nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sinflar - Boshqarmasi

|
BoshqarmasiBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)
Sinflar
Oksid
Asos
Kislota
Tuz
Formulasi
Nomi
Ekvivalenti
1. 4,32 g metall xlor bilan ta’sirlashib shu metallning 21,36 g xloridi hosil
bo‘ladi. Metallarning ekvivalentini aniqlang.
Masalaning yechimi: bu masalani ekvivalentlik qonuni formulasidan foydalangan
holda ishlaymiz:
m
1
, m
2
- moddalar massalari;
E
1
, E
2
- moddalar ekvivalenti.
Dastlab metall xlorid massasidan metallning massasini ayirib, reaksiyaga
kirishgan xlor massasini topib olamiz: 21,36 - 4,32 = 17,04 g xlor sarflangan
Metall va xlorning massalari ma’lum bo‘ldi, endi yuqoridagi formuladan
foydalanib metallning ekvivalent og‘irligini topamiz:
a) Quyidagi birikmalarning ekvivalentini aniqlang:
Br
2
, I
2
, SiO
2
; Cl
2
O
7
; HNO
2
; H
2
S; H
2
SO
3
; MgSO
4
; KClO
3
; PbO
2
; Ca
3
(PO
4
)
2
.
b) Quyidagi azot oksidlari tarkibidagi azotning ekvivalentini aniqlang: NO, N
2
O
3
,
NO
2
5. O‘quvchilarni baholash.
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
45
“5” baho; “4” baho; “3” baho.
6. Uyga vazifa:
§7 ni o‘qish.
|
| |
Ishlab chiqarishda hodisalarni qayd qilish daftari

Tartib raqami
|
Baxtsiz hodisa yuz bergan sana
|
Jabrlanuvchining ism sharifi, to’g’ilgan yili
|
Kasbi (lavozimi), ish davri
|
Baxtsiz hodisa yuz bergan joy( bo’linma, ustoxona, obyekt)
|
Baxtsiz hodisaga olib kelgan voqyea turi
|
Baxtsiz hodisaning shart sharoitlari
|
Baxtsiz hodisa sabalari
|
Jarohatlanishga sabab bo’lgan dastgoh, uskuna
|
N-1 shkaldagi dalolatnomani tuzish sanasi va tartib raqami
|
Baxtsiz hodisa oqibatlari
|
Kurilgan choralar
|
) Gazlarning molyar hajmlarini topish

39
11) Neonga nisbatan zichligi 1,6 bo‘lgan gazning
geliyga nisbatan zichligini
aniqlang?
12) Tarkibida 4,214∙10
23
ta kislorod atomi bo‘lgan Na
2
SO
4
ning massasini toping?
13) Tarkibida 24,08∙10
23
ta xlor atomi bo‘lgan AlCl
3
ning massasini toping?
Flakon va butilkalarga qadoqlangan, rezina probka va alyuminiy qalpoqchalar bilan germetik yopilgan qo‘z tomchilari va oftalmologik eritmalari

|
Flakon va butilkalarga qadoqlangan, rezina probka va alyuminiy qalpoqchalar bilan germetik yopilgan qo‘z tomchilari va oftalmologik eritmalari
|
bet | 312/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafe4. Flakon va butilkalarga qadoqlangan, rezina probka va alyuminiy qalpoqchalar bilan germetik yopilgan qo‘z tomchilari va oftalmologik eritmalari
№
|
Eritmaning nomi va
konsentratsiyasi
|
Saqlash muddati, sutka, 25° S haroratdan yuqori bo‘lmagan sharoitda
|
Saqlash
|
Sterilizatsiya sharoiti
(harorat, vaqti)
|
Izoh
|
|
Sulfatsil-natriy 10%, 20%, 30% eritmasi
Tarkibi: Sulfa-sil-natriy 1 g, 2 g, 3 g. Natriy tiosulfat 0,015 g. Xlorid-vodorod kislotasi 1 M eritmasi - 0,035 ml. Tozalangan suv 10 ml gacha
|
30
|
Qorong‘i joyda
|
120 °S 8 daqiqa
|
Eritmani yangi tug‘ilgan chaqaloqlar ko‘ziga tomizish uchun ishlatish mumkin
|
7-ilova
O‘zR SSVning 2003 yil 28 apreldagi 198-son buyrug‘idan parcha
IV. Chaqaloqlar uchun dorilar tayyorlash qoidalari
4.1. Chaqaloklar uchun ichishga tayyorlanadigan suyuq dorilar aseptik
sharoitda tayyorlanadi, ularga stabilizator va konservantlar qo‘shish
ta’qiqlanadi.
Davolash-profilaktika muassasalarida chaqaloqlar uchun ichishga tayyorlangan eritmalar bir marta ishlatishga etarli miqdorda 10-20 ml dan yoki bir necha bolaga (bir vaqtning o‘zida ishlatish sharti bilan) beriladigan eritmalar 200 ml dan oshiq bo‘lmagan hajmda qadoqlanadi.
Davolash-profilaktika muassasalarida chaqaloqlar uchun sirtki ishlatiladigan dori vositalari bir marta ishlatishga mo‘ljallab 5-30 ml dan yoki bir necha bola uchun 20-100 md dan oshiq bo‘lmagan hajmda qadoqlanadi.
Dori vositalari solingan idishlarning qopqog‘i ochilgandan so‘ng darhol ishlatilishi kerak, ularni saqlash ta’qiqlanadi (1% li brilliant kuki eritmasidan tashqari).
Dorixonalardan shifokor retsepti asosida chaqaloqlarga ichish uchun ishlatiladigan dori vositalari 2-3 kunga etarli (sovutgichda saqlash sharti bilan) miqdorda tayyorlab beriladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Flakon va butilkalarga qadoqlangan, rezina probka va alyuminiy qalpoqchalar bilan germetik yopilgan qo‘z tomchilari va oftalmologik eritmalari
|
Ionli kristall panjara - Boshqarmasi

31
5) Suvda yaxshi eriydigan ammo elektr tokini o‘tkazmaydigan
moddalarga misol
keltiring?
5. O‘quvchilarni baholash.
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
§4 23-27 betlarni o‘qib kelish
8-MAVZU:
1-nazorat ishi.
(
Atom tuzilishi. Yadro reaksiyalari. Davriy sistemaning tuzilishi. Kimyoviy
YECHIMLAR 
1-variant - Boshqarmasi

