Auditor sharhning tavsifi, muddati va hajmini belgilashda amal qiladigan jabhalar

Auditor sharhning tavsifi, muddati va hajmini belgilashda amal qiladigan jabhalar
o’tgan davrlarning moliyaviy hisoboti bo’yicha o’tkazilgan auditlar yoki sharhlar natijasida
olingan har qanday bilimlar
auditorning biznes, jumladan sub’ekt o’z faoliyatini amalga oshirayotgan buxgalteriya
hisobi tamoyillari va tarmoq amaliyoti to’g’risidagi bilimi
sub’ekt buxgalteriya hisobining tizimi
sub’ekt rahbariyati mulohazasining alohida masalalarga ta’sir ko’rsatish darajasi
operatsiyalar va hisobvaraqlar qoldiqlarining muhimligi
331
- sub’ektning amaliyoti va buxgalteriya hisobi tamoyillari to’g’risida
so’rovnoma o’tkazish;
- operatsiyalarni aks etish, turkumlash va umumlashtirish, moliyaviy
hisobotda aks etish va moliyaviy hisobotni tayyorlash uchun ma’lumotni to’plash
bo’yicha sub’ektning muolajalariga taalluqli so’rovnomalarni o’tkazish;
- moliyaviy hisobotdagi barcha muhim tasdiqlar bo’yicha so’rovnomalar
o’tkazish;
- g’ayriodatiy tuyulgan o’zaro munosabatlar va alohida moddalarni aniqlash
uchun ishlab chiqilgan tahliliy muolajalar. Bunday muolajalar quyidagilardan
iborat bo’ladi:
a) moliyaviy hisobotni o’tgan davrlar bo’yicha moliyaviy hisobot bilan
solishtirish;
b) moliyaviy hisobotni kutilayotgan natijalar va moliyaviy holat bilan
solishtirish;
v) sub’ekt tajribasi yoki tarmoq me’yorlariga asoslangan bashorat qilingan
namunaga muvofiq kutilayotgan moliyaviy hisobot elementlarining o’zaro
bog’liqligini o’rganish.
Ushbu muolajalardan foydalanishda, auditor o’tgan davrlarda buxgalteriya
tuzatishlarini talab qilgan jabhalar turini ko’rib chiqishi lozim.:
aktsiyadorlar, direktorlar kengashi, direktorlar kengashi qo’mitalarining
majlislarida va moliyaviy hisobotga ta’sir ko’rsatishi mumkin bo’lgan boshqa
majlislarda qabul qilingan choralar yuzasidan so’rovnomalar o’tkazish;
auditorning e’tiborini jalb etgan ma’lumot asosida moliyaviy hisobot qayd
etilgan buxgalteriya hisobining asosiga muvofiqligini ko’rib chiqish uchun
moliyaviy hisobot bilan tanishish;
sub’ekt tarkibiy qismlari moliyaviy hisobotining auditi yoki sharhi uchun
jalb qilingan boshqa auditorlardan, agar bundaylar mavjud bo’lsa, lozim bo’lgan
taqdirda hisobotlarni olish;
moliyaviy masalalar va buxgalteriya hisobi masalalari bo’yicha mas’uliyatga
ega bo’lgan shaxslardan quyidagilar yuzasidan so’rovnoma o’tkazish, masalan:
332
- barcha operatsiyalar aks etilganligi;
- moliyaviy hisobot qayd etilgan buxgalteriya hisobining asosida
tayyorlanganligi;
- sub’ekt biznesida, buxgalteriya hisobining amaliyoti va tamoyillaridagi
o’zgarishlar;
- yuqorida qayd etilgan muolajalarni qo’llash paytida savollar vujudga
kelishiga sabab bo’lgan jabhalar;
sub’ekt rahbariyatidan, lozim bo’lgan taqdirda, yozma ravishda taqdimotlar
olish.
Sharh bo’yicha har bir kelishuvda taklif etilgan muolajalarning barchasi
qo’llanilmaganidek, ushbu ro’yxatni to’liq deb hisoblab bo’lmaydi.
Auditor moliyaviy hisobotga tuzatishlar kiritish yoki yoritishlarni talab
qilishi mumkin bo’lgan, moliyaviy hisobot tayyorlangan sanadan keyingi hodisalar
to’g’risida so’rovnoma o’tkazishi lozim. Auditor sharh bo’yicha hisobot
tayyorlangan sanadan keyin sodir etiladigan hodisalarni aniqlash yuzasidan
muolajalar bajarilishiga hech qanday mas’ulitga ega bo’lmaydi. Agar auditorda
sharhlangan ma’lumot muhim buzilib ko’rsatilishi mukin degan hisoblashga sabab
bo’lsa, auditor salbiy ishonch bildirish yoki modifikatsiyalashtirilgan hisobot talab
qilinishini tasdiqlashga imkoniyat yaratadigan qo’shimcha yoki kengroq
muolajalarni bajarishi lozim.
