nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta - bet 131

368
2. Ниязова, Г. Д., М. М. Нигматова, and С. С. Хужаева. "Современное
представление о физиологическом механизме внимания и памяти."
Научно-
спортивный вестник Урала и Сибири 5 (2015): 50-55.
3.
Niyazova, Davronovna Gulbahor, and Davronovna Sitora Niyazova. "Professional
training of future teachers for creative activity."
ACADEMICIA: AN
INTERNATIONAL MULTIDISCIPLINARY RESEARCH JOURNAL 11.1 (2021):
569-570.
4. Ниёзова, Гулбахор Давроновна. "ЦЕЛИ И
ЗАДАЧИ МУЗЫКАЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ
В
ДОШКОЛЬНОМ
ОБРАЗОВАНИИ."
Проблемы
педагогики 6 (51) (2020).
5.
Ниязова, Гулбахор Давроновна. "Воспитание
нравственности у детей
дошкольного возраста."
Проблемы педагогики 3 (48) (2020): 19-21.
6.
Никишина И.В. Инновационные педагогические
технологии и организация
учебно-воспитательного и методического процессов в школе. – Волгоград:
Учитель, 2008. С. 19.
7. Makhmudovna, Nigmatova Mavjuda, et al. "Language is a Means of Cognition and
Communication for Teaching in Education."
International Journal of Psychosocial
Rehabilitation 24.1 (2020): 247-256.
8. Ниязова, Г. Д., М. М. Нигматова, and С. С. Хужаева. "Современное
представление о физиологическом механизме внимания и памяти."
Научно-
спортивный вестник Урала и Сибири 5 (2015): 50-55.
9. Niyazova, Davronovna Gulbahor, and Davronovna Sitora Niyazova. "Professional
training of future teachers for creative activity."
ACADEMICIA: AN
INTERNATIONAL MULTIDISCIPLINARY RESEARCH JOURNAL 11.1 (2021):
569-570.
10. Ниёзова, Гулбахор Давроновна. "ЦЕЛИ И ЗАДАЧИ МУЗЫКАЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ
В
ДОШКОЛЬНОМ
ОБРАЗОВАНИИ."
Проблемы
педагогики 6 (51) (2020).
-bosqich Asosiy - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 106/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish2-bosqich Asosiy
(60 daqiqa)
|
| |
Tayanch bilimlarni faollashtirish;
1. Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi. Maqsad va vazifani belgilanishi;
2. Mashg’ulotning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
3. Mustaqil ish uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
4. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatgichlari bilan tanishtiradi
O’quvchilar bilimini faollashtirish;
5. Tezkor-so’rov, savol-javob, va boshqalar orqali bilimini faollashtiradi.
Yangi o’quv materiali bayoni;
6. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayoni tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy xolatlarni yozdiradi
7. Slaydlar namoyishi va sharxlash
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash;
8. Mustaxkamlash uchun savollar
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhga ishlash qoidasi bilan tanishtiradi.
Har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlaydi, bajarish jarayoni kuzatiladi, maslaxatlar beradi.
11. Ish vaqti tugagach, guruhlar taqdimotini tashkil etadi. Guruhlar bir-biri bilan savol-javob beradi, o’zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
12. Guruhlar ishi o’zaro baholashni o’tkazadi.
13. Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etilishini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog’lanadi.
|
Uyga vazifani taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Har bir guruh o’z topshiriq varaqlari bo’yicha faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar
|
|
| |
-mavzu: Kardanli uzatma - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 107/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish21-mavzu: Kardanli uzatma
Reja
1.Kardanli uzatmaning vazifasi
2.Kardanli uzatmaning tuzilishi
3.Kardanli uzatmaning ishlash uslubi
Kardanli uzatma o’qlari bir-biriga to’g’ri yotmagan va o’z xolatini o’zgartira oladigan vallar yordamida burovchi momentni kuch uzatmaning bir agregatidan boshqa agregatga uzatib beradi. Avtomobilning kuch uzatmasiga o’rnatilgan kardanli uzatma dvigateldan olinayotgan burovchi momentni uzatmalar qutisi orqali bittayetakchi ko’prikka tarqatish qutisi yordamida bir nechta ko’prikka uzatib berishi lozim.
Rasmda keltirilganidek, avtomobil ko’prigi 9 rama 11 ga qayishqoq ressoralar 10 yordamida biriktirilgan. Binobarin, tomobil notekis yo’llarda yurganidayetakchi ko’prik ramaga nisbatan tik tekislikda tebranib, uzatish burchagi (@) o’zgarib turadi. SHu sababli burovchi momentning uzatmalar qutisi 1 dan (yoki tarqatish qutisidan)yetakchi ko’prik 9 ga o’zgaruvchan burchak (@) ostida uzatishda o’z tarkibida kardan sharnirlari bo’lgan kardanli uzatmadan foydalaniladi.
Tepish va buralma tebranishlar xavfini kamaytirish uchun aksari zamonaviy avtomobillarda kardanli sharnir 2, 6 va 8 li hamda ikkita val 3, 7, shuningdek oraliq tayanchdan tashkil topgan kardanli uzatmadan foydalaniladi. Bunda uzatmaning uzayib qisqarishini ta’minlaydigan shlitsali birikma 5 mavjud.
Avtomobilning uzatmalar qutisi bilanyetakchi ko’prigi oralig’idagi masofa qancha katta bo’lsa, kardanli uzatmaning uzunligi ham shuncha katta bo’ladi. Kardanli uzatmaning uzun bo’lishi o’z navbatida uning ravon va barqaror ishlashini yomonlashtiradi. Natijada ishlash muddatini kamaytiradi. Xususan, unda tik yo’nalishda muttasil tebranishlarni vujudga keltiradi. Bu kamchiliklarni bartaraf qilish maqsadida baziyengil avtomobillarda (GAZ-24 «Volga», «Moskvich-2140») uzatmalar qutisiga uzaytirgich o’rnatib kardanli uzatmaning uzunligi qisqartiriladi. Ayrim avtomobillarga esa (GAZ-53A, ZIL-130, VAZ-2106) kardanli uzatmaga ikkita kardanli val (oraliq 3 va asosiy 7), uchta kardanli sharnir 2, 6, 8 va oraliq tayanch 4 o’rnatilgan bo’ladi.
|
| |
/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

