nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
bog'langan. Ular bijg'iyotgan sharbatni rezervuarlardan rezervuarlarga pastdan

|
bog'langan. Ular bijg'iyotgan sharbatni rezervuarlardan rezervuarlarga pastdanBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbebog'langan. Ular bijg'iyotgan sharbatni rezervuarlardan rezervuarlarga pastdan
tepaga qarab uzatadi. Bundan tashqari barcha rezervuarlar markazga yo'naltiruvchi
nasosi mavjud xalqa quvur bilan bir-biriga ulangan. Bu esa kerak paytida har bir
rezervuardan bijg'iyotgan vinoni tushirib olishga, bijg'iyotgan sharbat navini bir
rezervuardan boshqasiga o'tkazib, o'miga yangi navli sharbat quyilishiga yordam
beradi.
Bijg'ish harorati tartiblashtirish maqsadida rezervuarlarga sovuq suv sepish
imkoniyati ham nazarda tutilgan. Karbonat gaz va bijg'ish jarayonida hosil bo'lgan
ko'pik quvur (5) orqali rezervuarlardan karbonat kislota atmosferasi chiqarib
yuboriladi. Moslama ishlashi quyidagicha:
Keltirilgan uzum zavodda qabul qilingan sxema bo'yicha qayta ishlanadi.
Sharbat sulfitlanib tindirilgandan so'ng bosim rezervuarlarga (1) yuboriladi, undan
keyin parallom ishlayotgan ikkita rezervuarlardan (2) biriga rezervuar sig'imining
8-10% tengligida so f achitqi eritmasi quyiladi, shundan so'ng bosim rezervuardan
o'z oqimi bilan sharbat kelib quyiladi.
Moslamaning ish boshlanishida birinchi rezervuar to'lgancha ishlab chiqarish
quwatining 50% teng sharbat quyiladi. Bu esa kerak bo'lgan achitqi massasining
yig'im uchun zarurdir. Sharbatdagi achitqi xujayralarining doimiy miqdori (50-100
mln/ml) mikrobiologik nazorat ostida bo'lishi lozim. Achitqilar kerakli faoliyatgp
o'tganda bosim rezervuarlardan ishlab chiqarish hajmiga qarab sharbat yuboriladi.
Birinchi rezervuar to'lgandan so'ng sharbat keyingi rezervuarlarga o'tib, bijg'ish
holatda butun bakteriyani to'ldiradi. Oxirgi rezervuardan bijg'ish vino material
oqib chiqadi. Bakteriyaning ishlab chiqarish quwatidan qat’iy nazar qaynab
bijg'ish faqat to'rtta birinchi rezervuarlarda kechadi. Shuning uchun faqat ushbu
|
| |
beriladi.
Vinoda achitqining tugash payti har bir holatda alohida belgilanishi zarur. Bu

|
beriladi.
Vinoda achitqining tugash payti har bir holatda alohida belgilanishi zarur. BuBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeberiladi.
Vinoda achitqining tugash payti har bir holatda alohida belgilanishi zarur. Bu
esa bir xil vinoning katta partiyalariga va ba’zida har bir alohida olingan
bochkalarga taaluqlidir. Odatda dastlabki terishdan olingan vinolarda alkogol
miqdori kam bo'lib, ular yengil vinolar tarkibiga kiradi. Keyingi terimdan
tayyorlangan vinolarda alkogol miqdori ko'proq bo'lib, tarkibiy jihatdan
to'laroqdir. Shuning uchun dastlabki tekshiruvlar o'tkazmadan vinoda achitqi
tugaganligini aks etuvchi muddatni belgilash mumkin emas.
Yuqorida bayon etilganlaming barchasi sog'lom, me’yorida bijg'ib tugagan
vinolarga taaluqlidir. Dastlabki tekshirishda achitqisi tugagan vinolarda kasallik
aniqlansa, tegishli usullarda vinoga ishlov beriladi.
96
Vinoni achitqi quyqasida uzoq vaqt davomida saqlash. Yosh vinoni uzoq
muddatda achitqi quyqasida saqlasa, uning sifati yaxshilanadi degan fikr
vinochilikda keng tarqalgan. Ba’zida “achitqi vinoni to‘yintiradi” degan gaplar ham
aytiladi.
Bijg'ish tugagandan keyin vino va achitqi cho'qindisida sodir boiayotgan
biokimyoviy jarayonlami ko'rib chiqamiz.
Idish tubmiga cho'kkan achitqilar o'zlaridan glikogen hisobiga ma’lum muddat
davomida hayot faoliyatini davom ettiradi, keyin esa ular asta-sekin ochlik
bosqichiga o'tadi.
Talabga javob bermagan sharoitda vino uzoq muddatda achitqida saqlansa
achitqi avtolizi mahsullari unga o'tib, ta’m sifatiga salbiy ta’sir ko'rsatadi. Yosh
vinolami degustatsiya qilish paytida sezilgan achitqi ta’m vino yuqori haroratda
uzoq muddat davomida buzilgan va achitqilar bilan birga saqlanganligi xaqida
dalolat beradi. Bundan tashqari xujayralaming avtoliz maqsadlari vinoga
|
| |
rezervuarlardan haroratni tartiblashtirish lozim. Hosil bo'lgan karbonat kislota va

|
rezervuarlardan haroratni tartiblashtirish lozim. Hosil bo'lgan karbonat kislota vaBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTberezervuarlardan haroratni tartiblashtirish lozim. Hosil bo'lgan karbonat kislota va
ko'pik quvurlar orqali rezervuardan rezervuarga o'tib bijg'iyotgan sharbatdan bo'sh
joyni to'ldiradi. Natijada bijg'ish karbonat gaz ishtirokida kechadi. Bakteriyaning
oxirida gaz bosimi tartiblashtiruvchi spir tushlagich o'matilgan.
Uskuna asosan oq suxoy vino materiallar ishlab chiqarishga mo'ljallangan. Qizil
vino uchun vino material tayyorlashda uzum yoki mezgani presslashdan oldin
terish ishlovdan o'tkazish lozim.
7.5.Qizil uzumdan oq qizg‘ish vinolarni
tayyorlash
Qizil nav uzumlaming barchasi ham bijg'ishdan keyin qizil vinolarga xos
bo'lgan to'q qizil rang beravermaydi. Janubda o'stirilgan qizil nav uzumlar
shimoliy mintaqalarga ko'chirilganda ulardan o'ziga xos bo'lgan qizil rangli
vinolar tayyorlab bo'lmaydi. Shuning uchun qizil navli uzumdan oq yoki qizg'ish
vinolar tayyorlanadi. Aksariyat qizil rangli uzumlarda ham (Amerika navlari
gibridlari va Saperavi navlaridan) oq va qizg'ish vinolar tayyorlashda ishlatilishi
mumkin. Bu navlaming sharbati rangsiz, shuning uchun bo'yoq moddalari mavjud
bo'lgan po'stlog'ini ehtiyotkorlik bilan ajratib olib, ulardan oq va qizg'ish vinolar
99
tayyorlasa boiadi.
Qizil uzumdan oq vino tayyorlashda eng muhimi po‘stlog‘iga zarar
yetkazmasdan sharbatini ezib olishdir. Buning uchun uzum qobig‘i kamroq ezilishi
maqsadida (ezgich (drobilka))ning ezuvchi o‘qlari bir-biridan uzoqroq masofada
joylashtiriladi.
Ezilgan uzum pressga yuboriladi, u yerda u tezda siqib olinadi. Shu usulda
olingan sharbatning birinchi porsiyalari rangsiz boiadi. Keyingi presslashda u och-
qizgish rang oladi. Pressdan qizgish rangli sharbat oqib tushishi zahoti bilan oq
|
| |
Qizil vinolaming bijgishi uchun temirbeton rezervuarlar ham qoilaniladi. Bu

