nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yodda tuting! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

40-§. TEA TR VA M USIQA SA N ’ATI
Qadimiy san’at turlaridan eng sevimlisi hisoblangan
xalq
teatrining Buxoro amirligi, Xiva va Qo4qon
xonliklarida o 4ziga xos ko4rinishlari mavjud edi.
Jumladan, Buxoro amirligida masxaraboz, qo4g 4irchoqboz,
raqqos kabi
san’at yo4nalishlarining uyushmalari vujudga kelgan edi. Xorazm an’anaviy
teatrida esa ikki turkum tomoshalar — kulgili va xatarli o 4yin turlari yaxshi
shakllandi.
Xalq teatri shakl jihatidan rang-barang va boy bo4 lib,
ular xalq orasidan
chiqqan komik aktyorlar — qiziqchilar, qo4g 4irchoqbozlar, masxarabozlar va
boshqalar o 4z mahoratlarini namoyish qilishgan.
Ana shu teatrlar va mas-
xarabozlarning tomoshalarida, asosan, xasis va ochko4z boylar, chalasavod
mullalar, amalparast beklarning kirdikorlari fosh etilgan. K o4proq bu tomo
shalar dolzarb voqealar tasvirlangan satirik ko4rinishlardan iborat bo4lgan.
Garchi ularda yozma pyesalar bo4lmasa-da, xalq og4zaki ijodi mahsuli si
fatida yod olingan mavzular sahnalashtirilgan.
Sahna asarlarini, odatda,
san’atkorlaming o 4zlari ijod qilishgan.
XIX
asrning ikkinchi yarmida bir nechta shaharlarda an’anaviy teatr
uyushmalari vujudga keldi. Eng mashhurlari Qo4qonda
Zokir eshon, Bu
xoroda To4la masxara uyushmalari edi. Ayniqsa, qo4g 4irchoq teatrlari om-
mabop bo4 lib, ular mavzusi markazida Kachal Polvon obrazi turgan.
O'zingizni sinang! - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

hukm dorlam ing uzoqni k o ‘zlab ish olib bormaganligi oxir-oqibat yurtning
m ustaqilligi y o ‘qotilib, o ‘zgalarga tobe boMishga olib keldi.
0 ‘rta Osiyoning Rossiya imperiyasi tom onidan bosib olinishiga, Q o‘qon
va X iva xonliklari ham da Buxoro am irligining m ag‘lubiyatga
uchrashiga
quyidagilar sabab boMdi:
Birinchidan,
Buxoro amirligi, X iva va Q o‘qon xon
liklari Rossiya im periyasiga nisbatan harbiy v a iqtisodiy rivojlanish sohasi-
da ancha orqada edi. Ayniqsa, ulam ing harbiy sohadagi ahvoli o ‘sha davrda
jahon miqyosidagi taraqqiyot darajasidan past boMgan.
X onliklam ing tashqi
siyosatda odilona siyosat olib borm aganliklari oqibatida ulam ing o ‘zlari
tashqi dunyodan ajralib qolgan edi.
Ikkinchidan,
uchta davlat o ‘rtasida
o ‘zaro do‘stona m unosabatlar, ham korlik va birdam lik y o ‘q edi.
Ulardagi
siyosiy tizim , davlat boshqaruvi zam onaviy boshqaruvdan uzoq boMib, o ‘rta
asrlarga xos yakka hokim iyatchilikka, z o ‘ravonlikka asoslangan edi. Buning
oqibatida ichki ziddiyatlar ko'payib, nizolar kuchaydi. O 'zaro urushlar, taxt
uchun kurashlar avj oldi.
Uchinchidan,
um sh
harakatlari vaqtida xonlar
biri ikkinchisiga yordam k o ‘rsatm adi va o ‘z tinchligini o ‘ylab befarq qarab
turdi. B u esa har bir xonlikning alohida tor-m or etilishini yengillashtirdi.
Shulam ing barchasi Rossiya imperiyasi hukum atiga
qoM keldi va vaziyat-
dan foydalanib mam lakatni m ustam lakaga aylantirdi.
Buxoro amirligi- - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

agentliklarini ta ’sis etishga ruxsat berildi, tovarlardan olinadigan boj umumiy
qiymatning 2,5 foizidan oshmasligi belgilanib, ular amirlik hududidan boshqa
davlatlarga erkin o ‘tish huquqini oldi.
M azkur shartnoma amirlikni tahqirlagan, huquqsizlikka va qashshoqlikka
mahkum etgan sharmandali shartnoma b o ‘ldi. Am irning tobelik siyosatidan
norozi b o ‘lgan kuchlar o‘z harakatini boshladi. Xalq tomonidan qo‘llab-quv-
vatlangan amir M uzaffam ing katta o‘g ‘li Abdumalik to ‘ra, Jo‘rabek va Bo-
bobeklar boshchiligidagi qo‘shin Samarqandni ozod qilish uchun kurashlarini
davom ettirdi. Ular Am ir M uzaffam ing taxtdan tushirilganligini va Abduma
lik to ‘ra amir etib tayinlanganini e ’lon qildi. Xalq qo‘shinlari avval Shahri-
sabzni, so‘ng Qarshi va Karmana shaharlarini o ‘z qo‘llariga olishdi. Turkiston
general-gubematori fon Kaufinan tomonidan bu harakatlam ing oldini olish va
bostirish uchun I. F. Abramov boshchiligidagi qo‘shin yuborildi. Zamonaviy
qurollar bilan ta ’minlanmaganligi sababli janglarda qo‘zg‘olonchilar egallab
olgan hududlaridan birin-ketin surib chiqarila boshlandi. Natijada Abdumalik
to ‘ra Xiva xonligi hududiga, undan A fg‘onistonga o ‘tib ketdi. A fg‘on amiri
Sheralixon Angliya bilan yaqinlashib kelayotgan um shda Rossiyaga tayanishi-
ni rejalashtirgani uchun unga yordam bermadi. H ech qayerdan yordam olol-
m agan Abdumalik to ‘ra Peshovarga ketadi va u yerda 1909-yilda vafot etadi.
Shunday qilib, Rossiya im periyasining 0 ‘rta Osiyodagi istilochilik um shining
ikkinchi bosqichi Samarqandning egallanishi va Buxoro amirligining Rossiya
imperiyasi protektoratiga aylanishi bilan yakunlandi.
Buxoro bilan Rossiya imperiyasi 1873-yilda amirlikka
o‘z vakilini tayinlash huquqini bem vchi yangi shartno-
mani imzoladi. Bu vakilning roziligisiz amirlik biror-
bir ichki ham da tashqi siyosiy masalani hal qila olmaydigan b o ‘ldi. Shart-
nom aning 14-moddasida: «Rossiya
hukumatidan ijozat b o ‘lmagan, kirn
b o ‘lishidan qat’i nazar, har xil kimsa-
lam i Buxoro hukumati qabul qilmay-
di», — deb k o ‘rsatilgan. Shartnomaga
muvofiq har kuni ertalab qo‘shbegi
vakildan kerakli k o ‘rsatmalami olib
amirga yetkazishi shart b o ‘lgan.
Amir esa bu hujjatlam i rasm an tas-
diqlagan, xolos. P. Lessar Rossiya
im periyasining Buxoro amirligidagi
Turkistonda xalq - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

