nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
№14 
Manba: KXK “Kompyuter grafikasi” SH.I Razzaqov, U.M. Ibragimov, SH.S. Yo’ldashev

D)Ilmiy tekshiruvlarda, injenerlik loyiha ishlarida, fizik obyektlarning kompyuter
modellarini qurishda keng qo'llaniladi
№15
Manba: KXM “Kompyuter grafikasi” MT asosiga tayanib.
Qiyinlik darajasi Y1
Asosiy nurlami Nyuton qanday joylashtirdi?
A) Yetti xil asosiy nurlami Nyuton halqa bo‘ylab joylashtirdi
B) Asosiy nurlami Nyuton halqa bo‘ylab joylashtirdi
C) O’n ikki xil asosiy nurlami Nyuton halqa bo‘ylab joylashtirdi
D) Yetti xil asosiy nurlami Nyuton yulduzsimon bo‘ylab joylashtirdi
№16
Manba: KXM “Kompyuter grafikasi” MT asosiga tayanib.
Qiyinlik darajasi Y1
Tarmoqdagi eng keng tarqalgan grafik format, u tarmoqda birinchi bo'lib paydo bo'lgan
u……?
A)
GIF grafik formati
B)
PCX grafik formati
C)
TIFF grafik formati
D)
BMP grafik formati
№17
Manba: KXM “Kompyuter grafikasi” MT asosiga tayanib.
Qiyinlik darajasi Y1
GIF formatining ikki varianti mavjud?
A) GIF87a va GlF89a
B) GIF807a va GlF89a
C) GIF87a va GlF809a
D) GIF817a va GlF89a
№18
Manba: KXM “Kompyuter grafikasi” MT asosiga tayanib.
Qiyinlik darajasi Y1
PNG grafik format qanday turga kiradi?
A) Sahifalarda tasvir va grafiklarni joylashtirish uchun maxsus yaratilgan siqish formati
B) Tasvir va grafiklarni joylashtirish uchun maxsus yaratilgan siqish formati
C) Grafiklarni joylashtirish uchun maxsus yaratilgan siqish formati
D) Sahifalarda obyektlar joylashtirish uchun maxsus yaratilgan siqish formati
№5 
Manba: KXK “Kompyuter grafikasi” SH.I Razzaqov, U.M. Ibragimov, SH.S. Yo’ldashev

D) Red - qizil, Blue – ko’k birlamchi ranglar
№6
Manba: KXK “Kompyuter grafikasi” SH.I Razzaqov, U.M. Ibragimov, SH.S. Yo’ldashev.
Qiyinlik darajasi Y1
Ranglar necha xil bo’ladi?
A) Yetti xil
B) O’n ikki xil
C) Sakkiz xil
D) To’rt xil
№7
Manba: KXK “Kompyuter grafikasi” SH.I Razzaqov, U.M. Ibragimov, SH.S. Yo’ldashev.
Qiyinlik darajasi Y1
Ranglar necha xil rang aralashmasidan paydo bo’ladi.
A) Moviy
(Cyan), pushti
(Magenta) va sariq
(Yellow) ranglar.
B) Pushti
(Magenta) va sariq
(Yellow) ranglar.
C) Moviy
(Cyan), pushti
(Magenta) ranglar.
D) Moviy
(Cyan), sariq
(Yellow) ranglar.
№8
Manba: KXK “Kompyuter grafikasi” SH.I Razzaqov, U.M. Ibragimov, SH.S. Yo’ldashev.
Qiyinlik darajasi Y1
Rang toni necha gradusgacha diapszondagi burchak kattaligi bilan tavsiflanadi.
A) Rang toni 0 dan 360 gradusgacha diapszondagi burchak kattaligi bilan tavsiflanadi.
B) Rang toni 0 dan 255 gradusgacha diapszondagi burchak kattaligi bilan tavsiflanadi.
C) Rang toni 0 dan 65360 gradusgacha diapszondagi burchak kattaligi bilan
tavsiflanadi
D) Rang toni 0 dan 256 gradusgacha diapszondagi burchak kattaligi bilan tavsiflanadi.
№9
Manba: KXM “Kompyuter grafikasi” MT asosiga tayanib.
Qiyinlik darajasi Y1
RGB modelining tashkil etuvchilari qancha qiymat qabul qilishlari mumkin.
A) RGB modelining tashkil etuvchilari 0 dan 255 gacha qiymat qabul qilishlari
mumkin.
B) RGB modelining tashkil etuvchilari 0 dan 256 gacha qiymat qabul qilishlari
mumkin.
C) RGB modelining tashkil etuvchilari 0 dan 65255 gacha qiymat qabul qilishlari
mumkin.
D) RGB modelining tashkil etuvchilari 255 dan 652 gacha qiymat qabul qilishlari
mumkin.
Balandlik mintaqalari - Umumiy tabiiy geografiya

|
Umumiy tabiiy geografiya
|
bet | 52/86 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #137276 |
Balandlik mintaqalari
Geografik zonallikning asosida quyosh issiqligini issiq mintaqadan qutblar tomon va tropiklardagi okean sathidan xionosfera tomon kamayib borish qonuniyati yotadi. Tog’larga ko’tarilgan sari hovoning zichligi kamayadi. Quyosh radiatsiyasining faolligi esa har bir kilometr balandlikda taxminan 10% ga ortadi, effektiv nurlanish kuchayadi. Bu esa haroratni balandliklar bo’yicha kamayishiga va uning sutkalik farqini ortishiga olib keladi. Troposferaning quyi 4 km.lik qismida harorat har 100 m. balandlikda 0,50Sga pasayadi, 4 km.dan balandda esa 0,60Sga pasayadi.
Tropopauzada esa 0,7-0,80Sga pasayadi. O’rmonlarning chegarasi tekisliklarda qutblar hisoblanadi, yuqorida esa faol haroratlar yig’indisi 500-9000Sga bo’lgan chegaradan o’tadi. Mo’tadil mintaqaning asosiy tog’ tizmalarida har 100m.ga ko’tarilganda faol haroratlar yig’indisi 1700Sga, quruq tropiklarda 2500Sga(And tog’ida 3000ga) kamayadi. Yonbag’irlar ekspozisiyasi va asosiy shamollar balandlik mintaqalarini joylanishini 300-800 m.ga o’zgartirib yuboradi. Tog’larda yog’in miqdori ma’lum bir balandlikkacha ortib boradi. Mo’tadil kengliklarda va nam tropiklarda 2000-3000 m.ga, quruq tropiklarda 4000 m.ga va undan yuqori, qutbiy kengliklarda 1000 m. Balandlik ortgan sari yuza oqim 3-4 marta ortadi, eroziya kuchayadi va qattiq oqim 5-10 marta ko’payadi. Tog’larda flora va faunaning turlari tekislikka nisbatan 2-5marta ortiq. Endemik o’simlik va hayvonlar tog’larda 30-50%ga yetadi. Bularni hammasi balandlik mintaqalarini kenglik zonalaridan farqlanishidan darak beradi.
Balandlik mintaqalarining tuzulishi tog’larning qaysi geografik mintaqada va sektorda joylashganligiga bog’liq. Oraliq sektorlarda balandlik mintaqalarining tuzulishida gumid va arid landshaftlar qatnashadi. Quruq sektorlarda cho’l va chala cho’l landshaftlari keng tarqalgan. Ekvatorial mintaqada quyidagi balandlik mintaqalari shakllangan: Gileya o’rmonlari; tog’ gileya o’rmonlari; qing’ir-qiyshiq o’rmonlar; paramos; cho’llar. Okean bo’yi sektorida esa quyidagi tabiat zonalari shakllangan: gileya o’rmonlari; tog’ gileya o’rmonlari; aralash o’rmonlar; tumanli o’rmonlar; paramos cho’llar.
|
| |
Yangi yoqqan qorning nurni qaytarish qobiliyati juda yuqori bo’ladi

