nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Fanidan tayyorlagan mustaqil ishi

|
Fanidan tayyorlagan mustaqil ishi
|
bet | 1/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #240920 |
Bog'liq DasturlashBu sahifa navigatsiya:
- REJA
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
KASB TA’LIM FAKULTETI 620-23 - GURUH TALABASINING
“ DASTURLASH 2”
FANIDAN TAYYORLAGAN
MUSTAQIL ISHI
Mavzu: Visual C++ muhitida dasturlash. Komponenta tushunchasi va xususiyatlari. Standart, Additional, System komponentalari. Visual C++ muhitida muloqot oynalari va ularni sozlash, boshqarish elementlari. Visual C++ ning grafik imkoniyatlari (grafik holat,tasvirlarni va funksiya grafiklarini qurish). Chart komponentalari
Bajardi: BOLTAYEVA SAFARGUL
Qabul qildi: MIRZAYEVA GULMIRA
REJA: 1.Visual C++ muhitida dasturlash. 2. MessageBox funksiyasi 3.MessageBox funksiyasi argumentlari
1. Visual C++ muhiti va unda dasturlash.
Hozirda ko‘plab dasturlash tillari mavjud bo‘lib, ular qo‘llanilish sohasiga qarab turlicha bo‘ladi, ya'ni har bir soha uchun mo‘ljallangan dasturlash tillari mavjud. Ularning bir nechtasini sanab o‘tish mumkin. Masalan, C#, C++, Visual Basic, JavaScript, Delphi va boshqalar.
Quyida ushbu dasturlash tillari bilan tanishib chiqamiz:
Visual Basic .NET - Microsoft Visual Studio 2016 tarkibidagi samaradorligi katta dasturlash tillardan biri bo‘lib, bu dasturlash tilini to‘liq obyektga yo‘naltirilgan dasturlash tili deb aytishimiz mumkin. Visual Basic .NET dasturlash tili ordamida Windows ilovalarini va Web ilovalarni yaratish mumkin.
Visual C# .NET - Microsoft korporasiyasi tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, bu dasturlash tili aynan .NET platformasi uchun ishlab chiqilgan. Visual C# .NET dasturlash tili imkoniyatlari boshqa obyektga yo‘naltirilgan dasturlash tillari (C, C++, Java va Delphi)dan ancha keng bo‘lib, bu dasturlash tilida Visual Basic NET kabi Windows ilovalarini va Web ilovalarni yaratish mumkin.
|
| |
MessageBox funksiyasi - Fanidan tayyorlagan mustaqil ishi

|
Fanidan tayyorlagan mustaqil ishi
|
bet | 4/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #240920 |
Bog'liq Dasturlash2.MessageBox funksiyasi. MessageBox funksiyasi Visual Studio’da foydalanuvchiga xabarlar oynasini ko‘rsatish imkonini beruvchi xususiyatdir. Ushbu xabarlar oynasi matn, tugmalar va belgilarni o'z ichiga olishi mumkin va odatda ma'lumotni ko'rsatish yoki foydalanuvchini kiritishni so'rash uchun ishlatiladi.
Visual Studio'da MessageBox funktsiyasi haqida bir nechta asosiy fikrlar:
MessageBox funksiyasi Visual Studio'da System.Windows.Forms nomlar maydonining bir qismidir.
U Show, ToString va Equals kabi turli usullarni taqdim etadi, lekin eng keng tarqalgan usul Show usulidir.
Ko'rsatish usuli ko'rsatilgan matn, sarlavha, tugmalar va piktogrammalarga ega xabarlar oynasini ko'rsatish uchun ishlatiladi.
MessageBoxButtons ro'yxati xabarlar oynasida ko'rsatiladigan tugmalarni belgilash uchun ishlatiladi, masalan, OK, OKCancel, YesNo va YesNoCancel.
MessageBoxIcon ro'yxati xabarlar oynasida ko'rsatiladigan piktogrammalarni belgilash uchun ishlatiladi, masalan, Ma'lumot, Xato va Undov.
Visual Studio'da MessageBox funksiyasidan qanday foydalanishga misol:
MessageBox.Show("Hello, World!", "Message", MessageBoxButtons.OK, MessageBoxIcon.Information);
Ushbu kodda “Salom, dunyo!” matni, “Xabar” sarlavhasi, “OK” tugmasi va maʼlumot belgisi boʻlgan xabarlar oynasi koʻrsatiladi
3.MessageBox funksiyasi argumentlari. 1. text (matn): Ko'rsatilgan matn, ekrandagi oynada chiqadi. 2. caption (sarlavha): MessageBox oynasining sarlavhasi. 3. icon (belgi): Xabar oynasida chiqadigan belgi turi (masalan, xatolik, ogohlantirish, va hokazo). 4. buttons (tugmalar): Foydalanuvchiga tanlash imkoniyatini beruvchi tugmalar. 5. defaultButton (sukunat tugmasi): Ustun tanlangan tugmani belirleydi, masalan, agar foydalanuvchi "Enter" tugmasini bosasa, nima ishlayotgan bo'lishi.
2-topshiriq: Kastyum va shim class larini yarating va ularni
bog’lovchi funksiyalar yarating
|
| |
Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar

|
Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar
|
bet | 1/79 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #142832 |
Bog'liq Инвестиция фанидан якуний назорат ишининг ҷавоблари.
“Investitsiya” fanidan yakuniy nazorat savollar
Investitsiyalarning iqtisodiy mazmun-mohiyatini yoritib bering
O’zbekiston davlat mustaqilliga erishgan dastlabki yillardan boshlab milliy iqtisodiyotni rivojlantirishning o’ziga xos yo’nalishini belgilab oldi. Iqtisodiyotni rivojlantirishda esa investitsiyalarning o’rni beqiyosdir.
Investitsiyalarning iqtisodiy mazmun - mohiyati to’g’risida iqtisodchi olimlar o’rtasida xilma – xil fikrlar mavjud.
O’zbekiston Respublikasining 2014 yil 9 dekabrdagi “Investitsiya faoliyati to’g’risida”gi qayta tahrirdagi qonunida investitsiyaga quyidagicha ta’rif berilgan: “investitsiyalar — qonun hujjatlarida ta’qiqlanmagan tadbirkorlik faoliyati va boshqa turdagi faoliyat ob’ektlariga kiritiladigan moddiy va nomoddiy ne’matlar hamda ularga bo’lgan huquqlar, shu jumladan intellektual mulkka bo’lgan huquqlar, shuningdek reinvestitsiyalar”1 sifatida ta’riflanadi. Shunday qilib, “investitsiya” deganda kelgusida daromad (foyda) olish yoki ijtimoiy samaraga erishish maqsadida qonun doirasida iqtisodiyotning turli tarmog’lari va boshqa sohalariga investorlar tomonidan quyiladagan barcha turdagi mulkiy, moliyaviy va intekllektual boyliklar tushuniladi.
Boshqacha aytganda, investitsiyalar – mulkchilikning har xil ko’rinishlaridagi moddiy, moliyaviy va nomoddiy boyliklarni iqtisodiy – ijtimoiy daromad olish maqsadida muomalaga kiritishdir.
Investitsiyalarga aniq bir ta’rif berilmagan. Jumladan, prof. D. G’. G’ozibekov investitsiyalarning iqtisodiy mazmun – mohiyatini moliyaviy kategoriya sifatida talqin etib, quyidagicha ta’rif berib o’tgan: “Investitsiyalarning mazmuni aniq va ishonchli manbalardan mablag’lar olish, ularni asosli holda safarbar etish, rikslar darajasini hisobga olgan holda kapital qiymatini saqlash va ko’zlangan samarani olishdan iborat bo’ladi”.
Investitsiya tushunchasi yagona va to’liq belgi berishlik uchun anchagina keng tushuncha bo’lib hisoblanadi. Iqtisodiy fanning turli qismlarida va amaliy faoliyatning turli sohalarida investitsiya mazmuni o’zining xususiyatlariga ega.
Investitsiyalashning maqsadlari nimadan iborat
Инвестициялаш мақсадларини 4 та гуруҳга аҷратиш мумкин:
Ишлаб чиқариш ёки хизмат кӯрсатишни ташкил этиш.
Ишлаб чиқариш ёки хизмат кӯрсатишни кенгайтириш.
Ишлаб чиқариш самарадорлигини ошириш.
Давлат ташкилотлари талабини қондириш учун маҳсулот ва хизматлар билан таъминлаш.
Investitsiyalarning diversifikatsiyalanishi
|
| |
Visual C++ .NET - Fanidan tayyorlagan mustaqil ishi

