nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Analitik o’rtachalar - Toshkent moliya instituti statistika

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 38/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Analitik o’rtachalar
Statistik kuzatish ma’lumotlarini jamlash, guruhlarga ajratish, mutlaq va nisbiy miqdorlarni aniqlash jarayonida juda katta va boy faktlarga ega bo’lamiz. Ularni qayta ishlashda o’rganilayotgan hodisalarning xususiyatlariga qarab qator vazifalar paydo bo’ladi va ularni echish uchun o’rtachalar zarur. Matematik statistika darajali o’rtachadan turli xil o’rtachalarni chiqaradi:
x
z=1 - o’rtacha arifmetik; z=0 - o’rtacha geometrik; z=-1 - o’rtacha garmonik;
z=2 - o’rtacha kvadratik formula.
Qayisi bir formulani qachon qo’llash kerak? Bu juda muhim masala. Birinchi shart ko’r-ko’rona qo’llash butunlay noto’g’ri. Shuni esda tutish kerakki, berilgan ma’lumotlarni qandayligidan qat’iy nazar, ularni mantiqiy tahlil qilish kerak va shundan keyin o’rtachaning bironta shaklini qo’llab, uni umumlashtirish, ya’ni o’rtachasini hisoblash mumkin. Masalan, qanday ma’lumot mavjudligidan qat’iy nazar mantiq bo’yicha bitta aktsiyadorga to’g’ri keladigan aktsiyalar soni yoki o’rtacha ish haqini hisoblash uchun chiqarilgan aktsiyalar soni aktsiyadorlar soniga, ish haqi fondi esa ishchilar soniga bo’linadi. Boshqa yo’li yo’q va bo’lishi ham mumkin emas.
Quyidagi tushuncha va ishoralarni kiritaylik: o’rtacha hisoblanadigan belgi o’rtalashtirilayotgan belgi deyiladi va х bilan ishoralanadi; o’rtalashtirilayotgan birliklarning har biri variantlar deyiladi va x1;x2;x3; . . . xn bilan ishoralanadi; individual belgilarning qaytarilishi (takrorlanishi) chastota deyiladi va f harfi bilan
ishoralanadi.
O’rtacha arifmetik - o’rtachaning eng ko’p tarqalgan, sodda va amaliyotda keng qo’llaniladigan turidir. U o’z navbatida oddiy va tortilgan ko’rinishda bo’ladi.
Oddiy arifmetik o’rtacha variantlar (x) bir yoki teng marta takrorlangan paytda qo’llaniladi. Masalan, do’konda 5 ta sotuvchi ishlaydi va quyidagicha mehnat haqi oladi (ming so’m): 20, 25, 30, 32, 36. O’rtacha mehnat haqini hisoblash uchun variantlarni (x1=20; x2=25; x3=30; x4=32; x5=36) qo’shib, olingan natijani ishlovchilar soniga bo’lamiz (f).
x x1 х2 х3 ... хn
f
x
f
x 20000 25000 30000 32000 36000 143000 28600 сум
5 5
|
| |
–2023–yillarda sinov tariqasida - Termiz davlat universiteti Iqtisodiyot va turizm fakulteti Iqtisodiyot

bo‘yicha xizmatlarni yo‘lga qo‘yish va zamonaviy laboratoriyalarni barpo etish uchun
yerdan foydalanuvchi (jumladan, klaster)larga Davlat byudjeti mablag‘lari hisobidan
har bir gektar maydonga 1 million so‘mdan subsidiya ajratiladi;
paxta maydonlarida tuproq unumdorligi va hosildorlikni oshirganlik uchun soliq
imtiyozlari tuproq bonitirovkasi tahlili natijalari bo‘yicha tuproq unumdorligi oshgan
yerdan foydalanuvchilarga tatbiq etiladi;
yer solig‘i bo‘yicha imtiyozlar 3 yil muddatga amal qiladi.
Qarorga ko‘ra, subsidiya ajratish tajribasi tegishli ro‘yxat bo‘yicha 13 ta tumanda
sinovdan o‘tkaziladi.
Paxtachilik
. Paxta yig‘im-terimi bo‘yicha qishloq xo‘jaligi ishlariga jalb qilinadigan
fuqarolarning paxta terish orqali topgan daromadiga soliq solinmaydi.
Shuningdek, paxta yig‘im-terimi bo‘yicha mavsumiy qishloq xo‘jaligi ishlariga jalb qilingan
aholining bu
ishlarni bajarganligi uchun mehnat haqi to‘lashga doir xarajatlar ijtimoiy soliq
solish obyekti hisoblanmaydi.
Chorvachilik
. Prezident
qaroriga ko‘ra, chorvachilik klasterlariga $60 mln miqdorida
kreditlar ajratiladi.
Paxta va g‘alla ekin maydonlarini qisqartirish hisobiga har bir tumanda kamida 100−150
gektar maydon ozuqabop ekinlar ekish uchun ajratiladi.
Joriy yilning 1-
dekabridan chorvachilik xo‘jaliklari o‘z ehtiyoji uchun import qilgan nasldor
qoramollarga hisoblangan QQSni Qo‘mita kafolati asosida 180 kun ichida to‘lab berish
tizimi joriy etiladi.
Texnika xarid qilish.
Tegishli ro‘yxat bo‘yicha xorijdan olib kelinadigan barcha turdagi
qishloq xo‘jaligi texnikalari va agregatlari hamda ularning butlovchi buyumlari va ehtiyot
qismlari 2025-
yilgacha bojxona to‘lovlaridan (QQS va bojxona rasmiylashtiruvi
yig‘imlaridan tashqari) va utilizatsiya yig‘imidan ozod qilinadi.
Tadbirkorlarga erkin muomalaga chiqarish (import) bojxona rejimiga joylashtirilgan
sanadan boshlab QQSni 270 kungacha kechiktirib to‘lashga hamda o‘zini o‘zi band qilgan
shaxslar va
YaTTlarga qishloq xo‘jaligi texnikasi va agregatlarini lizingga berishga ruxsat
etiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 5-apreldagi PQ-113-son qaroriga
2-ILOVA
dramalashtirish markazida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish

|
dramalashtirish markazida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etishBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverdramalashtirish markazida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etish
3.1.Amaliy
mashg’ulotining texnologik modeli
Vaqt: 240 min
Guruhlar
O’quvchilar
soni
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
Amaliy, aralash
O’quv mashg’ulotining rejasi
1 Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli o’yinlar
va dramalashtirish markazida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etishning ahamiyati
2. Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli o’yinlar
va dramalashtirish mar
kazida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etishning vazifalarish
O
’quv mashg’ulotining maqsadi:
Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli o’yinlar va dramalashtirish
markazida o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etishning ahamiyati haqida bilimlar hosil qilish
O’qitish natijasi
Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli o’yinlar
va dramalashtirish markazida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etishni
bilish
Pedagogik vazifalar:
1. Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli
o’yinlar va dramalashtirish markazida o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etishning ahamiyati
haqida ma`lumot berish.
2.Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli
o’yinlar va dramalashtirish markazida o’yinli
ta’lim faoliyatini.
3. Amaliy ish bajarilishi yuzasidan yo’riqnoma
berish
O’quv faoliyati natijalari:
1.Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli o’yinlar
va dramalashtirish markazida o’yinli ta’lim
faoliyatini tashkil etishning ahamiyati haqida
ma`lumotga ega bo`ladilar.
2.Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli o’yinlar
va dramalashtirish markazida o’yinli ta’lim
faoliyatini
tashkil
etishning
vazifalarini
o`rganadilar.
3.Amaliy mashqlarni yo’riqnoma asosida bajaradi
|
| |
o‘nlik ichida miqdoriy munosabatlar haqida tushunchalar

