nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qiymat ko‘rsatkichlari - Ўзбекистон республикаси қишлоқ ХЎжалиги вазирлиги ўзбекистон республикаси олий таълим, фан ва

|
Ўзбекистон республикаси қишлоқ ХЎжалиги вазирлиги ўзбекистон республикаси олий таълим, фан ваQiymat ko‘rsatkichlari:
YoEt = JT / YaH [so‘m/kg] (1)
bu yerda,
YoEt – 1 kg yong‘oq yetishtirish tannarxi;
JT – jami tannarx, so‘m;
YaH – grek yong‘og‘i yalpi hosili, kg.
F
ga
= F / E
m
[so‘m/ga] (2)
bu yerda,
F
ga
– 1 ga ekin maydoniga to‘g‘ri keladigan foyda, so‘m;
F – yalpi foyda, so‘m;
E
m
– yong‘oq ekilgan ekin maydoni hajmi, ga.
STT = YaM * B
n
[kg*so‘m] (3)
bu yerda,
STT – sotishdan tushgan tushum, so‘m; YaM – yalpi mahsulot, kg; B
n
– mahsulotning
bozor narxi, so‘m.
Natural ko‘rsatkichlar:
H
yo
= YaH / E
m
[s/ga yoki t/ga] (4)
bu yerda,
H
yo
– yong‘oq hosildorligi, s/ga;
YaH – yalpi hosil, s/ga;
E
m
– yong‘oq ekilgan ekin maydoni hajmi, ga.
YaH = H
yo
* E
m
[s/ga yoki t/ga] (5)
bu yerda,
YaH – yalpi hosil, s/ga.
MS
ga
= MX / E
m
[kishi/soat/ga] (6)
bu yerda,
MS
ga
– 1 ga maydon uchun mehnat sarfi (kishi-soat yoki kishi-kun/ga).
MU
ga
= MU / E
m
[kg/ga yoki tonna/ga] (7)
bu yerda, MU
ga
– 1 ga ekin maydoniga to‘g‘ri keladigan mineral o‘g‘it miqdori, kg/ga;
MU – jami sarflangan mineral o‘g‘it hajmi (kg, s, t).
Nisbiy ko‘rsatkichlar:
R
x
= SF / JX *100 [%] (8)
bu yerda,
R
x
– xarajatlar rentabelligi darajasi, %;
Халқаро илмий-техник анжуман мақолалар тўплами
283
SF – sof foyda, so‘m;
JX – jami xarajatlar (mahsulot ishlab chiqarish xarajatlari), so‘m;
|
| |
Bilish kompetensiyasi - O‘zbekistOn respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi

Bilish kompetensiyasi – atrofdagi olamni ongli ravishda idrok qilish va olingan bilim, ko‘nikma, malaka va qadriyatlardan o‘quv va amaliy vazifalarni hal qilish uchun foydalanish.
Bolaning kompetensiyalari bola rivojining quyidagi sohalarida belgilanadi:
3.2.1. «Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish» sohasi kompetensiyalari
«Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi» sohasidagi o‘quv-tarbiyaviy faoliyat yakunlanganidan so‘ng 6-7 yoshli bola:
o‘z imkoniyatlari va yoshi bilan bog‘liq jismoniy rivojlanish me’yorlariga mos ravishda jismoniy faollik ko‘rsatadi;
turli harakatchanlik faolligini uyg‘un ravishda va maqsadli bajarishni biladi;
turli hayotiy va o‘quv vaziyatlarida mayda motorika ko‘nikmalaridan foydalanadi;
o‘z harakatlarini hissiyot va sezgi organlari yordamida boshqaradi;
shaxsiy gigiena malakalarini qo‘llaydi;
sog‘lom turmush tarzi va ovqatlanish asoslarini biladi;
xavfsiz hayotiy faoliyat asoslari qoidalariga rioya qiladi.
3.2.2. «Ijtimoiy-hissiy rivojlanish» sohasi kompetensiyalari
«Ijtimoiy-emotsional rivojlanish» sohasidagi o‘quv-tarbiyaviy faoliyat yakuniga etganidan so‘ng 6-7 yoshli bola:
o‘z «Men»i va boshqa insonlarning hayotiy faoliyat muhitidagi roli to‘g‘risida tasavvurga ega bo‘ladi;
o‘z hissiyotlarini boshqaradi va ularni vaziyatga mos ravishda ifodalaydi;
o‘zgalarning hissiyotlarini farqlaydi va ularga mos ravishda javob beradi;
kattalar va tengdoshlar bilan vaziyatga mos ravishda muloqot qiladi;
murakkab vaziyatlardan konstruktiv chiqish yo‘llarini topadi.
|
-bob. MTM ta’lim jarayonining maqsad va tamoyillari

2.1. MTM ta’lim jarayonining maqsadlari
O‘quv-tarbiyaviy jarayonning maqsadi bolalarda umumiy kompetensiyalar va rivojlanish sohalari kompetensiyalarini shakllantirish uchun tegishli sharoitlar yaratishdan iboratdir.
MTM ta’lim jarayonining tamoyillari quyidagilardan iborat:
bola huquqlari, o‘ziga xos rivojlanish xususiyat va salohiyatlarini hisobga olish;
ta’lim jarayonida barcha turdagi rivojlanish sohalarining o‘zaro bog‘liqligi;
bola salomatligini asrash va mustahkamlash, uning ehtiyojlari, shu jumladan, uning harakatlanish ehtiyojlarini qondirish;
bolaning ijodiy qobiliyatlarini qo‘llab-quvvatlash;
o‘yin orqali ta’lim berish va rivojlantirish;
bolaning rivojlanishi va ijtimoiy moslashishi uchun qulay muhit yaratish;
bola uchun xavfsiz muhitni ta’minlash;
MTMning oila, mahalla va maktab bilan hamkorligi;
milliy madaniy an’analar qadriyatini oshirish va boshqa millatlar madaniyatiga hurmat, boshqa millatlar madaniyatining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olish;
Bolaning maktabgacha ta’lim muassasasidagi rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash jamoaviy ish hisoblanadi va uning amalga oshirilishi uchun maktabgacha ta’lim muassasasi rahbari javobgar bo‘ladi.
Qo‘shimcha ta’lim xizmatlari maktabgacha ta’lim muassasasi tomonidan imkoniyatlardan kelib chiqqan holda bolalar va aholi ehtiyojlariga mos ravishda tashkil etiladi.
Qo‘shimcha ta’lim xizmatlari fakultativ hisoblanadi va ularni tashkil qilishda ko‘ngillilar (volontyorlar), ota-onalar va homiylar ishtirok etishi mumkin.
2.4. Alohida ehtiyojga ega bo‘lgan bolalar uchun mo‘ljallangan ta’lim faoliyati
Maktabgacha ta’lim muassasasida alohida ehtiyojga ega bo‘lgan bolalarni qo‘llab-quvvatlash jamoaviy ish hisoblanadi va uni amalga oshirish uchun maktabgacha ta’lim muassasasi rahbari javobgar bo‘ladi.
Zarurat tug‘ilganda, pedagoglar tarkibi va maktabgacha ta’lim muassasasi rahbariyati, tor ixtisosdagi mutaxassislarni jalb etgan holda, bola (uning rivojlanishi) uchun o‘quv-tarbiyaviy faoliyatning individual rejasini tuzadi.
|
-bob. O‘quv-tarbiyaviy faoliyat

