nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Siz Deka 1 dagi kassetadan Deka 2 dagi kassetaga nusxa ko’chirishingiz mumkin

|
Siz Deka 1 dagi kassetadan Deka 2 dagi kassetaga nusxa ko’chirishingiz mumkin
|
bet | 10/17 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,76 Mb. | | #153538 |
Bog'liq Audio recorderSiz Deka 1 dagi kassetadan Deka 2 dagi kassetaga nusxa ko’chirishingiz mumkin.
Nusxa ko’chirishning ikkita varianti bor:
*Normal tezlikda nusxa ko’chirish
*Yuqori tezlikda nusxa ko’chirish
1.TAPE tugmasiga bosib TAPE (Kasseta dekasi)
funksiyasini tanlang.
|
Toza yozuvsiz kassetani 1 Dekaga kiriting.
|
Nusxa ko’chirish kerak bo’lgan kassetani 2 Dekaga kiriting.
|
K assetadan yuqori tezlikda nusxa ko’chirish uchun,Hi-Dubbing
(Yuqori tezlik) tugmasini bosing.
Natija:Displeyda quyidagi xabar ko’rinadi:
|
5. 1 Dekadagi YOZUV ( ● ) tugmasini bosing.
|
6. 2 Dekadagi YARATILISH ( ) tugmasini bosing.
|
7. Kassetadan nusxa ko’chirishni tugatganingizdan so’ng,
1 Deka va 2 Dekadagi STOP/KASSETA TASHLASH (■▲)
tugmasini bosing.
|
19.
1 Dekaga kassetani kiriting.
|
TUNER/Band (TYUNER/Diapazon) tugmasini bosing.
|
3 .Xoxlagan chastotadagi diapazonni tanlash uchun,magnitolaning
oldingi panelidagi TUNER/Band (TYUNER/Diapazon) tugmasini
qayta bosing.
|
SOZLASH ( ) tugmasini bosib,kerakli
Radiostansiyaga sozlaning.
|
5. YOZUV ( ● ) tugmasini bosing.
|
G eterodin xushtakni yoqotish
AM (CB) va DB (hamma modellarda emas)diapazonlaridagi
eshtirishlarni yozib olish vaqtida,keraksiz tovushlarni yoqotish
uchun,orqa panelda joylashgan BEAT CUT (geterodin xushtakni
yoqotish) tugmasidan foydalanish mumkin. Tugmani shunday
xolatga o’rnatingki,bunda keraksiz tovushlar yoqolsin.
Bexosdan ochirilish xolatlarini oldini olish
Kassetaning yozuv olib borilgan tomonidagi yaproqni sindirib
o
1.Yozuvli tomon. 2.Ximoyalovchi yaproq. 3.Keyinchalik foydalanish uchun.
lib tashlang.
Ushbu tomondagi yozuv ximoyalandi.
20.
KOMPAKT-DISKDAN YOZIB OLISH
|
1 Dekaga kassetani kiriting.
|
2 .Kompakt-disk uchun bo’lmachani yoping. Etiketkasi bilan yuqoriga
Displeyning ЖК sida kompakt-diskning oxirigi yo’li raqami
ko’rinadi.
|
|
|
| |
БЕШИНЧИ КАТТА МОДУЛ - Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев

|
Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев Pdf ko'rish
|
bet | 125/133 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 5,04 Mb. | | #140746 |
Bog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев КБЕШИНЧИ КАТТА МОДУЛ
Лаборатория машгулотлари
Биринчи урта модул - лаборатория машгулоти
«М атематика укув жараёнини лойихалаш » фани укув на амалий
маш гулотларнинг сценарийсини ёзиш
Укув ёки амалий машгулотнинг аеосий кисмпдаги билимларни
талабалар том онидан эгаллаш ларини таш кил килиш сценарийсини
ёзиш да
дидактиканинг
илмийлик,
тизим лилик
ва
изчиллик,
онглилик ва фаоллик, таълимнинг \а ё т билан богланиш и ва туш у-
нарлилик принципларидан келиб чикиш. Укув ёки амалий м аш гу
лотнинг асосий кисмининг «3, 4 ва бош ка кичик модул»идаги
билимларни талабалар томонидан эгаллаш ларини таш кил килиш
сценарийсини ёзиш да дидактиканинг барча принципларидан келиб
чикиш.
У кув ёки амалий маш гулотнинг якуний кисмининг
сценарийсини ёзиш да системали ёндаш увнинг барча коидалари на
дидактиканинг барча принциплари ва коидаларидан келиб чикиш.
Иккинчи урта модул - лаборатория машгулоти
«М атем атика укитиш назарияси ва методикаси» фани укув
маш гулоти лойихдларини тузиш.
Учинчи урта модул - лаборатория машгулоти
«М атем атик анализ» фани укув маш гулоти лойихаларини тузиш .
Туртинчи урта модул - лаборатория машгулоти
«А лгебра ва сонлар назарияси» фани укув маш гулоти
лойихдларини тузиш.
Бсшинчи урта модул - лаборатория машгулоти
«Геом етрия» фани укув маш гулоти лойихаларини тузиш .
Олтинчи урта модул - лаборатория машгулоти
«Э хти м оллар назарияси ва математик статистика» фани укун
маш гулоти лойихаларини тузиш .
Еттинчи урта модул - лаборатория машгулоти
«М атем ати кадан мисол ва масалалар ечиш методикаси» фани укун
маш гулоти лойихаларини тузиш .
Саккизинчи урта модул - лаборатория машгулоти
«Информатика ва ахборог технологиялари» фани укун маш гулот
|
| |
чикилган олий таълим йуналишлари ва мутахассисликларининг Давлат

|
чикилган олий таълим йуналишлари ва мутахассисликларининг Давлат Pdf ko'rish
|
bet | 128/133 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 5,04 Mb. | | #140746 |
Bog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев Кчикилган олий таълим йуналишлари ва мутахассисликларининг Давлат
таълим стандартлари ва укув режаларини тасдиклаш тугрисида»ги 387-сонли
буйруги билан тасдикланган 5110100 - «Математика укитиш методикаси»
таълим йуналиши Давлат таълим стандарти(ДТС).
9. Узбекистон Республикаси олий ва урта махсус таълим вазирлигиниш
2012 йил 14 мартдаги «Янгиланган классификатор асосида такомиллаш-
тирилган Давлат таълим стандартлари ва укув режаларига мувофик ишлаб
чикилган намунавий фан дастурларини тасдиклаш хамда укув адабиётларини
нашр этишга рухсат бериш тугрисида»ги
107-сонли буйруги билан
тасдикланган фан дастурлари.
10.
Узбекистон Республикаси Президентининг 2012 йил 24 июлдаги 11Ф
4 456-сон «Олий малакали илмий ва илмий-педагог кадрлар тайёрлаш на
аттестациядан утаазиш тизимини янада такомиллаштириш тугрисида»! и
Фармонига (У збекистон Республикаси конун хужжатлари туплами, 2012 II .
30-сон , 346-м одда)
11.
А зизхужаева Н.Н. Педагогик технология ва педагогик махорщ
Т .:ТДП У ,2003.
12.
A lixon ov
S.
Matematika
o'qitish
metodikasi.
Т.:
«ТА1:ЛКК1И<
B O ’ST O N l», 2 0 1 1 .3 8 5 b.
175
13. Аллаёров И.А. Дидактические основы активного обучения. А Д Д . - Т .:
1994.
14.
А бдуш укуров А .А. Эхтимоллар назарияси ва математик статистика,
У зМ У , 201 Ой., 1696.
15.
А зларов. Т., М ансуров. X ., Математик анализ. Т.: «У збекистан», 2 т .
1995 й.
16.
A ripov М. va boshqalar. Infonnatika, informasion texnologiyalar. - Т.: 2004.
|
| |
лойихаларини тузиш - Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев

Bog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев К
лойихаларини тузиш. 173
ХУЛОСА «Таълим тугрисида»ги Крнун, «Кадрлар тайёрлаш миллим дасту-
ри» таълим самарадорлигини оширишда, математика туркумига
кирувчи
фанларни
укитиш
жараёнини
педагогик
технология,
дидактика ва системали ёндашув тамойиллари асосида
л о й и х а л а р и н и тузиш ни такозо этади. Шу асосида ракобатбардош кадрларни
тайёрлаш бугунги куннинг мухим вазифаларидан бири хисобланади.
Айни пайтда, педагогика таълим сохдсида янги таълим йуналиш
ва мутахассисларининг очилиши мазкур вазифаларни ечимларидан
бири булди. Ш ундан келиб чиккан холда, амалий куникмаларга эга
булган мутахассисларни тайёрлашни такомиллаштириш максадида,
янгиланган олий таълим йуналишлари ва мутахассисликларининг
ДТС ва укув режаларини ишлаб чикилишида фанларни укитишнинг
таълимий томони билан биргаликда методик томонининг кучайти-
рилишига
алохида
эътибор
каратилди.
Фанларни
укитишнинг
методик томонини кучайтириш максадида, янги очилган таълим
йуналишлари ва мутахассисликлари буйича жахон ва мамлакат
тажрибалари тегиш ли сохаларга мувофиклик нуктаи назаридан имкон
дараж асида унификацияланиб, педагогика таълим сохасида янги
очилган «М атематика укитиш методикаси» таълим йуналиши буйича
ДТС ва укув режасига «М атематика укитиш жараёнини лойихалаш»
укув фани киритилди.
Таълим-тарбия тизими оркали замон талабига жавоб берувчи
баркамол авлодни вояга етказиш куп жихатдан фан укитувчиси ва
педагогларининг укув жараёнини педагогик технология тамойиллари
асосида лойихалаб, бу лойихалардан узининг укув машгулотларида
самарали фойдалан'а олишларига богликдир. Булажак математика
укитувчига бундай билимларни «М атематика укитиш жараёнини
лойихалаш» укув фани беради.
Шу нуктаи назаридан ушбу укув йуналишида кулланма олий
таълим муассасаларининг бакалавриатида та\си л олаётган талабалар
билан, узлуксиз таълим тизимининг барча буганларида фаолият
курсатаётган профессор-укитувчилар, педагоглар жамоаси ва илмий
тадкикотчилар учун зарур
манба булиб, барча фанлар укув
машгулотлари лойихаларини яратишда андоза хамда таълим-тарбия
амалиётига татбик этиш буйича ёрдам вазифасини утайди.
174
Очилов М. Янги педагогик технологиялар. - Карши. «Насаф», 2000

|
Очилов М. Янги педагогик технологиялар. - Карши. «Насаф», 2000 Pdf ko'rish
|
bet | 131/133 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 5,04 Mb. | | #140746 |
Bog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев К34.
Очилов М. Янги педагогик технологиялар. - Карши. «Насаф», 2000.
35.
Сейтхалилов Э., Тажиев М. Педагогическая технология: опьп прам н-
ческого применения и системно-содержательного анализа. /У чебное пособие
Т.: «TA FA K K U R -B O ’STONI», 2012,-256 с.
36.
Тожиев М., Зиямухаммедов Б. Миллий педагогик технолог няни таълим-
тарбия жараёнига татбиги ва унинг ёшлар интеллектуал салочиятипи
юксалтиришдаги урни. -Т .: «М умтоз-С оз», 2010.
37.
Tajiev М.. Ziyamuxam edov В.. O'ralova М. Pedagogik tehnologiya va
pedagogic
mahorat
fanining
o ‘quv
mashgulotlarini
loyihalasli(Pedagogik
ehnologiya mill iy modelining am aliyotga tatbig’i)/ O'quv qoMlanma/ Т.:
«Tafakkur-bo‘stoni», 2012. 224 b.
38.
Толипова Ж.О. Педагогик технологиялар - дустона мухит яраттн
о м и л и .-Т .: «Ю НИСЕФ», 2005, 157 б. (укув кулланма).
39.
Толипов У.К-, Усмонбоева М. Педагогик технологияларнинг татбикип
асослари. - Т.: «Фан», 2006.
40.
Тошметов У., Тургунбаев Р., Сайдаматов Э. Математик анализ. 1-кисм
Т. ТДПУ . 2008 й.
41. Тургунбаев Р. Математик анализ. 2-кисм. Т.ТДПУ, 2008 й.
42.
Ф оробий, Арасту фалсафаси. Фозил одамлар шахри. Т.: 1993, Б.60
43.
Ю нусова Д.И . «Математикани у;китишнинг замонавий технологияларн>'
Т.: «Фан ва технологиялар» , 2011, -200 б.
44. Yunusova D., Yunusov A. Algebra va sonlar nazaiiyasi. Modul texnologiyasi
asosida tuzilgan misol va mashqlar to ’plami. O ’quv q o’llanma. Т.: «Ilm
7.
iyo»,
2009.
177
|
| |
Узбекистон Республикаси Конституцияси -Т.: «У збекистан», IWH

|
Узбекистон Республикаси Конституцияси -Т.: «У збекистан», IWH Pdf ko'rish
|
bet | 127/133 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 5,04 Mb. | | #140746 |
Bog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев К1. Узбекистон Республикаси Конституцияси -Т.: «У збекистан», IWH
IК (>
2. Узбекистон Ресиубликасининг «Кадрлар тайёрлаш миллий д н а у р и »
/Баркамол авлод - Узбекистон тараккиётиниш пойдсвори. -Т .:«У збсм итом ».
1997.
3. Узбекистон Ресиубликасининг «Таълим тугрисида»ги Конун ( 1‘)97 Пил
августда кабул килинган) /. Баркамол авлод - Узбекистон тараккиймнини
пойдевори.-Т .: «Узбекистон», 1997.
4. Каримов И.А. Юксак маънавият - енгилмас куч. - Т.: «Маънавнят». 200К
- 173 б.
5. Узбекистон
Республикаси
Президенти
И.Каримовнииг Тошкептдши
Симпозиумлар саройида 2012 йил февраль ойида булиб утган «Юксак
билимли ва интеллектуал ривожланган авлодни тарбиялаш-мамлаказ пи
баркарор тараккий эттириш ва модернизация килишнинг энг мучим шарти»
мавзусидаги халкаро конференциядаги маърузаси.
6. Узбекистон Республикаси Президентининг 2011 йил 20 майдаги «ОлиМ
таълим муассасапарининг моддий-техник базасини мустахкамлаш ва юкори
малакали
мутахассислар тайёрлаш
сифатини
тубдан
яхшилаш
чора-
тадбирлари тугрисида»ги П К-1533-сонли Карори.
7. Узбекистон
Республикаси
Президентининг
2012
йил
28
майдаги
«Малакали педагог кадрлар тайёрлаш хамда урта махсус, касб-хунар таълимп
муассасаларини
шундай
кадрлар
билан
таъминлаш
тизимини
янада
такомиллаштиришга оид чора-тадбирлар тугрисида»ги Карори.
8. Узбекистон Республикаси олий ва урта махсус таълим вазирлигиниш
2011 йил 16 сентябрдаги «Янгиланган классификаторга мувофик ишлаб
|
| |
Buxoro davlat universiteti - bet 15

