nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Samaradorlikning o’zgarishi. Samaradorlik

305
kamayishi natijasida mahsulot birligiga harajatlarning ko’payishi yalpi taklifning
qisqarishiga olib keladi.
3.
Huquqiy me’yorlarning o’zgarishi.
Korxonalar o’z faoliyatida amal
qiladigan huquqiy me’yorlarning o’zgarishi mahsulot birligiga to’g’ri keladigan
xarajatlarni va yalpi taklifni o’zgartirishi mumkin.
Huquqiy me’yorlar o’zgarishining ikki turi mavjud:
a) soliq va subsidiyalarning o’zgarishi;
b) davlat tomonidan tartibga solish tavsifi va usullarining o’zgarishi.
Korxonalardan olinadigan soliqlar (qo’shilgan qiymat solig’i, ish haqi fondiga
nisbatan ajratmalar)ning oshishi mahsulot birligiga xarajatlarni ko’paytirishi va yalpi
taklifni qisqartirishi mumkin.
Korxonaga davlat tomonidan beriladigan subsidiyalarning ortishi yoki soliq
yukining kamayishi ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytiradi va yalpi taklifni
oshiradi.
Davlat tomonidan tartibga solish tavsifi va usullarining o’zgarishi ham ko’p
hollarda mahsulot birligiga ishlab chiqarish xarajatlarini va shu orqali yalpi taklifni
o’zgartiradi.
3. Yalpi talab va yalpi taklif o’rtasidagi muvozanat
va uning o’zgarishi
Yuqorida yalpi talab mamlakat miqyosida iqtisodiyotning hamma bo’limlarida va
tarkibiy qismlarida yaratilgan turli tovar va xizmatlarni sotib olishga mo’ljallangan
pullar miqdori sifatida, yalpi taklif esa iqtisodiyotning barcha tarmoqlari va hududlari,
korxona va tashkilotlarida sotish uchun ishlab chiqarilgan tovarlar va xizmatlarning
yalpi miqdori sifatida namoyon bo’lishini aytib o’tgan edik.
Endi shuni ta’kidlash joizki, milliy bozorda, oldi-sotdi jarayonida pul egalari,
ya’ni iste’molchilar ixtiyoridagi pullar tovar va xizmatlar egalariga, aksincha
yaratilgan tovar va xizmatlar esa pul egalariga o’tishi lozim. Boshqacha aytganda
tovarlar dunyosi bilan pul dunyosi o’rtasidagi harakat qarama-qarshi oqim hosil qiladi.
Buning uchun esa pul egalari sotib olmoqchi bo’lgan tovar va xizmatlar tarkibi,
miqdori, sifati hamda narxi bo’yicha ishlab chiqarilgan tovar va xizmatlar turi,
miqdori, sifati hamda qiymati bilan mos tushishi lozim. Bunday moslikning qanchalik
ta’minlanishi turli bozorlar orqali aniqlanadi va tartibga solinadi. Bu moslik darajasi
yalpi talab va yalpi taklif o’rtasidagi muvozanat va uning o’zgarishi orqali aniqlanadi.
Yalpi talab va yalpi taklif o’rtasidagi nisbatni quyidagi chizma orqali ifodalash
mumkin (15.6-chizma). Albatta, real hayotda bunday to’liq muvozanatlik sodir
bo’lishi juda qiyin va murakkabdir. Lekin tovar va xizmatlarning u yoki bu turlari,
miqdori va sifati bo’yicha mos kelish hollari uchrab turadi. Yalpi talab bilan yalpi
taklifning bir-biriga mosligi iqtisodiy muvozanat deb ham yuritiladi.
) turli mamlakatlarda aholi sonining o’zgarishining farqlanishi

485
Yuqoridagilardan ko’rinadiki, hozirda jahon miqyosida yuz berayotgan
globallashuv jarayonlari o’zining ijobiy yo’nalishlari va ziddiyatlariga ega bo’lib, bu
jihatlarning nisbatini tartibga solishda dunyoning barcha mamlakatlarining faol
ishtiroki va birlashuvi talab etiladi.
3. Xalqaro iqtisodiy munosabatlarning shakllari.
Jahon infratuzilmasining rivojlanishi
Jahon xo’jaligi murakkab tizim hisoblanadi. Turli milliy iqtisodiyotlar (yoki ular
tashqi iqtisodiy qismlari)ning barcha majmui tovarlar, xizmatlar va ishlab chiqarish
omillarining harakati bilan mustahkamlangan bo’ladi. Shu asosda mamlakatlar
o’rtasida xalqaro iqtisodiy munosabatlar vujudga keladi.
ni izmat oʻrsatish - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

|
Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd Pdf ko'rish
|
bet | 354/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJAni izmat oʻrsatish
Texnik xizmat koʻrsatish ishlari dastur xaridorga
yetkazilgandan keyin yoki dasturdan foydalanish
paytida amalga oshiriladi Quyida texnik xizmat
koʻrsatish zaruratining toʻrtta sababi keltirilgan
rf ktiv
Perfektiv texnik xizmat koʻrsatishning asl maqsadi
dasturni muntazam yaxshilab borishdan iborat
Dasturning barcha qismi soz ishlashi mumkin,
biroq dasturning ishini tezlashtirish yoki yangi
funksiyalarni bajarishga oid fikrlar har doim topiladi
Baʼzan yangi texnologiyalar yordamida dasturni
yanada takomillashtirish imkoniyati yuzaga keladi
Agar dastur yillar davomida oʻz holicha qoldirilib,
takomillashtirilmasa, eskirishi va boshqa mavjud
dasturlardan samaradorlik borasida orqada qolishi
mumkin Foydalanuvchilardan ham bu borada yangi
fikrlar so‘raladi Dasturning samaradorligini oshirishga
yordam beradigan fikrlarni qabul qilish maqsadga
muvofiq
Hukumat barcha tashkilotlar zimmasiga oʻz
xodimlariga pensiya toʻlash majburiyatini
qoʻydi Endi buxgalteriya dasturi xodimlarning
ish haqi hisobvaragʻiga qoʻshimcha pensiya
toʻlovi varagʻini ham chiqarishi kerak Buning
uchun hisobvaraq burchagidagi skrepka
ikonkasidan foydalanish lozim Biroq veb
brauzer yangilanganda skrepka koʻrinmay qoldi
Buxgalteriya dasturi yangi veb brauzerda toʻgʻri
ishlashi uchun moslashtirilishi kerak
Onlayn buxgalteriya dasturi toʻlovlar amalga
oshirilmaganda xaridorlarga avtomatik eslatma
joʻnatadi Bu eslatmalar bitta xaridor kontaktiga
yuboriladi
Dastur faqat bitta shaxsning aloqa maʼlumotlarini
saqlash imkonini beradi Buxgalteriya dasturining
koʻplab foydalanuvchilari har bitta mijoz uchun
bir nechta kontaktlarni saqlash imkoniyatining
kiritilishi, invoys toʻlovi eslatmalarini oladigan
kontaktlar dastur ichida aniqlanishi va invoyslar
tegishli shaxsga borishini taʼminlashni soʻrashdi
r v ntiv
Preventiv texnik xizmat koʻrsatish dastur ichida
yuzaga keladigan muammolarning oldini olishga
moʻljallangan Bu dasturga ham, texnikaga ham
tatbiq etilishi mumkin Chang yigʻilishi kulerni ishdan
chiqarmasligi uchun uni muntazam tozalab turish,
dasturning toʻgʻri ishlashini taʼminlash maqsadida
disk muntazam tekshirilishi kerak Texnikaga oid
nosozliklarni bartaraf etishda tizimlardagi harorat
darajasi nazorat qilinadi Ma’lumotlarning aniqligi va
butunligini taʼminlash uchun ular muntazam tekshirib
boriladi Protsessor, xotira va disklarning samarali
faoliyatiga dasturlar faoliyatini monitoring qilish orqali
|
| |
Jismonan va ruhan bo‘shashish, butunlay osoyishtalik

