nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Optik tolali (Gost - I-bob. Tarmoq arxitekturasi

|
I-bob. Tarmoq arxitekturasi
|
bet | 29/45 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 2,49 Mb. | | #154066 |
Bog'liq 1 Mavzu Kompyuter tarmoqlari. Asosiy tushunchalarOptik tolali (Gost So'nggi optik kabeli) signallarni nur pulslari shaklida uzatadi, shuning uchun material asosan shisha yoki pleksiglas hisoblanadi.
U elyaf yadrosi, qoplama va himoya qo'lidan iborat. Tolalar strukturasi koaksiyel kabelga o'xshash va ayni paytda zarur bo'lgan ehtiyojga ko'ra, bir qator tolalar bo'lishi va birlashtirilishi mumkin bo'lgan holda, himoya materiallar bilan o'ralgan, shisha yoki shaffof plastikdan tayyorlangan optik tolali plastmassadan iborat. optik tolali kabel. Optik signallarning turli shakllariga ko'ra, optik tolali yagona rejimli tola va multimodli tolaga bo'linadi. ("Qolib" deb ataladigan tovush ma'lum bir burchakka kiradigan yorug'lik nuriga ishora qiladi). Multimode tolalar odatda bir xil ofis binosida yoki nisbatan yaqin hududda tarmoq ulanishlari uchun ishlatiladi. Bitta rejimli tolaning uzatish ma'lumotlari yuqori sifatga ega va uzatish masofasidan uzoqroq bo'ladi va odatda ofis binosi yoki geografik tarqalgan tarmoqlar orasidagi ofislarni ulash uchun ishlatiladi.
Agar tarmoq uzatish vositasi sifatida optik tolali kabeldan foydalanish bo'lsa, shuningdek, optik chastotali transduserni va boshqa jihozlarni kengaytirish kerak bo'lsa, shuning uchun investitsiyalarning qiymati katta bo'ladi, umumiy qo'llanmada kam ishlatiladi. Optik tolali eng katta xarakteristikasi - optik signal uzatilishi, shuning uchun u tashqi elektromagnit signal bilan bezovtalanmaydi, signalning susaytirish tezligi juda sekin, shuning uchun signal uzatish masofasi turli xil tarmoq kabellaridan yuqorida ko'rsatilgan elektr signalini uzatadi va u ayniqsa yomon elektromagnit muhit uchun javob beradi. Optik tolali optik chiziq xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, elyaf bir vaqtning o'zida bir nechta signallarni uzatishi mumkin, shuning uchun optik tolali uzatish tezligi juda yuqori bo'lishi mumkin, joriy 1Gbps 1000Mbps tolali tarmoq keng tarqalgan yuqori tezkor tarmoq bo'lib, nazariya , optik tolali tarmoq 5000Gbps tezligini 50Tbps ga yetkazishi mumkin. Biroq, optik tolaga tarmoq uzatish vositasi sifatida foydalanish, muayyan darajadagi tajriba va optik terminal qabul qilish qurilmasi va boshqa maxsus uskunalarga bo'lgan ehtiyoj, shuning uchun investitsiyalarning qiymati ko'proq, umumiy qo'llanmada kam ishlatiladi.
|
| |
foydalanish, yoz paytida esa xonalarga kamroq quyosh nuri tushishini

|
foydalanish, yoz paytida esa xonalarga kamroq quyosh nuri tushishiniBog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.Ufoydalanish, yoz paytida esa xonalarga kamroq quyosh nuri tushishini
ta’minlashi zarur. Buning uchun quyosh tikkadan o‘tganligi sababli
quyoshga qarshi kichik soya beruvchi ayvonchalar (козырек)
o ‘matilishi mumkin va ular derazalami issiq quyosh nuridan saqlaydi.
Qishda esa quyosh pastlab nur sochganligi sababli to‘g‘ridan-to‘g‘ri
janubga qaratilgan derazaga
tushadi
va
xonada
insolatsiya
83
ta’minlanadi. Insolatsiya, ya’ni quyoshning to‘g ‘ridan-to‘g ‘ri tushishi
faqat turar-joy binolaridagi yashash xonalariga zarur, lekin u
yordamchi xonalarga: oshxona, dahliz, hojatxonalarga kerak emas,
aksincha ular bu xonalarda noqulayliklar tug'dirishi mumkin. Demak,
xonadonlarni ikki tarafga qaratish kerak: asosiy xonalar janub tomon-
ga joylashtirilsa, yordamchi xonalar shimol tomonga joylashtirilishi
kerak.
Janubiy sharqiy taraf va shimoliy g ‘arbiy tarafga qaratish, ya’ni
xonalami ikki tarafga joylashtirish mumkin bo'Iganiigi sababli quri-
lishda bunday taraflarga qaratishga va loyihalashga ruxsat beriladi.
Eng yomon orentatsiya - bu g‘arb va sharq taraflari bo‘lib,
biinday uyning bir tomoni peshindan key in qiziydi. Bunaqa tarafga
qaratib turar-joylami qurishga ruxsat berilmaydi. Xonada salqin havo
hosil qilish uchun uyni shamollatish imkoniyati bo‘lishi katta
ahamiyatga ega.
Salqin havo hosil qilishda (quyoshga noto‘g‘ri qaratilgan uylar
ucliun) quyosh nuridan saqlovchi qurilmalar ishlatiladi: quyoshdan
saqlovchi gorizontal qurilmalar - janubga qaratilgan uylar uchun,
vertikal qurilmalar - sharq va g‘arb tomonga qaratilgan uylar uchun;
|
| |
tashkil etadi, aksentlaming yagonaligi bosh ansamblning joylashuvini

Assimmetrik
kompozitsiya
uning
asosiy
elementlarining
kontrastida ikkinchi darajali qismlarda o‘xshash elementlarga ega
boMishi mumkin.
Proporsiya, rang, me ’moriy shakl (siluet)
yuqorida sanab o‘tilgan
asosiy vositalar: ritm, o‘xshashlik, kontrast, aksent nisbatan ikkinchi
darajali hisoblanadi va ularning me’moriy ahamiyatini yanada ko‘proq
ochishda foydalaniladi.
Masshtablilik
— bu shakllarning yiriklik darajasini inson
o ‘Ichamiga mutanosiblikda nisbatlash tushuniladi.
Umuman olganda turar-joy tumanlarining rejaviy yechimi m in g
ikkita asosiy hududini bog'lasM an kelib chiqadi,
ya’ni bu turar-joy
hududi (kichik tumanlar hududi) va jamoat binolari (jamoat markazi,
bog1, xiyobonlar, maydonlar) hududidir. Jamoat binolari hududi turar-
joy tumani hududining «interyeri» hisoblanadi, uning rejaviy va
hajmiy-fazoviy yechimidan tumanning umumiy me’moriy ko‘rinishi
kelib chiqadi.
Turar-joy
tumanlari
arxitekturaviy-fazoviy
kompozitsiyasi
vositalari.
Zamonaviy turar-joy binosi u yoki bu murakkab hajmiy-
fazoviy tuzilmaning bir qismi hisoblanadi. Turar-joy binosi bu holda
tugallangan hajm sifatida qaralmaydi - u m a’lum bir tizim (turar-joy
binolari guruhlarining turli shakli) tarkibiga kiritiladi yoki uzunligi va
qavatlari soni bo‘yicha, tarkibiga xizmat ko‘rsatish muassasalarini
kirituvchi yangi tipdagi turar-joy strukturasini o ‘zida aks etadi.
Shuning uchun, turar-joy binoiarini bloklash, birlashtirish masalalari
ahamiyatga ega bo‘la boshlaydi.
Qo‘llash mumkin bo‘lgan usullarning turli-tumanligi sharoitida
zamonaviy shaharsozlikning asosiy dolzarb yo‘nalishi shahar
hududidan imkon qadar samarali foydalanish va sanitar-gigiyenik
m e’yorlami buzmagan holda qurilmalami zichlashtirish imkoniyatlari
ustida izlanishlar olib borishi hisoblanadi.
Turar-joy tumanlari va kichik tumanlar qurilishining arxitektura-
viy-badiiy yechimlari.
Turar-joy tumanlari aholi yashash joylarining
katta qismini egallaydi, ularning qurilmalari arxitekturaviy yashash
muhitini shakllantiradi, jamoat va sanoat binolari arxitekturasi bilan
birgalikda shaharning umumiy arxitekturaviy ko‘rinishini tashkil etadi.
yangi qurilmalar masshtab bo‘yicha atrofdagi mavjud bo‘Igan quril-