T
O'zingizni sinang!
I
V. F. Komissarjevskaya — ... U. Gajibekov — ...
1870-yilda...
O czb ek m illiy teatrining shakllanishida jad id larn in g
o ‘m i k atta edi. P rezident Islom K arim ov «Y uksak
m a ’nav iy at — yengilm as kuch» asarida: «Q achonki
m illiy m adaniyatim izning uzviy qism i boMgan teatr sa n ’ati xususida so ‘z
b o rar ekan, b u y u k m a ’rifatparvar M ah m u d x o ‘j a B ehbudiyning: «T eatr — b u
ibratxonadir», deb aytgan fikrini eslash o ‘rinlidir», — deb yozadi.
T urkistonda 1911 -yil dastlabki y o zm a m illiy sahna asarlari yaratildi.
M ah m u d x o ‘j a B ehbudiyning «Padarkush», A. Sam adovning «M ahram lar»,
Fitratning «B ir farangi b ilan b uxorolik b ir m udarrisning qilgan m unozara-
lari» nom li asarlari shular ju m lasidandir. U lar ichida,
ayniqsa, o ‘zb ek m illiy teatri durdonasiga aylangan
B ehbudiyning «Padarkush» dram asi g ‘oyatda m uhim
voqelik b o ‘ldi.
T urkistonda birinchi o 4zbek m illiy teatri
минерал - download

Qidiruv: минерал
4-Мавзу: Ховузларни ўғитлашда фойдаланиладиган минерал ва органик моддаларни ўрганиш Darsning maqsadi
Darsning maqsadi. Turli XIL o’g’itlardan foydalanib hovuzlarning umumiy baliq maqsuldorligini oshirish usullari bilan tanishtirish. Solinadigan o’g’itlarning miqdorini hisoblashni o’rgatish
105,5 Kb.
2
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
S a m a r­
q a n d sh a h rid a M a h m u d x o ‘ja B e h b u d iy

U yg‘ur va o ‘zbek teatrining birinchi aktrisasi M a’sum a Qoriyeva san’atga
ilk qadamini tashladi. Shu tariqa asta-sekin Andijonda, Xivada, Buxoroda
ham dastlabki milliy teatrlar tashkil topa boshladi. Buxoro shahridagi teatr-
ning tashkil etilishida M annon U yg‘um ing xizmatlari beqiyos edi.
Teatrlarda katta ijtim oiy va axloqiy m uam m olarga daxldor mavzular
sahnalashtirildi. Ularda adolatsizlik, yovuzlik, zulmni qoralovchi g ‘oyalar,
tom oshabinlarda e ’tiroz va norozilik hissini qo‘z g ‘atuvchi spektakllar nam o
yish etildi. 0 ‘zbek teatri — o ‘zbek m illiy m adaniyatining ajralmas qismiga
aylandi. Teatr spektakllari, o ‘ziga xos va iste’dodli aktyorlar ijrosi o ‘zbek
xalqining bitm as-tuganm as ijodiy imkoniyatlarini nam oyish etdi.
|
Dezintegratsiyalash– дезинтеграция – disintegration –

271
Disperslik – диспергация - dispersivity – mayinlik (maydalik) darajasi.
Dispergirlik – диспергирование - dispersion – suyuqlik muhitida
erimaydigan qattiq yoki suyuq moddani hajmda teng taqsimlanishini
ta'minlash, maydalash.
Draga – драга - dredge – suvli havzalarda oltinni yuvib olish uchun
suzib yurib ish bajaruvchi, turli xil boyitish uskunalari oʻrnatilgan qurilma.
Tindirgich – дренаж – drainage – boyitish mahsulotlarini quritish
(namini qochirish) maydoni, usuli. U yerda suvni qabul qilib olish uchun
quvurlar yotqizilgan boʻladi.
Ag’darma vagon – думкар – dump car – kondan rudalarni fabrikaga
tashish uchun moʻljallangan vagon.
Nov –желоб –chute – novlar suyuq metall, toshqol yoki qotishmalarni
pechdan chiqarib boshqa idishga tushirish, sochma kon qumlaridan oltinni
yuvib olish uchun ishlatiladi.
Tomir– жило - vein – ikki yoʻnalishda choʻzilgan, qalinligi uncha katta
boʻlmagan, yer qa'rining darz ketgan (yorilgan) joylari va Shu yoriqlarini
toʻldirgan foydali minerallar.
Zavod–завод-factory–ishlab
chiqarish
jarayonlari
mexanizatsiyalashtirilgan (avtomatlashtirilgan) sanoat korxonasi.
Ishqor –щелочь - alkali – suvda yaxshi eriydigan metall gidrooksidi.
Yig’uvchi reagent – Реагент собиратель - collector – namlanish
darajasi past boʻlgan komponentlar sirtiga shimilib, ularning namlanishini
yanada kamaytiruvchi sirt faol organik moddalar. Flotatsiya paytida suv
zarralarining shimilishini kamaytiradigan reagent. Shu bilan birga gaz
pufakchalariga kerakli zarralarning yopishqoqlik faoliyatini oshiradi.
Savol va topshiriqlar - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

127
Bugun darsda quyidagilar bilan tanishasiz:
Î
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi
protses sual huquqning asosiy manbayi.
Î
Xalqaro huquqning umume’tirof
etilgan prinsip-
larining protsessual qonunchilikda e’tirof etilishi.
Aybsizlik prezumpsiyasi.
Î
Jinoyat-protsessual qonun hujjatlarining vazifalari.
Î
O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protses-
sual va Jinoyat protsessual kodekslari.
O‘zbekiston - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

129
uchunchi qismiga muvofq jinoyat sodir etishda aybla-
nayotgan shaxsning sud ishi asossiz kechiktirilishiga
yo‘l qo‘yilmaydi. Ayblanuvchining
bu huquqi ado-
latning asosiy kafolatlaridan birini o‘zida ifodalay-
di. Sud tomonidan jinoyat ishining qo‘shimcha tergov
o‘tkazish uchun qaytarilishi esa ushbu kafolatga ziddir
.
Aybsizlik prezumpsiyasi
Aybsizlik prezumpsiyasiga ko‘ra aybdorning ji-
noyati qonuniy tartibda isbot qilinmaguncha u aybsiz
deb hisoblanadi. Gumon qilinuvchi, ayblanuvchi yoki
sudlanuvchi uning jinoyatda aybdorligi qonunda
nazar-
da tutilgan tartibda isbotlangunga va sud hukmi bilan
qonuniy kuchga kirgunga qadar aybsizdir. U o‘zining
aybsizligini isbotlashi shart emas. Aybdor
likka oid
barcha shubhalar, basharti
ularni bartaraf etish imko-
niyati bo‘lmasa, gumon qilinuvchi, ayblanuv
chi yoki
sudlanuv
chining foydasiga hal qilinishi lozim. Qonun
qo‘llanilayotganda kelib chiqadigan shubhalar ham ayb-
lanuvchining, sudlanuv chining foydasiga hal qilinadi.
1. Jinoyat sodir etganlikda ayblangan
har bir inson himoya uchun
barcha imkoniyatlar ta’minlangan holda, ochiq sud majlisi yo‘li bilan uning
aybi qonuniy tartibda aniqlanmaguncha aybsiz deb hisoblanishga haqlidir.
2. Hech kim, sodir etilgan vaqtda milliy qonunlar yoki xalqaro
huquqlarga ko‘ra jinoyat deb topilmagan xatti-harakati yoki
faoliyatsizligi uchun jazoga hukm qilinishi mumkin emas. Shuningdek,
jinoyat sodir etilgan vaqtda qo‘llanishi mumkin bo‘lgan
jazoga nisbatan
og‘irroq jazo berilishi mumkin emas.
1. Qachondan boshlab milliy Ta’lim tizimida steam paydo bo‘lishi haqida so‘z yuritilmoqda?

