nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Zilzila (yer silkinishi)ning bino va inshootlarga zararli ta'siri

Zilzila (yer silkinishi)ning bino va inshootlarga zararli ta'siri
Yer silkinishining ofat o'choqlari deb, binolar, inshootlar va boshqa xil obyektlarning shikastlanishi va buzilishi natijasida odamlarning, hayvonlarning va o'simliklarning jarohatlanishi hamda o'limi yuz beradigan hududlarga aytiladi.
Yalpi shikastlanish o'choqlari odatda yer silkinish intensivligi Rixter shkalasi bo'yicha 6-8 ball va undan ortiq bo'ladigan rayonlarda paydo bo'ladi. Bunda ko'plab bino va inshootlar o'rtacha va kuchli shikastlanishlar oladi. Ko'rilgan talofat darajasi inshoot loyihasiga, ishlatilgan qurilish materiallariga va ishlarning bajarilish sifatiga bog'liq bo'ladi. Shuning uchun hamma inshootlar va ularning ko'radigan talofatlari davlat standarti bilan tartibga solinadi.
|
Ye = ρ•υ•π2 - Landshaft dizayni va interyer

Ye = ρ•υ•π2•(A/T)2
Bu yerda, ρ – yer silkinish giposentridagi mavjud tog' jinslarining zichligi, g/sm3; υ – tog' jinslarida seysmik to'lqinlarining tarqalish tezligi, m/s; A – tog' jinsi zarrachasining tezlanish amplitudasi, mm; T – seysmik tebranish davri, sekund; π = 3,14.
Bu energiyaning miqdori (Ye) ba'zan shunchalik katta bo'ladiki, hatto, yuz mingta vodorod bombasini portlatish oqibatida ajraladigan energiya quvvatiga teng kelishi mumkin. Yer silkinishida magnitudaning har birlikka ortishi, 10 barobar yer tebranish amplitudasining ortishiga (tuproqning surilishi) hamda 30 barobar yer silkinish energiyasining ortishiga olib keladi.
Masalan, M = 5 dan M = 7 ga o'zgarganda, tuproqning surilishi 100 barobarga, yer silkinish energiyasi esa 900 barobarga ortadi.
|
Davlatlar orasidagi munosabatga doir masalalar

III.2 AMALIY MASHG‘ULOT MAVZULARINI TAQSIMLANISHI
|
№
|
Amaliy mashg‘ulot mavzulari
|
Soati
|
|
6- Semestr
|
|
1
|
Tabiat qonunlaridan foydalanib, matematik modellar qurishga doir masalalar
|
2
|
2
|
Variatsion prinsipdan foydalanib, matematik modellar qurishga doir masalalar
|
2
|
3
|
Ierarxik prinsipdan foydalanib, matematik modellar qurishga doir masalalar
|
2
|
4
|
Matematik modellarning nazariy va amaliy tadqiqotiga doir masalalar
|
2
|
5
|
Jamiyat rivojlanishining modellari
|
2
|
6
|
Demografik modellarga doir masalalar
|
2
|
7
|
Biologik modellarga doir masalalar
|
2
|
8
|
Turlar orasidagi munosabatga doir masalalar
|
2
|
9
|
Muvozanat va turg‘unlik masalalariga doir masalalar
|
2
|
10
|
Iqtisodiyotda matematik modellardan foydalanishga doir masalalar. Eksperiment natijalari ustida ishlash
|
2
|
11
|
Korrelyatsiya va regressiya. Bashoratlashga doir masalalar
|
2
|
12
|
Parabolik tenglama uchun teskari Koshi masalasini va elliptik tenglama uchun Koshi masalasini regulyarlashtirish
|
2
|
13
|
Davlatlar orasidagi munosabatga doir masalalar
|
2
|
14
|
Moliyaviy va iqtisodiy jarayonlarni modellashtirishga doir masalalar
|
2
|
15
|
Murakkab masalalarni modellashtirishga doir masalalar
|
2
|
|
| |
V. Fanning o`qitilishning natijalari(shakllangan kompetensiyalar)

|
V. Fanning o`qitilishning natijalari(shakllangan kompetensiyalar)
|
bet | 8/10 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 28,97 Kb. | | #109516 |
Bog'liq Matematik modellashtirish asoslari fanining ishchi dasturi-fayllar.orgV. Fanning o`qitilishning natijalari(shakllangan kompetensiyalar)
Fanni o`zlashtirish natijasida talaba:
model va uning turlari, matematik modellashtirish texnologiyalari, matematik modellarga qo’yiladigan talablar, matematik modellarni qurish bosqichlari, matematik modellarni tahlil qilish, modelni real obyektga muvofiqlashtirish, matematik model ustida o’tkaziladigan nazariy va amaliy tadqiqotlarni o’tkazish, matematik modellarga mos keluvchi diskret modellar qurish haqida tasavvurga ega bo’lish;
modellashtirishda tabiat qonunlarini va boshqa prinsiplarni qo’llashni, diskret modellar qurishda tejamkor va turg’un hisoblash algoritmlarni tanlashni, matematik model va uning real obyekti o’rtasida muvofiqlik o’rnatishni, tadbiqiy masalalarni modellashtirishning matematik apparatini va ularni kompyuterda amalga oshirishni, matematik model universalligini, matematik modellashtirish natijalarini tahlil qilishni bilishi va ulardan foydalana olishi;
obyekt haqida axborot yig’ish, obyektida to’plangan ma’lumotlarni sistemalashtirish, matematik model qurishda ishchi gipotezalarni qabul qilish, obyektga ta’sir qiluvchi asosiy faktorlarni ajratish, tadbiqiy programmalsh paketini ishlata bilish, qo’yilgan masalani yechishning samarali usullarini tanlash ko’nikmalariga ega bo’lishi kerak
|
VI. Ta’lim texnologiyalari va metodlar.
ma’ruzalar;
interfaol keys-stadilar;
seminarlar (mantikiy fiklash, tezkor savol-javoblar);
guruxlarda ishlash;
takdimotlarni qilish;
individual loyixalar;
jamoa bulib iShlash va ximoya kilish uchun loyixalar.
|
| |
Jami 6-semestr bo`yicha - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
|
bet | 6/10 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 28,97 Kb. | | #109516 |
Bog'liq Matematik modellashtirish asoslari fanining ishchi dasturi-fayllar.orgJami 6-semestr bo`yicha
| | |
30
| | |
|
Umumiy jami
|
30
|
IV. Kurs ishi
Kurs ishi uchun tavsiya etiladigan mavzular:
1. Oyda ufqqa burchak ostida otilgan jism parvozining matematik modelini yaratish va huddi shunday boshlang‘ich sharoitlarda Yerdagi jarayon natijalari bilan taqqoslash.
2. Suv osti ovi masalasi: masofada burchak ostida va suv osti ovchisi harakatsiz akula ko‘radi.
3. Raketani orbitaga olib chiqish uchun minimal yonilg‘i ta’minotini modellashtirish.
4. Kichkina kosmik jismning harakatini modellashtirish.
5. Zaryadlari ihtiyoriy joylashtirilgan jismlar guruhi tomonidan yaratilgan elektrostatik kuchlar ta’siri ostida zaryadi bo‘lgan massali jismining harakatini modellashtirish.
6. Matematik mayatnikning tebranish davri ularning amplitudasiga bog‘liqligini kompyuterda modellashtirish.
7. Uch populyatsiya uchun o‘ziga xos raqobatni modellashtirish.
8. Mijoz talabini modellashtirish.
9. Yirtqich-o‘lja tizim munosabatlarini sonli modellashtirish.
10. Modda va energiya muvozanatining modeli.
11. Kiruvchi turlar bilan kurashish uchun modellashtirish usullari
12. Bir o‘lchovli vaziyatda diffuziya jarayonini modellashtirish.
13. O‘zaro ta’sir ko‘rsatuvchi populyasiyalar sonini modellashtirish.
14. Transport masalasini modellashtirish.
15. Chekli elementlar usuli yordamida sonli modellashtirish.
16. Qandolatchilik sexi 3 turdagi kakao, saxar, napolnitel homashyodan (kakao, shakar, to‘yintiruvchi) 3 turdagi A, V, S shirinliklar ishlab chiqaradi. 10 kg shirinlik uchun sarf etiladigan homashyo (kakao — shakar - tuyintiruvchi - ), 10 kg shirinlikdan olinadigan daromad ( ), har bir homashyoning zaxirasi ( ) berilgan bo‘lsa, maksimal daromad olish rejasini tuzing.
Kurs ishi fan mavzulari doirasida biror jarayonni matematik modellashtirish va sonli yechish dasturini yaratish ko‘rinishida amalga oshiriladi. Kurs ishining xajmi, rasmiylashtirish shakli, baholash me’zonlari tegishli kafedra tomonidan belgilanadi.
|
|
| |
VII. KREDITLARNI OLISH UCHUN TALABLAR

