nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov
Download
9,85 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/359
Sana
11.06.2024
Hajmi
9,85 Mb.
#262679
Download
9,85 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov
Download
9,85 Mb.
Matnni ko'rish
Mashinalardan foydalanish asoslari - bet 14

30
2.3 – rasm. TXK davriyligini buzilmaslikning yo‘l qo‘yilgan darajasi
bo‘yicha aniqlash.
Shuning uchun texnik foydalanishning asosiy vazifalaridan biri texnologik va
tashkiliy tadbirlar asosida buzilishgacha bo‘lgan
ishlash davomiyligi
variatsiyasini kamaytirishdan iborat.
2.4- rasm Ishlash davomiyligi variatsiyasining maqbul
davriylikka ta’siri.
Maqbul davriylik koeffitsientining qiymatlari 2.2.- jadvalda keltirilgan.
31
2.2 – jadval
Maqbul davriylik koeffitsienti -
β
R
re
Ishlash davomiyligining variatsiya koeffitsienti
0,2
0,4
0,6
0,8
0,85
0,80
0,55
0,40
0,29
0,95
0,67
0,37
0,20
0,10
Amaliyotda, detal, tizim yoki birikmaning buzilmasdan ishlash
ehtimolligi grafigi aniqlangan bo‘lsa,
undan foydalanib, maqbul davriylik
koeffitsientini aniqlash mumkin.
х
о
Bu
usulda
kuch
uzatmaydigan
mahkamlash
birikmalari,
elektr
o‘tkazgichlar, suyuqlik va havo magistrallari
uchun TXK ning maqbul
davriyligini aniqlash mumkin.
Texnik holat parametrining yo‘l qo‘yilgan o‘zgarishi va qonuniyati
bo‘yicha davriylikni aniqlash
.
Avtomobil, agregat yoki detallar texnik holatining ishlanma b o‘yicha
o‘zgarish parametri grafigidan maksimal (1), o‘rta (2) va minimal (3) texnik
holati parametri o‘zgarishi jadalligi har xil bo‘lgan
uchta detalni ajratib
olamiz. (4.5 -rasm).
bu erda:
U – texnik holat parametri;
U
b
– boshlang‘ich;
U
re
–
ruxsat
etilgan;
F – buzilish ehtimolligi;
F
re
– qaltis holatdagi ruxsat etilgan buzilish
ehtimoligi;
ℓ
txk
– TXK davriyligi.
Maqbul TXK davriyligi quyidagicha aniqlanadi.
;
рэ
б
рэ
тхк
а
У
У
a
re
=µ∙a,
(2.4)
bu erda:
a – texnik holat parametrining o‘rtacha o‘zgarish jadalligi
(2-rasmdagi 2 detal uchun)
32
µ - texnik holat parametri o‘zgarishining maksimal jadalligi koeffitsienti;
µ - ning qiymati (2.6- rasm) quyidagilarga bog‘liq:
- buzilishgacha ishlash davomiyligi variatsiyasi;
- buzilmay ishlash ehtimolligining berilgan qiymati;
- ishlash davomiyligining taqsimot qonuni turi
2.5-rasm. Texnik holat parametri o‘zgarishining yo‘l qo‘yilgan qiymati va
qonuniyati bo‘yicha davriylikni aniqlash.
Normal taqsimlanish qonuni uchun
,
1
рэ
t
(2.5)
bu erda:
t
re
=(a
re
-a)/σ – ishonilgan ehtimollik darajasiga mos keladigan
me’yorlashtirilgan og‘ishlik
Veybull-Gnedenko taqsimlanish qonuni uchun
)
/
1
1
(
)
1
(
m
Г
Rрэ
n
m
,
(2.6)
bu erda:
G – gamma funksiya;
m – taqsimlanish parametri.
Variatsiya koeffitsienti va ruxsat etilgan buzilmasdan
ishlash extimolligi
qanchalik katta bo‘lsa, maksimal ruxsat etilgan jadallik koeffitsienti shuncha
katta bo‘ladi va TXK davriyligi qisqaradi.
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter toki bilan boshqariladi?

|
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter toki bilan boshqariladi?
|
bet | 5/50 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 6,03 Mb. | | #158953 |
Bog'liq yakudza xxxxxx elektronika sxemalarBipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter toki bilan boshqariladi?
+ aktiv
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter tokiga sust bog‘liq?
+ to‘yinish
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter toki bilan boshqariladi?
+ aktiv
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter tokiga sust bog‘liq?
+ to‘yinish
Bipolyar tranzistor...
+ ikkita p-n o‘tish va uchta elektrodga ega
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter toki bilan boshqariladi?
+ aktiv
Invers rejimda bipolyar tranzistorning emitteri ...... xizmat qiladi
+ bazadan noasosiy zaryad tashuvchilarni ekstraksiyalash uchun
Injeksiya-bu………..
+ n-p o‘tish to‘g‘ri ulanganda elektronlar oqimi n sohadan p sohaga hara-katlanadi, ko-vaklar esa tes-kari yo‘nalishda harakatlanadi
Kollektor zaryad tashuvchilarni ... xizmat qiladi.
+ to‘plash uchun
Kompensatsiyalangan yarimo‘tkazgich - bu
+donor kirish-malar konsen-tratsiyasi akseptor kirishmalar konsentra-tsiyasigi teng yarimo‘tkazich
Rekombinatsiya –bu……...
+ erkin zaryad tashuv-chilarning yo‘qolish hodisasi
Signallarni uzatishda zanjirlarni uzish uchun (tranzistor eng katta qarshilikka ega) tranzistorning qaysi rejimi ishlatiladi?
+ berk rejim
Signallarni uzatishda zanjirlarni ulash uchun (tranzistor eng kichik qarshilikka ega) tranzistorning qaysi rejimi ishlatiladi?
+ to‘yinish rejimi
Signalni buzilmagan holda kuchaytirish uchun tranzistorning qaysi rejimi ishlatiladi?
+ aktiv rejim
Signallarni uzatishda zanjirlarni ulash uchun (tranzistor eng kichik qarshilikka ega) tranzistorning qaysi rejimi ishlatiladi?
+ to‘yinish rejimi
Signallarni uzatishda zanjirlarni uzish uchun (tranzistor eng katta qarshilikka ega) tranzistorning qaysi rejimi ishlatiladi?
+ berk rejim
|
| |
Endi polietilen ishlab chiqarish texnologik jarayoni oxiridan polimerlanishda hosil bo‘lgan yo‘qotishlarni hisoblab topamiz

|
Endi polietilen ishlab chiqarish texnologik jarayoni oxiridan polimerlanishda hosil bo‘lgan yo‘qotishlarni hisoblab topamiz
|
bet | 2/3 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 27,45 Kb. | | #160817 |
Bog'liq sklartech ishlanishi 2Endi polietilen ishlab chiqarish texnologik jarayoni oxiridan polimerlanishda hosil bo‘lgan yo‘qotishlarni hisoblab topamiz.
Hosil bo‘lgan polietilen granulalarini elashda kattaligi to‘g‘ri kelmagan granulalar miqdori, polimerga aylanayotgan monomerlar miqdorini 0.296% ni tashkil etadi.
231014.5 -------100
X--------------0.296 X=231014.5 *0.296/100=683.8 tonna
Granulaga qirqish vaqtida sovutish suvida yig‘ilib qolgan polimerni mayda zarrachalari, polimerga aylanayotgan monomerlar mikdorini 0.23% ini tashkil etadi.
231014.5 -------100
X--------------0.23 X=231014.5 *0.23/100=583.2 tonna
Ekstruderlash jarayonida uchib chiqayotgan siklageksanni chiqarib yuborish tirqishidan yo‘qotilayotgan polimer miqdori, polimerga aylanayotgan monomerlar mikdorini 0.6574% ini tashkil etadi.
231014.5 -------100
X--------------0.6574 X=231014.5 *0.6574/100=1518.6 tonna
Qoldiq siklogeksandan tozalashda (bug‘latgichda) siklogeksan bug‘lari bilan olib chiqilayotgan polimer miqdori, polimerga aylanayotgan monomerlar mikdorini 0.183% ini tashkil etadi.
231014.5 -------100
X--------------0.183 X=231014.5 *0.183/100=422.75 tonna
Siklogeksanda erigan monomolekular (past molekulala) polietilen miqdori, polimerga aylanayotgan monomerlar mikdorini 1.8% ini tashkil etadi.
231014.5 -------100
X--------------1.8 X=231014.5 *1.8/100=4158.2 tonna
Faolsizlantirilgan katalizatorlar bilan cho‘kmaga tushib, olib chiqib ketilayotgan polimer miqdori, polimerga aylanayotgan monomerlar mikdorini 0.0424% ini tashkil etadi.
231014.5 -------100
X--------------0.0424 X=1231014.5 *0.0424/100=97.95 tonna
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Endi polietilen ishlab chiqarish texnologik jarayoni oxiridan polimerlanishda hosil bo‘lgan yo‘qotishlarni hisoblab topamiz
|
14-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Yopilgan non sifatini baholash Darsning maqsadi

