nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ma’lumotlar himoyasiga oid qonunchilik

115
Ma’lumotlar bazasidan
maqsadli foydalanish
Kirish huquqi:
boshqa odamlarga
beriladigan ruxsat
darajalari. Masalan,
ular ruxsat
bergan shaxsning
ma’lumotlar
bazasidagi
ma’lumotlarni
faqat oʻqiy olishi
mumkin.
Ko‘rish huquqi:
bir foydalanuvchi
koʻrishi mumkin
boʻlgan aniq
ma’lumotlar
(bunda
saqlanayotgan
barcha
ma’lumotlarni
koʻrish mumkin
emas).
Kalit so‘zlar
8.1-mashg‘ulot
Quyidagi vazifalarning javobini daftaringizga yozing.
Ultimate League
tashkilotchilari ma’lumotlar bazasidagi ma’lumotlarni qanday
qilib xavfsiz saqlashni bilishi kerak.
Yuqorida oʻrgangan axborotlardan foydalanib
Ultimate League tashkilotchilari
ma’lumotlarni xavfsiz saqlay olishining ikki xil usulini tushuntirib bering.
1.
2.
Uslub
Tavsif
Kirish
huquqlari
Ma’lumotlar bazasida ayrim insonlarning foydalanish koʻlamini
cheklash mumkin:
Read only: “Faqat oʻqish” ruxsati berilgan shaxslar ma’lumotni
faqat koʻradi, biroq tahrirlolmaydi yoki oʻchira olmaydi.
Read, write: “Oʻqish, yozish” ruxsati berilgan shaxslar ma’lumotlarni
koʻradi va oʻzgartira oladi.
Ko‘rish
huquqlari
Ma’lumotlar bazasini ayrim shaxslar belgilangan ma’lumotlarnigina
koʻra oladigan qilib sozlash mumkin.
Masalan, sport klubi qabulxonasidagi xodim ismlar va manzillarni
koʻra olishi mumkin, lekin shaxslarning kredit kartasi ma’lumotlari
yoki tibbiy ma’lumotlari tarixi kabi maxfiy ma’lumotlarni koʻra
olmaydi.
Ma’lumotlar bazasida yuqoridagi sozlamalarni faollashtirish shart emas, lekin ularning
nimaligi va qoʻllanish maqsadlarini bilish kerak.
Kirish huquqlari va koʻrish huquqlari oʻzaro farqlanadi. Ayrim insonlar ma’lumotlar
bazasiga
Read only ruxsati bilan kira oladi, lekin ular barcha ma’lumotlarni koʻra olishi
mumkin. Boshqa insonlar esa ma’lumotlar bazasiga
Write, Read ruxsati bilan kira
oladi, lekin ular ma’lumotlar bazasining kichik bir qismini “koʻrishi” mumkin boʻladi.
@edurtm_uz
Matn bilan ishlash - Maktabgacha va

157
Glossariy
Maxfiylik sozlamalari
xavf.
Security settings
dasturning kiritilgan maʼlumotlarni ko‘rishga ruxsat
beruvchi, ruxsati bor foydalanuvchilarni boshqaruvchi
sozlamalari;
kompyuterni zararlanishdan himoya qilish uchun
o‘zgartirilishi mumkin bo‘lgan sozlamalar.
Maxsus
Specific
muayyan bir sohaga taalluqli;
tor doiradagi tushuncha.
Maxsus dasturiy taʼminot
Custom written software
muayyan vazifani bajarish uchun maxsus buyurtma
asosida ishlab chiqilgan dasturiy taʼminot.
Maydon
mb.
Field
axborotning bir qismi, maʼlumot birligi, turli
ko‘rinishdagi maʼlumot joylashtiriladigan muayyan
dastur, oyna yoki joy;
maʼlumotlar bazasi elementlarini tasvirlovchi
kategoriya (jadvaldagi sarlavhalar).
Mualliflik huquqi - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 126/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Mualliflik huquqi
mad.
Copyright
egalik qiluvchi shaxs yoki muallifga beriladigan
qonuniy huquq.
Multimedia
xlq. diz.
Multimedia
maʼlumotni taqdim qilish uchun matn, grafika,
ovoz, tasvir va videolar kombinatsiyasi; taqdimotga
qo‘shiluvchi elementlar, jumladan, animatsiya, audio
va video, audiovizual (ovoz, musiqa, matn, rasm,
video) maʼlumotlardan tashkil topgan material.
Multimedia proyektor
Multimedia projector
taqdimotlar uchun foydalaniladigan chiqarish
moslamasi.
Multimediali paket
diz.
Multimedia package
axborotni yetkazish yoki boshqarish uchun turli
vositalardan foydalanadigan dasturiy taʼminot to‘plami.
Multi-tasking
jrg.
Multi-tasking
bir vaqtning o‘zida bir nechta turli amallarni bajarishi
mumkin bo‘lgan operatsion tizim. Masalan, Microsoft
Windows OT.
Muntazam
Regular
barcha tomonlari va burchaklari teng.
Muntazam shakl
diz.
Regular shape
barcha tomonlari bir xil o‘lchamga teng shakl.
Muqova maydonlari
Gutter margins
qirqiladigan yoki kesiladigan bosma mahsulotlar uchun
maxsus chiziq va belgilarni qo‘shib chop etish.
Narration
atm.
Narration
tasvirlar namoyishi bilan bir vaqtda eshittiriladigan
audio sharh.
Natijani chiqarish
dast.
Output
odatda displey ekrani, mikrofon yoki printer kabi
chiqish moslamasidan uzatiladigan har qanday
axborot;
foydalanuvchiga kompyuterning ekrani yoki
ovoz karnayi yordamida maʼlumot yetkazish.
Navigatsiya
jrg.
Navigating
muayyan yo‘nalish yoki manzil asosida mavzu/soha/
kontentni o‘rganish/izlash;
hujjatdagi boshqa slaydlarga o‘tish;
veb saytdagi turli veb sahifalarga o‘tish uchun
foydalaniladigan funksiya.
|
| |
Mayning - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 124/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Mayning
jrg. mad.
Mining
kriptovalyutaga erishish maqsadida blokcheyn tizimi
ishini taʼminlash faoliyati.
Media taktika
mad.
Media tactics
turli ommaviy axborot vositalaridan ustalik bilan
foydalangan holda biror mahsulot, xizmat yoki g‘oyani
ommaga olib chiqish va moddiy foyda olish.
Mediapleyer
Media player
kompyuterda videolarni tomosha qilish imkonini
beruvchi dasturiy taʼminot.
Menyu
Menu
ekranda ochilib, buyruqlar ro‘yxatini taqdim etuvchi
oyna, elementlar ro‘yxati.
Merge & Center
diz.
Merge & Center
bir nechta kataklarni bitta katakka birlashtirish.
Meynfreym kompyuter
Mainframe computer
yirik tashkilotning ko‘p sonli foydalanuvchilarga ega
tizimidagi barcha kompyuter qurilmalari qayta ishlash
quvvati sifatida qo‘llanadigan asosiy kompyuter.
Microsoft Excel
Microsoft Excel
maʼlumotlarni kiritish, hisob-kitoblarni bajarish, tasvir
va diagrammalar yaratish uchun elektron jadvallardan
foydalanuvchi dasturiy taʼminot.
MIDI
qsq.
MIDI
Musical Instrument Digital Interface
elektron musiqa asbobi va kompyuter o‘rtasidagi
muloqot protokoli.
Mikrofon
Microphone
audio/ovozni kompyuter tizimiga kiritish uchun
foydalaniladigan qurilma.
Mikrokompyuter
Microcomputer
shaxsiy kompyuterning zamonaviy nomlanishi.
Mikroprotsessor
Microprocessor
maʼlumotni qayta ishlaydigan integral mikrosxema;
kompyuter protsessorining barcha qismlarini bitta
chipda (CPU – markaziy protsessor deb ham ataladi)
birlashtirgan maxsus qurilma.
Mikroto‘lqin
Microwave
energiyaning elektromagnit to‘lqini.
|
| |
Axbоrоtni kоmpyuterda tasvirlanishi

