nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Matn ma’lumot turlari - Iqtisodiyotda axborot kommunikatsion texnologiyalar va tizimlar

|
Iqtisodiyotda axborot kommunikatsion texnologiyalar va tizimlarBog'liq 1-МаърузаMatn ma’lumot turlari.
Ma’lumotlar matni turi axborotlarga ega bo‘lib, ularda oddiy simvol
ishlatilgan bo‘lishi mumkin (xarflar, raqamlar,bеlgilar v.x.k). Nomlar,
manzillar va bayonlar va barcha matnli ma’lumotlar raqamli ma’lumotlar kabi
xisoblarda ishlatilmaydi (masalan, tеlеfon ra?amlari, ijtimoiy sugurta raqami,
pochta indеksi). Vaxolanki xar birixtiyoriy matn maydonida siz 255 dan ortiq
bo‘lmagan simvollarni saqlashingiz mumkin. Matn maydoniga kirish
o‘zgaruvchan uzunlikka ega bo‘lgan fayllar maydoniga ega bo‘lishi kеrak.
Agarda eniga 25 simvol siqadigan maydonda har bir yozuv uchun 5 ta simvol
ishlatilsa, siz ma’lumotlar maydonida yana bir nеcha 5 simvollarni si?dirish
imkoniga ega bo‘lasiz. Biz yana accdb fayl bazasini yanada kеngroq qilish
imkoniga egamiz. Biro? matnli maydon buning sababi bo‘la olmaydi. Biro? bu
matnni eniga maksimal tarzda kеngaytirish uchun juda yaxshi amaliyotdir.
Nomlar juda murakkab bo‘lishi mumkin, sababi uzun nomlar kеng tarqalgandir.
Baribir, bu xavfsizdir, ya’ni pochta indеksi 12 simvoldan kam bo‘lib qolishi
mumkin, sababi AqShda faqatgina ikkita simvol bilan bеlgilanadi.. Eniga
chеklash bilan matn maydonini siz kiritshga bеlgillangan foydalanuvchi
simvollar sonini xam chеklab qo‘ygan bo‘lasiz. Memo ma’lumotlar turi xar bir
yozuv uchun O dan 65535 gacha o‘zgaruvchan qiymatlarni qamrab oladi.
Maydonni raqamli sozlash.
Bayt 0 dan 255 gacha yo‘q 1 bayt
Integer -32768 dan 32767 gacha yo‘? 2 bayt
Long Integer -2147483648 dan 2147483647 None 4 bayt
Ikkilamchi -1,797. 10308 dan 1.797. 10308 15 8 bayt
Single -3,4. 1038 3.4. 1038 7 4 bayta Rеplikatsiya ID N G’ A N G’ A 16
bay O‘nlik 1-28 ani?lik 15 8 bayt sana Tip / Vaqt ma’lumotlar uchun Sana /Vaqt
Vaqt/maydon vaqt va sanalarni maxsus ishlov bеrish maqsadida tuzilgan. Bu
faqat sanani va vaqtni qiymat/vaqt maydonida ko‘rsatish uchun juda osondir.
Sana/vaqt maydonida saqlanadigan ma’lumotlar sortlar filtrlar maydonida
tеgishli tarzda saqlanadi. Ma’lumotlar vaqti tipi Vaqt sanasi 1 yanvardan 100
yili to 9999 yilning 31 dеkabrigacha kuchga egadir. Valyuta.
Vlyutalar turlari boshqa maxsus maydonlarga egadir. Hisoblarda valyuta
qiymati yirklashtirilmaydi va 15 raqamli aniqligi o‘ngdan to‘rtta qiymatgacha
ega bo‘ladi. Valyuta maydonlari bеlgilangan pozitsiyalarni ishlatgani sababli
raqamlarni hisoblash 2 marta oson kеchadi.
|
| |
Scholar issn: 181-4147 volume - bet 2

|
Scholar issn: 181-4147 volumeBog'liq MEDIATA’LIM - YOSHLARNI SALBIY AXBOROTLARDAN HIMOYA188
Abstract
This article discusses the role of media education in the educational process of
young people, the specifics of media education and the methods and effectiveness of
its organization.
Keywords: information, media, mediaeducation, information security,
medialiteracy, mediaculture.
KIRISH
Hozirgi kunda jamiyat hayotining deyarli barcha sohalarini, shu jumladan
taʼlimni rivojlanishini “media” (yaʼni: televidenie, radio, kinematograf, ommaviy
nashrlar, kompyuter axborot tizimlari)siz tasavvur qilish qiyin.
Аxborot makonini globallashuvi va uning “ochiqligi” zaminida yangi bilimlar,
faktlar, qarashlar, kontseptsiyalarning oqimi shiddat bilan ortib bormoqda va
ommaviy axborot kommunikatsiyalari orqali berilayotgan axborotlardan foydalanish
muammosi paydo bo‘lmoqda.
XXI asr, ya’ni “axborot asrida” axborotlarning mazmunini ham, ularni ommaviy
axborot tarmoqlari orqali tarqatish usullari va yo‘llarini ham nazorat qilish amalda
qiyin bo‘lib bormoqda. Аxborotning bunday aralash-quralashligi taʼsirida
o‘quvchining mustaqil ravishda tafakkur qilishi muammosi, uning qarashlarini,
qadriyatlarini va ideallarini shakllanishi masalalari o‘quvchi ongida axborot olamini
tartibga solish yo‘llarini izlashni, axborot bilan muomala qilishning yangi usul va
ko‘nikmalari tizimini ishlab chiqish va shakllantirishni taqozo etmoqda. Boz ustiga
jahondagi taʼlim amaliyotida bu sohadagi izlanishlar o‘tgan asrning 70- yillaridayoq
boshlangan va, pedagogika fanida o‘ziga xos yo‘nalish – medaiataʼlim paydo bo‘lib,
shakllanib bormoqda.Bugungi kunda endi shakllanayotgan yoshlarni turli
axborotlarning salbiy ta’siridan himoya qilish va ularning sog‘lig‘ini asrash
muammosi dunyodagi eng dolzarb masalalardan hisoblanadi. Yoshlarga atrofini o‘rab
turgan olam haqidagi ma’lumot beruvchi asosiy manbalarga esa, matbuot,
televidenie, radio, global kompyuter tarmoqlari va boshqalar kiradi. Bugungi yosh
|
| |
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 29 | 2023