|
yangi qurilmalar masshtab bo‘yicha atrofdagi mavjud bo‘Igan quril-Bog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.U105
yangi qurilmalar masshtab bo‘yicha atrofdagi mavjud bo‘Igan quril-
malarga mos kelishi lozim.
Garmoniya va birlik har qanday me’moriy ansambl qurilishining
majburiy sharti hisoblanadi. Ular metr va ritm, o‘xshashlik, kontrast
yoki nyuans, simmetriya yoki assimmetriya, rang, proporsiya, massh
tab va masshtablilik kabi kategoriyalardan foydalanish kerakligini
bildiradi.
Ritm - turar-joy tumanlari markazi va jamoat joylari me’moriy-
makoniy kompozitsiyasida makonning yo‘nalishi dinamikasini va
o ‘lchamlarini bildiradigan vosita sifatida qo‘llaniladi.
Metr - ritmning eng oddiy shakli. M.Ginzburg: ritm - shakllarning
makoniy taqsimlanishiga rahbarlik qiladigan va u yoki bu guruhlarni
tashkil etadigan, bir joyda yig‘adigan va zichlashtiradigan, boshqa
joyda kamaytiradigan, yuqoriga ko'tariladigan va pastga tushadigan
asosiy kuch, qonuniyatlar majmuasidir deb aytgan edi.
0 ‘xshashlik, nyuans va kontrast makonning me’moriy uyg‘unla-
shuvchi vositalar bo‘lib, birgalikda makoniy birlik qurish vositasi
sifatida xizmat qiladi.
0 ‘xshashlik - bir xil elementlaming qaytarilishi, qurilishni
sanoatlashtirishning ajralmas xususiyati.
Nyuans - farqlar detallar o ‘zgarishida ko‘rinadi. Kontrast farqlar-
dan farqli o ‘laroq, aniq bilinadigan me’moriy mavzuga ega emas.
Makonni m e’moriy tashkil etishning muhim vositalaridan bo‘lib
konti-ast xizmat qiladi, u shaharsozlikda makonning ma’lum bir
qismini belgilovchi aksent, markaz sifatida harakat yo‘nalishini
o ‘zgartiruvchi, to‘xtatuvchi vazifasini o ‘taydi.
Aksentlaming ritmik va metrik joylashishi turar-joy muhitini
|
| |
Egov turlari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

- 26 -
sirtlariga ishlov beriladi.
Rombsimon egov (yo) tishli g’ildiriklarning tishlarini, katta
burchaklarni, tishli egov (j) ponasimon o’q, tor ariqcha, to’g’ri burchak va kvadrat shaklidagi
teshiklarni egovlashga mo’ljallangan.
Maxsus egovlar bronza, jez va dur alyuminlarni
egovlash uchun ishlatiladi. Egovlarning quyruq qismiga TSM harflari tamg’alanadi.
Engil qotishmalar va nometal materiallarga ishlov beradigan egovlar. Yumshoq
metallarga ishlov berish uchun qo’laniladigan egovlarning tishi mayda bo’ladi. SHuning uchun
ulardan foydalanishda kertiklar qirindiga to’lib qolib egov material sirtiga sipanishi mumkin.
Olmosli egovlar qattiq qotishmalardan yasalgan asboblarga ishlov berish uchun ishlatiladi.
Nozik egovlar ko’pincha zargarlik buyumlari va andozalarga ishlov berishda hamda teshik,
burchak, profillarni qo’l yetmadigan kichik qismlarini pardozlashda qo’llaniladigan kichik
o’lchamdagi egovlardir. Ular U13 va U13A rusumli po’latdan tayyorlanadi.
Olmosli nozik
egovlar bilan qattiq qotishmalar, har xil sopol, oyna va kesuvchi qattiq qotishmalardan
yasalgan asboblar egovlanadi.
Yirik tishli egovlar bilan yumshoq metallarga va nometall
materiallarga ishlov beriladi.
Mashina egovlarining kichiklari maxsus patronga o’rnatiladi, kattalari esa ikki tomoni
quyruqli bo’lib, uni dastgoxning tutqich-markaziga maxkamlanadi.
Egovlash usullari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

|
Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchunBog'liq Чилангарлик ўқув услубий қўлланма
Egovlash usullari.
Tekis yuzalarga ishlov berish. Yuzaning chetlari dumaloqlanmay, to’g’ri chiqishi
uchun egovni to’g’ri chiziq bo’yicha yuritish kerak. Ensiz sirtlar bo’ylamasiga yoki
ko’ndalangiga egovlanadi. Enli sirlarni egovlashda quyidagi ikki usulni qo’llash mumkin: har
gal egovni sirt enidan kamroq masofaga yurgizganda egov ko’ndalang yo’nalishda suriladi;
egov ayni vaqtda oldiga va yon tomonga suriladi.
Bo’yoq surib egovlash yo’li bilan sirtning tekisligi aniq chiqishiga erishish mumkin.
Egovlanadigan detalь yupqa bo’yoq qatlami sutkalgan plita bo’ylab suriladi. Sirtning chiqiq
joylariga bo’yoq tegib, botq joylari bo’yalmay qoladi. Bo’yoq tekkan joylar egovni doiraviy
usulda yurgizib egovlanadi.
90
0
burchak ostida yotgan sirtlarga ishlov berish. Oldin baza deb qabul qilingan sirt
egovlanib, uning tekisligi ta’minlangach, unga perpendikulyar bo’lgan sirt egovlanadi. Tashqi
burchaklar yassi egov bilan egovlanadi.
Egri chiziqli sirtlarga ishlov berish. Oldin zagatovka tayyorlab olinadi-hamma
tomonidan ishlanadi, profilli uchastkalari rejalanadi. So’ngra ortiqcha metall qirqib tashlanadi.
Egri chiziqli qavariq sirtlarni ikki usulda: egovni tebrantirib yoki tomonlar sonini ikki
marta ko’paytirib egovlash mumkin. Birinchi xolda egov ishlanadigan sirt bo’ylab yurgiziladi.
Ikkinchi usulda qo’ndalang yo’nalishda harakatlantiriladi.
Egri chiziqli botiq sirtlar egrilik raradiuslari qandayligiga qarab dumaloq yoki yarim
dumaloq egov bilan egovlanadi. Egov murakkab xarakatlantiriladi, ya’ni oldinga va o’z o’qi
atrofida buragan holatda bir tomonga surib yurgiziladi.
Tutashmalarni egovlashda egri sirtdan to’g’ri sirtga rovon o’tishi uchun oldin egri sirt
bo’ylama shtrix tushirib, keyin tekis sirt ko’ndalang shtrix tushirib egovlanadi.
Yupqa planstinkalarga ishlov berishda zagatovka yog’och plastinkalar orasiga olib
qisiladi va ular bilan birga egovlanadi. Lekin bunda egovning tishlari qipiqqa to’lib qolaveradi.
Plastik massalardan yasalgan detalь va zagatovkalarga ishlov berishda, ular tiskiga
mahkamlashda darz ketmasligi uchun tiski jag’lari bilan detalь orasiga fanera yoki mis,
yumshoq materialdan qilingan qistirma qo’yiladi.
Egovlangan sirtlarni pardozlashda bo’ylama, ko’ndalang yoki doiraviy shtrixlar
tushiriladi. Pardozlash ishlari mayda tishli egovlar, brusoklar va jilvirlash qog’ozlari bilan
bajariladi.
|
| |
Mexanizatsiya vositasida va qo’lda parmalash