TEST
1. Qachondan boshlab milliy Ta’lim tizimida STEAM paydo bo‘lishi haqida so‘z
yuritilmoqda?
A) 2016 yildan
B) 2017 yildan
C) 2018 yildan
D) 2015 yildan.
2.2016-yil natijasiga ko‘ra STEAM Ta’lim tizimi bo‘yicha
maktabni
tamomlaganlar taqsimotiga ko‘ra yuqori texnologiyalar bo‘yicha jadal tarzda
rivojlanib borayotgan qaysi davlat birinchi o‘rinda turibdi?
A)
Xitoy AQSH
B) Evropa
C) AQSH
D)
Yaponiya
3.STEAM tizimida Ta’lim ushbu necha yo‘nalishga urg‘u bergan?
A) 4 yo‘nalish
B) 3 yo‘nalish
C) 5 yo‘nalish
D) 6 yo‘nalish
4.Tadqiqotlarning ko‘rsatishicha, STEAM Ta’lim tizimi orqali bolada kreativlik,
qunt, qiziquvchanlik va hozirgi kunda eng muhim bo‘lgan
qanday qobiliyati
shakllanadi?
A) Muammoni hal qilish (problem- solving skills) qobiliyati
B)O‘ziga bo‘lgan ishonch qobiliyati
C)Izlanuvchanlik qobiliyati
D) Yangilik yarata olish qobiliyati
5. STEAM Ta’limi qaysi davlatda ishlab chiqilgan?
A)
Amerikada
B) Yaponiyada
C) Rassiyada
A)
Xitoyda
6.Bolani STEAM tizimiga olib kirishda kuchli tramplin bo‘la oladigan narsa....
A) Kitob
B)
Kamputer
C) O‘yinchoqlar
D) Rabototexnika
7.Ko‘pgina mamlakatlarda STEAM-Ta’limi quyidagi qanday sabablarga ko‘ra
yuqori baholanadi?
A)
Hamkorlik,izlanuvchanlik,tadqidiy fikrlash.
B) Tanqidiy fikrlash.izlanuvchanlik,
C) Izlanuvchanli,hamkorlik, fikrlash.
D)Hamkorlik, tanqidiy fikrlash.
Qazilma –ископаемое - mining –

272
Qoldiq –кек –cake – boʻtanani suzgichdan oʻtkazilgandan qolgan
mahsulot. Koʻpincha, 12-20% namlikka ega.
Kislotalilik – кислотность –acidity – eritmalardagi vodorod ionlarining
miqdorini anglatuvchi tuShuncha. uning miqdori pH ning qiymati bilan
belgilanadi.
Koagulyant – коагулянт –coagulant – dispers yoki kolloid sistemaga
qoʻshilganda pag’alanishni tezlatuvchi modda.
Koagulasiya – коагуляция –coagulation – oʻta mayda zarrachalarning
bir-biri bilan qoʻshilib kattalashish jarayoni.
Qovushqoqlik – вязкость - viscosity – harakatlanayotgan suyuqlik yoki
gaz qatlamlarining bir-biriga koʻrsatayotgan qarshiligini ifodalovchi kattalik,
qarshilik miqdori molekulalarning oʻzaro tortiShuv kuchlariga bog’liq.
Kolchedan –колчедан - pyrites – sulfidli rudalarning umumiy nomi.
Komponent –компонент –component – sistema tarkibidagi oddiy yoki
murakkab modda.
Konveer- конвеер – conveyer – sochiluvchan, donali yuklarni uzluksiz
tashiydigan mashina, K.ning tasmali. kurakli va choʻmichli turlari bor.
Konsentrat– концентрат – concentrate – rudalarni boyitishdan olingan
mahsulot. Boyitmada kerakli minerallar miqdori dastlabki ashyodagi miqdorga
nisbatan koʻp boʻladi.
Boyitish stoli – концентрационный стол –concentrator – foydali
qazilmalarni gravitatsiya usulida boyitish dastgohi.
Kristal –кристалл –crystal – zarrachalar durlik panjarasi hosil qilgan
fizik jism, modda.
Quritish pechi – сушильная печь - drying furnace – ashyolarni
quritish uchun ishlatiladigan sanoat pechi.
Quyultirish – сгущение - thickening –

273
Koʻp metalli rudalar – полиметаллические руды- polymetallic ore –
tarkibida ikki xil yoki undan koʻp metall boʻlgan
va bu metallarni sanoatda
ajratib olish mumkin boʻlgan tog’ jinslari.
Koʻpik – пена - foam – yirik despers sistema, gaz yoki bug’
pufakchalari.
Koʻpiklagich – пенообразователь - foam generator – koʻpik
hosil
qiluvchi modda. K.sirt faol moddalar, foydali qazilmalarni boyitish jarayonida
ishlatiladi.
Koʻpiklashtirish – пенообразование - foaming – koʻpik
hosil qilish
usuli yoki jarayoni.
Koʻpikli separasiya- пенная сепарация – foam separation – koʻpiklar
yordamida foydali qazilmalarni boyitish usuli.
Koʻpik surgich – пеногон - foam pusher – koʻpiklarni
suyuqlik yoki
boʻtanadan ajratib oladigan kurak.
Laboratoriya– лаборатория – laboratory – ilmiy tadqiqot va oʻquv
tajribalari uchun jihozlangan xona.
Magnitli separatsiya – магнитная сепарация –magnetic separator –
rudalarni magnitli va magnitsiz qismlarga ajratuvchi dastgoh.
Maydalagich – дробилка - breaker – rudalarni maydalash uchun
ishlatiladigan mashina. Uning jag’li, konusli, juvali va boshqa turlari bor.
Maydalash – дробление - crushing – tog’
jinslarini talab qilingan
oʻlchamgacha maydalash.
Maydalovchi – дробящий - crusher attendant – maydalagich
mashinalarining ishini nazorat qilib turuvchi ishchi.
Metallsiz jins – неметаллическая порода - barren rock – tarkibida
metall boʻlmagan tog’ jinsi.
Mesh – меш - mesh – Elak toʻqimalarining 1 dyumi (25.4mm
2
) dagi
koʻzlar soni.
Informatika fanidan reja - Informatika va at

