nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar - bet 23

44
yer ustiga o‘rnatilgan ......................................................5 4 3
Bochkalarda .........................................................................4 3 2
Yonilg‘i baklarida .................................................................2 1,5 0,5
Benzinning ruxsat etilgan saqlash muddatining minimal qiy-
mati (yarim yil) yonilg‘ini saqlash noqulay bo‘lgan janubiy iqlim
sharoitiga (bochkalarda), saqlash muddatining maksimal qiymati
(6 yil) esa yonilg‘ini saqlash qulay bo‘lgan shimoliy sharoitiga (yer
ostiga joylashtirilgan sig‘imlarda) to‘g‘ri keladi.
Benzinning smolaliligi uning tarkibidagi haqiqiy
smolalar miq-
dori bilan aniqlanadi.
Standartlarda haqiqiy smolalarning miqdori me’yorlanadi. Ular-
ni aniqlashning mohiyati ma’lum miqdordagi yonilg‘ini issiq havo
bilan yuqori haroratda (150°C) bug‘lantirishdan iborat. Yonilg‘i
bug‘latilganidan keyin qolgan qoldiq smola miqdorini bildiradi. U
100 ml yonilg‘i hisobiga milligrammda o‘lchanadi. 100 ml yonilg‘i
tarkibidagi smola miqdori benzinning turli markalari uchun quyi-
dagi qiymatlardan ortmasligi lozim: A–72 va A–76 markalardagi
benzinlar uchun 15 mg; АИ–93 markali benzinlar uchun 10 mg.
Agar haqiqiy smolalarning miqdori standartlarda ko‘rsatilgan-
dek bo‘lsa, dvigatellar ko‘p miqdorda smola va
qurum hosil qil-
masdan uzoq muddat ishlaydi. Ko‘pincha yonilg‘i tarkibida smo-
lalar ancha ko‘p bo‘ladi. Agar u me’yordan ikki-uch marta ko‘p
bo‘lsa, karburatorli dvigatelning motoresursi 20–25 foiz kamayishi
isbotlangan.
Agar benzin tarkibidagi haqiqiy smolalar
miqdorining ortishiga
qarshi zarur chora-tadbirlar ko‘rilmasa, bir necha haftadan so‘ng
benzin tarkibida smolalar paydo bo‘lishi mumkin. Shuning uchun
tarkibida termik yoki katalitik kreking fraksiyalar bo‘lgan
benzin
tarkibiga zavod sharoitida maxsus oksidlanishga qarshi qo‘shil-
malar (antioksidlovchilar) qo‘shish lozim. Antioksidlovchilar (in-
gibitorlar) sifatida yog‘ochli smolalar (0,05–0,15 foiz), ФЧ–16
(0,03–0,10 foiz) yoki paraoksidifenilamin (0,007–0,10 foiz)lar-
dan foydalaniladi. Bu antioksidlovchilarni benzinga ko‘rsatilgan
45
miqdorda qo‘shish benzinning induksion davrini bir necha baro-
bar orttiradi (2. 9- rasm), benzinning tarkibida smola hosil bo‘lish
jarayonini birdaniga pasaytiradi (2. 10- rasm) va benzinlar uzoq
muddat saqlashga yaroqli bo‘ladi.
2. 9- rasm. Termik kreking
Texnik hujjatlar Standart haqida

|
Texnik hujjatlar Standart haqida
|
bet | 1/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 63,79 Kb. | | #106949 |
Bog'liq texnik hujjatlarni taqdim etish (ma\'ruzaP)
Texnik hujjatlarni taqdim etish (ma’ruza)
Mavzu:Kirsh. Fanning maqsad va vazifalari. Me’yoriy va texnik hujjatlar
Reja:
Texnik hujjatlar
Standart haqida
Standartlash haqida
Texnik hujjatlar — sanoat mahsulotlarini loyihalash, tayyorlash, sinash va ulardan foydalanish, shuningdek, binolar (inshootlar)ni loyihalash, qurish va taʼmirlash uchun zarur boʻladigan grafik va matnli qujjatlar majmui. Asosiy xillari: loyigʻalash va ishchi hujjatlar (qurilishda), konstruktorlik va texnologik qujjatlar (sanoatda), meʼyoriytexnik hujjatlar (standartlar, texnik shartlar, umumiy texnik talablar, yoʻriqnomalar, sinovlar uslubiyati va boshqalar). Texnik hujjatlar maxsus standartlar orqali belgilab qoʻyiladi. Bu standartlarda Texnik hujjatlarni ishlab chiqish, rasmiylashtirish, butlash, ularga oʻzgartirishlar kiritish va sakdash tartibi va qoidalari koʻrsatiladi
Standart (ing . standard — meʼyor, namuna, oʻlcham) — keng maʼnoda — boshqa obʼyektlarni taqqoslash uchun dastlabki obʼyekt deb qabul qilingan namuna, etalon, model; standartlanadigan obʼyektga qoʻyiladigan va vakolatli organlar tomonidan tasdiqlangan meʼyorlar, qoidalar, talablarni belgilovchi meʼyoriytexnik hujjat. S. inson faoliyatining barcha sohalari: fan, texnika, sanoat, qishloq xoʻjaligi., ishlab chiqarish, qurilish, transport va boshqa ga taalluqli. Koʻllanish sohasiga qarab, davlat standarti (Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi), tarmoq standartlari (tarmoklar vazirliklari tasdiqlaydi), korxona va birlashmalar standartlari (korxonalar va birlashmalar boshqaruvi tasdiqlaydi) kabi turlarga boʻlinadi. Xalq xoʻjaligining barcha tarmoqlari boʻyicha respublika, viloyatlar va boshqa ga qarashli korxona, tashkilot va muassasalar uchun S.larni qoʻllash majburiy. Vazifasiga qarab, S. quyidagi turlarga boʻlinadi: umumtexnik va tashkiliymetodik qoida hamda meʼyorlar; mahsulotga qoʻyiladigan umumiy talablar, koʻrsatkichlar, sifat meʼyorlari, ekspluatatsion xossasi va texnik tafsiloti, tarmoklararo ishlatiladigan bir jinsli mahsulotlar guruxini nazorat qilish usuli; fizik kattalik birliklari va boshqa Bularni qoʻllash natijasida mahsulotlarning sifati oshadi, detallarni birxillashtirish va oʻzaro almashuvchanlik darajasini oshirishga imkon tugʻiladi, i. ch. jarayonlarini avtomatlashtirish osonlashadi, mahsulotlardan foydalanish va ularni taʼmirlash samaradorligi oshadi, mahsulot qaysi korxonada ishlab chiqarilganligidan qatʼiy nazar istalgan joyda ishlataveriladi va boshqa Oʻzbekistonda S.lar Oʻzbekiston Respublikasi "Uzstandart" agentligi (Respublika metrologiya xizmatlari koʻrsatish agentligi) tomonidan belgilanadi.
|
| |
Nasosning universal xarakteristikasi

