nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi Toshkent Axborot Texnalogiyalari

20-VARIAND
7-AMALIY ISH
Mavzu: Razvedka hujumini amalga oshirishni o‘rganish.
Ishdan maqsad:
maxsus dasturiy vositalarni qo‘llash orqali tarmoqda turli xil
razvedka hujumlarini amalga oshirish, ularning imkoniyatlarini o‘rganish va bu
borada bilim va ko‘nikmalarni shakllantirish. Masalani qo‘yilishi:
Web saytlarga
razvedka hujimini amalga oshirish shayt haqida malumot to’plash.
Uslubiy ko‘rsatmalar:
Tarmoq razvedkasi - mijozning axborot tizimi,
axborot tizimining resurslari, foydalaniladigan qurilmalar va dasturiy ta'minot,
ularning
zaif tomonlari, himoya vositalari, shuningdek,
axborot tizimiga kirish
chegarasi to‘g‘risidagi ma'lumotlarni olish va qayta ishlash. Tarmoq razvedkasi
DNS so‘rovlari, ping tekshiruvi va portni skanerlash shaklida bo‘ladi. DNS
so‘rovlari ma'lum bir domenga kim egalik qilishini va ushbu domenga qanday
manzillar tayinlanganligini tushunishga yordam beradi.
DNS tomonidan topilgan
manzillarga ping jo‘natish sizga ma'lum bir muhitda qaysi xostlar ishlayotganligini
ko‘rish imkonini beradi. Xostlar ro‘yxatini hisobga olgan holda, xaker ushbu xostlar
tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan xizmatlarning to‘liq ro‘yxatini tuzish uchun
portni skanerlash vositalaridan foydalanadi. Va nihoyat, xaker xostlarda ishlaydigan
ilovalarning xususiyatlarini tahlil qiladi. Natijada,
xakerlik uchun ishlatilishi
mumkin bo‘lgan ma'lumotlar olinadi. Zamonaviy tarmoq razvedkasi, faoliyatning
maqsadlari, ko‘lami va vazifalarni bajarish uchun qo‘yilgan vazifalar xarakteriga
qarab quyidagilarga bo‘linadi:
– strategik;
– taktik.
Bularga tajovuzkorlar ham, axborot tizimini sinovdan o‘tkazuvchi mutaxassislar
ham kiradi. Taktik razvedka quyidagi ma'lumotlarni ochib beradi:
– texnik jihozlar,
– dasturiy ta'minot uskunalari,
– pochta serveridagi zaifliklar,
– xizmatlar
va pochta mijozlari,
– tarmoq segmentlarining chegaralari,
– foydalanilgan aloqa kanallari (turi, tarmoqli kengligi),
– axborot tizimlariga hujumni rejalashtirish va amalga oshirish bo‘yicha maqbul
qarorlarni qabul qilishga yordam beradigan tarmoq va/yoki serverga davlat
(geografik, tijorat) egalik qilish. Ushbu ma'lumotlar elektron vositalar orqali
uzatiladigan ma'lumotlarni ushlab turish orqali olinadi.
Toshkent davlat transport universiteti
Andijon davlat tibbiyot instituti
Avtomobilin keçiciliyi (qabiliyyat)

Avtomobilin keçiciliyi (qabiliyyat). Keçicilik qabiliyyəti dedikdə avtomobilin çətin yol və ya yolsuzluq şəraitində yüksək
orta sürətlə yük, sərnişin və ya xüsusi avadanlıq daşıma qabiliyyəti başa düşülür.
Keçi- cilik – avtomobilin kompleks xüsusiyyəti olub, onun çevikliyini və qənaətliyini
xarakterizə edir.Keçicilik qabiliyyətinə görə avtomobil üç kateqoriyaya bölünür: məhdud,
artırılmış və yüksək keçicilikli. Məhdud keçicilik qabiliyyətli avtomobillər (yol
avtomobilləri) bərk örtüklü yollarda və ilin quru vaxtlarında torpaq yollarda istismar
olunmaq üçün nəzərdə tutulur. Əlavə vasitələr istifadə edilərsə (sürüşməyə qarşı
zəncirlər, tağlı şinlər), onlar daha mürəkkəb şəraitdə işləyə bilər. Natamam ötürməli
avtomobillərə 4
2, 6
2, 6
4, 8
4 təkər düsturlu avtomobillər aiddir. Artırılmış keçicilik
qabiliyyətli avtomobillər əsasən məhdud keçicilikli avtomobillərin bazasında, ötürməni
bütün təkərlərə verməklə, əlavə paylayıcı qutu və idarə olunan təzyiqli şinlərdən istifadə
etməklə əldə edilir. Bəzi hallarda belə avtomobillərdə bloklanan və ya yüksək sürtünməli
diferensiallardan, maneələri dəf etmək üçün bucurqad və başqa quruluşlardan istifadə
edilir.Yüksək keçicilik qabiliyyətli avtomobillər xüsusi olaraq yolsuzluq şəraitində işləmək
üçün layihələndirilir, onlar ərazidə rast gəlinən maneələri dəf etmək imkanında
olmalıdırlar. Maneələr ərazinin profili və ya dayaq səthinin zəif aparma qabiliyyətindən
yaranmaqla iki qrupa bölünür. Avtomobilin qeyd olunan maneələri dəf etmək imkanı
profil və dayaq-ilişmə keçiciliyi ilə qiymətləndirilir. Çətin keçilən marşrutlarda bu və digər
maneələrə rast gəlinir. Buna görə də avtomobilin keçiciliyi ümumi halda onun profil və
dayaq-ilişmə keçiciliyindən asılıdır. PROFİL KEÇİCİLİK QABİLİYYƏTİ Profil keçicilik qabiliyyəti avtomobilin tərtibatından asılı olub, keçiciliyin həndəsi paramet-
rləri ilə müəyyən edilir. Bu göstəricilər tərtibat cizgiləri əsasında və ya naturadan
ölçməklə təyin edilir. Bütün ölçmələr tam yüklənmiş avtomobil üçün üfüqi bərk və hamar
örtüklü yol da aparılır. Keçiciliyin həndəsi parametrlərinə baxaq (şək.36).
Şək.36. Avtomobilin keçiciliyinin həndəsi parametrləri
dönmənin əksi istiqamətdə b

Tormoz termini yunan dilindən "tormos" sözundən yaranaraq,təkərin fırlanmasını
yavaşıdan mismar üçun deşik mənasını verir.Avt-bildə istifadə
olunan tormoz
sistemlərinin cəmi tormoz idarəsi adlandırılır.Totmoz sistemləri hərəkət edən
avt-
bilin sürətini arzu olunan intensivliklə azaltmaq və onu dayandırmaq (işçi tormoz
sistemi),həm də dayanmış avt-bili yerində tərpənməz saxlamaq (duracaq tormoz
sistemi) üçündür.Hər bir avt-bil işçi,ehtiyat,duracaq və köməkçi tormoz (kütləsi 16
tondan artıq avt-llərdə məcburidir) ilə təchuz olunmalıdır(şəkil 7.1).
İşçi tormoz avt-
bilin sürətini azaltmağı və onu dayandırmağı,
ehtiyat tormoz sistemi-işçi
tormoz
sistemi sıradan çıxdıqda avt-bilin dayandırmağı,
duracaq tormoz sistemi isə-
dayandırılmış avt-bilin vaxt məhdudiyyəti olmadan yerində saxlanmasını təmin edir.
Kütləsi 750kq-dan az olan qoşquların tormoz idarəsi ilə təmin olunmamasına icazə
verilir. Avt-bilin tormozlanması üçün əsasən təkər və yol arasında sürtünmə
qüvvəsindən istifadə erilir. Tormoz qüvvəsinin istiqaməti avt-bilin hərəkət istiqamətinin
əksinə yönəlir. Təkərin fırlanmasına müqaviməti təkər
tormoz mexanizmi,avt-bilin
mühərriki və ya transmissiyada evmatikabilər.Tormoz qüvvəsinin maksimal qiyməti
təkərin firlanmasına müqavimətin qiymətindən və təkərlərin yolla ilişməsindən
asılıdır.İşçi tormoz sistemi, adətən,sürücünün ayağının qüvvəsi ilə-avt-bilin salonunda
yerləşən tormoz pedalını sıxmaqla işə qoşulur.İşçi tormoz sisteminin effektivliyi tormoz
yolunun uzunluğu-avt-bilin üfüqi bərk örtüklü quru yolda,tormozlamanın başlanğıcından
avt-bilin tam dayanmasına qədər keçilən yolla qiymətləndirilir.
1. Boshqa davlatlar pedagogik tajribasini o’rganish koni foyda ekanini kim aytgan?

