nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
vaziyatini saqlashda g ‘oyat muhim ahamiyatga ega. Gavdani yoki ayrim

|
vaziyatini saqlashda g ‘oyat muhim ahamiyatga ega. Gavdani yoki ayrim Pdf ko'rish
|
bet | 261/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotvaziyatini saqlashda g ‘oyat muhim ahamiyatga ega. Gavdani yoki ayrim
organlami uzoq vaqt muayyan vaziyatda tutish, masalan kitob o ‘qiganda
yoki xat yozganda boshni engashtirish nerv markazlari bilan muskullar
tonusi tufayligina mumkin bo‘ladi. Harakatlarimizning tekis, uyg‘un
b o iish i uchun muskullar tonusining ahamiyati muhim. Bu, mehnat
jarayonlarida va boshqa harakatlarda ayniqsa muhimdir. Shu refleks
yoyining qanday bo‘lmasin biron qismi buzilgan boim asin biron qismi
buzilgan b oisa, harakatlarimiz uyg‘un boimasdan, uzuq-yuliq bo‘lgan
boiur edi.
Odamda orqa miya markazlarining tonusini va muskullar tonusini
bosh miya nazorat qiladi.
KEYINGI MIYA
Keyingi miya uzunchoq miya bilan Varolio ko‘prigidan iborat.
Uzunchoq miyaning asosiy funksiyalari unda hayot uchun muhim
markazlaming borligidan kelib chiqadi. Bundan tashqari, orqa miyadan
markazga intiluvchi yoilar, shuningdek bosh miyaning yuqoridagi
bo‘limlaridan markazdan qochuvchi yo ‘llar keyingi miya orqali o4adi.
Uzunchoq miyadagi ba’zi nerv hujayralarining o'siqlari orqa miyaning
357
turli boiim lariga boradi va uzunchoq miya bilan orqa miyani bir-biriga
bog‘laydi.
Boshqa nerv hujayralarining o ‘siqlari esa, uzunchoq miyadan kelib
chiqib, bosh miya nervlarini hosil qiladi.
Uzunchoq miyada nerv hujayralarining to‘plamidan vujudga
keladigan markazlar muhim reflektor aktlami yuzaga chiqaradi.
Yuqorida aytilganidek, uzunchoq miyada hayot uchun muhim bir
qancha markazlar bor. Jumladan, nafas markazi, yurak faoliyati markazi,
tomirlami harakatlantiruvchi markaz, modda almashinuvini idora etadigan
markaz uzunchoq miyadadir.
|
| |
• barcha texnologiyalar bilan ulanish uchun umumiy tayanch 
nuqtasi va shlyuzlardan foydalanish;
•

232
almashish, videoaloqa, IP bo‘yicha ovoz (VoIP), tarmoq o‘yin-
lari, “jonli” video, “push-to-talk” hamda “push-to-view” kabi bir
qator xizmatlarni qo‘llab-quvvatlaydi. Shu sababli, LTE tayanch
stansiyalari va abonent qurilmalarida ma’lumot uzatish tezligi ye-
tarli darajada yuqori bo‘lishi kerak hamda funksionallikning asosiy
mezoni sifatida javob kechikish vaqti qisqa bo‘lishi zarur. 14.1-jad-
valda LTE texnologiyasiga qo‘yilgan bir qator talablar keltirilgan:
LTE tizimi uchun maksimal o‘tkazish polosasi uzatish va qa-
bul qilishda 20MGs bo‘lishi kutilmoqda. O‘z navbatida, xizmat
ko‘rsatuvchi provayderlar 14.1-jadvalda sanab o‘tilgan istalgan
kenglikdagi kanallardan birini tanlashlari mumkin. Bu esa, pro-
vayderlarga ularda mavjud radiochastota resurslariga qarab, o‘z
imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda abonentlarga xizmatlar tak-
lif etish imkoniyatini beradi va bosqichma-bosqich radiochastota
resurslarini ko‘paytirgan holda o‘z tarmoqlarini kengaytirishlarini
ta’minlaydi.
14.1-jadval
Sintetik schyotlar bo‘yicha oborot vedomosti

Sintetik schyotlar bo‘yicha oborot vedomosti Schyotlar
shifri
Schyotlar nomi
Hisobot davri
boshiga
Hisobot davri
davomida
Hisobot davri
oxiriga
D-t K-t D-t K-t D-t K-t 4-ilova Mustaqil o‘rganish uchun savollar:
Buxgalteriya hisobi schyotlari deb nimaga aytiladi?
Buxgalteriya hisobi schyotlari qaysi buxgalteriya hisobining milliy standarti bilan tartibga solinadi?
Buxgalteriya hisobi schyotlari necha qism va bo‘limni o‘z ichiga oladi, ularni aytib bering?
Aktiv schyotlar deb qanday schyotlarga aytiladi?
Passiv schyotlar deb qanday schyotlarga aytiladi?
Tranzit schyotlar deb qanday schyotlarga aytiladi?
Kontr-aktiv schyotlar deb qanday schyotlarga aytiladi?
Kontr-passiv schyotlar deb qanday schyotlarga aytiladi?
Ikki yoqlama yozuv deb nimaga aytiladi?
Sintetik schyotlar bo‘yicha oborot vedomostining mazmunini tushuntirib bering?
335
2-mavzu. Hujjatlashtirish, inventarizatsiya, buxgalteriya hisobining registrlari, shakllari va buxgalteriya hisobotlari (ma’ruza-2 soat, amaliy mashg‘ulot-2 soat)
1.1.Ma’ruzaning modeli
Ma’ruza vaqti: 80 minut Talabalar soni: 50-70 nafar
nervlaming afferent tolalari orqali uning uzunchoq miyadagi markaziy

|
nervlaming afferent tolalari orqali uning uzunchoq miyadagi markaziy Pdf ko'rish
|
bet | 116/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotnervlaming afferent tolalari orqali uning uzunchoq miyadagi markaziy
yadrosi qisqartiladi.
180
Markaziy javob reaksiyasi tufayli pilorus sfmkteri
ochiladi va
pilorusning ritm bilan ko‘chli qisqarishi natijasida ozuqa u yerdagi ishqorli
muhitda o ‘z ta’sirini avalroq namayon qila olmaydi. Shu sababli to
ichakdagi ozuqaning kislotali ta’siri namayon bo‘lgunicha, m e’dadan
ichakka ozuqa o ‘taveradi. Ichakka o ‘tgan ozuqa ko‘paya borib, oqibatda
o ‘zining kislotali ta’sirim namoyon qiladi. Oqibatda ichak devoridagi
retseptorlar ta’sirlanib hosil bo‘lgan qo‘zg ‘alish markazga uzatiladi va
refleks y o ‘li bilan pilorus sfinkterining yopilishiga sabab bo‘ladi. Ichakka
o ‘tgan ozuqa ichakdagi ishqoriy muhit ta’sirida neytrallashmaguncha,
sfinkter yopiq qoladi. Ozuqa ichakdagi ishqoriy muhit neytral holga kelishi
bilan m e’daning tubidan pilorusiga o‘tgan ozuqa, pilorusidagi retsep-
torlami qo‘zg ‘atib pilorus sfinkterini yana ochadi va ozuqa yana ichakka
o ‘tadi. Sfmktemig ochilib-yopilishi ana shu tariqa takrorlanaveradi,
natijada m e’dada hazm bo‘layotgan ozuqa ichakka bo‘linib-bo‘linib o ‘tib
turadi.
M e’daning harakati va pilorus sfenkterining tabiyatiga, demak,
ozuqaning m e’dadan ichakka o ‘tkazilishiga bir qancha omillar ta’sir
ko‘rsatadi. Ozuqaning xili, konsistensiyasi (quyuq, suyuqlik darajasi),
muhiti, osmotik bosimi va ichaklarning ozuqa bilan nechoqli to‘lishuvi ana
shunday omillardandir. M e’dadan ichakka suv va suyuq ozuqa tezroq
o ‘tsa, quyuq ozuqa sekinroq o ‘tadi. Uglevodli ozuqa jadalroq, oqsilli
ozuqa esa sekinroq o ‘tadi, yog‘li ozuqa esa yana ham sekin o ‘tadi. Chunki
ichakka o ‘tadigan y o g ‘lar, u erda enterogastron hosil bo‘lishiga olib
|
| |
-rasm - Raqamli mobil aloqa