E = Eex + Eu + Ek + Em + Est , (2.1.12)
bu erda Eex = Aex (grad φ)2–almashinuv energiyasi; Eu = Kusin2 φ–(plyonkaning temperaturasi bilan kiritilgan) engil magnitlanish o`qi yo`nalishini beruvchi bir o`qli magnitli anizotropiya energiyasi; Ek = K f(φ, α1, α2, α3)–alohida kristallning kristallografik anizotropiya energiyasi (kristallardagi anizotropiya o`qi plyonki tekisligiga tasodifiy shaklda yo`nalgan deb hisoblanadi); Em =-HM cos (φ, θ)–magnitli (zeeman) energiyasi, Est =-½ HstM–tasodifiy maydon energiyasi; Aex–almashinuv doimiysi, Ku–bir o`qli anizotropiya doimiysi, K–kristallografik anizotropiya doimiysi, α1, α2, α3–alohida kristallik kristallografik anizotropiya o`qini aniqlovchi eyler burchaklari, Hst–magnitlanishning fazoviy variatsiyasiga (div M ≠ 0 ga), olib keluvchi tasodifiy maydon, φ va θ burchaklar mos ravishda lokal magnitlanish yo`nalishini beradi va qo`yilgan magnit maydoni yo`nalishi N ni beradi. Plyonkaning bir o`qli anizotropiya tekturasi bilan kiritilgan o`q (engil o`q) laboratoriya koordinat sistemasidagi x-o`qi bo`ylab yotadi, og`ir o`q-u o`qi bo`ylab, plyonka sirtiga normal z–o`qi bo`ylab va magnitlanishning lokal vektori faqatgina x va u o`qlar bo`ylab komponentalarga ega bo`ladi deb hisoblanadi.
Sistemaning turg`un holati standart variatsiya usuli bilan tadqiq etish, Ku > K >> KuN -1/2 ( bu erda N–plyonkaning birlik yuzzasiga to`g`ri keluvchi kristallitlarning soni) shart bajarilganda plenkaning magnitlanish jarayonida uning tekisligida sistema energiyasining minimumga erishishini ko`rsatdi, qachonki, lokal magnitlanish vektori azimutal burchagi φ o`rtacha magnitlanish vektori yo`nalishi bo`ylab koordinataga bog`liq bo`lgan ma`lum bir davriy funktsiya bilan ifodalanadi, bunda M vektor azimuti modulyatsiya davrining maydonga bog`lanishi quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
d = 2 π [Aex /K uh(θ)]1/2 , (2.1.13)
bu erda h(θ) = h cos (θ – φo) + cos 2φo, h = H/Hk = HMs /2Ku, φo – Ms magnitlanishning o`rtacha yo`nalishi va yengil o`q (X - o`qi) orasidagi burchak.
Yuqoridagi ifodadan, chunonchi, plenkaning qiyin o`q bo`ylab (θ = π/2, φo = π/2 bo`lganda) magnitlanishida quyidagi ifoda kelib chiqadi:
d = 2π (Aex/Ku )1/2(MsH/2Ku – 1)-1/2 , (2.1.14)
ya`ni ushbu magnitlanish geometryasida lokal magnitlanish vektori azimuti modulyatsiya davri maydonning oshishi bilan kamayadi, bu esa α-Fe2O3:Ga i FeBO3:Mg kristallarda eksperimental kuzatiladigan MMS davrining maydonga bog`lanishi bilan mos keladi [17].
|
34 - Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев

|
Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев Pdf ko'rish
|
bet | 132/133 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 5,04 Mb. | | #140746 |
Bog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев К13
34
38
62
81
89
109,
127
138
147
173
174
175
М У Н Д А Р И Ж А
К и р и ш .........................................................................................................................
«М атем атика укитиш жараёнини лойихалаш » фани укув
маш гулоти лойиуалари
Укув макеадларини белгилаш усуллари...............................................
«Математика укитиш жараёнини лойихалаш » фанининг катта
модуллари, улардан кузланган максадлар ва таркибидаги урта
модуллар сон и ....................................................................................................
БИ РИ Н Ч И КАТТА МОДУЛ. М атем атика туркум ига ки
рувчи ф анлар укув жараёнини лойихалаш да педагогик
технологиянинг урни, плмпй асосланган таъриф и
М авзу. Математика укув жараёнини технологиялаштиришнинг
зарурлиги ва педагогик технологиянинг илмий асосланган
таъриф и................................................................................................ ;...............
М авзу. «Ж ахондаги дидактик тизимларнинг асосийларини кис-
кача тахдили ва математика таълим жараёнини технология
лаштиришнинг зарурлиги хамда педагогик технологиянинг
илмий асосланган таърифи» мавзусидаги амалий машгулотнинг
л ой и хаси ..............................................................................................................
ИККИ Н ЧИ КАТТА МОДУЛ. П едагогик технология ва
унинг таркибий кисми булган м атем атика укув ж араёнини
лойихалаш нинг методологик асослари
М авзу. Атроф олам элементларини узаро узвий боглик холдаги
систем а сифатида идрок килиш ва умум системалар назарияси
хамда математика таълим-тарбия жараёнини система сифатида
|
| |
уларни 
топширикларга айлантириш». У слубий тавсиянома. -Т.: 2013, 100 6

|
уларни
топширикларга айлантириш». У слубий тавсиянома. -Т.: 2013, 100 6 Pdf ko'rish
|
bet | 130/133 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 5,04 Mb. | | #140746 |
Bog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев Куларни
топширикларга айлантириш». У слубий тавсиянома. -Т.: 2013, 100 6.
28.
Назаров Х .Х ., Очилова Х.О ., П одгорнова Е.Г.. Геометриядан масалалар
туплами. 1 ва 2 кием. Т.: «Укитувчи», 1993, 1997.
29.
Назаров Р.Н.,Тошпулатов Б.Т., Д усум бетов А .Д . А лгебра ва сонлар
назарияси.Т.: «Укитувчи», 1кисм,1993 й., Пкисм, 1995 й.
30.
N orm atov A ., Jum aniyozov Q. va boshqalar. «M atematikadan piaktikum»,
Mustaqil ishlar to'plam i. TD PU . 2006 y.
31. N orm anov A.Ya.. Differensial geom etriya. Т.: «U niversitet», 2003 y.
32.
Олий математика фани укув машгулотларининг лойихалари (П едагогик
технология
миллий
моделининг
амалиётга татбиги) /Кучкаров
М .У .,
Зулфикоров И.М ., Изетаева Г.К., Опаева Г.А. УзР олий ва урта махсус
таълим вазирлиги хузуридаги Олий ва урта м ахсус, касб-хунар таълимини
ривожлантириш
маркази/
/Укув
ва
илм ий-услубий
кулланма.
Т.:
«T A F A R R U R -B O ’STO N I», 20211. 2 40 б.
176
33.
Олий таълимнинг бакалавр боскичидаги «Укув жараёнини лойичилиш»
туркумдаги фанлар фан дастури ва адабиётларини яратшпниш м с т л о ж н и к
асоси ва методикаси //Укув-услубий кулланма / М .Тожисв, 1>. {иимухпммсмои
К.Мамадалиев; Масъул мухаррир: Иктисод фанлари доктори, профессор
БД-Рахимов; техника фанлари доктори, профессор М .У .М аж идоннтн
умумии тахрири остида: Узбекистан Республикаси Олий на у pi а м ачеи
таълим вазирлиги хузуридаги Олий ва урта махсус, касб-хунар таълимннм
ривож латирнш маркази. -Т .: «T A FA K K U R -B O ’STONI». 2013. -80 6 e i .
|
| |
Беспалько - Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев

|
Мамаражаб тожиев камолиддин мамадалиев Pdf ko'rish
|
bet | 129/133 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 5,04 Mb. | | #140746 |
Bog'liq 74 Математика ўқитиш жараёнини лойиҳалаш Тожиев М Мамадалиев К17.
Беспалько
В.П.
Слагаемые
педагогичской
технологии.
-М.:
«П едагогика» 1989.
18.
Берталанфи J1. Общая теория систем - обзор проблем и результатов //
Системные исследования. - М.: 1969. С .39.
19.
Гаймназаров Г., Гаймназаров О.Г. Функционал анализ курсидан
масалалар ечиш. Т.: «Фан ва технология», 2006.-1146.
20.
Д одаж онов Д ., Жураева М.Ш .. Геометрия. 1-кисм, Т.: «Укитувчи»,
1996 й.
21.
Д одаж онов Н .Д ., Ю нусметов Р, А бдуллаев А. . Геометрия. 2-кисм,
Т.: «У китувчи», 1996 й.
22.
Зиямухаммедов Б., Тожиев М. «Педагогик технология: замонавий узбек
миллий м одели». -Т :, «Lider - Press», 2009.
23.
Изетаева
Г.К.
Педагогик технология тамойиллари
асосида укув
машгулотларни лойихалаш - таълим-тарбия сифатини тубдан яхшилашни
таъминлайди. «Халк таълими» илимий - методик журнали, Т ош к ен т- 2013
йил, 5 -сон , 25 -3 0 6.
24.
Ишматов К- Умумкасбий фанларда укитиш методи ва педагогик
технологияларни
шакллантиришнинг
илмий-амалий
асослари.
Укув
кулланма. Наманган 2006.
25.
Йулдош ев Ж .Г., Х,асанов С. Педагогик технологиялар./У кув кулланма. -
Т.: «И ктисод-М олия», 2009. -652 6.
26.
Колягин Ю .М.. «Математика укитиш методикаси, М.: 1980 й, 57-бет.
27.
Мавлянов А ., Абдалова С., Алламбергенова М. «И жтимоий-гуманитар
фанлар
мавзулари
укув
максадларини
аниклаштириш
ва
|
| |
-AMALIY MASHG’ULOT - Tasdiqlayman

