Mavzu: Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarining tarkibi va strukturasi. Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini yaratish prinsiplari, tarkibi va strukturasi

|
Mavzu: Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarining tarkibi va strukturasi. Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini yaratish prinsiplari, tarkibi va strukturasi
|
bet | 1/2 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 408,5 Kb. | | #139438 |
Bog'liq 2-Maruza
2-Maruza
Mavzu: Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarining tarkibi va strukturasi. Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini yaratish prinsiplari, tarkibi va strukturasi.
Reja
1. Loyihalashga tizimli yondashish.
2. Yo’llarni avtomatlashgan loyihalash tizimlari haqida tushuncha.
3. Avtomatlashgan loyihalash tizimining tuzilishi.
4. Avtomatlashgan loyihalash tizimining ta’minlash vositalari.
5. Avtomatlashgan loyihalash tizimida modellashtirish va loyiha echimlarini optimallashtirish.
6. Avtomobil yo’llarini loyihalashda qo’llaniladigan zamonaviy dasturlar haqida ma’lumot (AutoCAD, CorelDRAW, CREDO, Robur, GIP, PLATEIA, PYTHAGORAS, MX Road, IndorCAD/Road).
7. AutoCAD dasturi va uning imkoniyatlari.
8. CorelDRAW dasturi imkoniyatlari va unda loyiha chizmalarini tayyorlash.
Tayanch so’zlari: tizimli yondashish, loyihalash tuzilishi, modellashtirish, optimallashtirish, zamonaviy dasturlar, avtomatlashgan loyihalash, dasturlar, zamonaviy texnologiyalar. texnik ta’minlash, AutoCAD dasturi, CorelDRAW dasturi.
Bugungi kungacha tuplangan tajribalar shuni ko’rsatadiki, loyihalashda matematik uslublarni va loyihalashning avtomatik tizimlarini qo’llash loyihalanayotgan ob’ektlarning sifatini oshiradi va qurilish bahosini sezilarli pasaytiradi, shu bilan birga loyihani ishlab chiqish muddatini bir qancha kamaytiradi.
Avtomatlashgan loyihalash samarali bo’lishi uchun loyihalashning avtomatik tizimlarida ba’zi bir hisoblarni bajarish va avtomatlashgan loyihalash tizimiga o’tish talab etiladi. Bunda ma’lumot yig’ishdan boshlab ma’lumotlarni qayta ishlash va loyiha-smeta hujjatlarini rasmiylashtirishni tugatishgacha bo’lgan ishlarni o’z ichiga oladi. Avtomatlashgan loyihalash tizimi (ALT) - tashkiliy-texnik tizim bo’lib, loyihaqidirish ishlarini texnologiyasini tuzishni ta’minlab beradi, shu bilan birga loyihalashning avtomatik tizimlari va boshqa avtomatlashtirish vositalarini keng qo’llab, belgilangan muddatda eng kam mehnat sarflab eng maqul loyiha echimiga ega bo’lishni ta’minlaydi.
Shuni hisobga olish lozimki, avtomobil yo’llarini avtomatlashgan tizimini (AY ALT ni) qo’llash, umuman loyiha ishlarini bajarishda loyihalashning avtomatik tizimlaridan foydalanish, hamma loyihalash jarayonini avtomatlashtirishga olib kelmaydi, chunki avtomatik jarayon deganda inson ishtirokisiz bo’ladigan jarayonlar nazarda to’tiladi. Loyihalashning avtomatik tizimlaridan foydalanish loyihalashdagi ba’zi bir qiyin va murakkab jarayonlarnigina avtomatlashtirish imkonini beradi, masalan qidirish materiallarini qayta ishlash, ma’lumotlarni qidirish, hisoblashlar, chizma-grafik ishlar. Avtomatik va avtomatlashgan loyihalashni bir biridan alohida tushunish kerak.