- 32 -
Tartarak
Tartarak bilan parmalash uchun uni tutqich (7) bilan
mahkamlanadi. Tutqich parmani muayyan vaziyatga sozlaydi.
Aylanma harakat to’skichli g’ildirak (3) bilan amalga oshiriladi.
Dastani ma’lum burchakka burilganda lo’kidon to’sqich tishiga
tiqilib, uni aylantiradi. Purjina lo’kidonni doimo to’sqichli
g’ildirakka itarib turadi. Dastani aylantirganda shpindelь ham
o’nga qo’shilib faqat bir tomonga aylanadi.
Qo’l dreli bilan
10 mm gacha bo’lgan teshiklarni parmalash mumkin.
Drel shpindelь, vallar, tishli g’ildiraklar, tayanch va richagga
o’rnatilgan dastadan tuzilgan. U ikki tezlikli bo’lib, dastlab
detalni giraga qisiladi, keyin dastani aylantirib shpindelga
aylanma harakat uzatiladi.
Yuqori taglikda parmalash.
2-4 mm li teshiklarni parmalashda
zagotovkani giraga mahkamlanadi. CHap qo’l bilan tutqichni
ushlab, o’ng qo’lda qo’zg’aluvchi dasta aylantiriladi.
Dastakli elektr parmalash mashinalari
8-9 mm gacha bo’lgan teshiklarni parmalash
uchun qo’llaniladi. Odatda, bunday mashinalarning korpusi pistolet shaklida bo’ladi.
I-90 rusumli parmalash mashinasi boshqalardan ko’ra ko’proq ishlatiladi. Mashinaning
elektryuritgichi universal kollektorli konstruktsiyasiga ega bo’lib, u o’zgaruvchan va
o’zgarmas tokda ishlaydi. Kuchlanish chastotasi 220V.
Mavzuga oid nazorat savollari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi...

- 64 -
9. Ichki va tashqi rezba kesish asboblari.
10. Metchiklarning qo’llanishi.
11. TSilindrsimon konstruktsiyali metchiklar.
12. Konussimon konstruktsiyali metchiklar.
13. Dastakli mashina metchiklari.
14. Mashina metchiklari.
15. Gayka metchiklari.
16. Plashkali metchik.
17. Matokli metchiklar.
18. Kombinatsiyalashtirilgan metchiklar.
19. Metchik-parma.
20. Ichki rezьba kesish.
21. Rezьba kesish usullari.
22. Metchik bilan rezьba kesish.
23. Rezьba kesuvchi asbobni moylash.
24. Tashqi rezьba kesish.
25. Kluplar bilan rezьba kesish.
26. Elektr yuritmali rezьba keskich.
27. Rezba kesish jarayonida eng ko’p uchraydigan nuqsonlar.
28. Singan metchiklarni teshikdan chiqarish usullari.
29. Parchinlash jarayoni nima?
30. Parchinlash qanday usullarda amalga oshiriladi?
31. Prchinlashni qanday turlarini bilasiz?
32. Parchinlash choklarining qanday turlarini bilasiz?
33. Qo’l bilan parchinlash.
34. Parchinlash turlari va usullari.
35. Mashinada parchinlash.
36. Parchinlashda uchraydigan nuqsonlar.
37. Fazoviy rejalash.
Ishqalab moslash ishlarini mexanizatsiyalash 
11

|
Ishqalab moslash ishlarini mexanizatsiyalash
11Bog'liq Чилангарлик ўқув услубий қўлланма10. Ishqalab moslash ishlarini mexanizatsiyalash
11. Moslashtirish va pripasovkalash
Tayanch so’z va iboralar
SHaberlash, tekisliklarni shaberlash, yaxlit shaberlar, yig’ma shaberlar, shaberlar
qanday charxlanadi, tekshirish va rejalash plitalari, pnevmatik shaberlar, elektromexanik
shaber, o’lchamga yetkazish, abraziv materiallar, ishqalagichlar, tekisliklarni ishqalash,
ishqalab moslash, ishqalashda xavfsizlik texnikasi.
Umumiy tushunchalar
SHaberlash toblanmagan sirtlarga ishlov berishning oxirgi operatsiyasi bo’lib, unda
shaberlar deb ataluvchi asboblar bilan yupqa qirindi qiriladi. U yig’ish va remont ishlarida
tutashuvchi sirtlarning bir-biriga yaxshi moslashuvini ta’minlash, tekisligi hamda to’g’ri
chiziqliligining yuqori darajada bo’lishiga erishish lozim bo’lganda (staninalarning
yo’naltiruvchilari, stollar, karetkalar, sirpanish podshipniklariga ishlov berishda) qo’llaniladi.
SHaberlashda yuqori aniqlikka: 25X25 mm li kvadratda 30 ta dog’, sirtning g’adir-budirligi
ko’pi bilan Ra*0,32 bo’lishiga erishiladi.
SHaberlashning mohiyati. Tekshirish asbobi
(plita chizg’ich) yupqa qilib bo’yaladi. O’nga
ishlov beriladigan buyumni qo’yib, doiraviy
yo’nalishda harakatlantiriladi. SHunda sirtning
chiqiq joylariga bo’yoq tegadi. Kichik detallar
tiskiga mahkamlab, yirik zagotovkalar esa
turgan
joyida
shaberlanadi.
SHaber
ishlanadigan sirtga 15-20
burchak ostida
qo’yiladi, o’ng qo’l bilan dastasidan ushlab,
chap qo’l bilan qirquvchi qirrasi yaqinidan
qisiladi. SHaberni oldinga harakatlantirganda
qirquvchi tig’i yupqa qirindi qiradi, ketinga
harakatlantirganda
esa
qirindi
qirmaydi.
SHaber bir gal surilgandan so’ng sirt qirindidan
tozalanadi, yana bo’yaladi va bo’yoq tekkan
(chiqiq) joylari yana shaberlanadi.
Sirt birligiga to’g’ri keladigan dog’lar soni normaldagiga yetguncha operatsiya
takrorlanaveradi. Dog’lar soni qancha ko’p bo’lsa. CHiqiq va botiqlar shunchalik mayda
bo’ladi hamda sirt shunchalik aniq chiqadi.
|
| |
Fazoviy rejalashda ishlatiladigan asbob va moslamalar. 
39

- 66 -
5-MA’RUZA
MAVZU: SHABERLASH. ISHQALASH VA YaRQIRATISH. EGOVLASH VA
PRIPASOVKALASH.
O’LCHASH ASOSLARI
Reja:
1. Umumiy tushunchalar
2. SHaberlar
3. Uch yoqli shaburlarni charxlash hamda qirovini to’kish
4. To’g’ri va egri chiziqli sirtlarni shaberlash
5. SHaberlashni mexanizatsiyalash
6. SHaberlashda xavfsizlik texnikasi
7. Ishqalash materiallari
8. Ishqalagichlar
9. Ishqalash va sayqallash usullari
Egovlash ishlarini mexanizatsiyalash