1. Boshqa davlatlar pedagogik tajribasini o’rganish koni foyda ekanini kim aytgan?
Download
126,34 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
22.01.2024
Hajmi
126,34 Kb.
#142991
Download
126,34 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. Boshqa davlatlar pedagogik tajribasini o’rganish koni foyda ekanini kim aytgan?
Download
126,34 Kb.
Matnni ko'rish
İşıqlıq məsafəsi (klirens)

|
İşıqlıq məsafəsi (klirens)Bog'liq NV-konstruksiyası-və-nəzəriyyəsiİşıqlıq məsafəsi (klirens) h – avtomobilin ən aşağı nöqtəsi ilə dayaq müstəvisi
arasındakı məsafədir. Bu məsafə əsasən aparan körpünün baş ötürücüsünün karteri (
h
1
)
və ya ressorların yerləşmə sahəsində (
h
2
) olur. Avtomobilin texniki xarakteristikasında
bir neçə işıqlıq məsafəsi göstərilir, məsələn: qabaq və arxa körpülər altındakı işıqlıq
məsafəsi. Müasir minik avtomobillərində işıqlıq məsafəsi 150...220 mm; avtobuslarda
220...300 mm; yük avtomobillərində 240...300 mm; artırılmış keçicilik qabiliyyətli
avtomobillərdə 400...500 mm arasında götürülür.
Qabaq
1
və arxa
2
keçicilik (aşırım) bucaqları. Kanal, xəndək və sərt
hündürlükləri keçərkən bu bucaqlar keçiciliyi məhdudlaşdırır. Keçicilik bucaqları avtomo-
bilin ən kənar nöqtələrindən təkərə çəkilmiş toxunanla yol müstəvisinin əmələ gətirdiyi
bucaqdır. Minik avtomobillərində
1
= 20...30
○
,
2
= 15...20
○
; avtobuslarda
1
=
10...40
○
,
2
= 6...20
○
; yük avtomobillərində
1
= 25...42
○
,
2
= 18...38
○
; artırılmış
keçicilik qabiliyyətli avtomobillərdə
1
= 35...55
○
,
2
= 32...42
○
; yüksək keçicilik qabiliy-
yətli avtomobillərdə
1
= 60...70
○
,
2
= 50...60
○
aralığında götürülür.
Uzununa keçicilik radiusu
L
R
– avtomobilin ortada yerləşmiş ən aşağı nöqtəsinin
toxunmadan keçdiyi şərti silindrik nahamarlığın radiusudur.
L
R
nə qədər kiçikdirsə
avtomobil bir o qədər sərt hündürlüyü dəf edə bilər. Minik avtomobillərində
L
R
= 3...8
m; avtobuslarda 4...9 m; yük avtomobillərində 2,5...6 m; artırılmış keçid qabiliyyətli
avtomobillərdə 2,0...3,5 m götürülür. Bəzən avtomobilin eninə keçicilik radiusundan da
istifadə edilir (
b
R
).
|
| |
Qabaq 
1
l
 və arxa - T texniki kolleci

Qabaq və arxa təkərlərin izlərinin üst-üstə düşmə əmsalı –
аi
qi
i
b
b /
(burada
qi
b
,
аi
b
– uyğun olaraq qabaq və arxa təkərlərin qoyduğu izlərin enidir).
i
vahidə
yaxınlaşdıqca avtomobilin bataqlıq istisna olunmaqla deformasiya olunan süxurlarda
hərəkəti zamanı hərəkətə müqavimət qüvvəsi azalır. Bu göstərici reqlamentləşdirilmir.
Ehtiyat tormoz sistemi- - T texniki kolleci

qorxulu həddə çatır.İşçi tormozdan istifadə edərək sürücü tormozlama aparır. sürəti
aşağı salır.Bir qədər sonra avt-bil yenidən sürətlənir və proses təkrarlanır. Davamlı
enişlərdə bu şinlərin,tormoz üstüklərinin yeyilməsinə,ən başlıcası isə tormoz
mexanizminin temperaturunun artmasına səbəb olur.Tormoz mexanizmlərinin
üstlükləri qızdıqda, üstlüyün barabana sürtünmə əmsalı azalır və nəricə olaraq tormoz
mexanizminin effektivliyi azalır.Qızmış tormoz mexanizmli avt-bilin tormoz
xüsusiyyətlərinin kəskin pisləşməsi ağır nəticəli yol- nəqliyyat hadisəsinə səbəb ola
bilər.Köməkçi tormoz sistemi davamlı enişlərdə işçi tormoz sistemindən istifadə
edilnədən avt-bilin kiçik sabit sürətlə hərəkətini təmin edir.Soyuq işçi tormoz sistemi
istənilən anda maksimal effektivliklə tormozlama aparmaq imkanında olmalıdır. Köməkçi
tormoz sistemi avt-bilin sürətini sıfıra qədər azalda bilməz. Normativ sənədlərə görə
köməkçi tormoz sisteminin effektivliyi 7%-lik 7 km uzunliğunda enişdə avt-bilin sürətini
(30
-
+
5)km/saat həddində saxlamalıdır.Konstruktiv olaraq köməkçi tormoz üç üsulla
hazırlanır.mühərrik
aerodinamik tormoz da tətbiq olunur.Hər bir tormoz sistemi
tormoz mexanizmlərindən və tormoz intiqalından ibarətdir.Tormoz mexanizmləri birbaşa
təkərlərdə və ya transmissiyanın fırlanan detallarında yerləşdirilə bilər.İntiqal vasitəsi ilə
tormoz mexanizmləri idarə olunur. Əksər tormoz sistemlərində,idarə edilməni
yüngülləşdirən,tormoz sisteminin effektivliyini və artıran gücləndiricilər və ya digər
quruluşlar yerləşdirilir.Tormoz idarəsinə yüksək tələblər qoyulur,ki,o,avt-bilin aktiv
təhlükəsizliyinin təmin olunmasının çox vacibi vasitələrindən biridir.Avtonəqliyyat
vasitələrinin tormoz sistemlərinə aid,bir neçə beynəlxalq normativ sənədlər qəbul
edilib.Onlardan ən vacibi BMT-nin Avropa İqtisadi Komissiyasının 13 saylı Qaydalarıdır.
Minik avt-llərrində,kiçik tonnajlı yük avt-llərində və
mikroavtobuslarda tormoz
sistemlərinin effektivliyini və tormozlanma zamanı dayanıqlığı artıran tormoz
gücləndiriciləri və həmçinin digər quruluşlar istifadə edilən əksər avt-llərin tormoz
intiqalında tormozların antibloklayıcı sistemi(ABS) olur.
AVTOMOBİLİN YANACAQ QƏNAƏTLİLİYİ