|
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 29 | 2023Bog'liq MEDIATA’LIM - YOSHLARNI SALBIY AXBOROTLARDAN HIMOYASCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 29 | 2023
https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal October, 2023
192
pedagoglarning tarbiya usuli ular bilan yoshlar o‘rtasida ijobiy munosabat
o‘rnatmasa, bu usul yoshlarning psixologik rivojlanishida ijobiy rol o‘ynamaydi va
hatto ular tomonidan ma’lum bir qarshilikka ham uchrashi mumkin.
Ko‘rinib turibdiki, o‘quvchi tarbiyaviy ta’sirning nofaol obyekti hisoblanmaydi.
Ularda bunday ta’sirlarga nisbatan ichki pozitsiya shakllanadi, ularda ushbu
ta’sirlarga nisbatan o‘zini takomillashtirish (rivojlantirish), o‘z ustilarida faol
ishlashlari yoki passiv bo‘lib qolishlari mumkin. Shu nuqtai nazardan, ta’lim
insonning o‘z ustida ishlashdagi faolligini ichki rag‘batlantirishga ijobiy ta’sir
ko‘rsatsagina, uning rivojlanishida hal qiluvchi rol o‘ynashini ta’kidlash mumkin.
Ta’lim-tarbiya shaxsning kamol topishida, uning o‘z ustida ishlashidagi
faolligini ichki jihatdan rag‘batlantirishga ota-onalar, tarbiyachi hamda pedagoglar
tomonidan ijobiy ta’sir ko‘rsatgandagina bu usullar hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Aynan
quyidagi hususiyatlar ya’ni o‘sib kelayotgan shaxsning faolligi va shaxsiy intilishi,
o‘zini takomillashtirishga bo‘lgan istagi, pirovardida uning shaxsiy rivojlanishini
belgilaydi[2].
Yoshlarning darsdan tashqari mashg‘ulotlarida mediata’limdan foydalanishning
tarbiyaviy va rivojlantiruvchi ahamiyati shundaki, ularga o‘zini namoyon qilish
uchun qo‘shimcha shart-sharoitlar yaratishda ham hisoblanadi, chunki hamma bola
ham o‘qish jarayonida o‘zini namoyon qila olmaydi. Bunday sabablar sirasiga
yoshlarda etakchilik, turli qobiliyatlarini va o‘zlashtira olmaslik kabi muammolarni
ko‘rsatish mumkin. Shu sababli, ta’lim muassasalarida tashkil etiladigan turli sinfdan
tashqari mashg‘ulotlarda yoshlar o‘zlarining ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish uchun
ijtimoiy motivlar va ehtiyojlarlarini amalga oshiradigan ulkan imkoniyat bilan
ta’minlanadilar. Zamonaviy, shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvlarni to‘g‘ri tanlash
ta’lim-tarbiya vazifalarini yanada to‘liq
amalga oshirishga yordam beradi. Bu jarayonda eng ahamiyatli jihatlardan biri
shundaki, yoshlarning o‘zlari ularni rivojlantirishning yangi shakllarni taklif qilishlari
ham mumkin.
|
| |
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 29 | 2023

|
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 29 | 2023Bog'liq MEDIATA’LIM - YOSHLARNI SALBIY AXBOROTLARDAN HIMOYASCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 29 | 2023
https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal October, 2023
194
texnik vositalardan foydalanishni afzal ko‘rishadi, ya’ni, kameralar, videokameralar,
kompyuterlar, telefonlar. Ushbu zamonaviy texnikalardan foydalanishda topshiriqni
shunday tuzish maqsadga muvofiq bo‘ladiki, u fanni o‘qitish va tarbiya vazifalarini
o‘zida mujassamlashtirsin;
- bir vaqtning o‘zida ta’limiy va tarbiyaviy muammolarni hal qilishga qaratilgan
turli xil uslubiy usullardan foydalanishga imkon beradigan Internetning axborot
resurslaridan foydalanish.
Yoshlarning Internetga qiziqishi to‘rtta asosiy omil tufayli rivojlanadi deya
hisoblanadi:
- turli xildagi ma’lumotlarga kirishga imkoniyatning mavjudligi;
- keng interaktivlik, doimiy muloqotning mavjudligi;
- o‘zi haqidagi ma’lumotlar ustidan shaxsiy nazorat, ma’lum bir “obraz”ni
yaratish imkoni;
- uzatilayotgan ma’lumotlarning anonimligi.
XULOSA
Yuqoridagilardan kelib chiqib, mediata’lim jarayonida yoshlarni Internet bilan
muloqot jarayonida xavfsizlikni ta’minlashning muhim qoidalari bilan tanishtirish
zarur: barcha shaxsiy ma’lumotlarni (ismi, manzili, telefon raqami, elektron pochta
manzili, ota-onalarning shaxsiy ma’lumotlari) oshkor qilmaslik; media tarmoqlardagi
begonalarga ishonmaslik: Internetda har kim o‘zini kimligini ochiq ko‘rsatmasligi,
aslida kimligini sir tutishi mumkin va hokazo.
Mediata’limning asosiy maqsadi sifatida yoshlarning mediasavodxonligini
oshirish, ularda mediamadaniyatini shakllantirish, medialarning salbiy kontentlaridan
himoya qilish, manipulyatsiya qurboniga aylanib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik, shaxsiy
ma’lumotlarini himoya qilish va zamonaviy dunyoda axborotlarni ongli ravishda
izlash, talqin qilish va qo‘llash, dunyoqarashini kengaytirish orqali kommunikativ
ko‘nikmalarini va mediakompetensiyalarini rivojlantirish vazifalarni ta’limning
|
| |
-rasm. Manipulyator koordinat tizimi

2.13-rasm. Manipulyator koordinat tizimi.
nuqtaning koordinatalarini , x1’ , x2’ , x3’ tizimdan tizimga o‘tkazish vektor matiritsa tenglamasi orqali yoziladi
(2.8)
yoki
bunda
burilish matritsasi (2.9) Qsk=cos(is, i’k); k=1,2,3;
ikki ko‘rilayotgan tizimlarning ortlari. matritsa uchun ushbu tenglik o‘rinli Bu yerda indeks matritsani tranponerlash operatsiyasini ifodalaydi.
Agar manipulyator zvenolarining birining xarakat darajasi ikkinchisiga nisbatan, masalan φ burchakka burilsa, unda
(2.10)
Agar zveno ilgarilanma xarakat qilganda, faqat paralel siljish bo‘lganda tenglama qo‘yidagicha bo‘ladi
(2.11)
tenglamalar tizimi barcha manipulyatorning xaraktlanuvchi zvenolari uchun tuzilganda kinematika natijaviy yozilishini beradi [7].
Robotlarning ishchi organlari. Sanoat robotlarining qisqich qurilmalari
Qisqich qurilmalari sanoat robotlarining asosiy elementlaridan biri bo‘lib hisoblanadi. Ular odatda robot manipulyatorining oxirgi zvenosiga mahkamlanadilar. Qisqich qurilmalarining asosiy vazifasi manipulyatsiya ob’ektini qisib olish, ushlab turishdan iborat, bunda ob’ektning shakli, o‘lchamlari va massasi hisobga olinadi. Qisqichlarning konstruksiyasi, o‘lchamlari va ko‘rinishi ob’ektning massasiga, shakliga o‘lchamlariga va boshqa parametrlariga bog‘liq bo‘ladi.
Qisqich qurilmalarining sinflanishi.
Qisqich qurilmalari maxsusligi, yuritma turi, qisqich elementlarining konstruksiyalari va boshqa xususiyatlari bo‘yicha sinflanadi (2.13 - rasm)
- Rasm. Qisqich qurilmalarining sinflanishi.
Mexanik qisqich qurilmalari eng universal hisoblanadi, chunki ularni turli konfiguratsiyaga ega bo‘lgan, har xil materiallardan yasalgan ob’ektlar bilan ishlashga qo‘llash mumkin. (2.14 - rasm).
Turli tipdagi qisqich lablari (doimiy va almashtiriladigan) qisqich qurilmasining asosiy elementi bo‘lib hisoblanadi. Ularning shakli, o‘lchamlari qisib olinadigan detalning konfiguratsiyasiga va o‘lchamlariga mos keladi. Universal qisqich qurilmalarida almashtiriladigan maxsuslashgan qisish lablarini ishlatish individual qisqichlarni qo‘llashdan ozod qiladi va robotlar qiymatini kamaytiradi.
|
Nazorat savollari - X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar

|
X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar
|
bet | 113/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Nazorat savollari
Mexatronika deganda nima tushuniladi?
Robototexnik tizimlarning chiziqli harakat intellektual mexatron modullarnig vazifalari nimalardan iborat?
Mexatron modullarning robototexnikada qo‘llanilishini aytib bering?
Mexatronikaning tashkil etuvchi qismlariga nimalar kiradi?
Mexatron modullarining sinflanishini aytib bering?
XULOSA
Hozirgi zamon yuqori texnologiyalarida sanoat robotlari va robototexnika tizimlari keng qo‘llanilmoqda. Robotlar, robototexnik va moslashuvchan ishlab chiqarish sistemalari ishlab chiqarishni rivojlantirishning texnik asoslari hisoblanadi. Hozirgi zamon yangi texnologiyalarida robotlar va robototexnik sistemalarni qo‘llash yildan yilga oshib bormoqda. Mazkur darslikda “Robotlar va robototexnik tizimlar” darsligi bo‘yicha xulosalar quyidagilarni o‘z ichiga oladi.
Birinchi bobda. Robotlarning ishlab chiqarishni kompleks avtomatlashdagi roli tahlil qilingan. Robotlar bo‘yicha umumiy tushunchalar va ta’riflar, robotlarning siniflanishi, sanoat robotining strukturasi, intellektual, adaptiv va programmali robotlar, robotlarning texnik xarakteristikalari va robotning modul qurish prinsipi keltirilgan.
Ikkinchi bobda. Robotlaning mexanik sistemasi, kinematikasi, robot manipulyatorlarining kinematik kamponovkalari, ularning konstruktiv xususiyatlari, robotlarning ishchi organlari harakatlanish qurilmalari bayon qilingan.
Uchunchi bobda. Robotlarning pnevmatik, gidravlik va elektrik yuritmalari va ko‘p koordinatali yuritmalari va ular asosidagi sanoat roboting konstruksiyasi va ishlash prinsipi bayon qilingan.
To‘rtinchi bobda. Sanoat robotlarining boshqarish sistemalari, ularning sinflanishi, robotlarni avtomatik boshqarish sistemalari, programmali boshqarish sitemalari, siklli, pozitsion, kontur boshqarish sitemalari ko‘rilgan.
|
| |
Koordinat sistemalari - X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar

|
X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar
|
bet | 112/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlarKoordinat sistemalari
|
Mexatron modulning chiqishi
|
Robotning kinematik sxemasi
|
Dekart
|
,
{ ,
,
{
|
Чx
Чz
Чу
|
Silindrik
|
,
,
|
Чx
AY
Чz
|
Sferik
|
,
,
|
AY
|
Burchak(angulyar)
|
,
{
|
|
Mexatron modullarning robototexnikada qo‘llanilishiga misol 15.5- rasmda keltirilgan [37, 38].
15.5- rasm. Ko‘p koordinatali mexatron modul asosida qurilgan sanoat roboti:
1 – ko‘p koordinatali mexatron modul, 2 – “u” o‘qi bo‘yicha gorizontal harakat zvenosi, 3 – “z” o‘qi bo‘yicha vertikal harakat zvenosi, 4 – “x” o‘qi bo‘yicha gorizontal harakat zvenosi, 5 – qisqich qurilmasi.
Dekart koordinat sistemasida ishlovchi sanoat roboti ko‘p koordinatali mexatron moduldan (1), “u”- o‘qi bo‘yicha harakatlanuvchi zvenodan (2), “z” o‘qi bo‘yicha vertikal harakatlanuvchi zvenodan (3), “x” – o‘qi bo‘yicha gorizontal harakat modulidan (4) va qisqich qurilmasidan (5) tashkil topgan.
Bu robotning asosiy xususiyatlari shundan iboratki, gabarit o‘lchamlari va massa ko‘rsatkichlari kichik, dinamik xarakteristikalari yaxshilangan va bitta ko‘p koordinatali mexatron modul barcha harakatlarni olish imkonini beradi.
|
| |
Beshinchi bobda - X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar

|
X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar
|
bet | 114/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlarBeshinchi bobda. Robototexnik tizimlar va komplekslar ularga qo‘yiladigan talablar, robototexnik komplekslarning sinflanishi keltirilgan.
Oltinchi bobda. Robototexnik komplekslarda robotlar qo‘llanilishining asosiy sxemalari, robototexnik komplekslarni joylashtirishning asosiy turlari keltirilgan.
Yettinchi bobda. Robototexnik komplekslar yordamida yig‘uv operatsiyalarini avtomatlashtirish, yig‘uv robotlari va komplekslari, moslashuvchan ishlab chiqarish tizimlarining asosiy xarakteristikalari, yig‘uv operatsiyalarini avtomatlashtirishda adaptiv robotlarning qo‘llanilishi bayon qilingan.
Sakkizinchi bobda. Mexanik ishlov berish robototexnik komplekslari, stanok guruhiiga xizmat qiluvchi RTKlar, temirchilik – presslash operatsiyalarida ishlatiladigan RTKlar, issiq shtamplash RTKlari, termik ishlov berish RTKlari keltirilgan.
To‘qqizinchi bobida. Mobil robototexnik sistemalarning vazifalari, siniflanishi, mobil transport robototexnik sistemasining informatsiya datchik larga ega MP-12T robokarasi keltirilgan.
O‘ninchi bobida. Robototexnik komplekslarning informatsion sistemalari, ularning vazifalari, siniflanishi , taktil sensorlari, texnik ko‘rish sistemalari va kuch moment datchiklari bayon qilingan.
O‘n birinchi bobda. Robotlarning ishlab chiqarishda qo‘llanilishi, temirchilik – preslash uskunalariga xizmat qiuvchi robotlar, metal qirquvchi dastgohlarga ximat qiluvchi sanoat robotlari va ularning asosiy xarakteristikalari keltirilgan.
O‘n ikkinchi bobda. Robotlarni sozlash, ishga tushirish va texnik xizmat ko‘rsatish va texnik xarakteristikalarini tekshirish, sanoat roboti parametrlarini nazorat qilish apparaturasi va vositalari elemenilari bayon qilingan. Robototexnikada unifikatsiyalash va standartlashtirish ko‘rilgan.
O‘n uchinchi bobda. Intellektual robototexnik tizimlar, ularning asosiy elementlari va ishlash prinsiplari, intellektual model, intellektual robototexnik tizimni qurishning asosiy yo‘nalishlari va ulardi bilimlar aks ettirishning usullari keltirilgan.
|
| |
– rasm. Sanoat roboti pnevmoyuritmasining sxemasi

– rasm. Sanoat roboti pnevmoyuritmasining sxemasi:
BQ – boshqarish qurilmasidan, 1-shtok, 2- dempfirlash qurilmasi, 3,6- rostlanuvchi tayanchlar, 4- qo‘zg‘almas tayanch, 5-sterjen, 7-klapanlar, 8-taqsimlagich.
Pnevmatik yuritmalar asosan siklli boshqariladigan sanoat robotlarida keng qo‘llaniladi va ularning yuk ko‘tarish qobiliyati 20 – 30 kg bo‘ladi.
Pnevmatik yuritmali robotlarga “Siklon – 5”, “RF – 202M”, “PMR – 0.5”, “RITM”, “MP – 9S” robotlari misol bo‘ladi.
Robotning gidravlik yuritmasi.
Gidravlik yuritmali sanoat robotlari dunyo miqyosida barcha robotlarning
40 % ni tashkil etadi. Bunga sabab robotlar gidroyuritmalarining quyidagi afzalliklaridir: katta solishtirma quvvat, yuqori to‘xtash aniqligi, shovqin darajasining pastligi, murakkab harakatlarni qila olish imkoniyati.
Boshqa tomondan gidroyuritmalar quyidagi kamchiliklarga ega:
temperatura o‘zgarganda ishchi suyuqlikning qovushqoqligining o‘zgarishi;
maxsus manbaning (nasos stansiyasi) zarurligi;
manjetlardan tashqariga suyuqlik chiqishi tufayli, ishchi zonaning ifloslanishi;
xizmat qilish murakkabligi;
aralash sistemasining (elektrik va gidravlik) mavjudligi.
– rasmda sanoat robotining holati bo‘yicha teskari aloqali taqlidli elektrogidravlik yuritmaning funksional sxemasi keltirilgan.
– rasm. Sanoat roboti elektrogidravlik yuritmasining funksional sxemasi:
K – kuchaytirgich; EGO‘ – elektrogidravlik o‘zgartirgich; GD – gidrodvigatel; HD – holat datchigi; IO – ijro organi.
Gidrodvigatel GD shtokining holati o‘zgarishi holat datchigi hD tomonidan o‘lchanib, elektr signaliga Uta aylantiriladi. Teskari aloqa signali Uta berilgan signal Ub bilan solishtiriladi va ayirmasi ∆U kuchaytirgich K ga yuboriladi, undan keyin kuchaytirilgan Uk signal elektrogidravlik kuchaytirgich kirishiga uzatiladi.
Teskari aloqa datchiklari (bu holda holat datchigi (HD)) sifatida potensiometrlar, selsinlar, aylanma transformatorlar, induktiv, kodli datchiklar va boshqalar ishlatiladi.
Gidravlik sistemalarning asosiy elementlari sifatida nasos stansiyalari, ijro dvigatellari, elektromexanik boshqarish qurilmalari, quvvat kuchaytirgichlari qo‘llaniladi. Gidravlik mexanizmlar droselli va hajm boshqariladigan bo‘ladilar.
Sanoat roboti gidrostansiyasining funksional sxemasi 3.4 – rasmda keltirilgan. Ishchi suyuqlik nasos 5 yordamida bak 1 dan sistemaga yuboriladi. Nasos dvigatel 4 va ventilator 3 orqali ishga tushiriladi. Suyuqlik sistemaga 6,7,9,10 filtrlar orqali yuboriladi. Temperatura relesi 2 stansiya mexanizmlarini suyuqlik tempraturasi 35 oS bo‘lgandagina ishga tushiradi. Gidroakkumlyatorlar 11
suyuqlik sarfi katta bo‘lganda kompensatsiya qilish va suyuqlik bosimi pulsatsiyalarini kamaytirish uchun xizmat qiladi.
Sistemada bosim oshib ketganda saqlagich klapan 8 orqali suyuqlikning bir qismi bakga tushiriladi.
|
– rasm. Sanoat robotlari yuritmalarining sinflanishi