|
Axbоrоtni kоmpyuterda tasvirlanishi
|
bet | 5/5 | Sana | 03.09.2024 | Hajmi | 46,92 Kb. | | #270172 |
Bog'liq Mavzu Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatl Axbоrоtni kоmpyuterda tasvirlanishi.
Kоmpyuter faqat raqamli ko’rinishdagi axbоrоtni qayta ishlaydi. Barcha bоshqa turdagi axbоrоt (оvоzlar, tasvirlar va bоshq.) kоmp yuterda qayta ishlanishi uchun raqamli ko’rinishga keltirilishi zarur. Оvоzni raqamli ko’rinishga o’zgartirish uchun kichik vaqt оralig’ida оvоz intensivligini o’lchash va har bir o’lchash natijalarini raqam ko’rinishida aks ettirish zarur. Kоmp yuter dasturi yordamida оlingan axbоrоtni qayta ishlab, hоsil bo’lgan natijani оvоz shakliga qaytarish mumkin. Kоmp yuterda matni axbоrоtni qayta ishlash uchun matni kоmp yuterga kiritilayotganda har bir xarf ma`lum bir raqam bilan kоdlanadi. Tashqi qurilmalarga (mоnitоr ekrani yoki printer) chiqarilayotganda esa insоn qabul qilish uchun ushbu raqamlar оrqali xarflarning tasviri quriladi. Xarflar to’plami va raqamlar o’rtasidagi mоslik belgilarni kоdlashtirish deb ataladi.
Kоmpyuterda barcha raqamlar 0 va 1 оrqali ifоdalanadi. Kоmp yuter ikkilik sanоq sistemasida ishlaydi. Kоmp yuterda axbоrоt birligining o’lchоvi bo’lib bit, ya`ni 0 yoki 1 qiymatni qabul qilishi mumkin bo’lgan ikkilik razryad hisоblanadi.
Kоmp yuter kоmandalari alоhida bitlar bilan emas, balki sakkiz bit bilan birgalikda ishlaydi. Sakkizta ketma-ket bit bir baytni tashkil etadi. Baytlar yordamida raqamli ko’rinishda ifоdalangan har qanday axbоrоtni kоdlashtirish mumkin. Bir baytda 256 xil belgilardan birining qiymatini kоdlashtirish mumkin (256 q 28) bo’ladi. Baytning qiymati uchun undagi bitlarning jоylashgan o’rni muhimdir. Axbоrоtda qatnashgan har qanday belgi 1 bayt hajmli deb hisоblanadi. Masalan, “Sh” harfi - 2 bayt, “Kitоb” – 5 bayt hajmga ega. Bir bayt 0 dan 255 qiymatni qabul qilishi mumkin. Axbоrоtning yirik birliklari:
Bayt – ketma-ket yozilgan 8 ta bitdan iborat bo’lib, uning xar birida bittadan belgini ifodalash mumkin. Bunday belgilar soni 28 q 256 tadan iborat.
Bundan tashqari axborotlarning hosilaviy o’lchov birliklari xam mavjud bo’lib, ular kilobayt(Kb), megobayt(Mb), Gigobayt(Gb), eksobayt(Eb) lardan iboratdir:
1 Kb q 210 q 1024 bayt;
1 Mb q 210 q 1024 Kb;
1 Gb q 210 q 1024 Mb;
1 Eb q 210 q 1024 Gb;
Misol sifatida Ekonometrika so’zi nechta belgidan iborat bo’lsa kompyuter xotirasida shunch
a baytni, ya’ni 12 baytni yoki 12x8 q 96 bitni egallaydi.
|
| |
Axbоrоt - Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari

|
Mavzu: Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlari
|
bet | 2/5 | Sana | 03.09.2024 | Hajmi | 46,92 Kb. | | #270172 |
Bog'liq Mavzu Axborot, uning turlari va fan uchun ahamiyati, xususiyatlAxbоrоt – bu, yaratuvchisi dоirasida qоlib ketmagan va xabarga aylangan, bilimlar nоaniqligi, to’liqsizligi darajasini kamaytiradigan hamda оg’zaki, yozma yoki bоshqa usullar (shartli signallar, texnik vоsitalar, hisоblash vоsitalari va x.k.) оrqali ifоdalash mumkin bo’lgan atrоf-muhit (оb`ektlar, vоqea-hоdisalar) to’g’risidagi ma`lumоtlardir.
Mazkur yo’nalishda quyidagilar muhim sanaladi:
axbоrоt – bu har qanday ma`lumоt emas, balki u mavjud nоaniqliklarni kamaytiruvchi yangi bir ma`lumоtdir;
axbоrоt uni yaratuvchisidan tashqarida mavjud bo’ladi, u o’z yaratuvchisidan uzоqlashgan, insоn tafakkurida aks etgan bilimdir;
axbоrоt xabarga aylanadi, chunki u belgilar ko’rinishida ma`lum bir tilda ifоdalangan;
xabar mоddiy tashuvchiga yozib qo’yilishi mumkin (xabar axbоrоtni uzatish shaklidir);
xabar uning muallifi ishtirоkisiz aks ettirilishi mumkin;
u jamоat kоmmunikatsiyasi kanallari оrqali uzatiladi.
Axbоrоtning asоsiy xоssalari:
to’liqlik;
yarоqlilik;
ishоnchlilik;
dоlzarblik;
tushunarlilik.
Axbоrоtning ifоdalanish shakllari va uning turlari.
Axbоrоtning muhim xarakteristikalaridan biri uning adekvatligi hisоblanadi. Axbоrtning adekvatligi – оlingan axbоrоt yordamida yaratilgan оbrazning real оb`ekt, jarayon, hоdisa va shunga o’xshashlarga mоsligining ma`lum darajasi.
Axbоrоtning adekvatligi uchta shaklda ifоdalanishi mumkin: semantik, sintaktik va pragmatik.
Semantik (ma`nоli) adekvatlik – оb`ektning uning оbraziga (qiyofasiga) muvоfiqlik darajasini aniqlaydi. Semantik nuqtai nazar axbоrоtning ma`nоli mazmunini hisоblashni ko’zlaydi. Bunda axbоrоt aks ettirgan ma`lumоtlar tahlil qilinadi, ma`nоlar bоg’liqligi ko’riladi.. Masalan, axbоrоtni kоdlar оrqali ifоdalashni ko’rsatish mumkin.
|
| |
Mis simli kabel - Maktabgacha va