227
14.2. LTE standarti haqida umumiy ma’lumotlar
Keng polosali mobil aloqa turi tez su’ratlarda hayotimiz-
ga kirib kelmoqda. Ericsson kompaniyasining hisobiga ko‘ra,
2011-yilda keng polosali aloqa xizmatlaridan foydalanuvchilar
soni 1,5 mlrd ga etgan va ularning yarmidan ko‘pi aloqaning
mobil variantidan foydalanishmoqda. Shuningdek, kompani-
yaning fikricha, 2015-yilga kelib, mobil keng polosali ulanish
xizmatidan foydalanuvchilar soni 3,8 mlrd ni tashkil qilishi,
shundan 95 foizi esa HSPA, SDMA va LTE tarmoqlaridan
foydalanishi kutilmoqda.
Bugungi kunda mobil tizimlar xizmatlari foydalanuvchilari:
buyumning yassi ko‘zgudagi tasviri mavhum

|
buyumning yassi ko‘zgudagi tasviri mavhum Pdf ko'rish
|
bet | 104/134 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #266146 |
Bog'liq 6-sinf fizika uzb buyumning yassi ko‘zgudagi tasviri mavhum,
to‘g‘ri, o‘lchamlari buyum o‘lchamlariga teng, buyum ko‘zgudan
qancha masofada bo‘lsa, ko‘zgu orqasida shunday masofada va chap
tomoni o‘ng tomoni bilan almashinib ko‘rinadi.
Sferik ko‘zgular
*
.
Sharning bir bo‘lagi ko‘rinishida bo‘lgan
ko‘zgular
sferik ko‘zgular
deyiladi. Ular ikki turda bo‘ladi:
botiq
va
qavariq.
Botiq ko‘zguda nur sferaning ichki qismidan, qavariq ko‘zguda
sferaning tashqi qismidan qaytadi.
Botiq ko‘zguga Quyosh nurlari yuborilsa, ular bitta nuqtada
to‘planadi (111-
a
rasm). Bu nuqta botiq ko‘zguning bosh optik o‘qida
joylashib, uning
fokusi
deyiladi. Ko‘zgu markazi
D
nuqtadan
F
nuqtagacha bo‘lgan masofa
fokus masofasi
deyiladi.
Qavariq ko‘zguga tushgan Quyosh nurlari undan sochiladi (111-
b
rasm). Sochilgan nurlarni fikran davom ettirilsa,
F
nuqtada kesisha-
di. Unga
mavhum fokus
deyiladi.
OD
– ko‘zguning egrilik radiusi,
DF
–
ko‘zguning
fokus masofasi
deyiladi.
OF
=
.
a
)
b
)
111-rasm.
.
Agar yorug‘lik manbaini botiq ko‘zguning fokusiga qo‘yilsa, undan
chiqqan nurlar ko‘zgudan qaytib, bosh optik o‘qqa parallel holda
qaytadi. Ko‘zgularda tasvir yasash uchun buyumdan chiqqan ikkita
nurdan foydalanish kifoya. 112-rasmda botiq ko‘zguda yonib turgan
shamning tasvirini yasash keltirilgan.
112-rasmda buyum ko‘zgudan 2
F
masofadan nariga qo‘yilgan.
Undan
1
nurni bosh optik o‘qqa parallel,
2
nurni bosh fokus
F
ga
yo‘naltiramiz. Bu nurlar ko‘zgudan qay tib, o‘zaro uchrashgan joyida
shamning tasviri hosil bo‘ladi. Tasvir
|
| |
to‘nkarilgan, kichiklashgan

144
va
haqiqiy
bo‘ladi. Agar buyum ko‘zgudan 2
F
va
F
oralig‘idagi
masofaga qo‘yilsa (113-rasm), tasvir bu safar ham
1
va
2
nur yor-
damida yasaladi. Tasvir
to‘nkarilgan, kattalashgan
va
haqiqiy
bo‘ladi.
Agar buyum 2
F
masofaga qo‘yilsa, buyum va tasvir ustma-ust tushadi.
112-rasm.
113-rasm.
114-rasm.
114-rasmda qavariq ko‘zguda tasvir
hosil qilish ko‘rsatilgan.
Unda tasvir
to‘g‘ri, kichiklashgan va mavhum
bo‘ladi.
Hisoblashlar shuni ko‘rsatadiki, qa-
variq va botiq ko‘zgularda
buyumdan
ko‘zgu mar
kazigacha bo‘lgan
masofa
d
,
tasvirdan ko‘zgu o‘rtasigacha bo‘lgan
masofa
f
(112-rasm)
va fokus masofasi
F
orasida quyidagicha bog‘liqlik bor:
.
Botiq ko‘zgularda
d
va
F
hamma vaqt musbat qiymatga ega.
f
ning
qiymati
haqiqiy tasvir uchun musbat,
mavhum tasvir uchun manfiy
bo‘ladi.
Sferik ko‘zgular kundalik turmushda va texnikada keng qo‘llaniladi.
Qavariq ko‘zgular avtomobillarda
orqa tomonni kuzatish uchun
o‘rnatiladi. Chunki unda yassi ko‘zguga nisbatan kattaroq joyni ko‘rish
mumkin. Botiq ko‘zgular nurni to‘plash xususiyatiga ega bo‘lganligidan
projektorlarda, avtomobil va qo‘l chiroqlarida qo‘llaniladi.
1. Mavhum tasvir deganda nimani tushunamiz?
2. Tajribada sferik ko‘zgularning fokusi qanday topiladi?
3. Sferik sirt markazi va ko‘zgu fokusi ustma-ust tushadimi?
4. Botiq ko‘zguda kattalashgan tasvirni olish uchun buyumni
qayerga qo‘yish kerak?
Guruhli xabarlar ko‘p adresli va bir adresli tuzilishda bo‘lishi

240
da qo‘llaniladi. Aloqa liniyasining yuqori darajada o‘tkazish qobili-
yati TDMA usulining tarqoq qabul qilishda kanallarning fazoviy
bo‘lishishlariga mos kelishi bilan ta’minlanadi, zamonaviy texnika
esa har bir KAga bir vaqtning o‘zida 100 ta va undan ko‘proq tor
nurlarni hosil qilishga imkon beradi. Shuni ta’kidlash lozimki, vaqt
o‘tishi bilan tekshirib ko‘rilgan FDMA va TDMA texnologiyala-
rini SDMAga qaraganda BRTKda amalga oshirish ancha qulayroq,
shuning uchun retranslyatorlar birmuncha arzonroqdir.
Amaliy topshiriq - Kegl cc pechat indd

Amaliy topshiriq
Sharsimon shakldagi kolbani olib, suvga to‘ldiring va uning
Quyosh nurlarini to‘plash xususiyatini kuzating.
142
1. Inson qanday qilib ko‘radi?
2. Yorug‘lik hodisalari haqida Beruniy va Ibn Sino aytgan
fikrlarining qay darajada to‘g‘riligi haqida o‘ylab ko‘ring.
•
Markaziy Amerikada
Anableps
degan baliq bor. U suvda ham,
quruq likda ham bir xil ko‘rsa kerak. Chunki u suv yuzida
katta ko‘zlari
ning yarmi suvda, yarmi havoda bo‘lgan holatda
suzib yuradi.
52-MAVZU
YASSI KO‘ZGU
Ko‘zguga qaramagan odam bo‘lmasa kerak. Unga qarab nimani
ko‘ramiz? Ko‘z
guda biz o‘z ak
simizni va atrofimizdagi buyumlarni
ko‘ramiz. Ko‘zgudagi tasvir o‘l
chamlari, buyumlar o‘lchami bilan
bir xil bo‘ladi. Ko‘zguga yaqin
lashsak, tasvir ham yaqin
lashadi,
uzoqlashsak tasvir ham uzoqlashadi. Demak, tasvir ko‘zguning yuzida
emas, balki ichkarisida hosil bo‘ladi. Buning sababi nimada? Bir
tomoni kumush bilan qoplangan shisha plastinaga
ko‘zgu
deyiladi.
Narsa, buyumlardan qaytgan yorug‘lik ko‘zguga tushadi va uning
kumushlangan qatlamidan qaytadi. Yorug‘likning qaytish qonunidan
foydalanib, yassi ko‘zguda tasvir hosil qilishni ko‘raylik (110-rasm).
Tasvir hosil qilish uchun buyumdan ikkita nurni ko‘zguga yo‘nal-
tiriladi. Bu nurlar ko‘zgu yuzasidan qaytish qonuniga rioya qilib
qaytadi.
110-rasm.
Qaytgan nurlarni teskari tomonga davom ettirilsa, buyum tasviri
ko‘zgu orqasida hosil bo‘ladi. Agar tasvirdan ko‘zgugacha va ko‘zgudan
buyum gacha bo‘lgan masofalar o‘lchansa, ular teng bo‘lib chiqadi.
Ko‘zgudagi aksimizga qarab,
unga o‘ng qo‘limizni uzatsak,
aksimiz chap qo‘lini uzatadi.
Demak, yassi ko‘zguda chap
tomon bilan o‘ng tomonning o‘rni
almashinib ko‘rinadi. Ko‘zgudagi
buyum o‘zidan nur chiqarmaydi.
Shu sababli tasvirni
mavhum tasvir
deyiladi.
|
Xalq ta`limi vazirligi tasarrufidagi filologiya fanlariga ixtisoslashtirilgan davlat umumta`lim maktabining boshlang`ich sinf o`qituvchisi

