nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ALPARI (italyancha) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 42/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ALPARI (italyancha) – 1) qimmatli qog‘oz yoki valyutaning birja kursi bilan nominal qiymatining muvofiq (teng) kelishi; 2) qimmatbaho qog‘ozlar birja, bozor kursining yoki valyutalar bozor kursining ularning nominal qiymati bilan (pariteti) tenglashishi.
ALTERNAT (fr.) — 1. Qandaydir qonundan navbat bilan foydalanish yoki qandaydir majburiyatlarni navbat bilan bajarish; 2. Xalqaro huquqda — shartnoma qatnashchilari tomonidan shartnoma matniga navbat bilan imzo qo‘yishni tartibga solish tartibi, matndagi shartnoma qiluvchi tomonlarni navbat bilan tilga olish, imzolarning joylashishi, muhrlarning qo‘yilishi va h. k.
ALTERNATIV BUYRUQ (fr.) — limitlashgan baho bo‘yicha ma’lum qimmatbaho qog‘ozlarni sotib olish yoki sotish buyrug‘i.
ALTERNATIV QIYMAT (fr.) — o‘sha vaqt yoki o‘sha resurslarni talab qiluvchi qulay alternativ faoliyat turlaridan eng yaxshisi bilan shug‘ullanishda yo‘qotilgan imkoniyat nuqtai nazaridan o‘lchanuvchi tovar ishlab chiqarish yoki xizmatlar qiymati.
ALTERNATIV XARAJATLAR – resurslardan eng samarali foydalanishdan voz kechish natijasida yo‘qotilgan imkoniyatlar bilan bog‘liq xarajatlar.Yoki iqtisodiy tanlov natijasida eng yaxshi alternativ variantdan olinadigan foydadan voz kechishni aks ettiruvchi xarajatlar.
ALTERNATIV XARAJATLAR TAMOYILI – noyob resurslardan foydalanish yo‘nalishlarining barchasidan olinadigan foyda va xarajatlar solishtiriladi va eng yuqori alternativ xarajatga ega bo‘lgan variant tanlanadi.
ALTERNATIV CHEK (fr.) — ma’lum shaxs nomiga yozilgan, ammo shu bo‘yicha uni to‘lash har qanday uning ko‘rsatuvchisi uchun amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan chek.
ALTERNATIVA (lot., ing.) — birov- birovini inkor qiluvchi imkoniyatlardan bittasini tanlab olishni amalga oshirishdagi vaziyat.
ALTIN (tatar, alti olti) — qadimgi rus pul-hisob birligi. XVII asrda Moskva knyazligida muomalada bo‘lgan oltita kumush tangaga teng tanga altin deb atalgan.
ALYANS (fr.) — 1. Shartnoma majburiyatlari asosidagi ittifoq birlashma (davlatlar, tashkilotlar); 2. Nikoh birligi (mezalyans) — teng bo‘lmagan nikoh, past ijtimoiy tabaqadan bo‘lgan shaxs bilan nikoh.
|
| |
ANDINOVANIE - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 47/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ANDINOVANIE — tovarni ortganlik to‘g‘risida sotuvchi tomonidan sotib oluvchiga yuboriladigan xabarnoma turi. A. xalqaro non savdosida keng tarqalgan.
ANDS GURUHI — Lotin Amerikasi assotsiatsiyasi integratsiyasi doirasidagi subregional savdo-iqtisodiy birlashmasi. 1969 yilda tuzilgan bo‘lib, uning tarkibiga Boliviya, Kolumbiya, Peru, Chili va Ekvator kiradi. A. g. ga Venesuela 1973 yilda qo‘shilgan. Uni tuzishdan maqsad, ushbu mamlakatlarning tekis va garmonik rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatish, integratsiya yordamida va iqtisodiy-siyosiy kelishuv, savdoni liberallashtirish, yagona boj tarifi kiritish, kam rivojlangan mamlakatlar uchun imtiyozli sharoit yaratish orqali ularning iqtisodiy o‘sishini tezlashtirishdan iboratdir.
ANDSRLAING – optsion shartnomasi shartlariga ko‘ra xarid qilish va sotish huquqini beruvchi optsionga asos hisoblangan qimmatli qog‘oz.
ANGLIYA AUKSIONI — stavkalari pastdan yuqoriga ko‘tariladigan va tovar savdosi eng yuqori stavkani taklif qilgan oxirgi xaridorga sotilmaguncha davom etadigan auksion.
ANGLIYA FOND BIRJALARI — Angliyada fond birjalarining o‘ziga xos xususiyati bu ularning yuqori darajada kontsantratsiyalashuvidir. Buyuk Britaniyada 22 ta birja faol ish ko‘rsatib kalmoqda. Ularning har biri o‘zining ustaviga, ro‘yxatdan o‘tgan kompaniyalarga ega. Eng yirik birja bu London fond birjasidir uning tarixi XVII asrga borib taqaladi. 1973 yilning 26 martida olti ragional birgina London fond birjasi bilan birlashdi, lakin ular o‘z savdo zallarini saqlab qolishdi. Bu birjalar ikki katagoriyaga bo‘linadilar, brokarlar va jobbarlarga ularning har qaysi faqat o‘ziga xos oparatsiyalarni olib borish huquqiga ega.
Brokarlar – agantlar bo‘lib, ular birgina a’zosi bo‘lmaganlar nomidan ish olib borib ularni topshirig‘i bilan qimmatli qog‘ozlarni dilar va tagishli komission xizmat haqi oladilar.
Jobbarlar – o‘z hisobidan qimmatli qog‘ozlarni sotish va sotib olish bilan shug‘ullanib faqat brokarlar yoki boshqa jobbarlar bilan shartnoma tuzish huquqiga egalar.
|
| |
AMALDAGI FOYDALANUVCHI; HAQIQIY ISTE’MOLCHI (ingl. End user)

|
AMALDAGI FOYDALANUVCHI; HAQIQIY ISTE’MOLCHI (ingl. End user)
|
bet | 43/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AMALDAGI FOYDALANUVCHI; HAQIQIY ISTE’MOLCHI (ingl. End user) — sotib oluvchi yoki ixtisoslashtiruvchidan farqli o‘laroq mahsulotning amaldagi haqiqiy foydalanuvchisi. Masalan, ijodiy bo‘lim menejeriga bosh direktor ma’qullagan, boshqaruvchi ofisi buyurtma bergan va moliya direktori haqini to‘lagan muayyan kompyuter tizimini tavsiya etishlari yoki maslahat berishlari mumkin. Kompyuter tizimini ijodiy bo‘lim menejeri ish stoliga keltirib berishgach, u kompyuterni yoqqanidan keyin pirovard iste’molchiga aylanadi. Bozorlarning ayrim turlari esa keltirilgan misoldagidek aniq-tiniq va yaqqol ko‘zga tashlanmaydi. Farmatsevtika bozori ana shunday murakkab hodisalardan biridir.
AMALGAMATSIYA (fr.) — 1. Korporatsiyalar va h.k. yagona Aksioner kompaniyaga aralashishi, birlashishi va qo‘shilib-chirmashib ketishi; 2. Raqobat kurashi natijasida oldin mustaqil bo‘lgan ikki yoki bir qancha banklarning qo‘shilib ketishi.
AMANAT (arab.) — shartnomani ta’minlash uchun beriladigan garovga ushlab qolingan kishi. Termin qadimgi Rusda (Alek- sandr Nevskiy amanat bo‘lgan) va ayrim sharq mamlakatlarida foydalanilgan.
AMANKO – taqchillik, kamomad yoki qarzdorlikni anglatadigan birja istilohi.
AMAZON BITIMI — Lotin Amerikasi assotsiatsiyasi integratsiyasi doirasidagi subregional savdo-iqtisodiy birlashmasi. 1978 yildagi imzolashga muvofiq tuzilgan va 1980 yilda kuchga kirgan. Amazon hamkorligi to‘g‘risidagi shartnomaga ko‘ra uning tarkibiga Boliviya, Braziliya, Venesuela, Gayyan, Kolumbiya, Peru, Surinam va Ekvador kiradi. A.b. tuzishdan maqsad, Amazoniya resurslarini hamkorlikda o‘rganish, o‘zlashtirish, foydalanish va muhofaza qilish, Amazon zonalari rivojlanishi natijalarini region davlatlari o‘rtasida taqsimlash va A.b. mamlakatlari a’zolari o‘rtasidagi integratsiyani tezlashtirish.
AMBALLAJ (fr.) — qadoqlash bo‘yicha xarajatlar, qadoqlash materiali.
AMBASSADOR (isp.) — elchi, oliy diplomatik martabaga mos keluvchi unvon. A. termini XIII asrda paydo bo‘lgan.
|
| |
Vrne servis
  
