nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ne555 nima? Reja: Ne555 nima? Integrallashgan elektron texnologiyalarini rivojlantirish Ne555 nima?

|
Ne555 nima? Reja: Ne555 nima? Integrallashgan elektron texnologiyalarini rivojlantirish Ne555 nima?
|
bet | 1/4 | Sana | 30.09.2024 | Hajmi | 173,81 Kb. | | #272987 |
Bog'liq Презентация1 Ne555 nima? - REJA:
- 1. Ne555 nima?
- 2. Integrallashgan elektron texnologiyalarini rivojlantirish
- 3.
Ne555 nima? - Ne555 - bu har xil belgilarning turli xil signallarini yaratadigan yaxlit integratsiyalashgan aylanma taymer.U elektron soatlar, elektr energiyasini boshqarish, kalkulyator va LED displeylarida turli xil elektron qurilmalar ichida keng qo'llaniladi.Ushbu moddaning maqsadi Ne555, shu jumladan uning tug'ilishi va ichki tuzilishi, PIN tavsifi, ish rejimlari va printsiplari, shuningdek, chipdan yaxshiroq foydalanishga yordam beradigan Ne555 haqida batafsil ma'lumot berishdir.
Ne555 tug'ilish fonida - 1970 yillarning boshlariga ulanish Ne555 Ic Taymer Chipi Imzo korporatsiyasida (hozirgi NXP yarimo'tkazuvchilar, Inc.) muhandisi tomonidan ishlab chiqilgan va 1971 yilda chiqarilgan.Uning yaratilishining fonida asosan quyidagi jihatlar bilan bog'liq.
- Xans Camenzind dizayni
- Xans Camenzind kompaniyasi Shveytsariyaning elektr muhandisi edi, u innovatsion innovatsiyalashgan dizaynni ishlab chiqishga ixtisoslashgan.Uning dizayni falsafasi - bu ko'p qirrali, foydalanish va keng qo'llaniladigan chip yaratish.Ushbu falsafaga asoslanib, u ne555 ni muvaffaqiyatli ishlab chiqdi va uni bozorga olib chiqdi.
Integrallashgan elektron texnologiyalarini rivojlantirish - 1960 yil va 1970 yillarda integrallashgan elektron texnologiyalar texnologiyasining jadal rivojlanishi davri bo'ldi.Texnologiyalar va ishlab chiqarish jarayonini takomillashtirish bilan chip dizaynerlar ko'proq chipga kiritish imkoniyatiga ega bo'lishdi va shu bilan ko'proq ariza va echimlarni taqdim etishadi.
- Talabning paydo bo'lishi
- Vaqt o'tishi bilan elektronika sohasida Taymerlar barcha turdagi ayirboshlash va tizimlarda muhim rol o'ynadi.Biroq, erta taymerning echimlari odatda katta xarajatlar, katta hajmdagi yoki funktsional cheklovlar mavjud.Shuning uchun bozorda arzon va kuchli taymer chipi uchun shoshilinch ehtiyoj bor.
|
| |
Hayvonlarda ETGM ning kutilmagan ta'siri

SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi
55
2017 yil aprel
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
Tushuntirish eslatmasi
ETGM dan foydalanish natijasida yuzaga kelishi mumkin bo'lgan yakuniy mahsulotlar
shtammlar fermentlarni, masalan, sutni ivish fermentlarini va aspartam va L-lizin kabi oziq-
ovqat va ozuqa qo'shimchalarini o'z ichiga oladi. (Blair va Regenstein, 2015),
(Adrio va Demain, 2010).
Evropa oziq-ovqat xavfsizligi bo'yicha mikroorganizmlar uch guruhga bo'lingan
Authority Guidance (EFSA, 2006). Birinchi guruhdagilar yolg'iz bo'lishadi
birikmalar yoki aminokislotalar, vitaminlar yoki sof fermentlar kabi GMM dan olingan
birikmalarning aniqlangan aralashmalari. Ikkinchi guruhdagilar bo'lardi
Embrion transfer (ET) texnologiyasi

38
SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi
2017 yil aprel
Qishloq xo'jaligi biotexnologiyasida yangi texnikalar
Tushuntirish eslatmasi
qo'llashni juda aniq maqsadlar bilan cheklash. AIdan farqli o'laroq, embrion
vaqt, bu texnologiyaning muhim afzalligi hisoblanadi. Yillik asosda,
pubertal donorlardan olingan oositlar. Shunday qilib, OPUdan keyin samarali IVP
tizimi zamonaviy chorvachilikda kuchli vosita sifatida maydonga chiqdi
OPU embrion ishlab chiqarish uchun superovulyatsiyaga qaraganda 3,5 dan 5 baravar
samaraliroq bo'lib, embrionlarning bachadonni yuvishi (Oropeza, Hadeler,
ko'chirish asosan a ning eng qimmatli (eng yuqori 1%) urg'ochilarida qo'llaniladi
genetik yaxshilanishning yuqori sur'atlariga erishish (Kropp, Peñagaricano, Solih, &
Khatib, 2014; Seidel, 2016). OPU va IVP atrofida keng qo'llaniladi
globus, xususan, Janubiy Amerikada.
berilgan naslchilik populyatsiyasi.
DNK polimeraza - Biotexnologiya Qishloq xo'jaligi

|
Biotexnologiya Qishloq xo'jaligi Pdf ko'rish
|
bet | 102/114 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 6,85 Mb. | | #237857 |
Bog'liq explanatory note new techniques agricu tcm30-512313DNK polimeraza
Raqamni nusxalash
(shu jumladan mitoxondriya va xloroplastlar) va ba'zi viruslar. Hujayralarda DNK odatda
antiparallel tarzda joylashgan juda uzun komplementar iplar hosil qilgan qo'sh spiral shaklida
bo'ladi. Qarang: tayanch juftligi, genetik kod, genom, nukleobaza.
2017 yil aprel
Aminokislotalarni kodlaydigan uchta nukleotidlar ketma-ketligi.
Eukaryotik hujayralarda xromosomalar DNKning chiziqli molekulalari bo'lib, ular oqsillar (xususan
gistonlar) tomonidan xromatin deb ataladigan kondensatsiyalangan tuzilishga o'ralgan. Ular
genlarning barchasini yoki ko'p qismini o'z ichiga oladi va asosan hujayraning
differentsiatsiyasi va faoliyati uchun javobgardir. Xromosomalar mitoz yoki meyozning metafazasi
atrofida sodir bo'ladigan qisqargan holatda eng oson o'rganiladi. Har bir eukaryotik tur o'ziga xos
xromosomalar soniga ega. Prokaryotlar (bakteriyalar va arxeyalar) odatda faqat bitta dumaloq
xromosomani o'z ichiga oladi, ammo ko'p va / yoki chiziqli xromosomalarga ega turlar ham
ma'lum. Viruslar DNKning bir yoki ikki zanjiridan iborat genetik materialni o'z ichiga oladi
O'simlik urug'idagi embrionning muhim qismini tashkil etuvchi asosiy barg. Mavjud kotiledonlarning
soni gulli o'simliklarni tasniflash uchun botaniklar tomonidan qo'llaniladigan xususiyatdir; bitta bo'lakli
turlar bir pallali ("monokotillar"), ikkita bo'lakli turlar esa ikki pallali ("dikotlilar") deb ataladi.
Xromosoma yoki katta DNK fragmenti teskari bo'lgan yoki DNK molekulasining turli joylari o'rtasida
qayta joylashish sodir bo'ladigan yalpi mutatsiyalar turlari. Xromosoma translokatsiyasi a ning
ko'chirilishini o'z ichiga oladi
Oÿzaro changlanish
Dezoksiribonukleotidlardan DNK molekulalarini sintez qiluvchi ferment.
SAM Oliy darajadagi ilmiy maslahatchilar guruhi
Aks holda an'anaviy ravishda ko'paytirilishi mumkin bo'lgan organizmlar o'rtasida genlarni sun'iy
ravishda uzatish natijasida hujayralarga gen yoki genlarning kiritilishi. Transgenezdan farqli o'laroq,
genlar faqat bir xil yoki jinsiy jihatdan mos keladigan turlarga tegishli bo'lgan yaqin organizmlar
o'rtasida o'tkaziladi. O'zining tartibga soluvchi elementlariga ega bo'lgan butun gen kiritilgan.
|
| |
Axborot va navigasiya - Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik...

