nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Oltinchi belgiga - Informatika va axborot texnologiyalari faniga kirish

|
Informatika va axborot texnologiyalari faniga kirishBog'liq informatika va axborot texnologiyalari.Oltinchi belgiga
ko’ra OT kuyidagi tizimlarga ajratiladi:
Paketli kayta ishlash, ularda bajarishag tegishli dasturlardan EHMga
kiritiladigan va navbatchilik tartibida hisobga olingan xolda bajariladigan paketlar
(turkeumlar) shakllantiriladi;
Vaqtni bo’lish (TSR), unda EHMga bir qancha foydalanuvchilarning turli
terminlarida kirishning bir vaqtli muloqotli (interaktiv) rejim ta'minlanadi, ularga
navbati bilan mashina zahiralari ajratiladi, bu ishlar xizmat ko’rsatish nizomiga
muvofiq operasion tizimiga muvofiqlashtiriladi.
Ettinchi belgiga
muvofiq, tarmoqli va lokalga bo’linadi. Tarmoqli OT
ma'shlumotlardan birgalikda foydalanish maqsadida tarmoqlarga birlashtirilgan
kompyuter zahiralarini boshqarish uchun mo’ljallangan va butunligi xamda
saqlanganligini ta'minlash doirasida ma'lumotlarga kirishni cheklashning kuchli
vositalari, shuningdek, tarmoq vostitalaridan foydalanishning ko’plab servis
imkoniyatlarini o’zida namoyon etadi. Ko’pgina hollarda tarmoq operasion tizimlari
faqat tarmoqqa xizmat ko’rsatish va birgalikda foydalanish uchun ajratiladigan bir va
undan ortik ancha kuchli kompyuter-serverlarga o’rnatiladi. Barcha qolgan OTlar lokal
hisoblanadi va istalgan shaxsiy kompyuterlarda, shuningdek, ishchi stansiya yoki
mijoz sifatida tarmoqqa ulangan alohida kompyuterlarda foydalanilishi mumkin.
Hozirgi paytda operasion tizimlarning DOS, OS/2, UNIX, Windows oilalarida keng
tarqalgan.
Savol:
EHMning dialog rejimida ishlagandagi iqtisodiy informasiyaga
mashinaning ichki ishlov berish texnologiyasi nimalardan iborat? Dialog rejimida
yechiladigan iqtisodiy masalalar xarakteristikasiga nimalar kiradi?
DOS oilasidagi operasion tizimlar
Bu oilaning birinchi vakili-MS-DOS tizimi Microsoft Disk Operating System-
Mikrosoft firmasining diskli operasion tizimi) 1981 yilda IBM PC paydo bo’lishi
munosabati bilan chiqarilgan. DOS oilasining opreasion tizimlari bir vazifali bo’lib,
quyidagi o’ziga xos xususiyatlarga ega:
EHMli interfeys foydalanuvchi kiritadigan buyruq yordamida amalga oshiriladi;
Tizimni EHMning boshqa turlariga utishini soddalashtiridagin tuzilma
mavjudligi;
Operativ xotiraga kirish xajmining uncha katta emasligi (640 Kbayt).
DOS operasion tizim oilalarning jiddiy kamchiligi ShK va OT zahiralariga
beruxsat kirishdan muhofaza vositalarining yukligidir.
|
| |
OS/2 oilasidagi operasion tizimlar

U IBM RS-mos kompyuterlar uchun32 razryadli grafik ko’p vazifali operasion
tizim sifatida bir necha amaliy dasturlar parallel ishini tashkil etish imkonini berib, bir
tizim ikkinchisidan, operasion tizimni unda ishlayotgan dasturlardan muxofaza qilishni
ta'minlaydi. OS/2da dastur yozish uchun amaliy dasturlashtirish interfeysi API
(Application Programming Interface)da mavjud dasturiy modullardan foydalanish
mumkin. OS/2 OT qulay grafik foydalanuvchi interfeys bo’lib, DOSfaylli tizimi bilan
mos keladi, bu xol ma'lumotlardan DOSda ham, OS/2da ham biror bir o’zgarishsiz
foydalanish imkonini beradi.
OS/2ning bir necha modifikasiyalari mavjud:
OS/2 Warp3.0-xotiradan foydalanish takomillashgan va grafik intrefeysi
yaxshilangan;
OS/2 Warp Connect-tarmoqni qo’llab-quvvatlashi yaxshilangan;
OS/2 Warp Server-serverli OT sifatida ishlash uchun mo’ljallangan.
OS/2ning asosiy kamchiligi -uning ilovalarining kam sonligidir, bu xol mazkur
tizimni MS-DOS va Windows OTlariga nisbatan kam ommaviylashtiradi.
UNIX oilasidagi operasion tizimlar
Ular 32 razryadli ko’p vazifali ko’p (kishi) foydalanadigan operasion
tuzimlardir. UNIXning kuchli tomoni shundaki, bitta tizimning uzi turli
kompyuterda - superkompyutorlardan ShK gacha foydalaniladi, bu xoltizimni bir
mashina arxitekturasidan boshqasiga kam sarf bilan utkazish imkonini beradi.
UNIX taqsimlovchi ma'lumotlar bazasiga kirish, lokal tarmoqlar, olis
masofadan aloka qilish va oddiy modem yordamida global tarmoqlarga chikish
imkonini uzida birlashtiradi. UNIXda pochta xizmati - uning asosiy tarkibiy
kismlaridandir. Hozirgi paytda UNIX uchun ko’plap miqdorda ilovalar mavjud.
DOS va Windows uchun ko’plap ommaviy bo’lgan ilovalar UNIXda foydalanilishi
mumkin.
UNIX oilasidagi bir nechta OTlar mavjud. Bu oilaning turli versiyalari uz
nomiga ega, biroq ular umuman olganda. UNIX OT bazaviy xususiyatlarini
takrorlaydi. UNIX OT ning faylli tizimi foydalanivchiga va foydalanuvchilar guruxi
darajasida fayllarni beruxsat kirishdan muhofaza etishni ta'minlaydi. Korxonalar
tarmoqlari uchun mo’ljallangan UNIX Ware 2.0 - 32 razryadli kur (kishi)
foydalanuvchini ko’p vazifali OTlar UNIX oilasidagi tarmoqli OTlar orasida
tarqalmoqda.
WHILE - Informatika va axborot texnologiyalari faniga kirish

-parametrli takrorlanish jarayoni, bu jarayon maxsus
FOR
operatori yordamida
amalga oshiriladi.
Yuqorida keltirilgan jarayonlar ustida alohida-alohida tuxtalib utamiz.
(Savol: Takrorlanuvchi hisoblash jarayoni nima? U nima uchun ishlatiladi?
Takrorlanuvchi hisoblash jarayonining takror-takror hisoblanadigan qismini
nima deb ataladi?)
Avval sharti tekshiriladigan (old shartli) takrorlanish jarayoni
Takrorlanuvchi jarayonning bu ko’rinishi takrorlanish soni oldindan
noma'lum bo’lgan hollarda, ya'ni takrorlanishdan chikish ma'lum shartga boglik
bo’lgan hollarda ishlatiladi.
Takrorlanishning bu jarayonida takrorlanishdan chikish sharti takrorlanish
tanasini bajarishdan oldin tekshiriladi.
Ushbu operatorning umumiy ko’rinishi quyidagichadir:
::q
WHILE DO yoki
WHILE L DO M
bu yerda WHILE – hozircha, do – bajarish ma'nosini anglatuvchi xizmatchi
so’zlar, L – mantiqiy ifoda, M – operatorlar yoki operatorlar guruhi, u takrorlanish
tanasini belgilaydi. Takrorlanish tanasida bitta yoki bir nechta operatorlar guruhi
bo’lishi mumkin. Bunda operatorlar guruhi albatta Begin va End operatorlari orasida
yozilishi kerak.
Operatorning bajarilishi quyidagicha:
1 mantiqiy ifodaning qiymati hisoblanadi.
Agar, 1 mantiqiy ifoda rost qiymatga ega bo’lsa, M operatori bajariladi va bu
operatori 1 mantiqiy ifodaning qiymati yolgon bo’lgunchaqayta-qayta bajariladi.
Agar, 1 mantiqiy ifodaning qiymati birinchi tekshirishdayek yolgon bo’lsa M
operatori biron marta ham bajarilmaydi va boshqaruv WHILE operatoridan keyingi
operatorga uzatiladi.
Agar, 1-mantiqiy ifoda rost bo’lib, EHM M operatorni bajarish davomida, biror
sababga ko’ra takrorlanishdan chikish talab etilsa, u holda Paskal algoritmik tilida
EXIT operatori orqali amalga oshiriladi.
1-misol.
Bizga A haqiqiy son berilgan bo’lsin 3 ifodaning qiymatini saqlaydigan
qo’shimcha o’zgaruvchi kattalik kirgizishimiz lozim. Agar, biz bu kattalikni U
identifikatori bilan belgilasak, u holda K=0 da y=1 dan boshlab, bitta qadam bilan
o’zgarishiga 3 formulani (darajaga kutarishni) Y=Y*3 rekkurent formula bilan
almashtiramiz. U holda EHMni takrorlanishdagi hisobdan chikish sharti Y>A bo’ladi.
Yuqorida ko’rib chiqilgan operatordan foydalanib, ushbu misolni dasturini tuzamiz.
Program wel;
Var k: intejer; y, m:real;
Begin
Y:=1;
k:=0; m:=30;
While y<=m do
Begin Y:=y*3; k:=k+1;
Writeln (k=, y=y)
WORDni ishga tushirish va undan chiqish

