G – ikkinchi avlod standartlari

|
G – ikkinchi avlod standartlari
|
bet | 4/10 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #235890 |
Bog'liq simsiz tarmoqlar
Avval ta‟kidlanganidek, raqamli sotali aloqa tizimlarining birinchi loyihalari o‟tgan asrning 90-yillari boshlarida paydo bo‟la boshladi. Bunday tizimlarni oldingi analog tizimlardan ikki prinsipial farqi bor edi:
-analog tizimlardagi kabi kanallarni chastota bo‟yicha ajratish (FDMA) o‟rniga vaqt bo‟yicha (TDMA) va kodli (CDMA) kanallarni ajratish kabi spektral samarador modulyasiyalash uslublarini ishlatish imkoniyati;
-ma‟lumotlarni shifrlash (maxfiylashtirish) bilan birgalikda nutq va ma‟lumotlar uzatilishini integrasiyalash hisobiga foydalanuvchilarga keng xizmatlar spektrini taqdim etish imkoniyati mavjudligi.
Shunga qaramasdan , raqamli tizimlarga o‟tish oson bo‟lmadi. Masalan, AQSh da AMPS analog standarti o‟z vaqtida juda keng tarqalgandi va uni to‟g‟ridan-to‟g‟ri raqamli tizim bilan almashtirishni amalda deyarli imkoniyati bo‟lmay qoldi. Natijada bir chastota diapazonida ikki tizimni ishlashini ta‟minlab beradigan ikki rejimli analog raqamli tizimni ishlab chiqish bilan bu muammo hal qilindi [10-14]. Ushbu standart ustida olib borilgan ishlar 1988 yilda boshlanib, 1992 yilda tugatildi va standart D-AMPS (Digital – “raqamli” old qo‟shimchasi bilan) nomini yoki IS-54 belgilanishni oldi. Standartning amaliy ishlatilishi 1993 yilda boshlandi.
Yevropada holat ko‟plab bir-biriga mos bo‟lmagan analog standartlarning mavjudligi tufayli yomonlashdi. Bu еrda vaziyatdan chiqishning yagona yo‟li umumiy Yevropa standarti GSMni (GSM-900, 900-MGs diapazon) ishlab chiqish bo‟ldi. Standart ustida ishlar 1982 yili boshlandi, 1987 yilga kelib standartning barcha asosiy xarakteristikalari aniqlandi, 1988 yilda esa standartning asosiy hujjatlari qabul qilindi. GSM-900 ning amaliy qo‟llanilishi 1991 yili boshlandi.
Texnik xarakteristikalari bo‟yicha D-AMPS tizimiga o‟xshash raqamli standartning yana bir varianti Yaponiyada 1993 yili yaratildi. Dastlab u JDC (inglizchadan Japan Digital Cellular-“Yaponiya raqamli sotali aloqa standarti), 1994 yildan boshlab esa PDC (inglizchadan Personal Digital Cellular – “Personal raqamli sotali aloqa”) deb nom oldi .
Shu bilan mobil aloqa raqamli tizimlarining rivojlanishi to‟xtab qolgani yo‟q. D-AMPS standarti yangi turdagi boshqarish kanallarining kiritilishi hisobiga yanada takomillashdi. Gap shundaki , IS-54 ning raqamli versiyasi analog AMPS boshqarish kanallarining tuzilmasini saqlab qoldi, bu esa o‟z navbatida tizimning imkoniyatlarini cheklab qo‟ydi. Yangi faqat raqamli boshqarish kanallari IS-136 versiyaga (standartning tijorat nomi TDMA) kiritildi. U 1994 yilda ishlab chiqildi va 1996 yildan boshlab ishlatila boshlandi. Bunda TDMA standartining AMPS/DAMPS standartlari bilan moslashtirilishi saqlab qolindi, lekin boshqarish kanalining sig‟imi oshirildi va tizimning funksional imkoniyatlari sezilarli darajada kengaytirildi.