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
bet | 38/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)Axborot va navigasiya.
Maʼlumki, insoniyat axborotlashtirish sohasida haqiqiy inqilobiy oʻzgarishlar davrini boshidan kechirmoqda. Buning natijasida esa umumjahon axborotlashgan hamjamiyati shakllanmoqda. Shu sababli, ham axborot-kommunikatsiya sohasini jadal suratlar bilan rivojlantirish Oʻzbekiston iqtisodiyotida amalga oshirilayotgan tarkibiy oʻzgarishlar, hamda iqtisodiy islohotlaming bosh yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda olib borilayotgan iqtisodiy, tashkiliy va boshqa oʻzgarishlami amalga oshirish natijalari mamlakatimizda axborotlashtirish sohasidagi muammolarning hal etilishiga ham bogʻliqdir. Axborotlashtirish sohasidagi asosiy yoʻnalishlar Oʻzbekiston Respublikasining bir qator qonunlari, mamlakatimiz Prezidentining farmonlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari va boshqa meʼyoriy-huquqiy hujjatlarda ham oʻz aksini topgan.
Axborotning amalda qoilanilishi zarur shard uning oʻz vaqtidaligi va adekvatiigidir. Adekvatlik- bu olingan axborot asosida qurilgan obrazning haqiqiy obʼyektga qanchaiik mosligini beradi va u uchta formada ifodalanadi:
● Sintaktik adekvatlilik- bu axborotni uzatish tezligi, aniqligi, kodlashtirish tizimi, tashqi taʼsirlaming mavjudligi va shu kabi jarayonlardan iborat.
● Semantik adekvatliligi- uzatiladigan axborotning maʼnaviy larkibi, obyekt obraziga va haqiqiy koʻrinishiga mos kelishligi hisobga olinadi.
● Pragmatik adekvatliligi- olingan axborotning asosiy boshqariladigan jarayon bilan mos kelishini belgilaydi.
Bularni yanada yaxshiroq tasavvur etish uchun hayotiy bir misol olamiz. Faraz qilaylik, siz avtomobil bozorida ishlovchi firmada menejer bolib ishlaysiz va avtomobil texnikasini namoyish etuvchi koʻrgazmaga taklifnoma oldingiz. Bu laklifnomada koʻrgazma boiadigan vaqt, joyi, ishtirokchilar tarkibi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bolishi mumkin. Agar koʻrgazma yopilgandan soʻng bu taklifnomani olganingizda u sizga kerak bolmay qolardi. Oʻz vaqtida emasligi sababli foydalanib boʻlmaydi.
Sintaktik adekvatlik talablarini bajarish uchun taklifnoma blankasi butun bolishi, qattiq qogʻozdan tayyorlanganligi, shriftlaming oson oʻqiladiganligini taʼminlaymiz. Yaʼni bu yerda biz faqat axborotni uzatish jarayoni toʻgʻrisida bosh qotiramiz va unda nima yozilganligi dolzarb emas, yaʼni xatolari yoʻq deb qabul qilamiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
Nazorat savollari - Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik...

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
bet | 29/109 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 12,4 Mb. | | #254493 |
Bog'liq ИТТ darslik (2)Nazorat savollari
Yo’l-transport xodisalari (incident detection) sodir bo’lgan joylarni aniqlash (detektirovanie) va ma’lumotlarga ishlov berish natijalaridan foydalanish qanday amalga oshiriladi?
Axborot va navigatsiya, boshqaraladigan yo’l belgilari va displeylar yoki avtomobillardagi bloklar yordamida xaydovchilarni ogoxlantirish tizimlari (TFIS) qanday ishlaydi?
Axborot va navigatsiya tizimlaridan Evropa loyihalari doirasida foydalanishni qaysishaharlar misolida ko’rish mumkin?
Yaponiyada barcha xududlardagi yo’llar qaysi shaklldagi ITT bilan jihozlangan?
CHikago, Illinoysda ASUD ORAS asosida jamoat transportini optimallashtirishning qaysi loyihasi amalga oshirildi?
Avtomagistrallarda avtomatlashtirilgan ob-havo taʼminoti tizimi qanday faoliyat yuritmoqda?
Transport kompleksini boshqarishning analitik tizimi (ASU TK)ni yaratilishida qanday axborot resurslari bilan integratsiya qilish rejalashtirilgan?
Davlat avtomobil yoʻllari navigatsiya axborot tizimi (GIS yuqorida) qaysi navigatsiya va axborot xizmatlarining asosini tashkil qiladi?
"Platon" tizimida harita qanday shaklda taqdim etiladi?
RITM3 platformasidan nima uchun foydalaniladi?
Soʻnggi yillarda respublika iqtisodiyoti va aholisiga avtotransport xizmati koʻrsatishni yaxshilash boʻyicha qanday ishlar amalga oshirildi?
Harakatdagi tarkibni zamonaviy talablarni hisobga olgan holda yangilash chora-tadbirlari qanday amalga oshiriladi?
Avtotransport xizmatlari sohasini jadal rivojlantirishning mavjud imkoniyatlari va zahiralaridan nega toʻliq hajmda foydalanilmayapti?
Avtomobil transportini boshqarish tizimini yanada takomillashtirish, tashkiliy va institutsional oʻzgarishlarni samarali amalga oshirish qanday amalga oshiriladi?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon mashinasozlik instituti intellektual transport tizimlari darslik
|
stek.pop(); // yuqori elementni oʻchirish

34
peek() funksiyasi.
stack kutubxonasiga yangi peek ()
funksiyasi
qoʻshildi, u yordamida stekning N-elementiga
murojaat qilishingiz
mumkin (yuqoridan).
Shu holatda endi stek massivga oʻxshash holatda boʻladi.
Quyida peek() funksiyasidan foydalanib
uchinchi elementni
chiqaramiz. Ushbu funksiya C++11 standartidan keyin qoʻshilgan.
#include
#include //stek kutubxonasini ulash
using namespace std;
int main()
{
stack stek; // Stek yaratish
stek.push(2);
stek.push(3);
stek.push(9);
stek.push(10);
cout<<"Stekning uchinchi elementi:"<
return 0;
}
peek() funksiyasidan dasturchilarning kichik doirasi foydalanadi va
aytish
mumkinki, bu funksiya yaratuvchilar
undan kutganidek
ommalashmagan.
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 05.10.2005 yildagi PF-3665 –

79. O`zbekston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 05.11.2005 yildagi 242
– sonli Qarori bilan tasdiqlangan “Ulgurji savdo faoliyatini litsenziyalash
to`g’risida”gi Nizomiga asosan ulgurji savdoga litsenziya berilganligi uchun
qancha miqdorda davlat boji undiriladi?
G. * davlat boji undirilmaydi
80. O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 05.01.2006 yildagi “Yirik sanoat
korxonalari bilan kasanachilikni rivojlantirish asosidagi ishlab chiqarish va
xizmatlar o`rtasida kooperatsiyani kengaytirishni rag’batlantirish chora-
tadbirlari to`g’risida”gi Farmoniga ko`ra kasanachilar faoliyatini nazorat
qiluvchi organlar tomonidan qaysi holatda tekshirilishi mumkin?
G. * kasanachilar faoliyati tekshirilmaydi
81. Qishloq xo`jaligi mahsulotlari etishtirish va qayta ishlash bilan shug’ul-
lanuvchi kichik korxonalarda ishlovchi xodimlar soni qancha bo`lishi
mumkin?
A. * 25 kishi
82. Kichik biznes sub`ektlarini davlat ro`yxatidan o`tkazish necha kunda
amalga oshirilishi kerak?
A. * ariza berilgan sanadan boshlab 7 ish kunidan 30 ish kunigacha
83. Ishlab chiqarish tarmoqlarida band bo`lgan xodimlar soni 20 kishidan,
xizmat ko`rsatish sohasida 10 kishidan oshmagan kichik biznes sub`ekti
qanday ataladi?
B. * mikrofirma
84. Chorvachilik mahsuloti etishtirishga ixtisoslashtirilgan fermer xo`jaligi
Shirkat firma deganda - Ruxsat etilgan, jamiyat a`zolariga naf keltiruvchi faoliyat bilan shug’ullanib, pul, daromad topishni

