nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Birlashtirish orqali saralash (Merge sort)

|
Birlashtirish orqali saralash (Merge sort)
|
bet | 84/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgBirlashtirish orqali saralash (Merge sort). Bo‘lish-boshqarish paradigmasi asosida tartiblash. Massivni ikkiga bo‘lamiz, qismlarni rekursiv ravishda tartiblang va keyin birlashtirish protsedurasini bajaring. Birinchi qismning joriy elementiga, ikkinchisi ikkinchi qismning joriy elementiga ikkita ko‘rsatkichni qo‘llang. Bu ikki elementdan minimumni tanlab, javobga joylashtiring va minimumga mos keladigan ko‘rsatgichni siljiting. Birlashtirish O(n), barcha logn darajalari uchun ishlaydi, shuning uchun murakkabligi O(nlogn). Bu oldindan vaqtinchalik masiv yaratish va vazifaga argument sifatida o‘tishi samarali bo‘ladi. Bu saralash rekursiv, hamda tez va shuning uchun elementlar soni kam bo‘lgan kvadratik o‘tish mumkin.
8.11-dastur. Saralashni amalga oshirish.
Asosiy funksiya
|
void merge(int* l, int* m, int* r, int* temp) { int *cl = l, *cr = m, cur = 0;
while (cl < m && cr < r) {
if (*cl < *cr) temp[cur++] = *cl, cl++; else temp[cur++] = *cr, cr++;
|
}
while (cl < m) temp[cur++] = *cl, cl++; while (cr < r) temp[cur++] = *cr, cr++; cur = 0;
for (int* i = l; i < r; i++)
*i = temp[cur++];
}
|
Birinchi varinat
|
void _mergesort(int* l, int* r, int* temp) { if (r - l <= 1) return;
int *m = l + (r - l) / 2;
_mergesort(l, m, temp);
_mergesort(m, r, temp); merge(l, m, r, temp);
}
void mergesort(int* l, int* r) { int* temp = new int[r - l];
_mergesort(l, r, temp); delete temp;
}
|
Ikkinchi varinat
|
void _mergeinssort(int* l, int* r, int* temp) { if (r - l <= 32) {
insertionsort(l, r); return;
}
int *m = l + (r - l) / 2;
_mergeinssort(l, m, temp);
_mergeinssort(m, r, temp); merge(l, m, r, temp);
}
void mergeinssort(int* l, int* r) { int* temp = new int[r - l];
_mergeinssort(l, r, temp); delete temp;
}
|
|
| |
Visual Studio 6.0 (1998) - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 99/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgVisual Studio 6.0 (1998). Visual Studio keyingi versiyasi (6.0, kodlangan Aspen) 1998 yilda chop .tildi. Visual C++, Visual Basic, vj++ va Interdev, (maksimal versiyada - Visual Studio Enterprise Edition) - allaqachon maʻlum komponentlarini yangi versiyalari bilan bir qatorda, quyidagi yangi komponentlar ham vizual modellashtirish va dastur ishlashini tahlil qilishni qo‘llab-quvvatlash uchun kiritilgan:
Application Performance Explorer
Automation Manager
Microsoft Visual Modeler
RemAuto Connection Manager
Visual Studio Analyzer
Visual Studio 6.0 dasturlari bilan ishlayotgan uchun bitta ko‘p tilli virtual platforma o‘z ichiga oladi integrallashgan muhit, yangi versiyasini yaratish uchun asos sifatida Microsoft tomonidan ishlatiladigan versiyasi - .NET.
Visual Studio.net (2002). Visual Studio 7.0 versiyasi, shuningdek, Visual sifatida tanilgan Studio.net va kodlangan Rainier, joriy etildi. Ushbu versiyada eng muhim yangilik boshqariladigan kod, umumiy til infratuzilmasi (SLI), umumiy oraliq til (SIL), umumiy turdagi tizim (SP) asosida to‘liq turdagi nazorat va xavfsizlik bilan ishonchli va xavfsiz dasturlashni taʻminlaydigan ko‘p tilli platformani amalga oshirishdir. .Net platformada barcha kompilyatorlar manba kodini tegishli tildan tarjima qiladi (C#, C++, Visual Basic va hokazo.) bitta oraliq SIL kodining ikkilik formatiga - VM ning postfiks yozuvi instructions.net -Virtual ijro tizimi (VES). Taqdim etilgan: .Net ichidagi moslik-turli tillardan tuzilgan kodlarning ilovalari; yagona metadata asosidagi turdagi nazorat va xavfsizlik mexanizmi; yagona ko‘p tilli istisno muomala mexanizmi o‘z ichiga oladi.
Visual Studio.NET 2002 versiyasi to‘rt versiyalarida chop etildi (nashrlar):
Academic, Professional, Enterprise Developer, Enterprise Architect.
Visual Studio muhitida qo‘llab-quvvatlanadigan tillarda haqiqatdan ham ajoyib o‘zgarish va qo‘shimchalar amalga oshirildi.
Avvalo, C# -yangi dasturlash tili ishlab chiqildi va amalga oshirildi, hozirgi kunda eng kuchli, zamonaviy va to‘liq dasturlash tili.
Visual C++ va Visual Basicda muhim kengaytmalar amalga oshirildi. Aslida sintaksisdagi ayrim farqlarga qaramay, bu tillar deyarli o‘xshash xususiyatlarni taʻminlab, C# tiliga "teng" bo‘lib kelgan. Yangi .NET -mos versiyasi Visual C++ muvaffaq deyiladi, C++ va yangi Visual Basic SOF-mos versiyasi Visual Basic.net deyiladi.
|
| |
Katta sonlarning qo‘shish

|
Katta sonlarning qo‘shish
|
bet | 80/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaKatta sonlarning qo‘shish. Arifmetikada ishlatiladigan arifmetik qo‘shish amalini ko‘rib chiqamiz. Ushbu oddiy arifmetik amal uchun algoritm hayratlanarli darajada oddiydir, dastur fragmentiga qarang:
-
// birinchi gʻoya if (size_a > size_b)
length = size_a + 1;
else
length = size_b + 1;
// ikkinchi gʻoya
for (int ix = 0; ix < length; ix++)
{
b[ix] += a[ix];
b[ix + 1] += (b[ix] / 10); b[ix] %= 10;
}
// uchinchi gʻoya
if (b[length - 1] == 0) length--;
|
Dastur fragmentida qo‘shadigan raqamlarni taxminan a va b massivlarida yoziladi. Raqamlar uzunligi size_a va size_b o‘zgaruvchilarda saqlanadi, lekin har qanday boshqa o‘zgaruvchilardan foydalanishingiz mumkin. Birinchi g‘oyada nima uchun bir if shart operatori bor, nima uchun u bu yerda? –degan savol tug‘ililadi. Bu fragment blokida yig‘indi natijasida olinadigan sonning maksimal uzunligini aniqlaymiz. Axir, qo‘shiladigan raqamlar turli uzunlikda, biri katta va ikkinchisi kichikroq va har bir raqamga mos kelishi uchun xotira ajratishimiz kerak.
Algoritm, matematika darslarida o‘rgatilgan usul bo‘yicha amalga oshiriladi: birinchi oxirida boshlab, eng kichik razriyaddan raqam kiritish, natijada summani ajratish va darhol keyingi raqamga qo‘shish va o‘nga bo‘linganda butun qismini olish. Natijasida sonining birinchi razryadi va keyingi razryad uchun qo‘shiladigan son bo‘ladi, albatta, bor bo‘lsa. Asosiy narsa soni b massivga saqlanadi va u oxirida chiqishi lozim. Bunda massivni razryadlarini tenglashtirish kerakligini unutmang. Yuqoridagi dastur fragmentiga o‘z g‘oyalarimizni qo‘shib dasturni keltiramiz:
8.19-dastur. Katta sonlarni qo‘shish.
-
// Created by MBBahodir #include "stdafx.h" #include #include using namespace std; int main(){
string a, b, a1, b1; cin >> a >> b;
int leng = 0;
// birinchi gʻoya
if (a.length() > b.length()) leng = a.length()+1;
else
leng = b.length()+1;
// dasturchining gʻoyasi int k = 0;
while(k < leng){
if( k < leng - a.length() ) a1 += '0';
if( k < leng - b.length() ) b1 += '0'; k++;
}
a1 += a; b1 += b;
// ikkinchi gʻoya
int temp = 0;
for (int ix = leng-1; ix >= 0 ; ix--)
{
int temp_a = a1[ix] - 48;
int temp_b = b1[ix] - 48; temp_b = temp_b + temp; temp = 0;
|
temp_b += temp_a;
temp += (temp_b / 10); temp_b %= 10;
a1[ix] = (char)temp_a + 48; b1[ix] = (char)temp_b + 48;
}
// uchinchi gʻoya
if(b1[0] == '0') {
b1.erase(0,1);
}
cout << b1 << endl; system("pause");
return 0;
}
|
|
| |
Bitonik saralash (Bitonic sort)

