I. A. Filipova - bet 40

129
rivojlantirishga, ularning rivojlanishi va ishlatilishini nazorat qilish masalalariga
e'tiborni kuchaytirishni rejalashtirmoqda.
Bundan tashqari, mutaxassislar moliyaviy nazorat sohasida sun'iy intellektni
huquqiy tartibga solish masalasini belgilash orqali muhimligini qayd etadilar:
- sun'iy intellekt algoritmlarini tasdiqlash tartiblari;
- sun'iy intellekt tizimi qarorini inson tomonidan qayta ko’rib chiqish imkoniyati;
- sun'iy intellekt tizimlarini ishlab chiquvchilarga ushbu tizimlar tomonidan
qabul qilingan qarorlarni asoslash imkoniyatini ta'minlash uchun talablar
331
.
2020-yil sentabr oyida Yevroparlamentning Iqtisodiy
va valyuta masalalari
qo’mitasining talabiga binoan “FinTech uchun tartibga soluvchi qum qutilar va
innovatsion markazlar” hisoboti tayyorlandi.
332
. Hisobotga ko’ra, moliyaviy sektordagi
texnologik yechimlarning misli ko’rilmagan sakrashi va buzilish salohiyati mavjud
tartibga solish vositalarining hayotiyligini shubha ostiga qo’ydi. Moliyachilar
moliyaviy sektorda texnologik rivojlanish mahsulotlarining tez tarqalishini bashorat
qilmoqdalar. Birinchidan, chunki sun'iy intellekt qurilgan hisoblash usullari va
algoritmlari moliya sektori uchun ham asos bo’lsa,
ikkinchidan, davlat uchun juda
jozibador bo’lgan sun'iy intellekt texnologiyalari tufayli moliyani nazorat qilish
qobiliyati ko’p marta ortadi. Shunday qilib, moliyaviy sektorda sun'iy intellekt
sohasidagi ishlanmalarni faol joriy etish - bu advokatlar hisob-kitob qilishlari kerak
bo’lgan va qonunning yangi moliyaviy nazorat vositalarini hisobga olgan holda javob
berishi kerak bo’lgan haqiqatdir.
Soliq nazoratini avtomatlashtirish davom etmoqda. Yaqin kelajakda soliq
ma'muriyatchiligini o’zgartirish yo’nalishi va tezligi takomillashtiriladi
va yangi
texnologik jarayonlarga moslashtiriladi
333
, shu munosabat bilan soliq munosabatlarida
sun'iy intellektdan foydalanishni hisobga olgan holda moliyaviy huquqning yangi
normalarining paydo bo’lishi haqida savol tuiladi.
Soliq sohasida sun'iy intellektdan foydalanishga misol sifatida soliq
xabarnomalarini qayta ishlash, hisob-fakturaning skanerlangan fotosurati matnga
aylantirilganda, sun'iy intellekt dasturi tomonidan o’qilgan va ma'lumotlar bazasiga
kiritilganda yoki hisobvaraqlardagi qoldiqlarni prognozlash mumkin.
soliq bazasini
to’ri hisoblash, chegirmalarni aniqlash va tuzatishlarni to’lash yoki soliqlarni to’lash
bo’yicha muntazam ish, masalan, daromad solii, hisobotlar bo’yicha ma'lumot to’plash
va deklaratsiyani topshirish bilan tugaydigan aylanma varaqlar. Yana bir misol - keng
ma'lumotlar bazasiga ega bo’lgan holda soliq masalalari bo’yicha maslahat beradigan
chatbotlarni yaratish.
331
Kazantseva S.Yu., Kazantsev D.A. Rossiya Federatsiyasida moliyaviy nazorat sohasida sun'iy
intellekt, robotlar va robototexnika ob'ektlarini normativ-huquqiy tartibga solishni rivojlantirish
tendentsiyalari // Iqtisodiyot va tadbirkorlik. 2021 yil 6-son (131). 1279–1282-betlar.
332
FinTech uchun tartibga soluvchi sinov qutilari va innovatsion markazlar, 2020. URL:
https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2020/652752/IPOL_STU(2020)652752_EN
.pdf (10.20.12 dan foydalanilgan).
333
Ogorodnikova I.I. Soliq nazoratining raqamli transformatsiyasi: evolyutsiya va tendentsiyalar //
Tomsk davlat universiteti axborotnomasi. Iqtisodiyot. 2019. No 46. 152–162-betlar.
130
Texnologiyalarning joriy etilishi soliq xizmatlari imkoniyatlarini kengaytiradi,
bu bosqichma-bosqich “soliq ma’muriyati platformasi”ning yaratilishiga olib keladi, u
faqat raqamli formatda, raqamli ma’lumotlar manbalari bilan, real vaqt rejimida
ishlaydigan soliq to’lovchilarning raqamli hamkorlari bilan ishlaydi.