qənaətliyi avtomobilin konstruksiyası ilə bağlı olub, mühərrikin işçi prosesinin
mükəmməlliyi, transmissiyanın faydalı iş əmsalı və ötürmə ədədi, avtomobilin təchiz
edilmiş və tam yüklənmiş kütlələrinin nisbəti və hərəkətə müqavimətlə müəyyən olunur.
Xətti yanacaq sərfi (və ya orta yanacaq sərfi) Q
x
100 km yola sərf olunan yanacağın
miqdarı ilə ölçülür,
l /100 km
S
q
Q
x
100
,
burada
S
avtomobilin yürüşü,
km; q
bu yürüşə sərf olunan yanacağın miqdarıdır,
litr. ABŞ və İngiltərədə yanacaq sərfi
vahid həcmli yanacağın miqdarı ilə gedilən yolun
uzunluğu ilə ölçülür.Həcm vahidi qallon götürülür: 1 ABŞ qallonu
3,785
litr; 1 İngiltərə
qallonu
4,546
litrdir. Bu ölkələrdə yol vahidi mil qəbul edilir, 1 mil
1,609
km.
Xətti yanacaq sərfi təcrübi yolla sınaqda və ya verilmiş yol şəraiti üçün
avtomobilin
istismar prosesində müəyyən edilir.Avtomobilin yanacaq-sərfinə-onun
konstruksiyasından asılı olmayan xarici faktorlar
ərazinin relyefi, hərəkət intensivliyi,
yol örtüyünün vəziyyəti, iqlim şəraiti və sairə təsir göstərir. Xətti yanacaq sərfi
avtomobilin gördüyü nəqliyyat işini nəzərə almır. Buna görə də
avtomobilin yanacaq
qənaətliyinin daha obyektiv müqayisə göstəricisi orta yanacaq sərfi yox, xüsusi yanacaq
sərfidir. Xüsusi yanacaq sərfi orta yanacaq sərfinin yük və ya sərnişin daşınmasında
görülən səmərəli işə nisbətidir
q
y
,
litr /(t ∙ km) və ya q
s
,
litr / (sər ∙ km):
q
y
=
Q
x
/ (100 ∙ z
t
);
q
s
=
Q
s
/ (100 ∙
n),
burada
z
t
,
n
uyğun olaraq daşınan yükün kütləsi və sərnişinlərin sayıdır.
Avtomobilin yanacaq qənaətliyini qiymətləndirmək üçün aşağıdakı göstəricilərdən
istifadə edilir:
1) qərarlaşmış hərəkətdə yanacaq xarakteristikası (
QHYX);
2) nəzarət yanacaq sərfi (
NYS);
3) magistral
təpəli yollarda yanacaq
sürət xarakteristikası (
MTYSX);
4) dövri hərəkətdə yanacaq xarakteristikası (
DHYX).
QHYX
verilmiş yol şəraitində xətti yanacaq sərfinin qərarlaşmış hərəkət sürətindən
asılılığıdır. Yol şəraiti dartıcı-sürət təcrübələri üçün qoyulan tələblər əsasında seçilir.
Şək.13-də yüksək pillədə hərəkət üçün
QHYX verilmişdir. Şək.14-də minik avtomobilinin
asfalt örtüklü yolda, müxtəlif pillələrdə qərarlaşmış hərəkəti üçün QHYX verilmişdir.
asılılığı qurulur. Bu xarakteristika hərəkətin dəyişən rejimlərində, sürətin məhdudluğu
halında avtomobilin yanacaq qənaətliyini qiymətləndirməyə imkan verir.
DHYX
xətti yanacaq sərfinin avtomobilin qovma, qərarlaşmış hərəkət və dayanma
mərhələlərindən ibarət dövri hərəkətinin orta sürətindən asılılığıdır. Ölçmə
yolun
mükəmməl örtüklü, düzxətli, üfüqi sahəsində aparılır.
Foydalanilgan adabiyotlar

Rixsiboyev T. Kompyuter grafikasi.-T.:2006, 168 b.
А.Федоринков, А.Kимаев. AutoCAD 2002, M.:“DESS SOM” , 2002.
Романичева Э.T. AutoCAD верс.12,13,14. M.: – 1997.
Kuchkarova D.F., Pulatova X.A., Xaitov B.U. “Kompyuter grafikasi”. Metodik ko’rsatma. T.: 2009.
Vohidov М.М., Mirzayev Sh.R. Binolar va inshootlar konstruksiyalari. Т.:Mehnat, 2003 y., 183 bet.
Vohidov M.M. Sanoat inshootlari fanidan «AutoCad» dasturi yordamida inshootlarnining loyihalarini kompyuterda ishlab chiqish. Buxoro, Bux OOvaYeSTI, 2005 y., 104 bet.
Климачева Т.Н. AutoCAD 2008 для студентов.- М.: ДМК Пресс. 2008.- 440 с.
Красковский Д. Г., Виноградов А. В. Auto CAD 2000 для всех. М., Компьютер пресс, 1999 г., 254 с.
Романычев Е.Т., Трошина Т.Ю. Трёхмерное моделирование в AutoCad14 М.: изд. ДМК, Москва, 1999
Fundamental ketma – ketliklar. Koshi teoremasi

|
Fundamental ketma – ketliklar. Koshi teoremasi
|
bet | 5/5 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 190,6 Kb. | | #236981 |
Bog'liq 4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan s4. Fundamental ketma – ketliklar. Koshi teoremasi.
ketma – ketlik berilgan bo’lsin.
1 – ta’rif. Agar har qanday olinganda ham shunday natural soni topilsaki, barcha uchun
tengsizlik bajarilsa (ya’ni bo’lsa), fundamentlar ketma – ketlik deyiladi.
Masalan,
fundamental ketma – ketlik bo’ladi.
Haqiqatdan ham, berilgan ketma – ketlik uchun
bo’lib, ga ko’ra deyilsa, bo’lganda
bo’ladi.
3 – teorema. (Koshi teoremasi). Ketma – ketlikning yaqinlashuvchi bo’lishi uchun uning fundamental bo’lishi zarur va yetarlidir.
Zarurligi. ketma – ketlik yaqinlashuvchi bo’lib, bo’lsin. Limit Ta’rifiga binoan
Shuningdek, bo’ladi.
Natijada uchun
bo’lishi kelib chiqadi.
Yetarliligi. fundamental ketma – ketlik bo’lsin.
Agar shartni qanoatlantiruvchi m tayinlansa, unda
bo’lib, ketma – ketlikning chegaralanganligi kelib chiqadi.
Bolsano – Veyershtrass teoremasiga binoan bu ketma – ketlikdan yaqinlashuvchi qismiy ketma – ketlik ajratish mumkin:
Demak,
bo’ladi.
Agar deyilsa, unda
bo’ladi. Keyingi ikki tengsizliklardan
bo’lishi kelib chiqadi. Demak,
O’z-o’zini tekshirish uchun savollar
1. Monoton ketma- ketlik.
2. Monoton ketma –ketlik limiti.
3. Monoton ketma- ketlik limti haqidagi teorema.
4. Qismiy ketma – ketliklar.
5. Qismiy ketma – ketliklar uchun Bolsano – Veyershtrass teoremasi.
6. Fundamental ketma – ketliklar. Koshi teoremasi.
7. Fundamental ketma – ketliklar uchun Koshi teoremasi
|
| |
– ta’rif - 4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan segmentlar prinsipi. Qismiy ketma-ketlik....

