nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Domen - bu biror-bir serverda joylashgan saytga olib boradigan manzildir

|
Domen - bu biror-bir serverda joylashgan saytga olib boradigan manzildir
|
bet | 66/131 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #248105 |
Bog'liq 11-sinf-informatika-dars-ishlanmaDomen - bu biror-bir serverda joylashgan saytga olib boradigan manzildir
Barcha web-saytlar qaysidir serverda joylashgan bo‘ladi. Aslida Siz hosting xizmatidan foydalanib, saytingiz ma’lumotlarini qaysidir ser- verga joylashtirganingizda saytingiz IP manzilga ega bo‘ladi. Masalan: 94.100.180.199. Agar domen bo‘lmaganida yaratilgan web-saytni yuklash uchun brauzerda 94.100.180.199 raqamlar yoziladi.
Hosting - bu web-sayt uchun joy ajratib beruvchi xizmat turidir
Odatda domen beruvchi kompaniyalarda ham hosting xizmati bo‘la- di. Hosting va domenni bir kompaniyadan yoki alohida kompaniyalardan ham olish mumkin. Web-saytlar uchun hosting beruvchi kompaniyalarda katta hajmdagi maxsus serverlar mavjud. Ular tinimsiz ishlab turish orqali web-saytlaming ishlashini ta’minlaydi.
Web-dizayn - bu yaratiladigan web-saytlarga texnik ishlov berish va axborotlarni tizimli ravishda shakllantirishdir.
Axborotlar bir-biri bilan gipermatnli bog‘lanishlar yordamida web-sahifalarga tarqatiladi. Bunday sahifalar birgalikda web-saytni tashkil etadi. Web-saytlar Intemetning yagona axborot oralig‘ida birlashadi. Bunda web-sayt va web-sahifalar o‘zaro har xil usullar bilan bog‘lanadi. Ushbu yagona oraliq World Wide Web (butun dunyo o‘rgimchak to‘ri) yoki qisqacha WWW deyiladi. Web-sahifalarga gipermurojaat WWW ning asosiy xusu- siyatlaridan biridir. Istalgan bir hujjatdan boshqa bir WWW hujjatga HTML ning maxsus teglari yordamida murojaat qilinadi. Intemetda ishlagan vaqtin- gizda siz web-sahifalarda gipermatnli murojaatlarga duch kelasiz. Bu matn fragmentlari ko‘k shriftda va tagi chizilgan bo‘ladi. Agar siz ushbu yozuv- ni sichqoncha tugmasi yordamida bossangiz, u avtomatik ravishda boshqa web-sahifaga murojaat qiladi.
Web-sahifalar yaratishning asosi sifatida tasviriy san’atning yangi turi web-dizaynga bevosita aloqadordir. Internet dizaynerlari rasm va tasvirlar tayyorlash bilan cheklanib qolmasdan, balki tayyorlangan rasm va tasvirlami tarmoqqa joylashtirish, web-sahifalar orasida aloqalar o‘matish, matn, tasvir va rasmlaming harakatini amalga oshirish, ranglami estetik jihatdan to‘g‘ri va chiroyli tanlashga e’tibor qaratilishi va rasmlaming harakatini amalga oshirish, ranglami estetik jihatdan to‘g‘ri va chiroyli tanlashga e’tibor qaratilishi lozim.
Amaliy ish:
Web-sahifa deganda nimani tushunasiz?
2. Internet tarmog‘idan (uzedu.uz) web-saytini yuklang va uning di zaynini tahlil qiling
|
| |
Huquqiy davlatga xos belgilarni aniqlang

|
Huquqiy davlatga xos belgilarni aniqlang
|
bet | 94/192 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #153197 |
Bog'liq Innovatsion ta’lim texnologiyalariHuquqiy davlatga xos belgilarni aniqlang.
A) Barcha javoblar to‘g‘ri
Demokratik jamiyat taraqqiyotida saylovlarning eng muhim jihatini aniqlang.
A) Xalqning o‘z hoxish irodasini erkin ifoda etishi va fuqarolarning davlat va jamiyat Globallashuvning ta’lim-tarbiya sohasiga salbiy ta’siri ko‘rinishlari
A) Ma’naviyatga tahdid va o‘zlikdan begonalashish
4. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida Prezident instituti nechanchi moddada berilgan?
A) 89
5. Hozirgi zamon zo‘ravonligi va tajovuzkorligining yangi ko‘rinishi nimalarda namoyon bo‘lmoqda
A) Milliy qadriyat, tarix va ma’naviyatdan judo qilishda
6. O‘zbekistonda Prezidentlik instituti qachon ta’sis etilgan?
A) 1990 yil 24 martda
7. Mamlakatimiz hududida YuNESKO ro‘yxatiga kiritilgan qancha moddiy va ma’naviy obidalar bor?
A) 4 mingdan ziyodroq
8. Islom Karimovning «Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch» asari necha bobdan iborat?
A) 4 bobdan
9. “O‘tish davri” bosqichi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qaysi asarida asoslab berilgan?
A) “O‘zbekistonning 16 yillik mustaqil taraqqiyot yo‘li”
10. Taraqqiyotning “O‘zbek modeli” nechta prinsipga asoslanadi?
A) 5 ta
11. I.Karimovning “O‘zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida” asari nechanchi yillar voqealarini o‘z ichiga qamrab oladi?
A) 1989-1991 yy.
12. I.A.Karimovning “O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari” asarida xavfsizlikka tahdid ko‘rinishlari qaysi bo‘limda berilgan?
A) 1-bo‘limda
13. Jamiyat hayotining modernizatsiyalash nima?
A) Barcha javoblar to‘g‘ri
14. Demokratik jamiyat rivojlanishi nimani anglatadi?
A) Barcha javoblar to‘g‘ri
15. I.Karimovning “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch” asarining “Inson qalbiga yo‘l” qismi nechanchi bobda berilgan?
A) 4-bobda
|
| |
Nazariy qism - 1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy

|
1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 68/131 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 11,79 Mb. | | #248105 |
Bog'liq 11-sinf-informatika-dars-ishlanmaNazariy qism:
Bugungi kunda web-sahifalami yartish va ulami bezashda Java Script, Macromedia Dreamweaver, Macromedia Flash kabi dasturiy vositalardan foydalaniladi. Ushbu dasturiy vositalar yordamida web-sahifa yaratish, ular- ga rasmli, grafikli ma’lumotlami turli usullarda joylashtirish va animatsiya- lar yaratish hamda ulami o‘matish usullari, tovushli ma’lumotlami joylashtirish, web-sahifalami o‘zaro bir-biri bilan bog‘lash kabi imkoniyatlarga ega. Java Script dasturlash texnologiyasi bo‘lib, HTML hujjatlami yaratishda ishlatiladi. Unda makrobuyruq texnologiyasi, ya’ni bir necha buyruqni bir makrobuymq shaklida tasvirlash keng qo‘llanilgan.
Java Scriptda arfimetik amallar Paskal dasturi tili bilan bir xil bo‘lib, matematik funksiyalar esa quyidagicha:
T/r
|
Fuksiya
|
Vazifasi
|
1.
|
Math.abs(a)
|
a sonining modulini hisoblaydi.
|
2.
|
Math.pow(a,b)
|
a ning b darajasini hisoblaydi.
|
3.
|
Math.sqrt(a)
|
a sonining kvadrat ildizini hisoblaydi.
|
4.
|
|
|
| |
Math.cos(a) - 1-Mavzu: Grafik obyektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullari Darsning maqsadi: Ta’limiy

Java Scriptda formalar hosil qilish va matematik hisob ishlarini bajarish uchun Windows operatsion sistemasining bioknot matn muharriridan foydalanib HTML kodi ichida, asosan tegi orasida yoziladi. 1-mashq. Java Scriptda uchburchakning yuzasini Geron formulasidan foydalanib hisoblovchi forma oynasini hosil qilish. (S=V(p(p-a)(p-b)(p-c)), p=(a+b+c)/2, a, b, с - uchburchak tomonlari uzunliklari) Bajarish: 1. Bloknot matn muharriri yuklanadi. 2. Dasturlash maydoniga quyidagi dastur kodi yoziladi:
uchburchak Uchburchakning yuzasini hisob- lash Uchburchak tomonlari qiymatlarini kiriting:
a kesma uzunligi:
b kesma uzunligi:
с kesma uzunligi:
Uchburchak yuzasi Uchburchakning yuzasini hisob- lash
Protsessorning vazifasi nima?