|
14-Amaliy mashg’ulot. Mavzu: Yopilgan non sifatini baholash Darsning maqsadi
|
bet | 1/4 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 431,07 Kb. | | #269930 |
Bog'liq 14-амалий
14-Amaliy mashg’ulot.
Mavzu:Yopilgan non sifatini baholash
Darsning maqsadi: non yopish texnologiyasi bilan tanishish. Tala-balarga non mahsulotidan o’rtacha namuna olish va uni organoleptik baholashni o’rgatish.
Ishlash tartibi: har 4-5 talabaga zarur jihoz to’plami va yarim yoki butun non mahsuloti beriladi. Quyidagi uslubda non sifatining organoleptik va fizik-kimyoviy ko’rsatkichlariga qarab, g’ovaklik va nordonligi aniqlanadi.
Savdo shoxobchalariga keltiriladigan nonlarni har bir turi standartda belgilangan talablarga javob beradigan holda tushishi shart. Non sifati organoleptik va laboratoriya usullari bilan aniqlanadi. Namuna tanlash va nonni laboratoriyada sinash mavjud standartlarda yoritilgan uslubda amalga oshiriladi. Mazkur ishni bajarishda, talabalar namuna tanlash, sinash usullari va sifatiga qo’yiladigan talab bilan tanishishi zarur. So’ngra non namunasining organoleptik va fizik-kimyoviy nordonlik va g’ovaklik ko’rsatkichlari tahlil qilinadi. Olingan ma’lumotlarni taalluqli ko’rsatkichlari bilan taqqoslanadi.
O’rtacha namuna tanlash. O’rtacha namuna non zavodi (novvoy-xona) yoki savdo korxonasida DAST ko’rsatmalari bo’yicha har bir non to’plamidan olinadi. Non to’plami deb, zavod yoki novvoyxonada bir brigada tomonidan, smenada og’irligi 40 t gacha tayyorlangan har xil non va non mahsulotlariga; savdo tarmog’ida bir korxonada tayyorlangan va qabul qilingan bir xil non mahsulotlariga aytiladi. O’rtacha namuna deb, tashqi belgilari bilan butun to’plamni ta’riflaydigan sifatni aniqlash uchun ajratilgan non to’plamining bir qismiga aytiladi.
Laboratoriya namunasi deb, laboratoriya tahlili uchun ajra-tilgan o’rtacha namunaning bir qismiga aytiladi. Laboratoriya namunani tuzish mahsulotning o’rtacha namunasidan tanlash yo’li bilan amalga oshiriladi. Og’irligi 400 gr dan ortiq va donabay mahsulotlardan 1 dona, og’irligi 200 dan 400 gr gacha donabay mahsulotlardan 2 ta namuna ajratiladi.
Nonni organoleptik baholash. Nonni organoleptik baholash-da uning tashqi qiyofasi: sirti, ranggi, shakli, qobiq va mag’iz holati, yopilishi, egiluvchanligi, ta’mi va hidi tekshiriladi.
|
| |
Asosiy navlarning texnologik tasnifi

ishlab chiqarish uzum” Davlat standartiga binoan vinzavodlarga yuborilishi kerak.
Ushbu standart 1981 yil 1 iyundan joriy etilganligi, hodimlarining ma’suliyatini
oshiradi va uzumni o ‘z vaqtida uzishga yordam qiladi. Qayta ishlash uchun
belgilangan uzum o ‘z navi bilan (birinchi va ikkinchi) sifat me’yorlariga javob
berishi kerak va bir ampelograf navga to‘g ‘ri kelib, toza, sog‘lom, bargsiz, yashil
novdalarsiz bo‘lishi shart.
Uzumga qo‘yiladigan talablar, undan olinadigan mahsulotda o‘zgaradi. Xom
ashyoning qayta ishlash, tegishli qo‘llanmalar bilan belgilanadi. Bu qo‘llanmalarda
yuqori sifatli, kichik hajmda vino ishlab chiqarishga tavsiyalar beriladi (4-jadval).
kirish  
  
ch - Ishlab chiqarishda sarf bo‘ladigan xom-ashyo va materiallarni sarf balansi

|
Ishlab chiqarishda sarf bo‘ladigan xom-ashyo va materiallarni sarf balansi
|
bet | 3/3 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 27,45 Kb. | | #160817 |
Bog'liq sklartech ishlanishi 2kirish
|
ch
|
iqish
|
nomi
|
miqdori
|
nomi
|
miqdori
|
etilen
|
8235 t
|
buten– 1
yoqilg‘i gazlar bilan chiqadigan va qaytmas gazlar
3.jarayonga qaytadigan buten-1 miqdori
|
7000 t
411.75 t (qaytmas)
823.25 t (qaytar)
|
jami
|
8235 t
|
jami
|
8235 t
|
kirish
|
chiqish
|
|
nomi
|
Miqdori
(t)
|
nomi
|
Miqdori (t)
|
etilen
buten-1
|
236173.2
7000
|
1.Polietilen
2.Polimerlashda polimerga aylanmay yo‘qoladigan monomerlar
3. Polimerlashda polimerga aylanmagan monomerlar miqdori
4. Elashda kattaligi to‘g‘ri kelmagan
Granulaga qirqilayotganda hosil bo‘ladigan polietilen mayda zarrachalari
Ekstruder tirqishidan chiqayotgan polietilen
|
223 000
5275.2 (qaytmas)
7433.5 (qaytar)
683.8 (qaytar)
583.2 (qaytar)
1518.6 (qaytar)
|
|
|
7. Qoldiq siklogeksandan tozalashda (bug‘latgichda) siklogeksan bug‘lari bilan olib chiqilayotgan polimer
8. Siklogeksanda erigan monomolekular (past molekulala) polietilen
9. Faolsizlantirilgan katalizatorlar bilan cho‘kmaga tushib, olib chiqib ketilayotgan polimer
|
422.75 (qaytar)
4158.2 (qaytar)
97.95 (qaytar)
|
Jami
|
243173.2
|
Jami
|
243173.2
|
Buten-1 va polietilen ishlab chiqarishning umumiy material balansi jadvali
kirish
|
chiqish
|
|
nomi
|
Miqdori (t)
|
nomi
|
Miqdori (t)
|
1.Buten-1 olish uchun
2.Polimerlanishga
olingan etilen
|
8235
145 205
|
Polietilen
Buten-1 olishda qaytmas yo‘qotiladigan etilen
.Buten-1 olishda qaytar yo‘qotiladigan etilen
Polietilen ishlab chiqarishda hosil bo‘ladigan qaytar chiqindilar
Polietilen ishlab chiqarishdagi qaytmas yo‘qotishlar
|
223 000
411.75
14898
12206.7
5275.2
|
Jami
|
244408.2
|
Jami
|
244408.2
|
|
| |
256 - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 359/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbe253
256
H .C H . B O ‘R IE V , R .J. J O ‘R A E V , J .N . F A Y Z IE V ,
I.R . N U R IT O V , K .E . U S M O N O V
VINOCHILIK
TEXNOLOGIYASI
/ DARSLIK /
Muharrir:
M.Mustafoyeva
Bosishga ruxsat etildi: 10.09.2022 v. Qog ’oz о ’Ichami: 60x84 - 1/16
Hajmi: 16.25
bosma taboq. 50 nusxa. Buyurtma M
“TIOXMMI” M TV bosmaxonasida chop etildi
Toshkent-100000. Qori-Niyoziy ko’chasi 39 uy.
257
Vinochilik texnologiyasi
/ Darslik /
H.CH. Bo'riev, R.J. Jo'raev, J.N. Fayziev,
I.R. Nuritov, K.E. Usmonov
Download 9,85 Mb. |
| |
Tuproq - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

