Himoyaning tashkiliy choralari

|
Himoyaning tashkiliy choralari
|
bet | 5/45 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #250258 |
Bog'liq Karimov-I.Axborotxavfsizligiasoslari (1)Himoyaning tashkiliy choralari – tashkiliy xarakterga ega bo‘lgan, axborot tizimi faoliyatini, xodimlar ishini, foydalanuvchilarning tizim bilan o‘zaro aloqalarini tashkillashtirishga mo‘ljallangan choralardir. Ush- bu choralar ichidan quyidagi asosiylarini ko‘rsatish mumkin:
xavfsizlik siyosatini shakllantirish;
binoga kirishni tartiblash;
xodimlarning axborot tizimidan foydalanish uchun ruxsat etishni tartiblash;
axborot xavfsizligi talablariga rioya etmagan hollarda javobgarlikni aniqlash va ta’minlash.
Tashkiliy choralar o‘z holicha axborot xavfsizligi vazifalarini hal eta olmaydi. Ular himoyaning fizik va texnik choralari bilan birgalikda ish- lashi zarur.
Fizik himoya nazorat qilinuvchi hududga g‘arazgo‘y kimsalarning jismoniy kirishiga qarshilik qiluvchi vositalar to‘plamini anglatadi. Ular turli ko‘rinishdagi mexanik, elektr yoki elektro-mexanik qurilmalar bo‘li- shi mumkin. Korxona yoki tashkilotning axborot xavfsizligini ta’minlash odatda, aynan fizik himoyani tashkil etishdan boshlanadi.
Axborot himoyasi choralari orasida texnik himoya muhim ahamiyat- ga ega. U axborot tizimlarida ma’lumotlarni texnik, dasturiy va dasturiy- texnik vositalar yordamida himoya qilishni nazarda tutadi.
O‘zbekiston Respublikasining 2002-yil 12-dekabrdagi «Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to‘g‘risida»gi qonunida1 axborotni muhofaza qilish bo‘yicha quyidagi ta’rif keltirilgan:
Axborotni muhofaza etish - axborot borasidagi xavfsizlikka tahdidlar- ning oldini olish va ularning oqibatlarini bartaraf etish chora-tadbirlari.
Saqlash, o‘zgartirish, uzatish va ma’lum maqsadlar uchun foydalanish obyekti bo‘lgan tevarak olam haqidagi ma’lumotlarni, keng ma’noda axborot deb tushunish mumkin. Bu tushunchaga ko‘ra inson, uning hayot tarziga va harakatlariga ta’sir etuvchi doimiy o‘zgaruvchi axborot maydoni ta’sirida bo‘ladi. Axborot o‘z tavsifiga ko‘ra siyosiy, harbiy, iqtisodiy, ilmiy-texnik, ishlab chiqarishga yoki tijoratga oid hamda maxfiy, konfi- densial yoki maxfiy bo‘lmagan bo‘lishi mumkin.
Maxfiy axborot – foydalanilishi qonun hujjatlariga muvofiq cheklab qo‘yiladigan hujjatlashtirilgan axborot2.
Hujjatlashtirilgan axborot esa identifikatsiya qilish imkonini beruvchi rekvizitlari qo‘yilgan holda moddiy jismda qayd etilgan axborotdir.
Konfidensial axborot deganda mamlakat qonunchiligi bilan foydalanish cheklanadigan hujjatlardagi axborot tushunilib, unga xizmat, kasbiy, tijorat va boshqa turdagi axborotlar kiradi3.
O‘zbekiston Respublikasining 1993-yil 7-maydagi 848-XII-sonli
«Davlat sirlarini saqlash to‘g‘risida»gi qonunning4 1-moddasida davlat sirlari tushunchasi berilgan:
«Davlat tomonidan qo‘riqlanadigan va maxsus ro‘yxatlar bilan chegaralab qo‘yiladigan alohida ahamiyatli, mutlaqo maxfiy va maxfiy harbiy, siyosiy, iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va o‘zga xil ma’lumotlar O‘zbekiston Respublikasining davlat sirlari hisoblanadi».
1 Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг ахборотномаси. – 2003. –
№ 1. – 2-м.
2 Ўзбекистон Республикасининг «Ахборот эркинлиги принциплари ва кафолатлари тўғрисида»ги 2002 йил 12 декабрь қонуни // Ўзбекистон Республи- каси Олий Мажлисининг ахборотномаси. – 2003. – № 1.
3 «Ахборот-коммуникация технологиялари изоҳли луғати (иккинчи нашри)
www/undp.uz, www.ictp.uz.
4 Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг ахборотномаси. – 1993. –
№ 5 – 232-м.
Mazkur qonunning 3-moddasida davlat sirlarining kategoriyalari keltirilgan:
«O‘zbekiston Respublikasining davlat sirlari – davlat, harbiy va xizmat sirlarini qamrab oladi.
Oshkor etilishi respublika harbiy-iqtisodiy imkoniyatlarining sifat holatiga salbiy ta’sir etishi yoki O‘zbekiston Respublikasining mudofaa qobiliyati, davlat xavfsizligi, iqtisodiy va siyosiy manfaatlari uchun boshqa og‘ir oqibatlar keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlar davlat sirini tashkil etadi.
Oshkor etilishi O‘zbekiston Respublikasining mudofaa qobiliyati, davlat xavfsizligi va Qurolli Kuchlari uchun og‘ir oqibatlar keltirib chiqa- rishi mumkin bo‘lgan harbiy xususiyatga ega ma’lumotlar harbiy sirni tashkil etadi.
Oshkor etilishi O‘zbekiston Respublikasi manfaatlariga zarar yetka- zishi mumkin bo‘lgan fan, texnika, ishlab chiqarish va boshqaruv sohasiga doir ma’lumotlar xizmat sirini tashkil etadi».
Axborotlashtirish jarayonining jadallashuvi munosabati bilan jamiyat- ning barcha sohalarida axborot muhofaza qilish muammosi tobora dolzarb bo‘lib bormoqda. Konfidensial axborotlar va davlat sirlariga taalluqli bo‘lgan maxfiy axborotlar muhofazaga muhtojdir.
Umuman olganda axborot muhofaza qilish yoki axborot himoyasi axborot xavfsizligi sohasi mutaxassislari va g‘arazgo‘y kimsalar orasidagi qarama-qarshilikni ifodalaydi. G‘arazgo‘y kimsa – noqonuniy yo‘llar bilan axborotning qonuniy foydalanuvchilaridan axborotni oluvchi, o‘zgartiruv- chi yoki yo‘q qiluvchi subyektdir.
Axborot himoyasi zaif tuzilmali vazifa bo‘lib, uni quyidagicha tavsiflash mumkin:
samarali himoyani tuzishga ta’sir ko‘rsatuvchi omillarning ko‘pligi;
aniq dastlabki kirish ma’lumotlarining yo‘qligi;
dastlabki ma’lumotlar to‘plami bo‘yicha aniq optimal natijalarni olish imkonini beradigan matematik usullarning yo‘qligi.
Zaif tuzilmali vazifalarni yechishda tizimli yondashuv asos bo‘lib xizmat qiladi. Shu sababli axborot himoyasi masalasini hal etishda xizmat vazifasi axborot xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan elementlar to‘plami- dan iborat bo‘lgan axborot himoya tizimini hosil qilish lozim bo‘ladi. Har qanday tizimga kirish – bu tizim holatini o‘zgartiruvchi ta’sirlardir. Axbo- rot himoya tizimi uchun kirish ham ichki, ham tashqi tahdidlar hisoblanadi.
|
| |