Internet saytlari - Kompyuter tarmoqlarining rivojlanish evalyutsiyasi. Kompyuter tarmoqlarining asosiy protokollari

Internet saytlari
14. www.intuit.ru
15. http://tuitfiles
16. http://www.kgtu.runnet.ru
17. http://www.piter.com
18. http:// www.ciscopress.ru
19. http:// www.williamspublishing.com
2-Mavzu: Kompyuter tarmoqlarining asosiy protokollari.
Reja:
1.Kompyuter tarmog'i protokollarini qisqacha tushuntirish.
2.Internet protokollari.
3.Simsiz tarmoq protokollari.
4.Tarmoq protokollarining amalga oshirilish prinsipi.
Internet (lotincha: inter – aro va net – tarmoq) – standart internet protokoli (IP) orqali maʼlumot almashuvchi kompyuter tarmoqlarining butunjahon va omma uchun ochiq toʻplamidir. Bu maʼlumotlarning asosiy tashuvchi protokoli TCP/IP dir. TCP/IP oʻzaro bogʻliq protokollar yigʻindisi boʻlib, internetda maʼlumot tarqalishida asosiy oʻrin egallaydi. Internet tarmogʻini minglab akademik, davlat, tijorat va xonadon tarmoqlari tashkil etadi. Internet elektron pochta, chat hamda oʻzaro bogʻlangan sahifalar va boshqa Butunjahon oʻrgimchak toʻri servislaridan tashkil topadi.
Internet — katta (global) va kichik (lokal) kompyuter tarmoqlarini oʻzaro bogʻlovchi butunjahon kompyuter tizimi. Unda geografik oʻrni, zamon va makondan qatʼiy nazar, ayrim kompyuter va mayda tarmoqlar oʻzaro hamkorlikda global informatsiya infratuzilmasini tashkil etadi. Qaydnomalar tizimi bilan boshqariladigan barcha hosila tarmoqlar hamkorlikda isteʼmolchilarga ma'lumotni saqlash, eʼlon qilish, joʻnatish, qabul qilish, izlash va maʼlum boʻlgan barcha variantlar (matn, tovush, videotasvir, fotosurat, grafika, musiqa tarzida va b. koʻrinishlar) da axborot almashinishga imkon yaratadi.
Internet tizimi 20-asr. 60-yillarida paydo boʻldi. Oʻsha paytlarda Amerika mudofaa departamenti tashabbusi bilan kompyuterlar telefon tarmoqlariga ulana boshladi. Dastlab, bunday faoliyat takomillashtirilgan loyihalar agentligi (AKRA) tadqiqotlari doirasida olib borildi. Bu tadqiqotlar sovuq urush avj olgan davrga toʻgʻri keldi. AQSH mudofaa departamenti urush boʻlib qolgan taqdirda oddiy kommunikatsiya vositalari ishdan chiqqudek boʻlsa, oʻrniga yangi qoʻshimcha kommunikatsiya vositalarini izlash bilan faol shugʻullandi. 60-yillar oxiri va 70-yillarda Internet tarmogʻi uncha keng rivojlanmadi. Dastlabki oʻn yillik xalqaro tarmoq, asosan, harbiylar va yirik olimlarning shaxsiy elektron liniyalari faoliyati doirasi bilan cheklandi. Internetning beqiyos rivojlanish surʼati davlat, taʼlim, akademik va ijtimoiy tuzilmalarning oʻziga xos umumiy moliyaviy va intellektual ulushiga bogʻliq boʻldi.
20-asr 70-yillarida turli tarqoq kompyuterlar tarmoqlari orasida informatsiyani uzatish va almashinish qoidalari tizimi ishlab chiqildi. Bular oʻzaro hamkorlikka doir qaydnomalar – Internetworking protocols (IP) boʻlib, global tarmoqni takomillashtirish uchun qulay muhit yaratdi. IP oʻrnatgan tartibga koʻra, har qanday alohida tarmoq informatsiyani koʻp tarmoqlar orqali "birinchi punktdan to oxirgi punktgacha" yetib borishini nazorat qilishi lozim. Shuning uchun Internet negizini tashkil qiladigan qaydnomalar tizimi, xususan, Transmission Control Protocol (TCP), File Transfer Protocol (FTP) ichida IP muhim qaydnomalardan biri hisoblanadi.
Internet rivojlanishining dastlabki bosqichida uni, asosan, AQSH mudofaa departamenti mablagʻ bilan taʼminlagan. 70-yillar oxiriga kelib esa, asosan, uch taʼminlash manbai ajralib turdi: xukumat, un-tlar va tadqiqot laboratoriyalari (shu jumladan mustaqillari ham).
