nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
etadigan ko‘rinishda boMishi mumkin. To‘xtash joylarini oddiy tashkil

|
etadigan ko‘rinishda boMishi mumkin. To‘xtash joylarini oddiy tashkilBog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.Uetadigan ko‘rinishda boMishi mumkin. To‘xtash joylarini oddiy tashkil
70
etish ko‘cha bo‘yidagi harakat qismlari chekkasida joylashtirishdir.
100 m ko‘chada 15-20 ta avtomobil joylashadi.
Qulayliklari - alohida maydon talab qilinmaydi; kamchiliklari -
binoga yaqinlashish qiyinlashadi va bitta yo'lakni band qiladi.
Zamonaviy avtomobillashtirish muammolarini hal qilmaydi.
a)
ШШШнШцДП
ЖЯХШ
b)
ш в и д и з
I-
O 'tish vo'lagi bo'yicha
I .
tev g ^ 4 4 4 tn( ' 1
g
Г1 I
45° burchak ostida
£ H
S S S S S S S
37-rasm. Avtomobillar to‘xtash joylarini loyihalashga misollari:
a — o 'tish yo ‘lagi yonidagi 25 avtomobil о ‘rinli to ‘xtash joyi; b - bir
tomonga harakatlanish yo ‘lagi bo ‘Igan 50 о ‘rinli to ‘xtash joyi;
d - ikki tomonga harakatlanish yo ‘lagi bo ‘Igan 100 о 'rinli to 'xtash joyi.
71
Kichik tumanning transport tarmog‘i mahalliy ko‘chalardan
tashqari ichki va yordamchi tor ko‘chalarni o ‘z ichiga oladi. Ichki tor
ko‘chalar imoratlarga borish uchun, yordamchi tor ko‘chalar xizmat
ko‘rsatish transporti uchun foydalaniladi.
Kichik tuman transport tarmog‘ini loyihalaganda asosiy shart - bu
aholining hayoti va faoliyati xavfsizligini ta’minlash hamda shovqin,
chang, gazdan maksimal himoya qilish. Tor ko‘chalarni loyihalaganda
tranzit harakat va katta harakat tezligidan qochish kerak. Shu sababli,
tupikli va halqali tor ko‘chalar qo‘llaniladi. Uylar guruhiga kirish
uchun ikki tomonlama tor ko‘chalar kengligi 6 m, bir tomonlama va
|
| |
Fayllarni yuborish (ftp) - I-bob. Tarmoq arxitekturasi

|
I-bob. Tarmoq arxitekturasi
|
bet | 34/45 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 2,49 Mb. | | #154066 |
Bog'liq 1 Mavzu Kompyuter tarmoqlari. Asosiy tushunchalarFayllarni yuborish (ftp).
ftp-File Transfer Protokol - fayllarni yuborish bayoni - fayllarni birinchi kompyutеrdan ikkinchisiga yuborish qoidalarini aniqlash bayoni. SHuningdеk ftp-amaliy ta`minotdagi dasturning nomi. ftp-bayoni asosan fayllarni yuborish uchun ishlatiladi. ftp-ni qo`llash nuqtai nazariga ko`ra ko`pincha Telnetga o`xshab kеtadi. YA`ni ftp bilan ishlash uchun, ya`ni o`zingizga fayllarni o`tkazish, masofadan turib mashinaga kirish uchun kirish nomini va to`g`ri kеladigan parolni bilishingiz kеrak. Kirish kamida dial-up (chaqirish bo`yicha) tipida bo`lishi shart. ftp ni qo`llash uchun sеansni o`tkazishda qo`llaniladigan ish mashinasining nomi bilan ftp buyrug`ini bеrish lozim.
SHuningdеk ftp masofadan turib mashinalarda fayllarni izlashga imkon bеradi, ya`ni katalogdan-katalokka o`tish, bu katalog va fayllarni tarkibini ko`rib chiqish. Fayllarni va uning guruxlarini, shuningdеk butun katalogni, xohlagan chuqurlikka solingan qism kataloglarni ham, barchasini yuborishga imkon bеradi. Ma`lumotlarni ikkilik, axborot, yoki ASCII (tеkst) kabi ko`rinishdagi yuborishga imkon bеradi. ASCII-yuborish, boshqa kodli alfavitga kompyutеrdagi tеkstni yuborishda ma`lumotlarni avtomatik kodlashga imkoniyat bеradi, bu matnning oldingi o`qish ko`rinishini saqlaydi. Ma`lumotlarni yuborishda qisish va undan kеyin oldingi ko`rinishga kеltirish mumkin. SHuningdеk ftp ning anonim ftp si ham mavjud. Anonimligi shundaki, agar ftp ning ish boshlanishida o`zini to`g`ri idеntifikasiya qilishi, kirish nomini kiritish va parolni ko`rsatish kеrak bo`lsa, ftp ning bu turini qo`llab turadigan mashinaga kirish va ish boshlash uchun buni qaytarish so`ralmaydi. ftp bayoni, buyruqlar bayoniga va uzatiladigan ma`lumotlarga bo`linadi. Buyruqlar 4 foizni tashkil etsa, ma`lumotlar butun tarmoq grafigini o`rtacha 40% ni tashkil etadi. SHuningdеk ftpni birmuncha manba (manba (sеrvеr)) larning E-mail pakеt rеjimida ishlatsa bo`ladi, lеkin to`g`ridan-to`g`ri muloqot juda noqulay va ishni sеkinlashtiradi. Ammo yo`qdan ko`ra yaxshi.
|
| |
shahar qurilishi va boshqa omillarga bog‘liq

|
shahar qurilishi va boshqa omillarga bog‘liqBog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.Ushahar qurilishi va boshqa omillarga bog‘liq.
Umuman, aholi turar-joy tizimida joylashgan ladshaftni tashkil
etish izchillik bilan «yuqoridan pastga tomon» - avval joylashti-
rishning guruhli tizimi va shahar bosh rejasi miqyosida, keyin esa
shahar rejaviy tumani miqyosida amalga oshirilishi kerak va shundan
so‘ng batafsil rejalashtirish loyihasi darajasiga chiqishi kerak.
Istalgan o ‘lchamdagi va vazifadagi ko‘kalamzor hudud aslida
ma’lum vazifalar to‘plamini bajaradi: rekratsion, sanitar-gigiyenik,
mikroiqlimiy, estetik, tabiatni muhofaza qilish, rejaviy-regulyativ,
xo‘jalik-texnik. Alohida ko‘kalamzorlashtirilgan maydonlar qanchalik
ko‘p vazifalar majmuini bajarsa, shahar landshafit tizimining umumiy
samaradorligi shuncha yuqori bo‘ladi.
Qurilish o‘ziga xos geometrik shakllari ko'proq bo‘lgan aholi
punktlarini qurishda, jamlangan o ‘simliklar, qat’iy chiziqlami
yumshatuvchi qo'shimcha element vazifasini bajaradi. 0 ‘simliklar
ayrim qurilgan sektorlar orasida bo‘g‘in bo‘lib xizmat qiladi va
tegishli ko'kalamzor tizim bilan tumanlarni o ‘zaro va atrof-muhit
bilan bog‘Iaydi. Turar-joy tumani yoki kichik tumanning asosiy
o‘simIiklari atrofdagi tabiiy muhitning o ‘simlik assotsiatsiyalarining
eng dekorativ’jinslardan iborat bo‘lishi kerak. Agar unga hudud uchun
ma’qul keladigan va asosiy o‘simlikka biologik jihatdan to‘g ‘ri
keladigan o'ziga xos dekorativ, ekzotik jinslar qo‘shilsa, bu bilan aholi
turar joylari landshaftining o ‘ziga xos qiyofasi ta’minlanishi mumkiif!
Turar-joy tumanining ко ‘kalamzorlari tizimiga - uning huduai
dagi bog' va parklar, madaniy-maishiy xizmat ko‘rsatish muassasH
larining ko'kalamzor maydonlari, xiyobonlar, bulvarlar kiradi (4jr
|
| |
rasm).
75 - D. U. Isamuxamedova

