Ichki nazorat tizimini baholash, auditni rejasi va dasturini tuzish

|
Ichki nazorat tizimini baholash, auditni rejasi va dasturini tuzish
|
bet | 150/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy auditIchki nazorat tizimini baholash, auditni rejasi va dasturini tuzish
Moliyaviy hisobotning auditorlik tekshiruviga kirishayotganda, auditor moliyaviy hisobot bo`yicha ichki nazorat tizimi holatini baholashi lozim. 11.3.-jadvalda testlarni o`tkazishda qo`llaniladigan namunaviy savollar ro`yxati keltirilgan.
12.3.-jadval
Ichki nazorat tizimini baholash yuzasidan testlar
Korxona Davr Tuzdi (familiyasi, ismi, sharifi)
Sana (hujjat tayyorlangan sana) Tekshirdi (familiyasi, ismi, sharifi)
-
№
|
Tekshirilayotgan savollar
|
Ha
|
Yo`q
|
Izoh
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1. Tashkil etilishi
|
1.1.
|
Amalga oshiriladigan faoliyat bo`yicha shaxsiy javobgarlik chegaralari belgilanganmi?
|
|
|
|
1.2.
|
Buxgalteriya hisobini yuritish uchun ishchi jadvallar mavjudmi?
|
|
|
|
1.3.
|
Ichki audit bo`limi mavjudmi (ushbu bo`lim xodimlarining
malakasi va haqqoniyligini ko`rib chiqing)?
|
|
|
|
2. Nazorat
|
2.1.
|
Moliyaviy axborot va ichki nazorat muolajalarini xodimlarga
yetkazish tizimi tashkil etilganmi?
|
|
|
|
2.2.
|
Tashkilot taftish komissiyasining tavsifi:
majburiyatlari aniq belgilangan;
majburiyatlarini bajarish uchun zaxira va vakolatlar mavjudligi (kasbiy nazoratchilar va mutaxassislar)
|
|
|
|
3. Hisobot
|
3.1.
|
Oraliq moliyaviy hisobot: muntazam ravishda tuziladi;
vaqti-vaqti bilan tuziladi;
yetarli darajada mufassal tuziladi.
|
|
|
|
3.2.
|
Qaysidir bir xodim kassaligi, mehnat ta'tilida bo`lganligi yoki xodimlar yetishmasligi natijasida yo`qligida majburiyatlar
taqsimlanishiga rioya qilinadimi?
|
|
|
|
3.3.
|
Hisobotlarni taqdim etish jadvaliga rioya qilinadimi?
|
|
|
|
3.4.
|
Hisob siyosatiga oid buyruq qabul qilinganmi?
|
|
|
|
Testlar o`tkazilgandan keyin auditor moliyaviy hisobot ishonchliligi auditorlik tekshiruvining rejasini audit o`tkazishning umumiy rejasiga kiritishi lozim. Auditorlik tekshiruvi o`tkazishning namunaviy rejasi 11.4.-jadvalda keltirilgan.
Auditorlik tekshiruvining rejasi
Tekshirilayotgan korxona
12.4-jadval
Audit o`tkazish davri 20 yil “ ”
Odam-soat miqdori Auditorlik guruhi rahbari Auditorlik guruhi tarkibi Auditorlik tavakkalchiligi % Ahamiyatlilik darajasi %
-
№
|
Rejalashtirilgan ishlar turi
|
O`tkazish davri
|
Ijrochi
|
Izoh
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
1.
|
Moliyaviy hisobot va buxgalteriya hisobi registrlar ko`rsatkichlari bir biriga muvofiqligini tekshirish
|
|
|
|
2.
|
Buxgalteriya balansi to`g`ri tuzilganligini tekshirish
|
|
|
|
3.
|
Moliyaviy natijalar to`g`risidagi hisobot to`g`ri tuzilganligini tekshirish
|
|
|
|
4.
|
Boshqa shakldagi hisobotlar to`g`ri tuzillanganligini
tekshirish
|
|
|
|
Audit rejasi tuzilgandan keyin moliyaviy hisobot ishonchililigining tekshiruvi bo`yicha batafsil auditorlik dasturi tayyorlanadi. Namunaviy dastur 11.5.-jadvalda keltirilgan.
