nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
konstantalar - Java dasturlash tili

|
Java dasturlash tili
|
bet | 5/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 371 Kb. | | #145787 |
Bog'liq Java dasturlash tilikonstantalar - public class Math {
- …
- public static final double PI = 3.14159265358979323846;
- …
- }
- public class System {
- …
- public static final PrintStream out = . . . ;
- …
- }
- Ochiq o’zgaruvchi maydonlar yashash kerak emas, lekin ochiq o’zgarmas maydonlar (konstantalar) yasash zarar qilmaydi, chunki uning qiymatini ozgartirib bo’lmaydi
- System.out = new PrintStream(...); // xato
Static metodlar - public class Math {
- …
- public static pow(…) {
- …
- }
- }
- class Ishchi {
- …
- public static int getNextld() {
- return nextId; // static maydon }
- …
- }
- static metod sinf nomi orqali chaqiriladi (ob’ekt nomi orqali ham chirilishi mumkin, lekin tavsiya qilinmaydi)
- static metod faqat static maydon va metodlarga murojaat qilishi mumkin (nostatic maydonlarga va metodlarga ruxsat yo’q). Ya’ni ‘this’ yaqqol bo’lmagan parametr yo’q)
Yasovchi(factory, порождающие) metodlar - NumberFormat.getNumberlnstance()
- NumberFormat.getCurrencyInstance()
- Bu metodlar NumberFormat tipidagi ob’ektni qiymat sifatida qaytaradilar.
- Misol:
- NumberFormat formatter = NumberFormat.getCurrencylnstance();
- System.out.println(formatter.format(salary));
- // maoshni valyuta simvoli orqali chiqaradi.
- Konstruktordan afzallik tomonlari:
- Konstruktorni erkin nomlab bo’lmaydi
- Yasovchi metod shu sinf ob’ektini yoki shu sinfning ixtiyoriy sinf ostisi ob’ektini yasashi mumkin. Konstruktor bunday imkoniyatga ega emas
- -----------------------------
- Nuqta va Tekislik sinfi asosida
main metodi - Har qaysi sinf o’z ichiga main metodini olishi mumkin. Masalan Ishchi sinfiga quyidagi metodni kiritish mumkin
- public static void main(String[] args) {
- Ishchi i = new Ishchi("Olimov R.D.", 340000.00, 1990, 20, 9);
- i.oshirMaosh(10);
- System.out.println(i.getFIO() + ": "+ i.getMaosh());
- }
- Agar Ishchi sinfini alohida testlamoqchi bo’lsak:
- javac Ishchi.java
- java Ishchi
- Agar IshchiTest sinfini testlamoqchi bo’lsak:
- javac IshchiTest.java
- java IshchiTest
- Bu holda hech qachon Ishchi.main ishga tushmaydi
|
| |
Metodlar - Java dasturlash tili

|
Java dasturlash tili
|
bet | 4/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 371 Kb. | | #145787 |
Bog'liq Java dasturlash tiliMetodlar - Konstructor (sinf nomi bilan nomlanadi) – sinf ob’ektini (ekzemplyarini) yasaydi
- Accessor(get…) – maydonlar qiymatini o’zgartirmaydi
- Mutator(set…) - maydonlar qiymatini o’zgartirishi mumkin
- !!! Metod lokal o’zruvchisi nomini maydon nomi balan bir xil bolsa bu o’zgaruvchi shu nom bilan nomlangan maydonni shu metod uchun “yopib” qo’yadi.
- !!! Accessor metod sinfning yopiq ob’ekt maydoniga ko’rsatkich bermasligi kerak. Bunda inkapsulyatsiya buziladi. Klon yasash kerak
- !!! Sinf ob’ekti tomonidan chaqirilgan sinf metodi shu sinfga tegishli BARCHA ob’ektlarning yopiq maydonlarini o’qish va ozgartirishi mumkin
- !!! Agar metod mijoz uchun kerak bo’lmasa (realizatsiya uchun yasalgan bo’lsa) uni yopiq metod sifatida e’lon kilish kerak
Konstruktor xususiyatlari - Konstruktor nomi sinf nomi bilan bir xil
- Sinf bir necha konstruktorga ega bo’lishi mumkin
- Konstruktor bir yoki bir necha parametrli yoki parametrsiz bo’lishi mumkin
- Konstruktor natija sifatida hech narsa qaytarmaydi
- Konstruktor doimo new operatori oraqli chaqiriladi
Sinf a’zolari bilan ishlash - Maydon qiymatini o’qish va o’zgartirish:
- yopiq (private) maydon
- ochiq(public) o’qish metodi
- ochiq (public) qiymat o’zgartirish metodi
- Yutuqlar:
- Sinf realizatsiyasini mijoz metodlaridan bevosita o’zgartirish
- Yiymat o’zgartiruvchi metod o’rnatiladigan qiymatni mantiqiy korrekt ekanligini tekshiradi
- ---------------------------------------------------------------------------
- final (konstanta) maydon konstruktor ishi vaqtida qiymat olib, undan keyin o’z qiymatini o’zgartirmaydi. Masalan Ishchi sinfidagi fio maydonini final maydon deb e’lon qilish maqsadga muvofiq
- static maydon (sinf maydini) sinf uchun bitta. static bo’lmagan maydonlar esa har bir ob’ekt uchun o’z ekzemplyariga ega. Masalan Ishchi ob’ektiga identifikator generatori sifatida private static int nextid = 1;
|
| |
Foydalanish uchun adabiyotlar

138
2. O‘qitishni tabaqalashtirishda kimlar qanday ishlaydi?
3. O‘qitishni tabaqalashtirish qanday qism sifatida belgilanadi?
4. O‘qitish tizimining qurama texnologiyasining muallifi kim?
5. «O‘qitish tizimining qurama texnologiyasi»g anima deb qaraladi?
6. Batov tizimi qayerda ishlab chiqilgan?
7. Batov tizimida o‘quv jarayoni nechi qismga bo‘linadi?
8. O`quv jarayonini tashkil etish va samarali boshqarish sohasidagi qanday
pedagogik texnologiyalarni bilasiz?
9. “Insonparvarlik pedagogika”si qacho va qayerda paydo bo’lgan yo’nalish?
10. Har qanday pedagogika qanday sharoitlarda shakllanadi?
11. Bugungi kunda butun dunyoda qanday o’qituvchilar fasilitator deb
atalmoqda?
12. Oliy ta’lim sohasidagi insonparvarlik yondashuvni qanday tushunasiz?
13. Erkin tarbiya texnologiyasida asosiy urg’u nimaga qaratiladi?
14. Tarbiya jarayoni qanday xususiyatlarga ega?
15. Tarbiya texnologiyasining qanday tarkibiy qismlari mavjud?
16. Qanday malaka axborotli malaka deb ataladi?
Test topshiriqlari
Tarbiya san`ati va texnologiyasi

