nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O harfini yozishda o‘quvchilar ko‘pincha quyidagi xatoga yo‘l 
qo‘yadilar: 
1. O

181
Kichik
a harfining unsurlari qo‘shib yoziladi. U o‘zidan keyin
yoziladigan harflar bilan ham oson bog’lanadi. Kichik
a harfini yozish
uchun birinchi navbatd cho‘zinchoq doira o‘tkaziladi va qo‘lni daftardan
olmasdan turib ikkinchi elementi tushiriladi:
Bu harfning yozilish shaklini o‘quvchilar juda yaxshi o‘zlashtirib
olishlari zarur. Agar uning yozilish tarzini yaxshi o‘zlashtirib ololmasalar
qo‘lni uzib yozishga o‘rganib qoladilar. Shuning uchun o‘qituvchi
o‘quvchilarga ba harfning yozilishini qayerdan
boshlashni va qayerda
tugatishni doim eslatib turishi lozim.
O‘quvchilarning yozuvida quyidagicha noto‘g’ri yozilgan
a harflarini
uchratish mumkin:
1. Ikkinchi (osti ilmoqli tayoqcha) unsuri birinchi cho‘zinchoq doira
unsuridan yuqorga chiqib ketadi:
2. Cho‘zinchoq doira shaklidagi
unsurini ochiq qoldirib, unsurlarni to‘g’ri
bog’lay olmaydilar:
3. Unsurlarning qo‘shilish joyida burchak (joy) qoldirmaydilar:
182
O‘qituvchi bunday xatolarni tuzatish uchun doskada yana qayta (katta
o‘lchamda) to‘g’ri yozilishini ko‘rsatib berishi lozim.
Kichik
g harfi ikki unsurdan iborat bo‘lib, o‘zidan keyingi harflar bilan
oson bog’lanadi:
Bu harf yozilish shakli jihatidan sodda bo‘lishiga qaramay o‘quvchilar
quyidagi xatolarga yo‘l qo‘yadilar:
Bu xatolarni tuzatish uchun harflar bilan bir qatorda,
osti ilmoqli, uzun
tayoqcha shaklidagi unsurini yozdirish va ularni qiyos qilib ko‘rsatish lozim.
O‘quvchilar
g’ harfini yozish jarayonida ham asosan shundy xatolarga yo‘l
qo‘yadilar.
Kichik
p harfi unsurlarga ajratilmay bir butun shaklda yozdiriladi. Bu
harfni yozishda qatorlar orasining o‘rtasidan pastki qatorlar orasining
o‘rtasigacha uzun tayoqcha tushiramiz, keyin esa qo‘l
harakatini uzmay
tayoqcha bo‘ylab yuqoriga ko‘taramiz va satrlar orasini to‘ldirib tayoqchaga
ulangan
o yozamiz.
183
Bu harfni yozishda o‘quvchilarning xatida quyidagi kamchiliklarni
uchratish mumkin:
1. Qo‘l harakatini uzib, unsurlarini alohida-alohida yozish:
2. Uzun tayoqcha shaklidagi chiziqning ustidan qo‘lni
qayta aniq
yurgiza olmaydilar, burilish chizig’ini daftar chizig’ining ostidan
boshlaydilar:
3. Harf unsurlarining qiyaligini to‘g’ri saqlay olamydilar:
Bunday kamchiliklarning oldini olish uchun o‘quvchilarning
diqqatini
harf unsurlarining to‘g’ri yozilishiga tortib, quyidagicha mashqlar o‘tkazish
lozim:
Kichik
q harfi kichik
o harfiga osti tugunchakli unsurini qo‘shib yozish
orqali hosil bo‘ladi:
184
Ushbu harfni yozishda quyidagi xatolarga yo‘l qo‘yadilar:
1. Birinchi va ikkinchi unsuri noto‘g’ri bog’lanadi:
2. Ikkinchi unsurning keyingi harfga bog’lanadigan ilmoqi qator
o‘rtasidan emas, balki pastroqdan qo‘yiladi:
DROP TABLE < jadval nomi >

74
NULL qiymat bo`lishini taqiqlash uchun so`rov quyidagicha yoziladi:
CREATE TABLE STUDENT (Student_ID INTEGER NOT
NULL, Surname CHAR(25) NOT NULL,
Name CHAR(10) NOT NULL,
Stipend INTEGER,
Kurs INTEGER,
City CHAR(15),
Bithday DATE,
Univ_ID INTEGER);
Ba‟zi hollarda biror maydonga kiritilayotgan
barcha qiymatlar bir
biridan farq qilishi kerak. Bunda shu maydon uchun
UNIQUE
(yagona) so„z ishlatiladi.
Masalan Student jadvalida Student_ID qiymatlari farqli bo„lishi
uchun
so`rov quyidagicha yoziladi.
CREATE TABLE STUDENT (Student_ID INTEGER NOT NULL
UNIQUE,
Surname CHAR (25) NOT NULL,
Name CHAR(10 ) NOT NULL ,
Stipend INTEGER,
Kurs INTEGER,
City CHAR(15),
Bithday DATE);
Jadvalda kalit maydonlarni ishlatish komandasi quyidagicha yoziladi:
CREATE TABLE Student ( Student_ID INTEGER PRIMER
KEY,
Surname CHAR (25) NOT NULL,
Name CHAR(10 ) NOT NULL ,
Stipend INTEGER,
Kurs INTEGER,
City CHAR(15),
Bithday DATE,
Univ_ID INTEGER);
SQL tilida jadvalga ma‟lumotlar
kiritish, o„zgartirish va o`chirish
uchun ma‟lumotlarni manipulyasiya qilish (
DML) tilining uchta
75
komandasi ishlatiladi. Bular
INSERT (qo„shish),
UPDATE (tiklash
yangilash),
DELETE (o`chirish) komandalaridir.
INSERT komandasi jadvalga yangi satr qo„shishni
amalga
oshiradi. Sodda holda uning sintaksisi quyidagicha:
Teil II: Anforderungen an Präsenzphasen

Teil II: Anforderungen an Präsenzphasen
Die didaktisch-methodische Anforderungen an Präsenzphasen von Blended-Learning-Kursen befassen sich mit wesentlichen Aspekten des Lehrens und Lernens, insbesondere welche Lehr- und Lernarrangements in Blended-Learning-Kursen für ethische Bildung verfolgt werden. Die Didaktik als Wissenschaftsdisziplin der Pädagogik beschäftigt sich mit den Regeln des Lernens und den Zusammenhängen zwischen Lernen und Lehren. Unter didaktisch-methodischer Fragestellung wird nach der Methode sowie der Art und Weise der Vermittlung und der Aneignung von Kenntnissen und Kompetenzen gefragt.
Die didaktisch-methodischen Anforderungen an Präsenzphasen bilden deshalb eine zweite wesentliche Anforderungsgruppe und strukturieren welche Anforderungen an qualitativ gute Blended-Learning-Kurse gestellt werden müssen.
Die Qualitätskriterien dieser Gruppe sind:
1. Didaktische Blended-Learning Ansätze und Phasen
2. Vermittlungs- und Lernformen in Präsenzveranstaltungen
3. Didaktische Schritte für den ethischen Lehr- und Lernprozess
4. Didaktische Regeln und logische Lernverfahren
5. Didaktische Schwerpunkte der Präsenzphasen
6. Inhalte und Stufen ethischen Lernens und ethische Basiskompetenzen.
|
Yangi mavzuni mustaxkamlash