Auditning dasturi
Tekshirilayotgan korxona
12.5.-jadval
Audit o`tkazish davri 20 yil “ ”
Odam-soat miqdori Auditorlik guruhi rahbari Auditorlik guruhi tarkibi Auditorlik tavakkalchiligi % Ahamiyatlilik darajasi %
-
№
|
Tekshiriladigan savollar ro`yxati va (yoki) auditorlik muolajalari
|
Auditorlik muolajalarga: ya'ni testlar, uslubiyotlar va boshqalarga asoslanganligi
|
O`tkazish davri
|
Ijrochi
|
Ishchi hujjatlar
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
b
|
1. Moliyaviy hisobot va buxgalteriya hisobi registrlar ko`rsatkichlari bir biriga
muvofiqligining auditi
|
1.1.
|
Moliyaviy hisobot ishonchliligini ta'minlovchi omil sifatida buxgalteriya hisobi schyotlaridagi yozuvlar asoslanganligini tekshirish
|
|
|
|
|
1.2.
|
Hisob registrlari to`g`ri tuzilganligini
tekshirish
|
|
|
|
|
1.3.
|
Korxona moliyaviy hisobotini o`rganish
va u belgilangan muddatlarda taqdim etilishini tekshirish
|
|
|
|
|
1.4.
|
Tahliliy hisob ko`rsatkichlarni Bosh kitob
va balans moddalaridagi ko`rsatkichlar bilan solishtirish
|
|
|
|
|
2. Moliyaviy hisobot to`g`ri tayyorlanganligining auditi
|
2.1.
|
Balans to`g`ri tayyorlanganligini
tekshirish
|
|
|
|
|
2.2.
|
Balansda asosiy vositalar va nomoddiy
aktivlar to`g`ri aks etilganligini tekshirish
|
|
|
|
|
2.3.
|
Balans hisob-kitob operatsiyalari to`g`ri
aks etilganligini tekshirish
|
|
|
|
|
2.4.
|
Balansda pul mablag`lari to`g`ri aks
etilganligini tekshirish
|
|
|
|
|
2.5.
|
Balansda xususiy mablag`lar manbalari
to`g`ri aks etilganligini tekshirish
|
|
|
|
|
2.6.
|
Moliyaviy natijalar to`g`risidagi hisobot
to`g`ri tayyorlanganligini tekshirish
|
|
|
|
|
2.7.
|
Boshqa turdagi hisobot shakllari to`g`ri
tayyorlanganligini tekshirish
|
|
|
|
|
Buxgalteriya hisobi schyotlaridagi yozuvlarni asoslanganligini tekshirish
Korxonada auditni o`tkazish vaqtida buxgalteriya hisobi schyotlaridagi yozuvlarning tekshiruvi eng mas'uliyatli vazifalardan biri hisoblanadi, zero bu korxona moliyaviy-xojalik faoliyati ko`rsatkichlarini tavsiflovchi asosiy ma'lumotlar olinadigan moliyaviy hisobot shakllaridagi ko`rsatkichlarni ishonchliligini ta'minlash uchun xizmat qiluvchi asosiy omil hisoblanadi. Ushbu ishni malakali bajarmasdan turib, haqqoniy auditorlik xulosasini tayyorlash uchun asosiy baza hisoblangan hisobot ko`rsatkichlari ishonchliligiga to`liq ishonch hosil qilib bo`lmaydi.
Korxona moliyaviy-xojalik faoliyatining auditorlik tekshiruvini o`tkazishda hisobot shakllaridagi ko`rsatkichlar, hisob registrlari va dastlabki hujjatlar auditning ma'lumot bazasi sifatida qo`llaniladi.
Korxona faoliyatining ahvoli to`g`risida aksariyat ma'lumot hisobot davrida pul ifodasida korxona faoliyati natijalari va moliyaviy holatini tavsiflovchi moliyaviy hisobotda mavjuddir.
Hisobot davrida audit o`tkazish uchun ma'lumot materiallari korxonaning hisob registrlari - Bosh kitob, jurnal-orderlar yoki memorial orderlar, sintetik va
tahliliy hisobning aylanma qaydnomalari, hisob-kitob-to`lov qaydnomalari, shaxsiy schyotlar, tahliliy hisob varaqalari va boshqalardan olinadi. Bunda hisob registrlarida korxonaning moliyaviy va xojalik operatsiyalari bo`yicha barcha buxgalteriya yozuvlari ikki yoqlama yozish usuli bilan jamlanadi, ya'ni, har bir xojalik operatsiya tegishli schyotlarning debeti va kreditida aks etildi.
Yoppasiga yoki tanlab olib tekshiruv o`tkazganda auditor hisob registrlarida buxgalteriya schyotlari, qayd etilgan registrlarda xojalik operatsiyalari iqtisodiy mazmunidan kelib chiqib, to`g`ri korrespondentlanganligini baholashi va kelajakda to`g`rilash maqsadida, tasodifan sodir etilgan xatolarni va tasodifiy noto`g`ri buxgalteriya yozuvlarini (o`tkazmalarini) aniqlashi lozim. Shuning bilan bir qatorda, hisobot ma'lumotlari, ayniqsa, korxona moliyaviy faoliyati natijalarini tavsiflovchi ko`rsatkichlarni, uning asosiy aylanma aktivlar miqdorini, o`zining moliyaviy va mulkiy holatini yaxshi tomondan ko`rsatish uchun boshqa korxonalar va banklarga bo`lgan qarzlarni yashirib ko`rsatish maqsadida ataylab sodir etilgan xatolar aniqlanadi va bular haqida korxona rahbariyatiga ma'lumot taqdim etiladi.