|
Nasosning universal xarakteristikasi
|
bet | 16/22 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #158609 |
Bog'liq 2..Suyuqlik va gazlarni uzatishNasosning universal xarakteristikasi nasos ishining chegaraviy qiymatlari haqida ma’lumotlar va bunda foydali ish koeffistientining maksimal qiymatini, uning optimal ish rejimini tanlashga imkoniyat beradi.
Nasos universal xarakteristikasi ishchi g`ildiragining turli aylanish chastotalari uchun olinadi. Bunda N – V bog`liqlik bir necha marta olinadi. Har bir N –V egri chiziqda o`zgarmas foydali ish koeffistientining ( ) qiymatlariga tegishli nuqtalar ajratiladi. m-m chizig`i foydali ish koeffistientlarining maksimum qiymatlariga teng bo’ladi (2.31-rasm).
Nasosning tarmoqdagi ishi. Tarmoq xarakteristikasi uzatilayotgan suyuqlik unumdorligi bilan bosim orasidagi bog`liqlikni ko`rsatadi. Bosim esa, geometrik uzatish balandligi bilan bosimni yo`qotilish yig`indisi orqali aniqlanadi.
D arsi-Veysbax tenglamasidan ekanligini aniqlash mumkin. Bundan xarakteristikaning parabola tenglamasini ko`rinishida yozish mumkin.
2.32-rasmda nasos va tarmoqning xarakteristikasi ko`rsatilgan. Bu xarakteristikalarning kesishgan joyi A ish nuqtasi deyiladi. Ushbu tarmoqda nasos ishlagada bu nuqta eng yuqori unumdorlik ekanligini bildiradi. Agar kattaroq miqdorda unumdorlik kerak bo`lsa, elektr yuritkichning aylanishlar chastotasini oshirish zarur yoki tarmoqda bosim yo`qotilishini, hamda geometrik uzatish balandligini kamaytirish kerak.
Tarmoqda bosim yo`qotilishi kamaytirilganda, ish nuqtasi (A1) o`ngga suriladi. Agar, yuqorida qayd etilgan, uchchala usulda ham unumdorlik oshmasa, u holda nasos yanada quvvatlisi bilan almashtiriladi.
Nasoslarni birgalikda ishlashi. Nasoslarning suyuqlikni uzatish miqdorini oshirishga, ularni parallel ulash yo`li bilan erishiladi.
Nasoslarning yig`ma xarakteristikasini har bir nasos xarakteristikasi absstissalari yig`indisi orqali olinadi.
2.33-rasmda 1 va 2 nasoslarning yig`ma xarakteristikalari ko`rsatilgan. Har bir nasos alohida V1 va V2
unumdorlikka ega. Parallel ulanganda yig`ma unumdorlik V3 ga teng bo`ladi (A ish nuqtasi), lekin u nasoslarni alohida unumdorliklaridan kam bo`ladi. Bunda unumdorlikdan yutish tarmoq xarakteristikasining shakliga bog`liq bo`ladi. Agar tarmoq xarakteristikasi qiya bo`lsa (egri chiziq), yig`ma unumdorlik o`sadi. Bosimning o`sishi bunday hollarda sezilarsiz bo`ladi.
Bosimning ortishi uchun nasoslar ketma-ket ulanishi kerak. Bu holda yig`ma xarakteristika alohida nasoslarning xarakteristika ordinatalarini qo`shish yo`li bilan olinadi. Bu xarakteristika bilan tarmoq xarakteristikasi kesishgan nuqtasi yig`ma bosim va unumdorlikni aniqlab beradi (2.34-rasm). Tarmoqning xarakteristikasi tikka (qiya) bo`lsa sezilarli o`sishga erishiladi.
|
| |
Кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари - bet 13

w1 tezlik qiymati wso`r ga nisbatan ancha kichik bo`lgani uchun, w1=0 deb qabul qilsak bo`ladi.
(2.83) tenglamadan shu narsa ko`rinib turibdiki, rso`r kamayishi bilan so`rish balandligi ortadi. Suyuqlik nasos ichida qaynab ketmasligi uchun, rso`r qiymati suyuqlik uzatilayotgan temperaturadagi suv bug`i to`yinish bosimi Pv dan katta bo`lishi kerak , ya’ni rso`r > rt.
Shunday qilib, so`rish balandligining chegaraviy qiymatini quyidagicha aniqlaymiz:
bu erda rat – atmosfera bosimi; rat=r1 .
Aks holda, suyuqlik nasos ichida qaynab ketadi, va intensiv bug` hosil bo`lishga olib keladi. Bug` pufakchalari suyuqlik bilan yuqori bosimli zonaga kirib qolsa, tomchiga aylanib, bo`shliqlar hosil qiladi, gidravlik zarba shoqin bo`lishiga olib keladi, ya’ni kavitastiya hodisasi sodir bo`ladi.
Kavitastiya bo`lishi nasos unumdorligini pasaytiradi, gidravlik zarba bilan ishlagan nasos, tez buziladi, korroziyaga uchraydi va uning tez buzilishiga olib keladi.
2.22. Markazdan qochma nasoslar
Ishlash prinstipi. Markazdan qochma nasoslar oqim kinetik energiyasini bosimning potenstial energiyaga aylantirib berishiga asoslanib ishlaydi (2.26- rasm). Bu turdagi nasoslarda suyuqlikni so`rish va uzatish markazdan qochma kuch ta’sirida bo`lib, bu kuch nasos ishchi g`ildiragiga joylashgan spiralsimon kurakchalarni aylanishidan hosil bo`ladi. Kurakchalar suyuqlik oqib o`tadigan kanalni hosil qiladi.
Suyuqlik, so`rish trubasi orqali, ishchi g`ildirak o`qi bo`ylab, nasosga kiradi.
Ishchi g`ildirak suyuqlikka aylanma harakat beradi. Markazdan qochma kuch ta’sirida suyuqlik nasos qobig`i bilan ish g`ildiragi orasidagi o`zgaruvchan ko`ndalang kesimli kanalga kirib boradi. Kanalda suyuqlik tezligi uzatish quvuridagi tezlik qiymatigacha kamayadi.
|
Markazdan qochma nasoslar xarakteristikalari

Markazdan qochma nasoslar xarakteristikalari. Nasoslar ishini tahlil qilish uchun ularni xususiy va universal xarakteristikalaridan foydalaniladi.
Nasosning xususiy xarakteristikasi bosim N, talab etilayotgan quvvat N, nasosning foydali ish koeffistienti n larning n=const bo`lgandagi unumdorlik V ga nisbatan o`zaro bog`liqligidir.
Nasosning bosimini unumdorlik bilan bog`liqligini aniqlash uchun, tezlikning radial tashkil etuvchisi Cr2 ni unumdorlik orqali (2.91) tenglamaga binoan quyidagi ko`rinishi:
va (2.90) ga qo`yib ushbu tenglamani olamiz:
(2.92)
Ushbu nasos uchun U2, 2, v, F2 lar o`zgarmas kattalik bo`lib, N ning V dan bog`liqligi (2.92) tenglamaga binoan to`g`ri chiziq bilan ifodalanadi:
bu erda A va V - o`zgarmas koeffistientlar.
Haqiqatda esa tajriba bo`yicha n=const bo`lganda, N ning V ga bog`liqligi egri chiziqni beradi (2.30-rasm), ya’ni, unumdorlik oshgan sari nasos bosimi pasayadi, iste’mol quvvati esa ortadi. Foydali ish koeffistientining qiymati esa maksimumdan o`tib ketadi. Ma’lumki, nasosning foydali ish koeffistienti foydali quvvat ning nasos o`qidagi quvvati nisbatiga teng. Foydali quvvat suyuqlikka energiyasini berishga sarf bo`ladi. V=0 va V=Vmaks bo`lganda, foydali quvvat nolga teng, ya’ni N=0 bo`ladi. So`rish quvuri lo`kidoni berk bo`lganda, ya’ni V=0 da, nasos eng kam quvvat iste’mol qiladi.
N asosni ekspluatastiya qilganda eng samarali ishi n-V koordinatlaridagi, ma’lum aylanish chastotasidagi egri chiziqning maksimumiga to`g`ri keladigan oraliq N va V zonasiga to`g`ri keladi.
|
So`rish balandligi - Кимёвий технология асосий жараён ва курилмалари

So`rish balandligi. Nasos qurilmasi nasos 1, pastki 2 va bosim hosil qiluvchi 3 idishlardan, manometr M, vakuummetr V, so`rish 4 va haydash 5 quvurlaridan tashkil topgan.
N asosning naporini aniqlash uchun 1-1 va 0-0 kesimlari uchun Bernulli tenglamasini so`rish rejimi uchun yozamiz. Taqqoslash tekisligi deb pastki idishdagi suyuqlik sathini olamiz:
(2.78)
bu erda r1 – pastki idishdagi bosim; w1 – 1-1 kesimdagi pastki hajmdagi suyuqlik tezligi; Hso`r – so`rish balandligi; wso`r – so`rish quvuridagi suyuqlik tezligi; pso`r – nasosning so`rish bosimi; hso`r.yo`q - so`rish quvuridagi yo`qotilishlar.
Haydash rejimi uchun 0-0 va 2-2 kesimlari uchun tuzilgan Bernulli tenglamasi (taqqoslash tekisligi deb nasos o`qidan utgan 0-0 tekisligi olinadi) quyidagicha yoziladi:
(2.79.)
bu erda, puz – uzatish (haydash) bosimi; wuz – haydash quvuridagi tezlik; Huz – uzatish balandligi; w2 – 2-2 – kesimdagi yuqori idishdagi suyuqlik tezligi; p2 – haydash idishidagi bosim; huz.yo`q - haydash quvuridagi yo`qotilish.
So`rish va haydash quvurlaridagi tezlikka nisbatan pastki va yuqoridagi idishlardagi suyuqlik tezligining o`zgarishi juda kichik bo`lgani uchun, ular nolga teng (w1=0; w2=0).
(2.78) va (2.79) tenglamalarni hisobga olib nasosning naporini quyidagicha yozish mumkin:
(2.79a)
So`rish bilan haydash quvuri o`zaro teng bo`lganda, ushbu tenglikni soddalashtirish mumkin bo`ladi, ya’ni wso`r = wuz. Suyuqlikni geometrik uzatish balandligi esa, Hg = Hso`r + Huz , bundan quyidagi tenglama kelib chiqadi:
(2.80)
bu erda hyo`q=hso`r+huz.yo`q - bosimning umumiy yo`qotilishi.
Agarda yuqoridagi va pastki idishdagi bosimlar teng bo`lsa, ya’ni R2=R1, u holda:
(2.81)
(2.80) tenglamaga binoan, nasosning bosimi, suyuqlikni geometrik balandlik Hg ko`tarishga, idishlardagi bosimlar farqini, so`rish va haydash idishlardagi gidravlik qarshiliklarni engishga sarf bo`ladi.
Gorizontal joylashgan quvur orqali suv uzatilganda (Hg=0), nasos bosimi faqat qarshiliklarni engish uchun sarflanadi:
(2.82)
Ishlayotgan nasosning bosimini (naporini) vakuummetr Hv va manometr Hm larning ko`rsatkichlari asosida aniqlash mumkin:
bu erda h – manometr va vakuummetrlar orasida masofa.
(2.78) tenglamadan so`rish balandligini ko`rib chiqsak:
(2.83)
|
usulida olingan benzin- - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

46
2. 9. Benzinning aktiv yemirilish ko‘rsatkichlari
Yonilg‘ining korroziyalash xususiyati faqatgina uni dvigatelda
ishlatishni baholash uchungina zarur bo‘lib qolmay, balki saqlash,
tashish, uzatish jarayonlari uchun ham ahamiyatlidir.
Benzinlarning metallarga korrozion ta’siri
boshqa neft mah-
sulotlari kabi minimal bo‘lishi lozim. Yonilg‘i tarkibida kislota-
lar, ishqorlar, oltingugurt va oltingugurtli birikmalarning bo‘li-
shi metallarning korrozion yeyilishiga sabab bo‘ladi. Benzinning
metallarga korrozion ta’sirini yonilg‘i tarkibidagi korroziyalovchi
birikmalarning korroziyalashdagi o‘rni nuqtayi nazaridan ko‘rib
chiqamiz.
Suvda eriydigan kislota va ishqorlar. Mineral kislotalar va
boshqa suvda eriydigan birikmalar qora
va rangli metallarga nis-
batan kuchli korrozion ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun ularning
yonilg‘i tarkibida bo‘lishiga ruxsat etilmaydi. Ishqorlar esa rang-
li metallarga kuchli korrozion ta’sir ko‘rsatadi.
Shuning uchun
yonilg‘i tarkibida ishqorlarning bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Suvda eruvchi kislotalar va ishqorlar metallarga kuchli korro-
zion ta’sir etadi. Shuning uchun ham yonilg‘i tarkibida ularning
bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Ularning miqdorini davlat standarti
(DS 6307–75) asosida aniqlanadi. Buning uchun o‘rtasidan ikki
bo‘lakka bo‘lingan voronkaga 50 ml tekshirilayotgan yonilg‘i qu-
yi ladi, yarmiga esa distillangan suv quyiladi va ular aralashtiriladi.
Keyin indikatorlar (metiloranj kislotalar uchun; fenolftalein ishqor-
lar uchun) ta’sir ettirilib, aralashmada suvda
eruvchi kislota va ish-
qor bor yoki yo‘qligi aniqlanadi. Agar ularning mavjudligi aniqlan-
sa, bu yonilg‘i dvigatelda ishlatilmaydi.
Markazdan qochma nasos turlari

Markazdan qochma nasos turlari.Ish g`ildiragining charxiga qarab markazdan qochma nasoslar 5 guruhga bo`linadi.
Guruh
|
D1/D2
|
nS
|
Sekin yurar
|
2,5
|
40. . .80
|
O`rtacha tezlikli
|
2
|
80. . .150
|
Tez yurar
|
1,4
|
150. . .300
|
Yarim o`qli
|
1,1
|
300. . .600
|
O`qli
|
0,8
|
600. . .1200
|
Bir xil 2, 2, burchaklar va , g koeffistientlarga ega nasoslarning asosiy xarakateristiasini tez yurarlik kriteriysi ns ifodalaydi.
Tez yurish kriteriysi etalon nasosning aylanish chastotasi bo`lib, f.i.k. o`zaro teng bo`lib, 0,736 kVt quvvat bilan 1 m suv ust. teng bosim hosil qiladi.
Ishchi g`ildiragi D va DS diametrli 2 ta o`zaro mos bo`lgan, hamda aylanishlar chastotasi mos ravishda n va ns bo`lgan nasoslarni tekshirib ko`ramiz. Ularning bosimlari N va Ns , unumdorligi V va Vs bo`lsa, quvvatlar N va NS = 0,736 kVt bo`ladi.
(2.89) tenglamadan naporni aniqlash uchun (2.93) tenglamaga murojaat etsak:
(2.91) tenglamadan unumdorlikni aniqlash uchun (2.94) dan foydalanamiz:
Quvvatni nisbatini aniqlash uchun (2.95)ga ga murojaat qilsak:
Bu tenglamalardan HS = 1 m va NS = 0,736 kVt ni xisobga olib:
(2.99)
(2.99) tenglamadan ko`rinadiki, aniq aylanishlar chastotasida tez yurarlik koeffistienti unumdorlik yaxshilanishiga to`g`ri proporstional, naporga teskari proporstional. Shu sabab, sekin yurar nasoslar unumdorligi past bo`lib, bosimni yuqori qiymatga ko`tarishga xizmat qilsa, tez yurarlar esa, kichik bosim bilan katta unumdorlikni ta’minlab beradi.
Markazdan qochma nasoslarning afzalligi shundan iboratki, suyuqlik bir tekis uzatiladi, kichik o`lchamli, tez yurar, klapanlari yo`qligi, rostlash osonligi, plastmassadan tayyorlash va engil poydevor asosga o`rnatish mumkin.
Kamchiliklariga esa quyidagilar kiradi: bosim, unumdorlik va foydali ish koeffistienti, nasosning ish rejimiga bog`liq, suyuqlik qovushoqligi va napor ortishi bilan foydali ish koeffistienti kamayadi; past unumdorlida nasoslarning foydali ish koeffistienti kichik bo`ladi.
Bu turdagi nasoslar katta unumdorlik va kichik bosim kerak bo`lganda ishlatiladi.
|
Nasoslarning maxsus turlari

