tok motori - Microsoft Word А4 син ва узгар doc

tok motori:
1 – ventilyator; 2 – yakor chulg‘ami; 3 – kompensatsion chulg‘am; 4 –
bosh qutb qo‘zg‘atish chulg‘amining g‘altag‘i; 5 – bosh qutb o‘zagi; 6 –
yakorning po‘lat o‘zagi; 7– stanina (tana gardishi); 8–kollektor plastinasi;
9 – cho‘tka tutqich; 10 – cho‘tkalar; 11, 11 – oldingi va orqa tomondagi
podshipnikli qalqonlar; 12 – val; 13, 14 – sharikli (kollektor tomondagi)
va rolikli (orqa tomondagi) podshipniklar; 15–qo‘shimcha qutb qo‘zg‘atish
chulg‘amining g‘altag‘i; 16 – qo‘shimcha qutb o‘zagi; 17 – ventilyatsion
kanallar; 18 – qisqich
1) cho‘tkalar geometrik neytralda bo‘lganida ko‘ndalang yakor
reaksiyasi asosiy magnit maydonini qutb o‘qidan o‘ng tomonida
susaytiradi, uning chap tomonida esa, kuchaytiradi;
2) cho‘tkalar yakor aylanishi tomonga siljigan bo‘lsa, yakorning
bo‘ylama magnit yurituvchi kuchi (MYK) ham vujudga keladi, agar
cho‘tkalar teskari tomonga siljigan bo‘lsa, bu MYK bo‘ylama
magnitsizlovchi ta’sir qiladi.
Odatda, O‘TMda cho‘tkalarni yakor aylanishiga teskari tomonga
siljitiladi, bu holda MYK magnitsizlovchi ta’sir qilib, yakor aylanish
chastotasini o‘zgartiradi. O‘TM larining ish jarayoni: ishga tushirish, ish,
mexanik, rostlash va tormozlash xarakteristikalaridan iborat bo‘ladi. Ish
jarayonining asosiy tenglamalari. O‘TM larining istalgan rejimdagi ishini
momentlarining va elektr yurituvchi kuchlarining muvozanat tenglamalari
belgilaydi.
O‘TM da asosiy maydon va yakor chulg‘amining tokli o‘tkazgichlari
o‘zaro ta’sirlashuvi natijasida hosil bo‘ladigan elektromagnit moment M
em
62
yakorni aylanma harakatga keltiradi va shu sababli, uni aylantiruvi
moment deyiladi. Uning kattaligi quyidagi ifodadan aniqlanadi:
M=NpФI
a
/(2a)=C
M
ФI
a
(7.1)
bu yerda: N, a − tegishlicha yakor chulg‘amining o‘tkazgichlari va
parallel shoxobchalari sonlari; p – mashinaning juft qutblari soni; C
m
=
p∙N/(2
a) − berilgan mashinaning konstruksiyasiga bog‘liq bo‘lgan
o‘zgarmas kattalik; Ф – mashinaning natijaviy magnit oqimi.
O‘TM momentlarining muvozanat tenglamasi quyidagicha yoziladi:
M = M
0
+ M
2
± M
D
, (7.2)
bunda M
D
= J∙d
/dt − dinamik moment. Bu momentning «musbat»
ishorasi – rotor tezlanishda bo‘lganida va «manfiy» ishorasi esa rotor
aylanishi sekinlashganda qabul qilinadi.
(7.2) tenglamadan: O‘TMning istalgan rejimdagi ishida uning
aylantiruvchi (M
em
) va tormozlovchi (M
t
) momentlari miqdor jihatdan
o‘zaro teng va yo‘nalishi jihatdan qarama-qarshidir, degan xulosa kelib
chiqadi.
Barqarorlashgan ish rejimda O‘TM n=const aylanish chastota bilan
ishlaydi, demak, bu rejimda M
D
=0, shuning uchun (2) ifoda quyidagicha
yoziladi:
M=M
0
+M
2
(7.3)
O‘TMning yakori magnit maydonda aylanganida yakor chulg‘ami
o‘tkazgichlarida, elektromagnit induksiya qonuniga muvofiq, EYK
vujudga keladi. Uning qiymati quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
E
a
=C
E
Ф∙n, (7.4)
bunda С
E
= p∙N / (60a) – berilgan mashina uchun o‘zgarmas bo‘lgan
kattalik; n − yakorning aylanish chastotasi.
Bu EYK ning yo‘nalishi yakor chulg‘ami toki yo‘nalishiga qarama-
qarshi
bo‘ladi, demak, yakor zanjiri uchlariga berilgan kuchlanish U ga ham
teskari yo‘nalgan bo‘ladi. Shu sababli O‘TM yakor chulg‘amining EYK
(−E
a
) − teskari EYK deyiladi.
O‘TM EYK larining muvozanat tenglamasi quyidagicha yoziladi:
a)umumiy hol uchun: U=e
a
+i
a
R
a
+L
a
di
a
/dt; (7.5)
b) barqaror ish rejimi uchun: U=E
a
+I
a
R
a
, (7.6)
bunda e
a
va i
a
– yakor chulg‘ami EYK va toklarining oniy qiymatlari; R
a
−
yakor zanjirining to‘la qarshiligi; L
a
di
a
/ dt = 0; E
a
− teskari EYK (−E
a
) ni
muvozanatlaydigan kuchlanishning tashkil etuvchisi; barqaror rejimda tok
I
a
ham miqdor jihatdan o‘zgarmasdir.
(7.6) dan yakor tokining qiymatini topamiz:
63
I
a
=(U−E
a
)/R
a
(7.7)
(7.7) tenglama O‘TM ishini xarakterlovchi nihoyatda muhim tenglama
hisoblanadi.
|