nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Dasturlash - bet 3

|
Dasturlash
|
bet | 3/3 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #244964 |
Bog'liq Academik electron taqdimot (yo'naltirilgan) belgili kodlardagi tillar hisoblanadi. Belgilar kodlashtirilgan tillarning asosiy tamoyillari shundaki, unda mashina kodlari ularga mos belgilar bilan belgilanadi, hamda xotirani avtomatik taqsimlash va xatolarni tashhis qilish kiritilgan. Bunday mashina moslashgan til - ASSEMBLER tili nomini oldi. Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari (Delphi, Java, C++, Python) vositasida amalga oshiriladi. Bu dasturlash tillarining semantikasi odam tiliga yaqinligi tufayli dastur tuzish jarayoni ancha oson kechadi. Biz hozir biladigan va ishlatadigan tillarning barchasi shu guruhga mansub. Ular insonga "tushunarli" tilda yoziladi. Ingliz tilini yaxshi biluvchilar programma kodini qiynalmasdan tushunishlari mumkin. Bu guruhga Fortran, Algol, C, Pascal, Cobol va h.k. tillar kiradi(ko`pchiligi hozirda deyarli qo`llanilmaydi). Eng birinchi paydo bo`lgan tillardan to hozirgi zamonaviy tillargacha ishlatish mumkin. Hozirda, amaliy dasturlar, asosan, Visual C++, C#, Borland Delphi, Borland C++, Java, Phyhon kabi tillarda tuziladi. O`zbekistonda ko`pchilik Delphi dan foydalanadi. Buning asosiy sababi: soddaligi, komponentlarning ko`pligi, interfeysining tushunarliligi va h.k. Delphida birinchi ishlagan odam ham qanaqadir dastur tuzishi oson kechadi. Lekin, Windows da dasturning asosiy ishlash mohiyatini ancha keyin biladi(komponentlarning ko`pligi va API funksiyalari dasturda ko`rsatilmasligi uchun). Yana bir tarafi, Delphi(Pascal) operativ xotirani tejashga kelganda ancha oqsaydi. Unda o`zgaruvchilarni oldindan e'lon qilib qo`yish evaziga ishlatilmaydigan o`zgaruvchilar va massivlar ham joy olib turadi. Eng keng tarqalgan dasturlash tili(Windows OS ida) Microsoft Visual C++ tilidir. Ko`pchilik dasturlar hozirda C++ tilda tuziladi. Umuman olganda, C ga o`xshash(C-подобный) tillar hozirda dasturlashda yetakchi. Deyarli hamma zamonaviy tillarning asosida C dasturlash tili asosida yaratilgan. - Xulosa: Dasturlash bu kodlash bo`lib, bu soha juda keng va turlichadir. Dasturlash tillari ko`p ammo zamonaviylari asosi C tilida. Bunga biz Pyton va C# dasturlash tillarini misol qilsa bo`ladi. Dasturchi doim o`z ustida ishlashi, yangi bilimlarga intilishi va inevatsion texnologiyalardan habardor bo`lishi darkor. Chunki bu soha rivojlanib boraveradi.
- Foydalanilgan adabiyotlar;
- “Informatika asoslari” nazariy adabiyoti
- Dasturlash1 fani bo`yicha maruzalar
- “C++” nazariy qo`llanmasi
- Internet sahifalari: Wikipediya.uz
|
| |
Xulosa va takliflar - Korporativ moliyani samarali tashkil etish: amaldagi holati va uni takomillashtirish

“XXI аср: фан ва таълим масалалари” илмий электрон журнали. №2, 2019 йил
9
2. Korporativ moliyani samarali tashkil etishda korxonalarda samarli soliqlarni
rejalashtirishga e’tibor qaratish lozim, bu o‘z navbatida
korxonalarga korxonalar
moliyaviy holati yaxshilanishiga va keying yillarda esa korxonalarda soliq bazasi
kengayishi hisobiga davlat byudjetiga soliq tushumlari oshishiga olib keladi.
3. Korxonalarda imkon qadar pul mablag‘lari oqimini soliq to‘lovlari
muddatiga to‘g‘rilash maqsadga muvofiqdir. Ya’ni bu degani soliq to‘lovi
muddati
kelishi bilan korxona mahsulotlari realizatsiyasidan pul kelib tushib, soliq to‘lashga
tayyor bo‘lib turadi. Bu holat soliq to‘lash muddatidan ancha oldin ham ancha keyin
ham bo‘lmay sodir bo‘lishi lozim. Shundagina korxona soliqlar bo‘yicha
hech qanday
qiyinchiliklarga uchramaydi.
4. Korporativ moliyaning amal qilish mexanizmini samarali tashkil etish
maqsadida real sektor va moliyaviy sektor o‘rtasidagi bog‘liqlikni kuchaytirish lozim.
Bunda moliya bozorining rivojlantirish ustuvor darajada ahamiyat kasb etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston
Respublikasini
yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi 2017-yil 7-
fevraldagi PF-4947-son Farmoni, Xalq so’zi, 2017-y.
2. Gerard Hoberg Gordon M. Phillips. “Product market synergies and
competition in mergers and acquisitions: a text-based analysis”, 1050 Massachusetts
Avenue
Cambridge, MA 02138, Avgust 2008, - P. 2-3.
3. Eugene F. Brigham, Michael C. Ehrhardt. Financial Management: Theory
And Practice. – 15th edition. USA: EpicStockMedia/Shutterstock.com,
printed in
Canada, 2015. – P. 874.
4. Richard A. Brealey, Stewart C. Myers, Franklin Allen. Fundamentals of
Corporate Finance. Seventh Global Edition.– McGraw-Hill Education, 2014. – p.51.
(1341 p.)
5. Pierre Vernimmen,
Pascal Quiry, Maurizio Dallocchio, Yann Le
Fur,Antonio Salvi.Corporate finance: theory and practice. Fourth edition. – Wiley,
2014. – p.10. (997 p)
6. Stephen A. Ross, Randolph W. Westerfi eld, Bradford D. Jordan.
Fundamentals of Corporate Finance. – McGraw-Hill/Irwin, 2013. – p. 49 (824 p.)
7. Elmirzayev S. Korporativ moliya. Oʻquv qoʻllanma / OʻzRO va OʻMTV
TMI. –T: “Iqtisod-moliya”, 2015. 272 bet.
8. И.М.Карасева, М.А.Ревякина «Финансовый менеджмент», ОМЕГА-Л-
Москва-2008, 21-стр.
9. Samuel
Stebbens.
“Biggest
mergers
of
the
year”/2018/
https://247wallst.com/special-report/2018/12/03/biggest-mergers-of-the-year-3/.
10. www.uzdon.uz (O’zdonmahsulot aksiyadorlik
kompaniyasining rasmiy
web sayti).
Korporativ moliyani samarali tashkil etish: amaldagi holati va uni takomillashtirish - bet 5

“XXI аср: фан ва таълим масалалари” илмий электрон журнали. №2, 2019 йил
7
ming so‘mni, yoki kompaniyaning jami aktivini 80,4 foizini tashkil qilgan.
Kompaniyaning passivlari ham 3 trillion 389 milliard 706 million 221 ming so‘mni
tashkil etgan. Kompaniyaning uzoq muddatli majburiyatlari 35035687 35 milliard 35
million 687 ming so‘mni, yoki kompaniyaning jami passivlarini 1,03 foizini tashkil
etgan.
Shuningdek, kompaniyaning joriy majburiyatlari 2705799458 2 trilloin 705
milliard 799 million 458 ming so‘mni, yoki kompaniyaning jami majburiyatlarini
79,82 foizini tashkil etgan. Bundan ko‘rininib turibdiki
kompaniyaning uzoq
muddatli majburiyatlariga qaraganda joriy majburiyatlari bir muncha ko‘p.
Quyida korxonalarda asosiy pul mablag‘lari ya’ni xususiy kapitaldan
shakllanadigan pul mablag‘larni tahlil qilib chiqdik. Ammo
takror ishlab chiqarish
sharoitida korxonalarning faoliyatini moliyalashtiradigan asosiy pul mablag‘i –
mahsulot sotishdan sof tushum hisobiga shakllanadigan pul mablag‘i hisoblanadi.
Mahsulot sotishdan
sof
tushum
korxonaning
deyarli
barcha
faoliyatini
moliyalashtiradi. Ya’ni kelgusidagi ishlab chiqarish,
ishchi va xodimlarga mehnat
haqi to‘lovlari, amortizatsiya fondini shakllantirish, ijtimoiy sug‘urta
fondiga
ajratmalar, soliqlar, davr xarajatlari va boshqa xarajatlar
aynan mahsulot sotishdan
kelgan daromadlar hisobiga moliyalashtiriladi. Shundan kelib chiqqan holda quyida
“O’zdonmahsulot” AK ning sotishdan sof tushumi va undan yo‘naltirilgan mablag‘lar
holatini oxirgi yillar misolida quyida ko‘rib chiqamiz.
2-jadval
Nazorat uchun savollar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

