nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bitum y o k i asfalt loklari -

Suv-dispersiyali bo‘y o q lar—(latekslar)
oddiy sharoitda bir-biri bilan
aralashm aydigan m oddalarning sirt-tarangligini keskin kam aytiruvchi
emulgatorlar yordam ida em ulsiya holatida olinadi.
Suv-dispersiyali bo‘yoqlarda suv tashqi faza bo‘lib, bo ‘yoq qoplamasi
hosil qiladigan kom ponentlar ushbu fazada globula holatida bo ‘ ladi. Bo ‘yoq
yuzaga surkalganda, suv qism an asosga shimiladi va bug‘lanadi, natijada
em ulsiya parchalanadi va globulalar bir-biriga yopishib silliq qoplam a
hosil qiladi. Q oplam a havoda qurib qotgach, namlikka chidamli va havo
oqimini o ‘tkazuvchi qoplam a hosil b o ‘ladi. Bu usulda olingan latekslar
inson organizm iga zararsiz, texnologik jihatd an qulay, yonm aydigan
material bo‘lib, qoplam a qalinligi va zichligini uning tarkibiga suv kiritib,
istalgancha o ‘zgartirish mumkin.
Suv-dispersiyali latekslar ichida eng keng tarqalgani polivinilatsetat
em u lsio n b o ‘y o q lard ir. U lar p o liv in ilase ta t p o lim e rin in g suvdagi
dispersiyasi b o ‘lib, dibu tilftalat bilan plastifitsirlanadi va xossalarini
yaxshilash m aqsadida tarkibiga pigment va modifitsirlovchi q o ‘shimchalar
kiritiladi. O lingan dispersion b o ‘yoq atmosfera va nam sharoitga chidamli
va beton, suvoq, y o g ‘och yuzalarga adgeziyasi yuqori b o ‘ladi. A krilat
dispersion b o ‘yo qlar akril polim erlarining suvdagi em ulsiyasi bo ‘lib,
atmosfera m uhitiga chidam li va uzoq muddat xizmat qiladi.
Akrilat latekslari bino va inshootlami tashqi tom ondan hamda namlik
bo‘lishi ehtim oli boMgan xonalam i bezashda ishlatiladi. Kremniyorganik
polim erlar asosida olingan latekslar gidrofoblik xossasiga ega boMadi.
Ular issiq harorat ta’sirida uzoq muddat parchalanmaydi. Kremniyorganik
latek slar bino, in sh o o tla r v a qurilish k o n stru k siy alarin i q op lashd a
ishlatiladi.
Butadiyenstirol em ulsion bo‘yoqlargliftal loklam ing suvdagi dispersi
yasi boMib, yuqori sifatli ezak qoplamalari hosil qilishda ishlatiladi. Hozirgi
kunda yuvilm aydigan, uzoq m uddat xizm at qiladigan, arzon, m ahalliy
kom ponentlar asosida olinadigan suvdispersiyali b o ‘yoqlar tayyorlash
dolzarb m asala hisoblanadi.
12.4.5. N oorganik bogMovchilar asosidagi bo‘yoqlar
M in e ra l a s o s d a ta y y o rla n g a n b o ‘y o q la r is h q o rg a c h id a m li
pigm entlar va m ineral bogMovchi m oddalarning turli q o ‘shim chalar
qo‘shilgan, b o ‘yoqchilik konsistensiya holatigacha suv bilan suyultirilgan
texnik jihatdan tartibga solish

102
texnik reglament
— texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, mahsulotlar,
ishlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilovchi normativ hujjat;
umumiy texnik reglament
— texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, bir
turdagi mahsulotlar, ishlar va xizmatlar guruhi xavfsizligiga doir majburiy talablarni
belgilovchi normativ hujjat;
maxsus texnik reglament
— texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, umumiy
texnik reglamentda nazarda tutilmagan mahsulotlar,
ishlar va xizmatlar ayrim
turining xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilovchi normativ hujjat;
savdodagi texnik to„siqlar
— mahsulotlar, ishlar va xizmatlar xavfsizligiga
doir majburiy talablarning texnik jihatdan tartibga
solish sohasidagi normativ
hujjatlarda mavjud bo‗lgan tafovutlari yoki o‗zgarishlari oqibatida savdoda yuzaga
keladigan to‗siqlar.
KVOTATIV SOLIQLAR - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 459/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KVOTATIV SOLIQLAR — daromad yoki mulk qiymatining puldagi ifodasiga nisbatan foizlarda o‘rnatiladigan soliqlar.
KO‘NGILLI SIL SILA (ingl. Voluntary chain) — birgalikda tijorat faoliyatini amalga oshirayotgan mustaqil chakana sotuvchilar guruhi. Ular o‘z resurslari bir qismini o‘zaro baham ko‘radi, qo‘shimcha sarf-xarajat va chiqimlarni o‘zaro taqsimlaydi va yagona mushtarak xaridor sifatida ish ko‘radi. Buning sharofatidan ular mahsulot yetkazib beruvchilar havola etgan chegirmalardan foyda topadi, mahsulot yetkazib beruvchilar bilan muzokaralarda kuch pozitsiyasida ish ko‘radi, xarid narxlarini pasaytirishga erishadi. Bu narsa ularga bozordagi yirik ishtirokchilar, masalan, supermarketlar tarmoqlari bilan muvaffaqiyatli raqobatlashishga imkon beradi. Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida SPAR deb nomlangan tuzilma keng tanilgan ko‘ngilli silsila hisoblanadi. Bu termin “ko‘ngilli guruh” nomida ham uchraydi. Ko‘ngilli silsila yoki ko‘ngilli guruh barcha mamlakatlar bozorlarida uchraydigan tarixiy bir hodisadir.
KO‘P MILLATLI KORPORATSIYALAR (KMK) - bosh kompaniya ikki va undan ortiq mamlakat kapitaliga tegishli bo‘lib, xorijiy bo‘limlari turli mamlakatlarda joylashgan korporatsiyalar.
KO‘P TOMONLAMA TEXNIK HAMKORLIK — texnik yordam oluvchi mamlakatga bir necha mamlakatlar tomonidan qo‘shma loyihalar shaklida texnik yordam ko‘rsatish.
KO‘P TOMONLAMA SHARTNOMALAR — ikkitadan ortiq shaxslar ittifoqida tuziladigan shartnomalar. Ko‘p tomonlama shartnomalar fuqarolar, yuridik shaxslar va davlatlar ishtirokida tuzilishi mumkin. Ikkitadan ortiq xalqaro huquq sub’ektlarining shartnomada mustaqil taraf sifatidagi ishtirok etishi ham ko‘p tomonlama shartnomalar deyiladi. Ko‘p tomonlama shartnomalar sub’ektlar ishtiroki cheklangan va umumiy yoki universal shartnomalarga asoslangan bo‘lishi mumkin. Ko‘p tomonlama shartnomalar davlatlarning xalqaro hamkorligini rivojlantirishda, xalqaro huquqga tinchlik va xavfsizlik kabi normalarning belgilanishi, kodifikatsiyalashtirilishida muhim ahamiyat kasb etadi. Ko‘p tomonlama shartnomalarga: a) hamma davlatlar yoki ko‘pchilik davlatlar ishtirokchilari bo‘lgan xalqaro hamjamiyat va ishtirokchilar manfaatlarini ifodalovchi universal; b) ma’lum bir mintaqa manfaatlarini ifodalovchi va ular tomonidan belgilangan masalalarni tartibga soluvchi mintaqaviy shartnomalarga; v) BMT Ustavi 51-moddasida belgilangan, jamoa o‘z-o‘zini muhofaza qilish shartnomalariga va g) davlatlar o‘rtasidagi belgilangan masalalarni tartibga soluvchi shartnomalarga bo‘linadi.
|
| |
ASOSIY BO‘LMAGAN FAOLIYATDAN OLINGAN DAROMADLAR