rasm).
75
Tumanning ko‘kalamzorIari odatda hududning topografiya
xususiyatlarini hisobga olgan holda yirik massivlar qurilishida
loyihalanadi. Ko‘kalamzorlami kundalik foydalanish - turar joylaming
hovlilari, bolalar bog‘chalari va maktablaming hovlilaridagi ko‘ka-
lamzorlar hamda periodik foydalansh turlariga - parklar, bog‘lar,
bulvarlarga bo‘lish mumkin,
Turar-joy tumani bog‘ini jamoat markazi yaqinida tuman sport
majmuasiga bog‘lab joylashtirish maqsadga muvofiq. Bog‘ hududini
umumiy dam olish, sport, ko‘ngilochar, tinch dam olish, bolalar
o‘yinlari qismlariga bo‘lish tavsiya etiladi.
40-rasm. Turar-joy tumanlarida ko‘kalamzor tizimini me’moriy-
tarxiy tashkil etish namunalari: A - ko'kalamzorlar bulvarlar tizimi
sifatida loyihalanadi; В - ko‘kalamzor hudud turarjoy tumani bog'i
sifatida loyihalanadi; D - ko‘kalamzorlar turar-joy tumani joylashgan
muhitini tashkil etadi.
76
i
Bulvar va piyodalar xiyobonlari asosiy yo‘nalishlar bo‘ylab
-loyihalanadi. Ular o‘zaro ko'kalamzor hududlar, bog‘, xiyobon,
tmaktab, bolalar bog'chalari ko'kalamzor hududlarini birlashtirib,
jamoat binolari, jamoat transporti bekatlariga qulay kelish joylari
itashkil etishlari maqsadga muvofiqdir.
Yashash hududiga yashil o'simliklarni shunday joylashtirishda
Sko'kalamzor hududda havo almashish imkoniyati bo'lishi lozim. Havo
taylanishiga to'siq bo'luvchi baland yashil ekinlar bilan o'ralgan
ib'tloqlar, maysazorlar, xiyobonlar yaratishda teskari
natija hosil
|
% ko‘rsatkichida berilishi mumkin. Shunday qilib, turar-joylar

Bog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.U
% ko‘rsatkichida berilishi mumkin. Shunday qilib, turar-joylar ko‘chalarida 52-55%, tuman ahamiyatidagi magistral ko‘chalarda 24- 45%, tezyurar qatnovli yo‘llarda 50-56%. Dam olish maydonlari kattalar va bolalar dam olishi uchun mo‘ljallanadi. Kichik va o ‘rta yoshdagi bolalar o'yinlari uchun maydonchalar o‘zaro va boshqa qurilmalardan yashil jonli devor bilan ajratilishi lozim. Xo "jalik hovlilari, garajlar hududi va chiqindilar to ‘plash joylari- ni boshqa hududlardan qalin o ‘simlik qatori bilan ajratish lozim, qurilmalar devorlariga ko‘p yillik chirmashuvchi o'simliklar o‘tkazish lozim. Uy oldit chizig ‘ini ko'kalamzorlashtirish. Janubiy va janubiy- g'arbiy fasadlarda ko‘kalamzor chizig‘ini kamida 6 m olish, butalar bilan birga past bo'yli daraxtlar ham ekish lozim. Shimolga qaragan fasadlarda ko‘kalamzor chizig‘ini kamida 3 m olish lozim va gazon, gulzorlar, butalar guruhlari ekilishi mumkin. Janubiy hududlarda yakka va guruhli qilib ekiladigan baland daraxtlami joylashtirish uchun ko'kalamzor chiziqlar kengligini: agar fasadlar shimoliy va shimoliy-sharqiy yo‘nalishda joylashgan bo'lsa - 7-10 m, janubiy va janubiy-g‘arbiy yo‘nalishda b oisa - 12 m gacha olinadi. Bir tipdagi uzun uylar joylashtirilgan holda ko'kalamzorlashtirish usullarini qiziqarliroq qilish uchun binolar fasadiga chirmashuvchi o'simliklar o'tkazish mumkin. Bulvarlar va piyodalar xiyobonlari piyodalar yo'nalishi bo'у lab shunday loyihalanishi lozimki, ko'kalamzor hududlar, bog‘, maktab 81
hududlari, bolalar muassasalari o‘zaro bogManishi lozim, shuningdek,
jamoat binolari, transport bekatlari, dam olish joylariga borish qulay
boMishi kerak.
/
«TURAR-JOY TUMANINI FUNKSIONAL HUDUDLARGA

|
«TURAR-JOY TUMANINI FUNKSIONAL HUDUDLARGABog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.U«TURAR-JOY TUMANINI FUNKSIONAL HUDUDLARGA
AJRATISH» KURS LOYIHASINIAMALGA OSHIRISH
Turar-joy tumanini funksional
hududlarga ajratish
loyiha
topshirig‘i o ‘zida
turar-joy tumanming funksional hududlarga ajratish
sxemasini
aks ettiradi hamda ushbu loyiha tumanning shahar rejaviy
strukturasida joylashgan o ‘mi, tashqi transport aloqalari, hududning
tabiiy sharoitlari, mahalliy tabiiy-iqlimiy xususiyatlardan kelib
chiqqan holda ishlanadi.
Loyihaviy yechim asosida turar-joy tumanini shakllantirishning
aniq shaharsozlik g ‘oyasi bo‘lishi lozim. Bu g‘oyada tumanni
shakllantirishning kompozitsion va funksional takliflari jamlanadi.
Topshiriq maqsadi - shaharsozlik topshiriqlarini hal etishda maj-
muaviy yondashish tajribasini oshirish, y a’ni topshiriqni, loyihalash
shart-sharoitlarini, ijtimoiy, sanitar-gigiyenik, iqtisodiy, tabiiy-iqlimiy
talablarni o ‘rganib chiqib turar-joy tumanining eng optimal funksional
va arxitekturaviy-fazoviy sxemasini ishlab chiqish.
Loyiha tarkibi
«Turar-joy tumanini funksional hududlarga ajratish» sxemasida
quyidagi masalalar hal etiladi:
1. Hududni asosiy funksional qismlarga ajratish: yashash hududi,
jamoatchilik-ma’muriy, rekreatsiya (kichik tumanlarga bo‘lish, turar
jo y tumani jam oat markazi va parkni joylashtirish, ularga yetib borish
radiusini belgilash).
2. Turar-joy tumanining transport-piyoda xizmat ko‘rsatish
sistemasini ishlab chiqish (jamoat transporti xizmati, ularning
bekatlari va yetib borish radiuslari, garaj va avtomobil to‘xtash
joylarini loyihalash, asosiy transport va piyoda yo‘llari aloqalari,
ko‘chalar klassifikatsiyasi).
3. Ijtimoiy-madaniy-maishiy xizmat ko'rsatish sistemasini ishlab
chiqish (maktab, bolalar bog‘chalarini va boshqa xizmat ko‘rsatish
obyektlarini joylashtirish, ularning xizmat ko‘rsatish radiusini
belgilash).
112
|
| |
boshi berk ko‘chalar 3,5 - 4 m olinadi