|
Tasdiqlayman
|
bet | 3/98 | Sana | 18.06.2021 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #15109 |
1-AMALIY MASHG’ULOT
Mavzu: Agrеgat holatini o’zgarishi bilan
boradigan issiqlik bеrish. Issiqlik bеrish koeffitsientini hisoblash.
Maqsad: Agrеgat holat o’zgarganda issiqlik bеrish jarayonining o’tib borishi, ko’rib chiqish, hamda jarayonning harakatlantiruvchi kuchlarini aniqlash.
Nazariy qism: Ayrim issiqlik almashinish jarayonlarida isitilayotgan yoki sovutilayotgan matеriallar o’zining agrеgat holatini o’zgartiradi, ya'ni bug’latish, kondеnsatsiyalash, suyuqlanish yoki kristallanish jarayonlari sodir bo’ladi. Bu jarayonlar alohida xususiyatga ega: matеrialga issiqlikning kеlishi yoki undan olib kеtilishi o’zgarmas tеmpеraturada boradi, issiq bir fazada emas, balki ikki fazada tarqaladi. Agrеgat holatning o’zgarishi bilan boradigan jarayonlarni hisoblash uchun konvеktiv issiqlik bеrish kеng ishlatiladi. Kimyoviy apparatlarda bug’ orqali issiqlik bеrishda bug’ yupqa qatlam holida kondеnsatsiyalanadi. Bug’ning kondеnsatsiyalanishi vaq tida asosiy tеrmik qarshilik kondеnsatning yupqa qatlamida yuz bеradi. Yupqa qatlamning dеvor tomondagi tеmpеraturasini dеvorning tеmpеraturasi td ga, bug’ tomondagi tеmpеraturasini esa to’yinish tеmpеraturasi tt ga tеng dеb olinadi. Yupqa qatlamning tеrmik qarshiligiga nisbatan bug’ fazasining tеrmik qarshiligi juda kichik.
K
ondеnsat yupqa qatlamining rеjimi Rеynolds soniga bog’liq: bug’ning kondеnsatsiyalanishida issiqlik bеrish tеzligiga, kondеnsatning fizik xossalari dеvorning g’adir-budurligi ta'sir ko’rsatadi. Dеvor yuzasidan g’adir-budurlikning ko’payishi va vеrtikal dеvor balandligining ortishi bilan kondеnsat qatlami pastga qarab qalinlashib boradi. Bug’ning kondеnsatsiyalanishida gorizontal trubalar o’ramning tashqi yuzalarida kondеnsatsiyalangan bug’ pastki trubalarga tushgan sari kondеnsat qatlamining qalinligi kattalashib boradi. Shu sababli pastki trubalar uchun issiqlik bеrish koeffitsiеnti kamayib kеtadi. Trubalar o’rami uchun o’rtacha issiqlik bеrish koeffitsiеnti quyidagicha topiladi.
(13.1)
– trubalarning o’ramda joylashuviga va ularning soniga bog’liq bo’lgan koeffitsiеnt.
|
| |
-AMALIY MASHG`ULOT - Tasdiqlayman

|
Tasdiqlayman
|
bet | 6/98 | Sana | 18.06.2021 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #15109 |
2-AMALIY MASHG`ULOT
Mavzu: Davriy ishlovhi issiqlik almashinish apparatlarining issiqlik hisobi.
Maqsad: Davriy ishlovchi issiqlik almashinish apparatlarining turlari bilan tanishib chiqishi hamda issiqlik tashuvchi agentlarning sarfi, ularning dastlabki va oxirgi temperaturalarini bilgan holda zarur bo’lgan issiqlik almashinish yuzasi F ni aniqlashdir.
Nazariy qism. Issiqlik almashinish apparatlarini loyihalashda ular uchun avval turli hisoblash ishlari bajariladi. Hisoblash uch qismdan iborat:
Issiqlik hisobi;
Konstruktiv hisoblash;
Gidravlik hisoblash;
Bunday issiqlik hisobi natijasida quyidagilar aniqlanadi: 1) o’rtacha temperaturalar farqi va ish muhitining o’rtacha temperaturalari; 2) issiqlik miqdori va ish jismlarining sarfi; 3) issiqlik o’tkazish koeffitsienti; 4) isitish yuzasi.
Issiqlik almashinish apparatining issiqlik hisobini ko’rib chiqamiz. Berilgan boshlang’ich ma’lumotlar:
isitilayotgan eritmaning miqdori G, kg/s;
eritmaning konsentratsiyasi C, %;
eritmaning boshlang’ich va oxirgi temperaturalari tb, t0;
isitkichning turi – vertikal, gorizontal trubalar, yo’llar soni;
isituvchi bug’ning bosimi P yoki temperaturasi t;
po’lat trubalarning ichki va tashqi diametri di va dt;
trubalarning uzunligi l, m;
eritmaning hrakat tezligi w, m/s;
isitish yuzasidan foydalanish koeffitsienti φ.
Hisoblash quyidagi tartibda olib boriladi:
|
| |
Suyuqlikning qaynashi - Tasdiqlayman

Suyuqlikning qaynashi.
Suyuqlikning qaynashi paytida dеvor yaqinidagi chеgara qatlam buziladi, natijada bug’ pufakchalari hosil bo’ladi. Bu pufakchalarning shakli va ularning soni bеrilayotgan issiqlik miqdoriga, isitish yuzasining tozaligiga va g’adir-budur-ligiga, suyuqlikning isitish yuzasini namlash qobiliyatiga bog’liq. Bug’ pufakchalari ma'lum o’lchamga ega bo’lganidan so’ng qaynayotgan suyuqlikning yuzasiga chiqadi. Pufakchalar ko’tarilayotgan paytda uning ichidagi suyuqlik bug’lanadi, natijada pufakchalarning hajmi kattalashib boradi. Shunday qilib, suyuqlikning qaynashi paytidagi issiqlikning bеrilishi ikki qismdan iborat bo’ladi: issiqlikning dеvor orqali suyuqlikka bеrilishi, pufaklarning ichki yuzasidan bug’lanish issiqligi orqali issiqlikning tarqalishi.
Suyuqlikning qaytishi ikki xil rеjimda borishi mumkun (pufakli qay-nash, yupqa qatlam bilan qaynash). Pufakli qaynashda issiqlik bеrish tеzligi ancha yuqori bo’ladi. Tеmpеraturalar farqi ∆t=tg-tk; ortib borgan sari markazlari shunday ko’payib kеtadiki, oqibatda pufakchalarning o’zaro qo’shilib kеtishi natijasida isitish yuzasining usti qizdirilgan bug’ning yupqa qatlami bilan qoplanadi. Bu qatlam issiqlikni yomon o’tkazganligi sababli d ning qiymati kamayib kеtadi. Bunday holat yupqa qatlam bilan qaynash dеb yuritiladi.
Issiqlik bеrish koeffitsiеnti quyidagi umumiy tеnglama yordamida aniqlanadi:
bu yerda:
– kondеnsatsiyalanish kritеriysi.
– Galilеy kritеriysi, oqimdagi og’irlik kuchi va ishqalanish kuchlarining nisbatini bildiradi.
Kondеnsatsiyalanish kritеriysi esa agrеgat holatning o’zgarishini ifodalaydi.
Tekis yoki silindrsimon yuzada kondеnsat yupqa qatlamining laminar harakati uchun quyidagi tеnglama bеrilgan:
(13.2)
∆t – tеmpеraturalar farqi.
H – vеrtikal yuzaning balandligi.
Bitta gorizontal trubaning tashqi yuzasida bug’ning kondеnsatsiyalanishi uchun quyidagi tеnglamadan foydalanish mumkin:
(13.3)
Odatda dеvorni o’ta isitishdan saqlash va qaynash jarayonini pufakli rеjimda olib borish uchun apparatlarni kritik qiymatdan kam issiqlik sarfi q bilan ishlatish maqsadga muvofiqdir.
Katta hajmda erkin konvеksiya bilan pufakli qaynash rеjimi uchun isitish yuzasini namlovchi suyuqliklarda d ning qiymati quyidagi tеnglamalardan topiladi:
Suv uchun:
yoki
P-bosim.
|
Asosiy ko’rsatkichlar va formulalar

