nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm - O‘zgarmas tok mashinalarining qo‘llanilishi

|
O‘zgarmas tok mashinalarining qo‘llanilishi
|
bet | 7/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,97 Mb. | | #247048 |
Bog'liq Kichik-va-orta-quvvatli-mashinalar.110-rasm. Sinxron generatorning tuzilish sxemasi: 1 – stator; 2 – rotor.
Sinxron generatorlar turbo, gidro va dizel generatorlarga bo‘linadi. Turbogeneratorlar bug‘ yoki gaz turbinalari bilan birga tayyorlanib, qutblari bo‘linmaydi. Ularning o‘qlari gorizontal holatda joylashgan. Elektr stansiyalarida o‘rnatiladigan generatordagi rotorlar o‘qlarining diametrlari mexanik qattiqlikni hisobga olib, 1–1,5 m bo‘ladi. Rotorning uzunligi o‘q egilishini hisobga olgan holda, 7,5–8,5 m ni tashkil etadi. Turbogeneratorlarni suv va vodorod bilan sovitish hisobiga 800–1200 MW quvvatga ega bo‘lgan generatorlar ishlab chiqilgan.
1 MW = 1000 kW = 1000000 W.
Gidrogeneratorlar suv kuchi bilan aylantiriladi. Ularning bir daqiqada aylanish chastotasi 50–500 ayl/min bo‘ladi. Bu generatorning qutblarini ko‘p qutbli qilib ishlab chiqariladi va quvvatlari 500 MW gacha, rotorning diametri 15 metr, uzunligi esa 2 metr bo‘ladi. Kuchli gidrogeneratorlarning o‘qlari vertikal holatda ishlab chiqariladi.
UCH FAZALI ASINXRON DVIGATELNING ISHLASH PRINSIPI
Sinxron dvigatellarning stator o‘ramida o‘zgaruvchan tok hosil qilgan magnit maydoni rotor o‘ramidan o‘tgan o‘zgarmas tok magnit maydoni bilan o‘zaro ta’siri natijasida rotor aylanadi. Sinxron dvigatelning rotori ma’lum tezlik bilan aylanishi kerak.Sinxron dvigatelni ishga tushirish va uning rotorini ma’lum darajagacha aylantirish uchun boshqa dvigateldan foydalanish kerak. Shu kamchiligi bo‘lganligi uchun u amalda kam qo‘llanadi. Sinxron generatorlar asosan un tegirmonlari, kimyo korxonalari va maxsus sohalarda ishlatiladi. Asinxron dvigatellar barcha sohalardagi mashina, mexanizmlarda ishlatiladi. Bu dvigatellar shuning uchun ham juda keng tarqalgan. Asinxron dvigatellar stator o‘ramidan o‘tgan elektr toki o‘zgaruvchan elektr maydoni hosil qilishi hisobiga ishlaydi.Uch fazali elektr dvigatellarida o‘ramlaridan o‘tgan o‘zgaruvchan elektr toki aylanuvchi magnit maydonini hosil qiladi (111-rasm). Bu o‘ramlar bir-biridan 120° surilgan holda joylashtirilgan. Toklar ham bir-biridan shu gradusga surilgan. Uchta magnit maydoni qo‘shilib, umumiy magnit maydoni hosil qiladi va stator ichida aylanadi. Bu magnit maydoni rotor o‘ramida tok hosil qilib, rotorni aylantiradi.
111-rasm. Uch fazali asinxron dvigatelning tuzilishi: a – umumiy kesimi; b – qisqa tutashgan rotor; d – stator va rotorning ko‘ndalang kesimi: 1, 11 – podshipniklar; 2 – val (o‘qi); 3, 9 – podshipnik shitlari; 4 – sim uchlari
chiqarilgan quticha; 5 – rotor serdechnigi; 6 – stator serdechnigining o‘zagi; 7 – stator korpusi; 8 – stator o‘ramlari; 10 – ventilator; 12 – kojux; 13 – qirralari; 14 – o‘qlari; 15 – yerga ulash bolti.
Stator magnit maydonining aylanish tezligidan rotorning aylanish tezligi orqada qoladi, shuning uchun bunday o‘zgaruvchan tok mashinalari asinxron dvigatellar deb ataladi.
|
| |
5-amaliy mashg‘ulot. Ustunli apparatlarni yig‘ish va o‘rnatish ishning maqsadi

5-amaliy mashg‘ulot. Ustunli apparatlarni yig‘ish va o‘rnatish ishning maqsadi
Download
0,5 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
05.01.2024
Hajmi
0,5 Mb.
#130611
Download
0,5 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
5-amaliy mashg‘ulot. Ustunli apparatlarni yig‘ish va o‘rnatish ishning maqsadi
Download
0,5 Mb.
Matnni ko'rish
O‘zgarmas tok mashinasining tuzilishi

O‘zgarmas tok mashinasining tuzilishi
Oddiy o‘zgarmas tok mashinasining sxematik ko‘rinishi 31-rasmda ko‘rsatilgan. O‘zgarmas tok mashinalari asosan ikki qismdan iborat: qo‘zg‘almas qismi stator va aylanadigan qismi yakordan iborat. Stator o‘z navbatida yarmodan, asosiy qutb o‘zagidan, qo‘zg‘atish cho‘lg‘amidan, qo‘shimcha qutblardan, qo‘shimcha qutb cho‘lg‘amlardan va boshqa konstruktiv elementlardan iborat.
O‘zgarmas tok mashinalarining asosiy qutblarini magnit o‘zagi asosan qalinligi 0,5 1 mm bo’lgan elektrotexnik po‘latdan yig‘iladi ba’zi hollarda konstruktiv po‘latlardan рam tayyorlanishi mumkin.
Elektr mashinalarning magnit o‘zaklari issiq holda juvalangan E41, E42, E43 markali yoki sovuq holda juvalangan E310, E320, E330 markali elektrotexnik magnit yumshoq po‘latlardan tayyorlanadi. Keyingi paytlarda elektr mashinasozlik zavodlarida elektr mashinalarning magnit o‘zaklarini tayyorlashda sovuq holda juvalangan E310, E320, E330 markali po‘latlar keng qo‘llanilmoqda.
2.4-rasm. Oddiy o‘zgarmas tok mashinasi 1) asosiy qutb o‘zaklari; 2) yakor; 3) kollektor plastinalari; 4) cho‘tkalar
Elektr mashinalarning magnit o‘zaklaridagi induksiya asosan 1,2-1,5 Tl, issiq holda juvalangan po‘ latlar uchun 1,5-1,7 Tl ni va magnit o‘zagi sovuq holda juvalangan po‘latdan tayyorlangan magnit o‘zaklarda induksiya 1,0-1,5 Tl ni tashkil etadi.
Magnit oqimi stasionar rejimlarda o‘zgarmasdan qolganli-gi sababli o‘zgarmas tok mashina-larida asosiy qutb magnit o‘zak-larining tunukalari birbiridan laklar bilan himoya qilinmaydi.
Katta quvvatli o‘zgarmas tok mashinalarining o‘tish jarayonlari-ni yaxshilash maqsadida asosiy qutb o‘zagining havo bo‘shlig‘ga yaqin qismida pazlar rezalanib, bu pazlarga kompensasiyalovchi cho‘lg‘am seksiyalari joylashtiriladi. Bu sek-siyalar o‘zaro ketma-ket ulanib, cho‘tkalar orqali yakor cho‘lg‘ami bilan ham ketma-ket ulanadi. Qo‘shimcha qutb o‘zaklari yaxlit o‘zakdan tayyorlanadi va ikkita asosiy o‘zaklar o‘rtasiga joylashtiriladi. Qo‘shimcha qutb cho‘lg‘amlari kommutasiya jarayonini yaxshilashga xizmat qiladi, shuning uchun kompensasiyalovchi cho‘lg‘amlarga o‘xshash yakor cho‘lg‘ami bilan ketma-ket ulanadi. O‘zgarmas tok mashinalarining qo‘zatish cho‘lg‘amlari misdan tayyorlanib, asosiy qutb o‘zaklariga o‘rnatiladi, yaxshiroq sovutish uchun cho‘lg‘amni bir necha qismlarga bo‘linib, qismlar orasida sovutish kanallari hosil qilinadi.
|
O‘zgarmas tok mashinasining qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami yordamida asosiy magnit oqim hosil qilish