33
2)
Berilgan:
71
Ga;
69
Ga; Ar
(Ga)
=69,72;
71
Ga=?;
69
Ga=?
Yechim: 71 0,72
69,72
69 1,28
2) 0,72+1,28=2 3) 2 - 100% 0,72 - x x =
36 % (
71
Ga)
4)
69
(Ga)=
100-36=64%
3)
1) n
0
= 209 - 83 =
126 ta
2) 209 - 100 %
126 - x %
x = 60,29 %
4)
Yechim:
→2 +3 +X
X=
5)
Kaliy permanganatda
5 ta
, 3 ta
bog‘ bor.
4. Nazorat daftarlarini terib olish.
5. Uyga vazifa:
O‘tilgan mavzularni takrorlab kelish.
9-MAVZU:
Modda miqdori
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Oddiy modda,
murakkab modda, mol miqdori tushunchalariga ilmiy
jihatdan ta’rif berish. Avogadro, massaning
saqlanish qonuniga tegishli
ma’lumotlarni chuqurroq ilmiy tarzda qayta tushuntirish.
b) Tarbiyaviy:
7-8-sinflarda olingan nazariy bilimlarni yanada chuqurlashtirish
orqali
xotirani chiniqtirish, tartib bilan yozibborish, tegishli
son va qiymatlardan
o‘rinli foydalanishga o‘rgatish orqali ekologik, estetik, iqtisodiy tarbiya berish.
c) Rivojlantiruvchi:
Kimyoninig asosiy tushuncha va qonunlariga tegishli
bilimlarni rivojlantirish.
Dars turi:
yangi bilim beruvchi
Dars uslubi:
aralash (masala yechish, munozara, savol-javob, test savollari bilan
ishlash)
Dars jihozi:
darslik, tarqatma
test varaqalari
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt
Tashkiliy qism
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
34
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. 7-8-sinflarda olingan bilimlarni takrorlovchi savol-javob o‘tkazish:
1) Kimyoning qanday asosiy tushuncha va qonunlarini bilasiz?
2) Moddaning nisbiy molekulyar massasi qanday hisoblab topiladi?
3) Mol miqdori haqida qanday tushunchaga egasiz?
4) Avogadro doimiysi nechaga teng?
3. Yangi mavzuni tushuntirish:
1) Asosiy kimyoviy tushunchalrni eslatish:
Bir хil
elеmеnt аtоmlаridan tаshkil
tоpgаn mоddаlаr
оddiy mоddаlаr, turli хil elеmеnt аtоmlаridаn iborat mоddаlаr
esa
murаkkаb mоddаlаr dеb ataladi.
Modda miqdorining o‘lchоv birligi mol hisoblanadi.
Mоl dеb, mоddаning
12
C izоtоpining 6,02·10
23
tа
C- аtоmlаri sоnigа tеng
zаrrаchа (mоlеkulа, аtоm, iоn) sаqlаgаn miqdorigа аytilаdi. Mоddаning mаssаsi vа
miqdоri hаr хil tushunchаlаrdir. Mаssа grаmm vа kilоgrаmmlаrdа, mоddа miqdori
esа mоllаrdа hisoblаnаdi. Mаsаlаn, suvning molekulyar massasi 18 u. b. gа tеng.
Suvning 1 mоli 18 grаmmgа
tеng bo‘lаdi.
2) Mol miqdorni topish formulasi:
Mоddаning «mоl» lаr sоnini, mаssаsini m vа
mоlyar
mаssаsini M bilаn bеlgilаsаk, bu uchаlа kаttаliklar оrаsidа quyidagi
bog‘liqliklar bor:
( )
( )
( )
3) Massaning saqlanish va tarkibning doimiylik qonunini tavsiflash:
Reaksiyagа kirishаyotgаn mоddаlаr mаssаsining yig‘indisi
reaksiya
nаtijаsidа hоsil bo‘lgаn mоddаlаr mаssаlаri yig‘indisigа tеngdir.
Kimyoviy reaksiya natijasida atomlar yo‘qolmaydi va yo‘qdan paydо ham
bo‘lmaydi, balki ular qayta gruppalanadi. Atomlar
soni reaksiyadan oldin ham,
keyin ham o‘zgarmaganligi sababli ularning umumiy massasi ham o‘zgarmaydi.
O‘quvchilarni - Boshqarmasi

|
BoshqarmasiBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)5. O‘quvchilarni baholash.
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
6. Uyga vazifa:
§6 ni o‘qish.
11-MAVZU:
Gazlar aralashmasi. O‘rtacha molekulyar massa.
Gazlar aralashmasida hajmiy ulush va massa ulush
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Gazlar aralashmasi. O‘rtacha molekulyar massa. Gazlar
aralashmasida hajmiy ulush va massa ulushni hisoblash usullarini o‘rgatish.
IXK-3.
Organik va umumiy kimyoga oid masalalarni yecha oladi, kimyo fanining
nazariy asoslarini kundalik turmush va kasbi sohalarga tatbiq eta oladi.
b) Tarbiyaviy:
oldingi mavzularda olingan asosiy tushunchalarni takrorlash
orqali xotirani chiniqtirish.Tartib bilan yozib borishga chorlash orqali ekologik,
estetik va mehnat tarbiyasini berish. Fizika faniga boglab tushuntirish.
TK3-
o‘rganilgan bilimlar asosida hisoblashlarni bilish va fan-texnika
yangiliklaridan habardor bo‘lish.
c) Rivojlantiruvchi:
kimyodan masalalar yechishda turli qulay usulldan
foydalanish malakasini rivojlantirish.
Dars turi:
yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars
Dars uslubi:
aralash
Dars jihozi:
test tarqatmalari, darslik, davriy Sistema
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt
Tashkiliy qism
40
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
| |
-70 “qoniqarli” - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 309/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafe55-70 “qoniqarli”
-texnologik jarayon bosqichlarini to‘g‘ri aks ettira olish;
-tayyorlanayotgan dori shaklining texnologik jarayoniga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash;
- tayyorlanayotgan dori shaklini me’yoriy xujjat asosida sifat nazoratini o‘tkaza bilish va tegishli xulosa chiqarish.
|
0-54 “qoniqarsiz”
-o’tilgan fanning nazariy va amaliy tushunchalarni bilmaslik;
- texnologik jarayon bosqichlari haqida tassavurga ega emaslik;
- me’yoriy xujjatlar asosida tayyorlanayotgan dori shaklining sifatiga baho bera olmaslik;
|
|
Reyting baxolash turlari
|
Maks. ball
|
O‘tkazish vaqti
|
|
Joriy nazorat:
Laboratoriya mashg‘ulotlarida faolligi, savollarga to‘g‘ri javob berganligi, laboratoriya topshiriqlarni bajarilganligi uchun
|
45
|
Semestr boshlangandan ikkinchi mashg'ulotdan oxirgi mashg'ulotga qadar har bir mashg'ulotda 100 ballik tizimda joriy baholanadi, so'ngra ushbu ballar yig'indisidan o'rtacha ball chiqarilib, 0,45 koeffitsientga ko'paytiriladi.
|
|
Mustaqil ta’lim
|
5
|
|
|
Oraliq nazorat:
Og‘zaki so‘rov ko‘rinishida qabul qilinadi. Ma’ruzachi o‘qituvchi va laboratoriya mashg‘uloti o‘qituvchisi tomonidan birgalikda o‘tkaziladi. Oraliq nazorat savollari va retsept topshiriqlari 2 xafta avval e’lonlar doskasiga joylashtiriladi.
Oraliq nazorat 20 ballni tashkil etib, undan:
(86-100 %) 17,2-20,0 A’lo "5"
(71-85 %) 14,2-17,2 Yaxshi "4"
(55- 70 %) 11-14,2 Qoniqarli "3"
(0-54 %) 11 baldan kam Qoniqarsiz "2"
|
20
|
Semestrning 15 xaftasida
|
|
|
|
| |
Veterinariya amaliyotida qo‘llaniladigan dori turlari texnologiyasi
  4

