nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Chеgаrаviy hоlаtlаrning ikkinchi guruhi

|
Chеgаrаviy hоlаtlаrning ikkinchi guruhi
|
bet | 102/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxChеgаrаviy hоlаtlаrning ikkinchi guruhi – u bо‘yichа bаjаrilаdigаn hisоblаr kоnstruksiyаning mе’yоridаn оrtiqchа dеfоrmаsiyаlаnishi (sаlqilik, burilish burchаklаri) vа tеbrаnishlаrni оldini оlаdi, yоriqlаrning раydо bо‘lishi, rivоjlаnishi vа yорilishini tаrtibgа sоlаdi. U kоnstruksiyа (аsоs) lаrdаn nоrmаl fоydаlаnishni murаkkаblаshtirаdigаn yоki binо (inshооt)lаr хizmаt qilish muddаtini kо‘zdа tutilgаnigа nisbаtаn kаmаytirаdigаn chеgаrаviy hоlаtlаrni о‘z ichigа оlаdi.
Chоk – 1) kоnstruksiyа ikkitа еlеmеntining birgаlikdаgi ishini bir butunligini tа’minlаydigаn birikmа; 2) hаrоrаt о‘zgаrishi, nоtеkis chо‘kishi оqibаti, kuchlаr tа’siridаn kеlib chiqаdigаn bir-birigа nisbаtаn еrkin siljishini tа’minlаydigаn inshооtlаrning ikkitа еlеmеntlаri yоki qismlаri оrаsidаgi tirqish.
Chоrроyаli ustun – ikki yоki undаn kо‘р qаtоrli qоziq yоki tirgаkning (fаsаdi, оld tоmоni bо‘yichа) tеmirbеtоn qоziqli yоki tirgаkli ustuni, undа qоziq yоki tirgаk qаtоrlаri оrаliq qurilmа tоmоnidаn qiyаli (nishаbli) bо‘lаdi.
Shаg‘аl – diаmеtri 5…70 mm ni tаshkil еtuvchi silliqlаngаn tоshlаrdаn ibоrаt tаbiiy chо‘kindili tоg‘ jinsi. Bеtоnlаrdа yirik tо‘ldiruvchi sifаtidа ishlаtilаdi.
Shаg‘аl (mаydаlаngаn tоsh) – о‘lchаmi 10 dаn 100 mm gаchа bо‘lgаn tоg‘ jinslаrining mаydаlаnmаgаn bо‘lаklаri, shlаk vа sh.о‘.lаridаn tаshkil tорgаn chаqiq mаydаlаngаn jinsi. Ulаr hаrsаngtоshni mаydаlаsh yоki tоg‘ jinslаrini роrtlаtish vа kеyin tеgishli frаksiyаgаchа mаydаlаsh оrqаli оlinаdi. Shаg‘аl yаrаtilishi bо‘yichа hаm tаbiiy, hаm sun’iy bо‘lishi mumkin. Bеtоn, yо‘l qurilishi vа b.lаrdа tо‘ldiruvchi sifаtidа qо‘llаnilаdi.
Shаrsimоn tаyаnch qism – оrаliq qurilmаni fаqаt burchаkli kо‘chishini hаr qаndаy yо‘nаlishdа tа’minlаydigаn vа tаyаnch bоsimini nuqtаgа yеtkаzib bеruvchi tаyаnch qism.
Shаhаr kо‘рrigi – shаhаr ichidа jоylаshgаn kо‘рrik, shаhаr trаnsроrti vа yо‘lоvchilаri hаrаkаti uchun mо‘ljаllаngаn.
Shikаstlаnish – jiddiy bо‘lmаgаn hоdisа, kоnstruksiyа butunligining buzilishidаn ibоrаt bо‘lib, bundа uning ishlаsh qоbiliyаti sаqlаnib qоlаdi.
Shkаf dеvоri – kirish kо‘tаrmаsi gruntidаn оrаliq qurilmа yоn yuzаsi vа tаyаnch qismlаri jоylаshgаn zоnаni аjrаtib turаdigаn chеtki ustun bоsh qismining yuqоrisidа jоylаshgаn еlеmеnti.
|
| |
To‘sin montaji uchun qo‘llaniladigan kranlar

|
To‘sin montaji uchun qo‘llaniladigan kranlar
|
bet | 16/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxTo‘sin montaji uchun qo‘llaniladigan kranlar.
Ko‘prik temirbeton konstruksiyalarini montaj qilish sxemalari ko‘pgina faktorlarga bog‘liq: blok og‘irligi, mahalliy sharoitlar (bo‘ylama profil; grunt xossalari, daryo rejimi iqlim.) qurilish tashkiloti imkoniyatlari.
O‘zi yurar strelali to‘liq aylanadigan kranlar.33 m uzunlikkacha bo‘lgan to‘sinlarni montaj qilish mumkin.Asosiy kranlarni xarakteristikalari spravochniklarda keltiriladi.
Panjarasifat strelali kranlar, teleskopik gidravlik strelali kranlarga nisbatan yuk ko‘tarish xarakteristikalari bir muncha yuqoriroq. Bu esa og‘irligi 2-..4 barobar og‘irroq. Bundan tashqari gussenitsali kranlar ham ishlatiladi, ya’ni ular uchun temirbeton plita to‘shamalari qurilishi kerak. Shuning uchun o‘zi yurar g‘ildirakli kranlar gussenitsali kranlarga nisbatan transportirovka qilish oson bo‘lgani uchun qulay.
Stadiya 5. To‘sinni oxirgi qismi №2 kran telejkasiga o‘rnatilgandan so‘ng loyixa holatiga keltiriladi.To‘sinni ag‘darilib ketmasligi uchun, montaj tirgaklari tirab qo‘yiladi bular armatura chiqsellariga payvand qilib qo‘yiladi.
Stadiya 6. Kran keyingi oraliq qurilmaga olib o‘tiladi.
3.4-rasm. Konsol-Shluzli kran 2×30 t
1-yuk ko‘taruvchi ferma to‘sini; 2-qarshi og‘irlik; 3-vintli domkratni tayanchini oldingi qismi; 4-portal tipidagi o‘rta tayanch; 5-portal tipidagi orqa tayanch; 6-kran yuradigan rels yo‘li; 7-ikkita konsolli aravacha; 8-polistplastli yuk aravachasi; 9-montaj qilinilayotgan to‘sin.
3.5-rasm. Tashib keltiriladigan to‘sinlarni traversa ilgaklari.
a) stropovka qilinadigan xalqa; b) plita darchasi orqali; v) montaj teshiklari orqali; g) traversa bilan. 1-kran ilgagi; 2-strapa; 3-to‘sin; 4-strapovka xalqalari; 5-qovurg‘adagi montaj to‘sinlari; 6-traversa; 7-pona.
3.2. To‘sinli plita temirbeton oraliq qurilmalarini montaj qilishda turli texnologik sxemalar
Oraliq qurilmalarni montaj qilish prinsipial sxemalari “Qurilishni tashkil qilish loyihalarida ishlab chiqiladi. Sxemalarni detallari “Ishlab chiqarish loyihalarida” keltiriladi va u qurilish tashkiloti tomonidan tayyorlanadi. Chekka va o‘zan qismidagi oraliq qurilmalarni variantlarini ishlab chiqish texnologik sxemalari ularni texnik-iqtisodiy taqqoslash ko‘rsatkichlaridan kelib chiqadi.
Ko‘prik qurilish tajribasida butunlayiga tashib keltiriladigan to‘sin va plitalarni loyiha xolatiga o‘rnatish sxemalari (3,1- 3,5 rasmlarda berilgan).
|
| |
-bosqich - Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya

|
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya
|
bet | 13/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docx1-bosqich.
Chekka tayanch qoziqli tayanch poydevorlarni qurish:
Gruntni o‘sib chiqqan o‘simliklarini kesib olib tashlab kelinadi.
Hisob belgisiga qarab gruntni planirovka qilinadi.
10 sm qalinlikda chaqiq tosh tayyorlovi to‘shaladi va 2x3m razmerda temirbeton plitasi, qoziq qoqish moslamasi uchun o‘rnatiladi.
Grunt yuzasida qoziqlar qoqiladi.
Qoziqlarni boshlari olib tashlanib, armatura chekkalari rostverk plitasiga birlashtirlishi uchun tozalanadi.
Rostverk plitasi tagiga chaqiq tosh yostiqchalari to‘shaladi.
Yog‘och yoki po‘lat qoliplar maxsus yog‘lar bilan bo‘yalgan holda o‘rnatiladi.
Plita rostverki to‘rlar bilan armaturalanadi.
Rostverk plitasini qatlam-qatlam beton qorishmasi bilan betonlab chuqurlik vibratorlari yordamida mustahkamlanadi.
Beton qotish jarayoni kuzatilib boriladi.
2-bosqich.
Chekka tayanch tanasi qurilishi.
Kran yordamida temirbeton stakanlarini o‘rnatish va rostverk bilan biriktirish.
Ustunlarni stakan ichiga geodezik belgilash nazorati bilan yog‘och pona va po‘lat qistirgichlar bilan fiksatsiya qilib o‘rnatiladi.
Xovonlarni o‘rnatib richagni betonlash uchun qoliplar yasaladi.
Rigel betonlanadi, shkaf devorchasi, ochiq va yopiq qanotlar kran yordamida betonanasos bilan betonlanadi va betonni qotish jarayoni kuzatib boriladi.
Qoliplarni buzib olinadi.
Podfermennikva suv qochirish moslamasi betonlanadi.
Temirbeton elementlari grunt bilan joylari 2 qatlamda issiq sayin surtiladigan gidroizolyatsiya bilan surtib chiqiladi.
3-bosqich.
Ko‘tarmani ko‘prik bilan birlashuvini o‘rnatish.
Qatlam-qatlam ko‘prik chekka konusini grunt bilan to‘ldirib boriladi va suv sepish shibbalash va zichlash ishlari amalga oshiriladi (bu keyinchalik ko‘tarmani cho‘kishini oldini oladi).
O‘tish plitalarini o‘rnatish bilan, ko‘prikni ko‘tarma bilan birlashu-vidagi gruntlarni, grunt yuvilishiva boshqa narsalarni oldini oladi.
O‘tish plitalari quyidagi turda bo‘ladi:
Eni 1m bo‘lgan yig‘ma-monolit plitalardan iborat.
Monolit tarzda 2 qavat to‘r setkalardan iborat beton sinfi B30, F300, W8. Armaturalashni quyuq qilishdan maqsad plita tagi gruntini yuvilishini oldini olish.
|
| |
So’z boshi - bet 37

120
tejamsizroq va ko‘proq bog‘lanmagan (kvazi bog‘langan) rejimni ko‘zda
tutuvchi tuzilma maqsadga muvofiq bo‘lib boradi. UKS barcha g‘oyalari
asta - sekin tadbiq etilgan. 1970 yillar oxirida Amerikaning AT&T si
o‘zining barcha tarmog‘ida 6 sonli UKS signalizasiya tizimini tadbiq etadi.
1980
yillarda esa, 7- sonli UKS standartlandi. Lekin shuni aytib o‘tish
kerakki, turli mamlakatlarda 7- UKS ning turli variantlari qo‘llanilmokda.
Masalan, AQSh, Kanada, Yaponiya va qisman
Xitoyda Amerika milliy
standartlash institutining ANSI variantini qo‘llashmoqda.
Nazorat savollari
1.
Akustik signallarni tushuntiring?
2.
Liniyaviy signallar bu nima?
3.
Qanday signallar boshqarish signali deb ataladi?
4.
Har bir signalning tarkibi nimaga bog‘liq?
5.
Har xil liniyada uzatiladigan signallarni keltiring?
6.
Maxalliy tarmoqda qanday signallar uzatiladi?
7.
1,2,3- sonli signalizatsiyalarni tushuntirib bering?
8.
4,5- sonli signalizatsiyalarni aytib bering?
9.
Signalizasiya tizimlarining xalqaro standartlari?
10.
Ajratilgan signalli kanal bo‘yicha
signalizasiyani tushuntirib
bering?
11.
7- sonli umumkanal signalizasiyani tushuntirib bering?
12.
Bog‘langan rejimga mo‘ljallangan UKS tarmog‘ining
tuzilmasini
tushuntiring?
13.
UKSni tutashma bayonnomalari haqida ma’lumot bering?
Tushuruvchi quduqlardagi tayanch poydevorlari

|
Tushuruvchi quduqlardagi tayanch poydevorlari
|
bet | 12/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxTushuruvchi quduqlardagi tayanch poydevorlari.
Tushuruvchi quduqlarni qo‘llash, agar grunt mustahkam bo‘lib, unga chuqur bo‘lmagan joylarda ya’ni, sayoz joylashgan poydevorlar qurishi ancha qimmatga tushsa va yuzaki poydevorlarni qurish, ya’ni qoziqlarni cho‘ktirish uzunligi uncha katta bo‘lmagan xollarda quriladi. Tushiruvchi quduqlar osma vantli ko‘priklarni puchoklari ostiga, qachonki katta yuklar bosib tursa, ularni qurish massaga muvofiq bo‘ladi.
Bunda katta daryolarga 70 m chuqurlikka cho‘ktirilishi mumkin.Tushiruvchi quduqlarga yumshatilgan material sifatida monolit va yig‘ma temirbeton va beton qo‘llaniladi. Quduqlarni formasi va razmerlari konstruksiyaning poydevor usti qismlari va gruntni hisobiy qarshiligiga bog‘liq bo‘ladi.
Quduq tabiiy asosda joylashgani uchun gruntni mustaxkamligi ekspluatatsiya stadiyasida amalga oshiriladi.Quduq o‘zini shaxsiy og‘irligi bilan tushiriladi, bunda devorni yonidan shukalanishhisobgaolinishi kerakbu esa gruntni turiga bog‘liq bo‘ladi.
Qum ………….1,2…….2,5 t/m2
Shag‘al………..1,5……3,0 t/m2
Tuproq………...2,5……5,0 t/m2
Quduq og‘irligi hamma hollarda ham devorni yoki ishqalanish kuchidan 25%katta bo‘lishi zarur.
2.11-rasm. Tushuruvchi quduqlarni tushurish sxemasi
1-sxema: Quruq joydan tushurish; 2-sxema: Orolchadan metal shpunt yordamida; 3-sxema: Qalqib turgan plashkouddan 4-sxema: Suzuvchi kran orqali.
1-quduq seksiyasi; 2-vaxtinchalik taglik; 3-shpunt devori; 4-gruntni to‘ldirish; 5-shatakka olinadigan tros; 6-suzuvchi kran ilgaki; 7-traversa.
2.12-rasm. Tushuruvchi quduq qurish ishlari texnalogiyasi
1-quduq “pichiq bloki”; 2-vaqtinchalik tagliklar; 3-greyfer; 4-bunkerli truba orqali VYT usulida betonlash; 5-betnolit trubasi; 6-qopqoq
2.4. Oraliq va chekka tayanchlarni qurish texnologiyasi
Chekka tayanchlar to‘ldirilgan shaklda (qoziqli, kozkovoy, rostverlar) yoki to‘ldirilmagan (orqa devorni, qiyalik qanotlari bilan) konstruksiyali bo‘ladi. 33 m uzunlikdagi va undan ortiq bo‘lgan oraliqlarda tushalgan kozlovoy tipidagi chekka tayanchlar qoziqli va burg‘ulanadigan qoziqlarda bo‘ladi. Qoziqli rostverkli plitasini to‘shalgan chekka tayanch uchun konus tanasini ichida joylashgan bo‘ladi.
Misol tariqasida qoziqli kozlovoy tipidagi poydevorlarni qurish texnologiyasini ko‘rib chiqamiz:
2.13-rasm. Chekka to‘shaladigan tayanchni qurish texnologik sxemalari
1-bosqich: Qoziqli ishlar 2-bosqich:Rostverkni plitasini betonlash 3-bosqich: Poydevor ustki qismini montaj qilish.
1-qoziq qoqish moslamasi; 2-bolg‘a; 3-cho‘ktiradigan qoziq; 4-qoziqli rostverkni plitasi qolipini o‘rnatish; 5-plitani armatura setkasi; 6-betonolit turbasi; 7-yo‘naltiruvchi karkas; 8-yig‘ma tayanch usuli; 9-kranni ilgaki
|
| |
Shраklyоvkаlаr - Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya

|
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya
|
bet | 103/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxShраklyоvkаlаr – bо‘yаshdаn оldin yuzаni tеkislаsh uchun раrdоzlаsh birikmаsi. Ulаr giрs, yеlim, mоy, роlimеr vа lаkli qilib tаyyоrlаnаdi.
Shрrеngеl – аsоsiy kоnstruksiyа еguvchi mоmеntining bir qismini qаbul qilаdigаn, chо‘zilishdа ishlаydigаn, uchlаri kоnstruksiyаgа mаhkаmlаb ishlаngаn tо‘sin yоki fеrmаni kuchаytirish еlеmеnti.
Shtrаbа – binоlаrning muhаndislik tаrmоqlаri еlеmеntlаrini yоtqizish uchun mо‘ljаllаngаn bеtоn yоki g‘ishtdаgi аriqchа. U zubilо (tеmir kеsish, tоsh tаrаshlаsh vа sh. k. Ishlаrdа qо‘llаnilаdigаn iskаnаsimоn аsbоb), реrfоrаtоr (tоg‘ jinslаrini раrmаlоvchi mаshinа) yоki shtrаbа kеsuvchilаr yоrdаmidа аmаlgа оshirilаdi.
Vаzifаsi bо‘yichа ishоnchlilik kоеffitsiyеnti - γn ≤ 1 – trаnsроrt inshооtlаri mаs’uliyаti vа kарitаlliligi (ulаr sinfi), hаmdа u yоki bu chеgаrаviy hоlаtlаr kеlib chiqishining оqibаtlаri аhаmiyаtini hisоbgа оlаdi.
Vаqtinchаlik tаyаnch – qurilish mоbаynidа, yа’ni, tа’mirlаsh yоki qаytа tiklаshdа fоydаlаnish uchun chеgаrаlаngаn хizmаt muddаtigа mо‘ljаllаngаn tаyаnch.
Vаlik – bо‘yоqchilik ishlаridа bо‘yаlаyоtgаn sirt bо‘ylаb lоk-bо‘yоq mаtеriаllаrini bir tеkis tаqsimlаsh uchun ishlаtilаdigаn аsbоb.
Vаlkаli tаyаnch qismi – ustki vа оstki tаyаnch рlitаlаri оrаsidа jоylаshgаn, bir yоki bir nеchtа vаlkаlаr оrqаli tаyаnch bоsimini yеtkаzib bеruvchi qо‘zg‘аluvchаn tаyаnch qismi.
Vаntа – bir yоki ikki uchi bilаn bikirlik tо‘sinigа tutаshuvchi vа kuchni рilоn (ustun)gа uzаtuvchi vаntli kо‘рrikning qiyа jоylаshgаn chо‘zilgаn yuk kо‘tаruvchi еlеmеnti.
Vаntli kоnstruksiyаlаr – ро‘lаt аrqоnlаrning chо‘zilishi vа bikr tаyаnchlаrning birgаlikdа ishlаshigа аsоslаngаn оsmа kо‘рrik, tоm, qорlаmа vа bоshqа kоnstruksiyаlаr.
Viаduk – suvsiz tо‘siqlаr (dаrаlаr, jаrliklаr, yо‘llаr, tеmir yо‘llаr) ni оshib о‘tish uchun mо‘ljаllаngаn hаrаkаt sаthi tо‘siq tubidаn аnchа bаlаnd jоylаshgаn kо‘рrik turidаgi inshооt.
Vintli qоziq – раstki qismidаgi раrrаgi (kurаgi) yоrdаmidа tuрrоqqа burаsh yо‘li bilаn chо‘ktirilаdigаn qоziq.
|
| |
О‘lchаshlаr diараzоni - Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya

|
Inshootlarni qurish va ekspluatatsiya
|
bet | 99/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxО‘lchаshlаr diараzоni – о‘lchоv vоsitаlаrining ruhsаt еtilgаn хаtоliklаri mе’yоrlаnib о‘lchаnаyоtgаn kаttаlikning qiymаtlаri chеgаrаsi. Chiziqli shоhоbchаning uzunligi – о‘lchаshlаr diараzоni di – о‘lchоv vоsitаsi uchun mе’yоrlаngаn δ хаtоlikkа bоg‘liqdir. О‘lchаshlаrning yuqоri vа раstki chеgаrаlаri о‘lchаshlаrning qаbul qilingаn хаtоlik роg‘оnаsi bilаn аniqlаnаdi.
О‘lchоv аsbоblаri – о‘lchоv аsbоbi dеgаndа, kuzаtuvchining bеvоsitа idrоk qilа оlishi uchun yеtishish imkоni bо‘lgаn, shаkldаgi о‘lchаnish ахbоrоtining signаlini ishlаb chiqish uchun mо‘ljаllаngаn о‘lchоv vоsitаsi tushunilаdi.
О‘lchоv vоsitаlаri –о‘lchаshlаrdа ishlаtilаdigаn mе’yоrlаngаn mеtrоlоgik хоssаlаrgа еgа bо‘lgаn tехnik vоsitаlаrdir. Ulаr о‘lchоv аsbоblаri vа о‘zgаrtirgichlаr, о‘lchаsh mоslаmаlаri vа tizimlаridаn ibоrаt.
О‘rtа qаtnоv qismli оrаliq qurilmа – qаtnоv qismi uning bаlаndligini mа’lum bir chеgаrаsi (ustki vа раstki qismi оrаsi) dа jоylаshgаn оrаliq qurilmа.
О‘tish bаlаndligi – yеr sаthi, qаtnоv qismi usti, rеls kаllаgidаn uning ustidа jоylаshgаn kо‘рrik еlеmеnti оstki qirrаsigаchа bо‘lgаn yо‘l о‘tkаzgich оstidаgi еng kisqа mаsоfа, trаnsроrt vоsitаlаrining о‘tishi mumkinligini yоki uni chеklаshni аniqlаydi.
О‘tish рlitаsi – bir uchi bilаn ustun shkаf dеvоri yоki оrаliq qurilmа kоnsоli, ikkinchi uchi bilаn еsа yо‘l kо‘tаrmаsining kо‘ndаlаng qо‘yilgаn tо‘sinigа tаyаngаn tеmirbеtоn рlitа kо‘rinishidаgi kо‘рrikning yо‘l kо‘tаrmаsi bilаn biriktirish еlеmеnti.
Fеrmа bеlbоg‘i – fеrmа kоnturini yuqоri vа раstdаn chеgаrаlаb turuvchi оrаliq qurilmа fеrmаsi еlеmеntlаrining mаjmui.
Fеrmа оsti рlitаsi – оrаliq qurilmа fеrmа оstligi yоki tаyаnch qismlаrini о‘rnаtish uchun хizmаt qilаdigаn, kо‘рrik mаssiv (sаlmоqli) tаyаnchining аrmаturаlаngаn, qоidаgа kо‘rа, yuqоri qismi.
Fеrmа оsti рlitаsi (fеrmа оsti tоshi) – nimfеrmа mаydоnidа tоshdаn yоki tеmirbеtоn chiqiq kо‘rinishidа bаjаrilgаn, tаyаnch qismlаrini о‘rnаtishgа mо‘ljаllаngаn vа оrаliq qurilmа tаyаnch bоsimini tаyаnch jismigа tаqsimlаsh uchun хizmаt qilаdigаn kо‘рrik tаyаnchining yuqоri qismi еlеmеnti.
Fibrо – bеtоnli kоnstruksiyаlаrni disреrsiоn (yоymа) li аrmаturаlаshdа qо‘llаnilаdigаn tоlа yоki еnsiz tаsmа (роlоsа) kо‘rinishidаgi mаtеriаl. Bundа chо‘zilishgа, yеdirilishgа, zаrbаli yuklаrgа qаrshiligi оshаdi. Fibrа ро‘lаtli, shishаli, bаzаltli, роlimеrli bо‘lаdi.
Fibrоbеtоn – ingichkа disреrsiоn sintеtik yоki shishа tоlа, mеtаlll рохоl–fibrа bilаn аrmаturаlаngаn, mаydа dоnаli bеtоn аsоsidа оlinаdigаn kоnstruksiоn mаtеriаl.
|
| |
Uglерlаstik – tаrkibidа uglеrоd tоlаsi bо‘lgаn рlаstmаssа.
Uzеl (tugun)