|
Yangi mavzuni mustaxkamlash
|
bet | 90/145 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #156614 |
Bog'liq 1- dars. Mavzu Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari DarsYangi mavzuni mustaxkamlash.
1. Quyidagi operatorlardagi xatoliklarni aniqlang va izohlang.
a) while 5*6 do SH:=sqr(2);
b) WHILE 5>6 do Od:=Od+l;
d) Repeat ie) rEpEaT s:=0 UntiL s:=0;
2. Quyidagi operatorlardagi takrorlanishlar sonini aniqlang.
a) x:= — 5; while X>0 do x:=x+2;
b) x:= -5; while X<10 do begin x:=x+2;x:=2*x; end;
d) i:=0; while i*i <=1.2 do i:=i+0.1;
e) k:=5; while k /5 <= 2.5 do k:=k+1.5;
f) t:=100; repeat t:= t/10; until t<=0.1;
g) x:=0; repeat x:=x+l/10; until sqr(x)>=6/5;
Uyga vazifa: 8-9 mashqni dasturini tuzish.
Sana : _______________________
Sinf :_________________________
Mavzu: Shart bo’yicha takrorlash operatori mavzusini takrorlash 36-dars
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Shart bo’yicha takrorlash operatori mavzusini takrorlash.
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: O'quvchilarga shar bo’yicha takrorlash operatori yordamida dastur tuzish texnologiyasini o'rgatish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarda Paskal das- turlash tilida shart bo’yicha takrorlash operatori yordamida dasturlar tuzish ko'nikmasini shakllantirish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarda daqqatini maqsadli yo'naltirish xususiyatlarini shakllantirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda kompyuterdan samarali foydalanish tuyg'ularani shakllantirish.
|
O'quv
jarayonining mazmuni
|
Takrorlash parametri va uning qiymatlar to'plami. Tak-rorlanish tanasi. Begin va end ko'rsatmalari. Shart bo’yicha takrorlash operatorining ishlash prinsipi.While va repeat operatorlarining asosiy farqi va ularning qo'llanishi.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
| 10>
|
| |
GLOSSARIY
  
mavzu - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta
|
bet | 133/176 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 22,93 Mb. | | #115775 |
Bog'liq amaliy ishlanmaGLOSSARIY
mavzu
-
Atamaning o‘zbek tilida nomlanishi
|
Atamaning rus tilida nomlanishi
|
Atamaning ingliz tilida
nomlanishi
|
Atamaning ma‘nosi
|
Diller
|
Diler
|
Dealer
|
savdogar, iste‘molchi va ishlab chiqaruvchi o‗rtasidagi vositachi; o‗z hisobidan bitimlar
tuzadigan birja savdogari
|
Marka
|
Marka
|
Brand products sold
|
sotuvchi tovarlari yoki xizmatlarini raqib tovarlari yoki xizmatlaridan ajratib olish maqsadida ularni tanib olishga mo‗ljallangan nom, atama, belgi, timsol, chizma yoki
ular majmui
|
Iste‘molchi
|
potrebitel
|
Consumer
|
foyda olish bilan bog‘liq bo‘lmagan holda shaxsiy iste‘mol yoki boshqa maqsadlarda tovar sotib oluvchi, ish, xizmatga buyurtma beruvchi yoki shu niyatda bo‘lgan fuqaro
(jismoniy shaxs)
|
Ishlab chiqaruvchi
|
prodyuser
|
producer
|
iste‘molchiga sotish uchun tovar ishlab chiqaradigan korxona,tashkilot, muassasa yoki yakka tartibda faoliyat ko‘rsatuvchi tadbirkor
|
Tovar
|
tovarы
|
goods
|
ishlab chiqaruvchi faoliyatining iste‘molchiga shartnoma bo‘yicha sotish uchun mo‘ljallangan mahsuli, shu jumladan,
import mahsuloti
|
Tovar (ish, xizmat) ning xavfsizligi
|
Tovarov (rabot, uslug), bezopasnost
|
Goods (works, services), security
|
tovarni iste‘mol qilish, undan foydalanish, uni saqlash, tashish yoki utilizatsiya qilishning, shuningdek, ish yoki xizmat natijalaridan foydalanishning odatdagi sharoitlarida iste‘molchining hayoti, sog‘lig‘i yoki mol - mulkiga va atrof - muhitga zarar yetkazish ehtimoli
bilan bog‘liq.
|
|
| |
- dars. Mavzu: Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari

|
- dars. Mavzu: Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari
|
bet | 96/145 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #156614 |
Bog'liq 1- dars. Mavzu Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Dars42- dars. Mavzu: Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: o’quvchilarga Paskalning shakllar chizish operatorlari haqida haqida ma’lumot berish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarda Paskalda shakllar chizish operatori yordamida dasturlar tuzish ko'nikmasini shakllantirish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarda daqqatini maqsadli yo'naltirish xususiyatlarini shakllantirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda kompyuterdan samarali foydalanish tuyg'ularani shakllantirish.
|
O'quv
jarayonining mazmuni
|
Paskalda shakllar chizish protseduralari. SetColor (rang) –chiziq rangini tanlash SetBkColor(rang) –fon rangini tanlash protseduralari. Joriy rang tushunchasi. Line(X1,Y1,X2,Y2), Circle(X,Y,R) va boshqa protseduralarning vazifalari.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash.
|
|
| |
-§. Tezkor-dispetcherlik boshqaruvi

33. Dispetcherlik xizmati rahbariyati va xizmatchilar qonunchilikka muvofiq
quyidagilarni ta’minlashga javobgardir:
yagona elektr energetik tizimning ishonchli va tejamli ishlashini;
yagona elektr energetik tizim asosiy tarmoqlarining ishonchli tezkor sxemalarini
o‘z vaqtida ishlab chiqishni;
yagona elektr energetik tizimining barqaror ishlashini;
elektr energiyasi sifati bo‘yicha talablar bajarilishini;
elektr energiyasini uzatishga uning sarfi me’yorlarini va tasdiqlangan maqbul
rejimdan asoslanmagan holda chetga chiqilishi tufayli me’yordan yuqori sarflarni
yo‘qotishni.
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 74

|
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa505978ELEKTR ENERGIYASINI ISHLAB CHIQARISH, UZATISH VA TAQSIMLASH
QOIDALARINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA
[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2006 yil 18 fevralda 1546-son
bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan]
(O‘zbekiston Respublikasi Elektr energetikada nazorat bo‘yicha davlat
inspeksiyasi boshlig‘ining 2011 yil 20 apreldagi 5-son (ro‘yxat raqami 1546-1, 2011 yil
25 may), 2013 yil 13 sentyabrdagi 8-son (ro‘yxat raqami 1546-2, 2013 yil 27 sentyabr)
va 2018 yil 10 yanvardagi 1-son (ro‘yxat raqami 1546-3, 2018 yil 6 fevral) buyruqlari
bilan kiritilgan o‘zgartirish va qo‘shimchalar bilan.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004 yil 1 martdagi 96-sonli
qarori bilan tasdiqlangan «Elektr energetikada nazorat bo‘yicha («O‘zdavenergonazorat»)
davlat inspeksiyasi to‘g‘risidagi nizomga asosan buyuraman:
1. Ilova qilinayotgan Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash
qoidalari tasdiqlansin.
2. Mazkur buyruq O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligida davlat
ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiradi.
3. Ushbu buyruqning bajarilishini nazorat qilishni o‘z zimmamda qoldiraman.
Elektr
energetikada
nazorat
bo‘yicha
davlat
inspeksiyasi
«O‘zdavenergonazorat» boshlig‘i B. G‘ULOMOV
Toshkent sh.,
2005 yil 26 dekabr,
232-son
«O‘zdavenergonazorat» inspeksiyasi boshlig‘ining 2005 yil 26 dekabrdagi 232-
son
buyrug‘i
bilan
TASDIQLANGAN
Elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash
QOIDALARI
Mazkur Qoidalar O‘zbekiston Respublikasining
«Energiyadan oqilona
foydalanish to‘g‘risida»gi (O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi,
1997 y., 4-5-son, 118-modda) va «Elektr energetikasi to‘g‘risida»gi (O‘zbekiston
Respublikasi qonun hujjatlari to‘plarni, 2009 y., 40-son, 431-modda) qonunlariga
muvofiq elektr energiyasini ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va sotish jarayonining
yagona tartibini o‘rnatadi, shuningdek ushbu jarayonda ishtirok etayotgan ho‘jalik
yurituvchi sub’ektlarning o‘zaro munosabatlarini belgilaydi.
|
| |
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 162

