuzaga keladi. Bu jarayon ta’minlash
manbayini ulash
,
zanjirlarni qisqa ulanishni kuchaytiruvchi qurilmada tok va kuchlanishning sakrab
o‘zgarishi va hokazolar sababli yuzaga keladi. Musbat teskari bog‘lanishning
ta’sirida kuchaytirgich chiqishida yuzaga kelayotgan tebranishlar
energiyasining
bir qismi qaytadan kirishga beriladi. Tor sohali tebranishlar tizimining mavjudligi
sababli barcha qayd etilgan jarayonlar
bitta chastotada yuz beradi, qolgan
chastotalarda esa keskin sunadi.
Avtogeneratorni ta’minlash manbayiga ulagandan so‘ng signalni kuchaytirish
jarayoni chiziqli rejimda boshlanadi va tebranish aamplitudasini oshib borishi bilan
kuchaytiruvchi element nochiziqli rejimda o‘tadi, shundan so‘ng avtogenerator
chiqishidan tebranish amplitudasi tayinli qiymatni oladi va amaliy jihatdan
o‘zgarmas bo‘lib qoladi kuchaytiruvchining o‘zgarmas tok manbayidan bir
tebranish davrida olgan energiyasi shu vaqt ichida
yuklanishda isrof qilingan
energiyaga teng bo‘ladi, bunday holni avtogeneratorlarni statsionar ish rejimi deb
yuritiladi.
Şəkil 1. Yaşayış mühitinin dəyişməsi və insanın sağlamlıq vəziyyəti

|
Şəkil 1. Yaşayış mühitinin dəyişməsi və insanın sağlamlıq vəziyyəti
|
bet | 16/47 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #15321 | Turi | Mühazirə |
Şəkil 1. Yaşayış mühitinin dəyişməsi və insanın sağlamlıq vəziyyəti
Atmosfer havasının çirklənməsi
(kimyəvi, bioloji)
İnsan sağlamlığının
İçməli suyun və təyinatlı suyun çirklənməsi
(kimyəvi) vəziyyətinin təhlükəsizliyi
və ya pisləşməsi
Ionlaşması
Torpağların çirklənməsi
(kimyəvi, bioloji. radioloji)
Sənaye müəssisələri tərəfindən ətraf mühitin çirklənməsi və insanın sağlamlığının pozulması (İ.P.Gerasimova görə, 1979)
Çirkləndiricilər
|
İnsanın sağlamlığının pozulması
|
1
|
2
|
İstilik elektrik stansiyaları
|
Tərkibində sərbəst silisium-oksidi və praktiki olaraq bütün metalları, o cümlədəən arsen, vanadium, civə, qurğuşun olan toz, kül
|
Ağciyərlərin havanın təmizlənmə qabiliyyəti və həcmi azalır, göz və yuxarı nəfəs yollarının selikli qişasını zədələyir. Orqanizmdə silisium-dioksidin toplanması, silikoz. Ağciyər və bağırsaq xərçəngindən ölüm hallarının çoxalması. Dərinin qıcıqlanması və zədələnməsi. Zəhərlənmə. Mədə-bağırsaq yolunda, ağciyərlərdə və dəridə arsen duzlarının adsorbsiyası. Yuxarı nəfəs yollarının selikli qişasının qıcıqlanması. Tonzillit, farinqit, rinit xəstəliklərinin çoxalması. Hemoqlobinin azalması. Dəri örtüyünün qıcıqlanması. Saclarda arsenin miqdarının artması
|
Qurum tərkibindəqətran maddələri, o cümlədən benza-pirin olur
|
Ağ ciyər xərçəngi xəstəliklərini artırır
|
Kükürd anhidridi, kükürd oksidi
|
Orqanizmdə ümumi zəhərlənmə baş verir: qanın tərkibi dəyişir, nəfəs orqanlarının zədələnməsinə səbəb olur, infeksiyaya meyillik artır, maddələr mübadiləsi pozulur, uşaqlarda arterial təzyiq yüksəlir, paranqit, bronxit, bronxopnevmaniya, rinit, rinofarangit, emfizema, astma, allergiya reaksiyası, yuxarı nəfəs yollarının və qan dövranı sisteminin kəskin xəstələnməsi. Qısamüddətli çirklənmə zamanı – gözün selikli qişasının qıcıqlanması, yaşaxma, nəfəsalmanın çətinləşməsi, baş ağrıları, ürəkbulanma, qusma. Ümumi xəstələnmənin və ölüm hadisəsinin artması. Yorğunluq, əzələ gücünün zəifləməsi, huşsuzluğun artması, ürəyin fəaliyyət qabiliyyətinin azalması
|
Azot oksidləri
|
Ağciyər və nəfəs yollarının kəskin qıcıqlanması, onlarda iltihab proseslərinin, metemoqlobinin əmələ gəlməsi, qan təzyiqinin aşağı düşməsi
|
|
|
| |
Vaqt o’tishi bilan jismning fazodagi vaziyatining o’zgarishiga