|
Informatika va at
|
bet | 14/26 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 110,18 Kb. | | #137903 |
Bog'liq “Informatika va at” fani-fayllar.orgInformatika fanidan reja.
1-BOB. Office dasturlari va ularning imkoniyatlari. (34 soat)
MS EXCELDA AMALLAR VA FORMULALAR (18 soat)
1-mavzu. Amallar va sodda ifodalarni hisoblash .Katakka murojaat: nisbiy, absolyut va aralash murojaat . ( 2 soat )
2-mavzu. Katak yoki blokni nomlash. Murojaatdan foydalanib amal bajarishda nusxalashning afzalligi ( 2 soat ).
3-mavzu. Murojaatdan foydalanib karra jadvalini hosil qilish . Boshqa varaq yoki kitobga murojaat ( 2 soat ).
4-mavzu. MC Excelning funksiyalar kutubxonasi . Funksiya tushunchasi. Funksiya argumenti oynasi .Master funksiy yordamida Funksiya joylashtirish. ( 2 soat )
5-mavzu. Formulalar tasmasidan foydalanish. Formulani tahrirlash. . Matnli funksiyalar. Matnlar bilan ishlash funksiyalari. ( 2 soat )
6-mavzu. Mantiqiy funksiyalar . Matematik funksiyalar ( 2 soat )
7-mavzu. Ko‘paytma hisoblashga oid funksiyalar .Statistik ma’lumotlarni sodda tahlili. ( 2 soat )
Ma’lumotlar ombori (16 soat)
8-mavzu. Ma’lumotlar ombori haqida tushuncha. . Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari ( 2 soat )
9-mavzu. MS Access dasturining asosiy elementlari va maydonlar xususiyati MS Access dasturida ma’lumotlar omborini tashkil etish ( 2 soat )
10-mavzu. MS Accessda jadvallarni o‘zaro bog‘lash. MS Accessda ma’lumotlarni berilgan shablon bo‘yicha izlash va qayta ishlash. . ( 2 soat )
11-mavzu. MS Accessda ma’lumotlar omborini hosil qilish va tahrirlashda formalardan foydalanish. ( 2 soat )
12-mavzu. Ma’lumotlarni tahlil qilish. Tavsifiy statistika. Ma’lumotlar nima? Ma’lumot turlari. Miqdor va sifat jihatidan. Ordinal va nominal. . ( 2 soat )
13-mavzu. Ma’lumotlar bazalari. SQLga kirish. So‘rov turlari. Namunani cheklash. Saralash. . ( 2 soat )
14-mavzu. Arifmetik operatorlar. Mantiqiy operatorlar. Birlashmalar. SQL funksiyalar. Quyi so‘rovlar. ( 2 soat )
15-mavzu. Vaqtinchalik jadvallar. SQL yordamida ma’lumotlarni tozalash. Ma’lumotni vizualizatsiya qilish. Vizualizatsiya nima? Nima uchun vizualizatsiya kerak. ( 2 soat )
|
| |
) Operatsion ma’lumotlar - Big Data texnologiyasi va undagi ma’lumotlarni tahlil etish usullari

|
Big Data texnologiyasi va undagi ma’lumotlarni tahlil etish usullari
|
bet | 2/3 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 34,05 Kb. | | #102698 |
Bog'liq Big Data texnologiyasi va undagi ma1) Operatsion ma’lumotlar. Bu onlayn tranzaksiyalarni qayta ishlash jarayonida mavjud bo‘lgan yoki onlayn tahliliy ma’lumotlar bazasidan olingan mijozlar, yetkazib beruvchilar, hamkorlar va xodimlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar. Odatda tranzaksiya ma’lumotlari, aloqa ma’lumotlari va jismoniy shaxslar haqidagi umumiy ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Ko‘pincha bunday ma’lumotlar qo‘shimcha sensorlar va korxona jarayonlarini monitoring qilish yordamida muvaffaqiyatli to‘planadi. Masalan, bank tizimiga ulangan kassa apparatlari, aqlli hisoblagichlar, ovozli aloqa, radiochastotani identifikatsiyalash va boshqalar;
2) «Qorong‘i» ma’lumotlar. Tashkilotlar tomonidan ataylab saqlanmaydigan yoki to‘planmagan, lekin biznesni yuritish yoki tarmoq xizmatlari bilan ishlash jarayonida tasodifiy (yo‘lda) yaratilgan va Internet arxivlarida qoladigan ma’lumotlar. Bunday ma’lumotlar ommaga ochiq va qisman tahlil qilish uchun tuzilgan, jumladan, elektron pochta xabarlari, elektron shartnomalar, hujjatlar, multimedia, tizim jurnallari va boshqalar;
3) Tijorat ma’lumotlari. Katta ma’lumotlar texnologiyasi imkoniyatlari paydo bo‘lishidan oldin, turli sohalarda qimmatli tijorat ma’lumotlarining agregatorlari mavjud edi. Ushbu agregatorlar obuna ma’lumotlarining o‘z kataloglariga to‘liq kirishni ta’minlaydi. Biroq zamonaviy bozor munosabatlarining potensial investorlar va mijozlar uchun ma’lumotni ochishga yo‘naltirilganligini hisobga olgan holda, tijorat manfaatlariga oid ko‘plab ma’lumotlar raqamli muhitda ochiq joylashtiriladi;
4) Rasmiy ma’lumotlar. Davlat organlari tomonidan tarqatiladigan ma’lumotlar (bayonotlar, press-relizlar, ob-havo prognozlari, munitsipal rivojlanish rejalari to‘g‘risidagi ma’lumotlar), ochiq davlat registrlari, e’lon qilingan normativ-huquqiy hujjatlar (shu jumladan, ularning loyihalari) eng ishonchli va eng ko‘p tuzilgan hisoblanadi;
5) Ijtimoiy tarmoqlar va xizmatlardan olingan ma’lumotlar. Yirik ijtimoiy tarmoqlarning (Facebook, VKontakte, LinkedIn, Twitter, Instagram va boshqalar) funksiyalari, biznes, bozor munosabatlarida jismoniy shaxslarning ishtiroki, yangi va istiqbolli mahsulotlar, xizmatlar, kompaniyalar haqida yana bir ma’lumot manbasini yaratdi. Xabarlar, sharhlar, takliflar («repostlar») maqsadli mijozlarni, tijorat imkoniyatlarini, raqobatbardosh munosabatlarni, biznes va potensial hamkorlarni aniqlash hamda prognoz qilish uchun faol foydalaniladi.
Big Data tahlil qilish uchun zarur bo‘lgan ma’lumotlarni tanlaydi va tizimlaydi, katta ma’lumotlardan ilg‘or tahliliy vazifalarni bajarish uchun sun’iy intellektdan foydalanadi. Ko‘proq katta ma’lumotlar kengaytirilgan tahliliy vazifalar uchun qo‘llaniladi, shu jumladan, sun’iy aql ham.
|
| |
G’alvir –сито –washing drum –

270
Tos –ванна –pool – suyuqlik uchun moʻljallangan toʻrtburchakli yoki
yumaloq idish.
Titrash –вибрация –vibration – mexanik tebranish.
G’alvir – грохот - grizzly – elash dastgohi.
G’alvirlash –грохочение - screening, sifting – zarrachalarni
oʻlchamlariga qarab ajratish.
Galenit –галенит - Galena – qoʻrg’oshin sulfidi.
Gidrosiklon –гидроциклон –hydrocyclone – bir-biridan og’irliklari
bilan farq qiluvchi zarrachalarni suvli muhitda ajratadigan dastgoh. Suv
quyunning tavsiflagich, separator va quyultirgich kabi turlari bor.
Gravitatsion boyitish- гравитационное обогащение - gravity
separation – konchilikda foydali qazilmalarni boyitish usullaridan biri:
minerallar zichligi orasidagi farq hisobiga amalga oshiriladi. G.B.ning
choʻktirib ajratish, boyitish stollarida, og’ir suspenziyalarda va suv quyunlarida
boyitish va boshqa turlari mavjud.
Qumoq –гранула –granule – oʻta mayda zarrachalarning oʻzaro
birikishidan hosil boʻlgan yirik zarra dona.
Qumoqlik tarkibi –гранулометрический состав –granulometric
composition – kon mahsulotlarida har xil kattalikdagi zarrachalarning miqdori.
U ma'lum oʻlchamli zarrachalar miqdorining
tekshirilayotgan mahsulot
umumiy massasi nisbatiga teng (% hisobida).
Dezintegrator –дезинтегратор - disintegrator – yumshatish jarayonini
amalga oshirish uchun ishlatiladigan dastgoh.
YAKUNIY XULOSA - Informatika va at