Videokonferensiya taʼlim jarayoniga ham taʼsir koʻrsatdi
Oʻquvchilarni jalb qilishda oʻqituvchini tinglash, kitob
yoki veb sahifani oʻqish oʻrniga videokonferensiyadan
foydalaniladi Videokonferensiya oʻquvchilarga dunyoning
boshqa joylaridagi maktab va universitetlarda oʻqiyotgan
tengdoshlari bilan suhbatlarda ishtirok etish va gʻoyalarni
almashish imkonini beradi
Bu jonli bahs va munozaralarda oʻrtaga tashlanadigan
mavzularga yangicha yondashuvlar paydo boʻlishiga,
bu esa yanada keng va chuqurroq qarashlar paydo
boʻlishiga olib keladi
Sanoat va fan ekspertlari bilan muloqot koʻpincha
oʻquvchilarni mavzuga jalb qiladi va qiziqtiradi
Ekspertlar maktabga bormay videokonferensiya orqali
suhbat va maʼruzalar oʻtkazishi mumkin Baʼzida
suhbat bir vaqtning oʻzida bir nechta maktabdagi
oʻquvchilar uchun oʻtkaziladi Bu, ayniqsa, uzoq
hududda joylashgan maktablar uchun samaralidir
Universitetlarda videokonferensiyalar keng qoʻllanadi
Texnologiya oʻqituvchiga bir vaqtning oʻzida bir nechta
universitet uchun maʼruza oʻqish imkonini beradi
Taʼlimning ushbu usuli muayyan fandan ma’ruzachini
topish qiyin boʻlgan vaziyatlarda qoʻl keladi
Qolaversa,
videokonferensiya oʻqituvchiga tadqiqot yoki
anjumanlar paytida oʻquvchilarga maʼruzalar qilish
imkonini beradi
Tibbiyot va tibbiy xizmat
videokonferensiya
yanada koʻproq samara keltirishda davom etayotgan
sohadir Ushbu soha imkoniyatlaridan foydalanib,
turli shifoxonalardagi konsultant va shifokorlar
bemorning ahvolini muhokama qilishi va tashxis
qoʻyishga yordam beradi
Ultratovush vizualizatsiya
va videoendoskop kabi tashqi qurilma komponentlari
ulanadi hamda tasvirlar boshqa joydagi konsultantga
videokonferensiya orqali uzatiladi
Bu bemorning
ahvolini baholashga yordam beradi
Bunday usulning
ikkita foydasi bor konsultantlarning yoʻl xarajatlarini
qisqartirish va samaradorlikni oshirish
Chunki
konsultantlar muayyan vaqt oraligʻida koʻproq holatni
koʻrib chiqishadi Ayrim mamlakatlardagi shifokor
va hamshiralar jismoniy nuqsoni mavjud yoki olis
hududlardagi bemorlar bilan videokonferensiya orqali
muloqot qiladi Bunday vaziyatlarda videokonferensiya
bemorga, ayniqsa, odamlar bilan koʻp aloqaga kirisha
olmaydigan keksa kishilarga qoʻl keladi
Tijoratda eng yaxshi usul yuzma-yuz uchrashuv
hisoblanadi Elektron pochta va telefon tijoratga
oid shartnomalarni imzolash va amalga oshirishda
samarali vositalar hisoblanadi, biroq masala
katta qiymatga ega bitimlarga kelib taqalganda,
kishilar, qoidaga koʻra, ishni shaxsan bitirishni afzal
koʻradi Biror kishi bilan shaxsan uchrashish yaxshi
munosabatlar, doʻstlik va ishonchni targʻib qilishga
yordam beradi
Biroq har doim ham yuzma-yuz uchrashuvlarning
imkoni boʻlmaydi Masalan, vaqt chegaralangani
yoki safar xarajatlari buni imkonsiz qilib qoʻyadi
Videokonferensiya bunday vaziyatlar uchun yechim
sanaladi Bu kishilarga ofisdan chiqmagan holda
shaxsiy uchrashuvlarni oʻtkazish imkonini beradi
Natijada safar xarajatlari tejaladi, shuningdek,
xodimning vaqti safarlarga emas, vazifalarni amalga
oshirishga sar anadi
Videokonferensiya
/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 128/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA10/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
. 1. ks rt tizim ha i a
beradi va bizga tashxis yoki harakatlar rejasini taqdim
etadi.
Ekspert tizimni yaratish jarayoni
bilimlar
muhan isli i
deb ham nomlanadi. Uning asosiy
qismlari quyida tasvirlangan:
•
bilimlar bazasi;
•
xulosa chiqarish mexanizmi
•
foydalanuvchi interfeysi.
Ekspert tizimlar
tash islash
yoki tavsiyaviy
harakatlarni bajarish uchun bilimlar bazasi va
qoidalar toʻplamidan foydalanadi Ular berilgan
bilimlar bazasi yordamida tahlil qilib, murakkab
muammolarni yechishga xizmat qiladi
Ekspert tizimlar foydalanuvchiga muammolar haqida
savollar berib, maʼlumot toʻplaydi Savollarning
dastlabki toʻplami foydalanuvchining javoblariga
qarab keyingi savollarga oʻtadi Ekspert tizim
olingan bilimlarga asoslanib, unga qanday savollar
berish kerakligi haqida mulohaza yuritadi. Tizim
foydalanuvchining javoblaridan turli ehtimolliklarni
istisno qilishda foydalanadi. Natijada qaror qabul
qilish yoki tashxislashga imkon yaratiladi
Ekspert tizim konsepsiyasini ilk marta 1970-yillarda
Stenford universitetida Edvard Feygenbaum ishlab
chiqqan. U bilimlarga asoslangan laboratoriya
tizimiga ham asos solgan. Ekspert tizimlar
sunʼiy
int ll kt
ning dastlabki chinakam muvaff aqiyatli
shakllaridan biri hisoblanadi.
Biz koʻplab sohalarda ekspert tizimlarga tayanamiz
Ulardan xuddi hayotimizda ayrim ekspertlar
yordamidan foydalangandek foydalanamiz. Masalan,
salomatligimizda muammo boʻlsa, shifokorga boramiz
yoki mashinamiz oʻt olmay qolsa, avtomobil ustasiga
boramiz Biz ekspert tizimdan shunga oʻxshash
tarzda foydalanishimiz mumkin. U salomatligimiz yoki
avtomobilimiz bilan bogʻliq muammo haqida savollar
Bilimlar bazasi
Ekspert tizim ishlab chiquvchilar maʼlumotlar bazasini
yaratish uchun ekspertlar guruhi bilan uchrashadi.
Ular ekspertlardan ikki turdagi bilimni olishga
harakat qiladi. Birinchisi — haqiqiy bilimlar. Ular
keng tarqalgan. Ikkinchi turi esa evristik bilimlardir.
Bunday bilimlar nisbatan shaxsiy hisoblanadi va qator
tajribalar, mulohazalar yordamida qoʻlga kiritiladi
Bilimlar bazasi yaratilgach, ekspert tizim undan
kutilayotgan savollarni shakllantirish va natijalarni
taqdim etishda yordam koʻrsatish uchun foydalanadi
Qoidalar bazasi bilimlar bazasining bir qismi
hisoblanadi. Qoidalar bazasi ekspert tizim yechim
topish yoki natijalarni olish uchun foydalanadigan
qoidalar toʻplamidir Bu qoidalardan mulohaza yuritish,
muammoning yechimini olish yoki qaror qabul
qilish uchun asos sifatida yakunlovchi mexanizmda
foydalaniladi. Har bir qoida ikki qismdan tashkil topadi:
IF
va
. Qoidalar bir nechta IF qismlardan iborat
boʻlishi mumkin Ular mantiqiy operatorlar, jumladan,
hamda
yordamida birlashtiriladi.
Koʻplab ekspert tizimlarda bilimlarga asoslangan ichki
muharrir mavjud U bilimlar bazasida xatolar yoʻqligini
tekshiradi, zarur hollarda uni tahrirlaydi hamda
yangilaydi.
|
| |
Bulutli tizimlar tomonidan taqdim etiladigan xizmatlar