|
-bob. O‘quv-tarbiyaviy faoliyat
|
bet | 8/19 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 153,96 Kb. | | #117159 |
Bog'liq ZbekistOn respublik-fayllar.org4-bob. O‘quv-tarbiyaviy faoliyat
O‘quv-tarbiyaviy faoliyat «O‘zbekiston Respublikasining ilk va maktab yoshidagi bolalarni rivojlantirishga oid davlat talablari» asosida amalga oshiriladi.
Maktabgacha ta’lim muassasasi o‘quv va tarbiyaviy faoliyatni o‘quv yillari bo‘yicha tashkil qiladi.
O‘quv yili 2 sentyabrda boshlanadi va 31 maygacha davom etadi.
1 iyundan 31 avgustgacha MTMda yozgi sog‘lomlashtirish davri tashkil etiladi.
4.1. O‘quv-tarbiyaviy faoliyatni rejalashtirish
O‘quv-tarbiyaviy faoliyat guruhning kundalik ish tartibiga tayanadi va unda pedagog tomonidan rejalashtirilgan kundalik harakatlar, bolalar o‘yinlari, bo‘sh vaqt va o‘quv-tarbiyaviy faoliyat turlari navbatma-navbat amalga oshiriladi2.
O‘quv-tarbiyaviy faoliyat ta’lim va ijtimoiy ehtiyojlar (salomatlik, ovqatlanish va xavfsizlik)ni qondirish maqsadida bolaning yoshi va individual rivojiga asoslanuvchi o‘quv rejasiga muvofiq olib boriladi. O‘quv-tarbiyaviy faoliyat bola hayoti va uning atrofidagi muhitdan kelib chiquvchi yagona bir butun mavzuga birlashtiriladi3.
O‘quv-tarbiyaviy faoliyatni rejalashtirish ta’lim sharoitlariga bog‘liq holda integratsiya, xilma-xillik va moslashuvchanlik tamoyillaridan tarkib topadi.
O‘quv-tarbiyaviy faoliyatda quyidagi rejalashtirish turlari mavjud:
Rejalashtirishda faoliyatning maqsadlari, mavzusi, mazmuni va turlari ifodalanadi. Faoliyat turini tanlashda nafaqat o‘quv-tarbiyaviy faoliyatning umumiy maqsadlari, balki rivojlanish sohalari bo‘yicha maqsadlar, faoliyat mazmuni va turlarini integratsiyalash ham hisobga olinadi.
Rejalashtirishda kun tartibini hisobga olish zarur. Kun tartibi ish sur’atini belgilaydi va bolaga bir faoliyatdan boshqasiga oson o‘tishda yordam berishi lozim. SHuni yodda tutish joizki, o‘yin maktabgacha yoshdagi bolalarning asosiy faoliyati hisoblanadi. Kun tartibini tuzishda kunduzgi uyqu, dam olish vaqti va sayrga chiqish vaqti hisobga olinadi.
|
| |
Ota-onalar bilan hamkorlik

|
Ota-onalar bilan hamkorlik
|
bet | 5/19 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 153,96 Kb. | | #117159 |
Bog'liq ZbekistOn respublik-fayllar.org
Bolaning har tomonlama rivojlanishini ta’minlash uchun maktabgacha ta’lim muassasasi ota-onalar bilan o‘zaro hamkorlikning quyidagi shakllarini tashkil qilishi mumkin:
ota-onalarning maktabgacha ta’lim muassasasi borasidagi fikrlarini hisobga olish;
ilk rivojlanish masalalarida ota-onalarga bilim berish;
ota-onalarni o‘quv-tarbiyaviy jarayonda faol qatnashishga jalb etish;
ota-onalarning muassasa hayotida ishtirok etish borasidagi tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash.
3-bob. Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim berishda kompetensiyaviy yondashuv
Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim berishda kompetensiyaviy yondashuv o‘sib borayotgan bola shaxsini hayotga tayyorlash, unda hayotiy muhim masalalarni hal qilish uchun zarur bo‘lgan, axloqiy me’yor va qadriyatlarni o‘zlashtirish, boshqa insonlar bilan muloqot qilish, «Men» obrazini qurish bilan bog‘liq bo‘lgan faoliyat usullarini shakllantirishga tayyorgarlikni ko‘zda tutadi.
Boshlang‘ich muhim kompetensiyalar bolaning faoliyat va axloq sub’ekti sifatidagi yaxlit rivojlanishini talab etadi.
Kompetensiya bolaning bilim, ko‘nikma, malaka va qadriyatlari majmuidir. Boshlang‘ich kompetensiyalar, rivojlanish sohasidan qat’i nazar, bola shaxsi shakllanishi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
3.1. Maktabgacha yoshdagi (6-7 yosh) bolaning umumiy muhim kompetensiyalari
Kommunikativ kompetensiya – muloqot vositalaridan turli vaziyatlarda foydalana bilish ko‘nikmasi.
O‘yin kompetensiyasi – bolaning o‘yin jarayoni va uni tashkil qilishda tajriba, bilim va ko‘nikmalardan ijodiy foydalanishi. O‘quv-tarbiyaviy faoliyat uchun asos hisoblanadi.
Ijtimoiy kompetensiya – hayotiy vaziyatlarda kattalar va tengdoshlar bilan muloqotda axloq qoidalari va me’yorlariga rioya qilgan holda o‘zini tutish mahorati.
|
| |
-bob. Umumiy qoidalar - O‘zbekistOn respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi

|
O‘zbekistOn respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi
|
bet | 3/19 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 153,96 Kb. | | #117159 |
Bog'liq ZbekistOn respublik-fayllar.org1-bob. Umumiy qoidalar
Maktabgacha ta’lim muassasasining davlat o‘quv dasturi (quyida: «MTM davlat o‘quv dasturi») O‘zbekiston Respublikasining ilk va maktabgacha yoshidagi bolalarni rivojlantirish borasidagi Davlat talablariga muvofiq ishlab chiqilgan me’yoriy-huquqiy hujjat bo‘lib, unda maktabgacha ta’lim muassasasining maqsad va vazifalari, o‘quv-tarbiyaviy faoliyatning asosiy g‘oyalari ifodalangan, shuningdek, bolaning ta’limning keyingi bosqichiga o‘tishidagi asosiy kompetensiyalari belgilangan.
Davlat o‘quv dasturi O‘zbekiston Respublikasi hududida joylashgan quyidagi ta’lim muassasalarida qo‘llash uchun majburiy:
1.1. MTM davlat o‘quv dasturini qo‘llash
Davlat o‘quv dasturi variativ o‘quv dasturlarini yaratishda majburiy tayanch hujjat hisoblanadi.
Ta’lim muassasalari Maktabgacha ta’lim vazirligi tomonidan tasdiqlangan variativ o‘quv dasturlaridan foydalanish huquqiga ega.
Ta’lim muassasasi Davlat o‘quv dasturi asosida o‘zining MTM ishchi o‘quv dasturini ishlab chiqish huquqiga ega. Ta’lim muassasasining ishchi o‘quv dasturi muassasa pedagoglari tomonidan ota-onalarni jalb etgan holda tuziladi va amaldagi qonunchilik tartibida tasdiqlanadi1.
1.2. MTMning maqsad va vazifalari
MTMning maqsad va vazifalari quyidagilardan iborat:
bolaning individual ehtiyojlarini hisobga olgan holda ilk va maktabgacha yoshdagi bolalarni rivojlanishiga oid Davlat talablari asosida hamda Davlat o‘quv dasturiga muvofiq uning har tomonlama va barkamol rivojlanishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratish;
maktabgacha yoshdagi bolalarning o‘quv-tarbiyaviy faoliyatini tashkil qilish va amalga oshirish;
bolalarning ilk rivojlanishi masalalarida ota-onalar va jamiyatga tegishli bilimlar berishni tashkil etish va amalga oshirish;
bolalarning ilk rivojlanishi masalalarida oila va jamiyat bilan o‘zaro hamkorlikni tashkil qilish va amalga oshirish.
|
| |
«Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari» sohasi kompetensiyalari

