nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
bular nafaqat insoniyatga, balki butun jonli tabiatga, atrof m uhitga juda

|
bular nafaqat insoniyatga, balki butun jonli tabiatga, atrof m uhitga judaBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mbular nafaqat insoniyatga, balki butun jonli tabiatga, atrof m uhitga juda
katta ziyon yetkazadi. 1990-yilgacha biz dunyoni ikki tizim ga (kapitalistik
va sotsialistik) b o ‘lib kelgan edik va har ikkalasida ham umumiy qirg‘in
qurollari yaratilganligini yaxshi bilamiz. Bunday qurollam ing ba’zi
birlari ayrim davlatlar tomonidan sinab k o ‘rildi ham va hozirgi kungacha
ulam ing asoratlari to ‘g ‘risida eshitib kelyapmiz. Masalan, 1945-yilda
Yaponiyaning N agasaki va X erosim a shaharlariga A Q SH ning yadro quroli
tashlandi. K eyinchalik Koreyaga, Vyetnamga turli xildagi napalmlar
(dirildoq holdagi yondiruvchi modda), oskolkali (parchali), yondiruvchan
bombalar tashlandi.
Yuqoridagi qurollar yer yuzida mavjud ekan, albatta, har bir davlat
bunday qurollardan saqlanish vositalarmi izlaydi, omillarini ishlab chiqadi.
Shuning uchun har bir davlatning mudofaa qudratining asosini fuqarolar
m uhofazasi tashkil etadi.
Fuqarolar muhofazasi - umumdavlat m udofaa siyosatlaridan biri
b o ‘lib, u har qanday favqulodda holatlarda fuqarolami. xalq x o ‘jaiigi
tarmoqlarini m uhofaza qilishda, ularning muttasil ishlashini ta'minlashda
hamda qutqarish va tiklash ishlarini bajarishda katta ahamiyat kasb
etadi. Albatta, fuqarolar mudofaasi oldiga q o ‘yilgan yuqoridagi ishlar
1945-yildan to
1990-yillargacha yetib keldi, lekin shu davrgacha
yuqoridagi ishlam i bajarish uchun ehtiyojlar b o ‘lmadi. Afsuski, bu
davrlarda (tinchlik davrlarida) tabiiy ofatlar, ishlab chiqarish avariyalari,
turli xil halokatlar yuz berdiki, xalqim iz, xalq x o ‘jaligim iz bundan jiddiy
zararlandi. Bunday holatlarda biz bir-birimizga yordam berishga tayyor
66
|
| |
Large Integer sinfining qo‘llanilishi

|
Large Integer sinfining qo‘llanilishi
|
bet | 91/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgLarge Integer sinfining qo‘llanilishi. Ko‘p sonli hisoblashlar standart maʻlumot turlarining cheklanishidan tashqariga chiqish, cheksiz katta sonlar bilan ishlash, hajmi faqat mashinaning hisoblash kuchi bilan cheklanadi. Bunga qanday erishish mumkin? Eng mantiqiy yo‘li massiv yozish va standart tip raqamlar izchil massiv uchun maxsus tarzda aylantirish.
Misol uchun, 123456789123456789 raqamini qanday saqlashingiz mumkin, u int tipiga mos kelmaydi. Uni qo‘yish uchun, int tipidagi massiv olish mumkin, arr[0] = 123456, arr[1] = 789123, arr[2] = 456789, bunday yozishni maxsus usullari deb bo‘ladi. Shuningdek, to‘g‘ri kiritilsa, qo‘shish, ayirish, ko‘paytirish va bo‘lish amallarini yozish mumkin.
Endi maxsus Bignumber sinfini amalga oshirishni boshlaymiz va qo‘shish, ayirish uchun. Bu sinf bilanishlashda izohlar bilan dastur fragmentini to‘liq keltirilgan. Dastur fragmentiga qarab izohlarni o‘qishingiz mumkin.
Katta sonni initsializasiya qilish. Quyidagicha kiritish ishlari sifatida Bignumber(string str) sinf konstruktori mavjud. Satrning oxiridan boshlab joriy uzunlikdagi substringlar tanlanadi, raqamlarga aylantiriladi va qismlar vektoriga beriladi. Satrda manfiy ishora bor-yo‘qligiga qarab sinfning boshqa xususiy sohasi initsializatsiya qilinadi. Baʻzan normallashtirishda ziddiyatlar bo‘lmasligi uchun sinfning barcha obʻyektlari uchun bir xil bo‘lgan statik doimiy maydon ishlatiladi.
Katta sonlarni qo‘shish. + operatorini qayta yuklaymiz, bu esa o‘z navbatida ikkita katta sonni qo‘shadigan _plus() usulini chaqiradi. Bundan tashqari, har ikki raqamlar qismlarini, massiv bir xil hajmli qilish kerak. Bundan keyin esa natijani _normalization() funksiyasi bilan normallashtiring.
Katta sonlarni ayirish. Chiqarish qo‘shish uchun xuddi shunday ishlaydi, — operatori qayta yuklanadi va _minus () usulidan foydalaniladi.
Katta son oqimga chiqarish. Chiqish << operatorini qayta yuklashdan kelib chiqadi, lekin chiqishning o‘zidan oldin sonni _normalization() funksiyasi normallashtirishi kerak. U barcha nol bo‘laklarni, bo‘laklardagi manfiy sonlarni tozalab, sonni oqimga berishi kerak.
|
| |
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va ishlab chiqarish korxonalarini avtomatlashtirishda sun’iy intellekt tizimlaridan foydalanish fef4a7d6-7f26-4b74-bc77-b652870d4288

Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va ishlab
chiqarish korxonalarini avtomatlashtirishda sun’iy
intellekt tizimlaridan foydalanish
Sun'iy intellekt (SI) — bu kompyuter sistemalarining muayyan vazifalarni bajarish uchun
inson kabi o'ylashga, o'rganishga va muammolarni hal qilishga imkon beradigan
texnologiya. SI texnologiyasi axborot-kommunikatsiya (AKT) va ishlab chiqarish sohasiga
katta ta'sir ko'rsatib kelmoqda. Ushbu maqolada, biz ishlab chiqarish korxonalarini
avtomatlashtirish uchun SI tizimlaridan qanday foydalanish mumkinligi haqida gapirishni
rejalashtiramiz.
SI ning AX va ishlab chiqarish sohasidagi ahamiyati:
SI ning amaliy qo'llanilishi, AKT va ishlab chiqarish korxonalarining samarali,
moslashuvchan va oson boshqariladigan bo'lishiga yordam beradi. SI texnologiyalari,
korporatsiyalar va ularning mijozlari o'rtasidagi aloqalarni osonlashtiradi va operatsiyalarini
moslashtirib, qaror qabul qilish jarayonlarini osonlashtiradi.
Ishlab chiqarish korxonalarida SI tizimlarining qo'llanilishi:
1. O'z-o'zini o'rganuvchi tizimlar: O'z-o'zini o'rganish tizimlarini ishlab chiqarish
jarayonlarini optimallashtirish uchun ishlatish mumkin. Bunday tizimlar, ishlab chiqarish
jarayonining har qanday tomondagi o'zgarishlariga moslashish uchun tahlil va o'rganish
algoritmlaridan foydalanadi.
2. Prediktiv tahlil: Avvaldan bajarilgan tahlil, korxonaning kelajakdagi operatsion
faoliyatini tasavvur qila oladi va ularni moslashtirishning eng yaxshi usulini aniqlay oladi.
3. Ovozning to'g'risini topish: Ovozning to'g'ri ergashish texnologiyasi, mashinani ovoz
buyruqlari orqali boshqarishga imkon beradi. Bu, korxonalar uchun ishlab chiqarish
jarayonlarini avtomatlashtirishda juda samarali bo'ladi.
4. Robototexnikaning qo'llanilishi: Korxonalar robo-sistema va avtomatlashtirilgan
mashinalar yordamida ishlab chiqarish jarayonlarini tezkorlashtirishga qodir. Ular
xavfsizlikni oshiradi va uqish vaqtlarini kamaytiradi.
SI tizimlarining AKT va ishlab chiqarish sohasidagi kengaytirilgan qo'llanilishi, korxonalar
uchun yangi imkoniyatlar ochadi va ularning faoliyatining samaradorligini oshiradi. Tezkor
o'zgaruvchi biznes muhitida, SI tizimlari bizneslarning o'z operatsiyalarini moslashtirish va
oshirish uchun juda qimmatli asbob bo'lib xizmat qiladi.
|
mustasno;
tergov va sudda ishni ko'rish sirlarini tashkil etadigan

|
mustasno;
tergov va sudda ishni ko'rish sirlarini tashkil etadiganBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)mustasno;
tergov va sudda ishni ko'rish sirlarini tashkil etadigan
ma’lumotlar,
O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi va qonunlariga
muvofiq davlat hokimiyati organlari tomonidan foydalanish chek-
langan xizmatga doir ma’lumotlar (vrachlik, notariat, advokatlik
sirlari, yozishmalar, telefonda so'zlashuvlar, pochta jo'natmalari,
telegraf xabarlari yoki boshqa xabarlar sirlari va h.k.);
O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi va qonunlariga
muvofiq davlat hokimiyati organlari tomonidan foydalanish chek-
langan, tijorat faoliyati bilan bog'liq bo'lgan ma’lumotlar (tijorat
sirlari);
kashfiyot, foydali model yoki ishlab chiqarish namunasining
mohiyati haqidagi ma’lumotlar, ular to'g'risidagi axborotlar rasman
e’lon qilingunga qadar.
2. Himoya qilinishi lozim bo'lgan axborot resurslarini shakllan-
tirish va ulardan foydalanish uchun mas’ul davlat hokimiyati
organlari va tashkilotlar, shuningdek foydalanish cheklangan axborot
resurslarini shakllantirish va ulardan foydalanish uchun axborot
tizimlari va axborot texnologiyalarini ishlab chiqadigan va
qo'llaydigan idora va tashkilotlar o'z faoliyatida O'zbekiston
Respublikasining qonun hujjatlariga amal qiladilar.
3. Nodavlat tuzilmalarda axborotlarni himoya qilishga bo'lgan
talablarning bajarilishi va maxsus dasturiy-texnik himoya vosita-
laridan foydalanilishini nazorat qilish, shuningdek foydalanish chek
langan axborotlarni qayta ishlaydigan axborot tizimlarini himoya
qilish bo'yicha tashkiliy chora-tadbirlaming ko'rilishini ta’minlash
davlat hokimiyati organlari tomonidan amalga oshiriladi. Nazorat
O'zbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan belgilangan tartib-
|
| |
shaxsiy hayoti to'g'risidagi axborotlarni uning roziligisiz to'plash

|
shaxsiy hayoti to'g'risidagi axborotlarni uning roziligisiz to'plashBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)shaxsiy hayoti to'g'risidagi axborotlarni uning roziligisiz to'plash,
saqlash, ulardan foydalanish va ulami tarqatishga yo'l qo'yilmaydi».
O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida shuningdek
boshqa xil axborotlarni har qanday fuqarodan uning roziligisiz
olish yoki avval taqdim etilgan axborotlardan voz kechishga
ishontirish ham man etiladi.
Axborot, axborot resurslari va axborot tizimlarini uchinchi
shaxslarning qonunga zid aralashuvidan himoya qilishni
ta’minlaydigan, konstitutsiyaviy normalaming mazmunini rivojlantir-
adigan normalaming asosiy tizim hosil qiladigan to'plami «Axborot
lashtirish to'g'risida»gi Qonunda belgilangan.
«Axborotlarni himoya qilish.
1.
Qonunga zid muomalada bo'lish uning egasi, sohibi, undan
foydalanuvchi va boshqa shaxsga zarar yetkazishi mumkin bo'lgan
har qanday hujjatlashtirilgan axborot himoya qilinishi lozim.
Axborotlarni himoya qilish rejimi:
davlat sirlari jumlasiga kiritilgan ma’lumotlarga nisbatan - va-
kolatli organlar tomonidan O'zbekiston Respublikasining «Davlat
siri to'g'risida»gi Qonuniga muvofiq;
hujjatlashtirilgan maxfiy axborotlarga nisbatan - axborot resurs-
larining egasi yoki vakolatli shaxs tomonidan ushbu Qonunga
asosan;
www.ziyouz.com kutubxonasi
shaxsga doir ma’lumotlarga nisbatan - respublika qonuni bilan
belgilanadi».
Maxfiy axborotlar jumlasiga quyidagilar kiradi:
fuqaroning shaxsini aniqlash imkonini beradigan, uning shaxsiy
hayotiga tegishli holatlar va hodisalar to'g'risidagi ma’lumotlar
(shaxsiy ma’lumotlar), qonunda belgilangan holatlarda ommaviy
axborot vositalarida tarqatilishi lozim bo'lgan ma’lumotlar bundan
|
| |
holatlari xo'jalik sudida ko'rib chiqiladi

|
holatlari xo'jalik sudida ko'rib chiqiladi Pdf ko'rish
|
bet | 105/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)holatlari xo'jalik sudida ko'rib chiqiladi.
Barcha hollarda axborotdan foydalanish imkoniyati berilmagan
shaxslar hamda noto'g'ri axborot olgan shaxslar o'zlariga yetkazil-
gan zararni qoplashni talab qilishga haqlidir.
2. Sud axborotning foydalanish cheklangan axborotlar toifasiga
asossiz kiritilganligi haqidagi nizolami, foydalanuvchilarga axborot
taqdim etish asossiz rad etilgan hollarda yoki foydalanuvchilar
ning boshqa huquqlari buzilishi natijasida yetkazilgan zararni
qoplash haqidagi da’volarni ko'rib chiqadi.
3. Axborotdan foydalanishni qonunga zid ravishda cheklash va
axborotlarni himoya qilish rejimini buzishda aybdor davlat hokimi
yati organlari va tashkilotlarning xizmatchilari jinoyat, fuqarolik va
ma’muriy huquqbuzarliklar to'g'risidagi qonun hujjatlariga muvofiq
javobgar bo'ladilar».
www.ziyouz.com kutubxonasi
Axborotga doir huquq va erkinliklarni himoya qilish intellektual
mulk instituti, hujjatlashtirilgan axborot instituti hamda O'zbekiston
Respublikasi Jinoyat kodeksi, O'zbekiston Respublikasining
Ma’muriy javobgariik to'g'risidagi kodeksi va Fuqarolik kodeksi
normalari bilan ta’minlanadi.
O'zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksidagi normalarga mis-
ollar: tuhmat (139-modda), haqorat qilish (140-modda), fuqaro-
larning turar joyi daxlsizligini buzish (142-modda), xat-yozishmalar,
telefonda so'zlashuv, telegraf xabarlari yoki boshqa xabarlaming
sir saqlanishi tartibini buzish (143-modda), vijdon erkinligini buz
ish (145-modda), mualliflik yoki ixtirochilik huquqlarini buzish (149-
modda), farzandlikka olish sirini oshkor qilish (125-modda).
|
| |
da amalga oshiriladi - Abdujabbor muhammadiyev