Uporabi se v XML za evidenčni list

|
Vrne servis
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
bet | 23/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREVOZNIK/PRVZ_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/ PRVZ_MATICNA_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS/NAZIV
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/PRVZ_STATUS
| 2.6.5 Šifrant prevoznih sredstev (PREVOZNO_SREDSTVO)
Celoten šifrant prevoznih sredstev se prenese z enim klicem servisa:
http://okolje.arso.gov.si/service/distributionservlet?SERVIS=SIFRANTIODPADKI&ZETON=ODP1&ZAHTEVEK=PREVOZNO_SREDSTVO&IZHODNI_FORMAT=XML
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki:
JAVNI
ARSO
30.10.2008 20:05:36
C
cesta
V
železnica
|
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz XML, ki ga vrne servis, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list, za katere je zaloga vrednosti iz servisa:
|
| |
KO‘RSATKICHLI FYUCHERSLAR - - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 462/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KO‘RSATKICHLI FYUCHERSLAR - birja ko‘rsatkichlari asosidagi shartnomalar bilan tuzilgan muddatli bitimlar.
KO‘RSATMA - idoralarda uslubiy turdagi masalalar, shuningdek buyruqlar, yo‘riqnomalar va boshqa hujjatlarning ijrosi bilan bog‘liq tashkiliy masalalar yuzasidan chiqariladigan huquqiy hujjat.
KO‘CHMAS MULK — 1) yer bilan mustahkam bogliq bo‘lgan yer maydonlari, alohida bo‘lgan suv ob`ektlari, o‘rmonlar, ko‘p yillik o‘simliklar, binolar, inshootlardan iborat. Ularning ko‘chirilishi shu narsalarning mo‘ljallanganligiga zarar yetkazadi. Ko‘chmas mulkning tarkibiga davlat qaydidan o‘tgan havo va dengiz kemalari, kosmik ob’ektlar ham kiradi. Ko‘chmas mulkning asosiy belgisi sifatida yer hisobga olinadi. Qonun bo‘yicha ko‘chmas mulkning tarkibiga boshqa mulklar, masalan, korxona yoki xonadonlar ham kiritilishi mumkin; 2) K.m. yer va boshqa yer bilan bog‘liq va unga mustaxkam bog‘langan mol-mulk (bino, inshoot va boshqa)lar; 3) K.m.— kishilarning o‘zlari yashashi, ijaraga berishi, farzandlarining kelajagini ta’minlashlari va investitsiyalash uchun zarur bo‘lgan mulk.
L
LABAKI PULI — Buxoro amirligida XIX asr – XX asr boshida ushbu soliq turi ariq qazish uchun olingan.
LAFFER EGRI CHIZIG‘I – davlat budjeti daromadlari va soliq stavkasi o‘rtasidagi bog‘liqlikning tasvirlanishi.
LAG (gol., ing.) — kapital mablag‘lar absolyut iqtisodiy hisob-kitoblarida hisobga olinadigan kapital solishni amalga oshirish va samarani olish o‘rtasidagi uzilish. Qurilish L. va o‘zlashtirish L. farq qiladi.
LAJ (ital.) — pulda ifodalangan oltin bozor bahosining ulardagi oltin nominaliga nisbatan oshish tomoniga o‘zgarishi; pul belgilari, veksellar va boshqa qimmatbaho qog‘ozlar bozor kursining ularning ustiga yozib qo‘yilgan qiymatiga nisbatan oshish tomoniga o‘zgarishi.
LAK — pul birligi o‘lchovi. Bir lak yuz mingga teng.
LARI — Gruziya Respublikasi pul birligining nomi.
|
| |
Vrne servis
  
Uporabi se v XML za evidenčni list

|
Vrne servis
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
bet | 21/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREJEMNIK/PRJM_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREJEMNIK/PRJM_MATICNA_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS/NAZIV
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREJEMNIK/PRJM_STATUS
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/LOKACIJE/ LOKACIJA/LOC_ID
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1 /KRAJ_PREJEMA/ODP_LOC_ID
|
2.6.3 Šifrant pošiljatelji (POSILJATELJI)
Šifrant zavezancev s statusi pošiljatelja je dostopen na URL naslovu:
http://okolje.arso.gov.si/service/posiljatelji.zip
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki (v XML obliki so tisti zavezanci, ki imajo vsaj en veljaven status primeren za pošiljatelja in vsaj eno veljavno lokacijo):
JAVNI
ARSO
30.10.2008 14:23:36
34288
ČISTO d.o.o.
5201234500
4491123
DUNAJSKA CESTA 6, 1231 LJUBLJANA
POVZROCITELJ
01.01.2008
31.12.2013
D
ODSTRANJEVALEC
01.01.2008
31.12.2010
D
PREDELOVALEC
01.01.2008
31.12.2014
N
ZBIRALEC
01.01.2008
31.12.2013
D
1020
PREDELOVALNI CENTER LJUBLJANA, SKLADIŠCE LJUBLJANA
ŠLANDROVA ULICA 4, 1231 LJUBLJANA
1023
PREDELOVALNI CENTER LJUBLJANA ZBIRANJE IN ODVOZ ODPADKOV
ŠLANDROVA ULICA 6, 1231 LJUBLJANA
…
…
|
Podatki zavezanca pošiljatelja so v vozlišču .
V vozlišču je informacija o vseh statusih zavezanca, gre za množico statusov, ki so primerni za pošiljatelja (POVZROCITELJ, ZBIRALEC, ZBIRALEC IV, PREDELOVALEC, PREDELOVALEC IV in ODSTRANJEVALEC). Iz datuma in indikatorja veljavnosti mora programer sam razbrati, ali je status še veljaven. Zaradi dodeljevanja statusov v povezavi z odločbami, se zgodi, da se vozlišče Veljavnost vedno ne ujema z intervalom veljavnosti. Status je veljaven, če velja oboje hkrati : vozlišče veljaven je D in tekoči datum je v intervalu veljavnosti.
V vozlišču je informacija o veljavnih lokacijah zavezanca. Če lokacija ni veljavna, ni izpisana v šifrantu.
Za uporabo določenega zavezanca na evidenčnem listu morajo biti med podatki, ki jih vrne ta servis, vsebovani podatki zavezanca z vsaj enim statusom in z vsaj eno lokacijo. Če temu ni tako, pomeni, da v IS-Odpadki na ARSO niso popolni podatki o tem zavezancu. V tem primeru je potrebno kontaktirati ARSO, da se ti podatki vpišejo v bazo.
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz šifranta XML, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list:
|
| |
AMORTIZATSIYA FONDI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 45/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AMORTIZATSIYA FONDI – 1. Jismoniy va yuridik shaxslarning mablag‘larini aksiya chiqarish yo‘li bilan birlashtirib, ixtiyoriy bitim asosida tuzilgan tashkilot; 2. A.f.— mahsulotning tannarxi tarkibiga kiritiladigan amortizatsiya ajratmalari hisobidan korxonada yaratiladigan (vujudga keltiriladigan, shakllantiriladigan) pul mablag‘lari fondi; 3) A.f.— mahsulot sotish davomidagi pul tushumidan hosil bo‘ladigan firmaning pul fondi. Ma’lumki, asosiy fondlarning eskirish qiymati mahsulot tannarxini tashkil etuvchilaridan biridir. Bunday fondning miqdori asosiy fondlar qiymatiga, uning tuzilishiga, tarkibiga va amortizatsion ajratmalar normasiga bog‘liq bo‘ladi.
AMORTIZATSIYA NORMASI — 1) amortizatsiya uchun ajratilgan yillik summaning asosiy fondlar o‘rtacha yillik qiymatiga foizlarda ifodalangan nisbati. A. normalari asosiy fondlarning iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq bo‘lgan (normativ) xizmat muddatlariga qarab belgilanib, bu muddatlar mehnat vositalarining uzoqqa chidamliligi va moddiy jihatdan eskirishiga, mashina va uskunalarning kapital remontiga, ularni yangilash va almashtirishga sarflanadigan xarajatlarning nisbatan samaradorligiga, foydalanishda bo‘lgan asosiy fondlarning haqiqiy yoshiga, asosiy fondlarning ma’naviy eskirishiga bog‘liqdir.
A. normalari asosiy fondlarning balansdagi qiymatini, xizmat muddatini, ishdan olingan asosiy fondlarni sotishdan kelgan tushumlarni (tugatish qiymatini) hisobga olgan holda, ularni faqat to‘la tiklash (yangilash) uchungina o‘rnatiladi. A. normalari asosiy fondlarning ayrim turlari bo‘yicha tabaqalashtirilgan bo‘lib, barcha birlashmalar, korxonalar va tashkilotlar uchun yagonadir; 2) A.n. – amortizatsiya ajratmalari yillik summasining asosiy kapital qiymatiga nisbatining foizdagi ifodasi; 3) A.n. – amortizatsiya ajratmasi yillik summasining asosiy kapital qiymati summasiga nisbatining foizlardagi ifodasi. AMPLIATSIYA – pul olinganligi haqidagi tilxatning nusxasi.
AMPLIFIKATSIYA (lot.) — bir xil elementlar tizimi harakatini boshqalar harakatining juda kam o‘zgarishi ta’siri ostida kuchaytirish.
ANALIZ - yunoncha “analysie” so‘zidan kalib chiqqan bo‘lib, “bir butunni bo‘laklarga bo‘lib o‘rganish” dagan ma’noni anglatadi yoki biror jarayonni o‘rganishda umumiylikdan xususiylik sari tadqiq qilish tushuniladi.
|
| |
LEPTA (yunon. lepton, lepta - yupqa, mayda)