|
boshi berk ko‘chalar 3,5 - 4 m olinadiBog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.Uboshi berk ko‘chalar 3,5 - 4 m olinadi.
Boshi berk ko‘chalarning oxirida
12x12 m li qayrilish
maydonchasi yoki radiusi 10 m li aylanma yoki T - simon qayrilish
maydonchasi bo‘lishi lozim. Uning minimal radiusi ichki tomon
bo‘yicha: asosiy tor ko‘chalarda 10 m, yordamchi tor ko‘chalarda 8 m
ni tashkil etadi. Kichik tumanning barcha binolari yoniga qarshi 3,5 -
6 m li ko‘chalar; 5 qavatdan past jamoat binolariga bir tomondan, 5
qavatdan baland jamoat binolariga ikki tomonlama tor ko‘chalar
ko‘zda tutilmog‘i lozim.
38-rasm. Qayrilish joylari va avtomobil turish joylarini tashkil
etish: a — qayrilish tupiklari; b - o ‘tishyo ‘laklaridagiavtostoyankalar;
d - qayrilish tupiklari bilan birlashtirilgan avtostoyankalar.
72
Yong‘inga qarshi tor ko‘chalar va binolaming devori orasida
to‘siqlar va daraxtlar joylashtirilishi mumkin emas. Eni 3,5 m va
uzunligi 100 m dan oshiq tor ko‘chalarda uzunligi 1,5 m va eni 6 m li,
o ‘tish qismi bilan birga qayrilish maydonchalari ko‘zda tutilmog‘i
lozim. Tor ko‘chalar ko‘chalaming o‘tish qismiga loyihalanayotgan
tumanlarda ko‘pi bilan 300 m va qayta qurilayotgan perimetral
qurilmali tumanlarda ko‘pi bilan 180 m oraliqda tutashmogM kerak.
Turar-joylarga olib boruvchi tor ko‘chalar va piyoda yoilam i turar-joy
va jamoat binolari devorlaridan kamida 5 m uzoqlikda o‘tkazish
lozim.
К о 'chalar va y o ‘llar tarmog‘i, jam oat tramportini tashkil
etish. Turar-joy tumanida harakat tizimini tashkil etish uning tarxiy va
funksional tarkibiga ta’sir ko‘rsatadi. Turar-joy tumanlari avtomobil
transporti va piyodlar harakatini ajratishni hisobga olib loyihalanadi:
|
| |
Loyihada ishlab chiqiladigan sxemalar ro‘yxati

Loyihada ishlab chiqiladigan sxemalar ro‘yxati
1.Holat tarlii.
Unda loyihalanayotgan turar-joy tumanining
shahar sxemasida joylashgan o‘rni ko‘rsatiIadi (yoki rejaviy tuman
sxemasida) M 1:10 000
2. Turar-joy tumanini funksional hududlarga ajratish sxemasi
(M 1:5000).
3. Turar-joy tumanining transport-piyoda xizmati sxemasi (M
1:5000).
4.
Ko‘chalar
klassifikatsiyasi
va
ularning
ko‘ndalang
kesimlari(M 1:200).
5. Texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichIar
(jadval ko‘rinishida).
Loyihalash uchun asos hisoblanuvchi ma’lumotlar
1. Turar-joy tumani IV qurilish-iqlimiy hududdagi davlatda, yirik
shaharda j oy lashgan.
2. Seysmikasi 9 ballni tashkil etadi.
3. Tuproq - lessimon, cho‘kmaydigan.
4. Yer osti suvlarining chuqurlik darajasi 5 m.
5. Turar-joy tumani hududi shaharning funksional hududlarga
ajratish sxemasidan aniqlanadi.
6. Binolar
qavatlari
soni
aralash,
2,4,9
qavatli
binolar
joylashtiriladi.
7. Turar-joy tumani yashash fondi zichligi (brutto) ilovada 3-
jadval asosida olinadi (ShNQ 2.07.01-03* 4-jadvaI).
Turar-joy tumanini hisoblash
1.
Turar-joy tumani maydoni aniqlanadi
Hududni o ‘rab turgan
magistrallar o‘q chizig‘i ichida, agar tabiiy chegaralar mavjud bo‘lsa
(daryo, kanal, temir yo‘l va h.k.), ularning sanitar-himoya hududini
hisobga olgan holda, turar-joy tumani maydoni aniqlanadi.
Masalan,
turar-joy tumani maydoni: Mtt - 144 ga deb olamiz (1200x1200 m).
2.
Turar-joy tumani qurilmalarining о ‘rtacha qavati aniqlanadi
Buning uchun tumanda joylashtiriladigan turar-joy binolarining
qancha foizi qanday qavatli bo‘lishi nisbati belgilangan bo4lishi kerak.
113
Agarda bu raqamlar loyihalash topshirig‘ida ko‘rsatilmagan bo‘Isa, u
holda bu nisbatni belgilash talaba ixtiyoriga beriladi, y a’ni talaba
amalga oshirmoqchi bo‘lgan ijodiy g ‘oyasiga asoslangan holda turli
qavatli turar-joy binolarida joylashtiriladigan yashash maydonlarining
nisbatini o‘zi belgilashi mumkin. Masalan:
2-qavatli b in o la r- 10%
4-qavatli binolar - 70%
9-qavatli binolar - 20%
Jami: 100%
Ushbu nisbatga asoslangan holda quriladigan turar-joy binolari
ning o‘rtacha necha qavatli ekanligi quyidagi formula yordamida
hisoblanadi:
100
%
o r,a ~ F{
F2
F}
F2 ~ qavat'
K}
K2
K}
K2
bu yerda, Ko-na- turar-joy binolarining umumiy o ‘rtacha qavati;
F b F
2
, F3, ... F2 - mos ravishda 1, 2, 3, ...qavatli binolarning
umumiy turar-joy maydonidan ajratilgan % miqdori;
K b K2, K3, ... K2 - mos ravishda
1 , 2 , 3 ,
... qavat.
Bizning olgan foizlar misolida:
„
100
%
.
° ' r ,a
10%
70%
20%
q a v a t ’
2-iIovada 7-jadvaldan quriladigan turar-joy binolarining o ‘rtacha
qavatiga (4 qavat) qarab turar-joy tumanining bir kishiga to‘g‘ri
keladigan solishtirma maydoni topiladi.
Bizning misol
uchun o‘rtacha 4 qavat bo‘lganda Msm = 48,8 m2/
kishi qabul qilinadi.
3.
Turar-joy tumani aholisi aniqlanadl
Aholi soni ushbu
formula bo‘yicha aniqlanadi:
114
Ya’ni bunda, Att - turar-joy tumani aholisi soni;
Mn - turar-joy tumani maydoni (m2 da beriladi);
Msm - turar-joy tumanining bir kishiga to‘g‘ri keladigan
solishtirma maydoni.
1440000
|
Bizning misolimizda: A - D. U. Isamuxamedova

hududida bu masofa 600 m gacha, kichik shaharlarda 800 m gacha
bo‘Iishi mumkin.
Avtobus va trolleybus bekatlari chorrahalardan 20 m uzoqlikda
joylashtiriladi. Bekatlar uzunligini bir yo‘nalishdagi transport uchun
20 m, ko‘p yo‘nalishdagi transport uchun 30 m qilib olish lozim.
Odam olish joyining eng kam kengligi 1,5 m. Bekatlar kengligini
yoMning qatnov qismi hisobiga kengaytirishga ruxsat berilmaydi.
Shaxsiy avtotransport soni, garaj va saqlash joylari hisoblanadi.
Avtomobil bilan ta’minlanganlik darajasi me’yorlari asosida 1000
kishiga 200 mashina hisobida olinadi. Bu holda bizning misolimizda
avtomobillar soni: 29 508/1000 x 200 =5901 avtomobil.
Garajlar
kichik tuman hududida avtomashinalarning 75%i
joylashishini hisobga olib loyihalanadi va unga yetib borish radiusi
800 m dan oshmasligi (250-300 m maqsadga muvofiq) kerak. 400-600
mashina sig‘imiga ega garajlar turar-joy va jamoat binolaridan 50 m
sanitar-himoya hududini qoldirgan holda joylashtiriladi. Qolgan
mashinalar uchun ochiq avtomobillar saqlash joylari loyihalanadi.
Avtomobil saqlash joylari
turar-joy
hududida
bir tekis
taqsimlanadi. Ochiq avtomobil turish joylari va garajlar kichik
tumanlar arxitekturaviy-rejaviy tuzilishidan kelib chiqqan holda
loyihalanadi.
S I..A X S
Garaj va avtomobil to ‘xtash joylarini joylashtirish qurilish