Javob:
bitta yoki bir qancha vazifalarni bajaruvchi mustaqil tarkibiy unsurlardir;
4
Chorvachilik mahsuloti etishtirishga ixtisoslashtirilgan fermer
xo`jaligi qanday shartlarga asosan tashkil etilishi mumkin?
Javob:
kamida 30 shartli bosh chorva moli bo`lgan taqdirda
Tog`ri
5
Tadbirkor – bu:
Javob:
yuridik shaxs bo`lmasdan doimiy asosda tadbirkorlik bilan
shug’ullanuvchi jismoniy shaxs
Tog`ri
6
Sindikat – bu:
Javob:
monopolistik birlashmaning bir shakli bo`lib, bir tarmoq korxonalarning
birlashmasi
Tog`ri
7
Quyidagi qaysi hollarda tadbirkor faoliyati sud orqali to`xtatiladi?
Javob:
bir necha marotaba ogohlantirishga va boshqa turdagi jazo turlari
qo`llanilishiga qaramay qo`pol ravishda buzilsa
Notog`ri
8
Xolding kompaniyasi – bu:
Javob:
Mulk egalari tomonidan bir nechta mustaqil aktsiyadorlik jamiyatlari
faoliyatini nazorat qilishi maqsadida tashkil etilgan xissadorlik
jamiyatidir
Tog`ri
9
Bozor segmentatsiyasi nima?
Javob:
bu bozorni aniq xaridorlar guruhiga bo`lishidir.
Tog`ri
10
Bozor nima?
Javob:
oldi - sotdi jarayoni amalga oshiriladigan joy
Tog`ri
11
Narx siyosati nimalarni e`tiborga olishi kerak?

V. * u bozorda ma`lum bir vaqtda yuzaga kelgan talab va taklif o`rtasidagi
munosabatdan iborat
67. Soliqlarning asosiy vazifalari nima?
B. * yo`naltiruvchi, taqsimlovchi, nazorat va xisob - kitob, cheklash, rag’bat-
lantirish, iste`mol va jamg’arma o`rtasidagi mutanosiblikni ushlab turuvchi
70. Quyida qayd qilingan kapital turlarining qaysi biri tadbirkor kapitali
bo`la oladi?
A. * xususiy kapital
71. Tadbirkorning xususiy kapitali qanday shakllanadi?
A. * korxona foydasi evaziga
72. Tadbirkorning qarz kredit kapitali qanday shakllanada?
G. bankdan olinadigan kreditlar evaziga
73. Mahalliy soliqlarga qaysi bir soliq turi kiradi?
G. * mol-mulk solig’i
74. Qo`shilgan qiymat solig’i stavkasini kim belgilaydi?
G. * Davlat soliq qo`mitasi
76. Joylarga chiqib tadbirkorlik sub`ektlarining moliya-xo`jalik faoliyatini
tekshirish (taftish qilish) qaysi nazorat qiluvchi idora tomonidan amalga
oshiriladi?
G. * davlat soliq inspektsiyasi
77. O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 21.09.2005 yildagi PQ-186 - sonli
Qaroriga asosan auditorlik, veterinariya, tibbiyot, farmatsevtika, sug’urta,
birja, turizm, lombard, ulgurji savdo, qimmatbaho tosh va metallaridan zar-
garlik buyumlari tayyorlash faoliyatiga qancha muddatga litsenziya beriladi?
V. * cheklanmagan muddatga
aktsiyalari yoki nizom jamg’armasining

54. Venchur korxona deganda:
V. * yangi texnika,
texnologiya, tovar namunalarini yaratuvchi korxonalar
tushuniladi
55. Konsalting firma deganda:
A. * ishlab chiqarishga ish yuzasidan maslahat xizmati ko`rsatish
va texnikaviy
loyihalarni ekspertiza qilish bilan shug’ullanuvchi korxonalari tushuniladi
56. Auditor firma deganda:
G. * xo`jalik faoliyatini tekshirish, taftish va tahlil etish bilan shug’ullanuvchi
korxonalar tushuniladi
57. Kartel’ deganda:
G. * monopolistik birlashma shaklidagi korxona tushuniladi
58. Biznes reja tuzishdan maqsad nima?
A. * bozor ehtiyojlari mavjud resurslar imkoniyatidan
kelib chiqib korxona va
firmalar faoliyatini joriy hamda kelgusi davrga rejalashtirish
59. Biznes reja tuzish muddatlari qaysi bandda to`g’ri ko`rsatilgan?
G. * Muddatsiz
60. Biznes reja nechta bo`limdan iborat bo`ladi?
V. * 5 dan 18 gacha
61. Marketing rejasi nima?
B. * maqsadlar, marketing strategiyasi, marketing kompleksi dasturi, sotish dasturi
hamda iqtisodiy xisob kitoblar yoritilgan xujjat
62. Marketing kompleksi nima?
A. * bu bozorga tovar etkazib berish uchun zarur bo`lgan marketing element-
larining optimal kombinatsiyasidir
63. Marketingda boshqarish jarayonlari nimalardan iborat?
B. *
bozor tahlili, maqsadli bozorlarni tanlash, marketing
kompleksini ishlab
chiqarishhamda marketing chora-tadbirlarini hayotga tadbiq etishdan
Marketingda boshqarish jarayoni nimalardan iborat?

u bozor tahlili, maqsadli bozorlarni tanlash, marketing kompleksini ishlab
chiqish hamda marketing chora-tadbirlarini hayotga tatbiq etishdan
iboratdir.
12
Marketing tadqiqoti uchun qanday axborotlar zarurdir?
Javob:
iste`molchilar (xaridorlar), raqobatchilar hamda savdo haqidagi.
Tog`ri
13
Marketingda boshqarish jarayonlari nimalardan iborat?
Javob:
bozor tahlili,
maqsadli bozorlarni tanlash, marketing
kompleksini ishlab
chiqarishhamda marketing chora-tadbirlarini hayotga tadbiq etishdan
Tog`ri
14
Auditor firma deganda:
Javob:
xo`jalik faoliyatini tekshirish, taftish va tahlil etish bilan shug’ullanuvchi
korxonalar tushuniladi
Tog`ri
15
Strategik tahlilning mohiyati:
Javob:
korxonaning kuchli va kuchsiz tomonlarini xavf-xatar va imkoniyatlarini
aniqlash
Notog`ri
16
Ish ko’lami va boshqarish tartibiga kura korxonalar qanday
turlarga bo`linadi?
Javob:
kichik, o’rta, yirik korxonalar
Tog`ri
17
Kichik firmalar:
Javob:
kooperatsiyalashgan va ixtisoslashgan qismlar va detallar ishlab chiqarish
asosida faoliyat ko`rsatadi
Tog`ri
18
Mulk shakllariga qarab korxona quyidagi turlarga bo`linadi:
Javob:
xususiy korxona, jamoa korxonalar, davlat korxonalari, aralash
korxonalar
Tog`ri
19
Xoldinglar qaysi organning ruxsati bilan tashkil etiladi?
Javob:
Notog`ri
soliq qo`mitasining ruxsati bilan
20
Tadbirkorlik faoliyati turlari 2-mavzu. Tadbirkorlik faoliyatining turlari va shakllari

Tadbirkorlik faoliyati turlari 2-mavzu. Tadbirkorlik faoliyatining turlari va shakllari
Download
362,3 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/20
Sana
13.06.2024
Hajmi
362,3 Kb.
#263204
Download
362,3 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tadbirkorlik faoliyati turlari 2-mavzu. Tadbirkorlik faoliyatining turlari va shakllari
Download
362,3 Kb.
Matnni ko'rish
Erkinlik darajasiga qarab korxonalar quyidagi turlarga bo`linadi

