nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kafillik - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

245
majburiyat bajarilmaganligi
munosabati bilan taqdim etilib, solidar
javobgarlik to‟g‟risidagi qoidalarni qo‟llash lozim bo‟lgan hollarda,
bunday javobgarlik faqat kafil yoki faqat qarzdorga
yuklatilishi mumkin
emas. Kafil va qarzdor kreditor oldida solidar javob berishlari kerak.
Kafillik asosiy majburiyatga qo‟shimcha xarakterda bo‟lishi shundan
iboratki, kafillik bilan faqat asosiy talab ta‟minlanishi mumkin. Agar
asosiy shartnoma uning shakliga rioya qilinmaganligi sababli yoki
shartnomada ishtirok etuvchi taraflarning muomalaga layoqatsiz bo‟lishi
tufayli va boshqa shu kabi sabablar bo‟yicha haqiqiy emas deb topilsa,
mazkur shartnomaga qo‟shimcha hisoblangan
kafillik shartnomasi ham
o‟zining yuridik kuchini yo‟qotadi.
Kafilning
javobgarligi
hajmi
asosiy
majburiyat
yuzasidan
qarzdorning javobgarligidan oshiq bo‟lishi mumkin emas. Qarzdor qanday
hajmda javobgar bo‟lsa, kafil ham shu hajmda javobgar bo‟ladi. Xususan,
kafillik shartnomasi bilan boshqacha hol belgilanmagan bo‟lsa, foizlar,
zararlar va neustoykaning to‟lanishi uchun ham javobgar bo‟ladi.
Kafilning javobgarligi qarzdor tomonidan kafillik bilan ta‟minlangan
majburiyatlarini bajarmasligi yoki lozim darajada bajarmasligi holatlarida
vujudga keladi. Bu holda, bajarmaslik yoki
lozim darajada bajarmaslik
faqat majburiyatga nisbatan bo‟lishi lozim. Odatda, kafil kreditor oldida
solidar javobgar bo‟ladi. Bunda qonunda yoki kafillik shartnomasida
kafilning subsidiar javobgar bo‟lishi nazarda tutilishi mumkin. Bu esa o‟z
navbatida majburiyatlar subyektlarining huquq
va manfaatlarini himoya
qilishga xizmat qiladi.
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

O talik guliga kelsak, bunda ham gulkosabargchalarining va
gultojbarglarining soni beshtadan. C hangchilam ing to 'rttasi ikkita-
dan q o ‘shilgan, bittasi erkin. Barcha changdonlar q o ‘shilib, katta
kolonka (naycha)ga aylangan. M ana shu changchilar kolonkasi yo-
rilib, ular bir tom onga qayirib q o ‘yilsa, gul o ‘mi ustida - rivojlan-
may qolgan urug^chi tevaragida d o ‘m boq shiradon k o ‘rinadi.
C hangchilar qolonkasining, haqiqatan ham, guruh changchi
lar ipidan tashkil topganligini k o ‘rish uchun kolonka belining
pastrog‘idan k o ‘ndalangiga kesiladi, shundan so‘ng kolonkaning
q o ‘shilib o ‘sgan uch tutam changchi ipidan iboratligi bilinadi.
Q ovoqdoshlam ing boshqa vakillari gerbariydan o ‘rganiladi va
qovoq o ‘sim ligidagi urg‘ochi va erkak ,gullarining diagram m asi
chizilib, form ulasi yoziladi.
Nazorat savollari - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

vaqtda m urtak hali tashqaridan oziqlana olm aydi. Shuning uchun
gulli o ‘sim liklam ing har bir urugMda, m urtakdan tashqari, alohida
to ‘qim alarda endosperm yoki perisperm da zaxira oziq m oddalar
to ‘planadi. Perisperm urug‘kurtakning nutsellusidan hosil b o ‘ladi,
unda zaxira oziq m oddalar ko ‘p. Perisperm b a ’zi chinniguldosh-
larda uchraydi va uning tarkibida, odatda, kraxm al k o ‘p, oqsil kam
b o ‘ladi. Zaxira oziq m oddalar m urtakning to ‘qim alarida va qisman
urug' pallalarida ham hosil boMadi.
U ru g ‘ning zaxira oziq m oddalari uglevodlar, moylar, oqsillardan
iborat, bulardan tashqari, vitam inlar, ferm entlar va anorganik m od
dalar ham bor. B a ’zi o ‘sim liklarda, m asalan, dukkaklilar (mosh,
no‘xat, loviya) urug‘ida, asosan, g ‘alladoshlar (bug‘doy, javdar,
sholi) donida uglevodlardan kraxmal k o ‘p boMadi. G ‘o ‘za chigiti,
yeryong‘oq, kanakunjutda m oy k o ‘p boMadi. Shuni aytish kerakki,
moylar zaxira oziq m oddalarning eng k o ‘p kaloriya beradigan qis
mi hisoblanadi. M asalan, 1 gr uglevod yonganda 4200 kaloriya, 1
gr oqsil yonganda 4400 kaloriya, 1 gr m oy yonganda 9500 ga yaqin
kichik kaloriya issiqlik ajraladi.
Asbob va materiallar - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

|
Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlarBog'liq Botanikadan amaliy mashg\'ulotlar. Mo\'minov MAsbob va materiallar:
olcha, gilos, reza
vor mevalar, pomidor, uzum, limon, olma,
malina, qulupnay, lezviya, lupa va mayda
asboblar.
Ishlash tartibi:
Bir urug‘li x o ‘l meva-
larga bitta yoki bir nechta mevachi bargdan
hosil b o ‘lgan, ju d a o ‘sib ketgan, seret meva
qati bor, urug‘li, danakli m evalar kiradi.
Meva qatining ikki qismi yog‘ochlanib, da-
53- rasm.
D o ia n a
nak hosil qiladi, danak ichida urug‘i b o ‘ladi.
Olcha, o ‘rik, shoftoli ana shunday mevalari-
dir.
K o'p urug‘li x o ‘l mevalar umum iy nom
чШШ
Щ г
bilan rezavor m eva deb ataladi (52, 53 va
MSB
^
54- rasmlar). R ezavor mevalar bitta yoki bir
^
nechta mevachi bargdan hosil b o'lib, tashqi
lomondan yupqa (b a’zan pishiq va qattiq)
po'st bilan o 'raladi, ichki tom onida esa
ko'p urug‘li seret m eva qati bo'ladi. Uzum,
pamidor, qoraqand rezavor mevalardir. Qo
voq lar, y a ’ni m eva qatining tashqi qismi
qattiq b o ‘lgan uyali mevalar ham rezavor
mevalardir (m asalan, qovoq, bodring, tar-
vii/). Meva qatining tashqi seret va ichki
i|iiltiq qismidan hosil bo‘lgan olma, nok,
M ii ham shu m evalarga kiradi.
M evalami bir-biridan ajratib, ulaming
q.iysi tipga kirishini aniqlab, ulami x o ‘1 va
mmiq, soxta, chin m eva va rezavor mevalarga ajratib, rasmlarini
iWiarga chizib, nom larini belgilang. X o ‘l mevalar, va qum q meva-
liiidan dukkakli va q o ‘zoq mevalami ikkiga ajratib, uru g iarin ing
54- rasm.
Qulupnay
55- rasm.
Uzum
joylashishiga e ’tibor bering. Tut to ‘p m evasining m urakkab meva-
dan farqini aniqlab, gul o ‘m iga aham iyat berib, rasm larini chizing.
Rezavor m evalam i ustarada k o ‘ndalangiga kesib, m eva xonalarini
.belgilab, sanab chiqing.
U rug‘ va k o ‘saklarga taalluqli m evalam ing rasmi daftarlarga
chizib olinadi. Laboratoriya m ashg‘ulotida x o ‘l m evalar danakli va
rezavor m evalarga ajratiladi, olcha va pom idor m evasini tikkasiga
ikki pallaga kesib, rasmi daftarga chizib olinadi.
|
| |
- mashgulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