158
Modem rejimi
Tethering
internetga ulangan mobil qurilmadan modem sifatida
foydalanish;
trafikni bir joydan ikkinchi joyga yo‘naltirish.
Modifikatsiya qilish
mb.
Modifying
o‘zgartirish, yangi yo‘nalish berish.
Mo‘ljallangan
Dedicated
faqat muayyan funksiyani bajarishga mo‘ljallangan.
Monitor
Monitor
kompyuterdagi jarayonning tasvirini ko‘rsatuvchi
qurilma.
Morfing
diz.
Morphing
shakl
animatsiyasi, bir
tasvirning boshqa tasvirga
o‘zgarishi.
Moslash
dast.
Customise
biror narsani maqsadga muvofiq tarzda o‘zgartirish.
Move uskunasi
diz.
Move tool
hujjatdagi muayyan shakl, tasvir yoki kontentni bir
joydan ikkinchi joyga surish / olib o‘tish uskunasi.
Muallif
mad.
Creator
kontent yaratuvchisi.
Muallifga ishora
mad.
Attribution
o‘zgalarning ijod mahsulidan foydalanganda uning
muallifini ko‘rsatib o‘tish.
A. A. Temirov Toshkent 2024

|
A. A. Temirov Toshkent 2024
|
bet | 1/3 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 300 Kb. | | #246577 |
Bog'liq komp topshiriq last
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“KOMPYUTER TIZIMLARI” kafedrasi
Kompyuterni tashkil etilishi fanidan tayyorlagan
“Ma’lumotlarni saqlash uchun Magnit lentalar va kompakt disklardan foydalanish va ma’lumotlarni almashinish jarayoni”
mavzusidagi topshiriq uchun
XISOBOTI
120-22 - guruh talabasi
Nuriddinov Elshod
KT kafedrasi asistenti
A.A.Temirov
Toshkent – 2024
Mashg‘ultoning maqsadi. Ma’lumotlarni saqlash uchun Magnit lentalar va kompakt disklardan foydalanish va ma’lumotlarni almashinish jarayonini o‘rganish.
Adabiyotlar tahlili. Ushbu amaliy mashg‘ulotni bajarish mobaynida bir qancha adabiyotlar o‘qib chiqildi va natijasi sifatida quyidagi amaliy mashg‘ulotning qismlari uchun keltirib o‘tildi.
Adabiyot
|
Qisqa ta’rifi
|
[1]
|
Magnit lentalar nima uchun haligacha ishlatishimiz haqida
|
[2]
|
Kompakt disklar haqida barcha ma’lumotlar olindi.
|
[3]
|
Magnit lentalar va kompakt disklar rasmlari olindi.
|
Nazariy ma’lumot.
Ma’lumotlarni saqlash va almashish texnologiyalari doimo rivojlanib kelmoqda. Magnit lentalar va kompakt disklar (CD va DVD) hali ham keng qo‘llaniladigan texnologiyalar bo‘lib, ular har xil maqsadlar uchun ishlatiladi. Bu yerda ularning turlari, strukturalari va ma’lumotlarni saqlash va almashish jarayoni haqida batafsil ma’lumot beriladi.
Magnit lenta: Bu sirtiga magnit katlami surkalgan yupqa qayishoq lenta. U tovush (nutq, musiqa)ni yozib olish va qayta eshittirish uchun ishlatiladi. Magnit lenta asosida polietilenteleftalat, polivinilxlorid, diatsetat va triatsetat plyonka ishlatiladi. Metall va bimetall Magnit lenta ishlatiladi. Lentaning eni va kalinligi maqsadga qarab tanlanadi. Tovushni yozib olishda eni 3,81 va 6,25 mm, qalinligi 9—55 mkm boʻlgan Magnit lenta ishlatiladi.
Kompakt disk: Kompakt disk, ma’lumotlarni elektromagnit yoki optik shaklda saqlash uchun ishlatiladi. CD ROM qurilmasining Open/Eject tugmasini bosib, lotok ochilganidan keyin, unga diskni o’rnatib, Open/Eject tugmasini takroran bosish orqali ma’lumotlarni o’qish uchun kompakt diskni qurilmaga o’rnatish mumkin
|
| |
NASTROYKI
bulimi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

52
viruslar bazalari fayllari DRW*.VDB; viruslar bazasi xakida ma’lumot fayli
DRW*.TXT; dastur xakida kiskacha yordam fayli DRWEB.HL?; bazadagi viruslar
nomi va ular xakida ma’lumot fayli VIRLIST.DWB; oxirgi tekshirishlar natijalari fayli
REPORT.DWB xokazo.
Nazorat savollari
1.
Virus va antivirus dasturlar xakida nima bilasiz ?
2.
Antivirus dasturlardan aidstest dasturini tariflab bering ?
3.
Antivirus dasturlardan DrWeb dasturini tariflab bering?
4.
DrWeb dastur menyusini tariflab bering?
Mavzu №9. Disklarga xizmat ko’rsatuvchi dasturlar
Reja:
Windows XP da magnit disk ustida amallar bajarish
1.
Disklarni formatlash
2.
Fayllarni qidirish
Magnit diskni formatlash
Mumkin bo’lgan variantlardan bittasi:
Mening komp’yuterim
papkasida formatlamoqchi bo’lgan disk bo’yicha
sichqonchaning o’ng klavishasini shiqillating.
Kontekstli menyuda
Formatlash
bandi bo’yicha sichqonchani shiqillating.
Paydo bo’lgan formatlash oynasida formatlamoqchi bo’lgan disk sig’imini va
formatlash usulini ko’rsating:
a)
-bob. Raqamli tengsizlik - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

350
2.
Javob darajasi:
3-daraja [6–8 ball]
O‘quvchilar raqamli tengsizlikning mamlakatga
taʼsirini batafsil muhokama qiladi Javoblar misol
bilan izohlanadi. Xulosa asosli. Axborot dolzarb,
aniq, tartibli bo‘lib, tizimli va izchil taqdim etiladi.
2-daraja [3–5 ball]
O‘quvchilar raqamli
tengsizlikning mamlakatga
taʼsirini muhokama qiladi, ammo izohlar yetarli
emas ulosa mavjud Aksariyat maʼlumotlar
dolzarb bo‘lib, tizimli va izchil taqdim etiladi.
1-daraja [1–2 ball]
O‘quvchilar raqamli tengsizlikning bitta ahamiyatini
muhokama qiladi.
Izohlar sodda yoki dolzarb
emas.
Tegishli sharhlarsiz javob uchun 0 ball.
Ehtimoliy fikrlar
•
Onlayn kurslar, treninglar va boshqa
qoʻshimcha ta’lim olish imkoniyatini cheklaydi
•
Ma’lumot almashish tezligi sekin boʻlsa,
koʻngilochar videolar ko‘rishga taʼsir qiladi
•
Samarali muloqotni cheklaydi.
•
Savdo va elektron tijorat sohasida
raqobatbardoshlikni cheklaydi.
3.
Quyidagilarning istalgan kombinatsiyasi [4]:
•
joriy infratuzilmani takomillashtirish;
•
yanada ko‘proq odamga ulanish imkoniyatini
beradi, texnologiyalardan koʻngil ochish
maqsadida foydalanish rivojlanadi;
•
yangilangan texnologiyalarni foydalanish
imkoniyati cheklanganlar
uchun qayta ishlash;
•
ta’lim va mashg‘ulotlar kabi onlayn xizmatlardan
foydalanish
imkoniyatini yaxshilaydi;
•
shahar va chekka hududlarda internet-kafelar
tashkil etish;
•
texnologiyaning afzalliklaridan, masalan,
onlayn ta’limdan muntazam foydalana
olmaydigan kishilarga qulaylik yaratadi;
•
jamoaviy ta’lim dasturlarini oʻrnatish
•
texnologiyadan
foydalanishni
bilmaydiganlarning o‘qishi uchun doʻstona
muhit yaratadi.
V. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)