|
Protsessorning vazifasi nima?
|
bet | 65/225 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #125003 |
Bog'liq Barcha fanlardan Testlar to‘plami-fayllar.orgProtsessorning vazifasi nima?
|
*U kompyuterning barcha qurulmalari ishini boshqaradi
|
Ma’lumotlar kompyuterning qaysi qurilmalarida saqlanadi?
|
*Monitorda
|
Kompyuterning tashqi xotirasiga nimalar kiradi?
|
*Vinchester, kompakt disk va disketalar
|
Sichqonchning vazifasi nima?
|
*Kompyuterni qulay usulda boshqaradi, ba’zi ishlarni osonlashtiradi
|
Printerning vazifasi nima?
|
*Ma’lumotlarni qog’ozga chop qilib chiqaradi
|
| |
Kompyuter nima asosida ishlaydi?
| |
*Elektor toki va inson tomonidan berilgan buyruqlar asosida
| |
Dastur deb nimaga aytiladi?
|
*Ma’lum bir vazifani bajarish uchun kompyuterga beriladigan buyruqlarning tartibli ketma-ketligi
|
Komyuter uchun asosiy dastur qaysi javobda to’ri ko’rsatilgan?
|
*Operatsion sistema
|
Fayl deb nimaga aytiladi?
|
*Hotirada biror nom bilan saqlab qo’yilgan har qanday ma’lumot
|
Papka (katalog)deb nimaga aytiladi?
|
*Fayllarni hotiraning alohida nomlangan qisimlarida saqlash
|
Windows qanday ma’noni anglatadi?
|
*Deraza, oyna ma’nosini anglatadi
|
Windows XP operatsion sistemasi ishga tushganda monitorda nima aks etadi
|
*Ish stoli paydo bo’ladi
|
| |
Ish stoli nimalardan tashkil topgan?
| |
*Pusk, Masalalar paneli, Mening kompyuterim papkasi, Mening xujjatlarim papkasi, Savatcha, Fayl belgisi, Yorliqlar
| |
Ish stolida yangi papkani hosil qilish ketma-ketligini qaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan?
|
*Kontekst-menyu, Hosil qilish (Создат), Papka (Папка)
|
Klaviaturadagi funksional klavishlar qaysi javobda to’gri ko’rsatilgan?
|
*F1, F2, …, F11, F12
|
Klaviaturada harflarni kiritish holatlarini o’zgartirishning nechta usuli bor?
|
*Ikkita usuli
|
|
|
| |
CHorshanba Harakatli o‘yin: «CHumchuq va avtomobillar». 
Kam harakatli va erkin stol o‘yinlari.


Payshanba

|
CHorshanba Harakatli o‘yin: «CHumchuq va avtomobillar».
Kam harakatli va erkin stol o‘yinlari.
Payshanba
|
bet | 224/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgCHorshanba Harakatli o‘yin: «CHumchuq va avtomobillar».
Kam harakatli va erkin stol o‘yinlari.
Payshanba Harakatli o‘yin: «To‘pni tut».
Kam harakatli va erkin stol o‘yinlari.
Juma Harakatli o‘yin: «Podachi va qo‘ylar»
Kam harakatli va erkin stol o‘yinlari.
|
Dushanba Harakatli o‘yin: «Jilg‘a kesib»
Kam harakatli va erkin o‘yinlar.
Seshanba Harakatli o‘yin: «To‘pni tut»
Kam harakatli va erkin stol o‘yinlari.
CHorshanba «Obruch bilan tutish»
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
Payshanba Harakatli o‘yin: «CHumchuq va avtomobillar»
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
Juma Harakatli o‘yin: «Tulki tovuqxonada», «Kun va tun». Kam harakatli va erkin o‘yinlar
|
Jismoniy tarbiyadan yakka mashg‘ulot
|
Dushanba ______________ bilan. To‘pni yuqoriga ikki qo‘llab otish va uni tutish.
Seshanba __________ bilan.
Erga yotqizilgan kanat ustida qisqa qadamlar bilan yurish mashqi.
CHorshanba __________ bilan.
Kaftlar va tovonlarga asoslanib o‘rmalamoq
Payshanba _______ bilan.
Erga yotqizilgan kanat ustida qisqa qadamlar bilan yurish mashqi.
Juma __________ bilan.
Ikki va bir oyoqda sakrash.
|
Dushanba ________ bilan.
Ikki va bir oyoqda oldinga siljib sakrash.
Seshanba ________ bilan.
To‘pni bir biriga dumalatish.
CHorshanba _________ bilan. O‘ng (chap) oyoqda bir joyda sakrashni birgalikda mashq qilish.
|
|
| |
Nazorat uchun savollar - Innovatsiyalar vazirligi jizzax davlat pedagogika universiteti

169
11.
Yangi qatlam yaratish.
12.
Qatlamga nom berish.
13.
Qatlamni joriy qilish.
14.
Qatlamlarning joylashish tartibini o‘zgartirish.
15.
Qatlamlarni fikserlash.
16.
Qatlamlarni vaqtincha ekrandan olib qo‘yish.
17.
Мастер слоя (Master Layer)dan foydalanish.
18.
Rang effektlari.
19.
CorelDRAW dasturida kalendar tayyorlash.
20.
CorelDRAW dasturida logotip chizish.
21.
CorelDRAW dasturida gulli naqshlar hosil qilish.
22.
Adobe Illustrator dasturini o‘rnatib yangi fayl yaratish va saqlash.
23.
Adobe Illustratorda yangi byekt yaratish jarayonini tushuntiring?
24.
Adobe Illustratorning menyularini sanab o‘ting?
Foydalangan adabiyotlar:
1.
Nazirov Sh.A., Nuraliyev F.M., Aytmuratov B.Sh. “Rastr va vektor grafika”
O‘zR oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi, O‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi
markazi. – T.: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot matbaa ijodiy uyi, 2007.–
192
2.
Andrew Faulkner, Conrad Chaves, Adobe Photoshop CC, Classroom in a
Book, 2019
Bitiruvchilar o‘qishni tamomlagandan so‘ng qancha muddatda ish joyiga yetib kelishlari va ish boshlashlari lozim?

|
Bitiruvchilar o‘qishni tamomlagandan so‘ng qancha muddatda ish joyiga yetib kelishlari va ish boshlashlari lozim?
|
bet | 83/192 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #153197 |
Bog'liq Innovatsion ta’lim texnologiyalari58. Bitiruvchilar o‘qishni tamomlagandan so‘ng qancha muddatda ish joyiga yetib kelishlari va ish boshlashlari lozim?
A.* Ko‘pi bilan uch oygacha bo‘lgan muddatda
59. Bitiruv malakaviy ishni himoya kilish tartibi qaysi normativ xujjat bilan belgilanadi?
A.*O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim muassasalari bitiruvchilarini yakuniy davlat attestatsiyasi to‘g‘risidagi Nizom bilan
60. Oliy ta’lim muassasalarida kafedra mudiri bilan tuzilgan mehnat shartnomasi to‘xtatilishi mumkinmi?
A.* Kengash qaroriga binoan to‘xtatilishi mumkin
61. Ozodlikdan maxrum qilish tariqasida jazoni ijro etish muassasalarida saqlanayotgan shaxslarning ta’lim olishi uchun sharoitlar yaratiladimi?
A.*Qonunchilikda belgilangan tartibda sharoitlar yaratiladi
62. Ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarining o‘quvchilari qanday ta’minotda bo‘ladi?
A.* To‘la davlat ta’minotida bo‘ladi
63. Yetim bolalarni, ota-onalarining yoki boshqa qonuniy vakillarining vasiyligisiz qolgan bolalarni o‘qitish va ularni boqish kim tomonidan amalga oshiriladi?
A.* Davlatning to‘la ta’minoti asosida qonun xujjatlariga asosan amalga oshiriladi
64. Fuqarolar ikkinchi va undan keyingi oliy ma’lumotni shartnoma asosida olishga haqlidirlar. Ushbu jumla qaysi xujjatdan olingan?
A.* Ta’lim to‘g‘risidagi qonundan
65. Oliy ta’lim ta’lim muassasasida ilmiy ishlar bo‘yicha prorektor lavozimi talabalarning keltirilgan kontingenti necha nafardan ziyod bo‘lganda kiritiladi?
A.* Talabalar kontingenti 1000 nafardan ziyod bo‘lganda
66. OTM Kengashining vakolat muddati necha yil?
A.* 5 yil
67. OTM Kengashi o‘z faoliyatini qaysi xujjatga asosan olib boradi?
A.* Har o‘quv yili uchun ishlab chiqiladigan ish rejasiga
68. OTM Kengashi qarorlari qachon kuchga kiradi?
A.* OTM rektori tomonidan tasdiqlangandan so‘ng
69. Ta’lim olish jarayonida shaxs qanday talablarni bajarishi shart?
A.* Davlat ta’lim standartlarida ifoda etilgan talablarni
|
| |
II-ish o‘rni: Yig‘ish ishlari

