nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 126/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
139
faoliyat yuritadigan qilib tarbiyalashda asosiy omil bo‘lib xizmat qiladi. Shuning
uchun ta’limda eng muhim strategik yo‘nalish ta’lim muassasalarining innovatsion
faoliyati hisoblanadi. Bu esa barcha ta’lim muassasalarida, ayniqsa ijodkor, yuqori
salohiyatli mutaxassis kadrlarni tayyorlovchi oliy ta’lim maskanlarida innovatsion
texnologiya ko‘rinishida faoliyat olib borish dolzarb masalalardan biri bo‘lib
kelgan. Xususan, hozirgi kunda ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalar,
pedagogik va axborot texnologiyalarini o‘quv jarayonida qo‘llashga bo‘lgan
qiziqish, e’tibor kuchaygan.
Ma’lumki bugungi kunda ta’lim muassasalarining resurs, kadrlar va axborot
bazalarini yanada mustahkamlash, o‘quv-tarbiya jarayonini yangi o‘quv-uslubiy
majmualar, ilg‘or pedagogik texnologiyalar bilan to‘liq ta’minlash” vazifalari
belgilab qo‘yilgan. Mamlakatimizning taraqqiy etgan mamlakatlar qatoridan o‘rin
olishi uchun aholi ta’limini jadallashtirish va uning samaradorligini oshirish
maqsadi
ham
ilg‘or
pedagogik
tadbirlardan,
texnologiyalardan
keng foydalanishimizni talab etmoqda.
Innovatsion texnologiyalar asosida mantiqiy fikrlash uzluksiz ta’lim tizimini
rivojlantirishning eng muhim omillaridan hisoblanadi. Ular ta’lim jarayonida
ma’lum o‘zgarishlarga, ta’lim mazmuni, sifati boyishiga va samarali tashkil
etilishiga
sabab
bo‘ladigan
turli
tashabbus
va
yangiliklarning
yaxlit tizimida namoyon bo‘ladi. Ilm, fan va texnikaning jadal rivojlanishi, yangi
texnika va texnologiyalarning jamiyatning barcha qatlamlariga kirib borishi,
axborot texnologiyasi vositalarining barcha davlat va nodavlat muassasalarida
qo‘llanilishi o‘qituvchilardan uzluksiz bilim olishni talab qilmoqda.
O‘qituvchilarning faoliyati ko‘p qirrali bo‘lib, ular boshqaruvchi, muloqot
qiluvchi, yo‘naltiruvchi, tashkil etuvchi va baholovchi rollarini amalga oshirishlari
kerak bo‘ladi.
Ta’lim tizimini isloh qilishning zarurligini tushunib yetish, amaliyotda ta’lim
muassasalarini innovatsion jarayonlarga qo‘shilishini taqozo etmoqda, o‘zini
yaratish imkoni mavjud innovatsion maydonda ko‘rish va eng muhimi aniq
yangiliklarni o‘zlashtirishdan iborat. Bugungi kunda maktab va oliy ta’lim
tizimidagi an’anaviy va ommaviy ko‘rinishdagi ta’lim va tarbiya jarayonlari
o‘rniga ta’lim muassasalari rivojlanishida o‘ziga xos yangilik bo‘lib innovatsion
jarayonlar kirib kelmoqda. Ta’lim sohasi – mamlakatimizda birinchilardan bo‘lib
faol
innovatsion
harakatni
boshladi.
Ilm-fan
va
ishlab
chiqarishni
integratsiyalashtirish, xususiy tadbirkorlar va davlat o‘rtasidagi hamkorlik, kichik
va o‘rta innovatsion biznesning xalqaro aloqalarini qo‘llab-quvvatlash innovatsion
faoliyatni keng rivojlantirishning muhim shartlaridir. Shuni ta’kidlash kerakki,
|
| |
ELEKTR XAVFSIZLIGI - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

Ushbu uslubiy ko‘rsatma matni 2022 yil 4 iyulda Namangan muhandislik-qurilish
institutida tasdiqlangan Elektr xavfsizligi fanining o‘quv dasturiga muvofiq tuzildi
Tuzuvchi:
SH.Mamadaliev - NamMQI, “
Mehnat muhofazasi va ekologiya
” kafedrasi katta
o‘qituvchisi
Yo.Yoqubjonova – NamMQI, “
Mehnat muhofazasi va ekologiya
” kafedrasi katta
oʼqituvchisi
Taqrizchi:
Z.Turaev
– NamMQI, Kimyoviy texnologiya kafedrasi professori, t.f.d.
Ushbu ma’ruzalar matni Mehnat muhofazasi va ekologiya kafedrasining 2022 yil
«___» ____________dagi «_____» - son yig‘ilishida muhokamadan o‘tgan va fakultet
kengashida muhokama qilish uchun tavsiya etilgan.
Kafedra mudiri: ________________ M.Sobirov
Energetika va mehnat muhofazasi fakultetining kengashida muhokamadan o‘tgan va
foydalanishga tavsiya etilgan.
(20 yil «___» _______________dagi «_____» -sonli bayonnoma).
Fakultet kengashi raisi: ________________ R. Soliev
O‘quv-uslubiy boshqarma boshlig‘i: _________ I.Sayfullaev
Namangan muhandislik–qurilish instituti o‘quv-uslubiy kengashida ko‘rib chiqilgan
va tavsiya qilingan. «__»___2022 y.dagi __sonli majlis bayoni. (__- son bilan ro‘yhatga
olingan).
A
, ikkinchisida esa 
a - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 142/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmuaA
, ikkinchisida esa
a
irsiy allellar uchraydi. Agar F
1
avlod
duragaylari o‘z-o’zi bilan chatishtirilsa, u holda urug‘chi o’simligi A va a irsiy omilga, changchi
o’simlik ham A va a irsiy allellarga ega gametallarni hosil qiladi. Urugianish sodir bo’lganda
gametalardagi irsiy omillar qo£shilishi sxemasini osonlashtirish maqsadida angliyalik genetik
R.Pennet
maxsus
pennet katagini
joriy etdi. Katakning yuqori gorizontal qismiga changchi jinsining,
chap yonboshdagi vyertikal qismiga urug’ochi jinsining gametalari, katakchalar ichiga esa
gametalarning qo’shilish imkoniyatlari yozilsa tubandagi holat yuzaga keladi:
A
a
A
AA
Aa
a
Aa
aa
Natijada, F
2
da AA, Aa, Aa , aa irsiy genotiplarga ega o’simliklar rivojlanadi. “A” allel
holati no’xat donining sariq rangini, “a” allel holati yashil rangini ifoda etgani sababli,
duragaylarning 3/4 sariq, 1/4 qismi esa yashil rangli bo’ladi. F
2
dagi AA — genotipli doni sariq
rangli organizmlar o’zaro chatishtirilganda F
3
da faqat “toza” AA — genotipli doni sariq rangli
organizmlar hosil bo’ladi.
