nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ta'rixi imoratash agar mexohi

|
Ta'rixi imoratash agar mexohiBog'liq Mumtoz she\'riyat janrlari. Karimov OTa'rixi imoratash agar mexohi,
Arqom anosirast va sifri aflok.
Talmeh qoidasiga ko‘ra, anosir (suv, shamol, olov, tuproq) - 4,
sifr - 0 va aflok (falaklar, klassik sharq astronomiyasiga ko ‘ra) - 9
ga barobar. Ma'Iumki, arab xati o ‘ngdan chapga qarab yoziladi.
Yuqoridagi raqamlarni hozirgi tartibda q o ‘ysak, 904 hosil bo‘ladi.
Demak, bu bino 904- (milodiy 1498-) yilda qurilgan ekan.
Bulardan tashqari, ta'rix moddasi handasiy y o ‘l bilan, abjadning
o ‘zidan, jumladagi nuqtali harflar (mujavhar), nuqtasiz harflar
(muhmal)ni olish yo‘li bilan va boshqa yo‘llar bilan ham topiladi.
Yuqoridagilar shuni ko‘rsatadiki, klassik adabiyotimizdagi ta'rix
poeziyaning murakkab janrlaridan bo ‘lgan. Bu janr, ayniqsa, fors-
tojik adabiyotida keng qo‘llangan. 0 ‘zbek adabiyotida esa XV -
XVI asrlarda rivojlangan va keyingi davr adabiyotida ham alohida
jan r sifatida kamol topgan.
Ta'rix janri hajm jihatidan ham, m isralaming qofiyalanishi
jihatidan ham belgili, qat'iy bir qoidaga ega emas. M axsus ta'rix
janridagi asarlardan tashqari, ta'rix usuli boshqa janrdagi asarlarda
ham qo'llangan. K o‘pincha mualliflar asarlarining yozilgan yilini
ta'rix y o ‘li bilan bayon etganlar. Muhtasham binolarga shu
imoratning qurilgan yili haqidagi ta'rixlarni naqsh qilganlar. Demak,
ta'rix muhim tarixiy voqea va me'morchilik obidalari sanasini
aniqlashda qimmatli manba sifatida ham ahamiyatlidir.
Ta'rix janri o ‘zbek sovet poeziyasida deyarli uchramaydi. Birq
Habibiy «Devon»ida bir necha an’anaviy ta'rixlar uchraydi.
M asalan, Respublikada xizmat ko ‘rsatgan o ‘qituvchi Po‘latjon
Qayum ov vafotiga bag‘ishlab Habibiy shunday ta'rix bitgan:
Boqib xalqimga tarixin, Habibiy,
Dedim о ‘chmas «yopib turgan charog 4».
71
Ikkinchi m isradagi «yonib turgan charog‘i»
мй*)
so‘zlarining raqam lar soni 1964-yilni bildiradi.
Yoki Habibiy o ‘z «D evon»ining tuzilgan yil ta'rixini shunday
bayon qilgan:
|
| |
Ul na dilbarkim, tani simin о 'lub

Ogahiy chiston, yozishda, ta'rix janrida bo ‘lgani kabi, «abjad»
hisobidan ham foydalandi:
Ul nechuk farrux humokim, boshi oning to ‘rtdur,
Buynidur olti, tani о ‘ttuz, oyoqi to ‘rtyuz.
Soya har kim boshig ‘a solsa topib iqbolu joh,
Gulsiton о ‘lg ‘ay oning olida jum la tog ‘u tuz.
Topmog ‘ong ‘a soyasin bazmu tarab zindon о ‘lub,
Ham qad ila nola aylar har tun andoqkim qo ‘buz.
Bu chistondagi 4, 6, 30, 400 raqamlari abjad hisobi bo ‘yicha
harflarini anglatadi. Bu harflarni qo‘shganda, «davlat»
( ^ j ^ ) so‘zi kelib chiqadi.
Yoki:
Ul na yanglig ‘ turfa qushkim, oltidur oning boshi,
Turfaroq bukim, oyoq birdur, qanot saksan ango.
Garchi oning bu zamon ahli aro bordur oti,
G ‘azalxon, yoru do ‘stim, jonajonim

|
G ‘azalxon, yoru do ‘stim, jonajonimBog'liq Mumtoz she\'riyat janrlari. Karimov OG ‘azalxon, yoru do ‘stim, jonajonim,
Bo ‘lur sizlarga devonim - nishonim.
Ajabkim, arzimas devonga ta'rix
Bo Tibdur «bu sharqfli armug'onim».
Oxirgi m isradagi «bu sharafli arm ug‘onim»
ji)
so ‘zlari 1970-yilni bildiradi.
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Fard janri haqida ma'lum ot bering.
2. Fard janrining o ‘ziga xos xususiyatlari.
3. Navoiy fardlaridan m isollar keltiring.
4. M uammo va uning turlari haqida ma'lumot bering.
5. Ta'rix janri va uning xususiyatlari.
6. Ta'rixdan m isollar keltiring.
7. Chiston nima?
8. Navoiy, Uvaysiy, Ogahiy chistonlaridan m isollar keltiring.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
«Adabiyotshunoslik nazariyasi» Xotam Umurov. Toshkent -
2004.
2.
« 0 ‘zbek klassik she'riyati janrlari» O.Nosirov, S.Jamolov,
M.Ziyoviddinov. Toshkent «O'qituvchi», 1979.
3.
«Adabiyotshunoslik
nazariyasi»
Izzat
Sulton.
Toshkent
«О ‘qituvchi», 2004.
4.
«Adabiyotshunoslik asoslari» T.Boboyev. Toshkent 2002.
5.
«Adabiy turlar va janrlar» “O'zbekiston" - Toshkent., 1992.
O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi.
72
M U N D A R IJ A
KIRISH................................................. ....................... ........................................ 3
PEDAGOGIK ANNOTATSIYA....... ................... ...........................................5
1-MAVZU: MUMTOZ SHE’RIYAT JANRLARI KURSIGA KIRISH.
KURSNING MAQSAD VA VAZIFALARI............................................... .
|
| |
Musaddas - Obidjon karimov

М » в а ю и а я - Sakkiz misrali band usulida yozilgan she'r.
M iisamm aning birinchi (misra) band misralari o ‘zaro bir tekisda
qofiyaJanadi, qolgan bandlardagi dastlabki har yetti misra o ‘zaro
qofiyalanib, sakkizinchi m israsiga qofiyadosh bo ‘ladi.
Sxemasi:
a + a + a + a + a + a + a + a, b + b + b + b + b + b + b + a
Ohkim oylab safar azm ini jonort ey ко ‘ngul,
N ozyaq ro nin so ‘rib bo ‘Idi ishtabon ey ко ‘ngul,
Qath etib taxjil ila qo ‘hu biyobon ey ко 'ngul,
E tti о 'zga kishvar ichra shodu xandon ey ко ‘ngul,
A ylabon ag 'yor bazm ini guliston ey ко ‘ngul,
Qildi kulbam ni m aning bir tiyra zindon ey ко ‘ngul,
Yig'lasam emdi ne tong bu holim a qon ey ко ‘ngul,
Kim, bo ‘libman m ubtaloiy dardi hijron ey ко 'ngul.
(Ogahiy)
Adabiyotimiz tarixida yana
shunday m usam m anlar ham
uchraydiki, ularning har biri bandining birinchi - oltinchi misralari
alohida qofiyalanib, so ‘nggi ikki m isralar refren b o ‘lib qoladi.
Sxemasi:
a + a + a + a + a + a + b + b
Har kishi so ‘rsa nishon bu sho ‘rishi Farg ‘onadin

