Elektromagnit usullar va asboblar

|
Elektromagnit usullar va asboblar
|
bet | 1/6 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 385,31 Kb. | | #151953 |
Bog'liq 8 mavzu
Elektromagnit usullar va asboblar.
Reja:
- Elektromexanik turidagi analogli asboblar to’g’risida umumiy ma’lumotlar
- Elektromagnit tizimli o’lchash asboblari
- Voltimetr va ampermetrlarni tekshirish
Elektromexanik turidagi analogli asboblar to’g’risida umumiy ma’lumotlar
O’lchash asbobi deb, o’lchash uchun qo’llaniladigan va me’yorlangan metrologik xossalarga ega bo’lgan texnik vositaga aytiladi. Analogli o’lchash asboblari yoki bevosita ko’rsatuvchi asboblar elektr o’lchashlar va umuman o’lchash texnikasida keng o’rin olgan asboblardan hisoblanadi. Bu turdagi asboblarda ko’rsatuv qaydnomasi uzluksiz (funktsional) ravishda o’lchanayotgan kattalik bilan bog’liqlikda bo’ladi. Bu turdagi asboblarning struktura sxemasi 1-rasmda ko’rsatilgan.
Bevosita ko’rsatuvchi elektr o’lchash asboblari, (xususan elektromexanik asboblari) ikki asosiy qismdan, ya’ni o’lchash zanjiri va o’lchash mexanizmidan iborat deb qarash mumkin.
O’lchash zanjiri o’lchanadigan elektr kattalikni (kuchlanish, quvvat, chastota va xokazoni) unga proportsional bo’lgan va o’lchash mexanizmiga ta’sir qiluvchi kattalikka o’zgartirib beradi.
O’lchash mexaniznga beriladigan elektr energiyasini qo’zg’aluvchan qism va u bilan bog’liq bo’lgan ko’rsatkich harakatining mexanik energiyasiga aylantirib beradi. Elektromexanik o’lchash mexanizmlari magnitoelektrik, elektromagnit, elektrodinamik, induktsion va elektrostatik mexanizmlardan iborat bo’ladi.
O’lchash asboblari qaysi tizimga taaluqli mexanizmdan iborat bo’lishidan qat’iy nazar, asbob qo’zg’aluvchan qismining xarakatlanishi elektromagnit maydon energiyasining o’zgarishiga bog’liq.
O’lchanadigan kattalik ta’siri ostida hosil bo’lib, asbob ko’rsatkichini ko’payish tomoniga og’diruvchi moment aylantiruvchi moment deyilib, u umumiy holda quyidagicha ifodalanadi
bu yerda We - elektromagnit maydon energiyasi, a - asbob qo’zg’aluvchan qismining burilish burchagi.
Yuqoridagi ifodani (1) boshqacha ko’rinishda yozish mumkin:
ya’ni aylantiruvchi momentni o’lchanadigankattalik va asbob qo’zg’aluvchan qismining burilish burchagi funktsiyasideb qarash mumkin. O’lchash asbobining qo’zg’aluvchan qismiga aylantiruvchi momentdan tashqari aks (teskari) ta’sir etuvchi moment ham ta’sir etishi lozim. Aks ta’sir etuvchi moment bo’lmaganda edi, asbobning strelkasi shkalasidan chetga chiqib ketgan bo’lar edi. Aks ta’sir etuvchi moment aylantiruvchi momentga qarama-qarshi yo’nalgan bo’lib, qo’zg’aluvchan qisminiig burilish burchagi kattalashishi bilan ortishi lozim. Aks ta’sir etuvchi moment Ma aylantiruvchi momentga tenglashguncha (M=M0C) qo’zg’aluvchan qism aylantiruvchi moment tabsiridan buriladi. Ko’p elektr o’lchash asboblarida aks ta’sir etuvchi moment tortqi, prujina va osmalarning buralishi bilan hosil qilinadi. Bunday qurilmada aks ta’sir etuvchi moment qo’zg’aluvchan qismning burilish burchagiga to’g’ri proportsional bo’ladi, ya’ni Ma -W-a, bu yerda IFtortqi yoki prujinaning materiali va uning o’lchamlariga bog’liq bo’lgan o’zgarmas kattalik, bu a burchagining birligiga (1° yoki 1 radianga) mos keluvchi moment bo’lib, solishtirma aks ta’sir etuvchi moment deb ataladi.
Asbob qo’zg’aluvchan qismining turg’un burilish holati aylantiruvchi va aks ta’sir etuvchi momentlarning tengligidan topiladi M=Ma va u umumiy holda quyidagicha ifodalanadi
u holatni 2-rasmda ko’rsatilgan grafikdan ham kuzatish mumkin
Asbob dinamik rejimda ishlaganida, boshqacha aytganda asbob ko’rsatkichi (surilishida) joyidan qo’zg’alayotganida, yuqorida aytilgan aylantiruvchi va aks ta’sir etuvchi momentlardan tashqari boshqa momentlar ham hosil bo’ladi. Bu momentlar qo’zg’aluvchan qismning inertsiya momentidan, tashqi muhit qarshiligidan va metall elementlari bo’lgan holda hosil bo’ladigan uyurma tok va hokazolardan vujudga keladi.
Asbob qo’zg’aluvchan qismining harakatlanganida vujudga keladigan va uningharakatini tinchlantirishga intiluvchi moment - tinchlantiruvchi moment deyiladi.
Bu moment tinchlantirish koeffitsienti R ga va qo’zg’aluvchan qismning burchakli tezligiga dadt proportsional dir. Tinchlantiruvchi moment ma’lum darajada asbobning muhim ekspluatatsion parametrlaridan biri - tinchlanish vaqtini belgilaydi.
|
| |