Vaqt o’tishi bilan jismning fazodagi vaziyatining o’zgarishiga mexanik harakat deb ataladi. Ta’rifdan ko’rinib turibdiki har qanday mexanik harakatni bir qiymatda o’rganish uchun, birinchidan jismni biror shartli ravishda tanlab olingan sanoq sistemasiga vaziyatini aniqlash lozim. Ikkinchidan vaqtni o’lchash uchun bizga biror davriy jarayon bo’lishi lozim. Yuqoridagi mulohazalarga ko’ra ayni bir jism harakatini yoki biror bir tabiat hodisasini o’rganish uchun uning qachon va qayerda sodir bo’lishligini bilish lozim. Odatda istalgan jismni
harakatini r radius-vektorga ega bo’lgan va t
vaqtda sodir bo’lganligini bilish uchun quyidagi
yozuvni qabul qilamiz:
M (x, y, z) M r, t .
k
r→ xi→ y→j z →
r
dr 2
dr 2
dx 2 dy 2 dz 2
dr2
dr2
Ikki nuqta orasidagi masofa istalgan vaqt momentida barcha sanoq sistemalarida bir xil. Fazo va vaqt haqidagi fikrlarga asosan klassik mexanikada quyidagi postulatlar mavjud.
Klassik mexanikada makroskopik jismlarning harakatini xarakterlovchi fizik kattaliklarni bir vaqtda xohlagancha aniqlik Bilan o’lchash mumkin deb hisoblanadi.
Har qanday ikki nuqtaning berilgan vaqt momentidagi holatlari orasidagi masofa barcha sanoq sistemalarida bir xil.
dr 2 dx2 dy 2 dz 2 dr2 inv (4)
Yevklid fazosi. Har qanday hodisaning davom yetish muddati barcha sanoq
sistemalarida bir xil. t t inv
So’nggi postulatdan klassik mexanikada bir vaqtlilik ham absolyut xarakterga ega ekanligi kelib chiqadi. Bu postulatlar asosida fazo, vaqt va harakatdagi materiya bir-biridan ajralgan holda mavjud va o’zaro ta’sir cheksiz tezlik bilan bir onda uzatiladi degan klassik tasavvur yotadi. A.Eynshteynning 1905 yilda yaratgan maxsus nisbiylik nazariyasiga ko’ra o’zaro ta’sirning tarqalish tezligi chegaralangan va u yorug’likning bo’shliqdagi tezligiga tengligi aniqlandi. Maxsus nisbiylik nazariyasi bir-biriga va harakatdagi moddiy jismlarga bog’liq bo’lsagan absolyut fazo va vaqt mavjud emasligini balki jismlar harakatiga bog’liq bo’lgan yagona fazo-vaqt mavjudligini ko’rsatib, fazo va vaqt haqidagi yangi tasavvurlarni ilgari surdi. Bunga asosan fazo va vaqt intervallarining hamda bir vaqtlilikning nisbiy xarakterga ega ekanligini isbotladi. Bu yangi tasavvurlar asosida relyativistik mexanika vujudga keldi.
Moddiy nuqtaning Dekart koordinata sistemasidagi harakat qonunlarini quyidagi ko’rinishda yozish mumkin
x x(t), y yt , z zt
(1)
Agar (1) dan vaqtni chiqarib tashlasak nuqtaning trayektoriya tenglamasi topiladi. Bu tenglamalar parametrik tenglamalar deyiladi.
Koordinatalar orqali ifodalangan radius-vektor
|
Dolayı antropogen təsir - 1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji...

Dolayı antropogen təsir: Bu halda insan aralıqkeçid səviyyədə təsir göstərir. Qrunt sularının səviyyəsinin və temperatur rejiminin dəyişməsi, radioaktiv çirklənmə buna misal ola bilər.
Şərti antropogen təsir insan fəaliyyəti nəticəsində güclənən və ya zəifləyən abiotik və biotik amillərin təsiri.
Mühit amilləri orqanizmə ayrı-ayrılqda deyil, kompleks təsir göstərir. Orqanizmin hər hansı reaksiyası çoxfaktorlu mexanizmlə müəyyən olunur. Lakin amillərin inteqral təsiri ayrı-ayrı amillərin təsirinin cəminə bərabər deyil.
Mühit amillərinin oqanizmə təsiri onun müəyyən şəraitdə xassələrindən asılıdır. Orqanizmlər plastikdir, yəni onlar mühit amillərinin az və geniş diapazonda dəyişdiyi şəraitdə yaşaya bilir. Lakin eyni bir amilin fərqli göstəricilərində orqanizmin reaksiyası da fərqli olur. Mühit amilinin daha əlverişli göstəricilərdən minimum həddə azalanda və maksimum həddə qədər artanda orqanizmin zəifləməsi baş verir. Orqanizmdə həyat əhəmiyyətli funksiyalar azalır, mühit amilinin birinin ekstremal göstəriciləri onun ölümünə səbəb olur.
Mühit amillərindən hər hansı birinin dəyişməsinə orqanizmin reaksiyası onun həyat fəaliyyətində ekoloji əyrinin qrafik ifadəsi kimi göstərilir. Bu qrafikdə bir neçə nöqtə və zonalar ayırd edilir.
Minimun və maksimum nöqtələr bir-birindən ən çox uzaqda yerləşir, bu nöqtələr arasında orqanizmin həyat fəaliyyəti mümkündür.
Optimum nöqtəsi orqanizm üçün amilin ən əlverişli diapazonunu əks etdirir.
Orqanizmin həyat fəaliyyətinin ekoloji zonaları:
Optimum zonası — mühit amilinin daha əlverişli göstəricilərinin sərhədlərini əks etdirir. Pessimum (yuxarı və aşağı) zonası — amilin bu diapazonunda orqanizmin sürətlə zəifləməsi baş verir.
|
Ekoloji təmiz idarəetmə - 1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji...

