Ma’ruza mashg’ulotlari

|
Ma’ruza mashg’ulotlari
|
bet | 1/8 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 48,34 Kb. | | #252211 |
Bog'liq 11 12 Mavzu Tarmoqda ma\'lumotlar xavfsizligining uskunaviy va dasturiy
11-12-Mavzu: Tarmoqda ma'lumotlar xavfsizligining uskunaviy va dasturiy ta'minoti
Reja:
Texnik vositalar bilan himoyalanadigan axborotlarning turlari. Kodlashtirish va kriptografiya usullari. Antivirus dasturlarni o`rganish Tarmoqlararo ekran va uning vazifalari Tarmoqlararo ekranning asosiy komponеntlari
Tayanch tushunchalar: Himoyaning texnik va dasturiy vositalari, kodlashtirish va kriptografiya, antivirus skanerlari, antivirus monitorlari, o`zgarish taftishchilari, Immunizatorlar.
Texnik vositalar bilan himoyalanadigan axborotlarning turlari.
Axborotlarni muhofaza qilishning texnik vositalari – obyektning niqoblovchi (maskirovkalovchi) belgilari ochilishini bartaraf etish yoki kamaytirish, yolg‘on alomatlarni yaratish hamda texnik vositalar orqali axborotga ruxsatsiz kirishga to‘sqinlik qilishga mo‘ljallangan texnik vositalardir.
Ma’lumotlarni ruxsatsiz olishning obyektlari, usullari va vositalari quyidagilar bo‘lishi mumkin:
– bino, inshoat va qurilish konstruksiyalari (devorlar, tomlar, pollar, deraza va eshiklar, deraza oynalari, isitish va suv bilan ta’minlash tizimlari, havo tozalash quvurlari); konfedensial muzokara va majlislarni o‘tkazishda akustik tebranish kanallari bo‘yicha ma’lumotlarni ruxsatsiz olish;
– harakatlanuvchi obyektlar (avtomobil, temir yo‘l, suv va havo yo‘llari transportlari); konfedensial suhbatlar olib borishda – akustik tebranish kanallari bo‘yicha;
– kuchsiz tok texnika vositalari (aloqa qurilmalari, ovoz kuchaytirgichlar, audio- va telequrilmalar, elektr soatlar, radio eshittirishlar, yong‘in va qo‘riqlash signalizatsiya qurilmalari, elektr yozuv mashinkalari, konditsionerlar va ulardan foydalanilganda hamda bu vositalar yopiq tasnifli tadbirlarni o‘tkazishga mo‘ljallangan binoga joylashganda – elektroakustik o‘zgarishlar bo‘yicha va yondosh elektromagnit nurlanishlar va navodkalar hisobiga;
– hisoblash texnikasi vositalari (monitordagi tasvir efir orqali ma’lum bir masofaga uzatiladi);
– elektr manbasi va yerga ulangan o‘tkazgichlar tizimi (bu zanjir orqali ovoz kuchaytirish, kompyuterda kotiba bilan aloqa va shu kabilarni amalga oshiruvchi qurilmalarda qayta ishlanadigan ma’lumotlarni tutib olish mumkin);
– bino, avtomashina va boshqalardagi akustika (so‘z, tovushlar) – radiokanal va simlarda akustik radiomikrofonlar bo‘yicha hamda lazer qurilmalari orqali qo‘lga kiritish hisobiga;
– telefonda so‘zlashuvlar – radiokanal va simlar orqali telefon «juchoklar» hisobiga;
– faks orqali ma’lumotlar – yondosh nurlanishlar va navodkalar hamda aloqa liniyasi orqali qo‘lga kiritish hisobiga;
– yo‘naltirilgan mikrofonlar yordamida masofadagi shaxs akustikasi (so‘zi);
– uyali aloqa tarmog‘i orqali radioso‘zlashuvlar.
Himoyaning texnik vositalari – bu texnik qurilmalar, komplekslar yoki tizimlar yordamida obyektni himoyalashdir. Texnik vositalarning afzalligi keng ko‘lamdagi masalalarni hal etilishda, yuqori ishonchlilikda, kompleks rivojlangan himoya tizimini yaratish imkoniyatida, ruxsatsiz foydalanishga urinishlarga mos munosabat bildirishda va himoyalash amallarini bajarish usullaridan foydalanishning an’anaviyligida namoyon bo‘ladi.
Niqoblovchi belgilarning ochilishi (demaskirovka belgilari) deganda obyektning boshqa obyektlardan biron-bir tavsifi bilan farq qiladigan xususiyati tushuniladi. Farqlovchi tavsiflar son yoki sifatda baholanishi mumkin. Obyektning demaskirovka belgilari – bu himoya obyektiga xos xususiyat bo‘lib, undan texnik razvedka obyektni topishi yoki aniqlashi hamda obyekt haqida kerakli ma’lumotlarni olish uchun foydalanilishi mumkin. Axborotga egalik demaskirovka belgilarini tahlil etish orqali amalga oshiriladi. Demak, bu belgilar axborotni o‘ziga xos chiqib ketish kanali hisoblanadi. Demaskirovka belgilarni tarqatuvchilar bo‘lib to‘g‘ridan-to‘g‘ri bu belgilar bilan bog‘liq bo‘lgan fizik maydonlar hisoblanadi.
Obyektni topishda texnik razvedka vositalarining faoliyat ko‘rsatish jarayonida obyektning texnik demaskirovka belgilari aniqlanadi va uning mavjudligi haqida xulosa qilinadi. Demaskirovka belgilari quyidagilar bilan farq qiladi:
– joylashuvi – boshqa obyektlar va atrofdagi predmetlar orasida obyekt joylashuvini aniqlab beradigan belgi;
– tarkibiy ko‘rinish – obyektning tuzilishi va to‘laligicha ko‘rinishini aks ettiradigan kattaliklarini (tarkibi, soni va alohida obyektlarning joylashuvi, shakli va geometrik o‘lchamlari) aniqlovchi belgilar;
– faoliyati – obyektning fizik faoliyat yuritishi orqali uni ochib beruvchi belgilar.
Texnik demaskirovka belgilarini ikki toifaga bo‘lish mumkin:
– to‘g‘ridan-to‘g‘ri demaskirovka belgilari – himoya obyektining faoliyati va uning fizik maydonlari (elektromagnit, akustik, radiatsion va boshqalar) bilan bog‘liq bo‘lgan, himoya qilinadigan axborotga bog‘liq bo‘lmagan atrof-muhitning fizik maydoni fonidan farq qiladigan belgilar;
– bilvosita demaskirovka belgilari – obyektning faoliyat ko‘rsatishi natijasida atrof-muhitdagi o‘zgarishlar natijasida yuzaga keladigan belgilar (faoliyatning optik-vizual belgilari, geometrik o‘lchamlar, yoritilganlikning keskin farq qilinishi, ishlab chiqarish faoliyatidan qolgan izlar va hokazo).
Axborotni muhofaza qilishning samaradorlik ko‘rsatkichi himoya obyektining texnik demaskirovka belgilari kattaligi bo‘lib, unga nisbatan axborotni muhofaza qilish samaradorligining me’yorlari belgilanadi.
|
| |