|
O‘zgarmas tok mashinasining qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami yordamida asosiy magnit oqim hosil qilish
|
bet | 3/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,97 Mb. | | #247048 |
Bog'liq Kichik-va-orta-quvvatli-mashinalar.O‘zgarmas tok mashinasining qo‘zg‘atish cho‘lg‘ami yordamida asosiy magnit oqim hosil qilish.
O‘zgarmas tok mashinasining yakori quyidagi elementlardan: valdan, magnit o‘zakdan, kollektordan, cho‘lg‘amdan va boshqa yordamchi elementlardan iborat. O‘zgarmas tok mashinasining vali konstruktiv po‘latdan tayyorlanadi. Yakorning magnit o‘zagi qalinligi 0,350,5mm bo‘lgan elektrotexnik po‘lat tunukalaridan yig‘ladi, tunukalar bir-biridan maxsus izolyasiyalovchi laklar bilan qoplanadi, lakning qalinligi yakorning kuchlanishiga bog‘liq. Yakorning magnit o‘zagini yaxshiroq sovutish maqsadida yakorning o‘q bo‘yicha magnit o‘zak alohida paketlarga bo‘linadi Magnit o‘zakning o‘rta qismini sovutish qiyin bo‘lganligi uchun o‘zakning o‘rtasida joylashgan paketlarni o‘lchami kichik bo‘ladi. Yakorning paketlarga bo’lingan magnit o‘zagini sovutish uchun radial va aksial sovutish kanallaridan foydalaniladi. Bu kanallarning kengligi 10 mm gacha bo‘ladi. Yakorning cho‘lg‘amlari misdan tayyorlanadi. Cho‘g‘amlarni tayyorlash uchun cho‘lg‘amning yoyilgan sxemasi chiziladi, g‘altaklarning boshi va oxiri kollektor tunukalariga ulanadi. Kollektor o‘zgarmas tok mashinalarida mexanik to‘g‘rilagich vazifasini bajaradi.
O‘zgarmas tok mashinalarida kollektor misdan tayyorlangan alohida kollektor tunukalaridan yig‘iladi, so‘ngra valga o‘rnatiladi. Kollektor tunukalari orqali o‘zgarmas tok generatorlaridan elektr quvvat iste’molchilarga elektr cho‘tkalar orqali uzatiladi, dvigatel rejimida esa cho‘tkalar orqali yakor cho‘lg‘amiga elektr quvvati keltiriladi. Yakorning valiga o‘zgarmas tok mashinalarining sovutish sistemasini yaxshilash maqsadida havo purkagichi (ventilyator) o‘rnatiladi. Katta quvvatli o‘zgarmas tok mashinalarida podshipniklar alohida shitlarga o‘rnatiladi. Katta quvvatli o‘zgarmas tok mashinalarida magnit o‘zak segmentlar ko‘rinishidagi elektrotexnik tunukalaridan yig‘ilishi mumkin. O‘zgarmas tok mashinalarning yarmosi uning korpusi ham bo‘lib hisoblanadi. Mashinaning yarmosi asosan konstruktiv po‘latdan tayyorlanadi, ba’zi hollarda yarmoni tayyorlash uchun cho‘yan ham ishlatiladi.
O‘zgarmas tok mashinalarida, shuningdek, cho‘tkalar o‘rnatiladigan cho‘tka ushlagichlardan foydalaniladi. Cho‘tkalarni kollektor yuzasiga tegib turishini ta’minlash uchun po‘lat prujinalar qo‘llanadi. Kollektorning yuzasi cho‘tkaning sirpanishi va cho‘tka bilan kollektor orasidagi ba’zi hollarda hosil bo‘ladigan uchqunlar ta’sirida tez yemiriladi, yemirilgan kollektorni maxsus tekkislash stanoklarida tekislanadi.
|
| |
4-mavzu: Xotiraning tashkil etilishi va turlari. (8 soat) reja

|
4-mavzu: Xotiraning tashkil etilishi va turlari. (8 soat) reja
|
bet | 1/6 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 24,69 Kb. | | #266520 |
Bog'liq 4-mavzu Xotiraning tashkil etilishi va turlari. (8 soat) reja-hozir.org
4-mavzu: Xotiraning tashkil etilishi va turlari. (8 soat) reja
4-mavzu: Xotiraning tashkil etilishi va turlari. (8 soat)
REJA:
Xotira ierarxiyasi, ichki xotirani tashkil etishi.
Statik va dinamik xotira, doimiy xotira va uning turlari.
Flesh xotira, kesh xotira.
Kesh xotira vazifalari va darajalari, asosiy xotira bilan o‘zaro aloqasi.
Kalit so’zlar: xotira, xotira qurilmasi, neyron, xotira ierarxiyasi, ichki xotira, statik, dinamik, flesh, kesh
Xotira — idrok etilgan narsa va hodisalarni yoki oʻtmish tajribalarni esda qoldirish va zarur boʻlganda tiklashdan iborat psixik jarayon. U nerv sistemasi xususiyatlaridan biri boʻlib, tashqi olam voqealari va organizm reaksiyalari haqidagi axborotni uzoq saqlash hamda uni ong faoliyatida va xulq, xatti harakat doirasida takror tiklash qobiliyatida namoyon boʻladi.
Xotira individning oʻz tajribasida esda olib qolishi, esda saqlashi va keyinchalik uni yana esga tushirishi xotira deb ataladi.
Xotira haqidagi dastlabki ilmiy qarashlar Sharq mutafakkirlari va yunon faylasuflari (Aristotel va boshqalar) da uchraydi. Xususan, Forobiy Xotiraga bilishdagi aqliy jarayonning tarkibiy qismi sifatida qarab, Xotirani faqat insonga emas, hayvonga ham xos xususiyat ekanini alohida taʼkidlagan.
Xotira namoyon boʻlishdagi shakliga koʻra, shartli ravishda emotsional Xotira (histuygʻuni esda tutish), obraz Xotirasi (narsalarning tasviri va xususiyatlarini esda tutish), soʻz-mantiq Xotirasi (narsalarning mohiyati, mazmunini soʻz bilan ifodalangan hodda esda tutish) kabi turlarga boʻlinadi. Bulardan insonda soʻz-mantiq Xotirasi yetakchi oʻrin tutadi. Xotiraning barcha turi bir-birlari bilan chambarchas bogʻliq holda kechadi. Psixologiyada, shuningdek, ixtiyoriy va ixtiyorsiz Xotiralar farq qilinadi. Ixtiyoriy Xotirada muayyan materialni esda olib qolish oldindan maqsad qilib qoʻyiladi; ixtiyorsiz Xotirada bunday maqsad boʻlmaydi — biror faoliyatda (mas, mehnat jarayonida yoki kim bilandir suhbatlashib turilganda) oʻz-oʻzidan esda saqlab qolinadi. Barqarorligi jihatdan ixtiyoriy Xotira ixtiyorsiz Xotiradan samaraliroq.
Fanda Xotira bilan bogʻliq ravishda unutish masalasini oʻrganishga ahamiyat berilmoqda. „Normal“ unutishni psixik kasalliklardagi Xotira buzilishidan farq qilmoq kerak. Bu kasalliklarda Xotira susayishi (gipomneziya), yoʻqolishi (amneziya) yoki bir tomonlama kuchayishi (gipermneziya) kuzatiladi.
|
| |
-rasm - O‘zgarmas tok mashinalarining qo‘llanilishi