3.2.3. «Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari» sohasi kompetensiyalari
«Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari» sohasidagi o‘quv-tarbiyaviy faoliyat yakuniga etganidan so‘ng 6-7 yoshli bola:
nutqni eshitadi va tushunadi;
o‘z nutqida to‘g‘ri talaffuz, qulay grammatik shakllar va xilma-xil gap konstruksiyalaridan foydalanadi;
ikkinchi tilni o‘rganishga qiziqish namoyon qiladi;
ikkinchi tilni egallash bo‘yicha dastlabki bilimlarini ko‘rsatadi;
badiiy adabiyot asarlariga qiziqish namoyon qiladi;
so‘zning lug‘aviy, bo‘g‘inli va fonetik tuzilishi to‘g‘risida tasavvurga ega bo‘ladi;
turli ma’no shakllarini mustaqil ravishda tuzish va so‘zlab berishni biladi;
yozishning dastlabki malakalari va vositalaridan foydalanishni biladi.
3.2.4. «Bilish jarayonining rivojlanishi» sohasi kompetensiyalari
Bilish jarayonining rivojlanishi sohasidagi o‘quv-tarbiyaviy faoliyat yakuniga etganidan so‘ng 6-7 yoshli bola:
bilim olishga faol qiziqishni namoyon etadi;
o‘quv va hayotiy faoliyat uchun axborotni mustaqil ravishda topadi va undan foydalanadi;
predmetlar, voqealar va ko‘rinishlar o‘rtasidagi oddiy aloqalarni tushunadi va ularni yaxlit bir butunlik sifatida idrok qiladi;
raqamlar, hisob-kitobni biladi va ularni hayotda qo‘llaydi;
makon, shakl va vaqtga mos ravishda ish tutadi;
elementar matematik hisoblashlarni amalga oshiradi;
atrof-muhitdagi voqea-hodisalar va ko‘rinishlarni kuzatadi hamda tadqiq qiladi;
atrof-muhitga nisbatan ehtiyotkorona va g‘amxo‘r munosabatni namoyon etadi.
3.2.5. «Ijodiy rivojlanish» sohasi kompetensiyalari
«Ijodkorlik» sohasidagi o‘quv-tarbiyaviy faoliyat yakuniga etganidan so‘ng 6-7 yoshli bola:
san’at va madaniyatga qiziqish namoyon qiladi;
milliy an’analarni qadrlaydi va ularni kundalik hayotning bir qismi sifatida idrok etadi;
san’atning muayyan turini afzal ko‘rishini mustaqil ravishda ifodalaydi;
olingan bilim va ko‘nikmalardan turli hayotiy vaziyatlarda o‘z ijodiy rejalarini tuzish va tatbiq qilish uchun foydalanadi;
insonning dunyoni o‘zgartirishdagi yaratuvchanlik rolini tushunadi.
|
MUHAMMAD AL - XORAZMIY (783-850)

|
MUHAMMAD AL - XORAZMIY (783-850)
|
bet | 9/72 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 32,76 Mb. | | #236345 |
Bog'liq 74. Xalq pedagogikasi.Mutalipova M.J MUHAMMAD AL - XORAZMIY (783-850)
Abu Abdulloh Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy 783 yil Xorazmda tavallud topgan. Yevropada
«Algorismus» nomi bilan mashhur bo‘lgan. U o‘z ilmiy faoliyatining asosiy qismini Bog'dodda, xalifa al-Ma’mun boshchiligidagi ilmiy markaz «Bayt ul- hikma»da o'tkazgan. Xalifa al-Ma’mun al-Xorazmiyni
olim sifatida juda qadrlaganligi bois mazkur ilm dargohini boshqarish ishlarini ma’lum muddat unga topshirgan.
Al-Xorazmiy hind va yunon olimlarining asariarini puxta o'zlashtirib, undagi g‘oyalarni yanada rivojlantiradi. U hozirgi zamon matematika fanining fundamental qoidalari asoschisi, zamonaviy algebra fanining birinchi ta’sis etuvchisi bo‘lib hisoblanadi. Olimning
«Al-Jabr val-Muqobala» asaridagi birinchi «Al-Jabr» so‘zidan Yevro pada «algebra» so‘zi kelib chiqqan. U 0(nol) sonini arifmetikaga olib kirdi va shu tariqa sonlarning o‘nlik pozitsion tizimi butun dunyoga tarqaldi.
10 Каримов И.А. Юксак маънавият- енгилмас куч. - Т.: Маънавият. 2008. 44-бет.
19
A!-Xorazmiyning sonlar tizimi haqidagi asarlaridan biri Yevropada
«Algorizm» nomi bilan tanildi va bu nomdan zamonaviy «algoritm» so‘zi kelib chiqdi.
Al-Xorazmiy matematikadan tashqari astronomiya ilmiga oid turli mavzularda bir qancha ilmiy maqolalar yozgan. Ulardan eng mashhuri
«Astronomiyaga oid jadvallar» («Zij») asaridir. Olim geografiya fanining rivojiga ham salmoqli hissa qo‘shgan. lining muhim geografik asarlaridan biri «Yerning tasviri» («Surat al-Arz») kitobidir.
Mashhur tarixchi Jorj Sarton al-Xorazmiyni « ...0 ‘z davrining eng buyuk matematigi va agar barcha shart-sharoitlar nazarga olinsa, barcha davrlarning ham eng buyuklaridan biri» deb ta’rif bergan.
Buyuk allomaning didaktik qarashlariga to‘xtaladigan bo‘lsak, u bilim olishda talabaning shaxsiy kuzatishlariga va olgan bilimlaridan o‘rinli foydalanishlariga katta e’tibor beradi. Bunda u ilm o‘rganuv- chilarning ilmiy manbalarni topish, o‘rganish va tushuntira olish malakalarini hosil qilish zarurati haqida to‘xtaladi. U o‘zining «Al-Jabr val-Muqobala» asarida olimlar uch guruhga bo‘linishini aytadi:
«Ulardan biri o‘zidan avvalgilar qilgan ishlarni amalga oshirishda boshqalardan o‘zib ketadi va uni o'zidan keyin qoluvchilarga meros qilib qoldiradi. Boshqasi o‘zidan avvalgilarning asarlarini sharhlaydi va bu bilan asami tushunishdagi qiyinchiliklarni osonlashtiradi, uni tushunarliroq qiladi. Keyingisi esa sochilib yotganni to‘playdi, o‘zidan avvalgilar haqida yaxshi fikrda boMadi».
AI-Xorazmiyning bu fikrlari o ‘sha davrdagi ilmiy-tadqiqot ishlari va ta'lim metodlari haqida yorqin ma’lumot beradi.
|
| |
BILASIZMI? - M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent

BILASIZMI?
«Qadrdon - qirq yillik, Qimniatdon - qirq kunlik» maqolining ma’nosini bilasizmi?
Qimmatdon - ishi bitguncha, manfaatlanib qolguncha seni maqtab, shirin muomalada bo‘lib, laganbardorlik qilib, atrofingda girdikapalak bo‘lib yuruvchi, ishi bitgandan keyin esa teskari qarab, ipini uzib ketadigan soxta do‘st. Maqoldagi «qirq yillik, qirq kunlik» deganda eng uzoq va eng yaqin davr nazarda tutilgan.
BU QIZIQ!
«Bilganing daryo bo‘lsa, bilmaganing - dengiz» iborasi
«Men bilaman, ko‘p narsani bilaman, hamma narsani bilaman, deb maqtanma, chunki hali bilmagan narsalaring ko‘p, sendan ortiq biladiganlar ham ko‘p», - degan ma’noni anglatadi.
Xalq pedagogikasi va 0 ‘rta Osiyo buyuk mutafakkirlarining pedagogik g ‘oyalaridagi uyg‘unlik
Jamiyatimizda yangilanish jarayoni ketayotgan, qadriyatlarimiz tiklangan bir paytda milliy - ma’rifïy boyliklarimiz sirasiga kiruvchi o'tmish donishmandlari, buyuk allomalar va mutafakkirlarning bizga qoldirgan bebaho merosini o ‘rganish katta ahamiyat kasb etmoqda. Xalqimizni jahonga tanitgan buyuk siymolar, ulug‘ allomalar, mard va qahramon farzandlaming hayot yo‘li, butun faoliyati bugungi va kelajak avlod uchun ibrat maktabi bo‘lib qoladi, zamonlar o‘tishi bilan bu nodir ma’naviy durdonalarning qimmati va ahamiyati yanada oshib boraveradi. Ulug‘ ajdodlarimizning ana shu boy merosidagi pedagogik g'oyalar xalq pedagogikasida atroflicha o‘rganiladi. Chunonchi, xalq pedagogikasi xalqning tarbiya bo‘yicha tajribalar majmui deb qaraladigan bo‘lsa, allomalarimizning yosh avlodni axloqiy tarbiyalash borasidagi pedagogik g‘oyalari xalq donishmandligi, xalq dunyoqarashi bilan o'zaro uyg'un va chambarchas bog'liqdir.
18
Zaminimizda yashab o‘tgan, bugun ham dunyo ahlini hayratga solayotgan buyuk allomalarimizning ibratli hayoti va mislsiz ilmiy- ijodiy kashfiyotlari, ulardagi axloqiy ta’limotlar haqida to‘liq ma’lu- motga ega bo'lish juda muhimdir. Zero, yurtboshimiz ta’kidlagan- laridek, «Bizning o‘z oldimizga qo‘ygan maqsadimiz bunday ulug‘ zotlaming hayot yo'li va qoldirgan merosini to'liq tasvirlash emas, balki ularning eng buyuk namoyandalari timsolida ma’rifat, ilmu fan, madaniyat, din kabi sohalarning barchasini o‘zida uyg‘unlashtirgan xalqimizning ma’naviy olami naqadar boy va rang-barang ekanini isbotlab berishdan iboratdir. Bunday noyob va bebaho boylikni har tomonlama chuqur o‘rganish, uning ma’no-mazmunini farzandlarimizga yetkazish masalasi barchamiz, birinchi galda, ziyolilarimiz, butun jamoatchiligimiz uchun ham qarz, ham farz boMishi shart deb hisoblayman.»10
Bu fikrlar tarixda o'chmas iz qoldirgan buyuk ajdodlarimizning ibratli hayoti va ilmiy-ijodiy faoliyati haqidagi bilimlarimizni kengay- tirishga da’vat etadi.
|
Xalq pedagogikasi  manbalari