|
Bulutli tizimlar tomonidan taqdim etiladigan xizmatlar
|
bet | 2/6 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 115 Kb. | | #100883 |
Bog'liq 3-Amaliy mashg‘ulot
H ozirgi vaqtda kontseptsiya o'z foydalanuvchilariga quyidagi xizmat turlarini taqdim etishni nazarda tutadi:
Xizmat sifatida saqlash ("Xizmat sifatida saqlash")
Bu, ehtimol talab qilinadigan disk maydonini taklif qiladigan, CC xizmatlarining eng sodda usuli. Monitorda dahshatli ogohlantirish paydo bo'lganida har birimiz hech qachon duch kelmaganmiz: "Joyni bo'shatish, keraksiz dasturlarni yoki ma'lumotlarni olib tashlash uchun mantiqiy disk to'la". Xizmat sifatida saqlash xizmati ma'lumotni tashqi xotirada, "bulutda" saqlashga imkon beradi. Siz uchun bu qo'shimcha mantiqiy disk yoki papkaga o'xshaydi. Xizmat qolganlari uchun asosiy hisoblanadi, chunki bu ularning deyarli barchasining bir qismidir. Google Drive va shunga o'xshash boshqa xizmatlarni misol qilib keltirish mumkin.
Xizmat sifatida ma'lumotlar bazasi ("Ma'lumotlar bazasi xizmat sifatida")
Ma'lumotlar bazalari bilan ishlash qobiliyatini beradi, xuddi ma'lumotlar bazasi mahalliy resursga o'rnatilgandek.
Xizmat sifatida ma'lumot ("Ma'lumot xizmat sifatida")
Masofadan har daqiqada yoki hatto har soniyada o'zgarishi mumkin bo'lgan har qanday ma'lumotdan foydalanish imkoniyatini yaratadi.
Xizmat sifatida jarayon ("Jarayonni boshqarish xizmat sifatida")
Bu bitta biznes jarayonini yaratish uchun bir nechta manbalarni (bir xil bulut yoki boshqa mavjud bulutlar tarkibidagi xizmatlar yoki ma'lumotlar kabi) birlashtira oladigan uzoq manbadir.
Xizmat sifatida dastur ("Ariza xizmat sifatida")
Bundan tashqari, "xizmat sifatida dasturiy ta'minot" ("xizmat sifatida dasturiy ta'minot") deb nomlanishi mumkin. U "talab bo'yicha dasturiy ta'minot" sifatida joylashtirilgan bo'lib, u uzoq serverlarda joylashtirilgan va har bir foydalanuvchi unga Internet orqali kirishi mumkin va ushbu dastur uchun yangilanishlar va litsenziyalarning barcha masalalari ushbu xizmat ko'rsatuvchi tomonidan tartibga solinadi. To'lov, bu holda, ikkinchisidan haqiqiy foydalanish uchun amalga oshiriladi. Bunga Google Docs, Google Calendar va boshqalarni misol keltirish mumkin. onlayn dasturlar.
|
| |
Xizmat sifatida dasturiy ta'minot

|
Xizmat sifatida dasturiy ta'minot
|
bet | 5/6 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 115 Kb. | | #100883 |
Bog'liq 3-Amaliy mashg‘ulotXizmat sifatida dasturiy ta'minot (SaaS, inglizcha Xizmat sifatida dasturiy ta'minot) - iste'molchiga bulut infratuzilmasida ishlaydigan va turli xil mijoz qurilmalaridan yoki ingichka mijoz orqali, masalan, brauzerdan (masalan, veb-pochta) yoki dastur interfeysidan foydalanish mumkin bo'lgan provayderning dasturiy ta'minotidan foydalanish imkoniyati berilgan model. "Bulut" ning asosiy jismoniy va virtual infratuzilmasini, shu jumladan tarmoqni, serverlarni, operatsion tizimlarni, saqlashni va hatto individual dastur imkoniyatlarini boshqarish va boshqarish bulutli provayder tomonidan amalga oshiriladi (cheklangan maxsus dastur konfiguratsiyasi sozlamalari bundan mustasno).
SaaS konsepsiyasi dasturiy ta'minotdan xizmat sifatida foydalanish va Internet orqali masofadan turib bajarish imkoniyatini beradi. Ushbu yondashuv sizga dasturiy mahsulotni sotib olmaslikka, balki zarurat tug'ilganda uni vaqtincha ishlatishga imkon beradi.
Xizmat sifatida platforma (PaaS, inglizcha Xizmat sifatida platforma) - iste'molchiga bulutli infratuzilmadan foydalanib, bazaviy dasturiy ta'minotni keyinchalik unga yangi yoki mavjud ilovalarni (o'z, buyurtma asosida tayyorlangan yoki sotib olingan takrorlangan dasturlar) joylashtirish uchun joylashtirish uchun foydalanish imkoniyati berilgan model. Bunday platformalarga bulutli provayder tomonidan taqdim etilgan dasturiy ta'minotni yaratish, sinovdan o'tkazish va bajarish vositalari - ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari, o'rta dasturiy ta'minot, ish vaqti dasturlash tillari kiradi.
"Bulut" ning asosiy jismoniy va virtual infratuzilmasini, shu jumladan tarmoqni, serverlarni, operatsion tizimlarni, saqlashni boshqarish va boshqarish bulut ishlab chiqaruvchisi tomonidan amalga oshiriladi, ishlab chiqilgan yoki o'rnatilgan dasturlar bundan mustasno, shuningdek iloji bo'lsa atrof-muhit (platforma) ning konfiguratsiya parametrlari.
PaaS-ni operatsion tizimlar va ixtisoslashtirilgan dasturlar o'rnatilgan bir yoki bir nechta virtual serverlardan tashkil topgan kalit kalit virtual platforma deb hisoblash mumkin. Ko'pgina bulut provayderlari foydalanuvchiga foydalanishga tayyor bo'lgan turli xil bulut muhitlarini tanlashni taklif qiladi.
|
| |
Shaxsiy bulut - "Bulut texnologiyasi" atamasi

|
"Bulut texnologiyasi" atamasi
|
bet | 4/6 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 115 Kb. | | #100883 |
Bog'liq 3-Amaliy mashg‘ulotShaxsiy bulut (ing.) xususiy bulut) - bir tashkilot tomonidan foydalanish uchun mo'ljallangan infratuzilma, shu jumladan bir nechta iste'molchilar (masalan, bitta tashkilotning bo'linmalari), ehtimol ushbu tashkilotning mijozlari va pudratchilari. Xususiy bulut tashkilotning o'zi yoki uchinchi tomon tomonidan (yoki ularning birlashtirilishi) egalik qilishi, boshqarilishi va boshqarilishi mumkin va u jismonan egasining yurisdiksiyasi doirasida ham, tashqarisida ham mavjud bo'lishi mumkin.
Ommaviy bulut (ing.) ommaviy bulut) - keng jamoatchilik tomonidan bepul foydalanish uchun mo'ljallangan infratuzilma. Umumiy bulutga savdo, ilmiy va davlat tashkilotlari egalik qilishi, boshqarishi va boshqarishi mumkin (yoki ularning har qanday kombinatsiyasi). Jamoat buluti jismonan egasi - xizmat ko'rsatuvchi provayderga tegishli.
Gibrid bulut (ing.) gibrid bulut) noyob ob'ektlar bo'lib qoladigan, lekin ma'lumotlar va ilovalarni uzatish uchun standartlashtirilgan yoki xususiy texnologiyalar bilan o'zaro bog'liq bo'lgan ikki yoki undan ortiq turli xil bulutli infratuzilmalarning (xususiy, jamoat yoki kommunal) kombinatsiyasidir (masalan, "bulutlar" o'rtasidagi yukni muvozanatlash uchun umumiy bulut resurslaridan qisqa muddatli foydalanish) ).
Ommaviy bulut (ing.) jamoat buluti) - umumiy maqsadlarga ega bo'lgan tashkilotlarning (masalan, missiya, xavfsizlik talablari, siyosati va turli talablarga muvofiqligi) ma'lum bir iste'molchilar jamoasi tomonidan foydalanishga mo'ljallangan infratuzilma turi. Umumiy bulut bir yoki bir nechta jamoat tashkilotlari yoki uchinchi tomon tomonidan (yoki ularning birlashmasidan) birgalikda egalik qilishi, boshqarilishi va boshqarilishi mumkin va u jismonan egasining yurisdiksiyasi doirasida ham, tashqarisida ham mavjud bo'lishi mumkin.
Shakl.2. Joylashtirish modellarining grafik tasviri
bulutli hisoblash
Qabul qilingan xizmat modellari quyidagilardir: Dastur - xizmat, platforma - xizmat, infratuzilma - xizmat.
|
| |
MOSAIC - Tarmoq texnologiyalari