|
O‘zgarmas tok mashinalarining qo‘llanilishi
|
bet | 8/8 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,97 Mb. | | #247048 |
Bog'liq Kichik-va-orta-quvvatli-mashinalar.112-rasm. Asinxron dvigatelning bir qavatli o‘ramlari: a – o‘ramning yoyilgan sxemasi; uch fazali; qutblar soni 2p=4; har bir qutbga pazlar soni va fazaga q=2; b – yon tomoni; d – stator fazalarida g‘altakning joylashishi; e – o‘ramning yoyilgan sxemasi, juft qutblarning soni toq bo‘lganda (m=3; 2p=6; q=1); f – yon tomoni; g – fazali rotor; bir qavatli g‘altak o‘rami, qayiltirilgan holda; h – bir qavatli
o‘ramning yumshoq g‘altagini joylashtirish; i – bir xil g‘altakli o‘ramlarni joylashtirish (m=3; 2p=4; q=2); j – yon tomoni; k – bir xil g‘altak o‘rami yuza tomoni qismining joylashishi.
|
| |
Mis bank va omonat kassasi

|
Mis bank va omonat kassasi
|
bet | 5/9 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #264646 |
Bog'liq Rossiya bank tizimi-Sadinov Anvar-220 guruhMis bank va omonat kassasi - Sankt-Peterburgdagi Anna Ioannovna kredit muassasasi ishi bilan bir qatorda Mis banki 1758 yildan beri faoliyat yuritgan. Uning o'ziga xosligi shundaki, u mis pullarda ssudalar chiqargan va olingan mablag'larni kumush bilan qaytarishni qabul qilgan. Farqtangalar qiymati foyda hosil va joriy foiz tizimi bir turdagi o'xshardi. O'sha paytda Rossiyada qog'oz banknotalar hali mavjud emas edi. Zarbxonada mis, kumush va oltin zarb qilingan.
- Hammasi 1769-yilda Buyuk Ketrin hukmronligi davrida oʻzgardi. Rossiyada bank tizimining rivojlanishi yangi pullarni chiqarish bilan boshlandi. Qog'oz rubllar - banknotalar muomalaga kirdi. Davlat krediti va mis banklari faqat tangalarga ixtisoslashgan. Banknotlar muomalasini nazorat qiluvchi, yaroqsiz holga kelganlarini o‘z vaqtida almashtirib turuvchi muassasa yaratish zarur edi, bu juda tez-tez sodir bo‘lardi, chunki aholi qog‘ozdan to‘lov sifatida foydalanishga hali o‘rganmagan edi. tovarlar. Shu sabablarga ko'ra tez orada banknot banklari tashkil etildi.
Rossiya bank tizimi - Rossiya bank tizimini rivojlantirishning navbatdagi bosqichi omonat kassalarining rivojlanishi edi. Ulardan biz hammamiz Sberbank deb biladigan yirik moliyaviy tashkilot o'z tarixini izlaydi. Uning birinchi kassalari shtatning ikkita eng muhim shaharlarida - Moskva va Sankt-Peterburgda tashkil etilgan. 1842-yilda muhim voqea yuz berdi.
Tijoratdan hukumatga - O'sha paytda 1817 yilda tashkil etilgan Tijorat banki davlat standartlari bo'yicha unchalik ahamiyatsiz rol o'ynagan. Uning aylanma mablag'larini asosan savdogarlar ishlatgan. Biroq, keyinchalik u Rossiya imperiyasining Davlat bankiga aylantirilishi kerak edi. Yangisining shakllanishi va keyingi jadal rivojlanishimoliya instituti krepostnoylik huquqini bekor qilish davriga to'g'ri keldi. Mamlakatda sanoat korxonalari soni tez sur'atlar bilan o'sib bordi, bu Rossiya bank tizimining istiqbollariga sezilarli ta'sir ko'rsatdi. Agar 1860 yilgacha davlat hududida 20 ga yaqin moliya institutlari faoliyat ko'rsatgan bo'lsa, keyingi bir necha yil ichida ularning soni ikki baravar ko'paydi. Aholiga kreditlar ham aksiyadorlik tijorat, ham yer banklari tomonidan taklif qilingan.
- 1897 yilda moliya vaziri Sergey Vitte pul islohotini amalga oshirdi va bu Rossiya imperiyasining Davlat bankiga yangi vakolatlar berdi. Muassasa mamlakatning pul-kredit siyosatini boshqarish funksiyasini bajardi, dolzarb masalani eslatuvchi operatsiyalarni amalga oshirdi. Rossiyaning bank tizimi mamlakatni boshqarishda tobora muhim ahamiyat kasb eta boshladi. Unga Oktyabr inqilobidan keyin ham saqlanib qolgan asosiy moliya instituti roli berildi. Barcha kredit tashkilotlarining milliylashtirilishi yig'ilgan mablag'larni davlatdan aylantirilgan RSFSR Xalq bankiga jamladi. 1922 yilda u SSSR Davlat banki deb o'zgartirildi. Umumiy moliya sektoriga boradigan tijorat yo'li yopildi. Ular deyarli 80 yildan keyin yana yagona tizimga aylana oldilar.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Mundarij a kirish I bob. Gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumotlar

|
Mundarij a kirish I bob. Gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumotlar
|
bet | 27/27 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,86 Mb. | | #109478 |
Bog'liq Mundarij a kirish I bob. Gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumotla-fayllar.orgFoydalanilgan adabiyotlar.
1.
H. Jamolxonov. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. T., 2005
2.
M.Mirzayev, C. Usmonov, I. Rasulov. O‘zbek tili. T.,1978
3.
O‘zbek tili leksikologiyasi. T., 1981.
4.
B. Mengliyev, O‘. Xoliyorov. O‘zbek tilidan universal qo‘llanma. T., 2007
5.
Ne’matov H., Rasulov R. O‘zbek tili system leksikologiyasi asoslari. T., 1995.
6.
Safarova R. Leksik-semantik munosabatning turlari. T., 1996
7.
Qilichev E. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Buxoro, 2001
8.
S. Rahimov, B. Umurqulov, A. Eshonqulova. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. T., 2001
9.
S. Rahimov, B. Umurqulov. Hozirgi o‘zbek tili. T., 2003.
10.
www.ziyonet.uz
http://fayllar.org
|
| |
Impact Factor: 2 issn-l: 2544-980x tuproqqa Asosiy Ishlov Berish Texnologiyasi Va Mashinalari

Impact Factor: 2 issn-l: 2544-980x tuproqqa Asosiy Ishlov Berish Texnologiyasi Va Mashinalari
Download
469,28 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
07.02.2024
Hajmi
469,28 Kb.
#152541
Download
469,28 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Impact Factor: 2 issn-l: 2544-980x tuproqqa Asosiy Ishlov Berish Texnologiyasi Va Mashinalari
Download
469,28 Kb.
Matnni ko'rish
II.BOB. Gapning ikkinchi darajali bo‘laklari

|
II.BOB. Gapning ikkinchi darajali bo‘laklari
|
bet | 9/27 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,86 Mb. | | #109478 |
Bog'liq Mundarij a kirish I bob. Gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumotla-fayllar.orgII.BOB. Gapning ikkinchi darajali bo‘laklari.
2.1. Ikkinchi darajali bo‘laklar haqida umumiy ma’lumot.
Boshqaruv yo‘l bilan gapning biror bo‘lagiga tobelanib, uning ma’nosini to‘ldirish uchun xizmat qiladigan gap bo‘lagi to‘ldiruvchi deyiladi. Boshqaruvchi so‘zning talabiga ko‘ra to‘ldiruvchi tushum, jo‘nalish, o‘rin-payt, chiqish kelishigidagi so‘z yoki ko‘makchi bilan ifodalanadi. Masalan:
Bulaming barchasi senga atalgan.
Sening ishqing bilan o‘sgan yetilgan.
("Navoiy"dramasi)
Ilmni mehnatsiz egallab bo‘lmaydi. (Maqol.) Keltirilgan misollarning birinchisida to‘ldiruvchi (ishqing bilan) ko‘makchili ot bilan, ikkinchisi (ilmni) tushum kelishikli so‘z bilan ifodalangan va ularning har ikkisi kesimga (o‘sgan, egallab bo‘lmaydi) boshqaruv yo‘li bilan bog‘langan.
To‘ldiruvchi ot, sifat, olmosh, son. harakat nomi otlashgan sifat, sifatdosh, ravish, taqlid so‘z undov so‘zlar bilan ifodalanadi.
Ot bilan ifodalanishi: Dunyoni yoritar bizning sevgimiz, ikkimiz hech qachon o‘lmasmiz aslo.(H. O.)
Nahotki asrlar, yillarcha jafo,
Chekkan odamlarga shu yetar vafo. (H. O.)
Sifat bilan ifodalanishi: Yaxshiga qilsang yaxshilik ham aytadi. ham qaytadi, yomonga qilsang yaxshilik na aytadi na qaytadi. (H.)
Son bilan ifodalanishi. Beshga beshni qo‘shsak, o‘n bo‘ladi.
Olmosh bilan:
Mana senga olam-olam gul,
Etaginga siqqanicha ol. (H.O.)
O‘zingni er bilsang, o‘zgani sher bil. (Maqol.)
Harakat nomi bilan ifodalanishi: Laylakning ketishiga boqma, kelishiga boq. (Maqol.)
Sifatdosh bilan ifodalanishi: Bilmaganni so‘rab o‘rgangan olim, orlanib so‘ramagan o‘ziga zolim. (Maqol.) Ravish bilan ifodalanishi. Ko‘pdan quyon qochib qutihnas. (Maqol.) Oz-ozdan o‘rganib dono bo‘lur. (Maqol.) To‘ldiruvchi ikki xil: vositasiz va vositali.
Vositasiz to‘ldiruvchi. Harakatni bevosita o‘ziga qabul qilgan predmetni ifodalaydigan va kimni? nimani? qaverni? kabi so‘roqlardan biriga javob beradigan to‘ldiruvchi vositasiz to‘ldiruvchi deyiladi. Vositasiz to‘ldiruvchining tushum kelishigidagi so‘z bilan ifodalanishi. Masalan: Erni er qiladigan ham xotin, qora yer qiladigan ham. (Maqol.) Vositasiz to‘ldiruvchi belgili va belgisiz tushum kelishik shaklidagi so‘z bilan ifoda qilinadi. Masalan: Bilib qo‘yki seni Vatan kutadi. (G‘. G‘.) Botirlari kanal qazadi. (H.O.)
|
| |
To‘ldiruvchi, Aniqlovchi va Hol ularning ifodalanishi

|
To‘ldiruvchi, Aniqlovchi va Hol ularning ifodalanishi
|
bet | 5/27 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 0,86 Mb. | | #109478 |
Bog'liq Mundarij a kirish I bob. Gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumotla-fayllar.org1.2. To‘ldiruvchi, Aniqlovchi va Hol ularning ifodalanishi.
Gapning biror bir bo‘lagiga boshqaruv yo‘li bilan bo\lanib, uning ma’nosini to‘ldirib keluvchi gap bo‘lagi to‘ldiruvchi deb ataladi.
Boshqaruvchi sozning talabiga ko‘ra to‘ldiruvchi biror kelishikda (qaratqichdan tashqari) bo‘ladi yoki ko‘makchi bilan keladi.
Masalan:
U olim va fozil odamlar bilan suhbatlashishdan zavqlanar edi. (M.Osim). Bilim manbai-kitobni seving.
Birinchi misolda to‘ldiruvchi (odamlar bilan) ko‘makchi bilan, ikkinchisida (suhbatlashishdan) chiqish kelishigi bilan kelib, kesimga boshqaruv yo‘li bilan bog‘langan. Ikkinchi gapda esa to‘ldiruvchi (kitobni) tushum kelishigi bilan ifodalangan.
To‘ldiruvchi egaga, aniqlovchiga, boshqa bir to‘ldiruvchiga ham bo‘lanib kelishi mumkin. Bunday hol ko‘pincha ega aniqlovchi, to‘ldiruvchining sifatdosh va harakat nomi bilan ifodalanganida ro‘y beradi.
Masalan:
1. To‘diruvchining egaga bog‘lanib kelishi
Gulni sevgan tikanni ham sevadi.
2. To‘ldiruvchining aniqlovchiga bo‘lanib kelishi
Betga aytganni zaxri yo‘q.
3. To‘ldiruvchining to‘ldiruvchiga bo‘lanib kelishi
Direktorimiz musobaqaga qatnashganlarni qzg‘in tabrikladi.
To‘ldiruvchilar odatda, ot, olmosh, harakat nomi, son, sifat, sifatdosh bilan ifodalanadi:
Ot bilan: ifodalanishi.
Qarsak ikki qo‘ldan chiqadi. (maqol)
Ochiq gapir, so‘zingni anglat.
Olmosh bilan: ifodalanishi.
Supa ustida o‘tirib choy ichayotgan Saodat opa voqeani undan surishtira boshladi. (S.N.).
Qiz kim bilandir so‘zlashib borardi. (O).
Harakat nomi bilan ifodalanish.
Yo‘lchi chindan ham nay chalishni bilar edi. (O).
Son bilan ifodalanishi.
Yigirmani ikkiga bo‘lsak, o‘n bo‘ladi.
Sifat bilan ifodalanishi.
Mardni mehnat engolmas. (maqol).
Qocjoqqa shavqat yo‘q, qo‘rqoqqa hurmat. (maqol).
Sifatdosh bilan ifodalanishi.
Qo‘rqqanga qo‘sh ko‘rinibdi. (maqol).
Ayrilganni bo‘ri er. (maqol).
To‘ldoruvchilar birikma holiday ham ifodalanadi.
|
| |
Foydalanilgan Adabiyotlar - Impact Factor: 2 issn-l: 2544-980x tuproqqa Asosiy Ishlov Berish Texnologiyasi Va Mashinalari

Foydalanilgan Adabiyotlar
1. Mirziyoyev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. — Toshkent:
«O‘zbekiston» NMIU, 2017. - 29 b.
2. Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi.
— Toshkent: «O‘zbekiston» NMIU, 2017. — 47 b.
3. Mirziyoyev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. — Toshkent: «0‘zbekiston»
NMIU, 2017. - 485 b.
4. Xudoyberdiev, T. S., Boltaboev, B. R., Razzakov, B. A., & Kholdarov, M. S. (2020). To the fertilizer knife
determination
of
resistance. Asian
Journal
of
Multidimensional
Research
(AJMR), 9(8),
65-71.
https://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=ijor:ajmr&volume=9&issue=8&article=011
Vol. 28 (2022): Miasto Przyszłości
93
Miasto Przyszłości
Kielce 2022
5. Khudoyberdiev, T. S., Boltaboev, B. R., & Kholdarov, M. S. Improved Design of Universal-combined Cultivator-
fertilizer. International
Journal
on
Orange
Technologies, 2(10),
83-85.
https://www.neliti.com/publications/333419/improved-design-of-universal-combined-cultivator-fertilizer
6. Холдаров
М.
Ш.
УНИВЕРСАЛЬНО-КОМБИНИРОВАННЫЙ
КУЛЬТИВАТОР
УЛУЧШЕННАЯ
КОНСТРУКЦИЯ УДОБРЕНИЯ //International journal of discourse on innovation, integration and education. – 2020.
– Т. 1. – №. 5. – С. 44-48. http://summusjournals.com/index.php/ijdiie/article/view/355
7. Худойбердиев Т. С. и др. НОВАЯ КОНСТРУКЦИЯ УНИВЕРСАЛЬНОГО КОМБИНИРОВАННОГО
КУЛЬТИВАТОРА
УДОБРИТЕЛЯ
//Life
Sciences
and
Agriculture.
–
2021.
–
№.
1
(5).
https://cyberleninka.ru/article/n/novaya-konstruktsiya-universalnogo-kombinirovannogo-kultivatora-udobritelya
8. Khudoiberdiev T. S., ShNNurmatov B. R., Boltaboev M. NEW CONSTRUCTION OF THE UNIVERSAL
COMBINED
FERTILIZER
CULTIVATOR
//Life
Sciences
and
Agriculture.
–
2021.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0,5&cluster=17622309352357946512
9. Khudoyberdiev T. S., Tursunov B. N. M. Sh. Kholdarov, NorkulovKh. M, &Ganiev OO (2021). RESERVES FOR
REDUCING FUEL AND ENERGY COSTS FOR CULTIVATION OF COTTON IN THE CONDITIONS OF THE
REPUBLIC OF UZBEKISTAN. Innovative Technologica: Methodical Research Journal, 2 (05), 60–64.
10. Khudoyberdiev, T. S., Tursunov, B. N., Abdumannopov, А. М., & Kholdarov, M. S. (2021). Improving Soil Softening
Work
Bodies
Structures. //EFFLATOUNIA-Multidisciplinary
Journal, 5(3).
http://www.efflatounia.com/index.php/journal/article/view/576
11. Худойбердиев, Т. (2022). ТУПРОҚНИ ЮМШАТУВЧИ ИШЧИ ОРГАНЛАР КОНСТРУКЦИЯЛАРИНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ. Архив
научных
исследований, 2(1).
извлечено
от
http://journal.tsue.uz/index.php/archive/article/view/1562
|
-rasm 
2-rasm - Impact Factor: 2 issn-l: 2544-980x tuproqqa Asosiy Ishlov Berish Texnologiyasi Va Mashinalari

