-MA'RUZA TADBIRKORLIK FAOLIYAT XAVF TIZIMINING NAZARIY ASOSLARI (8 soat)

|
-MA'RUZA TADBIRKORLIK FAOLIYAT XAVF TIZIMINING NAZARIY ASOSLARI (8 soat)
|
bet | 3/18 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 220,18 Kb. | | #105994 |
Bog'liq 00000000 (1)1-MA'RUZA TADBIRKORLIK FAOLIYAT XAVF TIZIMINING NAZARIY ASOSLARI (8 soat)
Ma'ruza konspekti
"Xavf" atamasining kelib chiqishi, tushunchasi
Ko'rsatkichlar, xavf toifalari
Xavfli vaziyatlarni tahlil qilishning uslubiy yondashuvlari
1.1 "Xavf" atamasining kelib chiqishi, tushunchasi
Rossiya iqtisodiyotining faoliyati uchun zamonaviy shart-sharoitlar, uning rivojlanish tendentsiyalari: korxonalarda moliyaviy va tijorat ishlarining murakkablashishi, raqobatning kuchayishi, vaziyatning noaniqligining kuchayishi va boshqalar - bugungi kunda nafaqat eng muhim vazifalar qatoriga qo'yilgan. kelajakdagi muammolarni bashorat qilish, shuningdek, biznes oldida turgan qiyinchiliklarni engish va paydo bo'lgan imkoniyatlardan foydalanish uchun zarur bo'lgan strategiyalarni ishlab chiqish. Ishlab chiqarish tizimining muvaffaqiyatli ishlashining asosiy dastagi - bu kutilayotgan nosozliklar va yuzaga kelishi mumkin bo'lgan xavfli vaziyatlarni oldindan ko'rish va baholash qobiliyati.
Tadbirkorlik faoliyati jarayonida munosabatlar doimo tavakkalchilik bilan bog'liq. Bu muammo ayniqsa bozor iqtisodiyoti sharoitida keskin. Bu erda xavfli vaziyatlar barcha xilma-xilligida namoyon bo'ladi. Shu sababli, xavflarni tahlil qilish va risklarni boshqarish korxonada rejalashtirish tizimining muhim qismi ekanligiga shubha yo'q.
Har qanday hodisa, ayniqsa innovatsiyalar bilan bog'liq bo'lgan voqea, faqat mumkin bo'lgan muvaffaqiyatsizliklar va muvaffaqiyatsizliklar ta'minlangan taqdirdagina muvaffaqiyatga erishish imkoniyatiga ega. Shuning uchun xavflarni boshqarish juda muhimdir. Biroq, agar chorani qo'llash chegaralari aniqlansa va muvaffaqiyatsizlik holatlarida mumkin bo'lgan yo'qotishlar oqlangan bo'lsa, vaziyatni nazorat qilish mumkin.
Binobarin, tegishli baholash usullarini va korxona faoliyatidagi turli xil xavf-xatarlardan yuzaga kelishi mumkin bo'lgan yo'qotishlarni oldini olish yoki kamaytirish yo'llarini o'rganish zarurati tug'iladi.
Bozor munosabatlarining rivojlanishi bilan kutilgan yakuniy natijani olishda noaniqlik va noaniqlik sezilarli darajada oshadi va xavf ortadi.
Ushbu muammoni hal qilishda asosiy narsa korxonalarning rejalashtirilgan faoliyatini takomillashtirish va rejalashtirish tizimini takomillashtirish ishlarini olib borishdir.
Risk tushunchasi foyda keltiruvchi omillardan biri sifatida zamonaviy sharoitda eng muhim hisoblanadi. Xavf turli jihatlarda ko'rib chiqilishi mumkin. Birinchidan, xavf kelajakdagi muvaffaqiyat bilan bevosita bog'liq. Ikkinchidan, xavf o'zgarishlarni, masalan, fikrni, harakatni yoki joyni o'zgartirishni o'z ichiga oladi. Demak, statikada xavf tushunchasi mavjud emas. Uchinchidan, xavf tanlash, muqobillik va noaniqlikning mavjudligini o'z ichiga oladi.
Shunday qilib, xavf hayotimizning bir nechta shubhasiz faktlaridan biridir.