Ekoloji təmiz idarəetmə ilə birlikdə təşkil edilən bir fəaliyyətdir insan ekologiyasının xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq və uyğunluğunu nəzərə alaraq təhlükəsizlik, əməyin mühafizəsi və iş mühiti sahəsində milli siyasətin ətraf mühit rəhbərlərinə münasibətdə
Onun əsas prinsipləri: - bütün dövr üçün ekoloji təhlükəsizliyə zəmanət Eko menecerin "həyat dövrü"; - yeni ofis texnikasının texniki imkanları və ekoloji standartlara uyğunluğu barədə obyektiv məlumat; - Bütün idarəetmə səviyyələrində sahibkarlar və işçilər arasında əməyin mühafizəsi sahəsində əməkdaşlığın təşviqi.
Onun ilkin vəzifələri:
- iş şəraitinin yaxşılaşdırılması sahəsində fəaliyyətlərin intensivləşdirilməsi və
davam edən fəaliyyətlərin səmərəliliyini artırmaq (siyahını qısaltmaq)
-ekoloji cəhətdən təhlükəli materiallar və keyfiyyətsiz istehsal vasitələrinin istifadəsi nəticəsində yaranan mənfi təsiri minimuma endirmək);
- tədqiqat işlərinin təşkili və aparılması
-şərait və əməyin mühafizəsi problemləri, eləcə də geniş elmi və texniki və biotibbi tədqiqat
- beynəlxalq əməkdaşlıq prosesində əməyin mühafizəsi məsələləri üzrə təcrübə mübadiləsi.
Müəssisə çirklənmə və deqradasiyaya təsir edən insan fəaliyyətində ilk və ən vacib elementdir təbii mühit. Bunu minimuma endirmək üçün mənfi təsir, iqtisadiyyatı yaşıllaşdırmaq lazımdır.
|
Moddiy nuqta deganda harakatning muayyan sharoitlarida o’lchamlari hisobga olinmaydigan jismdir

|
Moddiy nuqta deganda harakatning muayyan sharoitlarida o’lchamlari hisobga olinmaydigan jismdir
|
bet | 2/34 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #139278 |
Bog'liq (UzBooksbot) nazariy mexanikaModdiy nuqta deganda harakatning muayyan sharoitlarida o’lchamlari hisobga olinmaydigan jismdir.
Moddiy nuqtaning vaziyati va harakati boshqa moddiy nuqtalar vaziyati va harakatidan bog’liq bo’lgan moddiy nuqtalar to’plamiga – moddiy nuqtalar sistemasi yoki mexanik sistema deyiladi. Yoki boshqacha aytganda moddiy
nuqtalar sistemasi - har birini moddiy nuqta deb qarash mumkin bo’lgan nuqtalar to’plami. Masalan, Quyosh sistemasi.
O’zining harakati davomida istalgan ikki nuqtasi orasidagi masofa o’zgarmasdan qoladigan sistema absolyut qattiq jism deb qabul qilingan. Tabiatda uchraydigan har qanday moddiy jismlar atom va molekulalardan tashkil topgan bo’lib, ular diskret strukturaga ega. Ammo masalani soddalashtirish maqsadida u yaxlit muhit deb qaraladi. Tekshiriluvchi obyektlarga bog’liq holda klassik mexanika moddiy nuqta va moddiy nuqtalar sistemasi mexanikasi, absolyut qattiq jism mexanikasi, yaxlit muhit mexanikasiga bo’linadi. O’z navbatida yaxlit muhit mexanikasi elastiklik nazariyasi, gidro va aerodinamikaga bo’linadi. O’rganilayotgan masalalar xarakteriga ko’ra esa klassik mexanika kinematika, dinamika, statika bo’limlaridan iborat.
Fazo va vaqt haqidagi klassik tasavvurlar
Fazo va vaqt haqidagi klassik tasavvurlar birinchi bor N’yuton tomonidan aniq ko’rinishda ifodalangan. Bunda fazo va vaqtni obyektiv mavjudligi tan olinadi. Ammo ular bir-biridan va harakatlanuvchi materiyadan ajralgan holda mavjud bo’lib qoladi. Moddiy jismlar harakati va maydonlarda yuz beruvchi jarayonlar fazo vaqtning xususiyatlariga mutlaqo ta’sir yetmaydi. Klassik mexanikada fazo ham vaqt ham absolyut deb qaraladi. Klassik mexanikada fazo hamma yerda uzluksiz, bir jinsli va izotrop deb hisoblanib, uning metrik xususiyatlari Yevklid geometriyasining aksiomalari orqali to’liq ifodalanadi. Vaqt esa fazoning hamma nuqtalari uchun bir xil universal kattalik hisoblanib, hamma yerda bir tekis o’tadi va fazo singari uzluksiz va bir jinsli deb qaraladi.
Moddiy nuqta yoki jismlar harakatini tekshirishda sanoq sitemasidan foydalaniladi. Klassik mexanikada absolyut qattiq jism bilan bog’langan koordinatalar sistemasi va unga biriktirilgan soat, uzunlik va vaqt etalonlari birgalikda sanoq sistemasini tashkil yetadi. Fazo bir jinsli va izotrop bo’lganligi uchun uning xossalari hamma nuqtalari va barcha yo’nalishlari bo’yicha bir xil.
|
| |
Ətraf mühitin idarə edilməsi - 1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında...

|
1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizliyin rolu
|
bet | 45/47 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #15321 | Turi | Mühazirə |
Ətraf mühitin idarə edilməsi - təsərrüfat subyektlərinin özlərinin ekoloji məqsədlərinə nail olmağa və layihə və proqramları həyata keçirməyə yönəlmiş təşəbbüs və məhsuldar fəaliyyəti; ekoloji effektivlik və ekoloji ədalət prinsipləri əsasında inkişaf etmişdir.
Ətraf mühitin idarə olunmasının əsas məqsədi nail olmaqdır ətraf mühitin istənən, mümkün və lazımlı vəziyyəti idarəetmə obyekti kimi; ekoloji böhranlar və fəlakətlər ehtimalını minimuma endirmək. Terminoloji incəlikləri əks etdirən yuxarıdakı ifadələrə uyğun olaraq, sonuncularını nəzərdən keçiririk.
|
| |
Mühazirə 6