|
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} Pdf ko'rish
|
bet | 162/199 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,08 Mb. | | #236514 |
Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa505978Nazorat savollari:
1.Balandlikda bajariladigan ishlar qanday amalga oshiriladi?
2. Ish joyi qnday tartibda jihozlanadi?
3. Elektr himoya vositalariga nimalar kiradi?
4. Yuk ko‘tarish mashinalarini sanab bering?
2-mavzu. Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik texnikasi
boʼyicha xodimlarga qoʼyiladigan talablar.
Xodimlarning malakasini oshirish va bilimlarini tekshirish tartibi elektr
energetikasi ob’ektlarida xodimlar bilan ishlashni tashkil qilish talablariga muvofiq
amalga oshirilishi shart.
Zararli va xavfli mehnat sharoitlarida ishlaydigan ishchilar va muhandis-
texnik xodimlar (keyingi o‘rinlarda — MTX) xodimlarni tibbiy ko‘rikdan
o‘tkazish tartibi talablariga muvofiq tibbiy ko‘rikdan o‘tishlari shart.
Elektr qurilmalariga xizmat ko‘rsatayotgan ishchi va xizmatchilar,
o‘zlariga yuklatilgan vazifalar doirasida ushbu Qoidalarni bilishlari va ushbu
Qoidalarga
1-ilovaga
muvofiq elektr xavfsizligi bo‘yicha guruhga mansub
bo‘lishlari shart.
Qo‘yilgan talablarga javob beradigan xodimga belgilangan namunadagi
guvohnoma beriladi va xodim guvohnomani ish vaqtida o‘zi bilan olib yurishi
shart.
Xavfsizlik bo‘yicha qo‘shimcha talablar qo‘yiladigan ishlarni (maxsus
ishlarni) bajarish huquqiga ega bo‘lgan xodimlar guvohnomasida bilimlar
sinovidan o‘tganligi haqida belgilangan namunadagi yozuv bo‘lishi shart. Bunday
ishlarga quyidagilar kiradi:
balandlikda bajariladigan ishlar;
tok o‘tkazuvchi qismlarda, kuchlanish ostida bajariladigan ishlar:
izolyatorlarni tozalash, yuvish va almashtirish, simlarni ta’mirlash, izolyatorlarni
va biriktiruvchi qisqichlarni o‘lchov shtangasi bilan nazorat qilish, troslarni
moylash;
bosim ostida ishlaydigan idishlarga xizmat ko‘rsatish;
uskunalarni yuqori kuchlanish ostida sinash (megaommetr bilan ishlashdan
tashqari).
Maxsus ishlar ro‘yxati korxona rahbariyati ko‘rsatmasiga binoan, mahalliy
sharoitlarni hisobga olgan holda to‘ldirilishi mumkin.
O‘n sakkiz yoshdan kichik shaxslarning mehnati qo‘llanishi taqiqlanadigan
noqulay mehnat sharoitlari ishlariga jalb qilinishi taqiqlanadi.
Nazorat savollari:
|
| |
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 160

|
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} Pdf ko'rish
|
bet | 160/199 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,08 Mb. | | #236514 |
Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa505978
NAMANGAN – 2022
Ushbu uslubiy koʼrsatma bakalavriaturaning Mehnat muhofazasi va texnika
xavfsizligi yoʼnalishlarida taʼlim olayotgan talabalar uchun «Elektr xafvsizligi»
fanidan oʼtkaziladigan seminar mashgʼulotlarni oʼzlashtirishda foydalanishga
moʼljallangan.
Tuzuvchilar:
kat.oʼqit. Sh.Mamadaliev
kat.oʼqit. Yo. Yoqubjanova
Taqrizchi:
Z.Turaev
– NamMQI, Kimyoviy texnologiya kafedrasi professori, t.f.d.
Ushbu ma’ruzalar matni Mehnat muhofazasi va ekologiya kafedrasining 20 yil «___»
________________dagi «_____» -son yig‘ilishida muhokamadan o‘tgan va fakultet
kengashida muhokama qilish uchun tavsiya etilgan.
Kafedra mudiri: ________________ M.Sobirov
Energetika va mehnat muhofazasi fakultetining kengashida muhokamadan o‘tgan va
foydalanishga tavsiya etilgan.
(20 yil «___» _______________dagi «_____» -sonli bayonnoma).
Fakultet kengashi raisi: ________________ R. Soliev
O‘quv-uslubiy boshqarma boshlig‘i:
_________ I.Sayfullaev
Namangan muhandislik–qurilish instituti o‘quv-uslubiy kengashida ko‘rib chiqilgan
va tavsiya qilingan. «__»___20 y.dagi __sonli majlis bayoni. (__- son bilan ro‘yhatga
olingan).
1-mavzu. Elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda xavfsizlik
|
| |
G.D.Karpechenko - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

