nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qanday me’yoriy hujjatga baholash tizimi deb ataladi?

|
Qanday me’yoriy hujjatga baholash tizimi deb ataladi?
|
bet | 87/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org603. Qanday me’yoriy hujjatga baholash tizimi deb ataladi?
*a) davlat ta’lim standarti bo‘yicha umumiy o‘rta ta’limning malaka talablarini o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilishi darajasini hamda umumiy o‘rta ta’lim muassasasining faoliyati samaradorligini aniqlaydigan mezonlar majmuidan iborat;
b) umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida o‘qitiladigan o‘quv fanlari nomi, o‘quv yuklamasining minimal hajmi hamda ularning sinflar bo‘yicha taqsimoti belgilangan hujjat;
c) tayanch o‘quv rejaga muvofiq o‘quv fanlarining sinflar va mavzular bo‘yicha hajmi, mazmuni, o‘rganish ketma-ketligi va shakllantiriladigan kompetentsiyalari belgilangan hujjat;
d) Umumiy o‘rta ta’limning malaka talablari umumta’lim fanlari bo‘yicha ta’lim mazmunining majburiy minimumi va yakuniy maqsadlariga, o‘quv yuklamalari hajmiga hamda ta’lim sifatiga qo‘yiladigan talablardan iborat.
604. Kompetentsiya nima? *a) Mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish qobiliyati.
b) O‘rganilgan ma’lumotlarni eslab qolish va qayta tushuntirib berish; .
c) O‘rganilgan bilimlarni tanish vaziyatlarda qo‘llay olish;;
d) O‘rganilgan bilim va shakllangan ko‘nikmalarni notanish vaziyatlarda qo‘llay olish va yangi bilimlar hosil qilish;
605. Bilim nima?
*a) O‘rganilgan ma’lumotlarni eslab qolish va qayta tushuntirib berish;
b) O‘rganilgan bilimlarni tanish vaziyatlarda qo‘llay olish;;
c) O‘rganilgan bilim va shakllangan ko‘nikmalarni notanish vaziyatlarda qo‘llay olish va yangi bilimlar hosil qilish;
d) Mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish qobiliyati.
606. Ko‘nikma nima?
*a) O‘rganilgan bilimlarni tanish vaziyatlarda qo‘llay olish;
b) O‘rganilgan bilim va shakllangan ko‘nikmalarni notanish vaziyatlarda qo‘llay olish va yangi bilimlar hosil qilish;
c) Mavjud bilim, ko‘nikma va malakalarni kundalik faoliyatda qo‘llay olish qobiliyati.
d) O‘rganilgan ma’lumotlarni eslab qolish va qayta tushuntirib berish;
607. Ta’lim muassasalarida ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarni rejalashtirish, tashkil qilish, tayyorlash va o‘tkazish, mavzu tanlash, reja tuzish, stsenariy tayyorlash, tadbir o‘tkaziladigan xonalarni jihozlashni kimlarga topshirish lozim?
*а) o‘quvchilarga
b) o‘qituvchilarga
c) Yoshlar yetakchisiga
d) MMIBDO‘ga
|
| |
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari - bet 85

|
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari
|
bet | 85/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org577. Yaratilayotgan o‘quv-metodik majmualarning o‘quvchilarni mantiqiy fikrlashga undaydigan, rasmlarga boy, zamonaviy matbaa talablariga javob beradigan shakllarda chop etilishini ta’minlash qancha muddatda amalga oshirish kerak deb belgilab qo‘yildi?
*a) 3 oy muddatda;
b) 2 oy muddatda;
c) 1 oy muddatda;
d) 15 kun muddatda.
578. Vazirlar Mahkamasining 187- sonli qarorining bajarilishini nazorat qilish kimga yuklatildi?
*a) Vazirlar Mahkamasining Ta’lim va ilm-fan masalalari axborot-tahlildepartamentiga;
b) O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi hamda Oliy ta’limga;
c) Bosh Vazirga;
d) O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi,
579. Davlat ta’lim standartini ishlab chiqish qanday hujjatlarga asoslandi?
*a) O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, «Ta’lim to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni,
«Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Uzluksiz ta’lim tizimi uchun davlat ta’lim standartlarini ishlab chiqish va amalda joriy etish to‘g‘risida» 1998 yil 5 yanvardagi 5-son qarori, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Uzluksiz ta’lim tizimining chet tillar bo‘yicha davlat ta’lim standartini tasdiqlash to‘g‘risida» 2013 yil 8 maydagi 124-son qarori; O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Umumiy o‘rta ta’lim to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash to‘g‘risida»gi 2017 yil 15 martdagi 140-son qarori;
b) O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, «Ta’lim to‘g‘risida»gi O‘zbekiston
Respublikasi Qonuni, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni;
c) O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Uzluksiz ta’lim tizimining chet tillar bo‘yicha davlat ta’lim standartini tasdiqlash to‘g‘risida» 2013 yil 8 maydagi 124-son qarori; O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining «Umumiy o‘rta t’lim to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash to‘g‘risida»gi 2017 yil 15 martdagi 140-son qarori;
d) «Ta’lim to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni, «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
«Uzluksiz ta’lim tizimi uchun davlat ta’lim standartlarini ishlab chiqish va amalda joriy etish to‘g‘risida» 1998 yil 5 yanvardagi 5-son qarori.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari
|
Muloqotning masalani muhokama qilish bosqichida amalga oshiriladigan asosiy faoliyat nima?

|
Muloqotning masalani muhokama qilish bosqichida amalga oshiriladigan asosiy faoliyat nima?
|
bet | 12/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org69. Muloqotning masalani muhokama qilish bosqichida amalga oshiriladigan asosiy faoliyat nima?
a) eshita olish qobiliyati
b) suhbatdoshni ishontira olish
c) aniq isbotlarga ega bo`lish
d) *faol tinglash
70. Pedagogik texnologiya bu...?
a) *oldindan loyihalashtirilgan pedagogik jarayonni amaliyotga rejali va bir maromda tatbiq etish yoki pedagogik masalani yechishga qaratilgan pedagogik tizim.
b) ta`lim-tarbiya metodlarini u yoki bu to ‘plamini qo ‘llash bilan bog’liq bo ‘lgan pedagogning uzluksiz, o ‘zaro shartlangan harakatlari tizimi
c) ta`lim shakllarini optimallashtirishga qaratilgan, texnika hamda inson omillari, uning o ‘zaro hamkorligi asosida o ‘qitish jarayoni va bilimlarni egallash, yaratish, qo ‘llash hamda belgilashning tizimli metodi
d) javoblarning barchasi to ‘g’ri
71. Pedagogik tizim bu....?
a)*shaxsning bor sifatlarini shakllantirish uchun tashkiliy, maqsadga yo‘naltirilgan va pedagogik ta`sir ko ‘rsatishni ko‘zlagan, o‘zaro bog’liq vosita, usul, jarayonlarning yig’indisini ifoda qiluvchi aniq yaxlitlik
b) shaxs sifatlarini shakllantirishga ta`sir ko ‘rsatishni ko ‘zlagan vosita, usul, jarayonlarning yig’indisi
c) shaxsni shakllantirishga yo ‘naltirilgan pedagogik ta`sir ko ‘rsatish usullari, vositalari.
d) ta`lim masalalari, uning taraqqiyotini hal qilishga qaratilgan, maxsus tashkil etilgan o ‘zaro munosabatlar
72. Muammoli o ‘qitish bu...?
a) *o‘quv mashg’ulotini tashkil etish shakli bo‘lib, unda pedagog rahbarligida muammoli vaziyat yuzaga keltiriladi va uning hal qilinishida ta`lim oluvchilar faol mustaqil harakat qiladilar.
b) ta`lim maqsadlarini amalga oshirishga qaratilgan ijtimoiy faoliyatning alohida turi
c) pedagog rahbarligida yuzaga keltiriladigan vaziyat
d) ta`lim oluvchilar faol mustaqil harakat qiladigan vaziyat turlari
73. Pedagogik qobiliyat necha turga bo ‘linadi?
a) *9 ta turga
b) 12 ta turga
c) 7 ta turga
d) 4 ta turga
|
| |
O`qitish metodikasi nima? - Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim...