|
Abdujabbor muhammadiyev Pdf ko'rish
|
bet | 100/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)da amalga oshiriladi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
4. Davlat mulki hisoblangan, foydalanish cheklangan axborot
larni qayta ishlaydigan tashkilotlar axborotlarni himoya qilishni
ta’minlaydigan maxsus xizmatlar tashkil etadilar.
5. Axborot resurslarining egasi yoki u vakolat bergan shaxslar
axborotni himoya qilishga bo'lgan talablaming bajarilishini nazorat
qilish, bu talablar bajarilmagan taqdirda axborotlarni qayta ish-
lashni taqiqlash yoki to'xtatib qo'yishga haqlidir.
6. Hujjatlashtirilgan axborotlaming egasi yoki sohibi axborot
tizimlaridagi o'z axborotlarini himoya qilish norma va talablarining
to'g'ri bajarilayotganini baholashni so'rab davlat hokimiyati organ-
lariga murojaat qilishga haqlidir. Tegishli organlar O'zbekiston
Respublikasining Hukumati tomonidan belgilanadi. Bu organlar
axborotlarni va tekshiruv natijalarini sir tutish shartlariga amal
qiladilar».
«Axborotlashtirish to'g‘risida»gi Qonunda axborotlarni himoya
qilish sohasidagi subyektlarning huquq va majburiyatlari belgilab
qo'yilgan.
« Axborotlarni himoya qilish sohasidagi subyektlarning huquq
va majburiyatlari.
1. Hujjatlar, hujjatlar to'plami va axborot tizimlarining egasi yoki
u vakolat bergan shaxslar foydalanuvchiga axborotlarni taqdim
etish vaqti, joyi va mas’ul mansabdor shaxslarning ko'rsatgan
holda, unga axborotlarni taqdim etish hamda zarur protseduralar
tartibini belgilaydilar va foydalanuvchilarning axborotlardan foy
dalanish shartlarini ta’minlaydilar.
2. Hujjatlar, hujjatlar to'plami va axborot tizimlarining sohibi
O'zbekiston Respublikasining qonun hujjatlariga muvofiq axborot-
|
| |
MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI

|
MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI
|
bet | 85/147 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 11,8 Mb. | | #732 |
MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI
9-mavzu: Ota-ona ibrati va uning tarbiya jarayonida tutgan o‘rni
1.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli
Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 60 gacha
|
Mashg’ulot shakli
|
Kirish-axborotli ma’ruza
|
Ma’ruza rejasi
| -
Oiladagi ma’naviy muhitni shakllantirishda va takomillashtirishda ota-onaning roli.
-
Milliy urf-odatlarimiz, qadriyatlarimizda va islom dinida ota-onalar mas’uliyatiga qo‘yilayotgan talablar.
-
Ota-onalar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’siri.
|
O‘quv mashg’ulotining maqsadi: Oiladagi ma’naviy muhitni shakllantirishda va takomillashtirishda ota-onaning rolini ko‘rsatish, milliy urf-odatlarimiz, qadriyatlarimizda va islom dinida ota-onalar mas’uliyatiga qo‘yilayotgan talablar bilan tanishtirish, ota-onalar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’siri ma’naviy qadriyatlarimizdan biri sifatida ekanligini talabalarga tushuntirish.
|
Pedagogik vazifalar:
-
Oiladagi ma’naviy muhitni shakllantirishda va takomillashtirishda ota-onaning rolini ko‘rsatish;
-
Milliy urf-odatlarimiz, qadriyatlarimizda va islom dinida ota-onalar mas’uliyatiga qo‘yilayotgan talablar bilan tanishtirish;
-
Ota-onalar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’sirini tushuntirish
|
O‘quv faoliyati natijalari:
-
Oiladagi ma’naviy muhitni shakllantirishda va takomillashtirishda ota-onaning rolini o‘rganadilar.
-
Milliy urf-odatlarimiz, qadriyatlarimizda va islom dinida ota-onalar mas’uliyatiga qo‘yilayotgan talablar bilan tanishadilar.
-
Ota-onalar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar va ularning farzand tarbiyasiga ta’sirini yoritadilar.
|
Ta’lim berish usullari
|
Ko‘rgazmali ma’ruza, suhbat
|
Ta’lim berish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
Ta’lim berish vositalari
|
O‘quv qo‘llanma, proektor
|
Ta’lim berish sharoiti
|
O‘TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya
|
Monitoring va baholash
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
1.2. “Ota-ona ibrati va uning tarbiya jarayonida tutgan o‘rni” ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
|
| |
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 39

C ho’michning o ’q bilan bog’lanishi tuzilishiga ko’ra qattiq bog’liqli bir
cho’michli ekskavatorlar (to’g ’ri cho’mich, teskari cho’mich, gidravlik
ekskavator) va bir cho’michli yumshoq bog’liqli bo’ladi (draglayn, greyfer).
K o’m cho’michli ekskavatorlar zanjirli (cheksiz
zanjirga qotirilgan
cho’m ichlar bilan), cho’zish-cho’michli cho’zish ishchi organn va kon
massasini qazishga qaratilgan va bo’shatish joyiga tashishga mo’ljallangan
cho’mich zanjirli, frezer-cho’michli frezey ishchi organli va cho’michli zanjirli,
rotorli, ularda ishchi organ kon massasini qazish uchun m o’ljallangan
rotor
g ’ildiragi va cho’michli b o ’ladi.
Harakatlanish asbobi turiga k o ’ra bir cho’michli ekskavatorlar zanjirli,
pnevm og’ildirakli, qadam tashlaydigan, suzuvchi bo’ladi, ko’p cho’michu
ekskavatorlar esa - zanjirli,
qadam tashlaydigan-relsli, rels-zanjirli va temiryo’l
harakatida b o ’ladi.
Kuch uskunasiga k o ’ra bir cho’michli va ko’p cho’michli ekskavatorlar
elektrik, dizel-elektrik va dizel-gidravlik bo’ladi. Karyerlarda asosan elektrik
ekskavatorlar qo’llaniladi.
O ’qning cho’mich bilan qattiq bog’linishiga ega to’xri mexanik ko’raklar
katta qazish kuchini hosil qiladi (3500 N/sm gacha)va ishchi asbobning katta
chidamliligi bilan xarakterlanadi. Ular turli o ’lchamdagi cho’michlar
hajmi
0.25-35
m
3
bilan ishlab chiqariladi va yumshoq va yumshatilgan yarim
qoyasimon va qoyasimon tog’ jinslarida foydalaniladi. Karyerlarda bajariladigan
ishlar hajmiga k o ’ra mexanik kuraklar olingi o ’rinlarda turadi. Ular tog’
jinslarini transport vositalariga yuklashda va qazib olingan maydonga tog’
jinsini tashishda ham xizmat qiladi. Mexanik kuraklaming asosiy kamchiligi -
davriylik. Qazib olishga asosan faqatgina 20-30% davr vaqti sarflanadi. Oxirgi
vaqtlarda tashqi va ichki karyerlarda mexanik kuraklardan ko’ra
unumdor
b o ’lgan gidravlik ekskavatorlar qo’llanilmoqda (bo’lim 3.5).
Draglaynlar ishchi organining harakatlanuvchanligiga ko’ra mexanik
kuraklarga qaraganda tog’ jinsini katta masofaga ko’chirishi mumkin. Lekin ular
mexanik kurakdan k o ’ra kamrok qazish ta’sir kuchiga ega. Karyerlarda
83
draglaynlar asosan qazib olingan m aydonga yum shoq
yoki yumshatilgan yarim
qoyasimon to g ’ jinslarini tashlashga ishlatiladi. C ho’mich hajmi 10
larning himoyalanish darajasini ta’minlaydi

