nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pog‘onali sterjenlarning kesim yuzalarini hisoblashda?

|
Pog‘onali sterjenlarning kesim yuzalarini hisoblashda?
|
bet | 68/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант14. Pog‘onali sterjenlarning kesim yuzalarini hisoblashda?
A) ko‘ndalang kuch B) eguvchi moment C) burovchi moment D) cho‘zuvchi va siquvchi
15. Cho’zilishda (siqilishda) nisbiy buylama deformatsiya qaysi ifoda bilan aniqlanadi?
A) B) C) D)
16. Puasson koeffetseinti qaysi ifodadan topiladi?
A) B) C) D)
17. Temperaturaning uzgarishidan xosil buladigan Kulon nazariyasi buyicha mustaxkamlik sharti bilan kuchlanish formulasi?
A) B) C) D)
18. Buralishda qanday ichki kuchlar faktorlari xosil bo’ladi?
A) kesuvchi kuch va burovchi moment B) kesuvchi kuch, bo‘ylama kuch
C) faqatgina kesuvchi kuch D) burovchi moment
19. Murakkab kuchlanish xolatining qanday turlari bor?
A) oddiy tekis chizikli B) oddiy va murakkab C) tekis, chiziqli, xajmiy D) tekis va xajmiy
20. To’rtinchi mustaxkamlik nazariyasini kim taklif qilgan?
A) Guk B) Galiley C) Marioot D) Guk , Galiley, Marioot
21. Egilgan uq uchun qaysi deffirensial tenglama notug’ri yozilgan?
A) B) C) D)
22. formula nimani ifodalaydi?
A) ichki kuchdan xosil bulgan kuchlanish B) tashqi kuch bajargan ishni
D) tashqi kuchdan xosil bulgan kuchishni C) ichki kuchdan xosil bulgan kuchishni
23. – formulada M0- nimani ifodalaydi?
A) ichki kuchdan xosil bulgan kundalang kuchni B) birlik kuchdan xosil bulgan momentni
C) tashqi kuchdan xosil bulgan kundalang kuchni D) birlik kuch quyilgan nuqtada xosil bulgan momentni
24. – formula kim tomonidan ifoda qilingan?
A) Mor B) Betti C) Vereshagin D) Kostilyano
|
| |
formula nimani anglatadi? - V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?

|
V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?
|
bet | 65/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант21. formula nimani anglatadi?
A) Y uqiga nisbatn inersiya momenti B) qutb inersiya momentini
C) markazdan qochirma inersiya momentini D) Z uqiga nisbatan inersiya momenti
22. Doira shaklidagi kesim uchun qaysi inersiya momenti tug’ri yozilgan?
A) B) C) D)
23. formulada N nimani anglatadi?
A) quvvatni, ot kuchi xisobida B) quvvatni, kilovatt xisobida
C) valning minutiga aylanishlar sonini D) burovchi momentni
24. formula nimani anglatadi?
C) absalyut siqilish A) uzunlik birligiga tug’ri keladigan buralish burchagi
B) absalyut cho’zilish D) sterjenning tula buralish burchagi
25. – formula nimani ifodalaydi?
A) absalyut siqilish B) sterjenning tula buralish burchagini
C) uzunlik birligiga tugri keladigan buralish burchagini D) absalyut cho’zilishni
26. – formula nimani ifodalaydi?
A) buralishda kundalang kesimning ixtiyoriy nuqtasidagi urinma kuchlanish
B) buralishda kundalang kesim markaziy nuqtasidagi urinma kuchlanish
C) buralishda kundalang kesim chetki nuqtasidagi urinma kuchlanish
D) buralishda kundalang kesim pastki nuqtasidagi urinma kuchlanish
27. Qaysi differensial bog’lanish notug’ri?
A) B) C) D)
28. formulada - nimani anglatadi?
A) kundalang kesim yuzasi ixtiyoriy rezbagacha bulgan masofa
B) kundalang kesim yuzasi neytral uqidan normal kuchlanish
C) kundalang kesim yuzasi neytral uqidan ixtiyoriy rezbagacha bulgan masofa
D) kundalang kesim yuzasi balandligining yarmini aniklanish kerak bulgan nuqtagacha bulgan masofani
29. formulada -nimani anglatadi?
A) kundalang kesimdan urinma kuchlanish topiladigan qatlamdan yuqorida qolgan yuzaning neytral uqqa nisbatan statik momenti B) kundalang kesim uchun statik moment
C) kundalang kesim yuzasi D) kundalang kesim yuza uchun y uqqa nisbatan statik moment
|
| |
Tug’ri turtburchak yuza uchun qaysi formulada qarshilik momenti qiymati tug’ri ko‘rsatilgan?

|
Tug’ri turtburchak yuza uchun qaysi formulada qarshilik momenti qiymati tug’ri ko‘rsatilgan?
|
bet | 69/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант25. Tug’ri turtburchak yuza uchun qaysi formulada qarshilik momenti qiymati tug’ri ko‘rsatilgan?
A) B) C) D)
26. formulada nimani anglatadi?
A) cuzishda hosil bo’ladigan salqilik B) faqat ko’ndalang kuchdan hosil bo’ladigan salqilik
C) kuchdan hosil bo’ladigan salqilik D) faqat bo’ylama kuchdan hosil bo’ladigan salqilik
27. Dinamik kuchlarga qanday kuchlar kiradi?
A) davriy o’zgaruvchi kuchlar B) inersiya kuchlar
C) inersiya, zarba va davriy o’zgaruvchi kuchlar D) zarba kuchlar
28. Bir jismning ikkinchi jismga urilishida nima xosil bo’ladi?
A) egilish B) zarb C) buralish D) cho’zilish
29. Zarb kuchining ta’siridan xosil bo’lishi mumkin?
A) buralish va murakkab deformatsiya
B) cho’zilish yoki siqilish, buylama zarb, egilish, kundalang zarb, buralish va murakkab deformatsiya
C) egilish, kundalang zarb,
D) cho’zilish yoki siqilish, buylama zarb
30. Zarb yuki ta’sir qilgan sterjinda hosil bo’ladigan ….. juda aniqlash qiyin?
A) tebranishni B) deformatsiya va kuchlaniishlarni C) kuchlaniishlarni D) deformatsiyani
Tuzuvchi D.Irgashev
V-25 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari
1. Tebranma harakat pratsessi tekshirilayotga …. … sistemaning erkinlik darajasi soni bilan aniqlanadi?
A) kundalang deformatsiya B) plastik deformatsiya C) elastik deformatsiya D) elastik, plastik deformatsiya
2. Matеriallar qarshiligidagi asosiy qonun?
A) Bеtti B) Yung C) Om D) Guk
3. Materiallar qarshiligi faniga birinchi kimlar asos solganlar?
A) Guk, Urozboyev, Beruniy B) Beruniy, Kopernik, Ibn – Sino
C) Vershagen, , Ibn – Sino D) Guk, Puasson, Galiley
4. Normal kuchlanish qanday bеlgilanadi?
A) С B) C) D)
|
| |
Stеrjеnli mеxanizm bu? - V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?

