nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
1. Elektr tokini olchash. Quvvat va elektr energiyani o’lchash. Reaktiv quvvatni o’lchash - bet 8

|
1. Elektr tokini olchash. Quvvat va elektr energiyani o’lchash. Reaktiv quvvatni o’lchash
|
bet | 8/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 452,5 Kb. | | #117764 |
Bog'liq 1. Elektr tokini olchash. Quvvat va elektr energiyani o’lchash. Yechish. Lampalarning umumiy quvvati va tok kuchi 1.7-masaladagi kabi bo‘lsa, ichki qarshiligi bo‘lgan tarmoqda isrof bo‘lgan quvvat ga teng. Shu sababli FIK
1.9. Iste’molchining quvvatida generator qismalarida kuchlanish va quvvatida bo‘lsa, generatorning e.yu.k. va ichki qarshiligi aniqlansin.
Yechish. Ikkala holat uchun iste’molchi orqali oqib o‘tayotgan tok kuchini aniqlaymiz:
To‘liq zanjir uchun Om qonuni ifodasi (yoki ) dan foydalanib, zanjirning ikki rejimi uchun tenglamalar tuzamiz:
Ushbu tenglamalar sistemasini birgalikda yechish orqali E va r
1.10. Elektr zanjiri (1.12-rasm) uchun quyidagilar berilgan: ; ; ; . Elektr o‘lchash asboblari ko‘rsatishlarini aniqlang.
Yechish. Tarmoqdagi tok kuchi (ampermetrning ko‘rsatishi) yopiq zanjir uchun ( shart bajarilganda) Om qonuni orqali aniqlanadi:
Zanjirning passiv qismi uchun Om qonunini qo‘llab, ikkinchi voltmetr ko‘rsatishini aniqlaymiz:
Zanjirning aktiv qismi uchun Om qonuniga asosan:
Birinchi voltmetr ko‘rsatishini aniqlaymiz
.
Zanjirda vattmetr o‘zi ulangan qism quvvatini ko‘rsatadi.
bu yerda P–manbaning zanjir tashqi qismiga bergan quvvati bo‘lib, tarmoqdagi va iste’molchidagi quvvat isroflari yig‘indisiga teng.
1.12-rasm. Elementlari ketma-ket ulangan elektr zanjiri.
1.11. 1.13-rasmdagi elektr sxema uchun potensialning taqsimlanishi aniqlansin. Bunda , , , , , , , . Har xil potensialli nuqtalar 1-7 bo‘lgan raqamlar bilan belgilangan.
1.13-rasm. Elementlari ketma-ket ulangan elektr zanjiri.
Yechish. Dastlab kontur bo‘ylab oqayotgan tok qiymatini aniqlab olamiz. U 0,5 A ga teng. Shundan so‘ng potensialni o‘zgarish xarakterini aniqlovchi qoidani qabul qilamiz. Konturning e.yu.k. ta’sir etuvchi qismda potensial e.yu.k. yo‘nalishi bo‘ylab ortadi. Qarshiliklar ulangan qismda aylanish yo‘nalishi tokning yo‘nalishi bilan mos bo‘lsa, tok yo‘nalishi bo‘ylab potensial kamayadi va tokka qarshi bo‘lsa potensial ortadi, chunki tok yuqori potensialdan past potensialga yo‘nalgan bo‘ladi. Potensiali nol deb qabul qilingan nuqta ixtiyoriy tanlab olinadi. Biz 2-nuqtaning potensialini nol deb qabul qilamiz. Undan keyin soat mili aylanishi yo‘nalishi bo‘ylab 2–nuqtadan boshlab ketma-ket konturdagi barcha nuqtalar potensiallarini aniqlaymiz:
|
| |
O‘zgarmas tok manbalarini ulash usullari

|
O‘zgarmas tok manbalarini ulash usullari
|
bet | 6/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 452,5 Kb. | | #117764 |
Bog'liq 1. Elektr tokini olchash. Quvvat va elektr energiyani o’lchash. 1.5. O‘zgarmas tok manbalarini ulash usullari
O‘zgarmas tok manbalarini ketma-ket ulash. Agar n ta o‘zgarmas tok manbasi ketma-ket ulangan bo‘lsa, ularda oquvchi tok bir xil bo‘ladi.
Umumiy kuchlanish alohida elementlardagi kuchlanishlarning algebraik yig‘indisiga teng:
a) b)
1.3-rasm. Ketma-ket ulangan o‘zgarmas tok manbalari (a) va uning ekvivalent sxemasi (b).
1.3-rasmda tasvirlangan zanjir uchun:
O‘zgarmas tok manbalarini parallel ulash. O‘zgarmas tok manbalarini parallel ulashda, ularning bir nomli qutblari bir nuqtaga birlashtirib ulanadi.
a) b)
1.4-rasm. Parallel ulangan o‘zgarmas tok manbalari (a) va uning ekvivalent sxemasi (b).
Tarmoqdagi umumiy tok alohida elementlardagi toklar yig‘indisiga teng bo‘ladi.
Tarmoqning umumiy kuchlanishi alohida elementlar kuchlanishiga teng bo‘ladi.
1.6. Rezistiv elementlarni ketma-ket va parallel ulash
Qarshiliklarni ketma-ket ulash. Agar n ta qarshilik ketma-ket ulangan bo‘lsa, zanjirning barcha qismida tok kuchi bir xil bo‘ladi.
Umumiy qarshilik alohida qarshiliklarning yig‘indisiga teng bo‘ladi.
Kuchlanishlar esa alohida qarshiliklarlardagi kuchlanishlar yig‘indisiga teng bo‘ladi.
yoki
bu yerda Rekv = – zanjirning ekvivalent qarshiligi.
1.5,a-rasmdagi sxemani 1.5,b-rasmdagi ekvivalent sxema bilan almashtirish mumkin.
a) b)
1.5-rasm. Qarshiliklari ketma-ket ulangan zanjir (a) va uning ekvivalent sxemasi (b).
Qarshiliklarni parallel ulash (1.6-rasm). Parallel ulashda barcha tarmoqlarda kuchlanish bir xil bo‘ladi.
a) b)
1.6-rasm. Qarshiliklari parallel ulangan zanjir (a) va uning ekvivalent sxemasi (b).
Agar n ta tarmoq parallel ulangan bo‘lsa, zanjirda oquvchi umumiy tok alohida tarmoqlarda oquvchi toklar yig‘indisiga teng bo‘ladi.
Parallel ulanganda ekvivalent qarshilik kamayadi. Parallel ulangan zanjirning umumiy qarshiligi
Parallel ulangan zanjirning umumiy o‘tkazuvchanligi alohida tarmoqlar o‘tkazuvchanliklari yig‘indisiga teng bo‘ladi.
|
| |
Yumshatkich tishining tuproq kesaklariga oʻzaro taʼsirini oʻrganish abduraxmonov Urol Nurmatovich

Yumshatkich tishining tuproq kesaklariga oʻzaro taʼsirini oʻrganish abduraxmonov Urol Nurmatovich
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
26.01.2024
Hajmi
0,84 Mb.
#146186
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Yumshatkich tishining tuproq kesaklariga oʻzaro taʼsirini oʻrganish abduraxmonov Urol Nurmatovich
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
Вопрос №1 Elektrostatik maydon kuch chiziqlarining boshi va oxiri qayerda bo‘ladi? Выбран неправильный ответ