1
2
3
4
51- rasm.
K o ‘p u r u g ii quruq m evalar:
52- rasm.
K o 'sa k m evalar:
I
bargak;
2 -
dulckak; 3 - qo 'zo q ; 4 -
1 - pervotsvet; 2 - ko'knori; 3 - m ingdevona; 4 -
qo'zoqcha.
bangidevona.
A gar gulda bitta u ru g ‘chi b o ‘lib, uning tugunchasidan m eva
hosil b o ‘lsa, oddiy m eva deyiladi (o ‘rik, olcha, gilos). M urakkab
meva bitta gulning bir nechta urug‘chisi ishtirokida hosil boMadi
(malina, m aym unjon). To‘pm eva gullari ju d a zich joylashgan
to'pguldan hosil boMadi.
M evalar tuzilishiga qarab quruq va xoM mevaga boMinadi. Quruq
mevalam ing m eva qati quruq, qalin va y o g ‘ochsim on boMadi,
ba’zan esa p o ‘choqqa o ‘xshaydi. XoM m evalam ing m eva qati seret,
sersuv, k o ‘pincha ochiq rangli boMadi. Q uruq va xoM m evalam ing
urugM har xil m iqdorda boMadi. U rug‘ bir donadan bir necha yuz
donagacha boMishi mumkin. Shuning uchun m evalam i urug‘ning
souiga qarab bir urugMi va ko‘p urugMi quruq meva, bir urugMi va
ko‘p urugMi xoM m evaga boMish m um kin (50, 51 va 52- rasmlar).
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

yalashm agan (tarkibiy elem entlarga b o iin m a g a n ) bir qator yassi
hujayradan iborat ekanligi k o ‘rinadi. Bular rasm daftarga chiziladi.
39- mashg'ulot.
N ostokning tuzilishini o ‘rganish
N ostok (nostoc) diam etri 1 - 2 sm ga yetadigan sharsim on
koloniya b o ‘lib, yashaydigan suvo‘tdir. U k o ‘proq to g ‘li yerlardagi
oqar suvlarda uchraydi ham da dasht va ch o ‘l hududlaridagi nam
yerlarda stranostok (stranostoc) o ‘sadi nostok koloniyasining
tashqi tuzilishi k o ‘rib chiqiladi. S o‘ngra nostok koloniyasidan ibo
rat b o ‘lgan shar kesilib, tashqi va ichki qavati lupa ostida qaraladi.
A ncha zich b o ‘lgan tashqi qavatida nostok iplarining zanjirsim on
to ‘plami joylashgan, ichki tom onida esa pektin m oddadan iborat
quyuq shilim shiq boMadi.
M ikroskop ostida tayyorlangan preparat koloniyaning tashqi
qavatidagi zanjirlari k o ‘rinadi. Buyum oynasidagi suv tom chisiga
obyekt q o ‘yiladi, so‘ngra to ‘g ‘rilagich igna yordam ida to ‘g ‘rilanib,
qoplagich oyna bilan yopiladi. Preparatda har tom onga bukilgan,
ju d a ingichka, m arjonsim on shakldagi hujayralar ko'rinadi.
M ikroskopning katta obyektivida nostok iplari k o ‘rib chiqildi.
Ip hujayralarining rasmi chiziladi, hujayra p o ‘sti qora rangda, qora
rangda p o ‘stloq qavat va m arkaziy tanacha aniqlanadi. Boshqa bir
ipdan ancha yirikroq, geterosista deb ataladigan hujayrani topish
kerak. Bu o ‘lik hujayra b o ‘lib, vegetativ k o ‘payish vaqtida iplar
shu yerdan uziladi.
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

xil darajada q o ‘shilib o ‘sgan, yoki erkin b o ‘ladi. changdoni ikki
uyali, o ‘ziga xos egri-bugri.
Erkak gulida k o ‘pincha u rug‘chi boshlang‘ichi, urg‘ochi gu-
lida esa erkaklik boshlang‘ichi b o ‘ladi. U ru g ‘chisi 2 - 5 ta meva
bargchadan tashkil topgan. U rug‘chi tugunchasi ham m a vaqt past-
ki, uch uyali b o ‘ladi. M evasi, odatda, yirik rezavor mevadan (qovoq-
dan), b a ’zan q o ‘zoqdan iborat. U ru g ‘i endosperim siz.
Q ovoqdoshlar oilasiga taalluqli k o ‘pgina o ‘sim liklar yer yuzi-
ning barcha q it’asida (A ntarktidadan taqari) qadim gi zam onlardan
beri ekib kelinadi. Bunday o ‘sim liklardan 0 ‘rta O siyoda qovoq
(Cucurbita), qovun (M elo), bodring (Cucum is), tarvuz (Citrullus),
suvqovoq (Lagenaria), qozonyuvgich (Luffa) o ‘stiriladi.
A tirgullilar tartibi (Rosales) - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

B a’zan gulkosacha ikkita boTadi. C hangchilam ing m iqdori gultoj-
bargi soniga teng, b a ’zan esa changchilari ju d a k o ‘p boTib doira
hosil qiladi. G ulning gultojbarglaridan boshqa barg qism lari o ‘rni
chetiga o ‘m ashgan. G ulda urug‘i bitta, am m o b a ’zan gulkosabarg-
lari m iqdori ustki yoki ostki b o ‘ladi.
M evasi k o ‘sakcha, yo n g‘oqcha, danakli va xilm a-xil soxta me-
vali b o ‘ladi. Asosan, hasharotlar yordam ida changlanadi.
A tirguldoshlar oilasi g u l. va m evalarining tuzilishga k o ‘ra
to ‘rtta: tu b ulg ‘idoshlar, itburundoshlar, olm aguldoshlar va olxo‘-
riguldoshlar kenja oilalariga b o ‘linadi.
T ubulg‘idoshlar kenja oilasining vakillari buta o ‘simliklardir.
Barglari oddiy, m urakkab, gullari mayda, sochoq yoki qalqonsim on
to ‘pgulda joylashgan. M evalari - bargli meva.
Bu oilaga tubulgi avlodi (Spiraea) kiradi. Bu avlodning vakillari
m anzarali va asal beruvchi o ‘sim lik hisoblanadi.
Itburunlar kenja oilasi (Rosoideae). Guli o ‘rta tugunchali. M eva
barglari bitta yoki k o ‘p, uzunroq, botiq yoki qovariq gul o ‘m ida
joylashadi. G ultevarakligi ikki doira yasab yoki gulkosacha osti
bargchalarini hisoblaganda, uch doira yasab joylashadi. Gul ele-
mentlari, odatda, besh b o ‘lakdan, b a ’zan to ‘rt boMakdan iborat.
M evasi ochilmaydi.
Bu kenja oilaga m aym unjon va m alina (Rubus), zem lanika va
qulupnay (Fragaria), g ‘ozpanja (Potantella) va n a ’m atak (Rosa) ki
radi (76- rasm).
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 128/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
132
Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal: Vol. 2021 : Iss. 2 ,
Article 16.
9.Xolmatov, P., & Оришев, Ж. (2020). ДАРСДАН ТАШҚАРИ
МАШҒУЛОТЛАРДА
ЎҚУВЧИЛАР
КАСБИЙ
ТАРБИЯСИНИ
ШАКЛЛАНТИРИШНИНГ
МАҚСАД
ВА
ВАЗИФАЛАРИ. Физико-
технологического образование, 1(1)
10.Xolmatov, P., & Оришев, Ж. (2020). УМУМИЙ ЎРТА ТАЪЛИМ
МАКТАБЛАРИДА ЎҚУВЧИЛАРНИ КАСБ-ҲУНАРГА ЙЎНАЛТИРИШНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
ТЕХНОЛОГИЯСИ. Физико-технологического
образование, 1(1)
11.Mamajonova, K. (2020). ЎҚУВЧИЛАРНИ КАСБ-ҲУНАРГА
ЙЎНАЛТИРИШДАГИ ТАЪЛИМ- ТАРБИЯ ТИЗИМИДА ПЕДАГОГИК
ТЕХНОЛОГИЯЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШ ЗАРУРИЯТИ. Архив Научных
Публикаций JSPI.
12.Mamajonova, K. (2020). KASB-HUNARGA YO‘NALTIRISH
JARAYONIDA O‘QUVCHILAR IJODKORLIK QOBILIYATINI
SHAKLLANTIRISHDA SEMINAR-TRENINGLARDAN
FOYDALANISH. Архив Научных Публикаций JSPI.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “ Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
133
|
| |
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