|
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari
|
bet | 10/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org54.O`qitish metodikasi nima?
a) ta`lim berish nazariyasi va o`qitish metodikasi
b)*turli o`quv fanlarining o`qitish jarayoning qonuniyatlari, o`qitishning mazmuni, shakllari, uslubiyoti
c) o`qitish jarayonining umumpedagogik, nazariy asoslarini ishlab chiqish
d) tarbiya nazariyasi va tarixi
55.Quyidagi mutafakkirlaridan qaysi alloma birinchi marta bolalarni jamoa bo‘lib, maktabda o‘qitishning ahamiyatini ilmiy asoslab bergan?
a) Maxmud Qoshg‘ariy;
b) *Abu ali Ibn Sino;
c) Abu nasr Farobiy;
d) Abu Rayhon Beruniy;
56.“Ta’lim-tarbiya jarayonida o‘qituvchining o‘rnak-namuna ko‘rsatishi dars samrdorligini oshuruvchi asosiy vosita” sifatida ekanligining aytgan mutafakkir kim?
a) *Abu Rayxon Beruniy
b) Alisher Navoiy
c) Ya.A.Komenskiy
d) A.Avloniy
57. 100 Yuqori sinf o‘quvchilarning quyi sinf o‘quvchilariga yordam ko‘rsatish tashkil etish nima deb ataladi?
a) *vertikal pedagogika
b) androgika
c) hamkorlik pedagogikasi
d) boshlang‘ich pedagogika
58. Vunderkind – tushunchasining ma’nosi toping?
a)*ajoyib bola, zo‘r va favqulodda noyob qobliyat, layoqatning barvaqt namoyon bo‘lishi.
b) bola tarbiyasida negativ xulqning namoyon bo‘lishi
c) bola tarbiyasida pozitiv xulqning namoyon bo‘lishi
d) bola xulqida ruhiy kamchiliklarning namoyon bo‘lishi.
59. Xalq pedagogikasida qo‘llanilgan tarbiya usullarini ko‘rsating?
a)*tushuntirish, na’muna, nasihat berish, jazolash.
b) jismoniy jazo va rag‘bat
c) ibrat– na’muna ko‘rsatish
d) maqtash, tushuntirish, na’muna ko‘rsatish
60. Avtoritar tarbiya usuli bu...- ?
a) Katta o‘quvchilarning kichik o‘quvchilarga bo‘lgan ta’siri
b)*O‘quvchini o‘qituvchiga bo‘ysundirishdan iborat bo‘lgan tarbiya usuli.
c) Qattiq qo‘llikni talab qiluvchi usul
d) Hamjixatlikda amalga oshirladigan tarbiya usuli
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari
|
Umumiy o‘rta ta'lim sifatini nazorat qilishning qanday turlari qo‘llaniladi?

|
Umumiy o‘rta ta'lim sifatini nazorat qilishning qanday turlari qo‘llaniladi?
|
bet | 15/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org83. Umumiy o‘rta ta'lim sifatini nazorat qilishning qanday turlari qo‘llaniladi?
a) ichki nazorat, tashqi nazorat, davlat nazorati, milliy va xalqaro darajada baholash
b) *ichki nazorat, tashqi nazorat, davlat-jamoatchilik nazorati, milliy va xalqaro darajada baholash
с) ichki nazorat, tashqi nazorat, davlat-jamoatchilik nazorati, milliy darajada baholash
d) ichki nazorat, tashqi nazorat, jamoatchilik nazorati, xalqaro darajada baholash
85. Kompetensiyalar qanday turlarga bo‘linadi?
a) Tayanch va umumiy kompetensiyalar
b) Tayanch va xususiy kompetensiyalar
c) Boshlang‘ich va umumiy kompetensiyalar
d) *Tayanch va fanga oid umumiy kompetensiyalar
89. Kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan ta'lim deganda nimani tushunasiz?
a) * O‘quvchilarda egallangan bilim, ko‘nikma va malakalarini o‘z shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy faoliyatlarida amaliy qo‘llay olishi.
b) O‘quvchilarda bilim va ko‘nikmani shakllantirish;
с) O‘quvchilarda ko‘nikma va malakani shakllantirish;
d) O‘quvchilarda bilim, ko‘nikma va malakani shakllantirish;
90. Tajribalarni o‘tkazish uchun zarur jihozlar bilan ishlay olishni shakllantirish qaysi kompetensiyaviy yondashuvga mos keladi.
a) *Fanga oid kompetensiyalar
b) Tayanch kompetensiyalar
с) O‘quvchilarning olgan bilimlarini kundalik faoliyatida qo‘llay olish
d) Shaxs sifatida o‘z-o‘zini rivojlantirish kompetensiyasi
91.O‘qitishda sinfdan tashqari ishlarning turlarini toping.
1.dars 2. darsdan tashqari ishlar 3. sinfdan tashqari ishlar 4. ommaviy kechalar 5.o‘quvchilar bilan individual individual ishlash 6.o‘kuvchilar guruxi bilan ishlash 7. ekskursiya
a) 1,2,3,7
b) 1,2,4,5
с) *4,5,6
d) hammasi
92. Ijtimoiy yetishmovchilik tushunchasiga nimalar kiradi?
*a) O’z-o’ziga hizmat qilish qobiliyatining cheklanganligi
b) Jismoniy mustaqillikning cheklanganligi
c) Iqtisodiy mustaqillikning cheklanganligi
d) O’z-o’ziga hizmat qilish qobiliyatining cheklanmaganligi
|
| |
Seminar - bu - Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida...

|
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari
|
bet | 13/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org74. Seminar - bu...
a) *ta`lim beruvchini ta`lim oluvchilar bilan faol suhbatga kirishishiga yo ‘naltirilgan, nazariy bilimlarni amaliy faoliyatda amalga oshrish uchun sharoitni ta`minlovchi, mashg’ulotni o‘qitish shakli
b) o‘rnatilgan vaqt ichida mavjud sharoitlarda pedagogik va o‘quv faoliyati natijalarini oldindan ko‘rish
c) o‘zaro bog’liq pedagogik va o‘quv faoliyatining rejasini ishlab chiqish va uni texnologik xarita ko ‘rinishida rasmiylashtirish
d) ta`lim oluvchilar bilan faol suhbatga kirishishiga yo‘naltirilgan, nazariy bilimlarni amaliy faoliyat.
75. Pedagogik texnologiyaning evristik yo ‘nalishi yana qanday nomlanadi?
a)* tadqiqot o ‘tkazish
b) tajriba o ‘tkazish
c) almashtirish
d) haqiqatni topish
76. O`zbekiston Respublikasi Perezidentining qabul qilgan umumta`lim maktablari pedagogik kadrlarni ustama va rag`batlantirirshni bekgilash me`zonlari qaysi qarorda ko`rsatilgan?
*2018 yil 5 sentyabrdagi PK 3913 sonli qarori
b.2017 yil 20 apreldagi PK 2909 sonli qarori
2017 yil 16 avgustdagi PK 3218 sonli qarori
2017 yil 10 avgustdagi PK 3197 sonli qarori
77.O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 26 sentyabrdagi PK 3289 sonli qarorining nomlanishi qaysi qatorda to`g`ri korsatilgan?
*Pedagog kadrlarni tayyorlash xalq ta`limi xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora tadbirlari to`g`risida
Nodavlat ta`lim xizmatlari ko`rsatish faoliyatini yanada rivojlantirish chora tadbirlari to`g`risida
Ma`naviy-ma`rifiy ishlarni samaradorligini oshirish va soxoni rivojlantirishni yangi bosqichga kotarish to`g`risida
Oliy ma`lumotli mutaxassislar tayyotlash sifatini oshirishda iqtisodiyot soxalari va tarmoqlarining ishtirokini yanada kengaytirish chora tadbirlari to`g`risida.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxassislik fanlari, ta`lim muassasalarida o`quv jarayonini boshqarish bo`yicha test savollari
|
O‘zbekiston Respublikasi «Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida»gi Qonunining 3-bobi qanday nomlanadi?