Ətraf mühitin mühafizəsinin mühəndis qurğuları

|
Mühazirə 6
Ətraf mühitin mühafizəsinin mühəndis qurğuları
|
bet | 42/47 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #15321 | Turi | Mühazirə |
Mühazirə 6
Ətraf mühitin mühafizəsinin mühəndis qurğuları
Plan
Mühazirə 7
Ekoloji menecment
Plan
Ekoloji menecmentin məzmunu
Ətraf mühitin idarə olunması anlayışı və mahiyyəti
Ekoloji menecmentin məzmunu
Təbiətlə insan arasındakı əlaqədə tarixdən məlumdur İki kritik mərhələ var.
Birincisi, bir insanın, biosferin bir uşağı, təbiətdən çıxdığı və hiss edildiyi özünü hökmdar, himayəçi, çevirici kimi, fəaliyyətinin ətrafındakı dünyaya kəskin şəkildə qarşı çıxır. Əmək nəticəsində və süni təbii əşyalar və quruluşlar, mineral və qayalar, hətta heyvanlar və robotlar.
|
| |
Abiotik ekoloji amillər - 1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji...

|
1. Erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizlik Ekoloji erqonomikanın inkişafında ekoloji təhlükəsizliyin rolu
|
bet | 39/47 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,21 Mb. | | #15321 | Turi | Mühazirə |
Abiotik ekoloji amillər
İqlim: temperaturun illik cəmi, orta illik temperatur, rütubət, havanın (atmosfer) təəzyiqi. Edafik: torpağın mexaniki tərkibi, torpağın havanı keçirmə xassəsi, torpağın turşululuğu, torpağın kimyəvi tərkibi.
Oroqrafik: relyef, dəniz səviyyəsindən olan hündürlük, dağ yamacının əyriliyi və ekspozisiyası, yəni məkan daxilində cəhətlərə görə orientasiyası.
Abiotik ekoloji amillər
Kimyəvi: havanın qaz tərkibi, suda həll olmuş duzların tərkibi, qatılığı və turşuluğu.
Fiziki: səs-küy, maqnit sahələri, istilik keçirmə və istilik tutumu, radioaktivlik, günəş şüalanmasının intensivliyi.
Hidroqrafik: suyun sıxlığı, okeanlarda, dənizlərdə və çaylarda axınlar.
Pirogen: od amilləri, texnogen qəzalar, antropogen mənşəli yanğınlar, vulkanlar və meşə yanğınları.
Canlıların həyat fəaliyyəti ilə əlaqədar biotik amillər dörd qrupa ayrılır:
Mikrobiogen-mikroorqanizmlırin təsiri, mikogen –göbələklərin təsiri, fitogen – bitkilərin təsiri və zoogen – heyvanların təsiri.
Antropogen amil – insan fəaliyyəti ilə əlaqədar olub, ayrıca qrup kimi göstərilir. Birbaşa antropogen təsir: insanın biosenozun komponentlərinə bilavasitə təsiri baş verir. Məsələn, meşələrdən giləmeyvələrin və göbələklərin yığılması, ağacların kəsilməsi.
|
| |
Nazorat savollari - Samarqand dalat universiteti fizika fakulteti nazariy fizika va

Nazorat savollari
Ixtiyoriy koordinatalar sistemasida jismlarning harakatini tahlil qiling
Umumlashgan koordinatalar nima ?
Eng kichik ta’sir prinsipini tushuntirib bering?
Lagranj funksiyasi haqida aytiung?
Eyler-Lagranj tenglamasini keltirb chiqaring.
Lagranj funksiyasining ayrim muhim xossalari ayting.
Лагранж функциясининг айрим муҳим хоссалари
Энг кичик таъсир принципига кўра ихтиёрий физикавий системанинг ҳаракат тенгламаси қуйидаги кўринишда бўлиши маълум эди
d L L
dt q q
(1)
Бу ҳаракат тенгламасини келтириб чиқаришда биз бирор-бир жойда Лагранж функциясининг ошкор кўринишидан фойдаланганимиз йўқ. Шунинг учун бу тенглама ихтиёрий система учун ўринли. Лагранж функциясининг конкрет кўринишларини топишдан олдин унинг (1) ҳаракат тенгламасига асосланган айрим хоссаларини кўриб чиқамиз.
2. Агар системанинг Лагранж функциясига бирор доимий аддитив
катталик иштирок этса тенгламаси ўзгармайди.
L L A
L' L ,
A const . Биринчи ҳаракат
L' L ;
q q
q q
Агар қаралаётган Лагранж функцияси ўзаро таъсирлашмайдиган эркин зарралар системасидан иборат бўлса, бундай системанинг Лагранж функцияси алоҳида зарралар Лагранж функцияларининг йиғиндисидан иборат бўлади.
L Li
i
(2)
2. Энг кичик таъсир принципига кўра ҳар қандай системанинг таъсир функцияси унинг Лагранж функциясидан олинган қуйидаги интеграл орқали аниқланади.
t2
S L(q, q)dt
t1
Бундан кўриниб турибдики Лагранж функцияси қуйидаги шартни қаноатлантирса
L' L f ,
t
f f (q, q)
(3)
яъни ихтиёрий умумлашган координата, умумлашган тезликдан боғлик функциянинг вақт бўйича тўлиқ дифференциалига фарқ қилса
t2 t2
t2 df
t1
S '
L' dt
t1
Ldt
dt
t1 t1
dt S
f (q, q) |t2
S' 0
t1
S f (q, q) |t2
масаланинг қўйилишига кўра системанинг
t1 ва
t 2 вақт
моментларидаги умумлашган координата ва тезликлари тайин бўлганлиги учун иккинчи ҳаднинг вариацияси нолга тенг. Биз қуйидаги муҳим натижани оламиз:
S 0 .
Агар қаралаётган системанинг Лагранж функцияси бир-биридан тўла ҳосилага фарқ қилса уларнинг ҳаракат тенгламалари бир хил кўринишга эга бўлади. Лагранж функциясининг бу хусусиятидан уни соддалаштириш мақсадида фойдаланилади.
Масалани умумий ҳолда қўямиз. Фараз қилайлик бизга зарранинг тенгламаси
маълум бўлсин.
F ma→
(4-1)
Агар бизга бирор К саноқ системаси берилган бўлиб, у К системага нисбатан доимий тезлик билан ҳаракатланаётган бўлса (5-расм), зарранинг бу системалардаги радиус бўлса, зарранинг бу системалардаги радиус
векторлари қуйидагича боғланганлигини кўриш мумкин.
|
Elektron ta'lim resurslari