uyali meva b o ‘lib, ikkita m eva bargdan hosil b o ‘lgan m eva qati
bilan q o ‘shilib o ‘smaydi. Bunga kungaboqar pistasi m isol boMadi.
D onlam ing m eva qati urug‘ga q o ‘shilib o ‘sadi.
M asalan, b u g ‘doy,
avpa
va sholi doni. Y ong‘oq m evasining qati (p o ‘chogi), qattiq
y o g ‘ochsim on b o ‘lib, u ru g‘ uning ichida erkin turadi. M asalan,
yo n g ‘oq, nasha va boshqalam ing mevasi. X akalak ham y o n g ‘oqqa
o ‘xshaydi, lekin uning m eva qati uchta
qattiq m eva bargdan hosil
boMadi (m asalan, em an xakalagi). Qanotli m evalar pistacha b o ‘lib,
ularning m eva qati bitta yoki bir nechta ingichka qanotsim on
o ‘sim tadan iborat. B a’zan pistacha q o ‘shilib o ‘sib, qo ‘shqanotli
m eva hosil qiladi (m asalan, zarang mevasi).
K o‘p urugMi quruq m evalarga k o ‘sak, q o ‘zoq, q o ‘zoqcha, duk-
kak kiradi.
K o ‘sak bir-biri bilan q o ‘shilib o ‘sgan bir nechta m eva bargidan
hosil boMadi. U k o ‘pincha pallalari ajralib
yoki teshikchasi bilan
ochiladi, b a ’zan m evaning uchidagi qopqoqchasi ajraladi, (m asa
lan, m ingdevonada). Q o‘zoq ikki uyali cho‘ziq m eva boMib,
ikkita
quruq m eva bargning q o ‘shilib o ‘sishidan hosil boMadi. UrugM
m evaning o ‘rtasidan o ‘tgan soxta pardaning chetlariga yopishib
turadi. Bu m eva
ikki pallaga ajralib ochiladi, q o ‘zoqcha q o ‘zoqqa
o ‘xshaydi, am m o b o ‘yi eniga nisbatan 2,5 barobardan yuqori
boMadi.
D ukkak bir uyali m eva boMib, bitta m eva bargdan hosil boMadi.
U, odatda, ikkita chokdan ajralib ochiladi. UrugM pallalarga yo
pishib turadi (m asalan, n o ‘xotda). Yayma ham
bitta m eva bargdan
hosil boMadi. U bir uyali, k o ‘p urugMi boMib, qorin chokidan ajralib
ochiladi (ayiqtovondoshlarda).
G erangullilar (yorongullilar) (G eraniales) tartibi

G erangullilar (yorongullilar) (G eraniales) tartibi.
ZigMrdoshlar oilasi (Linaceae)
Bu oilaga barglari oddiy, navbat bilan yoki qaram a-qarshi
joylashgan o ‘tsim on, b a ’zan butasim on o ‘sim liklar kiradi.
G ‘o ‘za turkum iga Osiyo, A m erika, A frika va Avstraliyaning
tropik hududlarida o ‘sadigan buta va daraxt o ‘sim liklar kiradi.
G ‘o ‘zaning barcha turlari k o ‘p yillik o ‘simliklardir. U lar orasida
bir yil' m obaynida (bir o ‘suv davrida) gullab, m eva tugadigan tur
va shakllari ham k o ‘p. M ana shu bir yillik turlari ichida muhim-
lari oddiy g ‘o ‘za (Cassypirum hirsutum ) va m isr g ‘o ‘zasi (Gbar-
badense) hisoblanadi. Paxtachilik bilan shug‘ullanadigan mam-
lakatlarda g ‘o ‘zaning G. hirsutum turiga oid navlari va shakllari
ju d a k o ‘payib ketgan.
D unyo b o ‘yicha paxta ekiladigan m aydonlam ing 80% iga
A m erika paxtasi ekiladi. G. barbadense turi esa 0 ‘zbekistonning
janubiy viloyatlarida ekiladi.
64- mashg'ulot.
G ‘o ‘za (G. hirsutum ) gulini o ‘rganish
Asbob va materiallar:
gerbariy, tirik yoki fikskatsiya qilingan
gullar, ch o ‘ntak lupasi, laboratoriya asboblari.
Ishlash tartibi:
G ‘o ‘za guli lupada tekshiriladi. B itta guli olinib,
tikkasiga kesilib, ikki pallaga ajratilsa, gultojbarglar ostki qismi-
ning o ‘zaro q o ‘shilib, changchi kolonkasiga tutashganligi m a’lum
b o ‘ladi. C hangchi kolonkasi ost tom oni kengaygan turubkadan
iborat b o ‘lib, u rug‘chini o ‘rab oladi va yuqoridagi ingichka chang
chi kolonkasi olib tashlansa, urug‘chi ochilib qoladi. U rug‘chi
uch-besh uchli tugundan, ipsim on ustunchadan va qalinlashgan
tum shuqchadan iborat. Endi u ru g ‘chi kesilsa, har uyada 8 - 1 0
tadan kurtak borligi k o ‘rinadi. G ulda urugTanish hodisasi kech-
gach, urug‘kurtak urug‘ga aylanadi.
G ‘o ‘zaning m evasi k o ‘sakdan iborat boTib, k o ‘pchilik g ‘o ‘za
shakllarida k o ‘sak pishganda ochiladi. K o ‘sakning asosiy qismlari
k o ‘sak bandi gulyonligi, kosacha, m evaterakligi va chanoqlardan
(chanoq devorlari, m arkaziy u rug‘band va u ru g ‘lardan) iborat.
U ru g ‘ (chigitning) p o ‘cho g‘i sirtida tola b o ‘ladi, g o ‘za shu tolasi
uchun ekiladi.
G ulxayridoshlar oilasining boshqa turlari bilan gerbariy orqali
tanishiladi va daftarga g ‘o ‘za gulining diagram m asi chizilib, for
mulasi yoziladi.
|
METALLARNING KRISTALLIK TUZILISHI INNOVATSION TA`LIM