№
|
Mustaqil ta’lim mavzulari
|
Dars soatlari hajmi
|
Farm.
|
Kasb ta’l
|
9-semestrda
|
1
|
Gomеopatiya dorilarini tayyorlashda qo’llaniladigan asbob-uskunalar.
|
4
|
2
|
2
|
Gomеopatiya dorilarini tayyorlashda qo’llaniladigan
yordamchi moddalarni ta'rifi va minеral moddalardan gomеopatik suvli-spirtli eritmalar hamda kislotalardan gomеopatik suvli eritmalar tеxnologiyasi
|
4
|
2
|
3
|
Gomеopatik essеntsiya va tinkturalarni qo’llanilishi va sifatini baholash usullari. Gomеopatik essеntsiya va tinkturalarni jihozlash, saqlash sharoitlari.
|
4
|
2
|
4
|
Gomеopatik murakkab spirtlarning tеxnologiyasi
|
4
|
2
|
5
|
Gomеopatik surtma dorilarni tayyorlanishda ishlatiladigan asoslar nomenklaturasi. Gomеopatik shamchalarni gidrofob asoslarda tayyorlanishi
|
4
|
2
|
6
|
Gomеopatik trituratsiyalarni suyultirish. Gomеopatik granulalarni sifatini baholash usullari. Gomеopatik tablеtkalar tеxnologiyasi.
|
4
|
2
|
7
|
Bolalarga mo’ljallangan syuq dori turlariga qo’shiladigan korrigentlarni qo’llash asoslari
|
4
|
4
|
8
|
Bolalarga mo’ljallangan aerozollar va surtmalar
|
4
|
4
|
9
|
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga moljallangan sirtga qo’llaniladigan eritmalar tеxnologiyasi.
|
4
|
4
|
10
|
Suyuq кosmetik vositalarning sifatini nazorat qilish usullari
|
4
|
4
|
11
|
Kosmеtologik krеmlarning sifatini nazorat qilish usullari
|
4
|
4
|
12
|
Kosmеtologik pudralarning sifatini nazorat qilish usullari
|
4
|
4
|
13
|
Vеtеrinariya amaliyotida qo’llaniladigan granulalar tеxnologiyasi
|
5
|
4
|
14
|
Turli polimеrlar yordamida dorivor polimеr prеparatlarni tеxnologiyasi va nomеnklaturasi. Polimеr dori pardalarni yaratishdagi muammolar
|
4
|
4
|
15
|
Tеrapеvtik dorivor sistеmalarning qo’llanilishi va zamonaviy nomеnklaturasi. TTSlarni yaratishdagi muammolar.
|
5
|
4
|
16
|
Mikrokapsulalangan dorilarning zamonaviy nomenklaturasi va mikrokapsulalangan dorilarini tayyorlashda qo’llaniladigan asbob-uskunalar.
|
4
|
4
|
17
|
Shamchalarni in vitro usulida biosamaradorligini o’rganish
|
4
|
2
|
Jami:
|
70
|
54
|
Gomeopatik essensiyalarni 3-band bo‘yicha tayyorlash

|
Gomeopatik essensiyalarni 3-band bo‘yicha tayyorlash
|
bet | 22/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeGomeopatik essensiyalarni 3-band bo‘yicha tayyorlash. Gomeopatik farmakopeyasining qo‘rsatmasiga binoan, agar o‘simlik smola, moylari va kamfora birikmalarini saqlasa va, maydalab press orqali siqilganda, 60% dan kam shira bersa, undan essensiya 3 - band bo‘yicha tayyorlanadi.
Bunda essensiya quyidagicha tayyorlanadi: maydalangan o‘simlik tortilib, unga 90%li spirt miqdorining yarmicha solinadi va yaxshilab aralashtirib bo‘tqa hosil qilinadi. Shu bilan birga, shiraning miqdori yuqorida keltirilgan usul orqali hisoblab chiqiladi va yana 90% spirt qo‘shiladi. Spirt,hisoblangan shiraning ikki barobar miqdorigacha solinadi (bo‘tqani hosil bo‘lishiga sarflangan spirt ham shuning ichida), massa aralashtiriladi va 8-14 kunga matseratsiya uchun qoldiriladi. Keyin suyuqlik ( ajratma) alohida idishga quyiladi, massa esa yana press yordamida siqiladi va hosil bo‘lgan ajratmalar qo‘shilib 8 kunga salqin joyda tindirish uchun qoldiriladi va so‘ng filtrlanadi.
Essensiya tiniq bo‘lishi kerak va undagi dorivor moddaning miqdori 1/3 ga bo‘ladi. Hosil bo‘lgan essensiyadan spirtli tinktura olish uchun 3 qism essensiyaga 7 qism 60% li spirt qo‘shib aralashtiriladi. Olingan tinktura 1-nchi o‘nlik suyultirishga to‘g‘ri keladi.
Gomeopatik tinkturalar texnologiyasi
Gomeopatik tinkturalar, quritilgan o‘simlik va yangi jonsizlantirilgan jonivor to‘qimalaridan spirt yoki spirt va suv aralashmasi yordamida ekstraksiya qilib olinadigan tiniq, rangli suyuqliklar.
Gomeopatik farmakopeyasining 4 – bandiga asosan quritilgan o‘simlik xom ashyosidan tinkturalar matseratsiya va perkolyasiya usulida tayyorlanadi.
Yangi jonsizlantirilgan jonivor to‘qimalaridan esa tinkturalar olinishi matseratsiya usulida amalga oshiriladi.
Gomeopatik tinkturalarni olishda xom ashyo va ekstragent (90% etil spirti) nisbati 1:10.
Gomeopatik tinkturalarni perkolyasiya usuli bo‘yicha olish. Quri-tilgan va farmakopeyada ko‘rsatilgan ravishda maydalangan xom ashyoning 1 qismiga 90% etil spirtining yarmi qo‘shiladi, aralashtiriladi va og‘zi jips berkiladigan idishda, tez-tez aralashtirib turgan holda 2 kunga qoldiriladi. Keyin aralashma perkolyatorga o‘tkaziladi va yaxshilab zichlashtiriladi.
Perkolyatorda tayyor bo‘lgan aralashma ustiga kerakli miqdorda spirt quyiladi, pastki jo‘mrak ochilib, bir daqiqa 20 tomchi tushadigan qilib to‘g‘rilanadi. Xuddi shunday tezlikda ekstragent yuqoridan tomiziladi. Ushbu jarayon bir qism xom ashyoga 10 qism ajratma to‘g‘ri kelguncha davom etadi.
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlashBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
35
Masala va mashqalr yechish
“Boshqotirma metodi”
2-mаsаlа. Reaksiya natijasida 22 g temir (II) sulfid olindi. Bu mas-saga
temir (II) sulfidning qancha miqdori to‘g‘ri keladi?
Yechish.
M(FeS)=88 g/mol. 88 g FeS --------- 1 molga to‘g‘ri keladi;
22 g FeS --------- x molga to‘g‘ri keladi;
88 g: 22 g = l mol : x mol.
x = 0,25 mol FeS.
3-mаsаlа. 264 g massali oltingugurtda atom holidagi oltingugurt moddasidan
qancha miqdorda borligini aniqlang.
Yechish. Oltingugurtning nisbiy atom massasi Ar (S) =32 . Atomar
oltingugurtning
molyar massasi 32 g/molga teng. Demak, 264 g da quyidagi miqdorda atomar
oltingugurt bo‘ladi.
4-mаsаlа. 14,2 g Na
2
SO
4
da necha mol natriy sulfat borligini hisoblab toping.
Yechish.
Na2SO4 ning nisbiy molekulyar massasi M (Na
2
SO
4
) =
, ya’ni natriy sulfatning molyar massasi 142 ni tashkil etadi.
Demak, 14,2 g ga quyidagi miqdorda Na
2
SO
4
bo‘ladi:
Mustaqil ishlarni tashkil qilish: (darslik bilan ishlash)
a) 5 mol azot massasini toping?
b) 4 mol xlor massasini toping?
c) 128 g misning modda miqdorini toping?
d) 120 g grafitdagi uglerodning modda miqdorini toping?
Fe
Modda
miqdori
3 mol
Molyar
massasi?
Zarrachalar
soni?
|
| |
Boshqarmasi - bet 31