|
Jismonan va ruhan bo‘shashish, butunlay osoyishtalik
|
bet | 260/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunJismonan va ruhan bo‘shashish, butunlay osoyishtalik
Jizzakilik va asabiylik, o‘zini boshqara olmaslik
Jismoniy charchash, baqirish yoki so‘kish
52). “Kompetentlik” tushunchasining lo‘g‘aviy ma’nosi qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
inglizcha “competence” – “qobiliyat”
italyancha “competence” – “ijodkor”
grekcha “competence” – “mahorat”
lotincha “competence” – “iqtidor”
53). Aksiologiyaning lo‘g‘aviy ma’nosi to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni toping.
yunoncha axio – o’tmish va logos – fan, ta’limot
yunoncha axio – bola va logos – fan, ta’limot
yunoncha axio – cho’qqi va logos – fan, ta’limot
yunoncha axio – qadriyat va logos – fan, ta’limot
54). Aqliy yoki amaliy (jismoniy) harakatlarni bajarish ko‘nikmalarini egallash yo‘lidagi ko‘p marta takrorlanish bu-...
Faoliyat
Masala yechish
Mashq
Suhbat
55). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning rivojlantiruvchi funksiyasining mohiyatini toping.
talabalar bilimi va ko‘nikmalaridagi nuqsonlar, kamchiliklar, bo‘shliqlar va ularning sabablari aniqlanadi.
Bilimlarni tizimlashtiradi, umumlashtiradi, mukammallashtiradi
O‘quv-bilish va aqliy faoliyatni rivojlantirish
burch, majburiyat, javobgarlik kabi ahloqiy sifatlar shakllanadi
56). Xalqaro baholash dasturi TALIS (Teaching and Learning International Survey) tadqiqoti nima asosda tashkil etiladi.
turli mamlakatlarda tashkil etiladigan pedagogik jarayonlarning xalqaro qiyosiy tahliliga asoslanadi.
tabiiy savodxonlikni o‘rganishga asoslanadi.
Matematik savodxonlikni o‘rganishga asoslanadi.
O‘qish va matnni tushunish savodxonlikni o‘rganishga asoslanadi.
57). Ta’riflarni aniqlash uchun uchun qanday qiyinlik darajasiga ega bo‘lgan testlar tuziladi?
Ijodiy (kreativ)
Produktiv
Reproduktiv
Qisman izlanishli
58). Testlar o‘tkazilish texnologiyasiga ko‘ra qanday klassifikatsiyalanadi:
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 329/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.305
energiya iste
ʼ
moliga doir siyosati, maqsad va vazifalari, harakatlar rejasini ishlab chiqishni o
ʻ
z ichiga
olish orqali respublika iqtisodiyotika salmoqli darajada hissa qo`shadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1.https//uza.uz/oz/posts/yoqilgi-energiya-resurslaridan-foydalanish-sohasida-davlat-
nazorati-samaradorligini-oshirishchora-tadbirlari-togrisida_454401
2.Хохлявин О.А. ISO 50001–системный подход к энергоменеджменту//Энергоаудит.
2009. №3/ 11. С. 36-39.
3.Эдвин Пиньеро. Будущий стандарт ISO 50001 на системе энергетического
менеджмента//Мир стандартов. 2009. №9(40). С.66-67.
5.Электронный ресурс: http://www.ecosys.com.ua/em/energymanagement.html.
6.Хохлявин С.А. Стандарт в области энергоменеджмента США, Европа, Корея и другие
страны//Энергоаудит. 2009. №2(10). С.34-39.
7.Электронный ресурс: http://www.so/org/iso/ru/pressrelease.htm.
ПОВЕДЕНЧЕСКИЙ АУДИТ БЕЗОПАСНОСТИ НА ПРОИЗВОДСТВЕ КАК ЭФФЕКТИВНЫЙ
МЕТОД УЛУЧШЕНИЯ КАЧЕСТВА ОХРАНЫ ТРУДА
О.З.Турсунов, А.А.Туракулов
Наманганский нженерно технологический институт
Охрана труда в Республике Узбекистан в основном сводится к разработке документации
и ее проверки на соответствие государственным нормативным требованиям. Тем не менее
случаи травматизма и несчастные случаи до сих пор происходят на производстве. В настоящее
время одним из наиболее эффективных инструментов, позволяющих минимизировать риски
несчастных случаев на производстве, является проведение поведенческого аудита
безопасности.
Поведенческий аудит безопасности (далее – ПАБ) – это анализ действий и поведения
сотрудников в целях выявления потенциальных угроз безопасности и разработки мер по их
предотвращению.
ПАБ основан на глубоком анализе различных аспектов поведения сотрудников: соблюдение
инструкций и правил, осведомленность об опасности и уровне риска, персональный уровень
сознательности и ответственности, мотивация и другие.
Проведение ПАБ на нефтедобывающем предприятии включает следующие шаги:
1. Сбор информации (наблюдение, опросы, интервью, анализ документации);
2. Оценка данных;
3. Разработка рекомендаций;
4. Реализация рекомендаций;
5.Оценка эффективности;
Рассмотрим каждый этап более подробно. Все начинается с процесса сбора
информации: производится наблюдение за работниками, рабочими процессами и
действиями работников с целью выявления нарушений, пренебрежения правилами или
несоблюдения инструкций. Этот этап также включает в себя опросы сотрудников, оценку их
знаний и сознательности, их мотивации и степени участия в процессах обеспечения
безопасности. Более того на данном этапе проводится анализ стандартов, инструкций,
журналов, чтобы оценить насколько сотрудники соответствуют требованиям безопасности.
|
| |
INVESTITSIYA KOMPLEKSI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 332/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INVESTITSIYA KOMPLEKSI - investitsiya faoliyatini ta’minlovchi tashkilotlar, korxonalar va firmalar majmuasi.
INVESTITSIYA LOYIHASI – 1) aniq, puxta o‘ylangan g‘oyaga, maqsadga ega bo‘lgan (shu jumladan kapital qurilish ham), uni amalga oshirish uchun investitsiya qo‘yilishini talab qiladigan xarajat dasturi; 2) I.l. – berilgan vaqt mobaynida aniq maqsad bilan belgilangan vazifalarni bajarish uchun mo‘ljallangan o‘zaro bir-biriga bog‘liq tadbirlar majmuidir.
INVESTITSIYA MUHITI – 1) investitsiyalar jozibadorligi hamda xavf-xatar darajasini belgilab beruvchi ijtimoiy-iqtisodiy, moliyaviy va siyosiy omillar majmui; 2) I.m. – bu mamlakatdagi investitsiya jarayonlariga ta’sir ko‘rsatuvchi iqtisodiy, siyosiy, me’yoriy – huquqiy, ijtimoiy va boshqa shart-sharoitlar majmui; 3) I.m. — kapital qo‘yilmalardan samarali foydalanish imkoniyatlarini oldindan belgilaydigan iqtisodiy, siyosiy, yuridik va ijtimoiy omillar yig‘indisi.
INVESTITSIYA NORMASI – investitsiya hajmining yalpi ichki mahsulotga bo‘lgan nisbati.
INVESTITSIYA PORTFELI — qo‘yilgan maqsadlarga erishish imkonini beruvchi investitsion dastaklar yig‘indisidan iborat.
INVESTITSIYA SERTIFIKATI (nem., fr.) - ma’lum daromad olishga huquq beruvchi qimmatbaho qog‘ozlarning maxsus fondida (investitsiya fondida) hissasi (qatnashish) to‘g‘risida guvohnoma. I.s. qat’iy foizli qimmatbaho qog‘ozlarga ham, aksiyalarga ham o’tkazilmaydi. I.s. bahosi investitsiyaviy fondga kiritilgan aksiyalar va obligatsiyalar talabi o‘zgarishi natijasida o‘zgaradi. Har kuni I.s. baholari fond qiymatini I.s. soniga bo‘lish yo‘li bilan aniqlanadi. I.s. unchalik ko‘p bo‘lmagan birjalarga ruxsat berilgan (masalan, Nyu-York, London, Syurix).
INVESTITSIYA SIYOSATI - 1) investitsiya faoliyatini jonlantirish, iqtisodiyotni yuksaltirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va ijtimoiy muommolarni hal qilish maqsadida iqtisodiy sub`ektlar uchun qulay xo‘jalik yuritish sharoitlarni yaratishga qaratilgan maqsadli tadbirlar majmui; 2) I.s. investitsiya faoliyatini jonlantirish, iqtisodiyotni yuksaltirish, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va ijtimoiy muammolarni hal qilish maqsadida iqtisodiy sub’ektlar uchun qulay xo‘jalik yuritish sharoitlarini yaratishga qaratilgan maqsadli chora-tadbirlar majmui.
|
| |
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti - bet 317