Avtomatik loyihalash jarayonida ma’lumotlarni qabul qilish va uzatish boshqaruvchi komandalar muxandis-loyihachi ishtirokisiz avtomatik ravishda amalga oshiriladi. Bunda loyihachi loyiha jarayonining bosh bosqichida ishtirok etadi, ya’ni: loyihalashga topshiriqni tayyorlash va olingan loyiha echimini baholash va unga keyinchalik o’zgartirishlar kiritish bosqichida. Avtomatlashgan loyihalashda muxandis loyihalovchi bevosita loyiha echimini ishlab chiqish jarayonida ishtirok etadi va loyihalash jarayonini kerakli o’zanga yo’naltirishi mumkin. ALT ni qullashda katta samaradorlik loyihada eng muxim echimlar qabul qilinayotgan bir bosqichda inson har-xil ijodiy faoliyatini avtomatlashtirish natijasida yuzaga keladi (masalan, avtomobil yo’lining o’qini yunalishini tanlashda, bo’ylama kesimda loyiha chizig’ini yotish holatini belgilashda va b.).
AY ALT inson va EHM imkoniyatlarini optimal uyg’unlashtirishga imkon beradi. EHM va boshqa texnik vositalar yordamida ALT ma’lumotlarni qidirish, hisoblashlar, chizma-grafik va bosma ishlarini tezlikda bajarishni ta’minlaydi. Loyihalovchi og’ir va murakkab ishlardan ozod bo’lgach o’zining muxandislik faoliyatida ijodiy masalalarga yondashish va e’tibor qaratish imkoniga ega bo’ladi. AY ALT ni tuzishda bizning mamlakatimizda, xuddi shunday xorijda xam uning vazifasiga, tuzilishiga va foydalanish usuliga nisbatan bir xil shart sharoit belgilanadi.
Bunda katta doiradagi masalalar echiladi, shulardan asosiylari quyidagilar hisoblanadi:
- Ob’ekt turi va murakkabligidan, loyihalash bosqichlaridan kelib chiqib EHM va muxandis loyihalovchi o’rtasidagi vazifalarni optimal taqsimlashni aniqlashtirish;
- Hisoblash, chizma-grafik va boshqa ish turlarni avtomatlashtirish uchun dastur ta’minotini yaratish;
- Boshlang’ich ma’lumotlarni olish va ularni qayta ishlashni avtomatlashtirish, birinchi navbatda topografik ishlarni;
- Chizma-grafik ishlarni avtomatlashtirish;
Avtomobil yo’llarini avtomatlashgan loyihalashning ko’pchilik mavjud tizimlari bir xil umumiy printsiplarga asoslanadi: axborot birligi, tizim birligi, komplekslilik, o’rindoshlilik, rivojlanishlik. Muxandis-loyihalovchi tomonidan ALT texnik vositasi yordamida qurilish ob’ektining matematik modelini tuzish ijodiy jarayonida, bu modelning yutuq va kamchiliklarini tezlikda taxlil qilish loyihalashda yangi sifatli jixatnini aniqlab beradi, ya’ni muxandis loyihalovchi EHM bilan muloqat vaqtida har tomonlama ko’p sonli variantlarni taxlil qiladi, loyiha echimlarini optimallashtirishni amalga oshiradi va natijada keyingi loyihalash ishlari uchun eng maqul variantni tanlab olishga erishadi. ALT-bu yangi tashkiliy tizim bo’lib, uning asosini uslubiy, dasturiy, axborot, texnik va tashkiliy ta’minot komponentlari tashkil qiladi.
ALT darajasida loyihalash hamma loyiha-qidiruv ishlarini qayta qurishni, ya’ni muxandis-texnik xodimlar bilimi va tarkibini radikal o’zgarishini, mavjud loyiha-qidiruv institutlari tuzilishini va loyihalash-qidirish texnologiyalarini o’zgarishini kurib chiqadi. ALT asosiy funktsiyasi an’anaviy loyihalash vositalari bilan erishib bo’lmaydigan sifat darajasida loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish hisoblanadi.