|
V. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)Bog'liq Axborot k va tizimlar fan dasturi3
V. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetentsiyalar)
Fanni o’zlashtirish natijasida talaba:
•Aхborot teхnologiyasining o’rni va ahamiyati, aхborotning nazariy asoslari va
ularning kompyuterda tasvirlanish jarayonlari, aхborot jarayonlarining apparat va
dasturiy ta’minoti, kommunikasion teхnologiyalar sohasidagi me’yoriy-huquqiy
hujjatlarni, metrologiya sohasida aхborot teхnologiyalarining nazariy, uslubiy va
teхnologik asoslarini, obyekt va jarayonlar holati haqida yangi sifatdagi
aхborotlarga ega bo’lish maqsadida aхborotlarni yigish, qayta ishlash, saqlash va
uzatish usul va vositalar majmuasi sifatida aхborot teхnologiyalarining rivojlanish
yo’nalishlarini kommunikasiya vositalari хaqida tasavvurga va bilimga ega
bo’lishi;
• Zamonaviy kompyuter va uning dasturiy vositalari, kompyuterga хizmat
ko’rsatuvchi dasturlar asosida fayllar tizimi bilan ishlash, aхborotlarga ishlov
beruvchi dasturiy vositalardan, internet tarmog’i va milliy tarmoq resurslaridan,
internet va interaktiv хizmatlaridan, ma’lumotlar bazalaridan, aхborot
tizimlaridan foydalanish ko’nikmalariga ega bo’lishi;
• Axborot texnologiyalari sohasiga oid ma’lumotlarni matn, tasvir va grafika
ko’rinishdagi elektron хujjat va Web resurslarni yaratish va ularni qayta ishlash,
aхborot teхnologiyalari хamda aхborot tizimlaridan san’at yo’nalishi bo’yicha
o’qitilayotgan fanlarni o’zlashtirishda foydalana olish, kompyuterlarda
metrologiya va standartlashtirish sohasiga oid aхborotlarini qayta ishlash
malakalariga ega bo’lishi kerak.
7
4
VII. Ta’lim texnologiyalari va usullari:
1. ma’ruzalar;
2. interfaol keys-stadilar;
3. semenarlar (mantiqiy fikrlash, tezkor savol-javoblar)
4. guruhlarda ishlash;
5. taqdimotlarni qilish;
6. individual loyihalar;
7. jamoa bo’lib ishlash va хimoya qilish uchun loyihalar
|
| |
Masala - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti...

130
iyundan 20 iyunga qadar 28 mln. so‘mlik tovar kelib tushgan, kassadan 32 mln. so‘mlik
naqd pul bankka topshirilgan, 6 mln. so‘m kassada mavjud.joriy yo‘qotishlar 12 ming
so‘m.
1) Yong‘indan keyin saqlab qolingan tovarlar hisoblab chiqilganda 20 mln. 36 ming
so‘mlik tovar qolganligi ma’lum bo‘ldi. Muomala xarajatlari – 10%, savdo qo‘shimchasi
-25%. Mulklarni saqlab qolish va tartibga keltirish xarajatlari – 86 ming so‘m. Sug‘urta
summasi sug‘urta shartnomasi tuzilgan vaqtdagi tovarlarning haqiqiy qiymatiga nisbatan
70%.
Sug‘urtalanuvchining zararini va sug‘urta qoplamasi hajmini aniqlang?
6.Masala. Kredit shartnomasiga ko‘ra jami kredit summasi 20 mln. so‘m bo‘lib,
yillik 18 foiz bilan 8 oyga berilgan. Sug‘urta tarifi sug‘urta summasiga nisbatan 2,5 foiz.
Sug‘urtalovchining javobgarlik chegarasi – 90 %. Kredit oluvchi olgan kreditini o‘z
vaqtida to‘lay olmadi.
Sug‘urta mukofoti, zarar va sug‘urta qoplamasining hajmini aniqlang?
8.Masala. Kredit shartnomasiga ko‘ra olingan jami kredit summasi 25 mln. so‘m
bo‘lib, yillik 20 foiz bilan 10 oyga berilgan. Sug‘urta tarifi sug‘urta summasiga nisbatan
2,4 foiz. Sug‘urtalovchining javobgarlik chegarasi – 80 %. Kredit oluvchi olgan kreditini
o‘z vaqtida to‘lay olmadi.
Sug‘urta mukofoti, zarar va sug‘urta qoplamasining hajmini aniqlang?
9.Masala. Korxonaning 25 mln. so‘mlik mulki 1 yil muddatga bir yo‘la ikkita
sug‘urta kompaniyasida sug‘urtalangan bo‘lib, birinchi sug‘urta kompaniyasida tuzilgan
sug‘urta shartnomasining sug‘urta summasi 12 mln. so‘m va ikkinchi sug‘urta
kompaniyasida tuzilgan sug‘urta shartnomasining sug‘urta summasi 15 mln so‘m.
Ko‘rilgan zarar summasi 21 mln. so‘m.
Har bir sug‘urta kompaniyasi qanchadan miqdorda sug‘urta qoplamasi to‘lashini
hisoblang?
Sinov savollari - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

15-MAVZU
Ranglar palitrasi va uni boshqarish.
1.1.
O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Amaliy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1. Ish qurolining imkoniyatlari.
2. Kod orqali 256 rangni tanlash.
3. Rang tiniqligi.
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda ranglar palitrasi va uni boshqarish
tushunchalarni shakllantirish
O’qitish natijasi: Ranglar palitrasi va uni boshqarish bo`yicha
mavzuni o’zlashtirish
natijasida o’quvchida shakllanadigan bilim, ko’nikma yoki kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Ish qurolining imkoniyatlari, roli
va o’rni haqida ma’lumot berish.
2. Kod orqali 256
rangni tanlash,
mazmuni va vazifalarini yoritib
berish.
3. Rang tiniqligining asosiy
elementlari va usullari
xususiyatlarini ochib berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Ish qurolining imkoniyatlari, roli va o’rni haqida
aytib beradilar.
2. Kod orqali 256 rangni tanlash,
mazmuni va
vazifalarini ko’rsatib beradilar.
3. Rang tiniqligining asosiy elementlari va usullarini
sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza matn,
tushuntirish, blis-so’rоv,
klaster.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali,
slaydlar, kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
-bob. Tarmoqlardan foydalanish

|
-bob. Tarmoqlardan foydalanish Pdf ko'rish
|
bet | 485/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA6-bob. Tarmoqlardan foydalanish
Nazorat savollari
1.
Quyidagilarning to‘rttasi [4]:
•
LAN kichik geografik maydonni qamrab oladi
•
AN katta geografik maydonni qamrab oladi
•
LAN odatda shaxs yoki tashkilotga tegishli
infratuzilmadan foydalanadi;
•
AN koʻpincha katta kompaniyaga tegishli
infratuzilmadan foydalanadi;
•
Odatda LANning maʼlumot uzatish tezligi
yuqori, masalan, 16 Gb gacha;
•
ANning maʼlumot uzatish tezligi pastroq,
masalan, 200 Mb gacha.
2.
Quyidagilarning to‘rttasi [4]:
•
Internet texnologiyalaridan foydalanadigan
xususiy tarmoq.
•
Tashkilot ichida foydalaniladi.
•
Koʻpincha veb sahifa yordamida ulaniladi
•
Yangiliklarni yetkazish, fayllar va xabarlar
almashish kabi xizmatlarni taqdim etadi.
•
Xodimlarning ta’lim materiallariga ulanishini
ta’minlaydi.
3.
Quyidagilarning to‘rttasi (kamida bitta afzallik va
bitta kamchilik) [4]:
•
maʼlumotlarni uzatishda qoʻshimcha xavfsizlik
darajasidan foydalanadi;
•
natijada foydalanuvchi uzatgan shaxsiy
maʼlumotlarining xavfsizligi qo‘shimcha
ta’minlanadi;
•
allaqachon mavjud infratuzilmadan
foydalanadi;
•
natijada VPN oʻrnatish uchun qoʻshimcha
xarajatlar talab qilinadi;
•
infratuzilmaning ishlashi shaxs yoki
tashkilotning nazorati ostida emasligini
anglatadi;
•
yuqori malaka talab etiladi;
•
aks holda, mutaxassislarga pul to‘lanadi.
4.
Quyidagilarning barchasi:
•
Internet – eng katta WANning jismoniy
infratuzilmasi.
•
WWW – matn, rasm, video va audio
kontentni oʻz ichiga olgan veb sahifalar
toʻplami
5.
Quyidagilarning to‘rttasi [4]:
•
shaxsiy kompyuter / noutbuk / mobil
qurilma;
•
ýeb kamera;
•
mikrofon;
•
monitor;
•
karnaylar;
•
tarmoq infratuzilmasi.
6.
Javob darajasi:
3-daraja [5–6 ball]
O‘quvchilar videokonferensiyaning ta’limga
taʼsirini batafsil muhokama qiladi
|
| |
ishonchlilik, likvidlilik, diversifikatsiya