- 27 -
egov mahkamlanadi. Dvigatelь ishga tushirilganda egov ilgarilama-qaytma harakat qiladi.
Pnevmatik drellarga o’rnatib ishlatiladigan uchliklar keng tarqalgan.
Teshiklarni ishlashning elektr uchqunli metodi elektr erroziya hodisasiga, ya’ni metallni
elektr razryadlari ta’sirida yemirilish hodisasiga asoslangan. Bu metodning mohiyati
quyidagicha. O’zgarmas elektr toki qurolga va ishlanadigan detalga yuboriladi.
Ishlanadigan
teshik shaklida yasalgan qurol katod vazifasini, detal esa anod vazifasini o’taydi.
Maxsus
elektr magnit qurilma yordamida katod vertikal tebranma harakat qiladi. Qurol ko’tarilganda
va tutashganda u bilan detal orasida elektr razryadlari hosil bo’ladi, detal eriydi va uning
zarralari suyuqlikka cho’kadi.
Elektrolit (kerosin, mineral moy) li vannaga ishlanadigan buyum solinadi.
Unga tok
manbaining mubat qutbi ulanadi, qurol shpindelga mahkamlanadi.
SHpindelga elektr
qurilmaning manfiy qutbi ulanadi. Elektr qurilma rejim rostlagich va kondensatordan iborat.
Elektr uchqunli ishlov natijasida shakli qurol shakliga mos teshik ochiladi.
Teshik 3-aniqlik va 6-7 tozalik klassigacha ishlanadi. Bu usul istalgan qattiqlikdagi
metallda (hatto qattiq qotishmalar ham) eng murakkab shaklli teshiklar ochishga imkon beradi.
Elektr uchqunli ishlash usuli egovlab kengaytirishga nisbatan bir necha marta unumdor.
SHaberlar. Uch yoqli shaberlarni charxlash hamda qirovini to’kish

- 67 -
Tekisliklarni shaberlashda yassi shaberlar ishlatiladi.
Ular bir tomonlama va ikki
tomonlama, yaxlit va o’rnatma plastinkali xillarga bo’linadi.
Bir tomonlama yaxlit shaberlar. U12A markali po’latdan 150-300
mm uzunlikda
tayyorlanadi. Ko’pincha, ular tishlari yeyilgan eski egovlardan yasaladi.
Ikki tomonlama shaberlar dumaloq chiviqlardan ishlanadi. Buning uchun chiviqlarning
uchlari temirchilik usulida yassilanadi. Ularning uzunligi 350-400 mm.
O’rnatma plastinkali shaberlar samaraliroqdir. Ularda tezkesar po’lat
va qattiq
qotishmalardan qilingan plastinkalar qo’llaniladi va o’tmaslashganlari almashtirib turiladi.
Ko’p yoqli plastinkalar har bor. Ularning bir yog’i utmaslashsa, ikkinchi yog’ini o’girish va
shu tariqa xizmat muddatini ancha uzaytirish mumkin. Yassi shaberlarning eni:
dastlabki
(xomaki) shaberlash uchun-20-25 mm, yarim tozalab shaberlash uchun-12-16 mm. Uzil-kesil
shaberlash uchun-5-10 mm; shaberning qalinligi 2-4 mm.
O’tkir burchak hosil qiluvchi uchun yarim dumaloq shaberlar ishlatiladi.
Egri sirtlar uch yoqli shaberlar bilan ishlanadi. Ularning yon yoqlari ish qismi
hisoblanadi. CHarxlashni osonlashtirish uchun yoqlari bo’ylab ariqchalar qilinadi.
Uch yoqli
shaberlar ko’pincha eski uch yoqli egovlardan tayyorlanadi.
Podshipniklar vkladishlari yeyilgan konussimon rolikli podshipniklarning tashqi
halqalaridan yoki porshen halqalaridan tayyorlanadigan
shaberlar-halqalar bilan shaberlanadi.
Noqulay joylarni shaberlashda
egik va qoshiqsimon shaberlar ishlatiladi.
Novatorlar tekisliklarni shaberlash uchun
diskaviy shaberlarni taklif qilishgan. Bunday
shaberlar diametri 50-60 mm va qalinligi 3-4 mm li diskdan iborat bo’lib, dastaga mahkamlab
qo’yiladi. O’tmaslashgan sari disk burib turiladi. Dumaloq disk o’rniga uch yoqli va olti yoqli
plastinalar ham qo’llaniladi.
Quyidagi
yig’ma shaberlar konstruktsiyasi ishlab chiqilgan: tekisliklarni (plitalar,
lineykalar, yo’naltiruvchilar, burchaklarni) shaberlash uchun yassi to’g’ri, radiusli yassi; qattiq
qotishmadan
qilingan plastinkali yassi; egri sirtlarni ishlash uchun-uch yoqli; o’tkir
burchak
ostida yotgan sirtlarni ishlash uchun-qoshiqsimon. Ularning ish qismi U12A markali po’latdan
tayyorlanadi. Ular M10 rezьbali quyrug’i bilan ichi bo’sh dastaga mahkamlanadi.
Parmalarni charhlash - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

- 31 -
Aylanish chastotasi n-parmaning minutig’a aylanish soni (ayl
min). Agar parmaning
diametri va kesish tezligi ma’lum bo’lsa, u holda asbobning aylanish chastotasini (ayl
min)
n
1000
(
D) formula yordamida aniqlash mumkin.
Surish S-zagotovka bir marta aylanganda parmaning o’q bo’ylab surilishi (mm
ayl).
Kesish chuqurligi t (mm)-ishlov berilgan yuzadan parma o’qigacha bo’lgan oraliq
(ya’ni, parmaning radiusi) t
D
2 mm formula yordamida aniqlanadi. Parmalab kengaytirishda
kesish chuqurligi parma diametri bilan ilgari ishlov berilgan teshik diametri ayirmasining
yarmiga teng bo’ladi, ya’ni t
(D-d)
2.
Kesuvchi qirralar orasidagi burchak kesish jarayoniga katta ta’sir ko’rsatadi. Bu
burchakning kattalashishida parmaning mustahkamligi oshadi, kichiklashishida burchak
qiymatini materialning qattiqligiga ko’ra tanlanadi masalan:
- cho’yan va po’lat
- po’lat pokovkalar va toblangan po’lat
- jes va yumshoq bronza
- yumshoq mis
- alyumin, babbit, elektron
- silumin
- magnitli qotishma
- ebonit tselluloid
- marmar va boshqa mo’rt materiallar
- organiq oyna
- plastmassa
116-118
125
130-140
125
130-140
90-100
110-120
80-90
90-100
70
50-60
Mavzuga oid nazorat savollari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi...

|
Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchunBog'liq Чилангарлик ўқув услубий қўлланмаMavzuga oid nazorat savollari
1. To’g’rilash va rixtovkalash jarayoni deganda nimani tushunasiz?
2. Detallarni to’g’rilashni qanday usullari bor?
3. Bolg’a muhrasi deganda nimani tushunasiz?
4. Almashinuchi muhrali bolg’alar deganda nimani tushunasiz?
5. Teksilagichlar nima maqsadlarda ishlatiladi?
6. Metallarni to’g’rilash jarayoni deganda nimani tushunasiz?
7. To’g’rilangan sirtlar qanday tekshiriladi?
8. Metall tasmalarni to’g’rilash kettma-ketligi.
9. Simni to’g’rilash.
10. Toblangan detallarni rixtovkalash.
11. Vallarni to’g’rilash.
12. Qizdirish yo’li bilan to’g’rilash.
13. Sovuq holda rixtovkalash.
14. Sanoat korxonalarida listlar sirtidagi notekisliklar qanday to’g’rilanadi?
15. Metallarni to’g’rilash va rixtovkalashda qanday qoidalarga rioya qilish kerak?
16. Zubila nima?
17. Kreysmeyselь nima?
18. Slesarlik bolg’alari nima?
19. Kesish asboblarini o’tkirlash deganda nimani tushunasiz?
20. To’g’ri chiziqlik ariqchalar qirqish.
21. Egri chiziqli ariqchalar kesish.
22. Listaviy metallni kesish.
23. Enli sirtlarni kesish.
24. CHiviq va listaviy detallarni kesish.
25. Egish jarayonini tushuntiring.
26. Xomut tayyorlash jarayonini tushuntiring.
27. Vtulka yasash jarayonini tushuntiring.
28. Qizigan holda egish usulini tushuntiring.
29. Mis va jes quvurlarni egish jarayonini tushuntiring.
30. Quvurlarni egishni mexanizatsiyalash jarayonini tushuntiring.
31. Razvalьtsovkalash deganda nimani tushunasiz?
32. Egish jarayonida kelib chiqadigan nuqsonlar.
33. Qirqish deganda nimani tushunasiz?
|
| |
ning shakliy asoslari yo‘q; frontal yoki o‘q bo‘yicha rivojlanadigan