|
Qizil vinolaming bijgishi uchun temirbeton rezervuarlar ham qoilaniladi. Bu Pdf ko'rish
|
bet | 102/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeQizil vinolaming bijgishi uchun temirbeton rezervuarlar ham qoilaniladi. Bu
rezervuarlaming issiqlikni kam o ‘tkazish xususiyati kamchilik deb hisoblanadi.
Rezervuarlaming katta hajmda bo‘lishligi issiqlikni yomon o‘tkazish xususiyati
tufayU bijgish jarayonida ularda harorat me’yor ko‘rsatkichlaridan oshib ketadi.
Sovutgich uskunalarining o‘matilishi natijasida bu kamchilik bartaraf etiladi va
katta hajmdagi temirbeton rezervuarlarda bijgish jarayoni yaxshi kechadi.
Qizil vinolaming bijgishi uchun ishlatilayotgan temirbeton rezervuarlar bilan
bir qatorda yuzi sirlangan yoki kislotabardoshlik bilan qoplangan p oiat
rezervuarlar ham ishlatiladi. Sovutgich uskunalari bilan ishlatilganda bu
rezervuarlar yaxshi samara beradi. qizil uzum mezgasini bijgishida asosan dub
daraxtidan yasalgan chanlar ishlatiladi. Bijgitish chanlarining hajmi qancha katta
b oisa, harorat ham shuncha yuqori boiadi. Shuning uchun yuqori harorat bijgish
paytida kerak bo‘lmaganda bijgitish chanlarining hajmiga e’tibor berish maqsadga
muvofiqdir. Shimoliy vinochilik xududlarida katta hajmdagi chanlami ishlatish
yaxshi samara beradi. Masalan: qora dengiz sohilida qizil vinolami bijgitish uchun
sig im i 600-700 dkl hajmdagi chanlar ishlatiladi. Qrimning janubiy qirg'oqlarida
esa sigim i 300 dkl dan oshiq hajmda chanlami ishlatishni maqsadga muvofiq
emasligini tajribada ko‘rsatildi.
Ochiq b ijgish. Ustida suzuvchi va cho‘ktirilgan qoplama bilan ochiq
bijgishini turli qurilmadagi chanlarda o ‘tkazish mumkin. Yuza qoplamasi bilan
bijgish. Bu uslub qoilanilganda aksariyat hollardagi turli sig'imli konussimon
shakldagi (49-rasm) usti ochiq taxtadan yasalgan chanlardan foydalaniladi.
49- rasm. Suzuvchi qalpoqli ochiq bijgitish chani
103
|
| |
ho'raki vinolaming qandini aniqlash lozim. Bu ea bijg'ib tugamagan vinolami

|
ho'raki vinolaming qandini aniqlash lozim. Bu ea bijg'ib tugamagan vinolami Pdf ko'rish
|
bet | 311/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeho'raki vinolaming qandini aniqlash lozim. Bu ea bijg'ib tugamagan vinolami
kupaj qilishning oldini oladi.
Kupajlanayotgan vinolami ta’riflovchi analitik maiumotlami va natijalariga
ega bo'lgan vinosoz oz hajmda sinov kupaj o'tkazishga kirishishi mumkin. Buning
uchun sig'imi 1 1 bo'lgan shisha silindrga kupaji qilinadigan vinolar tegishli
proporsiyada quyiladi. Shundan keyin silindmi tiqin bilan jips yopib aralashtiradi
(chayqaltirmaydi) va degustatsiya qiladi. Sinov kupajni takror o'tkazish silindmi
bir necha kunga tinch holatga qo'yish va ikkinchi sinovdan keyin ho'raki haqida
yakuniy xulosa chiqarish tavsiya etiladi. Agar sinov ho'raki qoniqarli bo'lsa unda
shu proporsiyada vinolami katta hajmda ho'raki qilsa bo'ladi.
15.2.Ho‘raki o'tkazish texnikasi
Katta hajmdagi vinolaming kupaji maxsus rezervuarlarda olib boriladi. Katta va
kichik sig'imi bunday rezervuarlar vinolaming kupaji bilan shug'ullanuvchi har bir
xo'jalikda mavjud. Sinov kupajda aniqlangan nisbatda kupaj lanayotgan vinolar
kupaj rezervuarlariga o'taziladi. Bu yerda mexanik aralashtirgich yoki nasos bilan
aralashtiriladi. Nasos qoilanilganda rezervuaming pastki jo'mragidan vino shu
rezervuaming ustki qismiga haydaladi. Kupaj rezervuarlari yo'q vaqtda yertoia
xo'jalik amaliyotida kupajerlar ishlatiladi (84-rasm).
227
Yon tomondagi patrubkalar (1) orqali kupajyorga (2) boshqa rezervuarlardan
(bochka, chan, butlardan) vino keladi, pastki patribka bilan ulangan shlang orqali
kupajlangan vino but yoki bochkalarga haydaladi. Kupaj natijasida kupajda ishtirok
etgan vinolar tarkibida kimyoviy balans o‘zgaradi.
Vino toshi cho'kishi va kolloid moddalaming quyuqlashishi natijasida
|
| |
Xorijiyadabiyotlar - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

120
Qo’shimchaadabiyotlar
1.
O’zbekiston Respublikasining «Mulkchilik to’g’risida»gi qonuni. «O’zbekiston Respublikasi
qonun va farmonlar» 1992 yil 29 bet.
2.
O’zbekiston Respublikasining «Ijara to’g’risida»gi qonuni. «O’zbekiston-
3.
ning yangi qonunlari» № ; T.; «Adolat» 1993 yil.
4.
O’zbekiston Respublikasining «Tadbirkorlik to’g’risida»gi qonuni. «O’zbekiston yangi
qonunlari» № 2 T.: «Adolat» 1991 y.
5.
O’zbekiston Respublikasining «Dehqon xo’jaligi to’g’risida»gi qonuni. «O’zbekiston yangi
qonunlari» № 6. T.: «Adolat» 1998 yil 229 bet
6.
O’zbekiston Respublikasining «Davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish
to’grisida»gi qonuni. «O’zbekiston yangi qonunlari» T.: «Adorlat» 1993 yil 6-son.
7.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni «Iqtisodiy isloxotlarni yanada
chuqurlashtirish, xususiy mulk manfaatlarini himoya qilish va tadbirkorlikni rivojlantirish chora-
tadbirlari to’g’risida» 1994 yil 21 yanvar № 3 745. O’zbekiston Respublikasi «Farmonlar va qarorlar»
T.: «O’zbekiston» 1994 yil 7-bet.
8.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori «Qishloq xo’jaligida iqtisodiy
isloxotlarni amalga oshirishga doir qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida» 1994 yil 23 fevral.
O’zbekiston Respublikasi «Farmonlar va qarorlar» T.: «O’zbekiston» 1994 yil.
9.
Kаrimоv I.А. Qishlоq xo’jаlik tаrаqqiyoti-to’kin hаyot mаnbаi. -T.: O’zbekistоn, 1998.
10.
Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish va yangilash,
mamlakatni modernizasiya va isloh etishdir. -T.: O’zbekiston, 2005, - 92 b.
11.
Karimov I.A. “Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqorolik jamiyati barpo etish
– ustuvor maqsadimizdir. Xalq so`zi. 2010. 28-yanvar.
12.
Kаrimоv I.А. O’zbekistоn mustаqillikkа erishish оstоnаsidа.-T.: O’zbekistоn, 2011.
13.
Murtazayev О., G’aniyev I.M., Hasanоv SH.T., Ahrоrоv F.B.– Agrar siyosat va qishlоq
xo’jalik bоzоrlari. (O’quv qo’llanma) – S.: 2009.
Xorijiy adabiyotlar - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

411
11.
Karimov I.A. “Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va kuchli fuqorolik jamiyati barpo
etish – ustuvor maqsadimizdir. Xalq so`zi. 2010. 28-yanvar.
12.
Kаrimоv I.А. O’zbekistоn mustаqillikkа erishish оstоnаsidа.-T.: O’zbekistоn, 2011.
13.
Murtazayev О., G’aniyev I.M., Hasanоv SH.T., Ahrоrоv F.B.– Agrar siyosat va qishlоq
xo’jalik bоzоrlari. (O’quv qo’llanma) – S.: 2009.
– jadval - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