Aa
- genotipli doni sariq rangli organizmlar o’zaro chatishtirilganda F
3
da
3:1 nisbatda ajralish (3 ta sariq
donli, l ta yashil donli) sodir bo’ladi. F
2
dagi
aa
— genotipli doni yashil rangli organizmlar
o’zaro chatishtirilganda F
3
da faqat “toza” aa — genotipli doni yashil rangli o’simliklar hosil
bo’ladi. Shunday qilib F
2
dagi organizmlarni yarmi 2/4 “sof” (AA, aa) keyingi bo‘g‘inda ajralish
bermaydi va ularni
gomozigota
deyiladi. Qolgan yarmi 2/4 duragay (Aa) F
3
da belgilar bo‘yicha
ajralish beradi ularni
geterozigota
deyiladi.
Bayon etilgan mulohazallarni xulosalab no‘xatning doni sariq va yashil rangli changchi va
urug‘chi o‘simliklarini chatishtirishdan olingan birinchi, ikkinchi avlod duragaylar tubandagicha
yoziladi:
|
| |
-rasm.Qadam kuchlanishi mavjud hududdan xavfsiz chiqib ketish

U
sh
= (I
3
* r * a) / 2 p x (x + a). Volt bilan o‘lchanadi.
Albatta, qadamning chegara kuchlanishini va uning radiusini aniqlash juda qiyin,
chunki tuproqning turli qatlamlarining taxminiy qarshiligini hisoblash va ma’lum
bir koeffitsient bilan ko‘paytiriladigan o‘rtacha ko‘rsatkichni olish kerak. Ammo
bunday formulalar hisob-kitoblarni amalga oshirishga va kuchlanish, oraliq va
boshqa parametrlarni hisoblashga yordam beradi.
Ushbu hisob-kitob orqali siz asta-sekin kuchlanishni emas, balki o‘lim ehtimolini
kamaytirishga yordam beradigan qadam to‘rini ham aniqlashingiz mumkin.
Qadamlar qisqartirilsa, ta’sir minimal bo‘ladi, lekin bu kuchlanish chastotasiga
bog‘liq. Misol uchun, voqea sodir bo‘lgan taqdirda qadam hajmini hisoblashda
yordam beradigan egri diagrammasi mavjud
Erga bunday jadvalni olish uchun simdan turli masofalardagi kuchlanishni
o‘lchash va keyin ma’lumotlarni bitta sxemaga tushirish kerak. ON kesimiga
e’tibor bering, chizilgan rasmda u insonning o‘rtacha qadamiga mos keladigan bir
nechta joylarga bo‘linishi mumkinligini ko‘rsatadi. Bunday holda, siz ishchi xavf
zonasidan olib chiqishingiz mumkin. Agar xavfli chiziqlar hosil bo‘lish joylarini
hisoblasak, oyoq qadamlari potentsial farq joylarida bo‘ladi. Bundan tashqari,
grafikada ob’ekt qanchalik yaqin bo‘lsa (odamga qarang), voqea sodir bo‘lgan
epitsentr (uzilgan sim) bo‘lsa, bo‘laklar kichikroq va kuchlanish kuchayadi. Buni
hisobga olgan holda, formulada bunday ko‘rinish bo‘ladi:
Ush = Uv-Ug = Uz * B
Bunday holda, qadamning kuchlanish koeffitsienti deb ataladigan inson
oyoqlari orasidagi kuchlanish koeffitsienti 1 (standart) ga teng. Bu ko‘rsatkich
voqea sodir bo‘lgan masofaga bog‘liq. Misol uchun, kuchlanish manbai qanchalik
yaqin bo‘lsa, oyoqlar orasidagi koeffitsient qanchalik baland. Grafik 2 xavf
zonasida tana harakati paytida ma’lumotlarni o‘zgartirish qanday ko‘rsatadi.
Ayniqsa, momaqaldiroq yoki ho‘l asfaltdagi oqimning yuqori ta’siri. Bunday
hollarda, maxsus jihozlarsiz, epitsentrga o‘n metrdan yaqinroq bo‘lish taqiqlanadi.
SHu bilan birga, inson tanasining o‘tkazuvchanligi va oyoqlari orasidagi
qarshilikka ta’sir qiluvchi uchinchi tomon omillarini hisobga olish kerak. SHunday
qilib, agar simni uzilib tushish paytida ishlaydigan kishi nam kiyim, poyafzal yoki
terlagan bo‘lsa, unda 220 xavfsizlik texnologiyasida muhim bo‘lganlardan farqli
o‘laroq, jiddiy jarohatlanishi uchun bir necha o‘nlab Volts etarli bo‘ladi.
Sinov savollari:
1.Qadam kuchlanishi nima?
2.Qadam kuchlanishi qanday xosil bo‘ladi?
3. Insonning qadam kuchlanishidan jarohatlanishi nimalarga bog‘liq?
4. Qadam kuchlanishi xududidan qanday ehtiyot choralarni ko‘rib chiqib ketish
kerak?
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 126

|
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} Pdf ko'rish
|
bet | 126/199 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,08 Mb. | | #236514 |
Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa505978ELKALI OMMETRNING ISHLASH TARZI
12-rasm
.
Kuchlanish, elektr toki va elektr qarshiliklari o‘rtasidagi o‘zaro
bog‘liqlik (Om qonuni)
13-rasm.
Elektr qarshiligini o‘lchash prinsiplari
Rasmda ko‘rsatilgan bog‘liqlikka
asoslanib, elektr energiyasining eng muhim uchta xususiyati q arshilik qiymatini
aniqlaydi. Buninguchun quyidagilar bo‘lishikerak: 1. Quvvat manbai, masalan,
batareya yokiakkumulyator; 2. Oqim va kuchlanishni o‘lchash
asboblari.
Elektr zanjiridagi qarshilikni o‘lchash tarzi
14-rasm
Ampermetr orqali kuchlanish manbai o‘lchanadigan qismga ulanadi,
uningqarshiligi aniqlanishi kerak va iste’molchi bo‘ylab kuchlanish pasayishi
voltmetr bilan o‘lchanadi. Ampermetr va voltmetr bilan kuchlanish qiymatini
o‘qishni olib tashlaganimizda, R ning qarshilik qiymati Om qonuniga muvofiq
hisoblanadi. Ushbu oddiy prinsip qo‘lda o‘lchash va hisob-kitoblarni amalga
oshirishga imkon beradi. Biroq, uni ushbu shaklda ishlatish qiyin. Ishningqulayligi
uchun Ometrlar yaratilgan.