|
O‘zbekiston Respublikasi «Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida»gi Qonunining 3-bobi qanday nomlanadi?
|
bet | 16/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org
93. O‘zbekiston Respublikasi «Bola huquqlarining kafolatlari to‘g‘risida»gi Qonunining 3-bobi qanday nomlanadi?
a) «Ijtimoiy himoyaga muhtoj bo‘lgan bolalar huquqlarining qo‘shimcha kafolatlari» deb nomlanadi
*b) «Ijtimoiy himoyaga muhtoj bo‘lgan bolalarning ta'lim olish huquqlarining kafolatlari» deb nomlanadi
c) «Ijtimoiy himoyaga muhtoj bo‘lgan bolalarning bepul ta'lim olish huquqlari» deb nomlanadi
d) «Ijtimoiy himoyaga muhtoj bo‘lgan bolalarning salomatligini tiklashning qo‘shimcha kafolatlari» deb nomlanadi
94.Ta'limda “novatsiya” tushunchasi bu...?
a) *Faoliyat qisqa muddatli, yaxlit tizim xususiyatiga ega bo‘lib, faqatgina tizimdagi ayrim elementlarni o‘zgartirishga xizmat qiladi.
*b) Ma'lum konseptual yondashuv asosida amalga oshirilib, uning natijasi muayyan tizimning rivojlanishiga yoki uni tubdan o‘zgartirishga xizmat qiladi.
c) Yaxlit tizim xususiyatiga ega bo‘lib, faqatgina tizimdagi ayrim elementlarni o‘zgartirishga xizmat qiladi.
d) Tizimning rivojlanishiga yoki uni tubdan o‘zgartirishga xizmat qiladi
95.Innovatsion ta'lim bu...?
a) Yangi g‘oya, me'yor, qoidalarni yaratish, o‘qituvchi va o‘quvchilar tomonidan qabul qilishga oid sifatlar.
b) O‘qituvchi va o‘quvchilarning malakalarini shakllantirish imkoniyatini yaratadigan ta'lim
c) Ta'lim tizimidagi innovatsion jarayonlarni tashkil etishda insonparvarlik va individual-ijodiy yondashuv.
d) * Ta'lim oluvchida yangi g‘oya, me'yor, qoidalarni yaratish, o‘zga shaxslar tomonidan yaratilgan ilg‘or g‘oyalar, me'yor, qoidalarni tabiiy qabul qilishga oid sifatlar.
96. Innovatsion ta'lim jarayoni -
a) *pedagogik yangiliklar, bu yangiliklarning pedagogik hamjamiyat tomonidan o‘zlashtirilishi va ulardan ilmiy asosda amaliyotda samarali foydalanishning o‘zgarib boruvchi yaxlitligi
b) pedagogik yangiliklarning o‘zlashtirilishi va ulardan ilmiy asosda amaliyotda samarali foydalanishning o‘zgarib borishi
c) pedagogik hamjamiyat tomonidan pedagogik yangiliklarning o‘zlashtirilishi va ulardan ilmiy asosda amaliyotda samarali foydalanish
d) individning yangi g‘oyalarni ishlab chiqarishga tayyorlikni tavsiflovchi ijodiy qobiliyati
|
| |
Qaysi ta’lim muasssasalarini bitiruvchilariga Davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi ma’lumot to’g’risida xujjat beriladi ?

|
Qaysi ta’lim muasssasalarini bitiruvchilariga Davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi ma’lumot to’g’risida xujjat beriladi ?
|
bet | 22/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org133. Qaysi ta’lim muasssasalarini bitiruvchilariga Davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi ma’lumot to’g’risida xujjat beriladi ?
*a) Ustavi tasdiklanib, tegishli Davlat ta’lim organlarida ro’yxatdan o’tgan.
b) Akkreditastiya qilingan
c) Attestastiyadan o’tgan
d) ta’lim muassasalari bitiruvchilariga.
134. Rahbar madaniyatiga nimalar kiradi ?
*a) Intizom, insoniylik, ijodkorlik, suzlashuv odobi
b) Ja’moatchilik, siesiy omillik.
c) Demokratizm
d) Mexnatsevarlik
135. Xalq ta’limi vazirligining rasmiy saytini belgilang
*a) http:// www. Xalq ta’limi
b) http:// www.edunet.uz
c) http: www. .ziyonet.uz
d) http: // www.uzedu.uz
136. Maktabda ta’limning asosi nima ?
*a) Dars
b) Ta’limtarbiya ishlari
c) To’garak mashg’ulotlari
137. 2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo’nalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi qachon qabul qilindi.
*a) O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha Harakatlar strategiyasi to’g’risida”gi PF-4947-son Farmoni asosida
b) O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoevning O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimda
c) O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoevning 2016 yil 14 dekabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasi va Senatining qo’shma majlisidagi nutqida
d) 2017 yilni “Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” deb e’lon qilinganligida
138. Davlat va jamiyat qurilish tizimini takomillashtirish qanday rangda belgilangan.
*a)Moviy havorang – osmon va toza suv ramzi, buyuk Amir Temur davlatining bayrog’ining rangi)
b) (Siyohrang– qonuniylik elementlari hisoblangan ustuvorlik va or-nomuslilik ramzi
c) (Tillarang – iqtisodiyotni rivojlantirish elementlari hisoblangan kuch-qudrat va boylik
d) (Oq rang – tinchliksevarlik siyosati elementlari hisoblangan tinchlik va soflik ramzi)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qaysi ta’lim muasssasalarini bitiruvchilariga Davlat tomonidan tasdiqlangan namunadagi ma’lumot to’g’risida xujjat beriladi ?
|
Bugun o‘zbek tili lug‘atiga kirib kelgan va tez-tez tilga olinayotgan “ommaviy madaniyat” ma'no jihatdan ko‘proq qaysi so‘zga to‘g‘ri keladi?

|
Bugun o‘zbek tili lug‘atiga kirib kelgan va tez-tez tilga olinayotgan “ommaviy madaniyat” ma'no jihatdan ko‘proq qaysi so‘zga to‘g‘ri keladi?
|
bet | 82/90 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 214,67 Kb. | | #141910 |
Bog'liq Ma’naviy-ma’rifiy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosarlari mutaxa-fayllar.org558. Bugun o‘zbek tili lug‘atiga kirib kelgan va tez-tez tilga olinayotgan “ommaviy madaniyat” ma'no jihatdan ko‘proq qaysi so‘zga to‘g‘ri keladi?
*a) tuban, olomon madaniyati
b) dunyo madaniyati
c) yangi davr madaniyati
d) uyushgan yoshlar madaniyati
559. Bugungi kunda jamiyatimizning sog‘lom ma’naviy muhitini buzishga urinayotgan ma’naviy va mafkuraviy hurujlarni ko‘rsating.
*a) diniy ekstremizm, missionerlik va “ommaviy madaniyat”.
b) missionerlik
c) “ommaviy madaniyat”
d) missionerlik va “ommaviy madaniyat”
560. Prezident Sh.Mirziyoev o‘zining qaysi chiqishida “Biz butun jahon jamoatchiligiga islom dinining asl insonparvarlik mohiyatini yetkazishni eng muhim vazifa, deb hisoblaymiz. Biz muqaddas dinimizni zo‘ravonlik va qon to‘kish bilan bir qatorga qo‘yadiganlarni qat’iy qoralaymiz va ular bilan hyech qachon murosa qila olmaymiz” deya ta’kidladi?
*a) BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasidagi nutqida.
b) BMT Bosh Assambleyasining 71-sessiyasidagi nutqida.
c) 2017 yil dekabrdagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida
d) 2018 yil dekabrdagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida
561. “Bugungi tez o‘zgarayotgan dunyo insoniyat oldida, yoshlar oldida yangi-yangi, buyuk imkoniyatlar ochmoqda. Shu bilan birga, ularni ilgari ko‘rilmagan turli yovuz xavf-xatarlarga ham duchor qilmoqda. G‘arazli kuchlar sodda, g‘o‘r bolalarni o‘z ota-onasiga, o‘z yurtiga qarshi qayrab, ularning hayotiga, umriga zomin bo‘lmoqda”, degan fikrlar kim tomonidan aytilgan?
*a) Sh.Mirziyoev
b) I. Karimov
c) Sh. Rashidov
d) A. Avloniy
562. Pedagoglar bir vaqtning o‘zida kasbiy kompetentlilikdan tashqari yana nimaga ega bo‘lishi lozim?
*a) mafkuraviy kompetentlilikka
b) g‘oyaviy kompetentlilikka
c) ilmiy kompetentlilikka
d) ijodiy kompetentlilikka
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bugun o‘zbek tili lug‘atiga kirib kelgan va tez-tez tilga olinayotgan “ommaviy madaniyat” ma'no jihatdan ko‘proq qaysi so‘zga to‘g‘ri keladi?
|
Ta’lim tarbiya ishlari gigienasi - bet 2

