Oqituvchi kasbining tarixiy taraqqiyoti va uning jamiyatda tutgan o‘rni

dars o‘tkazishni rejalashtiradigan, ta`lim muassasasining umumiy qo‘shimcha
topshiriqlarini tez va sifatli bajaradigan hamda vaqtida ovqatlanish, vaqtida dam olishni
biladigan intizomli shaxsdir.
Ta’lim va tarbiya jarayoni har bir o’qituvchidan ulkan aql-zakovat, sabr-toqat,
matonat, o’quvchilarga va o‘z kasbiga yuksak mehr- muhabbatli bo’lishni talab etadi.
O’qituvchining doimo izlanuvchan, bilim va tajribasini orttirib borishi, o‘quvchilarni
chuqur tushunish, ularning ichki dunvosini payqay olishi, o‘sish va rivojlanish
darajalarini nazorat qilib borishi va zarur paytda so'z, ishonch amaliy harakat bilan
yordam bera olish qobiliyati ta’lim va tarbiya jarayonining muvaffaqivatini
ta’minlovchi omillardir.
Pedagogik kasb - bu barkamol inson sifatida xarakterlanuvchi ijtimoiy ahamiyatga
molik fazilatlarning barqaror tizimidir. O’qituvchi o‘z kasbiga ixlos qo‘yishi va uning
ijtimoiy ahamiyatini tushunib yetishi, bolalarga ta’sir o'tkazishi va ular bilan
hamdardligini namoy qila olishi shunday fazilatlar majmuasidirki, ular o’qituvchi
faoliyati va muloqoti bilan uyg’unlashganda o’qituvchi mehnatining butunligiga
erishiladi.
O'qitish va tarbiyalash - bular bir-biridan ancha farqli tushunchalardir. O’qituvchi
o‘z kasbining to’la ma’nodagi egasi bo’lishi uchun atrof-muhitidagi odamlar orasida
hurmat-e’tibor qozona olishi kerak. O'qituvchi hamma joyda madaniyatli murabbiy,
ezgu fazilat egasi sifatida namuna bo’lishi zarur.
O’qituvchining mahorati pedagogika oliy ta`lim muassasalari bilim va malakalarni
egallash davridayoq, shakllanib boradi. Pedgogik kadrlar tayyorlash, ularning
malakasini oshirish va qayta tayyorlash tizimi kasbga moslashishi, tanlangan kasb
ichidagi uzluksiz taraqqiyotga moslasha oladigan, keng ma’nodagi o’qituvchning
shakllanishiga bo’lgan talabga muvofiq holda bilimlarning pedgogik-psixologik va
umummilliy mavqeining o‘sib borishida ketmog’i lozim.
Ayniqsa, o'qituvchilarning qobiliyatida notiqlik san’ati qancha kuchli va ta’sirchan
bo’lsa, o‘quvchilar uning so‘zini zo‘r ishtiyoq bilan tinglaydi. O’qituvchi o’z kasbiga
ixlos qo‘yib. o‘zining pedagogik iste’dodini, samimiy munosabatini o‘quvchilar orasida
namoyon etsa, o’qituvchi bilan o’quvchilar orasidagi o‘zaro muloqot yuksak darajada
mustahkamlanib boraveradi.
O’qituvchilik faoliyati ushbu kasbni tanlagan har bir yosh yigit qizlardagi qobiliyat
va iste’dodning barcha qirralarini ishga solish majbur qiladi. A.S.Makarenkoning
fikricha, “jamoada 4 ta qobiliyatsiz o'qituvchi o’rniga, 4 ta qobiliyatli tarbiyachi-
o‘qituvchi bo’lgani ma’qulligi haqida gapirgan edi. Bu bilan u qobiliyatsizlik kishilar
ta`lim-tarbiya ishiga katta zarar yetkazishi mumkinlig alohida uqtiradi.
Avvalo, o’qituvchilar - ta`lim muassasasidagi ta`lim va tarbiya jarayonning asosiy
tashkilotchilaridir. Yigit va qizlarning fanga umumiy tayyorgarlik darajasi hamda
mustaqil ijodiy tafakkur taraqqiyoti, tarbiyalanganlik darajasi dastur va darsliklargagina
emas, balki o'qituvchilarga, ularning mahorati hamda fuqarolik darajalariga ham
taalluqli bo’ladi. Shu boisdan ham pedagogika oliy ta’lim muassasalariga o'qituvchilik
kasbini sevgan, unga chin ko'ngildan qiziqqan va moyilligi bo’lgan iqtidorli
yoshlarnigina qabul qilinishi lozim.