2.24. Nasoslarning maxsus turlari
Quyultirilgan suyuqliklarni uzatish uchun (olxo`ri, o`rik, olcha va meva-rezavorlar sharbati va qiyomi) qovushoqligi 1000 Pa•s qiymatga teng bo`lgan suyuqliklar uchun rotastion hajmiy nasoslar (mononasoslar) ishlatiladi.
Mononasosning asosiy qismlari stator 1 va rotor 2 bo`ladi (2.44-rasm).
Odatda, stator ichi ikki yo`lli, yuzali, vintli, profilli, yuqori rezbali stilindrdan tashkil topgan.
S tatorga bir yo`lli rotor o`rnatilgan bo`lib, u o`zining asosiy o`qi va statorning ko`ndalang kesim o`qi atrofida ham aylanadi.
Stator va rotor orasida hosil bo`ladigan yopiq bo`shliqlar 3, nasos ishlashi paytida suyuqlik bilan to`lib turadi va rotor aylanganda, aksial qo`zg`alib boradi. Rotor aylanganda bu bo`shliq hajm 0 dan maksimumgacha o`zgaradi, bo`shliq ortib borganda suyuqlik so`rib boriladi.
Mononasosning konstrukstiyasi 2.45-rasmda keltirilgan. Nasos korpusi cho`yandan yoki zanglamaydigan po`latdan tayyorlanadi. Stator esa, tabiiy kauchuk, sintetik, maxsus rezina, poliuretan, plastik massadan, yumshoq polivinil xlorid, teflon, poliamiddan, rotor - esa zanglamaydigan metall va plastmassadan tayyorlanadi.
Bu nasoslarning bosimi 2,4 MPa va unumdorligi 200 m3/soat gacha bo`lishi mumkin. Nasoslarda sovitish yoki isitish uchun g`iloflar bo`lishi mumkin. Statorning ishchi temperaturalar oralig`i –30 dan +300S gacha.
Kichik bosim bilan katta miqdordagi suyuqliklarni uzatishda o`qli nasoslardan foydalanish yuqori samara beradi (2.46-rasm).
Bu turdagi nasoslarning ishchi g`ildiragi eshkakli vint shaklida tayyorlangan bo`ladi. Suyuqlik kurakcha yordamida ilib olinadi va korpusda aylanib, o`qning yo`nalishi bo`ylab uzatiladi. Nasosdan keyin suyuqlikni aylanma harakatini to`g`rilab beruvchi uskuna joylashgan bo`ladi.
Quyuq, yuqori qovushoqli suyuqliklarni uzatishda shesternyali nasoslardan foydalaniladi (2.47-rasm).
Nasos cho`yan korpusdan yasalgan bo`lib, unga 2 ta bir-biri bilan ilashadigan shesternyalar o`rnatilgan bo`ladi. Shesternyalardan biri elektr yuritkichga ulangan bo`lib, etaklovchi bo`lsa, ikkinchisi - etaklanuvchi hisoblanadi.
S hesternyalar o`zaro ilashishdan chiqqanida siyraklanish hosil bo`ladi va suyuqlik nasosga so`riladi. Shesternya tishlari suyuqlikni so`rib ketadi va u aylanish yo`nalishi tomon harakatlanadi. Shesternya tishlari qaytadan ilashganda, suyuqlik uzatiladi. Shesternyali nasoslarni taqsimlab bergich sifatida qo`llash ham mumkin. Undan tashqari, kichik unumdorlikda, yuqori bosimni ta’minlab beradi.
Suyuqliklarni aralashtirish uchun markazdan qochma aralashtirgichlardan foydalaniladi (2.48-rasm).
Rasmda ko`rsatilganidek ma’lum nisbatda aylanayotgan barabanga kiradi va intensiv aralashadi. Suyuqlik aralashmasi greyferga kirib, bosim ostida aralashtirgichdan shtuster orqali chiqib ketadi.
|
Ammiak sintеzining nazariy asoslari

|
Ammiak sintеzining nazariy asoslari
|
bet | 2/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #101731 |
Bog'liq ammiak ishlab chiqarish 204xtf Sadullayeva ZAmmiak sintеzining nazariy asoslari. - Ammiak sintеzi rеaksiyasi qaytar rеaksiya bo’lib issiqlik chiqishi bilan boradi.
- Rеaksiyada gazning hajmi 2 marta kamayadi: Lе-SHatеl’е prinsipiga muvofiq haroratni oshirish NH3 ni parchalanishi tomon, bosimni ortishi esa rеaksiyani NH3 ni sintеzlanishi tomon borishini ta’minlaydi.
- Uy tempеraturasida 1 atm. (1.01-105 Pa) bosimda rеaksiya muvozanati to’liq ammiak sintеzi tomon siljiydi, ammo rеaksiya tеzligi juda past bo’ladi.
- Rеaksiya katalizator ta’siridagina еtarli darajada tеz kеtadi. Ammo katalizator 400-5000C da aktivlik ko’rsatadi. Bundan Yuqori haroratda ammiak sintеzi Yuqori bosimdagina boradi.
Rеaksiya unumining harorat va bosimga bog’liqligi
|
Ammiakning miqdori, %
| | |
30 MPa
|
100 MPa
|
200
300
400
500
600
700
|
89,94
70,96
47,00
26,44
13,77
7,28
|
98,29
92,55
79,82
57,47
31,43
12,83
| Jadvaldan ko’rinib turibdiki muvozanatni NH3 hosil bo’lishi tomon siljitish uchun Yuqori bosim va past harorat kеrak bo’ladi. Хatto eng Yuqori bosimda ham katalizator qo’llanilmasa rеaksiya unumi past bo’ladi. Ishlab chiqarish sharoitida rеaksiya 400-5000C haroratda qattiq katalizator ishtirokida va bosimda olib boriladi. Ammiak sintеzi rеaksiyasida: tеmir, uran, osmiy, radiy, platina, molibdеn va boshqa mеtallar aktiv katalizator bo’la olishi aniqlangan. Eng aktivi uran va osmiydir, ammo qimmatligi va zaharlarga chidamsizligi uchun ular qo’llanilmaydi. Sanoatda tеmir katalizator kеng qo’llaniladi. Bu ham arzon ham ancha aktiv, Yuqori haroratga va zaharlarga chidamli, H2S va boshqa S li birikmalar Fe ni qaytmas qilib zaharlaydi. Agar 0,1 % S li birikma bo’lsa (azot vodorodli gazlar aralashmasida) katalizator aktivligini 50 % ga 1 % S- li birikma bo’lsa 100% ga pasaytiradi. H2O, CO, CO2 lar esa katalizatorni juda kuchli zaharlaydi, ammo qaytar zaharlanadi,(ya’ni, yana katalizatorni aktivlash mumkin bo’ladi). - Jadvaldan ko’rinib turibdiki muvozanatni NH3 hosil bo’lishi tomon siljitish uchun Yuqori bosim va past harorat kеrak bo’ladi. Хatto eng Yuqori bosimda ham katalizator qo’llanilmasa rеaksiya unumi past bo’ladi. Ishlab chiqarish sharoitida rеaksiya 400-5000C haroratda qattiq katalizator ishtirokida va bosimda olib boriladi. Ammiak sintеzi rеaksiyasida: tеmir, uran, osmiy, radiy, platina, molibdеn va boshqa mеtallar aktiv katalizator bo’la olishi aniqlangan. Eng aktivi uran va osmiydir, ammo qimmatligi va zaharlarga chidamsizligi uchun ular qo’llanilmaydi. Sanoatda tеmir katalizator kеng qo’llaniladi. Bu ham arzon ham ancha aktiv, Yuqori haroratga va zaharlarga chidamli, H2S va boshqa S li birikmalar Fe ni qaytmas qilib zaharlaydi. Agar 0,1 % S li birikma bo’lsa (azot vodorodli gazlar aralashmasida) katalizator aktivligini 50 % ga 1 % S- li birikma bo’lsa 100% ga pasaytiradi. H2O, CO, CO2 lar esa katalizatorni juda kuchli zaharlaydi, ammo qaytar zaharlanadi,(ya’ni, yana katalizatorni aktivlash mumkin bo’ladi).
|
| |
Ammiak sintеzi bu tipik gеtеrogеn katalitik jarayon bo’lib bir nеcha bosqichda boradi

