nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’RTA YEVROPA DAVLATLARINI URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARI

|
O’RTA YEVROPA DAVLATLARINI URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARI
|
bet | 2/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 45,78 Kb. | | #159621 |
3. O’RTA YEVROPA DAVLATLARINI URBANIZATSIYASI VA DEMOGRAFIK JARAYONLARI.
O'rta Yevropa provinsiyalarining urbanizatsiya va demografik holati murakkab bo'lib, har bir mamlakat o'ziga xos sharoit va xususiyatlarga ega. Ammo umuman olganda, bu mintaqaning ko'pgina mamlakatlari sanoatlashtirish va urbanizatsiya jarayonlari ta'sirida katta o'zgarishlarga duch keldi. O'rta Yevropadagi muhim urbanizatsiya va demografik tendentsiyalar:
Urbanizatsiya va sanoatlashtirish: Markaziy Evropaning ko'plab mamlakatlari 19 va 20-asrlarda sanoatlashtirish va modernizatsiya jarayonlari bilan birga urbanizatsiya tendentsiyalarini boshdan kechirdilar. Yirik shaharlar va sanoat hududlari sanoatlashtirish va iqtisodiy o'sish uchun markazga aylandi.
Aholi harakati: Urbanizatsiya jarayoni qishloqlardan shaharlarga migratsiyani kuchaytirdi. Bu, odatda, shaharlarda ish imkoniyatlarining ko'payishi va zamonaviy turmush tarziga bo'lgan talabning ortishi bilan bog'liq. Bu holat qishloqlarda aholining qisqarishiga, shaharlarda esa ko'payishiga olib keldi.
Demografik tuzilma: O'rta Yevropada aholining qarish tendentsiyasi kuzatilmoqda. Tug'ilishning pastligi va umr ko'rishning uzoq davom etishi keksa aholi ulushini oshiradi. Bu ijtimoiy xavfsizlik tizimlari va sog'liqni saqlash xizmatlari uchun yangi muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.
Migratsiya va integratsiya: Yaqin Sharqning ayrim mamlakatlari migratsiya va qochqinlar oqimiga duch keldi. Bu demografik dinamikaga ta'sir qilishi va ijtimoiy integratsiya masalalarini ko'tarishi mumkin. Immigrantlar ko'pincha yirik shaharlarga boradilar, bu esa shahar xilma-xilligini oshiradi.
Iqtisodiy o'zgarishlar: O'rta Yevropadagi iqtisodiy o'zgarishlar va o'tish jarayonlari demografik tuzilishga ta'sir qilishi mumkin. Ayniqsa, postsovet davrida iqtisodiy islohotlar, erkin bozor iqtisodiyotiga o‘tish mehnat bozori va aholi turmush darajasiga ta’sir ko‘rsatdi.
Ta'lim va madaniyat: Urbanizatsiya va modernizatsiya odatda ta'lim va madaniyat sohalarida o'zgarishlarga olib keldi. Shaharlardagi ta'lim muassasalari, madaniy tadbirlar va san'at muhiti odatda qishloq joylarga qaraganda ancha rivojlangan.
|
| |
Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi o\'zbek tilini sohada qo\'llanishi

|
Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi
|
bet | 1/3 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 70,9 Kb. | | #134628 |
Bog'liq o\'zbek tilini sohada qo\'llanishi Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi Mavzu: Bosh harflar imlosi va chiziqcha bilan yozish qoidalari Bosh harflar imlosi 1. Kishining ismi, ota ismi, familyasi, taxallusi, ramziy atoqli oti bosh harf bilan boshlanadi. Misol: Dilbar , Husniddinov , Alisher Navoiy 2. Joy nomlari bosh harf bilan boshlanadi: 2. Joy nomlari bosh harf bilan boshlanadi: Misol: Buxoro , Zarafshon , Hindiston , Kogon 3.Yulduz va sayyoralar , boshqa xil osmon jismlarining atoqli oti bosh harf bilan boshlanadi. Misol: Quyosh , Yupiter , Pluton Hulkar , Qavs , mirrix
4.Madaniy-maishiy va savdo korxonalariga, adabiyot va san'at asarlariga, sanoat va oziq- ovqat mahsulotlariga, shuningdek, transport vositalari, sport inshootlariga qo'yilgan nomlar yilgan bosh harf bilan boshlanadi.
Misol: Tong (mehmonxona) , Ozodlik (haykal) , Bosch (maishiy texnika
5. Muhim tarixiy sana va bayramlarning nomlari tarkibidagi birinchi so’z bosh harf bilan boshlanadi.
Misol: Xotira kuni
Navro’z kuni
6. Davlatlarning, davlat oliy tashkilotlari va mansablarining, xalqaro tashkilotlarning nomidagi har bir so'z bosh harf bilan boshlanadi. 6. Davlatlarning, davlat oliy tashkilotlari va mansablarining, xalqaro tashkilotlarning nomidagi har bir so'z bosh harf bilan boshlanadi. Misol:O'zbekiston Respublikasi, Rossiya Federatsiyasi, Misr Arab Respublikasi, O'zbekiston Respub likasi Prezidenti, O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Raisi, O'zbekiston Respublikasi Oliy Sudining Raisi, Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Jahon Tinchlik Kengashi 7.Boshqa tarkibli nomlarda oliy mansabni bildiruvchi birinchi soʻzgina bosh harf bilan boshlanadi. Misol: Bosh vazirning o'rinbosari, Mudofaa vaziri, Yozuvchilar uyushmasi, O'zbekiston Milliy tiklanish demokratik partiyasi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Buxoro davlat universiteti 3-2-iqt-22 guruh talabasi nasilloev murodilloning o’zbek tilini sohada qo’llanishi fanidan mustaqil ishi
|
O’tkazish qobiliyatlarining muvofiqlashtirilishi tamoyili

42
yechishga mo‟ljallangan. Bo‟laklarga ajratish tamoyilini qo‟llash ularni nisbatan
oddiyroq masalalarni, ular orasidagi o‟zaro aloqalarni hisobga olgan holda
yechishga olib keladi. Lokal optimallash tamoyili esa turli bir oddiy masala
doirasida va natijada barcha masalalarni butuniga yechish ko‟rsatkichlarini
yaxshilash imkonini beradi.
Abstraktsiyalash (mavhumlash) kontseptsiyasi YTLATni yaratishda
talablar va tashqi sturlioitlar diapazoni (chegaralarida u ishlay oladigan), ya‟ni,
uning universalligi va boshlang‟ich ma‟lumotlarning o‟ziga xos xususiyatlari va
cheklanishlariga, texnik vositalar shakllariga, qattiq belgilangan kiruvchi va
chiquvchi shakllarga bog‟liq emasligi katta ahamiyatga ega. Ushbu maqsadga
erishishning bitta vositasi – abstraktsiyalash tamoyilini qo‟llashdir; uning ma‟nosi
shuki, turli bir yechiladigan masala uchun formal matematik model ishlanadi. U
o‟ziga barcha ahamiyatli aloqalarni, munosabatlarni va asosiy cheklashlarni hamda
belgilangan mantiqqa asoslangan va foydalanuvchiga aniq talablardan abstraktsiya-
lashish imkonini beradigan maxsus matematik apparatni o‟zida mujassamlaydi.
Abstraktlash vositalaridan biri o‟rganilayotgan obyekt yoki hodisani
umumlashtirish, ya‟ni ahamiyati kam omillarni chiqarib tashlash, obyektlarning
raqamli va sifat tavsiflarini umumlashtirish, ularni birlashtirish va qishloq
xo‟jaligini
yuritishning asosiy yo‟nalishlari bo‟yicha ahamiyatli baholarni olish hisoblanadi.
Abstraktlash kontseptsiyasini amalga oshirish uchun boshlang‟ich ma‟lu-
motlar konvertorlaridan, hisobotlar generatoridan, ochiq ma‟lumotlar tizimidan,
turli xil shakldagi PEHMlarning dasturiy ta‟minotlarini moslashtirish va sh.o‟.
foydalaniladi.
JANUBIY OSIYO MINTAQASINI IQTISODIY RIVOJLANISHINI TAXLIL QILISH