|
Yangi yoqqan qorning nurni qaytarish qobiliyati juda yuqori bo’ladi
|
bet | 57/86 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #137276 |
Yangi yoqqan qorning nurni qaytarish qobiliyati juda yuqori bo’ladi. Uning yuzasi tushgan nurni 90%ni qaytaradi,
bargli o’rmonlar esa 16-27%,
igna bargli o’rmonlar 6-19%,
shudgorlangan yuzalar 7-10%,
cho’llar 9-34% nurni qaytaradi.
Suv yuzasi 2% nurni qaytaradi, 98%ni esa yutadi.
Yer yuzasi qisqa to’lqinli Quyosh nurlarini yutib o’zi ham issiqlik tarata boshlaydi. Yerning harorati yuqori bo’lmaganligi uchun uzun to’lqinlarda issiqlik taratadi.
Atmosfera ham o’zidan o’tayotgan Quyosh nurlarini bir qismini yutib, fazoga va yerga tomon issiqlik taratadi.
Atmosferadan Yerni issiqlik taratishiga qarshi yo’naltirilgan issiqlik qarshi nurlanish deb ataladi, mazkur nurlar ham uzun to’lqinli hisoblanadi.
Demak, atmosferada uzun to’lqinli radiatsiyaning ikki oqimi mavjud ekan, ya’ni Yerni va atmosferani nurlanishi. Ularning orasidagi farq effektiv nurlanish deb ataladi.
Effektiv nurlanishning miqdori tropik kengliklarda yuqori, yiliga bir kvadrat santimetr yuzaga 80 kkal issiqlik to’g’ri keladi. Buning asosiy sababi tropik kengliklarda Yer yuzasi haroratining yuqoriligi havoning quruqligi va osmonni tiniqligidir. Ekvator kengliklarida esa havoning namligi yuqori bo’lganligi uchun effektiv nurlanish yiliga maydon birligiga 30 kkal.ni tashkil qiladi. Yer yuzasi uchun o’rtacha effektiv nurlanish 46 kkal.ni tashkil qiladi.
Atmosferani Quyoshdan kelayotgan qisqa to’lqinli radiatsiyani o’zidan o’tkazib yuborishi va Yerdan kelayotgan uzun to’lqinli radiatsiyani ushlab qolishi issiqxona samarasi deb ataladi.
Geografik qobiqqa Yerning Quyosh va o’z o’qi atrofida aylanishi natijasida vujudga keladigan issiqlik ham keladi. Yerning Quyosh va Oy bilan gravitasion o’zaro ta’siri natijasida vujudga keladigan issiqlik ham geografik qobiqqa yetib keladi. Bunday o’zaro ta’sir natijasida suv qalqishlari sodir bo’ladi. Qalqish natijasida hosil bo’ladigan ishqalanish energiyasi F.Ya.SHipunov (1980) ma’lumoti bo’yicha 3,5-10-3 Djg’m2s. ni tashkil qiladi.
Qalqish natijasida Yerning o’z o’qi atrofida aylanish tezligi kamayib boradi, natijada Yer yuzasida issiqlik me’yori o’zgaradi. Yerning sutkalik harakat tezligining kamayishi oqibatida Koriolis kuchi kamayadi, natijada atmosfera va okeandagi havo va suv aylanma harakatlari soddalashadi. Sutkani uzayishi natijasida harorat farqlari ham ortadi (kunduz va kechasi o’rtasidagi harorat farqi).
|
| |
Layer, faqat yo’l - Create New Work Path

4.
Print Size - qog’ozga bosma (pechatlanib) chiqganda qanday chiqishini ko’rsatuvchi
tugma.
Lupa - Zoom (lupa) - [Z] - ekrandagi rasmni ko’rish masshtab foizini o’zgartirish
mumkin. Yaqinlashtirish uchun sichqoncha bilan kerakli rasm qismiga ko’rsatib bir marta
bosish kerak, yoki yaqinrok ko’rish kerak bo’lgan soxani sichqoncha bilan bosib turib
tanlash kerak. Agar esa o’zoqlashtirish kerak bo’lsa u xolda klaviaturada
Alt tugmasini bosib
turib sichqoncha bilan rasmga bir marta bosamiz. Ushbu yordamchi tugma harakatlarni
tezkor tugmalar orqali ham bajarish mumkin: Zoom In [
Ctrl+Plyus] - rasmni yaqinlashtirish,
Zoom Out [
Ctrl+Minus] - rasmni o’zoqlashtirish, Actual Pixels [
Ctrl+Alt+0] - rasmni 100%
ekran xolatiga o’tish tugmasi,
Ctrl+Alt+Plyus - rasmni oyna bilan birgalikda kattalashtirish,
Ehtiyot bo‘ling! - Maktabgacha va

Ehtiyot bo‘ling!
@edurtm_uz
61
Multimediadan maqsadli foydalanish
O‘ylab ko‘ring
Quyidagi savollarning javobini daftaringizga yozing.
1. Nima uchun auditoriya va maqsad taqdimot yaratishda eng muhim omil sanaladi?
Taqdimotda
barcha narsa
toʻgʻri qoʻshilganiga
ishonch hosil
qilish uchun
uni toʻgʻridan-
toʻgʻri loyiha
xususiyatlari fayli
bilan taqqoslash
mumkin.
Shuningdek,
barcha linklar, slayd
oʻtish effektlari va
animatsiyalarni oʻz
ichiga olgan sinov
jadvalini yaratish
orqali sinab koʻrish
mumkin.
Maslahat
Sizning taqdimotingiz:
• avvaldan belgilangan maqsadlar va auditoriyaga mos kontentni oʻz ichiga
olgan boʻlishi;
• toʻliq avtomatlashgan boʻlishi;
• shuningdek, taqdimotdagi barcha slaydlarda menyu slaydiga qayta
yoʻnaltiruvchi link boʻlishi kerak.
2-mashg‘ulot
Taqdimotingiz kontenti haqida qaror qabul qiling va uning loyiha xususiyatlarini
ishlab chiqing. Slayd oʻtish effektlari va animatsiyalar, shu jumladan, ularning
barcha triggerlari va vaqtlarini rejangizga kiriting.
3-mashg‘ulot
Taqdimot loyihasi asosida multimediali taqdimot yarating. Kelgusida yangi
taqdimot tayyorlash va qoʻshimcha slaydlar qoʻshishni osonlashtirish maqsadida
master slayd yaratib, sinovdan oʻtkazing.
4-mashg‘ulot
Hayvonot bogʻi direktoriga taqdimotingiz boʻyicha hisobot yozing. Unda
taqdimotni yaratishda foydalangan tanlovingiz, uning auditoriya uchun mosligi va
maqsadga muvofiqligini izohlang. Hisobotda taqdimot kontenti, formati, slaydlar
oʻtishi va animatsiyalar haqida ham soʻz yuriting.
5-mashg‘ulot
Taqdimotga ovozli nutq yozish uskunasidan foydalangan holda egallagan
koʻnikmalaringizni sinab koʻring.
@edurtm_uz
|
M
ali atsi a - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

Chegaralar ichida joylashgan ma’lumotlar
normal maʼlumotlar hisoblanadi Chegaralar
tashqarisida joylashgan ma’lumotlar esa noodatiy
ma’lumotlardir Normal va kritik bo‘lmagan
ma’lumotlar har doim ham toʻgʻri boʻlishi
shart
emas A baho kiritilishi kerak boʻlganida C baho
kiritilishi
mumkin edi C baho normal, lekin xato
ur t kshiruvi
Tur tekshiruvi ma’lumotlar belgilangan ma’lumotlar
turiga mos boʻlishini ta’minlaydi
Agar yosh kiritilsa, u butun son boʻlishi kerak
Agar baho kiritilsa, u raqamlarsiz matn boʻlishi
kerak
Agar narx kiritilsa, u son boʻlishi kerak
Agar tugʻilgan kun kiritilsa, u sana boʻlishi kerak
M
Toʻgʻri ma’lumotlar turidagi ma’lumotlar normal
ma’lumotlar hisoblanadi Normal va toʻgʻri ma’lumotlar
turiga mansub ma’lumotlar har doim ham toʻgʻri
boʻlmaydi 28/12/2087 kabi tugʻilgan kun kiritilishi
mumkin Bu ma’lumot normal, chunki u sana
koʻrinishidagi ma’lumotlar turi hisoblanadi, lekin u
yaqqol notoʻg‘ri ma’lumot turi hisoblanadi
zunlik t kshiruvi - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