|
Ammiak sintеzi bu tipik gеtеrogеn katalitik jarayon bo’lib bir nеcha bosqichda boradi
|
bet | 3/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1,27 Mb. | | #101731 |
Bog'liq ammiak ishlab chiqarish 204xtf Sadullayeva ZAmmiak sintеzi bu tipik gеtеrogеn katalitik jarayon bo’lib bir nеcha bosqichda boradi: - Ammiak sintеzi bu tipik gеtеrogеn katalitik jarayon bo’lib bir nеcha bosqichda boradi:
- 1. Gazlar aralashmasidan azot va vodorodning katalizator sirtiga va ichki g’ovaklariga adsorbsiyasi;
- 2. Katalizatorga gazlarning kimyoviy adsorbsiyalanishi;
- 3. katalizator sirtida azotning vodorod bilan o’zaro ta’siri. Bunda azot katalizatordan elеktron oladi, vodorod esa katalizatorga elеktronlar bеradi, ya’ni uni yo’qotgan elеktronlari o’rnini to’ldiradi. Buning natijasida navbat bilan: imid-amid va ammiak hosil bo’ladi.
Ammiak sintеzi qurilmasining yuqori va barqaror mahsuldorligini ta’minlashning asosiy shartlari quyidagilardir: - Ammiak sintеzi qurilmasining yuqori va barqaror mahsuldorligini ta’minlashning asosiy shartlari quyidagilardir:
- 1. Azot vodorodi aralashmaning Yuqori darajada tozalanishi(inеrt gazlar va katalizator zaharlaridan tozalash);
- 2. N2:H2 nisbatani 1:3 holatda saqlash;
- 3. Katalizatorning hamma joyida haroratni optimal saqlash;
- 4. Kontakt uskunaiga qiruvchi gazlar aralashmasi tarkibida NH3 miqdorini kamaytirish;
- 5. Sintеz minorasining takomillashgan konstruksiyasini yaratilishi.
O`rtacha bosimda ammiak ishlab chiqarish texnologik sxemasi. - Sanoatda sintеtik ammiak ishlab chiqarish qo’llaniladigan bosimga qarab uch хil bo’ladi:
- 1. Past bosimda-10 MPa gacha;
- 2. O’rtacha bosimda-25-60 MPa;
- 3. Yuqori bosimda-60-100 MPa.
- Hozirgi vaqtda ko’pincha o’rta bosimda ammiak ishlab chiqarish qo’llaniladi. O’rtacha bosimda ammiak ishlab chiqarishning tехnologik sхеmasi 64-rasmda bеrilgan.
- Toza va aylanma gazlar aralashmasi ko’p pog’onali turbokomprеssorda 5 (bug’, havo, gazlar bilan ishlovchi motorga turbina dеyiladi, komprеssor havoni yoki gazlarni siquvchi uskuna) 30-22 MPa gacha siqilib ammiak sintеzi kolonasiga (1)bеriladi, qaysiki unda ammiak sintеzlanadi.
- O’rta bosimda ammiak ishlab chiqarish sxemasi.
- 1-sintez kolonnasi; 2-bug’ qozoni suvini qizdirgichi; 3-suvli sovutgich’ 4-separator; 5-sirkulyatsiyalovchi(aylantiruvchi) turbokompressor; 6-kondensatsiya kolonasi; 7-bug’lantirgich
|
| |
Etikaviy tamoyillari

Etikaviy tamoyillari
Download
413,09 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/11
Sana
15.05.2024
Hajmi
413,09 Kb.
#236295
Download
413,09 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Etikaviy tamoyillari
Download
413,09 Kb.
Matnni ko'rish
Etikaviy tamoyillari - bet 11

44
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati:
1.
О‘zbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеntining 2019 yil 29 аprеldаgi «О‘zbеkistоn
Rеspublikаsi Хаlq tа’limi tizimini 2030 yilgасhа rivоjlаntirish kоnsеpsiyаsini
tаsdiqlаsh tо‘g‘risidа»gi PF-5712-sоn Fаrmоni. QHMMB: 06/19/5712/3034-sоn,
29.04.2019 y.
2.
G‘oziev E.G. Umumiy psixologiya. Toshkent. 2002.1-2 kitob.
3.
Югай А.Х., Мираширова Н.А. “Oбщая психология” – Ташкент 2014.
4.
Дружинина В.. “Психология “. Учебник. “Питер”, 2003.
5.
Z.T.Nish anova.”Psixologik xizmat”, Toshkent “Yangiyul Poligraph service”
2007y 45-bet
6.
Ze.E.F. “Kasblar psixologiyasi” M;Akademik loyiha,2006y,30bet
7.
Klimov.E .A .“Kasbiy o’zini o’zi aniqlash psixologiyasi”,Rossiya,1996y 4.
www.ziy onet.com kutubxonasi.
Internet saytlari:
7 www.tdpu.uz
8 www.pedagog.uz
9 www.Ziyo.net
|
Kurs ishining predmeti - Etikaviy tamoyillari

4
3.Psixologiya kasbi reallikdir, bu sub’ektning o‘zini shakllanish imkoniyatini
yaratadi. Demak, psixologiya kasbida insonlarning hatti-harakati orqali xulosaga
kelishi mumkindir. Bunda yo‘riqnomalar ish bermasligi mumkin
Kurs ishining obekti
. Psixologning kasbiy o'zlikni belgilashning etikaviy
tamoyillari va psixologning kasbiy faoliyati haqida umumiy tushunchasi
Kurs ishining metodlari
:Psixolog kasbiy faoliyat turlari va metodlari
Kurs ishining nazariy ahamiyati:
Psixolog har qanday insonga nisbatan
boshqacha qarashga yo‘l qo‘ya olmaydi. Har qanday sharoitda ham obyektiv bo‘lish,
boshqalar fikri ta'siriga tushmasligi kerak. Tajriba olib borilayotgan insonning
yuridik va jamoatdagi o‘mi, boshqalaming unga nisbatan ijobiy yoki salbiy
qarashiari psixolog fikriga ta'sir etmasiigi lozim. Ish davomida olingan javoblar har
doim ilmiy asoslangan, tekshirilgan va har tomonlama o‘ylab ko’rilgan bo‘lishi
kerak.
Psixolog bilan quyuq shaxsiy aloqalar bo‘lish ehtimoli qoidalarga to‘g‘ri
kelmaydi. Psixolog chetdan, hissiyotga berilmasdan mijozning muammolariga
qarab, qaror qabul qiladi.
Psixologiya - Etikaviy tamoyillari

20
II.BOB.PSIXOLOGNING O’ZIGA XOS SHAXSIY SIFATLARI VA
KASBIY ETIKASINI
SHAKILLANTIRISH
2.1 Psixolog kasbiy faoliyat turlari
Psixologik
maslahat
berish
amaliy
sohadir
psixologiyaqaysi
bir
renderlash odamlarga psixologik yordam, mutaxassisning tavsiyalari va tavsiyalari
shaklida - psixolog.
Psixologik maslahat ma'lum bir vaqtda, bu uchun maxsus jihozlangan xonada,
qoida tariqasida, begonalardan ajratilgan va maxfiylik sharoitida amalga oshiriladi.
Maslahat majlisi vaqt bilan cheklanmagan holda, mijoz bilan suhbat shaklida bo'ladi.
Hozirgi vaqtda mijozning shaxsiyati baholanadi va uning individual xususiyatlari,
tavsiyalari berilib, ular muammoni hal qilish uchun ilmiy asoslangan, asoslangan.
Shu bilan birga, hisob-kitob mijoz tomonidan uning muammosiz yordamisiz
maslahat va tavsiyalardan mustaqil foydalanishiga yordam beradi psixolog. Buning
asosi har bir normal, sog'lom odam bardosh bera oladi degan ishonchdir psixologik
muammolaruning hayotida yuzaga keladigan va vazifa psixolog unga muammoning
mohiyatini aniqlashga yordam bering.
Ishda ishlatiladigan barcha usullar va usullar batafsil tavsiyalar bilan muammoni
hal qilish yo'lini aniqlash va aniq shakllantirishga mo'ljallangan
Markazdan qochma nasoslarni rostlash