Ta'rixning yana bir turi
talmeh
atalib, unga ta'rix aytuvchilar
biror zarbulmasal yoki mashhur she'r, hikoya hamda osmon jism lari,
shuningdek, musiqiy terminologiyadan biror so‘z olib, unga ma'no
berib, tarkib va tabdil yo ‘li bilan ta'rix chiqarganlar.
Masalan, Mavlono Darveshali
Alisher Navoiy tomonidan
Hirotda qurilgan masjidga shunday ta'rix yozgan:
Ne sho ‘x erurki, ulus ко ‘ngli ichra savdosi

Chiston XV asrdan keyin yashab ijod etgan so ‘z san'atkorlari,
jum ladan, M uhamm ad Rizo Ogahiy, Jahon
otin Uvaysiy va boshqa
shoirlar ijodida ham uchraydi. Progressiv shoirlar chiston orqali
ham sotsial m asalalam i ifodalashga intilganlar.
Masalan:
Bu na gumbazdur, eshigi, tuynugidin yo ‘q nishon,
Necha gulgun p o k qizlar manzil aylabdur, makon.
Tuynugin ochib, alarning holidin olsam xabar,
Yuzlarida p a rd a tortug ‘liq, turarlar bag ‘ri qon.
Uvaysiy
qalam iga
m ansub
bo ‘lgan
bu
chistonda
anor
tasvirlangan. Lekin avtor anor tasviri vositasi bilan o ‘zi
yashagan
muhitdagi huquqsiz, b ag‘ri qon ayollarning
ayanchli ahvolini
k o ‘rsatishga m uyassar b o ig a n , asam ing sotsial mohiyatini oshirgan.
Ogahiy ham chiston janrini rivojlantirishga katta hissa q o ‘shgan
san'atkordir. U tanga haqidagi chistonda N avoiyning shunga
m onand chistoni an'analarini davom ettiradi:
Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism - bet 149

292
misol qilib keltirish mumkin. Bu shartnoma bo‟yicha sotuvchi sotilgan
ashyoning haqini talab qilish huquqiga ega bo‟lib, sotilgan ashyoni
oluvchiga topshirishga majbur, oluvchi esa –olayotgan ashyoning bahosini
to‟lashi zarur bo‟lib, sotib olingan ashyoni talab qilib olishga haqli.
Fuqarolik muomalasida tuziladigan shartnomalarning ko‟pchiligi ikki
tomonlama, (ya‟ni yuqorida ko‟rsatilgan oldi-sotdi shartnomasi kabi)
shartnomalardan iborat bo‟ladi.
Ko‟p tomonlama shartnomalar ham mavjud bo‟lib, unda taraflar uch
va undan ortiq bo‟ladi. Bunday shartlarda bir paytning o‟zida har bir
tarafda muayyan huquq va majburiyatlar bo‟lishi xarakterlidir. Masalan,
franshizing, lizing shartnomalari.
Shartnomalar
haq baravariga va
tekinga tuziladigan shartnomalarga
bo‟linadi. Haq baravariga tuziladigan shartnomalar bir taraf topshirgan
mulki, qilgan xizmati evaziga pul yoki mulk bilan haq oladi. Masalan, bir
taraf vaqtinchalik foydalanish uchun mulkni ijaraga oluvchi undan
foydalangani uchun ijara haqi to‟lashga majbur bo‟ladi. Bunday haq
baravariga tuziladigan shartnomalarga oldi-sotdi, mahsulot yetkazib
berish, ayirboshlash, pudrat va boshqa ko‟plab shartnomalarni misol qilib
ko‟rsatish mumkin. Agar qonun hujjatlaridan boshqacha qoida kelib
chiqmasa,
shartnomaning
mazmun-mohiyatidan
o‟zgacha
hol
anglashilmasa, shartnoma haq evaziga tuzilgan shartnoma deb hisoblanadi.
Tekinga tuziladigan shartnomada esa bir taraf boshqa bir taraf
foydasiga haq olmay, biror-bir mulkni topshirish, biror ishni bajarishi
mumkin. Masalan, hadya shartnomasi bo‟yicha mulk egasi o‟z mulkini
boshqa bir shaxsga tekinga beradi. Tekin foydalanish, foizsiz qarz
shartnomalari ham bepul tuziladigan shartnomalarga kiradi.
Shartnomalar tuzilish paytiga va mazmuniga qarab
konsensual va
Nazorat va boshqarish tizimlarida

Nazorat va boshqarish tizimlarida
Download
286,82 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
02.02.2024
Hajmi
286,82 Kb.
#150232
Download
286,82 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Nazorat va boshqarish tizimlarida
Download
286,82 Kb.
Matnni ko'rish
Foydalanilgan adabiyotlar

5-M AVZU: Q ASIDA JAN RI
Rejat
1 .Qasida haqida ma'lumot.
2. Q asidaning shakliy xususiyatlari: qofiya, hajm.
3.Q asidakom pozitsiyasi: nasib, gurizgoh, madh va qasd.
4.M utlaq va mujarrad qasidalar.
5.Sharq adabiyotida qasidachilik an’analari.
6 . 0 ‘zbek qasidachiligining yuzaga kelishi va rivoji.
7.Xulosa.
Q asida - lirik tur janrlaridan biri. Q asida muhim tarixiy voqealar
va inashhur tarixiy shaxslar haqida tantanali uslubda yozilgan
asardir.
Shu bHan birga, klassik adabiyotda tabiat lavhasi, cholg‘u
asboblari va boshqalarga bag'ishlab ham qasidalar yozilgan.
Chunonchi, Rudakiy (X asr) qasidalari shunday qasidalardir.
Qasida o ‘zbek, tojik, eron, ozarbayjon
va boshqa xalqlar
adabiyotida keng tarqalgan janrdir.
0 ‘zbek klassik adabiyotida Sakkokiy (XV asr) qasida ustasidir.
Q asidaning baytlari miqdori cheklanmaydi. Qasida arabcha
«qasd» so ‘zidan olingan b o ‘lib «m aqsad», «niyat», «biror
ishga
m aqsad qilish» degan m a'nolam i bildiradi.
Q asidaning um umiy hajm i 15-20 baytdan kam b o ‘lmaydi.
M um toz adabiyotim izdagi qasidalam ing asosiy qismi aruz vaznida
bitilgan.
Qofiyalanishi: a-a,
b-a d-a yoki a-a, b-b d-d e-e.
Вопрос №57 - Business law-uz

|
Business law-uz
|
bet | 7/28 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #153111 |
Bog'liq BUSINESS LAW-UZВопрос №57
«Oltin aktsiya» bu...
a)
|
davlatning ayrim jamiyatlarni boshqarishda ishtirok etishiga doir maxsus huquqi bo’lib, u strategik ahamiyatga ega bo’lgan davlat korxonalari xususiylashtirilayotganda yoki jamiyatlarning davlat aktsiya paketlari xususiy mulk etib realizatsiya qilinayotganda O’zR Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan joriy etiladi va mamlakatning iqtisodiy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlaydi.
|
b)
|
jismoniy shaxslarning ayrim jamiyatlarni boshqarishda ishtirok etishiga doir maxsus huquqi bo’lib, u strategik ahamiyatga ega bo’lgan davlat korxonalari xususiylashtirilayotganda yoki jamiyatlarning davlat aktsiya paketlari xususiy mulk etib realizatsiya qilinayotganda O’zR Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan joriy etiladi va mamlakatning iqtisodiy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlaydi.
|
c)
|
bosh vazirning ayrim jamiyatlarni boshqarishda ishtirok etishiga doir maxsus huquqi bo’lib, u strategik ahamiyatga ega bo’lgan davlat korxonalari xususiylashtirilayotganda O’zR Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan joriy etiladi va mamlakatning iqtisodiy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlaydi.
|
d)
|
davlat raqobat qo’mitasining ayrim jamiyatlarni boshqarishda ishtirok etishiga doir maxsus huquqi bo’lib, u strategik ahamiyatga ega bo’lgan davlat korxonalari xususiylashtirilayotganda yoki jamiyatlarning davlat aktsiya paketlari xususiy mulk etib realizatsiya qilinayotganda O’zR Vazirlar Mahkamasining qaroriga asosan joriy etiladi.
|
|
| |
Вопрос №78 - Business law-uz