Sinov savollari:
1.O‘lchanadigan elektr toki turlariga ko‘ra elektr o‘lchash vositalari qanday
turlarga bo‘linadi?
2.Kuchlanish qaysi jihoz yordamida o‘lchanadi?
3.Tok kuchi qaysi asbob yordamida o‘lchanadi?
Elektr zanjirdagi qarshilik qanday aniqlanadi?
4-
amaliy mashg‘ulot. Elektr tokini erga ulab muhofaza qilish usulini
|
| |
O`qitish usullari - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 88/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyot
O’QUV AMALIYOTI MASHG’ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Mashg’ulot bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O`qituvchi
|
Ta`lim oluvchi
|
1-O`quv mashg`ulotiga
kirish
15-daqiqa
|
Tashkiliyqism:
1.O’quvchining davomati tekshiriladi
2. O’quvchilarning mashg’ulotiga tayyorgarligini nazorat qiladi. Maqsad va vazifaning belgilanishi
3.Amaliy mashg’ulot nomi rejasi maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi
4.Amaliy mashg’ulotning baxolash mezonlari bilan tanishtiradi.
5.Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi
|
Mashg`ulotga tayyorgarlik ko’radi.
Amaliyotga xavfsizlik texnikasi , sanitariya va gigiena talablariga rioya qilingan xolda maxsus kiyimda keladi.
Xavfsizlik texnikasi jurnaliga imzo quyadi.
Tinglaydi.
|
2- Asosiy
bosqich
210 daqiqa
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Kirish instruktaji (50 daqiqa) - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 89/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotKirish instruktaji (50 daqiqa)
O’quvchilarni bilimini faollashtirish:
1.Tezkor savol javob , aqliy hujum o’tkazadi. O’quvchilarlarning o’quv materialinio’zlashtirganlik darajasini aniqlab va ularni rivojlantirish maqsadida yangi mavzu bayoniga o’tadi
Yangi o’quv materiali bayoni
2.O’quv amaliyoti mashg’uloti mavzusi bo’yicha ma’lumot beriladi. Ish jarayoni tushuntiriladi.
Joriy instruktaji (135 daqiqa)
Yangi o’quv materiali amaliy mashq bajarish:
3.O’quvchilar ish joylari bilan taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo’riq texnologik harita hamda mustaqil ish bajarish uchun hom ashyo tarqatadi va ko’rsatmalar beradi
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar yo’l qo’ygan hatolari ko’rsatiladi.
Yakuniy instruktaji (15 daqiqa)
5.Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini tartibga keltirishni nazorat qiladi. Tayyorlangan maxsulotni qabul qiladi
Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog`lab mavzuni yakunlash
|
Savollarga javob beradi. Tinglaydi, chizadi, yozib oladi.
O’z ish joylarini egalaydi, mashg’ulot raxbari ko’rsatmalari va yo’riqli texnologik xaritaga rioya qilgan holda ish bajaradi. Yo’l qo’ygan xatolarni to’g’irlaydi.
Foydalanilgan jixozlarni mashg’ulot raxbariga topshiradi. Ish joylarini tartibga keltiradi.
|
Darsning yakuniy qismi 15-daqiqa
|
Yakunlash.
1.O’quvchilar amaliy mashg’ulot bo’yicha baxolar e’lon qilinadi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan ishlarining axamiyati va muximligiga o’quvchilar e’tibor qaratadi
3.Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan tanishtirib uyga vazifa beriladi.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Kirish instruktaji (50 daqiqa) - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 85/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotKirish instruktaji (50 daqiqa)
O’quvchilarni bilimini faollashtirish:
1.Tezkor savol javob , aqliy hujum o’tkazadi. O’quvchilarlarning o’quv materialinio’zlashtirganlik darajasini aniqlab va ularni rivojlantirish maqsadida yangi mavzu bayoniga o’tadi
Yangi o’quv materiali bayoni
2.O’quv amaliyoti mashg’uloti mavzusi bo’yicha ma’lumot beriladi. Ish jarayoni tushuntiriladi.
Joriy instruktaji (135 daqiqa)
Yangi o’quv materiali amaliy mashq bajarish:
3.O’quvchilar ish joylari bilan taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo’riq texnologik harita hamda mustaqil ish bajarish uchun hom ashyo tarqatadi va ko’rsatmalar beradi
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar yo’l qo’ygan hatolari ko’rsatiladi.
Yakuniy instruktaji (15 daqiqa)
5.Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini tartibga keltirishni nazorat qiladi. Tayyorlangan maxsulotni qabul qiladi
Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog`lab mavzuni yakunlash
|
Savollarga javob beradi. Tinglaydi, chizadi, yozib oladi.
O’z ish joylarini egalaydi, mashg’ulot raxbari ko’rsatmalari va yo’riqli texnologik xaritaga rioya qilgan holda ish bajaradi. Yo’l qo’ygan xatolarni to’g’irlaydi.
Foydalanilgan jixozlarni mashg’ulot raxbariga topshiradi. Ish joylarini tartibga keltiradi.
|
Darsning yakuniy qismi 15-daqiqa
|
Yakunlash.
1.O’quvchilar amaliy mashg’ulot bo’yicha baxolar e’lon qilinadi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan ishlarining axamiyati va muximligiga o’quvchilar e’tibor qaratadi
3.Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan tanishtirib uyga vazifa beriladi.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Foydalanilgan asosiy adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalanilgan asosiy adabiyotlar ro‘yxati Pdf ko'rish
|
bet | 115/199 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,08 Mb. | | #236514 |
Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa505978
Foydalanilgan asosiy adabiyotlar ro‘yxati
1.
A.Mark, P.Friend James Fundamentals of Occupational Safeti and Health. Berman press.
Germaniya, 2007.
2.
G‘oyipov H.E. Hayot faoliyati xavfsizligi. –T.: “YAngi asr avlodi”, 2007 yil. – 264 b.
3.
Qudratov A. va b.. "Hayotiy faoliyat xavfsizligi". Ma’ruza kursi. “Aloqachi” -T.: 2005. -
355 b.
4.
O‘. Yo‘ldoshev va boshqalar. Mehnatni muxofaza qilish. -T.: Mehnat, 2005.
5.
Yormatov G‘. Yo. Va Boshqalar. Mehnat Muhofazasi. –T.: Mehnat, 2005.