Markazdan qochma nasoslarni rostlash. Rostlash, masalan, nasos uzatishini o`zgartirishdan iborat bo`ladi. Bunga erishish uchun yoki tarmoq xarakteristikasi, yoki nasos xarakteristikasi o`zgartiriladi.
Tarmoq xarakteristikasini esa uzatish quvuridagi lo`kidonni ochish yoki yopish bilan o`zgartirish mumkin. So`rish quvuridagi uzatishni rostlash odatda nasos ishini uzilishiga olib keladi.
Nasos xarakteristikasini o`zgartirish uchun ishchi g`ildirak sonini oshirish yoki kurakchalarni burilish burchaklari 1 va 2 larni o`zgartirish bilan amalga oshirish mumkin. Burchakni o`zgartirganda nasos unumdorligini katta qiymatga oshirishga erishsa bo`ladi.
Proporstionallik qonuni. Markazdan qochma nasoslarning napori va unumdorligi nasos ishchi g`ildiragining aylanish chastotasi (soni)ga bog`liq bo`ladi. (2.89) tenglamaga muvofiq nasos napori aylanma tezlik kvadratiga bog`liq, ya’ni N c2u2.
Agar aylanishlar soni n1 da napor N1 bo`lsa, n2 N2 bo`ladi deb xulosa qilsak, unda:
, ya’ni (2.93)
(2.91) tenglamadan esa, nasos unumdorligi suyuqlik g`ildiragidan ajralishdagi absolyut tezligini radial tashkil etuvchisiga proporstional, ya’ni VCr2
(2.94)
Nasos talab etadigan quvvat esa, unumdorlik va naporning ko`paytmasiga proporstional (2.89) va (2.91) tenglamalarga binoan quyidagi ko`rinishni hosil qilamiz:
(2.95)
(2.93) - (2.95) tenglamalar proporstionallik qonuni tenglamalari deyiladi. Biroq bu tenglamalarni tahminiy hisoblar uchun ishlatish mumkin. Aniq hisoblar uchun esa, nasos ish g`ildiragini aylanishlar chastotasi bilan foydali ish koeffistienti inobatga olinishi kerak. Shuni qayd etib o`tish kerakki, proporstionallik qonunlari, aylanishlar soni bir-biridan 2 barobardan ortiq farq qilgandagina qo`llash mumkin.
|
Psixologiya'>Psixologiya - Etikaviy tamoyillari

18
psixologiya sohasi hali ham o‘rganilayotgan va qarimaydigan sohalardan biri
hisoblanadi. Ularning usullari ham takomillashib bormoqda.
3.
Shaxs xususiyatlari uning kasbiy faoliyatida yaqqol ko‘rinadi. Bu esa kasb va
shaxs uyg‘unligini ta’minlashga xizmat qiladi.
4.
Kasb bu tarixiy rivojlanuvchi tizim hisoblanadi. “professiya” so‘zi
lotinchadan olingan bo‘lib "barchaning oldida gapirmoq" so‘zini beradi. Kasbning
o‘zi insonlarning yashash sharoitlariga qarab o‘zgaradi. Asosan, psixologiya kasbi
mashhur bo‘lgan shaxslarning hayoti bilan bog‘liq holda amalga oshirilgan.
5.
Psixologiya kasbi reallikdir, bu sub’ektning o‘zini shakllanish imkoniyatini
yaratadi. Demak, psixologiya kasbida insonlarning hatti-harakati orqali xulosaga
kelishi mumkindir. Bunda yo‘riqnomalar ish bermasligi mumkin. Psixologiya
sohasida insonlarga yordam berish holati eng ustun jihatlardan biri bo‘lib
hisoblanadi. Kasb tushunchasidan tashqari yana bir nom mavjud, bu mutaxassislik
hisoblanadi. Masalan, psixologiya sohasi ijtimoiy psixologiya mutaxassisligi
bo‘lishi mumkin. Umuman olganda kasb o‘z ichiga quyidagi tavsiflarni kiritadi:
1.
Bu mehnatning chegaralangan ko‘rinishi bo‘lib, psixolog uchun boshqa
mutaxassislar bilan hamkorlik qilish maqsadga muvofiqdir.
2.
Bu kasb doimiy maxsus tayyorgarlikni talab qiladigan holat bo‘lib, bunda
mutaxassislar doimiy tarzda malakalarini oshirishlari talab qilinadi.
3.
Bu ma’lum bir maqtovlar, taqdirlash usullari kerak bo‘lgan kasblardan biri
hisoblanadi.
4.
Jamiyat uchun foydali bo‘lgan kasblardan biri hisoblanadi.
Bu kasb insonlarga ma’lum bir statusni berishi mumkin.
Psixologiya zamonaviy
insonning kundalik hayotida alohida o'rin tutadi, bu hayotning ijtimoiy va iqtisodiy
sohalaridagi o'zgarishlar va jamiyat rivojlanishi, ushbu o'zgarishlarni keltirib
chiqargan madaniy o'zgarishlar.
Quyida shu operator turlariga batafsil to’xtab o’tamiz va ularning dasturda yozilish sintaksis misollari bilan tanishib chiqamiz

|
Quyida shu operator turlariga batafsil to’xtab o’tamiz va ularning dasturda yozilish sintaksis misollari bilan tanishib chiqamiz
|
bet | 5/7 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 93,54 Kb. | | #253351 |
Bog'liq Kompyuterni Tashkil etish Imomov AmirsaidQuyida shu operator turlariga batafsil to’xtab o’tamiz va ularning dasturda yozilish sintaksis misollari bilan tanishib chiqamiz: - Quyida shu operator turlariga batafsil to’xtab o’tamiz va ularning dasturda yozilish sintaksis misollari bilan tanishib chiqamiz:
Arifmetik operatorlar. - Arifmetik operatorlar. Mikroprotsessorning arifmetik buyruqlari ikkilik va o’nlik (ikkilik ko’rinishida kodlangan) sinf buyruqlarga bo’linadi. Ikkinchi ko’rinishidagi sinf buyruqlari kamdan-kam ishlatiladi chunki ular hotira hajmini ko’p egallaydi.
Barcha arifmetik buyruqlar ishorali va ishorasiz bo’lishi mumkin. Ishorali buyruqlar manfiy va musbat sonllar ustida bajarilishi mumkin bo’lsa, ishorasiz buyruqlar esa faqat musbat sonlar ustida. - Barcha arifmetik buyruqlar ishorali va ishorasiz bo’lishi mumkin. Ishorali buyruqlar manfiy va musbat sonllar ustida bajarilishi mumkin bo’lsa, ishorasiz buyruqlar esa faqat musbat sonlar ustida.
- Assembler tilining arifmetik buyruqlarni to’rtda guruhga bo’lishni lozim topdik:
- Qo’shish operatorlari
- Ayirish operatorlari
- Ko’paytirish operatorlari
- Bo’lish operatorlari
Arifmetik amallar - ADD (Qo'shish): Bu operator, ikki operandni qo'shadi va natijani birinchi operandga qaytaradi. Masalan, ADD AX, BX deyilganda, BX ni AX ga qo'shadi va natijani AX ga yozadi. SUB (Ayirish): Bu operator, ikki operandni ayiradi va natijani birinchi operandga qaytaradi. Masalan, SUB AX, BX deyilganda, BX ni AX dan ayiradi va natijani AX ga yozadi.
MUL (Ko'paytirish): Bu operator, ikki operandni ko'paytiradi va natijani birinchi operandga qaytaradi. Masalan, MUL AX, BX deyilganda, AX ni BX bilan ko'paytiradi va natijani AX ga yozadi. DIV (Bo'lish): Bu operator, birinchi operandni ikkinchi operandga bo'lib, natijani birinchi operandga qaytaradi. Masalan, DIV AX, BX deyilganda, AX ni BX ga bo'lib, nisbatlardan foydalanadi va natijani AX ga yozadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Quyida shu operator turlariga batafsil to’xtab o’tamiz va ularning dasturda yozilish sintaksis misollari bilan tanishib chiqamiz
|
TASM (Turbo Assembler) - Borland firmasining mahsuloti. DOS dasturlarini kompilyatsiya qilishda qo‘llaniladi. Yangi versiyasi TASM5 yoki TASM5+ (TASM5Plus) deb ataladi

