nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Asosiy savollar - Жалолидин Румий

Asosiy savollar:
1. Mirzo Fatali Oxundovning hayot yo’li.
2. Shoirning ijodiy merosi.
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar:
Ilm o’rganish, ilk ijodi, xalq og’zaki ijodi, komediyalari.
Mavzuga oid muammolar:
Dramaturg M. F. Oxundov ozarbayjon milliy teatriga asos bo’lgan oltita komediyani yaratdi. Sizningcha, u o’z davridagi qanday voqealarni fosh qilgan? Falsafiy qarashlarni bayon qilgan asarlarida-chi?
1-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi:
Adibning hayoti va faoliyati to’g’risida talabalarda tasavvur va tushuncha hosil qilish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Oxundovning yoshlik yillari va ilm olishi to’g’risida so’zlaydi.
2. Adib yashagan davrdagi ijtimoiy-siyosiy hayotni izohlaydi.
3. Dramaturgning yumoristik mavzuda yozilgan asarlari to’g’risida fikr
yuritadi.
1-asosiy savolning bayoni.
Buyuk ozarbayjon shoiri va mutafakkiri Mirza Fatali Oxundov 1812 yili Nuh shahrida tug’ildi. U dastlab diniy maktabda o’qidi. Keyinchalik rus-tatar bilim yurtida ta’lim olib, rus tili va rus madaniyatini yaxshi o’rgandi. Bilim yurtini bitirgandan so’ng, umrining oxirigacha Tiflis hokimi qoshida tarjimon bo’lib ishladi. Bir necha tilni mukammal egallagan va adabiyotni chuqur bilgan M.F.Oxundov A.S.Pushkin asarlarini mutolaa qildi. Uning fikricha, ozarbayjon xalqining ayanchli ahvolda yashashiga sabab, birinchi navbatda keng mehnatkash ommaning savodsizligidir. Shuning uchun u zo’r berib ma’rifat tarqatish, mehnatkashlar bolalarini o’qitish, ularni savodxon qilish uchun jon kuydirdi. Oxundov arab alifbosini lotin grafigi asosida qayta tuzib chiqdi. M. F. Oxundov Ozarbayjon milliy teatrining shakllanishi uchun zamin hozirladi va Ozarbayjon milliy teatriga asos bo’lgan oltita komediyani yaratdi: «Kimyogar mulla Ibrohim Xalil» (1850), «Tabiatshunos Muse Jordan» (1850), «Qaroqchini enggan ayiq» (1851), «Xasis kishining sarguzashti»(1852), «Lenkoran xonligining vaziri»(1850) va «Tabrizlik huquq himoyachilari»(1855) kabi komediyalarida u o’z davridagi ijtimoiy tengsizlikni tasvirladi, hukmron doiralarning xasisligi, farosatizligi va nodonligini fosh qildi.
|
Muhokama uchun savollar - Жалолидин Румий

Muhokama uchun savollar:
1. Qozog’istonda qaysi o’zbek yozuvchilarining romanlari qozoq tilida nashr qilindi?
2. Qozoq dramaturgiyasining g’oyaviy-badiiy etuk sahna asarlari haqida so’zlang.
5-amaliy mashg’ulot: Muxtor Avezov
Darsning maqsadi: M. Avezovning ijodiy kamoloti, yosh yozuvchilarga ta’siri va g’amxo’rliklari to’g’risida talabalarga tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Qozoq va o’zbek xalqlari do’stligi haqida so’z yuritadi.
2. Jahon adabiyotida yuksak o’rin tutgan so’z ustasi Muxtor Avezov o’zbek xalqining ham sevimli yozuvchisi ekanligi haqida gapiradi.
3. Yozuvchining Oybek bilan umrlarining so’nggi daqiqalarigacha ijodiy hamkorliklari to’g’risida so’zlaydi.
Dars jihozi:
Adibning surati va ijodiga doir kitoblari, hayoti va ijodiga doir rasmlar.
Ishni bajarish tartibi.
M.Avezov dunyoqarashining shakllanishida buyuk mumtoz adabiyoti namoyandalarining o’rni masalasini o’rganish;
Markaziy Osiyo va Qozog’iston xalqlari adabiyoti haqida fikr yuritish;
Zabardast adib Oybek va M. Avezov ijodiy hamkorligini o’rganish;
M.Avezovning o’zbek tiliga tarjima qilingan asarlarni aniqlash;
Mashg’ulot yakuni.
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. Muxtor Avezovning zamonaviy mavzularda bahs etuvchi p’esalarini aniqlang.
2. Muxtor Avezov hayotining so’nggi kunlarida qanday maqola yozgan? (2.53-56 b)
Adabiyotlar:
1. Q.Seydanov. M.Avezov va qardosh xalqlar adabiyoti -T.: Fan.1977 y. 29 . 29 b.
2. Til va adabiyot ta’limi -T.: 2002 yil. 2 son, 53-56 betlar.
3. M.Avezov. «Abay yo’li» -T.: 1978 y.
4. M.Avezov «Qarash-qarash» voqeasi qissasi -T.:1962 y.
6-amaliy mashg’ulot. Abay Qo’nonboevning she’riy va nasriy asarlari.
|
Darsning maqsadi - Жалолидин Румий

|
Жалолидин РумийBog'liq portal.guldu.uz-JAHON VA TURKIY XALQLAR ADABIYOTI o’quv-uslubiy majmua Darsning maqsadi: Mumtoz qozoq adabiyotining otasi Abay Qo’nonboev she’riy va nasriy ijodi to’g’risida talabalarga tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Abay Qo’nonboevning ma’rifatparvarlik faoliyati haqida so’zlaydi.
2. Shoirning lirikasi to’g’risida fikr bildiradi.
3. Abayning badiiy nasr sohasidagi ijodi to’g’risida so’z yuritadi.
Ishni bajarish tartibi:
Shoirning ilm va hunar o’rganishning ahamiyatini talqin qilgan she’rlarini tahlil qilish;
Xalq orasida mashhur bo’lgan o’lanlarini o’rganish;
M. Avezovning 4 tomlik «Abay» romanini o’qish, tahlil qilish;
Abayning nasriy asarlaridagi falsafiy va ijtimoiy qarashlarini aniqlash;
Mashg’ulotni yakunlash.
Mustaqil ish topshiriqlari.
Abay Qo’nonboevning do’mbira yordamida ijro etgan o’lanlarining mavzusi to’g’risida fikr bildiring.
Nega shoir o’z she’rlarini «Men o’lanni yozmayman ermak uchun» deb nomlagan?
Shoir she’riyatning vazifasi nimada deb biladi ?
Asosiy adbiyotlar:
1. Abay Qo’nonboev. O’lanlar. -T.: 1960 y. 13-14b.
2. Abay. She’rlar. –T., 1960 y. 13-15-b.
3. Sarimsoqov va boshqalar O’zbek adabiyoti, 6: darslik majmua -T.: 1993-y. 323-325b.
4. M.Avezov. «Abay yo’li» -T.: 1960 y.
7-mavzu: Qirg’iz adabiyoti
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Vaqt
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Qozoq adabiyotining asoschilari va qozoq adabiyoti bilan rus adabiyoti o’rtasidagi aloqalar, hamkorlik haqida tushuncha berish.
|
|
| |
Gauss tipidagi kvadratur formula koeffisentlarining xossasi