|
VII. KREDITLARNI OLISH UCHUN TALABLAR
|
bet | 9/10 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 28,97 Kb. | | #109516 |
Bog'liq Matematik modellashtirish asoslari fanining ishchi dasturi-fayllar.orgVII. KREDITLARNI OLISH UCHUN TALABLAR
Fanga oid nazariy va uslubiy tushunchalarni to`la o`zlashtirish, taxlil natijalarini to`g`ri aks ettira olish, o`rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushoxada yuritish va joriy, oralik nazorat shakllarida berilgan vazifa va topshiriklarni bajarish, yakuniy nazorat bo`yicha yozma ishni topshirish. Fanga ajratilgan kreditlar talabalarga har bir semestr bo’yicha nazorat turlaridan ijobiy natijalarga erishilgan taqdirda taqdim etiladi.
Fan bo’yicha talabalar bilimini baholashda oraliq (ON) va yakuniy (YaN) nazorat turlari qo’llaniladi. Nazorat turlari bo’yicha baholash: 5 – “a’lo”, 4 – “yaxshi”, 3 – “qoniqarli”, 2 – “qoniqarsiz” baho mezonlarida amalga oshiriladi.
Oraliq nazorat har semestrda bir marta yozma ish shaklida o’tkaziladi.
Talabalar semestrlar davomida fanga ajratilgan amaliy (seminar) mashg’ulotlarda muntazam, har bir mavzu bo’yicha baholanib boriladi va o’rtachalanadi. Bunda talabaning amaliy (seminar) mashg’ulot hamda mustaqil ta’lim topshiriqlarini o’z vaqtida, to’laqonli bajarganligi, mashg’ulotlardagi faolligi inobatga olinadi.
SHuningdek, amaliy mashg’ulot va mustaqil ta’lim topshiriqlari bo’yicha olgan baholari oraliq nazorat turi bo’yicha baholashda inobatga olinadi. Bunda har bir oraliq nazorat turi davrida olingan baholar o’rtachasi oraliq nazorat turidan olingan baho bilan qayta o’rtachalanadi.
O’tkazilgan oraliq nazoratlardan olingan baho oraliq nazorat natijasi sifatida qaydnomaga rasmiylashtiriladi.
Yakuniy nazorat turi semestrlar yakunida tasdiqlangan grafik bo’yicha yozma ish shaklida o’tkaziladi.
Oraliq (ON) va yakuniy (YaN) nazorat turlarida:
Talaba mustaqil xulosa va qaror qabul qiladi, ijodiy fikrlay oladi, mustaqil mushohada yuritadi, olgan bilimini amalda qo’llay oladi, fanning (mavzuning) mohiyatini tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi hamda fan (mavzu) bo’yicha tasavvurga ega deb topilganda – 5 (a’lo) baho;
Talaba mustaqil mushohada yuritadi, olgan bilimini amalda qo’llay oladi, fanning (mavzuning) mohiyatini tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi hamda fan (mavzu) bo’yicha tasavvurga ega deb topilganda – 4 (yaxshi) baho;
Talaba olgan bilimini amalda qo’llay oladi, fanning (mavzuning) mohiyatini tushunadi, biladi, ifodalay oladi, aytib beradi hamda fan (mavzu) bo’yicha tasavvurga ega deb topilganda – 3 (qoniqarli) baho;
Talaba fan dasturini o’zlashtirmagan, fanning (mavzuning) mohiyatini tushunmaydi hamda fan (mavzu) bo’yicha tasavvurga ega emas, deb topilganda – 2 (qoniqarsiz) baho bilan baholanadi.
|
|
| |
Zilzila ro'y berganda aholining harakati

Zilzila ro'y berganda aholining harakati
Zilzilaga qadar bo'lgan harakat:
1) Uyingiz va ishxonangizdagi eng xavfsiz joylarni oldindan aniqlab qo'ying.
2) Eng zarur narsalaringiz (hujjatlar, qimmatli qog'ozlar, dori qutisi) doimiy tayyor holda tursin.
3) Elektr, gaz va suv tarmoqlari berkitgichlari joylashgan yerni hamda ulardan tezlikda foydalanishni o'rganib oling.
4) Osma buyumlarni mahkamlab qo'ying.
5) Og'ir buyumlarni iloji boricha polga yaqinroq joylashtiring.
6) Yo'laklar va chiqish yo'llarini buyumlar bilan to'sib qo'ymang.
7) Zilzila tugagandan so'ng oila a'zolari yig'ilishi lozim bo'lgan joyni avvaldan shartlashib oling.
|
V.1. MUSTAQIL TA’LIM VA MUSTAQIL ISHLAR

6-semestr
|
1
|
Amaliy mashg‘ulotlarga nazariy tayyorgarlik ko‘rish.
|
2
|
Eksperimentni rejalashtirish.
|
3
|
Statistik modellashtirishning elementlari.
|
4
|
Yumshoq va qattiq modellar. Chiziqli dasturlashning eksperemental masalalari.
|
5
|
Tabiatning fundamental qonunlaridan modellar yaratish.
|
6
|
Chiziqli modellar. Ularni yechish usullari: Furye, Dalamber usullari va xarakteristik usul. Avtomodellik.
|
7
|
Fizikaviy va biologik sistemalarda tebranma harakatni o‘rganish. So‘nuvchi va so‘nmaydigan tebranma harakatlar.
|
8
|
Eksperiment natijalari ustida ishlash.
|
9
|
Korrelyatsiya va regryessiya.
|
10
|
Bashorat. Populyatsiya miqdori, iqtisodiyot, davlatlar orasidagi munosabat matematik modellarining tadqiqoti va sonli yechish usullariga doir qo‘shimcha materiallar.
|
Asosiy adabiyotlar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
|
bet | 10/10 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 28,97 Kb. | | #109516 |
Bog'liq Matematik modellashtirish asoslari fanining ishchi dasturi-fayllar.orgAsosiy adabiyotlar
Самарский А. А., Михайлов А. П. Математическое моделирование. М., Наука, 1997.
Исроилов М.И. Хисоблаш методлари, II. -Т., 2009.
Музафаров Х.А., Баклушин М.Б., Абдураимов М.Г. Математическое моделирование. Ташкент, Университет. 2002.
Самарский А.А., Гулин А.В. Численные методы. -М., Наука, 1989.
Qo`shimcha adabiyotlar
Тарасевич Ю.Ю. Математическое и компьютерное моделирование. М., УРСС, 2003.
Кирьянов Д. MathCAD. С.Петербург «БХВ» - 2005 год.
Арнольд В.И. Жёсткие и мягкие математические модели. М., МЦНМО. 2000.
Самарский А. А. Теория разностных схем. -М., Наука. 1983.
Горстко А.Б. Познакомьтесь с математическим моделированием. М., Знание, 1991.
Axborot manbaalari
http://www.rsl.ru/
http://www.msu.mf
http://www.nlr.ru/
http://www.intuit.ru
Namangan davlat universiteti tomonidan ishlab chiqilgan va tasdiqlangan
- “Informatika” kafedrasining 2022-yil, 24-iyundagi 12-sonli majlisida muhokama qilingan va tasdiqqa tavsiya etilgan.
- Matematika fakulteti kengashining 2022-yil, 25-iyundagi 11-sonli majlisida ma’qullangan va tasdiqqa tavsiya etilgan.
- NamDU o’quv-uslubiy kengashining 2022-yil, 6-iyuldagi 12-sonli majlisida muhokama qilingan va tasdiqlangan.
|
Fan/modul uchun mas’ullar:
Sh.K.Boltibayev, PhD, Informatika kafedrasi mudiri
E-mail: sh_k_b82@mail.ru
|
Taqrizchilar
T.M.Jo’rayev - NamMQI, Informatika va axborot texnologiyasi kafedrasi dotsenti, texnika fanlari nomzodi
A.A.To`raqulov - NamMTI, Informatsion texnologiyalar kafedrasi dotsenti, fizika – matematika fanlari nomzodi
|
http://fayllar.org
|
| |
-mavzu. Matematik modelni qurish na ularni tadqiq qilish uslublari

