Global axborot infratuzilmasi

Global axborot infratuzilmasi
Jaxon madaniyati rivojining hozirgi bosqichi industrial jamiyatdan
axborot jamiyatiga o‗tish bilan tavsiflanadi. Bunday o‗tish axborot va
telekommunikatsiya
texnologiyalaridan
ommaviy
foydalanishga
asoslanadigan ijtimoiy va iqtisodiy faoliyatning yangi shakllari mavjud
bo‗lishini nazarda tutadi.
Axborot jamiyatining texnologik asosi Global axborot infratuzilmasi
(Global Information Infrastructure) GII hisoblanib, u sayyoradagi har bir
kishi uchun kamsitishlarsiz axborot resurslariga kirish imkonini
ta‘minlashi kerak. Axborot infratuzilmasini, o‗zaro ta‘sirlashuvchi aloqa
tarmoqlari va foydalanuvchi terminallarini ma‘lumotlar bazasi, axborotga
ishlov berish vositalari yig‗indisi tashkil etadi.
339
7.3- rasm. Keyingi avlod tarmog‗ining sathli arxitekturasi
Konseptual jixatdan GII o‗z ichiga quyidagi asosiy elementlarni
qamrab oladi:
- axborot manbalari va qabul qiluvchilar (odamlar, ma‘lumotlar
bazalari, boshqariluvchi obyektlar va x.k);
- xususan axborot (nutq, matn, grafika, video) va bu axborotni
o‗zgartiruvchi qurilmalar;
- ma‘lumotlarni saqlash, izlash, siqish, ishlov berish, o‗zgartirish va
axborot manbalariga kirishni tashkil etish uchun axborot qurilmalari
(tarmoq uzellari – serverlar, shlyuzlar, ma‘lumotlar bazalari, PC, TV, FAX
terminallari, telefon apparatlar va x.k);
- uzoqdagi obyektlar (axborot manbalari va ularni qabul qilib
oluvchilar) o‗rtasida axborotni ko‗chirishni ta‘minlovchi kommunikatsiya
infratuzilmasi.
Mazkur konsepsiyani amalga oshirish uchun tarmoqlar arxitekturasi
evolyutsiyasi
jiddiy
o‗zgarishlarni
o‗tkazdi
(UfTT-IP-NGN
konvergensiyasi).
GII axborot resurslariga kirish, axborot jamiyati xizmatlari yoki
infokommunikatsiya xizmatlari nomini olgan, yangi turdagi aloqa
xizmatlari vositasida amalga oshiriladi. Infokommunikatsiya xizmati deb,
ulanishning ham kiruvchi, ham chiquvchi uchida hisoblash texnikasi
Ilovalar va xizmatlar sathi
Boshqarish sathi
Transportlash va kommutatsiyalash
sathi
340
vositalaridan
foydalanish
bilan
axborotni
talab
bo‗yicha
avtomatlashtirilgan ishlov berish, saqlash yoki taqdim etishni nazarda
tutuvchi telekommunikatsiya xizmatiga aytiladi.
Hozirgi vaqtda kuzatilayotgan infokommunikatsion xizmatlarni
taqdim etish xajmlarining yuqori sur‘atlarda o‗sishi, ularni yaqin kelajakda
aloqa tarmoqlarida ustuvor bo‗lishini bashorat qilishga imkon beradi.
Bugungi kunda infokommunikatsion xizmatlarni rivojlanishi asosan
Internet doirasida amalga oshiriladi, ya‘ni xizmatlarga kirish an‘anaviy
aloqa tarmog‗i orqali ta‘minlanadi. Shu bilan bir qator hollarda Internet
xizmatlari, uning transport infratuzilmasi imkoniyatlarining cheklanganligi
tufayli, axborot jamiyati xizmatlariga qo‗yiladigan zamonaviy talablarga
javob bermaydi. Shu munosabat bilan infokommunikatsiya xizmatlarining
rivojlanishi, aloqa tarmoqlarining funksionalligini bir vaqtda kengaytirish
bilan axborot resurslarini samarali boshqarish masalalarini yechishni talab
qiladi. O‗z navbatida bu Internet va an‘anaviy aloqa tarmoqlarining
qo‗shilish jarayonini rag‗batlantiradi.
Infokommunikatsiya xizmatlariga quyidagi talablar qo‗yiladi:
- mobillik (harakatchanlik);
- yangi xizmatlarni qulay va tez yaratish imkoniyatlari;
- sifat kafolatlari.
Infokommunikatsiya
xizmatlariga
qo‗yiladigan
talablarga
konvergensiya jarayoni katta ta‘sir ko‗rsatadi, u bu xizmatlardan
foydalanuvchilarga unga kirish usullariga bog‗liq bo‗lmagan holda
foydalanish mumkinligiga olib keladi.
Infokommunikatsiya xizmatlarining xususiyatlarini e‘tiborga olib,
istiqboldagi aloqa tarmoqlariga quyidagi talablar belgilanishi mumkin:
- multiservislik - xizmatlarni taqdim etish texnologiyalarining
transport texnologiyalariga bog‗liq emaslik xususiyati;
- keng polosalilik - foydalanuvchining odatdagi ehtiyojlariga bog‗liq
holda keng diapozonda axborotni uzatish tezligini qulay va dinamik
o‗zgartirish imkoniyati;
- multimedialik - tarmoqning ko‗p komponentli axborotni (nutq,
ma‘lumotlar, video, audio) haqiqiy vaqt rejimida zaruriy sinxronizatsiya
bilan va ulanishlarning murakkab konfiguratsiyalaridan foydalanib uzatish
qobiliyati;
- intelektuallik – xizmatlardan foydalanuvchi yoki uni taqdim
etuvchining xizmat, chaqiruv va ulanishni boshqarish imkoniyati;
- ulanishning invariantligi - foydalanilayotgan texnologiyaga bog‗liq
bo‗lmagan holda xizmatlardan foydalanishni tashkil etish imkoniyati;
341
- ko‗p operatorlik – xizmatlarni taqdim etishda bir nechta
operatorlarning ishtirok etish imkoniyati va ularning javobgarligini
ularning faoliyati sohasiga muvofiq ajratish.
ITU-T Y.100 tavsiyalarida telekommunikatsiya texnologiyalarning
o‗zaro ta‘siri to‗g‗risida ma‘lumotlar keltiriladi. Global axborot
infratuzilmasi tavsiflanishi mumkin bo‗lgan xossalarni tahlil qilish
jarayonida, barcha mavjud telekommunikatsiya texnologiyalari va
xizmatlari hamda xizmat ko‗rsatish turlarining tavsiflari hisobga olingan.
Global axborot infratuzilmasining standartlari dasturiy vositalar
asosida, ham apparat vositalar asosida, ham ilovalarning va turli xil
platformalarning juda katta xilma-xilligi orasida ulanishiga mo‗ljal olib
(Connection – Oriented CO), ham ulanishiga mo‗ljal olmasdan
(Connection less Oriented CL) ham o‗zaro ta‘sirlashuv va o‗zaro aloqa
imkoniyatini ta‘minlashi kerak. Turli xil texnologiyalar (SC, PS, ATM,
MPLS, SDH, WDM va boshqalar) qo‗llaniladigan telekommunikatsiya
tarmoqlari (PSTN, DSN, ISDN, MN, IN, CN, OSN) hozirgi vaqtda
ma‘lumotlar va nutqni yuqori sifat bilan uzatishni ta‘minlaydi va bir-biri
bilan o‗zaro ta‘sirlashadi.
TCP/IP protokolli tarmoqlar shunday platformani yaratadiki, u turli
tarmoq infratuzilmalari bilan bog‗liq foydalanuvchilarga ilovalarning
umumiy to‗plamiga ega bo‗lishga va eltib berish sifati kafolatlanmaydigan
ma‘lumotlar oqimlari bilan almashishga imkon beradi.
TCP/IP protokollar steki yuqori sifatli nutq, video, multimedia
ilovalarini qo‗llab-quvvatlash maqsadida takomillashtiriladi (masalan
IPv6). Tarmoq texnologiyalarini konvergensiyasining bu an‘analari 8.4-
rasmda keltirilgan. Konvergensiyaning yo‗nalishlari quyidagilarni o‗z
ichiga qamrab oladi:
- ulanishlar o‗rnatilishi avval mo‗ljal qilinmagan (Sonnection less
operation)
paketlar
kommutatsiyali
texnologiyalar,
masalan
IP
protokolidan foydalanuvchi kommutatsiyali texnologiyalar, virtual
ulanishlarning
(Connection-oriented)
dastlabki
o‗rnatilishi tufayli
axborotni eltib berish sifatini oshirish maqsadida (Guaranted bearer
services) takomillashtiriladi;
- kanallar kommutatsiyali tarmoq uzellari (PSTN va ISDN) paketlar
kommutatsiyali yangi avlod transport tarmoqlari orqali axborot
almashadilar (IP/MPLS), bu esa kechikishga, jitterga va paketlarni
yo‗qolishiga sezgir bo‗lgan axborotni eltib berish sifatining pasayishiga
(Unguaranted bearer service) olib keladi;
342
- har qanday ilovalarning axborotini yuqori sifat bilan eltib berishni
ta‘minlovchi (Guaranted bearer service) ATM texnologiyali tarmoqlar,
ulanishga mo‗ljallangan va ulanishga mo‗ljallanmagan (masalan, LANE
ATM) holda yetkazib berish xizmatlarini taqdim etadi.
Global
axborot
infratuzilmasi
shunday
telekommunikatsiya
infratuzilmani yaratishga da‘vo qiladiki, u o‗ziga axborotning barcha
mumkin bo‗lgan turlarini (nutq, ma‘lumotlar, multimedia) birlashtira olsin
va ulardan har birining xizmat ko‗rsatish sifatiga bo‗lgan talablarini
qanoatlantirsin ( Quality of Service, QoS).
7.4 – rasm. Tarmoqlarning rivojlanish yo‗nalishi (texnologiyalar
konvergensiyasi):
CO (Connectoin - oriented operation) - ―ulanishni o‗rnatish‖ rejimida
eltib berish;
CL (Connection less operation) ―ulanishni o‗rnatmasdan‖ rejimida
eltib berish;
- texnologiyaning rivojlanish yo‗nalishi.
343
7.5-rasmda GIIda infratuzilmaviy rollarning konfiguratsiyasini
na‘munasi
keltirilgan.
Infratuzilma
roli
deganda
ko‗p
marta
foydalaniladigan resurslar to‗plami yordamida xizmatlarni ta‘minlash
tushuniladi.
GII ilovalarning tuzilmaviy roli foydalanuvchilarni ish faoliyatlari
bilan belgilangan bo‗lib, u ishlab chiqarish jarayonining bir qismi
hisoblanadi. Shuning uchun ilovalar ham chetki foydalanuvchilar orasidagi
―virtual o‗zaro tasir‖ni yoki ish faoliyatni hisobga olgan holda ishlab
chiqiladi. Odatda, ilova harakatlardan va harakatlar o‗rtasidagi
munosabatlardan tuzilgan.
|