nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 66

|
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plamiBog'liq 8 sinf texnologiya konspekt [uzsmart.uz]-
binolar, inshoatlar, konstruksiyalarni montaj, ta`mir qilish bilan bog`liq
bo`lgan kasblar: armaturachi-betonchi, qo`lda ishlatiladigan asbob
bilan
kavsharlovchi-elektr payvandlovchi, slesar-kema remontlovchisi, arxitektor va b;
-
elektr jihozlarini qurilmalarni va apparatlarni yig`ish, montaj qilish bilan
bog`liq bo`lgan kasblar: kema-elektr montajchisi, radioapparatlar va qurilmalar
montajchisi, mikrosxemalarni yig`uvchi, soatsoz yig`uvchi, injiner-fizik va b;
-
eletr jixozlari, qurilmalar, apparatlar sozlanishi va ularga xizmat ko`rsatish
bilan bog`liq bo`lgan kasblar: radio va televizion apparatlarga xizmat ko`rsatish va
ularning ta`miri bo`yicha radiomexanik, elektroslesar, dastur bilan boshqariladigan
stanoklarni sozlovchi, elektr aloqalari texnigi, radiofizik va b;
-
yuk ko`tarish, transport vositalarini qo`llash va ularni boshqarish bilan
bog`liq bo`lgan kasblar: avtomobil haydovchisi, doker-mexanizator, fuqaro
aviyasiyasi uchuvchisi, avtomobil transportlaridan foydalanish injineri va b;
-
qishloq xo`jalik mahsulotlarini qayta ishlash bilan bog`liq bo`lgan kasblar:
oshpaz, nonvoy, oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlash bo`yicha injener-texnolog
va b.
Texnika ob`ektlarini qayta ishlash, o`zgartirish, qayta joylashtirish yoki
baxolashda xodimdan nihoyatda aniq ishlash, o`z xatti-harakatlarida qat`iyatli bo`lish
talab qilinadi. Madomiki, texnika ob`ektlari amalda har doim odamning o`z qo`li
bilan yaratilar ekan, texnika olamida novatorlik, fikr-mulohaza qilib ko`rish uchun,
texnika ijodkorligini namoyish qilish uchun ayniqsa katta imkoniyatlar mavjuddir.
Ishga ijodiy yondashish bilan bir qatorda texnika sohasida (boshqa hamma sohada
ham) odamdan yuksak darajada ijrochilik intizomi talab qilinadi.
Quyidagi savollarga javob bering:
Bu ishlar sizga yoqadimi, quyidagi ishlarni qilishni xohlardingiz:
1. Yangi materiallar, asboblar, mashinala tog`risida bilishni istaysizmi?
2. Qandaydir materiallarni, buyumlarni (gazmoldan, yog`ochdan, qog`ozdan,
metaldan yasalgan, oziq-ovqat mahsulotlaridan tayorlangan va boshqa shunga
o`xshashlarni) qarab chiqishni xohlaysizmi?
3. Buyumlarning xususiyatlarini va nimalarga ishlatilishini bilishni
istaysizmi?
4. O`z qo`lingiz bilan buyumni, mahsulotni tayorlash istagingiz bormi?
5. Yangi buyumlar o`ylab topishga yoki mavjud buyumlarni boshqacharoq
qilib yasashga zohishingiz qalay?
6. Har xil predmedlarni yig`ib ishlash sizga yoqadimi?
7. Kundalik turmushga kerak bo`ladigan narsalarni, maishiy texnikani,
kiyim-kechaklarni tartibga solish (ta`minlash, qayta yasash)ni yaxshi ko`rasizmi?
8. Texnik chizmalarni, sxemalarni tushuna olasizmi?
9. O`lchov vositalaridan foydalanishni bilasizmi?
10. Chizmalar chizishni bilasizmi?
Bordi-yu, siz ko`p savollarga “ha” deb javob berar ekansiz, chamasi sizga
“odam texnika” tipidagi kasb to`g`ri keladi.
|
| |
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 21

5-8-dars.
“Serviz xizmati” yo`nalishi uchun
Мavzu:
Bayram sovg`alari uchun suvenir yasash. NI-1
Darsning maqsadi.
a)
ta`limiy
- o`quvchilarga bayram savg`alari tayyorlashni o`rgatish;
b)
tarbiyaviy
- o`quvchilarga savg`alarni yuqori badiiy-estetik did bilan tayyorlashni
o`rgatish, ularda o`zbekona mehmonnavozlik xislatini rivojlantirish;
v)
rivojlantiruvchi
- o`quvchilarda sovg`a uchun buyum tayyorlash ishlarini
bajarishda kerak bo`ladigan mehnat ko`nikmasini kengaytirish.
Kasbga yo`naltiruvchi maqsad:
o`quvchilarning to`quvchilikka oid kasblar
to`g`risidagi bilim, konikma va malakalarni rivojlantirish.
Dars tipi:
Yangi bilimlar berish.
Dars turi:
nazariy, amaliy.
Darsda qo`llaniladigan o`qitish metodlari:
Taqdimot, bahs-munozara, savol-
javob, “Klaster”, kichik guruhlarda ishlash.
Fanlararo bog`lanish:
rasm, tasviriy san`at chizmachilik, matematika, fizika,
iqtisodiy bilim asoslari va boshqa.
Darsning jihozi:
tarqatma materiallar,kompyuter, proyektor, ekran slaydlar,
to`qilgan ishlardan namunalar, ko`rgazmali qurollar, sabob-uskunalar.
Darsning borishi.
I.Tashkiliy qism.
II. So`rash.
O`tilgan mavzu yuzasidan savol-javob o`tkazish.
III.Yangi mavzu bayoni.
Reja:
1.
Lentalar, tasmalar va furnituradan foydalanib, bayram sovg`asi tayyorlash.
Bayram sovg`asi uchun zaruriy xom ashyolar tanlash.
2.
Bayram sovg`asi uchun suvenir yasash texnologiyasi.
3.
“Savatda guldasta” bayram sovg`asi uchun suvenir yasash texnologiyasi.
4.
Asbob-uskuna, moslamalardan foydalanishda xavfsizlik texnikasi qoidalari va
sanitariya-gigiyena talablari.
5.
Ish o`rnini tashkil etish va yig`ishtirish.
Lentalar, tasmalar va furnituradan foydalanib, bayram sovg`asi tayyorlash. Amaliy
mashg`ulot uchun kerakli jihozlar: sovun yoki bo`sh idishlar ( har xil gel idishlar,
chokokrem idishlar), bulafka, sm lenta.
1.
Sovun - 1 ta.
2.
Lenta, eni 1 sm - 4 metr.
3.
Guli uchun lenta - 1 metr.
4.
Sim - 20 - 25sm.
5.
Bulafka - 40-50 ta.
|
Tilog`och
– qurilishda, yer osti inshoatlarida, 
vagonsozlikda , mebel va parket ishlab chiqarishda ishlatiladi. 
Kedrning