|
Uglерlаstik – tаrkibidа uglеrоd tоlаsi bо‘lgаn рlаstmаssа.
Uzеl (tugun)
|
bet | 98/106 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 17,83 Mb. | | #238557 |
Bog'liq 5. AVTOMOBIL YO‘LLARIDAGI SUN’IY1docxUglерlаstik – tаrkibidа uglеrоd tоlаsi bо‘lgаn рlаstmаssа.
Uzеl (tugun) – fеrmаning bо‘ylаmа о‘qi kеsishаdigаn ikkitа yоki bir nеchtа еlеmеntlаrini birlаshtirаdigаn jоy.
Uzluksiz kо‘рrik – ikki yоki undаn оrtiq оrаliqni yораdigаn оrаliq qurilmаli kо‘рrik.
Uzluksiz оrаliq qurilmа – ikki yоki undаn оrtiq оrаliqlаrni yораdigаn vа bо‘ylаmа uzunligi bо‘yichа uzluksiz yоki shаrnirli biriktirmаsi bо‘lmаgаn tо‘sinli оrаliq qurilmа.
Uzluksiz tо‘sin – bir nеchа tаyаnchgа tаyаnuvchi tо‘sin.
Uzоq muddаt ishlаsh – kоnstruksiyа yоki inshооtning tiklаshdаn bоshlаb tо chеgаrаviy hоlаt kеlib chiqqunigа qаdаr, bеlgilаngаn tехnik хizmаt kо‘rsаtish yоki tа’mirlаsh tizimi yоrdаmidа, yа’ni tо‘хtаb-tо‘хtаb, tаnаffuslаr bilаn ishlаsh qоbiliyаtini sаqlаsh хоssаsigа аytilаdi. Uzоq muddаt ishlаsh kо‘rsаtkichlаri quyidаgilаr: gаmmа-fоiz rеsursi, о‘rtаchа rеsurs, bеlgilаngаn rеsurs, о‘rtаchа хizmаt qilish muddаti, birinchi kарitаl tа’mirlаsh yоki rо‘yхаtdаn chiqаrishgа qаdаr хizmаt qilish muddаti, tа’mirlаrаrо хizmаt muddаti. Yuklаsh mоmеntidаn bоshlаb tо sinish mоmеntigаchа bо‘lgаn vаqt оrаlig‘i sinishgаchа bо‘lgаn vаqt yоki uzоqqа chidаmliligi dеyilаdi.
Uzоq muddаtli tа’sir qiluvchi vаqtinchаlik yuklаr – ulаrgа stаtsiоnаr tехnоlоgik dаstgоhlаrning оg‘irligi, sаqlаsh uchun idishlаr ichidаgi suyuqliklаr, gаzlаr, tо‘kmа mаtеriаllаrning bоsimi, uzоq muddаtli hаrоrаt tа’siri, krаn qоr yuklаrining mа’lum qismlаri vа h.k.lаr kirаdi.
Ustki qаtnоv qismli оrаliq qurilmа – qаtnоv qismi uning ustki sаthidа jоylаshgаn оrаliq qurilmа.
Ustun (qirg‘оq tаyаnchi) – оrаliq qurilmа vа kо‘tаrmа grunti bоsimini qаbul qilаdigаn, kirish kо‘tаrmаsi bilаn ulаnаdigаn kо‘рrikning охirgi tаyаnchi.
Ustun (tirgаk) – tо‘sin, оrаyорmаlаrgа tаyаnch vаzifаsini о‘tаydigаn, hаmdа mаrkаziy vа nоmаrkаziy siqilishlаrgа ishlаydigаn stоlb, kоlоnnа.
Ustun shаklidаgi tаyаnch – usti rigеl bilаn birlаshgаn yо birlаshmаgаn bir yоki bir nеchtа yахlit yоki tаnаsi bо‘sh ustunlаrdаn bаjаrilgаn роydеvоrsiz tаyаnch.
|
| |
Tayyorlash bo‘limi - Donni saqlash va dastlabki ishlash

|
Donni saqlash va dastlabki ishlashBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.Tayyorlash bo‘limi
Fpaksiualarga ajratish
Primeslardan tozalash
Suv bilan ishlov berish
Variatsiya bo'yicha don partiyasini
shakl lantirish
Elevator - omborda
donni saqlash va tayyor
lash
3- sxema. Donni texnologik xususiyatlarini boshqarish omillari.
108
Donni qayta ishlash korxonalarida xomashyodan oqilona va
samarali foydalanish, ikkita asosiy omil bilan aniqlanadi:
* 1. donning texnologik xususiyati;
2.
zam onaviy takom illashgan texnologiyalam i q o ila b yuqori
sam aradorlikka erishish.
Oabul
Saq-
Toza-
Tayyor-
Yan-
Uniste'moli
qilish
lash
lash
lash
chish
4-sxema. Hozirgi zamon uzliksiz texnologik jarayonlari. (ABT)
1
-
qabul qilish; 2
-
saqlash; 3 - tozalash; 4 - tayyorlash; 5
-
yanchish;
6 — un;
7 -
istemol.
Hozirgi zam on uzliksiz ishlaydigan texnologik jarayonli ishlab
chiqarish sharoitida barcha asosiy param etrlarni optim allashtirish
va barqarorlashtirish muhim aham iyatga ega hisoblanadi. Har
bir texnologik jarayonda sam aradorlikni belgilovchi omillarning
bir-biriga b o g iiq lig in i am alga oshirish zarur. G ‘alla qabul qilish
va donni qayta ishlash korxonalarida bunday sharoitni faqat turli
avtom atlashtirilgan nazorat va boshqaruv tizim larini q o ila s h asosida
yaratish mum kin, bunday korxonalardagi texnologik jarayonlar k o ‘p
param etrli va k o ‘p omillidir.
109
K o ‘p parametrlilik shu bilana asoslanadiki, jarayonlar murakkab
|
| |
tashkillashtirilgan k o ‘proq ierarxik strukturaga ega. Har bir operatsi-

|
tashkillashtirilgan k o ‘proq ierarxik strukturaga ega. Har bir operatsi-Bog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.tashkillashtirilgan k o ‘proq ierarxik strukturaga ega. Har bir operatsi-
yaboshqaruvparam etrlariyig‘indisi bilan aniqlanadi, shu bilan birga
k o ‘p om illilik shu bilan asoslanadiki, donning tashqi sharoitga kuch
li tasiri, uning xususiyat k o‘rsatkichlaridagi yuqori o ‘zgaruvchanlik,
boshqa qator omillar, ular orasida subyektivlari ham bor.
Shu tarzda texnologik parametrlami optimal barqarorlashtirish
boshqaruv vazifasini ifodalaydi. Optimallashtirish darajasi sama-
radorlikning tanlangan mezonlari asosida baholanadi. Jarayon-
larning barqaror borishini baholash uchun parametrlaming optimal
darajada saqlanishini kuzatish zarur. Parametrlami uzluksiz ro‘y-
xatga olish bilan va boshqaruv obyektiga tasir k o ‘rsatish uchun
teskari b o g ‘lanish bilan nazorat qilish tizimlari eng yaxshi variantdir.
Bu holatda k o ‘p miqdorli tashqi va ichki omillar tasiri bilan b o g iiq
b o ‘lgan texnologik parametrlaming tabiiy o ‘zgarishini minimum
darajaga yetkazish mumkin. Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizi-
mini (ABT) o ‘zaro b o g ‘liq operasiyalarning barcha gumhlarida
q o ‘llash buning muhim sharti hisoblanadi. Alohida jarayonlarda
A B T kutilgan samara bermaydi, chunki alohida
operatsiyalar
q o ‘lda boshqariladi. Donni qabul qilish va y ig ‘im terimdan s o ‘ng
ishlov berish b o ‘yicha operatsiyalar elevatorda marshurut sifatida
aniqlanadi. B u marshurut parametrlar soni va donning texnologik
xususiyatlariga ta’siri bo ‘yicha eng murakkab obyekt don qurutishdir.
Donni qayta ishlash korxonalarida texnologik jarayon murakkab
b o g ‘langan alohida bosqichlarning tarmoqlangan oqim tam oyili
b o ‘yicha tashkil etilgan. Barcha texnologik operatsiyalarning
|
| |
q o ‘lda ishlov berilsa, bu k o ‘rsatkichlar b o ‘yicha un tortish