80-yillarda Internet oʻziga xos tarzda universal koʻlamlargacha rivojlana boshladi. Oʻsha davrda Internet vositasida uzatiladigan informatsiyaning oʻsishi "oyiga 20 foizdan koʻpaytirib borish" shiori ostida bordi. Mac, AQSH ning asosiy tarmogʻi bir sekundda 165 mln. bayt informatsiyani qayta ishlaydi va uzatadi. Bu surʼat bir sekundda "Brittanika" ensiklopediyasi"ni uzatish uchun yetarli. 80-yillar oʻrtalarida Internetni jamoat va tijorat tarmoklariga ulash natijasida Internet tizimi ham koʻlam, ham sifat jihatidan rivojlandi. 90-yillarda Internet tizimini boshqarish borasida tub oʻzgarishlar yuz berdi.
Internet standartlar tizimi hisoblanadi. U oʻz faoliyatida oʻzini oʻzi rostlab turish, oʻzini oʻzi boshqarish falsafasiga rioya qilib foliyat yuritadi. Hozirgacha uni boshqarib turadigan yagona tashkilot yoʻq. Uning faoliyatiga doir qoidalar kirish mezonlari sifatida ishlab chiqilgan. Texnik masalalar esa "Internet Engineering Forse (IETL) kompaniyasining faol ishtirokida hal qilinadi, barcha standartlar "Internet Architecture Board" (IAB) kompaniyasi tomonidan qabul qilinadi. 20-asrning oxirgi oʻn yilligida Internet tizimi beqiyos darajada oʻsdi. Agar 80-yillar oxirida Internet tizimiga taalluqli 28000 dan ortiq asosiy kompyuterlar faoliyat koʻrsatgan boʻlsa, 90-yillar oxiriga kelib ularning soni oʻnlarcha mln.gayetdi. Internet xizmatidan foydalanuvchilar soni butun yer yuzi boʻyicha 160 mln. kishini tashkil qildi (1999).
Shveysariyadagi yadro tadqiqotlari markazlaridan biri multi-media tizimining tarqoq kompyuterlarini yagona tarmoqqa "bogʻlash"ning ancha takomillashgan usulini ishlab chikdi. U "World Wide Web" ("Jahon oʻrgimchak uyasi") tizimida oʻz aksini topdi. Bu tizim Internetni oʻziga xos ommaviy axborot vositasiga aylantirdi hamda u informatsiya texnologiyalari, radio eshittirish va telekommunikatsiya imkoniyatlariga ega boʻldi. Endi Internet faqat matnni emas, balki tasvirni, suratlarni, rasmlarni, tovush va videotasvirlarni ham uzatishga, voqea yuz berayotgan joydan toʻgʻridantoʻgʻri olib berishga ham qodir.
Internet barcha anʼanaviy informatsiya tizimlari – telekommunikatsiya, teleradioeshittirish, informatsiyalarni xalqaro miqyosda faol almashtirish va h. k.ning texnologik imkoniyatlarni uygʻunlashtirib qoʻllanganligi uchun u bir necha vazifani – informatsiya va bilimlar manbai; ommaviy axborot vositasi, insoniyat faoliyatining barcha sohalari (shu jumladan, taʼlim-tar-biya, siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy, madaniy, sayyohlik va h. k.) ga taal-luqli informatsiya xizmatlari tizimi; istiqbolli bozor va milliy kom-paniyalarning xalqaro informatsiya maydoni va jahon bozoriga eng tejamli va tezkor usulda qoʻshilish imko-nini beradigan vosita vazifasini oʻtaydi.
Jamoat va tijorat tuzilmalari uchun Internetdan foydalanish imkoniyati oshgan sari provayderlar (Internet bilan aloqa oʻrnatishga xizmat koʻrsatadigan kompaniyalar), Internet informatsiyasi isteʼmolchilari soni ham koʻpaymoqda, informatsiya manbai va ommaviy axborot vositasi sifatida Internet ommalashmoqda. Bularning barchasi noshirlar, jurnalistlar, informatsiya agentliklari, i. ch. xamda savdo kompaniyalari va firmalari muhitida raqobatning shakllanishiga ijobiy taʼsir qiladi. Telefon simlaridan tashqari, optik tolali kabellar, radio tarmogʻi yoki sunʼiy yoʻldosh orqali Internetga chiqish mumkin boʻldi. Buning uchun Internet bilan aloqa oʻrnatishga xizmat koʻrsatadigan kompaniyalar – provayderlar boʻlishi lozim. Oʻzbekistonda Internetga ulashga doir informatsiya xizmatlari 1997 yildan koʻrsatila boshladi.
