Bitiruv malakaviy ishning tuzilishi va xajmi

I.BOB. INFORMATIKA FANINI O’QITISH JARAYONIDA
O’QITISH METODLARIDAN FOYDALANISHNING PEDAGOGIK
ASOSLARI
1.1.
Informatika fanini o’qitish jarayonida qo’llaniladigan o’qitish
metodlarining ilmiy-nazariy asoslari.
«Metod» so’zining yunoncha tarjimasi «tadqiqot, usul, maqsadga erishish
yo’li» kabi ma’nolarni anglatadi. Filosofiya lug’atida ushbu tushuncha umumiy
tarzda «maqsadga erishish usullari» deya sharxlangan.
Ayni vaktda pedagogik manbalarda «ta’lim metodi» tushunchasiga berilgan
ta’riflarning xilma-xil ekanligiga guvox bo’lish mumkin.
Shuningdek, ta’lim metodlarining o’qituvchi va o’quvchilarning o’zaro
xamkorlikdagi tartibli faoliyatlari usullari ekanligi to’g’risidagi
fikrlar xam
mavjud.
Ta’lim metodlari dastlab pedagog ongida muayyan yo’nalishdagi
faoliyatning umumlashma loyihasi tarzida namoyon bo’ladi. Ta’lim jarayonida
mazkur loyixa amaliyotga o’qituvchi va o’quvchilar faoliyatining o’zaro tutashuvi,
o’qitish va o’qishga qaratilgan aniq xarakatlar, amallar yoki usullar majmuasi
sifatida joriy etiladi. Metod boshqa shakllarda namoyon bo’lmaydi, buning boisi
ta’lim metodi o’zida umumiy xolda faoliyatning didaktik modelini ifoda etadi.
Qayd etilayotgan tushuncha moxiyatini to’laqonli yorituvchi ta’rifni
aniqlashga bo’lgan urinish bugun xam davom etyapti, yangi-yangi ta’riflar ilgari
surilmokda. Biroq, «ta’lim metodi» tushunchasi moxiyatini yoritishga nisbatan
turlicha karashlarning
mavjudligiga karamay, ularni o’zaro yakinlashtiruvchi
umumiylik mavjud. Aksariyat mualliflar «ta’lim metodlari o’quvchilarning o’quv-
bilish faoliyatini tashkil etish usullari» degan qarashga yon bosadilar. Demak,
ta’lim metodlari ta’lim jarayonida qo’llanilib, uning samarasini ta’minlovchi
usullar majmuidir.
Ta’lim jarayonida ta’lim metodlari ta’lim maqsadini yoritishga xizmat
qiladi, u yordamida ta’lim mazmunini o’zlashtirish yo’llari
ifoda etiladi, o’qituvchi
va o’quvchilarning o’zaro xarakati, xususiyati aks ettiriladi.
Ta’lim jarayonida ta’lim metodlari doimo u yoki bu o’qish
vositalari
yordamida joriy etiladi, shu bois ularning o’zaro shartlanganligini ta’kidlash joiz.
Tabiiyki, ta’lim jarayonida umumiy xolda erishilgan natija xar doim xam
o’qituvchining dars boshida belgilagan maqsadiga mos kelavermaydi. Ta’lim
maqsadi o’qituvchi va o’quvchilar faoliyati asosida, shuningdek, ta’lim vositalari
yordamida natijalanadi, ushbu jarayonda aniq maqsadga yo’naltirilgan mexanizm
ishga tushadi.
«Ta’lim metodi» atamasi bilan birga ko’p xollarda «metodik usul»
(sinonimlari - pedagogik usul, didaktik usul) tushunchasi xam qo’llaniladi. U
ta’lim metodining tarkibiy qismi, uning muxim unsuri, metodni
joriy qilishdagi
alohida qadam sifatida ta’riflanadi. Xar bir metod ma’lum ta’limiy vazifani
muvaffaqiyatli xal etish, qolganlari esa birmuncha samarasiz bo’lishi mumkin.
Universal ta’lim metodlari mavjud emas, shu bois darsda turli ta’lim metodlaridan
yoki ularning majmuasidan foydalanish mumkin.
Ta’lim jarayonida ta’lim metodlarini tanlash quyidagi
mezonlari asosida
aniqyolanadi:
didaktik maqsad asosida;
ta’lim mazmuni asosida;
o’quvchilarning o’quv ko’nikmalarini egallash
va rivojlanish darajasi
asosida;
o’qituvchining tajribasi va kasbiy tayyorgarlik darajasi asosida.
Ta’lim metodlaridan foydalanish ko’lami, xolati o’qituvchining kasbiy
tayyorgarligi va maxorati darajasiga bog’lik xolda o’zgaradi.
Didaktikada munozaralarga sabab bo’layotgan yana bir muxim ob’ekt ta’lim
metodlarining tasnifidir. Ta’lim jarayonida ta’lim metodlarini tanlash muammosi
uzoq davrdan buyon tadqiq qilib kelinmokda. Biroq tadqiqotlar soni ko’p bo’lsada,
bu borada yagona tuxtamga kelinmagan.
Mualliflar tavsiya etilayotgan metodlarni quyidagicha qo’llash maqsadga
muvofiqligini ta’kidlaydilar: