nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 289

10.12. Rentabellik va uning ko‘rsatkichlar tizimi Korxona faoliyat natijaviyligiga baho berishning asosiy ko‘rsatkich-
laridan biri rentabellik ko‘rsatkichi hisoblanadi.
Rentabellik – korxona foydalilik darajasini xarakterlaydi, odatda,
uning bir necha turlari hisob-kitob qilinadi. Bu bevosita mulkning shakli
bo‘yicha daromadlarning yuzaga chiqish o‘rni yoki bazasi bo‘yicha,
foydaning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi birliklar bo‘yicha yoki mustaqil
birliklar bo‘yicha aniqlanishi mumkin.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiyot tarmoqlarida rentabel- likning quyidagi turlari aniqlanadi: 1. Ishlab chiqarish xarajatlariga nisbatan rentabellik; sof foyda
R=
100 %.
ishlab chiqarish xarajatlari
´
Ushbu ko‘rsatkich bir so‘mlik ishlab chiqarish xarajati hisobiga
olingan foyda summasini xarakterlaydi.
2.Asosiy vositalar rentabelligi.Asosiy vositalar rentabelligi har bir
so‘mlik yoki ming so‘mlik asosiy vosita hisobiga to‘g‘ri keladigan foyda
summasini xarakterlaydi. Ushbu ko‘rsatkich sof foyda summasini asosiy
vositalarning o‘rtacha yillik qiymatiga bo‘lish asosida aniqlanadi.
sof foyda
R=
100 %.
asosiy vositalarning o‘rtacha yillik qiymati
´
3.Sotish bo‘yicha rentabellik. Sotish bo‘yicha rentabellik sotilgan
mahsulotlarning foydalilik darajasini xarakterlaydi. Ushbu ko‘rsatkich
sotishdan olingan yalpi foyda summasini mahsulotlarni sotishdan
olingan tushumga bo‘lish asosida aniqlanadi, ya’ni:
395
sotishdan olingan foyda
R=
100 %.
sotishdan olingan tushum summasi
´
-jadval 
Sof foyda va uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili

97-jadval Sof foyda va uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili (ming so‘mda)
Ko‘rsatkichlar O‘tgan yili Hisobot yili Farqi (+, –) 1. Mahsulot sotishdan olingan yalpi foyda
522905
872059
+349154
2. Davr xarajatlari
-201985
-388162
+186177
3. Asosiy faoliyatning boshqa jarayonlaridan
daromad va yo‘qotishlar
-79617
-82828
+3211
4. Moliyaviy faoliyatdan foyda va zararlar
34354
51975
+17621
5. Favquloddagi foyda va zararlar
-
-
-
6. Foydadan soliq va boshqa soliq hamda
ajratmalar
245414
427644
+182230
Joriy yilning sof foydasi 30243 25400 -4843 Jadval ma’lumotlaridan shuni xulosa qilish mumkinki, tahlil qilina-
yotgan xo‘jalik subyektining hisobot davridagi sof foyda hajmi o‘tgan
yilga nisbatan 4843 ming so‘mga kamaygan. Uning o‘zgarishiga har
bitta ko‘rsatkichning ta’sirini farq qatoriga qarab baholash mumkin. Sof
foydaning kamayishiga asosan davr xarajatlarining keskin oshib
ketganligi hamda foydadan to‘langan soliq summasining o‘tgan yilga
nisbatan deyarli ikki marta ko‘payganligi sabab bo‘lgan. Masalan,
mahsulot (ish va xizmat)larni sotishdan olingan yalpi foyda summa-
sining o‘tgan yilga nisbatan 349154 ming so‘mga o‘sishi sof foyda
summasining shuncha o‘zgarishiga olib kelgan. Davr xarajatlari, asosiy
faoliyatning boshqa jarayonlaridan olingan zararlar summasining,
favqulodda zararlar summasining, foydadan soliqlar summasining
o‘tgan yillarga nisbatan o‘sishi natijasida korxona sof foydasi o‘tgan
yilga nisbatan 371618 ming so‘mga kamaygan.
394
Barcha omillar ta’sirida sof foyda summasi o‘tgan yilga nisbatan
4843 ming so‘mga kamaygan, demak, korxonada foydani o‘stirish
yuzasidan 371618 ming so‘mlik ichki rezerv mavjud deyish mumkin.
Agar korxona ushbu qatorlar bo‘yicha o‘zining oldingi yil
ko‘rsatkichlarini saqlaganda edi yana qo‘shimcha tarzda shuncha foyda
olishi mumkin edi.
Omillar ta’siri natijalari

388
10. 8. Moliyaviy faoliyatdan olingan daromad va
yo‘qotishlar tahlili
Moliyaviy faoliyatdan olinadigan daromadlar va xarajatlar 9510-
9590 «Moliyaviy faoliyatdan daromadlar» hisobvaraqlarida alohida aks
ettiriladi. Moliyaviy faoliyat bo‘yicha daromadlar va xarajatlar bevosita
korxonaning asosiy faoliyatiga daxldor emas.
Moliyaviy faoliyatdan
olingan daromadlarga «Xarajatlar tarkibi to‘g‘risida»gi Nizomga
muvofiq quyidagilar kiradi:
1. Olingan royaltilar va sarmoya transferti.
2. O‘zbekiston Respublikasi hududida va uning tashqarisida boshqa
xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatida ulush qo‘shgan
holda
qatnashishdan olingan daromad, aksiyalar bo‘yicha
dividendlar va
obligatsiyalar hamda xo‘jalik yurituvchi subyektga tegishli qimmatli
qog‘ozlar bo‘yicha daromadlar.
3. Mol-mulkni uzoq muddatli ijaraga berishdan olingan daromadlar
(lizing to‘lovini olish).
4. Valuta schotlari, shuningdek, chet el valutalaridagi operatsiyalari
bo‘yicha ijobiy kurs tafovutlari.
5. Sarflangan (qimmatli qog‘ozlarga, sho‘ba
korxonalarga va
hokazo) mablag‘larni qayta baholashdan olingan daromadlar.
6. Moliyaviy faoliyatdan olingan boshqa daromadlar.
Moliyaviy faoliyatdan olingan boshqa daromadlar soliqqa tortishda
yalpi daromadga kiritilmaydi.
Moliyaviy faoliyat bo‘yicha daromadlar hisobi «Asosiy xo‘jalik
faoliyatidan olinadigan daromadlar» nomli 2-son BHMS, «Lizing hiso-
bi» nomli 6-son BHMS, «Moliyaviy investitsiyalar hisobi» nomli 12-son
BHMSlar asosida tartibga solinadi.
Moliyaviy natijalar tarkibiga quyidagi ko‘rinishdagi moliyaviy
investitsiyalarga oid daromadlar kiritiladi:
- uzoq muddatli va joriy investitsiyalar bo‘yicha foizlar, royalti,
dividendlar va ijara to‘lovlari bo‘yicha tushumlar;
- joriy moliyaviy investitsiyalarning sotilishidan olingan daromad;
- qisqa muddatli moliyaviy investitsiyalarning
xarid qiymati va
bozor qiymatigacha pasaytirilishi va qaytadan qiymatning o‘zgartirilishi;
- balans qiymatining pasaytirilishi,
uzoq muddatli moliyaviy
investitsiyalar qiymatining vaqtinchalik pasaytirilishi va bu kabi
pasaytirishlar qaytadan o‘zgartirilishi hollari bundan mustasno.
Korxona aktivi, kapitali, majburiyatlari daromadliligi va