306
=
15.6-chizma
Yalpi talab va yalpi taklif o’rtasidagi muvozanat
═
═
═
Yalpi talab egri chizig’i va yalpi taklif egri chizig’i kesishgan nuqta
umumiqtisodiy muvozanatni ifodalab, bu holatga narxning muvozanatli darajasi
va milliy ishlab chiqarishning muvozanatli real hajmi orqali erishiladi.
Iqtisodiyot doimiy ravishda makroiqtisodiy muvozanat tomon harakat qiladi va
ma’lum darajada bu tenglik ta’minlab turiladi. Biroq, yalpi talab va yalpi taklifga ta’sir
etuvchi omillarning o’zgarib turishi natijasida muvozanat buziladi va iqtisodiyot yangi
muvozanat tomon harakat qiladi.
Yalpi talab va yalpi taklif muvozanati yalpi taklif egri chizig’ining qaysi
kesmasida ro’y berishiga qarab o’ziga xos xususiyat kasb etadi.
Yalpi talab egri chizig’i yalpi taklif egri chizig’ini yotiq kesmada kesib o’tsa,
narx darajasi milliy ishlab chiqarish muvozanatli real hajmining shakllanishiga hech
qanday ta’sir ko’rsatmaydi. Bunda yalpi talab miqdorining o’sishi milliy ishlab
chiqarish real hajmining oshishiga, uning kamayishi esa bu hajmning kamayishiga olib
keladi. Biroq, bu o’zgarishlar iqtisodiyotdagi umumiy narx darajasining o’zgarishisiz
ro’y beradi (15.7-chizma).
YALPI TALAB MIQDORI
Ist
е’mol tovarlari va xizmatlari
Inv
еstitsiya tovarlari va ishchi kuchi
Ijtimoiy nafliligi
(turlari, miqdori va sifati)
Qiymati (miqdor
×narxi)
Ijtimoiy nafliligi
(turlari, miqdori va sifati)
Qiymati (miqdor
×narxi)
Ijtimoiy nafliligi jihatidan
Qiymat jihatidan
Ist
е’mol tovarlari va xizmatlari
Resurslar narxining o’zgarishi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

1. Resurslar narxining o’zgarishi. Resurslar narxi tayyor mahsulot narxidan farq
qilib, yalpi taklifning muhim omili hisoblanadi. Boshqa sharoitlar o’zgarmay qolganda,
resurslar narxining oshishi mahsulot birligiga xarajatlarning ko’payishiga, resurs
narxlarining pasayishi esa xarajatlarning kamayishiga olib keladi. Resurs narxlariga bir
qator omillar ta’sir ko’rsatadi. Resurslar taklifining ko’payishi ular narxini pasaytiradi
va natijada mahsulot birligiga xarajatlar kamayadi. Resurslar taklifining kamayishi esa
qarama-qarshi natijaga olib keladi. Endi alohida resurslar taklifi o’zgarishining yalpi
taklifga ta’sirini qarab chiqamiz.
Yer resurslari taklifi yangi yerlarning ochilishi, sug’orish inshootlarining
qurilishi, yerga ishlov berish texnik imoniyatlarining takomillashuvi tufayli ko’payishi
mumkin. Yer resurslari taklifining ko’payishi yerga bo’lgan sarflarning kamayishiga
olib keladi va shu orqali mahsulot birligiga to’g’ri keladigan xarajatlarni pasaytiradi.
Irrigatsiya qurilmalari shoxobchalarining kengayishi, dehqonchilikning intensiv
usullarini qo’llash tufayli yer resurslarining kamayishi qarama-qarshi natijaga olib
keladi.
Ishchi kuchi resurslari. Korxona xarajatlarining asosiy qismi ishchi va
xizmatchilarga ish haqi to’lash uchun ketadigan xarajatlar hisoblanadi. Boshqa
sharoitlar o’zgarmay qolganda, ish haqining o’zgarishi mahsulot birligiga to’g’ri
keladigan xarajatlar darajasiga sezilarli ta’sir ko’rsatadi. Mavjud ishchi kuchi
resurslarining ko’payishi ish haqining pasayishiga, ularning kamayishi esa ish
haqining oshishiga olib keladi.
Kapital. Agar jamiyat asosiy kapital zaxirasini o’stirib borsa, yalpi taklif o’sish
tamoyiliga ega bo’ladi. Masalan, agar jamiyat o’z daromadining asosiy qismini tejab,
uni investitsion tovarlar sotib olishga yo’naltirsa, yalpi taklif o’sadi. Xuddi shunday
asosiy kapital sifati yaxshilanganda ishlab chiqarish xarajatlari kamayadi va yalpi
304
taklif ko’payadi. Korxona o’zining eski, sifati past bo’lgan qurilmalarini yangi va
ancha takomillashgan qurilmalar bilan almashtirishi bunga misol bo’la oladi. Agar
mamlakat asosiy kapitalining miqdori kamaysa va sifati yomonlashsa, yalpi taklif
qisqaradi.
muvozanatining o’zgarishi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

