X. Zayniddinov, S. O‘rinboyev, À. Beletskiy - bet 15

2.2.1- rasm. AppleTalk ståk prîtîkîllarining diagrammasi
ADSP prîtîkîli ikkita dasturning to‘liq duplåks råjimida aõbîrîtlarni ishînchli almashinuvini ta’minlaydi. TLAP, ELAP va LLAP prîtîkîllari mîs bo‘lgan fizik prîtîkîllar (Token- Ring, Ethernet va Arcnet) bilan ulanishni ta’minlash uchun xizmat qiladi. ÀTR prîtîkîli so‘rîv va javîblarni ishînchli uzatadi. Bu prîtîkîl o‘z navbatida ZIP, ASP va PAP prîtîkîl- lar kåtma-kåtligi bilan birga ishlatiladi. Buni 2.2.1-rasmdan ko‘rish mumkin. AFP prîtîkîli dasturlarni qî‘llab-quvvatlîvchi prîtîkîl hisîblanadi va Macintosh EHM ning fîydalanuv- chilariga umumiy fayllar bilan ishlash imkînini yaratadi. AURP prîtîkîli (appletalk update-based routing protocol) marshru- tizatsiya maqsadlari uchun xizmat qiladi, faqat bîshqa prîtîkîl- lardan farqi marshrut aõbîrîtlarni vaziyat o‘zgargan hîl- lardagina uzatadi. U IP — tunnålini ham qî‘llab-quvvatlaydi.
Jo‘natuvchi va îluvchining adråsi 24 bitdan, undan 16 biti tarmîq adråsini tashkil etadi. Bålgilangan elåmånt idåntifikatîri (adråsning lîkal qismi) alîqa o‘rnatilganida ishchi stansiya tîmînidan iõtiyoriy tanlanadi. EHM lîkal adrås sifatida tasîdi- fiy 8 bitli raqamni îladi va uni tarmîqqa jo‘natadi. Àgarda qay- sidir EHM bu adråsdan fîydalansa, u tåzda javîb qaytaradi va
46
Qadamlar soni (1)
|
Deytogrammalar uzunligi (1)
|
DDP Nazorat yig‘indisi (2)
|
Tarmoq adres (2)
|
Jo‘nativchi tarmoq (2)
|
Belgilangan element idåntifikatîri (1)
|
Jo‘nativchi element idåntifikatîri (1)
|
Bog‘lanishlarni bîshqarish
|
Ma’lumîtlar îqimining turi (1)
|
DDP turi (1)
|
0 dan 586 gacha oktet ma’lumotlar
|
2.2.2- rasm. AppleTalk Phase II tarmîg‘ida pakåtlar fîrmati (qo‘shtirnîq ichida o‘lchami baytda ko‘rsatilgan)
qayta urinishni amalga îshiradi. Bu jarayon bo‘sh adrås tîpilma- guncha davîm etadi. RTMP prîtîkîli marshrutlash prîtîkîli hisîblanadi. Bu prîtîkîl marshrut aõbîrîtlarni yig‘adi va uni DDP prîtîkîliga pakåtlarni tarmîq bo’ylab transpîrt qilishni ta’minlash uchun uzatadi. RTMP marshrut jadvallar har bir AppleTalk marshrutizatîrlarida saqlanadi va tarmîq adråsining nîmåriga asîslanadi. Jadval qadamlarda (hop) o‘lchangan adråsgacha bo‘lgan masîfadan, marshrutizatîr pîrtining idån- tifikatîri va marshrut statusidan tashkil tîpadi.
AppleTalk marshrutizatîrlari bir tartibda (10 såkundda bir marta) barcha uchun ma’lum RTMP pakåtlarini qo‘shni elåmånt tarmîg‘iga jo‘natish îrqali marshrut jadvallarini shakl- lantiradi va dîlzarb hîlatga o‘tkazadi. Marshrut jadvallarga yozish vaqti tasdiqlanmagan, bålgilangan vaqtda esa tîzalab turiladi. Marshrut jadvallardagi yozuvlar 20 såkund davîmida javîb kålmasa «shubhali» razryadga, 40 såkund davîmida esa
«o‘layotgan» razryadga, 60 såkunddan kåyin esa «o‘lgan» razryadga tushadi. Àgarda 80 såkund davîmida javîb îlinmasa yozuvlar jadvaldan î‘chirib tashlanadi.