|
Bitonik saralash (Bitonic sort)
|
bet | 77/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaBitonik saralash (Bitonic sort). Massiv elementlarini paralel saralash algoritmi bo‘lib, tarmoqlarda foydalaniladi. Bu algoritmning g‘oyasi shundan iboratki, massiv Biton ketma – ketlikka-avval ortib, keyin kamayib boradigan ketma-ketlikka aylanadi. Buni quyidagicha samarali tartiblashtirish mumkin: massivni ikki qismga ajratiladi, ikkita massiv yaratiladi, barcha elementlarni ikki qismdan har bir tegishli elementlar birinchi massivga minimal va ikkinchisiga maksimal teng qo‘shiladi. Ikkita Biton ketma-ketlik olinishi, ularning har birini bir xil usulda rekursiv ravishda tartiblash mumkin, so‘ngra ikkita massivni birlashtirish mumkin (birinchisining har qaysi elementi ikkinchisining har qaysi elementidan kam yoki teng bo‘lganligi uchun). Massivini Biton ketma-ketlikka aylantirish uchun quyidagilarni bajarish lozim: agar massiv ikki elementdan iborat bo‘lsa, uni shunchaki bajarish mumkin, aks holda massivni ikkiga ajratib, algoritmni bo‘lak massivlardan rekursiv chaqiriladi, keyin birinchi qismini tartib bilan, ikkinchisini teskari tartibda saralab, bir-biriga birlashtiriladi. Shubhasiz, natijada bitonal ketma-ketlikni olanadi. Murakkabligi O(nlog2n), chunki Biton ketma-ketligini qurishda O(nlogn) uchun ishlaydigan tartiblashlardan foydalandik va darajalarning umumiy soni logn edi. Bundan tashqari, massiv hajmi ikkining darajasiga karrali bo‘lishi kerak, shuningdek, elementlar bilan to‘ldirish kerak bo‘lishi mumkin.
8.15-dastur. Saralashni amalga oshirish.
-
void bitseqsort(int* l, int* r, bool inv) { if (r - l <= 1) return;
int *m = l + (r - l) / 2;
for (int *i = l, *j = m; i < m && j < r; i++, j++) { if (inv ^ (*i > *j)) swap(*i, *j);
}
bitseqsort(l, m, inv); bitseqsort(m, r, inv);
}
void makebitonic(int* l, int* r) { if (r - l <= 1) return;
int *m = l + (r - l) / 2; makebitonic(l, m); bitseqsort(l, m, 0); makebitonic(m, r); bitseqsort(m, r, 1);
}
void bitonicsort(int* l, int* r) {
| -
int n = 1;
int inf = *max(l, r) + 1; while (n < r - l) n *= 2; int* a = new int[n];
int cur = 0;
for (int *i = l; i < r; i++) a[cur++] = *i;
while (cur < n) a[cur++] = inf; makebitonic(a, a + n); bitseqsort(a, a + n, 0);
cur = 0;
for (int *i = l; i < r; i++)
*i = a[cur++]; delete a;
}
|
|
| |
Timsort saralash (Timsort) - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 88/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgTimsort saralash (Timsort). Bu gibrid saralash hisoblanadi, qo‘shish orqali saralash va birlashtirish orqali saralash algoritmlaridan foydalanib yaratilgan. Massiv elementlarini bir necha kichik massivlarga ajratamiz va undagi elementlarni tartiblangan holda massiv ostiga kengaytiramiz. Tartiblangan massivlar ustida samarali ishlashidan foydalanib, massiv ostilarni joylashtirib tartiblash yo‘li bilan tartiblaymiz. Keyinchalik massiv ostilarni taxminan teng kattalikda olib, birilashtirish (merge) saralashdagi kabi birlashtiramiz (aks holda saralash vaqti kvadratga yaqinlashadi). Buning uchun massiv ostilarni invariant saqlab, stekka saqlash qulay — tepadan uzoqlashgan sari kattalashib boradi va uchinchi massiv ostining o‘lchami ularning kattaliklari yig‘indisidan katta yoki teng bo‘lgandagina yuqori qismida massiv ostilarni birlashtiradi. murakkabligi O(n) eng yaxshi holatda va O(nlogn) o‘rtacha va eng yomon holatda. Amalga oshirish arzimas va unga qatʻiy ishonch yo‘q, lekin u juda yaxshi saralash vaqti ko‘rsatdi.
8.16-dastur. Saralashni amalga oshirish.
void _timsort(int* l, int* r, int* temp) { int sz = r - l;
if (sz <= 64) {
insertionsort(l, r); return;
}
|
int minrun = sz, f = 0; while (minrun >= 64) {
f |= minrun & 1; minrun >>= 1;
}
minrun += f; int* cur = l;
stack
int*>> s; while (cur < r) {
int* c1 = cur;
while (c1 < r - 1 && *c1 <= *(c1 + 1)) c1++; int* c2 = cur;
while (c2 < r - 1 && *c2 >= *(c2 + 1)) c2++; if (c1 >= c2) {
c1 = max(c1, cur + minrun - 1); c1 = min(c1, r - 1); insertionsort(cur, c1 + 1);
s.push(make_pair(c1 - cur + 1, cur)); cur = c1 + 1;
}
else {
c2 = max(c2, cur + minrun - 1); c2 = min(c2, r - 1); reverse(cur, c2 + 1); insertionsort(cur, c2 + 1);
s.push(make_pair(c2 - cur + 1, cur)); cur = c2 + 1;
}
while (s.size() >= 3) {
pair x = s.top(); s.pop();
pair y = s.top(); s.pop();
pair z = s.top(); s.pop();
if (z.first >= x.first + y.first && y.first >= x.first) { s.push(z);
s.push(y);
s.push(x); break;
}
else if (z.first >= x.first + y.first) {
merge(y.second, x.second, x.second + x.first, temp);
|
s.push(z);
s.push(make_pair(x.first + y.first, y.second));
}
else {
merge(z.second, y.second, y.second + y.first, temp); s.push(make_pair( z.first + y.first, z.second )); s.push(x);
}
}
while (s.size() != 1) {
pair x = s.top(); s.pop();
pair y = s.top(); s.pop();
if (x.second < y.second) swap(x, y);
merge(y.second, x.second, x.second + x.first, temp); s.push(make_pair( y.first + x.first, y.second ));
}
}
}
void timsort(int* l, int* r) { int* temp = new int[r - l];
_timsort(l, r, temp); delete temp;
}
|
Yuqorida 16 ta saralash algoritmlarni hosil qilish va tayyo dasturiy fragmentlari keltirildi.
|
| |
Havo sharcha kabi saralash (Bubble sort)