Наг 100 m balandlikda sutkalik harorat qishda 0,3-0,5o va yozda 0,7-0,80 pasayadi.
Agar 0 ‘zbekistonning vodiy tekisliklardagi maksimal harorat yozda 40-43o ga
yetsa, tog‘ oldi mmtaqalarida 30o dan oshmaydi.
Harorat pasayishi bilan joyning balandiga bog‘liq holda yog‘in miqdori orta
boradi, shamol b o iib turadigan tog‘laming shamolga qaragan tomonida (g'arbiy
yonbag‘ir) har 100 m balandlikda o'rtacha yillik yog‘in miqdori o‘rta hisobda 40-
60 mm ortadi. Shamolga teskari yon bag'irlarida (sharqiy yonbag'ir) balandlik
ortishi bilan yog‘in miqdori oz ortadi. Tog‘ oldi tog‘li tumanlarda dengiz sathidan
1600-1500 m balandlikdagi yerlarga shampan va har xil vinolar tayyorlanadigan
navlami ekish mumkin.
Tepaliklaming janubiy yon bag‘irlari anchagina issiqdir. Bu yerda o‘suv davri
erta boshlanadi, hosil zanglar erta pishadi, mevalardagi shakar miqdori shimoliy
yon bag‘irlardagiga nisbatan ko‘p bo'ladi. Janubiy yon bag‘irlar, odatda, ancha
nishab, yuvilib ketgan va quruqroq, tuprog‘i kam unumdor bo‘ladi.
Vodiylar odatda kuchli oqindi tuproqni bo'ladi, sizot suvlari yuzaga yaqin
ko'tarilganda bunday tuproqlar ko'pincha sho'rlangan va botqoqlashgan bo'ladi.
Bu yerda tuproq va havo namligi yuqori, shamol kam, tez-tez sovuq bo'lib turadi.
Sizot suvlar yuzada joylashgan vodiylarda tok o'simligi avj olib o'sadi va m o 'l
hosil beradi. Bunday yerda tok sug'orilmasligi mumkin, lekin sizot suvlar ancha
chuqurda joylashganda sug'orish lozim bo'ladi.
Uzum mevalari yetilishida molik ahamiyatga ega bo‘lgan meteorologik
sharoitlar har yili qulay bo'lavermaydi.
Uzum sifati asosan tupni vegetatsiyaning birinchi kunlaridan to hosil
yig‘ishgacha kechgan sharoitlariga bog'liqdir. Tuproqdagi namlik zahirasi (qishki
oylarda yuzaga keltirilgan), o‘suv davridagi yog'ingarchilik miqdori, bular uzum
miqdori va sifatiga ta’sir etadi. Ushbu omillaming ta’siri u yoki bu navui
yetishtirish mumkinligini belgilaydi. Joylarda bahorgi sovuqlarga ta’sirchan
navlami ekish tavsiya etilmaydi.
Qulay meteorologik sharoitlar-gullash davridagi, asosiy talablardan biridir.
Shuningdek, uzum sifatiga salbiy ta ’sir ko'rsatadigan meteorologik hodisalar: do'l,
uzoq davom etadigan yog'ingarchilik, qurg'oqchilik va boshqalami inobatga olish
zarur.
Uzoq va tez-tez davom etadigan yog'ingarchiliklar oqibatida havo harorati
pasayib, natijada uzum yetilmaydi va u oz qandli va nordon bo'lib qoladi.
Qurg'oqchilik mevalar o'sishi va normal rivojlanishini susaytiradi: ulaming
po'sti qalinlashadi, eti esa shirasiz bo'lib qoladi. Uzoq davom etgan qurg'oqchilik
uzum boshlarini butunlay qurishi va nobud bo'lishiga olib keladi.
Yengil sovuqdan keyin barglari qurishi kuzatiladi, g'ujumlarga shakar kelishi
to'xtaydi va uzum pishmaydi. Yanada qattiq sovuqlarda uzum boshlari muzlaydi.
Erish paytida ular q o 'n g 'ir rangga kiradi, uzum bandlari m o'rt bo'lib, g'ujumlari
to'kilib ketadi.
G‘ujum elementlarining kimyoviy tarkibi, %

Наг bir uzum tarkibidagi kimyoviy moddalar
texnologik yoki ozuqaviy
ahamiyatga ega. Uglevodlar (mono va disaxaridlar) achitish mobaynida yo‘qoladi.
Bu uglevodlar spirt va uglekisliy gazni boshlaydi va boshqa spirtni achitadi.
Bundan tashqari, ular vinoning ta’mini ham belgilaydi.
Yuqori molekulyar
uglevodlar (kletchatka, pentozanlar, pektinlar) shodaning
qattiq qismini tashkil
qiladi. Qo‘shimcha ozuqa moddalar urug‘, efir moylari va boshqa moddalar. Fenol
va azotli moddalar urag'larda, p o ‘stlog‘ida ko‘proq b o ‘lib,
uni uzumni qayta
ishlashda hisobga olish lozim. Shampan uchun vino materiallar va oq vino uchun
bo‘tqani turpidan tezroq ajratish maqsadga muvofiq. Portveyn aksincha bo'tqani
turpi bilan achitiladi.
Vino uchun organik kislotalar katta ahamiyatga ega.
Ulaming tarkibi pishib
yetilishcha, odatdagi vino ishlab chiqarish texnologiyasiga bog‘liq. Yetilmagan
mahsulotda olma kislotasi ko‘p bo‘ladi va vinoning ta’mi o ‘zgaradi. Aksincha, to‘la
pishib yetilgan uzumda
kislotalik darajasi past, yuqori miqdordagi mineral
moddalar va mikroelementlar tashkil etadi (3-jadval).
Mineral moddalar va mikroelementlar miqdori
__________________________ ____________________________ 3-jadval
Mineral moddalar
Mikroelementlar
Kaliy............
1200 gacha
Maganez.....
1-3
Fosfor.........
600
Bor...............
1-5
Kalsiy.........
200
Rubidniy........
0,3-4
Magniy.........
120
F to r v a y o d ..
0,2-0,3
Natriy..........
150
Molibden.....
oz miqdorda
Uzumning kasallik va zararkunandalari

barg va g‘ujumlami shikastlaydi va oqibatda undan past sifatli vino chiqadi.
Noqulay meteorologik sharoitlarda pishgan uzum mikroorganizmlar ta’sirida
osongina chirib buziladi.
Uzumga zarar yetkazuvchi m og'or zamburug‘lar orasida botritis sineres
(Botrytis cinerea) mavjud bo‘lib, u m a’lum sharoitlarda uzum sifatiga juda yaxshi
ta’sir etadi va undan sifatli vino olinadi. U vinochilar davrasida oliyjanob
zamburug' nomini olishga muyassar bo‘ldi.
Botritis sinerea nafaqat mevalarda, balki o'simlikning boshqa qismlarida va
asosan meva po'sti to'qimaiarida, etiga faqat mrtseliyning b a’zi
iplari
o'tadi.
Botritis paydo bo‘lgan joylar a w a l sarg‘ayadi, so'ng qo‘rg‘oshin tusga aylanib, u
kelgusida q o 'n g 'ir rangga aylanadi. Botritis rivojlanib borgan sari g ‘ujum burisha
boradi va tez orada b o ‘z-kulrang tutam k o ‘rinishidagi zamburug‘ni tashqi vegetativ
qismlari paydo b o ‘lib, mevani qoplaydi. Ulami mikroskop orqali kuzatganda
shoxlagan daraxtga o'xshagan bo'lib, novdalari uchida oval-nok shaklida mevalar-
konidiylar b o ia d i (2-3 rasm).__________
© . "TOSHKENT IRRIGATSIYA VA QISHLOQ XO'JALIGINI