II-ish o‘rni: Yig‘ish ishlari
Taqsimlagich yuritmasini yig‘ish.
|
Bolg‘a, shtift ajratkich, surkov moyi.
|
1-mufta; 2-o‘q; 3-podshipnik; 4-borodok.
|
Taqsimlagichning korpusiga o‘q 2 va podshipnik 3 o‘rnatilsin. O‘qni o‘rnatilishidan oldin moylansin. Muftaning 1 stopor o‘qini joyiga qoqib kiritilsin.
|
Podshipnik fiksatorini mahkamlash.
|
Otvertka.
|
1-vint; 2-fiksator;
|
Fiksator 2 o‘rnatilib, vintlar 1
mahkamlansin.
|
Optik datchikni o‘rnatish.
|
Otvertka.
|
1-teshikli disk; 2-vtulka;
3-vint disk; 4-kesikli disk; 5-optik datchik;
|
Taqsimlagich korpusiga optik datchik 5 va sektor disk 4 o‘rnatilib vintlar 3 mahkamlansin. So‘ngra vtulka 2 va teshikli disk 1 o‘rnatilsin.
|
Disk va datchik simlari ulagichining qapqog‘ini o‘rnatish.
|
Otvertka.
|
1, 3-vintlar;
2-disk mahkamlovchi;
4-simlar ulagichi qapqog‘i;
5-qistirma.
|
Diskning mahkamlagichi 2 ni o‘rnatib, vint 1 mahkamlansin va qistirma 5, simlar ulagichining qapqog‘i 4 o‘rnatilib, gaykalar 2 mahkamlansin.
|
Qopqoq va himoyalagichni o‘rnatish.
|
Otvertka.
|
1-himoyalagich; 2-vint;
3-qopqoq;
|
Qapqoq 3 o‘rnatilib, vintlar 2 mahkamlansin va muhofazalagich 1 o‘rnatilsin.
|
Taqsimlagich rotori va qopqog‘ini o‘rnatish.
|
Otvertka.
|
1-vint; 2-qopqoq; 3-zichlagich; 4-rotor;
|
Rotor 4, zichlagich 3, qopqoq 2 o‘rnatilib, vintlar 1 mahkamlansin.
|
Generator asosan quyidagi qismlardan tashkil topgan (1-rasm)

|
Generator asosan quyidagi qismlardan tashkil topgan (1-rasm)
|
bet | 76/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiGenerator asosan quyidagi qismlardan tashkil topgan (1-rasm).
qo‘zg‘almas stotor 18, aylanuvchi rotor 3,11, 16 va 21 korpus 9, qopqoqlar 2 va 10, cho‘tka 5, kuchlanish rostlagichi 6, to‘g‘irlagich bloki 22, shkiv 13. Generatorning halqasimon stator o‘zagi, o‘zgarmas to‘klarni kamaytirish maqsadida, bir-biridan lak qoplami bilan izolyasiya qilinib, elektrotexnik po‘lat varaqlardan yig‘ilgan.
1-rasm. Generatorning tuzilishi:
1-to‘g‘rilagich blokining sovitish quvurlari; 2-orqa qopqoq; 3-rotor vali; 4-kontakt halqalar; 5-cho‘tka; 6-kuchlanish rostlagichi; 7-orqa podshipnik; 8-orqa sovitish parragi; 9-korpus; 10-oldi qopqog‘i; 11-rotorning qutb o‘zaklari (S qutb); 12-oldi sovitish parragi; 13-shkiv; 14-oldingi podshipnik; 15-oraliqni saqlab turuvchi vtulka;
16-shpilka; 17-rotor cho‘lg‘ami; 18-stator; 19-stator cho‘lg‘ami; 20-shpilka;
21-generatorni mahkamlash quloqchalari; 22-to‘g‘rilagich bloki;
23-rotorning qutb o‘zaklari (N qutb); 24-oraliqni saqlab turuvchi vtulka.
Statorning ichki yuzasida 36 ta yarim yopiq ariqcha bo‘lib, ular bir-biridan tishchalar bilan ajratilgan. Tishchalarga laklangan mis simdan o‘ralgan 36 ta g‘altak o‘rnatilgan.
Gʻaltaklarda uchta faza cho‘lg‘amlari bo‘lib, cho‘lg‘amlar o‘zaro «yulduz» usulida ulangan.
2-rasm. Generatorning elektr ulanish chizmasi:
1-generator; 2-kuchlanish rostlagichi; 3-stator cho‘lg‘amlari; 4-to‘g‘rilagich bloki;
5-uyg‘otish cho‘lg‘ami; 6-akkumulyator zaryadlanganligini bildiruvchi signal lampasi;
7-o‘t oldirish kaliti; 8-yuklama.
Ularning boshlang‘ich uchlari bir joyda tutashib, uch fazali tizimning «nol» hosil qiladi. Faza cho‘lg‘amlarining ikkinchi uchlari to‘g‘rilagich blokini qisqichlariga ulanadi. Rotor taramlangan valga presslangan ikkita biri ikkinchisining orasiga kirgan qarama-qarshi qutbli (biri shimoliy qutb N, ikkinchisi janubiy qutb S) olti uchli tumshuqsimon po‘lat o‘zaklardan va ular orasidagi po‘lat vtulkagacha o‘ralgan uyg‘otish cho‘lg‘amidan iborat. Uyg‘otish cho‘lg‘amining uchlari valdan va bir-biridan himoya qilingan mis kontakt halqalarga kavsharlangan.
Rotor qopqoqlariga o‘rnatilgan yopiq turdagi zo‘ldirli podshipniklarda aylanadi. Generatorni yig‘ish jarayonida podshipniklar yuqori sifatli konsistent moy bilan to‘ldiriladi va ishlatish davrida boshqa moylanmaydi. Alyuminiy qotishmalaridan, bosim ostida quyish yo‘li bilan tayyorlangan generator korpusi 9 va oldi qopqoq 10 ning ustki yuzasi bo‘ylab shamollatishga darchalar mavjud. Generator cho‘lg‘amlarining va to‘g‘rilagich blokidagi diodlarni sovitib turish uchun rotor valining oldi va orqa tomoniga ikkita parrak o‘rnatilgan.
Generator kuchlanishini rostlash uchun kichik o‘lchamli integral rostlagich ishlatilgan va u cho‘tka ushlagichga joylashtirilgan.
|
| |
Ertalabki doira/ Bolalar uchrashuvi