ALT ni tuzish maqsadi qo’yidagilar hisoblandi:
- loyihalash ob’ektlari sifatini oshirish. Masalan, avtomobil yo’llarni loyihasini ishlab chiqish, optik silliq trassaga ega bo’lgan, atrof muxit landshafti bilan uyg’unlashgan va loyihani to’ldiradigan eng yaxshi transport-foydalanish sifatlarini ta’minlaydigan echimga ega bo’lish (xarakat qulayligi va xavfsizligi darajasi, xarakat tezligi, etib borish vaqti, o’tkazuvchanlik qobiliyati va boshqalar);
- qurilish ob’ektlari bahosini va materiallarga bo’lgan talabini kamaytirish;
- loyihalash muddatini, mehnat sarfini kamaytirish va loyiha-smeta hujjati sifatini oshirish. ALT dan foydalanib loyihalashda iqtisodiy samaradorlik quyidagi omillar yordamida ta’minlanadi:
- avtomatlashgan loyihalash vositalaridan tizimli foydalanish; - loyiha-qidiruv ishlarini bajarishda yangi texnologiyalarni yaratish; - loyihalash jarayonlarini boshqarish usullarini takomillashtirish; - loyiha echimlarini optimallashtirish uslublarini takomillashtirish; - loyiha echimlarini ishlab chiqishda ko’p variantlilikni qo’llash. Avtomatlashgan tizimlari texnik, axborot, uslubiy va tashkiliy ta’minot komponentlariga asoslanadi. ALT texnik ta’minoti texnik vositalar kompleksini o’z ichiga oladi, buning tarkibiga EHM va unga o’lanadigan tashqi qo’rilmalar (sichqoncha, printer, ploter, skaner, modem, klaviatura), aerofoto tavirlarni qayta ishlash uchun fotogrammetrik asboblar, joy raqamli modelini tuzish maqsadida topografik xaritalar va rejalar, xotiraga natijalarni avtomatik yoki yarim avtomatik kirituvchilarni ta’minlovchilar kiradi.
Hozirgi kunda AY ALT da ko’proq personal kompyuterlar foydalanilmoqda, masalan Pentium III, 1000/OZU 128 Mb/20/32 Mb SVGA yoki Pentium IV-2200/ OZU 256 Mb/60/64. Ploterlar Hewlett Paskard turida bo’lib, A1, A3 formatlardagi chizmalarni chiqarish imkoniga ega bo’lishi lozim.
Kompyuterga tashqi qurilmalar, ya’ni sichqoncha, klaviatura, printer va ploter o’rnatilgan bo’lganda xususiy foydalanish uchun avtomatlashgan ishchi o’rni yaratiladi. Loyiha tashkilotlarida bir nechta kompyuterlar bo’lganda ularni HUB yordamida umumiy tarmoqqa o’lash maqsadga muvofiq bo’ladi. Bunda bir qator qo’layliklar yaratiladi, ya’ni ma’lumotlarni tashishda disketlardan foydalanmasdan tezlikda o’zatish mukin bo’ladi. AY ALT dastur ta’minoti uning mo’him elementlaridan hisoblanadi. Ular umum tizimli va amaliy bo’ladi.
Umum tizimli dastur ta’minoti tarkibiga diskli operatsion tizimlar (DOS), dasturlashning xar xil algoritm tili uchun translyatorlar, dastur paketlari, masalan chizma-grafik ishlarni bajarish uchun AvtoCAD, standart dasturlar va boshqalar. Amaliy dastur ta’minotiga loyihalashning ba’zi bir vazifalarini echish uchun foydalaniladigan dasturlar kiradi.
Amaliy dasturlarni ishlab chiqishda quyidagilar kuzda tutiladi:
-dastur tuzishning yagona tilini qo’llash;
-standart dasturlardan foydalanish;
- dasturlar unifikatsiyasi;
- ma’lumotlarni qayta ishlashning barcha bosqichlarida ularni nazorat qilish imkoniyati;
- ma’lumotlarni saqlash va ularni qayta ishlashda ularga tuzatma kiritish imkoniyati;
- kompyuterga ma’lumotlarni kiritishning bir marotabaligi;
- xar xil darajadagi eslab qoluvchi qo’rilmalar o’rtasida almashinuvni tashkil qilish;
- Loyihalovchilar talabi asosida axborotlarni etkazib berish imkoniyati.