Nazorat uchun savollar: 1. Xususiy va ommaviy huquq o‟rtasidagi nisbatni fuqarolik huquqi
misolida tushuntirib bering. Aynan qanday xususiyatlari bilan fuqarolik
huquqi xususiy huquq tizimiga mansub sanaladi?
2. Mulkiy munosabatlar fuqarolik huquqini predmetini tashkil etadi.
Fuqarolik huquqi bilan tartibga solinadigan mulkiy munosabatlarning
o‟ziga xos xususiyatlarini ochib bering?
3. Reklama agentligi jismoniy va yuridik shaxslardan reklama
buyurtmalarini qabul qilish uchun ommaviy oferta e‟lon qildi. Bu e‟longa
asosan “Baraka” MChJ va xususiy tadbirkor Akramov agentlikka
o‟zlarining turdosh mahsulotlarini reklama qilish uchun murojaat qildi.
Agentlik “Baraka” MChJdan ko‟p foyda kelishini hisobga olib, xususiy
tadbirkor Akramov bilan shartnoma tuzishni rad etdi.
33
Agentlikning harakatlari qonuniy asosga egami? Fuqarolik huquqida taraflarning tengligi deganda nimani tushunasiz? 4. Fuqaro Aliyev o‟zinig yer uchastkasida yetishtirgan qo‟ziqorin
mahsulotini sotish uchun “Yerqo‟rg‟on” bozoriga olib keladi. Shu
hududda aholi o‟rtasida qo‟ziqorindan zaharlanish hodisasi ro‟y berganligi
sababli sanitariya epidemiologiya markazi xodimlari insonlarni hayoti va
sog‟lig‟ini himoya qilish maqsadida bu mahsulotni sotishni ta‟qiqladi.
Fuqaro Aliyev o‟z mahsulotlarini respublika hududida erkin sotish huquqi
borligini vaj qilib sudga murojaat qildi.
Fuqaro Aliyevning e‟tirozi qonuniy asosga egami? Tovarlarning erkin harakatda bo‟lishi tamoyilining mohiyati nima?
34
2-MAVZU. O‟ZBEKISTON RESPUBLIKASI FUQAROLIK HUQUQINING MANBALARI Fuqarolik huquqi manbalari tushunchasi va turlari. Fuqarolik
qonunlarining vaqt, hudud va shaxslar bo„yicha amalda bo„lishi. Qonun
analogiyasi va huquq analogiyasi. Fuqarolik-huquqiy normalarni sharhlash
va ularning turlari.
Nazorat uchun savollar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

Nazorat uchun savollar
45
1. Ma‟lumki huquqiy munosabatlarni tartibga soluvchi manbalar
doirasi turli huquq oilalari tizimida turlicha xarakterga ega. Sizningcha
fuqarolik huquqining manbalari qanday o‟ziga xos xususiyatlarga ega?
2. Sud amaliyoti mamlakatimizda sudlar tomonidan ishlarni
ko‟rishda muhim ahamiyat kasb etadi. Fuqarolik qonun hujjatlari va sud
amaliyoti o‟rtasidagi nisbatga baho bering. Qanday doiradagi normativ
hujjatlar fuqarolik qonun hujjatlari hisoblanadi?
3. Da‟vogar X.X.Alimov javobgar Yu.S.Maxmudova ustidan sudga
murojaat etib, 2008 yil 03 iyun kunidagi hadya shartnomasiga asosan
Toshkent shahar, Uchtepa tumani, Muqimiy ko‟chasi, 27-uy unga tegishli
ekanligini, hozirgi kunda javobgar Yu.S.Maxmudova nizoli uyda doimiy
ro‟yxatda tursada, lekin 2012 yilning 12 dekabr kunidan buyon
yashamasligini, da‟vogar esa javobgar uchun ham kommunal to‟lovlarni
to‟lash og‟irlik qilayotganligini, shu sababli sudga mazkur da‟vo arizasi
bilan murojaat qilishga majbur bo‟lganligini, bu kabi ishlar bundan oldin
fuqarolik ishlari bo‟yicha Mirzo Ulug‟bek tumanlararo sudida
ko‟rilganligini ta‟kidlab, mazkur sudning hal qiluv qarorini na‟muna qilib,
yuqoridagilarni inobatga olgan holda suddan javobgarni nizoli xonadondan
foydalanish huquqini yo‟qotgan deb topishini so‟ragan.
Ushbu vaziyatga huquqiy baho bering? Bir sudning qarori
O‟zbekiston hududida ikkinchisi uchun manba bo‟ladimi? Sud pretsedenti
manba bo‟ladigan davlatlar qaysi huquq tizimiga mansub?
4. Rassom Azizov bilan rasmlar savdosi bilan shug‟ullanuvchi
tadbirkor Aliyev Azizovning o‟zi chizgan rasmlarini yetkazib berish
to‟g‟risida shartnoma tuzadi. Dastlab Azizov o‟zi chizgan rasmlarni
yetkazib beradi. Keyinchalik bu rasmlar bilan birga shogirdlari chizgan
rasmlarni ham o‟tkaza boshlaydi. Bundan xabar topgan haridorlar
tadbirkordan rasm harid qilmay qo‟yishadi. Bu Aliyevga zarar yetkazadi.
Aliev zararni undirishni talab qiladi. Azizov shartnomada rasmlar savdosi
haqidagi ma‟lumot borligini va u shartnomani adolatli, oqilonalik
tamoyillariga amal qilgan holda bajarganini bildiradi.
Vaziyatga huquqiy baho bering?
|
Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism - bet 21

42
Agar ko„rsatib o„tilgan hollarda qonun o„xshashligidan foydalanish
mumkin bo„lmasa, u holda fuqarolik qonun hujjatlarining umumiy
negizlari va mazmuni ya‟ni, huquq o„xshashligiga amal qilinadi. Qonun
hujjatlarining umumiy negizlari FKning 1-moddasida belgilab qo„yilgan
bo„lib halollik, oqillik va adolat talablariga rioya qilgan holda tartibga
solinadi
1
.
Fuqarolik huquqiy munosabat ishtirokchilariga tashabbus ko„rsatish,
qonunda ta‟qiqlanmagan faoliyat bilan shug„ullanishga ruxsat beriladi.
Fuqarolik huquqlarini cheklaydigan va javobgarlik belgilaydigan
normalarni o„xshashlik bo„yicha qo„llanishga yo„l qo„yilmaydi.
Tarixiy sharhlashda - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