|
Вопрос №1 Elektrostatik maydon kuch chiziqlarining boshi va oxiri qayerda bo‘ladi? Выбран неправильный ответ
|
bet | 1/5 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 291,43 Kb. | | #139649 |
Bog'liq 20240113T1015 - Tursunova Gulhayo - Новый тест
Тест: Новый тест
Tursunova Gulhayo
Тестирование было начато 13 января 2024 в 10:15:15
Продолжительность тестирования 11 мин 43 с при ограничении 1 ч
Задано 50 вопросов из 50 запланированных.
Правильных ответов дано 48 (96 %)
48 баллов из 50
Вопрос № 1
Elektrostatik maydon kuch chiziqlarining boshi va oxiri qayerda bo‘ladi?
Выбран неправильный ответ:
Manfiy zaryaddan boshlanib, musbat zaryadga boradi
Вопрос № 2
Elеktr doimiysining qiymatini ko’rsating
Выбран правильный ответ:
8, 85·10-12
Вопрос № 3
Tekis zaryadlangan sferaning ichki maydonini yozing
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 4
Zanjirning bir qismi uchun Om qonuniga muvofiq tok kuchi qarshilikka ...
Выбран правильный ответ:
teskari proporsional
Вопрос № 5
q1 + q2 + .... + qn = ∑qi formula nimani ifodalaydi?
Выбран правильный ответ:
Zaryadning saqlanish qonuni
Вопрос № 6
Muhitdagi Kulоn kuchi ifоdasini ko’rsating
Выбран правильный ответ:
Вопрос № 7
Ostrogradskiy-Gauss teoremasini ko’rsating: berk sirtdan o’tayotgan elektr maydon oqimi shu sirt koplab turgan xajmdagi
Выбран правильный ответ:
Hamma zaryadlar algebraik yig'indisiga teng
Вопрос № 8
Yarimo'tkazgichga donor aralashma kiritilsa u qanday yarimotkazgichga aylanadi
Выбран правильный ответ:
n-tip
Вопрос № 9
Neytral atom va molekulalar qanday momentga ega?
Выбран правильный ответ:
Dipol momentiga
Вопрос № 10
p-tip yarimo’tkazgichda tokni nima tashiydi?
|
| |
Joul-Lens qonuni - 1. Elektr tokini olchash. Quvvat va elektr energiyani o’lchash. Reaktiv quvvatni o’lchash

|
1. Elektr tokini olchash. Quvvat va elektr energiyani o’lchash. Reaktiv quvvatni o’lchash
|
bet | 5/8 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 452,5 Kb. | | #117764 |
Bog'liq 1. Elektr tokini olchash. Quvvat va elektr energiyani o’lchash. Joul-Lens qonuni.
Elektr zanjiridan tok oqib o‘tganda ajralib chiqqan issiqlik miqdori o‘tkazgich qarshiligiga, tokning oqib o‘tish vaqtiga hamda tok kuchi kattaligiga to‘g‘ri proporsional:
bu yerda t-tok oqib o‘tish vaqti, - elektr quvvati.
1.4. Elеktr zanjirida quvvatlar balansi
Enеrgiyani saqlanish qonuniga asosan bir kattalikning o‘zida manbalar va istе’molchilar uchun enеrgiyani o‘zgarish tеzliklarini tеngdir.
Elеktr zanjiridagi barcha manbalarning (aktiv elеmеntlar) oniy quvvatlarining algеbraik yig‘indisini shu zanjirdagi istе’molchilar (passiv elеmеntlar) oniy quvvatlari algеbraik yig‘indisiga tеngligi quvvatlar balansi (enеrgеtik balans) dеb nomlanadi:
yoki
Quvvatlar balansi har qanday tuzilishdagi chiziqli va nochiziqli, istalgan rеjimdagi elеktr zanjirlari uchun o‘rinlidir.
Agar e.yu.k. manbasi orqali o‘tayotgan tok yo‘nalishi, e.yu.k. yo‘nalishi bilan mos bo‘lsa, u vaqtda Е·I ko‘paytma quvvatlar balansiga musbat ishora bilan kiradi. Agar tokni yo‘nalishi e.yu.k.ga qarama-qarshi bo‘lsa, e.yu.k. manbasi enеrgiya bеrmaydi balki, u enеrgiya qabul qiladi (masalan akkumuliyatorni zaryadlash) va Е·I ko‘paytma quvvatlar balansiga manfiy ishora bilan kiradi.
Agar elеktr sxеmaga e.yu.k. manbalaridan tashqari, tok manbalari ham enеrgiya bеrsa, ya’ni alohida tugunlardan tok manbalaridan tok kеlsa va shu tugunlardan tok kеtsa, quvvatlar balansi tеnglamasini tuzganda tok manbalari berayotgan enеrgiyani hisobga olish kеrak. Masalan, sxеmani A tuguniga tok manbasidan Ik tok kеlmoqda va B tugundan shu tok kеtmoqda. Tok manbasi bеrayotgan quvvat UabIk ga tеng bo‘ladi. Sxеma tarmoqlaridagi kuchlanish Uab va toklar, tok manbasi bеrayotgan tokni e’tiborga olgan holda hisoblangan bo‘lishi kеrak. Quvvatlar (enеrgеtik) balansi tеnglamasining umumiy ko‘rinishi:
Agar Е I > 0 (enеrgiya manbalar) bo‘lsa aktiv elеmеntlarning quvvati musbat, agar Е I < 0 (enеrgiya istеmolchilari) bo‘lsa quvvat manfiy bo‘ladi.
|
| |
Zanjirda qarshiliklar ketma-ket va parallel ulash sxemalarini chizib

Zanjirda qarshiliklar ketma-ket va parallel ulash sxemalarini chizib
Download
0,53 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
22.01.2024
Hajmi
0,53 Mb.
#143094
Download
0,53 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Zanjirda qarshiliklar ketma-ket va parallel ulash sxemalarini chizib
Download
0,53 Mb.
Matnni ko'rish
DESTRUCTION OF SOIL COATERS - Yumshatkich tishining tuproq kesaklariga oʻzaro taʼsirini oʻrganish abduraxmonov Urol Nurmatovich

|
Yumshatkich tishining tuproq kesaklariga oʻzaro taʼsirini oʻrganish abduraxmonov Urol NurmatovichBog'liq 69-74DESTRUCTION OF SOIL COATERS
Abdurakhmonov Urol Nurmatovich - Candidate of Technical Sciences, acting professor,
E-mail:
u.abdurahmonov64@mail.ru
Karshi engineering-economics institute, Karshi city, Uzbekistan
Abstract. The article determines the speed of movement of the ripper to ensure crumbling of
soil lumps lying on the surface of the field during surface tillage. The destruction of soil lumps lying
on the soil surface occurs as a result of the impact of the ripper teeth. In this case, the probability of
destruction and the degree of crumbling of lumps depends on the loss of kinetic energy when the
ripper teeth collide with lumps of soil, since this energy is spent on their deformation, i.e. for
crumbling lumps. This means that the greater the energy loss during impact, the better the degree of
crumbling of lumps. With increase the speed of movement of the unit, the energy spent on the
destruction of lumps increases, and therefore the quality of their crumbling improves. In addition,
analysis of the expression shows that the destruction of lumps and the required degree of their
crumbling can be achieved mainly by choosing the speed of movement of the ripper. Taking this into
account, the minimum (critical) speed of movement of the unit was determined, at which crumbling
of soil lumps located on the surface of the field is ensured. From the above studies it has been
established that in order to ensure crumbling of soil lumps, the speed of movement of the ripper must
be at least 2.0 m/s.
Keywords: aggregate, mounted implement, cultivator, harrow, cultivator teeth,
parallelogram mechanism, couplings, spring tension force, spring stiffness, degree of crumbling of
the soil lump, lump destruction, critical speed.
|
| |
Natijalar - Yumshatkich tishining tuproq kesaklariga oʻzaro taʼsirini oʻrganish abduraxmonov Urol Nurmatovich

INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR Vol.52, No. 4, 2023
ISSN 2181-4732
73
uchun agregat (yumshatkich)ning nazariy jihatdan xarakat tezligi 1,6 m/s dan kam bo‘lmasligi kerak
ekan.
Bu xulosalarni tekshirib ko‘rish uchun tajribada yumshatkich harakat tezligini tuproqning
uvalanish sifatiga ta’sirini o‘rganib chiqildi. Tajribalar erta bahorda kuzgi shudgorni boronalash
davrida o‘tkazildi. 0...10 sm qatlamdagi tuproqning yuza namligi tajriba o‘tkazishdan oldin
15,8 foizni, qattiqligi esa 0,53 MPa ni tashkil etdi. Tajriba o‘tkazish jarayonida yumshatkich
tishlarining uzunligi 130 mm, tishlar orasidagi masofa 55 mm, yumshatkich osma mexanizmi
taranglovchi prujinasining dastlabki taranglovchi kuchi 350 N, prujinaning qattiqligi 40 N/sm qilib
olindi.Tajriba natijalari ko‘rsatdiki, (1-jadval) yumshatkichning harakat tezligi ortishi bilan
tuproqning uvalanish sifati ortdi, ya’ni ishlov qatlamida o‘lchami 50 mm dan ortiq bo‘lgan kesaklar
miqdori kamayib, o‘lchami 25 mm dan kam bo‘lgan kesaklar miqdori ortdi. Bu esa tuproqda namning
yaxshi saqlanishiga, qishloq xo‘jaligi ekinlari urug‘ini sifatli qilib ekish va ularning bir tekis unib
chiqish imkonini beradi.
Tajribalar yana shuni ko‘rsatdiki, tuproq yuzasidagi kesaklar yumshatkichning tezligi ma’lum
miqdorga yetgandan so‘nggina samarali maydalana boshlaydi. Shu sababli biz o‘z oldimizga
yumshatkichning tuproq yuzasidagi kesaklarni maydalay olishni ta’minlaydigan eng past tezligini
topishni maqsad qilib qo‘ydik. Bu tezlikni yumshatkichning kritik tezligi deb ataymiz.
1-jadval
Uslub va materiallar - Yumshatkich tishining tuproq kesaklariga oʻzaro taʼsirini oʻrganish abduraxmonov Urol Nurmatovich

INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR Vol.52, No. 4, 2023
ISSN 2181-4732
72
(2) ifodaning tahlilidan ko‘rinib turibdiki, agregatning ish tezligi qanchalik yuqori bo‘lsa,
kesaklarni maydalash uchun sarflanadigan energiya shunchalik yuqori bo‘lar ekan va demak, ularning
uvalanish darajasi ham shunchalik yuqori bo‘ladi, ya’ni tuproqning uvalanish sifati ortadi. (2)
ifodaning tahlili yana shuni ko‘rsatadiki, kesaklarni maydalash uchun sarflanadigan energiya va
kesaklarning uvalanish darajasini yumshatkichning ilgarilanma harakat tezligini o‘zgartirish yo‘li
bilan erishish mumkin ekan.
Yumshatkichning kritik tezligini topish uchun kesakning deformatsiyalanish (maydalanish)
jarayonida bajariladigan ishni aniqlaymiz. Buning uchun tish zarbasidan so‘ng kesakda hosil
bo‘ladigan kuchlanish chiziqli funksiya bo‘yicha tarqaladi deb qabul qilamiz [4], ya’ni
;
max
k
l
X
(3)
bu yerda
max
tish bilan zarbali to‘qnashuv natijasida kesakda hosil bo‘lgan maksimal kuchlanish;
k
l
kesakning uzunligi;
X
kesakning zarbaga uchragan tomonidan qaralayotgan kesimgacha
bo‘lgan masofa;
kesakning qaralayotgan kesimida hosil bo‘lgan kuchlanish.
U holda kesakni deformatsiyalash jarayonida bajarilgan ish quyidagiga teng bo‘ladi:
;
6
2
max
E
l
F
A
k
(4)
bu yerda:
F - kesak ko‘ndalang kesimining yuzasi;
E - kesakning egiluvchanlik moduli.
Yuqorida aytib o‘tildiki, yumshatkich tishlari va tuproq yuzasidagi kesaklarning o‘zaro
to‘qnashuvi natijasida yo‘qotilgan kinetik energiya kesaklarni deformatsiyalash uchun sarflanadi.
Buni e’tiborga olib, (2) va (4) ifodalarni bir-biriga tenglashtiramiz va hosil bo‘lgan ifodani
ga nisbatan yechamiz:
;
)
1
(
3
2
1
max
k
n
l
F
E
K
m
V
(5)
bu yerda
k
l
F
m
1
- kesakning zichligi ekanligini hisobga olib, (5) ifodani quyidagi ko‘rinishga
keltiramiz:
;
)
1
(
3
2
max
K
E
V
n
(6)
Yumshatkich tishi borib urilgandan so‘ng kesak maydalanib ketishi uchun kesakda hosil
bo‘ladigan maksimal kuchlanish uning chegaraviy kuchlanishiga teng va undan katta bo‘lishi kerak,
ya’ni:
B
max
, (7)
bu yerda
B
- kesakning chegaraviy kuchlanishi.
(6) va (7) ifodalardan foydalanib kesakni maydalash uchun zarur bo‘lgan kritik tezlikni topamiz.
2
1
.
3
(1
)
kp
B
V
E
K
(8)
Demak, yumshatkichning kritik tezligi kesakning mustahkamligiga to‘g‘ri proporsional va
uning egiluvchanlik moduliga va zichligiga teskari proporsional ekan.
РАЗРУШЕНИЕ ПОЧВЕННЫХ КОМКОВ ЗУБЬЯМИ РЫХЛИТЕЛЯ

|
РАЗРУШЕНИЕ ПОЧВЕННЫХ КОМКОВ ЗУБЬЯМИ РЫХЛИТЕЛЯBog'liq 69-74РАЗРУШЕНИЕ ПОЧВЕННЫХ КОМКОВ ЗУБЬЯМИ РЫХЛИТЕЛЯ
Абдурахмонов Урол Нурматович - кандидат технических наук, и.о. профессор,
E-mail:
u.abdurahmonov64@mail.ru
.
Каршинский инженерно-экономический институт, г. Карши, Узбекистан
Аннотация. В статье определены скорости движения рыхлителя для обеспечения
крошения почвенных комков, лежащих на поверхности поля при поверхностной обработке
почвы. Разрушение почвенных комков, лежащих на поверхности почвы, происходит в
результате ударного воздействия зубьев рыхлителя. При этом вероятность разрушения и
степень крошения комков зависит от потери кинетической энергии при соударении зубьев
рыхлителя с комками почвы, так как эта энергия расходуется на их деформацию, т.е. на
крошение комков. Значит, чем больше потеря энергии при соударении, тем лучше степень
крошения комков. С увеличением скорости движения агрегата энергия, расходуемая на
разрушение комков увеличивается, а следовательно улучшается и качество их крошения.
Кроме того, анализ выражения показывает, что разрушение комков и требуемую степень
их крошения можно обеспечить, в основном, выбором скорости движения рыхлителя.
Учитывая это , определена минимальная (критическая) скорость движения агрегата, при
INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR Vol.52, No. 4, 2023
ISSN 2181-4732
70
которой обеспечивается крошение почвенных комков , находящихся на поверхности поля. Из
приведенных исследований установлено, что для обеспечения крошения почвенных комков
скорость движения рыхлителя должна быть не менее 2,0 м/с.
Ключавые слова: агрегат, навесное орудие, рыхлитель, борона, зубья рыхлителя,
параллелограммный механизм, сцепки, сила натяжения пружины, жескость пружины,
степень крошения почвы, разрушение комка, критическая скорость.
UDC
631.312
|
| |
Kirish - Yumshatkich tishining tuproq kesaklariga oʻzaro taʼsirini oʻrganish abduraxmonov Urol Nurmatovich

INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR Vol.52, No. 4, 2023
ISSN 2181-4732
71
foydasizdir. Ularda agrotexnik tadbirlarni bajarishda 0,9...1,4 sinfdagi g‘ildirakli traktorlardan
foydalananish samarali bo‘ladi. Bugungi kunda ekishdan oldin tuproq
yuzasiga ishlov berishda
energiya va resurs tejamkorlikni ta’minlaydigan qishloq xo‘jalik mashinalari va qurollarini ishlab
chiqish va takomillashtirish bo‘yicha ilmiy tadqiqot va konstruktorlik ishlari olib borilmoqda.
Mavjud ekishdan oldin tuproq yuzasiga ishlov berish mashina
va qurollari konstruksiyasi
o‘rganib chiqildi va ularni takomillashtirish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar tahlil qilindi. Tahlil
natijalariga asosan energiya harajatlarini kam sarflab tuproq yuzasiga sifatli ishlov berish qurolini
tuproqning fizik-mexanik xususiyatlarini va uning real ish sharoitini hisobga olgan holda amaldagi
mashina va qurollarni takomillashtirish hisobiga yaratish mumkin degan xulosaga kelindi [4].
Yuqoridagilardan kelib chiqqan holda g‘ildirakli (chopiq) traktorlari uchun osma boronalash
quroli takomillashtirildi. U rama, uning kundalang brusiga o‘rnatilgan
yumshatkich va tayanch
g‘ildiraklaridan tashkil topgan. Yumshatkich kundalang joylashgan brus (truba) va unga o‘rnatilgan
tishlardan iborat. Yumshatkich tirkama brusiga taranglovchi prujinali parallellogrammli mexanizm
yordamida biriktiriladi. Taranglovchi prujina yumshatkich tishlarining
tuproqqa bosimini rostlash
uchun xizmat qiladi [3].
Sinаsh usullаrini tаkоmillаshtirish

