nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-tajriba. Sirka-etil efirining olinishi

|
-tajriba. Sirka-etil efirining olinishi
|
bet | 92/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”1-tajriba. Sirka-etil efirining olinishi.
Probirkaga 1 ml konts. sirka kislota olib, unga 1 ml etil spirti quying. Aralashmaga 10 tomchi konts. sulfat kaslota eritmasidan tomizing. Probirkadagi aralashmani ohista qizdiring va suvli stakanga quying.
Hosil bo’lgan efirning suv yuzasiga qalqib chiqishini kuzating va uning hidiga e’tibor bering.
Reaktsiya tenglamasini yozing:
O H2SO4 O
CH3 - C + 2 C2H5OH CH3-C +H2O
H t0C OC2H5
Reaktsiya quyidagi bosqichlarda boradi:
C 2H5OH + H2SO4 C2H5 O-SO2OH + H2O
O O
C2H5O-SO2OH+CH3C CH3C +H2SO4
H OC2H5
3 - LABORATORIYa IShI
Mavzu: Aldegidlar va ularning xossalari
Nazariy qism
Molekulasida karbonil (CO) guruh tutgan birikmalar oksobirikmalar deyiladi.
Aldegidlar karbonil guruhdagi uglerod atomi vodorod hamda radikallar bilan bog’lanishidan hosil bo’lgan moddalar deb qarash mumkin.
O
- C
H guruh aldegid guruh deyiladi. Aldegidlar gomologik qatorini quyidagilar tashkil etadi:
Laboratoriyada birlamchi spirtlarni Zn va Cu katalizatorligida 300-400 0S da degidrogenlab olinadi.
Oddiy sharoitda aldegidning birinchi vakili chumoli aldegidi gaz, qolganlari suyuq va qattiq moddalardir. Chumoli aldegidi suvda erib, 40 % li eritma formalinni hosil qiladi.
Aldegidlar kimyoviy jihatdan aktiv moddalar bo’lib, ular karbonil guruhidagi qo’shbog’ hisobiga birikish, oksidlanish, almashinish, polimerlanish, polikondensatlanish reaktsiyalariga kirishadi.
Amaliy qism
ushlab alangada qorayguncha qizdiring va darhol alangadan olib, spirtli probirkaga tushiring. Bu ishni 3-4 marta takrorlang. Mis simdagi o’zgarish va probirkada aldegidning o’ziga xos hidi paydo bo’lishiga e’tibor bering1-tajriba. Sirka aldegidini olish.
Toza quruq probirkaga 5-6 tomchi etil spirtidan solib, probirka devorlarini spirt bilan bir tekis ho’llang. Mis sim olib, uning uchini spiral holiga keltiring. Ikkinchi uchidan. Reaktsiya tenglamasini yozing.
t0C
2 Cu + O2 2CuO
t0C O
C2H5OH + CuO CH3C + H2O
H
|
| |
-tajriba. Aldegidlarga xos kumush-ko’zgu reaktsiyasi

|
-tajriba. Aldegidlarga xos kumush-ko’zgu reaktsiyasi
|
bet | 93/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”2-tajriba. Aldegidlarga xos kumush-ko’zgu reaktsiyasi.
Quruq toza probirka olib, 1-2 ml kumush nitrat eritmasidan soling va darhol 1-2 ml ammoniy gidrooksid eritmasidan qo’shing.
Bunda kumush gidrooksidning cho’kmasi hosil bo’ladi, u ortiqcha ammiak eritmasida kompleks hosil qilib eriydi. Hosil bo’lgan tiniq eritmaga formalinning 1 % li eritmasidan 1 ml quying.
Probirkadagi aralashmani alangada ohista qizdiring va probirka devorlarida yaltiroq kumush-ko’zgu reaktsiyasi deb atalishini izohlang va reaktsiya tenglamalarini yozing:
A gNO3 + NH4OH AgOH Q+NH4NO3
2 AgOH Ag2O + H2O
A g2O + 4NH4OH 2 [Ag (NH3) 2 ] OH + 3H2O
Mustaqil ishlash uchun savol va mashqlar.
Aldegidlar va ularning izomerlanishi haqida tushuncha bering.
S6R10O formulaga javob beradigan aldegidning izomerlarini yozib nomlang.
Polimerlanish va polikondensatlanish reaktsiyalarini farqini tushuntirib bering.
Quyidagi aldegidlarning struktura formulalarini yozing. 2-metilpentanol, 2-3 dimetilbutanol, geksanal.
Qanday reaktsiya kumush-ko’zgu reaktsiya deyiladi?
Hajmi 3 l va zichligi 1,06 gsm3 bo’lgan eritma tarkibidagi formaldegid moddaning miqdorini aniqlang. Eritmadagi Cu2O ning massa ulushi 20 % ga teng. J: 21,2 mol.
13,8 g etil spirti 28 g mis (II) oksid bilan o’zaro ta’sirlashuvi natijasida aldegid olindi, uning massasi 9,24 g ni tashkil etdi. Reaktsiya mahsuloti unumini aniqlang. J: 70 %.
Aldegidlar bilan ketonlardan spirt olish haqida tushuncha bering.
4 - LABORATORIYa IShI
Mavzu: Karbon kislotalari va ularning xossalari
Nazariy qism
Molekulasida karbon guruhi (-СOOН) bo’lgan organik birikmalar karbon kislotalar deyiladi. Karbon kislotalar karboksil guruhlarning soniga qarab bir asosli, ikki asosli va ko’p asosli bo’ladi. Ularni uglevodorodlarning bitta yoki bir necha vodorodi karboksil guruhga almashinishidan hosil bo’lgan deb qarash mumkin.
Bir asosli karbon kislotalarning gomologik qatori quyidagilar:
|
| |
-tajriba. Anilin va uning tuzlarini eruvchanligini aniqlash