|
JANUBIY OSIYO MINTAQASINI IQTISODIY RIVOJLANISHINI TAXLIL QILISH
|
bet | 14/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 45,78 Kb. | | #159621 |
21. JANUBIY OSIYO MINTAQASINI IQTISODIY RIVOJLANISHINI TAXLIL QILISH
Janubiy Osiyo geografik jihatdan boy va strategik jihatdan joylashgan hudud boʻlib, u quyidagi davlatlarni oʻz ichiga oladi: Oʻzbekiston, Tojikiston, Turkmaniston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston va Afgʻoniston. Ushbu mintaqaning iqtisodiy rivojlanishini baholash uchun bir nechta omillarni hisobga olish kerak:
Tabiiy boyliklar:
Janubiy Osiyo tabiiy resurslarga boy mintaqadir. Bu mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanishida, xususan, energetika resurslari muhim o‘rin tutadi. Turkmaniston va Qozog'iston kabi davlatlar tabiiy gaz zahiralari bilan e'tiborni tortsa, boshqalari neft, mineral va suv resurslari kabi boy tabiiy resurslarga ega.
Dehqonchilik va chorvachilik:
Qishloq xoʻjaligi bu mintaqa iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Janubiy Osiyoda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirilib, chorvachilik, ayniqsa, suv resurslaridan foydalangan holda amalga oshirilmoqda. Chorvachilik Pomir va Tyan-Shan kabi togʻli hududlarda anʼanaviy daromad manbai hisoblanadi.
Energiya eksporti:
Ayrim Janubiy Osiyo mamlakatlari energiya eksportidan katta daromad olishadi. Tabiiy gaz va neft bu davlatlarning jahon energetika bozoridagi rolini oshiradi. Bu iqtisodiy o‘sish va tashqi savdo balansiga ta’sir etuvchi omildir.
Xalqaro savdo va hamkorlik:
Mintaqa mamlakatlari xalqaro savdo va hamkorlik orqali iqtisodiy farovonlikka erishishni maqsad qilgan. Xususan, Xitoyning “Bir kamar, bir yo‘l” (BRI) loyihasi ushbu mintaqa va Xitoy o‘rtasidagi savdo va infratuzilma loyihalarini oshirishga qaratilgan.
Ta'lim va texnologik rivojlanish:
Janubiy Osiyoning ayrim mamlakatlari ta’lim va texnologiya sohasida sezilarli yutuqlarga erishdi. Xususan, yosh aholi salohiyatidan foydalanish va bilim iqtisodiyotiga o‘tish ushbu mamlakatlarning raqobatbardoshligini oshirishi mumkin.
Xavfsizlik va barqarorlik:
Xavfsizlik va siyosiy barqarorlik iqtisodiy tiklanish uchun juda muhim. Mintaqadagi turli muammolar, xususan, Afg‘onistondagi xavfsizlik bilan bog‘liq vaziyat mintaqaning iqtisodiy salohiyatiga ta’sir qilishi mumkin.
Janubiy Osiyoning iqtisodiy rivojlanishi ushbu omillarning o'zaro ta'siri va mintaqa mamlakatlari tomonidan qabul qilingan siyosat kontekstida baholanishi kerak. Har bir davlatning o‘ziga xos shart-sharoit va maqsadlari bo‘lganligi sababli, mintaqaviy rivojlanish jarayoni murakkab va keng dinamikaga bo‘ysunadi.
|
| |
Modullik kontseptsiyasi - Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы

Modullik kontseptsiyasi. YTLATning turli qanday elementini tugallangan
va tizimning ayrim funktsiyasini bajarishni ta‟minlaydigan bloklar to‟plami sifati-
da tasavvur etish mumkin. Barcha bloklar o‟zlarining dasturiy amalga oshirilishi
nuqtai nazaridan mustaqil, lekin o‟zaro funktsiyalarining ketma-ketligi va ma‟lu-
motlarni almashish usullari bilan birlashtirilgan hisoblanadi. Ularning turli biri
boshqaruvchi dastur bilan bog‟langan va tez-tez uchrab turadigan oddiy va manti-
43
qan tugallangan masalalar qismlarini yechishga qaratilgan modullar to‟plami
sifatida ko‟rsatilishi mumkin. Bu kontseptsiyaning grafikaviy ko‟rinishi 7– rasmda
ko‟rsatilgan.
Bu kontseptsiyaning grafikaviy ko‟rinishi 9– rasmda ko‟rsatilgan.
S
o
tizimini boshqarish dasturlari S
o
, E
n
, P
1m
, P
2k
, P
np
, B
1mi
, B
2kr
, B
npb
cho‟qqilari, uning elementlari (E
n
), ichki tizimlar (P
np
) va bloklar (B
npb
,
n ichki
tizimlarga, p elementlarga b bloklarga kiradigan) hisoblanadi va ular ma‟lumotlar
almashish va faoliyatlarning ketma-ketligini ta‟minlaydi. M cho‟qqisi o‟zida
boshqaruvchi dasturni ifodalaydi va turli bir blok uchun (M
z
cho‟qqilari) modullar
kombinatsiyasini ko‟rsatadi. Grafikning qovurg‟alari tizimning interfeyslari
hisoblanadi.
Takrorlanish kontseptsiyasi. Uning mazmuni shundan iboratki, bir xil
ma‟lumotlardan tizimning turli xil elementlari ishida, turli xil vaqtda, ko‟p
martalab foydalanish va loyihalash, me‟yorlash hamda baholash bo‟yicha yig‟ilgan
tajribalardan foydalanish imkoniyatidan iboratdir.
Ushbu kontseptsiyadan amaliy foydalanish quyidagi imkoniyatlarni
beradigan tizim elementlarini ishlab chiqishni talab etadi:
- boshlang‟ich ma‟lumotni, loyiha va uning qismlari yechimlari variantlarini
belgilangan vaqt ichida saqlash;
- tizimning tashqi xotirasidan turli xil namunaviy yechimlarni topish;
- optimal yechim mezonini shakllantirish;
- u bo‟yicha eng yaxshi yechimni tanlash;
- uni boshlang‟ich sturlioitlarga mos tarzda tuzatish;
- iqtisodiy baholash va me‟yorlashni bajarish.
Kontseptsiyani amalga oshirishda asosiy e‟tiborni foydalaniladigan
ma‟lumotlarning shakliga qaratish kerak. Bu, tizim elementlari orasida ma‟lumot
almashishni tashkil etish imkonini beradi.
44
9-rasm. YTLATning modul ko‟rinishidagi grafigi
|
Nazorat savollari va vazifalar