|
METALLARNING KRISTALLIK TUZILISHI INNOVATSION TA`LIM Pdf ko'rish
|
bet | 129/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
METALLARNING KRISTALLIK TUZILISHI INNOVATSION TA`LIM
TEXNOLOGIYALARI ASOSIDA O`RGATISH
Nizamov Shokir Shukurovich
A.Qodiriy nomidagi JDPI, Texnologik ta’lim kafedrasi katta o’qituvchisi,
Jizzax, O’zbekiston.
e-mail: nizomov_sh@jspi.uz
Annotatsiya. Ushbu maqolada texnologik ta`lim fanlarini o’qitishda innovatsion ta`lim
texnologiyalardan foydalanish, jumladan Mahsulot va materiallarning tarkibiy asoslari fanidan
Metallarning kristallik tuzilishi va ularning allatropik shakl o`zgarishlari mavzusini o’qitishda
pedagogik texnologiyalardan foydalanishga oid tavsiyalar berilgan.
Kalit so’zlar: Metallarning kristallik tuzilishi, allatropik shakl o`zgarishlari, Blum
taksonomiyasi, nostandart test.
Innovatsion ta’lim texnologiyalari – ta’lim oluvchilarning bilim, ko’nikma,
malaka va axloqiy sifatlarni o’zlashtirish yo’lida birgalikda, o’zaro hamkorlikda
harakat qilishlarini ta’minlovchi metodlar hisoblanadi. Bu turdagi metodlarning
asosini interfaollik tashkil etadi. Interfaollik ta’lim jarayoni ishtirokchilarining
bilim, ko’nikma, malaka hamda muayyan axloqiy sifatlarni o’zlashtirish yo’lida
birgalikda, o’zaro hamkorlikka asoslangan harakatni tashkil etish layoqatiga ega
bo’lishlari demakdir.
Bu turdagi metodlar o’z mohiyatiga ko’ra ta’lim oluvchilarda o’quv-bilish
faolligini oshirish, ularni kichik guruh va jamoada ishlash, o’rganilayotgan mavzu,
muammolar bo’yicha shaxsiy qarashlarini dadil, erkin ifodalash, o’z fikrlarini
himoya qilish, dalillar bilan asoslash, tengdoshlarini tinglay olish, g’oyalarni
yanada boyitish, bildirilgan mavjud mulohazalar orasidan eng maqbul yechimni
tanlab olishga rag’batlantirish imkoniyatiga egaligi bilan alohida ahamiyat kasb
etadi. Ta’lim va tarbiya jarayonida o’qituvchi (pedagog)lar tomonidan interfaol
metodlarning o’rinli, maqsadli, samarali qo’llanilishi talabalarda muloqotga
kirishuvchanlik, jamoaviy faoliyat yuritish, mantiqiy fikrlash, mavjud g’oyalarni
sintezlash, tahlil qilish, turli qarashlar orasidagi mantiqiy bog’liqlikni topa olish
qobiliyatlarini tarbiyalash uchun keng imkoniyat yaratadi.
|
| |
фаски граней моделей в 3D формате.................................................................... 199

|
фаски граней моделей в 3D формате.................................................................... 199 Pdf ko'rish
|
bet | 206/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)фаски граней моделей в 3D формате.................................................................... 199
37-§. Команда “Сопряжение” и алгоритм его использования при округлении
кромок в 3D формате..................................................................................................204
38-§. Алгоритм выполнения 3D моделей объектов, по 2D Изображением.205
39-§. Моделирование 3D модель деталей имеющих линии перехода.........212
40-§. Преобразование наглядных изображений деталей выполненных в 3D
формате на 2D - плоскую модель и алгоритмы эффективного построения
линий перехода............................................................................................................ 216
III ЧАСТЬ. М ЕТО ДИ ЧЕСК И Е У К А ЗА Н И Я РЕ К О М ЕН Д А Ц И И
222
X.ГЛАВА. РЕКОМЕНДАЦИИ, МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ И
ОБРАЗЦЫ ПО ВЫПОЛНЕНИЮ ГРАФИЧЕСКИХ РАБОТ ПО
КОМПЬЮТЕРНОЙ ГРАФИКЕ.............................................................................. 222
298
41-§. Рекомендации и методические указания по выполнению формата А4
или АЗ для размещения графических работ.......................................................223
41.1. Заполнение граф основного надписи......................................................... 225
42-§. Рекомендации и методические указания по выполнению модели детали
с ровным контуром по геометрическому черчению........................................229
43-§. Рекомендации и методические указания по выполнению заданий по
«Проекционному черчение».................................................................................... 231
44-§. Рекомендации и мелодические указания по выполнению заданий по
|
| |
2-mavzu. Steam ta’lim texnologiyasini maktabgacha ta’limda qo’llashning me’yoriy- uslubiy asoslari - bet 2

|
2-mavzu. Steam ta’lim texnologiyasini maktabgacha ta’limda qo’llashning me’yoriy- uslubiy asoslari
|
bet | 2/5 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #142810 |
Bog'liq 2---202
Ilk qadam – davlat dasturida maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga STEAM ta’lim texnologiyasi asosida ta’lim tarbiya berish masalalari.
Maktabgacha ta'lim jadal rivojlanayotgan ta'lim sohasi bo‘lib, u butun dunyo va mamlakatimizdagi ta'lim sohasi mutaxassislari va tadqiqotchilarining diqqat markazida bo‘lib kelmoqda. Hozirgi kunda O‘zbekistonda maktabgacha ta’lim tizimini tubdan isloh qilish ishlari amalga oshirilmoqda. Shu munosabat bilan davlat o‘quv dasturiga (2018-yil) o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish hamda ikkinchi nashrini yaratish zarurati tug‘ildi. Davlat o‘quv dasturining birinchi nashrini qayta ko‘rib chiqish uchun quyidagi omillar asos bo‘ldi: ● 2019-yilda qabul qilingan “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni va unda belgilab berilgan maktabgacha ta’lim va tarbiyaning asosiy tamoyillari, shuningdek, maktabgacha ta’limda davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari ; ● dasturning birinchi nashrini qo‘llashda orttirilgan tajriba va uning tahlili; ● 2021-yilda respublikamizning barcha hududlarida maktabgacha ta'lim boshqaruv organlari mutaxassislari, MTTning davlat, nodavlat va muqobil shakllari pedagoglari va metodistlari o‘rtasida o‘tkazilgan manzilli milliy so‘rov natijasida aniqlangan fikr va takliflarining inobatga olinganligi; ● maktabgacha ta’lim dasturlarini yaratish bo‘yicha o‘tgan yillar davomida to‘plangan xalqaro tajriba. 2021-yil 23-dekabrdagi 10-sonli bayonnomasi, O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligining Muvofiqlashtiruvchi kengashining 2022-yil 4-fevraldagi 1-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan va nashr qilish uchun tavsiya etilgan.
Davlat o‘quv dasturi O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim davlat standartini amalga oshirish mexanizmi bo‘lib xizmat qiladi. Davlat o‘quv dasturining asosiy vazifasi kompetensiyaga asoslangan yondashuv asosida bola shaxsini rivojlantirish hisoblanadi.
Davlat o‘quv dasturi Oʻzbekiston Respublikasining quyidagi maktabgacha taʼlim tashkilotlari va muassasalarida qoʻllanilishi majburiydir:
- davlat maktabgacha ta’lim tashilotlarida;
- maktabgacha ta’lim sohasida xizmatlar ko‘rsatuvchi nodavlat MTTlarida;
- ta’lim va tarbiyaning muqobil shakllarida;
- “Mehribonlik” uylari maktabgacha ta’lim guruhlarida;
- monitoring va uzluksizlikni ta’minlash maqsadida maktabgacha va boshlang‘ich ta’limni nazorat qiluvchi boshqaruv organlarida.
|
| |
Talabalarning Blum taksonomiyasi bo’yicha bilishga oid o’quv maqsadiga erishilganlik