|
Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qismBog'liq Fuqarolik huquqi Umumiy qism (2)Tarixiy sharhlashda huquq normasi qanday tarixiy vaziyatlarda
qabul qilinganligini belgilash yo„li bilan aniqlanadi. Sharhlash o„zining
hajmi bo„yicha tub ma‟nodagi sharhda qonunning ma‟nosi uning
ifodalanishi ya‟ni, yozilish shakliga aynan to„g„ri kelishi kerak.
Cheklangan sharhda qonunning ma‟nosi uning ifodalanishiga qaraganda
birmuncha torroq ko„rinadi. Kengaytirilgan sharhda qonunning mazmuni
uning tub tahririga qaraganda birmuncha kengroq tushuniladi. Masalan,
FKning 115-moddasida: “Bitimning qonun talab qiladigan shakliga rioya
qilmaslik qonunda to„g„ridan-to„g„ri ko„rsatilgan holdagina uning haqiqiy
emasligiga sabab bo„ladi”, deb yozilgan. Bunda “qonun” so„zi faqat Oliy
Majlis tomonidan qabul qilingan normativ hujjatnigina bildirmay, balki
keng ma‟noda tushuniladi.
Huquq normalari o„zining ta‟sir kuchiga qarab imperativ va
dispozitiv normalarga bo„linadi. Imperativ normalar, deb ma‟lum bir
huquqiy munosabatda qatnashuvchilarning erklari bilan o„zgartirilishi
mumkin bo„lmagan, qat‟i xarakterda bo„lgan, qat‟i buyruq beradigan
normalarga aytiladi. Imperativ normalarga misol qilib “Fuqarolarning
huquq layoqatidan yoki muomala layoqatidan to„la yoki qisman voz
kechishi va huquq layoqati yoki muomala layoqatini cheklashga qaratilgan
boshqa bitimlar o„z-o„zidan haqiqiy emasdir” (FKning 23-moddasi, 3-
bandi) - deb aytilgan normani ko„rsatish mumkin. Dispozitiv normalar,
deb taraflarning o„z ixtiyorlari bilan to„ldirilishi mumkin bo„lgan va
shartnomalarda huquqiy munosabatlar ishtirokchilarining o„zaro kelishuvi
bo„yicha tartibga solinishi mumkinligini ko„rsatadigan normalarga
aytiladi. Masalan, FKning 223-moddasi 1-bandida ulushli mulkdagi mol-
mulk ishtirokchilar o„rtasida ularning kelishuviga muvofiq taqsimlanishi
mumkin deb yozilgan. Demak, bu huquqiy normaning mazmuniga ko„ra
umumiy mulk ishtirokchilari o„ziga tegishli bo„lgan ulushini o„zlarining
kelishuviga muvofiq taqsimlashlari mumkin ekan.
|
| |
Grammatik sharhlashda - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

44
qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo„lmasa, ijaraga
oluvchi o„zi javobgar bo„lmagan holatlarga ko„ra, shartnomada nazarda
tutilgan
foydalanish
shartlari
yoki
mol-mulkning
holati
jiddiy
yomonlashgan bo„lsa, u mol-mulkdan foydalanganlik uchun ijara haqini
tegishli ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli. Bunda nizo FK 57-
bobi (Zarar yetkazishdan kelib chiqadigan majburiyatlar)ga doir qoidalar
bilan emas balki, FK 544-moddasi bilan hal qilinadi.
tutgan o‘rni[7] - Korporativ moliyani samarali tashkil etish: amaldagi holati va uni takomillashtirish

“XXI аср: фан ва таълим масалалари” илмий электрон журнали. №2, 2019 йил
5
Korxona moliyasi - korxona xo‘jalik faoliyati jarayonida pul mablag‘larining
shakllanishi, taqsimlanishi va foydalanilishi bilan bog‘liq vujudga keladigan iqtisodiy
munosabatlar yig‘indisidir. Korxona moliyasi korxona faoliyatining asosiy bo‘g‘ini
hisoblanadi. Korxona moliyasi moliyaviy resurslar manbalari, yalpi ijtimoiy mahsulot
va milliy daromad yaratiladigan moddiy ishlab chiqarish doirasida bevosita
qatnashadi.
Korxona quyidagilar bilan o‘zaro moliyaviy munolsabatlarga kirishishi pul
fodlarining shakllanishi orqali amalga oshiriladi: Mol yetkazib beruvchilar – uning
faoliyati uchun zarur bo‘lgan moddiy qiymatliklar, xizmatlar sotib olinishida;
pudratchilar – qurilish mantaj, remont va boshqa ishlarga to‘lov; xaridorlar – tovar
realizatsiyasida va xizmat ko‘rsatishda; byudjet bilan – soliqlar, ajratmalar va boshqa
to‘lovlar bo‘yicha; banklar – kreditlar, pul mablag‘larining saqlanishi, hisob
operatsiyalariga to‘lovlar; ishchi va xizmatchilar – ish haqi va boshqa hisoblar
bo‘yicha.
Korxonalarda pul fondlari korxona moliyasini tashkil etish asosini tashkil etadi.
Chunki pul mablag‘lari bo‘lgandagina korxona moliyasiga ehtiyoj yuzaga keladi.
Korxona moliyasi belgilangan maqsadiga erishish uchun pul fondalarini
shakllantiradi, ularni taqsimlaydi va foydalanadi.
2-rasm. Korxonalarda shakllanadigan pul fondlarining holati[8]
qimmatli qog‘ozlar emissiyasidan shakllangan fond;
dividendlar bo‘yicha hisoblar;
kelgusi davr daromadlari;
kutiladigan xarajatlar rezervlari.
bank kreditlari;
kreditorlik qarzlari;
faktoring;
lizing va boshqa fondlar.
mehnat haqi to‘lash uchun fond;
dividendlar to‘lash uchun fond;
budjetga to‘lovlar va boshqalar uchun fond.
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomli toshkent davlat texnika universiteti mashina detallarini qayta tiklash metodlari - bet 13

34
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Шообидов Ш.A., Иргашев A. Тракторлар ва қишлоқ хўжалик
техникаси деталлари қайта тиклаш методлари. I-қисм,.—
Тошкент.: ТДТУ, 2008.-140 б.
2. Иргашев A., Шообидов Ш.A. Тракторлар ва қишлоқ хўжалик
техникаси деталлари қайта тиклаш методлари. II-қисм,.—
Тошкент.: ТДТУ, 2008.-120 б.
3. Мусажонов
М.З.
Автотранспорт
тармоғи
корхоналарини
лойиҳалаш: Олий ўқув юртлари бакалавриат талабалари учун
дарслик.–Т.: «Эзгулик манбаи» нашриёти, 2007.-232 б.
4. Yunusxo‗jayev S.T., Yunusxo‗jayev S.T. ―Traktor va qishloq
xo‗jalik texnikasi detallarini qayta tiklash metodlari‖ fani bo‗yicha
laboratoriya
ishlarini
bajarish
uchun
uslubiy
ko‗rsatmalar.
Toshkent.:ToshDTU, 2011.-84 b.
Ishni bajarish tartibi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomli toshkent...

O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomli toshkent davlat texnika universiteti mashina detallarini qayta tiklash metodlari
Mashina detallarini qayta tiklash metodlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi islom karimov nomli toshkent davlat texnika universiteti mashina detallarini qayta tiklash metodlari
|
Amaliy mashg`ulot mavzulari

|
Amaliy mashg`ulot mavzulari
|
Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 13,85 Kb. | | #143762 |
Bog'liq Mavzular ro`yxati
Amaliy mashg`ulot mavzulari
1. Elektr iste’molchilarning turlari, quvvati va ishlash sharoitiga ko’ra havo liniyalari parametrlarini hisoblash.
2. Kabel liniya elementlarini montajidan oldin texnik tekshirish va sinovini hisoblash
3. Saqlagichning eruvchan o’rnatmasi me’yoriy tokini hisoblash
4. O’lchov transformatorlar parametrlari va izolyatsiya qarshiligini hisoblash
5. Elektr iste’molchilarning turlari, quvvati va ishlash sharoitiga ko’ra kabellar parametrlarini hisoblash
6. 6-10 kv kuchlanishli 250 kva to‘plamli transformator podstansiyasi(ttp) motaji, ishlatish va parametrlarini hisoblash
7. 6-10 kv kuchlanishli uzgichlar konstruktiv tuzilishini o‘rganish va texnik parametrlarini hisoblash
Laboratoriya ishi mavzulari
1. Absorbitsiya usulida Elektr qurilmalar izolyasiyasi qarshiligini o‘lchash
2. Saqlagich eruvchan o‘rnatmasining me’yoriy tokini tekshirish va tanlash
3. Magnitli ishga tushirgichni o‘lash va uning ishlashini tadqiq qilish
4. 6-10 kV kuchlanishli o‘chirgichlar konstruktiv tuzilishini o‘rganish va texnik parametrlarini tahlil qilish.
5. 6-10 kV kuchlanishli o‘chirgichlarda yoyni sundirishda gazodinamik jarayonlar tadqiqoti.
6. Elektr motorni ishga tushirish sxemalari montajini tadbiq qilish
7. Bir fazali transformatorlarni tekshirish
8. Uch fazali ikki o'rash transformatorining xususiyatlarini o'rganish va parametrlarini aniqlash
|
| |
Jamoa bo'lib kuylash - Mazkur xujjatni to’liq holda olish uchun +998902295952 telefon raqamiga qo’ng’iroq qiling...