1-tajriba. Anilin va uning tuzlarini eruvchanligini aniqlash.
a) Probirkaga 5 ml suv olib, ustiga 6-7 tomchi anilin tomizing. Aralashmani chayqatib aralashtiring. Anilin suvda eriydimi? Probirkaga tomchilatib xlorid kislota qo’ying. Anilin eriydimi? Olingan eritmaga konts. ishqor eritmasidan 4-5 tomchi qo’ying. Nima kuzatiladi? Kuzatilgan hodisalarni izoqlang. Reaktsiya tenglamasini yozing.
C6H5 NH2HCl C6H5 NH3 Cl fenilammoniy xlorid.
C6H 5NH3Cl NaOH C6H5NH2NaClH2O
b) Probirkaga 2 ml anilin oling va ustiga 5-6 tomchi suv tomizing, aralashtiring. Hosil bo’lgan emulsiyaga sulfat kislotadan tomizing. Nima kuzatiladi? Reaktsiya tenglamasini yozing va izohlang.
C6H5NH2 + H2SO4 C6H5(NH3) SO4.
2-tajriba. Uchbromanilinni hosil bo’lishi.
Probirkaga 5 ml suvga 3-5 tomchi anilin tomizing va kuchli chayqatib aralashtiring. Hosil bo’lgan emulsiyaga tomchilatib bromli suv qo’ying. Nima kuzatiladi? Reaktsiya tenglamasi asosida kuzatiladi hodisani izohlang.
NH 2 NH2
Br Br
3Br 2 3HBr.
Mustaqil ishlash uchun savollar va mashqlar.
1. Alifatik va aromatik aminlarning tuzilishi, izomeriyasi haqida ma’lumot bering.
2. Aminobirikmalarning olinishiga oid kimyoviy reaktsiyalarni keltiring.
3. Agar reaktsiya unumi 80% ni tashkil etsa, 246 gr nitrobenzoldan qancha anilin hosil bo’ladi?
4. Aminobirikmalarning kimyoviy xossalarni tushuntirib bering.
5. 1,86 gr anilin bromlash uchun 80% li bromli suvdan necha gr sarf bo’ladi.
6. 9,9 gr tribromanilin olish uuchn qancha anilin va brom sarf bo’ladi?
Адабиёт:
1 И.И. Грандберг Органическая химии М. « Вышая школа». 1980. С. 402-406.
2. А.А. Петров, Х.В. Бальян, А.Т. Трощенко Органическая химия.
М.: «Высшая школа». 1981. С. 481- 487
3. А. Терней Современная органическая химия М -Мир-1981
С. 579-583.
Таянч сўзлар.
Ковалент боғ, қутбли ковалент боғ, водород боғ, ион боғ, координацион боғ, гибридланиш, тузилиш назарияси, изомерия, рационал, систематик номенклатура, геминаль, вициналь бирикмалар, гомологик қатор, гидрогенлаш, радикал бирикиш механизми, гомолитик парчаланиш, крекинг, инсектицид, акарицид, пестицид, катализатор, цис-транс— изомерия, дегидратлаш, Зайцев қоидаси, Марковников қоидаси, Хараш эффекти, электрофил реагентлар, нуклеофил реагентлар, дефолиантлик хосса, Кучеров реакцияси, оптик изомерия, региоселектив, мономолекуляр нуклеофил алмашиниш, бимолекуляр нуклеофил алмашиниш, карбокатион, фреонлар, Гриньяр реактиви, альдол конденсация, кротон конденсация, Коновалов усули, электроноакцептор, фунгицид, электронодонор, электрофил ўрин алмашиниш реакциялари, ароматиклик, Байер кучланиши, бактерицид, гербицид, репеллент.
|
-tajriba. Sirka kislotaning sifat reaktsiyasi

2-tajriba. Sirka kislotaning sifat reaktsiyasi.
Probirkaga btr necha tomchi natriy atsetatning 20% li eritmasidan oling va temir (III) xlorid eritmasidan qo’shing. Sirka kislotaning temirli tuzi hosil bo’lishim tufayli eritma qizg’tsh rangga bo’yalishini kuzating.
Eritmani qaynaguncha qizdiring. Temir atsetatning gidrolizlanishidan temir atsetatning asosli tuzi FeOH(CH3COO)2 cho’kmasi hosil bo’lishini kuzating.
Reaktsiya tenglamalarini yozing.
3 CH3COONa + FeCl3 Fe (CH3COO)3 + 3NaCl
t0C
F e (CH3COO)3 + HOH FeOH (CH3COO)2 + CH3COOH
Mustaqil ishlash uchun savol va mashqlar.
Karbon kislotalarining kimyoviy xossalarini tushuntiring.
Bir asosli, ikki asosli va ko’p asosli karbon kislotalarga namunalar keltiring.
Sirka kislotaning alyuminiy gidrooksid bilan reaktsiyasini bosqichli yozing.
Sovun qanday olinadi?
S6N12O2 formulaga bir asosli karbon kislotaning nechta izomeri mos keladi? Izomerlarni struktura formulasini yozib, ularni nomlang.
150 g sirka kislotaning 20 % li eritmasiga mo’l miqdorda natriy ishqori eritmasi qo’shildi. Bunda qancha tuz hosil bo’lishini hisoblang.
Sirka kislotaning olish usullari haqida tushuncha bering.
Chumoli kislotaning kumush-ko’zgu reaktsiyasini yozing va izoh bering.
800 g propion kislotasi qancha etil spirti bilan reaktsiyaga kirishadi? Bunda qanday va qancha mahsulotlar hosil bo’lishini hisoblang.
5 - LABORATORIYa IShI
Mavzu: Nitrobirikmalar va ularni xossalari.
Nazariy qism.
Tarkibida azot atomi bevosita uglerod atomi bilan bog’langan nitro guruh - NO2 tutgan moddalar nitrobirikmalar deyiladi.
CH3NO2 - nitrometan
C2H5NO2 - nitroetan
C3H7NO2 - nitropropan
C6H5NO2 - nitrobenzal va hakozo.
Nitro–guruhning uglerod zanjiridagi qaysi uglerod atomiga bog’langanligiga qarab, birlamchi ikkilamchi, uchlamchi nitrobirikmalarga bo’linadi.
Nitrobirikmalar birinchi marta galoidalkillarga kumush nitrit ta’sir ettirib olingan:
C2H5J AgNO2 C2H2 AgJ
1886 yilda M.I. Kanavalov to’yingan uglevodorodlarni suyultirilgan nitrat kislotada og’zi yopiq naylarda 1300S-1400S gacha qizdirish bilan nitrobirikmalar hosil qilgan.
CH3 CH3
CH 3-CH2-CH2-CHHONO2CH3-CH2-CH2-C-NO2 H 2O.
Nitroparafinlarning dastlabki vakillari yoqimli hidga ega bo’lgan suyuqlik bo’lib, spirt va efir bilan aralashadi. Ular elektr tokini o’tkazmaydi, suvda yomon eriydi.
Nitrobirikmalardan birlamchi va ikkilamchi nitrobirikmalar metallar bilan almashinish reaktsiyasiga kirishadilar. Nitroguruhni qaytarib, aminobirikmalar olinadi.
Amaliy qism.
|
HCOOH - chumoli kislota - Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya

|
Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya
|
bet | 94/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”HCOOH - chumoli kislota
CH3COOH - sirka kislota
C2H5COOH – propion kislota
C3H7COOH – moy kislota
C4H9COOH – valerian kislota
Karbon kislotalari uglerod zanjirining tuzilishi hamda karboksil guruhning joylashgan o’rniga qarab izomerlanadi.
Laboratoriya sharoitida karbon kislota tuzlariga kislotalar ta’sir ettirib, shuningdek yog’ va moylarni gidrolizlab olinadi.
Barcha karbon kislotalar anorganik kislotalar kabi ko’k lakmusni qizartiradi. Kislotalardagi radikallarning kattalashuvi bilan kislotalik kuchi kamayib boradi.
Karbon kislotalari mineral kislotalar kabi tuzlar hosil qiladi, spirtlar bilan reaktsiyaga kirishadi. Shuningdek, almashinish, qaytarilish reaktsiyalarini ham namoyon qiladi.
Amaliy qism
1-tajriba. Sirka kislotaning olinishi va xossalari
a) Probirkaga 3-4 g natriy atsetat tuzidan soling va ustiga 2 ml kontsentrlangan sulfat kislota quying. Probirka og’zini gaz o’tkazuvchi nay bilan jihozlangan probka bilan berkiting va nayning uchini quruq toza probirka ichiga tushiring. (3-rasm). Aralashmani qizdiring. Qizdirishni bo’sh probirkada 1-2 ml suyuqlik yig’ilguncha davom ettiring. So’ng qizdirishni to’xtatib, suyuqlik yig’ilgan probirkani oling va uning hidiga e’tibor bering. Reaktsiya tenglamasini yozing:
3-rasm.
2 CH3COONa + H2SO4 2CH3COOH + Na2SO4
b) Yuqoridagi hosil qilingan kislotani ikki qismga bo’ling. Birinchi qismidan universal indikator qog’ozi yordamida uning muhitini aniqlang. So’ng unga 3-4 tomchi ishqor eritmasidan tomizing va eritma muhitini tekshirib ko’ring. Kislotaning ikkinchi qismiga ozroq distillangan suv qo’shib, suyultiring va ozgina magniy kukunidan soling. Nima kuzatiladi? Reaktsiya tenglamasini yozing va izohlang:
2 CH3COOH + Mg (CH3COO)2 Mg + H2
|
| |
№ Ish boshlangan sanasi Ish tugatgan sanasi Tashkilot stir lavozim Bo'lim

