nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
DROP VIEW view_name - 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari

|
1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari
|
bet | 45/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.orgDROP VIEW view_name;
Misol. CUSTOMERS jadvali asosida yaratilgan CUSTOMERS_VIEW tasvirni o‘chirish.
DROP VIEW CUSTOMERS_VIEW;
Tasvirni o‘zgartirish komandasi ALTER VIEW.
ALTER VIEW tasvir_nomi [(ustun_1, ustun_2, )] AS ifoda_SELECT
Masalan OrdersProductsCustomers tasvirni o‘zgartirish:
ALTER VIEW OrdersProductsCustomers
AS SELECT Orders.CreatedAt AS OrderDate, Customers.FirstName AS Customer, Products.ProductName AS Product, Products.Manufacturer AS Manufacturer FROM Orders
INNER JOIN Products ON Orders.ProductId = Products.Id INNER JOIN Customers ON Orders.CustomerId = Customers.Id;
Nazorat savollari
SQLda almashtirish funksiyalari nima maqsadda ishlatiladi?
Guruhli funksiyalarga qanday funksiyalar kiradi?
Tasavvurlar (View)ning afzalliklari nimada?
Shartli so‘rovlar qanday tashkil qilinadi?
Guruhli funksiya vazifalari?
Guruhli funksiya ko`rinshlari?
Murakkab so`rovlar yaratish qanday yaratiladi?
SQLtili yordamida ma‘lumotlarni tavsiflash
Butunlik (inglizcha – teginmaslik, saqlanish, bir butun) – deganda har qanday vaqtda ma‘lumotlarning to‘griligi tushuniladi. Bu maqsad ma‘lum chegarada bo‘lishi kerak. MBBT ma‘lumotlar bazasiga kiritilayotgan har bir bo‘lak qiymatning to‘g‘riligini tekshirish imkonini bermaydi. Masalan, kiritilayotgan 5 (hafta kun nomerini ko‘rsatuvchi) qiymati haqiqatda 3 ga teng bo‘ishini tekshirmaydi. Boshqa tomondan 9 qiymati aniq xato bo‘ladi va MBBT bo’nga javob qaytaradi. Chunki bu nomer (1,2,3,4,5,6,7) sonlar to‘plami ichida yo‘q. MBning butunligini ta‘minlashni ma‘lumotlarni har xil to‘g‘ri bolmagan o‘zgarishlar yoki buzulishdan himoyalash deb qarash kerak. Zamonaviy MBBT butunlikni ta‘minlash uchun bir qancha vositalarga ega: Butunlikni aniqlash usulini uchta guruhga ajratadi:
|
| |
axborot 
so„zini 
ma’lumot

6
Ma‟lumotlarni strukturalashtirish - bu shunchaki ma‟lumotlarni
tasvirlashda qandaydir moslikni kiritish usulidir. Odatda MB ma‟lum bir
ob‟ekt sohasini ifodalaydi va uning ma‟lumotlarni o„z
ichiga oladi,
ularni saqlaydi va foydalanuvchiga ma‟lumotlarni qayta ishlashda undan
foydalanish imkonini yaratib beradi.
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT)

10
ishlarini tashkil etish uchun mo„ljallangan
dasturlar majmui va til
vositasidir.
Ma‟lumotlar bazasi tushunchasi maydon, yozuv, fayl (jadval) kabi
elementlar bilan chambarchas bog„liq .
Maydon – bu ma‟lumotlarni mantiqiy tashkil etishni elementar
birligi bo„lib, u axborotni eng kichik va bo„linmas birligi bo„lgan
rekvizitga mos keladi. Maydonni tasvirlash uchun quyidagi tavsiflardan
foydalaniladi:
Maydon nomi,
masalan familiyasi, ismi, tug„ilgan sana, lavozimi, ish
staji, mutaxassisligi.
1-maydon
nomi
2-maydon
nomi
3-maydon
nomi
. . .
N-maydon
nomi
Yozuv
Yozuv
Yozuv
Yozuv
Yozuv
Ma‟lumotlar bazasi tuzulmasining
asosiy elementlari
Maydon turi – bu kiritilgan yozuvning qaysidir tipga tegishli
ekanligi bilan ifodalanadi. masalan, sonli, belgili (simvolli), sana/vaqt,
satrli, mantiqiy va hokazo bo`lishi mumkin.
Maydon uzunligi – bu maydondagi yozuvning simvollar
yig`indisidir.
Yozuv – bu mantiqiy bog„langan maydonlar to„plami.
Yozuv
tuzilishi uchun uning tarkibiga kiruvchi maydolar tarkibi va joylashishi
ketma-ketligi
bilan aniqlanib, ularni har biri ichida elementar
yozuvlarning nusxasi deb ataladi. Yozuv ob‟ektning
biror bir elementi
haqida to„liq ma‟lumotni ifodalaydi.
Ma`lumotlarni boshqarish(administratorlash)

|
Ma`lumotlarni boshqarish(administratorlash)
|
bet | 2/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #236466 |
Bog'liq vHxOyXNdXvPOJ9JhftBdGvobLVEl0ytIcb1bv8BgMa`lumotlarni boshqarish(administratorlash) - Rejalashtirish
- Rivojlantirish va shakillantirish standartlari
- Rivojlantirish siyosati va prosedura
- Ma`lumotlar bazasini konseptual va mantiqiy loyihalash.
- Ma`lumotlar bazasini fizik loyihalash.
- Xavfsizlik va ma`lumotlar butunligini nazorat qilish.
- Jarayonni tekshirib borish.
- Ma`lumotlar bazasini sozlash.
1. Ma'lumotlar bazasi server dasturiy ta'minoti va unga tegishli mahsulotlarni o'rnatish, sozlash va yangilash. 2. Ma'lumotlar bazasi xususiyatlarini va ma'lumotlar bazasi bilan bog'liq mahsulotlarni baholash. 3. Zaxira va tiklash siyosati va protseduralarini amalga oshirish. 4. Ma'lumotlar bazasini loyihalash va amalga oshirish . 5. Ma'lumotlar bazasi xavfsizligini amalga oshirish va saqlab turish (foydalanuvchilar va rollarni yaratish va saqlash, imtiyozlar berish). 6. Ma'lumotlar bazasini sozlash va ishlash monitoringi. 7. Ilovalarni sozlash va ishlash monitoringi. 8. Hujjatlar va standartlarni o'rnatish va yuritish. 9. Rejaning o'sishi va o'zgarishi (salohiyatni rejalashtirish). 10. Jamoa tarkibida ishlash va kerak bo'lganda 24/7 qo'llab -quvvatlash. 11. Umumiy texnik nosozliklarni tuzatish va kamchiliklarini aytish. Hayot tsikli tushunchasi - Hayot sikli tushunchasi axborot tizimlarini loyihalash metodologiyasining asosiy tushunchalaridan biri bo‘lib hisoblanadi.
- Axborot tizimlarining hayot sikli uzluksiz jarayondan iborat bo‘lib, hayot sikli axborot tizimini yaratish haqida qaror qabul qilingan paytdan boshlanadi va butunlay ekspluatatsiyadan olib tashlash bilan tugallanadi.
Ma’lumotlar bazasini loyihalash hayot tsikli
Bu, shunday tizimga zarurat yuzaga kelgandan boshlab, yaratilib va foydalanuvchilar tomonidan iste’moldan to’liq chiqqan fursatni o’z ichiga olgan, ularning yaratilish va foydalanish davri
|
| |
- mavzu. XML va ma'lumotlar bazalari .......................................... 110 
Glossariy