Vol. 28 (2022): Miasto Przyszłości
92
Miasto Przyszłości
Kielce 2022
3-rasm. Plugning asosiy qismlari va ularni rostlash o’lchamlari.
1-rama, 2-chimqirqar, 3-diskli pichoq, 4-asosiy korpus.
Shamol va suv eroziyasiga uchraydigan maydonlarda tuproqni ag‘darmasdan shudgorlash usuli qo‘llaniladi. Bunda
ag‘dargichi bo‘lmagan maxsus pluglar va yassi chuqur yumshatgichlardan foydalaniladi. [8]
Bu agrotexnik tadbir kulrang tuproqning namligi 16—18% atrofida bo’lganda bajarilishi kerak, bunda tuproq yaxshi
uvalanadi, mashinaning ishchi qismlariga yopishmaydi va uning kesishga qarshiligi eng kam bo‘ladi. [9] Natijada, yoqilg‘i
va materiallar sarfi kamayib, agregatning ish unumi ortadi. Agar tuproq nami yetarli bo‘lmasa, albatta dalaga suv berish va
tuproq yetilgandan so‘ng unda ishlov o‘tkazish kerak.
Yer haydash ishlariga qo‘yiladigan agrotexnik talablar:
haydov chuqurligining belgilanganidan chetlanishi, sm ±2;
o‘simlik qoldiqlarining ko‘milish chuqurligi, sm:
ikki yarusli pluglar uchun 20 sm;
umum iy ishlar pluglari uchun 10 sm;
shudgorda o‘lchami 50mm dan kichik bo‘lgan kesakzor miqdori, %, kamida 75;
shudgor yuzasidagi uvatlarning o ‘rtacha balandligi, sm, ko‘pi bilan 5.
Hozirgi paytda yerlarni ikki yarusli shudgorlash texnologiyasiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bunda tuproqning ustki 10—
15 sm ozuqa moddalarga boy qatlami nam yaxshi saqlanadigan sharoitli pastki qismiga ko‘chadi, shunda o‘simliklar ozuqa
moddalardan yanada to‘liqroq foydalanadi. [10] Qalinligi 15—30 sm li pastki ozuqa moddalari kamroq bo'lgan tuproq
qatlami dala betiga to‘liq chiqariladi. Natijada chuqur ko‘milgan begona o‘tlarni ko'karib chiqishi 40—60 kunga kechikadi.
Bu usulda shudgorlash ikki yarusli PYa-3-35, PD-3-35 PNYa4+1-45, PDO-4-45 rusumli 3—4 korpusli pluglar yordamida
amalga oshiriladi. [11] Ushbu pluglar ishlaganda yuqorigi korpus) yuqori qatlamni kesib, to‘ntarib, oldinda borayotgan
pastki korpus hosil qilgan egat tubiga tashlaydi. Pastki korpus ham o‘z navbatida tuproqning ostki qatlamini qirqadi,
aylantirib yuqori ko‘taradi va egat tubida yotgan qatlamning ustiga tashlaydi. Natijada tuproq qatlamlarining o‘rni o‘zaro
almashinadi, begona o‘tlar urug‘i va o‘simlik qoldiqlari tuproqqa chuqur ko‘miladi.
Ayniqsa, kuchli sho‘rlangan maydonlar ikki yarusli pluglar bilan haydalganda yer yuzasiga chiqib qolgan sho‘r qatlam
tuproqning ostki qatlamiga tushganligi uchun bunday maydonlarda sho‘r yuvishdagi suv sarfi 25-30% kamayishi
aniqlangan. Shu bilan birga bu usulda ishlov berilganda begona o‘tlarning yana o‘sib chiqishi 2—2,5 barobar kamayadi,
paxta hosili gektariga 2,5—3,3 sentnerga oshadi.
Aniq va tabiiy fanlar

Aniq va tabiiy fanlar
Download
1,9 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/20
Sana
07.02.2024
Hajmi
1,9 Mb.
#152551
Download
1,9 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Aniq va tabiiy fanlar
Download
1,9 Mb.
Matnni ko'rish
” ” 2023 yil Fan: Qurilish mashinalari O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli

Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni: 25-30
|
O’quv mashg’ulot shakli va turi
|
N/A- kirish mavzu bo’yicha ma’ruza
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
Yuk ko`tarish mashinalari haqida umumiy ma`lumotlar
Yuk ko`taruvchi mashinalar
Oddiy yuk ko`taruvchi qurilmalar
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Oʼquvchilarda qurilish mashinalari ularning turlari va qoʼllanish soxalari boʼyicha zaruriy bilim va koʼnikmalarni shakllantirish, kasb malakalarini rivojlantirish bilan bogʼliq iqtidorli jihatlarni yoritib, yangi zamonaviy innovatsion progressiv qurilish mashinalari kashf qilinishiga zamin yaratadi.
|
O’qitish natijasi:
|
Mavzu bo’yicha o’quvchilarda bilim, ko’nikma va malakalarni shakllantirish
|
Pedagogik vazifalar
|
O’quv faoliyati natijalari:
|
Yangi mavzu rejasi va mohiyatini tushuntiradi
Yangi mavzuga doir tayanch so`zlardan foydalanib mavzuni atroflicha yoritib beradi
Mavzuni jarayonlar va hayotiy misollar orqali tushintiradi
|
Tushunchaga ega bo`ladilar
Bilib oladilar
Daftarga konspektlashtirib boradilar
Qushimcha bilimga ega buladilar
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli - kichik ma’ruza, namoish, «aqliy hujum», munozara
|
O’qitish vositalari
|
Tarqatma materiallar, slaydlar, proektor, kompyuter, klaster , T-sxema.
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Jamoa va guruhlarda ishlash
|
O’qitish shart-sharoiti
|
Texnik vositalar bilan ta’minlangan auditoriya
|
Qautar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki nazorat, savol-javob
|
Jizzax davlat pedogogika universiteti tarix fakulteti milliy gnaviyat asoslari va huquq talim yollash fanidan tayyorlagan taqdimoti