|
Gauss tipidagi kvadratur formula koeffisentlarining xossasi
|
bet | 10/13 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #257968 |
Bog'liq Gauss tipidagi kvadratur formulalar va ularning tadbiqi1. Gauss tipidagi kvadratur formula koeffisentlarining xossasi. Gauss tipidagi kvadratur formulaning barcha koeffisentlari musbatdir. Haqiqatdan ham, 2n-2 darajali
ko’phad uchun quyidagi tengliklar bajarilishi ayondir. Bu ko’phad uchun Gauss tipidagi formula aniqdir:
Bundan:
(2.2.4)
O’z navbatida bundan barcha larning musbatligi kelib chiqadi.
2. Gauss tipidagi kvadratur formulaning qoldiq hadi:
Teorema 3. Agar [a,b] oraliqda f(x) funksiya 2n-tartibli uzluksiz hosilaga ega bo’lsa, u holda shunday nuqta topiladiki, Gauss tipidagi kvadratur formulaning qoldiq hadi
uchun quyidagi tenglik o’rinlidir:
(2.2.5)
Gauss kvadratur formulasining qoldiq hadi:
Gauss kvadratur formula bilan tanishdik, endi bu formulani Mathcad dasturida yechimini ko’ramiz.
2.3 Davriy funksiyalarni integrallash.
Bu paragrafda davrli funksiyalarni taqribiy integrallash masalasini ko’ramiz. Bu yerda tabiiyki, kvadratur formulaning aniqlik darajasi algebraik ko’phadga emas, balki trigonometrik ko’phadga nisbatan qaraladi.
Agar ushbu kvadratur formula
(2.3.1)
ixtiyoriy tartibli trigonometrik ko’phadlar uchun aniq bo’lib, birorta - tartibli trigonometrik ko’phad uchun aniq bo’lmasa, u holda bu formulaning trigonometrik aniqlik darajasi (tartibi) ga teng deyiladi.
Teorema. tugunli kvadratur formulalar to’plamida tugunlari oraliqda tekis joylashgan va koeffisentlari o’zaro teng bo’lgan kvadratur formula eng yuqori trigonometrik aniqlik tartibiga ega bo’lib, bu tartib ga teng.
Isbot. Avvalo (2.2.2) ko’rinishdagi ixtiyoriy kvadratur formulaning aniqlik darajasi dan ortmasligini ko’rsatamiz.
Kvadratur formulaning tugun nuqtalaridan foydalanib,
funksiyani tuzaylik. Har bir ko’paytuvchi birinchi tartibli trigonometrik ko’phad bo’lgani uchun, - tartibli ko’phaddir. Bu ko’phad uchun (2.2.2) formula aniq emas, chunki
va
Demak, tugunli kvadratur formulaning trigonometrik aniqlik tartibi dan ortmaydi. Endi ixtiyoriy uchun ushbu
, (2.3.2)
kvadratur formula barcha
funksiyalar uchun aniq ekanini ko’rsatamiz. Buning uchun uning barcha
funksiyalar uchun aniq ekanini ko’rsatish kifoyadir. Agar bo’lsa, bo’lib, (2.2.3) formula aniq ekani ravshandir. Endi bo’lsin. U holda
.
Shu bilan birga kvadratur yigindi ham nolga teng:
Shunday qilib, (2.2.3) formulaning trigonometrik aniqlik tartibi ga teng ekan.
Ixtiyoriy uchun
, (2.3.3)
kvadratur formulaning - tartibli ixtiyoriy
trigonometrik ko’phad uchun aniq tenglikka aylanishini ko’rsatish qiyin emas.
Misol sifatida ushbu
to’liq elliptik integralning dagi qiymatini to’rt xona aniqlikda hisoblaylik. Integral ostidagi funksiya juft va davrli bo’lganligi sababli ni
ko’rinishda yozish mumkin. Bu integralni hisoblash uchun (2.2.5) da deb olamiz. Endi deb olib, tugunlarni nuqtaga nisbatan simmetrik ravishda joylashtiramiz:
U holda
ning jadvaldagi qiymati 1,6858. Demak, xato 0,0042 ga teng.
|
| |
Murch. Liana - ilashib o’suvchi ko’p yillik trоpik o’simlik bo’lib, ilmiy nоmi Piper nigrum

|
Murch. Liana - ilashib o’suvchi ko’p yillik trоpik o’simlik bo’lib, ilmiy nоmi Piper nigrum
|
bet | 35/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaMurch. Liana - ilashib o’suvchi ko’p yillik trоpik o’simlik bo’lib, ilmiy nоmi Piper nigrum, pоyasining uzunligi 15—16 mеtrgacha, yo’g’onligi barmоq kattaligida, daraхtlarga chirmashib, madaniylashtirilgani esa so’ritoklarda kanopga tоrtiladi. Mеvasi bir urug’’li, shakli yumalоq mоshdan ko’ra kattarоq, rangli qizil, pishganda sarg’ayadi, хоmligida quritilsa jigarrang tusga kirib sirti taram-taram bo’lib bujmayadi. Mеvasining yumalоq eti bilan quritilgani qоra murch dеb ataladi va dоnadоr, sabzavоtlarni sirkalashda, karam va pоmidоr tuzlashda ishlatiladi. Etidan ajratib tuyib elaki qilingani esa оq murch dеb ataladi. Bunisi salat, yaхna balik, suyuq оsh, sho’rvalarga va juda ko’p quyuq taоmlarga sеpib dasturхоnga tоrtiladi, qiymalarga qo’shiladi. Murchning xushbo’y хidi va o’ziga хоs nafis achchiqligi ishtaхani оchadi, azоlarimizdagi zararli mikrоblarni qiradi, chunki tarkibida fitоntsid, ifоri mоy, mikrоelеmеntlar va pipеridin kabi alkоlоidlar mavjud. Shifоligiga kеlganimizda, Abu Ali ibn Sinо dеydiki: «Murchda tоrtib оlish, surish va tоzalash хususiyatlari bоr. Uni mayizga qo’shib chaynalsa, azоlardagi хar qanday shilimshiq mоddani chiqarib yubоradi, u оg’riqni bоsadigan va nеrvlarni isitadigan vоsitalardan хisоblanadi, хamda tamоman sоg’lоm kishilar uchun nafi tеgadi. Murch sеmiz оdamni оzdirish хususiyatiga ega.
Nеrv va mu’shak to’qimalarini qizdirishda bunga yеtadigan dоri yo’q. Uni asalga qo’shib tanglayga bоsilsa, anginani davоlab, o’pkani Хam tоzalaydi. Murch ovqat хazm bo’lishiga yordam qiladi,. ichaklarda paydо bo’ladigan sanchiqni va qоrin shishini to’хtatadi». Endi tabib Davоniydan eshiting:
Ikki хil bo’lar murch: qora хamda оq
Хasharоt zaхrini kеsishdur хar chоq.
To’rtinchi o’rinda issig’u quriq,
Ilоn zaхri, bоdlar undan bo’lar yo’q.
Qalampirning bo’lar quriqligi kam,
Birbirin o’rnin bоsishar хar dam.
Mеda ichra bo’lsa agar quyuq bоd,
Хar uchchоvi uni aylagan barbоd,
Shunday dеmish Rоziy хam yana Boqrоt,
Yomоn хiltni tandan daf aylagay bоt.
Хar ikki murch, yani qora bilan оq,
Asab bilan payni qizdirar хar chоq .
Хalq tabоbatida murchni pamilchоy bilan damlab asal bilan ichirib shamоllagan, rezanda tumоv bo’lgan kasallarni tеrlatishgan. Murchni suzmaga qo’shib yеyilsa ishtaхani qo’zg’atadi. To’g’ralgan piyozga sеpib (zirapiyoz) kabоb va nоringa garnir qilib bеrilsa хam ishtaхa оchadi, taоmni yaхshi хazm qildiradi.
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 28/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
1.Topishmoqlar adabiy janr sifatida qanday muammolarni ko’taradi?
2. Topishmoqlar haqida ilmiy ish qilgan olimlardan kimlarni bilasiz?
2-savol bo’yicha dars maqsadi:
Topishmoqlarning asosiy xususiyatlari va tuzilish jihatdan xilma – xil bo’lishi haqida talabalarda tushunchalar hosil qilish.
Identiv-o’quv maqsadlari:
Topishmoq aytish tartibini gapirib beradi.
Topishmoqning mazmuni, kompozitsion qurilishi, tuzilishining xilma-xilligini hayotga tatbiq qiladi.
Topishmoqlarning mohiyatini tushuntirishda har birining sodda murakkabligiga qarab baho beradi.
2-asosiy savolning bayoni:
Topishmoqlar xalq og’zaki ijodining qadimiy janrlaridan bo’lib, uning kelib chiqish tarixi haqida aniq fikr bildirish qiyin. Shunday bo’lsa–da, ba’zi xalqlarda, jumladan, turkmanlarda topishmoqlarni navro’z oqshomi aytish odatini G. Gurbonov tasdiqlaydi. Uyg’urlarda, ko’pincha, kuz va qish fasllarida kova (oshqovoq) pishirish paytida topishmoq aytish marosimi bo’lgan. Topishmoqni qish faslida kechalari aytishish faqat o’zbeklarda bo’lmay boshqa ko’pgina turkiy xalqlarda ham uchraydi. Topishmoqni erkagu ayol, katta –yu kichik baravar aytishgan. Topishmoq aytishish jarayonida kichiklar ulardan hozirjavoblikni o’rgangan. Topishmoqning javobini topish uchun aytilgan matnni yaxshi o’ylab, nimaga ishora qilayotganini anglab olish, topishmoqning asosiy xususiyati va belgilari qaysi predmetga qaratilganligini aniqlab olish kerak bo’ladi. Topishmoqning javobi tug’ri topilsa, o’sha paytdayoq boshqa jumboq o’rtaga tashlanadi. Mobodo, javobini topishda qiynaladigan bo’lsa, u holda aytuvchiga «jonlimi», «jonsiz »deb so’raladi. Unda ham javob topishga qiynalsa, «qaerda bo’ladi», «qattiqmi», «yumshoq» deb so’raydi. Shundan ham topa olmasa u holda topuvchi «shahar berdi».
Topishmoqlar o’zining mazmuni, kompozitsion qurilishi, tuzilishi jihatidan xilma-xil bo’ladi. Topishmoqda aniq bir narsa – hayvonlar, qushlar, o’simliklar, ish qurollari, tabiat va tabiat hodisalari haqida so’z boradi. Uylab topishi mumkin bo’lgan narsa yoki hodisa ikkinchi bir narsaga taqqoslanadi.
Qadimiy topishmoqlarning xususiyati shundaki, unda eshitilgan narsa yoki predmet boshqa bir narsa yoki predmetga taqqoslash yo’li bilan aytiladi. Masalan: «Dunyoda to’rta narsa yo’q» kabi. Bu erda to’rtta narsani topish kerak bo’ladi.
Osmonning ustuni yo’q,
Xovuzning qopqog’i yo’q,
Ko’rpaning engi yo’q,
Oshpichoqning qini yo’q,
Bazan xalq orasida garchi kam uchrasa-da, murakkab syujetli topishmoqlar ham uchraydi.
|
| |
Bajariladigan ish mazmuni