413
15 Asal
16 Pilla
Chorvachilik bo’yicha jami
Q/x bo’yicha jami
V.Test topshiriqlari:
1. Kengaytirilgan takror ishlab chiqarish...
- ishlab chiqarish hajmining yildan-yilga bir xil bosqich bilan o’zgapib, takpoplanib tupishi
- ishlab chiqarish hajmining yildan-yilga o’zgapmasdan takpoplanib, yangilanib tupishi
- ishlab chiqarish hajmining bir necha yil davomida o’zgapib, yangilanib, takpoplanib tupishi
- ishlab chiqarish hajmining to’xtovsiz o’sib bopgani holda takpoplanib tupishi
- to’g’ri javob yo’q.
2.Yalpi maxsulot nima?
-Bir yil davomida korxonada ishlab chiqarilga maxsulotlar hamda ko`rsatilgan xizmatlar
qiymatlarining yig`indisidan iborat.
-Yil davomida korxonada ishlab chiqarilga maxsulotlar qiymatlarining yig`indisidan iborat.
-Bir yil davomida korxonada ko`rsatilgan xizmatlar qiymatlarining yig`indisidan iborat.
-Bir necha yil davomida korxonada bshlab chiqarilga maxsulotlar hamda ko`rsatilgan xizmatlar
qiymatlarining yig`indisidan iborat.
-Hamma javoblar to`g`ri.
3. Sotilgan maxsulot nima?
-Yalpi maxsulotning sorish uchun ishlab chiqarilgan va uning uchun pul kelib tushgan qismiga
sotilgan maxsulot
deyiladi.
-Yalpi maxsulotning sorish uchun ishlab chiqarilgan qismiga sotilgan maxsulot
deyiladi.
-Yalpi maxsulotning pul kelib tushgan qismiga sotilgan maxsulot
vinoga moijallangan sharbatni ajratib oladi

|
vinoga moijallangan sharbatni ajratib oladiBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbevinoga moijallangan sharbatni ajratib oladi.
Shampan vinosi uchun pressda ezib olingan sharbatning turpi qizil xo'raki va
quwati kuchaytirilgan vinolar tayyorlashda qoilaniladi. Oq vinolar tayyorlash
uchun pressdan chiqqan sharbat och qizgish rangda boiadi. Bijg'ish jarayonida bu
rang oltin tusga kiradi.
Sharbatni shamollattirish ham rangsizlantirishga olib keladi: sulfit kislotaning
rangsizlashtirish xususiyatidan foydalanish samara bermaydi, chunki, yo'qolib
ketgan rang keyingi shamollatishda yana paydo boiadi.
Shu usulni qoilab qizgish vinolar tayyorlanadi. Farqi shundan iboratki,
qizgish vino tayyorlashda qizil navli uzumlami oxirigacha pressda ezadi. Qizil
vinoni suzib olingandan so‘ng bijg'itish chanda qolgan. Qizil turpda (Vo'shelka) oq
sharbatni bijg'itish asosida q izgish vino tayyorlasa boiadi.
Nazorat savollari
1 .Oq vinoning sifatiga ta’sir etuvchi omillami sanang.
2.Uzum sharbatini olish texnologik sxemasi haqida ma’lumot bering.
3.Sharbatning chiqish miqdori va uning fraksiyalardagi tarkibiy qismi qanday?
4.Sharbatning chiqish miqdori va fraksiyalarga qarab uning o'zgarishiga to‘g‘risida
ma’lumot bering.
5. Nima maqsadda Sharbatni tindirishda sulfit kislota qoilaniladi?
6. Sharbatni tindirishda sovuqni qo'llash haqida ma’lumot bering.
7. Bochkada gidravlik bijg'itish jarayoni haqida maiumot bering.
8. Sharbatni bijg'itish uchun rezervuari haqida maiumot bering.
9. Qizil uzumdan oq qizgish vinolami tayyorlash texnologiyasi haqida maiumot
bering.
100
8-bob QIZIL XO‘RAKI VINOLARNING UMUMIY TEXNOLOGIYASI.
QIZIL XO‘RAKI VINOLAR TEXNOLOGIYASINING 0 ‘ZIGA XOS
XUSUSIYATLARI
|
| |
I.Iqtisodiy jihatdan - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

113
2.Qo’shimcha tarmoqni rivojlantirish uchun moddiy-texnik resurslar yetkazib berish tizimidagi
tashkiliy muammolar;
3.Qo’shimcha tarmoq faoliyati bilan bog’liq masalalarni hal qiluvchi nazorat idoralar bilan
bog’liq qiyinchiliklar.
III.Ijtimoiy jihatdan:
1.Fermer xo’jaliklari rahbarlarida qo’shimcha tarmoqni rivojlantirishda bilim va malaka
yetishmasligi;
2.Fermer xo’jaliklarining moliyaviy barqarorligini ta’minlshda qo’imcha tarmoq ahamiyatini
to’liq angalamaslik;
3.Fermer xo’jaliklarida shakllanib qolgan ruhiy vaziyat, ya’ni, paxta g’alla rejalarini bajarish
asosiy vazifa sifatida qaralishi.
Umuman olganda, mamlakatda ko’p tarmoqli fermer xo’jaliklarini barpo etish, rivojlantirish va
samaradorligini oshirish hisobiga, shuningdek oziq-ovqat dasturi doirasida belgilangan loyihalarni
amalga oshirish natijasida yangi ish o’rinlarining barpo etilishi hududda nafaqat iqtisodiy, balki
ijtimoiy masalalarning ham hal qilinishigaijobiy ta’sir ko’rsatadi. Ya’ni har yili oliy o’quv yurtlarini
va kasb-hunar kollejlarini bitirib chiqayotgan yosh yigit-qizlarning mehnat birja va yarmarkalar orqali
ish bilan ta’minlanish imkoniyatini vujudga keltiradi.
Amalga oshirilayotgan loyihalarning moliyalashtirilish jarayoni va chora-tadbirlar dasturi ijrosi
tahlilishuni ko’rsatadiki, joylarda tijorat banklarining taqdim etadigan kredit mablag’laridan
foydalanish darajasi past bo’lib, asosiy moliyalashtirish manbai ishlab chiqaruvchilarning o’z
mablag’lari hisobiga amalga oshirilgan. Bu o’z navbatida hududlar iqtisodiyotida bozor iqtisodiyoti
sharoitida o’z-o’zini mablag’ bilan ta’minlash tamoyili asosida rivojlanish imkoniyatlarining
mavjudligidan dalolat beradi. Shuningdek, kelajakda mavjud yer-suv, mehnat va moliyaviy
salohiyatlardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish hisobiga ko’p tarmoqli fermer xo’jaliklarini
yanada rivojlantirish istiqbolli ekanligini amalda ko’rsatadi.
“Ko’p tarmoqli fermer xo’jaligi”

|
“Ko’p tarmoqli fermer xo’jaligi”Bog'liq qorakol“Ko’p tarmoqli fermer xo’jaligi”
–
fermer xo’jaligi tashkil etilishi paytida
yer uchastkalarini uzoq muddatli ijaraga olish shartnomasida belgilangan asosiy ixtisoslashuv
yo’nalishidan boshqa sohalarda ishlab chiqarishni tashkil etib, mahsulot ishlab chiqarish yoki xizmat
ko’rsatishni yo’lga qo’ygan fermer xo’jaliklari hisoblanadi.
Ko’p tarmoqli fermer xo’jaliklari quyidagi xususiyatlarga ega bo’lishi mumkin:
1.Ishlab chiqarishning qo’shimcha tarmog’i
asosiy tarmoq bilan bog’liq holda yoki bog’liq
bo’lmagan
sohalarda tashkil etiladi.
2.Qo’shimcha tarmoqni fermer xo’jaligi
o’zi alohida yoki boshqa fermerlar bilan tashkil etishi
mumkin (kooperasiya).
3.Qo’shimcha tarmoq
alohida yuridik shaxs sifatida
tashkil etilishi mumkin.
4.Ko’p tarmoqli ishlab chiqarishni tashkil qilishdagi muhim shartlardan biri bu –
har qanday
fermer xo’jaligi o’z daromadini (sof foyda) oshirish maqsadlarida o’z xoxishiga ko’ra, ixtiyoriy
ravishda qo’shimcha tarmoqlarni tashkil etgan holda ko’p tarmoqli fermer xo’jaliklariga aylanishi
mumkinligidir.
Bu boradagi fermerlik faoliyati to’liq ixtiyoriy va fermer xo’jaligining xususiy
manfaatlariga bo’ysunishi lozim.
Fermer xo’jaligining qo’shimcha tarmoqlariga quyidagilarni kiritish mumkin:
1.Tijorat, savdo-sotiq.
2.Madaniy-maishiy xizmat ko’rsatish:– suratxonalar;cho’milish havzalari;go’zallik saloni;dam olish
uylari;marosimlar uyi;umumovqatlanish shoxobchalari;xalq hunarmandchiligi;ekoturizm;turli
xildagi to’garaklar va boshqa xizmat turlari.
3.Xizmat ko’rsatish:– avtomobillarga texnik yordam ko’rsatish;poyabzal ta’mirlash va
tikish;yog’ochni qayta ishlash va quritish;qurilish materiallari ishlab chiqarish;mebel yasash va
ta’mirlash;kiyim-bosh va trikotaj mahsulotlarini tikish-to’qish;teleradio, video, audio apparatlarini
tuzatish;telekommunikasiya aloqalari (telefon, faks, internet);
4.
Yarim tayyor mahsulotlar ishlab chiqarish (oziq-ovqat mahsulotlari, ip, kalava va boshqalar)
Hozirgi vaqtda hududlarda fermer xo’jaliklarida qo’shimcha tarmoqni rivojlantirishga to’siq
bo’layotgan muammolarga quyidagilarni kiritish mumkin:
|
| |
aralashma vino xiralashadi. Kupajning tabiiy holda tiniqlashishi uzoq muddat

|
aralashma vino xiralashadi. Kupajning tabiiy holda tiniqlashishi uzoq muddat Pdf ko'rish
|
bet | 312/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbearalashma vino xiralashadi. Kupajning tabiiy holda tiniqlashishi uzoq muddat
davomida kechadi. Uni tezlatish uchun yelimlash va filtrlash qoilaniladi.
Kupaj lanayotgan vinoning spirti miqdori, titrlash kislotaligi va qandi haqida
analitik ma’lumotlarga va organoleptik bahoga ega b oiib vinosoz kerakli hisob-
kitob qilishi mumkin.
Nazorat savollari
1 .Kupaj vinolarga qanday vinolar kiradi?
2.Vinolami yoshartirish usullari qanday amalga oshiriladi?
3.Kasal vinolami to‘g‘irlash usullari qanday amalga oshiriladi?
4.Nuqsonli vinolami tuzatish usullari qanday amalga oshiriladi?
5.Vinoni yoshartirish usullarini tushintiring.
6.Vino shakllanishida kamchiliklarini qanday to‘g ‘rilash mumkin?
7.Bir navli standart vinolar olish usullari haqida maiumotlar bering.
8.Vinoni egalizatsiyalash deganida nimani tushinasiz?
228
16-b ob . V IN O N IN G K A S A L L IK , N U Q S O N V A K A M C H IL IK L A R I
16.1.Vino kasalliklari
Vino kasalliklarini mutlaq ravishda kasallik chiqaruvchi mikroorganizmlar
yuzaga keltiradi. Vino nuqsonlariga xususiyatining o'zgarishi. sifatining
yomonlashib borishi (tiniqligi, rangi, ta’mi va hidi) kiradi. Ular kimyoviy, bio-
kimyoviy yoki fizik-kimyoviy o'zgarishlaming natijasidir.
Me’yoriy shakllanishidan keskin ravishda farqlanishi biror bir tarkibiy qismi yet-
ishmasligi
tufayli
ta’midagi
o'zgarishlar
vinoning
kamchiligiga
kiradi.
Texnologiyada yo‘l qo‘ylgan noto’gVnliklar natijasida yuzaga kelgan vinodagi
o'zgarishlar ham uning kamchiligiga kiradi. Bu kamchilik oddiy ishlov natijasida
bartaraf etiladi. Vino kasalliklari. To‘g ‘ri tashkillashtirilgan texno-kimyoviy va
|
| |
Internet sаytlаri - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

121
mahsulotlari va ular o‘rtasidagi bog‘liqlik. Ishlab chiqarish
omillaridan samarali foydalanish.
6.5.Ishlab chiqarish omillari chekli mahsuldorligining kamayish
qonuni. Ishlab chiqarish funksiyasi tushunchasi. Ishlab chiqarish
funksiyalari.
Ma’ruza mashg’ulotining maqsadi:
Ta’limiy:
Resurslarning cheklanganligi. CHeklangan resurslarni taqsimlash, resurslarni taqsimlashda
narxning ahamiyati, muvozanat narxning shakllanishi.Ishlab chiqarish omillari va ularning
turlarihaqida ma’lumotlarga, bilimlarga hamda ko’nikmalarga ega bo’ladi.
Tarbiyaviy:
Talabalardacheklangan resurslarni taqsimlash, resurslarni taqsimlashda narxning
ahamiyati,
muvozanat
narxning
shakllanishi.Ishlab
chiqarish
omillari
va
ularning
turlarihaqidatasavvurlar shakllanadi.
yo'qotishlik qiyin boigan xira tus beradi. Achitqilaming o'z-o'zini hazm qilish

|
yo'qotishlik qiyin boigan xira tus beradi. Achitqilaming o'z-o'zini hazm qilishBog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeyo'qotishlik qiyin boigan xira tus beradi. Achitqilaming o'z-o'zini hazm qilish
yoki avtoliz xodisasi endotriptaza fermentlari ta’sirida sodir boiib, xo'jayralaming
oqsil moddalaridan turli asoslar, aminokislotalar, ammiak va parchalanishning
boshqa mahsullari yuzaga keladi. Achitqilar cho'qindisida mavjud bo'lgan
mikroorganizmlar uchun oziqlanish muhiti boigan bu moddalar achitqi
xujayralami mayda zarrachalarga bo'lib yuborishiga qo'llashadi. Bundan tashqari,
avtoliz jarayonida serovodorod hosil qiluvchi tiklash jarayonlar ham kechadi.
Bijg'iyotgan
sharbatda
mavjud
boigan
turli
xil
mikroorganizmlar
rivojlanmaydi, chunki achitqilaming ishlashi natijasida yuzaga kelgan S 0 2 ularga
to'sqinlik qiladi. Bijg'ish tugab, vino sokinlik holatiga o'tganda parchalanayotgan
achitqilar mikroorganizmlami barcha oziqalar bilan ta’minlaydi va qulay harorat va
boshqa sharoit mavjud boiganda ular (mikroorganizmlar) yaxshi rivojlanishi
mumkin. Bunday sharoitda vinoni cho'qindida qoldirish mumkin emas. Uni qisqa
vaqt orasida achitqi cho'qindisidan ajratib olish zarur.
Oparin va jamoasi, Frolova-Begryeva va Andryevmayalar tomonidan achitqi
avtolizalarining shampan vino materiallariga va shampan vinosi sifatiga ijobiy
ta’sir ko'rsatishini tadbiq qilishini achitqilar bilan uzoq vaqt davomida birga
saqlangan vinolar masalasi mohiyatiga aniqlik kiritdi.
Vino va xamir achitqilaridan olingan avtolizatlami tirajda kiritilishi fermentlashish
jarayonini tezlashtirishini, nalijada shampan vinolari sifati oshishini va tez yetilishiga
ta’sir etishini Oparin o'z tajribalarida isbotladi. Bochkada bijg'ish boshlangandan 3
oydan keyin achitqidan ajratib olingan vinolarga ko'ra yuqori sifat ko'rsatkichlariga
|
| |
Fermi sathi va uning holati