132
“hayotiy narsalarni fikran qarash” sifatida aniqladi. SHunga ko’ra odam uchun
bilim atrof dunyoda mo’ljalni to’g’ri olish uchun, hodisalarni tushuntirish va
oldindan ko’rish uchun, faoliyatni rejalashtirish va amalga oshirish va boshqa
bilimlarni ishlab chiqish uchun zarur bo’ladi. Bilim - voqelikni o’zgartirishning juda
muhim quroli. U tez rivojlanayotgan o’zgaruv-chan tizimdan iborat, uning
o’sishi hozirgi sharoitda o’zining sur’ati bo’yicha boshqa har qanday tizimning
o’sishiga qaraganda jadalroqdir. Kishilarning qayta o’zgartuvchi
amaliyfaoliyatida bilimlardan foydalanish qoidalarning maxsus guruhi bo’lishini
taqozo qiladiki, bu qoidalar qanday holatda, qaysi vosita yordamida va qanday
maqsadlarga erishish uchun u yoki bu bilim zarur bo’lishini ko’rsatadi. Boshqacha
aytganda, bilim faoliyat tizimiga kiradi va maxsus shakl sifatida namoyon
bo’ladi, uning asosida esa faoliyatdagi ish tartibi bayon etiladi.
O’zining falsafiy qarashlarida mashhur matematik faylasuf Abu Nasr
Forobiy pedagogikaning fan sifatidagi ayrim muhim vazifalarini ko’rsatib o’tadi.
“Tarbiyalash san’ati tamoyili shundayki, - degan u,- tarbiyalash uchun reja
tuzadigan kishilarning ko’z oldidan quyidagilar ketmasligi kerak va bu shunday:
bolalar faqat hozirgi kungina emas, balki kelajak uchun xam tarbiyalanishlari
lozim, ya’ni, odamzod mafkurasi uchun va uning umumiy burchi uchun tarbiya
olishlari kerak”. Ulug’ matematik, astronom Mirzo Ulug’bek o’z shogirdlariga tez-
tez shunday deb turgan: “Agar Erdagi voqelikni yaxshitushunishni istasang,
kelajakni yaxshi rejalashtira ol”. Astronomiya, matematika, fizika, tibbiyot,
geografiya, tarix va ling-vistikaga oid ko’plab asar yozgan buyuk mutafakkir Abu
Rayhon al-Beruniy ta’kidlagan: “Aqlli kishi kelajak avlod uchun foyda keltirib, u aql
va idrok bilan hammani mushohada eta olsagina, ruhan qanoat hosil qilgan”.
Vatanimizda faol ijtimoiy -pedagogik tafakkur rivoj-lanishiga Toshmuhammad
Qori-Niyoziy, Abdulla Avloniy, Munavvar Qori Abdurashid-xonovlar katta hissa
qo’shdilar. Ularning asarlarida kelajak kishi siymosini yaratish g’oyasi muammosi
alohida o’rin egallaydiki, unga erishish yo’lida tarbiyaning tegishli tizimi barpo
bo’lishi lozim edi. Mashhur o’zbek pedagogi Abdulla Avloniy o’z asarlarida ko’p
marta o’z diqqatini pedagogikaning vazifalarini tahlil qilishda, uning tarbiya
haqidagi fan sifatida tarbiyaviy faoliyatning san’at sifatidagi ahamiyatini
yoritishga qaratdi. Abdulla Avloniyning fikricha, «tarbiya san’atlarning oliysidir,
san’at esa hali mavjud bo’lmagan tomon intiladi, uning oldida ijodiyotining
kelajakdagi maqsadi va g’oyaviy siymosi gavdalanadi».
PEDAGOGIK JARAYON TIZIM SIFATIDA

|
PEDAGOGIK JARAYON TIZIM SIFATIDABog'liq Pedagogik texnologiya O\'quv qo\'llanma Mirhayitova Soxibaxon2.PEDAGOGIK JARAYON TIZIM SIFATIDA,
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANING ASOSIY
BELGILARI VA TASNIFI
3. PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA TURLARI
Shaxs - insonning ruxiy, ma’naviy moxiyati
bo`lib, unda quyidagi sifatlar umumlashgan tizim
xolatida bo`ladi:
• Ijtimoiy ahamiyatga molik xususiyatlar majmuasi;
• Atrof-muxitga, o`ziga va dunyoga bo`lgan
munosabatlar tizimi;
• Hayot davomida turli ijtimoiy vazifalarni bajarishi
orq`ali vujudga keladigan faoliyat tizimi, xulq`-atvor
majmuasi;
• Dunyoni va unda o`zining o`rnini anglash;
• Extiyojlar tizimi;
• Q`obiliyat va ijodiy imkoiiyatlar majmuasi;
• Tashqi muxit ta’sirlariga javob berish reaktsiyasi
va x.k.
154
Shaxsda biologik va ijtimoiy sifatlarning nisbatiga ko`ra ular to`rt darajaga
bo`linadi:
I
.
Temperament darajasi insonlarning irsiyat orqali belgilangan nerv
sistsmasining xususiyatlari tushiniladi. Ular jumlasiga instinkt va
extiyojlarning o`ziga xosligi, jinsiy, yosh, milliy va boshqa xususiyatlar kiradi.
II
. Ruxiy jarayonlarning o`ziga xoslik darajasi - iroda, sezgi, tafakkur, xotira,
diqqat, tasavvur, axborotni qabul qilish va xarakterning o`ziga xos
tomonlarini o`z ichiga oladi.
Shaxsning mantiqiy fikr yuritish operatsiyalari (taqqoslash, abstrakt
tasavvur, induktsiya, dedukiya), aqliy faoliyat usullarini egallaganligi muxim
rol o`ynaydi.
III
. Shaxs tajribasi darajasi - bunga shaxs egallagan bilim, ko`nikma,
malakalar va odatlarining majmuasi kiradi. Bo`larning ichida uzluksiz
ta’lim tizimi, o`quvchilarni o`q`itish, o`quv faoliyatida bilim, mehnat va
|
| |
II.Sinflar va ob’ektlar II. Mavjud sinf ob’ektini yasash

|
II.Sinflar va ob’ektlar II. Mavjud sinf ob’ektini yasash
|
bet | 3/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 371 Kb. | | #145787 |
Bog'liq Java dasturlash tiliII.Sinflar va ob’ektlar II. Mavjud sinf ob’ektini yasash - E’lon qilish:
- []’ ‘’ ‘[‘=‘]’;’
- Misollar:
- Date d,d1;
- d= new Date(); // Date - konstructor
- Date d1 = new Date(12000); //Date(12000) - konstructor
- long l = d1.getTime(); // getTime() - metod
- String s = new String() // new String() – String() kons. chaqirish
- String s1 = new String(“maktab”); // parametrli konstructor
- String s2 = “maktab”; // s2 = new String(“maktab”); ga ekvivalent
- System.out.println(“s1 satr uzunligi =“+s1.length()); // length()-metod
- GregorianCalendar d = new GregorianCalendar(); // d- joriy kun
- int today = d.get(Calendar.DAY_OF_MONTH); // today –oy kuni
- int month = d.get(Calendar.MONTH); // month- yil oyi
- d.set(Calendar.DAY_OF_MONTH, 1); // d – oyning 1-kuni
- Int weekday = d.get(Calendar.DAY_OF_WEEK); // hafta kuni
- E’lon qilish:
- ’ class {‘
-
- …
-
-
- …
-
-
- …
-
- }
- class Ishchi {
- // Konstruktor
- public Ishchi(String f, double m, int yil,
- int oy, int kun) {
- fio = f;
- maosh = m;
- GregorianCalendar calendar
- = new GregorianCalendar(yil, oy - 1, kun);
- qabulKuni = calendar.getTime();
- }
- // Metodlar
- public String getName() { return fio;}
- // Boshqa metodlar …
- // Maydonlar
- private String fio;
- private double maosh;
- private Date qabulKuni;
- }
- public class IshchiTest {
- public static void main(String[] args) {
- Ishchi[] tabel = new Ishchi[3] ;
- tabel[0] = new Ishchi("Rahmatov S.D.", 300000.00, 1, 1, 1980);
- tabel[1] = new Ishchi("Axmedov I.R.", 250000.00, 10, 3, 1982);
- tabel[2] = new Ishchi("Fozilova G.T.", 245000.00, 9, 10, 1990);
- for (int i = 0; i < tabel.length; i++) // maoshni 5% ga oshirish
- tabel[i].oshirMaosh(5);
- for (int i = 0; i < tabel.length; i++) { //Ishchilar ro'yxatini chiqarish
- Ishchi e = tabel[i];
- System.out.println("ismi=" + e.getFIO()
- + ", maoshi=" + e.getMaosh()
- + ", qabul qilingan sanasi=" + e.getQabulKuni()
- );
- }
- }
- }
|
| |
Kompyuter xotirasining fizik tuzilishi (tashkil etilishi)