|
S I..A X S
Garaj va avtomobil to ‘xtash joylarini joylashtirish qurilishBog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.U,
S I..A X S
Garaj va avtomobil to ‘xtash joylarini joylashtirish qurilish
me’yorlariga ko‘ra garajlar 1000 kishiga 150-200 mashina hisobidan
loyihalanadi. Avtomobil to‘xtash joyining maydoni 1 ta mashinaga 25
m2. Ochiq avtomobil to‘xtash joylari uchun umumiy mashinaning 30-
50 % iga mo‘ljallab hudud ajratiladi. Garaj va avtomobil to‘xtash
joylarini ichki tor ko‘chalarda, kichik tuman hududiga kiraverishda
(transport harakatiga xalaqit bermasligi uchun) joylashtirish hamda
69
ye r osti dan foydalanish tavsiya etiladi. Garajlarni ochiq holda
loyihalash mumkin, yer ostida, uylarning yerto‘lalarida, ko‘chalar
tagida, stadionlar ostida, kichik tumanlarda quriladi (37-rasm).
Ко ‘p qavatli garajlar - 8 va undan yuqori qavatli bo'ladi. Bunday
inshootlar ochiq to‘xtash joylariga nisbatan qimmat bo‘lib, lekin
kamroq maydon talab qiladi. ShNQ ga ko‘ra 90% avtomobillar
egalariga yaqin joylarda va 800 m. dan oshmagan uzoqlikda saqlanadi.
Vaqtinchalik to‘xtash joylari ommaviy tashrif joylari yaqinida
quriladi. Shu yerlarning o ‘zida yer osti va ko‘p qavatli garajlar qurish
mumkin. To‘xtash joylari bo'lmagan yerlarda harakatlanishlar tashkil
etishni va ommaviy tashrif obyektlariga kirishni qiyinlashtiradi.
S
36-rasm.Umumshahar ahamiyatidagi magistral ko‘cha arning
ko'ndalang kesimi.
Kichik tumanda garajdan tashqari mehmonxonaga keluvchilar
uchun avtomobil to‘xtash joylari mo‘ljallanadi. Ommaviy yuklaming
jo ‘natiIishi va kelish joylarida (yuk hovlilari, port, omborxona), yuk
mashinalari uchun to‘xtash joylari ko‘zda tutilishi kerak.
To‘g‘ri loyihalangan avtomobil to‘xtash joylari o ‘ziga jalb
|
| |
Xavfsizlik texnikasi qoidalari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi...

Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun
Чилангарлик ўқув услубий қўлланма
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun
|
Metallni to’g’rilash - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

- 19 -
yordamida aniqlanadi. Valdagi qoldiq kuchlanishlarni bartaraf etish uchun valni 30-40 daqiqa
400
0
-500
0
da toblab, keyin sovitiladi.
Parchin usulida to’g’rilashda egilgan valni qavariq
tomoni bilan taxtaga qo’yib sirtiga juda kuchli bo’lmagan zarba beriladi.
Qizdirish yo’li bilan to’g’rilash (zarbasiz). Profil metall (tavrli, ikki tavrli, burchaklik,
shveller), ichi bo’sh val, qalin po’lat listlarning egilgan joylarini qizdirish yo’li
bilan
to’g’rilanadi. Buning uchun kavsharlash lampalari yoki gaz gorelkalaridan foydalaniladi.
Qizdirilayotgan metallni ranggi qizg’ish tus olib, elastik holatga kelgach, xom asbest yoki ho’l
latta bilan sovitiladi. Sovish natijasida u to’g’rilanib qoladi.
Sovuq holda rixtovkalash. Payvandlangan buyumlardagi uncha katta bo’lmagan
nosozliklar qo’lda yumshoq bolg’achalar bilan to’g’rilanadi, buning uchun taxta yoki sandonga
qo’yib bolg’alanadi. O’ta egilgan yaxlit buyumlarni esa maxsus presslarda har xil to’g’rilash
moslamalarini qo’llab to’g’rilanadi. Payvandlangan detallarni sovuq holda to’g’rilashda
ehtiyot bo’lish, chokning mustahkamligini saqlash uchun muhrasi tekis bo’lgan bolg’adan
foydalanish kerak, aks holda bolg’aning o’tkir qirralari payvand choklarini yaroqsizlantirib,
detalning mustahkamligini yo’qotadi.
Detal va zagotovkalarni qo’lda to’g’rilash sermashaqqat va unumsizdir.
SHuning
uchun bu usul kichik partiyadagi detallarni to’g’rilashda qo’llaniladi. Sanoat korxonalarda bu
ish mashinalar zimmasiga yuklangan.
Eguvchi jo’va (valьts)lar. Sanoat korxonalarida listlar sirtidagi notekislik jo’valar
yordamida to’g’rilanadi. Jo’valashning mexanizatsiyalashtirilgan turlari bor. Qo’l yoki uch
valli eguvchi jo’valar bilan sirtlardagi notekisliklar: g’adir-budirlik, qavariq va shunga
o’xshash notekisliklar to’g’rilanadi. Qalinligi 3 mm gacha bo’lgan listlar odatda, uch vallarda,
undan qalinrog’i maxsus mashinalarda to’g’rilanadi.
Uch valli list eguvchi mashinalar korpusga o’rnatilgan uchta ostin-ustin joylashgan
tsilindr vallardan iborat. Zarur bo’lib qolganda listning qalinligi
hisobiga vallar bir biridan
uzoqlashtirilishi yoki yaqinlashtirilishi mumkin. Ish jarayonida listlarning osilib qolmasligi
uchun mashina qo’shimcha val bilan jihozlangan.
Yarim toza shaberlash - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar...

- 70 -
ichquymani va podshipnik qopqog’ini tekshirish valiga qo’yiladi. Dam bir burchakdagi, dam
ikkinchi burchakdagi gaykalarni bir
tekis va navbati bilan qotirib, podshipnik qopqog’ini
shunday tortish kerakki, valni ozgina kuch ishlatib burish mumkin bo’lsin.
Agar val qattiq
qisilgan bo’lsa, podshipnik ichquymalari orasiga qistirma qo’yish, bo’sh bo’lsa, qistirmalarni
kamaytirish kerak. Ichquyma sirtidagi chiqib turgan joylarni bo’yash uchun valni o’ngga va
chapga 2-3 aylanishga burish kerak. (quyidagi rasm).
Pastki ichquyma toretsidagi yumshoq jag’likni (alyumin, misda yasalgan) giraga
bo’yalgan yuzasini yuqoriga qaratib mahkamlanadi. Bo’yalgan joylarni uch yoqli shaber bilan
egri chiziqli shtrixlar tushirib shaberlanadi. Ichquyma yuzasining sifatini bo’yalgan tekshirish
vali va andoza to’r bo’yicha tekshiriladi.
SHaberlashni mexanizatsiyalash
SHaberlash jarayoni o’ta
sermashaqqat, katta
jismoniy kuch talab
qilinadigan davomli ishlab
chiqarish jarayonlaridan biri bo’lgani uchun uni
mexanizatsiyalash
muhim
hisoblanadi.
CHilangarlikda
mexanizatsiyalashtirilgan
shaberning
pnevmatik,
elektromexaniq
turlaridan,
shaberlovchi
kallakli
doimiy
qurilmalardan foydalanilmoqda.
Qirqish qoidalari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

- 24 -
etadi.
Dastaki qaychilar bilan yupqa listaviy material: 0,5-0,7 mm qalinlikdagi po’lat, tombop
tunuka, 1,5 mm gacha qalinlikdagi rangli metallar qirqiladi.
Qaychilar chapaqay va o’ngaqay
bo’ladi. Asosan o’ngaqay qaychilar ishlatiladi, ularda pastki tig’ning qiyaligi o’ng
tomonda
yotadi. CHapaqay qaychilar bilan egri chiziqli detallar detallar qirqiladi. Egri tig’li qaychilar
list va trubalarda shakldor teshiklarni ochish uchun ishlatiladi.
Richagli qaychilar bilan 4 mm gacha qalinlikdagi listaviy
metallni qirqish uchun
ishlatiladi.
Uch yoqli shaberlarni charxlash va qirovinn to’knsh