Korxona aktivi, kapitali, majburiyatlari daromadliligi va rentabellik ko‘rsatkichlarini hisoblash usuli T № Ko‘rsatkich nomi Buxgalteriya hisoboti shakli ma’lumotlari asosida hisoblash tartibi 1.
Balans aktivi
daromadlilik
koeffitsiyenti, (dak)
(
2)
‘
ak Daromad shakl № Dar d Aktivning o rtacha yillik qiymati A =
=
å
å
2.
Xususiy kapital
daromadlilik
koeffitsiyenti, (dxk)
(
2)
‘
xk Daromad shakli № Dar d Xususiy kapitalning o rtacha yillik qiymati XK =
=
å
å
3.
Qarz kapitali
daromadlilik
koeffitsiyenti, (dqk)
(
2)
‘
kk Daromad shakl № Dar d Qarz kapitalining o rtacha yillik qiymati KK =
=
å
å
400
4.
Sof aktiv daromadlilik
koeffitsiyenti, (dsa)
(
2)
‘
‘
sa Daromad shakl № Dar d Sof aktivning o rtacha yillik qoldig i SA =
=
å
å
5.
Balans aktivining
rentabellik
koeffitsiyenti, (Rak)
‘
‘
ak Soliq to lagunga qadar foyda F soliqTK R Аktivning o rtacha yillik qiymati A =
=
6.
Xususiy kapital
rentabellik
koeffitsiyenti, (Rxk)
‘
xk Sof foyda SF R Xususiy kapitalning o rtacha yillik qiymati XK =
=
7.
Qarz
kapitalining
rentabellik
koeffitsiyenti, (Rqk)
‘
qk Sof foyda SF R Qarz kapitalning o rtacha yillik qiymati QK =
=
8.
Sof aktiv rentabellik
koeffitsiyenti, (Rsa)
‘
sa Sof foyda SF R Sof aktivning o rtacha yillik qiymati SA =
=
97-jadvalda keltirilgan rentabellik turlaridan tashqari quyidagi
rentabellik ko‘rsatkichlarini aniqlash, ularning o‘zgarishiga ta’sir
etuvchi omillarini hisoblash, kompleks iqtisodiy tahlilning asosiy
vazifalaridan biri hisoblanadi.
Sotishdan ko‘rilgan rentabellik, %=
Sotishdan ko‘rilgan yalpi foyda
FN
=
100%=
100%.
Маhsulot sotishdan sof tushum
N
´
×
Qilingan xarajat qaytimi, % =
Sotishdan ko‘rilgan yalpi foyda
FN
=
100%=
100%.
Sotilgan mahsulot tannarxi
SMT
´
×
Jami daromadga nisbatan rentabellik, % =
Sof foyda
SF
=
100%=
100%.
Jami daromad
Daromad
´
×
å
Jami xarajatga nisbatan rentabellik, % =
Sof foyda
SF
=
100%=
100%.
Jami daromad
Хаrajat
´
×
å
Mahsulot birligining rentabelligi, % =
Mаhsulot Mаhsulot
bahosi
tannarxi
F
=
100%=
100%.
Mаhsulot birligining bahosi
B
-
æ
ö
ç
÷
è
ø
´
×
97-jadvalda aks etgan korxona balansi aktivi, kapitali va majburi-
yatlarining daromadlilik, rentabellik ko‘rsatkichlarini kompleks
401
baholash tizimini dinamik shaklda bir-biri bilan taqqoslash orqali
natijaviy ko‘rsatkichlarni ekstensiv va intensiv omillar evaziga o‘zgarish
natijalarini quyidagi 98-jadval 9.1 va 9.2 satrga joylashtiramiz:
100-jadval
milliy 
iqtisodiyot ochiqlik darajasining oshishidir

496
- qat’iy (bir tomonlama nafli) integratsiya.
Bu turdagi integratsiya tashqi tavsif
holatlari bilan shartlangan bo’lib, mazkur jarayonlardan ba’zi mamlakatlar naf
ko’ruvchi hisoblansa, boshqa birlari donor hisoblanadi;
- moslashuvchan (ikki tomonlama nafli) integratsiya.
Bu turdagi
integratsiyada har bir mamlakat bir vaqtning o’zida ham donor, ham naf ko’ruvchi
hisoblanadi.
Davlatlararo iqtisodiy integratsiyaning rivojlanishida quyidagi bir qator shart-
sharoitlarning mavjudligi ta’sir ko’rsatadi:
- integratsion aloqaga kirishayotgan mamlakatlarning iqtisodiy taraqqiyot
jihatidan bir xil darajada bo’lishi hamda bir turdagi xo’jalik tizimlariga ega bo’lishi;
- ularning hududiy jihatdan yaqinligi, yagona mintaqada joylashganligi va
umumiy chegaraga egaligi;
- ularning tarixan tarkib topgan va yetarli darajada mustahkam iqtisodiy
aloqalarga egaligi;
- iqtisodiy manfaatlar va muammolarning umumiyligi hamda ularni hal etishda
birgalikdagi harakatning samaradorligi va h.k.
Аnnotаtion - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar...

Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari
QarMII konf 26-27 may 2023 (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari
|
GUEST HOUSE – uzoq muddat yashash uchun arzon mahmonxona, masalan, talabalar yotoqxonasi.  
GUIDE–GID

