nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qisqa muddatli ishlab chiqarish funksiyasi

|
Qisqa muddatli ishlab chiqarish funksiyasi
|
bet | 9/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotQisqa muddatli ishlab chiqarish funksiyasi – mavjud doimiy resurslar sharoitida firma o‘zgaruvchan resurslar hajmini o‘zgartirib ishlab chiqarishi mumkin bo‘lgan maksimal ishlab chiqarish hajmini ko‘rsatadi.
Q = f (K, L)
Uzoq muddatli davr - firma o‘zi foydalanayotgan jami resurslarning sonini o‘zgartirish mumkin bo‘lgan davrga aytiladi.
Uzoq muddatli davrda barcha ishlab chiqarish omillari o‘zgaruvchan bo‘ladi. Firma iqtisodiy resurslarga bo‘lgan bozor talabi va narxiga qarab ishlab chiqarishning texnologik samaradorligi variantlaridan birini tanlashi mumkin.
Chekli mahsulot (MP)– bu o‘zgaruvchan resurslar kombinatsiyasini kichik miqdorda qo‘shimcha sarfi hisobidan umumiy mahsulotning o‘sgan qismiga aytiladi. Masalan, qisqa muddatli ishlab chiqarishda bitta o‘zgaruvchan omil, ya’ni faqat mehnat sarflansa, chekli mahsulot:
MPL=Q2-Q1 / L2-L1=Q/L
Omillar mahsuldorligining kamayish qonuni -Omillar mahsuldorligining kamayish qonuni shuni ko‘rsatadiki, biror bir ishlab chiqarish omilidan foydalanish oshib borganda (boshqa omillardan foydalanish o‘zgarmaganda), shunday bir nuqtaga erishiladiki, ushbu nuqtadan boshlab qo‘shimcha ishlatilgan omil ishlab chiqarish hajmini kamaytiradi.
Tadbirkorlik – ishlab chiqarish jarayonida uning omillari: yer, mehnat, kapitalni birlashtiruvchi, bilim va tashabbuskorlik va tavakkalchilik asosida daromadli ishlab chiqarishni tashkil etishni nazarda tutuvchi ishlab chiqarishning maxsus omili.
Tadbirkorlikka quyidagilar xos: Faoliyatning usul va yo‘nalishlarini tanlashdagi iqtisodiy erkinlik; faoliyat yakuniga ko‘ra o‘z mulki bo‘yicha to‘liq moddiy javobgarlik; foyda – yuqori foyda olishni mo‘ljallash.
Tadbirkorlikning ob’ektlari - korxona (firma), daromadli ish.
|
| |
Bozor muvozanati modeli - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 3/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotBozor muvozanati modeli – iqtisodiy agentlar o‘rtasidagi munosabatlarni tahlil qilishda foydalaniladi
Davlat - keng ma’noda xo‘jalik subyekti va bozorni nazorat qilish xuquqiga ega yuridik va siyosiy xokimiyat organlari yig‘indisidir. Davlat o‘z faoliyatida jamiyatdagi farovonlik, samaradorlikni oshirishga xarakat qiladi.
An’anaviy iqtisodiy tizim – tabiiy, ya’ni qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishigaasoslanadi.
Bozor iqtisodiyoti tizimi - xususiy tadbirkorlik, tanlash erkinligi, raqobat muhitiga asoslanadi. Bozor iqtisodiyotida alohida subyektlarning shaxsiy qiziqishlariinobatga olinadi. “Sof bozor iqtisodiyoti” – davlatning iqtisodiyotga aralashuvini, boshqaruvinito‘liq inkor etadi. Davlat faqat “o‘yin qoidalariga” rioya qilinishini nazorat qilib turadi. Bozordagi subyektlar faqatgina shaxsiy manfaatlari, foydalarini ko‘zda tutib, faoliyat olib boradilar.
Ma’muriy buyruqbozlikka asoslangan iqtisodiy tizim – bozor iqtisodiyotiga teskari tizim bo‘lib, davlat mulkchiligiga asoslanadi, ya’ni barcha vositalar davlatga tegishli bo‘ladi.
Infratuzilma – bozorga xizmat ko‘rsatuvchi, uning me’yorda faoliyat borishi, tovar va xizmatlarni xarakatlanishiga yordam beruvchi institutlar majmuasini tashkil qiladi.
Bozor tarkibi – alohida bozor elementlarining tartib bilan joylashuvi.
Bozor muvafaqqiyatsizliklari – bozor mexanizmining iqtisodiy resuslarni samarali taqsimlab bera olmaydigan iqtisodiy vaziyatdir.
Bozordagi talab – bozordagi tovar yoki xizmatga bo‘lgan insonlarning ehtiyojinibilvosita ko‘rinishidir. Ehtiyoj biror bir narsaga erishish istagini ko‘zda tutadi.
Talab(D)– bu nafaqat istak, balki bozordagi narx bo‘yicha uni olish imkoniyatini bildiradi. Talab – tovar yoki xizmatga bo‘lgan to‘lov qobiliyatli ehtiyojdir.
Ekspert tahlili – mutaxassislar, ekspertlar tomonidan manfaatdor kompaniyalar buyurtmasiga asosan tovarga bo‘lgan talabni, uning dinimikasini aniqlash uchun amalga oshiriladigan tahlil. Bu usul qimmat usul hisoblanadi, lekin xatolar qilish saqlanib qolinadi.
|
| |
Moddiy zaxiralarning turlari

Moddiy zaxiralarning turlari. X om ashyoning m ahsulotga
aylanishi y o lid a va mahsulotning oxirgi itse’molchigacha bo‘lgan
harakatida zaxiralarning ikkita asosiy turi tashkil etiladi: ishlab
chiqarish va m ahsulot zaxiralari.
Ishlab chiqarish zaxiralari iste’m olchi-tashkilotlarda shakllan-
tiriladi va ishlab chiqarish jarayonining uzluksizligini ta ’minlashga
m o ‘ljallangan.
Mahsulot zaxiralari ishlab chiqaruvchi korxonaiarda tayyor
mahsulot zaxiralaridan ham da mahsulotni yetkazib beruvchidan
iste’molchiga qaratilgan harakatidagi zaxiralardan, ya’ni ulguiji
va chakana savdo korxonalarida, tayyorlov tashkilotlarida va
y o ld a g i zaxiralardan iborat. U lar iste’m olchilarning m oddiy
resurslar bilan uzluksiz ta ’m inlanishi uchun zarur.
Ishlab cliiqarish va m ahsulot zaxiralari joriy, tayyorlov, sug‘urta
va mavsumiylarga boiinadi.
Joriy zaxiralar korxonada yetkazib berishlar o ‘rtasidagi interval
ichida uzluksiz ishni ta ’minlash va mahsulot partiyalarini optimal
miqdorda ishlab chiqarish uchun zarur. Zaxiralarning bu qismi
bir tekis va vaqtida ta ’m inot sharoitlarida yetkazib berish va bir
m artalik iste’mol hajmlarining mos kelmasligi ham da material
harakati bilan bog£liq b o ig a n to'xtashlar natijasida shakllanadi.
Tayyorlov zaxiralari m ateriallarni ishlatishga tayyorlash va
ularni ish joylariga yetkazib berish davrida uzluksiz ishni ta ’minlash
uchun tashkil etiladi.
Kafolatlangan (sug'urta) zaxiralari t a ’m in o t jaray o n id ag i
uzilishlar yoki ishlab chiqarish hajmidagi o ‘zgarishlar vujudga
kelgan holatlarda korxonaning ishini ta ’minlash uchun zarur. Bu
zaxiralar yordam ida haqiqiy talab bashorat qilinganida ishlab
chiqarilayotgan m ahsulotning haqiqiy hajmini rejalashtirilgandan
va h ar xil operatsiyalar bajarilishining haqiqiy m udd atlarin i
rejadagilardan chetlanishlari qoplanadi.
Mavsumiy zaxiralar ishlab chiqarish yoki iste’mol hajmining
mavsumiy o ‘zgarishlari bilan asoslanadi. Bu zaxira bashorat
113
qilinayotgan (mavsumiy) talabning o ‘sishini qondirishga ham da
dam olishlar davrida korxona quw atining pasayishiga moMjallangan.
7.2. Z axiralarni boshqarish tizimida x arajatlar
O’quv mashgulotining maqsadi - Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali

O’quv mashgulotining maqsadi: talabalarga elektroliz qonunlari va unda borayotgan jarayonlar haqida ma'lumot berish.
Elektroliz protsessining miqdoriy tomonini ingliz olimi Faradey tomonidan kashf qilgan.
Faradeyning birmchi qonuni
Elektroliz jarayonida elektrodlarda ajralib chiqayotgan moddalar miqdori elektroliddan o’tgan elektr miqdoriga to’g'ri proporsionaldir
Э- Z
m = K • Qyoki = ———
96500k
bu yerda, m - modda miqdori, K - proporsionallik koeffitsienti, moddaning elektrokimyoviy ekvivalenti ham deyiladi, Q - elektrolitdan o’tgan elektr miqdori (kulonda). I - tok kuchi, Z- tokni o’tish vaqti.
K - elektrokimyoviy ekvivalent - elektrolitdan bir sekund davomida bir amper tok kuchi yoki bir kulon elektr toki o’tgandaajralib chiqqan modda miqdori.
Faradeyning ikkinchi qonuni
Har xil kimyoviy birikmalardan bir xil miqdorda elektr toki o’tganda, elektrodlarda ekvivalent miqdori moddaajralib chiqadi.
Bir gramm - ekvivalent istalgan moddaajralib chiqishi uchun elektrolitdan 96500 kulon elektr o’tkazish kerak. Bu konstanta Faradey soni deyiladi. Faradey qonunining matematik ifodasi:
э• а
м= ,
96500
bunda; m - qaytarilgan yoki oksidlangan moddaning miqdori: e - moddaning gramm - ekvivalenti, Q - elektr miqdori, kulon.
Kuchi 1Аbo’lgan tok sekundiga 1 kulon elektr o’tishiga muvofiq kelishi ma'lum bo’lsa, quyidagicha yozish mumkin.
э• I • T
m = ,
96500
bu yerda I - tok kuchi, T - tok o’tish vaqti, sek.
Faradey qonunlarini bilgan holda quyidagilarni hisoblash mumkin:
Elektr miqdoriga qarab ajralib chiqargan modda miqdorini;
Ajralib chiqan modda miqdoriga va tokni elektrolitdan o’tish vaqtiga qarab tokning kuchini;
Berilgan tok kuchida qancha vaqtda ma'lum miqdor moddaajralishin.
1 - misol Mis sulfat CuSO4 eritmasidan 20 minut davomida kuchi 5 amper tok o’tkazilganda katodda qancha mis ajralib chiqadi?
Yechish. Eritmadan o‘tgan tok miqdorini aniqlaymiz.
Q = I T
Bu yerda, I - tok kuchi, amper; T - vaqt, sek. da.
Masalaninng shartiga ko’ra I - 5А, T - 20 min yoki 1200 sek.
Bu yerdan Q = I T = 5 -1200 = 6000 kulon.
Misning ekvivalenti (Asi=63, 54) 63, 54 : 2 = 31, 77 ga teng.
Izlanayotgan misning miqdori:
m = — = 1,975 g.
96500
misol. Normal sharoitda 5, 6 l vodorod olish uchun kuchi 10 Аbo’lgan elektr tokni kislota eritmasidan qancha vaqt o‘tkazish kerak?
Yechish: 5, 6 l vodorod olish uchun kislotadan o‘tgan elektr miqdorini aniqlaymiz. Normal sharoitda 1 gramm - ekvivalent vodorod 11, 2 l hajm egallagan uchun
Q = — = 48250 kulon .
11,2
Tokning eritmadan o‘tish vaqtini aniqlaymiz: T = 48250 = 4825 sek yoki 1 soat 20 min 25 sek.
10
misol. Kumush tuzi eritmasidan 10 minut davomida elektr toki o‘tkazilganda1 g kumush ajralib chiqqan bo‘lsa, tokning kuchi qanday?
Yechish: kumushning gramm - ekvivalenti EAg= 107, 9 g. teng. Bir gramm kumush ajralib chiqishi uchun eritmadan
96500 : 107, 9 = 894 kulon tok o‘tishi kerak.
894
Bu yerdan tok kuchi I = = 1,5a
10,60
|
First things first - Book · October 021 citations reads 35,829 authors

88
Because machines, not people, are staring at every client network transaction 24 hours a day,
network managers care able to determine who, what, when, where and why network problems are
occurring – and what do about them – even if they don't know where to look or what questions to
ask.
Cisco, HPE, Mist and Nyansa, the top talkers in the market giving lots of lip service to the use of AI
and machine learning. Nyansa, the only of the four with a pure-play commercial offering of
machine learning for access networks. Its Voyance network analytics platform provides a good
glimpse into what can be practically achieved through the technology's application.
Matematik ifodalarni qurish va hisoblash

2.Matematik ifodalarni qurish va hisoblash Boshlang’ich holatda ekranda kursor krestik ko’rinishda bo’ladi. Ifodani
kiritishda u kiritilayotgan ifodani egallab olgan ko’k burchakli holatga o’tadi.
80
Mathcadning har qanday operatorini kiritishni uchta usulda bajarish mumkin:
•
menyu buyrug’idan foydalanib;
•
klaviatura tugmalaridan foydalanib; matematik paneldan foydalanib.
O’zgauvchilarga qiymat berish uchun yuborish operatori ―:q ishlatiladi.
Hisoblashlarni amalga oshirish uchun oldin formuladagi o’zgaruvchi qiymatlari
kiritiladi, keyin matematik ifoda yozilib tenglik ―q belgisi kiritiladi, natijada ifoda
qiymati hosil bo’ladi.
Oddiy va matematik ifodalarni tahrirlashda menyu standart buyruqlaridan
foydalaniladi. Tahrirlashda klaviaturadan ham foydalanish mumkin, masalan
•
kesib olish – CtrlQx;
•
nusxa olish – CtrlQc;
•
qo’yish – CtrlQv;
•
bajarishni bekor qilish – CtrlQz.
Oddiy matematik ifodalarni hisoblash.
Mathcad 200 dan ortiq o’zida qurilgan funktsiyalariga ega bo’lib, ularni matematik
ifodalarda ishlatish uchun standart panel vositasidagi Insert Function (Funktsiyani
qo’yish) tugmasiga bog’langan muloqot oynasidan foydalaniladi.
Mathcad hujjatiga matn kiritish uchun bosh menyudan Insert →Text Region
(Qo’yish→Matn maydoni) buyrug’ini berish yoki yaxshisi klaviaturadan ikkitali
kavichka (―) belgisini kiritish kerak. Bunda matn ma'lumotini kiritish uchun ekranda
matn kiritish maydoni paydo bo’ladi. Matn kiritish maydoniga matematik ifodani
yozish uchun matematik maydonni ham qo’yish mumkin. Buning uchun shu matn
maydonida turib Insert→Math Region (Qo’yish→Matematik maydoni) buyrug’ini
berish kifoya. Bu maydondagi kiritilgan matematik ifodalar ham oddiy kiritilgan
matematik maydon kabi hisoblashni bajaradi.
Mathcadda foydalanuvchi funktsiyasini tuzish hisoblashlarda qulaylikni va
uning effektivligini oshiradi. Funktsiya chap tomonda ko’rsatilib, undan keyin
yuborish operatori (:q) va hisoblanadigan ifoda yoziladi. Ifodada ishlatiladigan
81
o’zgaruvchi kattaliklari funktsiya parametri qilib funktsiya nomidan keyin qavs ichida
yoziladi.
Hsoblashlarda foydalanuvchi funktsiyasini tuzish.
Diskret o’zgaruvchilar va sonlarni formatlash