|
– rasm. Sanoat robotlari yuritmalarining sinflanishi
|
bet | 23/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar – rasm. Sanoat robotlari yuritmalarining sinflanishi.
Robotning pnevmatik yuritmasi
Hozirgi vaqtda pnevmatik yuritmali sanoat robotlari eng keng tarqalgan. Pnevmatik yuritmaning afzalliklariga uni boshqarish soddaligi, yasash arzonligi va yong‘inga xavfsizligi kiradi.
Pnevmatik yuritmalarning kamchiliklariga tezlik qiymatini doimiy emasligi va sistemaning turg‘unligi pastligi kiradi. Pnevmatik yuritma elementlarining
ishonchliligi qisilgan havoni tayyorlash sifatiga bog‘liq bo‘ladi va bunda havo bosimining barqaror bo‘lishiga, ifloslardan tozalashga va elementlarni moylashga e’tibor berish kerak bo‘ladi.
Pnevmatik yuritma ishlaganda sarflangan energiyaning 24 % i ishlatiladi. Undan tashqari, havoning qisiluvchanligi darajasi yuqori bo‘lganligi sababli, pnevmatik yuritma past sezuvchanlikka, katta vaqt doimiyligiga ega va natijada tezkorligi past bo‘ladi.
Shuni ta’kidlash lozimki, pnevmatik yuritmalarda berilgan nuqtada fiksatsiya qilish uchun tormozlash ancha qiyinchiliklar tug‘diradi.
Pnevmatik yuritma quyidagi elementlardan tashkil topadi: ijro dvigatel, taqsimlagich qurilmasi, tezlikni rostlash uchun drosellar, bosim reduktori, dempfirlash qurilmasi [9, 10].
Havo taqsimlagich qurilmasi pnevmoyuritma elementlarida qisilgan havoni robotni boshqarish programmasi asosida qayta taqsimlash, hamda havoni atmosferaga chiqarib yuborishni amalga oshiradi. Dvigatellarning kirish va chiqishiga o‘rnatilgan drosellar yordamida havo sarfi rostlanadi.
Pnevmatik yuritmalarda ijro dvigatellari sifatida pnevmosilindrlar, porshenli burilish dvigatellari va boshqalar qo‘llaniladi.
– rasmda siklli boshqariladigan sanoat robotining bir harakat darajasi pnevmatik yuritmasining sxemasi keltirilgan.
Boshqarish qurilmasidan (BQ) signal havo taqsimlagichning boshqaruvchi elementiga (masalan, elektromagnitga) yuboriladi. Boshqarish ta’siriga muvofiq havo taqsimlagich 8 pnevmosilindrning 7 bir kamerasini ishchi havo magistrali bilan bog‘laydi, boshqa kamerasini esa atmosfera bilan bog‘laydi.
Rostlanuvchi 3 va 6 tayanchlar berilgan yo‘nalish bo‘yicha shtokning 1 siljish diapazonini aniqlaydi. Tayanchlar sterjenga 5 joylashtirilgan bo‘ladilar.
Dempfirlash qurilmasi 2, qo‘zg‘almas tayanchga 4 o‘rnatiladi va shtokning tormozlanishini amalga oshiradi.
|
| |
– rasm. Sanoat roboti gidrostansiyasining funksional sxemasi

|
– rasm. Sanoat roboti gidrostansiyasining funksional sxemasi
|
bet | 25/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar – rasm. Sanoat roboti gidrostansiyasining funksional sxemasi.
Gidravlik yuritmalarda ko‘pincha gidrodvigatel sifatida gidrosilindrlar qo‘llaniladi. Ayrim gidrosilindrlarga tarmoq qurilmasi o‘rnatilgan bo‘ladi, bu esa porshen harakatini tormozlash rejimini rostlash imkonini beradi. Sanoat robotlari uchun yuqori tezkorlikka, ishonchlilikka, kichik o‘lchamlarga ega bo‘lgan gidroyuritmalarni yaratish talab qilinadi.
Ko‘pincha gidravlik yuritmalar yuk ko‘tarish qobiliyati 10 kg dan yuqori bo‘lgan, to‘xtash xatoligi kichik bo‘lgan sanoat robotlarida qo‘llaniladi, undan tashqari bunday yuritmalar juda katta yuk ko‘tarish qobiliyatiga va ishchi zonasi katta bo‘lgan robotlarda ham ishlatiladi. Gidroyuritmali robotlar pozitsion va kontur boshqarishli bo‘ladilar [2, 7].
Gidravlik yuritmalar asosida “Universal – 50” (Rossiya), “Unimate” (AQSh), “Hibot” (Yaponiya) robotlari qurilgan.
Robotlarning elektrik yuritmasi.
Hozirgi vaqtda elektrik yuritmali robotlarni yaratishga katta e’tibor berilmoqda. Elektrik yuritmali robotlar pnevmatik va gidravlik robotlarga nisbatan
20 % ni tashkil qiladi. Bunday yuritmalarga qiziqishga sabab elektrodvigatellarning juda ko‘p turlari mavjudligi va ularni boshqarish metodlari
ishlab chiqilganligidir. Bundan tashqari elektrik yuritmalarda universal manbani va EhM ni boshqarish uchun ishlatish imkoniyati bor.
Elektr yuritmalarning asosiy afzalliklari: montaj va sozlash osonligi, ekspluatatsiya qilish soddaligi, trubalarning yo‘qligi, shovqin pastligi va ifloslanish yo‘qligi. Shu bilan birga boshqa yuritmalarga qaraganda sanoat robotlarida elektr yuritmalarni ijro sistema elementi sifatida ishlatilganda o‘lcham va massa ko‘rsatkichlari yaxshi emas, bu esa manipulyator zvenolari konstruksiyalari uchun juda muhimdir. hozirigi vaqtda chiqarilayotgan elektrodvigatellarning chiqish vali yuqori aylanish chastotasiga ega. Aylanish chastotasini kamaytirish uchun reduktorlarni ishlatish, yuritmaning foydali ish koefitsientini va solishtirma quvvatini kamaytiradi [8, 10]. Taqlidli elektrik yuritmaning funksional sxemasi 3.5
Uб Ω
|
| |
Robotlarning harakatlanish qurilmalari