Dastlab Naytov (http://www.naytov.com), Uznet (http://www.uznet.net Arxivlandi 2013-02-16 Wayback Machine saytida.) yoki Istlink (http://www.eastlink.uz Arxivlandi 2020-06-12 Wayback Machine saytida.) kabi provaydkompaniyalar faoliyat boshladi (1999). Oʻzbekistonda jadal rivojlanayotgan kompyuterlashtirish va avtomatlashtirish sohalari Internet tarmogʻining aloqa funksiyasidan keng foydalanishga imkon beradi. Internetga ulangan abonent uydagi yoki ishxonadagi kompyuter orqali, aytaylik, AQSH, Avstraliya yoki Afrikadagi kompyuterlarga kiritilgan xilma-xil mavzudagi maʼlumotlarni matn, surat yoki videotasvir koʻrinishida olishi mumkin. Bu maʼlumotlar Internet tizimiga oldindan kiritiladi. Dunyoning turli chekkalarida joylashgan maxsus ixtisoslashgan kompaniyalar qidiruvni tezlashtirishga yordam beradi. Ular "qidiruv dvigateli" deb ataladi, maʼlumotlarning mundarijasini maʼlumotnoma (spravochnik) kabi saqlaydi va oʻsha maʼlumotlar joylashgan "Internet adresi"ni abonentga beradi. Mazkur adres boʻyicha maʼlumotlar "Internet varaqchalari" da saqlanadi. Abonent biror maʼlumotni, mas, "paxta" soʻzini qidiruv dvigateli orqali qidirsa, shu soʻzga tegishli maʼlumotlarni, paxta bilan ish olib boradigan kompaniyalar roʻyxatini yoki jahon birjasida paxtaning narxini abonent kompyuterida chiqarib beradi. Internet varakchalari shaxsiy va rasmiy boʻlishi mumkin. Shaxsiy varaqchalar alohida shaxslar tomonidan tuziladi va shu shaxslar haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi.
Rasmiy varaqchalar idoralar, tashkilotlar, kompaniyalarga tegishli boʻladi, ularda hukumat idoralariga doir maʼlumotlar saqlanadi. Internet orqali savdo-sotiq ishlari, kom-paniyalar xizmatlarini yoki mahsulotlarni reklama qilishni keng yoʻlga qoʻyish, Internet varaqchalarida suratlar bilan berilgan mahsulotlarni harid qilish mumkin.
Hech bir protokol mavjud emas, barcha xususiyatlarni qo'llab-quvvatlaydigan har qanday kompyuter tarmog'i kerak. Bir necha tarmoq protokollarining turli xil turlari yillar mobaynida ixtiro qilindi, ularning har biri tarmoqning ma'lum turlarini qo'llab-quvvatlashga urinib ko'rdi. Bir turdagi protokolni boshqasidan ajratib turadigan uchta asosiy xususiyat:
1. oddiy va boshqalar. Dupleks . Simplex aloqasi faqat bitta qurilmaga tarmoq orqali uzatishni ta'minlaydi. Aksincha, dupleks tarmoq ulanishlari qurilmalar bir xil jismoniy havola orqali ma'lumotlarni uzatish va qabul qilish imkonini beradi.
2. ulanishga yo'naltirilgan yoki ulanmagan . Ulanishga yo'naltirilgan tarmoq protokoli almashinuvi (o'zaro bog'lanish deb ataladigan jarayonlar) ikkita qurilmaning o'zaro suhbatlarida ( sessiya deb ataladi) bir-birlari bilan muloqotda bo'lishga imkon beruvchi axborotni manzilga aylantiradi. Aksincha, aloqa o'rnatilmaydigan protokollar avvaldan yoki keyin yuborilgan (va xabarlar hatto muvaffaqiyatli olinganligini bilmasdan) shunga o'xshash xabarlarni hisobga olmasdan, shaxsiy xabarlarni bir nuqtadan ikkinchisiga yetkazib beradi.
3. qatlam . Tarmoq protokollari odatda guruhlar bilan birgalikda ishlaydi (ular diapazonlar odatda protokollarni bir-birlarining ustki qismiga to'plangan qutilar sifatida tasvirlanadi, chunki bu stacks deb ataladi). Ba'zi protokollar pastki qatlamlarda jismoniy ishlaydigan simsiz yoki tarmoq kabellarining turli xil turlariga juda yaqin bog'liq. Boshqalari yuqori qatlamlarda tarmoq ilovalari qanday ishlashiga bog'liq va ba'zilari o'rtasida oraliq qatlamlarda ishlaydi.
Internet Protokoli Oila
Umumiy foydalanishdagi eng keng tarqalgan tarmoq protokoli Internet protokoli (IP) oilasiga tegishli. IP - Internetdagi uy va boshqa mahalliy tarmoqlarni bir-biri bilan muloqot qilish imkonini beruvchi asosiy protokollardir .