|
Mazkur xujjatni to’liq holda olish uchun +998902295952 telefon raqamiga qo’ng’iroq qiling va arzon narx evaziga unga ega bo’ling
|
bet | 3/5 | Sana | 05.06.2021 | Hajmi | 78 Kb. | | #14770 |
Jamoa bo'lib kuylash. D.Omonullayevaning «Valanjonim -Vatanim» qo'shig'inio'rganish. Qo'shiq yaratuvchilari haqida tushuncha beriladi va o'quvchilar o'qituvchi ijrosida yoki CD disk yozuvidagi qo'shiqni tinglab, lining mazmuni, xarakteri, sur'ati, ifoda vositalarini tahlil qdadilar. Qo'shiq jumlalab o'rganiladi.
Musiqa tinglash. M. Mirzayevning «Jonon» kuyi tinglanadi. M. Mirzayev ijodi haqida tushuncha beriladi. O'quvchilar tinglangan kuyni tahlil qiladilar, kuyga tavsif beradilar (audio yoki CD disk yozuvidan foydalanish mumkin).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mazkur xujjatni to’liq holda olish uchun +998902295952 telefon raqamiga qo’ng’iroq qiling va arzon narx evaziga unga ega bo’ling
|
2-amaliy mashg‘ulot. Taqdimot yaratishning zamonaviy vositalari. Mashg‘ulotning maqsadi

2-amaliy mashg‘ulot. Taqdimot yaratishning zamonaviy vositalari. Mashg‘ulotning maqsadi
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/9
Sana
01.02.2024
Hajmi
0,62 Mb.
#149716
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
2-amaliy mashg‘ulot. Taqdimot yaratishning zamonaviy vositalari. Mashg‘ulotning maqsadi
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
Ijodiy faoliyat - Mazkur xujjatni to’liq holda olish uchun +998902295952 telefon raqamiga qo’ng’iroq qiling va arzon...

|
Mazkur xujjatni to’liq holda olish uchun +998902295952 telefon raqamiga qo’ng’iroq qiling va arzon narx evaziga unga ega bo’ling
|
bet | 4/5 | Sana | 05.06.2021 | Hajmi | 78 Kb. | | #14770 |
Ijodiy faoliyat. «Jonon» kuyi musiqasiga o'quvchilar raqs harakatlarini bajaradilar.
Musiqa savodi. 2-sinf davomida o'tilgan mavzularni lakrorlab, quyida berilgan savollar asosida «aqliy hujum» usuli bilan bilimlarni mustahkandash:
Kompozitor kim?
Bolalar uchun yaratdgan qanday qo'shiqlarni bilasiz?
Kuy nima?
Qanday cholg'u asboblarini bilasiz?
Ijrochdar, yakkanavoz va jo'rnavozlik haqida nimalarni bilasiz?
Qo'shiq kuylash qoidalarini aytib bering.
Darsning yakuni. O'qituvchi dars davomida o'tilganni yakunlab, umumlashtiradi va faol qatnashgan o'quvchilarni rag'batlantiradi.
Uyga vazifa. O'tilganlarni takrorlash va «Mustaqillik bolalarimiz» mavzusida rasm chizib kelish.
2-DARS. Kompozitorlar ijodi
Darsning maqsadi:
O’quvchilarda musiqaga bo'lgan qiziqishni shakllantirish.
O’quvchilarni kompozitor R.Abdullayev ijodi bilan tanishtirish.
O’quvchilarga kompozitor, ijrochi, tinglovchi haqida tushuncha berish.
O'rganUgan qo'shiqlar mazmuni va yaratuvchdarini bdish.
O’quvchilarda xor-vokal ijro qobdiyatlarini, qo'shiq aytish qoidalarini mustahkamlash.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mazkur xujjatni to’liq holda olish uchun +998902295952 telefon raqamiga qo’ng’iroq qiling va arzon narx evaziga unga ega bo’ling
|
-rasm. MS Excel dasturida tayorlangan interfaol krossvord oynasi

7. “Главная” menyusidаn “Создать слайд” (Slаyd yarаtish) buyrug„ini yoki Ctrl+M
tugmаlar majmuasini tаnlаsh orqali taqdimotga yangi slayd qo„shing.
8. Slaydga kompyuterda mavjud grаfik “Вставка” menyusidan “Изображение”
panelidan “Рисунок” tugmasinidan foydalangan holda obyektlarni joylashtiring.
9. Slaydga shakllar kiriting (Orqaga va oldinga yo„nalgan yo„nalishlar).
“Вставка” menyusidan “Иллюстрации” panelidagi “Фигуры” tugmasidan
foydalaniladi.
10. Slaydlarga matn va grafik obyektlarini joylashtiring va taqdimot obyektlariga
animatsiyalar qo„ying:
-“
Вход” (chiqish) effеkti. Obyektni ekrаnni turli qismаlаridаn vа turli
ko„rinishlаridа chiqishi.
-“
Выход” (chiqib kеtish) effеkti. Obyektni: slаyddаn turli ko„rinishlаrdа namoyishi.
-“
Выделение” (аlоhidа аjrаtish) effеkti. Misоl sifаtidа оb‟yеkt o„lchаmlаrini
kаttаlаshtirish vа kichiklаshtirish, rаnglаrini o„zgаrtirish, obyektni o„z аtrоfidаn аylаnishi
kеltirish mumkin.
12. Slaydga shakllar oldingi va keyingi slaydlarga qaytish murojaatlarini qo„ying va
animatsion effektlarni chiqishini namoyish etgan holda ko„rib chiqing.
13. Taqdimotga ovoz effektlarini qo„shing. “Вставка” menyusidagi “Мультимедиа”
panelidagi “Звук” tugmasidan “Звук из файла” bo„limini tanlang.
15. Audio fayllarni chiqish ketma-ketligini sozlang. Audio fayl belgilanganda hosil
bo„lgan qo„shimcha “Воспроизведение” menyusi tanlash orqali ovozni chiqishi, vaqti,
balandligi va boshqalarni sozlash mumkin.
16. Matn, tasvir va tovushlarni chiqish ketma ketligini mos holda sozlang.
17. “Перходы” menyusidagi “Время паказа слайдов” panelidan taqdimotni chiqish
vaqtlarini sozlang va “По щелчку” tugmasi bilan ketma–ket o„tishini boshqararish,
“После” belgilangan vaqtda slaydlar avtomatik o„tishini bajaring.
-rasm. MS Excel dasturining “Данные” lentasi

interfaollikni ta‟minlash uchun dasturninig maxsus funksiyasi СЦЕПИТЬ (krossvord
matning yacheykasi (masalan: KRASS!D8;KRASS!D9;KRASS!D10;)) foydalanamiz.
Bunda so„zning harflariga qarab natija 0 yoki 1 ga teng bo„ladi. Natijalar yig„indisini
interfaolligini ta‟minlash uchun “KRASS” ishchi varag„idagi natija uchun qulay bo„lgan
yacheykaga =Natija!(natijalar yig„indisi ko„rsatilgan yacheyka) ko„rsatiladi.
d. Keyingi jarayon bajarilgan krossvordni tozalash hisoblanib bunda dasturning
makros imkoniyatidan foydalanish maqsadga muvofiq. Bunda
krossvordning foydalanish
yacheykalari belgilanib olinadi va makros yozish buyrug„i beriladi. Agar joiz bo„lsa
jarayon klaviaturaning biror tugmasiga yuklanadi (masalan: Ctrl+t ). Ish sohada biror
“Tozalash” nomli tugma yaratib unga makros yuklanadi. Krossvordning kalit so„zlarini
yashirish uchun “Natija” nomli ishchi varoqning barcha katakchalarini harflar oq rangga
keltiriladi va “Защитить лист” imkoniyatidan
foydalanib formatlashni, belgilashni
ta‟qiqlab parol yordamida himoyalaymiz (18-rasm).
Tarqatma material - 2-amaliy mashg‘ulot. Taqdimot yaratishning zamonaviy vositalari. Mashg‘ulotning maqsadi