|
Fanidan tayyorlagan mustaqil ishi
|
bet | 2/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #240920 |
Bog'liq DasturlashVisual C++ .NET dasturlash tili past sathdagi dasturchi uchun ilovalarni boshqarishda talab qilinadi. .NET platformasining Visual C++ dasturini boshqa dasturlardan shu bilan farq qiladiki, bu dasturlash tili .NET platformasining kodli modeli (managed code model) va Windows (unmanaged native code model) kodli modelini qo‘llab quvvatlaydi.
Visual J# .NET - Microsoft .NET platformasi uchun Web-servis va ilovalar yaratuvchi Java dasturchilari ishlatishi mumkin.
Visual C#.NET dasturlash tili. Zamonaviy dasturlash tillari orasida Visual C#.NET mukammal dasturlash tillaridan biri hisoblanadi. Ushbu dasturlash tili C++ asosida kelib chiqqan bo‘lib, u .NET Microsoft platformasi uchun yaratilgan va obyektga yo‘naltirilgan dasturlashga mo‘ljallangan. Uning yordamida intemetda juda ommabop sahifalar, saytlar yaratsa bo‘ladi va yaratilmoqda. Visual C#.NET dasturlash tilining afzalligi bu boshqa dasturlash tillarida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklardan xoliligidir.
C++ tili C tilining rivojlangan holatidir. Shuning uchun C tilining barcha konstruksiyalari C++ dasturlash tilida o‘z ifodasini topadi. Biroq C++ tilida C tiliga qaraganda juda ko‘p sintaktik imkoniyatlar paydo bo‘ldi (biz buni material bilan tanishish jarayonida ko‘rib chiqamiz). Ushbu tilda dasturlash uchun biz Visual Studio 2016 (ingliz tilidagi abriviaturasi - IDE: Integrated Development Environment) dasturi bilan yaqindan tanishishimiz zarur bo‘ladi. Shu sababli dastur muhitining strukturasi va undagi interfeys bilan yaqindan tanishamiz. Interfeys – bu shunday qurilmaki, bunda foydalanuvchi muhit bilan muloqot jarayoni osonlashadi.
Visual Studio 2016 dasturini yuklab olib, uni o‘rnatganingizdan so‘ng -> Пуск | Программы paneliga kirib, uning .exe faylini topishingiz mumkin.
1- rasm. Visual Studio 2012 IDE oynasini ko‘rinishi
Yuqori qismda File, Edit tugmalari joylashgan bo‘lib - bu gorizontal menyu hisoblanadi. Ushbu buyruqlarni chaqirish imkoniyatlari juda keng bo‘lib, “tushib qoluvchi” oynalar - vertikal menyu hisoblanadi hamda oynaning chap yuqori qismidan boshlab joylashadi va o‘zida turli xil buyruqlar majmuasini saqlaydi.
2- rasm. Hosil qilinayotgan ilova menyusi
3- rasm. Tezkor tugmalar majmuasi
Pastki satrlarda asosiy menyuda tezkor murojaatlar oynasi joylashgandir. Bu tugmachalar suzib chiquvchi oynalarni hosil qiladi. Uning yonida kerakli qo‘shimcha tugmachalar ham joylashgandir. Asosiy oyna ko‘rinishi ilova turiga qarab o‘z holatini o‘zgartiradi. Ishchi oyna oynalar majmuasidan iboratdir. Har bir oyna - bu odatda windows - oyna bo‘lib, u standart sarlavha qatoriga egadir.
4- rasm. Oynalar majmuasi tarkibi
Bazi bir tarkibiy tuzilmalarni ko‘rib chiqamiz:
|
| |
MATLAB va boshqa tillar - Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar

|
Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar
|
bet | 6/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 303,03 Kb. | | #257636 |
Bog'liq Asadbek BMIMATLAB va boshqa tillar
MATLAB C yoki Fortran dasturlash tillarida yozilgan funksiyalar va pastki dasturlarni chaqirishi mumkin[31].MATLAB maʼlumotlar turlarini uzatish va qaytarish imkonini beruvchi oʻrash funksiyasi yaratiladi. MEX fayllari (MATLAB bajariladigan fayllar) bu kabi funksiyalarni kompilyatsiya qilish orqali yaratilgan dinamik yuklanadigan obyekt fayllari[32][33]. 2014-yildan boshlab Python bilan ikki tomonlama interfeys qoʻshildi[34][35].
Perl, Java, ActiveX va . NET kutubxonalarida yoziladi va toʻgʻridan-toʻgʻri MATLAB dan chaqirilishi mumkin[36][37].MATLAB kutubxonalari (masalan, XML yoki SQL- ni qoʻllab-quvvatlash) Java yoki ActiveX kutubxonalari atrofida oʻralgan holda amalga oshiriladi. Java-dan MATLAB-ga qoʻngʻiroq qilish ancha murakkab, lekin MathWorks tomonidan alohida sotiladigan MATLAB asboblar toʻplami[38] yoki JMI (Java-to-MATLAB Interface) deb nomlangan hujjatsiz mexanizm[39][40] (u) yordamida amalga oshirilishi mumkin. JMI deb ham ataladigan bogʻliq boʻlmagan Java metadata interfeysi bilan adashtirmaslik kerak). Java uchun rasmiy MATLAB API 2016-yilda qoʻshilgan[41].
MathWorks-da mavjud boʻlgan MuPAD- ga asoslangan SMT (Symbolic Math Toolbox)-ga alternativa sifatida MATLAB Maple yoki Mathematica -ga ulanishi mumkin.
MathML ni import va eksport qilish uchun kutubxonalar ham mavjud[44].
AQSh sanksiyalariga munosabat
2020-yilda MATLAB AQSh sanktsiyalari natijasida Xitoyning ikkita universiteti xizmatlaridan voz kechdi. Universitetlar bunga ochiq manbali muqobillardan koʻproq foydalanish va mahalliy alternativalarni ishlab chiqish orqali javob berishini aytishdi
MATLAB yiliga ikki marta yangilanadi.Yangi xususiyatlar va boshqa yaxshilanishlarga qoʻshimcha ravishda, har bir versiyada yangi xatolar tuzatilgan va kichikroq oʻzgarishlar mavjud.
|
| |
Buyruqlar oynasi - Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar

|
Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar
|
bet | 9/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 303,03 Kb. | | #257636 |
Bog'liq Asadbek BMIBuyruqlar oynasi - buyruqlar satridan tashkil topgan. Har bir buyruq satri >> belgisi (bu belgi avtomatik tarzda buyruqlar satrining boshida bo‘ladi va uni yozish shart emas) bilan boshlanadi;
Natijani chiqarish maydoni - kiritilgan buyruqlarni qayta ishlangandan so‘ng hosil bo‘lgan ma’lumotlar (analitik ifodalar, natijalar va xabarlar) ni o‘z ichiga oladi;
Matnli izohlar maydoni - ro‘y bergan xatoliklar yoki bajarilgan buyruqlarga izohlar, turli xarakterdagi xabarlar.
MATLAB dasturining buyruqlar satrida buyruqlar Enter tugmasini bosish (bir marta) orqali amalga oshiriladi.
Toolboxlar muayyan sohaning masalalarini yechishga mo‘ljallangan tizim qismi bo‘lib, dastur versiyasiga qarab to‘ldirilib borilgan.
Foydalanuvchi tomonidan MATLAB dasturini besh qismga ajratgan holda o‘rganilishi mumkin:
MATLAB dasturlash tili;
MATLAB muhiti;
boshqariluvchi grafika;
matematik funksiyalar kutubxonasi;
dasturiy interfeys;
MATLAB dasturlash tili. MATLAB dasturlash tilida boshqa turdagi dasturlash tillari kabi lotin alifbosining barcha katta va kichik harflari, 0 dan 9 gacha arab raqamlaridan foydalaniladi. Katta va kichik harflar, xuddi C++ dasturlash tilidagidek, ham o‘zgaruvchi sifatida, ham o‘zgarmas sifatida bir-biridan farq qiladi. Lotin alifbosi harflaridan tashqari, klaviaturadagi barcha maxsus belgilardan foydalaniladi.
O‘zgaruvchi nomi nechta va qaysi turdagi belgi yoki belgilardan iborat bo‘lishidan qat'iy nazar, lotin harflaridan boshlanib, 63 ta belgidan oshmasligi shart. Katta va kichik harflar bir-biridan farq qiladi. Agar buyruqlar satrida o‘zgaruvchi nomi yozilmay bajarilsa, buyruq natijasi maxsus ans (inglizcha answer-javob) o‘zgaruvchisi orqali beriladi. Ishchi oynadagi o‘zgaruvchilar haqidagi ma’lumotlarni who yoki whos buyruqlari orqali ko‘rish mumkin.
MATLAB da barcha ma’lumotlar matritsa yoki massiv ko‘rinishida (“MATLAB” so‘zi inglizcha “Matrix Laboratory”, ya’ni “Matritsali Laboratoriya” so‘zlarining qisqartirilgan ifodasidir) tasvirlanadi. Hattoki, skalyar o‘zgaruvchilarni umumiy holda 1x1 o‘lchovli massiv(matritsa) deb qarash qabul qilingan. Shuning uchun ham massiv va matritsalar ustida ishlash, MATLAB da samarali ishlashda muhim ahamiyatga ega.
Massiv – bir turdagi ma’lumotlarning raqamlangan va tartiblangan to‘plamidir. O‘zgaruvchilar to‘plangan massivning nomi bo‘lishi shart. Massivlar o‘lchovi yoki o‘lchami bilan (bir o‘lchovli, ikki o‘lchovli, ko‘p o‘lchovli) bir-biridan farq qiladi. Massiv elementlariga murojaat qilish indekslar orqali amalga oshriladi. MATLAB da massiv elementlarini raqamlash birdan (1) boshlangani uchun indekslari birga teng yoki katta bo‘ladi.
|
| |
#include - Fanidan tayyorlagan mustaqil ishi

|
Fanidan tayyorlagan mustaqil ishi
|
bet | 5/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #240920 |
Bog'liq Dasturlash#include
#include
#include
struct Player {
std::string name;
int score;
};
class Game {
private:
std::map playerScores;
public:
void addPlayer(const Player& player) {
playerScores[player.name] = player.score;
}
void showPlayers() {
std::cout << "O'yinchilar:\n";
for (const auto& pair : playerScores) {
std::cout << pair.first << ": " << pair.second << std::endl;
}
}
};
int main() {
Player player1 = {"Ali", 100};
Player player2 = {"Vali", 80};
Game game;
game.addPlayer(player1);
game.addPlayer(player2);
game.showPlayers();
return 0;
}
|
| |
MATLAB dasturining asosiy xususiyatlari

|
MATLAB dasturining asosiy xususiyatlari
|
bet | 8/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 303,03 Kb. | | #257636 |
Bog'liq Asadbek BMIMATLAB dasturining asosiy xususiyatlari
MATLAB tizimi bilan keng tarqalgan matematik tizimlar (Mathcad, Maple va Mathematica) bilan integrallashuvi mumkin. Matematik hisoblash tizimlarni zamonaviy matnli protsessorlar bilan birlashtirishga intilish ham mavjud. Masalan, MATLAB yangi versiyalarining vositasi —matn protsessorlarida tayyorlanayotgan hujjatning kerakli joylariga MATLAB hujjatlari va sonli, jadval yoki grafik ko‘rinishdagi hisoblash natijalarini qo‘yish imkoniyatini beradi. Natijada "jonli" elektron kitoblarni tayyorlash mumkin. Ularda namoyish qilinayotgan misollarni operativ tarzda o‘zgartirish imkoniyati mavjud. Masalan, boshlang‘ich shartlarni o‘zgartirib, masalani yechish natijalarining o‘zgarishini kuzatish mumkin. MATLAB da grafiklarni Microsoft PowerPoint-slaydlariga eksport qilishning takomillashgan vositalari ham ko‘zda tutilgan.
MATLAB da tizimni kengaytirish masalalari maxsus kengaytirish paketlari - Toolbox asboblar to‘plami yordamida hal qilinadi. Ularning ko‘plari boshqa dasturlar bilan integratsiyalashuv uchun maxsus vositalarga ega. MATLAB tizimi bloklar ko‘rinishida berilgan, dinamik tizim va qurilmalarni modellash uchun yaratilgan Simulink dasturiy tizimi bilan ham integratsiyalashgan. Vizual-yo‘naltirilgan dasturlash prinsiplariga asoslangan Simulink murakkab tizimlarni yuqori aniqlikda modellash imkoniyatini beradi.
6.1-rasm. Matlab dasturi asosiy oynasi
MATLABni ishga tushirish. MATLAB dasturi o‘rnatilgandan so‘ng, kompyuter ishchi stoli oynasidan MATLAB belgisi ustiga ikki marta bosiladi. MATLABni ishga tushirganda, yangi oyna ochiladi. Kompyuter ish stoli oynasida boshqa dasturlarning oynalari joylashadi. Dastur ish stolining asosiy ish qurollari quyidagilar:
Command Window (buyruq oynasi);
Command History (buyruqlar tarixi);
Workspace (ishchi oyna);
Current Directory (joriy papka joylashuvi);
Help Browser (yordam brauzeri);
Start button (start tugmasi);
Dastlabki holatda, MATLAB ishga tushirilganda, muloqot oynasi 6.1-rasmdagi kabi bo‘ladi. MATLAB ish oynasining boshqa ko‘rinishlari ham mavjud. Oynalar joylashishi va o‘lchamini ixtiyoriy ravishda o‘zgartirish imkoniyati mavjud.
MATLAB tizimining asosiy oynasi quyidagicha ko‘rinishda bo‘lib, quyidagi bo‘limlardan iborat:
Sarlavha satri;
Asosiy menyular satri;
Uskunalar paneli;
Ishchi oyna;
Buyruqlar oynasi;
Buyruqlar tarixi oynasi;
Dasturning asosiy menyular satri quyidagi menyulardan iborat:
File (Fayl)
Edit (Tahrirlash)
Debug
Parallel
Desktop
Window
Help
MATLAB ning asosiy ishchi varog‘i asosan uch qismga bo‘linadi:
|
| |
Tijorat rivojlanishi - Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar

|
Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar
|
bet | 2/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 303,03 Kb. | | #257636 |
Bog'liq Asadbek BMITijorat rivojlanishi
MATLAB birinchi marta 1984-yilda Las-Vegasda boʻlib oʻtgan Avtomatik boshqaruv konferensiyasida tijorat mahsuloti sifatida chiqarildi. ￼￼MathWorks￼￼, Inc. dasturiy taʼminotni ishlab chiqish uchun tashkil etilgan va MATLAB dasturlash tili chiqarildi.[7] Birinchi MATLAB sotuvi keyingi yili Massachusets texnologiya institutidan Nik Trefeten oʻn nusxasini sotib olganida boʻldi[5][12].
1980-yillarning oxiriga kelib, MATLABning bir necha yuz nusxalari talabalar foydalanishi uchun universitetlarga sotildi.[5].
Dasturiy taʼminot asosan turli sohalardagi mutaxassislar tomonidan maxsus matematik vazifalarni bajarish uchun yaratilgan asboblar qutilari tufayli ommalashgan.[8] Koʻpgina asboblar qutilari Stenford talabalari tomonidan MATLAB dan akademik miqyosda foydalangan, keyin esa dasturiy taʼminotni xususiy sektorga olib kelganligi natijasida ishlab chiqian..[5]
Vaqt oʻtishi bilan MATLAB Digital Equipment Corporation, VAX, Sun Microsystems va Unix shaxsiy kompyuterlari tomonidan yaratilgan dastlabki operatsion tizimlar uchun qayta yozildi.[5][7] 3-versiya 1987-yilda chiqarilgan[13] Birinchi MATLAB kompilyatori 1990-yillarda Stiven S. Jonson tomonidan ishlab chiqilgan.
2000-yilda MathWorks MATLAB 6 da chiziqli algebra uchun Fortranga asoslangan kutubxonani qoʻshib, dasturiy[7] C tilidagi LINPACK va EISPACK pastki dasturlarini almashtirdi. (GPU) 2010-yilda unga qoʻshilgan[7].
Yaqin tarix
2012-yilda 8-versiyada dasturiy taʼminotga katta oʻzgarishlar kiritildi[14] Foydalanuvchi interfeysi qayta ishlandi va Simulink funksiyasi kengaytirildi.[15] 2016-yilga kelib MATLAB bir qancha texnik va foydalanuvchi interfeysi yaxshilanishlarini, jumladan MATLAB Live Editor notebookini va boshqa funksiyalarni taqdim etdi[7].
Sintaksis
MATLAB ilovasi MATLAB dasturlash tili atrofida qurilgan. MATLAB ilovasidan keng tarqalgan foydalanish „Buyruqlar oynasi“ dan interaktiv matematik qobiq sifatida foydalanish yoki MATLAB kodini oʻz ichiga olgan matnli fayllarni bajarishni oʻz ichiga oladi[16].
Oʻzgaruvchilar
Oʻzgaruvchilar tayinlash operatori, = yordamida aniqlanadi. MATLAB zaif tiplangan dasturlash tilidir, chunki turlar bilvosita aylantiriladi[17].Bu taxmin qilingan tiplashtirilgan tildir, chunki oʻzgaruvchilar ularning turini eʼlon qilmasdan tayinlanishi mumkin, agar ular ramziy ob’ektlar sifatida koʻrib chiqilishi kerak boʻlsa[18] va ularning turi oʻzgarishi mumkin. Qiymatlar konstantalardan, boshqa oʻzgaruvchilar qiymatlarini oʻz ichiga olgan hisoblashdan yoki funksiyaning chiqishidan kelib chiqishi mumkin. Masalan:
|
| |
Tuzilmalar - Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar

|
Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar
|
bet | 4/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 303,03 Kb. | | #257636 |
Bog'liq Asadbek BMITuzilmalar
MATLAB strukturaviy maʼlumotlar turlarini qoʻllab-quvvatlaydi.[20] MATLAB-dagi barcha oʻzgaruvchilar massiv boʻlganligi sababli, massivning har bir elementi bir xil maydon nomlariga ega boʻlgan „struktura massivi“ yanada mosroq nomdir. Bundan tashqari, MATLAB dinamik maydon nomlarini qoʻllab-quvvatlaydi[21] (nom boʻyicha maydonlarni qidirish, maydonni manipulyatsiya qilish va h.k.).).
Funksiyalar
MATLAB funksiyasini yaratishda fayl nomi fayldagi birinchi funksiya nomiga mos kelishi kerak. Yaroqli funksiya nomlari alifbo belgisi bilan boshlanadi va harflar, raqamlar yoki pastki chiziqdan iborat boʻlishi mumkin. Oʻzgaruvchilar va funksiyalar katta-kichik harflarga sezgir.
Funksiya tutqichlari
MATLAB lambda hisobining elementlarini funksiya tutqichlari,[23] yoki funksiya havolalarini kiritish orqali qoʻllab-quvvatlaydi, ular.m fayllarda yoki anonim[24] /ichiga qoʻyilgan funksiyalarda amalga oshiriladi.
Sinflar va ob’ektga yoʻnaltirilgan dasturlash
MATLAB ob’ektga yoʻnaltirilgan dasturlashni qoʻllab-quvvatlaydi, jumladan sinflar, meros, virtual joʻnatish, paketlar, oʻtish-qiymat semantikasi va oʻtish-yoʻnaltiruvchi semantika.[26] Biroq, sintaksis va chaqiruv qoidalari boshqa tillardan sezilarli darajada farq qiladi. MATLABda qiymat sinflari va mos yozuvlar sinflari mavjud boʻlib, ular sinfning super-sinf (mos yozuvlar sinflari uchun) yoki yoʻqligiga (qiymat sinflari uchun) qarab[27].
Metodni chaqirish harakati qiymat va mos yozuvlar sinflari oʻrtasida farq qiladi. Masalan, usulga qoʻngʻiroq qilish:
object.method();
Ob’ektning har qanday aʼzosini faqat ob’ektga mos yozuvlar sinfining namunasi boʻlsa, oʻzgartirishi mumkin, aks holda qiymat klassi usullari ob’ektni oʻzgartirishi kerak boʻlsa, yangi namunani qaytarishi kerak. Oddiy sinfga misol quyida keltirilgan:
classdef Hello
|
| |
-teorema - Amaliy matematika va informatika

5-teorema. Faraz qilaylik, funksiya va dastlabki yaqinlashish quyidagi shartlarni qanoatlantirsin:
1) funksiya
oraliqda aiqlangan bo’lib, bu oraliqdan olingan ixtiyoriy ikkita va nuqtalar uchun Lipshis shartini qanoatlatirsin:
2) quyidagi tengsizliklar bajarilsin:
,
U holda tenglama oraliqda yagona ildizga ega bo’lib, ketma-ketlik bu yechimga intiladi va intilish tezligi
tengsizlik bilan aniqlanadi.
2.4-chizma
Isbot. Avval induksiya metodini qo’llab, ixtiyoriy uchun ni ko’rish mumkinligini, ning oraliqda yotishligi va
tengsizlikning bajarilishini ko’rsatamiz. Agar bo’lsa, bo’lgani uchun tengsizlik dan kelib chiqadi. Bundan tashqari, bo’lgani uchun tengsizlik bajarilib, oraliqda yotadi. Endi faraz qilaylik, lar qurilgan bo’lib, ular oraliqda yotsish va tengsizliklar bajarilsin. Induksiya shartiga ko’ra da yotadi, da aniqlangan, shuning uchun ham ni ko’rish mumkin. Teoremaning 1-shartidan kelib chiqadi. Lekin va uchun induksiya shartiga ko’ra o’rinli, demak . Bu esa va uchun tengsizlikning bajarilshini ko’rsatadi. Nihoyat,
munosabatlar ning oraliqda yotishini ko’rsatadi. Shu bilan isbot qilinishi talab etilgan mulohaza tasdiqlanadi.
Endi ning fundamental ketma-ketlik tashkil etishini ko’rsatamiz. tengsizlikka ko’ra ixtiyriy natural son uchun
yoki
Bu tengsizlikning o’ng tomoni ga bog’liq bo’lmaganligi va bo’lganidan ketma-ketlikning fundamentalligi va uning limiti mavjudligi kelib chiqadi. ketma-ketlik oraliqda yotgani uchun ham shu oraliqda yotadi. shartdan ning uzluksizligi kelib chiqadi, shuning uchun ham tenglikda limitga o’tib, tenglamaning ildizi ekanligini isbot qilamiz.
Endi ildizning oraliqda yagonaligini isbotlaymiz. Faraz qilaylik, tenglamaning oraliqdagi boshqa biror ildizi bo’lsin, ekanini ko’rsatamiz. Haqiqatan ham, ga ko’ra , bo’lgani uchun bu munosabat faqat bo’lgandagina bajariladi. Yaqinlashish tezligini ko’rsatuvchi tengsizlikni keltirib chiqarish uchun tengsizlikda limitga o’tish kifoyadir. Teorema isbot bo’ldi.
Eslatma. Faraz qilaylik, tenglamaning ildizi yotgan qandaydir oraliqda ishora saqlasa va shart o’rinli bo’lsa, u holda agar musbat bo’lsa
,
ketma-ketlik ga monoton yaqinlashadi, bordiyu manfiy bo’lsa, ketma-ketlik ildiz atrofida tebranib unga yaqinlashadi. Haqiqatan ham bo’lib, bo’lsin. U holda
Bu yerda , bundan .Demak, matematik induksiyaga asosan ga ega bo’lamiz. Shunga o’xshash natija , bo’lganda ham kelib chiqadi. Endi holni ko’rib chiqamiz.
Faraz qilaylik, bo’lib, bo’lsin, u holda
bo’ladi, bundan va ligi kelib chiqadi. Shu mulohazalarni yaqinlashishlar uchun qaytarsak, hosil bo’ladi, ya’ni ketma-ket yaqinlashishlar atrofida tebranib, unga yaqinashadi.
|
-teorema - Amaliy matematika va informatika