Avtomobil yo’lini loyihalash jarayonining kompleks xarakteri ko’p sonli omillarni hisobga olishni talab qiladi. AY ALT da hisoblarda ko’p marotaba ishlatiladigan yagona axborot ta’minoti qo’llaniladi. Axborot ta’minoti tarkibiga katta xajmdagi boshlang’ich ma’lumotlarni qayta ishlash va tizimlashtirish, oraliq va tugallangan natijalar, shu bilan birga boshqa axborotlarni saqlash uchun muljallangan quyidagi ma’lumotlar kiradi:
1.Loyihalashda foydalaniladigan barqaror xarakterdagi ma’lumotlar, shu bilan birga: amaldagi me’yoriy xujjatlar ma’lumotlari (GOST, QMQ, SQM, yo’l elementlari va inshootlari bo’yicha na’munaviy echimlar va boshqalar.). Me’yoriy xujjatlar o’zgarganda EHMda saqlanayotgan ma’lumotlar yangilanishi lozim.
2. Yo’l loyihalanayotgan tumanni xususiyatlarini to’liq xarakterlaydigan xududiy xarakterdagi ma’lumotlar. Bunga asosan, JRM ga o’xshash joy geologik tuzilishi va relefi haqidagi ma’lumotlar, yo’l qurilish materiallari va karerlar to’g’risidagi ma’lumotlar kiradi.
3. O’zgaruvchan xarakterdagi ma’lumotlar, loyihalashni boshlashdan oldin kiritilgan, shu bilan birga loyihalash jarayonida bir necha variant bo’yicha oraliq va tugallangan hisoblashlardan olingan natijalar. AY ALT ni uslubiy ta’minlash me’yoriy-uslubiy xujjatlarda taqdim etilgan bo’lib, nazariya, uslublar, usullar, algoritmlar, uslubiy modellar, AY ALT dan foydalanib yo’llarni loyihalash uslublari keltirilgan.
AY AT ni tashkiliy ta’minlash AYT dan foydalanishdan eng ko’p samara bo’lishini ta’minlashga qaratilgan tadbirlarni o’z ichiga oladi. Bunga quyidagilar kiradi: loyiha tashkiloti, uning bo’lim va qismlarini tashkiliy tuzilishini o’zgartirish, bo’limlar o’rtasida ba’zi bir vazifalarni qaytadan taqsimlash; loyiha-qidiruv ishlari texnologiyasini o’zgartirish; loyihalovchilar malakasini oshirish, birinchi navbatda ALT dan foydalanadigan xodimlarni; mexnat mutaxassisligini oshirish.
Avtomobil yo’llarini avtomatlashgan loyihalash texnologiyasi bir qancha omillar yig’indisiga bog’liq:
loyiha tashkilotida mavjud bo’lgan AY ALT xususiyatiga; loyihalanayotgan yo’l toifasiga va uning uzunligiga;
yo’l loyihalanayotgan tuman tabiiy sharoiti murakkabligiga; loyihalash bosqichiga; qidirish natijasida olingan ma’lumotlarga.
Ammo, ko’pchilik xollarda yo’llarni avtomatlashgan loyihalash texnologiyasi quyidagi xolatlarga asoslanadi:
1.Relef haqida axborot taqdim etish, ba’zida raqamli model tariqasida joyning geologik tuzilishi haqida axborot taqdim etish, qaysiki yo’l rejasi, bo’ylama va kundalang kesimlari, yo’llarni kesishishlari, sun’iy inshootlar bo’yicha loyiha echimlarini ishlab chiqishda loyihalashning hamma bosqichlarida foydalaniladigan ma’lumotlar.