“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “
Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
134
Rasmli va ko’p javobli nostandart test javobi quyidagicha bo’ladi.
2-topshiriq. Metallarning kristallanish jarayoni ketma-ketligini ko`rsating.
1-soniyada suyuq metal,
2, 3-soniyalar o’sishgа mоyil bo’lgаn kristаll murtаklаri hоsil
bo’lаdi. Hоsil bo’lgаn kristаllаr аvvаligа erkin o’sаdi vа u yoki bu dаrаjаdа to’g’ri gеоmеtrik
shаklgа egа bo’lаdi,
4, 5, 6-soniyalar. Kеyin o’sаyotgаn kristаllаr bir-biri bilаn uchrаshgаndа
ulаrning to’g’ri shаkli buzilаdi, chunki bu hududlаrdа yoqlаrining o’sishi to’хtаydi. Suyuq mеtаll
erkin kirishi mumkin bo’lgаn yo’nаlishlаrdаginа kristаll o’sishi mumkin. Nаtijаdа аvvаligа
to’g’ri gеоmеtrik shаklgа egа bo’lgаn kristаllаr qоtgаndаn so’ng nоto’g’ri shаklni оlаdi. Ulаr,
7-
soniyada kristаllitlаr yoki zаrrаlаr dеb аtаlаdi.
Javobi:
2-soniya
3-soniya
6-soniya
7-soniya
1-soniya
Markazlashtirish tamoyili - 2-mavzu. Steam ta’lim texnologiyasini maktabgacha ta’limda qo’llashning me’yoriy- uslubiy asoslari