G.D.Karpechenko karam (Brassica
oleraceae) bilan turp ( Raphanus sativus)ni chatishtirib duragay olgan. Bunday avlodlararo
duragaylarning vegetativ organlari kuchli rivojlansa ham ular pushtsiz bo‘lgan. Chunki avlodlararo
duragaylarda xromosomalar soni 18 bo‘lsa ham, ularning 9 tasi karamga, 9 tasi turpga tegishli
bo‘lgani sababli ularning univalentlari bir-biri bilan kon’yugatsiyalanmaydi va oqibatda
gametallarni hosil bo‘lishi normal bormaydi. G.D.Karpechenko urug‘chi va changchi
gametalarining ayrimlari ikki avlodning xromosomalar yig‘indisiga (9R+9B) ega ekanligini
aniqladi. Bunday diploid to‘plamli xromosomaga ega urug’chi va changchi gametallarni o‘zaro
chatishishidan 36 xromosomali tetraploid nasl beruvchi o’simliklar olindi.
Har-xil sondagi xromosomalar yig’indisiga ega bo’lgan tur va avlodlarni chatishtirishdan olingan
duragaylar
uzoq duragaylar
deyiladi. Misol,
bug’doy bilan
javdarni chatishtirish. Bu duragayda bug’doy va javdarning gaploid xromosomalar yig’indisi to’planadi.
Tabiatda turlararo duragaylanish oqibatida har xil tur xromosomalarini bir organizmda
mujassam bo‘lish imkoniyati tug‘iladi.
Bug‘doyning tetraploid va geksoploid, 28, 42 xromosomali,
g’o‘zaning tetraploid xromosomali turlari mavjudligi bunga yorqin misoldir.
Akademik
A. Abdullayev fikriga ko‘ra g’o’zaning 52 xromosomali turlari eski va yangi
dunyo g‘o’zalarining 2p=26 xromosomali turlarini o’zaro chatishishidan hosil bo‘lgan F
1
duragaylarning xromosomalarni ikki marotaba ortishi hisobiga ro‘y bergan bo‘lishi mumkin.
Aneuploidiya yoki
getyeroploidiya hodisasi xromosomalar karra ortishi emas, aksincha,
son jihatdan ortishi yoki kamayishi bilan aloqador. Ayrim holatlarda meyoz jarayonida
xromosomalar ikki qiz hujayraga teng taqsimlanmasligi mumkin. Bunday holat natijasida bir
gametaga bitta, ikkita yoki uchta xromosoma ortiqcha, ikkinchi gametaga shuncha xromosoma
kam taqsimlanadi.
Xromosomalar yig’indisi
Tibbiyot genetikasi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 102/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmuaTibbiyot genetikasi
ning vazifalari odam irsiy kasalliklarini tashxis qilish, davolash va
profilaktika usullarini ishlab chiqish.
Radiatsion genetika
ning vazifasi rentgen, gamma nurlanishning tirik organizmlarga
ko‘rsatgan ta’sirini tekshirishdan iborat.
Filogenetika
— organizmlar va ular populyatsiyalari o‘rtasidagi genetik qarindoshlik
darajasini, evolyutsion divyergensiya va tur paydo bo‘lish genetikasini tadqiq qiladi.
Populyatsion genetika
hayvon va o‘simlik populyatsiyalarida genlar va genotiplar,
evolyutsiyaning boshlang’ich omillari: mutatsiyalar, genlar dreyfi, migratsiyalar, tanlanish
ta’sirida qanday o‘zgarishini o’rganadi.
Pedagogik genetika
ning mavzusi oliy nerv faoliyati bilan bog’liq bo’lgan aql-idrok,
qobiliyat, iste’dod, nutq kabi xususiyatlarning genetik asoslarini tadqiq etishdan iborat.
4.Genetika fanining rivojlanish istiqbollari va hozirgi zamondagi vazifalari
Irsiyaning moddiy negizi DNK moddasi ekanligini va uning biologik xususiyati hujayrada
oqsil sintezini boshqarishi, gen -DNK molekulasining bir molekula oqsil sintez qilinishini
ta’minlovchi bir qismi ekanligini ochilishi, hozirgi vaqtda yangi yo‘nalish gen injensriyasini
yuzaga kelishiga olib keldi. Hozirgi vaqtda gen injenyeriyasi usullari yordamida insoniyat tirik
organizmlar irsiyatni o‘zgartirish imkoniyatga ega bo‘lmoqda. Genlarni bir organizmdan
ikkinchisiga o‘tkazish, shu yo‘l bilan esa yangi shakllar yaratish, inson salomatligi uchun zarur
dori-darmonlarni sanoat asosida ko‘plab ishlab chiqarish usullariga ega bo‘ldik:
a)
Gen injenyeriyasi yerishgan yutuqlar genlarni bakteriya hujayrasiga o‘tkazib,
fermentlar, garmonlar, dori-darmonlar va boshqa mahsulotlarni ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi.
Masalan: 1977 y,
Boyyer
insulin va samototropin genini sintezlab ichak tayoqchagi
bakteriyasiga o‘tkazdi va bakteriyalar yordamida bu moddalarni ko‘plab ishlab chiqarishni
yo‘lga qo‘ydi.
|
| |
p+1 - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 204/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmua2p+1
bo’lgan organizm
trisomin
,
2p-1
bo’lsa,
monosomin
,
2p+2
bo’lsa,
tetrosomin
,
2p-2
bo’lgani
nullisomin
organizm deyiladi. Organizmlarda xromosomalar
gaploid sondagiga nisbatan ortishi yoki kamayishi
getyeroploidiya
deyiladi. Bunday xol
bangidevona
o’simligida aniqlangan. Bu o’simlikda
12
juft xromosoma bo’lib,
12
turi mavjud. Bu
genlari bor o’simliklar chatishtirilsa mevasining shakliga va rangiga turlicha ta’sir etadi. Bu hodisa
odamda ham aniqlangan. Odam jinsiy hujayrasida xromosomalar 46 ta O’rniga 47 ta bo’lib qolsa,
tug’ilgan bolada Daun kasalligi bo’ladi, ya’ni aqliy jihatdan zaif bo’ladi. Tanasida keskin nomutano-
siblik yuzaga keladi. Bunga qushimcha bitta X xromosoma sabab bo’ladi.
Xromosomalarning son jihatdan ortiqcha yoki kam bo‘lishi fenotipda bir qancha o‘zgarishlarni
keltirib chiqaradi. U ayniqsa odamlarda va hayvonlarda kamomat-likka sababchi bo‘ladi.
Odamlarda 13,18 xromosomalarini bittaga ortib ketishi oqibatida
Patau, Edvards
sindromi
kuzatiladi. Bunday xromosoma to‘pllarniga ega bolalar tana tuzilishi, organlar sistemasida juda
ko‘p g‘ayri tabiiy o‘zgarishlar sodir bo‘lgani uchun ular o‘lik holda tug‘iladi yoki tug‘ilsalar ham
tezda o’ladilar.
Agar o‘simlik changida bitta ortiqcha xromosoma bo‘lsa, u changchini hosil etmaydi, urug‘chi
hujayrasida bitta ortiqcha xromosoma bo‘lgan taqdirda u hayot-chan bo‘ladi.
Odatda, hujayrada yadrodagi asosiy xromosomalar (A tipidagi) dan tashqari qo‘shimcha (B
tipidagi) xromosomalar ham uchraydi. B tipidagi qo‘shimcha xromo-somalar ikki urug‘pallali
o‘simliklarning 510 turida, bir urug‘pallali o‘sim-liklarning 1007 turida, hasharotlarning 40%
turida topilgan. B tipdagi xromosoma-lar to‘liq getyeroxromatindan tashkil topgan bo‘lib organizm
rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. B xromosomaning qanday vazifa bajarishi hali aniqlanmagan.
|
| |
Siqilgan gazda ishlaydigan uskuna

186
kamayganda yonib, haydovchini ballon-larda 10-12 km. ga etadigan gaz qolganligi tug’risida
ogohdantiradi.
Reduktordan (20) gaz filtrli elektromagnit klapanga (6) keladi. Bu klapan dvigatelni
yurgazish paytida ochiladi va gaz trubka (7) orqali past bosimli reduktorga (3) kiradi.
Reduktor (3) ikki pog’onali bo’lib, undagi bosim deyarli atmosfera bosimigacha pasayadi.
Dvigatel ishlayotgan paytda gaz karbyurator - aralashtirgichga (21), salt ishlash rejimida bo’lsa,
shlang (2) orqali to’g’ridan-to’g’ri drossel orti bo’shlig’iga kirib keladi.
Past bosimli reduktor (3) karbyurator-aralashtirgichga kiradigan gaz bosimini pasaytiradi,
zarur tarkibdagi aralashma tayyorlash uchun gazni dozalaydi va dvigatel to’xtaganda gaz
magistralini uzib qo’yadi.
Dvigatelni benzinda ishlashi karbyurator-aralashtirgichga (21) ulangan, benzin bilan
ta’minnlovchi standart ta’minnlash tizimi orqali amalga oshiriladi.
Siqilgan gazlar uchun po’lat ballonlar, tashqi diametri 219 mm va devorlarining qalinligi
6,5-7,0 mm bo’lgan choksiz quvurlardan yasaladi. Ballon sig’imi 50 l.
1-rasm. Gaz ballon armaturalari chap tomonda joylashgan gaz ballonli yonilg’i tizimining
asosiy shakli: 1- gaz aralashtirgich; 2- salt ishlash tizimining shlangi; 3- past bosimli reduktor; 4-
yurgazish klapanidan gaz aralashtirgichga o’tkazilgan shlang; 5- elsktromagnit klapandan past
bosimli reduktorga o’tkazilgan shlang; 6- gaz filtrli elektromagnnt klapan; 7- o’tkazish shtusteridan
elektromagnitga o’tkazilgan trubka; 8- yuqori bosimli reduktorning saqlagich klapanidan gazlarni
olib ketuvchi shlang; 9- orqa guruh ballonlar ventili; 10- to’ldirish ventili; 11- krestovina; 12-
krestovinadan gaz isitgichga ketgan turbka; 13- asosiy sarflash ventili; 14- old guruh ballonlar
ventili; 15- yonilg’i baki; 16- yuqori bosim manometri; 17- yonilg’ini dag’al tozalash filtri, 18- gaz
isitgich; 19- gaz isitgich shohobchasi; 20-yuqori bosimli reduktor; 21- karbyurator-aralashtirgich;
22-elektromagnit klapanli yonilg’ini mayin tozalash filtri; 23- yokilg’i nasosi
Gaz ballonli yonilg’i tizimini takomillashtirish va yong’inga qarshi xavfsizligini oshirish
maqsadida ZIL-138A avtomobilida ballonlar bo’g’zini avtomobilning o’ng tomoniga joylashtirib
o’rnatish mumkin. Tizimning o’ziga xos tomoni shundaki, yuqori bosimli reduktor kabinaning
kapot ostidagi oldingi devoriga o’rnatilgan. Reduktor kronshteyni bir vaqtni o’zida gaz isitgich
hamdir. Shu maqsadda, qo’shimcha kronshteynga trubka payvandlangan bo’lib, unga shlang
bo’ylab kabina isitgichining krani orqali dvigatelning sovitish tizimidan issiq suyuqpik kirib turadi.
Kronshteyn bo’shlig’idan suyuqlik, shlang orqali kabina isitgichining radiatoriga, so’ng dvigatelni
sovitish tizimi nasosiga yo’naladi. Yuqori bosim-li reduktor membranasi tasodifan yirtilib qolganda
yong’in xavf-sizligini ta’minnlash maqsadida, gaz reduktor qalpog’i va saqpagich klapanidan
alohida quvuryo’llar vositasida kapot osti bo’shlig’idan tashqariga olib ketiladi.
Suyultirilgan gazda ishlaydigan gaz ballonli uskuna