|
GUEST HOUSE – uzoq muddat yashash uchun arzon mahmonxona, masalan, talabalar yotoqxonasi.
GUIDE–GID
|
bet | 282/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)GUEST HOUSE – uzoq muddat yashash uchun arzon mahmonxona, masalan, talabalar yotoqxonasi.
GUIDE–GID — Sayyohlarga shahar yoki qishloqning diqqatga sazovor joylarini ko‘rsatadigan hamda bitta yoki bir nachta chat tilini biladigan, profassional yo‘l ko‘rsatuvchilar (ko‘pincha maxsus litsanziyaga ega bo‘ladi).
GULDEN — 1816-yilda Niderlandiyada joriy etilgan pul birligi. U 100 sentga bo‘linadi. Ba’zi Yevropa mamlakatlarida oltin tanga sifatida foydalanilgan. Antil orollari va Surinamda pul birligi shaklida qo‘llaniladi. Gulden dastlab Florensiya shahrida zarb etilganligi tufayli florin deb ham ataladi.
GURD (fr.) – Ganta pul birligi, 100 santimoga bo‘linadi. Kumush tanga sifatida 1814 - yilda kiritilgan, 1880 - yildan boshlab 1,4516 g. sof oltin mazmuniga ega bo‘lgan Gurd banknotlari chiqarilgan. 1919-yildan boshlab AQSh dollari bilan 52-1 dollar qat`iy nisbati saqlanmoqda. GURT – tanganing chetki (yon) yuza qismi.
GURUH AUKSION – broker yoki birja xodimi vakolatligi nazorati ostida buyurtmalar to‘planib qolgan, keyin bir kunda bir yoki ikki marta birja zaliga chiqariladigan va savdo qilinadigan birjadagi savdo shakli.
GURUHIY EHTIYOJLAR – ma`lum guruhga birlashgan kishilarning umumiy ehtiyoji.
GURUH OBUNALAR – qimmatli qog‘ozlar chiqarishni joylashtiruvchi bir necha dilerlar.
GURUH SUG‘URTA – shaxsiy sug‘urtaning turli xili. Guruh sug‘urta shartnomalari individual sug‘urta kabi sug‘urta qiluvchi tomonidan ayrim shaxslar bilan tuzilmaydi, balki mavjud korxonada yollanib ishlovchi shaxslar guruhini sug‘urta qildirish sifatida chiquvchi korxona ma`muriyati (tashkilotlar, muassasalar yoki kasaba uyushmasi bilan tuziladi). Korxonada belgilariga bog‘liq holda bir necha sug‘urta guruhlari tuzilishi mumkin: kasbi, vazifasi, ish haqi, yoshi. Guruh a`zolari soni har xil bo‘lishi mumkin, ammo shartnomada bir xil kategoriyali xodimlarning ko‘p qismi ishtirok etishi kerak (75 %, ayrim holda 100 foizgacha). Korxona jamoasi qamrovining yuqori foizda bo‘lishi operatsiyalarning moliyaviy muntazamligini ta`minlash uchun zarur. Uning barcha a`zolari uchun yagona ta`rif o‘rnatiladi. Ayrim holatda G.s. sug‘urta guruhlari a`zolarining oilalariga ham tarqaladi.
H
|
| |
bojxona ittifoqi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 506/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIbojxona ittifoqi.
Iqtisodiy integratsiyaning bu shakli erkin savdo hududlarining
faoliyat qilishi bilan birga yagona tashqi savdo tariflari o’rnatishni va uchinchi
mamlakatga nisbatan yagona tashqi savdo siyosati yuritishni taqozo qiladi. yevropa
Ittifoqi (EI) bojxona ittifoqiga yorqin misoldir;
-
to’lov ittifoqi.
Bu milliy valyutalarning o’zaro erkin almashuvini va hisob-kitobda
yagona pul birligining amal qilishini ta’minlaydi. yevropa hamjamiyati, Janubi-sharqiy
Osiyo va MDH mamlakatlari uchun to’lov ittifoqi pirovard maqsaddir;
-
umumiy bozor.
Bu iqtisodiy integratsiyaning ancha murakkab shakli bo’lib,
uning qatnashchilariga erkin o’zaro savdo va yagona tashqi savdo tarifi bilan birga
kapital va ishchi kuchining erkin harakati hamda o’zaro kelishilgan iqtisodiy siyosat
ta’minlanadi. Bunga yevropa iqtisodiy ittifoqi yoki yevropa umumiy bozorini misol
qilib keltirish mumkin. Uning doirasida barcha boj to’lovlari va import me’yor
(kvota)lari bekor qilinadi, boshqa mamlakatlardan yevropa bozoriga tovarlar kirishi
bir xil tartibga solinadi, pul mablag’lari va ishchi kuchining chegaradan erkin o’tishi
ta’minlanadi hamda umumiy muammolarni hal etishda yagona siyosat o’tkaziladi;
-
iqtisodiy va valyuta ittifoqi
. Bu davlatlararo iqtisodiy integratsiyaning eng oliy
shakli hisoblanadi. Bunda iqtisodiy integratsiyaning barcha qarab chiqilgan shakllari
umumiy iqtisodiy va valyuta-moliyaviy siyosat o’tkazish bilan birga uyg’unlashadi.
Xalqaro iqtisodiy integratsiya jarayonini ob’ektiv tavsifdagi bir qator omillar
taqozo qiladiki, ularning ichidan quyidagilar asosiy o’rinni egallaydi:
- xo’jalik aloqalarining baynalminallashuvi va globallashuvi;
- xalqaro mehnat taqsimotining chuqurlashuvi;
- umumjahon fan-texnika revolyutsiyasi;
- milliy iqtisodiyot ochiqligining kuchayishi.
Integratsiya jarayonlarini rag’batlantiruvchi asosiy omillardan biri –
|
| |
dirijizm 
(asosiy vakili 
Ya.Tinbergen)

dirijizm (asosiy vakili
Ya.Tinbergen)
bo’lib, uning namoyandalari integratsiya jarayonlarida bozor
mexanizmining hal qiluvchi rolini inkor etadilar. Ular
xalqaro
iqtisodiy tuzilmalarning
tashkil etilishi va amal qilishi integratsiyalashayotgan mamlakatlar tomonidan
umumiy iqtisodiy siyosatning ishlab chiqilishi, sotsial qonunchilik bo’yicha kelishuv,
kredit siyosatining muvofiqlashtirilishi asosida amalga oshirilishi mumkin deb
hisoblaydilar.
Yuqoridagi turli-tuman nazariyalarning umumiy tavsifi shuni ko’rsatadiki,
ularning har biri xalqaro iqtisodiy munosabatlarning ma’lum jihatlarini ochib berishga,
bu boradagi muammolarni hal etish va yangi g’oyalarni rivojlantirishga qaratilgan.
Mazkur nazariyalarning to’g’ri va ilmiy asoslangan tomonlaridan foydalangan holda
xalqaro iqtisodiy munosabatlarni yanada takomillashtirishga intilish iqtisodiyot
nazariyasi oldidagi muhim vazifalardan hisoblanadi.
Xalqaro iqtisodiy integratsiya –
bu turli mamlakatlar iqtisodiy aloqalarining barqarorlashib, chuqurlashib rivojlanishi, ular xo’jaliklarining chambarchas chatishib-chirmashib rivojlanish jarayonlaridir. Mikrodarajada bu jarayon hudud
jihatdan yaqin joylashgan mamlakatlar alohida firmalarining o’zaro ta’siri orqali, ular
o’rtasidagi turli tuman iqtisodiy munosabatlarning shakllanishi, shu jumladan chet
ellardagi filiallarini tashkil etish asosida boradi. Davlatlararo darajada integratsiya
davlatlar iqtisodiy birlashmalarining shakllanishi hamda iqtisodiy siyosatlarning
kelishuvi asosida amalga oshadi.
Xalqaro iqtisodiy integratsiyaning asosiy shakllari quyidagilar:
-
erkin savdo hududlari. Bu iqtisodiy integratsiyaning eng oddiy shakli bo’lib,
uning doirasida qatnashuvchi mamlakatlar o’rtasidagi savdo cheklashlari bekor
qilinadi. Erkin savdo hududlarining tashkil etilishi ichki bozorda milliy va xorijiy
tovar ishlab chiqaruvchilar o’rtasidagi raqobatni kuchaytirib, bu bir tomondan, milliy
ishlab chiqaruvchilarning bankrot bo’lishi xavfini kuchaytirsa, boshqa tomondan
ishlab chiqarishni takomillashtirish va yangiliklarni joriy etish uchun rag’bat yaratadi.
495
Bunga yevropa erkin savdo uyushmasi va MDH mamlakatlari o’rtasidagi o’zaro bitim
misol bo’la oladi;
-
“MENEJMENT NAZARIYASI” FANINI O‘QITISHDA DIDAKTIKANING