o‘nlik ichida miqdoriy munosabatlar haqida tushunchalar
hosil qilinadi
Ilk matematik tasavvurlarni shakllantirish natijasida bolalarda:
“Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi asosida tashkil etilgan qurish, konstruksiyalash va
matematika rivojlanish markazi bolalarda quyidagi sifatlarni tarkib toptiradi:
•
o‘zgarishlarni qabul qilish va amalga oshirish;
•
tanqidiy fikrlash, dunyoqarashni shakllantirish;
•
erkin tanlashni amalga oshirish;
•
muammolarni o‘rganish va uni hal eta olish;
•
ijodiy va mantiqiy tafakkur va ixtirochilik imkoniyatlarini namoyon etish;
•
davlat, jamiyat, atrof-olam to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qilish;
•
ilk bunyodkorlik qobiliyatlarini rivojlantirish;
•
tabiiy-ilmiy bilimlarga ega bo‘lish, kichik tajribalarni o‘tkazish;
•
kommunikativ qobiliyatlarini tarkib toptirish;
•
atrof-muhit haqidagi tasavvurlarini kengaytiradi.
(
4–ilova)
O`QUV TOPSHIRIG`I
- Katta guruh uchun taklif etiladigan mavzular:
“Mening shahrim”,
“Yuk mashinasi”,
“Mening bog’cham”,
“Ko’priklar”,
“Ikki qavatli uy”,
“Minimarket”,
“Suv transportlari”,
“Men yashayotgan uy”,
“Tez yordam mashinasi”,
“Qog’oz savatcha”,
“Qushlar uchun uy”,
“Non mashinasi”,
Qog’ozdan “Qo’g’irchoq uchun aravacha”, Qog’ozdan “Oqqushlar” yasash,
“Yo’lovchilar uchun avtobus”
kabi mavzularida o’yinli ta’lim faoliyatini ishlanmasini tuzish va tashkil etish.
|
-modda. Soliq to‘lash tartibi - Termiz davlat universiteti Iqtisodiyot va turizm fakulteti Iqtisodiyot

440-modda. Soliq to‘lash tartibi
Jismoniy shaxslar uchun yer solig`i
Yil davomida ajratilgan yer uchastkalari uchun soliq yer uchastkasi ajratilgan
oydan keyingi oydan e’tiboran jismoniy shaxslar tomonidan to‘lanadi.
Yer uchastkasi maydoni kamaytirilgan taqdirda, soliqni to‘lash yer uchastkasi
kamaytirilgan oydan e’tiboran tugatiladi (kamaytiriladi).
Soliq bo‘yicha imtiyozlar belgilangan taqdirda, bu soliq imtiyozga bo‘lgan huquq
yuzaga kelgan oydan e’tiboran to‘lanmaydi. Soliq bo‘yicha imtiyozlarga bo‘lgan
huquq tugatilgan taqdirda, bu soliq mazkur huquq tugatilgan oydan keyingi oydan
e’tiboran to‘lana boshlaydi.
Soliq davri uchun soliqni to‘lash jismoniy shaxslar tomonidan 15-aprel va 15-
oktabrga qadar teng ulushlarda amalga oshiriladi.
Xulosa.
Mamlakatimiz iqtisodiyotida Qishloq xo’jaligi tarmog’i muhim tarmoqlardan
biridir, oziq-ovqat mahsulolarining kata qismi aynan ushbu sohaga to’gri keladi.
Sanoat tarmoqlari uchun xomashyo yetishtirib berish ham aynan ushbu sohaga
bog’liqdir. Ushbu sohada hozirgi kunda juda kata imtiyozlar yaratilmoqda , xususan
soliqsohasida ham yetarlicha islohotlar, juda ko’plab imtiyozlar berilmoqda . Bu
hammasi ushbu sohada yengillik va yaxshilanishlarni ko’paytirishga qaratilgandir
Foydalanilagan adabiyotlar ro’yxati.
Soliq Kodeksi.
Foydalanilgan internet saytlari.
President.uz
Lex.uz
Agro.uz
|
“Ijtimoiy himoya yagona reyestri”ga kiritilgan jismoniy shaxslar tomonidan

Mulk huquqi, egalik qilish, foydalanish yoki ijara huquqlari asosida yer
uchastkalariga ega bo‘lgan yuridik shaxslar, shu jumladan O‘zbekiston
Respublikasining norezidentlari yuridik shaxslardan olinadigan yer solig‘ini
to‘lovchilar (bundan buyon ushbu bobda soliq to‘lovchilar deb yuritiladi) deb e’tirof
etiladi.
Ko‘chmas mulk ijaraga berilgan taqdirda, ijaraga beruvchi soliq to‘lovchi deb
e’tirof etiladi. Bunda moliyaviy ijara (lizing) shartnomasiga muvofiq moliyaviy
ijaraga (lizing) berilgan (olingan) ko‘chmas mulk obyektlari bo‘yicha ijaraga
oluvchi (lizing oluvchi) soliq to‘lovchi deb e’tirof etiladi.
Yer uchastkasidan bir nechta yuridik shaxs birgalikda foydalangan taqdirda, har
bir yuridik shaxs yer uchastkasining foydalanilayotgan maydonidagi o‘z ulushi
uchun soliq to‘lovchi deb e’tirof etiladi.
-modda. Soliq stavkalari - Termiz davlat universiteti Iqtisodiyot va turizm fakulteti Iqtisodiyot

bo‘yicha undiriladi hamda ushbu Kodeksning 436-moddasida ko‘rsatilgan
imtiyozlar ularga nisbatan tatbiq etilmaydi.
Bo‘sh turgan binolar, foydalanilmayotgan ishlab chiqarish maydonlari, yashash
uchun mo‘ljallanmagan inshootlar, shuningdek normativ muddatida qurilishi
tugallanmagan obyektlar joylashgan yer uchastkalariga nisbatan qonun hujjatlarida
oshirilgan soliq stavkalarini belgilash yo‘li bilan yuridik shaxslar uchun nazarda
tutilgan ta’sir choralari qo‘llanilishi mumkin.
Keyingi tahrirga qarang.
Jismoniy shaxs yoki oilaviy korxona yer uchastkasidan unda joylashgan uyda
istiqomat qilish bilan bir vaqtda tovarlar ishlab chiqarish (xizmatlar ko‘rsatish)
uchun foydalangan taqdirda, soliq jismoniy shaxslar uchun belgilangan soliq
stavkasi bo‘yicha to‘lanadi.
Yakka tartibda uy-joy qurish va turar joyni obodonlashtirish uchun berilgan yer
uchastkalarining tomorqa qismiga qishloq xo‘jaligi ekinlarini ekish yoki uni
obodonlashtirish amalga oshirilmagan taqdirda soliq uch baravar miqdorda
to‘lanadi.
Yer uchastkalaridan hujjatlarsiz yoxud yer uchastkasiga bo‘lgan huquqni
tasdiqlovchi hujjatlarda ko‘rsatilganidan kattaroq hajmda foydalanilganda, soliq
stavkasi belgilangan soliq stavkalarining uch baravari miqdorida belgilanadi.
Oldingi tahrirga qarang.
Jismoniy shaxslarga yakka tartibdagi turar joy qurish va obodonlashtirishga
berilgan tomorqa yer uchastkalariga yakka tartibdagi uy-joy qurishga berilgan yer
uchastkalari uchun belgilangan stavka qo‘llaniladi.
Jismoniy shaxslar uchun yer solig`i