308
Oraliq kesmada yalpi talabning kengayishi bir vaqtning o’zida milliy ishlab
chiqarish real hajmining ko’payishiga va narx darajasining oshishiga olib keladi (15.9-
chizma).
15.9-chizma
Oraliq kesmada yalpi talab va yalpi taklif
muvozanatining o’zgarishi
P
AS
P
2
P
1
AD
2
AD
1
0 Q
1
Q
2
Q
Chizmadan ko’rinadiki, yalpi talabning AD
1
dan
AD
2
ga o’sishi yalpi taklif egri
chizig’i bo’ylab milliy ishlab chiqarish hajmining Q
1
dan Q
2
ga qadar ko’payishiga olib
kelmoqda. Biroq, bu ko’payish ayni paytda narxlar darajasini ham R
1
dan R
2
ga
oshirmoqda. Bu esa oraliq kesmada iqtisodiyotdagi ishlab chiqarish resurslari asta-
sekin to’la bandlik holatiga o’tayotganligini, qo’shimcha quvvatlarning ishga
tushirilishi tobora o’sib boruvchi xarajatlar orqali amalga oshishini anglatadi. Demak,
yalpi talabning o’sishi yalpi taklifning qaysi kesmasida ro’y berishidan kelib chiqqan
holda narx darajasiga turlicha ta’sir ko’rsatar ekan. Yalpi talabning kamayishi ham
turli kesmalarda turlicha kechadi. Agar yotiq kesmada yalpi talab kamaysa, milliy
ishlab chiqarishning real hajmi kamayib, narx darajasi o’zgarishsiz qoladi. Tik
kesmada narx tushadi, milliy ishlab chiqarish to’liq bandlik darajasida bo’lganligi
sababli, uning real hajmi o’zgarishsiz qoladi. Oraliq kesmada milliy ishlab
chiqarishning real hajmi qisqaradi va narx darajasi pasayadi. Ayni paytda bu yerda
shuni ta’kidlash lozimki, oraliq va tik kesmalarda yalpi talabning qisqarishi vaziyatni
murakkablashtiruvchi omillar ta’sirida birdaniga narxning pasayishiga olib kelmasligi
mumkin. Buning murakkablik tomoni shundan iboratki, tovarlar va resurslar narxi
pasayish tamoyiliga ega bo’lmaydi. Shu sababli ayrim iqtisodchilar bunday tamoyilni
Tadbirkorlik - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 315/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASITadbirkorlik
qobiliyati
. Vaqt o’tishi bilan mamlakatda tadbirkor kishilar soni
ko’payadi va bu yalpi taklifga ta’sir ko’rsatadi. Masalan, keyingi vaqtda
respublikamizda tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishga asosiy e’tiborning qaratilishi
bunday faoliyat bilan shug’ullanishga harakat qiluvchi kishilar sonining ko’payishiga
olib kelishi muqarrar va bu o’z navbatida yalpi taklifni oshiradi.
Import resurslar narxlari. Ch
et ellardan resurslar importi milliy iqtisodiyotda
yalpi taklifning ko’payishiga olib keladi. Import resurslariga narxlarning pasayishi
milliy iqtisodiyotda yalpi taklifni oshiradi, narxning oshishi esa yalpi taklifni
kamaytiradi. Keyingi davrda import resurslarga narxning o’zgarishiga olib kelayotgan
asosiy omillardan biri – valyuta kurslarining o’zgarib turishi hisoblanadi. Bu qanday
ro’y berishini tushunib olish uchun chet el valyutalarining so’mga nisbatan narxi
tushdi, ya’ni so’mning qiymati ko’tarildi, deb faraz qilamiz. Bunda korxonalarga har
bir so’m uchun ko’proq chet el valyutalari olish imkoniyati vujudga kel
a
di va bu
milliy ishlab chiqaruvchilar uchun chet el resurslarining so’mda ifodalangan narxi
tushganligini bildiradi. Bunday sharoitda milliy korxonalar chet el resurslari importini
ko’paytiradi va ishlab chiqarishning mavjud darajasida mahsulot birligiga bo’lgan
xarajatlarni kamaytirishga erishadi. Aksincha, chet el valyutalarining so’mga nisbatan
narxi oshgan taqdirda, ya’ni so’m qadrsizlanganda import resurslari narxlari
ko’tariladi. Natijada bu resurslarning importi kamayadi, mahsulot birligiga xarajatlar
ortadi.
Bozordagi hukmronlik.
Resurslarni yetkazib beruvchilarning bozordagi
hukmronligining susayishi yoki kuchayishi ham resurs narxlariga va yalpi taklifga
ta’sir ko’rsatishi mumkin. Bozordagi hukmronlik – narxlarni raqobat mavjud bo’lgan
sharoitdagidan ancha yuqori o’rnatish imkoniyatidir. Keyingi 20 yil davomida OPEK
mamlakatlari bozor monopoliyasining vujudga kelishi va halokatga uchrashi buning
ishonchli misoli bo’lib xizmat qilishi mumkin. 70-yillarda OPEK mamlakatlari neft
narxini o’n martalab oshirishga erishdi, bu mahsulot birligiga xarajatlarni keskin
ko’paytirdi. 80-yil o’rtalarida OPEK mamlakatlarining bozordagi hukmronligining
sezilarli susayishi, aksincha ishlab chiqarish qiymatining kamayishiga olib keldi.
|
| |
Cholg`uchilik, raqs harakatlari, ijodkorlik

Cholg`uchilik, raqs harakatlari, ijodkorlik
Chapak, doirachalar, qoshiq, shiqildoq va qayroqchalarda chalib, kuyga ritmik jo`r bo`lish («Chamanda gul», «Yallama yorim», «Olmani otdim»).
Raqs tushish . Musiqaga qadam tashlash («Marsh»).
O`rganilgan asar («Fil») badiiy qiyofasi (obrazi) ni tasvirlash . Sinf konserti.
4-CHORAK (8 soat)
Mavzu: «Xushnavo milliy cholg`ularimiz».
Musiqa tinglash
1. «Chamanda gul». O`zbek xalq kuyi (Cholg`u ansambli).
2. «Raqs» F.Nazarov musiqasi.
3. «Kakligim» N.Norxo`jaev musiqasi.
4. «Gulbahor» O`zbek xalq kuyi (nay).
5. «Choriy chambar» O`zbek xalq kuyi.
6. «Olma atirjon» O`zbek xalq kuyi.
7. «Gulyoraxon» O`zbek xalq kuyi. (tanbur).
8. «Gulyoraxon» O`zbek xalq kuyi. (dutor va tanbur).
9. «Chitti gul» O`zbek xalq kuyi.
Jamoa bo`lib kuylash
1. «Kapalak» P.Mo`min she`ri, D.Omonullaeva musiqasi.
2. «Kakligim» N.Orifjonov she`ri, N.Norxo`jaev musiqasi.
3. «Quvnoqlar qo`shig`i» P.Mo`min she`ri, N.Norxo`jaev musiqasi.
4. «Bolalar va g`ozlar» M.Qo`shoqov she`ri, J.Najmidinov musiqasi.
Musiqa savodi
Yetti tovush nomi, ularning ketma-ketligini bilish. Tovushlar baland-pastligini zinachalar ifodasida tasvirlash, uni Do-major tovush qatorida kuylab ifodalash. Shoir, bastakor va kuy-qo`shiq farqini bilish.
|
INDEKSATSIYA QILINGAN FOIZ STAVKASI

