nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Parallel liniyalarning pog‘onali tokli himoyasi hisobining o‘ziga xosligi

|
Parallel liniyalarning pog‘onali tokli himoyasi hisobining o‘ziga xosligiBog'liq RELE o\'quv qo\'llanma (2)4.4.3.4.2. Parallel liniyalarning pog‘onali tokli himoyasi hisobining o‘ziga xosligi
Parallel liniyalarning pog‘onali tokli himoyasining ishlash toki va sezgirlik koeffitsientlarini hisoblashda 4.4.3.2. bo‘limda keltirilgan formuladan foydalanish mumkin. Lekin bunda quyidagilarni hisobga olish kerak:
Pog‘onali himoyalar parallel liniyaning har biriga o‘rnatiladi va ishlash tokining vaqti bir xil o‘rnatmaga ega bo‘ladi.
Sabr vaqtsiz tokli kesimning hisobi (4.18) ifoda bilan bajariladi, bu yerda – parallel liniyaning bittasi o‘chganda qabul qiluvchi podstansiyaning shinasidagi ush fazali QT, himoya o‘rnatilgan joydan oqib o‘tuvchi maksimal QT toki.
Kesimning ishlash zonasini grafik ravishda aniqlash oson, buning uchun shikastlangan liniyada QT ning joyini ikki fazali QT tokini uzunlikka bog‘liqligi tarmoqning minimal ish rejimida quriladi (4.9 – rasm).
4.9 – rasm
Grafik uchta nuqtada quriladi:
– ta’minlovchi podstansiya shinasidagi QT da,
– bir liniya qo‘shilganda ikkinchi liniyaning o‘rtasida QT da,
– ikkala liniya qo‘shilganda qabul qiluvchi liniya podstansiya shinasidagi QT da.
20 – 35 kV li liniyalarni sezgirligini baholashda (4.22) formuladan foydalangan holda amalga oshirilish kerak.
Parallel liniyalarning sabr vaqtli tokli kesimini ishlish tokini hisoblashda (4.24) formuladan ni bitta o‘chirilgan liniya sxemasida aniqlash lozim.
Sezgirlik koeffitsienti (4.26) formula bo‘yicha hisoblanadi, bu yerda, – ikkala liniya qo‘shilganda qabul qiluvchi podstansiya shinasidagi ikki fazali QT, himoya o‘rnatilgan joydan oqib o‘tuvchi minimal tokning yarmi kabi aniqlanadi.
MTH tokini hisoblashda (4.27) formuladan tok ikkala liniyadagi yuklamalarning yig‘indi toki yoki qabul qiluvchi podstansiya shinasiga ulangan yig‘indi yuklama. Sezgirlik koeffitsienti (4.29) formula bo‘yicha hisoblanadi, bu yerda, – ikkala liniyaga ulangan qabul qiluvchi liniya shinasidagi ikki fazali QT ni himoya o‘rnatilgan joydagi QT tokining minimalini yarmiga teng.
|
| |
Maksimal tokli himoya - Elektr uskunalarining releli himoya va avtomatikasi

|
Elektr uskunalarining releli himoya va avtomatikasiBog'liq RELE o\'quv qo\'llanma (2)Maksimal tokli himoya. Himoya RT – 40 relesi orqali bajarilgan. Maksimal tokli himoya ning ishlash toki quyidagi ifodadan aniqlanadi:
MTH ning sezgirligi quyidagi formuladan aniqlanadi:
Himoyaning ishlash vaqti
O‘ta yuklanishdan himoya. Himoya xohlagan fazaga bitta releni ulanishi orqali bajariladi. Uning ishlash toki quyidagiga teng bo‘ladi:
bu yerda, .
Himoya RT–40 relesi bilan bajarilgan, himoyaning ishlash vaqti ga teng bo‘ladi.
Elektr motorlar himoyasi
Elektr motorlarda fazalararo qisqa tutashuvdan himoya rele himoyasining asosiy himoyasi hisoblanadi. EQQQ ga asosan quvvati 5000 kVt gacha bo‘lgan elektr motorda rele himoyasi sifatida maksimal tokli himoya qo‘llaniladi.
Motorning nominal toki:
Motorning ishga tushirish toki:
Tok transformator va relelar to‘liq bo‘lmagan yulduz sxemasiga ulangan. Himoyaning ishlash toki quyidagiga teng:
Relening ishlash toki
Sezgirlik koeffitsienti:
O‘ta yuklanishdan himoya. Himoyaning ishlash toki
Relening ishlash toki
Himoya RT–40 relesi bilan bajarilgan, himoyaning ishlash vaqti ga teng bo‘ladi.
T – 3 transformator himoyasi
Transformatorning quvvati 6300 kVA bo‘lganligi ushun tokli kesimning o‘rniga differensial himoya o‘rnatamiz.
Bo‘ylama differensial tokli himoya
Transformatorning bo‘ylama differensial himoyasini ta’minlovshi tok transformatorini transformatsiyalash koeffitsientini tanlash. Kuch transformatorining yuqori va past kuchlanish tomondagi nominal toklarini hisoblashdan boshlanadi:
TT larning birlamchi nominal toklari quyidagi shartlarga javob berishi kerak:
demak
demak
Yuqori va past tomondagi tok transformatorlarni transformatsiyalash koeffitsienti quyidagiga teng:
Yuqori va past tomondagi tok transformatorlardan differensial himoyaning yelkalarida oqadigan toklar hisoblanadi.
|
| |
Uzluksiz va diskret ishlovchi sistemalar