|
Tilog`och
– qurilishda, yer osti inshoatlarida,
vagonsozlikda , mebel va parket ishlab chiqarishda ishlatiladi.
KedrningBog'liq 8 sinf texnologiya konspekt [uzsmart.uz]Tilog`och
– qurilishda, yer osti inshoatlarida,
vagonsozlikda , mebel va parket ishlab chiqarishda ishlatiladi.
Kedrning
mehanik
xossalari qora va oq qarag`ay orasida bo`lsada, chirishga chidamliligi jihatidan
ulardan yuqori, rangi va teksturasi chiroyli. Qalam ishlab chiqarishda, duradgorlikda
va mebelsozlikda ishlatiladi.
Yaproqli daraxtlardan
eman
yog`chining mustahkamligi va qattiqligi yuqori,
chirishga chidamli, egila oladigan, teksturasi chiroyli, duradgorlik va mebelsozlikda,
faner va parket ishlab chiqarishda, vagon, kema va mashinasozlikda ishlatiladi.
Shumtol
yog`ochining mustahkamligi va qayishqoqligi yuqori bo`lib, yaxshi egiladi,
yorilmaydi va tabiiy guli emanga o`xshab ketadi. Mebelsozlikda faner (shpon) ishlab
chiqarishda qo`llaniladi.
Oq qayin
daraxtining po`stlog`i oqish, yupqaroq
keksayganda qatlam-qatlam bo`lib yoriladi, shpon, faner, DSP, chang`i va mebel
ishlab chiqarishda ishlatiladi.
Qoraqayin
yog`ochining mustahkamligi yuqori, tabiiy
guli chiroyli, lekin chirishga chidamsiz, yaxshi egiladi. Mebel, shpon, parket ishlab
chiqarishda, musiqa asboblari va sport anjomlari tayyorlashda ishlatiladi.
Zarang
yog`ochining mexanik xossalari emandan yuqori, yaxshi pardozlanadi, tabiiy guli
juda
chiroyli,
randalangan
faner,
qimmatbaho
mebel
tayyorlashda
va
mashinasozlikda ishlatiladi.
Qandag`och
yog`ochi yumshoq, yengil, oson ishlanadi,
namga chidamli, bo`yoqni yaxshi oladi, ishlov berish oson, lekin tez qurt yeydi,
arzon mebellar, faner va taralar tayorlanadi.
Tog` teragi
yumshoq va yengil, namga
chidamsiz, faner, gugurt, yashiq, tokorlik buyumlari, oddiy va arzon mebellar
tayyorlanadi.
Chinor
yog`ochi pishiq, puxta, qattiq, ishlov berish qiyin, tabiiy guli
chiroyli, yaxshi pardozlanadi, randalangan faner, parket va qimmatbaho mebel
tayyorlash mumkin.
Nok
yog`ochi mag`izsiz, qizg`ish-qo`ng`ir yoki pushti ranglarda
bo`lib, qattiq va mo`rt, tabiiy guli juda chiroyli, faner va mebel tayyorlashda,
pardozlash ishlarida ishlatiladi.
Yog`och xomashyosi hamma vaqt yuqori navli, sifatli, ishlatish uchun yaroqli
bo`lavermaydi. Shuning uchun yog`och taxtalarga ishlov berishda ulardagi
nuqsonlar: butoqlar, chirigan joylari, hashoratlar bilin shikastlangan qismi yoriqlar,
kozlar, tabiiy rangini buzulishi, yog`ochning ustki qismining shikastlanishi, ichki
qatlamning shilastlanishi, yog`och qoplamining chuqur shikastlanishi, yog`och
qoplamining teshib chiqishi kabilar to`g`irlansa, yog`ochdan unumli foydalanish
mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Tilog`och
– qurilishda, yer osti inshoatlarida,
vagonsozlikda , mebel va parket ishlab chiqarishda ishlatiladi.
Kedrning
|
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 30

2. Mamlakatimizda an`anviy xalq hunarmandchiligi bo`yicha tashkil etilayotgan ko`rik tanlovlar va grantlar An`anaviy hunarmandchilikni rivojlantirish uchun grantlar “ Bazar-Art”
loyihasi doirasida Fond Forum va “ Mehr nuri” jamg`armasi ko`rgazmasi
laureatlariga aylangan hunarmandlarga grantlar ajratildi.
Grantlar amaliy san`atni rivojlantirish, hunarmandchilikning yo`qalib
borayotgan turlarini va mamlakatimiz san`atining an`anaviy shakllarini qayta
tiklashdir. Mazkur an`anaviy dastur o`z ishini yo`lga qo`yish, oilaviy farovonlik
yo`lida tadbirkorlikka qo`l urish istagidagi ayollarni qo`llab-quvvatlashga qaratilgan.
Tanlovda mazkur grant yordamida tadbirkorlik faoliyatini boshlash niyatida bo`lgan
ayollar ishtirok etishi mumkin.
Nomzodlar
taqdim
etgan
biznes-reja
da`vogarning
ishbilarmonlik
xususiyatlari, loyihaning dolzarbligi va aniq maqsadidan kelib chiqqan holda
malakali hakamlar hay`ati tomonidan saralanadi. Oilaviy biznes va kasanachilikni
rivojlantirishga qaratilgan loyihalarga alohida e`tibor beriladi. Shuningdek,
tadbirkorlik ko`nikmalari va yangiliklar joriy etish istagi hamda loyihani yolg`iz
amalga oshirishdagi qiyinchiliklar inobatga olinadi. Tanlovda ishtirok etish uchun
quyidagi hujjatlar topshirilishi lozim: ishtirokchi anketasi (2-ilova); biznes- reja;
pasport-nusxasi;mahalla qo`mitasi dan tavsiyanoma. Hujjatlar har yili 1 martdan 1
maygach
a qabul qilinadi.
11-12-dars. “Servis xizmati” yo`nalishi uchun.
Mavzu: Bluzkani bichish va tikish. NI-2 Darsning maqsadi: a)
ta`limiy - o`quvchilarga bluzkani bichish va tikishni o`rgatish;
b)
tarbiyaviy - tikuvchilik ishkarida o`quvchilarni sabrli bo`lishga, go`zllikni
his etishga undash;
v)
rivojlantiruvchi - o`quvchilarda hunarmandchilikning zamonoviy texnologiyalarini
o`rganib, amaliyotda qo`llashni tarkib toptirish.
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 23

mavjud. Ikkinchi tomondan esa bu foydalanuvchining
mebelni qanday ravishda
tutishiga ham bog`liq.
Mebellar yasashda asosan yog`och materiallaridan foydalaniladi. Bilamizki,
yog`och materiallari asosan ikki xil – ninabargli va yaproqli daraxt yog`chlaridan
iborat.
Ninabargli daraxtlardan
qarag`ayning
fizik-mexanik
xossalari juda yuqori
bo`lib, qurilishda, ko`prik, kema, vagon, mashina va samalyotsozlikda hamda mebel
sanoatida keng ishlatiladi.
-chizma - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