1 bob. VINO M A H SU LO TLA RI UCHUN UZUM
ASOSIY XOM ASHYO
1.1.Uzum boshining m exanik ta rk ib i va uning vinochilikdagi abam iyati
Uzum vino ishlab chiqarishda asosiy xom ashyo mahsuloti hisoblanadi, uning
tarkibidagi suv ko‘pligi, qand moddalariga boyligi, tarkibidagi moddalaming
xilma-xilligi turli xil vinolar tayyorlash imkoniyatini beradi. Sharbat va vino
tarkibiga uzum shingili va urug‘lari o‘z ta’sirini 6‘tkazadi hamda shu bilan 1 1 qayta
ishlanayotgan uzumdan necha foiz sharbat chiqishi aniqlanadi.
Ayrim hollarda p o ‘sti, urug‘i va shingili tayyorlanayotgan mahsulotning
sifatiga ta ’sir k o ‘rsatadi. bunga misol bo‘lib sharbatni achitib qizil vino tayyorlash
uchun rang beruvchi moddalar, efir moylari va boshqalar mayda zarralari filtrdan
o ‘tib vino tarkibida qolishi mumkin.
Uzumning tarkibidagi shingil, urug‘ va po‘sti har xil foizda bo'ladi. Bunga
asosan pishib yetilish darajasi, ekologo-geografik joylashgan o ‘m i va yetishtirish
jarayoniga bog‘liqdir. Normal sharoitda yetishtirilgan uzumning 3-7 g ‘ujumlari, 15-
20 po'sti, 3-6 urug‘i, eti va sharbati 75*85 foizini tashkil etadi. Uzum navlarmi
rayonlashtirish natijasida bir navga mansub uzumlaming mexanik tarkibi qoladi.
0 ‘zgarishini urug'ining pishib yetilishidan so‘ng kuzatiladi.
Uzumni qayta ishlashdan oldin uning mexanik tarkibi va qaysi navga
mansubligini tekshiriladi. Vinobop navlarda etining %, shingili %, pastroq, stoloviy
navlarda esa etining
%
modda
%
dan ko‘proq.
Uzumga baho berishdan oldin quyidagi mexanik xususiyatlarai hisobga olishi
uzumning moddasidan ajralish darajasi, po‘stlog‘ining chidamligi va boshqalar. Bu
xususiyatlar quyidagilarga bog'liqdir: shodaning qarshiligi, kasallikni va
zararkunandalami ta’siri, transportbopligi va uzumni qayta ishlashda ketadigan sarf
harajat.
Bo‘tqa tayyorlash va ajratish jarayonida bir qator moddalar bo‘tqa yoki vinoga
o'tadi. B u jarayonlar kimyoviy tarkibi bilan bogiiq. U quyidagi guruh va modda
nomlari bilan ifodalangan: suv, uglevodlar, organik kislotalar, fenollar, azotlar,
mineral va organik moddalar, vitaminlar, fermentlar, moy va boshqalar (2-jadval).
Agrotexnik tadbirlar - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

fosfor va kaliyli o‘g‘itlar, shuningdek mikroo‘g ‘itlar: bor, marganets va
boshqalardan foydalaniladi.
Tok tuproqlarini o‘stirish turli tizimlar, jumladan: tokni qoziqlarga olib, so'riga
ko‘tannay, tirgovuchsiz, ishkomda, gorizontal yoki qiya so‘rilarda, vertikal
so‘rilarda o ‘stirishlar qo‘llaniladi.
Tok tupini kesish uni parvarish qilishdagi asosiy agrotexnika usullaridan biri
hisoblanadi. Tokni har yili kesish kerak. Kesish orqali tok tupining yer ustki qismi
bilan uning ildiz tizimi o'rtasidagi to‘g ‘ri nisbat b o ‘lishiga erishiladi. Kesishda tok
tupida m a’lum miqdorda kurtak qoldirib, hosil berishi va o‘sish darajasi tartibga
solinadi. Tokni kesish tupni parvarish qilishni-ko'mish, bog'lash, xomtok qilish va
hokazolami yengillashtiradi, shuningdek, hosildorligini kamaytirmagan holda uni
asta-sekin yoshartirish imkonini beradi. Bundan tashqari tok kesish, tupdagi
qutblikka qarshi kurash, tokning ayrim vegetativ va generativ qismlarining o ‘sish
kuchini tartibga solishga hamda vegetativ va hosil beruvchi organlarining m a’lum
oraliqda yoyilishi hamda joylashishiga yordam beradi.
Tokni kesish va xom novdalarini yuhb tashlash vaqtida qoldiriladigan kurtaklar
va hosil beradigan novdalar soni muayyan tabiiy va agrotexnika sharoitida keyingi
yillarda tuplaming o‘sish kuchini hamda ulaming hosil berish qobiliyatini
pasaytirmasdan yuqori sifatli eng ko‘p hosil olishni ta’minlaydi, bu optimal
yuklama deb ataladi.
To‘g ‘ri yuklama belgilash uchun, tupning o‘sish kuchi bilan yuklama va uning
novdalari, uzum hosilining miqdori va sifati orasidagi bog‘lanish hisobga olinadi.
Tekshirishlar va ishlab chiqarish tajribasida shu narsa aniqlandiki, gektaridan
200-300 s hosil olish uchun vinobop navlaming har gektari hisobiga 300-350 ming
tagacha kurtak bo'lishi zarur.
Tokning yashil qismlari bilan olib boriladigan ishlar tok va bevosita ta’sir
ko‘rsatish hisoblanadi. Bu ishlar bahor-yozda, hayot faoliyati faollashgan davrda
bajarilib, tupning o'sishi, oziqlanishi hosil berishiga, uning ayrim organlariga oziq
moddalami taqsimlanishiga va boshqa fiziologik holatlarga ta’sir etib, ulami
tartibga soladi.
Xomtok qilish, qo'ltiq novdalami yuhb tashlash, chilpish, erta-yozgi chekanka,
qo‘ltiq novdalardan qo‘shimcha hosil olish, novdalami xalqalash va g‘ujumlami
siyraklatish tupning yashil qismlari bilan olib boriladigan ishlardir.
Nazorat savollari - Dolzarb masalalari

Nazorat savollari:
1
Hamkorlikda
oʻqitishning ta’lim
texnologiyalariga misollar bilan
tushuncha bering.
2
Hamkorlikda
oʻqitish texnologiyasining kimyo
fanida qoʻllanilishiga oid
3 ta namuna tayyorlang
3
Kimyo fanini
o‘qitishda hamkorlik ta’lim
texnologiyalarining o‘ziga xos
xususiyatlarini nimalardan iborat?
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Safarova R va b. O‘quvchilarda o‘zaro do‘stona
munosabatlarga
asoslanib hamkorlikda faoliyat ko‘rsatish ko‘nikmalarini shakllantirish strategiyasi
// Fan va texnologiya . – T.: - 2014. – B.13.
2.
Ibragimova G. Interfaol o‘qitish metodlari
va texnologiyalari asosida
O‘quvchilarning kreativlik qobiliyatlarini rivojlantirish. Ped. fan. fal. dok. ... diss. –
T. : 2017. – B. 7.
3.
Tolipov O‘., Usmonboeva M. Pedagogik
texnologiyalarning tadbiqiy
asoslari – T.: 2006. – 163 b.
4.
Asqarov I.R., Toʻxtaboyev N.X., G‘ofurov K.G. 7-sinf uchun darslik.
Toshkent. 2017
5.
Mutalboyev A., E. Murodov, S. Masharipov., H. Islomova.10-sinf
Dolzarb masalalari - bet 2

2-guruh. Strukturaviy izomeriya va uning turlari.
Strukturaviy izomerlar nima?
Strukturaviy izomeriyaning qanday turlari mavjud? Misollar keltiring.
Sinflararo izomeriya moddalarning qaysi sinflariga xos?
Ulanishlarning qaysi biri a) gomologlar, b) izomerlar? Ularni nomlang.
1) CH
3
____
C
____
CH
3
2) CH
2
___
CH
2
___
CH
2
___
Cl
3) CH
3
___
CH
2
__
O
____
CH
3
O
4) CH
3
___
CH
2
___
CH= O 5) CH
3
___
CH
2
___
CH
2
___
OH
6) CH
3
CH
2
____
CH
2
____
C
____
OH
O
7) CH
3
___
CH
___
CH
3
Cl
8) CH
3
___
C
___
C
___
ON
CH
3
O 9) CH
3
___
CH
2
____
O
____
C
____
CH
3
O
Strukturaviy izomerlarning modellarini tuzing: a) geksan, b)
butil spirti,
v) dimetil efir. Ularning tarkibiy formulalarini yozing.
3-guruh. Fazoviy izomeriya va uning turlari.
Fazoviy izomerlar nima?
Fazoviy izomeriyaning qanday turlari mavjud? Misollar keltiring. Geometrik
izomeriya hosil bo‘ladi?
Fazoviy
izomerlarning
modellarini
tuzing:
a)geksen-3,
b) 1,2 - dimetilsiklopentan. Ularning tarkibiy formulalarini yozing.
(3.11) 
bu yerda: 
D - Mashinasozlik materiallari 3-Mavzu