|
2-mavzu. Steam ta’lim texnologiyasini maktabgacha ta’limda qo’llashning me’yoriy- uslubiy asoslari
|
bet | 5/5 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #142810 |
Bog'liq 2---23.Markazlashtirish tamoyili o’quvchining faoliyat turlarini hisobga olish texnologik jarayonda tinglovchilar faoliyati modelini loyihalashning bosh elementi sifatida ifodalanadi. Ta’lim jarayoni tuzilmasida asosiy tizimlashtiriluvchi ta’lim mazmuni va tinglovchi faoliyati texnologik jarayon hisoblanib, uning mazmunini tinglovchilarning ijtimoiy tajriba asoslarini o’zlashtirib olishga yo’naltirilgan o’quv faoliyati tashkil etadi. Har bir o’quv fani bo’yicha ta’lim mazmuni umumiy ta’lim maqsadi va vazifalariga muvofiq belgilanadi. Faoliyatli yondashuv nuqtai nazaridan umumiy o’rta ta’lim mazmunini tashkil etuvchi har bir unsur (element) sub’ekt faoliyatining turlaridan biriga muvofiq kelishi kerak. Sub’ekt faoliyatining turlari, o’z navbatida, aniq modellar yig’indisi sifatida umumlashgan faoliyat modellari orqali ifodalanishi zarur. Tinglovchilar faoliyati modeli tizimlashtiriluvchi element bo’lib, tinglovchining yaxlit faoliyati mazmunini aniqlashga xizmat qiladi
4. Refleksivlik tamoyili sub’ektning o’ziga, shaxsiy faoliyatiga va bilimiga baho berishi, o’zgalarning u haqidagi fikrlari va ular o’rtasidagi hamkorlik faoliyatiga oid munosabatlarni tavsiflaydi. Loyihalash jarayonida o’qituvchiga doimo ta’lim jarayoni, uning aniq va ideal sharoitlari, tinglovchilarning bilishga bo’lgan ehtiyojlari, ularni to’ldirish imkoniyatlari, shaxsiy sifat va qobiliyatlari, pedagogik faoliyatni samarali tashkil etish imkoniyatlarini inobatga olish maqsadga muvofiq. Refleksivlik tamoyili ta’lim jarayonini loyihalash, tamoyillari yaratiladigan ta’lim jarayonining loyihasini ta’lim jarayoni ishtirokchisi – sub’ektning ehtiyojlari va imkoniyatlarini tahlil qilish asosida uzluksiz tuzatib, to’ldirib borishni talab etadi.
5. Ko’p omillilik tamoyili. Har bir ta’lim jarayoni bir qator ob’ektiv va sub’ektiv omillar ta’sirida amalga oshadi. Ular sirasiga o’qituvchi va tinglovchilarning ijtimoiy–iqtisodiy hayot sharoitlari, ta’lim muassasalari atrofidagi ijtimoiy ishlab chiqarish va tabiiy iqlim muhiti, o’quv muassasasining o’quv-moddiy bazasi, o’qituvchilarning kasbiy malaka darajasi, ta’lim muassasasi yoki ma’lum sinfdagi ma’naviy–psixologik muhit, tinglovchilarning o’quv imkoniyatlari, sinfning intellektual salohiyati, jamoaning shaxslararo munosabatlari kiradi. Ta’lim jarayonini loyihalashda o’qituvchi ana shu omillarni hisobga olishi zarur.
6. Natijaviylik tamoyili pedagogik shart-sharoitlarning qulayligi, oz vaqt, kuch sarflash evaziga samarali natijalarga erishishni tavsiflaydi. Natijaviylik ijtimoiy tajriba faoliyat modellari mazmuni, texnologik operatsiyalar, ularni o’zlashtirish, boshqarish uslublarini tanlash, o’quv faoliyatining muvofiqligi, ta’lim-tarbiya vositalari, texnologik jarayonda sub’ektning qisqa vaqt, kuch sarflashi vositasida belgilangan maqsadga erishishni nazarda tutishi lozim.
E'TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!!!
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
83
заифга йўйишган. Аммо улар ижодкорлигини ривожлантириш туфайлигина
буюкликка бўй чўзган.
Ижодкорлик муҳити ҳар қандай жамиятда долзарб масала бўлиб келган
ва унинг ечимлари ҳақида ўша жамиятнинг онгли аҳолиси (интеллектуал
салоҳиятли авлоди) қайғуриб келган. Улар бўйича олинган истиқболли
ижодий ечимлар авлоддан-авлодга ўтиб келаверган ва улардан баъзилари
ўгит, ҳикмат ҳамда панд-насиҳат кўринишини ҳам олган. Айниқса, бу борада
улуғларимизнинг истеъдодини ёшлар ижодкорлигига ибрат-намуна қилиб
кўрсатсак, янги Ўзбекистонда баркамол авлод тарбиясида муҳим аҳамият
касб этади. Бунга қуйидаги мисолларни келтириш мумкин:
Ибн Сино тўрт ёшида Қуръонни тўла ёд олган.
Алексей Толстой олти ёшида француз, немис, инглиз тилларини
билган.
Алексадр Грибоедов ўн бир ёшида университетга ўқишга кириб,
олти йилда учта факультетни битирган.
Чингиз Айтматов беш ёшида таржимонлик қилиб, ҳақ олган.
Алишер Навоий беш ёшида шеър ёзишни уддалаган.
Гёте 9 ёшида немис, лотин ва грек тилларида шеър ёзган.
Паскал ўн беш ёшида биринчи илмий ишини ҳимоя қилган.
Улуғ композитор Вольфганг Амадей Моцарт тўрт ёшида мусиқа
асбобларини чалиб қўшиқ айта бошлаган. Беш ёшида мусиқий асар ёзган.
Академик Л.Ландау ўн йиллик мактабни ўн уч ёшида тамомлаб,
ўн тўрт ёшида университетнинг иккинчи курсига (тиббиёт факултетига)
қабул қилинган.
Атоқли олим С.Маргелян ёшлигидан математикага қизиққан. У
бир ўқув йилида 8-,9-,10-синфларнинг имтиҳонини топширган. Ўн олти
ёшида университетнинг иккинчи курсига қабул қилинган. Бир ярим йилда
номзодлик минимумини тайёрлаб, 20 ёшида фан доктори бўлган.
Демак, ҳар бир жамият, жамоа, оила ва ҳаттоки айрим инсонларнинг
ҳам юксак орзулари амалга ошишида юқорида қайд этилган, истеъдодлар
ҳаёти ва ижодкорлик фаолиятидан ибрат-намуна сифатида фойдаланса
ижобий натижаларни қўлга киритишига шубҳа қолмайди. Бу жараён нафақат
ёшларга, балки катталарга ҳам қаратилган бўлади. Чунки ижодкорлик
инсоннинг пайдо бўлганидан бошлаб, то умрининг охиригача зарур бўлган
ҳаётий эҳтиёждир.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
82
ҳеч қачон эплай олмайдиган ишларини мутлақо қийналмасдан, тез ва пухта
уддалай олиш хислатига эгадирлар.
Шуниси диққатга сазоворки, истеъдодлилар ҳам, даҳолар ҳам жонини
жабборга бериб ишлашга қодир шахслардир. Элементлар даврий системаси
асосчиси Д.И.Менделеев таъкидлаганидек, «Ҳамма нарса меҳнат
шарофатидандир… Зўр бериб меҳнат қилинмаса, на талант ва на гений
туғилади». 21 ёшидан ихтирочилик билан шуғулланган Томас Эдиссон 50
ёшгача ҳар суткада 19,5 соатдан, сўнг 18 соатдан ишлаган ва инсоният
тарихида буюк ихтирочи сифатида ном қолдирган 1098 та ихтиро
муаллифидир. Буюк ихтирочи истеъдоднинг 99 фоизини ижодкорлик
меҳнати ташкил этади, деб ҳисоблаган.
Чинакам ижодкор вақтдан ниҳоятда унумли фойдаланади. Манбаларда
қайд қилинишича, Берунийнинг «… бирон вақт ҳам қўли қаламсиз, кўзи
назарсиз ва дили фикрсиз бўлмаган. У нафақат Наврўз (янги йил) ва
Меҳржон (ҳосил йиғиш) куни тирикчилигига керакли нарсаларни олиб,
жамғариш учун (кўчага) чиқарди холос». Француз ёзувчиси Жюль Верн
уйидан чиқмай, бемалол ишлаш учун сочининг ярмини олдириб, ярмини
олдирмасди, Эмил Золя эса ҳар кун ишлайдиган столи ёнидаги стулга ўзини
ўзи боғлаб қўярди… Сирасини айтганда, фанда ўта қобилиятли, ақл-
заковотли тадқиқотчиларга нисбатан унчалик қобилияти бўлмаса ҳам билим,
малака ва кўникмага эга бўлган ҳамда виждонан, сидқидилдан, тиришиб –
тирмашиб меҳнат қиладиган тадқиқотчилар кўпроқдир. Аммо, бошқа
соҳаларда бўлгани каби ижодкорликда ҳам, ёлчитиб ишламаса ҳам юлдузни
бенарвон урадиган устомонлар, “Хотамтой” илмий раҳбарлари туфайли бир
амаллаб илмий даража ва унвонларларга эга бўлган “ландавур”лар ҳам, учраб
туради.
Истеъдод куртагининг гуркираб ўсиши учун унга мос тушувчи маълум
иш фаолият ва мувофиқ шароит бўлиши зарур. Уларсиз ҳар қандай зўр
истеъдод куртаги ҳам ривож топа олмайди. Мисоллар: Моцарт 4 ёшида
клавесин чалиб, 5 ёшида мусиқа тўқиган, С.Маргелян талабалик чоғидаёқ
физика-математика фанлари доктори бўлган, Алишер Навоий 5 ёшида шеър
ёзишни машқ қилган бўлса, Э. И. Гусева аввал шароити бўлмаганлиги
туфайли 40 ёшида саводини чиқариб, 73 ёшида докторлик диссертатсиясини
ёқлаган, Жеймс Уатт, Ж.Свифт, К.Гаусслар «Мактабнинг ўгай ўғиллари»
бўлиб, лаёқатсиз болалар қаторида бўлган. И.Ньютон ва Л.Эйлерлар
мактабда физика-математикадан нўноқ бўлган. Карл Линнейдан фақат
этикдўзгина чиқиши мумкин, деб ҳисоблашган, Гельмголцни салкам ақли
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
89
Hozirda texnologik ta’limini barcha turdagi darslarini amaliy saviyasini
oshirishga qaratilgan, zamon talabi va milliylikka asoslangan uslubiy qo’llanmalar
yetarli. Har qanday o’quv dasturlari va darslik hamda qo’llanmalar Davlat ta’lim
stantartlari asosida tayyorlanadi. Bundan ko’rinadiki, o’quv dastur va darslik
hamda qo’llanmalar tayyorlashda garchi kamchiligi bor bo’lgan bo’lsada, Davlat
ta’lim stantartlaridan chetga chiqishga yo’l qo’yilmaydi.
Shu boisdan hozirda umum o’rta ta’lim maktablarini texnologiya ta’limi
bo’yicha qabul qilingan DTSlari va unga muvofiq tuziladigan o’quv dasturlari
darslarni noananaviy usulda zamon talabi va milliylik ruhida tashkil qilishga o’quv
moddiy baza yaratishga, o’qituvchilarni o’z ustilarida ishlashlariga uslubiy
qo’llanmalar va tavsiyalar bera oladigan darslik va qo’llanmalarni yaratishga to’liq
javob bera oladimi yoki yo’qmi? kabi muammolarni mavjud. DTS va o’quv
dasturlarini muvofiqligini umum o’rta ta’lim maktablarida, keyinchalik kasb
ta’limi deb atalmish uni davomi sifatida o’qitiladigan o’rta maxsus ta’lim
muassalarida, texnologik ta’limi o’qituvchisini tayyorlaydigan oliy o’quv
yurtlarida, hatto malaka oshirish va qayta tayyorlash muassalarida o’qitiladigan
texnologik ta’limini o’qitishning uslubiy samaradorlik hisoblanmish muloqot
mezonini to’g’ri asoslash va tanlab olishni e’tiboga olgan holda uslubiy tahlil
orqali yechimini topish kerak bo’ladi.
Qabul qilingan DTS, tuzilgan o’quv dasturlarida, tayyorlov o’quv rejalarida
ushbu uslubiy samaradorlikni muloqot mezoniga yetarli darajada e’tibor
qilinmagan va natijada ularda ayrim etiborga olishga molik bo’lgan muammolar
hanuzgacha mavjud bo’lib qolmoqda.
Tashkilotchilik qobiloyatiga ega bo’lgan, ishga ijodiy munosabatda
bo’ladigan eng tajribali, ilg’or va faol o’qituvchilarning ish mazmuni quyidagicha
bo’ladi.
1. O’quv jarayonida to’laqonli ta’lim-tarbiya ishlarini amalga oshirish uchun
shart-sharoit yaratadi.
2. O’quv jarayonini zaruriy asbob-uskunalar bilan ta’minlaydi.
3. Ustaxonalarning o’quv ishlab chiqarish faoliyatini rejalashtiradi
4. O’qituvchilari bilan birgalikda faoliyat olib borib, to’garaklarga rahbarlik
qiladi.
5. O’zaro darslarga kirishga qatnashadi, pedagogik o’qishlarga ma’ruzalar
tayyorlashda metodik yordam beradi.
6. Texnologiya va dizayn bo’yicha seminar tashkil qilishda o’qituvchilarga
kerakli yordam ko’rsatadi.
|
| |
Zakovat savoli Loyihalashtirishning mohiyati