|
Havo sharcha kabi saralash (Bubble sort)
|
bet | 69/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaHavo sharcha kabi saralash (Bubble sort). Massivda chapdan o‘ngga qarab amal bajariladi. Agar joriy element keyingisidan katta bo‘lsa, ularni almashtiramiz. Buni massiv tartiblanmaguncha bajaramiz. Eʻtibor bering, birinchi iterasiyadan keyin eng katta element massivning oxirida, to‘g‘ri joylashagan bo‘ladi. Ikkita iterasiyadan keyin ikkinchi eng katta element to‘g‘ri joylashgan bo‘ladi va hokazo. Ravshanki, n ta iterasiyadan ko‘p bo‘lmagandan keyin massiv tartiblangan bo‘ladi. Shunday qilib, eng yomon va o‘rtacha holatda murakkabligi O(n2), eng yaxshi holatda esa O(n) bo‘ladi.
Shaker saralash (Shaker sort, bundan tashqari, aralashgan saralash va koktel saralash sifatida tanilgan). Havo sharcha saralash oxirida kichik elementlar joylashtirilgan testlarda sekin ishlaydi (baʻzan "tashboqa" deb ataladi). Bu element algoritmning har bir qadamida chap tomonga faqat bitta pozitsiyaga harakat qiladi. Shuning uchun nafaqat chapdan o‘ngga, balki o‘ngdan chapga ham o‘tadi. Massivning tartiblanmagan qismini aniqlash uchun ikkita begin va end ko‘rsatikichni qo‘llab quvvatlaydi. Keyingi iterasiyada endga etganimizda undan birini ayiramiz va o‘ngdan chapga ko‘chamiz. Xuddi shunday, beginga etganimizda unga birini qo‘shamiz va chapdan o‘ngga ko‘chamiz . Algoritm havo sharcha saralash bilan bir xil murakkabligi bor, lekin real vaqtda yaxshi ishlaydi.
void shakersort(int* l, int* r) { int sz = r - l;
if (sz <= 1) return; bool b = true;
int* beg = l - 1; int* end = r - 1; while (b) {
b = false; beg++;
for (int* i = beg; i < end; i++) { if (*i > *(i + 1)) {
swap(*i, *(i + 1)); b = true;
}
}
if (!b) break;
end--;
for (int* i = end; i > beg; i--) { if (*i < *(i - 1)) {
swap(*i, *(i - 1)); b = true;
}}}}
|
Taroqsimon caralash (Comb sort). Shaker saralashning yana bir o‘zgartirilgani. "Toshbaqalar" dan qutulish uchun masofada turgan elementlarni qayta tashkil qilamiz. Keling, uni tuzatamiz va chapdan o‘ngga boramiz, bu masofada turgan elementlarni taqqoslaymiz, agar kerak bo‘lsa, ularni qayta tartibga solaylik. Shubhasiz, bu "toshbaqalar"ni tez qator boshiga olish imkonini beradi. Dastlab qator uzunligiga teng masofani olib, so‘ngra uni taxminan 1.247 ga teng bo‘lgan biror koeffitsientga bo‘lish maqbuldir. Masofa bir biriga teng bo‘lganda shaker saralash bajariladi. Eng yaxshisi, murakkabligi O(nlogn), eng yomoni, u O(n2). O‘rtacha murakkabligi nima uchun juda aniqmas, amalda O(nlogn) kabi ko‘rinadi.
|
| |
Iearxik saralash (Tree sort)

|
Iearxik saralash (Tree sort)
|
bet | 71/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaIearxik saralash (Tree sort). Binar qidiruv iearxiyasiga elementlarni kiritamiz. Barcha elementlar kiritilgandan so‘ng, iearxiyadan tartiblangan massiv olish kifoya. Agar siz qizil-qora kabi muvozanatli iearxiyadan foydalansangiz,
murakkabligi eng yomon, o‘rtacha va eng yaxshi holatlarda O(nlogn). Amalga oshirishda multiset konteyner foydalanadi.
8.6-dastur. Saralashni amalga oshirish.
void treesort(int* l, int* r) { multiset m;
for (int *i = l; i < r; i++) m.insert(*i);
for (int q : m)
*l = q, l++;
}
|
Nav saralash (Gnome sort). Algoritm qo‘shish orqali saralashga o‘xshash. Ko‘rsatgichni joriy elementga ko‘rsatamiz, agar u avvalgisidan katta bo‘lsa yoki u birinchi bo‘lsa ko‘rsatgichni to‘g‘ri holatga ko‘chiramiz, aks holda joriy va oldingi elementlarni o‘zgartiramiz va chap tomonga harakatlantiramiz.
8.7-dastur. Saralashni amalga oshirish.
void gnomesort(int* l, int* r) { int *i = l;
while (i < r) {
if (i == l || *(i - 1) <= *i) i++; else swap(*(i - 1), *i), i--;
}
}
|
Tanlash orqali saralash (Selection sort). Navbatdagi iterasiya bo‘yicha massivdagi minimumni joriy elementdan keyin topamiz va kerak bo‘lsa u bilan o‘zgartiramiz. Shunday qilib, i-iterasiyadan keyin birinchi i elementlar o‘z joylarida qoladi. murakkabligi eng yaxshi, o‘rtacha va eng yomon holatlarda O(n2). Bu saralashni ikki yo‘l bilan amalga oshirilishi mumkinligini unutmang - minimal va uning indeks tutib, yoki shunchaki ular noto‘g‘ri tartibda bo‘lsa, ko‘rib chiqilayotgan va joriy element o‘rin almashtirish kerak. Birinchi usul bir oz tezroq.
8.8-dastur. Saralashni amalga oshirish.
void selectionsort(int* l, int* r) { for (int *i = l; i < r; i++) {
int minz = *i, *ind = i;
for (int *j = i + 1; j < r; j++) {
if (*j < minz) minz = *j, ind = j;
}
|
|
| |
Iearxik saralash (Tree sort) - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 82/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgIearxik saralash (Tree sort). Binar qidiruv iearxiyasiga elementlarni kiritamiz. Barcha elementlar kiritilgandan so‘ng, iearxiyadan tartiblangan massiv olish kifoya. Agar siz qizil-qora kabi muvozanatli iearxiyadan foydalansangiz,
murakkabligi eng yomon, o‘rtacha va eng yaxshi holatlarda O(nlogn). Amalga oshirishda multiset konteyner foydalanadi.
8.6-dastur. Saralashni amalga oshirish.
void treesort(int* l, int* r) { multiset m;
for (int *i = l; i < r; i++) m.insert(*i);
for (int q : m)
*l = q, l++;
}
|
Nav saralash (Gnome sort). Algoritm qo‘shish orqali saralashga o‘xshash. Ko‘rsatgichni joriy elementga ko‘rsatamiz, agar u avvalgisidan katta bo‘lsa yoki u birinchi bo‘lsa ko‘rsatgichni to‘g‘ri holatga ko‘chiramiz, aks holda joriy va oldingi elementlarni o‘zgartiramiz va chap tomonga harakatlantiramiz.
8.7-dastur. Saralashni amalga oshirish.
void gnomesort(int* l, int* r) { int *i = l;
while (i < r) {
if (i == l || *(i - 1) <= *i) i++; else swap(*(i - 1), *i), i--;
}
}
|
Tanlash orqali saralash (Selection sort). Navbatdagi iterasiya bo‘yicha massivdagi minimumni joriy elementdan keyin topamiz va kerak bo‘lsa u bilan o‘zgartiramiz. Shunday qilib, i-iterasiyadan keyin birinchi i elementlar o‘z joylarida qoladi. murakkabligi eng yaxshi, o‘rtacha va eng yomon holatlarda O(n2). Bu saralashni ikki yo‘l bilan amalga oshirilishi mumkinligini unutmang - minimal va uning indeks tutib, yoki shunchaki ular noto‘g‘ri tartibda bo‘lsa, ko‘rib chiqilayotgan va joriy element o‘rin almashtirish kerak. Birinchi usul bir oz tezroq.
8.8-dastur. Saralashni amalga oshirish.
void selectionsort(int* l, int* r) { for (int *i = l; i < r; i++) {
int minz = *i, *ind = i;
for (int *j = i + 1; j < r; j++) {
if (*j < minz) minz = *j, ind = j;
}
|
|
| |
Birlashtirish orqali saralash (Merge sort)