|
Jizzax davlat pedogogika universiteti tarix fakulteti milliy gnaviyat asoslari va huquq talim yollash fanidan tayyorlagan taqdimoti
|
Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 2,53 Kb. | | #267785 |
Bog'liq Mavzu simli va sisiz aloqa vositalari-azkurs.org
| xmlns:w="urn:schemas-microsoft-com:office:word"
xmlns="http://www.w3.org/TR/REC-html40">
Mavzu: simli va sisiz aloqa vositalari
JIZZAX DAVLAT PEDOGOGIKA UNIVERSITETI TARIX FAKULTETI MILLIY GNAVIYAT ASOSLARI VA HUQUQ TALIM YOLLASH FANIDAN TAYYORLAGAN TAQDIMOTI Simsiz texnologiyani yaratishda va uni qayta qurish qulay, chunki simsiz texnologiyani qurishda ortiqcha kuch sarflanmaydi va eng muhimi samarali va tezkor tarmoqni yaratishda ortiqcha xarajat ketmaydi. Hatto oddiy tarmoq qurganda ham bir yoki bir nechta kirish nuqtalari bilan siz mahalliy tarmoqqa alohida binolarni yoki bir-biridan uzoq masofada joylashgan kompyuterlarni ulashingz mumkin bo`ladi - Simsiz texnologiyani siz qayta va qayta qurish imkoniyatiga egasiz chunki, ushbu texnologiyalarni qurishda siz eng avvalo kompyuterdan foydalangan holda maxsus dasturlari orqali qayerida nasozliklar borligini ko`rishingz mumkin bo`ladi.
Mobillik
Bizning dunyomizdagi eng yaxshi texnologiyalar, agar ular ko'p qirrali bo'lsa, eng yaxshisi bo'lib qoladi.Bugungi kunda universallikning asosiy ko'rsatkichi-bu har qanday sharoitda, qayerda bo'lishidan qat'i nazar, o'z ishini bajarishga imkon beruvchi harakat. Mobil telefonlar, shaxsiy yordamchilar, kommunikatorlar, portativ kompyuterlar bu zamonaviy texnologiya vakillaribo`lib hisoblanadi
Bunday qurilma bilan siz shahar atrofida xavfsiz harakat qilishingiz va har doim aloqada bo'lishingizga ishonch hosil qilishingiz va eng so'nggi ma'lumotlarni olishingiz mukun
ETIBORIGIZ UCHUN RAHMAT
http://azkurs.org
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Jizzax davlat pedogogika universiteti tarix fakulteti milliy gnaviyat asoslari va huquq talim yollash fanidan tayyorlagan taqdimoti
|
-rasm. Protein Data Bank - Aniq va tabiiy fanlar

19
90 %. Kichikroq va qattiqroq qiymatlar ishlatilmadi,
chunki ularni barcha
kompyuter dasturlari ishlatib bo‘lmaydi.
Sinov muhiti
Barcha mustaqil ilovalar, shu jumladan mustaqil dastur paketlarining bir qismi
bo‘lganlar bir xil sinov platformasida sinovdan o‘tkazildi: Intel Xenon 3,4 GHz (4
protsessor), 2 Gb tezkor xotira, Red Hat 4.1.2-13 (Linux versiyasi 2.6.22.2-42.fc6)
). Barcha sinovdan o‘tgan mustaqil ilovalar kompyuterda protsessor yoki xotira
talablarini qo‘ymaydi. Biroq, ilovalar Needleman-Wunsch
yoki Smit-Waterman
ketma-ketligini moslashtirish algoritmlaridan foydalanganligi sababli,
ularning
ikkalasi ham vaqt va makon murakkabligi O(MxN) (M - ketma-ketliklar soni va N
- ketma-ketliklarning uzunligi), hisoblash talablari soni va soniga bog‘liq. ketma-
ketliklarning o‘lchami va dasturning o‘zi emas.
Decrease redundancy dasturi
o‘zining veb-serveri yordamida sinovdan o‘tkazildi, chunki mustaqil dasturiy
ta’minot tarqatilmagan.
Ma’lumotlar to‘plami
Turli xil kompyuter dasturlarini sinab ko‘rish uchun zarur bo‘lgan oqsil ketma-
ketliklari to‘plamlari tasodifiy sonlar generatori yordamida UniProt ma’lumotlar
bazasidan olingan. Chiqarilgan ketma-ketliklar 100, 1000 va 10 000
ta protein
ketma-ketliklarining tasodifiy to‘plamlarini yaratish uchun ishlatilgan. Ushbu
protsedura faqat 100 dan kam qoldiqli kichik oqsillarni o‘z ichiga olgan ma’lumotlar
to‘plamini, kattaroq oqsilli ma’lumotlar to‘plamini (100-200 qoldiq, 200-300 qoldiq
va boshqalar) va faqat 1000 dan ortiq qoldiqli katta oqsillarni o‘z
ichiga olgan
ma’lumotlar to‘plamini yaratish uchun takrorlandi. Shunday qilib, 2-jadvalda
(qo‘shimcha materialga qarang) jamlangan 33 ta ma’lumotlar to‘plami tuzildi.
Ularning barchasi 1-jadvaldagi kompyuter dasturlari uchun kirish sifatida ishlatilgan
(qo‘shimcha materialga qarang), veb-server protsessorining cheklovlari tufayli faqat
100 yoki undan kam ketma-ketlikdagi ma’lumotlar to‘plamini qayta ishlash mumkin
bo‘lgan Ortiqchalikni kamaytirish bundan mustasno.
Boshqa ma’lumotlar bazalari

|
Boshqa ma’lumotlar bazalariBog'liq Biologik ketma –ketliklarni ma’lumot bazalari bo’yicha ko’plikBoshqa ma’lumotlar bazalari
Nukleosoma joylashuvi mintaqasi ma’lumotlar bazasi
Gen ifodasi ma’lumotlar bazalari (asosan mikroarray ma’lumotlari)
Genom ma’lumotlar bazalari
Ushbu ma’lumotlar bazalari genom ketma-ketligini to‘playdi, ularni izohlaydi
va tahlil qiladi va jamoatchilikka kirishni ta’minlaydi. Ba’zilar hisoblangan izohlarni
yaxshilash uchun eksperimental adabiyotlarni qo‘shishadi. Ushbu ma’lumotlar
bazalarida ko‘plab turlar genomlari yoki bitta model organizm genomlari bo‘lishi
mumkin.
ArrayExpress: funktsional genomik ma’lumotlar arxivi; EMBL dan yuqori
samarali funktsional genomik tajribalar ma’lumotlarini saqlaydi
Bioinformatika kombayn
Bachadon bo‘yni saratoni genlari bazasi
Ansambl: inson, sichqoncha, boshqa umurtqali hayvonlar va eukaryot
genomlari uchun avtomatik izohli maʼlumotlar bazalarini taqdim etadi.
Ensembl Genomes: bakteriyalar, protistlar, zamburug‘lar, o‘simliklar va
umurtqasiz hayvonlar metazoalari uchun birlashtirilgan interaktiv va dasturiy
interfeyslar to‘plami (Ensembl dasturiy platformasidan foydalangan holda) orqali
genom miqyosidagi ma’lumotlarni taqdim etadi.
FlyBase: Drosophila melanogaster model organizmining genomi
Gen kasalliklari ma’lumotlar bazasi
Gen ifodasi Omnibus (GEO): massiv va ketma-ketlikka asoslangan
ma’lumotlarni qo‘llab-quvvatlaydigan AQSh Milliy Saraton Institutining (NCI)
ommaviy funktsional genomik ma’lumotlar ombori. Gen ifodasi profillarini so‘rash
va yuklab olish uchun vositalar taqdim etiladi.
Inson oqsili atlasi (HPA): to‘qimalar, hujayralar, hujayra osti bo‘linmalari va
saraton o‘smalaridagi mRNK va oqsil darajasida inson oqsilini kodlovchi genlarning
ekspressiv profillari bilan umumiy ma’lumotlar bazasi.
|
| |
II BOB. PROTEINLAR KETMA-KETLIGI DASTURLARI