33
Tizimlar nazariyasiga mos YTLATni tarkibiy qismlarga bo‟lish, uni yaratish
bo‟yicha ishlarni yaxshi tashkil etish, ya‟ni tizimni yaratish va ayrim elementlarini
joriy etishni vaqt va yaratuvchilar bo‟yicha to‟g‟ri taqsimlash imkonini beradi.
Bunda eng asosiy qoida umumiy masalani yechishga tizimli yondashuvni
ta‟minlash hisoblanadi.
Tizimli tahlil uslubiyatiga mos tarzda turli qanday murakkab tizim ko‟rib
chiqilishi, tarkiblashtirilishi va bir necha darajada modellashtirilishi mumkin:
elementlar, tarkib, vazifalar va natijalar darajalarida. YTLATni yaratishda barcha
darajalarda turli xil tarkiblarni ajratish imkoniyatini hisobga olish kerak. Uni
yaratishning birinchi bosqichida eng asosiy masala, tizimning funktsional va
ta‟minlovchi qismlarini ajratish hamda ular turli birini pastki darajadagi ichki
tizimlarga bo‟lish hisoblanadi.
YTLATning funktsional tarkibi deganda
o’zaro bog’langan ichki tizimlar,
bloklar, tizim va uning ayrim bo’laklari bajaradigan vazifalarga mos ajratilgan
masalalar majmualari yig’indisi deb tushunish kerak. YTLATni funktsional
tarkiblashning birinchi bosqichida ichki tizimlarni ajratishning asosiga obyekt
funktsional tamoyilini qo‟yish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Bu tamoyil tizimni
nisbatan ajralgan tarkibiy qismlarga bo‟ladi, yer tuzishni loyihalashning turli xil
turlarini o‟zida mujassamlagan, loyihalashning o‟ziga xos obyektlariga,
muddatlariga va bosqichliligiga, olinadigan loyiha hujjatlari tavsifiga ega yoki
loyiha ishlarini rejalash, amalga oshirish va nazorat qilishni ta‟minlash imkonini
beradi.
Nazorat savollari va topshiriqlar

|
Nazorat savollari va topshiriqlarBog'liq 6F7NebSD4SKKLbJCFJVp2dDjB3o5ENWmElYBpo5iNazorat savollari va topshiriqlar
1. Yer tuzish ishlarini avtomatlashtirishning qanday tamoyillari mavjud?
2. Yer tuzish hisoblashlarini avtomatlashtirish uchun dasturiy vositalarni
ishlashda qanday masalalarni yechish kerak?
3. Avtomatlashtirilgan hisoblashlar vositalari tizimi o‟zida nimalarni
ifodalaydi?
4. Qanday turdagi ta‟minotlar yer tuzish hisoblashlarini avtomatlashtirish
pastki tizimiga kiradi?
5. Yer tuzish ma‟lumotlarining asosiy manbalarini ayting.
6. YETLIATni qo‟llashdan olinadigan umumiy samara qanday tarkibiy
qismlardan iborat va ular qanday hisoblanadi?
7. Ma‟lumotlarga ishlov berish tizimining iqtisodiy samaradorligi qanday
aniqlanadi?
8. Iqtisodiy samaradorlikni baholash uchun qanday ko‟rsatkichlardan
foydalaniladi?
9. Yer tuzishda YETLIAT va GATlarni joriy etishdan olinadigan iqtisodiy
samarani hisoblash usulini tushuntirib bering.
VIII –BOB YER TUZISHDA EKSPERT TIZIMLARI
8.1. Ekspert tizimlarining tarkibi va imkoniyatlari
YETLIAT va GATlarning kelajakdagi rivojlanishi ko‟p jihatdan ekspert
tizimlarini yaratish va foydalanishga bog‟liq. Ular sun‟iy intellekt tizimining bir
turi hisoblanadi. Sun‟iy intellekt – bu XX asrning 50 yillarida kibernetika,
lingvistika, psixologiya va dasturlash fanlari orasida paydo bo‟lib, Viner,
Makkalok va Rozenblatlarning neyron tarmoqlari bo‟yicha ishlaridan boshlangan
va tez rivojlanayotgan ilmiy fandir. Uni bilimlar va ularni qanday qilib olish,
121
sun‟iy tizimlarda ko‟rsatish, ularning ichida qayta ishlash va amaliy masalalarni
yechish uchun foydalanish to‟g‟risidagi fan sifatida qarash mumkin. Hozirgi
vaqtda ushbu sohadagi izlanishlar bir qancha asosiy yo‟nalishlar bo‟yicha olib
boriladi (32-rasm):
32-rasm.Suniy intelektdan foydalanish yonalishlari
Sun‟iy intellekt sohasida eng yirik rivojlanish ekspert tizimlarini (ET)
yaratish bilan bog‟liq. Ular hozirgi vaqtda yetarlik darajada keng tarqalib ulgurgan
va ko‟plab amaliy masalalarni yechishda foydalaniladi.
Yer tuzishni loyihalash masalalarini yechish doimiy ravishda katta hajmdagi
ekspertlar bilimlarini jalb etishni talab qiladi. Bu qator sabablardan kelib chiqadi:
ushbu turdagi masalalarning ko‟pchiligi ojiz tarkiblashtirilgan; ularni qo‟yishda
mutaxassis–ekspertlarning qatnashishi; turli xil, biroq amaliy jihatdan teng
qiymatli loyihalar olish imkoniyati; yechimlarning yagona algoritmi yo‟qligi;
loyihalashning navbatdagi qadamlarida loyihalanuvchi obyektlarning murakkabligi
oshib borishi va hisobga olinadigan ko‟rsatkichlarning soni ko‟payishi.
|
| |
Epitaksiya jarayonini tushuntiring

|
Epitaksiya jarayonini tushuntiring
|
bet | 28/28 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #266166 |
Bog'liq 3L0BY8wFsz3ScRmN61veYMgES1v83EaDjes7FCGsEpitaksiya jarayonini tushuntiring.
Oltin nanozarralarini sintezi deb nimaga aytiladi?
1.18. Foydalanilgan adabiyotlar
Aripov X.K., Abdullayev A.M., Alimova N.B., Maxsudov J.T., Tulyaganov A.A., ToshmatovSh.T. Elektronika va sxemotexnika (darslik) Toshkent .: «Aloqachi», 2017y, 376 b.
Aripov X.K., Аbdullaev А.М., Alimova N.B., Bustanov X.X., Toshmatov Sh.T. “Sxemotexnika” (darslik), Toshkent. «Tafakkur bo`stoni», 2013, 447 b.
X.K.Aripov, A.M. Abdullayev, N.B. Alimova, X.X. Bustanov, Sh.T. Toshmatov. Raqamli mantiqiy qurilmalarni loyihalashtirish. Darslik. –T.: «Aloqachi », 2017, 396 bet.
Х.К.Арипов, А.М.Абдуллаев, Н.Б.Алимова, Х.Х.Бустанов, Е.В.Объедков, Ш.Т.Тошматов. Схемотехника. Т.: ALOQACHI, 2010г.
A.A.Tulyaganov, S.S.Parsiyev, V.A.Tulyaganova, U.M.Abdullayev. Elektr zanjirlar nazariyasi. (o‘quvqo‘llanma). T.: Aloqachi, 2018, 144 bet.
Digital Logic Design, Jiwang Ware Z Scene. Fourth Edition, 2002u.
Multisim User Guide. National Instruments, 2007 y.
Robert L. Boyleastad. Introductory Circuit analysis. 2014-Pearson Education Limited, 1091p.
Stephon Brown, Zvonko Vranesic. Fundamentals of Digital Logic with Verilog Design. 2014-The Mc Grow-Hin Companies. 847p.
Behzad Razavi. Fundamentals of Microelectronics.2nd edition.2014 John Wiley&Sons. 932 p.
|
| |
Yarimo‘tkazgich - Elec16mbk elektronika va sxemalar 2