|
larning himoyalanish darajasini ta’minlaydi Pdf ko'rish
|
bet | 101/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)larning himoyalanish darajasini ta’minlaydi.
3. Sertifikatlashtirilmagan axborot tizimlari va ularni ta’minlash
vositalaridan foydalanilishi bilan bog'liq tavakkalchilik bu tizim va
vositalarning egasi (sohibi) zimmasiga tushadi. Sertifikatlashtirilma
gan tizimdan olingan axborotlardan foydalanish bilan bog'liq ta
vakkalchilik axborotlardan foydalanuvchining zimmasiga tushadi.
4. Hujjatlar, hujjatlar to'plami va axborot tizimlarining egasi o'z
axborot resurslari va tizimlarini himoyalash chora-tadbirlarining
yetarliligini tahlildan o'tkazishni so'rab, shuningdek maslahatlar
olish uchun axborot tizimlari va axborot resurslarini himoyalash
vositalarini sertifikatlashni amalga oshiradigan tashkilotlarga muro
jaat qilishi mumkin.
www.ziyouz.com kutubxonasi
5.
Hujjatlar, hujjatlar to'plami va axborot tizimlaririing sohibi
barcha axborotlarni himoya qilish rejimining buzilish holatlari
to'g'risida axborot resurslari va (yoki) axborot tizimlarining egasi-
ga xabar berishi shart».
Qonunda axborot jarayonlari va axborotlashtirish sohasidagi
subyektlarning huquqlarini himoya qilish nazarda tutilgan.
«Axborot jarayonlari va axborotlashtirish sohasidagi subyekt-
laming huquqlarini himoya qilish.
1. Axborot resurslarini shakllantirish, axborot resurslaridan foy
dalanish, axborot tizimlari, texnologiyalari va ularni ta’minlash
vositalarini ishlab chiqish, ishlab chiqarish va ulardan foydalanish
sohasidagi subyektlarning huquqlarini himoya qilish g'ayriqonuniy
xatti-harakatlarning oldini olish, qoidabuzarlarni javobgarlikka tor-
tish, subyektlarning buzilgan huquqlarini tiklash va yetkazilgan
|
| |
Vizual Studio 97 (5.0) - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 86/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaVizual Studio 97 (5.0). Visual Studio yangi (beshinchi) versiyasi, shuningdek, Visual Studio sifatida tanilgan 97 va kodlangan. Uning yangi xususiyatlari va vositalari Visual Studio Interdev-ASP (Active Server Pages) texnologiyasi asosida interaktiv veb - saytlarni ishlab chiqish vositasi - va Visual Java++ - "Microsoft"dan Java dasturlash muhiti bo‘lgan.
ASP texnologiyasi - Microsoft kompaniyasining web dasturlash sohasidagi ajoyib rivojlanishi, 1994-1995-yillarda paydo bo‘lgan. Faol veb-sahifalarni ishlab chiqish uchun mo‘ljallangan-veb-so‘rovlarga javob sifatida mijoz brauzerlari uchun HTML-sahifalarni yaratish uchun shablonlarga ega bo‘lgan. Bu hali ko‘p saytlarda ishlatiladi. Texnologiya keyinchalik uning asosida ishlab chiqilgan ASP.NET, xususiyatlariga keng imkoniyat ochib bergan.
Visual Java++ vositasiga kelsak, umuman boshqa turdagi hodisalar u bilan bog‘liq - baʻzida, afsuski, o‘z dunyosida shunga o‘xshash narsalar sodir bo‘ladi, bu esa kompaniyalar juda raqobatbardosh bo‘lishi muqarrar bo‘lgan. Microsoft Sunning yangi Java texnologiyasi bilan tanishib chiqqan va Sun bilan raqobatda unga javob sifatida Java tilining o‘z kengaytmasini ishlab chiqdi va uni Visual Java++deb nomlangan yangi muhitda amalga oshirdi. Biroq, afsuski, bu harakatlar to‘liq Sun tomonidan joriy rasmiy Java amalga oshirish tartibi bilan mos kelmadi. Shu kungacha (Oracle hozir Java texnologiya egasi bo‘lsa-da, bu tartib aslida o‘zgarmagan), Java nomi rasman ro‘yxatdan o‘tgan savdo belgisidir. Shuning uchun, yangi Java amalga oshirish uchun, Java texnologiyasi egalik kompaniya litsenziya sotib, va amalga oshirish idoraviy Java standartlarga javob tekshirish uchun Java moslashuv Kit (JCK) deb nomlangan yangi Java amalga oshirish uchun til, kutubxonalar va vertual mashina amalga oshirish uchun testlar maxsus majmuini o‘tishi kerak bo‘lgan. Faqat bu testlarning hammasi to‘liq 100% o‘tsa, yangi amalga oshirish "Java"deb nomlanish huquqini oladi. Afsuski, Microsoft tomonidan Visual Java++ ni amalga oshirish uchun Visual Java++ tizimida amalga oshirilgan til kengaytmalari tufayli JCK testlaridan o‘tmadi. Bu ish, afsuski, ikkala kompaniya uchun ham, Sun va Microsoft o‘rtasidagi uzoq muddatli huquqiy jangda, Sun tomonidan qo‘lga kiritilgan, natijada Microsoft mahsuloti Vj++ deb nomlangan (Java nomini ochiq-oydin eslatib o‘tmasdan). Bunday hodisalar muqarrar bo‘lsa-da, juda yoqimsiz, chunki har ikki tomon ham, baʻzan bir necha yillar davomida mashhur texnik mutaxassislar, bularning hammasiga ko‘p vaqt, kuch va sog‘liq sarflashadi. Biroq, keyinchalik, 2004 yilda, Sun va Microsoft 10 yil muddatga intellektual mulk bo‘yicha misli ko‘rilmagan shartnoma tuzish, bir shartnoma kelgan.
Shunday qilib, Visual Studio 5.0 Visual C++, Visual Basic va VJ++ da integrallashgan dasturlash muhiti bo‘lib, u ASP texnologiyasi yordamida interaktiv Web saytlarni ishlab chiqish uchun Visual Studio Interdev vositasini ham o‘z ichiga oladi.
|
| |
Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar bilan hisob – kitoblar auditi

182
7.
Xaridor va buyurtmachilar bilan o’zaro hisob – kitoblarni to’g’ri yuritilishi
tekshirish.
Mol etkazib beruvchi va pudratchilar, xaridor va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblar
korxonalar xo’jalik faoliyatida eng ko’p uchraydigan hisob-kitoblardir. Shuning
uchun bunday hisob- kitoblarni tekshirish quyidagi asosiy ikki yunalish bo’yicha
amalga oshirilishi zarur:
-olingan moddiy qiymatliklar (ish, xizmatlar) uchun to’lovlar yoki jo’natilgan
tovarlar (bajarilgan ish va xizmatlar) uchun tushgan summalarning to’g’riligini
aniqlash;
-moddiy qiymatliklarni kirimga olish va hisobdan chiqarishning to’liqligini
tekshirish.
Nazorat uchun savollar
1.Hisob-kitoblar auditining maqsadi, vazifalari va ma’lumot manbalarini aytib
bering?
2.Xodimlar bilan mehnat haqiga doir hisob-kitoblar auditini tushuntiring?
3.Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilar bilan hisob – kitoblar auditi qanday
o’tkaziladi?
Информатика - bet 275