|
Ertalabki doira/ Bolalar uchrashuvi
|
bet | 111/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgErtalabki doira/ Bolalar uchrashuvi
/ Ertalabki badantarbiya, suhbatlar, individual ishlash,
SHaxsiy gigiena ko‘nikmalari va o‘zini tutish madaniyati, mehnat tarbiyasi/
|
Dushanba
|
Seshanba
|
CHorshanba
|
Payshanba
|
Juma
|
Mavzu bo‘yicha suhbat:
«Dam olish kuningiz qanday o‘tdi? Sizda nimalarni ko‘proq eslab qoldingiz?»
Maqsad: nutqda murakkab jumlalar va frazeologik burilishlardan foydalangan holda pedagog bilan muloqotga kirishish, nutq qobiliyatini rivojlantish.
_____ bilan ishlash
«Ovozni tinglang» o‘yini
Maqsad: so‘zda berilgan tovushni topish qobiliyatini mustahkamlash
O‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish
Maqsad: bolalarni mustaqil ravishda o‘qitishni davom ettirish, kiyinish va echinish, bir-biriga yordam berishni o‘rgatish
|
Mavzu bo‘yicha suhbat:
«Mening eng yaqin do‘stim»
Maqsad: izchil nutqni, qisqa hikoya qilish qobiliyatini rivojlantirsh
_____ bilan ishlash
"9 raqamini yasang" o‘yini
Maqsad: ikkita kichikdan raqamni qanday tuzish kerakligi, barcha variantlarni topish qobiliyati, matematik qobiliyatlarni rivojlantirish
Mehnat ta’limi
Nonushta uchun stollarni yasatish
Maqsad: ko‘rsatmalarni mustaqil bajarish istagini uyg‘otish
|
Mavzu bo‘yicha suhbat:
«Nima uchun bizga Konstitutsiya kerak?» mavzusidagi suhbat.
|
|
| |
O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar

|
O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar
|
bet | 75/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar
1 Axborotni qayta ishlash va qaror qabul qilish jarayonining vazifalari, bosqichlari va operatsiyalari
2.Axborotni qabul qilish va qayta ishlash bo'yicha qaror qabul qilinadigan joyni aniqlang .
3. Guruh qarorlarini qabul qilish tushunchasini aniqlang .
Referat mavzular
1. Qaror qabul qilish jarayonlarining xususiyatlari.
2. Og'zaki va aqliy darajada qaror qabul qilishning xususiyatlari.
3. Ruhiy muammoni hal qilish sxemasi .
4. Qaror qabul qilishning muhandislik va psixologik omillari.
Adabiyotlar
1. Belousova, N. S. Mehnat psixologiyasi: Uralsdagi universitet talabalari uchun ma'ruzalar kursi. davlat ped. univ. – Ekaterinburg, 2013. – 120 b.
2. Manuxina, S.Yu.Muhandislik psixologiyasi va ergonomikasi. Reader elektron. Resurs: ta'lim usuli. Comp. Evraz. Ochiq. Institut, 2011. – 223
3. Pryajnikov, N.S. Talabalar uchun "Mehnat psixologiyasi va muhandislik psixologiyasi". universitetlar / Moskva. ruhiy.-ijtimoiy. Inst.-M.: MPSI; Voronej MODEK, 2010. – 536
5. Sergey S.F. Muhandislik psixologlari va ergonomika: Darslik. M.: Maktab texnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti, 2008.17 6 b.
6. Fugelova, T.A. Muhandislik psixologiyasi: darslik. qishloq universitetlar uchun M.: nashriyot uyi. Yurayt, 2019. - 316 b.
Mavzu № 14. OPERATORNING HARAKATLARI.
14.1. Operator harakatlarini nazorat qilish.
14.2. Operatorni boshqarish harakatlarining xususiyatlari.
14.3. Noto'g'ri reaktsiyalarning harakat turiga bog'liqligi.
14.4. Operatorning ovozli javobi.
Kalit so’zlar: Operatorning boshqaruv xarakatlari, boshqarish harakatlarining xususiyatlari,operator psixomotorikasi,idyiomotor,emotsyinalmotor,sensomotor, antropometrik ko’satgichlar klasifikatsyiasj, operatorning ovozli jabovi, Noto'g'ri reaktsiyalarning harakat turiga bog'liqligi
|
| |
GENERATORNING ROSTLASH QURILMALARI

|
GENERATORNING ROSTLASH QURILMALARI
|
bet | 77/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiGENERATORNING ROSTLASH QURILMALARI
Zamonaviy dvigatellarda tirsakli valning aylanish chastotasi salt ishlash rejimida 500-800 min-1 ni, to‘liq yuklanish rejimida 4000-6000 min –1 ni tashkil qiladi.
Dvigatel aylanishlar chastotasi o‘zgarishlari, generator valining o‘zgarishlar chastotasiga ta’sir etadi va bu 8-10 martaga yetishi mumkin. Generator kuchlanishi uning vali aylanishlar chastotasiga bog‘liq bo‘lib, qanchalik yuqori bo‘lsa, generator kuchlanishi ham shunchalik yuqori bo‘ladi.
Avtomobil elektr jihozlarining barcha is’temol qiluvchisi 14 V li o‘zgarmas kuchlanishda ishlashga mo‘ljallangan. Generatorning aylanishlar chastotasini va yuklanishini o‘zgarishiga hamda haroratni o‘zgarishiga qaramasdan kuchlanishni belgilangan qiymatda ushlab turish uchun kuchlanish rostlagichi ishlatiladi. Tirsakli valning aylanishlar chastotasi salt ishlash chastotasiga qadar pasayganda, generator kuchlanishi akkumulyator kuchlanishidan kichik bo‘lib qolishi mumkin. Bunday holatda batareyani generatordan uzib quyish kerak, aks holda u generatorga tok bera boshlaydi, natijada generator cho‘lg‘amlarining himoyasi qizib, akkumulyator batareyasi zaryadlanib qoladi. Dvigatel tirsakli valining aylanishlar chastotasi ortishi bilan generatorni yana elektr jihozlar tizimiga ulash zarur. Bu vazifalarni bajarish uchun teskari tok relesidan foydalaniladi.
Generator belgilangan maksimal tok berishga mo‘ljallangan bo‘lib, elektr jihozlar tizimida ayrim nosozliklar bo‘lganda, u hisob qilingan to‘kdan ham ko‘proq to‘k berishi mumkin. Bunday rejimda uzoq vaqt ishlashi, generator cho‘lg‘ami himoyasining o‘ta qizishiga va kuyib ketishiga olib keladi. Generatorni o‘ta yuklanishdan himoya qilish uchun to‘k cheklagich ishlatiladi.
KERAKLI O‘QUV-JIHOZ, ASBOB-USKUNA VA ASHYOLAR:
MATIZ avtomobili;
Dvigatelning turli modellari;
Generatorga ta’luqli plakatlar, o‘quv qo‘llanma;
Chilangarlik dastgohi, ish stoli, kalitlar to‘plami;
Yuvish-tozalash moslamalari va ashyolari;
Ehtiyot qismlar;
Dori-darmonlar to‘plami;
Kavsharlagich;
Yong‘inni o‘chirish vositalari.
|
| |
Differensialning vazifasi va ishlash prinsipi

|
Differensialning vazifasi va ishlash prinsipi
|
bet | 101/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiDifferensialning vazifasi va ishlash prinsipi
Differensial aylantiruvchi momentni asosiy uzatmadan yarim o‘qilan uzatadi va avtomobil burilganda hamda yo‘lning notekisliklarida yarim o‘qlarni turlicha tezliklar ilan aylanishlariga imkon beradi. Avtomobillarda konussimon shesternyali differensiallar qo‘llanib, ular yarim o‘q shesternyalari (3) satellitlar (4) va ularni birlashtiruvchi, asosiy uzatmaning yetaklanuvchi shesternyasiga mahkamlangan korpusdan iborat.
1-rasm. Differensialning tuzilishi va ishlashi.
1-satellit o‘qi; 2-yetaklanuvchi shesternya; 3-yarim o‘q shesternyalari; 4-satellitlar;
5-yetaklovchi shesternya; 6-yarim o‘q.
Bunday turdagi differensiallar, yetaklovchi ko‘priklar g‘ildiraklari orasida g‘ildiraklararo differensial sifatida ishlatiladi. Differensialning ish prinsipini o‘rganishda satellitlar o‘qi korpusga o‘rnatilgan deb hisoblaymiz. Asosiy uzatmaning yetaklovchi (5) va yetaklanuvchi (2) shesternyalari xarakatlanganda aylantiruvchi moment satellit o‘qlariga (1) va undan satellitlar orqali yarim o‘q shesternyalariga (3) hamda yarim o‘qilan (6) uzatiladi.
Avtomobil to‘g‘ri va tekis yo‘lda xarakatlanganda orqa g‘ildiraklar bir xil qarshilikka duch keladi va bir xil chastota ilan aylanadi. Satellitlar o‘z o‘qlari atrofida aylanmaydi va ilan g‘ildirakka bir xil aylantiruvchi moment uzatiladi. Xarakatlanish sharoiti o‘zgarganda masalan, chapga burilishda chap yarim o‘q sekinroq aylana boshlaydi, chunki u ilan bog‘langan g‘ildirak qarshilikga duch keladi. Satellitlar aylanishi sekinlashayotgan (chap) yarim o‘q shesternyasi bo‘ylab dumalab va o‘ng yarim o‘qning chastotasini orttirib, o‘z o‘qi atrofida aylana boshlaydi. Natijada o‘ng g‘ildirak o‘zining aylanishlarini tezlashtiradi va tashqi radius yoyi ko‘proq yo‘lni bosib o‘tadi.
Yarim o‘q shesternyalarining tezliklari o‘zgarishi ilan bir paytda, g‘ildiraklardagi aylantiruvchi moment ham o‘zgaradi – tezlashayotgan g‘ildirakda moment pasayadi. Chunki, differensial momentni g‘ildiraklarga teng taqsimlaydi, shuning uchun sekinlashayotgan g‘ildirakda ham momentning pasayishi sodir bo‘ladi. Buning oqibatida g‘ildiraklardagi yig‘indi moment va avtomobilning tortish xususiyati pasayadi.
|
| |
Operatorning harakatlarini nazorat qilish