Sharh bo’yicha hisobot salbiy ishonchning aniq yozma ravishda ifodasiga
ega bo’lishi lozim. Auditor salbiy ishonch bildirish uchun asos bo’ladigan olingan
dalillar bo’yicha xulosalarni sharhlashi va ularga baho berishi lozim. Bajarilgan ish
asosida, auditor sharh paytida olingan qandaydir ma’lumot moliyaviy hisobotni
taqdim etish bo’yicha kontseptual asosga muvofiq moliyaviy hisobot haqiqiy va
to’g’ri aks etayotganligini (yoki “barcha muhim jabhalar bo’yicha haqiqiy taqdim
etilgan”) ko’rsatayotganligiga baho berishi lozim.
Moliyaviy
hisobotning
sharhi
bo’yicha
hisobot,
o’quvchida
(foydalanuvchida) bajarilgan ish tavsifini tushunish uchun imkoniyat yaratish va
333
audit o’tkazilmaganligini va, shu sababli, audit bo’yicha fikr bildirimaganligini
aniq tushuntirish maqsadida, kelishuv ko’lamini yoritadi.
Moliyaviy hisobotning sharhi bo’yicha hisobot odatda quyidagi tartibda
joylashtirilgan quyidagi asosiy elementlardan iborat bo’lishi lozim:
(a) sarlavha;
(b) oluvchi;
(v) quyidagilardan iborat kirish bandi:
(i) sharhi o’tkazilgan moliyaviy hisobotni solishtirish;
(ii) sub’ekt rahbariyatining va auditorning mas’uliyatini ta’kidlash.
(g) quyidagilardan iborat sharh tavsifini yorituvchi band-qo’lam:
(i) sharhlash bo’yicha kelishuvga qo’llaniladigan auditning xalqaro
standartiga yoki tegishli milliy standartlarga yoki amaliyotga sharhlanish;
(ii) sharh asosan so’rovnomalar o’tkazish va tahliliy muolajalar bilan
cheklanishini ta’kidlash;
(iii) audit o’tkazilmaganligi, bajarilgan muolajalar auditga nisbatan
ishonchning kam darajasini taqdim etishini va audit bo’yicha fikr bildirilmasligini
ta’kidlash.
(d) salbiy ishonch to’g’risida ta’kidlash;
(e) hisobot sanasi;
(j) auditorning manzili;
(z)auditorning imzosi.
Sharh bo’yicha hisobot quyidagilarni bajarishi lozim:
(a) sharhga asoslanib, belgilangan moliyaviy hisobotni taqdim etish bo’yicha
kontseptual asosga muvofiq, moliyaviy hisobot to’g’ri va ishonchli aks etmaydi
(yoki “barcha asosiy jabhalar bo’yicha to’g’ri haqqoniy etilmagan”) deb hisoblash
uchun hech narsa auditorning e’tiborini jalb qilmaganligini tasdiqlash (salbiy
ishonch); yoki
(b) agar masalalar auditorning e’tiborini jalb qilsa, belgilangan moliyaviy
hisobotni taqdim etish bo’yicha kontseptual asosga muvofiq, moliyaviy hisobot
to’g’ri va ishonchli aks etishini (yoki “barcha asosiy jabhalar bo’yicha haqqoniy
334
taqdim etilgan”) yomonlashtiradigan masalalarni jumladan, agar amaliyotda buni
amalga oshirib bo’lsa, moliyaviy hisobotga taxminiy ta’sirining miqdori
aniqlanishini yoritish va:
(i) yoki taqdim etilgan salbiy ishonch bo’yicha izohni shakllantirish; yoki
(ii) bunday holatning moliyaviy hisobotga ta’siri shunchalik muhim va
chuqurki, auditor izoh moliyaviy hisobotning noto’g’ri ko’rsatilgan yoki to’liq
bo’lmagan tavsifini yoritish uchun mos emas degan xulosa chiqaradi va moliyaviy
hisobot belgilangan moliyaviy hisobotni taqdim etish bo’yicha kontseptual asosga
muvofiq, moliyaviy hisobot to’g’ri va ishonchli aks etmagan (yoki “barcha asosiy
jabhalar bo’yicha haqqoniy taqdim etilmagan”) deb ta’kidlaydi; yoki
(v) ko’lam muhim cheklanganda ushbu cheklovlarni yoritish va:
(i) agar ushbu cheklov bo’lmagan taqdirda zarur deb aniqlanishi mumkin
bo’lgan moliyaviy hisobotning ehtimoliy tuzatishlari yuzasidan taqdim etilgan
salbiy ishonch bo’yicha izoh bildirish; yoki
cheklovlarning taxmin qilinayotgan ta’siri shunchalik ahamiyatli va chuqrki,
auditor ishonchning qandaydir dara-jasini taqdim etish mumkin emasligi
to’g’risida xulosa chiqargan taqdirda, hech qanday ishonch bildirmaslik.
(ii) Auditor sharh bo’yicha hisobotga, hisobot sanasigacha sodir etilgan
hodisalarga taalluqli muolajalardan iborat sharh yakunlangan kundagi sanani
qo’yishi lozim. Shunga qaramasdan, auditor sub’ekt rahbariyati tomonidan
tayyorlangan va taqdim etilgan moliyaviy hisobot bo’yicha hisobot taqdim etish
yuzasidan mas’uliyatga ega bo’lganligi munosabati bilan, auditor sharh bo’yicha
hisobotga sub’ekt rahbariyati tomonidan moliyaviy hisobot tasdiqlangan sanadan
oldingi sana qo’yishi mumkin emas.
|