2-teorema. (Lagranj teoremasi). Agar tenglamaning manfiy koeffisentlaridan eng birinchisi (chapdan o’ng tomon hisoblaganda) bo’lib, manfiy koeffitsentlarning absolyut qiymatlari bo’yicha eng kattasi bo’lsa, u holda musbat ildizlarning yuqori chegarasi
son bilan ifodalanadi.
Isbot. Bu yerda ham deb olamiz. Agar ko’phadda manfiy bo’lmagan barcha , , koefisentlarini esa - manfiy son bilan almashtirsak, ko’phadning qiymati faqat kamayishi mumkin, shuning uchun ham tengsizlika ega bo’lamiz. Bundan esa bo’lganda
kelib chiqadi. Demak, bo’lganda ga ega bo’lamiz, ya’ni tenglamaning barcha musbat ildizlari tengsizlikni qanoatlantirar ekan.
3-teorema. (Nyuton teoremasi). Agar uchun ko’phad va uning barcha , , ..., xosilalari nomanfiy bo’lsa: , u holda ni tenglamaning musbat ildizlari uchun yuqori chegara deb hisoblash mumkin.
Isbot. Teylor formulasiga ko’ra teorema shartiga ko’ra bo’lganda bu tenglikning o’ng tomoni musbatdir. Demak, tenglamalarning barcha musbat ildizlari tengsizlikni qanoatlantiradi. Bu teoremalar faqat musbat ildizlarning yuqori chegarasini aniqlaydi. Quyidagi:
,
,
ko’phadlarga yuqoridagi teoremalarni qo’llab, , , , musbat ildizlarning yuqori chegaralari , , va larni mos ravishda topgan bo’lsak, u vaqtda tenglamaning hamma musbat ildizlari va xamma manfiy ildizlari esa tengsizliklarni qanoatlantirar ekan.
Quyidagi misolda biz yuqorida keltirilgan metodlarni qo’llab ularning natijalarini solishtiramiz.
Misol. Quyidagi tenglama haqiqiy ildizlarning chegarasi topilsin:
2-teoremani qo’llaymiz: bu yerda , . Demak, , ya’ni tenglamaning ildizlari oraliqda yotar ekan.
Endi Lagranj teoremasini qo’llaymiz: , , . Bu qiymatlarni formulaga qo’yib, musbat ildizlarning yuqori chegarasi uchun ni hosil qilamiz. Keyin tenglamada ni ga almashtirsak,
tenglama kelib chiqadi. Bu tenglama musbat ildizlarning yuqori chegarasi uchun ham tengsizlik kelib chiqadi. Ya’ni Lagranj teoremasiga ko’ra tenglamaning ildizlari oraliqda joylashgan ekan.
Nyuton metodini qo’llaylik, bu yerda: , , , , ko’rinib turibdiki uchun , , va . Osongina payqash mumkinki bo’lsa ham faqat musbat qiymat qabul qiladi, ya’ni musbat ildizlarining yuqori chegarasi ekan. Xuddi shuningdek, tenglama musbat ildizlarning yuqori chegarasi ekanligiga ishonch hosil qilamiz. Demak, tenglamaning ildizlari oraliqda yotar ekan.
Har uchala metod natijalarini solishtirsak, Nyuton metodi garchi ko’proq mehnat talab qilsada, ildizlar chegaralari uchun yaxshiroq natija berishi ko’rinadi.
Endi oliy algebradan ma’lum bo’lgan ikkita teoremani isbotsiz keltiramiz.
|
Vatarlar (proporsional bo’laklar) usulining qisqacha mazmuni

2.3 Vatarlar (proporsional bo’laklar) usulining qisqacha mazmuni
Algebraik va transsendent tenglamalarni yechishda vatarlar usuli keng qo’llaniladigan usullardan biridir. Bu usulni ikki xil holatda ko’rib chiqamiz:
1-holat: Faraz qilaylik, tenglamaning ildizi kesmada ajratilgan va kesmaning chekka nuqtalarida bo’lsin. Bundan tashqari birinchi va ikkinchi hosilalari bir xil ishorali qiymatlarga ega bo’lsin, ya’ni yoki .Vatarlar usuli kesmaga to’g’ri keluvchi egri chiziq yoyini tutashtiruvchi vatar o’qini shu kesma ichida kesib o’tishiga asoslangan.
Agar ildiz yotgan kesma sifatida yoki olinsa, avvalgi kesmaga nisbatan kichikroq kesma hosil bo’ladi. Yangi kesmada mos f(x) yoyiga yana vatar o’tkazib, ilgarigidan ko’ra torroq oraliqni aniqlash mumkin va hokazo. Bu jarayonni davom ettirib, ildiz yotgan oraliqni istalgancha kichraytirish mumkin bo’ladi.
T englamaning ajratilgan ildizini aniqlikda hisoblash uchun boshlang’ich yaqinlashish tanlab olinadi. Bu 2.1-rasmda ko’rsatilgandek funksiyaning birinchi va ikkinchi tartibli hosilalarning ishoralariga bog’liq. Agar va (2.1-a rasm) yoki va (2.1-d rasm) bo’lsa , qolgan hollarda qilib olish kerak (1-b va 1-c rasmlar).
b)
a)
b)
a) b)
a) d)
Birinchi bo’lgan holda qo’zg’almas nuqta bo’ladi va ildizga keying yaqinlashishlar formula bilan hisoblanadi. Bu yerda yaqinlashish tartibi, - -tartibli yaqinlashish
Ikkinchi, bo’lgan holda qo’zg’almas nuqta bo’ladi. Keyingi yaqinlashishlar
formula bilan hisoblanadi.
Yaqinlashish jarayoni shart bajarilguncha davom etadi.
XULOSA
Algebraik va transsendent tenglamalarning haqiqiy ildizlarini topish ancha murakkab va bu masala hisoblash matematikasining mukammal yechilmagan muammosidir. Algebraik va transsendent tenglamalarning haqiqiy ildizlarini topish boshlang’ich muammosi – bu algebraik va transsendent tenglamalarning haqiqiy ildizlarini topish yechimlarining mavjudligi, soni va ular yotgan oraliqni topish muammolari o’rganilgan, bular aniq misollarni yechish orqali izohlanadi.
Algebraik va transsendent tenglamalar yechimlarining tadbiqlari, masalan, fizik-mexanik jarayonlar masalalarida qo’llanilishi ko’rsatilgan. Nochiziqli tenglamalar sistemasidan iborat bo’lgan bir qator amaliy masalalarni sonli yechish masalasi qaraladi. Nochiziqli tenglamalar sistemasini yechishning bir qator taqribiy hisoblash usullar (Nyuton usuli, vatarlar usuli, iteratsiyalar usuli va boshqa usullar)dan iborat. Men ushbu kurs ishimda bu usullardan foydalanib bir qator aniq amaliy masalalar yechimlarini hisobladim.
Ushbu kurs ishida algebraik va transsendent tenglamalarning haqiqiy ildizlarini topish va taqribiy hisoblash tadbiqlarining, masalan, fizik-mexanik jarayonlar masalalarida qo’llanilishi ko’rsatilgan. Algebraik va transsendent tenglamalarning haqiqiy ildizlarini topish va taqribiy hisoblashdan iborat bo’lgan bir qator amaliy masalalarni sonli yechish masalasi qaraladi. Algebraik tenglamalar sistemasini yechishning bir qator taqribiy hisoblash usullaridan iborat. Olingan natijalarni analitik yechimlar bilan taqqosladim, natijalarni grafiklardan foydalanib tegishli xulosalar chiqardim.
|
Algebraik va transsendent tenglama ildizlarini ajratish