|
Elektron ta'lim resurslari
|
bet | 12/13 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #117212 |
Bog'liq 1 Mustaqil ish. Mavzu (1)Elektron ta'lim resurslari:
1. www.tdpu.uz 2. www.pedagog.uz 3. www.ziyonet.uz 4. www.edu.uz 5. tdpu-INTRANET.Ped
9 - Mustaqil ish.
(Reja 2 soat)
Mavzu: Oddiy shaklli baʼzi bir jinsli jismlarning og‘irlik markazini aniqlashga doir masala.
Sakllantiriladigan bilimlar: Parallel kuchlarni qo’shish, parallel kuchlar markazi, Jism og’irlik markazining koordinatalari uchun umumiy formulalar. Og’irlik markazini aniqlash usullari. Simmetrik jismlarning og’irlik markazi oid masalalarni bevosita mustaqil bajarish natijasida o’zlashtiradilar.
Ishdan maqsad: Fаn to`g`risidа аsоsiy tushunchаlаr vа tа`riflаri bilаn tаnishib chiqish. Fаnning rivоjlаnish tаriхini o`rgаnish.
Mustaqil ta’limni bajarish yuzasidan ko’rsatma:
1. Parallel kuchlarni qo’shish, parallel kuchlar markazi.
2. Jism og’irlik markazining koordinatalari uchun umumiy formulalar.
3. Og’irlik markazini aniqlash usullari.
4. Simmetrik jismlarning og’irlik markazi.
5. Oddiy shaklli baʼzi bir jinsli jismlarning og‘irlik markazini aniqlashga doir masalalar.
Nazorat uchun savollar:
1. Parallel kuchlar markazi qanday aniqlanadi?
2. Og’irlik markazini aniqlash formulalari qanday?
3. Hajmning og’irlik markazini aniqlash formulasini keltiring?
4. Yuzaning og’irlik rnarkazi qanday aniqlanadi?
5. Chiziqning og’irlik markazi qanday aniqlanadi?
6. Og’irlik markazini aniqlashning qanday usullarini bilasiz?
Foydalanish uchun materiallar:
1. Mirsaidov M.M. «Nazariy mexanikaning qisqa kursi”. O‘quv qo‘llanma, -T.: O‘zbekiston, 2009 y. 224 b.
2. R.B.Daminova. Texnik mexanika fanidan amaliy mashgulot buyicha o‘quv qo‘llanma.
3. B.K. Muxamedsaidov. Texnik mexanika. (Materiallar qarshiligi). O‘quv qo‘llanma.
4. A.M. Urunov va boshqalar. “Texnik mexanika”. O‘quv qo‘llanma, SamDU, 2021 y. 271 b.
|
| |
Mavzu: Fazoda ixtiyoriy joylashgan juft kuchlarni qo‘shish. Varinʼon teoremasi

|
Mavzu: Fazoda ixtiyoriy joylashgan juft kuchlarni qo‘shish. Varinʼon teoremasi
|
bet | 11/13 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #117212 |
Bog'liq 1 Mustaqil ish. Mavzu (1)Mavzu: Fazoda ixtiyoriy joylashgan juft kuchlarni qo‘shish. Varinʼon teoremasi.
Sakllantiriladigan bilimlar: Tekislikdagi kuchlar sistemasi. Kesishuvchi kuchlar sistemasi va ularni qoʻshish. Uch kuchning muvozanati haqidagi teoremasiga oid masalalarni bevosita mustaqil bajarish natijasida o’zlashtiradilar.
Ishdan maqsad: Fаn to`g`risidа аsоsiy tushunchаlаr vа tа`riflаri bilаn tаnishib chiqish. Fаnning rivоjlаnish tаriхini o`rgаnish.
Mustaqil ta’limni bajarish yuzasidan ko’rsatma:
1. Fazoda ixtiyoriy joylashgan kuchlar sistcmasi.
2. Kuchning nuqtaga nisbatan moment vektori
3. Kuchning o’qqa nisbatan momenti.
4. Fazodagi juft kuchlar.
5. Kesishuvchi tekisliklarda joylashgan juftlarni qo’shish.
6. Teng ta’sir etuvchining momenti haqida Varin’on teoremasi.
Nazorat uchun savollar:
1. Fazoda ixtiyoriy joylashgan kuchlar sistemasi deb qanday kuchlarga aytiladi?
2. Kuchning nuqtaga nisbatan momenti vektori deb qanday vektorga aytiladi?
3. Kuchning nuqtaga nisbatan momenti vektori qanday hisoblanadi?
4. Kuchning o ’qqa nis,batan momenti deb nimaga aytiladi?
5. Kuchning o ’qqa nisbatan momenti ishorasi qanday bo’ladi?
6 . Kuchning o’qqa nisbatan momenti qachon nolga teng?
7. Kuchning o ’qqa va shu o ’qdagi nuqtaga nisbatan momentlari orasida qanday bog’lanishlar bor?
8. Fazodagi juft kuch momenti vektori nima?
9. Juft kuchni o ’z tekisligiga parallel tekislikka ko’chirilsa uning jismga ta’siri qanday bo’ladi?
10. Kesishuvchi tekislikda joylashgan juft kuchlarni qanday qo’shish mumkin?
Foydalanish uchun materiallar:
1. Mirsaidov M.M. «Nazariy mexanikaning qisqa kursi”. O‘quv qo‘llanma, -T.: O‘zbekiston, 2009 y. 224 b.
2. R.B.Daminova. Texnik mexanika fanidan amaliy mashgulot buyicha o‘quv qo‘llanma.
3. B.K. Muxamedsaidov. Texnik mexanika. (Materiallar qarshiligi). O‘quv qo‘llanma.
4. A.M. Urunov va boshqalar. “Texnik mexanika”. O‘quv qo‘llanma, SamDU, 2021 y. 271 b.
|
| |
Elektron ta'lim resurslari