157
tarmoqdan rang-barang va turli axborotni oson olish manbasiga aylandi,
oddiy matndan videotasvirgacha o‘zgardi.
1991 yili ARPANET o‘z faoliyatini tugatdi, Internet tarmog‘i esa
mavjud, uning xajmi ilk xajmidan bir necha barobar katta, chunki u
butun dunyo bo‘ylab turli tarmoqlarni birlashtirdi. ARPANET tarmog‘i
boshlang‘ich davrida atigi 4 ta katta EXM dan tashkil topgan edi. 1995
yili
esa
4,5
million
faol
kompyuterlarni
birlashtirdi.
Foydalanuvchilarning
asosiy
o‘sish
surati
kommunikatsiya
infratuzilmasi
rivojlanayotgan
va
kompyuterlar
imkoniyatlari
kengayotgan
paytga
XX
asrning
90-yillariga
to‘g‘ri keladi.
ARPANET/Internet tarmog‘ining 25 yilligida tarmoq marketing, savdo-
sotiq, bank operatsiyalari, radioeshittirish va “jonli” konsertlar uchun
qo‘llanila boshlandi.
1995 yili Compuserve, Progidy, America Online portallari Internet
tarmog‘iga keng masshtabdagi ulanish imkoniyatini (kirish xuquqini)
taqdim etishni boshlashdi. Shu vaqtda Netscape Navigator brazuer-
dasturi yaratilda va keng miqyosda qo‘llanila boshlandi.
1990 yillar o‘rtalarigacha Internet tarmog‘idan nisbatan tor
doiradagi akademik uyushmalar foydalana olar edi. Xozirgi vaqtda esa
Internetga ulangan o‘nlab million kompyuterlarda ulkan xajmdagi
axborot saqlanadi (100 millionlab fayllar, xujjatlar va boshq.) va yuz
millionlab
odamlar
global
tarmoqning
axborot
xizmatlaridan
foydalanmoqdalar. Internetning asosini, “karkasi”ni tarmoqqa doimiy
ulangan yuz milliondan ortiq serverlar tashkil etadi. Internet serverlariga
lokal tarmoqlar yoki telefon liniyalari orqali yuz millionlab
foydalanuvchilar ulana olishadi. Xar bir lokal yoki korporativ tarmoqda
odatda yuqori o‘tkazish qobilitiga ega liniyalar orqali Internet
tarmog‘iga doimiy ulangan (Internet serveri) kamida bitta kompyuter
mavjud bo‘ladi.
-rasm. Internet tarmogʻining tarkibiy qismlari

162
Insonga raqamli manzilni eslab qolish ancha mushkuldir, shuning
uchun nomlarning domen tizimi (DNS) kiritildi, u raqamli Internet –
manzilga mos noyob domen nom qoʻyiladi.
Domen
–
Domain Name Server (DNS – domen nomlari serveri)
deb ataluvchi kompʻyuterlar domen nomlarini sonli manzillarga
aylantirib beradi.
Bu bir qancha belgilar boʻyicha birlashtirilgan
kompyuterlar guruhidir. Domen tizimi ierarxik strukturaga ega: yuqori
(birinchi) daraja domenlari; ikkinchi daraja domenlari; uchinchi daraja
domenlari va x.k (oʻngdan chapga).
Internetdagi biror resursga ulanish kerak bo`lganda, bu resurs
joylashgan manzil xaqiqiy IP manzilga aylantirilishi kerak bo`ladi.
Bunda sizning kompʻyuteringiz avval sizga xizmat ko`rsatuvchi internet
provayderining mahalliy domen nomlari serveriga murojaat qiladi.
Agar bu resurs sizning kompʻyuteringiz joylashgan tarmoqda
bo`lsa, resursning IP manzili shu serverdan topiladi va topilgan manzil
sizning kompʻyuteringizga jo`natiladi. Sizning kompʻyuteringiz xaqiqiy
IP manzilni olgach, bu manzilga murojaat qiladi va kerakli
ma`lumotlarni oladi.
Agar so`ralgan resurs mahalliy tarmoqqa tegishli bo`lmasa, domen
nomlarining mahalliy serveri bu manzilni topa olmaydi. Bu holda
mahalliy server internetga murojaat qiladi va domen nomlari
serverlarining eng asosiysi InterNIC ga murojaat qiladi. InterNIC
qidirilayotgan resurs nomi qaysi domen nomlari serverida saqlanishini
aniqlab, bu server manzilini sizning serveringizga jo`natadi.
-rasm. Nomlarning domen tizimi

163
son beriladi. IP manzil ikki xil bo`ladi: statik va dinamik. Statik manzil
doimiy bo`lib, har gall internetga ulanilganda kompʻyuteringizga shu
manzil beriladi. Dinamik manzil o`zgaruvchan bo`lib, har gal internetga
ulanganda, u o`zgarib turadi.
Dinamik IP manzil olish uchun sizning kompʻyuteringiz tarmoqqa
yoki ISP ga DHCP Discover (DHCP tadqiqotchisi) xabarini jo`natadi.
DHCP
– Dynamic Host Configuration Protocol, ya`ni Serverning
dinamik konfiguratsiyasi protokoli degan ma`noni bildiradi. Bu xabarga
sizning kompʻyuteringiz haqida identifikatsion ma`lumotlar shu
jumladan kompʻyuter nomi joylashgan bo`ladi. Bu xabar tarmoq orqali
DHCP serveriga yetib boradi. DHCP serveri bo`sh IP manzillar
ro`yxatidan IP manzil oladi va boshqa kompʻyuterlarga bermaslik uchun
vaqtinchalik band qilib qo`yadi.
DHCP serveri tarmoqqa DHCP taklifi deb ataluvchi xabarni
jo`natadi. Unda sizning kompʻyuteringizga taklif qilinayotgan IP manzil
hamda DHCP serverining ham manzili bo`ladi. Sizning kompʻyuteringiz
DHCP taklifini olgach, band qilingan IP manzilni qabul qilish haqida
serverga DHCP qidiruvini jo`natadi. Bu paytda sizning kompʻyuteringiz
hali IP manzilga ega bo`lmaydi. U serverga o`zining roziligini bildiradi.
Agar tarmoqda bir necha DHCP serveri bo`lsa, ularning har biri o`z
takliflari bilan chiqadilar. Sizning kompʻyuteringiz bu takliflarning
faqat bittasini qabul qilib, qolganlarini rad qiladi. DHCP qidiruvi DHCP
serveriga yetgach, server kompʻyuteringizga DHCP paketini yuboradi va
ushbu IP manzilining sizning kompʻyuteringizga ijaraga beradi.
SHundan keyin kompʻyuteringizning IP manzilga ega bo`ladi va
internetga ulanishi mumkin.
Sizga manzil bergan va boshqa DHCP serverlar berilgan IP
manzilni
bo`sh
manzillar
ro`yxatidan
chiqarib
tashlaydi
va
kompʻyuteringizning IP manzilini ro`yxatga oladi. Kompʻyuteringiz
Internetdan uzilganda, berilgan IP manzil bekor qilinadi va bu manzil
yana bo`sh manzillar ro`yxatiga kiritib qo`yiladi.
Host
tizimlar orasida bogʻlanish maxsus kommutatsiyalovchi
qurilmalar – marshrutizatorlar ulaydigan ketma-ket liniyalar toʻplami
yordamida amalga oshiriladi. Marshrutizator oʻzining kirish aloqa
kanalidan birida uzatilayotgan maʻlumotlar porsiyasini qabul qiladi va
uni oʻzining chiqish aloqa kanallaridan biriga yoʻnaltiradi.
Kompyuter tarmoqlari tarixi