qattiqlikdagi materiallar uchun qodlaniladi: ko‘ndalang
kesimi kichik va yupqa
detallar uchun. Qo‘yiladigan kuch qoida bo‘yicha 10, 30, 50, 100, 200, 500 N ga
teng. Qattiqligi 450 HB gacha bo’lgan materiallar uchun qattiqlik raqamlari Brinell
va Vikkers usullari uchun bir xil.
GOST 9013-59 bo‘yicha bu usul o’tkaziladi. Ancha universal va kam mexnat sarf
usuli. Qattiq kattaligi to‘g‘ridan - to‘g‘ri qattiqlikni o’lchash shkalasi ko’rsatadi; izni
o’lchash xojati yo‘q. Cho‘qqisidagi burchak 120
0
olmosli
uchlik botiriladi, yoki
po’lat shar diametri 1,588mm. Quyidagilar kuchni uchlikning
materialliga qarab
tanlanadi. Pribor uchta o’lchov shkalasiga ega: A;V;S. Qattiqlikni tanlangan shkala
bo‘yicha ifodalanadi. Masalan: 70HRA, 58HR, 50HRB.
Shkala A - uchlik olmosli uchlik, kuch 600N. Bu shkala aloxida qattiq materiallar
uchun qo’llaniladi. Yupqa list materiallar uchun yoki yupqa qatlamlar (0,5-1,0mm)
ishlatiladi. Bu shkala bo‘yicha chegarasi 70-85. belgilanishi HRA.
Shkala - V - uchlik po’lat shar, umumiy kuch 1000N. Nisbatan yumshoq materiallar
qattiqligi o’lchanadi <400HB. Bu shkala bo‘yicha o’lchash chegarasi 25-100.
Rokvell bo‘yicha o‘lchangan qattiq raqamlari bilan Brinell
va Vikkers usullarida
odchangan qattiqlik raqamlari orasida bog’lanish munosabatlari yo‘q.
Shkala
S - uchlik olmosli konus, umumiy kuch 1500N. Bu usul qattiq materiallarga
qo’llaniladi. >450HB. Masalan toblangan po‘lat. Qattiqlik o’lchash chegarasi 20-67.
oq
bilan belgilanadi: 
(3.7)
bu yerda: 
R

Namunaning qoldiq uzayishi dastlabki uzunlikning 0,2 protsentiga teng bo’lgan
paytga to’g’ri keluvchi kuchlanish
oquvchanlikning shartli chegarasi
deb ataladi
va
α
0
,
2
bilan belgilanadi:
,
(3.8)
bu yerda:
R
0
,
2
-namunaning qoldiq uzayishi dastlabki uzunligining 0,2
protsentiga teng
bo’lgan paytga to’gri keluvchi nagruzka, Mn xisobida;
F
0
-namuna ko’ndalang kesimining yuzi, m
2
xisobida.
Oquvchanlik chegarasidan so’ng metallning kuchlanishi
uzining eng yuqori
qiymatiga yetadi. Kuchlanishning
ana shu qiymatidagi nagruzka mustaxkamlik
chegarasidagi nagruzka deb ataladi va R
b
bilan belgilanadi (rasmga qarang).
Nagruzka R
b
qiymatiga yetgach namunada bo’yin xosil bo’la
boshlaydi,
buning
natijasida nagruzka pasaya boradi. Nixoyat, nagruzkaning qiymati
R
z
ga tushganda
namuna uziladi. Nagruzkaning ana shu qiymati (
R
z
) namunaning
uzilish paytidagi
nagruzka deb ataladi.
Mustaxkamlik chegarasidagi nagruzkaning nagruzka ta’sir ettirilishidan oldingi
ko’ndalang kesim yuziga nisbati
mustaxkamlik chegarasi
deb ataladi va
ϭ
b
bilan
belgilanadi:
ϭ
b
= R
b
/ F
0
; Mn / m
2
(10
-1
kg/mm
2
),
(3.9)
bu yerda:
R
b
-namunaga ta’sir
etgan eng katta nagruzka, Mn xisobida:
F
0
-namunaning nagruzka ta’sir ettirilishida oldingi ko’ndalang
kesim yuzi, m
2
xisobida.
Binobarin,
R
Mexanik xossalarni dinamik yuklama bilan zarbiy qovushqoqligini aniqlash

3.10-rasm.
Zarbiy qovushqoqlikni sinash sxemasi:
a - namunani kopyorga
o‘rnatilishi; b - mayatnikli kopyor
sxemasi
Xar - xil ariqchali namunalar bo’ladi. Eng ko‘p tarqalgani U - shaklli va V- shaklli
ariqchalardir.
Standart namuna kopyor tayanchlariga simmetrik
qilib andaza yordamida
o’rnatiladi. Mayatnikni ko’tarib (h
1
), quyib yuborib, mayatnik tig’i bilan namunani
zarblab, uni sindiradi.
Kopyor namunani sindirib h
2
balandlikka ko’tariladi.
Namunani sindirish uchun sarflangan ish (K,MDj) quyidagicha aniqlanadi:
K = G(h
1
-h
2
) MDj.
bu yerda
G - mayatnik og’irligi,
h
1
- tajriba oldidan mayatnikni ko’tarish balandlikgi;
h
2
- mayatnikni sinovdan keyingi ko’tarilgan balandligi.
Zarbiy qovushqoqlik
KC(M∙Dj/m
2)
deb belgilanadi va bajarilgan ishni (K ni)singan
ariqcha ko‘ndalang yuzasiga (F) nisbati qilib aniqlanadi.
KC=
K/F MDj/ m
2
; MDj - megadjoul.
Agar namuna ariqchasi
U shaklda bodsa zarbiy qovishqoqlik
KCU deb belgilanadi,
agar
V shaklli bodsa,
KCV deb belgilanadi.
z
/Fδ - Mashinasozlik materiallari 3-Mavzu

bu yerda:
δ-namunaning nisbiy uzayishi, % xisobida;
l
1
-namunaning sinashdan keyingi uzunligi;
l
0
-uning sinashdan oldingi uzunligi.
Binobarin, % xisobida ifodalangan (l-l
0
)/ l
0
nisbat
nisbiy uzayish deb ataladi.
Namunaning
nisbiy torayishi quyidagi formuladan topiladi:
bu yerda:
φ-namunaning nisbiy torayishi, % xisobida;
F
0
-namuna ko’ndalang kesimning sinashdan oldingi yuzi;
F
b
-uning (bo’yinning) sinashdan keyingi yuzi.
Demak, % xisobida ifodalangan (F
0
-F
b
)/ F
0
nisbat
nisbiy torayish deb ataladi.
Materiallarni qattiqligini sinash.
Materiallarni
qattiqligi bu uni yuzasiga
botirilayotgan qattiq jism -
indikatoriga ko‘rsatilayotgan qarshiligidir.
Indikator
sifatida toblangan po‘lat shar yoki konus yoki piramida shaklidagi olmozli uchlik
qabul qilinadi.
Brinell usulida namuna yuzasiga po‘lat shar botirilganda qolgan
izning yuzasiga qarab;
Rokvell usulida namuna yuzasiga olmoz konus yoki po‘lat
shar botirilganda ular qoldirgan
izning chuqurligiga qarab;
Vikkers usulida
olmoz piramida qoldirgan iz yuzasining kattaligiga
qarab qattiqlik aniqlanadi
(3.9-rasm).
3.9-rasm Qattiqlikni sinash usullari sxemalari:
a-Brinell usuli usuli bilan;
b -
Rokvell usuli bilan;
в - Vikkers usuli bilan
Brinell usuli.
GOST 9012-59 bo‘yicha namuna yuzasiga toblangan po’lat shar
botiriladi: shar diametri 10,5 yoki 2,5mm boTadi. Botirilayotgan kuch 5000N dan
30000N gacha (R). Kuch olingach namuna yuzasida sferik chuqurcha xosil boTadi:
chuqurcha diametri
d; Bu maxsus lupa yordamida o’lchanadi. Brinell usuli
bo‘yicha qattiqlik quyidagi formula bo‘yicha
aniqlanadi;
Metallning issiqdan kengayuvchanligi