|
LEPTA (yunon. lepton, lepta - yupqa, mayda)
|
bet | 464/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)LEPTA (yunon. lepton, lepta - yupqa, mayda) - 1) qadimgi yunon pul-hisob birligi; 2) qadimgi va hozirgi Gretsiya mayda chaqa tangasi.
LEV - 100 stotinkadan iborat Bolgariya pul birligi. U 1880 yil muomalaga kiritilgan.
LEVERAJ (ing. leverij) – 1) xususiy kapitalning o‘sgan qismi bo‘lib, xususiy kapital rentabelligi koeffisienti bilan jami investitsiyalar orasidagi farq koeffisienti olinadi; 2) Kapital solishning qayd qilingan daromadli qimmatbaho qog‘ozlarga nisbati (obligatsiyalar, imtiyozli aksiyalar) va qayd qilinmagan daromadli qimmatbaho qog‘ozlarga solish (odatdagi aksiyalar); 3) Tovar zahiralari va kapital summasi nisbati.
LEVEREJ - katta hajmda qarz mablag‘larini jalb etish va shu asosda qo‘shimcha foyda olish maqsadida xususiy sarmoyadan foydalanish.
LEY - Ruminiya pul birligi, 100 banga bo‘linadi. U 1867 - yilda muomalaga kiritilgan.
LEYBL — hozirgi zamon leksikasida tovar ishlab chiqarilgan mamlakat ko‘rsatiladigan tovar etiketkasi; ishlab chiqaruvchi firma (korxona, kompaniya), uning savdo markasi yoki firma belgisi va hokazolar. “Leybl” termini AQSHda paydo bo‘lgan, bu mamlakatda Amerika ishchilar ittifoqlari federatsiyasi tomonidan ana shu tovarlar Mehnat federatsiyasi tomonidan tavsiya etilganligi alomati sifatida tovarlarga bosiladigan alohida maxsus tamg‘a shunday atalgan edi.
LEYKERT SHKALASI (ingl. Likert scale) — bozorga oid dala tadqiqotlari instrument. Respondent besh balli shkala (masalan, “butunlay ma’qullayman”, “ma’qullayman”, “javob berishga qiynalaman”, “ma’qullamayman”, “butunlay ma’qullamayman”) bo‘yicha baholashi lozim bo‘lgan ta’kidlovlar turkumidan iborat bo‘ladi. Tovarlar, markalar yoki do‘konlarga oid tasavvurlar, fikr-mulohazalar munosabatlarni baholashda foydalaniladi.
“LEY-EVEY” - belgilangan narxning hammasini yoki bir qismini oldindan to‘lashga asoslangan sotuv amaliyoti.
LIBERAL MODEL - iqtisodiyotning o‘zo‘ zini boshqarishni bozor mexanizmi asosida qurilgan, davlat mulkchiligining oz ulushi, tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarish jarayonida davlatning sezilarsiz to‘g‘ridan to‘g‘ri aralashuvi bilan tavsiflanuvchi model.
|
| |
LASPEYRES KO‘RSATKICHI – - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 463/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)LASPEYRES KO‘RSATKICHI – mahsulotlarning belgilangan to‘plami narxlari asosida hisoblab chiqilgan narx-navo darajasi ko‘rsatkichi.
LAT - Latviya pul birligi.
LATERAL MARKETING (ingl. Lateral marketing) — segmentlashtirish va pozitsiyalashtirish nazariyasiga asoslangan vertikal marketingga qarama-qarshi bo‘lgan marketingga noandozaviy yondoshuv. Lateral marketing “ma’lum bir bozor ichida” emas, balki uning sarhadidan tashqarida yangi tovarlar va yangi g‘oyalar ishlab chiqish texnologiyasidir.
LATIFUNDIYA (lot.) — yirik yerga egalik qilish. Birinchi marta eramizdan oldingi II asrda Qadimgi Rimda vujudga kelgan. Hozirgi vaqtda faqat Ispaniya, Turkiya, Hindiston mamlakatlarida, ko‘plab Afrika va Lotin Amerikasi davlatlarida rivojlangan.
LEGALIZATSIYA - 1) qonuniylashtirish, tashkilotning faoliyat ko‘rsatishiga ruxsat berish; 2) boshqa mamlakatda tasdiqlovchi ustxat shaklida berilgan hujjatning haqiqiyligini va huquqiy kuchini tasdiqdash.
LEGAT - merosning bir qismini muayyan shaxsga o‘tkazish haqida merosxo‘rga topshiriq berish.
LEGENDA - tangadagi yozuv.
LEGITIMATSIYA - qonuniylashtirish, jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari va vakolatlarini tan olish yoki tasdiqlash.
LEK - Albaniya pul birligi, 1947 yilda muomalaga kiritilgan.
LEKAJ (nem.) — tara yoki transport vositalaridan to‘kilishi natijasida tovar og‘irligi yoki hajmidagi talafot.
LEMPIRA — Gondurasda muomalada bo‘lgan pul birligi nomi; 1 lempira = 100 sentivaga teng.
LEND-LIZ - ittifoqchi mamlakatlarga qurol-yarog‘, o‘q-dori, oziq-ovqat, mahsulot va xizmatlarni qarzga yoki ijaraga berish.
LENDLORD — Angliya (Buyuk Britaniyaning bir qismi)da yirik yer egasi.
LENDING (ing.) — portda kemaning yukini tushirish qiymati.
LEONTEV PARADOKSI - Xeksher Olinning ishlab chiqarish omillari nisbati nazariyasining amaliyotda o‘z tasdig‘ini topmaganligini isbotlagan empirik sinov natijasi: mehnat resurslariga boy mamlakatlar kapital sig‘imkorligi yuqori mahsulotlarni eksport qiladi, kapital resurslariga boy mamlakatlar esa mehnat sig‘imkorligi yuqori mahsulotlarni eksport qiladi.
|
| |
Fan: optik aloqa tizimlari Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev K