|
“MENEJMENT NAZARIYASI” FANINI O‘QITISHDA DIDAKTIKANINGBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам “MENEJMENT NAZARIYASI” FANINI O‘QITISHDA DIDAKTIKANING
AHAMIYATI
Abduraimov Bexzod Ochilovich
JDPU Ta’lim muassasalarining boshqaruvi magistranti
Aynakulov Muxitdin Abduxamidovich
Jizzax politexnika instituti, “Muhandislik va kompyuter grafikasi” kafedrasi mudiri, iqtisod
fanlari nomzodi, dotsent
Didaktikaning rivojlanishi pedagogika bilan bir qatorda tarixan sodir bo‘lgan. Didaktika
insoniyat jamiyati rivojlanishining muayyan bosqichlarida ta'lim muassasasi oldida paydo
bo‘ladigan vazifalarni bajarish bilan ishlab chiqilgan.
Amaldagi didaktika pedagogika fanining o‘rnatilgan va rivojlangan sohasi bo‘lib, u maxsus
fan va ilmiy-texnikaviy inqilob, madaniyat rivojlanishi va uning oldiga qo‘yilgan tegishli usullar
va vazifalar tizimi bilan tavsiflanadi. zamonaviy jamiyat iqtisodiyoti.
Didaktikaning tarixiy rivojlanishi uni yangi avlodni o‘qitish va tarbiyalash nazariyasi
sifatida chuqurroq ochish uchun muhim va asosiy bosqichlarni o‘z ichiga oladi.
Butun insoniyatning tarixiy taraqqiyoti moddiy va ma’naviy hayotning, mehnat sohasidagi
amaliy tajribaning birlashishi, san’at va fanning bosqichma-bosqich rivojlanishi natijasida yosh
avlodning o‘z ajdodlarining bilim va tajribasini o‘zlashtirishi uchun sharoit yaratish zarurati paydo
bo‘ldi. ortdi. Bunday sharoitlarning mavjudligi insoniyat madaniy rivojlanishining dastlabki
bosqichlarida juda kam uchraydigan hodisa edi. Bu ibtidoiy mehnat faoliyati sharoitida inson
evolyutsiyasining sekin sur'atlari bilan bog‘liq edi, o‘rganish qobiliyatini shakllantirish qiyin
kechdi124.
“Ta’lim islohotlari uchun xalqaro standartlari zarur’ Xayriddin Murod/ 18.01.2021/
https://yuz.uz
124
https://zaochnik.com/spravochnik/pedagogika/teorija-obuchenija/didaktika
/
|
| |
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 393
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
davlatlarda shakllangan uchta asosiy modeli mavjudligini ko‘rsatdi: Buyuk Britaniyada
"devolyusiya". Fransiyada "dekonsentratsiya". Germaniyada vakolatlarni kuyiga "uzatish".
Ta’limni nomarkazlashtirishni ijtimoiy, iqtisodiy va ma’muriy tomonlama amalga oshirish
mumkin. Davlat ta’lim sifati va ta’limga qo‘yilgan talab, standartlar ustidan nazoratni saqlab qolib,
ma’muriy boshqaruv, ta’lim muassasasini moliyalashtirish, innovatsiyalarni rag‘batlantirish va
keng joriy etish funksiyalarni to‘la qonli ta’lim muassasalari va tashkilotlariga bermog‘i darkor.
Buning samarali bardavomligi uchun ta’lim talablari va standartlarini ham qaytadan tahrirlagan
ma’qul deb o‘ylayman.
Davlat ta’lim standartlarining YuNESKO tomonidan qabul qilingan xalqaro ta’lim
klassifikatsiyasi standartiga mos kelishi zarurati bilan bog‘liq. Vaholanki, bu xalqaro standartda
ta’lim sohasining barcha bosqichlariga oid me’yorlar aslida qanday bo‘lishi, qay tarzda bo‘lsa,
yuqori natijalarga erishish mumkinligi aniq belgilab berilgan. Holbuki, jahon tajribasiga ko‘ra,
milliy ta’lim standartlari o‘z ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy xususiyatlariga ega bo‘lgan davlat
tajribasiga emas, balki xalqaro ta’lim klassifikatsiyasi standartlariga asoslanishi zarur. Shunda
jahon standartlari talablariga javob bera oladigan yuqori malakali, raqobatbardosh kadrlar
tayyorlash imkoni oshadi.123 Yuqorida aytilgan bu fikr yana bir bor ta’limga bo‘lgan qarashni
o‘zgartirmoqda.
Xulosa qilib aytganda, nomarkazlashtirish bu maxalliy mikyosda davlatning ma’muriy
hokimiyatidan mustakil saylanadigan xokimiyatning mavjudligini ifodalab, bunda maxalliy
xokimiyat konunchilik doirasida o‘z vakolatlari va majburiyatlarini amalga oshiradi, davlat
nazoratidagi o‘zini o‘zi boshkarish makomini oladi. Shu ma’noda, nomarkazlashtirishni maxalliy
o‘zini o‘zi boshkarish va demokratik prinsiplardan alohida vokelik sifatida ajratib olib bo‘lmaydi.
|
| |
O`quvchilar quyidagi tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak

|
O`quvchilar quyidagi tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak
|
bet | 263/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
O`quvchilar quyidagi tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak:
-
Kesim
-
Kesuvchi tekislik
-
Kesim chizig`i
-
Qirqim
-
Oddiy va murakkab qirqim
-
Mahalliy qirqim
-
Birikma chizma
-
Ajraluvchi va ajralmas birikma
-
Rezba
-
Bolt, gayka va shpilka
-
Yig`ish chizmalari
-
Spesifikatsiya
-
Pozitsiya raqami
-
Chiqarish elementi
-
Qurilish chizmachiligi (fasad, plan, qirqim)
-
Sxema chizmalari (kinematik, elektrosxemali)
O`quvchilarning grafik malakalariga qo`yiladigan talablar:
-
Detallarning chizmalarida kesimni tasvirlay olish;
-
Kesimni shaklini tasvirlash, belgilash va joylashtirish;
-
Detallarning chizmalarida qirqimni tasvirlay olish:
-
oddiy qirqim;
-
murakkab qirqim;
-
og`ma qirqim;
-
mahalliy qirqim;
-
qirqimlarni belgilash va joylashtirish.
-
Detallarning birikmalarini o`qiy olish.
-
Chizmalarda rezbani tasvirlay olish.
-
Bolt, gayka, shpilkalarning chizmalarini bajara olish.
-
Yig`ish chizmalarini o`qiy olish.
-
Yig`ish chizmalarini detallarga ajrata olish.
-
Oddiy va murakkab almashtirishlarni bajara olish.
-
Qurilish chizmalarini o`qiy olish.
-
O`z yashash joyining plani, fasadi, qirqimini bajara olish.
-
Elektr va kinematik sxemalarni o`qiy olish.
|
| |
qoidaga ko‘ra rasmiy ta’lim bilan, ya’ni maktab(litsey, kollej, OTM) bilan bog‘liq

|
qoidaga ko‘ra rasmiy ta’lim bilan, ya’ni maktab(litsey, kollej, OTM) bilan bog‘liq
|
bet | 234/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunqoidaga ko‘ra rasmiy ta’lim bilan, ya’ni maktab(litsey, kollej, OTM) bilan bog‘liq.
qandaydir ma’noda nafaqat rasmiy, shu bilan birga oilaviy(mustaqil) o‘qishni ham o‘zida namoyon etadi.
57). Test topshiriqlarining rivojlantiruvchi funksiyasi berilgan javobni toping.
Egallangan bilim, ko‘nikma va malakalarni mustahkamlash, rivojlantirish, erishilgan natijalarda o‘zining ulushi muhim o‘rin tutishini e’tiborga olgan shaxs va kelgusi faoliyatidagi ma’suliyatini anglagan holda o‘z-o‘zini rivojlantirishga undaydi
o‘zlashtirilgan bilim, ko‘nikma va malakalardagi tipik kamchiliklarni aniqlash barobarida, talabalarni o‘z bilimlarini orttirish maqsadida muntazam, tizimli fan asoslarini o‘rganishga undaydi.
o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikma va malakalardagi tipik kamchiliklarni aniqlash, iroda, ongli intizomni vujudga keltirish, shaxs va kelgusi faoliyatidagi ma’suliyatini anglagan bilimlarni orttirishga undaydi.
Barkamollikka zamin tayyorlaydigan sifatlar: iroda, ongli intizom, muayyan o‘quv muammolarini hal etishga safarbarlik, chidamlilik, sabr-toqat, yutuqlarga erishish uchun bilimi va kuchini sarf etishi orqali shaxs sifatida rivojlanishiga imkoniyat yaratadi
58). 15 yoshli o‘quvchilar uchun o‘tkaziladigan Xalqaro baholash dasturi PISA mezonining birinchi darajasi Blum taksonomiyasining qaysi o‘quv maqsadiga mosligini toping
tahlil sintez.
Bilish
Amalda qo‘llash
Tushinish
59). Test topshiriqlarining didaktik funksiyalari to‘liq berilgan javobni toping.
O‘quv maqsadlariga erishish va nazorat qilish
Ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi, nazorat
Maqsadga yo‘naltirish, rag‘batlantirish, nazorat
Ta’limiy, tarbiyaviy, maqsadga yo‘naltirish, rag‘batlantirish
60). Bilimga berilgan to‘liq javobni toping.
narsa va hodisalarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan tushunchalardan tarkib topadi.
obyektlarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan tushunchalardan tarkib topadi.
narsa va hodisalarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan qonunlardan tarkib topadi.
obyektlarning muhim belgi va xususiyatlari, jarayonlar to‘g‘risida fan tomonidan aniqlangan g‘oyalardan tarkib topadi.
61). Testlar shakliga ko‘ra qanday klassifikatsiyalanadi:
ochiq testlar, yopiq testlar
bosma, dasturlashtirilgan testlar
reproduktiv, produktiv, qisman-izlanishli, ijodiy (kreativ) testlar
standart, nostandart testlar
63). 15 yoshli o‘quvchilar uchun o‘tkaziladigan Xalqaro baholash dasturi PISA mezonining ikkinchi darajasi Blum taksonomiyasining qaysi o‘quv maqsadiga mosligini toping
xulosa
Amalda qo‘llash
Bilish, tushunish
tahlil sintez.
64). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning rivojlantiruvchi funksiyasining mohiyatini toping.
Bilimlarni tizimlashtiradi, umumlashtiradi, mukammallashtiradi
|
| |
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 295