|
-mavzu. Matematik modelni qurish na ularni tadqiq qilish uslublari
|
bet | 3/10 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 28,97 Kb. | | #109516 |
Bog'liq Matematik modellashtirish asoslari fanining ishchi dasturi-fayllar.org2-mavzu. Matematik modelni qurish na ularni tadqiq qilish uslublari.
Matematik modellarga quyiladigan asosiy talablar. Matematik modellarni qurish metodlari. Matematik model va uning real obyekt orasidagi muvofiqlilik. Matematik modellarning nazariy va amaliy tadqiqoti, ularning adekvatligi.
3-mavzu. Jarayonlarni modellashtirishda tabiatning saqlanish qonunlaridan va boshqa usullardan foydalanish.
Energiyaning saqlanish qonuni. Massa (materiya)ning saqlanish qonuni. Impulsning saqlanish qonuni. Matematik modellashtirishda analogiya usuli. Chiziqli programmalash. Ierarxiya prinsipidan foydalanib, matematik modellar qurish.
4-mavzu. Demofafik modellar.
Jamiyat rivojlanishining Maltus va Ferxyulst-Perl modellari. Logistik model. Populyatsiya chiziqsiz modelining uch turdagi rejimi. «Yirtqich-o‘lja» sistemasining o‘zaro munosabat modeli. Beylining epidemiya modellari. Mikroorganizmlarning diffuziyasi modeli, biosintez modellari.
5-mavzu. Raqobatning ayrim modellari.
«Yirtqich-o‘lja» sistemasining o‘zaro munosabat modeli. Ikki davlat o‘rtasidagi qurollanish poygasi modeli. Ikki armiya jangovar harakati modeli. Volter-Lotka modeli.
6-mavzu. Biologik modellar.
O‘zaro ta’sirlashuvchi populyatsiyalar sonini modellashtirish. Modda va energiya muvozanatining modeli.
7-mavzu. Moliyaviy va iqtisodiy jarayonlarni ayrim modellari.
Korxonalar o‘zaro qarzlarini bartaraf etishi. Reklama kompaniyasini tashkillashtirish. Bozor iqtisodiyoti muvozanatining makromodeli. Iqtisodiy o‘sishning makromodeli. Staxostik modellashtirish.
|
| |
Zilziladan so'nggi harakat

Zilziladan so'nggi harakat:
1) Sarosimaga tushmay, xotirjamlik bilan vaziyatni baholang, jabrlanganlar va bolalarga yordam berishga kirishing.
2) Suv, gaz, elektr tarmoqlari holatini tekshiring.
3) Gugurt yoqmang, ochiq olovdan foydalanmang.
4) Elektr simlari va ularga tegib turgan buyumlardan ehtiyot bo'ling.
5) Yordamingiz zarur bo'lmasa, vayronalarga yaqinlashmang.
6) Shikastlangan binolarga kirishda va ular ichida ehtiyot bo'lib harakat qiling.
7) Jabrlangan yoki vayrona uyumlari ostida qolgan bo'lsangiz, atrofdagilarning diqqatini o'zingizga jalb qilishga harakat qiling. Aslo tushkunlikka tushmang, sizni albatta qutqarib olishadi!
8) Telefon tarmoqlarini ortiqcha band qilmang.
9) Qayta silkinishlarga tayyor turing, berilayotgan axborotlarni kuzatib boring.
Yuqorida aytib o'tilganlardan xulosa qilinadigan bo'lsa, mazkur diplom loyiha ishini bajarish mobaynida Samarqand shahrining seysmoaktivlik xaritasidan hamda bu joylarda bo'lib o'tgan zilzilalar to'g'risidagi ma'lumotlardan foydalangan holda ish olib borish lozim bo'ladi. Ya'ni diplom loyihasida binoning qurilish joyi, yerning muhandislik-geologik ma'lumotlari va seysmoaktiv hududlarda qurilish ishlarini olib borishda davlat tomonidan tasdiqlangan qonun-qoidalarga, talablarga rioya qilinmog'i zarur.
|
Fanni o`zlashtirish uchun zarur bo`lgan tayanch bilimlar

|
Fanni o`zlashtirish uchun zarur bo`lgan tayanch bilimlar
|
bet | 2/10 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 28,97 Kb. | | #109516 |
Bog'liq Matematik modellashtirish asoslari fanining ishchi dasturi-fayllar.orgFanni o`zlashtirish uchun zarur bo`lgan tayanch bilimlar
Differensial tenglamalar bo`yicha bakalavrda olingan bilimlar, Sonli usullar bo’yicha bakalavrda olingan bilimlar, Matematikaning algebraik sistemalari bo`yicha bakalavrda olingan bilimlar, Matematik analiz bo`yicha bakalavrda olingan bilimlar, Matematik-fizika tenglamalari bo`yicha bakalavrda olingan bilimlarga tayanadi.
Ta’lim natijalari
Bilimlar:
- model va uning turlari, matematik modellashtirish texnologiyalari, matematik modellarga qo’yiladigan talablar, matematik modellarni qurish bosqichlari, matematik modellarni tahlil qilish, modelni real obyektga muvofiqlashtirish, matematik model ustida o’tkaziladigan nazariy va amaliy tadqiqotlarni o’tkazish, matematik modellarga mos keluvchi diskret modellar qurish haqida tasavvurga ega bo’lish;
- modellashtirishda tabiat qonunlarini va boshqa prinsiplarni qo’llashni, diskret modellar qurishda tejamkor va turg’un hisoblash algoritmlarni tanlashni, matematik model va uning real obyekti o’rtasida muvofiqlik o’rnatishni, tadbiqiy masalalarni modellashtirishning matematik apparatini va ularni kompyuterda amalga oshirishni, matematik model universalligini, matematik modellashtirish natijalarini tahlil qilishni bilishi va ulardan foydalana olishi;
- obyekt haqida axborot yig’ish, obyektida to’plangan ma’lumotlarni sistemalashtirish, matematik model qurishda ishchi gipotezalarni qabul qilish, obyektga ta’sir qiluvchi asosiy faktorlarni ajratish, tadbiqiy programmalsh paketini ishlata bilish, qo’yilgan masalani yechishning samarali usullarini tanlash ko’nikmalariga ega bo’lishi kerak.
II. Asosiy nazariy qism(ma’ruza mashg`ulotlari)
II.I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi
1-mavzu. Jamiyat fikrining abstraktlanish jarayoini.
Model va modellashtirish tushunchalari. Bilish jarayonida va insonning amaliy faoliyatida modellashtirishning roli. Matematik model tushunchasi. Matematik modelga misollar. Matematik modelni ifodalash shakllari.
|
|
| |
Soati 
   