Erkinlik darajasiga qarab korxonalar quyidagi turlarga bo`linadi: Javob: davlat buyurtmasi saqlangan korxonalar, ham buyurtma ham bozorga
ishlovchi korxonalar, faqat bozorga ishlovchi korxonalari
Tog`ri
21
Aktsiz solig’i stavkasini kim belgilaydi? Javob: Davlat soliq qo`mitasi
Tog`ri
22
Biznes - reja nima? Javob: bu tadbirkorlarning biznes uchun kapital yig’uvchi va u uchun
boshqaruv yo’nalishlarini belgilash uchun tuzilgan xujjat
Notog`ri
23
Marketing strategiyasi nima? Javob: Korxona istiqbol uchun bozordagi harakatlarini aniq maqsadlar bo`yicha
rejalashtirish chora-tadbirlar usuli.
Tog`ri
24
Faoliyat sohasi va ixtisoslashuviga qarab korxonalar quyidagi turlarga bo`linadi: Javob: qishloq xo`jaligi korxonalari, sanoat korxonalari, qurilish korxonalari,
xizmat ko`rsatish korxonalari
Tog`ri
25
Qo`shma korxonalar deganda: Javob: milliy va xorijiy kapital asosida tashkil topgan korxona tushuniladi
Tog`ri
26
Marketing rejasi nima? Javob: maqsadlar, marketing strategiyasi, marketing kompleksi dasturi, sotish
dasturi hamda iqtisodiy xisob kitoblar yoritilgan xujjat
Tog`ri
27
Quyida qayd qilingan pul topish yo`llarining qaysi biri tadbirkorlikka kirmaydi? Javob: erni ijaraga berib, renta orqali pul topish
Notog`ri
28
Kooperativ – bu: Javob: yuridik shaxs huquqiga ega bo`lgan mustaqil xo`jalik yurituvchi sub`ekt,
kooperatsiyaning birlamchi bo`g’ini
Tog`ri
29
Joylarga chiqib tadbirkorlik
Kichik firmalar - Ruxsat etilgan, jamiyat a`zolariga naf keltiruvchi faoliyat bilan shug’ullanib, pul, daromad topishni

V. * umumiy texnologik va texnik infratuzilma sohasida faoliyat ko`rsatadi
42. SHirkat firmalarda:
G. * “kemaga tushganning joni bir” qoidasi amal qiladi
43. Mas`uliyati cheklangan sharkatning mas`uliyati cheklanmagan shirkatdan
qanday farqi bor?
A. * jamiyat qatnashchilari o`zlari qo`shgan ulushlari doirasida javobgar bo`ladilar
44. Aktsiyadorlik jamiyati – bu:
A. * jismoniy shaxslar kapitallarining birlashuvi bo`libu aktsiyalar chiqarish yo`li
bilan tashkil etiladi
45. Ochiq turdagi aktsiyadorlik jamiyati – bu:
B. * aktsiyadorlari o`zlariga tegishli aktsiyalari boshqa aktsiyadorlarning roziligisiz
erkin tasarruf qila oladigan jamiyatdir
46. Xolding kompaniyasi – bu:
B. * Mulk egalari tomonidan bir nechta mustaqil aktsiyadorlik jamiyatlari
faoliyatini nazorat qilishi maqsadida tashkil etilgan xissadorlik jamiyatidir
47. Quyda qayd qilingan qaysi bir yo`l Xolding kompaniyasini tashkil etish
uchun asos qilib olinadi:
B. * yuridik jihatdan mustaqil korxonalarning aktsiya paketlarini birlashtirish yo`li
48. Xolding kompaniyasining qayday turlarini bilasiz?
G. moliyaviy xolding va aralash xolding
49. Xolding kompaniyalarining asosiy vazifasi:
A. * sof boshqaruvchilikdan iborat
50. Xoldinglar qaysi organning ruxsati bilan tashkil etiladi?
B. * monopoliyaga qarshi organning ruxsati bilan
51. Xorijiy korxona deganda O`zbekiston Respublikasi hududida joylashgan,
Maslahat uslublari - Tadbirkorlik faoliyati turlari 2-mavzu. Tadbirkorlik faoliyatining turlari va shakllari

va amaliy axborotlar bilan ta’minlanadi. Amalda esa yuqoridagi har bir maslahat turlari sof holda
qo‘llanilmaydi, ular kombinatsiyalashgan shaklda uchraydi.
Sanoati rivojlangan mamlakatlarda konsalting xizmati ko‘p yillar mobaynida bozor
iqtisodiyoti infratuzilmasining muhim elementlaridan hisoblanadi. Konsalting xizmati
statistika tomonidan maxsus tarmoq deb tan olingan. AQSH da ushbu tarmoqda 700 ming
kishi band bo‘lib, uning bir yillik xizmat hajmi 50 mlrd dollarni tashkil qiladi.
Har bir rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarda maslahatchilar fikrisiz iqtisodiyot
va boshqaruvga oid jiddiy qarorlar qabul qilinmaydi.
O‘zbekistonda hozirgi vaqtda xususiy konsalting firmalar soni juda kam (qiyoslash
uchun Gollandiyada ularning soni 2000 dan oshiqdir).
Xususiy firmalardan tashqari maslahatli xizmatlarni davlat, o‘quv, axborot,
ilmiytekshirish muassasalar tijorat asosida bajaradilar. Mamlakatimizda hozirgi iqtisodiy
sharoitni yaxshi biladigan, yuqori salohiyatga ega bo‘lgan, yuqori intellektual, bozor
iqtisodiyoti mexanizmini tushunadigan malakali maslahatchilar soni yildanyilga ko‘payib
bormoqda. Ular chet el konsalting firmalarining vakillari bilan hamkorlikda milliy
iqtisodiyotni rivojlantirishda katta ish olib bormoqdalar. Aytish lozimki, chet el konsalting
firmalarining xizmati juda qimmat. Masalan, chet el konsalting firmasi xodimining bir
kunlik o‘rtacha ish haqi 300 dollarni tashkil qiladi.
Konsalting xizmatlari turli xil bo‘lishi mumkin. Menejment bo‘yicha Evropa
maslahatchilar ma’lumotko‘rsatikichida 84 turdagi konsalting xizmatlari ko‘rsatilgan. Ular
quyidagi 8 ta guruhga bo‘lingan: umumiy boshqaruv, ma’muriy boshqaruv, moliyaviy
boshqaruv, xodimlar boshqaruvi, marketing, ishlab chiqarish, axborot texnologiyasi, maxsus
xizmatlar.
Ishlab chiqarish faoliyati natijasi

Venchur Biznesi dastlab AQSHda yuzaga kelib, keyinchalik keng rivojlanib ketdi. Har
bir kichik innovatsion Biznesning moddiy va moliyaviy imkoniyati ilmiytexnika bazasi jihatdan
cheklangan bo‘lib, davlat ko‘magiga muhtojdir. AQSHda kichik innovatsion Biznes- ga davlat
tomonidan yordam ko‘rsatish dasturi ishlab chiqilgan. Dasturga asosan kichik Biznes- bevosita
federal byudjetidan moliyalashtiriladi, vazirlik va muassasalar doimiy ravishda ular bilan
shartnoma tuzadilar. AQSHda venchur Biznesida tuzilgan kompaniyalarning aksiyalari imtiyozli
narxlarda innovatsion firmalarga sotilib, ulardan olgan mablag‘larni o‘z g‘oyalarini joriy etish
uchun ishlatadilar.
O‘zbekistonda ham venchur Biznesi rivojlanishiga barcha imkoniyatlar yaratilgan.
Birinchi navbatda, bu qimmatbaho qog‘ozlar bozori mavjudligidir.
Keyinchalik,
intellektual mulk bozoriga chet el firmalari kirib keldi. Ular mamlakatdagi innovatsion
loyihalarga investitsiyalar olib kelmoqda. O‘zbekiston ishbilarmonlari ham o‘z navbatida
venchur Biznesiga katta qiziqish bilan qaramoqdalar.
Bularning
barchasi
venchur
Biznesi
bizning
mamlakatda
endi
rivojlanayotganligidan dalolat berib, kelajakda innovatsion Biznes- rivojlanib ketishiga
turtki bo‘ladi.
«Andijon» respublika fond birjasi