118
o
xorijiy davlatlarning davlat qimmatli qog‘ozlari;
o bank sertifikatlari (depozit sertifikatlari);
o kredit tashkilotlaridagi omonatlar (depozitlar);
o
ko‘char va ko‘chmas mulk (binolar, inshoatlar, jixozlar va boshqa moddiy
qiymatliklar) va ularga egalik huquqi;
o yuridik shaxslarning ustav kapitalida ulushli ishtirok etish;
o
O‘zbekiston Respublikasi hududida chivarish va muomalaga kiritishga
O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligi bilan ruxsat berilgan qimmatli
qog‘ozlar yoki tegishli vakolatli davlat organi tomonidan qimmatli qog‘ozlar
bozorida faoliyat olib borish uchun berilgan litsenziya (ruxsatnoma)ga ega
bo‘lgan horijiy emitentlar tomonidan chiqarilgan va bozorda muomalaga
kiritilgan qimmatli qog‘ozlar.
Sug‘urtalovchi (qayta sug‘urtalovchi) qonunchilikka zid bo‘lmagan
investitsiya faoliyatining boshqa obyektlariga ham investitsiyalarni amalga
oshirishi mumkin.
Yuridik va jismoniy shaxslarning qonun bilan himoyalanadigan manfaatlari
va huquqlarini poymol qiluvchi, qurish va foydalanishning qonunchilik bilan
o‘rnatilgan sanitar-gigienik, radiatsion, ekologik, arxitektura-shaharsozlik va
boshqa talablariga javob bermaydigan obyektlarga
investitsiya qilishi taqiqlanadi.
Fondlar bilan ta’minlanganlik - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 71/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatFondlar bilan ta’minlanganlik – asosiy ishlab chiqarish fondlari bilan ta’minlanganlik ko‘rsatkichi (asosiy ishlab chiqarish fondlarining korxonaning har bir xodimiga to‘g‘ri keluvchi miqdori).
Franchayzing – vositachilik orqali o‘zaro foydali shartnomaviy hamkorlik munosabatlarga asoslangan yirik va kichik tadbirkorlikning aralash shakli.
Funksional tuzilma - rahbarlar va bo‘g‘inlarni har xil vazifalarda, aniq bo‘linmalardagi boshqaruv faoliyatini ixtisoslashtirishga qaratilgan boshqaruv tuzilmasi.
Xolding kompaniyasi - o‘z kapitalidan boshqa kompaniyalarni boshqarish, ularga rahbarlik qilish va dividend olish maqsadida ularning aksiyalarini sotib olish orqali foyda ko‘ruvchi aksiyadorlik kompaniyasi.
Xususiylashtirish – davlat mulkini boshqa mulkchilik shakllariga, jumladan, jamoa, aksiyadorlik va xususiy mulkka o‘tkazishda mulkchilik munosabatlarining o‘zgarish jarayoni.
CHiziqli (pog‘onali) tuzilma – boshqaruv tuzilmasining eng sodda turi bo‘lib, bunda boshqaruvning barcha vazifa-topshiriqlari korxona rahbari orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri va pog‘onama-pog‘ona (daraxsimon tarzda) tarqaladi.
Ehtiyoj– biror narsaga kamchilik sezishning jismoniy yoki ruhiy ichki ahvoli. Bazisli ehtiyojlar jismoniy (fiziologik) ehtiyojlar bilan bog‘liq bo‘lib, oziq-ovqatga, ichimlikka, issiqlikka bo‘lgan ehtiyojlar kiradi. Ruhiy ehtiyojlarga jamiyat yoki guruh odamlari uchun tegishli bo‘lgan ma’naviy-ma’rifiy ehtiyojlar kiradi.
YAlpi daromad – korxona faoliyatining yakuniy natijalarini tavsiflaydigan yalpi pul tushumi.
YAlpi pul tushumi – tovar, ish, xizmat yoki moddiy boyliklarni sotishdan tushuvchi pulning umumiy miqdori.
YAlpi foyda – korxona yalpi daromadining barcha majburiy to‘lovlarni chiqarib tashlagandan so‘ng korxona ixtiyorida qoluvchi qismi.
Huquqiy shaxs – fuqarolik sub’ekti sifatida faoliyat yurituvchi, mustaqil balans, gerbli muhr va bankda hisob raqamiga ega, Nizom asosida faoliyat yurituvchi hamda baknrotga uchraganda o‘z mulki bilan javob beruvchi korxona.
|
| |
Mavzu bo‘yicha amaliy topshiriqlar