4
Kirish
Hozirgi kunda barcha sohalarda ma‟lumotlar bazasi
(MB) kerakli
axborotlarni saqlash va undan oqilona foydalanishda
juda muhim rol
o„ynamoqda. Jamiyat taraqqiyotining qaysi jabhasiga nazar solmaylik
o„zimizga kerakli ma‟lumotlarni olish uchun, albatta,
MBga murojaat
qilishga majbur bo„lamiz. Demak, MBni tashkil qilish axborot almashuv
texnologiyasining eng dolzarb hal qilinadigan muammolaridan biriga
aylanib borayotgani davr taqozasidir.
Axborot texnologiyalarining rivojlanishi va axborot oqimlarining
tobora
ortib borishi, ma‟lumotlarning tez o„zgarishi kabi holatlar
insoniyatni bu ma‟lumotlarni o„z vaqtida qayta ishlash choralarining
yangi usullarini qidirib topishga undamoqda. Ma‟lumotlarni saqlash,
uzatish va qayta
ishlash uchun MBni yaratish, so„ngra undan keng
foydalanish bugungi kunda dolzarb bo„lib qolmokda. Moliya, ishlab
chiqarish, savdo-sotiq va boshqa korxonalar ishlarini ma‟lumotlar
bazasisiz tasavvur qilib bo„lmaydi.
Ma‟lumki MB tushunchasi
fanga kirib kelgunga qadar,
ma‟lumotlardan turli ko„rinishda foydalanish juda qiyin edi. Dastur
tuzuvchilar ma‟lumotlarini shunday tashkil qilar edilarki,
u faqat
qaralayotgan masala uchungina o„rinli bo„lardi. Har bir yangi masalani
hal qilishda ma‟lumotlar qaytadan tashkil qilinar va bu hol yaratilgan
dasturlardan foydalanishni qiyinlashtirar edi.
Har qanday axborot tizimining maqsadi real muhit ob‟ektlari
haqidagi ma‟lumotlarga ishlov berishdan iborat. Keng ma‟noda
ma‟lumotlar bazasi - bu qandaydir
bir predmet sohasidagi real
muhitning aniq ob‟ektlari haqidagi ma‟lumotlar to„plamidir. Predmet
sohasi deganda avtomatlashtirilgan boshqarishni tashkil qilish uchun
o„rganilayotgan real muhitning ma‟lum bir qismi tushiniladi. Masalan,
korxona, zavod, ilmiy tekshirish instituti, oliy o„quv yurti va boshqalar.
Shuni
qayd qilish lozimki, MBni yaratishda ikkita muhim shartni
hisobga
olmoq
zarur:
Birinchidan, ma‟lumotlar turi, ko„rinishi, ularni qo„llaydigan
programmalarga bog„liq bo„lmasligi lozim, Ya‟ni MBga yangi
ma‟lumotlarni kiritganda yoki ma‟lumotlar turini o„zgartirganda,
programmalarni
o„zgartirish
talab
etilmasligi
lozim.
Ikkinchidan, MBdagi kerakli ma‟lumotni
bilish yoki izlash uchun
biror programma tuzishga hojat qolmasin. Shuning uchun ham MBni
5
tashkil etishda ma‟lum qonun va qoidalarga amal qilish lozim. Bundan
buyon
-mashgʻulot - Ushbu kitob aqsh xalqaro taraqqiyot agentligi (usaid) orqali Amerika xalqining

10.2-mashgʻulot Ikkinchi spraytni qoʻshing.
10 soniyadan keyin bu sprayt ekran boʻylab harakatlansin.
10.3-mashgʻulot Ochkolar nomli oʻzgaruvchi yarating.
Har 2 soniyada Ochkolar qiymatiga 1 ni qoʻshing.
Sprayt qoʻshing. Foydalanuvchi sprayt ustiga bosganida, Ochkolar ni 0 gacha qayta
oʻrnating.
10.4-mashgʻulot Qisqa hikoya soʻzlab beruvchi dastur yarating. Hikoyaning har bir qismi taymer asosida
bajarilishini belgilang. Masalan, yangi sprayt belgilangan vaqtda paydo boʻladi.
Dasturni loyihalash Dastur yaratishni boshlashdan avval uni rejalashtirib olish kerak. Buni abstraksiya orqali bajarish
mumkin. Abstraksiya – real muammoni olib, uni kompyuter tizimi orqali yaratish mumkin boʻlgan
rejaga aylantirish jarayonidir. Buni dastur bajarishi lozim boʻlgan kirish maʼlumotlari, natijalar va
ishlov berish jarayonlarini belgilab amalga oshirish mumkin.
Kiruvchi maʼlumotlar: foydalanuvchi dasturga kiritadigan narsalar roʻyxati. Ular maʼlumotlarni
kiritishi yoki tugmalarni bosishi mumkin. Masalan:
• foydalanuvchi klaviaturada yuqoriga strelkani bosadi;
• foydalanuvchi
Start tugmasini bosadi.
Natijalar: tizim ishlab chiqaradigan narsalar roʻyxati. Bular paydo boʻluvchi soʻzlar va raqamlar
yoki suratlar boʻlishi mumkin. Masalan:
• Fonda maydonlar va ikkita daraxt koʻrinadi;
• Otning tasviri bor;
1 Maqsadli dasturlash
• Salomlashish xabari;
• Gʻalaba xabari.
Jarayonlar: sodir boʻladigan amallar. Bu matematik hisob-kitob yoki tasvirning harakatga kelishi
boʻlishi mumkin. Masalan:
• Oʻng strelkani bosganda ot oʻngga harakatlanadi;
Ma’lumotlar bazasi - Mundarija kirish mavzu