|
Business law-uz
|
bet | 9/28 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #153111 |
Bog'liq BUSINESS LAW-UZВопрос №78
Tadbirkorlik faoliyatida asosiy mezonlardan biri qaysi javobda to’g’ri ko’rsatilgan?
Yuridik shaxsning asosiy mezonlari (talablari) berilgan to’g’ri javobni toping!
a)
|
operativ boshqaruvga ega; alohida mol-mulk; o’z nomidan nomulkiy huquqlarga ega; sudda da’vogar va javobgar bo’la oladigan; tobe balans yoki smetaga ega.
|
b)
|
xo’jalik yuritish yoki operativ boshqaruv; aralash mulk va qo’shilgan mol-mulk; faqat mulkiy huquqlarga ega; sudda javobgar bo’la oladigan; qo’shma balans yoki smetaga ega.
|
c)
|
xo’jalik yuritish yoki operativ boshqaruv; alohida mol-mulk; o’z nomidan mulkiy yoki shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega; sudda da’vogar va javobgar bo’la oladigan; mustaqil balans yoki smetaga ega.
|
d)
|
xo’jalik yuritish va boshqaruvga ega; soliq imtiyozi mavjud bo’lgan; qo’shilgan mol-mulk; faqat shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega; sudda da’vogar bo’la oladigan; qo’shma smetaga ega.
|
|
| |
Вопрос №53 - Business law-uz

|
Business law-uz
|
bet | 6/28 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #153111 |
Bog'liq BUSINESS LAW-UZВопрос №53
Jamiyatning umumiy yig’ilishi ishtirokchilarining malakali ko’pchilik ovozi deganda nima tushuniladi?
a)
|
to’liq 100 foiz va undan kamroq
|
b)
|
35 foiz va undan ortig’i
|
c)
|
50 foiz va undan kamroq
|
d)
|
75 foiz va undan ortig’i
|
Fuqarolik huquqining barcha sub’ektlari yagona “shaxslar” degan umumiy nom bilan ifodalanadi. Ular qaysi turlarga bo’linadi?
a)
|
chet el fuqarolari, O’zbekiston fuqarolari, fuqaroligi bo’lmagan shaxslar
|
b)
|
yuridik shaxslar, davlat, fuqaroligi bo’lmagan shaxslar
|
c)
|
jismoniy shaxslar (fuqarolar), O’zbekiston fuqarolari, fuqaroligi bo’lmagan shaxslar
|
d)
|
jismoniy shaxslar (fuqarolar), yuridik shaxslar, davlat
|
Pul majburiyatlarini va majburiy to’lovlar bo’yicha majburiyatlarni bajarmaganligi munosabati bilan qarzdorni bankrot deb topish to’g’risidagi ariza bilan qaysi sudga murojaat etish mumkin?
a)
|
iqtisodiy sud
|
b)
|
jinoyat sudi
|
c)
|
fuqarolik sudi
|
d)
|
ma’muriy sud
|
Yuridik shaxslarga O’zbekiston qonunchiligi bo’yicha to’liq ta’rif berilgan javobni toping!
a)
|
O’z mulkida, xo’jalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida alohida mol-mulkka ega bo’lgan hamda o’z majburiyatlari yuzasidan ushbu mol-mulk bilan javob beradigan, o’z nomidan mulkiy yoki shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega bo’la oladigan va ularni amalga oshira oladigan, majburiyatlarni bajara oladigan, sudda da’vogar va javobgar bo’la oladigan tashkilot yuridik shaxs hisoblanadi. Yuridik shaxslar mustaqil balans yoki smetaga ega bo’lishlari kerak.
|
b)
|
O’z mulkida, boshqaruvida alohida mulkka ega bo’lgan hamda o’z majburiyatlari yuzasidan ushbu mol-mulk bilan javob beradigan, o’z nomidan mulkiy yoki shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega bo’la oladigan va ularni amalga oshira oladigan, majburiyatlarni bajara oladigan, sudda da’vogar va javobgar bo’la oladigan tashkilot yuridik shaxs hisoblanadi.
|
c)
|
O’z mulkida ega bo’lgan hamda o’z majburiyatlari yuzasidan ushbu mol-mulk bilan javob beradigan, sudda da’vogar va javobgar bo’la oladigan tashkilot yuridik shaxs hisoblanadi. Yuridik shaxslar mustaqil balansga ega bo’lishlari kerak.
|
d)
|
O’z mulkida, xo’jalik yuritishida alohida mol-mulkka ega bo’lgan hamda o’z majburiyatlari yuzasidan ushbu mol-mulk bilan javob beradigan, o’z nomidan mulkiy yoki shaxsiy nomulkiy huquqlarga ega bo’la oladigan va ularni amalga oshira oladigan, majburiyatlarni bajara oladigan, sudda faqat javobgar bo’la oladigan shaxslar mustaqil balansga ega bo’lishlari kerak.
|
|
| |
Вопрос №120 - Business law-uz

|
Business law-uz
|
bet | 14/28 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 1,8 Mb. | | #153111 |
Bog'liq BUSINESS LAW-UZВопрос №120
Oliy Majlis (Parlament) qaysi davlat hokimiyati organi hisoblanadi?
Qimmatli qog’ozlar bozori ishtirokchilari noto’g’ri ko’rsatilgan javobni toping!
a)
|
deponent
|
b)
|
emitent
|
c)
|
market meyker
|
d)
|
menedjer
|
Tadbirkorlik sub’ektlarini qayta tashkil etishda davlat organi tomonidan oldindan rozilik berish tartibi qaysi normativ huquqiy xujjatda o’z aksini topgan?
a)
|
Tadbirkorlik faoliyati erkinligi kafolatlari to’g’risidagi qonun
|
b)
|
Raqobat to’g’risidagi qonun
|
c)
|
Fuqarolik kodeksi
|
d)
|
Savdo-sanoat palatasi to’g’risidagi Nizom
|
Amaldagi qonunchilik xujjatlariga ko’ra xo’jalik yoki tadbirkorlik shartnomasi tushunchasiga qanday ta’rif berilgan?
a)
|
Taraflardan biri shartlashilgan muddatda tadbirkorlik faoliyati sohasida tovarlarni berish, ishlarni bajarish yoki xizmatlar ko’rsatish majburiyatini oladigan, ikkinchi taraf esa tovarlarni, ishlarni, xizmatlarni qabul qilib olish va ularning haqini to’lash majburiyatini oladigan kelishuv xo’jalik (tadbirkorlik) shartnomasi deyiladi.
|
b)
|
Taraflardan biri shartlashilgan muddatda tadbirkorlik faoliyati sohasida ishlarni bajarish va xizmatlar ko’rsatish majburiyatini oladigan, ikkinchi taraf esa ishlarni va xizmatlarni qabul qilib olish va ularning haqini to’lash majburiyatini oladigan kelishuv xo’jalik (tadbirkorlik) shartnomasi deyiladi.
|
c)
|
Taraflardan biri shartlashilgan vaqtda tadbirkorlik faoliyati sohasida tovarlarni berish va ishlarni bajarish majburiyatini oladigan, ikkinchi taraf esa tovarlarni va ishlarni qabul qilib olish va ularning haqini to’lash majburiyatini oladigan kelishuv xo’jalik (tadbirkorlik) shartnomasi deyiladi.
|
d)
|
Taraflardan biri shartlashilgan vaqtda tadbirkorlik faoliyati sohasida tovarlarni berish va xizmatlar ko’rsatish majburiyatini oladigan, ikkinchi taraf esa tovarlarni, xizmatlarni qabul qilib olish va ularning haqini to’lash majburiyatini oladigan kelishuv xo’jalik (tadbirkorlik) shartnomasi deyiladi.
|
|
| |
Nazorat uchun savollar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