|
Birlashtirish orqali saralash (Merge sort)
|
bet | 73/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaBirlashtirish orqali saralash (Merge sort). Bo‘lish-boshqarish paradigmasi asosida tartiblash. Massivni ikkiga bo‘lamiz, qismlarni rekursiv ravishda tartiblang va keyin birlashtirish protsedurasini bajaring. Birinchi qismning joriy elementiga, ikkinchisi ikkinchi qismning joriy elementiga ikkita ko‘rsatkichni qo‘llang. Bu ikki elementdan minimumni tanlab, javobga joylashtiring va minimumga mos keladigan ko‘rsatgichni siljiting. Birlashtirish O(n), barcha logn darajalari uchun ishlaydi, shuning uchun murakkabligi O(nlogn). Bu oldindan vaqtinchalik masiv yaratish va vazifaga argument sifatida o‘tishi samarali bo‘ladi. Bu saralash rekursiv, hamda tez va shuning uchun elementlar soni kam bo‘lgan kvadratik o‘tish mumkin.
8.11-dastur. Saralashni amalga oshirish.
Asosiy funksiya
|
void merge(int* l, int* m, int* r, int* temp) { int *cl = l, *cr = m, cur = 0;
while (cl < m && cr < r) {
if (*cl < *cr) temp[cur++] = *cl, cl++; else temp[cur++] = *cr, cr++;
|
}
while (cl < m) temp[cur++] = *cl, cl++; while (cr < r) temp[cur++] = *cr, cr++; cur = 0;
for (int* i = l; i < r; i++)
*i = temp[cur++];
}
|
Birinchi varinat
|
void _mergesort(int* l, int* r, int* temp) { if (r - l <= 1) return;
int *m = l + (r - l) / 2;
_mergesort(l, m, temp);
_mergesort(m, r, temp); merge(l, m, r, temp);
}
void mergesort(int* l, int* r) { int* temp = new int[r - l];
_mergesort(l, r, temp); delete temp;
}
|
Ikkinchi varinat
|
void _mergeinssort(int* l, int* r, int* temp) { if (r - l <= 32) {
insertionsort(l, r); return;
}
int *m = l + (r - l) / 2;
_mergeinssort(l, m, temp);
_mergeinssort(m, r, temp); merge(l, m, r, temp);
}
void mergeinssort(int* l, int* r) { int* temp = new int[r - l];
_mergeinssort(l, r, temp); delete temp;
}
|
|
| |
Large Integer sinfining qo‘llanilishi

|
Large Integer sinfining qo‘llanilishi
|
bet | 81/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaLarge Integer sinfining qo‘llanilishi. Ko‘p sonli hisoblashlar standart maʻlumot turlarining cheklanishidan tashqariga chiqish, cheksiz katta sonlar bilan ishlash, hajmi faqat mashinaning hisoblash kuchi bilan cheklanadi. Bunga qanday erishish mumkin? Eng mantiqiy yo‘li massiv yozish va standart tip raqamlar izchil massiv uchun maxsus tarzda aylantirish.
Misol uchun, 123456789123456789 raqamini qanday saqlashingiz mumkin, u int tipiga mos kelmaydi. Uni qo‘yish uchun, int tipidagi massiv olish mumkin, arr[0] = 123456, arr[1] = 789123, arr[2] = 456789, bunday yozishni maxsus usullari deb bo‘ladi. Shuningdek, to‘g‘ri kiritilsa, qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish va bo‘lish amallarini yozish mumkin.
Endi maxsus Bignumber sinfini amalga oshirishni boshlaymiz va qo‘shish, ayirish uchun. Bu sinf bilanishlashda izohlar bilan dastur fragmentini to‘liq keltirilgan. Dastur fragmentiga qarab izohlarni o‘qishingiz mumkin.
Katta sonni initsializasiya qilish. Quyidagicha kiritish ishlari sifatida Bignumber(string str) sinf konstruktori mavjud. Satrning oxiridan boshlab joriy uzunlikdagi substringlar tanlanadi, raqamlarga aylantiriladi va qismlar vektoriga beriladi. Satrda manfiy ishora bor-yo‘qligiga qarab sinfning boshqa xususiy sohasi initsializatsiya qilinadi. Baʻzan normallashtirishda ziddiyatlar bo‘lmasligi uchun sinfning barcha obʻyektlari uchun bir xil bo‘lgan statik doimiy maydon ishlatiladi.
Katta sonlarni qo‘shish. + operatorini qayta yuklaymiz, bu esa o‘z navbatida ikkita katta sonni qo‘shadigan _plus() usulini chaqiradi. Bundan tashqari, har ikki raqamlar qismlarini, massiv bir xil hajmli qilish kerak. Bundan keyin esa natijani _normalization() funksiyasi bilan normallashtiring.
Katta sonlarni ayirish. Chiqarish qo‘shish uchun xuddi shunday ishlaydi, — operatori qayta yuklanadi va _minus () usulidan foydalaniladi.
Katta son oqimga chiqarish. Chiqish << operatorini qayta yuklashdan kelib chiqadi, lekin chiqishning o‘zidan oldin sonni _normalization() funksiyasi normallashtirishi kerak. U barcha nol bo‘laklarni, bo‘laklardagi manfiy sonlarni tozalab, sonni oqimga berishi kerak.
|
| |
Sanash orqali saralash (Counting sort)

