Intellektni psixometrik tekshirish. (Aqlni o‘lchashning Veksler shkalasi, Ayzenk testi)

|
Intellektni psixometrik tekshirish. (Aqlni o‘lchashning Veksler shkalasi, Ayzenk testi)
|
bet | 2/3 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #113671 |
Bog'liq Suvonqulov Jahongir pedagogika va psixalogiya2.Intellektni psixometrik tekshirish. (Aqlni o‘lchashning Veksler shkalasi, Ayzenk testi)
Intellekt darajasini aniqlash vazifasi ushbu fan shakllanganidan beri psixologiyada eng muhim vazifalardan biri bo'lib kelgan. Bu insonning aqliy va axloqiy fazilatlarini tavsiflash imkonini bergan intellektual ko'rsatkichdir. Ushbu ko'rsatkichlarning aqliy rivojlanish darajasiga miqdoriy va sifat jihatdan bog'liqligini aniqlash aql va unga bog'liq fazilatlar uchun turli xil tadqiqot usullarini ishlab chiqishga imkon berdi. Aql-idrokni insonning o'ziga xos faoliyati sifatida baholash Eyzenk testiga o'xshash usullarni keltirib chiqardi. Uning tuzilmasini yaratish turli jihatlar bo'yicha o'rganilgan juda ko'p sonli sinovlarni keltirib chiqardi. Mantiqiy, xayoliy, ijodiy va texnik fikrlash testlari shunday paydo bo'ldi. Qobiliyat testlari ham aql darajasi bilan chambarchas bog'liq bo'lib chiqdi. Bundan tashqari, AQSh davlat xizmatchisi lavozimini egallash uchun ariza beruvchi kamida 100 IQ darajasini ko'rsatishi kerak va kasbiy malaka toifasini olish uchun sertifikat ishlab chiqarish ko'nikmalarini namoyish etishdan tashqari, shunga o'xshash testlardan o'tishni o'z ichiga oladi.
AQSh va Evropaning boshqa rivojlangan mamlakatlaridagi maktablarning ta'lim dasturi qo'shimcha motivatsion o'zgarishlarni keltirib chiqaradigan baholovchi, rag'batlantiruvchi vosita sifatida intellektni tekshirish usullaridan foydalanishni o'z ichiga oladi. Shunday qilib, intellekt ko'rsatkichi (IQ shart emas) insonning muayyan faoliyatga yaroqliligi va pirovardida insonning foydaliligining eng muhim ko'rsatkichlaridan biriga aylandi.
Aql-idrokni rivojlantirish testlari va aql-idrok testlarini farqlash kerak. Birinchisi, qoida tariqasida, o'quv savollarini, qattiq tuzilishga ega standartlashtirilgan vazifalarni o'z ichiga oladi. Ushbu texnikalar guruhi insonning bilimini, uning fikrlash tezligi va sifatini, reaktsiya tezligini va bir faoliyat turidan boshqasiga o'tish qobiliyatini baholash uchun mo'ljallangan. Inson faqat ijrochi sifatida sinovdan o'tkaziladi, standart miqyosda ajralib turolmaydi umumiy sxema... Ikkinchi guruhning usullari bu kamchilikdan mahrum, ular fikrlashning ustun turini, muammoga yechim topish metodologiyasini, nostandart yondashuvni, ijodkorlikni va tushunchalar bilan ishlash qobiliyatini belgilaydi. Bunday usullar hech qachon qat'iy o'rnatilmaydi, ular ijodiy testlar, intuitiv xarakterdagi testlar asosida tuziladi, bunda tezlik emas, balki muayyan muammoni hal qilish usuli, kontseptual aloqalar darajasi, nostandart fikrlash va yondashuv samaradorligi baholanadi. Biroq, bunday testlar sof individualligi, baholashning murakkabligi va natijani qayta ishlash uchun zarur bo'lgan katta vaqt tufayli ommaviy tekshirishni o'tkazish uchun mos emas. Umumiy qabul qilingan tushunchaga ko'ra, aql testi insonning umumiy ta'lim darajasini baholaydigan bir yoki bir qator testlarni, ya'ni birinchi guruh testlarini echishga qisqartiriladi.
Razvedka tadqiqot usullari taxminan bo'linadi: eksperimental, so'rov va ijodiy (intuitiv).
Birinchilari eng tez va aniq natija beradi.
Ikkinchisi o'zaro bog'liq ma'lumotlar seriyasiga ruxsat beradi, lekin ularni qayta ishlash biroz murakkabroq.
Uchinchi tur maxsus sinfga joylashtirilgan, eng informatsiondir, lekin natijani qayta ishlash va uni talqin qilishda sezilarli qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi, bundan tashqari, ushbu usullar guruhi yordamida olingan natijalar har doim ham boshqa guruhning o'xshash natijalari bilan aniq bog'liq emas.
Quyida kattalarni o'rganish uchun birinchi va ikkinchi guruhlardan misollar keltiriladi. Noaniq talqinlardan va ko'plab nazariy asoslardan qochish uchun.
Stenford-Binet testlari
Binet shkalasining ko'plab tarjimalari va moslashuvlari orasida Amerika versiyalaridan biri Stenford nashri eng hayotiy bo'lib chiqdi.