|
Informatika va at
|
bet | 26/26 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 110,18 Kb. | | #137903 |
Bog'liq “Informatika va at” fani-fayllar.orgYAKUNIY XULOSA
(quyidagi ikki xulosadan biri tanlanadi)
|
ha
| |
yo'q
| | |
Fan (modul)ning ishchi dasturi "Yo'riqnoma"ga mos, Pedagogik kengash muhokamasiga tavsiya etildi.
|
|
|
Fan (modul)ning ishchi dasturi "Yo'riqnoma"ga moslab qayta ishlab chiqish uchun qaytarildi.
|
|
|
Ekspert guruhi raisi: ________________ _____________________________
Ekspert guruhi a'zolari: _________________ _____________________________
_________________ _____________________________
_________________ _____________________________
http://fayllar.org
|
| |
O‘quv dasturi umumiy talablari

|
O‘quv dasturi umumiy talablari
|
bet | 3/26 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 110,18 Kb. | | #137903 |
Bog'liq “Informatika va at” fani-fayllar.org1. O‘quv dasturi umumiy talablari
Dastur nomi
|
Informatika va axborot texnologiyalari
|
Ajratilgan soat
|
120
|
O‘qituvchining mashg‘ulotida
qatnashib o‘zlashtirilishi
lozim bo‘lgan mavzular soni
|
100
|
Dasturning maqsadi
|
O‘quvchilarda kompyuter, uning qurilmalari,
dasturlari bilan ishlash ko‘nikmalarini
shakllantirish.
|
O‘zlashtirish natijalari
|
1. informatika va ATning axborotlashgan
jamiyatdagi, xususan, o‘z kasbiy sohasidagi o‘rni,
roli va vazifalarini bilishi va ular haqida
tushunchalarga ega bo‘lishi;
2. shaxsiy kompyuterlar tasnifi va tarkibini,
tizimli blok va uning tuzilmasini,
kompyuterda ma'lumotlarni tashkil etish va
saqlashni bilishlari;
3. SHK dasturiy ta'minoti va uning turlarini
bilishi va ular bilan ishlay olishi;
4. operatsion tizim va uning qobig‘i ostida
ishlovchi dasturlarni bilishi va ular bilan
ishlay olishi, zamonaviy OS lar haqida
ma'lumotlarga ega bo‘lishi,
5. offis dasturlar paketi va uning tarkibini,
dasturlarning imkoniyatlarini bilishi va
ulardan foydalana olish malakalariga ega
bo‘lishi,
6. grafik ob'ektlar va ularni kompyuterda
tasvirlash usullarini,
7. amaliy dasturlar va ularning turli kasbiy
sohalarda qo‘llalanilishi, nashriyot tizimlari
haqida ma'lumotga ega bo‘lishi,
8. zamonaviy dasturlash tillari va ularning
tasnifi, dasturlash tilining asosiy
tushunchalari va operatorlarini, ob'ektga
mo‘ljallangan dasturlash haqida bilimga ega
bo‘lishi, Delphi dasturlash tili va uning ishchi
muhiti bilan ishlay olishi,
|
Bilimlar
|
- kompyuterlarga xizmat qilishning asosiy
qoidalari, ularga xizmat qiluvchi dasturlar va
ulardan foydalana olishni bilishi;
- fayllarni arxivlash usullari va arxivator
dasturlar bilan ishlashni bilishi;
- multimediya texnologiyasi va
telekommunikatsiya vositalarini bilishi va
ulardan foydalana olish ko‘nikmalariga ega
bo‘lishi;
- shaxsiy elektron manzil (elektron pochta)
ochish va u bilan ishlash, Internet tarmog‘ida axborot izlash tizimlaridan foydalana olish
malakalariga ega bo‘lish;
- Internet va lokal kompyuter
tarmoqlaridan foydalana olish malakalariga ega
bo‘lishlari zarur.
|
Ko‘nikmalar
|
media manbalardan zarur ma'lumotlarni izlab
topa olish, saralash, qayta ishlash, saqlash,
ulardan samarali foydalana olish va
axborotdan foydalanish madaniyatga ega bo‘lish.
|
| |
|
| |
-BOB. KASBIY FOALIYATDA AMALIY DASTURLAR VA ULARDAN FOYDALANISH ASOSLARI. (10 soat)

31
|
Amaliy dasturlar va ulardan turli kasbiy sohalarda foydalanish imoniyatlari.
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
SH.A.Nazirov, R.V.Qobulov “Delphi tilda dasturlash” Toshkent, 2007 y
|
32
|
Nashriyot tizimlari. PageMaker dasturi va unda ishlash asoslari.
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
SH.A.Nazirov, R.V.Qobulov “Delphi tilda dasturlash” Toshkent, 2007 y
|
33
|
Iqtisodiy, moliya va bank sohalaridada qo‘llaniladigan dasturlar
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
SH.A.Nazirov, R.V.Qobulov “Delphi tilda dasturlash” Toshkent, 2007 y
|
34
|
1C buxgalteriya dasturi va unda ishlash asoslari.
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
SH.A.Nazirov, R.V.Qobulov “Delphi tilda dasturlash” Toshkent, 2007 y
|
35
|
Statistika dasturi va uning imkoniyatlari. Tarjimon dasturlari. Socrat, Promt, Uz-Lat, Google tarjimon dasturlarida ishlash.
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
SH.A.Nazirov, R.V.Qobulov “Delphi tilda dasturlash” Toshkent, 2007 y
|
|
Ma’lumotlar ombori (16 soat)

8
|
Ma’lumotlar ombori haqida tushuncha. . Ma’lumotlar omborini boshqarish tizimlari
|
1
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
Boltaev B, Azamatov A, Xundibaev A, Xurramov B va b. MS Excel 2007, 2010, 2020
|
9
|
MS Access dasturining asosiy elementlari va maydonlar xususiyati MS Access dasturida ma’lumotlar omborini tashkil etish
|
1
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
Boltaev B, Azamatov A, Xundibaev A, Xurramov B va b. MS Excel 2007, 2010, 2021
|
10
|
MS Accessda jadvallarni o‘zaro bog‘lash. MS Accessda ma’lumotlarni berilgan shablon bo‘yicha izlash va qayta ishlash. .
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
Boltaev B, Azamatov A, Xundibaev A, Xurramov B va b. MS Excel 2007, 2010, 2022
|
11
|
MS Accessda ma’lumotlar omborini hosil qilish va tahrirlashda formalardan foydalanish.
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
Boltaev B, Azamatov A, Xundibaev A, Xurramov B va b. MS Excel 2007, 2010, 2023
|
12
|
Ma’lumotlarni tahlil qilish. Tavsifiy statistika. Ma’lumotlar nima? Ma’lumot turlari. Miqdor va sifat jihatidan. Ordinal va nominal.
|
1
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
Boltaev B, Azamatov A, Xundibaev A, Xurramov B va b. MS Excel 2007, 2010, 2024
|
13
|
Ma’lumotlar bazalari. SQLga kirish. So‘rov turlari. Namunani cheklash. Saralash.
|
1
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
Boltaev B, Azamatov A, Xundibaev A, Xurramov B va b. MS Excel 2007, 2010, 2025
|
14
|
Arifmetik operatorlar. Mantiqiy operatorlar. Birlashmalar. SQL funksiyalar. Quyi so‘rovlar.
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
M.I.Karimov “Axborot xavfsizligi asoslari” 2013 y
|
15
|
Vaqtinchalik jadvallar. SQL yordamida ma’lumotlarni tozalash. Ma’lumotni vizualizatsiya qilish. Vizualizatsiya nima? Nima uchun vizualizatsiya kerak.
|
2
|
Tarkatma materiallar, tayanch so‘z va iboralar
|
Kompyuter, plakat, proektor, doska
|
Ko‘rgazmali plakatlar, savol va test tarqatmalari
|
Tezkor savol-javob, klaster, aqliy xujum
|
M.I.Karimov “Axborot xavfsizligi asoslari” 2013 y
|
|
FANNING MAQSADI VA VAZIFALARI

