Guruh ish natijalarini o’zaro baxolaydilar

Guruh ish natijalarini o’zaro baxolaydilar
Axborot texnalogiyalari
Kompyuter tarmoqlarini kupgina belgilar, xususan xududiy ta`minlanishi jixatidan tasniflash mumkin. Bunga kura global, mintaqaviy va lokal (maxalliy) tarmoqlar farqlanadi. Hozirda shunday dasturiy ta`minot tuzishning ikki xil asosiy tamoyili joriy etilgan. Birinchi tamoyilda tarmoqning dasturlashtirilgan ta`minoti kupgina foydalanuvchilarga xamma kirishi mumkin bulgan bosh kompyuter resurslarini taqdim etishga muljallangan. U fayl-server deb yuritiladi. Bosh kompyuterning asosiy resursi fayllar bulgani uchun u shu nomni olgan. Budasturli modullar yoki ma`lumotlarga ega fayllar bulishi mumkin. Fayl-server – bu serverning eng umumiy turi. Shunisi qiziqki, fayl-serverini disk xajmi odatdagi kompyuterdagidan kup bulishi kerak, chunki undan kupgina kompyuterlarda foydalaniladi. Tarmoqda bir qancha fayl – serverlar bulishi mumkin. Tarmoqdan foydalanuvchilarning birgalikda foydalanishiga taqdim etiladigan fayl-serverning boshqa tur serverlarini sanab utish mumkin. Masalan: printer, modem, faksimil aloqa uchun qurilma. Fayl-server resurslarini boshqaruvchi va kupgina tarmoq foydalanuvchilari uchun ruxsat beruvchi dasturiy tarmoq ta`minoti tarmoqning operatsion tizimi deb ataladi. Uning asosiy qismi fayl-serverda joylashadi; ishchi stantsiyada fakat resurs va fayl server orasidan murojaat qilinadigan dasturlar oralig’іdagi interfeys rolini bajaruvchi uncha kata bulmagan kobik joylashtiriladi. Ikkinchi tamoyil “klient-server” arxitektura deb ataladi. Uning dasturiy ta`minoti resurslardan jamoa bulib foydalanishgagina muljallanib qolmay, ularni qayta ishlash va foydalanuvchi talabiga ko‘ra resurslarni joylashtirishga muljallangan. “Klient-server” arxitekturalar dasturi tizimi ikkita bulinmadan iborat: Serverning dasturli ta`minoti va foydalanuvchi – mijozning dasturiy ta`minoti. Bu tizimlar ishi qo’yidagicha tashkil qilinadi: mijoz-dasturlar foydalanuvchining kompyuterida bajariladi va umumiy qirish kompyuterida ishlaydigan dastur – serverga surov junatiladi. Ma`lumotlarning asosiy qismini qayta ishlash kuchli server tomonidan amalga oshiriladi, foydalanuvchi kompyuteriga fakat bajarilgan surov natijalari yuboriladi. Ma`lumotlar bazasi serverlari katta xajmdagi ma`lumotlar (bir necha 10 gigobayt va undan kup) bilan ishlashga muljallangan va kup sonli foydalanuvchilar yukori unumli ishlab chikarishni, ishonch va ximoyalanganlikni ta`minlaydi. Global tarmoqlari ilovalarida klient-server arxitekturasi (ma`lum ma`noda) asosiy sanaladi. Katta matnli saxifalarni saqlash va qayta ishlashni ta`minlovchi mashxur Web-serverlari, FTD-serverlari, elektron pochta serverlari va boshqalar ma`lum. Sanab utilgan xizmat turlarining mijoz dasturlari ushbu serverlar tomonidan xizmatni qabul kilish olish va ulardan javob olish uchun surash imkonini beradi. Taksimlanadigan resursga ega xar qanday kompyuter tarmog’i server deb yuritilishi mumkin. Chunki boshqa kompyuterlarda foydalanishga ruxsat bulgan bulinuvchi modemli kompyuter modem yoki kommunikatsiyali serverdir. Tarmoq abonentlari – tarmoqda axborotlarni yuzaga keltiruvchi yoki iste`mol qiluvchi ob`ektlar. Stantsiya – axborot uzatish va qabul qilish bilan bog‘lik vazifalarni bajaruvchi apparatura. Abonent va stantsiya majmuini abonent tizimi deb atash qabul qilingan. Shaxsiy kompyuterlar fan va texnika, ishlab chikarishning turli tarmoqlarida kullash amaliyoti shuni kursatdiki, xisoblash texnikasini tatbik kilishda aloxida ShK emas, balki lokal xisoblash tarmoqlari kuprok samara beradi. Har qanday kommunikatsiya tarmog’i albatta qo’yidagi asosiy komponentlarni: uzatish (peredatchik), xabar, uzatish vositasi, qabul