|
Sanash orqali saralash (Counting sort)
|
bet | 85/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgSanash orqali saralash (Counting sort). r - l hajmli massiv yarating, massivning l - minimal va r maksimal elementi hisoblanadi. Shundan so‘ng, massiv orqali borib va har bir element sonini hisoblang. Endi qiymatlar massividan o‘tib, har bir sonni nechta marta bo‘lganini yozishingiz mumkin. murakkabligi O(n
+ r — l) bo‘ladi. Bu algoritm barqaror qilish uchun o‘zgartirishingiz mumkin: buning uchun, keyingi soni joyini aniqlash kerak bo‘lib va chapdan o‘ngga orginal massiv orqali borish, to‘g‘ri joyda elementi qo‘yib va o‘rnini birga oshirish lozim. Bu saralash sinovdan o‘tkazilmagan, testlar yetarli darajada katta raqamlar uchun mavjud, chunki yangi massiv yaratish ancha xotira talab qiladi. Biroq, bu algoritm masalaga qarab foydali bo‘ldi.
Blok orqali saralash (Bucket sort). Bu algoritm savat va cho‘ntak saralash sifatida tanilgan algoritmdir. Massivning l minimal va r maksimal elementi bo‘lsin. Elementlarni bloklarga ajratamiz, birinchi blokda l dan l + k gacha, ikkinchisiga l + k dan l + 2k gacha va hokazo elementlarni o‘z ichiga oladi, bu yerda k = (r – l) /n, n bloklar soni. Umuman olganda, agar bloklar soni ikkiga teng bo‘lsa, bu algoritm tezkor saralashga aylanadi. Ushbu algoritmning murakkabligi aniq emas, maʻlumotlariga murojaat vaqt va bloklar soniga bog‘liq. Muvaffaqiyatli maʻlumotlar bo‘yicha ish vaqti chiziqli ekanligi aytib o‘tiladi. Ushbu algoritmni amalga oshirish eng qiyin vazifalardan biri ekanligini isbotlangan. Buni shunchaki yangi massivlar yaratish, ularni rekursiv saralash va ularni bir-biriga birlashtirish orqali amalga oshirishingiz mumkin. Biroq, bu yondashuv juda sekin va men qoniqmadim. Samarali amalga oshirishda bir necha g‘oyalardan foydalaniladi:
yangi massivlar yaratmaymiz. Buning uchun sanao‘ orqali saralash texnikasidan foydalanamiz: har bir blokdagi elementlar sonini, prefiks summalarini va shu tariqa har bir elementning massivdagi o‘rnini sanaymiz.
Bo‘sh bloklardan boshlamaymiz. Bo‘sh bo‘lmagan bloklarning indekslarini alohida massivda kiritish va ulardan boshlash orqali saralash.
Massiv tartiblanganligini tekshiramiz. Agar hali ham minimal va maksimal topish uchun bir o‘tish qilish kerak, chunki, bu ishlayotgan vaqt yomonlashmaydi, lekin elementlar orginal massiv bir xil tartibda yangi bloklari joylashtirilgan, chunki u qisman tartiblashtirilgan maʻlumotlarni saralashni tezlashtirish uchun algoritmni beradi.
Algoritm juda noqulay bo‘lgani uchun, u juda kam sonli elementlar bilan juda samarasiz. Joylashtirishga o‘tish tartibida ishni taxminan 10 martagacha tezlashtiradi.
Bu faqat qancha bloklar tanlashni tushunishga qolmoqda. Randomize testlarda quyidagi ballarni olishga muvaffaq bo‘lgan: 1500 elementlari uchun 107 bloklari va 3000 uchun 108 ta. Murakkablik formulasini topa olmadik, ish vaqti bir necha marta yomonlashadi.
|
| |
kirn malakali tibbiy xizm atdan foydalanish huquqiga ega» deb e ’tirof

|
kirn malakali tibbiy xizm atdan foydalanish huquqiga ega» deb e ’tirofBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mkirn malakali tibbiy xizm atdan foydalanish huquqiga ega» deb e ’tirof
etilgan. Shuningdek, fuqarolam ing so g ‘ligini m uhofaza qilish masalalari
0 ‘zbekiston Respublikasining «Fuqorolarning so g ‘lig ‘ini m uhofaza qilish
to ‘g'risida’»gi Qonunida hamda 0 ‘zbekiston Respublikasining «M ehnat
qonunlari kodeksiwda va boshqa hujjatlarda ham k o ‘rsatib o ‘tilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasining «Fuqorolarning so g ‘lig ‘ini m uhofaza
qilish to ‘g ‘risida’»gi (1996-yil 14-sentabrda kuchga kirgan) Qonunida
fuqarolaming so g ‘lig ‘ini saqlashning asosiy qoidalari, tartiblari keltirilgan,
ulam ing eng asosiylari quyidagilardan iborat:
- sog'liqni saqlashda inson huquq va manfaatlariga tayanish;
- aholining barcha qatlamlariga sifatli tibbiy yordam ko'rsatish;
- mehnat qobilyatini y o ‘qotgan fuqarolami ijtimoiy himoyalash;
- fan va amaliyot birligini takomillashtirish v a boshqalar.
Barcha x o ‘jalik yurituvchi subyektlam ing ishchi va xizm atchilam ing
so g ‘lig ‘ini m uhofaza qilishning asosiy vazifalariga: mehnat jarayonlarini
v a ish sharoitlarini yaxshilash, ishlovchilam ing baxtsiz hodisa va kasb
kasalliklariga uchramaslik tadbirlarini yaratishdan iborat. Jumladan,
0 ‘zbekiston
Respublikasi
S o g ‘liqni
saqlash
vazirligning
2000-yil
6-iyuldagi 300-sonli buyrug‘iga asosan barcha ish beruvchilar ishchilam i
ishga qabul qilishda tibbiy k o ‘rikdan o ‘tkazishlai-i shart deb ta’kidlangan.
Barcha ishlab chiqarish sohalaridagi mehnat sharoitlarini nazorat
qilishda, masalan, zararli va xavfli ishlab chiqarish omillarining bor-
y o ‘qligi, ularning ishchi-xizm atchilam ing so g ‘lig ‘iga, hayotiga keltiradigan
ta’siriar darajasini Davlat sanitariya nazoratining m axsus laboratoriyasida,
|
| |
ega b o ‘lgan suv isitish qozonlari, bug‘ va issiq suv quvurlari, yuk ko'tarish

|
ega b o ‘lgan suv isitish qozonlari, bug‘ va issiq suv quvurlari, yuk ko'tarishBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mega b o ‘lgan suv isitish qozonlari, bug‘ va issiq suv quvurlari, yuk ko'tarish
kranlari, liftlar, eskalatorlar ishlarini nazorat qiladi. Ular qozon va yuk
k o ‘tarish qurilmalarini qurish uchun sanoat korxonalariga ruxsatnoma
beradi, inshootlarni hisobga oladi, yaroqli ekanligini tasdiqlaydi.
Davlat sanitariya nazorati.
S o g ‘liqni
saqlash vazirligi
bilan
bog'liq bo‘lgan sanitariya-epidem ologiya xizmatlari
orqali
amalga
oshiradi. Bu nazoratning asosiy vazifasi tashqi muhitni (suv havzalari,
tuproq, atmosfera) sanoat chiqindiiari bilan ifloslanm asligining oldini
olishdan iborat. Shuningdek, korxonalam ing sanitariya-gigiyenik holatini
yaxshilash va kasb kasalliklarining kelib chiqm asligi chora-tadbirlarini
am alga oshiradi. Sanitariya-epidem iologiya xizm ati (SE X ) xodimlari
yangi qurilgan inshoot, korxonalam i qabul qilishda ishtirok etadi, sanoat
korxonalarida kasb kasalliklari va zaharlanish holatlarini tekshiradi va
m a’muriyat bilan birga ularni y o ‘qotish, oldini olish tadbirlarini ishlab
chiqadi va amalga oshiradi.
Davlat energetika nazorati.
Energetika va elektrlashtirish vazirligi
tom onidan am alga oshiriladi. Ularning asosiy vazifasi elektr va issiqlik
uskunalaridan
to ‘g ‘ri
foydalanishni
kuzatish va
ularning
xavfsiz
ishlatilishini ta’minlash borasida ishlab chiqilgan chora-tadbirlami amalga
oshirishni kuzatib borishdan iborat. Bu nazorat turi nazorat vazifalarini
amalga oshirish, y o ‘l qo‘yi!gan kam chiliklam i tuzatish va aybdorlarga
59
jazo choralarini belgilash maqsadida nazorat tashkilotlari katta huquqlarga
|
| |
Birlashtirish orqali saralash (Merge sort)