37
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tgan mavzuni so‘rash
“Tushunchalar tahlili” metodi
Tushunchalar
Sizningcha bu tushunchar har qanday
ma’noni anglatadi
Qo‘shimcha
ma’lumotlar
Modda
miqdori
Molar
massa
Molekulyar
tuzilishli
Nomolekulyar
tuzilishli
Masalalar yechish:
a) 17 g kumush nitratning modda miqdorini toping?
b) 120,2 g bariy fosfatning modda miqdorini toping?
c) Misning nisbiy atom massasi 64 ga teng. Bir atom misning grammlar hisobidagi
miqdorini aniqlang?
d) Natriyning nisbiy atom massasi 23 ga teng. Bir
atom natriyning grammlar
hisobidagi massasini aniqlang?
3. Yangi mavzuni tushuntirish:
1) Qonunning ta’rifini va undan kelib chiqadigan xulosalarni aytish:
Avogadro o‘zining kuzatishlari asosida 1811-yilda
quyidagi qonunni
yaratdi.
Bir xil sharoitda (bir xil bosim va haroratda) teng
hajmdagi turli gazlarning
molekulalari (atomlari) soni teng bo‘ladi.
Avogadro qonunidan ikkita xulosa kelib
chiqadi.
38
1.
Normal sharoit (T=273 K, P=101,325 kPa)
da har qanday gazsimon
moddaning “1 mol” miqdori 22,4
l hajmini egallaydi va bunga
gazlarning molyar
hajmi deyiladi.
V
molyar
=V M=22,4 mol/
l holida belgilanadi.
Bu xulosaga ko‘ra: 1 mol H
2
gazi va boshqa gazlar normal sharoitda 22,4
l
hajmga ega. Ularning 10 moli 224
l, 0,1 moli esa 2,24
l hajmni egallaydi.
2. Gazsimon moddaning hajmi va miqdori uning tarkibidagi zarracha (molekula,
atom)lar soniga bevosita bog‘liqdir. Shunga ko‘ra har qanday moddaning “1 mol”
miqdori tarkibida 6,02
·10
23
ta zarracha (molekula, atom) bo‘ladi. Bu
Avogadro
soni deyilib, N
A
= 6,02·10
23
holida yoziladi.
Yo’riqnomalar turlari , mazmuni, o’tkazish tartibi

|
Yo’riqnomalar turlari , mazmuni, o’tkazish tartibi
|
bet | 3/37 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 11,18 Mb. | | #254801 |
Bog'liq «Hayot faoliyati xavfsizligi»Yo’riqnomalar turlari , mazmuni, o’tkazish tartibi,
muddati va ularni rasmiylashtirish
O’zbekiston Respublikasida korxona va tashkilotlarda mehnat va texnika xavfsizligini ta’minlash bo’yicha O’zbekiston Respublikasi mehnatni muhofaza qilish to’g’risidagi qonunining 19 moddasi va O’zbekiston Respublikasi mehnat kodeksining 215 moddasiga asosan qo’yidagi yo’riqnomalar va o’qitish o’tkaziladi:
kirish yo’riqnomasi;
ish joyidagi yo’riqnoma;
kurslarda o’qitish.
Kirish yo’riqnomasi yangi ishchi xizmatchilarni ishga qabul qilishda yoki yo’llanma bilan ishga kelganlarga korxona va tashkilot texnika xavfsizligi bo’yicha bosh mutaxassislari tomonidan o’tkaziladi. Xodimni ishga chiqish to’g’risidagi buyruq, korxona rahbari tomonidan yangi xodimni barcha turdagi yo’riqnomalardan o’tganligi to’g’risidagi ma’lumotnoma asosida amalga oshiriladi
Kirish yo’riqnomasi alohida–alohida yoki guro’hlar tashkil etilib suhbat, uslubiy ishlanma va videomateriallarni namoyish etish sifatida o’tkaziladi.
Kirish yo’riqnomasini o’tkazishdan asosiy maqsad yangi ishchi xodimlarni korxona yo tashkilotning umumiy mehnat va texnika xavfsizligi talablari hamda ishlab chiqarishda joriy qilingan tartib intizom borasidagi ma’lumotlar bilan tanishtirishdir va tarkibi jihatdan qo’yidagi ma’lumotlarni o’z ichiga olgan bo’lishi kerak:
mehnat tartibi va ishlab chiqarish sharoitiga qarab belgilangan imtiyozlar;
ishchi-xodimlarni mehnat kodeksi asosida belgilangan vazifalari;
ishchi-xodimlarni mehnat muhofazasi hamda ishlab chiqarish sanitariya me’yorlari talablariga rioya qilishlari to’g’risida;
ayollar va yoshlar mehnatini muhofazasi to’g’risidagi qoidalar bilan tanishish;
ishlab chiqarishda jarohatlanish sabablari;
ishga kelayotgan, ishdan ketayotganda hamda korxonadagi xavfsizlik qoidalari;
ishlab chiqarishdagi elektr tarmoqlari xavfsizligi qoidalari;
avtotransportda yurganda xavfsizlik qoidalari;
texnika vositalaridan foydalanishda xavfsizlik qoidalari;
sanitariya – gigiyena qoidalari, shaxsiy gigiyena;
shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlash to’g’risida;
yong’inga qarshi kurash tartibi;
baxtsiz hodisaga uchraganda birinchi yordam ko’rsatish.
Yangi ishchi-xodim yuqoridagi talab va qoidalar bilan tanishgandan so’ng yo’riqnoma olganligi to’g’risida ilovada keltirilgan 1-shakl ko’rinishidagi varaqada qayd qilinadi va ishchini shaxsiy hujjatlari to’plamida saqlanadi hamda yo’riqnomadan o’tkazilganligi to’g’risida malumot maxsus jurnalda (2-shakl) qayd qilinadi.
|
| |
Boshqarmasi - bet 168

180
Demak, 500 g 32% li eritmadan misni to‘liq ajratib olish uchun 5
A tok
kuchi 38600 sekund davomida CuSO
4
eritmasidan o‘tgan ekan.
2-masala. 500 g 23 % li K
2
CO
3
eritmasidan necha amper tok kuchini 4825 minut
davomida o‘tkazilganda K
2
CO
3
ning massa ulushi 50% ga teng bo‘ladi?
Masalaning yechimi: K
2
CO
3
tarkibidagi metall ya’ni
kaliy aktiv metall
bo‘lib, uning kislorodli kislota qoldig‘i bilan hosil qilgan tuzlari eritmasi elektroliz
qilinganda faqat suv elektrolizga uchraydi, tuz esa o‘zgarishsiz qoladi:
Joriy yo’riqnoma - «Hayot faoliyati xavfsizligi»