|
Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd Pdf ko'rish
|
bet | 27/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJAzunlik t kshiruvi
Uzunlik tekshiruvi ma’lumotlarning belgilangan
uzunlikda yoki uzunliklar diapazonida boʻlishini
ta’minlaydi
Parol kamida oltita belgidan iborat boʻlishi
kerak
Baho aynan bir belgi uzunligida boʻlishi kerak
Mahsulot kodi kamida toʻrt belgidan tashkil
topishi, olti belgidan oshmasligi kerak
M
Ruxsat berilgan uzunlikdagi ma’lumotlar har doim ham
toʻgʻri boʻlmaydi Masalan, sana toʻgʻri boʻlishi uchun
oltita raqamdan iborat boʻlishi kerak 2ndFeb sanasi
tegishli uzunlikda, chunki u oltita belgidan iborat,
ammo u belgilangan formatga amal qilinmagani bois
toʻgʻri boʻlolmaydi
ormat t kshiruvi
Format tekshiruvi ma’lumotlar belgilangan formatga
mos boʻlishini ta’minlaydi U ba’zan rasm tekshiruvi
deb ham ataladi va bunda ma’lumotlar shablonga
muvofiq boʻlishi kerak
Elektron pochta manzili belgisidan oldin
kamida bitta belgi va undan keyin boshqa
belgilardan iborat boʻlishi kerak Quyidagi
ma’lumotlar normal hisoblanadi
javlon bldef co
a b dek
fdc jb
Oʻquvchi IDsi toʻrtta raqam va undan keyin
ikkita harfdan iborat boʻlishi kerak Quyidagi
ma’lumotlar normal hisoblanadi
3827BD
1111AA
M
Shablonga mos keluvchi ma’lumotlar normal sanaladi
aroqli va belgilangan formatdagi ma’lumotlar har doim
ham toʻgʻri boʻlmaydi Fdc jb elektron pochta manzili
yuqoridagi qoidalarga muvofiq keladi, ammo uning
notoʻgʻriligi yaqqol koʻrinib turibdi
i irishni ani lashtirish
Qidirishni aniqlashtirish ma’lumotlar roʻyxatda
mavjudligini tekshiradi Bu 9-bobdagi toʻliq murojaatga
oʻxshaydi, lekin toʻgʻrilikni aniqlash qoidasida
belgilangan roʻyxatdan foydalanadi
Muvofi lik t kshiruvi
Muvofiqlik tekshiruvi bir maydondagi ma’lumotlarning
ilgari yozilgan boshqa maydondagi ma’lumotlar bilan
bir-biriga mos kelish-kelmasligini tekshiradi
Foydalanuvchidan uning jinsi soʻralganda u
Erkak yoki Ayol deb javob berishi mumkin
Qidirishdagi toʻgʻrilikni aniqlash qoidasi qiymatlar
roʻyxatda bor yoki yoʻqligini tekshiradi Masalan,
oʻquvchilarga qoniqarli, yaxshi va a’lo baholar
qoʻyiladi Ma’lumotlarni kiritayotganda toʻgʻrilikni
aniqlash qoidasi faqat , P (Pass), M (Merit)
yoki D (distinction) kiritilishini ( imtihondan
oʻtmaganini belgilash uchun ishlatiladi) tekshiradi
|
| |
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 30

Mavzu bo’yicha o`quv mashg`ulotining texnologik xaritasi
Faoliyat
bosqichlari
Faoliyat mazmuni
O’qituvchining
O’quvchilarning
I.
Kirish
bosqichi
(10 daqiqa)
1.1. Mаvzu, mаqsаd vа rеjаlаshtirilgаn o’quv
nаtijаlаrini e’lоn qilаdi.
1.2. Rеjа sаvоllаrini ekrаngа chiqаrаdi.
1.3. O’quv fаоliyatini bаhоlаsh mеzоnlаri mа’lum
qilinаdi.
Eshitаdilаr,
yozib
оlаdilаr.
Diqqat qiladilar.
Diqqat qiladilar.
II.
Аsosiy
bosqich
(60 daqiqа)
2.1. Tаlаbаlаr bilimini
fаоllаshtirish mаqsаdidа
blis-so’rоv o’tkаzаdi:
1.Cho’tkalardan qanday foydalanish mumkin?
2.Sichqoncha yordamida rasmni siljitish
mumkinmi?
3.Qalam, mo’yqalam va shtamp ish qurollari
haqida nima bilasiz?
2.2. Vizuаl mаtеriаllаrdаn
fоydаlаngаn hоldа
mа’ruzа mаtеriаllаrini rеjа sаvоllаri bo’yichа
izchillikdа bаyon qilаdi (1-ilоvа).
Savollarga javob
beradilar.
Tinglаydilаr,
yozаdilаr.
III. Yakuniy
bosqich
(10daqiqa).
3.1. Mаvzugа хulоsа yasаydi. O’quv
jаrаyonidа
fаоl ishtirоk etgаn tаlаbаlаrni rаg’bаtlаntirаdi.
3.2. Klаstеr tuzish qоidаlаrini eslаtаdi (2-ilоvа).
Mustаqil ish uchun vаzifа bеrаdi:
kompyuter
grafikasi turlari (rastrli,
vektorli, fraktal) bo’yicha
klaster
tuzish.
O’qituvchining
bоshlаng’ich
nаzоrаt vаriаnti 3-ilоvаdа kеltirilgаn.
Diqqat qiladilar.
Vazifani yozib
oladilar.
Maslahat
4-amaliy koʻnikma

72 O‘yinlar konsoli (Games Console) elektron jadvalida tekshirish uchun ikkita formula
bor:
Sinov testlarini tuzishda sinov jadvali yordam beradi.
Tekshirilayotgan formula Tekshirilayotgan katak Kiritilgan ma’lumot Kutilgan natija Amalga oshdimi? 1
B5
B3 = 10000
so‘m
B4 = 3500 so‘m
6500 so‘m Ha
2
B6
B5 = 6500 so‘m
F3 = 799,990
so‘m
123.08
Ha
Demak, formulalar joriy qiymatlar bilan ishlashi sinovdan o‘tdi. Agar qiymatlar
o‘zgartirilsa, nima bo‘ladi?
Jadval tuzib, kiritiladigan yangi ma’lumot qiymatlari yoziladi. Natija qanday bo‘lishi
kerakligi aniqlanadi. Keyin elektron jadvaldagi qiymatlar o‘zgartirilib, hammasi to‘g‘ri
ishlayotgani tekshiriladi.
Tekshirilayotgan formula Tekshirilayotgan katak Kiritilgan ma’lumot Kutilgan natija Amalga oshdimi? 1
B5
B3 = 15000
so‘m
B4 = 3500 so‘m
11500 so‘m Ha
2
B6
B5 = 11500
so‘m
F3 = 500000
so‘m
43
Yo‘q
Oxirgi sinov muvaffaqiyatsiz tugadi.
Xavotirga o‘rin yo‘q! Buning sababini aniqlash kerak xolos.
Siz sinayotgan formulada ishlatilgan
qiymatlar.
@edurtm_uz
73 Elektron jadvaldan maqsadli foydalanish
Xato to‘g‘rilanib, yana sinov amalga oshiriladi.
Tekshirilayotgan formula Tekshirilayotgan katak
Verifi katsiya jarayonining maqsadini
tushuntirib bering
16