|
Robotlarning harakatlanish qurilmalari
|
bet | 21/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Robotlarning harakatlanish qurilmalari.
Sanoat robotlari mobilliga qarab statsionar va harakatlanuvchi turlarga bo‘linadi. Statsionar robotlarda ishchi organ regional va lokal harakat qiladi, harakatlanuvchi robotlarda esa – yuqoridagi harakatlarga qo‘shimcha global (sex ichidagi) harakatlar bo‘ladi. Harakatlanuvchi robotlarning asosiy vazifasi transport oqimlari yoki ayrim texnologik operatsiyalar orasidagi aloqani amalga oshirishdan va ayrim hollarda yuklarni qayta ishlash bilan bog‘liq operatsiyalarni avtomatlashtirishdan iborat.
Konstruktiv bajarilishi jihatidan harakatlanuvchi sanoat robotlari yerda yuradigan va osma bo‘ladilar. Osma robotlar odatda monorelsda harakat qiladilar [5, 10].
Harakatlanuvchi robotlar statsionar robotlardan harakatlanish qurilmasi borligi bilan farq qiladi. Harkatlanish qurilmalari yurish qismidan va yuritmalardan
tashkil topadilar va g‘ildirakali, gusenitsali, qadamlovchi va boshqa turda bo‘lishi mumkin (2.16 - rasm).
– rasm. Gusenitsali harakatlanuvchi robot.
Sanoat robotlari harakatini amalga oshirishda gidravlik, pnevmatik, elektrik, aralash yuritmalar ishlatiladi (masalan, gidro- yoki pnevmoyuritma qo‘llaganda energiyani uzatish qiyinlashadi).
Sanoat robotlari harkatlanish qurilmasining yuritmasini rostlashning turli usullari mavjud. Holat bo‘yicha berk yuritmani qo‘llash robotning harkatlanganda istalgan nuqtada yuqori aniqlik bilan to‘xtatishini amalga oshirishga imkon beradi, ammo konstruksiyaning murakkablashishiga va narxining oshishiga olib keladi.
Ochiq konturli yuritmani qo‘llash harakatlanish qurilmasining konstruksiyasini soddalashtiradi, ammo to‘xtash aniqligi yuqori bo‘lmaydi (to‘xtash aniqligi ± 5 mm va undan yuqori), buning sababi yuritma mexanizmlari va tormoz qurilmalardagi ishqalanish kuchining ta’siridir. Bu rostlash usulida robotning berilgan pozitsiyada to‘xtashi, robotning harakatlanish yo‘lida joylashgan rele tipidagi signal qurilmalari tomonidan ketma – ket beriladigan komandalar yordamida amalga oshiriladi.
Ayrim sanoat robotlarida harakatlanishni boshqarish uchun aralash yuritma ishlatiladi. Bu holda berilgan to‘xtash pozitsiyalar oralig‘ida ochiq yuritma ishlatiladi, ammo berilgan pozitsiya nuqtalari yaqinida esa holat bo‘yicha berk yuritma qo‘llaniladi.
Harakatlanuvchi sanoat robotlari harakatlarini programmalash, manipulyator harakatini programmalashga o‘xshash bo‘ladi.
|
| |
Mexatron modullarning robototexnikada qo‘llanilishi

|
Mexatron modullarning robototexnikada qo‘llanilishi
|
bet | 111/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar 15.4 Mexatron modullarning robototexnikada qo‘llanilishi
Hozirgi zamon robotlarining ko‘pchiliga ijro sistemalari shunday quriladiki, unda robot manipulyatorning har bir harakat darajasida alohida ijro modullari qo‘llaniladi [5].
Robotlarni ijro sistemalarining bu tarzda konstruktiv qurishning asosiy kamchiliklari quyidagilar:
robot harakatlanuvchi zvenolarining o‘lcham va massa ko‘rsatkichlari yuqori bo‘ladi;
robot konstruksiyasining murakkabligi;
robot dinamik xarakteristikalarining yomonlashuvi va qo‘yiladigan talabga javob bermasligi.
Ko‘p koordinatali mexatron ijro modullarini turli xil robotlarda qo‘llanilishi robotninh o‘lcham va dinamik xarakteristiklarini yaxshilash imkonini beradi. Bu usulda bitta mexatron modul asosida robot zvenolarining aylanma «A» va (yoki) chiziqli “Ch” harakatlarini olish imkoniyati paydo bo‘ladi.
Ko‘p koordinatali mexatron modullar asosida dekart, silindrik, sferik va burchak koordinat sistemalarida ishlovchi robotlarni yaratish mumkin (15.2- jadval).
Dekart koordinat sistemasida ishlovchi robot uchta chiziqli harakatlarga ega bo‘lgan modul asosida quriladi.
Silidrik koordinat sistemasida ishlovchi robot bitta aylanma va ikkita chiziqli harakatni amalga oshiruvchi mexatron modul asosida quriladi.
Sferik koordinat sistemasida ishlovchi robot ikkita aylanma va bitta chiziqli harakat qiladigan modul asosida yaratiladi.
15.2 – jadval.
Ko‘p koordinatali mexatron modullar
|
| |
- rasm. Richagli qisqich qurilmasi

|
- rasm. Richagli qisqich qurilmasi
|
bet | 20/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar - rasm. Richagli qisqich qurilmasi.
Qisqich qurilmalarida quyidagi turdagi yuritmalar: mexanik, pnevmatik, gidravlik, magnit, elektromagnit va ularning kombinatsiyalari qo‘llaniladi. Barcha yuritmalar detallarni qisib olish jarayonidagi kuchlar kattaligini rostlash imkonini beradi.
– rasm. Pnevmatik qisqich:
a – tashqi ko‘rinishi; b – barmoq kesimi. 1 – yupqa qismi; 2 – gofrlar;
3 – qalin qismi; 4 – havo kirish qismi; 5 – qisilgan havo berilganda barmoq qismining deformatsiyasi.
Pnevmatik yuritmali qisqich qurilmalarning mexanik va gidravlik yuritmali qurilmalarga qaraganda kamchiligi shundan iboratki, ularda qisish kuchini aniq rostlash mumkin emas.
– rasmda besh barmoqli pnevmatik qisqichning tuzilishi keltirilgan. Barmoqlar turli qalinlikdagi qismlarga ega bo‘lganligi sababli, qisilgan havo berilganda ular bukiladi va predmetlarni qisib oladi.
Magnit qisqich qurilmalarida turli konfiguratsiyali, ferromagnit xususiyatiga ega materiallardan yasalgan predmetlarni qisib olish uchun doimiy
magnitlar va elektromagnitlar qo‘llaniladi. Ularning asosiy kamchiligi qoldiq magnetizm va faqat ferromagnit xususiyatli predmetlar bilan ishlashi, bu esa bunday qisqichlarni qo‘llash imkoniyatini cheklaydi.
Sezish qobiliyatiga ega bo‘lgan qisqich qurilmalarida turli xil sensorlar (taktil, kuch moment, optik, sun’iy ko‘z sistemalari va boshqalar) qo‘llaniladi, ular qisqich bilan manipulyatsiya ob’ekti orasidagi kuchni, ob’ekt bor yo‘qligi, qisqichning harakati bo‘yicha informatsiya olishga xizmat qiladilar va qisqichlarning funksional imkoniyatlarini oshiradi. Bu sensorlarning chiqish signallari robotlarning boshqaruv qurilmasiga yuboriladi va u yerda qayta ishlanib, zarur bo‘lsa parametrlar o‘zgartiriladi.
Texnologik asboblar. hozirgi vaqtda sanoat robotlari payvandlash, yig‘uv, bo‘yash va boshqa qator operatsiyalarni to‘g‘ridan to‘g‘ri bajaradilar. Bu hollarda sanoat robotining ishchi organi texnologik asbob ko‘rinishida bajariladi va manipulyatorning oxirgi zvenosiga o‘rnatiladi. Texnologik asbob sifatida pulverizatorlar, payvandlash asboblari, gayka burash uskunalari va boshqalar ishlatiladi [9].
|
| |
Kvalimetriya va ta’lim tizimini baholash