|
INDEKSATSIYA QILINGAN FOIZ STAVKASI
|
bet | 308/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INDEKSATSIYA QILINGAN FOIZ STAVKASI – qiymatiga inflyatsiya darajasini qo‘shib hisoblash orqali belgilangan qiymati aniklangan foiz stavkasi.
INDEKSATSIYA QILINGAN OBLIGATSIYA – qiymatiga inflyatsiya darajasini qo‘shib hisoblash orqali belgilangan qiymati aniqlangan obligatsiya.
INDEKSATSIYA QILINGAN QARZ - qiymatiga inflyatsiya darajasini qo‘shib hisoblash orqali belgilangan qiymati aniqlangan qarz.
INDEKSATSIYA QILINGAN ZAYOM - qiymatiga inflyatsiya darajasini qo‘shib hisoblash orqali belgilangan qiymati aniqlangan zayom.
INDEKSATSIYALASH – bu inflyatsiya sur’atini, ya’ni narx oshishini hisobga olib, pul daromadlarini ko‘paytirib borishidir.
INDEMNITET — zararning o‘rnini qoplash.
INDENT (ing.) — savdo komissiyasi shartnoma turi bo‘lib, bunda komitent uchun tovarlar shartnomasida ko‘zda tutilgan va komitent ko‘rsatmasi bo‘yicha ularni belgilangan mamlakatga jo‘natish uchun xarid qilish komissioner vazifasiga kiradi.
INDENT-AGENT (ing.) — oldi-sotdi bo‘yicha agent, tovarlarni sotish bo‘yicha chet elda komission asosda operatsiyalarni boshqaruvchi.
INDENTURA — aksiyadorlik jamiyati va obligatsiyalar egalari vasiysi o‘rtasida ularning manfaatlarini himoya qilish kimning vazifasi ekanligi haqida tuziladigan shartnoma. Unda obligatsiyalar yoki qarz majburiyatlari sohiblarining aksiyadorlik jamiyatiga nisbatan huquqlari belgilanadi.
INDIVIDUAL ISH VAQTI – biror-bir turdagi tovarni ishlab chiqarish uchun alohida ishlab chiqaruvchining sarf qilgan vaqti tushuniladi.
INDIVIDUAL MEHNAT MULKI — xususiy mulkning ma’lum bir turi bo‘lib, uning eng muhim xususiyatlaridan biri — mulkdor va ishlovchi — bitta shaxs bo‘ladi. Individual mehnat mulkiga asoslangan ishlab chiqarish bozorda ishlab chiqarilgan tovarlarni va xizmatlarni oldi-sotdi orqali iste’molni qondirish maqsadida yuritiladi. Individual mehnat mulkiga asoslangan korxonalar faoliyati O‘zbekiston Respublikasining “Mulk to‘g‘risida”gi qonuni bilan himoya qilinadi.
|
| |
Jamoa bo`lib kuylash - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Jamoa bo`lib kuylash
1. «Diloromning qo`shig`i» I.Donish she`ri, D.Omonullaeva musiqasi.
2. «Nevaralar qo`shig`i» S.Barnoev she`ri, N.Norxo`jaev musiqasi
3. «Etikcham» Qambar Ota she`ri, D.Omonullaeva musiqasi.
4. «Gullola» I.Akbarov musiqasi.
5. «Binafsha» A.Rahmatova she`ri, G`.Qodirov musiqasi.
6. «Childirma» P.Mo`min she`ri, D.Omonullaeva musiqasi
7. «Chitti gul» O`zbek xalq qo`shig`i.
8. «Ro`molcha» P.Mo`min she`ri, D.Omonullaeva musiqasi
Musiqa savodi
Musiqa asboblari bilan tanishish (fortepiano, doira, rubob, nog`ora, karnay).Takt chizig`i.
|
) boy va qashshoq mamlakatlar o’rtasidagi farqning kuchayishi

484
bo’lsa, eng kambag’al chorak qismi esa bu ko’rsatkichning 3 baravar o’sishiga
erishgan xolos.
BMTning oziq-ovqat va qishloq xo’jaligi tashkiloti ma’lumotlariga ko’ra, hozirgi
davrda jahonda ochlikka mahkum kishilar soni 500 mln.ga yetadi,
ularning deyarli
yarmi ochlik va to’yib ovqatmaslik hamda buning oqibatida kelib chiquvchi turli
kasalliklar natijasida o’limga mahkumdirlar. 1 mlrd.dan ortiq kishilar yetarli darajada
ovqatlanmaslik muammosiga duch kelmoqdalar.
Shuningdek, «yashirin ochlik» –
sifatli va to’liq ovqatlanmaslik ham keng tarqalgan.
Shunga qaramay, fan va texnikaning zamonaviy darajasi oziq-ovqat mahsulotlari
ishlab chiqarishni ahamiyatli darajada ko’paytirish imkonini berib,
u nafaqat hozir,
balki kelgusida yashashi mumkin bo’lgan barcha aholining oziq-ovqat mahsulotlariga
bo’lgan ehtiyojlarini qondira oladi.
3) ekologik halokat tahdidlarining kuchayib borishi.
Insoniyat taraqqiyotining butun tarixi davomida xo’jalik faoliyatining tabiatga
ta’siri u qadar ahamiyatli bo’lmay, tabiat o’zining
ekologik muvozanatini qayta
tiklashga qodir bo’lib kelgan. Biroq, hozirga kelib, atrof-muhitga ko’rsatilayotgan
ta’sir shunchalik kuchayib ketdiki, natijada tabiat o’zini-o’zi qayta tiklash qobiliyatini
yo’qotib bormoqda. Hisob-kitoblarga ko’ra, keyingi 200 yil ichida yer yuzidagi 900
mingga yaqin turdagi o’simlik va hayvonlar qirilib ketgan.
Foydali qazilmalarning ba’zi bir qayta tiklanmas
zaxiralari tugab bormoqda,
o’rmon materiallari resurslari va xomashyoning boshqa turlari qayta tiklanib
ulgurmayapti. yer yuzidagi iqlimning o’zgarishi,
ozon qatlamining siyraklashuvi,
boshqa halokatli jarayonlarning kuchayishi sivilizatsiyaga jiddiy tahdid solmoqda.
Ishlab chiqarishning tabiiy muhitga salbiy ta’sirining oldini olish maqsadida
tozalash qurilmalari va boshqa ekologik himoya vositalarini
barpo etish uchun yirik
kapital qo’yilmalar talab etiladi. Global ekologik muammolarni hal etish uchun butun
dunyo mamlakatlari va xalqlarining kuchlarini birlashtirish lozim bo’ladi.
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 382
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
Uchinchi-to‘rtinchi oylar: Tanlab olingan guruxlardagi professor-o‘qituvchilar, kasb-xunar
kolleji o‘qituvchilari va talabalariga ta’lim berish jarayonida doimiy yangilanib turuvchi axborot
va ma’lumotlarni o‘zlashtirish imkoninini yaratish maqsadida ularning mashg‘ulot davomidagi
interaktiv usullardan foydalanish samaradorligi tahlil qilinadi, bilimlarni iloji boricha ko‘rgazmali
va real hayotga yaqin qilib taqdim qilish bir tomondan chizma chizishning tushunarligini va ta’lim
jarayonida audio–vizual vositalardan foydalanishni talab qilsa, ikkinchi tomondan, u bevosita ish
holatida va real ob’ektlarda o‘qitishni rejalashtiradi.
Beshinchi-oltinchi oylar: To‘plangan ma’lumotlar asosida ko‘rgazmali vositalar (plakatlar)
tayyorlanadi. Chizmachilik va muxandislik grafikasi fani bo‘yicha ta’lim berishning interaktiv
uslublarini yoritib beruvchi ta’limiy tadbirlar, seminar – treninglar tashkil qilinadi. Olingan
tasvirlar video shaklida tayyorlanib institut va kasb-xunar kollejlari lokal tarmog‘iga ulanadi,
maxsus internet saxifa ochiladi.
Yettinchi-sakkizinchi oylar: Qo‘lga kiritilgan natijalar kasb-xunar kollejlari qoshida tashkil
qilingan “O‘quv – amaliy Markaz”da o‘zlari to‘plagan ma’lumotlarni video materiallardan
foydalanib interfaol usullar yordamida dars jarayoniga tadbiq qiladilar. Chizmachilik va
muxandislik grafikasi fanini o‘qitishda interaktiv usullarni keng qo‘llashga oid qo‘llanmalar
tayyorlanadi.
Jarayon texnologiyasi va zarur materiallar. Tavsiya qilinayotgan o‘qitish uslubiyotini
amalga oshirish uchun loyiha tayyorlangan Jizzax Politexnika institutida barcha zaruriy ashyolar
(kompyuter, lokal tarmoq va boshqa texnik vositalar) mavjud. Mazkur texnik vositalardan
foydalanib, bajarilishi rejalashtirilayotgan ta’limiy ishlarni tasvirga tushirish uchun raqamli
fotoapparat, lineyka, formatlar, qalamlar, serkullar, qog‘ozlar va markerlar kerak bo‘ladi.
Kutilayotgan natijalar. Mavzuda tavsiya qilinayotgan ta’limiy tadbirlar amalga
oshirilgandan so‘ng ushbu interaktiv uslublarni o‘zlashtirgan o‘qituvchilar va talabalar
chizmachilik va muxandislik grafikasi fani bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini amalga oshirish,
amaliy qo‘llanmalar, yangi o‘quv-metodik adabiyotlar tayyorlash bo‘yicha ko‘nikmalarga ega
bo‘ladilar.
|
| |
INVESTITSIYA FONDINING DAROMADLARI

