Texnik sabablarga - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti televizion texnologiyalar fakulteti

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti televizion texnologiyalar fakulteti
|
bet | 2/6 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 128,47 Kb. | | #245483 |
Bog'liq hayotTexnik sabablarga esa tok o‘tkazuvchi qismlarda ishonchli to‘siqlarni bo‘lmasligi, elektr qurilmalari, jihozlari
va o‘tkaz-gichlarini noto‘g‘ri o‘rnatilishi, elektr
qurilmalarini o‘rnatishda binolarning elektr xavfsizligi
bo‘yicha kategoriyalarini hisobga olinmasligi, himoya va
saqlash qurilmalarining bo‘lmasligi yoki ularni noto‘g‘ri
o‘rnatilishi misol bo‘ladi.
Ishlab chiqarishdagi elektr qurilmalarida sodir bo‘la-
digan baxtsiz hodisalarning tahlili, asosan ushbu baxtsiz
hodisalar elektr qurilmalari bilan ishlashga nomutaxassis
ishchilarni qo‘yilishi, himoya vositalari bilan ta’minlash va
undan foydalanish masa-lalariga e’tiborsiz munosabatda
bo‘lish oqibatida sodir bo‘layot-ganligini ko‘rsatadi. Shu
sababli elektr qurilmalaridan foydalanishda baxtsiz
hodisalarning oldini olish «Elektr qurilmalarini o‘rnatish
qoidalari - (PUE)» ga to‘liq rioya etilishini talab qiladi.
Elektr xavfsizligi deb insonlarni elektr toki, elektr yoyi,
elek- tromagnit maydoni va statik elektr tokining xavfli,
zararli ta’siridan himoya qilishga qaratilgan tashkiliy va
texnik tadbirlar hamda vositalar tizimiga aytiladi.
Elektr tokining inson tanasiga ta’siri bir necha
omillarga, jum- ladan, tok kuchiga, inson tanasining elektr
toki qarshiligiga, kuchlanish miqdoriga, tok turiga va
chastotasiga, tokni ta’sir etish vaqtiga, tokning inson tanasi
bo‘ylab o‘tish уo‘liga hamda insonning shaxsiy
xususiyatlariga bog‘liq bo‘ladi.
Elektr toki insonga uch xil, уa’ni kimyoviy, issiqlik va
121
biologik ta’sir ko‘rsatadi. Kimyoviy ta’sirda inson
tanasidagi qon va boshqa organik suyuqliklar buzilishi
mumkin. Issiqlik ta’sirida esa tananing ayrim qismlarida
kuyish hosil bo‘ladi. Biologik ta’sirda tananing tirik
hujayralarini qo‘zg‘alishi va uyg‘onishi oqibatida muskul-
larni ixtiyorsiz ravishda tortishishi, qisqarishi yuzaga keladi.
Yuqoridagilarga mos holda, elektr tokining inson
tanasiga ta’siri elektr zarba, elektr kuyish va elektr
shikastlanish ko‘rinishida bo‘lishi mumkin. Ushbu ta’sirlar
ichida elektr zarba eng xavfli hisoblanadi va u elektr
tokining inson tanasidagi muhim a’zolari: yurak, o‘pka, asab
sistemasi va boshqa shu kabi a’zolari orqali o‘tishi natijasida
yuzaga keladi.
Elektr kuyishlar quyidagi ikki xil ko‘rinishda bo‘ladi:
bevosita yoki bilvosita. Bevosita kuyish inson tanasining
elektr qurilma-laridagi tok o‘tkazuvchi qismlarga tegib
ketishi natijasida yuz beradi. Bilvosita kuyish elektr
simlarining qisqa tutashuvi oqibatida erigan metall
parchalarining sachrashi yoki elektr yoylaridagi uchqunlar
ta’sirida yuz beradi.
Elektr tokining inson tanasiga ta’sirini belgilovchi
omillar orasida tok kuchi miqdori asosiy ko‘rsatkichlardan
hisoblanadi. Tok kuchini inson tanasiga ta’sir darajasiga
qarab quyidagi guruhlarga ajratishimiz mumkin:
1. Sezilarli tok (2 mA gacha).
2. Qo‘yib yubormaydigan tok (10...25 mA).
3. Fibrillatsion tok (50 mA dan yuqori).
Elektr tokidan shikastlanishda inson tanasining
qarshiligi muhim rol o‘ynaydi. Inson tanasining elektr toki
ta’siriga qarshiligi terining holatiga (quruq yoki ho‘1, dag‘al
yoki mayin, jarohatlangan yoki jarohatlanmagan), elektr simi
bilan bog‘lanish yuzasiga va darajasiga, tok kuchi va tok
chastotasiga, tokning inson tanasi orqali o‘tish уo‘liga
122
hamda ta’sir vaqtiga bog‘liq bo‘ladi. Inson tanasining еlеktr
t
оkiga qarshiligi 1000 От. dan 100000 От. gacha bo‘lishi
mumkin. Odamning tok ta’siriga qarshiligi 30 sek. dan keyin
taxminan 25%, 90 sek. dan keyin esa 70 % ga kamayadi.
Inson uchun 10 тА. gacha bo‘lgan o‘zgaruvchan tok,
50
тА. gacha bo‘lgan o‘zgarmas tok xavfsiz hisoblanadi,
shuningdek 0,05
А tok kuchi xavfli va 0,1 А tok kuchi
halokatli hisoblanadi.
|
| |