3.Yersolig’ini to’lash tartibi.
432-modda. Soliqni to‘lash tartibi
Yuridik shaxslar uchun yer solig`i
Qishloq xo‘jaligi uchun mo‘ljallanmagan yerlar uchun soliqni to‘lash quyidagicha
amalga oshiriladi:
aylanmadan soliq to‘lovchilar uchun − yillik soliq summasining to‘rtdan bir qismi
miqdorida, har chorak birinchi oyining 10-kunigacha;
Keyingi tahrirga qarang.
aylanmadan soliq to‘lovchi bo‘lmagan soliq to‘lovchilar uchun − yillik soliq
summasining o‘n ikkidan bir qismi miqdorida, har oyning 10-kunigacha.
Keyingi tahrirga qarang.
Soliq davri davomida soliq to‘lashning belgilangan muddatidan keyin
majburiyatlar yuzaga kelganda, ushbu summani to‘lash majburiyatlar yuzaga kelgan
sanadan e’tiboran o‘ttiz kundan kechiktirmay amalga oshiriladi.
Qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar uchun soliqni to‘lash quyidagicha
amalga oshiriladi:
hisobot yilining 1-sentabriga qadar — yillik soliq summasining 30 foizi;
hisobot yilining 1-dekabriga qadar — soliqning qolgan summasi.
-modda. Soliq solish obyekti - Termiz davlat universiteti Iqtisodiyot va turizm fakulteti Iqtisodiyot

ihota o‘rmon daraxtzorlari egallagan yerlar. Ihota o‘rmon daraxtzorlari jumlasiga
quyidagilar kiradi: o‘rmonlarning daryolar, ko‘llar, suv omborlari va boshqa suv
obyektlari sohillari bo‘ylab o‘tgan
taqiqlangan mintaqalari; o‘rmonlarning
ovlanadigan qimmatli baliqlar uvildiriq sochadigan joylarni muhofaza qiluvchi
taqiqlangan mintaqalari; eroziyadan saqlaydigan o‘rmonlar; o‘rmonlarning
temir
yo‘llar va avtomobil yo‘llari yoqalab o‘tgan ihota mintaqalari; cho‘l va chala cho‘l
zonalaridagi o‘rmonlar; shahar o‘rmonlari va o‘rmon-bog‘lari; shaharlar, boshqa
aholi punktlari va sanoat markazlarining ko‘kalamzorlashtirilgan zonalari atrofidagi
o‘rmonlar; suv ta’minoti manbalarini sanitariya
jihatidan muhofaza qilish
zonalaridagi o‘rmonlar; kurort tabiiy hududlarni sanitariya jihatidan muhofaza qilish
tegrasidagi o‘rmonlar; alohida qimmatga ega bo‘lgan o‘rmonlar; ilmiy yoki tarixiy
ahamiyatga ega bo‘lgan o‘rmonlar;
qishloq xo‘jaligi maqsadlari uchun yangi o‘zlashtirilayotgan yerlar — vakolatli
organ tomonidan
tasdiqlangan loyihaga muvofiq, ularni o‘zlashtirish ishlari
bajariladigan davrda va ular o‘zlashtirilgan vaqtdan e’tiboran besh yil mobaynida;
melioratsiya ishlari amalga oshirilayotgan mavjud sug‘oriladigan yerlar —
vakolatli organ tomonidan tasdiqlangan loyihaga muvofiq, ishlar boshlanganidan
e’tiboran besh yil muddatga;
yangi barpo etilayotgan bog‘lar, tokzorlar va tutzorlar egallagan yerlar,
daraxtlarning qator oralaridan qishloq xo‘jaligi
ekinlarini ekish uchun
foydalanilishidan qat’i nazar, uch yil muddatga. Kuzda o‘tqazilgan yangi ko‘chatlar
uchun beriladigan soliq imtiyozi muddatini hisoblab chiqarish keyingi yilning 1-
yanvaridan e’tiboran boshlanadi, bahorda o‘tqazilgan ko‘chatlar uchun esa joriy
soliq davrining 1-yanvaridan e’tiboran boshlanadi;
-bosqich. 
Asosiy - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdrBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcover2-bosqich.
Asosiy
(200 daq.)
I bosqich. Kirish yo’l-yo’riqnomasi.(50 daq.)
2.1Amaliyotning
maqsad
vazifalari
bilan
tanishtiradi.O`quv amaliyotini “Ilk qadam” dasturida
belgilangan yo`nalishlar bo`yicha o`rgatadi,maktabgacha
ta'lim tashkilotlarida bolalarga o`rgatiladigan turli yosh
guruhlarda qurilish, konstruksiyalash va matematika
markazini tashkil etish usul va vositalarini o`rgatiladi.
II bosqich.Joriyyo’riqnoma.(150 daq.)
2.3O’quvchilarning bajarayotgan ishlarini tekshirish
uchun biriktirilgan guruhlarini aylanib chiqadi va joriy
yo`riqnoma ko’rsatadi(4-ilova)
2.4 Kamchilikka yo’l qo’ygan o’quvchilarga kamchilikni
bartaraf etish yo’llari ko’rsatiladi hamda savollar berib
javoblar tinglanadi
2.5Savol-javob o’tkazilinadi (5-ilova)
2.6O’quvchilar bajargan ishlarini taqdimot qilishadi(7-
ilova)
III bosqich.Yakuniy yo’riqnoma (50 daq.)
2.8.
Mashg’ulot tugaganidan so’ng tayyorlagan
vazifalarini qabul qilib oldim
Diqqat qiladilar.
Yozib oldilar.
Tanishdilar.
Yo’riqnomaga asossan
ish bajaradilar
Yo’l qo’ygan xatolarni
to’g’irlaydilar.
Savollarga
javob
beradilar
Vazifalarni
topshirishadi
3-bosqich.
Yakuniy
(30 daq.)
Yakunlash:
1.O’quvchilarni amaliy mashg’ulot bo’yicha baholarini
e’lon qildim
2.Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan
ishlarining ahamiyati va muhimligiga o’quvchilarni
e’tiborini qaratdim
3.Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan tanishtirib uyga
vazifa berdim
Baholari
bilan
tanishishdi
Topshiriqni
yozib
oldilar.
Fan o’qituvchisi:Avazxonova H._______
|
| |
Kerakli jixozlar - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