80
foydalanishda ularni mashina bilan shakllantirish imkoniyati paydo bо‘ladi
va ushbu hujjatlarni yaratish jarayeni avtomatlashtiriladi.
2 chi turdagi axborot tо‘plamlari о‘zgaruvchan axborotlarning fayllari,
massivlar va shaxsiy kompyuter xotirasidagi shartli doimiy axborotlar
bazasi. Shartli-doimiy axborotlar fayllari loyihasini tadbiq etishda bir
marta
bazaga kiritiladi, kо‘p marta foydalaniladi va ularga muayyan
ravishda kuzatishlar kiritiladi. Bularga har xil ma’lumotnomalar, asosiy
vositalar hisobi bо‘yicha
varaqlar, xodimlarning shaxsiy varaqlari va h.k.
Markazlashtirilgan ishlab chiqarish sharoitlarida texnologik jarayenining
barcha
operatsiyalari
hisobi
tomonidan
uning
ish
joyidan
bajarilayetgandan mazmuni bir о‘z о‘zgaradi. Barcha operatsiyalarni
bajarish jarayenida о‘sha vaqtning о‘zida monitorda kо‘rsatib beriladi.
Avtomatlashtirish ish joyini tashkil etish sharoitlarda ma’lumotlarni
ishlash va qayta ishlash texnologik
jarayenida quyidagi asosiy
operatsiyalar qо‘llaniladi:
I. Avtomatlashtirish ish joyilarda boshqa mutaxassislarning kelib
tushgan boshlang‘ich ma’lumotlarni kiritish 3 turga bо‘linadi:
1. Aloqa kanallari bо‘yicha;
2. bevosita klaviatura orqali
3. Boshlang‘ich mashina tashig‘ichlarda
tayyorlash va qayd etish;
II. Dialog rejimida yeki berilgan qidiruv tanlov bо‘yicha yakuniy
kо‘rsatkichlarni chiqarish.
III. Mashinogrammalarni avtomatlashtirilgan holda ishlab chiqarish va
foydalanuvchilarqa usatish.
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 25

|
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plamiBog'liq 8 sinf texnologiya konspekt [uzsmart.uz]2.
Dastaning texnologik xaritasini tuzish va yasash.
Mebel jihozlari uchun dastaning turli ko`rinishlari mavjud bo`lib, ularni
yog`och va metal materiallardan tayyorlash mumkin. Quyida mebel jihozlari uchun
oddiy ko`rinishdagi ushlag`ichning texnologik xaritasi keltirilgan.
III. Dars yakuni:
1.
Yangi mavzu yuzasidan o`quvchilar bilimini mustahkamlash:
1.
Mebellar uchun dasta tayyorlashda qanday yog`ochlardan foydalaniladi?
2.
Yog`och materiallar asosan necha xil bo`ladi?
3.
Dastaning texnologik xaritasi tuzilishini tushuntirib bering.
4.
Dastalardan qanday maqsadlarda foydalaniladi?
5.
Asbob-uskuna,
moslamalardan
foydalanishda
xavfsizlik
texnikasi
qoidalari talablarini bilasizmi?
Mebellar uchun dasta tayyorlash texnologik xaritasi
(1-misol)
Mebellar uchun dasta tayyorlash texnologik xaritasi
(2-misol)
|
| |
Yо‘nalishi bо‘yicha axborot - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

94
О‘zgaruvchan axborot menejment obyekti faoliyati va unga mos
holda boshqaruv jarayonlari о‘zgaruvchanligini aks ettirib,
qaror qabul
qilish uchun tez qayta ishlashni talab etadi.
Menejment faoliyatida, shuningdek, boshlang‘ich
axborotni qayta
ishlash
natijasida
olingan
xosila
(ikkilamchi)
axborotdan
ham
foydalaniladi. Axborot yig‘indisi menejmentning axborot tizimini tashkil
etib, u menejment jarayonini axborot bilan ta’minlash shaklida namoyon
bо‘ladi.
Axborot tо‘g‘ri, aniq, о‘z
navbatida, obyektiv, mazmunli va qaror-
larni qabul qilish uchun tushunarli bо‘lishi kerak. Axborot hajmi jihatidan
kichik, mazmun jihatidan chuqur, uning matni tushunarli va sodda bо‘lishi
lozim.
Korxonani axborot bilan ta’minlash tо‘g‘ri aloqalar kо‘rinishidagi
turli-tuman axborot oqimlari
vositasida amalga oshirilib, ular aniq ishlab
chiqarish vazifasini hal etish imkonini beradi.
Zamonaviy yirik korxonalarda axborot hajmi million hujjat
satrigacha yetadi, bu о‘rinda barcha axborot tez qayta ishlanishi zarurligini
ham inobatga olish zarur. Masalan, aviatsiya zavodida kundalik birlamchi
axborot million kо‘rsatkichni tashkil etadi. Bunday sharoitda axborot bilan
ishlashni tashkil etish bо‘yicha quyidagi
qator muammolarni hal etish
lozimbо‘ladi:
- maqbul axborot tizimini ishlab chiqish;
- axborot oqimlarini shakllantirish usullarini ishlab chiqish;
- axborot qabul qilish va yuborishning maqbul
usullarini tanlash;
- axborotni saqlash va izlashni tashkil etish;
- axborotni qayta ishlash jarayonini mexanizatsiyalash va Avtomat-
lashtirish.
Bu yо‘nalishda olib boriladigan barcha ishlar axborotni yig‘ish va
qayta ishlashning yagona umumdavlat tizimini yaratishni ta’minlashi
zarur. Axborotlar yig‘indisi menejmentning axborot tizimini tashkil etadi.
EHMda xisoblash 
2-chizma - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

82
1) bank operatsiyalarning hisobi;
2) kassa operatsiyalarning hisobi;
3) asosiy vositalar hisobi;
4) ishlab chiqarish harajatlar hisobi;
5) mehnat va ish haqi hisobi;
6) byudjet
bilan hisobotlar;
7) tez eskiruvchi va arzon baholarda tez eskiruvchi buyumlar hisobi;
8) maxsus kiyimni hisobga olish;
9) moddiy boyliklar hisobi;
10) hisobdor shaxslardan hisobi hamda aylanma va saldo balanslarni
tuzish.
Buxgalter avtomatlashtirish ish joyida "Bosh menyu"ning
tarkibi
rо‘yhatini quyidagi tuzilmaviy sxemada (7-chizma) kо‘rish mumkin.
1. Bank rejimi quyidagi hujjatlarni shakllantirish va tayyorlashni
ta’minlaydi: tо‘lov, tо‘lov talabnoma hujjatini о‘z vaqtida tо‘lov talabno-
mani tо‘lamagan qaydnoma rо‘yxatini bankga tо‘lov hujjatlarni jо‘natilgan
qaydnomalarni hamda bank tayyorlab qо‘ygan hujjatlarning qayta ishlash
jurnali. Ushbu jurnalga yezilgan hujjatlar har kunda qayta ishlanadi va
hisob davr bо‘yicha avtomatlashtirilgan tarzda aylanma qaydnoma hujjati
chiqariladi.
"Bank" punkti bosh menyuning quyidagi bandlar bilan bog‘liq - ish
haqi, kassa, balans, hisobdor shaxslar.
2. Kassa operatsiyalari kun davomida olib boriladi va hisobga olinadi;
kirim
va chiqim kassa orderlari, g‘aznachi hisoboti avtomatlashtirilgan
ravishda shakllanadi, deponent summalari bо‘yicha kerakli hujjatlar
shakllanadi, ya’ni yepilgan tо‘lov hujjatlar bо‘yicha
deponent summalari
rо‘yxati tuziladi.
3. Ish haqi bandida bо‘nak tо‘lov hisobi, ish haqi har xil turlari
bо‘yicha hisobi, qonun bо‘yicha ish haqidan ushlanmalar, kompensatsiya
tо‘lovlari, xodimlarning toifalari bо‘yicha va ushlanmalari bо‘yicha
umumiy qaydno-malar shakllanadi va hisoblanadi.
Buxgalter hisoblarni
dialog rejimida olib boradi.
4. Ishlab chiqarish harajatlarining menyu rejimida temir yil tranportida
о‘z ishlab chiqarish bо‘lsa ushbu band hisoblanadi. Bunda quyidagi
83
masalalar yechiladi. Haqiqiy qilingan harajatlar hisobi va nazorati, reja
kо‘rsatkichlarning bajarilishi, bajarilgan ishlar va xizmatlar bо‘yicha
tannarx hisoblanishi, kalkulyatsiyaning shakllanishi va chiqarilishi hamda
korxona tejami yeki ortiqcha harajat qilingan miqdori. Axborot aloqasi esa
kassa, bank, hisobdor shaxslar, ish haqi, asosiy vositalar va balans bandlari
bilan bog‘liq.
Nazorat savollari - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