|
Kvalimetriya va ta’lim tizimini baholash
|
bet | 26/82 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 462,37 Kb. | | #119205 |
Bog'liq Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash (3)Kvalimetriya va ta’lim tizimini baholash.
Ta’limni boshqarish tizimining asosiy tarkibiy qismlaridan biri uning sifatini nazorat qilish va baholash jarayoni sanaladi.
Ta’lim-tarbiya jarayonini nazorat qilish va baholashda nafaqat iqtisodiy foyda, balki ijtimoiy samaradorlik ham e’tiborga olinadi.
Kvalimetriya metodlari vositasida ta’lim tizimi orqali jamiyatda vujudga keltiriladigan ijtimoiy samaradorlikni aniqlash mumkin.
Bundan tashqari kvalimetriya samaradorlikni aniqlashda alternativ jarayonlarni sifat jihatdan qiyoslash, ular o‘rtasidagi umumiy tomonlar va farqlarni aniqlaydigan o‘zgarmas ko‘rsatmalar mavjudligi bilan xarakterlanadi.
Kvalimetriya metodlaridan barcha fundamental fanlar, amaliy ishlab chiqarish va jamiyatdagi jarayonlarni o‘rganishda qo‘llaniladi.
Xulosa qilib aytganda, ta’lim-tarbiya jarayonida pedagogik kvalimetriya metodlaridan foydalanish ta’lim samaradorligini aniqlash, mavjud kamchiliklarga barham berishga zamin tayyorlaydi.
Nazorat savollari:
Kvalimetriya fani va uning sohalari haqida tushuncha bering.
Pedagogik kvalimetriya fanining maqsadi va vazifalarini aniqlang.
Pedagogik kvalimetriyaning ilmiy-tadqiqot metodlariga ta’rif va tavsif bering.
Pedagogik kvalimetriyaning dolzarb muammolari va ularni hal etish yuzasidan fikr bildiring.
Pedagogik kvalimetriya metodlari va ularning turlari, ulardan foydalanish yo‘llarini izohlang.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Garry G. Azgaldov.Alexander V. Kostin Alvaro E. Padilla Omiste. The ABC of Qualimetry. Toolkit for measuring theimmeasurable Ridero 2015.
J. Tolipova Pedagogik kvalimetriya. TDPU bosmaxonasi. 2015y.107 b. 2.
2-Mavzu: Nostandart test-pedagogik kvalimetriya nazorat va baholash texnologiyasi sifatida.
Reja:
Testlarning ta’rifi, tasnifi, metodologik asoslari.
Testologiya fanining rivojlanish bosqichlari, uning faoliyat sohalari.
Talabalarlarning o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va malakalarini nazorat qilish va baholashda test topshiriqlaridan foydalanish yo‘llari
|
| |
Baxtsiz xodisalarni tekshirish komissiyasiga kimni kiritmaydi?

489. Baxtsiz xodisalarni tekshirish komissiyasiga kimni kiritmaydi? A) bevosita baxtsiz xodisa sodir bо‘lgan uchastka raxbarini
B) belgilanmagan
C) о‘z xoxishiga kо‘ra har kim kirishi mumkin
D) о‘z xoxishiga kо‘ra har kim kirmasligi mumkin
4 9 0 . Ishlab chiqarish gigiyenasi deb nimaga aytiladi? A) ishlab chiqarishdagi zararli gazlar, changlar, bug‘ va bug‘ tumanlari ta’siri natijasida
vujudga keladigan kasb kasaliklarining oldini olish majmuasi.
B) mehnat muhitidagi noqulay sharoitlari xodimga ta’sir qilish xavfini kamaytirishga
qaratilgan chora-tadbirlar majmuasi
C) mehnat muhitidagi noqulay sharoitlar xavfini kamaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar
majmuasi
D) noqulay mehnat muhiti xodimiga ta’sir qilish xavfini butunlay bartaraf qilishga
qaratilgan chora-tadbirlar majmuasi
494. Sanoat sanitariyasi deb nimaga aytiladi? A) ishchilarga zararli ishlab chiqarish omillari ta’sirini oldini oluvchi vositalar, sanitar-
texnik, gigiyenik va tashkiliy tadbirlar tizimidir
B) mehnat muhitidagi noqulay sharoitlari xodimga ta’sir qilish xavfini kamaytirishga
qaratilgan chora-tadbirlar majmuasi
C) mehnat muhitidagi noqulay sharoitlar xavfini kamaytirishga qaratilgan chora-tadbirlar
majmuasi
D) noqulay mehnat muhiti xodimiga ta’sir qilish xavfini butunlay bartaraf qilishga
qaratilgan chora-tadbirlar majmuasi
495. Havo haroratini о‘lchash uchun qanday asbob ishlatiladi? A) simob yoki spirtli termometrlar
B) aktinometrlar
C) aspiratsion psixrometr va gigrometr
D) qanotli anemometrlar
496. Havodagi zararli moddalarni aniqlash uchun qanday usullardan foydalaniladi? A) laboratoriya, ekspress va indikator usullar
B) ekspress va indikator usullar
C) laboratoriya va indikator usullar
D) laboratoriya va ekspressusullar
497. Issiqlik nurlanishi intensivligini о‘lchashda qanday asbob ishlatiladi? A) aktinometr
B) simob yoki spirtli termometr
C) qanotli anemometr
D) aspiratsion psixrometr
Qanday baxsiz xodisalar tekshirilmaydi va a hisobga olinmaydi?

482. Qanday baxsiz xodisalar tekshirilmaydi va a hisobga olinmaydi? A) tabbiy о‘lim, о‘z joniga qasd qilish va jinoyat ustida sodir etilgan xarakat tо‘fayli
B) о‘lim bilan tugagan baxtsiz xodisaar
C) ish joyidan tashqarida bо‘lgan baxsiz xodisalar
D) korxona hududida bо‘lgan baxsiz hodisalar
483. Baxsiz xodisani tekshirish komissiyasi necha kun ichida tekshiruvni yakunlashi kerak A) uch sutka ichida
B) besh sutka ichida
C) un sutka ichida
D) un besh sutka ichida
484. Qanday hollardagi baxtsiz hodisalar hukumat tomonidan tekshiriladi? A) 5 yoki undan ortiq odam halok bо‘lgan yirik baxtsiz hodisalar
B) 15 yoki undan ortiq kishi halok bо‘lgan yirik baxtsiz hodisalar
C) 10 yoki undan ortiq kishi halok bо‘lgan yirik baxtsiz hodisalar
D) 25 yoki undan ortiq о‘limga olib keladigan yirik baxtsiz hodisalar
485. Baxtsiz hodisani tekshirish hisoboti qanday nomlanadi? A) N-1 shakldagi dalolatnoma
B) N-2 shakldagi dalolatnoma
C) N-3 shakldagi dalolatnoma
D) N-1/b shakldagi dalolatnoma
486. Baxtsiz hodisani tekshirish N- 1 shakldagi dalolatnomasi nechta nusxada tayyorlanadi? A) davlat tilida 3 ta nusxada
B) davlat tilida 4 ta nusxada
C) davlat tilida 5 ta nusxada
D) davlat tilida 2 ta nusxada
487
. Baxtsiz hodisa tо‘g‘risidagi N- 1 shakldagi dalolatnomasi necha yil saqlanadi? A) 45 yil
B) 50 yil
C) 60 yil
D) 70 yil
488.Qanday baxtsiz xodisalar maxsus tekshiriladi? A) о‘lim bilan tugagan yoki oqibati og‘ir baxsiz xodisalarni keltirib chiqargan
B) besh kishi о‘lim bilan tugagan yoki oqibati besh kishi og‘ir baxsiz xodisaga uchragan
C) un kishi о‘lim bilan tugagan yoki oqibati 10 kishi og‘ir baxsiz xodisaga uchragan
D) о‘lim bilan tugagan yoki oqibati og‘ir iqtisodiy zarar keltirgan
Tuproqyo'llarda - Amaliy ish-12 Mavzu: Noqulay yo’lvaob-havosharoitidazamonaviytizimlarningo’rni. Ishdanmaqsad