- 69 -
Ish sirti shaberlangan plitalarning aniqligi tomonlari 25 mm li kvadratdagi dog’lar
soniga qarab aniqlanadi. 00 va 0-aniqlik klassdagi plitalarda dog’lar 25 ta, 1-aniqlik klassidagi
plitalarda 20 ta bo’ladi. 3-aniqlik klassidagi plitalar rejalash plitalari, boshqa aniqlik klassidagi
plitalar tekshirish plitalari hisoblanadi.
To’g’ri va egri chiziqli sirtlarni shaberlash
To’g’ri chiziqli (yassi) sirtlarni shaberlash. Sirtning sifatli shaberlanishiga erishmoq
uchun xomaki, yarim toza va toza shaberlash tartibiga e’tibor bermoq lozim.
Xomaki shaberlashda sirtda qolgan avvalgi ishlov izlari, chiziqlar serbar shaberlar bilan
olib tashlanadi. Ishni eni 20-30 mm li shaberda 10-15 mm uzunlikdagi ish yo’li bilan
bajariladi. SHaberni yo’naltirishni uzluksiz o’zgartirib (har qaysi navbatdagi shtrix oldingisiga
nisbatan 90
burchak hosil qilib yo’nalishi kerak), zagotovka sirtidan 0,02-0,05 mm
qalinlikdagi qatlamni qirqib olinadi. SHaberlashni ko’zga ko’rinadigan izlarni yo’qotguncha
davom ettiriladi. Ishning sifati tekshirish taxtasidan yuqtiriladigan bo’yoqqa qarab tekshiriladi.
Har bir bo’yashdan keyin shaberning yo’nalishini o’zgartirish kerak. Dog’larning bir tekis
joylashuviga erishilgandan keyin bo’laklashni yakunlab dog’larni ko’paytirishga kirishiladi.
Faqat bo’yalgan sirtlarnigina emas, balki ozgina bo’yoq tekkan yuzalarni ham shaberlash
lozim. 25x25 mm yuzada 4-5 ta dog’ qolgach, xomaki shaberlash tugaydi.
a-bir yoqlama yaxlit shaberlar; b

- 68 -
Yig’ma shaberlar
(MN 474—60--MP 480—60 bo’yicha)
tekisliklarni (plitalar, lineykalar, yo’naltiruvchilar,
burchakliklarni) shaberlash uchun yassi to’g’ri,
radiusli yassi; qattiq qotishmadan
qilingan plastinkali
yassi (182- rasm); egri sirtlar-ni ishlash uchun — uch
yoqli; o’tkir burchak ostida yotgap sirtlarni ishlash
uchun — qoshiqsimon. Ularning ish qismi U12L
markali po’latdan tayyorlanadi. Ular M10 rezьbali
quyrug’i bilan ichi bo’sh dastaga maqkamlanadi.
SHaberlar
mayda
donli
jilvirlash
doirasining
tsilindrik sirtida charxlanadi. Dasaval qirquvchi qirra
toretsidan
boshlab,
so’ngra tekisligi bo’yicha
charxlanadi.
CHarxlash paytida shaber doiraga uncha qattiq bosilmaydi.
CHarxlanadigan ish qismi
vaqti-vaqti bilan suvda sovitib turiladi.CHarxlangan shaberning qirovi to’kiladi, ya’ni uning
toretsi va yon tomonlari mayda donli bruslar va cho’yan plitkalardiyaltiroq
sirt paydo
bo’lgunicha ishqalanadi.
Yassi
shaberning o’tkirlik burchagi: po’latga xomaki ishlov berishda 75°,
tozalab
ishlov berishda 90°, cho’yan*hamda bropzaga ishlov berishda mos ravishda 90 va 100°,
yumshok megallar-ga ishlov berishda 35 va 40s. O’rnatish burchagi a = 15—25° bo’l-ganda
(186- rasmga qarang) qirqish burchagi 90° dan katta bo’ladi (old burchagi manfiy bo’ladn).
SHuning uchun shaber qirindini yupqa qiradi,
sirtga botib ketmaydi, natijada sirt
sifatli chiqadi.
Kesish jarayoni va usullari - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar...

|
Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchunBog'liq Чилангарлик ўқув услубий қўлланмаKesish jarayoni va usullari
To’g’ri chiziqlik ariqchalar qirqish
1.
Ariqchalar rejalash va reja chiziqlariga kern urib chiqish.
2.
Kreytsmeyselni ichkarisiga qaratib, shunday o’tkirlansinki uni kesuvchi tig’i uchki qismidan
enli bo’lsin, shunda kreytsmeysel ariqchaga bemalol sig’adi.
3.
Zagatovka tiskida shunday siqib o’rnatilsinki ariqchani tubi tiski jag’idan 2-3 mm yuqorida
tursin.
4.
Kreytsmeysel bilan ariqchani xomaki uyish, keyin uzil kesil quyish.
Egri chiziqli ariqchalar kesish
1.
Rejalash birinchi urinishda aniq chiqmasligini va ko’pincha uni uchirib yangittan chizishga
to’g’ri kelishini hisobga olib, egri sirtda qalam bilan rejalanadi.
2.
Kreytsmeysel ariq uygich bilan ariqcha uyish, bunda aval ariqchani bir uchidan o’rtasiga
qaratib so’ngra ikkinchi uchidan o’rtasiga uyish .
3.
Ariqchalar uyishni uch o’tishda bajarish kerak. Birinchi o’tishda ariq uygichga bolg’acha
bilan yengil zarblar berib reja chiziqlari bo’yicha ariqchalar izi belgilab chiqiladi, ikkinchi
o’tishda ariqcha profilini saqlab, tozalab qirqish uchun qoldirilgan ariqchani
chuqirlashtirish. Uchinchi o’tishda tekisliklarni tekislab ariqchaga bir xil chuqirlik, kenglik
va talab etilgan notekislikni bergan xolda arqchani ikkala uchidan boshlab tozalab qirqish.
4.
Radis yuzaning qirqilish sifatini tekshirish: yon yuzalarda va tubida chiqiqlar bo’lmasligi
kerak. Ariqchalarni eni va cho’qirligini radius andaza bilan tekshiriladi.
Listaviy metallni kesish. Listaviy materiallar tiski jag’lari sathida kesiladi. Buning
uchun ishlanadigan buyum tiskiga reja sathiga jag’lar satxiga to’g’ri keladigan qilib
mahkamlanadi va zubilo jag’ bo’ylab suriladi.
Enli sirtlarni kesish. Kichikroq detallar tiskiga reja chizig’i jag’lari sathidan 5-10 mm
yuqoriroq qilib o’rnatiladi. Yirik detallar dastgohlarda yoki o’rnatilgan joyida kesiladi.
CHiviq va listaviy detallarni kesish. CHiviq material plita yoki sandon ustida kesiladi.
Butun perimetri bo’ylab rejalab olingan chiviq plita ustiga qo’yiladi, zubiloni tik ushlab,
bolg’a bilan qattiq-qattiq urgan holda chiviqning bir tomoni, so’ngra shu tartibda ikkinchi
tomoni kesib olinadi.
|
| |
Egovlar tasnifi - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun

Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun
Чилангарлик ўқув услубий қўлланма
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar kollejlari uchun
|
Quvurlarni egishni mexanizatsiyalash