|
TASM (Turbo Assembler) - Borland firmasining mahsuloti. DOS dasturlarini kompilyatsiya qilishda qo‘llaniladi. Yangi versiyasi TASM5 yoki TASM5+ (TASM5Plus) deb ataladi
|
bet | 2/7 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 93,54 Kb. | | #253351 |
Bog'liq Kompyuterni Tashkil etish Imomov AmirsaidTASM (Turbo Assembler) - Borland firmasining mahsuloti. DOS dasturlarini kompilyatsiya qilishda qo‘llaniladi. Yangi versiyasi TASM5 yoki TASM5+ (TASM5Plus) deb ataladi; - TASM (Turbo Assembler) - Borland firmasining mahsuloti. DOS dasturlarini kompilyatsiya qilishda qo‘llaniladi. Yangi versiyasi TASM5 yoki TASM5+ (TASM5Plus) deb ataladi;
WASM (Watcom Assembler) - Watcom firmasi tomonidan ishlab chiqilgan. DOS va Windows uchun tuzilgan dasturlarni kompilyatsiyalashda juda sodda interfeysga ega; - WASM (Watcom Assembler) - Watcom firmasi tomonidan ishlab chiqilgan. DOS va Windows uchun tuzilgan dasturlarni kompilyatsiyalashda juda sodda interfeysga ega;
- Lazy Assembler - TASM ning rivojlantirilgan versiyasi, yangi buyruq protsessorini o‘zida mujassamlashtirgan;
TASM (Turbo Assembler) - Borland firmasi tomonidan yaratilgan bo‘lib, u 16/32-bitli mikroprotsessorlar uchun yozilgan dasturlarni kompilyatsiyalashda qo‘llaniladi. Bu kompilyator bevosita MS DOS muhitida ishlaydi. Turbo Assemblerning bir vaqtda ikkita versiyasidan foydalanish mumkin - tasm.exe va tasmx.exe. - TASM (Turbo Assembler) - Borland firmasi tomonidan yaratilgan bo‘lib, u 16/32-bitli mikroprotsessorlar uchun yozilgan dasturlarni kompilyatsiyalashda qo‘llaniladi. Bu kompilyator bevosita MS DOS muhitida ishlaydi. Turbo Assemblerning bir vaqtda ikkita versiyasidan foydalanish mumkin - tasm.exe va tasmx.exe.
- Avvalo, Assemblerda tuziladigan dasturlarni qayta ishlash (exe-faylga aylantirish) uchun uni translyatsiya jarayoniga tayyorlash kerak. Dasturni bajariluvchi faylga translyatsiya qilish va uni protsessorning joriy holatida qadamba-qadam bajarilishini nazorat qilish hamda o‘rganish jarayoni to‘rt bosqichni o‘z ichiga oladi.
1-bosqich. Dastlabki (boshlang‘ich) dastur matni tayyorlanadi va u biror xxxx.asm fayl ko‘rinishida tegishli katalogda (albatta TASM paketi katalogida) saqlab qo‘yiladi; - 1-bosqich. Dastlabki (boshlang‘ich) dastur matni tayyorlanadi va u biror xxxx.asm fayl ko‘rinishida tegishli katalogda (albatta TASM paketi katalogida) saqlab qo‘yiladi;
- 2-bosqich. TASM translyatori orqali dastur assemblerlanadi, natijada xxxx.obj kengaytmali obyektli fayl hosil qilinadi. (Obyektli fayl - bu dasturning ikkili-kod ko‘rinishida tasvirlanishidir).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
TASM (Turbo Assembler) - Borland firmasining mahsuloti. DOS dasturlarini kompilyatsiya qilishda qo‘llaniladi. Yangi versiyasi TASM5 yoki TASM5+ (TASM5Plus) deb ataladi
|
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti olmaliq filiali

|
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti olmaliq filiali
|
bet | 1/15 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #112476 |
Bog'liq Ortofosfat kislota asosida ammoniy polifosfatlar olish texnologiyasining 2
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR
VAZIRLIGI
ISLOM KARIMOV NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT
TEXNIKA UNIVERSITETI OLMALIQ FILIALI
“Metallurgiya va kimyoviy texnologiyalar” fakulteti
“Kimyoviy texnologiya” kafedrasi
“Energotexnologiya” fanidan
Kurs ishi
Mavzu:__________________
Guruh:_________________Bajardi:_________________Qabul_qildi:___________________Olmaliq-2023_“Tasdiqlayman”'>Guruh: _______________
Bajardi: _______________
Qabul qildi: _______________
Olmaliq-2023
“Tasdiqlayman”
“Kimyoviy texnologiya”
kafedra mudiri
Parmonov S.T.
“___” _______ 2023 yil
KURS ISHIGA TOPSHIRIQ
Fan nomi: Energotexnologiya
Guruh: ____11As_21KT_________________
Talaba: ______________________________________________________
1. Mavzu: ____________________________________________________
2. Boshlang’ich ma’lumotlar: ____________________________________
3. Asosiy adabiyotlar: 1.Fosfor kislotasi [elektron resurs]: ko'p mavzuli ilmiy to'plam - 2008 yil - kirish rejimi: / 14.04.2014 yil ) Fosfor kislotasining tuzilishi [elektron resurs]: kimyoviy yig'ish - 2003 yil - kirish rejimi: /14.04.2014 ) Noorganik kimyo: 3 jildda / ed. Yu.D. Tretyakov.
2. F.N. Kaputskiy, V.F. Tikavy Universitetlarga kiruvchilar uchun kimyo bo'yicha qo'llanma. - Minsk: Vish. maktab, 1979. - B. 384
3. Fosfatlarning tuzilishi [elektron resurs]: kimyoviy ensiklopediya - 2013 - kirish rejimi: / 28/04/2014 ) Fosfatlarning tuzilishi [elektron resurs]: kimyoviy ensiklopediya - 2013 - kirish rejimi: /04/28/2014
4. Fosfatlarning tuzilishi [elektron resurs]: kimyoviy ensiklopediya - 2013 - kirish rejimi: / 28/04/2014
5. Fosfatlar / Kimyoviy entsiklopediya / Ed. I. L. Knunyants.- M.: “Sovet ensiklopediyasi”, 1988. - T. 1. - B. 217-218.
14. Grafik qismning tuzilishi:
Kirish, Texnik qism, Texnologik qism, Hisob qism, Mehnat muhofazasi, Xulosa, Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
|
| |
Mavzu: Assembler tili operatorlari va ularni qo’llash - bet 7

|
Mavzu: Assembler tili operatorlari va ularni qo’llash
|
bet | 7/7 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 93,54 Kb. | | #253351 |
Bog'liq Kompyuterni Tashkil etish Imomov AmirsaidJNE (Jump if Not Equal): Shartning "teng emas" bo'lishi holatida, bu operator shartning o'zi yolg'on ekanligini tekshiradi. Agar shart yolg'on bo'lsa (CMP bilan solishtirilgan natija flaglar orqali), u to'g'ri bo'lgan qatordan keyingi qatorga o'tadi. - JNE (Jump if Not Equal): Shartning "teng emas" bo'lishi holatida, bu operator shartning o'zi yolg'on ekanligini tekshiradi. Agar shart yolg'on bo'lsa (CMP bilan solishtirilgan natija flaglar orqali), u to'g'ri bo'lgan qatordan keyingi qatorga o'tadi.
- JG (Jump if Greater) va JL (Jump if Less): Bu operatorlar shartning "katta" yoki "kichik" bo'lishi holatlarida ishlaydi. Agar shart to'g'ri bo'lsa (CMP bilan solishtirilgan natija flaglar orqali), u to'g'ri bo'lgan qatordan keyingi qatorga o'tadi.
- JGE (Jump if Greater or Equal) va JLE (Jump if Less or Equal): Bu operatorlar "katta yoki teng" yoki "kichik yoki teng" bo'lish shartlarida ishlaydi. Agar shart to'g'ri bo'lsa (CMP bilan solishtirilgan natija flaglar orqali), u to'g'ri bo'lgan qatordan keyingi qatorga o'tadi.
Taxminiy operatorlar - CALL: Bu operator, dasturda belgilangan protsedur yoki funksiyaning boshlang'ich manzilini chaqiradi. Chaqirilgan funksiya ishini bajarib, boshlang'ich manzilga qaytadi. Keyingi qatordan davom etishni ta'minlaydi. Masalan, CALL label_name deyilganda, label_name nomli protsedur chaqiriladi. RET (Return): Bu operator, funksiya yoki protsedur bajarilishi yakunlandi. Bu operator, dasturni funksiyaning boshlang'ich manziliga qaytaradi. Masalan, RET deyilganda, funksiya bajarilishi yakunlandi va dastur boshlang'ich manzilga qaytariladi.
INT (Interrupt): Bu operator, kompyuter operatsion tizimi yoki tizim yordamchisi bilan aloqani yopib, aloqa o'rtasida kerakli amalni bajaradi. Masalan, INT 21h deyilganda, DOS tizim kutubxonasiga chaqiriladi. NOP (No Operation): Bu operator, hech qanday amal bajarilmaydigan, yoki gap yoki ikkita dastur orasida joy to'ldirish uchun ishlatiladi. Masalan, NOP deyilganda, hech narsa amalga oshirilmaydi va dastur keyingi qatordan davom etadi. - INT (Interrupt): Bu operator, kompyuter operatsion tizimi yoki tizim yordamchisi bilan aloqani yopib, aloqa o'rtasida kerakli amalni bajaradi. Masalan, INT 21h deyilganda, DOS tizim kutubxonasiga chaqiriladi. NOP (No Operation): Bu operator, hech qanday amal bajarilmaydigan, yoki gap yoki ikkita dastur orasida joy to'ldirish uchun ishlatiladi. Masalan, NOP deyilganda, hech narsa amalga oshirilmaydi va dastur keyingi qatordan davom etadi.
Etiboringiz uchun rahmat! - Etiboringiz uchun rahmat!
|
| |
Mavzu: Assembler tili operatorlari va ularni qo’llash - bet 6