|
Xalq pedagogikasi manbalari
|
bet | 4/72 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 32,76 Mb. | | #236345 |
Bog'liq 74. Xalq pedagogikasi.Mutalipova M.J Xalq pedagogikasi manbalari
0 ‘zbek xala og‘zaki iiodi
Xalqimiz o‘z tarixiy ijtimoiy taraqqiyoti mobaynida boy og‘zaki ijod merosini yaratgan. Xalq og‘zaki ijodi qadim zamonlardan buyon xalq pedagogikasining tarbiya vositalaridan biri bo‘lib kelgan.
0 ‘zbek xalq og‘zaki ijodining barcha janrlari, jumladan, afsonalar, asotirlar, rivoyatlar, ertaklar, naqllar, latifalar, loflar, xilma-xil qo‘shiqlar, allalar, termalar, maqollar, matallar, topishmoqlar, dostonlar, askiyalar, aytishuvlar, tez aytishlaming tarbiyaviy imkoniyatlari cheksizdir. Barkamol shaxsni shakllantirishning hamma tarkibiy qismlari, ya’ni aqliy, axloqiy, jismoniy mehnat, nafosat tarbiyasiga oid
11
ajoyib ma’lumotlar o‘zbek xalq og‘zaki ijodining barcha janrlarida o‘z ifodasini topgan.
Milliv urf-odatlar. an’analar va marosimlar.
Milliy urf-odatlar, an’analar, marosimlar zamirida katta tarbiyaviy imkoniyatlar mavjud, zero ularning barchasi ajdodlarimizdan qolgan madaniy meros sanaladi. Milliy to‘ylar, ommaviy bayram - sayllar, sharqona va turkona an’analar, hayit bayramlarida xalqimizning o‘ziga xosligi yorqin aks etadi.
Xalq o‘vinlari va o‘vinchoalari.
0 ‘zbek xalq o‘yinlari o‘zlarining serharakatligi, chidamlilikka o'rgatuvchanligi, chiniqtiruvchi harakatlardan iboratligi bilan ajralib turadi. Xalq o‘yinchoqlarida xalqning turmushi, uning qadriyatlari va orzu istaklari ustalik bilan tasvirlangan.
Diniv ta’limotlar.
Islom dinining muqaddas manbalari bo‘lgan «Qur’oni Karim», hadis va boshqa diniy ta’limotlarda odob-axloqqa, insoniylikka oid qimmatli pedagogik g‘oyalar ilgari surilgan.
Xalq amaliv san’ati va hunarmandchiligj.
Xalq amaliy san’ati va hunarmandchiligining sohalari xalq moddiy hayotining ko‘zgusi va ijtimoiy hayotining aksi bo‘lib, o‘quvchilarda nafosat his-tuyg‘ularini shakllantiradi.
|
| |
Mavzu bo‘yicha nazorat savollari

Mavzu bo‘yicha nazorat savollari:
Xalq pedagogikasining muhim yo‘nalishi va muhim xususiyatlari nimalardan iborat?
Xalq pedagogikasining asosiy tadqiqot ob’ekti nima?
Xalq pedagogikasi fanining asosiy maqsadi va vazifalari nimalardan iborat?
Etnopedagogika fani nimalarni o‘rganadi?
Pedagogik madaniyat tushunchasini ta’riflang.
Gegel o‘tmishdagi ma’rifiy boyliklar haqida qanday fikrlar bildiradi?
Xalq pedagogikasiga ta’rif bering.
Xalq pedagogikasi qanday fanlar bilan o‘zaro aloqada o‘rgani- ladi?
Xalq pedagogikasi manbalariga nimalar kiradi?
Xalq pedagogikasining tarbiyaviy imkoniyatlari deganda nimalarni tushunamiz?
16
Xalq pedagogikasining didaktik imkoniyatlari deganda nimalarni tushunamiz?
Milliy ta’lim-tarbiya nimadan boshlanadi?
Aniq va gumanitar fanlami o‘qitishda xalq pedagogikasi manbalaridan foydalanishning tarbiyaviy ahamiyati nimada?
Pedagogika - psixologiya fanlarini o‘qitishda xalq pedagogika sining qaysi manbalaridan foydalanish mumkin?
Oilaviy qadriyatlarga nimalar kiradi?
SogMom turmush tarziga oid qadriyatlarga ta’rif bering.
Badiiy-estetik qadriyatlar va ma’naviy-ruhiy qadriyatlarga nimalar kiradi?
Ijtimoiy-siyosiy qadriyatlar va mehnat qadriyatlari haqida tushuncha bering.
Madaniy-ma’rifiy va ilmiy-ma’naviy qadriyatlami ta’riflang.
TOPSHIRIQ. Quyidagi matnni o‘qing. Mardlik haqida maqollar topib, yod oling. ( 0 ‘zbek tilida mardlik haqida 40ga yaqin maqol bor.)
MARDLIK - MANGULIK
Mardlik, botirlik, qahramonlik, jasurlik insonning qanchalik oliy fazilati bo‘lsa, nomardlik, qo‘rqoqlik, sotqinlik uning shunchalik tuban illatidir. Xalq o‘zining ko‘pdan-ko‘p maqollarida ana shu ijobiy va salbiy xislatlami zo‘r mahorat bilan ifoda etadi: «Mardlik-kishining husni», «Mard bir so‘zda turadi», «Mard maydonda bilinadi», «Mard- ning qirq ishidan bir ishi nosoz bo‘lsa ham o‘zi hijolat» va hokazo.
«Mardlik - yiqitmoq emas, turg‘izmoq» maqolining ma’nosi kurash musobaqasi bilan bog‘liq. Polvonlaming odati shuki, kurash tushganda yiqitgan polvon yiqilgan polvonni ko‘tarib o'rnidan turg‘izadi-da, yelkasiga qoqib qo‘yadi. Bu uning mardligini bildiradi. Xalqimiz mazkur maqol bilan majozan: «Qiyin ahvolga tushib qolgan odamga yordam, madad berish, qo‘Ilab-quvvatlash - mardlik belgisi, demoqchi bo'ladilar. «Er yigit el chetida, yov betida» maqolida esa «Haqiqiy mard yigit o‘zini katta olmay, el ichida kamtarlik bilan chetlab yuradi-yu, ammo yov kelganda o‘zining kimligini ko‘rsatadi», - degan ma’no bor.
«Ming qarg‘a bir tuyg‘unga yetmaydi» maqoli «Mingta qo‘rqoqdan bitta botir zo‘r» degan ma’noni anglatadi. Bunda tuyg‘un - sezgir, chaqqon, olg'ir ov qushi, qirg‘iy yo qarchig‘ayning erkagi. Bu qushjtf^majozda botirga, qarg‘ani esa qo‘rqoqlarga o‘xshatadilar. «MardnLm^'har yerda ,
manzili bor» maqolining mazmuniga ko‘ra mardlik ko‘rsatgan, mardlik bilan dong chiqargan odamni hamma yerda taniydilar, hurmat-ehtirom bilan qabul qiladilar degan ma’noni uqish mumkin.
|
(1041-1167) - M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent

(1041-1167)
XII asrda Markaziy Osi- yoda pay do bo‘lgan ilk tasav- vufiy tariqatning asoschisi Xoja Ahmad Yassaviy 1041 yilda Sayramda Shayx Ibrohim oi- lasida dunyoga kelgan. Yoshli- gida ota-onasidan ajralgan Ah-
madni bobosi Arslonbobo tarbiyalab, voyaga yetkazadi. U dastlab Yassida, so‘ngra Buxoroda Yusuf Hamadoniy qo‘lida ta’lim oladi. U erda tasavvuf ilmini o‘rganib, o‘z yurti Turkistonga qaytadi, shogirdlar tayyorlay boshlaydi.
Ahmad Yassaviy madaniyatimiz tarixida ilk turkiyzabon m utasawuf shoir sifatida tanildi. Alisher Navoiy unga «Turkiston mulkining ulug‘ Shayx-ul-mashoyixi» deb ta’rif beradi.
27
«Yassaviya» tariqatining barcha aqidalari Ahmad Yassaviyning asosiy asari bo'lmish «Hikmatlar»da to‘liq bayon etilgan. Asarda poklik, halollik, to‘g‘rilik, mehr-shafqat, mehnatsevarlik kabi ilg‘or umuminsoniy qadriyatlar o ‘z ifodasini topgan.
Xoja Ahmad Yassaviy nafaqat Xuroson va Movarounnahr, balki turkiyzabon xalqlaming ma’naviy tarixida taniqli bo‘lgan, mutasavvuf donishmand, insonparvar shoir hisoblanadi.
ABULQOSIM MAHMUD AZ - ZAMAXSHARIY (1075-1144)
Abulqosim Mahmud az-Zamaxshariy Xorazmda tavallud topgan. U dastlabki bilimni o‘z davrin ng savodli, diyonatli, muruvvatli kishisi boMgan otasidan oladi. 0 ‘g‘lidagi ilmga bo'lgan zo‘r ishtiyoqni sezgan ota o‘g‘lini madrasaga o ‘qishga beradi. Madrasada arab tili va adabiyotini, diniy ilmlarni, xattotlik san’atini o‘zlashtiradi. 12 yoshga to‘lgach, ilm istab avvalo Buxoro shahriga, so‘ngra xorijiy oMkalar Xuroson, Bog‘dod, Makka, Damashqqa boradi. Buyuk mutafakkirning boy va ulkan ilmiy merosi diniy ilmlar, tafsirshunoslik, lug'atshunoslik, grammatika, aruz, adabiyot, mantiq, geografiya kabi fanlardan iborat.
Mahmud az-Zamaxshariy «al-Mufassal», «al-Kashshof»,
«Muqaddimat al-adab», «Asos al-balag‘a» va boshqa qator asarlar muallifi. Uning «Muqaddimat al-adab» asari fan, madaniyat, san’at, ijtimoiy hayotning turli sohalari bo‘yicha ma’lumot beradi. «al- Kashshof» asari esa Qur’onga yozilgan tafsir bo‘lib, musulmon dunyosida hozirga qadar asosiy manba hisoblanadi.
Az-Zamaxshariy asarlarining ilmiy ahamiyati olimlar tomonidan yuqori baholanib, unga «Ustoz al-arab va-l-ajam», «Ustoz ad-dunyo»,
«Ka’bat al-udaba» kabi sharafli nomlarni berishgan.
|
Miliv musiqa va qo‘shiqchilik san’ati

|
Miliv musiqa va qo‘shiqchilik san’ati
|
bet | 5/72 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 32,76 Mb. | | #236345 |
Bog'liq 74. Xalq pedagogikasi.Mutalipova M.J Miliv musiqa va qo‘shiqchilik san’ati.
Musiqa ma’lum darajada hayotni va davrni aks ettiradi. Jumladan, o‘zbek musiqa va qo‘shiqchilik san’ati xalqimizning turmushini, uning orzu-istaklarini o ‘zida mujassamlashtirgan.
Tasviriv san’at.
Xalqning hayoti, u turmush kechirayotgan tabiiy sharoit, insoniy obrazlar ma’lum darajada pedagogik bilimlar va ma’lumotlarni ifodalab bergan.
Tarixiy vodgorliklar va milliv me’morchilik.
Har bir tarixiy yodgorlik zamirida xalqning ma’lum davrdagi tarixiy taraqqiyoti va ijtimoiy hayoti yotadi. Har bir tarixiy obidalar yoshlarda vatanparvarlik hissini, bunday betakror obidalami yaratgan ajdodlar bilan faxrlanish tuyg‘usini uyg‘otadi.
Xalq raqs san’ati.
0 ‘ziga xos ma’noni anglatuvchi chiroyli, mutanosib harakatlar nafosat tarbiyasining muhim vositalaridan biri bo‘lib kelgan.
12
Q‘rta Osivo va o‘zbek xalqi mutafakkirlarining asarlari.
Buyuk allomalarning asarlarida ilg‘or pedagogik fikrlar, qarashlar va g‘oyalar ifodalangan bo‘lib, ularni o‘zbek xalqi tarbiya madaniyati- ning tarkibiga kiritish juda o‘rinlidir.
Xalq pedagogikasining tarbiyaviy imkoniyatlari deganda xalq tarbiya tajribasidan joy olgan eng ilg‘or pedagogik bilimlar, malaka va ko‘nikmalar, zamonaviy o‘quv dargohi va oila tarbiyaviy tizimida yoshlarni tarbiyalash maqsad va vazifalarini hal etish uchun qulay shart- sharoitlami yaratish tushuniladi. Masalan, xalq maqollarining tarbiyaviy imkoniyatlari tarbiyaning asosiy maqsadidan kelib chiqadi. Tarbiyaning asosiy maqsadi esa har tomonlama yetuk inson, yuksak ma'naviyatli shaxsni shakllantirishdir. Chunonchi, xalq pedagogikasi qadriyatlari ma’naviy yetuk, malakali mutaxassislarni tayyorlash, barkamol shaxs tarbiyasi hamda ta’lim-tarbiya samaradorligini oshirish imkoniyatlarini yaratib beruvchi manbadir.
|
| |
ulashdagi uchta vaziyat - A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

|
A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlariBog'liq abonent kirish tarmoqlariulashdagi uchta vaziyat.
– abonent kirish tarmoqlarini qurish bilan bog‘liq xarajat-
larning operatorga tegishli qismi keng doirada o‘zgaradi va u
bir qator sabablar bilan belgilanadi. Buning isbotini yuqorida
keltirilgan vaziyatlar isbotlaydi. Zamonaviy infokommunikatsion
tizimlar juda yuqori ishonchlilikka ega bo‘lishi lozim. Bu talablar
infokommunikatsion tizimlar hamma elementlarining juda
past rad etishlar ehtimolligida ta’minlanishi mumkin. Xalqaro
standartlashtirish tashkilotining ma’lumoti bo‘yicha (1.4-rasm)
UFTfTda raddiyalar sabablarining taqsimlanishi keltirilgan.
1.4-rasmdan abonentlarning taxminan choragi abonent
liniyasining ishonchsizligidan shikoyat qilganligini ko‘rsatadi.
Bundan tashqari, to‘sqinlarning katta qismi abonent kirish
tarmoq larida ro‘y beradi. Demak, operator abonent kirish tarmoq-
larida axborot almashinish ishonchliligini oshirishga va sifatiga
e’tibor berishi lozim.
11
«Stansiya javobi» va
«Chaqiriq» signallarining
yo‘qligi
To‘sqinlar
48%
12%
16%
24%
Avariya signallari
ALning uzilishi
1.4-rasm. UFTfTda xizmat ko‘rsatishga raddiyalar sabablarining
taqsimlanishi.
Foydalanayotgan abonent kirish tarmoqlari aloqa liniyalarining
to‘plamidir, shuning uchun ALlarining va abonent kirish
tarmoqlarining foydali ish koeffitsiyenti bog‘lovchi liniyalarga
nisbatan ancha kamdir. Ya’ni abonent kirish tarmoqlarini
yaratishga sarf-xarajatlar kam samaralidir.
Bu mulohazalar asosida ekspluatatsiyalayotgan abonent kirish
tarmoqlarining yana ikkita xossasini shakllantirish mumkin:
– abonent kirish tarmoqlariga axborot almashinish ishonch-
liligi va sifati ko‘rsatkichlarining pastligi o‘ziga xosdir;
– abonent kirish tarmoqlarining foydali ish koeffitsiyenti juda
kamligi (o‘tkazilayotgan trafik intensivligi) texnik vositalardan
foydalanish samarasining pastligiga olib keladi.
Ekspluatatsiyalayotgan abonent kirish tarmoqlarining yuqo-
rida ko‘rilgan o‘ziga xos xususiyatlari, ulardan foydalanishdagi
muam molarni hal etish uchun abonent kirish tarmoqlarini
modernizatsiyalash dolzarb masala bo‘lib qoladi.
Abonent kirish tarmoqlarini modernizatsiyalashda struktu-
raviy va texnologik jihatlarni hisobga olish zarur.
|
| |
A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari
Download
8,99 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/44
Sana
09.01.2024
Hajmi
8,99 Mb.
#132974
Download
8,99 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari
Download
8,99 Mb.
Matnni ko'rish
ustunlarga osilgan holda tortilishi