|
V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?
|
bet | 64/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант10. Stеrjеnli mеxanizm bu?
A) Bo`g`inlari asosan kulisa ko`rinishida bo`ladi B) Bo`g`inlari asosan polzun ko`rinishida bo`ladi
C) Bo`g`inlari asosan stеrjеn ko`rinishida bo`ladi D) Bo`g`inlari asosan sharnir ko`rinishida bo`ladi
11. Puasson koeffetseinti qaysi ifodadan topiladi?
A) B) C) D)
12. Temperaturaning uzgarishidan xosil buladigan Kulon nazariyasi buyicha mustaxkamlik sharti bilan kuchlanish formulasi?
A) B) C) D)
13. Buralishda qanday ichki kuchlar faktorlari xosil bo’ladi?
A) kesuvchi kuch va burovchi moment B) kesuvchi kuch, bo‘ylama kuch
C) faqatgina kesuvchi kuch D) burovchi moment
14. Murakkab kuchlanish xolatining qanday turlari bor?
A) oddiy tekis chizikli B) oddiy va murakkab C) tekis, chiziqli, xajmiy D) tekis va xajmiy
15. To’rtinchi mustaxkamlik nazariyasini kim taklif qilgan?
A) Guk B) Galiley C) Marioot D) Guk , Galiley, Marioot
16. Qanday kuchlanish urinma kuchlanish deyiladi?
A) kesim yuziga pеrpеndikulyar yunalgan kuchlanish
B) mustahkamligini tekshirish , ko‘ndalang kesim o‘lchamlarini tanlash C) nuqtaning kuchlanishi.
17. Cho’zilishdagi mustaxkamlik shartidan necha xil masala xal qilinadi?
A) ichki kuchlanish B) 3 ta C) 4ta D) 5ta
18. Balka deb nimaga aytiladi?
A) 1ta B) buralishga ishlaydigan brusga balka deyiladi
C) egilishga ishlaydigan sterjenga balka deyiladi D) siqilishga ishlaydigan sterjenga balka deyiladi
19. Murakkab kuchlanish xolatida qiya kismidagi ( ) normal kuchlanish formulasining qaysi biri tug’ri?
A) B) cho’zilishga ishlaydigan sterjenga balka deyiladi C) D)
20. formula nimani ifodalaydi?
A) Y- uqiga nisbatan statik momentni B) Z- uqiga nisbatan statik momentni
C) Y-uqiga inersiya momentini D) Y-uqiga nisbatan inersiya momentini
|
| |
Fazoviy mexanizmlarning harakatchanlik darajasi qanday topiladi?

|
Fazoviy mexanizmlarning harakatchanlik darajasi qanday topiladi?
|
bet | 15/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант25. Fazoviy mexanizmlarning harakatchanlik darajasi qanday topiladi?
B) A) C) D)
26. Tezliklar plani qurish yo’li bilan mexanizmni kinematik tekshirish qanday usul deb ataladi?
A) Analitik B) Grafik C) Grofo analitik D) Eksperimental
27. Mexanizmlarni kinetostatik hisoblashda qanday prinsipdan foydalaniladi?
A) Tenglik B) Uxshashlik C) Chebishev D) Dalamber
28. Yo’l diagrammasidan tezlanish diagrammasini hosil qilish uchun qanday usul qullash kerak?
A) Yo’l diagrammasini ikki marta differensiallash zarur B) Yo’l diagrammasini ikki marta integrallash zarur
C) Yo’l diagrammasini bir marta differensiallash zarur D) Yo’l diagrammasini bir marta integrallash zarur
29. Silindrik tishli uzatma bu...?
A) G`ildiraklari o`qlari kеsishuvchi va parallеl bo`lgan uzatma B) G`ildiraklari o`qlari parallеl bo`lgan uzatma
C) G`ildiraklari o`qlari kеsishuvchi uzatma D) G`ildiraklari o`qlari ayqash bo`lgan uzatma
30. Uzatmaning ilashish chizig`i bu?
A) Kontakt nuqtalarga o`tqazilgan normal B) Ikki tishli g`ildirak tishlarining kontaktdagi ko`rinishi
C) Bu kontakt nuqtalarning gеomеtrik o`rni D) Kontakt nuqtalarga o`tqazilgan urinma
Tuzuvchi D.Irgashev
V-6 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari
1. Silindrik tishli uzatma bu...?
A) G`ildiraklari o`qlari kеsishuvchi va parallеl bo`lgan uzatma B) G`ildiraklari o`qlari parallеl bo`lgan uzatma
C) G`ildiraklari o`qlari kеsishuvchi uzatma D) G`ildiraklari o`qlari ayqash bo`lgan uzatma
2. Uzatmaning ilashish chizig`i bu?
A) Kontakt nuqtalarga o`tqazilgan normal B) Ikki tishli g`ildirak tishlarining kontaktdagi ko`rinishi
C) Bu kontakt nuqtalarning gеomеtrik o`rni D) Kontakt nuqtalarga o`tqazilgan urinma
3. Tishli ilashmaning ilashish burchagi bu?
A) Ilashuvchi tishli g`ildiraklarning asosiy aylanalariga urinmadir
B) Bu ilashish chizig`i va markaziy chiziqqa pеrpеndikulyar orasidagi o`tkir burchak
C) Ilashish chizig`i va markaziy chiziqqa pеrpеndikulyar orasidagi o`tkir burchak
D) Tish profiliga amaliy ilashish chizig`i ostki nuqtalardan o`tkazilgan yoy chеgarasi
|
| |
Kеltirilgan kuch momеnti bu...? - V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?

|
V-1 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari Aamaliy mexanika qanday qismlarni о‘z ichiga oladi?
|
bet | 67/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант7. Kеltirilgan kuch momеnti bu...?
A) Inеrsiya momеnti mashina va modеlning potеnsial enеrgiya tеnglamasidan aniqlanadi
B) Mashina va modеl quvvatlarining tеngligidan aniqlanadigan kuch momеnti
C) Inеrsiya momеnti mashina va modеlning kinеtik enеrgiya tеnglamasidan aniqlanadi
D) Mashina va modеl quvvatlarining tеngsizligidan aniqlanadigan kuch momеnti
8. Inеrsiya imkoniyati bu...?
A) Kеltirilgan kuch momеnti qiymatining sikl davomida o`zgarishi
B) Kеltirilgan inеrsiya momеnti qiymatining sikl davomida o`zgarishi
C) Kеltirilgan inеrsiya momеnti qiymatining sikl davomida o`zgarmasligi
D) Kеltirilgan kuch momеnti qiymatining sikl davomida o`zgarmasligi
9. Notеkislik koeffitsiеnti bu...?
A) Tеzlanish tеbranish amplitudasining mashina bosh vali o`rtacha aylanish tеzligiga ko`paytmasi
B) Tеzlik tеbranish amplitudasining mashina bosh vali o`rtacha aylanish tеzligiga nisbati
C) Tеzlanish tеbranish amplitudasining mashina bosh vali o`rtacha aylanish tеzligiga nisbati
D) Tеzlik tеbranish amplitudasining mashina bosh vali o`rtacha aylanish tеzligiga ko`paytmasi
10. Stеrjеnli mеxanizm bu?
A) Bo`g`inlari asosan kulisa ko`rinishida bo`ladi B) Bo`g`inlari asosan polzun ko`rinishida bo`ladi
C) Bo`g`inlari asosan stеrjеn ko`rinishida bo`ladi D) Bo`g`inlari asosan sharnir ko`rinishida bo`ladi
11. Cho‘zilan yoki siqilgan sterjenlarning mustahkamlik sharti?
A) mustahkamligini tekshirish , ko‘ndalang kesim o‘lchamlarini tanlash
B) ko‘ndalang kesim o‘lchamlarini tanlash, sterjen ko‘tara oldigan kuchni topish
C) sterjen ko‘tara oldigan kuchni topish
D) mustahkamligini tekshirish , ko‘ndalang kesim o‘lchamlarini tanlash, sterjen ko‘tara oldigan kuchni topish
12. Kundalang kesim ulchamlaridan ikkitasi uzunligiga qaraganda ancha kichik bulgan jism deb niamga aytiladi?
A) Fazoviy jism B) Qobiq C) Plastinka D) Sterjen (brus)
13. Kuch sterjenni cho‘zsa bo‘ylama kuch ishorasi ................... olinadi?
A) musbat B) ishora etiborga C) manfiy D) musbat ham manfiy
|
| |
Egilgan uq uchun qaysi deffirensial tenglama notug’ri yozilgan?