|
Xalq ta`limi vazirligi tasarrufidagi filologiya fanlariga ixtisoslashtirilgan davlat umumta`lim maktabining boshlang`ich sinf o`qituvchisi
|
bet | 1/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 319,71 Kb. | | #134383 |
Bog'liq 4-sinf Matematika Uchrashma harakatga doir masalalarning yechilishi ochiq dars ishlanma.docx
Xalq ta`limi vazirligi tasarrufidagi filologiya fanlariga ixtisoslashtirilgan davlat umumta`lim maktabining boshlang`ich sinf o`qituvchisi Usanova Oysaraning matematika fanidan
2016-o’quv yili
Fan: matematika
Sinf: 4-“B”
Vaqt: 40 daqiqa
Dars nomi: “Kamtarga kamol”
Mavzu : Uchrashma harakatga doir masalalarning yechilishi bilan tanishtirish (uchta o‘zaro teskari masala) Darsning ta`limiy maqsadi:
O`quvchilarni:
-paletka yordamida yuzalarni o’lchash bilan tanishtirish;
-mavzu ustida ishlash orqali uni yasash va undan foydalanishga o’rgatiladi asosiy tushuncha va atamalar bilan tanishtirish, amallar tartibiga rioya qilgan ravishda ifodalarni yechish malakalari takomillashtiriladi, uchrashma harakatga doir masalalarning echilishi bilan tanishtirish (uchta o‘zaro teskari masala)
-lug`at boyligini oshirish.
Darsning tarbiyaviy maqsadi:
O`quvchilarda:
-yaxshi fazilatlarga ega b’lish hissini uyg`otish; . o’quvchilarda aniqlik,izlanuvchanlik,hozirjavoblik kabi sifatlar tarbiyalanadi:
-atrofni zavq bilan idrok etish, kuzatuvchanlik sifatlarini shakllantirish.
Darsning rivojlantiruvchi maqsadi:
O`quvchilarni:
- mantiqiy savollar berish orqali mustaqil fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish;
-o`z fikrini mustaqil bayon qilish malakalarini takomillashtirish;
-paletka bilan ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish. -turli geometrik shakllar yuzalarini o’lchash yuzasidan olingan bilimlar rivojlantiriladi.
Dars turi: noan`anaviy
Darsda qo`llaniladigan metodlar va usullar: savol-javob, aqliy hujum, Blits savollardan tuzilgan test, tushuntirish, ko`rsatish, tahlil, taqqoslash. Multimediya (Power Point, videolavhalar) shoffof plyonka, tayyor paletka namunasi,turli nostandart geometrik yuzalar(rangli qog’ozlardan qirqib olingan),darslik,”Yodda tut” tarqatma kartochkalari,
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Xalq ta`limi vazirligi tasarrufidagi filologiya fanlariga ixtisoslashtirilgan davlat umumta`lim maktabining boshlang`ich sinf o`qituvchisi
|
Raqamli mobil aloqa - bet 111

229
E-UTRA texnologiyasi radiointerfeysi juda moslashuvchan
bo‘lib, 1,4MGs dan 20MGs gacha (UTRAning 5MGs li o‘zgar-
mas kanallardan farqli ravishda) bo‘lgan turli xil ishchi kanal
kengliklaridan foydalanish mumkin. Shuningdek,
E-UTRA
texnologiyasining spektral samaradorligini UTRAga nisbatan
to‘rt marotabaga oshirishga erishildi. Tarmoq arxitekturasi
va signalizatsiya usullarini takomillashtirish natijasida “past-
ga” hamda “yuqoriga” yo‘nalishlarda javob ushlanishi vaqti-
ni kamaytirishga erishildi. “Ko‘p sonli qabul qilish/ko‘p sonli
uzatish” — MIMO antenna texnologiyasini qo‘llash natijasida
LTE tizimida W-CDMA texnologiyasi asosidagi 3GPP
tizim-
lariga nisbatan bir sotaga to‘g‘ri keladigan abonentlar sonini 10
barobarga oshirildi.
SAE tizim arxitekturasi rivojlanish dasturining bir qismi sifa-
tida LTE standartida IP-protokoli asosida qurilgan tarmoqning
“yassi arxitekturasi” taklif etildi. LTE/SAE arxitekturasining
vazifasi har qanday IP-xizmatlarini
tijoriy foydalanish nuqtayi
nazaridan samarali qo‘llab-quvvatlashdan iborat. Ushbu arxitek-
tura mavjud bo‘lgan GSM/W-CDMA tizimlarining tayanch tar-
moqlari asosida qurilgan va rivojlangan, uni qurishdan maqsad
tarmoq ekspluatatsiyasini yanada soddalashtirish
hamda keyingi
avlod tarmoqlarini bosqichma-bosqich va samarali yaratishdir.
LTE/SAE arxitekturasi tarmoqni qurish va ekspluatatsiya qilish-
da sarflanadigan ekspluatatsion va kapital xarajatlarni sezilarli
ravishda kamaytiradi. Yangi “yassi arxitektura” modeli trafikni
oshib ketish hollarida faqatgina ikki tipdagi
tarmoq tugunlarining
(tayanch stansiyalar va shlyuzlarni) o‘tkazuvchanligini oshirishni
talab qiladi. Bundan tashqari, tarmoqni konfiguratsiya qilish-
da avtomatizatsiya darajasi borgan
sari oshib borayotgani ham
kuzatilmoqda. Natijada, operatorlar ishlatayotgan tarmoqlari,
chastota spektrlari va o‘ziga xos tijorat xususiyatlarini hisobga
olgan holda keng polosali va multimediya
xizmatlari taqdim
etuv chi LTE texnologiyasini juda moslashuvchan ravishda tatbiq
etishlari mumkin.
230
Shuni ham ta’kidlab o‘tish kerakki, 3GPP va 3GPP-2 loyihalari
ishtirokchilari CDMA-2000 va LTE tizimlarining o‘zaro ishlashi-
ni tashkil qilish yuzasida kelishilgan. Shunday qilib, CDMA-2000
operatorlari tarmoqlarini kelajakda LTE
standarti asosidagi tar-
moqlarga o‘tkazish imkoniyatiga ega bo‘lishdi.
-rasm - Yosh fiziologiyasi va gigienasi