|
Fermi sathi va uning holati
|
bet | 3/3 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 162,69 Kb. | | #256899 |
Bog'liq Yarim-otkazgichlar3 Fermi sathi va uning holati
Aynimagan yarimo’tkazgichlarda m – manfiy qiymatga ega bo’ladi va Fermi sathi o’tkazuvchanlik sohasining tubidan pastda joylashadi.
O’tkazuvchanlik sohasidan Fermi sathigacha bo’lgan energetik masofani m va valent sohasi shipidan bu sathgacha bo’lgan energetik masofani m¢ deb belgilaymiz va ular taqiqlangan soha kengligi bilan quyidagicha bog’lanadi:
, (1)
bu yerda Eg – taqiqlangan sohaning kengligi. T temperaturada o’tkazuvchanlik sohasidagi elektronlarning konsentrasiyasini 0 dan Eγ gacha energiya oralig’ida integrallash bilan topamiz.
, ( 2)
E ortishi bilan funksiyasi juda tez kamayib borishini e’tiborga olsak, integrallash chegarasini 0 dan ¥ gacha deb olish mumkin
, ( 3)
Bu funksiyaning yechimi xususiy yarimo’tkazgichning o’tkazuvchanlik sohasidagi elektronlarning konsentrasiyasi ifodasini beradi:
, ( 4)
Xuddi shu amallarni valent sohasidagi kovaklar uchun qo’llab ularning konsentrasiyasi uchun quyidagi munosabatga ega bo’lamiz:
, ( 5)
( 4) va ( 5) – ifodalarda mn va mp elektron va kovaklarning effektiv massalaridir. Shu ifodalardan ko’rinib turibdiki, Fermi sathi bilan sohalar o’rtasidagi energetik masofa kengayishi bilan shu sohaga tegishli zaryad tashuvchilar konsentrasiyalari (n va p) kamayib boradi.
Aynimagan yarim o’tkazgichlarda, belgilangan biror T – temperatura uchun, elektronlar bilan kovaklar konsentrasiyalarining ko’paytmasi o’zgarmas kattalikdir.
, ( 6)
Xususiy yarimo’tkazgichlarda o’tkazuvchanlik sohasidagi elektronlar konsentrasiyasi ni valent sohadagi kovaklar konsentrasiyasi pi ga tengdir:
, ( 7)
chunki, valent sohadan o’tkazuvchanlik sohasiga qancha elektron o’tsa, shuncha bo’sh energetik o’rinlar, ya’ni kovaklar hosil bo’ladi. Shuning uchun ( 4) – va ( 5) – ifodalarning o’ng tomonlarini tenglashtirsak quyidagi ifodaga ega bo’lamiz:
Bu ifodani m ga nisbatan yechib, xususiy yarimo’tkazgichning Fermi sathi holatini aniqlaymiz:
, ( 8)
T = 0 K bo’lgan holda ga teng, ya’ni Fermi sathi taqiqlangan sohaning qoq o’rtasida joylashgan. Temperatura ortishi bilan, agar mp > mn bo’lsa, Fermi sathi o’tkazuvchanlik sohasi tubi tomon siljiydi, mn > mp bo’lsa, valent sohasi shipi tomon siljiydi. Lekin bu siljishlar shunchalik kichikki, ularni ayrim hollarda e’tiborga olmasa ham bo’ladi ( 2 – rasm).
Fermi sathining qiymatini ( 4) – va ( 5) –ifodalarga qo’ysak, xususiy yarimo’tkazgichlardagi elektron va kovaklar konsentrasiyasini aniqlashimiz mumkin:
, ( 9)
ular taqiqlangan soha kengligi va temperaturaga bog’liqdir. Xususiy yarimo’tkazgichlarda belgilangan T – temperatura uchun elektronlar va kovaklar konsentrasiyalarining ko’paytmasi o’zgarmas kattalikdir:
, ( 10)
4 – rasm.Xususiy yarim o’tkazgich fermi sathining temperaturaga bog’liq o’zgarishi
|
| |
Xususiy yarim o’tkazgichlarda zaryad tashuvchilar konsentrasiyasi

|
Xususiy yarim o’tkazgichlarda zaryad tashuvchilar konsentrasiyasi
|
bet | 2/3 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 162,69 Kb. | | #256899 |
Bog'liq Yarim-otkazgichlar2 Xususiy yarim o’tkazgichlarda zaryad tashuvchilar konsentrasiyasi
Yarimo’tkazgichlarda erkin zaryad tashuvchi gazning xususiyatlarini belgilovchi asosiy parametrlardan biri m –ximiyaviy potensialdir. Elektron va kovakli gazlar uchun, ximiyaviy potensial oddiygina qilib Fermi sathi deb ataladi.
Ma’lumki, metallarda Fermi sathi o’tkazuvchanlik sohasidagi elektronlar bilan to’lgan oxirgi energetik sathni belgilaydi. T = 0 K da Fermi sathidan pastdagi barcha energetik sathlar elektronlar bilan to’lgan, undan yuqoridagi energetik sathlarning barchasi bo’shdir.
Metallarda elektron gazning konsentrasiyasi o’tkazuvchanlik sohasidagi holatlar soni bilan bir xil bo’ladi, shuning uchun bu gaz aynigan gaz hisoblanadi va elektronlarning holatlar bo’yicha taqsimoti Fermi–Dirak statistikasi bilan ifodalanadi. Bunday gazdagi elektronlar konsentrasiyasi temperaturaga deyarli bog’liq emas.
Xususiy va kam aralashmali yarimo’tkazgichlarda elektron yoki kovak gazlari aynimagan gazlardir va ularning holatlar bo’yicha taqsimlanishi Maksvell–Bolsman klassik statistikasi bilan ifodalanadi. Bundan yarimo’tkazgichlarda erkin zaryad tashuvchilar konsentrasiyasi Fermi sathi va temperaturaga bog’liqdir.
3 – rasmda aynimagan yarimo’tkazgichning sohalar tuzilishi keltirilgan.
Temperatura absolyut noldan sezilarli farqli bo’lganda T = 0 K, bu yarimo’tkazgichning o’tkazuvchanlik sohasida erkin elektronlar va valent sohasida kovaklar hosil bo’ladi. Ularning konsentrasiyasini n va p deb belgilaymiz. Elektronlar kinetik energiyasining hisob boshi qilib o’tkazuvchanlik sohasining tubini qabul qilamiz. Shu sathga yaqin masofada, o’tkazuvchanlik sohasida dE energiya oralig’ini ajratib olamiz.
3 – rasm. Xususiy yarimo’tkazgichning energetik diagrammasi
Rasmda xususiy yarim o’tkazgich keltirilgani va elektron gaz aynimagan bo’lganligi sababli, dE energiya oralig’idagi dn elektronlar konsentrasiyasini Maksvell – Bolsman taqsimotiga asoslanib hisoblashga urinib ko’ramiz:
, ( 1)
, ( 2)
, ( 3)
, ( 4)
, (5)
|
| |
Tuman va sha xar - Ekologiya 11. Rom уоrм ато\. Л tos II кenт z 1: L