1.1 Algebraik va transsendent tenglama ildizlarini ajratish
Faraz qilaylik,
tenglamani yechish talab qilingan bo’lsin, bu yerda - algebraik yoki transsendent funksiya bo’lishi mumkin. Tenglamalarni taqribiy yechish uchun qo’llanadigan ko’p metodlarda uning ildizlari ajratilgan, ya’ni unday yetarli kichik atrofchalar topilganki, bu atrofchalarda tenglamaning bittagina ildizi joylashadi deb faraz qilinadi. Bu atrofning biror nuqtasini dastlabki yaqinlashish sifatida qabul qilib, mazkur metodlar yordamida izlanayotgan yechimni berilgan aniqlik bilan hisoblash mumkin. Demak, (1.1) tenglamaning ildizlarini taqribiy hisoblash ikki qismdan iborat:
1) ildizlarni ajratish, ya’ni shunday oraliqchalarni ko’rsatish kerakki, unda tenglamaning bitta va faqat bitta ildizi bo’lsin;
2) dastlabki yaqinlashish ma’lum bo’lsa, ildizlarni berilgan aniqlik bilan hisoblash.
Masalaning birinchi qismi ikkinchisiga nisbatan ancha murakkabdir. Chunki, umumiy holda ildizlarni ajratish uchun effektiv metodlar mavjud emas. Xususan, bir necha noma’lumli
tenglamalar sistemasi uchun ildizlarni ajratish masalasi katta qiyinchiliklar bilan bog’likdir.
Matematik analizdan ma’lum bo’lgan quyidagi teoremalar tenglamaning ildizlari yotgan oraliqlarni ajratishga yordam beradi.
1-teorema. Agar uzluksiz funksiya biror oraliqning chetki nuqtalarida har xil ishorali qiymatlarni qabul qilsa, u vaqtda bu oraliqda tenglamaning hech bo’lmaganda bitta ildizi mavjuddir. Agar, shu bilan birga birinchi tartibli hosila mavjud bo’lib, u o’z ishorasini shu oraliqda saqlasa, u vaqtda bu oraliqda ildiz yagonadir.
1.1-chizma
2-teorema. funksiya oraliqda analitik funksiya bo’lsin. Agar oraliqning chetki nuqtalarida har xil ishorali qiymatlarini qabul qilsa, u vaqtda tenglamaning va nuqtalar orasida yotadigan ildizlarning soni toqdir.
Agar funksiya oraliqning chetki nuqtalarida bir xil ishorali qiymatlarni qabul qilsa, u vaqtda tenglamalarning ildizlari yo oraliqda yotmaydi yoki ularning soni juftdir (karraligini hisobga olgan holda).
Ko’pincha tenglamaning haqiqiy ildizlarini ajratishga grafik usuli katta yordam beradi. Buning uchun funksiyaning grafigini taqribiy ravishda chizib, bu grafikning o’qi bilan kesishgan nuqtalarining absissalari ildizning taqribiy qiymatlari deb olinadi (1.1-chizma). Agar tenglamaning ildizlari bir-biriga yaqin joylashgan bo’lmasa, u vaqtda bu usul bilan uning ildizlari osongina ajratiladi. Agar ning ko’rinishi murakkab bo’lib, uning grafigini chizish qiyin bo’lsa, u vaqtda grafik usulini boshqacha tarzda qo’llash kerak, ya’ni tenglama unga teng kuchli bo’lgan tenglama
ko’rinishda yozib olinadi. Endi va funksiyalarning grafiklarini chizsak, bu grafiklarning kesishish nuqtalarining absissalari taqribiy ildizlardan iborat bo’ladi.
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

Sh. Mirziyoyev. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent "O’zbekiston” 2017.
Абдухамидов А.У., Худойназаров С. Ҳисоблаш усулларидан амалиёт ва лаборатория машғулотлари. – Тошкент: Ўқитувчи, 1995.
Исроилов М.И. Ҳисоблаш методлари. Тошкент: Ўқитувчи, 2000.
Крылов В.И., Бобков В.В., Монастырний П.И. Вычислительные методы высшей математики. 1,2-том. Минск, Выща школа. 1972.
Бахвалов Н. С., Жидков Н. П., Кобелков Г. М. Численные методы. – М.: Лаборатория базовых знаний, 2002. – 600 с.
Воробьева Г.К., Данилова А.Н. Практикум по вычислительной математике. – М: Высшая школа, 1990.
Говорухин В.Н., Цибулин В.Г. Введение в Maple V. Математический пакет для всех. - М.: Мир, 1997.
Демидович Б.П., Марон И.А. Основы вычислительной математики. М.: Наука, 1966.
Дьяконов В.П. Maple 6: учебный курс. - СПб.: Питер, 2001.
Исраилов М.И. Ҳисоблаш усуллари. 1-қисм. – Тошкент: Ўқитувчи, 2003.
Исраилов М.И. Ҳисоблаш усуллари. 2-қисм. – Тошкент: Ўқитувчи, 2004.
Копченова Н.В., Марон И. А. Вычислителная математика в примерах и задачах. – М.: Наука, 2008. – 368 с.
Misol. Grafik usuli bilan tenglamaning ildizi taqribiy topilsin. 
Yechish