|
INVESTITSIYA FONDINING DAROMADLARI
|
bet | 331/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INVESTITSIYA FONDINING DAROMADLARI — quyidagilardan tashkil topadi: qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha dividendlar va foiz daromadlari; qimmatli qog‘ozlar bilan bog‘liq amallarni bajarish asosida olingan daromad. Investitsiya fondining daromadi (soliqlardan va majburiy to‘lovlardan, boshqaruvchi va depozitariyning xizmat haqlaridan qolgan qismi) faqat uning ustav fondini ko‘paytirish va aksiyadorlarga dividend to‘lash uchun sarflanadi.
INVESTITSIYA HAMKORLIGI — xalqaro munosabatlar ko‘rinishi bo‘lib, uning maqsadi resurslarni ratsional taqsimlash, xalqaro mehnat taqsimotida ustun darajada ishtirok etishdan foydalanish, ijtimoiy ishlab chiqarish texnologiya tuzilmasini yangilash hisobidan iqtisodiyotda davlatlar tomonidan eng yuqori natijalarga erishishdan iborat. I.h. tushunchasi ikki ma’noda qo‘llaniladi: keng ma’noda — bunda u investitsiyalarning uchta turini ham o‘z ichiga oladi; tor ma’noda — bunda investitsiya xillaridan faqat bittasi ko‘zda tutiladi.
INVESTITSIYA INSTITUTI (nem., lot.) — o‘z faoliyatini asosiy faoliyat sifatida qimmatli qog‘ozlar bilan amalga oshiradigan O‘zbekiston Respublikasi qonuniga mos ravishda tuzilgan huquqiy shaxs.
INVESTITSIYA KOMPANIYASI (nem., fr.) — o‘z qimmatbaho qog‘ozlari emissiyasi orqali xususiy investor pul mablag‘larini to‘lovchi va ularni o‘z mamlakati hamda chet el korxonalari va obligatsiyasiga joylashtiruvchi turli xil moliya- kredit institutlari. I.k. kapital bozorida investitsiya investorlari sifatida chiqadi. Investitsiya banklariga o‘xshash ular ham qarzdor va individual investor o‘rtasida oralik holatni egallaydi, ammo individual investorning manfaatini ifodalaydi. Xolding kompaniyadan farq qilib I. k. korporatsiyalar faoliyati ustidan nazoratni amalga oshirmaydi. Passivlarni tashkil etish metodiga bog‘liq holda I.k. ikkita asosiy guruhga bo‘linadi: 1) “yopiq xili”, bu qayd etilgan Aksioner kapital bo‘lib, ularning aksiyalari bozorda kotirovka qilinmaydi va kompaniyani tugatish paytiga qadar qoplanmaydi; 2) “ochiq xili”, bu doimo o‘zgarib turuvchi kapitalga ega, ya’ni ularning aksiyalari I.k. aktivlari joriy bozor qiymatiga muvofiq baholar bo‘yicha kompaniyaning o‘zi tomonidan erkin sotiladi va sotib olinadi.
|
| |
xrapovik samarasi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

309
15.10-chizma
Xrapovik samarasi
P
AS
P
2
e c
a b
P
1
AD
2
AD
1
0 Q
3
Q
1
Q
2
Q
Chizmadan ko’rinadiki, yalpi talab AD
1
dan AD
2
ga oshganda, muvozanat holati a
dan s ga ko’chadi, ishlab chiqarish hajmi Q
1
dan Q
2
ga ko’payib, narx ham P
1
dan P
2
darajaga qadar o’sadi. Biroq, yalpi talab o’zining dastlabki holatiga qaytsa, endi narx
pasaymaydi, balki muvozanat yangi ye holatiga ko’chib, ishlab chiqarish hajmi
o’zining dastlabki Q
1
darajasidan ham pasayib, Q
3
darajasiga qadar tushib ketadi.
Shu o’rinda nima uchun narx pasayish tamoyiliga ega emas, degan savolga aniq
javob berish qiyin bo’lsada, uning ayrim sabablarini ko’rsatish mumkin.
Birinchidan, korxona umumiy xarajatlarining asosiy qismini (70-75 foiz) ish haqi
tashkil qilib, u qisqa davr ichida pasayish tamoyiliga ega bo’lmaydi. Chunki
ishchilarning asosiy qismi shartnoma (kasaba uyushmalar orqali) bo’yicha ishlab,
shartnoma muddati tugagunga qadar ish haqini pasaytirish taqiqlanadi. Shuningdek,
tadbirkorlarning o’zlari ham ish haqi darajasini pasaytirishni xohlamasliklari mumkin.
Buning ikkita sababi bor. Bir tomondan, ancha past ish haqi ishchilarning mehnat
unumdorligiga salbiy ta’sir ko’rsatishi mumkin. Shu bilan birga, ish haqining past
darajasi mahsulot birligiga mehnat sarflarini kamaytirsa, mehnat unumdorligining past
darajasi esa mehnat sarflarini oshiradi. Agar ular ish haqini pasaytirishga qaror
qilsalar, malakali ishchi kuchidan ajrab qolishlari mumkin.
Ikkinchidan, juda ko’pchilik korxonalar yetarli darajada monopol mavqega ega
bo’ladi va bu ularga talab kamayganda ham narxning pasayishiga qarshi turish
imkonini beradi.
Ishlab chiqarilgan va sotib olingan mahsulot real hajmi teng bo’lganda,
iqtisodiyotda muvozanatlikka erishiladi.
O’zbekistondagi yalpi talab va yalpi taklifning o’lchamlarini quyidagi jadval
ma’lumotlari orqali ifodalash mumkin (15.1-jadval).
Iste’mol sarflari – bu aholi joriy

315
Birinchidan,
daromadlarning qandaydir qismini jamg’armaga qo’yish oqibatida u
tovarlarda bo’lgan talabda o’z aksini topmaydi. Jamg’arma, yuqorida ta’kidlanganidek,
daromadlarning ma’lum bir qismini iste’mol qilishdan chegirib qo’yishni bildirib,
natijada iste’mol sarflari hajmi barcha ishlab chiqarilgan mahsulot va xizmatlarni sotib
olish uchun yetarli bo’lmay qoladi. Aholi daromadining jamg’arilgan qismi o’zining
xususiy talabini vujudga keltirmaydi. Buning natijasida sotilmay qolgan tovarlarning
ko’payishi, ishlab chiqarishning qisqarishi, ishsizlik va daromadlarning pasayishi ro’y
berishi mumkin.
Ikkinchidan,
jamg’arma talabning yetishmasligiga olib kelmasligi ham mumkin,
chunki jamg’arilgan mablag’lar tadbirkorlar tomonidan investitsion maqsadlarda
ishlatiladi. Bu jamg’arma keltirib chiqaradigan iste’mol sarflaridagi har qanday
yetishmaslikni to’ldiradi.
Uchinchidan,
korxonalar ham o’zining barcha mahsulotini pirovard
iste’molchilarga sotishni ko’zda tutmaydi, balki uning bir qismidan o’z ishlab
chiqarishida foydalanishi mumkin. Shunday qilib, agar tadbirkorlar aholining
jamg’armalariga teng miqdordagi mablag’larni investitsiyalarga qo’yishni ko’zda
tutsa, ishlab chiqarish darajasi doimiy bo’lib qoladi.
Iste’mol va jamg’arma darajasini aniqlab beruvchi asosiy omil milliy
daromadning hajmi va uning o’zgarishi hisoblanadi. Uning yalpi ichki mahsulotdan
amortizatsiya ajratmalari hamda biznesga egri soliqlarni chegirib tashlash orqali
aniqlanishi 14-mavzuda aytilgan edi. Lekin milliy daromad tarkibida to’g’ri soliqlar
ham mavjud bo’ladi. Shu sababli soliqlar to’langandan keyin
Mahsulotning namligi va uchuvchan moddalar miqdorini aniqlash