|
4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan segmentlar prinsipi. Qismiy ketma-ketlik. Bolsano-Veyershtrass teoremasi. Ketma-ketlik yaqinlashishining Koshi kriteriyasi
|
bet | 2/5 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 190,6 Kb. | | #236981 |
Bog'liq 4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan s2 – ta’rif. Agar (1) ketma – ketlikda uchun tengsizlik bajarilsa, kamayuvchi ketma – ketlik deyiladi. Agar (1) ketma – ketlikda uchun tengsizlik bajarilsa, qat’iy kamayuvchi ketma – ketlik deyiladi.
Misol. Ushbu
ketma – ketlik qat’iy kamayuvchi ketma – ketlik bo’ladi.
Haqiqatdan ham, berilgan ketma – ketlik uchun
bo’lib, uchun
bo’ladi. Unda bo’lishi kelib chiqadi.
Yuqoridagi ta’riflardan quyidagi hulosalar kelib chiqadi:
agar ketma – ketlik o’suvchi bo’lsa, u quyidan chegaralangan bo’ladi;
agar ketma – ketlik kamayuvchi bo’lsa, u yuqoridan chegaralangan bo’ladi.
O’suvchi hamda kamayuvchi ketma – ketliklar umumiy nom bilan monoton ketma – ketliklar deyiladi.
Misol. Ushbu
ketma – ketlikning qat’iy o’suvchi ekanligini isbotlansin.
Bu ketma – ketlikning n - hamda (n+1) - hadlari uchun
bo’ladi. Ravshanki,
Shu tengsizlikni e’tiborga olib topamiz.:
Demak, uchun . Bu esa qaralayotgan ketma – ketlikning qat’iy o’suvchi bo’lishini bildiradi.
20. Monoton ketma – ketlikning limiti. Quyida monoton ketma – ketliklarning limiti haqidagi teoremalarni keltiramiz.
1 – teorema. Agar ketma – ketlik
1) o’suvchi,
2) yuqoridan chegaralangan bo’lsa, u chekli limitga ega bo’ladi.
Aytaylik ketma – ketlik teoremaning ikkala shartlarini bajarsin. Bu ketma – ketlikning barcha xadlaridan iborat to’plamni Ye bilan belgilaymiz.:
Ravshanki, Ye yuqoridan chegaralangan to’plam bo’lib, . Unda to’plamning aniq chegarasining mavjudligi haqidagi teoremaga muvofiq, sup E mavjud bo’ladi. Uni a bilan belgilaylik:
sup E=a
Ixtiyoriy sonini olaylik. To’plamning aniq chegarasi Ta’rifiga binoan:
bo’ladi. Ayni paytda uchun tengsizlik bajariladi.
Natijada uchun bo’lib, ya’ni bo’lishini topamiz.
Demak, ketma – ketlik chekli limitga ega va
.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan segmentlar prinsipi. Qismiy ketma-ketlik. Bolsano-Veyershtrass teoremasi. Ketma-ketlik yaqinlashishining Koshi kriteriyasi
|
Qismiy ketma – ketliklar. Bolsano – Veyershtrass teoremasi

|
Qismiy ketma – ketliklar. Bolsano – Veyershtrass teoremasi
|
bet | 4/5 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 190,6 Kb. | | #236981 |
Bog'liq 4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan s3. Qismiy ketma – ketliklar. Bolsano – Veyershtrass teoremasi. Aytaylik,
ketma – ketlik berilgan bo’lsin. Bu (1) ketma – ketlik biror nomerli xadini olamiz. So’ngra nomeri dan katta bo’lgan nomerli xadini olamiz. Shu usul bilan va x.k xadlarni tanlab olamiz. Natijada nomerlari
tengsizliklarni qanoatlantiruvchi hadlar tanlab olinib, ushbu
(2)
ketma – ketlikni hosil qilamiz.
(2) ketma – ketlik (1) ketma – ketlikning asosiy ketma – ketligi deyiladi. va kabi belgilanadi.
Masalan,
2,4,6,8,…,
1,3,5,7,…,
1,4,9,16,…,
ketma – ketliklar 1,2,3,4,…,n,… ketma – ketlikning qismiy ketma – ketliklari,
1,1,1,…,1,…,
-1,-1,…,-1,…
ketma – ketliklar ketma – ketlikning qismiy ketma – ketliklari bo’ladi.
Keltirilgan tushuncha va misollardan bitta ketma – ketlikning turli qismiy ketma – ketliklari bo’lishi mumkinligi ko’rinadi.
1 – teorema. Agar ketma – ketlik limitga ega bo’lsa, uning har qanday qismiy ketma – ketligi ham shu limitga ega bo’ladi.
Bu teoremaning isboti ketma – ketlik limiti ta’rifidan kelib chiqadi.
Yeslatma. Ketma – ketlik qismiy ketma – ketliklarning limiti mavjud bo’lishidan berilgan ketma – ketlikning limiti mavjud bo’lishi har doim kelib chiqavermaydi.
Masalan, ketma – ketlikning qismiy ketma – ketliklari
1,1,1,…,1,…,
-1,-1,…,-1,…
larning limiti bo’lgan holda ketma – ketlikning o’zining limiti mavjud emas.
2 – teorema (Bolsano – Veyershtrass teoremasi). Har qanday chegaralangan ketma – ketlikdan chekli songa intiluvchi qismiy ketma – ketlik ajratish mumkin.
ketma – ketlik berilgan bo’lib, u chegaralangan bo’lsin.:
[a,b] segmentni
segmentlarga ajratamiz. ketma – ketlikning cheksiz ko’p xadlari joylashgani deymiz. Ravshanki, ning uzunligi ga teng bo’ladi. Yuqoridagiga o’xshash segmentni
segmentlarga ajratamiz. Berilgan ketma – ketlikning cheksiz ko’p sondagi xadlari bo’lganini deymiz. Bunda ning uzunligi ga teng bo’ladi.
Bu jarayonni davom ettirish natijasida ushbu
, ,…, ,…
segmentlar ketma – ketligi hosil bo’adi. Bu segmentlar ketma- ketligi uchun
… …
bo’lib, da
bo’ladi.
Ichma – ich joylashgan segmentlar prinsipiga ko’ra
bo’ladi.
Endi ketma – ketlikning dagi birorta xadini dagi birorta xadini va dagi birorta xadini va x.k xadlarini olamiz. Natijada ketma – ketlikning xadlaridan tashkil topgan ushbu
qismiy ketma – ketliklar hosil bo’ladi. Bu ketma – ketlik uchun
bo’lib, undan da ya’ni bo’lishi kelib chiqadi.
|
| |
Məlumat məktubu - Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri. I mühazirənin plani

|
Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri. I mühazirənin plani
|
bet | 64/81 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 345,89 Kb. | | #116562 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Akademik və işgüzar kommunikasiya 15 mühazirə (1) (1)Məlumat məktubu
Məlumat məktubu müəllif üçün olduğu kimi adresat üçün də marağa səbəb olan hər hansı hadisə və faktlar haqqında məlumatı özündə ehtiva edir.
Məlumat məktubu müəllifin təşəbbüsü ilə göndərilə, yaxud xahiş və ya tələbli müvafiq işgüzar məktublara cavab ola bilər. Məlumat məktubları çox zaman bir-iki cümlədən ibarət olan kiçik həcmli məktublardır.
Məlumat məktubu adətən aşağıdakı açar ifadələrdən birinin istifadəsi ilə çatdırılan informasiyanın əsaslandırılması və ya bilavasitə şərhi ilə başlayır.
“Diqqətinizə çatdırıram ki,..”
“Məlumat verirəm ki,.. ”
“Diqqətinizə çatdırmağı vacib hesab edirik ki,..”
Xahiş və ya tələbə cavab olan məlumat məktublarının tərtibi zamanı dil uyğunluğuna riayət olunmalıdır: cavab mətnində müəllifin xahiş və ya tələb mətnində istifadə etdiyi ifadələrdən və leksikadan istifadə etmək lazımdır, bir şərtlə ki, onlar dil cəhətdən nəzakətli hesab olunsun.
Dəvət məktubu
Dəvət məktubu keçirilən hər hansı tədbir haqqında informasiyadan ibarət və adresata bu tədbirdə iştirak etməsi üçün dəvəti özündə ehtiva edən işgüzar məktubdur.
Dəvətlər məktub blankında tərtib olunduğu kimi müxtəlif bədii tərtibat elementli sərbəst formatda da tərtib oluna bilər.
Dəvət məktublarında bir qayda olaraq adresata şəxsi müraciətdən istifadə edilir: “Hörmətli...!” və “dəvət edirik” açar ifadələrdən istifadə olunur:
“sizi... ...iştirak etməyə dəvət edirik.”
“...sizi sərgiyə dəvət edirik”
“... sizi ... iştirak etməyə dəvət edirik”
Yuxarı təşkilatlar, hakimiyyət orqanları və idarələrinə, məşhur şəxslərə göndərilən dəvət məktubları təşkilat rəhbəri tərəfindən imzalanmalıdır. Onları poçt və ya kuryer vasitəsilə göndərirlər, elektroəlaqə (xüsusilə də faksimil əlaqə) vasitəsilə göndərmək olmaz.
Poçt və ya faksimil əlaqə vasitəsilə dəvət məktublarının göndərilməsinə yalnız keçirilən tədbirin işçi xarakter (müşavirələr, kollegiya, komissiya, şura iclası) daşıdığı və ya tədbir təşkilatçılarının buraya daha çox iştirakçı cəlb olunmasında (elmi konfranslar, simpoziumlar, seminarlar və b.) maraqlı olduğu halda yol verilir.
Sonuncu halda dəvət məktubunda konkret şəxsin imzası əvəzinə tədbirin keçirilməsini təmin edən təşkilatın adı yazılır: “Təşkilat komitəsi” və ya “Konfransın təşkilat komitəsi” və s.
|
| |
– teorema - 4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan segmentlar prinsipi. Qismiy ketma-ketlik....