|
ASOSIY BO‘LMAGAN FAOLIYATDAN OLINGAN DAROMADLAR
|
bet | 57/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ASOSIY BO‘LMAGAN FAOLIYATDAN OLINGAN DAROMADLAR — bevosita asosiy faoliyatga taaluqli bo‘lmagan faoliyat turlaridan olingan daromadlar tushuniladi.
ASOSIY EHTIYOJLAR — bu davlat sektori (sog‘liqni saqlash, ta’lim, ba’zi davlatlarda uy- joy sotib olishga ketgan xarajat) tomonidan ishlab chiqarilgan tovar va xizmatlar hamda shaxsiy daromad hisobiga sotib olingan mahsulotlar (oziq-ovqat va kiyim-kechak) majmuidir.
ASOSIY EHTIYOJLAR KONSEPSIYASI — bu tushuncha 1976 yili Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) tomonidan nashr etilgan “Bandlilik, o‘sish va asosiy ehtiyojlar” nomli mashhur ma’ruzaning asosi bo‘lgan. Ushbu konsepsiyaning asosiy tamoyili bu davlat siyosatini aholining ijtimoiy xizmatlar va tovarlar bilan foydalanish imkoniyatlarini ta’min-lashga yo‘naltirilgan bo‘lishligidadir.
ASOSIY (OPERATSION) FAOLIYAT BO‘YICHA PUL OQIMLARI – xo‘jalik jarayonlarini korxonaning pul mablag‘lariga, foyda miqdoriga ta`sirini ifodalaydi.
ASOSIY FAOLIYATDAN OLINGAN DAROMADLAR –1) korxona ustavida belgilangan asosiy faoliyatdan olingan daromadlar tushuniladi. 2) (mehnat daromadlari) ayollar va erkaklarning nisbati. Ayollar mehnat daromadlarining erkaklar mehnat daromadlariga taxminiy nisbati.
ASOSIY FAOLIYATDAN OLINGAN FOYDA — (mehnat daromadi) (XQT AQSh dollarida), taxminiy baho — qishloq xo‘jaligida band bo‘lmagan ayollar ish haqining qishloq xo‘jaligida band bo‘lmagan erkaklar ish haqiga nisbati, iqtisodiy faol aholidagi ayollar va erkaklar ulushi, ayol va erkak aholisining umumiy soni asosida, shuningdek, jon boshiga to‘g‘ri keladigan YAIM (XQT AQSh dollarida) kabi ma’lumotlar asosida taxminiy baholanadi.
ASOSIY FONDLAR – 1) o‘z qiymatlarini ishlab chiqarishning bir bosqichida emas, bir necha bosqichi davomida tayyorlangan mahsulotga qisman-qisman o‘tkazib boradi. Asosiy fondlarga binolar, inshootlar, dastgohlar, uskunalar, transport vositalari va boshqa xil mashinalar kiradi; 2) A.f. — bir necha takror ishlab chiqarish siklida qatnashib, o‘z qiymatini tayyor mahsulot qiymatiga asta-sekinlik bilan o‘tkazib boruvchi ishlab chiqarish vositalari.
|
| |
ANTIMONOPOLIYA - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 53/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ANTIMONOPOLIYA — (yakka hokimlikka qarshi kurash) qonunchiligi – raqobatchilik muhitini tadbirkorlikning turli sohalarida qo‘llab – quvatlash, monopolizm va insofsiz raqobatga qarshi qaratilgan huquqiy hujjatlar majmui. Antimonopoliya qonunchiligi odatda xo‘jalik faoliyatining turli sohalarida cheklashlar joriy etish haqidagi, raqobat kurashi qoidalari, bu sohadagi qonunlarni boshqarilishi ustidan nazorat qiluvchi davlat idoralari vakolatlari to‘g‘risidagi qoidalarni o‘z ichiga oladi.
O‘zbekiston Respublikasida antimonopoliya qonunchiligi jumlasiga “Tovar bozorlarida monopolistik faoliyatini cheklash va raqobat to‘g‘risida”, Iste’molchilar huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”, “Tabiiy monopoliyalar to‘g‘risida”gi Qonunlar va boshqa qonuniy hujjatlar kiradi.
Ko‘pchilik mamlakatlarda muayyan mahsulot va xizmat bozorida yo‘l qo‘yiladigan monopoliyalashish darajasining yo‘l qo‘yiladigan ko‘rsatkichlari qonuniy yo‘l bilan belgilab qo‘yiladi. Ammo muayyan hollarda bu ko‘rsatkichlardan chetga chiqilishiga yo‘l qo‘yilishi mumkin.
Qonun bilan taqiqlangan monopolistik harakatlar jumlasiga odatda ayrim tovarlarni ishlab chiqarish hamda sotish texnologiya zanjiri bo‘yicha tik birlashmalar tuzish. Koorporatsiyalar tomonidan mahsulot yoki xom-ashyo bozorini taqsimlab olish yuzasidan bitimlar tuzish, mahsulot (xizmat) baholari darajasini o‘zaro kelishib olish kabilar kiradi.
Insofsiz raqobat tushunchasi maxsus belgilab qo‘yilgan va u begona mahsulot belgilaridan, dizaynidan, mahsulotning asl xususiyatidan o‘zboshimchalik bilan foydalanish, noxolis reklama qilish, raqobatchilar yoki ular ishlab chiqaradigan tovarlar to‘g‘risida yolg‘on ma’lumotlarni tarqatish kabilarni o‘z ichiga oladi.
Bir qator mamlakatlarda shartnoma tuzish paytida tomonlarning tengligini ta’minlashga qaratilgan umumiy talablar qonunchilik yo‘li bilan belgilab qo‘yilgan.
Antimonopoliya qonunchiligi faqat tovar va xizmat bozoriga emas, balki shu bilan bir qatorda qimmatli qog‘ozlar muomalasi va bozorida adolatni ta’minlashda ham katta ahamiyatga ega.
Antimonopoliya qonunchiligini buzganligi uchun aybdor shaxslar ma’muriy hamda jinoiy javobgarlikka tortilish nazarda tutilgan.
|
| |
KVAZI SHARTNOMA - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 458/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KVAZI SHARTNOMA (lot.) — majburiyat shaxsga uncha bog‘liq bo‘lmagan yoki uning shartnoma munosabatlariga kirish niyatiga qarshi holda yuklatiladigan shartnoma. Shunday shartnomalarni kvazi shartnoma deb ataladi, bu nom juda qulay tanlangan, chunki u bu majburiyat haqiqiy shartnoma emasligini va haqiqiy shartnomalar bilan almashtirilmasligini ko‘rsatadi.
KVESTOMANIYA (ingl. Questo-manici) — kishi tadqiqotlarda respondent sifatida ishtirok etishga tushunarsiz qiziqish va ishqibozlikni his etadigan bir kasallik. Kvestiomanlardan olingan axborotlar shubhali bo‘ladi.
KVESTOFOBIYA (ingl. Questo-phobia) — respondent sifatida savollarga javob berayotganida inson tushunarsiz qo‘rquvni his etadigan kasallik. Kvestofoblarni savollarga javob berishga majbur qilishning amalda iloji ham bo‘lmaydi.
“KVIPROKVO” - birja ishidagi chalkashlik.
KVOTA – 1) davlat va xalqaro tashkilotlar tomonidan tovarlarni ishlab chiqarish, ularni eksport va import qilish yuzasidan cheklanishlarni joriy etilishi. K. shartlarini buzgan mamlakat yoki korxona iqtisodiy jihatdan jazolanadi. K.o‘rnatishdan maqsad bozordagi narx-navoni tartibga solib turishdir; 2) K. (lot.) — o‘rganilayotgan jarayonning umumiy hajmidagi ko‘rsatkich hissasi. Masalan, import kvota u yoki bu mamlakatdan olib kelish cheklangan tovarlar va xizmatlar hissasi. Ishlab chiqarish kvotasi — kompaniyalar uchun ularning umumiy ishlab chiqarish hajmidagi tovarlar va xizmatlar hissasi. Immigratsion kvota — u yoki bu mamlakatdan, hududdan kelishga ruxsat berilgan immigrantlarning umumiy sonini aniqlash. Cheklangan kvota jamoatchilik fikrini bilishda keng qo‘llaniladi. Aholi jinsi, yoshi, qaysi millatdanligi, daromad hajmiga qarab guruhlarga bo‘linishi mumkin. Har bir guruhdagi tanlab olingan kishilar soni umumiy aholiga nisbatan ushbu guruh xissasiga mos kelishi kerak; 3) K. davlat va xalqaro tashkilotlar tomonidan tovarlarni ishlab chiqarish, ularni eksport va import qilish yuzasidan cheklanishlarni joriy etilishi. Kvota shartlarini buzgan mamlakat yoki korxona iqtisodiy jihatdan jazolanadi. Kvota o‘rnatishdan maqsad bozordagi narxnavoni tartibga solib turishdir.
KVOTALASH - 1) Xalqaro savdoni tartibga solish, mamlakat iqtisodiyoti rivojlanishini ta’minlash maqsadlarida tovarlarni eksport va importini chegaralash. Tovar savdosini notarif tartibga solish usuli hisoblanadi.2) K. - tovarlar eksporti yoki importini muayyan vaqt mobaynida ma’lum miqdor yoki summa bilan miqdoriy jihatdan cheklash.
|
| |
KUPONLAR INKASSASI - - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 457/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KUPONLAR INKASSASI - bankning o‘z mijozi topshirig‘iga ko‘ra kuponlar to‘lovini amalga oshirishi.
KUPONLI OBLIGATSIYA - har yili daromad keltirib turadigan yirtma qismga ega obligatsiya.
KUPYURA — qog‘oz pullar, banknot, qimmatli qog‘ozlarni ifodalaydigan qog‘oz. Shu qog‘oz pul — banknot, obligatsiya va boshqa qimmatli qog‘ozlarning o‘zi.
KURS FARQI — birja aksiya narxining o‘zgarishi, farqi.
KURTAJ — birjada bitimlar tuzilayotganda vositachilik uchun makler tomonidan olinadigan mukofot. Odatda tuzilgan bitim summasiga nisbatan promillarda hisoblab chiqiladi va maklerga ham sotuvchi, ham sotib oluvchi tomonidan to‘lanadi. Kurtaj stavkalari qimmatli qog‘ozlar va tovarlar kategoriyalariga, shuningdek, bitimlar hajmiga bog‘liq bo‘ladi. Kurtaj miqdori birja ustavi bilan yoki bitim ishtirokchilar va makler o‘rtasidagi kelishuvga qarab belgilanadi.
KUTILAYOTGAN INFLYATSIYA DARAJASI – mavjud ijtimoiy-iqtisodiy axborotlar, ma’lumotlar asosida alohida shaxs va korxonalar tomonidan kutiladigan bo‘lg‘usi davrdagi inflyatsiya darajasi.
“KVADRIPLIKAT” - xalqaro savdo bitimlaridagi shartnomaning to‘rtinchi nusxasiga qo‘yilgan to‘rtburchak muhr.
KVALIMETRIYA - mahsulot sifatini miqdoriy baholash usullari haqidagi fan.
KVAZIBOZOR IQTISODIYOTI (lot.) — kvazi so‘zi o‘z mohiyatiga ko‘ra “yolg‘on” — haqiqiy emas, degan ma’noni anglatadi. K.i. ham haqiqiy bo‘lmagan ma’noni beradi.
KVAZI PULLAR (lot.) — tijorat banklaridagi muddatli omonatlar. Depozitlardan farqli o‘laroq K.p. o‘z xo‘jayinlariga foizlar olib keladi, ammo chekka buyruq berish huquqini bermaydi. Shuning uchun muomala va to‘lov vositalari sifatida ularning roli unchalik emas. Ammo keyingi paytda G‘arbda ayrim jamg‘arma banklari omonatchilarga foiz to‘lash bilan bir qatorda chekka buyruq berish huquqini ham berishmoqda. K.p. ayni paytda saqlash va tabiiy jamg‘arish rolida namoyon bo‘lmoqda, shuning uchun ular ssuda kapitalining turli xil ko‘rinishi ham hisoblanadi.
|
| |
ARBITRAJYOR (fr.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 56/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ARBITRAJYOR (fr.) — tovar, fond, valuta va pul bozorlarida arbitraj bitimlarni amalga oshiradigan moliya-kredit muassasalari, yirik korporatsiyalar va firmalar.
ARBITRAJCHILAR — bir vaqtning o‘zida turli bozorlarda, har xil narxlar asosida moliyaviy resurslarni sotib olish va sotish orqali foyda ko‘radigan jahon moliya bozori ishtirokchilari.
ARENDA — ijara (q).
ARIFMETIK TEKSHIRUV - balans va aylanma qaydnoma (vedomostlar), Bosh daftardagi summalarni solishtirish, balans guruhlari va bo‘limlari bo‘yicha summalarni aktiv va passiv yakunlari tengligini hisoblash yo‘li bilan amalga oshiriladi.
ARMRESTLING (ingl. Arm-wrestling) - tovarlar yoki xizmatlarga narx belgilayotganda sotuvchi yoki xaridorning qattiq diktati (o‘z so‘zini o‘tkazishi) marketing usuli.
ARTEL — umumxo‘jalik faoliyatini amalga oshirish maqsadida jismoniy shaxslarning ixtiyoriy birlashmasi shakllaridan biri.
Chayqovchilikdan farqli o‘laroq (tovarni bir vaqtning o‘zida bitta bozorda sotib olish va qayta sotish). A. bir xil tovarni har xil bozorlar narxidagi farqi hisobidan mavjud bo‘ladi. Sof holda A. qishloq xo‘jalik ehtimoli metallar va ehtimoli qog‘ozlar bozorlarida ishtirok etadi.
“ARXITEKTURA” (ingl. architecture) — odatda kompyuter Markaziy boshqaruv pulti dizayni yoki tashkil etilishiga oid bo‘ladi. Ko‘pincha kompyuter vositalari va butun kompyuter tizimi mantiqiy tashkillashtirilishiga taalluqlidir. Marketing va biznes kommunikatsiyalari uchun kompyuterlar tanlayotganda bu omil inobatga olinishi kerak. Bunday holda kompyuter arxitekturasi ko‘pincha olis masofalarga juda katta miqdordagi foydalanuvchi va oluvchilarga uzatiladigan ko‘p vazifali murakkab operatsiyalar, yirik axborot bloklarini o‘zida saqlashi maqsadga muvofiq bo‘ladi.
“ARZOI PUL” SIYOSATI - hukumat va banklarning kredit foizi stavkalarini pasaytirish orqali bank kreditini kengaytirishga qaratilgan siyosati.
ARZON TOVARLAR BOZORI (ingl. Down market) — bozor segmenti bo‘lib, unda narxlar, ayniqsa eng past narxlar xaridorlar fe’l-atvoriga, xaridga oid qaror qabul qilish jarayoniga va sotib oluvchi afzal mahsulotni belgilashiga katta ta’sir o‘tkazadi.
ARSHIN — 1. Metrik sistema joriy qilingunga qadar qo‘llanilgan uzunlik o‘lchov birligi (0,71 metrga teng); 2. Shu uzunlikdagi o‘lchov asbobi, gaz, gazcho‘p.
ARCHIN (ARSHIN) — sharqning ko‘p mamlakatlarida uzunlik o‘lchovi. XIX asrda ko‘pincha ikki qatimga teng edi, hozirgi vaqtda, masalan, Eronda, bir metr teng. U gaz (bir gaz) deb ham ataladi (0,71 smga teng).
ASEAN — 1967-yilda Bruney, Vetnam, Indoneziya, Kambodja, Laos, Malayziya, Myanma, Singapur, Tailand va Filippin tomonidan tashkil etilgan Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari assotsiatsiyasi.
|
| |
GEMODEZ-N (ГЕМОДЕЗ-Н) - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