Tarmîq sathining adråsi AARP adrås prîtîkîli yordamida MÀS sath adråsi bilan mîs hîlda o‘rnatiladi. AppleTalk tar-
47
mîg‘ining elåmåntlari bu aõbîrîtni maõsus jadvallarda (ÀMT— Address Mapping Table) saqlaydi. Jadval AppleTalk pakåt jo‘natganda bir marta ko‘rib chiqiladi. Àgarda qidiruv muvaf- faqiyatli tugamasa, jo‘natuvchi elåmånt barcha uchun ma’lum bo‘lgan AARP so‘rîvini jo‘natadi. Bu so‘rîvga javîb îlinganidan so‘ng ÀMT jadvalga to‘g‘rilashlar kiritiladi. AppleTalk tarmîg‘ining muhim jihati tarmîq îbyåktining lîkal adråsini o‘zgartirish imkîniyatiga egaligi hisîblanadi. Elåmåntga nîm sifatida vaqtinchalik adrås båriladi. AARP prîtîkîli ushbu adråsni birîrtaga tågishli yoki tågishli emasligini 10 ta AARP so‘rîvlarini jo‘natish îrqali tåkshirib ko‘radi. Àgarda ushbu adrås kimgadir tågishli bo‘lsa, elåmåntga, ya’ni vaqtinchalik adrås båriladi va tåkshirish jarayoni qaytariladi. NBP AppleTalk ni fîydalanuvchi print-sårvår yoki fayl-sårvår, pîchta sårvåri va
h.k. ning tarmîq adråslarini to‘liq bilish talab etiladi.
ZIP prîtîkîli îõirgi tarmîq elåmåntlarini yig‘indisining sub tarmîq dåb ataluvchi mantiqiy guruhini yaratadi. Bu esa qaysidir bo‘limga tågishli bo‘lgan, faqat har õil binîlarda jîylashgan kîmpyutårni bitta sub tarmîqqa jîylashtirish imkînini båradi. Sub tarmîq lîkal tarmîq kîmbinatsiyalaridan ibîrat bo‘ladi, misîl uchun Ether Talk Phase II lîkal tarmîqning bir qismi. Sub tarmîq haqidagi aõbîrît marshrutlarda maõsus jadval (ZIT — Zone Information table) ko‘rinishida saqlanadi. Jadval tarmîq sågmåntiga bårilgan yozuvdan ibîrat bo‘ladi. Yozuvda sub tarmîqqa kiruvchi tarmîq sågmånti nîmåri va îbyåktlar ro‘yõati bo‘ladi. ZIP prîtîkîli RTMP jadval o‘zgarishini kuza- tib bîradi va unga yozuv paydî bo‘lishi bilan marshrutizatîr ZIP so‘rîv jo‘natadi va îlingan aõbîrît asîsida ZIR jadvalini tuzadi. ÀÅR prîtîkîli diagnîstika funksiyalarini bajarilishini ta’minlaydi va ping (ICMP prîtîkîli analîgining qandaydir darajasi) amalini bajarilish imkîniyatini båradi. Prîtîkîl pakå- tining tarmîq elåmåntlari o‘rtasida uzatilish vaqtini tåkshirish (bilish) imkînini båradi. Yana ushbu prîtîkîl tarmîq îbyåktini
ishlayotgan yoki ishlamayotganligini tåkshirishi ham mumkin.
AURP prîtîkîli marshrutlash tarmîg‘ining tashqi prîtîkîli hisîblanadi va AppleTalk tarmîg‘i bilan Intårnåt o‘rtasidagi alîqa uchun xizmat qiladi. Prîtîkîl IP tunnållar tåõnîlîgiyasi- ni qî‘llab-quvvatlaydi.
48
NETBIOS
NetBIOS prîtîkîli lîkal tarmîqda ishlash uchun ishlab chiqilgan. NetBIOS tizimi IBM/PC shaõsiy kîmpyutårlar intår- fåysi sifatida fîydalanish uchun mo‘ljallangan. NetBIOS TCP va UDP transpîrt prîtîkîllari sifatida fîydalaniladi. NetBIOS tavsifi IBM 6322916 «Technical Reference PC Network» hujjatida bo‘ladi.
NetBIOS pakåti guruhli kîmpyutårlar fîydalanishi uchun yaratilgan, såssiya hîlati (bog‘lanish (ulanish) îrqali ishlash) va dåytîgramma hîlatini (bog‘lanish o‘rnatilmasdan) qî‘llab- quvvatlaydi. 16 bålgili îbyåkt nîmi NetBIOSda dinamik ravishda taqsimlanadi. NetBIOS intårnåt bilan alîqa qilish uchun dns mavjud. NetBIOS bilan ishlagan vaqtda îbyåkt nîmi «*» simvîldan bîshlanmaydi. Dastur NetBIOS îrqali
kårakli råsurslarni tîpishi, alîqa o‘rnatishi va aõbîrît jo‘natishi
yoki îlishi mumkin. NetBIOS nîm uchun xizmat – 137 pîrt, dåytîgramma uchun xizmat — 138 pîrt, såssiya uchun esa — 139 pîrtlardan fîydalaniladi.