|
Mavzu bo‘yicha amaliy topshiriqlar
|
bet | 241/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatMavzu bo‘yicha amaliy topshiriqlar:
1-masala. Sanoat korxonasi hisobot yilida 2900 dona mahsulot ishlab chiqardi. 1 birlik mahsulotning qiymati 1200000 so‘m, rejalashtirilgan yilda 1 birlik mahsulot bahosi 1350000 so‘m bo‘lishi kutilmoqda. Korxonaning foydasini va 1 so‘mlik tovar mahsulot xarajatlarini aniqlang.
2-masala. Korxonada mahsulot sotishdan olinadigan sof tushum 500mln.so‘mni tashkil qildi, ishlab chiqarish va sotish xarajatlari 397mln.so‘mni, boshqa operatsiyalardan olingan foyda 26mln.so‘mni tashkil qildi. Agar foyda solig‘i 7,5% tashkil qilsa, korxonaning sof foydasi qancha bo‘ladi.
3-masala. Maykrosoft korxonasi yangi komp’yuter dasturni Rossiyaga litsenzion shartnoma asosida sotmoqda. Foydani maksimallashtirish uchun litsenzion to‘lovning qaysi shaklini (royalti, paushal to‘lov, foydadagi ulush, mulkdagi ulush) qo‘llash kerak.
Mavzu bo‘yicha masalalarni hisoblash uslubiy ko‘rsatmalari:
1) Mahsulot rentabelligi quyidagi formula bilan hisoblanadi:
SMR = YAlpi foyda /Sotilgan mahsulot hajmi´ 100 %
yoki, SMR = Sof foyda / Sotilgan mahsulot hajmi´ 100 %.
2) Bir so‘mlik tovar mahsulot xarajatlari quyidagi formula bilan aniqlanadi: X 1so‘m=TT/TM
Bu erda: TT- To‘la tannarx;
TM –tovar mahsulot hajmi.
3) Foyda mikdori quyidagicha aniqlanadi: F=Sm-TT
Bu erda: Sm- sotilgan mahsulot miqdori.
Talabalarga amaliy mashg‘ulotda keysni echishdan oldin shu mavzuga oid masalalarning berilishi ularni o‘tilgan mavzu bo‘yicha qanchalik darajada o‘zlashtirganliklarini namoyish qilishga asos bo‘ladi. Bu ular fikrlarini charxlaydi.
Munozara savollari
Korxonada foyda deganda nimani tushunasiz?
Umumxo‘jalik faoliyatdan foyda hamdasoliq to‘langungacha foyda qanday aniqlanadi?
Sotishdan foyda nima va u qanday hisoblanadi?
Sof foyda korxonada qanday rolni uynaydi?
Ishlab chiqarish rentabelligi nima?
Asosiy faoliyat rentabelligi qanday aniqlanadi?
Mahsulot rentabelligi nimani ko‘rsatadi?
Xususiy kapital rentabelligi qanday aniqlanadi?
Mahsulot sotishdan foydaga qaysi omillar ta’sir ko‘rsatadi?
Ishlab chiqarish rentabelligiga ta’sir qiluvchi omillarni ayting.
Foyda va rentabellikni oshirish yo‘llarini ayting.
6-ilova
Baholash mezonlari va ko‘rsatkichlari (ballda)
|
| |
MUSTAQIL TA’LIM MAVZULARI - Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlat konchilik instituti
|
bet | 72/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatMUSTAQIL TA’LIM MAVZULARI
“O‘zbekiston respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi” – O’bekiston iqtisodiyot hayotining asosi sifatida.
Iqtisodiyotni rivojlantirishning “Harakatlar strategiyasi”ning ahaniyati.
Iqtisodiyotni bozor munosabatlariga o’tkazishning “o’zbek” modeli.
“Harakatlar strategiyasi”da milliy iqtisodiyotni rivojlanishi va aholi bandligini ta’minlash jarayonida korxonaning o’rni.
Bozor munosabatlari sharoitida davlat va korxonalar o’rtasidagi munosabat.
Korxonaning ichki va tashqi muhiti.
Korxonaning ishlab chiqarish va bozor munosabatlari.
Iqtisodiyotda kichik biznesni rivojlantirish istiqbollari.
Aksiyadorlik korxonalarning iqtisodiyotdagi roli va o’rni.
O’zbekiston qo’shma korxonalarning hozirgi holati va rivojlanishi.
O’zbekiston korxonalari mahsulotlarining sifati va raqobatbardoshligi.
Korxonada mehnat unumdorligi – ishlab chiqarishning iqtisodiy samaradorlik mezoni.
Korxonada kadrlar siyosati va uni darajasini oshirish yo’llari.
Korxonada mehnatga haq to’lash tizimi.
Korxona aylanma mablag’laridan samarali foydalanish yo’llari.
Korxonada strategik rejalashtirish muammolari.
Korxonaning investitsion faoliyatini samaradorligini oshirish yo’llari.
Korxonaning innovatsiyaviy faoliyatini rivojlantirish yo’llari.
Korxonaning marketing faoliyati.
Korxonada mahsulot (xizmat, ish) tannarxini kamaytirish yo’llari.
Korxonada foydani shakllantirish va oqilona taqsimlash.
Korxonaning rentabelligini oshirish yo’llari.
Korxona moliyaviy holatini baholash va uni yaxshilash yo’llari.
Korxonada resurslardan oqilona foydalanish yo’llari.
Korxonaning xavfsizligini takomillashtirish yo’llari.
Moliyaviy menejmentning korxona rivojlanishidagi o’rni.
Innovatsiyaviy menejmentning korxona rivojlanishidagi o’rni.
Ishlab chiqarish menejmenti va uning korxona rivojlanishidagi o’rni.
Ta’lim menejmenti va uning rivojlanishi.
Tadbirkorlikni rivojlantirishda menejer mahorati.
Menejment nazariyasi va amaliyotining rivojlanish bosqichlari.
Zamonaviy menejment xususiyatlari.
Menejmentda tizimli yondashuv.
Menejmentda vaziyatli yondashuv.
Menejmentda majmuaviy yondashuv.
Menejmentning asosiy tamoyillari.
Boshqaruvning tashkiliy tuzilmalarini loyixalashtirish.
Kommunikatsiya va uni rivojlantirish yo’llari.
Boshqaruv qarorlarini tayyorlash va qabul qilish jarayoni.
Boshqaruv qarorlarini maqbullash usullari.
Attestatsiya menejerlarning shaxsiy va ishbilarmonlik sifatini baholash usuli sifatida.
Menejer mehnatini samarali tashkil etish mexanizmi.
Zamonaviy rahbarlik uslublari.
Korxonada marketing xizmatini samarali tashkil etish yo’llari.
Korxonada ijtimoiy rivojlanishni boshqarish.
Boshqaruvni tashkil etish samaradorligi.
Sanoat korxonasi va uning menejmenti
Korxonalarda ishlab chiqarishni tashkil etish va boshqarish.
Sanoatda raqobatbardoshlik.
Sanoatda inqirozga qarshi boshqaruv.
|
| |
/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 56/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA10/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
40
i o tahrirlash asturiy taʼminoti
Videoni tahrirlash dasturiy taʼminotining xususiyatlari
quyidagilar
•
ishlov berilmagan videoni import qilish yoki yozib
olish
•
videoning boshi va oxirini qirqish
•
video ichidagi boʻlimlarni qirqish
•
boshlanishi yoki oxiridagi titrlarga sarlavhalar
qoʻshish
•
matn yoki tasvirli videolarni qoʻshish
•
video materiallarni tezlashtirish yoki sekinlashtirish
•
video materiallarni aylantirish
•
bittadan ortiq video trekidan foydalanish
•
kliplar orasida oʻtish eff ektlarini joylash (masalan,
yoʻqolish)
•
fon musiqasi, hikoya yoki boshqa audio turini
qoʻshish
•
ikkita videoni bittada koʻrsatish uchun tasvirdan
foydalanish
Videoni tahrirlash dasturiy taʼminotining bir nechta
kamchiliklari bor
•
ishlov berishga koʻp vaqt sar anishi
•
katta miqdordagi RAM talab qilishi
•
ishlov berilmagan video fayllarni import qilishga
uzoq vaqt ketishi
•
yakuniy videoni kodlashga uzoq vaqt ketishi
10-bobda videoni tahrirlash haqida koʻproq bilib olasiz
Mulo ot asturiy taʼminoti
bepul boʻladi Videokonferensiya ishtirok etuvchilarning
real vaqtdagi videosini qoʻshish orqali audiokonferensiya
imkoniyatini kengaytiradi
Elektron pochta dasturlari foydalanuvchilarga veb
pochtaga qaraganda kengroq xususiyatlarni taqdim
qiladi hamda o ayn boʻlganda ham oʻqish va yozishiga
imkon beradi Bu internetga muntazam ulanish mavjud
boʻlmaganda va 3G/4G qamrov kuchsiz yoki yoʻq
boʻlganda foyda beradi
Elektron pochta dasturlarining xususiyatlari
quyidagilarni oʻz ichiga oladi
•
kontaktlarning manzillar kitobi
•
elektron xat yuborish va qabul qilish imkoniyati
•
imzolar
•
xatlarning ustuvorligini belgilash
•
xatlarni yetkazib berishni kechiktirish
•
yetkazib berish va qabul qilish haqida hisobotlar
•
xatlarga qoidalar qoʻllash (masalan, maʼlum papka
uchun maʼlum mavzuni oʻz ichiga oluvchi xabarlarni
koʻchirish)
•
bir vaqtda birdan ortiq email akkauntidan foydalanish
•
xabarlarga fayl biriktirish
•
raqamli imzolar va shifrlangan xabarlar
•
kalendar bilan moslashish
•
kontaktlarni kalendardagi majlisga taklif qilish va
javoblarni qabul qilish
Agar sizga yuqoridagi funksiyalar tanish boʻlmasa,
ular haqida koʻproq oʻrganing uklab olib
ishlatishingiz mumkin boʻlgan bir qancha bepul
elektron pochta kliyent dasturlar bor
|
| |
Mahsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlari

|
Mahsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlari
|
bet | 66/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatMahsulot ishlab chiqarish va sotish xarajatlari – mahsulot ishlab chiqarishda foydalaniluvchi tabiiy resurslar, xom ashyo va materiallar, yoqilg‘i va energiya, asosiy fondlar va mehnat resurslari, shuningdek, mahsulot ishlab chiqarish va sotishning boshqa xarajatlarining qiymat o‘lchovi.
Mahsulot rentabelligi – mahsulot sotishdan olingan foydaning mahsulot tannarxiga nisbati sifatida (foizlarda) aniqlanuvchi ishlab chiqarish samaradorligi ko‘rsatkichi.
Mahsulot sertifikati - mahsulot sifatini baholash va nazorat qilishning xalqaro me’yorlarini qabul qilish va amalga oshirish jarayoni; mahsulot ishlab chiqaruvchilarga qaram bo‘lmagan, mahsulotning xalqaro standart me’yorlariga mos kelishini nazorat qilish vositasi.
Mahsulot sifati – masulotning inson va jamiyatning ma’lum bir ehtiyojlarini qondirish qobiliyatlarini belgilovchi foydali (iste’mol) xususiyatlari majmui.
Mahsulot sifatini boshqarish –mahsulotni yaratish va undan foydalanish yoki uni iste’mol qilishda zarur sifat darajasini belgilash, ta’minlash va qo‘llab-quvvatlash maqsadida amalga oshiriluvchi xatti-harakatlar.
Mahsulot sifatini boshqarish tizimi – sifatni boshqarish uchun zarur bo‘lgan resurslar, jarayonlar va javobgarlikni aniq taqsimlovchi tashkiliy tuzilma.
Mahsulotning material sig‘imi – xom ashyo, materiallar va boshqa moddiy resurslarning mahsulot birligiga sarflanuvchi xarajatlari.
Mahsulotning mehnat sig‘imi – mehnat unumdorligi ko‘rsatkichlariga teskari bo‘lgan kattalik, y’ani moddiy ishlab chiqarish sohasida sarflangan mehnatning ishlab chiqarilgan mahsulot hajmiga nisbati.
Mahsulotning texnik darajasi – baholanayotgan mahsulotning texnik takomillashganligini belgilovchi, uning bazis ko‘rsatkichlariga mos keluvchi ko‘rsatkichlarni taqqoslashga asoslangan mahsulot sifatining nisbiy tavsifi.
Mahsulotning yashash davri – mahsulot hayotiy davrining 5 bosqichi - yaratish, ishlab chiqarish, bozorga chiqarish, o‘sish va bozorning to‘yinishi, ma’naviy eskirishi - jarayonining almashinish muddati.
|
| |
FOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 73/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatFOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
Asosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T:Sano-Standart, 2014.-304b.
Mahmudov E.H. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy, Uchebnik,-T: Iqtisodiyot.2015.-370s.
Ivanov I.N.,Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment,Uchebnik dlya bakalavrov/ pod.red,I,N,Ivanova. –M.: YUrayt, 2013,574 s.
Ulashev I. O., Atamuradov SH.A. Korxona iqtisodiyoti va menejmenti.-T:Tafakkur bo‘stoni, 2013.
Qo’shimcha adabiyotlar va manbalar
1.Mirziyoev Sh.M. “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak”: O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo’ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruzasi-T: O’zbekiston, 2017.
2. Mirziyoev Sh.M. “Erkin va farovon, demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz”. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanali marosimiga bag’ishlangan Oliy Majlis palatalarining qo’shma majlisidagi nutq. - Toshkent : O’zbekiston, 2016. - 56 b.
3. Mirziyoev Sh.M. “Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash - yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi”. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganining 24 yilligiga bag’ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruza. 2016 yil 7 dekabr - Toshkent: “O’zbekiston”, 2017. - 48 b
4. Mirziyoev Sh.M. “Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz”. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning 2016 yil 1 noyabrdan 24 noyabrga qadar Qoraqalpog’iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri saylovchilari vakillari bilan o’tkazilgan saylovoldi uchrashuvlarida so’zlagan nutqlari. - Toshkent: “O’zbekiston”, 2017. - 488 b.
5. Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni bartaraf etish yo’llari va choralari. –T.: O’zbekiston, 2009.
6. Alimxodjayev S.R. Effektivnost razvitiya gorno-metallurgicheskogo kompleksa Uzbekistana. –T.: TGTU, 2004.
7. Luzin B.G. Ekonomicheskiye problemi zolotodobivayushey promishlennosti. -M: MGGU, 1997.
8. Shemetov P.A., Sitenkov V.N. i dr. Formirovaniye usloviy ustoychivogo razvitiya Kizilkumskogo regiona. –T: Iqtisod-moliya, 2010.
9. Ulashev I.O. Razrabotka upravlencheskix resheniy: Uchebnoye posobiye. –T.: Moliya-iqtisod, 2007.
10. Internet saytlari:
president.uz - O’zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti
gov.uz – O’zbekiston hukumati portali,
uza.uz – O’zbekiston axborot agentligi,
ziyonet.uz – O’zbekiston ta’lim portali.
infolib.uz – Respublika Axborot-Kutubxona
press-service.uz - Respublika Axborot-Kutubxona Markazi
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy veb-sayti
|
| |
Testlar
1.Rentabellik ko‘rsatkichlari

|
Testlar
1.Rentabellik ko‘rsatkichlari
|
bet | 243/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatTestlar
1.Rentabellik ko‘rsatkichlari.....
*Sof foyda bilan korxona aktivlarinining nisbati.
Debitorlik qarzlari aylanuvchanligini
Moliyaviy mustaqillik koeffitsienti
YAlpi foydaning sotishdan olingan tushumdan aktivlarini chegirib tashlangan qismiga nisbati
2. Realizatsiya qilingan mahsulotni rentabelligini aniqlash.
*Balans foydani realizatsiya qilingan maxsulot xajmiga nisbati
Sof foydani korxona mulkini o‘rtacha qiymatiga nisbati
Sof foydani realizatsiyadan tushgan tushumga nisbati
Balans foydani asosiy fondlar va moddiy aylanma vositalarning o‘rtacha qiymatiga nisbati.
3.Korxonani tijorat siri bu ...
*Davlat siri bo‘lmagan xolda, korxonani ishlab chiqarish va xo‘jalik faoliyatiga zarar keltirishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlar.
Bu boshqaruv elementi bo‘lib, korxona undan o‘zini manfaatlarini himoya qilish uchun, davlat va bozor sub’ektlari orasidagi munosabatlarni o‘rnatish uchun foydalaniladi.
Korxonada foydalanadigan texnologiyalar haqidagi ma’lumot korxona rahbari tomonidan tijorat siri deb belgilangan korxona
Tijorat siri haqidagi har qanday ma’lumot.
4. Moliyaviy munosabatlarning sub’ektlari:
*barcha turdagi korxonalar;
Aholining keng qatlami;
davlat tashkilotlari va muassasalari;
chet ellik jismoniy va huquqiy shaxslar.
5. Naqd pul muomalasi nima bilan ta’minlanadi?
cheklar;
*bank biletlari va metal tangalar;
kredit kartochkalari;
veksellar va akkreditivlar.
6. Qaysi daromad turi xodimlar mehnatining natijasiga bog‘liq?
* ish haqi;
dividend;
foiz;
renta.
Dividend nima?
Korxona foydasiga beriladigan mablag‘;
Aksiyadorlik jamiyatining daromadi;
*Aksiyadorga beriladigan mablag‘;
Aksiyador ulushi.
Dividend qanday muddatlarda beriladi?
Yilning har choragida;
Har yarim yilda;
Bir yilga bir marta;
*Yilning har choragida, yarimida, yilga bir marta;
|
| |
Manba kodini obyekt kodiga tarjima qilish.
17