Misol. Grafik usuli bilan tenglamaning ildizi taqribiy topilsin.
Yechish. Bu tenglamani ko’rinishda yozib olamiz. egri chiziqning va to’g’ri chiziqning grafiklarini chizib 1.2-chizmadan ko’ramizki, ularning kesishish nuqtasining abssissasi ekan.
1.2-chizma
Agar yoki chiziqli funksiya, masalan bo’lsa, u vaqtda tenglamachining ildizlarini ajratish soddalashadi. Faqat va koeffisentlari bilan farq qiladigan bir xil tipdagi bir nechta tenglamalarning ildizlarini ajratish uchun grafik usuli qulaydir. Chunki bu yerda ildizlarni ajratish (ildizlarni taqribiy topish) bitta tayin funksiya grafigi bilan har xil to’g’ri chiziqlar kesishish nuqtalarining abssissalarini topishdan iboratdir. Bu tipga ko’rinishdagi tenglamalar misol bo’la oladi.
Masalan, va tenglamalar ildizlarining taqribiy qiymatlari topilsin. Buni yechish uchun kubik parabolani chizamiz. So’ngra va to’g’ri chiziqlarning parabola bilan kesishish nuqtalarining abssissalarini topamiz. 1.3-chizmada ko’rinib turibdiki, birinchi tenglama fakat bitta haqiqiy ildizga ega bo’lib, ikkinchi tenglama esa uchta ; ; haqiqiy ildizlarga egadir. Agar tenglamaning kompleks ildizlarini topish kerak bo’lsa, deb olib, bu tenglamani ko’rinishda yozib olamiz, bu yerda va haqiqiy va o’zgaruvchilarning haqiqiy funksiyalari. Bu tenglama esa quyidagi ikkita tenglamalar , sistemasiga teng kuchlidir. Endi , egri chiziqlarni chizib, ularning kesishgan nuqtalarini topamiz. Kesishish nuqtalarining absissasi va ordinatalari tenglama yechimlarining mos ravishda haqiqiy va mavhum qismlarini beradi.
1.3-chizma
1.2 Algebraik tenglamalarning haqiqiy ildizlari mavjudlik shartlari
Abgebraik
tenglamaning ildizlarini ajratish masalasi yaxshi o’rganilgan va ancha osondir. Quyidagi teoremalarning birinchisi boshqalariga nisbatan umumiyroqdir, chunki u kompleks ildizlarining ham chegaralarini beradi. Biz har doim tenglamada koeffitsentlar haqiqiy va , deb olamiz.
1-teorema. Agar , bo’lsa, u holda tenglamaning barcha ildizlari halqa ichida yotadi. (1.4- chizma)
Isbot. Faraz qilaylik, bo’lsin. Modulning xossalariga ko’ra
Agar biz bu yerda deb olsak, u holda tengsizlik kelib chiqadi. Boshqacha qilib aytganda, ning bu qiymatlarida ko’phad nolga aylanmaydi, ya’ni tenglama ildizga ega bo’lmaydi. Shu bilan teoremaning yarmi isbot bo’ldi.
1.4-chizma
Teoremaning ikkinchi yarmini isbotlash uchun deb olib, ga ega bo’lamiz, bu yerda .Teoremaning isbot qilingan qismiga ko’ra ko’phadning ildizlari (nollari). Tengsizlikni qanoatlantiradi, bundan esa kelib chiqadi.
E s l a t m a: Bu teoremadagi va sonlar tenglama musbat ildizlarning quyi va yuqori chegaralari bo’ladi. Shunga o’xshash - va - sonlar manfiy ildizlarning mos ravishda quyi va yuqori chegarasi bo’ladi. Ildizlarning chegaralari uchun bu teoremadagi baho ancha qo’poldir. Quyidagi teoremalar bunga nisbattan ancha yaxshiroq baholarni beradi.
|
Kurs ishining dolzarbligi

|
Kurs ishining dolzarbligi
|
bet | 2/10 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 25,67 Kb. | | #120484 |
Bog'liq Amaliy matematika va informatika” kafedrasi “Hisoblash usullari” (2)Kurs ishining dolzarbligi. Kompyuterning qo’llanilish sohalaridan biri matematik, mexanik va fizik jarayonlarni va obyektlarning matematik modellarini hisoblash usullari va kompyuterlarning dasturiy vositalari yordamida tadqiq etish bo’lib qolmoqda. Hisoblash usullari va kompyuterlarning zamonaviy imkoniyatlari birgalikda bunday jarayonlar va obyektlarning shu paytgacha noma’lum xususiyatlarini ochishga va shu asnoda, texnologik jarayonlarni takomillashtirishga xizmat qilmoqda. Ushbu kurs ishining mavzusi ham hisoblash usullari va kompyuterning ilmiy tadqiqot ishlarida qo’llanilishiga bog’liq bo’lib, ilmiy va amaliy jihatdan dolzarbdir.
Kurs ishining maqsadi. Ushbu kurs ishini yozishda algebraik va transsendent tenglamalar, ularning haqiqiy ildizlarining mavjudligi va yagonaligi shartlarini tekshirish ko’zda tutilgan.
Kurs ishining vazifalari. Algebraik va transsendent tenglamalar, ularning haqiqiy ildizlarining mavjudligi va yagonaligi shartlarini hamda sistemasini taqribiy yechish usullari o’rganiladi
Kurs ishining obyekti va predmeti. Algebraik va transsendent tenglamalar kurs ishining tadqiqot obyektidir. Ushbu ishda algebraik va transsendent tenglamalar ildizlarining mavjudligi va yagonaligi masalasi qaraladi
I BOB. ALGEBRAIK VA TRANSSENDENT TENGLAMALAR
Agar algebraik yoki transsendent tenglamaning ko’rinishi yetarlicha murakkab bo’lsa, uning ildizlarini aniq topishning har doim ham iloji bo’lavermaydi. Bundan tashqari, uning ba’zi koeffitsiyentlarining taqribiyligi ma’lum bo’lsa, ildizlarini aniq topish masalasi o’z ma’nosini yo’qotadi. Shuning uchun ildizlarni taqribiy topish metodlari va ularning aniqlik darajasini baholash muhim ahamiyatga ega.
Tenglamalaning ildizlarini taqribiy topish uchun qo’llaniladigan usullarda uning ildizlari ajratilgan, ya’ni shunday yetarli kichik oraliqlar topilganki, bu oraliqda tenglamaning bittagina ildizi joylashgan, deb faraz qilinadi. Bu oraliqning biror nuqtasini boshlang’ich yaqinlashish deb, tanlangan metod bilan berilgan aniqlikda topish mumkin.
|
| |
methods
function - Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar

|
Mundarija kirish I. Bob. Mathlab dasturi va uning imkoniyatlarining nazariy asoslar
|
bet | 5/9 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 303,03 Kb. | | #257636 |
Bog'liq Asadbek BMImethods
function greet(obj)
disp('Hello!')
end
end
end
Salom.m nomli faylga qoʻyilganda, buni quyidagi buyruqlar bilan bajarish mumkin: Yaʼni:
>> x = Hello();
>> x.greet();
Hello!
Grafik va grafik foydalanuvchi interfeysi dasturlash[tahrir | manbasini tahrirlash]
MATLAB (Matritsa Labararatoriyasi) qattiq integratsiyalangan grafik chizish xususiyatlariga ega. Masalan, funksiya grafigi ikkita vektor x va y dan grafik hosil qilish uchun ishlatilishi mumkin. Kod:
Masalan:￼
x = 0:pi/100:3*pi;
y = sin(x);
plot(x)
sinus funksiyasining quyidagi koʻrsatkichini hosil qiladi:
MATLAB uch oʻlchovli grafiklarni ham qoʻllab-quvvatlaydi:
[X,Y] = meshgrid(-10:0.2500:10,-10:0.2500:10);
f = sinc(sqrt((X/pi).²+(Y/pi).²));
mesh(X,Y,f);
axis([-10 10 −10 10 −0.3 1])
xlabel('{\bfx}')
ylabel('{\bfy}')
zlabel('{\bfsinc} ({\bfR})')
hidden off
|
|
[X,Y] = meshgrid(-10:0.25:10,-10:0.25:10);
f = sinc(sqrt((X/pi).²+(Y/pi).²));
surf(X,Y,f);
axis([-10 10 −10 10 −0.3 1])
xlabel('{\bfx}')
ylabel('{\bfy}')
zlabel('{\bfsinc} ({\bfR})')
|
Ushbu kod ikki oʻlchovli normallashtirilmagan sinc funksiyasining simli 3D syujetini ishlab chiqaradi:
|
|
Ushbu kod ikki oʻlchovli normallashtirilmagan sinc funksiyasining sirt 3D chizmasini hosil qiladi:
|
|
|
|
MATLAB grafik foydalanuvchi interfeysi (GUI) ilovalarini ishlab chiqishni qoʻllab-quvvatlaydi[28].UI dasturlari yoki GUIDE va App Designer kabi vizual dizayn muhitlari yordamida yaratilishi mumkin[29][30].
|
| |
Oddiy iteratsiya metodi - Amaliy matematika va informatika