158
CSNET- (1981) bu tizim kompyuter va fan tarmogi deb yuritiladi,
tizim ish faoliyatini faqat a’zolik badallari va xizmat uchun to’lovlar
hisobidan ishlaydi. U butun dunyo olimlarini birlashtiruvchi tarmoq
bo’lib, internet tarkibiga kiradi va TCP/IP qaydnomasida ishlaydi.
EARN - Yevropa kompyuter tarmogiga birlashtirilgan bo’lib, juda
ko’p ilmiy tadkikot muassasalarini birlashtiradi. Uning qaydnomasi
RSES bo’lib, ajratilgan kanallar orqali ma’lumot almashinadi, o’z-
o’zini xo’jalik 3 hisobotda qoplash asosida ishlaydi.
EUNET – Europe Union Network (Yevropa kompyuter tarmogi
uyushmasi). Uning markaziy qismi Amsterdamda joylashgan. U asosan
UNIX amaliyot tizimida va UUCP va TCP/IP da ishlaydi.
FIDONET (1984) – shaxsiy kompyuterlar bilan MS va PS DOS
boshqaruvida ishlaydigan tarmoq. Fayllarni telefon simlari orqali uzatadi
va UNIX amaliyot tizimida ishlaydigan kompyuterlar bilan boglanishi
mumkin. Fayllarni, bildirishni va yangiliklarni UUCP/USWET
tarmoqlari bilan uzatilishi mumkin.
USENET (1979) – yangiliklar va elektron pochtaning xalqaro
tarmogi. Universitetlar o’rtasida aloqa urnatish maqsadida ish
boshlangan
bu
tarmoq
xozirda
AQSh
ning
deyarli
barcha
universitetlarini KT orqali birlashtiradi. Xatto undan foydalanuvchilar
juda ko’payib ketgani tufayli grafikning ancha qismini UUNET
tarmogiga topshirgan. UUNET tarmogi shu maqsad uchun xam
yaratilgan.
UUNET – savdo-sotiq bilan bog’liq bo’lmagan tarmoq bo’lib, u
USENET yangiliklarini UNIXda boshlangich matnlarni olish va boshqa
ishlarni bajarishni ta’minlaydi. U Internet bilan tamoklararo interfeysga
ega.
UUCPNET – Unix-to Unix Copy – xalqaro elektron pochta bo’lib,
ma’lumotlar UUCP – uzatish uchun qaydnoma, kommunikatsiya
maqsadlari uchun fayllar to’plami, kommunikatsion dasturlar uchun esa
buyruqlar to’plamidir. Undan elektron pochtalar yuborish va
telekonferentsiyalarda qatnashish maqsadlarida keng foydalaniladi.
-chi qatlam - Tarmoq texnologiyalari

153
ta’minlash va tadbiqiy jarayonlararo ma’lumotlar uzatishni ta’minlash.
Seans qatlami xar bir Aloqa seansi uchun ikkinchi tomon (tarmoq
tuguni) bilan suhbat asosida turli tugunlar tadbiqiy jarayonlari bilan
ulanishlar o’rnatadi. Shuningdek seans qatlami ulanishning ikkala
tomonining asli kimligini xam aniqlaydi. Shunday qilib seans qatlami
foydalanuvchilar va tarmoq ilovalari orasida bog’lanishlarni o’rnatadi va
ularni boshqaradi.
6-chi qatlam:
Ifodalash qatlami.
Vazifasi – axborot ifodalash
shakllarini (tasvir, matn, qator va x.k.) muvofiqlashtirish va moslash;
ma’lumotlar, kodlar, alifbolar va grafika elementlarini shakllantirish. Bu
qatlam tarmoq tomonidan aloqa davomida bir necha bor ishlatilinadigan
umumiy funktsiyalar mavjud. Bular qatoriga tarmoqni bosgich va
displeylarga ulash, fayllarni formatlash kiradi. Mazkur qatlam ko’p
formatli fayllar bilan ishlashga imkoniyat yaratadi. Uning vazifalari
odatda amaliy dasturlar vositasida bajariladi. Bu qatlam ba’zi aloqa
xizmatlarini shifrlash va axborotlarni zichlash kabi xizmatlarni xam
amalga oshiradi.
7-chi_qatlam:_Tadbikiy_qatlam.'>7-chi qatlam:
Tadbikiy qatlam.
Vazifasi – tadbiqiy jarayonlar
bilan interfeys ta’minlab berish. Bu qatlamda muayyan ilovalar va
amaliy kompyuter tarmog’i dasturlari mavjud. Web brauzer, FTP va
Telnet shunday standart dasturlar jumlasidandir.
7-chi
qatlamdan tashki
yuqorigi qatlamda turli tadbiqiy jarayonlar sodir bo’ladi.
Tekshirish uchun savollar:
1.
Intranetga ta’rif bering?
2.
Intranet ananaviy kompyuter tarmoqlaridan farqli?
3.
Intranetdan yuridik shaxslar qanday yo’nalishlarda
foydalanadilar?
4.
Intranetni yangidan yaratish qanday bajariladi?
5.
Intranetning axborot xavfsizligi muammosi
6.
Mijozning minimal ta’minoti nimalarga imkon beradi?
7.
Intranetning ko’pqatlamli modeli
8.
Serverning apparat platformasi
IV - Tarmoq texnologiyalari