82
•
Decimal (O’nlik) – o’nlik qo’zg’aluvchan nuqta ko’rinishda tasvirlanuvchi son
(masalan, 12.5564).
•
Skientific (Ilmiy) – son faqat darajada tasvirlanadi (masalan,1.22*10
5
).
•
Engeneering (muxandislik) – sonning darajasi faqat 3 ga karrali qilinib tasvirlanadi
(masalan, 1.22*10
6
).
•
Fraction (Kasr) – son to’g’ri yoki noto’g’ri kasr ko’rinishida tasvirlanadi.
Sonlarning har xil farmatda chiqarilishi quyidagi rasmda keltirilgan.
Sonlarni formatlash va qiymatlarni har xil formada tasvirlash.
Buyurtma davomiyligi belgilangan tizim

cha, agar materiallarga talab kutilayotgan o ‘rtacha m iqdordan
kamroq bo'lsa, buyurtm a miqdori kamroq b o iad i.
Shunday qilish
zaxiralarni nazorat qilishning davriy tizimi qo ‘ilanilganda buyurt
malar orasidagi vaqt intervali o ‘zgarmas b o ‘lib qoladi, buyurt
maning miqdori esa iste’mol qilinish intensivligiga qarab o ‘zgaradi,
ya’ni o'zgaruvchan kattalik hisoblanadi. Zaxiralarni nazorat qilish
ning bu uslubida zaxiralarni boshqarish sxemasi 7.2-rasm da
ko‘rsatilgan.
orasidagi interval
orasidagi interval
7.2-rasm.
Buyurtma davriyligi belgilangan tizim.
Misol.
M ateriallaming iste’mol qilinish
intensivligini har xil
deb olaylik: birinchi davrda u o ‘rtacha yillikka yoki bir kunda
6 donaga to‘g ‘ri keladi; ikkinchi davrda — o ‘rtacha yillikdan
yuqoriroq yoki bir kunda 10
donani tashkil etadi; uchinchi davrda
iste’mol qilinish intensivligi sezilarli b o lm a s in — b ir kunda
3 dona.
119
H ar bir davr uchun zaxiralar harakatining
grafigini tuzamiz
(7.3-rasm ).
Zaxiralarni to ‘ldirishning birinchi davri.
Agar joriy davming
birinchi sanasiga zaxirani 500 donaga teng deb olsak,
unda yangi
buyurtm a zaxira darajasi kafolat miqdoriga yetishidan 22 kun
oldin beriladi. Bu holatda davriyligi belgilangan tizim va buyurtm a
miqdori belgilangan tizim lar zaxiralam ing bir xil strukturasini
beradi, chunki talab kutilayotgan o ‘rtacha kattalikka teng.
Zaxiralarni to ‘ldirishning ikkinchi davri.
Buyurtmalar
orasida
belgilangan 83 kunlik intervalning birinchi 22 kunida (7.3-rasmda
61 dan 83 gacha bo'lgan kunlar) om bor zaxiralari nolgacha 6
d ona\kun m e’yori bo ‘yicha kamayib boradi. Belgilangan davming
qolgan 61 kun davomida zaxiralar darajasi yillik o ‘rtacha iste’mol
(10 dona\kun) dan oshuvchi m e’yor b o ‘yicha kamayib boradi.
▲
Ayrim muammo sohalaridagi ADP - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minoti
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
|
Putting ML to (net) work - Book · October 021 citations reads 35,829 authors

|
Book · October 021 citations reads 35,829 authorsBog'liq 4 PROFESSIONAL ENGLISHPutting ML to (net) work
Machine learning is useful but only when fed tons of relevant data. On the Enterprise access
network, that includes live packets off the wired network, wireless metrics from WLAN controllers,
SYSLOG data from different network servers, ad other network data Sources. Machine learning is
used to quickly analyze all this different data, correlating it across different network layers. This is
something that's not practically possible with people trying to manually correlate it.
The beauty of these machine learning solutions is that they can be used without server agents, client
software or intrusive architectural changes – using the data already running over the network.
Central to machine learning is the use of massively-scalable cloud computing resources,
sophisticated big data repositories and analytics algorithms that turn everything into meaningful and
understandable actions that network managers can take.
Once analyzed, this data is distilled to surface trends and patterns impacting the performance of
every device on the network. The resulting insights, not clearly visibility or easily achieved by
network managers, tell IT staff exactly where, when and why user connectivity falters.
Because every client network transaction is analyzed by machines, pinpointing precisely where the
network is struggling and quickly be determined.
Are issues occurring on a specific VLAN? In a specific location? Is the problem with a certain Wi-
Fi access point or group of APs? A certain type of device? Is it an application problem? DNS or
DHCP issue? For a given group users? What are some concrete actions I can take to improve DNS
experience in my network? Without machine learning, getting answers to these questions can take
days or even weeks.
The right time at the right place
Given the invasion of new data now hitting enterprise access networks, machine learning and AI
couldn't be more welcome technologies for taking the pressure of network managers to do more
with less.
While AI is simply a general term describing automating manual or complex tasks, machine
learning is a toolkit of algorithms that enable automatic learning from ‘big data’ already running
over today's networks.
Armed with these technologies, network managers can now better understand where they have
issues with user experience, get recommendations of actions to take and, ultimately, automate the
configuration and operation of the infrastructure. This is network nirvana by almost any definition.
See more at:
https://www.networkworld.com/article/3256013/lan-wan/ai-machine-learning-
and-your-access-network.html
|
| |
Ierarxiyadagi ikkalamchi standart bu sifat standartidir