|
Sinаsh usullаrini tаkоmillаshtirish
|
bet | 5/5 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 290,03 Kb. | | #129480 |
Bog'liq Fozilov Bekzodbek Avtomobil ekologik xavfsizligi Mustaqil ishSinаsh usullаrini tаkоmillаshtirish;
Tаrkibiy diаgnоstik tizimlаr qo’llаsh;
Nоаn’аnаviy enеrgеtik qurilmаlаr qo’llаsh.
Trаnspоrtning аtrоf-muhitga sаlbiy tаsirlаrini оldini оlish tаdbirlаri:
Хаrаkаtdаgi tаrkib strukturаsini tаkоmillаshtirish;
SHахаrlаrdа trаnspоrtning kаm zararli turlаrini ustuvоr rаvishdа rivоjlаntirish vа ekоlоgik tоzа yonilg’i turlаrini qo’llаsh;
SHахаr аvtоbus qаtnоvini kеngaytirish;
SHахаr аvtоbus plаnirоvkаsini tаkоmillаshtirish;
Yo’l хаrаkаtini tаshkil etish;
TХ vа T ni yaхshilаsh;
Trаnspоrt vоsitаlаri tехnik хоlаtini nаzоrаt qilish;
Sеrtifikаsiiyalаsh tizimini kiritish.
E'TIBORINGIZ UCHUN RAXMAT!!!
|
| |
Trаnspоrtning аtrоf-muhitga tаsirini оldini оlish tаdbirlаri

|
Trаnspоrtning аtrоf-muhitga tаsirini оldini оlish tаdbirlаri
|
bet | 2/5 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 290,03 Kb. | | #129480 |
Bog'liq Fozilov Bekzodbek Avtomobil ekologik xavfsizligi Mustaqil ish2.Trаnspоrtning аtrоf-muhitga tаsirini оldini оlish tаdbirlаri.
Ekоlоgik хаvfsizlik siyosаti hаrаkаtdаgi tаrkib ekоlоgik хаrаktеristikаlаrni vа trаnspоrt infrаtuilmаsini tаkоmillаshtirishga yo’nаltirilgan tаbiаtni muhаfаzа qilish chоrаlаri mаjmuаni bаjаrish bilаn аmаlga оshirilаdi.
Bu tаdbirlаr to’rt guruhga bo’linаdi:
-Tаshkiliy huquqiy;
-Аrхitеkturа-plаnirоvkаlаsh;
-Kоnstruktоr-tехnik;
-Ekspluаtаsiiоn.
Tаshkiliy huquqiy tаdbirlаr o’z ichiga yangi ekоlоgik-huquqiy dunyo qаrаshni shаkllаntirishni, dаvlаt ekоlоgik siyosаtini sаmаrаli аmаlga оshirishni, zаmоnаviy ekоlоgik qоnunchilik vа ekоlоgik hаvfsilikning nоrmаtiv-хuquqiy bаzаsini yarаtishni, hаmdа tаbiаtni muhоfаzа qilish ustidаn dаvlаt, mа’muriy vа jаmоаtchilik nаzоrаti tаdbirlаrini shаkllаntirishni оlаdi. Ulаr ekоlоgik siyosаt; trаnspоrtdа tаbiаtni muhоfаzа qilish qоnunchiligini; trаnspоrt tехnikаsiga, yonilg’i mоylаsh mаtеriаllariga, jiхоlаrga, trаnspоrt kоmmunikаsiiyasi hоlаtlariga, ekоlоgik stаndаrtlаr; nоrmаtiv vа tаlаblаrni ishlаb chiqish vа mехаnizmlаrni yarаtishga qаrаtilgan.
Аrхitеkturа – plаnlаshtirish tаdbirlаri shахаrning bаrchа funksiоnаl zоnаlаri (sаnоаt, sеlitеb yamаsh uchun, sаnitаr-himоya, dаm оlish оnаlаri vа b) ni trаnspоrt vа yo’l hаrаkаti infrоstrukturаlаrini hisobga оlgan hоldа plаnlаshtirishni
tаkоmillаshtirishni, еrdаn оqilоnа fоydаlаnish vа tеrritоriyalаrni qurishni, tаbiiy lаndshаftlаrni sаqlаsh, ko’kаlаmоrlаshtirish vа оbоdоnlаshtirishni tа’minlаydilаr.
Kоnstruktоrlik – tехnik tаdbirlаr kоrхоnаlаrdа vа trаnspоrt оb’еktlаridа аtrоf- muhitni zararli tаsirlаrdаn himоya qilishning zаmоnаviy muhаndislik, sаnitаr tехnik vа tехnоlоgik vоsitаlаrni, hаrаkаtdаgi tаrkibiy kоnstruksiiyasiga tехnik yangiliklаrni tаdbiq etishga imkоniyat bеrаdi.
Ekspluаtаsiiоn tаdbirlаr trаnspоrt vоsitаlаrini ekspluаtаsiiyasi vаqtidа аmаlga оshirilаdi vа ulаrning tехnik хоlаtini nаzоrаt vа yuqоri sifаtli хizmаt ko’rsаtish hisоbiga ushlаb turishga yo’nаltirilgan yuqоridа kеltirilgan tаdbirlаr guruhlаri bir-biriga bоg’liq bo’lmаgan hоldа аmаlga оshirilаdi vа mа’lum nаtijаlаr bеrilаdi. Аmmо ulаrning kоmplеks qo’llаnishi mаksimаl sаmаrа bеrаdi
|
| |
Аvtоtrаnspоrtning sаlbiy tа’sirini kаmаytirish chоrаlariga quyidаgilаr kirаdi

|
Аvtоtrаnspоrtning sаlbiy tа’sirini kаmаytirish chоrаlariga quyidаgilаr kirаdi
|
bet | 3/5 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 290,03 Kb. | | #129480 |
Bog'liq Fozilov Bekzodbek Avtomobil ekologik xavfsizligi Mustaqil ishАvtоtrаnspоrtning sаlbiy tа’sirini kаmаytirish chоrаlariga quyidаgilаr kirаdi:
-хаrаkаtdаgi tаrkib sаrоylаri strukturаsini tаkоmillаshtirish;
-shаhаrlаrdа trаnspоrtning kаm zaharli turlаrini rivоjlаntirish vа ekоlоgik tоzа yonilg’ilаrini ishlаtish;
-shаhаr аvtоbus yo’nаlishlаrini kеngaytirish;
-shаhаr trаnspоrt tаn-nаrхini tаkоmillаshtirish;
-yo’l хаrаkаtini tаshkil qilish;
-texnik xizmat ko‘rsatish vа transportni yaхshilаsh;
-trаnspоrt vоsitаlаri tехnik hоlаtini nаzоrаt qilish;
-sеrtifikаsiiya tizimini kiritish.
Аvtоmоbil trаnspоrti vа аtrоf muhit o’zаrо ijоbiy yoki sаlbiy tа’sirdа bo’lishi mumkin.
Ijоbiy:
-iqtisоdiyot, mаmlаkаtlаr vа оdаmlаr o’rtаsidаgi kоntаktlаrning rivоjlаnishi;
-ilmiy – tехnik tаrаqqiyotni rаg’bаtlаntirilishi, yangi ilm sоhаlаri vа ish jоylаri pаydо bo’lishi;
-yuk vа yo’lоvchilаrni o’z mаnillariga o’z vаqtidа vа bехаtаr еtkаish;
-insоndа erkinlik, mustаqillik, qulаylik hislаtlariga ega bo’lishi;
-yashаsh vа ish qоbiliyatini tiklаsh uchun kеng imkоniyatlаr;
-turli ijtimоiy хizmаtlаrning kеng tа’minlаnishi.
Sаlbiy:
-tаbiаtdаgi muvоzаnаtning lоkаl vа glоbаl ko’lаmdа bo’ilishi mumkinligi;
-tаbiiy rеsurslаrning kеskin kаmаyishi;
-jоnli оrganizmlаrning kеskin kаmаyishi, yo‘l transport hodisasi, оdаmlаrning hаlоk bo’lishi, jаrоhаtlаnishi, strеss hоlаtga tushishi;
-аvtоtrаnspоrt bilаn bоg’liq mоliyaviy, ijtimоiy хаrаkаtlаrning оrtishi.
Аvtоmоbillаr ekоlоgik хаvfsiliginitа’minlаshusullаri. “Insоn-mаshinа” tizimidа avtomobillar ekologik xavfsizligini tа’minlаshning 5 usuli mаvjud:
-ishlаb-chiqаrish-tехnоlоgik;
-ekspluаtаsiiоn;
-tаshkiliy mа’muriy;
-nоrmаtiv-хuquqiy;
-iqtisоdiy.
Bu usullаr bilаn bir qаtоrdа tаrbiya-tа’lim tаshkil qilish, ekоlоgik хаvfsilik tizimini ishlаb-chiqish, sinаsh vа istiqbоlini bаshоrаt qilish muhim аhаmiyatgaz ega.
|
| |
21-Mavzu: Summator va hisoblagich haqida tushuncha Reja: Summator va hisoblagich haqida tushuncha