Qo‘shimcha adabiyotlar:
1.
Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil
zararlanishini tekshirish va hisobga olish to‘g‘risidagi Nizom. Vazirlar Mahkamasining
qarori №286, 06.06.1997, -T.: 1997.
2.
Yormatov G`.Yo. Va Bosq. Hayot faoliyati xavfsizligi. O`quv qo`llanma. –T.: 2005.
Intemet manbalari
1.
www.bimm.uz
-
OO‘MTV sayti
2.
www.ziyo.edu.uz
-
OO‘MTV sayti
6.
www.mchs.gov.uz
-
Favqulodda vaziyatlar vazirligi sayti.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
NAMANGAN MUHANDISLIK - QURILISH INSTITUTI
«Mehnat muhofazasi va ekologiya » kafedrasi
|
| |
Yongʼin havfsizligini ta’minlash va havfsizlik qoidalari

|
Yongʼin havfsizligini ta’minlash va havfsizlik qoidalari
|
bet | 1/6 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 25,65 Kb. | | #266148 |
Bog'liq 13maavzu
Yongʼin havfsizligini ta’minlash va havfsizlik qoidalari
Yong’in - bu maxsus manbadan tashqarida sodir bo’ladigan va katta material zarar hamda talofatlar keltirib chiqaradigan nazoratsiz yonish jarayonidir. Ob’ektning yong’in xavfliligi deganda, ob’ektning yong’in sodir bo’lishi mumkin bo’lgan holati va yong’inning oqibatlari tushuniladi.Ob’ektning yong’in xavfsizligi deganda, belgilangan me’yorlar va talablar asosida ob’ektda yong’in sodir bo’lish xavfi hamda uning xavfli va zararli faktorlarini inson hayotiga ta’siri cheklangan, ob’ektdagi materiallar to’liq himoyalangan holati tushuniladi.
Yong’in vaqtida sodir bo’ladigan turli xil xavfli va zararli omillar ta’sirida material boyliklar nobud bo’lishi va baxtsiz hodisalar ro‘y berishi mumkin. Yong’inning xavfli va zararli omillariga asosan quyidagilarni kiritishimiz mumkin: ochiq alanga, atrof-muhitning va yong’inda qolgan buyumlarning yuqori harorati, yonish vaqtida hosil bo’ladigan turli xil zaharli gaz va bug’lar, tutunlar, kislorodning kam kontsentratsiyada bo’lishi, qurilish konstruksiyalari va materiallarining qulab tushayotgan qismlari, yong’in vaqtida sodir bo’ladigan portlash, portlashdagi to’lqin zarbasi, portlash ta’sirida uchib ketgan materiallar va zararli moddalar va b. Yong’inni oldini olish sistemasi - yongin sodir bo’lish sharoitlarini bartaraf etishga qaratilgan tashkiliy tadbirlar va texnik vositalar majmuidan iboratdir.
Ushbu tadbirlar ishlab chiqarishda mumkin qadar ko’proq yonmaydigan va qiyin yonadigan materiallarni ishlatish, texnologik jarayonlarni to’liq mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish, yonginga xavfli qurilmalar o’rnatilgan xonalarni yonmaydigan materiallar bilan boshqalardan ajratish yoki ularni mumkin qadar tashqarida o’rnatish, yonuvchi moddalar uchun germetik idishlar va jihozlardan foydalanish, bino havosi tarkibidagi yonuvchi gaz, bug’ va changlar miqdorini ruxsat etilgan darajada saqlash, isitish jihozlaridan to’g’ri foydalanish va shu kabi boshqa tadbirlar orqali amalga oshiriladi.
Yonuvchi muhitda yonginga olib keluvchi manbaning hosil bo’lishini oldini olish esa, ishlab chiqarishda yongin manbasini hosil qilmaydigan mashinalar, mexanizmlar va jihozlardan foydalanish, mashina va mexanizmlardan foydalanish qoidalari va rejimlariga to’liq rioya etish, elektr statik zaryadlari va yashinga qarshi himoya vositalaridan foydalanish, materiallar va moddalarning issiqlik ta’sirida, ximiyaviy va mikrobiologik usulda o’z-o’zidan alangalanish sharoitlarini bartaraf etish, belgilangan yonginga qarshi tadbirlarni to’liq amalga oshirish, bino chegarasini davriy ravishda tozalab turish kabi tadbirlar orqali amalga oshiriladi.
|
| |
«Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения нейролингвистического програмирования» - bet 121

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
134
Sitorabonu Vokhidova Hurmatulloyevna
TESOL/CEFR/APTIS Certified English Teacher
Bukhara Regional Center of Retraining and
In-Service Training Personnel of Public Education
INNOVATIVE AND CREATIVE METHODS IN TEACHING FOREIGN
LANGUAGES
Abstrac:.
This scientific article is devoted to innovative and creative educating
learners to foreign languages. Several methods for creative teaching are described
as well.
Key words:
innovative, creative, digital, virtual, music, songs, IT technology,
kahoot, drawing, listening, singing, speaking, reading, writing, skills.
Innovative and creative educating learners with the help of IT technology and
creative methods is essential in educational process. Kahoot application is one of
the most used innovative ways of assessment. This IT tool is appropriate for all
levels of learners from young learners till adults. Also, it can be used in warm up
and brainstorming purposes.
Moreover, there are lots of creative methods which makes teaching much more
interesting and fun. Such interactive and creative methods as drawing to
instrumental music,
disappearing song, express your feelings can be example.
DRAWING TO INSTRUMENTAL MUSIC
In this activity, students have an opportunity to respond to instrumental music, which has
no lyrics. Simple art supplies are offered, such as colored pencils, crayons, or markers, and a
plain sheet of paper for each student. As the piece plays, students are invited to scribble,
draw, doodle, write, or simply listen as they see fit. After the piece has been played, students
share the drawing or words and describe how the piece of music made them feel. If the class is
relatively small, each student shares his/her drawing with the whole class; if it’s larger,
students share their drawing in a group of 4–6. This activity has no right or wrong, and allows
students at all proficiency levels to experience the music on a non-verbal plane and then share
their art with others. They may have very few words about their art, because the art, not
the words, is the statement.
Kalit so‘zlar - «Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения нейролингвистического...

|
«Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения нейролингвистического програмирования» Pdf ko'rish
|
bet | 116/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)
Kalit so‘zlar
:
“integratsiya”,innovatsiya texnologiya, ta’sirning intensivligi.
Annotation: This article provides the role of logical and critical thinking of
learners in the integrated education as well we will get information about
pedagogical and psychological aspects of the education.