|
Elektron ta'lim resurslari
|
bet | 10/13 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #117212 |
Bog'liq 1 Mustaqil ish. Mavzu (1)Elektron ta'lim resurslari:
1. www.tdpu.uz 2. www.pedagog.uz 3. www.ziyonet.uz 4. www.edu.uz 5. tdpu-INTRANET.Ped
7 - Mustaqil ish.
(Reja 2 soat)
Mavzu: Masalalar yechish (Tekislikdagi kuchlar sistemasiga oid).
Sakllantiriladigan bilimlar: Tekislikdagi kuchlar sistemasi. Kesishuvchi kuchlar sistemasi va ularni qoʻshish. Uch kuchning muvozanati haqidagi teoremasiga oid masalalarni bevosita mustaqil bajarish natijasida o’zlashtiradilar.
Ishdan maqsad: Fаn to`g`risidа аsоsiy tushunchаlаr vа tа`riflаri bilаn tаnishib chiqish. Fаnning rivоjlаnish tаriхini o`rgаnish.
Mustaqil ta’limni bajarish yuzasidan ko’rsatma:
1. Tekislikdagi kuchlar sistemasi.
2. Kesishuvchi kuchlar sistemasi va ularni qoʻshish.
3. Uch kuchning muvozanati haqidagi teorema.
4. Tekislikdagi kuchlar sistemasiga oid masalalar yechish.
Nazorat uchun savollar:
1. Bir nuqtada kesishuvchi kuchlar sistemasini qanday kuchlar tashkil etadi?
2. Kesishuvchi kuchlar sistemasi va ularni qoʻshish qanday amalga oshiriladi?
3. Uch kuchning muvozanati haqidagi teoremada nima asoslangan?
4. Tekislikdagi kuchlar sistemasiga oid masalalar yechilishini ko’rsating?
Foydalanish uchun materiallar:
1. Mirsaidov M.M. «Nazariy mexanikaning qisqa kursi”. O‘quv qo‘llanma, -T.: O‘zbekiston, 2009 y. 224 b.
2. R.B.Daminova. Texnik mexanika fanidan amaliy mashgulot buyicha o‘quv qo‘llanma.
3. B.K. Muxamedsaidov. Texnik mexanika. (Materiallar qarshiligi). O‘quv qo‘llanma.
4. A.M. Urunov va boshqalar. “Texnik mexanika”. O‘quv qo‘llanma, SamDU, 2021 y. 271 b.
Elektron ta'lim resurslari:
1. www.tdpu.uz 2. www.pedagog.uz 3. www.ziyonet.uz 4. www.edu.uz 5. tdpu-INTRANET.Ped
8 - Mustaqil ish.
(Reja 2 soat)
|
| |
2-Mavzu: Tashqi va ichki kuchlar, ularni aniqlash. Kuchlanish. Ko‘chishlar va deformatsiya. Tashqi kuchlar tavsifi