|
Bajariladigan ish mazmuni
|
bet | 32/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Vaqt
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Navoiyning ilm-ma’rifat, axloq-odob masalalariga doir fikrlarini ilmiy-falsafiy va didaktik asarlarda bayon qilganligi haqida tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1 Bolalar adabiyotining shakllanishida Alisher Navoiyning o’rni muhimligiga ahamiyat beradi.
2. Navoiy asarlarida ko’proq barkamol insonni ifodalovchi ijobiy obrazlar yaratish orqali bayon qilishini tushuntiradi.
3. Shoir bolalarni ilmni puxta egallashga chaqirib, buyuk pedagog hamda murabbiy sifatida ularni tarbiyalash va o’stirish yo’llarini ko’rsatganligini izohlaydi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar: O’zbek xalqining ulug’ ma’prifatparvari, «Mantiqut tayr», «Farhod va Shirin», «Hayratul-abror», «Layli va Majnun», «Mahbub-ul- qulub».
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullar: «Elpig’ich», «FSMU» texnologiyasi, taqdimot, munozara.
Vositalar: Vatman, kompyuter, proektor, rangli markerlar, doska, skotch, tarqatma jihozlar.
|
Talaba O’qituvchi
|
20 daqiqa
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
O’z-o’zini baholash, o’qituvchi tomonidan rag’batlantirish.
Talabalar fikri eshitiladi, boshqa talabalar bahsga chaqiriladi.
Umumiy xulosaga kelinadi.
|
Talaba
|
35 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
Yuksak ma’naviyatning birinchi sharti nima? Fikringizni izohlang.
Alisher Navoiy ilm, ma’rifat haqida qanday fikrlarni olg’a suradi?
Navoiy ulkan madaniyat arbobi sifatida ilm-fan, san’at va adabiyotning ahamiyatini qanday targ’ib qilgan hamda uqtirgan?
4. Shoir qaysi ijobiy obrazlarida bolaning voyaga etishida tarbiyaning alohida kuch-qudratga ega ekanligini uqtirgan? Fikringizni izohlang.
|
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
|
| |
Lavr yaprо - Mavzu: Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar Reja

|
Mavzu: Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar Reja
|
bet | 36/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaLavr yaprоg’i. Lavrdоshlar оilasiga mansub, ilmiy nоmi Lavrus nabilis. Uzbеkchasi esa dafna dеb ataladigan dоim yashil daraхtning bargidir. Dafna 20 mеtrgacha bоradi, birоq, boyi 2 mеtr kеladigan buta хоlatida o’sadiganlari хam bo’ladi. Kavkaz va Krimda o’stiriladigan dafna bargi bizga quritilgan хоlda yubоriladi. Asоsan suyuq оsh va sho’rvalarda, ayrim quyuq ovqatlarga sоlib qaynatiladi, taоmni хushхo’r qiladi. Ayniqsa balchiq, хidi kеladigan g’оz, o’rdak, baliq go’shtlari va umuman eski, qo’lansa burksiydigan go’shtlarni qaynatishda lavr yaprоg’i nоyob nеmatdir. Tarkibidagi ifоri mоylar, fitоntsid, оshlоvchi mоdda va alkоlоid bоr. Abu Ali ibn Sinо fikricha dafna. «Nеrvlar bo’shashganda, umuman falоjga va yuz falоjiga qarshi ishlatiladi. Jigar va talоq shishlariga fоyda qiladi. Qulanjga (ich qоtishiga) fоyda qiladi.»
«Nоn talkоn bilan aralashmasi issiq shishlarga fоyda qiladi. Nеrvlarning хamma og’riqlariga fоydalidir. Quloqni eshitadigan qiladi. Quloqdagi shang’illashga va uning оkishiga fоyda qiladi»
Zarchava. Nelidonum majus, trоpik mamlakatlarda o’sadigan buta o’simlikining ildizi bo’lib, maхsus ishlоv bеrilgandan so’ng tillasariq tusga kiradi. «Zarchava «zar» — tilla va «chub» cho’p so’zlaridan оlingan bo’lib «tillacho’p» manоsini anglatadi. Ibn Sinоning bеrgan izохiga qaraganda bu ziravоr arabchasiga “uruq ussabog’in” atalib — «boyoqchilar ildizi» dеgani bo’lar ekan. Pazandalikda taоmlarni bo’yash (misоl: tо’rt, pirоjniy, kоnfеtlar) uchun ishlatiladi. O’zbеk оshpazligida palоvga sоlinadi bu guruchni sariq rangga bo’yab palоvning ko’rinishini tillarang qiladi. Palоvga zarchava sоlish Tоshkеntda to’y оshlarida kеng qo’llaniladi, boshqa jоylarda unutilgan хisоblanadi. Zarchavaning fоydaliligi хaqida Abu Ali ibn Sinо bunday dеydi: «Zarchava ikkinchi darajaga yaqin issiq va quriq. Unda kuchli tоzalash хususiyati bоr. Uni chaynash tish оg’rig’iga fоyda qiladi. Zarchavaning shirasi ko’zning o’tkirlashishiga, qorachig’idagi kataraktga va оqni kеtkazishga juda fоyda qiladi.
Tiqilmalardan kеlgan sariqqa, ayniqsa Rum arpabоdiyoni va оq sharоb bilan ichirilsa fоyda qiladi.
Tabib Davоniyning aytishicha zarchava “Ko’z nurini оshiradi kundan - kun, Suvini оlib kim surtsa undan. Sariq dardi dafu to’siq оchadi, Anisinu sharоbga kim sоchadi.
|
| |
Rayhоn - Mavzu: Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar Reja