|
WORDni ishga tushirish va undan chiqishBog'liq informatika va axborot texnologiyalari.WORDni ishga tushirish va undan chiqish
WORD dasturi, odatda dastur dispecherining Microsoft Office bo’limida
joylashgan bo’ladi. WORD dasturini ishga tushirish uchun «sichqoncha»
Ko’rsatkichini WORD piktogrammasi ustiga keltirib, uning chap tomon tugmachasini
ikki marta bosib, standart usulida ishga tushiri mumkin. Yoxud «Pusk» tugmasi
yordamida «Programma`» bandiga kiriladi va dasturlar ro’yxatidan Microsoft WORD
Ko’rsatkich orqali topiladi hamda «sichqoncha»ning chap tomon tugmachasi bosiladi.
Natijada ekranda dastlab WORD zarfarag’i so’ngra WORDning ish stoli paydo
bo’ladi.
WORD ishga tushgandan so’ng kompyuter ekranida WORD ish stoli,
boshqarish darchasi hosil bo’ladi. Boshqarish darchasida, sarlavha satri (birinchi
qator), menyu satri (ikkinchi qator) va uskunalar majmuasi (4,5 va hokazo qatorlar)
joylashgan bo’ladi.
Uskunalar majmuasida WORD menyu buyruqlarining deyarli barchasiga mos
hamda qo’shimcha amallarni bajarish uchun mo’ljallangan maxsus tugmachalar
joylashgan. Maxsus tugmachalar ustidagi belgilar bajariladigan amallarni ko’rsatib
turadi.
Masalan, «Printer»-tugmasi ustiga printer chop qilish qurulmasi chizilgan. Bu
tugmani bosish ekrandagi matnni chop qilishga buyruq beradi.
Dasturdan chiqish qo’yidagi usulda bajariladi.
Ko’rsatkichni sistema menyusi ustiga keltirib, ikki marta bosish bilan;
Oyna ilovasining sistema menyusini ochib va Close (zakro`t) buyrug’ini tanlash
bilan;
[Alt]+[F4] klaviatura tugmalarini birgalikda bosish bilan;
Fayl” buyruqlar to’plamidan “Vo`xod” buyrug’ini berish bilan;
[File-Exit] (fayl-Vo`xod) gorizantal menyudagi buyruqlarni berish bilan
dasturdan chiqiladi.
Agar WORD oynasini yopish paytida hujjatni ayrim o’zgaritirishlar kiritilgan
bo’lib, u diskda saqlanmagan bo’lsa, ekranda «Xoteli vo` Soxranit izmeneniya v
doqument?» degan savol chiqadi, u holda o’zgartirishni diskda saqlash uchun «Da»,
o’zgartirishni saqlamas- lik uchun «Net» yoki tahrir qilishni davom ettirish uchun
«Cancel-Otmena» tugmalari tanlanadi.
|
| |
(Savol: Avval sharti tekshiriladigan (old shartli) takrorlanish jarayoni nima?)

|
(Savol: Avval sharti tekshiriladigan (old shartli) takrorlanish jarayoni nima?)Bog'liq informatika va axborot texnologiyalari. (Savol: Avval sharti tekshiriladigan (old shartli) takrorlanish jarayoni nima?)
Sharti keyin tekshiriladigan takrorlanish jarayoni.
Takrorlanish jarayonining REPEAT operatori takrorlanishlar soni noma'lum
bo’lganda ishlatiladi.
Umumiy ko’rinishi: REPEAT S UNTIL b;
bu yerda b - logik ifoda, S - sikl tanasi.
WHILE operatoridan farq qilib shart siklning oxirida ishlatiladi, logik ifodani
TRUE qiymatida hech bo’lmaganda bir marta bajariladi. Funktsiyalarni jadval
ko’rinishida chiqaradigan universal programma ishlab chikish mumkin.
PROGRAM TABULFUN(INPUT,OUTPUT);
VAR XN, XK, HX, A, X, Y : REAL;
I, N : INTEGER;
BEGIN READ(XN,XK,HX,A);
N:=TRUNC((XK-XN)/HX)+1; X:=XN;
FOR I:=1 TO N DO BEGIN
Y:=(A*A*A)/(A*A*A+X*X*X);
WRITELN(X,Y); X:=X+HX;
END;
END.
WHILE sikl operatoridan foydalanishda butun tipli N, I o’zgaruvchilarni
tasvirlash va sikllar takrorlanishini hisoblovchi o’zlashtirish operatori yo’qoladi, ya'ni
WHILE X<=3.01 DO
«sikl tanasi»
REPEAT operatori ham shunga o’xshash bo’lib,
REPEAT «sikl tanasi»
UNTIL X < 3.01;
(Savol: Sharti keyin tekshiriladigan takrorlanish jarayoni nima? While va Repeat
takrorlanish operatorlarning qanday farqi bor?)
Mavzuni quyidagi testni yechish orqali mustahkamlaymiz:
Shartsiz o’tish operatorining umumiy ko’rinishini ko’rsating:
A) GOTO n;
B) GO TO n;
V) IF b THEN ELSE a2l
G) IF b THEN a;
(Savol:Paskal dasturlash tilida takrorlanish jarayonlarini ifodalash uchun
qaysi operatorlaridan foydalaniladi?)
A) FOR, WHILE, REPEAT
B) FOR, REPEAT
V) THEN a1 ELSE
G) GOTO, FOR, REPEAT
|
| |
- LAN ( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino ichidagi aloqa);
- CAN