|
21-Mavzu: Summator va hisoblagich haqida tushuncha Reja: Summator va hisoblagich haqida tushuncha
|
bet | 1/2 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 45,97 Kb. | | #256985 |
Bog'liq 21-Mavzu Summator va hisoblagich haqida tushuncha Reja Summato
21-Mavzu:Summator va hisoblagich haqida tushuncha
Reja:
1.Summator va hisoblagich haqida tushuncha
2. Elektr hisoblagich
Binar arifmetik va mantiqiy algebra o'rtasidagi bog'liqlik EHM protsessori va xotirasining asosiy elementlarining mantiqiy sxemalarini amalga oshirish imkonini beradi.
Topuvchi - ikkilik sonlarni qo'shish uchun mo'ljallangan qurilma.
Avval oddiyroq qurilma - yarim qo'shimchani ko'rib chiqing.
Qo‘shishning arifmetik amalini amalga oshiruvchi qurilma uchun haqiqat jadvalini tuzamiz. "+" operatsiyasi binar, shuning uchun yarim qo'shimchada ikkita kirish (A va B) bo'lishi kerak. Ikkita bir xonali ikkilik sonni qo'shish natijasida ikki xonali sonni olish mumkin (keyingi bitga o'tish bilan). Bu shuni anglatadiki, qurilma ikkita chiqishga ega bo'lishi kerak (P - keyingi bitga o'tkazish, S - joriy bitda qolgan natija).
A
|
B
|
P
|
S
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
1
|
1
|
0
|
0
|
1
|
1
|
1
|
1
|
0
|
Ushbu haqiqat jadvaliga ko'ra, biz SDNF ni quramiz ( SDNF ni qurish algoritmiga qarang ):
Eng muhim bitga o'tish uchun: P = A ∧ B
Joriy raqam uchun: S = ¬ A ∧ B ∨ A ∧ ¬ B
S uchun mantiqiy formulani o‘zgartiramiz:
(¬A • B) + (A • ¬B) = (¬A • A) + (¬A • B) + (A • ¬B) + (¬B • B) = =¬ A • (A + B) + ¬ B • (A + B) = (A + B) • ¬ (A • B)
O'tkazish formulasini hisobga olgan holda bizda quyidagilar mavjud:
S = (A + B) • ¬ (A • B) = (A + B) • ¬ P
Shunday qilib, yarim qo'shimchani to'rtta oddiy mantiqiy element yordamida qurish mumkin : ikkita kon'yunktor, ajratuvchi va invertor (1-rasmga qarang, yarim qo'shimchaning belgisi chapda ko'rsatilgan):
Shunday qilib, bir bitli ikkilik raqamlarning yig'indisini eng kam ahamiyatli bitdan uzatishni hisobga olmasdan amalga oshiradigan qurilma olindi.
|
| |
РАЗРАБОТКА КОМЮТЕРНИХПРОГРАММ

РАЗРАБОТКА КОМЮТЕРНИХПРОГРАММ
Аннотация
:.
Пименение компютерных программ во всех областях от начала до
наших днейю.
Ключевые слова
:
геометрические фигуры;компъютерная схема; линии; точки;
персонажи; специальные символы; круг; мобилъный телефон; видеоигры.
Development of computer programs
Abstract
:
Application of computer programs in all areas from the earliest times to the
present day.
Keywords
:
geometric shapes, kopyuter circuit, lines, points, signs, special characters,
circle, mobile phone, video games.
Ilk tasvirlar er.avv. II- III asrlarga borib taqaladi. Ayni shu davrdan boshlab ovchilik qilib
kun ko’rishdan edi. Vaqtlar o’tishi bilan olov chiqarishni o’rganib olishdi.Yildan yilga tosh va
boltalar bilan ovga bora boshladi.Shundan so’ng g’orlarga turli xil ko’rinishdagi tasvirlar
baliqlar qayerda ko’p bo’lishi ilk sxemalari chizib boshlashdi. Oltin ko’p bo’lgan konlar
joylashgan o’
rnini chizib boshlashdi. Atrof-
muhit dunyosi haqidagi axborotni g’orlarda
yashagan davrlaridan beri bilishgan.
O’sha vaqtdan ming yil o’tib yozish va kitoblarni bosib chiqarish paydo bo’ldi. Birinchi
bo’lib papirus va pergamentlarga yozishgan. Vaqtlar o’ti
shi bilan papirus va pegmentlar
o’rnini yuqori sifatli qog’ozlar egalladi. O’tkir ishlangan grafik bo’laklar o’rnini esa qala
m va
kistlar egalladi.
So’ngi o’n yilliklardan beri kompyuter dasturlari shiddat bilan rivojlandi.Dastlab
kompyuterlar matematikadan hisoblash uchun yaratilgan edi. Kartografiyada elektron-
hisoblash mashinalardan murakkab proeksiyalarni hisoblash uchun ishlatiladi.Lekin vaqt
Turli elektrolitlarda metallarning elektrod potensiallarini

|
Turli elektrolitlarda metallarning elektrod potensiallariniBog'liq 1-laboratoriya (1)
LABORATORIYA ISHI № 1
TURLI ELEKTROLITLARDA METALLARNING ELEKTROD POTENSIALLARINI
ANIQLASH
Ishdan maqsad: ba`zi metallarning elektrod potensiallari kattaliklarini elektrolit
eritmalarda aniqlash. Metallarning elektrod potensiallarini o`zaro taqqoslash va ularning faollik
qatorida o`zaro ketma-ket joylashuvini o`rganish.
Laboratoriya bajarish uchun kerakli jihozlar: temir elektrodi, alyuminiy elektrodi,
solishtirish elektrodi, potentsiometr; ulash simlari.
Nazariy tushunchalar
Metall suvli elektrolit eritmaga tushirilganda uning sirtida metalning ion- atomlari
suvning qutblangan malekulalari bilan o`zaro ta`sirlasha boshlaydi. Bu ta`sirlashuv jarayonini
metall ion-atomlarining gidratasiya jarayoni deyiladi va bu jarayonda gidratasiya energiyasi
ajralib chiqadi. Agar gidratasiya energiyasi metallarning panjarasidagi ion-atomlar ta’siri
energiyasidan katta bo’lsa, unda ion-atom gidratlangan kation holatida eritmaga o’tadi. Uning
sirtida esa erkin holda elektronlar qoladi:
Me + m∙H
2
O → Me
n
∙m∙H
2
O + n∙e (1)
Sodir bo`ladigan (1) jarayonning borishi natijasida metall sirti manfiy zaryadlanadi,
elektrolit eritmasi esa musbat zaryadlanadi. “Metall-eritma” chegarasi bo’ylab hosil bo`lgan
ikkilangan elektr qatlamda eritmadagi musbat ionlar metall sirtiga o’tib uni musbat zaryadlaydi.
Musbat zaryadlangan elektr qatlam atrofida manfiy zaryadli qatlam vujudga keladi va bu holat
davom etadi.
Metall sirtida ikkilangan elektr qatlamda hosil bo’lgan potensiallar farqi “metalning
elektrod
potensiali”
deyiladi.
Eritma
tavsifiga
qarab
hosil
bo`lgan
potensiallar:
muvozanatlashgan qaytar potensialar va muvozanatlashmagan potensialarga bo’linadi.
Muvozanatlashgan potentsial metalni faqat shu metall ionlari bor bo`lgan, yani shu metall
kationlari bor bo’lgan elektrolit eritmasiga tushirilgan taqdirdagina vujudga keladi.
Bu holda metall bilan tashqi muhit orasidagi o’zaro ta’sir qo’shimcha jarayonlarning
yo’qligida, sistemada metall ionlarining eritmaga o’tishi jarayonida gidratasiya energiyasi
hisobiga metall yuzasida erkin elekrtonlarning yuzaga kelishi va metall ionining elektronga
qo’shilishi jarayoni natijasida hamda uning metall yuzasida atom ko’rinishida chiqishi hisobiga
muvozanat tezda o’rnatiladi:
|
| |
Simsiz keng polosali aloqa tizimlarining rivojlanishi - bet 4