kalibrlar
tayyorlashda, aniq birikmalar hosil qilishda hamda priborlarni yig‘ishda,
ko‘prik fermalar qurishda, temir yo‘l relslarni yotqizishda hisobga olinishi kerak.
Metallning issiqlik sig‘im deb, qizdirilganda uning ma’lum miqdordagi issiqlikni
yutish xususiyatiga aytiladi. Issiqlik sig‘imi SI birliklar sistemasida J/kg.K bilan
o‘lchanadi. Turli metallarning issiqlik sig‘imi ularning solishtirma issiqlik sig‘imi
miqdoriga qarab solishtiriladi. Solishtirma issiqlik sig‘imi 1
kg metall haroratini
10
0
C ga ko‘tarish uchun kerak bo‘ladigan, katta kaloriyada ifodalangan issiqlik
miqdoridir (u SI birliklar sistemasida J/kgK) bilan o‘lchanadi.
Metallarning elektr tokini o‘tkazish xususiyati ikkita o‘zaro
qarama-qarshi
xarakteristikalar-elektr o‘tkazuvchanlik va elektr qarshiligi bilan belgilanadi. Elektr
o‘tkazuvchanlik SI birliklar sistemasida
simens (Sm) da, solishtirma elektr
o‘tkazuvchanlik
Sm/m da, shunga o‘xshash
elektr qarshiligi esa Om/m da
o‘lchanadi. Tok o‘tkazuvchi simlar (mis, alyuminiy) yaxshi tok o‘tkazadi.
Kimyoviy jarayonlar natijasida qotishma tarkibining o‘zgarishi kimyoviy xossalarni
ifodalaydi.
Kimyoviy xossalari
. Metallar va qotishmalarning kimyoviy xossalari oksidlanishiga
yoki turli moddalar: havodagi kislorod, kislota hamda ishqor eritmalari va boshqalar
bilan birikishiga qarshi tura olish xususiyatiga qarab xarakterlanadi. Metall boshqa
elementlar bilan qancha oson birikishga kirishsa, u shuncha tez yeyiladi.
Metallarning tashqi agressiv muhit ta’siridan ximiyaviy yemirilishiga
korroziyalanish
deyiladi.
Metallarning korroziyaga, kuyindi hosil bo‘lishiga va
erishiga qarshiligi vaqt birligi ichida sirt birligiga to‘g‘ri keladigan tekshirilayotgan
namuna massasining o‘zgarishi bilan belgilanadi. U yoki bu buyumlarni
tayyorlashda metallarning kimyoviy xossalari albatta hisobga olinadi. Bu ayniqsa,
kimyoviy agressiv muhitlarda ishlatiladigan buyum va detallarga taalluqlidir.
Ishdan maqsad: Tia portal muhitida komparatorlar yordamida dasturlashni o’rganish

6-Tajriba mashg’uloti.
MAVZU: Ishlab chiqarish korxonasining kirish darvozasini avtomatik boshqaruv tizimini loyihalash.
Ishdan maqsad: Tia portal muhitida komparatorlar yordamida dasturlashni o’rganish.
Nazariy qism.
Komparatorlar ikkita bir xil razryaddagi miqdorlarni solishtiruvchi qurulma. Komparator kirishidagi A va V sonlarni qiymatini bilmay turib, uning chiqishida mazkur sonlarning bir biriga nisbatan munosobatini A=V, A>V va A
a)
b)
Komparator shartli belgisi (a) va uning blok-sxemasi(b).
Kirishlar
|
Chiqishlar
|
V
|
A
|
F1
A>V
|
F2
A=V
|
F3
A |
0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
0
|
1
|
1
|
0
|
0
|
1
|
0
|
0
|
0
|
1
|
1
|
1
|
0
|
1
|
0
|
Komparator butun sonlarni solishtirish ikki 16-bit sonning qiymatlarini bir-biri bilan taqqoslaydi. Ushbu buyruq IN1 va IN2 kirishlarini ro'yxat oynasidan tanlangan taqqoslash turiga ko'ra taqqoslaydi. Quyidagi jadvalda taqqoslashning mumkin bo'lgan turlari keltirilgan. Agar taqqoslash to'g'ri bo'lsa, mantiqiy operatsiya natijasi (RLO) 1 ga teng. Aks holda, bu 0 ga teng bo’ladi. Taqqoslash natijasini inkor eta olmaysiz, ammo qarama-qarshi taqqoslash funksiyasidan foydalanib, rad etish bilan bir xil natijaga erishishingiz mumkin.
Taqqoslash turlari
|
Belgilanishi
|
IN1 IN2 ga teng.
|
==
|
IN1 IN2 ga teng emas.
|
<>
|
IN1 IN2 dan katta.
|
>
|
IN1 IN2 dan kichik.
|
<
|
IN1 IN2 dan kata yoki teng.
|
>=
|
IN1 IN2 dan kichik yoki teng.
|
<=
|
FBD
|
Parametrlari
|
Ma’lumot turi
|
Xotirasi
|
Izoh
|
|
IN1
|
INT
|
I, Q, M, D, L
|
Birinchi taqqoslovchi qiymat
|
IN2
|
INT
|
I, Q, M, D, L
|
Ikkinchi taqqoslovchi qiymat
|
OUT
|
BOOL
|
I, Q, M, D, L
|
Taqqoslash natijasi
|
|
Vino ishlab chiqarish uchun uzumning optimal holati

Avtomatlashtirilgan qabul punktlarida o ic h o v operatsiyalami
avtomatik ravishda
bajariladi va qand moddalari maxsus qurilma orqali tabloda ko‘rsatiladi.
Avtomatik ravishda olingan ko'rsatgichlar bir smenada bir marta kimyoviy
tahlil natijalari bilan
solishtiriladi, kimyoviy va avtomatik tahlil natij alarming farqi
0,5 g/100 ml dan oshmasligi shart.
Vinoning sifat ko'rsatkichlari qayta ishlatishda yuborilgan uzumning navi va
sifatiga bog‘liqdir. Shuning uchun uzum uzilayotganda uning navi va sifatiga qarab
ajratish kerak (uzumlaming 15% ortiq aralashishi xom-ashyoni aralashganligini
bildiradi) yaxshi pishib yig‘ishtirilgan uzum tarkibida ekstraktiv moddalar ko'proq
bo'ladi, lining tarkibida murakkab xushbo'y moddalar ham bo‘ladi.
Uzumdan olingan vino va boshqa mahsulotlar quyidagi majmuini k o ‘rsatadi:
nav-ekolog-geografik-mezonlar-agrotexnik tadbirlar-qayta ishlash texnologiyasi.
Agarda ushbu majmuaning keyingi ikki bandini o'zgartirish mumkin bo‘lsa-da,
lekin navlaming tanlashdagi xatolami bartaraf qilish uchun bog'larda
yangi uzum
ekish yoki ulami qaytadan chatishtirish talab qilinadi,
buning uchun katta sarf-
harajat qilish kerak bo‘ladi. Uzumning navlarini to‘g‘ri tanlash xom ashyoni qayta
ishlashni bir maromda olib borish mumkin. Uzumning yuqori sifatli
qilib yetishtirish va undan sifatli vino olishga ekologik-geografik
mezonlar va
yer sharoitiga bog‘liq, buning uchun ilmiy asoslangan agrotexnika qo'llanilishi
shart.
bayt necha bitdan tashkil topgan? 8bit
429