|
Yosh fiziologiyasi va gigienasi
|
bet | 102/190 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 4,48 Mb. | | #130993 |
Bog'liq Yosh fiziologiyasi va gigienasi32-rasm. Tik turish va o’tirish ta’sirida umurtqa pog’onasida yuzaga
keluvchi qiyshiqliklar.
Eng avval bo’yin lordozi yuzaga keladi (old tomonga yo’nalgan egiklik tufayli dumboqlik hosil bo’lishi) bu hayotning 6-7 haftasida ya’ni bola boshini tik ushlab turishini boshlaganda yuz beradi. Olti oylik yoshda, qachonki bola o’tira boshlaganda ko’krak kifozi hosil bo’ladi. (ort tomonga yo’nalgan do’mboqlik -egiklik). Qachon bola tik turadigan va yuradigan bo’lgan vaqtda bel lardozi hosil bo’ladi. Bel lardozi hosil bo’lishi bilan og’irlikni tushish markazi orqa tomonga o’zgaradi va bola tik turganida uning yiqilishiga qarshilik ko’rsatadi.
Bir yoshga kelib umurtqa pog’onasining barcha egikliklari mavjud bo’lib bo’ladi. Lekin hosil bo’lgan egikliklar hali juda mustahkamlanmagan bo’lganligi sababli va muskulatura bo’shashgan paytga yuqoridagilar yo’qoladi.
Yetti yoshga yetganda bo’yin va ko’krak egikliklar aniq namoyon bo’lsa, bel egikligining fiksatsiyasi keyinroq yuz beradi (12-14 yil).
33-rasm. Mo’tadil (1,2,3) va yalpoq (4-) oyoq kaftlarining izlari.
Umurtqa pog’onasi ustunining egiklari odamning spesifik xususiyatlarini tashkil etadi va uning tanasining vertikal holatiga bog’liq holda yuzaga keladi. Umurtqa pog’onasining ustunidagi egiklar tufayli u prujinaga o’xshash egiluvchan bo’ladi. Yurgan, chopgan va sakragan paytdagi zarbalar va silkinishlar kuchsizlanadi va yo’qotiladi, bu bilan miyani joyi o’zgarishidan, qimirlashidan saqlaydi.
Umurtqa pog’onasi ustunining bir tomonga qiyshayishi (skolioz) ko’pchilik holatlarda jismoniy jihatdan zaif bo’lgan bolalarda rivojlanadi, uzoq muddat stulda yoki partada noto’g’ri o’tirish natijasida ayniqsa yozish paytida, o’quvchilar tanasining proporsiyalari o’lchamiga mos kelmasligida yuz berishi mumkin.
Umurtqa pog’onasining yonbosh tomonga qiyshayishi uning vertikal o’qi atrofida aylanishi tufayli yuz berishi mumkin. Umurtqa pog’onasining ko’krak qismini qiyshayishidan keyin umurtqa pog’onasining qobirg’alar tutashgan joyidan qayrilishi yuz beradi. Bu esa ko’krak hujayralarining deformasiyasiga olib keladi.
|
| |
Darsning jihozlari: Darslik,slayd,plakat,varaqlar,marker,kompyuter,ekran,videoproyektor

|
Darsning jihozlari: Darslik,slayd,plakat,varaqlar,marker,kompyuter,ekran,videoproyektor
|
bet | 2/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 319,71 Kb. | | #134383 |
Bog'liq 4-sinf Matematika Uchrashma harakatga doir masalalarning yechilishi ochiq dars ishlanma.docxDarsning jihozlari: Darslik,slayd,plakat,varaqlar,marker,kompyuter,ekran,videoproyektor.
Dars bosqichlari jadvali
№
|
Dars bosqichlari:
|
vaqt
|
1.
|
Tashkiliy qism
|
2daqiqa
|
2.
|
Kirish suhbati
|
2daqiqa
|
3.
|
Yangi mavzuga kirish:
a)chaqiruv bosqichi
b)fikrlash bosqichi
|
5daqiqa
2daqiqa
3 daqiqa
|
4.
|
Yangi mavzu ustida ishlash:
a)darslik bilan ishlash
b)amaliy ish
d)o`quvchilarga mustaqil topshiriq
|
15daqiqa
5 daqiqa
5 daqiqa
5 daqiqa
|
5.
|
Mavzuni mustahkamlash:
a)tahlil, takrorlash
b) shakllar ustida ishlash
d) muhokama
|
14 daqiqa
5 daqiqa
5 daqiqa
4 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa berish va darsni yakunlash
|
2 daqiqa
|
Asosiy tushuncha va atamalar:
“Ma’naviyat” tushunchasi, paletka, shaffof plastinka, geometrik shakllar
Darsning borishi:
I.Tashkiliy qism
O’quvchilar bilan salomlashish,davomatni aniqlash,sinfni darsga hozirligini tekshirish,navbatchi axborotini tinglash.Sinf shiorini ayttirish orqali o’quvchilarni yangi ma’lumotlarni qabul qilishga tayyorlash,pozitiv va do’stona muhitni yaratish:
II.Kirish suhbati:
“Yaxshi fazilatlar” mavzusida suhbat o’tkazish.
“ Aqliy hujum “ mashqi:
III.Yangi mavzuga kirish:
A)Chaqiruv bosqichi:
O’tilganlar og’zaki so’rov usuli yordamida takrorlab,mustahkamlanadi.
-Kvadrat kilometr nima?
-Bu o’lchov birligi qisqartirib qanday yoziladi?
-Koordinata nuri nima? Chizib ko’rsating.
-Tezlik va vaqt ma’lum bo’lsa masofa qanday topiladi?
-Tog’ri to’rtburchakning yuzi qanday topiladi?
(Og’zaki so’rov oquvchilarning matematik terminlarni yaxshiroq bilishiga va matematik nutqlarini rivojlanishiga yordam beradi)
B)Fikrlash bosqichi:
Blits savollar:
-Tomonlarining uzunligi bir xil bo’lgan shakl? /kvadrat/
-Ayirish amali ishtirokidagi ifodalardagi hadlardan biri? /ayirma/
-Uzunlik o’lchovlaridan biri? /metr/
-Noma’lum sonni topishga oid ifoda turi /tenglama/
-Qo’shish, ayirish, ko’paytirish, bo’lish amallari bu? /arifmetik
amallar/
-Shaklni nomi? /romb/
-Burchaklarni o’lchashda ishlatiladigan o’lchov birligi? /gradus/
-Shaklni nomi? /aylana/
|
| |
• himoyalangan – TS va AU orasidagi xizmat axborotlarini 
himoyalash aktivlashtirilgan; 
•

442
CSN boshqaradigan mobillik turli ASN shlyuzlar bilan bosh-
qariladigan TSlar orasida AU harakatlanganida ishlatiladi. Bu
turning ma’nosi bir R3 tayanch nuqtasidan boshqasiga ma’lu-
motlarni marshrutlashtirishdan iborat. Bunda MIP
(ingl. Mobile
IP) protokoli qo‘llaniladi. U IP manzillar o‘zgartirilishsiz tar-
moqlar orasida AUni harakatlanishini qo‘llab-quvvatlaydi. Bun-
da AU axborotlarni almashtiradigan qurilmalar uning harakatini
payqamaydi. MIP protokoli quyidagi funksional komponentlar-
dan foydalanadi:
1)
MIP mijoz
(ingl. MIP client). MIP mijozning joylashishiga
bog‘liq u ikki turga bo‘linadi:
— MIP protokolini qo‘llab-quvvatlaydigan MIP mijoz AUda
ishlatilgan CMIP
(ingl. Client MIP);
— MIP protokolini qo‘llab-quvvatlash talab qilinmaydigan
MIP mijoz ASN tugunida joylashgan va AU nomidan harakat
qiladigan PMIP
(ingl. Proxy MIP).
2)
FA (ingl. Foregn Agent) —
mehmon tarmog‘i agenti, ASN
tugunda joylashgan va uning tarmog‘ida joylashgan barcha AUlar
haqida axborotlarga ega bo‘ladi.
3)
HA (ingl. Home Agent) —
uy tarmog‘i agenti, SSN tugunda
joylashgan va SSN boshqaradigan mobillikda yakor (bog‘lovchi
markaz) hisoblanadi. NA tugun u kiradigan FA tugun IP manzili-
ga AUning IP manzilining moslik jadvaliga ega bo‘ladi. Shunday
qilib, NAda bu AUga mo‘ljallangan paketlarni qayerga (qaysi FA
ga) yuborish haqida axborotga ega bo‘ladi.
-Shaklni nomi? /kub/ - Xalq ta`limi vazirligi tasarrufidagi filologiya fanlariga ixtisoslashtirilgan davlat umumta`lim...