ustunlarga osilgan holda tortilishi.
Taqsimlovchi tarmoq
Abonent tomoni
Ko‘p qavatli uy podyezdi
Stansiya tomoni
ATS
Mufta
Aktiv uskuna
shkafi
Aktiv uskuna
shkafi
Asosiy
optik
kross
1.13-rasm. Ko‘p qavatli uylarda FTTN tarmog‘ini tashkil
yetish namunasi.
23
SU
OLD
ODF
Solitter
ONU
Splitter moduli
Yerosti shaxtasi
OSP-4
1.14-rasm. Ko‘p qavatli uyda tolali-optik kabelni (FTTH) joylashtirish.
1.3. Abonent kirish tarmog‘iga PON texnologiyasini qo‘llash
Internet tarmog‘ining rivojlanishi hamda yangi aloqa xiz-
mat larining paydo bo‘lishi, tarmoq bo‘yicha uzatilayotgan
ma’lumotlar oqimining oshishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun
operatorlar transport tarmog‘ining o‘tkazuvchanlik qobiliyatini
oshirish yo‘llarini qidirishga majbur bo‘ladi. Buning yechimini
tanlashda foydalanuvchilarning har xil axborotni uzatishini,
tarmoq rivojlanishi uchun potensialni va tejamkorlikni hisobga
olish zarur. Bularni e’tiborga olib, yechim bo‘la oladigan
texnologiya sifatida passiv optik tarmoqni (PON) olish mumkin.
PON ning taqsimlovchi kirish tarmog‘i tugunlarda passiv optik
tarmoqlagich bilan daraxtsimon tolali kabelli arxitekturaga
asoslangan. Shuning uchun eng tejamkor hisoblash va har xil
takliflarni keng polosali uzatishni ta’minlashga qodir deyish
mumkin. Bu holda PON arxitekturasi hozirgi va kelajakdagi
24
foydalanuvchining iste’molchilik talablariga bog‘liq, ham tarmoq
tugunlarini, ham o‘tkazuvchan qobiliyatini kerakli samara bilan
oshirishga ega.
XDSL (1 Mbit/s), WiFi (50 Mbit/s), WiMax (50–75 Mbit/s),
HFS (o‘tkazuvchan qobiliyati cheklangan) texnologiyalardagi
kamchilikni OTAL yotqizish bilan erishish mumkin. Demak,
tarmoq yangi takliflar bilan ishlash qobiliyatini yaratish va
uzatish tezligini oshirish uchun OTAL yotqizish kerak ekan. Bu
yechim eski kabellarni yangilash va yangi kirish tarmoqlarini
qurish uchun qulaydir.
PON texnologiyasining asosiy afzalliklari:
– oraliq aktiv tugunlarning yo‘qligi;
– markaziy tugunda optik uzatgich va qabul qilgichlarning
tejalishi;
– tolaning tejalishi;
– yangi abonentlarni ulashning yengilligi va xizmat ko‘rsa-
tishning qulayligi.
Asosiy kamchiliklari: murakkabligi va oddiy daraxt topolo-
giyasida zaxiralashning yo‘qligi.
PON ning 3 turi mavjud:
– ATM PON (APON) ATM texnologiyasiga asosan mul-
tiservis xizmatlarining transportini ta’minlaydi;
– EPON PON daraxtining ichida Ethernet kadrlari
tarqalishini tashkil etadi;
– GPON – gigabitli PON.
PON texnologiyalarining solishtirma tahlili 1.1-jadvalda
keltirilgan. 1.1-jadvalda har bir PON texnologiyasining uzatish
tezligi, asosiy protokoli, qo‘llanilgan liniyaviy kodi, tarmoqning
maksimal radiusi, bitta toladagi abonent tugunlarining maksimal
soni, oqimning to‘lqin uzunligi va hokazolar keltirilgan. Bu
jadval asosida solishtirishlarda uchala texnologiyaning bir-biridan
farqlari hamda afzalliklarini ko‘ramiz.
|
Multicast - Bajardi: Xoliqulov Mirjalol. Tekshirdi: Nurmurodov Jasur. Samarqand 2022 Mavzu: Multicast trafigi. Reja

Multicast
Tejamkorlik uchun tarqatilgan uzatish turi multicast o'tkazish qobiliyatini qurish IP tikuvlarida. Ushbu turdagi trafik o'zgaradi, bu xostlarga tanlangan xost guruhlarining bitta paketini yuborish imkonini beradi. Unicast o'lponlarni o'tkazish maqsadida decilkoh xostlariga erishish uchun dzherela xost bir xil paketni teri xostiga yuborishi kerak bo'ladi. Multicast tomonidan berilgan uzatish turi bilan xost minglab xostlarga yetib borishi mumkin bo'lgan faqat bitta paketni yuborishi mumkin.
Multicast uzatishni qo'llash:
video va audio rosilka
marshrutlar, marshrutlash protokollaridagi g'alabalar haqida ma'lumot almashish.
kengaytirish dasturiy ta'minot xavfsizligi
yangi qatorlar
Multicast guruhlari uchun 224.0.0.0 dan 239.255.255.255 gacha bo'lgan maxsus blok IP manzili ko'rinadi. Translyatsiya
Ushbu translyatsiyalar orqali tarmoqdagi barcha xostlarga, paketlarga va maxsus translyatsiya IP manzillariga paketlarni yuborish uchun translyatsiya turi ishlatiladi. Agar xost paketni olgan bo'lsa, translyatsiya manzili sarlavhada ko'rsatiladi, uning manzilida kesish manzili;
Agar xost tarmoqdagi barcha xostlarga ma'lumot uzatishi kerak bo'lsa, ular translyatsiya ma'lumotlarini uzatishi mumkin bo'ladi. Agar manzillar bo'lsa maxsus xizmatlar(Xizmatlar) o'tmishda yangi kelganlarni qo'shish uchun, keyin bir xil eshittirishning paydo bo'lishi uchun (keng tarqalgan).
Agar siz o'lponni translyatsiya qilishni tanlasangiz, uni qo'ying:
rasmning ildizi yuqori sathning pastki manziliga tegishli (masalan, IP-manzillar kabi). maxsus ilova MAC manzilingiz bilan)
manzilni yoqish (masalan, ARP protokoli yordamida)
marshrutlash protokollari marshrutlash ma'lumotlarini almashadi (RIP, EIGRP, OSPF)
Multicast mijozlari
Ko'p tarmoqli danlarni kuylashni rad etmoqchi bo'lgan xostlar multicast mijozlari deb ataladi. Multicast mijozlari guruhlarga multicast o'lpon tarqatish uchun mijoz dasturlari.
Teri multicast guruhi tayinlangan bitta multicast IP manzilidir. Agar xost multicast guruhi uchun ma'lumotlarni taqdim etsa, xost multicast IP manzilini paket sarlavhasiga (unga tayinlangan bo'limda) qo'yadi.
Agar xostga ma'lumot kerak bo'lsa, u keng polosali manzilga yuboriladi. Tarmoqdagi barcha xostlar olib tashlanadi va quvvat bilan ta'minlanadi. Ma'lumotga hissa qo'shish va displeyni quvvat manbaiga berish uchun bir yoki bir nechta xostlar. Elektr ta'minotiga etkazib beriladigan o'lponlarni uzatishning bir xil turida unicast g'alaba qozonadi.
Keling, darajani olaylik, agar xost freymdagi barcha xostlarga ma'lumot yuborishi kerak bo'lsa, bu ma'lumotlardan keng tarqalgan paket mavjud va uni ramkaga o'tkazadi.
Bir martalik uzatish paytida ba'zi paketlar butun tarmoq bo'ylab yo'naltirilishi mumkin, translyatsiya paketlari, qoida tariqasida, mahalliy tarmoq bilan o'ralgan. O'zaro bog'lanishning maqsadi marshrutizator sozlamalarini joylashtirishdan iborat bo'lib, ular chegarani kesib o'tadi va translyatsiya turiga mos keladi.
|
Bajardi: Xoliqulov Mirjalol. Tekshirdi: Nurmurodov Jasur. Samarqand 2022 Mavzu: Multicast trafigi. Reja