|
Ta’lim tarbiya ishlari gigienasi
|
bet | 2/3 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 2,9 Mb. | | #252465 |
Bog'liq Murodov.AMusbat motivizatsiya uzoq vaqt mobaynida ish qobiliyatini yaxshi saqlab turadi. Manfiy motivizatsiyani ish qobiliyati juda past, binobarin ish natijasining ko’rsatkichlari ham yomon bo’ladi. Organizmni barcha fiziologik jarayonlar yagona sutkalik bir kecha-kunduzlik ritmga bo’ysunadi.
Sutka mobaynida organizm bir xil xolatda bo’lmaydi: sutkani ayrim davrlarini uning aktivligini va ish qobiliyatini yuqori, boshqa davrlari past bo’ladi. Bunga ta’sir qiladigan asosiy omillar kun bilan tunning almashinuvi, temperatura, havo namligi atmosfera bosimining sutka davomida o’zgarishi, shuningdek kundalik rejim, ishning turi, vaqti va boshqalar kiradi.
Yoshi
|
A
|
B1
|
B2
|
B6
|
C
|
D
|
PP
|
1-1.5
|
1.0
|
0.8
|
1.1
|
0.9
|
35.0
|
0.15
|
9.0
|
1.5-2
|
1.0
|
0.9
|
1.2
|
1.0
|
40.0
|
0.15
|
10.0
|
3-4
|
1.0
|
1.1
|
1.4
|
1.3
|
45.0
|
0.15
|
12.0
|
5-6
|
1.0
|
1.2
|
1.6
|
1.4
|
50.0
|
0.15
|
13.0
|
7-10
|
1.5
|
1.4
|
1.9
|
1.7
|
50.0
|
0.15
|
15.0
|
11-13
|
1.5
|
1.7
|
2.3
|
2.0
|
60.0
|
0.15
|
19.0
|
14-17 (o‘smirlar)
|
1.7
|
1.9
|
2.5
|
2.2
|
80.0
|
0.15
|
21.0
|
14-17 (qizlar)
|
1.5
|
1.7
|
2.2
|
1.9
|
70.0
|
0.1
|
18.0
|
Jadval 2. Bolalar va o‘smirlarning vitaminlarga bo‘lgan sutkalik ehtiyoji, mg, % hisobida.
Bolalar ayniqsa 1 dan 3 yoshgacha bo‘lgan go‘daklar uchun ovqatda almashtirib bo‘lmaydigan aminokislotalarga boy oqsillar bo‘lishi muhim. Sut, tvorog, tuxum, go‘sht singari masalliqlar shunday oqsillarga boy. Yog‘larga bo‘lgan ehtiyoj asosan o‘simlik (kungaboqar, makkajo‘xori, paxta) moylari hisobiga qondirilishi kerak, chunki ularda organizmga yaxshiroq singadigan yarim to‘yinmagan yog‘ kislotalari ko‘p. O‘simlik moylarini sabzavot pyuresi va salatlarga qo‘shib berish foydali.
Bolalar va o‘smirlar ovqati sarflangan energiyani qoplash uchun fiziologik ehtiyojni qondirishi lozim. Energiya sarfi bolalarning 1,5-3 yoshida 1500 kkalni, 3-5 yoshida 1800 kkalni, 5-8 yoshida 2000-2400 kkalni, 8-12 yoshida 2400-2800 kkalni, 13-16 yoshida 3000gacha kkalni tashkil etadi.
|
| |
Dasturiy ta'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari

|
Dasturiy ta'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari
|
bet | 1/9 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 30,81 Kb. | | #118808 |
Bog'liq Dasturiy ta\'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari
Dasturiy ta'minot va uning rivojlanib borish tendensiyalari
Reja:
1. Dasturiy ta'minotning asosiy tushunchalari.
2. Dasturiy mahsulotlarning tasnifi.
3. Tizimli dasturiy ta'minot tushunchasi va ularning tasnifi.
4. Bazaviy dasturiy ta'minot.
5. Servisli dasturiy ta'minot .
6. Dasturlash texnologiyalarning qurollarini tasnifi.
7. Ilovalar yaratish uchun vositalar.
8. Windows operatsion tizimi haqida umumiy tushunchalar.
9. Windows XP tizimining alohida xususiyatlari.
10. Windows operatsion tizimining menyulari.
11. Windows operatsion tizimining oynalari va ular bilan ishlash.
1. Dasturiy ta'minotning asosiy tushunchalari
Dastur (program, routine)- masalani echish uchun kompyuter buyruqlari (yo’llanmalari)ning tartibga solingan izchilligidir.
Dasturiy ta'minot (software)- ma'lumotlarni ishlab chiqish dasturlari majmuasi va ulardan foydalanish uchun zarur hujjatlar.
Masala (problem,task) – echilishi kerak bo’lgan muammodir.
Ilova (application) – masalani echishning kompyuterdagi dasturiy amalga oshirilishi.
Masalar quyidagi turlarga bo’linadi:
- Texnologik masalalar axborotlarni kompyuterda ishlab chiqishning texnologik jarayonini tashkil qilishda qo’llaniladi va echiladi.
Texnologik masalalar kompyuterning ish qobiliyatini ta'minlash, boshqa dasturlarni ishlab chiqish va vazifaviy masalalar ma'lumotlarini ishlab chiqish uchun qo’llaniladigan utilit, servis dasturlari, protseduralar kutubxonalari ko’rinishidagi servisli dasturiy ta'minot vositalarini ishlab chiqish uchun asos bo’ladilar.
- Vazifaviy masalalar predmet sohalarining axborot tizimlari doirasidagi boshqaruv vazifalarini amalga oshirishda echishni talab qiladilar.
Vazifaviy masalalar majmuasida predmet sohasini tashkil qiladilar va uning ihtisosi to’liq belgilab beradilar.
|
| |
Ta’lim tarbiya ishlari gigienasi - bet 3