IP bitta tarmoqdan boshqasiga shaxsiy xabarlarni ko'chirish uchun yaxshi ishlaydi, biroq suhbat konsepsiyasini qo'llab-quvvatlamaydi (xabarlar oqimi bir yoki har ikkala yo'nalishda harakat qilishi mumkin bo'lgan ulanish). Etkazish Boshqarish Protokoli (TCP) IPni ushbu yuqori qatlamli qobiliyat bilan uzaytiradi va Internetdagi nuqtadan nuqtaga ulanishlar juda muhimdir, chunki bu ikkala protokol deyarli doim birga TCP / IP sifatida tanilgan.
Ham TCP, ham IP tarmoq protokoli stackining o'rta qatlamlarida ishlaydi. Internetda ommabop ilovalar ba'zan TCP / IP-ning ustki qismida o'z protokollarini amalga oshirdi. HyperText uzatish protokoli (HTTP) butun dunyo bo'ylab veb-brauzerlar va serverlar tomonidan ishlatiladi. TCP / IP, o'z navbatida, Ethernet kabi past darajadagi tarmoq texnologiyalarining yuqori qismida ishlaydi. IP-oilada boshqa mashhur tarmoq protokollaridan ARP , ICMP va FTP mavjud .
Tarmoq protokollari paketlarni qanday ishlatish
Internet va boshqa ma'lumotlar tarmoqlari ma'lumotlarni paketlar deb nomlangan kichik qismlarga ajratish orqali ishlaydi . Aloqa ishlashi va ishonchliligini yaxshilash uchun ikkita tarmoq qurilmalari o'rtasida yuborilgan har bir katta xabar, ko'pincha asosiy apparat va dasturiy ta'minot orqali kichikroq paketlarga bo'linadi. Ushbu paket almashtirish tarmoqlari tarmoqlarni qo'llab-quvvatlaydigan protokollarga asosan paketlarni muayyan usulda tashkil qilishni talab qiladi. Ushbu yondashuv zamonaviy tarmoqlar texnologiyasi bilan yaxshi ishlaydi, chunki bu ma'lumotlar bitlar va baytlar (raqamli '1' va '0s') shaklida ma'lumot beradi.
Har bir tarmoq protokoli ma'lumotlar paketlarini tashkil qilish (formatlash) uchun qoidalarni belgilaydi. Internet protokoli kabi protokollar ko'pincha qatlamlarda birgalikda ishlaydiganligi sababli, bitta protokol uchun formatlangan paket ichida joylashgan ba'zi ma'lumotlar boshqa tegishli protokol formatida bo'lishi mumkin ( inkapsulatsiya deb ataladigan usul).
Protokollar odatda har bir paketni uch qismga bo'linadi - header , payload va footer . (Ba'zi protokollar, IP kabi, pastki qismlardan foydalanmaydi). Paket ustunlari va altbilgileri, payvandlar uzatiladigan haqiqiy ma'lumotlarni o'z ichiga olgan holda, tarmoqni qo'llab-quvvatlash uchun zarur bo'lgan kontekstual ma'lumotni, jumladan, jo'natuvchi va qabul qiluvchi qurilmalarning manzillarini o'z ichiga oladi. Üstbilgiler yoki altbilgiler, tez-tez, tarmoq ilovalar ishonchliligi va ish faoliyatini yaxshilashga yordam berish uchun maxsus ma'lumotlarni o'z ichiga oladi, masalan, xabarlar jo'natish tartibini kuzatib boruvchi hisoblagichlar va tarmoq ilovalari ma'lumotlarining buzilish yoki tuzatishni aniqlashga yordam beradi.
Tarmoq qurilmalari protokollarni qanday ishlatadi
Tarmoq qurilmalarining operatsion tizimlari ba'zi past darajadagi tarmoq protokollariga o'rnatilgan yordamni o'z ichiga oladi. Barcha zamonaviy stol kompyuter operatsion tizimlari, masalan, Ethernet va TCP / IP ni qo'llab-quvvatlaydi, biroq ko'plab smartfonlar Bluetooth va Wi-Fi-dan olingan protokollarni qo'llab-quvvatlaydi. Ushbu protokollar oxirida qurilmaning jismoniy tarmoq interfeyslariga, masalan, Ethernet portlari va Wi-Fi yoki Bluetooth radioslariga ulanadi.
Tarmoq ilovalari, o'z navbatida, operatsion tizim bilan gaplashadigan yuqori darajadagi protokollarni qo'llab-quvvatlaydi. Misol uchun, veb-brauzer HTTP paketlariga http: // / kabi manzillarni tarjima qilishga qodir, chunki u veb-server qabul qilishi mumkin bo'lgan ma'lumotlarni o'z ichiga oladi va o'z navbatida to'g'ri veb-sahifani qaytarib yuboradi. Qabul qiluvchi qurilma shaxsiy paketlarni asl xabarga qayta yig'ish, ustunlar va altbilgilarni o'chirish va paketlarni bir-biriga bog'lash uchun javob beradi.
|