|
Mavzu: Assembler tili operatorlari va ularni qo’llash
|
bet | 6/7 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 93,54 Kb. | | #253351 |
Bog'liq Kompyuterni Tashkil etish Imomov AmirsaidMUL (Ko'paytirish): Bu operator, ikki operandni ko'paytiradi va natijani birinchi operandga qaytaradi. Masalan, MUL AX, BX deyilganda, AX ni BX bilan ko'paytiradi va natijani AX ga yozadi. DIV (Bo'lish): Bu operator, birinchi operandni ikkinchi operandga bo'lib, natijani birinchi operandga qaytaradi. Masalan, DIV AX, BX deyilganda, AX ni BX ga bo'lib, nisbatlardan foydalanadi va natijani AX ga yozadi. Taqsimlash operatorlari - MOV (Move): Bu operator, bir qiymatni boshqa joyga ko'chirish uchun ishlatiladi. Masalan, MOV AX, BX deyilganda, BX ni AX ga ko'chiradi.
- LEA (Load Effective Address): Bu operator, manzilni yuklovchi operator hisoblanadi. Masalan, LEA AX, [BX] deyilganda, BX manzilini AX ga yuklaydi.
- XCHG (Exchange): Bu operator, ikki o'zgaruvchining qiymatlarini almashish uchun ishlatiladi. Masalan, XCHG AX, BX deyilganda, AX va BX ning qiymatlari almashadi.
PUSH (Push onto Stack): Bu operator, qiymatni to'g'ri xotiraga yozish uchun ishlatiladi. Masalan, PUSH AX deyilganda, AX ning qiymati xotiraga yoziladi. - PUSH (Push onto Stack): Bu operator, qiymatni to'g'ri xotiraga yozish uchun ishlatiladi. Masalan, PUSH AX deyilganda, AX ning qiymati xotiraga yoziladi.
- POP (Pop from Stack): Bu operator, xotiradagi qiymatni o'qib o'chirish uchun ishlatiladi. Masalan, POP AX deyilganda, xotiradagi o'xshash qiymatni o'qib, uni AX ga yozadi.
- LEAVE: Bu operator, o'zgaruvchilarni funksiya bajarilganidan so'ng bo'sh ekanligini ta'minlaydi.
- ENTER: Bu operator, funksiya boshlanishida, prologda xotirani yo'qotish va joylashtirish uchun ishlatiladi.
MANTIQIY OPERATORLAR - CMP: Bu operator ikki operandni solishtiradi va ulardan birinchi operandni ikkinchiga nisbatan tekshiradi. Natija hisoblanadi, lekin hech qanday amal bajarilmaydi. Ammo, natija komparator rejim registridagi flaglarni o'zgartiradi. Masalan, CMP operatori uchun birinchi operandni x yoki y qilib, ikkinchi operand bilan solishtirish mumkin.
- JE (Jump if Equal): Shartning "teng" bo'lishi holatida, bu operator shartning o'zi to'g'ri ekanligini tekshiradi. Agar shart to'g'ri bo'lsa (CMP bilan solishtirilgan natija flaglar orqali), u to'g'ri bo'lgan qatordan keyingi qatorga o'tadi.
|
| |
-bosqich. Dasturni yig‘ish (kompanovkalash). Bu ish Turbo Linker

|
-bosqich. Dasturni yig‘ish (kompanovkalash). Bu ish Turbo Linker
|
bet | 3/7 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 93,54 Kb. | | #253351 |
Bog'liq Kompyuterni Tashkil etish Imomov Amirsaid3-bosqich. Dasturni yig‘ish (kompanovkalash). Bu ish Turbo Linker yig‘uvchisi (bog‘lanish muharriri) orqali amalga oshiriladi va nihoyat xxxx.exe yoki xxxx.com kengaytmali bajariluvchi fayl hosil qilinadi. - 3-bosqich. Dasturni yig‘ish (kompanovkalash). Bu ish Turbo Linker yig‘uvchisi (bog‘lanish muharriri) orqali amalga oshiriladi va nihoyat xxxx.exe yoki xxxx.com kengaytmali bajariluvchi fayl hosil qilinadi.
- 4-bosqich. Tuzilgan dasturning xotira maydonida joylashgan holati, uning haqiqiy mashina kodida ifodalanishi va buyruq formatini o‘rganish uchun uni TD (Turbo Debugger) muharririda ishga tushirish.
- Assembler dasturlash tilining dastur tarkibi hotira blok jamlanmalardan iborat bo’ladi, shunday bloklar hotira segmenti deb nomlanadi. Dastur bitta yoki bir qancha blok-segmentlardan tashkil topishi mumkin.
- Assembler tilinig qator-gapi to’rt ko’rinishida bo’lishi mumkin:
1) buyruq yoki yo’riqnoma (instruktsiya) – mashina kodining belgili ko’rinishini tasvirlaydi. Translyatsiya jarayonida assembler yo’riqnomalari mos mikroprotsessor tizim buyruqlariga o’zgartiriladi. - 1) buyruq yoki yo’riqnoma (instruktsiya) – mashina kodining belgili ko’rinishini tasvirlaydi. Translyatsiya jarayonida assembler yo’riqnomalari mos mikroprotsessor tizim buyruqlariga o’zgartiriladi.
- 2) makrobuyruq (qism dastur) – dastur matni konstruktsiyaning aniq bir ko’rinishida rasmiylashtirish qaysiki dasturnu bajarish jarayonida almashtiriladi.
- 3) direktiva – assembler translyatoriga qandaydir amallarni bajarishni ko’rsatkichi hisoblanadi va u mashina ko’rinishida ifodalab bo’lmaydi, ya’ni analogi mavjud emas.
- 4) izoh qatori – har qanday belgilardan topgan majmua. Izohlar translyator tomonidan inkor qilinadi.
Assembler tilining dastur matnini kiritish uchun quyidagi belgilardan foydalanish mumkin: - Assembler tilining dastur matnini kiritish uchun quyidagi belgilardan foydalanish mumkin:
- Lotin alifbosining harflardan (A–Z, a–z). Ammo kompilyatorlar uchun katta va kichik harflar farqlanmaydi.
- Arab raqamlari (0,1,2,3,4,5,6,7,8,9).
- Maxsus belgilar (?, @, $, _, &).
- Ajratgichlar (, . ; : [ ] ( ) < > { } + / * % ! ' " ? \ = # ^).
|
| |