Sistemaviy dasturiy ta’minot (System software)

|
Sistemaviy dasturiy ta’minot (System software)
|
bet | 5/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 32,84 Kb. | | #251639 |
Bog'liq 4-mavzuSistemaviy dasturiy ta’minot (System software) — kompyuteming va kompyuter tarmoqlarining ishini ta’minlovchi dasturlar majmuasidir.
Amaliy dasturiy ta’minot (Aplication program paskage) — bu aniq bir predmet sohasi bo‘yicha ma’lum bir masalalar sinfini yechishga mo’ljallangan dasturlar majmuasidir.
Dasturlash texnologiyasining uskunaviy vositalari — yangi dasturlarni ishlab chiqish jarayonida qo'llaniladigan maxsus dasturlar majmuasidan iborat vositalardir. Bu vositalar dasturchining uskunaviy vositalari boiib xizmat qiladi, ya’ni ular dasturlami ishlab chiqish (shu jumladan avtomatik ravishda ham), saqlash va joriy etishga mo‘ljallangan.
Sistemaviy dasturiy ta’minot (SDT) quyidagilarni bajarishga qaratilgan:
— kompyuterning va kompyuterlar tarmog‘ining ishonchli va samarali ishlashini ta’minlash;
— kompyuter va kompyuterlar tarmog‘i apparat qismining ishini tashkil qilish va profilaktika ishlarini bajarish.
Sistemaviy dasturiy ta’minot ikkita tarkibiy qismdan — asosiy (bazaviy) dasturiy ta’minot va yordamchi (xizmat ko'rsatuvchi) dasturiy ta’minotdan iborat. Asosiy dasturiy ta’minot kompyuter bilan birgalikda yetkazib berilsa, xizmat ko'rsatuvchi dasturiy ta’minot alohida, qo'shimcha tarzda yaratilishi mumkin.
Asosiy dasturiy ta’minot (base software) — kompyuter ishini ta’minlovchi dasturlarining minimal to‘plami.
Ularga quyidagilar kiradi:
— operatsion sistema (OS);
— tarmoq sistemasi.
Yordamchi (xizmat ko'rsatuvchi) dasturiy ta’minotga asosiy dasturiy ta’minot imkoniyatlarini kengaytiruvchi va foydalanuvchining ish muhitini (interfeysni) qulayroq tashkil etuvchi dasturlar kiradi. Bular tashxis qiluvchi, kompyuterning ishchanligini oshiruvchi, antivirus, tarmoq ishini ta’minlovchi va boshqa dasturlardir.
Asosiy dasturiy ta’minotni qo‘shimcha ravishda o'matiladigan xizmat ko'rsatuvchi dasturlar to‘plami to‘ldirib turadi. Bunday dasturlami ko‘pincha utilitlar deb atashadi.
Utilitlar — ma’lumotlami qayta ishlashda qo‘shimcha operatsiyalami bajarishga yoki kompyuterga xizmat ko'rsatishga (tashxis, apparat va dasturiy vositalarni testlash, diskdan foydalanishni optimallashtirish va boshqalar) mo'ljallangan dasturlardir.
Kompyuterning dasturiy ta’minoti orasida eng ko‘p qo‘llaniladigani amaliy dasturiy ta’minot (ADT)dir. Bunga asosiy sabab kompyuterlardan inson faoliyatining barcha sohalarida keng foydalanilishi, turli predmet sohalarida avtomatlashtirilgan tizimlarning yaratilishi va qo'llanishi. Amaliy dasturiy ta’minotni quyidagicha tasniflash mumkin.
Muammoga yo’naltirilgan ADTga quyidagilar kiradi:
— buxgalteriya uchun DT;
— personalni boshqarish DT;
— jarayonlami boshqarish DT;
— bank axborot tizimlari va boshqalar.
Umumiy maqsadli ADT — soha mutaxassisi bo'lgan foydalanuvchi axborot texnologiyasini qo‘llagando uning ishiga yordam beruvchi ko’plab dasturlarni o’z ichiga oladi. Bular:
— kompyuterlarda ma’lumotlar bazasini tashkil etish va saqlashni ta’minlovchi ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT);
— matnli hujjatlami avtomatik ravishda formatlashtiruvchi, ulami tegishli holatda rasmiylashtiruvchi va chop etuvchi matn muharrirlari;
— grafik muharrirlar;
— hisoblashlar uchun qulay muhitni ta’minlovchi elektron jadvallar;
— taqdimot qiiish vositalari, ya’ni tasvirlar hosil qilish, ularni ekranda namoyish etish, slaydlar, animatsiya, filmlar tayyorlashga mo‘ljallangan maxsus dasturlar.
Ofis ADT idora faoliyatini tashkiliy boshqarishni ta’minlovchi dasturlarni o‘z ichiga oladi. Ularga quyidagilar kiradi:
— rejalashtiruvchilar yoki organayzerlar, ya’ni ish vaqtini rejalashtiruvchi, uchrashuvlar bayonnomalarini, jadvallarni tuzuvchi, telefon va qaydnomalarni olib boruvchi dasturlar;
— taijimon dasturlar, ya’ni berilgan boshlang‘ich matnni ko'rsatilgan tilga tarjima qilishga mo'ljallangan dasturlar;
— skaner yordamida o‘qilgan axborotni tanib oluvchi va matnli ifodaga o'zgartiruvchi dasturiy vositalar;
— tarmoqdagi uzoq masofada joylashgan abonent bilan foydalanuvchi orasidagi o‘zaro muloqotni tashkil etuvchi kommunikatsion dasturlar.
Kichik nashriyot tizimlari «kompyuterli nashriyot faoliyati» axborot texnoiцgiyasini ta’minlaydi, matnni formatlash va tahrir qilish, avtomatik ravishda betlarga ajratish, xat boshilarini yaratish, rangli grafikani matn orasiga qo'yish va hokazolami bajaradi.
|
| |