9
bog„langan va tartiblangan ma‟lumotlar majmuasi bo„lib, u biror bir
ob‟ektning xususiyatini, holatini yoki ob‟ektlar o„rtasidagi
munosabatni
ma‟lum ma‟noda ifodalaydi. MB foydalanuvchiga strukturalashtirilgan
ma‟lumotlarni saqlash va ishlatishda optimal qulaylikni yaratib beradi.
Ma‟lumki ma‟lumotlarni kiritish va ularni qayta ishlash jarayoni
katta hajmdagi ish bo„lib ko„p mehnat va vaqt talab qiladi.
MB bilan
ishlashda undagi ma‟lumotlarning aniq bir strukturaga ega bo„lishi,
birinchidan foydalanuvchiga ma‟lumotlarni kiritish va qayta ishlash
jarayonida undagi ma‟lumotlarni tartiblashtirish,
ikkinchidan kerakli
ma‟lumotlarni izlash va tez ajratib olish kabi qulayliklarni tug„diradi.
MB tushunchasi fanga kirib kelgunga qadar, ma‟lumotlardan turli
ko„rinishlarda foydalanish juda qiyin edi.
Bugungi kunda turli
ko„rinishdagi ma‟lumotlardan zamonaviy kompyuterlarda birgalikda
foydalanish va ularni qayta ishlash masalasi hal qilindi. Kompyuterlarda
saqlanadigan MB maxsus formatga ega bo„lgan muayyan tuzilmali fayl
bo„lib, undagi ma‟lumotlar o„zaro bog„langan va tartiblangandir.
Demak, ma‟lumotlar bazasi deganda ma‟lum
bir strukturada
saqlanadigan ma‟lumotlar to„plami tushuniladi. Boshqacha qilib
aytganda MB - bu ma‟lum berilgan aniq bir strukturaga ega bo„lgan
ma‟lumotlarni o„z ichiga oluvchi maxsus formatga ega bo„lgan fayldir.
Ma’lumotlarni strukturalashtirish - bu shunchaki ma‟lumotlarni
tasvirlashda qandaydir moslikni kiritish usulidir. Odatda MB ma‟lum bir
ob‟ekt sohasini ifodalaydi va uning ma‟lumotlarni o„z ichiga oladi,
ularni saqlaydi va foydalanuvchiga ma‟lumotlarni qayta ishlashda undan
foydalanish imkonini yaratib beradi.
Ma‟lumotlar bazasi - axborot tmzimlarining
eng asosiy tarkibiy
qismi bo„lib hisoblanadi. Ma‟lumotlar bazasidan foydalanish uchun
foydalanuvchi ishini engillashtirish maqsadida ma‟lumotlar
bazasini
boshqarish trizimlari yaratilgan. Bu tizimlar ma‟lumotlar bazasini
amaliy dasturlardan ajratadi.
Ob`yekt (jadval) - Mundarija kirish mavzu

11
Ob`yekt nomi student
Maydonlar
Kalit
belgisi
Maydon formati
Nomni
belgilash
To‘liq nomlanish
(rekvizit)
Toifasi
Uzunligi
Raqam
Talaba reyting
daftarchasi raqami
*
simvol
10
Familiya
Talaba familiyasi
simvol
10
Ism
Talaba ismi
simvol
8
Ota_ismi
Talaba otasi ismi
simvol
10
T_kun
Talabaning
tug„ilgan
sanasi
sana
8
O‟rta_baho Talabaning
o„rtacha bahosi
son
3
…
…
…
…
Har bir MB jadvali o„zining birlamchi kalitiga ega bo„lishi
mumkin.
Birlamchi
kalit
deganda
yozuvlar
kaytarilmasligini
ta‟minlovchi maydon yoki maydonlar guruxi tushiniladi. Birlamchi kalit
sifatida ishlatiladigan maydon yoki maydonlar guruxi,
bir xil yozuvga
ega bo„lmaslik shartini bajarishi kerak. Boshqa maydonlarida bir xil
yozuvlar takrorlanishi mumkin. Shu sabab ular birlamchi kalit bo„la
olmaydi. Birlamchi kalit qisqa va sonli maydonlardan tashkil topishi
maqsadga muvofiqdir. MB jadvaliga birlamchi
kalitni kiritishdan
maqsad, jadvaldagi ma‟lumotlarni izlash, tartiblashtirish va tanlab
olishda qulaylikni beradi. Birlamchi kalit kiritish yoki kiritmaslik
foydalanuvchi tamonidan MB jadvali strukturasini
tashkil qilishda
aniqlanadi.
Bosh jadval yordamida boshqa jadvaldagi mos ma‟lumotlarni
chaqirishni ta‟minlash uchun boshqa jadvalda tashqi kalit tashkil
qilinadi. “Bitta-ko„pga” bog„lanish holatida tashqi kalit bosh jadvalda
tashkil qilinadi. Birinchi va ikkinchi
kalitlarni aniqlashda MBBT
avtomatik ravishda jadvalda indekslarni quradi.
Aniq ma‟lumotlarni (masalani) hal qilishda inson rеal dunyoni u
yoki bu sohasi bilan chеklanadi. Bunday hollarda faqat ba‟zibir
ob‟еktlarni o„rganishgina qiziqish o„yg„otadi. Bunday ob‟еktlarni
majmuasini prеdmеt soxa dеyiladi.
12
Barcha ob‟еktlar
atributlari bilan xaraktеrlanadi. Masalan, ob‟еkt
sifatida fakultеt,
kutubxona, kompyutеr va boshqalarni qarash mumkin.
Jumladan, kompyutеr ob‟еktini atributi sifatida hisoblash tеzligini,
opеrativ xotira hajmi, o„lchamlari va boshqalarni ko„rish mumkin.
Ma‟lumotlarni nomlangan
eng kichik birligi ma’lumot elеmеntidir. U
ko„pincha maydon dеb aytiladi va bayt va bitlardan tashkil topadi.
Ma‟lumotlar agrеgati ma‟lumot elеmеntini nomlangan to„plamidir.
SELECT shartida bеrilgan opеratorlar bo‘lmasligi lozim

|
SELECT shartida bеrilgan opеratorlar bo‘lmasligi lozim
|
bet | 44/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.org
SELECT shartida bеrilgan opеratorlar bo‘lmasligi lozim.
SELECT shartida ORDER BY bo‘lmasligi lozim.
FROM shartida bir nеchta jadval qatnashmasligi lozim.
WHERE shartida ostki so‘rovlar qatnashmasligi lozim.
So‘rovda GROUP BY va HAVING qatnashmasligi lozim.
Qayta ishlangan ustunlar yangilanmasligi lozim.
Hamma asosiy jadvaldagi NOT NULL ustunlar tasvirda qatashishi lozim INSERT ishlashi uchun.
Misollar. Faqat o‘qish uchun va modifikatsiyalanuvchi tasvirlarga misollar:
CREATE VIEW Dateorders (odate, ocount) AS SELECT odate, COUNT (*)
FROM Orders GROUP BY odate;
Bu faqat o‘qish uchun tasvir chunki agrеgat funksiya va GROUP BY mavjud.
CREATE VIEW Londoncust AS SELECT *
FROM Customers WHERE city = 'London';
Bu tasvir modifikatsiya qilinuvchi.
CREATE VIEW Sales (name, number, percentage) AS SELECT sname, snum, comm*100
FROM Salespeople WHERE city = 'SanJose';
Bu faqat o‘qish uchun, chunki "comm * 100" ifoda ishlatiladi.
CREATE VIEW Salesonthird AS SELECT *
FROM Salespeople
WHERE odate = 10/03/1990);
Bu ANSI bo‘yicha faqat o‘qish uchun so‘rov chunki ostki so‘rov mavjud. Lеkin ba‘zi dasturlarda modifikatsiya qilinuvchi bo‘lishi mumkin.
WHERE odate IN (10/03/1990,10/05/1990);
Bu modifikatsiya qilinuvchi tasvir.
Tasvirlarni o‘chirish. Tasvirlarni o‘chirish quyidagicha amalga oshiriladi:
|
| |
Client-side processing and manipulation of data

