Naqsh kompozisiyalarini  kompyuter asosida tuzish

Naqsh kompozisiyalarini kompyuter asosida tuzish
texnologiyalari………………………………………………..…35-77
2.1. -§.
|
Kompyuter texnologiyalari – ta’lim samaradorligini
oshirish omili………………………………………………….....35-42
|
2.2. -§.
|
Paint va Power Point dasturining naqqoshlik san’atidagi
ahamiyati………………………………………………………...43-59
|
2.3.-§.
|
Corel DRAW dasturida naqsh elementlarini chizish
bosqishlari.................................................................................60-77
|
III-Bob.
|
Kasb-hunar kollejlarida naqqoshlik darslarining o’qitilish va o’rganilish darajasi...................................................................78-84
|
3.1. -§.
|
Kasb-hunar kollejlarida naqqoshlik san’atining o’qitilishi.……78-80
|
3.2. -§.
|
Tajriba sinov ishlari olib boorish va undan olingan natijalar…..80-84
|
|
Xulosa.......................................................................................85-86
|
|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati…………………………….87-90
|
|
Ilovalar
|
Kirish
Muammoning dolzarbligi. O’zbekiston Respublikasining mustaqallikka erishishi ma’naviy, tarixiy qadriyatlarimiz hamda xalq pedagogikasi an’anadarini qayta tiklash va ularni zamonaviy pedagogik hamda axborot texnologiyalari asosida rivojlantirishga katta yo’l ochib berdi. Ta’lim sohasini yanada rivojlantirishga yangidan-yangi qonunlar, farmoyishlar e’lon qilindi. Har bir sohaga axborot texnologiyalari shiddat bilan birib kelib, inson mehnatini sezilarli darajada yengillashtirdi. «Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish» to’g’risidagi O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmonida bunining tasdig’ini ko’rish mumkin. Darhaqiqat, hozirgi kunda ta’lim sohasida kompyuter imkoniyatlaridan foydalanmaydigan o’quv fanlarini topish mushkuldir. O’quv jarayonidagi barcha fanlarga tadbiq etilgan axborot texnologiyalarining turli dasturlari ishlab chiqilib, o’tiladigan dars soati yildan-yilga ortib bormoqda. Hozirgi kunda kompyuterdan ta’lim tizimining turli sohalarida: chizmachilik, kimyo, fizika, informatika, biologiya, matematika kabi fanlardan keng foydalanilmoqda.
Kompyuterda chizmalarni bajarish o’quvchilarda katta qiziqish uyg’otish bilan birga o’tilgan materiallarni o’zlashtirishni faollashtiradi.
Ammo, dunyo miqiyosida loyihalash, chizma chizish bo’yicha bir qator dasturlar aynan rassomchilik, amaliy san’at, dizayn kabi sohalarning mehnatini yengillashtirish uchun ishlab chiqilgan va foydalanib kelinmoqda. O’zbek xalq amaliy san’atini misol qilib oladigan bo’lsak (naqqoshlik, yog’och o’ymakorligi va boshqalar) uning asosi-kompozisiyasini chizish uchun manzur bo’ladigan o’simliksimon (islimiy) naqsh kompozisiyalari uchun Corell DRAW hamda geometrik (girih) naqsh kompozisiyalarini chizish uchun ko’proq mos bo’lgan Auto CAD (Auto Computer-Aided Design – kompyuter yordamida avtomatik loyihalash tizimi) kabi dasturlar mavjud. Bugungi kunda KHK dagi dekorativ-amaliy san’at fanlari blokining dasturiga zamonaviy kompyuter dasturlari (Photoshop, 3D Max) foydalanishga kiritilgan bo’lib, unda tayyor kompozisiya yoki buyum rasmini skaner yordamida kompyuter xotirasiga joylab, dizaynini o’zgartirish uchun qo’llaniladi. Lekin bunda kompozisiya chizish jarayoni an’anaviy qo’l mehnati asosida qog’oz, qalam, chizg’ich va sirkul yordamida amalga oshiriladi. Corell DRAW hamda Auto CAD grafik dasturlarida ishlash afzalligi shundan iboratki, bunda hech qanday chizmachilik asboblarining keragi yo’qligi, buyruqlarning barchasi avtomatlashtirilganligi hamda chizmalarning yuqori aniqlikda bajarilishidadir. Corell DRAW hamda Auto CAD dasturlaridan foydalanib o’tilayotgan chizmachilik darslari o’quvchilarda katta qiziqish uyg’otayotgani va dars samaradorligiga ijobiy ta’sir o’tkazayotgani hammaga ma’lum, ulardan o’rnak olib amaliy san’at fanlaridagi kompozisiya darslarida ham ushbu dasturlardan foydalanish maqsudga muvofiq bo’lar edi. Bunday zamonaviy yondoshuv xudi chizmachilik kabi amaliy san’at sohasida ham yuqori ko’rsatkichlarga olib kelishi tabiiydir.
Hozirgi davr jamiyat taraqqiyoti bevosita o'sha jamiyatni axborotlashtirish bilan bo'lib, har bir davlat yoki jamoa o'z axborotlash strategiyasini ishlab chiqish va uni amalga oshirishga katta ahamiyat berishi bilan xarakterlanmoqda. Bu borada respublikamizda qator tadbirlar amalga oshirilmoqda. Ular: O'zbekiston Respublikasining “Axborotlashtirish haqida” gi 1993 yil 7- maydagi Qonuni; O'zbekiston Respublikasining 2004 yil 9 aprelda qabul qilingan O'zbekiston Respublikasi ta'lim sohasini axborotlashtirish kontseptsiyasi; O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002 yil 6 iyundagi “Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarni joriy etish chora-tadbirlari to'g'risida” 200-sonli Qarori; O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 23. 05. 2001 yildagi “2001-2005 yillarda kompyuter va axborot texnologiyalarini rivojlantirish. "Internet" ning xalqaro axborot tizimlariga keng kirib borishini ta'minlash dasturini ishlab chiqishni tashkil etish chora-tadbirlari to'g'risida" gi Qarori fikrimiz dalilidir [4,6,7,9].