Keywords:
Psychological stress, stressful event, way of perceiving and
responding to the situation, stressors, long-term stresses, emotional reactions,
chronic stressors, stress and occupational health, intensity of exposure.
Annotatsiya:
V state rassmatrivayutsya znacheniya kriticheskogo i
logicheskogo mыshleniya v deyatelnosti obuchayuщixsya po integratsionnomu
obucheniyu, a takje danы ponyatiya o psixologo-pedagogicheskix svoystvax etoy
texnologii
Klyuchevыe slova:
"kritika', kriticheskoe mыshlenie, osmыslenie situatsii i
priem peredachi mыsley, professionalnoe zdorove, intensivnost vozdeystviya
O‘quv – tarbiya jarayonida pedagogik texnologiyalarning to‘g‘ri joriy
etilishi o‘qituvchining bu jarayonda asosiy tashkilotchi yoki maslihatchi
sifatida faoliyat yuritishiga olib keladi. Bu esa o‘quvchidan ko‘proq
mustaqillikni, ijodni va irodaviy sifatlarni talab etadi. Har qanday pedagogik
texnologiyaning o‘quv –tarbiya jarayonida qo‘llanilishi shaxsiy xarakterdan
kelib chiqqan holda, o‘quvchini kim o‘qitayotganligi va o‘qituvchi kimni
o‘qitayotganiga bog‘liq. Pedagogik texnologiya asosida o‘tkazilgan
mashg‘ulotlar yoshlarning muhim hayotiy yutuq va muammolariga o‘z
munosabatlarini bildirishlariga intilishlarini qondirib, ularni fikrlashga, o‘z
nutqai nazarlarini asoslashga imkoniyat yaratadi. Hozirgi davrda sodir
bo‘layorgan innovatsion jarayonlarda ta’lim tizimi oldidagi muammolarni hal
etish uchun yangi axborotni o‘zlashtirish va o‘zlashtirgan o‘zlari tomonidan
baholashga qodir , zarur qarorlar qabul qiluvchi, mustaqil va erkin
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
«Использование инновационно-креативных технологий в обучении, практические основы применения нейролингвистического програмирования»
|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 119/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
132
Hamroyeva Zevar
Buxoro viloyati Buxoro tumani
1-IDUM o‘qituvchisi
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARI IJODIY FAOLIYATINI
O‘YINLAR VOSITASIDA SHAKLLANTIRISH
Zamonaviy ta'lim maqsadi, mazmuni, shakl, uslub va vositalari ta'lim
jarayonlari mazmunini tahlil qilish uchun qo‘llaniladigan an'anaviy kategoriyalar
bo‘lib hisoblanadi. Qayd etilgan pedagogik kategoriyalarni maqsadga muvofiq
ravishda yo‘naltirilgan pedagogik faoliyatning qonuniyat va mezonlarini
tizimlashtiruvchi omil vazifasini bajaradi.
Zamonaviy o‘qituvchi dars jarayonida «aktyor» emas, aksincha «rejissyor»
bo‘lishi kerakligini anglashi lozim. Buning uchun esa u bir necha yangicha ta'lim
usullarini yaxshi bilishi kerak.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘qitishda o‘yin ijodiy faoliyatning bir
shaklidir. Bunda o‘quvchi ijtimoiy va moddiy borliqni bilish hamda anglash
asosida emotsional-hissiy, intellektual-axloqiy rivojlanadi.
O‘yinlarning aniq bir turi, tasnifi mavjud emas. Ko‘p hollarda o‘yinlarni
ta'lim mazmuni bilan bog‘langan holda tanlanadi, masalan, sensor qabul qilishga
oid o‘yinlar, filologik o‘yinlar, tabiat bilan tanishtirishga oid o‘yinlar va boshqalar.
XIX asrning oxirlarida nemis olimi K.Gross o‘yinlarni tizimli o‘rganishga
harakat qilgan. Mutaxassislar o‘yinlarni nazariy jixatdan ijtimoy tabiatiga ko‘ra
ma'lum faoliyatiga yo‘naltirilganligi bilan bog‘lab, o‘yinlar boshlang‘ich sinflarda
o‘quvchilar xulqini boshqarishi bilan uni takomillashtiruvchi faoliyat sifatida talqin
etadilar. Lekin, o‘yinlarni yagona va eng muhim asosiy xususiyati uning ta'limdagi
axamiyatliligidir.
O‘yinlarning eng muxim jihati uning ikki tamonlama xarakterga egaligi
bo‘lib, uning dramatik san'atga ham mosligidir. Bir tamondan o‘yin ishtirokchilari
uni amalga oshirishda muayyan nostandart vazifalar bilan bog‘liq xaqiqiy
faoliyatni bajarsalar, ikkinchi tamondan esa o‘yinlar bu faoliyatning aksariyat
paytlarida ma'suliyatni his etgan holda xaqiqiy vaziyatlardan chetga chiquvchi
shartli xususiyat ham kasb etadilar. Demak, o‘yinlarning ikki tomonlama vazifani
bajarishi uning rivojlanuvchi natijaga ega bo‘lishiga sabab bo‘ladi. O‘yin faoliyati
elimentlaridan ta'lim jarayonida keng foydalaniladi: didaktik o‘yinlar, rolli
o‘yinlar, kompyuter o‘yinlari va boshqalar.
O‘quv jarayoniga doir o‘yinlar o‘quv predmetlar bo‘yicha o‘quvchini
maqsadga muvofiq shakllantirishga shart-sharoitlar yaratadi. Ana shu shart-
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr 521
умственной отсталости // Собр. соч. в 6-ти т. Т. 5. М.: Педагогика, 1983. - С.
231-257.
3.Драгунова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте // Вопросы
психологии. 1972. - № 2. - С. 51-63.
4.Фельдштейн Д. И. Психологические основы общественно полезной
деятельности подростков. — М.: Педагогика, 1982. — 224 с.
5.Кон И.С. 80 лет одиночества. — М.: Время, 2008. — 448 с. 6.Эльконинова
Л., Эльконин Б.Д. Знаковое опосредствование, волшебная сказка и
субъектность действия // Вестник МГУ. Сер. 14. 1993. - № 2. - С. 62-70.
7.Рахимова А. Д. Значение воспитания и обучения в формировании
всесторонне развитого человека // Молодой ученый. — 2016. — №12. — С.
916- 917.