|
Bajardi: Xoliqulov Mirjalol. Tekshirdi: Nurmurodov Jasur. Samarqand 2022 Mavzu: Multicast trafigi. Reja
|
bet | 1/4 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 11,61 Kb. | | #260318 |
Bog'liq Bajardi Xoliqulov Mirjalol. Tekshirdi Nurmurodov Jasur. Samarq-fayllar.org
Bajardi: Xoliqulov Mirjalol. Tekshirdi: Nurmurodov Jasur. Samarqand 2022 Mavzu: Multicast trafigi. Reja
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARNI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
TELEKOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VA KASB TA’LIMI FAKULTETI
Mustaqil ish
Bajardi: Xoliqulov Mirjalol.
Tekshirdi: Nurmurodov Jasur.
SAMARQAND 2022
Mavzu: Multicast trafigi.
Reja:
1.Kirish
2.Multicast
3.Multicast mijozlari
4.Eshittirish, Translatsiya
Kirish:
OSI modelining tuzilishi va paketni bir xostdan ikkinchisiga o'tkazishda ishtirok etadigan ba'zi asosiy o'yinchilar haqida gaplashgandan so'ng, biz nihoyat Xost -Xost bilan aloqa o'rnatishda qanday funktsiyalarni muhokama qilishimiz mumkin Internetning o'zagida ikkita kompyuterning bir-biri bilan aloqa qilishi mumkinligi haqidagi g'oya yotadi. Garchi ikkita xost bir -biri bilan to'g'ridan -to'g'ri bog'langan holatlarni topish kamdan -kam uchraydi, lekin agar nima bo'lishini tushunish bir nechta xostlar kommutator yoki yo'riqnoma orqali aloqa qilganda sodir bo'ladigan hamma narsani tushunish uchun juda muhimdir.
Xost-host aloqasi
Ushbu rasmda marshrutizatorlar bo'lmaganligi sababli, biz bilamizki, barcha aloqa bitta tarmoq ichida sodir bo'ladi - shuning uchun A xosti va B xosti bitta tarmoqqa tegishli bo'lgan IP -manzillar bilan tuzilgan.
Har bir xostning o'ziga xos IP -manzili va MAC -manzili bor. A xost B hosti uchun ma’lumotlar ishlab chiqarishdan boshlanadi. A xost bu ma’lumotlarning yakuniy manzili 10.10.10.20 (B host B) IP manzili bo‘lishini biladi. Xost A ham o'z manzilini biladi (10.10.10.10) va shuning uchun kerakli Manba va maqsad IP manzili bilan L3 sarlavhasini yaratishga qodir.
Ayni paytda ularning ARP jadvallari bo'sh.
Xostlar o'rtasida ma'lumotlar to'plamini uzatish. Agar ma'lumotlar bitta xostda yaratilgan yoki saqlangan bo'lsa, lekin boshqa xost tomonidan qayta ishlansa, xostlar o'rtasida ma'lumotlarni uzatishning ba'zi usullari kerak bo'ladi. TCP/IP har qanday ikkita xost o'rtasida fayllarni uzatish protokoli bo'lgan fayl uzatish protokoli (FTP) ni amalga oshiradi.
Biz Xostdan xostga ma’lumot uzatishimiz uchun 3 ta asosiy paketdan foydalanamiz. Unicast, Multicast,Transilyatsiya
|
| |
tarmog‘ining strukturasi - A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

15
3-modul
1-modul
2-modul
a
a
r
MS
S
1
= S
2
= S
3
1.7-rasm. Raqamli MS stansiya oldi uchastkasining modellari.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, qo‘shimcha bitta termi-
nalning ulanish narxi ma’lum darajada ALning o‘rtacha uzunligi
bo‘yicha aniqlanadi. Bu MSning sig‘imi oshganda terminalning
ulanish narxi stansiya oldi maydonining kvadrat ildizi sifatida
oshishini bildiradi.
Chiqarilma konsentratorlarni qo‘llash nafaqat ALning
o‘rtacha uzunligi, balki ALning umumiy uzunligini ham
kamaytirish imkonini beradi. Bu o‘ta muhim omildir, chunki
MSning sig‘imi ortishi bilan hamma ALning umumiy uzunligi
ancha tez oshadi.
Texnologik jihatlar - A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

16
1.8-rasmda abonent kirish tarmoqlarida qo‘llaniladigan
texnologiyalarning klassifikatsiyasi keltirilgan.
Elektr aloqaning uchta elementi –
kommutatsiya, signallarni
uzatish va tarqalish muhiti uskunalari ko‘rilgan. Rasmning chap
qismida XX asr oxirlarida asosiy bo‘lgan, rasmning o‘ng qismida
XXI asr boshlarida qo‘llanayotgan texnologiyalar keltirilgan.
Kommutatsiya tizimlari uchun asosiy texnologik o‘zgarishlar
axborotlarni taqsimlash paketlar usullariga tegishlidir.
Avval lari
paketlar kommutatsiyasi deyilganda XEAIning X.25 tavsiya-
larida aniqlangan axborotlarni almashinish tushunilar edi.
Hozirda «paketlar kommutatsiyasi» termini
IP va ATM texnolo-
giyalarida, shuningdek, kadrlarni retranslatsiyalash uchun –
Frame Relay (FR) texnologiyalarida ishlatiladi.
Raqamli uzatish tizimlariga qo‘shimcha
sifatida, AKTni
rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan
yangi uskunalarni alohida
ko‘rsatish lozim.
Kanallar
kommutatsiyasi
Kanallar
kommutatsiyasi
Yarim doimiy
ulanish
Yarim doimiy
ulanish
Paketlar
kommutatsiyasi
Paketlar
kommutatsiyasi
(IP, ATM, FR...)
Analog
tizimlar
Raqamli
tizimlar
Raqamli tizimlar
Ethernet xDSL
Ikki simli
liniyalar
Radiokanallar
Ikki simli
liniyalar
Radiokanallar
WLL, FTTx, HFC,
HPNA, PON,
CCC, PLC...
Kommutatsiya
tizimlari
Uzatish
uskunalari
Signallar tarqalish
muhiti
1.8-rasm. Abonent kirish tarmoqlarida qo‘llaniladigan
Modernizatsiyalashda umumiy yondashuv