GEMODEZ-N (ГЕМОДЕЗ-Н)
Gemodez –suv-tuzli eritma, tarkibida 6%li kuyimolekulyar PVP ni saqlaydi
Tarkibi:
PVP (MM. 8000± 2000 )60,0
Natriy xlorid 5,5
Kaliy xlorid 0,42
Kalsiy xlorid 0,50
Magniy xlorid 0,005
Natriy gidrokarbonat 0,23
Suv in’eksion 1 l gacha
Venagayuborishuchun
pH=5,2-7,0ga teng.
Tayyorlashtexnologiyasiningmoxiyati:
500ml suvdatuzlarketma-keteritiladi. PVP 400 ml suvda eritiladi. Ikkala eritma bir-biri bilan aralashtirilib 1000ml hajmga etguncha suv qo‘shiladi. So‘ng 200,250,450 ml hajmli flakonlarga filtrlanadi. Flakonlar germetik yopilib, 1100C 45 dakika davomida sterillanadi. Saqlash muddati 5 yil .
Qo‘llanilishi: Organizmda toksik ko‘rinishda o‘tkir oshqozon–ichak kasalligiga chalinganda (dizenteriya, ich ketishi, dispepsiya, ovqatdan zaxarlanish, kuyishda) uni dezintoksikatsiyalashda qo‘llaniladi. Gemodezning ta’sir mexanizmi kuyidagicha: tarkibidagi kuyimolekulyar PVP qonda aylanib yurgan toksin moddalarni bog‘laydi. Preparat organizmdan 80%tezlikda chiqib ketadi.
Reamberin
N- (1-dezoksi- D-glyusitol -1 il) – N-metilammoniy
Natriy suksinat 1,5%
Natriy xlorid 0,6%
Kaliy xlorid 0,03%
Magniya xlorid 0,012 %
IV. Parenteral oziqlantirish uchun IE
To‘qima va a’zolarni uzoq vaqt davomida hayotini va kerakli oksidlovchi-qaytaruvchi potensialini ta’minlash va oziqlantirish uchun. Parenteral oziqlantiruvchi I.E.: (gidrolizin, aminopeptid, poliamin, lipofundin, infuzamin, nitralipid)
Bu turdagi IE asosan ikki guruxga tasniflanadi:
1. Oqsil manbalari;
2.Parenteral oziqlantiruvchi emulsiyalar.
|
Y ig‘ma temirbeton konstruksiyalar ishlab chiqarish