Nazorat uchun savollar: 1. Majburiyatni bekor bo‟lishi haqida tushuncha bering, uning
qanday ahamiyati bor?
287
2. Majburiyat bajarilganligini isbotlovchi qanday hujjatlar bor va
ularning majburiyat bekor bo‟lishiga aloqasi qanday?
3. A hovlisida B ijaraga turadi. Keyingi 6 oy davomida B ijara haqini
to‟lay olmaydi va A.dan 6 oy uchun to‟lanishi lozim bo‟lgan summani 1
yil muddatga 2 foizli qarz sifatida yangilashni taklif qiladi.
Ushbu holat ijara haqini keyingi 6 oy uchun to‟lash majburiyati bekor qiladimi? Majburiyatni yangilash asosida bekor bo‟lishga tavsif bering. 4. Fuqaro J. 2014-yil yanvarda yakka tadbirkor sifatida davlat
ro‟yxatidan o‟tdi. 2015-yil may oyida tijorat bankidan tadbirkorlik
faoliyati uchun 1 yil muddatga 20 million so‟m kredit oldi. Avgust oyida
davolanishi uchun qo‟shnisidan 5 million so‟m qarz oldi. Oktyabr oyida
sud uning xotinining da‟vosiga ko‟ra farzandlari uchun oylik ish haqining
yarmi miqdorida aliment undirish to‟g‟risida qaror chiqardi. 2015-yil
sentyabrda J. kreditni qaytara olmasligini bildirib, xo‟jalik sudiga o‟zini
bankrot deb topishni so‟radi. 2015-yil dekabrda u bankrot deb topildi.
Bankrotlik kreditni qaytarish majburiyatiga qanday ta‟sir qiladi? J.ning qo‟shnisiga qarzni qaytarish majburiyati va aliment to‟lash majburiyati bekor bo‟ladimi?
288
22-MAVZU. SHARTNOMA TO‟G‟RISIDA UMUMIY TUSHUNCHALAR Shartnoma tushunchasi va uning bozor munosabatlari sharoitidagi
ahamiyati. Shartnomalarning turlari. Shartnomaning mazmuni. Shartnoma
tuzish. Shartnomalarni o‟zgartirish va bekor qilish. Elektron shartnomalar
mohiyati, tuzish hususiyatlari, mazmuni va ularni bajarish masalalari.
Jismoniy shaxs imzosining turlari. Elektron raqamli imzo.
-

  
«Avtomobil tuzilishi o‘quv amalvoti» fanidan

|
-
«Avtomobil tuzilishi o‘quv amalvoti» fanidan
|
bet | 11/12 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 43,63 Kb. | | #248793 |
Bog'liq ТЕСТ 1234156410-
«Avtomobil tuzilishi o‘quv amalvoti» fanidan
test savollari
mavzuga oid
1.1 -ilova
Uzatmalar qutisining vazifasi nimalardan iborat ekanligini aniqlang
Burovehi moment miqdori va harakat yo'nalishini o'zgartiradi
Dvigatel tirsakli valini kuch uzatmadan uzoq muddatga ajratib qo'yadi G) *Dvigateldagi burovehi moment miqdorini, yo'nalishini o'zgartiradi D) Avtomobilni harakat tezligi va harakat yo'nalishini o'zgartiradi
Qaysi ramalar yuk avtomobillarida ko‘p tarqalgan?
*Lonjeronli
Panjasimon G) Markaziy
D) Kombinatsiyalashan
Transport vositalarning boshqariluvchi xususiyatini ta’rifini aniqlang
*Rul boshqarmasi va haydovehi hohishi bilan avtomobilni harakatyo'nalishini o'zgartirishi
Rul trapesiyasi tomonidan harakat yo'nalishini o‘zgartirishi G) Avtomobilni burilish qobiliyati
D) Oldingi g'ildirakning burilishi
Quyidagi qismlarning qaysilari gaz bosimini qabul qilib, kuchni boshqa qismlar orqali tirsakli valga uzatadi va tayyorgarlik jarayonlarini bajarishini aniqlang?
Shatun
Silindr G) * Porshen
D) Porshen barmog' i
|
| |
Pul tizimi - maliyaviy suhbatlar va mijozlar orasidagi to'lovlar tizimi

|
Pul tizimi - maliyaviy suhbatlar va mijozlar orasidagi to'lovlar tizimi
|
bet | 3/3 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #239692 |
Bog'liq pkb 222Pul tizimi - maliyaviy suhbatlar va mijozlar orasidagi to'lovlar tizimi. • Pul Tizimi va Mijozlar Orasidagi To'lovlar - Pul tizimi moliyaviy tashkilotlar va mijozlar o'rtasidagi to'lovlar tizimi hisoblanadi. • Maliyaviy Suhbatlar - Moliyaviy suhbatlar pul tizimi doirasida moliyaviy operatsiyalar va to'lovlar orqali amalga oshirilishi. Pul tizimi - moliyaviy munosabatlarda takaffulotlar, qo'shni, chegirmalar va chegirmalar tizimi. - • Pul Tizimi - Pul tizimi moliyaviy munosabatlarda takaffulotlar yaratadi.
- • Moliyaviy Munosabatlar - Moliyaviy munosabatlarda chegirmalar va chegirmalar tizimi muhim ahamiyatga ega.
- • Takaffulotlar - Takaffulotlar moliyaviy tizimda o'z o'rniga ega.
- • Qo'shni - Qo'shnilar moliyaviy munosabatlarda o'z vazifalarini bajaradilar.
Pul tizimi - asosiy pul ishlab chiqaruvchi tizimlardagi boy demaklar va xajmni o'lchash usullari. • Finansal Tizimning Asosiy Vazifalari - Pul tizimi, asosiy pul ishlab chiqaruvchi tizimlardagi boy demaklar va xajmni o'lchash usullari. • Boy Demaklar va Xajmni O'lchashning Ahamiyati - Pul tizimi, mahsulotlar va xizmatlar uchun qiymat va hajmni o'lchashda asosiy usul. Pul tizimi - jamoat hisobini va bajargan faoliyatini o'z ichiga olgan tizim. - • Pul Tizimi va Jamiy Hisobiga Doir Tizim - Pul tizimi jamiy hisobotlar va olib borilayotgan faoliyatni qamrab olishni o'z ichiga olgan tizimdir.
- • Pul Tizimi va Hisoblash Faoliyati - Pul tizimi jamiy hisobotlar va bajargan faoliyatni to'g'ri olib borish uchun aham tizimdir.
- • Jamiy Hisobotlar Tizimi - Pul tizimi jamoatning moliyasini va bajargan faoliyatlarini jamiy hisobotlar orqali ushlab turadi.
- • Faoliyatning Tegishli Bo'limi - Bu tizim faoliyat va hisoblash faoliyatlarini tez orqali yengilab beradi va olib boradi.
Pul tizimi - moliyaviy xarajatlar va daromadlarni xisoblash vaqti. • Moliyaviy xarajatlar va daromadlarni xisoblash - Pul tizimida moliyaviy xarajatlarni va daromadlarni xisoblash vaqti tushunchasi muhimdir. • Pul tizimining muhimligi - Moliyaviy tizim daromadlarni va xarajatlarni tekshirishga imkon beradi. Thank you for your attention!
|
| |
Pul tizimi - tug'ilgan pulni eskertish va qaytarishda bitim tufayli tizimning funktsiyalarini bajaradi