Soliq nazorati samaradorligi soliq to’lovlarini minimal xarajat bilan maksimal
darajada olishni nazarda tutadi - sun'iy intellekt texnologiyalari aynan shuni ta'minlashi
mumkin bo’lgan, "Internet of Things" kabi boshqa raqamli texnologiyalarning
yutuqlari bilan to’ldirilgan. va blokcheyn, raqamli vositalarni amalga oshirish, uning
asosida allaqachon Federal soliq xizmati tomonidan amalga oshirilmoqda. Rus xizmati.
Soliq qonunchiligi yaxshi rasmiylashtirilgan soha bo’lib, raqamlashtirish uchun
katta salohiyatga ega.
Frantsiya, Italiya, Yangi Zelandiya, Avstraliya va boshqa
mamlakatlar soliq da'volari bo’yicha mashinada o’qiladigan hisobotlar bo’yicha
tajribalar uchun ochiq tadqiqot platformasi bo’lgan OpenFisca loyihasiga qo’shildi.
Platforma soliq to’lovlarini simulyatsiya qilish uchun ishlatilishi mumkin.
Rossiya soliq qonunchiligida sun'iy intellekt tizimlarining amalda tarqalishini
hisobga oladigan normalar paydo bo’la boshladi. 2021 yil oxiriga qadar Rossiya
Federatsiyasi Raqamli rivojlanish, kommunikatsiyalar va ommaviy axborot vositalari
vazirligi va Rossiya Moliya vazirligi sun'iy intellekt sohasida soliq imtiyozlari to’risida
kelishib oldilar, jumladan:
- agar kompaniyalar mablalarni sun'iy intellekt sohasida Rossiya echimlarini
amalga oshirishga sarflasa, daromad solii bazasini kamaytirish;
- Rossiya dasturiy ta'minot va dasturiy-apparat tizimlarini joriy etish bilan boliq
xarajatlar uchun investitsiya chegirmalarini joriy etish
334
.
Mavjud soliq tizimi ishlab chiqarishni avtomatlashtirishni rabatlantiradi, chunki
soliq tushumlarining katta qismi mehnat daromadlaridan tushadi.
Bu soliqlar
kompaniyalarning xarajatlarini oshiradi, ishlab chiqarishni avtomatlashtirish istagini
oshiradi, ish haqi tarkibi soliqlarni o’z ichiga olgan ishchilar sonini kamaytiradi. Sun'iy
intellekt inson o’rnini egallaganida, davlat soliq tushumlarining katta qismini yo’qotadi
- bu kapitalga emas, mehnatga soliq solishga mo’ljallangan tizimning kutilmagan
natijasidir. Ba'zi tadqiqotchilarning fikricha, muammoning yechimi soliq tizimini
o’zgartirishdan iborat: uni sun'iy intellekt va odamlarga nisbatan neytralroq qilish va
shu bilan avtomatlashtirishning soliq tushumlariga ta'sirini kamaytirish mumkin.
335
,
jumladan, sun'iy intellektga soliq joriy etish. Ushbu chora tarafdorlarining fikricha, bu
odamlarda ishlab chiqarish ehtiyojlarining o’zgarishidan
kelib chiqadigan bir qator
ijtimoiy muammolarni hal qiladi. Bunday soliq davlat byudjeti uchun tegishli iqtisodiy
samara beradi va ishlab chiqarishda, xizmat ko’rsatish va qishloq xo’jaligida odamlarni
sun'iy intellekt tizimlari bilan almashtirishdan ijtimoiy keskinlikni kamaytiradi. Ushbu
soliqdan tushgan mablalar odamlarni qayta tayyorlash va ijtimoiy qo’llab-quvvatlash
uchun, masalan, har bir kishi olish huquqiga ega bo’lgan shartsiz asosiy daromad
334
Raqamli rivojlanish vazirligi va Moliya vazirligi 25/11/2021 AI sohasida uchta muhim soliq
imtiyozlari bo'yicha kelishib oldi. URL: https://digital.ac.gov.ru/news/5468/ (kirish sanasi:
10.12.2021).
335
Abbott R. Aqlli robot. Sun'iy intellekt va qonun. Kembrij universiteti matbuoti. 2020.
131
ko’rinishida foydalaniladi.
336
. Shartsiz yoki universal asosiy daromad odamlarning
asosiy ehtiyojlarini qondirish uchun vositalarga ega bo’lishini ta'minlaydi. Soliq
qonunchiligidagi tahrirga qarab, u barcha odamlarga qat'iy belgilangan miqdor sifatida
kafolatlanishi mumkin yoki u "salbiy daromad solii" (salbiy daromad solii) bo’lishi
mumkin va keyin u shaxsning daromadiga qo’shimcha bo’ladi. yashash minimumi
hisoblangan oldindan belgilangan qiymat
337
.