|
№ Ish boshlangan sanasi Ish tugatgan sanasi Tashkilot stir lavozim Bo'limBog'liq file
2024-05-03 00:52:10
1
O‘zbekiston Respublikasi
Kambag‘allikni qisqartirish
va bandlik
vazirligi
№ 6665-9666-33ee-ea98-17d4-1940-9047
Hujjat yaratilingan sana: 2024-05-03
Ariza raqami: 124089550
Hujjat berilgan: ABDUGOFUROV SARDORBEK RUSTAM
O‘G‘LI
JShShIR: 32509975130042
Ish tajribasi haqida ma'lumot
№
Ish boshlangan
sanasi
Ish tugatgan
sanasi
Tashkilot
STIR
Lavozim
Bo'lim
1 10.11.2023
03.04.2024
22-SONLI DAVLAT
MAKTABGACHA TA'LIM
TASHKILOTI
207009514 Ўт ёқувчи
Тэт
ходимлар
Mazkur hujjat Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 15 sentyabrdagi 728-son qaroriga
muvofiq Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida shakllantirilgan elektron
hujjatning nusxasi bo‘lib, davlat organlari tomonidan ushbu hujjatni qabul qilishni rad
etishlari qat’iyan taqiqlanadi. Hujjat haqiqiyligini repo.gov.uz veb-saytida hujjatning
noyob raqamini kiritib yoki mobil telefon yordamida QR- kodni skaner qilish orqali
tekshirish mumkin.
9352
|
| |
Soliq tizimi: muammolar va istiqbollar

|
Soliq tizimi: muammolar va istiqbollar
|
bet | 6/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 429,29 Kb. | | #255393 |
Bog'liq Mignarova 5. Soliq tizimi: muammolar va istiqbollar
Soliq tizimining muammolari va ularni hal qilishning mumkin bо‘lgan istiqbollarini taqdim etishdan oldin, uni rivojlantirishning amaldagi sharoitlarini kо‘rib chiqamiz. 2021 yil yakunlari bо‘yicha Konsolidatsiyalashgan byudjet (Davlat byudjeti va Davlat maqsadli jamg‘armalari) daromadlari 196,4 trln sо‘mni (YAIMga nisbatan 26,7%) tashkil etdi. YAIMga nisbatan Konsolidatsiyalashgan byudjet daromadlari ulushi dinamikada deyarli о‘zgarmagan va aksincha о‘sish tendensiyasiga ega. Buni ayniqsa 2022 yil uchun daromadlar prognozi tasdiqlaydi - daromadlarning YAIMga nisbati 30,3% darajasida prognoz qilinmoqda.
Byudjetga daromadlar tushumining oshishi/kamayishiga umuman quyidagi omillar ta’sir etadi:
- respublika iqtisodiyotining о‘sishi;
- sо‘mning erkin ayirboshlash kursini joriy qilish;
- qimmatbaho va rangli metallarga jahon narxlarining nisbatan yuqoriligi;
-pandemiya vaqtida karantin choralarining joriy etilishi va yengillashtirilishi;
- soliq islohoti;
-soliq ma’muriyatchiligining yangi instrumentlarini joriy etish.
1-jadval
2018-22 yillar uchun YAIMga nisbatan byudjetlar daromadlari
Oxirgi uch yil uchun soliq tizimining tarkibiy tahlili (2-jadval) quyidagilarni kо‘rsatadi:
- bilvosita soliqlarning ulushi (2021 yilda - 34,2%) Davlat byudjeti daromadlari tarkibida 2019 yildan boshlab jiddiy qisqardi. Sabablari: QQS stavkasining 20%dan 15%gacha pasaytirilishi, QQSni hisobga olish va qoplashning tо‘laqonli tizimining joriy qilinishi, importga aksiz solig‘i bо‘yicha nol darajali stavkalarning joriy etilishi;
- bevosita soliqlarning ulushi jiddiy о‘sdi (2021 yilda - 35,8%). Sabablari: “NKMK” AJ va “OKMK” AJ bо‘yicha byudjetga tushumning oshishi (qimmatbaho va rangli metallarga jahon narxining va realizatsiyaning о‘sishi hisobiga), foyda solig‘i stavkasining 14%dan 15%gacha oshishi;
- resurs soliqlarining ulushi kamaymoqda (2021 yilda - 14%). Sabablari: yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq va yuridik shaxslar mol-mulkiga solinadigan soliq stavkalarining pasayishi;
- boshqa daromadlar jiddiy о‘smoqda (2021 yilda - 16%). Sabablari: “NKMK” AJ va “OKMK” AJdan dividendlar bо‘yicha byudjetga tushumning oshishi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 8/8 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 429,29 Kb. | | #255393 |
Bog'liq Mignarova
O’zbekiston Respublikasining 2021 yil 30 dekabr "2022 yil uchun O’zbekiston Respublikasi Davlat byudjeti to’g’risida"gi O’RQ-742-sonli Qonuni. https://www.lex.uz/uz/docs/5801127
O’zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi. 2020 yil, 01 yanvar. https://lex.uz/docs/-4674902
O’zbekiston Respublikasining Budjet kodeksi. 2014 yil, 01 yanvar. https://lex.uz/docs/-2304138
O’zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi. 1997 yil 01 mart. https://lex.uz/docs/111189
Bodi Z., Merton R.S. Uchebnik. Finansi. M.: "Vilyams ", 2007. – 347 s.
Маликов Т.С. Бюджет-солиқ сиёсати. Дарслик. – Т.: “IQTISODMOLIYA”, 2019. – 404 бет
Moliya: nazariy asoslar: O’quv qo’llanma / T.S.Malikov; –T.: "IqtisodMoliya", 2021. – 434 bet.
Tilabov N.T. “Moliya” fanidan o’quv uslubiy qo’llanma. –T.: "IMPRESS MEDIA" MCHJ. 2022. 46 bet.
Tilabov N.T. Солиқ сиёсатини такомиллаштириш - иқтисодиётни тартибга солиш инструменти сифатида. "Science and Education" Scientific Journal. 2022/5/ 1743-1757. www.openscience.uz
Tilabov N.T. Liberalization of tax policy - guarantee of ekonomic stability. "Science and Education" Scientific Journal. MAY 2021/VOLUME 2 ISSUE 5. 1097- 1112. www.openscience.uz
Tilabov N.T. At the current stage, the budget is a tax policy and its distinctive features. FINANCE Materials of the international scientific and practical conference May 20, 2021. ISBN 978-9943-13-999-7. 102-107 bet. © “IQTISOD-MOLIYA”, 2021 © TMI, 2021.
Tилабов Н.T. Ўзбекистонда фискал масалалар. “Ўзбекистон Республикасининг Ҳаракатлар стратегияси: макроиқтисодий барқарорлик, инвестицион фаоллик ва инновацион ривожланиш истиқболлари” мавзусида халқаро илмий анжуман материаллари. Тошкент. ТДИУ. 2020 йил 10-11 декабр. 352-356 bet. Тошкент. ТДИУ. 2020 йил.
Tилабов Н.T. Ўзбекистон иқтисодиётида коронавирус пандемияси натижасида вужудга келадиган глобал инқироз ҳолатларининг таъсирини пасайтириш ва уни бартараф этишда молия-кредит тизими орқали такомиллаштириш йўналишлари. XII Международной научно-практической online конференции «Институциональное развитие взаимоотношений финансовокредитной системы с реалным сектором экономики» Самаркандском институте экономики и сервиса (Республика Узбекистан) 10-11 июня 2020 года. 2020/6. СамДУ. 2020.
Tилабов Н.T. Бюджет-солиқ сиёсатини ҳозирги шароитда такомиллаштириш йўналишлари. “Инновацион иқтисодиёт шароитида молия тизимини ривожлантиришнинг замонавий тенденциялари ва истиқболлари” мавзуcидаги республика онлайн илмий-амалий конференция материаллари тўплами. –Т.: ТМИ., 2020. - 356 б. 92-94 бетлар.
|
| |
Parsha ton, zer jaǵalı ishik - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismParsha ton, zer jaǵalı ishik
kiyip,
Xannıń qızı otırǵan jaylarǵa kósh (28-b.)
At jaqsısı yawmıtı,
Ton jaqsısı
mawıtı
, (28-b.)
Al «túrme» – qız-kelinshekler basına oraytuǵın yamasa jigitler beline buwatuǵın jipekten
islengen gezleme.[6] Bul sóz mısalda jigittiń beline buwatuǵın belbewi mánisinde jumsaladı:
…
Túrme
buwǵan jigittiń,
Maqpaldan bılǵawı bar (104-b.)
«Shatırash kóylek» kerege kózli gezlemeden tigilgen kóylek bolsa, [7] «boyama kóylek» hár
qıylı reń berip boyalǵan gezlemeden tigilgen kóylekti bildiredi. [8] Olar tómendegi mısallarda
beriledi:
Shatırash kóylek
kiyipsiz ústińizge,
Aq oramal jarasqan betińizge…(164-b.)
Hawadan ushqan láple qar,
Boyama kóylek
jeńi tar…(166-b.)
«Shekpen» - jún jibinen, hár qıylı materiallardan ishine jún, paxta salıp yamasa paxta, jún
salmay astarlı etip, sırıp toqılǵan sırttan kiyetuǵın uzın kiyim. [9] Aytısta bul sóz tómendegishe
beriledi:
Jaz kiyiwge
shekpen
kerek,
Kerilip urıwǵa ketpen kerek…(162-b.)
Demek, xalıq awızeki dóretpeleri kóp ásirlik tariyxqa iye bolǵanlıqtan, onda gónergen sózler
dáwir koloritin beriw ushın jumsaladı. Usınday xalıqtıń bir neshe dáwirden beri saqlanıp kiyatırǵan
kórkem awızeki dóretpeleriniń biri aytıslar bolıp, onıń tilinde kiyim-kenshek atamalarınıń bir
qansha túrleri jumsalǵanlıǵın úyrendik.
Ádebiyatlar
1. Maxmud Qashqariy. Devonu luǵat it turk. T. I. – B. 326.
2. Qaraqalpaq tiliniń túsindirme sózligi. - Nókis, T. I. – B. 350.
3. Allamuratov A., Dospanov O., Tilewmuratov G. Qaraqalpaqsha kórkem óner atamalarınıń
sózligi. - Nókis, 1991. – B. 50.
4. Maxmud Qashqariy. Devonu luǵat it turk. T. III. – B. 259.
5. Maxmud Qashqariy. Devonu luǵat it turk. T. III.- B. 166.
6. Qaraqalpaq tiliniń túsindirme sózligi. - Nókis, T. IV. – B. 367.
7. Qaraqalpaq tiliniń túsindirme sózligi. - Nókis, T. IV -B. 514.
8. Qaraqalpaq tiliniń túsindirme sózligi. - Nókis, T. I. – B. 340.
9. Qaraqalpaq tiliniń túsindirme sózligi. - Nókis, T. IV. – B. 524
|
| |
Sanoat robotining murakkabligi