Joriy yo’riqnoma - maxsus ruxsat talab etiladigan xavfi yuqori bo’lgan ishlarni bajarish uchun yuboriladigan ishchilar bilan o’tkaziladi va ruxsatnoma (naryad-dopusk)ni «xodim joriy yo’riqnomadan o’tganligi to’g’risida» gi katakda ish joyi rahbari tomonidan belgi qo’yiladi.
Kurslarda o’qitish - mehnat muhofazasi, ishlab chiqarish sanitariyasi va xavfsizlik texnikasi bo’yicha ishchi xodimlarni malakasini oshirish maqsadida, maxsus vaqtinchalik kurslar tashkil etish orqali amalga oshirish maqsadga muvofiqdir. Ishchi-xodimlarni malakasini oshirish majlis va seminarlarda qatnashish hamda radio va televedeniye, ko’rgazmalar, ekskursiya va kinofilmlar namoyish etish yo’li bilan ham amalga oshiriladi.
Yuqorida keltirilgan ma’lumotlar, mutaxassislik bo’yicha o’quv qo’llanmalar, hamda ilovada keltirilgan ma’lumotlar asosida, quyida keltirilgan ishlar uchun yo’riqnoma namunasini tuzing.
Mavzu bo’yicha masalar
Dala boshida g’alla o’rim yig’imini boshlashdan oldin kombayn boshqaruvchisi uchun xavfsilik yo’riqnomasini tuzing.
Elektr qurilmasiga xizmat ko’rsatish uchun navbatdan tashqari xavfsizlik yo’riqnomasini tuzing.
Qishloq xo’jalik ekinlariga ximiyaviy ishlov berishda xavfsizlik yo’riqnomasini tuzing.
Somon va boshqa chorva ozuqalarni ortishda xavfsizlik yo’riqnomasini tuzing.
Mineral o’g’itlarni saqlash va tashishda xavfsizlik yo’riqnomasini tuzing.
Chorva mollarini vaksinasiya qilishda xavfsizlik yo’riqnomasini tuzing.
Qishloq xo’jalik mahsulotlarini konservalash va saqlashda xavfsizlik yo’riqnomasini tuzing.
Yerga ishlov beradigan agregatlardan foydalanishda va xizmat ko’rsatishda xavfsizlik yo’riqnomasini tuzing.
Ilova 1
1 – shakl
Mehnat xavfsizligi bo’yicha kirish yo’riqnomasini
hisobga olish varaqasi
Vazirlik ,konsern ______________________________
Korxona nomi _____ manzili _______________________
Xodimni yo’llagan korxona __________________________
Familiyasi___________Ismi_____________Otasining ismi_________
Tug’ilgan yili______________Kasbi__________________
Ish staji_________________yil. Umumiy ish staji_________
Mehnat qilish uchastkasi______________________________
Yo’riqnoma o’tkazgan kishi F.I.Sh.___________________, imzosi_________
Yo’riqnoma o’tkazilgan sana ___________________________
|
Dars uslubi - Boshqarmasi

179
a) elektroliz qonunlarining ta’riflari bilan tanishtirish: Elektroliz
qonunlarini
ingliz olimi M.Faradey kashf etgan.
Faradeyning 1-qonuni: Elektroliz davomida elektrodlarda
ajralib chiqadigan
moddaning massasi elektrolit eritmasi orqali o‘tgan
elektr tokining miqdoriga
to‘g‘ri proporsional bo‘ladi.
Faradeyning 2-qonuni: Agar turli xil elektrolitlar
eritmalari orqali bir xil
miqdorda elektr toki o‘tkazilsa, elektrodlarda ajralib
chiqadigan moddalarning
massasi, shu moddaning ekvivalent og‘irliklariga to‘g‘ri proporsional bo‘ladi.
Faradeyning birinchi va ikkinchi qonunlari uchun quyidagi formula kelib chiqadi:
Boshqarmasi - bet 166

178
62-MAVZU:
Elektroliz qonunlari
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Faradeyning 1- va 2-qonunlari va ularning
mohiyati haqida ilmiy
tushunchalar berish. Elektroliz qonunlariga doir masala
va mashqlar yechishga
o‘rgatish.
IXK2-
elektroliz
qonunlari
bo‘yicha
masalalar
yecha
oladi.
b) Tarbiyaviy:
Matematik hisoblashga o‘rgatish
orqali xotirani chiniqtirish,tartib
bilan yozishga o‘rgatish orqali ekologik, estetik, iqtisodiy tarbiya berish.
c) Rivojlantiruvchi:
Kundalik turmushda elektroliz jarayonining amaliy ahamiyati
haqida ma’lumot berish orqali metallarning olinishi
haqidagi bilimlarni
rivojlantirish.
TK-3
-kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil
ravishda oshirib borib,
bilimi va malakalari asosida hayot davomidagi tajribasidan
foydalangan holda
kundalik turmushda uchraydigan muammolarni hal etadi.
Dars turi:
Yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars
Yakuniy nazorat (yozma, og’zaki, test)

|
Yakuniy nazorat (yozma, og’zaki, test)
|
bet | 310/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeYakuniy nazorat (yozma, og’zaki, test)
|
30
|
17 xaftada
|
|
JAMI
|
100
|
|
6. Asosiy va qo'shimcha o'quv adabiyotlar hamda axborot manbalari
Asosiy adabiyotlar:
Nazarova Z.A., Tureeva G.M. Maxsus dori turlari texnologiyasi.- Toshkent, 2009.- 163 b.
Nazirov Z.N. Gomeopatiya.-Toshkent, 2001.- 312 b.
Miralimov M.M. Farmatsevtik texnologiya asoslari. Toshkent: “Fan” nashriyoti, 2007. -343 b.
Технология лекарственных форм. Кондратьева Т.С. taxriri ostida.- Moskva.- 1991.- 434 b.
Yunusxo‘jaev A.N. O‘zbekiston Respublikasida farmatsevtika faoliyati.- 1 (287 b.), 2 (334 b.), 3 (433 b.) tomlar.- Toshkent.- 2001, 2001, 2003.
Loyd V. Allen, Jr.,Nicholas G. Popovich, Howard C. Ansel.Ansel’s Pharmaceutical Dosage Forms and Drug Delivery Systems.- New York: Lippincott Williams &Wilkins, 2011.- P.722
Steven B. Kayne Homeopathic Pharmacy: Theory and Practice, (2nd Edition).- New York, 2006.-366 pages.
Saxton J., Gregory P.Textbook of Veterinary Homeopathy.- New York, 2005.-320 pages.
Steven B. Kayne, Michael H. Jepson Veterinary Pharmacy.- New York Pharmaceutical Pr., 2004.-676 pages.
Jones David. Pharmaceutics Dosage Form and Design.- Pharmaceutical Press.- London.-2008.-286 p.
Qo‘shimcha adabiyotlar:
Mirziyoev SH.M. Erkin va farovon demokratik O'zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. Toshkent, “O'zbekiston” NMIU, 2017. – 29 b.
Mirziyoev SH.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta'minlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. “O'zbekiston” NMIU, 2017.– 47 b.
Mirziyoev SH.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. “O'zbekiston” NMIU, 2017. – 485 b.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O'zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo'yicha harakatlar strategiyasi to'g'risida”gi PF-4947-sonli Farmoni. O'zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to'plami, 2017 y., 6-son, 70-modda
Назарова З.А., Туреева Г.М. Технология лекарств нового покаления. –Ташкент, 2000. T-Тексты лекций.
Тизонов А.И., Тихонова С.А. Основы гомеопатической фармации.- NFAU.-2002.-574 с.
Синев Д. Н., Марченко Л.Г., Синева Д.Т. Справочное пособие по аптечной технологи лекарств – Санкт-Петербург. - 2001. – 315 с.
Государственная фармакопея Х изд.. – Москва. – Изд. «Медицина».- 1968.-1079 с.
Государственная фармакопея ХI изд. – Москва. – Изд. «Медицина».- 1987 (333 с.), 1989 (397 с.).
Тизонов А.И., Ярных Т.Г. Технология лекарств.- Харьков, 2002.-704 с.
Чуешов В.И. Промышленная технология лекарств.* Харьков, 2002.- 761 с.
Швабе В. Гомеопатические декарственные средства. Руководство по описанию и изготовлению гомеопатических лекарств.- M.,1991.-370 с.
Краснюк, Г.В. Михайлова Фармацевтическая гомеопатия.-М.,2005.-125 с.
Кеин С. Гомеопатическая фармация. Введения и руководство.-М., 2002.- 312 с. с-252.
Loyd V.Allen, Howard C. Ansels pharmaceutical dosage forms and delivery systems.-USA, 2014
|
| |
Mehnat xavfsizligi bo’yicha