|
Simsiz keng polosali aloqa tizimlarining rivojlanishiBog'liq Eshonqulov Almurod Axmad o‘g’li часть
1
«
Научный импульс
»
Октябрь
, 2022
63
Tarmoq ulanishi imkoniyatlari qanchalik yuqori
bo‘lishiga qaramasdan, quyidagi 3 ta
asosiy tarmoqqa qo‘yiladigan talablarni bajarish qiyin, bular: yuqori o‘tkazuvchanlik
qobiliyati, ishonchliligi va mobilligi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.<> R.R. Ibraimov D.A. Davronbekov
M.O.Sultonova. E.B.Tashmanov.
2. https: // androidas.ru/uz/wireless-data-networks/.
3. https:// fayllar.org/ simsiz-wi-fi-tarmoqlarida
–qo’llanuvchi
-antennalar-reja.html
5. Thomas Mauer, WLAN: A Practical Guide for Administrators and Professional Users.
- KUDITs-Obraz.
—
2005.
–
354 c.
6. Wireless Ethernet Internet Security. [Electronic source] Internet Security.
—
Mode
of access:
www.wirelessethernet.org
.
7. Lukin M.A. Wireless communication standards / M.A. Lukin // Modern electronics.
- 2005. - No. 1. - P.10-12.
Международный
научный
журнал
№
3
(100),
часть
1
«
Научный импульс
»
Октябрь
, 2022
64
KOMPYUTER DASTURLARINING RIVOJLANISHI
Xudayqo’lova Madina
Karimova Inobat
Abduhalilov Abdumutal
Muxammadov Tuyg’un
“TIQXMMI”MTUning Qarsh
i irrigatsiya va agrotexnologiyalar institutining 2- bosqich
talabalari
Annatatsiya.
Kompyuter dasturlarining ilk davrdan boshlab, hozirgi kungacha bo’lgan
davrda barcha sohalarda qo’llanishi.
Kalit so’zlar
.
geometrik shakllar, kompyuter sxema, chiziqlar, nuqtalar,belgilar,alohida
belgilar, aylana, mobil telefon, video o’yinlar.
|
| |
Simsiz keng polosali aloqa tizimlarining rivojlanishi - bet 3

|
Simsiz keng polosali aloqa tizimlarining rivojlanishiBog'liq Eshonqulov Almurod Axmad o‘g’li часть
1
«
Научный импульс
»
Октябрь
, 2022
62
shahar atrofida yoki tumanl
arda xizmat ko‘rsatadigan tarmoqlarni yaratish uchun
mo‘ljallangan tizimlar. Ular sifatida WiMAX va WiBro texnologiyalari, sotali va tranking,
shuningdek radio va teleuzatish tizimlari misol bo‘lishi mumki
n. . WiMAX texnologiyasidan
shahar miqyosida keng polosali ulanish tarmoqlarini (ingl. Metropolitan Area Networks,
MAN) yaratish, simsiz ulanish nuqtalarini tashkil qilish (“nuqta
-
ko‘p nuqta” rejimi), bir
-
biridan olis ob’ektlar orasida yuqori sifatli aloqa tashkil etish (“nuqta
-
nuqta” rejimi) va
shunga
o‘xshash masalalarni yechish uchun foydalanish mumkin.
Umuman olganda, IEEE 802.16 standartining bazaviy xarakteristikalari 50
kilometrgacha bo‘lgan ta’sirning uzoqligi darajasini, to‘g‘ri ko‘rinish zonas
idan tashqarida
ishlash imkoniyatini, BS ning bir s
ektorida (jami BS 6 tagacha sektorga ega bo‘lishi mumkin)
ma’lumot almashuv tezligini maksimal (pik) holatda 70Mbit/sek. gacha ko‘tarilishini ko‘zda
tutadi. WiMAX tarmoqlarining jihozlari 2 - 11GGs diapazonida 10-20MGs kenglikdagi bir
necha kanallarda ishlashi mumkin. Chastota diapazonlarning bunchalik keng tanlanishi
dunyoning ko‘plab mamlakatlari spetsifikatsiya(tavsifnoma)larini hisobga olish uchun
qilingan.
Shunday qilib, WiMAX ma’lumot uzatish tezligi bo‘yicha simli tarmoqlar bilan
taqqoslana oladigan
va unumdorlik hamda qoplash bo‘yicha zamonaviy Wi
-Fi tarmoqlaridan
yuqoriroq bo‘lgan ,
Internetga tezkor ulanish uchun yaratilgan texnologiya hisoblanadi.
Simsiz aloqadan foydalanishda ma’lumot olishda (yo
ki qabul qilishda) simli aloqaga
nisbatan qulayligi va yuqori darajadagi samaraligiga erishiladi. Wi-
Fi tarmog‘i asosan kichik
hududdagi shu jumladan, bitta yoki ikkita lokal tarmoq (yoki 2 ta masofasi yuz m
е
trdan
oshmagan korporativ tarmoqlarni simsiz aloqa orqali ulash)ni simsiz aloqa orqali birlashtirish
maqsadida ishlatiladi.
L
е
kin bu t
е
xnologiya bir qancha noqulayliklarga ega:
•
simsiz aloqa (harakat) radiusining kichikligi
•
global tarmoqqa ulanishda bir qator to‘siqlarga duch kе
lishi va boshqalar.
Международный
научный
журнал
№
3
(100),
|
| |
Axborot- kommunikatsiya texnologiyalari va tizimlari

Axborot- kommunikatsiya texnologiyalari va tizimlari
Download
1,4 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
25.01.2024
Hajmi
1,4 Mb.
#146029
Download
1,4 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Axborot- kommunikatsiya texnologiyalari va tizimlari
Download
1,4 Mb.
Matnni ko'rish
Chiziqli tenglamalar sistemasi ularni yechish usullari - bet 4