95
Sifat bo‗yicha javobgar maxsus davlat organi:
a)
Standartlashtirish sohasida davlat siyosatini amalga oshiradi;
b)
Texnik reglamentlarini ishlab chiquvchi, qabul qiluvchi va ishlatuvchi maxsus
markaziy davlat organlari bilan xamkorlikni amalga oshiradi;
v) milliy standartlarga aloqador normativ aktlarni ishlab chiqishda ishtirok etadi;
g) texnik reglament loyixalarini koordinatlaydi;
d)standatrlashtirish milliy organi tomonidan ishlab chiqilgan standartlarning ishlashini nazoratga
oladi;
j) o‗zkompetentlik doirasida Tovar kodlarni ishlab chiqadi va tasdiqlaydi;
y)
stantardlashtirish
bo‗yicha milliy boshqaruv organini halqaro tashkilotlar faoliyatida
qatnashishini ta‘minlaydi.
Buyurtma miqdori belgilangan tizim

ning yetkazib berilishiga buyurtm a om borda mavjud zaxira belgi
langan kritik darajagacha — «buyurtma nuqtasigacha» kamayganda
Buyurtmadan oshib ketish davri
7.1-rasm.
Buyurtma miqdori belgilangan tizim.
Omborga keyingi partiyalarni yetkazib berishlar orasidagi inter-
vallar moddiy resurslarni ishlatilish (iste’mol qilinish) intensivligiga
bog‘liq.
Buyurtma nuqtasiga mos
keluvchi zaxiralar darajasi, yetkazib
berish vaqtini buyurtm adan kechirishi davom ida kutilayotgan
ehtiyojni kafolatlangan zaxira bilan yig‘indisiga teng:
Qbn
Г
T
Qstr,
bunda
Qbn ~
buyurtm a
nuqtasining zaxirasi;
r —
materialning
o ‘r ta c h a k u n lik x a ra ja ti;
T
-
b u y u rtm a b e rilis h d a v ri;
qs!r
- kafolatlangan zaxira.
117
Bunda yetkazib berishga buyurtm a
berilishi bilan partiyaning
omborga kelib tushishi orasidagi vaqt interval!
t
o'zgarm as deb
olinadi. Zaxiralarni boshqarishdan maqsad ularning harakati haqida
berilganlar asosida «buyurtm a nuqtasini» aniq lash va zaru r
m ateriallarni yetkazib berishga buyurtm ani
hujjatlashtirishdan
iborat.
Misol.
Detal X uchun xarid qilinayotgan partiyaning optimal
miqdori 500 dona deb aniqlandi. Bashorat qilinayotgan talab bir
yilda 1500 donani tashkil etadi. Buyurtma
bajarilish muddati bir
oy (22 kun)ga teng deb olaylik. Agar bir yilda 250 ish kuni
bo‘lsa, unda yillik iste’mol 1500\250 yoki bir kunda 6 donani
tashkil etadi. D em ak 500 dona, 500 \ 6 yoki 83
kunda ishlatilib
ketadi, biron-bir kafolatlangan zaxira mavjudligini ham hisobga
olaylik. Buyurtma bajarilish m uddati bir oy b o ‘lsa, «buyurtma
nuqtasi»da zaxiralar darajasi kafolat zaxirasidan 6 • 22 yoki 132
donaga oshadi.
Buyurtma miqdori belgilangan tizimning qulayligi — material-
ning bir xil partiyalar
bilan kelib tushishi, bu esa zaxiralarni
yetkazib berish va saqlash xarajatlarining kamayishiga olib keladi.
Bu tizimning kamchiligi zaxiralarning mavjudligi ustidan doirniy
nazorat olib borilishi zarurligi va nazorat bilan bog‘liq xarajat
larning oshishidan iborat.
“Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari” - bet 74

94
2.Barcha darajadagi normativ hujjatlarni ishlab chiqish, kelishish, tasdiqlash va Davlat
ro‗yxatiga kiritish.
Tayanch so‘z va iboralar: standartlashtirishning davlatlararo ob‘ektlari, standartlar
darajalari, tashkilot standarti, standartlashtirish bosqichlari, ISO, CEN,
1.Metrologiyada (o‗lchashlar haqidagi fan) standart fizik kattaliklarning o‗lchashlar birliklariga
ma‘lum bir bog‗lanishga ega tizim, ob‘ekt hisoblanadi. Standartlar o‗lchov va tarozilar tizimining
asosi xisoblanadi, standart bilan barcha o‗lchash qurilmalari taqqoslanadi.
Tarixda uzunlik, og‗irlik, xajm standartlari turli boshqaruv organlari tomonidan belgilangan, bu esa
o‗lchashlarning noaniqligiga olib kelgan. Xozirgi zamonda o‗lchashlar halqaro standartlashtirilgan.
Xozirgi zamonda uzunlik, og‗irlik, elektrpotentsiali va boshqa fizik kattaliklarni birliklarini
o‗lchashda
qattiq
nazoratga
olingan
labaratoriya
sharoitlarda
ishlab
chiqilgan
halqaro
standartlangan etalonlar asosida o‗lchashlar amalga oshiriladi.
Standartlari erarxiyasi.
Etalonlarning uch darajalii erarxiyasi mavjud.
Ierarxiyaning eng yuqori qismida birlamchi standartlar joylashgan. Birlamchi standartlar eng yuqori
metrologik sifatga ega. Tarixdan o‗lchashlar birliklari eng yuqori aniqlikka ega, huquqiy asoslangan
o‗lchashlar birliklari asosida belgilangan.
Metrologiya sohasida davom etayotgan tendentsiya iloji boricha ko‗p sonli standart namunalarning
o‗rniga fundamental fizik konstantalarda amaliy o‗lchash birliklarini belgilashni taqozo etmoqda.
Standart namunalarni yo‗qotishni yaxshi tomonlaridan biri standart namunalarni bir biri bilan
solishtirish talab etiladi.Yana bir yaxshi tomonidan biri standart namunani yo‗qolishi yoki ishdan
chiqishi o‗lchov tizimini ishdan chiqarmasligida.
O'xshash moddalar o'xshashlarida eriydi:metanolning suvda eruvchanligi

|
O'xshash moddalar o'xshashlarida eriydi:metanolning suvda eruvchanligi
|
bet | 46/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgO'xshash moddalar o'xshashlarida eriydi:metanolning suvda eruvchanligi.
Suvdagi va metanoldagi vodorod boglari o'xshash va bu moddalarni aralashtirganda ular tegishlicha bir - birini urnini bosa oladi ya’ni eritma hosil buladi
Spirtlarning kichkina molekulalari (CH3OH)ning geksandagi eruvchanligi kam. Ulardagi dispersion kuchlardan tashqari CH3OH dagi -OH guruh va geksan orasida dipol-induksiyalangan dipol kuchsiz molekulalararo o‘zaro ta’sir kuchlari ham mavjud, CH3OH molekulalari orasidagi kuchli vodorod bog‘lanishning o‘rnini bosa olmaydi va tegishlicha uning geksandagi kuchsiz eruvchanligi kuzatiladi.
Uzun zanjirli spirtlarning geksandagi eruvchanligi yuqori. Spirtda CH3(CH2)nOH n>0 bo‘lganda, spirtlarning uglevodorod radikallari va geksan orasidagi dispersion kuchlar, geksan molekulalari orasidagi dispersion kuchlarning o‘rnini oladi, ya’ni radikalida 2ta uglerod atomi tutgan etanol uchun halqa hosil bo‘ladi. Radikalning uzayishi bilan uning va geksan orasidagi dispersion kuchlar ham sezilarli ortadi. Ko‘pgina organik molekulalar o‘zida qutbli va qutbsiz qismlar tutadi va ularning eruvchanligini belgilaydi. Masalan, karbon kislotalari va aminlar o‘zini spirtlar kabi tutadi: metan kislota (HCOOH, chumoli kislota) va metilamin (CH3NH2) suv bilan yaxshi aralashadi, geksanda esa kam eriydi, ammo geksan kislota (CH3(CH2)4COOH) va geksanamin (CH3(CH2)5NH2) suvda deyarli erimaydi, geksanda esa juda yaxshi eriydi.
Ayrim spirt
|
arning suvdagi va geksandagi eruvch
| |
lanligi
| | |
|
|
| |
Fan dasturning informasion-uslubiy ta’minoti