Tarqatma material.
Klаviаturаdаgi tugmа(lаr)ning vаzifаsi.
Ctrl+N
Yangi tаqdimоt fаylini yarаtish
Ctrl+О
Mаvjud tаqdimоt fаylini оchish
Ctrl+S
yoki
Shift+F12
Tаqdimоt fаylini yoki ungа kiritilgаn o„zgаrtirishlаrni sаqlаsh
Ctrl+F
Tаqdimоt tаrkibidа birоr bir so„z
yoki jumlаni izlаsh
Ctrl+P
Tаqdimоtni chоp etish
F7
Tаqdimоtni оrfоgrаfik хаtоlаrgа tekshirish
Ctrl+X
Belgilаngаn mаtn yoki obyektni qirqib xоtirаgа
оlish
Ctrl+C
Belgilаngаn mаtn yoki obyekt nusxаsini xоtirаgа оlish
Ctrl+V
Xоtirаdаgi mаtn yoki obyektni ko„rsаtkich
turgаn jоygа
jоylаshtirish
Ctrl+Shift+C
Fоrmаt shаklini bоshqа mаtngа o„rnаtish
Ctrl+Z
Охirgi аmаlni bekоr qilish
Ctrl+Y
Bekоr
qilingаn аmаlni qаytаrish
Ctrl+Shift+F
Jоriy shriftni o„zgаrtirish
Ctrl+Shift+P
Hаrflаr o„lchаmini o„zgаrtirish
Ctrl+B
Hаrflаrni yo„g„оn
shаkldа kiritish
Ctrl+I
Hаrflаrni qiya (kursiv) shаkldа kiritish
Ctrl+U
Hаrflаrni оstidаn chizib kiritish
Ctrl+L
Аbzаtsni chаp tоmоndаn tekislаsh
Ctr+S
Аbzаtsni mаrkаz bo„ylаb tekislаsh
Ctr+R
Аbzаtsni o„ng tоmоnlаmа tekislаsh
Ctrl+Shift+>
Mаtn o„lchаmini kаttаlаshtirish
Ctr+Shif+<
Mаtn o„lchаmini kichiklаshtirish
Аlt+Shift+Left
Chаp tоmоndаgi hоshiyani kаmаytirish
Alt+Shift+Right Chаp tоmоndаgi hоshiyani ko„pаytirish
Ctr+M
Yangi slаyd yarаtish yoki o„rnаtish
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar(Prezi taqdimoti uchun):
1. Kompyuterdagi brauzerlardan
birini ishga tushirib, prezi.com
saytiga kiring va
ro„yxatdan o„ting.
2. Yangi taqdimotni yaratish uchun New Prezi tanlab, taqdimot uchun shablonni tanlang
va muloqot oynasi bilan tanishing.
3. Taqdimot asosi uchun
tayanch nuqtalarni tanlab, taqdimotni ko„rsatilgan yo„nalish
bo„yicha namoyish etilishini bajaring.
4. Taqdimotni turli ko„rinishlarda saqlashni bajaring.
Matnda kеrаk bo‘lgаn fоrmаtni tаnlаsh amaliyoti

|
Matnda kеrаk bo‘lgаn fоrmаtni tаnlаsh amaliyotiMatnda kеrаk bo‘lgаn fоrmаtni tаnlаsh amaliyoti. O„z mаtningizni kiritish uchun
bu mаydоnlаrdаn biri ustidа sichqоncha tugmаsini bоsamiz va mаtnning kiritilish
obyektini tanlaymiz. Matn kiritilgach mаydоnning tаshqаridаgi istаlgаn jоyidа sichqоncha
tugmаsini bоsamiz.
Siz mаtngа hаr xil fоrmаtlаsh elеmеntlаrini qo„llаshingiz mumkin va quyidаgi
imkоniyatlаr mаvjud:
1. Shrift yoki uning o„lchаmini o„zgаrtirish;
2. Shriftning ustigа chizish yoki mаxsus effеkt qo„llаsh;
3. Rаngini o„zgаrtirish;
4. Mаtnni tekislаsh;
5. Sаtrlаr оrаsining intervаlini o„zgаrtirish.
Fоrmаtlаshni qo‘llаsh amaliyoti. Kerаkli mаtn ustigа kelib sichqоncha yordаmidа
fоrmаtlаsh kerаk bo„lgаn qismini аjrаtamiz. “Главная” меnyusidan shiriftlarni quyuq,
og„ma, chizilgan ko„rinishda yozish, ranglarini o„zgartirish, joylashuvini o„zgartirish
mumkin.
MS PowerPoint dаsturidа tаqdimоt yaratish va slaydga grаfik obyektlаr
qo‘shish amaliyoti.
Power Point dasturida grafik obyektlar qo„shish uchun “Вставка” menyusidan
“Изображение и иллюстрации” panellaridan foydalaniladi (7-rasm).
7-rasm. Power Point dasturida grafik obyektlar
Power Point dasturida grafik obyektlar sifatida kompyuterda mavjud grаfik obyektlar,
rasmlar, tasvirlar, shakllar, diagrammalar qo„shish mumkin. Grafik obyektlarni slаydgа
qo„ygаningizdаn so„ng siz оddiy usul bilаn uning o„lchаmi vа jоyini o„zgаrtirishingiz
mumkin[40].
Kompyuterda mavjud grаfik obyektlarni joylashtirsh uchun “Вставка” menyusidan
“Изображение” panelidan “Рисунок” tugmasinidan foydalanamiz.
Tаqdimоtni nаmоyish qilish amaliyoti. Tаqdimоtlаrni tuzib bo„lgаndаn so„ng
ulаrning nаmоyishini ko„rish vаqti keldi. Bundаn оldin nаmоyish pаrаmetrlаrini o„rnаtish
kerаk. Аgаr xоhlаsаngiz, PowerPointni slаyddаn slаydgа sizning buyrug„ingizsiz
o„tmаydigаn qilib mоslаshtirishingiz ham mumkin. Bu, аgаr siz tаqdimоt dаvоmidа
uzilishlаr bo„lishi mumkin, deb o„ylаsаngiz fоydаdаn xоli emаs. Shu usul bilаn siz
butunlаy tаqdimоtni bоshqаrishingiz mumkin. Аksinchа, аgаr xоhlаsаngiz, slаydlаrni
PowerPoint o„zi ketmа-ket ko„rsаtаdigаn qilib mоslаshtirishingiz mumkin. “Перходы”
menyusidagi “Время паказа слайдов” panelidagi “По щелчку” tugmasi tanlanganda
slaydlarni ketma – ket o„tishini boshqarasiz, “После” tugmasi tanlangan belgilangan
vaqtda slaydlar avtomatik o„tadi.
|
| |
Prezida ishlash amaliyoti - 2-amaliy mashg‘ulot. Taqdimot yaratishning zamonaviy vositalari. Mashg‘ulotning maqsadi

Prezida ishlash amaliyoti. Prezi.com saytida ro„yxatdan o„tish oddiy bo„lib, avvalo siz dastur versiyasini
tanlashingiz kerak bo„ladi, so„ng ro„yxat formasi to„ldiriladi. Formani to„ldirishda elektron
manzilni kiritish talab etiladi.
Yangi taqdimotni yaratish uchun “New Prezi” tanlaymiz. Shundan so„ng bir necha
shablonlardan iborat yangi ko„rinish hosil bo„ladi. Agar siz ishni toza varoqlarda ish
boshlamoqchi bo„lsangiz unda “Start blank prezi” variantini tanlaymiz.
9-rasm. Taqdimot shabloning tanlash muloqot oynasi
Taqdimot uchun shablonlarni tanlash orqali taqdimot asosni quramiz va unda kerakli
ma‟lumotlar bilan to„ldiramiz. Buning uchun taqdimot muharriri mavjud. Ish stoli
elementlarini sichqoncha tugmasini bosish orqali tanlash mumkin. Demak shablondagi
barcha elemenlarni, sarlavha, matn, rasmlarni tahrirlash va o„zgartirish mumkin (9-rasm).
Taqdimot bilan ishlaganda zarur bo„ladigan asosiy uskunalar oynaning yuqori
qismida joylashgan va uchta menyuga guruhlangan:
“Frames and Arrows”- formaning turli sohalarini belgilash imkoniyati va taqdimotga
yangi slayd ko„rinishlarini qo„shish.
“Insert”- kerakli ma`lumotlarni taqdim etish uchun tasvirlar, video va boshqa
fayllarni qo„shish imkoniyati. Keng va qo„llash mumkin bo„lgan klipart galeriyasidan
foydalanish imkoniyati mavjud. Taqdimot namoyishdagi musiqa jo„rligini ham
joylashtirish mumkin.
“Theme”- ko„rish jihozlanishini sozlash va xohlagan vaqtda boshqa mavzuni tanlash
imkoniyatiga ega bo„lamiz. Taqdimot jihozlanishni yoki biror bir element rangini
o„zgartirish orqali amalga oshirish mumkin.
Ishni xohlagan bosqichida taqdimotni qanday namoyish etilishini ko„rish mumkin, bu
amaliyot oynaning chap tomonida joylashgan “Present” tugmasini tanlash orqali bajariladi.
Prezi servis bo„lsada loyihani avtomatik saqlash imkoniyati mavjud, shunday bo„lsa-da
muharirdan chiqib ketish oldidan quyidagi tugmani bosish lozim bo„ladi (10-rasm).
10-rasm. Taqdimotni saqlash muloqot oynasi
Hujjatni saqlashda xohlagan maqul uslubni tadbiq etishishingiz mumkin. Taqdimotni
onlayn shaklida namoyish etish yoki PDF formatida saqlash ham mumkin bo„ladi[12].
Dasturda yangi taqdimot yaratish amaliyoti