2. Loyihalashning asosiy bosqichlarini aniq ketma ketligi bo’lishi, qachonki yo’l inshootlari yoki boshqa elementlar bo’yicha faqat ma’lum bir loyiha echimlarini aniqlab bo’lgachgina bajarish mumkin bo’lgan qandaydir ish turlari ketma ketligi bo’lishi. Masalan yo’l bo’ylama kesimini loyihalash, JRM ni hosil qilgandan keyin, yo’l rejasini variantlarini ishlab bo’lgach, amalga oshirish mukinligi, yoki yo’l bo’ylama kesimini loyihasi tayyor bo’lgach yo’l ko’ndalang kesimini loyihalash va tuproq ishlari hajmini aniqlab bo’lishi mukinligi.
3. Hamma loyihalash bosqichlarida natijalar jadavalini olish va chizma-grafik ishlarni, hisoblashlarni avtomatlashtirish.
4. AY ALT texnologik ta’minoti hamma vasitalarini tizimli foydalanish.
5. Loyiha echimlarini ishlab chiqishda EHM bilan muxandis-loyihalovchining o’zaro ta’sir muloqati.
6. Loyiha echimlarini matematik usullarga asoslanib optimallashtiradigan dasturlardan foydalanish yoki bunga o’xshash xolatlar bo’lmaganda yo’l uzunligi bo’yicha yoki uning ayrim uchastkalari va inshootlari buyicha loyiha echimlarini ko’p variantlarini ishlab chiqish.
7. Loyiha echimlarini sonli va sifat kompleks ko’rsatkichlari bo’yicha (kurinishni ta’minlash, atrof manzarasini yoritish, xarakat tezligi, o’tkazuvchanlik qobiliyati, xarakat xavfsizligi, ish xajmlari, ekspluatatsion xarajatlar, yuk tashish tan narxi, atrof muxitga salbiy ta’sir darajasi, kapital ajratmalar iqtisodiy samaradorligi) loyihalashning oraliq va tugallangan bosqichlarida baholash, zarurat bo’lganda ularga tuzatmalar kiritish.
Bugungi kunda avtomobil yo’llarini avtomatlashgan loyihalashning juda ko’p sonli dasturlari kompleksi mavjuddir. Hamdo’stlik davlatlari va xorijda asosan Belorussiyaning CREDO-DIALOG kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan CREDO kompleks dasturidan keng foydalanilmoqda.
Xorijiy davlatlarda avtomatlashgan loyihalash uchun Softdesk, Intergraph Corporation, Eagle Point Software va boshqa kompaniyalar tomonidan ishlab chiqilgan dasturlar kompleksidan keng foydalaniladi. Yo’llarni avtomatlashgan loyihalash uchun amaldagi hama dasturlar bir biriga o’xshash, deyarli bir xil loyihalash texnologiyasiga ega. AY ALT ni qo’llash loyiha echimlarini sifatini oshirish imkoniyatini beradi, shu bilan birga mexnat xajmini kamaytiradi va loyiha ishi bajarilish muddatini qisqartiradi.
Loyiha echimi sifatini oshirish quyidagilar hisobiga amalga oshadi:
1. O’zining ko’p mexnat talab qilishi va murakkabligi jixatdan qo’lda hisoblashlarda foydalanib bo’lmaydigan juda aniq hisoblash usullaridan foydalanish.
2. Matematik optimallashtirish usullarini qo’llash.
3. Loyiha echimlari variantlarini ko’rib chiqiladigan sonini oshirish. Bu usul qo’yilgan vazifani echishda matematik optimallashtirish imkoniyati bo’lmaganda foydalaniladi.
4. Yo’l va uning inshootlarining ishini, aloxida avtomobillar va transport oqimi xarakatini, atrof muxitga ta’sirini modellashtirish imkoniyati. Bu qurilish uchun aniq asoslangan variantni qabul qilish imkoniyatini beradi.