187
tarmog’ini o’chirish bilan amalga oshiriladi, 1-2 soatga to’xtaganda magistral ventil berkitiladi.
Ballon (5) tubida saqlagich klapan (2) (1,68 MPa da ochiladi), teskari klapani bo’lgan to’ldirish
ventili, ballonni maksimal to’lishni belgilovchi ventil va suyultirilgan gaz sathi datchigi joylashgan.
Ballonni to’ldirish uchun ventildan (4) foydalaniladi. Gazning
qizishi natijasida ballon
yorilib ketmasligi uchun uning 90 foiz hajmi to’ldiriladi, holos. Suyuq gaz sathi to’ldirilayotgan
paytda sathni ventil ko’rsatkichi (1) trubkasi yordamida nazorat qilinadi. Haydovchi gaz miqdorini
ko’rsatkich (3) yordamida kuzatish bilan nazorat qiladi. Gaz ballonli uskunalarga yonilg’i quyish
faqatgina gaz to’ldiruvchi shohobchalarda, dvigatel ishlamay turgan paytda ruxsat etiladi.
Ballonlarga suyultirilgan gaz quyayotganda muzlashdan ehtiyot bo’lish kerak.
Gaz qurilmalari
nosoz bo’lgan va gaz chiqib turgan gaz ballonli avtomobillarni ishlatish taqiqlanadi. Agar gaz
chiqishini bartaraf etib bo’lmasa, u holda uni (odamlar va olov manbalaridan olisda) atmosferaga
chiqarib yuboriladi.
Gaz ballonli avtomobillarni boshqarishga va ularga xizmat ko’rsa-tishga, maxsus
tayyorgarlikdan o’tgan, texminimum hamda xavfsizlik texnikasidan imtihon topshirgan shaxslar
qo’yiladi.
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 75

elektr energiyasining tranziti
— bir davlat elektr tarmoqlari orqali, boshqa
davlat hududida ishlab chiqarilgan va uchinchi davlat hududiga mo‘ljallangan elektr
energiyasini uzatish;
elektr qurilmasi
— elektr energiyasini ishlab chiqarish, transformatsiya qilish,
uzatish, taqsimlash hamda uni energiyaning boshqa turiga aylantirish uchun
mo‘ljallangan mashinalar, apparatlar, elektr uzatish tarmoqlari va yordamchi uskunalar
yig‘indisi (ular o‘rnatilgan inshootlar va binolar bilan birga);
elektr stansiyasi
— elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun mo‘ljallangan
qurilish qismidan, elektr energiyasini o‘zgartirish uchun uskunalardan va yordamchi
uskunalardan tashkil topgan elektr qurilma;
blok stansiyalar
— iste’molchilarning yagona elektr energetika tizimiga
bevosita yoki iste’molchilar tarmog‘i orqali ulangan, hamda tezkor-dispetcherlik
boshqaruvi tizimiga kiradigan elektr stansiyalari;
energetika korxonalari
— elektr energiyani (quvvatni) ishlab chiqarish, uzatish,
taqsimlash va sotish jarayonida ishtirok etuvchi korxonalar (elektr energiyani ishlab
chiqaruvchi korxonalar, magistral elektr tarmoqlari korxonalari, hududiy elektr
tarmoqlari korxonalari, blok stansiyalar, shuningdek magistral elektr tarmoqlari sifatida
foydalanilayotgan yuridik shaxslarning elektr tarmoqlari xo‘jaligi ob’ektlari);
,3-TAJRIBA IShI - Касбий психология