402
da qatnashuvchi birliklarga nisbatan belgilash mumkin. Masalan, mah-
sulotni sotishga nisbatan rentabellik o‘zgarishiga sotishdan olingan yalpi
foyda summasining o‘zgarishi va sotishdan olingan tushumlar summa-
sining o‘zgarishi ta’sir etsa, asosiy vositalar
rentabelligiga korxona sof
foydasining o‘zgarishi va asosiy vositalarning o‘rtacha yillik qiyma-
tining o‘zgarishi, umumiy rentabellikka bir so‘mlik tushumga to‘g‘ri
keladigan sof foyda summasining o‘zgarishi,
asosiy vositalar
qaytimining o‘zgarishi va moddiy aylanma mablag‘lar qaytimining
o‘zgarishlari ta’sir qiladi va hokazo.
Rentabellik o‘zgarishiga ta’sir etuvchi
omillarni quyidagi jadval
ma’lumotlari asosida ham aniq ko‘rish mumkin.
101-jadval
Mol-mulk rentabelligi va uning o‘zgarishiga ta’sir
etuvchi omillar tahlili
Shu jumladan
Ko‘rsatkichlar
O‘tgan
yili
Shartli
ko‘rsatkich
(rentabellik)
Hisobot
yili
Jami
o‘zgarish
(+, –)
Foydani
o‘zgarishi
hisobiga
Mol-mulk
qiymati-
ning
o‘zgarishi
hisobiga
1
2
3
4
5
6=4-3
7=3-2
Rentabellik, %
4,21
3,53
2,85
-1,36
-0,68
-0,68
Biz tahlil qilayotgan korxonada hisobot yilida mol-mulk rentabelligi
o‘tgan yilga nisbatan 1,36 foizga pasaygan.
Bunga asosan ikkita omil,
ya’ni sof foyda miqdorining hamda mol-mulk qiymatining o‘zgarishi
ta’sir etgan. Ma’lumotlardan ko‘rinadiki, sof foydaning hisobot davrida
kamayganligi hisobiga mol-mulk rentabelligini o‘tgan yilga nisbatan
0,68
foizga pasayishiga, mol-mulk qiymatining joriy davrda
o‘zgarganligi esa 0,68 foizga pasayishiga olib kelgan. Bunday natijalar,
odatda, korxona uchun salbiy holat sifatida baholanadi.
Shu sababli
korxona ma’muriyati rentabellikni oshirish choralarini va mavjud
imkoniyatlarni izlab topishi lozim bo‘ladi.
Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari - bet 295

628
uzаytirilgаn xаrаjаtlаr
Uzok muddаtli investitsiyаlаr (tаrkibiy moddаlаri
bо‘yichа)
100
462560
1235825
Muddаti uzаytirilgаn soliq аktivlаri
110
-
-
Biologik аktivlаr
120
48450
48450
I-bо‘lim jаmi (010+070+080+090+100+110+120)
130 8962785
8873185
Sotish
uchun mо‘ljаllаngаn
deb
tаsniflаngаn
uzoq muddаtli vа chiqib ketаyotgаn guruhlаr аktivlаri
150
-
-
Hаr bir korxonа о‘zining hisob siyosаtidа bir dаvrdаn
ortiq xizmаt qilаdigаn
ishlаb chiqаrish, xizmаt kо‘rsаtish yoki mа’muriy
boshqаruv jаrаyonidа
foydаlаnаdigаn «mulk: yer, bino, mаshinа vа аsbob-uskunаlаr» tаrkibini stаndаrt
tаlаblаridаn kelib chiqib
mustаqil belgilаshlаri kerаk, deb о‘ylаymiz. 5-son BHMS
«Аsosiy vositаlаr»dа «mulk: yer, bino, mаshinа vа аsbob-uskunаlаr»ning xаlqаro
stаndаrtlаrgа muvofiq tаrkibiy moddаlаrini keltirish
hаmdа ishchi vа mаhsuldor
hаyvonlаr hаmdа kо‘p yillik о‘simliklаrni biologik аktiv sifаtidа tаn olish
tаmoyillаrini belgilovchi stаndаrt ishlаb chiqish kerаk. Xаlqаro stаndаrtlаr tаlаblаrigа
muvofiq «investitsiyаviy kо‘chmаs mulk» (080-sаtr), «biologik аktivlаr» (120-sаtr)
hаmdа «sotish uchun mо‘ljаllаngаn deb tаsniflаngаn
uzoq muddаtli аktivlаr vа
chiqib ketаyotgаn guruhlаr аktivlаri» uchun bаlаnsdа аlohidа (150-sаtr)
89
sаtr аjrаtish
mаqsаdgа muvofiq deb hisoblаymiz.
Аxborot foydаlаnuvchilаrning аxborotgа bо‘lgаn ehtiyojlаrini tо‘lаroq qondirish
hаmdа stаndаrtlаr tаlаblаrigа muvofiq tо‘g‘ridаn-tо‘g‘ri moliyаviy holаt tо‘g‘risidаgi
hisobotdа yoki izohlаr vа tushuntirishlаrdа аks ettirilishi shаrt bо‘lgаn tаrkibiy
moddаlаri tо‘g‘risidа аxborotlаrgа egа bо‘lish mаqsаdidа «Mulk: yer, bino,
mаshinа
vа аsbob-uskunаlаr hаrаkаti tо‘g‘risidаgi» hisobot tuzilishi mаqsаdgа muvofiq.
Tаklif etilаyotgаn hisobot shаklidа аktivlаrning tаsаrruf etilishi, xаtolаrni
tо‘g‘rilаsh vа qаdrsizlаnishidаn zаrаr kаbi mаzmunаn yаngi kо‘rsаtkichlаr аks
ettirildi hаmdа ulаrni hisoblаshning metodologik tаrtibi keltirildi. Bu esа hisobotlаr vа
89
Muallif tomonidan
taklif etilayotgan satr
629
ulаrdа аks ettirilаyotgаn kо‘rsаtkichlаrni MHXSlаrigа muvofiqlаshtirаdi hаmdа
аxborot foydаlаnuvchilаrning ehtiyojlаrigа mos kelаdi.
Izlanish usullari - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