|
- LAN ( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino ichidagi aloqa);
- CAN
|
bet | 2/4 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 246,5 Kb. | | #119183 |
Bog'liq Tarmoqlar mavzusiga mustaqil ish- LAN ( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino ichidagi aloqa);
- CAN (Campus-Area Network) - kampus tarmoq, bir-biri bilan telefon yoki modemlar bilan ulanish, ammo etarlicha bir-birlaridan uzoqda joylashgan kompyuter lokal tarmoq;
- MAN (Metropolitan-Area Network) katta tezlik bilan aloqa uzatish (100 Mbit/s) imkoniyatiga, katta radiusga (bir necha o’n km) axborot uzatuvchi kengaytirilgan tarmoq;
- WAN (Wide-Area Network) keng masshtabli (mintaqaviy) maxsus qurilma va dasturlar bilan ta’minlangan alohida tarmoqlarni birlashtiruvchi yirik tarmoq;
- GAN (Global-Agea Network) global (xalqaro, qit’alararo) tarmoq;
3) tarmoq tugunlari turi bo’yicha (tugun - hisoblash tarmoqlari va ularning alohida elementlari ulangan joyi). Boshqacha aytganda, tugunga shaxsiy, mini- va katta kompyuterlar, alohida tarmoq ham kiradi. Masalan, umumiy foydalanish tarmoqlaridagi alohida kompyuterlar (boshqachasiga ularni stantsiyalar deb ham yuritishadi) tugunlarga misol bo’la oladi. Unchalik katta bo’lmagan alohida tarmoqlar kampus tarmog’i uchun tugun bo’ladi.
4) tugunlar munosabatiga ko’ra:
- bir xil rangli (peer-to-peer), uncha katta bo’lmagan, bir xil mavqega ega kompyuterlar (bu erda hamma kompyuterlar ham «mijoz», ya’ni tarmoqning oddiy foydalanuvchisi, ham «server», ya’ni tarmoq foydalanuvchilariga xizmat ko’rsatishni ta’minlovchi bo’lishi mumkin). Macalan, WINDOWS 95 OS tarmog’i tarqatilgan (Distributed) tarmoqlar. Bunda serverlar tarmoq foydalanuvchilariga xizmat ko’rsatadi, biroq tarmoqni boshqarmaydi;
-server (Server based) yoki markazlashgan boshqarishga ega tarmoqlar. Bu erda tarmoqning bosh elementi serverdir. Qolgan tugunlar serverning resurslaridan foydalanishi mumkin (masalan, Novell NetWare, Microsoft LAN Mananger va boshqalar).
5) tarmoq operatsion sistemalarini ishlatish bo’yicha (tarmoq OS):
gomogenli - hamma tugunlarda bir xil yoki yaqin operatsion sistemalardan foydalaniladi (masalan, WINDOWS OS tarmog’i);
geterogenli - bir vaqtning o’zida bir nechta tarmoq operatsion sistemalari ishlatiladi (masalan, Novell NetWare va WINDOWS).
Tarmoq servisi
Tarmoqda bir necha xil serverlar bo’lishi mumkin. Kompyuter tarmog’i o’z mijozlariga qanday xizmatlar turkumini taklif etishi, ularning servisi qanday bo’lishi juda muhimdir. Ular bilan tanishamiz:
-fayl - server - mijozga axborot saqlash qurilmalarida saqlanuvchi fayllardan foydalanish imkonini beradi. Bunda server barcha ishchi stantsiyalaridan fayllarga kirish imkonini berishi zarur. Shunigdek, axborotlarni himoya qila olish vazifasi ijobiy hal etiladi;
|
| |
Интеграл - download

|
Qidiruv: Интеграл | Интеграл микросхемалар Integral sxema I s elektron hisoblash mashinalari, nazorat-oʻlchash apparatlari, aloqa texnikasi va b sohalarda qoʻllaniladi 22,96 Kb. 1 | o'qib | | 15 маъруза Интеграл инжекцион мантиқ Kis melari tezkorligining kichikligiga qaramasdan mdya texnologiyada bajarilar edi. Me tezkorligini oshirish muammosi 1,35 Mb. 1 | o'qib | | Адабиетлар Ibm-360, 1bm-370, (АҚШ), есэвм (Россия) ва б., интеграция даражаси катта бўлган интеграл схемалар урнатилган шахсий Компьютерлар пайдо бўлди 0,7 Mb. 5 | o'qib | | Педагогика олий ўҚув юртлари талабаларини – БЎлажак математика ва информатика ўҚитувчиларини дифференциал ва интеграл ҳисобга ўргатишда ахборот технологияларини қЎллаш методикаси Oliy ta’limda elektromagnitizmni axborot texnologiyalari asosida o’qitish metodikasini takomillashtirish 34,3 Kb. 5 | o'qib |
1
| |
Mavzu: Ma’lumotlar ustida analiz va statistika amallarini bajarishda ms excel dasturining tadbiqi. Reja

Mavzu: 7. Ma’lumotlar ustida analiz va statistika amallarini bajarishda MS Excel dasturining tadbiqi.
Reja:
Ma’lumotlar bazalari bilan ishlash va ma’lumotlarni saralash.
MS Excel dasturida ma’lumotlarni filtrlash.
Microsot Excelda diagramma, grafik turlari va xususiyatlari
Ma'lumotlar bazalari bilan ishlash va ma'lumotlarni saralash
MS Excel yordamida ma'lumotlar bazalarini yaratish va qayta ishlash mumkin. MS Excel da Ma'lumotlar bazasi - bir turdagi yozuvlar (satrlar) dan iborat jadval. Jadval ustunlari ma'lumotlar bazasida maydon yozuvlari hisoblanadi. Maydonlar nomlari uchun ma'lumotlar bazasining birinchi satri ajratiladi. Masalan, agar telefon spravochnigi ma'lumotlar bazasi deb hisoblansa, abonentlar familiyalari, telefon raqamlari va manzillari yozuv maydonlari bo‘ladi.
Ma'lumotlar bazasi bilan ishlash uchun avval tegishli jadvalni yaratish lozim. Agar jadvalda katak belgilansa va
Данные menyusida ma'lumotlar bazalarini qayta ishlash
buyruglaridan biri tanlansa, MS Excel avtomatik ravishda butun jadvalni aniqlaydi va qayta ishlaydi. Ish varag‘ining ustunlari va satrlarida joylashgan yozuvlar shakllantiradigan maydonlar to‘plami sifatida qayta ishlanadi
Saralash jadvaldagi satrlarni istalgan maydon bo‘yicha qayta tartibga solish imkonini beradi. Masalan, maxsulot narxi bo‘yicha ma'lumotlarni saralash kerak bo‘lsin. Buning uchun jadvalning
bir katagini belgilash va Данные menyusining
Сортировка buyrug‘ni tanlash lozim.
Сортировать по ro‘yxat maydonida ma'lumotlar saralanadigan maydon va saralash turi tanlanadi:
по возрастанию - raqamlar ortib borishi bo‘yicha
saralanadi, matn - alifbo tartibida,
mantiqiy ifodalar - ИСТИНА dan oldin
ЛОЖЬ keladi.
по убыванию - teskari tartibda saralash.
ОКнинг шартли ва стандарт белгиланиши

ОКнинг шартли ва стандарт белгиланиши.
ОКнинг шартли белгиси а, б - расмда келтирилган. Манба қийматлари бир – бирига тенг, лекин умумий шинага нисбатан ишоралари тескари бўлган иккита манбадан таъминланади. Бу билан кириш сигнали мавжуд бўлмаганда чиқишда ноль потенциал таъминланади ва чиқишда ҳам мусбат, ҳам манфий сигнал олиш имконияти юзага келади. Реал ОКларда кучланиш манбаи қиймати ±3 В ÷ ±18 В оралиғида ётади. Сигнал умумий шинага уланган симметрик сигнал манбаидан 1 ва 2 киришларга, ёки иккита алоҳида манбалардан узатилиши мумкин. Бу киришлардан бири инверслайдиган кириш ва умумий шинага, иккинчиси эса – инверсламайдиган кириш ва умумий шинага уланади.
Операцион кучайтиргичнинг схемасига изоҳ беринг.
ОКларда кириш каскади сифатида дифференциал кучайтиригич (ДК) қўлланилади. Маълумки, ДК чиқишдаги нол дрейфини максимал камайтиришга, юқори кучайтириш коэффициентига, максимал юқори кириш қаршилигига ва синфаз ташкил этувчиларни максимал сўндиришга имкон беради. Мувофиқлаштирувчи каскад талаб қилинган кучайтиришни таъминлайди ва ДК чиқишидаги ўзгармас кучланиш сатҳи силжишини чиқиш каскади учун талаб этилган қийматгача камайтиради. Мувофиқлаштирувчи каскад дифференциал ѐки бир тактли кучайтиргич бўлиши мумкин. Чиқиш каскадлари ОКнинг кичик чиқиш қаршилигини ва лозим бўлган чиқиш қувватини таъминлаши керак.
Операцион кучайтиргичнинг ишлаш принципи.
ОК доим тескари алоқа занжирлари билан қамраб олинаган бўлади. Тескари алоқа занжири турига кўра ОК аналог сигналлар устидан турли амалларни (операцияларни) бажариши мумкин. Бундай амалларга йиғинди олиш, интеграллаш, дифференциаллаш, солиштириш, логарифмлаш ва бошқалар киради. Шунинг учун бундай кучайтиргичлар – операцион деб аталади. ОК идеал кучайтиргич элемент ҳисобланади ва бутун аналог электрониканинг асосини ташкил этади. ОК етарлича мураккаб тузилмага эга бўлиб, ягона кристалл юзасида бажарилади ва бирваракайига кўп миқдорда ишлаб чиқарилади. Шунинг учун ОКни диод, транзистор ва х.з. каби электрон схемаларнинг содда элементи каби қараш мумкин. Ҳозирги кунда ОКларнинг юзлаб тури ишлаб чиқарилади, кичик ўлчамга эга ва жуда арзон ҳисобланади. Катта кучайтириш олиш учун ОКлар икки ёки уч босқичли ўзгармас ток кучайтиргичлари асосида қурилади.
|
Динамик юкламали ДК схемасига изоҳ беринг

