Metodlardan foydalanish

65
«Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya»
nomli ilmiy, masofaviy, onlayn
konferensiya
OʻQITUVCHINING KASBIY KOMPETENTLIGINI OSHIRISHDA INNOVATSION
METODLARDAN FOYDALANISH
D.A.Mavlanova, F.M.Sultonova,
1
Guliston shahar 2-maktab tarix fani o‘qituvchisi
2
Guliston shahar 2-maktab o‘zbek tili fani o‘qituvchisi,
maktab2*gul@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.7582737
Annotatsiya: ilmiy-amaliy izlanishlar tahlili natijasida pedagog kadrlar kasbiy
kompetentligini shakllantirish va rivojlantirish holati oʻrganilib, o‘qituvchining
kasbiy kompetentligi tuzilmasi va mazmunini ishlab chiqdik.
Ta’lim tizimidagi innovatsion oʻzgarishlar sharoitida pedagogning kasbiy
kompetentligi muhim ahamiyat kasb etadi. Bunday sharoitda oʻqituvchi
muvaffaqiyatli va talabchan boʻlishi uchun har qanday oʻzgarishlarga tayyor
boʻlishi, yangi sharoitlarga tez
va samarali moslasha olishi, oʻz kasbining ustasi
boʻlishga intilishi, bilim va koʻnikmalarini doimiy ravishda yangilab borishi, oʻz-
oʻzini rivojlantirishga harakat qilishi, ayrim noqulayliklarga bagʻrikenglik
koʻrsatishga tayyor boʻlishi – ya’ni oʻz kasbining fidoyisi boʻlishi kerak.
Ijtimoiy amaliyotning koʻrsatishicha, bunday muhim xususiyatlar barcha
oʻqituvchilarda ham shakllangan, deb ayta olmaymiz. Buning asosiy sabablaridan
biri, pedagoglarning aksariyat qismi bugungi kunda tez oʻzgarib borayotgan
ijtimoiy, iqtisodiy va kasbiy sharoitlarga moslashish jarayonida katta
qiyinchiliklarga duch kelayotganliklari, bu oʻz navbatida oʻqituvchidagi
mavjud
kasbiy kompetentlikning yetarli emasligi oqibatida shaxsning jiddiy ijtimoiy-
psixologik muammolar bilan roʻbaro kelishi bilan izohlanadi.
Shuning uchun oʻqituvchining kasbiy kompetentligini rivojlantirishga yordam
beradigan psixologik va pedagogik qoʻllab-quvvatlash dasturini ishlab chiqish,
sohaga oid chuqur ilmiy – tadqiqot ishlarini tashkil etish juda muhimki, bu
oʻz navbatida ta’lim sifati va samaradorligini oshishiga va oʻquv
jarayonining
barcha ishtirokchilari oʻrtasida ijobiy munosabatlarning shakllanishiga olib
keladi.
Shu bilan bir qatorda, pedagog kadrlarining kasbiy kompetentligi boʻyicha
tadqiqotlar olib borgan germaniyalik olimlar G.Lehmann, W.Nieke,
S.Blomeke, A.Kopka va S.Brindtlar kompetentlikni zaruriy kasbiy bilim,
koʻnikma va kasbiy etika birligi sifatida baholab, uning asosiy komponentlari
sifatida
ijtimoiy tahlil, pedagogik vaziyatlar diagnostikasi, refleksiya va kasbiy
harakatlarni e’tirof etadilar.
Xususan, tadqiqotchilarning fikricha, pedagogning kasbiy kompetentligi uning:
66
«Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya»
nomli ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
- tegishli fan sohasi va tarbiya borasida maxsus ilmiy-nazariy bilimlarga
shuningdek, belgilangan vazifalarni samarali hal eta olish layoqatiga ega boʻlishi;
- maxsus kasbiy etika asosida ta’lim oluvchilarning
qiziqishlaridan kelib
chiqadigan aniq pedagogik vaziyatlarni samarali yechimini topishi;
- yuqorida keltirilgan kasbiy vazifalarni amalga oshirishdagi har bir pedagogik
hatti-harakati uchun har bir shaxs oldidagi mas’uliyat va javobgarlikni his etishi
bilan belgilanadi[2].