Berilgan tenglamaning ildizlari ajratilgan bo’lsin. Iteratsiya metodini qo’llash uchun tenglama unga teng kuchli bo’lgan quyidagi
kanonik shaklga keltirilgan va ildizlari ajratilgan bo’lishi kerak. tenglamaning ildizi yotgan atrofning biror nuqtasini izlanayotgan ildizning nolinchi yaqinlashishi deb olamiz. Navbatdagi yaqinlashishini topish uchun ning o’ng tomoniga ni qo’yamiz va hosil bo’lgan qiymatini bilan belgilaymiz, ya’ni
Topilgan sonni ning o’ng tomoniga qo’yib, yangi son ni hosil qilamiz. Bu jarayonni davom ettirib, - yaqinlashish ni - yaqinlashish yordamida topamiz:
Bu formula yordamida topilgan sonlar ketma-ketgilining limiti ya’ni
mavjud va funksiya uzluksiz bo’lsa, tenglikning ikkala tomonida limitga o’tib, , ya’ni ga ega bo’lamiz. Bu tenglikdan ko’rinadiki, berilgan tenglamaning ildizi ekan. Demak, bu ildizni formula yordamida istalgan aniqlik bilan hisoblash mumkin, limit mavjud bo’lgan holda iteratsiya jarayoni yaqinlashuvchi deyiladi. Lekin, mavjud bo’lmasligi ham mumkin, bunday holda oddiy iteratsiya usuli maqsadga muvofiq bo’lmaydi.
Iteratsiya metodi sodda geometrik ma’noga ega. Buni tushunish uchu va funksiyalarning grafiklarini chizamiz. Bu grafiklarning kesishgan nuqtasining absissasi tenglamaning ildizidir.
2.1-chizma
Faraz qilaylik, nolinchi yaqinlishish bo’lsin, u vaqtda nuqta egri chiziqda yotadi. Bu nuqtadan gorizontal ( o’qiga parallel) chiziq o’tkazamiz. Bu chiziq bissektrisani nuqtada kesadi. ni bilan belgilab olsak, nuqtaning koordinatalari ko’rinishga ega bo’ladi. nuqta orqali o’qqa parallel to’g’ri chiziq o’tkazsak, u egri chiziqni nuqtada kesadi. Bu jarayonni davom ettirib, bissektrisada yotgan (bu yerda ) so’ng egri chiziq ustida nuqtaga ega bo’lamiz va h.k.
2.2-chizma
Agar iteratsiya jarayoni yaqinlashsa, u vaqtda nuqtalar izlanayotgan nuqtaga yaqinlashadi. nuqtalarning absissalari ga, ya’ni tenglamaning ildiziga yaqinlashadi.
Shunday qilib, iteratsiya metodining geometrik ma’nosi quyidagidan iborat: egri chiziq bilan koordinatalar burchagi bissektrisaning kesishish nuqtasiga siniq chiziq bo’ylab harakat qilamiz, siniq chiziqning uchlari navbat bilan egri chiziq va bissektrisa ustida yotadi, tomonlari esa navbat bilan gorizontal va vertikal yo’nalgan bo’ladi. Agar egri chiziq va bissektrisa 2.1-chizmadagidek joylashgan bo’lsa, u vaqtda siniq chiziq zinapoyani eslatadi. Agar egri chiziq va bissektrisa 2.2- chizmadagidek bo’lsa, unda siniq chiziq spiralni eslatadi.
2.3-chizma
Iteratsion jarayon uzoqlashishi ham mumkin. Buning geometrik ma’nosi shundan iboratki, zinapoyaning pog’onalari (yoki spiralning bo’g’inlari) borgan sari kattalashadi, shuning uchun ham, nuqtalar ga yaqinlashmaydi, balki uzoqlashadi (2.3-2.4-chizmalar).
Modomiki, iteratsiya jarayoni har doim yaqinlashavermas ekan, demak bu jarayon yaqinlashishi uchun qanday shartlar bajarilishi kerakligini aniqlash katta ahamiyatga ega. Bu shartlar ushbu teoremada ko’rsatiladi.
|
Lesson1 Java haqida umumiy ma`lumot - bet 3

|
Lesson1 Java haqida umumiy ma`lumot
|
bet | 3/3 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 278,18 Kb. | | #262751 |
Bog'liq java1Tarix: Java tarixi juda qiziq. Bu 1991-yilda yaratilgan dasturlash tilidir. Jeyms Gosling, Mayk Sheridan va Patrik Naughton, Yashil jamoa nomi bilan tanilgan Sun muhandislari jamoasi 1991 yilda Java tilini yaratgan. Sun Microsystems 1996-yilda Java 1.0 sifatida birinchi ommaviy amaliyotini chiqargan. U mashhur platformalarda hech qanday to'lovsiz ishlash vaqtini ta'minlaydi. Java1.0 kompilyatori Artur Van Xoff tomonidan uning spetsifikatsiyalariga qat'iy rioya qilish uchun Java tilida qayta yozilgan. Java 2 ning kelishi bilan yangi versiyalar turli xil platformalar uchun yaratilgan bir nechta konfiguratsiyalarga ega edi. 1997 yilda Sun Microsystems ISO standartlari organiga murojaat qildi va keyinchalik Java-ni rasmiylashtirdi, biroq u tez orada jarayondan voz kechdi. Bir vaqtlar Sun o'zining xususiy dasturiy ta'minot maqomidan qat'i nazar, ko'pgina Java dasturlarini bepul taqdim etgan. Sun Java Enterprise System kabi ixtisoslashgan mahsulotlar uchun litsenziyalarni sotish orqali Java'dan daromad keltirdi. 2006 yil 13 noyabrda Sun o'zining Java virtual mashinasining katta qismini bepul, ochiq kodli dasturiy ta'minot sifatida chiqardi. 2007 yil 8 mayda Sun jarayonni yakunladi va JVM ning barcha asosiy kodlarini ochiq manbali tarqatish shartlari ostida foydalanishga imkon berdi. 2006 yil 13 noyabrda Sun o'zining Java virtual mashinasining katta qismini bepul, ochiq kodli dasturiy ta'minot sifatida chiqardi. 2007 yil 8 mayda Sun jarayonni yakunladi va JVM ning barcha asosiy kodlarini ochiq manbali tarqatish shartlari ostida foydalanishga imkon berdi. Java yaratish tamoyillari oddiy, mustahkam, himoyalangan, yuqori unumdor, portativ, ko'p tarmoqli, izohlangan, dinamik va boshqalar edi. 1995 yilda Java Java tilining otasi sifatida tanilgan Jeyms Gosling tomonidan ishlab chiqilgan. Hozirgi vaqtda Java mobil qurilmalarda, internet dasturlashda, o'yinlarda, elektron biznesda va hokazolarda qo'llaniladi. Java dastur dasturini amalga oshirish quyidagi bosqichni o'z ichiga oladi. Ularga quyidagilar kiradi: 1. Dasturni yaratish 2. Dasturni kompilyatsiya qilish 3. Dasturni ishga tushirish * Java kompilatorni o`rnatish * Java kompilatorni o`rnatish Java dasturlarini qurish uchun bizga JetBrains kompaniyasining IntelliIj IDEA dasturi kerak https://www.jetbrains.com/idea/download/?section=windows Havolasiga kirib download tugmasini bosamiz Dasturni yuklagach
|
| |