|
Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz Pdf ko'rish
|
bet | 310/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламIzlanish usullari. Pilla g‘umbaklarini jonsizlantirish va quritish borasida jumladan, quyosh nuri
(issiqligi) orqali, issiq havo oqimi yordamida, kimyoviy zaharlash orqali, suv bug‘i (issiqligi) orqali,
radiaktiv nurlarda (germetik berk holatda), elektr kuchlanish va chastotalari yordamida, sovuq muhit
xosil qilish (muzlatish) yordamida, vakkum sharoitlarida pilla g‘umbaklarini jonsizlantirish va quritish
kabi masalalarni xal qilishga bir qator taniqli xorijiy olimlar katta xissa qo‘shganlar. Masalan,
L.N.Grabov (Ukraina), V.R.Borovskiy (Rossiya), K.M.Rojdestvenskaya (Rossiya), S.N. Koritko
(Chexiya), N.V. Korneeva (Polsha) va boshqalar.
Quyosh nuri yordamida, issiq havo oqimi yordamida, pilla g‘umbaklarini jonsizlantirish va
quritish texnologiyalarini takomillashtirishga O‘zbekistonning taniqli olimlari ilmiy ishlarini
bag‘ishlagan. Bulardan: Sh.A.Qodirov, A.M.Mamatxanov, R.Muxamedjanov, A.Turdiboev va
O‘.Xaliqnazarovlar olib borgan ilmiy tadqiqotlar natijasida yuqori chastotada g‘umbaklarni
jonsizlantirish, pillani quritish qurilmalarini takomillashtirish, sifatli pilla olish masalalarida echishda
salmoqli natijalarga erishildi [7].
Shu bilan birga, sirkulyatsiyasiz quyosh pilla quritgichini yaratishda ish bajarishning uzliksizligi
ko‘rib chiqilmagan va quritish kamerasida hosil bo‘lgan issiqlik keyingi jarayon uchun xizmat qilishi,
uni optimallashtirish muammolari yetarli darajada o‘rganilmagan.
Xozirda Respublikamizdagi deyarli barcha pillani qayta ishlash korxonalarida g‘umbakni
o‘ldirilishi pillani issiq hovo bilan (olib boriladi) ishlov berish bilan olib boriladi, quritish esa qobiq va
qurish agregati orasidagi issiqlik almashuv konvektivi bilan bo‘ladi. Bu usul bilan quritilganda
ortiqcha energiya xarajatlarining ko‘payishi va ish unimining pasayishiga, quritish uchun 2-3 soat
vaqt ketishiga olib kelmoqda. Hamda quritilgan pillalarning sifat ko‘rsatgichlari past. Shuning uchun
ularni quritishda elektrotexnologik usullaridan foydalanish energiya harajatlarining kamayishiga,
quritish vaqtining qisqarishiga va pillalarning sifat ko‘rsatgichlari yuqoriroq bo‘lishiga olib keladi.
Tavsiya etilayotgan jarayonlardan biri bu o‘ta yuqori chastotali (O‘YUCH) elektromagnit
maydon orqali pillalarni o‘ldirish. Bu usulda chastotali maydonda, paydo bo‘ladigan ichki issiqlik
almashniuvi natijasida g‘umbakning o‘limi sodir bo‘ladi. G‘umbakda ichki issiqlik almashinuv
jarayoni va qobiqning xususiyatlarini o‘zgartirishi chastota parametrlarini tanlashga va elektr
maydon kuchlanishiga bog‘liq. Pilla ichidagi harorat konvekt usuli bilan tashqariga chiqariladi. 2450
mGs chastotali tokda 30 sekund ishlov beriladi. Ichida qobiq qizimasdan g‘umbak o‘ladi.
Bunda pilla 13-15% vaznini yo‘qotadi va soyada quritish davri 15-20 kungacha qisqaradi.
Xulosa. Xulosa qilib aytganda pilla gumbaklarini jonsizlantirishda elektotexnologik
jarayonlardan foydalanish boshqa jarayonlarga qaraganda ancha yuqori samarasini beradi.
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 305/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.285
tannarxini kamaytirish va xom pillaga dastlabki ishlov berish texnologik jarayonlarida ipak sifat
ko‘rsatkichlariga salbiy ta’sir etuvchi omillarni aniqlash va bartaraf etishga qaratilgan ilmiy
tadqiqotlar olib borilmoqda. Ushbu yo‘nalishda, jumladan, ipak qurti ozuqa bazasini kuchaytirish,
qurt boqish va pilla terish hamda uni dastlabki ishlash, xususan, pilla g‘umbagini jonsizlantirish
hamda pillani quritishning resurstejamkor va inson omilini kamaytiradigan usul va vositalarini
yaratish bo‘yicha tadqiqotlar ustivor hisoblanmoqda. Shu bilan birga, ipak qurtini takroriy boqish
orqali pilla etishtirish xajmini oshirish, sanoatda pilla etishtirishni keng tadbiq qilish, pillani saqlash
va etkazib berishni yangi usul va uslublarini ishlab chiqish, xom ipak sifatini yaxshilashga qaratilgan
hamda pilla chuvishning ratsional rejimlarini yaratish bo‘yicha olib borilayotgan tadqiqotlar dolzarb
vazifalardan hisoblanmoqda.
Shu nuqtai nazardan ishlab chiqariladigan ipak tolasining sifatiga ham muhim e’tibor
qaratilishi lozim. Ipak tolasining sifat ko’rsatkichlari hom pillaga dastlabki ishlov berish
jarayonlaridanoq o’z ta’sirini bildiradi. Hom pillaga dastkabki ishlov berish jarayonlariga quyidagilar
kiradi.
-
Xom pillani qabul qilib olish.
-
Ipak qurti g’umbaklarini jonsizlantirish.
-
Pilla qobig’ini quritish.
-
Quritilgan pillalarni qayta ishlashga yuborish va saqlash.
Keltirilgan jarayonlardan g’umbaklarni jonsizlantirish va pilla quritish asosiy va nozik sharoitlar
talab etuvchi jarayon xisoblanadi. Shuning uchun xam ushbu jarayonlar uchun qo’llaniladigan
uskunalarni optimallashtirish va ish jarayonlarini takomillashtirish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
1.
Мировая
шёлковая
промышленность
//
https://revolution.allbest.ru
/manufacture/00611983_0.htm1
2. Axmedov N., Bekkamov Ch. Tut ipak qurti mahsuldorlik belgilarini namoyon bo‘lishida
ozuqa miqdorining ahamiyati. //O‘zbekiston agrar fani xabarnomasi. Toshkent, 2002. - №3
|
| |
Musiqa madaniyati fanining vazifalari

Musiqa madaniyati fanining vazifalari: Davlat ta`lim standarti asosida yangi ta`lim mazmuni o`quvchilarning musiqiy bilim, ko`nikma va malakalari bilan birga ularda kuzatuvchanlik, xotirani mustahkamlash, obrazli tasavvur qilish, ijodkorlik, mustaqillik, tashabbuskorlik, badiiy va musiqiy did kabi xislatlarni rivojlantirishni ta`minlaydi. Shu bois, musiqa madaniyati ta`limining yangi mazmuni yosh avlodni milliy musiqiy merosimizga vorislik qila oladigan, umumbashariy musiqa boyligini idrok eta oladigan madaniyatli inson darajasida voyaga yetkazishni nazarda tutadi. Bunda o`quvchilar musiqa san`atini butun nafosati bilan o`rganishlari, ommaviy musiqa faoliyatlari: musiqani badiiy idrok etish, yakka va jamoa bo`lib qo`shiq kuylash, raqsga tushish va ijodkorlik malakalarini shakllantirish asosiy maqsad hisoblanadi.
Shuningdek, o`quvchilar musiqiy iqtidorini rivojlantirish, musiqa san`atiga mehr va ishtiyoqni oshirish, musiqa san`atiga qiziquvchi o`quvchilarning iqtidorini rivojlantirish uchun zaruriy shart-sharoitlar yaratib berish, ularning badiiy ehtiyojlarini qondirish musiqa ta`lim-tarbiyasining asosiy vazifasini tashkil etadi. Shu bilan bir qatorda jahon xalqlarining nufuzli durdona asarlari bilan tanishtiriladi.
|
Termolabil va tez oksidlanuvchi moddalardan in’yeksion eritmalar tayyorlash