Bog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcover
Kerakli jixozlar: Mavzu bo‘yicha mazmunli rasmlar, AKT, videoroliklar, qo‘shiq, kalonka.
Faoliyatning borishi: Tarbiyachi : Qani keling bolajonlar bir salomlashib olaylikchi.
Assalomu alaykum, mening jajidan, shakar bolajonlarim bugun siz bilan odob salomdan
boshlanadi mavzusida suxbatlashamiz. Qani bolajonlar biz suhbatimizni nimadan boshlab
oldik.
Parizoda: Salomlashishdan.
Tarbiyachi: Ertalab yuz-qulimizni yuvgach, kimlarga salom beramiz?
Adiba: Bobomiz va buvijonlarimizga va ota-onamizga hamda aka-opalarimizga.
Tarbiyachi: Juda to‘g‘ri bolajonlar ko‘cha-kuyda yurganimizdachi.
Dilbar: O‘zimizdan kattalarga
Tarbiyachi: Assalomu alaykum so‘zining ma’nosi sizga sog‘liq-salomatlik tilayman, degan
ma’nolarini anglatadi. SHuning uchun xar birimiz “Assalomu alaykum” so‘zini to‘liq
aytishimiz kerak. O‘zbekona milliy salomlashishning o‘ziga xosligi bu tabassum, ochiq
chexralik, samimiy mehr bilan bir-briga boqib qo‘limizni ko‘ksimizga qo‘yib sal oldinga
engashib, jilmayib Assalomu-alaykum deyish lozim.
Tarbiyachi: Videorolikdan turlicha salomlashish qoidalarini ko‘rsatib izoxlab beradi.
Tarbiyachi bolalarga, kichiklar kattalarga salom berishlarini eshikdan kirgan mehmonga jo‘r
bo‘lib salom berilishini va salom berishda ochiq chexralik, samimiylik va xo‘shmuomilalik
bilan berishlarini tushuntiradi. Ko‘cha-kuyda qo‘ni-qo‘shnilarni ko‘rganimizda, uchragan
notanish kishilarga albatta o‘n qo‘lni ko‘ksingizga qo‘yib oldinga sal egilgan holda tavaze
bilan salomlashing. Bolajonlar salom berish yaxshi odat-a. YAxshi odatlar doimo kattalarni
xursand qiladi. Qani salom berish xaqida kim she’r aytib beradi.
Saida: Salom bilan boshlanar
Bilsang odob va axloq
Salom bilan begona
Bo‘lar tezda do‘st-inoq
Marjona: Salom assalom ming ming
So‘zlar ichra durdona
Salom xar bir bolaning
Odobidan nishona
274
Tarbiyachi: Bolajonlar raxmat sizlarga. Uyga borganingizda to‘g‘ri salomlashishni
o‘rganganingizni ota-onangizga va bobo-buvingizga aytib bering.
Mavzu: Transport - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr Pdf ko'rish
|
bet | 196/207 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 12,1 Mb. | | #130489 |
Bog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverMavzu: Transport
Maksad:
Ta’limiy: transport turlarini,nomlarini farklashga,savollarga tulik javob berishga,rasmga
karab gap tuzishga urgatib borish.
Tarbiyaviy: urtoklarining javoblarini tinglashga,kul kutarib javob berish malakalarini
shakllantirib borish.
Korreksion: dikkat,xotira,takkoslash kabi psixik jarayonlarini rivojlantirish.
Jixozlar: mavzuga mos rasmlar,uyinlar,kizil,yashil,sarik bayroklar.
Mashgulotning borishi:
1. Tashkiliy kism. «Svetafor».
Er transportlarini aytgan utiradi. Xavo transportlarini nomini aytgan bola utiradi. Suv
transportlarini nomini aytgan bola utiradi.
2. –bolalar men ishga uzokdan keldim. Men kaysi transportda kelganimni aniklang. (rasmga
karab).
3. –avval avtobusda yurdingiz,sung tralleybusga chikdingiz,sungra tramvayda keldingiz.
Bugun nima xakida gaplashamiz.
4. Rasmga karab gap tuzish. Onam metroda ketyapti. Otam samolyotda uchyapti.
5. Uyin: «Tup bilan gap tuzish». Bola transport nomini aytadi va tupni boshka bolaga
otadi,tupni ilgan bola shu transport nomi bilan gap tuzishi kerak. Mas: -Togam poezda
Samarkandgga ketdilar,avtobus-opam avtobusga minib ukishga ketdilar.
6. Jismoniy dakika. «mashina»
Kullarim rulda,rulda,
Kuzlarim yulda,yulda .
Ketaman men olisga,
Etaman men manzilga.
7. Uyin: «Nima yukoldi?».
Bolalar transportlarning ketma-ket kuyilgan rasmlarini eslab koladilar,keyin bitta rasm
olinadi,kaysi rasm yuk bulib kolganini topadilar.
8. –Endi esa transport turlarini takkoslaymiz.
Poezd-samolyot.
Poezd temir yul transporti,u vagonlardan tuzilgan,temir yullarda yuradi,odamlarni
manzilga etkazadi.
Samolyot-xavo transporti,osmonda uchadi,kanoti bor…..
Bir bola transportlarning xarakatlarini kursatadi,bolalar izoxlaydilar.
Samolyot uchyapti,poezd ketyapti,paroxod gudok beryapti.
Doskada rasmlar: samolyot,mashina,motorli kayik.
Suxbat: -samolyot kaerda uchadi? Vertolyot-chi?
Mashina kaerda yuradi?
-kayik bilan kaerda sayr kilish mumkin? Transportlar er,xavo,suvda xarakatlanar ekan.
Ularni ajratib berish.
-bolalarga transport turlari rasmlari beriladi. Xar bir bola transport vositasi kaysi transport
turiga kirishini aytadi.
Uyin: «Xa,yuk». «Ok va kora».
-Bolalar
guruximizga
shimoldan
ayik
kelibdi.
U
samolyotga
utirib,keyin
avtobus,tramvay..da kelibdi. U topishmoklar olib kelibdi,kani topaylik-chi.
272
A) gir-gir etar,uchar ketar,
YUrtdan-yurtga odam eltar.
B) eng oldinda kichkirib,yul boshlaydi onasi,
Kul ushlashib ketma-ket,yugurishar bolasi.
Avtobus-trolleybus,metro-poezd,samolyot-kemalarni takkoslash.
Uyin: «Rangli avtomobillar».
Yаkunlash. Mashgulotda faol katnashgan bolalarni ragbatlantirish
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA INTERNET SAYTLARI

VI-bo’lim. MTTda mashg’ulotdan tashqari vaqtlardagi ishlari
29.
MTTda “Odobnoma” mavzulari bo`yicha ta’lim-tarbiyaviy ishlarrni loyihalash
.
Reja:
1.”Odob salomdan boshlanadi”mavzuli ta’lim-tarbiyaviy jarayon.
2.”Ota-onaga hurmat” mavzuli ta’lim-tarbiyaviy jarayon.
ODOB SALOMDAN BOSHLANADI
Maqsad: Bolalarga kattalarga va tengdoshlariga nisbatan samimiy munosabatda bo‘lish
malakasini shakllantirish, kattalarga “Assalomu alaykum” degan so‘zni to‘g‘ri va to‘liq aytib
salomlashishga o‘rgatish. Bolalarga “Assalomu alaykum, sizga salomatlik tilayman” degan
ma’noni anglatsa “Vaalaykum assalom, sizga ham salomatlik tilayman” ekanligini
tushuntirish. O‘zbekona milliy salomlashishning o‘ziga xosligi tabassum, ochiq chexra,
samimiy mehr bilan bir-biriga boqish. “Assalomu alaykum” deb salomlashganda ochiq
chexrali va tabassum bilan salom beruvchi alik oluvchilarning, tovushlari bir-biriga eshitarli
bo‘lishi kerakligini tushuntirish.
-modda. Soliq davri - Termiz davlat universiteti Iqtisodiyot va turizm fakulteti Iqtisodiyot

qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallangan yerlar bo‘yicha — joriy soliq davrining 1-
mayiga qadar.
Keyingi tahrirga qarang.
Soliq to‘lovchilar soliqni ushbu Kodeksning 427-moddasiga muvofiq aniqlangan
soliq bazasidan va tegishli soliq stavkasidan kelib chiqqan holda mustaqil ravishda
hisoblab chiqaradi.
Soliq bazasi (hisoblab chiqarilgan soliq summasi)
soliq davri mobaynida
o‘zgarish bo‘lganda yuridik shaxslar bir oylik muddat
ichida soliq organiga
aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etishi shart.
Soliq davri mobaynida qishloq xo‘jaligi ekinzorlarining umumiy maydonida va
tarkibida o‘zgarishlar yuz bergan yuridik shaxslar qishloq xo‘jaligi
uchun
mo‘ljallangan yerlari bo‘yicha aniqlashtirilgan soliq hisobotini joriy yilning 1-
dekabriga qadar taqdim etadi.
Ushbu Kodeks 426-moddasining ikkinchi qismida ko‘rsatilgan
obyektlar
joylashgan yer uchastkalariga ega bo‘lgan yuridik shaxslar joriy soliq davrining 10-
yanvariga qadar mazkur obyektlarning joylashgan eri bo‘yicha
soliq organlariga
soliq solish
obyekti hisoblanmaydigan, yuridik shaxsda mavjud bo‘lgan yer
uchastkalari to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi tomonidan
tasdiqlangan shakldagi ma’lumotnomani taqdim etadi.
Ishning borishi - Kimyo kafedrasi