|
Ta’lim tarbiya ishlari gigienasi
|
bet | 3/3 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 2,9 Mb. | | #252465 |
Bog'liq Murodov.ATo’g’ri tuzilgan kun tartibi har bir ishni ma’lum vaqtda bajarish, ma’lum vaqtda ovqatlanish va dam olishni ta’minlaydi. Bunday rejimni bajarish, bir tomondan yoshlarga tarbiyaviy ta’sir ko’rsatadi, ya’ni o’quvchi har bir mashg’ulotni, dam olish yoki ovqatlanishni ma’lum belgilangan vaqtlarda bajarishga odatlanadi.
Bolalar va o‘smirlar ovqatida oqsillar, yog‘lar va uglevodlarning eng yaxshi nisbati 1:1:4 dir. Shu nisbatning hiyla buzilishi, garchi ovqat bilan birga organizmga tushadigan oziq moddalar va vitaminlar miqdori yetarli bo‘lganda ham, salomatlikka salbiy ta’sir qiladi. Ayniqsa hayvon yog‘larini me’yoridan ortiqcha iste’mol qilish bolaning semirib ketishiga va o‘sib rivojlanishini kechiktirishga olib keladi. Uglevodlar keragidan ortiqcha qabul qilinganda, organizmda suv ushlanib qolib, bola rangpar, bo‘shang, tez-tez kasalga chalinadigan va kasalliklar aksari asorat bilan kechadigan bo‘lib qoladi.
Bola va o‘smirlar ovqati hilma-hil bo‘lishi zarur. Bir xildagi ovqat ishtahani bo‘g‘adi. Bolalar va o‘smirlar ovqatiga ishlatiladigan masalliqlar yangi va yuqori sifatli bo‘lishi kerak. Yog‘liq go‘shtni katta maktab yoshidagi (14-17 yosh) bolalargagina berish mumkin. Bolalar va o‘smirlarga xom, yaxshi pishirilmagan yoki dudlangan go‘shtni berish tavsiya etilmaydi, chunki bola zaxarlanib qolishi yoki gijja yuqishi mumkin, hamda bunday go‘sht yaxshi singmaydi. Sho‘r yoki o‘tkir dorivorlangan go‘sht va baliq taomlarini ham bermaslik kerak.
Qalampir, sirka sepilgan, hantal (gorchitsa) qo‘shilgan ovqatlarni 8-10 yoshgacha bo‘lgan bolalar yemasligi kerak. Alkagolli ichimliklarning hamma turlari (pivo, uyda tayyorlangan musallas va boshqalar) bola va o‘smir organizmiga juda zararli. Ko‘p miqdorda achchiq choy, kofe, kakao, shokolad ayniqsa, 3 yoshgacha bo‘lgan bolalarga qo‘zg‘atuvchi ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun bunday mahsulotlarni cheklash lozim.
XULOSA:Bolalar va o‘smirlar kunda 4 mahal ovqatlanishi kerak. Bunda ovqat miqdori quyidagicha taqsimlanadi: nonushta -30%, tushlik 40-45%, tushdan keyingi ovqat -10%, kechki ovqat 15-20%. Bog‘cha yoki boshqa bolalar muassasasiga qatnab, o‘sha joyda 4 mahal ovqatlanadigan bolalarni uyda ovqat yeyishga majbur qilmaslik kerak. Agar bog‘cha yoki bolalar muassasasida 2 yoki 3 mahal ovqat beriladigan bo‘lsa, uyda bolani qo‘shimcha ovqatlantirish zarur. So‘nggi ovqat uyqudan 1,5-2 soat ilgari berilishi kerak.
Adabiyotlar: - Sodiqov K.S. O`quvchilar fiziologiyasi va gigiyenasi
T, O`qituvchi 1992 y. 2. Sharipova D.D., Vohidova R.T. O`qituvchilar toliqishining oldini olish. T.Mеditsina 1986 yil. 3. Qodirov U. “Odam fiziologiyasi” T. 1996 yil.
|
| |
rеlаksаtsiya hоdisаsi - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari
Download
4,13 Mb.
Pdf ko'rish
bet
21/124
Sana
31.05.2024
Hajmi
4,13 Mb.
#258278
1
...
17
18
19
20
21
22
23
24
...
124
Bog'liq
NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)
rеlаksаtsiya hоdisаsi
dеyilаdi
.
Bundаy siljishdа
yuzаdаgi bаrchа ekvivаlеnt аtоmlаr bir xildа siljigаnligi uchun trаnslyatsiоn
simmеtriya o’zgаrmаydi (2.11 – rаsm). Dеmаk, bu hоldа bаzis vеktоrlаri
o’zgаrаdi, pаnjаrа vеktоrlаri esa o’zgаrmаsdаn qоlаvеrаdi.
2. Аgаr yuzа qаtlаmdаgi аtоmlаr kаttаligi jihаtdаn hаm, yo’nаlishi jihаtdаn
hаm hаr xil siljisа, bundаy siljish (hоdisа)
rеkоnstruktsiya
dеb аtаlаdi. Bundаy
hоldа hаr xil elеmеntаr yachеykаlаrdаgi ekvivаlеnt аtоmlаr hаr xil tоmоngа vа hаr
35
xil mаsоfаgа siljiydi, nаtijаdа trаnslyatsiоn simmеtriya o’zgаrаdi. Ya’ni bаzis
vеktоri hаm, pаnjаrа vеktоri hаm o’zgаrаdi (2.10-rаsm).
2.11-rаsm. Rеlаksаtsiyalаngаn (а) ва rеkоnstruksiyalаngаn (b) yuzа qаtlаmlаr.
Bizgа mа’lumki, hаr qаndаy kristаll jismdа turli xil tipdаgi dеfеkt (nuqsоn)
lаr mаvjud bo’lаdi. Yuzа qаtlаmlаrdа hаm hаr xil dеfеktlаr mаvjud bo’lib, ulаrni
umumiy hоldа 2 turgа аjrаtish mumkin:
а) Kristаllning hаjmiy tuzilishidа ro’y bеrаdigаn dеfеktlаr yuzаlаrdа hаm
mаvjud bo’lаdi. Bulаrgа jumlаdаn quyidagilаr kirаdi:
-vаkаnsiya;
-tugunlаr оrаsidа jоylаshgаn аtоmlаr;
-аntistrukturаl dеfеktlаr;
-dislоkаtsiya;
-kristаll bo’lаklаrning chеgаrаlаri.
b) Qаttiq jism yuzаsining vakuum chеgаrаsidаgi dеfеktlаr: аlоhidа аtоmlаr,
sirtiy pоg’оnаlаr, hаr xil оriеntrlаngаn bir xil tipdаgi dоmеnlаr, g’аdir-
budurliklаrdаn ibоrаt qаtlаm kuchlаngаnligi vа bоshqаlаr.
Yuzа qаtlаmlаrdаgi o’zgаrish (nuqsоn)lаrgа rеlаksаtsiya vа rеkоnstruksiyadаn
tаshqаri
kristаlldа
mаvjud bo’lgаn dislоkаtsiyalаr hаm tа’sir qilаdi.
Dislоkаtsiyalаrning quyidаgi turlаri mаvjud:
1) Chеkkаli dislоkаtsiya
2) Burаmаli dislоkаtsiya
3) Egri chiziqli dislоkаtsiya
4) Аrаlаshmаli dislоkаtsiya
а
b
ℓ=0
ℓ=-1
ℓ=-2
ℓ=-3
36
Dislоkаtsiyalаr аlоhidа аhаmiyatgа egа bo’lib, u bоshqа kurslаrdа to’liq
o’rgаnilаdi.
Download
4,13 Mb.
1
...
17
18
19
20
21
22
23
24
...
124
Download
4,13 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari
Download
4,13 Mb.
Pdf ko'rish
idеаl sirtlаr - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

33
qаtlаm uchun:
0
,
0
,
0
1
n
. Eng yuzа (sirtqi) qаtlаmdа elеmеntаr qаtlаm vа
birinchi yonаki qаtlаm ustmа-ust tushаdi, shuning uchun ular оrаsidаgi mаsоfа
0
1
bo’lаdi.
p
OC
m
OB
n
AO
;
3
1
2
1
1
1
; (1;2;3),(123),( ) – miller indekslari
2.10-rasm. Yuzа qаtlаmlаrning vujudga kеlishidа аtоmlаrning siljishi.
Rеlаksаtsiyalаngаn vа rеkоnstruksiyalаngаn yuzаlаr
Umumаn, eng sirtqi qаtlаmdаgi аtоmning hоlаtini juda оddiy yozish mumkin.
Bundа аtоmlаrning hоlаti
R
fаqаtginа
S S
1
2
,
kоeffitsiеntlаrgа bоg’liq bo’lgаn
quyidаgi fоrmulа ko’rinishidа bo’lаdi:
2
2
1
1
f
S
f
S
R
(2.3)
Lеkin аmаldа hеch qаchоn yuzа qаtlаmdаgi аtоmlаr o’z o’rni bilаn hаjmdа
jоylаshgаn аtоmlаr bilаn ustmа-ust tushmаydi. Chunki yuzа qаtlаmdаgi аtоmgа
tа’sir qiluvchi kuchlаr hаjmdа jоylаshgаn аtоmgа tа’sir qiluvchi kuchlаrdаn fаrq
qilаdi. Bungа аsоsiy sаbаb yuzаdаgi аtоm bоg’lаridа uzilishning ro’y bеrishidir.
Nаtijаdа yuzаdаgi аtоmlаr enеrgеtik jihаtdаn eng qulay bo’lgаn o’ringа jоylаshish
uchun hаrаkаt qilаdi, ya’ni
iоn-
kоvаlеnt bоg’lаnish - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