- 23 -
asbob giraga qisiladi va unga quvurni o’rnatib to’g’rilagichning uchi bilan kengaytiriladi. Bu
ish maxsus kengaytirgich-juvalarda bajariladi. Asbob po’lat tsilindrdan iborat bo’lib, uning bir
uchi konussimon, ikkinchi uchi kvadrat kallakka ega.
CHiviq korpusga joylashgan, uning
uchiga katta bo’lmagan konusli roliklar joylashtirilgan.
Razvalьtsovkalash quyidagicha amalga oshiriladi: quvurning teshigiga ariqchali flanets
kiygiziladi, keyin quvurga rolikli jo’vani qo’yib aylantiriladi.
Natijada, quvur flanets
teshigining shaklini oladi. Agar jo’vaning aylanishi osonlashsa
gaykani burash va shu bilan
birga quvurga chuqurroq kirib borishini ta’minlash lozim.
Nuqsonlar. Metallni egishda eng ko’p uchraydigan nuqsonlardan biri qiyshiq egilish
yoki ishlov beriladigan materiallarning sirtlaridagi shikastlanishlardir. Zagotovkani noto’g’ri
rejalash yoki detalni giraga noto’g’ri o’rnatish,
shuningdek, bolg’a zarbasini noto’g’ri berish
kabilar nuqsonlarni keltirib chiqaruvchi asosiy sabablardir.
Dastakli qaychi va qo’larra bilan qirqish.
Yumaloq, kvadrat, tasma va list materiallarni qirqish
Materiallarni qismlarga bo’lish yoki ortiqcha
qismlarini olib tashlash qirqish deb
ataladi. Bu jarayonni
qirindi yunib ham,
qirindi yo’nmay ham bajarish mumkin.
Qirindi yo’nib qirqishda quyidagi asboblar:
dastaki arra, qirquvchi arra,
stanoklar,
metal arralar, metal qirqish stanoklari: tokarlik, frezalash, jilvirlash stanoklari, gaz yordamida
payvandlish qurilmasi, elektr payvandlash qurilmasi ishlatiladi.
Qirindi yo’nmay qirqishda materiallar dastaki, richagli va mexanikaviy qaychilar, o’tkir
jag’li ombirlar, truba qirqichlar, press qaychilar, shtamplar bilan qirqiladi.
Dastaki arralar bilan ko’ndalang o’lchami 60-70 mm gacha bo’lgan metallar va boshqa
materiallarni qirqish mumkin. Ular arra ramkasi va arra polotnosidan iborat bo’ladi.
-ilova.
 Turar-joy tumani va kichik tumanni arxitekturaviy

|
-ilova.
Turar-joy tumani va kichik tumanni arxitekturaviyBog'liq Turar-joy tumani loyihasi. Isamuxamedova D.U1-ilova.
Turar-joy tumani va kichik tumanni arxitekturaviy
loyihalash bo‘yicha uslubiy ko‘rsatmalar
Shaharsozlik loyihalash bosqichlari. Shahar - loyihalashning
murakkab obyektidir.
Shahar bosqichma-bosqich qurilishi va
rekonstruksiya qilinishi sababli shaharsozlik loyihalash quyidagi
bosqichlarga ajratiladi:
-
butun shahar uchun -
rivojlanish konsepsiyasi ishlab chiqiladi,
bashorat-reja yoki bosh reja;
-
shaharning yirik qismlari uchun
- funksional qismlarga ajratish
va rejaviy strukturani tanlash;
-
turar-joy tumanlari va ularning qismlari uchun
aniq rejaviy
yechimlar ishlab chiqiladi.
Bosh reja
hududning rivojlanish yo‘nalishi va chegaralarini
belgilab beruvchi asosiy shaharsozlik hujjati hisoblanadi. Bosh reja
o‘zida mahalliy relyef, qiyaliklar, xarakterli nuqtalar ma’lumotlari,
suv havzalari, o ‘simliklari, binolar, yer usti va yer osti qurilmalari
batafsil ko‘rsatilgan muhandislik-topografik asosda ishlanadi.
Rejalashtirish loyihasi
aholi yashash joylarining alohida bir
qismlari uchun ishlanadi va bosh rejada ko‘rsatilgan rejaviy struktura
elementlariga mos holda loyihalanadi. Unda quyidagi rejaviy
elementlar belgilanadi:
- qizil chiziqlar va qurilish chiziqlari;
- yer hududlari chegaralari;
- ijtimoiy va madaniy-maishiy xizmat ko‘rsatish obyektlarini
joylashtirish;
- ko‘chalar, yo‘llar, piyodalar yo‘laklari, transport kommunikat-
siyalari parametrlari, muhandislik jihozlari va hududni obodonlash-
tirish.
Qurilish rejasi
yangi yoki rekonstruksiya qilinayotgan kichik
tuman hududlari, dahalar, turar-joy majmualari, turar-joy binolari
guruhlari va jamoatchilik qurilmalari uchun tasdiqlangan bosh reja
asosida ishlab chiqiladi. Qurilish rejasi loyihalashtirish shartlaridan
kelib chiqqan holda ikkita bosqichda amalga oshirilishi mumkin -
loyihaning o ‘zi va ishchi hujjatlar.
I l l
|
| |
Kesishni mexanizatsiyalish - Namangan muhandislik-pedagogika instituti yer usti transport tizimlari kafedrasi kasb-hunar...

- 21 -
tomonlari uzunligini qo’shib detal zagotovkasining yoyilmasini hosil qilish burchaklik va
tutqichning ichki to’g’ri burchaklari ko’rsatilgan.
Burchaklikning o’lchamlari: a
30 mm; b
70 mm; t
6 mm;. Zagotovka yoyilmasining
uzunligi:
мм
t
b
а
L
103
3
70
30
5
,
0
Tutqich o’lchamlari: a
70 mm; b
80 mm; s
60 mm; t
4 mm;. Zagotovka yoyilmasining
uzunligi:
мм
t
с
b
а
L
212
2
60
80
70
5
,
0
ga teng.
Ichi yumaloqlangan burchaklik zagotovkasining yoyilmasini hisoblash uchun
burchaklikni chizg’ich bilan qismlarga bo’lamiz. Ular qiymatlarining (a
50 mm; b
30 mm;
t
4 mm) yig’indisi burchaklik zagotovkasi yoyilmasining uzunligini tashkil qiladi.
мм
L
91
99
,
0
7
57
,
1
30
50
)
2
/
6
4
(
2
/
14
,
3
30
50
Po’lat taxtadan to’g’ri burchakli tutqich yasash uchun dastlab zagotovka yoyilmasining
uzunligi aniqlanadi: L
17,5
1
15
1
20
1
17,5
89.
Zagotovkaning uchlaridan qo’yim uchun 1
mm dan qoldirib qirqiladi va taxtaga qo’yib
to’g’rilanadi,
keyin
chizma
bo’yicha
egovlanadi.
Gidrada ikki yoqlama burchaklik yasash
rejalash,
zagotovkani
kesib
olish
va
to’g’rilashdan
keyin
bajariladi.
Tayyorlangan
zagotovkani
burchaklar
orasiga qo’yib qisilgach, bolg’a zarbi bilan
egiladi. Keyin ikkinchi uchi ham xuddi shu
usulda egiladi. Nihoyat egib bo’lingan
zagotovkani o’lcham bo’yicha egovlab
silliqlanadi.
Xomut tayyorlash (egish). Zagotovkaning uzunligi hisoblangach, egiladigan joyini
giraga vertikal o’rnatilgan tsilindr-to’g’rilagichga o’rab ploskogubtsa bilan siqiladi va atrofi
bog’lanadi. Bu ishni ikki ishchi bajarishi kerak: birinchi ishchi ploskogubtsa bilan zagotovkani
to’g’rilagichga o’rab tortib turadi, ikkinchisi bolg’a bilan o’ram atrofiga zarba berib chiqadi.
Xomut shakliga keltirishning oxirgi bosqichi ko’rsatilgandek bajariladi.
Vtulka yasash (egish). Po’lat tasmadan tsilindrsimon to’g’rilagichda vtulka yasash
uchun avval zagotovkaning uzunligi aniqlanadi. Agar vtulkaning tashqi diametri 20 mm, ichki
diametri 16 mm bo’lsa, uning o’rtacha diametri 18 mm bo’ladi. Bu holda zagotovkaning
umumiy uzunligi L
3,14
18
56,5 mm formulasi bilan aniqlanadi. Zagotovkani to’g’rilagich
bilan birgalikda giraga qisiladi (zagotovka chorak o’ram hisobida gira jag’laridan yuqoriga
chiqib turishi kerak), yumshoqroq tiqin orqali o’nga ustki to’g’rilagichni jipslab bolg’alanadi.
So’ngra uni to’g’rilagich bilan ag’darib qo’yib, ikkinchi tomoni egiladi. Tayyor bo’lgan
vtulkaning to’g’riligini o’lchov chizg’ichi bilan nazorat qilanadi.
MARKAZIY OSIYO MINTAQASINING TURISTIK SALOHIYATI VA MARKAZLARI