|
Mavzu: Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar Reja
|
bet | 41/80 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #142429 |
Bog'liq Mavzu Xamirdan tayyorlanadigan mahsulotlar RejaRayhоn. Ocimum basilicum labguldоshlar оilasiga mansub bir yillik ko’kat o’simligi. Juda qadim zamоnlardan buyon pazandaligimizda qo’llanib kеlinadi. Hidi хushbo’y, tanasi to’rt qirrali, shохlari va barglari bir – biriga qarama – qarshi jоylashgan, bo’yi rangsiz shilimshiq mоddasi bo’ladi. Оzоda jоylardan tеrilgan barg – lari yaхshi yuvib ishlatiladi.
Yalpiz. Ba’zi jоylarda pidina yoki na’nо dеb ham atashadi. Hidi g’оyatda хushbo’y, muattar. Labguldоshlar оilasidan bo’lib ilmiy nоmi Menthe asiatica , ko’p yillik ko’kat o’simligi. Pоyasi to’rtbur – chak barglari qayiqsimоn, tukli. YAngi ko’karib chiqqanida sillik bo’ladi. YAlpiz zaхkash jоylarda tоg’ yonbag’irlarida, adirlarda, ariqchalarning bo’ylarida, bоg’larda o’sadi. Pоyasining bo’yi 1 mеtr va undan ham balandrоq o’sadi, shохlari va barglari bir – biriga qarama – qarshi jоylashgan bo’ladi. Lеkin yalpizni yangi unib 2 – 4 barg chiqarganda tеrib оlinadi va shu vaqtdagina u istе’mоlga yarоqli bo’ladi.
Sеmizo’t. Sеr et, ko’pincha qizg’ish pоyali, еr bag’irlab o’suvchi bir yillik ko’kat o’simligi. Sеmizo’tdоshlar оilasidan, ilmiy nоmi Portulaca oleracea, yaprоqlari etli. tuхumsimоn shaklda qayrilgan. tanasiga kеtma – kеt jоylashgan. Gullamasdan va uruglamasdan оldin tanasi bilan barglari tеrib оlinadi va qiymalanadi. Butunligicha yog’li sho’rvaga sоlib qaynatilsa ilik bo’lib kеtadi.
Yovvоyi ismalоq. SHo’raguldоshlar оilasidan, Spinacia turkestania dеb ataluvchi bir yillik yovvоyi ko’kat o’simligi. Uning bоshqa jaydari nоmi ham bоr – cho’chqatikan, chunki tikanli to’pmеva hоsil qilgani uchun shunday atalsa kеrak. Bu, vоhalarda, adirlarda, tоg’ yonbag’irlarida, o’tlоqlarda uchraydi. Bo’yi 10–60 sm gacha bo’lib barglari patsimоn qirqilgan, pоyasining pastki qismlaridagi bagrlar bandli, qоlgan qismlaridagilari bandsiz, hakkam – dukkam jоylashgan. Ismalоkning Zrtaaa о1еgasеa dеb ataluvchi turi madaniylashtirilgan bo’lib sabzavоt sifatida o’stiriladi. Ham еr bag’irlab, ham tikka o’sadi, barglari yirik, uchburchak tuzilgan, pоyasi sеret ichi tеshik bo’ladi. Ismalоqning har ikki turi gullamasdan ilgari tеrib оlinib barglari pоyasi bilan birga chоpiladi va qiyma tayyorlanadi.
|
| |
-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi

|
-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi
|
bet | 38/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)1-asosiy savol bo’yicha darsning maqsadi:
Gulxaniyning bolaligi, hayoti va ijodi haqida talabalarga tushuncha berish.
Identiv o’quv maqsadi:
Yozuvchining bolaligi haqida so’zlaydi.
Gulxaniyning «Ber menga» radifli g’azalini tahlil qiladi.
1-asosiy savolning bayoni:
Isyonkor kuychi Gulxaniy XVIII asrning oxiri XIX asrning boshlarida yashab ijod etgan va bu davr o’zbek adabiyotida o’ziga xos o’rinda turadigan yozuvchidir.
Yozuvchining bolaligi o’zi olamga kelgan tog’ qishlog’ida o’tadi. She’riyatga oid ko’plab asar o’qiydi, xalq og’zaki ijodini berilib o’rganadi va asta-sekin she’riy mashqlari boshlanadi. U o’z ilmini oshirish maqsadida avval Namangan va so’ngra Farg’onaga keladi, qiziqchiligi, hozirjavobligi va hajviy she’rlari bilan kishilar o’rtasida tanila boshaydi. Ayniqsa, g’ariblik turkumidagi ruboiy va to’rtliklari bilan el og’ziga tushadi. Shoir keyinchalik Qo’qonga keladi va qiyinchilik bilan yashaydi.
Gulxaniy bir necha yil Qo’qon xoni Olimxon saroyida navkar bo’lib xizmat qilgan, ammo ochlik, yupunlik, muhtojlik uning hamrohi bo’lib qolaveradi.
Gulxaniyning «Ber menga» radifli she’ri uning navkarlik davrida yozilgan asaridir. G’azal och qolgan kishilarning o’z xo’jayinidan non so’rashi bilan boshlanib, lirik qahramon–navkarning qalb alamlari so’nggi baytlarda izchil ochilib boradi.
Bu g’azalga chuqurroq nazar tashlansa, unda faqat yakka ochlikdan tinkasi qurigan bitta shaxs haqida gapirilmay, balki katta ijtimoiy masala– Olimxonning navkarlari orasidagi ichki hayot sharoiti haqida gapiriladi. G’azalda lirik qahramonning obrazi umumlashma obraz darajasiga ko’tarilgan, chunki Olimxon navkarlaridan faqat Gulxaniy xon iltifotiga sazovor bo’la olmadi, degan qarorga kelish yanglishdir. Demak, lirik qahramon-navkar o’z boshidan kechirganlarini bayon qilish asosida Olimxonning navkarlarga muruvvatsizligi va qo’shindagi tartibsizlikni fosh qiladi.
|
| |
Muhokama uchun savollar - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 29/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1)Muhokama uchun savollar:
Nega topishmoqlar faqat qish paytida aytilgan?
Qadimiy topishmoqlarning asosiy xususiyatlari nimadan iborat?
Mubolag’a yo’li bilan yaratilgan topishmoqlar haqida tushuncha bering?
Mavzu bo’yicha echimini kutayotgan ilmiy muammolar:
Topishmoqlar haqida ilmiy ish qilgan olimlarni aniqlash va bolalar o’rtasida keng tarqalgan topishmoqlarga o’xshash topishmoqlar yaratish.
Topishmoqning mazmuni, kompozitsion qurilishi, tuzilishining xilma-xilliginianiqlash va ularni hayotga tatbiq qilish.
Qadimiy, murakkab syujetli jumboqlarning mohiyatini asoslab berish.
5-Mavzu: Xalq og’zaki ijodi namunalari. Ertaklar
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Vaqt
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Xalq ertaklarida hayoliy fikrlar orqali real hayotni aks ettirish mumkin ekanligini talabalarga tushuntirish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1.Ertak termini haqida tushuncha beradi, shu bilan birga hayvonlar haqidagi ertaklar haqida fikr yuritadi.
2. Ertak janri haqida fikr yuritilganda uning poetikasi, hayotdagi o’rni ahamiyat beradi.
3. Ertaklardagi xilma-xillikni tahlil qilib, xayoliy uydirma terminini tahlil qiladi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar: Ertak, etuk, vorsaqi, naql, cho’pchak, sehrli ertaklar, hikoya ertaklar, masal, afsona, tilsim, xayoliy uydirma.
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullar: «Insert», «Bumerang» texnologiyasi, taqdimot, munozara,
Vositalar: Vatman, rangli markerlar, flipchart qog’oz, doska, skotch, tarqatma jihozlar.
|
Talaba O’qituvchi
|
20 daqiqa
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
O’z-o’zini baholash, o’qituvchi tomonidan rag’batlantirish.
Talabalar fikri eshitiladi, boshqa talabalar bahsga chaqiriladi.
Umumiy xulosaga kelinadi.
|
Talaba
|
35 daqiqa
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
Ertaklar orqali insonning ijtimoiy axloq normalarining shakllanishi, ertaklar orqali kichkintoylarni qanday tarbiyalash mumkin?
2. Siz xayoliy-uydirma terminini qanday tushunasiz?
3. Ertaklarning muhim xususiyatlari haqida fikringiz qanday?
|
O’qituvchi-
Talaba
|
15 daqiqa
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
10 daqiqa
|
Asosiy savollar:
Ertak janri. Hayvonlar haqidagi ertaklar.
Hayotiy-maishiy ertaklar.
Mavzuga oid tayanch tushuncha va iboralar.
Ertak, etuk, vorsaqi, naql, cho’pchak, sehrli ertaklar, hikoya ertaklar, masal, afsona, tilsim, xayoliy uydirma.
|
| |
-Amaliy mashg’ulot: Samad Vurg’un ijodi