480
kutubxonalardan foydalanish ommalashib bormoqda. Masalan, Aydaxo unversiteti
misolida olsak, 1997-2002 -yillarda tashrif buyuruvchilar soni 20% ga, e-
kitoblardan foydalanuvchilar soni esa 350% oshganligi kuzatilgan. Shundan so`ng
jahondagi kutubxonalar o`z fondlaridagi kitoblarning elektron variantini yaratib, e-
labrary variantlarini yaratgan.
1990 -yilda ASHQda ―America xotirasi‖ nomli proekt asosida congress
kutubxonasi ish boshladi. Unda birinchi marta bepul xizmatlar, e-kitoblar, turli
materiallarni olish imkoniyati mavjud edi.
2002- yil Google o`zining shaxsiy raqamlangan kitoblar proektini boshladi.
2004 yil dekabrda «Google Print» e-libraryni ochilganini e`lon qildi va 2005 yilda
u qayta «Google da kitob qidirish» deb nomladi .
2008- yil 20 noyabrda umumyevropa raqamli kutubxona Europeana tashkil
qilishga harakat boshlandi. 2009 yil 21 aprelda Dunyoviy raqamli kutubxona
ochilganligi rasman e`lon qilindi.
2009- yil 27 mayda ― Бориса Ельцина‖ nomli e-library Sankt-Peterburgda
ochildi. Unda Rossiyaning tarixi haqidagi barcha ma`lumotlar elektron ko`rinishda
joylashtirilgan
daxlsizligini buzish (142-modda), xat-yozishmalar, telefonda

|
daxlsizligini buzish (142-modda), xat-yozishmalar, telefonda Pdf ko'rish
|
bet | 103/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)daxlsizligini buzish (142-modda), xat-yozishmalar, telefonda
so'zlashuv, telegraf xabarlari yoki boshqa xabarlarning sir saq-
lanishi tartibini buzish (143-modda), kompyuter axborotlaridan
qonunga zid ravishda foydalanish, EHM uchun zararli dasturlami
yaratish, ulardan foydalanish va ularni tarqatish, EHMdan, EHM
tizimidan yoki ularning tarmog'idan foydalanish qoidalarini buzish
(174-modda).
O'zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to'g'risidagi
kodeksida belgilangan normalarga «Saylovlar va referendumga
doir bosma materiallami qasddan yo'q qilish» kiritilishi mumkin.
Umuman olganda, axborot xavfsizligini huquqiy ta’minlashning
bu yo'nalishi masalalari shartli ravishda ochiq axborotlarni himoya
qilish hamda foydalanish cheklangan axborotlarni himoya qilishga
bo'linadi.
Ochiq axborotlar hujjatlashtirilgan axborotlar instituti normalari
bilan himoya qilinadi.
Foydalanish cheklangan axborotlarni himoya qilish davlat sir
lari instituti, tijorat sirlari instituti, shaxsiy ma’lumotlar instituti
normalari hamda boshqa turdagi sirlaming normalari bilan tartib
ga solinadi.
§ 5 . Axborotlashtirish sharoitlarida axborot
sohasidagi huquq va erkinliklarni himoya qilish
Uchinchi yo'nalish bo'yicha O'zbekiston Respublikasining
Konstitutsiyasi axborot xavfsizligiga tahdidlardan quyidagi huquq
va erkinliklarni himoya qiladi. «29-modda.2. Har kim o‘zi istagan
axborotni izlash, olish va uni tarqatish huquqiga ega».
«35-modda. Har bir shaxs bevosita o'zi va boshqalar bilan
birgalikda vakolatli davlat organlariga, muassasalariga yoki xalq
vakillariga ariza, taklif va shikoyatlar bilan murojaat qilish huquqi
ga ega».
|
| |
mazkur hujjatni kompyuter xotirasida saqlashga xizmat qiladi

|
mazkur hujjatni kompyuter xotirasida saqlashga xizmat qiladi Pdf ko'rish
|
bet | 193/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)mazkur hujjatni kompyuter xotirasida saqlashga xizmat qiladi.
Deskriptor tipiga mansub tildan foydalanishning ikkinchi vazifa-
si huquqiy axborotni qidirishga so'rovlami to'g'ri tuzishdan iborat.
Bu so'rovlar EHM xotirasiga kiritiladi. Foydalanuvchining lug'ati
axborot qidirish tilining lug'ati bilan almashtirilishi (aniqlashtirilishi)
lozim. EHM yordamida axborot qidirish yakuniy hisobda so'rov
atamalari va hujjat atamalarini belgima-belgi ayniylashtirishga
asoslanadi.
Ayrim natijalami ko'rib chiqamiz. Tezaurusdan foydalanish nor
mativ-huquqiy axborotni yanada chuqur va har tomonlama qidirish
imkonini beradi. Huquq ijodkorligi vazifalarini hal qilishda foy-
dalaniluvchi ma’lumotlarni qidirish va tizimga solish bilan bog'liq
hollarda huquqiy tezaurus ayniqsa katta rol o'ynaydi.
1 Shu bilan birga, indeksatsiyalashni indeksning miqdoriy tushunchasiga boglamaslik
lozim.
www.ziyouz.com kutubxonasi
Tezauruslarning har xil tiplari mavjud. Tezauruslarning birinchi
tipi umumiy huquq tezaurusi o'tgan asrning 70-chi yillarida ishlab
chiqilgan. Ammo hozirgi vaqtda bu tezaurusdan foydalanilmayapti.
Tezauruslarning ikkinchi tipi - bu huquq sohalari bo'yicha
ixtisoslashgan tezaurusdir. U nisbatan oz deskriptorlar va asos
so'zlardan tarkib topadi.
O'zbekistonda yaratilgan va amalda bo'lgan normativ-huquqiy
hujjatlar avtomatlashtirilgan axborot qidirish tizimlarining hamma-
sida ham tezaurusdan foydalanilmaydi. Ammo bunga vaqtinchalik
holat deb qarash lozim. Huquqiy tezauruslarning har xil tipi va
turlarini yaratish bo'yicha katta ishlarni amalga oshirish talab
etiladi1.
|
| |
- Mavzu: Hisob-kitoblar auditi

180
Auditor hisob-kitob schyotiga doir muomalalar auditida quyidagilarni tekshiradi:
*
hisob registrlarini yuritish tartibi;
*
bankda ochilgan har bir hisob-kitob schyoti bo’yicha sintetik hisob
registrining yuritilishi, yig’ma registr tuzilishi;
*
hisob-kitob schyotidagi pul mablag’lari harakatiga doir muomalalarning
sintetik hisob registrlarida o’z vaqtida aks ettirilishi; har bir bank ko’chirmasi
ma’lumotlarining hisob registrlariga yozib borilishi;
*
bank ko’chirmasi va hisob registrlaridagi summalar tengligi.
Sotilgan mahsulotlar, bajarilgan ish va ko’rsatilgan xizmatlar haqini to’lash hisobiga
xaridorlar va buyurtmachilar tomonidan o’tkazilgan pul mablag’larining to’liq kirim
qilinishini tekshirish chog’ida 5110-“Hisob-kitob schyoti”ning debeti bo’yicha
yozuvlar 4010-“Xaridorlar va buyurtmachilardan olinadigan schyotlar” bo’yicha
hisob registrlarining kredit oborotlari taqqoslanishi zarur.
Banklar va boshqa moliya-kredit tashkilotlaridan kredit ko’rinishida olingan pul
mablag’larining kirimi, pul mablag’larining boshqa hisob-kitob schyotlaridan qabul
qilinishi 6810-“Qisqa muddatli bank kreditlari”, 6820-“Qisqa muddatli qarzlar”,
7810-“Uzoq muddatli bank kreditlari”, 7820-“Uzoq muddatli qarzlar”, 5510-
“Akkreditivlar”, 5520-“Chek daftarchalari”, 5530-“Boshqa maxsus schyotlar”,
hamda bank ko’chirmalari va ularga ilova qilingan hujjatlar bo’yicha buxgalteriya
hisobi registrlarining yozuvlari qarama-qarshi solishtirish yo’li bilan tekshiriladi.
Bank kassasiga topshiriladigan naqd pul mablag’larining to’liq kirim qilinishini
tekshirishga auditor alohida e’tibor qaratishi lozim. Buning uchun bank
ko’chirmalari, ularga ilova qilingan hujjatlar bilan 5010-“Milliy valyutadagi pul
mablag’lari” schyotining krediti bo’yicha yuritiladigan hisob registri ma’lumotlari
qarama-qarshi tekshiriladi.
Lj = (
0 - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

