Konfliktdagi yetakchi strategiyani aniqlash uchun Tomas

Konfliktdagi yetakchi strategiyani aniqlash uchun Tomas
testi.
Har qanday ziddiyatli vaziyatda muammoni yanada
samarali hal qilish uchun nizolardagi odatiy xatti-harakatlar
uslubingizni, nizo ishtirokchilarining uslubini, shuningdek,
tabiatini inobatga olgan holda ma’lum bir xatti-harakat uslubini
tanlash kerak.
Konfliktlarni hal qilishning beshta asosiy uslubi mavjud. Kon-
fliktdagi yetakchi uslubni aniqlash usuli 1972-yilda Kennet V.
Tomas va Ralf X. Kimlen tomonidan ishlab chiqilgan va Tomas-
Kilmenn usuli deb nomlangan.
Konfliktli vaziyatda o‘zini tutish uslubi mojaro ishtirokchisi
o‘z manfaatlarini (passiv yoki faol harakat qilish) va boshqa
tomonning manfaatlarini (birgalikda yoki yakka tartibda) qon-
dirmoqchi bo‘lgan o‘lchov bilan belgilanadi. Agar biz buni grafik
jihatdan ifodalasak, unda biz to‘qnashuvlarni hal qilishning
90
beshta asosiy uslubining har biri uchun joy va nomni aniqlashga
imkon beradigan Tomas- Kimlen tarmog‘ini olamiz.
O‘zingizning manfaatlaringizni
qondirishga harakat qiladigan
o‘lchov
musobaqa
Hamkorlik
Faol harakatlar
Qaysi qay
daraja-
da boshqa
partiya
manfaatlarini
qondirish
uchun tayyor
murosaga
kelish
Passiv
harakatlar
qochish
Moslashish
Shaxsiy
harakatlar
Qo‘shma
Harakatlar
Ushbu tarmoq nizoli vaziyatda o‘zini tutish uslubini aniq-
lashga yordam beradi. Jadvalning chap tomonida faol va passiv
harakatlar belgilanadi. Agar nizo ishtirokchisining reaksiyasi pas-
siv bo‘lsa, u holda u nizodan chiqib ketishga intiladi, agar u faol
bo‘lsa, uni hal qilishga urinib ko‘radi.
Tarmoqning yuqori qismi kooperativ faoliyatga tegish-
li. Agar mojaro ishtirokchisi qo‘shma harakatlarni afzal ko‘rsa, u
mojaroni boshqa ishtirokchi yoki mojaro ishtirokchilari bilan
birgalikda hal qilishga harakat qiladi. Agar ziddiyat ishtirokchisi
individual harakat qilishni afzal ko‘rsa, u holda u muammoni o‘zi
hal qilishning o‘ziga xos usulini yoki uning yechimidan qochish
usulini izlaydi.
Agar siz tarmoqning ikkita qismini birlashtirsangiz, o‘rtada
murosaga kelish uslubiga zid bo‘lgan beshta xatti-harakat matrit-
sasini olasiz. U teng ravishda qo‘shma va individual harakatlarni,
shuningdek, faol va passiv xatti-harakatlarni o‘z ichiga oladi.
91
Muayyan sharoitlarda har bir inson vaziyatga qarab ziddi-
yatda o‘zini tutishning u yoki bu uslubini tanlaydi. Biroq, aksa-
riyat odamlar ziddiyatli vaziyatlarda o‘zini tutishning ustuvor
uslublariga ega.
Quyida kelishmovchilik holatida o‘zingizni tutish uslubin-
gizni aniqlash mumkin bo‘lgan test mavjud.
Yo‘riqnoma:
Mojaroli vaziyatda odatiy xatti-harakatlaringizga mos kela-
digan javobni tanlang.
1.a) Ba’zan men boshqalarga qiyin masala uchun javobgar-
likni o‘z zimmalariga olish imkoniyatini taqdim etaman.
b) Buning o‘rniga, biz qanday kelishmovchiliklarni muho-
kama qilish uchun, men ikkalamiz rozi bo‘lgan narsalarga e’tibor
berishga harakat qilaman.
2.a) Men murosali echim topishga harakat qilaman.
b) Men boshqa odamning ham, o‘zimning ham manfaatla-
rimni hisobga olgan holda, masalani hal qilishga harakat qilaman
3.a) Men odatda yo‘limni tutishga astoydil intilaman.
b) Ba’zan men o‘z manfaatlarimni boshqa odam manfaati
uchun qurbon qilaman.
4. a) Men murosali yechim topishga harakat qilaman.
b) Men xafa qilish emas, balki sinash har qanday bosh-
qa shaxsni.
5.a) Ziddiyatli vaziyatni hal qilishda men har doim bosh-
qasidan yordam izlashga harakat qilaman.
b) Keraksiz keskinliklarga yo‘l qo‘ymaslik uchun qo‘limdan
kelganicha harakat qilaman.
6. a) Men o‘zim uchun muammolardan xalos bo‘lishga hara-
kat qilaman.
b) Men yo‘lni topishga harakat qilaman.
7 a) Vaqt o‘tishi bilan hal qilish uchun munozarali masalani
hal qilishni keyinga qoldirishga harakat qilaman.
b) Men boshqacha narsaga erishish uchun nimanidir tan
olishim mumkin deb hisoblayman.
8 a) Men odatda yo‘limni tutishga astoydil intilaman.
92
b) Men qiladigan birinchi narsa, qiziqish va muammolarning
har biri nimada ekanligini aniqlashga harakat qilaman.