|
Elec16mbk elektronika va sxemalar 2
|
bet | 7/28 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #266166 |
Bog'liq 3L0BY8wFsz3ScRmN61veYMgES1v83EaDjes7FCGs1.6. Yarimo‘tkazgich integral mikroshemalar yaratishda texnologik jarayon va operatsiyalar
Tayyorlov operatsiyalari. Yarimo‘tkazgich IMSlar tayyorlash uchun asosiy material bo‘lgan - kremniy monokristall quymalari olishdan boshlanadi. Monokristall quymalar hosil qilishning bir qancha usullari mavjud.
Choxralskiy usulida tarkibiga donor yoki akseptor kiritmalar qo‘shilgan o‘ta toza kremniy eritmasi yuziga kremniy monokristalli tushiriladi. Eritma eritgan monokristall o‘z o‘qi atrofida asta-sekin aylantirilib ko‘tariladi. Monokristall ko‘tarilishi bilan eritma kristallanadi va kremniy monokristalli hosil bo‘ladi. Hosil bo‘lgan kremniy quymasi n–yoki p–turli elektr o‘tkazuvchanlikka ega bo‘ladi. Quyma uzunligi 150 sm, diametri esa 150 mm va undan katta bo‘lishi mumkin.
Zonali eritish usulida monokristall ifloslantiruvchi kiritmalardan qo‘shimcha tozalanadi. Bunda kristallning tor zonasi eritilib, eritilgan zona kristallning bir uchidan ikkinchi uchiga asta siljitib boriladi. Kiritmalarning erigan fazada eruvchanligi qattiq holatdagi eruvchanligiga qaraganda katta bo‘lsa, o‘sha kiritmalar suyuq fazaga o‘tib kristallning ikkinchi uchiga siljib boradi va o‘sha yerda to‘planadi. Kiritmalar to‘plangan soha tozalash jarayonlari tugagandan so‘ng kesib
tashlanadi.
Epitaksiya. Epitaksiya jarayoni asos sirtida uning kristall tuzilishini akrorlovchi yupqa monokristall ishchi qatlamlar hosil qilish uchun ishlatiladi. Asos bunda mustahkamlikni ta‟minlash va kristallanayotgan qatlam takrorlashi zarur bo‘lgan kristall panjara sifatida xizmat qiladi. Keyingi texnologik jarayonlarda epitaksial qatlamda IMSning aktiv va passiv elementlari hosil qilinadi.
1.4- rasm. Epitaksiya jarayoni
Termik oksidlash. Termik oksidlash – kremniy sirtida oksid (SiO2) qatlam (parda) hosil qilish maqsadida sun’iy yo‘l bilan oksidlashdan iborat jarayon. U yuqori (1000†1200) 0C temperaturalarda kechadi. IMSlar tayyorlashda SiO2 qatlam bir necha muhim funksiyalarni bajaradi: sirtni himoyalovchi qatlam; niqob vazifasini bajarib, undagi tirqishdan zarur kiritmalar kiritiladi; MDYA – tranzistorlarda zatvor ostidagi yupqa dielektrik qatlam sifatida ishlaydi.
|
| |
- rasm. Termik oksidlash jarayoni

|
- rasm. Termik oksidlash jarayoni
|
bet | 8/28 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #266166 |
Bog'liq 3L0BY8wFsz3ScRmN61veYMgES1v83EaDjes7FCGs1.5- rasm. Termik oksidlash jarayoni
Legirlash. Yarimo‘tkazgich hajmiga kiritmalarni kiritish jarayoni legirlash deb ataladi. IMSlar tayyorlashda legirlash shemaning aktiv va passiv elementlarini hosil qilish uchun, zarur o‘tkazuvchanlikni ta’minlash uchun kerak. Legirlashning asosiy usullari yuqori temeraturalarda kiritmalar atomlarini diffuziyalash va yuqori energiyali ionlar bilan bombardimon qilish (ionlarni kristall panjaraga kiritish) dan iborat.
1.6- rasm. Ionli legirlash jarayoni
Diffuziya yordamida legirlash butun kristall yuzasi bo‘ylab yoki niqobdagi tirqishlar orqali ma’lum sohalarda (lokal) amalga oshiriladi. Ion legirlash yetarli energiyagacha tezlatilgan kiritma ionlarini niqobdagi tirqishlar orqali kristallga kiritish bilan amalga oshiriladi. Ion legirlash universalligi va oson amalga oshirilishi bilan xarakterlanadi.
1.7- rasm. Diffuziya yordamida legirlash
Yemirish. Yarimo‘tkazgich, uning sirtidagi oksidlar va boshqa birikmalarni kimyoviy moddalar hamda ularning aralashmalari yordamida eritib tozalash jarayoniga yemirish deyiladi. Yemirish yarimo‘tkazgich sirtini tozalash, oksid qatlamda «darcha»lar ochish va turli ko‘rinishga ega bo‘lgan «chuqurchalar» hosil qilish uchun qo‘llaniladi. Yarimo‘tkazgich sirtini tozalash va «darcha»lar hosil qilish uchun izotrop yemirishdan foydalaniladi, bunda yarimo‘tkazgich barcha kristallografik yo‘nalishlar bo‘ylab bir xil tezlikda eritiladi. Ba’zan yarimo‘tkazgichni turli kristallografik yo‘nalishlar bo‘ylab turli tezlikda eritish va natijada turli ko‘rinishga ega bo‘lgan «chuqurcha»lar hosil qilish zarur bo‘ladi.
1.8- rasm.Yemirish jarayoni
Anizotrop yemirish bilan, masalan, mikroshemalar tayyorlashda (elementlarni bir-biridan dielektrik bilan izolatsiyalashda) dielektrik qatlam o‘stiriluvchi «chuqurcha»lar hosil qilinadi. Fotolitografiya. Yarimo‘tkazgich plastinadagi metall yoki dielektrik pardalar sirtida ma’lum shakldagi lokal sohalarni hosil qilish jarayoni fotolitografiya deb ataladi. Ushbu sohalar kimyoviy yemirishdan himoyalangan bo‘lishi shart. Fotolitografiya jarayonida ultrabinafsha nur ta’sirida o‘z xususiyatlarini o‘zgartiruvchi, fotorezist deb ataluvchi, maxsus moddalar ishlatiladi.
1.9-rasm. Anizotrop yemirish jarayoni
Pardalar hosil qilish. Pardalar IS elementlarini elektr jihatdan ulash hamda rezistorlar, kondensatorlar va gibrid ISlarda elementlar orasidagi izolatsiyani amalga oshirish uchun qo‘llaniladi. Pardalar vakuumda termik bug‘latish, materialni ionlar bilan bombardimon qilib uchirish yoki gaz fazadan, suvli eritmadan kimyoviy
o‘tkazish usullari bilan hosil qilinadi. Har bir usulning afzalligi va
kamchiligi mavjud.
|
| |
Ishonchlilik - Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы

Ishonchlilik kontseptsiyasi. Avtomatlashgan
tizimning
asosiy
ko‟rsatkichlaridan biri ishonchlilik hisoblanadi; uning ko‟rsatkichlari tizimni
kontseptual tayyorlash va amaliy yaratish jarayonlarida ko‟zda tutiladi. Buning
uchun turli bir elementning ishonchliligini me‟yorlash, zarur darajadagi
ishonchlilikni ta‟minlash, tizimning turli xil tartibda ishlashini sinab nazoratdan
o‟tkazish bilan bog‟liq masalalarni yechish kerak bo‟ladi.
YTLATning zarur darajadagi ishonchliligini ta‟minlash uchun zarur bo‟ladi:
- unga erishish usullarini sifat va son jihatlaridan tahlil qilish;
- tizimning barcha elementlari ishonchliligiga erishish uchun eng samarali
usullar va vositalarni tanlash;
-alternativ yechimlarni taqqoslash va eng yaxshi loyihaviy yechimni tanlash;
-ishlanayotgan avtomatlashtirilgan tizim haqiqiy imkoniyatlarini va ishonch-
liligini aniqlash, faqat, eksperimental sinab ko‟rish va tajriba-ishlab chiqarish
foydalanilishi davrida aniqlanadi, keyin barcha aniqlangan kamchiliklar tugatiladi.
Mijoz-server kontseptsiyasi. Mijoz-server arxitekturasi foydalanuvchilar-
ning barcha guruhlari birgalikda foydalana olishlari uchun tarmoqning hisoblash
resurslarini optimal taqsimlash imkonini beradi.
Mijoz-server texnologiyasi asosini quyidagilar tashkil etadi:
- ishchi stantsiyalar (mijozlar), ular orqali foydalanuvchilar tizimga murojat
qilishadi;
- umumiy resurslar (serverlar), ular xizmat ko‟rsatishni talab qiladigan
qurilma talabi bo‟yicha maxsus vazifalarni bajarishadi;
- mijozlar va serverlarni birlashtiruvchi tarmoqlar;
- dasturiy ta‟minot, ular yuqorida sanab o‟tilgan uchta komponentlarni
yagona mantiqiy arxitekturaga bog‟laydi.
Yuqorida tavsiya etilgan YTLATni yaratishning umumiy kontseptsiyasi o‟z
ichiga kontseptsiyaning turli xil bo‟laklarini (tamoyillar, talablar) oladi va unga yer
tuzish masalalarini yechish uchun mo‟ljallangan, yagona mantiqiy-matematik
tizimga birlashtirilgan, ko‟plab o‟zaro tashkiliy ta‟sir qiladigan va o‟zaro
51
bog‟langan elementlardan tashkil topgan yagona kibernetik tizim sifatida qarash
imkonini beradi.
EТLAТni ta’minlash vositalari

38
Yer tuzuvchining avtomatlashtirilgan ish o’rni (YeTAIO’) –
bu texnik va
dasturiy vositalarning shaxsiy majmuasi bo’lib, o’z ichiga shaxsiy kompyuter yoki
ishchi stantsiyani, skanerni, plotterni va boshqa ulama qurilmalarni,
ma’lumotlarni dasturiy qayta ishlash vositalarini, mashina grafikasining bazaviy
dasturiy ta’minotini, mos yo’nalishdagi amaliy dasturlar yig’indisini oladi va yer
tuzuvchi mutaxassis kasbiy ishini avtomatlashtirishga mo’ljallangan bo’lib, lokal
yoki hududiy tarmoq tarkibida yoki mustaqil tartibda faoliyat ko’rsatadi.
3.3. YTLATni yaratishning kontseptual qoidalari
YTLAT ning kontseptsiyasi uni yaratishning nazariy asosi hisoblanadi va
o‟z ichiga barcha o‟xshash yo‟nalishlar faoliyati uchun to‟g‟ri keladigan umumiy
va ma‟lum vazifalar to‟plamlari uchun o‟ziga xos xususiy qoidalarni oladi.
Umumiy qoidalar qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:
- tizim va uning elementlari, ilmiy izlanishlar
manbalari sifatida bizning
ongimiz va ularga bo‟lgan munosabatlarimizga bog‟liq bo‟lmagan holda obyektiv
mavjuddir;
- xar qanday tizim undan yuqori tizimning elementidir;
- loyihalashning to‟liq jarayonini aniq masalalarni yechish bilan bog‟liq
bosqichlar ketma-ketligi sifatida ko‟rsatish mumkin;
- xar bir bosqich tizimning ayrim elementida bajariladi;
- matematik algoritmlar va shakillangan qoidalar (bajarilish ketma-ketligi,
mantiqiy aloqalar va yechish usullari, turli xil texnologik jarayonlar va axborot
oqimlarining o‟zaro hamkorliklarini va boshq. qatt‟iy ko‟rsatuvchi)
darajasiga
yetkazilgan amaliy masalalarni yechish nazariyasi va usullari mos shakllardagi,
murakkabligi turli xil darajadagi tarmoqlarga birlashtirilgan dasturiy – texnik
vositalar majmualarida amalga oshiriladi;
- ishlanayotgan tizim iyerarxik bo‟lib, uning
yuqoridagi darajalarida
loyihachi funktsional, fikrlash va intellektual o‟zgarishlarni bajaradi, EHM esa
pastki darajalarida loyihalash vazifalarini yechadi;
39
- tizimni loyihalash bo‟yicha vazifalarni yechish jarayonida odam va mashi-
na bajaradigan kommunikativ va kibernetik vazifalarni hisobga olib, loyihalash
kerak;
- YTLAT nazariyasi va usullari yer tuzish masalalarini an‟anaviy
usullar
bilan yechish usullari va nazariyasining rivojlanishi va davomi hisoblanadi.
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini yaratish tajribasi shuni ko‟rsata-
diki, ular o‟ta murakkabligi bilan ajralib turishadi, doimiy rivojlanishda va ochiq
(ya‟ni axborotlardan doimiy
foydalanish imkoniyatini, foydalanuvchilar orasida
ularni ayirboshlashni ko‟zda tutishi) hamda optimal boshqaruv qarorlarini olishga
yo‟naltirilgan bo‟lishi kerak.
Yuqorida keltirilgan qoidalar YTLATni qurishda qo‟llanilganda ayrim
kontseptsiyalarga aniqlik kiritiladi.
YTLAT arxitekturasi - Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы

34
7- rasm. YTLATning funktsional tarkibining umumlashtirilgan axborot-
mantiqiy modeli
Respublika va viloyatlar darajasida yer
tuzish ishlarini rejalash va
tashkil etish
ichki tizimi
Ma‟myriy tumanlar darajasida yer
tuzish ishlarini rejalash va tashkil etish
ichki tizimi
Хo‟jaliklararo yer tuzish loyihalarini
ishlashni avtomatlashtirish ichki tizimi
Хo‟jalikda ichki yer tuzish loyihalarini
ishlashni avtomatlashtirish ichki tizimi
Ishchi loyihalashni avtomatlashtirish
ichki tizimi
Loyihaning amalga oshirilishi ustidan
mualliflik nazorati ichki tizimi
Maxsus axborot – me‟yoriy ta‟minot
ichki
tizimi
Nostandart so‟rovlarga er tuzish xizmati
ko‟rsatish ichki tizimi
Ma‟lumot olishning ananaviy manbalari
Yer egaligi va erdan
foydalanuvchilar
Loyiha ishlarini
bajaruvchilar
Respublika va
viloyatlar darajasida
bazaviy ta‟minlovchi
tizimlar
Тuman darajasida
loyiha axborot-
so‟rov tizimlar
35
Rejalashtirish va tashkil etish ichki tizimi vazifalariga quyidagilar kiradi:
yer tuzish xarakatlarini rejalash bo‟yicha me‟yoriy ma‟lumotlarni (loyiha
va
qidiruv ishlari, baholari va boshq.) yuritish;
tumanlar, yer egalari va yerdan foydalanuvchilar bo‟yicha turli xil
o‟rganishlar va izlanishlar materiallari borligi to‟g‟risida ma‟lumotlar yig‟ish;
yerdan oqilona foydalanishning kompleks dasturlari va manfaatdor
korxonalarning so‟rovnomalari asosida loyiha va izlanish ishlariga mavjud talablar
to‟g‟risidagi ma‟lumotlarni ro‟yxatga olish;
yer tuzish ishlarining optimal rejasini va
tarmoqli grafigini tuzish;
loyiha institutlarining, ular filiallari va bo‟limlarining ishchilari soni, ish
haqi fondi va moddiy ta‟minotini rejalash bo‟yicha hisoblashlarni avtomatlashgan
tarzda bajarish.
Takomillashib va doimiy rivojlanib borish tamoyili