|
Kompyuter xotirasining fizik tuzilishi (tashkil etilishi)
|
bet | 54/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Kompyuter xotirasining fizik tuzilishi (tashkil etilishi)
Kompyuterning xotira qurilmasi ikki xil turga: asosiy (bosh xotira, tezkor xotira, fizik xotira) va ikkilamchi (doimiy xotira, ichki xotira) xotiraga bo‘linadi. Asosiy xotira bir baytli tartiblangan yacheyka massiviga ega bo‘lib, har bir yacheyka o‘zining manziliga (raqamiga) ega. Protsessor buyruqlarni asosiy xotiradan oladi, qayta ishlaydi va bajaradi. Buyruqlarni bajarishda asosiy xotiraning bir nechta yacheykalariga murojaat qilishga to‘g‘ri keladi. Odatda asosiy xotira yarim o‘tkazgichli texnologiya asosida tayyorlanadi, shuning uchun xotiradagi ma’lumotlar elektr manbasidan uzilgandan so‘ng o‘chib ketadi.
Ikkilamchi xotira (bu asosan qattiq disklardir) bu chiziqli birlik manzilga ega bo‘lgan joy va ularni ketma-ket joylashgan baytlar tashkil qiladi. Ikkilamchi xotiraning tezkor xotiradan farqi shundaki, u alohida energiyaga, katta hajmga, va samarali foydalanish imkoniyatiga ega.
3.1-rasmdagi ko‘rsatilgan sxemaga yana bir nechta oraliq satxlarni qo‘shish mumkin.
Har xil ko‘rinishdagi xotiralar ierarxiyaga, murojaat vaqti kamayib borishi, narxini oshishi va sig‘imi oshishi tarzida birlashishi mumkin.
3.1- rasm. Xotira ierarxiyasi
Ko‘p bosqichli sxemalar quyidagicha ishlatiladi. Ma’lumotlar odatda xotiraning yuqori satxlaridan qidiriladi, agar u yerdan topilmasa, ma’lumotlar katta raqamli satxlarda ham saqlanadi. Shuning uchun, u keyingi satxdan qidira boshlaydi. Agar kerakli ma’lumotni topsa, uni yuqoriroq satxga o‘tkazadi.
Manzil turlari
O‘zgaruvchilar va buyruqlarni aniqlash uchun dastur hayot siklining turli bosqichlarida belgili nomlar (belgilar), virtual manzillar va fizik manzillar ishlatiladi (3.2- rasm).
Belgili nomlar – foydalanuvchi tomonidan dasturni algoritmik tilda yoki assemblerda yozishda belgilanadi.
Virtual manzillar (matematik yoki mantiqiy) – dasturni mashina tiliga tarjima qiladigan tarjimon tomonidan yaratiladi. Tarjima paytida dastur tezkor xotiraning qayeriga yuklanishi umuman ma’lum emas, chunki tarjimon odatda o‘zgaruvchilar va buyruqlarga shartli virtual manzillarni tayinlaydi, odatda dasturning boshlang‘ich manzili nol manzili bo‘ladi.
|
| |
Proportsional rostlagichlar - Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн

93
Avtomatik rostlagich
8.1-rasm. Haroratni avtomatik rostlashning funktsional- strukturaviy
sxemasi:
BO-boshqarish ob’ekti, O‘-o‘zgartirgich (harorat datchigi), TO-taqqoslash va
topshirish organi, TA-teskari aloqa, KO-kuchaytirish organi,
IM-ijrochi mexanizm.
PR 2.5 proportsional rostlagich.
PR 2.5 rostlagich rostlanuvchi parametrni
berilgan kattalikda ushlab turish maqsadida chiqishda
ijro etuvchi mexanizmga
ta’sir etuvchi uzluksiz signal olish uchun mo‘ljallangan.
Asbob ikkilamchi
asbobning qo‘l bilan topshiriq bergichi yoki standart
pnevmatik signalli boshqa
qurilmadan masofadan turib topshiriq oluvchi rostlagichdan iborat (8.2-rasm).
Rostlagich ikkita taqqoslash elementlari 1va 3, drosselli summator 2, quvvat
kuchaytirgichi 4, o‘chiruvchi rele 5, qo‘l bilan topshiriq bergich 6 lardan iborat.
Topshiriq bergich va o‘lchov asbobolaridan kelgan R
t
va R
3
signallar taqqoslash
elementi 1 ning membranalariga ta’sir etadi (manfiy kamera V, musbat kamera B)
va teskari aloqa membranalarida havo bosimi hosil qilgan kuch (kamera A) bilan
muvozanatlashadi.
BO
IM
TA
O‘
KO
BP
Erkin tarbiya texnologiyasi

134
3) tarbiya maqsadi;
4) tarbiya mazmuni (shakl, metod, usul va texnik vositalar);
5) o`qituvchi (tarbiyachi) faoliyati;
6) o`quvchi (tarbiyalanuvchi) faoliyati;
7) tarbiya samarasi (natija).
Ushbu fikrlar asosida tarbiya texnologiyasining tarkibiy tuzilmasi tasvirda
quyidagicha namoyon bo`ladi (3-shakl).
- BOB. TЕXNOLOGIK JARAYОNLARNI - Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн

|
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн Pdf ko'rish
|
bet | 109/135 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 8,51 Mb. | | #258116 |
Bog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsA20- BOB. TЕXNOLOGIK JARAYОNLARNI
MARKAZLASНTIRILGAN NAZORAT VA
AVTOMATLASНTIRILGAN BOSНQARUV TIZIMLARI
20.1. Markazlashgan nazorat tizimlari haqida umumiy tushunchalar
Markazlashtirilgan nazorat tizimi (MNT) tushunchasi dispetcherlik punktida
o‘rnatiladigan markazlashgan maxsus qurilmalarida nazorat natijalarini ko‘rsatgan
holda texnologik jarayonlar ko‘rsatgichlarini avtomatik ravishda nazorat qilishni
anglatadi.
Markazlashtirilgan nazorat tizimi (MNT) quyidagi maqsadlar uchun xizmat
qiladi:
-
yorug‘likli va tovushli signalizatsiya orqali nazorat qilinayotgan
ko‘rsatgichlarni belgilangan qiymatlariga nisbatan o‘zgarishlarini aniqlash
hamda bu o‘zgarishlarni raqamli ro‘yxatga olish;
-
operator topshirig‘i bo‘yicha nazorat qilinayotgan ko‘rsatgichlarni o‘lchash
va o‘lchov natijalarini strelkali yoki raqamli ko‘rsatgichda namoyon qilish;
-
texnologik jarayonni xarakterlaydigan texnik-iqtisodiy ko‘rsatgichlarni
hisoblash va uning natijalarini ro‘yxatga olish hada boshqarilayotgan
mashina yoki mexanizmga topshiriq berish.
Markazlashtirilgan nazorat natijalari bo‘yicha “odam-operator” ishlab
chiqarish jaryonini borishi va unga o‘zgartirishlar kiritish to‘g‘risida qarorlar qabul
qiladi. Qabul qilingan qarorlar asosida xizmat ko‘rsatayotgan xodim yoki operator
orqali markazlashtirilgan boshqaruv qurilmasi yordamida yoki boshqarish
qurilmalarini qo‘llagan holda jaryon avtomatik ravishda amalga oshiriladi.
Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini texnologik jarayonlari murakkabligi va
ko‘p qirraliligi sababli markazlashtirilgan nazorat tizimlari va markazlashlgan
boshqaruv qurilmalari orasidagi aloqa asosan “operator-dispetcher” orqali amalga
oshiriladi (20.1-rasm).
212
DA, SN, ATA, TB,
TO’, TS
DA, SN, ATA, TB,
TO’, TS
DA, SN, ATA, TB,
TO’, TS
|
| |
Sovutish uskunalarini avtomatlashtirish

|
Sovutish uskunalarini avtomatlashtirish Pdf ko'rish
|
bet | 108/135 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 8,51 Mb. | | #258116 |
Bog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsA19.5. Sovutish uskunalarini avtomatlashtirish
19.7-rasmda UP-10 tipidagi suv sovutish uskunasining texnologik va
printsipial-elektr sxemalari ko‘rsatilgan.
Uskuna M1 elektr yuritmali kompressordan (4), M2 ventilyator havo
kondensatoridan (2), resiverdan (1), quritgich-filtrlash issiqlik aralashtirgichdan
(7), harorat rostlagichi ventilidan (8), bakda (9) joylashgan ilon izli suvli
bug‘latgichdan (12), sovuq havo tashigichdan (10), nasosdan (13) va ventildan (3)
tashkil topgan (19.7-rasm, a).
Sovuq havo tashigichdagi harorat SK2 harorat datchiklari orqali nazorat
qilinadi, bunda harorat 3 S da M1 kompressorning elektr yuritmasini va M2
ventilyatorini ishga tushiradi hamda uni 0,5 S da KM1 magnitli ishga tushirgichi
yordamida o‘chiradi. M2 ventilyatorning elektr yuritmasi kompressor qurilmasi
bilan bir vaqtda ishga tushadi (19.7-rasm, б). BP bosim farqi datchigi o‘zining
kontaktlarini qo‘shilishi va M3 kompressor qurilmasi elektr yuritmasining magnitli
ishga tushirgichini o‘chirish orqali bosimni oshib ketishi va uni pasayib ketishini
doimiy ravishda himoya qilib turadi.
Sxema avtomatik va qo‘l rejimlarida ishlaydi. Qo‘l rejimida SA qayta
qo‘shgich “R” holatiga va avtomatik rejimda esa “A” holatlariga o‘rnatiladi.
210
19.7. Suv sovutish uskunasini funktsional-texnologik (a) va printsipial-elektr
boshqarish (б) sxemalari:
1- resiver; 2- havo kondensatori; 3-ventil; 4-kompressor, 5,6,11-filtrlar; 7-
quritgich-filtrlash issiqlik aralashtirgich; 8- harorat rostlagichi ventili; 9-bak; 10-
sovuq havo tashigich; 12- ilon izli suvli bug‘latgich;
13-markazdan qochma nasos.
|
| |
Pedagogik texnologiyani joriy etish