|
4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan segmentlar prinsipi. Qismiy ketma-ketlik. Bolsano-Veyershtrass teoremasi. Ketma-ketlik yaqinlashishining Koshi kriteriyasi
|
bet | 3/5 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 190,6 Kb. | | #236981 |
Bog'liq 4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan s2 – teorema. Agar ketma – ketlik
1) kamayuvchi,
2) quyidan chegaralangan bo’lsa, u chekli limitga ega bo’ladi.
Bu Teorema yuqorida keltirilgan teoremaning isboti kabi isbotlanadi.
Misol. Ushbu
ketma – ketlikning limiti topilsin.
Yechish. Ravshanki, uchun bo’ladi. Bu ketma – ketlikning va xadlarining nisbatini qaraymiz.:
Demak, . Bundan esa berilgan ketma – ketlikning kamayuvchi ekanligi kelib chiqadi.
Ayni paytda da
munosabat o’rinli bo’ladi. Demak, berilgan ketma – ketlik chegaralangan. 1 – teoremaga ko’ra ketma – ketlik limitga ega. Uni a bilan belgilaymiz
Endi ushbu ayirmani qaraymiz. Bu ayirma uchun
bo’lib, undan
bo’lishi kelib chiqadi. Keyingi munosabatlardan topamiz.:
Demak,
30. e soni. Ushbu
ketma – ketlikni qaraymiz.
Tasdiq. (1) ketma – ketlik o’suvchi bo’ladi.
Berilgan ketma – ketlikning hamda xadlarining nisbatini qaraymiz.:
Bernulli tengsizligidan foydalanib topamiz.:
Natijada, uchun
ya’ni, bo’lishi kelib chiqadi.
Tasdiq. (1) ketma – ketlik chegaralangan bo’ladi.
Ravshanki, uchun
bo’ladi.
Endi Nyuton binomi formulasidan foydalanib topamiz.:
Demak, uchun bo’ladi.
Monoton ketma – ketlikning limiti haqidagi teoremaga ko’ra
ketma – ketlik chekli limitga ega bo’ladi.
3 – ta’rif. (1) ketma – ketlikning limiti ye soni deyiladi
Bu ye soni irrasional son bo’lib,
ye=2,718281818459045
bo’ladi.
Mashqlar. 1. Ushbu
ketma – ketlikning kamayuvchi ekanligini isbotlansin.
2. Ushbu
limit hisoblansin.
3. Ushbu
ketma – ketlikning yaqinlashuvchanligi isbotlansin va limiti topilsin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
4 Mavzu. Monoton ketma-ketlikning limiti. Ichma-ich joylashgan segmentlar prinsipi. Qismiy ketma-ketlik. Bolsano-Veyershtrass teoremasi. Ketma-ketlik yaqinlashishining Koshi kriteriyasi
|
İşgüzar yazışmaların emalı - Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri....

|
Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri. I mühazirənin plani
|
bet | 63/81 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 345,89 Kb. | | #116562 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Akademik və işgüzar kommunikasiya 15 mühazirə (1) (1)İşgüzar yazışmaların emalı
İstənilən işgüzar məktub formaları sənədləşmənin idarə edilməsini təmin edən fəaliyyət obyektidir. Sənədlərdə riayət edilən prinsiplər və qaydalar 27 sentyabr 2003-cü il tarixli 935 saylı Fərman ilə təsdiq edilmiş Dövlət hakimiyyəti orqanlarında, idarə, təşkilat və müəssisələrində kargüzarlığın aparılmasına dair təlimat əsasında həyata keçirilir.
Sənədlərlə işin təşkili və ya sənədləşmənin idarə edilməsi daxil olan sənədləri qəbul etmək, qeydə almaq, aidiyyəti üzrə bölüşdürmək və icraçılara çatdırmaq, sənədləri göndərmək, sənədlərin icra müddətinə nəzarət etmək, icra edilmiş sənədləri struktur bölmələrindən tələb etmək, sənədləri işlər üzrə formalaşdırmaq və arxivə vermək, sənədləri saxlamaq və onlardan istifadə edilməsini təmin etməkdən ibarətdir. O cümlədən, buraya sənədlərin ofisdə dövriyyəsinin rasional sxeminin təyin edilməsi və bunun üçün lazım olan texnologiyadan effektiv istifadə də daxildir.
İnformasiya yayımı ilə bağlı məktublar
İnformasiya məktubları rəsmi xarakter daşıyan məlumatlardan ibarət işgüzar məktublardır.
İnformasiya məktubları adətən nümunə xarakteri daşıyır və bir qayda olaraq, hakimiyyət orqanları və müxtəlif səviyyəli idarələrin tabe olduqları təşkilatlar tərəfindən göndərilir. İnformasiya məktublarında hüquqi sənədlərin bu və ya digər əsasnamələri eynilə göstərilə bilər, onların müəyyən şəraitdə tətbiqi üzrə tövsiyə, təkliflər və izahatlar ehtiva oluna bilər.
Ayrı-ayrı hallarda xəbər məktublarında əlavələr göstərilə bilər (şəxsi hüquqi sənədlər, metodiki göstəriş və izahatlar və s.).
İnformasiya məktublarının həcmi bir abzasla iki-üç səhifə arasında dəyişir. Bir qayda olaraq, xəbər məktubları onları paylayan təşkilatın rəhbəri tərəfindən imzalanır.
Əvvəllər informasiya məktublarının bənzəri olan təcili məktublar – hər hansı təcili xarakterli məlumatın çatdırılması məqsədilə ünvanlanmış qrupa paylanan məktublar olmuşdur. Hazırda “təcili məktub” adından istifadə olunmur.
|
| |
Sükan intiqalı - T texniki kolleci

asılı avt-billərdə,adətən iki,üç və çoxbəndli sükan intiqalları istifadə olunur.Tamasalı
sükan mexanizmi avt-billərdə iki sükan dartqısı istifadə olunur.Sükan tamasasının
müxtəlif tipləri mövcud olsa da, dönmə yumruqları ilə birləşməni təmin etmək üçün
oxşar konstruksiyalı sükan intiqallarından istifadə olunur. Sükan tamasasının düzxətli
hərəkət etdirilməsi kürəvi oynaqlarla sükan dartqısına ötürülür.Sükan intiqalının
belə tərtibatında sükan tamasası faktiki olaraq sükan dartqısının tərkib hissəsi olur.
Dönmı şkvoreni-dönmə yumruğunun dönməsini təmin edən mərkəzi dönmə barmağıdır.
Dönmə şkvoreni ilə daha güclü kommersiya avt-billərini və yolsuzluq avt-billərini
təmin edirlər. Hərəkət edən hissələrin yeyilməsinin qarşısını almaq üçün dönmə
şkvorenini periodik olaraq yağlamaq lazımdır.Müasir minuk avt-billərində dönmə
şkvorenləri əvızinə kürəvi oynaqlar istifadə olunur(şəkil 6.20).Şəkil 6.21-də Niva
Şevrolet avt-bilinin soşka ilə hərəkət etdirilən üç bəndli sükan intiqalı verilmişdir.
İçliklər antifriksion xüsusiyyətli materialdan hazırlanır.Örtük oynağın içinə çirk və
suyun düşməsinin qarşısını alır.Son zamanlar arxa idarə olunan təkərlərin
elektron
idarəetməli hidravlik sisteminin müxtəlif sxemləri hazırlanıb(şəkil 6.23).
Takrorlash uchun savollar - Toshkent – 2023 1- ma’ruza mashg’uloti. Mavzu: kirish. Mexanika. Kinematika asoslari