Mahsulotning namligi va uchuvchan moddalar miqdorini aniqlash. a) Quritilgan va massasi (0,0002 g aniqlikgacha) tortilgan byuksga 10 g atrofida mahsulotning aniq tortmasi solinadi va 100-1050 S haroratda doimiy massagacha quritiladi, so‘ng eksikatorda 30 daqiqa sovitilib, tortiladi. Aniq tortma doimiy massagacha quritildi deb hisoblanadi agar ikkita ohirgi 30 daqiqada bir ketma-ketlikda tortilgan namuna massasining farqi 0,001 g dan oshmasa. Hisoblash quyidagi tenglama bo‘yicha amalga oshiriladi:
Bu erda X – namlik yoki uchuvchan modda miqdori, %;
a – byuksga solingan tortmani qurigunicha bo‘lgan massasi, g;
b – byuksga solingan tortmani quriganidan keyingi massasi, g.
b) doimiy massaga etgunicha quritilgan qum bilan byuksning 1/3 hajmi to‘ldiriladi va aralashtirish uchun shisha tayoqcha bilan birga 0,0002 g aniqlikgacha tortiladi. Byuksga 2-5 g mahsulot namunasi ham solinib, shu aniqlkda tortiladi. SHisha tayoqcha bilan byuksdagi mahsulot namunasi va quritilgan qum yaxshilab aralashtiriladi va harorati 100-1050 S haroratdagi quritgich javoniga qo‘yib doimiy massagacha quritiladi. Namuna doimiy massagacha quritildi deb hisoblanadi, agar ohirgi ikkita 30 daqiqa oralig‘idagi quritish natijalari 0,001 g dan oshmagan bo‘lsa. Mahsulot tarkibidagi namlik miqdori yuqorigida keltirilgan tenglama bo‘yicha hisoblanadi:
Bu erda X – namlik yoki uchuvchan modda miqdori, %;
a – byuksga solingan tortma, qum va shisha tayoqchaning qurigunicha bo‘lgan massasi, g;
b – byuksdagilarni quriganidan keyingi massasi, g.
|
INSON TARAQQIYOTI UCHUN AJRATILGAN XARAJATLAR ULUSHI