|
Динамик юкламали ДК схемасига изоҳ беринг
|
bet | 15/22 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #124948 |
Bog'liq Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичл-fayllar.orgДинамик юкламали ДК схемасига изоҳ беринг.
ДКларда кучайтириш коэффициентини ошириш учун, RК резисторлар ўрнига, динамик (актив) юкламадан фойдаланилади. Динамик юклама биполяр ёки майдоний транзисторлар асосида ҳосил қилинади. Юклама сифатида иккинчи БТГ ишлатилган ДК схемаси кейинги слайдда келтирилган. Иккинчи БТГ p – n – p турли VT3 ва VT4 транзисторлар асосида яратилган. Биринчи БТГ илгаригидек ДК сокинлик режимини белгилайди ва эмиттер қаршилиги сифатида ишлатилади.
Таркибий транзисторлар асосидаги ДК схемаси.
β нинг қиймати транзистор сокинлик токи IБ0 га боғлиқ бўлганлиги сабабли кириш қаршилигини ошириш учун ДКни кичик сигнал режимида ишлатиш керак.
Каскад кучайтириш коэффициенти ва ДК кириш қаршилигини сезиларли ошириш мақсадида таркибий транзисторлардан фойдаланилади. Кўпроқ Дарлингтон схемаси ишлатилади.
Таркибий транзисторлар қўлланилганда ДК кириш қаршилиги β марта ортади.
Дифференциал кучайтиргичнинг асосий параметрлари.
Asosiy parametrlarni ko'rib chiqing .
1) kuchlanish daromad
a) asimmetrik chiqishlarda:
b) nosimmetrik chiqish orqali:
2) kirish qarshiligi.
emitentning narxini oshirish uchun qarshilikni o'z ichiga oladi.
3) chiqish qarshiligi:
Операцион кучайтиргич (ОК) ва у қандай аммаларни бажаради.
Операцион кучайтиргич (ОК) – бу кучланиш бўйича юқори кучайтириш коэффициенти (104÷106), юқори кириш (104÷107 Ом) ва кичик чиқиш (0,1÷1 кОм) қаршиликларига эга бўлган ўзгармас ток кучайтиргичи. ОК иккита кириш ва битта чиқишга эга. Чиқиш ва киришдаги сигналларнинг қутбига кўра киришларнинг бири инверслайдиган (“-” ишораси билан белгиланади), иккинчиси – инверсламайдиган (“+”ишораси билан белгиланади) деб аталади. Бундай амалларга йиғинди олиш, интеграллаш, дифференциаллаш, солиштириш, логарифмлаш ва бошқалар киради. Шунинг учун бундай кучайтиргичлар – операцион деб аталади.
|
| |
ОК схемалариниг турлари - Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичлари

ОК схемалариниг турлари.
Биринчи авлод операцион кучайтиргичлари, масалан К140УД1, уч босқичли тузилмаси схема асосида n–p-n транзисторларда бажарилган. Биринчи кучайтириш босқичи классик дифференциал кучайтиргичда бажарилган. 140УД7 турдаги кучайтиргич кенг тарқалган икки босқичли ОК ҳисобланади. Бу ОК кучайтириш коэффициенти КU0=45000, кириш қаршилиги эса RКИР= 400 кОм. ОКнинг бундай АЧХси логарифмик амплитуда – частота характеристикаси (ЛАЧХ) деб аталади. тез ишлайдиган К140УД10 турдаги ОКнинг ЛАЧХси келтирилган.
ОК структураси ва принципиал схемаси.
Инверсловчи ОК нинг схемаси ва ишлаш принципи.
ОКнинг инверс уланиши. Инверс уланишда ОКнинг инверсламайдиган кириши умумий шина билан уланади в) хосса натижасида. Кириш потенциаллари нольга тенг, демак
Реал ОК учун бу формуланинг қўлланилиши кучайтириш коэффициентини ҳисоблашда хатоликлларга олиб келади. ОКнинг КU0 ва RКИР0 қанча катта бўлса, бу формуладан фойдаланиш шунча кичик хатолик беради. Шундай қилиб, КU0=103, R1=1 кОм, R2=100 кОм ва RКИР0=10 кОм бўлса, кучайтириш коэффициентини аниқлашдаги хатолик 9 % ни ташкил этади, КU0=105 (қолган катталиклар ўзгаришсиз) бўлганда - 0,1 % дан кичик.
Инверсламайдиган ОК нинг схемаси ва ишлаш принципи.
ОКнинг инверсламайдиган уланиши. Инверслайдиган уланишда кириш сигнали ОКнинг инверсламайдиган киришига узатилади, инверслайдиган киришга эса R1 ва R2 бўлувчи резисторлар орқали кучайтиргич чиқишидан тескари алоқа сигнали узатилади. Кўриниб турибдики, бу ерда чиқиш сигнали кириш сигналига синфаз. Агар ОК инверс кириш билан қисқа туташган бўлса, бу коэффициент бирга тенг бўлади. Бундай схемалар инверсламайдиган қайтаргичлар деб аталади ва ягона қобиқда бажарилган бир неча кучайтиргич кўринишидаги алоҳида интеграл микросхемалар кўринишида бир варакайига ишлаб чиқарилади.
|
Идеал ОК параметрлари - Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичлари

|
Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичлари
|
bet | 17/22 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #124948 |
Bog'liq Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичл-fayllar.orgИдеал ОК параметрлари.
ОК схемалари иш принципини тушуниш ва таҳлилини аниқлаштириш мақсадида идеал ОК тушунчаси киритилади. Улар қуйидаги хоссаларга эга:
- чексиз катта кучланиш бўйича кучайтириш коэффициенти КU0=∞ (реал ОКларда 1 мингдан 100 млн. гача);
- силжитиш кучланиши UСИЛ=0, яъни иккала киришларда кучланишлар тенг бўлса, чиқишдаги кучланиш ҳам нолга тенг бўлади (реал ОКларда UСИЛ = 5 мкВ÷50 мВ);
- чиқиш токлари нолга тенг (реал ОКларда нА улушларидан бирлик мкА гача);
- чиқиш қаршилиги нолга тенг (реал кам қувватли ОКларда ўнлаб Омдан бирлик кОмларгача);
- синфаз сигналларни кучайтириш коэффициенти нолга тенг;
- ОК киришлари потенциаллари доим бир бирига тенг.
Идеал ОК хоссалари.
Бундай схемаларни ишлаш принципини тушуниш ва уларни тахминий таҳлил қилиш учун идеал операцион кучайтиргич тушунчаси киритилади. Идеал операцион кучайтиргич қуйидаги хоссаларга эга бўлади: а) кучланиш бўйича чексиз катта дифференциал кучайтириш коэффициенти КU0; б) ноль силжиш кучланишининг нольга тенглиги UСИЛ, яъни кириш сигналлари бир – бирига тенг бўлганда, чиқиш кучланиши нольга тенг бўлади; демак, ОК кириш потенциаллари доим бир – бирига тенг; в) кириш токлари нольга тенг; г) чиқиш қаршилиги нольга тенг; д) синфаз сигналларни кучайтириш коэффициенти нольга тенг.
ОК хусусиятлари.
ОКлар ўз хусусиятларига кўра идеал кучайтиргичларга яқин.
Идеал кучайтиргич:
- чексиз катта кучайтириш коэффициентига;
- чексиз катта кириш қаршилиги;
- нолга тенг бўлган чиқиш қаршилигига;
- инверслайдиган ва инверсламайдиган киришларга бир хил сигнал берилганда нолга тенг бўлган чиқиш кучланишига;
- чексиз катта кенг ўтказиш полосасига эга.
|
| |
генератори - download