Uzluksiz va diskret ishlovchi sistemalar
Uzluksiz ishlovchi sistema yoki uzluksiz sistema faqat uzluksiz ishlovchi zvenolardan iborat, ya’ni bu zvenolarning chiqish katttaligi
20
kirish kattaligining uzluksiz o‘zgarishiga mos ravishda uzluksiz o‘zgaradi.
Diskret ishlovchi sistema - tarkibida hech bo‘lmaganda bitta diskret ishlovchi zvenoga ega boMgan sistemadir. Diskret ishlovchi zveno deb chiqish kattaligi kirish kattaligi uzluksiz o‘zgarganda ham pog'onali (diskret) o‘zgaruvchi sistemalarga aytiladi.
Adaptiv va noadaptiv sistemalar
Adaptiv, yoki moslashuvchan sistemalar tashqi muhit sharoitlari o‘zgarishlariga moslashish qobiliyatiga ega bo‘lib, shu bilan birga taj- riba to'plab borishi bilan o‘z ishini yaxshilab boradi.
Noadaptiv, yoki oddiy sistemalar bunday qobiliyatga ega bo'lmaydi. Ular o'zgarmas holda biror rejimga moslangan bo‘lib, agar biror sa- babga ko‘ra tashqi ish sharoitlari o‘zgarsa, berilgan boshqarish sifatini saqlab qolish uchun oddiy sistemani inson faktori orqali sozlash zarur bo'ladi. Adaptiv sistemalarda bu operatsiya boshqarish qurilmasining o‘zi orqali avtomatik ravishda amalga oshiriladi.
Adaptiv ABS laming qo‘llanish sohasi - ishlash xossalari va sharoitlari yetarli darajada ma’lum bo‘lmagan obyektlami boshqarishdan iborat
Chiziqli va nochiziqli avtomatik boshqarish sistemalari
Chiziqli tenglamalar bilan tavsiflanishi mumkin boMgan sistema chiziqli sistema deyiladi. Teskari holda sistema nochiziqli boMadi. Sistema nochiziqli bo‘lishi uchun uning tarkibida hech boMmaganda bitta chiziqli bo‘lmagan zveno boMishi lozim.
Chiziqli sistemalar uchun superpozitsiya prinsipi o'rinli boMadi, ya’ni sistemaning har qanday tashqi ta’sirlar kombinatsiyasiga reaksi- yasi bu ta’sirlar alohida berilgandagi reaksiyalar yig'indisiga teng boMadi. Bu prinsip yordamida chiziqli differensial tenglamalar bilan tavsiflanuvchi istalgan darajadagi avtomatik boshqarish sistemalari uchun umumiy nazariya ishlab chiqilgan.
Chiziqli boMmagan sistemalar uchun superpozitsiya prinsipini qoMlab bo'lmaydi va nochizig‘iy differensial tenglamalaming umumiy nazariyasi ham mavjud emas. Faqatgina bir nechta ko‘rinishdagi nochizig'iy tenglamalar uchun xususiy metodlar mavjud.
21Tabiatdagi barcha real avtomatik boshqarish sistemalari - no- chizig‘iy bo‘lib, bu yerda mumkin bo‘lgan soddalashtirish, chizig‘iy- lashtirish hisoblanadi.
|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatiBog'liq RELE o\'quv qo\'llanma (2)Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
Steven W.Blume. Electric Power System Basics. USA.: Wiley – Intersciense A John Wiley&Sous, INC Publication, 2007, 260 p.
Липкин Б.Ю. "Электроснабжение промышленных предприятий и уставок", Учебник. -М.: "Высшая школа", 1980.
Кудрин Б.И. Kudrin B.I., "Электроснабжение промышленных предприятий", Учебник. -M.: Интермет Инжиниринг, 2005.
Qodirov T.M., Alimov H.A., «Sanoat korxonalarining elektr ta’minoti», O‘quv qo‘llanma, ToshDTU. -T.: 2006.
Qodirov T.M., Alimov X.A., Rafiqova G.R., Sanoat korxonalari va fuqaro binolarining elektr ta’minoti. O‘quv qo‘llanma. ToshDTU, -T.: 2007.
Taslimov A.D., Rasulov A.N., Usmonov E.G., Elektr ta’minoti. O‘quv qo‘llanma. Ilm-ziyo. -T.: 2012.
Taslimov A.D., Rismuxamedov D.A., Mamarasulova T.S., Rele himoyasi. o‘quv qo‘llanma. Iqtisod-moliya. -T.: 2012.
Чернобровов Н.В. Релейная защита.-М.: Энергия, 1974, 680с.
Allaev Q.R., Siddiqov I.X., Hakimov M.H., Ibragimov R.I., Siddiqov O.I., Shamsutdinov H.F. “Stansiya va podstansiyalarning elektr qismi”.O‘quv qullanma. - T.: Cho‘lpon nomidagi NMIU, 2014. 304b.
Андреев В.А. «Релейная защита и автоматика систем электроснабжения». - Москва: «Высш школа», 2006.-639 с.
Булычев А.В., Наволочный А.А. «Релейная защита в распределительных электрических сетях». - Москва: ЭНАС, 2011.-208 с. 4. Басс Э.И., Дорогунцев В.Г. «Релейная защита электроэнергетических систем». - Москва: Издательство МЭИ, 2002.-296 с.
Копьев В.Н. «Релейная защита. Принципы выполнения и применения». Учебное пособие. - Томск: Изд. ЭЛТИ ТПУ, 2006. 143 с.
Овчинников В.В., Удрис А.П. «Реле РНТ и ДЗТ в схемах дифференциальных защит». -М.: НТФ «Энегопрогресс», «Энергетик», 2004.
Рожкова Л.Д. Карнеева Л.К. Чиркова Т.В. «Электрооборудование электрических станций и подстанций». Учебное пособие. 4-издания –М.: Издательский центр «Академия», 2007.
Gayibov T.Sh., Shamsutdinov H.F., Pulatov B.M. “Elektr energiyani ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash”. Oʻquv qoʻllanma. T.: “Fan va texnologiya”, 2015. 216 b.
Marlin O. Thurston “Electric Relays principles and Applications”. A Series of Reference Books and Textbooks. Taylor and Francis Group. Boca Raton, FL. 676 pages.
P.M. Anderson “Power system protection”. Textbook. The Institute of Electrical and Electronics Engineers, Ins., New York, 1998 year, 1307 pages.
Ю.М. Журавлев. Методические указания к курсавой работе по дисциплине «Релейная защита и автоматика СЭС» Ташкент,1969, 48с.
Неклепаев Б.Н., Крючков И.П. Электрическая часть электростанции и подстанций. Справочные материалы для дипломного и курсового проектирования. М.: Энергоатомиздат, 1989 г, 608 с.
Правила устройства электроустановок (ПУЭ) – Гос. инсп. «Узгосэнергонадзор». Под. ред. А.Д.Нигматуллаева, Б.Т.Ташпулатова, А.И.Усманова. Ташкент – 2011 г. 757 с.
|
| |
III. Xulosa - Ii. Asosiy qisim 4 Detallarni tiklash usullari 4

|
Ii. Asosiy qisim 4 Detallarni tiklash usullari 4
|
bet | 5/5 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 117 Kb. | | #160951 |
Bog'liq Detallar III. Xulosa
Elektrokontakt usulida qoplovchi materiallarning fizik, mexanik va kimyoviy xossalari saqlanib qolishi ta’mirlash ishlarining sifatini oshirishda muhim ahamiyatga ega. An’anaviy usullar bilan turli xildagi metallarni ajralmas birikma hosil qilish qiyin yoki maxsus qurilmalardan foydalanish kerak bo‘ladi. Elektrokontakt usulida esabunday birikmalarni istalgan turdagi metallardan hosil qilish mumkin.
Yuqorida ko‘rsatilgan omillarni hisobga olgan holda detallarning o‘lchamlarini qayta tiklash texnologiyasini tanlashda quyidagicha xulosa qilish mumkin:
1. Qayta tiklash texnologiyasini tanlashda qoplanadigan sirtning qalinligini, bajariladigan ishlarning umumiy hajmi, qoplash materiali va energiyaning minimal
bo‘lishiga e’tibor berish kerak.
2. Sarf-xarajatlarning qiymati va tiklangan detallarning ishlash resursi qoplamaning sifat ko‘rsatgichlarini ta’minlash asosida tanlanishi maqsadga muvofiq bo‘ladi.
3. Yuqori texnologiyalarga asoslangan lazerli texnologiyalar ko‘p seriyali ishlab chiqarishda yoki boshqa usullar maxsus materiallar bilan qoplash imkoniyatini bermagan hollarda samarali bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. S.M.Qodirov, O.V.Lebedev, A.M.Xakimov «Mashina detallarini tiklash texnologiyasi» Toshkent-2001 y. 284 bet.
2. S.M.Babusenko « Traktor va avtomobillar remonti» Toshkent-«О‘qituvchi» 1990 y. 366 bet.
3. J.R.Qulmuxamedov, E.Karimov, H.H.Muxamedov, A.A.Oxunov, T.A.Toshkentov «Avtomobil va dvigatellarni ta’mirlash» Toshkent-«FAN»-2003 y. 536 bet.
4. Y.I.Borisevskix, Y.V.Buralev, K.A.Morozov, V.M.Nikiforov, A.I.Fetsenko «Avtomobillarning tuzilishi, texnik xizmat kо‘rsatish va ta’mirlash» Toshkent-«Mehnat»-2001 y. 574 bet.
5. S.I.Rumyansev «Remont avtomobiley» Moskva «Transport» 1981 g. 462 bet.
6. L.V. Dexiterinskiy «Remont avtomobiley» Moskva «Transport» 1992 y. 296 bet.
|
| |
II.BOB: Nazariy asoslar - Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja

|
Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja
|
bet | 2/11 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #143294 |
Bog'liq Induvidual loyiha 1-variant BaxromII.BOB: Nazariy asoslar
2.1.Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan kabellar va ularning xillari. Tarmoq kabelini tayyorlash
Lokal tarmoqlarning rivojlanish vaqtida tarmoq kabellarining yetarlicha ko’p turlari paydo bo’ldi va ularning barchasi standartlar talablarining natijasidir. Ularning ba’zilari tarixda qoldi, ba’zilari esa endi qo’llanilmoqda va ular tufayli biz o’zimizga kerakli bo’lgan yuqori tezlikda ma’lumotlar almashish imkoniyatiga egamiz.
Kompyuter tarmoqlarida eng ko’p qo’llaniladigan kabellar: koaksial kabel, o’rama juft kabeli va optik tolali kabellardir.
Koaksial kabel – tarmoqlarini qurishda ishlatiladigan eng dastlabki o’tkazgichlardan biri. Koaksial kabel qalin izolyatiya bilan o’ralgan markaziy o’tkazgich, misli yoki alyuminli o’ram va tashqi izolyatsiya qobig’idan tashkil topgan (1.1-rasm).
1.1-rasm. Koaksial kabelning tuzilishi.
Koaksial kabellar bilan ishlash uchun turli tipdagi bir qancha razyomlar qo’llaniladi.
BNC-konnektor. Kabelning oxiriga o’rnatiladi va T-konnektorga va barrel konnektorga ulash uchun xizmat qiladi.
BNC T-konnektor. Kompyuterni asosiy magistralga ulash uchun ishlatiladi. Uning konstruktsiyasi uchta razyomdan iborat, ulardan biri razyomni tarmoq kartasiga, qolgan ikkitasi magistrallarning ikki oxirini ulash uchun xizmat qiladi.
Eng ko’p uchraydigan kabel – bu mis o’rama juft kabelidir. U signallarni elektr signallar yordamida uzatadi. O’z nomidan kelib chiqib, ushbu kabel bir- biridan izolyatsiyalangan bir nechta juft o’ralgan o’tkazgichlardan foydalanadi. Simlarni o’rash tashqi manbalar elektromagnit maydon ta’sirini kamaytirish imkonini beradi. Bugungi kunda eng ommaviy kabellar 5 va undan yuqori kategoriyali kabellardir. Aynan ushbu kategoriyalardan boshlab juft o’tkazgichalar har xil intensivlik bilan o’raladi, bu simlarning o’zaro ta’siri va bir biriga xalaqit berishini kamaytirish imkonini beradi. O’rama juft ekranlashgan va ekranlashmagan bo’ladi. Agar kabel markirovkasi U harfidan boshlansa, bu kabel ekranlashmaganligini bildiradi. S harfidan boshlansa, bu ekran sifatida simli o’ram ishlatilayotganini anglatadi, agar F harfidan boshlansa ekran sifatida folgadan foydalanilganligini anglatadi.
U/UTP (Unshielded Twisted Pair) markirovkasi – bu oddiy ekransiz o’rama juft. Masalan, F/UTP (Shielded Twisted Pair) kabel folga bilan ekranlashganini, lekin o’ralgan o’tkazgichlarning o’zi ekranlashmaganini anglatadi. Ya’ni birinchi harf kabelning umumiy ekranini, “/” belgisidan keyingisi esa o’tkazgichlarning o’zilarining ekranlashganini ko’rsatadi. F/FTP markirovkasi har bir juft folga bilan ekranlashganini va qo’shimchasiga barcha juftlar folgali ekran bilan o’ralganini anglatadi.
Agar kabelning kategoriyasi qanchalik yuqori uning bo’lsa uzatish tezligi va o’tkazuvchanligi shunchalik yuqori bo’ladi. Quyida kabel kategoriyasining tezlikka va o’tkazuvchanligiga bog’liqligi bo’yicha qisqacha ma’lumot keltirilgan.
|
| |
Kabelni tekshirish - Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja

U hosil bo’lgan oynadan “svoystva”ga kiramiz va “4 TCP/IPv4” tanlanadi:
Bu ishlarni lokal tarmoq kabeliga ikkala kompyuter tarmoq platalariga ulangan holatda bajaramiz. Yuqoridagi manzilni kompyuterlardan birinchisiga beramiz. O’rtadagi aloqani shu IP manzil orqali quyidagicha tekshirishimiz mumkin:
Ikkinchi kompyuterdagi ma’lumotlardan foydalanish uchun Ikkinchi kompyuterni IP adresini quyidagicha yozib bog’laniladi.
Bu oyna ikkinchi kompyuterdagi ruxsat berilgan papkalar ro’yxati hisoblanadi.
ikki kompyuter tarmoq orqali bog’lanildi va ma’lumot almashish jarayoni tashkil qilindi.
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 11/11 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #143294 |
Bog'liq Induvidual loyiha 1-variant BaxromFoydalanilgan adabiyotlar
Олифер В.Г., Олифер Н.А. Компьютерные сети. Принципы, технологии, протоколы: Учебник для вузов.3-е изд. – СПб.:Питер, 2009.- 958с.
Олифер В.Г., Олифер Н.А. Основы компьютерных сетей.- СПб.:Питер,2009.-352с.
Таненбаум Э. Компьютерные сети, 4-е изд.- СПб.Питер,2007.- 992с.
Олифер В.Г. Олифер Н.А. Сетевые операционные системы. Учебник для вузов. – СПб.:Питер, 2008.- 672 с.
Столингс В. Передача данных.-СПб.: Питер, 2004. - 752с.
Столингс В. Современные компьютерные сети,2-е изд.СПб.:Питер.2003.832с.
Кульгин М. Технологии корпоративных сетей. Энциклопедия. – СПб.:Питер.2000.- 704с.
Гук М. Аппаратные средства локальных сетей.Энцклопедия. – СПб.:Питер,2000.- 816с.
Бройдо В.Л. Вычислительные системы, сети и телекоммуникации.Учебник для вузов.2-е изд.- СПб.:Питер, 2005 -703с.
Таненбаум Э. Современные операционные системы.2-е изд.- СПб.:Питер.2007- 892с.
Буза М.К. Архитектура компьютеров.Учебник для вузов.- Минск.Новое знание.2006,-559с.
|
| |
III.BOB. Amaliy qism - Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja

|
Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja
|
bet | 9/11 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #143294 |
Bog'liq Induvidual loyiha 1-variant BaxromIII.BOB. Amaliy qism.
3.1.Сisco parket tracer dasturida oddiy tarmoqni va kommutatorni qo’llagan holda tarmoqni tashkil etish
Ishdan maqsad:Oddiy tarmoqni tashkil etishda talab etiladigan qurilmalarni o’rganish ,tarmoqni qurish hamda tarmoq konsentratori va switchning ishlash prinsipini va qurilishini o’rganish
Ishni bajarish tartibi
3.1.1 Cisco Parket Tracer dasturini ishga tushiramiz.
3.1.2 Ikkita kompyuterni ish stoliga chiqarib olamiz:
3.1.3 Connections qismiga o’tib,kabel tanlaymiz.Ikkala kompyuterni ulab olamiz:.
Natijada ikkala kompyuterdagi link shu zaxoti yonadi.
3.1.4 Keyingi bosqichda kompyuterni o’zini sozlashga o’tamiz.Buning uchun kompyuterni o’ziga bosganimizda ekran paydo bo’ladi va Desktop vkladkasini bosamiz.
Keyin esa IP Configuration vkladkasini bosamiz va quyidagi ekran paydo bo’ladi:
3.1.5 Static holatini tanlaganimizdan so’ng,IP adress ga 192.168.1.1 ni uning maskasiga 255.255.255.0 ni kiritamiz.
3.1.6 Endi huddi shu sozlashni 2-kompyuter uchun bajaramiz.Faqat bunda IP adress gа 192.168.1.2 ni kiritamiz.
3.1.7 Endi ulanishni tekshirib ko’ramiz.Buning uchun sichqonchani 1-kompyuterga bosamiz. Desktop vkladkasidan Command Prompt gа kirib ping komandasidan foydalanamiz.
Ekranda PC> dan keyin ping 192.168.1.2 ni kiritamiz.
Natija ko’rib turganimizdek ikkala kompyuterda aloqa hosil bo’lgan.
3.2.Kommutatorni qo’llagan holda tarmoqni tashkil qilish
Ishni bajarish tartibi
3.2.1 Cisco Parket Tracer dasturini ishga tushuramiz.
3.2.2.4ta komyuterni ish stoliga o’tkazamiz.
3.2.3 Har qaysi kompyuterga IP adres berib chiqamiz.Masalan,
1- kompyuterga 192.168.100.2
2- kompyuterga 192. 168.100.3
3- kompyuterga 192. 168.100.4
4- kompyuterga 192. 168.100.5
5- kompyuterga 192. 168.100.6
|
| |
Cisco Packet Tracer dasturining asosiy boshqarish elementlarini o’rganish. Cisco Packet Tracer dasturi yordamida tarmoq

|
Cisco Packet Tracer dasturining asosiy boshqarish elementlarini o’rganish. Cisco Packet Tracer dasturi yordamida tarmoq
|
bet | 7/11 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #143294 |
Bog'liq Induvidual loyiha 1-variant Baxrom2.3. Cisco Packet Tracer dasturining asosiy boshqarish elementlarini o’rganish. Cisco Packet Tracer dasturi yordamida tarmoq
qurilmalarini tanlash va ularni ulash
Cisco Packet Tracer dasturi Cisco tomonidan ishlab chiqilgan va telekommunikatsiya tarmoqlari va tarmoq uskunalarini o'rganishda foydalanish uchun tavsiya etiladi. Packet Tracer dasturiy ta'minoti asosida turli xil Cisco marshrutizatorlari va kommutatorlari, ishchi stantsiyalari va Ethernet, Serial, ISDN, Frame Relay kabi tarmoq ulanishlaridan tarmoq topologiyasini yaratish mumkin. Simulyatorning funktsiyalari mashg'ulot uchun ham, ish uchun ham, rejalashtirish bosqichida tarmoqni sozlashda ham mos bo'lishi mumkin.
Cisco Packet Tracer dasturi interfeysi
Cisco Packet Tracer dasturi yuklangandan so’ng ekranda 3.1-rasmda tasvirlangan oyna hosil bo’ladi.
Oynaning yuqori qismida dastur nomi (Cisco Packet Tracer), kompyuter tarmog’i modelini o’zida saqlovchi fayl nomini o’z ichiga olgan sarlavha qismi joylashgan, shuningdek, oyna o’lchamini o’zgartiruvchi, uni ixchamlashtiruvchi yoki yopuvchi standart boshqarish tugmalari joylashgan.
3.1-rasm. Cisco Packet Tracer dasturi interfeysi.
Sarlavhaning pastki qismida menyu osti bo’limlarini o’z ichiga olgan bosh menyular satri joylashgan:
File menyusi tarmoq topologiyasini tavsiflovchi faylni saqlash va ochish buyruqlarini o’z ichiga oladi;
Edit menyu ostisi ishchi maydondagi tasvirni tahrirlash imkonini beruvchi buyruqlarini o’z ichiga oladi;
Options menyu ostisi ishchi maydon sozlamalari uchun xizmat qiladi;
View menyu ostisi foydalanuvchi interfeysi parametrlarini sozlash buyruqlaridan iborat;
Tools menyu ostisi qurilmalarning qo’shimcha modelini yaratish imkonini beruvchi buyruqlardan iborat;
Extensions menyu ostisi yordamchi dasturlarga ruxsat berishni ta’minlash imkonini beradi;
Help menyu ostisi ma’lumotnomaga murojaat qilish, o’quv materiallarni Yuqori uskunalar panelida joylashgan tugmalarining birinchi qatori Cisco Packet Tracer dasturi bosh menyular satrining eng ko’p qo’llaniladigan buyruqlaridan tashkil topgan yorliqlardan iborat:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Cisco Packet Tracer dasturining asosiy boshqarish elementlarini o’rganish. Cisco Packet Tracer dasturi yordamida tarmoq
|
Internet VISA va MasterCard tо‘lov kartochkalari

|
Internet VISA va MasterCard tо‘lov kartochkalari
|
bet | 5/5 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 2,17 Mb. | | #121747 |
Bog'liq ELEKTRON TIJORATNING HUQUQIY ASOSLARI kurs (5)2.4. Internet VISA va MasterCard tо‘lov kartochkalari; - Visa Inc. – tо‘lov operatsiyalarini amalga oshirish xizmatlarini ta’minlovchi amerika kompaniyasi. VISA International Service Association - jahonning yetakchi tо‘lov tizimi hisoblanadi.
- VISA kartalari bо‘yicha yillik savdo aylanmasi 4,8 trillion AQSH dollarini tashkil qiladi. VISA kartalari dunyoning 200 dan ortiq mamlakatlarida qabul kilinadi. Dunyoda tо‘lov kartalarining 57% VISA kartalari tashkil qiladi, asosiy raqobatchilari MasterCard 26% va American Express 13% tashkil qiladi.
- MasterCard Worldwide – dunyoning 210 mamlakatlaridagi 22 ming moliyaviy tashkilotlarni birlashtirgan xalqaro tо‘lov tizimi hisoblanadi. Bosh ofisi AQShning Nyu-York shaxrida joylashgan.
- Hozirgi kunda internet tо‘lov tizimlari tо‘liqligicha yuqorida keltirilgan VISA va MasterCard bilan ishlash imkoniyatiga ega, ya’ni internet tо‘lov tizimlaridagi xamyonlarni tо‘ldirish yoki xamyonlardagi ishlatilmay qolgan mablag‘larni qayta kartochkaga chiqarish mumkin.
- Internet dо‘konlar va internet birja.
- Shaxsiy kompyuteringizdan ham, UzEx savdo maydonchalaridan ham savdo qilish imkoniyatini beruvchi global milliy savdo maydonchasi.
- Ushbu savdo tizimi, iPAY tizimi foydalanuvchilariga, maksimal qulayliklar bilan osongina o'z tovarlarini sotish va kerakli tovarlarni harid qilish imkonini beradi.
- O'zbekiston global savdo tizimi manzili – www.uzbex.com
XULOSA - Xulosa qilib aytganda axborot texnologiyalarining tez rivojlanishi iqtisodda ham o’z aksini topmasdan qolmaydi. Hozirgi kunda iqtisodda, ayniqsa tadbirkorlik sohasida erishilayotgan yutuqlar negizida aynan axborot texnologiyalari turli segmentlarining yuqori darajada rivojlanganligi va samarali qo’llanishi yotadi. O’zbekiston iqtisodiyoti ham bundan mustasno emas albatta. Yaqqol misol sifatida axborot texnologiyalarining bir qator segmentlari masalan, ma’lumotlar yetkazish tarmoqlari, axborot internet-resurslari va ular orasidagi elektron hujjat almashuv, biznes va tijoratning barqaror rivojlanayotganini keltirish mumkin. O’zbekiston uchun axborot texnologiyalarini rivojlantirish yangi iqtisodiy aloqalarni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Lekin bu jarayon, axborot texnologiyalari sohasida ta’lim standartlarining oshishi, milliy telekommunikatsiya tarmoqlarining modernizatsiyalashuvi, huquqiy bazaning shakllanishi oqibatida vujudga keladigan jamiyatning ma’lum darajadagi informatsion tayorligi mavjud bo’lgan holatdagina sodir bo’ladi.
Adabiyotlar
|
| |
Elektron tijorat tushunchasi - Mundarija kirish I bob. Elektron tijorat tushunchasi, Elektron tijoratning an’anaviy...