|
Kimyo kafedrasi
|
bet | 10/27 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #264200 |
Bog'liq Uslubiy qo\'llanmaIshning borishi: 20 g gipsni tortib oling va normal qo‘yuqlikdagi hamir bo‘lguncha zarur bo‘lgan suvni o‘lchab oling. Suvni metall yoki chinni idishga quyib, bir tekisda unga 30 sek davomida aralashtirib turib gipsni soling va vaqtni belgilab qo‘ying. Aralashtirishni yana 30 sek, bir jinsli massa hosil bo‘lguncha davom ettiring. So‘ngra uni shishi plastinkaga o‘rnatilgan halqaga qo‘ying. Ortiqcha gipsni pichoq bilan qirqib oling va sathini tekislab qo‘ying. Halqani ignani tagiga qo‘ying va har 30 sek.da ignani loyning yangi joyiga tushiring.
Gipsning qotish vaqtining boshlanishi deb gipsni suvni tashlagan paytdan igna 5 mm loyga kirguncha bo‘lgan vaqt, qotishni tugashi deb gipsni suvga tashlagan paytdan faqat 0,5 mm ga kirgan payti hisoblanadi.
Bu ishni M.Nishonov tomonidan takomillashtirilgan asbobda ham bajarish mumkin. Buning uchun metall sterjen o‘rniga 5 mm.li bir marotabali tibbiyot shprisidan foydalaniladi.
Laboratoriya ishi mavzusi: Metallarni oksidlaridan olinishi
Kerakli jihozlar: 50-60 sm3 hajmga ega bo‘lgan chini yoki grafik tigel, 1100°C li tigel elektropech, termopara, tigel qisqichlar, taglik, ko‘mir, metall oksidlari (SnO2, PbO, Pb3O4, Bi2O3, CuO, Cu2O), texnokimyoviy tarozi.
Ishning maqsadi: Uglerod yordamida quyidagi metallarni qaytarish: qo‘rg‘oshin, qalay, vismut yoki ularning misli qotishmalarini olish.
Nazariy qism: Uglerod yuqori haroratda qaytaruvchilik xossasini namayon qiladi. U mustahkam bog‘li oksidlarni ham qaytara oladi. Masalan, Al, Mg, Ti, Zr va boshqalar. Biroq olingan ko‘p metallar karbidlar hosil qilishi mumkin. Masalan, CaC2, TiC, ZrC va boshqalar. Shuning uchun karbid hosil qilmaydigan metallarnigina uglerod yordamida qaytarish mumkin. Kuchli bog‘langan oksidlardan faqat magniyni qaytarish uchun qo‘llash mumkin. Chunki u reaksiya boradigan muhitdan bug‘lanib ketadi va bu bug‘lar moslamalar yordamida yig‘iladi.
|
| |
Maydoniy tranzistorlarda yasalgan kuchaytirgichlar

|
Maydoniy tranzistorlarda yasalgan kuchaytirgichlar
|
bet | 32/58 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #239775 |
Bog'liq X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. Alimova6.2. Maydoniy tranzistorlarda yasalgan kuchaytirgichlar
Maydoniy tranzistorlardan kuchaytirgich yasashda umumiy istok (UI) sxemada ulangan maydoniy tranzistorlar keng qo‘llaniladi. 6.5 –rasmda n – kanalli r–n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistorda yasalgan kuchaytirgich bosqichi keltirilgan. r–n o‘tish bilan boshqariladigan maydoniy tranzistorda stok va zatvorga berilayotgan kuchlanish ishoralari (qutblari) bir - biriga teskari bo‘lishi kerak. Shu sababli o‘zgarmas tok bo‘yicha rejim hosil qilish uchun RI rezistor kiritiladi va u ketma-ket MTAni hosil qiladi. Bundan tashqari, kuchaytirgich parallel kirishlariga RSIL rezistor ulanadi va u zatvorni umumiy shina bilan galvanik aloqasini ta’minlaydi va kuchaytirgich kirish qarshiligini barqarorlaydi.
Berilgan IS0 sokinlik toki uchun RI kattaligi maydoniy tranzistor stok – zatvor VAXsidan aniqlanadi (5.3 a –rasmga qarang). VAXdan UZI0 ni aniqlab RI ni quyidagi ifodadan qiynalmas aniqlash mumkin:
6.5 – rasm.
Kirishga o‘zgaruvchan signalning musbat yarim davri UKIR berilganda chiqishda teskari fazadagi signal UChIQ hosil bo‘ladi, ya’ni UI sxemadagi kuchaytirgich bosqichi kirish signalini inverslaydi. Kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffitsienti quyidagiga teng
“Manfiy” ishora UIli sxema signalni inverslashini bildiradi. Amaliyotda , shu sababli kuchaytirish koeffitsientini quyidagi ko‘rinishda ifodalash mumkin
UI sxemadagi real kuchaytirgich bosqichlarida Ku=3÷50, RKIR RSIL, RChIQ RS.
|
| |
“Syujetli-rolli oʻyinlar va sahnalashtirish” markazi taʼlimiy faoliyatini tashkil

32
“Syujetli-rolli oʻyinlar va sahnalashtirish” rivojlanish markazining
taʼlim-tarbiyaviy ish mazmuni
Bugungi kunda maktabgacha taʼlim tashkilotlarida pedagogik
jarayonni
tashkil
etishda
rivojlantirish
markazlaridan
foydalanish
masalasi
asosiy
masalalarning
biriga
aylandi.
Bu
esa
barcha
maktabgacha taʼlim tashkilotlarida Oʻzbekiston Respublikasining ilk
va
maktabgacha
yoshdagi
bolalarning
rivojlanishiga
qoʻyiladigan
Davlat talablari va “Ilk qadam” maktabgacha taʼlim muassasasining
Davlat oʻquv dasturini amalda qoʻllash bilan bogʻliqdir. Maktabgacha
taʼlim
tashkilotlari
tarbiyachisi
Davlat
talablarining
rivojlanish
sohalarii mazmuni asosidagi o
ʻquv-tarbiyaviy jarayonni “Oʻzbekiston
Respublikasining ilk va maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga
qoʻyilgan davlat talablari” asosida amalga oshiradi.
.
4-ilova
O`
QUV TOPSHIRIG`I
1.Maishiy mazmundagi syujеtli-rolli o’yinlarni tanlash, kartotekasini tuzish
2.Mavzular tanlash: “Oila”, “Mening uyim”, “Bayramlar”, “Tug’ilgan kun”,
“Sayrga chiqamiz”, “Ona va qizlar”, “Dam olish kuni”, “Hashar” , “Tushlik”,
“Mehmon kutamiz” kabi mavzular bo’yicha oylar bo’yicha variativ reja tuzish.
3.“Men va mening oilam” hafta mavzusida rivojlanish markazlaridagi bolalar o’yinli
ta’lim faoliyatini tashkil etish. Syujеtli-rolli o’yinlar ssenariysini tuzish va atributlar
yasash
4.
.Kichik va o’rta guruhlarda syujetli-rolli o’yinlar va dramalashtirish markazida
o’yinli ta’lim faoliyatini tashkil etishning vazifalari, guruhning jihozlanishiga
qo’yiladigan talablarni izohlang!
Laboratoriya ishi mavzusi. Fenolformaldegid smolasi olish

|
Laboratoriya ishi mavzusi. Fenolformaldegid smolasi olish
|
bet | 17/27 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #264200 |
Bog'liq Uslubiy qo\'llanmaLaboratoriya ishi mavzusi. Fenolformaldegid smolasi olish
Ishning maqsadi: polimerlarni olish usullarini o'rganish.
Vazifa: polikondensatsiyanlanish reaksiyasi bilan novolach va rezolli fenolformaldegid smolalar olinadi. Tajribalar natijalariga talablarni bajarish, hisobot berish, muammoni hal qilish.
Nazariy qism: Fenolformaldegid smolalari fenol C6H5OH va formaldegid CH2O ning polikondensatsiyasi reaksiyasi bilan olinadi. Tarkibiy qismlarining nisbatiga ko’ra va sharoitlariga qarab polikondensatsiya jarayonida novolach va rezolli smolalar hosil bo'ladi.
Novolach smolalar katalizator (xlorid kislotasi) qo’shilgan fenolni stexiometrik nisbatdan ozroq miqdorda ko'p olinib hosil qilinadi. Reaksiya quyidagi sxema bo'yicha amalga oshiriladi:
Novolach smolalar chiziqli tuzilishga ega va qizdirilganda yumshaydi, sovutilganda qotadi, ya'ni termoplastik polimer hisoblanadi.
Rezol smolalar ishqoriy katalizator ishtirokida formaldegidni stexiometrik nisbatdan ozroq miqdorda ko’p olinishi bilan hosil qilinadi. Ushbu smolalar uch o'lchamli to’r tuzilishiga ega va qizdirilganda yumshatmaydi, ya'ni termoreaktiv polimer hisoblanadi.
Ishni bajarish:
1-tajriba. Novolach smolalar tayyorlash.
Probirkaga 2 g kristalli fenolni joylashtiring, unga 3,4 ml 40% formalin eritmasidan qo'shing. Aralashmani butunlay eritib ketguncha chayqating va 2-3 tomchi konsentrlangan xlorid kislota qo'shing. Probirkani suv hammomiga (90°C) joylashtiring va vaqti-vaqti bilan probirka ichidagilarni kolba tayoq bilan aralashtirib turing. Qachon shiddatli reaksiyasi boshlansa (5÷10 min ichida), probirkani suv hammomidan olib reaksiya to'xtatilguncha sovuq suvga botirib qo’ying. Keyin probirkani yana suv hammomiga (90°C) joylashtiring va aralashma ikki qatlamga ajralguncha ushlab turing. Shundan so'ng probirkani sovishga qo’ying va yuqori suv qatlamini ehtiyotkorlik bilan to'kib tashlang, smolasimon mahsulotini bir necha marta suv bilan yuvib tashlang va keyin uni ikki probirkaga bo'ling. Bir probirkada spirt qo'shing va suv hammomida bir oz isiting. Smolaning boshqa qismi spirt lampasi alangasi ustida isitiladi.
|
| |
Ishning borishi - Kimyo kafedrasi