214
O’quv ishchi dasturi
Mazkur ishchi o’quv fan dasturi
bakalavriat yo’nalishi: 5110700 – Informatika
o’qitish metodikasi yo’nalishida taxlil olayotgan talabalarning o’zlashtirishi lozim
bo’lgan bilimlari va unga qo’yiladigan talablar asosida tuzilgan bo’lib, bo’lajak fan
o’qituvchisi egallashi kerak bo’lgan bilimlar va ko’nikmalar majmuini o’z ichiga oladi:
-
yarim o’tkazgichli mikroelektronikaning fizik asoslari, integral sxemalar
haqida tushuncha, Chiplar, mikroelektron priborlar va qurilmalarning tuzilish prinsipi,
tezkor va doimiy hotira qurilmalarini tashkil etish va ishlatish asoslari,
mikroprosessorlar, mikroprosessorlar zamonaviy kompyuterlarning mikroelektron
asosi sifatida, mikroprosessorlarning ishlash va faoliyat kursatish tamoyilari,
kompyuter texnikasi va uni rivojlanish tarixi, EHM avlodlari va ularning
klassifikasiyasi, kompyuterning arxitekturasi va ishlash prinsiplari, mashina tili
tushunchasi, kompyuterning asosiy va atrof qurilmalari va ularning xarakteristikalari,
kanalli va shinali sistemotexnika, mikroprosessor va kompyuter xotirasi, uzishlar
tizimi, registrlar va xotiraga murojaat etish modeli, prosessorning ish rejimlari, shaxsiy
kompyuterning tashqi qurilmalarini boshqarish tamoyillari, ma’lumotlarni kiritish-
chiqarishning bazaviy tizimi, mashinaga mo’ljallangan dasturlash tili, kompyuter
arxitekturasini rivojlanishining zamonaviy tendensiyalari.
Kurs ishlarini tashkil etish bo’yicha ko’rsatmalar

213
4.
Amaliy dasturiy ta’minot va ularning turlari
5.
Dasturlash texnologiyasining uskunaviy vositalari va unda qo’llaniladigan dasturlar.
6.
Operasion sitemalar va ularning turlari
7.
Operasion tizimning ichki va
tashqi buyruqlari tasnifi
8.
Windows XR OTining oddiy va serverli sistemalarini kompyuterga o’rnatish va
ularning afzalliklari
9.
Fayllarga xizmat ko’rsatuvchi dasturlar
10.
Kompyuterning tashqi qurilmalarini boshqaruvchi dasturlar – drayverlar
11.
Windows Commander dasturi va unda ishlash imkoniyatlari.
12.
CD va CD-R kompakt disklariga fayllar ko’chirish. NERO sistemasi va uning
imkoniyatlari.
13.
Arxivlashtirish va antivirusning dasturiy vositalari
14.
Disklarga xizmat ko’rsatuvchi dasturlar
15.
Amaliy dasturlar paketi va ularning kasbiy soxalarda qo’llanilishi.
16.
Nashriyot tizimida qo’llaniladigan PageMaker dasturi va uning imkoniyatlari.
17.
Matematik masalalarni yechish va ularning grafiklarini yaratishga mo’ljallangan
MAPL5, MatdCad dasturlari va ularda ishlash.
18.
Bugalteriya, iqtisod va boshqa sohalarda qo’llaniladigan dasturlar haqida ma’lumot va
ularning ishlash imkoniyatlari bilan tanishtirish.
19.
Kompyuterlarga xizmat ko’rsatuvchi dasturlarning imkoniyatlari.
20.
Yuqori darajali dasturlash tillari va ularning turlari.
21.
Visual Basic dasturlash tili va
uning imkoniyatlari
22.
Delfi daksturlash tili va uning imkoniyatlari
23.
C++ dasturlash tili va uning imkoniyatlari.
24.
Elektron va multimediyali qo’llanmalarni yaratishda foydalaniladigan texnologiyalar.
25.
Flash texnologiyasida boshqaruvchi ob’ektlar yaratish.
26.
Flash texnologiyasida So’rov shaklidagi ob’ektlarni yaratish.
27.
Flash texnologiyasida Animasiyalar hosil qilish.
Elektrolizda polyarizatsiya hodisasi

|
Elektrolizda polyarizatsiya hodisasi
|
bet | 71/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgElektrolizda polyarizatsiya hodisasi
Elektroliz jarayonida ko‘pincha elektrolizerdn o‘tkazilayotgan ishchi tok kuchi tashqi EYuK hisobiga o‘z - o‘zidan asta-sekin kamayadi. Elektroliz sekinlashadi va hattoki to‘xtab ham qoladi. Bu elektrodlardagi polarizatsiya natijasidir. Polarizatsiyaning asosiy turlari kimyoviy va konsentratsion polyarizatsiyadir.
Kimyoviy polyarizatsiya - elektrodlarning holatiga bog'liqdir.
Elektrodlarda elektroliz mahsulotlarining adsorbsiyalanishi natijasida elektrodlar yuzasining kimyoviy tabiati o‘zgaradi. Bu esa elektrodni o‘zining asosiy elektrokimyoviy vazifasida tashqari, qarama-qarshi funksiyani bajarishgaolib keladi. Masalan, ko‘p elektrolitlarning suvli eritmalarini elektrolizda katod elektrod yuzasidaadsorbsiyalanadigan vodorod ajralib chiqadi va natijada vodorod elektrod hosil bo‘ladi, katod elektrod materiali esa «astar» vazifasini o‘taydi: (H2/2H+) esaanod vazifasini o’taydi. O'z navbatida elektrolizerning anodida kislorod ajralib chiqish (2HOH-4e=4H++O2) jarayoni boradi, ajralib chiqqan kislorod elektrod yuzasidaadsorbsiyalanadi, ya'ni kislorod elektrod hosil bo’ladi. Bu yangi elektrod ichki galvanik elementni katod elektrod vazifasini o‘taydi. Bunday zanjirning EYuK ishchi tokka qarama-qarshi yo‘nalgan bo‘ladi.
Konsentratsion polyarizatsiya - elektroliz vaqtida elektrodlar yaqinida elektrolit konsentratsiyasi o‘zgaradi. Elektrodlar yaqinida elektrolit konsetratsiyasi o‘zgarishi natijasida vujudga keladigan polarizasiya konsentratsion polarizatsiya deyiladi
15-MA’RUZA. ELEKTROLIZ.
Reja:
Elektrolit eritmalari va suyuqlanmalari elektrolizi.
Elektroliz qonunlari.
Akkumulyatorlar.
Tayanch so’zlar: elektroliz, eritmalar, suyuqlanmalar, anod, katod, elektroliz, katod jarayonlari, anod jarayonlari, Faradey qonunlari.
|
| |
-modda. O‗zbekiston Respublikasi Sog‗liqni saqlash vazirligi, O‗zbekiston Respublikasi