Termin va uning Stenford universitetidagi hamkasblari tomonidan 1916 yilda tayyorlangan birinchi loyiha asl nusxaga shunchalik ko'p o'zgartirish va qo'shimchalar kiritdiki, u mohiyatan yangi miqyos edi. Aynan shu o'zgarishda birinchi marta aql koeffitsienti (IQ) yoki aqliy va xronologik yosh o'rtasidagi bog'liqlik ishlatilgan. Stenford shkalasining uchinchi nashri (1960) bugungi kunda ham qo'llanilmoqda. Keling, uning asosiy xususiyatlarini ko'rib chiqaylik.
Undagi testlar yosh darajalari bo'yicha guruhlangan: 2 yoshdan 5 yoshgacha, ular olti oylik oraliqda joylashgan; 5 yoshdan 14 yoshgacha - yillik intervallar; qolgan darajalar o'rtacha kattalar va yuqori kattalar darajalari sifatida belgilanadi (1, 2, 3). Ularning orasidagi intervallar bir yildan ortiq.
Har bir mavzuga faqat o'z yoshi darajasiga mos keladigan vazifalar taqdim etiladi. Odatda, test jarayoni sub'ektning kutilgan aqliy yoshidan past bo'lgan narsalardan boshlanadi. Mavzu uchun u barcha vazifalarni bajara oladigan daraja aniqlanadi. Bu daraja asosiy yosh deb ataladi. Keyin test mavzu barcha testlarda muvaffaqiyatsizlikka uchragan daraja topilmaguncha davom etadi. Bu daraja yosh chegarasi deb ataladi. Ushbu darajaga erishgandan so'ng, sinov tugaydi.
Stenford-Binet shkalasi bo'yicha individual testlar hammasi yoki hech narsa tamoyili bo'yicha qayta ishlanadi. Qo'llanma har bir test uchun test tugallangan deb hisoblanadigan minimal ishlash darajasini belgilaydi. Stenford-Binet shkalasi bo'yicha sub'ektning aqliy yoshi uning asosiy yoshini belgilash va bazal darajadan yuqori bo'lgan har bir to'g'ri echilgan test uchun bu yoshga bir necha oy qo'shish orqali aniqlanadi. Stenford-Binet testlarining aksariyati kattalar uchun mos emas, chunki vazifalarning tabiati yosh chegarasiga erishishga imkon bermaydi.
Dastlabki ta'rifda psixologik test o'rtacha ishonchlilik darajasiga ega standartlashtirilgan o'lchov deb nomlangan.
Stenford-Binet testlarining haqiqiyligi muammosi turli tomonlardan hal qilinadi. Sinovlarda taklif qilingan narsalarni tekshirish ularning haqiqiyligi haqida ba'zi ma'lumotlarni beradi. Bu vazifalarning mazmuni oddiy manipulyatsiyadan mavhum fikrlashgacha. A. Anastasi (1S72) fikriga ko'ra, Stenford shkalasi mazmunan to'g'ri ekanligini ta'kidlash mumkin, chunki unda o'rganilgan barcha funktsiyalar odatda "aql" deb qaraladigan narsalarga tegishli.
Tashqi mezonga muvofiqlik deb ataladigan haqiqiylik, birinchi navbatda, shkala bo'yicha olingan aqliy darajani maktab yutuqlarining turli ko'rsatkichlari bilan bog'lash orqali aniqlanadi. Ushbu korrelyatsiyalarning aksariyati, adabiyotga ko'ra, 0,40 dan 0,75 gacha.
Stenford baholari ham akademik ko'rsatkichlar bilan yuqori darajada bog'liq (0,40-0,70).
Stenford-Binet shkalasi ko'p yillar davomida intellektual qobiliyatni o'lchash uchun yagona vosita bo'lib xizmat qildi va yangi razvedka testlarining haqiqiyligi mezoni sifatida ham foydalanildi. Bu ko'p jihatdan IQ ma'lum bir testda ko'rsatkich sifatida emas, balki aqlning ramzi sifatida namoyon bo'lganligini tushuntiradi.
Wechsler testi.
Individual razvedka testlarining yana bir turi Wechsler razvedka shkalasi bilan ifodalanadi. Ushbu tarozilar Stenford-Binet testlaridan ba'zi muhim jihatlari bilan farq qiladi, bu ularni guruh testlariga o'xshash qiladi. Wechsler shkalasining yana bir o'ziga xos xususiyati bu ikki turdagi usullarni - og'zaki testlarni va ishlash testlarini joriy etishdir (bu og'zaki bo'lmagan, samarali xarakterdagi vazifalarning nomi, masalan, qismlardan raqamni yig'ish va hokazo). .
1955 yilda nashr etilgan kattalar uchun Wechsler shkalasi 11 ta testni o'z ichiga oladi. Ulardan oltitasi og'zaki shkalaga va beshtasi ijro shkalasiga birlashtirilgan. Og'zaki o'lchovga bilimning ayrim sohalarida xabardorlikni talab qiladigan vazifalar, tushunish uchun vazifalar (maqollarning ma'nosi, ba'zi sharoitlarda xatti-harakatlar va boshqalar), arifmetik vazifalar (ichida) kiradi. boshlang'ich maktab), o'xshashliklarni topish, lug'atni aniqlash, raqamlarni yodlash. Bajarish shkalasi rasmlarni to'ldirish, bloklarni (kublardan) qurish, rasmlarni tartibda joylashtirish va boshqalarni o'z ichiga oladi.
|
| |