|
Xalq ta`limi vazirligi tasarrufidagi filologiya fanlariga ixtisoslashtirilgan davlat umumta`lim maktabining boshlang`ich sinf o`qituvchisi
|
bet | 3/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 319,71 Kb. | | #134383 |
Bog'liq 4-sinf Matematika Uchrashma harakatga doir masalalarning yechilishi ochiq dars ishlanma.docx-Shaklni nomi? /kub/
-
Buyuk matematik olim? /al-Xorazmiy/
-Arifmetika, geometriyaga oid bilimlarni o’zida mujassamlashtirgan fan nomi? /matematika/
-Shaklni nomi? /oval/
-Suyuqlik o’lchov birligi? /litr/
( ushbu javoblarning bosh harflaridan hikmatli so’z hosil qilinadi)
“KAMTARGA KAMOL”
IV.Yangi mavzu ustida ishlash:
A) Darslik bilan ishlash:
Darslikda berilgan rasm asosida paletka haqida tushuncha beriladi:
-Bolalar siz ,kvadrat,to’g’ri to’rtburchak,uchburchaklarning yuzlarini o’lchamlaridan foydalanib,chizg’ich yordamida o’lchab topasiz.Lekin borliqda bu shakllardan tashqari nostandart shakllar ham mavjud-ki,ularni chizg’ich yordamida o’lchab yuzlarini topa olmaymiz .
Muammo: mana bu qo’limda ko’rib turganingiz shaklning yuzini topish kerak.(shu joyda rangli qog’ozlardan kesib olingan nostandart shakl ko’rsatiladi)
-Bunda bizga Paletka deb nomlanadigan shaffof plastinka yordamga keladi. O’quvchilarga tayyor paletka namunasi ko’rsatiladi. Paletka o’zi nima?
Paletka- bu shaffof. Paletka- kvadrat santimetrlarga bo’lingan shaffof plastinka ,1 smli kvadratlarga bo’lingan jism,plastinka.Uni uy sharoitida qanday tayyorlash tushuntiriladi.Shu o’rinda paletka yordamida faqat kichik yuzalarni o’lchashda foydalanish mumkinligi aytib o’tiladi.
Bu o’lchov asbobidan qanday foydalanamiz?
Avvalo , paletkani shakl ustiga qo’yamiz va ushbu shaklda nechta toliq kvadrat sm lar borligini sanab olamiz. Deylik,ular 25 ta. Endi shakl ichidagi to’liq bo’lmagan kvadrat sm ni sanaymiz. Ular 18 ta deb olamiz.Mana shu to’liq bo’lmagan kvadratlar sonini 2 ga bo’lamiz. Natija 9 ga teng. Keyin to’liq kvadratlar soni 25 ga bo’lish natijasida chiqqan 9 sonini qo’shamiz. 25+9=34 bo’ladi. Demak,bu shaklning yuzi 34 sm kv ga teng ekan. Buni quyidagicha formula bilan ifodalash mumkin:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Xalq ta`limi vazirligi tasarrufidagi filologiya fanlariga ixtisoslashtirilgan davlat umumta`lim maktabining boshlang`ich sinf o`qituvchisi
|
O’quvchilar “Paletka”mavzusini samaraliroq o’zlashtirishlari uchun “Yodda tut” kartochkalarini har birlariga tarqatish maqsadga muvofiqdir

|
O’quvchilar “Paletka”mavzusini samaraliroq o’zlashtirishlari uchun “Yodda tut” kartochkalarini har birlariga tarqatish maqsadga muvofiqdir
|
bet | 5/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 319,71 Kb. | | #134383 |
Bog'liq 4-sinf Matematika Uchrashma harakatga doir masalalarning yechilishi ochiq dars ishlanma.docxO’quvchilar “Paletka”mavzusini samaraliroq o’zlashtirishlari uchun “Yodda tut” kartochkalarini har birlariga tarqatish maqsadga muvofiqdir.
Yodda tut!
1. Paletkani shakl ustiga qo’y.
2. To’liq kvadratlarni top, ya’ni a ni.
3. To’liq bo’lmagan kvadratlarni top, ya’ni b ni.
4. Uni 2 ga bo’l, ya’ni b:2
5. Bo’linmani to’liq kvadratlar soniga qo’sh, ya’ni S=a+b:2
6. Agar to’liq bo’lmagan kvadratlar toq bo’lsa,unga1 ni qo’sh yoki kamaytir.
VII. Dars yakuni: O’quvchilarni baholash.
Uyga vazifa berish. Darslikning 104-betidagi 477-478-misollarni yechib kelish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’quvchilar “Paletka”mavzusini samaraliroq o’zlashtirishlari uchun “Yodda tut” kartochkalarini har birlariga tarqatish maqsadga muvofiqdir
|
S=a+b:2
Ya’ni, S-yuza, a-to’liq kvadratlar, b-to’liq bo’lmagan kvadratlar, b ni 2 ga bo’lib a ga qo’shamiz

|
S=a+b:2
Ya’ni, S-yuza, a-to’liq kvadratlar, b-to’liq bo’lmagan kvadratlar, b ni 2 ga bo’lib a ga qo’shamiz
|
bet | 4/5 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 319,71 Kb. | | #134383 |
Bog'liq 4-sinf Matematika Uchrashma harakatga doir masalalarning yechilishi ochiq dars ishlanma.docxS=a+b:2
Ya’ni, S-yuza, a-to’liq kvadratlar, b-to’liq bo’lmagan kvadratlar, b ni 2 ga bo’lib a ga qo’shamiz.
S=25+18:2=34 kv sm.
Agar to’liq bo’lmagan kvadratlar soni toq songa teng bo’lib qolsa,u holda kvadratlar sonini 1 taga kamaytiramiz yoki orttiramiz.
O’quvchilar paletka yordamida turli shakllarni yuzini aniqlash topshirig’ini juftliklarda bajaradilar.
Lug’at ishi: shaffof – tiniq
B) O`quvchilar darslikda berilgan misol va masalalarni navbat bilan sinf doskasida bajaradilar.
N474. Amaliy ish: Paletka bilan ishlash
S=a+b:2 S=a+b:
4+16:2=12 kv sm 6+8:2=10 kv sm
Javob: yuzi 12 kv sm ga teng. Javob: yuzi 10 kv sm ga teng
N475.
Yechish:
S=axb
3+4=7 (km/soat)
7 x 3 =21 (km )
Javob : Qishloqlar orasidagi masofa 21 km.
Yechish:
t=S:v
3+4=7 ( km/soat)
21:7=3 (soat)
Javob : Ular 3 soatdan keyin uchrashdilar..
Yechish:
v=S:t
21:3=7 (km/soat)
7-3=4 ( km/soat)
Javob: Ikkinchi piyodaning tezligi 4 km/soat .
№476
36 t 9 sr :9 sr=41 sr 13 km 250 m :5m=2650 m
2 sr 08 kg : 8 kg=26 kg 3 m 12 sm :4 sm=78 sm
V. Dam olish daqiqasi o’tkaziladi.
Bunda quyidagicha mantiqiy fikrlashga oid savollarni berish mumkin:
-Ikki marta tug’ilib,bir marta o’ladigan jonzotni toping (Jo’ja)
-O’ndan o’nni olib, o’n hosil qila olasizmi? (Barmoqlardan qo’lqoplarni yechish harakati orqali)
-Qaysi daryolar suvsiz? (Xarita va globusdagi daryolar)
-O’rmonda yomg’ir yog’ayapti,quyon qaysi daraxtning tagiga yashirinadi? (Ho’I daraxtning tagiga)
|
| |
Sinxron motoming tuzilishi va ishlash prinsipini so ‘zlab bering

|
Sinxron motoming tuzilishi va ishlash prinsipini so ‘zlab bering
|
bet | 114/172 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #108639 |
Bog'liq J. S. Salimov, N. B. PirmatovSinxron motoming tuzilishi va ishlash prinsipini so ‘zlab bering.
Sinxron motorni qanday ishga tushirish usullarini bilasiz?
Sinxron motorning ish xarakteristikalarini tushuntirib bering.
Sinxron motoming burchak va U-simon xarakteristikalarini tahlil qiling.
BOB. SINXRON MASHINALARNING
ISTIQBOLLI TURLARI
Dastlabki ma’lumot
Krioturbogenerator. Uning rotori suyuqlangan geliy bilan sovitilgan kriostatdan iborat bo‘ladi. Qo‘zg‘atish chulg‘amida tok zichligi 100 A/ mm2 mashinaning havo oralig‘idagi induksiya esa 1,3+1,5 T ga yetadi. Bunday induksiyalarda kriogenerator statori tishsiz qilib tayyorlanadi. Stator chulg‘ami suv bilan sovitUadi. Krioturbogeneratorlar hozirgi vaqtda ishlab chiqarish bosqichida tajriba sinovlaridan o'tkazilmoqda.
Asinxronlashtirilgan turbogeneratorlar (ASTG). Turboge- neratorlarning quwati oshgan sari ularning parametrlari yomonlasha boradi; bu hol esa energetika sistemasining ekspluatatsiya shartlariga salbiy ta’sir koTsatadi. Reaktiv qarshiliklar qiymatlarining oshishi, generatorlaming inersiya momentlarining kamayishi, hamda elektr uzatish liniyalari (EUL) uzunligining va ular orqali uzatiladigan quwatlarning oshishi elektr sistemalarining dinamik turg‘unliginipasaytiradi. Energetika sistemasida aktiv yuklamaning kamaygan soatlarida ortiqcha reaktiv quwatning hosil boMishi EUL da me'yordan ortiq kuchlanishning oshishi vujudga keladi. Sinxron generatorlar katta qiymatli reaktiv quwatni iste'mol qilish rejimida, hatto kuchli ta’sir qiluvchi regulatorlar bo'lganda ham turg‘un ishlay olish qobiliyatiga ega emaslar.
Agar EUL da magnitlanish o ‘qi buriladigan sinxron turbogeneratorlar (shu jumladan, ASTG lar) qo‘llanilsa. yuqorida ko‘rsatilgan muammolarni yechishda katta ijobiy natijalar olinadi. ASTG ning odatdagi sinxron generatordan farqi shuki, uning rotorida biri-biridan fazoda 90° burchakka siljigan ikki fazali qo‘zg‘atish chulg‘ami joylashtirilgan bo‘lib, ular boshqariladigan statik o'zgartgichga ulanadi. Ikki fazaga alohida o‘zgarmas tok berib ishlatilsa, ASTG odatdagi sinxron rejimda ishlaydi. Bunday rejimda ishlaydigan sinxron generatorlarni ikki o‘qi bo‘yicha qo‘zg‘atish!i yoki bo‘ylama-ko‘ndalang qo‘zg‘atishii sinxron mashinalar deyiladi.
Magnitlanish o‘qi buriladigan sinxron mashinalar
|
| |
ovqat iste’mol qilsa, u shuncha kamaya boradi va y o g‘siz g o ‘sht iste’mol