A g’darmaning balandligi (m) quyidagi form ula bilan aniqlanadi:
я . = * Л ^ + 4 ^ А (8.17)
Bunda,
A
.^ - o c h u v c h i va ag’darm a kirgining kengligi, m.
8 .1 0 -ra sm .. K o n so lli a g ’d a rm a
ho sil q ilish sx e m asi
A g’darm a hosil qilgichni plast ustiga joylashtirishda ag ’darmaning
maksimal mumkin b o ’lgan balandligi (m) quyidagi formula bilan aniqlanadi:
H ^ = H r + m -Cr
(g jg j
JJ
Bunda,
ag ’darm a hosil qilgichning b o ’latish balandligi, m;
С = 1 5 — 2
'
-
ag’darm a hosil qilgich konsoli va ag’darm a yig’gichi bilan vertikal
b o ’yicha orasidagi minimal masofa, m.
A g’darm a hosil qilgichning kunlik unum dorligi
( M ):
Пп
= П.Л к ро/Т.
(g j 9)
Bunda,
П“'-
karyem ing foydali qazilm a b o ’yicha yillik unumdorligi,
M
;
T
■ - majmuaning yildagi
ishlar kuni;
к
* ' л?
*- qoplovchi tog’ jin si koeffitsiyenti,
/
;
к
'"*=1.2 — unumdorlikning zaxira koeffitsiyenti.
A g ’darm a hosil qilgichning joylashuvi o ’zgarganda uning unumdorligi
huddi shu ko ’rinishda uskunaning chiziqli o ’lchamlari yoki qazib olish
tizim ining m a’lum parametrlari bilan aniqlanadi.
T o ’xtovsiz harakatdagi ekskavatorlar va transport-ag’darma k o ’priklari
bilan texnologik majmualar
plast qazilm asi qalinligi 5-20m va koplovchi to g ’
jinsi qalinligi 60m gacha bo’lgan gorizontal va yotgan (yotish burchagi 2-3°)
316
konlam i qazib olishda qo’llaniladi. Ochish ishlarining texnologiyasi quyidagicha
b o ’ladi. K o’p cho’michli ekskavatorlar bilan qazib olinadigan qoplovchi tog’
jinsi transport ag’darma k o ’prigi konveyerlariga uzatiladi, ular eng qisqa yo’l
bilan qoplovchi tog’ jinsini ichki ag’darmalarga ko’chiradi.
Ekskavator
transport-ag’darma k o ’prik bilan o ’tkazish konveyerlari tizimi bilan bog’Iangan.
Rotorli ekskavatorlardan foydalanishad ular k o ’prik sifatida joylashishi mumkin.
Transport-ag’darma ko’priklar quyidagi hollarda qo’llaniladi. Yer yuzasi
gipsometriyasi tekis b o ’lishi kerak, ko’prik massasi lOming.t gacha etishi
sababli yaxshi quritilgan maydalangan tog’ jinslari 0.2-0.3
MPa boruvchi
kuchga ega bo’lishi kerak. Transport ag’darma ko’priklaridan unumli
foydalanish uchun ichki ag’darmalaming turg’unligini ta’minlash kerak, bu esa
qoplovchi tog’ jinslarining oldindar quritilishi va ag’darmalaming
drenaj tizimi
bilan ta ’minlashda amalga oshiriladi. Uskunalami sotib olishga bo’lgan katta
harajatlar sababli karyer maydoni zaxiralari etarli b o ’lishi kerak (karyer ishlash
vaqti kam ida 18yil), karyeming qoplovchi tog’ jinsi bo’yicha
unumdorligi esa
25-30 ming.m3 dan kam bo’lmasligi kerak.
Transport-ag’darma k o ’priklaming parametrlari kon-gelogik holatlar va
k o ’prikning ustunlari joylashuv joyiga bog’liq bo’lgan qazib olish tizimi
parametrlariga mos bo’ladi. Tog’ jinsini zaboydan ag’darmagacha
tashish
masofasi 200-500m ni tashkil qiladi. Transport-ag’darma majmuasidan
foydalanishad quyidagi holatga e’tibor berish kerak:
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 34

unum dorlik oshadi. Bir vaqtda portlatishda birinchi
qator zaryadlarining asosiy
ta ’sir kuchi pog’ona qiyaligi tomonga qaratiladi, keyingi qatorlar portlatish
ta ’siri esa yuqoriga qaratiladi (2 .8-rasm.), shu sababli pog’ona osti yaxshi
ishlanmaydi. Kalta sekinlashtirilgan portlatishda portlatishning ta’siri
oshadi va
skvajina zaryadlarining ketma-ket portlashi oqibatida pog’ona osti yaxshi
ishlanadi, shu sababli keyingi qatorlar ta’siri yaxshilanadi va portlash ta’sirini
oshirishga yordam beradi. Bunday holatda zaryadlami harakatga keltirish
quyidagi sxemalar b o ’yicha amalga oshiriladi: tartibli, vrubli (2.9-rasni.),
uchli
vrubli va diagonal. Tartibli sxema nisbatan oddiy. Vrubli sxema nisbatan
m ukammal. Vrubli sxema qo’shimcha bo’sh maydonlar hosil qilishga va tog’
jinsining yaxshi maydalanishiga yordam beradigan tog’ jinsi bo’laklarini bir-
biriga urilishini ta ’minlaydi.
Skvajinalarning bir qatorli joylashuvida r (ms) sekinlashish oralig’i
quyidagi formula b o ’yicha aniqlanadi:
r = kJV
(2.17)
Bunda,
k„
- to g ’ jinsining portlatilishiga bog’liq koeffitsiyent (qiyin
portlatiladigan to g ’ jinslari uchun
k,,
=1,5+2,5, o ’rtacha portlatiladigan
kt ,
= 3 + 4 , oson portlatiladigan uchun
ktl
=5+6 ms/m).
K alta sekinlashtirilgan portlatishda sekinlashish oralig’i 5-250ms
orasida
o ’zgaradi (amaliy ishlatiladigan sekinlashish oralig’i r = l 5- 75,«c). K o’p qatorli
portlatishda r ko ’rsatkichi 25% ga oshadi.
Huquq sohasida avtomatlashtirilgan axborot qidirish tizimlarini

|
Huquq sohasida avtomatlashtirilgan axborot qidirish tizimlarini Pdf ko'rish
|
bet | 194/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)Huquq sohasida avtomatlashtirilgan axborot qidirish tizimlarini
tashkil etishga har xil lingvistik vositalar - yuridik atamalar, so'z
va iboralarning lug'atlari, klassifikatorlar hamda yuridik atamalar
banklari yordam beradi.
Klassifikator - bu klassifikatsion turkumlar nomlari va kodlari-
ning tizimga solingan to'plamidir. Har qanday turkumlashda
quyidagi talablarga rioya qilinsa, maqsadga muvofiq bo'ladi:
ko'rib chiqilayotgan sohadagi obyektlarni to'liq qamrab olish;
yangi obyektlarni kiritish imkoniyatining mavjudligi;
ko'p pog'onali tuzilish.
O'zbekiston Respublikasida qonunchilik sohalarining umumhu-
quqiy klassifikatori mavjud bo'lib, bu umumhuquqiy klassifikator
muntazam yangilanib boriladi.
Normativ hujjatlaming klassifikatorlaridan foydalanish ancha katta
samara beradi. Ammo tor mavzularga doir hujjatlarni qidirishda
ularning samaradorligi bir muncha pasayadi.
Normativ-huquqiy hujjatlarni tartiblash jarayonida faqat umum
huquqiy klassifikatorlardan emas, boshqa bilim sohalarining klas-
sifikatorlaridan ham foydalanilsa, maqsadga muvofiq bo'ladi. Ma-
salan:
O'zbekiston Respublikasi ma’muriy-hududiy bo'linishining klas
sifikatori;
O'zbekiston Respublikasida amalda bo'lgan hujjatlar turlarining
klassifikatori;
1 Chet elda yaratilgan huquqiy axborot avtomatlashtirilgan axborot qidirish
tizimlarining ko'pchiligida tezaurusdan foydalaniladi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
normativ hujjatlar e’lon qilingan manbalaming klassifikatori;
kasblar, lavozimlar va mutaxassisliklar klassifikatori;
xalq xo'jaligi tarmoqlarining klassifikatori.
|
| |
Xodimlar bilan mehnat haqiga doir hisob-kitoblar auditi