41
doirasida, ham undan tashqarida faoliyat ko‟rsatishi imkoniyatiga ega bo‟lishi va
undan turli xil sturlioitda foydalanilganda samarali yechimni taminlashi kerakligini
taqozo etadi, elementlarni yaratganda uning muvaffaqiyatli faoliyati uchun tizim
tamonidan uning bo‟laklariga yuklanadigan barcha aloqalar va sturlioitlar hisobga
olinishi kerak hamda ayrim elementlarning turli xil birlashmalarda mustaqil qo‟lla-
nilishi imkoniyati ta‟minlanishi kerak. Bunday yondashuv
tizimning egiluvchan-
ligini (moslashganligini) sezilarli darajada oshiradi va uning qo‟llanilish doirasini
kengaytiradi.
Ko‟p yechimlilik tamoyili loyihaviy tavsiyalarni
ishlashning turli hil
bosqich-larida yechiladigan masalalarning hamda mos amaliy dasturlar
to‟plamlarining tashkiliy bog‟lanishini ta‟minlaydi.
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti “Energiya ta’minlash tizimlari” kafedrasi

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti “Energiya ta’minlash tizimlari” kafedrasi
|
Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 22,19 Kb. | | #119958 |
Bog'liq Metrologiya 3-topshiriq
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
“Energiya ta’minlash tizimlari” kafedrasi
“Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish”
fanidan
TOPSHIRIQ №3
415-21 - guruh
Bajardi: Iqboljon Mutalibov
Qabul qildi: Saidova Gulchexra
Toshkent 2021
Mavzu: “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish”
Ishdan maqsad: Asosiy tushuncha va tariflarni o’rganish.
17-variant
1-topshiriq
|
Hisoblash:
1) 7+1+9+6+7+9=39
2) 39*3=117
3) 9+7+9+0+2+9+7=43
4) 43+117=160
5) 10-0=10
|
Demak bu shtrix kodi xató!
1) Bu shtrix kod 977 bilan boshlangan.Shuning uchun bu qaysi davlatga tegishli ekani malum emas. Agar mahsulot shtrix kod raqami 977 bilan boshlanadigan bo’lsa bu mamlakatni aks ettirmaydi.
2) Bu shtrix ko’di soxta sababi oxirgi raqam mos kelmadi
2-TOPSHIRIQ
Mening QR kodim:
Mening Ism Familiyam
Mening Web saytim:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti “Energiya ta’minlash tizimlari” kafedrasi
|
| 29
Changing Owner and Group

30
|
Editing Files
Nano (formerly pico)
‘echo ’ is a very useful command if we want to add text to a file, however it cannot be used to modify
an existing file. For this, we have to use a text editor. The two standard text editors in Linux are
‘vim’ and ‘pico ’ (now known as ‘nano’). ‘vim ’ (also known as ‘vi’ (vee-eye))
is a rather hardcore text
editor, which is remarkably non-user-friendly. It is the preferred text editor by the highly experienced
of
console users; however it is very complicated to learn. Feel free to read up on ‘vim’ in your own
time by looking at its ‘man’ page and looking online for help.
For today, we will learn to use ‘pico ’
to modify the contents of a file.
Pico is very much like ‘Notepad’ but without a mouse. All commands are executed through the use
of the keyboard, using the
key modifier. It can be used to edit virtually any kind of text file
from the command line, and is frequently used to configure services after they have been installed.
This is a standard (blank) Pico window, as you will see if you run the command ‘pico ’ from the
command prompt. At the bottom of the screen, there are commands with a ‘^’ symbol in front.
These are the commands that can be used. The ‘^’ shows that you need to hold down the Control
(Ctrl) key, and then press the corresponding letter of the command you wish to use. For Example:
Ctrl+X will exit Pico and return you to the Command Line.
Ekspert tizimlari - Учебное пособие подготовлено в соответствии с учебной программы

123
uyg‟otsa, u tushuntirish talab etishi mumkin (bu vazifani rasmda ko‟rsatilmagan
tushuntirishlar pastki tizimi bajaradi).
34-rasm. Ekspert tizimi tarkibi
Bilimlarni o‟zlashtirish moduli, agar u ETga qo‟shilgan bo‟lsa, induktiv
chiqarish tamoyilida faoliyat ko‟rsatadi; bunday modullarni ishlash endi
boshlanayapti, shuning uchun ko‟pchilik mavjud ETlarda u yo‟q bo‟lishi mumkin.
Ekspert tizimlarini yaratish – kompyuter
dasturlarini yaratish, ma‟lumotlar
bazalarini, axborot-izlash tizimlarini ishlab chiqishga nisbatan kamroq shakllangan
jarayon. Buning sababi, ushbu sohaning yoshida (ETlar 30 yilga yaqin vaqtdan
ЭТ маркази
Foydalanuvchi
so‟rovi
Bilimlar
bazasi
taxrirchisi
Ekspertlardan olinadigan bilimlar
Ма‟lumot-
lar bazasi
Bilimlarni
o‟zlashtirish
moduli
Bilimlar bazasi
(bilim sohasi
bo‟yicha ma‟lum
dalillar, ushbu
bilimlarni
ko‟rsatuvchi
formal qоidalar)
Foydalanuvchi
interfeysi
Foydalanuvchi
tushuntiruvchi
Ciqarish mexanizmi
(interpretator,
rejachi)
124
buyon ishlanmoqda) emas, balki, turli xil bilim sohalarida kelib chiqadigan, yomon
formallashtiriladigan masalalarning xilma-xilligidadir.
Shunga qaramasdan ET yetarlik darajada keng qo‟llaniladi; ularni quyidagi
turlar bo‟yicha klassifikatsiyalash mumkin:
- interpretatsiya (kuzatilayotgan ma‟lumotlar bo‟yicha vaziyatlarni baholash);
- bashoratlash (berilgan vaziyatdan kelib chiqishi mumkin bo‟lgan
xulosalarni
chiqarish);
- tashxislash (diagnostika, texnik tizim ishidagi yoki inson organizmidagi
buzilishlarni kuzatishlar ma‟lumotlari asosida chiqarish);
- loyihalash (belgilangan cheklashlarni qoniqtiradigan obyektlarning shaklini
qurish);
- rejalash (ko‟zlangan maqsadga erishish uchun
xarakatlar rejasini ishlab
chiqish);
- nazorat (xavf yoki kutilmagan vaziyat to‟g‟risida ogohlashtirish berish);
- tuzatish (faoliyatdagi kamchiliklarni tuzatish bo‟yicha tavsiyalar berish);
- ta‟mirlash (tizimda aniqlangan kamchiliklarni tugatish);
- o‟qitish;
- boshqarish (tizimni o‟zgaruvchi sturlioitlarga moslash).
Hozirgi vaqtda o‟z ichiga 6 asosiy bosqichni oladigan ETni yaratishning
ma‟lum
texnologiyasi
shakllandi:
identifikatsiya,
kontseptualizatsiya,
formalizatsiya, bajarish, sinash va tajribali foydalanish.
Using the Binary Method - Introductiontolinux

