MÜHAZİRƏ 3.

Kitabxanaların avtomatlaşdırma

MÜHAZİRƏ 3.
Kitabxanaların avtomatlaşdırma
obyekti kimi tiplərə ayrılması.
Ədəbiyyat
1.Kazımov R. İnformasiyalaşmış cəmiyyət və kitabxanaların vəzifələri // Müasir informasiya - kommunikasiya texnologiyası jurnalı,- 2005,- N2 5,- s. 42-46.
2.Musayeva N.N. Elektron ehtiyatların biblioqrafik təsviri //"İnformatika texnologiyası və tətbiqi proqramlar" mövzusunda aspirant və tələbələr üçün respublika elmi konfransının materialları,- Bakı., 2000,- səh.6-8.
Modemlər əsasən telefon rabitəsilə uzaq məsafədən qoşulmanı təmin edir. Kitabxanalarda modemlərdən İnternetə qoşulmaq üçün, uzaq məsafədə yerləşən kompüterlə əlaqə yaratmaq üçün, kompüterlər vasitəsilə faksmil sənədlərin mübadiləsi üçün istifadə edilir. İnternetə adi telefon xətilə qoşulmaq üçün daxili5 və xarici modemlərdən (şək. 8), «ayrılmış xətlə» qoşulma üçün «ayrılmış» şəbəkə modernlərindən (şək. 9) istifadə olunur.
Şək. 8.
Şək. 9.
İnformasiyanın daxil olması və ya işlənməsi zamanı elektrik təminatında baş verən nasazlıqlar informasiyanın xarab olmasına, itməsinə, kompüterlərin sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. Bunun üçün kitabxanalar mütləq fasiləsiz qidalandırma qurğularına malik olmalıdır. Bu qurğular elektrik cərəyanının verilməsi dayandıqda belə, müəyyən vaxt müddətində kompüter avadanlıqlarını elektrik enerjisi ilə təchiz edir. Onlar həmçinin elektrik xəttində baş verən «gərginlik sıçrayışlarını» stabilləşdirir, elektromaqnit dalğalarını «söndürür».
Müasir dövrdə kitabxanaların mühafizəsi, böyük sahəyə malik oxu zallarında kitabdan istifadəyə nəzarət etmək üçün elektron video müşahidə sistemlərindən istifadə olunur (şək. 10). Mühafizə məqsədilə istifadə olunan sistemlər sutka ərzində kitabxanada baş verən bütün hadisələri «izləyir», onların arxivini yaradır və təhlükəsizlik baxımından «şübhəli» hesab etdiyi video məlumatı telekommunikasiya vasitələri ilə mühafizə qurumuna çatdırır.
Şək. 10.
Böyük elektron sənəd informasiyasına malik kitabxanalarda etibarlı informasiya arxivini yaratmaq üçün lent və disk informasiya toplayıcılarından istifadə olunur. Bu qurğular insan iştirakı olmadan informasiyanın ehtiyat arxivini yaradır.
Kitabxanaların kompüterləşdirilməsi üçün istifadə olunan proqram təminatını 3 qrupda təsnifləşdirmək olar:
Sistem proqram təminatı;
Tətbiqi proqram təminatı;
Proqramlaşdırma vasitələri.
Sistem proqram təminatı kompüterin ayrı-ayrı qurğularının, proqramların birgə işini, şəbəkənin fəaliyyətini təmin edir. Bu qrupa bütün əməliyyat sistemləri, kompüterlərin qurğularının və kompüterə qoşulan avadanlıqların drayverləri, xidməti proqramlar aiddir. Əməliyyat sistemi hər bir kompüterin baza proqram kompleksidir. Onsuz kompüterin fəaliyyəti qeyri-mümkündür. Əməliyyat sistemi kompüterin əsas funksiyalarını - informasiyanın saxlanılması, işlənilməsi və mübadiləsini, kompüter şəbəkəsinin idarə olunmasını həyata keçirir. Onlar həmçinin proqram əlavələrinin icrasını idarə edir. Əməliyyat sistemləri aşağıdakı xüsusiyyətlərə malikdir:
Paralellik və çoxməsələlik - bir neçə əlavə ilə eyni zamanda iş rejimi;
Köçürülə bilən olması;
Etibarlılıq;
Texnoloji bütövlük;
Rahat və sadə interfeys;
Çox istifadəçi rejimində fəaliyyət.