20. MARKAZIY OSIYO MINTAQASINING TURISTIK SALOHIYATI VA MARKAZLARI
Markaziy Osiyo tarix davomida turli sivilizatsiyalarga mezbonlik qilgan, boy madaniy merosi, tarixiy osori-atiqalari va go‘zal tabiati bilan e’tiborni tortadigan hududdir. Bu hududda ko'plab sayyohlik joylari va tarixiy shaharlar mavjud. Quyida Markaziy Osiyoning sayyohlik hududlari va diqqatga sazovor joylari:
Samarqand, Oʻzbekiston:
Samarqand Markaziy Osiyoning eng muhim tarixiy shaharlaridan biridir. Temuriylar saltanatining poytaxti sifatida tanilgan Samarqand Registon maydoni, Gur-amir maqbarasi, Sheh-i Zinde majmuasi, Bibixonim masjidi kabi tarixiy binolari bilan mashhur. Bu ishlar Samarqandni jahon sayyohlik maskaniga aylantirdi.
Buxoro, Oʻzbekiston:
Buxoro Markaziy Osiyodagi eng qadimiy shaharlardan biri va tarixiy Ipak yoʻlidagi muhim bekat. Buxoro oʻzining tarixiy binolari, bozor va madrasalari bilan mashhur. Buxoroning tarixiy markazi YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
Toshkent, Oʻzbekiston:
O‘zbekiston poytaxti Toshkent zamonaviy shahar tuzilishi va tarixiy merosi bilan e’tiborni tortadi. Tarixiy obidalar qatoriga Hazrati Imom majmuasi, Toshkent teleminorasi va Chorsu bozori kiradi.
Olmaota, Qozogʻiston:
Olmaota - Qozog'istonning eng yirik shaharlaridan biri. Shahar o'zining tabiiy go'zalligi, bog'lari va muzeylari bilan mashhur. Koʻktoʻbe togʻidan shaharni tomosha qilish, Panfilov bogʻi kabi joylarga tashrif buyurish sayyohlar uchun mashhur tadbirlardir.
Ostona (Nur-Sulton), Qozog‘iston:
Qozog‘iston poytaxti Ostona “Expo 2017” ko‘rgazmasida zamonaviy arxitekturasi, ulkan obidalari va ko‘rgazma majmuasi bilan ajralib turadi. Nursulton deb nomlangan bu shahar zamonaviy metropoliya va madaniyat markazidir.
Xiva, Oʻzbekiston:
Xiva qadimgi Xorazm shahar-davlatining poytaxti sifatida tanilgan. Eski shahar hududi tarixiy binolari, tor ko'chalari va mudofaa devorlari bilan diqqatni tortadi. Xiva YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
|
MARKAZIY OSIYONING QADIMIY SHAHARLARI

|
MARKAZIY OSIYONING QADIMIY SHAHARLARI
|
bet | 12/15 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 45,78 Kb. | | #159621 |
19. MARKAZIY OSIYONING QADIMIY SHAHARLARI
Markaziy Osiyo tarix davomida turli sivilizatsiyalar va muhim shaharlarga mezbonlik qilgan. Ushbu shaharlar tarixiy, madaniy va savdo markazlari sifatida muhim rol o'ynagan. Quyida Markaziy Osiyoning tarixiy shaharlari keltirilgan:
Buxoro (O‘zbekiston):
Markaziy Osiyoning eng qadimiy shaharlaridan biri bo‘lgan Buxoro o‘rta asrlarda islom olamining madaniy va diniy markazlaridan biri bo‘lgan. Shahar tarixiy Ipak yoʻlida joylashgan boʻlib, oʻzining meʼmoriy goʻzalliklari bilan mashhur. Buxoroning tarixiy markazi YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
Samarqand (Oʻzbekiston):
Samarqand Temuriylar saltanatining poytaxti sifatida tanilgan va Markaziy Osiyodagi eng muhim tarixiy shaharlardan biridir. Registon maydoni va Bibixonim masjidi kabi tarixiy binolari bilan mashhur. Samarqand Buyuk Ipak yo‘lida strategik mavqega ega edi.
Toshkent (Oʻzbekiston):
O‘zbekiston poytaxti Toshkent tarix davomida turli imperiyalar va sivilizatsiyalarga mezbonlik qilgan. Bu yerda zamonaviy shahar bo‘lishidan tashqari, tarixiy obidalar ham mavjud.
Xiva (O'zbekiston):
Xiva qadimgi Xorazm shahar-davlatining poytaxti edi. Shahar tarixiy Ipak yo'lida joylashgan bo'lib, eski shahar hududi tarixiy binolari va mudofaa devorlari bilan diqqatni tortadi.
Olmaota (Qozog'iston):
Olmaota Qozogʻistonning eng yirik shaharlaridan biri boʻlib, tarixan Chingizxon qoʻshinlari oʻtgan joy hisoblanadi. Shahar go'zal tabiat manzaralari va tarixiy obidalarga ega.
Ostona (Nur-Sulton) (Qozog'iston):
Qozog‘iston poytaxti Ostona 2019 yilda Nur-Sulton deb o‘zgartirildi. U zamonaviy arxitekturasi, yirik obidalari, davlat binolari bilan e’tiborni tortadi.
Dushanbe (Tojikiston):
Dushanbe Tojikistonning poytaxti va eng yirik shahri. U Zaravshon daryosi bo‘yida joylashgan bo‘lib, tarixiy va madaniy boyliklarga ega.
Bu shaharlar Markaziy Osiyoning boy tarixi, madaniyati va sivilizatsiyasini aks ettiruvchi muhim markazlardir. Vaholanki, bu shaharlardan tashqari Markaziy Osiyoda tarixiy-madaniy ahamiyatga ega boʻlgan boshqa koʻplab shaharlar mavjud.
|
| |
Slayd — ma’lum bir o‘lchamga ega bo‘lgan muloqot varaqalari hisoblanadi. Unda biror maqsad bilan yaratilayotgan namoyish elementlari joylanadi

