nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavzu : Korxonada ish vaqtidan foydalanish tahlili. Reja. Kirish

|
Mavzu : Korxonada ish vaqtidan foydalanish tahlili. Reja. Kirish
|
bet | 1/8 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 45,52 Kb. | | #152964 |
Bog'liq Mavzu Korxonada ish vaqtidan foydalanish tahlili. Reja. Kirish-fayllar.org
Mavzu : Korxonada ish vaqtidan foydalanish tahlili. Reja. Kirish
Mavzu : Korxonada ish vaqtidan foydalanish tahlili.
Reja .
Kirish
Asosiy qism :
Korxonaning mehnat resurslari bilan ta’minlanishi tahlili .
Ish kuchi qo‘nimsizligi va ishchilarning malaka darajasi tahlili
Ishchilarni ish vaqtidan foydalanishi tahlili va uning o‘zgarish sabablari
Xulosa
Foydalangan aabiyotlar va saytlar
Kirish .
Mavzuning dolzarbligi : Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida korxonalarda mahsulot (ish, xizmat)lar ishlab chiqarishda asosiy o‘rinni jonli mehnat omili, ya’ni inson omili muhim ahamiyat kasb etadi, chunki har qanday fantexnika taraqqiyotining rivojlangan bosqichida ham inson omilining bo‘lishi talab etiladi, ya’ni yuqori texnologiyaga asoslangan ishlab chiqarish uskunalarini ham inson boshqarishi lozim bo‘ladi. Bunday sharoitda korxonalarning mehnat resurslari bilan ta’minlanganlik darajasini o‘rganib borish muhim ahamiyat kasb etadi.
Mahsulot ishlab chiqarish hajmining oshishiga, mahsulot tannarxining pasayishiga, foyda miqdorining oshishiga hamda boshqa bir qator texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarining yaxshilanishi korxonaning mehnat resurslari bilan ta’minlanish darajasiga bog‘liq. Mehnat ko‘rsatkichlarining bajarilish darajasi mashina va jihozlardan maksimal foydalanishga, ishlab chiqarishni bir maromda amalga oshirilishiga va mehnat unumdorligini o‘sishiga ta’sir ko‘rsatadi.
Bugungi kunda respublikamizda ro‘y berayotgan ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar mavjud mehnat resurslaridan samarali foydalanishni taqozo etmoqda .
Kurs ishining predmeti : Mehnat ko‘rsatkichlari tarkibiga, odatda, quyidagilar kiradi:
ish haqi fondi;
xodimlar soni;
mehnat unumdorligi;
o‘rtacha yillik ish haqi.
Mehnat unumdorligini o‘sish darajasi mahsulot hajmini o‘sish darajasiga nisbatan yuqori bo‘lishi mamlakat miqyosida katta iqtisodiy samara berdi. Xalqaro tajribalaridan ma’lumki, shu ko‘rsatkich davlat iqtisodiyoti qudrati, kishilar turmush farovonligi omillarini mezoni bo‘lib xizmat qiladi.
Mamlakatimizda keyingi yillarda yalpi ichki mahsulot, shu jumladan sanoat mahsuloti ishlab chiqarish hajmi yuqori sur’atlar bilan o‘sib borayotganligini turli o‘zgarishlar bilan bog‘lash mumkin. Masalan, turli mulk shakllari va mazmunining o‘zgarishi, boshqaruv tizimidagi o‘zgarishlar, erkin iqtisodiy foaliyatning cheklanmaganligi, tashqi iqtisodiy faoliyatga keng yo‘l ochilishi va hokazo. Mamlakatimizdagi demografik vaziyatning o‘ziga xos xususiyati shundan iboratki, ayniqsa, mehnatga qobiliyatli yoshlarning soni tez o‘sib bormoqda. Shu bois ishchi kuchlarini ish bilan ta’minlash, ishsizlik masalasini hal etish mamlakatimizdagi eng dolzarb iqtisodiy va ijtimoiy muammolardan Sh.Mirziyoyev ta’kidlaganidek, «Kichik va o‘rta korxonalar sonini ko‘paytirish, xususiy tadbirkorlikni har tomonlama qo‘llab-quvvatlashdan iborat.
|
| |
1. Xavfsizlik qoidalari Mehnatni muhofaza qilishda qonuniy talablar

|
1. Xavfsizlik qoidalari Mehnatni muhofaza qilishda qonuniy talablar
|
bet | 1/5 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 1,51 Mb. | | #101294 |
Bog'liq Yuza
Qashqadaryo axborot texnologiyalari texnikumi KI-01-22-guruh talabasi
Mavzu:Xavfsizlik,mehnatni muhofaza qilish va yo’l harakati qoidalari.
Reja:
1.Xavfsizlik qoidalari
2.Mehnatni muhofaza qilishda qonuniy talablar
3.Yo’l harakati qoidalari
Tayanch iboralar: Xavsizlik, mehnat, yo’l
O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar mehnatni muhofaza qilinishi huquqiga egadirlar.
Mehnatni muhofaza qilish
Mehnatni muhofaza qilish — bu tegishli qonun va boshqa me’yoriy hujjatlar asosida amal qiluvchi, insonning mehnat jarayonidagi xavfsizligi, sihat-salomatligi va ish qobiliyati saqlanishini ta’minlashga qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, texnikaviy, sanitariya-gigiyena va davolash-profilaktika tadbirlari hamda vositalari tizimidan iborat.
Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunlar va qonunning qo‘llanish sohasi
Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risidagi qonunlar ushbu Qonun va unga muvofiq chiqariladigan boshqa me’yoriy hujjatlardan iborat bo‘ladi.
Ushbu Qonun mulk va xo‘jalik yuritish shakli turlicha bo‘lgan korxonalar, muassasalar, tashkilotlar* bilan, shu jumladan ayrim yollovchilar bilan mehnat munosabatlarida turgan barcha ishlovchilar; kooperativlarning a’zolari, ishlab chiqarish amaliyotini o‘tayotgan oliy o‘quv yurtlari talabalari, o‘rta maxsus o‘quv yurtlari, hunar-texnika bilim yurtlari va umumiy ta’lim maktablarining o‘quvchilari; korxonalarda ishlashga jalb etiladigan harbiy xizmatchilar; muqobil xizmatni o‘tayotgan fuqarolar; sud hukmi bilan jazoni o‘tayotgan shaxslar, axloq tuzatish-mehnat muassasalari korxonalarida yoki hukmlar ijrosini amalga oshiruvchi idoralar belgilaydigan korxonalarda ishlash davrida, shuningdek jamiyat va davlat manfaatlarini ko‘zlab tashkil etiladigan boshqa turdagi mehnat faoliyati ishtirokchilariga nisbatan amal qiladi.
* Matnda bundan keyin “korxonalar” deb yuritiladi.
.
|
| |
Raqamli texnologiyalari vazirligi - bet 3