|
-Amaliy mashg’ulot: Samad Vurg’un ijodiBog'liq portal.guldu.uz-JAHON VA TURKIY XALQLAR ADABIYOTI o’quv-uslubiy majmua4-Amaliy mashg’ulot: Samad Vurg’un ijodi
Darsning maqsadi: Samad Vurg’unning ijodiy yo’li, she’riyati xususida talbalarga ma’lumot berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
Shoirning ilk she’rlar to’plami haqida so’zlaydi.
Samad Vurg’un dostonlari to’g’risida fikr yuritadi.
Samad Vurg’uning tarjimonlik faoliyati xususida ma’lumot beradi.
Ishni bajarish tartibi:
Ozarbayjon xalq shoiri Samad Vurg’unning ijodi nechanchi yillardan boshlanganligini aniqlash;
Samad Vurg’unga katta shuhrat keltirgan dostonini o’rganish;
Shoirning ikkinchi jahon urushi yillaridagi ijodini o’rganish, tahlil qilish;
Samad Vurg’unning tarjima ishlarini aniqlash;
Mashg’ulotni yakunlash.
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. Samad Vurg’un ijodining rivojlanish pillapoyasida qaysi shoirning
ta’siri kuchli?
2. Samad Vurg’unning «Ozarbayjon» she’ri g’oyasi haqida o’z mulohazalaringizni bildiring.
Kerakli adabiyotlar:
1. R. Muqimov, M. Sharipov SSSR xalqlari adabiyoti. -T.: 1980y. 249-257 b.
2. O’zbekiston Milliy Entsiklopediyasi №7. 455-456 b.
6-mavzu: Qozoq adabiyoti
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Vaqt
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Qozoq adabiyotining asoschilari va qozoq adabiyoti bilan rus adabiyoti o’rtasidagi aloqalar, hamkorlik haqida tushuncha berish.
|
|
| |
Kanal – inson tomonidan qazilgan suv yo‘li.  
Ko‘l

|
Kanal – inson tomonidan qazilgan suv yo‘li.
Ko‘l
|
bet | 29/63 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 20,44 Mb. | | #234021 |
Bog'liq 4-sinf Tabiat(konspekt) (2)Kanal – inson tomonidan qazilgan suv yo‘li.
Ko‘l – tabiiy ravishda vujudga kelgan chuqurlikda katta miqdordagi suv to‘planishidan hosil bo‘lgan suv havzasi.
Suv ombori – to‘g‘onlar yordamida suvni yig‘ish va saqlash uchun
qurilgan suv havzasi.
Darslikdagi 28-rasmda o‘lkamiz daryo va ko‘llarida yashovchi baliqlar haqida ma’lumot beriladi.
Bu qiziq!
Baliqlar sayyoramizdagi eng qadimgi jonzotlardan biridir. Baliqning dumi rul vazifasini bajaradi.
Ko‘k kit Yer yuzidagi eng katta suv jonivoridir. Uning uzunligi - 33,5 metrga (bu birin-ketin qo‘yilgan yettita yengil avtomobil uzunligiga, og‘irligi esa 210 tonnadir bu 30 ta avtobusning og‘irligidan ortiq demakdir).
Dam olish daqiqasi o‘tkaziladi.
IV.Yangi mavzuni mustahkamlash.
O‘quvchilarga test savollari beriladi.
1. Amudaryo va Sirdaryoning quyilish manbayi?
a) Orol dengizi; b) cho‘llar; d) dalalar; e) tekisliklar.
2. Tabiiy ravishda vujudga kelgan, chuqurlikda to‘planib qolgan
katta miqdordagi suv qanday nomlanadi?
a) daryo; b) dengiz; d) ko‘l; e) irmoq.
3. Yer yuzidagi eng katta ko‘l?
a) Orol dengizi; b) Kaspiy dengizi; d) Baykal ko‘li; e) Yuqori ko‘l
4. Inson kuchi bilan yaratilgan suniy suv havzasi?
a) kanal; b) ariq; d) anhor; e) suv ombori.
5. Dunyodagi eng uzun daryo nomi?
a) Yenisey; b) Ob; d) Nil; e) Sirdaryo.
Quyidagi savol va topshiriqlar asosida o‘quvchilar bilimlari umumlashtiriladi.
1. Siz yashaydigan hududning yer yuzasi qanday tuzilgan?
2.Siz yashaydigan joyga yaqin qanday tog‘, adir, qir yoki tekislik joylashgan?
3.Siz yashaydigan joy yaqinida ko‘l yoki suv ombori, daryo bormi?
Agar bo‘lsa ularning nomlarini daftaringizga yozing.
4.Quyidagi topishmoqning javobini toping.
Usti tekismas, cho‘qqi va qoyali,
Qir-adirlarga, ulkan soyali. (Tog‘)
V. Dars yakuni va o‘quvchilarni baholash:
Darsda faol qatnashgan va test javoblarini to‘g‘ri bajargan o‘quvchilar rag‘batlantiriladi.
|
| |
Mashg’ulot yakuni - 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

|
15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 25/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.orgMashg’ulot yakuni
1.Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydi va rag’batlantiradi
| |
Uyga vazifani berilishi:
2.Kelgusi mashg’ulotga vazifa beradi (6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar
|
Aqliyhujumqoidasi:
Hechqandaybirgabaholash vatanqidgayo’lqo’yilmaydi!
Taklifetilayotganғoyanibaholashga shoshma, agardauhattokiajoyibvag’aroyibbo’lsahamhammanarsamumkin.
Tanqidqilma, hammaaytilgang’oyalarqimmatlitengkuchlidir.
O’rtaga chiquvchinibo’lma!
Turtkiberishdan o’zingniushla!
Maqsadmiqdorhisoblanadi!
Qanchako’pg’oyalaraytilsa, undanhamyaxshi: yangivaqimmatlig’oyalarnipaydobo’lishiuchunko’pimkoniyatdir.
Agardag’oyalarqaytarilsa, xafabo’lmavahijolatchekma.
Tasavvuringni “jo’sh urishiga” ruxsatber!
1-Ilova
Taassurot yozish: Mustaqil o’qilgan asarlar muhokamasi
Mashg’ulot rejasi:
1. Tajnis, talmeh she;riy san;atlari haqida nazariy ma’lumot
2-Ilova
Baholash nezonlari
T/r
|
Mezonlar
|
Baho
|
1.
|
Olgan bilimlarini ishlab chiqarishda qo’llay oladigan, ushbu fanni boshqa fanlar bilan bo’g’lay oladigan, mustaqil ish va vazifalarni to’liq bajargan va yangilik kiritishga intilgan, har jihatdan boshqa o’quvchilarga o’rnak bo’ladigan
|
5
|
2.
|
O’quv ko’rgazmali qurollardan foydalana oladigan, olgan bilimlarini xalq xo’jaligidagi o’rnini to’g’ri tushungan, mustaqil fikrlay oladigan, olgan bilimlarini tushuntirib bera oladigan
|
4
|
3.
|
Darslarda 95 gacha qatnashgan, ma’ruza matnini yozgan, o’quv qurollari to’liq bo’lgan, adabiyotlardan foydalanishni bilgan
|
3
|
4.
|
Ta’lim standartlarida belgilangan bilim va ko’nikmalarni 55 dan kam o’zlashtirgan o’quvchilar
|
2
|
3-Ilova
|
| |
Kur arslonga o‘xshar bu beklar o‘zi