|
Asosiy ko’rsatkichlar va formulalar
|
bet | 7/98 | Sana | 18.06.2021 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #15109 |
Asosiy ko’rsatkichlar va formulalar.
I. Isitkichning temperatura shartlarini aniqlash.
To’yingan bug’ bosimi P ga ko’ra uning to’yinish temperaturasi ts maxsus qo’llanmalardan topiladi. Isitishning boshlanishida temperaturalarning maksimal farqi:
∆tmax = ts – tb = ∆tka
Isitishning oxiridagi muhit temperaturalarining minimal farqi:
∆tmin = ts – t0 = ∆tki.
∆tmax va ∆tmin temperaturalar farqining qiymati 1-rasmdan aniqlanadi.Agar bo’lsa,
Agar bo’lsa,
Isitilayotgan muhitning o’rtacha temperaturasi:
t = ts - ∆tur.
II. Isitilayotgan eritmaning fizik kattaliklarini topish.
O’rtacha temperatura t va c bo’yicha maxsus qo’llanmadagi jadvallardan foydalanib berilgan issiqlik tashuvchi agentlarning fizik miqdorlari topiladi:
qovushqoqlik μ, N∙s/m2 yoki ν m2/s;
zichlik ρ, kg/m3;
issiqlik sig’imi c, J/kg∙K;
issiqlik o’tkazuvchanlik λ, Vt/m∙K;
temperatura o’tkazuvchanlik α, m2/s;
Prandtl soni aniqlanadi.
|
| |
Mustaqil bajarish uchun vazifalar

Mustaqil bajarish uchun vazifalar:
Konvektiv issiqlik almashinishining kriterial tenglamasini keltirib chiqaring
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Nazorat uchun savollar
1. Erkin konvеksiya haqida tushuncha.
2. Kondеnsatning qatlamida tеmpеraturaning taqsimlanishi.
3. Bug’ning kondеnsatsiyalanishida issiqlik bеrish koeffitsiеntini aniqlovchi formula.
4. Bug’ kondеnsatining issiqlik bеrish tеzligiga ta'sir qiluvchi omillar.
5. Galilеy kritеriysi, ta’rifi, formulasi.
6. Kondеnsatsiyalanish kritеriysi, formulasi
7. Kondеnsat qatlamining laminar harakati uchun bеlgilangan ifoda.
8. Kondеnsatning yupqa qatlamini o’rtacha tеmpеraturasi.
9. Suyuqlikning qaynash rеjimlari.
10. Pufakli qaynashda issiqlik bеrish tеzligi.
11. Konvеktiv issiqlik almashinishining kritеrial tеnglamasi.
12. Bug’ qatlamining qalinligiga ta'sir qiluvchi omillar.
13. Agrеgat holatning o’zgarish issiqlik bеrish jarayonining kamchiligi.
14. Yupqa qatlam bilan qaynash.
15. Solishtirma issiqlik sarfi haqida tushuncha.
Adabiyotlar:
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
|
I Bob bo`yicha xulosa - Buxoro davlat universiteti

I Bob bo`yicha xulosa
Magnit moddalarning domenli strukturasi va ularning xarakteristikalari haqida fikr yuritganda quyidagi umumlashtirilgan mulohazalarni bildirish mumkin:
Kvant fizikasining rivojlanish muvoffaqiyati kuchsiz magnit (paramagnit, diamagnit) va kuchli magnit (magnit tartiblangan–ferromagnetiklar, ferrimagnetiklar va antiferrimagnetiklar) moddalarning asosiy magnit xossalarini tushunish imkoniyatini berdi.
Moddalarning magnit xossalarini hosil bo`lishida elektronlar asosiy hal qiluvchi rol o`ynaydi.
Atomlarning magnetizmi quyidagi uchta sababga asosan hosil bo`ladi:
Elektronda spinli magnit momentining bo`lishi;
Orbital magnit moment hosil qiluvchi atomdagi elektronlarning orbital harakati;
Protonlar va neytronlar spinli momentlari hosil qiluvchi yadroning magnit momenti.
Atom qo`zg`atilganda va ionizatsiyalanganda uning magnit momenti o`zgaradi (masalan, tashqi nurlanish ta`sirida) yoki atomning kimyoviy reaksiyaga kirishganida va hokazo.
Domen strukturasi kristall panjaraning nuqsonlari tufayli mavjud bo`ladigan antiferromagnetiklardan farqli ravishda, kuchsiz ferromagnetiklarda Neel temperaturasidan past temperaturalarda kuchsiz ferromagnit moment mavjudligi sababli barqaror domen strukturaga ega bo`linadi.
|
IV. Bug’latish qurilmasidagi isituvchi bug’ sarfi

IV. Bug’latish qurilmasidagi isituvchi bug’ sarfi Gi.b.
bu yerda:
i// – to’yingan quruq bug’ning solishtirma entalpiyasi, J/kg;
i/ – kondensatsiyalanish temperaturadagi kondensatning solishtirma entalpiyasi, J/kg;
x – qizdirish bug’ining namlik darajasi (quruqlik darajasi);
ri.b – qizdirish bug’i solishtirma kondensasiyalanish issiqligi, J/kg.
Isituvchi bug’sarfi Gi.b. ningbug’lanayotgansuv sarfi w nisbatiga bug’latish uchun ketgan bug’ning solishtirma sarfi deyiladi:
.
V. Eritmaning issiqlik sig’imi:
Eritmaning solishtirma issiqlik sig’imi quyidagi tenglamadan aniqlanadi:
c1 ,c2, c3 – tashkil etuvchi komponentlarning solishtirma issiqlik sig’imi;
x1, x2, x3 – tashkil etuvchi komponentlarning miqdoriy ulushi.
Ikki komponentli suyultirilgan suvli eritmalar (suv + eritilgan modda) ning solishtirma issiqlik sig’imini hisoblash uchun quyidagi taxminiy tenglamadan foydalaniladi (x<0,2):
bu yerda:
4190 J/kg K – suvning solishtirma issiqlik sig’imi;
x – eritilgan moddaning konsentratsiyasi, massaviy ulushi.
Quyuqlashtirilgan ikki komponentli suvli eritma uchun (x>0,2) hisoblash quyidagi tenglama yordamida olib boriladi:
c1 – suvsiz eritilgan moddaning solishtirma issiqlik sig’imi, J/kg K.
Agar tajriba ma’lumotlari yo’q bo’lib, kimyoviy birikmaning solishtirma issiqlik sig’imini aniqlash kerak bo’lsa, quyidagi tenglamadan taxminiy qiymatini topish mumkin:
bu yerda:
M – kimyoviy birikmaning molyar massasi;
c – kimyoviy birikmaning massaviy solishtirma issiqlik sig’imi (J/kg∙K);
n1, n2, n3 … - birikmadagi elementar atom soni;
c1, c2, c3 … - atom issiqlik sig’imi, J/kg∙K.
Yuqoridagi keltirilgan tenglama yordamida birikmalarning solishtirma issiqlik sig’imini hisoblash uchun 1-jadvalda keltirilgan atom issiqlik sig’imlaridan foydalanish kerak.
1-jadval
Element
|
Atomning issiqlik sig’imi, J/kg∙K
|
Element
|
Atomning issiqlik sig’imi, J/kg∙K
|
qattiq holda
|
suyuq holda
|
qattiq holda
|
suyuq holda
|
C
|
7,5
|
11,7
|
F
|
20,95
|
29,9
|
H
|
9,6
|
18,0
|
P
|
22,6
|
31,0
|
B
|
11,8
|
19,7
|
S
|
22,6
|
31,0
|
Si
|
15,9
|
24,3
|
qolgani
|
26,0
|
33,6
|
O
|
16,8
|
25,1
|
|
|
|
|
III. Issiqlik miqdori, bug’ va suv sarflarini aniqlash