5. Qidirish ma’lumotlarini qayta ishlashda, hisoblashlarni bajarishda, shu bilan birga chizma-grafik va rasmiylashtirish ishlarida xatolar extimolligini kamaytirish. Loyiha ishlari muddatini va mexnat sarfini kamaytirish faqatgina hisoblash va chizma-grafik ishlarini avtomatlashtirish hisobiga amalga oshadi. Avtomatlashgan usulda loyihalashda ish samaradaorligi va unumdorligi 40-45 % ga oshadi, shu bilan birga an’anaviy usulga nisbatan loyiha uchun sarflanadigan kapital xarajatlar 20-25 % ga kamayadi.
Loyihalash ishlarida foydalaniladigan dasturlar bir qanchani tashkil qiladi. Shulardan zamonaviy va juda ko’p foydalaniladigani AutoCAD, CorelDRAW, HDM, CREDO MX ROAD dasturlari hisoblanadi. Yo’llarni loyihalash ishlarida asosiy ish xajmi chizma-grafik qismi hisoblanadi.
Chizma-grafik ishlarni bajarish uchun bugungi kunda bir qator dasturlar mavjud bo’lib, bo’lar quyidagilar hisoblanadi:
AutoCAD, CorelDRAW, Photoshop va boshqalar. AutoCAD dasturining bugungi kunda AutoCAD-14, AutoCAD-2000, AutoCAD-2002, AutoCAD-2004, AutoCAD-2006 va AutoCAD-2007 oxirgi AutoCAD-2010 versiyalaridan keng foydalanilmoqda. Xar qaysi versiya o’zining imkoniyatlari va ishlash qo’layligi va tezligi bilan ajralib turadi. AutoCAD dasturi - universal grafik tizim bo’lib, tuzilishi jihatdan ochiq arxitektura printsiplariga asoslangan.
AutoCAD dasturi quyilgan talab va vazifalardan kelib chiqib, hamma turdagi grafikani bajarish imkoniyatini beradi.
AutoCAD tizimi - muxandis grafik ishlarni avtomatlashtirishda kuchli kuchli universal muxitni hosil qiladi, bu bilan quyidagi imkoniyatlar yaratiladi:
- ikki o’lchamli ishlab chiqish;
- uch o’lchamli modellashtirishni hosil qilish; - konstruktorlik hujjatlarni olish;
- namunaviy shakllar va chizmalar kutubxonasini yaratish. Quyida AutoCAD-2007 dasturining Ishchi stolini keltiramiz:
instrumentlar shart bo’lmagan paneli;
- instrumentlar standart paneli-ikkinchi qator;
- ob’ektlar tuzilish qatori-uchunchi qator;
- xolat qatori-pastki qator;
- komandalar qatori oynasi-xolat qatoridan oldin;
- grafik maydon.
AutoCAD tizimini tuliq o’rganish uchun «AutoCAD-2000 o’quv kursi» darsligini o’qib o’rganish lozim bo’ladi. AutoCAD tizimi xar qanday loyiha chizma qismini bajarishda eng maqul dasturlardan hisoblanadi. AutoCAD dasturining qo’layligi chizmani belgilangan masshtabdagi o’lcham asosida chizadi. O’lchamlarni komandalar asosida berib, chizmani grafikasini hosil qilish mumkin. CorelDRAW dasturi badiiy grafika uchun ko’proq maqul bo’ladi.
CorelDRAW dasturida ranglar aniq va tiniq bo’ladi. Bu dasturning ham o’ziga xos qo’layliklari bor. Har qanday formatdagi chizmani o’ziga import qila oladi. CorelDRAW dasturining yana bir tomoni chizmadagi shaklni harakatga keltirish imkoniyatiga ham ega.
Yuqorida CorelDRAW-10 dasturi Ishchi oynasini keltirilgan. CorelDRAW-10 dasturida maxsus makroslar yordamida chizma ishlarini avtomatlashtirish va ularni chizish tezligini oshirish imkoniyatlari mavjuddir. Bu dasturga xar qanday formatdagi chizma yoki rasmlarni import qilish imkoni mavjud. Dastur loyixalashda rangli bo’lishi kerak bo’lgan chizmalarni tayyorlashda eng maqul dasturlardan hisoblanadi.