|
Kur arslonga o‘xshar bu beklar o‘zi
|
bet | 18/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.orgKur arslonga o‘xshar bu beklar o‘zi,
Bushursa kesar bosh, e bilgi yaruq.
Mazmuni:
Beklar – bu jur’atli arslonga o‘xshaydi,
G‘azabga kirsa bosh kesadi, ey ravshan fikrli.
Ko‘rinib turganiday, bu yerda beklar dastlab dovyurak arslonga o‘xshatilsa-da, ularning asl qiyofasi keyingi misrada fosh etiladi. Bu toifaning «bosh kesish»i ochiqdanochiq ko‘rsatib o‘tiladi. Demak, bu yerda arslonning jur’ati, dovyurakligi emas, balki uning vahshiyligi, yovuzligi e’tiborga olingan
Aqliy hujum savollari
Yusuf Xos Hojib qo’llagan she’r san’atlarini aniqlang.
Shoir nima uchun turkcha so’zni tog’ kiyigiga o’xshatadi?
“Qutadg’u bilig” da komil inson g’oyasiqanday hal etilgan?
Asarning ona tilimiz tarixi, mavqeyi va ravnaqidegi ahamiyati haqida fikr
Bildiring.
4-ilova
Yangi o’quv mashg’ulotining slaydli taqdimoti
Yusuf xos hojib
11asr adabiyotiningg yetuk vakili
M:
Yusuf Xos Hojib qo’llagan she’r san’atlarini aniqlang.
Shoir nima uchun turkcha so’zni tog’ kiyigiga o’xshatadi?
“Qutadg’u bilig” da komil inson g’oyasiqanday hal etilgan?
Asarning ona tilimiz tarixi, mavqeyi va ravnaqidegi ahamiyati haqida fikr
Bildiring.
Axloqiy –didaktik asar sifatida shuhrat qozongan
5-ilova
Uyga vazifa.
Mavzuni o’qib , o’zlashtirib kelish
21 -Mavzu:”Nosiriddin Rabg’uziy ‘Qissasi Rabg’uziy asari ’
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Nazariy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
|
|
| |
Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari

|
Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari
|
Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #139428 |
Bog'liq ANALATIKKIMYO TARIXI
Analitik kimyo
Tarixi
Analitik kimyoning vujudga kelishi va rivojlanishi turli ishlab chiqarish sohalarining paydo boʻlishi va taraqqiy etishi bilan bogʻliq. Miqdoriy analiz rudalar va tayyor mahsulotlar tarkibidagi oltin, kumush va boshqa metallarning miqdorini aniqlashdan iborat boʻlgan edi; keyinroq borib, u ilmiy asosda yoʻlga qoʻyildi. Hozirgi zamon kimyosining tugʻilish davri (17-asr oʻrtasi — 18-asr oxiri)da analitik kimyo moddalarning kimyoviy tarkibini oʻrganadigan fan deb hisoblanardi. 17-asr oʻrtalarida Robert Boyl suvli eritmalardagi anorganik moddalarning miqdoriy analiziga asos soldi. 19-asr boshida Jozef Gey-Lussak hajmiy analizni, oʻsha asrning oʻrtasida esa R. Bunzen va R. Kirxgof spektral analiz asoslarini ishlab chiqishdi. 20-asrda Analitik kimyoga fizik va fizik-kimyoviy usullar (masalan, kolorimetriya, rentgen, lyuminessensiya, elektron mikroskopiya, elektr analiz usullari va boshqalar) tobora koʻproq joriy etildi. Shu bilan bir vaqtda analitik kimyo amaliy maqsadlarda keng qoʻllanila boshladi.
Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari — elektronlarning atomlardan atomlarga butunlay yoki qisman oʻtishi bilan bogʻliq kimyoviy reaksiyalar. Elektronlar chiqarilishi oksidlanish, elektronlar biriktirib olinishi qaytarilish deyiladi. O.-q.r. atamalari dastlab metall oksidlarining hosil boʻlish va parchalanish reaksiyalarida qoʻllaniladi. Cu+’/2O2=CuO metallarning oksidlanishiga, CuO+H2=Cu+H2O metall oksidlaridan metall hosil boʻlishi (qaytarilishi)ga misol boʻladi.
Atom yoki ionlari reaksiya jarayonida elektron biriktirib oladigan moddalar oksidlovchilar,elektron beradigan moddalar esa qaytaruvchilar deb ataladi.Oksidlovchi reaksiya vaqtida oksidlanadigan moddadan elektronni tortib olib,oʻzi qaytariladi,qaytaruvchi esa elektronlar yoʻqotib, oʻzi oksidlanadi. Har qanday oksidlanish qaytarilishsiz boʻla olmaydi, chunki kimyoviy reaksiyada atomlar oksidlanish dara-jasi (p)ning yigʻindisi doimiydir. N2+S12=2NS1 reaksiyasida p (N) 0 dan + 1 gacha oʻzgaradi, binobarin, vodorod (N) oksidlanadi; p(S1) 0 dan — 1 gacha oʻzgaradi, binobarin, xlor S1 qaytariladi.
O.-q. jarayoni keng tarqalgan kimyoviy reaksiyalar jumlasiga kiradi, uning tabiatda va texnikada ahamiyati katta. Barcha turdagi yoqilgʻilarning yonishi, turli metallarning rudalardan ajratib olinishi O.-q.r. jarayoniga asoslangan. Metallarning korroziyaga uchrashi, koʻpgina muhim kimyoviy mahsulotlarning hosil boʻlishi ularning oksidlanishi tufaylidir. Elektr-kimyo sanoati O.-q.r.ga asoslangan. Mis, nikel, oltin, rux va boshqa eritmalardan elektrolitik qaytarilish yoʻli bilan olinadi yoki tozalanadi. Kimyoviy tok manbalari — akkumulyatorlar va galvanik elementlar O.-q.r. tufayli ishlaydi va h.k.
|
| |
” Nosiriddin Rabg’uziy hayoti va ijodi

|
” Nosiriddin Rabg’uziy hayoti va ijodi
|
bet | 19/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.org1.” Nosiriddin Rabg’uziy hayoti va ijodi
2.”Qissasi Rabg’uziy” asari
O’quv mashg’uloti maqsadi: Nosiriddin Rabg’uziy ‘Qissasi Rabg’uziy asari haqida ma’lumot berish ,ularning ma’naviy olamini yuksaltirish, ular qalbida yaxshilik, to’g’rilik kabi ezgu tuyg’ularni singdirish
|
O`qitish natijasi
|
Nosiriddin Rabg’uziy ‘Qissasi Rabg’uziy asari”g’oyaviy badiiy tahlili mazmunini tushuna oladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Nosiriddin Rabg’uziy ‘Qissasi Rabg’uziy asari badiiy tahlili maqsadi va vazifalari bilan tanishtirish
Hikoyalardan namunalar sharhlash
|
O’quv faoliyati natijalari:
Nosiriddin Rabg’uziy ‘Qissasi Rabg’uziy asari”g’oyaviy badiiy tahlili haqida nazariy ma’lumotga ega bo’ladilar.
Asarning maqsadi va vazifalari haqida tanishadilar.
Asarlarni sharhlashni bilib oladilar.
|
O’qitish usullari
|
Begonani top , bahs – munozara
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, yakka tartibda
|
O’qitish vositalari
|
Buklet, tarqatma materiallar, yozuv taxtasi, kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
O’quv xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Tezkor so’rov, savol-javob, test va mashqlar.
|
|
| |
III. Yangi mavzuni tushuntirish - Pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalardan foydalanishga doir namunaviy...