|
Client-side processing and manipulation of dataBog'liq Ceponkus, Hoodbhoy - Applied XML - Toolkit for ProgrammersClient-side processing and manipulation of data.
XML documents do not inherently
contain user interface information in them and are structured such that the raw data
contained in them can be easily parsed and edited using standards-based parsers at the
client’s side. The Document Object Model (DOM) provides a ubiquitous way for
manipulating data using scripting or high-level programming languages, such as C++ or
Java. Thus, clients can perform processing of XML data at their side completely
independent of the server, which means users can now perform calculations, graphical
interpretation of data, statistical processing, or virtually any other manipulation of the XML
data at their end.
This means that clients have many extra degrees of freedom and power that enable
them to take advantage of their own hardware instead of depending on the server to
do the processing for them. That’s good if you want to be able to realize some tangible
benefits of having a spruced-up top-of-the-line PC while browsing the Web (normally,
you’re limited to the speed of the Web servers since they do all the processing for
you).
Generate several views of your data.
As we mentioned in
Chapter 1
, XML is more a
blueprint of data than a picture of it (as HTML is). As with any blueprint, you can do a lot
of things with it, and the ability to generate different views (graphical, tabular, 3-D,
multiple layout) is thus inherent.
Better search results.
We touched upon this in
Chapter 1
. If data providers employ a
flexible and descriptive markup scheme in their documents using XML, then search
engines are able to perform more accurate searches that allow you to find what you want
with an accuracy that is unprecedented today. So when your clients search your Web site
for an article on how to tackle a specific problem, they aren’t simply fed back a list of
pages with matching keywords (which is pretty darn annoying if you’re looking for
information in a hurry). Instead, they get a list of documents that contains documents that
are specifically
about
the subject they’ve asked for (for example, all documents
about
Operations Research as opposed to all documents that
contain
the words
Operations
or
|
| |
Ma‘lumotlar bazasi – bu ma’lum bir predmet sohasiga oid

7
1-mavzu. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy
tushunchalari
Reja
1. Ma‟lumotlar bazasi haqida tushuncha.
2. Ma‟lumotlar bazasining asosiy tеrminlari.
3. Ma‟lumotlar bazasiga qo„yiladigan talablar.
4. Avtomatlashgan axborot tizimlari.
Tayanch so’zlar: tizilmalashtirish, baza, texnologiya.
Hozirgi kunda inson faoliyatida ma‟lumotlar bazasi (MB) kerakli
axborotlarni saqlash va undan oqilona foydalanishda
juda muhim rol
o„ynamoqda. Jamiyat taraqqiyotining qaysi jabhasiga nazar solmaylik
o„zimizga kerakli ma‟lumotlarni olish uchun MBga murojaat qilishga
to`g`ri keladi. Demak, MBni tashkil qilish
axborot texnologiyalarining
eng dolzarb hal qilinadigan muammolaridan biriga aylanib borayotgani
davr taqozasidir.
Axborot texnologiyalarning rivojlanishi va axborot oqimlarini
tobora
ortib borishi, ma‟lumotlarning tez o„zgarishi kabi holatlar
insoniyatni bu ma‟lumotlarni o„z vaqtida qayta ishlash choralarining
yangi usullarini qidirib topishga undamoqda. Ma‟lumotlarni saqlash,
uzatish va qayta
ishlash uchun MBni yaratish, so„ngra undan keng
foydalanish bugungi kunda dolzarb bo„lib qolmoqda. Moliya, ishlab
chiqarish, savdo-sotiq va boshqa sohalarni ma‟lumotlar bazasisiz
tasavvur qilib bo„lmaydi.
Ma‟lumki, MB tushunchasi
fanga kirib kelgunga qadar,
ma‟lumotlardan turli ko„rinishda foydalanish juda qiyin edi. Dastur
tuzuvchilar ma‟lumotlarini shunday tashkil qilar edilarki,
u faqat
qaralayotgan masala uchungina o„rinli bo„lardi. Har bir yangi masalani
hal qilishda ma‟lumotlar qaytadan tashkil qilinar va bu hol yaratilgan
dasturlardan foydalanishni qiyinlashtirar edi.
Har qanday axborot tizimining maqsadi real muhit ob‟ektlari
haqidagi ma‟lumotlarga ishlov berishdan iborat. Keng ma‟noda
ma‟lumotlar bazasi - bu qandaydir
bir predmet sohasidagi real
muhitning aniq ob‟ektlari haqidagi ma‟lumotlar to„plamidir.
Ma'lumotlar bazasi - xorijiy kalit

|
Ma'lumotlar bazasi - xorijiy kalit
|
bet | 3/3 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 7,76 Kb. | | #114465 |
Bog'liq Ma‘lumotlar bazasini normallashtirish va 1NF, 2NF, 3nf va Kodd n-fayllar.orgMa'lumotlar bazasi - xorijiy kalit
2-jadvalda Membership_ID tashqi kalit hisoblanadi
DBMSdagi tashqi kalit
Tashqi kalit boshqa jadvalning asosiy kalitiga havola qiladi! Bu sizning jadvallaringizni ulashga yordam beradi
Chet el kaliti asosiy kalitdan boshqa nomga ega bo'lishi mumkin
Bu bitta jadvaldagi satrlarning boshqasida mos keladigan qatorlarga ega bo'lishini ta'minlaydi
Birlamchi kalitdan farqli o'laroq, ular noyob bo'lishi shart emas. Ko'pincha ular yo'q
Tashqi kalitlar null bo'lishi mumkin, garchi asosiy kalitlar bo'lmasa ham.
Nega sizga chet el kaliti kerak?
Aytaylik, yangi boshlovchi B jadvaliga yozuv kiritadi, masalan
Siz faqat asosiy jadvaldagi yagona kalitda mavjud bo'lgan qiymatlarni tashqi kalitingizga kiritishingiz mumkin. Bu havolaning yaxlitligiga yordam beradi.
Yuqoridagi muammoni 2-jadvaldagi a'zolik identifikatorini 1-jadvaldagi a'zolik identifikatorining tashqi kaliti sifatida e'lon qilish orqali hal qilish mumkin.
Endi, agar kimdir a'zolik identifikatori maydoniga asosiy jadvalda mavjud bo'lmagan qiymatni kiritishga harakat qilsa, xato ko'rsatiladi!
Transitiv funktsional bog'liqliklar nima?
O'tish funktsional bog'liqligi kalit bo'lmagan ustunni o'zgartirganda, boshqa kalit bo'lmagan ustunlarning har qandayining o'zgarishiga olib kelishi mumkin.
Jadvalni ko'rib chiqing 1. Kalit bo'lmagan ustunni o'zgartirish To'liq ism Salomni o'zgartirishi mumkin.
3NF (Uchinchi oddiy shakl) qoidalari
1-qoida - 2NFda bo'ling
2-qoida - O'tish funktsional bog'liqligi yo'q
2NF jadvalimizni 3NF ga o'tkazish uchun biz yana jadvalimizni yana bo'lishimiz kerak.
Xulosa
Ma'lumotlar bazasini loyihalash korxona tizimining ma'lumotlar talablariga javob beradigan ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun juda muhimdir.
Ma'lumotlar bazasini normallashtirish - bu tejamkor va yaxshi xavfsizlik modellariga ega bo'lgan ma'lumotlar bazasi tizimlarini ishlab chiqarishga yordam beradigan jarayon.
Funktsional bog'liqliklar ma'lumotlarni normallashtirish jarayonining juda muhim tarkibiy qismidir
Ko'pgina ma'lumotlar bazasi tizimlari ma'lumotlar bazasining uchinchi normal shakllariga qadar ma'lumotlar bazasini normallashtirilgan.
Birlamchi kalit jadvaldagi yozuvlarni yagona identifikatsiya qiladi va
null bo'lishi mumkin emas.Chet el kaliti jadvalni ulashga yordam
beradi va asosiy kalitga havola qiladi
http://fayllar.org
|
| |
Mavzu7\2: YaKKADIR TOSHKENT - Toshkеnt-2018 O’zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi nizomiy...