178
Tuman va sha xar ta\1m
Ьoshqanna\an
O'q1tuvch1\ar
malaka oshirish
intc:rnc:t
Xulosalaim taxltl qilis\1 va qayta ish\as\1
Tayai1ch
maktaЫai·
O'qu,·ch1\ar hudud1y ekobюlogik marl
Muammo\1 ekolaЬo1-ato11y1
Maktab, \1tsey, g1mnaz1ya. kollej, tayanch Ьoshqa tashkilotlar
Эkologik tshlar Ьо'y1cha tayanch maktaЫai
Hudшhyeko Ьiolog1k markaz
Oliy ta\1111 kafcdra, laЬo.-.tonyalar
Ta'l,m tashktlotlan tizimi orqal1 mon1toringш kuzat1sh tarmog'1
t t t
Tablat atrofmuhit
15-rasm. Ta'lim tashkilotlari tizimi orqali monitoringni kuzatish sxemasi.
Olib bori\ayotgan monitoringni usluЬiy jihatdan qo'llab quvatlash vazifasi talim muasasasalari orqali o'qituvchilar malakasini oshiruvchi, oliy talimda ekologiya kafedralari, aholi o'rtasida taЬiatni muhofaza c;iluvchi markaz va RespuЫika tablatni muhofaza qilish qo'mitasi axborat bo'limidagi tahlil markazlari Ьilan Ьirgalikda ish olib borishadi . ushbu tashkilotlar quyidagi yo'nalishlarda kuzatuv ishlarini olib borishadi:
179
o'qituvchilami o'qitish va qayta tayyorlash;
o'zlari yashab turgan hududning ma'lum joylari bo'yicha tablatni muhofaza qilish dasturi ishlab chiqiladi;
O'sha hududlarda, aniqrog'i maktab va oliy talim
muasasasalarida kuzatishlar olib borish uchun hududning ekologik pasportini tuzish uchun jumal va kundaliklami tayyorlab tarqatish ishlarini
ham bajariladi;
olib borilayotgan ishlaming va to'plangan ma'lumotlaming to'g'ri bo'lishini taminlash;
hududda olib boriladigan kuzatishlami to'g'ri tashkil qilish,
ulaming ma'lumot bazalari bankini tashkil qilish, olingan ma'lumotlar ushbu hududda tegishli bo'lishini taminlash;
tabliy ob'ekt va zahiralarga antropogen omillar ta'siri natijasida bo'layotgan o'zgarishlami baholasl1 va taxmin qilish.
har yili ekologik seminar va konfyerentsiyalami o'z vaqtida
o'tkazish;
Olingan ekologik ma'lumotlarni to'liq tahlili va keng ommaga, oddiy aholiga, ekologik harakat a'zolari hamda zarur tashkilotlarga etib borishini taminlash;
Zarur paytlarda kerakli tashkilotlarga ekologik xavf-xatar to'g'risida xabar byerib turishi kabl Ьir qator ishlami olib borishlari kerak.
|
Internet sаytlаri - Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti

|
Microsoft Word 01 Kishlok xujalik ishlab chikarish iktisodiyoti Pdf ko'rish
|
bet | 340/386 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 8,59 Mb. | | #257248 |
Bog'liq qorakol
Internet sаytlаri:
http://www.gov.uz
http://www.ziyonet.uz
http://economics.uzreport.uz/news_u_112571.html
http://www.ref.uz
http://www.stat.uz
http://www.mf.uz
http://www.agro.uz
http://www.mintrud.uz
http://www.mfer.uz
http://www.mineconomy.uz
14-MASHG’ULOT
.
QISHLOQ XO’JALIGI YALPI VA TOVAR
MAHSULOTLARINI KENGAYTIRILGAN TAKROR ISHLAB CHIQARISH
Reja:
14.1.Yalpi mahsulot tushunchasi, uning tarkibi, hisoblash va baholash. Yalpi mahsulotni takror
ishlab chiqarish turlari va omillari
14.2.Yalpi mahsulotning taqsimlanishi
14.3.Tovar mahsulot tushunchasi, tovarlilik darajasi va uni oshirish imkoniyatlari
14.4.Tovar mahsulotning sifati, uni yaxshilash va raqobatbardoshligini oshirish imkoniyatlari
I. Darsning maqsadi:
Qishloq xo’jaligi yalpi mahsuloti tarkibini o’simlikchilikda va
chorvachilikda, qishloq xo’jaligida tovarlilik darpajasini aiqlash. Tovar mahsulotini sotish
kanallari bo’yicha tarkibini aniqlash. Talabalarni mustaqil fikrlash va xulosa chiqarishga
o’rgatiladi.
II. Darsning ta’minoti:
Darsda absolyut va nisbiy ko’rsatkichlarni hisoblashga imkon beradigan
jadvallar ishlatiladi. Bu jadvallar viloyat va aloxida olingan xo’jaliklar yillik hisobotlari
ma’lumotlari asosida to’ldiriladi va hisoblaniladi.
III. Darsning borishi:
A) O’tgan darsni so’rash;
B) Yangi mashg’ulot mavzusini tushuntirish;
D) Talabalarningmustaqilishlashiuchuntopshiriq.
IV.Topshiriqningmazmunivamaqsadi:
1.
Qishloq xo’jaligi yalpi mahsuloti tarkibi aniklansin.
2.
O’simlikchilikda, chorvachilikda va butun qishloq xo’jaligida tovarlilik darajasi aniqlansin.
3.
O’simlikchilik va chorvachilikning asosiy mahsulotlari bo’yicha tovarlilik darajasi
aniqlansin.
4.
Tovar mahsulotini sotish kanallari bo’yicha tarkibi aniqlansin
|
| |
Syujetli-rolli o`yinlar va drammalashtirish markazi

118
Barcha o`yin ishtirokchilarida o`z harakatlarini rejalashtirishni va muhokama qilish
ko`nikmalarini rejalashtirish;
3.Til va nutq: Suhbatlar uyushtirish-“Vatanimizning tarixiy shaharlari (Samarqand,
Buhoro, Xiva-buyuk ipak yo`li) bilan tanishuv; “Samarqand, Buxoro o`yinchoqlari”, “Mening
oilam, mening qo`rg`onim”,didaktik o`yin-“Kulolchilik do`konida”-bolalarga o`yinchoqlar va
buyumlar haqida hikoya tuzish;
O`rgatayotganda o`yinchoqlarni tariflab berish;
O`yinchoqlarning o`ziga xos xususiyatlarini ko`rsatuvchi belgilarini (rangi, shakli, qanday
o`ynalishi vhk…) aniq so`zlar orqali ifodalash;
4.Ilm fan va tabiat markazi: “O`lkaning yer maydoni (tog`lar, adirlar, daryolar)”,
“Sabzavot va mevalardan bo`yoq olish”, “Loy va qumning hususiyatlari”, “Toshning
hususiyatlari”, “Kimning uyi mustahkam”, “Ajoyib magnitlar”
Magnit uchlarining o`ziga tortishishi va o`zidan itarishi haqidagi bilimlarini rivojlantirish;
Qum, loyning belgilarini farqlash va nomini aytishni (qum to`kiladi, xo`l qumdan narsalar
yasash mumkin, qurigan loy-qattiq , ezsa uqalanadi, u ho`l bo`lsa yana loyga aylanadi, undan
narsalar yasash mumkin vhk…)ligini tajriba qilish;
5.San`at markazi: “O`zbekistonda milliy bayramlar”, “Tabiiy bo`yoqlardan kuzgi
manzara”, Applikatsiya “Obod maxalla”, “Navro`z saylida” rasm va applikatsiya “Men va mening
oilam”, “Do`stimga sovg`a”ixtiyoriy ijodiy ish; “Xamro buvi o`yinchoqlari” rasmini noan`anaviy
usulda chizish;
Loy ishi-Xamro buvi o`yinchoqlarini “Toychoq”, “Xo`roz”;
Applikatsiyada yelimdan foydalanishlarni va tayyor formalarni yelimlash yo`li bilan
tasvirlar yarata olish;
Jamoaviy kompozitsiyalarni yaratishda qatnashish va ijod qilish ko`nikmasini
shakllantirish;
Sanoat, qurilish va qishloq xo'jaligi