|
Pul tizimi - tug'ilgan pulni eskertish va qaytarishda bitim tufayli tizimning funktsiyalarini bajaradi
|
bet | 2/3 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #239692 |
Bog'liq pkb 222Pul tizimi - tug'ilgan pulni eskertish va qaytarishda bitim tufayli tizimning funktsiyalarini bajaradi. - • Pul tizimi funktsiyalari - Moliyaviy tizim tug'ilgan pulni tashish va qaytarish orqali funktsiyalarini bajaradi.
- • Tug'ilgan pulni tashish - Pul tizimi tug'ilgan pulni qo'lga kiritadi va distributsiya qiladi.
- • Qaytarilgan pulni qaytarish - Moliyaviy tizim qaytarilgan pulni muassasaga qaytaradi va ommaviy xarajatlarni amalga oshiradi.
- • Bitim tufayli tashish - Tug'ilgan pulni elektron bitimlar orqali eskertish va amalga oshirish tizimi.
Pul tizimi - milliy va xalqaro valyutalarda moliyalashtirishni ta'minlaydigan tizim. • Milliy va Xalqaro Valyutalar - Moliyalashtirish uchun moliyaviy operatsiyalarni amalga oshiruvchi tizim. • Tizimning Maqsadi - Milliy va xalqaro valyutalar orasida moliyalashni ta'minlash. Pul tizimi - moliya akauntining bajargan faoliyati va boshqaruv shakllarini samarali boshqarish tizimi. - • Moliya xisob-kitoblari tizimi - Pul miqdorlarini va faoliyatni boshqarish uchun samarali tizim.
- • Faoliyatlar boshqaruv tizimi - Moliya akauntlarining dastlabki xususiyatlari va faoliyat shakllari haqida ma'lumot.
- • Akaunting xisob-kitoblari - Faoliyatlar va moliya miqdorlarini qo'llab-quvvatlash uchun moliya akauntlarining boshqarish shakllari.
- • Bajargan faoliyatlar - Moliya tizimi orqali moliyaviy faoliyatlar va boshqaruv shakllari sarflanish maqsadlari.
Pul tizimi - yagona moliyaviy muloqotlarda moliya xujaligini yaratish bo'yicha boshqaruv tizimi. • Moliyaviy Stabillik Yaratishning Maqsadi - Pul tizimi moliya xujaligini yaratishda moliyaviy stabillikni ta'minlash uchun boshqaruv tizimi sifatida faoliyat olib boradi. • Tizimning Ijtimoiy Ahamiyati - Bu tizim faqat yagona moliyaviy muloqotlarda emas, balki umumiy moliyaviy muomallarda ham moliya xujaligini ta'minlaydi. Pul tizimi - moliyalashtirishning amaliyotlardagi komissiyadir. - • Pul tizimi - Pul tizimi moliyalashtirish uchun xarajatlar va daromadni moliyalashtirishning boshqaruvini shakllantiradi.
- • Moliyalashtirish - Moliyalashtirish - pul va kapitalni bir-biriga almashuvni ta'minlash va tulqinlarni rivojlantirish protsessidir.
- • Amaliyotlar - Amaliyotlar - Har bir transaksiya uchun bajarilishi kerak bo'lgan ishlar yoki har bir tranzaksiya uchun to'lov.
- • Komissiya - Komissiya - moliya bozorida bajariladigan har bir operatsiyaga beriladigan to'lov.
|
| |
II .1.O’tgan mavzuni mustahkamlash “Blis-so’rov” savollari beriladi

|
II .1.O’tgan mavzuni mustahkamlash “Blis-so’rov” savollari beriladi
|
bet | 3/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #231766 |
Bog'liq 9 sinf kimyo 16 Uglerodning tabiatda tarqalishi va fizik xossalariII .1.O’tgan mavzuni mustahkamlash “Blis-so’rov” savollari beriladi:
“Blis-so’rov” savollari guruhlarga beriladi:
1. Uglerod guruhi elementlari nechanchi guruhda joylashgan?
2. Uglerod guruhi elementlariga qaysi elementlar kiradi?
3.Uglerod guruhi elementlarining yuqori valentligi nechaga teng?
4. Uglerod guruhi elementlarining atomlarida nechtadan toq elektronlar bo‘ladi?
5. Uglerod guruhi elementlarining vodorodli uchuvchan birikmalaridagi oksidlanish darajasi qanday?
6. Uglerod guruhi elementlari qaysi elementlar oilasiga kiradi?
7.Uglerod elementidagi jami s- elektronlar soni nechta?
8.Uglerodni kashf etgan olim?
Klasterni o’quvchilar to’ldirishadi.
2.Uglerodning allotropik shakl o’zgarishlarini klaster asosida topib to’ldiring:
3. “Rasmni izohla” o’yini bunda o’quvchilar o’zlariga berilgan kristall panjaralar ga qarab elementlarning allotropik shakl o’zgarishlarini topadi. Masalan:
Quyidagi kristall panjaralarni uglerodni qaysi allotropik shakl o’zgarishlariga tegishli ekanini aniqlang?
4.Uglerodning allotropik shakl o’zgarishlarini xossalarini har bir guruh “Konseptual jadval”ni to’ldirishadi va ish natijalari taqdimot qilinadi
“Konseptual jadval”
|
Uglerodning allotropik shakl o’zgarishlari
|
Tarqalishi
|
Xossalari
|
|
|
| |
Dars bosqichlari va vaqt taqsimoti

|
Dars bosqichlari va vaqt taqsimoti
|
bet | 2/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #231766 |
Bog'liq 9 sinf kimyo 16 Uglerodning tabiatda tarqalishi va fizik xossalariDars bosqichlari va vaqt taqsimoti:
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
O‘tilgan mavzuni esga solish;uyga vazifani so`rash
|
7 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzuni yoritish:
|
18 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
10 daqiqa
|
5
|
Darsga yakun yasash va baholash
|
5 daqiqa
|
6
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
I
“Eng muhim vazifa – yosh avlodga puxta ta’lim berish, ularni ma’naviy etuk insonlar etib tarbiyalashdir”
Sh.Mirziyoyev
Tashkiliy qism : a) salomlashish b) davomadni aniqlash d) ma’naviyat daqiqasi
O’qituvchi o’quvchilardan dunyo va fanga oid yangiliklarni, fan oyligi haqida PISA haqida so’raldi.
PISA –nima?
PISA o‘quvchilarning o‘qish (matnni tushunish), matematika va tabiiy fanlardan
savodxonligini baholashga qaratilgan xalqaro baholash dasturi bo‘lib, o‘quvchilarning maktabda egallagan bilim va ko‘nikmalarini hayotiy vaziyatlarda qo‘llay olishlarini aniqlashga mo‘ljallangan. Shuningdek, PISA xalqaro baholash dasturi o‘quvchilarning ta’lim olishga bo‘lgan munosabati va motivatsiyasi haqida qimmatli ma’lumotlar to‘playdi hamda ularning muammoni hal qila olish ko‘nikmalarini ham baholaydi. Masalan, global ahamiyatga ega masalalarni hal etishda o‘quvchi-yoshlarning fikr-mulohazalari va ular bergan taklif va yechimlarni baholaydi.
O’qituvchi: sinf o’quvchilarini 4 guruhga bo’linadi:
I guruh – “Olmos”
I guruh – “Grafit”
I guruh – “Karbin”
I guruh – “Fullerin”
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 5/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #231766 |
Bog'liq 9 sinf kimyo 16 Uglerodning tabiatda tarqalishi va fizik xossalariYangi mavzuni mustahkamlash : O’quvchilar bilan savol-javob qilish.
A
1.Uglerod tabiatda qanday holatlarda uchraydi va ular qanday maqsadlarda ishlatiladi?
2.Olmos, grafit, karbinning qanday xossalarini bilasiz?
3. Adsorbsiya nima?
4.Adsorbent nima?
5.Protivogazni ixtiro qilgan olim?
6.Zelinskiy protivogazni yaratishda qaysi moddadan va uni qaysi xossasiga asoslanib yaratdi?
7.Olmos va grafit nima uchun bir-biridan farqlanadi?
8.Uglerodning fizik xossalarini ayting?
qliy hujum usulidan foydalaniladi.
O’quvchilar bilimini mustahkamlash maqsadida PISA topshiriqlaridan foydalaniladi
I Topshiriq. Fullerin hujayrani nurlanishdan himoya qiladi.
Saraton kasalligini davolash vositasidan biri nur terapiya hisoblanib,nur saraton hujayralarini o`ldirish bilan birga boshqa epitelial hujayralarni ham shikastlab soch tokilishiga olib keladi.Sababi nurlanish paytida ozod kislorod radikallari paydo bo’ladi ular organizm hujayralarini o`ldiradi . Bemorlarga fulleren nanopufakchalaridan berilsa hujayralarni radiatsiyadan himoya qiladi .
Fulleren C60 molekulasi 1985 yilda ochilgan. Uning tuzilishi futbol topi shakliga o’xshash ekanligini Richard Fuller aniqlagan shuning uchun fulleren olim nomiga qo’yilgan
1-Savol.
C60 tarkibli fulleren koptoksimon to’g’ri ko’p burchaklardan iborat bo’lib , molekulada bu ko’pburchaklarni nechta uchi bor va bu uchlar nimalar o’rtasida joylashgan,
2-savol
fulleren molekulasidagi har bir C atomi qancha miqdordagi atomlar bilan bevosita bog’langan
Djefferson tibbiyot kollejining olimlari
Djefferson tibbiyot kollejining olimlari fulleren nano pufakchalarini himoya xususiyatlarini zebra baliqning tiniq embrionlari misolida o‘rganib chiqishdi. Bunda CD60(Fulleren C60) tarkibli yangi radio protektor amifastin dorisidan foydalanishdi. Tajriba natijasida dorini qabul qilinishi hisobiga hujayra va organlarning shikastlanishi 50-60% ga kamayishi aniqlandi sababi amifastin ozod radikallarni kimyoviy jihatdan bog’lab olgan va ular miqdorini kamaytirgan
3-Savol. Bajarilgan tadqiqotning maqsadi nimadan iborat edi? Bitta javobni tanlang.
А)Fulleren molekulasini tuzilishini o’rganish.
В)Tirik organizmda radiatsiyadan zararlanish mexanizmini o’rganish.
С)Fulleren asosida yaratilgan preparatni radiopretektor imkoniyatini tekshirish.
Д)Saraton kasalligini davolashda nur terapiyasining tasirini aniqlash
PISA bo’yicha topshiriqlarni o’quvchilar PISA dan tutgan daftarlariga yozadilar
V.Darsga yakun yasash va baholash:O’qituvchi o’quvchilar fikrlarini umumlashtirib darsni yakunlaydi va kartochkalar soni hisoblanib eng ko’p kartochka olgan o’quvchi va g’olib bo’lgan guruh aniqlanadi. Faol ishtirok etgan o’quvchilar baholanadi.
VI.Uyga vazifa berish : 8-9- § konspekt qilish. Mavzuga doir masala ishlash.Faollashgan ko’mirni tibbiyotdagi ahamiyatini o’rganib kelish.
|
| |
Ishlatilishi - Mavzusidagi bir soatlik