III. Issiqlik miqdori, bug’ va suv sarflarini aniqlash.
Suyuqlikni isitish uchun ketgan issiqlik miqdori quyidagi tenglamadan topiladi:
Q = H∙G∙c(t0 – tb), Vt.
bunda H = 1,02…1,05 – issiqlikning yo’qotilishini hisobga oluvchi koeffitsient; G – suyuqlik sarfi, kg/s; c – issiqlik sig’imi, J/kg∙K; t0 – suyuqlikni oxirgi temperaturasi, 0C; tb – suyuqlikni boshlang’ich temperaturasi, 0C.
Agar gaz yoki suyuqlik sovitilayotgan bo’lsa, sovituvchi moddaning miqdori quyidagicha aniqlanadi:
kg/s.
bu yerda c/ – sovituvchi moddaning issiqlik sig’imi; t0/ – sovituvchi moddaning oxirgi temperaturasi; tb/ – sovituvchi moddaning boshlang’ich temperaturasi.
Bug’ sarfi quyidagicha topiladi:
kg/s.
i – isituvchi bug’ning entalpiyasi; – kondensatning entalpiyasi, J/kg.
i – maxsus qo’llanmalarda berilgan bug’ bosimi P bo’yicha olinadi.
|
Adabiyotlar ro‘yxati - Bunday shikastlanishlar texnik yoki atmosfera elektr quvvati ta'sirida yuzaga keladi

|
Bunday shikastlanishlar texnik yoki atmosfera elektr quvvati ta'sirida yuzaga keladi
|
bet | 5/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 26,78 Kb. | | #132611 |
Bog'liq HAYOT FAOLIYATI XAVFSIZLIGI1Adabiyotlar ro‘yxati
1. Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги ва экология. Сапаев М.С., Қодиров Ф.М. Ўқув қўлланма, Тошкент-“Алоқачи”-2019, 276 б.
2. Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги. Экология. О.Д.Рахимов, И.Х.Сиддиқов, М.О.Муродов. Олий таълим бакалаврият йўналишлари учун дарслик. Т.: “Алоқачи”, 2017-332 б.
3. Yormatov G‘.Y. va boshqalar. Hayot faoliyati xavfsizligi. –T.: “Aloqachi”, 2009.
4. Yormatov G‘. Y. va boshqalar. Hayot faoliyati xavfsizligi. O‘quv qo‘llanma. -T.: 2005.
5. O‘. Yo‘ldoshev va boshqalar. Mehnatni muxofaza qilish. -T.: Mehnat, 2005.
6. Nigmatov I., Tojieyv M. X. "Favqulodda vaziyatlar va fuqaro muhofazasi" Darslik.-T.: Iqtisod-moliya. 2011.
7. Tojiev M. X., Nigmatov I., Ilxomov M. X. «Favqulodda vaziyatlar va fuqaro muhofazasi» O’quv qo’llanma. –T.: “Iqtisod-moliya”, 2005.
Internet saytlar:
1. www.mintrud.uz.
2. www.minzdrav.uz.
3. www.mchs.gov.uz.
4. www.uznature.uz.
5. www.standart.uz.
6. www.ohranatruda.ru.
|
| |
Eritmadagi erituvchini bug’latmasdan kristallashda

Eritmadagi erituvchini bug’latmasdan kristallashda W = 0 bo’ladi. Bu usulda olingan kristallar miqdori:
(13.11)
Agar a = 1 bo’lsa,
(13.12)
Erituvchini bug’ holatiga o’tkazish uchun sarflangan gaz miqdori ushbu tenglamadan hisoblanadi:
(13.13)
Nazorat uchun savollar
1. Kristallanish jarayoni.
2. Kristallanish statikasi.
3. Kristallanish kinetikasi.
4. Kristallanish usullari.
4. Kristallizatorlar konstruksiyalari.
5. Kristallizatorlarni hisoblash.
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Adabiyotlar
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
|
-qism

TOSHKENT – 2015 - Tasdiqlayman

2-qism
TOSHKENT – 2015
Tuzuvchilar.
Toshkent farmatsevtika instituti tomonidan:
Farm.f.n. dotsent To’xtayev Farhod Xakimovich
Assistent Alimdjanova Lola Iskandarovna
Taqrizchilar.
O’R FA Bioorganik kimyo instituti tomonidan:
T.f.d., prof. Xudoyberdiev M.
Toshkent farmatsevtika instituti tomonidan:
Fizika matematika va axborot
texnologiyalari kafedrasi
dotsenti t.f.n.Ilxomov X.Sh.
Toshkent farmatsevtika instituti Markaziy uslubiy kengashida 2015 yil 27 oktyabrda №3-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan
O’quv uslubiy qo’llanma farmatsevtika instituti talabalari uchun o’quv va ishchi dastur asosida tuzilgan va tasdiqlangan.
Toshkent farmatsevtika instituti Ilmiy kengashi
__10.11.15 №4_sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan.
“Kimyo-farmatsevtika ishlab chiqarish jarayonlari va apparatlari” fanidan tayorlangan o’quv uslubiy qo’llanma 56 soat amaliy mashg’ulotlariga mo’ljallangan bo’lib, unda gidromexanik jarayonlar, issiqlik almashinish jarayonlari va suyuqlik muhitlarida aralashtirish qonuniyatlari keltirilgan.
Ushbu o’quv uslubiy qo’llanmada amaliy mashg’ulotning qisqacha nazariy qismi, mustaqil tayyorlanish uchun vazifalar va savollar hamda pedagogik texnologiya usullaridan foydalanish keltirilgan.
Soatlar mavzularga quyidagicha taqsimlangan:
№
|
Amaliy mashg’ulotlar mavzusi:
|
soat
|
bet.
|
|
Agregat holatini o’zgarishi bilan issiqlik berish
|
4
|
4
|
|
Davriy ishlovchi issiqlik almashinish (zmeevikli, g‘ilofli, aralashtirgichli) apparatilarning issiqlik xisobi
|
4
|
7
|
|
Eritmalarning turli xil bosim va temperaturada ayrim teplofizik konstantalarni aniqlash
|
4
|
11
|
|
Davriy bug‘latish jarayoni xisobi. Bug’latilgan modda miqdorini aniqlash.
|
4
|
17
|
|
Uzluksiz xarakatdagi bug‘latish apparatining issiqlik hisobi.
|
4
|
23
|
|
Mоdda almashinish jarayonlarida diffuziya koeffitsientini aniqlash.
|
4
|
31
|
|
Absorbsiya jarayoni, absorberlarni balandligini aniqlash.
|
4
|
42
|
|
Xaydash va rektifikatsiyada flegmadagi moddalarning kontsentratsiyalarini aniqlash.
|
4
|
51
|
|
Oddiy haydashda issiqlik sarfi aniqlash.
|
4
|
57
|
|
Ekstraktsiyalash jarayoni hisobi. Samarali diffuziya vaqtini aniqlash.
|
4
|
64
|
|
Ramzin diagrammasi bo’yicha nam havoning parametrlarini hisoblash
|
4
|
69
|
|
Quritish apparatining hisobi
|
4
|
74
|
|
Quritishning turli xil variantida havo va issiqliqning sarf bo‘lishi.
|
4
|
79
|
|
Kristallizatsiya jarayoni hisobi.
|
4
|
82
|
|
Operasion tizimlarning tasniflanishi

ko’p prosessorli Otlar bir prosessorlidan farqli ravishda u yoki bu vazifani hal etish
uchun bir necha prosessorlar zahiralari rejimini taksimlashni qo’llab quvvatlaydi.
To’rtinchi belgi
operasion tizimlarni 8, 16, 32 va 64 razryadlilarga buladi.
Bunda
operasion tizim.razryadliligi prosessor razryadliligidan oshib ketmasligi tushuniladi.
Beshinchi belgi
ga muvvofik, OT foydalanuvchi interfeys turiga ko’ra ob'ektli
yo’naltirilgan (odatda grafik interfeys bilan) va buyruqli (matnli interfeys bilan) ga
bo’linadi.
Tayanch iboralar - Informatika va axborot texnologiyalari faniga kirish