|
Dasturda yangi taqdimot yaratish amaliyotiDasturda yangi taqdimot yaratish amaliyoti.
Prezi dasturini ishga tushiramiz va sahifaning yuqori qismdagi “Create” tugmasini
tanlab “Your Prezis” qatoridagi “+New Prezi” tugmasini faollashtiramiz.
Taqdimot uchun eskiz tanlab, qanday ma‟qul deb topsangiz ish sohasiga xohlagan
kadrlarni joylashtiramiz.
Prezi uchun dizayn tanlaymiz va unda taqdimot maksimal kichraytirilganda qanday
ko„rinishga kelishi mumkinligini tasavvur qilamiz va taqdimot yaratishda yaxshi natijaga
erishish uchun oldindan chiqish effekti tuzilishini ya`ni ketma- ketligini to„g„ri tashkil
etish lozim.
Taqdimot asosi uchun tayanch nuqtalarni tanlab joylashtiramiz va bu nuqtalar –
kordinatsion nuqtalar deb tasavvur qilamiz, har bir kadrni yaratganda bu nuqtalarga
tayanib ish tutamiz.
11-rasm. Prezi dasturida tayanch nuqtalarni joylashtirish.
Yo„nalish kabi taqdimotni namoyish etilishini o„ylab ko„ramiz. Yo„nalish – bu,
taqdimot bir kadrdan boshqasiga o„tgani kabi harakat qiladi(12-rasm).
12-rasm. Prezi dasturida kadrlar ketma-ketligini ko„rish.
Taqdimotda yo„nalishi barqaror bo„lishiga etibor berishingiz lozim. Taqdimotni
rejalashtirilgan vaqtda kamera eskiz bo„ylab harakatlanishini e‟tiborga olamiz. Prezi
obyektlarni kattalashitirish, kichiklashtirish va aylanish imkoniyatiga ega.
13-rasm. Prezi dasturida obyektlar ketma-ketligini ko„rish.
Topshiriqlar:
1.Taqdimot slaydiga Excel jadvali qo„shing va interfaol test yarating.
1.Topshiriqni bajarish tartibi.
a.Dasturdan Вставка Таблица Таблица Excel tanlanadi.
14-rasm. PowerPoint dasturida interfaol resurslar yaratish.
b.MS Excel dasturining “Данные” lentasidan “Проверка данных” ni ishga
tushiramiz.
|
| |
Darsning blok chizmasi - Mazkur xujjatni to’liq holda olish uchun +998902295952 telefon raqamiga qo’ng’iroq qiling...

Darsning blok chizmasi:
Darsning borishi
O'quvchilar musiqa sadolari ostida sinfga kiradilar. Tashkiliy qism. O'zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi yangraydi.
Mavzu bo'yicha. Ona-Vatan, Mustaqillik, Davlat ramzlari haqida o'quvchilar bilan suhbat o'tkaziladi.
1-sentabrda biz qanday bayramni nishonlaymiz?
Ona-Vatan, Mustaqillik deganda nimani luslumamiz?
Davlat Bayrog'imizda nimalar ifodalangan?
Davlat Gerbimizda nimalar ifodalangan?
- «O'zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi»ning mualliflari kimlar?
Ovoz sozlash mashqi o'tkaziladi.
«O'zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi ifodali ijro etiladi.
|
-rasm. Power Point dasturida tаqdimоtni nаmоyishni boshqarish 
MS Power Point dаsturidа tаqdimоt оb’yеktlаridа аnimаtsiya va slаydlаrgа

|
-rasm. Power Point dasturida tаqdimоtni nаmоyishni boshqarish
MS Power Point dаsturidа tаqdimоt оb’yеktlаridа аnimаtsiya va slаydlаrgа8-rasm. Power Point dasturida tаqdimоtni nаmоyishni boshqarish
MS Power Point dаsturidа tаqdimоt оb’yеktlаridа аnimаtsiya va slаydlаrgа
mаxsus effеktlаr qo‘shish amaliyoti.
Power Point slаydlаrigа turli аnimаtsiоn effеktlаrni o„rnаtish mumkin. Slаydlаrgа
аnimаtsiоn effеktlаrni qo„llаsh оrqаli slаydlаrning rаng-bаrаngligi оshirilаdi[46].
PowerPoint slаydlаrigа аnimаtsiоn slаydlаr quyidаgichа “Aнимация” menyusidagi
foydalaniladi. PowerPoint dаsturidа to„rt turdаgi аnimаtsiya effеktlаri bo„lib, bulаr:
-“Вход” (chiqish) effеkti. obyеktni ekrаnni turli qismаlаridаn vа turli ko„rinishlаridа
chiqishi.
-“Выход” (chiqib kеtish) effеkti. obyеkt slаyddаn turli ko„rinishlаrdа chiqib kеtаdi.
-“Выделение” (аlоhidа аjrаtish) effеkti. Misоl sifаtidа obyekt o„lchаmlаrini
kаttаlаshtirish vа kichiklаshtirish, rаnglаrini o„zgаrtirish, obyektni o„z аtrоfidаn аylаnishi
kеltirish mumkin.
PREZI TAQDIMOT DASTURI. Flesh – taqdimotlarning zamonaviy vositalaridan
biri Prezi dasturidir. Prezi dasturining o„ziga xosligi bu ma`lumotlarning ketma ket
chiqishidir.
PowerPoint bilan Prezining eng katta farqi shundaki, Prezi asosan 3d formatga urg„u
beradi. Prezi g„oya, fikr va rejalar tarmog„ini qurush uchun ishlatiladi.
ZUI – (zooming user interface) obyektivdagi suratni foydalanuvchilarga
yaqinlashtirib yoki uzoqlashtirib ko„rsatadi. ZUI foydalanuvchilarga turli xil hujjatlarni
o„zaro, to„g„ridan-to„g„ri ko„rib, o„rganib chiqishga imkon beradi.
Prezi dasturining uchta turli xil shakli mavjud:
Prezi public, Prezi enjoy va Prezi pro. Prezi public barcha foydalanuvchilar uchun
bepul bo„lsa, Prezi pro va Prezi enjoy esa ma‟lum bir to„lovlarni talab qiladi.
Canvas – (“mustahkam va dag„al mato” ma‟nosini anglatadi) taqdimot tayorlash
uchun maydon. Prezi ZUI texnalogiyasidan foydalanganligi sababli har qanday berilgan
convas yani maydon ko„rinib turgan hududiga nisbatan kattaroq bo„ladi. ZUI
texnologiyasi foydalanuvchilarga maydon bo„ylab erkin harakatlanish va ma‟lumot
qo„shish imkonyatlarini beradi[13].
Prezini kompyuter, planshet, mobil telefonlardan ham ishlatish
mumkin. Dasturni
o„rganish juda oson va qulay bo„lganligi sababli, har bir foydalanuvchiga mos keladi.
Zoom yordamida Prezi taqdimoti slaydma-slayd ko„chmaydi, balki yangi joyga izma-iz
ketadigan yo„lak (Pathwaypoint) dan foydalanib yaqinlashtiradi.
Prezi – onlayn chiroyli taqdimotlar yaratishga mo„ljallangan ilova bo„lib, bunda
chiziqli bo„lmagan taqdimotlar tayyorlanadi va slaydda xohlagan bir obyektni
kattalashtirish va kichiklashtirish mumkin bo„ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-rasm. Power Point dasturida tаqdimоtni nаmоyishni boshqarish
MS Power Point dаsturidа tаqdimоt оb’yеktlаridа аnimаtsiya va slаydlаrgа
|
-rasm. Microsoft PowerPoint 2013 dasturining interfeysi 
PowerPoint dasturini sozlash amaliyoti