|
Mehnat xavfsizligi bo’yicha
|
bet | 2/37 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 11,18 Mb. | | #254801 |
Bog'liq «Hayot faoliyati xavfsizligi»Mehnat xavfsizligi bo’yicha
yo’riqnoma o’tkazish
1 – Amaliy mashg’ulot.
Mehnat xavfsizlik to’g’risidagi yo’riqnomalarni o’rganish.
Darsning maqsadi: Talabalar va mutaxassislarga mehnat xavfsizligi standartlari to’plami, mehnat muhofazasi qonuni va mehnat kodeksi va boshqa meyoriy hujjatlar talablariga muvofiq mehnat xavfsizligini ta’minlash uchun yo’riqnoma tuzish, o’tkazish va uni rasmiylashtirish tartibini o’rgatish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. G’oyipov H.E. «Mehnat muhofazasi» O’quv qo’llanma. Toshkent 2000 y.
2.O’zbekiston Respublikasining mehnatni muhofaza qilish to’g’risidagi qonuni. T. -1993
3. O’zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi, Adolat, T. 2006.
Darsni o’tkazish tartibi:
1. Mehnat xavfsizligi bo’yicha yo’riqnomalar haqida tushuncha olish.
2 Yo’riqnomalar turlari , mazmuni, o’tkazish tartibi va muddati haqida ma’lumot berish.
3. Yo’riqnomalarni rasmiylashtirish talablari va tartibini o’rganish (ilovada keltirilgan shakllar asosida)
4. Ishlab chiqarish sharoitlaridan kelib chiqqan holda yo’riqnoma tuzish (berilgan topshiriqlar asosida).
Darsning mazmuni
Mehnat xavfsizligi bo’yicha o’tkaziladigan
yo’riqnomalar haqida tushuncha
Qishloq xo’jaligi ishlab chiqarish barcha tarmoqlarida shikastsiz ish jarayonini va samaradorlikni oshirish maqsadida mehnat va texnika xavfsizligi bo’yicha barcha ishchi va xizmatchilarga yo’riqnomalar o’tkaziladi. O’tkaziladigan yo’riqnomalar mehnat xavfsizligi standartlari va mehnat kodeksi me’yorlari talablari asosida tuziladi va o’tkaziladi hamda maxsus jurnallarda o’tkazilganligi to’g’risida qayd qilinadi.
Ishlab chiqarishda belgilangan yo’riqnomani o’z vaqtida o’tkazilmasligi yoki me’riy hujjatlarni talablariga mos kelmasligiga xo’jalik yo korxona rahbarlari qonun oldida javobgardirlar.
|
| |
Sanoat gazniqobining himoyalash xususiyatlari

|
Sanoat gazniqobining himoyalash xususiyatlari
|
bet | 14/37 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 11,18 Mb. | | #254801 |
Bog'liq «Hayot faoliyati xavfsizligi»Sanoat gazniqobining himoyalash xususiyatlari
Filtr
markasi
|
Quttining rangi
|
Himoyalash xususiyatlari
|
A
|
Malla(filtrsiz)
|
Organik bug’lar (benzin, kerosin, aseton), xlor-fosfororganik (xlorofos, tiofos, butifos), brometil, xlor aralashmalari-dan himoyalanadi
|
B
|
Malla, vertikal chizig’i bilan(filtrli -aerozol)
|
Yukoridagilarga kushimcha chang, tutun, tumanidan himoyalanadi
|
V
|
Sariq,ok vertikal chizig’i bilan
|
Achitgich gazlar N2S, sinil kislotasi, azot oksidlari, kalsiy siamidi, «A» marka-siga ko’ra, qsiqa himoyalovchi vaqti bilan fosfor va xlororganik birikmalardan.
|
G
|
Kora-sarik(filtrli)
|
Changb tutun, simobli dorilar va boshkalardan.
|
D
|
Kulrang(filtrsiz)
|
NH3 H2S aralashmalari yoki toza xolda
|
S hlangli gazniqob. Bu gazniqoblar odatda kislorod tanqis bo’lgan, atmosfera havosida yuqori konsentrasiyaga ega bo’lgan zaharli kimyoviy moddalar bo’lganda ishlatiladi. Bu gazniqobni kiygan kishi ma’lum uzoqlikda t oza yoki tozalangan havodan nafas oladi.
Shlangli gazniqob yuzga kiyiladigan qism, uzun (10…20 metrli) naydan va ba’zida maxsus havoni haydab beruvchi uskunalardan tashkil topadi. Hozirda bu gazniqoblarni PSh-1, PSh-2 markalari mavjud.
Gazniqobini aynan bir kishi foydalanishi va alohida saqlashi lozim
Rasm 8. Gazniqoblar turi va foydalanish usullari
Nafas a’zolarini himoya vositalaridan foydalanish tartibi
Niqob aynan bir kishi tamonidan foydalanishi va alohida saqlanishi lozim. Niqob tanlashda zaharli kimyoviy moddalar mavjud bo’lgan ish joyidagi muhit, ya’ni changlanuvchan uchuvchan, bug’lanuvchan moddalarning xususiyatlari, ta’sirchanligi, tabiiy holati va boshqa sharoitlar inobatga olinadi.
|
| |
Boshqarmasi - bet 169

181
63-MAVZU:
Elektroliz qonunlariga doir masalalar yechish.
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Faradeyning 1- va 2-qonunlariga doir masalalar yechishga o‘rgatish.
Elektroliz qonunlariga doir masala va mashqlar yechishga o‘rgatish.
IXK2
-
elektroliz qonunlari bo‘yicha masalalar yecha oladi.
b) Tarbiyaviy:
Matematik hisoblashga o‘rgatish
orqali xotirani chiniqtirish,
tartib
bilan yozishga o‘rgatish orqali ekologik, estetik, iqtisodiy tarbiya berish.
c) Rivojlantiruvchi:
Kundalik turmushda elektroliz jarayonining amaliy ahamiyati
haqida ma’lumot berish orqali metallarning olinishi
haqidagi bilimlarni
rivojlantirish.
TK-2
-kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil
ravishda oshirib borib,
bilimi va malakalari asosida hayot davomidagi tajribasidan
foydalangan holda
kundalik turmushda uchraydigan muammolarni hal etadi.
What kinds of people live in the countryside?

|
What kinds of people live in the countryside?
|
bet | 19/28 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 71,16 Kb. | | #228963 |
Bog'liq Multi-level speaking 3What kinds of people live in the countryside?
To the best of my knowledge, many people decide to live in the countryside because they want to downshift to a less stressful life. Although people who live in the countryside can still lead hectic lives, the peace of their surroundings helps to bring them to a gentle halt and remind them not to rush life away.
4What do people living in the countryside like to do?
I reckon that when living in the countryside, people can enjoy a myriad of activities that they hardly have in cities such as going out at night without fear of street criminals, doing exercise in the early morning to enjoy the fresh air.
5How has life changed over time in the countryside?
The countryside has experienced specific changes for the last few decades. Firstly, people, especially farmers, have applied modern technologies in their work. Therefore, productivity has significantly improved while people don’t have sweat as much as they used to. Moreover, young people in the countryside tend to move to town to seek job opportunities. As a result, the population in the countryside is reducing and ageing.
6Do you think it is better to live in the countryside or in the city?
As often as this question is raised, I believe it remains a tough decision to make when it comes to choosing between living in the countryside and living in the city. Many people have been attracted to live and work in big cities because of better employment opportunities and higher living standards. This massive rural-to-urban migration has, however, led to an increase in environmental pollution, traffic and social issues in urban areas. It would be a better idea for people to live in the suburb and travel into the city to work every day so that they can enjoy the best of both worlds.
7How is the countryside different from town?
There are many things which differ in the countryside from town. It is much less crowded in the country than in cities. Besides, the pace of life in the countryside is slow while people living in big cities always seem to be in a hurry. Also, it is much more healthy to live out of big cities because the air in the country is fresher and there is not as much noise.
|
| |
-rasm. Kompyuter komponentlari (texnik va dasturiy ta’minot)
AMALIY ISHNI BAJARISH TARTIBI