|
Amaliy ish-12 Mavzu: Noqulay yo’lvaob-havosharoitidazamonaviytizimlarningo’rni. Ishdanmaqsad
|
bet | 8/9 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 44,68 Kb. | | #118999 |
Bog'liq Amaliy ish 12Tuproqyo'llarda avtomobilharakatigaqarshilikasfaltlanganyo'llargaqaragandaanchakatta. Shuninguchun, ishgatushganda, ko'proqtezlashtirishvaviteslarnitezroqalmashtirishkerak.
Qiyinyo'lgakirganda, vitesnipasaytirishtezroqamalgaoshirilishikerak, erqanchalikyumshoqbo'lsa, mashinaningburilishishunchalikto'g'rivaaniqbo'lmaydi. U kattaegrichiziqdano'tishimumkin.
Qattiqtormozlashg'ildiraklarniyumshoqergamajburqiladivarulg'ildiragibo'shabqolishivaavtomobilnikerakliyo'nalishdaushlabturishuchunko'proqkuch talab qilishimumkin. Tuproqyo'llariningtiktushishlaridahaydashdasizpastkivitesniyoqishingizvaasosandvigatelbilantormozlashingizkerak.
Tiksirpanchiqburilishbilanpastgatushishningkombinatsiyasiayniqsaxavflidir. Bu erdasizbirvaqtningo'zidatormozqilaolmaysizvarulniaylantiraolmaysiz. Mashinaburilishgajavobberaolmaydivato'g'rioldingasiljiydi. Bundayholda, tormoznibo'shatishkerakvato'xtashtormozibilansekinlashishga harakat qiling.
Nam holatdako'tarilganda, silliqzamin, qorzanjirlarinioldindanqo'yishyaxshidir.
O'rmonyo'llaridahaydash cheklanganko'rinishtufayliko'plabkutilmaganhodisalarniolibkeladivashuninguchunhaydovchiniundaharakatlanayotgandayo'naltirishdaqiyinchiliklar. O'rmonyo'libo'ylabyaxshiyo'lbo'ylabharakatlanishzarurbo'lganbarchaholatlarda, yo'lniqidiribtopish, bundayuchastkanichetlabo'tishmumkinmiyokiyo'qliginiizlashkerak.
Agar u mavjudbo'lmasa, unda:
agar yo'l tor bo'lsa, shoshilinchtormozlashnita'minlab, past tezlikda harakat qilishingizkerak;
yaqinlashibkelayotganavtomobilningovozinieshitsangiz, ko'proqo'ngtomongao'tganingizma'qul kengmaydon vato'xtang, transport vositasio'tibketsin;
agar namtuproqlijoylarbo'lsa, undaularniaylanibo'tishyokiularninovdalarbilanyopishvayuqoritezlikdahaydashyaxshiroqdir, lekinbuloqlarnibuzmaslikkerak;
agar chuqurloybo'lganjoylarbo'lsa, ularnitezlashtirishbilan 2-tezlikda engibo'ting;
agar maydonsuvbilanqoplanganbo'lsa, u holdamashinanichuqurgatushibketmaslikyokisuvostidayashiringandog'larvatoshlargatushmaslikuchunehtiyotkorlikbilanhaydashkerakvashubhatug'ilsa, chuqurningchuqurliginitekshiring;
agar sizyo'ldasayohatqilishingizkerakbo'lsa, sizquruq, buzilmaganuchastkabo'ylabbirtomondanhaydashingizkerak.
|
| |
Qorliyo'ldahaydash - Amaliy ish-12 Mavzu: Noqulay yo’lvaob-havosharoitidazamonaviytizimlarningo’rni. Ishdanmaqsad

|
Amaliy ish-12 Mavzu: Noqulay yo’lvaob-havosharoitidazamonaviytizimlarningo’rni. Ishdanmaqsad
|
bet | 9/9 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 44,68 Kb. | | #118999 |
Bog'liq Amaliy ish 12Qorliyo'ldahaydash qiyinchiliktug‘dirmaydi. Shuniesdatutishkerakki, undaavtomobilg'ildiraklariningyo'lbilantutilishikichikdir, shuninguchun:
rulnikeskinaylantirmangvaburilishdanoldintormozlang; mashinaningtezliginioldindankamaytirishkerak;
kichikqorko'chkilarivaqorko'chkilariniviteslarnialmashtirmasdanvarulniaylantirmasdantezlashtirishdanengishkerak;
agar uzunbo'lim mashinao'tibketmadivasirpanishniboshlaydi, keyinuningto'liqtiqilibqolishigayo'lqo'ymaslikuchunsizto'xtab, eskiyo'lbo'ylabharakatlanishniboshlashingizkerak, keyinmashinanitarqatib, qolganqisminiengibo'ting.
Chuqurqorlihududlar engyaxshiqorzanjirlaribilanengish. Bo'shashganvanamqorbilanqoplanganyo'lni past tezlikda, silliqvaehtiyotkorlikbilanengibo'tish.
Yopishqoqtuproqliyo'luchastkalarida Sizehtiyotbo'lishingizvaengqulayvaxavfsizyo'lnitanlashingizkerak.
Suvyokiloybilanqoplanganjoylar, qalinloylijoylargaustunlikberishkerak, chunkig'ildiraklarningaylanishqarshiligikamroq.
Aylanmayo'l, oldingiavtomobiltomonidanqoldirilgansayohatgamoskeladi. Tuproqlardasuvborligiularningtubidazichtuproqborliginiko'rsatadi. Agar yo'lto'satdankengayibketganbo'lsa, buuningbujoydakattachuqurlikkaegaekanliginianglatadi.
Yo'lningyopishqoqtuproqliqisminihaydashuchun avtomashinanimumkinbo'lgantezlanishmasofasidato'xtatibturish, pastkivitesnio'rnatishvaavtomobilnisilliq, silliq, siltabvakeskintormozlashsiz, viteslarnialmashtirmasdanvato'xtamasdanharakatlanishinita'minlashkerak. Avtomobilnito'xtatganda, belanchakusulidanfoydalaning.
Yo'lsharoitlariva harakat xavfsizligi Bu tushunchalarbir-biridanajralmas. Kompleks yo'lsharoitlari bevositata’siretuvchiomillardanbiridir harakat xavfsizligi.
Yo'lsharoitlarigayo'lqoplamasiningsifati (chuqurliklar, bo'shliqlar, chuqurliklar, belgilar), shuningdekob-havosharoiti, shuningdek, relef (masalan, tog'lardaserpantinbo'ylabhaydash) kiradi.Ushbumaqolada biz qisqachato'xtalibo'tamiz. engqiyinyo'lsharoitidaavtomobilniboshqarishningnozikjihatlarihaqida.
Savollar
Chorrahalardavapiyodalaro'tishjoylaridahaydash
Piyodalaro'tishjoylarivamarshrut transport vositalariningto'xtashjoylaridano'tish
Maxsusshartlarva harakat xavfsizligi
|
| |
Haydashda qishloqyo'li - Amaliy ish-12 Mavzu: Noqulay yo’lvaob-havosharoitidazamonaviytizimlarningo’rni. Ishdanmaqsad