|
Chiziqli tenglamalar sistemasi ularni yechish usullari
|
bet | 4/5 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 290,03 Kb. | | #129480 |
Bog'liq Fozilov Bekzodbek Avtomobil ekologik xavfsizligi Mustaqil ishАvtоmоbil ekоlоgik хаvfsiligini tа’minlаshning birоr-bir usulidаn fоydаlаnganimidа, pirоvаrd nаtijаsi аtrоf-muhitni tiklаsh (rеgеnеrаsiiya)ga erishishimi аsоsiy mаqsаd bo’lаdi.
Istаlgan оb’еktning хаyotiy siikli хrоnоlоgik kеtmа-kеtlikdаgi quyidаgi bоsqichlаrni o’ ichiga оlаdi:
yarаtish (хоm-аshyo ishlаb chiqish, kоnstruktiv mаtеriаllаr hоsil qilish);
ishlаb chiqish (yig’ish, sinаsh);
fоydаlаnish (ekspluаtаsiiya);
ish qоbiliyatini tiklаsh;
utillаshtirish (qаytа ishlаsh).
Avtomobillar ekologik xavfsizligi tа’minlаshning ishlаb-chiqаrish-tехnоlоgik usullariga quyidаgilаr kirаdi:
SHаhаr qurilish vа plаnirоvkаsi
хаlqа, аylаnib o’tish yo’llаri;
хаrаkаtni 2-3 vа undаn ko’p sаthdа tаqsimlаsh;
yеr оsti garаjlаri, аvtоto’хtаsh jоylаri vа o’tish yo’llаri;
tеzkоr trаssаlаr, “ yashil to’lqin” tizimlаri;
yo’l qоplаmаsini tаkоmillаshtirish lоkаl ekоlоgik muhоfаzа (shоvqindаn) tizimlаri;
trаnspоrt infrаstrukturаsini оqilоnа rivоjlаntirish.
Ichki yonuv dvigateli, avtotransport vositalari kоnstruksiiyalаrini tаkоmillаshtirish, ekspluаtаsiiоn mаtеriаllаr sifаtini оshirish:
Ichki yonuv dvigateli ish jаrаyonini vа bоshqаrishni tаkоmillаshtirish (kаrbyurаtоrdаn-injеktоrga);
gibrid enеrgеtik tizimlаrdаn fоydаlаnish;
avtotransport vositalari аerоdinаmik ko’rsаtkichlаrini tаkоmillаshtirish;
nеytrаlziаtоr vа qurumtutgichlаrdаn fоydаlаnish;
mоtоr yonilg’ilаri vа bоshqа ekspluаtаsiiоn mаtеriаllаr sifаtini оshirish;
ichki yonuv dvigateli, avtotransport vositalarilаr kоnstruksiiyalаri mаssаsini kаmаytirish;
bоshqаriladigan nаdduv, sоvitiluvchi nаdduv qo’llаsh.
Ilmiy tаdqiqоt ishlаri, yangi ishlаnmаlаr
ichki yonuv dvigateli vа avtotransport vositalari istiqbоlli kоnstruksiyalаri ustidа ish оlib bоrish;
|
| |
munosabatni oʼrnatib beruvchi dasturiy mahsulotlarga aytiladi

munosabatni oʼrnatib beruvchi dasturiy mahsulotlarga aytiladi.
Yaʼni, Operatsion tizimlar: Windows, Linux, Mac, Solaris, Android, IOS,
uskuna drayverlari va boshqalar.
Operatsion
tizim
bu
Kompyuter
resurslarini
va
maʼlumotlarni
muvofiqlashtiradigan va boshqaradigan dasturiy taʼminotning asosiy qismi
yoki, dasturlarning bajarilishini boshqaradigan va tizimning resurslarini
taqsimlash, rejalashtirish, kirish-chiqishni va maʼlumotlarni boshqararish
kabi vazifalarni taʼminlaydigan dasturiy vositadir.
WINDOWS operatsion tizim
Hozirgi
kunga
kelib
dunyoning
70%
kompyuterlari
Maykrosoft
korporatsiyasi tomonidan yaratilgan operatsion tizimlar bilan jihozlangan.
Bulardan:
1981 yilda yaratilgan – MS-DOS OT;
1991 yilda yaratilgan - Windows 3.1 OT;
1995 yilda yaratilgan - Windows 95 OT;
1998 yilda yaratilgan – Windows 98 OT,
2000 yilda yaratilgan – Windows 2000 OT;
2001 yilda yaratilgan - Windows XP OT;
2009 yilda yaratilgan - Windows 7 OT;
2012 yilda yaratilgan - Windows 8 OT;
2015 yilda yaratilgan - Windows 10 OT;
Bundan tashqari hozirgi kunga kelib Maykrosoft
kompaniyasi
Windows
Server
2016
va
2019
versiyalarini ham yaratgan.
Microsoft 1975 yil 4 aprelda tashkil topgan;
Asoschilari Bill Gates(1955) va
Paul Allen(1953-2018);
Joylashgan joyi Redmond, Washington
Faoliyati: Windows, Office, Servers, Skype, Visual Studio,
Dynamics, Xbox, Surface, Mobile ва бошқалар
Ishchilar soni 144,106 (2019 й.)
|
6-mavzu. Korxonalarining mehnat resurslari. Reja - bet 12

Ish haqining shakli - haq to’lash tizimlarining muayyan toifasidan iborat bo’lib, ish haq
to’lash maksadida unga narx belgilashda mehnat natijalarini xisobga olish asosiy ko’rsatkichi
bo’yicha guruhlarga ajratilgan bo’ladi.
Rag’batlantiruvchi tizimi tahrifi umumiy hususiyatga egadir. Oddiy hayotda
ragbatlantiruvchi tizim deganda odatda ish haqining asosiy qismini oshirishni ta’minlovchi
mexanizm tushuniladi, ish haqining bu qismi belgilangan mehnat normasini bajarganlik yoki
xodimning mehnat xissasini tavsiflovchi asosiy ko’rsatkich bo’yicha faoliyat natijalari uchun
to’lanadigan xaqdir.
MACINTOSH operatsion tizim

LINUX operatsion tizim
Linux operatsion tizimi (OT), boshqa OT kabi, zamonaviy kompьyuterning
ishini taʼminlovchi asosiy qismidir. Unga 1991 yilda, oʼsha vaqt hali talaba,
Linus Torvalds asos solgan. U qisqa vaqt ichida kompyuter ishqibozlari orasida
tez tarqaldi. Hozirgi kunda, u tez rivojlanayotgan OT dan biri hisoblanadi.
Chunki u axborot texnologiyalar bozorida oʼz oʼrniga ega IBM, Novell, SUN
kabi katta kompaniyalar unga koʼp millionli investitsiya qilmoqda.
Linuxning asosi UNIX OT ga oʼxshaydi. UNIX OT birinchi OTlardan biri
boʼlib texnik nuqtai nazardan eng mustahkam va himoyalangan hisoblanadi.
Аmmo asosiy sabab bu emas. Eng asosiy sabab — boshqalardan, masalan
Windows yoki UNIXdan farqi Linux bitta kompaniya yoki shaxsga tegishli
emas. uning egasi — hamma.
Linux tarmoq operatsion tizimi xisoblanib

Linux tarmoq operatsion tizimi xisoblanib,
asosan server kompьyuterlarga oʼrnatiladi.
Аmaliy dasturiy taʼminot
Аmaliy dasturiy taʼminot (Aplication program package) ─ bu aniq bir
predmet sohasi boʼyicha maʼlum bir masalalar sinfini moʼljallangan
dasturlar majmuasidir.
Yaʼni, Ofis dasturlari paketi, grafik dasturlar, maʼlumotlar bazasi,
antiviruslar, arxivatorlar va boshkalar.
Demak amaliy dasturiy taʼminot foydalanuvchi tomonidan maʼlum bir
vazifani bajarishga qaratilgan dasturlar toʼplamiga aytiladi.
Google 1998 yil 7 sentyabrda tashkil topgan;
Аsoschilari Larry Page va Sergey Brin;
Joylashgan joyi Mountain View, California, USA
Maʼnosi 〖1 ∗10〗^100
Ishchilar soni 103,459 (2019 y.)
Uskunaviy dasturiy taʼminot
Uskunaviy dasturiy taʼminot ─ bu maʼlum bir vazifani bajaruvchi,
dasturiy maxsulotlarni yaratuvchi taʼminotdir.
Yaʼni, dasturlash tillari, kompilyator, interpretator, debaggerk va
boshqalar.
Dasturlash tillari
Dasturlash – kompyuterlar va boshqa mikroprosersorli elektron
mashinalar uchun dasturlar tuzish, sinash va oʼzgartirish jarayonidan iborat.
Odatda dasturlash yuqori saviyali dasturlash tillari (Delphi, Java, C++,
Python) vositasida amalga oshiriladi. Bu dasturlash tillarining semantikasi
odam tiliga yaqinligi tufayli dastur tuzish jarayoni ancha oson kechadi.
Web дастурлари
(Internetda
foydalaniladigan
dasturlar)
|
Informatsion texnologiyalar - bet 20