6- Semestr - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti
|
bet | 4/10 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 28,97 Kb. | | #109516 |
Bog'liq Matematik modellashtirish asoslari fanining ishchi dasturi-fayllar.orgSoati
6- Semestr
|
1
|
Jamiyat fikrining abstraktlanish jarayoini.
|
4
|
2
|
Matematik modelni qurish va ularni tadqiq qilish uslublari.
|
4
|
3
|
Jarayonlarni modellashtirishda tabiatning saqlanish qonunlaridan va boshqa usullardan foydalanish.
|
4
|
4
|
Demofafik modellar.
|
4
|
5
|
Raqobatning ayrim modellari.
|
4
|
6
|
Biologik modellar.
|
4
|
7
|
Moliyaviy va iqtisodiy jarayonlarni ayrim modellari.
|
6
|
|
6-semestr bo`yicha jami soat:
|
30
|
|
Umumiy soat:
|
30
|
III.1 Amaliy mashg`ulot bo`yicha ko`rsatma va tavsiyalar.
1. Tabiat qonunlaridan foydalanib, matematik modellar qurishga doir masalalar.
Tabiat qonunlaridan foydalanib, matematik modellarni tadqiq etish. Obyekt va hodisalarning formallashtirish.
2. Variatsion prinsipdan foydalanib, matematik modellar qurishga doir masalalar.
Matematik model qurish prinsiplari. Variatsion prinsip asosida qurilgan modellarni o’rganish va tadqiq etish.
3. Ierarxik prinsipdan foydalanib, matematik modellar qurishga doir masalalar.
Matematik model qurish prinsiplaridan variatsion prinsip asosida qurilgan modellarni o’rganish va tadqiq etish.
4. Matematik modellarning nazariy va amaliy tadqiqotiga doir masalalar.
Matematik model va uning real obyekta orasidagi muvofiqlilikni tahlil qilishga doir masalalar.
5. Jamiyat rivojlanishining modellari.
Jamiyat rivojlanishida foydalaniladigan modellar
6. Demografik modellarga doir masalalar.
Aholini ko’payishining demografik modellari
7. Biologik modellarga doir masalalar.
Biologik jarayonlarni ifodalaovchi modellar
8. Turlar orasidagi munosabatga doir masalalar.
Ikki tur orasida o’zaro munosabat modeli
9. Muvozanat va turg‘unlik masalalariga doir masalalar.
Muvozanat va turg‘unlik masalalari modellari
10. Iqtisodiyotda matematik modellardan foydalanishga doir masalalar. Eksperiment natijalari ustida ishlash.
Iqtisodiyotdagi jarayonlarni ifodalaovchi matematik modellar uning natijalari tahlili.
11. Korrelyatsiya va regressiya. Bashoratlashga doir masalalar.
Tajribalar asosida modellashtirish. Korrelyatsiya va regressiya tenglamalarini qurish.
12. Populyatsiya miqdoriga doir misollar.
Turning populyatsion jarayonini matematik modeli.
|
|
| |
4g texnologiyasi: Endi Kelajakning Telekommunikatsiya

4g texnologiyasi: Endi Kelajakning Telekommunikatsiya
Download
2,5 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
28.12.2023
Hajmi
2,5 Mb.
#128833
Download
2,5 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
4g texnologiyasi: Endi Kelajakning Telekommunikatsiya
Download
2,5 Mb.
Matnni ko'rish
Tizimli va amaliy dasturlashtirish

Tizimli va amaliy dasturlashtirish
Download
467,79 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
06.01.2024
Hajmi
467,79 Kb.
#131233
Download
467,79 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tizimli va amaliy dasturlashtirish
Download
467,79 Kb.
Matnni ko'rish
Inshootlar yer silkinishiga bardosh berish xususiyatiga ko'ra

Inshootlar yer silkinishiga bardosh berish xususiyatiga ko'ra
3 guruhga bo'linadi:
A) 7 ballgacha chidaydigan kuchsiz seysmochidamli uylar. Bunga tuproqdan, g'ishtdan qurilgan uylar kiradi.
B) 8 ballgacha chidaydigan uylar. Bu xildagi uylar har xil yog'och karkaslardan tayyorlanadi(sinchli uylar).
V) 9 ballgacha chidaydigan seysmochidamli uylar. Bu xildagi uylarga katta metall karkaslardan tayyorlanadigan, temir-beton konstruksiyalardan qurilgan inshootlar kiradi.
Yer silkinishi sodir bo'lgan joylarda bir yoki bir nechta ofat o'choqlari bo'lishi mumkin. Masalan, Armaniston (1988 yil 7-dekabr)da sodir bo'lgan yer silkinishi paytida Leninakan, Spitak, Stepanavan va Kirovakan shaharlari va yana qishloq joylaridagi 58 ta aholi punktlari ofat o'choqlarida qolgan.
Bino va inshootlarning shikastlanish xarakteriga ko'ra yer silkinishining ofat o'choqlarini yadro portlashining ofat o'choqlari bilan solishtirish mumkin. Shunga ko'ra yer silkinishida yuz berishi mumkin bo'lgan buzilishlar ko'lamini baholashni yadro portlashidagi buzilishlarni baholashga o'xshash tarzda olib borish mumkin, lekin o'lchov sifatida zarb to'lqini
frontidagi maksimal ortiqcha bosim(ΔRf) emas, balki yer silkinishi intensivligining Rixter shkalasi bo'yicha ballari olinadi.
Obyektlarda yuz berishi mumkin bo'lgan shikastlanishlarning ko'lamini va xususiyatini bashorat qilishda, ko'plab bino va inshootlarning kuchsiz shikastlanishidan boshlab, ularning butunlay buzilib ketishigacha olib keladigan oraliq(interval)dagi intensivlikning aniq qiymatlarini hisoblash mumkin.
Jadval
|
“Pufaksimon” usulni yaxshilash

6
int x= a[j - 1];
a[j - 1] = a[j];
a[j] = x; }
O’rinlashtirish va taqqoslashlar soni:
(n* log( n )).
Quiksort – tez saralash algoritmi
Bu algoritm “bo’lib ol va egalik qil” tamoyilining yaqqol misolidir. Bu algotirm
rekursiv bo’lib, o’rtacha
N*log
2
N ta solishtirish natijasida saralaydi. Algoritm berilgan
massivni saralash uchun uni 2 taga bo’lib oladi. Bo’lib olish uchun ixtiyoriy elementni
tanlab undan 2 ta qismga ajratiladi. Lekin o’rtadagi elementni tanlab, massivning teng
yarmidan 2 ga ajratgan ma‟qul. Tanlangan kalit elementga nisbatan chapdagi va
o’ngdagi har bir element solishtiriladi. Kalit elementdan kichiklar chapga, kattalar o’ng
tomonga o’tkaziladi (6.3-rasm). Endi massivning har ikkala tomonida xuddi
yuqoridagi amallar takrorlanadi. Ya‟ni bu oraliqlarning o’rtasidagi elementlar kalit
sifatida olinadi va h.k.
Misol uchun rasmdagi massivni saralash algoritmini ko’rib chiqamiz.
1. Oraliq sifatida
0 dan
n-1 gacha bo’lgan massivning barcha elementlarini olamiz.
2. Oraliq o’rtasidagi kalit elementni tanlaymiz, ya‟ni
key=(
+)/2, i=,
j=.
3-rasm. Quicksort algoritmida o’rinlashtirish
3. Chapdagi i-elementni key bilan solishtiramiz. Agar key kichik bo’lsa, keyingi
qadamga o’tamiz. Aks holda i++ va shu qadamni takrorlaymiz.
4. O’ngdagi j-element bilan key solishtiriladi. Agar key katta bo’lsa, keyingi
qadamga o’tamiz, aks holda j-- va shu qadamni takrorlaymiz.
5. i- va j-elementlarning o’rni almashtiriladi. Agar i<=j bo’lsa, 3-qadamga o’tiladi.
Birinchi o’tishdan keyin tanlangan element o’zining joyiga kelib joylashadi.
6. Endi shu ko’rilayotgan oraliqda key kalitning chap tomonida elementlar mavjud
bo’lsa, ular ustida yuqoridagi amallarni bajarish lozim, ya‟ni ko’riladigan oraliq 0
dan key-1 gacha deb belgilanadi va 2-qadamga o’tiladi. Aks holda keyingi qadamga
o’tiladi.
7. Endi shu ko’rilayotgan oraliqda key kalitning o’ng tomonida elementlar mavjud
bo’lsa, ular ustida yuqoridagi amallarni bajarish lozim, ya‟ni ko’riladigan oraliq
+ 10n - Tizimli va amaliy dasturlashtirish