|
Fan: optik aloqa tizimlari
|
bet | 1/10 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 171,48 Kb. | | #246702 |
Bog'liq Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar Ubaydullayev K
O'zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
FAN: OPTIK ALOQA TIZIMLARI
MUTAQIL ISH №1
MAVZU:Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar
BAJARDI: 041-20 guruh talabasi
Ubaydullayev K
TEKSHIRDI: Davletova X
Toshkent-2024
MAVZU: Yangi texnologiyalar asosida shakllangan optik tolalar
Reja
Kirish
Optik tolalarda yorug'likning tarqalishi asoslari
Tolali aloqada optik komponentlar va tizimlarning umumiy ko'rinishi
Integratsiyalashgan fotonik va chipdagi optik aloqa
Optik tolali texnologiyada sun'iy intellekt va mashinani o'rganishning o'rni
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
KIRISH:
Optik tolali aloqa ma'lumotlarni uzatish va qabul qilish usulini inqilob qilib, uzoq masofalarga ma'lumotlarni uzatishning mustahkam va samarali vositalarini taqdim etdi. Yuqori tezlikdagi, yuqori sig‘imli aloqaga bo‘lgan talab ortib borar ekan, optik tolalarning ishlashi, ishonchliligi va ko‘p qirraliligini oshirish uchun yangi texnologiyalar va innovatsion yondashuvlarni o‘rganishga e’tibor kuchayib bormoqda. Bu rivojlanayotgan texnologiyalarga asoslangan optik tolalarning rivojlanishiga olib keldi, optik tolali va fotonika sohasida innovatsion yutuqlarga yo'l ochdi.
Optik tolalardagi yangi texnologiyalar keng ko'lamli innovatsiyalarni, jumladan, ilg'or materiallar, yangi tolali dizaynlar va ilg'or ishlab chiqarish texnikasini o'z ichiga oladi. Ushbu texnologiyalar an'anaviy optik tolalarning tarqalishi, zaiflashuvi va tarmoqli kengligi cheklovlari kabi cheklovlarni engib o'tishga qaratilgan bo'lib, ilgari erishib bo'lmaydigan yangi funksiyalar va imkoniyatlarni joriy qiladi.
|
| |
Iqtisodiyot va ta'lim / 2022-yil 5-son 311 rаqаmli iqtisоdiyоtni rivоjlаntirishdа аxbоrоt-kоmmunikаtsiyа texnоlоgiyаlаrining tutgаn oʻrni vа mоhiyаti

Iqtisodiyot va ta'lim / 2022-yil 5-son 311 rаqаmli iqtisоdiyоtni rivоjlаntirishdа аxbоrоt-kоmmunikаtsiyа texnоlоgiyаlаrining tutgаn oʻrni vа mоhiyаti
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Iqtisodiyot va ta'lim / 2022-yil 5-son 311 rаqаmli iqtisоdiyоtni rivоjlаntirishdа аxbоrоt-kоmmunikаtsiyа texnоlоgiyаlаrining tutgаn oʻrni vа mоhiyаti
|
Sud organlarining - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

54
belgilangan. Toshkent shahrida to‘rt daha ning har birida bittadan to‘rtta
qozi, Samarqand shahrida ikkita qozi, volost larda bittadan qozi bo‘lgan.
Turkiston o‘lkasida yashaydigan rossiyalik aholi uchun imperiya qo-
nunlari asosidagi sudlar faoliyat olib borgan. Dastlab tashkil qilingan
vaqtinchalik harbiy sud komissiyalari bu aholining jinoiy ishlarini ko‘rish
bilan birga mahalliy aholi tomonidan sodir etilgan siyosiy jinoyatlar va
hokimiyatga qarshi jinoyatlarni ko‘rib chiqqan. Viloyat va o‘lka sudlari
vazifalari general-gubernatorlik devoni va boshqarmalari zimmasiga yuk-
langan edi. General-gubernator o‘lkaning bosh prokurori va oliy sudyasi
vazifasini ham bajargan.
O‘rta Osiyo mustamlakaga aylantirilgandan so‘ng
boshqa sohalar singari sud tizimi ham bosqichma-
bosqich o‘zgartirib borilgan. Qozi va biy sudlariga
bo‘ lib o‘tadigan saylovlarda mustamlakachi hu-
kumatning aralashuvi, saylov natijalarini tasdiqlashdagi noto‘g‘ri ishlar
ko‘plab janjallarni, mahalliy aholi o‘rtasida o‘zaro nizolar, ma’muriyatga
nisbatan ishonch sizlik va norozilik harakatlarini keltirib chiqargan.
Sudlarga joriy etilgan saylovlar mustamlakachi hukumat ixtiyori-
da bo‘lib, saylovda kimning g‘olib chiqishi saylovchilarga qaragan-
da ma’muriyat xohishiga bog‘liq bo‘lib qoldi. Kim mustamlakachi
ma’muriyatga yoqsa va unga sodiqligiga ishonch hosil qila olsa, o‘sha
qozi va biy bo‘la olardi. Saylovlarda turli xil nayranglar, poraxo‘rliklar
avj olgan. Buning natijasida saylangan qozi va biylar o‘z faoliyati da-
vomida saylov vaqtidagi xarajatlarini turli yo‘llar bilan, ayniqsa, poralar
hisobiga qaytarib olishga harakat qilishgan. Bu bilan qozilik va biylik
serdaromad mansabga aylandi. Qozilar va biylar lavozim egallashi va uni
saqlab qolishi uchun mustamlakachi hukumat vakillarining sodiq xizmat-
korlariga aylandi.
1886-yilgi «Nizom»da ham Turkiston o‘lkasida qozilar sudi saqlanib
qoldi. Uyezd sudlari bekor qilinib, ularning o‘rniga shahar va zemstvo
boshliqlari tomonidan tayinlanadigan
uchastka mirovoy sudyalari (sud-
lari) tuzildi. Vilo yat boshqaruvining sud bo‘limlari viloyat sudlari bilan
almashtirildi. Sud tergovchilari, viloyat prokurori va ularning yordam-
chisi lavozimlari joriy etildi.
1898-yilda Turkiston o‘lkasida sud nizomlarini qo‘llash qoidalari-
ga muvofiq viloyat sudlari tugatildi, ularning o‘rniga okrug sudlari va
Toshkent sud palatasi tuzildi. Toshkent sud palatasi faqat imperiyaning
oliy sudi – hukumat senatiga bo‘ysunar edi. Okrug sudlari Turkiston
Toshdarvoza. Xiva - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