kilish (priyomnik)ni uz ichiga oladi. Har qanday kompyuter tarmog’ining asosiy vazifasi foydalanuvchiga axborot va xisoblashresurslarini taqdim etishdir. Shu nuktai nazardan lokal xisoblash tarmog’ini serverlar va ishchi stantsiyalar majmui deb qarash mumkin. Server – tarmoqqa ulangan va undan foydalanuvchilarga ma`lum xizmatlar kursatuvchi kompyuter. Serverlar ma`lumotlarni saqlashi, ma`lumotlar bazasini boshqarishi, masalalarni masofadan qayta ishlashi, masalalarni bosib chiqarishi va boshqa bir kator vazifalarni bajarishi mumkin. Ishchi stantsiya – tarmoqqa ulangan shaxsiy kompyuter, foydalanuvchi shu orqali axborot resurslariga kirib boradi. Tarmoqning ishchi stantsiyasi xam tarmoq, xam lokal rejimida ishlaydi. U shaxsiy operatsiontizim (MS-DOS, Windows va xokazo) bilan ta`minlangan amaliy vazifalarni xal etish uchun foydalanuvchini barcha zarur vositalar bilan ta`minlaydi. Server turlaridan biri – fayl-serverga (File Server) aloxida e`tibor berish kerak. Fayl-server tarmoqdan foydalanuvchilarning ma`lumotlarini saqlaydi va ularning ushbu ma`lumotlarga kirishini ta`minlaydi. Bu kompyuter katta xajmdagi tezkor xotiraga, kata xajmdagi kattik diskka ega. U maxsus operatsion tizim boshqaruvi ostida ishlaydi. Fayl-server qo’yidagi vazifalarni bajaradi: ma`lumotlarni saqlash, ma`lumotlarni arxivlash, ma`lumotlar uzgarishini sinxronlash, ma`lumotlarni uzatish. Kupgina vazifalarni bajarishda bitta fayl-serverdan foydalanish kamlik kiladi. Bu paytda tarmoqqa bir qancha fayl-serverlar qushilishi mumkin. Tarmoqdagi qurilmalarning uzaro aloqasini boshqarish Axborot tizimlari kompyuter tarmoqlari bazasida yaratilgan, u qo’yidagi vazifalar echimini xal etadi: ma`lumotlarni saqlash, qayta ishlash, foydalanuvchining ularga kirishini ta`minlash va ma`lumotlarni qayta ishlash natijasini uzatish. Markazlashgan qayta ishlash tizimida bu vazifalarni markaziy EHM (Mainframe, Host) bajaradi. Kompyuter tarmoqlari ma`lumotlarni qayta taksimlab, qayta ishlashni amalga oshiradi. Bu xolatda ma`lumotlarni qayta ishlash ikki ob`ekt: mijoz va server urtasida taksimlanadi. Mijoz (klient) – vazifa, ishchi stantsiya yoki kompyuter tarmog’idan foydalanuvchi. Mijoz ma`lumotlarni qayta ishlash jarayonida kiyin ishlarni bajarishi, faylni ukishi, ma`lumotlar bazasida axborot izlash uchun serverga surov junatishi mumkin. Ilgaritdan belgilangan server mijozdan tushgan surovni bajaradi. Server xamma foydalanadigan ma`lumotlarni saqlaydi ushbu ma`lumotlarga kirishni tashkil etadi va mijozga ma`lumotlarni beradi. Mijoz olingan ma`lumotlarni qayta ishlaydi va qayta ishlangan natijalarni foydalanuvchiga qulay kurinishda taqdim etadi. Bunday tizimlar uchun mijoz-server yoki mijoz-server arxitekturasi atamasi qabul qilingan. Mijoz-server arxitekturasidan bir darajali lokal xisoblash tarmog’ida, shuningdek ajratilgan serverli tarmoqda foydalanish mumkin. Bir darajali tarmoq. Bunday tarmoqda ishchi stantsiyalar uzaro ta`sirini boshqarishning yagona markazi yo‘q va ma`lumotlarni saqlash uchun yagona qurilma mavjud emas. Tarmoq operatsion tizimi barcha ishchi stantsiyalar bo‘yicha tarkalgan. Har bir tarmoq stantsiyasi xam mijoz, xam server vazifasini bajarishi mumkin. U boshqa ishchi stantsiyalaridan olingan surovlarga xizmat kursatishi va uz surovlarini tarmoqka junatishi mumkin. Bir darajali tarmoqning afzalligi: narxi arzon va uta ishonchli. Bir darajali tarmoqning kamchiligi: Tarmoq ish samaradorligining stantsiyalar soniga bog’liqligi; tarmoqni boshqarish murakkabligi; axborotni ximoyalash qiyinligi; stantsiyalar dasturiy ta`minotini yangilash va uzgartirishning qiyinligi. Bu xildagi tarmoqlar LAN tastic, NetWare Lite tarmoq operatsion tizim bazasida keng qo’llaniladi. Download 7,46 Mb.
|