Qidiruv: генератори
2. Узгарувчан ток генератори турлари?
Bunday mexanizm boshqaruv tizimi sifatida to'rtta tugmachali eng oddiy unipolyar drayverdan foydalanish imkonini beradi
95,63 Kb.
1
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Таркибий - download

|
Qidiruv: Таркибий | 82. Эпители тўқимаси: жойлашуви, келиб чикиши, таркибий тузилиши ва вазифалари Epiteliy to`qimasi chegaralovchi to`qima bo`lib, tana yuzasini, hazm qilish nayining, nafas va siydik 269,34 Kb. 8 | o'qib | | Замонавий дидактик воситалари асосида бўлажак профессионал таълим ўҚитувчиларини касбий фаолиятга тайёрлашнинг таркибий функционал модели Annotatsiya: Ushbu maqolada bo‘lajak professional ta‘lim o‘qituvchilarini tayyorlashda o‘qitishning zamonaviy didaktik vositalaridan foydalanishni o‘ziga xos ahamiyati 0,6 Mb. 4 | o'qib | | 82. Эпители тўқимаси: жойлашуви, келиб чикиши, таркибий тузилиши ва вазифалари Seroz pardalar ham epiteliy bilan qoplangan. Epiteliy to`qimasi himoya, sekretor, so `rish va ekskretor funktsiyalarni bajarishga moslashgan. Ichak bo`shlig`ida fermentlar ta’sirida parchalangan oqsil, uglevod 48,69 Kb. 8 | o'qib |
1
| |
Комплементар БТлар, БТ ва МТлар асосидаги таркибий транзистор схемалари

Комплементар БТлар, БТ ва МТлар асосидаги таркибий транзистор схемалари.
Таркибий транзистор майдоний ва биполяр транзисторлар асосида ҳосил қилиниши ҳам мумкин. Кейинги расмда n – канали p-n ўтиш билан бошқарилувчи МТ ва n-p-n тузилмали БТ асосида ҳосил қилинган таркибий транзистор схемаси келтирилган. Ушбу схема майдоний ва биполяр транзисторларнинг хусусиятларини ўзида мужассамлаштирган – бу жуда катта кириш қаршилигига ва ток бўйича, демак қувват бўйича ҳам, жуда катта кучайтириш коэффициентига эгалигидан иборат.
Инжекцион - вольтаик транзистор асосидаги таркибий транзистор схемалари.
Агар қуѐш элементи ва биполяр транзисторли занжир узилган бўлса (RЮ =∞), у ҳолда ўтказгичда мос равишда UФ ва UИВ қийматлари тенг бўлган салт юриш кучланиши UСЮ юзага келади (2, а ва б-расм). Фото-вольтаик режимдаги қуѐш элементи ҳамда инжекция-вольтаик режимдаги биполяр транзисторнинг RЮ юкламага уланган ҳолат учун зона диаграмалари 3-расмда келтирилган. 14 Биполяр транзистор учун инжекция-вольтаик кучланиш ва қуѐш элементи учун фото-вольтаик кучланиш қийматлари, ҳамда инжекция токи ва фототок қийматлари юклама (RЮ) қийматига боғлиқ.
Дарлингтон ва Шиклаи жуфтлиги схемалари.
Таркибий транзисторнинг афзалилги ва камчиликлари.
Ток кўзгуси схемасига изоҳ беринг.
Kuchaytirgich kaskadlari ko'pincha "tok ko`zgusi"deb ataladigan shunga o'xshash oqim manbai devoridan foydalanadi. "tok ko`zgusi" funktsiyasi joriy oqim manbai bo'lib, uning uzatish koeffitsienti birlikka teng. Bir xil tranzistorlarni tanlash har doim ham imkoni bo'lmagani uchun, amalda ular bir xil nomdagi emitter rezistorlarini o'z ichiga olgan takomillashtirilgan " tok ko`zgusi " sxemasidan foydalanadilar. Ushbu rezistorlar chiqish oqimi bo'yicha salbiy teskari aloqa hosil qiladi va shu bilan "oqim oynasi"ishini barqarorlashtiradi.
|
Test bo‘limidan Nastroyki

|
Test bo‘limidan Nastroyki
|
bet | 3/3 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #120619 |
Bog'liq 14,15-lecture MultimediaTest bo‘limidan Nastroyki bandini tanlaymiz. SHunda oyna ochiladi (4–rasm). Oynaning chap bo‘lmidan Nadpisi bandini tanlaymiz. Soobщenie/knopka ustuniga tegmagan holda Nadpis ustuniga birinchi ustunga berilgan so‘zlarni mosiga o‘zbekcha so‘zlarni kiritib tahrirlashimiz mumkin. Natijada testimiz o‘zbekcha ko‘rinishga keladi.
Ikkinchi qadamda kerakli test turini Dobavit vopros bo‘limidan tanlaymiz. Misol uchun verno/neverno turi. SHunda dastur oynasi quydagicha ko‘rinishga keladi(5–rasm).
Rasm 5.
Ushbu oynaning vopros oynachasiga savol kiritib, unga ko‘ra otvet oynasiga ikkita javob kiritib, savolga mos to‘g‘ri javobni tanlab qo‘yiladi. Dastur oynasining o‘ng qismida Izobrajenie, Zvuk, Video yozuvi turibdi shular yordamida fayllardan tasvir, formula, ovoz, videolar tanlab savollar ham tuzish imkoniyati mavjud. SHu tarzda har xil test turlaridan tanlab testlarni yaratish mumkin.
Uchinchi qadam. Test tuzib bo‘lingandan so‘ng uni sozlash kerak bo‘ladi. Umumiy ball berish, har bir savolga necha ball berish, testni davomiyligi va h.k. buning uchun yana Nastroyki bo‘limiga kiramiz(4-rasm). Bu oynaning chap oynasidagi bo‘limlarga kirib testerimizni sozlab olamiz.
To‘rtinchi qadam dastur oynasining Test bo‘limidan Publikovat bandini tanlaymiz va natijada oyna ochiladi(6-rasm).
Rasm 6.
YAratgan testimizni to‘rt xil ko‘rinishda yaratishimiz mumkin. Web sahifa, iSpring Onlain, LMS, Word sahifasi. Undan keyin test formatini HTML, exe, Zip arxivni tanlashimiz, tester nomi, qo‘llanish ko‘lami, saqlanadigan o‘rni, fayl nomi va flesh-rolik xususiyatlarini tanlab Publikovat tugmasini bosamiz.
YUqorida keltirilgan testdan ko‘rinib turibdiki, bu test an’naviy testlarga qaraganda bu testda bir xillik bo‘lmaydi va talabalarga bir muncha qiziqarliroq tarzda testlar beriladi. Undan tashqari bu interaktiv testlarni rasm, ovoz va formulalar yordamida testlarni tuzish imkoniyati mavjudligi ularni yanada qiziqarli va qolaversa talabani katta intuziazm bilan ishlashga chorlaydi. Oddiy testlardan chegaralangan yo‘nalishlar foydalanib test nazorati o‘tkazishi mumkin edi, misol uchun musiqa yo‘nalishi talabalari uchun faqat nazariyadan savollar berish mumkin edi, bu dasturda esa ovozlar qo‘yish yordamida test tuzish imkoniyati borligi biror bir musiqadan parcha qo‘yib savollar tuzish imkoniyatini yaratadi. Boshqa yo‘nalishlar;informatika, matematika, fizika, biologiya, geografiya va h.k. lar uchun ham juda qiziqarli, interaktiv testlar tuzish imkoniyati mavjud. Undan tashqari testni kompyuter tarmoqlari orqali ham o‘tkazish imkoniyati va elektron pochta orqali yo‘llab yuborish imkoniyatlari mavjudligi hozirgi zamonaviy ta’lim talablariga ham javob bera oladi
|
| |
11-Mavzu: Operatsion tizimlar. Reja: Tizimli dasturiy ta`minot