8.Семейная психология. Под редакцией Шоумарова Г. Б. — Ташкент: Шарк,
2000.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr 522
Safarov Dilmurod Navoiy viloyati XTXQTMOHM “Pedagigka va psixologiya,
ta’lim texnologiyalari” kafedrasi mudiri,
psixologiya fanlari doktori (PhD)
O‘QITISH JARAYONINI TASHKIL QILISHDA PEDAGOGIK-
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 480/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
519
изменением в восприятии подростком своего физического облика,
когнитивной и социальной. Также для полноценного понимания
особенностей личности ребенка на данном этапе онтогенеза необходим
анализ
развития
мотивационной
сферы,
морально-нравственных
представлений подростка. Изменения, происходящие в данных сферах,
являются основой становления самосознания в подростковом возрасте.
Особенности подросткового возраста могут быть охарактеризованы
наиболее полно посредством анализа трех основных сфер: сексуальной,
связанной с физиологическим созреванием и, как следствие этого,
изменением в восприятии подростком своего физического облика,
когнитивной и социальной. Также для полноценного понимания
особенностей личности ребенка на данном этапе онтогенеза необходим
анализ
развития
мотивационной
сферы,
морально-нравственных
представлений подростка. Изменения, происходящие в данных сферах,
являются основой становления самосознания в подростковом возрасте.
Физиологическое созревание подростков приводит к развитию
сексуальности. В данном случае можно отметить наличие двух
противоположно направленных тенденций: гиперсексуальности или,
напротив, концентрации подростка на других вещах и даже игнорировании, в
какой-то степени, подобных проявлений у себя (Бернс Р. 1986). Однако, в
обоих случаях имеются половые различия, связанные с меньшей
консервативностью мальчиков в моральных аспектах сексуальности.
Мальчикам в большей степени свойственен резкий рост сексуального
возбуждения, генитально ориентированного, тогда как у девочек
сексуальность носит преимущественно диффузный характер, связанный с
удовлетворением потребностей в самоуважении, любви, привязанности.
Данные изменения влекут за собой развитие полоролевого поведения.
Особенности протекания подросткового возраста во многом определяют
успешность протекания процесса половой идентификации. В данный период
происходит, прежде всего, возрастание интереса к противоположному полу.
Подросток активно начинает использовать формы поведения, прямо или
косвенно связанные с его половой ролью.
Основной характеристикой развития когнитивной сферы подростка
является формирование способности к формальному и абстрактному
мышлению. Современные авторы при анализе особенностей когнитивного
развития подростков опираются на данные исследований Ж.Пиаже. Он
выделял три основные пути формирования познавательных процессов в
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 479/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
518
мотивам их поступков.
Согласно представлениям отечественных психологов на данном
возрастном этапе происходит смена ведущей деятельности ребенка.
Интерес подростков смещается в сферу общения со сверстниками
(Эльконин Д.Б.,1971). Существует также мнение, что ведущей в
подростковом возрасте является общественно-полезная деятельность
(Фельдштейн Д.И., 1982). Однако, большая часть авторов на
сегодняшний день обращает внимание, прежде всего, на то, что интересы
подростков концентрируются в основном не на проблемах обучения, не на
особенностях взаимодействия со старшими, а на частоте и характере
контактов со сверстниками. Данного аспекта изменений подросткового
возраста мы коснемся позднее при анализе особенностей социальной
сферы. Однако, необходимо отметить, что роль общения чрезвычайно
высока в контексте познания подростком своей собственной личности.
Также среди новообразований данного периода выделяют «чувство
взрослости» (Драгунова Т.В. 1972, 1976). Изучено четыре вида взрослости:
-подражание внешним признакам взрослости, связанное с имитацией
подростками внешних проявлений взрослого образа жизни;
-равнение подростков-мальчиков на качества «настоящего мужчины»;
-социальная зрелость, возникающая в условиях сотрудничества ребенка со
взрослыми в различных видах деятельности, когда подросток берет на себя
ответственность в выполнении работы наравне со взрослым;
-интеллектуальная
взрослость,
связанная
с
интеллектуальным
самообразованием подростка, высокой познавательной мотивацией.
При анализе изменений, происходящих в подростковом возрасте, прежде
всего, обращает на себя внимание тот факт, что от недифференцированного,
неясного знания о своих индивидуальных особенностях, ситуативных оценок
подросток постепенно подходит к осознанию своей уникальности, открытию
своего внутреннего мира, а посредством этого и формированию жизненной
позиции, системы ценностей и т.д. Все перечисленное позволяет сделать
вывод, что ключевым новообразованием подросткового возраста является
возникновение и развитие самосознания в высшей его форме. Развитие
самосознания осуществляется одновременно в направлении различных
векторов.
Особенности подросткового возраста могут быть охарактеризованы
наиболее полно посредством анализа трех основных сфер: сексуальной,
связанной с физиологическим созреванием и, как следствие этого,
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 481/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
520
данном возрастном периоде.
1.Развитие комбинаторики, связанное с выходом мышления за рамки
наблюдаемой и ограниченной действительности. Мышление оперирует
произвольным числом любых комбинаций. Данный процесс лежит в основе
систематического познания мира, выявления в нем закономерностей и
потенциальных изменений.
2.Развитие пропозициональных операций - основа формальной логики.
Суждения формируются на основе их соответствия или несоответствия
истинности. На основе данных операций становится возможным
выдвижение гипотез, рефлексия.
3.Появление гипотетико-индуктивного мышления, на основе которого
выдвигаются гипотезы, делаются выводы, которые экспериментально
проверяются.
Таким образом, процесс физиологическогО
со
зревания оказывает
значительное влияние на развитие личности подростка, формирование его
самосознания. Происходящие физические изменения влекут за собой
изменения образа собственного тела у подростка. Оценка таких изменений
чаще всего характеризуется недостаточной адекватностью, повышенным
вниманием к критериям нормы, фиксацией на реальных и мнимых дефектах.
Параллельно процессу сопоставления собственных физиологических
характеристик с заданными в обществе параметрами, происходит
сопоставление своих физических данных с особенностями внешности
сверстников. Такая оценка часто становится источником депрессии,
снижения чувства уверенности в себе, формированием негативного «образа
Я». Однако, протекающие процессы являются неотъемлемым компонентом
процесса становления самосознания, поскольку связаны с возрастанием
интереса подростка к самому себе, стимулированием процессов социального
сравнения. Но, как справедливо заметил И.С. Кон (1978, с. 278) «осознание
своего тела и озабоченность внешностью - только ничтожная часть открытия
«Я». Значительно важнее осознание своей особенности, индивидуальности,
непохожести на других». Для того чтобы такое осознание стало возможным,
когнитивная сфера подростка переживает также весьма значительные
изменения, характеризующиеся качественным скачком на пути своего
развития.
Литература
1.Возрастные и индивидуальные особенности младших подростков / Под ред.