O‘qituvchining kasbiy kompetentlik sifatlari va mazmuni tahlillarimiz davomida,
kasbiy kompetentlikni oshirish va rivojlantirish muammolari aksariyat
izlanishlarda boʻlajak mutaxassislarni tayyorlash misolida oʻrganilganligi, shu
bilan birga mazkur tadqiqotlarda ilgari surilgan kompetentsiyalar tuzilmasi va
elementlari kelgusidagi kasbiy faoliyat talablari uchun qaratilganligi,
amaliyotdagi mutaxassilarning kasbiy kompetentligini
rivojlantirish masalalari
esa faoliyatning real talablaridan kelib chiqqan holdagi rejalashtirishni talab
qilishi aniqlandi. Kompetensyalar:
Shaxsiy kompetensiya – o’z-o’zini anglash, kasbiy faoliyatda ilmiy va intelektual
salohiyati.
Refleksiv kompetentsiya – samarali muloqot usullarini amaliy o’zlashtirish,
o’quvchilar bilan samimiy muloqot va fidbeyk psixologik ma’lumotlarni idrok
etgan holda sog’lom psixologik muhit yaratadi.
Kommunikativ kompetensiya – tadqiqot usullari va uslublariga egalik, ta’limga
ijodiy yondashuv, yangi g’oyalarni yaratish va tatbiq etish.
Psixologik kompetensiya – o’z fani bo’yicha kasbiy-pedagogik bilim, ko’nikma va
malakaga эгалик.
Tadqiqotchilik va kreativlik – ta’lim jarayonida
innovatsion muhit yaratish
ko’nikmasiga egalik .
AKT kompetentsiya – AKT texnologiyasi asoslarini bilish va qo’llay olish.
Innovatsion kompetensiya – o’z-o’zini tahlil qilish va baholash.
Xulosa qilib aytganda, pedagogni innovatsion faoliyatini yoʻlga qoʻyish obyektiv
voqelikni qabul qilishdagi qarashlarini aniqlab beradi. Pedagogni innovatsion
faoliyatga tayyorlash muammosi maʼlum maqsadlarga boʻysunuvchi bir necha
oʻzaro aloqador va funksional komponentlarni oʻz ichiga olgan tizim sifatida
ifodalanishi mumkin. Oʻqituvchining innovatsion tayyorligi uzluksiz taʼlim
sharoitida pedagogik innovatikaning toʻliq mazmun-mohiyatini egallash boʻyicha
uning nazariy, amaliy va psixologik-fiziologik saviyasidir. Bunday tayyorlik
67
«Zamonaviy dunyoda pedagogika va psixologiya»
nomli ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
pedagogik tizim natijasi sifatida nazariya va amaliyotning
bir butunligini
taʼminlash, oʻquv ishlariga vijdonan munosabatda boʻlishni tarbiyalash hamda
ijodiy faollikni rivojlantirish asosida oʻquvchilarda maʼlum fanlar, umumkasbiy
faoliyat koʻrinishlari boʻyicha bir butun bilimlar va malakalarni shakllantirishga
koʻmak berishi kerak.
References:
1. Muslimov N.A., va boshqalar. Kasb ta’limi oʻqituvchilarining kasbiy
kompetentligini shakllantirish texnologiyasi/ Monografiya. – T.: “Fan va
texnologiya” nashriyoti, 2013.
2. Туланова, Д. Ж., & Гуломова, Н. Х. (2018).
Технология и условия
проведения дидактических игр в процессе преподавания черчения в вузе.
In Образование как фактор развития интеллектуально-нравственного
потенциала личности и современного общества (pp. 89-93).
3. http://conf.edu.yar.ru/docs/adult/rf411_256.pdf.