Toshkent kimyo texnologiya instituti oziq-ovqat mahsulotlari texnologiyasi fakulteti - bet 4

Prezidentimizning 2022-yil 28-yanvardagi “2022-2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi farmoniga muvofiq, Qoraqalpogʻiston Respublikasi va Xorazm viloyatidagi maktablarning boshlangʻich sinf oʻquvchilarini bosqichma-bosqich bepul ovqat bilan taʼminlash tizimini yoʻlga qoʻyish belgilangan edi.
— Keytering Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi xizmati hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasi maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan hamda tasdiqlangan namunaviy mavsumiy taomnomalar, taom tayyorlash boʻyicha texnologik kartalar asosida tashkil qilingan, — deydi Qoraqalpogʻiston Respublikasi maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining umumtaʼlim muassasalarida sogʻlom ovqatlantirishni tashkil etish va tibbiy xizmat koʻrsatishni muvofiqlashtirish shoʻbasi bosh xodimi Sulaymon Habibov. — Keytering tashkilotlari qadoqlangan tayyor taomlarni maxsus avtotransport vositalarida yetkazib beradi, sanitariya qoidalari, normalari va gigiyena normativlariga muvofiq oʻquvchilarga tarqatishni tashkil etadi va chiqindilarini oʻz vaqtida utilizatsiya qilib boradi. Koʻrsatilgan xizmatlar hisob-kitobi shartnoma oylik summasining 15 foizi oldindan, 85 foizi esa haqiqatda koʻrsatilgan xizmatlar summasidan kelib chiqib, taqdim qilingan hisob-fakturalarga asosan amalga oshirilmoqda.
Xulosa qilib aytish mumkinki, keytering tizimi oʻzini oqlayapti. Ota-onalar farzandlari maktablarda bepul oziq-ovqat bilan taʼminlanayotganidan xursand. Eng muhimi, keytering oʻquvchilarning darslarni oʻzlashtirishiga ham ijobiy taʼsir koʻrsatmoqda.
5-stol bemorlari uchun parxez taomlari.
O dam organizmida tashqi muhit tufayli turli xil kasalliklar kelib chiqishi mumkin. Uni davolashd asosan parhez stollaridan foydalaniladi.
Har bir parhez quyidagilarni o'z ichiga oladi:
1) Ovqatlanish maqsadlari uchun ko'rsatmalar.
2) Ratsionning maqsadi.
3) Ratsionning umumiy tavsifi kimyoviy tarkibi, ovqatlanish tarkibi va pishirishning asosiy xususiyatlari.
4) Ratsionning kimyoviy tarkibi va ahamiyati.
5) Quvvat rejimi.
6) Qabul qilinadigan va kontrendikatsiyalangan xun mahsulotlari va idishlari ro'yxati va ularni tayyorlashning asosiy usullari.
"5 -jadval" terapevtik, yumshoq dietalar toifasiga kiradi. Terapevtik ovqatlanish va vazn yo'qotish uchun parhez o'rtasidagi asosiy farq, operatsiyadan keyin yoki ma'lum surunkali kasalliklardan keyin tez va to'liq tiklanish uchun, ba'zi ovqatlardan qat'iyan voz kechishdan iborat. Bunday terapevtik parhezlarning tibbiy "lug'atida", qoida tariqasida, kasallikning turiga qarab "stol raqami shunday va shunday" raqamlari beriladi. "5 -jadval" dietasi o't pufagi va jigar kasalliklari, shuningdek pankreatitning surunkali shakli bilan og'rigan odamlarga mo'ljallangan.
5 -JADVAL" DIETASI: QILISH VA QILMASLIK
Ratsion terapevtik, aniq va batafsil ro'yxatiga kirsa, nima qilish mumkin va nima qilolmaysiz, siz kasallikning xususiyatlarini, ovqatlanish odatlaringizni va yashash joyingizni hisobga olgan holda shifokor tomonidan tuzilasiz. . Ammo "5 -jadval" dietasi bilan dietaning umumiy ko'rinishi quyidagicha:
Non va un mahsulotlari: Bittasi mumkin: 1 va 2 -navli bug'doy unidan kechagi pishirilgan non va tozalangan va urug'li undan javdar. Olma, tvorog, go'sht va baliq bilan pishirilgan pirog.
Bo'lmasligi kerak: yangi non, qovurilgan pirog, pirojnoe va puff pastry.
Go'sht va parranda go'shti:
Bittasi mumkin: tendonsiz va tomirsiz yog'siz go'sht, terisiz parranda. Mol go'shti, cho'chqa go'shti, qo'zichoq, quyon, kurka va tovuq. Qaynatilgan go'sht, to'ldirilgan karam va qaynatilgan kolbasa bilan palov.
Bo'lmasligi kerak: yog'li go'sht, miyalar, buyraklar, jigar, g'oz, o'rdak, konserva, kolbasa.
Baliq:
Bittasi mumkin: kam yog'li navlar qaynatilgandan keyin qaynatiladi yoki pishiriladi.