|
ning shakliy asoslari yo‘q; frontal yoki o‘q bo‘yicha rivojlanadiganBog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.Uning shakliy asoslari yo‘q; frontal yoki o‘q bo‘yicha rivojlanadigan
kompozitsiyani qurish uchun kerakli elementlar ham yo‘q.
Shunday qilib, turar-joy tumanlari va kichik tumanlarini
qurishning badiiy xususiyatlari shundaki, ularga an’anaviy me’moriy
kompozitsiya to‘g‘risidagi tasavvurlami qo‘llab bo‘lmaydi.
Hozirgi zamon me’morchiligi uchun urbanistik manzaralaming
bosqichma-bosqichligi xarakterlidir. Zamonaviy shahar panoramasida
turar-joy massivlari ulkan shaharsozlik elementlari uchun (masalan,
baland qavatli imoratlar) makoniy fon vazifasini bajaradi. Bunda
kompozitsion usullarni vizual qabul qilish juda muhimdir.
Turar-joy qurilmalarini tashkil etish usullari ularning o'lchamlari,
holati va boshqa qurilish sharoitlariga ko‘ra turlichadir. Ammo har
qanday sharoitda ularning: makoni insonning kundalik hayoti uchun
epizodik va qisqa vaqt turishga mo‘ljallangan monumental ansambl
emas, balki qulay va shinam muhit tashkil etishi lozim.
Turar-joy qurilmalarida masshtablilik katta ahamiyatga ega,
chunki turar-joy muhiti boshqalarga nisbatan inson o‘lchamlariga
mutanosib bo‘lmog‘i lozim. Shuning uchun juda baland imoratlarni
qo‘llashda, o‘rta va kam qavatli binolami ham qo‘shish kerak, yoki
ulami ancha kichik qismlarga bo‘lish kerak, bu inson oichamlariga
mutanosib muhit yaratishga xizmat qiladi.
Masshtab aloqalarining uch xil turi mavjud:
- qismning butun obyektga va qismlaming o‘zaro nisbati;
- obyektning kattaligi va hajmini atrof-muhitga nisbati;
- obyekt kattaligi va hajmining inson oMchamlariga nisbati.
Obyekt kattaligi va masshtabini tushunish loyihalanayotgan
hudud va uning kompozitsion tarkibi to‘g‘risida tasavvurlarga ega
bo‘lish uchun kerak. Turar-joy tumanlarini rekonstmksiya qilishda
|
| |
Parmalash dastgohlari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar...

|
Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchunBog'liq Чилангарлик ўқув услубий қўлланмаParmalash dastgohlari
CHilangarlikda parmalash dastgohlari yordamida quyidagi ishlar bajariladi: parron va
yopiq teshiklar parmalash (a);
Parmalash dastgohida bajariladigan ishlar.
teshiklarni kengaytirish (b); zenkerlash
(yuqori kvalitetda toza sirtlar hosil
qilish uchun) (v); teshiklarni yo’nish
(g); teshiklarni zenkerlash, faskalar,
tsilindrsimon va konus o’yiqlar hosil
qilish (d); teshiklarni silliqlash (e);
rolikli to’g’rilagichlar bilan teshik
sirtlarini jo’valash (yo); metchiklar
bilan ichki kertik kesish (j); torets,
bo’rtma
va
shunga
o’xshash
elementlarni kesish (z). Parmalash
dastgohlari universal, ixtisoslashtirilgan
va maxsus turlarga bo’linadi.
Stol vertikal dastgohi 2M112 diametri 12 mm dan katta bo’lmagan teshiklarni
parmalashda ishlatiladi. U kolonka (1), elektryuritgich (2), shpindelь babkasini ko’tarish
mexanizmi (3), kronshteyn (4), stol (5), qo’l bilan aylantiriladigan dasta (6), shpindelь (7) va
shpindelь babkasi (8) dan tuzilgan. Dastani aylantirish bilan dastgoh shpindeli pastga va
yuqoriga suriladi. Dastgohning almashlab ulagichida «chapga», «o’ngga» va «0» yozuvlari
bor. SHpindelni ko’rsatib o’tilgan uchta holatga o’tkazish mumkin.
Universal vertikal parmalash dastgohi 2N125L mashinasozlik zavodlarining yordamchi
yoki asosiy tsehlarida parmalash, kengaytirish, rezьbalar qirqish kabi ishlarda qo’llaniladi.
Dastgoh bilan diametri 25 mm gacha bo’lgan teshiklarni parmalash mumkin. Uning
asosiy qismlari taxta (1) va taxtaga o’rnatilgan kolonkadir (10). Kolonkaga stol (2) va
shpindelь babkasi (6) mahkamlangan bo’lib, o’nga tezliklar qutisi joylashtirilgan. SHpindelь
(3) aylanma harakatni eletryuritgich (7) dan oladi. SHpindelni dasta (8) yordamidariladi. 4 va
5-dastalar vositasida tezlikni o’zgartirib, shpindelni surish, 9-dasta yordamida stolni ko’tarish
- 33 -
va tushirish mumkin.
Stol vertikal parmalash dastgohi
Vertikal universal parmalash dastgoxi
2N125L
|
| |
TSilindrsimon razvertkalarni - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi...

- 39 -
Konussimon razvertkalar tsilindrsimonlariga
qaraganda
birmuncha
og’ir
sharoitda
ishlatiladi. To’g’ri tishlarining ko’ndalang
ariqchalari qirindilarni
butun tish uzunligi
bo’ylab chiqarib tashlash imkonini beradi. Bu
esa kesish jarayonida sodir bo’ladigan
kuchlanishni kamaytiradi.
Dag’al
razvertkalashda
metall
qatlamining kattagina qismi olib tashlanadi.
SHuning
uchun
ularni
qirindilarni
maydalaydigan
qilib
pog’onali
holda
tayyorlanadi. To’g’ri tishli razvertkalarda
qirindi maydalaydigan ariqchalar bo’lmaydi.
Dastakli tsilindrsimon
razvertkalar bilan
3-
60 mm gacha bo’lgan teshiklarga ishlov
berish mumkin. Aniqlik darajasi bo’yicha ular
1,2 va 3 tarzda raqamlangan.
Razvertkalash usullari
Razvertkalash hamma vaqt parmalash va zenkerlashdan keyin bajariladi. Teshikka
ishlov berishda parma yoki zenkerning o’lchami dag’al ishlov berishda 0,25-0,5 mm, toza
ishlov berishda esa 0,05-0,015 mm qo’yim qoldirilishidan keyin kelib chiqib tanlanadi.
Razvertkalashda surish va kesish tezligi teshik sirtining g’adir-budirligiga katta ta’sir
ko’rsatadi. Sirtning sifatiga qancha katta talab qo’yilsa, kesish tezligi va surish shuncha kichik
bo’lishi kerak. SHuni yodda tutish kerakki,
25 mm gacha bo’lgan teshiklarga oldin dag’al,
keyin esa toza ishlov berilishi kerak.
25 mm dan katta bo’lganlariga avval zenker, so’ngra
dag’al va toza razvertkalar bilan ishlov beriladi.
Razvertkalashning g’adir-budirligi, aniqligiga moylash va sovutish katta ta’sir
ko’rsatadi. Sovutilmagan va moylanmagan holda
razvetkalashda teshik notekis, g’adir-budir
bo’lib chiqishi, razvertka teshikda siqilib qolishi natijasida asbob sinishi mumkin. SHuning
uchun ham razvertkalashda moylash-sovutish suyuqliklaridan keng foydalaniladi.
6-Amaliy mashg‘ulot Mavzu: Cisco Packet Tracer dasturida dhcp serverni ko„tarish. Ishdan maqsad