Bunday datchiklarning ishlash prinsipi, elektr o‘tkazuvchi polimer satxiga normal bosimning o‘zgarishi uning qarshiligi o‘zgarishiga olib kelishidir. Qarshilik diapazoni 100 ± 1 kOm.
Tegish taktil sensori
Bu taktil sensor manipulyator qisqich qurilmasiga o‘rnatiladi. Sensor korpusi membrana 3, «mo‘ylov» 2 dan tashkil topgan (10.2- rasm.) va elastikmaterialdan yasalgan.
Biror to‘siqqa sensor mo‘ylovi tegishi bilan uning deformatsiyasi membranaga uzatiladi. Membrana ichki qismiga o‘rnatilgan doimiy magnit 1 siljiydi va gerkonni 4 ishlatib yuboradi va ob’ektga qisqiya qurilmasining tekkanligi to‘g‘risida informatsiya xosil bo‘ladi. Sensorning ishlash chegarasi 0.15-0.25 N.
2- rasm. Taktil tegish sensori:
1- doimiy magnit; 2- “mo‘ylov”; 3- membrana; 4- gerkon
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 10/10 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 3,32 Mb. | | #116175 |
Bog'liq HARAKATLANUVCHI SODDA ROBOTFoydalanilgan adabiyotlar:
Nazarov X.N. Robototexnika asoslari. TDTU., Toshkent:, 2005 , 104 b.
Xasanov P.F. , Nazarov X.N. Mobilnie robototexnicheskie sistemi. Tashkent: TashPI, 1987.96 s.
Robototexnika.YU.G. Andreanov i dr. -,M.: Mashinostroenie. 1984.
Robotototexnicheskie system i kombleksi: uchebnie posobie /X.N.Nazarov.; TGTU,Tashkent.2004,101str.
Shaxinpur N. Kurs robototexniki. - M.: Mir. 1990.
Belyanin P.N. Robototexnicheskie sistemi dlya mashinostroeniya. Pod red. E.P. Popova. M.: Mashinostroenie; 1989. 276 s.
Zenkevich S.L. Upravlenie robotami. M.: Izd-vo MGTU, 2000 456 s.
Robototexnika i gibkie avtomatizirovannie proizvodstva: Uchebn. posobie dlya vtuzov/pod red. I.M. Makarova. M.: Vissh. shk. , 1986. 159 s.
Xasanov P.F. , Kiselev O.D. Adaptivnie roboti i sistemi texnicheskogo zreniya: Uchebn. Posobie. Tashkent: TashPI, 1986. 96 s.
Timofeev A.V. Adaptivnie robototexnicheskie kompleksi. L.: Mashinostroenie, 1988. 332 s.
|
| |
Kurs ishining o’rganilganlik darajasi