|
Kimyo kafedrasi
|
bet | 11/27 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #264200 |
Bog'liq Uslubiy qo\'llanmaIshning borishi: 4-rasmga qarang. Reaksiya borishi uchun ko‘mir maydalanadi va changlardan tozalanadi. Ko‘mir ko‘proq olinadi. Chunki uning ortiqcha miqdorida tigeldagi havo oksidlaydi. 5-10 g. miqdordagi oksidlar bilan jarayonni olib borish qulay.
4 -rasm. Uglerod bilan oksidlarni qaytarib metall olish
|
Bunda uglerod uglerod (II)-oksidgacha oksidlanadi. Metallar muayyan metall oksidlari qotishmalaridan olinadi. Masalan, 4 g mis (II)-oksid va 1 g qalay (IV)-oksid.
Tigelning tagiga maydalangan ko‘mir bo‘laklari solinadi. So‘ngra oksid ustidan 3-4 sm3 hajmda ko‘mir solinib, tigel mahkam berkitiladi va elektropechga qo‘yiladi. Tigelning qopqog‘i bo‘lmasa asbest to‘r bilan berkitiladi ustiga kvars qumi tashlab qo‘yiladi. Reaksiya 1100°S da 10-12 minut davom etadi. Shundan so‘ng tigel olinadi va sovitiladi.
|
Olingan metall ko‘mirdan ajratiladi. Ko‘mir etarli bo‘lganda qaytarilish to‘liq boradi. Shunday bo‘lsada 100% natijaga erishish mumkin emas. Ko‘p hollarda metall va qotishmalar chinniga yopishib qoladi. Bunday hollarda metallni urib ko‘chirishga to‘g‘ri keladi.
Ish natijalarini qayt qilish.
Foiz hisobida metall va qotishmalarni olinishini hisoblang.
Laboratoriya ishi mavzusi: Elektrolitik usulda po‘lat buyumlar sirtida mis va nikel qoplamlarini olinishi
Nazariy qism. Eritmalar va suyuqlanmalarning elektrolizidan turli xil metallarni olish, himoya va bezak qoplamalari hosil qilishda keng qo‘llaniladi. Ko‘pincha bu usul turli metallarning, masalan alyuminiy, natriy, kaliy, niobiy, tantal kabilarning ularning birikmalaridan ajratib olishda yagona usul hisoblanadi.
Elektrolitdan 1 A/s miqdordagi elektr toki o‘tkazilganda ajralib chiqadigan modda miqdori shu moddaning elektrokimyoviy ekvivalenti deyiladi. Masalan, temirning elektrokimyoviy ekvivalenti 1,0419 g, nikelniki 1,0477 g, misniki 1,1354 g, natriyniki 0,8581 g va h.k. ga teng.
Elektrolizdan sanoat miqyosida qo‘llanilishining iqtisodiy ko‘rsatkichi sifatida moddaning tok bo‘yicha unumi va elektr energiyasining sarfi muhim o‘rin to‘tadi.
Elektrodda ajralib chiqadigan modda miqdorining Faradey qonuni bo‘yicha ajralib chiqishi lozim bo‘lgan miqdoriga nisbatining % ko‘rsatkichi shu moddaning tok bo‘yicha unumi deyiladi.
Jarayon amalga oshirish uchun nazariy sarflanadigan elektroenergiya miqdorining shu jarayonni amalga oshirishga sarflangan amaliy elektroenergiya miqdoriga nisbati uning energiya bo‘yicha unumi deyiladi.
|
| |
Ishning maqsadi - Kimyo kafedrasi

|
Kimyo kafedrasi
|
bet | 12/27 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #264200 |
Bog'liq Uslubiy qo\'llanmaIshning maqsadi: po‘lat plastinka sirtini nikel qatlami bilan qoplash orqali uning korroziyaga chidamliligini oshirish. Tok bo‘yicha unum va qoplama qalinligini aniqlash.
Kerakli asbob va reaktivlar: 1,1-3 l sig‘imli shisha elektrolizyor, 8-100 m li reostat, 5-8 A li ampermetr va 5-10 V li voltimetr, 10 V li akkumulyatorli batareya yoki o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmas tokka aylantiruvchi asbob, po‘lat va nikel elektrodlar, nikel sulfat, xrom (III)-oksid (yoki alyuminiy oksid), kalsiy gidroksid (yoki natriy gidroksid), 3-5% li sulfat kislota eritmasi va nikellovchi vannaga kerakli boshqa reaktivlar (nikellash uchun kerakli elektrolit tarkibi, g/l hisobida: nikel sulfat-150÷200; natriy sulfat-70; magniy sulfat-10; borat kislota-30; natriy xlorid-5).
1-ish. Elektrolitik usulida nikel qoplamasini hosil qilish.
Ishning bajarilishi. Nikellashda quyidagi ishlar bajariladi: metall yoki qotishma sirti nikellashga tayyorlanadi, nikellanadi va nikel qoplamaga sayqal beriladi (yaltiratiladi).
Tajriba uchun bir tomonidan kichkina teshik ochilgan to‘g‘ri burchakli (umumiy yuzasi 10-15 sm2 bo‘gan) temir plastinka (5-rasm) ishlatish qulaydir. Plastinka yuzasi shtangensirkul yoki lineyka yordamida ulchanib, hisoblanadi.
Plastinka sirti jilvir qog‘oz bilan tozalanadi
5-rasm. Temir yoki mis katod
Shundan so‘ng plastinka sulfat kislotasining 3-5% li eritmasiga 5-10 min solib qo‘yiladi, yana suv bilan yuviladi va nikellash vannasiga solinadi (6-rasmga qarang).
Temirni sulfat kislotasi bilan tozalanganda uning kristall strukturasi ochiladi, natijada qoplamaning temir bilan tutashishi yaxshilanadi. Katod yuzasi o‘lchami asosida tok kuchi aniqlanadi.
Plastinka yuzasini nikellash usuli bilan qoplamalash 0,005÷0,01 A/sm2 (0,5-1 A/dm2) tok zichligida 0,75-1 soat davom ettiriladi.
Elektrodlarga beriladigan kuchlanish elektrolit qarshiligi va elektrodlar orasidagi masofaga bog‘liq katod va anod orasidagi masofa 5 sm dan kam bo‘lmasligi kerak. Nikellashda ampermetr ko‘rsatkichiga axamiyat berish kerak, chunki tok kuchining yuqoridagi ko‘rsatkichdan ortib ketishi qoplamalash sifatining yomonlashishiga olib keladi. Tok reostat bilan muvofiqlashtiriladi.
6 -rasm. Nikellash qurilmasi.
1- elektrolizyor; 2- nikellash uchun namuna; 3- nikelli anod; 4- tok to‘g‘rilagich; 5- kulonometr
Nikellashdan so‘ng tok manbai uziladi, plastinka distillangan suv bilan yuviladi va plastinka pardozlanadi.
|
| |
Radikal polimerizatsiya - Kimyo kafedrasi