|
Pedagogik texnologiyani joriy etishBog'liq Pedagogik texnologiya O\'quv qo\'llanma Mirhayitova SoxibaxonPedagogik texnologiyani joriy etish
chora-tadbirlari
•
AQSH da 1961 yilda «Pedagogik texnologiya» jurnali, 1971 yilda
Komunikatsiya va texnologiya Assotsiatsiyasi tashkil etildi.
•
1971 y. Audivizualli komunikatsiya bayoni nomli jurnallar chop etila boshladi.
•
Angliyada 1964 y.«Pedagogik texnologiya va dasturli ta’lim» jurnali nashr
etila boshladi. 1967 y «Pedagogik texnologiya milliy kengashi» tashkil etildi.
1970 y. «Pedagogik texnologiya» nomli jurnal chop etila boshladi.
•
Yaponiyada 1965 y «Umumyapon pedagogik texnologiya markazi kengashi»
tashkil etildi.«Pedagogik texnologiya», «Pedagogik texnologiya tadqiqotlari»
bo‘yicha jurnallar chop etila boshladi.
•
Vengriyada 1973 y«O‘qitish texnologiyasi» nomli davlat markazi tashkil
etildi.
152
Pedagogik
texnoligiyalarning
darajalari
umum
pedagogik
xususiy
metodik
lokal
153
Falsafiy asosi
Gigienik asosi
G’oyaviy asosi
Huquqiy
me’yoriy asosi
Iqtisodiy asosi
Tarixiy asosi
Fiziologik
asosi
Psixologik
asosi
Pedagogik
asosi
Didaktik asosi
Metodologik
asosi
Ijtimoyi asosi
PT ning nazariy amaliy
asoslari
TA`LIM JARAYYONIDA TA`LIM OLUVCHI SHAXSI.
PEDAGOGIK TIZIM PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANING ASOSI.
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR TASNIFI
REJA
1.O`QUVCHI SHAXSI TA`LIM JARAYONING
OB`EKTI VA SUB`EKTI SIFATIDA
|
| |
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн - bet 50

91
ishlash usuli, ishlatiladigan energiya turi, ijro etuvchi mexanizmning rostlovchi
organiga ko‘rsatiladigan ta’sirning xarakteri, rostlagich ishining tavsifnomasi
(rostlash qonuni) kabi xususiyatlarga asoslanadi.
Rostlanuvchi miqdorning turiga ko‘ra rostlagichlar quyidagilarga bo‘linadi:
bosim, sarf, sath, namlik va kabi rostlagichlar. Ishlash usuliga ko‘ra bevosita va
bilvosita ta’sir qiluvchi rostlagichlar mavjud. Ijro etuvchi mexanizmning rostlovchi
organini ishga tushirish uchun rostlanuvchi ob’ektdan olingan energiyaning o‘zi
bilan ishlovchi rostlagichlar
bevosita ta’sir qiluvchi rostlagich
deb ataladi. Agar
ijro etuvchi mexanizmning rostlovchi organini ishga tushirish uchun qo‘shimcha
energiya kerak bo‘lsa,
bilvosita ta’sir qiluvchi rostlagichlar
ishlatiladi.
Foydalaniladigan energiya turiga ko‘ra rostlagichlar elektr, pnevmatik, gidravlik va
aralash (elektr-pnevmatik, pnevmo-gidravlik va xokazo) rostlagichlarga bo‘linadi.
Ijro etuvchi mexanizmning rostlovchi organiga ko‘rsatiladigan ta’sirning
xarakteri jihatidan rostlagichlar uzlukli va uzluksiz ishlovchi bo‘ladi.
-rasm. Suv sarfini avtomatik - Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн

|
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisнBog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsA8.5-rasm. Suv sarfini avtomatik
to‘sqich sxemasi
:
a) bitta tusqich; б) qo‘shaloq to‘sqich;
1- suv chiqaruvchi qism; 2- suv tagidagi
devorlar;
3-
qo‘shaloq
egilgan
kaziroklar; 4- ko‘taruvchi mexanizm; 5-
suriluvchi to‘sqich;
8.6-rasm. Suv sathini me’yorlovchi
«Neyrpik» tipidagi gidravlik
to‘sqichlarning sxemasi:
a) yuqori bef bo‘yicha; б) pastki bef
bo‘yicha; в) aralash rostlovchi; 1-
qalqovich; 2- to‘sqich; 3- aylanish
o‘qi; 4- qarshi yuk;
100
Gidrotexnika inshootlarini (GTI) avtomatlashtirishda suvni sathini tekis
zatvorlar yordamida pastki b’ef bo‘yicha stabillovchi rostlagichning tarkibiy
sxemasini ko‘rib chiqamiz (8.7.-rasm). Suvni berilgan sathi 1-topshiriq bergich
(zadatchik) yordamida belgiladi va 2-elementda amalda mavjud sath bilan
solishtiriladi.
Agar belgilangan sathdan chetga chiqish mavjud bo‘lsa 2-solishtirish
elementi 3-kuchaytirish bloki (nol-organ) yordamida 5-ishga tushirgich orqali 6-
elektr yuritilgani harakatga keltiradi. Buni natijasida sath o‘zgarishi qiymati
ishorasiga ko‘ra 7-zatvor tengsizlik yo‘qotilguncha va belgilangan sath
o‘rnatilguncha ochiladi yoki yopiladi. Sxemadan ko‘rinadiki, yopiq zanjirli
rostlash tizimi tarkibiga kanalning o‘lchash va rostlash elementlari 8-sath datchigi
va 7-zatvor orasidagi masofaga ega bo‘lgan qismi kiradi. Bu masofa bir necha un
yoki yuzlab metr masofani o‘z ichiga olishi mumkin. Shuning uchun bu holda 8-
datchik oraligi bilan o‘lchangan masofa bilan 7-zatvor oralig‘idagi boshlang‘ich
masofa oralig‘ida kechikish vaqti paydo bo‘ladi va rostlash sxemasiga
proportsional-impulsli rostlovchi organ – 4 kiritilishi maqsadga muvofiqdir. Bu
rostlagich rostlash vaqtida kechikish vaqtini yo‘qotishga xizmat qiladi. Bunday
oraliqda rostlash jarayoni to‘xtatiladi va zatvorning elektr yuritmasi o‘chiriladi.
Bunday rostlagich proportsional - integral rostlagich deb yuritiladi, chunki bu
xolda berilgan impulslar vaqti kelishmaslik vaqtiga proportsional ravishda
o‘zgaradi.
|
| |
Uzlukli 
ishlovchi - Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн

92
rostlanuvchi miqdorning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi rostlagich topshiriq bergichga
bilvosita ta’sir qiluvchi boshqa kattalikning o‘zgarishiga mos bo‘ladi.
Haroratni avtomatik rostlashning funktsional-strukturaviy sxemasi 8.1-
rasmda keltirilgan. Ishlash printsipi quyidagicha: Birlamchi o‘zgartirgich-O‘
(harorat datchigi) boshqarish ob’ektidagi (BO) haroratni o‘lchab boradi va signalni
taqqoslash organiga (TO) uzatadi. Taqqoslash organi signalni (haroratni
oldindan
belgilangan qiymati bilan) solishtirib boradi. Agar chiqayotgan harorat belgilangan
qiymatga mos kelsa, u holda signal kuchaytirgich organi (KO),
ijrochi
mexanizmlar (IM) va teskari aloqa (TA) orqali yana taqqoslash organiga (TO)
uzatiladi. Agarda signal belgilangan qiymatga mos kelmasa,
u holda signal
kuchaytirgich organi va ijrochi mexanizmi orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri boshqarish
ob’ektiga (BO) uzatiladi va unga kerakli topshiriqni beradi. Avtomatika rostlagichi
(shtrix bilan belgilangan) bilan boshqarish ob’ekti (BO)
Avtomatik boshqarish
tizimini (ABT) tashkil etadi (8.1-rasm).
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн - bet 56