|
Kurs ishining o’rganilganlik darajasi
|
bet | 2/10 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 3,32 Mb. | | #116175 |
Bog'liq HARAKATLANUVCHI SODDA ROBOTKurs ishining o’rganilganlik darajasi: Bu mavzuni o’rganish jarayonida mavzu to’liq o’zlashtirilgan bo’lishi kerak.
Kurs ishining maqsadi: Kurs ishining yozilishidan maqsad shundan iboratki, bunda talaba o’zi mustaqil ravishda izlanadi,izlangan sari bu mavzuni yaxshi o’zlashtirib boradi. Robota texnika fanini chuqur o‘zlashtirilishi, amalga oshirish uchun o'qituvchilarning zarur kompetentsiyalarini shakllantirish ta'lim jarayoni ta'lim robototexnikasi orqali o'quv va dizayn faoliyati texnologiyasi. Robotlar faoliyatini bilishda bizga Dasturiy boshqarish tizimlari fani yaqindan yordam beradi. «Robototexnika va moslanuvchan tizimning avtomatlashgan elektr yuritmalari» o‘qitishdan maqsad - talabalarni texnologik komplekslarni, robotlarni va liniyalarni dasturiy boshqarish tizimlari, boshqaruv strukturalari, boshqaruv algoritmlarini o‘rganish bo‘yicha yo‘nalish profiliga mos bilimlar darajasini ta’minlashdir.Ishlab chiqarishdagi mashina va mexanizimlarning mehnat unumdorligini oshirish va sifatli mahsulot ishlab chiqarish ushbu sanoat qurilmalarining avtomatlashganlik darajasiga bevosita bog‘liqdir. Sanoat qurilmalarining avtomatlashganlik darajasi bu qurilmalarning zamonaviy va energetik ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lgan texnika vositalari bilan jixozlanishi hamda ishlab chiqarishni boshqarishni dasturiy tizimini yaratish bilan belgilanadi. Sanoat qurilmalari ishchi organlarini harakatlantiruvchi va ularni boshqaruvchi avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarining asosini dasturiy boshqarish tashkil etadi.
Kurs ishining vazifasi: Talabalarni mustaqil fikrlashga, darslikdan tashqari kitoblardan ham ma’lumot yig’ish va uni o’rganish, kerak bo’lganda o’rgangan bilimlarni takomillashtirib hayotga tatbiq etishga,qisqa qilib aytganda talabaning bilim darajasini mukammallashtirishga yordam beradi.
Undan tashqari ushbu kurs ishi talabalarni zamonaviy texnologiyalarni tushunish bilan kifoyalanmasdan zamonaviy texnologiyalarni yaratishda o‘z hissalarini qo'shishga ko'mak beradi. Bu mavzuni asosiy vazifasi talabalarni " Buyumlarni oriyentatsiyalashning murakkabligi " mavzusi yuzasidan izlanib yangi bilimlarni egallash hamda amaliyotga tatbiq etishdan iborat.
|
| |
Using 
Resolution and frame rates

codec. Overall, it can be considered that the video frame comprises two fields: the field at the
top and the field at the bottom. If the both fields of a given frame were taken at various time
points, the frame is called interlaced scan frame; otherwise, it is called a progressive scan frame.
4. H.265/HEVC standard
4.1. General principles of HEVC standard
Thanks to the evolution of technology, which has enabled us to have a resolution of video
material from 4K and higher reality, the evolution of video coding is inevitable, so it can keep
up the step. HEVC/H.265 video coding (
High Efficiency Video Coding) [17], is the fruit of
cooperation between ISO/IEC Moving Picture Experts Group (MPEG) and ITU-T Video
Coding Experts Group (VCEG) standardization organization, which brings better performance
than the previous coding standards, as well as H.264/AVC, and the biggest advantage of the
new standard is up to 50% more efficient compression compared to H.264 and support for 8K
UHD resolution. This means that the video material of the same quality will occupy at half
encoding less space with HEVC than the H.264/AVC coding, thanks to better algorithms and
analysis of the video material which eventually brings better coding efficiency.
Direct predecessor of this standard is H.264/MPEG-4 Advanced Video Coding (AVC). HEVC
seeks to replace its predecessor by using a generic syntax that could be customized to newer
emerging applications. He wants to achieve several goals, such as code efficiency, adaptability
to different systems of transport, resilience on errors and implementation with parallel
processing in a multiprocessor’s architecture.
Table 8 - Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authors

Table 8. Number of satellite SSTV, HDTV and 4K UHDTV channels for the various transmission parameters.
6.2. 4K UHDTV in digital terrestrial television (DTT) Initial tests 4K UHDTV in digital terrestrial television systems were carried out in 2012 in Japan
and South Korea by KBS and NHK still using unstandardized HEVC video compression. Later
tests were done in other countries. Table 9 [26] gives the basic test characteristics of 4K UHDTV
in digital terrestrial television (DTT) networks in the world.
Technicolor has successfully conducted tests to broadcasting terrestrial 4K UHDTV content.
Broadcasting used American ATSC 3.0 standard, trough Sinclair Broadcast transmitter [27].
Technically speaking, this is the world premiere of the use of scalable HEVC (SHVC) video
coding, MPEG-H compression standards, as well as MMT MPEG A/V standards. The test was
performed in the Sinclair Broadcast experimental facility. The new technology allows you to
receive signals via conventional antenna, as well as through mobile and tablet devices.
Based on technological profiles and the typology of the various countries, the report predicts
that the demand of end users and the transition to the new standards take between 3 and 12
years old. Markets that were among the first to adopt new technologies will likely take between
three and six years to the current broadcasting possibilities of yarn on a combination of DVB-
Recent Advances in Image and Video Coding
214
T2 MPEG4/HEVC, SDTV/HDTV/UHDTV (4K). The third profile that refers to the HDTV/
UHDTV (4K/8K) is supposed to happen between 2023 and 2030. The report says that the DTT
platform is currently threatened due to scarcity of radio spectrum, as well as plans for the
redistribution of 700 MHz range, which will reduce the available capacity by an average of
30%.
The data structure in H.265/HEVC standard

Decoding of quadtree structure does not represent a significant additional burden because it
can easily be switch into a hierarchical structure by using z-scan. Predictable modes for
interframe encoded CU are using non-square PU, which requires the necessary support for
decoding in the form of additional logic in the decoder which performs multiple conversions
between the raster scan, and the scan-scan. In terms of preserving the speed of bit rates, with
the encoder side, there is a simple algorithm to analyze the structure of the tree to determine
the optimal share of the blocks [7]. CTU sizes are 16 × 16, 32 × 32 and 64 × 64 pixels.
Country 
Multiplex capacity - Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authors