|
ovqat iste’mol qilsa, u shuncha kamaya boradi va y o g‘siz g o ‘sht iste’mol Pdf ko'rish
|
bet | 121/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotovqat iste’mol qilsa, u shuncha kamaya boradi va y o g‘siz g o ‘sht iste’mol
qilganiga nisbatan 2,5 marta kamayib ketadi.
Y og‘li ovqatlarni ko‘plab iste’mol qilish esa lipazalar ajralishini,
ugevodlami iste’mol qilinishi - amilazalami va oqsilli oziqlar esa tripsin
ajralishini tezlashtiradi. Kavshovchi
hayvonlarga xasbakni silos bilan
almashtirilishi esa tripsin va amilazalar faolligini oshiradi.
Sut iste’mol qilinishi esa barcha fermentlar ajralishini chaqiradi.
Odamlarda bir kecha-kunduzda 1,5-2,0 1 m e’da osti bezi shirasi,
itlarda 600-800 ml, kavshovchilarda - 6-7 1, cho‘chqalarda - 8 1 va ko‘proq
ajaraladi. Odamlarda shiraning ajralish tezligi bir minutda o ‘rtacha 4,7 ml.
bo‘lsa itlarda 2,3 ml.ni tashkil etadi.
ME’DAOSTI BEZI SHIRASI AJRALISHINING NERV VA NERV-
GUMORAL BOSHQARILISHI
Og‘iz bo‘shlig‘idagi va tamoqdagi reseptorlarni oziqlar bilan
qo‘zg ‘alishi m e’daosti bezi shirasining reflektor ajralishini chaqiradi.
Afferent impulslar uzunchoq miyagacha boradi va u yerdan adashgan
nervlar tarkibida effektr impulslari bezga qarab y o ‘naladi, ya’ni adashgan
nervlar orasida m e’daosti bezi faoliyatini qo‘z g ‘atuvchi va tormozlovchi
nerv tolalari ham mavjud. Tormozlovchi tolalar turli reseptorlarni
ta’sirlagan paytda
reflektor ravishda juda yengil qo‘z g ‘aladi va shu
sababli m e’daosti bezining sekresiyasi yengil tormozlanadi.
Bu bezning sekresiyasi unga keluvchi simpatik nerv tolalari bilan
ham chaqiriladi. Reflektor fazada ajraladigan m e’daosti bezining
sekresiyasi unchalik ko‘p emas, lekin bu shira fermentlarga boydir.
U
ko‘pchilik paytlarda faol tripsinni saqlaydi. 0 ‘n ikki barmoqli ichakga va
qorin bo‘yiniga
|
| |
Normal atmosfera bosimi havo

|
Normal atmosfera bosimi havoBog'liq 6-sinf fizika uzb20. Normal atmosfera bosimi havo
ning temperaturasi qancha bo‘lgan hol
uchun belgilanadi?
A) 20
°
C. B)
10
°
C. C)
0
°
C. D)
36
°
C.
21. Asakada chiqadigan «Matiz» ru
sumli avtomobil dvigatelining quvvati
38246 W ga teng. Uni «ot kuchi»da ifodalang.
A) 75.
B) 52.
C)
38.
D) 80.
22. Massasi 4 kg va yuzi 8 m
2
bo‘l
gan gilam polga qancha bosim be
radi
(Pa)?
A) 50.
B) 5.
C) 2.
D)
0,5.
23.
Xonaga o‘rnatilgan ventilyator
ning quvvati 36 W. Uning 40 s da
bajargan ishi nimaga teng (J)?
A) 1440.
B) 720.
C) 360.
D) 180.
24. «Neksiya» avtomobili joyidan qo‘zg‘alib 15 sekundda 225 m yo‘l bosib
o‘tdi. Uning o‘rtacha tezligini aniqlang (m/s).
A) 30.
B) 15.
C) 25.
D) 10.
25. Kemaning «suv sig‘imi» degan da nimani tushunasiz?
A) Kemaning yo‘l qo‘yiladigan eng ko‘p botish chegarasi.
B) Kemaga ortish mumkin bo‘lgan yuk miqdori.
C) Kema vater chiziqqacha botganda siqib chiqarilgan suv og‘irligi.
D) Kema suvga to‘la cho‘kkanda siqib chiqarilgan suv hajmi.
26. Ballondagi tabiiy gazning bosimi o‘zgarmasligi uchun nima qilish kerak?
A) Sovuq xonaga qo‘yish kerak.
B) Soyada qoldirish kerak.
C) Oftobga qo‘yish kerak.
D) Istalgan holda bosim o‘zgaradi.
27. 2 m chuqurlikda suvning bosimi nimaga teng?
A) 20 kPa.
B) 200 kPa.
C) 10 kPa.
D) 100 kPa.
28. Atmosfera bosimi mavjudligining sababi nimada?
A) Molekulalarning harakatchanligi.
B) Ularning o‘zaro ta’sirlashuvi.
C) Havoning og‘irlik kuchi.
D) Uning Yer yuziga ishqala nishi.
|
| |
WiMAX tarmog‘ida MIP protokolining shakllantirilishi

443
mijozi ro‘yxatga olishni amalga oshiradi, natijada NA tugundagi
jadval yangilanadi. Endi AU manziliga yangi
FA tugunning man-
zili mos keladi. NA tugun AUga mo‘ljallangan paketlarni yangi
FA tugunga qayta yuboradi.
31.3-rasm. WiMAX tarmog‘ida MIPning
shakllantirilishi.
SSN va ASN tarmoqlarga bog‘liq mobillikni boshqarish turlari-
ning o‘zaro ta’sirlashishi 31.3 va 31.4-rasmlarda ko‘rsatilgandek,
ketma-ket va aralash bo‘lishi mumkin.
Ketma-ket o‘zaro ta’sirlashishda AU bir ASN tarmog‘idan
boshqa ASN tarmog‘iga harakatlanganida dastlab ASN ichida
“xendover”
bajariladi, keyin SSN turi bo‘yicha ASN tarmog‘idan
boshqa ASN tarmog‘iga R3 interfeysi qayta ulanishi amalga
oshiriladi. Bu afzal usul hisoblanadi.
Aralash o‘zaro ta’sirlashishda AU bir ASN tarmog‘idan boshqa
ASN tarmog‘iga harakatlanganda R3
tayanch nuqtalarining qay-
ta ulanishi ASN boshqaradigan turlarning jarayonini bajarilishi
jarayonida, masalan, ya’ni ASN tugunda “xendover”ga koman-
dalarni olishda amalga oshiriladi.
444
IEEE 802.16e standartida mobillikni
boshqarishning har ikkala
turini qo‘llab-quvvatlash majburiy. MIP mijoz NA agentda AUni
ro‘yxatdan o‘tkazishni va uni FA agent o‘zgarganida, ya’ni AU
boshqa ASN tarmog‘iga o‘tganida qayta ro‘yxatdan o‘tkazishni
amalga oshiradi.
AU ro‘yxatdan o‘tkazish NA agentga qaysi FA tugunga AU
tegishliligi haqida axborotni taqdim etishi bilan tugallanadi.
Tarmoq
arxitekturasi
R3
R4
ASN1
ASN2
R3 “Xendover”
gacha
R3 “Xendover”
dan so‘ng
BS
BS
BS
MS/SS
FA
FA
HA
Ma’lumot
marshrutizatsiyasi
markazi
Mezbon
FA
R3
Mehmon
FA
31.4-rasm. Mobillikni boshqarish turlarining ketma-ket
o‘zaro ta’sirlashishi.
Tarmoq arxitekturasi
R3
ASN1
ASN2
R3 “Xendover”
gacha
R3 “Xendover”
dan so‘ng
BS
BS
BS
MS/SS
FA
FA
HA
R3
31.5-rasm. Mobillikni boshqarish turlarining aralash
o‘zaro ta’sirlashishi.
445
IEEE 802.16e standarti “xendover” jarayonini ishlatilishining
uchta uslubini qo‘llab-quvvatlaydi.
-MAVZU
KUCH MOMENTI. RICHAG VA UNING