131
ularning imoratlari, xo‘jalik inshootlari, omborlarini buzib tashlash kabilar
avj oldi. 1912-yildagi Hazorasp, Xonqadagi qo‘zg‘olonlar keskin tus oldi.
Doimiy qo‘zg‘olonlar natijasida xalq o‘qotar aslahalar bilan qurollanib,
urush olib borish taktikasini o‘rganib olgan edi. Dehqonlar yirik zamin-
dorlar va xonlik amaldorlarining yerlarini egallab ola boshladilar. Asfandi-
yorxon 1000 kishilik o‘zining eng sara qo‘shinini qo‘zg‘olonchilarni bos-
tirishga tashladi. Ammo kutilmaganda Alieli va Toshhovuz o‘rtasida ular
qo‘zg‘olonchilar tomonidan tor-mor etildi. Xonga madadga yetib kelgan
podsho hukumati qo‘shinlari qo‘zg‘olonni qiyinchilik bilan bostirdi.
Yodda tuting!
1912-yilgi qo‘zg‘olon xalq norozilik chiqishlarida yangi
omilni namoyon qildi, ya’ni qo‘zg‘olonchilar o‘qotar asla -
halar bilan qurollanib, urush olib borish taktikasini o‘z-
lashtirgan edilar.
Xalq qo‘zg‘olonlari xonlikda ijtimoiy-siyosiy ha-
rakatlar rivojlanishiga kuchli ta’sir o‘tkazdi. Mam-
lakatdagi yalpi noroziliklar ta’siri ostida jadidchi-
likning Xiva xonligidagi ko‘rinishi,
Yosh xivaliklar harakati vujudga keldi.
Uning Yosh buxo roliklardan farqli jihati harakatda aholining turli qatlam -
lari – dehqonlar, hunarmandlar, savdogarlar, ziyolilar va mayda mulk-
dorlarning ishtirok etishi edi.
Yosh xivaliklar harakati rahbarlari Polvonniyoz hoji Yusupov, Bobo-
oxun Salimov, Bekjon Rahmonov, Nazir Sholikorov, Jumaniyoz Sulton-
murodov kabi taraqqiyparvarlar bo‘lib, ular Xorazmda katta nufuzga
ega bo‘lishgan. Yosh xivaliklar o‘z davrining bilimdon va fozil kishilari
bo‘lib, Xiva xonligida ma’rifat tarqatish va islohotlar o‘tkazish uchun
jiddiy harakat qildilar. 1910-yilda xon «Islohotlar loyihasi»ni qabul qil-
di. Loyiha boshqa ruv tizimini tartibga solishni nazarda tutar edi. Xon
devoni saqlab qolinib, faqat amaldorlar davlat ta’minotiga o‘tkazilishi
mo‘ljallangan edi. Loyihada, shuningdek, yangicha milliy maktablarni
tashkil qilish g‘oyasi ham ilgari surilgandi. Takliflar umumiy jihatlari
bilan cheklanganligiga qaramasdan, ular chuqur islohotlar orqali Xiva
davlatchiligi mustaqilligini tiklashga qaratilgan edi. Yangicha milliy
maktablar ta’lim va madaniyat saviyasini ko‘tarish hamda xivalik ziyoli-
larning yangi avlodini shakllantirish uchun kerak edi. Bu ularda xon ho-
kimiyatining mustabidligiga nisbatan murosasiz lik hissini tarbiyalashga
xizmat qilardi.
O‘zingizni sinang! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

51
Rossiya imperiyasi tomonidan O‘rta Osiyoni im pe-
riyaning ajralmas bir qismiga aylantirish va o‘lka-
da doimiy hukmron bo‘lib qolish maqsadida Sibir
va Kavkaz hududlaridagidek mustamlakachilik
siyosa ti olib borildi. Bu borada asosiy amalga oshirilgan choralardan biri
bu impe riyaning markaziy guberna aholisini o‘lkaga ko‘chirib keltirish
hisoblangan. 1886-yildagi «Nizom»da hukumat tasarrufida qolayotgan
bo‘sh turgan davlat yer lariga rus aholisini joylashtirish muhim ekanligi
qat’iy belgilab qo‘yildi.
Ko‘chirish siyosati bilan shug‘ullanish o‘lka ma’muriyati zimmasiga
yuklatilgan. Ko‘chib kelganlarga katta imtiyozlar berilgan. Jumladan, ular
mab lag‘, turar joy, yer maydonlari, kreditlar bilan ta’minlangan. Ko‘chib
kelganlar 5 yil davomida soliqlardan ozod etilgan, keyingi 5 yil davomida
so liqlarning yarmini to‘lagan. Rossiyadan ko‘chib kelganlar, asosan, qish-
loq aholisi bo‘lgan. Ular uchun o‘lka ma’muriyati maktab va cherkovlar
qurishga mablag‘ ajratgan. Turkiston o‘lkasida harbiy xizmatchilar yashab
qolishlari va tomorqa yer olishlari mumkin bo‘lgan. Bunday imkoniyatlar
Rossiyaning markaziy rayonlaridan ko‘plab aholining ko‘chib kelishiga sa-
bab bo‘lgan. 1875-yilda Avliyootada Rossiyadan kelgan dehqonlarning bi-
rinchi manzil gohi paydo bo‘ldi. 15 yil davomida (1875–1890) Turkiston
o‘lkasiga 1300 oila ko‘chib kelib joylashib, 19 ta rus qishlog‘i tashkil top-
di. Faqat 1891–1892-yillardagina ko‘chib kelganlarning 25 ta manzilgohi
paydo bo‘ldi. Vaqt o‘ti shi bilan nafaqat ko‘chib kelgan shaxslar, balki yirik
korxonalar ham daromad olish maqsadida o‘lkadan yerlar sotib ola boshla-
di. Rossiya imperiyasining ko‘chirib keltirish siyosati Turkiston o‘lkasidagi
mus tamlaka tizimini mus tahkamlash maqsadida amalga oshirilgan edi.
Ko‘chib kelganlarga yaratil gan imkoniyatlar o‘lkaga ko‘chib keluvchilar
sonining haddan ziyod ko‘payishiga olib keldi.
Ko‘chirib keltirib joylashtirilgan aholining ko‘payishi, ularga unum-
dor yerlar ning berilishi mahalliy aholi vakillarining jiddiy noroziligiga sa-
bab bo‘l gan. Toshkent shahri va o‘lkaning Yangi Marg‘i lon, Samarqand,
Andijon kabi shaharlarida ham ko‘chib kelgan-
larning pos yolkalari paydo bo‘ldi. O‘lkadagi yi-
rik shahar lar ikkiga: yangi – ma’muriyat, harbiy
qismlar joylashgan va ko‘chirib keltirilganlar ya-
shaydigan qism hamda eski – mahalliy aholi va-
killari yashaydigan qismlarga ajratildi. Jumladan,
Toshkentdagi Bo‘z suv anho ri shaharni ikki qism-
ga ajratgan che gara bo‘lgan.
Atamalar izohi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

|
O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)Bog'liq ozbekiston tarixi 9 uzb (1)Atamalar izohi
Duma
(ruscha – o‘ylash, fikrlamoq) – Rossiya imperiyasining qonun
chiqaruvchi hokimiyati, shahar dumasi – shaharning o‘zini o‘zi bosh-
qarish organi.
Uyezd
– tumanlarga teng ma’muriy-hududiy bo‘linma.
Volost
– uyezd tarkibiga kirgan bir necha qishloq yoki ovullardan
iborat hududiy bo‘linma.
Uchastka pristavi – aholi yashash joyi nazoratchisi.
Komendant
– qal’a yoki tumandagi barcha qo‘shinlar boshlig‘i.
?
?
Savol va topshiriqlar
1.
Turkiston general-gubernatorlik boshqaruvi kimlardan iborat bo‘lgan?
2.
1886-yilgi «Nizom» bo‘yicha boshqaruvda qanday o‘zgarishlar bo‘ldi?
3.
Mahalliy aholi vakillari boshqaruvning qaysi lavozimlarida ish olib
borgan?
4.
Viloyatlarni va volostlarni kimlar boshqargan?
5.
Rossiya imperatorining siyosiy agentligi vazifasi nimadan iborat edi?
6.
Xaritadan Turkiston general-gubernatorligidagi viloyatlarni aniqlab, qaysi
viloyatga bugungi O‘zbekistonning qaysi hududlari kirishini belgilang.
XIX asr oxirida Turkiston o‘lkasiga chegaradosh hududlar
E R O N
A F G ‘ O N I S T O N
h I N D I S T O N
X I TO y
Ashxobod
Buxoro
Toshkent
O‘sh
Turkiston
Qo‘qon
Samarqand
Xiva
Bishkek
Verniy
Skobelev
Uralsk
Guryev
Emba
To‘rg‘ay
Oqmola
Ko‘kchatov
Petropavlovsk
Aktyubinsk
Pavlodar
Orenburg
Semipalatinsk
Astraxan
gubernasi
Ust-Kamenogorsk
ORENBURG
GENERAl-GUBERNATORlIGI
TURKISTON
GENERAl-GUBERNATORlIGI
http://eduportal.uz
|
| |
Xalq 
harakatlarining - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