6-Amaliy mashg‘ulot Mavzu: Cisco Packet Tracer dasturida dhcp serverni ko„tarish. Ishdan maqsad
Download
491,54 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
15.05.2024
Hajmi
491,54 Kb.
#234211
Download
491,54 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
6-Amaliy mashg‘ulot Mavzu: Cisco Packet Tracer dasturida dhcp serverni ko„tarish. Ishdan maqsad
Download
491,54 Kb.
Matnni ko'rish
Orqaga qaytish oralig'i (slot vaqti)

Orqaga qaytish oralig'i (slot vaqti) - bu stantsiya tarmoqda to'qnashuv yo'qligini bilish kafolatlangan vaqt. Bu vaqt tarmoq vaqtini belgilashning yana bir muhim parametri, to'qnashuv oynasi bilan chambarchas bog'liq. To'qnashuv oynasi signalning tarmoqdagi eng uzoq tugunlari o'rtasida ikki marta harakatlanishi uchun ketadigan vaqtga teng - stansiya to'qnashuv sodir bo'lganligini hali ham aniqlay oladigan eng yomon kechikish. Qaytarilish oralig'i to'qnashuv oynasi qiymatiga va ba'zi qo'shimcha kechikish qiymatiga teng bo'lishi uchun tanlangan:
orqaga qaytish oralig'i = to'qnashuv oynasi + qo'shimcha kechikish
802.3 standartlarida ko'pgina vaqt oraliqlari bit intervallari sonida o'lchanadi, ularning qiymati 10 Mbit / s bit tezligi uchun 0,1 mks va bir bitning uzatish vaqtiga teng.
802.3 standartidagi orqaga qaytish oralig'i qiymati 512 bitli intervallar sifatida aniqlanadi va bu qiymat maksimal koaksiyal kabel uzunligi 2,5 km uchun hisoblanadi. 512 qiymati, shuningdek, 64 baytlik minimal kadr uzunligini aniqlaydi, chunki qisqaroq uzunlikdagi kadrlar bilan stantsiya kadrni uzatishi mumkin va to'qnashuv natijasida buzilgan signallar to'qnashuv sodir bo'lishini sezishga ulgurmasligi mumkin. uzatish tugagandan so'ng, eng yomon holatda stantsiyaga etib boring. Bunday ramka oddiygina yo'qoladi.
N-to'qnashuvdan keyingi pauza vaqti L kechikish oraliqlariga teng deb qabul qilinadi, bu erda L [0, 2N] oralig'ida bir xilda taqsimlangan tasodifiy butun sondir. Diapazonning qiymati faqat 10-urinishgacha o'sadi (esda tutingki, urinishlar soni 16 tadan oshmasligi mumkin) va keyin diapazon [0, 210], ya'ni [0, 1024] ga teng bo'lib qoladi.
802.3 freym uzatish protsedurasining asosiy parametrlarining qiymatlari 1-jadvalda keltirilgan.
Bit tezligi
|
10 Mb/s
|
Orqaga qaytish oralig'i
|
512 bitli intervallar
|
Ramkalararo interval
|
9,6 mks
|
Maksimal uzatish urinishlari soni
|
16
|
Pauza diapazonining maksimal o'sishi
|
10 ta
|
Jam uzunligi
|
bit
|
Kadrning maksimal uzunligi (preambulasiz)
|
1518 bayt
|
Minimal kvadrat uzunligi (preambulasiz)
|
64 bayt (512 bit)
|
Preambula uzunligi
|
64 bit
|
Yuqoridagi parametrlarni hisobga olgan holda, Ethernet segmentining maksimal ishlashini soniyada minimal uzunlikdagi uzatiladigan paketlar soni (sekundiga paketlar, pps) kabi birliklarda hisoblash qiyin emas. Bir soniyada qayta ishlangan Ethernet paketlarining soni ko'pincha ko'priklar va marshrutizatorlarning ichki ishlashini ko'rsatish uchun ishlatiladi, bu esa tugunlar o'rtasidagi almashinuvda qo'shimcha kechikishlarni keltirib chiqaradi. Shu sababli, kabelda hech qanday to'qnashuvlar va ko'priklar va marshrutizatorlar tomonidan kiritilgan qo'shimcha kechikishlar bo'lmagan ideal holatda Ethernet segmentining aniq maksimal ishlashini bilish qiziq.
Minimal uzunlikdagi paket hajmi muqaddima bilan birga 64+8 = 72 bayt yoki 576 bit bo'lgani uchun uni uzatish uchun 57,6 mks kerak bo'ladi. 9,6 mks oraliq intervalni qo'shsak, biz minimal portlash davri 67,2 mks ekanligini olamiz. Bu maksimal mumkin bo'lgan Ethernet segmenti tarmoqli kengligi 14880 p/s ga to'g'ri keladi.
|
Jismoniy vositani amalga oshirishdan qat'i nazar, barcha Ethernet tarmoqlari kirish usuli bilan bog'liq ikkita cheklovni qondirishi kerak

|
Jismoniy vositani amalga oshirishdan qat'i nazar, barcha Ethernet tarmoqlari kirish usuli bilan bog'liq ikkita cheklovni qondirishi kerak
|
bet | 2/3 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 22,81 Kb. | | #237593 |
Bog'liq Mavzu kirish usullari csma CD, csm ca belgilagichlarini o’rnatJismoniy vositani amalga oshirishdan qat'i nazar, barcha Ethernet tarmoqlari kirish usuli bilan bog'liq ikkita cheklovni qondirishi kerak:
har qanday ikkita tugun orasidagi maksimal masofa 2500 m dan oshmasligi kerak;
tarmoq 1024 dan ortiq tugunlarga ega bo'lmasligi kerak.
Bundan tashqari, jismoniy muhitning har bir versiyasi ushbu cheklovlarga o'z cheklovlarini qo'shadi, ular ham bajarilishi kerak.
Keling, yuqorida qisqacha tavsiflangan Ethernet freymlarini uzatish va qabul qilish operatsiyalarining asosiy parametrlarini aniqlaylik.
Kadrni uzatmoqchi bo'lgan stantsiya avval ma'lumotlarni MAC tugunidan foydalangan holda tegishli formatdagi ramkaga to'plashi kerak. Keyin signallarni boshqa uzatish stansiyasi signallari bilan aralashtirishning oldini olish uchun, Ramka bitlarini uzatish bilan bir vaqtda tugunning qabul qiluvchisi to'qnashuvni vaqtida aniqlash uchun umumiy kabel orqali qabul qilingan bitlarni nazorat qiladi. Agar to'qnashuv aniqlanmasa, u holda butun ramka uzatiladi, shundan so'ng tugunning MAC qatlami tarmoqdan yoki MChJ qatlamidan ramkani qabul qilishga tayyor bo'ladi.
Agar to'qnashuv aniqlansa, MAC tuguni freymni uzatishni to'xtatadi va to'qnashuv holatini kuchaytiradigan tiqilish ketma-ketligini yuboradi. Tarmoqqa tiqilib qolish ketma-ketligini yuborgandan so'ng, MAC tuguni tasodifiy pauza qiladi va o'z ramkasini uzatishga qayta urinadi.
Takroriy to'qnashuvlarda kadrni qayta uzatishga urinishlarning maksimal soni (urinish chegarasi) mavjud bo'lib, u 16 ga teng. Ushbu chegaraga erishilganda kadr uzatish xatosi aniqlanadi, bu haqda xabar yuboriladi. yuqori qatlam protokoli.
To'qnashuvlar intensivligini kamaytirish uchun har bir MAC tugunlari har bir yangi urinish bilan urinishlar orasidagi pauza davomiyligini tasodifiy oshiradi. Pauza davomiyligi uchun vaqt jadvali kesilgan ikkilik eksponensial orqaga qaytarish algoritmi asosida aniqlanadi. Pauza har doim kechikish intervallari deb ataladigan butun sondir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Jismoniy vositani amalga oshirishdan qat'i nazar, barcha Ethernet tarmoqlari kirish usuli bilan bog'liq ikkita cheklovni qondirishi kerak
|
Rastrli - Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы

60
tartib raqami berish; bir qismi oldin kiritilgan obyektlar uchun ma‟lumotlarning
to‟plamini qo‟shimcha kiritish.
Ishni yengillashtirish uchun klassifikatorlardan (ma‟lumotnomalardan) foy-
dalanish mumkin. Ular foydalanishga qulay va o‟zgartirilishi mumkin bo‟lishi
kerak.
Grafikaviy tahrirchini loyihalashda ma‟lumotlarni berish moduli katta
ahamiyatga ega bo‟lib, u ma‟lumotlardan foydalanish, tahlil etish va manipul-
yatsiya qilish imkoniyatlariga ta‟sir etadi. Eng oddiy formatlarda faqat obyektlar-
ning geometrik aloqalari saqlansa, murakkab formatlarda - obyektlar va ular atri-
butlarining topologik mazmun - mohiyatlari to‟g‟risidagi ma‟lumotlar saqlanadi.
Avtomatlashtirilgan yer tuzish hisoblashlari tizimi va vositalari

7.2. Avtomatlashtirilgan yer tuzish hisoblashlari tizimi va vositalari Yer tuzish masalalarini avtomatlashtirilgan tizimda yechish, LIATni loyiha-
lash va yaratish doirasida amalga oshiriladi. O‟quv qo‟llanmaning 3-bobida
yoritilgan avtomatlashtirilgan tizimlarni yaratish kontseptsiyasilariga, xususan,
tizimlilik, modullik, bo‟laklarga bo‟lish va lokal optimallash kontseptsiyalariga
mos tarzda, oldiniga yer tuzishning ayrim masalalarini yechishga yo‟naltirilgan,
zarurat tug‟ilganda dasturiy modullardan tashkil topgan mustaqil bloklar
loyihalanadi. YETLIATning xar bir loyiha oldi tizimi YETLIATning kompleks
vositalarini tashkil etuvchi, interfeyslar tizimi orqali tizimdan foydalanuvchilar
(yer tuzuvchi mutaxassislar) bilan, ma‟muriy, tashkiliy va moddiy-texnik tadbirlar
110
28-rasm. YETLIAT tizimi va vositalarining umumlashtirilgan chizmasi.
6
7
Тizim
foydalanuvchis
i
Yer tuzishni
loyihalashni
avtomatlashtirish
vositalari majmuasi
Loyiha tashkiloti
bo‟limi
B
1
B
1
B
1
Маtematik
ta‟minot
Техnik
ta‟minot
Axborot
ta‟minot
Dasturiy
ta‟minot
1
2
3
4
Маtema-
tik
usullar
Матеmа-
tik
modellar
Loyihalash
algoritmlari
Ma‟lumot-
larni tayyor-
lash va kiri-
tishning
texnik
vositalari
Ma‟lumot-
larni uza-
tishning
texnik
vositalari
Ma‟lumotlarga dasturli
ishlov berishning texnik
vositalari
Ma‟lumotlar ko‟rsatish va
hujjatlashtirishning
texnik vositalari
Loyihaviy yechimlar
arxivini yuritishning
texnik vositalari
Ma‟lumotlar
ni ananaviy
shaklda
berishga
moslashgan
ma‟lumotlar
tizimi
Ma‟lumot-
larning
avtomatlash-
tirilgan
banki
(ABD)
shaklida
tashkil
etilgan
ma‟lumotlar
tizimi
Umum-
tizim
dasturiy
ta‟mino
t
и
Amaliy
dasturiy
ta‟minot
i
So‟rovlar
uchun ma‟-
lumotlar
Hujjatlar
tizimi
Klassifika
-torlar va
kodifika-
torlar
Bashorat-
lash va
rejalash
Na‟muna-
viy loyiha
yechimlar
i
Lingvini
stik
tа‟minot
Uslubiy
ta‟minot
Тashki-
liy
ta‟minot
5
Аmaliy dasturlar
So‟rov-ахborot xizmati dasturi
М
B
MBBT
111
Umulashtirilgan chizmadan (28-rasm) ko‟rinib turibdiki, tizimni va
avtomatlashtirilgan hisoblash vositalarini yaratish jarayonida quyidagi turdagi
ta‟minotlarni ishlab chiqish kerak:
Digitayzer - Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы

57
geodezik koordinatalar tizimidan boshqasiga, ellipsoidadan ellipsoidga, mahalliy
koordinata tizimidan davlat tizimiga o‟tish va teskari) funktsiyalari zarur
(belgilangan o‟tish kalitlari yoki o‟rnatilgan analitik bog‟lanishlar asosida).
Barcha grafikaviy ma‟lumotlar mavzuli qatlamlar bo‟yicha taqsimlanishi
kerak (masalan, topografiya va yer turlari; kadastr chegaralari; foydalanilishi chek-
langan yerlar chegaralari; degradatsiyasiga uchragan (buzilgan) yerlar va sh.o‟.).
Qatlamlarning soni, mavzulari va nomlari foydalanuvchi tomonidan
loyihalash bosqichida aniqlanishi kerak.
Qatlam – bu qatlamlar to’plami uchun umumiy bo’lgan, ayrim hudud va
koordinatalar tizimi ichidagi, bitta mavzuga tegishli, bir turdagi (bir o’lchamli)
maydonli obyektlar to’plamidir.
Bitta qatlamga nuqta, chiziq, poligon, masshtabsiz sturlitli belgi va matn
qarashli bo‟lishi kerak, ya‟ni, turli bir qatlamga zarurat tug‟ilganda o‟zining
nuqtalar, chiziqlar, poligonlar, ranglar, shtrixlar va sturlitli belgilar turlari bo‟yicha
klassifikatorlari belgilanishi mumkin. Yuqorida sanab o‟tilgan obyektlarga
quyidagi ta‟riflarni berish mumkin:
VII – BOB. YER TUZISH HISOBLASHLARINI AVTOMATLASHTIRISH

109
- muammoga aniqlik kiritish (masalani identifikatsiyalash, vaqtinchalik
cheklashlar, mavjud resurslar, ishlarni baholash va sh.o‟.);
- loyihaviy yechimlarni asoslash usullarini taxlil etish;
- uni EHMda yechish uchun usul tanlash;
- yer tuzish hisoblashlarini avtomatlashtirishning asosiy tamoyillarini ishlab
chiqish;
- matematik va dasturiy algoritmlarning iqtisodiy – matematik modellarini
ishlab chiqish;
- yer tuzishning muammoli masalasini yechishning texnologik chizmasini
ishlab chiqish;
- dasturiy-texnik vositalarning shaklini, dasturiy modullari tarkibini, ular
ishlarini muvofiqlashtirish uchun interfeyslarni aniqlash;
- axborot ta‟minoti tarkibini aniqlash;
- kiruvchi yoki chiquvchi ma‟lumotlar oqimini bayonlash, uni tarkiblash va
unifikatsiyalash;
- kiruvchi va chiquvchi hujjatlar shakllarini ishlab chiqish;
- dasturiy vositalarni ishlab chiqish va sozlash;
- ishlangan dasturiy ta‟minotni sinab ko‟rish;
- olingan natijalarni tahlil qilish.
matematik – berilgan shaklda keltirilgan matematik usullar, modellar va 
algoritmlar to’plami; 
texnik –

