-rasm. Molekulada (1) ko’rish va ultrabinafsha sohada elektronlar harakati (elektronning holati 1 mkm-10 nm; =104-106 sm–1 gacha

|
-rasm. Molekulada (1) ko’rish va ultrabinafsha sohada elektronlar harakati (elektronning holati 1 mkm-10 nm; =104-106 sm–1 gacha
|
bet | 82/119 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 4,04 Mb. | | #263652 | Turi | Учебник |
Bog'liq 21558 2 CDEAD1DE360DB13C9B7A03EFD7ECBD40E7F94F1F 8.1-rasm. Molekulada (1) ko’rish va ultrabinafsha sohada elektronlar harakati (elektronning holati 1 mkm-10 nm; =104-106 sm–1 gacha
o’zgaradi). Molekuladagi atomlarning (2) infraqizil sohada tebranma harakati (tebranma holati 100-1 mkm; =100-104 sm–1 gacha o’zgaradi). Molekulaning aylanma harakati (3) uzoq infraqizil va mikroto’lqin sohada kuzatiladi ( 1sm-100 mkm; =1-100 sm–1).
Yadro magnit rezonans hodisaning mohiyati. Avvalo shuni ta’kidlash kerakki, ushbu hodisaning nomi “yadro” so’zini o’z ichiga olsa ham, yadro fizikasi YMRning hech qanday aloqasi yo’q va radioaktivlikka aloqasi yo’q. Agar qat’iy tavsif haqida gapiradigan bo’lsak, unda kvant mexanikasi qonunlarisiz buni amalga oshirish mumkin emas. Ushbu qonunlarga ko’ra, magnit yadroning tashqi magnit maydon bilan o’zaro ta’siri energiyasi bir nechta diskret qiymatlarni qabul qilishi mumkin.
Agar magnit yadrolari o’zgaruvchan magnit maydon bilan nurlantirilsa, ularning chastotasi ushbu diskret energiya darajalari o’rtasidagi farqga mos keladigan chastota birliklarida ifodalangan bo’lsa, u holda magnit yadrolari energiyani yutish bilan bir darajadan ikkinchisiga o’tishni boshlaydi. Bu magnit- rezonans fenomeni. Ushbu tushuntirish rasmiy ravishda to’g’ri, ammo unchalik aniq emas. Kvant mexanikasisiz yana bir tushuntirish mavjud.
Magnit yadroni o’z o’qi atrofida aylanadigan elektr zaryadlangan to’p deb tasavvur qilish mumkin (garchi, aniq aytganda, bunday emas). Elektrodinamika qonunlariga ko’ra, zaryadning aylanishi magnit maydonining paydo bo’lishiga olib keladi, ya’ni aylanish o’qi bo’ylab yo’naltirilgan yadroning magnit momenti. Agar ushbu magnit moment doimiy tashqi maydonga joylashtirilsa, u holda bu momentning vektori oldinga siljiy boshlaydi, ya’ni tashqi maydon yo’nalishi bo’yicha aylanadi. Xuddi shu tarzda burilish o’qi vertikal atrofida (aylanadi), agar u qat’iy vertikal holda emas, balki ma’lum bir burchak ostida o’ralgan bo’lsa. Bunda magnit maydonning rolini tortishish kuchi o’ynaydi.
Prekessiya chastotasi yadroning xususiyatlari bilan ham, magnit maydon kuchi bilan ham aniqlanadi: maydon qanchalik kuchli bo’lsa, chastota ham shuncha yuqori bo’ladi. Keyin agar doimiy tashqi magnit maydondan tashqari, o’zgaruvchan magnit maydon yadroga ta’sir qilsa, u holda yadro bu maydon bilan
o’zaro aloqada bo’lishni boshlaydi - go’yo yadroni kuchliroq silkitadi, prekessiya amplitudasi oshadi va yadro o’zgaruvchan maydon energiyasini yutadi. Biroq, bu faqat rezonans sharoitida sodir bo’ladi, ya’ni prekessiya chastotasi va tashqi o’zgaruvchan maydon chastotasining tasodifiyligi. Bu o’rta maktab fizikasidan klassik misolga o’xshaydi - ko’prik bo’ylab o’tayotgan askarlar. Agar qadam chastotasi ko’prikning tabiiy chastotasiga to’g’ri keladigan bo’lsa, u holda ko’prik tobora ko’proq tebranadi. Eksperimental ravishda, bu hodisa o’zgaruvchan maydonning yutilishining uning chastotasiga bog’liqligida namoyon bo’ladi. Rezonans paytida yutilish keskin oshadi va eng oddiy magnit-rezonans spektri quyidagicha ko’rinadi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-rasm. Molekulada (1) ko’rish va ultrabinafsha sohada elektronlar harakati (elektronning holati 1 mkm-10 nm; =104-106 sm–1 gacha
|