99
Agar zatvor oldidagi sath ko‘tarilsa yoki pasaysa, tenglik yo‘qoladi va
zatvor berilgan sath o‘z holiga qaytishi uchun zarur bo‘lgan kattalikka ochiladi.
Rostlash jarayonida turli tebranishlarni yo‘qotish maqsadida zatvorlar tarkibiga
moyli amortizatorlar kiritiladi.
Pastki b’ef bo‘yicha sathni stabellash zatvori xam shu tartibda
harakatlanadi, lekin sath datchigi pastki b’ef tarafidan o‘rnatiladi.
Aralash rostlovchi avtomat zatvor normal ish jarayonida pastki sath
bo‘yicha rostlashni amalga oshiradi, agar suv sathi yuqori b’ef bo‘yicha ko‘tarilib
ketsa, yoki suv yetishmasligi natijasida kelsa suv ko‘rib qolishi kuzatilsa avtomatik
ravishda yuqori b’ef bo‘yicha rostlash amalga oshiriladi. Bunday zatvorlar mahsus
kameraga joylashtirilgan ikkita sath datchigiga (membranali pukak) ega: ularning
biri yuqori, ikkinchisi pastki b’ef bilan bog‘langan. Yuqori b’ef datchigi
belgilangan sath yuqoriga ko‘tarilganda zatvorni ochadi, shuningdek sath minimal
qiymatga erishganda uni yopadi. Bir vaqtni o‘zida pastki b’ef kamerasidagi datchik
uning belgilangan sathini ushlab turadi.
Yaxlit yondashuv va tarbiyaviy ish

136
shaxs sifatida tarbiyalash haqidagi ko'rsatmalari olingan. Dasturda asosiy tarbiyaviy
yo'nalishlar va maqsadlar keltirilgan. Jumladan, fuqaro tarbiyasi, kasb egallash,
shaxsiy mas’uliyat, yuqori malakali bo'lish va kasbiy mahoratni egallashga
intilishni tarbiyalash, oilaviy hayotga tayyorlash, talabani shaxs sifatida rivojlantirish
kabilarga alohida e'tibor berilgan.
O'quv-tarbiya jarayoniga zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy qilish
pedagogdan ijodiy ishlashni talab etadi. Pedagog o'zida unga yordam beruvchi
tashqi imkoniyatlar, ya’ni, nazariy-amaliy materiallar, o'quv qurollari va
vositalari mavjudligi haqida to'liq ma’lumotlarga ega bo'lishi kerak. Pedagog
o'zidagi mavjud ma’lumotlar va imkoniyatlar asosida qaralayotgan ta'lim yo'nalishi
bo'yicha mavjud metodika va ilg‘or o'qitish uslublarini ko'zlagan maqsadga
yo‘naltirish qobiliyatiga ega bo'lishi lozim.
3 4 - Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн

|
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisнBog'liq dFc2KPzKYjzkRMlWLetGCmIRU16kCVMILzbtEBsA 1 2
3 4
2)
9.5-rasm Printsipial elektr sxemalarda ko‘rsatiladigan ko‘p pozitsiyali
qurilmalarning texnik tavsifnomalari :
a) – komunikatsiyalash zanjiri; б) – pereklyuchatelarni rostlash plastikasi;в) –
pereklyuchatellarni montaj belgilash; г) – almashtirib ulash (pereklyuchatellar)
diagramasi.
9.9 – jadval.
Elementlar va qurilmalar ro‘yxati
Elementlarning
pozitsion belgilanishi
Elementlarning nomlanishi
Soni
Izoh
KM
Magnitli ishga tushirgich PMYe – 1
1
M
Asinxron elektrodvigatel 4AS2Y3
1
KK
Issiqlik relesi TUFYe – 5
1
HL
Signal lampasi NVVGXXX02
2
QF
Avtomatik vыklyuchatel AK 63
1
SA1
Qayta
qo‘shgich (Pereklyuchatel)
ABVGXXX 154
1
R1,R2
Rezistorlar MM-1.25-120 om yo 10
2
C1,C2
Kondensator KM – 3A – 30-0.22.TU
2
UP5311S23
Sek
tsi
y
alar
№
Kontaktlar №
-45
0
0
0
+45
0
L
P
L
P
L P L
P
I
1
2
II
6
4
Ish rejimini tanlash
Distan-
tsion qo‘l
bilan
boshqa-
rish
O‘chi
-rish
Avto-
matik
bosh-
qarish
Shartli belgilanish
D
O
A
110
9.2.4. Avtomatlashtirishning montaj sxemalari
Avtomatlashtirishning montaj (bog‘lanish) sxemalari moslamalar orasidagi
tashqi ulanishlarni yoki moslama ichidagi elementlarni o‘zaro ulanishlarni
ifodalaydi. Ushbu sxemalar montaj ishlarini bajarayotganda ishchi chizmalar
sifatida qo‘llaniladi.
Bog‘lanish (montaj) sxemasi - bu avtomatlashtirilyotgan qurilmalar yoki
jixozlarining asosiy qismlarini bog‘lanishini aks ettiradigan sxema turidir.
Bog‘lanish sxemalari funktsional va printsipial elektr sxemalar asosida yaratiladi
va ular ob’ektning montaj va sozlash ishlarini bajarishda hamda ekspluatatsiya
jarayonlarida qo‘laniladi.
Bog‘lanish sxemalarini bajarish quyidagi umumiy qoidalar asosida
amalga oshiriladi :
1. Bog‘lanish sxemalari bitta shitga, pultga va boshqarish stantsiyaga
tuziladi.
2. Printsipial elektr sxemalarda rejalashtirilgan barcha turdagi apparatlar
asboblar va armaturalar montaj sxemalarda to‘la holatda yoritilishi zarur.
3. Printsipial elektr sxemalarda qabul qilingan asboblar va
avtomatlashtirish vositalarining pozitsiyali belgilanishi xamda zanjirlar
tarmog‘ining markalanishi bog‘lanish sxemada saqlanishi kerak.
Bog‘lanish sxemalarini tuzishning uch xil usuli mavjud: grafik. adresli
va jadvalli.
Bog‘lanish sxemasini tuzishning grafik usulida sxemada apparatlar
elementlarining bir-birlari bilan barcha bog‘lanishlari shartli chiziqlar bilan
(liniyalar) ko‘rsatiladi. Bu usul kam apparaturali shchitlar va pultlar uchungina
qo‘laniladi.
Truboprovod sxemalari faqat grafik usulda bajariladi .Agar bitta shitda
yoki pultda turli xil materialdan yasalgan trubalar yotqizilgan bo‘lsa u xolda
ularni shartli belgilanishida xar xil turdagi liniyalar (chiziqlar) ishlatiladi
(9.10-jadval).
|
| |
-shakl. Tarbiya jarayonini texnologiyalashtirish

137
Dars
1. O'quv ishlarining asosiy tashkiliy shakli.
2. Bevosita o'qituvchining rahbarligi hamda nazorati
ostida muayyan o'quvchilar guruhi bilan olib
boriladigan ta'lim jarayonini anglatuvchi tushuncha
Vosita
Maqsadga erishishni ta’minlaydigan xilma-xil ix
о
zlar
yig`indisi
Individuallik
shaxsning betakror biososiologik xususiyatlari
Model
real,
haqiqatda
mavjud
bo’lgan
ob’ektning
soddalashtirilgan, kichraytirilgan (kattalashtirilgan)
yoki unga o’xshagan nusxasi
Metodika
biror ishni tashkil qilishda maqsadga muvofiq
qo`llanadigan metodlar
Leksiya (ma’ruza)
odatda oliy o ‘quv yurtida biror fan mazmunini
og‘zaki bayon qilishga asoslangan o ‘quv jarayoni,
metodi
Axborotli malaka
ta’lim
va
taibiya
masalalariga
axborotlami
moslashtirish va talqin qilish malakasi
Tarbiya
1. Yosh avlodni muayyan maqsad yo'lida har
tamonlama shakllantirish, uning mustaqil fikrlashga
oid ongi va xulq – atvorini tarkib toptirishdir.
2. Shaxsni maqsadga muvofiq qilib takomillashtirish
uchun uyushtirilgan pedagogik jarayon bo'lib,
tarbiyalanuvchining shaxsiga muntazam va tizimli
ta'sir etish imkonini beradi.
Avtomatika asoslari va ishlab cнiqarisн jarayonlarini avtomatlasнtirisн - bet 55