|
q o ‘lda ishlov berilsa, bu k o ‘rsatkichlar b o ‘yicha un tortishBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.q o ‘lda ishlov berilsa, bu k o ‘rsatkichlar b o ‘yicha un tortish
parametrlarini barqarorlashtirib b o ‘lmaydi. Amalda uchta k o ‘rsat-
kichdan ortig‘ini amalga oshirish imkoniyati b o ‘lmaydi. Un tortish
partiyalarini shakllantirishda va sifatli boyitilgan un olishda A B T ni
q o ‘llash yagona jarayon hisoblanadi.
S.N .M orev o ‘z ishlarida masalani hal etishninig eng yaxshi
variantini taklif etadi. U ishlab chiqqan EHM uslubi b o ‘yicha
barqarorlashtirilgan parametrli un tortish partiyalarining variantlari
izlanadi (un zavodi elevatordagi don partiyalari haqida mashina
xotirasiga kiritilgan m a’lumotlar asosida). B u uslub cheklanmagan
miqdordagi k o ‘rsatkichlarni к о‘rib chiqish imkonini beradi..
S.N .M orev uslubining asosiy afzalligi un tortish partiyasini optimal
shakllantirishda tanlangan m ezonlam ing ratsional tuzilmasidir.
B u sistem aga miqdor va sifat bahosi haqidagi m a’lumotlarni
optim al varianti kiritiladi. Miqdoriy baho un tortish aralashmasiga
kiritish uchun elevatordagi donning partiyasiga y o ‘naltirilgan
b o ‘lib talablar miqdorini hamda shu partiyadagi donning umumiy
sarflanishini aniqlaydi. Sifat bahosi un tortish aralashmasining
sifat k o ‘rsatkichlaridagi malum qiymatga nisbatan farq darajasini
aniqlaydi.
B u uslubni am alga oshirish un aralashmasining uzoq muddat
davom ida barcha asosiy sifat k o ‘rsatkichlari b o‘yicha yuqori
darajada barqororligini ta’minlaydi. Natijada un zavodining don
tozalash va un tortish b o ‘limlarini texnologik jarayonlarida A BTni
joriy etish uchun zarur sharoitlar yaratiladi.
Un va yorma ishlab chiqarish jarayoni turli xil omillarni juda
|
| |
tuzilganda uning faoliyati uchun yetarli b o ‘lgan m inim al zaruriy

|
tuzilganda uning faoliyati uchun yetarli b o ‘lgan m inim al zaruriyBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.tuzilganda uning faoliyati uchun yetarli b o ‘lgan m inim al zaruriy
axborot hajmidan kelib chiqishi zarur;
Statistik usullam i q o ‘llash, donni qayta ishlashda texnologik
jarayonlarning sifat k o ‘rsatkichlarini tasodifiy qiymat sifatida k o ‘rib
chiqish lozim ligini k o ‘rsatadi. Shuningdek, k o ‘p hollarda ularning
taqsimlanishi qonuniy m e ’yorga b o ‘ysinadi.
Uning qiymat 0 dan 1 oraliq chegarasida o ‘zgaradi. Uning
qiymati qancha kam b o ‘Isa barqarorlik shuncha samarali o ‘tadi, un
5- sxema. Donni tozalash texnologik sxemasi
114
sifati va miqdori ham k o ‘proq ortishi mumkin. Donni qayta ishlash
kgrxonalarida texnologik jarayonni katta jarayon sifatida k o ‘rib
chiqish maqsadga muvofiqdir. B u jarayonni alohida bosqichlar
bilan boshqaruv asosida yuritish imkonini beradi. ABTning yuqori
samurudorligini ta’minlash uchun quyidagi shartlarni bajarish zarur:
- un tortish partiyasi uzoq muddatda barqaror sifat k o ‘rsat-
kichlariga ega b o iis h i kerak, y a ’ni don xususiyatlarini barqaror-
lashtirish lozim;
- asosiy texnologik oqimlarni uzluksiz miqdoriy nazorat qilish
zarur (donning I drannoy sistem asiga tushushni birinchi darajali
sifatli mahsulotlarni ajratib olish).
- imkon qadar texnologik sxemani soddalashtirish va yuqori
slrukturuli barqarorlikni yaratish;
- datchiklar tizimi ba'/.i asosiy bosqichlarda texnologik jarayon
parametrlari haqida uzluksiz axborot qabul qilishni ta ’m inlash lozim.
Tadqiqotlarga ko‘ra, donni un yoki yorma qilib qayta ishlashning
s o ‘ngi natijalari tayyorlov va asosiy b oiim lard a jarayon barqaror-
ligiga deyarli bir xil ta’sir k o ‘rsatadi. Xususan don tozalash b o iim id a
|
| |
-rasm. Yormani konveyer usulida oqlash texnologiyasi

-
qayta ishlov berishga sarflanadigan solishtirma energiya
xarajati kamayadi.
Eslatma.Mahsulotlaraylanishijarayonidakelayotganmahsulotlar
haqiqiy
miqdori nisbatiga, ya’ni donning dastlabki miqdoriga teng
bo‘lgan aylanish koeffitsienti bilan baholanadi.
Sayqallash va jilolash jarayonining prinsipial tuzilishi.
M a’lumki, sayqallash va silliqlash - bu asosan,
tashqi qobiq
qoldiqlarini, qisman yoki to ‘liq ichki po ‘stloqni, aleyron qavat va
murtakni yo‘qotishdir. Sayqallash va silliqlash o ‘rtasidagi farq faqat
yuzasiga ta ’sir ko‘rsatish jadallashdan iborat (don va m ag‘iz yuzasiga
ishlov berishdir) ravshanki, zarur darajada va
yetarlicha sayqallash
hamda silliqlash aw alo texnologiya maqsadlari yoki tayyor
mahsulotning chikish miqdori va sifati bilan aniqlanadi. Shundan
texnologiyaning tuzilishi ham ta ’sir etishi
yoki tizimlarning ketma-
ket sikllari soni ham aniqlanadi. So‘ngisi har doim yagona tizimdagi
ta’sir etishi (sayqallash) jadalligi vajarayonining sifati bilan bog‘liq.
Alohida tizimlardanjadallikning ortishi m ag‘zilar maydalanishining
ortishiga va maydalanmagan yorma chiqishining kamayishiga olib
keladi. Maydalanadigan yormalar texnologiyasida
may da raqamli
yormalar va kepak chiqishining ortishiga olib keladi. Sayqallash
va silliqlash tizimlarining umumiy miqdori texnologik jarayonda
bittadan yettitagacha o ‘zgarib turadi. Biroq maydalanmagan yor
malar texnologiyasida bu miqdor
asosan beshtadan ortiq emas,
maydalanmagan yormalar texnologiyasida esa olti - yetgitadan ko ‘p
emas. 39-jadvalda turli texnologiyalar uchun sayqallash va silliqpash
tizimlarining soni haqidagi ma’lumotlar keltirilgan.
,4
№ 056 - Donni saqlash va dastlabki ishlash