|
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslariBog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)iоn-
kоvаlеnt bоg’lаnish
dеb аtаlаdi.
2.14 – rаsm. Iоn – kоvаlеnt bо
g’
lаnishning sxеmаtik tаsviri
В
А
42
Si, Ge, GaAs, GaP kаbi qаttiq jism elеktrоnikаsi, jumlаdаn, mikrоelеktrоnikа
sоhаsidа eng ko’p ishlаtilаdigаn vа istiqbоlli yarimo’tkаzgichlаr kоvаlеnt vа iоn-
kоvаlеnt bоg’lаnishgа egа. Iоn-kоvаlеnt bоg’lаnishdа iоnlаshish dаrаjаsi
I
vа
kаtiоndаn аniоngа o’tgаn zаryad (elеktrоn) sоnini
q
аniqlаsh аlоhidа аhаmiyatgа
egа. Bu kаttаliklаrni аniqlаshdа ikkilаmchi yoki fоtоelеktrоn spеktrоskоpiya
usullаridаn fоydаlаnish mumkin. Bu usullаr bilаn birоr аtоm ikkinchi аtоm bilаn
kimyoviy birikmа hоsil qilish jаrаyonidа ulаrning vаlеnt zоnаgа yaqinrоq
jоylаshgаn nеgiz elеktrоn sаthlаrning enеrgеtik siljishi аniqlаnаdi. Mаsаlаn,
krеmniy bаriy bilаn birikib, BaSi ва BaSi
2
birikmаlаrni hоsil qilаdi. Bundа
krеmniyning L
23
sаthi 2 – 3 eV gа kichik enеrgiyali tоmоngа siljiydi. Bu esа,
krеmniy bаriydаn qismаn
е
оlgаnligini bildirаdi. Krеmniy kislоrоd bilаn birikmа
hоsil qilgаndа krеmniyning L
23
sаthi kаttа enеrgiya tоmоngа siljiydi. Bu esа
krеmniy o’z elеktrоnini kislоrоdgа bеrаyotgаnini ko’rsаtаdi. Аniqlаngаn kimyoviy
siljish yordаmidа kаtiоndаn аniоngа o’tаyotgаn zаryad miqdоri
q quyidаgi
fоrmulаdаn tоpilаdi:
R
r
r
A
e
E
q
)
(
2
(2.14)
– Mоdеlung dоimiysi;
Е
– nеgiz sаthning kimyoviy siljish kаttаligi;
r
–
kаtiоnning iоn rаdiуsi;
R
– kаtiоn vа аniоn оrаsidаgi mаsоfа;
A(r)
– gеоmеtrik
fаktоr bo’lib, quyidаgi fоrmulаdаn tоpiladi:
5
,
0
;
1
1
)
(
3
2
Г
Г
Г
r
A
(2.15)
Iоnlаshish dаrаjаsi Pоling fоrmulаsi bilаn tоpilаdi:
2
4
1
1
B
A
e
I
B
A
B
A
(2.16)
A
– аsоsning (mаtritsаning) elеktrоn qаbul qiluvchаnligi (o’tkаzuvchаnlik
zоnаsining kеngligi).
B
– mаtritsа аtоmlаrining bоshqа аtоmlаr bilаn birikmа hоsil qilgаndаn kеyingi
elеktrоn qаbul qiluvchаnligi. Tаjribаlаr ko’rsаtаdiki, BaSi hоsil bo’lishidа
q
1
gа
I = 25 – 30%
bo’lаr ekаn.
|
| |
M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari - bet 24

41
kovalent bog’lanishga misol bo’la oladi. Ko’p hollarda elementar davriy
sistemaning 2-,3-,4- va 5-guruh elementlari kovalent bog’lanish xossasiga ega.
Kоvаlеnt bоg’lаnishdа yonmа-yon turgаn аtоmlаr o’z vаlеnt elеktrоnlаrini
umumlаshtirаdilаr. Mаsаlаn: Si vа Ge (2.13 –rаsm).
2.13.– rаsm. Kоvаlеnt bо
g’
lаnishning sxеmаtik tаsviri
Аyrim hоllаrdа 2 xil аtоmlаrdаn tаshkil tоpgаn yarimo’tkаzgichlаrdа hаm
kоvаlеnt bоg’lаnish ro’y bеrishi mumkin. Bu hоldа turli
xil аtоmlаrning tаshqi
elеktrоn qаvаtdаgi elеktrоnlаr sоnigа qаrаb, umumlаshgаn elеktrоnlаr qаysidir bir
tur аtоm tоmоngа siljigаn bo’lishi mumkin. Mаsаlаn: А vа В аtоmlаrning
bоg’lаnishini ko’rаylik (2.14 – rаsm). Bu yеrdа umumlаshgаn elеktrоnlаr В
аtоmgа yaqinrоq jоylаshgаn. Shuning uchun hаm А аtоm musbаt (+), В аtоm
mаnfiy (–) zаryadlаngаndеk ko’rinаdi. Bundаy bоg’lаnishlаrni
qismаn iоn
bоg’lаnish vа qismаn kоvаlеnt bоg’lаnish dеb qаrаsh mumkin. Umumаn u
Modelung energiyasi - M t normuradov, B. E umirzaqov, A. Q tashatov nanotexnologiya asoslari

38
Kristalldagi musbat va manfiy ionlarning soni
N
2
ga teng bo’lsa kristallning
to’liq energiyasi
i
T
NU
U
(2.8)
ga teng bo’ladi.
i
U
ni
N
ga bog’liqligidan, har bir ta’sirlashuvchi ionlarni bir
marta hisobga olish zarur. Bundan
i
U
uchun quyidagini yozamiz:
Z
N
j
ij
i
R
q
P
R
q
R
z
U
2
2
1
exp
(2.9)
Bu yerda z eng yaqin qo’shni
atomlar soni, ifodani soddalashtirish uchun
r
q
z
2
ni 2- hadga qo’shib quyidagini hosil qilamiz:
N
j
ij
i
R
q
P
R
z
U
2
1
exp
(2.10)
Bu ifodadan
j
ij
P
1
deb belgilaymiz
Ushbu ifoda
Modelung doimiysi
deb yuritiladi. U holda yuqoridagi ifodani
quyidagicha yozish mumkin:
R
q
R
z
U
i
2
2
exp
(2.11)
Ifodaning oxirgi hadi eng yaqin z atomlar xossasini o’z ichiga oladi, shuning
uchun:
R
q
R
N
U
T
2
exp
(2.12)
To’liq energiya R ga bog’liq bo’lmaydi. U holda:
o
dR
dU
T
0
exp
2
2
R
q
N
R
Nz
dR
dN
N
i
dan
(2.10) va (2.11) dan
R
R
q
N
U
T
1
2
, (2.13)
bu yerda ρ juda kichik son bo’lib, ρ=0.1R˳ ni tashkil qiladi. U holda (2.12)
ifoda
39
R
q
N
U
T
2
(2.14)
(2.13) ga teng bo’ladi. Demak ion bog’lanishdagi kristallarning bog’lanish
energiyasining hammasi Kulon energiyasini tashkil qiladi. Ion bog’lanish tashqi
ta’sirlarga ham bevosita bog’liq. Masalan temperaturaning
ortishi bilan musbat
ionlar effektiv zaryadining radiusi manfiy ionnikiga qaraganda tezroq ortadi, bu
esa o’z navbatida, kristall tuzilishni o’zgartiradi. Masalan,
harorat ortishi bilan
CsCl kristalli markazlashgan kubik panjaradan sodda kubik panjaraga aylanadi.
Bosimning ortishi esa o’z navbatida kristall panjaraga tasir ko’rsatadi. Masalan,
ClCa xlorli brom kabi kristallar hajmiy markazlashgan kubik panjaraga aytiladi.
Qаttiq jismning tаshkil bo’lishidа 2 vа 3 xil аtоmlаrdаn tuzilgаn sistеmаlаr
оrаsidа iоnli bоg’lаnish ko’p hоldа аsоsiy rоl o’ynаydi. Bundаy bоg’lаnish
ko’pinchа vаlеntliklаri bir-biridаn kеskin fаrq qilаdigаn elеmеnt аtоmlаri оrаsidа
ro’y bеrаdi. Mаsаlаn, ishqоriy (ishqоriy yеr) mеtаllаr bilаn gаlоgеnlаr оrаsidа iоnli
bоg’lаnish ro’y bеrishi mumkin. Bundаy bоg’lаnish оrqаli hоsil bo’lаdigаn
kristаllаrgа
misоl qilib NaCl, KCl, NaBr, BaF
2
, CaF
2
vа bоshqаlаrni ko’rsаtish
mumkin. Bundа Na bir vаlеntli bo’lgаnligi uchun u o’z elеktrоnini оsоn bеrаdi. Cl
esа 7 vаlеntli bo’lgаnligi uchun u elеktrоnni tеzdа biriktirib оlаdi vа elеktrоn
qаvаtlаrni to’ldirаdi. Bundаy аlmаshinish tufayli Na "+", Cl esа "–" zаryadlаnib
qоlаdi vа ular оrаsidа Kulоn kuchlаri pаydо bo’lib, iоn bоg’lаnish hоsil bo’lаdi
(2.12. а – rаsm).
2.12. а – rаsm. Iоn bоg’lаnish hоsil bo’lishining sxеmаtik tаsviri
Kvant nuqta, kvant sim va kvant o’ralarni xosil qilish. Ularning kristall