Bunday tekshiruv hozirgi vaqtda dolzarb hisoblanadi, chunki ayrim rahbarlar, soliq to`lovlarini kamaytirish, kelajakda kredit olinishini ta'minlash va tashqi foydalanuvchilarga noto`g`ri ma'lumotlar taqdim etish maqsadida o`zlarining hozirgi kundagi haqiqiy moliyaviy va mulkiy holatini ko`rsatishni istamaydilar, korxonaning hisobot ma'lumotlarini, shu jumladan, tegishli moliyaviy xojalik operatsiyalari bo`yicha aylanmalarni noto`g`ri aks etish hisobiga, buzib ko`rsatishga harakat qiladilar. Shularni hisobga olgan holda, xalqaro auditorlik andozalarida ham, korxonalarda tovlamachilik yoki xato tavakkalchiligini oshiruvchi imkoniyatlar vujudga kelishi nazarda tutiladi.
Buxgalteriya schyotlaridagi yozuvlar, buxgalteriya schyotlari korrespondentlanishi hamda pul ifodasida to`g`ri asoslanganligini aniqlash uchun tekshirilayotgan buxgalteriya yozuvlariga taalluqli bo`lgan va amalda sodir etilgan xojalik operatsiyalarini yozma ravishda tasdiqlovchi, buxgalteriya hisobi ma'lumotlariga huquqiy maqom beruvchi dastlabki hujjatlarni diqqat bilan o`rganib chiqish lozim.
Ma'lumki, buxgalteriya hIsobida barcha yozuvlar dastlabki hujjatlar asosida yuritiladi. Bundan keyin, undagi ma'lumotlar hisob registrlariga ko`chirib yoziladi, u erda ular bir xil tizimga keltiriladi, ya'ni, buxgalteriya schyotlarida qayd etiladi.Hisobot davrining oxirida hisob registrlari ma'lumotlariga asosan korxona hisoboti to`ldiriladi.
Dastlabki hujjatlar hisob ma'lumotlari harakatini boshlab beradi, korxona moliyaviy-xojalik faoliyatini yoppasiga va uzluksiz aks etish uchun buxgalteriya hisobini kerakli bo`lgan ma'lumotlar bilan ta'minlaydi.
Hisobga olish uchun faqat to`g`ri rasmiylashtirilgan, ya'ni, barcha rekvizitlari to`ldirilgan hujjat qabul qilinadi. Faqat shu holatda dastlabki hujjat huquqiy maqomga ega bo`ladi. Bunday rekvizitlar bo`lib: hujjat nomi, kodi; tuzilgan sanasi, xojalik operatsiya mazmuni; xojalik operatsiya o`lchamlari (natura va pul ifodasida); xojalik operatsiyalari sodir etilishi bo`yicha va to`g`ri rasmiylashtirilishi yuzasidan mas'ul mansabdor shaxslar lavozimlari, shaxsiy imzolar va ularning yoritishlari va boshqalar hisoblanadi. Hozirgi vaqtda ayrim
rekvizitlarni kodlar bilan almashtirib yozishga ruxsat etilgan. Korxonada buxgalteriya hisobi hisoblash texnikasi yordamida avtomatlashtirilgan bo`lsa bunday holatlar ko`proq uchraydi.
Dastlabki buxgalteriya hujjatlarIdagi yozuvlarni siyoh, kimyoviy qalam, sharikli ruchka pastasi, yozuv mashinkalari, komputerning printeri va boshqalar bilan amalga oshirish mumkin.Har bir korxonada rahbar bosh buxgalter bilan kelishgan holda dastlabki hujjatlarni imzolash huquqiga ega bo`lgan shaxslar ro`yxatini tasdiqlaydi.
Buxgalteriyaga kelib tushgan barcha dastlabki hujjatlar majburiy tekshiruvdan o`tkazilishi lozim. Tekshiruv hujjatlarining shakllari (hujjatlar va uning rekvizitlari to`liq va to`g`ri rasmiylashtirilganligi) va mazmuni (operatsiyalar qonuniyligi, alohida ko`rsatkichlarning logik jihatdan bog`langanligi) bo`yicha amalga oshiriladi. Amaldagi qonunchilikka zid holda sodir etilgan operatsiyalar bo`yicha hujjatlarni ijro etish va rasmiylashtirish taqiqlanadi. Bunday hujjatlar tegishli qapop qabul qilish uchun korxona rahbari va bosh buxgalteriga topshiriladi. Qayta ishlovdan o`tgan dastlabki hujjatlar, ulardan qaytadan foydalanish imkoniyatini bartaraf etish maqsadida, tegishli belgilar bilan tamg`alanishi lozim.
|
| |