Ular stend yoki qolipning chekka qismiga moslamalar yordamida
mahkamlanadi. Beton qotib siqilishdagi mustahkamligi 20 M Pa dan
ortgahda mahkamlangan armatura bo‘shatiladi.
Buyum va konstruksiyalarni qoliplash.
Qoliplash jarayoni quyidagi
asosiy operatsiyalardan iborat bo‘ladi: qoliplami tozalash; yig‘ish va moy-
Iash, qolipga armaturani joylashtifish, qolipga beton qorishmasi quyish va
zichlashtirish.
Konstuksiyalaming sifati qolip o ‘lchamlari aniqligiga va bikrligiga
bog‘liq bo‘ladi. Qoliplar po‘lat listlardan, metallar qotishmalaridan va
shishaplastiklardan tayyorlanadi.
Beton quyishdan a w a l qoliplar qotgan beton qoldiqlaridan tozalanishi
shart. Qolip yig‘ilgach, beton qolipga yopishib qolmasligi uchun maxsus
emulsion tarkiblar bilan moylanadi.
Beton qorishmasi qolipga turli beton quygichlar yordarmida qiyiladi.
Beton quygichning turi qoliplanadigan konstruksiyaga bog‘liq. Yuzasi
katta plitalar, panellar ushbu buyum enini qoplaydigan beton quygich
mashinalar vositasida, ensiz buyum va konstruksiyalar maxsus shlanglar,
badyalar, transporter kabi beton quygichlar yordamida qoliplanadi.
Konstruksiyalar tayyorlashda quyidagi beton zichlashtirish usullari
ishlatiladi: titratish, prokatlash, vakuumlash, presslash, shibbalash,
sentrifugalash va h.k. Keng tarqalgan usul qisqa muddatli titratish bo‘lib,
titratish maydonlari katta yuzali buyumlar betonni zichlashtirishga imkon
beradi. Q o‘z g ‘almas yirik qoliplardagi beton qorishmasi chuqurlik
titratkichlari vositasida, yupqa konstruksiyalar esa yuzaki titratgich
maydonchalari va to ‘sinchalari yordamida zichlashtiriladi. Bikr va o ‘ta
bikr beton qorishmalari titratish-vakuumlash, titratish-prokatlash va shu
kabi aralash usullarda zichlash-tiriladi.
Jam oat binolari karkaslari

Ichki devorlarning panellari
- M100-M300 markali og‘ir, yengil
va yacheykali-betonlardan tayyorlanadi. Ularning qalinligi betonning turi
va markasi, ta’sir etadigan yukka qarab 120-160 mm. bo‘ladi (7.1-rasm).
Qavatlararo plita va panellar uzunligi 3-6,5 m. gacha bo‘ladi. Panellar
xonaning to‘rtta d ^ o rig a suyanadigan o ‘lchamlarda ishlab chiqariladi.
Ularning qalinligi 16(Tmm. Plitalar qalinligi 220 mm., eni 1,6-2,4 m. bo‘ladi.
Qavatlararo plita va panellar
- M200 va M300 markali og‘ir va
g ‘ovak to ‘ldirgichli yengil betonlardan yassi yaxlit hamda yumaloq,
oval kovakli hamda qobirg‘ali tayyorlanadi. Bo‘shliqlar plita va panellar
m assasini kamaytiradi, issiqlik va tovush izolyatsiyasi xossalarini
yaxshilaydi, beton sarfini kamaytiradi.
1200>
-Poliglyukin - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