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 20/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org
1-rasm. Boshqaruv darajalariga mos ravishda axborot tizimlari turlari.
Rasmdagi piramida asosini operativ boshqaruv bo‘g‘iniga xos bajaruvchi (ijrochi)
xodimlar (mutaxassislar, operatorlar, muhandislar) ma’lumotlarni operativ qayta ishlashga
yo‘naltirilgan axborot tizimlari tashkil etishi ko‘rinib turibdi. Piramidaning eng yuqori
qismida boshqaruvning yuqori pog‘onasida faoliyat ko‘rsatadigan menejerlar tomonidan
qaror qabul qilishni qo‘llab-quvvatlashda foydalaniladigan axborot tizimlari roli strategik
ahamiyat kasb etishi ko‘rsatilgan.
8. Operativ bo‘g‘in axborot t izimlari
45
Operativ bo‘g‘in axborot tizimi ijrochi-mutaxassislarni ular faoliyatidagi bitimlar
va hodisalar (hisoblar, buyurtmalar, maosh, kredit, xom-ashyo va materiallar oqimi)
haqidagi ma’lumotlarni qayta ishlash asosida qo‘llab-quvvatlaydi.
Ushbu bo‘g‘in axborot tizimining vazifasi – firmadagi bitimlar oqimini kuzatish
va joriy holat bo‘yicha so‘rovlarga javob olish. Bunday vazifani bajarish uchun axborot
tizimi ochiq va qulay bo‘lishi bilan birga aniq va ishonchli axborotni yetkazib berishi
kerak.
Operativ bo‘g‘indagi masala, vazifalar va ularda foydalaniladigan axborot
manbalari oldindan strukturalashtirilgan. Masalani yechish ishlab chiqilgan algoritm
asosida yaratilgan dasturlar bo‘yicha amalga oshiriladi.
Operativ bo‘g‘in axborot tizimi firma bilan tashqi muhitni bog‘lovchi zveno
hisoblanadi. Agar tizim yomon ishlasa, tashkilot tashqi muhitdan axborot ololmaydi
yoki kerakli axborotni yetkazib berolmaydi. Undan tashqari axborot tizimi tashkilotning
boshqa turdagi axborot tizimlari uchun kerakli axborotni yetkazib beradi, chunki uning
tarkibida operativ axborotlar, arxiv ma’lumotlari saqlanadi.
Bunday axborot tizimini hisobga olmaslik qaytarib bo‘lmaydigan salbiy holatlarga
olib keladi.
|
| |
Egalikni boshqarish - Informatsion texnologiyalar

|
Informatsion texnologiyalar
|
bet | 77/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgEgalikni boshqarish — tizim zaxiralari bilan ishlashni tartibga solish
usulidir. Ushbu usul quyidagi funksiyalardan iborat:
• tizimning har bir obyektini, elementini identifikatsiyalash, masalan,
foydalanuvchilarni;
• identifikatsiya bo‘yicha obyektni yoki subyektni haqiqiy, asl ekanligani
aniqlash;
• vakolatlarni tekshirish, ya’ni tanlangan ish tartibi bo‘yicha (reglament)
hafta kunini, kunlik soatni, talab qilinadigan zaxiralarni qo‘llash
mumkinligini tekshirish;
• qabul qilingan reglament bo‘yicha ishlash sharoitlarini yaratish va
ishlashga ruxsat berish;
• himoyalangan zaxiralarga qilingan murojaatlarni qayd qilish;
• ruxsatsiz harakatlarga javob berish, masalan, signal berish, o‘chirib
qo‘yish, so‘rovnomani bajarishdan voz kechish va boshqalar.
Niqoblash — ma’lumotlarni o‘qib olishni qiyinlashtirish maqsadida ularni
kriptografiya orqali kodlash.
Тartiblash — ma’lumotlar bilan ishlashda shunday shart-sharoitlar
yaratiladiki, ruxsatsiz tizimga kirib olish ehtimoli kamaytiriladi.
Majburlash — qabul qilingan qoidalarga asosan ma’lumotlarni qayta ishlash,
aks holda foydalanuvchilar moddiy, ma’muriy va jinoiy jazolanadilar.
132
Undamoq — axloqiy va odobiy qoidalarga binoan qabul qilingan tartiblarni
bajarishga yo‘naltirilgan.
Yuqorida keltirilgan usullarni amalga oshirishda quyidagicha tasniflangan
vositalar tadbiq etiladi.
Rasmiy vositalar — shaxslar ishtirokisiz axborotlarni himoyalash
funksiyalarini bajaradigan vositalardir. Тarkibi:
- texnikaviy vositalar sifatida elektr, elektromexanik va elektron qurilmalar
tushuniladi. Тexnikaviy vositalar o‘z navbatida, fizikaviy va apparatli bo‘lishi
mumkin.
Apparat-texnik vositalari deb telekommunikatsiya qurilmalariga kiritilgan
yoki u bilan interfeys orqali ulangan qurilmalarga aytiladi. Masalan,
ma’lumotlarni nazorat qilishning juftlik chizmasi, ya’ni jo‘natiladigan ma’lumot
yo‘lda buzib talqin etilishini aniqlashda qo‘llaniladigan nazorat bo‘lib,
avtomatik ravishda ish sonining juftligini (nazorat razryadi bilan birgalikda)
tekshiradi.
|
| |
Fizikaviy texnik vositalar

|
Fizikaviy texnik vositalar
|
bet | 78/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgFizikaviy texnik vositalar — bu avtonom holda ishlaydigan qurilma va
tizimlardir. Masalan, oddiy eshik qulflari, derazada o‘rnatilgan temir panjaralar,
qo‘riqlash elektr uskunalari fizikaviy texnik vositalarga kiradi.
Dasturiy vositalar — bu axborotlarni himoyalash funksiyalarini bajarish
uchun mo‘ljallangan maxsus dasturiy ta’minotdir.
Axborotlarni himoyalashda birinchi navbatda eng keng qo‘llanilgan dasturiy
vositalar hozirgi kunda ikkinchi darajali himoya vositasi hisoblanadi. Bunga
misol sifatida parol tizimini keltirish mumkin.
Norasmiy vositalar — bevosita shaxslarni faoliyati yoki uning faoliyatini
aniqlab beruvchi reglamentlardir.
- tashkiliy
himoyalash
vositalari
—
bu
telekommunikatsiya
uskunalarining yaratilishi va qo‘llanishi jarayonida qabul qilingan
tashkiliy-texnikaviy va tashkiliy-huquqiy tadbirlardir. Bunga bevosita
misol sifatida quyidagi jarayonlarni keltirish mumkin: binolarning
133
qurilishi, tizimni loyihalash, qurilmalarni o‘rnatish, tekshirish va ishga
tushirish;
- axloqiy va odobiy himoyalash vositalari — bu hisoblash texnikasini
rivojlanishi oqibatida paydo bo‘ladigan tartib va kelishuvlardir. Ushbu
tartiblar
qonun
darajasida
bo‘lmasada,
uni
tan
olmaslik
foydalanuvchilarni obro‘siga ziyon yetkazishi mumkin;
- qonuniy himoyalash vositalari — bu davlat tomonidan ishlab chiqilgan
huquqiy hujjatlar sanaladi. Ular bevosita axborotlardan foydalanish,
qayta ishlash va uzatishni tartiblashtiradi va ushbu qoidalarni
buzuvchilarning mas’uliyatlarini aniqlab beradi.
Bevosita tarmoq bo‘yicha uzatiladigan ma’lumotlarni himoyalash maqsadida
quyidagi tadbirlarni bajarish lozim bo‘ladi:
— uzatiladigan ma’lumotlarni ochib o‘qishdan saqlanish;
— uzatiladigan ma’lumotlarni tahlil qilishdan saqlanish;
— uzatiladigan
ma’lumotlarni
o‘zgartirishga
yo‘l
qo‘ymaslik
va
o‘zgartirishga urinishlarni aniqlash;
— ma’lumotlarni uzatish maqsadida qo‘llaniladigan dasturiy uzilishlarni
aniqlashga yo‘l qo‘ymaslik;
— firibgar ulanishlarning oldini olish.
Ushbu tadbirlarni amalga oshirishda asosan kriptografik usullar qo‘llaniladi.
|
| |