|
Egilgan uq uchun qaysi deffirensial tenglama notug’ri yozilgan?
|
bet | 66/72 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 1,39 Mb. | | #109561 |
Bog'liq Amaliy mexanika TEST VARIANTLARI механика вариант30. Egilgan uq uchun qaysi deffirensial tenglama notug’ri yozilgan?
A) B) C) D)
Tuzuvchi D.Irgashev
V-24 «Amaliy mexanika» fanidan test savollari
1. Silindrik tishli uzatma bu...?
A) G`ildiraklari o`qlari kеsishuvchi va parallеl bo`lgan uzatma B) G`ildiraklari o`qlari parallеl bo`lgan uzatma
C) G`ildiraklari o`qlari kеsishuvchi uzatma D) G`ildiraklari o`qlari ayqash bo`lgan uzatma
2. Uzatmaning ilashish chizig`i bu?
A) Kontakt nuqtalarga o`tqazilgan normal B) Ikki tishli g`ildirak tishlarining kontaktdagi ko`rinishi
C) Bu kontakt nuqtalarning gеomеtrik o`rni D) Kontakt nuqtalarga o`tqazilgan urinma
3. Tishli ilashmaning ilashish burchagi bu?
A) Ilashuvchi tishli g`ildiraklarning asosiy aylanalariga urinmadir
B) Bu ilashish chizig`i va markaziy chiziqqa pеrpеndikulyar orasidagi o`tkir burchak
C) Ilashish chizig`i va markaziy chiziqqa pеrpеndikulyar orasidagi o`tkir burchak
D) Tish profiliga amaliy ilashish chizig`i ostki nuqtalardan o`tkazilgan yoy chеgarasi
4. Ichki ilashma bu?
A) Musbat uzatish nisbatiga ega bo`lgan qarama-qarshi yo`nalishda aylanuvchi g`ildiraklar uzatmasi
B) Musbat uzatish nisbatiga ega bo`lgan bir xil yo`nalishda aylanuvchi g`ildiraklar uzatmasi
C) Manfiy uzatish nisbatiga ega bo`lgan bir xil yo`nalishda aylanuvchi g`ildiraklar uzatmasi
D) Manfiy uzatish nisbatiga ega bo`lgan qarama-qarshi yo`nalishda aylanuvchi g`ildiraklar uzatmasi
5. Diffеrеnsial bu
A) Ikkita kirish va ikkita chiqishga ega bo`lgan planеtar mеxanizm
B) Bitta qo`zg`almas markaziy g`ildirak, bitta kirishga ega bo`lgan planеtar mеxanizm
C) Bitta kirish va ikkita chiqishga ega bo`lgan planеtar mеxanizm
D) Ikkita kirish va bitta chiqishga ega bo`lgan planеtar mеxanizm
6. Mashina dinamikasi bu?
A) Ichki kuchlar ta'sirida mashina harakatini o`rganish B) Mashinaning tinch holatini o`rganish
C) Tashqi kushlar ta'sirida mashina harakatini o`rganish
D) Ichki va tashqi kuchlar ta'sirida mashina harakatini o`rganish
|
| |
«TARMOQLAR USULI» (KLASTER) - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va...

|
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
bet | 50/74 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #230250 |
Bog'liq Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu Farmatsevtik «TARMOQLAR USULI» (KLASTER).
Fikrlarni tarmoqlanishi – bu pedagogik strategiya bo’lib, u o’quvchilarni biron bir mavzuni chuqur o’rganishlariga yordam berib, o’qituvchilarni mavzuga taalluqli tushuncha yoki aniq fikrni erkin va ochiq ravishda ketma ketlik bilan uzviy bog’langan xolda tarmoqlashlariga o’rgatadi.
Bu metod biron mavzuni chiqur o’rganishdan avval o’quvchilarni fikrlash faoliyatini jadallashtirish hamda kengaytirish uchun xizmat qilishi mumkin. Shuningdek, o’tilgan mavzuni mustahkamlash, yaxshi o’zlashtirish, umumlashtirish hamda o’quvchilarni shu mavzu bo’yicha tasavvurlarini chizma shaklida ifodalashga undaydi.Bu esa o’quvchilarga o’z bilimlari, tushunishlari va tasavvurlari darajasini aniqlashga yordam beradi.
Fikrlarni tarmoqlash quyidagicha tashkil etiladi:
1.Xayolga kelgan har qanday fikr ketma ket yoziladi.
2.Fikrlar tugamaguncha yozishda davom ettirish kerak, mabodo fikrlar tugab qolsa, u xolda yangi fikr kelguncha biron rasm chizib turing.
3.Iloji boricha fikrlarning ketma-ketligi va o’zaro bog’liqligini ko’paytirishga intiling.
Ushbu usul yakka, kichik guruh, jamoa bilan ishlashda qo’llanilishi mumkin. Guruh holatida qo’llanilishi guruhlar fikrini to’plash va ularni bir tizimdaga qurilmaga keltirishi mumkin.
«Klaster» o‘yinli texnologiya
Lipidlar olish uchun xom ashyo manbalari
Nazorat uchun savollar
1. Fermentlar nima?
2. Zamonaviy biotexnologiyada fermentlarning o'rni.
3. Fermentlarni inson organizmidagi roli.
4. Fermentlar barqarorligini oshirish yo'llari.
5. Fermentlarni kimyoviy usulda immobilizatsiyalash.
6. Fermentlarni fizikaviy usulda immobilizatsiyalash.
7. Fermentlarni fizikaviy usulda immobilizatsiyalash: gel'ga kiritish.
8. Fermentlarni fizikaviy usulda immobilizatsiyalash: mikrokapsula olish.
9. Fermentlarni fizikaviy usulda immobilizatsiyalash: liposomaga kiritish.
10. Fermentlarni fizikaviy usulda immobilizatsiyalash: nanosomalar olish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
Ko‘nikma va malakalar - O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov

Garchi bu yo‘lning samaradorligi past bo‘lsa ham, bugungi kunda
u ta’lim jarayonida eng ko‘p qo‘llaniladigan yo‘l ekanligini qayd
qilamiz. Ikkinchi yo‘l shundan iboratki, ta’lim berayotgan kishi ting-
lovchining bilimlarini qo‘llash uchun zarur bo‘lgan psixik faoliyatni
boshqarib boradi.
Faoliyat turlari yana ongning bevosita ishtiroki darajasiga ko‘ra
ham farqlanadi. Masalan, shunday bo‘lishi mumkinki, ayrim harakat-
lar boshida har bir elementni jiddiy ravishda, alohida-alohida bajarili-
shi va bunga butun diqqat va ongning yo‘nalishini talab qiladi. Lekin
vaqt o‘tgach, bora-bora unda ongning ishtiroki kamayib, ko‘pgina
qismlar avtomatlashib boradi. Bu oddiy tilga o‘girilganda malaka
hosil bo‘ladi deyiladi. Masalan, har birimiz shu tarzda xat yozishga
o‘rganganmiz. Agar malakalarimiz qat’iy tarzda bizdagi bilimlarga ta-
yansa, faoliyatning maqsadi va talablariga ko‘ra harakatlarni muvaffa-
qiyatli bajarishni ta’minlasa, biz uni
ko‘nikmalar
deb ataymiz. Ko‘nik-
malar doimo bizdagi aniq bilimlarga tayanadi.
Hayotda ko‘nikma va malakalarning ahamiyati katta. Ular bizning
jismoniy va aqliy urinishlarimizni yengillashtiradi va o‘qishda, meh-
natda, sport sohasida va ijodiyotda muvaffaqiyatlarga erishishimizni
ta’minlaydi.
Faoliyatning asosiy turlari - O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov

dida esa o‘zini aniq harakatlar subyekti sifatida idrok etishdan moyil
rolni bajaruvchi, ya’ni insoniy munosabatlar qiluvchi subyekt sifatida
idrok etish darajasiga qadar rivojlanganligini anglab yetishiga imkoni-
yat yaratadi.
Ta’lim
insonning hayot mobaynidagi eng murakkab faoliyatlari-
dan biridir. Faoliyatning alohida turi bola hayotida sodir bo‘ladigan
vaqt ham yetib keladi. Bu maqsadi bevosita muayyan axborotlarni,
harakatlarni, xulq-atvor shakllarini o‘zlashtirishga qaratilgan faoliyat-
dir. Subyektning o‘rganishni o‘ziga maqsad qilib olgan bunday o‘ziga
xos faoliyati
ta’lim
deb ataladi. U quyidagilardan tarkib topadi:
– ideal va amaliy faoliyatning u yoki bu turini muvaffaqiyatli
tashkil etish uchun zarur bo‘lgan tashqi olamning ahamiyatli xossalari
xususidagi axborotlarning o‘zlashtirilishi (bu jarayonning mahsuli
bilimlardir);
– faoliyatning ana shu barcha turlari tarkib topadigan usullar va
jarayonlarning o‘zlashtirilishi (bu jarayon mahsuli malakadir);
– qo‘yilgan vazifa va ilgari surilgan maqsadga muvofiq keladigan
usullar va jarayonlarni to‘g‘ri tanlash hamda nazorat qilish uchun
ko‘rsatilgan axborotdan foydalanish yo‘llarining egallanishi (bu jara-
yon mahsuli ko‘nikmalar hosil qilinishidir).
Shunday qilib, ta’lim kishining harakatlari muayyan bilimlar, ma-
lakalar, ko‘nikmalarni o‘zlashtirib olishga qaratilgan ongli maqsad bi-
lan idora qilingan joydagina yuz beradi. Bundan ko‘rinib turibdiki,
ta’lim o‘ziga xos insoniy faoliyatdir.
Hayvonlarda faqatgina o‘rganish bo‘lishi mumkin. Lekin odamda
u faqat o‘z xatti-harakatlarini anglab yetilgan yuksak xayoliy maqsad-
ga (idealga) ko‘ra yo‘naltirish layoqatiga ega bo‘lgandagina ta’lim
faoliyati yuz berishi mumkin. Bunday layoqatning yetarli darajada
rivojlanishiga faqat olti-yetti yoshga chiqqan paytga kelib, faoliyat-
ning oldingi turlari – o‘yin, nutq, amaliy xulq-atvor va shu kabilar ne-
gizida shakllana borgan holda erishiladi.
O‘quv faoliyatini shakllantirishning eng birinchi sharti bolada
muayyan bilimlarni, ko‘nikma va malakalarni o‘zlashtirish uchun
Qobiliyatlarning tuzilishi - O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov

shunga o‘xshash qobiliyatlarning tuzilishi maxsus xususiyatga ega
bo‘lib, kasbiy ahamiyat kasb etishi mumkin.
Qobiliyatlar asosan ikki turga bo‘linadi:
umumiy va maxsus qobi-
liyatlar. Shaxsning umumiy qobiliyatlari yoki umumiy fazilatlari
ularning to‘laqonli muayyan psixologik ko‘rinishlari bo‘lib, ularni
tadqiq qilishga psixologlar allaqachon kirishgan. Muayyan faoliyat
sharoitlarida qobiliyat sifatida namoyon bo‘ladigan shaxsning bunday
umumiy fazilatlari jumlasiga odamlarning uch turidan bittasiga
mansubligini ko‘rsatadigan individual-psixologik fazilatlar kiradi.
I. P. Pavlov asarlarida «badiiy», «fikrlovchi» va «o‘rta» tiplar deb
qayd qilingan mazkur tipologiya kishining oliy asab faoliyati unda
ikkita signal tizimi mavjudligi bilan belgilanishiga muvofiq ta’limot
bilan bog‘langandir. Birinchi signallar tizimi obrazli, emotsional va
ikkinchisi ana shu obrazlar haqida so‘zlar orqali signal berish bilan
bog‘liq, ya’ni signallarning signali bilan bog‘liq.
Garchi qobiliyatlarning rivoji har turli odamlarda mutlaqo bir xil
bo‘lmagan tabiiy shart-sharoitlarga bog‘liq bo‘lsa ham, yuqorida ko‘-
rib o‘tilgan iste’dod nishonalari va qobiliyatlar o‘rtasidagi nisbat,
qobiliyatlar shunchaki tabiat in’omi emas, balki kishilik tarixining
mahsuli ekanligini ko‘rsatadi.
Xarakter va holat - O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov

Qobiliyatlar bilim, ko‘nikma va malakalarda aks etmaydi, balki
ularni egallash dinamikasida namoyon bo‘ladi. Faoliyat uchun zarur
bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirish jarayonida yuzaga chiqa-
digan farqlar, qobiliyatlar mulohaza yuritish imkonini beradi.
Demak, shaxsning faoliyatini muvaffaqiyatli amalga oshirish
sharti hisoblangan bilim, ko‘nikma va malakalarni egallash dinamika-
sida yuzaga chiqadigan farqlarda namoyon bo‘ladigan individual-
psixologik xususiyati
qobiliyatlar deyiladi. Ushbu xususiyatni aniq-
lash uchun ba’zi bir omillarni tahlil qilish maqsadga muvofiq:
a) shaxsning muayyan sifatlari yig‘indisi belgilangan vaqt oralig‘ida
egallagan faoliyati talablariga javob bersa, unda mazkur faoliyatga
nisbatan qobiliyati mavjuddir; b) inson shunday holatlarda faoliyat
talabiga javob bera olmasa, psixologik sifatlar, ya’ni qobiliyatlar
mavjud emasdir (juda zaifdir).
Xarakter va kishining tashqi ko‘rinishi

ning rivojlanish darajasi miyaning tegishli qismlari kattaligiga to‘g‘ri-
dan-to‘g‘ri bog‘liqdir.
Gallning fikriga ko‘ra, bosh suyaklari miyaning qabariq va chu-
qurcha joylariga
aniq mos kelganligi uchun ham, uning ruhiy belgila-
rini aniq aytib berish uchun kishining bosh suyagiga bir nazar tashlash
yoki shunchaki boshning «bo‘rtiq joylarini» ushlab ko‘rish aftidan
yetarli bo‘lsa kerak.
Bu ta’limotda umuman miya yarim sharining
tuzilishi shaxs xusu-
siyatlariga bog‘liq bo‘ladi, degan to‘g‘ri boshlang‘ich fikrdan tashqari
barchasi nihoyat darajada noto‘g‘ridir.
Gall maxsus frenologik xaritalar tuzib chiqdi. Ularda bosh suyagi-
ning yuzasi 27 qismga taqsimlanib, ulardan har biriga ma’lum bir
ruhiy sifat, masalan, ehtiyotkorlik va uzoqni o‘ylab
ish qilish, ashad-
diylik va qotillikka moyillik, ayyorlik,
doimiylik, qat’iylik va qaysar-
lik kabilar mos keladi.
Ko‘p o‘tmay anatomik tadqiqotlar miyaning do‘ngliklariga bosh
suyagining qabariqligi butunlay to‘g‘ri kelmasligini ishonarli qilib
ko‘rsatdi. Bosh suyagi, frenologlar o‘ylaganidek,
miyaning shakliga
qarab qo‘yilmagandir. Frenologik xaritani tuzishga asos bo‘lgan
metod ham noilmiy bo‘lib chiqdi.
Psixik qobiliyatlarning markazlari to‘g‘risidagi Gallning afsona-
viy xomxayollari noilmiydir. Lekin uning miyaning turli bo‘linmalari
psixologik xususiyatlar va jarayonlar uchun javobgardir, degan fikrida
jon bor edi.
Qobiliyatning shakllanishi - O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov

shaxsiy talab-ehtiyojlaridan ko‘ra ko‘proq kishi o‘zi mansub bo‘lgan
va birgalikda mehnat qiladigan jamiyatning, jamoaning, guruhning
ehtiyojlarini ifodalaydi – jamoa ehtiyojlari kishining shaxsiy ehtiyoj-
lari tusini oladi.
Ehtiyojlar kelib chiqishiga ko‘ra tabiiy va madaniy bo‘lishi mum-
kin. Tabiiy ehtiyojlarda kishining faollik kasb etayotgan faoliyati
uning hayoti va avlodining hayotini saqlash uchun zarur bo‘lgan shart-
sharoitlarga bo‘ysunganlikda ifodalanadi. Barcha odamlarda ovqatla-
nish, suv ichish, qarama-qarshi jinsning mavjud bo‘lishi, uxlash, so-
vuqdan va haddan ziyod issiqdan saqlanish kabilarga tabiiy ehtiyoj
bo‘ladi. Agar tabiiy ehtiyojlardan qaysi biri ma’lum darajada uzoq
vaqt davomida qondirilmasdan qolsa, odam muqarrar ravishda halok
bo‘ladi yoki sulolasini davom ettirish imkoniyatidan mahrum bo‘ladi.
Madaniy ehtiyojlarda odamning aktiv faoliyati insoniyat mada-
niyatining mahsuliga bog‘liq ekanligi ifodalanadi. Uning ildizlari
butunlay kishilik tarixining sarhadlariga borib taqaladi. Turli iqtisodiy
va ijtimoiy tuzum sharoitida kishida uning tarbiyasiga va xulq-atvor-
ning keng yoyilgan hamda udum bo‘lgan odatlari va shakllarini
o‘zlashtirishiga bog‘liq turli madaniy ehtiyojlar tug‘iladi. Agar kishi-
ning madaniy ehtiyojlari qondirilmasa, u halok bo‘lmaydi, lekin
undagi odamiylik sifatlari jiddiy zararlanadi.
Ehtiyojlar o‘z predmetining xususiyatiga ko‘ra moddiy va ma’na-
viy bo‘lishi mumkin. Moddiy ehtiyojlarda kishining moddiy madani-
yat predmetlariga qaramligi (ovqatlanishga, kiyinishga, uy-joyga,
maishiy turmush ashyolariga va boshqa narsalarga ehtiyoj sezishi),
ma’naviy ehtiyojlarda esa ijtimoiy ong mahsuliga tobeligi ifodalanadi.
Ma’naviy ehtiyojlar ma’naviy madaniyatni yaratish va o‘zlashtirishda
o‘z aksini topadi.
Ma’naviy ehtiyojlar moddiy ehtiyojlar bilan uzviy bog‘liqdir.
Ma’naviy ehtiyojlarni qondirish uchun moddiy ehtiyojlar predmeti
hisoblanmish moddiy narsalar (kitoblar, gazetalar, yozuv va nota
qog‘ozlari va shu kabilar) talab qilinishi, shubhasiz.
Ehtiyojlarning qondirilishi bilan bog‘liq bo‘lgan faoliyatga undov-
chi va uning yo‘nalishini belgilovchi sabablar
Pedagogika fanining ilmiy – tadqiqot metodlari

|
Pedagogika fanining ilmiy – tadqiqot metodlari
|
bet | 5/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mPedagogika fanining ilmiy – tadqiqot metodlari
Har qanday fan o`zining ilmiy-tadqiqot metodlariga ega. Bu metodlari orqali o`z mazmunini boyitib, yangilab boradi.
Hayotda va ob`ektiv dunyoni bilish nazariyasida nimani o`rgatish va qanday o`rgatish kerak, kimni va qanday tarbiyalash lozim degan masalalar mavjud bo`lib, ular o`zaro bog’liqdir.
Nima qilish kerak va qanday amalga oshirish lozim degan muammolar o`rtasida dialektik birlik mavjuddir.
Pedagogika o`z mazmunini boyitish va yangilash maqsadida mavjud pedagogik hodisa va jarayonlarni uning maqsadi va vazifalariga muvofiq keladigan metodlari bilan o`rganadi. Shu ma`noda pedagogikaning ilmiy-tadqiqot metodlari deganimizda yosh avlodni tarbiyalash, bilimli qilish va o`qitishning real jarayonlariga xos bo`lgan ichki aloqa va munosabatlarni tekshirish, bilish metodlari, uslublari va vositalari majmuini tushunamiz.
Pedagogika o`qitish, bilim berish, tarbiyalash jarayonlarini va ularning mohiyatini quyidagicha o`rganish-bilishni nazarda tutadi:
1) ularning umumiy aloqasi, bir-birini taqozo etishi va o`zaro ta`sir jarayonida bolalarni o`qitish va tarbiyalash, fan, madaniyat, ahloq va san`at, ta`lim va tarbiyaning qayerda amalga oshirilishidan qat`iy nazar uzviy aloqada bo`lishi;
2) ularning to`xtovsiz harakati, o`zgarishi va taraqqiy etish jarayonida vujudga keladigan o`qitish va tarbiyalash vazifalari, metodlarining o`zgarishi, hamma bolalarni bir xil andozada o`qitish va tarbiyalash mumkin emasligi;
3) bolalarning o`sishida ularning o`ziga xos hususiyatlarini hisobga olish, aqliy va hulqiy faoliyat, so`z va ish birligi mezonlariga tayanish;
4) bolalar kamolotiga ta`sir etuvchi an`ana, urf-odatlar, ular o`rtasidagi tafovutlarni bilish, aniqlash asosida yaxshi bilan yomon, eskilik bilan yangilik, o`rtasida yuz beradigan nizolarni hisobga olish, o`zaro tanqid va hokazo;
Pedagogikaning ilmiy-tadqiqot metodlari qanchalik mukammal, aqlga muvofiq, to`g’ri tanlansa ta`lim-tarbiya mazmunni yangilash va takomillashtirish shu darajada yaxshilanadi, pedagogika fani ham boyib boradi.
Hozirgacha mavjud va ishlab chiqilgan quyidagi ilmiy tadqiqot metodlariga tayanib fikr yuritsa bo`ladi: 1) kuzatish metodi; 2) suhbat metodi; 3) bolalar ijodini o`rganish metodi; 4) test, so`rovnomalar metodi; 5) maktab hujjatlarini tahlil qilish metodi; 6) eksperiment-tajriba sinov metodi; 7) statistika ma`lumotlarini tahlil qilish metodi; 8) matematika-kibernetika metodi;
|
| |
Kuzatish metodi - O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi

|
O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi
|
bet | 6/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mKuzatish metodi
Pedagogikaning kuzatish metodi ta`lim-tarbiya jarayonlarining amaldagi holati bilan tanishtiradi, ularning oqibat natijalarini bilishga yordam beradi va shu asnoda yaratilgan yangi kashfiyotlar uchun dalillar, omillar yig’ish imkonini tug’diradi. Bu metodni qo`llanish jarayoni ancha murakkab bo`lib, nazarda tutilgan maqsad qanday amalga oshayotganligini aniqlash, o`qituvchi va o`quvchilarning o`zaro aloqalari, individual farqlarini qiyoslash uchun ham qo`llaniladi.
Tajribalarning ko`rsatishicha, maqsad asosidagi kuzatuv ma`lum reja asosida yig’ilgan dalillarni haqiqiy tahlil qilish, qiyoslash asosida tashkil etilsagina samarali bo`ladi.
Kuzatishlar faqat oddiy hodisalarni kuzatish, ayrim dalillarni yig’ish, hisobga olish, aniqlash uchungina emas, balki ta`lim-tarbiya jarayonini yaxshilash va mukammallashtirish maqsadida amalga oshiriladi.
Odatda pedagogik kuzatish orqali o`quvchilarning fanlarni o`zlashtirishlari, ularning xulq-atvori va muomalalaridagi o`zgarishlarni hisobga olish va tegishli ta`limiy-tarbiyaviy ta`sir ko`rsatish yo`llarini belgilash uchun qo`llaniladi.
Ilmiy kuzatishlar esa nafaqat o`quvchilarning tabiiy faoliyatini, balki ularning ilmiy dunyoqarashlarini shakllanishi, fikrlash jarayoni kuchi, xulosalar chiqarishdagi faolliklarini aniqlaydi, ularni tahlil etadi va tegishli xulosalar chiqarishga imkoniyat tug’diradi. Bunday kuzatishlar pedagogika fani mazmuninining boyishiga sabab bo`ladi.
Suhbat metodi
Ta`lim-tarbiya jarayonini yaxshilash yoki yaratilgan ilmiy farazlarning qanchalik to`g’ri ekanligini aniqlash maqsadida suhbat metodidan foydalaniladi. Odatda, suhbat metodi maktab o`qituvchilar va o`quvchilar jamoasi bilan, ota-ona va keng jamoatchilik bilan yakka va guruhli tartibda ish olib borilganda qo`llaniladi. Bunda suhbat metodini tadbiq etishdan oldin maqsadli reja tuziladi, amalga oshirish yo`llari belgilanadi, natijalar tahlil qilinadi va tegishli xulosa chiqariladi. Shuningdek, tadqiqotchining suhbat olib borish va uni kerakli tomonga yo`naltira olishni bilishi, suhbatdoshining ruhiy holatiga qarab suhbat ohangini moslashtira bilishi g’oyat muhimdir. Bunda:
1) suhbat uchun oldindan savol tuzish;
2) vaqti va o`tkazish joyini belgilash;
3) suhbat ishtirokchilarining soni va kasblaridan xabardor bo`lishi;
4) suhbat uchun qulay sharoit va erkin gaplashish imkonini yaratish;
5) mahmadona va bachkana bo`lmaslik;
6)suhbatdoshning kimligini, harakter hususiyatini esdan chiqarmaslik;
7) suhbat natijalarini zudlik bilan tahlil qilish, qiyoslash, tegishli xulosa chiqarish, lozim bo`lsa qo`shimchalar kiritish va maktab hayotiga tadbiq etish pedagogik jihatdan qimmatlidir.
|
| |
Pedagogika ilmining asosiy xususiyatlari quyidagilardir

|
Pedagogika ilmining asosiy xususiyatlari quyidagilardir
|
bet | 3/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mPedagogika ilmining asosiy xususiyatlari quyidagilardir:
-Ijtimoiylik-pedagogika ilmi avvalambor ijtimoiy vazifalarni hal etishga yo’naltirilgan va qaratilgan bo’ladi.
-gumanitar- pedagogika ilmi o’z mohiyatiga ko’ra gumanitar hisoblanib, insonni o’rganish, uning shaxs sifatida shakllanishi va rivojlanishini o’rganadi.
- ochiqlilik- pedagogika ilmi boshqa fanlardan farqli o’laroq, inson hayoti va faoliyatining barcha sohalarini qamrab oladi.
Pedagogika quyidagi asosiy muammolarni o’rganadi :
-pedagogik jarayon qonuniyatlari mohiyatini aniqlash va tahlil etish, shaxsning shakllanishi va rivojlanishi hamda ularning ta’lim-tarbiyaga ta’sirini o’rganish;
-tarbiya, ma’lumot, ta’lim maqsadlarini aniqlash;
-tarbiya, ma’lumot, ta’lim mazmunini ishlab chiqish;
-ta’lim va tarbiya texnologiyalari metodlarini ishlab chiqish va tadqiq qilish.
O’zbekiston Respublikasida demokratik, insonparvar hamda huquqiy jamiyatni barpo etish sharoitida pedagogika fani yuksak ma’naviy va axloqiy talabalarga javob beruvchi yuqori malakali, raqobatbardosh kadrlarni tarbiyalash va voyaga etkazish tizimini ishlab chiqish, milliy istiqlol g’oyasi asosida ta’lim va tarbiya nazariyasini ijodiy rivojlantirish vazifasini hal etadi. Mazkur jarayonda quyidagi vazifalarni bajarishga e’tibor qaratiladi:
-Ma’naviy va axloqiy talabalarga javob beruvchi yuqori malakali kadrni tarbiyalashga yo’naltirilgan pedagogik jarayonning mohiyatini o’rganish.
-tarbiya, ta’lim, o’qitish sohasidagi qonuniyatlarni aniqlash, ta’lim va tarbiya tizimlarini boshqarish;
-ilg’or pedagogik faoliyat tajribasi hamda amaliy faoliyat natijalarini o’rganish, umumlashtirish;
-pedagogik jarayon va uning tuzilishidagi ijobiy hamda salbiy holatlarni tahlil qilish;
-zamonaviy pedagogik hamda axborot texnologiyalarini amaliyotga keng joriy etish;
-ta’lim-tarbiya, o’qitish tuzilmalarini boshqarish tizimi uchun yangi metod, shakl va vositalarni ishlab chiqish;
-pedagogik nazariya va amaliyot rivojlanishini bashorat qilish;
-pedagogik tadqiqot natijalarini amaliyotga joriy qilish.
Shuningdek, elektron darsliklar va kutubxonalar, ta’lim saytlarini yaratish, davlat ta’lim standartlari, ma’lum sharoitda rioya qilinishi lozim bo’lgan umumiy qoidalar, talabalarni ishlab chiqish, avtomatlashgan o’qitish tizimlari va dasturlarini joriy qilish kabi vazifalar ham pedagogikaning rivojlanishi uchun xizmat qiladi.
|
| |
Bolalar ijodini o`rganish metodi - O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi

|
O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi
|
bet | 7/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mBolalar ijodini o`rganish metodi
Pedagogik tadqiqot metodlari ichida bolalar ijodini tabiiy holatda o`rganish va ilmiy xulosalar chiqarish metodi mavjud. Bunda maktab o`quvchilarning o`ziga xos individual tartibdagi faoliyatlariga doir ma`lumotlar tahlil qilinadi, xulosalar chiqariladi. Maqsad O`zbekiston yoshlarining tipik obrazlari va ularda ijobiy xislatlarni shakllantirishdir. Shu sababli yoshlarning turli yozma daftarlari, tutgan kundaliklari, yozgan xatlari, she`r va hikoyalari, hayotiy rejalari, insholari, turli yozma hisobotlari bolalar ijodini o`rganish uchun manba bo`lib xizmat qiladi.
Oqibatda, maktab o`quvchilari orasidan etishib chiqayotgan qobiliyatli, iste`dodli yoshlarni ertaroq aniqlash, ularning iste`dodlarining namoyon bo`lishi uchun reja va sharoitlar yaratish imkoni yaratiladi. Odatda, bolalar ijodini o`rganish manbai ko`p bo`lib, ular: fan olimpiadalari, mavzular bo`yicha konkurslar, maktablar bo`yicha ko`rgazmalar, musobaqalar, ekskursiyalar va sayllar va hokazo.
Test, so`rovnomalar metodi
Pedagogik ilmiy-tadqiqot metodlari ichida yetakchi metod so`rovnoma va test savollardan foydalanishdir. So`rovnoma-anketa (fransuzcha "tekshirish" ma`nosini bildiradi) metodi qo`llanilganda yaratilgan ilmiy farazning yangiligini bilish, aniqlash, o`quvchilarning yakka yoki guruhli fikrlarini, qarashlarini, qanday kasblarga qiziqishlarini, kelajak orzu-istaklarini bilish va tegishli xulosalar chiqarish, tavsiyalar berish maqsadida o`tkaziladi.
O`zbekiston, ta`bir joiz bo`lsa Markaziy Osiyoda birinchi bo`lib test metodini maktab, oliy va o`rta maxsus ta`lim tizimiga tadbiq etdi. Test sinovlaridan ko`zlangan maqsad oz vaqt ichida o`quvchilarning bilimlarini yoppasiga aniqlash, baholashdir.
Bunda test savollarini qanchalik aniqlik va aql bilan, fikrlash jarayoniga zarar teg’laydigan qilib tuzish ahamiyatli ekanligini nazarda tutish lozim. Test savollarining o`rni va ularni mazmunan rang-barang qilib tuzilishi, o`quvchilarning mustaqil fikrlarini o`stiradi, kelajakni real baholash imkonini beradi.
|
| |
Maktab hujjatlarini tahlil qilish metodi