98
Taqqoslash elementi IVdan chiqqan signal element V va quvvat kuchaytirgichi
VI dan tashkil topgan kuchaytirgichning kirishiga boradi. U taqqoslash elementi
kuchaytirgichning xatosini yo‘qotishga xizmat kiladi. Uchirish relesi I avvaldan
ta’sir drosse-lini berkitishga mo‘ljallangan. Buyruq bosimi R
k
=0 bo‘lganda S
2
soplo yopiq bo‘lib, B kameraga xavo avvaldan ta’sir drosseli orqali o‘tadi.
Rostlagichni o‘chirish uchun ikkilamchi asbobdan buyruq bosimi R
k
berilib, bunda
S
2
soplo ochiladi va kirish signali (R
kir
) bevosita B kameraga keladi. Bu holda
taqqoslash elementi IV ga keluvchi uchala signal o‘zaro teng, chiqishdagi bosim
esa kirishdagiga teng bo‘ladi. Avvaldan ta’sirni 0,05 ... 10 minutgacha oraliqda
sozlash mumkin.
-rasm. Proportsional-integral rostlagichning printsipial sxemasi

95
Taqqoslash elementi 3 ning chiqish bosimi quvvat kuchaytirgichi yordamida
kuchaytiriladi hamda ikkinchi taqqoslash elementi bilan manfiy teskari aloqada
bo‘ladi. Tizimda hosil bo‘ladigan avtotebranishlarni yo‘qotish maqsadida
taqqoslash elementi 3 ga ikkita teskari aloqa kiritilgan: V kameraga manfiy va B
kameraga musbat. Tizim muvozanati buzilgan hollarda ro‘y beradigan
avtotebranishlar musbat teskari aloqa yo‘liga o‘rnatilgan o‘zgarmas drossel bilan
to‘xtatiladi. Qo‘l bilan boshqarishga o‘tish maqsadida rostlagichni uzish uchun
o‘chiruvchi rele 5 dan foydalaniladi. PR2.5 rostlagich PV10.1E, PV10.1P,
PV10.2E, PV.2P, PV3.2 tipidagi ikkilamchi asboblar bilan birgalikda ishlaydi.
8.3.
Integral rostlagichlar
Integral (astatik) rostlagichlar deb rostlanayotgan parametr topshirilgan
qiymatdan chetga chiqarish rostlovchi organning rostlanuvchi parametr chetga
chiqishiga proportsional tezlikda harakat qilishiga aytiladi. Astatik rostlagichlar
ishlatilganda rostlanuvchi parametrning muvozanat qiymati nagruzkaga bog‘liq
emas va statik xato nolga teng bo‘ladi. Agar rostlanayotgan kattalik berilgan
qiymatidan chetga chiqsa astatik rostlagich rostlovchi organni rostlanuvchi kattalik
qiymati topshirilgan darajaga yetguncha harakatga keltirib turadi.
O‘zining dinamik xususiyatlari jihatidan integral rostlagichlar turg‘un emas,
shuning uchun ham ular mustaqil qurilma sifatida ishlab chiqarilmaydi.
-rasm. EPV-2A tipidagi oqar suv qizdirgichni texnologik tuzilishi (a) va

209
harorat belgilangan qiymatga tenglashgandan so‘ng SK1 harorat datchigi
yordamida EK1 sektsiya o‘chiriladi. Agar harorat yanada ko‘tarilib borsa, u holda
SK2 harorat datchigi EK2 sektsiyani o‘chiradi va bunda EK3 sektsiya ish holatida
bo‘ladi. Haroratni pasayishi bilan esa SK2 va SK1 harorat datchiklari avval EK2
sektsiyani va keyin esa EK1 sektsiyani qo‘shadi. SK3 harorat datchigi elektr
kaloriferni qizib ketishdan himoya qilish vazifasini bajaradi.
Sektsiyalarni qo‘l rejimi orqali boshqarish SA2 qayta qo‘shgichi yordamida
vaqtinchalik diagramma (19.6-rasm, v) asosida amalga oshiriladi.
Yoyiladigan sirtlar - Ikromjon rahmonov

|
Ikromjon rahmonovBog'liq 10chizmachilik1pdfYoyiladigan sirtlar.
Bunday sirtlarga ko‘pyoqliklar, konus va
silindrlar kiradi va asosan ular
torslar
ham deyiladi.
Ko'pyoqliklardan prizmani yoyish uchun (17.4-chizm a,
a)
uning balandligi sathida teng chiziqlar o'tkazilib, ixtiyoriy tanlab
olingan
AA
dan boshlab proyeksiyadagi
A/B/, B1C], CfAl
kesmalar
o‘lchab qo'yiladi. Shunda prizma yon yoglari yoyilgan boladi. Prizma
AA
qirrasi bo‘yicha hayolan qirqilgan bo‘lib, yoyilmada ikki tomoni
chegaralanmoqda. Prizmaning ustki va ostki asoslari yoyilmagan
biror tomoniga qo'shib chiziladi. Buning uchun
В
nuqtadan
BA
radius bilan, C n u q tad an
CA
radius bilan chizilgan yoylar
kesishtiriladi.
Piramida (17.4-chizma,
b
) asosi kvadrat bo'lgani uchun uning
barcha yon qirralari bir-biriga teng va uni yoyish uchun qirralaridan
birining, masalan
SC
ning haqiqiy uzunligi aylantirih usulida
aniqlanadi.
S
nuqtadan
S2C'2
radius bialn yoy chiziladi va unga
piramida asosidagi
Af i ^ В /CI, CjDp D IA1
oraliqlar yoyda tanlab
olingan
A
dan boshlab o ic h a b qo'yiladi. Ikki nuqta oralig‘i to'g'ri
chiziqlar bilan tutashtirib chiqilsa, piramidatting yoyilmasi hosil
bo‘ladi. Piramida asosi yoyilmadagi asoslardan biriga qo'shib chizib
qo'yiladi, masalan, 7?C tomoniga. Buning uchun
Bw
a Cnuqtalardan
BC
ga perpendikular chiziqlar chizilib, ularga
A
va
D
nuqtalar
olib o'tiladi va kvadrat yasaladi.
Silindrik sirtni yoyish uchun uning balandligiga teng parallel
chiziqlar o ‘tkaziladi. Ixtiyoriy tanlab olingan
|
| |
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun
3-adabiyotni
83-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.17-savol

115
= hamkorlik pedagogikasini, shaxsiy yondashuvni, til va matematika
o`qitishning ajoyib metodikasini #a`lo javob
~erkin tarbiya pedagogikasini, shaxsiy yondashuvni, til va matematika
o`qitishning ajoyib metodikasini # yana bir urinib ko`ring
~hamkorlik pedagogikasini, shaxsiy yondashuvni, fizika va adabiyot
o`qitishning ajoyib metodikasini # yana bir urinib ko`ring
~ erkin tarbiya pedagogikasini, shaxsiy yondashuvni, biologiya va anatomiya
o`qitishning ajoyib metodikasini # yana bir urinib ko`ring
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun
3-adabiyotni
84-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
GV\
s h a r t l i d i a m e t r i 
Ds =