|
Mundarija kirish I bob. Elektron tijorat tushunchasi, Elektron tijoratning an’anaviy savdo turlaridan farqi
|
bet | 2/5 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 2,17 Mb. | | #121747 |
Bog'liq ELEKTRON TIJORATNING HUQUQIY ASOSLARI kurs (5)Elektron tijorat tushunchasi. Elektron tijorat faoliyati О‘zbekiston Respublikasining “Elektron tijorat tо‘g‘risida”gi 2004 yil 29 apreldagi 613-II son Qonuni bilan belgilanadi va amalga oshiriladi. Elektron tijorat Internet tarmog‘idagi tijorat sohasiga oid faollikni, unda oldi-sotdini amalga oshirilishini ifodalash uchun qо‘llaniladi. U kompyuter tarmog‘idan foydalangan holda xarid qilish, sotish, servis xizmatini kо‘rsatishni amalga oshirish, marketing tadbirlarini о‘tkazish imkoniyatini ta’minlaydi. Elektron tijoratning an’anaviy savdo turlaridan farqi. Elektron tijoratning an’anaviy savdo turidan quyidagi xarakterli xususiyatlari bilan farqlanadi: - xaridor о‘ziga qulay vaqt, joy va tezlikda mahsulotni tanlash, sotib olish imkoniyatiga ega; - Elektron pullar – bu pul birligiga
- tenglashtirilgan belgilar hamda
- kupyura va tanga rolini
- bajaruvchi katta son yoki fayllardir.
- Bunday tizimning faoliyat
- ko'rsatish harajatlari boshqalaridan
- ancha kam.
- Bundan tashqari, elektron pullar
- to'liq anonimlikni ta'minlashi
- mumkin, chunki uni ishlatgan mijoz
- haqida hech qanday ma'lumot
- yubormaydi.
- Intеrnеt-banking. To’lov tizimlari orasida alohida guruh, bu Intеrnеt banking funktsiyasini bajaruvchi tizim, ya'ni Intеrnеt orqali bank opеratsiyani amalga oshirish hisoblanadi. Intеrnеt-banking – bankdagi hisob raqamni Intеrnеt orqali boshqarish imkoniyatini bеradigan xizmat. Intеrnеt banking tizimida samarali ishlash uchun Intеrnеtga ulangan va Intеrnеt brouzеrga ega kompyutеr bo’lishi еtarli hisoblanadi. Intеrnеt-banking imkoniyatlari quyidagilarni bajarishga imkon bеradi:
- bankka barcha turdagi moliyaviy hujjatlarni yuborish;
- istalgan davr uchun bankdagi hisob raqamlardan ko’chirmalar va ularga tеgishli boshqa hujjatlarni olish;
- haqiqiy vaqt tartibida to’lov hujjatlari bank ishlovidan o’tishining barcha bosqichlarini kuzatish;
- xatolar to’g’risida xabarlarni tеzkor olish;
- kirim va chiqim to’lov hujjatlarini ko’rish va chop etish.
|
| |
To’g’ri bajarilgan ish - Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja

|
Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja
|
bet | 4/11 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #143294 |
Bog'liq Induvidual loyiha 1-variant BaxromTo’g’ri bajarilgan ish: Kabelning himoya qobig’i RJ-45 konnektori ichiga kirgan bo’ladi. Bundan tashqari sakkizta sim o’z o’rnida turganiga va ularning tartibi o’zgarib ketmaganligiga ishonch xosil qilish zarur. U qo’yidagi ko’rinishda bo’lishi zarur:
8-rasm. To’g’ri bajarilgan ish.
Notug’ri! Siz tayyorlagan kabel va RJ-45 konnektori quyida ko’kinishda bo’lmasligi lozim. Chapda simlar juda uzun va ximoya qobig’i kerakli chegaraga qadar yetib bormagan. O’ngda esa simlar juda qisqa va ulanish qismiga qadar yetib bormagan.
9-rasm. Noto’g’ri bajarilgan ish.
Oxirgi marta ish to’g’ri bajarilganini tekshiring. Bundan so’ng konnektorni maxsus siquvchi instrumentning RJ-45 konnektoriga mo’ljallangan maxsus joyga joylashtiring va instrument dastaklarini siqing.
10rasm. Maxsus siquvchi instrumentida UTP kabelga konnektorni ulash.
Endi yuqorida bajarilgan ishlarni kabelning keyingi uchida xam bajaring. Bu yerda xam simlar ranglari ketma-ketligi yuqoridagidek bo’ladi. Ish yakunida to’g’ri ulash usulidagi kompyuter tarmog’i kabeli xosil bo’ladi.
Kross-kabel. Kross-o’tkazuvchi kabelini tayyorlash yuqoridagi kema- ketlikda asosida amalga oshiriladi. Bunda to’g’ri ulashdan farqli tomoni shundaki, rangli simlarning tartibi o’zgaradi. To’g’ri ulashda simlar tartibi kabelning ikkala uchida xam bir xil bo’ladi. Kross-o’tkazuvchida kabelning ikkinchi uchida birinchi uchiga qaraganda rangli simlar ketma-ketligi turlicha bo’ladi.
Kabelning birinchi uchidagi simlar ketma-ketligi to’g’ri ulanishdagidek bo’ladi, ya’ni:
11-rasm. Kross-kabelning birinchi uchi:
1- to’q sariq – oq, 2 - to’q sariq, 3 - yashil-oq, 4 - ko’k, 5 - ko’k-oq, 6 – yashil, 7 - jigar rang-oq, 8 - jigar rang.
Kabelning ikkinchi uchining rangli simlari qo’yidaricha tartiblanadi:
12-rasm. Kross-kabelning ikkinchi uchi:
1-yashil-oq– oq, 2 – yashil, 3 - to’q sariq oq, 4 - ko’k, 5 - ko’k-oq, 6 -to’q sariq, 7
- jigar rang-oq, 8 - jigar rang.
Agar e’tibor bersangiz yashil va to’q sariq juftliklar (xuddi kesishshigani kabi) o’rin almashishadi. Ayna shuning uchun ham kross-o’tkazuvchi deb nomlanadi. Tayyorlangan kross-o’tkazuvchi kabeliga to’g’ri o’tkazuvchi kabeldan farq qilishi uchun marker yordamida belgi qo’ying.
|
| |
Haqiqiy vaqt o'lchovi - Nigmatov X