13
Operator tarmoqning oxirgi strukturasini yaqqol tasav vur
qiladi, tarmoq rayonlashtirilmagan bo‘lishi
kerak va moderni-
zatsiyalash bosqichma-bosqich olib boriladi. Tarmoq ning
dastlabki holati «0» fazada ko‘rsatilgan, bu fazada telefon-
lashtirilmagan A1 va A2 anklavlar ko‘rsatilgan.
1-fazada RATS-2 raqamli
MS bilan almashtiriladi, A2
anklavni telefonlashtirish uchun K2 konsentrator qo‘yiladi,
bundan tashqari, MSga raqamli UATS ulanadi.
2-fazada RATS-3 konsentrator K3 bilan almashtiriladi, A1
anklavni telefonlashtirish uchun K4 konsentrator qo‘yiladi.
MSning xizmat ko‘rsatish chegarasi o‘zgaradi, RATS-1 ning
chegarasi punktir chiziq bilan aniqlanadi.
3-fazada RATS-1 konsentrator bilan almashtiriladi va kom-
mutatsiyalanadigan raqamli tarmoqning
optimal strukturasini
qurish yakunlanadi.
Modernizatsiyalash natijasida abonent kirish tarmoqlarining
ayrim strukturaviy xarakteristikalari o‘zgaradi, masalan, stansiya
xizmat ko‘rsatish hududi kengayadi, abonent kirish tarmoqlarining
chiqarilma modullari (konsentratorlar, multipleksorlar, UATS)
keng qo‘llaniladi, shuningdek, shahar qurilishi o‘zgaradi.
Analog SHTTning tipik hisoblangan abonent tarmog‘ining
strukturasi 1.6-rasmda keltirilgan. Abonent komplekti (AK) va
telefon apparati (TA) orasida bog‘lanish,
boshqacha aytganda,
abonent liniyasi (AL), stansion, magistral, taqsimlash uchastkalari
va abonent simi orqali amalga oshiriladi. Bu uchastkalarning
uzunliklari turlicha bo‘lishi mumkin.
Abonent liniyasining hamma uchastkalarining, stansion
uchastkasini istisno qilganda, uzunliklari istiqbolli abonent kirish
tarmoqlarini rejalashtirishda amaliy qiziqish uyg‘otadi.
Abonent liniyasini boshqacha talqin etish mumkin:
– oxirgi milya (krossdan uygacha masofa);
– oxirgi yard (uy chegarasidagi ajratish);
– oxirgi fut (xonadondagi ajratish).
a m. eshmuradov, d.t. normatova

a m. eshmuradov, d.t. normatova
abonent kirish tarmoqlari
Kasb-hunar kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma
Muharrir T. Mirzayev
Badiiy muharrir J. Gurova
Texnik muharrir D. Salixova
Kompyuterda sahifalovchi B. Babaxodjayeva
Original-maket «NisO pOligraf» nashriyotida tayyorlandi.
Toshkent viloyati, O‘rta Chirchiq tumani, «Oq-ota» QfY,
Mash’al mahallasi Markaziy ko‘chasi, 1-uy.
Litsenziya raqami AI № 265.24.04.2015.
Bosishga 2017-yil 16-noyabrda ruxsat etildi. Bichimi 60×84
1
/
16
.
Ofset qog‘ozi. «Times New Roman» garniturasi. Kegli 12,5.
Shartli bosma tabog‘i 6,5. Nashr b.t. 6,04. Adadi 247 nusxa.
Buyurtma № 658.
«NisO pOligraf» MCHJ bosmaxonasida chop etildi.
Toshkent viloyati, O‘rta Chirchiq tumani, «Oq-ota» QfY,
Mash’al mahallasi Markaziy ko‘chasi, 1-uy.
|
ASAM abonent kirish multipleksori

36
da, birinchi ikkita usullar, simsiz kanallarda esa barcha 4 ta
multiplekslash usullari qo‘llaniladi.
Ulardan faqat birinchi ikkitasini ko‘rib
chiqamiz, chunki
mul tipleksor atamasi, odatda, aynan simli aloqa liniyalariga nis-
batan qo‘llaniladi. Chastotaviy multiplekslashda
umumiy aloqa
kanalida har bir kirish oqimi uchun alohida chastotalar diapazoni
ishlatiladi. Multipleksorning vazifasi bu holda har bir kirish
kanalining spektrini boshqa kanallar bilan kesishmaydigan boshqa
chastotalar intervaliga o‘tkazishdan iborat. Multiplekslangan
kanallar hatto ularga ajratilgan chegaradan
signal spektri chiqib
ketganida bir-birlariga xalaqit qilmasligi uchun chastotalar
diapazonlar orasida himoya intervallari qoldiriladi.
Chastotaviy
multiplekslash ham elektr, ham optik aloqa liniyalari, ham analog
signallar uchun, ham raqamli signallar uchun qo‘llaniladi.
A-PON, E-PON, G-PON texnologiyalarining solishtirma tahlili

26
Uzatish tezligi bo‘yicha eng
yuqori tezlikka G-PON ega
(1.15-rasm). Tarmoqning maksimal radiusi bo‘yicha taxminan
bir xil – 20 km. Bitta toladagi abonent tugunlarining maksimal
soni bo‘yicha G-PON 64–128 eng yuqori ko‘rsatkichga ega.
Ko‘pgina ko‘rsatkichlar A-PON
va G-PON texnologiyalarda
mos tushadi. Masalan, ilovalar, oqim to‘lqin uzunligi polosaning
dinamik taqsimlanishi, IP-fragmentatsiya, ma’lumotlar himoyasi,
zaxiralash, ovoz ilovalarini va QoS ni qo‘llab-quvvatlash bahosi,
liniya kodi. A-PON bilan E-PON arxitekturasi mos tushadi.
G-PON ulanish tarmog‘i arxitekturasini A-PON texnologiya-
sining uzviy davomi sifatida qarash mumkin. Bunda PON
tarmog‘ining o‘tkazish
polosasining ham, ilovalarining uzatish
unumdorligining ham o‘sishi amalga oshadi.
G-PON ovozli
xizmatlarni jo‘natish, TDM liniya xizmatlarini 10/100/1000
Mbit/s tezliklarda
Ethernet kadrlarini uzatishni, ATMni mul-
timediali xizmatlari OS-X/STM-n ning barcha mumkin bo‘lgan
tezliklarida taqdim etadi.
To‘g‘ri
Uzatish tezligi, Mbit/s
Teskari
2500
2000
1500
1000
500
0
A-
PO
N1
A-
PO
N2
A-
PO
N3
G
-P
ON
1a
G
-P
ON
1b
G
-P
ON
1c
G
-P
ON
2a
G
-P
ON2b
G
-P
ON
2c
E-
PON
1.15-rasm. PON texnologiyasining uzatish tezligi.
27
Xizmat ko‘rsatish sifatida kechikish 3 ms dan oshmaydi.
G-PON ga foydali afzalliklar kiritilgan. Himoyalangan o‘zgarish
zaxiralangan 1+1, qisman zaxiralangan 1:1 xizmatlarini qo‘shish
(WDM) va ma’lumotlarning xavfsizligidir.
Bu solishtirishlardan eng yaxshi variant sifatida G-PON
texnologiyasini olishimiz mumkin. Biroq,
bu texnologiyaning
qurilmalari E-PON texnologiyasining qurilmalaridan ancha
qimmatroq hisoblanganligi uchun iqtisodiy jihatdan E-PON
texnologiyasi samaraliroq bo‘lishi mumkin.
A-PON, E-PON va G-PON texnologiyalarini solishtirish shuni
ko‘rsatadiki, uzatish tezligi bo‘yicha
eng yuqorisi G-PON, bitta
toladagi abonent tugunlarining maksimal soni bo‘yicha G-PON
(64–128) eng yuqori ko‘rsatkichga ega. Ko‘pgina ko‘rsatkichlar
A-PON va G-PON texnologiyalarda
hamda arxitekturasida
mos tushadi. A-PON ATM texnologiyasiga asosan multiservis
xizmatlari transportini ta’minlaydi. E-PON PON daraxti ichida
Ethernet kadrlarining tarqalishini tashkil etadi. G-PON ovozli
xizmatlarni jo‘natish, TDM liniya xizmatlarini, Ethernet
kadrlarining uzatish, ATM multimediali
xizmatlarini taqdim
etadi.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, bunday tarmoqlar
iqtisodiy tomondan tejamli va keng
polosali turli axborotlarni
o‘tkazish qobiliyatiga ega.
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari

Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari
|