|
Operatorning harakatlarini nazorat qilish
|
bet | 76/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi 14.1. Operatorning harakatlarini nazorat qilish.
Operator juda ko'p nazorat harakatlarini amalga oshiradi. Har qanday boshqaruv harakati markaziy tartibga solish mexanizmi bilan yaxlit tuzilishga birlashtirilgan elementar harakatlar massasidan iborat. Bunday tuzilishga kiritilgan turli harakatlar turli nomlarga ega, ularga ko'ra ularni uch guruhga bo'lish mumkin:
nazorat organiga ta'sir o'tkazadigan ishchi yoki ijro etuvchi harakatlar;
ob'ektni va ish sharoitlarini tushunishga qaratilgan gnostik harakatlar. Bularga taktil, o'lchash va boshqa harakatlar kiradi;
muvozanatlash va boshqa harakatlarni o'z ichiga olgan moslashuvchan harakatlar.
Dvigatel komponentlarining tuzilishi va u bilan belgilanadigan boshqaruv harakatining tezligi va aniqligi operator hal qiladigan vazifalarga, shuningdek boshqaruvning maqsadiga, ularning dizayniga, fazoda joylashishiga va boshqa omillarga bog'liq. Boshqaruvning maqsadiga ko'ra, barcha motorli vazifalarni to'rtta sinfga bo'lish mumkin.
Yoqish, o'chirish va almashtirish operatsiyalari. Tegishli boshqaruv vositalarini manipulyatsiya qilish oddiy reaktsiyalar yoki tanlov reaktsiyalari printsipiga asoslanadi, ularning asosiy xarakteristikasi reaktsiya vaqtidir.
Dvigatel vazifalari ketma-ket takrorlanadigan harakatlar ketma-ketligini bajarishni o'z ichiga oladi, ular yordamida ma'lumotlarni kodlash va uzatish operatsiyalari amalga oshiriladi. Takroriy harakatlarning o'ziga xos xususiyati ularning tempidir. Trening davomida takrorlanuvchi harakatlar ritmik bo'ladi.
Jihozlarni sozlash va boshqariladigan ob'ektni to'g'ri joylashtirish uchun boshqaruv elementlarini manipulyatsiya qilishda kuzatiladi. Bunday holda, harakatlarni ularning kuchiga, fazoviy va vaqtinchalik parametrlariga ko'ra, ma'lum bir o'lchovga muvofiq dozalash kerak. Ularning dinamikasini belgilovchi asosiy omil bu dozalash reaktsiyalarining aniqligi.
O'zgaruvchan ob'ektlarni kuzatish operatsiyalari. Operator tomonidan harakat paytida bajariladigan vazifalar uzluksiz pertseptiv-harakat vazifalari sinfiga kiradi.
Operatorning harakatlari to'rtta guruh ko’satgichlari bilan tavsiflanadi tezlik, fazoviy, kuch va aniqlik.
Ko'pgina hollarda, operator mashinani boshqarganda, maimos harakatlar etakchi rol o'ynaydi (lotincha Maims - qo'l). Shuning uchun operatorning qo'l harakatlarining xususiyatlari muhandislik psixologiyasi uchun juda muhimdir. Operatorning qo'l harakatining asosiy xususiyatlari14.1.Jadvalda keltirilgan.14.1 jadvalda quyidagilar bilan to'ldirilsin: Biror kishi barmoqlari bilan qilingan harakatlarga minimal vaqt sarflaydi. Agar barmoqlar harakatining o'rtacha vaqti bitta deb qabul qilinsa, qo'l va barmoqlarning harakati ikki vaqt birligini talab qiladi; bilaklar, qo'llar va barmoqlar - uchta, yelka bo'g'imidagi qo'llar - to'rtta, tanani egib, uni bu holatdan ko'tarish - o'n etti birlik.
|
| |
-amaliy mashg‘ulot - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

183
183
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
1. Oxirgi namlab-isitish jarayoni qanday amalga oshiriladi?
2. Nima uchun termoapplikatsiyani yopishtirishda dazmol oldinga va orqaga
harakat lantirilmaydi?
3. Oxirgi ishlov berish jarayonini amalga oshirish tartibini gapirib bering.
4. Sinfdoshlaringiz o‘rtasida tayyor fartuk mahsulotini na moyish qiling va
o‘zingizga baho bering.
Q i z i q a r l i m a ’ l u m o t
Applikatsiya – lotincha so‘z bo‘lib “yopishtirish” degan ma’noni
bildiradi. Gazlama, qog‘oz va boshqa materiallarga rang-barang gaz-
lama, qog‘oz bo‘laklarini yopishtirish bilan bezash demakdir. Appli-
katsiya kashtado‘zlikning maxsus turi va o‘ziga xos texno logiyaga
ega. Asosiy matoga rangdor mato parchasini, charm va boshqalarni
qadab, atrofi choklanadi. Applikatsiyada ko‘pincha izma choklardan
foydalaniladi. Kashtaning bu turi O‘zbekistonda yaxshi rivojlanmagan.
Hozirda bolalar paltolari, ko‘ylaklari, bosh kiyimlariga har xil qush,
meva, gul va hayvonlar tasviri applikatsiya usulida choklanadi. Ayrim
hollarda ayollar kiyimlari ham shu usulda bezatilyapti.
O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar

|
O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar
|
bet | 80/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi O'z-o'zini nazorat qilish uchun savollar va topshiriqlar.
1. Operator harakatlarini boshqarishini ta'riflang.
2. Motorli vazifalarni boshqarish sinflari joylashuvni belgilang.
3. Operatorni boshqarish harakatlarini bajarishda jismoniy sifatlarning roli .
Referat mavzular.
1. Operator boshqaruv harakatlarining xususiyatlari .
2. Yo'l harakati nazorati guruhlari.
3. Operatorning psixomotor malakasi va antropometrik belgilar tasnifi.
Adabiyotlar.
1. Belousova, N. S. Mehnat psixologiyasi: Uralsdagi universitet talabalari uchun ma'ruzalar kursi. davlat ped. univ. – Ekaterinburg, 2013. – 120 b.
2. Manuxina, S.Yu.Muhandislik psixologiyasi va ergonomikasi. Reader elektron. Resurs: ta'lim usuli. Comp. Evraz. Ochiq. Institut, 2011. – 223
3. Pryajnikov, N.S. Talabalar uchun "Mehnat psixologiyasi va muhandislik psixologiyasi". universitetlar / Moskva. ruhiy.-ijtimoiy. Inst.-M.: MPSI; Voronej MODEK, 2010. – 536
5. Sergey S.F. Muhandislik psixologlari va ergonomika: Darslik. M.: Maktab texnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti, 2008.17 6 b.
6. Fugelova, T.A. Muhandislik psixologiyasi: darslik. qishloq universitetlar uchun M.: nashriyot uyi. Yurayt, 2019. - 316 b.
Mavzu № 15. OPERATORNING FUNKSIONAL HOLATI.
15.1. Mexnat faoliytida operatorning funktsional holatini o'rganish.
15.2. Operator holatini kuzatish turlarining tasnifi.
15.3. Emotsional holatlarning turlari. Operatorning charchashi.
15.4. Operatorning asosiy funktsional holatlarini kuzatish .
Кalit so’zlar: Mexnat faoliytida operatorning funktsional holatini o'rganish, operator funktsional holatlarning belgilari,funktsional holatlarni baholash ko'rsatkichlari xulq-atvor, fiziologik, psixologik, biokimyoviy,operator holatini kuzatish va nazorat qilish, operatorning emotsyional xolati, operatorning charchashi, monotonyia xolati, operator charchashiga ta’sir etuvchi omillar,
|
| |
II-ish o‘rni: Yig‘ish ishlari