9 a) O‘ylaymanki, yuzaga kelgan kelishmovchiliklardan har
doim ham tashvishlanishga arzigulik emas.
b) Men yo‘l olish uchun harakat qilaman.
10 a) Men yo‘l olishga qat’iy qaror qildim.
b) Men murosali yechim topishga harakat qilaman.
11 a) Birinchi qadam, qiziqish va muammolarning har biri
nimada ekanligini aniq belgilashdir.
b) Men boshqasini tinchlantirishga va avvalambor, munosa-
batlarimizni saqlab qolishga harakat qilaman.
12 a) Ko‘pincha tortishuvlarga sabab bo‘lishi mumkin
bo‘lgan pozitsiyalarni egallashdan qochaman.
b) Men boshqasiga uning fikri bo‘yicha qolish uchun imko-
niyat beraman, agar u ham yarim yo‘lda uchrashsa.
13. a) Men o‘rta pozitsiyani taklif qilaman.
b) Hamma narsa mening yo‘lim bilan amalga oshirilishini ta-
lab qilaman.
14.a) Men boshqasiga o‘z nuqtai nazarimni aytaman va uning
qarashlari haqida so‘rayman.
b) Men o‘z qarashlarimning mantig‘ini va afzalligini boshqa-
siga isbotlashga harakat qilaman.
15.a) Men boshqasini tinchlantirishga va munosabatlarimizni
saqlab qolishga harakat qilaman.
b) Stressdan qochish uchun kerak bo‘lgan hamma narsani
qilishga harakat qilaman.
16.a) Men his-tuyg‘ularini ranjitish emas harakat boshqa.
b) Men odatda o‘z pozitsiyamning afzalliklariga boshqalar-
ni ishontirishga harakat qilaman.
17 a) Odatda men ham doimiy mening yo‘l olish uchun
harakat.
b) Keraksiz keskinliklarga yo‘l qo‘ymaslik uchun qo‘limdan
kelganicha harakat qilaman.
18 a) Agar bu boshqasini xursand qilsa, men unga o‘zi turib
olish imkoniyatini beraman.
93
b) Agar u meni kutib olishga kelsa, boshqasiga ishonchsiz
qolish imkoniyatini beraman.
19. a) Birinchi navbatda, barcha qiziqishlar va muammolarni
aniqlashga harakat qilaman.
b) Vaqt o‘tishi bilan ularni hal qilish uchun munozarali
masalalarni keyinga qoldirishga harakat qilaman.
20. a) Men ziddiyatlarimizni zudlik bilan yengishga harakat
qilaman.
b) Ikkimiz uchun ham foyda va zararlar eng yaxshi
kombinatsiyasini topishga harakat qilaman.
21. a) Muzokara olib borayotganda, men boshqalarga e’tibor-
li bo‘lishga harakat qilaman.
b) Men har doim muammoni to‘g‘ridan-to‘g‘ri muhokama
qilishga moyilman.
22. a) Men o‘zim bilan boshqa odamning yarmi o‘rtasida
pozitsiyani topishga harakat qilaman.
b) Men o‘z pozitsiyamni himoya qilaman.
23. a) Odatda, men har birimizning xohish-istaklarimizni
qondirish bilan shug‘ullanaman.
b) Ba’zan munozarali masalani hal qilish uchun mas'uliyatni
o‘z zimmamga olishni boshqalarga topshiraman.
24. a) Agar boshqasining pozitsiyasi unga juda muhim bo‘lib
tuyulsa, men uni yarim yo‘lda kutib olishga harakat qilaman.
b) Men boshqasini murosaga keltirishga ishontirishga harakat
qilaman.
25. a) Men boshqasini haq ekanimga ishontirishga harakat
qilaman
b) Muzokara olib borayotganda, men boshqalarning dalilla-
rini hisobga olishga harakat qilaman.
26 a) Men odatda o‘rta pozitsiyani taklif qilaman.
b) Men deyarli har doim har birimizning manfaatlarimizni
qondirishga intilaman.
27 a) Ko‘pincha, tortishuvlardan qochishga moyil bo‘laman.
b) Agar bu boshqa odamni xursand qilsa, men uning o‘zi
turib olishiga yo‘l qo‘yaman.
94
28. a) Men odatda yo‘limni tutishga astoydil intilaman.
b) Vaziyatni hal qilishda men odatda boshqasidan yordam
izlashga intilaman.
29 a) Men o‘rta pozitsiyani taklif qilaman.
b) O‘ylaymanki, har doim ham kelishmovchiliklar haqida
tashvishlanishga arzigulik emas.
30 a) Men his-tuyg‘ularini ranjitish emas harakat boshqa.
b) Birgalikda muvaffaqiyatga erishishimiz uchun tortishuvda
men doim shunday pozitsiyani tutaman.
So‘rovnoma kodi
raqobat
hamkorlik murosaga
kelish
qochish moslashish
Bitta
lekin
b
2018-04-
01 121 2
B
lekin
3
lekin
b
to‘rt
lekin
b
Besh
Lekin
b
6
b
lekin
7
b
lekin
sakkiz
lekin
B
to‘qqiz
b
lekin
10
lekin
b
o‘n bir
Lekin
b
12
b
lekin
13
b
lekin
o‘n to‘rt b
Lekin
95
o‘n besh
b
lekin
o‘n olti
b
lekin
17
lekin
b
o‘n sakkiz
b
lekin
o‘n to‘qqiz
Lekin
b
yigirma
Lekin
b
21
B
lekin
22
b
lekin
23
Lekin
b
24
b
lekin
25
Lekin
b
26
B
lekin
27
lekin
b
28
Lekin
B
29
lekin
b
o‘ttiz
B
lekin
|