tuzini qo’shishdan maqsad askorbin kislotaning keskin kislotali muhitini neytrallashdir. In’yeksiya
uchun suv yangi qaynatilgan bo’lishi kerak.
Tayyorlanishi: aseptik sharoitda 10 g askorbin kislota, 0,4 g suvsizlangan natriy sulfit va
4,77 g natriy gidrokarbonat o’lchov kolbasiga solinib, 1/3 qism in’yeksiya uchun ishlatiladigan
suvda karbonat angidrid gazi batamom chiqib ketgunga qadar yaxshilab aralashtirib turgan holda
eritiladi. So’ng yana 1/3 qism suv qo’shib tuzlar erib bo’lguncha aralashtiriladi. Gaz pufaklari
ajralishi to’xtagach, eritma hajmi 200 ml ga yetkaziladi.
Tayyor eritma steril filtr orqali 200 ml li idishga qadoqlanadi. Idishning og’zi rezina tikin va
alyumin qopqoq bilan zich qilib berkitiladi. Mexanik zarrachalar bor-yo’qligi tekshirilib, so’ng
avtoklavda 120°C haroratda 12 daqiqa sterillanadi. Yana mexanik zarrachalar bor-yo’qligi
tekshirilib, tegishli yorliq yopishtiriladi.
Rp: Sol. Glucosi 5% — 100 ml
Sterilisetur!
D.S. In’yeksiya uchun.
Bilimlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 261/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Bilimlar
-
kesim va uning turlarini bilish va qo`llay olish;
-
chizmada metall, nometall, yog`och va shisha materiallarning grafik belgilanishi;
-
qirqimlarni haqida tasavvurga ega bo`lish;
-
chizmalarga mahalliy qirqim qo`llay olish;
-
chizmalarda ko`rinishning yarmi (bir qismi) bilan qirqimning yarmi (bir qismini) birlashtirishni bilish;
-
chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish;
-
aksonometrik proyeksiyalarda qirqim bajarish;
-
sodda detallarning eskizi va texnik rasmlarda qirqimlar, kesimlarni qo`llash;
-
mashinasozlik chizmalariga oid umumiy ma`lumotlar ;
-
konstruktorlik hujjatlarining turlari;
-
ajraladigan va ajralmaydigan birikmalar haqida bilish;
-
yig`ish chizmalari haqida bilish, ularni o`qiy olish;
-
rezbalar va ularning turlarini ajrata olish;
-
elektr va radio sxemalarning turlari;
-
qurilish chizmachiligiga oid umumiy ma`lumotlarga ega bo`lish;
-
chizmani kompyuterda tasvirlash usullari haqida bilimga ega bo`lish;
Ko`nikmalar
-
kesim va uning turlarini bilish va qo`llay olish;
-
chizmalarda frontal, gorizontal, profil, og`ma va mahalliy qirqimni qo`llash;
-
chizmalarda ko`rinishning yarmi (bir qismi) bilan qirqimning yarmi (bir qismini) birlashtirish qo`llash;
-
chizmalarda chiqarilgan va ustiga chizilgan kesimlarni qo`llash;
-
chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish;
-
sodda detallarning eskizi va texnik rasmlarda qirqimlar, kesimlarni qo`llash;
-
loyihalash elementlariga oid ijodiy masalalarni bajarish;
-
yig`ish chizmalari haqida bilish, ularni o`qiy olish;
-
rezbali detallardan bolt, shpilka, shpilka uyasi va vint chizmalarini bajarish;
-
kompyuter yordamida oddiy detal chizmasini yasash.
Malakalar
-
kesim va uning turlarini chizmada qo`llash;
-
chizmalarda ko`rinishning yarmi (bir qismi) bilan qirqimning yarmi (bir qismini) birlashtirish;
-
murakkab qirqimlarni chizmalarda qo`llash;
-
chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish;
-
sodda detallarning eskizi va texnik rasmlarda qirqimlar, kesimlarni qo`llash;
-
loyixalash elementlariga oid ijodiy masalalarni bajarish;
-
soddalashtirilgan boltli va shpilkali birikmalar chizmalarini bajarish.
VIII sinf
|
| |
-sinf
Kirish - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 265/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
8-sinf
Kirish (1 soat)
Chizmachilik o`quv fani, uning maqsadi va vazifalari. Chizmalarning inson amaliy faoliyatidagi ahamiyati. Chizma taraqqiyoti tarixidan. Markaziy Osiyoda chizmalar taraqqiyotidan ma`lumotlar. Grafik tasvirlar va ular haqida umumiy ma`lumotlar. Standartlashtirish haqida tushuncha. Chizma buyumlar, asboblar va o`quv qurollari. Ish o`rnini tashkil etish.
Chizmalarni taxt qilish qoidalari (2 soat)
Chizmalarni taxt qilishga qo`yilgan talablar. Chizma qog`ozlarning o`lchamlari, bichimi (formatlar), uning hoshiyasi va asosiy yozuvi. Masshtablar. Chiziq turlari. O`lcham qo`yish qoidalari.
|
| |
IQTISODIY KON’YUNKTURA (grek., lot.)

|
IQTISODIY KON’YUNKTURA (grek., lot.)
|
bet | 343/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)IQTISODIY KON’YUNKTURA (grek., lot.) — ma’lum davrda jahon yoki mamlakatlar xo‘jaligi region yoki tovar yig`indisini ifodalovchi ko‘rsatkichlarni xarakterlaydigan, yuzaga kelgan iqtisodiy holat, vaqtinchalik vaziyat. Ishlab chiqarish va qurilish dinamikasi, ichki va tashqi savdo, tovar zahiralari, baho, foiz, qimmatbaho qog‘ozlar kursi, foyda harakati, ishlab chiqarish quvvatlari bilan ta’minlash darajasi, ishlab chiqarish xarajatlari dinamikasi, ish bilan band bo‘lganlar va ishsizlar soni, ish haqining dinamikasi va h.k. shunday ko‘rsatkichlar hisoblanadi. Bu har xil omillar ta’sirida bo‘ladi (iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy, texnik tabiiy-biologik va h.k.).
IQTISODIYOTNI LIBERALLASHTIRISH – xo‘jalik hayotining barcha sohalaridagi to‘siq hamda cheklovlarni, shuningdek, davlat nazoratini keskin ravishda qisqartirish yoki bekor qilishga yo‘naltirilgan chora-tadbirlari tizimi.
IQTISODIY MAKON – muayyan davlatlararo hudud. Iqtisodiy makon iqtisodiy- ijtimoiy munosabatlarning birligini yoki qaysidir darajada o‘zaro o‘xshash xususiyatlari bilan yaqinligini taqozo etadi. Yagona iqtisodiy makon ishlab chiqarish kuchlari va vositalari taraqqiyotining bir xil darajada tutish, yagona iqtisodiy-ijtimoiy jarayonlar bilan qamrab olinganligi, ko‘zlangan taraqqiyot usullari va maqsadlarining umumiyligi bilan xarakterlanadi. Tabiiy, iqtisodiy-ijtimoiy, siyosiy omillar bilan bir-biriga bog‘langan davlatlar o‘zaro kelishgan holda kuch va imkoniyatlarini birlashtirish yo‘li bilan o‘z imkoniyatlaridan to‘laroq foydalanishga intiladilar. O‘zaro yaqinlikni, yagona iqtisodiy makon mavjudligini bahona qilib mustamlakachi davlatlar tomonidan o‘z sobiq mustamlakalari ustidan iqtisodiy, keyinchalik esa siyosiy huquqlarini qayta tiklashga urinish hollari tarixda ma’lum.
IQTISODIY MANFAAT – 1) bu iqtisodiy ehtiyojlarni aks etishi shakli; 2) bu iqtisodiy ehtiyojlarning nomoyon etish shaklidir.
IQTISODIY MANFAATLAR- bu kishilarni harakatga keltiruvchi, ularni hatti-harakatini, intilishini, xulq-atvorini belgilovchi kuch. Shaxs, jamoa, davlat va milliy manfaatlardan iborat.
|
| |
Korporatsionalizm - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