-Poliglyukin qisman gidrolizlangan dekstranning (MM 5500-70000)
6 %li eritmasi. NaCl bilan izotonik xolatiga keltirilgan
-Reopoliglyukin- qisman gidrolizlangan dekstranning (MM 30000-
40000) 10% kolloid eritmasi (0,9% NaCl eritmasida).
-Jelatinol – qisman parchalangan jelatinaning ( mm 20000) 8%
kolloid eritmasi ( 0,9% NaCl eritmasida);
-Reoglyuman, rondeks, neorondeks, reomakrodeks
POLIGLYUKIN
Dekstranningqismangidrolizlangan (s.m.m.-5500-70000)6%li eritmasi.
EritmatayyorlashuchunizotonikkonsentratsiyalieritmaxosilbulgunchaNaClqo‘shiladi.Tayyordoriformasi: germetikyopilgan 400ml flakonlar.pH=4,5-6,5ga teng. Saqlash muddati -5yil. Poliglyukin venaga yuborilganda osmotik xodisa hisobiga suyuqlik oqimi tuqimalardanqon tizimigao‘tadi. Aylanayotgan qon hajmi o‘zgaradi, arterial bosim oshadi va shu xolat saqlanib turiladi. Poliglyukinningorganizmga kiritilishi natijasida organizmdagi oksidlanish jarayoni kuchayadi va bu narsa oqayotgan qondagi kislorodning tuqimalar orqali so‘rilish darajasining oshishiga olib keladi.Shok (karaxt ) xolatda qo‘llaniladi
Shu guruh IE samaradorligi (gemodinamik effekti) ularni tomirlarda suvni ushlab qolish qobiliyatiga bog‘liq. Masalan, 1g dekstran 20-25ml suvni bog‘lash xususiyatiga ega.
Poliglyukin. Plazmaning hajmi oshishi birinchi 90 daqiqa kuzatiladi. 6 soat dan sung dekstranning miqdori qonda 2 marta kamayadi.
Rondeks 6%radializlangan dekstranning (MM 65000 ± 5000) 0,9% NaCl eritmasida. Afzalligi uning qovushqoqligi ( 1,5 marta) pastligi.
REOPOLIGLYUKIN-(m.m.-30000-40000) poliglyukinning analogi bulib,u dekstranning qisman gidrolizlangan 10%li kolloid eritmasi hisoblanadi.Saqlash muddati-4 yil. Eritmasi NaClning izotonik eritmasida tayyorlanadi.pH=4-6,5ga teng.
JELATINOL- jelatinaning qisman gidrolizlangan (m,m.20000_+5000) 8%li kolloid eritmasi 0,9% NaCl eritmasidaXozirda kolloid IE dan gidroksietilkraxmal (GEK) asosidagi eritmalari keng qo‘llaniladi. Ular 60 yildan boshlab qo‘llanib kelmoqda va oxirgi o‘nyillikda ko‘p mamlakatlarda shu gurux IE etakchi o‘rin egallamoqda. Ular toksik emas, nisbatan uzoq vaqt davomida organizmdan eliminatsiyaga uchramaydi, nojuya ta’siri kam, spetsifik reologik va antitrombotik xossalarga ega bo‘lganligi uchun ular mikrotsirkulyasiya va ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va va trombotsit va plazmatik qon quyulishini normallashtiradi. SHuning uchun ular etakchi o‘rinni egallamoqda xozirda. Vakillari: volekam –GEK MM 170.000 eritmasi ( Rossiya), plazmasteril ( Frezenius)- 6% GEK s MM 450000, refortan, stabizol. Ular makkajuxari va kartoshka kraxmali asosida olinadi.
|
Ofis uskunalari va ofis uskunalariga xizmat ko‘rsatish

134
olishga imkon beradi. Ofis uskunalari ishlab chiqaruvchilari muntazam
ravishda uskunalarni, birinchi navbatda MFP va printerlarni saqlashni
tavsiya etadilar.
Ofis uskunalarini ta’mirlash quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
❖
Qurilmani chang, toner qoldiqlari va boshqa ifloslantiruvchi
moddalardan to‘liq tozalash.
❖
Agar mavjud bo‘lsa, qurilmaning dasturiy ta’minotini (dasturiy
ta’minotini) joriy versiyaga yangilang.
❖
Qurilmani ishlab chiqaruvchining
talabiga binoan ishlatish
vaqtida yuzaga keladigan sozlash ishlarini bajarish.
Xizmat turlari
Xizmat ikki xil
:
muntazam va muntazam emas (bir martalik).
Bir
martalik parvarishlash kichik kompaniyalarda,
shuningdek, jismoniy
shaxslarda katta talabga ega. Ofis uskunalari (printerlar, skanerlar,
MFPLAR va boshqalar) keng parkiga ega bo‘lgan yirik kompaniyalar
muntazam parvarishlash uchun tez-tez murojaat qilishadi.
Muntazam
ish 2 turga bo‘linadi: ofis uskunalarini ta’mirlash (to), ofis uskunalarini
kompleks texnik xizmat ko‘rsatish (CTO).
1. Ofis uskunalariga texnik xizmat ko‘rsatish (to)
Ofis uskunalariga muntazam texnik xizmat ko‘rsatish jihozlarga
doimiy ravishda xizmat ko‘rsatishni nazarda tutadi. Xizmat ko‘rsatish
chastotasi ish kuni davomida texnik vositalarning
yuk darajasiga
bog‘liq. Muntazam profilaktik ishlar, bir martalik ishlardan farqli
o‘laroq, shartnoma asosida amalga oshiriladi
va bir martalik ishlarga
nisbatan bir qator afzalliklarga ega:
* Muntazam parvarishlash har qanday qulay vaqtda ishlash uchun
muhandisni chaqirishga imkon beradi.
* Agar kerak bo‘lsa, mijozdan ta’mirlash ishlarini bajarish ishga
oldindan to‘lashni talab qilmaydi (faqat muvofiqlashtirish), natijada
vaqtni tejash va texnik juda kam ishlaydi.
* Texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash
uchun arizalarni faqat
telefon orqali emas, balki onlayn tarzda, bizning dastur tizimimiz orqali
qoldirishingiz mumkin.
2. Ofis uskunalarini kompleks texnik xizmat ko‘rsatish
Keng qamrovli parvarishlash bank uskunalari yoki ofis uskunalari
bilan jihozlangan kompaniyalar uchun javob beradi. To‘liq
parvarishlash texnik xizmat ko‘rsatish bilan bir qatorda, noto‘g‘ri va
135
zarar yetkazilgan qismlarni qo‘shimcha xarajatlarsiz va ta’mirlash
ishlarini oldindan kelishmasdan almashtirishni o‘z ichiga oladi. Ehtiyot
qismlarni almashtirishni muvofiqlashtirish zarurati yo‘qligi texnikaning
ishlamay qolish vaqtini va shunga mos ravishda xodimni kamaytiradi.
Kompaniyamiz ta’mirlash ishlari uchun arizalarni qabul qilish tizimini
yo‘lga qo‘ygan, bu esa buyurtmachining servis markazi bilan muloqot
jarayonini soddalashtiradi.
Irrigatsiyavadializuchuneritmalar

|
Irrigatsiyavadializuchuneritmalar
|
bet | 48/117 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 13,81 Mb. | | #15896 |
Irrigatsiyavadializuchuneritmalar8
Infuzioneritmalarningaloxidaguruxiniirrigatsiyavadializuchuneritmalartashkiletadi.Organizmto‘qimalariniirrigatsiyasivadializuchunmo‘ljallanganeritmalarxuddi IE largategishlitalablargajavobberishilozim. Ularni IE danfarqiularniqo‘llanilishida. Ularxamkattaxajmlardaqo‘llaniladi.
Irrigatsiya (sug'orish) eritmalari
Bu eritmalar tana to'qimalarini yoki jarrohlik yaralarni yuvish uchun mo'ljallangan. Ularning asosiy vakillari javalda keltirilgan
Eritma
|
Sharx
|
Sirkakislotasiirrigatsiyasi
|
0,25% eritmasiqo'llaniladisug'orishuchunqovuquchun; pH-2,8–3,4, osmolyarligi 42 mOsm/L; urologningjarayonlaridavomidayuvishlaruchunqo‘llaniladi
|
Neomycin vaPolymyxin
B sug'orisheritmasi, USP
|
Steril urogenital eritmasi 57 mg neomycin sulfat (40 mg neomycin o'zichigaoladi) vapolymyxin B sulfat 2,00,000 U/ml, pH4.5–6; 0.9% 1 L NaClqo'shiladi,
Qovuqnidoimiysug'orishuchun
|
Ringerirrigatsiyasi
|
NaCl 8.6 g/L, kaliyxlorid 0.3 g/L, kaltsiyxlor 0.33 g/L ichidatozalangansuv.Sterilvaapirogen.pH 5-7.5, osmolyarligi 309 mOsm/L, maxalliyishlatishuchunmo‘ljallangan
|
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 10/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev KFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
https://uz.wikipedia.org/wiki/Optik_aloqa
https://infocom.uz/optik-aloqa-tizimlari/
https://www.ziyouz.com/books/kollej_va_otm_darsliklari/axborot_texnologiyalari/Optik%20aloqa%20asoslari%20(N.Yusupov,%20R.Isayev).pdf
https://cyberleninka.ru/article/n/o-zbekistonda-optik-aloqa-tarmoqlarining-qo-llanilishi-haqida
https://www.researchgate.net/publication/349296865_OPTIK_-TOLALI_ALOQA_LINIYALARI
https://lib.fbtuit.uz/assets/files/Optik-aloqaasoslariN.YusupovR.Isayev.pdf
https://lib.fbtuit.uz/assets/files/Optik-aloqaasoslariN.YusupovR.Isayev.pdf
https://cyberleninka.ru/article/n/optik-tolali-aloqa-liniyalarining-paydo-bo-lish-tarixi-va-o-zbekistonda-optik-tolali-aloqa-liniyalarining-rivojlanishi
https://uz.wikipedia.org/wiki/Optik_tolali_uzatish_liniyasi
https://fayllar.org/optik-aloqa-tizimlari-haqida-umumiy-malumotlar.html
https://srcyrl.fibresplitter.com/news/optical-multiplexing-for-high-speed-communicat-24218621.html
|
| |
Erbium qo'shilgan tolali kuchaytirgichlar (EDFAs)