|
Kimyo kafedrasi
|
bet | 21/27 | Sana | 18.06.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #264200 |
Bog'liq Uslubiy qo\'llanmaRadikal polimerizatsiya reaktsiya sharoitida erkin radikallarga (peroksidlar, persulfatlar, diazo - va azo-birikmalar va boshqalar), shuningdek, issiqlik va yorug'lik ta'siriga ega bo'lgan moddalar bilan boshlanadi.
Tashabbuskorlarning radikallari polimer molekulasining bir qismi bo'lib, uning yakuniy guruhini tashkil qiladi. Zanjirning sinishi o'sayotgan polimer molekulasining yoki zanjirning maxsus qo'shilgan o'sish regulyatori molekulasi yoki monomer molekulasi bilan to'qnashganda sodir bo'ladi. Ushbu mexanizm zanjir polimerizatsiyasi.
Ion polimerizatsiyasi ion polimerizatsiyasi uchun katalizatorlar (kislotalar, suvsiz alyuminiy xloridlar, bor va boshqalar) mavjudligida reaktiv ionlarning monomer molekulasidan hosil bo'lishi tufayli yuzaga keladi, katalizator yangilanadi va polimerning bir qismi emas.
Ion polimerizatsiyasi zanjir va qadam mexanizmi orqali amalga oshiriladi.
Polimerizatsiya qilishning bir necha yo'li mavjud: blokda, eritmada, emulsiyada. Emulsiyada polimerizatsiya turi suspenziya polimerizatsiyasi hisoblanadi.
Blokdagi polimerizatsiya solvent bo'lmasa monomerning polimerizatsiyasi hisoblanadi. Blokdagi polimerizatsiya (blok polimerizatsiyasi) solvent yo'qligida kontsentratsiyalangan fazada monomerning polimerizatsiyasi hisoblanadi. Agar reaktsiya monomerning deyarli to'liq konvertatsiya qilinishiga qadar amalga oshirilsa, unda monolit (blok) olinadi, unda asl monomer quyiladi. Blok polimerizatsiyasi bilan monomerda eriydigan radikal va ion polimerizatsiyasi katalizatorlari ham foydalanish mumkin. Ushbu usulning asosiy afzalligi polimer bloklarini keyinchalik qayta ishlashsiz va solventdan ajratish bosqichining yo'qligi. Asosiy ahvolga tushgan-issiqlik chiqarish murakkabligi, ayniqsa, yuqori yopishqoqligi tizimi. Issiqlik chiqarish masalalari polimerizatsiya jarayonlarini bir necha bosqichga aylantirish yoki o'tkazishning dastlabki bosqichlarida jarayonni buzish yo'li bilan hal etiladi. Shunday qilib, yuqori bosimlarda etilenning uzluksiz polimerizatsiyasi bilan, jarayon reaktsiyani yakunlashning past darajalarida to'xtatiladi ( 10-20 %), hosil bo'lgan polimer chiqariladi va reaktivsiz monomer yana ishlab chiqarish tsikliga kiritiladi. Stirol va metilmetakrilat massasining polimerizatsiyasi bilan issiqlik cho'milish muammosi reaktsiyani ikki bosqichda amalga oshirish orqali hal qilinadi. Past haroratlarda (80osgacha) forpolimerizatsiyaning birinchi bosqichida 20-30% polimer eritmalari o'z monomerida olinadi. Ikkinchi bosqichda reaktorning harorati ko'tariladi va polimerizatsiya monomerning to'liq konvertatsiya qilinishiga olib keladi.
|
| |
Fan dasturining bajarilishining kalendar rejasi - bet 6

|
Fan dasturining bajarilishining kalendar rejasiBog'liq Sohaning texnologik o\'lchashlari va asboblari(Majmua)
4
Sath o‘lchash asboblari, qalqovichli sath o‘lchagichlar, gidrostatik sath
o‘lchagichlar, gidrostatik difmanometrli sath o‘lchash asboblari yordamida
sathni o‘lchash bo‘yicha masalalar yechish.
2
5
Modda miqdori va sarfni o‘lchash asboblari: toraytiruvchi qurilmalar,
bosimlar farqi o‘zgaruvchan sarf o‘lchagichlar yordamida sarfni o‘lchash
bo‘yicha masalalar yechish.
2
6
Elektron o‘zgartgichlar yordamida masalalar yechish.
2
7
Gazlarning tarkibi tahlil qilish, texnologik suyuqliklar va gazlar ishqorlilik
darajasini pH-metr bilan o‘lchash bo‘yicha masalalar yechish.
2
8
Gazanalizatorlarning konstruktiv parametrlarini hisoblash.
2
9
Zichlikni o‘lchash tizimini struktura sxemasini tuzib, uni dinamik
xususiyatlarini o‘rganish.
2
10
O‘lchash axborotlarining pnevmatik uzatish tizimi xususiyatlarini
strukturaviy sxemani tuzib o‘rganish.
2
11
Yong‘indan xabarlovchi asboblarning strukturaviy sxemani tuzib o‘rganish.
2
12
Unifikatsiyalashgan tok ko‘rinishidagi chiqish signaliga ega bo‘lgan
o‘lchash axborotlarini uzatuvchi elektr tizimning dinamik xususiyatlarini
o‘rganish.
2
|
| |
Natija:
 

4-MASALA - Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan 2-mustaqil ishi tuzuvchi: Qo’ziboyev Xasanboy

|
Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan 2-mustaqil ishi tuzuvchi: Qo’ziboyev Xasanboy
|
bet | 4/4 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 356,54 Kb. | | #120363 |
Bog'liq Xasanboy MT MaruzaNatija:
4-MASALA
4-masala. Stek tuzilmasini bog‘langan ro‘yxat orqali qayta ishlashga misol:
Ushbu tasvirda berilgan amallarni bajarish uchun bir bog'langan ro'yxat berilgan deb hisoblang. Ushbu bog'langan ro'yxat yordamida stek tuzilmasini hosil qilish talab etilgan. Buning uchun quyidagi jadvalda berilgan dastur kodiga
to’ldirishlar kiritish kerak bo’ladi. Ya’ni, stek klassidagi push() va pop() funksiyalari uchun kod yozing.
Masalan:
Masalaning qo‘yilishi:
Push() va pop() ikkita metodni ishlab chiqing. Push() metodi bitta argumentni oladi, ya'ni stekga qo’shiladigan "x" butun son va pop() metodi argumentsiz bo’lib,
stekning top elementi - butun sonni qaytaradi. Agar stek bo'sh bo'lsa, pop() metodi -1 ni qaytaradi.
Kutilayotgan vaqt murakkabligi: push() va pop() uchun O(1).
Kutilayotgan yordamchi xotira: push() va pop() uchun O(1).
Cheklovlar:
1 ≤ Q ≤ 100
1 ≤ x ≤ 100
Masalaning javobi:
class StackNode:
def __init__(self, data):
self.data = data
self.next = None
class MyStack:
def __init__(self):
self.top = None
#mening kodim
def push(self, data):
qosh_elem = StackNode(data)
qosh_elem.next = self.top
self.top = qosh_elem
#mening kodim
def pop(self):
if self.isEmpty():
return -1
ochgan_elem = self.top.data
self.top = self.top.next
return ochgan_elem
def isEmpty(self):
return self.top is None
# Asosiy dastur
t = int(input("So'rovnoma soni: "))
for _ in range(t):
s = MyStack()
q = int(input("So'rovlar soni: "))
q1 = list(map(int, input("So'rovlarni kiriting: ").split()))
i = 0
while i < len(q1):
if q1[i] == 1:
s.push(q1[i + 1])
i += 2
elif q1[i] == 2:
popped_item = s.pop()
if popped_item != -1:
print(popped_item, end=" ")
else:
print(-1)
i += 1
elif s.isEmpty():
print(-1)
print()
|
| |
-MASALA
2-masala - Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan 2-mustaqil ishi tuzuvchi: Qo’ziboyev Xasanboy