|
Zakovat savoli Loyihalashtirishning mohiyati
|
bet | 4/5 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #142810 |
Bog'liq 2---2Zakovat savoli Loyihalashtirishning mohiyati
“Maktabgacha ta’limda pedagogik jarayonlarni loyihalashtirish” fanining maqsadi - samaradorlikka erishish maqsadida ta’lim jarayonini oldindan pedagogik texnologiyalar orqali oqilona rejalashtirish, ta’lim sifatini oshirib borishdan iborat.
Ta’lim jarayonini loyihalashda bajariladigan asosiy vazifalar quyidagilardir:
- Natijalarni oldindin ko’ra bilish;
- Rejalashtirilgan faoliyatni amalga oshirish loyihasini yaratish;
- Ta’lim sifatini oshirish, ta’limning uzluksizligini ta’minlab borish;
- Ta’limiy vositalarni faoliyat mavzusiga mos tarzda ishlab chiqish;
- Vaqt me’yorlariga asosan innovatsion g’oyalarni amaliyotga tadbiq qilish;
- Pedagog kadrlar salohiyatini rivojlantirsh
4.Pedagogik jarayonni loyihalashtirishning tamoyillari.
Ta’lim jarayonini loyihalash tamoyillari:
- Talaba shaxsini ta’lim jarayoniga moslashtirish tamoyili
- Ta’lim jarayonida tabiiy rivojlanish va ijtimoiylashuv tamoyili
- Markazlashtirish tamoyili
- Refleksivlik tamoyili
- Ko’p omillilik tamoyili
- Natijaviylik tamoyili
1. Tinglovchi shaxsini ta’lim jarayoniga moslashtirish tamoyili. Bola maktab ostonasiga qadam qo’yganidan boshlab uning faoliyat ko’lami (o’z-o’ziga xizmat, mehnat, dam olish tarzida) kengayadi. Bu kabi faoliyat ko’nikmalarini egallashi natijasida ijtimoiy tajribaga ega bo’lib boradi. Shuning uchun ta’lim jarayonining samarali bo’lishi, uni loyihalashda ta’lim mazmuni va boshqa faoliyat modellari hisobga olinishi, ularni tinglovchilar kundalik hayot faoliyatida egallab borishi ta’minlanishi zarur.
2. Ta’lim jarayonida tabiiy rivojlanish va ijtimoiylashuv tamoyili. Tabiiy jarayonlar mohiyatini bilish ta’lim jarayonini samarali, tinglovchilarning yosh xususiyatlari, senzitiv rivojlanish davrlari, rivojlanishning keyingi bosqichiga o’tish imkoniyatlarini hisobga olgan holda tashkil etish imkonini beradi.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
80
ИСТЕЪДОД ТАРБИЯСИДА ИЖОДКОРЛИКНИНГ ЎРНИ
Тоғаев Хўжамберди
1
, Алқаров Қодир Холматович
1
,
Бозорбоева Шохсанам
2
1
А.Қодирий номидаги ЖДПИ, Технологик таълим кафедраси
ўқитувчилари,
2
Физика ва технологик таълим факультети талабаси
e-mail: mr.qodir@bk.ru
Аннотация: Инсон нерв системасининг, ҳар бир организм тузилишининг ва
миянинг туғма хусусиятларга эга эканлиги қобилиятнинг ота-онадан ўтишини
билдирмайди. Кўпгина оилаларда бир неча авлод бир касбни эгаллаши ва шу соҳада ўз
истеъдодларини кўрсатиши мумкин.
Калит сўзлар: истеъдод, лаёқат, ижодколик, ҳунарманд, ҳунармандчилик,
буюклик.
***
Аннотация: Тот факт, что нервная система человека, структура каждого
организма и мозг имеют врожденные характеристики, не означает, что способность
передается от родителей к родителям. Во многих семьях несколько поколений могут
выбрать профессию и продемонстрировать свои таланты в этой области.
Ключевые слова: талант, способности, творчество, мастер, ремесленник,
величие.
***
Abstract: The fact that the human nervous system, the structure of every organism and
the brain have innate characteristics does not mean that the ability is passed from parent to
parent. In many families, several generations can choose a profession and showcase their talents
in this area.
Key words: talent, ability, creativity, craftsman, artisan, greatness.
Истеъдод сўзига Ўзбек тилининг изоҳли луғатида «Истеъдод» - арабча
«Ижодий қобилият, лаёқат, талант» деб таъриф берилган. Шу манбанинг 425-
саҳифасида лаёқатни «Лаёқат-(араб) билишга қобиллик уддалаш қобилияти»
дейилади. Инсоннинг муайян бир фаолиятга лаёқатини, истеъдодини
белгиловчи «Куртаклар»нима ўзи?
Масалан, нафас олиш йўлларининг анатомик тузилиши, овоз
пардаларида ашула айтишга, суҳандонликка бўлган имкониятнинг
шаклланиши (Левитанга ўхшаб) да муҳим рол ўйнайди. Лекин буларни ҳали
туғма истедод деб бўлмайди, балки улар туғма имкониятлар холос. Шу
маънода чуқур таҳлил ва ижодий тафаккур қилиш лаёқати кучли хотира,
идрок, фикр юритишлар истеъдоднинг шаклланишида катта аҳамиятга эга.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 127/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
131
таҳлил қилишга, ахборотлар тўплаш, таҳлил қилиш, қайта ишлаш ва
ахборотлар алмашиниш, педагогик жараёнларда вужудга келган муоммоли
вазиятларда таълим олувчилар фаоллигини таъминлаш ва ўзлаштириш
фаолиятини мувофиқлаштиришга қаратилган ҳолда олиб бориш керак бўлади.
Шунингдек, ўқитувчилардан ўқувчилар фаоллигига салбий таъсир кўрсатувчи
омилларни
олдиндан
аниқлаш
асосида
таълим-тарбия
жараёни
самарадорлигини ошириш ва кўникмаларга эга бўлиши, амалий таълим
жараёни субъектларини фаолиятини илмий асосда ташкил этиш ва бошқариш
бўйича зарурий билим, кўникма ва малакаларга эга бўлган касбий маҳоратли
бўлишлари талаб қилинади.
Демак, ўқувчиларни меҳнат ва касбий фаолият ҳаётига тайёрлашни
самарали амалга ошиши шахс муаммолари, оиладаги аҳвол, ўқитувчининг
маҳорати, атроф-муҳит омиллар, ўқувчининг билим олишга тайёрлиги каби
омиллар билан боғлиқ экан.
Фойдаланилган адабиётлар:
1. Ўзбекистон Республикасининг “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури
тўғрисида”ги қонуни. 1997 йил 29-август.
2.Шарипов
Ш.С.
Ўқувчилар
ихтирочилик
ижодкорлигини
шакллантиришининг педагогик шароитлари. Дисс. пед. фан. номзоди. – Т. 2000.
69 б Б.65.
3.Толипов Ў.Қ., Шарипов Ш.С. Умумий ўрта таълим мактабларида
ўқувчи шахси ижодкорлик фаолиятини ривожлантиришнинг педагогик
асослари. Методик қўлланма.- Тошкент: ЎзПФИТИ, 2011.-180 б.
4.Беспалко В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения. - М.:
1995.
5.Давлетшин M.Г. Таълимнинг психологик асослари. Ўқитувчи. Т., 1978
йил. 15 бет
6.Sharipov, S. (2020). КАСБИЙ ПЕДАГОГИКА. Архив Научных
Публикаций JSPI.
7. Ismailov T.J, Tagaev X, Kholmatov P.K, Yusupov K.Y, Alkarov K.Kh,
Orishev Zh.B Karimov O.O. (2020). Cognitive-Psychological Diagram Of
Processes Of Scientific And Technical Creativity Of Students. International
Journal of Advanced Science and Technology, 29(08), 3669-3677.
8.Orishev, Jamshid (2021) "PROJECT FOR TRAINING PROFESSIONAL
SKILLS FOR FUTURE TEACHERS OF TECHNOLOGICAL EDUCATION,"
|
| |
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi

|
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi
|
bet | 188/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda kompyuterdan samarali foydalanish haqida bilim va tasavvurlarini kengaytirish..
O'quv
jarayonining mazmuni
|
, , , va | juft teglarining qo’llanilishi, juft tegining ALIGN va VALIGN parametrlari, CELLSPACING va CELLPADDING parametrlarining vazifalari. COLSPAN va ROWSPAN parametrlarining ishlatilishi
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash.
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
|
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilar , , , va | juft teglarining qo’llanilishi, juft tegining ALIGN va VALIGN parametrlari, CELLSPACING va CELLPADDING parametrlarining vazifalari hamda COLSPAN va ROWSPAN parametrlarining ishlatilishi haqidagi bilim va ko’nikmaga ega bo’ladi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki ham- kasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
| |
|
| |
Yangi mavzuni mustaxkamlash - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 190/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Yangi mavzuni mustaxkamlash.
Mashqlar
1.Jadvalga oid teglar va ularni ta'riflash ustunli web-sahifasini hosil qiling.
2.«Bizning sinf» nomli web-sahifaga jadval joylashtiring.
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganish. 3- mashqni bajarish.
3.«Mening oilam» nomli web-sahifangizdagi oila azolaringiz haqidagi ma'lumotlarni jadval ko'rinishida ifodalang.
Sana :______________
Sinf :_______________
60- dars. Mavzu: Web-sahifaga ro'yxat va jadval joylashtirish mavzusini takrorlash
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Web-sahifaga ro'yxat va jadval joylashtirish mavzusini takrorlash
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: o’quvchilarga web –sahifada jadval joylashtirish haqida ma’lumot berish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarga , , , va | juft teglarining qo’llanilishi, juft tegining ALIGN va VALIGN parametrlari, CELLSPACING va CELLPADDING parametrlarining vazifalari hamda COLSPAN va ROWSPAN parametrlarining ishlatilishi haqida bilim berish va ko'nikma hosil qilish.
| |
|
| |
Zakalat - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

248
FKning 312-moddasi uchinchi qismida ko‟rsatilganidek, shartno-
maning bajarilmasligi uchun javobgar bo‟lgan taraf, agar shartnomada
boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo‟lsa,
zakalat summasini hisobga
olgan holda, ikkinchi tarafga zararlarni to‟lashi shart.
Agar zakalat summasi zarar summasidan birmuncha ko‟proq bo‟lsa,
u holda faqat zakalatgina undiriladi. Agar majburiyatni bajarmaslik
natijasida ko‟rilgan zarar zakalat summasidan ortiq bo‟lsa, u holda zakalat
summasi ham, zararlarni qoplash uchun yetishmagan summa ham
undiriladi.
Zakalatning mohiyati shundan iboratki,
agar shartnomaning
bajarilmasligi uchun zakalat puli bergan taraf javobgar bo‟lsa, zakalat
ikkinchi tarafda qoladi va qaytarilmaydi. Lekin shartnomaning
bajarilmasligi uchun zakalat olgan taraf javobgar bo‟lsa, u ikkinchi tarafga
zakalatni ikki baravar qilib qaytarishi shart.
Zakalat haqidagi kelishuv akstessor (qo‟shimcha) tusga ega bo‟lib,
asosiy majburiyat vujudga kelmasa, zakalat haqidagi kelishuv ham mavjud
bo‟lmaydi.
Ta‟minlovchi zakalat funksiyasi asosiy majburiyatni
bajarilishini ta‟minlashga qaratilgan bo‟ladi. Zakalat va avans (bo‟nak)
bir-biridan farq qiladi. Avans qarzdorga kelgusidagi to‟lovlar
hisobidan
beriladi. Avans barcha hollarda to‟lov va dalil funksiyasini bajaradi. Biroq
zakalat kabi majburiyatni bajarilishini ta‟minlash funksiyasini bajara
olmaydi.
To‟langan summa zakalat ekanligi haqida shubha tug‟ilgan taqdirda, bu
summa agar boshqa hol isbotlangan bo‟lmasa, faqat odatda to‟lov vazifasini
bajaradigan bo‟nak (avans) sifatida to‟langan deb hisoblanadi. Masalan, da‟vogar
A. javobgar B. qarshi unga uy-joyni sotib olish uchun berilgan pul summasiga
nisbatan ikki barobar ko‟p miqdorda, ya‟ni 1300 so‟mni undan undirish haqida
sudda da‟vo qo‟zg‟atgan. Lekin sud da‟vogar arizasida zakalatga xos quyidagi
belgilarning mavjud emasligini ko‟rsatib, da‟voni rad etgan: uy-joyning oldi-
sotdisini ta‟minlash uchun zakalat to‟g‟risida shartnoma tuzilmagan. Uy-joyning
oldi-sotdi shartnomasi umuman tuzilmagan va kelajakda tuzilishi faraz qilingan,
to‟lanadigan pul hisobidan da‟vogar javobgarga 6500 so‟m o‟tkazgan, ushbu
summadan 300 so‟mni qarzdor da‟vo qo‟zg‟atgunga qadar da‟vogarga qaytargan.
Javobgar olgan summani sud bo‟nak deb tan olgan.
- mashg'ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

1
2
60- rasm.
Spirogira:
1) su v o ‘tining bir qism i; 2) konyugatsiya jarayoni
chizib olinadi. Rasm da otalik va onalik iplari, q o ‘shuvchi y o ‘lak -
kanal va zigota nomlari yozib q o ‘yiladi.
Shuni e ’tiborga olish kerakki, spirogira o ‘sadigan jo y d a u bilan
birga zignem a (Zygnem a ) va m ujatsiya (M ugacia ) ham uchraydi.
Zignem aning silindrik hujayrasi o ‘rtasida yulduzsim on ikkita pi-
renodli xrorrtatofori b o ‘ladi, hujayra m arkazida sitoplazm a bilan
o ‘ralgan yadro va yadrocha joylashadi.
M ujatsiya sarg‘ish-yashil rangda b o ‘lib, uning hujayrasida bitta
plastinkasim on va bir nechta pirenoidli xrom atofori b o ‘ladi, hu-
jayraning uzunasiga joylashgan yagona yadrosi hujayra m arkazida
joylashgan.