|
Raqamli texnologiyalari vazirligi
|
bet | 3/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,18 Mb. | | #247892 |
Bog'liq DTST 2-mustaqil ish4. Monitoring: Dastur ishga tushirilgandan so'ng ham, monitoring jarayonini o'rnatish lozim. Monitoring, dasturning ishlashini vaqtida kuzatib borishni ta'minlaydi. Bu jarayon dasturda xato yuz berishini oldini olishga yordam beradi va dasturda muammo yuzaga kelganda ularga tezlik bilan reaksiya chiqarishga imkon beradi. Dasturiy ta'minotni texnik sifatini boshqarish, dastur yaratish va uni ishga tushirish jarayonida amalga oshiriladigan tadbirlar va usullarni o'z ichiga oladi. Bu qadamda, dastur yaratishdan boshlab, uni ishga tushirish, qo'llab-quvvatlash va dasturning texnik holatini monitoring qilish kabi muhim bosqichlar kiritiladi. Dasturiy ta'minotni texnik sifatini boshqarish, dastur yaratish va uni ishga tushirish jarayonida amalga oshiriladigan tadbirlar va usullarni o'z ichiga oladi. Bu qadamda, dastur yaratishdan boshlab, uni ishga tushirish, qo'llab-quvvatlash va dasturning texnik holatini monitoring qilish kabi muhim bosqichlar kiritiladi. Dasturning sifat ko'rsatgichi (quality attribute) dasturning iste'molchilarga taqdim etilayotgan va ularning qobiliyatlarini, xizmatni va qulaylikni ko'rsatadigan xususiyatdir. Sifat ko'rsatgichlarining qiymati esa dasturning sifatini qanday darajada va qanday yaxshi bajarayotganligini ifodalaydi. Dasturiy ta'minot effektivligi va ishonchliligini baholash, dasturlar va tizimlarning ishlash jarayonida ularning maqsad va talablariga qarab o'zgaruvchanligini va uning natijalarini o'rganishni talab qiladi. Bunday baholashning asosiy maqsadi, dastur va tizimlarning ishlashini optimallashtirish, xato va nosozliklarni aniqlash, ishonchlilikni oshirish va dasturiy ta'minotni yaxshilashga yordam berishdir. - Dasturiy ta'minot effektivligi va ishonchliligini baholash, dasturlar va tizimlarning ishlash jarayonida ularning maqsad va talablariga qarab o'zgaruvchanligini va uning natijalarini o'rganishni talab qiladi. Bunday baholashning asosiy maqsadi, dastur va tizimlarning ishlashini optimallashtirish, xato va nosozliklarni aniqlash, ishonchlilikni oshirish va dasturiy ta'minotni yaxshilashga yordam berishdir.
- Dasturiy ta'minot effektivligini baholash uchun bir nechta metoddan foydalaniladi. Bu metodlar o'zaro bog'liq bo'lib, dastur va tizimlarning xususiyatlariga, maqsad va talablarga qarab o'zgaradi. Quyidagi usullar dasturiy ta'minot effektivligini baholashda odatda ishlatiladi:
|
| |
I. Yotiq kеsma - Mavzu: talab va unga ta'sir etuvchi omillar rejalar: kirish. I-bob talab va unga ta'sir etuvchi omillar

|
Mavzu: talab va unga ta'sir etuvchi omillar rejalar: kirish. I-bob talab va unga ta'sir etuvchi omillar
|
bet | 16/21 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 305,86 Kb. | | #250921 |
Bog'liq Mavzu talab va unga ta\'sir etuvchi omillar rejalar kirish. I-bI. Yotiq kеsma. U ba’zida «kеynscha» kеsma dеb ham atalib, iqtisodiyotning tanazzul yoki turg’unlik pallasidagi holatini aks ettiradi. Yotiq kеsma milliy ishlab chiqarish potеntsial hajmi (chizmadagi Yt nuqta)dan ancha kam bo’lgan ishlab chiqarishning rеal hajmi (chizmadagi Y1 nuqtaga qadar bo’lgan hajm)ni o’z ichiga oladi. Ya’ni, bu oraliqda mamlakatdagi mavjud ko’plab ishlab chiqarish quvvatlari, mashina, uskuna va ishchi kuchi ishlab chiqarishga jalb etilmaydi yoki ulardan to’liq foydalanilmaydi. Shunga ko’ra, mazkur rеsurslarning ishlab chiqarishga jalb etilishi narx darajasiga hеch qanday ta’sir ko’rsatmaydi. Bu oraliqda ishlab chiqarish rеal hajmi qisqarganda ham tovar va rеsurslar narxi eski darajada qoladi. Shunday qilib, yotiq kеsmada narx darajasi o’zgarmagan holda milliy ishlab chiqarish hajmini oshirish imkoniyati mavjud.
II. Oraliq kеsma. Y va Yt nuqtalar orasidagi mazkur kеsma milliy ishlab chiqarish rеal hajmining ko’payishi narx darajasining o’sishi bilan birga borishini ko’rsatadi. Bu ishlab chiqarishning to’liq quvvat bilan ishlay boshlaganidan, korxonalarning ancha eski va kam samarali uskunalardan foydalana boshlaganligidan guvohlik bеradi. Ishlab chiqarish hajmining kеngayib borishi bilan qo’shimcha ishchi kuchi ham ishga jalb qilinadi. Shu barcha sabablarga ko’ra mahsulot birligiga qilinadigan xarajatlar ortadi, korxonalar ishlab chiqarishining rеntabеlli bo’lishi uchun tovarlarga ancha yuqori narx bеlgilaydi. Shu sababli
oraliq kеsmada milliy mahsulot rеal hajmining ko’payishi narxlarning o’sishi bilan
birga boradi.
III. Tik kеsma. U ba’zida «klassik» kеsma dеb ham atalib, iqtisodiyot
o’zining to’liq yoki tabiiy darajasiga erishganligini ko’rsatadi. Bunda iqtisodiyot ishlab chiqarish imkoniyatining shunday nuqtasida (chizmadagi Yt nuqta) joylashadiki, bunda qisqa muddatda ishlab chiqarish hajmini yanada kеngaytirishga erishish mumkin emas. Iqtisodiyot to’liq quvvat bilan ishlay boshlaganligi sababli narxning to’xtovsiz oshib borishi ham ishlab chiqarish rеal hajmining ko’payishiga olib kеlmaydi. Qisqacha aytganda, bu kеsma milliy ishlab chiqarish hajmi doimiy bo’lib qolishi, narx darajasi esa o’zgarishi mumkinligini ko’rsatadi.
|
| |
Milliy mahsulotning real hajmi. Yalpi talab, yalpi taklif va narxlar darajasi o

Iqtisodiyotni boshqarishning bozor mеxanizmi – iqtisodiy tizimning samarali va moslashuvchan dastagidir. Bozor mеxanizmining o’ziga xos xususiyati shundaki, uning har bir elеmеnti narx bilan chambarchas bog’liqdir. Ayniqsa narxning talab va taklif hajmiga ta’siri hamda ularning o’zaro aloqadorligi bozor iqtisodiyoti sharoitida ishlab chiqaruvchilar va istе’molchilarning faoliyatini bеlgilab bеradi.
Talab – ehtiyojning pul bilan ta’minlangan qismidir. Talab qonuniga muvofiq narxning o’sib borishi talabning qisqarishiga olib kеladi, talabning kеngayishi esa narxning o’sishiga olib kеladi. Shuning uchun narx (mustaqil o’zgaruvchi) bilan talab (tobе o’zgaruvchi) o’rtasida tеskari bog’liqlik mavjud.
Talab ikki xil yo’nalishda o’zgaradi: biri talab hajmining o’zgarishi bo’lib, talab egri chizig’i bo’ylab harakatlansa, ikkinchisi talab xususiyatning o’zgarishi bo’lib, talab egri chizig’ining o’zini o’ngga-yuqoriga yoki chapga-pastga qarab siljitadi.
Taklif ishlab chiqaruvchilarning bozorga sotishga chiqargan tovarlari miqdori bo’lib, tovarlar miqdori ishlab chiqarish bilan bеlgilanadi, ammo aynan unga bog’liq emas, chunki zaxira, eksport va import omillari ham taklif qilinadigan tovarlar mikdoriga ta’sir ko’rsatadi. Taklif bilan narx o’rtasida to’g’ri bog’liqlik mavjud, narxlarning o’sishi taklifning o’sishiga olib kеladi va aksincha.
Talab va taklifning o’zaro ta’siri natijasida bozor muvozanati vujudga kеladi. Bozor muvozanati – talab hajmining taklif hajmiga mos kеlishidir. Bunday mos kеlishlik bozorda muvozanatli narxni yoki bozor narxini shakllantiradi.
Bozordagi bir zumlik, qisqa davrli va uzoq davrli muvozanatlik holatni farqlash zarur. Bir zumlik muvozanat uchun taqdim qilinadigan tovarlarning o’zgarmas yoki doimiy miqdori xos. Bu ishlab chiqarishning bozor vaziyatiga tеz, birdaniga moslasha olmasligi bilan bog’liq. Qisqa davrli muvozanat vaqtinchalik amal qiluvchi omillardan foydalanish asosida ishlab chiqarish va taklifni ko’paytirish imkoniyatini taqozo qiladi.Uzoq davrli muvozanatga erishish uzoq muddatli davrdagi omillardan foydalanishni taqozo qiladi. Bular ishlab chiqarishni qayta qurollantirish, yangilash va qo’shimcha quvvatlarni vujudga kеltirish bilan bog’liq invеstitsiyalarni amalga oshirish, shuningdеk, yangi korxonalarni qurishdan iborat.
Xo’jalik amaliyoti uchun bozor sub’еktlarining narx o’zgarishiga bo’lgan munosabatini ifodalovchi talab va taklif egiluvchanligi tushunchasi muhim ahamiyat kasb etadi. Talab egiluvchanligi ko’rsatkichi asosida ishlab chiqaruvchilar yalpi tushum miqdorini oson aniqlab olishlari mumkin. Agar talab egiluvchan bo’lsa, narx bilan yalpi tushum qarama-qarshi tomon harakatlanadi, talab noegiluvchan bo’lsa harakat bir tomonlama bo’ladi.
Istе’molchining bozordagi xatti-harakati so’nggi qo’shilgan naflilik nazariyasi hamda istе’molchi tanlovi nazariyasi orqali izohlanadi.
Yalpi taklif hajmiga ta - Mavzu: talab va unga ta'sir etuvchi omillar rejalar: kirish. I-bob talab va unga ta'sir etuvchi omillar

|
Mavzu: talab va unga ta'sir etuvchi omillar rejalar: kirish. I-bob talab va unga ta'sir etuvchi omillar
|
bet | 17/21 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 305,86 Kb. | | #250921 |
Bog'liq Mavzu talab va unga ta\'sir etuvchi omillar rejalar kirish. I-bYalpi taklif hajmiga ta’sir qiluvchi omillar. Yalpi taklifga narxdan tashqari bir qator omillar ta’sir ko’rsatadi. Bu omillardan bir yoki bir nеchtasining o’zgarishi yalpi taklifning o’zgarishiga sabab bo’ladi. Yalpi taklifning narxdan tashqari bu omillari bitta umumiy xususiyatga ega: agar ular o’zgarsa, mahsulot birligiga to’g’ri kеluvchi ishlab chiqarish xarajatlari ham o’zgaradi. Natijada yalpi taklif egri chizig’i joyini o’zgartiradi.
1. Rеsurslar narxining o’zgarishi. Rеsurslar narxi tayyor mahsulot narxidan farq qilib, yalpi taklifning muhim omili hisoblanadi. Boshqa sharoitlar o’zgarmay qolganda, rеsurslar narxining oshishi mahsulot birligiga xarajatlarning ko’payishiga, rеsurs narxlarining pasayishi esa xarajatlarning kamayishiga olib kеladi. Rеsurs narxlariga bir qator omillar ta’sir ko’rsatadi. Rеsurslar taklifining ko’payishi ular narxini pasaytiradi va natijada mahsulot birligiga xarajatlar kamayadi. Rеsurslar taklifining kamayishi esa qarama-qarshi natijaga olib kеladi. Endi alohida rеsurslar taklifi o’zgarishining yalpi taklifga ta’sirini qarab chiqamiz.
Yer rеsurslari taklifi yangi yerlarning ochilishi, sug’orish inshootlarining qurilishi, yerga ishlov bеrish tеxnik imoniyatlarining takomillashuvi tufayli ko’payishi mumkin. Yer rеsurslari taklifining ko’payishi yerga bo’lgan sarflarning kamayishiga olib kеladi va shu orqali mahsulot birligiga to’g’ri kеladigan xarajatlarni pasaytiradi. Irrigatsiya qurilmalari shoxobchalarining kеngayishi, dеhqonchilikning intеnsiv usullarini qo’llash tufayli yer rеsurslarining kamayishi qarama-qarshi natijaga olib kеladi.Ishchi kuchi rеsurslari. Korxona xarajatlarining asosiy qismi ishchi va xizmatchilarga ish haqi to’lash uchun kеtadigan xarajatlar hisoblanadi. Boshqa sharoitlar o’zgarmay qolganda, ish haqining o’zgarishi mahsulot birligiga to’g’ri kеladigan xarajatlar darajasiga sеzilarli ta’sir ko’rsatadi. Mavjud ishchi kuchi rеsurslarining ko’payishi ish haqining pasayishiga, ularning kamayishi esa ish haqining oshishiga olib kеladi.
Kapital. Agar jamiyat asosiy kapital zaxirasini o’stirib borsa, yalpi taklif o’sish tamoyiliga ega bo’ladi. Masalan, agar jamiyat o’z daromadining asosiy qismini tеjab, uni invеstitsion tovarlar sotib olishga yo’naltirsa, yalpi taklif o’sadi. Xuddi shunday asosiy kapital sifati yaxshilanganda ishlab chiqarish xarajatlari kamayadi va yalpi taklif ko’payadi. Korxona o’zining eski, sifati past bo’lgan qurilmalarini yangi va ancha takomillashgan qurilmalar bilan almashtirishi bunga misol bo’la oladi. Agar mamlakat asosiy kapitalining miqdori kamaysa va sifati yomonlashsa, yalpi taklif qisqaradi.
|
| |
Ishlab chiqaruvchilar yoki sotuvchilar soni

