Erkin savdo va protektsionizm tamoyillari: ijobiy va salbiy tomonlari

|
Erkin savdo va protektsionizm tamoyillari: ijobiy va salbiy tomonlari
|
bet | 3/7 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 34,78 Kb. | | #126335 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi îliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vaziErkin savdo va protektsionizm tamoyillari: ijobiy va salbiy tomonlari
Protektsionizm tarafdorlari va savdo erkinligi himoyachilari o'rtasida uzoq vaqtdan beri davom etayotgan tortishuvlar mavjud. Protektsionizm tarafdorlari va savdo erkinligi himoyachilari o'rtasida uzoq vaqtdan beri davom etayotgan tortishuvlar mavjud. Birinchi marta tashqi savdoni tahlil qilishga murojaat qilgan va unda davlatni boyitish manbasini ko'rgan, shunga qaramay, protektsionizmning ishtiyoqli chempionlari — milliy iqtisodiyotni rag'batlantirish va uni xorijiy raqobatdan himoya qilishga qaratilgan chora-tadbirlar tizimi edi. Savdo erkinligini himoya qilgan birinchi iqtisodchilar, g'alati tarzda, frantsuz fiziokratlari o'lib, ular millat boyligini oshirishda savdoning samarali rolini inkor etdilar. Ushbu ikki printsipning jozibadorligi nimada va raqiblar ularga qarshi qanday tanqidiy dalillarni ilgari surmoqdalar.
Protektsionizmni tanqid qilish asosan milliy iqtisodiyotni xorijiy raqobatdan himoya qilish siyosatining salbiy tomonlarini aniqlash uchun amalga oshirildi. Bunday siyosatning oqibatlari aniq va ular protektsionizm xarajatlarini ko'rsatadi.
Birinchidan, protektsionizm uzoq muddatli istiqbolda milliy ishlab chiqarish asoslarini buzadi, chunki u tadbirkorlik tashabbusini rivojlantirish uchun zarur bo'lgan global bozor bosimini yumshatadi. Muntazam ravishda taraqqiyot, innovatsiyalarga intilish, sotib olingan imtiyozlar va olingan daromadlardan voz kechishni istamaslik ustunlik qiladi. O'zini protektsionistik to'siqlar bilan o'rab olish qat'iyati ko'pincha milliy iqtisodiy manfaatlar bilan belgilanmaydi, balki siyosiy va parlament doiralari tomonidan lobbichilik bilan qo'llab-quvvatlanadigan kuchli xususiy manfaatlar bosimi natijasidir.
Ikkinchidan, protektsionizm iste'molchi nuqtai nazaridan zararli bo'lib, u nafaqat import qilinadigan, bojxona to'loviga tortiladigan tovarlar va xizmatlar uchun, balki ishlab chiqarish va sotish raqobatbardosh bo'lmagan narxlash tizimi bilan bog'liq bo'lgan milliy ishlab chiqarish mahsulotlari uchun ham zarur bo'lgan tovarlar va xizmatlar uchun ortiqcha to'lashga majbur qiladi.
Uchinchidan, protektsionizm zanjirli reaktsiya xavfini keltirib chiqaradi, chunki ba'zi sanoat tarmoqlari himoya qilinganidan keyin ertami-kechmi boshqalarni himoya qilish kerak bo'ladi.
To'rtinchidan, milliy ishlab chiqarishlarni xorijiy raqobatdan himoya qilish ularni oxir-oqibat protektsionistik tuzoqqa olib keladi, chunki agar bunday ishlab chiqarishlarni mustahkamlash uchun "tayoqchalar berilgan" bo'lsa, unda ularni qulash xavfisiz olib tashlash juda qiyin. Shunday qilib, vaqtinchalik chora sifatida kiritilgan protektsionizm uzoq muddatli milliy iqtisodiy siyosatning ajralmas atributiga aylanishi mumkin.
Beshinchidan, protektsionizm siyosati davlatlararo raqobatni kuchaytiradi va xalqaro barqarorlik va xavfsizlikka tahdid soladi. Bu mamlakatlar o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik rishtalarini zaiflashtiradi, xalqaro mehnat taqsimoti, ixtisoslashuv va ishlab chiqarish kooperatsiyasining rivojlanishi va chuqurlashishiga to'sqinlik qiladi, shu bilan birga bir-biriga dushmanlik va ishonchsizlikni keltirib chiqaradi.
|
| |