Bo'lmasligi kerak: yog'li navlar, konservalar, tuzlangan va füme baliq.
Sho'rvalar:
Bittasi mumkin: makaron, sabzavot va donli sutli sabzavotlar, borsch va karam sho'rva, go'shtsiz, lavlagi va mevali sho'rvalar. Sabzavotlar va sho'rvalar tayyorlash uchun un qovurilmaydi, balki quritiladi.
Bo'lmasligi kerak: go'sht, baliq va qo'ziqorinlarga asoslangan barcha sho'rvalar, shuningdek, yashil karam sho'rva va okroshka.
Sut:
Bittasi mumkin: kefir, sut, yogurt, kam yog'li va yarim yog'li tvorog va undan tayyorlangan mahsulotlar, smetana (ziravor sifatida), atsidofil, kam yog'li va yumshoq pishloq.
Bo'lmasligi kerak: to'liq yog'li sut, qaymoq, yog'li tvorog, achitilgan pishirilgan sut, smetana, yog'li va sho'r pishloq.
Tuxum:
Bittasi mumkin: oqsilli omlet, yumshoq qaynatilgan tuxum, idishlarda kuniga 1 tagacha.
Bo'lmasligi kerak: qovurilgan va qaynatilgan tuxum.
Sabzavotlar:
Bittasi mumkin: xom, qaynatilgan va qovurilgan shakldagi sabzavotlar, shuningdek ulardan salatlar va yonma -ovqatlar. Qaynatilgan piyoz, no'xat pyuresi va nordon bo'lmagan tuzlangan karam.
Bo'lmasligi kerak: otquloq, yashil piyoz, turp, ismaloq, qo'ziqorin va sarimsoq, shuningdek barcha tuzlangan sabzavotlar.
Shirinliklar va mevalar:
Bittasi mumkin: barcha meva va rezavorlar (kislotali bo'lmagan), quritilgan mevalar, jele, kompotlar, musslar, jele, marmelad, zefir, murabbo, shokoladsiz shirinliklar, asal.
Bo'lmasligi kerak: shokolad, muzqaymoq va qaymoq mahsulotlari.
Ichimliklar:
Bittasi mumkin: choy, sutli qahva, sabzavotlar, rezavorlar va mevalardan sharbatlar, atirgul parchalari.
Bo'lmasligi kerak: kakao, qora qahva va barcha sovuq ichimliklar.
5 -jadvalda mumkin bo'lgan va qilolmaydigan narsalarni ro'yxatini kerakli chegaralarga qadar kengaytirish mumkin - siz o'zingiz yoqtirgan va afzal ko'rgan barcha ovqatlar va idishlar haqida doktoringizdan so'rang va ularni o'zingiz tasniflang. Axir, biz hammamiz har xilmiz: kimdir har kuni pishgan mangoni eyishni yaxshi ko'radi, kimdir seld yog'isiz yashay olmaydi va boshqalarga sevimli serialiga shirin popkorn xizmat qiladi ...
Ammo agar sizda jigar ishi bilan bog'liq kasallik bo'lsa, siz nafaqat gastronomik imtiyozlaringizni, balki tibbiy tavsiyalarni ham hisobga olgan holda menyuni qat'iy sozlashingiz kerak bo'ladi.
"5 -JADVAL" DIETASIDA ASOSIY "O'YIN QOIDALARI"
5 -sonli ovqatlanish jadvali jigar kasalliklarini davolashda asosiy rol o'ynaydi. Yuqoridagi xususiyatlarga qo'shimcha ravishda, 5 -parhez rejimning ba'zi muhim nuanslari bilan ajralib turadi, masalan:oshqozonda kislota hosil bo'lishini oshirishi mumkin bo'lgan ovqatlar dietada hech qanday holatda ruxsat etilmaydi (masalan, konservalar va marinadlar, achchiq idishlar, javdar unidan tayyorlangan mahsulotlar, juda yog'li bulyonlar); diet menyusi 5 -jadval yuqori protein miqdori bilan ajralib turishi va uglevodlar va yog'larni iste'mol qilishni cheklashi kerak (bu erda standart oqsilli dietaning menyusiga qarash mantiqiy);"stol raqami 5" dietasi uchun barcha idishlar bug'da, maydalangan yoki pyure shaklida tayyorlanadi (qovurilgan, panjara butunlay chiqarib tashlanadi);siz kichik qismlarda ovqatlanishingiz kerak, lekin tez-tez, kuniga kamida 6-7 marta;va hech qanday holatda siz ochlik tuyg'usining paydo bo'lishiga yo'l qo'ymasligingiz kerak!