100
umumiy texnik reglamentlarga o‗zgartish va qo‗shimchalar kiritish, shuningdek mazkur
reglamentlarni bekor qilish yuzasidan takliflar tayyorlaydi;
maxsus texnik reglamentlarni tasdiqlaydi, ularga o‗zgartish va qo‗shimchalar kiritadi, shuningdek
mazkur reglamentlarni bekor qiladi;
umumiy va maxsus texnik reglamentlarga rioya etilishi ustidan davlat nazoratini amalga oshiradi;
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar davlat fondini shakllantiradi;
texnik jihatdan tartibga solish sohasida xalqaro hamkorlikni amalga oshiradi.
Texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi vakolatli davlat organlari qonun hujjatlariga muvofiq
boshqa vakolatlarni ham amalga oshirishi mumkin.
-modda. Texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturlarini shakllantirish

|
-modda. Texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturlarini shakllantirishBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmua18-modda. Texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturlarini shakllantirish
Texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturlarini shakllantirish texnik jihatdan tartibga solish
sohasidagi boshqa vakolatli davlat organlarining hamda davlat va xo‗jalik boshqaruvi organlarining
o‗z vakolatlari doirasidagi takliflari inobatga olingan holda O‗zbekiston standartlashtirish,
metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi tomonidan amalga oshiriladi.
Texnik reglamentlarni ishlab chiqish dasturlari O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
tomonidan tasdiqlanadi va belgilangan tartibda e‘lon qilinadi.
LexUZ sharhi
Qarang:
Vazirlar
Mahkamasining
2014-yil
30-iyuldagi
207-son
―2014-2018-yillarga
mo‗ljallangan texnik reglamentlarni ishlab chiqish Dasturini tasdiqlash to‗g‗risida‖gi
qarori
.
19-modda. Texnik reglamentlarni ishlab chiqish tartibi
Texnik reglamentlar texnik reglamentlarni ishlab chiqishning tasdiqlanadigan dasturlariga muvofiq
ishlab chiqiladi.
Texnik reglamentlarni ishlab chiquvchilar belgilangan tartibda:
texnik reglamentlar ishlab chiqilishi haqidagi xabarlarni e‘lon qiladi;
Oldingi
tahrirga qarang.
texnik jihatdan tartibga solinishi lozim bo‗lgan mahsulotlar va xizmatlarning guruhlari hamda
turlarini belgilaydi;
(19-modda ikkinchi qismining uchinchi xatboshisi O‗zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-
apreldagi O‗RQ-405-sonli
Qonuni
tahririda — O‗R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Oldingi
tahrirga qarang.
mahsulotlar
va
xizmatlarning
texnik
reglamentlarda
belgilanadigan
talablarga
muvofiqligini
baholash usullarini belgilaydi;
(19-modda ikkinchi qismining to‗rtinchi xatboshisi O‗zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-
apreldagi O‗RQ-405-sonli
Qonuni
tahririda — O‗R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
ishlab chiqilgan texnik reglamentlarni kelishib oladi;
ishlab chiqilgan texnik reglamentlardan foydalanish erkinligini ta‘minlaydi.
Texnik reglamentlarni ishlab chiquvchilar ishlab chiqilgan texnik reglamentlar rasmiy e‘lon
qilingan kundan e‘tiboran ikki oy ichida ularning muhokama qilinishini ta‘minlaydi.
|
| |
Moliyaviy-tahliliy tizimlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

87
-
Hewleet-Packard firmaisi-dasturiy modullar yig’indisi ko’rinishida amalga
oshirilgan HAI Bank (Diagram firmasi bilan hamkorlikda) kontseptsiyasini taklif
etgan;
-
UNISYS firmasi-FSA, Finesse Financial Branch Automation tizimi (bank
muassasalari vazifalarini avtomatlashtirish tizimi);
-
Olivetti firmasi (Italiya)-bankni avtomatlashtirishuchun (bank faoliyatini ADP
majmui) mo’ljallangan bank platformasi (Platform for Banking);
-
Bull firmasi (Frantsiya)-bank faoliyatini kompleks tomonlashtirish uchun ICBS
tizimi.
Sarf va bosim o‗lchashlardagi yangiliklar

221
E‘tiborli tomoni shundaki, Joriy yilda bosim o‗lchash vositalarini qiyoslash avtomatik uskunasi
harid qilindi.
Ushbu uskunasining imkoniyatilari: O‗lchash diapazoni 100 kPa dan 7 MPa gacha, xatolik ±0,015
%dan. Ushbu asbob-uskuna barometrlar, absolyut bosim ko‗rsatgichlarida qiyoslash va kalibrlash
ishlarini amalga oshirishga imkon beradi. Shuningdek, bo‗limda o‗lchash vositalarini, mijozlar
bilan ishlash hamda qilinadigan ishlar hajmini hisobga olish va nazorat kilish buyicha elektron
ma‘lumotlar bazasi joriy qilindi.
Hozirgi vaqtda barometr, absolyut bosim ko‗rsatgichlar, avtomatik sfigmanometrlarni qiyoslash
uchun akkreditatsiya doirasini kengaytirish yuzasidan ishlar olib borilmoqda.
Joriy yilning sentyabr oyida bo„lim mutaxassislari “Suyuqlik va gazlar sarfi va miqdori
o„lchashlarni metrgologik ta‟minotining aktual masalalari” mavzusidagi konferensiyada,
hamda Rossiya Federatsiyasining Kazan shahrida bo„lib o„tgan TK 1.4 “Rasxodometriya” –
texnik qo„mitasining yig„ilishida qatnashgan.
E‟tiborli tomoni shundaki, Joriy yilda bosim o„lchash vositalarini qiyoslash avtomatik
uskunasi harid qilindi.
Ushbu uskunasining imkoniyatilari: O„lchash diapazoni 100 kPa dan 7 MPa gacha, xatolik
±0,015 %dan. Ushbu asbob-uskuna barometrlar, absolyut bosim ko„rsatgichlarida
qiyoslash va kalibrlash ishlarini amalga oshirishga imkon beradi. Shuningdek, bo„limda
o„lchash vositalarini, mijozlar bilan ishlash hamda qilinadigan ishlar hajmini hisobga olish
va nazorat kilish buyicha elektron ma‟lumotlar bazasi joriy qilindi.
Hozirgi vaqtda barometr, absolyut bosim ko„rsatgichlar, avtomatik sfigmanometrlarni
qiyoslash uchun akkreditatsiya doirasini kengaytirish yuzasidan ishlar olib borilmoqda.
Standartlashtirish bo‗yicha halkaro tashkilotlar

|
Standartlashtirish bo‗yicha halkaro tashkilotlarBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmuaStandartlashtirish bo‗yicha halkaro tashkilotlar. Standartlashtirish bo‗yicha halqaro tashkilotlar
(ISO). Standartlashtirish bo‗yicha halqaro tashkilotlar ISO standartlarni ishlab chiquvchi halqaro
organ hisoblanadi. Bu tashkilot standartlashtirish bo‗yicha milliy organlarining turli vakillaridan
tashkil topgan.
Bu tashkilot 1947 yil 23 fevralda tashkil topgan.Bu tashkilot halkaro standartlarni ishlab chiqadi.Bu
tashkilotning shtab kvartirasi.Shveytsariyaning Jeneva shahrida joylashgan.2016 yil holatida 196 ta
davlatda faoliyat olib boradi.
BMT tashkilotining iqtisodiy va ijtimoiy sovetida bu tashkilotga birinchilar qatorida umumiy
konsultativ statusi taqdim etilgan.
Standartlar – ishlab chiqaruvchi korxonalarning ishlab chiqarish ko‗rsatkichlarini oshirishga,
xatoliklarni va chiqitlarni kamaytirishga yordam beradi. Turli bozorlardagi maxsulotlarni to‗g‗ridan
to‗g‗ri baxolab, kompaniyalarning yangi bozorlarga chiqishini osonlashtiradi, xaqqoniy halqaro
savdo sotiqni rivojlantirishga yordam beradi.
Shu bilan birga standartlar iste‘molchilar huquqlarni himoya qiladi va sertifikatlangan maxsulot
halqaro darajadagi minimal standartlarga mosligini kafolatlaydi.
Texnik Menejment boshqarmasi ISO standartlarini ishlab chiquvchi 250 dan ortiq texnik
qo‘mitalarga mas‘ul.
ISO ningasosiy maxsuloti halqaro standartlardir. ISO tashkiloti texnik hisobotlarni texnik
xarakteristikalarni, umumiy spetsifikatsiyalarni, chop etadi.
Nazorat savollari:
1.Standartlashtirishning
turli
darajadagi ob`ektlari qanday bo‘ladi?
2.Barcha darajadagi normativ hujjatlarni ishlab chiqish, kelishish, tasdiqlash va 3.Davlat ro‗yxatiga
kiritish qanday tartibda amalga oshiriladi?
Reja.
1. O‘zbekiston Respublikasining «Texnik jihatdan tartibga solish to‘g‘risida»gi qonuni.
2.Texnik reglament haqida tushuncha.
|
| |
-Mavzu: O‗zbekiston Respublikasi «Texnik jihatdan tartibga solish