|
Amaliy ish-12 Mavzu: Noqulay yo’lvaob-havosharoitidazamonaviytizimlarningo’rni. Ishdanmaqsad
|
bet | 5/9 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 44,68 Kb. | | #118999 |
Bog'liq Amaliy ish 12Haydashda qishloqyo'li haydovchie'tiborgaolishikerakbo'lganbirqatorxususiyatlargaega. Kuchlitirbandlikningyo'qligi, chorrahalarningkamayishi, yo'lningyaxshiko'rinishi - bularningbarchasihaydovchininge'tiborinizaiflashtiradi, unitinchlantiradiva u vaziyatningog'irlashishinidarholbaholamaydivao'zvaqtidaehtiyotchoralariniko'raolmaydi. Monotonlandshafthaydovchigauyquchanta'sirko'rsatadiva agar haydovchicharchaganbo'lsavauzoqvaqtharakatdabo'lsa, u uxlabqolishimumkin. Bungayo'lqo'ymaslikuchunto'xtash, dam olish, cho'zish, birnechtakeskinharakatlarqilishkerak, agar isinishyordambermasa, mashinaniyo'lchetigaolibchiqib, dam olishkerak.
Statistikma'lumotlarshuniko'rsatadiki, engog'iroqibatlargaolibkeladiganbaxtsizhodisalarningdeyarliyarmiqorong'uliksoatlaridasodirbo'ladi.
Yo‘lharakatihajminingqisqarishiko‘plabhaydovchilardakunduzgidanko‘ratezroqhaydashvaerkinroq harakat qilishigaishonchhosilqiladi, boshqaruvningyumshatilsa, jazosizlikhissipaydobo‘ladi.
Kechasivako'rishningetarlidarajadabo'lmagansharoitidahaydovchiko'pinchakuchayganholatdabo'ladi hissiykuchlanish, shuninguchun u kungaqaragandaanchatezcharchaydi. Qorong'idamashinadaishlashuchunehtiyotkorlikbilantayyorgarlikko'rishingizkerak. Deyarlibarchaholatlardaqorong'uda harakat tezligikundavomidatezlikdankamroqbo'lishikerak.
Qarshikelayotgan transport vositasigayaqinlashganda, haydovchiuningharakatlanayotganiniyokiharakatsizliginitezdaaniqlashikerak. Haydovchinoqulaylik his qilgandayokiyaqinlashibkelayotganavtomobilninghaydovchisifaralarinio'zgartirganda, faralarni past nurgao'tkazishkerak, lekinkelayotgan transport vositasiga 250 m dan yaqinroqbo'lmagan. Kommutatsiyadanso'ng, ko'rishmasofasiningqisqarishisabablitezliknio'rnating (kamaytiring) vaqatnovqisminingo'ngchetigarioyaqiling.
Agar kelayotgan transport vositasininghaydovchisiuzoqnurnio'chirmasa, faralarniyanayoqishkerak. Agar u yo'lharakatiqoidalarinibuzishdadavometsa, tezliknipasaytirish, o'nggao'tishvauningchizig'idato'xtashkerak.
Yo'ldayo'lborligidaharakatlanish.
Otaravalarihosilqilganyo'lunchalikchuquremasvasezilarlichuqurlikkaega. Otaravasiningyo'lkengligiavtomobilnikidankamroq, agar u sayozbo'lsa, u holdaavtomobilningbirg'ildiraginiyo'lgaqo'yishmumkin. Agar yo'lchuqurbo'lsa, uni rad qilishyaxshiroqdir.
Yo'lnikesibo'tishkerakbo'lganda, sizmashinani 45 graduslikburchakostidayo'lgaqiyshaytiribyo'naltirishingizkerak. agar yo'lchuqurbo'lsa, chorrahadabirinchinavbatdauningqirralarinipastgatushirishyaxshiroqdir.
To'xtashdankeyinrutnitarketishdanoldin, avvalrulnichiqishtomonigaqarama-qarshitomonga, keyinesachiqishyo'nalishigaburishingizkerak. Yo'lnitarketishgaxalaqitbermasligiuchunboshqariladigang'ildiraklarnisilliqaylantirmasdan, pastroqvitesdaketishkerak. Harakatda, pastroqvitesda, bir oz tezlashtirishbilanrutnitarketishkerak.
|
| |
Ko'lmaklarvayo'llarningiflosqismlario'tishi

|
Ko'lmaklarvayo'llarningiflosqismlario'tishi
|
bet | 6/9 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 44,68 Kb. | | #118999 |
Bog'liq Amaliy ish 12Ko'lmaklarvayo'llarningiflosqismlario'tishi.
Bundayjoylarnijudaehtiyotkorlikbilanengibo'tishkerak. Ulargakirishdanoldin, sizavvalularniqidiribtopishingizkerak - suvostidabotqoq, iflosjoylarbo'lishimumkin. Mavjudyo'lbo'ylabko'lmakorqalihaydashyaxshiroqdir - u erdatuproqzichroqvatiqilibqolishehtimolikamroq.
Oldindanpastroqvitesgao'tishingiz, mashinanisekinlashtirmasdanyokitezlashtirmasdan, ko'lmakbo'ylabtengravishda harakat qilishingizkerak.
Qumloqjoylardaharakatlanish.
Qumlijoylarniengibo'tish, sizharakatningengxavfsizyo'nalishinioldindantanlashingizkerak.
Yopishqoqqumyokiuzunqumliuchastkadashinalarni R = 1,8 - 2,0 bosimningyarmigachaoldindano'chiring.
Pastroqvitesnio'rnatingvahaydashpaytidaunialmashtirmang.
To'g'rihaydashga harakat qiling, chunkiburilishlarmashinaningto'xtashiyokisirpanishigaolibkelishimumkin.
Ho'lqumdasiztezroqhaydashingizkerak, chunki past tezlikg'ildiraklarningsuzishigaolibkeladi.
Sayozva tor ariqlar, ariqlar past vitesdato'g'riburchakostidaengishkerak.
Suvto'sig'iniengishuchunsizgakerak:
Suvgatezlashmasdan, birinchivitesda, qirg'oqqavaquyioqimgaozginaburchakostidaharakatlaning.
Fordniyengibchiqqandankeyindvigateltezliginioshirib, silliqharakatlaning, tormozlarnitekisjoydaquriting.
Muzdano'tishpaytidaxavfsizliknita'minlashuchunquyidagilarzarur:
Muzningengyumshoqyonbag'irlarinivaqirg'oqqachiqishlarinio'rganing, muzningqalinliginivauningholatinianiqlang,
Muzqalinliginio'lchashdafaqattoza, uzluksiz, shishasimonmuzqatlamihisobgaolinadi.
Agar muzvasuvyuzasio'rtasidahavobo'shlig'ibo'lsa, undabundaymuzdano'tishdanvozkechishkerak.
Muzustidadoimiyravishda 10-15 km / soattezlikdaharakatlaning.
O'tishboshlanishidanoldinyo'lovchilarnitushiring, kabinaeshiginiochingvao'tishjoyidavomidauniyopmang.
Muzo'tishjoylaridavamuzbilanqoplanganyo'llardaavtomobilnihaydashhaydashdagixatovanoaniqliklarnikechirmaydi. Ko'pinchabuskiddir. Siljishningsababiavtomobilningkeskintezlashishivato'satdantormozlanishibo'lishimumkin.
Yon siljishmarkazdanqochma (burilishda) yokiko'ndalanginersiyakuchiningta'siridankelibchiqadi.
|
| |
Hajmiy gidravlik va pnevmatik yurutmalar

Hajmiy gidravlik va pnevmatik yurutmalar
Download
0,76 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
06.10.2024
Hajmi
0,76 Mb.
#273811
Download
0,76 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Hajmiy gidravlik va pnevmatik yurutmalar
Download
0,76 Mb.
Matnni ko'rish