Country Multiplex capacity (Mbit/s) Signal bit rate (Mbit/s) Video encoding standard Picture standard Republic of Korea <35.0
25–34
HEVC Main 10
3840 × 2160p
60 frames/s
8 bits or 10 bits/pixel
France
40.2
22.5
17.5
HEVC
3840 × 2160p
50 frames/s
8 bits/pixel
Spain
36.72
35
HEVC
3840 × 2160p
50 frames/s
8 bits/pixel
Sweden
31.7
24
HEVC
3840 × 2160p
29.97 frames/s
8 bits/pixel
United Kingdom 40.2
Variable (35)
HEVC
Mixture of 3840 × 2160p
50 frames/s and 3840 × 2160p
59.94 frames/s
8 or 10 bits/pixel
Czech republic –
–
HEVC
3840 × 2160p
Table 9. Overview of the characteristics 4K UHDTV tested in the DTT.
In addition to broadcast 4K UHDTV channels in satellite and terrestrial digital networks during
2015 in the world has launched several UHDTV services in Internet Protocol Television (IPTV)
and Over-The-Top (OTT) systems.
6.3. 8K UHDTV Besides the ultra HD format, there is also Super Hi-Vision 8K for whose development and
promotion are in charge of the Japanese public broadcaster NHK. Super Hi-Vision format was
able to show 120 frames per second and a resolution of 7680 × 4320 pixels which corresponds
to the format of 32 megapixels. This format offers four times the resolution of 4K format and
16 times higher than HD. Table 10 [26] gives the basic test characteristics of 8K UHDTV in DTT
networks in the world.
Country Multiplex capacity (Mbit/s) Signal bit rate (Mbit/s) Video encoding standard Picture standard Japan
91.8
91.0
MPEG-4
AVC/H.264
7680 × 4320p
59.94 frame/s
8 bits/pixel
Republic of Korea 50.47
50.0
HEVC
–
Table 10. Overview of the characteristics 8K UHDTV tested in the DTT.
Implementation of Video Compression Standards in Digital Television
http://dx.doi.org/10.5772/64833
215
Digital Video Broadcasting Consortium in July 2014 adopted the basic parameters UHDTV
transmission, and defined development plan of distribution UHDTV in stages, as shown in
Acknowledgements - Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authors

[8] ISO/IEC SC29/WG11, MPEG-2 System Group 13818–1, Information Technology –
Generic Coding of Moving Pictures and Associated Audio: Part 1 Systems, Interna-
tional Organization for Standardization, Geneva, Switzerland, 1995.
[9] ISO/IEC SC29/WG11, MPEG-2 13818-2, Information Technology – Generic Coding of
Moving Pictures and Associated Audio: Part 2 Video, International Organization for
Standardization, Geneva, Switzerland, 1995.
[10] D. Hoffman, G. Fernando, V. Goyal, M. Civanlar, RTP Payload Format for MPEG1/
MPEG2 Video, The Internet Engineering Task Force – IETF, Fremont, USA, 1998.
[11] H. Benoit, Digital Television – Satellite, Cable, Terrestrial, IPTV, Mobile TV in the DVB
Framework, Third Edition, Elsevier, Burlington, MA, USA, 2008.
[12] ISO/IEC SC29/WG11, MPEG-4 System Group 14496-1 Doc. N2739, Part 1 Systems/
PDAM1, March 1999.
[13] O. Auro, MPEG-4 systems: overview, Signal Processing: Image Communications, Vol.
15, pp. 281–298, 2000.
[14] Z. Bojkovic, D. Milovanovic, Audiovisual integration in multimedia communications
based on MPEG-4 facial animation, Circuits, Systems and Signal Processing, Vol. 20,
pp. 311–339, 2001.
[15] H. Kalva, Delivery MPEG-4 Based Audio-Visual Services, Kluwer, Boston, MA, 2001.
[16] K. R. Rao, D. N. Kim, J. J. Hwang, Video Coding Standards: AVS China, H.264//MPEG-4
HDTV - Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authors

for the digital broadcasting of radio and television programs. The conference RRC-06 Final Act
were adopted (Final Acts) which contain a new agreement Geneva 2006 (GE06), which enables
the introduction of complete digital terrestrial television broadcasting in the planning zone.
All European countries have pledged that no later than June 17, 2015, the switch to digital
broadcasting of radio and television signals, and perform analog switch off (ASO). In many
countries, it is already implemented as ASO [20].
European countries have adopted the standard Digital Video Broadcasting-Terrestrial (DVB-
T) and DVB-T2. The first concepts DVB-T were adopted in 1993, and the first final version in
1997. It involves the transmission of digitized audio and video content via terrestrial broad-
casting technology in the VHF and UHF band using conventional system transmitter and
corresponding receiver [21].
DVB-T2 is an enhanced version of the DVB standard for terrestrial broadcasting. Compared
with DVB-T, DVB-T2 offers a significantly lower sensitivity to noise and interference and
provides 30–50% greater flow of data which is particularly suitable for HDTV [22].
Video compression standards of DVB-T standards used in different countries are shown in
Table 7 [23]. The number of national multiplex (MUX) is given, local and regional non-
represented. When digital terrestrial TV transmission started and year ASO was executed are
presented. Data were collected from the official websites of national regulatory agencies and
providers of digital terrestrial transmission.
Profiles, levels and layers - Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authors

UHD
brings many benefits, but also the kind of disadvantages
like any new technology,
especially in its beginning. The benefits of higher resolution logically have a greater amount
of information on the screen and therefore a more realistic view, especially on the diagonals
that are larger than 140 cm (55″) and where full HD resolution loses the impression of high
sharpness. This is why manufacturers have presented the first UHDTVs in diagonals of 84″
(213 cm) that they would now be available in smaller dimensions—140 cm (55″) and 165 cm
(65″). UHD on smaller diagonals does not have much sense because the density of information
is too large and the average viewing distances further details cannot be seen in relation to the
full HD content.
Many parameters have effect on the realism of images, and among them resolution is not most
important element. Number of pixels has a smaller impact on how we experience the image
of other parameters, such as increased dynamic range, the range and depth of color, as well as
the number of frames per second. UHD used Rec. 2020 standard color range in contrast to the
definition used by Rec. 709 standard. Rec. 2020 defines a bit depth of either 10 bits per sample
or 12 bits per sample. Rec. 2020 specifies the following frame rates: 120p, 119.88p, 100p, 60p,
59.94p, 50p, 30p, 29.97p, 25p, 24p, 23.976p [18].
Table 6 [18] provides an overview of the main
characteristics
of images in HDTV, 4K and 8K UHDTV.
Table 11 [25] - Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authors

|
Chapter · November 016 doi: 10. 5772/64833 citation reads 396 authorsBog'liq 57-INTECHpoglavlje2016Table 11 [25].
4K UHDTV—Phase 1
4K UHDTV—Phase 2
8K UHDTV
Deployment
2015
2018
2020
Resolution
3840 × 2160
3840 × 2160
7680 × 4320
Frame rate
p50/p60
p100/p120
p100/p120
Dynamic range
HDR preferred
HDR mandatory
HDR mandatory
Color space
Rec. 2020
Rec. 2020
Rec. 2020
Color sampling
4:2:0, 4:2:2
4:2:0, 4:2:2
4:2:0, 4:2:2, 4:4:4
Color bit depth
10 bits
10/12 bits
10/12 bits
Video encoding
HEVC Main 10
HEVC Main 10
HEVC Main 10
Audio format
5.1
Beyond 5.1
Object based
Audio codec
Open
TBD
Next-generation audio codec
Viewing angle
66°
66°
100°
Viewing distance
1.5 picture height
1.5 picture height
0.75 picture height
Table 11. Development plan of distribution UHDTV.
7. Conclusion
The advantages brought by compression of the TV signal are as follows: reducing the frequency
range of telecommunication channel which transmits TV signal, reducing the memory capacity
required for recording images (storing images), access to data is reduced because the faster
skips over the material, provided a data transfer in real time, it reduces the needed RAM
memory and hardware becomes less expensive and leads to the miniaturization of hardware
in the television. By reducing the number of bits, less power is required to broadcast; for
example, if the transmitter of the same power is broadcasting analog and digital signal, for
digital reception antenna of smaller diameter is required.
To ensure reliable communication between users who use equipment and software from
different manufacturers, standardization of methods of compression was carried out. So today,
depending on the quality and use (television, multimedia services, videoconferencing, video
telephony, etc.), there are several standards (JPEG, MPEG-1, MPEG-2, MPEG-4, H.261, H.263,
H. 264, H.265, etc.).
Since it is a new technology that just catches the “momentum” toward global use, UHD is the
future of television. Also, UHD offers the ultimate user experience and creates opportunities
for the entire industry. 4K and 8K services will stimulate the growth of broadband, as well as
Recent Advances in Image and Video Coding
216
the expansion of TV services in emerging markets. Consequently, the compression standard
for TV in the near future will be HEVC/H.265.
|
| |
Jadvallar yaratish - Ms access dasturi va dastur bilan ishlash texnologiyasi ms access ning ish oynasi haqida ma’lumot