156
tarkibiga kirgan TCP/IP protokollari uchun birinchi standart ishlab
chiqildi, va shundan keyin xamma tarmoq foydalanuvchilari ushbu
yangi protokollarga o‘tishga majbur bo‘lishdi. Ushbu yil Internet
tarmog‘ining tug‘ilgan yili deb hisoblanadi
.
DARPA
ushbu
protokollarga o‘tishni yengillashtirish maqsadida Berkley Software
Design firmasi raxbariyatiga TCP/IP protokollarini Berkeley (BSD)
UNIX da tadbiq etish taklifi bilan murojaat qildi. Shunday UNIX va
TCP/IP ittifoqi boshlandi. Bir qancha vaqtdan so‘ng TCP/IP xammaga
tushunarli oddiy standartga moslashtirildi, va Internet atamasi keng
qo‘llana boshlandi.
1983 yili ARPANET dan AQSh mudofaa vazirligining Defence
Data Network (DDN) ga taalluqli bo‘lgan MILNET ajralib chiqdi.
Internet atamasi MILNET va ARPANET ning birlashtirgan yagona
tarmoq uchun qo‘llanila boshlandi.
1984 yilda Internetga 1000 hisoblash mashinasi ulandi, 1989 yilda
– 100 ming ta, 1992 yilda esa 1 000 000 hisoblash mashinasi ulandi.
1992 yilda Tim Bernes-Li WWW - “Butun dunyo o‘rgimchak
to‘ri”ni kashf qildi. Internet ISOS jamiyati shakllana boshlandi. Internet
tarixida World Wide Web yaratilishi muxim axamiyat kasb etdi.
Yevropa yadroviy tadqiqotlar tashkiloti (SERN Jeneva) fizigi tomonidan
xamma fiziklar va boshqa olimlar tomonidan Internet tarmog‘ida
taqsimlangan axborotdan oson usulda foydalanish g‘oyasi ilgari surildi.
O‘sha vaqtda mavjud bo‘lgan Internet vositalari foydalanuvchilardan
tarmoq xaqida katta bilimga ega bo‘lishni talab etardi, shuning uchun
axborotni uzatish va taqdim etishning yangi usuli ishlab chiqildi. sERN
tomonidan WWW xususiyatlari nashr etilgandan so‘ng foydalanuvchilar
WWW mijozlari va serverlari uchun dasturiy ta’minot yozishni
boshlashdi, bu esa o‘z navbatida “Butun dunyo o‘rgimchak to‘ri”ni
xozirgi ko‘rinishiga olib keldi.
Internet tarmog‘i tarixida uchinchi muhim voqea bu NCSA Milliy
kompyuter ilovalari markazi dasturchilar guruhi tomonidan birinchi
Tarmoq texnologiyalari - bet 119

160
§
4.2. Internet tarmog’ining tuzilishi
4.2.1. Internet tushunchasi va tarkibi
INTERNET
(ingl. International – xalqaro, net – tarmoq, work - ish)
– tarkibiy tarmoq yoki quyidagi fizik tarmoqlar asosida quriladigan
xalqaro tarmoqdir:
- lokal - Local Area Networks (LAN) – katta boʻlmagan
hududlardagi (radiusi 1-2 km dan ortiq boʻlmagan) kompyuter
tarmoqlari;
- global - Wide Area Networks (WAN) – turli shahar va
mamlakatlarda joylashgan, territorial taqsimlangan kompyuterlarni
birlashtiruvchi tarmoq;
- hududiy (yoki megapolislar tarmogʻi) - Metropolitan Area
Networks (MAN) – yirik shaharlar- megapolislar hududlariga xizmat
koʻrsatish moʻljallangan tarmoqlar.
Tarkibiy tarmoqqa kiruvchi tarmoqlar, quyi tarmoqlar (subnet),
tashkil etuvchi tarmoqlar yoki oddiygina tarmoqlar deb ataladi. Tarkibiy
tarmoqning komponentlari ham lokal, ham global tarmoqlar boʻlishi
mumkin. Bitta quyi tarmoq doirasida barcha uzellar, ular uchun yagona
boʻlgan texnologiyadan foydalanib oʻzaro xarakatda boʻlishadi.[19]
Asosiy tushunchalar va taʻriflar
Internet – yer sharining turli burchaklaridagi millionlab hisoblash
qurilmalarini yagona butunlikka bogʻlovchi, butun dunyo kompyuter
tarmogʻi boʻlib, quyidagi asosiy vositalardan tashkil topadi: (4.2.1-
rasm.)
- stol ustida turadigan shaxsiy kompyuterlar, serverlar, PDA,
televizorlar, mobil kompyuterlar – host tizimlar yoki oxirgi tizimlar;
-
Ishchi stansiya
– kompyuter tarmogʻining abonenti bevosita
ishlaydigan kompyuter;
-
Server
– bu kompyuter tarmogʻining umumiy masalalarini
bajaruvchi va ishchi stansiyalarga xizmatlarni taqdim etuvchi
kompyuter.
Host
– bu IP-manzilga ega, Internet tarmogʻiga ulanadigan
universal nuqtadir. Bu kompyuter boʻlib, u ilovalarni bajaradi va TCP/IP
protokolini
qoʻllab-quvvatlovchi,
bitta
yoki
bir
nechta
foydalanuvchilarga ega boʻladi. Host kommunikatsiya tarmogʻining
oxirgi nuqtasi sifatida ishlaydi.
|
-jadval. xDSL texnologiyasi tavsifi

175
taqdim etish uchun xizmat qiladi. OLT va ONU optik uzatish tizimi
orqali ulanadi, OLT, ONU ni boshqaradi, bir nechta ONUga ulanishi
mumkin.
Har bir uyda, maxsus ajratilgan optik tolali kabel bilan splitterga
ulangan ONT o‘rnatilgan. Slitter bir nechta (<100) uylardan chiqqan
tolalarni, TK provayderi tomonidagi OLT bilan bitta umumiy optik
kabel orqali ulaydi.
DARSNING MAQSADI - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 124/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
DARSNING MAQSADI:
a) ta’limiy: o‘quvchilarga “Inson” qasidasi, “Yoshlik devoni” asari va uning badiiyati haqida yangi bilim berish;
b) tarbiyaviy: o‘quvchilarni umuminsoniy va milliy qadriyatlarimizga e’tiqodli bo‘lishga o‘rgatish;
d) rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rgatish, mavzu yuzasidan olgan bilimlarini hayotiy vaziyatlarga qo‘llay bilishiga erishish.
Mavzuga oid shakllantiriladigan kompetensiyalar:
a) tayanch kompetensiya(lar): TK1, TK2;
b) fanga oid kompetensiya(lar): FK1.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi.
Dars uslubi: an’anaviy.
Dars jihozlari: darslik, adabiyotshunoslik atamalari lug‘ati, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, slaydlar, bukletlar, tarqatma materiallar, ko‘rgazmali qurollar (audio, video, fotolavhalar, jadvallar) jamlanmasi.
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 129/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
MAVZU: Rauf Parfining hayoti va ijodi haqida qisqacha ma’lumot. Shoir she’riyatining o‘ziga xos jihatlari,
|
| |
Darsning tarkibiy qismi - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