|
2-Mavzu: Tashqi va ichki kuchlar, ularni aniqlash. Kuchlanish. Ko‘chishlar va deformatsiya. Tashqi kuchlar tavsifi
|
bet | 1/4 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #145412 |
Bog'liq 2-Ma\'ruza Taqdimoti
2-Mavzu: Tashqi va ichki kuchlar, ularni aniqlash. Kuchlanish. Ko‘chishlar va deformatsiya.
Tashqi kuchlar tavsifi
Materiallar qarshiligi fanida konstruksiyalarni hisoblashda hamma kuchlar asosan tashqi va ichki kuchlarga bo‘linadi. Tashqi kuchlar brusga (konstruksiya yoki uning elementlariga) tashqaridan ta’sir etayotgan bo‘lib, ular aktiv va reaktiv tashqi kuchlarga bo‘linadi.
Aktiv tashqi kuchlar yoki berilgan kuchlarga misol tariqasida brusga ta’sir etuvchi uning xususiy og‘irligi, samolyot yoki vertolyotga ta’sir etuvchi aerodinamik kuchlar, to‘g‘on devoriga suvning ta’siri, avtomobilning ko‘prikka ta’siri, yuk ko‘tarayotgan kranga yukning ta’siri va h.k. lar kiradi.
Bulardan tashqari tashqi kuchlar qatoriga harorat o‘zgarishidan hosil bo‘ladigan hamda ilgarilama va aylanma harakatlar natijasida hosil bo‘ladigan inersiya kuchlarini ham kiritish mumkin.
Reaktiv tashqi kuchlarga bog‘lanishlarda hosil bo‘ladigan tayanch reaksiya kuchlari kiradi.
Aktiv va reaktiv kuchlar Dalamber prinsipiga asosan muvozanat holatdagi jismda doim muvozanatda bo‘ladi deb qabul qilingan.
Tashqi kuchlar o‘z navbatida qo‘yilishi bo‘yicha to‘plangan va taralgan kuchlarga bo‘linadi:
Yuklanish jismning nisbatan kichik yuzasi bo‘yicha ta’sir etayotgan bo‘lsa unda uni teng ta’sir etuvchi kuch to‘plangan kuch orqali ifodalanadi. To‘plangan kuchlar odatda N, kN va MN lar orqali o‘lchanadi (1-jadval a).
To‘g‘ri chiziq bo‘ylab taralgan kuchlar, o‘lchov birliklari N/m, kN/m (1-jadval b), yuza bo‘ylab, o‘lchov birliklari N/m2, kN/m2 (1-jadval d) hamda hajm bo‘ylab, o‘lchov birliklari N/m3, kN/m3 (1-jadval g) ta’sir etishi mumkin (1-jadval а,b,d,g).
1-jadval (а,b,d,g)
№
|
Konstruksiya elementlari turlari
|
Ta’sir kuchlari ko‘rinishi
|
Yuklar yoki kuchlarning nomi
|
Yuklar yoki kuchlarning o‘lchov birligi
|
1
| | |
To‘rlangan yoki bir nuqtaga ta’sir etuvchi kuch
| |
2
| | |
Chiziq bo‘yicha tekis taralgan yuk
| |
3
| | |
Yuza bo‘yicha tekis taralgan yuk
| |
4
| | |
Jismlarning xususiy og‘irligi
| |
Konstruksiya yoki uning qismlariga ta’sir etuvchi tashqi kuchlar ularni biror vaqt birligidagi ta’siriga qarab statik yoki dinamik kuchlarga bo‘linadi.
Agar kuch nisbatan sekin va bir tekisda qo‘yilib noldan kerakli miqdorgacha oshirilsa va keyin o‘zgarmasdan qolsa bunday kuchlar statik kuchlar deyiladi.
Dinamik kuchlar ta’sirida ham deformatsiyalanayotgan jism ham unga ta’sir etayotgan jismlarda katta tezlanishlar hosil bo‘ladi, sababi kuch qisqa vaqt ichida o‘z miqdori va tezligini oshiradi.
|
| |
Pedagogik texnologiyaning rivojlanish tarixi

|
Pedagogik texnologiyaning rivojlanish tarixi
|
bet | 3/13 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 41,47 Kb. | | #134042 |
Bog'liq 1. Pedagogik texnologiya tushunchasi haqida3. Pedagogik texnologiyaning rivojlanish tarixi.
Pedagogika fani tarixidan ko’rinib turibdiki o’qitish va kadrlar tayyorlashning yanada mukammal metodlarini va usullarini izlash doimiy davom etib kelgan.
O’qitish - bu jamiyat taraqqiyoti uchun samarali pedagogning faoliyati yakunlanishi bilan darhol ko’rinmasa ham har qanday boshqa faoliyat kabi ishlab chiqarish faoliyatidir.
Jamiyat tarixida iqtisodiy davrlar faqatgina nimalar ishlab chiqarilishi, kim tomonidan qancha ishlab chiqarilishi, mehnatning qaysi vositalari bilan ishlab chiqarilishiga qarab farq qilmaydi.
Ana shu nuqtai nazardan biz ijtimoiy tarixda mavjud bo’lgan “pedagogik rivojlanish davr” larni ko’rib chiqamiz.
I. Individual pedagog, qo’l bilan ishlaydigan pedagogning pedagogik faoliyati davri (qadimgi davrlardan boshlab XVII asrgacha);
II. Yozuv kitobi davri (XVII asrdan hozirgi davrgacha);
III. Audiovizual vositalar davri (XX asrning 50 yillari);
IV. O’qitishni boshqarishni avtomatlashtirish oddiy vositalari davri (XX asrning 70 yillari);
V. Zamonaviy hisoblash mashinalari asosida ta’limni boshqarishni avtomatlashtirishda adaptiv vositalar davri (XX asr oxiri komp’yuterda o’qitish).
Dastlab XX asrning 20 yillarida “Pedagogik texnologiya” termini birinchi bor pedagogika bo’yicha asrlarda tilga olingan. Shu vaqtning o’zida yana bir boshqa – “pedagogik texnika” termini ham tarqaldi. U pedagogik entsiklopediyada 30 yillarda o’quv mashg’ulotlarini aniq va samarali tashkil etishga qaratilgan uslublar va vositalar sifatida ifodalangan.
Bu tushuncha 1940 yillardan 50-yillar o’rtasigacha “ta’lim texnologiyasi” deb qo’llanilib, o’quv jarayonida audiovizual texnika vositalaridan foydalanishni ifoda qilgan.
60- yillar o’rtalarida bu tushunchaning mazmuni chet ellarda pedagogik nashrlarda va xalqaro konferensiyalarda keng muhokama etildi, natijada ushbu sohada turli mamlakatlarda (AQSH, Angliya, Yaponiya, Frantsiya, Italiya, Vengriya) uni talqin qilishning ikki yo’nalishi belgilandi.
|
| |
Pedagogik texnologiyaning rivojlanish tarixi