|
bayt necha bitdan tashkil topgan? 8bit
429
|
bet | 10/12 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 62,65 Kb. | | #243657 |
Bog'liq Mîdem bu kompyuterni tarmoqqa ulash imkonini beradi (1)428.1 bayt necha bitdan tashkil topgan? 8bit
429.Kompyuter nima?
431.EHM larning birinchi avlodining asosiy komponentlari nimalardan tashkil topgan?
432.Kompyuterning asosiy qurilmalari nimalardan iborat?
432.Kompyuterga ma`lumotlarni kiritish qurilmasi qaysi javobda to`g`ri ko`rsatilgan?
433.F1-F12 klavishlari qanday guruhga mansub hisoblanadi?
434.Kompyuterga ishlov beradigan ma`lumotlar qanday raqamlardan tuzilgan? 0 va 1
435.Kompyuterda klaviatura qanday vazifani bajaradi?
Kiritish va chiqarish vazifasini
436.Bosh harflarni kiritish klavishasi qanday ataladi?
Caps Lock
437.Informatikaning asosiy resursi nima? Axborot
438.1 Mbayt necha Kbaytni tashkil yetadi? 1024 kb
439.Printer qanday qurilma?
ma’lumotlarni qog‘ozgachiqarish qurilmasi.
441.Axborotning eng kichik o’lchov birligi qanday ataladi? bit
442.4Kbayt necha baytga teng bo’ladi? 4096 bayt
Operativ xotira nima? Ma`lumotlarni vaqtinchalik saqlovchi xotira
Chop etish qurilmasi qaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan? CTRL+P
ENTER klavishasi qanday vazifani bajaradi? Kiritish vazifasini
Axborot o’lchov birliklarini o’sish tartibidagisini tanlang ?
Prezentasiya nima?
Slayd nima?
450.Mirosoft Word dasturida “Maxsus belgi” (simvol)larni qaysi menyu orqali kiritish mumkin?
450.Mirosoft Word dasturida sahifa xususiyatlarini (o'lchamlarini) qaysi joydan o`zgartirish mumkin?
451Mirosoft Word matn muharririga kirish ketmaketligi? 453.Mirosoft Excel elektron jadvaliga kirish ketmaketligi? 454.Mirosoft Power Point dasturiga kirish ketmaketligi?
455.Mirosoft Access dasturiga kirish ketmaketligi?
456.Mirosoft Excel dasturi qanday ishlar uchun mo’ljallangan? 457.Mirosoft Power Point dasturi qanday ishlar uchun mo'ljallangan? 458.Mirosoft Access dasturi qanday ishlar uchun mo'ljallangan?
159.16 lik sanоk sistemasida 84 nechaga teng?
Elektron jadval yaratish dasturining nomini ko'rsating.
Turli ko’rinishdagi taqdimotlar yaratish uchun mo'ljallangan dasturning nomini ko'rsating.
Ma'lumotlar bazasini yaratuvchi dasturning nomi ni ko'rsating.
Hujjatlar tayyorlashga mo'ljallangan dasturining nomi nima?
Microsoft Word dasturida eng ko`p ishlatiladigan asboblar panellari qaysilar?
Word dasturida chop etish buyrug’i qaysi menyu orqali bajariladi?
Avval yaratilgan ma'lumot yoki xujjatni ochish uchun qaysi buyruqlar tanlanadi?
MS WORD dasturida yangi yaratilgan dasturni saqlash uchun qaysi buyruqlar tanlanadi?
Ma’lumotni saqlayotgan vaqtda asosan nimalarga e’tibor berish kerak? 469.Word da mavjud faylni boshqa nom bilan saqlash uchun qaysi buyruqdan foydalaniladi?
|
| |
Wordda Yangi sahifa ochish uchun qaysi buyruqdan foydalaniladi? CTRL+N
471

|
Wordda Yangi sahifa ochish uchun qaysi buyruqdan foydalaniladi? CTRL+N
471
|
bet | 11/12 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 62,65 Kb. | | #243657 |
Bog'liq Mîdem bu kompyuterni tarmoqqa ulash imkonini beradi (1)470.Wordda Yangi sahifa ochish uchun qaysi buyruqdan foydalaniladi? CTRL+N
471.NS WORD dasturida Найти va Заменит buyrug`i qanaqa vazifani bajaradi?
Izlash va almashtirish vazifasini bajaradi
472.WORD dasturida noto’g’ri harakatni bekor qilish uchun qaysi menyudan foydalaniladi?
473.WORDda Hujjatga Фон berish uchun qaysi menyudan foydalaniladi?
474.Monitorning vazifasi nima?
Monitor kompyuterning ish jarayonida vujudga keladiganaxborotlarning zarur qismini ekranda yoritib berishni ta’minlaydi.
475.Klaviaturaning vazifasi nima?
ma’lumotlarni kiritish-chiqarish qurilmalari deb yuritiladi.
476.NumLock klavishasi...
477.Protsessorning vazifasi nima?
Protsessorarifmetik va mantiqiy amallarni bajaradi,xotira bilan bog‘lanadi va barcha qurilmalarishini boshqaradi.
478.Skanerning vazifasi nima?
fotosurat, grafik va matn
shaklidagi axborotlarni kompyuterga kiritish uchun ishlatiladi.
479.Printerning vazifasi nima?
ma’lumotlarni qog‘ozga chiqarish qurilmasi.
480.Modemning vazifasi nima?
kompyuterni tarmoqqa ulash imkonini beradi.
481.Operativ xotira nima vazifani bajaradi?
Tezkor xotira qurilmasi (TXQ)daishlash jarayonida protsessor foydalanadigan
barcha axborot va dasturlar vaqtinchalik saqlanadi.
482.Sichqoncha vazifasi nima?
483.Matnni qalin yozish belgisi? 484.Matnni qiyshiq yozish belgisi? 485.Matnni ostiga chizish belgisi? 486.Matnni rangini o’zgartirish belgisi? 487.DELETE klavishining vazifasi 489.Caps Lock klavishasi...
Kompyuterning ishlashini ta’minlovchi asosiy dastur qanday ataladi?
Fayl nima ?
Windows – inglizcha so’zi qanday ma’noni anglatadi ?
Informatsiyaga ta’rif bering:
Informatsiyani xossasini ko’rsating:
Noto’g’ri javobni ko’rsating:
Позицион sanoq sistemasida XL nechaga teng? 497.Позицион sanoq sistemasida C nechaga teng? 100
1498.Sanoq Sistemasi(S.s.)ga ta’rif bering.
|
| |
Чиқиш
 
11.6-rasm. «4YoKI-EMAS» ME sxemasi.
Nazorat savollari

|
Чиқиш
11.6-rasm. «4YoKI-EMAS» ME sxemasi.
Nazorat savollari
|
bet | 2/2 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 196,02 Kb. | | #233208 |
Bog'liq Mavzu. Integral injeksion mantiq. RejaЧиқиш
11.6-rasm. «4YoKI-EMAS» ME sxemasi.
Nazorat savollari
Integral –injeksion mantiq elementi deb nimaga aytiladi.
Integral- injeksion mantiq elementi zanjir sxemasini tushuntiring.
Integral- injeksion mantiq elementini shartli belgisi qanday.
«4YoKI-EMAS» ME sxemasini tushuntiring.
«4VA-EMAS» ME sxemasini tushuntiring.
I2M amplituda uzatish xarakteristikalarini tushuntiring.
YoKI-EMAS amalini I2M mantiqiy elementlar asosida tashkil etish sxemasini tushuntiring.
I2M ME zanjiri qanday elementlardan tashkil topgan.
|
| |
Elektr iste’molchilari va elektr ta’minot sxemalari. Elektr yuklama (nagruzka) va elektr energiya sarfini hisoblash mavzusida 10 ta test

Elektr iste’molchilari va elektr ta’minot sxemalari.Elektr yuklama (nagruzka)
va elektr energiya sarfini hisoblash mavzusida 10 ta test.
1. Ko‘p tanlov:
Elektr energiyasini iste'mol qilish birligi nima?
a) Amper-soat (Ah)
b) vatt-soat (Wh)
c) volt-amper (VA)
d) Om (Ō)
2. Rost/noto‘g‘ri:
Yuqori quvvat omili elektr
tizimlarida yaxshi
samaradorlikni ko'rsatadi.
3. Hisoblash:
Agar quvvati 500 Vt bo'lgan qurilma kuniga 6 soat
ishlasa, kunlik energiya iste'moli kilovatt-soat (kVt)
qancha?
4. Moslik:
Elektr jihozlarini odatdagi quvvat ko'rsatkichlari bilan
moslang.
a) Sovutgich i) 1000 Vt
b) LED lampochka ii) 150 Vt
c) Mikroto'lqinli pech iii) 50 Vt
5. Qisqa javob:
Elektr yukini aniqlang va misol keltiring.
6. Hisoblash:
Zavodda mos ravishda 800 Vt, 1200 Vt va 500 Vt
quvvatga ega uchta mashina mavjud.
Barcha
mashinalar bir vaqtning o'zida ishlayotganida
umumiy
quvvat sarfini hisoblang.
7. Ko'p tanlov:
Doimiy oqim zanjirida elektr quvvatini (P) hisoblash
formulasi qanday?
a) P = VI
b) P = V^2/R
c) P = I ^ 2R
d) P = V/R
8. Rost/noto‘g‘ri:
Quvvat faktorini tuzatish asosan
induktiv yuklarda
talab qilinadi.
9. Moslik:
Quyidagi elektr belgilarni
ularning tegishli
komponentlari bilan moslang.
a) I i)
Qarshilik
b) V ii)
Kondensator
c) R iii)
Joriy manba
10. Qisqa javob:
Elektr tizimidagi faol
quvvat va reaktiv quvvat
o'rtasidagi farqni tushuntiring.
Neyron tarmoqlarning afzalliklari va kamchiliklari