|
Mavzusidagi bir soatlik
|
bet | 4/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #231766 |
Bog'liq 9 sinf kimyo 16 Uglerodning tabiatda tarqalishi va fizik xossalariIshlatilishi
Olmos
|
|
|
|
Grafit
|
|
|
|
Karbin
|
|
|
|
Fullerin
|
|
|
|
Izoh: Har bir javob bergan o’quvchilarga rag’bat kartochkalari beriladi va dars so’ngida jamlanib baholanadi
III. Yangi mavzu bayoni
Tabiatda tarqalishi. Uglerod tirik organizmlarning asosiy tarkibiy qismidir. Neft, tabiiy gaz, torf, ko‘mir, yonuvchi slanes kabi foydali qazilmalar uglerodning turli xil birikmalaridir.
Ayniqsa, toshko‘mir uglerodga eng boy tabiiy foydali qazilmadir.
Yer sharida juda ko‘p tarqalgan ohaktosh CaCO3 va dolomite CaCO3*MgCO3 lar ham uglerodning tabiiy birikmalaridir.
Uglerodning Yer qobig‘idagi miqdori 0,023 % ni tashkil qiladi. Atmosferada karbonat angidrid uchraydi, u o‘simliklarning yashil barglarida fotosintezlanib, turli xildagi uglevodlarga aylanadi:
6CO2 + 6H2O = C6H12O6 + 6O2
O‘zbekiston ko‘mir zaxiralari bo‘yicha Markaziy Osiyoda ikkinchi o‘rinda turadi.
• Ko‘mir Angren, Sharg‘un va Boysun konlaridan qazib olinadi.
• O‘zbekistonda ko‘mirning geologik zaxiralari 2 milliard tonnadan ortiq.
Fizik xossalari. Uglerod har qanday allotropik shakl o‘zgarishida ham hidsiz, ta’msiz, qiyin suyuqlanadigan va odatdagi erituvchilarda erimaydigan modda.
Suyuqlanish harorati 3550 °C (olmos), qaynash harorati 4830 °C (sublimatlanadi); zichligi 3513 kg/m3 (olmos), 2260 kg/m3 (grafit); izotop soni 8(9→16).
Adsorbsiya. Pistako‘mir yuqori adsorbsiyalovchi xossaga ega.
• Adsorbsiya — bir modda yuzasiga ikkinchi moddaning yutilishi.
• Adsorbent — yuzasida yutilish jarayoni yuz beradigan modda.
• Suyuqlik yoki qattiq jismlar sirtida boshqa moddalarning molekulalari, atomlari, ionlarining yutilishi adsorbsiya deyiladi.
• Moddaga tashqi muhitdan boshqa moddalarning yutilishi sorbsiya deyiladi.
O‘z sirtiga boshqa moddalarni yutgan modda adsorbent, yutilgan modda adsorbtiv deyiladi. Adsorbsiya qobiliyati yuza maydoniga bog‘liq bo‘ladi.
Ko‘mirning adsorbentlik xossasini kuchaytirish uchun uni o‘ta qizigan suv bug‘i bilan faollashtiriladi.
B
Faollashtirilgan ko‘mir havodagi va gazlar aralashmasidagi uchuvchan zaharli moddalarni yutishda (protivogaz); inson organizmidan zararli moddalarni tozalashda (qonni, hazm organlarini tozalash); oziq-ovqat mahsulotlarini (yog‘-moylarni) tozalashda ishlatiladi
unda ko‘mirning g‘ovak bo‘shliqlarini to‘ldirib turgan moddalar chiqarib yuborilib, yutish yuzasi orttiriladi.
N.D.Zelinskiy birinchi jahon urushi yillarida zaharli kimyoviy moddalarga qarshi aktivlashtirilgan ko‘mirdan foydalanib, protivogazni ixtiro qildi. Zelinskiyning bu kashfiyoti yuz minglab jangchilar hayotini saqlab qoldi. Kimyo sanoatida katalizatorlar sifatida ishlatiladi.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
35
yoki mavjudining fizik-mexanik xossalarini oshirish imkoniyatlariga qaratadi. Bu
esa detal konstruksiyasining geometrik shakli, sirtiga ishlov berishning oddiyligi
(silindrsimon, konus va vintsimon sirtli), ishlov berishning aniqligi, geometrik
o’lchamlarining detalda ifodalash tahlili, ruxsat etilgan chetga chiqishlarga mos
kelishi, sirtlarining g’adir-budirligining talablarga mos kelishi, ularning detalni
tayyorlashga ketadigan xarajatlari va sermehnatligi kabi texnologik talablarni
baholashni nazarda tutadi va konstruksiyaning texnologikligi ko’rsatkichlarini:
yaxshi-yomon, GOSTga nisbatan ruxsat beriladi – berilmaydi deb baholanadi.
2. Konstruksiya texnologikligini miqdoriy baholashlar ketma-ketligi:
2.1.Konstruksiyaning texnologikligi darajasini ishlov berish aniqligi bo’yicha
baholash
bu yerda
-
bazaviy texnologik aniqligi koeffisiyenti,
-erishilgan texnologik aniqligi koeffitsiyenti.
Ishlov berish aniqligi koeffisiyenti K
t.a
quyidagi formula orqali aniqlanadi:
K
t.a
=1-
=
∑
∑
bu yerda
∑
∑
T
o’r
-buyumga ishlov berish o’rtacha
aniqlik klasssi;
-aniqlik klassiga mos o’lchamlar soni. T-ishlov berishning
aniqlik klassi.
2.2. Konstruksiya texnologikligi sirtining g’adir-budirligi bo’yicha baholash:
bu yerda
-
sirtning bazaviy g’adir-budirligi
koeffitsiyenti;
-sirtning erishilgan
g’adir-budirlik koeffitsiyenti.
Sirtning g’adir-budirlik koeffitsiyenti quyidagi formula orqali aniqlanadi:
∑
∑
,
bu yerda
∑
∑
-
buyum (detal)
sirtining o’rtacha g’adir-budirlik klassi;
- sirt g’adir-
budirligi klassi;
-sirtlar soni.
2.3. Materialdan foydalanish koeffitsiyenti K
m.f
=
, bu yerda M-tayyor
detalning massasi, kg; Mm-detalni tayyorlash uchun sarflangan material massasi;
kg.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
29
Технология фани “Сервис хизмати” йўналишининг (Касб танлашга
йўналтириш бўлимида) Рўзғоршунослик асослари қисмида “23-мавзу:
Дастурхон тузаш қоидалари. Меҳмон кутиш одоби.”(1 соат ажратилган)
мавзуси киритилган. Мавзуни Меҳмон кутиш одоби қисмини ўтиш
жараёнида мактаб Технология фани ўқитувчилари мақолада келтирилган
маълумотлардан машғулот давомида фойдаланишсалар мақсадга мувофиқ
бўлади.