93
Axborotning quyidagi turlari mavjud: statistik, operativ, iqtisodiy,
hisob, moliya, ta’minot, kadrlar bо‘yicha, texnologik, marketing, konstruk-
torlik, ijtimoiy va boshqalar.
Ishlab chiqarishni boshqarishda iqtisodiy axborot alohida о‘rin egal-
laydi, chunki u kishilarning moddiy boyliklarni ishlab chiqarish,
taqsimlash, ayirboshlash va iste’mol qilish jarayonidagi munosabatlarini
aks ettiradi. Shu bilan birga fan-texnika taraqqiyoti asosida ishlab
chiqarish
rivojlani-shini
aks
ettiruvchi
ilmiy-texnikaviy
axborot
ahamiyatini ham ta’kidlab о‘tish lozim.
Kelib chiqish manbasiga bog‘liq ravishda axborot tashqi va ichki
axborot turlariga bо‘linadi. Tashqi axborot tashqi muhitdan olinadigan xa-
barlardan iborat bо‘ladi. Bular jumlasiga yuqori tashkilotlar farmoyishlari,
reja topshiriqlari, mahsulotni sotish shartlari haqidagi axborotlar kiradi.
Ichki axborot korxona yoki uning boshqaruv bо‘g‘inida shakllanib,
iste’mol qilinadi. Korxona miqyosida ular jumlasiga sexlar tomonidan
rejaning bajarilishi, moddiy-texnikaviy taminot, mahsulot tannarxi,
kadrlar, mehnat unumdorligi haqidagi axborotlar kiritilishi mumkin.
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 65

2. “ Odam-texnika”. Bunday kasblar tipida mehnatning asosiy yetakchi
predmeti – texnika ob`ektlari (mashinalar, mexanizmlar, kompyuterlar va boshqa
shunga o`xshashlar), materiallar, energiya turlaridan iborat bo`ladi.
Jonsiz tabiat ob`ektlari (Yer osti boyliklari, tuproq, suv, o`rmon va qishloq
xo`jaligi mahsulotlari) ham ko`p jihatdan shularga o`xshagan bo`ladi.
Bu yerda xodimlarning nehnati faqat texnikagagina qaratilib qolmaydi,
albatta chunonchi, masalan, avtobus haydovchisi ish vaqtida yo`lovchilar bilan
muloqatga kirishadi, kran mashinisti (kranchi) qishloq xo`jalik hayvonlari qamalgan
qafaschani ortish bilan mag`ul bo`lishi mumkin va h. Lekin baribir mazkur
holatlarda xodimlarning kasb-korlik diqqat-etibor qaratiladigan va ular g`amg`o`rlik
qiladigan yetakchi predmet- texnika ob`ektlari va ularning xususiyatlari bo`lib
qolaveradi.
“Odam-taxnika” tipidagi kasblardan quyidagilarni ajratib k`orsatish mumkin:
- qazib olingan tuproq, tog` jinslariga ishlov berish bilan bo`g`liq bo`lgan
kasblar: poroxodchi, buldozer mashinist, burg`alash qurilmasi dizelchisi, kon texnigi,
injener-geolog va shunga o`xshashlar;
- nometall sanoat materiallari, buyumlar, chala mahsulotlarga ishlov berish va
ulardan foydalanish bilan bo`g`liq kasblari: duradgor, to`quvchi, tikuvchi, injiner-
texnolog va boshqalar;
- metall ishlab chiqarish va unga ishlov berish, mashinalarni, qurilmalarni
mexanik usulda yig`ish va montaj qilish bilan bog`liq bo`lgan kasblar: tokar, dastur
bilan boshqariladigan stanoklar operatori, slesar-asbobsoz, texnik-metallurg, yarim
avtomat mashinalarda elektr bilan payvandlovchi va h;
- texnalogiya mashinalari, jihozlari, transport vositalarini ta`minlash, sozlash
va ularga xizmat ko`rsatish bilan bog`liq bo`lgan kasblar: remontchi-slesar,
texnologik jixozlar sozlovchisi, injiner-mexanik va b;
Mehnat ta’limi fanidan 8 – sinflar uchun dars ishlanmalar to’plami - bet 20

1.
Yangi mavzu yuzasidan o`quvchilar bilimini mustahkamlash:
1.
Duradgorlik asboblaridan to`qmoq yasashda uchun qanday xom ashyolardan
foydalaniladi?
2.
To`qmoq yasash eskizi, texnologik xarita tuzulishini tushuntirib bering.
3.
To`qmoq yasash qanday asbob-uskuna va moslamalardan foydalaniladi?
4.
Toqmoq yasash qanday ish usullaridan foydalaniladi?
5.
Asbob-uskuna, moslamalardan foydalanishda
qanday xavfsizlik texnikasi
qoidalari va sanitariya-gigiyena talablariga rioya qilinadi?
2.
Uyga vazifa berish.
“To`qmoq”
yasash eskiz, texnologik
xarita tuzulishini
o`rganish va mustaqil ravishda to`moqning boshqacha ko`rinishlarini chizib kelish.
3.
Ish o`rnini yig`ishtirish.
Texnalogiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti

Texnalogiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Download
0,77 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
17.05.2024
Hajmi
0,77 Mb.
#240258
Download
0,77 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Texnalogiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Download
0,77 Mb.
Matnni ko'rish
Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov - bet 28

343 Key Concepts ................................................................................................. 3 345 Chapter XII. Drawing up of the auditing conclusion and report ................................... 134 346 12.1. Drawing up of the auditing conclusion ............................................................. 134
346 12.2. Drawing up of the auditing report .................................................................... 138
350 Questions for repetition .....................................................................................
360 Tests on the themes ........................................................................................ 3 360 Key Concepts ................................................................................................. 3 364 Chapter XIII. Questions of the international integration of auditing 365
15
system of Republic of Uzbekistan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13.1. Kinds of the national standards and their normative-legal bases
365 13.2. Problems of application of the international auditing standards
in Uzbekistan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 13.3. Prospects of development auditing activity in Uzbekistan . . . . .
303 - Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov

|
Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulovBog'liq xalqaro audit (1) 3
303
Chapter XI.
The reporting standards of auditing ............................................................ 115
304
11.1.
Other informations in structure of the financial report .................................... 115
304
11.2.
Events which were having place after date of signing of
auditing conclusion, but before date of the announcement of
the financial report .......................................................................................... 117
307
11.3.
The information for a management of the enterprise of the
client . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
311
11.4.
The Auditor’s Report on Special Purpose Audit Engagements
312
11.5.
The Examination of Prospective Financial Information . . . . . .
319
11.6.
Engagements to Review Financial Statements . . . . . . . . . . . . .
327
11.7.
Engagements to Perform Agreed Upon Procedures Regarding
financial Information . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
334
11.8.
Engagements to Compile financial Information . . . . . . . . . . . .
338
Questions for repetition ....................................................................................
342
Tests on the themes ........................................................................................ 3
|
| |
Tashqi audit - Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov

Tashqi audit - xo’jalik yurituvchi sub’ektning buxgalteriya hisobi va
moliyaviy hisobotining haqqoniyligini ob’ektiv baholash maqsadida shartnoma
asosida auditorlik kompaniyalari yoki yakka auditorlar tomonidan o’tkaziladi.
Tashqi auditning asosiy xususiyatlaridan biri – bu mijoz korxonaga nisbatan hech
qanday manfaati bo’lmagan, ya’ni uning mulkdori, ta’sischisi, boshlig’i yoki
boshqa
lavozimida
ishlamaydigan,
mustaqil,
xolis
auditor
tomonidan
o’tkazilishidadir. Agarda auditor tekshirayotgan korxonaning mulkdori, ta’sischisi,
boshlig’i yoki boshqa lavozimida ishlaydigan shaxsi bo’lsa, u holda auditorlik
faoliyati uchun berilgan litsenziya bekor qilinishi ham mumkin.
Tashqi audit korxonaning moliya-xo’jalik faoliyatini baholash hamda uning
moliyaviy hisobotini tasdiqlash uchun o’tkaziladi. Bundan tashqari tashqi audit
xo’jalik yurituvchi sub’ektning xarajatlarini minimallashtirish va foydani
maksimallashtirish maqsadida ularning faoliyatini yaxshilash, hisob ishlarini
tashkil qilish va qayta tashkil qilish, hisob ishlarini yuritish, soliqqa tortish
bo’yicha takliflar beradi.
Tashqi audit natijalari korxonaning buxgalteriya hisobi holati, ichki nazorat
tizimi holati, yillik moliyaviy hisoboti ishonchliligini tasdiqlovchi xulosada bayon
qilinadi. Bundan tashqari, tashqi audit natijalari loyihalar, sxemalar, biznes-rejalar,
ma’lumotnomalar ko’rinishida taqdim etilishi mumkin.
Auditorlik tekshiruvi o’tkazilishining majburiy yoki majburiy emasligiga
ko’ra 2 ga bo’linadi:
27
1. Majburiy audit;
2. Tashabbuskorlik auditi.
Xalqaro amaliyotda audit ob’ektiga ko’ra uchta turi alohida ajratib
ko’rsatiladi:
Chapter X - Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov

|
Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulovBog'liq xalqaro audit (1)
Chapter X.
The working standards of auditing .............................................................. 80
235
10.1.
Audit Evidence and methods of their reception .............................................. 80
235
10.2.
Audit Sampling .................................................................................................
245
10.3.
Planning of auditing of check .......................................................................... 90
251
10.4.
Definition of a degree of the materiality and risk of audit . . . . .
258
10.5.
Estimation of accounting and system of the internal control ...........................
264
10.6.
Auditing in Computer Information Systems Environment. . . .
270
10.7.
Audit of Accounting Estimates . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
277
10.8.
Related Parties. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
283
10.9.
Using the Work of Another Auditor and Internal Audit. . . . . . .
288
Questions for repetition. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
297
Tests on the themes ........................................................................................ 3
297
Key Concepts .................................................................................................
|
| |
Boshqa auditor (Other auditor) - - Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov

389
Xodimlar (Personnel) - o’z tarkibiga firmaning auditorlik faoliyatiga jalb qilingan
barcha hamkorlar va xodimlar jadvalidagi kasbiy xodimlarni kiritadi.
Auditorlik dalil (Audit evidence) - auditorlik xulosasi asoslanadigan xulosalarni
shakllantirish jarayonida auditor tomonidan olinadigan
ma’lumotdir. Auditorlik dalillar moliyaviy hisobot asosida yotadigan dastlabki
hujjatlar va hisob yozuvlaridan hamda boshqa manbalardan olingan tasdiqlovchi
ma’lumotlardan iborat bo’ladi.
Auditorlik firmasi (Audit firm) - auditorlik xizmatlarini ko’rsatadigan sub’ekt yoki
firma, jumladan, tegishli ravishda uning hamkorlari yoki amaliyot bilan
shug’ullanadigan alohida auditorlar.
Auditorning yordamchilari (Assistants) - alohida auditni o’tkazish uchun jalb
qilingan, ammo auditor bo’lmagan xodimlar.
Auditorlik tavakkalchiligi (Audit risk) - moliyaviy hisobot ahamiyatli darajada
yanglish bo’lganda auditor nomuvofiq auditorlik xulosasini berish tavakkalchiligi.
Auditorlik tavakkalchiligi quyidagi uch tarkibiy qismdan: ajratib bo’lmaydigan
tavakkalchilik, nazorat tavakkalchiligi va aniqlanmaslik tavakkalchiligidan iborat
bo’ladi.
-chizma - Shukurov akmal uktamovich iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

84
2.4. “1C: buxgalteriya” va “bir.uz” dasturlarining rivojlanish
tendensiyasi.
1C Buxgalteriya tizimi.
Buxgalterlar hisobvaraqlaridan foydalangan-
da, qо‘lda tо‘ldirilgan buyurtma, bayonotlar va tekshirilgan hisobotlardan
foydalanib, uzoq vaqtdan beri chivinga yugurishgan. Bu 1991 yilda 1C
ishlab chiqaruvchisi 1C kompaniyasining birinchi versiyasini chiqarganda,
bir xil turdagi buxgalteriya operatsiyalarining birinchi versiyasini chiqardi,
shunda bir xil buxgalteriya operatsiyalarining
birinchi versiyasini, odam
uchun - murakkabroq va kamroq qoldirilishi mumkinligini kо‘rsatdi
muntazam ish.
Avvalambor, biz bunday 1C platforma ekanligini aniqlaymiz: ishlab
chiqaruvchilar dasturlarni (amaliy echimlar) yaratadigan yagona
texnologik muhit. "IT bо‘lmagan mutaxassis" uchun oddiy tushuntirish
bо‘lishi mumkin: 1C platforma - bu mutaxassislar
turli xil dasturlarni
yozadigan (yaratadigan) dasturlash tili. 1C 8 platformasidan foydalanib,
siz о‘yinni rivojlantirishingiz mumkin va siz, masalan, 1C:
Buxgalteriya
hisobi.
Bu erda 1C korxonasini ixtisoslashtirilgan dasturlar mavjud bо‘lgan
ba'zi yо‘nalishlar mavjud:
Rossiya va MDH mamlakatlarining standartlari bо‘yicha
buxgalteriya hisobi va soliq hisobi, UFRS bayonotlari;
Savdo va omborxonalar buxgalteriya hisobi
va boshqaruvi;
Boshqaruv
Buxgalteriya
hisobi
va
byudjetlashtirish, konsolidatsiya;
Ishlab chiqarish va buxgalteriya hisobi, xarajatlar hisoblash;
Logistika boshqarmasi, xaridlar;
Hujjatlarni boshqarish;
Kompleks hisoblash ish haqi va
xodimlarni boshqarish;
Mijozlararo munosabatlarni boshqarish (CRM);
Korxonalar resurslarini boshqarish (ERP) turli sohalar faoliyat, shu
jumladan. - ishlab chiqarish, savdo, qurilish, qishloq xо‘jaligiTek, uy-joy
va kommunal xizmatlar, moliyaviy sektor, ovqatlanish, mehmonxona ishi,
tibbiyot va boshqalar.
pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirish elektron tо‘lovdir Websum, Ipay