|
Maktab hujjatlarini tahlil qilish metodi
|
bet | 8/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mMaktab hujjatlarini tahlil qilish metodi
Respublikamiz rahbariyatining xalq ta`limi yuzasidan qabul qilingan qaror va yo`l-yo`riqlari asosida maktabda bajarilgan va bajarilayotgan ta`lim-tarbiya ishlarini yuritilgan hujjatlar orqali aniqlash metodi ham mavjuddir.
Maktab hujjatlarini tekshirish orqali o`qituvchilar va o`quvchilar jamoasi, ularning pedagogik faoliyati haqida aniq ma`lumotlar olinadi.
Umuman, maktab hujjatlari deyilganda; o`qituvchi va o`quvchilarning soni va sifati; o`quvchilarning shaxsiy hujjatlari, sinf jurnallari, kundalik daftarlari, buyruq daftarlari, pedagoglar kengashining qarorlari daftari, maktabning rejadagi pul hisobi va uning sarflanishiga doir hujjatlar, turli inventarlar daftari va boshqalar tushuniladi.
Maktab hujjatlarini tahlil qilishda o`quvchilarning umumiy miqdori, uning o`sishi yoki kamayish sabablari tavsifi, o`quvchilarning fanlar bo`yicha o`zlashtirish darajasiga, sinfda qolishning oldini olish, rag’batlantirish va jazolash choralari, turlariga, maktabning moddiy bazasiga e`tibor beriladi.
Ularni tahlil qilish, hisobotlarni ko`zdan kechirish, to`g’ri yoki noto`g’riligini aniqlash, o`quvchilar faolliklarining o`sishi bilan taqqoslash,ilg’or pedagogik tajribalarning umumlashtirilishi va joriy etilishi va nihoyat, o`qituvchi-tarbiyachilarning ilmiy-pedagogik faoliyatlarini tekshirish, tegishli chora, tadbirlar belgilash maqsadida o`tkaziladi.
Eksperiment-tajriba sinov metodi
"Eksperiment" so`zi lotincha "sinab ko`rish", "tajriba qilib ko`rish" ma`nosini anglatadi.
Odatda eksperimental-tajriba ishlari ta`lim-tarbiya jarayoniga aloqador ilmiy faraz yoki amaliy ishlarning tadbiqi jarayonlarini tekshirish, aniqlash maqsadida o`tkaziladi. Bunda ham ilmiy farazlarning didaktik yoki amaliy ahamiyatiga e`tibor beriladi.
O`tkaziladigan tajriba ishlari ta`lim va tarbiya o`rtasidagi qonuniy aloqalarni aniqlash, natijalarni hisobga olish asosida yangi metodlarni tadbiq etishga, ta`lim-tarbiya samaraligini oshirishga qaratiladi. Shuningdek, ta`lim-tarbiya jarayonining borishini, tuzilishi va natijalarini oldindan ko`ra bilish imkoniyatini beradi.
Eksperiment metodi sharoitga qarab 3 xilda o`tkaziladi:
tabiiy eksperiment;
laboratoriya eksperimenti;
amaliy tajriba.
Pedagogik eksperiment o`z mazmuniga ko`ra didaktik, tarbiyaviy, maktabshunoslik muammolari yuzasidan o`tkaziladi.
Pedagogik eksperiment tajriba ishlarini o`tkazishda quyidagi talablar mavjud:
1) ishning aniq, ilmiy jihatdan asoslangan farazini aniqlash va kutilishi lozim bo`lgan natija uchun reja belgilash lozim.
2) ilmiy ish yoki pedagogik faoliyat uchun aniq ob`ekt belgilash, amalga oshirish borasida qo`shimcha metodlarni aniqlash.
3) tajriba ishi o`tkazish vaqtini va muddatini belgilash.
4) tajriba uchun lozim bo`lgan asbob-uskuna va boshqa hokazolarning tayyor turishi;
eksperiment natijalarini zudlik bilan tahlil qilish va tegishli xulosa chiqarish va tavsiyalar berish kerak.
|
| |
Statistika ma`lumotlarini tahlil qilish metodi

|
Statistika ma`lumotlarini tahlil qilish metodi
|
bet | 9/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mStatistika ma`lumotlarini tahlil qilish metodi
Pedagogik tadqiqot statistika ma`lumotlarisiz, ularning tahlilisiz o`zligini namoyon eta olmaydi. Chunki nafaqat ilmiy izlanishlar borasidagi, balki xalq ta`limi sohasidagi, jumladan, ajratilgan mablag’larning oshirilishi, xalq ta`limi muassasalarinng doimo o`sib borishi, darslik va o`quv qo`llanmalari, xo`jalik shartnomalari va ulardan tushayotgan mablag’larni statistika metodi orqali aniqlanadi.
Respublikamizning deyarli barcha ta`lim-tarbiya muassasalari statistika ma`lumotlari bilan qurollangan, kelajak rivojlanish rejalariga ega.
Respublikamizning mustaqil bo`lguniga qadar statistika sohasidagi chalkashliklar, atayin ortirib, qo`shib yozishlar xalq ta`limi tizimida ham mavjud edi. Ularning nazorati bo`shligi va ob`ektiv emasligi xalq ta`limi sohasidagi chuqur islohot o`tkazilishiga olib keldi. Demak, statistik ma`lumot aniq, hayotiy bo`lsa bajarilayotgan ta`lim-tarbiya yoki ilmiy tadqiqotning qimmati yuqori bo`ladi.
2-3-MAVZU: PEDAGOGIK TA’LIMOTLAR TARIXI
1. Eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlar taraqqiyoti.
2. VII ASRDAN XIV ASRNING BIRINCHI YARMIGACHA O’RTA OSIYODA TARBIYA, MAKTAB VA PEDAGOGIK FIKRLAR
3. SHARQ UYG’ONISH DAVRIDA PEDAGOGIK FIKRLARNING RIVOJLANISHI
4. XIV ASRNING IKKINCHI YARMI VA XVI ASRDA MOVARAUNNAHRDA TARBIYA VA MAKTAB
5. XVII ASRDAN XIX ASRNING YARMIGACHA TARBIYA, MAKTAB VA PEDAGOGIK FIKRLAR RIVOJI
6. 1917-1991 YILLARDA O’ZBEKISTONDA TA’LIM TIZIMI VA PEDAGOGIK FIKRLAR RIVOJI
“Pedagogika tarixi” faning maqsadi – eng qadimgi zamonlardan to hozirgi kungacha turli tarixiy davrlarda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar taraqqiyotini tizimli yondashuv asosida o’rganishdan iborat.
Maktab va pedagogika ko’p asrlik tarixiy yo’lni bosib o’tgan. Mazkur davrda pedagogika fani ko’plab g’oyalar va kontseptsiyalar bilan boyib bordi. “Pedagogika tarixi” faning predmeti - eng qadimgi zamonlardan to hozirgi kungacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlarning rivojlanish jarayoni.
“Pedagogika tarixi” fanining vazifalari:
milliy o’z-o’zini anglash, kasbiy rivojlanish bilan bog’liqlikda umumiy va pedagogik madaniyatni shakllantirish;
pedagogik fikrlar rivojini tahlil etish va tizimlashtirish;
pedagogik g’oyalarni tahlil etish asosida ularni o’quv-tarbiya jarayoniga tatbiq etish.
|
| |
Yechish - Matematik statistika elemenlari. Emperik taqsimot funksiyasi va uning xossalari. Tanlanma xarakteristikalari...