|
Neyron tarmoqlarning afzalliklari va kamchiliklari
|
bet | 1/5 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 20,21 Kb. | | #116478 |
Bog'liq Neyron tarmoqlarning afzalliklari va kamchiliklari Azamat
Neyron tarmoqlarning afzalliklari va kamchiliklari
Bizning ongimiz turli kognitiv va aqliy funktsiyalarni qayta ishlash uchun ishlab chiqilgan neyronlar tarmog'idir. Neyron tarmog'ida bizning ongimiz kundalik harakatlarimizni qayta ishlaydi, harakatlarimizni tananing boshqa qismlari bilan muvofiqlashtiradi va bizni nima qilishga tayyorligini kuzatib boradi.
Neyron tarmoqlarni tushunish haqida gap ketganda, bizning miyamiz, shuningdek, biologik neyron tarmog'imiz buni tushunish uchun misol sifatida ko'rishimiz mumkin bo'lgan eng yaqin narsadir.
Bizning miyamiz bir-biriga bog'langan tarmoqlar tarmog'i bo'lsa ham, uni bizning neyron qobiliyatlarimiz va funktsiyalarimizni qayta ishlaydigan bitta katta tarmoq sifatida qabul qilish muhimdir.
Neyron tarmoqlarning ahamiyatini qisqacha tushunish muhim bo'lsa-da, neyron tarmoqning 3-qatlami uning mavjudligining mohiyatini va butun ahamiyatini oshiradi.
1-qavatdan boshlab, neyron tarmoqlar axborotni qayta ishlash va natijalarni yaratish uchun bizning neyron qobiliyatlarimiz kuchini birlashtiradi. Xuddi shunday, sun'iy neyron tarmoqlar ham ma'lumotni tartibli tarzda qayta ishlash va vazifalarni bajarishni boshlash uchun ushbu 3 qatlamni o'z ichiga oladi. Bu erda neyron tarmoqning quyidagi qatlamlari qisqacha muhokama qilinadi.
Kirish qatlami - Neyron tarmog'ining birinchi qatlami kirish qatlamidir. Har qanday ma'lumotni qayta ishlash uchun kompyuterga qayta ishlanishi kerak bo'lgan ma'lumotlarni kiritish juda muhimdir. Keling, buni misol yordamida tushunaylik.
Aytaylik, siz oilangiz bilan ta'tilga ketyapsiz. Ushbu rejani eshitishingiz bilan siz miyangizda (neyron tarmoq) ushbu ma'lumotni so'zma-so'z singdiradigan "kirish" mavjud. Shu yerdan boshlab ushbu ma'lumot tarmoqning keyingi qatlamiga yuboriladi.
Yashirin qatlam - Neyron tarmog'idagi yashirin qatlam ishlov berish qatlami sifatida ham tanilgan. Bu qatlam barcha qatlamlarning eng muhimi bo'lib, miyamiz qabul qiladigan ma'lumotlarni qayta ishlaydi.
Kirish birinchi qatlam tomonidan qabul qilinishi bilanoq, u tarmoqning keyingi qatlamiga yuboriladi. Bu erda ma'lumot talqin qilinadi, qayta ishlanadi va miya uni tushunishi uchun kichikroq qismlarga bo'linadi.
Misol uchun, sizning oilangiz ta'tilga chiqishni rejalashtirayotganini eshitganingizdan so'ng, miyangiz qanday ta'til bo'lishini, siz shu vaqtga tayyormisiz yoki yo'qmi va u erda qancha kun bo'lishingizni tahlil qiladi. Bunday ma'lumotlarning barcha bitlari qayta ishlanadi va keyin tarmoqning uchinchi qatlamiga uzatiladi.
|
| |
Avtonom invertorlar

|
Avtonom invertorlar
|
bet | 1/4 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 398,53 Kb. | | #152013 |
Bog'liq Avtonom-invertorlar (1) Asinxron motorlarning tezligini stator chulg‘amga berilayotgan kuchlanish (yoki tok) chastotasini o‘zgartirib tezligi rostlanadigan avtomatlashtirilgan elektr yuritmalardagi TChO‘ avtonom invertorlarining ko‘prik kuch sxemali turlari keng qo‘llaniladi. 12–rasmda kuch sxemasi shartli ko‘prik sxema bo‘lgan avtonom invertorning kuch sxemasi keltirilgan bo‘lib, undagi V1 – V6 yarim o‘tkazgichlarni ochish va yopish jarayonlarini boshqarish boshqaruv signallari orqali amalga oshiriladi, ya’ni yarim o‘tkazgichlar to‘liq boshqariluvchan deb qaraladi. Kalit rejimida ishlaydigan tranzistorlar va sun’iy kommutatsiya zanjirli tiristorlar to‘liq boshqariluvchan yarim o‘tkazgichlarni deyiladi.
+
-
Е
V1 V3 V5
V4 V6 V2
А
В
С
1
-
2
2
-
3
3
-
4
4
-
5
6
-
1
1
-
2
2
-
3
5
-
6
E
E
2
1
t
t
t
t
Sxemadagi tiristorlarning qayta ulanishi, chiqish kuchlanishi chastotasi davrining har 1/6 qismida sodir bo‘ladi. Bunday ishchi sxemaning ikki ish rejimi bo‘lishi mumkin: tiristor chiqish kuchlanishi chastotasining 1/2 davri oralig‘ida ulangan bœlishi, ya’ni tiristorlarning o‘tkazuvchanlik burchagi =1800; tiristor chiqishi kuchlanishi chastotasining 1/3 davri oralig‘ida ulangan bo‘lishi, ya’ni =1200. Birinchi holda bir vaqtning o‘zida birdaniga uchta tiristor tok o‘tkazsa, ikkinchi holda esa ikkita tiristor bir vaqtning o‘zida tok o‘tkazadi. - Sxemadagi tiristorlarning qayta ulanishi, chiqish kuchlanishi chastotasi davrining har 1/6 qismida sodir bo‘ladi. Bunday ishchi sxemaning ikki ish rejimi bo‘lishi mumkin: tiristor chiqish kuchlanishi chastotasining 1/2 davri oralig‘ida ulangan bœlishi, ya’ni tiristorlarning o‘tkazuvchanlik burchagi =1800; tiristor chiqishi kuchlanishi chastotasining 1/3 davri oralig‘ida ulangan bo‘lishi, ya’ni =1200. Birinchi holda bir vaqtning o‘zida birdaniga uchta tiristor tok o‘tkazsa, ikkinchi holda esa ikkita tiristor bir vaqtning o‘zida tok o‘tkazadi.
|
| |
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi

|
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi
|
bet | 2/5 | Sana | 12.06.2021 | Hajmi | 24,33 Kb. | | #14978 |
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
duradgorlikda ishlatiladigan yelimlar va bo‘yoqlarni ishlatilish sohalarini axborot manbalaridan qidirib topish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
o‘zining fuqarolik burch va huquqlarini bilish.
Milliy va umummadaniy kompetensiya:
turli materiallarga ishlov berishda moslamalarda xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya-gigiyena talablariga rioya qilgan holda ishlash.
Dars turi: Bilimlarni mustahkamlovchi. Yangi bilim beruvchi.
Dars uslubi: Tushuntirish, suxbat, tezkor savol – javob, amaliy mustaqil ishlar bajarish, munozara, ko‘rgazmali va boshqalar.
Dars metodi: guruhlarda ishlash, “Aqliy hujum”, “Kim epchil-u, kim chaqqon”, “Klaster”, “B/B/B” metodlaridan foydalaniladi.
Darsda jihozi: metallga ishlov berish ustaxonasi, metal namunalari, rasm va tarqatma materiallar, o‘quv qurollari, elekron materiallar, test materiallari.
|
| |