215
javobini tasavvur qilib ko’ring. Birinchi holda erkin, ikkinchisida sakrashga da'vat
qilinsada, bunga imkoni yo’q, uchinchi vaziyatda esa faqat oldinga va orqaga
harakat qila oladi. Tashqi da'vat uni yon tomonga undasada uning iloji bo’lmaydi.
To’rtinchi holatda xarakati butunlay chеklangan, u faqat еtarli bo’lgan tashqi
kuchlar ta'siridagina dеvorlardan dеvorlardan oshishi mumkin, kuch yеtarli
bo’lmasa, o’z holatini o’zgartira olmaydi. Barcha holda ham bolaning tashqi ta'sir
yoki da'vatlarga javobi turlicha ba'zan esa g’ayri ta'biiy bo’lib, u o’z vaziyatidan
kеlib chiqib , javob bеradi va xatto kutilmagan harakatlar qiladi. Elеktron ham
bolaga o’xshab o’zini yuqorida tasvirlanganidеk tutadi. Chеgaralangan
tuzilmalarda zarra yoki elеktron enеrgiyasini o’z holatidan kеlib chiqib o’zgartirdi,
potеntsial to’siq (dеvor)larni yеngish uchun yеtarlicha enеrgiya bеrilsagina oshib
o’tadi, aks holda enеrgiya qancha katta bo’lmasin, natija kuzatilmaydi. Oqibatda
elеktron enеrgiyasining uzluksiz ortishiga imkon bеrib, sakrab, faqat ma'lum
miqdorda o’zgarishiga olib kеladi. Fan tilida bu kvantlash dеb ataladi. Mazkur
hodisalar yordamida ko’plab zamonaviy elеktron asboblar va qurilmalar yaratish
mumkin. Ularga yarim o’tkazgichli lazеrlar, fotoelеmеntlar, turli datchiklar,
sеnsorlar, tranzistorlar, doimiy xotira qurilmalari, DVD disklar, shuningdеk kvant
kompyutеrning asosi bo’lgan uch o’lchamli kvant hodisalarga asoslangan
mikrosxеmalarni kiritish mumkin.
Epitаksiya vа iоn-implаntаsiya usullаri bilаn nаnоsilitsidlаr

Bog'liq NANOTEXNOLOGIYA ASOSLARI (UMUMIY) 22.06.2020 (1)
7.6. Epitаksiya vа iоn-implаntаsiya usullаri bilаn nаnоsilitsidlаr hоsil qilish Kubik pаnjаrаli mаtеriаllаrni epitаksiаl o’stirish. Kubik pаnjаrаli
mаtеriаllаrning plyonkаlаrini bir-birlаrining ustigа o’stirish hоzirgi zаmоn
elеktrоnikаsidа judа kеng qo’llaniladi. Mаsаlаn MDYa, (M-mеtаll, D-dielеktrik,
Ya-yarim o’tkazgich) tizimlаrning аsоsiy qismini kubik pаnjаrаli plyonkаlаr
tаshkil qilаdi. Ko’p qаtlаmli (hаjmiy) mikrоtizimlаr hоsil qilishdа mеtаll
xususiyatgа egа bo’lgan CoSi
2
vа NiSi
2
kаbi silisidlаr, -Si, Ge, GaAS (vа bоshqа
А
III
V
V
birikmаlаr) kаbi yarim o’tkazgichlаr, CaF
2
, BaF
2
kаbi dielеktrik mаtеriаllаr
kubik pаnjаrаgа egа bo’lganligi uchun judа аhаmiyatlidir.
216
Аsоsning yuzаsidа birоr plyonkаni o’stirishdа ulаrning kristаll tuzilishlаri
bir xil bo’lishidаn tаshqаri plyonkаning vа o’tish qаtlаmining sifаti quyidаgi аsоsiy
оmillаrgа hаm bоg’liq bo’ladi:
Plyonkа vа аsоsning kristаll pаnjаrаlаri dоimiylаrining qiymаtlаrigа,
ulаrning pаnjаrа dоimiysi qiymаtlаri bir-birlаrigа judа yaqin bulishi (fаrq ~ 0,07 %
оshmаsligi) kеrаk.
Plyonkа vа аsоsning chiziqli kеngаyish hаrоrаt kоeffisiеntlаrigа (ChKHK).
Ulаr hаm kаttа fаrq qilmаsligi kеrаk.
- Yuzаlаrning vа chеgаrаviy qаtlаmining enеrgеtik pаrаmеtrlаrigа.
- O’tqаzilаyotgаn аtоmlаrning diffuziya qоbiliyatigа.
- Аsоs vа plyonkаdаgi аtоmlаrning bоg’lаnish turigа.
- Аsоs vа plyonkаning o’zaro tа’sirlаshuv xаrаktеrigа.
7.4–jаdvаldа gеtеrоepitаksiya tizimlаridа ishlаtish mumkin bo’lgan
mаtеriаllаrning pаnjаrа dоimiylаri vа fizik xususiyatlаri kеltirilgаn.
Dеmаk, plyonkа o’stirishdа а
а
~а
n
bulishi аsоsiy shаrt ekаn. Аsоs vа
plyonkаning pаnjаrа dоimiysi vа ChKHK lаri bir-birlаridаn sеzilаrli fаrq qilsа,
epitаksiаl plyonkа kristаll tuzilishining mukаmmаlligi kаmаyadi. Аgаr ulаrning
enеrgеtik pаrаmеtrlаri fаrq qilsа, plyonkаning mоrfоlоgiyasi vа ko’p hоllаrdа yuzа
qаtlаmlаrning stеxiоmеtrik tаrkibi buzilаdi.
O’sish mеxаnizmi epitаksiаl tizimning quyidаgi tеrmоdinаmik pаrаmеtrlаri
оrqаli аniqlаnаdi: “plyonkа-vаkuum” sirtiy sоlishtirmа erkin enеrgiyalаri - γ
nb
;
“аsоs - vаkuum” sirtiy sоlishtirmа erkin enеrgiyalаri - γ
ab
; “plyonkа - аsоs” sirtiy
sоlishtirmа erkin enеrgiyalаri - γ
na
; hаmdа “аdsоrbаt - sirt (yuzа)” tizimining
kimyoviy pоtеnsiаli (Fеrmi sаthi):
μ = KT ln(R
a
/R
d
)
(7.9)
bu yerda R
a
vа R
d
o’tqаzilаyotgаn mаtеriаl zаrrаchаlаrining аdsоrbsiyalаnish vа
dеsоrbsiyalаnish tеzligi.
“Plyonkа-аsоs” tizimining sirtiy sоlishtirmа enеrgiyasi quyidаgigа tеng:
γ
o
=γ
nv
+ γ
na
- γ
av
(7.10)
yuzаdаgi аtоmlаrning siljishi ro’y bеrаdi