145
• Foydalanuvchilarning harakatlari (zararli yoki bilmagan) yoki ilovalardan
tizimning o'zi, shuningdek foydalanuvchining ma'lumotlari va dasturlarini
himoya qilish.
• Ko'p foydalanuvchi va foydalanish huquqi (qarang: autentifikatsiya,
avtorizatsiya).
Kontseptsiya
Operatsion tizimning ikkita ta'rifi mavjud: "asboblarni boshqarish
dasturlari to'plami" va "boshqa dasturlarni nazorat qiluvchi dasturlarning
to'plami". Ularning ikkalasi ham o'z texnikaviy ma'nosiga ega, bu esa operatsion
tizim qachon talab qilinayotganligi bilan bog'liq.
Operatsion tizimlar keraksiz bo'lgan hisoblash ilovalari mavjud. Masalan,
ko'pgina maishiy texnika, avtomobillar (ba'zan o'nta), eng oddiy uyali telefonlarda
joylashgan ichki mikrobloggerlar doimiy ravishda faqat bitta dasturni ishga
tushirishadi, bu esa ishga tushirilishi bilan boshlanadi. Ko'pgina oddiy o'yin
konsollari - shuningdek, ixtisoslashgan mikrokompyuterlar - kompyuter
yoqilganda, dasturni kartridjda yoki kompakt diskda ishga tushirish orqali
operatsion tizimsiz bajarish mumkin.
Operatsion tizimlarga ehtiyoj bor

146
• ko'p foydalanuvchilar (vakolatlarni ajratish bilan),
• ko'p vazifalar (vaqtni almashish).
Ko'p ishlarni bajarish va vakolatlarni taqsimlash operatsion tizimidagi
komponentlarning muayyan ierarxiyasini talab qiladi. Operatsion tizimi tarkibiy
qismlarning uchta guruhini ajratib ko'rsatadi:
• rejalashtiruvchi o'z
ichiga olgan yadro; uskunalarni bevosita nazorat
qiladigan qurilma drayverlari; tarmoq quyi tizimi, fayl tizimi;
•
tizim kutubxonalari;
• dasturiy vositalar bilan qobiq.
Har ikkala tizim (operatsion tizimga kiritilgan) va dastur dasturlari
ko'pchiligi protsessorning noaniq ("foydalanuvchi") rejimida bajariladi va faqat
qo'shimcha qurilmalarga (va agar kerak bo'lsa, boshqa yadro resurslari,
shuningdek, boshqa dasturlarning resurslari) kira oladilar tizim qo'ng'iroqlari
orqali. Yadro imtiyozli tartibda amalga oshiriladi: bu ma'noda tizim (aniqrog'i,
yadrosi) uskunani boshqarish uchun aytilgan.
Operatsion tizimning tarkibiy qismini aniqlashda
operatsion yaxlitlik
(yopilish) kriteriyasi juda muhim: tizim o'zining tarkibiy qismlaridan to'liq
foydalanishga (shu jumladan, modifikatsiyalashga) ruxsat berish kerak. Shuning
uchun operatsion tizimning komplektlari majmuini o'z ichiga oladi (matn
tahrirlovchisidan kompilyatorlarga, disk raskadrovchilarga va bog'lanuvchilarga).
Yadro
Yadro jarayonlar bajarilishini boshqaradigan operatsion tizimning
markaziy qismidir, hisoblash tizimining resurslari
va ushbu resurslarga
muvofiqlashtirilgan jarayonlarni ta'minlaydi. Asosiy resurslar CPU vaqti, xotira
va I / U qurilmalari. Fayl tizimiga kirish va tarmoqni boshqarish yadro darajasida
ham amalga oshirilishi mumkin.
Operatsion tizimning asosiy elementi sifatida yadro o'zlarining ishlashi
uchun zarur bo'lgan hisoblash tizimining resurslaridan foydalanish uchun eng kam
tortishish darajasini ifodalaydi. Qoida tariqasida, yadro
tegishli protsessorning
aloqa mexanizmlarini ishlatish va OS tizimidagi murojaatlarga dasturlarni
147
qo'llash orqali bajariladigan ishlov berish jarayonlariga bunday kirishni
ta'minlaydi.
Ta'riflangan vazifa yadro me'morchiligi turiga
va uni amalga oshirish
uslubiga qarab farq qilishi mumkin.
OS yadro obyektlari:
• jarayonlar
• fayllar
•
hodisalar
• oqimlar
• semaforlar
• muttahamlar
•
kanallar
• xotiraga kiritiladigan fayllar.
Paket rejimi - Nigmatov X

143
tomonidan kiritilgan ma'lumotlarning tezligi (va hatto ekran o'qilishi) tezligi bu
ma'lumotni kompyuter yordamida qayta ishlash tezligidan ancha past bo'lgani
bois, kompyuterni «monopoliya» rejimida (bitta operator bilan)
ishlatish
qimmatbaho hisoblash resurslarining uzilishiga olib kelishi mumkin.
Vaqt almashish ko'p sonli terminallarga bir (odatda) markaziy protsessor
va RAM bloklari ulangan "ko'p foydalanuvchilar"
tizimini yaratishga imkon
berdi. Bu holatda, vazifalarning bir qismi (masalan,
operator tomonidan
ma'lumotlarni kiritish yoki tahrir qilish) suhbat rejimida bajarilishi mumkin va
boshqa vazifalar (massiv hisoblar kabi) ommaviy
rejimda amalga oshirilishi
mumkin.
Vakolatlarni ajratish
Ko'p foydalanuvchi tizimlarining tarqalishi hokimiyatlarni ajratish
vazifasini hal etishni talab qiladigan dasturni
yoki kompyuter dasturining
xotirasida dasturning boshqa dasturlari (bila turib yoki noto'g'ri) o'zgartirilishiga
yo'l qo'ymaslik hamda dasturning o'zi tomonidan tizimni o'zgartirishi kerak edi.
Operatsion tizimlardagi vakolatlarni ajratish jarayoni ikkita protsessor
rejimiga ega bo'lgan arxitekturani taklif qilgan protsessorlar tomonidan qo'llab-
quvvatlandi: "haqiqiy" (dasturning kompyuterning barcha
manzillar maydoniga
kirish imkoniyati bor) va "himoyalangan" (u erda manzillar maydoni mavjudligi
dastur boshlanganda ajratilgan maydon bilan cheklangan). ijro uchun).
XI. ASSEMBLER TILIDA OPERATORLARNING FORMATLARI VA

65
4.7-rasm. UltraSPARC assemblerida
N = I + J
ifodani hisoblash.
Assembler operatorlari to‘rtta qismdan iborat yozuvlar qatori ko‘rinishida
bo‘ladi:
metkalar, amallar, operandalar va izohlar
.
Metkalar asosiy xotira
adreslarini simvollarda ifodalangan nomlari sifatida ishlatiladi. Ular yordamida
buyruqlar va ma’lumotlarga o‘tish amalga oshirladi, ya’ni asosiy xotiraning
buyruqlar va ma’lumotlar saqlandigan joyiga (adresiga) murojaat qilish mumkin
bo‘ladi. Agar operatorga ham metka qo‘yiladigan bo‘lsa, u qatorning boshlanishida
yoziladi. Keltirilgan misollarning mohiyatini, ulardan birinchisi asosida ko‘rib
chiqamiz. Ushbu va keyingi misollarda ham, birinchi qatorda yozilgan
I 
elementi, to‘rtta 
kirishga ega bo‘lgan bitta 
ILI