"Xavf" so'zining kelib chiqishi kamida XVII asrga borib taqaladi va italyancha kelib chiqishiga ishoniladi. Bu vaqtda bu soʻz ogʻzaki nutqda inglizcha “hazard” soʻzining prototipi sifatida qoʻllanilgan, bu xavf, tasodif maʼnosini bildiradi. "Xavf" Angliyaga 17-asrning o'rtalarida "risk" so'zi sifatida Frantsiyadan kelgan va darhol Amerika Qo'shma Shtatlariga ergashdi. So'zning inglizcha ma'nosi 1830 yilda Londondagi moliya institutlarida komissiyalar bilan operatsiyalarni sug'urtalashda paydo bo'lgan.
“Tavakkal” so‘zining bu ma’nolari bir asr davomida, ya’ni yigirmanchi asrgacha “risk” so‘zlashuvda hazil sifatida qo‘llanilgunga qadar izchillik bilan qo‘llanilgan.
Endi "xavf" tushunchasi kengroq ma'noda qo'llanilib, xavfni va tasodifdan foydalangan holda natijalarga erishish yo'lini belgilaydi.
Iqtisodiy va tarixiy adabiyotlarda riskning turli ta'riflari berilgan.
V.Dahldan: «Tavakkal - bu jasorat, dadillik, qat'iyat, tadbirkorlik.
Tavakkal qilmoq, tavakkal qilmoq - omadga berilmoq, noto'g'ri ish qilmoq, tasodifan, tashabbus ko'rsatmoq, tavakkal qilmoq,..., tasodifga duchor bo'lmoq, dadil, tadbirkorlik, baxt umidida,.. xavf-xatarga, o'zgaruvchanlikka, muvaffaqiyatsizlikka duchor bo'lish."
Brockhaus F.A., Efron I.A.dan: "Xavf - sug'urta taktikasidagi bu so'z sug'urta ob'ektiga har qanday zarar etkazish bilan tahdid qiladigan xavfni anglatadi, buning uchun sug'urta muassasasi sug'urta qildiruvchiga tovon to'lashi shart..."
Ozhegov S.I.dan: "Xavf baxtli natija umidida tasodifiy harakat qiladi."
Nyu-York Pengiun Books Iqtisodiyot lug'ati xavfni "kelajakda sodir bo'lishi mumkin bo'lgan voqealar yig'indisi haqiqatda sodir bo'ladigan va ma'lum bir ehtimollik darajasi bilan aniqlangan voqealar sonidan oshib ketadigan holat " deb ta'riflaydi. Ushbu ta'riflarga asoslanib, "xavf" atamasining ma'nosini zarar olish yoki yo'qotish, shuningdek muvaffaqiyatga erishish imkoniyati sifatida talqin qilish mumkin. Shunday qilib, xavf yuzaga kelishi uchun mumkin bo'lgan yo'qotishlar bilan bog'liq bo'lgan holat bo'lishi kerak.
Ba'zi mualliflar xavfni ikki turga bo'lishadi: spekulyativ (dinamik) va statik. Masalan, N. Krokford ta'rifiga ko'ra, dinamik risklar ham foyda, ham zarar keltira oladigan risklardir. Statik xavflar faqat yo'qotishlarga olib keladi. Shunday qilib, qimor o'yinlarini spekulyativ tur sifatida tasniflash mumkin. Urushga ketgan shaxs uchun esa tavakkalchilik, birinchi navbatda, statik xarakterga ega.Tadbirkorlik faoliyati ob'ekti bo'lgan ishlab chiqarish tizimi uchun tavakkalchilikning asosiy qismi dinamik xarakterga ega : har doim foyda yoki yo'qotish ehtimoli mavjud.
Risk nazariyasi tizimli yondashuvdan foydalanadi.
Tizimli yondashuv bilan umumiy maqsadga erishish uchun faoliyatning barcha turlarini birlashtirish ham, quyi tizimlar va butun tizimning samarali ishlashini ta'minlash ham o'zaro bog'liq va muhim omillardir. Ob'ektning xatti-harakati to'g'risidagi mulohazalar va tavsiyalar yangi xususiyatlarga ega bo'lishi mumkin bo'lgan qismlarni yaxlit bir butunga tahlil qilish va sintez qilish ma'lumotlariga asoslanadi.
Tizimli yondashuv butun tizimni uning tarkibiy qismlari va o'zaro ta'sir qiluvchi va o'zaro bog'langan turli elementlarning to'plami sifatida ko'rib chiqadi. Shu bilan birga va aynan shu maqsadda qismlar faqat vertikal emas, balki quyi tizimlar orasidagi gorizontal va kesishuvchi aloqalarni hisobga olgan holda maqsadli ixtisoslashuvga ega.
|
| |