|
-MAVZU
KUCH MOMENTI. RICHAG VA UNINGBog'liq 6-sinf fizika uzb31-MAVZU
KUCH MOMENTI. RICHAG VA UNING
MUVOZANAT SHARTI
54-rasm.
Quyidagicha tajriba o‘tkazib ko‘raylik. G‘ildirakni
olib, undan qo‘zg‘almas o‘q o‘tkazaylik. G‘ildirak
o‘qiga
F
kuchni 54-rasmda ko‘rsatilganidek 1 nuqta-
ga ta’sir ettiraylik. G‘ildirak harakat qilmaydi. Endi
shu kuchni 2 nuqtaga qo‘yaylik. G‘ildirak harakatga
keladi.
F
kuchni aylanish o‘qidan yanada uzoqroqqa
qo‘ysak, g‘ildirak shunchalik tez aylanadi.
Demak,
aylanish o‘qiga ega bo‘lgan jismlar-
ning harakati faqat unga qo‘yilgan kuch kattaligiga bog‘liq
bo‘lmasdan, balki kuchni aylanish o‘qidan qancha uzoqlikka
qo‘yil ganligiga ham bog‘liq bo‘lar ekan.
Aylanish o‘qidan kuch qo‘yilgan nuqtagacha bo‘lgan eng qisqa
masofa
kuch yelkasi
deb ataladi.
Bunda kuch yo‘nalishi bilan yelka
o‘zaro tik yo‘nalgan deb qaraladi.
Aylanish o‘qiga ega bo‘lgan jismlarda harakat qo‘yilgan
F
kuchga
hamda yelka
l
ga bog‘liq bo‘lganligidan
kuch momenti
deb ataluvchi
fizik kattalikni kiritamiz,
M
=
F
·
l.
Uning birligi
M
= 1 N
·
m. Siz kundalik turmushda og‘ir toshni
yoki yukni joyidan siljitishda uning tagiga lom tiqib ko‘ta
rishganini
ko‘rgansiz (55-rasm). Bunda lom uchiga
F
1
kuch bilan ta’sir etib,
ikkinchi uchidan
F
2
kuch olinadi.
F
2
kuch
F
1
dan bir necha barobar
katta bo‘ladi. Demak, bu qu rilmada kuch
dan yutish mumkin ekan.
Qo‘zg‘al mas ta
yanch atrofida aylana oladigan qattiq jismga
|
| |
h
 – suyuqlik baland ligi

79
18. Gapni to‘ldiring. «Jismlar
ning vaqt o‘tishi bilan fazoda joy
lashgan
o‘rni ning boshqa jismlar ga nisbatan o‘z garishiga... deyi ladi».
A) ... trayektoriya ...
B) ... yo‘l ...
C) ... mexanik harakat ...
D) ... moddiy nuqta ...
19. Arximed kuchi formulasini ko‘r sating.
A)
F
A
=
s
V
j
·
g.
B)
F
=
mg
.
C)
.
D)
F
=
pS
.
gaz
(Xorazm, yer o‘lchashda) 

106–107 sm; 1

84
KIRISH SUHBATI
Qadim davrlardan beri inson o‘z mehnatini yengillashtirish
yo‘llarini qidiradi. Qurilishlar olib borishda og‘ir ustunlar, yo‘nilgan
marmar toshlarni siljitish, ko‘tarish uchun turli mexanik quril
malardan
foydalanib kelgan. Uch ming yil oldin qadimgi Misrda piramidalar
qurilishida og‘ir tosh plitalarni richaglar yordamida bir joydan ikkinchi
joyga siljitishgan va ancha balandga ko‘tarishgan. Ko‘p hollarda og‘ir
yukni biror balandlikka ko‘tarish o‘rniga uni shu balandlikka qiya
tekislik bo‘yicha dumalatib yoki sudrab olib chiqishgan. Samarqand
va Buxoro shaharlaridagi minoralar, madrasalar, saroy va masjidlar
qurilishida yuklarni bloklar, chig‘iriqlar yordamida ko‘targanlar.
Turmushda, zavodlarda katta-katta metall taxtalarni kesadigan,
shtamp laydigan stanoklarda, ko‘tarma kran, yer qazuvchi, tekislovchi
mashinalarda ham oddiy mexanizmlar bor. Bunday mexanizmlar
zamonaviy audio va video apparaturalar, murakkab avtomatlarda ham
uchraydi.
Oddiy mexanizmlar ishi bilan tanishsangiz, murakkab mashinalar
tuzili shini tushunishingiz oson bo‘ladi.
keladi, enterogastron esa m e’da devori harakatini susaytiradi va shunga

|
keladi, enterogastron esa m e’da devori harakatini susaytiradi va shunga Pdf ko'rish
|
bet | 117/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotkeladi, enterogastron esa m e’da devori harakatini susaytiradi va shunga
ko‘ra ozuqa o ‘tishi bir muncha tormozlanadi. Ishqorli ozuqa ichakka
kislotali ozuqaga qaraganda tezroq, gipertonik eritmalar esa, izotonik
eritmalarga aylanganidan keyingina o ‘tadi. Ozuqaning m e’dadan ichakka
o ‘tish tezligiga harakat ham ta’sir ko‘rsatadi. Jumladan, issiq harorat
suvning ichakka o ‘tkazilishini tezlashtirsa, kislotali moddalar evakuatsi-
yasini ancha tormozlaydi. Issiq harorat ta’sirida ichak ishqoriy muhitini
zaiflashtirib, m e’dadan o ‘tgan kislotali mahsulotlarning ichakda tezda
neytrallashavermasligi shunga sabab bo‘ladi.
OZUQALARNING ICHAKIARDA HAZM BO‘LISHI
M e’dada etarlicha hazm bo‘lgan ozuqa massasi ichakka o ‘tkaziladi
va u yerda hazm bo‘lishda davom etadi. Qushlaming ichagi kalta, m e’da
osti bezi va jigari katta bo‘ladi. Ozuqalar tovuqlar hazm tizimidan
boshdan-oyoq bor-yo‘g ‘i 24 soatda bosib o ‘tadi. Hazm tizimining, ayniqsa
uning asosiy qismlaridan biri bo'lgan ichakning kalta bo‘lishi, hazm
181
jarayonlarining nihoyatda jadal kechishini taqozo qiladi. M e’da osti bezi
va jigar kattaligining sababi ham shunda. Hajmi kattaligi tufayli, bu bezlar
nihoyatda faollik qiladi, oqibatda ichakka suyuqliklami (me’da osti bezi
shirasi va o ‘tni) ancha jadallik bilan ajratadi. Bular esa o ‘z navbatida
ichakka oziqalaming jadal ravishda hazm b oiishini ta’minlydi. Jigaming
chap va o ‘ng qismidagi o ‘t y o ilari birikib, o ‘t havzasini hosil qiladi. Ana
shu o ‘t havzasidan o ‘t zaruriyat tug‘ilganda o ‘t pufagiga tushmasdan
ichakka chiqarilishi mumkin. Demak, o ‘t ikki y o ‘l bilan: o ‘t pufagi yoki
bevosita o ‘t havzasi orqali ichakka chiqariladi. Qush z o ‘r berib
|
| |
tufayli hosil bo‘lgan mochevina, siydik kislota, purin asoslari kabi