|
Verifi katsiya jarayonining maqsadini
tushuntirib bering
16 Pdf ko'rish
|
bet | 32/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA15.
Verifi katsiya jarayonining maqsadini
tushuntirib bering
16.
Validatsiya jarayonining uch usulini aniqlang
17.
Nima sababdan validatsiya va verifi katsiya
jarayoni ma’lumotlar toʻgʻri boʻlishini
ta’minlamasligini tushuntiring
1. 6. ulosa
Axborot kontekst va ma’noga ega, shuning uchun
undan foydalanayotgan shaxs u nimani anglatishini
biladi Axborot sifatiga uning aniqligi, dolzarbligi,
muddati, tafsilot darajasi va toʻliqligi ta’sir qilishi
mumkin atolarni tuzatish axborotni tekshirish
jarayoni hisoblanadi
Ma’lumot qator raqamlar, har ar, belgilar, audio yoki
ma’nosiz tasvirlardir Bilimlar bazasi ma’lumotni talqin
qilishga imkon beradi hamda qoidalar va faktlarga
asoslanadi Statik ma’lumotlar odatda oʻzgarmaydi
Dinamik ma’lumotlar ma’lumot manbasining oʻzgarishi
natijasida yangilanadi Bevosita maʼlumotlar manbasi
(birlamchi manba)dan toʻplangan maʼlumotlar nima
maqsadda yigʻilgan boʻlsa, shu maqsad uchun ishla-
tilishi kerak Bilvosita manba (ikkilamchi manba)dan
toʻplangan ma’lumotlar oldindan boshqa maqsadlar
uchun mavjud boʻlgan
Kodlash tasni ash yoki aniqlash uchun ma’lumotlarni
kodlar orqali ifodalash jarayoni Kodlash
ma’lumotlarni ma’lum bir formatda saqlash jarayoni
Shifrlash ma’lumotni boshqalar tushunmasligi uchun
kodlashni nazarda tutadi
Validatsiya ma’lumotlarning toʻgʻri va ruxsat berilgan
boʻlishini ta’minlaydi
Validatsiya tekshiruvi mavjudlik tekshiruvi, diapazon
tekshiruvi, tur tekshiruvi, uzunlik tekshiruvi, format
tekshiruvi va tekshiruv raqami kabilardan iborat
Verifi katsiya toʻgʻri uzatilgan ma’lumotlarni tekshirish
jarayoni U vizual tarzda yoki ma’lumotni ikki marta
kiritish orqali amalga oshiriladi
bob Maʼlumot a borot bilimlar bazasi va ma lumotni a ta ishlash
21
Validatsiya qoidasiga koʻra, shaxsning jinsi bitta
harfdan iborat boʻlishi kerak Tizimga N harfi
kiritiladi N validatsiya tekshiruvidan oʻtadi,
lekin uning xato ekani aniq Ikki marta kiritilgan
ma’lumotlarni tekshirishda foydalanuvchi dastlab
N, keyin esa E harfi ni kiritadi Verifi katsiya
jarayoni xato yuz berganini aniqlaydi
Biroq hali ham foydalanuvchi N ni ikki marta
kiritish ehtimoli bor, natijada validatsiya
va verifi katsiya jarayonining ikkalasi ham
muvaff aqiyatsiz yakunlanadi
M
ICT_STB_G10-11_c01_p001-022_NT_R5_2023.indd 21
31.10.2023 9:52:01
|
| |
Paketlar kommutatsiyasi; xabarlar 
kommutatsiyasi; kanallar kommutatsiyasi.
6

|
Paketlar kommutatsiyasi; xabarlar
kommutatsiyasi; kanallar kommutatsiyasi.
6 Pdf ko'rish
|
bet | 496/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA5.
Paketlar kommutatsiyasi; xabarlar
kommutatsiyasi; kanallar kommutatsiyasi.
6.
Optik tolalar ixcham, demak, ularning bir
nechtasini bitta kabelga sig‘dirib, yirik hajmli
maʼlumotlarni bir vaqtning oʻzida uzatish
mumkin optik tolalar maʼlumotni yorugʻlik
tezligida yetkazadi, demak, kechikish ehtimoli
juda kam optik tolalardagi yorugʻlik signallari
xakerlar hujumidan himoyalangan bo‘ladi.
7.
Avtomobilda telefondan qoʻllarsiz foydalanish
aqlli soatga ulanish; biometrik qurilmalarga
ulanish; videoni simsiz ekranga uzatish;
musiqani karnaylarga yetkazish; fayllarni
uzatish.
8.
Wi-Fi boshqa radio qurilmalar va
mikroto‘lqinlarga ta’sirchan; Wi-Fi signallari
masofa bilan chegaralangan, devorlar va
boshqa toʻsiqlar o‘tkazuvchanlikka salbiy
ta’sir qiladi agar shifrlash notoʻgʻri oʻrnatilgan
boʻlsa, xakerlar i-Fi signalini osongina tutib,
buzib kirishi mumkin.
9.
Videokonferensiyada maʼlumotlarni jonli
uzatiladi, demak, maʼlumotlar real vaqt
rejimida yetib kelishi muhimdir. Video va
ovozni tezkor uzatish uchun uzatuvchanlik
kengligi yetarli boʻlishi kerak Uzatish tezligi
sekin boʻlsa, video va audio yetib kelishida
kechikishlar yoki uzilishlar boʻladi
10.
IMAP va POP orqali mijoz elektron pochtasiga
kelgan xatlar e-mail dasturiga yuklanadi.
POP yuklab olingan xatni standart serverdan
olib tashlaydi, IMAP esa serverda xat nusxasini
qoldiradi; IMAP serverdagi bir nechta papkalar
bilan, POP esa bitta papka bilan ishlaydi.
11.
Ruxsatsiz kirish; D-DoS hujumi; zararli dastur.
12.
Foydalanuvchi username/bank raqami va
parol/PIN-koddan foydalanib tizimga kiradi;
foydalanuvchidan qoʻshimcha shaxsiy
maʼlumotlar, masalan, onasining ismidagi
harflar so‘ralishi mumkin; foydalanuvchi plastik
kartasini terminalga tiqqanida kod so‘raladi;
Javoblar
ICT_STB_G10-11_ans_343-361_NT_R5_2023.indd 357
31.10.2023 10:06:53
|
| |
Географик қобиқдаги харакатлар

|
Географик қобиқдаги харакатлар
|
bet | 55/86 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #137276 |
Географик қобиқдаги харакатлар
Атмосферадаги ҳаракатлар
Гидросфера
даги ҳаракатлар
Биосфера-даги ҳаракатлар
Литосферадаги ҳаракатлар
Geografik qobiqdagi harakat turlari.
Geografik qobiqdagi issiqlik manbalari.
Geografik qobiqqa issiqlik ikki tomondan keladi. Fazodan va Yerning ichki qismidan. Geografik qobiqda issiqlik boshqa issiqlik shakllariga aylanadi. SHuning uchun geografik qobiqqa keladigan issiqlik ichki va tashqi guruhlarga bo’linadi.
Yerning ichki issiqligi
Yerning ichki qismidan geografik qobiqqa juda katta miqdorda issiqlik keladi. Mazkur issiqlik turlari quyidagi guruhlarga bo’linadi:
a) moddalarning gravitasion tabaqalanishi va zichlashishi tufayli vujudga keladigan issiqlik. Bu yerda issiqlik zarralarni bir-biriga ishqalanishi tufayli hosil bo’ladi;
b) radiogen issiqlik, ayrim ximiyaviy elementlarni radiaktiv parchalanishi natijasida hosil bo’ladi. Radiaktiv parchalanish natijasida moddalar qizib ketadi va qisman eriydi;
v) geoximik akkumulyatorlar issiqligi, gilli minerallar, toshko’mir Yer yuzasida juda ko’p issiqlik oladi, Yerning qa’riga tushgandan so’ng yuqori bosim ostida mazkur issiqlik qaytadan ajralib chiqadi. Masalan, gilli minerallar dala shpatiga aylanadi, aylanish jarayonida juda katta issiqlik ajralib chiqadi;
g) Yer qa’ridan chiqadigan issiqlik oqimlari (vulkanlar, geyzerlar, tektonik harakatlar, zilzilalar).
Fazodan keladigan issiqlik
Yer yuzasiga fazodan Quyosh va boshqa osmon jismlari issiqligi keladi. Fazodan keladigan issiqlikning 97% ni Quyoshdan keladigan issiqlik tashkil qiladi. Mazkur issiqlik Quyoshning elektromagnit nurlarini taratishi natijasida vujudga keladi. Yer yuzasining 1 sm2 maydoniga 1 mn. davomida tushadigan Quyosh issiqligining miqdori Quyosh doimiyligi deb ataladi (1,98 kkal/sm2. min.).
Quyoshdan keladigan elektromagnit nurlari turli xil uzunlikdagi to’lqinlardan iborat
-(ultraqisqa to’lqinli,
- uzun to’lqinli,
- olis ultrabinafsha,
- yorug’lik va yaqin infraqizil nurlar).
|
| |
Algoritm natijasi 1
oo atiy ma lumot a misol

atolarni tuzatish
atolarni tuzatish
axborotni tekshirish jarayoni
Masalan, ushbu kitob yozilganidan soʻng uning
imloviy, grammatik xatolari, formati va toʻgʻriligi
tekshirilgan atolarni tuzatishni hujjatda yoki
ma’lumot kiritilayotganda amalga oshirish mumkin
Hujjatni tekshirishni hujjatga muallif boʻlmagan
muharrir bajargani afzal, chunki u ishni xolisona
tekshirib, xatolarni aniqlay oladi
Hujjat mualliflari
ham oʻz hujjatidagi xatolarni tuzata oladi, lekin
ular ba’zi xatolarini sezmasligi mumkin Ma’lumot
kiritilayotganda xatolarni tuzatishni ma’lumot
kiritayotgan shaxsning oʻzi amalga oshiradi
Quyidagi axborotning xatolarini tekshiring
Kecha tasmasi yoʻq itni koʻrib qolganimda
koʻchada sayr qilayotgan edim
Men itni
chaqirdim, ammo u javob bermadi Kuchuk
qochib ketdi
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishi

|
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishi
|
bet | 59/86 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #137276 |
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishi.
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishida quyidagi qonuniyatlar mavjud (S.V.Kalesnik bo’yicha):
- har ikkala yarim sharda qishda ham yozda ham harorat ekvatordan qutblarga tomon borgan sari pasaya boradi;
- janubiy yarim sharda izotermalar yo’nalishi shimoliy yarim shardagidek egri-bugri emas, chunki shimoliy yarim shardagiga qaraganda janubiy yarim sharda okean juda katta maydonni egallagan;
- bir xil geografik kengliklardagi materiklar shu kengliklarda joylashgan okeanga nisbatan yozda issiqroq, qishda esa sovuqroq bo’ladi, bunga sabab shuki suvning issiqlik sig’imi katta, quruqlikning issiqlik sig’imi esa kichik, shuning uchun suv sekin isib sekin sovuydi;
- Atlantika okeani bilan Tinch okeanining shimoliy qismlarida, janubiy yarim sharda esa Janubiy Amerikaning, Afrikaning va Avstraliyaning g’arbiy qirg’oqlarida izotermalar biroz shimolga burilgan. Buning asosiy sababi dengiz oqimlaridir (shimoliy yarim sharda iliq, janubiy yarim sharda sovuq oqimlar) janubga tomon oqib keladigan sovuq oqimlar ta’sirida Pireney yarim oroli yaqinida va SHimoliy Amerikaning g’arbiy qirg’og’i bo’ylab izotermalar janubga buriladi;
- okean yuzasida quruqlik yuzasiga nisbatan havo kam o’zgaradi;
- tropiklarda qish va yoz orasidagi haroratlar farqi juda kam bo’ladi. Tropik mintaqadan har ikala tomonga qarab haroratlar farqi ortib boradi. Har ikala yarim sharda ham yozda eng yuqori harorat ekvatorda emas, balki tropiklarda (cho’llarda) kuzatiladi, chunki tropiklarda Quyosh zenitda turadi.
Yer yuzasida haroratning taqsimlanishiga geografik kenglik, dengiz oqimlari, relyef, balandlik va boshqa omillar ta’sir qiladi.
MAVZU: ATMOSFERADAGI HARAKATLAR
Reja:
Yer yuzasida issiqlikning notekis taqsimlanishi va u bilan bog’liq bo’lgan jarayonlar.
Issiqlik mashinalari.
Yer yuzasida bosimning taqsimlanishi va shamollari.
Atmosfera harakatlarining turlari.
Atmosferadagi harakatlarning asosiy manbai yer yuzasida issiqlikni, namlikni va bosimni notekis taqsimlanishi hisoblanadi. Buning oqibatida atmosferada turli xil harakatlar (jarayonlar) sodir bo’ladi va ular geografik qobiqni rivojlanishida muhim o’rin tutadi.
|
| |
bank hisobining vebkabinetiga kiritilgan 
raqam aks etgan SMS foydalanuvchining mobil 
telefoniga yuborilishi mumkin.
13

|
bank hisobining vebkabinetiga kiritilgan
raqam aks etgan SMS foydalanuvchining mobil
telefoniga yuborilishi mumkin.
13 Pdf ko'rish
|
bet | 497/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA358
bank hisobining vebkabinetiga kiritilgan
raqam aks etgan SMS foydalanuvchining mobil
telefoniga yuborilishi mumkin.
13.
axira nusxalar maʼlumotlarning ikkinchi
nusxasi boʻlib, asl maʼlumotlar yo‘qolgan yoki
o‘zgartirilganda asqatadi Manba maʼlumotlar
ochiqligi sababli xakerlar ruxsatsiz ulanishi
mumkin.
14.
Maʼlumotlar adolatli va qonunan qo‘llanishi
kerak; cheklangan, maxsus belgilangan
maqsadlarda foydalaniladi; munosib, dolzarb
usulda va yetarli miqdorda ishlatiladi; aniqlik;
kerakli muddatgacha saqlanadi; kishilarning
maʼlumotlarini himoya qilish huquqlariga
muvofiq boshqariladi xavfsiz saqlanadi
15.
Ish haqi shkalasiga oid maʼlumotlar aniq bo‘lishi
kerak, shunda xodimga toʻgʻri maosh toʻlanadi
baxtsiz hodisa ro‘y berganda murojaat qilish
uchun yaqin qarindoshlarga oid maʼlumotlar
yangilangan boʻlishi kerak
16.
Obuna narxi boshqa keng polosali ulanish
variantlariga nisbatan qimmat; kechikish ehtimoli
mavjud, shuning uchun real vaqt rejimidagi
dasturlarga mos kelmaydi; o‘tkazuvchanligi
boshqa keng polosali variantlardan past;
uskunani oʻrnatish qimmatga tushadi
17.
Baʼzi kanallarga faqat obuna orqali ulanish
mumkin Shuning uchun sun’iy yoʻldosh televizion
tarmoqlari bu kabi kanallarga obuna pulini
toʻlagan kishilargina ulanishini ta’minlashni istaydi
18.
GPS aniq manzilni ko‘rsatadi. Shu bois
favqulodda holatlar ro‘y berganda holat
joyiga yetib borish uchun eng qisqa yo‘lni
oson aniqlash mumkin; GPS fotosuratning
qayerda olinganini aniqlab, geografik
maʼlumotni avtomatik biriktirib boradi GPS
xaritadagi hududlarni aniq ko‘rsatadi. Shu bois
haydovchilar qayerdaligini va manziliga qanday
borishni bilib turadi.
Nazorat savollari
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
bank hisobining vebkabinetiga kiritilgan
raqam aks etgan SMS foydalanuvchining mobil
telefoniga yuborilishi mumkin.
13
|
Show
menyu oynasidan 
Set Up Slide Show

60
Diqqat!
Internetdagi
kontent va
tasvirlardan
foydalanganda
kontent egasini
koʻrsatuvchi linkni
qoʻshish kerak.
Agar bu qilinmasa,
ularning ishi
ruxsatsiz
koʻchirilgan boʻlib
qoladi.
Yakuniy loyiha. Hayvonot bog‘imizga xush kelibsiz!
Tanlangan hayvonot bogʻining raqamli multimedia taqdimotini yaratish uchun
oʻzlashtirgan barcha koʻnikmalaringizni ishga soling.
Hayvonot bogʻi ma’muriyatiga kirish joyidagi ma’lumotlar oynasida koʻrsatish uchun
taqdimot kerak. Ular ushbu taqdimotda hayvonot bogʻidagi barcha hayvonlar va asosiy
qulayliklar toʻgʻrisida batafsil ma’lumot aks etishini istaydi. Shuningdek, taqdimot oxirida
qisqa viktorina qoʻshish kerak.
Ma’muriyat taqdimotning hayvonot bogʻiga tashrif buyuruvchi barcha bolalar uchun
tushunarli boʻlishini soʻramoqda. Ushbu yakuniy loyiha doirasidagi taqdimot 8 yoshdan
16 yoshgacha boʻlgan bolalarga moʻljallangan. Hayvonot bogʻlari haqida oʻrganish va
taqdimotingizga tasvirlar topish uchun internetdan foydalaning.
4-mashg‘ulot
Zoo Advert taqdimotini
Kiosk rejimida namoyish etish uchun qayta sozlang.
1-mashg‘ulot
Internetdan foydalangan holda turli hayvonot bogʻlarini oʻrganib chiqing va
taqdimotingizga mos keladigan bittasini tanlang. Taqdimotda foydalanish uchun
mos matn va tasvirlarni ham tanlab oling.
Internetda
ma’lumotlarni
oʻrganayotganda
faqat ishonchli
veb saytlardan
foydalanish kerak.
ormal ma lumotga misol - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

ri atsi a
rifi katsiya
kompyuter tizimiga kiritilgan
ma’lumotlarning asl manbaga mos kelishini tekshirish
jarayoni
izual t kshirish
Verifi katsiya usuli foydalanuvchi kiritgan ma’lumotlarning
asl manbaga mos kelishini vizual ravishda tekshirish
uchun kerak Bu jarayon ekranda koʻrsatilgan
ma’lumotlarni oʻqish va uni asl ma’lumotlar bilan
taqqoslash orqali amalga oshadi Agar ma’lumotlar mos
kelsa, ular verifi katsiya jarayonidan oʻtadi Agar mos
kelmasa, unda verifi katsiya jarayoni muvaff aqiyatsiz
yakun topadi va maʼlumotlar qayta kiritilishi kerak
boʻladi Vizual tekshirish kiritilgan ma’lumotlar toʻgʻriligini
ta’minlamaydi Asl ma’lumotlar xato boʻlsa-da,
verifi katsiya jarayonidan oʻtishi mumkin Masalan, agar
kerakli ma’lumot ABCD boʻlsa, lekin asos hujjatda ABC
boʻlsa, u holda ABC kompyuterga kiritiladi va tekshiriladi,
ammo aslida ma’lumot ABCD shaklida boʻlishi kerak edi
/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