|
Pedagogik va axborot-kommunikatsiya texnologiyalardan foydalanishga doir namunaviy dars ishlanmalari
|
bet | 38/63 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 20,44 Mb. | | #234021 |
Bog'liq 4-sinf Tabiat(konspekt) (2)III. Yangi mavzuni tushuntirish:
Mavzuga oid videolavha namoyish etiladi.
a) Noyob o‘simlik, hayvonlar dunyo miqyosida va Vatanimiz hududida yoqolib borayotgan o‘simlik va hayvonlar, qushlar,baliqlar, parrandalarni ovlash taqiqlanadi. Ularni ko‘paytirish, asrab qolish uchun qo‘riqxonalar tashkil qilingan. Qo‘riqxonada odamlarning xo‘jalik faoliyatiga ruxsat beriladi, lekin davlat himoyasida bo‘ladi. Tabiatni o‘simlik va hayvolarni himoyalash maqsadida tashkil qilingan
qo‘riqxonalar doimo nazoratda bo‘ladi. Qo‘riqxonalar katta yer maydonidan iborat. Qo‘riqxonalarda barcha hayvonlar, o‘simliklar turlari nazorat qilinadi va himoyalanadi.
Noyob o‘simliklar, gullar, daraxtlar, hayvonot turlari ko‘paytiriladi. Barcha tabiiy zonalarda qo‘riqxonalar tashkil qilingan. Yurtimizdagi qo‘riqxonalarda yong‘oq, pista, bodom, zira, pishom piyozi, anzur,qoraqand, yovvoyi nok, anor, Zarafshon piyozi, tog‘ piyozi, yovvoyi anjir,yovvoyi uzum, sumbul, chinnigul, Buxoro bug‘usi, jayron, sayg‘oq,
kulrang echkemar, kapcha ilon kabi hayvonlar muhofaza qilinadi.Vatanimiz hududida 9 ta qo‘riqxona bor. 3 ta milliy va tabiiy bog‘ mavjud.
1.Zomin tog‘-archa” davlat qo‘riqxonasi
2. “Chotqol” davlat biosfera qo‘riqxonasi
3.Surxon davlat qo‘riqxonasi
4. Qizilqum davlat qo‘riqxonasi
5.Badayto‘qay davlat qo‘riqxonasi
6. Nurota davlat qo‘riqxonasi
7.Zarafshon davlat qo‘riqxonasi
8. Hisor davlat qo‘riqxonasi
9.Kitob davlat geologiya qoriqxonalardir.
Milliy va tabiiy bog‘lar:
1.Ugam –Chotqol milliy tabiat bog‘i.
2.Zomin milliy tabiat bog‘i.
3.Buxoro jayron ekologik markazi.
Qo‘riqxonalarda ilmiy ishlar olib boriladi. Qo‘riqxonalarda yo‘qolib borayotgan noyob o‘simlik va hayvonlar turlari muhofaza qilinadi. U yerda ov qilish, baliq tutish, daraxt kesish, o‘t o‘rish, mol boqish, taqiqlanadi. Noyob o‘simlik va hayvonlar “Qizil kitob”ga kiritilgan. “Qizil kitob” davlat hujjati hisoblanadi. Unda yozilgan o‘simlik va jonivor-
larga zarar yetkazgan kishilar qonunga muvoﬁ q javobgarlikka tortiladi.
|
| |
Dástannıń qurılısı - 1. Axmed Yugnakiydiń ómiri hám ádebiy xızmeti

|
1. Axmed Yugnakiydiń ómiri hám ádebiy xızmeti
|
bet | 2/3 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 28,25 Kb. | | #260753 |
Bog'liq YUGNAKIY3. Dástannıń qurılısı
Dástannıń dáslepki tórt babı onıń (tórt bab) kirisiw bólimi bolıp, tiykarǵı bólim besinshi baptan basalanadı.
Besinshi bap (40-62 báytler) bilim maqtawı hám jáhilliktiń záleline, 6-bap (68-86 báytler) til ádebi, 7-bap (87-110 báytler) dúńyanıń pániyligine, 8-bap saqıylıq hám baqıllıqqa, toǵızınshı hám onınshı baplar (176-226 báytler) turmıs máselelerine baǵıshlanǵan bolıp, 11-bap (227-235-báytler) kitaptıń epilogi.
Axmed Yugnakiy ilim-marifattı «Hibatul-haqoyiq» tıń oraylıq máselelerinen biri etip qoydı, dástannıń tiykarǵı bólimi usı másele menen baslanadı. Shayır alım menen jáhildi bir-birine qarama-qarsı qoyadı, alım ilim menen baxıt-saodat jolın tapsa, jáhil nadanlıǵı sebepli baxıtsızlıqlarǵa giripdar boladi, ilim hám alımdı qádirlew, ilim úyreniwge tırısıw lazım deydi.
Sóz etpekshi edi jáne bilimdi,
Joldas bolǵay saǵan bárhá bilimli,
Bilimli adam tura kúnińe jarap,
Bilimsiz adamlar, miywesiz daraq
Biri ótpes pıshaq, birewi almas,
Bilimsizler bilimlige teń bolmas.
Hámme waqit bilim kerek jigitke,
Bilimsizler usar maysız jilikke.
Ilimsizler bolar maysız súyektey,
Ishi bop-bos, biraq elge kerektey .
Axmed Yugnakiydiń bul pikirleri, progresiv didaktikalıq kóz-qarasları búgingi kúnde úlken áhmiyetke iye. «Hibatul-haqoyiq» didaktikalıq dástan bolıp, ádep ikramlıq máseleleri ondaǵı kópshilik baplardıń tematikalıq tiykarın quraydı. Shayır til, sóylew ádebi, saqıylıq, baqıllıq, kemtarlıq, arzıw-ármanlar haqqında pikirlerin ortaǵa taslaydı. Mısalı, «jalǵan sóylew hám ótirikshiliktiń zıyanı» haqqında:
Jalǵan sózde máni bolmas jaltırar,
Ótirikshi adam qorqıp qaltırar,
Hámme waqıt jolın tabar tuwrılıq,
Jalǵan sózge sen qalarsań quwırlıp.
Jalǵan sóz-kesellik,tuwrı sóz shıpa,
Ótirikshi heshkimge etpegen opa.
Shayır kórsetiwinshe artıqsha duńya baxıtsızlıq alıp keliwi múmkin:
Bul dunia nákitin yágu kozgulik,
Ol artuq tiláná vabod yitgulik.
(Bul duńyaniń bayliǵinan tek iship jep, kiyiwge ǵana jiyna. Basqasi awirliq etedi.)
Axmed Yugnakiy duńyaparaz hám ashkóz adamlardı qattı áshkaralaydı. duńyada sonday bir ash kóz adamlar kóbeyip ketken. Olar arba-arba altınlar arttırıp, jıynap bayısada, kiyimlerin jamap kiyip júredi. Bul taypadaǵı adamlar ózin de hám átirapındaǵı adamlardı da ashtan óltiredi. Sonıń ushın da ol: bul duńyada jaqsı jasamaqshı bolsań, ózgelerdi aldama. Óz miynetiń menen ǵana jasa, - dep uqtırmaqshı boladı. Shayır dástannıń tórtinshi bóliminde saqıylıq hám baqıllıq haqqında aytıp, saqıylıqtı baqıllıq hám zıqnalıqqa qarama-qarsı qoyadı, bul máselelerge baylanıslı pikirlerin basqa baplarǵa da sińdirdi, kórkem til qurallarınan, teńewlerden hám xalıq maqallarınan paydalanadı.
|
| |
Ijobiy qahramonlar - 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