18
qimmatlashib boradi va ortiqcha miqdorni kamaytirish hisoblash xarajatlarini ham
kamaytiradi.
Ortiqchalikni olib tashlash uchun turli xil kompyuter dasturlari mavjud. Ular
turli xil tekislash usullaridan (global yoki mahalliy moslashtirish) va klasterlash
algoritmlaridan foydalanadilar. Ushbu ishda bir nechta kompyuter dasturlari tizimli
ravishda taqqoslanadi. Ularning natijalarini umumiy baholashdan tashqari,
asosiy
tashvish turli usullarning natijalari qanchalik o‘xshash yoki farq qiladi. Turli
metodologiyalardan foydalanadigan dasturlardan foydalanishda ma’lum farqlar
kuzatildi. Bu ortiqcha bo‘lmagan ketma-ketlik ma’lumotlar to‘plamini
talab
qiladigan har qanday tadqiqot ongli ravishda olib borilishi kerakligini ko‘rsatadi.
Iloji bo‘lsa, tadqiqot turli dasturlardan foydalangan holda olingan bir nechta ortiqcha
bo‘lmagan ma’lumotlar to‘plamidan foydalangan holda o‘tkazilishi afzalroqdir.
Aniq va tabiiy fanlar - bet 8

20
Sekans identifikatori foizini aniqlash (PID)
Ikki tekislangan oqsil ketma-ketligi uchun ketma-ketlik
identifikatorining
(PID) ulushi mos belgilar (aminokislotalar) bir xil bo‘lgan hizalangan pozitsiyalar
soniga (agar mavjud bo‘lsa, bo‘shliqlar ham) bo‘lingan holda aniqlanadi. Bu ta’rif
ortiqcha emas, chunki ketma-ketlik identifikatorining operativ ta’rifida ko‘pincha
noaniqliklar mavjud.
Turli xil usullarning umumiy ko‘rinishi
Ushbu
ishda
foydalaniladigan
kompyuter
dasturlarining
asosiy
xarakteristikalari 3-jadvalda keltirilgan (qo‘shimcha materialga qarang). Ko‘pgina
dasturlar 0 dan 100 foizgacha bo‘lgan diapazonda PID chegarasini tanlashga imkon
beradi, ammo ularning ba’zilari, masalan, Baliq va CD-hit, ma’lum
darajada
cheklangan diapazonlarga ega. Proteinning maksimal qabul qilingan uzunligi ko‘p
hollarda e’lon qilinmaydi,
cd-hit bundan mustasno, maksimal uzunlik maksimal
butun son bilan cheklangan. Dasturlar qayta ishlashga qodir bo‘lgan
ketma-
ketliklarning maksimal soni ham ushbu dasturlarning hech biri tomonidan e’lon
qilinmagan.
Barcha dasturlar kirish fayllarini FASTA formatida qabul qiladi,
lekin faqat
Decrease Redundancy, cd-hit va SkipRedundant bir xil formatdagi natijalarni beradi.
Baliq va BlastClust kabi boshqalar faqat chiqish faylida oqsil identifikatsiya kodlari
ro‘yxatini taqdim etadi. Shuningdek, biz chiqish kiritish tartibiga bog‘liq yoki
yo‘qligini tekshirdik, ya’ni ortiqcha bo‘lmagan chiqish ma’lumotlar to‘plami kirish
ma’lumotlar to‘plamidagi ketma-ketliklarning biz chiqish kiritish tartibiga bog‘liq
yoki yo‘qligini tekshirdik, ya’ni ortiqcha bo‘lmagan chiqish ma’lumotlar to‘plami
kirish ma’lumotlar to‘plamidagi ketma-ketliklarning almashtirishlaridan qat'i nazar,
har doim bir xil bo‘ladimi yoki yo‘qmi. Baliqlar va BlastClust holatlarida chiqish
kirish tartibiga bog‘liq emas. Biroq, chiqish kirish ketma-ketligi tartibiga bog‘liq
bo‘lgan boshqa dasturlarda bunday emas.
Bundan tashqari, barcha kompyuter
dasturlari tomonidan chiqarilgan ortiqcha bo‘lmagan
ketma-ketliklar soni kirish
ma’lumotlar to‘plamining almashtirishlariga bog‘liq emas.
Mavzuning o‘rganilganligi

6
I BOB. XALQARO NUKLEOTIDLAR KETMA-KETLIGI
MA’LUMOTLAR BAZASI
1.1. Xalqaro nukleotidlar ketma-ketligi ma’lumotlar bazasi
Xalqaro nukleotidlar ketma-ketligi maʼlumotlar bazasi hamkorligi (INSDC;
http://www.insdc.org) doirasida global miqyosda keng qamrovli ommaviy
nukleotidlar ketma-ketligi olinadi, saqlanadi va taqdim etiladi. Ushbu uzoq muddatli
hamkorlikning hamkorlari o‘zlarining ma’lumotlar bazalariga izchil ma’lumotlarni
taqdim etishni ta’minlaydigan va butun dunyo bo‘ylab muntazam ma’lumotlar
almashinuvini qo‘llab-quvvatlaydigan ma’lumotlar formatlari va konventsiyalarini
ta’minlash uchun yaqindan hamkorlik qiladilar. Ma’lumotlarga erkin kirish va jurnal
noshirlari bilan aloqalar bo‘yicha aniq belgilangan
siyosat va boshqaruv INSDC
ma’lumotlar bazalarini ilmiy yozuvlarning asosiy yetkazib beruvchisi va global
bioinformatika ma’lumotlar infratuzilmasi uchun asosiy poydevor sifatida
joylashtirdi. Ketma-ket ma’lumotlar hajmining o‘sishi INSDC hamkorlari uchun
endi ajablantirmasa-da, biz so‘nggi-yillarda guvoh bo‘lgan
asosiy fan tomonidan
keyingi avlod sekvensiya texnologiyasini qo‘llash o‘sishning bosqichma-bosqich
o‘zgarishiga olib keladi va INSDC strategiyasida aniq belgi qo‘yadi. . Ushbu
maqolada biz INSDC ni tanishtiramiz, ma’lumotlarning o‘sishi naqshlarini
tasvirlaymiz va o‘sishning kuchayishi muammolarini sharhlaymiz [3].
Nukleotidlar ketma-ketligi maʼlumotlar bazasining xalqaro hamkorligi
(INSDC; http://www.insdc.org) jamoat mulki maʼlumotlarini almashish boʻyicha
eng mashhur global tashabbuslardan biridir. 1980-yillarning boshlarida ketma-ketlik
texnikasini qo‘llash natijasida paydo bo‘lgan ketma-ketlik
va izohlarning ortib
borayotgan hajmlarini qo‘lga kiritish va taqdim etishga bo‘lgan sa’y-harakatlardan
kelib chiqqan holda, 1987-yilga kelib, INSDC bugungi kungacha saqlanib qolgan
uch partiyaning barqaror a’zoligi bilan shakllandi. Hamkorlik taraflari
Yaponiyaning Mishima shahridagi Milliy genetika institutida DNK ma’lumotlar
banki (DDBJ) hisoblanadi; Yevropa molekulyar
biologiya laboratoriyasining
Yevropa bioinformatika instituti (EMBL-EBI) Hinxton, Buyuk Britaniya; va
7
AQShning Merilend shtati, Bethesda shahridagi Milliy Biotexnologiya Axborot
Markazi (NCBI). INSDC hamkorlari birgalikda ommaviy nukleotidlar ketma-ketligi
va tegishli metama’lumotlarning global to‘plamini taqdim etishga kirishdilar.
Qamrov ma’lumotlar spektrini o‘z ichiga oladi, ular xom o‘qishdan tortib yig‘ish va
moslashtirish ma’lumotlari, yig‘ilgan ketma-ketliklarning
taqdim etilgan
funktsional izohlarigacha. Hamkorlik ostidagi xom ma’lumotlar arxivlari kapillyar
elektroforez platformalaridan olingan xom ma’lumotlar uchun Trace Archive va
keyingi avlod platformalaridan xom va o‘qilgan moslashtirish ma’lumotlari uchun
Sequence Read Archive [SRA, (1)] sifatida tanilgan. Yigʻilgan ketma-ketliklar va
izohlar DDBJ (2), Yevropa Nukleotidlar arxivining EMBL-Bank komponenti (3) va
NCBI dan GenBank (4) da mavjud. Muntazam ma’lumotlar almashinuvi, standart
formatlar va tobora ko‘proq texnologiya almashish hamkorlikda global sinxronlikni
ta’minlaydi [7].
ILOVA - Aniq va tabiiy fanlar