|
Касбий психология Pdf ko'rish
|
bet | 150/201 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #125447 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasi2,3-TAJRIBA IShI
Mavzu: Gaz ballonli avtomobillarni gaz taminot tizimiga texnik xizmat ko’rsatish
texnologiyasi
1. Ishdan maqsad
Gaz ballonli avtomobillarni gaz taminot tizimidagi (GTT) priborlarni diagnostikalash va
ularga texnik xizmat ko’rsatish ishlarini bajarish bo’yicha ko’nikmalarini hosil qilish.
II. Ish mazmuni
1. Avtomobillarni GTTini konstruktiv jihozlarini o’rganish.
2. Siqilgan va suyultirilgan gazlarda ishlaydigan GTT dagi asosiy qurilmalarni tuzilishi va
ularni ishlash prinstiplarini o’zlashtirib olish.
3. Avtomobillarni gaz apparaturasini tekshirish - sinash va sozlash tartibini o’rganish.
4. Gaz ballonlarni shahodatlash (osvidetelstvovanie) tartibi bilan tanishish.
III. Ishchi postidagi jihozlar
1. To’la komplektli Zil 138A eki Gaz 53-07 rusumli gaz ballonli avtomobil.
2. Asboblar komplekti.
3. Sozlash uchun maxsus asboblar.
4. Shtangenstirkul, pezometr.
IV. Umumiy malumotlar
Avtomobil dvigatellari uchun gazsimon yonilg’i, siqilgan yoki suyultirilgan holatlarda
ishlatiladi. Metan 20 MPa bosimfgacha siqiladi va qalin devorli ballonlarda saqlanadi. Etan, propan
va butan 1,6 MPa bosimda suyuq holatga o’tadi va ular ham shu ko’rinishda ballonlarda saqlanadi.
Gaz-havo aralashmasining detonatsiyaga turg’unligi, benzin-havo aralashmasiga qaraganda
yuqori bo’ladi. Bu esa dvigatelning siqish darajasini oshirish va iqtisodiy ko’rsatkichlarini
yaxshilashga imkon beradi. Gazli dvigatellarda aralashma deyarli to’liq yonadi va ishlatilgan
gazlarning zaharliligi ancha past bo’lganligidan atrof-muhit kam zararlanadi.
Gazlarning qo’llanilishi porshen va gilza devorlaridan moy par-dasini yuvilib ketishiga
barham beradi, yonish kameralarida qurum hosil bo’lishini kamaytiradi, benzin bug’lari
bo’lmaganligi uchun stilindr gilzalarining devorlaridagi moy kuyib ketmaydi, natijada dvigatelni
ishlash muddati va moy almashtirish davri 1,5-2 martaga uzayadi.
Biroq, gaz ballonli avtomobillarda ta’minnlash tizimi murakkab, yong’in va portlash
xavfsizligiga qo’yiladigan talablar esa yuqori bo’ladi. Gaz havo bilan aralashganda benzinga
nisbatan ko’p hajmni egallagani uchun gazli dvigatellarning quvvati karbyuratorli dvigatelga
qaraganda 10-20 foiz kam bo’ladi. Gaz ballonli uskunalarning katta vazni tufayli avtomobil
o’zining yuk ko’taruvchanlik imkoniyatining bir qismini yo’qotadi.
Siqilgan yoki suyultirilgan gazlarda ishlovchi dvigatellar, asosan, karbyuratorli dvigatellar
bazasida yaratiladi. Buning uchun karbyuratorli dvigatel maxsus gaz apparatlari va ballonlari bilan
jihozlanadi. Shu bilan birga benzinda ishlash qobiliyatini ham saqlaydi. Bu holatda oktanlar soni
100 birlikdan yuqori bo’lgan gazlarning detonastiyaga turg’unligini yuqoriligidan unumli darajada
foydalanilmaydi, chunki dvigatelning siqish darajasi, gazga qaraganda ancha oz bo’lgan, benzindagi
oktanlar soniga muvofiq tanlanadi.
|
| |
Kirish instruktaji (50 daqiqa) - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 49/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotKirish instruktaji (50 daqiqa)
O’quvchilarni bilimini faollashtirish:
1.Tezkor savol javob , aqliy hujum o’tkazadi. O’quvchilarlarning o’quv materialinio’zlashtirganlik darajasini aniqlab va ularni rivojlantirish maqsadida yangi mavzu bayoniga o’tadi
Yangi o’quv materiali bayoni
2.O’quv amaliyoti mashg’uloti mavzusi bo’yicha ma’lumot beriladi. Ish jarayoni tushuntiriladi.
Joriy instruktaji (135 daqiqa)
Yangi o’quv materiali amaliy mashq bajarish:
3.O’quvchilar ish joylari bilan taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo’riq texnologik harita hamda mustaqil ish bajarish uchun hom ashyo tarqatadi va ko’rsatmalar beradi
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar yo’l qo’ygan hatolari ko’rsatiladi.
Yakuniy instruktaji (15 daqiqa)
5.Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini tartibga keltirishni nazorat qiladi. Tayyorlangan maxsulotni qabul qiladi
Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog`lab mavzuni yakunlash
|
Savollarga javob beradi. Tinglaydi, chizadi, yozib oladi.
O’z ish joylarini egalaydi, mashg’ulot raxbari ko’rsatmalari va yo’riqli texnologik xaritaga rioya qilgan holda ish bajaradi. Yo’l qo’ygan xatolarni to’g’irlaydi.
Foydalanilgan jixozlarni mashg’ulot raxbariga topshiradi. Ish joylarini tartibga keltiradi.
|
Darsning yakuniy qismi 15-daqiqa
|
Yakunlash.
1.O’quvchilar amaliy mashg’ulot bo’yicha baxolar e’lon qilinadi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan ishlarining axamiyati va muximligiga o’quvchilar e’tibor qaratadi
3.Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan tanishtirib uyga vazifa beriladi.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
Jonlantirish uchun savollar

Jonlantirish uchun savollar:
1. Avtomobil kuzovini tozalash. Chetkali, zarrachali yuvish jixozi, avtomatik
tarzda yuvish qurilmasi.
2. Agregatlarni yuvish qurilmalari.
3. Kuzovlarni quritish jixozlari.
4. Ishlatilgan suvlarni tozalash. Loytindirgich, moybenzintutgich.
5. “KRISTALL” qurilmasi.
127
6-ilova
1.4-jadval
Nomi
Markasi,
modeli
Tasnifi
G’ildiraklarni
yuvish jihozi
KART
Wulkan
200
G’ildiraklarni granulalar bilan avtomatik tarzda yuvadi, ishchi
jarayon yopiq sikl bo’yicha suv va granulalar yordamida kimyoviy
qo’shimchasiz amalga oshiriladi, suv tarmo’giga ulanish talab
etilmaydi, qobi’gi ikki qavatli zanglamaydigan po’latdan
tayyorlangan. ‘Gildirak diametri 560-800mm,
G’ildiraklarni
yuvish jihozi
Kart
wulkan
300
analog Wulkan 200, katta si’gimli suv saqlagich va maxsus
konstruksiyali tindirgich bilan taminlanganligi suvni
almashtirguncha 2,5 barobar ko’p ‘gildirakni yuvish imkonini
beradi, hamda yuvish jihozini tozalash jarayonini soddalashtiradi.
Agregat va
detallarni
yuvish jihozi
L160
Avtomat tarzda isitadi va tozalaydi, korzina 1100x1100mm,
yuklash o’girligi 700kg gacha, detallarning maksimal balandligi
800mm, harorat diapazoni 0-75S, Isitish: gaz bilan, dizel-
29000Kkal/soat, quvvati 7,5 o/k
Katta
agregatlarni
yuvish jihozi
L210
Avtomat tarzda isitadi va tozalaydi, korzina 1300x1300mm,
yuklash o’girligi 700kg gacha, detallarning maksimal balandligi
900mm, harorat diapazoni 0-75S, Isitish: gaz bilan, dizel – 29000
Kkal/soat, quvvai 7,5 o/k
Agregat va
detallarni
yuvish jihozi
L190
Avtomat tarzda isitadi va tozalaydi, korzina 1300x1300mm,
yuklash o’girligi 700kg gacha, detallarning maksimal balandligi
900mm, harorat diapazoni 0-75S, Isitish: gaz bilan, dizel -
29000Kkal/soat, quvvat 7,5o/k
Detallarni
yuvish xihozi
L35F
Avtomat tarzda tozalaydi, istigichsiz, korzina diametri 380mm,
suyuqlik yuborilishi 52l/min, bosim 1,7Bar, nasos quvvati 0,55l/s,
yuklash o’girligi 70kg gacha, taymer 0-60min
Detallarni
yuvish xihozi
L331V
Avtomat tarzda tozalaydi, nasosi vertikal holatda joylashtirilgan,
isitish moslamasiga ega, korzina diametri 1150mm, detallarning
maksimal balandligi 700mm, suyuqlik yuborilishi 120l/min, bosim
3,5Bar, suyuqlikni isitish 10kVt,3f, yuklash o’girligi 350kg gacha
G’ildiraklarni
yuvish jihozi
Drester
550W
Granulalar bilan, dinamik suv yuborish soplosiga ega,
qo’z’galuvchan ‘gildirakli kronshteynli, ‘gildirak kengligi 135-
280mm, ‘gildirak diametri 560-800mm, yuklash balandligi 560mm,
yuvish vaqti 30,60,90,120 sek
7-ilova
1.14-rasm. Suvni tozalaydigan va undan qayta foydalanishga tayyorlaydigan "KRISTALL"
qurilmasining shakli
128
1.15-rasm. Yopiq siklli suv tozalash inshoati.
mavzu
|
-§. Elektr energiyasining davlatlararo o‘tkazmalarini hisobga olish