FANNING MAQSADI VA VAZIFALARI
Fanning maqsadi: Informatika va AT yo‘nalishida fanning maqsadi o‘quvchilarda mutaxassislikka oid turli xil vazifalarni bajara olish qobiliyatini o‘stirish va shakllantirishga qaratilgan
Fanning vazifasi: Informatika va AT fani o‘quvchilarni keng miqiyosda bilimga ega bo‘lishda mustaqil fikrlay olishga o‘rgatadi. Ularda offis dasturlari, zamonaviy dasturklash tillari, iqtisodiy masalalarni hal etishda zamonaviy AKT ning roli, kompyuter grafikasi dasturlari bilan ishlash ko'nikmasini shakllantirish va internet tarmog'i bilan ishlash ko'nikmasini shakllantiradi/
FANNING KVALIFIKATSION XARAKTERISTIKASI
O‘quvchilar fanni o‘qib tugatgandan so‘ng quyidagi bilimlarga ega bo‘lishlari zarur:
Office dasturlari va ularning imkoniyatlari;
Zamonaviy dasturlash tillari.;
Kasbiy foaliyatda amaliy dasturlar va ulardan foydalanish asoslari;
Kompyuter grafikasi;
Web - Dizayn Asoslari;
Axborot xavfsizligi;
Fanni o‘qish jarayonida quyidagi ko‘nikmalarga ega bo‘lishlari zarur:
Office dasturlari va ularning imkoniyatlaridan foydalanish
Zamonaviy dasturlash tillari to'g'risida tushuncha
Kasbiy foaliyatda amaliy dasturlar va ulardan foydalanish;
Kompyuter grafikasi va unda ishlash
Web - Dizayn va web-dasturlar bilan ishlash
Axborot xavfsizligi tushunchasi va uni tashkil etish
FANNI O‘QITISHDA ZAMONAVIY AXBOROT VA PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYALARI BO‘YICHA TAVSIYALAR
Pedagogik texnologiya turlarini tanlash shakllantirilishi ko‘zda tutilgan bilim, ish harakati usullari, shaxsiy fazilatlar, mashg‘ulotlarning tashkiliy shakli, qo‘llanilayotgan metodlar, vositalar va shu kabi ko‘plab omillarga bog‘liq. Kasbga doir turli ko‘rgazma, ko‘rik – tanlovlarda o‘quvchilarning ishtirokini muntazaam ravishda tashkillashtirib borish, bu o‘quvchilarda ijodkorlik hamda badiiy saviyani o‘stirishda qo‘l keladi.
Zamonaviy ta’lim texnologiyalari o‘quvchilarni egallayotgan bilim, ish – harakat usullari va shaxsiy fazilatlarini izlab topishga mustaqil o‘rganishg, o‘z fikrlarini bayon etishga imkon beradi. Bu jarayonda o‘qituvchi – o‘quvchining shaxsining shakllanishi, rivojlanishiga sharoit yaratib, boshqaruvchilik, yo‘naltiruvchilik funksiyalarini bajaradi.
Dars davomida klaster (tarmoq), boshqaruv; talaba, o‘qituvchi shaxsi treningi; aqliy hujum, FSMU, kichik guruhlarda ishlash, ko‘rgazmali davra suhbati, bahs – munozara, muamolli vaziyat va boshqa metodlaridan keng foydalaniladi.
Ta’lim jarayonida ilg‘or pedagogik uslub va texnologiyalari (“keys stadiy” uslubi, loyihalar uslubi, hamkorlikda o‘qitish, “amaliy o‘yin”, interfaol ta’lim uslubi va boshqalar), axborot telekommunikatsiya texnologiyalari, elektron ta’lim resurslari va multimedia taqdimotlaridan foydalanish tavsiya etiladi.
|
Shaxsiy kompyuterlar ( - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 12/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Shaxsiy kompyuterlar (ShK) shaxsiy foydalanish uchun mo'ljallangan. Ularning narxi, hajmi, imkoniyatlari ko'p sonli odamlarning ehtiyojlarini qondiradi. Hisoblash mashinasi sifatida yaratilgan shaxsiy kompyuter kompyuter tarmoqlariga kirish vositasi sifatida tobora ko'proq foydalanilmoqda. Maqsadiga ko'ra, shaxsiy kompyuter eng ko'p qo'llaniladigan dasturlarni taqdim etadi, masalan, matn protsessorlari, veb-brauzerlar, elektron pochta dasturlari, multimedia dasturlari, kompyuter o'yinlari va boshqalar. Odamlar bilan muloqotni soddalashtirish uchun bunday dasturlar qulay grafik interfeys bilan jihozlangan .
Shaxsiy kompyuterlar ish stoli, portativ va cho'ntak kompyuterlariga bo`linadi.
Ish stoli shaxsiy kompyuteri ("ish stoli" - ingliz tilidan, desktop - "stolning ishchi yuzasi") shunday o'lchamlarga ega bo'lgan statsionar kompyuter bo'lib, uni uyda yoki ofisda stol ustiga qo'yish qulay. Kompyuterlar Pentium 3,4 va 750-1000 megagertsni, xotira hajmi 64, 128,256, 512 megabaytni tashkil qiladi.
Noutbuklar - bu barcha kerakli komponentlarni (protsessor, ekran va klaviatura) bir kichik paketda o'z ichiga olgan ixcham shaxsiy kompyuterlar. Noutbuklar batareyada ishlaydi, shuning uchun ularni qaerga borsangiz ham o'zingiz bilan olib ketishingiz mumkin. Statsionar kompyuterlardan farqli o'laroq, noutbuklar protsessor, ekran va klaviaturani bitta paketda birlashtiradi.
Netbuklar (mini-noutbuklar deb ham ataladi) cheklangan miqdordagi vazifalarni bajarish uchun mo'ljallangan kichik, ko'chma kompyuterlardir. Ular odatda noutbuklarga qaraganda kamroq kuchga ega, shuning uchun ular asosan veb-saytlarni ko'rish va elektron pochta xabarlarini tekshirish uchun ishlatiladi.
Planshet kompyuterlari maqsadi bo'yicha noutbuklarga o'xshaydi, lekin ularda mexanik klaviatura yo'q. Klaviatura o'rniga bosimga sezgir (sensorli) ekran ishlatiladi. Matnni kiritish va boshqarish ekrandagi interfeys orqali amalga oshiriladi, ko'pincha barmoqlarni oson boshqarish uchun qayta ishlangan.
|
| |
Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 53/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
Amaliy dasturlar paket (ADP) lari odatda maxsus tizimlar asosida quriladi va u keyin ham aniq yo’nalishlarda rivojlanadi. Ular hisoblash vositalarining dasturli ta’minlanishida alohida yetkazib beriladi, o’zining hujjatlariga ega va operatsion tizimlarning tarkibiga kirmaydi. Ko’pgina paketlar integrasiyaning shaxsiy vositalariga ega.
Amaliy dasturlar paketi. Aniq sinfga oid masalalarni yechishga oid o’zaro bog’langan dasturlar majmui.
1)Muammoli - yunaltirilgan. Boshqarish funksiyalarida, strukturalashgan berilganlar va qayta ishlash algoritmlari kabi muammoli sohalarda qo’llaniladi.
2)Loyihalashni avtomatlashtirish. Chizma, sxema, diagrammalarni ishlab chiquvchi konstruktorlar va texnologlarlarning ishlarida qo’llaniladi.
3)Umumyo’naltirilgan. Matn muharrirlari va jadval prosessorlari, grafik muharrirlar, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari kabi kompyuter texnologiyalarini qo’llab-quvvatlovchi tizimlar.
4) Ofisli. Ofisning tashkiliy faoliyatini boshqarishni ta’minlaydi. U o’zida organayzerlar (yozuv va telefon kitoblari, kalendarlar, taqdimotlar)ni, tarjimonlarni, matnni anglash kabi vositalarni mujassamlashtiradi.
5) Stol usti nashriyot tizimlari - funksional jihatidan birmuncha kuchli
bo’lgan matn prosessorlari.
6) Su’niy intellekt tizimlari. U o’zida tabiiy tilda muloqat qilishni qo’llab quvvatlovchilarni; turli xil vaziyatlarda foydalanuvchilarga tavsiyalar bera oladigan ekspert tizimlarini; dasturlashtirishsiz amaliy masalalarni yechuvchi intellektual amaliy dasturlar paketlarini qamrab oladi.
Shaxsiy kompyuterlar uchun mo’ljallab chiqarilgan amaliy dasturlar paketlari uchun quyidagi tasniflarni aytib o’tish mumkin:
• matn muharrirlari, matnli prosessorlar va noshirlik tizimlari;
• grafika muharrirlari va tadbirkorlik grafika vositalari;
• katta o’lchamli elektron jadvallar, jadval prosessorlari;
• telekommunikasion tizimlarni boshqarish amaliy dasturlar paketlari;
• berilganlar bazasini boshqarish tizimi;
• ma’lumotli-qidirish tizimlari;
• su’niy intellekt tizimlari, shu jumladan ekspert tizimlari;
• avtomatlashtirilgan o’qitish tizimlari;
• ma’lumotlarni statistik qayta ishlash paketlari;
• matematik dasturlashtirish amaliy dasturlar paketlari;
• avtomatlashtirilgan loyihalashtirish tizimlari;
• tarkibiga muammoga mo’ljallangan paketlarning bir nechta turini oladigan integrallashgan amaliy dasturlar paketi.
Matnli, jadvalli va grafik axborotlarni avtomatlashtirilgan holda ishlab chiqishni amaliy dasturlar paketi ta’minlaydi.
|
| |
Reja: 
  