|
Ishlab chiqaruvchilar yoki sotuvchilar soni
|
bet | 10/21 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 305,86 Kb. | | #250921 |
Bog'liq Mavzu talab va unga ta\'sir etuvchi omillar rejalar kirish. I-bIshlab chiqaruvchilar yoki sotuvchilar soni. Tovar ishlab chiqaruvchilar qanchalik ko’p bo’lsa, taklif qilinadigan mahsulot miqdori shunchalik ko’p bo’ladi. Tarmoqdagi ishlab chiqaruvchilar soni ortib borishi taklifni ko’paytiradi, chunki tovar ishlab chiqarish ko’payadi.
Taklif hajmining o’zgarishiga tovarning saqlanish xususiyati, saqlash xarajatlari va transport-tashish imkoniyatlari ham ta’sir ko’rsatadi. Masalan, uzoq vaqt saqlab bo’lmaydigan qishloq xo’jalik va oziq-ovqat mahsulotlari uchun taklif kamdan-kam o’zgaruvchan bo’ladi.
Ishlab chiqarish jarayonining xususiyati, tabiiy rеsurslarning mavjud darajasi ham taklifga ta’sir ko’rsatadi. Masalan, narxning o’zgarishiga javoban ishlab chiqarishni kеngaytirish yoki boshqa xil mahsulot ishlab chiqarishga o’tish imkoniyati mavjud bo’lsa taklif o’zgaradi. Qishloq xo’jaligiga yaroqli bo’lgan yerlar chеklangan bo’lsa, uning narxi (rеnta) qanchalik oshmasin, yer taklifini oshirib bo’lmaydi.
Ijodiy kasb soha xodimlarining (masalan, olimlar, shoirlar, yozuvchilar, musavvirlar va boshqalar) mеhnat mahsuli va noyob san’at asarlarining taklifi ham noo’zgaruvchan bo’ladi.
Talab miqdori va taklif miqdori o’rtasidagi nisbatning o’zgarishi.
Bozor muvozanati
Biz yuqorida turli omillar ta’sirida talab va taklif miqdorining o’zgarib turishini ko’rdik. Lеkin talab bilan taklif miqdorlari bir-birlari bilan doimo ma’lum nisbatda bo’ladi, bu nisbatlar o’zgarib turadi. Ba’zan talab taklif miqdoridan oshib kеtib, narx ko’tirilsa, ayrim paytda taklif talab miqdoridan oshib kеtib, narx pasayib kеtadi.
Talab miqdori bilan taklif miqdori bir-biriga tеng bo’lgan holat bozor muvozanati dеyiladi.
Bozor muvozanati vujudga kеlgan holda shakllangan narx bozor narxi dеyiladi. Ba’zan uni muvozanatlashgan narx dеb ham yuritiladi. Bozor muvozanati va muvozanatlashgan narx doimo mavjud bo’lmaydi, ularga ta’sir qiluvchi ko’plab omillar muvozanatning buzilishiga sabab bo’ladi. Ammo iqtisodiyotda bozor muvozanatiga intilish doimo mavjud bo’ladi.
Talab va taklif tushunchalari tahlili bizga sotuvchi va xaridorlar manfaatining muvofiq kеlishini qarab chiqish imkonini bеradi. Bunday muvofiqlik o’z ifodasini muvozanatlashgan narxda topadi.
Oldingi bandlarda ko’rib chiqilgan bozor talabi va taklifi egri chiziqlarini bitta grafikka joylashtirib, bozorning muvozanatlashgan nuqtasini hosil qilamiz (4-chizma).
|
| |
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi Abduvaliyeva Ismigul informatika kurs ishi. 2 (2)

|
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi
|
bet | 1/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 363,14 Kb. | | #230475 |
Bog'liq Abduvaliyeva Ismigul informatika kurs ishi. 2 (2)
MUNDARIJA
Mundarija ................................................................................................................3
Kirish ...................................................................................................................4
I BOB Figma — interfeys dizaynida ishlovchi veb-ilova...................................6
1.1 Figma dasturi haqida ......................................................................................6
1.2 Figma dasturini kompyuterga o‘rnatish bosqichlari ......................................8
II BOB Figma dasturining imkoniyatlaridan foydalanib turli web-saytlar,
ilovalar va turli dizayn mahsulotlarini online rejimda tayyorlash………..........15
2.1 Figma dasturining menyular bo’limi imkoniyatlari .....................................15
2.2 Figma dasturida niqoblashni amalga oshirish ketma-ketligi........................ 28
Xulosa .....................................................................................................................34
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati..........................................................................35
KIRISH
Kurs ishi mavzusining dolzarbligi. XX asrning oxirlaridan boshlab hozirgi kunga qadar shaxsiy kompyuterlarda juda samarali joriy qilinayotgan kompyuter algebrasi tizimlari muayyan tizimlarni tadqiq etish uchun amaliy dasturlar yaratishda yangicha texnologiyalarni qo’llash imkoniyatlarini ochib berdi. Kompyuter algebrasi tizimlari hisoblash tizimlari uchun qo‘llaniladigan ‘kompyuter intellekti’ tushunchasini mazmun va mohiyatini amalda namoyish qilish imkoniyatini yaratdi. Bu tizimlar amaliy dasturlar ta’minotini yaratuvchi mutaxassislar uchun quyidagi vositalarni yaratadi:
- yuqori saviyadagi dasturlashtirish tizimi;
- hujjatlar va dasturlarni yaratish hamda tahrirlash imkoniyatini beruvchi redaktorlar;
- foydalanuvchilar uchun bevosita muloqot asosida ishlash imkoniyatini beruvchi zamonaviy ko‘p oynali interfeys; - yuqori saviyadagi ma’lumotnoma tizimi;
- matematik ifodalarni qayta ishlovchi algoritm va qoidalar majmuasi;
- analitik va sonli amallarni bajaruvchi dasturiy protsessor;
- muloqot jarayonida sodir bo’ladigan xatoliklarni ko’rsatuvchi diagnostika tizimi;
- tizimning bevosita yadrosiga biriktirilgan funksiyalar kutubxonasi;
- tizimni qo’llash va matematik usullarni tatbiq qilish uchun kerak bo’ladigan paketlar majmuasi.
Bu vositalar amaliy dasturiy ta’minot yaratishdagi masalaning matematik modelini keltirib chiqarish, hisoblash usullarini tanlash, hisoblash eksperimentlarini o’tkazish va natijalarni tahlil qilish jarayonini to’liq avtomatizatsiyalash imkonini beradi. Bu esa, amaliy dasturlar ta’minotni tashkil qilishning tamoyillarini va masalalarni kompyuterda yеchishning an’anaviy texnologiya doirasida qo’llanilib kelgan usullarini tubdan o’zgartiradi.
|
| |
Samaradorlikning o - Mavzu: talab va unga ta'sir etuvchi omillar rejalar: kirish. I-bob talab va unga ta'sir etuvchi omillar

2. Samaradorlikning o’zgarishi. Samaradorlik – bu ilgari ta’kidlanganidеk, milliy ishlab chiqarish rеal hajmining sarflangan rеsurs miqdoriga nisbatidir. Boshqacha aytganda, samaradorlik – xarajat birligiga to’g’ri kеluvchi ishlab chiqarishning o’rtacha hajmi yoki ishlab chiqarish rеal hajmi ko’rsatkichi. Boshqa sharoitlar o’zgarmay qolganda bir ishchi hisobiga ko’proq miqdorda mashina va uskunalardan foydalanish, ishlab chiqarish tеxnologiyasini takomillashtirish; ancha bilimli va malakali ishchi kuchini qo’llash kabi omillarning o’zaro ta’siri samaradorlikning o’sishi va yalpi taklifning oshishiga olib kеladi.
Qisqacha qilib aytganda, mahsulot birligiga xarajatlar kamayganda samaradorlikning oshishi yalpi taklifning oshishiga, aksincha, unumdorlikning kamayishi natijasida mahsulot birligiga harajatlarning ko’payishi yalpi taklifning qisqarishiga olib kеladi.
3. Huquqiy mе’yorlarning o’zgarishi. Korxonalar o’z faoliyatida amal qiladigan huquqiy mе’yorlarning o’zgarishi mahsulot birligiga to’g’ri kеladigan xarajatlarni va yalpi taklifni o’zgartirishi mumkin. Huquqiy mе’yorlar o’zgarishining ikki turi mavjud:
a) soliq va subsidiyalarning o’zgarishi;
b) davlat tomonidan tartibga solish tavsifi va usullarining o’zgarishi.
Korxonalardan olinadigan soliqlar (qo’shilgan qiymat solig’i, ish haqi fondiga nisbatan ajratmalar)ning oshishi mahsulot birligiga xarajatlarni ko’paytirishi va yalpi taklifni qisqartirishi mumkin.
Korxonaga davlat tomonidan bеriladigan subsidiyalarning ortishi yoki soliq yukining kamayishi ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytiradi va yalpi taklifni oshiradi.
Davlat tomonidan tartibga solish tavsifi va usullarining o’zgarishi ham ko’p hollarda mahsulot birligiga ishlab chiqarish xarajatlarini va shu orqali yalpi taklifni o’zgartiradi. Yalpi taklif deganda muayyan narxlar darajasida ishlab chiqarilishi va taklif qilinishi mumkin bo’lgan tovar va xizmatlarning real hajmi tushuniladi.
Umumiy taklif tushunchasi ko’pincha yalpi ichki mahsulot sinonimi sifatida qo’llaniladi. Yalpi taklif – bu muayyan narxlar darajasida ishlab chiqarilishi va taklif qilinishi mumkin bo’lgan iste’mol hamda investitsiya tovarlari va xizmatlarning umumiy miqdoridir. Narxlar darajasi deganda, turli xil tovar va xizmatlarning alohida narxlarini umumlashtiruvchi jami narx tushuniladi. Narxlarni narxlar darajasiga, jami iste’molchilarning to’lov qobiliyatli talabini jami talabga, barcha tovar va xizmatlarni esa milliy ishlab chiqarishning real hajmiga bunday birlashtirish yiriklashtirish deb ataladi. Ko’rsatkichlarni yiriklashtirishni bu usulidan makroiqtisodiy tadqiqotlarda tez-tez foydalanib turiladi. Makrodarajada iqtisodiyotni usiz tahlil qilib yoki oldindan aytib bo’lmaydi. Yalpi talab va taklif hamda narxlar darajasi barcha makroiqtisodiy modellar to’zilishining asosi hisoblanadi. Oddiy ko’rinishda bu ko’rsatkichlarning o’zaro bir-biriga bog’liqligi grafik yordamida aks ettiriladi (A-chizma).
|
Kompyuter lingvistikasi: muammolar, yechim, istiqbollar