34
qаtlаmdа ro’y bеrgаn siljish qismаn 2-qаtlаmgа, kеyin 3- vа bоshqа qаtlаmlаrgа
bеrilаdi. Qаtlаm sоni оshgаn sаri siljish kаmаyib bоrаdi.
Yuzа qаtlаmdа ro’y bеrаdigаn siljish kаttаligi jismning turigа bоg’liq bo’lаdi.
Аgаr bu siljish unchа kаttа bo’lmаsа vа jismning elеktrоn tuzilishi hаmdа bоshqа
xususiyatlаrgа kаttа tа’sir qilmаsа, bundаy sirtlаrni
idеаl sirtlаrgа yaqin
dеb
qаrаb, yuzаlаrning xоssаlаrini аniqlаshdа hаjmgа tеgishli bo’lgаn kаttаliklаrdаn
fоydаlаnish mumkin bo’lаdi. Ko’plаb o’tkаzilgаn tаjribаlаr, nаzаriy hisоblаshlаr
shuni ko’rsаtаdiki, yuzа qаtlаmdаgi аtоmning dаstlаbki hоlаtgа nisbаtаn siljishi
0,5
Å vа undаn kаttа
bo’lsа, jismning
elеktrоn tuzilishi
, jumlаdаn, enеrgеtik zоnаlаr
vа elеktrоnlаrning fаzоviy tаqsimоti sеzilаrli o’zgаrаr ekаn. Bundаy kаttа siljish
(> 0,5Å) dеyarli bаrchа yarimo’tkаzgichlаr uchun xоsdir.
Аgаr yuzа qаtlаmdаgi аtоmlаrning siljigаndаn kеyingi rеаl hоlаtini
)
,
(
2
1
/
S
S
R
S
dеb, dаstlаbki hоlаtini esа
)
,
(
2
1
S
S
R
S
dеb bеlgilаsаk, ular оrаsidаgi
bоg’lаnishni quyidаgi ko’rinishdа yozish mumkin:
)
,
(
)
,
(
)
,
(
2
1
2
1
2
1
/
S
S
R
S
S
R
S
S
R
S
S
S
(2.4)
Bu yеrdа:
S
R
– yuzа qаtlаmning vujudgа kеlishidа аtоmlаrning siljish kаttаligini
ifоdаlаydi. Yuzаdаn pаstki qаtlаmlаrgа o’tilgаn sаri
S
R
ning qiymаti kаmаyib
bоrаdi:
bo’lsа,
0
s
R
.
Trаnslyatsiоn simmеtriyaning tа’sirigа qаrаb
S
R
siljishni 2 tа sinfgа аjrаtish
mumkin:
1.
Аgаr yuzа аtоmlаrining siljishi muаyyan bir tоmоngа vа bir xil kаttаlikdа
ro’y bеrsа, bundаy hоdisа
110>120>100>
Фавқулодда вазиятлар келиб чиқиш сабабларига кўра қандай таснифланади?

234. 1. Фавқулодда вазиятлар келиб чиқиш сабабларига кўра қандай таснифланади?
- табиий, техноген ва экологик тусдаги ФВ;
235. Аврия-қутқарув техникасининг вазифаси нималардан иборат?
- шахсий таркибни ва авария қутқарув анжомларини фв жойига етказиш;
236. 10 мм альпинист арқони юк кўтаргични аниқланг?
- 1200 – 1400 кг
237. 6 ва 8 мм альпинист арқони юк кўтаргични аниқланг?
- 600 – 800 кг
238. Альпинистлар арқони неча турга бўлинади?
- статистик, динамик
239. Альпинист экипировкасини аниқланг?
- шахсий, махсус , ёрдамчи ;
240. Арқон тугуни (боғлами) турларини топинг?
- асосий, ёрдамчи, махсус
241. Гидравлик асбоб анжомлари иш принципига қараб нечта гуруҳга бўлинади?
- 4
242. Махсус авария-қутқарув инструмент қаторига қайси анжомлар киради?
- гидравлик, пневматик, электр, мото, қўл инструменти;
243. Қидирув-қутқарув ишларидаги разведканинг мақсади ва вазифаси?
- ахборот йиғиш;
244. Қутқарувчининг каскаси…
- бошни ва юзни ҳимоясига мўлжалланган;
245. Қуйидагилардан қайсилари техноген фалокат турига киради?
- ишлаб чиқариш корхонадаги, заводдаги ФВ;
246. Қуйидагилардан қайсилари табиий фалокат турига киради?
- ер қимирлаш, қор ва ер кучкилари билан боғлиқ ФВ;
247. Ҳимояловчи система (беседка) экипировка бўйича қайси гуруҳга киради?
- шахсий;
248. Музёрар (ледоруб) – бу...
- қутқарувчининг асосий элементи ҳисобланади, ҳимоя ва ўзини-ўзи
249. Жумар бу ....
- махсус асбоб-анжомлар гуруҳига киради, арқон орқали кўтарилишда ишлатиладиган мослама.
250. Қутқарув хизмати ва қутқарув мақоми қачон тасдиқланган?
- 2008 йил 26 декабрь
251. Қутқарув ишларининг турларини топинг?
- авария-қутқарув, қидирув-қутқарув, тоғ-кон қутқарув, сув-қутқарув, газ-қутқарув, ёнғиндан ўчириш ишлари;
|
Арқон тугуни (боғлами) турларини топинг?

|
Арқон тугуни (боғлами) турларини топинг?
|
bet | 10/24 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 56,98 Kb. | | #123636 |
Bog'liq Тест124. Арқон тугуни (боғлами) турларини топинг?
асосий, ёрдамчи, махсус
125. Қайси ҳолларда хавфсизлик жойи тузилади?
газ ва юзниқоб билан ишлаётганда
126. Ер ости сув олгичлари (гидрант)ни биноларгача неча метрда жойлаштирилиши мумкин?
5 метр
127. Ёнғин ўчириш қисмида қанча одам бўлганда ГТҲХ хизматини тузиш
мумкин?
5 нафар одам ва ундан ортиқ
128. Авария-қутқарув техникасининг вазифаси нималардан иборат?
шахсий таркибни ва авария қутқарув анжомларини авария қутқарув жойига этакиш
129. Қўлда ишлатиладиган ОУ ёнғин ўчириш воситалари қанча электр кучланишгача булган жихозларни ўчира олади.
1000 волт
130. Сув тегирмонини ишлатиш учун ёнғин ўчириш автомобили сув идишида камида қанча сув булиши керак.
500 литр
131. Уч поғонали нарвонини қандай бурчак остида ўрнатилади.
70-75 градус
132. Ўт ўчириш жумраклари (ПК) ердан қанча баландликда ўрнатилади.
1,35 метр
133. Ўзбекистон Республикаси ФВВ ҳарбий хизматчилари билан контракт тузиш ва уни бекор қилиш тартиби қайси қаторда белгиланган?
ПҚ-4447
134. Ёғоч нарвоннинг оғирлиги?
10,5 кг
135. Фавқулодда вазиятлар вазирининг нечта ўринбосари бор?
5 та
136. Ёнғин ўчириш автомобиллари ёнаётган объектдан неча метргача бўлган яқин масофага туришига рухсат этилади?
50 метр
137. Буйрук билан тасдикланган “Ҳарбий кийим-кечакда юриш коида”ларига асосан харбий кийим-кечаклар русумлари кайси каторда тугри ва тулик курсатилган?
Тантанали, кундалик, дала, махсус
138. ТК -800 русумли кийим кийиш вақтини топинг?
3 дақиқадан кўп эмас
139. “Халқаро тоифадаги қутқарувчи” даражаси қайси аттестация комиссия томонидан берилади?
Идораларора комиссия
|
| |