|
11-Mavzu: Operatsion tizimlar. Reja: Tizimli dasturiy ta`minot
|
bet | 1/5 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 458 Kb. | | #102864 |
Bog'liq 11-mavzu
11-Mavzu: Operatsion tizimlar.
Reja:
Tizimli dasturiy ta`minot
OS turlari
Operatsion sistema funksiyalari
OS xususiyatlari
Tizimli dasturiy ta`minot (SDT) Quyidagilarni bajarishga qaratilgan:
— kompyuterning va kompyuterlar tarmog’ining ishonchli va samarali ishlashini ta`minlash;
— kompyuter va kompyuterlar tarmog’i apparat qismining ishini tashkil qilish va profilaktika ishlarini bajarish.
Tizimli dasturiy ta`minot ikkita tarkibiy qismdan — asosiy (bazaviy) dasturiy ta`minot va yordamchi(xizmat ko’rsatuvchi) dasturiy ta`minotdan iborat. Asosiy dasturiy ta`minot kompyuter bilan birgaliqaa Yetkazib berilsa, xizmat ko’rsatuvchi dasturiy ta`minot alohida, qo’shimcha tarzda olinishi mumkin.
Kompyuter resurslarini va ma’lumotlarni muvofiqlash- tiradigan va boshqaradigan dasturiy ta’minotning asosiy qismi yoki, dasturlarning bajarilishini boshqaradigan va tizimning resurslarini taqsimlash, rejalashtirish, kirish-chiqishni va ma’lumotlarni boshqararish kabi vazifalarni ta’minlaydigan dasturiy vosita. Garchand operatsion tizimlar ko‘proq dasturiy bo‘lsalar ham, biroq, qisman apparat vositalari qo‘llanishi ham mumkin.
O peratsion tizimlarning asosiy vazifalariga:
fayl tizimini boshqarish (yozish, o‘zgartish, fayllardan nusxa ko‘chirish,
erkin foydalanishni nazorat qilish);
dasturlar bajarilishini boshqarish (protsessor vaqtini taqsimlash, dasturlarni diskdan tezkor xotiraga yuklash, yashirin xavfli ta’sirni tutib olish va h.q.);
xotirani boshqarish (keshlash, taqsimlash, ma’lumotlar butligi nazorati va h.k.);
foydalanuvchi bilan muloqot (klaviaturadan, sichqonchadan buyruqlarni o‘qish, axborotni ekranga, printerga chiqarish va h.k.) kiradi.
Operatsion tizim bundan tashqari operatsion tizimlar, kompyuterlarni turli rusumdagi tarmoqlardan – mahalliy tarmoqlardan global koorporativ tarmoqlargacha, shu jumladan, Internet tarog‘idanerkin foydalanishni boshqaradi. Operatsion tizimga misollar – MS-DOS, Linux, UNIX, Windows, Solaris va boshqalar.Keling ularning ayrimlariga qisqacha to‘xtalib o‘tsak: MS-DOS operatsion (amaliy) tizimi MS-DOS operatsion (amaliy) tizimi. Microsoft korporatsiyasi tomonidan taklif qilingan operatsion tizim. MS-DOS ning birinchi rusumi 1981 yilda paydo bo‘lgan. Avvalambor, Microsoft kompaniyasi tomonidan IBM uchun ishlab chiqilgan MS-DOS, IBM – uyg‘un kompyuterlar uchun standart operatsion tizimdir.
M S-DOS 16-xonali operatsion tizimi bo‘lib, u ko‘pfoydalanuvchili va ko‘pmasalali maromlarni qo‘llab-quvvatlay olmaydi. Operatsion tizimning muhim xususiyatlaridan biri mutaxassis bo‘lmagan foydalanuvchilarga amaliy jarayonlarni bajarishning qulay shakllarini taqdim qilsa, mutaxassislarga dasturiy ta’minotni ishlash uchun yaxshi asos taqdim qiladi. MS-DOS kataloglar shajarasini tashkil qiladi, taraqqiy etgan buyruqlar tiliga ega. MS-DOS amaliy jarayonlar, fayllar va tashqi qurilmalar bilan samarali ishlay oladi.
|
| |
БТ асосидаги ток кўзгуси схемаси - Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичлари

|
Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичлари
|
bet | 11/22 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #124948 |
Bog'liq Электроника фанининг мазмуни, электрониканинг ривожланиш босқичл-fayllar.orgБТ асосидаги ток кўзгуси схемаси.
Уилсон ток кўзгуси схемасига изоҳ беринг.
Bir xil VT1 va VT2 tranzistorlari uchun:
Ibvt1 = Ibvt2 ;
Iqvt1 = Iqvt2 ;
Ievt3 = Iqvt3 + Ibvt3 = Iqvt2 + Ibvt2 + Ibvt1.
Shuni hisobga olgan holda:
Ibvt3б Ibvt2 = Ibvt1 = Ib;
Yakuniy natijani qo'lga kiritamiz:
Ivyh = Iqvt3 = Ievt3-Ibvt3 =
(Iqvt2 + Ibvt2 + Ibvt1) - Ibvt3 = Iqvt1 + Ibvt3 = Ivx.
Tranzistorlar kimligi bilan, " tok ko`zgusi " devorining chiqishida kirish oqimining takrorlanishi Uilson to'liq bo'ladi.
Уилсон ток кўзгуси схемасидан VT1 транзисторининг потенциали ва бошқарилувчи токни аниқланг.
БТГнинг учта транзисторли схемаси (Уилсон ток кўзгуси) келтирилган. Унда бошқарувчи VT1 ва VT2 транзисторларниг база токлари қарама-қарши йўналган. Схемадан
кўриниб турибди. VT1 ва VT2 транзисторлар эгизак. Уларнинг ишлаш режим-лари бирбириникидан коллектор-база кучланиш бўйича фарқ қилади. VT1 транзисторнинг коллектор-база кучланиши VT2 транзисторнинг эмиттер-база кучланишига тенг, яъни қиймати кичик. VT2 транзисторнинг коллектор-база кучланиши эса R резистордаги ва RЮ занжирдаги кучланиш пасайишлари билан аниқланади ва сезиларли даражада катта бўлиши мумкин.
Уилсон ток кўзгуси схемаси (БТГ 3 та транзисторли).
Уч транзисторли (Уилсон) БТГ учун R1 қаршиликни ҳисоблаш. Кремнийдан тайёрланган транзисторларда UБЭ=0,6….0,8 В гача бўлади.
R1 ни қуйидаги формула билан ҳисоблаш мумкин. Бунда, UБЭ=0,7В.
;
Бу ерда, Uк VT1 = Uп – Uбэ VT2 – Uбэ VT3 = Uп – 2Uбэ яаъни Uк VT1=Uп – 2Uбэ.
уч транзисторли (Уилсон) баркарор ток генератори ишлашини тадқиқ эттим, характеристикалари ва параметрларини ўлчадим.
|
| |
ISPRING QUIZ MAKER DASTURI