|
Toshkеnt-2018 O’zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkеnt davlat pеdagogika univеrsitеti
|
bet | 56/89 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 284,02 Kb. | | #140009 |
Bog'liq Majmua toshkеnt-2018-fayllar.orgMavzu7\2: YaKKADIR TOSHKENT
Talabalar soni
|
Gurux
|
Vaqti
|
2 soat
|
Dars shakli
|
Amaliy
|
Mashg’ulot rejasi
|
1.Ovozni sozlash ( garmonik va xromatik).
2. Asar badiiy obrazi haqida haqida tushuncha berish.
3. Asari ovozlarini alohida mukammal o’rganish.
4. Ansambl,ritmika va intonatsiya ustida ishlash.
|
Mashg’ulot maqsadi
|
1.Partiyalarni ovozlar bo’yicha kuylash va partiyalar garmoniyalarining ham ovozligiga erishish.
2.Ansamblda partiyalarni to’g’ri intonatsiya bilan kuylashga erishish.
3. Matn so’zlarini to’g’ri talaffuziga ahamiyat berish.
|
O’qituvchi vazifasi:
1.Asar ovozlarini o’rgatish.
2. Ansambl sofligi ustida ishlash.
3. Xor partiyalarini fortepianoda ijro etish.
|
O’quv faoliyatidan ko’tilayotgan natijasi:
1.Ovozlarni mukammal o’rganish.
2.So’zlarni to’g’ri talaffuz qilish.
3.Ansambl ijrosining sofligiga erishish.
|
O’qitishning usul va texnikasi
|
Amaliy , namunaviy ijro , suhbat, tarmoqlanish .
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Toshkеnt-2018 O’zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi nizomiy nomidagi toshkеnt davlat pеdagogika univеrsitеti
|
,2-digidroksibenzolni tarkibidagi σ va π bog’larning sonini toping

|
,2-digidroksibenzolni tarkibidagi σ va π bog’larning sonini toping
|
bet | 49/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 52514300601156242245. 1,2-digidroksibenzolni tarkibidagi σ va π bog’larning sonini toping.
6. 1,2,3-trigidroksibenzol) tarkibidagi σ va π bog’larni yig’indisini toping.
7. 2 mol fenol xlor bilan reaksiyaga kirishganda reaksiyadan so’ng 146 g
galogenovodorod hosil bo’lgan bo’lsa, benzol halqasidagi vodorod bilan o’rin almashgan atom(lar) miqdorini toping.8. 0,25 mol fenol brom bilan reaksiyaga kirishganda reaksiyadan so’ng 60,75 g galogenovodorod hosil bo’lgan bo’lsa, fenol halqasidagi vodorod bilan o’rin almashgan atom(lar) miqdorini toping.
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: OKSOBIRIKMALAR. ALDEGIDLAR. OLINISHI VA XOSSALARI
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
|
|
| |
Darsning qismlari - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 42/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224Darsning qismlari
|
Belgilangan vaqt.
|
1.
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2.
|
O`tilgan mavzuni takrorlash
|
12 daqiqa
|
3.
|
Yangi mavzu bayoni
|
14 daqiqa
|
4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: TO’YINGAN BIR ATOMLI SPIRTLARNING FIZIK VA KIMYOVIY XOSSALARI. ISHLATILISHI
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
|
|
| |
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash

|
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash
|
bet | 44/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: KO’P ATOMLI SPIRTLAR. OLINISHI VA XOSSALARI. ISHLATILISHI
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
B1+
mediamanbalardan olingan ma’lumotlarni saralash va ulardan samarali foydalana olish.
O‘zinio‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
B1
kimyo fani va undagi asosiy qonuniyatlar haqida bilish, doimiy ravishda o‘zini o‘z rivojlantirib, kamolotga intilish, kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil ravishda oshirib borish.
|
Darsning blok sxemasi:
|
| |
NF misoli - Ma‘lumotlar bazasini normallashtirish va 1NF, 2NF, 3nf va Kodd normal formalari

|
Ma‘lumotlar bazasini normallashtirish va 1NF, 2NF, 3nf va Kodd normal formalari
|
bet | 2/3 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 7,76 Kb. | | #114465 |
Bog'liq Ma‘lumotlar bazasini normallashtirish va 1NF, 2NF, 3nf va Kodd n-fayllar.org1NF misoli
DBMSdagi 1NF misoli
Davom etishdan oldin bir nechta narsalarni tushunamiz -
SQL-da KEY nima?
SQL-dagi KEY - bu jadvaldagi yozuvlarni yagona aniqlash uchun ishlatiladigan qiymat. SQL KEY - bu jadvaldagi satrlar yoki kortejlarni yagona aniqlash uchun foydalaniladigan bitta ustun yoki bir nechta ustunlar birikmasi. SQL kaliti takroriy ma'lumotlarni aniqlash uchun ishlatiladi va u ma'lumotlar bazasidagi bir nechta jadvallar o'rtasida aloqa o'rnatishga yordam beradi.
Eslatma: Jadvaldagi yozuvni yagona identifikatsiyalash uchun foydalanilmaydigan ustunlar kalit bo'lmagan ustunlar deb ataladi.
Birlamchi kalit nima?
DBMSdagi asosiy kalit
Birlamchi - bu ma'lumotlar bazasi yozuvini noyob tarzda aniqlash uchun ishlatiladigan bitta ustun qiymati.
U quyidagi atributlarga ega
Asosiy kalit NULL bo'lishi mumkin emas
Asosiy kalit qiymati noyob bo'lishi kerak
Asosiy kalit qiymatlari kamdan-kam hollarda o'zgartirilishi kerak
Yangi yozuv kiritilganda asosiy kalitga qiymat berilishi kerak.
Kompozit kalit nima?
Kompozit kalit - bu yozuvni noyob tarzda aniqlash uchun ishlatiladigan bir nechta ustunlardan tashkil topgan asosiy kalit
Bizning ma'lumotlar bazamizda Robert Phil ismli ikkita odam bor, lekin ular turli joylarda yashaydilar.
Ma'lumotlar bazasidagi kompozit kalit
Shunday qilib, biz yozuvni yagona aniqlash uchun to'liq ism va manzilni talab qilamiz. Bu kompozit kalit.
2NF (Ikkinchi Oddiy shakl) qoidalari
1-qoida - 1NFda bo'ling
2-qoida - Nomzod kalit munosabatlarining biron bir kichik to'plamiga funktsional jihatdan bog'liq bo'lmagan yagona ustunli asosiy kalit
Yuqoridagi jadvalni qismlarga ajratmagunimizcha, biz oddiy ma'lumotlar bazasini 2-Normallashtirish shaklida qilish uchun oldinga siljiy olmasligimiz aniq.
Biz 1NF jadvalimizni ikkita jadvalga ajratdik, ya'ni. 1-jadval va 2-jadval. 1-jadvalda a'zolar haqidagi ma'lumotlar mavjud. 2-jadvalda ijaraga olingan filmlar to'g'risidagi ma'lumotlar mavjud.
Biz 1-jadvalning asosiy kaliti boʻlgan Membership_id nomli yangi ustunni kiritdik. Yozuvlarni aʼzolik identifikatori yordamida 1-jadvalda yagona aniqlash mumkin.
|
| |
SELECT REP_OFFICE, MIN(QUOTA), MAX(QUOTA) FROM SALESREPS