İstifadə sahəsinə görə əməliyyat sistemləri şəbəkə və avtonom sistemlərə bölünür. Şəbəkə sistemləri olaraq bu gün Windows NT, Windows Server 2003, Unix və s. istifadə olunur. Şəbəkə sistemləri avtonom sistemlərdən fərqli olaraq həmçinin, şəbəkənin idarə olunmasını, təhlükəsizliyini, informasiyanın paylanmış emalını təmin edir.
Xidməti proqramlara diaqnostika, təhlükəsizlik proqramları aiddir. Onlar vasitəsilə kompüter sisteminin etibarlı fəaliyyəti təmin olunur.
Kitabxanalarda əsasən aşağıdakı növ tətbiqi proqram təminatından istifadə olunur:
Office proqramları. Office proqramları kitabxana fəaliyyətində istifadə olunan kargüzarlıq işləri üçün iş vaxtının planlaşdırılmasında istifadə olunur. Office proqramlarına mətn redaktorları, cədvəl redaktorları, tərcümə proqramları, obrazların tanınması proqramları aiddir. Bundan əlavə qrafıkə baxış, prezentasiya proqramları və s. istifadə olunur.
Telekommunikasiya proqramları. Bu proqramlar əsasən İnternet xidmətlərindən istifadə etmək üçün klient proqramları, faksmil və uzaq məsafədən qoşulan proqramlara aiddir. Bu proqramlar rahat ünsiyyət və informasiya mübadiləsi vasitələridir. Məsələn, kitabın ikinci fəslində verilmiş Venta Fax, Windows Commander proqramları, proksi-server, Web və FTP server proqramları, brauzerlər bu tip proqramlardır. Proksi-server proqramları lokal şəbəkənin kompüterlərinin bir xarici İP ünvanla İnternet şəbəkəsinə qoşulmasını təmin edir. Onlar vasitəsilə həmçinin şəbəkənin trafıkinə nəzarət təmin olunur. Web və FTP server proqramları Web və FTP serverin fəaliyyətini təmin edir. Onların vasitəsilə on-line informasiya xidməti həyata keçirilir. Windows əməliyyat sistemi ilə işləyən şəbəkələrdə adətən Web və FTP server proqramı olaraq İnernet İnformation Server proqramından istifadə olunur.
Avtomatlaşlmış Kitabxana-İnformasiya Sistemləri. Kitabxananın kompleks avtomatlaşdırılması üçün yaradılmış tətbiqi proqram paketlərini Avtomatlaşmış Kitabxana- İnformasiya Sistemləri adlandırmaq qəbul edilmişdir. Avtomatlaşmış Kitabxana-İnformasiya Sisteminin seçilməsində aşağıdakı tələbləri prioritet kimi qəbul etmək lazımdır:
«Açıq» tipli olmalıdır.. Sistem beynəlxalq maşınla oxunan biblioqrafik, texniki-sistem standartlarına (USMARC, UNIMARC, ISO və s.) uyğun olmalıdır. Əks təqdirdə, sistemin ümumi şəbəkədə istifadəsi, uzaq məsafədən istifadə, digər sistemlərlə informasiya mübadiləsi qeyri-mümkün olacaq.
2 .İnternet texnologiyasına inteqrasiya imkanının olmalıdır. Bu Web texnologiyanın tətbiqi ilə paylanmış informasiya bazalarından istifadəni, oxucu sorğusunun uzaq məsafədən operativ ödənilməsini, kitabxananın biblioqrafik və informasiya ehtiyatlarının ölkə və dünya informasiya məkanına inteqrasiyasının təmin edilməsini nəzərdə tutur.
3.«Genişlənə» bilən olmalıdır. Sistem qeyri-məhdud sayda məlumat bazaları ilə işləmək, qeyri-məhdud həcmli informasiyanı operativ idarə etmək və qeyri-məhdud sayda istifadəçiyə xidmət göstərmək xüsusiyyətinə malik olmalıdır.
Adaptasiya və modernizasiya oluna bilən olmalıdır. Ümumi kitabxana proseslərindən əlavə, lokal xarakterli və əvvəllər nəzərdə tutulmayan funksiyaların yerinə yetirilməsi üçün modernizasiya oluna bilməlidir.
İnformasiyanın bütövlüyünü təmin etməli, qəzalara və viruslara qarşı davamlı olmalı, yüksək informasiya təhlükəsizliyi tədbirlərinə malik olmalıdır.
İnformasiyanın bütün növləri ilə işləmək imkanı olmalıdır. Müasir kitabxana ənənəvi yazı materialları ilə yanaşı, digər video, audio materiallar, ən çox da elektron sənədlərlə işlədiyindən sistem OLE1 texnologiyasını dəstəkləməlidir.
1
OLE texnologiyası digər proqramlardan
MÜHAZİRƏ 4.
|