Agar aralashma tarkibidagi mahsulotlarni ajratish mumkin
bt)‘lmasa, takroriy oqlash uchun oqlangan aralashmaning hammasi
yuboriladi. Shuning uchun ikkita oqlash chizmasi qabul qilingan.
Birinchi chizmada - oqlash jarayonida oraliq aralashmadagi
oqlangan va oqlanmagan m ag‘iz ajratilmay takroriy oqlashga
yuboriladi (82- rasm, a).
82 a-rasmda berilgan chizmaning kamchiligi shundaki, oqlangan
va oqlanmagan donlardan iborat aralashma texnologik uskunalar
uchun yuklama bo‘lib, takroriy oqlashda oqlangan donlar maydalanib,
butun yormaning «chiqishi» kamayib ketadi. Bu chizmaga asosan
murtagi m o‘rt bo ‘lgan donlar (sholi, grechixa)ni oqlab bo‘lmaydi.
Ikkinchi chizmaga asosan oqlangan aralashma tarkibidagi oqlangan
va oqlanmagan donlar ajratilib, oqlanmaganlari takroriy oqlangani
yuboriladi. (82-rasm, b).
Dastlabki don
-rasm. Donni oqlash: a-murtak jarayon o ‘rtasida tanlab olinmaydi

Oqlash jarayoni
Oqlash jarayoni ikki variantda tuzilishi mumkin:
-texnologik chizmaga ko‘ra oralatib m ag‘iz ajratish bilan;
- konveyer usuli bilan.
- Birinchi usulning mohiyati shundan iboratki,
oqlash mah-
sulotlami bo‘lishda toza holdagi don va yormabop don m ag‘zi
ajratiladi. Bu ajratilgan donni yoki maxsus ajratilgan oqlash
texnologik tizimida yoki dastlabki oqlash
tizimida qayta oqlashni
amalga oshirishga imkon beradi. 83-rasmga muvofiq texnologik
chizmaning ikkita modifikatsiyasi berilgan:
oqlanmagan donlarni
dastlabki oqlash tizimiga (A) va oqlanmagan donlarni maxsus sxodli
tizimga (B) qaytaradigan.
83-rasm. MagHzni oqlash jarayonida ajratib olish texnologiyasi:
A - asosiy oqlash sistem asiga donlarni qaytarib yuborish; В - sxod
fraksiyalarini oqlash sistem asiga donlarni qaytarib yuborish; ad- asosiy
don; sd - sxodli don; M-kepak; Ya - m ag ‘iz; L-qovuz.
222
Bunda nazorat testi sifatida aralashmadagi
oqlanmagan don
mifldori chegaralanadi. Oqlashning ketma-ket keladigan sikllari
miqdori qayta ishlov berilgan
donning xususiyatlariga, shuningdek
alohida bosqichlardagi gning samaradorligiga bog‘liq. Masalan,
bir dekali oqlovchi
uskunalardan foydalanib, tariqni konveyer
usulida g.ning ketma-ket tizimlari soni to ‘rttaga etadi. Xudi shunday
miqdordagi sikllar perlovka va arpa yormasi texnologiyasida arpani
gda qo‘llanadi.
-modda. Tovar belgisiga bo‘lgan huquqni boshqa shaxsga berish to‘g‘risidagi shartnomaning shakli

|
-modda. Tovar belgisiga bo‘lgan huquqni boshqa shaxsga berish to‘g‘risidagi shartnomaning shakli
|
bet | 30/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi1106-modda. Tovar belgisiga bo‘lgan huquqni boshqa shaxsga berish to‘g‘risidagi shartnomaning shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar belgisiga bo‘lgan huquqni boshqa shaxsga berish to‘g‘risidagi yoki litsenziya berish haqidagi shartnoma yozma shaklda tuzilishi va vakolatli davlat organida ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim.
(1106-moddaning birinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi O‘RQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
Yozma shaklga va ro‘yxatdan o‘tkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab bo‘ladi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasi Davlat patent idorasi direktorining 2022-yil 31-martdagi 8-mhson buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Ixtiro, foydali model, sanoat namunasi, seleksiya yutug‘i, tovar belgisi, xizmat ko‘rsatish belgisiga bo‘lgan huquqni o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnomani va ulardan foydalanish uchun litsenziya shartnomalarini, integral mikrosxemalar topologiyalariga bo‘lgan huquqni o‘tkazish, elektron hisoblash mashinalari uchun dasturga yoki ma’lumotlar bazasiga bo‘lgan barcha mulkiy huquqlarni o‘tkazish va mulkiy huquqlarni o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnomalarni ro‘yxatdan o‘tkazish qoidalari”.
1107-modda. Tovar belgisiga bo‘lgan huquqni buzganlik uchun javobgarlik
Tovar belgisidan qonunga xilof ravishda foydalanayotgan shaxs qoidabuzarlikni to‘xtatishi va tovar belgisining egasiga yetkazilgan zararni to‘lashi shart.
Tovar belgisidan qonunga xilof ravishda foydalanayotgan shaxs tayyorlab qo‘yilgan tovar belgisi tasvirlarini yo‘q qilishi, qonunga xilof ravishda foydalanayotgan tovar belgisini yoki almashtirib yuborish darajasida unga o‘xshash bo‘lgan belgini tovardan yoki uning idishi va o‘rovidan yo‘qotishi shart.
Ushbu moddaning ikkinchi qismida belgilab qo‘yilgan talablarni bajarishning iloji bo‘lmagan taqdirda, tegishli tovar yo‘q qilib tashlanishi lozim.
Oldingi tahrirga qarang.
|
| |
- Intellektual mulk 1031-modda. Intellektual mulk obyektlari

|
Intellektual mulk 1031-modda. Intellektual mulk obyektlari
|
bet | 31/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi11071-modda. Tovar belgisiga doir mutlaq huquqning tugashi
Bevosita tovar belgisining egasi tomonidan yoki uning roziligi bilan fuqarolik muomalasiga qonuniy tarzda kiritilgan tovarlarga nisbatan tovar belgisidan boshqa shaxslarning foydalanishi mazkur tovar belgisiga doir mutlaq huquqning buzilishi bo‘lmaydi.
(11071-modda O‘zbekiston Respublikasining 2017-yil 18-apreldagi O‘RQ-429-sonli Qonuniga asosan kiritilgan — O‘R QHT, 2017-y., 16-son, 265-modda)
LexUZ sharhi
Qo‘shimcha ma’lumot uchun qarang: O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligi Bosh direktorining 2017-yil 15-maydagi 19-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Tovar belgisini milliy ro‘yxatdan o‘tkazishni xalqaro ro‘yxatdan o‘tkazishga almashtirish qoidalari”.
3-§. Tovar chiqarilgan joy nomi
1108-modda. Tovar chiqarilgan joy nomini huquqiy jihatdan muhofaza qilish
Tovar chiqarilgan joy nomi uni ro‘yxatga olish asosida huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.
Mamlakat, aholi punkti, joy yoki boshqa jo‘g‘rofiy obyektning tovarni belgilash uchun ishlatiladigan nomi alohida xususiyatlari tamomila yoki asosan ana shu jo‘g‘rofiy obyektga xos tabiiy sharoitlar yoki boshqa omillar yoxud tabiiy sharoitlar va bu omillarning o‘zaro birikmasi bilan belgilanadigan tovar chiqarilgan joy nomi (kelib chiqish ko‘rsatkichi) deb e’tirof etiladi.
Jo‘g‘rofiy obyektning tarixiy nomi tovar chiqarilgan joyning nomi bo‘lishi mumkin.
Garchi jo‘g‘rofiy obyektning nomi bo‘lsa-da yoki shu nomni o‘z tarkibiga olgan bo‘lsa-da, ammo O‘zbekiston Respublikasida muayyan turdagi tovarning u tayyorlangan joy bilan bog‘liq bo‘lmagan belgisi sifatida umumiy iste’molga kirib ketgan belgi tovar chiqarilgan joy nomi deb e’tirof etilmaydi va ushbu paragraf qoidalariga muvofiq huquqiy muhofaza maqsadlarida ro‘yxatdan o‘tkazilmaydi. Biroq bu hol bunday nomdan insofsizlik bilan foydalanish natijasida huquqi buzilgan shaxsni o‘z huquqlarini qonunda nazarda tutilgan boshqacha usullar bilan muhofaza qilish imkoniyatidan mahrum etmaydi.
Oldingi tahrirga qarang.
Tovar chiqarilgan joy nomini vakolatli davlat organi ro‘yxatdan o‘tkazadi.
(1108-moddaning beshinchi qismi O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi O‘RQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
Ro‘yxatga olish asosida tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqi to‘g‘risida guvohnoma beriladi.
Ro‘yxatga olish, guvohnoma berish, ro‘yxatga olishni haqiqiy emas deb topish hamda ro‘yxatga olish va guvohnomaning amal qilishini to‘xtatish tartibi va shartlari qonun bilan belgilab qo‘yiladi.
LexUZ sharhi
|
| |
-modda. Patentga bo‘lgan huquqni boshqa shaxsga o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnomaning shakli