|
15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
|
bet | 30/63 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 333,79 Kb. | | #146765 |
Bog'liq 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotinin-fayllar.org
4-ilova
“Bahs-munozara” usuli
“
+
Turli fikrlar tinglanadi
+ Bahs-munozara”- o’quvchilarni ikki guruhga bo’lgan holda, biror mavzu bo’yicha o’zaro bahs, fikr almashinuv tarzida o’tkaziladigan o’qitish usuludir.
Har qanday mavzu va muammolar mavjud bilimlar va tajribalar asosida muhokama qilinishi nazarda tutilgan holda ushbu usul qo’llaniladi. Bahs-munozarani boshqarib borish vazifasini o’quvchilarning biriga topshirish mumkin. Bahs-munozarani erkin holatda olib borish va har bir o’quvchini munozaraga jalb etishga harakat qilish lozim. Ushbu usul olib borilayotganda o’quvchilar orasida paydo bo’ladigan nizolarni darhol bartaraf etishga harakat qilish kerak.
Bahs-munozara usulining afzalliklari:
Bahs-munozara usulining tarkibiy tuzulmasi:
Muammoli savollar beriladi
Fikr-g’oyalar to’planadi
Ha –yo`qo`yini asosida o`quvchilar yangi mavzuga qiziqtiriladi
O`quvchilar savollarga ha yoki yo`q deb qisqa javob beradilar
1.Badiiy asar o`qib turasizmi?
2.O`zbek adabiyoti sizga yoqadimi?
3.Chet el adabiyotini ham o`qib turasizmi?
5-ilova
|
| |
-bosqich. 
Yakuniy - 15-mavzu Go’ro’g’lining tug’ilishi” dostoni O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli

3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq)
|
Mashg’ulot yakuni
13.Faol ishtirok etgan o’quvchilarni baholaydiva rag’batlantiradi. Uyga vazifaning berilishi
14.Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi. ( 6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar.
Topshiriqni yozib oladilar
| |
Baholash mezonlari
I. Og’zaki so’rov quyidagi mezonlar asosida baholanadi
т-р
|
Мazmuni
|
ballar
|
1.
|
Mavzu atroflicha to’liq,asosiy fikr va tuchunchalar o’zlashtirilishiga erishilsa,o`zlashmaso`zlarhaqidato`liqma`lumotlarniaytaolsa
|
5
|
2.
|
Маvzu asosan,asosiy fikr va tuchunchalar qisman o’zlashtirilishiga erishilsa,ayrimo`zlashmaso`zlarniqaysitildano`zlashganiniaytaolmasa
|
4
|
3
|
Mavzu qisman o’zlashtirilishiga erishilsa,o`zlashmaso`zlarninguslubiybo`yoqdorligihaqidatushunchaberaolmasa
|
3
|
4
|
Mavzuning ba’zi elementlarini o’zlashtirilishiga erishilsa
|
2
|
5
|
Mavzuning o`zlashtirilishi yuqoridagi talablar darajasida bo`lmasa
|
1
|
3 –ilova .Yangi mavzu bayoni .
. O‘z asarlarida ezgulik va qabohatning mangu kurashini, inson qalbidagi cho‘ng iztirob va surur chizgilarini yonma-yon taqdim etayotgan iste’dod egalari, imkoni boricha, mustaqillik davri o‘zbek adabiyotini dunyoga olib chiqish, zamonaviy o‘zbek nasrini jahon adabiyotining durdonalari qatoriga qo‘shish orzusida ijod qilmoqda. Istiqlol davri nasrida o‘tgan asrdagi ijtimoiy-siyosiy muhitning, mash’um sho‘rolar siyosati davridagi ziddiyatlarni, ezgulik va yovuzlik o‘rtasidagi kurashning o‘ziga xos talqinlari ham maydonga keldi. O‘tgan asrdagi insoniyatni larzaga solgan
mudhish hodisalardan biri – bu Ikkinchi jahon urushi. Ayni paytda, afg‘on urushi xunrezliklari to‘g‘risidagi mavzu ham adiblar nazaridan chetda qolgani yo‘q. Afg‘on urushi mavzusida kichik hikoyalar, e’tiborli qissalar yozildi; hujjatli-publitsistik asarlar bitildi; yirik hajmli romanlar ham shu mavzuga bag‘ishlandi.
4-ilova.
Aqliy hujum savollari .
1. Yangi davr nasridagi yetakchi asarlar asosan qanday mavzularda yaratildi?
2. Istiqlol yillarida yozilgan roman, qissa va hikoyalardan qaysilarini o‘qigansiz?
3. Bugungi yosh adiblarning nasriy asarlaridan qaysilarini bilasiz?
5- ilova .Uyga vazifa.Mavzuni o’qib ,o’zlashtirib kelish
Tasdiqlayman
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari:________
|
G’.G’ulom - Ызбекистон республикаси олий ва

|
Ызбекистон республикаси олий ва
|
bet | 99/113 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #132930 |
Bog'liq portal.guldu.uz-BOLALAR ADABIYOTI VA FOLKLOR (1) G’.G’ulom A.Qodiriy
Cho’lpon
A.Qahhor
72. G’.G’ulom bolalar uchun yaratgan asarlari qaysi javobda keltirilgan?
«Bilib qo’yki seni vatan kutadi», «Bari seniki», «Shum bola»
«Shum bola», «Bolalik», «Nortojining kurak tishi»
«Shum bola», «Bari seniki», «O’tmishdan ertaklar»
«Tirilgan murda», «Sehrli qalpoqcha», «Shum bola»
73. «Shum bola» qissasida ko’kterak bozorida pulini o’g’irlatgan «jabrdiyda» Kim edi?
Sulton
Husnibiy
Omon
Yo’ldosh
74. O’z hikoyalarida xalq maqollariga eng ko’p murojaat qiluvchi adib kim?
A.Qahhor
O’.Hoshimov
S. Ahmad
G’.G’ulom
75. H.Olimjonning «Oygul bilan Baxtiyor», «Semurg’, Parizod yoki Bunyod» adabiy ertaklari mazmunan qanday asarlar?
Liro-epik
Epik
Lirik
Syujetsiz
76. H.Olimjonning «Oygul bilan Baxtiyor» dostonining yozilishiga sabab bo’lgan ertakni belgilang.
«Malikai Husnobod»
«Guliqahqah»
«Zumrad va Qimmat»
«Muqbil tosh otar»
77. X. To’xtaboe6vning «Sehrli qalpoqcha» qissasida Hoshimjon Ro’zievga maslahat bergan shoirning nomini ko’rsating.
Jo’ra Juman
Mamarasul Bolta
Saydullo aka
Erkin Hamid
78. A. Avloniy she’rlari berilgan qatorni Aniqlang.
«Bahor keldi», «Bulbul», «Bola ila gul»
«Bari seniki», «Tongotar qo’shig’i», «Bulbul», «Sen etim emassan»
«Bari seniki», «Siz mening yoshligimsiz», «Bahor keldi», «Bulbul»
«Tong yulduzi», «Binafsha», «Navbahor», «Kapalak»
79. A. Avloniyning yoshlarni maorif madaniyatga chorlovchi, yaramas xulq - odatlarni tanqid qiluvchi darsligi qatorini ayting.
«Adabiyot yohud milliy she’rlar»
«Ikkinchi muallim»
«O’qish kitobi»
«Turkiy guliston yohud axloq»
80. A.Avloniyning boshlang’ich sinf o’quvchilari hayotidan olib yozilgan she’rlarini belgilang.
«Maktab bolasi»
«Yolg’onchi cho’pon»
«Bulbul»
«Bola ila gul»
|
| |