|
Erbium qo'shilgan tolali kuchaytirgichlar (EDFAs)
|
bet | 6/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev KErbium qo'shilgan tolali kuchaytirgichlar (EDFAs): EDFA 1550 nm to'lqin uzunligi diapazonida optik signallarni kuchaytirish uchun uzoq masofali va metro tarmoqlarida keng qo'llaniladi, bu yuqori daromad va past shovqin ishlashini ta'minlaydi.
Yarimo'tkazgichli optik kuchaytirgichlar (SOA'lar): SOA'lar kengroq to'lqin uzunligi diapazonida kuchaytirishni ta'minlaydi va tezkor javob vaqtlari va to'lqin uzunligi moslashuvchanligini talab qiladigan ilovalar uchun javob beradi.
5. Optik multiplekslash va demultiplekslash Optik multiplekslash va demultiplekslash usullari bir vaqtning o'zida bir nechta optik signallarni bitta tola orqali uzatish imkonini beradi, bu esa tolaning tarmoqli kengligidan maksimal darajada foydalanish imkonini beradi. Muhim multiplekslash texnologiyalari quyidagilarni o'z ichiga oladi:
To'lqin uzunligi bo'linishini ko'paytirish (WDM): WDM bir nechta to'lqin uzunlikdagi yorug'likni (yoki kanallarni) bitta optik tola orqali uzatish imkonini beradi, bu esa optik aloqa tizimlarining sig'imi va samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.
Vaqtga bo'linish ko'paytmasi (TDM) va bo'shliqqa bo'linish ko'paytmasi (SDM): TDM va SDM usullari mos ravishda vaqt oralig'i yoki fazoviy yo'llarga asoslangan signallarni multiplekslashda qo'llaniladi, bu esa tolalar sig'imi va spektral samaradorlikni maksimal darajada oshirish uchun muqobil yondashuvlarni taklif qiladi.
Xulosa qilib aytganda, optik tolali aloqa tizimlari yuqori tezlikda, ishonchli va samarali ma'lumotlarni uzatishni osonlashtirish uchun tandemda ishlaydigan optik komponentlar va texnologiyalarning murakkab ekotizimini o'z ichiga oladi. Optik uzatgichlar va tolali kabellardan tortib qabul qiluvchilar, kuchaytirgichlar va multiplekslash texnikasigacha har bir komponent tolali aloqa tarmoqlarining uzluksiz ishlashini ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. O'tkazish qobiliyatini talab qiluvchi ilovalar va xizmatlarga talab o'sishda davom etar ekan, ilg'or optik komponentlar va tizimlarni ishlab chiqish va integratsiyalashuvi optik tolali aloqa kelajagini shakllantirish va rivojlanayotgan aloqa landshafti uchun innovatsion yechimlarni taqdim etishda hal qiluvchi ahamiyatga ega bo'lib qoladi.
Начало формы
Начало формы
|
| |
Optik tolali texnologiyada sun'iy intellekt va mashinani o'rganishning o'rni

|
Optik tolali texnologiyada sun'iy intellekt va mashinani o'rganishning o'rni
|
bet | 8/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev KOptik tolali texnologiyada sun'iy intellekt va mashinani o'rganishning o'rni
Sun'iy intellekt (AI) va Machine Learning (ML) turli sohalarda inqilob qilmoqda va ularning optik tolali texnologiyalarga ta'siri bundan mustasno emas. AI va ML algoritmlaridan foydalangan holda tadqiqotchilar va muhandislar yangi imkoniyatlarni ochmoqda, ishlashni optimallashtiradi va optik tolali aloqa tizimlaridagi muammolarni hal qilmoqda. Ushbu bo'limda biz AI va ML ning optik tolali texnologiya va uning ilovalarini rivojlantirishdagi rolini ko'rib chiqamiz.
1. Bashoratli texnik xizmat ko'rsatish va nosozliklarni aniqlash AI va ML algoritmlari real vaqtda optik tolali tarmoqlarning salomatligi va ishlashini kuzatish, tahlil qilish va bashorat qilish uchun ishlatiladi. Sensorlar, optik quvvat o'lchagichlar va boshqa monitoring qurilmalari ma'lumotlarini tahlil qilish orqali ushbu algoritmlar tarmoqdagi potentsial nosozliklar, buzilishlar yoki anomaliyalarni aniqlashi mumkin, bu esa proaktiv texnik xizmat ko'rsatishni ta'minlaydi va ishlamay qolish vaqtini minimallashtiradi.
2. Dinamik tarmoq optimallashtirish ML algoritmlari o'zgaruvchan trafik naqshlari, atrof-muhit sharoitlari va tarmoq konfiguratsiyasiga moslashish orqali optik tarmoqlarni dinamik optimallashtirish imkonini beradi. Ushbu algoritmlar real vaqt rejimida marshrutlashni, to'lqin uzunligini taqsimlashni, modulyatsiya formatlarini va boshqa tarmoq parametrlarini optimallashtirishi, samaradorlikni oshirishi va energiya sarfini minimallashtirishi mumkin.
3. Signalni qayta ishlash va sifatni oshirish Chuqur o'rganish kabi sun'iy intellektga asoslangan signalni qayta ishlash usullari optik tolali tarmoqlar orqali uzatiladigan optik signallarning sifati va yaxlitligini oshirish uchun qo'llaniladi. Ushbu usullar signal buzilishlarini yumshata oladi, shovqinni kamaytiradi va dispersiya va zaiflash effektlarini qoplaydi, umumiy signal sifati va aloqa tizimining ishonchliligini oshiradi.
4. Kengaytirilgan modulyatsiya va kodlash sxemalari AI va ML optik aloqa uchun modulyatsiya va kodlash sxemalarida innovatsiyalarni boshqarmoqda, bu esa yuqori tezlikda, uzoq masofaga uzatish uchun moslashtirilgan ilg'or modulyatsiya formatlari va xatolarni tuzatish usullarini ishlab chiqishga imkon beradi. Ushbu usullar signalni kodlash, dekodlash va tiklash jarayonlarini optimallashtirish, optik aloqa tizimlarining ma'lumotlar tezligi va spektral samaradorligini oshirish uchun ML algoritmlarini o'rganish imkoniyatlaridan foydalanadi.
|
| |
Fan: optik aloqa tizimlari