|
Birlashtirish orqali saralash (Merge sort)
|
bet | 74/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaBirlashtirish orqali saralash (Merge sort). Bo‘lish-boshqarish paradigmasi asosida tartiblash. Massivni ikkiga bo‘lamiz, qismlarni rekursiv ravishda tartiblang va keyin birlashtirish protsedurasini bajaring. Birinchi qismning joriy elementiga, ikkinchisi ikkinchi qismning joriy elementiga ikkita ko‘rsatkichni qo‘llang. Bu ikki elementdan minimumni tanlab, javobga joylashtiring va minimumga mos keladigan ko‘rsatgichni siljiting. Birlashtirish O(n), barcha logn darajalari uchun ishlaydi, shuning uchun murakkabligi O(nlogn). Bu oldindan vaqtinchalik masiv yaratish va vazifaga argument sifatida o‘tishi samarali bo‘ladi. Bu saralash rekursiv, hamda tez va shuning uchun elementlar soni kam bo‘lgan kvadratik o‘tish mumkin.
8.11-dastur. Saralashni amalga oshirish.
-
Asosiy funksiya
|
void merge(int* l, int* m, int* r, int* temp) { int *cl = l, *cr = m, cur = 0;
while (cl < m && cr < r) {
if (*cl < *cr) temp[cur++] = *cl, cl++; else temp[cur++] = *cr, cr++;
|
-
}
while (cl < m) temp[cur++] = *cl, cl++; while (cr < r) temp[cur++] = *cr, cr++; cur = 0;
for (int* i = l; i < r; i++)
*i = temp[cur++];
}
|
Birinchi varinat
|
void _mergesort(int* l, int* r, int* temp) { if (r - l <= 1) return;
int *m = l + (r - l) / 2;
_mergesort(l, m, temp);
_mergesort(m, r, temp); merge(l, m, r, temp);
}
void mergesort(int* l, int* r) { int* temp = new int[r - l];
_mergesort(l, r, temp); delete temp;
}
|
Ikkinchi varinat
|
void _mergeinssort(int* l, int* r, int* temp) { if (r - l <= 32) {
insertionsort(l, r); return;
}
int *m = l + (r - l) / 2;
_mergeinssort(l, m, temp);
_mergeinssort(m, r, temp); merge(l, m, r, temp);
}
void mergeinssort(int* l, int* r) { int* temp = new int[r - l];
_mergeinssort(l, r, temp); delete temp;
}
|
|
| |
-ichki nazoratning maqsadi korxona rahbariyati uchun ham

80
4-ilova
Mavzuni o’zlashtirganlik darajasini tekshirish uchun vazifalar
1-vazifa (test savollari)
!Taqdimot qiluvchilarga eslatma!
Taqdimotingiz ko’rgazmali hamda mavzuga doir bo’lsin!
So’zlaringiz aniq va tushunarli bo’lsin!
O’zingizga ajratilgan vaqtdan chiqib ketmang!
!Tinglovchilarga eslatma!
O’zingizni va so’zlovchilarni hurmat qiling!
Taqdimot qiluvchilarning fikrlarini bo’lmang!
Ma’ruzachini diqqat bilan tinglab, o’zingizda tug’ilgan savol va fikrlaringizni
yozib boring!
Unutmang: baholash jarayonida nafaqat bilimingiz, balki o’zingizni tutishingiz
ham hisobga olinadi!
1.
Auditorlik tashkiloti tekshiradigan xo’jalik sub’ekti rahbariyati auditorlik
xizmati ko’rsatish to’g’risidagi shartnoma va majburiyat xatini
imzolashdan bosh tortsa, qanday yo’l tutishi kerak?
a) rad javobiga qaramay ish boshlash;
b)
ish boshlashdan voz kechish;
v) soliq inspektsiyasiga
murojaat qilish;
g) mulk egalariga murojaat etish.
-rasm. Kallistov usuli bilan sun’iy nafas oidirish

6
31-rasm. Bemoming o g ‘zini ochish (a); yurakni bilvosita uqalash (b)
birining o ‘m iga o ‘tishga tayyor bo‘lib turadi. Havo puflab kiritilayotgan
paytda ko‘krak qafasiga bosish yaramaydi. Bu tadbirlar galma-gal amalga
oshiriladi: ko‘krak qafasiga 4-5 marta bosiladi (nafas chiqarib turilgan
vaqtda), so‘ngra o'pkaga bir marta havo puflab kiritiladi (nafas olish payt
da). Sun’iy nafas oldirish bilan bir vaqtda yurakni bilvosita uqalab bo-
rish klinik o iim holatida votgan odamni tiriltirish (reanimatsiya)ning eng
oddiy usulidir. Yoshi qaytib qolgan odamga sun’iy nafas oldirib, yuragini
bilvosita uqalash qilish paytida, bu yoshdagi kishilaming suyaklari ancha
mo‘rt bo‘lishini esda tutish kerak, shu sababdan harakatlar ohista bo‘lishi
lozim. Yosh bolalarda bilvosta massaj to‘sh suyagi sohasiga qo‘1 kaftlari
bilan emas, balki barmoqlar bilan bosib amalga oshiriladi.
«Sanoatda va konchilikda ishlam ing bexatar olib borilishini nazorat

|
«Sanoatda va konchilikda ishlam ing bexatar olib borilishini nazoratBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M«Sanoatda va konchilikda ishlam ing bexatar olib borilishini nazorat
qilish agentligi’da, Davlat standart nazorati ruxsati bo'lgan katta sanoat
tarmoqlari, tashkiiotlari va boshqa muassasalarning laboratoriyalarida
amalga oshiriladi.
Respublikada mehnatni m uhofaza qilish muammolari b o ‘yicha ilm iy-
tekshirish ishlari Mehnat va aholini ijtim oiy him oya qilish vazirligi
qoshidagi «M ehnat m uhofazasini normallashtirish» markazida, qator
tarmoqlararo ilm iy tekshirish muassasalarida, laboratoriyalarda, oliy
62
o ‘quv yurtlarining «M ehnat m uhofazasi» va «H ayot faoliyati xavfsizligi»
kafedralarida amalga oshiriladi.
Mehnat gigiyenasi va kasb kasalliklarining muammolari «Mehnat
gigiyenasi va kasb kasalliklari» ilm iy tekshirish institutida hamda tibbiyot
institutlarining «M ehnat m uhofazasi va kasb kasalliklari» kafedralarida
olib boriladi.
4.8. Ishlab chiqarish korxonalarida baxtsiz hodisa
va kasb kasalliklarining kelib chiqishi
M a’lumki, ishlab chiqarish korxonalarida texnika xavfsizligi, sanoat
sanitariyasi va v o n g ‘in xavfsizligi qoida, norma va y o ‘riqnomalarining
buzilishi ishlovchilam ing jarohatlanishiga, zaharlanishiga yoki kasb kasal-
liklariga olib keladi. Jumladan, shikastlanish, inson tanasining teri yoki
boshqa qismlariga tashqi ta’sirlar: mexanik, kim yoviy, issiqlik va elektr
ta’sirida yuzaga keladigan talafotdir. Masalan, urilishi natijasida orga
nizm ning lat yeyishi, teri kesilishi, suyak sinishi, terming kuyishi, sovuq
urishi, elektr toki urishi va boshqa inson faoliyatining buzilish holatlarini
aytish mumkin. Jarohatlanish va baxtsiz hodisa 3 turga b o ‘lib baholanadi:
|
| |
ernas edik. M ustaqillik davridagina favqulodda holatlarda fuqarolar