Darsning tarkibiy qismi
(bosqichlari)
|
Ajratiladigan vaqt (reglament)
|
1
|
Tashkiliy qism
|
5 daqiqa
|
2
|
Ma’naviyat daqiqasi
|
3
|
O‘tilgan mavzuni takrorlash
|
5 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni tushuntirish
|
25 daqiqa
|
5
|
Mustahkamlash
|
5 daqiqa
|
6
|
O‘quvchilarni baholash
|
5 daqiqa
|
7
|
Uyga vazifa berish
|
DARSNING BORISHI:
Tashkiliy qism: O‘quvchilar bilan salomlashib, sinf xonasining darsga tayyorlik darajasini tekshirish, davomatni aniqlash.
Ma’naviyat daqiqasi: O‘quvchilar bilan kunning muhim iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy, axloqiy-tarbiyaviy yangiliklari xususida qisqacha suhbat tashkil etish, ularga nisbatan o‘quvchilarning mustaqil yondashuvini tinglash, bahs-munozara uyushtirish.
O‘tilgan mavzuni takrorlash: O‘quvchilar bilan quyi sinflarda olingan bilimlarni og‘zaki yoki tarqatmali materiallar asosida takrorlash – savol-javob o‘tkaziladi. Mustaqil o‘qish uchun berilgan topshiriqlar o‘quvchilardan so‘raladi.
Yangi mavzu bayoni: O‘quvchilarga yangi mavzu yuzasidan quyidagi tushunchalar beriladi.
Dostondagi qator mavzularni yoritishda shoir turli xil afsona hamda rivoyatlardan foydalanadi. Dostonning uchinchi faslidagi «tutqunlik» mavzusida Nazrul Islomning zindondagi o‘y-xayollari, insoniy his-tuyg‘ulari mohirona va ishonarli tarzda bayon etiladi. Shoir onasini g‘am-qayg‘uga qo‘yganligidan iztirob chekadi. Nazrul Islom o‘zini gunohkor hisoblamaydi, agar gunohi bo‘lsa, u ham faqat onasining oldidagi farzandlik burchini ado eta olmaganida va xalqini ozodlik sari boshlaganida, deb biladi. Aslida, haqiqat ham shundan iborat. Shuningdek, shoir jafokash hind xalqining tinimsiz og‘ir mehnat qilishi, och-yalang‘och, uysiz, joysiz kun ko‘rishi va yurt boyliklarining huzurini kelgindi mustamlakachilar ko‘rayotganini o‘ylab yurak-bag‘ri o‘rtanadi.
Necha ming yil
Manglay tering
To‘kib yerga, qolding och.
Sen olamga
Ipak berib
O‘zing o‘tding yalang‘och.
Bebaho – fil suyaklaring,
Bahring aro – to‘la dur.
G‘avvos qilib go‘daklaring,
Kelgindilar oladur.
Shunday bo‘lsa-da, shoir tushkunlikka tushmaydi, ona yurti va o‘z xalqining ozodlikka erishishiga ishonadi, mana shu umid unga kuch bag‘ishlaydi. Dostonning so‘nggi faslida erksevar shoirning va hind xalqining orzusi ro‘yobga chiqqanligi tarannum qilinadi. Biroq tutqunlikdagi qattiq qiynoqlar, azob-uqubatlar shoirning bu baxtli kunlar shukuhidan benasib etadi. Erkin Vohidovning «Ruhlar isyoni» dostoni shoir adabiy merosining, umuman, XX asr o‘zbek dostonlarining eng sara namunalari qatorida turadi.
Mustahkamlash: Darsning ushbu qismida o‘quvchilar dars yakunida quyida berilgan topshiriqlar va savollarga javob beradilar:
1.«Yaxshidur achchiq haqiqat» she’rini izohlang.
2. «Inson» va «Yaxshidur achchiq haqiqat» she’rlarini o‘qib, ularning mazmun-mohiyati, badiiyati, lirik qahramonning his-tuyg‘ularini sinfda muhokama qiling.
3. Shoir she’rlaridan birini yod oling.
|
DARSNING MAQSADI - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 127/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
DARSNING MAQSADI:
a) ta’limiy: o‘quvchilarga adabiyot, uning ma’naviyatni yuksaltirish vositasi sifatidagi ahamiyati haqida yangi bilim berish;
b) tarbiyaviy: o‘quvchilarda yurtimizda ro‘y berayotgan o‘zgarishlarga shaxsiy munosabat bildirish malakasini shakllantirish;
d) rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rgatish, mavzu yuzasidan olgan bilimlarini hayotiy vaziyatlarga qo‘llay bilishiga erishish.
Mavzuga oid shakllantiriladigan kompetensiyalar:
a) tayanch kompetensiya(lar): TK1, TK2;
b) fanga oid kompetensiya(lar): FK1.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi.
Dars uslubi: an’anaviy.
Dars jihozlari: darslik, adabiyotshunoslik atamalari lug‘ati, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, slaydlar, bukletlar, tarqatma materiallar, ko‘rgazmali qurollar (audio, video, fotolavhalar, jadvallar) jamlanmasi.
|
| |
Telekommunikatsiya - Tarmoq texnologiyalari

256
Ushbu maydonning birinchi uchta biti paketning ustuvorligining
kichik maydonini (precedence) hosil qiladi. Ustuvorlik eng quyi 0 dan
eng yuqori 7 gacha bo‘lishi mumkin. Xizmat tipining maydoni
marshrutni tanlash mezonlarini aniqlaydigan uchta bitni o‘z ichiga oladi.
Tanlash uchta muqobil – kichik kechikish, yuqori ishonchlilik va yuqori
o‘tkazish qobiliyati o‘rtasida amalga oshiriladi. O‘rnatilgan D bit (delay)
marshrut berilgan paket kechikishini kamaytirish uchun, T bit –
o‘tkazish qobiliyatini, R bit yetkazish ishonchlilikni ko‘paytirish uchun
tanlanishi kerakligini bildiradi. Ko‘pgina tarmoqlarda ushbu
parametrlardan birining yaxshilanishi boshqasining yomonlashuvi bilan
bog‘liqdir. Amaliyotda kichik kechikishlar, yuqori o‘tkazish qobiliyati
va yuqori ishonchlilik o‘rtasida tanlov o‘tkazilishi kerak. Marshrutni
tanlash uchta mezoninidan ikkitasi o‘rnatilishiga ega. Rezervlangan
bitlar nolinchi qiymatga ega.
Xizmat tipining maydonida razryadlarni taqsimlash 5.2.2-jadvalda
keltirilgan.
-rasm. SIP komponentlari hamda protokollari

255
usul bilan tegishlicha qayta ishlangandan keyin, telefoniya umumiy
jarayonni tashkil etuvchisidan biri hisoblanganligi uchun axborotning
istalgan tipi (ovoz, video, kompyuter ma’lumotlari) uzatiladi, ushbu
malaka ishi materiali u bilan cheklanadi.
IP-telefoniyaning afzalligini e’tiroz etib bo‘lmaydi. Birinchi
navbatda bu axborot uzatishning past qiymatidir. Axborotni qayta
ishlash universalligi uning dastlabki turidan qat’i nazar, turli tipdagi
axborotni uzatish uchun bir xil kanallardan foydalanishdir. Bunda nutqni
paketli uzatish texnologiyasining ommaviyligi operatorlar ichida
bo‘lgani kabi, korporativ foydalanuvchilar ichida ham o‘sdi.
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 123/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
MAVZU: Erkin Vohidov – dostonnavis. “Ruhlar isyoni” dostonida ijodkor va millat ozodligi muammosining badiiy-falsafiy talqini
|
| |
Darsning tarkibiy qismi - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