357
4.
Quyidagilarning istalgan to‘rttasi [4]:
•
pattern va
tendensiyalarni aniqlash uchun;
•
maʼlumotlarning o‘zaro aloqasini ta’minlash
uchun;
•
maʼlumotlarning yirik to‘plamlarini saralash
•
kelajak qarorlarni shakllantirish va xabardor
qilish uchun maʼlumotlar toʻplamidan
axborotni ajratib olish;
•
uch bosqichga ega oʻrganish, validatsiya va
joylashtirish;
•
oʻzgarishlarni avvaldan aniqlash va sinash
uchun qo‘llanadi.
5.
Quyidagilarning to‘rttasi [4]:
•
oʻquvchilar mashg‘ulotlarni o‘z darajasida va
tezligida oʻrganadi
•
natijada ularning o‘ziga
ishonchi
mustahkamlanadi va muammoli mavzularni
takrorlay oladi;
•
mashg‘ulotlar an’anaviy, video, podkast kabi
shakllarda oʻtkazilishi mumkin
•
natijada o‘quvchilar turli ta’lim uslublarini
sinab ko‘radi;
•
darslarni o‘quvchi buyurtmasiga ko‘ra
tashkil
qilish mumkin;
•
dasturiy ta’minot mashgʻulotlarni oʻquvchi
belgilagan
zaif nuqtalarga avtomatik
moslashtiradi;
•
dastur mashg‘ulot natijalarini avtomatik
baholashi mumkin;
•
natijada oʻquvchilar o‘zlashtirishi haqida
tasavvurga darhol ega bo‘ladi.
13-bob. Tarmoqlar
1.
Maʼlumot paketlarini qabul qilish va qayta
uzatish orqali tarmoq kabeli boʻylab signalni
kuchaytiradi.
2.
Fayl serveri;
printer serveri;
pochta serveri;
dasturlar serveri; proksi-server.
3.
Tarmoq o‘tkazuvchanligi gersda (Hz) o‘lchanadi.
Bit tezligi bilan maʼlumotlarning uzatilish hajmi
bit/soniyada (bps) o‘lchanadi.
4.
Bufer videoning uzluksiz ijrosini ta’minlaydi.
Bufer bo‘lmasa, maʼlumotlar uzilib qoladi
Natijada videoda bo‘shliqlar, pauzalar,
freymlarning tushib qolishi yoki pikselizatsiya
paydo bo‘ladi va bu ma’lumotlarni
uzatish tezligi
toʻliq tiklanguncha davom etadi
Bufer tomosha qilishdan oldin videoning
qismlarini yuklab oladi, shuning uchun
foydalanuvchi har doim allaqachon yuklab
olingan videoni tomosha qiladi, videoning
keyingi qismi esa buferga qoʻshilib boradi
Geografik qobiqning radiasion va issiqlik muvozanati

|
Geografik qobiqning radiasion va issiqlik muvozanati
|
bet | 58/86 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #137276 |
Geografik qobiqning radiasion va issiqlik muvozanati
Yer yuzasiga kelayotgan va qaytayotgan radiatsiya o’rtasidagi farq geografik qobiqning radiasion muvozanati deb ataladi. Geografik qobiqning radiasion muvozanati Yer yuzasining va atmosferaning radiasion muvozanatlari yig’indisidan iborat. Yer yuzasiga kelgan radiatsiyani yalpi radiatsiya tashkil qiladi, Yer yuzasidan ketayotgan radiatsiyani esa alьbedo va effektiv nurlanish tashkil qiladi.
Radiasion muvozanat quyidagi tenglik orqali ifodalanadi:
Rq Q (1-) – Eef
R- radiasion muvozanat, Q- yalpi radiatsiya, - alьbedo, effektiv nurlanish.
Agar geografik qobiqqa kelgan radiatsiya qaytgan radiatsiyadan ortiq bo’lsa, radiasion muvozanat musbat bo’ladi, agar kam bo’lsa manfiy bo’ladi.
Tunda hamma kengliklarda radiasion muvozanat manfiy bo’ladi, kunduzi esa musbat bo’ladi. Sutka davomida radiasion muvozanat musbat ham, manfiy ham bo’lishi mumkin.
Quruqlikda va okeanlarda yillik radiatsiya muvozanati miqdori Yer yuzasi bo’yicha turlicha taqsimlanadi. Quruqlikda radiatsiya muvozanati miqdori ekvatorial va tropik kengliklarda eng katta (1 sm2ga 60-90 kkal). Ayniqsa barcha tropik o’rmonlarda, savannalarda juda yuqori, bulutlik yuqori va quruq hududlarda kamroq. Mo’tadil va yuqori kengliklarda geografik kenglik bo’yicha kamayib boradi. Antarktidaning markaziy qismlarida yillik radiatsiya muvozanati manfiy, Arktikada esa 0 atrofida. Dunyo okeanida yillik radiatsiya muvozanati quruqlikka nisbatan yuqori va uning taqsimlanishi zonal qonuniga bo’ysunadi.
Geografik qobiqning yillik radiatsiya muvozanati musbat. Demak, Yer yuzasida ortiqcha issiqlik vujudga keladi. Mazkur issiqlik geografik qobiqda turli jarayonlarda sarflanadi. Mazkur issiqlikning nimalarga sarflanishini issiqlik muvozanati orqali tushuntiriladi.
Issiqlik muvozanati tenglamasi quyidagicha ifodalanadi:
Agar Quyoshdan Yer yuzasiga kelayotgan issiqlikni 100% deb olsak,
uning 31%i atmosferadan fazoga qaytariladi (7% sochilib ketadi, 24% bulutlardan qaytariladi),
kelayotgan issiqlikni 17% atmosfera tomonidan yutiladi (3% azon qatlami tomonidan,
13% suv bug’lari va 1% bulutlar tomonidan yutiladi).
Qolgan 52% (to’g’ri va sochilgan) radiatsiya Yer yuzasiga yetib keladi. Uning 4%i qaytariladi, 48% yutiladi.
Yutilgan (48%) radiatsiyaning 18% effektiv nurlanishga sarflanadi. Bunda Yer yuzasining radiatsiya muvozanati (qoldiq radiatsiya) 30% (52%-4%-22%) ni tashkil qiladi.
Bug’lanishga 22% radiatsiya sarflanadi, atmosfera bilan issiqlik almashinuviga esa 8%.
Unda Yer yuzasining issiqlik muvozanati:
30%-22%-8% = 0
|
| |
Dasturlar article · January 021 citations reads 2,611 author

Dasturlar article · January 021 citations reads 2,611 author
Download
1,68 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/10
Sana
18.12.2023
Hajmi
1,68 Mb.
#122204
Download
1,68 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Dasturlar article · January 021 citations reads 2,611 author
Download
1,68 Mb.
Matnni ko'rish
M
sin In ormati a va a borot t nologi alari