|
INSON TARAQQIYOTI UCHUN AJRATILGAN XARAJATLAR ULUSHI
|
bet | 318/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INSON TARAQQIYOTI UCHUN AJRATILGAN XARAJATLAR ULUSHI — bu milliy daromaddan inson rivojlanishining ustuvor yo‘nalishlarini amalga oshirish uchun ajratiladigan xarajatlarning foizidir.
INSONIY KAPITAL (INSON RESURSLARI) — Odamlar va ularning iqtisodiy ishlab chiqarish qobiliyati. Ma’lumotlilik, jismoniy tayyorgarlik va sog‘liqni saqlash inson resurslarini ortishiga ko‘maklashishi mumkin.
INSONIY KAPITALGA INVESTITSIYALAR — ishchilarning mehnat unumdorligini oshirish uchun (ularning malakalarini oshirish va qobiliyatlarini rivojlantirish orqali) qilingan har qanday chora: maorif, ishchilar salomatligini yaxshilash yoki ish kuchining harakatchanligini oshirishga ketgan sarflar.
INSPEKTSIYA (lot.) — boshqaruvning ayrim tarmoqlarida o‘rnatilgan va ayrim ma’muriy huquqlar bilan nazorat funksiyalarini birlashtiruvchi qoidalarni bajarishni kuzatishga qaratilgan davlat boshqaruv organlarining maxsus turi. I. vazifasiga nafaqat ijroni tekshirish, balki o‘z joyida kamchiliklarni tuzatishga qaratilgan choralar qabul qilish ham kiradi.
INSTANTSIYA (lot.) — bitta tuzilmaning oliy va quyi muassasalariga nisbatan ma’lum muassasa joylashgan pog‘onani belgilovchi ma’muriy va sud huquqi termini.
INSTINKTIV (FIZIOLOGIK) EHTIYOJ - faunaga xos bo‘lgan xususiyat. Hayvonot olamida, odamlarda ham, insonlardan farqli ravishda (ovqatlanish, yashash makoniga ega bo‘lish, nasl qoldirish, bolalarini yashashga o‘rgatish va hokazo) aql tufayli emas, balki instink tufayli paydo bo‘lgan zaruriyat.
INSTITUT (lot.) — 1. Ma’lum ijtimoiy munosabatlar doirasi bo‘yicha huquqiy me’yorlar majmuasi (masalan, nikoh I.); 2. Har xil ixtisoslashtirilgan o‘quv va ilmiy- tadqiqot muassasalari nomi.
INSTITUTSION INVESTOR (lot. ing.) — asosiy maqsadi o‘z mablag‘lari yoki boshqa kompaniyalar mablag‘larini investrlash hisoblangan tashkilot. Nafaqa fondlari, investitsiya kompaniyalari, sug‘urta kompaniyalari, banklarni o‘z ichiga oladi.
INSTITUTSION REKLAMA (lot.) — harakat maqsadi mahsulot yoki xizmatni sotish emas, balki korporatsiya obrazini yaxshilash bo‘lganda foydalaniladi.
|
| |
INKASSATOR - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 313/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INKASSATOR – 1) asosan muassasalardan tashqarida yurib pul yig‘ish va pul to‘lashga vakil qilingan mansabdor shaxs; 2) I. (ital.) — pullarni bankka topshirish uchun tashkilotlar, korxonalar va h.k. pullarni qabul qilishni amalga oshiruvchi vazifador shaxs.
INKASSIROVAT - (inkasso ishlarini olib bormoq) (ital.) — bank to‘lashga hujjatlar ko‘rsatadi va o‘z mijozlari nomidan to‘lashga mo‘ljallangan pul qarzini oladi.
INKASSATSIYA — turli to‘lov xizmatlari asosida bankdan naqd pul olish.
INKOTERMS (lot.) – 1) xalqaro savdo palatasi tomonidan jahon tijorat tajribasini umumlashtirish asosida nashr etgan savdo atamalarini sharxlash yuzasidan xalqaro qoidalar; 2) I. — jahon tijorat amaliyotini umumlashtirish asosida xalqaro savdo palatasi tomonidan nashr qilingan savdo terminlarini izohlash bo`yicha xalqaro qoidalar.
INKORPORATSIYA (lot.) — 1. Umumiy huquqiy mamlakatlardagi (asosan, AQShda) yuridik shaxs sifatidagi (korporatsiya) jamiyat yoki muassasa ro‘yxati. Bunday ro‘yxat maxsus hujjat-inkorporatsiya sertifikat berish bilan yakunlanadi; 2. O‘z tarkibiga kiritish, qo‘shilish.
INKORPORATSIYA SERTIFIKATI (lot., fr.) - kompaniyaning yuridik shaxs sifatida ro‘yxat qilish to‘g‘risida guvohlik. I. s. ro‘yxat qilish to‘g‘risida guvohlik. I. s. ro‘yxat qilish chet el kompaniyasi filiali ochilgan holatda talab etiladi.
“INAUDIT” UCHYOT — moliya faoliyati sohasida tahlil va konsultatsiya bo‘yicha mamlakat moliya tuzilmasidagi xo‘jalik hisobi aksioner jamiyati. Qo‘shma korxonalar va tashkilotlar hisobi va moliyaviy hisoboti ustidan nazoratni amalga oshirish, tegishli masalalar bo‘yicha konsultatsiyalar, auditorlik xizmatlari ko‘rsatish I. vazifalari hisoblanadi.
INAUGURATSIYA (lot.) — davlat boshlig‘ining tantanali ravishda vazifani ado etishga kirishishi.
INOREKLAMA — mutaxassislar bilan ta’minlash bo‘yicha va hozirgi zamon chet el texnologiyasi hamda tovarlar, litsenziyalar, xizmatlar savdosi eng aktual yo‘nalishlari bo‘yicha ixtisoslashtirilgan tashqi savdo reklama firmasi matbuotda xorijiy firmalar reklama axborotini nashr etadi, xorijiy firmalar buyurtmasiga ko‘ra tashkilotlar nomiga reklama, texnika rejalari, bukletlar va varaqalarni bevosita pochta kanallari bo‘yicha yuboradi, tashqi va ichki reklama vositalaridan keng ko‘lamda foydalanadi.
|
| |
Sochiluvchan va surtma - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Sochiluvchan va surtma holidagi mahsulotlar va etalon namunalari hidini organoleptik usulda aniqlash uchun 1-2 mm qalinlikda alohida shisha plastinkalarga surtiladi va hidlab ko‘riladi.
Izoh. Mahsudot va etalon namunalarni hidini o‘rganish uchun 0,2 ml dan o‘lchami 2x5 sm li dokaga surtib, so‘ng aniqlash ham mumkin.
Quruq ignabargli hidga ega preparatlarning hidini o‘rganish uchun 1,5 g quruq preparat 300 S haroratdagi 1000 ml suvda eritilganida aniq ignabargli ekstrakt hidi sezilishi lozim.
Sochiluvchan mahsulotda vodorod pH ko‘rsatkichini aniqlash. Sochiluvchan moddalarning suvli yoki spirtli eritmalarida muhit pH ni aniqlash uchun eritmaga fenolftalein yoki metiloranj indikatorlarini tomizish, shuningdek Davlat Farmakoeyasining XI-nashri, 1 jildida keltirilgan potensiometrik usuldan foydalanish mumkin.
Indikatorlar mahsulot eritmasiga qo‘shilganida pushti rang hosil bo‘lmasa yoki rang hosil bo‘lmaganda boshqa tajribalarda mahsulot eritmasiga indikator qo‘shib, uni 0,1 M ishqor (fenolftalen uchun) yoki 0,1 M kislota (indikator metiloranj) eritmalari bilan titrlansa, neytrallashga sarf bo‘ladigan titrli eritmaning hajmi 1-2 tomchidan oshmasligi kerak.
Namuna olish tartibi:
a) 5,0 g atrofidagi 0,01 g gacha aniqlikda tortilgan mahsulot tortmasi teskari sovitgich bilan ta’minlangan konussimon kolbaga solinadi, namuna ustiga 25 ml dastalb neytrallangan 96% li etil spirti solinadi va eritma 10 daqiqa suv hammomida qaynatiladi va alohida tajribalarda yuqorida keltirilgan indikatorlar qo‘shiladi.
b) 5,0 g atrofidagi 0,01 g gacha aniqlikda tortilgan mahsulot tortmasi teskari sovitgich bilan ta’minlangan konussimon kolbaga solinadi, namuna ustiga 25 ml tozalangan suv quyiladi va eritma 10 daqiqa suv hammomida qaynatiladi va sovitib, filtrlanadi. Filtratlar ikki qismga bo‘linib, alohida tajribalarda ajratilgan namuna eritmasining qismlarida yuqorida keltirilgan indikatorlar qo‘shiladi.
Izoh. 1. Xushbo‘y glitserinda aniqlash mahsulotning o‘zida bajariladi.
2. Natriy tetraborat glitserin eritmasida kislotali muhit hosil qilishini esda tutish lozim.
|
Mahsulotning hidini aniqlash - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori...

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 357/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
Mahsulotning hidini aniqlash. Kosmetika mahsulotlarning hidini aniqlash uchun organoleptik usuldan foydalanadilar: tayyor mahsulot tasdiqlangan retseptura bo‘yicha tayyorlangan etalon namuna bilan solishtiriladi.
Suyuq mahsulotlarning hidi organoleptik usulda aniqlash uchun qalin qog‘ozdan to‘rt burchak shaklda qirqib olinadi (10x160 mm), ushbu qog‘ozning 1/3 qismi mahsulotga botirib olinadi, so‘ng qog‘oz burun oldida bir necha marta silkitiladi.
Suyuq ignabargli hidga ega mahsulotlarning hidini aniqlash. Ignabargli ekstrakt qarag‘ay ekstraktidan farqli xushbo‘y moddalarni spirtli eritmasi bo‘lib, uni tayyorlash uchun 1 ml ekstrakt 25 ml 90-95% spirtda eritiladi, so‘ng hosil bo‘lgan eritmaning 1 ml 400 ml suv bilan aralashtiriladi. 300 S haroratdagi eritmada aniq ravishda ignobargli ekstrakt hidi sezilishi lozim (“Lesnaya voda”).
|
| |
LABORATORIYA ISHI - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

LABORATORIYA ISHI
I. Quyidagi keltirilgan suyuq kosmetik vositalarini texnologiyasini asoslash:
1. Xusnbuzarli teriga mo‘ljallangan fitoloson
Tarkib:Tirnoqgul gullari tindirmasi 10 ml
Glitserin 10,0
Etil spirti 96% 20 ml
Natriy tetraborat 1,0
Tozalangan suv 90 ml
2. Suyuq shampun:
Sovun eritmasi 20% 40,0 g
Moychechak damlamasi 10% 40,0 g
Etilspirti 90% 5,0 g
Glitserin 5,0 g
II.Kosmetik sutlar umumiy texnologiyasi
Texnologiya 2 bosqichdan iborat:
1 – birlamchi yoki emulsiya asosini tayyorlash
2 – birlamchi emulsiyani suyultirish.
100 g emulsiya uchun 10 g moy olib, unga nisbatan emulgator jadval bo‘yicha olinadi va shu olingan moy bilan emulgatorning yig‘indisini yarmicha suv solinadi va aralashtiriladi. Bunda o‘ziga xos tovush chiqib, so‘ng suv bilan suyultiriladi. Misollar:
Antiseptik sut tarkibi:
Tarkib: Vazelin 270,0
Setil spirti 30,0
SHaftoli moyi 50,0
Atirgul suvi 120 ml
Texnologiya: suv hammomida setil spirti vazelinda eritilgach, shaftoli moyi bilan aralashtiriladi. CHinni havonchaga o‘tkazib, bir oz sovutiladi. Aralashmaga oz-ozdan atirgul suvi qo‘shib, mo‘‘tadil eritma hosil qilinadi.
|