|
Slayd — ma’lum bir o‘lchamga ega bo‘lgan muloqot varaqalari hisoblanadi. Unda biror maqsad bilan yaratilayotgan namoyish elementlari joylanadi
|
bet | 5/7 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 4,72 Mb. | | #229291 |
Bog'liq 2 mavzu. Multimediya texnologiyalari Slayd — ma’lum bir o‘lchamga ega bo‘lgan muloqot varaqalari hisoblanadi. Unda biror maqsad bilan yaratilayotgan namoyish elementlari joylanadi. - Slayd — ma’lum bir o‘lchamga ega bo‘lgan muloqot varaqalari hisoblanadi. Unda biror maqsad bilan yaratilayotgan namoyish elementlari joylanadi.
- Prezentatsiya (taqdimot) — yaratilayotgan slaydlar turkumi va uni namoyish etish uchun beriladigan fayl nomi. Masalan: Prezentatsiya 1 — PowerPoint dasturi ochilganda, sarlavhalar qatorida paydo bo‘lib, yaratilgan yoki yaratilayotgan taqdimotning ayni vaqtdagi nomi hisoblanadi. Bu nomni keyinchalik o‘z xohishingizga ko‘ra almashtirishingiz mumkin.
PowerPoint dasturi quyidagi buyruqlarni bajarish orqali ishga tushiriladi: -
- «Пуск» «Программы» «Microsoft PowerPoint».
- PowerPoint dasturidan chiqish uchun «Файл» menyusidan «Выход» («Chiqish») buyrug‘i tanlanadi yoki sistema menyusidagi [X] belgi ustida «sichqoncha» tugmasini bosiladi.
Slaydlar yaratish muloqot darchasining umumiy ko‘rinishi. PowerPoint dasturi sarlavhalar qatori, menyu, uskunalar paneli, rejim bilan ishlash tugmachalari va ish maydonini o‘z ichiga oladi. PowerPoint ekranining pastki chap burchagida ish rejimi va uning turlarini boshqaruvchi tugmachalar (piktogrammalar) guruhi joylashgan. - PowerPoint dasturi sarlavhalar qatori, menyu, uskunalar paneli, rejim bilan ishlash tugmachalari va ish maydonini o‘z ichiga oladi. PowerPoint ekranining pastki chap burchagida ish rejimi va uning turlarini boshqaruvchi tugmachalar (piktogrammalar) guruhi joylashgan.
2. Taqdimotlar yaratish. - Yangi taqdimotni yaratishda PowerPoint dasturining asosiy
- oynasidagi gorizontal menyuning «Файл»—«Создать» (Fayl—Yaratish) buyruqlari ketma-ket bajariladi. Bu buyruqlar bajarilgandan so‘ng «Создать презентацию» (Prezentatsiya yaratish) muloqot darchasi qo‘llanadi
- Taqdimotlarni tahrirlash. Taqdimotlarni saqlagandan so‘ng uning tarkibidagi barcha slaydlarni alohida-alohida o‘zgartirish mumkin. Buning uchun yaratilgan slaydlarga sichqoncha ko‘rsatkichi olib kelinadi va tugmasi bosilib tasdiqlangandan so‘ng kerakli o‘zgartirishlarni kiritish mumkin bo‘ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Slayd — ma’lum bir o‘lchamga ega bo‘lgan muloqot varaqalari hisoblanadi. Unda biror maqsad bilan yaratilayotgan namoyish elementlari joylanadi
|
Multimediya - Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi

|
Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi
|
bet | 3/7 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 4,72 Mb. | | #229291 |
Bog'liq 2 mavzu. Multimediya texnologiyalari Multimediya - bu kompyuter texnologiyalarining shunday sohasiki, u turli (matn, grafika, rasm, tovush, animatsiya, video) ko’rinishdagi axborot bilan bog‘liq. Bunda ma'lumot turli axborot tashuvchilarida mavjud bo’lishi mumkin (magnit va optik disklar, audio va video tasmalar). - Multimediya - bu kompyuter texnologiyalarining shunday sohasiki, u turli (matn, grafika, rasm, tovush, animatsiya, video) ko’rinishdagi axborot bilan bog‘liq. Bunda ma'lumot turli axborot tashuvchilarida mavjud bo’lishi mumkin (magnit va optik disklar, audio va video tasmalar).
- Multimediya (multimediya - ko’pmuhitlik) vositalari bu - foydalanuvchi tovush, video, grafika, matn, animatsiya yordamida muloqotda bo’ladigan apparat va dasturiy vositalarning yig'indisi.
Multimediya tizimlarining tarkibi va tuzilishi. - Multimediya tizimlari asosan ikki tarkibiy qismdan iborat: apparat va dasturiy vositalar
- Multimediyaning apparat qismi standart kompyuter vositalaridan - grafik adapter, monitor, tovush kartalari, DVD va shuningdek kiritish - chiqarish vositalaridan - videokarta, TV-tyunerlar, CD-RW, DVD-RW turidagi jamlovchilardan hamda proyektor, elektron doskalardan tashkil topgandir.
Multimediya tizimlarining tarkibi va tuzilishi. - Multimediya tizimining dasturiy muhitini har ikkiga bo’lish mumkin: amaliy va ixtisoslashtirilgan.
- Amaliy dasturlar - foydalanilayotgan yoki loyihalashtirilgan amaliy dasturlar.
- Ixtisoslashtirilgan dasturlar - bu dastur to’plamiga multimediya ilovalarini yaratuvchi dasturiy vositalar kiradi. Bu toifadagi dasturlarga grafik muxarrir, videotasvir muxarriri, tovushli axborotni xosil qilish va muxarrirlash vositalari kiradi.
Multimedia texnologiyasini ta'limda qo'llanilishi - Multimedia texnologiyalari ta'limning turli sohalarida maktab, litsey, kollej, institut va universitetlarda keng miqyosda o'z o'rnini egallamoqda.
- Asosan multimedia tizimining ikki turidan foydalanilmoqda: tashqi qurilma to'plamiga ega bo'lgan shaxsiy kompyuter asosidagi va ikki tomonlama axborot almashuvi orqali o'qitishning elektron doskasi (interaktiv doska) proyektor va tizimli blok asosidagi turlari.
- Multimedia tizimining birinchi turini oddiy shaxsiy kompyuter asosida joriy etish uchun qo'shimcha texnik jihozlardan katta sig'imli tovush kartasi (700 M.b), lazerli disk qurilmasi, video tasvirlarni buferlash hamda kiritish uchun video karta, uzluksiz signalni (analog) raqamli o'lchamga o'zgartirish uchun televizion tyuner (TV-tyunerlar), video-pleyrlardan foydalaniladi.
|
| |
Multimediya xizmati - Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi

|
Multimediyali taqdimotlar yaratish texnologiyasi
|
bet | 2/7 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 4,72 Mb. | | #229291 |
Bog'liq 2 mavzu. Multimediya texnologiyalariMultimediya xizmati - Aynan mana shu multimediya dasturi o’z ichiga multimediyaning uchta asosiy tamoyilini qamrab olgan.
- 1. Axborotni odam qabul qila oladigan bir nechta muhit yordamida tasvirlash. (multi -ko’p, va media - muhit);
- 2. Foydalanuvchi tomonidan “mustaqil qidiruv” asosida dastur chegaralaridan chiqib ketmagan holda, o’zining mustaqil usullarini qo’llash;
- 3. Navigatsiya vositalari va interfeys dizaynidan foydalanish.
Multimediya texnologiyalarining asosiy afzalliklari va xususiyatlariga quyidagilar tegishli: - bitta axborot tashuvchisida katta xajmli turli ma'lumotlarni saqlash imkoniyati ( 20 ta tomga yaqin matnlar, 2000 va undan xam ko’p yuqori sifatli tasvirlar, 30 - 45 minutli videoyozuvlar, 7 soatga teng tovush ma'lumotlari);
- ekranda tasvirni yoki uning ayrim fragmentlarini kattalashtirish imkoniyati. (rejim "lupa"). Tasvirni sifatini saqlab qolgan holda 20 marotabagacha kattalashtirish mumkin. Bu imkoniyatdan tarixiy xujjatlar va san'at asarlarini prezentatsiya qilganda foydalanish mumkin;
- tasvirlarni taqqoslash va turli dasturiy vositalar yordamida ularni qayta ishlash;
- matnlar yoki turli ko’rgazmali materiallarda kerakli joylarni belgilash va ular yordamida boshqa tushuntiruvchi ma'lumotga ega bo’lish (gipermedia va gipermatn texnologiyasi);
uzluksiz musiqali yoki boshqa audio imkoniyatlariga ega bo’lish; - uzluksiz musiqali yoki boshqa audio imkoniyatlariga ega bo’lish;
- film va videotasmalardagi videofragmentlardan va "stop-kadr" effektlaridan foydalanish;
- ma'lumotlar omborini disk mundarijasiga kiritish, obrazlarning qayta ishlash usullari va animatsiya imkoniyatlari;
- Internet global tarmog‘iga ulanish imkoniyati;
- turli matn, grafika va tovush muharrirlari va kartografik ma'lumotlari bilan ishlash imkoniyatlari;
- avtomatik ravishda dasturiy mahsulotning butun mundarijasini ko’rib chiqish ("slayd-shou") yoki animatsiya va tovush bilan ta'minlangan «yo’lboshlovchi», ya'ni «gid»ni yaratish;
|
| |