|
-§. Elektr energiyasining davlatlararo o‘tkazmalarini hisobga olishBog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa5059782-§. Elektr energiyasining davlatlararo o‘tkazmalarini hisobga olish
54. Elektr energiyasining davlatlararo uzatishlar O‘zbekiston Respublikasi
bojxona hududi elektr uzatish tarmoqlari orqali olib o‘tiladigan elektr energiyasining
bojxona
nazorati
va
rasmiylashtiruvini
amalga
oshirish
tartibi
to‘g‘risidagi
nizomga
(davlat ro‘yxati 1433, 2004 yil 17 dekabr) muvofiq davlatlararo
elektr uzatish tarmoqlari orqali amalga oshiriladi.
55. Elektr energiyasining davlatlararo o‘tkazmalarini hisobga olish elektr
energiyasini ishlab chiqarish va iste’mol qilish balansini shakllantirish, moliyaviy hisob-
kitobni amalga oshirish, ushbu oqimlarda elektr energiyasining texnologik sarfini
aniqlash, shuningdek elektr tarmoqlarining ish rejimlarini maqbullashtirish maqsadida
amalga oshiriladi.
56. Davlatlararo elektr uzatish tarmoqlari bo‘ylab elektr energiyasining
(quvvatining) o‘tkazmasiga bo‘lgan texnik talablar, shuningdek elektr energiyasining
hisob-kitob hisobini yuritish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa masalalar hukumatlararo
bitimlar asosida shartnomalarda kelishib olinadi.
57. Davlatlararo elektr energiyasi uzatmalari tarmoqlaridagi elektr energiyasining
hisob-kitob hisobini yuritish tizimlari mazkur bobning 1-paragrafi talablariga muvofiq
amalga oshirilishi kerak.
58. Davlatlararo elektr uzatish tarmoqlarida o‘rnatilgan hisob-kitob hisobini
yuritish tizimlari o‘zaro munosabatdagi tomonlar vakillari tomonidan birgalikda davriy
tekshiruvdan o‘tkazilishi kerak. Tekshiruv shartlari va tartibi tomonlarning shartnomasida
aniqlanadi.
59. YAgona elektr energiya tizimining magistral elektr tarmoqlari bo‘yicha elektr
energiyasining davlatlararo tranzit uzatmalari amalga oshirilishi mumkin. Elektr
energiyasining tranzit uzatmalari tartibi va shartlari hukumatlararo bitimlar va xalqaro
huquq normalari asosida shartnomalarda aniqlanadi.
|
| |
Yakuniy - Касбий психология

126
3-ilova
4-ilova
1.1-jadval
Nomi
Markasi, modeli
Tasnifi
Supurish
mashinasi
KSM 750 B XL
Quvvati 5 o.k. ga ega bo’lgan Xonda dvigatelli,
ishlab chiqarish qobiliyati 4000 m
2
/soat, o’tish
kengligi 100 mm, konteyneri hajmi 40 litr, ishchi
tezligi 4 km
/soat, tashqi o’lchamlari 1240x690x1150
mm, massasi 80kg (11.1-rasm).
Qo’z’galuvchan
va qo’z’galmas
changyutgichlar
LAVOR
Quvvati - 1,5 kVt
So’rish qobiliyati - 3190 mm simob ust.
Havo oqimi - 140 m
3
/s
5-ilova
1.2-jadval
Nomi
Markasi, modeli
Tasnifi
Shlangali yuvish
jihozi
Elite DSHH 2840T
Shlangali yuvish
jihozi
HDS 558/698/798
CSX Eco
Suv harorati 80
°S gacha, 5-7 MPa bosimda, bu’g
harorati 140
°S gacha, bosimi 1,4-1,6 MPa
1.3-jadval
Nomi
Markasi,
modeli
Tasnifi
Avtomobilni yuvish
jihozi
UPM-95
Jihoz suv nasosi, suvni yuqori va past bosimda
aylantirish tizimi, yonil’gi ta’minot tizimi, elektr
tizimi va mexanik elementlarga ega bo’lgan shassi
dan tashkil topgan.
Avtomobilni yuvish
jihozi
M-121
Jihoz tebranuvchi sepgichli yuvish mexanizmlari,
nasos, 2 ta uzgich-ulagich, apparat shkafidan tashkil
topgan. Yuvish mexanizmlari yuritmasi sepgichni
harakatga keltiruvchi reduktorli elektrodvigateldan
tuzilgan. Ishlab chiqarish qobiliyati 30-40 avt./s ni
tashkil etadi.
Yuk avtomobillarini
zarrachali yuvish jihozi
M129
Jihoz ikkita oldingi va ikkita orqa yuvish
mexanizmlari, ivitish ramkasi, chayish ramkasi
hamda suv yi’guvchi ariqchadan iborat. (8.4-rasm).
Yuvish jihozi
M136
harakatlanuvchi portalli, ishlab chiqarish
qobiliyati 25
¼60 avt./soat, suv sarfi 200¼500 l/avt.
, suv bosimi 2MPa (8.5-rasm).
Yonilg’i sachray boshlaganda dasta burchagini aniqlash

3. Yonilg’i sachray boshlaganda dasta burchagini aniqlash. Bu ko’rsatkich YuBYoN ishlash jarayonida aniqlanadi. YuBYoN tirsakli vali
zarur aylanishlar soni beriladi va yonilg’i to’liq unumdorlik rejimi ulanadi. Sinov
boshlashdan avval YuBYoN 5-7 daqiqa ishlab olishi kerak, undan keyin jihozni boshqarish
panelidagi 1 va 2-tumblyorlar ulanadi. 1,5-2 daqiqadan keyin tekshirilayotgan sektsiyaning
tumblyori yoqiladi. Undan 0,5-1,0 daqiqadan so’ng jihozdagi harakatsiz disk darchasi
yoritiladi. Aylanayotgan disk shkalasidagi stroboskop qurilma yonilg’i sachrash boshlagan
paytidagi burchakni ko’rsatadi.
Yonilg’i sachratish burchaklari YaMZ-236 dvigateli uchun quuyidagi qiymatlarda bo’lishi
kerak:
1 - sektsiya 0
0
S
4 - sektsiya 45
0
S
2-sektsiya 120
0
S
5-sektsiya 165
0
S
3 - sektsiya 240 °S
6 - sektsiya 285
0
S
Sektsiyalar bo’yicha sachratish burchaklarini aniqlab bo’lingan zahotiyoq
boshqarish panelidagi barcha tumblyorlarni uchirib qo’yish kerak. Yonilg’ini porshenli
haydash nasoslari jihozining chap tomoniga vintli qisqich yordamida mahkamlanadi. Yonilg’i
uzatkichlarining ulanish shakli 4-rasmda keltirilgan.
Tayyorlash ishlaridan keyin taxometr bo’yicha jihoz yurit masining kerakli
aylanishlar soni o’rnatiladi (YaMZ-236 uchun ayl|min). Bunda o’lchov tsilindrlaridagi holatli
jumrag (4-rasm) dastagi shu holatda qo’yilishi kerakki, undagi yonilg’i to’g’ri jihoz bakiga
oqishi kerak. Avtomat hisoblagich dastagi yonilg’i haydash nasosining shtogini ishlash
soniga to’g’rilab qo’yiladi. So’ngra bir barmoq bilan schyotchik avtomatning richagi
buraladi, ikkinchi qo’l bilan esa o’lchov tsilindri jumragi (3) buraladi, shunda yonilg’i
nasosidan to’g’ri o’lchash tsilindriga keladi. Aylanishlar soni bajarilib bo’lingandan keyin,
avtomat hisoblagich dastagi yuqoriga ko’tariladi. Taqsimlagich jumragi (1) berkitiladi. Shu
holatda nasosda hosil qilinayotgan bosim manometrda kuzatiladi. (YaMZ —236 uchun
0,4 MPa). O’lchov tsilindriga yig’ilgan yonilg’i miqdori nasos ish unumdorligining
qiymatini ko’rsatadi. YaMZ — 236 nasos uchun qarshi bosim 0,13 — 0,15 MPa da 2,2 l|min
dan kam bo’lmasligi kerak.
3 -rasm. Yonilg’i uzatkichlarni ulanish shakli
Nazorat savollari:
1. Forsunkaning texnik holati qaysi asbob yordamida diagnostika qilinadi?
2. Forsunkalardagi nosozliklarni ayting.
3. YuBYoN ni unumdorlik ko’rsatkichlari nimalarga bog’liq?
4. YuBYoN qaysi asbob yordamida unumdorlikka tekshiriladi?
5. SDTA-2 asbobini tuzilishini tushuntirib bering
6. KP-1609A asbobini ishlatish tartibini tushintirib bering.
185
7. YuBYoN ni yonilg’i sachratish burchagi qanday sozlanadi?
Mavzuga
kirish - Касбий психология