Ma'ruza № 5, 6
Windows amaliyot tizimining asosiy ob’ektlari
1.
Windows hаqidа bоshlаngich mа’lumоtlаr
2.
Windows ustunliklаri vа kаmchiliklаri
3.
ShKning dasturli ta'minoti
Windows hаqidа bоshlаngich mа’lumоtlаr
Windows
prоgrаmmаlаr tizimi Microsoft firmsi tоmоnidаn yarаtilgаn, insоn vа
kоmpyutеr оrsidа o’rnаtilаdigааn mulоqоt uchun ko’plаb imkоniyayat vа qulаyliklаr
tug’diruvchi DOS operatsion sistеmаsi ustqurmаsidir. Mutахаsislаr Windowsni
mustаqil operatsion sistеmа dеb ham, Dos operatsion sistеmаsi qоbigi dеb ham
аtаshаdi. XXI аsr bo’sаg’аsidа еr yuzidа ishlаb turgаn kоmpyutеrlаrning аksаriyatidа
Windows operatsion sitеmаsi ishlаtilmоqdа. Shu sаbаbli zаmоnаviy prоgrаmmаlаr аnа
shu operatsion sistеmа imkоniyatlаrini hisоbgа оlgаn hоldа tuzilmоqdа. Hozirgi
zаmоnаviy kоmpyutеrlаrdа Windowsning Windows 95, Windows 98, Windows ML,
Windows NT 1.1. va h.. versiyalari o’rnatilmoqda.
Windows ustunliklаri vа kаmchiliklаri
Windows operatsion sistеmаsining qo’llоvchi vа аmаliy prоgrаmmаlаr
yarаtuvchilаr uchun o’rinli bo’lgаn qulаyliklаri vа kаmchiliklаrini ko’rib chiqаmiz.
DOS vа Windows prоgrаmmаlаrining аsоsiy fаrqi DOS prоgrаmmаlаr
kоmpyutеr qurilmаlаri (mоnitоr, klаviаturа, printеr vа h.k.) bilаn bеvоsitа, DOS
imkоniyatlаridаn fоydаlаnmаgаn hоldа, ishlаshi, Windows prоgrаmmаlаr esа bu
qurilmаlаr bilаn ish оlib bоrаyotgаndа Windows imkоniyatlаrigа butunlаy
tаyanishidаdir. Shu sаbаbli Windows uchun o’rnаtilgаn drаyvеrlаrning hаr
biri iхtiyoriy Windows-prоgrаmmа uchun хizmаt qilа оlаdi. Bu аksаriyat hоllаrdа
pаydо bo’lаdigаn DOS-prоgrаmmаlаrning hаr biri uchun аlоhidа drаyvеr yarаtish
kеrаkligi muаmmоsini yo’qоtаdi.
Windows dasturida bir vaqtning o’zida ochilan bir necha oyna bilan ishlash
imkoniyati yo’q. Yana tizimga viruslar yorib kirishi mumkin. 2006 yil oxirida jahon
bozorida Windows Vista operatsion tizimining paydo bo’lishi kutilmoqda. Bu tizim
dаsturiy tа’minоt sоhаsidа misli ko’rilmаgаn yangiliklаr оlib kirishi kutilmоqdа.
Jumlаdаn «vеrtuаl pаpkаlаr» yordаmidа bir fаyl bir nеchа kаtаlоglаrdаn o’rin оlishi
mumkin. U yangi tizim хаvfsizligining eng so’nggi tехnоlоgiyalаri bilаn
tа’minlаngаn bo’lib Windows Vista tizimgа yorib kirishgа qаrshilik ko’rsаtаdi,
tizimgа viruslаrni o’tkаzmаydi, hаmdа DVD diski mа’lumоtlаridаn nusха оlishgа
yo’l qo’ymаydi.
Mavzuni quyidagi savol javob asosida yakunlaymiz

Ma'ruza № 17
Paskal tilida protsedura konstruktsiyasi
Rega:
1.
Qism dastur haqida tushuncha.
2.
Funktsiya
qism dasturi
3.
Protsedura qism dasturi
Amalda
shunday
masalalar uchraydiki, ularni yechish jarayonida birgina
funktsiyani
hisoblash emas, balki bir necha amallar ketma-ketligi o’zgaruvchi
kattalikning turli qiymatlarida bir necha marotoba takrorlashga to’gri keladi.
Bunday masalalarni EHMda yechish dasturini ixchamlashtirish maqsadida
takrorlanayetgan buyruqlarni dasturda bir marotoba yozib kerak bo’lganda unga
istalgancha murojaat qilish mumkin.
Dasturning turli joyidan murojaat qilinishi natijasida ko’p marotoba
bajarilishi
mumkin bo’lgan operatorlarning tuplami protsedura (qism dastur), protsedura
joylashgan dastur asosiy dastur deyiladi.
(Savol: Beysik dasturlash tilida qanday qism dasturlardan foydalangansizlarq
Umumiy ko’rinishlarini eslaymiz.)
Paskal dasturlash tilida qism dasturlar ikki ko’rinishda bo’ladi:
FUNKTSIYA VA PROTSEDURA
Qism dasturlarni tasvirlash qism dastur sarlavhasi va tasvirlash bo’limi va
protsedura tanasini uz ichiga oladi.
Qism dasturi sarlavhasi
FUNCTION 
yoki 
PROCEDURE

VAR NF,MF, NMF: INTEGER;
FUNCTION FACT(K:INTEGER):INTEGER;
VAR PF,I: INTEGER;
BEGIN
IF K<0 THEN FACT =0 ELSE
IF K=0 THEN FACT =1 ELSE
BEGIN PF:=1;
FOR I:=2 TO K DO PF:=PF*I;
FACT:=PF;
END;
END.
BEGIN
READ (N,M);
NF:=FACT(N);
MF:=FACT(N);
NMF:=FACT(N-M);
WRITE(‘NF=’;NF,’MF=’;MF,’NMF=’;NMF);
END.
(Topshiriq: Ushbu misolni amaliyotda komp'yuterga kiritib tekshirib ko’ring)
Misol:
y=ax
2
+bx+d;
n
i
100 20
a=
t
i
; b=
t
i
d=
qi
i=1 i=n
i
+1 i=1
j
SUM=
masi
i=k funktsiyadan foydalanamiz.
Dastur:
PROGRAM FUNY (INPUT,OUTPUT);
CONST N=100;
TYPE INDEX =1,...,N;
VECT= ARRAY [INDEX] OF REAL;
VAR I,NR,NT,NG: INTEGER;
T,Q: VECT;
Y:REAL;
FUNCTION SUM (MAS:VECT; K:INTEGER; MM:INDEX):REAL;
VAR J:INTEGER;
BEGIN
S:=O;
FOR J:=1 TO MM DO S:=S+MAS(J);
SUM:=S;
END;
BEGIN
READ (NR, NT, NQ);
FOR I:=1 TO NT DO READ(T(I));
FOR J:=1 TO NQ DO READ(Q(I));
Y:=SUM(T,1,NR)*X*X*SUM(T,NR,+1,NT)*X
+SUM(Q,1,NQ);
WRITE(‘Y=’;Y);
END.
Protsedura bir necha natijalarni olish uchun ishlatiladi. Protseduraning umumiy
ko’rinishi:
0>
Kеng tаrqаlgаn qurilmаlаrni qo’llаsh prоgrаmmаlаri (drаyvеrlаr)

prоgrаmmаlаrdаgi qo’llоvchi intеrfеyslаri Windowsdаgi qo’llоvchi
intеrfеysi bilаn
dеyarli bir хil. Bu o’z nаvbаtidа Windows muhitidа kоmpyutеr bilаn mulоqоtdа
bo’lish аmаllаrini bilgаn qo’llоvchi uchun iхtiyoriy
Windows-prоgrаmmа muhitidа
ishlаshigа еngillik tug’dirаdi.
Mаsshtаblаnuvchi shriftlаrni qo’llаsh
. Hujjаtlаrni tаhrirlаsh, nаshriyot vа
rеklаmа ishlаri, jаdvаllаr yarаtish vа shu kаbi ishlаrdа ko’p miqdоrdаgi turli-tumаn
shriftlаrdаn fоydаlаnish kеrаk bo’lаdi.
Shu bilаn birgаlikdа bu shriftlаrning turli o’lchоvlаrdа bo’lishi tаlаb etilаdi.
Windows yarаtilgаngа qаdаr kоmpyutеrlаrdа ishlаtilgаn
shriftlаr muаyyan
o’lchоvdаgi rаstrli shriftlаr bo’lib, undаgi hаr bir shriftning аndоzаsi shu shrift nuqtаli
tаsviri tаfsiflаnаdi. Bu bir хil shriftlаrning turli o’lchаmlаri uchun turli аndоzаlаr
guruhini yarаtishni tаlаb etаdi.
Shu sаbаbli, Windowsgа True Type dеb
nоmlаnаdigаn mаsshtаblаnuvchi shriftlаr kiritilgаn. Mаsshtаblаnuvchi shriftlаr
shriftning nuqtаli tаsviri
bilаn emаs, bаlki iхtiyoriy o’lchоvli shrift yarаtish ikоnini
bеruvchi аlохidа оlingаn shrift kоnturi tаvsifini o’z ichigа оlаdi.
Shriftning
ekrаndаgi vа qоg’оzdаgi tаsviri shriftlаr fаylidаgi bir хil kоnturlаrdаn
shаkllаnishi sаbаbli ulаrning bir-birlаrigа to’lig’ichа o’хshаsh bo’lishlаri
tаbiiydir.
Multimеdiаni qo’llаsh - Informatika va axborot texnologiyalari faniga kirish