|
Pedagogik texnologiyaning rivojlanish tarixi
|
bet | 8/13 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 41,47 Kb. | | #134042 |
Bog'liq 1. Pedagogik texnologiya tushunchasi haqida3. Pedagogik texnologiyaning rivojlanish tarixi.
Pedagogika fani tarixidan ko’rinib turibdiki o’qitish va kadrlar tayyorlashning yanada mukammal metodlarini va usullarini izlash doimiy davom etib kelgan.
O’qitish - bu jamiyat taraqqiyoti uchun samarali pedagogning faoliyati yakunlanishi bilan darhol ko’rinmasa ham har qanday boshqa faoliyat kabi ishlab chiqarish faoliyatidir.
Jamiyat tarixida iqtisodiy davrlar faqatgina nimalar ishlab chiqarilishi, kim tomonidan qancha ishlab chiqarilishi, mehnatning qaysi vositalari bilan ishlab chiqarilishiga qarab farq qilmaydi.
Ana shu nuqtai nazardan biz ijtimoiy tarixda mavjud bo’lgan “pedagogik rivojlanish davr” larni ko’rib chiqamiz.
I. Individual pedagog, qo’l bilan ishlaydigan pedagogning pedagogik faoliyati davri (qadimgi davrlardan boshlab XVII asrgacha);
II. Yozuv kitobi davri (XVII asrdan hozirgi davrgacha);
III. Audiovizual vositalar davri (XX asrning 50 yillari);
IV. O’qitishni boshqarishni avtomatlashtirish oddiy vositalari davri (XX asrning 70 yillari);
V. Zamonaviy hisoblash mashinalari asosida ta’limni boshqarishni avtomatlashtirishda adaptiv vositalar davri (XX asr oxiri komp’yuterda o’qitish).
Dastlab XX asrning 20 yillarida “Pedagogik texnologiya” termini birinchi bor pedagogika bo’yicha asrlarda tilga olingan. Shu vaqtning o’zida yana bir boshqa – “pedagogik texnika” termini ham tarqaldi. U pedagogik entsiklopediyada 30 yillarda o’quv mashg’ulotlarini aniq va samarali tashkil etishga qaratilgan uslublar va vositalar sifatida ifodalangan.
Bu tushuncha 1940 yillardan 50-yillar o’rtasigacha “ta’lim texnologiyasi” deb qo’llanilib, o’quv jarayonida audiovizual texnika vositalaridan foydalanishni ifoda qilgan.
60- yillar o’rtalarida bu tushunchaning mazmuni chet ellarda pedagogik nashrlarda va xalqaro konferensiyalarda keng muhokama etildi, natijada ushbu sohada turli mamlakatlarda (AQSH, Angliya, Yaponiya, Frantsiya, Italiya, Vengriya) uni talqin qilishning ikki yo’nalishi belgilandi.
|
| |
Kuch momenti va juft kuchlar

|
Kuch momenti va juft kuchlar
|
bet | 1/4 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 323,5 Kb. | | #147779 |
Bog'liq Shukirillayev D. axborot
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR
VAZIRLIGI ANDIJON IQTISODIYOT VA QURILISH INSTITUTI
ARXITEKTURA VA QURILISH FAKULTETI
BINO VA INSHOOTLAR QURILISHI YO’NALISHI
12S-23-GURUH TALABASI SHUKURILLAYEV DONIYORNING
QURILISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI(PYTHON) FANIDAN TAYYORLAGAN
MUSTAQIL
ISH
Topshirdi: __________ Shukurillayev D.
Qabul qildi: __________ Asqarova S.
Auto CAD dasturining muloqot oynalari
Reja:
1 Auto CAD dasturi xaqida
2 .Dasturning muloqot oynalari
Avtomatlashtirilgan loyihalash vositalari- Kompyuterda turli qurilmalar, mexanizmlar va binolarning loyihalarini yaratishga xizmat qiluvchi vositalardir.
Hozirgi vaqtda uch o‘lchamli kompyuterli modellashtirish vositalari foydalanuvchilarning e'tiborida bo‘layapti va bu tasodifiy emas albatta. Ulardan foydalanish konstruktorlik-loyihalash ishlarining sifatli bajarilishi hamda foydalanuvchiga chizmalarni tez, sifatli, yuqori aniqlikda bajarish va qog‘ozga chiqarish imkonini beradi.
Ushbu qo‘llanmada kompyuterli modellashtirishni loyihalashtirishning universal grafik sistemasi muhitidan iborat bo‘lgan AutoCAD dan foydalanish uslubi taklif etilgan. Bu AutoCAD tizimi Autodesk kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, loyihalash jarayonida ko‘p sonli foydalanuvchilar qulay holda ishlatishlari ko‘zda tutilgan. Hozirgi davrda AutoCAD ning dasturiy ta'minoti kompaniyani eng yaxshi mahsuloti bo‘lib, shaxsiy kompyuterlarning eng keng tarqalgan avtomatik loyihalash tizimi paketi hisoblanadi.
Hozirgi davrda har qanday dastur ta'minotining eng muhim xarakteristkasi buni boshqa dasturlar bilan birgalikda ishlata bilish xususiyatidir. Shu sababli AutoCAD tizimi katta imkoniyatlarga ega bo‘lib, o‘z mahsulotini 3D Studio tizimiga eksport qilgan holda uch o‘lchovli modellarni animatsiya qilish imkoniyatini beradi. AutoCAD tizimida ishlab chiqilgan файлlar Microsoft Office dasturining har qanday mahsulotlari bilan mos keladi .
Ushbu qo‘llanmada AutoCAD ning siqiq holdagi ruscha versiyasining o‘zbek tiliga o‘girilgan varianti berilgan.
AutoCAD dasturi avtonom rejimida yoki lokal tarmoqda ham ishlashi mumkin. AutoCAD dasturining yaxshi ishlashi uchun quyidagi manbaalar zarur bo‘ladi:
• Pentium 133 protsessori
• 32 Mbaytli operativ xotira
• Qattiq diskda 400-750 Mbaytli xotira
• 640 ga 480 VGA – displeyi
|
| |