|
pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirish elektron tо‘lovdir Websum, IpayBog'liq A.Shukurov O\'quv qo\'llanma 2-qism 2021146
pulsiz hisob-kitoblarni amalga oshirish elektron tо‘lovdir Websum, Ipay,
Paynet, Webmoney, Payme, Mbank, Click va boshqalar
Mbank.uz
Mbank yanada rivojlanmoqda va zamon bilan hamnafas holda
Telegram BOT -
@MbankUzBot
’ni taqdim etdi. Endilikda, ushbu onlayn
tо‘lov xizmatining foydalanuvchilari о‘z hisoblarini Telegram ilovasi
orqali ham tо‘ldirishlari mumkin bо‘ldi.
BOT bu — robotning internetdagi kо‘rinishi. U intellektual
qobiliyatga ega bо‘lib, insonlar uchun biror yumushni bajarib bera olish
imkoniyatiga ega hisobanadi.
Rо‘yxatdan о‘tish
147
BOTning rо‘yxatdan о‘tish qismida mavjud Mbank ID kiritishingiz
sо‘raladi. Agar siz avval Mbank tizimida rо‘yxatdan о‘tmagan bо‘lsangiz
yoki IDni unutgan bо‘lsangiz,
https://my.oplata.uz/registration/
manzili
orqali Mbank ID olish imkoniyati tavsiya qilinadi.
148
Bu botdan foydalanib siz tо‘lovlaringizni amalga oshirishingiz
mumkin.
Nazorat savollari:
1.
Elektron biznes turlari?
2.
Elektron biznesda qо‘llaniladigan IKT?
3.
Global elektron biznesning kamchiliklari.
4.
Elektron biznesda tо‘lov tizimlari
5.
О’zbekistonda elektron tijoratning rivojlanish istiqbollari.
6.
Global elektron biznes о‘zi nima?
7.
О’zbekistonda Internetdan foydalanishning ahvoli.
8.
Elektron tijoratda korxona va uning birinchi qadamlari.
9.
Elektron tijorat samaradorligining asosiy kо’rsatkichlari.
10.Elektron biznesda qollaniladigan axborot tizimlari?
11. Korxona saytini ishlab chiqishdan maqsad va uning
muvaffaqiyati omillari.
12. Mijozlar bilan о’zaro aloqa muammolari va yechishdagi
shartlar.
13.
Global elektron biznes afzalliklari.
14.
Mijozlar bilan о’zaro munosabatlarning boshqaruv tizimi
tasnifi.
15.
Elektron va an’anaviy biznes. Elektron biznes afzalligi.
16. Elektron bozorda korxonalar va xaridorlar turlari.
|
| |
«Xalqaro audit» fanining metodi - Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov

23
G’arb mamlakatlarida o’n minglab auditorlik firmalari (faqat AQShning
o’zida qirq besh mingdan ko’p) faoliyat ko’rsatadilar. Bular xilma-xil bo’lib, bir
kishidan yoki bir necha qasamyod qilgan buxgalterlardan iborat (bunday firmalar
90-95%). Xususiy firmalardan tortib, to transmilliy korporatsiyalar hisoblangan va
xalqaro audit amaliyotida hal qiluvchi rol o’ynaydigan, yirik auditorlik firmalari
ham mavjud. G’arbdagi yirik korporatsiyalar tomonidan auditorlik xizmati
bozorida
hukmronlik
o’rnatilishi va o’tgan XX asrda kapitalning
baynalminallashishi ham auditorlik firmalarining rolini yanada oshirdi. Birinchi
transmilliy auditorlik korporatsiyalari, monopolistlar vujudga keldi va kuchli
mavqega ega bo’ldilar (asosan, ikkinchi jahon urushidan keyin). Bunga misol
«katta sakkizlik» bo’lib, u keyinchalik tegishli o’zgarish (transformatsiya)lardan
so’ng, avval «oltilik»ka aylangan va 2000 yildan boshlab esa «katta to’rtlik» deb
atalmoqda. Ko’plab mamlakatlarning obro’li professional va ishchan nashrlari
vaqti-vaqti bilan etakchi auditorlik-konsultatsion firmalarning (milliy hamda
transmilliy) ro’yxatini e’lon qilib turadilar. Ushbu ro’yxatlarning ko’pchiligi
ularning faoliyati to’g’risidagi har xil statistik ma’lumotlarni o’z ichiga oladi. Bu
ma’lumotlar vaqti-vaqti bilan yangilanib turiladi.
Bunday nashrlar ko’p hollarda ularning mualliflariga auditorlik-konsultatsion
firmalarni ma’lum ko’rsatkichlar bo’yicha tabaqalashtirishga imkon beradi.
Ko’pincha auditorlik firmalarini bunday tabaqalashtirish yillik daromad hajmi yoki
auditorlar soni va h.k. bo’yicha amalga oshiriladi. Hozirda etakchi auditorlik-
konsultatsion firmalarga aylangan, transmilliy korporatsiyalar bo’yicha, bunday
ro’yxatlarda, odatda, ular faoliyat ko’rsatayotgan mamlakatlar soni ham
ko’rsatiladi. Albatta, ushbu ko’rsatkichlar ko’pincha na-faqat statikani, balki
shunga o’xshash reyting ko’rsatkichlarida kel-tiriladigan dinamikani ham
tavsiflaydi.
int m[6]={1,4,-5,2,10,3]; float a[4]

elementlarga boshlang’ich qiymat berish mumkin emas. Agarda massiv
elementlariga boshlang’ich
qiymat berilmasa, unda kelishuv bo’yicha
static va extern modifikatori bilan e’lon qilingan massiv uchun
elementlarining qiymati 0
soniga teng deb, automatic massivlar
elementlarining boshlang’ich qiymatlari noma’lum hisoblanadi.
3) o’lchami ko’rsatilmagan massiv elementlarini to’liq inisializasiyalash:
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov - bet 8