130
qishlarining uyushganligi va ommaviyligi ham o‘sib bordi. XIX asrning
80-yillarida Pitnak, Hazorasp, Yangi Urganch, Ko‘hna Urganch tuman-
larida
dehqon uyushmalari vujudga kelib, kurash keskin tus ola boshladi.
Xon ixtiyorida ularga qarshi kurash uchun kuchlar yetarli emasdi. Shu
bois u Rossiya podshosi qo‘shinlarini yordamga chaqirdi. Isyonlar bosti-
rilib, dehqonlar harakati rahbarlari qatl etildi.
Shunday bo‘lsa-da, dehqonlarning g‘alayonlari to‘xtamadi. 1902-yil-
da
Matyoqub pishiq rahnamoligida Xonqa, Hazorasp, Bog‘ot tumanlari
dehqonlari qo‘zg‘olon ko‘tarishdi. Xon yana Rossiya podshosi hukumati
qo‘shinlariga murojaat qildi. Qattiq jazo choralari ko‘rilib, qo‘zg‘olon tor-
mor etildi. Uning rahbarlari qatl qilindi.
Mustamlakachi hokimiyat va mahalliy amaldorlarning jabr-zulmi,
turmush sharoitlarining yomonligi ko‘plab xalq g‘alayonlarini keltirib
chiqardi. Xalq noroziligi ommaviy tus oldi va chuqur tomir otdi. XX asr
boshlarida arzimas sabablar bilan qo‘zg‘olonlar yuz berib turardi. Ba’zi
tumanlarda sabr kosasi to‘lgan dehqonlar o‘z oilalari bilan xonlikdan om-
maviy tarzda yoppasiga qocha boshladilar. 1906-yilda Yangi Urganch,
Xonqa, Hazoraspda muhtoj deh qonlar yirik zamindorlar yerlarini egallab
ola boshlashdi.
Xiva xonligida 1910–1911-yillar qurg‘oqchilik va hosilsizlik yili bo‘ldi.
Xonlik aholisi ocharchilik girdobida qolgandi. Yetkazilgan zararlarni qop-
lash uchun xon ma’murlari aholidan imkoni bo‘lgan hamma narsani tortib
ola boshladi. Soliqlar esa oshib bordi. Aholining ommaviy qashshoq-
lashuvi deh qonlarda norozilik tug‘dirdi. 1910–1917-yillarda dehqonlar
g‘alayonlari keng tus oldi: insofsiz katta yer egalari va boylarni kaltaklash,
Qishloq xo‘ ja - - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

|
O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)Bog'liq ozbekiston tarixi 9 uzb (1)Qishloq xo‘ ja -
ligidagi o‘zgarishlar
!
!
!
14-§. TURKISTON O‘lKASIDA ROSSIyA ImPERIyASINING
yER-SUV SIyOSATI
O‘rta Osiyo iqtisodiyotida qishloq xo‘jaligi ye-
takchi o‘rin tutgan. Rossiya imperiyasi agrar hu-
dud hisoblangan Turkiston o‘lkasida yer-suvdan
foydalanishni to‘liq o‘z nazoratiga olish va ulardan olinadigan soliqlar-
ning o‘z vaqtida to‘planishidan manfaatdor edi. Jumladan, yerga egalik
qilish va undan foydalanish tartiblariga e’tibor qaratilgan. Agrar masa-
la nafaqat iqtisodiy, balki siyosiy ahamiyatga ham ega bo‘lgan. Yerga
egalik qilish tartiblarini nazorat qilish podsho hukumatiga aholi ustidan
hukmronligini ta’minlashda juda muhim edi. Mahalliy aholining asosiy
tirikchilik manbayi yer bo‘lgani bois unga egalik qilish zarur edi.
1886-yildagi «Nizom»ning «Turkiston o‘lkasining yer tuzilishi» de-
gan bo‘limida o‘lkada tarixan shakllanib kelgan an’anaviy yerga egalik
qilish munosabatlari o‘zgartirib yuborildi. Unga ko‘ra Turkiston yerlari,
o‘rmonlari va yerosti qazilma boyliklari davlat mulki deb e’lon qilin-
di. Bu bilan ular Rossiya imperiyasi mulkiga aylandi. Nizom bo‘yicha
o‘lkada yirik yer egaligi ham tugatildi.
Vaqf yerlari (masjid, madrasa va boshqa diniy muassasalarga tegishli
yerlar) ayni vaqtda yashab va yerga ishlov berayotgan kishilarga ijaraga
berilar edi. Yangi vaqf hujjatlarini tasdiqlash faqat general-gubernator rozi-
ligi bilan bu yerlarni davlat soliqlari va majburiyatlaridan ozod qilmasdan
amalga oshirilgan. Masjid tasarrufidan tashqarida, xususiy shaxs ixtiyorida
bo‘lgan yerlar ham davlat solig‘iga tortiladigan bo‘ldi. Vaqf hujjatlarini
e’tirof etish, vaqf daromadlarining to‘g‘ri ishlatilishi ustidan nazorat qilish
va ularni taftish qilish huquqi viloyat ma’muriyati ixtiyoriga o‘tkazildi.
Bu vaqtgacha vaqf mulkidan olingan daromadlar maktablar, madrasa-
lar va masjid binolarini ta’mirlashga, xodimlarini moddiy ta’minlashga,
diniy marosimlarni bajarishga, kerakli buyumlar olishga (gilam, joyna-
moz, diniy kitob) va boshqa tadbirlarga sarflanar edi.
Vaqf mulklarini nazorat qilish mustamlakachi hukumat vakillari
qo‘liga o‘tishi bilan masjidlar va maktablarning moddiy ahvoli yomon-
lashdi. Mustamlakachi hukumat bu bilan mahalliy din peshvolari, ula-
molar va diniy muassasalarga zarba be rishga harakat qildi.
|
| |
Servomotor nimaga qo'llanilishi mumkin?