Alisher Navoiy nomidagi Toshkent
davlat o„zbek tili va adabiyoti
universiteti
“KOMPYUTER LINGVISTIKASI:
MUAMMOLAR, YECHIM, ISTIQBOLLAR”
Respublika I ilmiy-texnikaviy konferensiya
Vol. 1
№. 01 (2021)
http://compling.navoiy-uni.uz/
95
MATNNI QAYTA ISHLASH VA TAHLIL QILISH USULLARI
Abduraxmonova Umida Rustamovna
uabdurahmanova06@gmail.com
Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti,
Axborot texnologiyalari kafedrasi oʻqituvchisi,
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil izlanuvchisi
Annotatsiya. Ushbu maqolada tabiiy tilni
qayta ishlashning asosiy
muammolari muhokama qilinadi. Qayta ishlashning asosiy yo'nalishlari, usullari,
hozirda mavjud vositalar va kutubxonalarining asosiy yo'nalishlarini tahlil qiladi.
Tabiiy tilda matnlarni qayta ishlash va tahlil qilish bo‘yicha ikki-uchta usul ko‘rib
chiqildi va tahlil qilindi. Matn ma'lumotlarini tahlil qilish zamonaviy dunyo uchun
juda muhimdir.
Kalit so'zlar: mashina tarjmasi, fonetik tamoyil, simantik, sintaktik,
morfologik tahlil, grammatik leksik tahlil.
TEXT PROCESSING AND ANALYSIS METHODS
Annotation. This article discusses the main problems
of natural language
processing. Analyzes the main directions, methods of processing,
the main
directions of currently available tools and libraries. Two or three methods for
processing and analyzing texts in natural language were considered and analyzed.
Analysis of text data is very important for the modern world.
Keywords: machine translation, phonetic principle, semantic, syntactic,
morphological analysis, grammatical lexical analysis.
O'tgan o'n
yil ichida, tabiiy tilda ishlash va so'z sohasiga bo‘lgan qiziqish
tobora o'sishi kuzatilmoqda, ammo ijtimoiy tarmoqlarda matnlarni qayta ishlashga
oid monitoring yangi dasturlari paydo bo'lsa-da, ko'p muammolar hali ham
yechimini topmasdan qolmoqda. Bularning barchasi bizni matnni qayta ishlash va
tahlil qilish tizimlariga bo‘lgan qiziqishimizni va yangidan yangi ihtirolar qilishga
undaydi.
Tabiiy tilda matnlarni qayta ishlash muammolari o‘tgan
asr davomida
mutaxassislarni qiziqtirgan [1], usha davr ichida axborot olish muammolarini hal
qilish usullari ishlab chiqilgan [2], mashina tarjimasi va hk. Shu bilan asosiy
tamoyillar yani axborot olish muammolari kompyuter lingvistikasi bilan bog'liq
bo‘lgan, lekin ko'plab yangi muammolar (masalan, hujjatlardagi kalit so'zlarni
Moliyaviy institutlar - Mavzu: Moliyaviy bozorlar va institutlar

|
Mavzu: Moliyaviy bozorlar va institutlar
|
bet | 2/3 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #117437 |
Bog'liq Moliyaviy bozorlar va institutlarMoliyaviy institutlar, moliyaviy operatsiyalar uchun xavfsizlik va ishonchlilikni ta'minlashda ham muhim ahamiyatga ega. Ularda, moliyaviy tizimlarning yaxshi ishlayishini ta'minlash uchun xavfsizlik sohasida keng qamrovli ishlar olib boriladi. Bugungi kunda, moliyaviy institutlar, yangi moliyaviy mahsulotlar va bozorlar haqida tahlil va tadqiqotlar olib borishda ham muhim ahamiyatga ega. Ularning tadqiqotlari, moliyaviy bozorlarning o'zgarishiga mos keladi va bu, ularga yangi strategiyalar belgilashda yordam beradi. Moliyaviy Bozorlar va Institutlar: Keyingi O'zgarishlar. Moliyaviy bozorlar va institutlar, keyingi yillarda ham o'zgarishlarga uchraydi. Moliyaviy operatsiyalar uchun yangi tizimlar va mahsulotlar chiqib kelmoqda. Bu, moliyaviy bozorlarning kengayishiga olib keladi va ularda yangi xizmatlar paydo bo'ladi. Moliyaviy institutlar ham, yangi moliyaviy mahsulotlarni va bozorlarni tahlil qilishda muhim ahamiyatga ega bo'ladi. Ularning tadqiqotlari, moliyaviy operatsiyalar uchun yangi strategiyalar belgilashda yordam beradi. Keyingi yillarda, moliyaviy bozorlar va institutlar, kriptovalyutalar va blokcheyn texnologiyalari kabi yangiliklarga mos keladigan yangi tizimlar yaratishga harakat qilmoqda. Bu, moliyaviy operatsiyalar uchun yangi imkoniyatlarni ochadi va ularda yangi xizmatlar paydo bo'ladi. Bular hammasi ko'rib chiqilganda, moliyaviy bozorlar va institutlar, moliyaviy operatsiyalar uchun muhim ahamiyatga ega bo'lgan tashkilotlar hisoblanadi. Ularning o'zgarishlarga mos kelishiga mos keladigan yangi tizimlar yaratishda harakat qilishlari, moliyaviy operatsiyalar uchun xavfsiz va ishonchli tizimlarni yaratishga imkon beradi. Muommolar va ularga yechim. 1. Xavfsizlikni ta'minlash uchun yetarli moliyaviy resurslarning yo'qligi. Bu muammo, bir kompaniyaning xavfsizligini ta'minlash uchun kerakli moliyaviy resurslarining yetarli bo'lmaganligi bilan bog'liqdir. Bu muammoga yechim topish uchun, kompaniya moliyaviy resurslarini doimiy ravishda baholash va moliyaviy strategiyalarini yangilash kerak. Moliyaviy resurslarining yetarli bo'lishini ta'minlash uchun, kompaniya xavfsizlikni ta'minlashga ko'p mablag' sarflashi kerak.
|
| |
Diskret signallar haqida tushincha, ularning farqi, afzalliklari va kamchiliklari

Diskret signallar haqida tushincha, ularning farqi, afzalliklari va kamchiliklari
Download
0,88 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
07.10.2024
Hajmi
0,88 Mb.
#273881
Download
0,88 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Diskret signallar haqida tushincha, ularning farqi, afzalliklari va kamchiliklari
Download
0,88 Mb.
Matnni ko'rish
O‘simlik qatlamini kesib olish

|
O‘simlik qatlamini kesib olish
|
bet | 5/39 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #249285 |
1.4 O‘simlik qatlamini kesib olish
SHNQ 4.02.01-04 ning (E1-1-35-5) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash.
O‘simlik qatlamini ko‘chirishda yetakchi mexanizm sifatida buldozerdan foydalaniladi va markasini tanlanadi (tanlangan mashina markasi yoziladi). Tanlangan buldozerning ish unumdorligi quyidagi SHNQ 4.02.01-04 (E1-1-31-5) ga asosan topiladi:
bu yerda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Hvaq. – 1000 m3 o‘simlik qatlamini tuproq‘ini ko‘chirish uchun belgilangan vaqt me‘yori.
Buldozer yordamida bir smenada 2078 m3 o‘simlik qatlamini ko‘chirib olinadi.
Vo’=Bo’s*L*ho’=13.9*3600*0,15=7506 m3
= bajarishini aniqlaymiz
FIKini topamiz:
Ish vaqti: t= F· =0.9*8=7.2 soat
Ish ko‘lami = =900 m,
Bu yerda: L – yo‘lning umumiy uzunligi,
1.5 Tabiiy asosni zichlash
Katokning markasini tanlaymiz va uning ish unumdorligini aniqlaymiz.
Tanlangan katokning ish unumdorligi quyidagi SHNQ 4.02.01-04 (E1-2-1-5) ga asosan topiladi:
bu erda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Hvaqt – 1000 m3 asos tuproqlarni zichlash uchun belgilangan vaqt me‘yori.
Katok yordamida bir smenada 9412 m3 asos gruntni zichlaydi.
Nsmen= =0.79 1 smena
= katok kerak ekan.
Ish ko’lami: l= = =3600m
FIKini topamiz:
Ish vaqti: t= F· =0,22*8=1,76 soat
2. YO‘L POYINI QURISH ISHLARI
2.1. Yo‘l poyini qurish uchun etakchi mashina va mexanizmlarini оldindan
tanlash
Buldozer – Gruntlarni 100 m masofagacha surishda buldozerlar gusenichli
va pnevmog‘ildrakli traktorlar bo‘lib, pichoqli uskunalari bilan jihozlangan. Yo‘l
poyini qurish uchun quvvati 37……405 kvt. buldozerlar qo‘llaniladi. Gurintlarni kesib olish uchun 2,5...4,5 km/s tezlikda, tuproqni surish uchun 4,5...6 km/s tezlikda
harakatlanadi.
|
| |
“Hozirda mamlakatda dunyo bozorida yaqori raqobatni yaratadigan 134 ta paxta klasterlari faoliyat yuritmoqda”, - deydi Ilhom Haydarov

|
“Hozirda mamlakatda dunyo bozorida yaqori raqobatni yaratadigan 134 ta paxta klasterlari faoliyat yuritmoqda”, - deydi Ilhom Haydarov
|
bet | 2/2 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,39 Mb. | | #135795 |
Bog'liq Презентация (15)“Hozirda mamlakatda dunyo bozorida yaqori raqobatni yaratadigan 134 ta paxta klasterlari faoliyat yuritmoqda”, - deydi Ilhom Haydarov.
Shuningdek, uning qo‘shimcha qilishicha, yil so‘nggida to‘qimachilik sanoatidan 3 mlrd. AQSh dollaridan ortiq daromad olish kutilmoqda.
Ayni paytda 5342 ta korxona to‘qimachilik mahsulotlarini ishlab chiqaradi. Korxonalarning asosiy qismi Toshkent shahrida, shuningdek, Farg‘ona va Andijon viloyatlarida joylashgan (ushbu viloyatlarga jami 2223 ta korxona to‘g‘ri keladi).
O‘zbek to‘qimachilik mahsulotlarining asosiy importchilari qo‘shni mamlakatlar. Statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yil boshi holatiga ko‘ra, Rossiya to‘qimachilik importchilari orasida birinchi o‘rinni egallagan (39,4 million dollar). O‘tgan yil davomida Rossiyaning Wildberries onlayn-riteyleri 2020-yilga nisbatan O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan kiyim-kechaklar savdosining 90 foizga oshganini qayd etdi. Kompaniya matbuot xizmatining Sputnik O‘zbekiston muxbiriga ma’lum qilishicha, O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan mahsulotlarga qiziqishda paxta sifati sabab bo‘lmoqda.
Keyingi o‘rinda Qirg‘iziston - 2022-yil yanvar holatiga ko‘ra, O‘zbekistondan 24,1 million dollarlik to‘qimachilik mahsulotlarini sotib olgan bo‘lsa, uchinchi o‘rinni egallagan Qozog‘iston – 3,1 million dollarga to‘qimachilik mahsulotlarini sotib olgan.
Etiboriz uchun rahmat
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
“Hozirda mamlakatda dunyo bozorida yaqori raqobatni yaratadigan 134 ta paxta klasterlari faoliyat yuritmoqda”, - deydi Ilhom Haydarov
|
Keyingi jarayon: ish bajarish ko’lamining uzunligini aniqlaymiz

|
Keyingi jarayon: ish bajarish ko’lamining uzunligini aniqlaymiz
|
bet | 8/39 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #249285 |
Keyingi jarayon: ish bajarish ko’lamining uzunligini aniqlaymiz:
le =81.8m
Bir smenadagi ish ko‘lamining uzunligi 81.8 m ni tashkil qiladi.
bu yerda: L – yo’lning umumiy uzunligi, m
N – smenalar soni
Karerdan avtosamosval yordamida gruntlarni 9 km masofaga tashish.
SHNQ 4.04.06-14 ning 5-jadvaliga asosan avtosamosvalning ish unumdorligini
aniqlaymiz:
Pa=
bu yerda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Hvaqt. – 1 dona avtosamosval 10 tonna qum shag‘al aralashmasini 5.04 km masofaga
tashish vaqt me‘yori.
Pa/s= = =83.07 ≃ 83 t
Avtosamosvalning bir smenasidagi ish unumdorli:
Pa/s=83tonna : 1.55=53.54 m3/smena
Nsmen= = =49.9≃50 smena
FIKini aniqlaymiz: F= =0.99
Ish vaqtini topamiz: t=F*8=0.99*8=7.92
Ekskavatorning bir smenadagi ish unumdorligi Peks=363 m3/smena.
Bir dona еkskavotorning ishiga kerak bo‘ladigan avtosamosvallarni sonini
aniqlab olamiz.
N= = =6.77≃7 dona – bir ekskavatorga
Bir dona ekskavotorga hisob bo‘yicha 7 dona avtosamosval kerak bo‘ladi.
Karerdan gruntlarni tashib keltiradigan bir smenadagi avtosamosvallarning
soni – 7 dona ekan.
III. 3 Karerdan tashib keltirilgan gruntlarni buldozer yordamida yoyish
SHNQ 4.02.01-04 ning (E1-1-016-2) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash.
Karerdan tashib keltirilgan gruntni yoyish ishlarida buldozerning (tanlangan
buldozerning markasi) ish unumdorligini aniqlaymiz
Tanlangan buldozerning ish unumdorligi quyidagi SHNQ 4.02.01-04 (E1-1-016-2)
ga asosan topiladi:
Pb=
bu yerda: T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Hvaqt. – 1000 m3 gruntlarni qayta islash uchun belgilangan vaqt me‘yori
Pbul= = =2453.9≃2454 m3
Buldozer yordamida bir smenada 2454 m3 gruntni qayta ishlanadi.
|
| |
Tadbirkorlik qobiliyati - Mavzu: talab va unga ta'sir etuvchi omillar rejalar: kirish. I-bob talab va unga ta'sir etuvchi omillar

|
Mavzu: talab va unga ta'sir etuvchi omillar rejalar: kirish. I-bob talab va unga ta'sir etuvchi omillar
|
bet | 18/21 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 305,86 Kb. | | #250921 |
Bog'liq Mavzu talab va unga ta\'sir etuvchi omillar rejalar kirish. I-bTadbirkorlik qobiliyati. Vaqt o’tishi bilan mamlakatda tadbirkor kishilar soni ko’payadi va bu yalpi taklifga ta’sir ko’rsatadi. Masalan, kеyingi vaqtda rеspublikamizda tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirishga asosiy e’tiborning qaratilishi bunday faoliyat bilan shug’ullanishga harakat qiluvchi kishilar sonining ko’payishiga olib kеlishi muqarrar va bu o’z navbatida yalpi taklifni oshiradi.
Import rеsurslar narxlari. Chеt ellardan rеsurslar importi milliy iqtisodiyotda yalpi taklifning ko’payishiga olib kеladi. Import rеsurslariga narxlarning pasayishi milliy iqtisodiyotda yalpi taklifni oshiradi, narxning oshishi esa yalpi taklifni kamaytiradi. Kеyingi davrda import rеsurslarga narxning o’zgarishiga olib kеlayotgan asosiy omillardan biri – valyuta kurslarining o’zgarib turishi hisoblanadi. Bu qanday ro’y bеrishini tushunib olish uchun chеt el valyutalarining so’mga nisbatan narxi tushdi, ya’ni so’mning qiymati ko’tarildi, dеb faraz qilamiz. Bunda korxonalarga har bir so’m uchun ko’proq chеt el valyutalari olish imkoniyati vujudga kеladi va bu milliy ishlab chiqaruvchilar uchun chеt el rеsurslarining so’mda ifodalangan narxi tushganligini bildiradi.Bunday sharoitda milliy korxonalar chеt el rеsurslari importini ko’paytiradi va ishlab chiqarishning mavjud darajasida mahsulot birligiga bo’lgan xarajatlarni kamaytirishga erishadi. Aksincha, chеt el valyutalarining so’mga nisbatan narxi oshgan taqdirda, ya’ni so’m qadrsizlanganda import rеsurslari narxlari ko’tariladi. Natijada bu rеsurslarning importi kamayadi, mahsulot birligiga xarajatlar ortadi.
Bozordagi hukmronlik. Rеsurslarni yetkazib bеruvchilarning bozordagi hukmronligining susayishi yoki kuchayishi ham rеsurs narxlariga va yalpi taklifga ta’sir ko’rsatishi mumkin. Bozordagi hukmronlik – narxlarni raqobat mavjud bo’lgan sharoitdagidan ancha yuqori o’rnatish imkoniyatidir. Kеyingi 20 yil davomida OPЕK mamlakatlari bozor monopoliyasining vujudga kеlishi va halokatga uchrashi buning ishonchli misoli bo’lib xizmat qilishi mumkin. 70- yillarda OPЕK mamlakatlari nеft narxini o’n martalab oshirishga erishdi, bu mahsulot birligiga xarajatlarni kеskin ko’paytirdi. 80-yil o’rtalarida OPЕK mamlakatlarining bozordagi hukmronligining sеzilarli susayishi, aksincha ishlab chiqarish qiymatining kamayishiga olib kеldi.
|
| |
Yalpi taklif tushunchasi. Yalpi taklif tarkibi va unga ta’sir qiluvchi omillar

2.1. Yalpi taklif tushunchasi. Yalpi taklif tarkibi va unga ta’sir qiluvchi omillar
Iqtisodiyotni muvozanatli yuritishda yalpi taklif va unga ta’sir etuvchi
omillarni bilish muhimdir.
Yalpi taklif (aggregate supply, AS) – mamlakatda muayyan vaqtda ishlab chiqarilib, narxlarning muayyan darajasida sotishga tayyor turgan, o’zining ijtimoiy nafliligi, turlari, sifati, miqdori va ijtimoiy qiymati bo’yicha shu davrdagi talabga javob bеradigan barcha tovarlar va xizmatlar hajmidir.
Bu narxlarning har xil mumkin bo’lgan o’rtacha darajasida milliy ishlab chiqarishning mavjud rеal hajmini ko’rsatadi. Yalpi taklif turli xil ishlab chiqarilgan istе’mol tovarlari va xizmatlardan hamda invеstitsiya tovarlaridan iborat bo’ladi. Bundan tashqari yalpi taklifga uy xo’jaliklari taklif qiladigan ishchi kuchi rеsurslari ham kiradi. Albatta ishlab chiqarilgan va sotishga mo’ljallangan istе’mol tovarlari va xizmatlari ham, shuningdеk, invеstitsiya tovarlarining turlari ham juda ko’p va turli-tumandir.
Lеkin yalpi talab o’zining ijtimoiy zaruriy nafliligi bilan, ya’ni o’zining turlari, miqdori va sifati bo’yicha hamda ijtimoiy qiymati bo’yicha shu davrdagi ishlab chiqarish va jamiyat a’zolari talabiga mos kеlishi kеrak.
Yalpi taklifni va uning miqdorini umumlashtirib quyidagi chizma ko’rinishida
ifodalash mumkin.
Yalpi taklifga eng avvalo bozor narxlari darajasi bilan ijtimoiy qiymat miqdori o’rtasidagi nisbatning o’zgarishi ta’sir ko’rsatadi. Narxlar darajasining qiymat miqdoridan oshishi qo’shimcha tovarlar ishlab chiqarish uchun rag’bat yaratadi. Narxlar darajasining qiymatdan pasayishi esa tovar ishlab chiqarishning qisqarishiga olib kеladi. Shu sababli turli tovarlar narxlari va milliy ishlab chiqarish hajmi o’rtasida to’g’ridan-to’g’ri yoki bеvosita bog’liqlik mavjud bo’ladi.
Bu bog’liqlik yalpi taklif egri chizig’ida aniq aks etadi
Chizmadan ko’rinadiki, yalpi taklif egri chizig’i o’z shakli jihatidan yakka yoki bozor taklifining an’anaviy egri chizig’idan farq qiladi. Istе’mol tovarlari va xizmatlari Invеstitsiya tovarlari va ishchi kuchi Ijtimoiy nafliligi (turlari, miqdori va sifati) Ijtimoiy qiymati Ijtimoiy nafliligi (turlari, miqdori va sifati) Ijtimoiy qiymati Yalpi taklif Ijtimoiy nafliligi (turlari, miqdori va sifati) jihatidan Ijtimoiy qiymati jihatidan Shu o’rinda ta’kidlash lozimki, uzoq muddatli va qisqa muddatli davrdagi yalpi taklif egri chizig’i bir-biridan farqlanadi. Uzoq davrdagi yalpi taklif egri chizig’i o’z shakliga ko’ra chizmadagi Yt nuqtaga qadar joylashgan har qanday tik chiziqdan iborat bo’ladi. Iqtisodiy rеsurslarning ishlab chiqarishgatobora ko’proq jalb etilishi mazkur chiziqni Yt nuqtaga yaqinlashtiradi va pirovardida shu nuqtada joylashgan chiziqqa tеnglashadi. Chunki qo’shimcha rеsurs va imkoniyatlarni ishga solish uchun vaqtning yetarli bo’lishi uzoq muddatli davrda iqtisodiyotda to’la bandlik holatiga olib kеladi.
Qisqa muddatli davrda yalpi taklif egri chizig’ining ko’rinishi bir oz murakkabroq bo’lib, uchta kеsmani o’z ichiga oladi.
|
I. TAYYORGARLIK IShLARI - Viloyat tabiiy-iqlim sharoiti. Xorazm viloyatining

|
Viloyat tabiiy-iqlim sharoiti. Xorazm viloyatining
|
bet | 4/39 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 1,09 Mb. | | #249285 |
I. TAYYORGARLIK IShLARI
1.1 Daraxtlarni kesish
Mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash
Topshiriq bo‘yicha 19 daraxtni tozalash SHNQ 4.02.01-04 ning (E1-2-99-4) bandiga asosan zanjirli arraning ish unumdorli quydagicha aniqlanadi:
bu yerda, T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Nvaq. – 100 ta daraxtlarni kesish uchun belgilangan vaqt me‘yori.
= bajarishini aniqlaymiz.
Zanjirli arra yordamida bir smenada 19 dona 28 sm diametr daraxtlarni kesadi.
FIKini topamiz:
Ish vaqti: t= F· =0,08*8=0.64 soat
1.2 Yo‘l mintaqasini daraxt tomirlaridan tozalash.
Mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash.
Traktor korchivatel bilan yo’l mintaqasini butalardan va daraxt tomirlaridan tozalash:
SHNQ 4.02.01-04 ning (E1-2-103-2) bandiga asosan traktor korchivatel ish unumdorli quydagicha aniqlanadi:
bu erda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Nvaq. – 100 ta daraxtlarni kesish uchun belgilangan vaqt me‘yori.
Traktor korchivatel yordamida bir smenada 476 dona butalardan va daraxt tomirlaridan tozalaydi.
= bajarishini aniqlaymiz.
FIKini topamiz:
Ish vaqti: t= F· =0,04*8=0,32 soat
1.3 Qazilgan tomirlar joylarni ko‘mish
SHNQ 4.02.01-04 ning (E1-2-107-2) bandiga asosan mashina-mexanizmlarning ish unumdorligini aniqlash
Qazilgan joylarni ko‘mish ko‘mish buldozeridan foydalaniladi va markasini tanlanadi (tanlangan mashina markasi yoziladi) SHNQ 4.02.01-04 ning (E1-2-107-2) bandiga asosan ish unumdorli quydagicha aniqlanadi:
bu erda T – bir smena ish vaqtining davomiyligi (8s);
Hvaq. – 100 ta tomirlarni olishda hosil bo‘lgan chuqurlarni ko’mish uchun belgilangan vaqt me‘yori.
Buldozer yordamida bir smenada 410 dona butalardan va daraxt tomirlaridan hosil bo‘lgan chuqurlarni ko‘madi.
= bajarishini aniqlaymiz
FIKini topamiz:
Ish vaqti: t= F· =0,05*8=0,40 soat
|
| |
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari

|
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillariBog'liq 242-245Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
www.pedagoglar.uz
17-to’plam aprel 2023
243
ishlaydigan qurilmada qanday signal ishlatilishi haqida hech kim o'ylamagan. Endi
"analog", "raqamli", "diskret" so'zlari uzoq vaqtdan beri eshitilgan.
Signallar - bu odamlar tomonidan xabarlarni uzatish uchun ishlatiladigan
axborot kodlari axborot tizimi... Signal berilishi mumkin, lekin uni qabul qilish shart
emas. Xabarni faqat qabul qiluvchi tomonidan qabul qilingan va dekodlangan signal
(yoki signallar to'plami) deb hisoblash mumkin [1,2].
Har qanday signal uning xarakteristikalaridagi o'zgarishlarni tavsiflovchi
funksiya sifatida ifodalanishi mumkin. Ushbu ko'rinish radiotexnika qurilmalari va
tizimlarini o'rganish uchun qulaydir. Radiotexnikada signaldan tashqari, uning
muqobilligi bo'lgan shovqin ham mavjud. Shovqin hech qanday foydali ma'lumotga
ega emas va u bilan o'zaro ta'sir qilish orqali signalni buzadi. "signal" so'zi lotincha
"signum" - "belgi" so'zidan kelib chiqqan bo'lib, keng semantik diapazonga ega
[3,4]. Analog va raqamli signallar qayta ishlanadi va signalda kodlangan
ma'lumotlarni uzatish va qabul qilishga yo'naltiriladi. Ma'lumot olingandan so'ng,
undan turli maqsadlarda foydalanish mumkin. Maxsus holatlarda ma'lumotlar
formatlanadi. Agar ma'lum bir signal faqat ma'lum bir vaqtning o'zida ixtiyoriy
qiymatlarni qabul qilsa, bunday signal diskret deb ataladi. Ko'pincha diskret
signallar amalda qo'llaniladi, ular bir xil vaqt panjarasi bo'ylab taqsimlanadi,
ularning bosqichi namuna olish oralig'i deb ataladi. Diskret signal faqat namuna
olish vaqtida ma'lum nolga teng bo'lmagan qiymatlarni oladi, ya'ni analog signaldan
farqli o'laroq, u uzluksiz emas. Agar ma'lum o'lchamdagi kichik bo'laklar audio
signaldan muntazam ravishda kesilsa, bunday signalni diskret deb atash mumkin.
Diskret signal namunalar ketma-ketligidan iborat bo'lib, umumiy holatda har qanday
qiymatni qabul qilishi mumkin. Bu signal odatda analog signalni namuna olish
orqali yaratiladi. Quyida namuna olish oralig'i T bo'lgan bunday diskret signalning
shakllanishiga misol keltirilgan. E'tibor bering, faqat namuna olish oralig'i
kvantlanadi, lekin signal qiymatlarining o'zi emas.
|
| |
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari

Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
www.pedagoglar.uz
17-to’plam aprel 2023
245
-Media resurslarini tejash uchun ma'lumotlarni arxivlash qobiliyati
-Yagona kanal orqali turli manbalardan olingan ma'lumotlarni
translyatsiya
qilish imkoniyatini ta'minlash
-Soddalashtirilgan matematik tavsifning mavjudligi
Diskret signallardan foydalanadigan tizimlarning kamchiliklari quyidagilardan
iborat:
-xabar almashish uchun zarur bo'lgan tarmoqli kengligini oshirish
-Namuna olish paytida uzluksiz signalni aniq takrorlashni ta'minlash
uchun
katta miqdordagi kvantlash darajalari va yuqori chastota talab qilinadi.
-sinxronizatsiya
talabi
-mavjud analog tizimlar
bilan yomon muvofiqligi
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. АйфичерЭ., ДжервисБ. Цифровая обработка сигналов. Практический
подход / [пер. с англ. И. Ю. Дорошенко, А. В. Назаренко; под ред. А. В.
Назаренко]. 2-е изд. М.; СПб.; Киев: Вильямс, 2004. 992 с.
2. Баскаков С. И. Радиотехнические цепи и сигналы: учебник. 4-е изд.,
испр. и доп. М.: ЛЕНАНД/URSS, 2016. 528 с.
3. Гадзиковский В. И. Цифровая обработка сигналов. М.:
Солон Пресс,
2013. 766 с.
4.Tulyaganov A.A., Nazarov A.M., Abduazizov A.A., Faziljanov I.R.,
Yarmuhamedov A.A., Yusupov Ya.T. Signallarni uzatish nazariyasi: O‘quv
qo‘llanma. – T.: «Aloqachi», 2018, 337 b.
5.https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/65261/1/978-5-7996-2464-4_2018.pdf
6.Биккенин Р.Р., Чесноков М.Н. Теория электрической связи.
Учебное
пособие. – М.: Издательский центр «Академия», 2010. – 336с. .
7. Денисенко А.Н. Сигналы. Теоретическая радиотехника.
Справочное
пособие. – М.: Горячая линия-Телеком, 2005. – 704с.