Shuningdek, "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" da "Ta'lim tizimining yaxlit axborot makonini vujudga keltirish" - deb nomlangan 4.10-bandida "Zamonaviy axborot texnologiyalari, kompyuterlashtirish va kompyuterlar tarmoqlari negizida ta'lim jarayonini axborot bilan ta'minlash rivojlanib boradi" - degan fikr davlatimiz bu sohaga qanchalik e'tibor berayotganligini ko'rsatadi.
"Kadrlar tayyorlash milliy dasturi" da ta'kidlanganidek, Oliy ta’lim muassasalar (OTM) ida mutaxassislarni tayyorlash tizimi, barkamol avlodni voyaga etkazuvchi asosiy jarayon deb atalmoqda. Chunki, ta'lim oluvchi ushbu tizimning birinchi bosqichida, ya'ni kasb-hunar kolleji ta'lim bosqichi undan keyingi oliy ta'lim bosqichida ta'lim olish uchun tayyorlanadi, keyingi bosqichda esa tayanch bosqichda olingan bilimlarini yanada rivojlantiradi. Bunda bilim yuqorida qayd etilgan tizimdagidek o'zlashtirilgan axborot va innovatsiyadan iborat bo'ladi. Inson faoliyatining axborotlar tayyorlash bo'yicha imkoniyatlarining kengligi mazkur tizimdagi axborotli-o’quv muhitini yaratishda asosiy omillardan biri bo'lib, u eng muhim ilmiy-texnik vazifadir.
Ma'lumki, ta'limni axborotlashtirish, bu ta'lim tizimining barcha komponentlariga zamonaviy axborot texnologiyalarini qo'llash demakdir. Bunda talaba, o'qituvchi va YaAT vositalari o'rtasidagi aloqalar jarayoni faoliyati yuzaga keladi hamda muayyan o'quv kursi (predmeti) bo'yicha zarur komponentlarni jamlagan sharoitda talabaning bilish faoliyatini shakllantirish va rivojlantirish tushuniladi.
Demak, yuqorida qayd etilganlardan bugungi kunda malakali mutaxassislar tayyorlashda zamonaviy axborot texnologiyalari (ZAT) va zamonaviy innovasion texnologiya (ZIT) larni ishlab chiqish va ularni hayotga joriy etish tajribasidan kelib chiqib, ularning o'z kasbiy faoliyatlarini takomillashtirib hamda samarali innovatsion uslublarni yaratish, o'zlashtirish, ularni amaliyotga joriy qilishimiz lozimligi kelib chiqadi.
Bugungi kunda amaliy san’at darslarida naqsh kompozisiyalarini tuzishni takomillashtirishda kompyuter texnologiyalaridan foydalanib o'qituvchilarini tayyorlash dolzarb masalalardan hisoblanadi. Bunga sabab amaliy san’at o’qituvchisi mustaqil Respublikamiz taraqqiyotini yanada mustahkamlovchi malakali kadrlar tayyorlashda o'quvchilarga tegishli yo'nalish beradi, ya'ni umumta'lim maktablari o'quvchilarni estetik va ma’naviy tarbiyalovchi, milliy qadriyatlarimizni o’rgatuvchi, qolaversa kasbga yo'naltiruvchi asosiy shaxs hisoblanadi. Buni prezidentimiz I.Karimovning quyidagi fikrlarida ko’rish mumkin: «Hozirgi kunda milliy ma’naviyatimiz rivojini tasviriy san’at namunalarisiz tasavvur etib bo’lmaydi. O’zbek rassomlarining keyingi yillarda samarali ijod qilib, yangi-yangi yutuqlarni qo’lga kiritayotgani, bu sohaga ko’plab yosh iste’ded egalari kirib kelayotgani uning ravnaqi va istiqbolidan dalolat beradi»1.
Amaliy san’at fani bo’yicha kasb-hunar davlat ta'lim standarti (DTS) va o'quv rejasini tahlil qilar ekanmiz, unda o'quvchilar egallashi lozim bo'lgan minimal bilim, ko'nikma, malakalarning mazmunida bir qator tushunchalar qatori naqqoshlikka oid bo'lgan tushuncha, bilim, ko'nikma va malakalar ham egallashi lozim ekanligi yaqqol ko'rinib turibdi.
Hayotimizda qo'llanilayotgan buyumlarda naqsh elementlari va namunalari haqida o'quvchilarga bilim berishda naqqoshlikka oid bilim, malaka va ko'nikmalarining shakllanishi nihoyatda muhim. Shuningdek, naqqoshlikka oid bilimlar rasm, tasviriy san’at va chizmachilik fanlaridagi bilim, ko'nikma va malakalarni egallashda ham muhimdir. Ushbu sohadagi olib borilayotgan ilmiy -tadqiqiot ishlarini tahlil qilib chiqqanimizda olimlarimiz va mutaxassislarimiz tomonidan quyidagi natijalarga erishilganligi kuzatdik.
|