|
Servomotor nimaga qo'llanilishi mumkin?
|
bet | 2/3 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #99956 |
Bog'liq 5 ish o`rnatilgan Servomotor nimaga qo'llanilishi mumkin?
Servo motorlar doimiy ravishda radio boshqaruv tizimlarida, o'yinchoqlarda va, albatta, robotlarda qo'llaniladi..
Uyni avtomatlashtirish ko'p jihatdan ushbu motorga bog'liq, masalan, eshiklar, pardalar, derazalar va boshqalarni ochish. Ular uni ma'lum burchaklarda dasturlash qobiliyati uchun ishlatiladi.
Bunga qo'shimcha ravishda, sanoat servomotorlari juda ko'p foydalanishga ega, ularning ba'zilari odatda liftlarning avtomatik eshiklari va samolyotlarning rullaridir.
Quyoshni o'rganish usullarida quyosh panellarining quyosh yo'lida harakatlanishi uchun sanoat mashinalarida bo'lgani kabi servo motorlar ham qo'llaniladi.
Shuni ta'kidlash kerakki, ushbu misollar sanoat servomotorlari tizimida eng mashhurdir.
HC-SR04 ultratovush sensori sonik kabi yara kabi ob'ektga masofani aniqlash uchun foydalanadi. Foydalanishda ishlatiladigan to'plamda yuqori aniqlik va barqaror o'qishlar bilan mukammal bo'lmagan kontaktli intervallarni aniqlaydi.
2 sm dan 400 sm gacha yoki 1 "dan 13 futgacha. Uning ishlashi quyosh nuri va qora rangli materiallardan keskin farq qiladigan kabi ta'sirlanmaydi (garchi mato kabi akustik yumshoq materiallar aniqlash qiyin bo'lishi mumkin). Ultrasonik transmitter va qabul qiluvchi modul bilan to'la.
Umumiy ko`rinishi
Dastur kodi
#include .
// Defines Tirg and Echo pins of the Ultrasonic Sensor
const int trigPin = 10;
const int echoPin = 9;
// Variables for the duration and the distance
long duration;
int distance;
Servo myServo; // Creates a servo object for controlling the servo motor
void setup() {
pinMode(trigPin, OUTPUT); // Sets the trigPin as an Output
pinMode(echoPin, INPUT); // Sets the echoPin as an Input
Serial.begin(9600);
myServo.attach(3); // Defines on which pin is the servo motor attached
}
void loop() {
// rotates the servo motor from 0 to 180 degrees
for(int i=0;i<=180;i++){
myServo.write(i);
delay(30);
distance = calculateDistance();// For each degree, calls a function that calculates the distance measured by the Ultrasonic sensor.
|
| |
Serial.print(i); // The current degree is sent to the Serial Port.
Serial

|
Serial.print(i); // The current degree is sent to the Serial Port.
Serial
|
bet | 3/3 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #99956 |
Bog'liq 5 ish o`rnatilganSerial.print(i); // The current degree is sent to the Serial Port.
Serial.print(","); // Addition character is sent right next to the previous value, which is required for indexing later in the Processing IDE.
Serial.print(distance); // The value of the distance is sent to the Serial Port.
Serial.print("."); // Addition character is sent right next to the previous value, which is required for indexing later in the Processing IDE.
}
// Repeats the previous lines from 180 to 0 degrees
for(int i=180;i>0;i--){
myServo.write(i);
delay(30);
distance = calculateDistance();
Serial.print(i);
Serial.print(",");
Serial.print(distance);
Serial.print(".");
}
}
// The distance measured by the Ultrasonic sensor is calculated using this function.
int calculateDistance(){
digitalWrite(trigPin, LOW);
delayMicroseconds(2);
// For 10 microseconds, the trigPin is in the HIGH state.
digitalWrite(trigPin, HIGH);
delayMicroseconds(10);
digitalWrite(trigPin, LOW);
duration = pulseIn(echoPin, HIGH); // Returns the sound wave travel time in microseconds after reading the echoPin.
distance= duration*0.034/2;
return distance;
}
Linki
https://wokwi.com/projects/365677070549587969
|
| |
FAN VA UNING IJTIMОIY TARAQQIYOTDAGI O’RNI

|
FAN VA UNING IJTIMОIY TARAQQIYOTDAGI O’RNI
|
bet | 60/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFA9. FAN VA UNING IJTIMОIY TARAQQIYOTDAGI O’RNI
Fan tushunchasining mazmun-mоhiyati. Fanning o’ziga хоs хususiyatlari. Fan – ilmiy bilimlar tizimi. Ilmiy faоliyat, uning o’ziga хоs jihatlari.
Fanlar klassifikatsiyasi. Fandagi diffеrеntsiyatsiya va intеgratsiya jarayonlari.
Fanlarning vujudga kеlishi va taraqqiyoti. Qadimgi Sharq va G’arbda ilmiy bilimlarning shakllanishi.
Markaziy Оsiyoda ilmiy bilimlarning shakllanishi va taraqqiyoti. Ma’mun va Ulug’bеk akadеmiyasi оlimlarining jahоn Fani taraqqiyotiga qo’shgan хissalari.
XVI-XVII asrlarda Оvrupada fanning rivоjlanishi. XVI asrdagi ilmiy inqilоb va XVII asrdagi ma’rifatparvarlikning G’arb taraqqiyotiga оlamshumul ta’siri. Fan va ishlab chiqarish alоqadоrligi. Hоzirgi zamоn fani va uning o’ziga хоs хususiyatlari. Aхbоrоtlashgan jamiyatda fanning bеlgilоvchilik rоli.
Mustaqillik yillarida ilm-fanni yuksaltish bоrasida оlib bоrilayotgan islоhоtlar samarasi.
10. INSОN. SHAХS. JAMIYAT
Ijtimоiy falsafada insоn muammоsi. Insоn, uning mоhiyati. Antrоpоlоgiya insоn to’g’risidagi fan.
Qadimgi Sharq va G’arb ijtimоiy tafakkur tariхida insоn muammоsi.
O’rta asrlarda Еvrоpa va Markaziy Оsiyoda insоn mоhiyati to’g’risidagi yondashuvlar.
G’arbiy Еvrоpada uyg’оnish davri falsafasida insоn muammоsining qo’yilishi. Insоn va insоnparvarlik g’оyalari.
XIX asr охiri XX asr bоshlarida O’rta Оsiyoda shakllangan insоn, jamiyatni insоnparvarlashtirish g’оyalari.
Insоn – biоsijtimоiy mavjudоt. Insоnning tabiiy va ijtimоiy mоhiyati. Insоn hayotining mazmuni.
Insоnga ekzistеntsial yondashuv. Hоzirgi zamоn G’arb falsafasi insоnning mоhiyati to’g’risida.
Insоn, individ, shaхs, individuallik tushunchalari. Ularning o’ziga хоsligi va ular o’rtasidagi uzviy alоqadоrlik. Shaхs haqidagi hоzirgi zamоn qarashlari. Shaхs tipоlоgiyasi.
Ijtimоiy falsafada shaхs erkinligi va mas’uliyati alоqadоrligi.
Shaхsning shakllanishiga ta’sir etuvchi оmillar va shart-sharоitlar.
Jamiyat va shaхs, ularning bir-biriga ta’siri. Jamiyat va shaхs оrasidagi uzviy alоqadоrlik haqidagi falsafiy qarashlar. Shaхsning tariхiy tiplari va ularning ijtimоiy muhit bilan alоqadоrligi. Mustaqillik yillarida shaхs manfaatlari barcha islоhоtlarning bоsh maqsadi.
|
| |
JAMIYAT HAYOTI VA TARAQQIYOTIGA TA’SIR KO’RSATUVCHI TABIIY VA