|
-modda. Patentga bo‘lgan huquqni boshqa shaxsga o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnomaning shakli
|
bet | 23/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi1088-modda. Patentga bo‘lgan huquqni boshqa shaxsga o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnomaning shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Patentga bo‘lgan huquqni boshqa shaxsga o‘tkazish to‘g‘risidagi (patentni berish to‘g‘risidagi) shartnoma yozma shaklda tuzilishi va vakolatli davlat organida ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim. Uni yozma shaklda tuzishga yoki ro‘yxatdan o‘tkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab bo‘ladi.
(1088-moddaning matni O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi O‘RQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
1089-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan foydalanish ruxsatnomasining (litsenziya- sining) shakli
Oldingi tahrirga qarang.
Litsenziya shartnomasi va qo‘shimcha litsenziya shartnomasi yozma shaklda tuziladi va vakolatli davlat organida ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim. Uni yozma shaklda tuzishga yoki ro‘yxatdan o‘tkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab bo‘ladi.
(1089-moddaning matni O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 5-oktabrdagi O‘RQ-640-sonli Qonuni tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 05.10.2020-y., 03/20/640/1348-son)
1090-modda. Patentni buzganlik uchun javobgarlik
Patentni buzish patent egasining talabi bilan to‘xtatilishi, qoidabuzar esa patent egasiga yetkazilgan zararning o‘rnini qoplashi shart. Patent egasi ko‘rilgan zarar o‘rniga qoidabuzardan qoidabuzarlik oqibatida olgan daromadlarini undirib olishga haqlidir.
LexUZ sharhi
Qo‘shimcha ma’lumot uchun qarang: Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 9-oktabrdagi 856-son qarori bilan tasdiqlangan O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining Apellatsiya kengashi to‘g‘risida nizom, “Foydali modelga, sanoat namunasiga hamda dori vositasi yoki pestitsidga taalluqli ixtiroga O‘zbekiston Respublikasi patentining amal qilishini uzaytirish” Qoidalari (ro‘yxat raqami 1678, 05.05.2007-y.), Ixtiroga O‘zbekiston Respublikasining patenti berilishi uchun talabnomalarni tuzish, topshirish va ko‘rib chiqish Qoidalari I-bobi (22.03.2004-y. ro‘yxat № 1329), Foydali modelga O‘zbekiston Respublikasining patenti berilishi uchun talabnomalarni tuzish, topshirish va ko‘rib chiqish Qoidalari I-bobi (29.04.2004-y. ro‘yxat № 1343), Sanoat namunasiga O‘zbekiston Respublikasining patenti berilishi uchun talabnomalarni tuzish, topshirish va ko‘rib chiqish Qoidalarining (20.05.2004y. ro‘yxat № 1361) I-bobi, Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 20-apreldagi 65-son qarori bilan tasdiqlangan Patent bojlari va to‘lovlari stavkalari, Sanoat mulki obyekti patentining amal qilishini tiklash qoidalari (ro‘yxat raqami 1937, 07.04.2009-y.), Vazirlar Mahkamasining 2003-yil 1-iyuldagi 298-sonli qarori bilan tasdiqlangan Patent vakillari to‘g‘risidagi nizom.
|
| |
to ‘liq m exanizatsiyalashtirilganiga qaramay A BTni ishlab chiqish

|
to ‘liq m exanizatsiyalashtirilganiga qaramay A BTni ishlab chiqishBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.to ‘liq m exanizatsiyalashtirilganiga qaramay A BTni ishlab chiqish
ancha qiyin b o id i. Bunga sabab, bir tomondan donning murakkab
tuzilishi undagi xususiyatlarning doim iy o ‘zgaruvchanligi, jumladan
tashqi sharoit ta’sirida. Boshqa tomondan qayta ishlash uchun
qabul qilingan don xususiyatlariga k o ‘ra sifat k o ‘rsatkichlari
va nisbiy sarf-xarajati b o ‘yicha mahsulot oqim ining o ‘zgarishi
hamda texnologik tizimlardagi rejimlar
o ‘zgaruvchanligidir. Un
va yorma tayyorlash zavodlarida texnologik jarayonlar tuzilishi
110
k o‘p jihatlari umumiylikka ega. D onni bir qator muhim tayyorlov
operatsiyalaridan so'ng, qayta ishlashga yuboriladi. U yerda
maydalash (yanchish, tozalash) asosida mahsulotdan un yoki
yorma k o‘rinishda endosperm (yadro) ajratib olinadi. U n tayyorlash
zavodlaridagi texnologik jarayonlarda ABTning m eyoriy ishlashini
taminlash uchun un tortishda ishlatiladigan don partiyasini
elevatorda shakllantirish muhim ahamiyatga egadir. Buning uchun
donning fizik-kim yoviy va strukturaviy, mexanika xususiyatlarini
hamda texnologik parametrlarini barqarorlashtirish zarur b o ‘ladi.
Unning yuqori ozuqaviyligi va vitam inga boyligini taminlash
hamda nonboplik xossalarini yaxshilash uchun esa biokim yoviy
xususiyatlarini mustahkamlash kerak b o ‘ladi. B u masalani hal
etishda donning shaffofligi, vazni, o ‘lchami b o ‘yicha tekisligi,
qattiqligi, kleykovina tarkibi va sifati, nam ligi, gaz hosil qilishi
hamda gaz saqlash xususiyatlari kabi sifat k o ‘rsatkichlari hisobga
olinishi lozim .
Shuni aniq aytish mumkinki, subyekt tomonidan m a’lumotlarga
|
| |
umuman GTO b o ‘yicha va donning nam lanish jarayoni b o ‘yicha

|
umuman GTO b o ‘yicha va donning nam lanish jarayoni b o ‘yichaBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.umuman GTO b o ‘yicha va donning nam lanish jarayoni b o ‘yicha
avtomatik barqarorlikni ta’minlash kerak. Un tortish b o iim id a
unning miqdori va sifatiga birinchi, ik k in ch i va u ch in ch i dranoy
sistemalarida 1 chi va 2 chi sayqallash sistemalarida, shuningdek
lch i, 2chi va 3chi razmol tizimlaridagi maydalash rejimlari asosiy
ta’sir k o ‘rsatadi. Dem ak, aynan shu tizimlarda barqaror texnologik
rejimlarni o ‘rnatish zarur.
Har bir texnologik sex bo'yicha m iqdoriy hisobni alohida
o ‘tkazish zarur. Buning uchun korxona avtomatik tarozi va
oich a g ich la r bilan ta’minlanishi kerak. Ular xom ashyoni qabul
qilish va s o ‘nggi mahsulot chiqish joylariga o ‘rnatiladi (chiqindilar
ham shunga kiradi). Bunday tizim texnologik jarayonning uzluksiz
miqdoriy hisobini olib borishga imkon yaratadi, har qanday vaqt
o r a lig id a balansni tekshirish mumkin b o ia d i. Bunda namlik ortishi
yoki kamayishi natijasida xom ashyo yoki mahsulot m assasining
o ‘zgarishi mumkinligi hisobga olinadi. Shuning uchun miqdoriy
115
balans tuzilganda laboratoriya tahlili m a’lumotlariga k o ‘ra barcha
kom ponentlam ing nam ligini hisobga olish zarur.
Xom ashyo va tayyor m ahsulot sifati nazoratining ratsional
tuzilishi muhim ahamiyatga ega, don, un va yormaning k o ‘p sifat
k o ‘rsatkichlarini aniqlash uchun ancha vaqt sarflanadi (masalan
kuldorlik). Shuning uchun ularning tahlili kun davomida bir - uch
marta o ‘tkaziladi. U nning oqligini aniqlash bundan mustasnodir,
chunki buning uchun k o ‘rsatkichlarning diogrammalik lentaga
uzluksiz yozadigan m asofali nazorat qurilmasi mavjud. U n va
|
| |
fcl ,0%ga o ‘zgaradi. Don nam ligining o ‘zgaruvchanlik koeffitsiyent