HDM dasturi Evropa taraqqiyot bankining ishlab chiqqan dasturi bo’lib, bu dastur yordamida avtomobil yo’llarini ta’mirlash va saqlashga ajratiladigan xarajatlarni iqtisodiy jixatdan asoslash mumkin bo’ladi. Bu dastur ko’proq moliyaviy mablag’larni taqsimlash va ularni asoslash uchun foydalanishga yaroqli hisoblanadi.
Bu dasturning hozirgi kunda bir nechta versiyalari ishlab chiqilgan va amalda foydalanilmoqda.
ALT lingvistik ta’minoti – avtomatlashgan loyihalash ketma ketligini, loyiha echimlarini va foydalanuvchini avtomatlashgan loyihalash tizimi bilan muloqatini tushuntirish uchun qo’llaniladigan tillar yig’indisi. AY ALT tashkiliy ta’minotiga ALT dan foydalanishdan maksimal samaradorlikni ta’minlashga qaratilgan tadbirlar kiradi. Bunga quyidagilar kiradi: loyiha tashkilotlarini tashkiliy tuzilishini o’zgartirish, bo’limlar o’rtasidagi ba’zi bir vazifalarni qaytadan taqsimlash, loyiha-qidiruv ishlari texnologiyalarini o’zgartirish, loyihachilar malakasini oshirish.
Modellashtirish — ilmiy anglashning universal uslubi. Hisoblash texnikasini va avtomatlashgan loyihalash tizimi vositalarini taraqqiy etishi bilan bu uslub avtomobil yo’llarini loyihalashda keng qo’llanilmoqda va optimal loyiha echimlarini olish uchun foydalanilmoqda.
Model — bu material yoki fikran tassavur qilinadigan ob’ekt bo’lib, tadqiqot jarayonida haqiqiy ob’ekt bilan bog’lanadi. Modellar material (fizik) va simvolli (matematik) bo’lishi mumkin.
Matematik model (MM) - bu o’rganilayotgan ob’ektning (avtomobil yo’llari va uning inshootlari) u yoki bu tomonini tushuntirib beradigan matematik munosabatlar tizimi, formulalar, tenglamalar, tenglamalar tizimidir.
ALT da funktsional, konstruktorlik i texnologik loyihalash ob’ektning matematik modelidan foydalanishga asoslangan. Bugungi kunda avtomobil yo’llarini loyihalash, geodezik ma’lumotlarni tuplash va qayta ishlashdan boshlab chizmalarni tayyorlash va smetlar hisobigacha avtomatlashgan tizimlarni keng qo’llash bilan bajarilmoqda.
Hozirgacha asosan avtomobil yo’llarini loyihalash avtomatlashgan holda bajarilmoqda ya’ni ALT – avtomatlashgan loyihalash tizimi (CAD-Computer Aided Design) yordamida. Dastur vositalari fondida bugungi kunda bir necha avtomobil yo’llarini ALT lari ro’yxatga olingan. CAD CREDO ALT Shaxsan ushbu tizim orqali ko’pgina loyiha tashkilotlarida ishlarni kompleks avtomatlashtirish jarayonlari boshlandi.
Ko’pgina CREDO tizimi hisobiy sxemalari va algoritmlari bugungi kunda novatorlik deb baholanmoqda va boshqa dastur vositalarini tuzuvchilar tomonidan foydalanilmoqda. CREDO 3-avlodi tizimlari tarkibiga 4 ta kichik tizimlar kiritilgan:
- topoplan;
- chiziqli qidirish;
- bosh reja;
- yo’llar, Va boshqa bir qator amaliy dasturlar paketlari (xususiy yo’l belgilarini loyihalash, nobikir yo’l to’shamalarini loyihalash va b.)
AD Robur ALT Robur yagona uslubiy tizimga qaratilgan bo’lib, qidirish materiallarini qayta ishlashdan loyihani amalga oshirgungacha bo’lgan yo’l ishlari kompleksini echishni ta’minlaydi.