E yoki A jins turini kiritishda murojaat shakli
Janob boʻlsa, muvofiqlik tekshiruvi
A ning
kiritilishiga yoʻl qoʻymaydi
Agar murojaat
onim
shaklida kelsa, E ning kiritilishiga yoʻl
qoʻymaydi
Mahsulotlarni joʻnatish haqidagi ma’lumotlarni
kiritishda, agar buyumlar qadoqlanmagan boʻlsa,
ularni joʻnatilgan deb belgilash mumkin emas
M
kshiruv ra ami
Tekshiruv raqami kiritiladigan identifikatsiya
raqami oxiriga qoʻshiladigan raqam (yoki harf) Bu
ortiqchalikni tekshirish shaklidir, chunki bu yerda
tekshiruv raqami ortiqcha hisoblanadi (identifikatsiya
raqami uchun kerak emas, faqat tekshiruv uchun
ishlatiladi) Identifikatsiya raqami birinchi marta
yaratilganda tekshiruv raqamini hosil qilish uchun
uning ustida algoritm (bir qator hisob-kitoblar) amalga
oshiriladi Identifikatsiya raqami kiritilganda uning
ustida bir xil algoritm amalga oshiriladi
Algoritm
natijasi tekshiruv raqami bilan mos kelishi kerak Agar
u mos kelsa, ma’lumot normal hisoblanadi
Aksincha
boʻlsa, ma’lumot normal sanalmaydi
1.22-rasm. Normal va noodatiy tekshirish raqami
hisob-kitobi.
Tekshiruv raqami necha boʻlishi kerakligi turli
hisob-kitob uslublaridan foydalanib aniqlanadi
Bu jarayonning muhim jihati shundaki, tekshiruv
raqamini yaratish uchun ishlatiladigan bir xil
hisoblash amallari birinchi navbatda tekshiruv
raqamini tasdiqlash uchun qoʻllanishi kerak
bob Maʼlumot a borot bilimlar bazasi va ma lumotni a ta ishlash
19
9 7 8 0 9 5 7 3 4 0 4 1 1
I S B N 9 7 8 - 0 - 9 5 7 3 4 0 4 - 1 - 1
1.23-rasm. Noyob mahsulot kodi (
) tekshiruv
raqami.
UPC tekshiruv raqami 13 raqamli shtrixkodlar
bilan ishlatiladi uqoridagi shtrixkodda soʻnggi
raqam qizil doira bilan ajratib koʻrsatilgan
Tekshiruv raqamini hisoblashda qoʻllanadigan
algoritm quyidagicha ishlaydi
1 Ju oʻrinlardagi barcha raqamlarni qoʻshing
2 uqoridagi 1-natijani 3 ga koʻpaytiring
3 Toq oʻrinlardagi barcha raqamlarni qoʻshing
4 2- va 3-natijalarni qoʻshing
5 uqoridagi 4-natijani 10 ga boʻling
6 uqoridagi 5-natija qoldigʻini (10 modul)
hisoblang
7 uqoridagi 6-natijani 10 dan ayirib tashlang
2 - Maktabgacha va

64
Darsni boshlashdan avval
Quyidagilarni bilishingiz kerak:
• jadval nima ekani va nima uchun undan
ma’lumotlar saqlashda foydalanish;
• elektron jadvalga ma’lumotlar qo‘shish;
• +, -, *, /, SUM, AVERAGE kabi belgilar va funksiyalardan foydalanib elektron jadvalga
formulalar kiritish;
• elektron jadvaldagi qiymatni o‘zgartirish va boshqa qaysi qiymatlar o‘zgarayotganini
ko‘ra bilish;
Decrease 
decimals - Maktabgacha va

71
Elektron jadvaldan maqsadli foydalanish
Elektron jadvalni sinovdan oʻtkazish
Elektron jadval yoki biror tizimni yaratishda uning ishlashiga ishonch hosil qilish
kerak. Agar tizim ishlamasa, berilgan ma’lumotlar noto‘g‘ri bo‘lib chiqadi. Noto‘g‘ri
ma’lumotlardan foydalanish noto‘g‘ri qarorlar qabul qilishga olib keladi.
Formulalardan foydalanishda ularning to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri ekani, ya’ni to‘g‘ri natijani
chiqarib berayotgani tekshiriladi. Tizimni tekshirish quyidagicha amalga oshiriladi:
• 1-bosqich: nima tekshirilmoqchi ekani aniqlanadi. Masalan, qaysi formula sinab
ko‘riladi.
• 2-bosqich: Ularni qanday tekshirish aniqlanadi.
Buning quyidagi usullari mavjud:
• natija to‘g‘riligini boshqa usul bilan aniqlash orqali tekshirish (masalan,
kalkulyatordan foydalanib);
• natija ham o‘zgarishiga ishonch hosil qilish uchun formulada ishlatilgan qiymatlarni
o‘zgartirish.
Agar 2-bosqich natijalari formulalar to‘g‘ri ishlayotganini ko‘rsatsa, bu juda yaxshi –
barakalla!
Agar 2-bosqich natijalari xato mavjudligini ko‘rsatsa, bu ham yaxshi! Endi formulalarga
nima bo‘lganini aniqlab, keyin o‘sha muammo bartaraf etilsa bas.
Agar sizda umumiy sovrin qiymatini hisoblash uchun yorliq mavjud bo‘lmasa, uni
yarating.
3.3-mashgʻulot
Ultimate League nomli elektron jadvalga umumiy daromadni hisoblash uchun
quyidagi formulani kiriting: ishtirokchilar soni * ishtirok etish narxi.
3.4-mashgʻulot
Ultimate League nomli elektron jadvalida ishlab topilgan foydani hisoblash uchun
quyidagi formulani kiriting: daromad – umumiy sovrin miqdori.
Bu uchta katak
bir-birining yonida
joylashgan.
Shuning uchun
SUM funksiyasidan
foydalanish
mumkin.
Protsessor yoki CPU - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 136/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Protsessor yoki CPU
Processor
kompyuterning markaziy hisoblash qurilmasi.
Psevdo kod
Pseudo-code
tizim dizaynini foydalanuvchining o‘z tilida tasvirlash
usuli, dasturlash kodiga o‘xshaydi, lekin ishga tushirib
yoki kompilyatsiya qilib bo‘lmaydi.
Pyezorezistor
dast.
Piezoresistance
muayyan darajadagi qarshilik yoki bosimga bog‘langan
elektr zaryadining darajasi.
Qalin shrift
diz.
Bold
matn shriftini qalin ko‘rinishga keltirish — matnni
ajratib ko‘rsatish uchun foydalaniladi.
Qaror qabul qilish
dast.
Decision
fikrlash so‘ngida muayyan xulosaga kelish;
“ha” yoki “yo‘q” deb javob berilishi talab qilinadigan
savol.
Qatlam
diz.
Layer
mustaqil tahrirlash uchun vaqt shkalasi belgilab
berilgan obyekt yoki tasvir.
Qator
e-jad.
Row
elektron jadvaldagi kataklarning gorizontal holati, ular
raqamlar bilan ifodalanadi.
Qattiq disk
Hard disk
magnitli saqlash qurilmasi.
Qattiq holatdagi maʼlumot tashuvchi
Solid-state media
harakatlanadigan mexanik qismlardan xoli, elektron
sxemalarga asoslanadigan va flesh xotiradan
foydalanadigan xotira qurilmasi.
Qayta ishlash
Refine
takomillashtirish yoki o‘zgartirish;
biror mahsulotning sifatini oshirish maqsadida qayta
ishlab chiqish.
Qayta tayyorlash
mad.
Reskilling
boshqa mehnat faoliyatida talab etiladigan yangi bilim
va ko‘nikmalarni egallash.
Qidirish natijalari
int.
Search results
qidirish tizimi tomonidan topilgan sahifalarga linklar
ro‘yxati.
Qidirish tizimi
int.
Search engine
internetdagi veb saytlarni o‘z ichiga oluvchi yirik
maʼlumot bazalarini qidirishda foydalaniladigan dastur.
|
| |
• elektron jadvalda grafik tuzish.
Kirish