96
Tayanch so‘z va iboralar: texnik jihatdan tartibga solish, texnik reglament, shtrix kod,
O‗ZBEKISTON RESPUBLIKASINING QONUNI
TEXNIK JIHATDAN TARTIBGA SOLISH TO‗G‗RISIDA
Qonunchilik
palatasi
tomonidan
2008-yil
11-noyabrda
qabul
qilingan
Senat tomonidan 2009-yil 27-martda ma‘qullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarni
belgilash, qo‗llash va bajarish sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
2-modda. Texnik jihatdan tartibga solish to‗g‗risidagi qonun hujjatlari
Texnik jihatdan tartibga solish to‗g‗risidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun
hujjatlaridan iboratdir.
Agar O‗zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‗zbekiston Respublikasining texnik
jihatdan tartibga solish to‗g‗risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar
belgilangan bo‗lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‗llaniladi.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‗llaniladi:
texnik jihatdan tartibga solish — mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy
talablarni belgilash, qo‗llash va bajarish;
Oldingi
tahrirga qarang.
mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligi — mahsulotning, uni loyihalash, ishlab chiqarish,
ishlatish (undan foydalanish), montaj qilish, sozlash, saqlash, tashish, realizatsiya qilish va
utilizatsiya qilish jarayonlarining, bajariladigan ishlar, ko‗rsatiladigan xizmatlarning holati bo‗lib,
bunda insonning hayotiga, sog‗lig‗iga, atrof muhitga, yuridik, jismoniy shaxslarning va davlatning
mol-mulkiga zarar yetkazilishi ehtimoli bilan bog‗liq yo‗l qo‗yilmaydigan xavf mavjud bo‗lmaydi;
(3-moddaning uchinchi xatboshisi O‗zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‗RQ-405-
sonli
Qonuni
tahririda — O‗R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
Oldingi
tahrirga qarang.
Tibbiyot diagnostikasi - Bilimlar bazasi va ekspert tizimlar haqida Reja

|
Bilimlar bazasi va ekspert tizimlar haqida Reja
|
bet | 6/12 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 215,83 Kb. | | #246904 |
Bog'liq Bilimlar bazasi va ekspert tizimlar haqida RejaTibbiyot diagnostikasi
Diagnostik tizimlar organizm faoliyati buzilishi va ularni keltirib chiqarish sabablari orasidagi bog'liqlikni topish uchun xizmat qiladi. MYCIN tizimi eng ko'p tarqalgan tizim hisoblanadi (u davolanayotgan odam miningit yoki bakterial infeksiyalar yuqtiril-ganda) diagnostika va kuzatuv olib borish uchun qo'llaniladi. Uning birinchi g'oyasi 1970-yillar o'rtalarida Stendford Universi -tetida ishlab chiqilgan edi. Ayni vaqtda bu tizim mutaxassis vrach kabi diagnoz qo'yish imkoniyatiga ega. U shuningdek, kengay-tirilgan bilimlar bazasiga ega. Bu esa uni tibbiyot sohasida qo'llash imkoniyatini yaratadi.
Prognozlash
Prognozlash tizimlari ayni vaqtdagi holatga qarab kelib chiquvchi natija va hodisalarni oldindan aytib berish imkoniyatiga ega. «Uoll-strit egallash» DASTUR tizimi bozorning konyunktu-rasini tahlil qilib, algoritmlarning statistik usullari yordamida siz uchun kapital mablag'ingizda yuqori samara bilan foydalani-shingizni maslahat berishi mumkin. Ular bilimlarga asoslangan tizimlarga kirmaydi, chunki oddiy dasturlash protsedura va algoritm-lari qo'llanilgandir. Sizning mablag'ingizni bozor konyunkturasini o'rgangan holda aniq ko'paytiradigan ETlar hali yaratilmagan bo'lsa-da, ob-havoni oldindan aytib beruvchi hosildorlik va yo'lovchilarning sonini oldindan aniqlovchi ma'lumot tizimlari tobora keng qo'llanilmoqda. Hatto shaxsiy Komp’yuter ga oddiy tizimni o'rnatib, siz ob-havo ma'lumotini olishingiz mumkin.
Rejalashtirish
Rejalashtirish tizimlari ko'p o'zgaruvchilar ishlatiladigan masalalarda aniq bir maqsadga erishish uchun qo'llaniladi. Savdo-sotiq sohasida Damashqning «Informat» firmasi birinchilardan bo'lib, o'zining sotib oluvchilariga foydalanuvchining talablari va imkoniyatiga mos keluvchi Komp’yuter topish imkoniyatini 15 minutli konsultatsiya sifatida firma ofisining zaliga o'rnatilgan 13 ta ishlab turuvchi stansiyalar yordamida amalga oshirdilar. Bundan tashqari «Boeing» kompaniyasi ET larni kosmik stansiyalarni loyihalashtirish, vertolyotlar ta'miri va samolyot dvigatellarining ishdan chiqish sabablarini topishda qo'llamoqdalar. DEC firmasi tomonidan ishlab chiqilgan XCON ekspert tizimi foydalanuvchi talabiga mos kelgan holda VAX tipidagi Komp’yuter tizimlarining tuzilishini aniqlash yoki o'zgartirish uchun xizmat qiladi. Shuning-dek, DEC tomonidan yanada kuchliroq bo'lgan XKEL tizimi ishlab chiqilgan. U XCON tizimining bilimlar omborini o'z ichiga olgani holda foydalanuvchiga kerakli tuzilishdagi hisoblash tizimini tanlash imkonini beradi. XKEL XCON dan farq qilgani holda interaktiv bo'ladi.
|
| |
savdodagi texnik to‗siqlar