tanlaymiz va ochilgan ro„yxatdan kerakli buyruqni tanlash lozim. Agar kerakli buyruq
ro„yxatda mavjud bo„lmasa, u holda kontekstli menyudan “Добавить на панель быстрого
доступа” bo„limini tanlash orqali sozlash mumkin.
Slayd bilan ishlayotga vaqtingizda fon ustiga o„ng
tugmani bossangiz turli
bo„limlardan iborat bo„lgan konteksli menyu hosil bo„ladi. Bundan tashqari matn ustida
qandaydir amalni bajarmoqchi bo„lsangiz masalan, matn ko„rinish,
joylashish
o„zgartirishni tanlaganingizda kichik panel avtomatik tarzda hosil bo„ladi.
Agar siz mavjud mavzularni tanlab uning ranglarini o„zgartirmoqchi bo„lsangiz,
“Дизайн” menyusidagu biror bir mavzu ko„rinishni tanlash orqali amalga oshirishingiz
mumkin.
Agar birorta ham taklif etilayotgan variantlarning hech biri ma‟qul kelmagan holatda
“Образец слайдов”
rejimi orqali mavzu shrifti, rangi va effektlarini tanlashingiz mumkin.
Вид menyusidan (вкладкa) “Образец слайдов” tugmasini tanlaymiz va Фон
panelida “Цвета, Шрифты и Эффекты” parametrlari hosil bo„ladi (4-rasm).
PowerPoint dasturning oldingi versiyalarida ma‟ruzachi rejimini qo„llash bir qancha
qiyinchiliklar tug„dirar edi. PowerPoint 2013 versiyasida esa bunday
muammolarga duch
kelmaydi.
Proyektor yoki monitorni ishga tushiramiz PowerPoint dasturidan kerakli parametrni
avtomatik tarzda ishga tushiradi. Zarurat bo„lganda uni o„zingiz sozlashiringiz mumkin.
PowerPoint 2013 sensorli qurilmalarda ishlash imkoniyatir mavjud bo„lib,
taqdimotdagi slaydlarni ketma-ket ko„rish, tanlash va mashtabini o„zgartirish mumkin (5-
rasm).
5-rasm. Sensorli qurilmalarda foydalanish
Sahifa parametrlarini o„zgartirish uchun “Дизайн” menyusidan “Параметры
страницы” panelidagi “Параметры страницы и oриентация слайда” tugmalaridan
foydalanish mumkin (6-rasm).
6-rasm. Slayd parametrlarini sozlash
Yangi slаyd yarаtishdа PowerPoint hаr bir slаydni nаmunаviy mаtn bilаn to„ldirаdi.
Bu mаtnlаrni siz o„zingizning mаtningiz bilаn аlmаshtirishingiz lоzim.
(Alisher Navoiy) - Obidjon karimov

ЙШЙМЙИМАТ - bandli she'rlar bo ‘lib, arabcha “ ipga tizilgan
marvarid” degan ma'noni bildiradi. M usammat deganda,
murabba',
musaUm, muxammas, musaddas, musabba', musamman, muashshar
shakllari anglashiladi.
M « sallas - uch misrali band usulida yozilgan she'r. G ‘arbda
tetrina deb ataladi. Qofiyalanish: a-b-, v-g-g, yoki a-b-a, v-g-v yoki
a-a-a, b-b-b, yoki a-a-b, v -a -b ...
Bizning Turkiston eli dardiga darmon istamas,
Zulm at ichra kechsa umri, m ohi tabon istamas,
Uxlama k o ‘p о ‘zb ek eli, asli taraqqiy vaqtida.
Ко ‘nglidur oshuftai lavhi tarab nafsu havo,
Tilsa zillat hanjari bag ‘rini Luqmon istamas,
Uxlama k o 'p о ‘zb e k eli, asli taraqiy vaqtida.
(Hamza)
Oq bulutlar qo ‘zg ‘aldi
Tog ‘dan nari yo ‘I oldi
Ochildi ко ‘m- ко ‘к osmon
U zoqdayulduz ко ‘rdim,
Sohilda bir ко ‘z ко ‘rdim,
Boqqan bilan to ‘ymasman.
L ekyo ‘qlug ‘ oshiyoni ichradur maskan ango

Ta'rix o ‘zining ayrim xususiyatlari bilan m uam m oga o ‘xshab
ketadi. M uam m oda biror nom yashirib berilsa, ta'rixda biror raqam
yashirib beriladi. Shoirlar ayrim tarixiy voqealarga bag‘ishlab she'r
bitar, am m o odatdagi raqam larni har vaqt xam she'rga kiritish
m umkin b o ‘lmas, bunga she'r vazni va qofiyasi imkon beravermas
edi. Shuning uchun ham shoirlar she'rda voqea tarixini k o ‘rsatish
uchun arabcha harflarning son qiymatidan - abjad hisobidan
foydalanar edilar. Bu k o ‘pincha m uam moga o ‘xshash murakkab
usul va ishoralar qo‘llashni talab etar, yil bir jum boqda aylanar edi.
Arab alifbosidagi harflarning son qiymati quyidagicha:
-1
tf-10 - Obidjon karimov

Bu yerda ta'rix moddasi
< _ -
(xurus) so‘zi bo‘lib, harflar
qiymati 863-hijriy (milodiy 1462-) yilni bildiradi.
N avoiy M ozandaronda qatl etilib, kallasi Hirotga olib kelingan
zolim amaldor Muhammad Amin haqidagi ta'rixda uning vafot
etgan yilini quyidagicha beradi:
Zolimero kushta so ‘y i shahr ovardand sar,
On chi ovardand qatlashro hamon, ta'rix bud.
Mazmuni:
Zolimni о ‘Idirib, boshini shaharga olib keldilar,
(Mashrab) - Obidjon karimov

(Mashrab)
М!и>ха«мпн«' - M um toz adabiyotim izda o ‘ziga xos qofiyalanish
tartibiga ega b o ‘lgan beshlik band usulida yozilgan she'r.
Qofiyalanish tartibi' birinchi band misralari o ‘zaro bir xilda
qofiyalanadi (sxem asi: a + a + a + a + a), keyingi bandlardagi
dastlabki to ‘rt- m isra o ‘zaro qofiyalanib, so ‘nggi beshinchi misralar
birinchi bandning beshinchi misrasi bilan ohangdosh b o ‘ladi.
(sxemasi: b + b + b + b + a).
Soyaidurm ankiboqm as oftobim kim desun?
Bora- bora ketdi qadrim, intixobim kim desun?
Bir о ‘qitm aydur bitib bergan kitobim kim desun?
U l ta g 'o fu lp esh a g a holixarobim kim desun?
H ajrida m undog
‘
m eni ко ‘rgan azobim kim desun?
Oshnosidin kechib, begonalarga yor-yor,
Bu alam larga chidolmay, ко ‘z yoshim dir shashqator,
Hech dushman bo ‘Imasun qo 'yida m endek xoru zo r
Kunduzi bir yerd a bir dam olmay orom u qaror,
L a h za eyo ‘q kechalar ко ‘zlarda xobim kim desun?
(M uqim iy)
M uxam m aslar ikki xil bo‘ladi:
1 .B ir shoim ing o ‘z muxammasi
(“tab'i xud” - o ‘z ta'bi)
2 .Boshqa shoirga
ergashib,
o ‘xshatm a
usulida yozilgan
muxammaslar. (“M uxamm asi taxm is”).
Y uqorida keltirilgan muhammas “tab'i hud” - ya'ni shoirning o ‘z
muhammasidir.
Necha muddat, kecha- kunduz ко ‘rganing a g 'yo r edi,
Shu sababdin har tukum jism im d a go \yo m or edi,
Shorn vaqtidek, M uqimiy, ro ‘zg ‘orim tor edi.
Shukr, Furqat furq atingd a xastayu bemor edi,
Bir boqishda ayladi dardim g ‘a darmon к о
‘
zlaring.
Bu beshlik band - M uqim iyning m uxam masi taxm is usulida
yozilgan “K o ‘zlaring” radifli g ‘azalining so’nggi bandi. Bu
bandning dastlabki uch bandi Furqatga tegishli. H ar ikkala shoir
misralari m avzu va g ‘oya jihatidan bir butunlikka ega.
Hozirgi she'riyatim izda ham beshlik band usulida she'r yozish
keng tarqalgan. G ‘afur G ‘ulom, Oybek, U yg‘un, Usm on Nosir,
22
Ramz Bobojon, Mirtemir, Hamid G ‘uiom va boshqa bir qator
shoirlar beshlik band usulida barakali ijod qilganlar.
|
(Usmon Nosir) - Obidjon karimov