|
fcl ,0%ga o ‘zgaradi. Don nam ligining o ‘zgaruvchanlik koeffitsiyentBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B..fcl ,0%ga o ‘zgaradi. Don nam ligining o ‘zgaruvchanlik koeffitsiyent
qiymati 4 - 6% bo‘lsa, absolyut o ‘zgarish 0,5 - 1 %ga tengligini
bildiradi. Demak, faqat ana shu omillarning ta’sirida oliy navli un
miqdori 8%gacha, birinchi nav 5%gacha, ikkinchi navlar 10%gacha
o ‘zgarib turadi.
Birinchi navli un miqdoring o ‘zgaruvchanlik diapazoni l%dan
oshm aslik uchun, un tortish b o ‘lim iga kelgan don namligi 0,2%dan
oshm asligi kerak. Buning uchun unning barqarorligi ±0,1 %ga teng
b o‘lishi lozim , hozirgi paytda esa bu am alga oshmaydi.
O liy navli un kuldorligidagi o ‘zgaruvchanlik 0,08% ga, birinchi
navda 0,10% ga, ikkinchi navda 0,35% ga yetadi. Bunday k o ‘rinish
yorm a tayyorlash zavodlari uchun ham xosdir. T exnologik
jarayon parametrlarining o ‘zgaruvchanligi, tayyor m ahsulot m iq
dori va sifatini belgilovchi asosiy om il hisoblanadi. Dem ak, un
va yorma ishlab chiqarishda, texn ologik jarayonlarni nazorat
qilish va barqarorlashtirish tizimlari bunday o ‘zgaruvchanlikni
hisobga olishlari hamda xom ashyoni qayta ishlashning yuqori
samaradorligini ta ’minlashlari kerak. T exnologik jarayonlarning
A B Tni ishlab chiqish va joriy etishda, quyidagi tamoyillarga
tayanish lozim :
A BTni qoTlash iqtisodiy to ‘g ‘ri b o ‘lishi kerak, y a ’ni uni joriy
etish natijasida erishilgan samaradorlik sarf etilgan m ablag£,
material, energiya kabilami qoplashi zarur;
113
A B T jarayonini optimallashtirish kerak, y a ’ni uning o ‘ziga xos
xususiyatlarini texnologik va iqtisodiy nuqtai nazardan maqsadga
muvofiq darajada ushlab turish zarur;
A B T yetarli darajada sodda b o ‘lishi lozim , chunki s o ‘ngi tizim
|
| |
K leykovina miqdori - 23% Ilgr

|
K leykovina miqdori - 23% IlgrBog'liq Donni saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi. Tursunov S. Muqimov Z. Norinboyev B.K leykovina miqdori - 23% Ilgr.;
1DK sifati - 100 (asbob birligi, yuq.e.);
Elevatorlarga qabul qilinayotgan donning sifat k o ‘rsatkichlari
N am lik - 14,5%) k o ‘p emas;
Kuldorlik toza bug‘doy uchun - 1,97%;
B egona aralashmalar - 2%, (sh.b. birga mineral aralashmalar -
0,2%), zararli aralashmalar - 0,01%);
B u g ‘doyli aralashmalar - 5%;
Tabiy o g ‘irligi (natura) - 750 gr/l.dan (k.e.);
K leykovina miqdori - 23% R gr.;
IDK sifati - 100 (asbob birligi, yuq.e.);
ShafFoflik - 40% kam emas;
Zararlanganlariga - ruxsat etilmaydi.
D on tozalash b o ‘lim iga kirayotgan donning sifat k o ‘rsatkichlari
N am lik - 12,5%> k o ‘p emas;
Kuldorlik toza b u g‘doy uchun - 1,92%;
B egona aralashmalar - 1%, (sh.b. birga mineral aralashmalar -
0,1%), zararli aralashmalar - 0,01%);
B u g ‘doyli aralashmalar - 4%>;
Tabiiy o g ‘irligi (natura) - 750 gr/l.dan (k.e.);
K leykovina miqdori - 23% R gr.;
1DK sifati - 100 (asbob birligi, yuq.e.);
Shaffoflik - 40% kam emas;
Zararlanganligi - bo ‘ lishi mumkin em as.
Don aralashmalarini chiqindilardan tozalash va texnologik
sifatini yaxshilashda fizik xususiyatlarining ahamiyati
Qattiq jism li t o ‘kiluvchan materiallaming fizik-kim yoviy xu-
susiyatlarini aniqlashda bir qancha k o ‘rsatkichlarga asoslanadi.
120
I)u ko‘rsatkichlardan to ‘g ‘ri foydalanish muhandisning oldiga
qo'yiladigan vazifasiga bogiiq dir. U n va yorma mahsulotlari ishlab
chiqarishda don asosiy xom ashyo b o ig a n lig i uchun, texnologik
jarayonning mazmuni quyidagi k o ‘rsatkichlardan samarali foyda-
|
| |
-bob. O‘simliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga bo‘lgan huquq

|
-bob. O‘simliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga bo‘lgan huquq
|
bet | 24/40 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85,94 Kb. | | #158874 |
Bog'liq IM huquqi63-bob. O‘simliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga bo‘lgan huquq
1091-modda. O‘simliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga bo‘lgan huquqlarni muhofaza qilish
O‘simliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga (seleksiya yutuqlariga) bo‘lgan huquqlar patent berilgan taqdirdagina muhofaza qilinadi.
Seleksiya yutug‘iga patent olish huquqini vujudga keltiradigan talablar hamda bunday patentni berish tartibi qonun bilan belgilab qo‘yiladi.
Seleksiya yutuqlariga bo‘lgan huquqlar hamda bu huquqlarni muhofaza qilish bilan bog‘liq munosabatlarga nisbatan, basharti ushbu bobning qoidalari va qonunda o‘zgacha hol nazarda tutilgan bo‘lmasa, ushbu Kodeksning tegishincha 1084 –– 1090-moddalari qoidalari tadbiq etiladi.
LexUZ sharhi
Qarang: O‘zbekiston Respublikasining 2002-yil 29-avgustdagi 395-II-son “Seleksiya yutuqlari to‘g‘risida”gi Qonuni, Intellektual mulk agentligi bosh direktorining 2017-yil 6-noyabrdagi 26-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Seleksiya yutug‘i patentining amal qilishini tiklash Qoidalari”, O‘zbekiston Respublikasi qishloq va suv xo‘jaligi vazirining 2014-yil 16-iyundagi 155-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Naslchilik sohasida seleksiya, biotexnologiya va irsiyat-muhandislik usullarini qo‘llanish shartlarini belgilash tartibi to‘g‘risidagi Nizom”, “Seleksiya yutug‘iga O‘zbekiston Respublikasi patentining amal qilishini uzaytirish qoidalari” (ro‘yxat raqami 1793, 16.04.2008-y.), O‘zbekiston Respublikasi Davlat patent idorasi direktorining 2022-yil 31-martdagi 8-mh-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Ixtiro, foydali model, sanoat namunasi, seleksiya yutug‘i, tovar belgisi, xizmat ko‘rsatish belgisiga bo‘lgan huquqni o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnomani va ulardan foydalanish uchun litsenziya shartnomalarini, integral mikrosxemalar topologiyalariga bo‘lgan huquqni o‘tkazish, elektron hisoblash mashinalari uchun dasturga yoki ma’lumotlar bazasiga bo‘lgan barcha mulkiy huquqlarni o‘tkazish va mulkiy huquqlarni o‘tkazish to‘g‘risidagi shartnomalarni ro‘yxatdan o‘tkazish Qoidalari”, O‘zbekiston Respublikasi Davlat patent idorasi direktorining 2004-yil 30-dekabrdagi 62-son buyrug‘i bilan tasdiqlangan “Seleksiya yutug‘iga O‘zbekiston Respublikasi patentini berish uchun talabnomalarni tuzish, topshirish va ko‘rib chiqish Qoidalari”.
|
| |