49
1.Berilgan funksiyaning haqiqat jadvali tuzib olinadi.
2.Har bir o‘zgaruvchining inkorini hosil qilib olish uchun sxemaga invertorlar
kiritiladi.
3.Haqiqat jadvalining 1-ga teng har bir qatori uchun sxemaga
I
elementlari
kiritiladi.
4.
I
elementlarining kirishlariga jadvalning 1-ga teng qatorlariga mos
keladigan o‘zgaruvchilar ulanadi.
5.Barcha
I
elementlarining chiqishlarini,
ILI
elementining kirishlariga
ulanadi.
Ushbu ketma-ketlik bul funksiyasi (1) ifoda ko‘rinishida, ya’ni
ko‘paytmalarning-yig‘indisi shaklida keltirilgan hol uchun o‘rinlidir. Bu misolda,
bul funksiyasini
I, ILI, NE
elementlardan foydalangan holda qanday amalga
oshirish ko‘rib chiqilidi. Amaliyotda esa, odatda bir xil ventillardan foydalangan
holda, ya’ni
bir xil bazislar
asosida sxemalarni qurish amalga oshiriladi [2]. Negaki
integral sxemalarni ishlab chiqishda shunday yo‘l tutilgan. Buning ko‘p foydali
tomonlari bor. Kompyuterlarda mantiqiy sxemalarni amalga oshiruvchi integral
sxemalar –
NE-I
va
NE-ILI
bazislari
asosida ishlab chiqilgan.
Shuning uchun istalgan ko‘rinishdagi bul funksiyasini amalga oshirish
uchun, Bul algebrasining asosiy mantiqiy funksiyalari hisoblangan
I, ILI, NE
funksiyalarini (elementlarini), 
NE-I

50
1.23-rasm. Bul algebrasining asosiy mantiqiy funksiyalarini
NE-I
va
NE-ILI
bazislari yordamida amalga oshirish.
VIII. KOMPYUTERNING ASOSIY XOTIRASI
Asosiy xotira – kompyuterning dasturlar va ma’lumotlarni saqlash uchun
mo‘ljallangan komponentidir. Xotira ma’lum bir uzunlikka ega bo‘lgan axborotlarni
saqlovchi
yacheykalardan
iborat bo‘ladi
.
Hozirgi kompyuterlarning xotirasi
8-bitli
,
ya’ni bir baytli yacheykalardan iborat bo‘lib, xotiraga ana shu baytlarning
adreslari
orqali murojaat qilinadi. Baytlarni
guruhlarga birlashtirilib
so‘zlar
(rus tilida –
slovo) hosil qilinadi. 1, 2, 4 va 8 baytli, ya’ni
8,
16, 32 va 64-bitli
yoki
razryadli
so‘z
uzunliklariga
ega kompyuterlar mavjud [1,5,11]. Ushbu qo‘llanmada kompyuter
xotirasining so‘z
uzunliklarini, protsessorlar ichki registrlarining uzunliklarini
ifodalashda va
boshqa holatlarda
razryad
iborasi qo‘llanilgan.
2.1-rasmda 8-razryadli so‘z uzunligiga ega asosiy xotira tasvirlangan.
51
2.1-rasm. 8-razryadli so‘z uzunligiga ega 64 Kbaytli asosiy xotira.
Ushbu asosiy xotirada yacheykalar adreslarining qiymati
0000
dan
FFFF
gacha
o‘zgarishi mumkin. Asosiy xotiraning umumiy xajmi 64 Kbayt (FFFF – 16 bit,
2
16
=65536 bayt). Hozirda bunday hajmli xotiralar – o‘rnatiladigan kompyuterlarda,
ya’ni kontrollerlarda ishlatilmoqda. Odatda asosiy xotira adreslari 16-lik
sanoq
sistemasida ifodalanadi.
2.2-rasmda so‘z uzunligi 32-razryadga teng bo‘lgan asosiy xotira
tasvirlangan. Bunday so‘z
uzunligiga ega xotiralar, Pentium protsessorlari
o‘rnatilgan kompyuterlarda ishlatilmoqda. Ularda
yacheykalarning adreslari
0000 - Nigmatov X

52
2.2-rasm. 32-razryadga so‘z uzunligiga ega, baytlari teskari tartibda
joylashtirilgan 4 Gbaytli asosiy xotira.
2.2-rasmda keltirilgan xotirada Pentium protsessorli kompyuterlardagi kabi,
baytlar o‘ngdan chapga qarab joylashtirilgan. Bu
baytlarni teskari tartibda
joylashtirish
deb ataladi (rus tilida – obratnыy poryadok sledovaniya baytov).
2.3-rasmda esa baytlar to‘g‘ri tartibda joylashtirilgan
xotira chizmasi
keltirilgan. Bu xildagi xotira
baytlar to‘g‘ri tartibda joylashtirilgan
xotira deb
ataladi (rus tilida – pryamoy poryadok sledovaniya baytov) va u
SPARS oilasiga
mansub protsessorlarga ega bo‘lgan serverlarda ishlatiladi.
53
2.3-rasm. 32-razryadga so‘z uzunligiga ega, baytlari to‘g‘ri tartibda
joylashtirilgan 4 Gbaytli asosiy xotira.
Buyruqlarni xotiradan o‘qish misolida, xotiraga
murojaat qilish qanday
amalga oshirilishini ko‘rib chiqamiz. 2.4-rasmda asosiy xotiraga murojaat qilish
jarayoni ko‘rsatilgan.
Protsessorning
IP
(Instruction Pointer)
yoki
PC
(Program Counter)
deb
nomlanuvchi registri, tartib bo‘yicha bajarilishi kerak bo‘lgan
buyruq adresini
ko‘rsatish uchun ishlatiladi. Ushbu registr buyruqlar sanagichi yoki buyruqlar
ko‘rsatgichi deb nomlanadi. PC registrida yozilgan adres, ya’ni
navbatdagi
bajarilishi kerak bo‘lgan buyruqning adresi, protsessorning adres shinasi yordamida
asosiy xotira bilan bog‘lanuvchi porti - adres registri orqali xotiraning, xotira adresi
registriga uzatiladi. Shundan so‘ng xotiraning ma’lumotlar registriga ushbu adres
bo‘yicha yozilgan ma’lumot chiqariladi. Bu ma’lumot, ma’lumotlar shinasi orqali
protsessorning registrlaridan biriga,
masalan akkumulyatorga, ya’ni A registriga
kelib tushadi.
55
2.5-rasm. Real va himoyalangan rejimlarda asosiy xotiraning tuzilishi.
Real rejimda xotiraga murojaat qilish
segmentlarga
murojaat
qilish orqali,
himoyalangan rejimda esa,
sahifalarga
murojaat qilish orqali amalga oshiriladi.
Bitta segmentning xajmi – 64 Kbayt, sahifaning xajmi esa – 4 Kbaytga ega bo‘ladi.
ADD
, ayrish – 
SUB - Nigmatov X

63
vaqt talab qiladi. Assemlerda dasturni to‘g‘ri ishlaydigan holatga keltirish ham (rus
tilida – otladka programmы) juda ko‘p vaqt talab qiladi. Shunday ekan assemblerda
dasturlash nima uchun kerak - degan savol paydo bo‘ladi. Bunga asos qilib quyidagi
ikki sababni ko‘rsatish mumkin: assembler tilida tuzilgan dasturlar unumdorligining
yuqori bo‘lishi (rus tilida - vыsokaya proizvoditelьnostь programm)
va ularda
kompyuterning apparat vositalariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qila olish
imkonining borligi. Yuqori malakaga ega bo‘lgan dasturchi, assembler tilida, yuqori
sath tilida tuzilgan dasturga nisbatan, ancha kam xotira egallaydigan va anchagina
tez ishlaydigan dasturlarni tuzishi mumkin. Ko‘p xollarda, yozilgan dasturning
kamroq xotirani egallashi va tez bajarila olishi mumkinligi
juda muhim ahamiyat
kasb etadi. Hozirda ko‘pgina o‘rnatiladigan amaliy dasturlar, masalan – smart-
kartalardagi va uyali telefonlardagi dasturlar, har-xil qurilmalarning drayverlari va
BIOSning muolajalari (rus tilida – protsedurы) ana shunday dasturlar sirasiga kiradi.
Assembler tilini o‘rganish bilan biz, kompyuterning
qanday ishlashini va
uning ichki tuzilishi, ya’ni
arxitekturasi qanday ekanligini mukammal o‘rganish
imkoniyatiga
ega bo‘lamiz.
IX. TEZKOR VA DOIMIY XOTIRA QURILMALARI