112
Avtomatlashgan ishlov berish uchun ma‟lumotlarni yig‟ish, taxlil qilish va
tayyorlash bloki yer tuzuvchi – loyihachi tamonidan mustaqil, EHMdan
foydalanmasdan, bajariladigan yagona blok bo‟lib, unda olingan natijalarga barcha
keyingi yechimlar asoslanadi.
29-rasm. Avtomatlashtirilgan yer tuzish hisoblashlarining umumlashtirilgan blok-
chizmasi
Yo‟q
ha
ha
Boshlanish
Avtomatlashtirilgan ishlov berish uchun boshlang‟ich ma‟lumotlarni
yig‟ish, taxlili qilish va tayyorlash
Хo‟jalik bo‟yicha me‟yoriy va tezkor ma‟lumotlarni kiritish
Ishlov berish grafasini tanlash
Тanlangan ishlov berish grafasiga mos
xo‟jalikning eng yaxshi variantini tanlash
bo‟yicha masalani yechish
Boshlang‟ich
ma‟lumotlarni tuzatish
Hisoblash natijalarini
tahlil hilish
Olingan natijalar
qo‟yilgan talablarga
javob beradimi?
Ishlov berish
grafasini
o‟zgartirish
kerakmi?
Ma‟lumotlarni
tuzatish kerakmi?
Chiquvchi materiallarni shakllantirish va
ularni tashqi qurilmaga chiqarish
Nazorat savollari va vazifalar

68
V-BOB.YTLATNING ASOSIY ELEMENTLARI TARKIBI VA
VAZIFALARI
5.1.YTLATning umumlashtirilgan blok-chizmasi
YTLATni tashkil etishning asosiy tamoyillariga va yer tuzishni loyihalas-
hning vazifalariga mos tarzda uning umumlashtirilgan
blok-chizmasini quyidagi
tarzda ko‟rsatish mumkin (1-jadval).
1-jadval
Journal of new century innovations wsrjournal com Volume – 4 Issue-2 May 2022

Journal of new century innovations wsrjournal com Volume – 4 Issue-2 May 2022
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
14.05.2024
Hajmi
0,59 Mb.
#232284
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Journal of new century innovations wsrjournal com Volume – 4 Issue-2 May 2022
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Nuqta – bu koordinatalari va ularga qo’shimcha ta’riflari bilan 
tasvirlanuvchi obyektdir. 
Tugun

58
qatlam
ekranga chiqarilishi mumkin, lekin unda ishlash mumkin emas (masalan,
tasvirni tahrirlash uchun). Barcha qatlamlar bilan ishlashni vaqtinchalik
qatlamlarni qo‟shish va ajratish mexanizmi ta‟minlaydi hamda bazaviy qatlamlarni
vaqtinchalik qatlamga va teskarisiga aylantiradi.
4.2. Grafikaviy taxrirchi – YTLATning tarkibiy qismi sifatida
Grafikaviy taxrirchi – YTLATning tarkibiy qismi
hisoblanadi va rastrli
tasvirni vektorli shaklga aylantirishni ta‟minlaydi.
Rastr – bu tasvir elementlarining (piksellar) to’g’ri burchakli raqamli
matritsasidir; piksel – tasvir elementi (tasvirning eng kichik bo’lagi) bo’lib, tas-
virni diskretlash natijasida olinadi.
Rastrli ko’rsatish (ma’lumotlarning rastrli modeli) – bu obyekt sinfi
qiymatlari biriktirilgan rastr kataklari (piksellar) to’plami shaklidagi kenglik
obyektlarining raqamli ko’rinishidir.
Kenglik – lokal ma’lumotlar (kenglik obyekti to’g’risidagi ma’lumotlar,
kenglik ma’lumotlari, geografik ma’lumotlar) – bu kenglik obyektlari to’g’risidagi
raqamli ma’lumotlar bo’lib, o’z ichiga ularning xususiyatlari (kenglik va
nokenglik atributlari) va ularni kenglikda lokallashtirish to’g’risidagi
ma’lumotlarni oladi.
Grafikaviy redaktor YTLAT MBning o‟rnini
tashkil etuvchi qismi
avtomatlashgan tarzda to‟g‟rilash bilan monitor ekranidagi raqamli tasvirni
tahrirlashni ta‟minlovchi funktsiyalar to‟plamiga ega bo‟lishi kerak.
Elektronika va sxemalar fani, mazmuni va usullari

|
Elektronika va sxemalar fani, mazmuni va usullari
|
bet | 1/36 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #262836 |
Bog'liq Elektronika javob
1 Elektronika va sxemalar 2 fani, mazmuni va usullari
Birinchi IMSlar 1958 yilda yaratildi. IMSlarning hajmi ihcham, og'irligi kam, energiya sarfi kichik, ishonchliligi yuqori bo'lib, hozirgi kunda uch konstruktiv - texnologik variantlarda yaratilmoqda: qalin va yupqa pardali, yarimo'tkazgichli va gibrid. 1965 yildan buyon mikroelektronikaning rivoji G. Mur qonuniga muvofiq bormoqda, ya'ni har ikki yilda zamonaviy IMSlardagi elementlar soni ikki marta ortmoqda. Hozirgi kunda elementlar soni 106÷109 ta bo'lgan o'ta yuqori (O'YUIS) va giga yuqori (GYUIS) IMSlar ishlab chiqarilmoqda. Mikroelektronika o'zining yarim asrlik tarixi davomida IMSlar elementlari o'lchamlarini kamaytirish yo'lida rivojlanmoqda. 1999 yilda mikroelektronika texnologik ajratishning 100 nmli dovonini yengib nanoelektronikaga aylandi. Hozirgi vaqtda 45 nmli texnologik jarayon keng tarqalgan. Bu jarayon optik litografiyaga asoslanishini aytib o'tamiz. Mikroelektron qurilmalar (IMSlar) yaratishning ananaviy, planar jarayon kabi, usullari yaqin 10 yillik ichida iqtisodiy, texnologik va intellektual chegaraga kelib qolishi mumkin, bunda qurilmalar o'lchamlarini kamaytirish va ularni tuzilish murakkabligining oshishi bilan harajatlarning eksponensial oshishi kuzatiladi. Muammoni nanotexnologiyalar usullarini qo'llagan holda yangi sifat darajasida yechishga to'g'ri keladi. MDYA tranzistorlarda zatvorosti dielektrigi ananaviy ravishda SiO2 ishlatiladi, 45 nm o'lchamli texnologiyaga o'tilganda dielektrik qalinligi 1 nmdan kichik bo'ladi. Bunda zatvor osti orqali sizilish toki ortadi. Kristalning 1 sm2 yuzasida energiya ajralish 1 kVtga yetadi. Yupqa dielektrik orqali tok oqish muammosi SiO2 ni dielektrik singdiruvchanlik koeffitsiyenti ε katta boshqa dielektriklarga, masalan ε~20÷25 bo'lgan gafniy yoki sirkoniy oksidlariga almashtirish yo'li bilan xal etiladi. Hozirgi kunda telekommunikatsiya va axborotlashtirish tizimining rivojlanish darajasi tom ma'noda mikroelektronika va nanoelektronika maxsulotlarining ularda qo'llanilish darajasiga bog'liq. Integral mikroelektronika rivojining fizik chegaralari mavjudligi sababli, hozirgi kunda an'anaviy mikroelektronika bilan bir qatorda elektronikaning yangi yo'nalishi - nanoelektronika jadal rivojlanmoqda. IMSlarda komponentli tuzilishdan chetlashish va dinamik bir jinslikmaslilardan foydalanishga asoslangan yo'nalish "funksional elektronika" deb ataladi.
|
| |