10
I-BOB. ALGORITM, ALGORITMNING BERILISH USULLARI,
HOSSALARI VA ULARNI TURLARI
1.1 ALGORITM, ALGORITMNING BERILISH USULLARI VA HOSSALARI
Reja:
1.Algoritm;
2. Algoritmning tasvirlash usullari ;
3.Algoritmning hossalari;
4. Qiymat berish buyrug‘i.
Biror bir masalani elektron hisoblash mashinasida hisoblash uchun, albatta,
berilgan masalani matematik modeli, algoritmi va biror bir algoritmlash tili asosida
algoritmini tuzish kerak bo‗ladi. Masalani matematik modelini tuzish deganda
berilgan masalani qandaydir matematik tushunchalar bilan ifodalanishiga
aytiladi.Algoritm so‗zi va tushunchasi IX asrda yashab ijod etgan buyuk
vatandoshimiz alloma Muhammad al-Xorazmiy nomi bilan uzviy bog‗liq.
Algoritm so‗zi Al-Xorazmiy nomini Yevropa olimlari tomonidan o‗zgacha talaffuz
qilinishidan yuzaga kelgan. Al-Xorazmiy birinchi bo‗lib o‗nlik sanoq
sistemasining tamoyillarini va undagi to‗rtta amallarni bajarish qoidalarini asoslab
bergan.
Masalani yechish uchun yuqorida keltirib o‗tilgandek uni algoritmini tuzish
kerak bo‗ladi. Algoritm tuzish matematik model va algoritm tuzishdan bir muncha
murakkab hisoblanadi.
Algoritm aslida biror masalani yechish yoki biror ishni bajarish rejasi bo‘lib,
rejadan farqi u aniq tugallangan qadamlarga bo‘linadi va buyruq ohangida
yoziladi.
Eshtemirov S., Nazarov F.M - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov Pdf ko'rish
|
bet | 164/164 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,67 Mb. | | #146073 |
Bog'liq ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARIEshtemirov S., Nazarov F.M.
C++ TILIDA DASTURLASH
ASOSLARI
Muharrir: Gulbahor Rahimova
Musahhih: Mardon Ro‗ziboyev
Tex. muxarrir: Bahodir Egamberdiyev
ISBN 978-9943-
2008-yil 19-iyun 68-buyruq.
2017-yil 27-martda noshirlik bo‗limiga qabul qilindi.
2017-yil 8-aprelda original-maketdan bosishga ruxsat etildi.
Bichimi 60x84/ 1,16. «Times New Roman» garniturasi.
Ofset qog‗ozi. Shartli bosma tabog‗i 10,0.
Nashriyot hisob tabog‗i 9,0. Adadi 25 nusxa. 77-buyurtma.
____________________________________________
SamDU bosmaxonasida chop etildi.
140104, Samarqand sh., Universitet xiyoboni, 15.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
C++ dasturlash tilida tanlash jarayonlari va ularni dasturlash…

3.4 C++ dasturlash tilida tanlash jarayonlari va ularni dasturlash… Break operatori …………………………….………………………..
Continue operatori ……………………………..……………………
Tanlash operatori ……………………………..……………………..
3.5 C++ dasturlash tilida takrorlanuvchi jarayonlar va parametr bo„yicha dasturlash……………………………………………………... Takrorlanuvchi jarayonlarni dasturlash………………………………
for(sikl) operatori …………………………….……………………....
Shartsiz o‗tish operatori …………………………….……….……….
3.6 C++ dasturlash tilida shartli takrorlanuvchi jarayonlar dasturlash While operatori …………………………….……………………......
do while operatori …………………………….……………………..
Ichma-ich joylashgan sikllar…………………………………………
IV-BOB. Murakkab turlar va ularning C++ dasturlash tilida foydalanish……………………………………………………………… 4.1 C++ tilida massivlar va ulardan foydalanish………………....... Bir o‗lchovli massivlar ……………………………….…………….
Rand funksiyasi …………………………….……………………....
Ikki o‗lchovli massivlar ……………………………….…………....
4.2 C++ dasturlash tilida massiv elementlarini saralash………..…....
Bir o‗lchovli massiv elementlarini tartiblash………………………
Ikki o‗lchovli massiv elementlarini tartiblash……………………...
4.3 C++ dasturlash tilida massiv elementlari ichidan eng kattasi va kichigini aniqlash……………………………………………………….. Bir o‗lchovli massiv elementlari ichidan eng kattasi va kichigini
aniqlash……………………………………………………
Ikki o‗lchovli massiv elementlari ichidan eng kattasi va kichigini
54
56
57
63
63
64
69
70
71
74
78
78
79
81
87
87
89
92
98
98
102
104
112
112
113
118
119
126
127
131
137
137
C++tilining grafik muhitida fazoviy jismlarni hosil qilish…………

9
Translyatorlarni bu ikkala turi bir biridan farq qiladi. Komplyatsiya qilingan
algoritmlar bir muncha kam vaqt talab etadi, ya‘ni tezroq ishlaydi, lekin
interpretatsiya qilingan algoritmlarni o‗zgartirish osonroq hisoblanadi.
C++ dasturlash tili tarkibida bir nechta imkoniyatlar mavjud, ya‘ni consol
rejimi, forma ob‘yekt rejimi, grafik muhiti va ma‘lumotlar bazasi bilan ishlash
imkoniyatlari keng joriy etilgan. Ushbu qo‗llanmada keltirilgan misol va
masalalarning yechimi dasturining intmain funksiyasi tarkibini C++ dasturlash
tilinining ixtiyoriy versiyalarida ishlatib ko‗rish mumkin. Qo‗llanma oliy o‗quv
yurtlari talabalari va magistrantlari, litsey kasb hunar kollej o‗quvchilari hamda
mustaqil o‗rganuvchilar uchun qulay vosita hisoblanadi.
Misol 1 - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov

11
4.suv qaynaguncha kutilsin;
5.chinni choynakga bir choy qoshiq quruq choy solinsin;
6.chinni choynak qaynagan suv bilan to‘ldirilsin.
Ko‘rinib turibdiki, algoritm aniq tugallangan qadamlarga bo‘lingan bo‘lib, bu
qadamlarning har biri algoritmning buyruqlari deyiladi.
Biz kelajakda algoritmlarni ifodalashning(yozishning)
uch xil usuli bilan
tanishamiz:
1.matn usuli;
2.blok-sxema usuli;
3.dastur ko‘rinishida ifodalash usuli.
Yuqorida yozilgan barcha algoritmlar matn usulida yozildi. Demak,
algoritmlarni matn usulida yozish uchun uning har bir buyrug‘i nomerlanadi va
nomeridan keyin qavs qo‘yiladi hamda buyruqlar
kichik harflar bilan yoziladi,
buyruq oxirida (;) qo‘yiladi. Faqat oxirgi buyruq tugagach (.) qo‘yiladi.
Matematik ifodalarning qiymatlarini hisoblash algoritmlarini ham matn usulida
ifodalash mumkin. Misol 4. y=3*x2 -7*x+28 funksiya
qiymatini hisoblash
algoritmini tuzing.
1)x ning qiymati kiritilsin;
2)3 ni x2 ga kopaytirib, natija a1 bilan belgilansin;
3)-7 ni x ga kopaytirib, natija a2 bilan belgilansin;
4)a2 ga 28 qo‘shilib, natija a3 bilan belgilansin;
5)a1 va a3 larning yig‘indisi funksiyaning qiymati deb qabul qilinsin.
Ushbu algoritmni quyidagi matn ko‘rinishida ham ifodalash mumkin:
x ning qiymati kiritilsin;
1)a1:=3*x2;
2)a2:=-7*x;
3)a3:=a2+28;
4)y:=a1+a3.
Algoritmning har bir qadami uning buyrug‘i deyiladi . Bu algoritmda 5 ta
buyruq bor. Algoritmlarni ifodalashning(yozishning) bu usulini ba‘zi adabiyotlarda
algorimlarni ifodalashning formula usuli ham deyishadi.
Algoritm
tuzuvchi shu algoritmning muallifi, uni ijro etuvchi esa uning
chiziqli algoritmlar - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