59
-
EDO (Extended Data Output)
– ulanish nuqtalarining imkoniyatlari
kengaytirilgan dinamik xotira – (rus tilida – pamyatь s rasshirennыmi
vozmojnostyami vыvoda);
-
DRAM, SDRAM (Synchronous RAM)
– sinxron dinamik TXQlari (rus tilida
- sinxronnoe dinamicheskoe OZU);
-
DDR (Double Data Rate)
– ma’lumotlarni ikki karra tez uzata oluvchi (rus
tilida - peredacha dannыx s dvoynoy skorostьyu).
Simpler and faster hash functions might be easier to implement but could be more susceptible to cryptanalysis

|
Simpler and faster hash functions might be easier to implement but could be more susceptible to cryptanalysis
|
bet | 4/7 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 32,91 Kb. | | #263324 |
Bog'liq A.javohirSimpler and faster hash functions might be easier to implement but could be more susceptible to cryptanalysis. Striking a balance between security and performance depends on the specific application. Hash functions used for digital signatures might prioritize strong collision resistance, while those used for data integrity verification might prioritize speed.
Impact of Analysis Methods:
The chosen analysis method can influence the trade-offs between security, performance, and implementation complexity.
Theoretical attacks (birthday attacks, differential cryptanalysis) provide valuable insights into potential weaknesses. However, these attacks might not always translate to practical vulnerabilities, as they often require unrealistic computational resources.
Cryptanalysis competitions push the boundaries of cryptanalysis, uncovering actual weaknesses in proposed hash functions. However, they can be resource-intensive and time-consuming.
Formal methods offer high confidence in theoretical security but might not be practical for analyzing all aspects of real-world implementations.
Empirical analysis can reveal practical weaknesses, but the effectiveness depends on the chosen datasets and methodologies.
Limitations of Each Method:
Theoretical Attacks:
Limited ability to reflect real-world attack scenarios with resource constraints.
Difficulty in predicting the evolution of attack techniques.
Cryptanalysis Competitions:
Time-consuming and resource-intensive process.
May not uncover all potential weaknesses, especially for less scrutinized algorithms.
Formal Methods:
Can be computationally expensive for complex hash functions.
Might not account for all potential implementation flaws.
|
| |
Empirical Analysis - Paper Title (use style: paper title)

|
Paper Title (use style: paper title)
|
bet | 3/7 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 32,91 Kb. | | #263324 |
Bog'liq A.javohirEmpirical Analysis:
Implementing the hash function and conducting extensive collision-finding experiments can provide valuable insights into its practical collision resistance. This method involves running the hash function on large datasets and meticulously analyzing the distribution of outputs. By scrutinizing the output patterns, researchers can potentially detect unexpected biases or anomalies that might indicate underlying weaknesses in the algorithm. For example, empirical analysis of the SHA-1 hash function revealed biases in its output distribution, ultimately leading to its deprecation due to security concerns.
Statistical Analysis:
Beyond the aforementioned methods, statistical analysis plays a crucial role in evaluating the collision tolerance of modern hash functions. By employing various statistical tests, models, and analysis techniques, researchers can gain valuable insights into the randomness and uniformity of the hash outputs. This allows for the identification of potential weaknesses and the estimation of the feasibility of collision attacks with a higher degree of precision.
Trade-offs and Limitations in Collision Resistance Analysis
Security vs. Performance vs. Implementation Complexity:
Designing a secure hash function involves balancing three key aspects:
Security: The primary concern is ensuring high collision resistance. Ideally, finding collisions should be computationally infeasible.
Performance: The hash function should operate efficiently. This includes factors like speed, memory usage, and power consumption.
Implementation Complexity: The design and implementation of the hash function should be practical and cost-effective, especially for resource-constrained devices.
These aspects often present trade-offs.
Stronger collision resistance (more rounds, complex operations) usually comes at the cost of reduced performance. For example, SHA-3 offers superior collision resistance compared to SHA-256 but is also computationally slower.
|
| |
Empirical Analysis - Paper Title (use style: paper title)

|
Paper Title (use style: paper title)
|
bet | 5/7 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 32,91 Kb. | | #263324 |
Bog'liq A.javohirEmpirical Analysis:
Effectiveness depends on the comprehensiveness of test data and analysis techniques.
Challenges in extrapolating findings from empirical observations to real-world attacks.
Emerging Techniques:
The field of collision resistance analysis is constantly evolving, with new techniques emerging to address the challenges of increasingly complex hash functions. Here are a few trends to consider:
Machine Learning: Machine learning algorithms are being explored for analyzing hash functions. These algorithms can potentially identify patterns and relationships in the hash function's behavior that might be missed by traditional methods.
Side-Channel Attacks: These attacks exploit unintended information leaks from the physical implementation of a hash function, like power consumption or execution time. Analyzing such leaks can potentially reveal weaknesses not evident in the theoretical design.
Quantum Computing and Post-Quantum Cryptography:
The rise of quantum computing poses a significant challenge to existing hash functions. Quantum computers could theoretically break certain collision-resistant hash functions much faster than classical computers. This necessitates the development of post-quantum cryptography, which encompasses new cryptographic algorithms resistant to attacks even with the presence of quantum computers.
The emergence of quantum computing will likely reshape the field of collision resistance analysis. New analysis techniques will be needed to evaluate the security of post-quantum hash functions against potential quantum attacks. These techniques might involve:
Quantum-inspired algorithms: Developing new collision-finding algorithms that leverage the unique capabilities of quantum computers to analyze hash functions more efficiently.
|
| |
Formal verification for post-quantum security

|
Formal verification for post-quantum security
|
bet | 6/7 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 32,91 Kb. | | #263324 |
Bog'liq A.javohirFormal verification for post-quantum security: Adapting formal verification methods to ensure the security of post-quantum hash functions against quantum attacks.
Case Study: Analyzing the Collision Resistance of SHA-3
This section delves into the collision resistance analysis of SHA-3 (Keccak), a modern cryptographic hash function known for its robust security. We will explore how different analysis methods can be applied to assess the collision tolerance of SHA-3.
1. Theoretical Attacks:
Birthday Attack:
The birthday bound for a collision attack on SHA-3 (256-bit output) is approximately 2^128. This immense number of elements required makes a successful birthday attack computationally infeasible with current technology.
2. Cryptanalysis Competitions:
SHA-3 was the winner of an open competition organized by NIST in 2012. This rigorous competition attracted researchers worldwide to attempt cryptanalysis of submitted hash functions. While the competition did not uncover any collisions, it identified minor weaknesses in some competing algorithms, solidifying SHA-3's position as a highly secure design.
3. Formal Verification:
The SHA-3 design process incorporated formal verification techniques to mathematically prove the absence of specific vulnerabilities within the algorithm. This adds a layer of confidence in the theoretical security of SHA-3.
4. Empirical Analysis:
Extensive empirical analysis has been conducted on SHA-3 implementations. This involves running the hash function on massive datasets and meticulously analyzing the distribution of outputs. To date, no significant biases or anomalies have been discovered that might indicate underlying weaknesses in the algorithm.
5. Statistical Analysis:
Statistical tests have been employed to assess the randomness and uniformity of SHA-3's output distribution. These tests haven't revealed any statistically significant deviations from expected behavior, further supporting the collision resistance of SHA-3.
|
| |