3
Saralashda taqqoslashlar soni quyidagi oraliqlarda bo’ladi:
1 dan n gacha; – ideal holatda.
Saralashning quyidagicha usullari bor:
qat’iy (to’g’ridan-to’g’ri) usullar;
yaxshilangan usullar.
Qat’iy usullarning afzalliklarini ko’rib chiqaylik:
1. Bilamizki, dasturlarning o’zlari ham xotirada joy egallaydi. To’g’ridan-to’g’ri
saralash usullarining dasturlari qisqa bo’lib, ular tushunishga oson.
2. To’g’ridan-to’g’ri saralash usullari orqali saralash tamoyillarining asosiy
xususiyatlarini tushuntirish qulay.
3. Murakkablashtirilgan usullarda uncha ko’p amallarni bajarish talab qilinmasada,
ushbu amallarning o’zlari ham ancha murakkabdir. Garchi yetarlicha katta n larda
ulardan foydalanish tavsiya etilmasada, kichik n larda mazkur usullar tezroq ishlaydi.
Shu joyni o’zida qat‟iy usullarni ishlash tamoyillariga ko’ra 3 ta toifaga bo’lish
mumkin:
1.
To’g’ridan-to’g’ri qo’shish usuli (by insertion);
2. To’g’ridan-to’g’ri tanlash usuli (by selection);
3. To’g’ridan-to’g’ri almashtirish usuli (by exchange).
To’g’ridan-to’g’ri qo’
shish usuli bilan saralash algoritmi
Bunday usul karta o’yinida keng qo’llaniladi. Elementlar (kartalar) hayolan
“tayyor”
a(1),...,a(i-1) va boshlang’ich ketma-ketliklarga bo’linadi. Har bir qadamda
(
i=2 dan boshlanib, har bir qadamda bir birlikka oshirib boriladi) boshlang’ich ketma-
ketlikdan i-chi element ajratib olinib tayyor ketma-ketlikning kerakli joyiga qo’yiladi.
To’g’ridan-to’g’ri qo’shish orqali saralash algoritmi quyidagicha bo’ladi:
for (int i=1;i
x=a[i];
x ni a[0]...a[i] oraliqning mos joyiga qo‘shish
}
Kerakli joyni qidirish jarayonini quyidagi tartibda olib borish qulay bo’ladi. 2-
elementdan boshlab har bir elementni qarab chiqamiz, ya‟ni har bir element o’zidan
oldin turgan element bilan solishtiriladi. Agar qaralayotgan element kichik bo’lsa,
oldinda turgan element bilan o’rin almashadi va yana o’zidan oldinda turgan element
bilan solishtiriladi, jarayon shu kabi davom etadi. Bu jarayon quyidagi shartlarning
birortasi bajarilganda to’xtatiladi:
1. x elementi oldida uning kalitidan kichik kalitli a(j) elementi chiqqanda.
2. x elementi oldida element qolmaganda.
for (int i=1;i
while(a[j]
int t=a[j-1];
a[j-1]=a[j];
a[j]=t;
Algoritm samaradorligi - Tizimli va amaliy dasturlashtirish

5
1-rasm. Pufaksimon saralash usulida massivelementlarining o’rnini almashtirish
Pufaksimon usulni massiv elementlarida pastdan yuqoriga va
yuqoridan pastga
o’tishni bir vaqtda amalga oshirish natijasida yaxshilash mumkin.
Taqqoslashlar soni:
M=(n/2)(n/2)=n
2
/4
Almashtirishlar soni:
C
max
=3n
2
/4
2-rasm. Massivni pufaksimon saralashga misol
2-rasmda berilgan misolda 5 ta elementdan iborat massiv berilgan. Demak, massivda
pastdan yuqoriga (yuqoridan pastga) o’tishlar soni 5-1=4 marta bo’ladi. Misoldan
ko’rinib turibdiki, algoritm ichki siklda 3-qadamdan boshlab massivni “bekor” qayta
ishlaydi, 4-qadamni bajarmasa ham bo’ladi.
Berilgan usullarning afzalligi:
1)
Eng sodda algoritm;
2) Amalga oshirish sodda;
3) Qo’shimcha o’zgaruvchilar shart emas.
Kamchiliklari:
1) Katta massivlarni uzoq qayta ishlaydi;
2) Har qanday holatda ham o’tishlar soni kamaymaydi.
Jismoniy tarbiya tizimida tamoyillar ierarxiyasi

|
Jismoniy tarbiya tizimida tamoyillar ierarxiyasi
|
bet | 12/14 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 60,35 Kb. | | #258445 |
Bog'liq Jismoniy tarbiyaning maxsus tamoyillariga tavsif
Tamoyilning umumiy ta'rifi rus tili izohli lug’atida biror nazariya, ta'limot, fanning asosiy boshlang’ich qonuni (qoidasi) sifatida tushuntiriladi. Ta'lim va tarbiya tizimida tamoyil deganda “Yo’naltiriluvchi qoida”, “Asosiy qoida”, “Ko’rsatma” tushuniladi. Tamoyillarning amaliy ahamiyati shundan iboratki, ular sinovlar va xatolar qilish yo’lidan xoli ravishda belgilangan maqsadga aniq borishga imkon beradi, vazifalarni hal etish negizini ochadi hamda ularni amalga oshirishning asosiy qoidalarini belgilab beradi.
Ta'lim va tarbiya tizimining g’oyaviy asoslarini aks ettiruvchi tamoyillar qatoriga jamiyatning tarbiyalash strategiyasiga oid umumiy ijtimoiy tamoyillarini kiritish mumkin. Ular insonning maqsadli har tomonlama rivojlanishini hamda tarbiyaning jamiyat amaliy hayoti bilan uzviy bog’liqligini ta'minlash uchun ijtimoiy omillardan (madaniyat, tarbiya, ta'lim) foydalanishni nazarda tutadi.
Jismoniy tarbiya tizimida bu tamoyillar asosiy yo’naltiruvchi qoidalar hisoblanadi, ularga muvofiq holda butun jismoniy tarbiya amaliyoti ro’yobga chiqariladi.
Jismoniy tarbiya tamoyillari jismoniy tarbiya jarayonida tarbiyaning hamma tomonlari (aqliy, axloqiy, estetik, mehnat, jismoniy) birligini kafolatlaydi. Eng katta sog’lomlashtiruvchi samarasi: sog’liqni mustahkamlaydi va umumiy ish qobiliyatining yaxshi saqlanishini ta'minlaydi; insonni mehnatga va boshqa faoliyat turlariga, jumladan, har tomonlama harbiy xizmatga jismoniy tayyorlash ishidagi jismoniy tarbiyaning asosiy vazifasini aks ettiradi.
Yuqorida aytib o’tilgan eng muhim qoidalar jismoniy tarbiyaning umumiy tamoyillarida aks etgan (shaxsni har tomonlama rivojlantirish
tamoyili, jismoniy tarbiyaning mehnat va harbiy faoliyat bilan birligi tamoyili, sog’lomlashtirishga yo’naltiruvchi tamoyili).
Ta'lim va tarbiya tizimida umumiy pedagogik tamoyillar mavjud bo’lib, ular o’qitishning (didaktika) asosiy qonuniyatlarini aks ettiradi. Ular jismoniy tarbiyada umumiy metodik tamoyillar ko’rinishida o’zgarib, metodikaning qator universal qoidalarini o’z ichiga oladi. Ularsiz ta'lim va tarbiya vazifalarini yuksak sifat darajasida hal etish mumkin emas.
Bunday tamoyillardan tashqari, jismoniy tarbiya amaliyotida maxsus tamoyillar o’rin olgan bo’lib, ular “Jismoniy tarbiyaning qator o’ziga xos maxsus qonuniyatlarini belgilab beruvchi va ulardan kelib chiquvchi qoidalar- uning tizimli tuzilishi” tamoyillaridir. (L.P.Matveev, 1991).
Shunday qilib, jismoniy tarbiya tizimida bosh qoidalar sifatida umumiy ijtimoiy va umumiy pedagogik hamda umumiy metodik va maxsus tamoyillardan foydalaniladi (3-chizma)
|
| |
Yo'riqnoma cdr