1. Mavzuga
kirish
(15 daqiqa)
1.2. Mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o’quv
faoliyati natijalari bilan tanishtiradi.
Tinglaydilar
2-bosqich
Asosiy
bosqich
(55 daqiqa)
2.1. Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish
qilish va izohlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy
jihatlarini tushuntirib beradi
2.2. O’tiladigan mavzuga tuzilmaviy mantiqiy chizma
asosida tushuncha berish;
2.3. Kranlar, elektrotal, telferlar;
2.4. Agreget va uzellarni echish o’rnatish va tashish
qurilmalari;
2.5. Konveerlar to’g’risida malumotlar beradi.
2.6. Talabalar bilimlarini faollashtirish va
mustahkamlash maqsadida quyidagi savollarni beradi:
ØElektrotal, telferlar qanday maqsadlarda ishlatiladi?
ØAgreget va uzellarni echish o’rnatish va tashish
qurilmalarini qanday turlarini bilasiz?
ØAgreget va uzellarni echish o’rnatish va tashish
qurilmalari urutmalarining asosiylari qanday?
ØKonveerlarning turlari va maqsadi nimadan iborat?
ØKonveerlarning uritmasi qanday qismlardan iborat?
Tinglaydilar,
yozadilar.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
3.
Yakuniy
3.1. Mavzu bo’yicha talabalarda yuzaga kelgan
savollarga javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.
Savollar beradilar.
122
bosqich
(10 daqiqa)
Mustaqil ishlash uchun “Agreget va uzellarni tamirlash
jixozlari” mavzusini taqdim etadi va Insert texnikasi
asosida mazkur o’quv materialini o’rganib kelish
vazifasini beradi.
Vazifani yozib
oladilar.
3-ilova
4-ilova
576
OMA 576
7.1-rasm. 5.3202-rusumli yi’gma gidravlik kran
Jonlantirish uchun savollar:
1. Elektrotal, telferlar qanday maqsadlarda ishlatiladi?
2. Agreget va uzellarni echish o’rnatish va tashish qurilmalarini qanday
turlarini bilasiz?
3. Agreget va uzellarni echish o’rnatish va tashish qurilmalari urutmalarining
asosiylari qanday?
4. Konveyerlarning turlari va maqsadi nimadan iborat?
5. Konveyerlarning uritmasi qanday qismlardan iborat?
123
a)lebyodka
b) elektr tali
7.3-rasm. Avtomobil agregatlarini yechib olish-o’rnatish jihozlari
5-ilova
Yuk aravachasi – ishlab chiqarish binosi xuddidagi yuklarni tashishi uchun hizmat qiladi.
Aravacha avtomobilga yuk ortadigan hamda tushiradigan moslamasiga ega bo’lishi ham mumkin.
Masalan: avtomobillarning uzatmalar qutisi, reduktor, ko’priklar, kardan vali, ressorani
avtomobildan yechadigan va o’rniga o’rnatadigan moslamalari mavjud.
Yuk avtomobillarining ‘gildiraklari yi’gilgan holatda (ayniqsa, juflanganlari) katta o’girlikka
ega. Shuning uchun ularni yechib olish va o’rnatish ma’lum qiyinchiliklarni tu’gdiradi. Bu ishlarni
yengillatish uchun avtomobillar ‘gildiraklarini yechib olish, o’rnatish hamda ularni ta’mirlash
sexlariga olib borish uchun maxsus aravachalardan (7.5-rasm) foydalaniladi.
a)
b)
7.5-rasm. Avtomobillar ‘gildiraklarini yechib olish, o’rnatish va eltish uchun aravacha.
a- umumiy ko’rinishi; b- ish jarayonida.
124
6-ilova
7.6-rasm. Konveyer shakli.
mavzu
|
DIAGNOSTIKALASh JIHOZLARI

|
DIAGNOSTIKALASh JIHOZLARI Pdf ko'rish
|
bet | 110/201 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,46 Mb. | | #125447 |
Bog'liq avtomabillar texnik ekspluatasiyasiDIAGNOSTIKALASh JIHOZLARI
ma’ruza mashg’ulotining texnologik kartasi
Faoliyat mazmuni
Ish
bosqichlari
va vaqti
Ta’lim beruvchi
Ta’lim oluvchilar
Tay-yorgar
lik bosqichi
1. Mavzu bo’yicha o’quv mazmunini tayyorlash.
2. Ma’ruza uchun taqdimot slaydalarini tayyorash.
3. Talabalar o’quv faoliyatini baholash mezonlarini ishlab
chiqish.
1.1. Avvalgi ma’ruza bo’yicha talabalar o’quv faoliyatini
baholash.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
1. Mavzuga
kirish
(15 daqiqa)
1.2. Mashg’ulot mavzusi, uning maqsadi va o’quv faoliyati
natijalari bilan tanishtiradi.
Tinglaydilar
2-bosqich
Asosiy
bosqich
(55 daqiqa)
2.1. Rower Point dasturi yordamida slaydlarni namoyish
qilish va izohlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy
jihatlarini tushuntirib beradi
2.2.
O’tiladigan mavzuga tuzilmaviy mantiqiy chizma
asosida tushuncha berish;
2.3.
Diagnostika stendlarining turlari. Kuch va inertsiya
stendlari;
2.4.
Yonilg’i sarfini aniqlash qurilmalari.
2.5.
Chiqindi gaz tarkibini aniqlovchi qurilmalar
to’g’risida malumot beradi.
2.6.
Talabalar bilimlarini faollashtirish va mustahkamlash
maqsadida quyidagi savollarni beradi:
Ø Tortish xususiyatini diagnostikalash usullari.
Ø Tortish xususiyatini diagnostika jixozlarida
diagnostikalash.
Ø Chiqindi gazlar tarkibini nazorat qiluvchi jixozlar.
Ø Dizel dvigatellarini ta’minot tizimiga diagnoz qo’yish
jixozlari.
Ø Injektorli avtomobillarning ta’minot tizimini
diagnostikalash jixozlari
Tinglaydilar,
yozadilar.
Talabalar berilgan
savollarga javob
beradilar.
3.1. Mavzu bo’yicha talabalarda yuzaga kelgan savollarga
javob beradi, yakunlovchi xulosa qiladi.
Savollar beradilar.
|
| |
Sinxron və val generatorlarının idarəetmə, qoruma və siqnal sistemi

|
Sinxron və val generatorlarının idarəetmə, qoruma və siqnal sistemi
|
bet | 7/19 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 77,85 Kb. | | #79 |
Sinxron və val generatorlarının idarəetmə, qoruma və siqnal sistemi:
-
İdarəetmə sistemi (təsirləndirmə bloku, idarəetmə pultu);
-
Qoruma sistemi (qoruma bloku, temperatur datçikləri, cərəyan transformatorları);
-
Siqnal sistemi (siqnal bloku);
-
İndikasiya sistemi (gərginliyin, cərəyanın, tezliyin, aktiv və reaktiv güclərin ölçülməsi, göstərici cihazlara verilməsi);
-
Sinxronizasiya və paralel işləmə sistemi;
-
Yüklərin bərabər paylanma sistemi;
-
Birləşdirici kabellərin tamlığınin və izolyasiya müqavimətinin (quru və nəm) yoxlanılması.
|
| |