494
chiqaradi, deb hisoblaydilar. Bu oqim vakillari iqtisodiy integratsiyaga
integratsiyalashayotgan mamlakatlar iqtisodiyotidagi tarkibiy o’zgarishlarning chuqur
jarayoni sifatida qarab, buning natijasida sifat jihatidan yangi integratsiyalashgan
makon, nisbatan takomillashgan xo’jalik organizmi paydo bo’lishini ta’kidlaganlar.
Neokeynschilik
(asosiy vakili R.Kuper) yo’nalishi xalqaro iqtisodiy
hamkorlikning markaziy muammosini mamlakatlarning erkinligini maksimal darajada
saqlab qolgan holda integratsiya jarayonlaridan olinadigan turli-tuman naflilikni
ko’paytirishga asosiy e’tibor qaratgan. Neokeynschilar xalqaro integratsiyani
rivojlantirishning mumkin bo’lgan ikkita variantini ilgari surdilar: birinchisi –
iqtisodiy maqsad va siyosatni muvofiqlashtirgan holda milliy erkinlikni yo’qotish
asosidagi integratsiya; ikkinchisi – milliy mustaqillikni imkon qadar saqlab qolish
shartiga asoslangan integratsiya. Bu variantlarning hech biri sof holda mavjud
bo’lmasligini anglagan holda, ular integratsiyalashuvchi tomonlarning ichki va tashqi
siyosatlarini muvofiqlashtirish yo’li bilan bu variantlarni uyg’unlashtirish zarurligini
ko’rsatganlar. Neokeynscha yo’nalishning yana bir ko’rinishi
– ma’lum vaqt davomida, masalan, bir yilda yaratilgan va

285
ko’rsatkich sifatida YaIMdan foydalanishni tavsiya etadi. Yaqin vaqtlarga qadar AQSH
va Yaponiyada YaMM ko’rsatkichi qo’llanilar edi, endilikda bu mamlakatlar ham YaIM
ko’rsatkichini qo’llay boshladilar.
Hozirgi paytda O’zbekistonda yalpi ichki mahsulot ko’rsatkichi hisobga olinmoqda.
Shuning uchun biz bundan keyingi o’rinlarda yalpi ichki mahsulot to’g’risida so’z
yuritamiz.
Jumladan, 2008 yilda mamlakatimizdagi yalpi ichki mahsulotning nominal hajmi
36839,4 mlrd. so’mga yetib, uning o’sish sur’atlari 9 foizni tashkil etdi
74
.
Olib borilgan tarkibiy o’zgarishlar natijasida sanoatning yalpi ichki mahsulotdagi
ulushi 2000 yildagi 14,2 foiz o’rniga 2008 yilda 22,3 foizni, xizmatlar ko’rsatish
sohasining ulushi 37,2 foiz o’rniga 43,3 foizni tashkil etdi. Qishloq xo’jaligida esa
aksincha – bu ko’rsatkich pasayib, 30,1 foizdan 19,4 foizga tushdi (14.1-jadval).
deb ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish

284
iqtisodiyotida jami ijtimoiy mahsulot (JIM) deb, boshqa ko’pgina mamlakatlarda esa
yalpi milliy mahsulot (YAMM) deb yuritilar edi. Ya
lpi milliy mahsulot – bu o’z
mamlakati yoki xorijda joylashgan milliy korxonalar tomonidan yaratilgan
mahsulot va xizmatlar umumiy hajmining jami qiymatidir.
Shu o’rinda ta’kidlash lozimki, milliy iqtisodiyot rivojlanish darajasini aniqroq
ifodalash va taqqoslash uchun yalpi ichki mahsulot (YAIM)
ko’rsatkichi
qulayroqdir.
Shuning uchun hozirgi davrda ko’pgina mamlakatlarda bu ko’rsatkichdan foydalaniladi.
Ya
lpi ichki mahsulot
Xufyona iqtisodiyot – bu tovar-moddiy boyliklar va xizmatlarning

288
amalga oshiriluvchi ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlardir.
Bu munosabatlar o’z
ichiga iqtisodiy faoliyatning barcha hisobga olinmagan, tartibga solinmagan turlarini
oladi. Xufyona iqtisodiyot tarkibiga qo’yidagilar kiradi:
1)
jinoyatga aloqador iqtisodiyot
– rasmiy iqtisodiyot tarkibiga iqtisodiy
jinoyatning kiritilishi (boyliklarning talon-taroj qilinishi; nazoratning har qanday
shaklidan yashiringan holdagi hufyona iqtisodiy faoliyat – narkobiznes, qimor
o’yinlari, fohishabozlik; daromadlarni noiqtisodiy qayta taqsimlash shakli sifatidagi
fuqarolarning shaxsiy mulkiga qarshi umumjinoiy harakatlar – bosqinchilik, shaxsiy
mulkni zo’rlik bilan tortib olish, o’g’irlash, reket);
2)
soxta iqtisodiyot
– hisobga olish va hisobotlarning amaldagi tizimiga soxta
natijalarni haqiqiy natija sifatida kirituvchi rasmiy iqtisodiyot (qo’shib yozishlar);
3)
norasmiy iqtisodiyot
– tovar va xizmatlarning ayriboshlash va taqsimlash
bo’yicha iqtisodiy sub’ektlar o’rtasidagi norasmiy o’zaro aloqalar tizimi bo’lib, u
mazkur sub’ektlar o’rtasidagi shaxsiy munosabatlar va bevosita aloqalarga asoslanadi;
4)
yashirin ikkalamchi iqtisodiyot
– yakka tartibdagi va koorerativ faoliyatning
nazoratdan yashiringan, ya’ni qonun tomonidan taqiqlangan yoki belgilangan tartibda
ro’yxatdan o’tmagan turi.
3. Yalpi ichki mahsulotni hisoblash usullari
Yalpi ichki mahsulot (YaIM)ni hisoblashda milliy hisoblar tizimidan
foydalaniladi.
Milliy hisoblar tizimi (MHT)
Mаvzuning о‘rgаnilgаnlik dаrаjаsi

624
B.А.Xаsаnov, R.O.Xolbekov, Z.N.Kurbаnov, I.N.Qо‘ziyev vа boshqаlаrning
izlаnishlаrini kiritish mumkin.
Yuqoridа qаyd etilgаn olimlаrning ishlаridа uzoq muddаtli аktivlаr, tovаr-
moddiy boyliklаr, mаjburiyаtlаr, dаromаd vа xаrаjаtlаrni tаn olish, bаholаsh vа
moliyаviy hisobotdа аks ettirishning metodologik mаsаlаlаri tаdqiq etilgаn.
R.D.Dusmurаtovvа U.I.Tulаye tomonidаn tаyyorlаngаn ilmiy ishdа moliyаviy
hisobotning nаzаriy, uslubiy vа аmаliy jihаtlаri о‘rgаnilgаn. I.Ochilov sug‘urtа
tаshkilotlаridа moliyаviy hisobotni tuzish vа tаqdim etish mаsаlаlаrini tаdqiq etgаn.
M.Mаrpаtov о‘z mаqolаsidа moliyаviy holаt tо‘g‘risidаgi hisobotni xаlqаro
stаndаrtlаrgа muvofiqlаshtirish mаsаlаlаrini yoritgаn.