|
ernas edik. M ustaqillik davridagina favqulodda holatlarda fuqarolarBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mernas edik. M ustaqillik davridagina favqulodda holatlarda fuqarolar
m uhofazasi tomonidan yetarli ijobiy ishlar qilina boshlandi. Jumladan,
m ustaqilligim izning dastlabki davrlarida fuqarolami va hududlami tabiiy
ofatlardan, turli xildagi avariyalardan m uhofaza qiiish, fuqarolaming
m o‘tadil hayot faoliyatini ta’m iniash borasidagi vazifalarni hal etish uchun
0 ‘zbekiston hukumati tom onidan 1991-yilda fuqaro mudofaasi tizim i
fuqaro muhofazasi tizim iga aylantirildi. Yangidan tashkil etilgan ushbu
tizim O ‘zbekiston Respublikasi M udofaa vazirligi tarkibiga kiravchi
fuqaro mudofaasi va favqulodda vaziyatlar boshqarmasi sifatida tinchlik
davrlardagi tabiiy ofatlar, ishlab chiqarish falokatlari hamda halokatlarning
oldini olish va ularning oqibatlarini tugatish vazifalarini bajaradi. Mamlakat
fuqarolar muhofazasini rivojlantirishning asosiy konsepsiyasi 0 ‘zbekiston
Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 1994-yil 9-aprelda Toshkent
shahrida b o ‘lib o ‘tgan Respublika faollarining Kengashida so ‘zlagan
nutqida bayon etilgan. 0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1996-yil
4-martdagi Farmoniga binoan aholini va xalq x o ‘jaligi inshootlarini tabiiy
ofatlardan m uhofaza qilishning samarali tizim ini tashkil etish, respublikada
tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlam ing oldini olish va
oqibatlarini bartaraf etish maqsadida 0 ‘zbekiston Respublikasi Mudofaa
vazirligining Fuqaro mudofaasi va favqulodda vaziyatlar boshqarmasi
negizida 0 ‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi ( F W )
tashkil qilindi.
F W n in g asosiy vazifalari va faoliyat y o ‘nalishi asosan: favqulodda
vaziyatlam i bartaraf etish, fuqarolar hayoti va salom atligini muhofaza
qiiish, favqulodda vaziyatlar yuz berganda ularning oqibatlarini tugatish
|
| |
Qaysi hollarda auditor o’z mijozi bo’lgan korxonadan buxgalterlik

2. Qaysi hollarda auditor o’z mijozi bo’lgan korxonadan buxgalterlik hisobotiga auditorlik xulosasi berilishiga qadar tuzatish kiritishni talab qilishi mumkin? a) ijobiy xulosa berayotganda;
b) qonunchilik va me’yoriy aktlar jiddiy ravishda buzilgani aniqlanganda;
v) qonunchilik va me’yoriy aktlardan chetlanish muhimlilik darajasidan kichik
bo’lganda;
g) xo’jalik subyekti taqdim etgan axborotlar ishonchli emasligi aniqlanganda.
3. Auditorlik xizmati haqining miqdori quyidagilarga bog’liq: a) tekshirilayotgan tashkilotning moliyaviy imkoniyatlariga;
b) kutilayotgan auditorlik tekshiruvi hajmiga;
v) auditorlik tashkilotining reyting ko’rsatkichlariga;
g) auditorlik tashkiloti tomonidan o’tgan yilgi shartnoma bo’yicha olingan
summaga;
4. Auditorning mas’uliyati nimalar bilan belgilanadi? a) nazorat etuvchi organlar soladigan jarima sanktsiyalarining miqdoriga;
b) shartnoma predmeti va yo’l qo’yilgan chetlashuvlarning jiddiyligi bilan;
v) auditor ish haqi bilan;
g) tekshirilayotgan xo’jalik sub’ektining o’zi mustaqil ravishda topgan va
tuzatgan xatolar soni bilan.
5. Xo’jalik sub’ekti tekshirish uchun ishonchli bo’lmagan axborot taqdim etdi. Auditor qanday yo’l tutishi kerak? a) salbiy auditorlik xulosasini tayyorlashi;
b) ushbu ma’lumotlarni soliq va huquq-tartibot organlariga xabar qilishi;
v) ishonchsiz axborot manbaini mustaqil ravishda topishi;
g) ishonchli bo’lgan axborotni mustaqil ravishda izlashi.
6. Auditorlik tekshiruvi o’tkaziladigan muhlat qanday belgilanadi? a) xo’jalik sub’ektining qarori asosida;
b) auditorlik tekshiruvi o’tkazish uchun tuzilgan shartnomaga ko’ra;
v) auditor tomonidan amaldagi vaziyatga ko’ra;
g) auditorlik dasturiga ko’ra.
Ish bosqichlari va vaqti - Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012

Tayyorgar
lik bosqichi.
|
1. Yangi kursni o‘qishga tayyorgarlik ko‘radi. Kursning maqsad va vazifalarini tushuntiradi.
2. Kursning alohida sohalarining predmeti va vazifalariga ta’rif beradi
3. Birinchi mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o‘quv faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.
4. Talabalarni o‘quv faoliyatini baholash mezonlari bilan tanishtiradi. (1-ilova).
|
Mashg’ulotning maqsad va vazifalarini tushunib oladilar
|
1. Mavzuga kirish
(15 daqiqa)
|
1.1. O‘quv kursi nomini aytadi. Ekranga asosiy tushunchalar ta’rif beradi
(1-ilova).
1.2. Birinchi mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o‘quv faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.
1.3. Talabalar o‘quv faoliyatini baholash mezonlari bilan tanishtiradi (2-ilova).
1.4. Talabalar bilimlarini faollashtirish maqsadida savollar beradi (3-ilova).
|
Tinglaydilar.
Tinglaydilar
Talabalar berilgan savollarga javob beradilar.
|
Ishlab chiqarishda, ish joyida jarohatlanish. 2. Ish bilan b o g ‘liq, lekin

|
Ishlab chiqarishda, ish joyida jarohatlanish. 2. Ish bilan b o g ‘liq, lekinBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M1. Ishlab chiqarishda, ish joyida jarohatlanish. 2. Ish bilan b o g ‘liq, lekin
bevosita ishlab chiqarish bilan bog'lanmagan. 3. Ishlab chiqarish va ish
bilan b o g ‘lanmagan jarohatlanish.
Birinchi turdagi
jarohatlanishga ishchining m a’muriyat tomonidan
buyurilgan ishni bajarish davom ida ish joyid a oladigan jarohati kiradi.
Ikkinchi turdagi
jarohatlanishga korxona m a’muriyati topshirigi"
bilan boshqa joylarda ishlarni bajarganda oladigan jarohati kiradi (m asa
lan, ishga borib-kelish vaqtida, xizm at safari vaqtida, boshqa obyektlar-
dagi faoliyatda). Birinchi va ikkinchi turdagi jarohati an ishlarga (baxtsiz
hodisalarga) ishab chiqarish bilan b o g ‘liq b o ‘Isa, m a’muriyat javobgar
hisoblanadi va jarohatlanish vaqtida y o ‘qotilgan ish kunlari uchun haq
to ‘lanadi. Agar jarohatlanish ishning mehnat xa v fsizlig i qoida va nor-
m alariga amal q ilm asligi oqibatida kelib chiqqan b o ‘lsa, u holda ishchi
m a’muriyat xodim i bilan javobgar hisoblanadi. Bunda m oddiy t o ‘lov
m a’muriyat xodim i va ishchining aybdorlik darajasiga qarab belgilanadi.
Uchinchi turdagi
jarohatlanishga m aishiy holatlarda, mast b o ‘lishi
natijasida, davlat mulkini o ‘g ‘irlash vaqtida, uy sharoitida vujudga kelgan
jarohatlanishlar kiradi. Sanoat sanitariyasi normalarining buzilishi natija
sida ishlab chiqarish zonalaridan ajralib chiqqan zararli omillar ta’sirida
63
ishchi zaharlanishi yoki kasb kasalligiga chalinishi mumkin. Kasbiy za
harlanish bir ish kunida yuz bersa, u o ‘tkir zaharlanish deyiladi. Agar
odam tanasida uzoq muddat davomida zaharli moddalar y ig ‘ilsa, u su
runkali zaharlanish deyiladi va u kelajakda kasb kasalliklariga olib kela
|
| |
- kasaba uyushmasi markaziy qo'mitasi texnik ispeksiyasi