Assotsiatsiyasining ta’rificha menejmentkonsalting boshqaruv bo‘yicha muammo va imkoniyatlarni
aniqlash, ularga baho berish, tegishli choratadbirlar ishlab chiqish va ularni amalga oshirishda xolisona
maslahat berish hamda yordam ko‘rsatishdir.
Sanoati rivojlangan mamlakatlarda mablag‘larni maslahatli xizmat shaklida intellektual
kapitalga kiritish yangi uskuna yoki ilg‘or texnologiyalarni sotib olishga ketgan mablag‘lar bilan
tengdir. Mablag‘lar ishlatishning ushbu ko‘rinishi bizning mamlakatimizda endi amalga
oshirilmoqda. Bu yo‘nalishda intellektual imkoniyatlardan iqtisodiyot va boshqaruv sohalarida
to‘laligicha foydalanish yaxshi samara beradi. Ko‘p korxonalar o‘zlarining intellektual
imkoniyatlaridan to‘la va samarali foydalana olmasliklari sababli bozor iqtisodiyoti sharoitida qiyin
ahvolga tushib qolgan. O‘z vaqtida maslahatchilar yordamidan foydalangan rahbarlar
moliyaviyxo‘jalik faoliyatida iqtisodiy samaraga erishganlar.
Germaniyaning mashxur «Porshe» avtomobil firmasi 1991 yilga kelib tanazzulga uchrash
arafasida edi. Korxona rahbarlari ahvolni tuzatish uchun YAponiyaning «Sin gidzyusu» (bu
«YAngi texnologiya» ma’nosini bildiradi) konsalting firmasiga murojaat qilishdi. Firma
«Toyota»ning malakali mutaxassislarini yig‘ib, ishga kirishdi. CHet ellik maslahatchilar sharoitni
obdon o‘rganib chiqib, «Porshe» zavodida konveyer ish usulini joriy etdi. Ishlab chiqarishning barcha
bo‘g‘inlarida xarajatlar keskin ravishda kamaytirildi. Konveyer tizimi o‘zgartirilmasada mahalliy
tajriba va an’analar hisobga olinmadi. Faqat yapon maslahatchilari taklif qilgan tizim ishlay boshladi.
YAponiya texnologiyasi joriy etishdan uch yildan keyin «Porshe»da birinchi real natijalar
yuzaga keldi: kompaniya kam xarajat qilib, ko‘proq avtomobil ishlab chiqara boshladi. 19%
ga kamaytirilgan ishchilar tezroq va sifatliroq ishni bajara boshladi. YApon
maslahatchilarining tavsiyalari tufayli yig‘uv konveyer uzunligi qisqardi, ko‘p miqdordagi
yordamchi omborxonalarga hojat qolmadi, natijada zavod hududi 30% ga qisqardi. Ishlab
chiqarishdagi kamchiliklar ikki barobar kamaydi. Avtomobil yig‘ish tezligi 40% ga oshdi. Bu
ishning barchasini o‘sha eski jihozlarda, shu zavodda ishlab kelgan ishchi va muhandislar
amalga oshirdi. Ular ixtiro sohasida ham faollashib, har oyda ishlab chiqarishni
yaxshilashga qaratilgan ikki yarim mingdan ortiq yangi takliflar bermoqda.
Konsalting xizmatlari bir martali maslahat ham bo‘lishi mumkin. Lekin ular konsalting
loyiha shaklida bo‘lib quyidagi asosiy bosqichlarni qamrab oladi:
muammolarni aniqlash (diagnostika);
loyihani ishlab chiqish;
loyihani amalga oshirish.
Loyihaning hajmiga qarab yakuniy bosqich bir necha kundan bir necha oygacha
cho‘zilishi mumkin. Ba’zida mijozlar bilan ish olib borish ko‘p yillar davom etadi.
Injiniring korxona - Tadbirkorlik faoliyati turlari 2-mavzu. Tadbirkorlik faoliyatining turlari va shakllari

Injiniring korxona
– muxandislikmaslahat xizmatlarni tijoratchilik qoidalariga asoslangan
holda amalga oshiradi.
Bunday korxona (firma):
ishlab chiqarishni ta’minlash;
mahsulot sotishni uyushtirish;
ishlab chiqarish ob’ektlarini qurib, ishga tushirish yuzasidan maslahat berish bilan
shug‘ullanadi.
Eksport injiniring firmalari boshqa mamlakatlarga xizmat ko‘rsatadi, chet eldagi ilmiy
g‘oyalar va texnik ishlanmalarni xorijda joriy etadi, murakkab va ulkan loyihalarni amalga oshiradi.
Injiniring bilan birga mashina va uskunalarni eksport qilib, etkazib beradi.
Qisqa xulosalar
O‘zbekistonda tadbirkorlik faoliyatining ishlab chiqarish, tijorat, moliya va
maslahat tadbirkorligi kabi turlari keng rivoj topmoqda. Mamlakatimizda tadbirkorlikning
yakka tartibdagi, xususiy, jamoa va aralash shakllari faoliyat ko‘rsatadi. Jamoa
tadbirkorligi firmalar faoliyatida o‘z ifodasini topadi. Firma – muayyan turdagi mahsulot
ishlab chiqarishga va xizmat ko‘rsatishga ixtisoslashgan, bozordagi talab va taklifga qarab
ish tutadigan, iqtisodiy jihatdan erkin va mustaqil korxonadir. Firmalarning turlari ko‘p.
Ularni,
-xususiy firmalarga;
-
shirkat firmalariga;
-davlat korxonalariga;
-
aralash firmalarga ajratish mumkin.
Nazorat va muhokama uchun savollar
1.
Tadbirkorlikning qanday turlarini bilasiz?
2.
Ishlab chiqarish tadbirkorligining mohiyati nimadan iborat?
3.
Tijorat tadbirkorligining mohiyatini tushuntirib bering.
4.
Moliyaviy tadbirkorlikning faoliyat mohiyati nimadan iborat?
5.
Konsalting nima? Uning istiqboli haqida gapirib bering.
6.
Tadbirkorlikning qanday shakllarini bilasiz?
7.
YAkka tadbirkorlik nima? U qanday turlarga bo‘linadi?
8.
Xususiy tadbirkorlik yakka tadbirkorlikdan nima bilan farq qiladi.
9.
Aksiyadorlik jamiyatlari qanday turlarga bo‘linadi?
10.
Xolding kompaniyalari faoliyati to‘g‘risida gapirib bering?
11.
Qanday korxonalar injiniring korxona hisoblanadi, ularning asosiy faoliyati
nimalardan iborat?
|
Tadbirkorlik faoliyati turlari 2-mavzu. Tadbirkorlik faoliyatining turlari va shakllari - bet 5