|
Toshkent – 2023 1- ma’ruza mashg’uloti. Mavzu: kirish. Mexanika. Kinematika asoslari
|
bet | 35/40 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 15,65 Mb. | | #160565 |
Bog'liq 3-KURS FIZIKA (5-yillik sirtqi uchun)Takrorlash uchun savollar:
1. Qanday maydonni elektrostatik maydon deyiladi?
2. Elektr maydon superpozitsiyasi prinsipini tushuntirib bering.
3 Elektr kuch chiziqlari deb nimaga aytiladi?
4.Zaryadni elektr maydonda ko‘chirishda bajarilgan ishi nimaga bog’liq.
5.Elektr maydonning potensiali va potensiallar ayirmasi deb nimaga aytiladi? 6.Qanday sirtlarga ekvipotensial sirtlar deyiladi?
“Fizika” fanidan mustaqil ta`lim topshiriqlar mavzulari
1-mavzu:Vakuumdaelektrtoki. Katodnurlari. Ionlanishvarekombinasiya. Mustaqilvanomustaqilrazryadlar.
Topshiriq variantlari:
1.Vakuumdaelektrtoki. Katodnurlari.
2.Ionlanishvarekombinasiya.
3.Mustaqil va nomustaqil razryadlar.
2- mavzu Tarmoqlangan zanjirlar.Kirxgoff qonuni.
Topshiriq variantlari:
1.Tarmoqlangan zanjirlar.Kirxgoff qonuni.
2. Kirxgoff qonuning qollanilishi.
1. Qo‘zg‘almas zaryadlar atrofida qanday maydon mavjud ? Tokning atrofidachi ?
2. Ersted tajribasini tushuntirib bering.
3. Paralel toklarning o‘zaro ta’sir kuchi qanday bo‘ladi ? Uning matematik ifodasini yozing.
4. Tok kuchining birligi - Amperga ta’rif bering.
5. Tokning magnit maydoni deb nimaga aytiladi va u qanday kattalik bilan xarakterlanadi ?
6. Magnit maydon induksiya chiziqlari deb nimaga
aytiladi ?
7. Magnit maydon induksiyasi vektori deb nimaga aytiladi va u qanday o‘lchov birliklarida ifodalanadi ?
8. To‘g‘ri va aylana tok hosil qilgan magnit maydon kuch chiziqlarining yo‘nalishi qanday qoida asosida aniqlanadi ?
9. Magnit maydondagi tokli o‘tkazgichga qanday kuch ta’sir qiladi ? Bu kuchning matematik ifodasi qanday ? CHap qo‘l koidasi nimadan iborat ?
10.Magnit maydonda xarakatlanayotgan zaryadga ta’sir qiluvchi kuch - Lorens kuchining matematik ifodasini yozing. Uning yo‘nalishi qanday bo‘ladi ?
Masala echish na’munasi
1.Masala:
Shisha plastinkaning qalinligi 1 sm. Sindirish ko`rsatkichi 1,5 ga teng.
Yorug`lik shisha plastinkaga 32° burchak ostida tushib, 20° burchak ostida sinib o`tadi, o`tuvchi nur tushuvchi nurga nisbatan qancha masofaga siljigan?
Masala shartiga ko`ra berilgan kattaliklar aniqlanib, har bir kattalik o`quvchilar tomonidan tahlil qilinadi
Berilgan SI Yechilishi
d=1sm= 0,01m
a=32°
b=20°
n=1,5
ℓ=?
|
| |
Funksiya hosilasi, uning geometrik va mexanik ma’nosi

|
Funksiya hosilasi, uning geometrik va mexanik ma’nosi
|
bet | 2/4 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 168,09 Kb. | | #261515 |
Bog'liq inomiddin 1.1. Funksiya hosilasi, uning geometrik va mexanik ma’nosi
Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar jumlasiga qattiq jismni to`g`ri chiziqli harakatini, yuqoriga vertikal holda otilgan jismning harakatini yoki dvigatel silindridagi porshen harakatini tekshirish kabi masalalarni kiritish mumkin. Bunday harakatlarni tekshirganda jismning konkret o`lchamlarini va shaklini e‘tiborga olmay, uni harakat qiluvchi moddiy nuqta shaklida tasavvur qilamiz. Biz bitta masalani olib qaraymiz.
Harakat tezligi masalasi. Aytaylik, M moddiy nuqtaning to`g`ri chiziqli harakat qonuniga ko`ra uning t=t0 paytdagi tezligini (oniy tezligini) topish talab qilinsin. Nuqtaning vaqtlar orasidagi bosib o`tgan yo`li bo`ladi. Uning shu vaqtdagi o`rtacha tezligi ga teng.
Ma’lumki, qanchalik kichik bo`lsa, o'rtacha tezlik nuqtaning t0 paytdagi tezligiga shunchalik yaqin bo`ladi. Shuning uchun nuqtaning t0 paytdagi tezligi quyidagi limitdan iborat.
Fuksiya hosilasi.
y=f(x) funksiya (a,b) intervalda aniqlangan bo`lsin, (a,b) intervalga tegishli x0 va x0+ nuqtalarni olamiz.
Argument biror (musbat yoki manfiy - bari bir) orttirmasini olsin, u vaqtda y funksiya biror orttirmani oladi. Shunday qilib argumentning x0 qiymatida y0=f(x0) ga, argumentning x0+ qiymatda ga ega bo`lamiz. Funksiya orttirmasi ni topamiz
Funksiya orttirmasini argument orttirmasiga nisbatini tuzamiz.
Bu – nisbatning 0 dagi limitini topamiz.
Agar bu limit mavjud bo`lsa, u berilgan f(x) funksiyaning x0 nuqtadagi hosilasi deyiladi va bilan belgilanadi. Shunday qilib,
yoki
Ta’rif. Berilgan y=f(x) funksiyaning argument x bo`yicha hosilasi deb, argument orttirmasi ixtiyoriy ravishda nolga intilganda funksiya orttirmasi ning argument orttirmasi ga nisbatining limitiga aytiladi.
Umumiy holda x ning har bir qiymati uchun hosila ma’lum qiymatga ega, ya’ni hosila ham x ning funksiyasi bo`lishini qayd qilamiz. Hosilada belgi bilan birga boshqacha belgilar ham ishlatiladi.
Hosilaning x=a dagi konkret qiymati yoki bilan belgilanadi.
Funksiya hosilasini hosila ta'rifiga ko`ra hisoblashni ko`ramiz.
|
| |
Terminlərdən istifadə - Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri....