18
1. boshlanish
2.
x kiritilsin;
3.
hisoblansin;
4. y chiqarilsin;
5. Tamom.
Blok-sxemalar bilan ishlashni yaxshilab o‗zlashtirib olish zarur, chunki
bu usul algoritmlarni ifodalashning qulay vositalaridan biri bo‗lib,
programma
tuzishni
osonlashtiradi,
programmalash
qobiliyatini
mustahkamlaydi. Algoritmik tillarda blok - sxemaning asosiy strukturalariga
maxsus operatorlar mos keladi.Shuni
aytish kerakki, blok-sxemalardagi
yozuvlar odatdagi yozuvlardan katta farq qilmaydi.
Faqat ketma-ket
bajariladigan amallardan tashkil topgan algoritmlarga-chiziqli algoritmlar
deyiladi. Bunday algoritmni ifodalash uchun
ketma-ketlik strukturasi
ishlatiladi. Strukturada bajariladigan amal mos keluvchi shakl bilan
ko‗rsatiladi. Aslida programma ham algoritmning boshqa bir ko‗rinishi
bo‗lib, u insonning kompyuter bilan muloqotini
qulayroq amalga oshirish
uchun mo‗ljallangan.
Misol: Uchburchak tomonlari berilganda unga ichki va tashqi chizilgan
aylana radiuslarini hisoblash algoritmi tuzilsin.
Algoritmni so‗zlar yordamida
tasvirlanishi
Algoritmni blok-sxema yordamida
tasvirlanishi
Boshlash
x ni kiriting
Y ni
chiqaring
Tamom
C++ dasturlash tilida funksiyalarni yaratish va ulardan

|
C++ dasturlash tilida funksiyalarni yaratish va ulardanBog'liq ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARI 4.4 C++ dasturlash tilida funksiyalarni yaratish va ulardan
foydalanish……………………………………………………………...
Qism dasturlar……………………………………………………...
Funksiya va ularni e‘lon qilish…………………………………….
Funksiya tanasini tasvirlash……………………………………….
Funksiyani e‘lon qilmasdan undan foydalanish…………………...
Global va lokal o‗zgaruvchilar.……………………………………
Global o‗zgaruvchilar qiymatini saqlab qolish….………………...
Funksiya qiymatini qaytarish haqida………………………………
4.5 C++ dasturlash tilida bir nechta qiymat qaytaruvchi qism
dasturlarni yaratish va ulardan foydalanish………………………...
Prosedura va ularni e‘lon qilish………………………………….
Prosedura asosiy tanasini tasvirlash va ulardan foydalanish…….
4.6
C++ dasturlash tilida ko„rsatkichlar va adres oluvchi
o„zgaruvchilar………………………………………………………….
Funksiyaga ko‗rsatkich……………………………………………
Obyektga o‗zgaruvchiga ko‗rsatkich………………………….......
Ko‗rsatkichlarga boshlang‘ich qiymat berish…………………......
Ko‗rsatkichlar ustida bajariladigan amallar……………………….
Adresdagi qiymatlar ustida amallarni bajarish……………………
V-BOB. C++ dasturlash tilida satr, fayl va struktura turidagi
ma‟lumotlar va ulardan foydalanish…………………………………..
5.1 C++ dasturlash tilida satr turi va ulardan foydalanish usullari….
Belgi va satrlar………………………………………………………
Satr uzunligini aniqlash……………………………………………..
Satrlarni nusxalash…………………………………………………..
Satrlarni ulash……………………………………………………….
Satrlarni solishtirish (taqqoslash) funksiyalari……………………...
Satrdagi harflar registrini almashtirish funksiyalari………………...
Satrlarni teskari tartiblash…………………………………………...
Satrdan belgini izlash……………………………………………….
Satr ichidan satr qismini izlash……………………………………...
Satr turini o‗zgartiruvchi funksiyalar……………………………….
5.2 C++ dasturlash tilida string turiga mansub bo„lgan satrli
|
| |
Mualliflar: Eshtemirov Sodiq - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

3
MUNDARIJA
Kirish……………………………………………………………………..
I-BOB. Algoritm, berilish usullari, hossalari va ularni turlari……….
1.1 Algoritm, algoritmning berilish usullari va xossalari………..….
Algoritm……………………………………………………………...
Algoritmning tasvirlash usullari …………………………………….
Algoritmning hossalari……………………………………………..
1.2 Algoritm va uning turlari………………………………….........
Chiziqli algoritmlar………………………………………………….
Tarmoqlanuvchi algoritmlar……………………………………….
Takrorlanuvchi algoritmlar………………………………………...
Ichma ich sikllar……………………………………………………
II-BOB. C++ dasturlash tili, C++ dasturlash tilida turlar va
operatorlar……………………………………………………………..
2.1 C++ dasturlash tili tarixi va uning tarkibi………………………
C++ tili tarixi…………………………………………………........
C++ tilining leksemmasi…………………………………………...
C++ dasturlash tilidagi dasturning umumiy ko‗rinishi….............
C++ dasturlash tilida izohlardan foydalanish…………………….
-ILOVA - Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov

|
Akrom abbasovich karimov, farxod rashidovich islomov, anvar ziyadullaevich avloqulov Pdf ko'rish
|
bet | 160/174 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 2,41 Mb. | | #132887 |
Bog'liq xalqaro audit (1)1-ILOVA
XALQARO AUDIT STANDARTLARIDAGI ATAMALAR
Audit (Audit) - moliyaviy hisobot auditining maqsadi auditorga moliyaviy hisobot
barcha muhim jabhalari bo’yicha moliyaviy hisobotni taqdim etishga oid
belgilangan kontseptual asosga muvofiq tayyorlanganligi yuzasidan xulosa (fikr
bildirish) berish imkoniyatini taqdim etishdan iborat. Auditorlik xulosasini
tayyorlashda quyidagi ma’nosi bir-biriga teng bo’lgan “to’g’ri va haqqoniy aks
ettiradi” yoki “barcha muhim jabhalari bo’yicha haqqoniy taqdim etilgan” degan
jumlalardan foydalaniladi. Tegishli mezonlarga muvofiq tayyorlangan moliyaviy
yoki boshqa ma’lumotlarni audit qilishda ham xuddi shunday maqsad ko’zda
tutiladi.
Audit dasturi (Audit program) - auditning umumiy rejasini amalga oshirish uchun
rejalashtirilgan auditorlik muolajalari tavsifi, muddati va hajmini belgilovchi audit
dasturi. Audit dasturi auditda ishtirok etayotgan auditorning yordamchisi uchun
yo’riqnomalar to’plami hamda ishni tegishli ravishda bajarish va uni aks ettirish
yuzasidan nazorat qilish usuli sifatida xizmat qiladi.
Audit ko’lami (Scope of an audit) - ushbu atama aniq vaziyatlarda audit
maqsadiga erishish uchun amalga oshirilishi lozim bo’lgan auditorlik
muolajalariga taalluqli.
Auditor (Auditor) - audit uchun yakuniy mas’uliyatga ega bo’lgan shaxs. Ushbu
atama, shuningdek, auditorlik firmasi uchun ham qo’llaniladi. (Soddalashtirilish
maqsadida Auditning xalqaro standartlarida “auditor” atamasi auditorlik xizmatlari
bilan bir qatorda, amalga oshirilishi mumkin bo’lgan kasbga doir xizmatlarni
yoritishda ham qo’llaniladi. Ushbu ta’rif kasbga doir xizmatlarni bajaruvchi shaxs
albatta sub’ekt moliyaviy hisobotining auditori bo’lishi lozim degani emas).
Asosiy auditor (Principial auditor) - sub’ektning bir yoki undan ko’proq tarkibiy
qismlari bo’yicha moliyaviy ma’lumotdan iborat bo’lgan moliyaviy hisobot
bo’yicha boshqa auditor tomonidan audit o’tkazilgan holatlarda sub’ektning ushbu
moliyaviy hisoboti bo’yicha auditorlik hisoboti tayyorlash uchun mas’ul bo’lgan
auditor.
|
| |