|
savdodagi texnik to‗siqlarBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmuasavdodagi texnik to‗siqlar — mahsulotlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarning
texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda mavjud bo‗lgan tafovutlari yoki
o‗zgarishlari oqibatida savdoda yuzaga keladigan to‗siqlar.
(3-moddaning sakkizinchi xatboshisi O‗zbekiston Respublikasining 2016-yil 25-apreldagi O‗RQ-
405-sonli
Qonuni
tahririda — O‗R QHT, 2016-y., 17-son, 173-modda)
4-modda. Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy vazifalari
Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
inson hayoti va sog‗lig‗i, yuridik, jismoniy shaxslarning va davlatning mol-mulki xavfsizligini
ta‘minlash;
atrof
muhit
muhofaza
qilinishini,
shuningdek
tabiiy
resurslardan
oqilona
foydalanilishini
ta‘minlash;
savdodagi texnik to‗siqlarni bartaraf etish;
mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligi xususida iste‘molchilarni chalg‗ituvchi harakatlarning
oldini olish.
5-modda. Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy prinsiplari
Texnik jihatdan tartibga solishning asosiy prinsiplari quyidagilardan iborat:
texnik reglamentlarni qo‗llashning majburiyligi;
texnik reglamentlarni qo‗llashning bir xilligi;
texnik reglamentlarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi milliy va xalqaro normativ
hujjatlarga muvofiqligi;
texnik reglamentlarning, ularni ishlab chiqish, qabul qilish va e‘lon qilish tartibi to‗g‗risidagi
axborotning ochiqligi.
6-modda. Texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimi
Texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimini quyidagilar tashkil etadi:
O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi;
Oldingi
tahrirga qarang.
texnik
jihatdan
tartibga
solish
sohasidagi
vakolatli
davlat
organlari
— O‗zbekiston
standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish agentligi, O‗zbekiston Respublikasi Sog‗liqni
saqlash vazirligi, O‗zbekiston Respublikasi Qurilish vazirligi, O‗zbekiston Respublikasi Ekologiya
va atrof-muhitni muhofaza qilish davlat qo‗mitasi;
(6-moddaning uchinchi xatboshisi O‗zbekiston Respublikasining 2019-yil 24-dekabrdagi O‗RQ-
597-sonli
Qonuni
tahririda — Qonun hujjatlari ma‘lumotlari milliy bazasi, 25.12.2019-y.,
03/19/597/4193-son)
texnik jihatdan tartibga solish sohasida o‗z vakolatlari doirasida faoliyatni amalga oshiruvchi davlat
va xo‗jalik boshqaruvi organlari.
|
| |
-rasm - Bilimlar bazasi va ekspert tizimlar haqida Reja

|
Bilimlar bazasi va ekspert tizimlar haqida Reja
|
bet | 2/12 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 215,83 Kb. | | #246904 |
Bog'liq Bilimlar bazasi va ekspert tizimlar haqida Reja2-rasm. Bilimlarni tasvirlash
Bilimlar bazasiga asoslangan ekspert tizimining ishlash sxemasi quyidagicha bo'ladi.
tahlil natijalari yoki qiymatlar tanlash;
kuzatish;
natija interpretatsiyasi;
yangi informatsiyalarni o'zlashtirish;
gipoteza va qoidalar yordamida yangi qiymatlar yoki yangi
tahlil natijalari olish.
Mana shu jarayon, yetarli axborot yig'ilgunga qadar davom etadi.
Sxematik ko'rinishda quyidagicha ifodalaniladi.
3-rasm. ET ning ishlash sxemasi
Bilimlar bazasiga asoslanib, qurilgan ekspert tizimlarining eng asosiylari dialog ko'rinishda bo'lishi mumkin.
Bu tipdagi dasturlar ishga tushirilganda foydalanuvchi qisqacha «HA» yoki «YO'Q» javoblarini berish mumkin shu javoblarga asosan fakt va qoidalar asosida xulosa chiqariladi.
BILIMLARNI TASVIRLASH MODELLARI
Mahsuliy (produksion) qoidalarning modellari
Freymli modellar
Semantik modellar
MAHSULIY (PRODUKSION) QOIDALARINING MODELLARI
Deklarativ bilimlar — bu biror-bir tizimda o'zaro bog'langan dalillardir. haqiqatdan ham ro'y bergan biror hodisa, voqea-dalilga misol bo'la oladi.
Protsedurali bilimlar — dalillar ustida amallar bajarilsa, (algoritmlar, dasturlar, analitik o'zgarishlar, empirik qoidalar) va shu kabilarni amalga oshirish natijasida hosil bo'ladigan bilimlardir. Bilimlarning bunday bo'linishi shartli xususiyatga ega.
EHMning boshlang'ich uch avlodida protsedurali tasvirlash yagona, u ham masalalarni yechishda qo'llaniladi. Deklarativ bilimlar har doim tobe bilimlardir. Ekspert tizimlar sohasidagi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bilimlarni tasvirlash uchun qo'llaniladigan maxsus qoyidalar, semantik tarmoqlar va freymlar modellar ko'rinishida ishlatiladi. Shuning uchun, bu modellarni to'laroq ko'rib chiqamiz.
|
| |
Mexanik kattaliklarni o‘lchash va moddalarning sarf, hajm parametrlarini o‘lchash

220
Bosim va sarf o‘lchagichlarini o‘lchash va fizik-kimyoviy, optik-fizikaviy va harorat
kattaliklari ilmiy-ishlab chiqarish bo‘limlarining faoliyatini o‘rganish.
Ishning maqsadi: Talabalarga Bosim va sarf o‘lchagichlarini o‘lchash va fizik-kimyoviy, optik-
fizikaviy va harorat kattaliklari ilmiy- ishlab chiqarish bo‘limlari haqida ma‘lumot berish.
Sarf bu — vaqt birligi ichida oqim yoʻnalishi boʻyicha oʻtgan moddaning vazn yoki xajm miqdori.
Sarfni oʻlchash tushunchasida ikki xil sarf farqini ajratib olish kerak: Xajmli sarf va vaznli sarf.
Xajmli sarf oʻlchash usulida odatda suyuqliklar va gazlarning vaqti birligi ichida oʻtgan
xajmi
oʻlchanadi. Vaznli sarf oʻlchashda esa moddaning vaqt birligi ichida oʻtgan vazn miqdori
oʻlchanadi. Oʻlchash usulini oʻzi xam ikki xil turga ega: birinchisida vaqt birligi ichida oʻtgan
moddaning vazn midori yoki xajmi, yaʼni bu xolda sarf bevosita xajm yoki ogʻirlik birliklari bilan
ifodalanadi; ikkinchi usulda joriy oqim tezligiga koʻra vaqt birligi ichida
qancha miqdorda modda
oʻtishi, yaʼni oniy (mgnovenniy) sarf oʻlchanadi. Sarfni
1. Doimiy perepadli (rotametr);
2. Oʻzgaruvchan perepadli (Diafragma);
3. tezlik xisoblagichlari;
4. Induksion sarf oʻlchagichlar;
5. Xajm oʻlchagichlar yordamida aniqlash mumkin.
S xarorat qabul qilinadi.
Sarfi oʻlchanayotgan moddaning agregat xolatiga koʻra, ushbu modda
uchun faqat oʻziga xos boʻlgan xususiyatlari yuzasidan korreksiya xisobi yuritib boriladi.
Chunki
texnologik jarayon taqozo etadigan bosim va xaroratga bogʻliq xolda oʻlchangan sarf bilan standart
qabul qilingan sharoitda oʻlchanadigan sarf qiymat koʻrsatikich bir biridan katta farq qiladi. Yaʼni
texnologik jarayonlarda odatda yuqori xarorat va bosim ositdagi reaksiyalar natijasidan keyingi
xolat sarfi oʻlchanishi mumkin, ammo xar bir modda uchun uning solishtirma zichligi,
molekulyar
massasi kabi xossalari faqat oʻziga xos va takrorlanmas boʻladi. Shuningdek xar modda uchun
meʼyoriy xarorat va bosim xam aloxida xisoblanishi mumkin. Odatda gazlar xarorat oshgan sari
xajmi ortib boradi. Bu xolatda xajmiy sarf oʻlchash jarayonida chalkashliklar kelib chiqishini oldini
olish uchun shu gazning kimyoviy va fizik noyob
xossalaridan kelib chiqib, uning sarf xisobini
meʼyorlanadi. Yaʼni texnologik jarayondagi bosim va xaroratga koʻra oʻlchangan sarf, meʼyoriy
sharoitdagi sarf xisobiga oʻgiriladi. Odatda gazlar uchun meʼyoriy sharoit deb bir atmosfera bosimi
va 20 S xarorat qabul qilinadi.