Aniq va tabiiy fanlar
Download
1,9 Mb.
Pdf ko'rish
bet
20/20
Sana
07.02.2024
Hajmi
1,9 Mb.
#152551
1
...
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Bog'liq
Biologik ketma –ketliklarni ma’lumot bazalari bo’yicha ko’plik
ILOVA
40
Protein Data Bank bo‘limlari
41
42
Download
1,9 Mb.
1
...
12
13
14
15
16
17
18
19
20
Download
1,9 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Aniq va tabiiy fanlar
Download
1,9 Mb.
Pdf ko'rish
-rasm. Rektifikatsion kalonnalar tarelkalarini yig‘ish

5.6-rasm. Rektifikatsion kalonnalar tarelkalarini yig‘ish: 1 -
qalpoqcha. 2 - tarnov; 3 - egar; 4 - tayanch burchagi; 5 - fartuk; 6 -
tenglashtiruvchi planka.
U-simon qalpoqchali tarelkalarni o„rnatishda yig„ishning
aniqligini
ta‟minlaydigan eng muhim operasiya tayanch burchaklari va yo„laklarini
o„rnatish va tekshirish hisoblanadi. U-simon element balandligi bo„yicha
deyarli sozlanmaydi, biroq qo„shni
elementlar orasidagi masofani,
shuningdek tarelka periferiyasi bo„yicha xalqali
zazorni aniq ushlab turish
lozim.
Ishni bajarish tartibi
1. Mavzuni nazariy jihatdan o„rganib chiqish.
2. O„qituvchi tomonidan berilgan vazifa bo„yicha texnologik kartani yozish.
3. Ustunli apparatlarning uzellarini yig‟ish ketma-ketligini yozish.
Hisobotning shakli va mazmuni
1. Ishning nomi ma mazmuni.
2. Ustunli apparatlarni yig‟ish texnologik jarayon kartasini tuzish.
3. O„rganish natijalari bo„yicha olingan ma‟lumotlarni
jadval
ko‟rinishida rasmiylashtirish.
Nazorat savollari:
1. ustunli apparatlarni yig‟ish uchun qanday moslamalar mavjud?
2. Ustunli apparatlarni yig‟ishda nimalarga e‟tibor qilish zarur?
3. Rektifikatsion ustunlarnig tarelkalarini yig‟ish bosqichlari qanday?
Zamonaviy axborot texnologiya vositalari

1.5. Zamonaviy axborot texnologiya vositalari Axborot texnologiyalarining komponentalarini quyidagi turlarga ajratish mumkin:
1. Apparatli komponentalari; 2.
Dasturiy komponentalari ;
Kompyuter - axborotlarga ishlov berishning universal qurilmasi.
Printer - kompyuter ekrani yoki xotirasidagi ma’lumotlarni qog’ozlarga nusxalovchi qurilma.
Proyektor -kompyuter xotirasidagi ma’lumotlarni kata ekranga taqdim qiluvchi qurilma.
Plotter -grafikli ma’lumotlarni qog’ozlar va banerlarga pechatlash qurilmasi.
Telekommunikasion blok -ma’lumotlar almashishni ta’minlovchi blok.
Ma’lumotlarni kiritish va ekranni boshqarish qurilmalari (klaviatura, manipulyatorlar).
Yozish qurilmalari (raqamli fotoapparat, raqamli kamera, skaner, web kamera).
Elektron doska- masofadan o’qitish uchun qo’llaniladigan hozirda ommaviylashayotgan texnik
qurilma.
Kompyuter tarmog’i- kompyuterlarning o’zaro turli ma’lumotlar, programmalar almashish
maqsadida biriktirilishi.
Server- tarmoqqa ulangan va undan foydalanuvchilarga ma’lum xizmatlar ko’rsatuvchi
kompyuter yoki maxsus dastur.
Ishchi stansiya- tarmoqqa ulangan shaxsiy kompyuter, foydalanuvchi shu orqali axborot
resurslariga kirib boradi.
Ma’lumotlarni qayd qilish qurilmalarai va boshqalar.
Dasturiy komponentalar. Tizimli va xizmatchi dasturiy komponentalar-apparatli komponentalarni bog’lash va ishlatish
vazifalarini bajaradi.
Axborotli manbalar(ensiklapediyalar, uslubiy ko’rsatmalar, axborot saytlari va qidiruv
tizimlari).
Virtual konstruktorlar.
Trenajyorlar.
Kompleks o’rgatuvchi paketlar.
Nazorat savollari 1. Texnologiya tushunchasi nima?
2. Axborot texnologiyalari tushunchasini gapirib bering?
3. Axborot texnologiyalarining turlari?
4. Axborot texnologiyalarining komponentalari?
5. Axborot texnologiyalari bilan axborot tizimlarining o’zaro bog’liqliklari.
6. Axborot texnologiyalarining taraqqiyot bosqichlari.
-rasm. Vintli strubsina - 5-amaliy mashg‘ulot. Ustunli apparatlarni yig‘ish va o‘rnatish ishning maqsadi

himoyalangan bo„lishi lozim. Payvandlashni g„ildirakli
stendda bajargan
ma‟qul (5.5-rasm), uning ramasiga bir yoki ikkita payvandlash apparati
o„rnatiladi. Ichki chokni payvandlash uchun avtomatlardan biri
apparatning ichiga joylashtiriladi.
5.5-rasm. Apparat ulanadigan joylarni payvandlash uchun g‘ildirakli
stend: 1 - stendning asosi 2, 8- harakatlanadigan va statsionar g„ildiraklar, 3, 5 -
payvandlash avtomati 4 - rama 6 apparat, 7 - flyus uchun vanna, 8 - statsionar
g„ildiraklar, 9 - payvandlash avtomatining harakatlanadigan ramasi.
Payvandlash tugaganidan keyin yig„ilgan apparatning yo„l qo„yiladigan
chegara doirasida bo„lishi lozim bo„lgan barcha o„lchamlari tekshiriladi.
Mas‟ul ustunli apparatlarning korpuslari quyidagi talablarga javob berishi
kerak: uzunlikdagi xatoliklar loyihadagidan 0,3%
oshmasligi lozim; 1 m
joydagi silindr hosil qiladigan qiyshiqlik 2 mm dan oshmasligi, 10 metrdan
baland bo„lgan apparatlar uchun esa -3 mm dan oshmasligi kerak.
Ko„plab ustunli apparatlar ichida rektifikatsion ustunlar ancha murakkab
ichki qurilmalar bilan jihozlanganligi va keng tarqalganligi bilan ajralib
turadi va shu sababli ushbu ustunlarning asosiy uzeli bo„lgan rektifikatsion
tarelkalarning montaji va ta‟mirini atroflicha ko„rib chiqamiz. Rektifikatsion
tarelkalarni o„rnatish uslubi ularning konstruksiyasi va texnologik vazifasiga
bog„liq. Ularni ustunlarni vertikal (ishchi holat) va gorizontal holatda qo„yib
ham yig„ish mumkin. Ikkinchi usul
montaj ishlarining umumiy
davomiyligini qisqartirish imkonini beradi, biroq apparatni ko„tarish uchun
katta yuk ko„taradigan moslamalardan foydalanishni talab qiladi.
Tarelkalarning ustunlarning ichiga lyuk orqali
yoki korpusning erkin
burchagi orqali (bloklab yig„ishda) olib kiriladigan qismlarga ajraladigan
detallari belgilangan ketma-ketlikda yig„iladi.
5.6-rasmda tarnovsimon tarelkalar uchun qalpoqchalar va to„kish
plankalarini mahkamlash uzeli ko„rsatilgan. Tarnov yoki stakan ish
rejimiga bog„liq holda tarelkadagi suyuqlik sathidan 10–25
mm yuqorida
turishi kerak.