181
Ish haqi fondining haqiqiy sarfi “Xodimlarning toifalari va hisoblangan ish haqining
tarkibi bo’yicha ma’lumot” (19-shakl bo’yicha hisob-kitoblar bajariladigan jadval),
“Xodimlar, yollangan va chetdan jalb qilingan shaxslar ish haqi fondini hisobga
olish vedomosti” (20-shakl), hisob-kitob to’lov vedomostlari va ish haqi hisoblash
uchun asos bo’lgan boshqa dastlabki hujjatlar ma’lumotlariga asosan tekshiriladi.
Tekshirilayotgan davr (choraklik, yil) uchun belgilangan ish haqi fondini haqiqatda
hisoblangan ish haqi summalari bilan taqqoslash zarur. Buning natijasida ish haqi
fondining umumiy tejalgani yoki oshiqcha sarflangani aniqlanadi. Agar yil
davomida ishlab chiqarish hajmining o’zgarganligi sababli dastlabki ish haqi
fondiga o’zgartirishlar kiritilgan bo’lsa, u holda ular umumiy tejash yoki oshiqcha
sarflashni aniqlashda inobatga olinadi.
Tekshirish jarayonida hisoblashuv-to’lov vedomostlari ma’lumotlarining har oyda
bankka taqdim qilinadigan ma’lumotnoma ko’rsatkichlariga mos kelishi ham
aniqlanadi. Ma’lumotnomadagi hisoblangan ish haqining umumiy summasi shu
oydagi 21-shakl “Xodimlar bilan hisob-kitoblar bo’yicha jamlama ma’lumot” ning
summasiga mos kelishi kerak.
Ish haqi berish uchun bankdagi 5110-“Hisob-kitob schyoti”dan olingan summalar,
shuningdek, undan ushlanib, o’tkazilgan summalar 21-shakldagi hisob-kitoblar
bajariladigan jadvalning tegishli ma’lumotlari bilan mos kelishi kerak.
Auditor xo’jalikka chetdan ishchilarni qancha, qachon va qaysi muddatga jalb
qilinganligi, ulardan qanday foydalanilganligi va ularga qanday tartibda mehnat haqi
to’langanligini ham aniqlashi kerak.
chalaming ta’riflari, shartilar, mavzuga doir deskriptorlarning soni haqida statistik

|
chalaming ta’riflari, shartilar, mavzuga doir deskriptorlarning soni haqida statistik Pdf ko'rish
|
bet | 192/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)chalaming ta’riflari, shartilar, mavzuga doir deskriptorlarning soni haqida statistik
ma’lumotlar va h.k.
2 «Foydalanuvchining tezaurusi» - foydalanuvchi ega bo'lgan ma'lumotlar majmui
www.ziyouz.com kutubxonasi
da huquq normasi yoki normativ hujjatning asosiy mazmunini
tavsiflash uchun xizmat qiluvchi axborot qidirish tilining leksik
birligi tushuniladi. Deskriptor asos so'zlaming butun bir guruhini
ifodalovchi ajratilgan asos so‘z deb aytish mumkin. Bunday so'zlar
deskriptorli moddani hosil qiladi. Buning natijasida «axborotning
zichlashishi» sodir bo'ladi. Deskriptorli modda quyidagi tuzilishga
ega bo'lishi mumkin: bosh deskriptor, ekvivalentlik turkumiga man-
sub asos so'zlar; bosh so'zga bo'ysunuvchi so'zlar; bosh so'zga
bog'liq bo'lgan asos so'zlar.
Huquq normasi, huquq instituti yoki normativ-huquqiy huj
jatning qidiriladigan obrazini yaratish protsedurasi indeksatsiya-
lash deb ataladi. Indeksatsiyalash huquq normasining mazmuni
va matnini tegishli asos so'zlar va deskriptorlar to'plamiga aylanti-
radi. Bu protsedura faqat yuqori malakali yuristlar tomonidan
bajarilishi mumkin1.
Deskriptor va asos so'z tushunchalari ikki maqsadga erishish
uchun xizmat qiladi. Birinchi maqsad mazkur tushunchalardan
huquq normalarining qidiriladigan obrazini yaratishda foydalanish-
dan iborat. Huquq normasining (normativ-huquqiy hujjatning) qidir
iladigan obrazi — bu normativ-huquqiy hujjatning tarkibiy element-
larini (normalar, moddalar, umuman hujjatni) axborot qidirish tili
ning atamalarida (asos so'zlar va deskriptorlarda) ifodalash de-
makdir. Huquqiy hujjatning (uning bir qismining) qidiriladigan obrazi
|
| |
) tushunchalar o'rtasida mantiqiy va mazmunga doir nisbatlar

|
) tushunchalar o'rtasida mantiqiy va mazmunga doir nisbatlar Pdf ko'rish
|
bet | 191/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)1) tushunchalar o'rtasida mantiqiy va mazmunga doir nisbatlar
farq qilinmaydigan tillar;
2) tarkibida mantiqiy va mazmunga doir nisbatlar mavjud tillar.
Deskriptor tipiga mansub tillar orasida huquqiy tezaurus eng
katta semantik kuchga ega bo'lgan til sifatida muhim o'rin tutadi.
Huquqiy tezaurus - bu huquqiy axborot avtomatlashtirilgan axborot
qidirish tizimlarini lingvistik ta’minlash va ulardan foydalanishda
qo'llaniluvchi asos so'zlar va deskriptorlarning leksik-semantik
to'plamidir. Uning vazifasi huquq ijodkorligi jarayonida foydalani-
luvchi leksik vositalami tartiblash va tizimga solishdan iborat.
Informatikada tezaurus quyidagi asosiy funksiyalarni bajaradi:
1) undan axborot qidirishni tashkil etishda foydalaniladi («axborot
qidirish tezaurusi»);
2) huquq ijodkorligi vazifalarini hal qilish jarayonida ulardan
lingvistik vosita sifatida foydalaniladi1;
3) xabarning ma’nosini mezonlash vositasi sifatida foydalanila
di2;
4) latent axborotni qidirishning eng muhim vositasi bo'lib xiz
mat qiladi.
Tezaurus bir qator asosiy tushunchalarni o'z ichiga oladi.
Huquq normalarining (hujjatlarining) mazmunini to'laqonli ifo-
dalovchi asos so'zlar ularning muhim jihatlaridir. Jiddiy ma’no
yukini tashimaydigan so'zlar asos so'zlar jumlasiga kirmaydi.
Ko'makchi, umumfoydalaniladigan so'zlar, tashlab ketilsa ham hu
quq normasining mazmuni o'zgarmaycUgan so'zlar shular jumlasi-
dandir.
Deskriptor tushunchasi. Asos so‘z tushunchasini yanada umum-
lashtirish deskriptor tushunchasiga olib keladi. Deskriptor degan-
1 Tezauruslaming mazkur tipi chet el huquqiy informatikasida ayniqsa keng
tarqalgan. Ular quyidagilami o'z ichiga oiadi: atamalaming to‘liq lug'atf, yuridik tuahun-
|
| |
Mustahkamlash uchun savollar