Gl"
t o m o n i d a n
b
= 4 m m ,
b =
2 ,5 m m ,
b2—
4 ,5 m m ,
/2
= 2 , 5 m m ,
rf; = 3 4 m m , 5 = 3 , 3 m m ,
5
, = 5 , 2 m m , ^ / = 3 3 , 2 5 0 m m , ^ = 3 4 m m .
G l, 1 / 4 " t o m o n i d a n 6 = 4 m m ,
b =
2 ,5 m m , 6 2= 5 m m , 6 = 3 m m ,
^ /= 4 1 ,9 1 2 m m , £ / ,= 4 2 ,5 m m , 5 = 5 , 4 m m , 5 , = 5 , 4 m m d e b o l i n g
( 1 8 . 2 9 - c h i z m a ,
b).
21.
N i m a u c h u n b a ’z i d a d e t a l b i t t a k o ‘r i n i s h d a t a s v i r l a n a d i ?
a. M i s o l l a r k e l t i r i n g .
b . S i l i n d r i k t i s h li u z a t m a c h i z m a s i n i c h i z i n g . H a r q a n d a y t i s h l i
g ‘i l d i r a k c h i z m a s i u n i n g b o s h l a n g ' i c h a y l a n a s i
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti radio va mobil aloqa fakulteti

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti radio va mobil aloqa fakulteti
|
Sana | 26.07.2024 | Hajmi | 491,52 Kb. | | #268612 |
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI RADIO VA MOBIL ALOQA FAKULTETI
Guruh:CAO005-2
Topshirdi: Mamajonov Xolmuhammad
Tekshirdi: Turayev Boburxon
KOMPYUTERNI TASHKILLASHTIRISH FANIDAN
3-TOPSHIRIQ
MAVZU: ARIFMETIK VA MANTIQIY AMALLAR BUYRUQLARINI BAJARISH.
Ishdan maqsad: Arifmetik va mantiqiy operatsiyalar haqida tasavvurga ega bo‘lish. Mantiqiy amallar elementlarini o‘rganish. Olingan bilimlarni amaliyotda mustahkamlash.
NAZARIY QISM
Mantiqiy element - kirish va chiqish signallari o‘rtasidagi ma'lum mantiqiy munosabatlarni amalga oshiradigan element. Mantiqiy elementlar odatda kompyuterlarning mantiqiy sxemalarini, avtomatik boshqarish va boshqarishning diskret sxemalarini qurish uchun ishlatiladi. Mantiqiy elementlarning barcha turlari uchun, ularning jismoniy tabiatidan qat'i nazar, kirish va chiqish signallarining diskret qiymatlari xarakterlidir. Element sxemasining dizayniga, uning elektr parametrlariga qarab, kirish va chiqishning mantiqiy darajalari (yuqori va past kuchlanish darajalari) yuqori va past (haqiqiy va noto‘g‘ri) holatlar uchun bir xil qiymatlarga ega. Kompyuterlarning mantiqiy elementlari elektron sxemalar VA, YOKI, EMAS, VA-EMAS, YOKI-EMAS va boshqalar (shlyuzlar deb ham ataladi), shuningdek triggerdir. Trigger - ma'lumotni eslab qolish, saqlash va o‘qish imkonini beruvchi qurilma (har bir trigger 1 bit ma'lumotni saqlashi mumkin). Ushbu sxemalardan foydalanib, siz kompyuter qurilmalarining ishlashini tavsiflovchi har qanday mantiqiy funktsiyani amalga oshirishingiz mumkin. Odatda, elementlar 2 dan 8 gacha kirish va bitta yoki ikkita chiqishga ega. Ikki mantiqiy holatni ifodalash uchun 1 va 0, ularga mos keladigan kirish va chiqish signallari 3 ikkita o‘rnatilgan kuchlanish darajasidan biriga ega, masalan, 5 va 0 V. Yuqori daraja odatda haqiqiy (1) qiymatga mos keladi va past daraja noto‘g‘ri qiymatga mos keladi. » (0). Har bir mantiqiy element o‘zining mantiqiy funktsiyasini ifodalovchi o‘z belgisiga ega, ammo unda qaysi elektron sxema amalga oshirilganligini ko‘rsatmaydi. Bu murakkab sxemalarni yozish va tushunishni osonlashtiradi. Mantiqiy elementlarning ishlashi haqiqat jadvallari yordamida tasvirlangan. Quyida kompyuter mantiqiy elementlarining asosiy blok-sxemalari va ularning haqiqat jadvallari keltirilgan.
AMALIY ISHNI BAJARISH BO’YICHA TOPSHIRIQ
Y=(0 1 !0) (!0 !1) (!0 1 !0)=1 1 1=1
4.Xulosa:
Bu amaliy ish davomida mantiqiy qurilmalar ustida ishlar olib bordim.
|
| |
d
d i a m t r i n i 
c h i z i s h d a n b o s h l a n a d i . M o d u l i m = 5 m m , t i s h l a r s o n i 
z =

|
d
d i a m t r i n i
c h i z i s h d a n b o s h l a n a d i . M o d u l i m = 5 m m , t i s h l a r s o n i
z =Bog'liq 10chizmachilik1pdfd
d i a m t r i n i
c h i z i s h d a n b o s h l a n a d i . M o d u l i m = 5 m m , t i s h l a r s o n i
z =
1 2 , z 2= 2 0
b e r i l g a n . Q o l g a n g e o m e t r i k p a r a m e t r o M c h a m l a r i n i q u y i d a g i
t e n g l a m a l a r y o r d a m i d a a n i q l a n g ( 1 8 . 3 0 - c h i z m a ,
a):
s h e s t e r n a
( y e t a k l o v c h i ) t i s h l i g ‘ i l d i r a k
d ^ m z ,—
5 x 1 2 = 6 0 , t i s h l i g ‘i l d i r a k
( y e t a k l a n u v c h i )
d2=mz2=
5 x 2 0 = 1 0 0 ,
h= m , h=\,25m, h —2,25m,
d=m(z+2), d.=d-2,5m, d v=0,2dgup, b=(6...A0)m, dgu=(\,6...2)dv,
l =1,1 b.
S h p o n k a l i b i r i k m a t u r r i i t a n l a b o l i n g .
22.
N i m a s a b a b d a n d e t a l l a r n i o ‘z a r o j u f t l a s h t i r i s h a a q o ‘y i m v a
o ‘t q a z i s h l a r d a n f o y d a l a n i l a d i ?
a . M i s o l l a r k e l t i r i n g .
b .
K o n u s s i m o n tis h li u z a t m a c h i z m a s i n i c h i z i n g ( 1 8 . 3 0 - c h i z m a ,
b
). P a r a m e t r l a r i : m o d u l
m
—5 m m , t i s h l a r s o r . i
z,=
1 2 ,
z2=
2 0 ,
b o s h l a n g h c h ( b o ‘l u v c h i) a y l a n a d i a m e t r i
d= m zr d = m z
,, q a d a m i
Р = т к,
b o s h l a n g 'i c h k o n u s y a s o v c h is i n i n g o 'q i g a n i s b a t a n o g ‘ish
b u r c h a g i s h e s t e r n y a d a
lgb=zjzv
g ‘il d ir a k d a tg 5 =Z2/ z , , a = l 8 0 ° —2 8 ,
6 = 2 , 2 5
m, h= m ,
6 ; = 1 . 2 5
m, R=dJ2sinb=d,/sinb, b=(6...8)m,
g a r d i s h n i n g q a l i n l i g i s h e s t e r n a d a
|
| |
AA
chiziqdan silindr 
yon sirtning uzunligi 
l = n - d