Amaliy dasturiy ta’minot

|
Reja:
Amaliy dasturiy ta’minot
|
bet | 51/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Reja:
Amaliy dasturiy ta’minot.
Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash.
Ma’ruza bauoni
Kompyuter dasturiy ta’minoti orasida eng ko’p qollaniladigani amaliy dasturiy ta’minot (ADT)dir bunga asosiy sabab – kompyuterlardan inson faoliyatining barcha sohalarida keng foydalanishi, turli predmet sohalarida avtomatlashtirilgan tizimlarning yaratilishi va qo’llanishidir. Amaliy dasturiy ta’minot quyidagicha tasniflash mumkin.
Muammoga yo’naltirilgan ADTga quyidagilar kiradi:
buxgalteriya uchun DT;
personalni boshqarish DT;
jarayonlarni boshqarish DT;
bank axborot tizimlari va boshqalar.
Umumiy maqsadli ADT- soxa mutaxasisi bo’lgan foydalanuvchi axborot texnalogiyasini qo’llaganda uning ishiga yordam beruvchi ko’plab dasturlarni o’z ichiga oladi. Bular:
kompyuterlarda ma’lumotlar bazasini tashkil etish va saqlashni ta’minlovchi ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT);
matnli xujjatlarni avtomatik ravishda bichimlashtiruvchi,ularni tegishli xolatda rasmiylashtiruvchi va chop etuvchi matn muxarrirlari;
grafik muxarrirlar;
hisoblashlar uchun qulay muxitni tanlovchi elektron jadvallar;
taqdimot qilish vositalari, ya’ni tasvirlar xosil qilish, ularni ekranda namoyish etish, slaydlar, animatsiya, filmlar tayyorlashga mo’ljallangan maxsus dasturlar.
Ofis ADT idora faoliyatini tashkiliy boshqarishni ta’minlovchi dasturlarni o’z ichiga oladi. Ularga quyidagilar kiradi:
rejalovchi yoki organayzerlar, ya’ni ish vaqtini rejalashtiruvchi, uchrashuvlar bayonnomalarini, jadvallarni tuzuvchi, telefon va yozuv kitoblarini olib boruvchi dasturlar;
tarjimon dasturlar, ya’ni berilgan boshlang’ich matnni ko’rsatilgan tilga tarjima qilishga mo’ljallangan dasturlar;
skaner yordamida o’qilgan axborotni tanib oluvchi va matnli ifodaga binoan o’zgartiruvchi dasturiy vositalar;
tarmoqdagi uzoq masofada joylashgan abonent bilan foydalanuvchi orasidagi o’zaro muloqotni tashkil etuvchi kamunikatsion dasturlar.
|
| |
Mikroprotsessorning tuzilishi va ishlash printsipi

