Yetakchilik nazariyalari va turlari. Liderning innovatsiya faoliyatidagi roli

|
Yetakchilik nazariyalari va turlari. Liderning innovatsiya faoliyatidagi roli
|
bet | 2/3 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 181,81 Kb. | | #245131 |
Bog'liq psixalogiya51. Yetakchilik nazariyalari va turlari. Liderning innovatsiya faoliyatidagi roli.
Yigirmanchi asrning 40-yillaridan boshlab, yetakchilik mohiyati va mohiyatini ilmiy tadqiq qilish boshlanganidan beri fan hali aniq javob ololmagan bir qator savollarga javob berishga harakat qilmoqda. Bu yerda ilmiy muhokama mavzusi bo‘lib qoladigan savollarning qisqa, to‘liq emas, ro‘yxatini keltirishingiz mumkin, xususan: rahbarning shaxsiy fazilatlari tug‘mami yoki ular o‘quv jarayonida egallashi mumkinmi, uning shaxsiy xususiyatlari qanday? lider va boshqaruv samaradorligi bir-biri bilan bog‘liqmi? - yetakchilik va ma'lum bir jamoani boshqarish qanday o‘zaro bog‘liq, rahbarning shaxsiy xususiyatlari optimal boshqaruv uslubini tanlashga qanday ta'sir qiladi; Vaziyat omillarining rahbarning xulq-atvoriga va uning boshqaruv uslubiga ta'siri; nihoyat, barqaror ishlaydigan tashkilotda rahbarlar odatda kerakmi yoki bu ishlab chiqarish jarayonini murakkablashtirishi mumkinmi? Mamlakatimizda va xorijda olib borilgan tadqiqotlarning katta qismi yetakchilik muammosiga bag‘ishlangan. Ushbu muammoga turli yondashuvlarni taxminan quyidagi asosiy guruhlarga bo‘lish mumkin: - rahbarning shaxsiy fazilatlari nazariyasi; - yetakchilikning xulq-atvor nazariyasi; - situatsion yondashuvga asoslangan yetakchilik nazariyalari; - liderlarning xarizmatik sifatlari nazariyasi. Yetakchilik bu odamlar va odamlar guruhlarini maqsadlar sari harakat qilishga undash uchun ta‘sir o‘tkazish qobiliyatidir. Boshqalarga ta’sir qilish va odamlarni o‘zingiz bilan olib borish uchun ko‘plab vositalar mavjud. Odamlarning sa’y-harakatlarini tashkiliy maqsadlarga erishishga yo‘naltirishda qanday ta’sir ko‘rsatuvchilar va xatti-harakatlar eng samarali ekanligi ko‘rsatilgan? Shaxsiy yetakchilik nazariyasi- yetakchilikning shaxs nazariyasiga ko‘ra, eng yaxshi rahbarlar hamma uchun umumiy bo‘lgan ma’lum shaxsiy fazilatlar to‘plamiga ega. Ushbu fikrni rivojlantirar ekan, shuni aytish mumkinki, agar bu fazilatlarni aniqlash mumkin bo‘lsa, odamlar ularni o‘zlarida tarbiyalashni o‘rganishlari va shu bilan samarali yetakchi bo‘lishlari mumkin edi. O‘rganilgan ushbu fazilatlardan ba’zilari aql va bilim, chiroyli ko‘rinish, halollik, sog’lom fikr, tashabbuskorlik, ijtimoiy va iqtisodiy ta’lim va o‘ziga bo‘lgan ishonchning yuqori darajasi. Biroq, shaxsiyat tadqiqotlari qarama-qarshi natijalarni berishda davom etmoqda. Rahbarlar odatda aql-zakovat, bilimga intilish, ishonchlilik, ma’suliyat, faollik, ijtimoiy ishtirok va ijtimoiy-iqtisodiy maqom bilan ajralib turadi. Lekin ichida turli vaziyatlar samarali rahbarlar turli shaxslarni ko‘rsatdilar. Olimlar “inson faqat ma’lum bir shaxsiy xususiyatlar to‘plamiga ega bo‘lgani uchungina yetakchiga aylanmaydi” degan xulosaga kelishdi. Xulq-atvor yondashuvi- xulq-atvor yondashuvi yetakchilik uslublari yoki xatti-harakatlarini tasniflash uchun asos yaratdi. Bu yetakchilikning murakkabligini tushunish uchun muhim hissa va foydali vositaga aylandi. yetakchilikni o‘rganishga bunday yondashuv yetakchining xatti-harakatiga e’tibor qaratdi. Xulq-atvor yondashuviga ko‘ra, samaradorlik rahbarning shaxsiy fazilatlari bilan emas, balki uning qo‘l ostidagilarga nisbatan xulq-atvori bilan belgilanadi.[2] Situatsion yondashuv- na shaxsiy yondashuv, na xulq-atvor yondashuvi, bir tomondan, rahbarning shaxsiyati yoki xatti-harakati, ikkinchi tomondan, samaradorlik o‘rtasidagi mantiqiy munosabatni ochib bera olmaydi. Bu shaxsiy fazilatlar va xatti-harakatlar yetakchilik uchun ahamiyatsiz degani emas. Aksincha, ular muvaffaqiyat uchun muhim tarkibiy qismlardir. Biroq, so‘nggi tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, yetakchilik samaradorligida qo‘shimcha omillar hal qiluvchi ro‘l o‘ynashi mumkin. Bu vaziyat omillariga bo‘ysunuvchilarning ehtiyojlari va shaxsiy fazilatlari, topshiriqning tabiati, atrof-muhitning talablari va ta’siri, menejer uchun mavjud bo‘lgan ma’lumotlar kiradi. Liderlikning xarizmatik nazariyalari- so‘nggi paytlarda bir qator yetakchilik nazariyalari paydo bo‘ldi, ular orasida yetakchilarning xarizmatik fazilatlari nazariyalari ayniqsa keng tarqalgan. Aniqlanishicha, xarizmatik fazilatlarga ega yetakchilarga ergashuvchilar yuqori ishtiyoq bilan ishlay oladigan va nihoyatda yuqori natijalarga erisha oladilar. Bunday yetakchilar, ayniqsa, taraqqiyotning muhim bosqichlarida, inqirozdan chiqish, tub islohotlar va o‘zgarishlarni amalga oshirish davrida zarur.[3] Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki yetakchilikni o‘rganishga zamonaviy yondashuvlarga tayanib yoshlarda yetakchilik faoliyatini rivojlantirish alohida ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy yondashuvlar samarali yetakchilik super yetakchilik, murabbiylik uslubi, transformatsion yetakchilik va xarizmatik yondashuvni o‘z ichiga oladi hamda rivojlantiradi.
|
| |