|
Sanoat, qurilish va qishloq xo'jaligi
|
bet | 86/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgSanoat, qurilish va qishloq xo'jaligi
Sanoatda mahsulot ish\ab chiqarish uchun energiya sarfini kamay tirishi mumkin va bu Ьilan ishlab chiqarish harajatlarini qisqartirishga yerishi\adi. Agar uskunalami issiqxona gazlari miqdorini kamaytirish maqsadida modyemizatsiyalash davrida kuchli eskirgan uskunalami almashtirishga to'g'ri kelsa, bu holat sanoat chiqindilarini kamaytirishni nisbatan kam harajatlar hisoЬiga amalga oshirish imkonini byeradi. lshlab chiqarish jarayonlarini muvofiqlashtirish, boshqarishda zamonaviy tizimni qo'l\ash va chiqitlami zararsizlantirish chiqindilami kamaytirishga olib keladi.
Qurilishda quyosh batareyalari asosida energiya ta'minotining avtonom tizimidan foydalanish, Ьinolami loyihalashda esa ulaming energiya istemolini kamaytirish, bugungi kunning bosh masalasi hisoЬ lanadi.
Qishloq xo'jaligida yerdan foydalanishning progressiv usullarini qo'llash lozim. Ayniqsa, dehqonchilikda azotli o'g'itlardan foydala-
ushbu o'zgarishlaming barcha miqyosi va sur'atlarini o'zlarida
199
nishni kamaytirish, yerlar degradatsiyasi (sho'rlanish, qt1rg'oqchilik, tuproq strukturasining buzilishi, yeroziya va boshqa) da uglyerod aylanishiga ta'simi faollashtirish ham shular jumlasidandir.
Energiya ta'minoti issiqxona gaz/ari chiqindilarini kama ytirishda muhim yo'nalis/1/ardan Ьiridir. Transport, qurilish va sanoat energiya ta'minotida ma'lum cheklashlar mavjud. Ulami amalda qo'llash issiqxona gazlari chiqindilarini ikki marta kamaytirish mumkin. Energiya ta'minoti-Ьiz uclrun lrozirgi kunda issiqxona gaz/ari cl1iqin dilar11i kamaytirish bo'yicha imkoniyati e,rg katta bo'lgan sohadir.
Qazib olinadigan yoqilg'i nafaqat issiqxona gazlari chiqindilari uchun, balki, havoni ham ifloslantiruvchi muhim manba hisoЫanadi.
Oxirgi besh yil davomidagi tadqiqotlar issiqxona gazlari chiqindilarining
kamayishi Ьilan inson sog'lig'i orsida kuchli bog'lanish mavjudligini tasdiqladi. Issiqxona gazlari chiqindilarining kamayishi aholi sog'lig'i uchun juda katta foyda keltiradi. Birgina toshko'mir qazib olishda atrof muhitga juda katta zarai· etadi, o'sha joyning ekologiyasi mutlaqo buziladi.
lnsoniyat hozirdayoq iqlim o'zgarishining salbly oqibatlaridan aziyat chekmoqda.
Iqlim o'zgarishi haqida Doiraviy Konventsiya va Кioto protokoli iqlim o'zgarishining salbly oqibatlari Ьilan kurash jarayonini boshlab
byeruvchi institutlami tashkil etadi. Bunda asosiy e'tibor issiqxona gazlari chiqindilarini cheklashga qaratiladi.
|
| |
Musiqava ritmika markazi - Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdr

|
Mttda ta’lim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanish cdrBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverMusiqava ritmika markazi:
Ota-onalar bilan birga “Kosmik liboslar” mavzusida ko`rgazma uyushtirib musiqaga mos
mustaqil harakatlanishi;
Mavzuga oid bayram ertaliklari va ko`ngil ochish soatlaridagi faol ishtirok etishlari;
(5-ilova)
“FSMU” METODINING O’TKAZISH BOSQICHLARI.
Metodning maqsadi: Mazkur metod o’quvchilardagi umumiy fikrlardan xususiy
xulosalar chiqarish, taqqoslash, qiyoslash orqali axborotni o’zlashtirish, xulosalash,
shuningdek, mustaqil ijodiy fikrlash ko’nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
Metodni amalga oshirish tartibi:
Talabalarga mavzuga oid bo’lgan yakuniy xulosa yoki g’oya taklif etiladi;
Har bir talabaga FSMU texnologiyasining bosqichlari yozilgan qog’ozlarni tarqatiladi:
F – fikringizni bayon eting.
S – fikringizni bayoniga sabab ko’rsating.
M – ko’rsatgan sababingizni isbotlab misol keltiring.
U – fikringizni umumlashtiring.
Har bir talaba yakka tartibda tarqatilgan qog’ozlargadagi FSMU ning to’rt
bosqichini taklif etilgan xulosa yoki g’oyaga nisbatan o’z mustaqil mulohazalarini
bo’yicha yozma bayon etgan holda to’ldiradi;
Navbatdagi bosqichlarda talabalar kichik guruhlarga bo’linadilar va har bir tinglovchi
o’zi yozgan FSMU bilan guruh a’zolarini tanishtiradi;
Guruh a’zolari barcha fikrlarni o’rganib, ularni umumlashtiradilar va o’z
taqdimotlarini o’tkazadilar;
O’qituvchi tomonidan barcha taqdimotlar umumlashtiriladi, kerakli xulosalar
shakllantiriladi va trening yakunlanadi.
F
S
MU
: “Kosmik liboslar” mavzusida ko`rgazma uyushtirish
FIKR
ingizni bayon
eting:
…
Fikringizning bayoniga
SABAB
ko’rsating:
…
Fikringiz isbotlashga
|
| |
Musiqa va ritmika markazi

6.Musiqa va ritmika markazi:Kuylash: “Oltin paxtam” M.Burxonov; musiqa tinglash
“Vatanim ”F.Nazarov; “O`zbekiston Davlat madhiyasi” M.Burxonov; “Turkiston farzandimiz”
D.Omonullayeva; “O`zbekiston mustaqil” M.Dadaboyev-Vatanga muhabbat hissi, milliy
g`ururini shakllantirish;
(4-ilova)
Rivojlanish markazlarida o`yinli ta`limiy faoliyatni tashkil etish.
S (KUCHLI TOMONLARI)
W(KUCHSIZ TOMONLARI)
O(IMKONIYATLARI)
T(TAHDID)
119
(5-ilova)
Savollar:
1.“Dorixona”, “Supermarket”, “Shifoxona”, “Bolalar bog’chasi”, “Maktab”,
“Qurilish”, “O’t o’chruvchilar”, “Posbonlar”, “Zoopark”, “Ko’chada”, “Kafe”,
“Biz sportchilarmiz”, “Kutubxona”, “Sirk”, “Yurtimiz bayramlari”, “Navro’z”
o’yinli ta’lim faoliyati qaney tashkil etiladi?
2. Ijtimoiy mazmundagi syujеtli-rolli o’yinlar qaysilar?
3. Syujеtli-rolli o’yinlarni tashkil etishda tarbiyachi va bolalar hamkorligi qandey
tashkil etiladi?
120
O`QUV AMALIYOT MASHG`ULOTINING O`QITISH TEXNOLOGIYASI
22. Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar bilan“Koinot sirlari” mavzusida
ta`limiy jarayonni tashkil etish.
22.1 O
’quv mashg’ulotining texnologik modeli
Vaqt: 240 min
Guruhlar
O’quvchilar
soni
|
Transportning iqlim isishidagi ahamiyati