II-ish o‘rni: Yig‘ish ishlari
Diodlar ko‘prigini statorning g‘altak cho‘lg‘amlari uchlariga kavsharlash.
|
Kavsharlagich.
|
1-sozlash bolti; 2-generator.
|
Diodlar kuyishiga yo‘l qo‘yilmasin. Diodlar ko‘prigi g‘altak cho‘lg‘amiga ishonchli kavsharlansin.
|
Generator korpusiga diodlar ko‘prigi, cho‘tka ushlagich, kuchlanish regulyatorini o‘rnatib mahkamlash.
|
Otvertka.
|
a-vint.
|
Vintlar «a» 0,9-1,2 kg.m momentda mahkamlansin.
|
Generator korpusiga «musbat» klemma gaykasini o‘rnatish.
|
Kalit.
|
b-gayka.
|
Gayka «b» 0,4-0,7 kg.m momentda mahkamlansin.
|
Oldingi podshipnikni o‘rnatish.
|
Otvertka.
|
c-vint.
|
Podshipnik qopqoqqa presslanib, siqish plastinasi o‘rnatilib vintlar mahkamlansin.
|
qopqoqga rotor va vtulkalarni o‘rnatish.
|
qo‘lda.
|
1-katta vtulka; 2-rotor;
3-kichik vtulka.
|
Moy surtilib, qopqoq vtulka 3, rotor 2 ga vtulka 1 o‘rnatilsin.
|
Rotorga shkivni o‘rnatib mahkamlash.
|
Kalit.
|
1-gazlama; 2-rotor; 3-gayka; 4-shkiv; 5-kalit.
|
Rotor shikastlanmasligi uchun, gazlama bilan o‘ralsin va gayka 8-11 kg.m momentda mahkamlansin.
|
Generator qopqog‘ini korpusga o‘rnatish.
|
qo‘lda.
|
ye-vint; d-gayka.
|
Oldi va orqa kronshteynlarning teshiklari bir-biriga mos keltirilib vintlar mahkamlansin.
|
Generatorning oldi va orqa kronshteynlarini ulovchi boltlarni qotirish.
|
Otvertka.
|
Generatorni dvigatelga o‘rnatish.
|
qo‘lda.
|
1-rostlash bolti; 2-generator.
|
Generator yuqori qopqog‘ini richag ariqchasiga moslab, bolti burab olinsin.
|
Generator kronshteynini dvigatelga o‘rnatish va boltlarni qotirish.
|
Kalit.
|
a-kronshteyn bolti; b-bolt.
|
Kronshteyn dvigatelga o‘rnatilib, «a» boltlar 3,5-4,1 kg.m «v» bolt 6,8-8,3 kg.m. momentda mahkamlansin.
|
Generatorni kronshteynga mahkamlab, tasmasini o‘rnatib rostlovchi richagni mahkamlash.
|
Kalitlar to‘plami.
|
|
Bolt «b» 1,8-2,8 kg.m momentda mahkamlanib, tasma tarangligini rostlab bolt mahkamlansin.
|
Generatorning «musbat» va «manfiy» klemmalarini o‘rnatish va musbat klemma gaykasni mahkamlash.
|
Kalit.
|
|
Musbat klemma gaykasi qotirilib, manfiy klemma ulansin.
|
Yoshi
Oqsil (g) - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

100
100
SOG‘LOM
OVQATLANISH
Yashil sabzavotlar Non Go‘sht Pishloq Soya Sut
Pomidor Kartoshka Yeryong‘oq
Banan Sabzavotlar
Quruq mevalar Loviya Dukkaklilar Baliq Go‘sht Sut
Tuxum Go‘sht Jigar Pishloq Sut
Guava Pomidor
Apelsin Limon Uzum Kivi
Tuxum Baliq yog‘i Sut Baliq Quyosh nuri
Banan Yashil sabzavotlar
Soya Tuxum Bodom Sabzi
Pomidor Soya Ismaloq Go‘sht Rediska Karam
Loviya Go‘sht Kartoshka
Soya Sut Dukkaklilar
Tuxum Sariyog‘ Papaya Sabzi Sut Jigar Karam
VITAMINLAR JADVALI
101
101
D a s t u r x o n b e z a s h
Dasturxon tuzash ham bir san’at. Dasturxon bezaydigan inson ma’ naviy
dunyoqarashi go‘zal, didli,
farosatli, chaqqon va ozoda bo‘ lgani yaxshi. Oila a’zolari
uchun boshqa, mehmonlarga, to‘ylarga tuzaladigan dasturxon alohida bo‘lishi kerak.
Dasturxon tuzashda ikki qoidaga rioya qilish zarur:
1. Moddiy sharoitlarni hozirlash.
2. Ma’naviy sharoitlarni hozirlash.
Moddiy sharoitlarni hozirlashga – tanlanadigan joy qishda issiq, yozda salqin bo‘-
lishi, mehmon soniga
qarab joyning tanlanishi, ovqatlanish anjomlari (idish-tovoq,
choynak-piyola, qoshiq-sanchqi, stol-stul)ning yetarli
miqdorda mavjudligi misol
bo‘ladi.
Rasmlarda berilgan dasturxonlarga qarab ularning oila a’zo-
lariga, mehmonlarga yoki bayram tantanasiga mo‘ljal lan ganligini
aytib bera olasizmi? - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

103
103
Q i z i q a r l i m a ’ l u m o t
Pazandachilik ming yillik tarixga ega. VIII asrda Rim da mashhur
pazanda Apitsiy tomo nidan pazandachilik san’ati maktabiga asos
solingan. Taom tayyorlash mas’u liyatli va sharafl i vazifa hisob langan.
Aksariyat oshpaz va pazan dalar o‘zla rining kasbiy mahoratlari bilan
mag‘ rur langan. Ilmiy pazandachilik asoslari XIX asr oxirlarida ishlab
chiqilgan.
Mustahkamlash uchun savollar
1. Ovqatlanishning inson hayotidagi ahamiyati nimalardan iborat?
2. Oziq-ovqat mahsulotlari necha turga bo‘linadi?
3. Dasturxon bezash madaniyati deganda nimalarni tushu nasiz?
4. Ertalabki nonushta qanday bezatiladi?
5. Dasturxon ustida inson o‘zini qanday tutishi kerak?
Bolalar bilan yakka ishlar