|
Ms access dasturi va dastur bilan ishlash texnologiyasi ms access ning ish oynasi haqida ma’lumot
|
bet | 3/3 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 6,54 Kb. | | #249746 |
Bog'liq Ms access dasturi va dastur bilan ishlash texnologiyasi ms acces-fayllar.org. Jadvallar yaratish Bo’sh jadval yaratish. Microsoft Access dasturi yordamida bo’sh jadvalni yaratishning quyidagi usullari mavjud: -MB ni to’laligicha yaratadagan MB ning ustasini kullash. Bunday usta yangi bazani yaratadi, xolos. Uning yordamida MB ga yangi jadval, shakl yoki hisobotlarni qo’shib bo’lmaydi; -Jadvallar ustasi oldindan aniqlangan jadvallardan yaratilayotgan jadval uchun maydonni tanlash imkonini beradi; -Jadval holatida ma’lumotlarni bevosita bo’sh jadvalga kiritish; -Konstruktor holatida jadval maketining barcha parametrlarini aniqlash. Jadval yaratishda ishlatilgan usulning turidan kat’i nazar, xar doim jadval maketini o’zgartirish, masalan, yangi maydonlar kushish, qiymatlarini urnatish va boshkalarni bajarish uchun «Конструктор» holatini qo’ullash imkoniyati mavjud. Jadvallar ustasi yordamida jadval yaratish
. Jadvallar yaratish Bo’sh jadval yaratish. Microsoft Access dasturi yordamida bo’sh jadvalni yaratishning quyidagi usullari mavjud: -MB ni to’laligicha yaratadagan MB ning ustasini kullash. Bunday usta yangi bazani yaratadi, xolos. Uning yordamida MB ga yangi jadval, shakl yoki hisobotlarni qo’shib bo’lmaydi; -Jadvallar ustasi oldindan aniqlangan jadvallardan yaratilayotgan jadval uchun maydonni tanlash imkonini beradi; -Jadval holatida ma’lumotlarni bevosita bo’sh jadvalga kiritish; -Konstruktor holatida jadval maketining barcha parametrlarini aniqlash. Jadval yaratishda ishlatilgan usulning turidan kat’i nazar, xar doim jadval maketini o’zgartirish, masalan, yangi maydonlar kushish, qiymatlarini urnatish va boshkalarni bajarish uchun «Конструктор» holatini qo’ullash imkoniyati mavjud. Jadvallar ustasi yordamida jadval yaratish
http://fayllar.org
|
| |
6-mavzu: qishloq xo’jaligi infratuzilmasining turlari va ahamiyati

|
6-mavzu: qishloq xo’jaligi infratuzilmasining turlari va ahamiyati
|
bet | 1/3 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #136978 |
Bog'liq Abbosbek Ne\'matullayev Qishloq xo\'jaligi menejmenti Agrotexnologiyalar va innovatysion rivojlanish instituti Agrologistika va biznes fakulteti Agrobiznes va investitsion faoliayat ta’lim yo’nalishi 4 kurs 411 guruh talabasi ne’matullayev Abbosbekning Qishloq xo’jaligi menejmenti fanidan tayyorlagan mustaqil ishi Rеja: 1. Korxonalarda qilinadigan xarajatlar va ularning turkumlanishi. 2. Korxonalarda qilinadigan xarajatlarning tarkibi. 3. Korxona mahsulotlarining tannarxi, uning turlari va aniqlanish tartibi. 4. Korxonalarda mahsulot tannarxini pasaytirish yo‘llari.
Qishloq xo’jaligi korxonalarda ishlab chiqarish xarajatlari va mahsulot tannarxi…
Korxonalarda mahsulot ishlab chiqarish uchun albatta xarajatlar qilinishi talab etiladi. Xarajatlarsiz mahsulot ishlab chiqarish yoki xizmat ko’rsatishning imkoni yo’q. Odatda, korxonalar faoliyati davomida ishlab chiqarish omillarini sarflaydilar. Korxonalarda qilinadigan xarajatlarning turkumlanishi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1999-yil 5-fevraldagi 54-sonli qarori bilan tasdiqlangan «Mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlab chiqarish va sotish xarajatlarining tarkibi hamda moliyaviy natijalarni shakllantirish tartibi to‘g‘risida»gi Nizom asosida amalga oshiriladi.
Ushbu Nizomga muvofiq mahsulotlarni yetishtirishda qilinadigan xarajatlar quyidagi turlarga bo‘linadi:
Mahsulotning ishlab chiqarish tannarxiga kiritiladigan xarajatlar
Davr xarajatlari
Moliyaviy faoliyat bo‘yicha xarajatlar
Favqulodda xarajat va zararlar
ishlab chiqarish moddiy xarajatlari;
ishlab chiqarish xususiyatiga ega bo‘lgan mehnatga haq to‘lash xarajatlari;
ijtimoiy soliq;
asosiy fondlar va ishlab chiqarish ahamiyatiga ega bo‘lgan nomoddiy aktivlar amortizatsiyasi;
ishlab chiqarish ahamiyatiga ega bo‘lgan boshqa xarajatlar.
Mahsulotning ishlab chiqarish tannarxiga kiruvchi xarajatlar iqtisodiy mazmuniga ko‘ra quyidagi elementlarga ajratiladi:
|
| |
Robot manipulyatorlarining konstruktiv xususiyatlari