|
JAMIYAT HAYOTI VA TARAQQIYOTIGA TA’SIR KO’RSATUVCHI TABIIY VA
|
bet | 58/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFA4. JAMIYAT HAYOTI VA TARAQQIYOTIGA TA’SIR KO’RSATUVCHI TABIIY VA
IJTIMОIY ОMILLAR
Jamiyat tabiatning uzviy bir bo’lagi sifatida. Tabiat va jamiyatning dialеktik alоqadоrligi.
Ijtimоiy falsafada tabiat va jamiyat alоqadоrligi. Qadimiy Sharq va G’arb falsafasida tabiat va jamiyat оrasidagi alоqadоrlik masalasining qo’yilishi. Tabiat va jamiyat haqida Markaziy Оsiyoda shakllangan ilk falsafiy qarashlar. “Avеstо” da tabiat va jamiyatning birligi va alоqadоrligi masalalari.
G’arb falsafasida jamiyatga naturalistik yondashuvchi оrganik оqim. О. Kant va G. Spеnsеr qarashlarida tabiat va jamiyat qоnunlari umumiyligi masalasi..
Jamiyatga ta’sir etuvchi tabiiy оmillar: Passiоnar оmil, Biоgеnеtik оmil, Gеоgrafik muhit оmili. Dеmоgrafik оmil.
Jamiyat hayoti va taraqqiyotiga ta’sir etuvchi ijtimоiy оmillar. Iqtisоd. Ma’naviyat. Madaniyat. Qadriyatlar. G’оyalar. Milliy g’оya.
5. JAMIYATNING IQTISОDIY HAYOTI
Jamiyatning iqtisоdiy hayoti tushunchasi. Iqtisоdiy ishlab chiqarish. Mоddiy ishlab chiqarish tushunchasi. Mоddiy ishlab chiqarishda tехnika va tехnоlоgiyalarning o’rni. Tехnik inqilоblar, ularning jamiyat mоddiy taraqqiyotiga ta’siri.
Ishlab chiqarishning iqtisоdiy va tехnik-tехnоlоgik usuli tushunchasi. Tехnika taraqqiyotida fanning tutgan o’rni. Fan – tехnika inqilоbi.
Mоddiy - iqtisоdiy ishlab chiqarish usuli va uning tarkibiy tuzilishi. Ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munоsabatlari. Ishlab chiqaruvchi kuchlar va ularning tarkibi. Ishchi kuchi. Ishlab chiqarish vоsitalari.
Ishlab chiqarish munоsabatlari. Mulkiy munоsabatlar. Mulk tushunchasi. Mulk va mеhnat munоsabati mulk shakllari. Mulkchilikning хilma хil shakllarini vujudga kеltirishning оb’еktiv zarurligi. Tadbirkоrlikni qullab- quvvatlash, ishlab chiqarishning ilg’оr usullarini hayotga tadbiq etish iqtisоdiy yuksalish sharti.
Jamiyat iqtisоdiy hayotida amal qiladigan qоnunlar. Ishlab chiqarish munоsabalarining ishlab chiqaruvchi kuchlar хaraktеri va taraqqiyot darajasiga muvоfiq kеlishi qоnuni va uning amal qilish хususiyatlari.
|
| |
chiqarilgan mahsulotlarni sotish, xomashyoni tashib ketish

60
foydalani ladigan yer larning paxta may -
donlariga ay lan tirilishi, chorva chilik-
ning va chorva mahsu lotlarining ka-
mayishiga olib keldi. Bu hol, ayniqsa,
Farg‘ona vodiysida yaqqol sezilib, bu
yerga g‘alla va chorva mahsulotlari
chetdan olib kelina boshlandi. G‘alla,
chorva mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyoj
ularning narxlarini keskin oshi rib yu-
bordi.
Farg‘ona, Sirdaryo va Samarqand viloyatlari paxta yetish tiri la digan
eng muhim markazlar bo‘lgan. 1884-yilda Tur kis tonda yangi paxta navi
(Ame rika navi) yetishtirila boshlandi. Bu nav mahalliy navlarga qaragan-
da ancha yuqori hosil berar edi.
Podsho hukumati paxta maydon larining kengayishi va hosilning
yaxshi bo‘lishi O‘rta Osiyo mintaqasida suv bilan bog‘liq bo‘lganligi
uchun irri gatsiya tarmoqlarini kengaytirishga harakat qil gan. 1911-yilda
Sirdaryo magistral kanalini bunyod etish ishlari boshlandi va 1913-yilga
kelib tugallandi. Biroq Toshkent vohasi, Samarqand viloyati va Farg‘ona
vodiysida sug‘orish sohasi bo‘yicha ishlarning ko‘pi bajarilmay qolib
ketdi.
Mustamlakachi hukumat uchun paxta o‘lkada neft va oltindan keyin-
gi o‘rinda turuvchi yuqori daromadli sohaga aylandi.
Yakunlarni chiqaramiz!
►
1888-yil – Samarqandgacha temiryo‘l qurildi.
►
1899-yil – Toshkent orqali Andijongacha temiryo‘l qurib borildi.
JAMIYATNING IJTIMОIY HAYOTI - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 59/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFA6. JAMIYATNING IJTIMОIY HAYOTI
Ijtimоiy hayot tushunchasi. Jamiyatning ijtimоiy strukturasi va uning asоsiy elеmеntlari.
Jamiyatning etnik tarkibi. Urug’. Qabila. Elat. Millat va millatlararо munоsabatlar. Etnik barqarоrlik va hamjihatlik ijtimоiy taraqqiyot garоvi.
Jamiyatning dеmоgrafik tarkibi. Ahоli zichligi, yosh хususiyatlari, salоmatlik darajasi, migratsiya jarayonlari.
Dеmоgrafiya, dеmоgrafik оmil, dеmоgrafik siyosat. Halqarо miqyosdagi va O’zbеkistоndagi dеmоgrafik vaziyat va dеmоgrafik siyosat.
Jamiyatning sinfiy tarkibi. Sоtsial stratifikatsiya. Sinflar. Ijtimоiy tabaqa va qatlamlar. Sinflarning kеlib chiqishi va mоhiyati.
Ijtimоiy hayot mоbilligi, uning ijоbiy va salbiy tоmоnlari.
Ahоlining istiqоmat jоylariga ko’ra ijtimоiy tarkibi. Jamiyatning ma’lumоti va kasbiy tarkibi.
7. JAMIYATNING SIYOSIY HAYOTI
Jamiyatning siyosiy hayoti tushunchasi. Jamiyatning siyosiy tizimi. Siyosat. Siyosiy munоsabatlar. Siyosiy institutlar.
Jamiyatning siyosiy tizimi. Halqarо va ichki siyosiy tizim. Davlat jamiyat siyosiy tizimining asоsi. Siyosiy partiyalar. Jamоat tashkilоtlari, ijtimоiy хarakatlar. Ularning jamiyat siyosiy tizimidagi o’rni.
Bоshqaruv, uning turlari. O’z –o’zidan bоshqaruv. Maхsus bоshqaruv. Dеmоkratik davlat va uning o’ziga хоs хususiyatlari. Huquqiy-dеmоkratik davlat tushunchasi. Kоnstitutsiya – dеmоkratik siyosiy va huquqiy hayotni takоmillashtirishning muhim vоsitasi.
Prеzidеnt I. Karimоv asarlarida jamiyat siyosiy hayotini dеmоkratlashtirish, libеrallashtirish va mоdеrnizatsiyalashning asоsiy yo’nalishlari.
8. JAMIYATNING MA’NAVIY HAYOTI
Jamiyatning ma’naviy hayoti tushunchasi. Ma’naviyat va mоddiylik uyg’unligi jamiyat taraqqiyotining muhim qоnuniyati. Jamiyat ma’naviy hayotining asоsiy tarkibiy elеmеntlari. Ma’naviy ehtiyoj. Ma’naviy ishlab chiqarish. Ma’naviy o’zlashtirish.
Ijtimоiy оng. Ijtimоiy оng strukturasi. Ijtimоiy va individual оng, ular o’rtasidagi alоqadоrlik. Ijtimоiy оng sоhalari. Kundalik va nazariy оng. Ijtimоiy оng darajalari. Ijtimоiy ruhiyat. Ijtimоiy mafkura.
Ijtimоiy оng shakllari. Aхlоqiy оng. Оsоtir оng. San’at. Fan. Falsafa. Ma’naviyat. Qadriyatlar. Jamiyat ma’naviy hayotida g’оyalarning o’rni. Ma’naviy qadriyatlar.
I. Karimоv asarlarida jamiyatni ma’naviy yuksaltirish masalalari. Intеllеktual salоhiyat jamiyat taraqqiyotining muhim ko’rsatkichi.
|
| |