xohlagan kishi ishtirok etishi mumkin. Tovar birjalari birja operatsiyalari mazmuniga ko‘ra real
tovar birjalari va f’yuchers tovar birjalariga bo‘linadi.
Respublika tovar xom - ashyo birjasi 1994 yili ochiq hissadorlik jamiyati shaklida tashkil
etildi. U sanoat, qishloq xo‘jaligi, oziqovqat tovarlari va xom ashyo mahsulotlarini erkin ulgurji
savdosini uyushtiradi. Birja savdolarida brokerlar orqali harid qilingan mahsulotlar
respublikadan tashqariga litsenziyasiz va bojxona to‘lovisiz chiqariladi. Tovarxom ashyo
birjasining bo‘linmalari barcha viloyatlarda va Qoraqalpog‘iston Respublikasida tashkil etilgan.
Tovarxom ashyo birjasi chet el davlatlari (Angliya, Polsha, Turkiya) hamda MDH
mamlakatlari(Rossiya, Tojikiston, Turkmaniston)ning tovar
xom ashyo birjalari bilan,
Kiev, Belarus universal birjalari bilan birjalararo aloqalarni yo‘lga qo‘ygan.
«O‘zulgurjibirjasavdo» respublika tovar resurslari bozorini shakllantirishda zarur
infratarkibni yaratish maqsadida 1994 yili O‘zbekiston shartnomalar va savdo bo‘yicha davlat
aksiyadorlik uyushmasi negizida tashkil etilgan. Ilgari xalq xo‘jaligi ta’minotiga respublika
moddiytexnika ta’minoti idorasi rahbarlik qilgan. O‘zbekistonda o‘tkazilayotgan chuqur
iqtisodiy islohotlar moddiytexnika ta’minoti tizimini ham tubdan o‘zgartirdi.
«O‘zulgurjibirjasavdo» xo‘jalik mexanizmini rejaviy moddiytexnika ta’minoti
tizimidan
erkin xo‘jalik aloqalariga o‘tishini, davlat ehtiyojlari uchun mahsulot etkazib berishni, ishlab
chiqaruvchilar bilan shartnomalar tuzish yo‘li orqali amalga oshirishni ta’minlaydi.
Moddiytexnika ta’minoti va sotish bozor usullari bo‘yicha oldi sotdi, ulgurji savdo,
yarmarka, birja va kim oshdi savdolari yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Marketing axborotiri yig‘ish va
ma’lumotlar bankini
shakllantirish
Marketing boshqaruv bo‘yicha
qarorlar qabul
qilish
Ichki
va tashqi muhit omillarini
tadqiq qilish
O‘zining bozor imkoniyatlari
haqida tasavvurga ega bo‘lish
Tovar bozori holatini va
rivojlanishini o‘rganish
Tovar ishlab chiqarish
bo‘yicha holisona qaror qabul qilish
Talab va taklifga ta’sir etuvchi
omillarnn aniqlash va ularni tahlil
qilish
Sotish va narx siyosatini
shakllantirish
Kerakli assortiment va tovar
sifatiga bo‘lgan
talablarni aniqlash
Iste’molchilar qiziqishi va
talablarini qondirish
Tovar ta’minotchilari bilan
doimiy va ishbilarmonlik aloqalari
Tovar bilan ta’minlashning
tranzit va ombor shakllarini tashkil
o‘rnatish
qilish
Bozor
munosabatiga qaratilgan
savdotexnologik jarayonni tashkil etish
Tovar sotishda izchillikni,
rejalilikni va barqarorlikni
ta’minlash
Reklama tadbirlarini amalga
oshirish
Sotilayotgan tovarlarga
qiziqishni oshirish
Firma obro‘sini shakllantirish
Do‘konlarda o‘ziga xoslik
yaratish
Tadbirkorlik faoliyati turlari 2-mavzu. Tadbirkorlik faoliyatining turlari va shakllari - bet 7

tugatildi. Bu hudud ichidagi banklar o‘rtasida operatsiyalarning sanoqli soatlarda o‘tkazilishiga
imkon beradi.
Hozirgi kunda O‘zbekiston Respublikasida bir qancha tijorat aksionerlik banklari faoliyat
ko‘rsatmoqda. Tijorat banklari milliy iqtisodiyotning
turli soha va tarmoqlari, korxona va
tashkilotlari, xo‘jalik va tadbirkorlik sub’ektlarini kreditlash, moliyalash va ularga hisob- kitob
xizmati ko‘rsatishni amalga oshiradi. Banklar faoliyati to‘la mustaqildir. O‘z
resurslari etmay
qolganda ular boshqa banklardan yoki Markaziy bankdan kredit olishlari mumkin.
Fond birjasi.
Moliyaviy tadbirkorlikning elementlaridan yana biri fond birjasidir.
Kapitalning ko‘payishi, aktivlarning haqiqiy narxini aniqlashga qaratilgan qimmatbaho qog‘ozlar
bozoriga fond birjasi deyiladi. Fond birjasining faoliyat tamoyili talab va taklifni tezkor
tartiblashtirishdan iboratdir. Fond birjalarida qimmatbaho qog‘ozlarning kopirovkasi o‘tkaziladi.
Bunga muvofiq birjaning kopirovka bo‘limi mutaxassislari birja orqali o‘tayotgan barcha
qimmatbaho qog‘ozlarning harid kursi va sotuv kurslarini muntazam ravishda baholab boradilar.
Joriy kurslar esa doimo chiroqli tabloda yozilib, maxsus byulletenda chop etiladi. Joriy kurslarga
binoan shu vaqt shu birjada ma’lum aksiyalarni sotish yoki sotib olish narxlari aniqlanadi. Bu
narxlar maxsus
formula yordamida chiqarilsa, ular birja faolligining indeksini aniqlash uchun
asos bo‘ladi. Birja faolligi iqtisodiyotda sodir bo‘layotgan ahvolni o‘ziga xos ravishda aks
ettiradi.
SHu
bilan birga, davlat monopolistik kapitalizm sharoitida qimmatbaho qog‘ozlar
savdosida birja roli ancha pasaydi. Buning asosiy sababi kuchli kreditmoliya institutlarining
yuzaga kelishidadir. Ular qimmatbaho qog‘ozlar savdosini birjalarsiz olib boradilar.
Qimmatbaho
qog‘ozlar savdosida birjalar roli tushib ketganiga sabab,
davlat
obligatsiyalarining qimmatbaho qog‘ozlar umumiy hajmidagi salmog‘i oshganligidadir.
Hozirgi vaqtda O‘zbekistonda ham fond birjalari o‘z faoliyatini amalga oshirib
kelmoqda.
-chizma. Savdo firmasida marketing faoliyatining model-dasturi

bashorat qilish, rejalashtirish, maqsadlarni amalga oshirish
va ularni nazorat qilish
funksiyalarini o‘z ichiga oladi.
Savdo firmasidagi marketing faoliyatining model dasturini oddiy -chizma
ko‘rinishida quyidagicha tasvirlash mumkin. (3-chizma).
Agar bozorning dastlabki tahlili va bashorati tijorat bitimini tuzish foydasiga hal
bo‘layotgan bo‘lsa, tijoratchi shu bitim aks etilgan Biznes-rejani va bo‘lajak xarajat va
kutilayotgan natijalarni ishlab chiqishi lozim.
Har bir tijorat bitimi umumiy holatda quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
savdovositachi xizmatlarni bajarish uchun ishchilarni yollash (tovarni sotib olish,
tashish, sotish,
reklama ishini olib borish, kerakli xizmatlarni rasmiylashtirish);
tovarni caqlash va sotish uchun kerak bo‘lgan omborxona, baza, savdo do‘konlarini
sotib olish yoki ijaraga olish;
tovarni keyinchalik sotish uchun sotib olish;
amalga oshiriladigan ishni moliyalashtirish uchun pul mablag‘larini kreditga olish
va keyinchalik kredit va uning foizini qaytarish;
vositachilik
faoliyati ko‘rsatayotgan
boshqa tashkilot
yoki shaxslarning
xizmatlaridan foydalanish va ularga pul to‘lash;
bitimda ko‘rsatilgan ishni rejalashtirish, rasmiylashtirish va tartiblashtirish
uchun kerak
bo‘lgan axborotni to‘plash yoki sotib olish;
tovarni haridorga sotish;
bitimni rasmiylashtirish, barcha soliq va to‘lovlarni to‘lash.
Tijorat bitimining barcha muhim tadbirlari bir-biri bilan muddat jihatdan bog‘liqdir.
YAkunida Biznes-reja va harakatlarning yiriklashtirilgan muvofiqlashtiruvchi
rejasi ishlab
chiqiladi. Agar bitim yirik bo‘lib, ko‘p muddatga cho‘zilsa, ishni bajarish reja -jadval ini
tuzish tavsiya etiladi.
Leksik iSHlar - 3 I bob. 3-sinf ona tili darslarida mustaqil ishlar vositasida o’quvchilar lug’atini boyitish metodikasi

|
3 I bob. 3-sinf ona tili darslarida mustaqil ishlar vositasida o’quvchilar lug’atini boyitish metodikasi
|
bet | 8/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 77,13 Kb. | | #246217 |
Bog'liq 3-sinf Ona tili darsligidagi mantiqiy mashqlar tahlili1. Leksik iSHlar. Suhbat asosida mavzuga doir so‘zlar guruhini to‘plaSHga doir leksik maSHqlar.
1. Odamlar bahor kelganini qanday aniqlaSHadi? Bu faslni SHoir va yozuvchilar nima deb nomlaSHadi? (Bahor, yil ertasi, erta bahor, yaSHil ko‘klam).
2.Bahor quyoSHi qanday tasvirlanadi? (tiniq quyoSH, mehribon va saxiy quyoSH, erka quyoSH, ko‘zni qamaSHtiradigan quyoSH).
3. Mart oyining osmoni qaysi so‘zlar bilan tasvirlanadi? (ko‘m-ko‘k, havo rang, toza, musaffo, tip-tiniq, tiniq).
4. Qir-adirning ko‘riniSHini tasvirlaSHda qaysi so‘zlardan foydalaniladi? Rang bildiruvchi so‘zlarni ayting. (yam-yaSHil, chiroyli, barra o‘tlar, qorlar, nafis lolalar, cho‘g‘dek qizil, qip-qizil gilam, yam-yaSHil gilam, yumSHoq ko‘rpa).
5. Tog‘larning ko‘riniSHini tasvirlaSHga doir so‘zlarni ayting. ( baland, baland cho‘qqi, cho‘qqilarda qor, oppoq qor.)
Leksik maSHqlar o‘rganilgan mavzular doirasida taSHkil etiladi. Masalan, SHaxs va narsaning nomini bildirgan so‘zlar o‘rganilganda SHunday so‘zlar guruhini tuziSHga, belgi bildirgan so‘zlar o‘rganilganda rang, hajm, SHakl, xususiyat, maza-ta’m bildiruvchi so‘zlar guruhini to‘plaSHga diqqat qaratiladi.
2. Grammatik maSHqlar vositasida gaplar tuziSH. Ona tili darslarida leksik maSHqlardan so‘ng gap tuziSHga doir grammatik maSHqlar ham nutq o‘stiriSHga yo‘naltiriladi.
Namuna. Tog‘ning baland cho‘qqilari qor bilan qoplangan. Qirda lolalar qip-qizil bo‘lib ochilgan. Saxiy quyoSH iliq nurlarini sochyapti. Havo iliq. QuyoSHning nurlari ko‘zni qamaSHtiradi. Yerlar barra o‘tlar bilan qoplangan. Osmon tip-tiniq, havo musaffo.
Tuzilgan gaplarning tahlili o‘quvchilarning nutq va tafakkurini rivojlantiriSHga qaratiladi12.
3. Tuzilgan gaplar tartibi asosida matn yaratiSH. O‘quvchilarning bahor mavzusi yuzasidan yuqoridagi kabi tayyorgarlikdan so‘ng yozgan inSHolarida nutq va tafakkuri darajasi o‘z aksini topadi.
InSHolardan namunalar:
1- variant. Bahor mehmon bo‘lib keldi. Osmon musaffo. Saxiy quyoSH nurlarini socha boSHladi.
2- variant. O‘lkamizga bahor mehmon bo‘lib keldi. Osmon tiniq va toza. QuyoSHning saxi y nurlari ko‘zni qamaSHtiradi.
3-variant. Bahor quyoSHi issiq nurlarini sochdi. Yerlarda qorlar ham erib ketdi. Qirlarga bahor qip-qizil gilamini yoydi. Bolalar qirga sayrga chiqdilar.
4- variant. Kunlar isidi. O‘tlar ko‘kardi. Bahor gullari ochildi.
5- variant. Bahor keldi. Yerlarda mayin maysalar ko‘rina boSHladi. Chuchmoma, lolalar ochildi.
6- variant. Yerlarda barra o‘tlar ko‘rina boSHladi. Daraxtlarda kurtaklar bo‘rta boSHladi.
|
| |
Tadqiqotning maqsadi - 3 I bob. 3-sinf ona tili darslarida mustaqil ishlar vositasida o’quvchilar lug’atini boyitish metodikasi

|
3 I bob. 3-sinf ona tili darslarida mustaqil ishlar vositasida o’quvchilar lug’atini boyitish metodikasi
|
bet | 2/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 77,13 Kb. | | #246217 |
Bog'liq 3-sinf Ona tili darsligidagi mantiqiy mashqlar tahliliTadqiqotning maqsadi boshlang‘ich sinflarning ona tili ta’limida mustaqil ishlar orqali o‘quvchilar nutqi va tafakkurini rivojlantirishning pedagogik mexanizmini takomillashtirishga doir taklif va tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Tadqiqotning vazifalari:
Boshlang‘ich sinf ona tili ta’limida mustaqil ishlar orqali o‘quvchilar nutqi va tafakkurini o‘zaro bog‘liqlikda rivojlantirish mazmunining pedagogik-psixologik xususiyatlarini aniqlashtirish;
Boshlang’ich sinflarda o’quvchilarning nutq va tafakkurini rivojlantirish mezonlarini tayanch va fanga oid kompetensiyalar asosida ishlab chiqish;
Boshlang‘ich sinflarning ona tili ta’limida o‘quvchilar nutqi va tafakkurini rivojlantirishga yo‘naltirilgan mustaqil ish usullarini motivatsion, kommunikativ-kognitiv yondashuv asosida takomillashtirish;
boshlang‘ich sinf ona tili ta’limida mustaqil ishlar orqali o‘quvchilarning nutq va tafakkurini rivojlantirish texnologiyalarini takomillashtirish.
Tadqiqotning predmeti boshlang‘ich sinflarning ona tili ta’limida mustaqil ishlarni tashkil etish orqali o‘quvchilar nutqi va tafakkurini rivojlantirish mazmuni, shakli, metod va vositalari.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
Boshlang‘ich sinflarning ona tili ta’limida mustaqil ishlar vositasida o‘quvchilar nutqi va tafakkurini rivojlantirish mazmunining pedagogik (pedagogik trening, pinboard, pragmatizm, ergonomika) hamda psixologik (praksiologiya, perseptiv) xususiyatlari interaktiv va texnologik omillar (off-line, operatsion o‘yinlar) tahlili misolida aniqlashtirilgan;
boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutq va tafakkurini rivojlantirishga doir kompetensiyaviy yondashuv mezonlari aniqlik, izchillik, natijaviylik, samaradorlik, qiyosiylik, mantiqiylik, dolzarblilik tamoyillari asosida tizimlashtirilgan;
boshlang‘ich sinflarning ona tili ta’limida texnik vositalar yordamida o‘quvchilar nutqi va tafakkurini rivojlantirish mazmuni, amaliy va natijaviy tarkibi motivatsion, kommunikativ-kognitiv yondashuv asosida takomillashtirilgan;
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

