Samarqand davlat universiteti Fan: Diskret matematika va matematik mantiq

|
Samarqand davlat universiteti Fan: Diskret matematika va matematik mantiq
|
Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #127285 |
Bog'liq 975468.pptx
Samarqand davlat universiteti
Fan: Diskret matematika va matematik mantiq
Rabbimov I.
Samarqand - 2020
Mavzu: To‘plamlar va ular ustida amallar. To‘plam Buleani. Dekart ko‘paytma
Raqamli texnologiyalar fakulteti
“Matematik modellashtirish” kafedrasi
Georg Kantor
To‘plamlar nazariyasining paydo bo‘lishi
Matematikada, diskret matematika, kombinatorika va graflar nazariyasida ham, turli to‘plamlar bilan ish ko‘rishga to‘g‘ri keladi. Masalan, kutubxonadagi barcha kitoblar to‘plami, lotin harflari to’plami, ot so’z turkumiga tegishli so’zlar to’plami, unli harflar to’plami, undosh harflar to’plami, suvda hayot kechiruvchi tirik organizmlar to‘plami, natural sonlar to‘plami, koinotdagi yulduzlar to‘plami, to‘g‘ri chiziqda yotuvchi nuqtalar to‘plami va hokazo.
To‘plamlar nazariyasiga fan sifatida XIX asrning oxirida matematikani standartlashtirish bo‘yicha o‘z dasturini taklif etgan Kantor tomonidan asos solingan deb hisoblansada, to‘plamlar bilan Kantordan oldinroq Bolsano shug‘ullangan.
Kantor fikricha, istalgan matematik ob’yekt (shu jumladan, to‘plamning o‘zi ham) qandaydir to‘plamga tegishli bo‘lishi shart.
Berilgan xossaga ega bo‘lgan barcha ob’yektlar majmuasi uchun umumiy nomni Kantor to‘plam deb tushungan edi.
1- ta’rif. To‘plamni tashkil etuvchilar shu to‘plamning elementlari deb ataladi.
To‘plamlar nazariyasida to‘plamning elementlari bir-biridan farqli deb hisoblanadi, ya’ni muayyan bir to‘plamning elementlari takrorlanmaydi.
To‘plamni tashkil etuvchi elementlar soni chekli yoki cheksiz bo‘lishi mumkin. Birinchi holda chekli to‘plamga, ikkinchi holda esa, cheksiz to‘plamga ega bo‘lamiz.
To‘plamlarni belgilashda, odatda, lotin yoki grek alifbosining bosh harflari, uning elementlari uchun esa alifboning kichik harflari qo‘llaniladi. To‘plamni tashkil etuvchi elementlar figurali qavslar orasiga olinib ifodalanishi mumkin.
Masalan, to‘plamning a, b, c, …, z elementlardan tuzilganligini A={a, b, c, …, z} ko‘rinishda yozish mumkin. Toq natural sonlar to‘plamini B deb belgilasak, uni , bunda n – natural son.
To‘plamlarning aksiomatik nazariyasi haqida tushunchalar
Hozirgi zamon to‘plamlar nazariyasi aksiomalar tizimiga asoslangandir. Qandaydir aksiomalarga asoslangan nazariya aksiomatik nazariya deb yuritiladi . To‘plamlarning aksiomatik nazariyasida bunday aksiomalar tizimi sifatida standart tizim hisoblangan Sermelo-Frenkel aksiomalari tizimini keltirish mumkin.
Hajmiylik aksiomasi. Ikkita A va B to‘plamlar faqat va faqat aynan bir xil elementlardan iborat bo‘lsagina tengdir.
Bo‘sh to‘plam aksiomasi. Birorta ham elementga ega bo‘lmagan to‘plam, ya’ni bo‘sh to‘plam, mavjud. Bo‘sh to‘plam uchun belgisi qo‘llaniladi.
To‘plamlar ustida amallar
6-ta’rif. Har qanday ikkita to‘plamning barcha elementlaridan, ularni takrorlamasdan, tuzilgan to‘plamga shu to‘plamlarning birlashmasi (yoki yig‘indisi) deb ataladi.
1-shakl
7-ta’rif. Har qanday ikkita to‘plamning barcha umumiy elementlaridan tuzilgan to‘plamga to‘plamlarning kesishmasi (yoki ko‘paytmasi) deyiladi.
2-shakl
3-shakl
9-ta’rif: А vа B to‘plаmlаrning simmetrik аyirmаsi (hаlqаli yig‘indisi) deb, А to‘plаmning B to‘plаmgа, B to‘plаmning А to‘plаmgа tegishli bo‘lmаgаn elementlаridаn ibоrаt to‘plаmgа аytilаdi vа A∆B kаbi belgilаnаdi. Shundаy qilib, A∆B=A⊕B=(А\B)U(B\А)
A∆B yoki A⊕B
4-shakl
4-shakl
A va B to’plamlarning Dekart ko’paytma si:
A B = { (a, b) : a A and b B}
Agar A = {Charlie, Lucy, Linus}, va
B = {Brown, VanPelt}, uholda
A,B chekli |A B| = |A||B|
A1 A2 … An =
= {(a1, a2,…, an): a1 A1, a2 A2, …, an An}
A B = {(Charlie, Brown), (Lucy, Brown), (Linus, Brown), (Charlie, VanPelt), (Lucy, VanPelt), (Linus, VanPelt)}
|
| |