Кўп меҳмон чақириб яхшироқ сийлашга қаратилган бу одат тарихий ва
этнографик ривож асосида таркиб топган. Аҳамият берилса аксарият қишлоқ
жойларида ўзбек оилалари уйларнинг ички кўриниши кўп токчалик ва кўп
тахмонлик қилиб қурилган. Токчаларда идиш-товоқ, таҳмонларда сандиқлар
устига қават-қават кўрпачалар тахлаб қўйилади. Шу сабабли ўзбекнинг уйига
кўплаб меҳмон келганда ҳам шошиб қолмасдан бемалол кутиш имкониятига
эга бўлади.
Меҳмон кутишда Республикамизнинг турли ҳудудларида ўзига хос
одатлари борлиги ҳақида ўқувчиларга маълумотлар берилса янада мақсадга
мувофиқ бўлади. Дастурхонга албатта палов тортишдан ташқари, Тошкентда,
масалан, қази-қартали норин таёрлаш ва хушбуй қора чой дамлаш одат
тусига кирган. Фарғона водийсининг барча ҳудудида ва Самарқандда
меҳмонга дастлаб иссиқ кўк чой берилади. Андижон, Қўқон, Марғилон,
Наманган ва Фарғонада меҳмонга чой берилгач, кашнич, райҳон солинган ва
қатиқланган мастава, сўнгра девзира гурунчдан лоларанг қовурма тортилади.
Бу шаҳарларда меҳмон дастурхонига патир ва жиззали нонлар, анвойи ҳўл
мевалар, оқ кўнгилликнинг рамзи сифатида сут, қатиқ, қаймоқ қўйилади.
Келган меҳмонга дарҳол қатиқ таклиф этиш ёки нонуштасига албатта
қатиқ бериш, айниқса, Наманганда яхши одат тусига кирган. Сабаби, бу ерда
меҳмонлар қатиқ ичишнинг инсонга кўпгина фойдали эканлигини эътиборга
олади. Шу билан бирга узоқ жойдан келиб сув ва ҳаво ўзгартирган кишини
кайфиятини яхшилашга ҳам хизмат қилади.
Самарқандда меҳмонни ширин-шакар ҳўл мевалар, дунёга донғи кетган
осиё нонлари ҳамда қаймоқ билан сийлаш, сўнгра эса мурч сепилган чучвара
ва тўғрама палов билан сийланади. Бухорада майизли палов ва яхлит қилиб
пиширилган барра кабоб, вилоятнинг чорвадор ҳудудларида эса янги
сўйилган қўзи гўштининг шўрваси ва кабоби меҳмоннинг олдига торилади.
Хоразмликлар меҳмонни тилёрар қовунлар, махсус тайёрланган палов билан
сийлашади. Қорақалпоқликлар меҳмонни балиқ ва кулчатой билан
сийлашади.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
30
Ўзбеклар учун меҳмоннинг муҳим ёки номуҳими, катта ёки кичиги
дегани бўлмайди. Остонадан хонадонга қадам ранжида қилган ҳар қандай
инсон бир пиёла чой ичиб кетиши азалий одат ҳисобланади. Узоқ ҳаётий
тажрибага эга бўлган қарияларимиз доимо оилада шуни такидлайди: “Овқат
қилганда доимо кўпроқ қил, чунки кутилмаганда меҳмон келиб қолиши
мумкин”, деб насиҳат қилади.
Мехмонга чақирганда шахсан учрашиб ёки телефон орқали айтилади.
Хеч бўлмаса, телефон оркали айтиш имконияти бўла туриб, меҳмонни
кимдир оркали чорлаш чиройли муомала тарзидан эмас. Бу таклиф этилган
инсонга нисбатан ҳурматсизликдир. Шунингдек, бирон кишини меҳмонга
чақирмокчи бўлинса, унинг вақтини суриштириб, зиёфатни унга маъқул
келган вақтга тўғриланади. Меҳмон кутишга тайёргарлик кўраётганда,
хоналарнинг озодалигига алоҳида эътибор берилади. Жумладан, ваннахонага
тоза сочиқ, янги совун, атир ва ҳоказолардан кўйилади. Меҳмоннинг кўзи
дорда осилган ичкийим, чақалоқларнинг иштонлари ва ҳокозоларга тушиб
қолмайдиган бўлиши лозим.
Меҳмонлар белгиланган вақтдан эрта келиб қолиши мумкинлигини
инобатга олиб, ярим соатлар олдин чиройли кийиниб, уларни кутишга тайёр
бўлиб турилади. Меҳмонлар олдида аёлингиз ёки болаларингизга бақириб,
уларни урушиб, асабийлашмаслик лозим. Бу меҳмонни қувиш билан баробар.
Таом тановул килинаётганда мехмоннинг ейиш суръатига караб, секин-
секин тановул қилишиб, ундан аввал тугатиб қўймаслик, шунингдек,
меҳмонга таомни келтирилгач, у билан бирга тановул қилиш керак. Бир
меҳмон: “Меҳмон учун мезбоннинг тўқлигидан кўра зарарлироқ нарса йўқ”,
деган экан. Чунки меҳмоннинг олдига овқат олиб келинса-ю, мезбон овқат
еб, тўйиб олган бўлса, меҳмон билан бирга ейишаолмайди. Натижада меҳмон
уялиб, бемалол овқатлана олмаслиги мумкин. Меҳмон асосий таомни
тановвул қилиб, бироз ҳордиқ чикариб, нафасини ростлаб олгач,
фарзандларни ими-жимида чақириб, уларни меҳмонга таништириш лозим.
Фарзандларини чиройли кийинтиришни унутмаслик лозим.
Агар янги уйга кўчган бўлсангиз ёки анчадан бери шундай янги
қурилган кўркам хонадонда истиқомат қилаётган бўлсангиз ва уйингизга
биринчи марта кимдир меҳмон бўлиб келган булса, вақт топиб унга
хоналарни кўрсатиб сайр қилдиринг. Эхтимол, мехмонингиз уйингизни
томоша килгиси келар, лекин буни очиқ айтишга ийманиши мумкин.
Албатта, ётоқхона ва аёллар ўтирган хоналар кўрсатилмайди.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
31
Агар бир жамоани меҳмонга чақирилса, улар озчилик бўлса бирга
ўтирса зарар қилмайди. Чунки уларга дастурхон устида хизмат қилиб туриш
керак бўлади. Бордию улар кўпчилик булса, ташкарида хизмат қилиб турган
маъқул. Зиёфат сўнгида меҳмонни эшикдан ташқарига кузатиб чиқиш, унинг
ташрифидан бениҳоя хурсанд бўлганлигини изҳор қилиш ва яна ташриф
буюришини сўраб қолиш хам меҳмоннавозлик қонун-қоидалари сирасига
киради. Шунингдек, меҳмонни бирон танишининг машинасида манзилига
элтиб қўйиш ёки ҳеч бўлмаганда кўчадаги машинага ўтқазиб юбориш ҳам
жуда яхши иш.
Ўзбекларда меҳмонга сарпо кийдириш одати қадимдан то шу кунгача