Surunkali pankreatit - bu doimiy yoki vaqti-vaqti bilan og'riqlar, ekzokrin va endokrin yetishmovchilik belgilari bilan namoyon bo'ladigan juda keng tarqalgan kasallik. Bu oshqozon osti bezi parenximasida qaytarilmas patologik o'zgarishlar bilan tavsiflanadi - uning burishishi, proliferativ fibroz, shuningdek, kanallarning strukturasi,unda yoki bez to'qimalarida toshlarning shakllanishi. Bu minimal klinik ko'rinishlar bilan yoki qorin bo'shlig'i organlarining boshqa kasalliklari (surunkali xolesistit, safro diskinezi, oshqozon va o'n ikki barmoqli ichakning oshqozon yarasi) ostida paydo bo'lishi mumkin. Natijada, ushbu kasallikning haqiqiy chastotasini aniqlash mumkin emas.
Ovqat hazm qilish tizimi kasalliklarining 10 foizini pankreatit – oshqozon osti bezining o‘tkir yoki surunkali yallig‘lanishi tashkil etadi. Bundan tashqari, so‘nggi 30 yil ichida ushbu xavfli kasallikning surunkali shakli bilan kasallanganlar soni ikki baravarga oshdi. Pankreatit holatlarining yarmidan ko‘pi spirtli ichimliklarni iste’mol qilish tufayli rivojlanganiga qaramay, hatto hech qachon sutli mahsulotlardan kuchli narsa ichmaydiganlar va sog‘lom ovqatlanish qoidalariga rioya qilishga harakat qilayotganlar ham statistikadan joy olgan.
Pankreatit – me’da osti bezi yallig‘lanishi, unda ovqatni hazm qilishga yordam beradigan fermentlar qonga kiradi. Me’da osti bezi keskin yallig‘langanda uning hujayrali yo‘q bo‘lib, yog‘ va uglevodlarni parchalaydigan fermentlar bo‘lgan lipaza va amilaza qonga tushadi va o‘tkir pankreatit kuzatiladi. O‘tkir pankreatitda fermentlarning qonda mavjudligini aniqlash va shunga muvofiq tashxis qo‘yish oson.
Surunkali pankreatitda oshqozon osti beziga toksinlar ta’siri to‘xtamasa yoki xuruj vaqtida organ juda yomon shikastlangan bo‘lsa, vaqt o‘tishi bilan zararlanish belgilari paydo bo‘lishi mumkin. Ular, albatta, shifokor yordamida aniqlanadi. Natijada oshqozon osti bezi o‘z vazifasi bilan shug‘ullanishni to‘xtatadi. Oshqozon fermentlarining sekretsiyasi va tanaga tushgan ovqatni hazm qilish jarayoni buziladi.
Pankreatitni qanday aniqlash mumkin?
O‘tkir va surunkali pankreatitning alomatlari bir-biridan farq qiladi. O‘tkir pankreatitning birinchi va eng muhim alomati bu o‘ta kuchli bel og‘rig‘i bo‘lib, u ko‘krak osti va qovurg‘a atrofida boshlanadi, shuningdek, og‘riq orqa tomonda ham kuzatiladi. Xuruj davomida ko‘ngil aynishi, qayt qilish, ich ketishi va qorin dam bo‘lishi ham mumkin.
Shuningdek, holatlarning deyarli yarmida o‘tkir pankreatit oshqozon-ichak traktining boshqa kasalliklari ortiga yashirinishi ham mumkin. Ularga quyidagi alomatlar qo‘shiladi:
o‘ng qovurg‘ada og‘riq;
sariq kasali;
qorinning pastki qismida og‘riq;
kurak va ko‘krak orqasida og‘riq;
nafas qisilishi;
qorin devoridagi keskin og‘riq;
ko‘richak og‘rig‘iga o‘xshash qorinning o‘ng tomonida og‘riq.
Surunkali pankreatitga kelsak, u xurujli og‘riqlar bilan o‘zini namoyon etadi.
Yoki bemorni taxminan 10 kun davomida bezovta qiladi, so‘ngra bir necha oy davomida pasayib ketadi. Shuningdek, surunkali pankreatitda oshqozon osti bezi fermentlari yetishmovchiligining qorin dam bo‘lishi, diareya kabi alomatlari qo‘shiladi.
Nima uchun pankreatit paydo bo‘ladi?
Taxminan 55 foiz holatlarda o‘tkir va surunkali pankreatit spirtli ichimliklar ichish, noto‘g‘ri ovqatlanish, og‘ir va yog‘li taomlar iste’moli oshishi kabilar sabab bo‘ladi. Boshqa hollarda oshqozon osti beziga safroning kirib borishi, bezning shikastlanishi, zaharlanish, yuqumli kasalliklar, allergiya va ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari tufayli kelib chiqadi. Bundan tashqari ovqat hazm qilish fermentlarining mutatsiyasi tufayli pankreatit irsiyat bilan bog‘liq bo‘lishi ham mumkin.
Meda osti bezi tomonidan ishlab chiqariladigan asosiy hazm qilish fermentlari quyidagilardir:
Amilaza — kraxmalni shakarga aylantirishga yordam beradi;
Lipaza — yog’larni parchalaydigan ferment;
Tripsin, ximotripsin — oqsillarning parchalanishida ishtirok etadigan fermentlar;
Insulin, polipeptid, glukagon va boshqalar.
|