Murabba'
- 0 ‘zaro qofiyalangan to‘rt misralik band usulida
yozilgan she'r. Murabba'ning qofiyalanish tartibi: birinchi band
misralari o ‘zaro bir tekisda qofiyalanadi, keyingi bandlarining uch
misrasi o ‘zaro qofiyalanadi va to‘rtinchi misrasiga qofiyadosh
b o iad i.
Ya'ni, a + a + a + a, b + b + b + a, v + v + v + a...
Qo ‘ym a jono, surma, shaxlo ко ‘zlaring,
Ohularni qildi shaydo ко ‘zlaring,
Mardum ichra soldi g ‘avg ‘о ко ‘zlaring,
Mardumlari, magar, tarso ко ‘zlaring.
Ey parivash gulpirahon sumanbar,
Nazokatda qadding sarvu sanovbar,
Qilmas andishai fordo ко ‘zlaring.
(Muqimiy)
Murabba’ qofiyasining bu tartibi asosan mumtoz adabiyotimizga
xos. She'r tuzilishining murabba' usuli hozirgi o ‘zbek poeziyasida
ham keng qo‘llanilmoqda. Ammo klassikadagi qofiyalanish
qonuniyati o ‘zgargan. Natijada to ‘rtlik bandlarda qofiyalanishning
rang-barang ko‘rinishlari paydo bo ‘lgan. Qofiyalanish tartibi xilma-
xil bo‘lgan to‘rtlik band usulida G ‘afur G ‘ulom, Oybek, Hamid
Olimjon, Mirtemir, Amin Umariy, Usmon Nosir va boshqa
shoirlarimiz barakali ijod qilishgan.
Bog ‘imda anorim bor, - a
Chertganda dutorim bor, - a
Shirm onyuz nigorim bor, - a
Yillarim. faslim ко ‘rkam. - a
(Amir Umariy)
Hamdu sanolar, aytay xudoga,
Yorga yetar кип bormu, yoronlar?
Etgaymu dodim nozuk adog'a,
Yorga yetar кип bormu, yoronlar?
A.Navoiy - Obidjon karimov

A.Navoiy.
Demak, tarkibband (tarkib, arabcha, tuzilishi; band, forscha,
bogMash) g‘azal tarzida (taxallussiz) qofiyalangan, har bir bandi
oxiridagi bayt jufit (a-a tarzida alohida) qiyofalanib boruvchi, har bir
bandining misra soni teng bo‘lgan, ammo turli shoirlar yozgan
tarkibbandlarning
har bandidagi
misralar soni
o ‘ziga xos
belgilangan, murakkab lirik janr.
Tarkibband fors-tojik adabiyotida X-XI asrlardan, o‘zbek
adabiyotida XV asrdan yozila boshlandi: uning xillari ko‘p (Hofiz
31
Xorazmiy “fo k im ko ‘rindi”; N odira “Arzim senga”; Fuzuliy
“M anam ki” ; “ ©mn soya soldi”).
H ofiz Xora^rniy v a N avoiy tarkibbandlari alohida mavqega ega.
T arkibband- nazariyasi
boyib
borayotir.
Vosit
Sa’dullaning
zamondoshirmz- his-tuyg‘u 1 ari in’ikos etgan yangicha tarkibbandlari
realizm da b aey o #eti]d i. (“Y or m adhida”, “B o ‘lmaydi go‘zallar”).
Ayrim shoirlar ijodida bunday janrlarga e ’tibor qilm aslik
oqibatida shaklan kam bag‘al bo ‘lib qolayotir.
N avoiyda« keyin yashagan shoirlar ham bu janrga m urojaat
qilganlar. Biroq keyingi davrlar adabiyotida tarje’band kabi
tarkibband jan rid a ham nisbatan kam asarlar yaratildi. Bu janm in g
m urakkabligi va hajm ining katta boMishi uni chegaralab q o ‘ygan
bo ‘lishi m umkin.
Keyingi
davrlarda
N avoiy
an ’analarini
davom
ettirgan
Pahlavonquli Ravnaq, Kiromiy, M unis, Ogahiy, Uvaysiy kabi
shoirlar lirikaning o‘zga janrlari qatori tarje’bandlar ham yozdilar.
T arje’band janridagi she’r hozirgi zamon o ‘zbek poeziyasida
Habibiy “Devon”ida uchratildi.
Shuningdek, shaklan m asnaviyga o ‘xshash, ammo barmoq
vaznidagi she’rlar yozilm oqda (masalan, Hamid Olimjonning
“0 ‘zbekiston” she’ri).
G ‘afur G ‘ulom ning “Uchuvchi qo ‘shig‘i,” Zulfiyaning “Salom
sizga, sulhparvar ellar” m asnaviylari tinchlik va gumanizm bahsidir.
M irtem ir m asnaviy janri taraqqiyotida sezilarli iz qoldirgan, uning
o ‘nlab ibratomuz masnaviylari bor. Habibiy, Charxiyning aruzda
yozgan m asnaviylarida davr qahram oni tasvirlandi. (Habibiyning
“X azina”, “Iqlim bahori”; Charhiyning “El baxti” masnaviylari).
M asnaviyda realizm va poetika birlashib, davr ruhi ifodasiga
m unosib xizm at qildi (hozirgi poeziyadagi m asnaviychilik to ‘g ‘ri
y o ‘ldan bormoqda, bu ja n r o ‘z qurilishining soddaligi bilan bolalar
adabiyotiga q o ‘l keldi, ayniqsa, buyuk shoir Quddus M uhammadiy
m asnaviylari buni ko ‘rsatib turibdi).
Xurshid Davron masnaviy janrining barm oq vaznidagi ko‘rinishi
rivojiga yahshi ulush qo ‘yishdi, u bunday she’rlarda (“Otam
xotirasiga”, “Epitafiya”, “Unutayin degandim seni” va boshqalarda)
32
hayot qadri, ezgulik himoyasi, o‘tganlaming aziz yodi haqida
tahsinbop so‘z yuritdi.
|
- a
Charx anga kajraftar ekan

Misol:
Ayo zebo sanam shohi qaboyil,
Taoilloh zihi shakl-u shamoyil.
Shakar eming qachon so ‘z qilsa og ‘oz,
Qilur jo n to ‘tisi tanlarda pardoz.
Shakarmu em ingizyo qand, yo jon,
Uyolur la'lingizdan obi hayvon.
Qachonkim bo ‘Isa tor og ‘zing shakarbor,
Sabo gulg ‘unchaning og ‘zini yirtor...
(«Multabbatnoma». 7-nomadan).
Misol:
Ко ‘rdim chuqur «Chimyon» erur,
Er ostida zindan erur.
Dushmanlari mehmon erur,
Bog
7
uning tutzor ekan.
Vodil maqomi dilfuzo,
Ко ‘chalaridir dilkusho,
Anhorida obi safo,
Sebarga obishor ekan.
(«Sayohatnoma»).
Lirik nom a aksariyat hollarda shoirlar tomonidan do ‘stlariga,
ustozlariga, ma'shuqa yoki oshiq nomiga yoziladi. Bunday
nom alaming eng go ‘zal namunasini Alisher Navoiy yaratgan.
Bunday nomalarda shoim ing shaxsi lirik qahramon shaxsi bilan
uyg‘unlashib ketadi. Kechinmalar tasviri hayotiy va aniq holatda
bo‘ladi.