|
Transportning iqlim isishidagi ahamiyati
|
bet | 84/119 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #152531 |
Bog'liq Ekologiya 11. Rom уоrм ато. Л tos II кenт z 1 L-fayllar.orgTransportning iqlim isishidagi ahamiyati
Transport tarmog'i pamik issiqxona gazlari chiqindilarining yirik va tez rivojlanayotgan manbalaridan Ьiridir. Dunyo miqyosida avtomo Ьil transporti va transport moslamalaridan chiqarilayotgan karbonat angidrid jadal sur'atlarda yiliga 2-5 marta ortmoqda.
Transport karbonat angidrid, qo'rg'oshin, oltingugurt va azot
oksidlarini chiqarishi natijasida havoning ifloslanish muammosini ham chuqurlashtirmoqda. Bu sohaning qazib olinadigan suyuq yoqilg' iga kuchli darajada bog'liqligi, issiqxona gazlari chiqindilariga qarshi kurashni murakkaЫashtirmoqda. Transport sektorida neftning eng yirik istemolchisi va karbonat angidridni chiqaruvchi eng yirik manba avtomoblldir. Bugungi kunda aholi jon boshiga to'g'ri keladigan eng ko'p avtomobillar soni rivojlangan mamlakatlarga tegishlidir. Masalan, Amyerikada 1996 yilda har 1ООО kishiga 484 avtomobll to'g'ri kelgan. Avtomoblllar soni rivojlanayotgan mamlakatlarda juda tez o'smoqda.
Yangi matyeriallar va konstruktsiyalar transport sohasida enyer g(JJadan foydalanisl1da samaradorlikni ko'taradi. Ви lюlat transportni '1arakatga keltirish ucliun zarur Ьо'/gan yoqilg 'i miqdorining kama yishiga olib keladi. Masalan, О 'zbekistonda chiqari/ayotgan «Cobalt» avtomoblli foyda/anislida juda tejamli, cliunki blrlik masofaga boslщa
_,ыmoblllarga nisbatan kamyoqi/g'i ta/ab qi/adi.
197
Bu Ьorada turli konstruktiv echitnlar ham bo'lishi mumkin. Rivojlangan mamlakatlarda transport moslamalarida ichki yonuv dvigateli ishini texnikaviy takomillashtirish va benzin tarkiblni yaxshilash hoziming o'zidayoq chiqindilami, shu jumladan issiqxona gazlari va ifloslantiruvchi moddalar miqdoriпi kamaytirishga imkon byeradi.
Hozirgi kunda ayrim mamlakatlar bozorida paydo Ьо' lgan, benzin va elektroenergiyada ishlaydigaп aralash transport vositalari shu tur va o'lchamdagi mavjud transport vositalariga nisbatan ikki marta tejam lidir. Karbonat angidrid chiqindilarini kam uglye1·odli yoqilg'ilarga
o'tish yo'li Ьilan ham kamaytirish mumkin. Masalan, AQSh va Islandiyada vodorod yoqilg'isida ishlaydigan transport mavjud, Braziliyada esa yoqilg'i sifatida shakar qamishdan olinadigan spirtdan foydalaniladi. Evropada soliqqa tortilmaydigan Ьiodizel yoqilg'isi kundan - kunga ko'proq tarqalmoqda. Yoqilg'i sifatida elementlardan foydalaniladigan transport vositalari ustida ish jadal suratla1·da olib borilmoqda.
|
| |
O’quv mashg’ulotining shakli va turi

|
O’quv mashg’ulotining shakli va turiBog'liq MTTda talim-tarbiyaviy jarayonni va rivojlanishcoverO’quv mashg’ulotining shakli va turi
Amaliy, aralash
O’quv mashg’ulotining rejasi
1. Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar
bilan“Koinot sirlari” mavzusida faoliyat ishlanmasi
yozish
2. Markazlardagi ta`limiy faoliyat
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar bilan“Koinot sirlari”
mavzusida ta`limiy jarayonni tashkil etish.
O’qitish natijasi
Kichik
va
o`rta
guruh
yoshidagi
bolalar
bilan“Koinot sirlari” mavzusida ta`limiy jarayonni
tashkil etish usullarini bilish
Pedagogik vazifalar:
1
“Koinot sirlari” mavzusida ta`limiy
jarayonni tashkil etish mavzusida tusuncha
berish
2. Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar
bilan“Koinot sirlari” mavzusida ta`limiy
jarayonni
tashkil
etish
to’g’risida
yo’riqnoma berish
3. Amaliy ish bajarilishi yuzasidan
yo’riqnoma berish
4.xatolar ustida ishlash
O’quv faoliyati natijalari:
1
“Koinot sirlari” mavzusida ta`limiy jarayonni
tashkil etishni aytib beradi
2. Kichik va o`rta guruh yoshidagi bolalar
bilan“Koinot sirlari” mavzusida ta`limiy jarayonni
tashkil etish to’g’risida yo’riqnoma asosida bajarad
3/. Amaly mashqlarni yo’riqnoma asosida bajaradi
4.Xatolar ustida ishlaydi
O’qitish metodlari
Tushuntirish, ko’rsatish, yo’riqnoma berish,
mashq
O’qitish vositalari
Yo’riqli texnologik xarita, Matnlar,yozuv taxtasi,
slayd,kompyuter, televizor,
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli Jamoaviy, guruhli,ommaviy juftlikda, yakka
tartibda
O’qitish sharoiti
Maxsus vositalar bilan jihozlangan guruhlarda
ishlashga mo’ljallangan o’quv amaliyot xonasi
|
| |
Toshkent moliya instituti statistika - bet 105

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 105/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1 у. .
. . . .
. . .
. .
.
А x
– rasm. Miqdoriy belgilar o’rtasidagi bog’lanishlar.
9.1 – rasmdan ko’rinib turibdiki omil belgi bilan natijaviy belgi o’rtasida «A varianti» to’g’ri, «B» variantda esa – teskari bog’lanish mavjud.
Balans metodi. Hodisalar o’rtasidagi bog’liqlikni o’rganishning muhim metodlaridan biri balans metodidir. Bu metodning ahamiyati bozor iqtisodiyoti sharoitida yana ham ortadi. Chunki moliya va kredit-pul munosabatlarini boshqarish uchun iqtisodiyotdagi moliyaviy oqimlar haqidagi ma’lumotlarga ega bo’lish juda ham zarur. Moliyaviy resurslarning miqdori ma’lum bir davrdagi takror ishlab chiqarish jarayoni moliyaviy natijasining miqdoriy xarakteristikasidir. Moliyaviy resurslar pul mablag’larining bir qismini qamrab oladi. Unga doimiy asosda markazlashgan va markazlashmagan fondlarga ajratiladigan mablag’lar kiradi. Ular keyinchalik oborotdan chiqqan asosiy fondlarni, ishlab chiqarish va noishlab chiqarish jamg’armalarini, joriy ishlab chiqarish iste’moli va aholini sotsial to’lovlarini qoplashga sarf kilinadi. Moliyaviy resurslarga joriy ishlab chiqarish iste’moli va aholining shaxsiy iste’moliga ishlatiladigan pul mablag’lari kirmaydi. Moliyaviy resurslar soliqlar, yig’imlar, ixtiyoriy badallar, xayriyalar shaklida paydo bo’ladi. Boshqacha qilib aytganda, ular yuridik va jismoniy shaxslarga qonunchilik bilan biriktirilgan va ixtiyoriy moliyaviy majburiyatlardir.
Moliyaviy resurslar xaqidagi ma’lumotlarni moliyaviy balansdan olish mumkin. Moliyaviy balans moliyaviy resurslarning hajmi, tarkibi va holati, ularning tashkil etilishi va ishlatilishi hamda iqtisodiyotning turli sektorlarining o’zaro munosabatlarini xarakterlaydi. Bunday ma’lumotlar qonunchilik va boshqaruv hokimiyatlariga hamda moliya va statistika organlariga juda zarur. Moliyaviy oqimlar yordamida mamlakat ichidagi pul-kredit va moliyaviy tendentsiyalar va qonuniyatlarni aniqlash, davlatning kredit va soliq siyosatining samaradorligini baholash mumkin. Bundan tashqari moliyaviy balans xalq xo’jaligida pul oborotini tashkil qilishda, mablag’larni taqsimlashda va sarflashda, ularni optimal munosabatlikni aniqlashga, moliyaviy resurslar va xarajatlarni muvofiqlashtirishga imkon yaratadi.
Statistikada nafaqat moliyaviy resurslar balansi, balki moddiy resurslar balansi, ishchi kuchi balansi, pul mablag’lari balansi, asosiy fondlar balansi, tarmoqlararo balans, xalq ho’jaligi balansi tuziladi va ular har tomonlama iqtisodiy statistik tahlil qilinadi.
Bu balanslarni tuzish va statistik tahlili bilan keyingi bo’limlarda batafsil tanishamiz.
|
| |