Using the Binary Method
Through the binary method, each permission is assigned a binary value and added together to give
a three digit number, one digit for each party (user, group, other). The end result will be something
along the lines of ‘chmod 755 test.sh’, which assigns the permissions of User=Read, Write Execute;
Group=Read, Execute; Other=Read, Execute. The binary values for each permission are Execute=1,
Write=2, Read=4. If you wanted to assign a party read and write only permissions, then it would be
a total of 6, while a party with permissions of read only would be 4. E.g:
To change a file called ‘phonebook’ (located
in the same folder you are currently inside) to
User=RWX, Group=RX, Other=R (as above),
you would therefore run the command ‘chmod
754 phonebook’ . Lets try this now:
cd ~/unixintro
pwd
ls -la
cat phonebook
chmod 044 phonebook
cat phonebook
Changes Directory to ‘unixintro’,
located inside your home directory
Print the current working directory
and check it’s correct.
List the contents of the working
directory
Make a note of the original
permissions for ‘phonebook’ - you
will need to restore them!
Read the contents of the file
‘phonebook’
Change permissions of ‘phonebook’
Now try to read the file ‘phonebook’.
What happened?
Now restore the original permissions
and try again
28
|
Using the Symbolic Method
Using the Symbolic Method, you can set permissions exactly like you do using the Binary method.
The only difference is you use a verbose way of setting the permissions instead of a mathematical
way. To do set the same permissions as in the Binary Method example, we would use the commands:
‘chmod u=rwx,g=rx,o=r test.sh’. You can work out how to build the command up each time using
a very simple table. Note that in the example above we have used commas (,) to separate each
permissions for each party.
Some other examples of chmod using the Symbolic method are as follows:
Lets try this using the same example as in the binary method.
cd ~/unixintro
pwd
ls -la
cat phonebook
chmod u=,g=r,o=r phonebook
cat phonebook
Changes Directory to ‘unixintro’,
located inside your home directory
Print the current working directory
and check it’s correct.
List the contents of the working
directory
Make a note of the original
permissions for ‘phonebook’ - you
will need to restore them!
Read the contents of the file
‘phonebook’
Change permissions of ‘phonebook’
Now try to read the file ‘phonebook’.
What happened?
Now restore the original permissions
and try again
|
Kremniy asosidagi IMSlarda metallashni amalga oshirish uchun asosan alyuminiydan foydalaniladi. Narxi qimmat bo‘lmagan holda, ko‘rsatib o‘tilgan metallar kabi, u

|
Kremniy asosidagi IMSlarda metallashni amalga oshirish uchun asosan alyuminiydan foydalaniladi. Narxi qimmat bo‘lmagan holda, ko‘rsatib o‘tilgan metallar kabi, u
|
bet | 9/28 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #266166 |
Bog'liq 3L0BY8wFsz3ScRmN61veYMgES1v83EaDjes7FCGsKremniy asosidagi IMSlarda metallashni amalga oshirish uchun asosan alyuminiydan foydalaniladi. Narxi qimmat bo‘lmagan holda, ko‘rsatib o‘tilgan metallar kabi, u p–kremniy bilan omik (to‘g‘rilamaydigan) kontakt hosil qiladi, kichik solishtirma qarshilikka ega va katta tokka chidaydi. Alyuminiy vakuumda termik bug„latish usuli bilan sirtga o‘tkaziladi. n–turli soha bilan omik kontakt hosil qilish uchun undagi donorlar konsentratsiyasi 1020 sm-3 atrofida bo‘lishi kerak.
Bundan yuqori konsentratsiyaga ega bo‘lgan soha n+ deb belgilanadi.
1.10- rasm. Pardalar hosil qilish jarayoni
1.7. Yarimo‘tkazgichli integral mikroshemalarda
rezistorlar va kondensatorlar
Ko‘pgina hollarda yarimo‘tkazgichli IMS larda rezistorlar bazaviy hudud asosida olinadi. Rezistorni asosdan izolyatsiyalash uchun parazit p-n-p tranzistorni kesish rejimida bo‘lishi kerak. Shu maqsadda n-qatlamdan K chiqishga yuqori potensial beriladi. Nominal qarshilik qiymatidan og'ish 10 ... 20% ni tashkil qiladi. n-p-n tuzilishiga asoslangan rezistorlarga ko‘ra, zamonaviy IMSlarda rezistorlar sifatida ion legirlash asosida yaratilgan nozik rezistiv plyonkalardan foydalanadi. Bunday holda qalinligi 0,1...0,3 mkm bo‘lgan qarshilik plyonkalarini olish mumkin. Rezistorlar sifatida emitter, baza yoki kollektor sohalarining sig‘im qarshiligidan foydalanish mumkin. Ba’zi hollarda yarimo‘tkazgichli ISlar kremniy dioksidi yuzasiga yotqizilgan nozik plyonkali rezistorlardan foydalanadi. Bunday rezistorlar yuqori ishlab chiqarish aniqligi bilan ajralib turadi.
1.11- rasm. Yarimo‘tkazgichli integral mikroshemalarda rezistor va kondensatorlarni olish texnologiyasi, A,B- chiqish nuqtalari, I- izolyatsiya qilish uchun chiqishi
Yarimo‘tkazgichli ISlarda kondensatorlar sifatida p-n o‘tish sig'imlari yoki MDYo‘ tuzilmalari ishlatiladi. Agar kondansator sifatida p-n o‘tishning sig'imi ishlatilsa, u holda o‘tishga teskari kuchlanish berikitishi kerak. Bunday holda, kondansatorning sig'imi ushbu kuchlanishning qiumatiga bog'liq bo‘ladi. MDYo‘ da yasalgan kondensatorlar eng yaxshi xususiyatlarga ega bo‘lib, ularda pastki asos emmiter n + qatlami, dielektrik qatlamlari SiO2 va yuqori qoplama metall pardadan yasaladi. Bunday kondensatorning sig'imi beriladigan kuchlanishning qiymati va ishorasiga deyarli bog‘liq emas. Amalda, solishtirma sig'im ± 20% bardoshlik bilan 400 dan 650 pF / sm2 gacha.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kremniy asosidagi IMSlarda metallashni amalga oshirish uchun asosan alyuminiydan foydalaniladi. Narxi qimmat bo‘lmagan holda, ko‘rsatib o‘tilgan metallar kabi, u
|
| - Introductiontolinux