|
Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri. I mühazirənin plani
|
bet | 62/81 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 345,89 Kb. | | #116562 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Akademik və işgüzar kommunikasiya 15 mühazirə (1) (1)Terminlərdən istifadə
Terminlər bu və ya digər fəaliyyət sahəsinin xüsusiyyətini müəyyənləşdirən söz və söz birləşmələridir. İşgüzar yazışmada istifadə olunan terminlər, ilk növbədə müəyyən sahəyə aid olan terminlərdir və onlar işgüzar ünsiyyətin hansı sahə üzrə aparıldığını əks etdirən predmetdir. Bundan başqa, terminlər idarə fəaliyyəti üçün xarakterikdir.
Konkret terminlərdən istifadə işgüzar ünsiyyətdə böyük əhəmiyyətə malik olan birmənalığı təmin edir.
Təcrübədə terminlərdən düzgün və stabil istifadə edilməsinə terminoloji lüğətlər və qəbul edilmiş standartlar hesabına nail olunur. Burada anlayışlar və terminlərin birmənalı sistemi ciddi şəkildə qurulur və terminologiyanın nizamlanmasına kömək edir.
İşgüzar yazışmada terminlərdən istifadə edərkən diqqət etmək lazımdır ki, termin yalnız müəllifə deyil, adresata da aydın olsun. Lazım olarsa:
terminin rəsmi tərifi verilməlidir;
neytral leksikanın köməyi ilə terminin mənası aydınlaşdırılmalıdır;
termin başadüşülən sözlər və ya ifadələrlə əvəz edilməlidir.
İşgüzar məktub etiketi
İşgüzar məktubun etiket qaydaları aşağıdakı işgüzar ünsiyyət normalarına əsaslanır:
iş tərəfdaşına nəzakət və hörmət göstərmək;
müxtəlif xidməti mövqelər tutan işçilər arasında formal subordinasiyanı gözləmək;
tərəfdaşı təhqir etmədən, şəxsiyyətinə toxunmadan öz fikrini bildirmək bacarığı;
digər fikirlərə qarşı təmkinli olmaq;
ağıllı özünütənqid;
iş münasibətlərində dürüst olmaq
mübahisəni, polemikanı korrektlə aparmaq qabiliyyəti.
İşgüzar yazışmanın ən vacib qaydası cavabı ləngitməmək və korrespondenti gözlətməməkdir. Əgər cavab təyin olunmuş müddət çərçivəsində verilə bilmirsə, adresata cavabın ləngiməsi ilə bağlı məlumat verilməli, üzrlü hesab edilməsi bildirilməli və qəti cavabın veriləcəyi zaman göstərilməlidir.
Gərəksiz məktublar yazmaq lazım deyil. Hansı məsələyə aid edildiyindən asılı olmayaraq, məktub son dərəcə informativ, eyni zamanda da lakonik olmalıdır.
Cavab məktubu hazırlayarkən “Adresat” rekvizitinin tərtib edilməsinə diqqət yetirmək lazımdır: məktub onu imzalayan şəxsə ünvanlanmalıdır.
Əgər göndərilən cavab məktubu gözlənilən və əhəmiyyətlidirsə, tərəfdaşa ünvanlanan növbəti məktubda cavaba görə təşəkkür bildirilməlidir.
Əgər məktubda edilən xahişin yerinə yetirilməsi mümkün deyilsə, rədd cavabının səbəbi aydınlaşdırılmalı və əvəzinə nə isə təklif edilməlidir, bu, digər bir müəssisəyə və yaxud həmin müəssisəyə, ancaq bir qədər sonra ediləcək müraciət ola bilər.
Giriş (müraciət) və nəticə, nəzakət formulundan istifadə etiketə daxildir.
Lakin saxta nəzakət göstərməyə ehtiyac yoxdur. “Lütfən” və ya “Əziyyət olmasa xəbər edin” kimi ifadələr işgüzar məktublarda yersizdir.
Xidməti məktubların mətnində “mən” və “o” əvəzliklərinin yerinə “biz” və “siz” əvəzliklərindən istifadə etmək lazımdır.
|
| |
Misol:  funksiya berilgan, uning:
1) ixtiyoriy x nuqtadagi va 2) x=5 nuqtadagi hosilasi y' topilsin.
Yechish

|
Misol: funksiya berilgan, uning:
1) ixtiyoriy x nuqtadagi va 2) x=5 nuqtadagi hosilasi y' topilsin.
Yechish
|
bet | 3/4 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 168,09 Kb. | | #261515 |
Bog'liq inomiddin 1.Misol: funksiya berilgan, uning:
1) ixtiyoriy x nuqtadagi va 2) x=5 nuqtadagi hosilasi y' topilsin.
Yechish:
1) argumentning x ga teng qiymatida ga teng. Argument qiymatida ga ega bo`lamiz.
nisbatni tuzamiz.
Limitga o‘tib, berilgan funksiyadan hosila topamiz.
Demak, funksiyaning ixtiyoriy nuqtadagi hosilasi x=5 da
Hosilaning geometrik va mexanik ma‘nosi. Harakat qiluvchi jismning tezligini tekshirish natijasida, ya’ni mexanik tasavvurlardan chiqib borib, hosila tushunchasiga keldik. Endi hosilaning geometrik ma’nosini beramiz.
Bizga berilgan y=f(x) funksiya x nuqta va uning atrofida aniqlangan bo`lsin. Argument x ning biror qiymatida y=f(x) funksiya aniq qiymatga ega bo`ladi, biz uni M0(x0; y0) deb belgilaylik. Argumentga Dx orttirma beramiz va natija funksiyaning y+Dy=f(x+Dx) orttirilgan qiymati to`g`ri keladi. Bu nuqtani M1(x+Dx, y+Dy) deb belgilaymiz va M0 kesuvchi o`tkazib uning OX o`qining musbat yo`nalishi bilan tashkil etgan burchagini j bilan belgilaymiz.
Endi nisbatni qaraymiz. Rasmdan ko`rinadiki, ga teng.
Agar Dx®0 ga, u holda M1 nuqta egri chiziq bo`yicha harakatlanib, M0 nuqtaga yaqinlasha boradi. M0M1 kesuvchi ham Dx®0 da o`z holatini o`zgartira boradi, xususan j burchak ham o`zgaradi va natijada j burchak a burchakka intiladi. M0M1 kesuvchi esa M0 nuqtadan o`tuvchi urinma holatiga intiladi. Urinmaning burchak koeffitsienti quyidagicha topiladi
Demak, , ya’ni, argument x ning berilgan qiymatida hosilaning qiymati f(x) funksiyaning grafigiga uning M0(x0;y0) nuqtasidagi urinmaning OX o`qining musbat yo`nalishi bilan hosil qilgan burchak tangensiga, ya’ni burchak koeffitsiyentiga teng.
Hosilaning mexanik ma`nosi tezlikni bildiradi, ya’ni mоddiy nuqtаning t vаqt ichidаgi S mаsоfаni bоsish uchun hаrаkаtdаgi tеzligini tоpishdаn ibоrаt.
|
| |
Differensiallash, uning asosiy qoidalari va formulalari

|
Differensiallash, uning asosiy qoidalari va formulalari
|
bet | 4/4 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 168,09 Kb. | | #261515 |
Bog'liq inomiddin 1.2. Differensiallash, uning asosiy qoidalari va formulalari
Berilgan f(x) funksiyadan hosila topish amali shu funksiyani differensiallash deyiladi.
Differensiallashning asosiy qoidalari
1. O`zgarmas miqdorning hosilasi nolga teng, ya’ni agar y=c bo`lsa(c=const) y'=0 bo`ladi.
2. O‘zgarmas ko`paytuvchini hosila ishorasidan tashqariga chiqarish mumkin: y=cu(x) bo`lsa y'=cu'(x) bo`ladi.
3.Chekli sondagi differensiallanuvchi funksiyalar yig`indisining hosilasi shu funksiyalar hosilalarining yig`indisiga teng:
4. Ikkita differensiallanuvchi funksiyalar ko`paytmasining hosilasi birinchi funksiya hosilasining ikkinchi funksiya bilan ko`paytmasi hamda birinchi funksiyaning ikkinchi funksiya hosilasi bilan ko`paytmasining yig`indisiga teng:
y=u bo`lsa .
5. Ikkita differensiallanuvchi funksiyalar bo`linmasining hosilasi (kasrda ifodalanib) bo`linuvchi funksiya hosilasini bo`luvchi funksiya bilan ko`paytmasi hamda bo`linuvchi funksiyani bo`luvchi funksiya hosilasi bilan ko`paytmasining ayirmasini bo`luvchi (maxrajdagi) funksiya kvadratining nisbatiga teng:
bo`lsa
6. Aytaylik, y=F(u) murakkab funksiya bo`lsin, ya’ni y=F(u), yoki u – o`zgaruvchi, oraliq argumenti deyiladi. y=F(u) va differensiallanuvchi funksiyalar bo`lsin.
Murakkab funksiyaning differensiallash qoidasini keltirib chiqaramiz.
Teorema: Murakkab F(u) funksiyaning erkli o`zgaruvchi x bo`yicha hosilasi bu funksiya oraliq argumenti bo`yicha hosilasini oraliq argumentining erkli o`zgaruvchi x bo`yicha hosilasining ko`paytmasiga teng, ya’ni
Misol: funksiyaning hosilasini toping.
Yechish: berilgan funksiyani murakkab funksiya deb qaraymiz ya’ni (1) formulaga asosan
Differensiallashning asosiy formulalari jadvali
1) y=const ; 2)
3) 4)
5) 6)
7) 8)
9) 10)
11) 12)
Misollar.
1) funksiyaning hosilasini toping.
Yechish: bu yerda va . U holda
2)
3)
4) ; – ?
5)
|
| |
Dəqiqlik və səlislik - Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri....