Darsning tarkibiy qismi
(bosqichlari)
|
Ajratiladigan vaqt (reglament)
|
1
|
Tashkiliy qism
|
5 daqiqa
|
2
|
Ma’naviyat daqiqasi
|
3
|
O‘tilgan mavzuni takrorlash
|
5 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni tushuntirish
|
25 daqiqa
|
5
|
Mustahkamlash
|
5 daqiqa
|
6
|
O‘quvchilarni baholash
|
5 daqiqa
|
7
|
Uyga vazifa berish
|
DARSNING BORISHI:
Tashkiliy qism: O‘quvchilar bilan salomlashib, sinf xonasining darsga tayyorlik darajasini tekshirish, davomatni aniqlash.
Ma’naviyat daqiqasi: O‘quvchilar bilan kunning muhim iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy, axloqiy-tarbiyaviy yangiliklari xususida qisqacha suhbat tashkil etish, ularga nisbatan o‘quvchilarning mustaqil yondashuvini tinglash, bahs-munozara uyushtirish.
O‘tilgan mavzuni takrorlash: O‘quvchilar bilan quyi sinflarda olingan bilimlarni og‘zaki yoki tarqatmali materiallar asosida takrorlash – savol-javob o‘tkaziladi. Mustaqil o‘qish uchun berilgan topshiriqlar o‘quvchilardan so‘raladi.
Yangi mavzu bayoni: O‘quvchilarga yangi mavzu yuzasidan quyidagi tushunchalar beriladi.
«Ruhlar isyoni» dostoni Erkin Vohidov ijodida muhim o‘rin tutadi. Doston o‘tgan asrning birinchi yarmida yashab ijod etgan otashin bengal shoiri Nazrul Islomning qahramonona va fojiali taqdiriga bag‘ishlanadi. Shoirga qalbidagi dardini ifodalash uchun Nazrul Islomning achchiq qismati vosita bo‘lgan. Chunki o‘sha davrda O‘zbekiston ham sobiq Ittifoqning mustamlakalaridan biri bo‘lib, o‘zbek xalqining erki va mustaqilligi o‘z qo‘lida emas edi. Mustamlakachilar tomonidan o‘zbek millatining ming yillik an’ana va urf-odatlari, milliy qadriyatlari, ilm-u urfonining toptalishi, yo‘q qilinishi, ma’rifatparvarlarni xalq dushmani sifatida qamalishi va qatl etilishi, so‘z erkinligining yo‘qligi shoirni ushbu mavzuga qo‘l urishga undagan, albatta. Chunki yurt boyligi yetarli bo‘lsa-da, xalqining mehnatiga yarasha farovon yashamasligi, kamsitilishi, nazar-pisand etilmasligi Erkin Vohidovga ham Nazrul Islomday tinchlik bermadi. Shu bois Erkin Vohidov nafaqat o‘zini, barcha erksevarlarni qiynayotgan dil tubidagi dard-sitamlarni Nazrul Islom tilidan barilla aytishga jazm etdi va bunga erishdi. Ammo bu she’rni eshitgan olomon da’vatkor shoirni xalq tinchini buzuvchi dushmanga chiqardi. Olomonning o‘z shoirini anglab yetmagani, unga ergashmagani mustamlakachilarga juda qo‘l keldi va shoir ozodlikdan mahrum etiladi.
Malomatga qoldi endi
Shoir bitib haq doston.
Hindu uni «jobon» dedi,
«Kofir» dedi musulmon.
Mustahkamlash: Darsning ushbu qismida o‘quvchilar dars yakunida quyida berilgan topshiriqlar va savollarga javob beradilar:
1.Dostonning «Isyon qo‘shig‘i», «G‘alayon», «Tutqunlikda», «Ozodlik» sarlavhasi ostida berilgan matnlarini kichik guruhlarda muhokama qiling va taqdimot o‘tkazing.
2. Doston nima uchun «Ruhlar isyoni» deb nomlangani borasida o‘zaro fikr almashing.
3. Dostondan olgan taassurotlaringizni ijodiy yondashgan holda qisqacha yozing.
4. Shoir «Inson» qasidasida qanday qarashlarini tasvirlaydi. Shoir qarashlarini matnga asoslangan holda izohlang.
5. «Yaxshidur achchiq haqiqat» she’rini izohlang.
|
FUNKSIONAL ТUZILMANING IJOBIY VA SALBIY JIHAТLARI

204
11.4 – rasm. Tashkiliy tuzilmaning sifatiga qo’yiladigan talablar
11.5 – rasm. Boshqaruv tuzilmasi
Har qanday tashkiliy tuzilmaning sifati uning shakllantirishda
quyidagilarga qanchalik amal qilingani bilan aniqlanadi:
- tizimli yondashuv, ya'ni boshqaruv ob'yekti va organiga ta'sir qiluvchi iloji
boricha hamma faktorlarni hisobga olish;
- boshqaruv markazlashuvi va birlamchi zvenolar mustaqilligining optimal
birligi;
- oliy rahbarlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri ijro etuvchiga axborotni borishi va vaqtning
maksimal qisqarishi;
- loyihalashtirilayotgan tuzilmada xar bir tarkibiy qismning funksiyasi vazifasi
va huquqini to‘g‘ri aniqlash;
- boshqaruv tizimidagi o‘zgarishlarga javob qaytarishning imkoniyati;
- xar bir aniq holat bo‘yicha qaysi bo‘linmada axborot ko‘p bo‘lsa shu savolni
yechish bo‘yicha bo‘linmaga vakolat berish.
Boshqaruv tuzilmasi -
bu boshqaruv maqsadlarini amalga oshiruvchi va
funksiyalarini bajaruvchi biri-biri bilan bog‘langan turli boshqaruv organlari
va bo‘g‘inlarining majmui tushuniladi
Agar boshqarishning hamma funksiyalari korxona rahbari qo’lida to’planib

|
Agar boshqarishning hamma funksiyalari korxona rahbari qo’lida to’planib Pdf ko'rish
|
bet | 114/175 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 4,58 Mb. | | #252719 |
Bog'liq Korxonalar iqtisodiyoti va menejmenti-ASHUROVA N.B3. Agar boshqarishning hamma funksiyalari korxona rahbari qo’lida to’planib
barcha quyi rahbarlar va ishlab chiqarish yacheykalari unga bo’ysunsa, u
holda boshqarishning bunday tashkiliy tuzilmasi:
201
A) chiziqli (pog’onali) tuzilma ko’rinishida bo’ladi
B) chiziqli shtabli tuzilma ko’rinishida bo’ladi
C) funksional tuzilma ko’rinishida bo’ladi
D) chiziqli funsional tuzilma ko’rinishida bo’ladi.
4. Chiziqli shtabli tuzilma:
A) har bir chiziqli rahbar qoshida ihtisoslashgan xizmatlar, maslahatchilar kengashi,
ya’ni shtablar tuzish orqali tashkil etiladi
B) har bir boshqaruv bo’g’iniga muayyan funksiyalarni biriktirib qo’yish orqali
tashkil etiladi
C) barcha qo’yi rahbarlar va ishlab chiqarish yacheykalarini korxona rahbariga
bo’ysindirish orqali tashkil etiladi
D) Korxonaning barcha xodimlari faoliyati bo’yicha maxsus bo’limlarga bo’ysunadi
5. Funksional tuzilma:
A) barcha qo’yi rahbarlar va ishlab chiqarish yacheykalarini korxona rahbariga
bo’ysundirish orqali tashkil etiladi
B) har bir boshqaruv bo’g’iniga muayyan funksiyalarni biriktirib qo’yish orqali
tashkil etiladi
C) har bir chiziqli rahbar qoshida ixtisoslashgan xizmatlar, maslahatchilar kengashi,
ya’ni shtablar tuzish orqali tashkil etiladi
D) Korxonaning barcha xodimlari faoliyati bo’yicha maxsus bo’limlarga va tashkil
etilgan shtablarga bo’ysunadi
6. Тashkilot maqsadlarining tavsifi:
A) barcha qo’yi rahbarlar va ishlab chiqarish yacheykalarini korxona rahbariga
bo’ysindirish orqali tashkil etiladi
B) ishlab chiqarish vositalari sonini oshirish, qo’shimcha ishchi kuchni jalb etish,
ishchilar mehnat samarasini oshirish
C) har bir chiziqli rahbar qoshida ixtisoslashgan xizmatlar, maslahatchilar
kengashi, ya’ni shtablar tuzish orqali tashkil etiladi
D) a+b.
|
| |