Robur 3 ta ishchi oynaga ega:
Reja;
Bo’ylama;
Kundalang. Bu trassani fazoviy ob’ekt sifatida loyihalash imkonini beradi. Oynadagi ma’lumotlar o’zaro bog’liq bo’lib, biror bir oynadagi ma’lumotlarni taxrirlash boshqa bir oynadagi ma’lumotlarni o’zgarishiga olib keladi.
Er satxi bo’ylama va kundalang kesimlari relef sonli modeli bo’yicha tuzilishi mumkin va javdal tariqasida yoki matn fayllaridan kiritilishi mumkin. Robur bo’ylama kesimni rahbar belgilar yoki loyihalash qadami bo’yicha avtomatik tuzish imkonini yaratadi. GIP AY ALT GIP- ixtisoslashgan dasturlar kompleksi bo’lib, buning yordamida avtomobilq yo’llarini loyihalash bo’yicha asosiy ishlarni amalga oshirish mumkin. Tizim ma’lumotlarni uch o’lchamli tuzilishi bilan ishlaydi.
Ekrandagi silliq tasvirlar, uch o’lchamli yuzalar yoki bu yuzalarni tekisliklar bilan qirqimi yuzaga keltiradigan chiziqlar soyasi hisoblanadi.
Kompleksning dasturlari blokka birlashtirilgan bo’lib, ulardan har qaysi avtomobil yo’llarini loyihalashda quyidagi asosiy bir vazifani echadi:
1) Loyihalar menedjeri;
2) Boshlang’ich ma’lumotlar redaktori;
3) Yuzalar redaktori;
4) Trassa rejasi redaktori;
5) Er kesimlarini shakllantirish;
6) Bo’ylama kesim redaktori;
7) Yo’l poyi ustki o’lchamlari redaktori;
8) Yon qiyalik va kyuvetlar redaktori;
9) Er ishlari hajmi;
10) Bosh reja redaktori. PLATEIA AY ALT PLATEIA AutoCADning grafik yadrosi sifatida foydalaniladi va quyidagi modullardan tashkil topadi: o JOY - xarita bilan ishlash uchun asboblar tuplami.
O’q - loyihalanayotgan yo’l o’q chizig’ini o’tkazish imkonini beradi. o Bo’ylama kesim - loyiha chizig’i, suv qochiruvchi ariqlar va er ishlari hisobini shakllantirish asboblari kiradi.
Kundalang qirqim – yon qiyaliklar, ariqlar, o’simlik qatlami, qatlamlarni o’lchamlari chizishni amalga oshiradi.
Transport – kesishmalarni, yo’l belgilari va belgi chiziqlarini loyihalash uchun xizmat qiladi. PYTHAGORAS Dastur yuqori sifatli chizmalarni tayyorlash uchun foydalaniladi, bu muxandis geodezik ishlarni bajarishda, topografik va kadastr rejalarini tuzishda, shu bilan birga yo’l loyihalashlarda kerak bo’ladi.
Dasturning kamchiligi tuzilish chiziqlari vositasida triangulyatsion yuzalarni tuzatish imkoniyati yo’qligi hisoblanib, bu shunga o’xshash yuzalarni qurish aniqligini ancha kamaytiradi.
MX Road AY ALT Dastur MS Windows sferasi bilan uyg’unlashagan va AutoCAD ALT da yoki mustaqil ilova sifatida ishlaydi. Mahsulotning bosh dasturi uch o’lchovli chiziqlar asosida loyiha ob’ektini modellashtirishdir. MX Road da quyidagilar ta’minlanadi: boshlang’ich ma’lumotlarni kiritish va tahlil qilish, uch o’lchovli dinamik loyihalash yordamida yo’llarni loyihalash, virajlarni avtomatik loyihalash va viraj qiyaligini mahalliy loyihalash standartlari moslash, yo’l to’shamasini va yo’l poyini loyihalash, kesishishlarni loyihalash.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarining tarkibi va strukturasi. Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini yaratish prinsiplari, tarkibi va strukturasi
|