|
-rasm. Kompyuter komponentlari (texnik va dasturiy ta’minot)
AMALIY ISHNI BAJARISH TARTIBI
|
bet | 3/3 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 363,18 Kb. | | #151009 |
Bog'liq 1 -amaliy mashgulot IAKT (2)1.2-rasm. Kompyuter komponentlari (texnik va dasturiy ta’minot)
AMALIY ISHNI BAJARISH TARTIBI:
Amaliy mashg’ulot 3 ta topshiriqga ega 1-topshiriqni bajarish tartibi quyidagicha:
1-topshiriq. 1.2-rasm. Kompyuter komponentlari (texnik va dasturiy ta’minot) kompyuterning texnik ta‘minot vositalar va dasturiy ta‘minot blok sxemasini matn ko’rinishida davom ettiring!
1-topshiriqni bajarishda Windowsning standart dasturlaridan Wordpad dasturidan foydalanib quyidagicha ko’rinishda bajaring.Buning uchun Пуск menyusidan wordpad dasturini yuklab olinadi, dasturning ish sohasiga quyidagicha ko’rinishda fayl yaratiladi:
Kompyuterning arxitekturasini bilish;
Kompyuterda masalalar yechish sxemasi haqida tasavvurga ega bo‘lish;
2-topshiriq. Iqtisodiy masala: “UzAuto Motors” avtomobillarini optimallashtirsh”. Ushbu masalani yechishda:
1.Wordpad dasturini yuklanadi.
2. “UzAuto Motors” avtomobillarini optimallashtirsh” deb ish sohasiga yoziladi.
3.Quyida rasmdagi ma‘lumotlar yoziladi:Yillar,Rejadagi Sig‘imi,Sig’imi,RSICHAS(rejadagi sig‘imi ishlab chiqarilgan sig‘imi bilan farqi), Jami va raqamlar kiritiladi. Jami Windowsning “Калкулятор” dasturida hisoblanadi:
1.Eng zamonaviy axborot-kommunikatsiya texlogiyalari asosida axborot mahsulotlari va xizmatlarini (gazetadan tortib, jurnal, kitob, kompyuter o`yinlari va kompyuter tarmoqlaridagi axborotlargacha) keng ko`lamda ishlab chiqarish bu - …..
a.Ishlab chiqarish
b.Axborot texlogiyalari
c.Axborot industriyasi
d.Axborot jamiyati
…..- juda katta tezlikni talab qiladigan va katta hajmdagi masalalarni yechish uchun mo`ljallangan tizimdir. Bu kompyuter tizimlari 1 sekundda o`n trillion amal bajaradi?
a.Super kompyuterlar
b.Portativ kompyuterlar
c.Shaxsiy kompyuterlar
d.Server kompyuterlar
3.Ma’lumotlarni qayta ishlovchi dasturlar majmuasi va ulardan foydalanish uchun zaruriy hujjatlar nima deb ataladi?
a.vosita
b. dastur
c.ilova
d. dasturiy ta’minot
Foydalanilgan adabiyotlar :
N.X.Shoaxmedova, I.M.Abdullayeva. Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsion texnologiyalar va tizimlar: Darslik. - T.: «Iqtisodiyot», 2021. - 20 b.
Internet resurslari:
https://www.youtube.com/watch?v=mXL2X7uXBqk
|
| |
amaliy dasturiy ta‘minot quyidagilarni o’z ichiga oladi

|
amaliy dasturiy ta‘minot quyidagilarni o’z ichiga oladi
|
bet | 2/3 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 363,18 Kb. | | #151009 |
Bog'liq 1 -amaliy mashgulot IAKT (2)amaliy dasturiy ta‘minot quyidagilarni o’z ichiga oladi:
1. matn muharrirlari va protsessorlari, elektron jadvallar;
2. kompyuter grafik tizimlari;
3. ma‘lumotlar bazasini boshqarish tizimi;
4. dasturiy paketlar;
• tizim dasturiga quyidagilar kiradi:
1. operatsion tizimlar va bulut dasturlar;
2. testlash va diagnostika dasturlari;
3. tashqi qurilmalarga, masalan, drayverlarga xizmat ko’rsatadigan dasturlar;
4. arxivatorlar; antiviruslar;
• instrumental dasturlarga quyidagilar kiradi:
1. dasturlash tizimlari (tarjimonlar, kichik dasturlar kutubxonalari va boshqalar);
2. dastur yaratish uchun qo’llaniladigan dasturlar;
Iqtisodiy masalalarni yechishda kompyuterlar quyidagi xususiyatlariga ega bo’lishi kerak:
Kompyuter, ehtimol, inson tomonidan yaratilgan eng qudratli va ko‘p qirrali vositadir. Bugungi kunda dunyoda kompyuterlardan foydalanish shu qadar tez sur’atlarda kengayib boryapdiki, endi ularni e’tiborsiz qoldirolmaymiz. Hozirgi kunda biz hayotimizni osonlashtiradigan ko‘plab funksiyalarni bajarish uchun kompyu- terlardan foydalanilayotganini ko‘ramiz. Kompyuterlardan foydala- niladigan sohalar ro‘yxati juda keng.
Kompyuter asosan apparat va dasturiy ta’minotdan iborat. Ushbu ikkala komponent ma’lumotlar bilan ishlash jarayonida birgalikda ishlaydi.
Texnik vositalar tarkibiga axborot tizimida kirish, qayta ishlash va chiqarish jarayonlarini bajarish uchun ishlatiladigan qurilmalar kiradi.
Texnik vositalar atamasi kompyuter ichidagi va tashqarisidagi barcha komponentlarga murojaat qilish uchun ishlatiladi. Ikki yoki undan ortiq komponentlar o‘rtasida aloqa qiladigan komponentlar, masalan simlar, qo‘shimcha qurilmalar sifatida ham ko‘rib chiqiladi.
|
| |
Elektromagnit to'lqin tezligi. Elektromagnit to'lqin uzunligi

4. Elektromagnit to'lqin tezligi. Elektromagnit to'lqin uzunligi
Maksvell nazariyasiga asosan, elektromagnit to'lqinlarning tarqalish tezligi chekli qiymatga ega bo'lib, u to'lqin tarqalayotgan muhitning elektr va magnit xususiyatlariga bog'liq. Maksvell tenglamalari yechimidan elektromagnit to'lqinlarning tarqalish tezligi uchun quyidagi munosabat kelib chiqadi:
A gar elektromagnit to'lqinlar vakuumda tarqalayotgan bo'lsa, u holda ε=1 va μ=1 bo'ladi. Binobarin, elektromagnit to'lqinlarning vakuumda tarqalish tezligi quyidagi munosabat bilan ifodalanadi:
f ormulani e'tiborga olinsa, u holda:
bo'ladi. Demak, elektromagnit to'lqinlarning muhitda tarqalish tezligi vakuumdagi tezligidanmarta kichik ekan.
(13) formulaga εo elektr va μo magnit doimiylarning son qiymatlarini qo'yib, c tezlikni hisoblaylik:
Elektromagnit to'lqinlarning vakuumda tarqalish tezligining bu qiymati yorug'likning vakuumda tarqalish tezligiga teng bo'lib chiqdi va u yorug'lik tezligining eksperimental o'lchangan qiymati () bilan mos tushadi. Bu holat Maksvellni yorug'lik elektromagnit to'lqinlardan iborat, degan xulosaga olib keldi.
Elektromagnit to'lqinlar ham barcha to'lqin jarayonlar kabi T — tebranishlar davri; ∞— tebranishlarning siklik chastotasi; v — tebranishlar chastotasi; X — to'lqin uzunligi kabi parametrlar bilan xarakterlanadi.
Elektromagnit to'lqinning bir tebranish davriga teng vaqt davomida ko'chish masofasiga to'lqin uzunligi deyiladi, yoki elektromagnit to'lqinda bir xil fazada tebranayotgan bir-biriga eng yaqin nuqtalar orasidagi masofa to'lqin uzunligi deyiladi (8- rasmga qarang). (Bu nuqtalarning tebranish fazalari 2n ga farq qilishi ravshan).
S hunday qilib, agar bir jinsli muhitda to'lqinning tarqalish tezligi и bo'lsa, tebranish davri, chastotasi, to'lqin uzunligi bilan tezlik orasida quyidagicha munosabat bor:
Vakuumda:
b o'ladi, bunda: λo — vakuumdagi to'lqin uzunligi. To'lqinning tarqalish tezligi muhitni xarakterlovchi elektr va magnit kattaliklar ε va μ ga bog'liq (14 formulaga qarang) bo'lgani uchun to'lqin bir muhitdan ikkinchi muhitga o'tganda tezlik va to'lqin uzunligi o'zgaradi, chastota o'zgarmaydi, chunki to'lqin chastotasi nurlatkich chastotasi bilan birday bo'ladi. Binobarin, agar to'lqin vakuumdan muhitga (yoki, aksincha) o'tsa, u holda (14), (15) va (16) ifodalarga asosan quyidagi formula hosil bo'ladi:
D emak, muhitda elektromagnit to'lqin uzunligi vakuumdagidan marta kam bo'ladi. Tebranishlarning siklik chastotasi va (9) formulani e'tiborga olib, to'lqin son ni ko'rib chiqaylik:
(18)
Demak, (18) formuladan ko'rinadiki, to'lqin son deb ataladigan kattalik son jihatdan 2n ga teng masofaga nechta to'lqin uzunligi joylashishi mumkinligini ko'rsatar ekan.
(18) formuladan foydalanib, yassi elektromagnit to'lqin tenglamasi (10) ni yana quyidagi ko'rinishlarda ifodalash mumkin:
(19)
yoki:
(20)
|
Elektromagnit to‘lqinlar shkalasi

5. Elektromagnit to‘lqinlar shkalasi
Amalda elektromagnit to‘lqinlar manbai bo‘lib istalgan elektr tebranish konturi yoki o‘zgaruvchan elektr toki oqayotgan o‘tkazgich bo‘lishi mumkin. Elektromagnit to‘lqinlarni qo‘zg‘atish uchun fazoda o‘zgaruvchan elektr maydonini (siljish tokini) yoki mos ravishda o‘zgaruvchan magnit maydonini hosil qilish zarurdir. Manbaning nurlanish qobiliyati uning shakli, o‘lchamlari va tebranish chastotasi bilan aniqlanadi.
Nurlanish sezilarli bo‘lishi uchun, o‘zgaruvchan elektr maydoni hosil bo‘ladigan fazoning hajmi katta bo‘lishi kerak. Shu sababli, elektromagnit to‘lqinlar hosil qilish uchun yopiq tebranish konturlarini ishlatib bo‘lmaydi, chunki kondensator qoplamalari orasida elektr maydoni, induktivlik g‘altagi ichida magnit maydoni joylashgan bo‘ladi.
Y opiq tebranish konturida (10-rasm) sig‘im va induktivlik katta qiymatga ega bo‘lgani uchun tebranish davri va elektromagnit to‘lqin uzunligi katta bo‘ladi.
To‘lqin uzunligini qisqartirish uchun induktivlik va sig‘im qiymatini qisqartirish kerak. Shu sababli, Gers o‘z tajribalarida g‘altak o‘rami va kondensator qoplamalari yuzasini kamaytirib, qoplamalar orasini kengaytirish hisobiga yopiq tebranish konturidan ochiq tebranish konturiga o‘tish usulini topdi (11-rasm, A, B).
Natijada chaqnash oralig‘i bilan ajralgan ikkita sterjenli (simli) tebranish konturini hosil qildi (11-rasm, V). Agarda, yopiq tebranish konturida o‘zgaruvchan elektr maydoni kondensator qoplamalari orasiga joylashgan bo‘lsa (11-rasm, A), ochiq tebranish konturida esa, o‘zgaruvchan elektr maydoni kontur atrofidagi fazoni egallaydi (11-rasm, B) va elektromagnit nurlanish jadalligini kuchaytiradi.
Ikkita sterjenli tebranish konturining uchlariga qarama-qarshi zaryadlar kiritilsa, sterjen atrofida elektr maydoni kuch chiziqlari hosil bo‘ladi. Qarama-qarshi zaryadlar bir-biri bilan tortishib o‘tkazgichda tok hosil qiladilar, bu tok o‘z navbatida o‘tkazgich atrofida elektr maydoni hosil qiladi.
12-rasmda butun davrning 1/8 qismiga tegishli zaryadlarning joylashishi keltirilgan. Rasmdan ko‘rinishcha, bu o‘z navbatida, dipol elektr maydoni tebranishini tasavvur etadi.
Vibratorning o‘rtasida qarama-qarshi zaryadlar duch kelsa, ular bir-birini neytrallaydi va elektr kuch chiziqlarining uchlari zaryadlardan uziladi. Ajralgan elektr maydon kuch chiziqlari vibratorning barcha taraflariga tarqala boshlaydi.
G ers shunday vibrator orqali 100 mGs chastotali elektromagnit to‘lqinlarni hosil qila oldi. Bu to‘lqinlarning to‘lqin uzunligi taxminan 3 m ga tengdir.
S terjenlarning qalinligi va uzunligini yanada kamaytirish hisobiga P.N.Lebedov mm li elektromagnit to‘lqinlarini hosil qildi.
Elektromagnit to‘lqinlar keng chastota spektri yoki to‘lqin uzunligiga ega bo‘lib, bir-biridan generatsiya va qayd qilish usullari va o‘zining xususiyatlari bilan farq qiladi.
|
XULOSA  
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 7/7 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #159119 |
Bog'liq 1. Elektromagnit maydon haqida ma’lumot. Elektromagnit to\'lqinlaXULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. Savelev I.V. Umumiy fizika kursi. T.: , «O‘qituvchi», 1973. t. 1
2. Savelev I.V. Umumiy fizika kursi. T.: , «O‘qituvchi», 1973. t. 2
3. Савeлeв И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 1
4. Савeлeв И. В. Курс физики. М.: Наука 1989 т. 2
5. Трофимова Т. И. Курс физики. М.: Высшая школа, 1985
6. Дeтлаф А.А., Яворский Б.М. Курс физики. М.: Высшая школа, 1989
7. Ismoilov M., Xabibullaev P.K., Xaliullin M. Fizika kursi Toshkent «O’zbekiston», 2000
8. Rahmatullaev M. «Umumiy fizika kursi». Mexanika, O‘qituvchi, 1995
9. Ahmadjonov O. Fizika kursi. T.: «O’qituvchi», 1987. t. 1,2,3- qismlar
10. Nu’monxo‘jaev A.S. Fizika kursi, 1-q., O‘qituvchi, 1992
|
| |