109
III BOB. MS DOS OPERATSION TIZIMI
3.1. MS DOS OT va uning tashkil etuvchilari
Muhim so`zlar:
MS DOS, DOT, PC DOS, EGA, VGA, IBM PC,
SYS.com, MSDOS.sys, CONFIG.sys, COMMAND.com, AUTOEXEC.bat.
Bilib olasiz:
MS DOS tarixi, MS DOS variantlari to`g`risida to`liq
ma`lumot, MS DOS ning asosiy tashkil etuvchilari va vazifalari, mazmunini.
1980-yil oktabrda IBM firmasi mеnеjеrlari o`zlarining ishlab chiqarayotgan
16 razryadli SHK uchun OT qidiruvi bilan mashg`ul edi.
U vaqtlarda SHKlarda
Digital Research firmasining CP/M (Control Program for MicroComputers) OT
kеng ishlatilgan. Digital Research firmasi bilan
kеlisha olmagan IBM firmasi
Microsoft (Bill Gеys) firmasiga murojaat qildi. O`sha
vaqtda Microsoft da mos
kеladigan OT yo`q edi, lеkin u mos kеladigan OT ga ega bo`lgan,
uncha katta
bo`lmagan Seattle Computer Products firmasidan хabardor edi. 50000$
evaziga
Bill Gеys shu OT ustidan huquqga ega bo`ldi.
Kеyinchalik bu OT
MS DOS
(Microsoft Disk Operating System)
ning asosi bo`lib хizmat qildi. 1980 -yilning
noyabrida Microsoft va IBM PC uchun OT yaratish
haqidagi shartnomaga imzo
chеkishdi. 1981 -yil fеvralda IBM PC da ishlaydigan PC/MS
DOS ning birinchi
vеrsiyasi chiqarildi. 1981- yilning avgustida esa PC DOS 1.0 ishlab chiqarildi. Bu
variant IBM PC da ishlatish uchun tasdiqlangan edi.
Diskdagi dasturlarni faqat nomi orqali yuklash imkonini bеruvchi OT ishlab
chiqildi va u
Umumiy maqsadli АДТ - Kompyuter tashkil etilishi

Umumiy maqsadli АДТ ─ soha mutaxassisi bo‘lgan foydalanuvchi
axborot texnologiyasini qo‘llaganda uning ishiga yordam beruvchi ko‘plab
dasturlarni o‘z ichiga oladi. Bular:
─ kompyuterlarda ma’lumotlar bazasini tashkil etish va saqlashni
ta’minlovchi ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (МББТ);
─ matnli hujjatlarni avtomatik ravishda bichimlashtiruvchi, ularni tegishli
holatda rasmiylashtiruvchi va chop etuvchi matn muharrirlari;
─ grafik muharrirlar;
─ hisoblashlar uchun qulay muhitni ta’minlovchi elektron jadvallar;
─ taqdimot qilish vositalari, ayni tasvirlar hosil qilish, ularni ekranda
namoyish etish, slaydlar, animatsiya, filmlar tayyorlashga mo‘ljallangan
maxsus dasturlar.
Ofis АДТ idora faoliyatini tashkiliy boshqarishni ta’minlovchi
dasturlarni o‘z ichiga oladi. Ularga quyidagilar kiradi:
─ rejalovchi yoki organayzerlar, ya’ni ish vaqtini rejalashtiruvchi,
uchrashuvlar bayonnomalarini, jadvallarni tuzuvchi, telefon va yozuv
kitoblarini olib boruvchi dasturlar;
─ tarjimon dasturlar, ya’ni berilgan boshlang’ich matnni ko‘rsatilgan tilga
tarjima qilishga mo‘ljallangan dasturlar;
─ skaner yordamida o‘qilgan axborotni tanib oluvchi va matnli ifodaga
binoan o‘zgartiruvchi dasturiy vositalar;
─ tarmoqdagi uzoq masofada joylashgan abonent bilan foydalanuvchi
orasidagi o‘zaro muloqotni tashkil etuvchi kommunikatsion dasturlar.
Kichik nashriyot tizimlari “kompyuterli nashriyot faoliyati” axborot
texnologiyasini ta’minlaydi, matnni bichim solish va tahrirlash, avtomatik
ravishda betlarga ajratish, xat boshlarini yaratish, rangli grafikani matn
orasiga qo‘yish va hokazolarni bajaradi.
Multimedia dasturiy vositalari dasturiy mahsulotlarning nisbatan
yangi sinfi hisoblanadi. U ma’lumotlarni qayta ishlash muhitining o‘zgarishi,
10
lazerli
disklarning
paydo
bo‘lishi,
ma’lumotlarning
tarmoqli
texnalogiyasining rivojlanishi natijasida shakllandi.
Integral sxema - Reja: I. Nazariy qism kirish

|
Reja: I. Nazariy qism kirish
|
bet | 2/2 | Sana | 24.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #127993 |
Bog'liq 2 MAVZUIntegral sxema (IS), mikrosxema yoki chip – juda ixcham (mikrominiatyur) elektron qurilma.
Elementlari (diodlar, tranzistorlar, rezistorlar, kondensatorlar va boshqalar) konstruktiv, texnologik va elektr jihatdan oʻzaro uzviy bogʻlangan (birlashtirilgan) va oʻta zich joylashtirilgan boʻladi. Uzluksiz yoki diskret (uzlukli) elektr va optik signallar tarzidagi axborotlarni qabul qilish, qayta ishlash uchun moʻljallanadi. Integral sxema quyidagi xillarga boʻlinadi: elementlarni birlashtirish (integratsiya) usuli boʻyicha – yaxlit (monolit) va gibrid (tarkibiy) (osma diskret elektron asboblarlan foydalanilgan) sxemalar; ishlov beriladigan signallarning xili boʻyicha – raqamli va analog sxemalar; ISdagi elementlar soni N (integratsiya darajasi) boʻyicha – kichik (N<102), oʻrta (N=102—103), katta (N=W—104) va juda katta (N>104) sxemalarga boʻlinadi. Integral sxema elektron hisoblash mashinalari, nazorat-oʻlchash apparatlari, aloqa texnikasi va boshqa sohalarda qoʻllaniladi.[1]
XULOSA
Ya'ni ku! Agar uning sxemasi to'plash istagi bo'lsa - faqat muvaffaqiyatlar tilayman mumkin. Biroq, ayni paytda, men bir xususiyati e'tiboringizni qaratmoqchiman. Agar yonga to'plash bo'lsangiz, u to'la bu jarayon uchun tayyorlash uchun zarur hisoblanadi. Barcha harakatlar mashinalari tomonidan amalga oshiriladi - bu, chunki batafsil xushfe'lligi bo'yicha, qo'shimcha ravishda, jarrohlik faoliyat o'z yaratish uchun maxsus poklik darajasiga etadi, deb dalil odatdagidek ishlamaydi, deb bir lehim temir ishlash. Shuning uchun, faqat elektron uyda yaratilgan bo'lishi mumkin. Kerakli bo'lsa, bozorda taklif qilinadi sanoat rivojlanishini, sotib olishingiz mumkin, lekin muhim moliya holda o'z ishlab uylari bilan fikr qoldirganing yaxshiroqdir.
|
| |