|
Matematik statistika elemenlari. Emperik taqsimot funksiyasi va uning xossalari. Tanlanma xarakteristikalari va ularning taqsimot qonunlari. Tanlanma taqsimotlari parametrlarining nuqtaviy va intervallik baholari
|
bet | 3/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 100,7 Kb. | | #229973 |
Bog'liq Matematik statistika elemenlari. Emperik taqsimot funksiyasi va Yechish: Tanlanma hajmini topamiz: 12+18+30=60.
Eng kichik varianta 2 ga teng, demak: x X 2 da F*(x)=0
X<6 qiymat, xususan, x1=2 qiymat 12 marta kuzatilgan, demak: 2<X 6 da F*(X)=12/60=0,2.
X<10 qiymatlar, jumladan X1=2 va X2=6 qiymatlar 12+18=30 marta kuzatilgan, demak:
6<X 10 da F*(X)=30/60=0,5.
X=10 eng katta varianta bo’lgani uchun X>10 da F*(X)=1.
Bu funksiyaning grafigi quyidagicha:
Taqsimot parametrlarining statistik baholari
Aytaylik, bosh to’plamning son belgisini o’rganish talab qilinayotgan bo’lsin. Faraz qilaylik, shu belgi qaysi taqsimotga ega ekanligi nazariy mulohazalardan aniqlangan bo’lsin. Bu taqsimotni aniqlaydigan parametrlarni baholash masalasi yuzaga kelishi tabiiydir.
Odatda tadqiqotchi ixtiyorida tanlanmadagi ma’lumotlargina, masalan, son belgining n ta kuzatish natijasida olingan x1, x2, x3, …, xn qiymatlari bo’ladi. Baholanayotgan belgi xuddi shu ma’lumotlar orqali ifodalanadi.
x1, x2, x3, …, xn ni erkli X1, X2, X3, …, Xn deb qarab, nazariy taqsimot ma’lum parametrining statistik bahosini topish, bu demak, kuzatilayotgan tasodifiy miqdorlar orqali shunday funksiyani topishdirki, u baholanayotgan parametrning taqribiy qiymatini beradi.
Shunday qilib, nazariy taqsimot noma’lum parametrning statistik bahosi deb, kuzatilgan tasodifiy miqdorlardan tuzilgan funksiyaga aytiladi.
Nuqtaviy baho deb, bitta son bilan aniqlanadigan statistik bahoga aytiladi.
Aytaylik, * nazariy taqsimot noma’lum parametrlarning statistik bahosi bo’lsin.
Siljimagan baho deb, tanlanmaning hajmi istalgancha bo’lganda ham matematik kutilish baholanayotgan parametrga teng, ya’ni
M( *)=
bo’lgan * nuqtaviy bahoga aytiladi.
Siljigan baho deb, matematik kutilishi baholanayotgan parametrga teng bo’lmagan nuqtaviy bahoga aytiladi.
Ammo siljimagan baho har doim ham baholanayotgan parametrning yaxshi yaqinlashishini beradi deb hisoblash xato. * ning mumkin bo’lgan qiymatlari uning o’rtacha qiymati atrofida ancha tarqoq, ya’ni D( *) dispersiya anchagina katta bo’lishi mumkin. Agar * ning dispersiyasi kichik bo’lishini talab qiladigan bo’lsak, u holda katta xatoga yo’l qo’yishning oldini olgan bo’lamiz. Shu sababli statistik bahoga effektivlik talabi qo’yiladi.
Effektiv baho deb mumkin bo’lgan eng kichik dispersiyaga ega bo’lgan statistik bahoga aytiladi.
10>6>
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Matematik statistika elemenlari. Emperik taqsimot funksiyasi va uning xossalari. Tanlanma xarakteristikalari va ularning taqsimot qonunlari. Tanlanma taqsimotlari parametrlarining nuqtaviy va intervallik baholari
|
Iroda haqida tushuncha - O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov

yuzaga kelishiga ko‘ra ixtiyorsiz va ixtiyoriy turkumlarga ajratiladi.
Odatda psixologiyada ixtiyorsiz harakatlar anglanilgan yoki yetarli
darajada anglanmagan istak, xohish, tilak, mayl, ustanovka va shu
kabilarning ichki turtki ta’sirida paydo bo‘lishi natijasida ro‘yobga
chiqadi. Mazkur istak va uning boshqa shakllari impulsiv (lotincha
impulsus – ixtiyorsiz qo‘zg‘alish ma’nosini anglatadi) xususiyatga ega
bo‘lib, inson anglamaganligi uchun ma’lum obyektga qaratish yuzasi-
dan rejalashtirilmagan, hatto ko‘zda tutilmagan bo‘ladi.
Insonning favquloddagi vaziyatda yuzaga keladigan sarosimalik
affekti, dahshat, hayajonlanish, ajablanish, shubhalanish va shunga
o‘xshash boshqa mohiyatli, har xil shakldagi xatti-harakatlari ixtiyor-
siz turkumdagilarga yorqin misoldir. Undagi atamalar ma’nosi, aks
etish imkoniyati bundan oldingi hissiyot to‘g‘risidagi ma’lumotlarda
keng ko‘lamda bayon qilingan.
Boshqa kategoriyaga taalluqli harakatlar ixtiyoriy harakatlar deb
nomlanib, ular maqsad ko‘zlash, maqsadni anglashni va uni amalga
oshirishni ta’minlovchi operatsiyalar, usullar va vositalarni shaxs o‘z
miyasida tasavvur qilishni, samaradorligini taxminan baholashni
taqozo etadi. O‘zining mohiyati bilan tafovutlanib turuvchi ixtiyoriy
harakatlarning alohida guruhini irodaviy harakatlar deb ataluvchi
turkum tashkil qiladi.
Psixologik ma’lumotlarga asoslangan holda, ularga quyidagicha
ta’rif berish mumkin: maqsadga erishish yo‘lida uchraydigan qarama-
qarshiliklarni bartaraf qilish jarayonida zo‘r berish bilan uyg‘unlash-
gan, muayyan maqsadga yo‘naltirilgan ongli harakatlar
O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov - bet 35

Biroq shaxs yo‘nalishida ko‘plab umumiylik bo‘lgan
va maq-
sadlari bir-biriga to‘g‘ri keladigan ikki kishida ana shu maqsadlarga
erishish uchun ular foydalanayotgan usullarda jiddiy farqlar bo‘lishi
mumkin. Ana shu farqlar ortida shaxs xarakterining xususiyatlari
turadi. Kishining xarakteridagi tipik holatlarda go‘yo
uning xulq-
atvori uchun tipik dasturning poydevori qo‘yilgan bo‘ladi.
Shunday qilib, xarakterning xususiyatlari muayyan undovchi, vaj-
sabab bildiruvchi kuchga ega bo‘ladi, bu kuch ko‘pincha xatti-harakat
usulini tanlash, muayyan qiyinchiliklarni yengish zarur bo‘lgan
vaqtlarda, stress holatlarida eng ko‘p darajada namoyon bo‘ladi.