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM,FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
XORAZM VILOYATI OLIY TA’LIM,FAN VA INNOVATSIYALAR BOSHQARMASI
XORAZM VILOYATI BOG’OT TUMANI 1-SON KASB-HUNAR MAKTABI
“TASDIQLAYMAN”
Bog’ot tuman 1-son kasb-hunar
maktabi direktori _______I.Avezova
“___”_______20____yil
“Mobil qurilmalarning dasturiy ta’minoti” fanidan
ISHCHI O’QUV DASTURI
Ta’lim yo‘nalishi nomi kodi bilan: 0610200- Axborot tizimlari va texnologiyalari
kasbi nomi kodi bilan: 30610201- Apparat va dasturiy ta’minot sozlovchisi kasbi bo‘yicha
Kvalifikatsiya nomi: Apparat va dasturiy ta’minot sozlovchisi
Mazkur ishchi o‘quv dasturi “Mobil qurilmalarning dasturiy ta’minoti” fanidan
20 _yil “ ” dagi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining __-sonli buyrug‘i asosida tasdiqlangan__-raqam bilan ro‘yxatga olingan namunaviy o‘quv dastur asosida ishlab chiqilgan. 20___yil
Bog’ot tumani 1-son kasb-hunar maktabi tomonidan kvalifikatsiyalar bo‘yicha ishlab chiqilgan 20__yil “ ” da tasdiqlangan ishchi o‘quv rejasida “Mobil qurilmalarning dasturiy ta’minoti” faniga jami 120 soat ajratilgan.
Fan o’qituvchisi: __________ O’rinboyev To’lqinbek
Kafedra mudri : __________ Bobojonov Xushnudbek
№
|
Mashg‘ulot turlari
|
Ajratilgan soat
|
Shundan semestrlar kesimida
|
I
|
II
|
III
|
IV
|
V
|
VI
|
1
|
Jami auditoriya yuklamasi
|
60
|
60
|
|
|
|
|
|
2
|
Nazariy mashg‘ulot
|
12
|
12
|
|
|
|
|
|
3
|
Amaliy mashg‘ulot
|
48
|
48
|
|
|
|
|
|
4
|
Laboratoriya ishi
|
|
|
|
|
|
|
|
5
|
Seminar
|
|
|
|
|
|
|
|
6
|
Kurs ishi
|
|
|
|
|
|
|
|
7
|
Mustaqil ta’lim
|
|
|
|
|
|
|
|
Bog’ot tumani 1-son kasb-hunar maktabining 20 yil “ ” dagi Pedagogik kengashida muhokama qilindi, mazkur ishchi o‘quv dasturini tasdiqlashga va o‘quv jarayoniga tadbiq etishga qaror qilindi. Bayonnoma №
Mazkur “Mobil qurilmalarning dasturiy ta’minoti” fanining mashg‘ulot turlari bo‘yicha semestrlar kesimida quyidagicha soatlar miqdori taqsimlangan.
|
Korxonaning sifat sirtmog‟ining turli bosqichlariga sifatning ta‟siri qanday yo‟nalishlarda ifodalanadi?

|
Korxonaning sifat sirtmog‟ining turli bosqichlariga sifatning ta‟siri qanday yo‟nalishlarda ifodalanadi?
|
bet | 18/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 125. Korxonaning sifat sirtmog‟ining turli bosqichlariga sifatning ta‟siri qanday yo‟nalishlarda ifodalanadi?
A) Sifatni ta‘minlash, sifatni boshqarish, sifatni yaxshilash
B) Sifat va miqdoriy taxlil o‘tkazish
C) Tovar assortimentini shakllantirish, sifat ko‘rsatkichlari o‘rganish
D) Xom-ashyo sifatini o‘rganish, joylash, saqlash jarayonlarida sifatni tashkil
etish
126. Tovar assortimentini kengaytirishdan asosiy maqsad nima?
A) bozorning turli segmentlariga chuqurroq kirib borish
B) istemolchilar talabini qondirish
C) foyda miqdorini oshirish
D) istemolcholarda yangi Tovar to‘g‘risida tasavvur uyg‘otish
127. Tovar siyosatida nimaga alohida e‟tibor qaratiladi?
A) innovatsiya siyosati, assortiment siyosatiga
B) tovar innovatsiyasiga, tovar eliminatsiyasiga
C) yangi tovar ishlab chiqarishga
D) assortimentni boshqarish siyosatiga
128. Tovar siyosatining vazifalariga nimalar kiradi?
A) tovarning yashash davrini boshqarish,tovarning raqobatbardoshligini
boshqarish, assortimentni boshqarish
B) tovarni nomenklaturasini o‘rganish, yangi tovar ishlab chiqarish
C) tovarni eng ilg‘or shakllari orqali sotishni tashkil etish
D) tovarning raqobatbardoshligini oshirish
129. Tovarni rivojlanishini aniqlovchi tovar strategiyalariga nimalar kiradi?
A) mahsulotni variatsiyasi, differentsiatsiyalash, mahsulot diversifikatsiyasi
B) tovarni takomillashtirish, bozorga chuqurroq kirish
C) mahsulot variatsiyasi, diversifikatsiya
D) innovatsiya, tovarni takomillashtirish
130. Tovarning raqobatbardoshlik omillariga nimalar kiradi?
A) tovarning sifati va uning talabga mosligi; tovarning ekologik tozaligi; tannarxi va uning narxi; dizayn va reklama chora tadbirlari; tovarni siljitish shakli va iste‘molchilarga xizmat ko‘rsatishi
B) mahsulot tannarxi va uning narxi; dizayn va reklama chora tadbirlari; tovarni siljitish shakli va iste‘molchilarga xizmat ko‘rsatishi
C) dizayn va reklama chora tadbirlari; tovarni siljitish shakli va iste‘molchilarga xizmat ko‘rsatishi
D) tovarning ekologik tozaligi; tannarxi va uning narxi
|
| |
Dastlabki tanlov asosida olinadigan tovarlarga quyidagilardan qaysi biri misol bo‟la oladi?