|
Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri. I mühazirənin plani
|
bet | 61/81 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 345,89 Kb. | | #116562 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Akademik və işgüzar kommunikasiya 15 mühazirə (1) (1)Dəqiqlik və səlislik
İşgüzar məktubun mətni dəqiq və səlis olmalıdır. İfadənin dəqiqliyi onun adresat tərəfindən birmənalı qəbul edilməsini təmin edir.
İfadənin dəqiqliyinə ünsiyyət qurduğun tərəfdaşa məlum olan terminlərdən, sabit birləşmələrdən istifadə etməklə nail olmaq olar.
Mətnin səlisliyinə, hər şeydən əvvəl, kompozisiyanın aydınlığı, məntiqi səhvlərə yol vermədən, ətraflı düşünülmüş və sərt tərtib etməklə müvəffəq olmaq olar.
Yığcamlıq
İşgüzar məktubun yığcam ifadəliyinə dil vasitələrindən qənaətlə istifadə etməklə, əlavə məna kəsb etməyən söz və cümlələri çıxarmaqla nail olmaq olar. Bundan başqa, mətnin yığcamlığı onun fiziki ölçüsünün kiçilməsinə və nəticədə məzmunla tanışlığa ayrılan zamanın qısaldılmasına səbəb olur.
Ən yaxşı halda işgüzar məktub bir səhifədən ibarət olmalıdır. Əgər vəziyyətin müfəssəl izahına ehtiyac duyularsa, məktubun həcmi A4 formatlı bir-iki səhifə ola bilər. Çox nadir hallarda məktubun həcmi daha artıq olur.
Sabit birləşmələrdən istifadə
Sabit birləşmələrdən geniş istifadə işgüzar yazılı nitqin xüsusiyyətlərindən biridir. Sabit birləşmələr işgüzar münasibətlərin yüksək səviyyədə qanuniləşdirilməsi, hadisələrin təkrarlanması, işgüzar dilin dolğun məhdudiyyətə sahib olması nəticəsində meydana gəlmişdir. Standart məzmunlu fikirləri ifadə etməkdən başqa, sabit birləşmələr mətnin əhəmiyyətli komponenti hesab edilir, buna səbəb isə bu birləşmələr olmadan sənədin yetəri qədər hüquqi gücə malik ola bilməməyindədir. Bundan əlavə, sabit birləşmələr işgüzar məktubun hansı kateqoriyaya aid olduğunu təyin edən elementdir:
... əks təqdirdə, Sizə cərimə sanksiyası irəli sürüləcək.
... əks təqdirdə, iş Arbitraj məhkəməsinə veriləcək.
... əldə olunan sözləşməyə müvafiq olaraq...
Danışıqlar zamanı tərəflər ... mümkünlüyünü müzakirə etdilər.
... dərin minnətdarlığımızı bildiririk.
... dan ... həcmində kredit məbləğinin geri önənilməsinə zəmanət veririk.
Sizə ... göndəririk (təqdim edirik, geri qaytarırıq).
... gözdən keçirmək və təsdiq etmək üçün göndəririk.
Ödənişə zəmanət veririk. Bizim bank rekvizitlərimiz ...
Zəmanətlə bağlı iradları .... bildirə bilərsiniz.
Bildiririk ki, ... əlaqədar olaraq...
|
| |
Anaxronizm - Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri. I mühazirənin plani

|
Mövzu 1 “Azərbaycan dilində işgüzar və akademik kommunikasiya” fənninin məqsəd və vəzifələri. I mühazirənin plani
|
bet | 46/81 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 345,89 Kb. | | #116562 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq Akademik və işgüzar kommunikasiya 15 mühazirə (1) (1)Anaxronizm (yun. Ana – geri, xronos - vaxt) iki mənada işlədilir. 1. Tarixi səhvlər 2. Zamanın tələbinə uyğun gəlməyən köhnəlmiş adətlər, baxışlar,anlayışlar Məsələn, V.Şekspirin “Juli Sezar” faciəsində top, qüllə saatı sözləri işlədilmişdir. Halbuki bu sözlər qədim Romada olmamışdır. Ə.Yusifovun “Babək” dramında Babək deyir: “Xoşlanırıq rübaidən, qəzəldən”. Rübai janrı Babəkdən çox-çox sonra – XII əsrdə meydana gəlmişdir.
Alogizm (yunanca məntiqə zidd) ümumiyyətlə, tarixi faktlara, məntiqə zidd olan söz və ifadə mənasında işlədilir. Ev yiyəsi nəşə içində cavab verdi. Ay oğul, sənə demədim bizim də küçədə toy olacaq. İndi bizim də küçədə bayram olacaq. “Bizim də küçədə bayram olacaq” ifadəsi dilimizdə XX əsrdə işlənməyə başlanmışdır. Ə.Nicatın XV-XVI əsrdəki Azərbaycandan bəhs edən “Qızılbaşlar” romanında bizim küçədə toy olacaq ifadəsi yerinə düşməmişdir.
Bu və ya digər məfhumu ifadə etmək üçün hər bir yazıçı və ya şair dəqiq sözlər seçməyi, tapmağı bacarmalıdır. Uyğun və dəqiq söz seçilməyəndə nitqdə artıqlıq, sözçülük yaranır. Nitqdə söz və ifadə artıqlığı, bolluğu pleonazm və tavtologiya formasında özünü göstərir.
Pleonazm (yun. artıqlıq) termini iki mənalıdır. 1. Eyni məfhumun başqa-başqa dil vahidləri vasitəsilə təkrarı. 2. Eyni tərkibli sinonim dil vahidlərinin toplusu, üslubi artıqlıq. Məs. Sən tələbəsən, mən mənəm. Məs. Ağzımda söz danışıram. Bax, bu qulaqlarımla eşitmişəm. Oturmuşam özüm üçün.
Tavtologiya (yun. Tavto – həmin, özü, loqos - söz) adı çəkilmiş məfhumların başqa sözlərlə təkrar ifadəsidir Məs. Ütü ütüləmək. O mənim qardaşımdır, mən də onun qardaşı.
Dil vahidlərinin üslubi növləri bunlardır: üslubi fonetika, üslubi leksika, üslubi onomastika, üslubi frazeologiya, üslubi morfologiya, üslubi sintaksis.
Üslubi fonetika fonetik vahidlərdən üslubi məqsədlər üçün istifadə edilmə haqqında təlimdir. Bu təlimdə fonetikanın üslubi variantları, fonemlərin neytrallaşmasını, səslərin nitqdə tezliyi məsələsini, səs simvolizimini, səslərin qalın və incəliyinin məna ilə bağlılığını, sözlərin az və coxhecalılığının üslubi əhəmiyyətini, vurğu və intonasiyanın rolunu və.s. məsələləri öyrənir.
Səslərin uzanması, qısalması, samit səslərin təkrarı, cingiltiləşmə, vurğu, heca , ahəng qanunu, sonor samitlərin işləkliyi, intonasiya və.s fonetik vasitələr nitqdə müxtəlif məna çalarlı üslubi fonetika yaradır.
Alliterasiya eyni samit səslərin təkrarına deyilir. Al ilə ala gözlərin aldatdı aldı könlümü, Pıçıldaşır şirin-şirin şıltaq ləpələr, Sönmüş bir sevginin soyuğu gəlir.
Assonas eyni saitlərin təkrarına deyilir. Azcıq aşım, ağrımaz başım və.s.
|
| |
Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova - bet 8

Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova
|
Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova - bet 4

Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova
|
Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova - bet 5

Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Kristalloqrafiya və rentgenoqrafiya” fənninin test sualları 050611- metallurgiya Mühəndisliyi qrup 1126aö Tərtib etdi: dosent N.İ.Əmiraslanova
|