Д.Б.Эльконина, Т.В.Драгуновой. М., 1967. 360 с. 2.Выготский Л.С. Проблема
|
| |
TGS
mijozga maqsad 
serverdan foydalanish uchun mandat taqdim etadi. 
TGS

|
TGS
mijozga maqsad
serverdan foydalanish uchun mandat taqdim etadi.
TGSTGS
mijozga maqsad
serverdan foydalanish uchun mandat taqdim etadi.
TGS
mijoz va
maqsad serveri uchun mijoz va
TGS
ga umumiy bo‘lgan seans
kalitida shifrlangan seans kalitini ham yaratadi. Bu ikkala xabar
mijozga yuboriladi. Mijoz xabarni rasshifrovka qiladi va seans
kalitini chiqarib oladi.
Xizmat so‘rovi.
Endi mijoz o ‘zining haqiqiyligini maqsad serveriga isbotlashi
mumkin. Maqsad serverida autentifikatsiyadan muvaffaqiyatli o‘tish
uchun mijoz tarkibida o‘zining ismi, tarmoq adresi, vaqt belgisi
bo‘lgan va seans kaliti "mijoz-server"da shifrlangan autentifikatorni
yaratadi va uni TGS xizmatidan olib berilgan maqsad serverining
maxfiy kalitida shifrlangan mandat bilan birga jo ‘natadi.
Maqsad serveri mijozdan maTumotlami olib, autentifikatorni
o‘zining maxfiy kalitida rasshifrovka qiladi va undan "mijoz-server"
seans kalitini chiqarib oladi. Mandat ham tekshiriladi. Tekshirish
muolajasi "mijoz-TGS" sessiyasida o‘tkaziladigan muolajaga o‘x-
shash, ya’ni tarmoq adreslari va vaqt belgisining mosligi tekshi
riladi. Agar barchasi mos kelsa, server mijozning' haqiqiyligiga
ishonch hosil qiladi.
Agar ilova haqiqiylikning o‘zaro tekshirilishini talab etsa, ser
ver mijozga tarkibida seans kalitida shifrlangan vaqt belgisi bo‘lgan
xabarni yuboradi. Bu serverga to‘g‘ri maxfiy kalitning ma’lum
ekanligini va u mandat hamda guvohnomani rasshifrovka qila
olishini isbotlaydi. Zaruriyat tug‘ilganida mijoz va server keyingi
xabarlami umumiy kalitda shifrlashlari mumkin. Chunki bu kalit
faqat ularga ma’lum, bu kalit bilan shifrlangan oxirgi xabar ikkinchi
tarafdan yuborilganiga, ikkala taraf ishonch hosil qilishlari mumkin.
Amalda bu barcha murakkab muolajalar avtomatik tarzda bajariladi
va mijozga qandaydir noqulayliklar yetkazilmaydi.
157
|
| |
jinsiy indeks - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

jinsga nisbatan befarq. Bu o‘simlikda jins X xromosoma bilan autosomalarning o’zaro nisbatiga
qarab belgilanadi. Odatda urug‘chi o‘simlikda 2A+XX, changchi o‘simlikda 2A+XY bo‘ladi. Mabodo
autosomalar soni X xromosomaga nisbatan ko‘p bo‘lsa 2X+3A u holda changchi, 4X+3A bo’lsa
urug‘chi o‘simlik rivojlanadi.
Jinsning tabaqalanishi va uni sun’iy boshqarish
Jins belgilari boshqa belgilar singari genotip va tashqi muhit omillari ta'sirida rivojlanadi.
Organizmlar genetik jihatdan biseksual sanaladi. Organizmning biseksual asosi rivojlanish
jarayonida yo erkaklik, yo urg‘ochilik tomon yo‘nalishida namoyon bo‘ladi.
Hozirgi vaqtda jins tabaqalanishi genetik, embriologik, sitologik yo’l orqali o‘rganiladi va
shaxsiy rivojlanish mobaynida jinsni qayta taqsimlanishi mumkin. Jinsning asosiy mezoni bo’lib jinsiy
sistemasi va chatishishni ta’minlaydigan fiziologik (biokimyoviy) mexanizmllarni shakllantirish
hisoblanadi. Homilaning boshlang’ich gonadalari ham urg‘ochilik, ham erkaklik imkoniyatiga ega
bo’ladi. Boshlang’ich gonadalar tashqi to‘qima (
korteks
) va ichki to‘qima qavatdan (
medula
)
tashkil topgan. Korteks qavat kelgusida urg‘ochi, medula esa erkak jinsiy organlarini hosil etadi.
Shunday qilib, jins tabaqalanishi mobaynida jinsni ifodalovchi tashqi va ichki qavatlardan biri
rivojlanadi.
45-rasm.
Ontogenezda gonadallarni tabaqalanish sxemasi
TGT
va seans kalitini 
oladi. Bu ma’lumotlar faqat 
TGT

TGS xizmati autentifikator ta’siri muddatining to‘g‘riligini
kuzatishi lozim, chunki server xizmatlar bitta mandat, ammo turli
autentifikatorlar yordamida ketma-ket bir necha marta so‘ralishi
mumkin. 0 ‘sha mandat va autentifikatoming ishlatilgan vaqt belgisi
bilan qilingan so‘rov rad qilinadi.
To‘g‘ri so‘rovga javob tariqasida
Bir tomonlama kalitli xesh-funksiyalardan foydalanishga

Bir tomonlama kalitli xesh-funksiyalardan foydalanishga
asoslangan protokollar.
Bir tomonlama xesh-funksiya yordamida
159
shifrlashning o‘ziga xos xususiyati shundaki, u mohiyati bo‘yicha
bir tomonlamadir, ya’ni teskari o‘zgartirish-qabul qiluvchi tarafda
rasshifrovka qilish bilan birga olib borilmaydi. Ikkala taraf (jo‘na-
tuvchi va qabul qiluvchi) bir tomonlama shifrlash muolajasidan
foydalanadi.
Shifrlanayotgan ma’lumot Mga qo‘llanilgan
К
parametr-kalitli
bir tomonlama xesh-funksiya
hk(.)
natijada baytlaming belgilangan
katta bo‘lmagani sonidan iborat xesh-qiymat (daydjest)
"m"
ni
beradi (6.4-rasm).
Daydjest "m" qabul qiluvchiga dastlabki xabar
M
bilan birga
uzatiladi. Xabami qabul qiluvchi, daydjest olinishida qanday bir
tomonlama xesh-funksiya ishlatilganligini bilgan holda, rasshifrov
ka qilingan xabar
M
dan foydalanib, daydjestni qaytadan hisoblaydi.