GSM standarti texnik takomillashishni davom ettirib (ketma-ket kiritiladigan 1, 2 va 2+ fazalar) 1989 yilda yangi 1800 MGs chastota diapazonini o‟zlashtira boshladi. GSM-1800 tizimining avvalgi GSM-900 tizimidan farqi ko‟proq texnik jixatdan emas, balki texnik еchimlar asosidagi marketing yutuqdan iborat edi, ya‟ni, kichik o‟lchamli yacheykalar (sotalar) bilan birgalikda kengroq ishchi chastotalar polosasida ishlash natijasida anchagina katta sig‟imli sotali tarmoqlar qurish imkoniyati paydo bo‟ldi. Nisbatan ixcham (kompakt), еngil, qulay va qimmat bo‟lmagan abonent terminallari bilan ommaviy mobil aloqa tizimini yaratish yangi tizimning asosiga qo‟yildi. Ushbu standart (asosiy GSM-900 standartga qo‟shimchalar ko‟rinishda) 1990-91 yillarda Yevropada ishlab chiqildi. Tizim DSC-1800(inglizchadan Digital Cellular System- “Raqamli mobil aloqa tizimi”) nomini oldi. Dastlab 1993 yildan boshlab qo‟llanilgan PCN (inglizchadan Personal Communication Network-“Personal aloqa tarmog‟i”) nomi bilan ham yuritildi . Keyinchalik, 1996 yilda standartni GSM-1800 deb nomlash qabul qilindi.
GSM tarmoqlarining rivojlanish yo‟lidagi asosiy qadam bir necha kanalli oraliqlarni (taym-slotlarni) birlashtirish hisobiga uzatish tezligini oshirishni ko‟za tutadigan HSCSD (inglizchadan High Speed Circuit Switch Data – kommutasiyalangan kanallar bo‟yicha ma‟lumotlarni yuqori tezlikda uzatish) sxemasining kiritilishi bo‟ldi. Ikki oraliqni birlashtirish natijasida 19.2 (9.6x2) va 28.8 (14.4x2) kbit/s tezliklarga erishish mumkin bo‟ldi. Bunda tarmoq tuzilmasi va apparat qismiga tegishli bo‟lmagan protokollarni qo‟llab-quvvatlash dasturlarida o‟zgartirishlar kiritish zarur bo‟ldi. Yuqoriroq tezliklar (masalan, 9.6x4=38.4) mobil stansiyalar apparaturalarini modernizasiyalashtirishni talab qilardi.
AQSh da 1800 MGs diapazon boshqa foydalanuvchilar bilan band edi, lekin
1900 MGs diapazondagi chastotalar polosasini ajratib berish imkoni topildi va u Amerikada “Personal aloqa tizimlari” (inglizcha Personal Communications System - PCS) nomini oldi, “Sotali diapazon” nomi 800 MGs diapazonda qoldirildi. 1900 MGs diapazonni o‟zlashtirish 1995 yilning oxirida boshlandi va bu diapazonda TDMA (IS-136) standarti ishlashi ko‟zda tutilgan edi (binobarin, AMPSning bu diapazonidagi analog versiyasi bo‟lmagan). GSM standartining mos versiyasi (”Amerika” GSM-1900 IS-661 standarti) 1997 yilda ishlab chiqildi.
Yaponiyada ham personal aloqa yo‟nalishida burilish sodir bo‟ldi, bu еrda
1800 MGs diapazondagi PHS (inglizchadan Personal Handyphone System- “Personal qo‟l telefoni tizimi”) 1991-1992 yillarda ishlab chiqilgan va 1995 yildan keng foydalanila boshlandi.
Yuqorida sanab o‟tilgan barcha ikkinchi avlod raqamli tizimlari kanallarni vaqt bo‟yicha ajratish (TDMA) uslubiga asoslangan. Biroq 1992-1993 yillardayoq AQShda Qualcomm kompaniyasi tomonidan kanallarni kodli ajratish (CDMA) uslubi asosidagi standart ishlab chiqildi va ishlatish uchun tavsiya qilindi. Standart cdmaOne nomi va IS-95 belgilanishini oldi va dastlab 800 MGs diapazonda foydalanish uchun mo‟ljallangan edi. 1995-1996 yillar davrida cdmaOne asosidagi tarmoqlar AQSh, Gonkong va Janubiy Koreyada ishlatila boshlandi. Shu bilan bir vaqtda AQShda 1900 MGs diapazon uchun bu standartning ham versiyasi ishlatila boshlandi.
2-avlod tizimlari bir-birlari bilan moslashtirilmagan edi. Jahonning uch yirik regionalarining har birida – Shimoliy Amerika, Yevropa va Osiyoda turli texnologiyalar va birinchi avlod analog tizimlaridan ikkinchi avlodga o‟tishning turli yo‟llaridan foydalanildi. Bundan tashqari har bir regionning ichidagi alohida davlatlar ham harakatdagi radioaloqa tizimlarini yaratish va joriy etishga turlicha yondashishdilar. Bunga qaramasdan ikkinchi avlod raqamli tizimlari oldida turgan asosiy masala, ommaviy ravishda nutqli aloqa xizmatlari bilan ta‟minlash va ma‟lumotlarni past tezliklikda uzatishga erishildi.
|
| |