|
ISPRING QUIZ MAKER DASTURI
|
bet | 2/3 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #120619 |
Bog'liq 14,15-lecture MultimediaISPRING QUIZ MAKER DASTURI
Kompyuter yordamida onlayn taqdimotlar va elektron o‘quv kurslarini yaratuvchi zamonaviy dasturlardan biri iSpring Suite dasturlar to‘plamidir. iSpring Suite dasturlar paketiga iSpring Pro, iSpring QuizMaker, iSpring Kinetics jamlangan. Bu dasturlardan iSpring QuizMaker dasturi audio, video fayllar, tasvir va formulalar yordamida interaktiv testlar va anketalar yaratadi.
Interaktiv testlarni iSpring QuizMaker dasturi yordamida tuzish uchun kompyuterga iSpring Suite dasturi bilan Adobe Flash (operatsion tizim razryadiga ko‘ra 32 va 64 bitli) dasturi o‘rnatilishi talab etiladi.dastur o‘rnatib bo‘lingach Pusk menyusidan Vse programmы bo‘limida iSpring Suite tanlanadi va natijada 1-rasmdagi oyna paydo bo‘ladi.
Rasm1.
Bundan iSpring QuizMaker dasturi tanlanishi bilan 2-rasmdagi oyna ochiladi.
Rasm 2.
Bu oynadan Sozdat novыy test bo‘limini tanlasak pedagogik testlarni tuzish uchun oyna ochiladi(3-rasm).
Rasm 3.
Bu oyna dasturning ishchi oynasi hisoblanadi. Ishchi oynaning Dobavit test bo‘limidan test yaratish amali boshlanadi.
Ushbu bo‘limda pedagogik testlar turlarining 11ta turi keltirilgan ularni kerakligini tanlab test tuzishimiz mumkin. Ular quyidagilar:
- Verno/neverno(to‘g‘ri/noto‘g‘ri) test turi –bunda savol berilib to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri javobini tanlanadi;
- Odinochnыy vыbor( bitta javobni tanlash) – bir necha variatdan kerakli javobni tanlash;
- Mnojestvennыy vыbor(bir necha javobni tanlash);
- Vvod stroki( satr kiritish) – javobni satrga kiritish yo‘li bilan javob berish;
- Sootvetstvie(mos keltirish) – savollarni javoblariga mos keltirib qo‘yishorqali javob berish;
- Poryadok (tartib) – javobni kerakli tartibga keltirib javob berish;
- Vvod chisla(sonni kiritish) – satrga savol javbiga mos sonni kiritib javob berish;
- Propuski (tushirib qoldirilgan) –tushirib qoldirilgan so‘zlarni kerakli joyga qo‘yib yozish;
- Vlojennыe otvetы(jamlagan javoblar)–jamlangan javoblar ichidan to‘g‘ri javobni tanlash orqali javob berish;
- Bank slov( so‘zlar ombori) –so‘zlar omboridan kerakli so‘zlarni to‘g‘ri ketma ketlikda qo‘yish orqali javob berish. Bunda so‘zlar omboriga so‘zlarni ham kiritish kerak bo‘ladi.
- Aktivnaya oblast (faol soha) –rasmda aktiv sohani tanlab javob beriladi. Bunda rasmning biror sohasini tanlash kerak bo‘lgan savol kiritiladi.
Test tuzishda ana shu testlar turini tanlab unga mos savollar berib, javobini ham kiritish kerak bo‘ladi. Misol tariqasida informatika fanidan bitta test tuzib ko‘raylik:
Rasm 4.
Birinchi qadam biz ko‘rib turganimizdek dasturda hamma so‘zlar ruschada berilgan. Ularni o‘zbekchaga o‘tkazib olishimiz ham mumkin. Dasturni ishchi oynasida
|
| |
rasm. Bank - Asosiy qism: Bank

|
Asosiy qism: Bank
|
bet | 11/13 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 2,92 Mb. | | #116341 |
Bog'liq Iqtisodiyot (1)rasm. Bank ilova dasturlar
Koronavirus pandemiyasi boshlanganidan buyon mobil imkoniyatlar respondentlar orasida bank tanlashda o‘tgan yilga qaraganda muhimroq omil bo‘ldi. Moliyaviy institutlar iste'molchilar qaysi mobil banking xususiyatlarini ko'proq qadrlashini va raqobatchilarga nisbatan qay o'rinda turishini tushunishlari kerak, shuning uchun ular eng ko'p e'tibor qaratishlari kerak bo'lgan aniq sohalarni belgilashlari mumkin.
Mobil banking xavfsizlik bo'lib qolsa, iste'molchilarni tashvishga soladigan asosiy narsa. Ma'lumotlarning buzilishi qo'rquvi foydalanuvchilarning ma'lumotlarini xavfsiz saqlaydigan xizmatlarga bo'lgan talabni oshiradi - iste'molchilarga kredit yoki debet kartalarini ushlab turish, sayohat ogohlantirishlarini rejalashtirish va karta tranzaksiyalari bo'yicha nizolarni fayl va ko'rib chiqish xavfsizlik bankining muvaffaqiyatli xususiyatlari hisoblanadi.
Mobil bankingni o'z ichiga olgan onlayn-banking mobil ilovalar, ish stoli, jonli chatbotlar va boshqalarni o'z ichiga olgan raqamli kanallar orqali bank faoliyatining umumiy tajribasini anglatadi.
Onlayn banking kelajagi
Mobil banking mashhurligi onlayn-bankingdan oshib ketdi va butun dunyo bo'ylab onlayn mijozlarning umumiy soni sekinlashdi. Insider Intelligence ma'lumotlariga
ko'ra, mobil banking onlayn-bankingdan besh baravar tez o'sib bormoqda va barcha onlayn mijozlarning yarmi ham mobil banking foydalanuvchilari.
Mashhurlik ortib borayotganiga qaramay, ba'zi banklar hali ham hisob- kitoblarni to'lash va mukofotni qaytarish kabi mobil vazifalarga bo'lgan talabni qondirishmaydi, bu esa foydalanuvchilarni onlayn-bankingga undashga olib keladi. Biroq, hatto bu turtki onlayn-bankingni ommalashtirish uchun etarli bo'lmaydi, chunki milleniallar va Gen Zers mobil bozorga intilishni davom ettirmoqda.
Neobanklar sifatida ham tanilgan faqat raqamli banklar butun dunyo bo'ylab bank ishining kelajagini qayta belgilamoqda. Yuqori tartibga solish to'siqlari tufayli AQShda sekin boshlangan bo'lsa-da, so'nggi o'zgarishlar va qoidalarning yumshatilishi AQSh neobanklarini ishga tushirishga tayyorligini ko'rsatmoqda.
|
| |
Asosiy qism: Bank - bet 12

|
Asosiy qism: Bank
|
bet | 12/13 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 2,92 Mb. | | #116341 |
Bog'liq Iqtisodiyot (1) XULOSA
Bugungi kunda ko‘plab rivojlangan va jahon iqtisodiyotida yetakchi o‘rin tutadigan mamlakatlar tajribasi shuni so‘zsiz isbotlab bermoqdaki, raqobatdoshlikka erishish va dunyo bozorlariga chiqish, birinchi navbatda iqtisodiyotni izchil isloh etish, tarkibiy jihatdan o‘zgartirish va diversifikatsiya qilishni chuqurlashtirish, yuqori texnologiyalarga asoslangan yangi korxona va ishlab chiqarish tarmoqlarining jadal rivojlanishini ta’minlash, faoliyat ko‘rsatayotgan quvvatlarni modernizatsiya qilish va texnik yangilash jarayonlarini tezlashtirish hisobidan amalga oshirilishi mumkin.
Islohotlarni chuqurlashtirish, iqtisodiyotga kiritilgan yangi investitsiyalar va mavjud moddiy-texnika asosini modernizatsiya qilishdan tashqari boshqaruvning demokratik tamoyillarini kuchaytirish, korxona, firma va ularga tenglashtirilgan ishlab chiqarish tuzilmalarining xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq mustaqillik doirasini kengaytirish, siyosatning iqtisodiyotdan ustunligiga barham berish, inson faoliyatining barcha soha va tarmoqlarida tashabbuskorlik, izlanish va hokazolarning rivojlanishi ham keng imkoniyatlar yaratmoqda. Malakaviy amaliyot o’tagan davrimda Buxoro tibbiyot instituti “Buxgalteriya reja-moliya bo’limi”, umuman buxgalterlik sohasi to’g’risida anchagina bilim va ko’nikmaga ega bo’ldim. Darsda o’rgangan tushunchalarni amaliy jihatdan o’rganib chiqdim. Hisoblash tizimida ishlashni oqilona tashkil etish, uning samaradorligini oshirish uchun jamiyatning umumiy ob’ektiv iqtisodiy qonunlarini chuqur bilish, xo‘jalikka rahbarlik qilishning ilmiy asoslarini puxta egallagan holda xo’jalik yuritish shart. Qonunchilik sohasida ro‘y berayotgan barcha voqealiklar, hodisalardan xabardor bo‘lish, ularning mohiyati va ahmiyatini to‘g‘ri tushunish, iqtisodiy va ijtimoiy muammolarni oqilona hal etish, korxonada ishash tizimining barcha sohalari oldida turgan vazifalarni o‘z vaqtida amalga oshirish uchun iqtisodiy bilimlar bilan qurollanish, ularni chuqur egallash kerakligini amaliyot davrida isbotini ko’rdim. Amaliyot davrida to’plagan ma’lumotlarim hisobotimni muvaffaqiyatli bajarishim uchun asos bo’ldi va bu
tajribam yetuk mutaxassis bo’lishimga yordam katta beradi deb umid qilaman.
|
| |
Bank sohasining - Asosiy qism: Bank