|
Fan: optik aloqa tizimlari
|
bet | 1/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev K
O'zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
FAN: OPTIK ALOQA TIZIMLARI
MUTAQIL ISH №1
MAVZU:Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar
BAJARDI: 041-20 guruh talabasi
Ubaydullayev K
TEKSHIRDI: Davletova X
Toshkent-2024
MAVZU: Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar
Reja
Kirish
Optik tolalarda yorug'likning tarqalishi asoslari
Tolali aloqada optik komponentlar va tizimlarning umumiy ko'rinishi
Integratsiyalashgan fotonik va chipdagi optik aloqa
Optik tolali texnologiyada sun'iy intellekt va mashinani o'rganishning o'rni
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
KIRISH:
Optik tolali aloqa ma'lumotlarni uzatish va qabul qilish usulini inqilob qilib, uzoq masofalarga ma'lumotlarni uzatishning mustahkam va samarali vositalarini taqdim etdi. Yuqori tezlikdagi, yuqori sig‘imli aloqaga bo‘lgan talab ortib borar ekan, optik tolalarning ishlashi, ishonchliligi va ko‘p qirraliligini oshirish uchun yangi texnologiyalar va innovatsion yondashuvlarni o‘rganishga e’tibor kuchayib bormoqda. Bu rivojlanayotgan texnologiyalarga asoslangan optik tolalarning rivojlanishiga olib keldi, optik tolali va fotonika sohasida innovatsion yutuqlarga yo'l ochdi.
Optik tolalardagi yangi texnologiyalar keng ko'lamli innovatsiyalarni, jumladan, ilg'or materiallar, yangi tolali dizaynlar va ilg'or ishlab chiqarish texnikasini o'z ichiga oladi. Ushbu texnologiyalar an'anaviy optik tolalarning tarqalishi, zaiflashuvi va tarmoqli kengligi cheklovlari kabi cheklovlarni engib o'tishga qaratilgan bo'lib, ilgari erishib bo'lmaydigan yangi funksiyalar va imkoniyatlarni joriy qiladi.
|
| |
Optik tolalardagi dispersiya

|
Optik tolalardagi dispersiya
|
bet | 4/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev K4. Optik tolalardagi dispersiya
Dispersiya - optik tolalardagi uzatiladigan signallarning sifati va yaxlitligiga ta'sir ko'rsatadigan muhim omil. Dispersiya yorug'lik impulslarining kengayishiga olib keladi, chunki ular tolalar bo'ylab tarqaladi, bu esa belgilararo interferentsiyaga (ISI) olib keladi va signal-shovqin nisbatini pasaytiradi. Optik tolalardagi dispersiyaning ikkita asosiy turi:
Xromatik dispersiya: tolali materialning to'lqin uzunligiga bog'liq sinishi indeksidan kelib chiqqan holda, xromatik dispersiya turli xil to'lqin uzunliklarining turli tezliklarda harakatlanishiga olib keladi va pulsning tarqalishiga olib keladi.
Modal dispersiya: Modal dispersiya MMFlarda turli rejimlarning o'zgaruvchan yo'l uzunligi tufayli yuzaga keladi, bu esa impulsning tarqalishi va buzilishiga olib keladi.
5. Zaiflashuv va yo'qotishlar
Yorug'lik optik tola orqali tarqalayotganda, u tolali materialdagi tarqalish, yutilish va nomukammallik kabi turli omillar tufayli zaiflashadi yoki yo'qoladi. Signal kuchini saqlab qolish va uzoq masofalarda ishonchli aloqani ta'minlash uchun zaiflashuvni minimallashtirish juda muhimdir.
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak, optik tolalarda yorug'lik tarqalishining asoslari umumiy ichki aks ettirishni, tarqalish usullarini, sinishi indeksining printsiplarini, dispersiya mexanizmlarini va zaiflashuv xususiyatlarini o'z ichiga oladi. Ushbu asosiy tushunchalar aloqa tizimlarida optik tolalarning harakati va ishlashini tushunish uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Ushbu tamoyillarni o'zlashtirib, biz optik aloqa tarmoqlarini loyihalash, amalga oshirish va ishlatishni optimallashtirishimiz, zamonaviy telekommunikatsiya va tarmoq ilovalari uchun zarur bo'lgan yuqori tezlikda, ishonchli va samarali ma'lumotlarni uzatish uchun yo'l ochishimiz mumkin.
Tolali aloqada optik komponentlar va tizimlarning umumiy ko'rinishi
Tolali aloqada optik komponentlar va tizimlarga umumiy nuqtai Optik tolali aloqa zamonaviy telekommunikatsiyaning asosi sifatida paydo bo'lib, ma'lumotlarni uzoq masofalarga uzatishning mustahkam, yuqori tezlikda va samarali vositalarini ta'minlaydi. Turli optik komponentlar va tizimlar tolali aloqa tarmoqlarida optik signallarni uzluksiz uzatish, marshrutlash va qabul qilishni ta'minlash uchun sinergik ishlaydi. Bu erda biz tolali aloqa infratuzilmasini tashkil etuvchi asosiy optik komponentlar va tizimlar haqida umumiy ma'lumot beramiz.
|
| |
Optik tolalarda yorug'likning tarqalishi asoslari

|
Optik tolalarda yorug'likning tarqalishi asoslari
|
bet | 3/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev KOptik tolalarda yorug'likning tarqalishi asoslari
Optik tolalarda yorug'lik tarqalishining asoslari .Optik tolalarda yorug'lik tarqalishining asoslarini tushunish optik aloqa tizimlarining xatti-harakati, ishlashi va dizaynini boshqaradigan tamoyillarni tushunish uchun juda muhimdir. Optik tolalar zamonaviy telekommunikatsiyaning asosi bo'lib, minimal yo'qotish va buzilishlar bilan uzoq masofalarga ma'lumotlarni yuqori tezlikda uzatish imkonini beradi. Bu erda biz optik tolalarda yorug'lik tarqalishining asosiy tushunchalari va mexanizmlarini o'rganamiz.
1. Umumiy ichki aks ettirish
Optik tolalarda yorug'lik tarqalishini boshqaradigan asosiy printsip - bu to'liq ichki aks ettirish. Yorug'lik optik tolaning yadrosiga atrofdagi muhitdan (qoplamadan) kritik burchakdan kattaroq burchak ostida kirsa, u to'liq ichki aks etadi. Bu hodisa yorug'likning yadro ichida chegaralanganligini va tola uzunligi bo'ylab tarqalishini ta'minlaydi, yo'qotishlarni minimallashtiradi va samarali uzatish imkonini beradi.
2. Tarqalish usullari
Optik tolalar tolaning tuzilishiga va uzatiladigan yorug'likning to'lqin uzunligiga qarab yorug'lik tarqalishining turli usullarini qo'llab-quvvatlaydi. Optik tolalarda tarqalishning ikkita asosiy usuli:
Yagona rejimli tarqalish (SMF): Bir rejimli tolalarda yorug'likning faqat bitta rejimi tarqalishi mumkin, buning natijasida bitta, yaxshi belgilangan yorug'lik yo'li paydo bo'ladi. SMFlar dispersiya va zaiflashuvni minimallashtirish orqali uzoq masofalarda uzatiladigan signalning yaxlitligini saqlash uchun mo'ljallangan.
Ko'p rejimli tarqalish (MMF): Ko'p rejimli tolalar yorug'lik tarqalishining bir nechta usullarini qo'llab-quvvatlaydi, bu SMFlarga nisbatan uzoq masofalarda dispersiyaga va signalning zaiflashishiga olib keladi. MMFlar odatda qisqa masofali aloqa va yuqori tarmoqli kengligi talab qilinadigan ilovalar uchun ishlatiladi.
3. Sinishi indeksi va Snel qonuni
Sinishi indeksi optik tolalarda yorug'likning tarqalish xususiyatlarini aniqlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Snell qonuni yorug'likning yadro qoplamasi interfeysida sinishini tartibga solib, tushish burchagi, yadro va qoplamaning sinishi ko'rsatkichlari va sinish burchagi o'rtasidagi bog'liqlikni belgilaydi. Ko'pincha bosqichli indeks yoki darajali indeks sifatida tavsiflangan tolaning sinishi indeksi profili tarqalish rejimlariga va optik tolaning ishlashiga ta'sir qiladi.
|
| |
O‘lkada harbiy - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