Agar olingan daydjest bilan hisoblangan daydjest mos kelsa, xabar
M
ning tarkibi hech qanday o‘zgarishga duchor bo‘lmaganini
bildiradi.
Daydjestni bilish dastlabki xabami tiklashga imkon bermaydi,
ammo ma’lumotlar yaxlitligini tekshirishga imkon beradi. Dayd-
jestga dastlabki xabar uchun o‘ziga xos nazorat yig‘indisi sifatida
qarash mumkin. Ammo, daydjest va oddiy nazorat yig‘indisi orasida
jiddiy farq ham mavjud. Nazorat yig‘indisidan aloqaning ishonchsiz
liniyasi bo‘yicha uzatiladigan xabarlaming yaxlitligini tekshirish
vositasi sifatida foydalaniladi. Tekshirishning bu vositasi niyati
buzuq odamlar bilan kurashishga moijallanmagan. Chunki, bu hol
da nazorat yig‘indisining yangi qiymatini qo‘shib, xabami almash-
tirib qo‘yishga ularga hech kim xalaqit bermaydi. Qabul qiluvchi
bunda hech narsani sezmaydi.
Daydjestni hisoblashda, oddiy nazorat yig‘indisidan farqli
ravishda, maxfiy kalitlar ishlatiladi. Agar daydjest olinishida faqat
jo ‘natuvchi va qabul qiluvchiga ma’lum bo‘lgan parametr-kalitli bir
tomonlama xesh-funksiya ishlatilsa, dastlabki xabaming har qanday
modifikatsiyasi darhol ma’lum bo‘ladi.
160
Jo'natuvchi
Qabul qiluvchi
|
Cracking password - S. K. Ganiyev

Cracking password
- tech (method) secretly to access the sys
tem (network) information, in which the attacker using opener tries
to guess passwords (pick) or steal passwords.
Виды механизмов защиты
- некоторыми видами меха
низмов защиты являются: шифрование, аспекты администра
тивного управления ключами, механизмы цифровой подписи,
302
механизмы управления доступом, механизмы целостности дан
ных, механизмы обмена информацией аутентификации, меха
низмы заполнения трафика, механизм управления маршрути
зацией, механизм нотаризации, физическая или персональная
защита, надежное аппаратное/программное обеспечение.
Himoya mexanizmlari turlari
- himoya mexanizmlarining
ba’zi turlari - shifrlash, kalitlami ma’muriy boshqarish jihatlari,
raqamli imzo mexanizmlari, foydalanishni boshqarish mexanizm
lari, ma’lumotlar yaxlitligi mexanizmlari, augentifikatsiya axboroti-
ni almashish mexanizmlari, trafikni to‘ldirish mexanizmlari, marsh-
rutlashni boshqarish mexanizmi, notarizatsiya mexanizmi, fizik yoki
shaxsiy himoya, ishonchli apparat.
Types of protection mechanisms
- some kinds of protection
mechanisms are: encryption, key management aspects of adminis
trative, digital signature mechanisms, access control mechanisms,
mechanisms for data integrity, information exchange mechanisms
authentication mechanisms fill traffic routing control.mechanism,
the mechanism of notarization, physical or personal protection,
reliable hardware / software.
Вирус
- небольшая программа, которая вставляет саму
себя в другие программы при выполнении. Программа, способ
ная самопроизвольно создавать свои копии и модифицирующая
другие программы, записанные в файлах или системных об
ластях, для последующего получения управления и воспроиз
водства новой копии.
Virus
- o‘zini boshqa dasturlar bajarilayotganida ularga
kirituvchi unchalik katta bo‘lmagan dastur. Nusxalarini beixtiyor
yaratish, shuningdek, keyinchalik yangi nusxasini boshqarish va
303
qayta yaratishga erishish maqsadida fayllardagi va tizimli sohalar-
dagi boshqa dasturlami modifikatsiyalash imkoniyatiga ega dastur.
Virus
- a small program that inserts itself into other programs
when executed. Still - a program which can spontaneously create
their copies and modifies other programs stored in files or system
areas for subsequent management and reproduction of a new copy.
|
A - > B : P B(rt, A) - S. K. Ganiyev

|
S. K. GaniyevA - > B : P B(rt, A)
A<—B: Pi (r2,rj )
A <- В :r2
Raqamli imzodan foydalanish asosidagi autentifikatsiyalash.
X.509 standartining tavsiyalarida raqamli imzo, vaqt belgisi va
tasodifiy sonlardan foydalanish asosidagi autentifikatsiyalash sxe
masi spetsifikatsiyalangan. Ushbu sxemani tavsiflash uchun quyi
dagi belgilashlami kiritamiz:
-
tA,
га
va
ry -
mos holda vaqt belgisi va tasodifiy sonlar;
-
S
a
-
qatnashuvchi
A
generatsiyalagan imzo;
-
cert
a
- qatnashuvchi
A
ochiq kalitining sertifikati;
-
certy
- qatnashuvchi
V
ochiq kalitining sertifikati;
Misol tariqasida autentifikatsiyalashning quyidagi protokol-
larini keltiramiz:
1. Vaqt belgisidan foydalanib, bir tomonlama autentifikatsiya-
lash:
A
- »
В
:
cert
A,
t
A,
B, SA (tA, B)
Qatnashuvchi
В
ushbu xabarni olganidan so‘ng vaqt belgisi
t
,4
ning to‘g‘riligini, olingan identifikator
V
ni va sertifikat
certA
dagi
ochiq kalitdan foydalanib, raqamli imzo
SA(tA,B
) ning korrektligini
tekshiradi.
2. Tasodifiy sonlardan foydalanib, bir tomonlama autentifikat
siyalash:
A <— В :rB
A
->
В : certA, rA
,
B, S A (rA
,
rB
,
B)
Qatnashuvchi
|
| |
Загрузочный вирус - S. K. Ganiyev

ega emas. Aksariyat holda bitta polimorf virusning ikkita namunasi
birorta ham moslikka ega bo‘lmaydi.
Polymorphic viruses (encrypted)
- viruses take special mea
sures to obstruct their search and analysis. Do not have a signature,
not contain any permanent part of the code. In most cases, two
samples of the same polymorphic virus does not have any overlap.
Восстанавливаемость
- свойство загружаемого модуля,
состоящее в возможности защиты его в процессе выполнения
от модификации как им самим, так и любым другим модулем.
Программа восстановления может заменить такой модуль но
вым экземпляром, не повлияв при этом ни на порядок обработ
ки, ни на конечный результат.