1. Musaev J. O‘quvchilarning mustaqil fikrlaSH salohiyatini rivojlantiriSH. Monografiya. . –T.: SHarq, 2020. –252 b.
|
|
2. SHodmonova SH.S. Talabalarda mustaqillik tafakkurini SHakllantiriSH va rivojlantiriSH. Monografiya. – T.: 2021. – 80 b.
|
|
3. Nurullaeva SH.O‘. Mustaqil iSHlar.// BoSHlang‘ich ta’lim. 2022. –№5. –28-29-b.
|
|
4. Matchonov S., G’ulomova X. Nutq madaniyati. // BoSHlang’ich ta’lim. 2020. -№1. -8-10-b.
|
|
5. MaSHaripova U. Formirovanie kommunikativnыx kompetensiy mladSHix SHkolnikov na osnove razvitiya svyaznoy rechi 2021. 117b.
|
|
6. NiSHonova Z. Mustaqil fikrlaSHga o`rgatiSH.// BoSHlang`ich ta`lim. 2019. –№ 3. –34- 35 b.
|
|
7. Nurkeldiyeva D. Tafakkur nutqdan boSHlanadi.// BoSHlang`ich ta`lim. – 2019. -№2. –10-11-b.
|
|
8. Normurodova D.. Ta`lim jarayonida multimediya vositalaridan foydalaniSH. Ona tili.// Til va adabiyot ta`limi. 2018.-№11. –16 b.
|
|
9. Rasulov R.Ijodiy munosabat ifodalovchi ruhiy holat fe’llari haqida // Til va adabiyot ta’limi. 2023.-27-31-b.
|
|
10. Rojdestvenskiy N.S. O yazыke i rechi v nachalnom obuchenii// Nachalnaya SHkola. 2022. - № 9-10. S. 9-13.
|
|
11. Roziqov O. Nutqdan tilga.// BoSHlang‘ich ta’lim. 1992. -№3-4. -.24-25-b.
|
|
12. Romanovskaya Z.I. Razvitie rechi i mыSHleniya v sisteme obucheniya akademika //Nachalnaya SHkola. 2021. - №8., –18s.
|
|
13. Xolmurodova I.O. Ona tili darslarida axborot–kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalaniSHning afzalliklari. Ta’lim texnologiyalari. 2017.-№ 5–6. 159–160-b.
|
|
14. SHodmonova M.B. Ona tili va adabiyot darslarida nutq o‘stiriSH va tafakkurni uzluksiz rivojlantiriSH masalalari. Ta’lim mazmuni uzluksizligi//Uzluksiz ta’lim. 2018. -№ 4. -3–7-b.
|
|
16. Qodirova K. Nutq o‘stiriSHni baholaSH uslubi // Sog‘lom avlod uchun. 2018. -№ 4-5. -6-7-b.
|
|
17. Almamatov T. Adabiy til va nutqiy jarayon. Umumfilologik tadqiqotlar: muammo va yechimlar. –Jizzax: 2021. -190-192-b. –254 b.
|
|
18. Boysinov S. Tojieva H. O‘quvchini mustaqil fikr kiSHisiga aylantiriSHda adabiy ta’limning o‘rni. Umumfilologik tadqiqotlar: muammo va yechimlar. –Jizzax: 2021.–254 b.
|
|
19. Mahmudov N. Nutq boyligi// Umumfilologik tadqiqotlar: muammolar va yechimlar: Tezis SHaklidagi maqola. –Jizzax: 2021. –162b.
|
|
20. Nazarqulova G’. BoSHlang‘ich sinflarda o‘quvchilarni mustaqil fikrlaSHga o‘rgatiSH (ertaklar misolida) //Global ta’lim va milliy metodika taraqqiyoti:Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari.-T.:-2019. -–308b.
|
|
Ikki aylananing berilgan radius aylanasi yoyi bilan ichki tutashma

Ikki aylananing berilgan radius aylanasi yoyi bilan ichki tutashma
quyidagicha amalga oshiriladi (2.45-rasm)
1) R
1
radiusli markaz O
1
va R
2
radiusli markaz O
2
bo'lgan ikkita aylana
berilgan. 2) O
1
markazidan radiusi (R - R
1
) va O
2
markazidan (R - R
2
) yordamchi
yoyini torting. Yoy O. nuqtasida kesishadi, O nuqta tutashma markazi. 3) O
1
O
chizig'ini torting, biz A tutashuv nuqtasini olamiz, OO
2
chizig'ini chizamiz, biz B
tutashuv nuqtasini olamiz. 4) O tutashma markazidan biz A radiusidan B nuqtaga
radiusi R bo'lgan tutashuv yoyini chizamiz.
2.45-rasm
44
Ikki aylananing berilgan radius aylanasi yoyi bilan aralash tutashma
quyidagicha amalga oshiriladi (2.46-rasm)
1) R
1
radiusli markaz O
1
va R
2
radiusli markaz O
2
bo'lgan ikkita aylana
berilgan. 2) O
1
markazidan radiusi (R - R
1
) va O
2
markazidan (R + R
2
) yordamchi
yoyini torting. Yoy O. nuqtasida kesishadi, O nuqta tutashma markazi. 3) O
1
O
chizig'ini torting, biz A tutashuv nuqtasini olamiz, OO
2
chizig'ini chizamiz, biz B
tutashuv nuqtasini olamiz. 4) O tutashma markazidan biz A radiusidan B nuqtaga
radiusi R bo'lgan tutashuv yoyini chizamiz.
2.46-rasm
2.8. Ellips qurish
Katta va kichik o'qlar bo'ylab ellips qurilishi quyidagicha amalga oshiriladi
(2.47-rasm):
1) AB ellipsining katta o'qi va CD ellipsining kichik o'qi berilgan. 2) Ellips
o'qlari kesishish nuqtasini - O nuqtasini belgilang. O markazidan OA radiusli va
OC radiusli aylana chizilgan. 3) Katta doirani o'n ikki teng qismga ajrating. Biz 1,
45
2, 3, ..., 12. nuqtalarni olamiz. 4) 1, 2, 3, ..., 12 aylananing bo'linish nuqtalari
aylana markazi O bilan to'g'ri chiziqlar bilan bog'lanadi, shu bilan birga 1 - 7, 2 - 8,
..., 6 -12 to'g'ri chiziqlar kichik doirani o'n ikki teng qismga bo'ling. 5) Katta
aylananing bo'linish nuqtalaridan, CD ga parallel ravishda to'g'ri chiziqlar torting.
Kichik aylananing bo'linish nuqtalaridan AB ga parallel ravishda to'g'ri chiziqlar
torting. Vertikal va gorizontal chiziqlarning kesishish nuqtalari ellipsning kerakli
nuqtalari. 6) Ellipsning olingan nuqtalarini parcha yordamida silliq egri chiziq
bilan bog'laymiz. Biz ellipsni yasaymiz.
2.47-rasm
Mustahkamlash uchun savollar
1. Siz qanday geometrik yasashlarni bilasiz?
2. Chiziq kesmasini n teng qismga bo'lish bosqichlarini sanab o'ting.
3. Burchakni ikkiga qanday ajratish mumkin?
4. Uchburchak ichiga chizilgan aylana markazi qanday quriladi?
5. Qaysi to'g'ri chiziqlar aylanani to'rtta teng qismga ajratadi?
6. Aylanani oltita teng qismga qanday ajratish mumkin?
46
7. Qanday tutashma tashqi deyiladi? Ichki?
8. Tutashma deb nimaga aytiladi?
9. Tutashma qurish nimani anglatadi?
10. To'g'ri burchakli tomonlarning tutashmasi qanday yaratiladi?
|
To'g'ri chiziq aylanani kesib o'tganda aylana va to'g'ri chiziqni tutashmasi

42
2.42-rasm
2.7.3. Ikkita aylanaga tutashma yasash
2.43. Rasmda ko'rsatilgan buyumlarning rasmlarini qurishda, ular tashqi
(2.43-rasm
, a), ichki (2.43-rasm
, b) va aralash (2.43-rasm,
c)
berilgan aylanadagi
aylana yoyi bilan ikki aylananing tutashmasini quradilar.
a
b
c
2.43-rasm
Ikki aylananing berilgan radius aylanasi yoyi bilan tashqi tutashma
quyidagicha amalga oshiriladi (2.44-rasm):
1)
R
1
radiusli markaz
O
1
va
R
2
radiusli markaz
O
2
bo'lgan ikkita aylana
berilgan. 2)
O
1
markazidan radiusi
(R
1
+ R) va
O
2
markazidan radiusi
(R
2
+ R)
bo'lgan yordamchi yoyini torting. Yoy
O.
nuqtasida kesishadi,
O nuqta tutashma
markazi. 3)
OO
1
chizig'ini tortamiz,
A tutashuv nuqtasini olamiz OO
2
chiziqni
chizamiz,
B tutashuv nuqtasini olamiz. 4)
O tutashma markazidan
A nuqtadan
B
nuqtaga radiusi
R bo'lgan tutashuv yoyini chizamiz.