56
kalari doirasida ular su rishtirish va tergov ishlarini yuritishi, qamoqqa
olishi va jarimaga tortishi mumkin edi.
1882–1884-yillarda o‘lkani tekshirgan imperatorning maxfiy mas-
lahatchisi F. Girs Turkistonda 2404000 kishi yashashini va ulardan
1200000 kishi erkak ekanligini yozgan. Xuddi shu erkak aholiga har-
biy xizmat maj buriyatini yuklash masalasiga to‘x talgan podsho amaldori
(F. Girs) bu qaltis siyosiy tadbir ekanligiga ishora qilib, Turkiston aho-
lisini armiyaga chaqirmaslik siyosatini yoqlab chiqdi. Podsho hukumati
mahalliy aholini muntazam armiyada xizmat qilishidan, jangovar harbiy
malakalarini oshirishidan, qo‘shinlarni yevropachasiga takomillashtirish-
ga o‘rgatishdan va zamonaviy qurol-yarog‘lardan foydalanish mahoratini
egallab olishlaridan cho‘chir edi. Shuning uchun mahalliy aholi qulay
fursat kelganda ana shunday harbiy mahorat va zamonaviy qurollardan
podsho hukumati o‘ziga qarshi foydalanishidan hadiksirar edi. Mahalliy
aholini qurolsiz lantirish, unda qurolli kurash uchun har qanday umidni
yo‘qotish, jangarilik unsurlarini bostirish va qadimiy jangovar an’analarni
tag-tomiri bilan tugatish – Turkiston o‘lkasidagi podsho hukumati harbiy
siyosatining asosini tashkil etar edi.
Yodda tuting!
Turkiston 1892-yildan 1916-yilga qadar «kuchaytirilgan qo‘-
riqlov» va «favqulodda qo‘riqlov» holatida bo‘ldi.
Yakunlarni chiqaramiz!
►
Turkistonda harbiy va politsiya tartiblari asosida boshqaruv va nazorat
ti zimi o‘rnatildi.
►
Milliy-ozodlik harakatlariga qarshi kurash maqsadida maxsus bo‘lim
tuzildi.
►
Mahalliy aholi armiyada xizmat qilishdan mahrum etilgan.
Gilam to‘quvchilar - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

63
!
!
!
Qo‘zg‘olon kuchayib ketishi eh-
timolini sezgan podsho hukumati ko-
missiya tuzib, vaziyatni o‘rganishga
kirishdi. Komissiya viloyatda paxta
ekish ning keng ko‘lamda avj oldiri-
lishi, natijada boshqa mu him ekinlar
keskin ka mayganligi bunga sabab bo‘l-
ganini ma’lum qilgan.
1880-yilning noyabrida aholi ham-
ma soliq larni to‘lagan ligiga qara-
may, Xo‘jand uyezdi ning boshlig‘i
Xo‘jand va O‘ra tepa tumanlaridagi
To‘g‘on qurilishi. XIX asr oxiri
aholidan qo‘shimcha yer solig‘i oli nishini e’lon qil di. Buning oqibatida
sabr kosasi to‘lgan aholi Rahmonqulihoji, Mirkarimboylar bosh chiligida
odamlar uyezd bosh lig‘ining mahkamasiga bo rib, adolatsiz soliqni bekor
qi lishni talab qildi. Bunga javoban boshliq mirshablarga namoyish rah-
barlarini hibsga olishni buyurdi.
Talonchilik, soliqlar va jabr-zulm avjiga chiqqanligi sababli 1882-
yilning boshlarida Namangan aholisi ma’murlarga qarshi bosh ko‘tarib
chiqdi. Bu safar ular uyezd boshlig‘ining uyini o‘rab oldilar. Uyezd
ma’murlari harbiy bo‘linmani yordamga chaqirib, namoyishchilarni qat-
tiq jazoladi.
1885-yilning yozida Farg‘ona vodiysida xalq qo‘zgolonlari qaytadan
avj olib, Andijonda Darvishxon boshchiligida qo‘zg‘olon ko‘tarildi. Endi
qo‘zg‘olonchilar kurash usullarini o‘zgartirib, boylar va volost boshliqlari-
ning qarorgohlariga hujum uyushtirdilar. Shu yillarda qo‘zg‘olon birin-
ketin butun viloyatga yoyildi.
1896-yilda Namangan uyezdining Oqsuv–Shahrixon volostidagi Nay-
manchi, Ko‘h na mozor, Langarbob qishloqlarida aholining mingboshilar
saylovlaridagi noro ziligi oshkora qo‘zg‘olonga aylanib ketdi. Turkistonda
podsho hukumatining hukmronligi, amalga oshirayotgan mustamlakachi-
lik siyosatiga qarshi o‘lkaning har bir joyida mahalliy aholi tomonidan
turli ko‘rinishdagi norozilik harakatlari olib borildi.
Iqtisodiyotning - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

59
ral-gu ber natorligida ishga tushirilgan
175 ta sanoat korxonasi bo‘lib, ularning
ak sa riyat ishlari qo‘l mehnati bilan ba-
jarilgan. Mahalliy sanoat ishchilari xo-
navayron bo‘lgan dehqonlar yoki ishsiz
qolgan hu nar mandlar hisobidan ortib
borar edi. Korxonalarda ish kuni 16
soat bo‘lib, ishchilarning huquqini hi-
moya qiladigan tashkilotlar bo‘lmagan,
ish chilar shikoyat bilan hech kimga mu rojaat qila olmaganlar.
Rossiya imperiyasining markaziy rayonlarida ishlab chiqarilgan sa-
noat va boshqa turdagi mahsulotlarning o‘lkaga kirib kelishi natijasida
mahalliy ishlab chiqaruvchilar – hunarmandlar mahsulotlarining bozori
kasodga uchrab, ularning kamayishiga olib keldi. Rossiyadan keltirilgan
arzon narxlardagi zavod va fabrika mahsulotlari mahalliy hunarmandlar
tomonidan ishlab chiqiladigan mahsulotlar bozorini sindirdi. Buning na-
tijasida o‘lkada ko‘plab odamlar, ayniqsa, hunarmandlar ishsiz qoldi.
Rossiya sarmoyasi o‘lkada ishlab chiqarishni rivojlantirishga emas,
balki mavjud tabiiy boyliklarni o‘zlashtirishga, arzon xomashyoga ega
bo‘lishga, ularni tashib ketishga, o‘zida ishlab chiqarilgan mahsulotlar-
ni bu o‘lkada sotishga qaratildi. Shu maqsadda savdo-sotiq sohasini va
temiryo‘llarni kengaytirishga katta e’tibor berildi. Podsho hukumati to-
monidan o‘lkadan olinadigan foydalar bu hududni rivojlantirish uchun
emas, balki imperiya xazinasini to‘ldirish, Rossiya savdogar va sarmo-
yadorlarini boyitishga xizmat qildi.
Yodda tuting!
Rossiya sarmoyasi o‘lkada ishlab chiqarishni rivojlantirishga
emas, balki tabiiy boyliklarni o‘zlashtirish, o‘zida ishlab
Sanoatning
rivojlanishi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

127
!
!
!
choy, manu faktura mahsulotlari, shakar, samovar kabi taqchil tovarlarni,
hatto eng olis qishloq larga ham olib borib sotardilar. Sanoatning bir yoq-
lama va sust rivojlanishi mamlakat iqtisodiyotida yetakchi hunarmand-
kasanachilik ishlab chiqarishining salmog‘i nisbatining saqlanib qolishi-
ga olib keldi. Mahalliy hunarmandlarning mahsulotlari mamlakat hudu-
didan tashqarida yuqori baholangan. Chunki bu mahsulotlar qadimiy boy
hunarmandchilik ishlab chiqarishi an’analari asosida tayyorlanardi.