|
Robot manipulyatorlarining konstruktiv xususiyatlari
|
bet | 7/10 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 3,32 Mb. | | #116175 |
Bog'liq HARAKATLANUVCHI SODDA ROBOT1.3 Robot manipulyatorlarining konstruktiv xususiyatlari
Har bir koordinata bo‘yicha sanoat robotining harakati mexanik
zvenolarning harakatlari bilan bog‘liq bo‘ladi va bu harakatlar ijro dvigatellari, uzatish mexanizmlari va datchiklar yordamida amalga oshiriladi.
Ko‘pincha kinematik juftlar konstruktiv bajarilganda sharnirlar deb ataladi va ular ishchi organ harakatini, robot manipulyatori harakat traektoriyasini aniqlaydi, bu esa barcha sharnirlar harakatlari yig‘indisi hisobiga erishiladi.
Sharnir konstruksiyasi ijro dvigatelidan, uzatish mexanizmidan, yo‘naltiruvchilardan va korpusdan tashkil topgan. Uzatish mexanizmi ijro dvigateli bilan, korpus yo‘naltiruvchilari bilan birga bajarilgan bo‘lishi mumkin.
Ijro dvigatellari sifatida gidro- va pnevmodvigatellar, gidro- va pnevmosilindrlar, elektrodvigatellar qo‘llaniladi. Qo‘llaniladigan dvigatellar quyidagi umumiy parametrlar bilan xarakterlanadi: quvvat, aylanish chastotasi, inersiya momenti, solishtirma quvvat va boshqa maxsus ko‘rsatkichlar.
Gidro- va pnevmodvigatellar sharnirlarda, odatda aylanma harakat olish uchun qo‘llaniladi. Ular katta kuch va solishtirma quvvatga ega bo‘ladilar, ammo konstruksiyalari va ularga xizmat qilish murakkab bo‘ladi.
Gidro- va pnevmosilindrlar sharnirda ilgarilama harakatni ta’minlash uchun qo‘llaniladi. Ular bir tomondan valda katta kuch va katta solishtirma quvvat olish imkoniyati bilan, ikkinchi tomondan esa konstruksiyasining murakkabligi va ularga xizmat qilish birmuncha qiyinchiligi bilan xarakterlanadi.
Elektrodvigatellar sharnirda hamma harakatlarni olish uchun qo‘llaniladi.
Ularning konstruksiyasi sodda, ammo asosiy kamchiligi boshqa dvigatellarga qaraganda yuqori bo‘lmagan solishtirma quvvatga ega bo‘lganligidir.
Sharnirlarda uzatish mexanizmi sifatida chervyakli, vintli, silindrik, tishli, planetar, reykali, zanjirli va boshqa uzatmalar qo‘llaniladi. Sharnir mustahkamligini va harakat yo‘nalishini ta’minlash uchun, odatda u yagona korpusda yo‘naltiruvchilar bilan birga bajariladi.
|
| |
Turkiston
o‘lkasida mustam-

bosib olingan hududlarda podsho hukumati hukm ronligini m ustahkam lash
va m a’m uriy hududiy birliklam i tashkil qilishdan iborat edi. M azkur maq-
sadlam i am alga oshirish uchun bosib olingan joylam i o ‘z ichiga oluvchi
m a’m uriy-boshqaruv hudud, y a ’ni alohida general-gubem atorlik tashkil
etishga kirishildi. Buning sababi 0 ‘rta Osiyoning Orenburg general-guber-
natorligidan uzoqda joylashganligi boMsa, boshqa yana bir sababi bu kel-
gusida bosib olinadigan yerlam i ham birlashtirish boMgan. Bu hududlar-
ning im periya tarkibida yana bitta general-gubem atorlik tashkil qilish uchun
aholisi va hududi to ‘g ‘ri kelgan. Shu bilan birga 0 ‘rta Osiyoda alohida
general-gubem atorlikni tashkil qilish orqali uning geografik xususiyatlari,
iqtisodi, tabiiy boyliklari, mineral resurslarini im periya m anfaatlariga har
tom onlam a m oslashtirish edi.
1867-yilda bosib olingan hududlam i o ‘z ichiga oluvchi Turkiston ge-
neral-gubem atorligi tashkil qilindi va Turkiston harbiy okrugi tuzildi. 1847-
yildan boshlab harbiy istilochilik yurishlarida ishtirok etgan barcha harbiy
qismlar uning tarkibiga kiritildi. B u davrda Turkiston harbiy okm gidagi
harbiylar soni 40 m ing kishidan iborat boMgan. Toshkent shahri general-
gubem atorlikning markazi qilib belgilandi. U qulay geografik m akonda joy-
lashgan boMib, harbiy, siyosiy, strategik m aqsadlam i am alga oshirish uchun
barcha im koniyatlarga ega edi.
Turkiston general-gubem atori oMkada joylashgan harbiy qo'shinlar
qo‘mondoni, Yettisuv kazaklari qismi qoMnondoni va shu bilan birga
bosh sudya ham hisoblangan. Turkiston general-gubem atorligiga 1867-yil
R ossiya im peratori farm oniga k o ‘ra general-adyutant Konstantin Petrovich
fon Kaufm an (1867—1881) tayinlandi. U bir paytning o ‘zida Turkiston har
biy okm gining qoMnondoni ham edi.
Turkiston general-gubem atorligi Turkiston viloyati va
Semipalatinsk viloyatining janubiy qismini ham o ‘z
ichiga oldi. Dastlab Turkiston general-gubem atorligi
m a’m uriy jihatdan ikkita viloyat: Sirdaryo (markazi —
Toshkent) va Yettisuv (markazi — V em iy) viloyatlariga boMingan. Sirdaryo
viloyatining hududiga, asosan, 1865-yilda tashkil qilingan Turkiston
viloyatiga tegishli boMgan yerlar va Q o‘qon xonligining bosib olingan
shimoliy hududlari kirgan. Yettisuv viloyati esa Sem ipalatinsk viloyatining
Sergiopol, Kopal va O latavsk okrugi yerlari va sobiq Turkiston viloyatining
bir qismidan iborat holda tashkil qilindi. Bosib olingan hududlar hisobiga
keyinchalik quyidagi m a’m uriy-hududiy birliklar vujudga kelgan: 1868-
yilda Buxoro am irligiga qarashli yerlarda Zarafshon okrugi (markazi —
Yangi m a’muriy - Soyibjon tillaboyev, akbar zamonov

|
Soyibjon tillaboyev, akbar zamonovBog'liq d9ab3e9e-cd07-426e-baf5-8296230174aeYangi m a’muriy
hududlarning
tashkil qilinishi
Turkiston general-gubernatorligining
markaziy boshqaruvi
Sam arqand), 1873-yilda X iva xonligiga qarashli hududlarda A m udaryo
boMimi (m arkazi — Petro-A leksandrovsk; hozirgi T o ‘rtkoT) va 1876-yilda
F arg ‘ona viloyati (m arkazi — Yangi M arg ‘ilon, keyinchalik Skobelev —
hozirgi F arg ‘ ona shahri), 1881 -yilda K aspiyorti viloyati (m ark azi—A shxobod
shahri) tashkil qilingan.
Turkiston oMkasidagi viloyatlarning hududlari katta boTgan. U larning
m aydoni Rossiyaning ayrim m arkaziy guberniyalarining hududidan ham
k atta boTgan. Jum ladan, oTkadagi viloyatlarning hududiy jihatdan eng
kichigi boTgan Sam arqand viloyatining m aydoni 2000 kv. verst (1 verst —
1,066 km ga teng) bo Tib, u Saratov guberniyasidan, Sirdaryo viloyatining
hududi esa M oskva guberniyasidan katta boTgan.
Turkiston general-gubem atori 1867-yilgi «N izom » loyihasida k o ‘rsatil-
gan huquqlardan tashqari oTkani boshqarish uchun m ahalliy sharoitdan
kelib chiqqan holda m ustaqil faoliyat olib borishda katta huquqlarga ega
boTgan.
Turkiston oTkasida R ossiya im periyasining boshqa guberniya bosh-
liqlaridan farqli ravishda siyosiy, iqtisodiy, harbiy v a geosiyosiy m aqsad-
larini am alga oshirishda K. P. K aufm anga katta vakolatlar berilgan. Shu-
ning uchun u xalq orasida «yarim podsho» nom ini olgan.
28
Yodda tuting!
Turkiston o ‘lkasida Rossiya imperiyasining mustamlakachilik siyo-
sati to ‘liq amalga oshirilishi va hukmronligining mustahkam bo‘-
lishi uchun o ‘lkadagi istilochi amaldorlarga keng vakolatlar berildi.
O'zingizni sinang!
Kaufman ... yil Turkiston general-gubernatori etib tayinlandi.
|
| |