Faoliyat terlari
|
Sayr
|
I-hafta ___ dan ___ gacha
|
II-hafta ___ dan ___ gacha.
|
III- hafta ___ dan ___ gacha.
|
IV- hafta ___ dan ___ gacha.
|
kuzatish
|
Dushanba
Erta kuzda tabiatdagi kuzatishlar «Salom, Kuz!».
Seshanba
Gulzordagi kuzgi gullarni kuzatish
CHorshanba
Kiyimlarni kuzatish: o‘zining va o‘zgalarning
Payshanba
Meva daraxtlari barglarini kuzatish
Juma
Hududdagi o‘tlarni kuzatish.
|
Dushanba
Hududga kelaytgan qo‘shlarni kuzatish
Seshanba
O‘tib ketayotgan mashinalarni kuzatish.
CHorshanba
Bolalar bog‘chasi tomorqasiga ekskursiya.
Payshanba
Gulzordagi kuzgi gullarni kuzatish
Juma
Osmonni kuzatish.
|
Dushanba
Mushukni kuzatish.
Seshanba
Ko‘cha supuruvchisi faoliyatini kuzatish.
CHorshanba
Mavsumiy va ob-havo o‘zgarishlarni kuzatish.
Payshanba
Xashorotlarni kuzatish.
Juma
Bolalar bog‘chasi hududiga ekskursiya.
- kuz belgilarini ta’riflash
|
Dushanba
Osmonni kuzatish
Seshanba
Qushlarni kuzatish.
CHorshanba
Kuzgi davrda chumolini kuzatish
Payshanba
Daraxtlarni kuzatish.
Juma
SHamol va bulutlarni kuzatish
|
tabiatda mehnat
|
Dushanba
«Gul orolchasi» dagi gullarni sug‘orish
Seshanba
Tushgan barglarni terish
CHorshanba
Tushgan barglarni terish.
Payshanba
SHiyponchani supuramiz.
Juma
Pomojem v uborke er maydoncha.
|
Dushanba
Qumdonga qumlarni yig‘amiz.
Seshanba
Qumdon chetidagi qumlarni supuramiz.
CHorshanba
Hududagi shoxlarni terish
Payshanba
Hududagi shoxlarni terish
Juma
Tuvaklardagi gullarga suv quyish
|
Dushanba
Hududagi shoxlarni teramiz
Seshanba
Barglarni teramiz
CHorshanba
SHoxlarni teramiz.
Payshanba
Sayr yakunida o‘yinchoqlarni yig‘amiz.
Juma
Archaga suv quyish
|
Dushanba
Tushgan barglarni teramiz
Seshanba
Sayr yakunida o‘yinchoqlarni yig‘amiz.
Gulzordagi gullarga suv quyish.
CHorshanba
SHiypondagi o‘rindiqlarni artish
Payshanba Hududni tozalashga yordam beramiz.
Juma Kichik bolalarga sayrdan so‘ng o‘yinchoqlarni yig‘ishtirishga yordam berish.
|
Xarkatli, kam harakatli va erkin o‘yinlar
|
Dushanba
Harakatli o‘yin: «Ayiqning yaqinida».
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
Seshanba «O‘zingga juft top».Harakatli o‘yin: «Bo‘sh joy»
CHorshanba Harakatli o‘yin: «Ko‘z boylash»
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
Payshanba Harakatli o‘yin: «Kim qopni uzoqroq tashlaydi»
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
Juma Harakatli o‘yin: «Oq teragim-ko‘k terak»
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
|
Dushanba Harakatli o‘yin:«Mushuk va sichqonlar».
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
SeshanbaHarakatli o‘yin: «Rangli avtomobillar»
Kam harakatli va erkin o‘yinlar.
CHorshanba Harakatli o‘yin: «Mening quvnoq to‘pim».
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
Payshanba Harakatli o‘yin: «Qaerda qo‘ng‘iroq chalindi», «Barg qaysi daraxtniki?»
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
Juma Harakatli o‘yin: «G‘ozlar», «Nishonga teg».
Kam harakatli va erkin o‘yinlar
|
Dushanba Harakatli o‘yin:» Samoletlar».
Kam harakatli va erkin o‘yinlar.
Seshanba Harakatli o‘yin: «O‘z rangingni top».
Kam harakatli va erkin stol o‘yinlari.
|
-AMALIY MASHG‘ULOT - Namangan muhandislik-qurilish instituti

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti
|
bet | 100/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahorati30-AMALIY MASHG‘ULOT
«Asosiy uzatma va differensialni ajratish – yig‘ish».
MAQSAD: Asosiy uzatma va differensialni ajratish – yig‘ish ishlarini o‘rgatish.
MODULNI O‘RGANISH JARAYONIDA EGALLANADIGAN AMALIY KO‘NIKMALAR:
Uzatmalar qutisi karteridan differensialni ajratish va yig‘ish;
Differensialni detallarga ajratish va yig‘ish;
Yig‘ilgan qismlar sifatini tekshirish;
Differensialni ajratish va yig‘ish jarayonida maxsus moslamalardan foydalanish.
MODULNI O‘RGANISH DAVOMIDA SHAKLLANADIGAN NAZARIY BILIMLAR;
Differensialning vazifasi, turlari va tuzilishi;
Asosiy uzatmaning vazifasi, turlari va tuzilishi;
MAVZU DOIRASIDAGI ASOSIY MA’LUMOTLAR:
Asosiy uzatma – yetakchi g‘ildiraklar burovchi momentini oshirish va yo‘nalishini avtomobilning bo‘ylama o‘qiga nisbatan to‘g‘ri burchak ostida o‘zgartirish uchun xizmat qiladi.
Shesternyalar soniga qarab asosiy uzatmalar bir juft shesternyadan iborat bo‘lgan yakka konussimon uzatmaga, bir juft konussimon, hamda bir juft silindrsimon shesternyalardan iborat bo‘lgan qo‘shaloq uzatmalarga bo‘linadi.
Uzatish turiga qarab asosiy uzatmalar silindrsimon va konussimon tishli uzatmalarga bo‘linadi. O‘z navbatida yakka konussimon tishli uzatmalar oddiy va gipoid uzatmalarga bo‘linadi.
Yetakchi g‘ildiraklari orqada joylashgan yengil va yuk ko‘taruvchanligi kichik, hamda o‘rtacha bo‘lgan DAMAS avtomobilida asosan yakka konussimon uzatmadan foydalanilsa, yetakchi g‘ildiraklari oldinda joylashgan avtomobillarda ko‘proq yakka silindrsimon tishli uzatmalardan foydalaniladi.
Transmissiyaning umumiy uzatish soni va uzatilayotgan momentni oshirish uchun yuk ko‘taruvchanligi ila bo‘lgan yuk avtomobillarda qo‘shaloq asosiy uzatmalar ishlatiladi.
Avtomobillarda uzatish sonlari turlicha bo‘lgan asosiy uzatmalar ishlatiladi.
Masalan: TICO da – 4,263, DAMAS da – 5,125, NEXIA da – 3,94, «VAZ 2101» da – 4,3. ni tashkil etadi.
DAMAS avtomobilida val ilan bir butun qilib ilashgan yetakchi – kichik konussimon sheternyadan va yetaklanuvchi – ila konussimon shesternyadan tuzilgan yakka asosiy uzatma o‘rnatilgan.
Avtomobilning shovqinsiz va ravon ishlashiga erishish uchun spiralsimon tishli shesternyalardan foydalanilgan.
Gipoid turidagi asosiy uzatma oddiy konussimon tishli uzatmaga nisbatan bir qator afzallikga ega. Unda yetaklovchi g‘ildirak o‘qi yetaklanuvchi g‘ildirak o‘qidan pastda joylashganligi uchun kardanli uzatmani va yengil avtomobil kuzovini pasaytirishga imkon beradi, natijada avtomobilning turg‘unligi oshadi.
Kichik konussimon shesternya vali ikkita konussimon podshipniklarga o‘rnatilgan ila konussimon shesternya differensial qutiga joylashgan bo‘lib, u ilan birga ketingi ko‘prik karteridagi ikkita podshipnikda o‘rnatilgan.
Asosiy uzatma ishlaganda burovchi moment kardanli uzatmadan yetaklovchi val flanesiga va uning shesternyasiga, undan yetaklanuvchi konussimon shesternyaga va differensial detallari orqali avtomobil g‘ildiraklari gupchagi ilan bog‘langan yarim o‘qilan uzatiladi.
|
| |
II-ish o‘rni: Yig‘ish ishlari