|
AA
chiziqdan silindr
yon sirtning uzunligi
l = n - dBog'liq 10chizmachilik1pdfAA
chiziqdan silindr
yon sirtning uzunligi
l = n - d
masofa o ‘lchab qo‘yiladi. Silindr
asoslari yoyilmaga qo'shib chiziladi. Silindrik sirtdagi
T
nuqtaning
geometrik o ‘rnini yoyilmada topish uchun
B:
dan 7, gacha masofa
olib o'tiladi va 7,7\ balandlik orqali yoyilmada
T
nuqta aniqlanadi
(17.5-chizma,
a).
Konus doiraviy bo'lgani uchun uni tekislikka yoyishda
S
nuqtadan radiusi / ga teng yoy chiziladi va burchak
Ш'-d/t
aniqlanadi (17.5-chizma,
b
). Konusdagi
T
nuqtaning yoyilmadagi
geometrik o'rni chizmada yaqqol ko'rsatiladi.
83
X V
17.6-chizmada og‘ma prizmaning chizmasi berilgan. Uni yoyish
uchun haqiqiy uzunligida tasvirlangan yon qirralariga perpen-
dikular qilib normal P/7 tekislik o ‘tkaziladi. Normal kesim chizig‘i
topiladi va uning haqiqiy kattaligi proyeksiyalar tekisligini
almashtirish usulida aniqlanadi. Sobngra 22chiziq o ‘tkazilib, unga
21=2',1 p 13=113 r 32=3 ^ j
kcsmalar o'lchab qo'yiladi.
22
chiziqqa
perpendikular qilib
2, 1, 3, 2
nuqtalardan vertikal chiziqlar
chiziladi. Ularning yuqori tomoniga
PH
dan
gacha, past
tomoniga
Pn
dan
Ep Kp Fl
gacha bo ‘lgan kesmalar mos ravishda
oMchab qo‘yiladi va ular o ‘zaro tutashtirib chiqiladi. Prizmaning
asoslari yoyilmaga qo'shib chizib qo‘yiladi.
Og‘ma piramidaning yoyilmasini yasash qirralarining haqiqiy
kattaliklarini (uzunliklarini) aylantirish usulida aniqlashdan
boshlanadi (17.7-chizma).
Piramidaning
SA=S2A'2
qirrasi ixtiyoriy joyga chizib olinadi va
uning ikki tomoniga boshqa yon qirralari qo‘shib chiziladi. Buning
84
|
| |
Lokal optimallashtirish - Ma`lumotlar bazasi xavfsizligi

|
Ma`lumotlar bazasi xavfsizligi
|
bet | 12/13 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 23,62 Kb. | | #122019 |
Har bir iyerarxiyali darajada bloklarning tavsiflanishi detallashtirishning ma’lum darajasi bilan bajariladi, ahamiyatga ega bo`lmagan detallardan mavhumlashgan holda amalga oshiriladi. Demak, har bir daraja uchun har bir blok tomonidan bajariladigan jarayonlar mohiyatini aks ettiruvchi hujjatlashtirishning o`z shakllari va o‘z modellaridan foydalaniladi. Shu tariqa umumiy obyekt uchun, odatda, faqat eng umumiy talablarni ifodalash mumkin bo‘ladi, quyi daraja bloklar esa, ulardan haqiqatda
ham ishlaydigan obyektni yig‘ish mumkin bo'lgan darajada spetsifikatsiyalanishi kerak. Boshqacha qilib aytganda, blok qanchalik katta bo‘lsa, uning
tavsifi shunchalik mavhum bo'lishi kerak.
Bu tamoyilga rioya qilgan holda, ishlab chiquvchi loyihani tushunib yetish imkoniyatini saqlab qoladi va demak, har bir bosqichda eng to‘g‘ri qaror qabul qilish mumkin, bu lokal optimallashtirish deb ataladi (haqiqatda ham murakkab obyektlar uchun har doim ham iloji bo‘lmagan obyektlar tavsiflarini global optimallashtirishdan farqli ravishda). Shuni nazarda tutish kerakki, texnologiyalarning tobora mukammallashgani sayin murakkab obyekt tushunchasi o'zgaradi va kecha murakkab bo'lgan narsa ertaga ham murakkab bo‘lib qolmaydi.
Shunday qilib, blokli iyerarxiyali yondashuv asosida dekompozitsiya qandaydir iyerarxiyali tartiblashtirish mavjud. Shuningdek, quyidagi tamoyillar ham muhim ahamiyatga ega:
ziddiyatli emasligi — elementlarning o‘zaro kelishuvini nazorat qilish;
to‘liqlilik — ortiqcha elementlarning mavjudligini nazorat qilish;
formallashtirish — uslubiy yondashuvning qat’iyligi;
takrorlanish — ishlab chiqishni arzonlashtirish va tezlashtirish uchun bir xil bloklarni ajratishning zarurligi;
lokal optimallashtirish — iyerarxiyali darajasi doirasida optimallashtirish;
Modellar tillari, vazifalarning qo`yilishi, ba’zi iyerarxiyali darajasini tavsiflash usullarining majmuasini loyihalashtirish darajasi deb atash qabul qilingan. Loyihalashtirish jarayonidagi har bir obyektni, odatda, bir necha
tomondan ko‘rib chiqishga to‘g‘ri keladi. Loyihalashtirish obyektiga bo‘lgan turli qarashlarni loyihalashtirish aspektlari deb atash qabul qilingan.
Blokli — iyerarxiyali yondashuvdan foydalanish murakkab tizimlar hosil qilinishiga imkon berishidan tashqari, shuningdek:
umuman tizimning, shuningdek, alohida bloklarning ishlash qobiliyatining tekshirilishini osonlashtiradi;
tizimlarni modernizatsiyalash, masalan, ishonchli bo`magan bloklar interfeyslarini saqlagan holda, ular almashtirishining imkoniyatini ta ’minlaydi. Shuni qayd etish kerakki, dasturiy tizimlarga nisbatan blokli — iyerarxiyali yondashuvdan foydalanish faqat yondashuvning umumiy qoidalari aniqlashtirilganidan va loyihalashtirish jarayoniga ba’zi bir o‘zgarishlar kiritilganidan keyin mumkin bo‘lib qoldi. Bunda tarkibiy yondashuv faqat iyerarxiyaning ≪butun — qism≫ xususiyatlarini hisobga oladi, obyektli yondashuv esa iyerarxiyaning ≪sodda — murakkab≫ xususiyatlaridan foydalanadi.
|
| |
≪Oddiy va Murakkab≫ iyerarxiya

|
≪Oddiy va Murakkab≫ iyerarxiya
|
bet | 11/13 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 23,62 Kb. | | #122019 |
≪Oddiy va Murakkab≫ iyerarxiya
Tabiatda iyerarxiyaning yana bir turi mavjud — ≪oddiy va murakkab≫ iyerarxiya yoki evolyutsiya jarayonidagi tizimning rivojlanishi (murakkablashishi) iyerarxiyasi. Bu iyerarxiyada ishlaydigan har qanday tizim yanada soddaroq tizimning rivojlanish natijasidir. Iyerarxiyaning aynan shu turi obyektli — taxminiy dasturlashning meros qilib olingan mexanizmi orqali amalga
oshiriladi. Ko‘p darajada tabiiy va texnik tizimlarning aks etishi bo‘lib, dasturiy tizimlar odatda, iyerarxiyali hisoblanadi, ya’ni yuqorida tavsiflangan
xususiyatlarga ega. Iyerarxiyali tizimlarning bu xususiyatlariga ularni tadqiq qilish yoki yaratishga blokli — iyerarxiyali yondashuv quriladi. Bu yondashuv bunday obyektlarning qismlari (bloklar, modullar)ni yaratishni, keyin esa, ulardan obyektning o‘zini qurishni mo‘ljallaydi.
Murakkab obyektni nisbatan mustaqil qismlarga ajratish jarayoni dekompozitsiya nomini olgan. Dekompozitsiyada alohida qismlar ichidagi elementlar aloqasidan ko‘ra kuchsizroq bo‘lishi hisobga olinadi. Bundan tashqari, olingan qismlardan ishlab chiqilayotgan obyektni yig‘ish uchun dekompozitsiya jarayonida
qismlar o‘rtasidagi aloqalarning barcha turlari belgilanishi kerak.
Juda murakkab obyektlarni yaratishda dekompozitsiya jarayoni ko‘p marotalab bajariladi: har bir blok, o`z navbatida, ishlab chiqish nisbatan oson bo‘lgan bloklar olinmaguncha qismlarga ajratiladi. Ishlab chiqishning ushbu usuli qadam-baqadam detallashtirish nomini olgan.
Shunisi ham ahamiyatliki, dekompozitsiyalash jarayonida umumiy asosda ishlab chiqish mumkin bo‘lgan o‘xshash bloklarni ajratishga harakat qiladilar. Shu tariqa,
yuqorida eslab o‘tilganidek, kodlarning takrorlanish darajasining ortishi muvofiq ravishda, ishlab chiqish qiymatining pasayishi ta’minlanadi.
Dekompozitsiyalash natijasi, odatda, iyerarxiyaning sxemasi sifatida taqdim etiladi, uning quyi darajasida nisbatan soda bloklar, yuqori darajasida ishlab chiqilishi kerak bo'lgan obyekt joylashtiriladi.
|
| |