|
tufayli hosil bo‘lgan mochevina, siydik kislota, purin asoslari kabi Pdf ko'rish
|
bet | 126/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limottufayli hosil bo‘lgan mochevina, siydik kislota, purin asoslari kabi
moddalar, shuningdek, natriy, kaliy va kalsiyning karbonatli hamda
fosfatli tuzlari kiradi.
Hayvon ovqat emay turgan paytda o ‘t yolining o ‘n ikki barmoq
ichakka ochiladigan joyidagi sfmkter yopiq bo‘lganligi sababli o ‘t
suyuqligi ichakka chiqmay turadi. Bu vaqtda o ‘t, o ‘t pufagida va keng
diametrli o ‘t y o ‘llarida to‘planib qoladi. Qishloq x o ‘jalik hayvonlarining
ko‘pchiligida o ‘t-safro pufagi bo‘lmaganligi sababli (ot, tuya, bug‘i)
odatda jigar va pufak o ‘t-safrolari farqlanadi.
Jigar o ‘ti-sa£ro o ‘txur hayvonlarda qoramtir-yashil rangda L. Isa,
go ‘shtxo‘rlarda qizg‘ich-sariq rangda bo‘ladi va uning zichligi 1,009-1,013
ni tashkil etib uning tarkibida qattiq moddalar 1-5% miqdorda bo‘lib pH-
7,5 ga tengdir.
Pufakda o ‘t tarkibidagi suvning so ‘rilishi tufayli u quyuqlashadi va
uning rangi qorayadi. Pufak o'tining tarkibida 9-20% qattiq modda bo‘lib,
zichligi 1,026-1,048 teng va pH-6,6 ni tashkil etadi. Uning tarkibida o ‘t
pufagi shilliq pardasida mavjud bo‘lgan qadoqsimon bezlar sekreti-
shilimshiq modda aralashgan boiadi. Qishloq x o ‘jalik hayvonlarida o ‘t
doimo ajraladi. Lekin bir xil miqdorda emas. Odatda o ‘t oziqlantirilgandan
keyin ko‘p ajralsa, kechasi va ochlik paytida kam ajraladi. Qo‘y va
echkilarda bir kecha-kunduzda 1,0-1,5 L o ‘t ajralsa, yirik shoxli
187
hayvonlarda 7,0-9,5 L, cho‘chqada 2,4-3,8 L va otda 6,0-7,2 L ajraladi.
Ajralayotgan o ‘tning umumiy miqdori iste’mol qilinadigan ozuqaning
sifati va oziqlantirish tartibiga b o g iiq boiadi.
Qishloq ho‘jalik hayvonlarining o ‘t chiqarishi bir tekisda bo‘lmasada
|
| |
-MAVZU
YORUG‘LIK HODISALARI

141
fikrlari qanchalik to‘g‘ri ekanligi haqida o‘ylab ko‘ring.
Yorug‘lik sinishi
haqida Beruniy va Ibn Sinoning bir-biriga yo‘llagan savol va javoblarida
quyidagilar bor. Beruniy shunday deb so‘raydi: «Oq, yumaloq, tiniq bir
shishani tiniq suv bilan to‘ldirilsa, kuydirishda bamisoli yumaloq tosh
(linza) xizmatini bajaradi. Agar u shisha suvdan bo‘shatilib, havo bilan
to‘ldirilgan bo‘lsa, kuydirmaydi va Quyosh sho‘lasini to‘plamaydi. Nima
uchun shunday bo‘ladi?». Savolga Ibn Sino quyidagicha javob beradi:
«Albatta
suv qalin, vazmin, zich tiniq bir jism bo‘lib, uning zotida rang
bordir. Shunday sifatdagi har qanday narsadan yorug‘lik akslanadi
(sinadi). Shuning uchun suv bilan to‘ldirilgan dumaloq shishada
yorug‘lik akslanadi. Sho‘laning to‘pla
nishidan kuydirish
quvvati paydo
bo‘ladi. Ammo havodagi sho‘la kuchli akslanmaydi. Chunki havo nozik
(siyrak) va tiniqdir». Bu fikrlarning qanchalik to‘g‘riligini keyingi
«linza» haqidagi mavzuda o‘rganasiz.
Ko‘rish va uning sabablari haqida Beruniy Ibn Sinoga shunday
savol yuboradi: «Ko‘z nuri vositasi bilan idrok qilish – ko‘rish qana
qa,
nima uchun tiniq suvning tagidagi narsa ko‘rinib turadi, holbuki ko‘z
nurining ravshanligi tiniq jismlardan akslanadi (sinadi)? Suvning sathi
silliq va yaltiroq-ku».
Ibn Sino o‘zining javoblarini keyinchalik «Fizika», «Tib
qonun-
lari» nomli asarlarida aniqroq tafsiflaydi. «Agar ko‘zimizdan nur chiqib,
buyumlarni yoritadigan va oqibatida biz buyumlarni ko‘radi
gan bo‘lsak,
nima uchun kechasi ko‘rmaymiz? Nahotki ko‘zimizdan chiqqan nur
butun olamni yoritishga yetsa?»
– deya Aflotunning fikrini rad etadi.
Ibn Sino ko‘rishning asosiy sababi aksincha,
buyumlardan kelayotgan
nurlarning ko‘zimizga tushishi va ko‘z gav haridan o‘tib sinishi, so‘ngra
ko‘zdagi to‘r pardada tasvirning paydo bo‘lishi natijasida deb tushuntiradi.
Osmonda ba’zan yomg‘irdan keyin ko‘rinadigan kamalak (Hasan-
Husan kamalagi) hodisasini ham to‘g‘ri tushuntiradi. Uning sababi
Quyosh nurlarining atmosferadagi bulutlardan o‘tgan vaqtda rangli
nurlarga ajralishidir. Uning yoy shaklida bo‘lishi sababi, Yer atmo-
sferasining sharsimonligidandir.
Shunday qilib, allomalarimiz yorug‘lik hodisalarini turli afsonalarga
emas, balki o‘zlarining ilmiy kuzatishlariga asoslanib tushunti rishgan.
richag
 
deyiladi - Kegl cc pechat indd

89
56-rasm.
57-rasm.
F
1
F
2
Inson va hayvonlarning tuzilishida richag tamoyili asosida ishlaydigan
qismlari ham mavjud. Qo‘l va oyoq suyaklari mushaklar bilan birgalikda
richag hosil qiladi.
1. Taxtaga qoqilgan mixni qo‘l kuchi bilan tortib sug‘urish qiyin.
Lekin ombir bilan osongina sug‘ursa bo‘ladi. Sababi nimada?
2. O‘zingiz ko‘rgan qanday mexanizmlarda richag ishlatilgan?
3. Yuk ortilgan mashina yoki vagondagi yuk massasini mashinadan
tushi r masdan qanday tarozida tortish mumkin?
Xirmonlarda urug‘ uyumi va tokchaiarda qoplam i taxlash

tadbirlami ko'rish kerak. Don saqlanadigan omborxonalarda urug‘
turlari, navlari, nav tozalik kategoriyalari nav oraliglda reproduksiya
bo‘yicha, ekish standartlari sinflar bo‘yicha hamda namligi,
ifloslanganligi
zararkunandalar
bilan
zararlanishi
va boshqa
xususiyatlarga qarab joylashtiriladi. Qiyin tozalanadigan o'simlik
uruglarini yonidagi xirmonga to ‘kish mumkin emas, masalan
javdami kuzgi bug‘doy bilan, bug‘doyni arpa bilan va hokazo. Ilmiy
tekshirish institutlarida olingan elita va birinchi reproduksiya urug‘lari
hamda makkajo'xori korxonalaridan keltirilgan u ru g lar albatta
qoplarda saqlanishi kerak. Betonlangan, asfaldangan maydonlarda
donlami pastki qatlami mog‘orlamasligi uchun donlar to ‘kilishidan
oldin ustiga yog‘och taxtachalar bilan 10-20 sm balandlikda
qoplanadi. Qoplar tokchalarga ikki yoki uch qavatli qilib taxlanadi.
Qoplar ikkitalab taxlanganda birinchi qator ko'ndalang va paralel
ozgina oraliq, qoldirib taxlanadi; Tokchalardan omborxonagacha va
tokchalar orasidagi masofa 0,5 metrdan 1,0 metrgacha b o lish i kerak.