348
•
Maʼlumotlarni qayta ishlash uchun kompyuter
tizimiga avtomatik kiritadi.
•
orugʻlik, harorat, bosim, namlik kabi
jihatlarni kuzatishi mumkin.
2.
Quyidagilarning istalgan kombinatsiyasi [4]:
•
Infraqizil (harakatlanish) sensor...
•
... chiqarilgan infraqizil nurlarni kuzatadi va
qo‘shimcha begona nurlarni sezadi.
•
Bosim (pereklyuchatel) sensori...
•
binoga kirgan bosqinchi ogʻirligining
oʻzgarishini sezadi
3.
Quyidagilarning istalgan kombinatsiyasi [4]:
•
Sensorlardan odamlar sog‘lig‘iga xav i
joylarda foydalaniladi...
•
... demak, tizimning
hal qiluvchi elementlari,
masalan, radiatsiya xavfsiz masofadan
oʻlchanishi va boshqarilishi mumkin
•
Sensorlar kuniga 24 soat to‘xtamay ishlay
oladi ...
•
... demak,
odamlar vaziyatni muntazam
kuzatib borish uchun zavodda o‘tirishi
shart emas. Sensorlarning o‘zi favqulodda
vaziyatlar haqida xabar beradi.
•
Sensor koʻrsatkichlari yuqori aniqlik va
barqarorlikka ega ...
•
... bu esa jarayonning
aniq kuzatilishi talab
qilinadigan muhit uchun juda mos.
4.
Javob darajasi:
3-daraja [5–6 ball]
O‘quvchilar bir qator maishiy texnika turlarini
misol keltiradi, ulardan foydalanishni monitoring
va boshqarish tizimlari nuqtayi nazaridan
baholaydi. Fikrlar misollar yordamida izohlanadi.
ulosa asosli boʻladi
Axborot dolzarb, aniq, tartibli bo‘ladi,
tizimli va
izchil taqdim etiladi.
2-daraja [3–4 ball]
O‘quvchilar maishiy texnika turlariga kam misol
keltiradi, ulardan foydalanishni monitoring va
boshqarish tizimlari nuqtayi nazaridan ko‘rib
chiqadi, ammo izohlar yetarli emas. Xulosa
mavjud Aksariyat maʼlumotlar dolzarb bo‘lib,
tizimli va izchil taqdim etiladi.
1-daraja [1–2 ball]
O‘quvchilar faqat bitta
maishiy texnikaga misol
keltiradi, ulardan foydalanishni monitoring va
boshqarish tizimlari haqida cheklangan ma’lumot
beradi. Izohlar sodda yoki dolzarb emas.
Izohlarsiz javob uchun 0 ball.
Ehtimoliy fikrlar
•
Maishiy texnika xavfsizligini oshirish.
•
Uy jihozlarini yanada samarali ishlab chiqish.
•
Qurilmalarni masofadan boshqarish imkoniyati.
5.
Quyidagilarning istalgan kombinatsiyasi [4]:
•
Harakat sensorlari yorugʻlik tizimlarini
boshqarish uchun ishlatilganida ...
• ...
xonada hech kim bo‘lmasa, chiroqlar
avtomatik oʻchib, energiya tejaladi
•
Harorat sensorlari
konditsioner tizimini
boshqarish uchun ishlatilganida ...
• ...
xona harorati kerakli darajaga yetganda
tizim oʻchirib qoʻyiladi, kerakli darajadan
tushganida yoki oshganida qayta yoqiladi. Bu
energiyani tejaydi.
•
Bosim sensorlaridan derazalarda
foydalanilsa ...
• ...
oynaning ochiq yoki yopiqligi aniqlanadi,
shunga qarab
energiyani tejash uchun
konditsioner tizimi oʻchirib qoʻyiladi
Menejer - malakali boshqaruvchi.
Menejment

|
Menejer - malakali boshqaruvchi.
Menejment
|
bet | 67/277 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 7,72 Mb. | | #121222 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati davlat korxonasi navoiy davlatMenejer - malakali boshqaruvchi.
Menejment – malakali boshqaruv to‘g‘risidagi fan, bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonaning tashqi va ichki muhitini hisobga olgan holda uni samarali moslashuvchan boshqaruchilik sohasi.
Menejment funksiyasi – menejment vazifasi (“funksiya” lotincha so‘z bo‘lib, biror kishining faoliyat doirasi, vazifasi ma’nosini bildiradi).
Mehnat unumdorligi –insonlar ishlab chiqarish faoliyatining samaradorligi; xodim moddiy ishlab chiqarish sohasida ish vaqti birligida ishlab chiqargan mahsulotlar miqdori yoki mahsulot birligini ishlab chiqarish uchun sarflangan vaqt.
Mehnat shartnomasi – tadbirkor (ish beruvchi) va ishga kiruvchi shaxs (xodim, ishlovchi) o‘rtasidagi kelishuv hujjati. Unda xodimning mehnat vazifasi, ish joyi, lavozimi, oylik ish haqi, ishlash vaqti va hokazolar belgilab beriladi.
Moddiy javobgarlik – korxona va tashkilot, ayrim mansabdor shaxs zimmasiga xo‘jalik faoliyatining natijalari uchun yuklatilgan ma’suliyat.
Moliyaviy menejment – korxona mablag‘laridan samarali foydalanish, kredit olish va boshqa moliyaviy munosabatlarini boshqarish.
Moliyaviy hisobot – turli xil hisobotlar birlashmasi bo‘lib, ular korxonaning moliyaviy o‘rni va faoliyati, hamda uning moliyaviy tuzilishida o‘zgarishlarni qulay va tushunarli holda, ularga ma’lum ish masalasini hal qilish uchun tuzilgan hujjatlar.
N azorat sferasi – tashkiliy tizimning muhim miqyosiy tomonlari biri: agarda bir rahbarga juda ko‘p miqdordagi xodimlar bo‘ysinsa, natijada bir tekis boshqaruv tizimini beruvchi keng nazorat sferasi vujudga keladi; agarda nazorat sferasi tor bo‘lsa, ayniqsa har bir rahbarga kam xodimlar bo‘ysinsa, bu holda ko‘p darajali tizim paydo bo‘ladi; korxonada ko‘p darajali tizim asosida qo‘yilgan o‘lchovga qaraganda tekis tizimli katta korxonalar kam darajadagi boshqaruvga ega bo‘lishadi.
Nizom (ustav) - korxonani tashkil qilishning qonuniyligini tasdiqlovchi, korxona xususiyati, faoliyat turlari, tartib-qoidalari, a’zolari o‘rtasidagi munosabatlar va hokazolarni o‘z ichiga oluvchi rasmiy hujjat.
|
| |