|
Dastlabki tanlov asosida olinadigan tovarlarga quyidagilardan qaysi biri misol bo‟la oladi?
|
bet | 19/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 131. Dastlabki tanlov asosida olinadigan tovarlarga quyidagilardan qaysi biri misol bo‟la oladi?
A) mebellar, kiyim-kechaklar, elektr jihozlari
B) zont, televizor, non mahsulotlari
C) shakolod,oziq-ovqat mahsulotlari
D) gilam,televizor, shokolad
132. Favqulotda vaziyatlar uchun xarid qilinadigan mahsulotlarga quyidagilardan qaysi biri kiradi?
A) dori-darmon,uy hashorotlariga qarshi dorilar
B) mebellar, kiyim-kechaklar, elekt jihozlari
C) shokolod,oziq-ovqat mahsulotlari
D) gilam,televizor, shokolad
133. Impulsiv tarzda sotib olinadigan tovarlarga quyidagilardan qaysi biri misol bo‟la oladi?
A) saqichlar, jurnal, shokolad
B) saqichlar, gazeta,dori-darmon
C) elektr jihozlar, dori-darmon, kiyim kechak
D) kiyim-kechaklar, saqich, gazet
134. Tovarni nima vujudga keltiradi?
A) Talab va taklif
B) Taklif
C) Talab
D) g‘oya
135. Ishlab chiqarish maqsadidagi tovarlar qanday kategoriyalarga bo‟linadi?
A) Asosiy uskunalar, yordamchi jihozlar, uzel va agregatlar, asosiy materiallar, yordamchi materiallar va xom ashyolar
B) Sut va sut maxsulotlari
C) Don va don maxsulotlari
D) To‘qimachilik tovarlari
136. Tovarning raqobatbardoshlik omillariga nimalar kiradi?
A) tovarning sifati va uning talabga mosligi tovarning ekologik tozaligi tannarxi va uning narxi dizayn va reklama chora tadbirlari tovarni siljitish shakli va iste‘molchilarga xizmat ko‘rsatishi
B) mahsulot tannarxi va uning narxi dizayn va reklama chora tadbirlari tovarni siljitish shakli va iste‘molchilarga xizmat ko‘rsatishi
C) dizayn va reklama chora tadbirlari tovarni siljitish shakli va iste‘molchilarga xizmat ko‘rsatishi
D) tovarning ekologik tozaligi tannarxi va uning narxi.
137. Tovar nomenklaturasi – bu:
A) bozorga firma tomonidan taklif etilayotgan tovar yig‘indisi (assortiment guruhi va tovar birligi)
B) tovarlarning xilma xilligi
C) tovarning turlari va nomlari
D) tovarning kengligi
|
| |
Korxonalarda ishlab chiqarishni diversifikatsiyalash, modernizatsiyalash va mahsulot sifatini oshirish usullari

|
Korxonalarda ishlab chiqarishni diversifikatsiyalash, modernizatsiyalash va mahsulot sifatini oshirish usullari
|
bet | 5/8 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 78 Kb. | | #100474 |
Bog'liq Qurilish ishlab chiqarishini diversifikatsiyalash asoslariKorxonalarda ishlab chiqarishni diversifikatsiyalash, modernizatsiyalash va mahsulot sifatini oshirish usullari.
Diversifikatsiya usuli korxona yoki davlatning moliyaviy barqarorligini ta'minlash uchun ishlatiladi. Bitta kontragentga e'tibor qaratish bilan bir qator afzalliklarga ega:
tarmoqlararo bozor mavjud bo'lib, unda bitta xaridor (sotuvchi) hamkorlik qilishdan bosh tortsa, siz boshqasini topishingiz mumkin;
bankrotlik xavfini sezilarli darajada kamaytiradi;
korxonaning salohiyati kengroq ochib beriladi;
mahsulotga yoki mahsulot guruhiga talab kamaygan taqdirda biznesning hayotiyligi oshadi.
Shu bilan birga, usul kamchiliklarsiz emas. Bularga quyidagilar kiradi:
boshqaruv va rejalashtirish jarayonlarining murakkablashishi;
qoida tariqasida, eng daromadli yo'nalishda kapital kontsentratsiyasining pasayishi;
yangi faoliyatni rivojlantirishda to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita yo'qotish ehtimoli. Dastlabki davrda ular deyarli muqarrar.
Ushbu yaqqol kamchiliklarga qaramay, faqat bitta etkazib beruvchiga yoki xaridorga qaratilgan maqsad ortiqcha tahdidlarga olib keladi. Kompaniyalarni bitta turdagi mahsulotdan boshlab diversifikatsiya qilish bo'yicha muvaffaqiyatli misollar ko'plab variantlarga ehtiyoj borligidan dalolat beradi.
Shved kompaniyasi SAAB samolyot ishlab chiqarishga ixtisoslashgan, ammo Ikkinchi Jahon urushidan so'ng aviatsiya texnologiyasidan foydalangan holda avtomobillar ishlab chiqarishni o'zlashtirgan.
Qishloq xo'jaligi ekin maydonlarini diversifikatsiyalash bilan tavsiflanadi. Faqat bitta ekinni tikish bilan ishlab chiqaruvchi hosilning etishmasligi bilan o'zini xavf ostiga qo'yadi.
Rossiyaning “Gazprom” kompaniyasi yangi quvurlar shaklida uglevodorodlarni yetkazib berish uchun infratuzilmani yaratib, ko'p tarmoqli eksport kanali bilan ta'minlaydi. Ulardan birini qoplash xavfi yetkazib berishda uzilishlarga olib kelmaydi.
Yuqoridagi misollardan biz barcha darajadagi diversifikatsiya shakllari va turlarining xilma-xilligi to'g'risida xulosa chiqarishimiz mumkin. Usul quyidagi faoliyat sohalarida qo'llaniladi:
|
| |
Zilzila vaqtidagi harakat

Zilzila vaqtidagi harakat:
1) Birinchi qavatda bo'lsangiz, tezda binodan chiqing, yuqoridan ko'chib tushayotgan narsalardan ehtiyot bo'ling.
2) Ikkinchi va undan yuqori qavatlarda avvaldan belgilab qo'yilgan xavfsiz joylarni egallang.
3) Deraza, ayvon va pechkalardan uzoqroqda bo'ling.
4) Lift va zinalardan foydalanmang.
5) Ko'chada qulab tushishi mumkin bo'lgan bino, inshoot, baland devor, elektr tarmoqlaridan uzoqroq bo'lishga harakat qiling.
6) Avtomobilda ketayotgan bo'lsangiz, mashinani to'xtating va zilzila o'tib ketmagunga qadar tashqariga chiqmang.
7) Qulab tushishi mumkin bo'lgan ko'prik, estakada va boshqa inshootlarga yaqinlashmang.
|
Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni shakllantirish

Ushbu o`quv qo`llanma “Maktabgacha tarbiya yoshidagi bolalarda matematik
tasavvurlarni tarkib toptirish” kursi dasturining asosiy nazariy va uslubiy masalalarini
qamrab olgan bo`lib, bolalar bog`chalari tarbiyalanuvchilariga
miqdor va sanoq,
kattalik, geometrik figuralar, fazo va vaqt kabi tushunchalarni o`rgatishga oid ishlarni
rejalashtirish, tashkil va o`tkazishga oid tavsiyalar berilgan.
Pedagogika institutlari va o`rta o`quv yurtlari, maktabcha ta`lim yo`nalishlari va
sirtqi
bo`lim talabalari uchun mo`ljallangan.
O`quv qo`llanma Maktabgacha ta`lim kafedrasi katta o`qituvchisi G.U.Umarova
tomonidan lotin yozuviga o`girildi.
26.11.2019 yil
­жадвал  

t/r - Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar o’quv-uslubiy majmua Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar

2.
Biotexnologiya ob’ektlari va usullari. Biotexnologik ob’ektlarni tanlash.
Biotexnologiya sanoatida qo‘llaniladigan jarayonlar va qurilmalar.
Rekombinant mikroorganizmlar asosida olinadigan dori vositalari.
Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
220
7.
Normoflora preparatlari va ularni sanoat miqyosida ishlab chiqarish.
2
8.
O‘simliklar gen muxandisligi. Ti-plazmida genetik haritasi.
2
9.
Transgen o'simliklar yaratish tehnologiyasi. Kallus to'qimasi.
2
10.
Hayvon va odam organizmlari gen muxandisligi. Transgen hayvonlar yaratish
usullari.
2
11.
Hayvon organizmiga yangi genlar kiritish. Irsiy kasalliklar. Genoterapiya.
Genoterapiya konseptsiyasi va uning rivojlanishi.
2
12.
Mikroorganizmlardan olinadigan antibiotiklar va ularni biotexnologik usullar
bilan ishlab chiqarish samaradorligini oshirish.
2
13.
Sitokinlar. Ularning turlari, farmasevtik hususiyatlari va dori vositasi sifatida
ishlatilishi.
2
14.
Farmasevtikada ishlatiladigan terapevtik oqsillar va fermentlar.
2
15.
Fermentlar muxandisligi. Fermentlarni immobilizatsiyalash. Immobilizatsiya
turlari.
2
16.
Biosensorlar. Biotexnologiyada biosensorlarni qo’llanilishi.
2
17.
Biotexnologiya yordamida ekologik vaziyatni saqlash va atrof muhitni
muhofaza qilish.
2
18.
Sanoat chiqindilarini biotehnologik usullar yordamida qayta ishlash.
2
«Biotehnologiya asoslari» fanidan talabalar bilimini reyting tizimi asosida

Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
224
o’tkaziladi va shakli (yozma, og’zaki, test va hokazo) o’quv faniga ajratilgan umumiy soatlar
hajmidan kelib chiqqan holda belgilanadi;
yakuniy nazorat (YN) – semestr yakunida muayyan fan bo’yicha nazariy bilim va
amaliy ko’nikmalarni talabalar tomonidan o’zlashtirish darajasini baholash usuli. Yakuniy
nazorat asosan tayanch tushuncha va iboralarga asoslangan “Yozma ish” shaklida o’tkaziladi.
ON o’tkazish jarayoni kafedra mudiri tomonidan tuzilgan komissiya ishtirokida
muntazam ravishda o’rganib boriladi va uni o’tkazish tartiblari buzilgan hollarda,
ON
natijalari bekor qilinishi mumkin. Bunday hollarda
ON qayta o’tkaziladi.
Oliy ta’lim muassasasi rahbarining buyrug’i bilan ichki nazorat va monitoring bo’limi
rahbarligida tuzilgan komissiya ishtirokida
YN ni o’tkazish jarayoni muntazam ravishda
o’rganib boriladi va uni o’tkazish tartiblari buzilgan hollarda,
YN natijalari bekor qilinishi
mumkin. Bunday hollarda
YN qayta o’tkaziladi.
Talabaning bilim saviyasi, ko’nikma va malakalarini nazorat qilishning reyting tizimi
asosida talabaning fan bo’yicha o’zlashtirish darajasi ballar orqali ifodalanadi.
Talabalarning «Biotehnologiya» fanidan o’zlashtirish ko’rsatkichi 100 ballik tizim
bo’yicha olib boriladi.
100 ballik nazorat sistemasi talabalar bilimi nazoratining barcha turlarida qo’llaniladi:
1. Laboratoriya va auditoriyada o’quv mashg’ulotlarini nazorati ya’ni JN (TMI ham JN ni
ichida)
2. Oraliq nazorat.
3. Yakuniy nazorat.
O’zlashtirish % - Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar o’quv-uslubiy majmua Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar

Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
226
to’liq javob bersa;
- ma’ruza matni yozilgan bo’lsa.
2
71-85
4
yaxshi
- mavzu bo’yicha berilgan pedogogik texnologiya savollariga
yaxshi javob bersa;
- ma’ruza matni yozilgan bo’lsa.
3
56-70
3
o’rta
- mavzu bo’yicha pedogogik texnologiya savollarining
muxokamasida to’liq qatnashmasa;
- ma’ruza matni yozilgan bo’lsa.
4
55 dan kam
2
qoniqa
rsiz
Talaba uy vazifasini daftariga yozib kelgan, lekin mavzu
bo’yicha savollarga javob bera olmaydi. Mohiyatini
tushunmaydi.
Mavzular bo’yicha joriy baholash yangi zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar
asosida olib boriladi. Bu fan bo’yicha tayyorlangan o’quv-uslubiy majmuada o’z aksini topgan.
Talabani mustaqil ishi (TMI)
Talabaning mustaqil ishi O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligining
21.02.2005 yildagi 34-sonli buyrug’i va institut rektori tomonidan 2013 yil 27 fevralda tasdiqlangan
“Talaba mustaqil ishini tashkil etish, nazorat qilish va nazorat tartibi to’g’risidagi Nizom asosida
tashkil etiladi.”
TMI «Biotehnologiya» fani dasturiga muvofiq taklif etiladi. Keltirilgan mavzular bo’yicha
referatlar, jadvallar, slaydlar, vaziyatli masalalar, testlar tuziladi. O’quv jurnalida har bir
semestr laboratoriya va amaliy mashg’ulotdan keyin alohida ustuncha ajratilib, unga
talabaning mustaqil bajargan ishiga ball qo’yiladi.
TMI kafedra arxivida ro’yhatga olinadi va 2 yil mobaynida saqlanadi.
TMI ning hajmini kafedra xodimlari har bir talaba uchun quyidagi hajmda belgilaydi:
I. Agar talaba tanlagan mavzusi bo’yicha vaziyatli masala tuzadigan bo’lsa;
10 va undan yuqori masala uchun 5 ball;
5 tadan 10 tagacha 4 ball;
3 tadan 5 tagacha 3 ball bilan baholanadi;
3 tadan kam bo’lsa baxolanmaydi.
II. Agar talaba tanlagan mavzusi bo’yicha test tuzadigan bo’lsa: (testlarning har birini 4
tadan javobi bo’lishi shart);
Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
227
50 va undan yuqori test tuzilsa 5 ball;
30 tadan 50 tagacha 4 ball;
10 tadan 30 tagacha 3 ball bilan baholanadi;
10 tadan kam testlar baxolanmaydi.
III. Agar talaba tanlagan mavzusi bo’yicha adabiyotlar taxlilini bergan bo’lsa;
so'nggi 5 yillik adabiyotlarni ko’rib chiqib, Internet ma’lumotlaridan foydalanib 10 bet
referat tayyorlasa 5 ball;
so'nggi 5 yillik adabiyotlarni ko’rib chiqib, Internet ma’lumotlaridan foydalanib 8 bet
referat tayyorlasa 4 ball;
so'nggi 5 yillik adabiyotlarni ko’rib chiqib, Internet ma’lumotlaridan foydalanib 3 bet
referat tayyorlasa 3 ball bilan baholanadi;
3 betdan kam tayyorlangan referat baxolanmaydi.
IV. Talaba tanlagan mavzu bo’yicha biotehnologik qurilmalarni rangli tasvirini
tayyorlasa 5 ball bilan baholanadi. Agar tuzilgan tasvir ko’rimsiz, sifatsiz va talabga javob
bermasa, mustaqil ish qabul qilinmaydi.
Ўқув фани ўқитилиши бўйича услубий кўрсатмалар

Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
219
- biotehnologiya usullaridan gen muhandisligi, uning kelib chiqishi, hozirgi zamonaviy
rivojlanish yo'nalishlarini bilishi kerak;
- biotehnologiyaning mahsus boblari haqida etarlicha bilimlarga ega bo‘lishi kerak;
- biotexnologiya taraqqiyotida fundamental tadqiqotlarning roli, shuningdek,
biotexnologiyaning yo‘nalishlaridan biri – enzimologiya sohasidagi fundamental tadqiqotlar
natijalari bilan tanishadi;
-virus, hujayra va to‘qima tuzilishiga oid fundamental tadqiqotlar natijalari bilan
tanishadi;
- genetika va molekulyar biologiya sohasidagi fundamental tadqiqotlar;
- biotexnologiya sanoatida qo‘llaniladigan apparatlar va jarayonlar bilan tanishadi;
- biotexnologik mahsulotlar uchun GMP va GLP sistemalari bilan tanishadi;