65
Elektron jadvaldan maqsadli foydalanish
Ssenariy: biror
vaziyatning tavsifi,
masalan, elektron
jadval nima
qilishini tavsiflash.
Maqsad: erishish,
amalga oshirish
rejalashtirilgan
narsa, vazifa,
muddao.
Kalit soʻzlar
1.1-mashgʻulot
Ultimate League kompyuter o‘yinlari musobaqasi bo‘lib, odamlar unda ishtirok
etish uchun pul to‘laydi.
G‘oliblarga pul mukofoti beriladi (1-o‘rin uchun 1 000 000 so‘m, 2-o‘rin uchun
500 000 so‘m, 3-o‘rin uchun 200 000 so‘m).
O‘tgan yili
Ultimate League musobaqasida 280 kishi qatnashdi. Tashkilotchi
kompaniya hech bo‘lmaganda musobaqa xarajatlari qoplanishi (ya’ni qancha
pul sarflansa, shuncha pul ishlanishi)ga ishonch hosil qilish maqsadida har bir
ishtirokchidan qancha miqdorda kirish haqi olinishi kerakligini aniqlamoqchi.
Ushbu elektron jadvalning maqsadlarini yozing.
1.2-mashgʻulot
Elektron jadvalga kiritilishi va hisoblanishi kerak bo‘lgan barcha ma’lumotlar
ro‘yxatini yozing.
1.3-mashgʻulot
Elektron jadvalni to‘ldirishda foydalanish uchun formulalarni yozing.
Agar bu tushunchalarni yaxshi bilmasangiz, tashvishlanmang. Tizimingizni
yaratish jarayonida loyiha rivojlanaveradi. Hammasini boshidanoq bilmaslik –
tabiiy holat.
+ qo‘shish belgisi
– ayirish belgisi
/ bo‘lish belgisi
* ko‘paytirish
belgisi
Maslahat
Ushbu moduldagi har bir ko‘nikma misollari qancha muddatda o‘yin konsoli sotib olish
uchun yetarli mablag‘ to‘plashni hisoblab beruvchi elektron jadval tuzishni ko‘rsatib
beradi. Ish uslubini tushunish uchun ko‘rsatmalarni o‘rganib chiqish talab qilinadi.
Shuningdek, har bir ko‘nikma bo‘yicha mashg‘ulotlarda
Ultimate League nomli
kompyuter o‘yini musobaqasi uchun yangi elektron jadval yaratiladi.
Maqsadlar
Har hafta beriladigan cho‘ntak puli miqdori qayd qilinadi. Keyin o‘yin konsoli narxi
yoziladi. O‘yin konsolini sotib olish uchun qancha muddat pul tejash kerakligi
hisoblanadi.
hadlar - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

42
Buning sababi nima? Bosim oʻzgarsa gazning sindirish koʻrsatkichi
oʻzgaradi va bu oʻz navbatida undan oʻtayotgan yorugʻlikning
fazasini va
optik yoʻlini oʻzgartiradi:
∆= 𝛿(𝑛𝑙
𝑐
),
Agar idishning fizik uzunligi
c
doimiy boʻlsa, faza oʻzgarishi
𝛿𝜑
1
= 𝑘∆= 2𝜋
∆
𝜆
= 2𝜋
𝑙
𝑐
𝜆
𝛿𝑛.
Optik yoʻl butun toʻlqin uzunligiga farqlanganda uning fazasini
2
ga
oʻzgaradi. Faza oʻzgarganda mos ravishda 3-tenglmaga koʻra
intensivlik
ham oʻzgaradi. Kogerent qoʻshish 7.3-rasmda koʻrsatilgan.
7.3-rasm.
Kompleks yigʻindi. Ikkita kompleks sonning yigʻindisining
amplitudasi qoʻshiluvchilarning amplitudalari oʻzgarmasa ham oʻzgaradi.
Bu rasmda
1
E
oʻzgarmas va
2
E
esa oʻzgarmas
amplituda va
oʻzgaruvchan fazaga ega. Fazasi bir xil boʻlsa ularning yigʻindisi maksimum
boʻladi. Fazalari
ga
farq qilsa, yigʻindi minimum boʻladi. Intensivliklar
teng boʻlsa kontrast maksimum boʻladi.
Agar fazalar farqi kichkina boʻlsa, intensivlikni oʻlchab
uning fazaga
bogʻliqlikini topishimiz kerak.
2
1
0
da masala muammoli. Chunki
𝑑𝐼
𝑑(𝑛𝑙
𝑐
)
= 2√𝐼
1
𝐼
2
[− sin(𝜑
2
− 𝜑
1
)]
2𝜋
𝜆
=0,
𝜑
2
− 𝜑
1
= 0.
Agar interferometerdagi faza farqini 90
o
(kvadrat nuqtasi) da ushlansa,
uning sezgirligi maksimum boʻladi.
43
Misol uchun, agar
λ=500
nm va
l
c
= 1
sm, dφ/dn=1.25x10
5
,
sindirish
koʻrsatkichning
𝜑
2
− 𝜑
1
= 𝜋/2
10
-6
ga oʻzgarsa u 125
mrad faza oʻzgarishini paydo qiladi. Agar
𝐼
1
= 𝐼
2
=
𝐼/2 boʻlsa bizning misolda
𝑑𝑙
𝑑(𝑛𝑙
𝑐
)
=
2𝜋
𝜆
𝐼 𝛿(𝑛𝑙
𝑐
) =
𝜆
2𝜋
𝑑𝐼
𝐼
. (7.7)
va
6
10
ga oʻzgarishi
𝛿𝐼 = 1.25x10
5
x 𝐼 x 𝛿𝑛 = 0.125 x 𝐼;
𝑑𝐼
𝑑𝑛
= 𝐼𝑥2𝜋
𝑙
𝑐
𝜆
= 1.25 x 10
5
x 𝐼,
intensivlikning qiymati 12 % ga oʻzgaradi. Bu oʻzgarish oson oʻlchanadi.
7.7-tenglamadan foydalanib interferometr yordamida sindirish koʻrsatkichi
va uzunlikdagi juda kichkina oʻzgarishlarni sezish mumkin:
𝛿(𝑛𝑙
𝑐
) = 𝑙
𝑐
𝛿𝑛 + 𝑛𝛿𝑙
𝑐
=
𝜆
2𝜋
𝑑𝐼
𝐼
MAX–ZENDER INTERFEROMETRI - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning
Optik materiallar va ularning texnologiyasi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning
|
2.1-mashgʻulot - Maktabgacha va

|
Maktabgacha vaBog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 202368
2.1-mashgʻulot
Microsoft Excel yordamida
1-amaliy koʻnikmadagi Ultimate League uchun yangi
jadval yarating.
1.2-mashgʻulotda yozgan ma’lumotlaringiz uchun yorliq qo‘shing.
Siz quyidagilarni kiritishingiz kerak:
• birinchi sovrin qiymati;
• ikkinchi sovrin qiymati;
• uchinchi sovrin qiymati;
• ishtirokchilar soni;
• ishtirok etish narxi.
Elektron jadvalingizni mos nom bilan saqlashni unutmang.
2.2-mashgʻulot
Qo‘shilgan yorliqlarga quyidagi ma’lumotlarni kiriting:
• birinchi sovrin qiymati = 1 000 000 so‘m;
• ikkinchi sovrin qiymati = 500 000 so‘m;
• uchinchi sovrin qiymati = 200 000 so‘m;
• ishtirokchilar soni = 280;
• ishtirok etish narxi = 10 000 so‘m.
Ushbu ma’lumotlarni elektron jadvalingizga saqlashni unutmang.
Keyingi katakka “Hafta davomida tejalgan mablag‘” deb ma’lumot kiritiladi.
@edurtm_uz
69
Elektron jadvaldan maqsadli foydalanish
Formulani kiritish
Jadval dizayni tayyor bo‘lgandan keyin formulalar elektron jadvalga kiritiladi.
Yodda tutish kerak:
• har bir formula = belgisi bilan boshlanadi;
• ixtiyoriy formulani yozish uchun katak belgilanadi (yoki uning manzili kiritiladi);
• haftalik tejaladigan mablag‘ formulasi quyidagicha bo‘ladi: =B3–B4.
2.3-mashgʻulot
1.3-mashgʻulotda keltirgan formulalaringiz uchun yorliq qo‘shing.
Siz quyidagilarni kiritishingiz kerak:
• umumiy sovrin qiymati;
• umumiy daromad (ishtirokchilar soni * ishtirok etish narxi);
• sof foyda (daromad – umumiy sovrin qiymati).
Ma’lumotlarni elektron jadvalingizga saqlashni unutmang.
3-amaliy koʻnikma
@edurtm_uz
70
O‘nli kasr
nuqtasidan keyin
ko‘plab raqamlar
kelib chiqishi
mumkin. Masalan
123.0753846 hafta.
Buncha raqam
kerak emas!
O‘nli kasr xonalarini
kamaytirish uchun
katak tanlanadi
va
|
| |