|
SELECT REP_OFFICE, MIN(QUOTA), MAX(QUOTA) FROM SALESREPS
|
bet | 56/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.orgSELECT REP_OFFICE, MIN(QUOTA), MAX(QUOTA) FROM SALESREPS
GROUP BY REP_OFFICE
Yana bir so‘rov: Har bir ofisda qancha xizmatchi ishlaydi?
SELECT REP_OFFICE, COUNT(*) FROM SALESREPS
GROUP BY REP_OFFICE
Yana bir guruhlanishli qiziqarli so‘rov: Har bir xizmatchi nechta mijozga xizmat ko‘rsatadi?
SELECT COUNT(DISTINCT CUST_NUM), CUSTOMERS FOR SALESREPS', CUST_REP FROM CUSTOMERS
GROUP BY CUST_REP
Bu yerda 'CUSTOMERS FOR SALESREPS'
psevdomaydonning ishlatilishiga e’tibor bering. So‘rov natijalarini bir nechta ustun bo‘yicha guruhlash mumkin.
Masalan, quyidagicha:
Har bir xizmatchi uchun har bir klient bo‘yicha buyurtmalar umumiy sonini hisoblash.
SELECT REP, CUST, SUM(AMOUNT) FROM ORDERS
GROUP BY REP, CUST
Lekin ikki ustun bo‘yicha guruhlashda natijalar ikki darajasiga ega guruhlar va ostki guruhlar yaratish mumkin emas. Lekin tartiblashni qo‘llash mumkin. Shu bilan birga GROUP BY ishlatilganda so‘rov natijalari avtomatik tartiblanadi. Quyidagi so‘rovni ko‘ramiz:
Har bir xizmatchi uchun har bir klient bo‘yicha buyurtmalar umumiy sonini hisoblash; so‘rov natijalarini klientlar va xizmatchilar bo‘yicha tartiblash.
SELECT REP, CUST, SUM(AMOUNT) FROM ORDERS
GROUP BY REP, CUST ORDER BY REP, CUST
Shunday qilib GROUP BY ifodasi SELECT ni guruhlarni qayta ishlashga majbur qiladi.
MS SQL serverida COMPUTE ifodasi mavjud bo‘lib relyasion so‘rovlar asoslariga zid keladi. Lekin uning yordamida saqlanuvchi protseduralardan foydalanmasdan sho’nga o‘xshash natijalarni olish mumkin. Guruhlanishli so‘rovlar uchun chegaralar mavjud. Satrlarni hisoblanuvchi ifoda asosida guruhlash mumkin emas. Qaytarilayotgan qiymatlar elementlariga ham chegaralar mavjud. Qaytariluvchi ustun bo‘lishi umkin:
|
| |
Konstantalar - 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari

|
1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari
|
bet | 57/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.org
Konstantalar.
Guruhga kirgan hamma satrlar uchun bitta qiymat qaytaruvchi agregat funksiya.
Guruh hamma satrlarida bir xil qiymatga ega guruhlash ustuni.
Ko‘rsatilgan elementlarni o‘z ichiga oluvchi ifoda.
Odatda guruhlanishli so‘rovlar qaytaruvchi ustunlarga guruhlash ustuni va agregat funksiya kiradi. Agar agregat ko‘rsatilmasa GROUP BY dan foydalanmasdan DISTINCT ifodasidan foydalanish yetarli. Agar so‘rovga guruhlash ustuni qo‘shilmasa, u yoki bu satr qaysi guruhga tegishliligini aniqlash mumkin emas. Shu kabi SQL92 guruhlanishli so‘rovlarni tahlil qilishda birlamchi va ikkilamchi kalitlar haqidagi ma‘lumot ishlatilmaydi.
Har bir xizmatchi uchun buyurtmalar umumiy sonini hisoblash::
SELECT EMPL_NUM, NAME, SUM(AMOUNT) FROM ORDERS, SALESREPS
WHERE REP = EMPL_NUM GROUP BY EMPL_NUM, NAME
Yana soddaroq shakl: har bir xizmatchi uchun buyurtmalar umumiy sonini hisoblash:
SELECT NAME, SUM(AMOUNT) FROM ORDERS, SALESREPS WHERE REP = EMPL_NUM GROUP BY NAME
Agar guruhlash maydonlaridan birida NULL qiymat mavjud bo‘lsa qaysi guruhga tegishli bo‘ladi? WHERE ifodasida NULL va NULL tenglikka solishtirish natijasi yana NULL beradi. Shuning uchun ANSI/ISO standartida GROUP BY ifodasida NULL qiymatlar teng deb qabul qilingan.
Guruhlash va HAVING yordamida ajratish. Shart bo‘yicha satrlarni ajratish uchun WHERE ifodasidan foydalangan edik. Shart bo‘yicha guruhlarni ajratish uchun HAVING operatori mavjuddir. Uning sintaksisi WHERE operatori bilan bir xil va ulardan birgalikda foydalanigsh mumkin.
Quyidagi so‘rovni ko‘ramiz: buyurtmalar umumiy narxi $300 dan ortiq xizmatchilar uchun buyurtma o‘rtacha narxi qanchaga teng?
SELECT REP, AVG(AMOUNT) FROM ORDERS
GROUP BY REP
|
| |
I. Tashkiliy qism - Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi

I. Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
II. Takrorlash:
III. Yangi mavzu bayoni:
Axborotni ikkita belgi yordamida kodlash
Kompyuter raqamlarning o'zini emas, balki shu raqamlarni ifodalovchi signallarni farqlaydi. Bunda raqamlar signalning ikki qiymati bilan (magnitlangan yoki magnitlanmagan; ulangan yoki ulanmagan; ha yoki yo'q va h.k.) ifodalanadi. Bu holatning birinchisini 1 raqami bilan, ikkinchisini esa 0 raqami bilan belgilash qabul qilingan bo'lib, axborotni ikkita belgi yordamida kodlash (qisqacha, ikkilikda kodlash) nomini olgan. Masalan:
A
|
01000001
|
M
|
01001101
|
B
|
01000010
|
O
|
01001111
|
D
|
01000100
|
R
|
01010010
|
H
|
01001000
|
T
|
01010100
|
K
|
01001011
|
U
|
01010101
|
I
|
01001001
|
X
|
01011000
|
Kompyuterlarda har bir belgiga 0 va 1 belgilarining ketma-ketligidan iborat 8 ta belgi mos qo'yiladi. 8 ta nol va birlarning turli o'rin almashtirishidan foydalanib, turli xildagi belgilarni kodlashimiz mumkin. 0 va 1 dan iborat raqamlar yordamida ularni 8 tadan ajratsak, bu o'rin almashtirishlar soni 28 =256 ga teng bo'ladi, ya'ni ular yordamida 256 ta harflar, raqamlar, turli
boshqa belgilarni kodlash mumkin bo'ladi.
KITOB so'zini quyidagicha kodlash mumkin:
01001011 01001001 01010100 01001111 01000010
K I T O B
Buyruqlarni yoki turli boshqa turdagi axborotlarni kodlash uchun shu trtibda yondashiladi. Biroq, turli rusumdagi kompyuterlar uchun turlicha b'lishi mumkin. Bu texnikaning xususiyatiga bog'liq bo'lgan holatdir.
Agar ikkilikda kodlangan belgilarni o'n oltilikda kodlamoqchi bo'lsak, tetrada kodlash usulidan foydalanishimiz mumkin. Bu holda sanoq sistemasidagi sonlarni taqqoslash jadvaliga ko'ra 4=0100 va 1=0001 ekanligidan A belgisi kodi o'n oltilikda 41 ga teng bo'ladi. Agar birinchi
raqamni ustun, ikkinchi raqamni satr tartib raqami deb olsak yangi jadval hosil qilamiz. Bunda har bir raqam va alifbodagi belgi jahon andozalaridagi kodlash jadvali - ASCII (American Standard Code for Information Interchange) jadvali hosil bo'ladi.
ASCII kodlash jadvali
|
HAVING SUM(AMOUNT) > 300 - 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari

|
1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari
|
bet | 58/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.orgHAVING SUM(AMOUNT) > 300
Ko‘rinib turibdiki, HAVING SUM(AMOUNT) > 300 ifodasi satrlarni guruhlash sharti sifatida kelmoqda. Agar SUM(AMOUNT) > 300 sharti yolg‘on bo‘lsa, bu guruh natijaviy to‘plamdan chiqariladi. Agar rost bo‘lsa guruh natijaviy to‘plamga kiradi.
Yana bir misol ko‘raylik: ikki va undan ortiq xizmatchiga ega har bir ofisning hamma xizmatchilari uchun rejadagi va xaqiqiy sotuvlar umumiy hajmini hisoblash.
SELECT CITY, SUM(QUOTA),
SUM(SALESREPS.SALES) FROM OFFICES, SALESREPS WHERE OFFICE = REP_OFFICE GROUP BY CITY
HAVING COUNT(*) >= 2
Bu misolda WHERE va HAVING ifodalari o‘z funksiyalarini bajaradilar. Yana shunga e’tibor berish kerakki HAVING ifodasida agregat funksiyalardan foydalaniladi. OFFICES va SALESREPS jadvallari xizmatchi yashaydigan gshaharni topish uchun qo‘shiladilar. Qo‘shilgan jadval satrlarlari ofislar bo‘yicha guruhlanadilar. Ikkidan kam satrga ega guruhlar tashlab yuboriladi. Ular HAVING ifodasi talabiga javob bermaydilar. Har bir guruh uchun xaqiqiy va rejadagi sotuvlar hajmlari hisoblanadi.
Murakkabroq misolni ko‘ramiz:
Har bir tovar nomi uchun narxi, ombordagi soni va buyurtma berilganlar umumiy sonini ko‘rsating, agar uning uchun buyurtma berilganlar umumiy soni ombordagi umumiy soni 75 foizidan ko‘p bo‘lsa.
SELECT DESCRIPTION, PRICE, QTY_ON_HAND, SUM(QTY)
FROM PRODUCTS, ORDERS WHERE MFR = MFR_ID
GROUP BY MFR_ID, PRODUCT_ID, DESCRIPTION, PRICE, QTY_ON_HAND
HAVING SUM(QTY) > (0.75 * QTY_ON_HAND) ORDER BY QTY_ON_HAND DESC
HAVING uchun o’ng qo‘shimcha chegaralar mavjuddir. Bu ifoda juda bo‘lmasa bitta agregat funksiyani o‘z ichiga olishi kerak. Chunki WHERE alohida satrlarga HAVING satrlar guruhlariga qo‘llanadi. NULL qiymat uchun WHERE ifodasiga o‘xshab quyidagi qoida o‘rinli. Agar izlash sharti NULL qiymatga ega bo‘lsa satrlar guruhi tashlab yuboriladi. HAVING ifodasini GROUP BY siz qo‘llash mumkin. Bu holda natija hamma satrlardan iborat guruh deb qaraladi, lekin amalda bu kam qo‘llanadi.
|
| |
SELECT COUNT(CUST_NUM) FROM CUSTOMERS

|
SELECT COUNT(CUST_NUM) FROM CUSTOMERS
|
bet | 54/80 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 281,59 Kb. | | #130407 |
Bog'liq 1-bob. Ma`lumotlar bazasining asosiy tushunchalari-fayllar.org
Yana bir so‘rov: Qancha xizmatchi rejani ortig‘i bilan bajardi?
SELECT COUNT(NAME) FROM SALESREPS WHERE SALES > QUOTA
COUNT(*) funksiyasi qiymatlar sonini emas, satrlar sonini hisoblaydi. Quyidagicha yozish mumkin:
SELECT COUNT(*) FROM ORDERS WHERE AMOUNT > 250
NULL qiymat va agregat funksiyalar.Ustun qiymati NULL bo‘lsa AVG(), MIN(), MAX(), SUM(), COUNT() funksiyalari qanday qiymat qaytaradi. ANSI/ISO qoidalariga ko‘ra "agregat funksiyalar NULL qiymatni e’tiborga olmaydi".
Quyidagi so‘rovni ko‘ramiz:
SELECT COUNT(*), COUNT(SALES), COUNT(QUOTA) FROM SALESREPS
Jadval bitta lekin so‘rovdagi qiymatlar har xil. Chunki QUOTA maydoni- NULL qiymatni o‘z ichiga oladi. COUNT funksiyasi COUNT(maydon) ko‘rinishda bo‘lsa NULL qiymatni e’tiborga olmaydi, COUNT(*) bo‘lsa satrlar umumiy sonini hisoblaydi. MIN(), MAX() funksiyalari ham NULL qiymatni e’tiborga olmaydi, lekin AVG(), SUM() - NULL qiymat mavjud bo‘lsa chalkashtiradi.
Masalan, quyidagi so‘rov:
SELECT SUM(SALES), SUM(QUOTA),
(SUM(SALES) - SUM(QUOTA)), (SUM(SALES – UOTA)) FROM SALESREPS
(SUM(SALES)-SUM(QUOTA)) va (SUM(SALES-QUOTA))
ifodalari agar QUOTA, maydoni NULL qiymatga ega bo‘lsa har xil qiymat qaytaradi. Ya‘ni ifoda SUM(ustun qiymati - NULL). Yana NULL qaytaradi. Shunday qilib:
Agar ustundagi qiymatlardan biri NULL ga teng bo‘lsa, funksiya natijasini hisoblashda ular tashlab yuboriladi.
Agar ustundagi hamma qiymatlar NULL ga teng bo‘lsa, AVG(), SUM(), MIN(), MAX() funksiyalari NULL qaytaradi. Funksiya COUNT() nolь qaytaradi.
Agar ustunda qiymatlar bo‘lmasa (ya‘ni ustun bo‘sh), AVG(), SUM(), MIN(), MAX() funksiyalari NULL qaytaradi. Funksiya COUNT()nolь qaytaradi.
|
| |
Dars bosqichlari - Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi

|
Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi
|
bet | 29/57 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #135275 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasi
I. Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo’qlama qilish.
3.Uyga vazifani so’rash.
II. Takrorlash:
Avvalgi mavzudagi materiallar asosida qo’shimcha testlar.
III. Yangi mavzu bayoni:
O‘nlik sanoq sistemasidagi butun son boshqa sanoq sistemasiga qanday o‘tkaziladi?
2. Biror sanoq sistemasidagi butun sonni o‘nlik sanoq sistemasiga o‘tkazishni ko‘rsating.
3. Beshlik sanoq sistemasida butun sonni olib, uni yettilik sanoq sistemasiga o‘tkazishni ko‘rsating.
4. Diada, triada va etrad usullari jadvalini yozing.
5. To‘rtlik sanoq sistemasida butun sonni olib, uni sakkizlik sanoq sistemasiga o‘tkazishni ko‘rsating.
6. Sakkizlik sanoq sistemasida butun sonni olib, uni o‘n oltilik sanoq sistemasiga o‘tkazishni ko‘rsating.
7. To‘rtlik sanoq sistemasida butun sonni olib, uni o‘n oltilik sanoq sistemasiga o‘tkazishni ko‘rsating
V. Uyga vazifa: mavzuni o’qib o’rganish misollar ishlash.
|
| |
Darsning qismlari - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 45/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224Darsning qismlari
|
Belgilangan vaqt.
|
1.
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2.
|
O`tilgan mavzuni takrorlash
|
12 daqiqa
|
3.
|
Yangi mavzu bayoni
|
14 daqiqa
|
4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
Tarkibida bir nechta gidroksil guruh tutgan organik moddalarga ko‘p atomli spirtlar deyiladi.
Ular to‘yingan uglevodoroddagi bir nechta vodorod atomi o‘rniga bir nechta gidroksil guruhlari almashinishidan hosil bo‘ladi.
Uchta vodorod atomi gidroksil guruhlarga almashgan uglevodorodlar uch atomli spirtlar deyiladi. Bularga gliserin misol bo‘ladi.Hamma ko‘p atomli spirtlarda gidroksil guruhlarining har biri alohida-
alohida uglerod atomlariga birikkan bo‘ladi. Ikkita gidroksil guruh bir uglerod atomiga birikkan spirtni hosil qilib bo‘lmaydi, chunki bunday spirtlar beqaror bo‘ladi.Fizik xossalari. Ko‘p atomli spirtlarning vakillari etilenglikol, glitserin va boshqa spirtlar shirin ta`mga ega bo‘lgan suyuqlik. Etilenglikol va glitserin suvda yaxshi eriydi. Shirin ta’mli bo‘lishi bilan birga etilenglikol zaharli modda hisoblanadi.
Kimyoviy xossalari. Gidroksil guruhga ega moddalar sifatida, ko‘p atomli spirtlar bir atomli spirtlarning ko‘plab xossalarini o‘zida namoyon etadi.Masalan, natriy metali etilenglikol gidroksil guruhlaridagi vodorodga almashinadi.
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
|
| |
I. Tashkiliy qism - Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi

|
Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi
|
bet | 26/57 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #135275 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiI. Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
II. Takrorlash:
O‘nlik sanoq sistemasidagi butun son boshqa sanoq sistemasiga qanday o‘tkaziladi?
2. Biror sanoq sistemasidagi butun sonni o‘nlik sanoq sistemasiga o‘tkazishni ko‘rsating.
3. Beshlik sanoq sistemasida butun sonni olib, uni yettilik sanoq sistemasiga o‘tkazishni ko‘rsating.
4. Diada, triada va tetrada usullari jadvalini yozing.
5. To‘rtlik sanoq sistemasida butun sonni olib, uni sakkizlik sanoq sistemasiga o‘tkazishni ko‘rsating.
III. Yangi mavzu bayoni:
1-variant
1. Sanoq sistemalariga oid topshiriqni bajaring.
a) 10001012 – (1*25+1*23+1*21)→ X10
b) Sonlarni kamayish tartibida joylashtiring: 728, 6410, 3816
2. Print Screen klavishi va Paint dasturi yordamida MS Word dasturi interfeysidan uskunalar paneli rasmini “qirqib” oling va “MS Word dasturi uskunalari” nomi bilan saqlang.
3. Ikkilik sanoq sistemasidagi sonlarni o‘nlik sanoq sistemasida va aksincha tasvirlash haqida ma’lumot bering.
2-variant
1. Sanoq sistemalariga oid topshiriqni bajaring.
a) 1112 * (1*24+1*23+1*21+1*20)→ X10
b) O‘tkazishni bajaring: ABEBA16→ X2
2. 120 kilobaytli hujjatni sekundiga 512 bayt uzatish tezligiga ega bo‘lgan tarmoq
orqali uzatish uchun ketadigan vaqtni minutlarda aniqlang.
Kompyuter tarmoqlari haqida ma’lumot bering.
3-variant
1. Sanoq sistemalariga oid topshiriqni bajaring.
a) 11111012 + (1*26+1*23+1*21+1*20)→ X10
b) Sonlarni o‘sish tartibida joylashtiring: 128∙910 ,78∙A16, 1000002
2. 4 Gbayt axborot 64 sekundda uzatilgan bo‘lsa, axborot uzatish tezligini minutlarda aniqlang.
3.Axborot texnologiyalari haqida ma’lumot bering.
4-variant
1. Sanoq sistemalariga oid topshiriqni bajaring.
a) 10010102 - (1*25+1*23+1*20)→ X10
b) O‘tkazishni bajaring: 1BADBA16→ X2
2. Word dasturi haqida ma’lumot bering.
3. Windows operatsion sistemasi kalkulyatori haqida ma’lumot bering.
|
| |