мавжуд бўлиб, у икки маънони англатади. Биринчиси ўзининг яқин
кишисига,
қариндошига
сарпо
кийдирганда
узоқлашмаслик,
бегоналашмаслик, ҳамжиҳатлик истагини билдиради. Иккинчиси бегона
кишига сарпо кийдирилса у билан янада яқин дўст бўлиш истагини
билдиради. Сарпо кийдириш удуми тўғрисида турли хилдаги ривоятлар
бўлиб,
меҳмондўстликда
ҳақиқий
дўстлашишнинг,
қариндошга
айланганликнинг, ёки қадрдон бўлиб қолганликнинг рамзий ифодаси
ҳисобланиши ўша ривоятлар билан боғлиқ бўлиши мумкин. Шу сабабли
юртимизга хорижий давлатлардан, қардош республикалардан меҳмон бўлиб
келган кишиларга ҳам миллий кийимларимиздан кийдирилади, бу узоқ
йиллар давомида шаклланган ажойиб анъаналаримиздан бири ҳисобланиб
келинади.
Ривоят қилишларича бир киши буюк устозини меҳмонга чақирибди.
Устози майли бораман лекин тўртта шартим бор, шуни унутмаслигинг керак:
1.Тиконнинг устига ўтқазмайсан.
2. Душманимни дастурхонга таклиф қилмайсан.
3. Менга заҳар бермайсан.
4. Охирида орқамга тепмайсан дебди.
Шогирд кўрпачаларни қават-қават қилиб қалин тўшабди, бир қанча
вақт ўтиб, беғубор невараларини киритибди, улар қийқиришиб ўйнаб
меҳмонни безовта қилибди. Меҳмонни қорни тўйса ҳамки зўрлаб овқат
едириб қийнабди. Устози бир кишига ваъда берган эдим деб ўтиришни
аввалида айтган эди, лекин шогирд уни зўрлаб анча ўтиришга мажбур қилиб
таомлар келтирибди. Охирида оминни ўзи қилади ва кузатиб чиқиб, қандай
устоз барча шартларингизни бажардимми, хурсандмисиз деб илтифот
кўрсатади. Шунда устоз бажармадинг деб изоҳ берибди:
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
41
“Юлдуз” шаклидаги схема бўйича тўгаракнинг ҳар бир аъзоси бир хил
креативлик масаласи ечимини топиш билан банд бўлади ва натижалар
раҳбарга маълум қилинади.
“Айлана” шаклда ишлашда битта креативлик масала ечими иккинчи
масалани ишлаб чиқишнинг бошланиши бўлиб хизмат қилади.
“Тармоқ” схемаси бир неча креативлик масаласи ечимини топиш зарур
бўлганда (техник, иқтисодий, экологик ва ҳакозо) қўлланилади.
Бу шакл ўқувчилардан максимал даражадаги мунозара, баҳс,
фаолликни, ўзаро ёрдамни ва тўгаракда ишлаётган шахсларнинг иноқлигини
талаб қилади.
Кичик мактаб ёшидаги ўқувчилар тўгаракларида раҳбар билан
ўқувчиларнинг дидактик ҳамкорлиги ўйин фаолияти шаклида бўлгани энг
мувофиқ ҳисобланади.
Креативлик масаласи қўйилиши
Техник қурилмани
конструкциялаш тавсифи
Кўзда тутилган фаолият
тавсифи
Конструкциялашга қизиқиш ва
фаоллик
Ўзини кўрсатиш истаги
Вазифани
аниқлаш ва
қабул қилиш
Раҳбарни ёрдами
Интернет маълумотлари
ёрдами
Техник, иқтисодий, экологик
ва педагогик мақсадга мослиги
Муайян ашёлар ва шарт-
шароит (лаборатория, уста-
хона) лар мавжудлиги
Ўқувчиларда техник қурил-
мани конструкциялаш учун
зарур билим ва кўникмалар-ни
ҳосил қилиш (маслаҳат,
кўрсатма, суҳбат)
Базавий тажриба, кўникма ва
билимлар
Кузатувлар ва тегишли
адабиётлар таҳлили
Креативлик
масаласи ечи-
мини топиш
йўлларини
излаш
Ечимга олиб
келувчи ва-
риантлар таҳ-
лили ва энг
мувофиғини
танлаш
Ўқувчининг ёш имкониятлари
Техник қурилма чизмасини и/ч
ва намунасини тайёрлаш
Қурилма (модел, макет) ни
синаш
Кузатилган нуқсонларни
бартараф этиш
Креативлик
масаласи
ечимини
аниқлашдаги
янги билим-лар
ва кўник-малар
(ривож-
ланиши)
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
36
2.4. Materialdan foydalanish bo’yicha konstruksiyaning texnologiklik
darajasi: K
f.d
=
bu yerda
-bazaviy foydalanilgan material koeffitsiyenti;
- erishilgan materialdan foydalanish koeffitsiyenti.
Materialdan foydalanish koeffitsiyenti miqdori (qiymati) tanlangan
xomashyo (material zagatovkasi) va unga ishlov berishga oid chiqindilarga qarab
hisoblanadi.
2.5. Konstruksiyani tasyyorlashdagi mehnat sarfi bo’yicha texnologikligini
baholash: K
t.b
=
,
bu yerda
- kostruksiyani tayyorlashdagi mehnat sarfi;
bazaviy
konstruksiyada foydalanishgan mehnat sarfi, kishi-soat.
Aytilganlardan ko’rinadiki, texnologik ta’limda “Mashina detallari” kursida
talabalar ilmiy tadqiqot ishlari sifatini oshirishning o’ziga xos tomoni bo’lib,
“qatnashuvchi” bloki hisoblanadi. Aynan, shu blok muhim ahamiyatga ega.
Ammo bunda rahbarning roli ayniqsa juda muhim hisoblanadi. Rahbar
qanchalik ishni aniq va to’g’ri rejalashtirib ko’rsatsa, talabalar shunchalik
qo’yilgan masalani qiziqish bilan oson hal qiladilar.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tog’ayev X., Alimov N. Bo’lajak agromuhandis pedagoglarning texnik
ijodkorligini rivojlantirish. “Xalq ta’limi” jurnali № 4, 2002 yil.
2. Тагаев X. и др. Управление развития творческой личности в процессе
обучения студентов. Издательский центр “Гравис” Липецк, 2013 с. 44-47.
3. Гликсон М.А. Измерение некоторых выдов отклонений расположения
поверхностей. Стандарты и качество № 11, 1989, стр. 84-85.
4. Sulaymonov I. “Mashina detallari”, O’qituvchi, 1975 y. 20-23 betlar.
5. Тагаев, Х., Убайдуллаев, С., Алкаров, К. Х., & Оришев, Ж. Б. (2016).
ПОВЫШЕНИЕ ПАТЕНТНЫХ ЗНАНИЙ В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ.
In Современные тенденции развития аграрного комплекса (pp. 1776-
1780).
|
| |