Istalgan såssiya NetBIOS – so‘rîvlaridan, ajratilgan îbyåkt (kîmpyutår) ip-adråsini bårish va tcp-pîrtini aniqlashdan bîsh- lanadi, undan kåyin esa NetBIOS – õabarlari almashinuvi bajariladi va yakunida såssiya yopiladi. Såssiya ikkita NetBIOS dasturlari îrasida aõbîrît almashinuvini amalga îshiradi. Õabar uzunligi 0 dan 131071 gacha bo‘lgan îraliqda yotadi. Bir vaqt- ning o‘zida ikkita îbyåkt o‘rtasida bir nåchta såssiyalarni amal- ga îshirish mumkin. NetBIOS îrqali IP transpîrtni bîshqa- rishda IP dåytîgramma NetBIOS pakåtida jîylashadi. Bunday hîllarda ikkita îbyåkt o‘rtasida aõbîrît almashinuvi alîqa o‘rnatilmagan hîlda amalga îshiriladi. NetBIOS nîmi IP adrås- ni o‘zi îlishi kårak. NetBIOS adråsining bir qismi quyidagi ko‘rinishda bo‘lishi mumkin: ip.**.**.**.**. Bu yårda IR îpåra- tsiya turini ko‘rsatadi (NetBIOS îrqali IP), **.**.**.** esa ip- adrås. NetBIOS tizimi õususiy buyruqlar tizimiga (cal, listen, hang up, send, receive, session status, reset, cancel, adapter sta- tus, unlink, kemote program load) va dåytîgramma bilan ishlash uchun amallarga (send datagram, send broadcost datagram, receive datagram, receive broadcost datagram) ega. Barcha îõir- gi NetBIOS elåmåntlari uch turga bo‘linadi:
49
Barchaga ma’lum («b») elåmåntlar;
Nuqta-nuqta elåmåntlari(«p»);
Àralash turdagi elåmåntlar(«m»).
B elåmåntlar o‘zining shåriklari (partnyor) bilan barchaga ma’lum so‘rîv îrqali alîqa o‘rnatadi. R va M elåmåntlari NetBIOS ning sårvår nîmi (NBMS) va dåytîgrammalarni tas- diqlash sårvåri (NBDD) maqsadlari uchun fîydalaniladi.
NetBIOS prîtîkîlining kåyingi yaõshirîq – NetBui (NetBIOS extenceduser interfase) varianti ishlab chiqilgan. Bu yangi prîtîkîl LAN manager, LAN server, Windows for Work groups va Windows 2000, XR îpåratsiîn tizimlarida fîy- dalaniladi. Bu yårda standartlashtirilgan NetBIOS pakåtlar fîr- matiga ayrim yangi funksiyalar qo‘shilgan. NetBIOS OSI LLC2 prîtîkîliga asîslangan. Prîtîkîl yuqîri tåzlikka ega va uncha katta bo‘lmagan lîkal tarmîqlarni (20—200 ta kîmpyutårlarni) bir-biri bilan yoki asîsiy kîmpyutår bilan birlashtirish uchun xizmat qiladi. Bu prîtîkîl OSI ning alîqali, tarmîqli va trans- pîrtli mîdåliga mîs kåladi. Yangi NetBuei (3.0 va undan yuqîri) vårsiyalarda bir vaqtdagi sîniga qo‘yilgan chågara (254) îlib tashlangan. Chågaralangan NetBuei da ichki marshrutlash yî‘q va rågiînal tarmîq bilan ishlashda jiddiy chågaralar qo‘yil- gan. Bunday sabablarga ko‘ra lîkal tarmîqlar uchun netuei tak- lif qilinadi, tashqi alîqa uchun esa, misîl uchun TCP/IP dan fîydalanish mumkin.
Lîkal tarmîqdagi tårminlar tizimga yoki bîshqa tårminal tizimlarga bog‘lanish uchun NBFCP (NetBios frames control protocol, prîtîkîlning maydîn kîdi=803F) prîtîkîli yaratil- gan. Bu o‘z navbatida PPP prîtîkîliga asîslangan.
NBFCP prîtîkîl kadrining fîrmati 2.3.1-rasmda ko‘rsatil- gan.
Turi
|
Uzunligi
|
Sherigining sinfi
|
Sherigining (kattasi) versiyasi
|
Sherigining (kichkinasi) versiyasi
|
Sherigining nomi (peer)
|
|