|
Mikroprotsessorning tuzilishi va ishlash printsipi
|
bet | 17/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Mikroprotsessorning tuzilishi va ishlash printsipi
Ma’lumki, mikroprotsessor EHM-ning markaziy qurilmasi bo‘lib, raqamli axborotlarning berilgan algoritm bo‘yicha avtomatik ishlashini ta’minlaydi.
Protsessor EHM-ning boshqa qurilmalari bilan rasmdagidek bog‘langan.
So‘zlarni qabul qilish, saklash va ular ustida amallarni bajarish uchun registrlar, jamlagichlar va boshqa uzellardan tashkil topgan protsessorning operatsion qismi deb ataluvchi arifmetik – mantiqiy qurilma ishlatiladi.
Har qanday amal axborot so‘zlari (operandlar) ustida bajariladigan mikroamallar ketma-ketligidan iborat bo‘ladi. Mikroamallarning bajarilish tartibi amal bajariladigan algoritm orqali aniqlanib, uzellarning kirish yo‘llariga boshqaruvchi signallar ketma-ketligini berish bilan amalga oshiriladi. Boshqaruvchi signallar hosil qilishda protsessorning boshqaruvchi qismi deb yuritiluvchi boshqarish qurilmasidan foydalaniladi.
Bu qurilma kirish yo‘liga berilgan amal kodiga mos holda uning chiqish yo‘lida y1, y2, …, yn boshqaruvchi signallar ketma-ketligi shakllanadi.
Amalning bajarilish jarayonida arifmetik mantiqiy qurilmadan boshqaruvchi qurilmaga mikroamallarning bajarilish tartibini boshqaruvchi p1,p2, …, pn mantiqiy shartlarni akslantiruvchi xabarlovchi signallar uzatiladi.
Bu signallar mikroamallar ta’sirida o‘zgaruvchi so‘zlarnig qiymatlariga qarab «1» yoki «0» qiymatlarini oladi.
Mikroprotsessorning ayrim qurilmalari ishi bilan kengroq tanishamiz.
Buyruqlar registri — eslab qoluvchi registr bo’lib, unda buyruq kodi: bajariladigan amal kodi (BAK) va amalda qatnashuvchi operandlar adreslari saqlanadi. Buyruqlar registri MP ning interfeysli qismida, buyruqlar registrlari blokida joylashgan.
Amallar deshifratori — mantiqiy blok bo’lib, u buyruqlar registridan kelayotgan amalning kodiga (BAK) mos ravishda unda mavjud bo’lgan chiqishlardan bitgasini tanlaydi.
|
| |
Microprotsessorlarning turlari - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 16/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Microprotsessorlarning turlari
Bugungi kunda Intel, AMD va IBM kompaniyalari protsessorlari keng tarqalgan. Ulardan Intel yetakchi sanaladi (dunyodagi jami protsessorlarning tahminan 80 foizi).
Intel quyidagi nomlar ostida protsessorlar ishlab chiqaradi: 8086, i286, i386, i486, Pentium, Pentium II, Pentium III, Pentium 4, Celeron (Pentium ning soddalashtirilgan varianti), Core 2 Quad, Core i7, Xeon (serverlar uchun protsessorlar seriyasi), Itanium, Atom (qo‘shimcha o‘rnatiluvchi texnikalar uchun protsessor) va boshqalar.
AMD protsessorlari x86 (80386 va 80486, K6 va K7 oilasi — Athlon, Duron, Sempron) hamda x86-64 (Athlon 64, Athlon 64 X2, Phenom, Opteron va boshqalar)dan iborat.
IBM protsessorlari (POWER6, POWER7, Xenon, PowerPC) superkompyuterlarda, yettinchi avlod videoo‘yinlari, qo‘shimcha o‘rnatiluvchi texnikalarda qo‘llaniladi.
x88/x86 mirkoprotsessorlar guruhi
Birinchi mirkoprotsessor i4004 – 1971 yilda Intel (INTegrated Electronics) korxonasi tomonidan ishlab chiqarilgan. Aytib utish joizki ushbu mirkoprotsessorlaning maksimal ishlash tezligi bor yugi 750 KGts ni tashkil qilgan. Intel firmaisning sotuvga chiqarilgan keyingi avlodi i8080 mirkoprotsessori bo`lgan.
1978 yilning iyunida Intel o‘zining ya’ngi 8086 protsessorini taqdim etib, inqilob sodir etdi. Bu bozordagi ilk 16-razryadli mikroprotsessorlar edi; u vaqtda barcha boshqa protsessorlar 8-razryadli edi. 8086 protsessori 16-razryadli ichki registrlarga ega bo‘lib va 16- razryadli yangi toifadagi dasturiy ta’minotni bajara olar edi.
i8088 mirkoprotsessori
i8088 mirkoprotsessorlari 1979 yilda Intel korxonasi tomonidan rejalashtirilgan edi. 1981 yilda esa IBM firmasi ushbu mirkoprotsessorlarni o`zining birinchi shaxsiy kompyuterlar avlodi uchun qo`llagan. Yangi chip o`rtacha 29000 tranzistorlarni o`z ichiga qamrab olgan.
IBM PC ning ilk kompyuterlarida 4,77 MGts takt chastotali 8088 protsessorlardan foydalanilar edi, ya’ni bir sekundda 4 770 000 ta takt bajarilar edi. 8088 va 8086 protsessorlarning buyruqlari uchun o‘rtacha 12 takt zarur bo‘lar edi. Ba’zida, 8088 protsessor 1Mbayt sig‘imdagi asosiy xotirani manzillay olsa ham, nima uchun kompyutyerdagi asosiy xotiraning sig‘imi 640 Kbayt bilan chegaralanadi degan savol tug‘iladi. Buning sababi, IBM boshidanoq manzil fazosining yo‘qori qismida 384 Kbaytni adapter platalari va tizimli BIOS uchun rezervlab qoyadi. Qolgan 640 Kbayt DOS va dastur –ilovalar uchun foydalaniladi.
|
| |
Xarakteristikalarni taqqoslash - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 11/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Xarakteristikalarni taqqoslash
Biz kompyuterlarning avlodlarini o'rganib chiqdik. Quyidagi jadval bizga u yoki bu toifaga kiruvchi kompyuterlarning o'zaro bog'liqligi va ularning ishlashiga asoslangan texnologik bazada harakat qilishimizga imkon beradi. Bog'liqliklar quyidagicha:
Avlod
|
Texnologik baza
|
Tezligi
|
1
|
Vakuum lampalar
|
Bir necha kiloherts
|
2
|
Yarimo'tkazgichlar (tranzistorlar)
|
Yuz kHz
|
3
|
Integral mikrosxemalar
|
Megahertz
|
4
|
Katta va o'ta katta sxemalar
|
O'n MGts
|
5
|
Parallel vektorli texnologiyalar
|
Yuz MGts, Gigagerts
|
6
|
Asabiy tamoyillar
|
O'lchov mezonlari ishlab chiqilmoqda
|
Kompyuterlar klassifikatsiyasi
Kompyuter (inglizcha, computer — «hisoblagich») — axborotni uzatish, saqlash va qayta ishlash uchun moʻljallangan qurilma.
Qo`llanilishiga ko`ra kompyuterlar quyidagicha klassifikatsiyalanadi:
• superkompyuterlar;
• blok kompyuterlar (Mainfreymlar);
• minikompyuterlar (serverlar);
• shaxsiy kompyuterlar:
- ish stoli kompyuterlari;
- portativ kompyuterlar;
- cho'ntak kompyuterlar.
Superkompyuterlar juda yuqori unumdorlikka ega boʻlgan yirik kompyuterlar boʻlib, ular astrofizika, real vaqt rejimida ob-havoni bashorat qilish, iqlimni modellashtirish, neft va gaz xaritalarini yaratish va hokazo kabi hisoblashni talab qiladigan muammolarni hal qilish uchun moʻljallangan.
Blok kompyuterlar (Mainfreymlar) bir vaqtning o'zida katta hajmdagi ma'lumotlarni va bir necha ming foydalanuvchilarning so'rovlarini qayta ishlay oladigan yuqori tezlik va katta hisoblash resurslariga ega katta kompyuterlardir. Mainfreymlar bitta korpusga ega - terminallar ulanishi mumkin bo'lgan shkaf o'lchamli tizim bloki (terminal monitor va klaviaturadan iborat). Mainfreymlar katta ma'lumotlar bazalarini saqlash va qayta ishlash uchun, shuningdek, bir vaqtning o'zida ko'p sonli kirishga ega bo'lgan katta Internet tugunlari uchun ishlatiladi. Bularga misol sifatida AQSH ning CRAY (kray), IBM 390, 4300, IBM ES/9000, Fransiyaning Borrous 6000, Yaponiyaning M1800 rusumli kompyuterlarini keltirish mumkin.
Minikompyuterlar (Serverlar) - bu kompyuter tarmoqlarida markaziy tugunlar bo'lib xizmat qiladigan kompyuterlar. Tarmoqning ishlashini boshqarish uchun serverlarga dasturiy ta'minot o'rnatilgan. Serverlar tarmoqqa ulangan barcha kompyuterlar foydalanishi mumkin bo'lgan ma'lumotlarni saqlaydi. Bunday kompyuterlar turkumiga ilk bor yaratilgan PDP-11 (Programm Driver Processor-dasturiy boshqaruv protsessori), ilgari harbiy maqsadlar uchun ishlatilgan VAX, SUN turkumli kompyuterlar, IBM 4381, Hewlett Packard firmasining HP 9000 va boshqa mini kompyuterlar misol bo‘la roladi.
|
| |