|
IntroductiontolinuxBog'liq introductiontolinux24
|
Creating Files
Please note: To complete this exercise, you must have completed the previous exercises, and have
a directory called ‘unixintro’ in your home directory
In this exercise, we created a new file called ‘sample.txt’, and then wrote the text ‘Hello World’ to
it. This was done using the command ‘echo’. ‘echo’ will print whatever text you feed into it. Try it
now on the command line by typing: ‘echo “Hello everyone” ‘. This will print ‘Hello everyone’ on
the command line. To write this text to a file, we redirected the output using the ‘>’ option. This
redirected the example text ‘Hello World’ into the file called ‘sample.txt’. Once we did this, we then
read the contents of the file by using the ‘cat’ command (short for concatenate).
Try running the command again, but this time replace ‘Hello World’ with some text of your own.
Make sure to write to the file ‘sample.txt’. Remember; if you use spaces in a command, you must
encapsulate that section of the command in speech-marks (“) (as per the example).
Now cat the file. What do you notice?
The words ‘Hello World’ have now vanished and been replaced with the text you inputted. This is
not very useful if we want to ‘append’ (add) text to the file. This time, run the command again (with
different text), but instead of a single ‘>’ use two: ‘>>’. Now ‘cat’ the file again. This time you should
see that the text was added to the bottom of the file.
Play around with the ‘echo’ command, and use the ‘man’ pages to find out more about it.
cd ~
pwd
touch unixintro/sample.txt
cd unixintro
ls -la
echo “Hello World” > sample.txt
cat sample.txt
Changes Directory to your home
directory (donated by ~)
Print the current working directory -
You should be in /home/msai135 (where
msai135 is your own username)
Create a Text file in hte folder
‘unixintro’ called sample.txt
Change your Working Directory to
‘unixintro’
List the contents of the working
directory. What does ‘-la’ do?
Write the text “Hello World” to the
file you created (sample.txt)
Concatenate (read) the file ‘sample.
txt. ‘cat’ will print the contents.
|
| |
Integral mikroshemalarining texnologiyalari

|
Integral mikroshemalarining texnologiyalari
|
bet | 4/28 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #266166 |
Bog'liq 3L0BY8wFsz3ScRmN61veYMgES1v83EaDjes7FCGs1.3. Integral mikroshemalarining texnologiyalari
IMSlar uchun ikki asosiy belgi mavjud: konstruktiv va texnologik. Konstruktiv belgisi shundaki, IMSning barcha elementlari asosiy asos ichida yoki sirtida joylashadi, elektr jihatdan birlashtirilgan va yagona qobiqga joylashtirilgan bo‘lib, yagona hisoblanadi. IMS elementlarining hammasi yoki bir qismi va elementlararo bog‘lanishlar yagona texnologik siklda bajariladi. Shu sababli integral miroshemalar yuqori ishonchlilikka va kichik tannarxga ega. Hozirgi kunda yasalish turi va hosil bo‘ladigan tuzilmaga ko‘ra IMSlarning uchta prinsipial turi mavjud: yarim o‘tkazgichli, pardali va gibrid. Har bir IMS turi konstruksiyasi, mikroshema tarkibiga kiradigan element va komponentlar sonini ifodalovchi integratsiya darajasi bilan xarakterlanadi.
Element deb biror elektroradioelement (tranzistor, diod, rezistor, kondensator va boshqalar) funksiyasini amalga oshiruvchi IMS qismiga aytiladi va u kristall yoki asosdan ajralmagan konstruksiyada yasaladi.
IMS komponentasi deb uning diskret element funksiyasini bajaradigan, lekin avvaliga mustaqil mahsulot kabi montaj qilinadigan qismiga aytiladi.
Asosiy IMS konstruktiv belgilaridan biri bo‘lib, asos turi hisoblanadi. Bu belgiga ko‘ra IMSlar ikki turga bo‘linadi: yarim o‘tkazgichli va dielektrik.
Asos sifatida yarim o‘tkazgichli materiallar orasida kremniy va galliy arsenidi keng qo‘llaniladi. IMSning barcha elementlari yoki elementlarning bir qismi yarim o‘tkazgichli monokristall plastina ko‘rinishida asos ichida joylashadi.
Dielektrik asosli IMSlarda elementlar uning sirtida joylashadi. Yarim o‘tkazgich asosli mikroshemalarning asosiy afzalligi – elmentlarning juda katta integratsiya darajasi hisoblanadi, lekin uning nominal parametrlari diapazoni juda cheklangan bo‘lib, ular bir - biridan izolyatsiyalanishni talab qiladi. Dielektrik asosli mikroshemalarning afzalligi – elementlarning juda yaxshi izolyatsiyasi, ularning xossalarining barqarorligi, hamda elementlar turi va elektr parametrlari tanlovining kengligi.
|
| |
Grafen va nanotrubkalar nanoelektronika materiallari sifatida

|
Grafen va nanotrubkalar nanoelektronika materiallari sifatida
|
bet | 14/28 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #266166 |
Bog'liq 3L0BY8wFsz3ScRmN61veYMgES1v83EaDjes7FCGsGrafen va nanotrubkalar nanoelektronika materiallari sifatida. Grafen deb sp² bog’lar orqali bog’langan uglerod atomlari monoqatlamiga aytiladi. Grafen ikki o’lchamli kristall bo’lib, ideal holda olti burchakli yacheykalardan tuzilgan bo’ladi. Grafitni mexanik shilish yo’li bilan grafen hosil qilinadi. Grafen hosil qilishning boshqa usuli karbid kremniy kristalini termik parchalashdan iborat. Grafen birinchi marta 2004 yilda olindi va hozircha yaxshi o’rganilmagan.
Xona temperaturasida zaryad tashuvchilar harakatchanligi qiymatining kattaligi va elektronlarning juda oz issiqlik ajratib qarshilikka uchramay (ballistik) harakatlanishi grafenni nanoelektronika uchun istiqbolli material sifatida qarashga olib keladi. Kremniy asosidagi elektronika tezkorligi bo’yicha o’zining chegarasi – GGsli diapazonga erishdi. Grafen ishchi chastotalarni teragers diapazonga siljitish istiqboliga ega.
O’lchamlari 10 nmli va undan kichik bo’lgan kremniyli tranzistorlarda elektronlarning kanaldagi harakatining kvant xususiyatlari naomyon bo’la boshlaydi va elektr o’tkazuchanlik xususiyatlari yomonlashadi. Grafen asosidagi tranzistor xususiyatlari o’zgarmagan holda 1 nmga yaqin o’lchamga ega bo’lishi mumkin. Lekin grafen asosidagi tranzistorlarning o’ziga xos kamchiliklari mavjud, ularni hal qilish texnologiyaga bog’liq. Grafen asosidagi tranzistorlarninng asosiy kamchiligi shundan iboratki, unda tranzistorning ochiq va berk holatlarini bir biridan ajratish qiyin. Grafenda taqiqlangan zona bo’lmagani sababli, zatvordagi kuchlanishni o’zgartirib kanal qarshiligida farq hosil qilish qiyin. Lekin grafenda taqiqlangan zona hosil qilishning bir necha imkoniyatalari mavjud va shular yordamida tranzistor holatini boshqarish masalasi hal etilishi mumkin.
Tarixan nanotrubkalar grafenga nisbatan ilgariroq sintez qilingan va nanoelektronikada qo’llash nuqtai – nazaridan o’rganilgan edi. Uglerodli nanotrubkalar – silindr shaklida o’ralgan grafen varaqlar bo’lib, ularning barcha elektr afzalliklariga ega. Grafenga nisbatan asosiy kamchiligi berilgan parametrli nanotrubkalarni hosil qilish qiyinligidan iborat, chunki ma’lum usullar bilan hosil qilingan nanotrubkalar turli diametrlarga, xiralnostga, uzunlikka ega, ko’pincha o’zaro agregasiyalangan va uglerodning amorf formalari kiritmalariga ega. Nanotrubkalarning elektronikada qo’llanilishi nuqtai – nazaridan qaraganda boshqa kamchiligi o’tkazgichlar bilan ulangan joylaridagi katta energiya yo’qotishlardan iborat. Shunday bo’lishiga qaramasdan shakllari va xiralnosti bir xil nanotrubkalar hosil qilish yo’lidagi ishlar davom ettirilmoqda. Chunki ushbu parametrlar nanoelektronikada qo’llash uchun belgilovchi hisoblanadi.
|
| |