|
Asosiy qism: Bank
|
bet | 10/13 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 2,92 Mb. | | #116341 |
Bog'liq Iqtisodiyot (1)Bank sohasining istiqboli.
Raqamlashtirish odamlarning kundalik munosabatlari va biznes yuritish usullarini o'zgartirmoqda va bank texnologiyalaridagi yutuqlar butun dunyo bo'ylab moliyaviy xizmatlar kelajagiga ta'sir qilishda davom etmoqda. Millennial va Gen Zersning raqamli bank tajribasiga ortib borayotgan talabi butun bank sanoatining qanday ishlashini o'zgartirmoqda.
Chakana va mobil bankingdan tortib, neobank startaplarigacha, texnologiya bank sanoatining har bir jabhasida o'z qo'li bor; va texnologiyaning ta'siri bank ishni raqamlashtirilgan kelajakka boshlashda davom etadi.
Chakana bank ishi, shuningdek, iste'molchi banki sifatida ham tanilgan, banklar iste'molchilarga taqdim etishi mumkin bo'lgan o'ziga xos xizmatlarni nazarda tutadi - jamg'arma va hisob-kitoblar, kredit va debet kartalari va kreditlar. Iste'molchilarning raqamli kanallardan moliyaviy xizmatlarga kirish istagi ortib
borayotgani butun chakana bank bozorini qayta kontseptsiyalashtirgan yangi bank texnologiyalarining o'sishiga olib keldi.
Chakana bankning kelajagi
Chakana banklarning operatsion samaradorligini oshirishga qaratilgan texnologiya bozorga ijobiy ta'sir ko'rsatmoqda. Insider Intelligence ma'lumotlariga ko'ra, chakana bank rahbarlarining 39 foizi xarajatlarni kamaytirish texnologiya eng katta ta'sir ko'rsatadi, deyishadi, atigi 24 foizi esa mijozlar tajribasini yaxshilaydi. Chakana banklar, shuningdek, raqobatbardosh qolish uchun Banking- as-a-Service (BaaS) sohasida platformalarni ishga tushirmoqda. Masalan, Buyuk Britaniyaning Starling neobanki ilgari faqat biznesdan iste'molchiga (B2C) chakana bank xizmatlarini taklif qilar edi; ammo, BaaS platformasini ishga tushirgandan so'ng, Starling o'z mahsuloti va daromad oqimlarini diversifikatsiya qildi va neobank makonida dolzarb bo'lib qolishiga yordam berdi.
Shu bilan birga, mobil banking moliyaviy institutlar uchun raqobatbardosh bo'lib qolishi uchun zarur xususiyat sifatida o'z o'rnini mustahkamladi, ayniqsa raqamli texnologiyalarni biladigan ming yilliklar va Gen Zers orasida. Darhaqiqat, Insider Intelligence kompaniyasining to'rtinchi yillik Mobile Banking Competitive Edge Study tadqiqotida respondentlarning 45% dan ortig'i mobil aloqani o'zlarining FI tanlovini belgilaydigan uchta omil sifatida aniqladilar.
Mobil banking kelajagi
Mobil banking foydalanuvchilar uchun omonatlarni amalga oshirish, hisobvaraqlarga pul o‘tkazish, ularning sarf-xarajatlari va daromadlarini nazorat qilishning asosiy usuliga aylandi va bank rahbarlari uchun asosiy farqlovchi omilga aylandi. So'rovda qatnashgan respondentlarning qariyb 80 foizi mobil bankingdan foydalangan holda, bu ularning bank hisobiga kirishning asosiy usuli ekanligini aytishdi.
|
| |
Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo

Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo
Download
3,22 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/94
Sana
25.11.2023
Hajmi
3,22 Mb.
#105433
Download
3,22 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo
Download
3,22 Mb.
Matnni ko'rish
I. 
BOB. NAZARIY QISM - Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo

Bog'liq 13243 2 9B900252011957A9E57AA7C4C13796761311A2AB (1)
I. BOB. NAZARIY QISM § 1. KIRISH. Kolloid kimyo bir vaqtlar fizikaviy kimyoning bir bo’lagi bo’lgan bo’lib,
keyingi vaqtlarda texnikaning har xil sohalarida kolloid sistemalar va kolloid-
kimyoviy jarayonlar katta ahamiyat kasb etdi. Shuning uchun ham xalq
xo’jaligining rivojlanishiga katta hissa qo’shib, mustaqil fan bo’lib chiqdi.
Kolloid kimyo ikki yoki ko’p fazali sistemalarni o’rganadi. Shunga ko`ra kolloid
kimyoga quyidagicha ta‘rif berilgan. Kolloid kimyo – bu yuqori molekulyar
birikmalar va geterogen yuqori dispersli sistemalarning fizikaviy kimyosidir.
Kolloid moddalar qadim zamonlardan beri inson tomonidan ishlatilib
kelingan va olimlarning e‘tiborini jalb qilgan. Asrlar davomida insoniyat
tarixida kolloid sistemalar to’g’risida juda ko’p ma‘lumotlar to’plangan.
Kolloid sistemalar xossalarini o’rganish uchun mahsus tadqiqot uslublari
yaratilgan, masalan ultramikroskopiya, nefelometriya, ultrafiltratsiya, elektron
mikroskopiya, osmometriya, viskozimetriya va boshqa tadqiqot metodlari
yaratilgan.
Kolloid-kimyoviy jarayonlar qadimgi markaziy Osiyo, Xitoy, Hindiston,
Misr, Yunonistonda, Qadimgi Rimda qo’llanilib kelingan. O’sha davrlarda
ovqat tayyorlashda, terini qayta ishlashda, to’qimalarni bo’yashda bu jarayonlar
ishlatilgan. Bundan ming yillar ilgari yashab tadqiqot ishlari bilan shug’ullangan
buyuk allomalar Abu Ali Ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy va boshqalar, dori-
darmonlar tayyorlashda, kristallar xossalarini o’rganishda kolloid-kimyoviy
jarayonlardan foydalanishga va bu uslublarni takomillashtirganlar.
Sharq xalqlari, jumladan Markaziy Osiyo xalqlari masjid va madrasalar
qurishda kolloid kimyoning amaliy tomonidan keng foydalanishgan. Ular gʼisht
va toshlardan imorat devorlarini tiklashda zarur boʼlgan qumli loyga organik
moddalar (tuxum va boshqa maydalangan organik moddalar) qo`shib juda pishiq
imoratlar qurishgan.
6
1752 yilda M.V. Lomonosov rangli shishalar ishlab chiqarishda, oltinning
kolloid eritmasini tayyorlab ishlatgan. Rossiya olimlaridan T.Ye. Lovitsning
1789 yili faollantirilgan ko’mirning yutish xususiyatini aniqlashi, adsorbsiya
hodisasini kashf etishi, A. Musinning 1797 yilda simob metalining suvdagi
kolloid eritmasini hosil qilishi kolloid kimyoning har tomonlama rivojlanishiga
yo’l ochib berdi.