|
II-ish o‘rni: Yig‘ish ishlari
|
bet | 99/138 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 35,39 Mb. | | #141780 |
Bog'liq Kasb mahoratiII-ish o‘rni: Yig‘ish ishlari:
Sharnir qismlarini yig‘ish.
|
Chorbarmoq, podshipnik, salniklar, press, vtulka.
|
|
Chorbarmoqga zichlagich o‘rnatilib ayriga joylashtirilsin.
Podshipniklarni siqib, joyiga o‘rnatilib, qo‘zg‘almas halqalar o‘rnatilsin.
Ikkinchi vilkada ham shu ishlar bajarilsin.
|
Kardanli uzatmani o‘rnatish.
|
Grafitli surkov moyi.
|
|
Shlisalarga moy surtilsin. Sirpanuvchi vilkani uzatmalar qutisining ikkilamchi valiga kiritilsin. Uzatmaning ikkinchi uchidagi yetaklanuvchi ayrining flanesini asosiy uzatmaning flanesiga jipslab, bolt va gaykalarni o‘rnatib, qo‘lda mahkamlansin.
|
Biriktiruvchi bolt va gaykalarni mahkamlash.
|
Kalit, otvertka.
|
|
Gaykalar 1,82,8 kg.m. moment bilan mahkamlansin.
|
Uzatmalar qutisi tiqinini mahkamlab, karterga moy quyish.
|
1,11,2 litr transmissiya moyi (shell, XBR75W85), kalit.
|
|
Tiqin 1,82,8 kg.m. moment bilan mahkamlansin. Moy sathini nazorat qiluvchi tiqin yechib olinsin. Me’yorgacha moy quyilganidan so‘ng tiqin 1,82,8 kg.m moment bilan mahkamlansin.
|
Avtomobilni yerga tushirish.
|
Ikki ustunli ko‘targich yoki domkrat.
|
1-tirgak; 2-garaj domkrati.
|
Avtomobil tagida odam bo‘lmasin. Vertikal va asta-sekin tushirish ta’minlansin. Domkratda ko‘tarilgan bo‘lsa, oldin tirgak olinsin.
|
|
| |
OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARIGA ISHLOV BERISH

104
104
Diqqat qiling!
Oshxona
jihozlarini
belgilangan
joyda
tartibli va ozoda
saqlang.
Oshxona jihozlaridan foydalanishda sanitariya-gigiyena
qoidalari
1. Ish boshlashdan oldin oshxona fartugini, ro‘molini o‘rab oling.
2. Tirnoqlarni o‘stirmang, qo‘llarni yaxshilab sovunlab yuving.
3. Ovqat tayyorlaganda toza idish va jihozlardan foydalaning.
4. Taom tayyorlashda maxsus raqamlangan taxtakach va pi choqdan
foydalaning (sabzavot uchun, go‘sht mahsuloti uchun, baliq mahsuloti
uchun, non uchun).
5. Taom tayyorlab bo‘lgandan keyin oshxona
idish-tovoqlari va jihoz-
larining tozaligiga e’tibor qiling.
Q i z i q a r l i m a ’ l u m o t

109
109
kamay tirib, gemoglobin va immunitetni ko‘tarishga xizmat qiladi. Dunyoda
pomidorlarning 10 000 dan ortiq turlari mavjud. Ularning
nafaqat qizil, siyohrang
va sariq, balki qora rangdagi turi ham bor. Har yili dunyoda 60 million tonnadan
ortiq pomidor yetishtiriladi. Pomidorning 95 foizini suv tashkil qiladi.
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
1. Oshxona jihozlaridan foydalanishda qanday texnika xavfsizligi va sani-
tariya-gigiyena qoidalariga rioya qilish kerak?
2. Sabzavotlarga birinchi ishlov berish va ularni to‘g‘rash
usulini aytib
bering.
3. Salatlarning inson organizmidagi ahamiyatini gapirib bering.
4. Sabzavotlardan yana qanday salatlar tayyorlash mumkin?
Tuxumdan qanday taomlar tayyorlanadi?
Tuxum oziq-ovqat mahsuloti bo‘lib, unda oqsil, yog‘, temir,
fosfor hamda
vitaminning A, D, B turlari mujassam. Taom tayyorlashda tovuq, g‘oz, kurka, o‘rdak
tuxumlaridan foydalaniladi. Tuxum asosan 3 ta qismdan: sarig‘i,
oqsili hamda
po‘stlog‘idan iborat.
1. Tuxumning eng qimmatli qismi uning sarig‘idir. Tuxumning sarig‘i vi ta min-
lar,
mineral moddalar, yog‘, oqsil hamda uglevodlarga boy. Ushbu qimmatli mod-
dalar organizmning o‘sishida, ayniqsa, miya faoliyatining rivojlanishida muhim
ahamiyatga ega.
2. Tuxumdagi oqsil boshqa oziq-ovqat mahsulotlarida
uchraydigan oq sillardan
ko‘ra ancha foydalidir. U organizmga botmaydi. Yengil hazm bo‘ladi va to‘q tutadi.
Organizm va muskullarning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega.
3. Po‘stloq – tuxumdagi foydali moddalarning tarkibini saqlaydi. Uning rangi tu-
xumning ozuqaviy qiymatiga zarar qilmaydi.
4. Po‘stloq osti qobig‘i – po‘stloqdan keyin po‘stloq osti qobig‘i
va oqsilli
o‘ram mavjud. Po‘stloq osti qobiq bilan oqsilli o‘ram oralig‘ida bo‘shliq bor.
Pazandachilikda ko‘proq tovuq tuxumi qo‘llaniladi. Tuxum taom sifatida
Dazmollash qoidalari - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

181
181
Mustahkamlash uchun savollar
1. Namlab-isitish jarayoni haqida nimalarni bilib oldingiz?
Ushbu jara-
yondan foydalana olasizmi?
2. Zamonaviy dazmol bilan qadimgi dazmollar qanday farq qiladi?
3. Dazmollashda qanday sanitariya-gigiyena qoidalariga rioya qilish kerak?
4. Dazmollashda qanday texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish lozim?
5. Dazmollash qoidalariga rioya qila olasizmi?
17-§.
OXIRGI ISHLOV BERISH VA BEZASH
Oxirgi
ishlov berish deb, kiyimning yakuniy jarayoniga aytiladi. Bunda ortiqcha
iplardan
tozalash, dazmollash, chokning sifati va detallarning
simmetrik joylashuvi
tekshiriladi.
Bezak ishlari yakuniy jarayondan oldin yoki tikuv jarayoni davomida bajariladi.
Termoapplikatsiya orqali bezash jarayoni namlab-isitish vositasi orqali amalga
oshiriladi. Tikuvchilik bo‘ri bilan applikatsiyani joylashtiradigan joy aniqlanadi.
Applikatsiyaning yelimli tarafini kiyim detali ustiga qo‘yib, vaqtinchalik qaviqqator
bi lan mahkamlanadi. 7–10 soniya bug‘lab dazmolda ushlab turiladi. So‘ngra ma-
toning teskari tomonidan ham 2–3 soniya dazmolda ushlab turiladi. Vaqtinchalik
qaviqqator olib tashlanadi. Bo‘r chiziqlari tozalanadi.
Oxirgi ishlov berish jarayonida dazmollash ishlari olib boriladi. Kiyimning barcha
baxyaqatorlari tartib bo‘yicha dazmollanadi. Kiyim oldin teskari tomonidan, so‘ngra
o‘ng tomonidan dazmollanadi. Kiyim burchaklari to‘g‘rilanadi. Bir xil simmetrik
holatga keltiriladi. Namlab-isitish jarayonidan so‘ng paxta tolali gazlamalar 10–15
daqiqaga, zig‘ir tolali gazlamalar 20–25 daqiqaga tekislab ilib qo‘yiladi va quritiladi.
Buyumni sifatli chiqqanligi uning estеtik ko‘rsatmasi
orqali hamda tеxnologik
ishlov bеrilishi orqali aniqlanadi.
Kiyim estetik jihatdan model eskiziga mos, bezak ishlari tartibli amalga oshirilgan
bo‘lishi kerak.
Kiyimning choklari bir tekis, chiroyli va sifatli bajarilgan bo‘lishi, o‘lchovi gav-
daga mos kelishi, simmetrik taxlaganda detallari aniq va bir xil bo‘lishi talab qilinadi.
Buyumning sifatli chiqishi nafaqat kеtma-kеtlik jarayonini to‘g‘ri bajarishga, balki
oxirgi ishlov bеrish jarayoniga ham bog‘liq ekanligini bilib oldin
giz.