|
- kasaba uyushmasi markaziy qo'mitasi texnik ispeksiyasiBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M- kasaba uyushmasi markaziy qo'mitasi texnik ispeksiyasi;
- sanoatda xavfsiz ish olib borish va tog‘ ishlari xavfsizligi texnik
davlat nazorati (D avkontex nazorat);
- Davlat sanitar nazorati (Davsan nazorat);
- Davlat energetika nazorati (Davenergo nazorat);
- Davlat y o n g ‘in xavfsizligi nazorati (D avyon g‘in nazorat);
- Tabiatni m uhofaza qiiish davlat nazorati;
- Suv va suv manbalarining tozaligini himoyalash davlat nazorati;
- jam oat nazorati.
58
Kasaba uyushmasining texnik nazorati.
Har bir sanoat korxonasiga
tarmoq b o ‘yicha ishchi va xizm atchilam ing kasaba uyushm asi markaziy
qo'm itasi texnik nazoratchisi biriktirib qo‘yiladi. Ukorxonada mehnatni
m uhofaza qiiish masalalarini kuzatib turuvchi
davlat nazoratchisi
hisoblanadi. Uning asosiy vazifalari - baxtsiz hodisalam i tekshirish, hisobga
olishning korxona m a’muriyati tom onidan to ‘g ‘ri olib borilayotganligini
kuzatib borish, o ‘lim bilan tugagan hamda o g ‘ir va baxtsiz hodisaga
uchragan hollarda tekshirishda qatnashish, tekshirish materiallari va
aybdor b o ‘lganlar haqidagi m a’lum otlam i, aybdorlami jin oiy javobgarlikka
tortish materiallarini tekshirish organlariga j o ‘natishdan iborat. Kasaba
uyushmasi texnik nazoratchisi uskunalarni, qurilmalami ishga qabul
qiiish, foydalanishga topshirish davlat kom issiyasi tarkibida qatnashadi.
O ‘zbekiston Respublikasining sanoatda xavfsiz ish olib borish va
tog‘ ishlari nazorati.
B u nazoratning asosiy vazifasi to g ‘-m a’dan sanoati,
neft qazib chiqarish, metallurgiya, g eologiya qidiruv, 70 KPa dan ortiq
bosimda ishlaydigan b u g1 qozonlari va idishlari, 115°C dan ortiq haroratga
|
| |
Odamning elektr tokidan shikastlanishi natijasida

Yurak faoliyati bilan nafas olishi asliga kelganidan keyin shikastlangan
odamning badanini isitish choralari ko‘riladi, jarohatlari va kuygan joy-
lariga steril bog‘lamlar qo‘yiladi.
12.12. Sovuq olgan, xushdan ketgan va suvga cho‘kkan
odamlarga birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish
Sovuq olishi (sovuq urishi)
organizm to'qimalariga past ha-
rorat ta’sir qilishi natijasida shu to‘qimalaming shikastlanib qolishi bi
lan xarakterlanadi. Harorat 0°C dan yuqoriroq bo‘lib turganda ham
to‘qimalami sovuq olishi mumkin, ayniqsa, kunlar dam-badam isib-sovub
turadigan mahallarda shunday bo‘Iadi. Poyabzalning nam va tor bo‘lishi,
sovuq havoda, qorda, sovuq yomg‘ir tagida odamning uzoq vaqt qimir-
lamay turib qolishi sovuq olishini tezlashtiradi. Ko‘proq qo‘l-oyoqlami,
ayniqsa, oyoqlarni sovuq oladigan bo'ladi. Sovuq ta’sir qilgan mahalda
avvaliga o ‘sha joy sanchib, sovuq yegani seziladi, achishib turadi, keyin
terisi oqarib yoki ko‘karib ketadi va sezmaydigan bo‘lib qoladi, qo‘l yoki
oyoq faol harakat qila olmaydi. Shikastning haqiqatda nechog‘liq chuqur
va keng yoyilganini sovuq ta’siri to‘xtaganidan keyin, ba’zan bir necha
kun o‘tganidan keyingini aniqlasa bo‘ladi (sovuq olgan joy shishib chi
qib, unda yallig‘lanish boshlanadi yoki to‘qimalar halok bo‘ladi, nekroz
ro‘y beradi). Birinchi tibbiy yordamni ko‘rsatishda shikastlangan odam
issiq binoga olib kirilib, issiq suvli vannaga solinadi, bordi-yu, buning
iloji bo‘lmasa, uni o‘sha joyning o‘zida sovuqdan ehtiyot qilib, unga qay-
noq choy, qahva ichiriladi. To‘qimalarda hali o'zgarishlar boshlanmagan
bo‘lsa (terida qavariqlar, eti o ‘lgan joylar yo'q boisa), sovuq olgan joylar
spirt yoki atir bilan artilib, so‘ng paxta tamponi bilan artib yoki yaxshilab
yuvib quritilgan q o ila r bilan teri qizarib chiqquncha ohista ishqalanadi.
borishni nazorat qilish agentligi» tomonidan amalga oshiriladi

|
borishni nazorat qilish agentligi» tomonidan amalga oshiriladiBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mborishni nazorat qilish agentligi» tomonidan amalga oshiriladi.
0 ‘zbekiston Respublikasida mehnat muhofazasi sohasidagi vazifalami
amalga oshirish (O ‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining
16.02.1995-yildagi 58-sonli qaroriga muvofiq) Mehnat vazirligining mehnatni
muhofaza qilish boshqarmasiga yuklatilgan. Mehnatni muhofaza qilish
boshqarmasi boshlig‘i va uning o ‘rinbosari 0 ‘zbekiston Respublikasining
Bosh davlat texnik inspektori hisoblanadi. Mehnatning texnik inspektorlari,
m as’ul xodimlar hisoblanib, ular korxona, tashkilot va muassasalarda
xavfsiz mehnatning tashkil etilishini, ishlab chiqarish sanitariyasini va
60
mehnat qonunchiligining amai qilinishini, ishlab chiqarish jarayonida yuz
beradigan baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklarining holatini, ularning kelib
chiqish sabablarini o ‘rganishi va tekshiruvda ishtirok etishi 0 ‘zbekiston
Respublikasi Mehnat vazirligining Bosh texnik mehnat inspeksiyasi
y o ‘riqnomalari asosida amalga oshiradi. Bular xususida (Mehnat vazirligi
K oliegiyasi qarorida 1995-yil 18-fevraldagi «mexnatning Davlat texnik
inspeksivasining huquqlari va burchlari» y o ‘riqnomasida k o ‘rsatib o'tilgan).
Shuningdek, mehnat muhofazasi masalalarini tekshirishda qator davlat
nazorat tashkilotlari: Davlat sanitariya nazorati; Davlat y on g‘in xavfizligi
nazorati; Davlat energiya nazorati; Davlat avtomobil xavfsizligi nazorati
o ‘zlarining vakolatlari doirasida ishtirok etadilar. Bu nazorat tizimlarining
tekshirish huquqlari hukumat yoki tegishli vazirlik va yuqori tashkilotlaming
tasdiqlagan qarorlarida ko‘rsatib o ‘tiladi.
«Sanoatda va konchilikda xavfsiz ishlarni qo‘llash bo'yicha nazorat
|
| |