Multimеdiаni qo’llаsh . Mоs qurilmаlаrni ulаgаndаn kеyin Windows
mikrоfоn, kоmpаkt-disk yoki MIDI-sintеzаtоrdаn tоvush, kоmpаkt-disk yoki
rаqаmli vidеоkаmеrаdаn tаsvirni qаbul qilib tоvush vа hаrаkаtdаgi tаsvirlаrni
chiqаrа оlаdi. Bu turli o’quv, o’yin vа bоshqа prоgrаmmаlаrni yarаtishdа kеng
imkоniyatlаr yarаtаdi vа kоmpyutеr bilаn mulоqоtni еngillаshtirаdi vа
nаfislаshtirаdi.
Ko’pmаsаlаlik . Windows bir vаqtning o’zidа bir nеchtа prоgrаmmаni
ishgа tushirib ulаrning biridаn ikkinchisigа tеzkоrlik bilаn o’tish imkоnini bеrаdi.
Mаsаlаn, bir vаqtning o’zidа ekrаn bir nеchtа оynаgа bo’lingаn bo’lib ulаrning biridа
mаtn muhаrriri, ikkinchisidа grаfik muqаrrir, uchinchisidа elеktrоn jаdvаl vа
qоlgаnlаridа Windowsning bоshqa prоgrаmmаlаri ishlаb turishi mumkin.
Mа’lumоtlаr аlmаshish vоsitаlаri. Windows muhtidа mа’lumоtаr аlmаshishning
quyidаgi vоsitаlаri mаvjud:
mа’lumоtlаr аlmаshish bufеri. Bir prоgrаmmа mа’lumоtlаrni аnа shu bufеrgа
jоylаshtirishi, ikkinchi prоgrаmmа esа shu mа’lumоtni ishlаtishi mumkin;
mа’lumоtlаrni dinаmik аlmаshtirish. Bir prоgrаmmа ikkinchi prоgrаmmаdа
yarаtilgаn mа’lumоtlаrni qаytа ishlаy оlаdi. Mаsаlаn, elеktrоn jаdvаlidаgi
qo’llоvchi jаdvаlining bir qismini mаtn muhаrriri o’zigа qаbul qilishi mumkin.
mа’lumоtlаrni o’zlаshtirish vа аlоqа mехаnizmi. Bir prоgrаmmа o’zlаshtirgаn
оb’еktini tаhrirlаsh uchun o’zlаshtirilgаn оb’еktni yarаtuvchi prоgrаmmаni
ishlаtishi mumkin. Mаsаlаn grаfik muhаrrirdа yarаtilgаn tаsvir mаtn muhаrririgа
o’zlаtirilgаn bo’lib bu tаsvir ikki mаrtа chеrtilsа uni tаhrirlаsh uchun grаfik
muhаrrir ishgа tushirilаdi. Tаsvir tаhrirlаngаndаn kеyin uni аlmаshtirish bufеrigа
nusхаlаgаndаn kеyin аlmаshirish bufеridаgi nusхаni mаtn muhаrririgа o’tkаzsа
bo’lаdi.
DOS-prоgrаmmаlаr bilаn o’rindоshlik. DOS-prоgrаmmаlаrning аksаriyatini
Windows muhitidа ishlаtsа bo’lаdi. Lеkin ulаr bu muhitdа DOS muhitidаgigа
nisbаtаn sеkinrоq ishlаydi, Windowsning bа’zi kаmchiliklаrini hisоbgа оlib, DOS
prоgrаmmаlаrni DOS muhitidа ishlаtish mа’qul.
Windows oilasidagi operasion tizimlar

Birinchi yo’nalish
operasion tizimlarning murakkablashuvi. Zamonaviy OTlar,
masalan, Windows 95 yoki OS/2 Warp dasturlarni ulkan turkumga aylantirmoqda, ular
ba'zan diskda dasturdan ham ko’p urin egallamoqda.
Ikkinchi yo’nalish
ekranda takdim etilish usulidan qat'iy nazar turli ob'ektlarni
(dasturiy modullar yoki ma'lumotlar bloklarni) kompyuterda monipulyasiya qilishga
imkon
beruvchi
operasion
tizimlarni
yaratishning
ob'ektli-yunaltirilgan
texnologiyalarni yaratishdir.
Uchinchi yo’nalish
shu dalil bilan bog’liqki, operasion tizimlar va dasturiy
ta'minot kompyuterlarning apparat kismidagi arxetektura
karorlarini doimo aks
ettiradi.
Grafik operasion tizimlar va grafik qobiqlar. Operasion tizimlar qobiqlari Bu
odatda foydalanuvchi ishini ancha yengillashtiradigan va unga bir qator qo’shimcha
servis xizmatlarni taqdim etadigan, operasion tizim ustidan turadigan ustkurmadir.
Operasion tizim qobiqlari quyidagilarni ta'minlaydi:
Disk joriy katalog yoki kompyuterning barcha disklarida faylni yaratish,
qayta
nomlash, nusxasini olish, jo’natish, chiqarib tashlash va tezkor izlash;
Kataloglarni tekshirib ko’rish, yaratish va qiyoslash;
Matnli faylllarni tekshirib ko’rish, yaratish va tahrir qilish;
Arxiv fayllarni arxivasiyalash, yangilash va qayta arxivasiyalash hamda
arxivlarni tekshirib ko’rish;
Kataloglarni sinxronlashtirish, fayllarni parchalash va qo’shish;
izchil va parallel portlar orqali ikki kompyuter aloqasini qo’llab-quvvatlash;
disketlarni
shaklga solish va nusxa olish, qattiq disketlar uchun disket belgilari
va tom belgilarini almashtirish, shuningdek, disketlarni nozarur fayllardan tozalash;
dasturlarni tayyorlab chiqarish (dasturlarni asosiy xotiraga yo’llash).
DOS Navigator qobig’i NC boshlangich
goyasidan tuliq nusxa oladi, faqat
qo’shimcha vazifalarga ega. U ko’plap miqdordagi arxivatorlar bilan ishlashni qo’llab
- quvvatlaydi, turli turdagi fayllarni rangli berish imkonini beradi,
modem orqali
kompyuterlararo aloqa uchun ancha qulay vositalarga ega.Microsoft Internet Explorer-
Internet servirlari bilan aloqa uchun grafik qobiq, Netscape Navigator esa-muqobil
extimoliy, ancha qulay variantdir.
Windows-Dash for Windows, Dash Boash for Windows 95, Desk Bar 95 for
Windows uchun grafik qobiqlar foydalanuvchiga dasturlarni
tayyorlab chiqarish va
xujjatlarni chaqirib olish uchun menyu yaratish, shuningdek, tizimli zahiralardan
foydalanishni nazorat qilishga imkon beradi. Sher va Rar
qobiqlari MSDOS muhitida
fayllarni siklik holga keltirishni boshqarish (arxivlashtirish) va ochish uchun
mo’ljallangan.Win Rar va Win Zip qobiqlari grafik muhitida fayllarni siklik holda
keltirishni boshqarish (arxivlashtirish) va ochish uchun mo’ljallangan. Norton Utilitis,
NDOS, Norton Desktor for Windows qobiqlari
fayllarni boshqarish uchun
mo’ljallangan. Norton Commander 5.0 qobigidagi panellarning quyidagi sakkiz turi
farqlanadi:
1.