|
Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanidan 2-mustaqil ishi tuzuvchi: Qo’ziboyev Xasanboy
|
bet | 2/4 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 356,54 Kb. | | #120363 |
Bog'liq Xasanboy MT Maruza2-MASALA
2-masala. Navbatni massiv yordamida tadbiq qilish. Navbat (queue)ni tadbiq qilish uchun navbat boshi (front) va navbat oxiri (back) uchun ikkita indeksni aniqlab olishimiz kerak. Navbatga elementni oxiridan qo’shamiz, elementni navbat boshidan o’chiramiz.
Navbatga element qo’shish algoritmi:
1) Navbatda element bor yoki yo’qligini (to’liqlikka) tekshirish;
2) Agar navbat to’la bo’lsa, to’liq ekanligini chiqarish va ishni yakunlash;
3) Agar to’liq bo’lmasa, back ni bir birlikka oshirib, elementni qo’shish
Navbatdan elementni o’chirish algoritmi:
1) Navbatni bo’sh yoki bo’ emaslikka tekshirish;
2) Agar bo’sh bo’lsa, navbat bo’sh ekanligin chiqarish va ishni yakunlash;
3) Agar bo’sh bo’lmasa, front dan elementni olish va uni bittaga oshirish.
Quyida berilgan navbat klasslari uchun ikkita metodni yozing va dasturdan ishga tushiring. Birinchi metod x elementni navbatga qo’shish, ikkinchi metod navbatdan elementni o’chirish.
Masalan:
Asosiy vazifangiz:
Berilgan namunadagi ikkita funksiyalar enqueue() va dequeue() prototiplari asosida o’zingiz kod yozing. Birinchi funksiya bitta parametr, ya’ni qo’shiladigan elementni qabul qilsin, ikkinchi funksiya esa parametrsiz bo’lib, butun son qaytaradi. Agar navbat bo’sh bo’lsa, -1 qiymatini qaytarsin.
Vaqt murakkabligi: O(1) - enqueue() va dequeue() uchun.
Qo’shimcha xotira murakkabligi: O(1) - enqueue() va dequeue() uchun.
Cheklovlar:
1 ≤ Q ≤ 105
1 ≤ x ≤ 105
Masalaning javobi:
class Queue:
def __init__(self, capacity):
self.front = 0
self.size = 0
self.back = capacity - 1
self.Q = [None] * capacity
self.capacity = capacity
def isFull(self):
return self.size == self.capacity
def isEmpty(self):
return self.size == 0
#meing kodim
def EnQueue(self, item):
if self.isFull():
print("Navbat to'la. Element qo'shilmadi.")
return -1
else:
self.back = (self.back + 1) % self.capacity
self.Q[self.back] = item
self.size += 1
#mening kodim
def DeQueue(self):
if self.isEmpty():
print("Navbat bo'sh. Element o'chirilmadi.")
return -1
else:
ochish_elem = self.Q[self.front]
self.front = (self.front + 1) % self.capacity
self.size -= 1
return ochish_elem
# Umumiy dastur
if __name__ == "__main__":
my_queue = Queue(5)
my_queue.EnQueue(10)
my_queue.EnQueue(20)
my_queue.EnQueue(30)
dequeued_item = my_queue.DeQueue()
print(f"O'chirilgan element: {dequeued_item}")
my_queue.EnQueue(40)
my_queue.EnQueue(50)
is_empty = my_queue.isEmpty()
print(f"Navbat bo'shmi? {is_empty}")
|
| |
Oliy moliyaviy hisoblash ko’rsatkichlari

Oliy moliyaviy hisoblash ko’rsatkichlari
Ma’lumki, inflyatsiyaga uchramagan sharoitda ham yanvar oyida olingan 1000 so’m bilan, fevral oyida olingan 1000 so’m o’zaro teng emas. Pulning boshlang’ich summasini o’zgarishini aniqlash uchun ssudadan qo’yilmadan olingan daromadni hisoblash zarur. Pulning boshlang’ich summasini foizlar qo’shilishi bilan ortishi (ko’payishi) yoki boshlang’ich pul summasining o’sish jarayoni oshgan qiymat deb yuritiladi. Pulning oshgan qiymati, odatda, sodda va murakkab foizlarda hisoblanadi. Bularning o’zi oddiy va hisob stavkalariga (tijorat yoki bank ucheti ham deyiladi) bo’linadi. Har qanday stavka ham 1 yilga belgilanadi.
Sodda foizlarda oshgan qiymat summasi quyidagi formula bilan hisoblaniladi:
S=P+Pin yoki S=P(1+in)
Bu erda: S – pulning oshgan qiymati summasi; R - boshlang’ich summa; n – foiz yozish davrlari soni; i – foiz stavkasi; 1+in - boshlang’ich summani ko’paytiruvchi miqdor deyiladi.
Misol: 10 mln. so’m 5 yilga 30% stavkasi bilan berilgan. 5 yildan keyin qaytarib olinadigan summa, ya’ni oshgan qiymat aniqlansin.
S=10+10 0,3*5=25 mln. so’m. S=10(1+0,3 5)=25 mln. so’m.
Qarz muddati har xil bo’lishi mumkin. Agar qarz muddati 1 yildan kam bo’lsa, yuqorida keltirilgan formulaga qisman o’zgarish kiritamiz va S ni quyidagicha hisoblaymiz:
S=P(1+ d i )
k
Bu erda: d - qarz kunlari soni; K – yildagi kunlar soni.
Murakkab foizlarda oshgan qiymat quyidagi formula bilan aniqlaniladi: S=P(1+i)n
Misol. 5 mln. so’m 3 yilga 25% yillik stavka bilan bankka joylashtirildi. Shartnoma bo’yicha bank murakkab foizlar bilan pulni qaytib berishni bo’yniga olgan. Bank necha so’m qaytib beradi?
S=5(1+0.25)3=5(3lg1.25)=9765625 so’m
Moliyaviy hisob-kitoblarda hamma vaqt va har qanday sharoitda ham boshlang’ich summa, oshgan qiymat chegirma va ustama summalari ma’lum bo’lavermaydi. Bu muammo statistikada diskontlash usullarini qo’llash bilan hal qilinadi.
Moliyaviy hisob-kitoblar amaliyotida diskontlashning matematik va bank yoki tijorat usullari qo’llaniladi.
Agar S,n va i ma’lum bo’lsa va R ni aniqlash zarur bo’lsa, bu paytda matematik diskontlash usuliga murojat qilinadi. Diskontlash, oshgan qiymatni hisoblashga o’xshab sodda va murakkab foizlarda olib boriladi.
Oddiy foizlarda boshlang’ich summani quyidagi formula bilan aniqlaymiz:
P= S
1 in
, bu erdan diskont summasi D=S-P
Murakkab foizlar bo’yicha diskontlash quyidagi formula orqali bajariladi:
P= S SV n
(1 i)n
bu erda Vn=
1
(1 i)n
(1 i)n
Moliyaviy hisob-kitoblarda eng asosiy ko’rsatkichlardan biri moliyaviy rentalar ko’rsatkichidir. Ham to’lov a’zolari ijobiy miqdorlardan tashkil topgan, ikki to’lov orasidagi vaqt intervali teng bo’lgan to’lovlar qatori (potogi) moliyaviy renta yoki annuitet deyiladi.
Rentaning oshgan summasi va hozirgi (keltirilgan) miqdori moliyaviy rentalarning umumlashtiruvchi ko’rsatkichlari hisoblanadi.
Rentaning oshgan qiymati deganda biz renta a’zolarini (foizlar qo’shilgan holda) renta muddati oxiriga bo’lgan yig’indisini tushunamiz. Bu ko’rsatkich yillik doimiy rentalar uchun quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Q=R (1 i)n 1
(1 i) 1
Bu erda: R – badal (vznos) miqdori.
(1 i)n 1
|