nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yahna zanjir aqlli logistikasi

|
Yahna zanjir aqlli logistikasi
|
bet | 48/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Yahna zanjir aqlli logistikasi
Sog‘liqni saqlash, oziq-ovqat, farmatsevtika, kimyo va transport sanoati Buyumlar Interneti asosida yahna zanjir logistikani yo‘lga qoyishga yechimlar bera oladi. Yahna zanjirli logistika konsepsiyasi muzqaymoq, dori-darmon va yuqori sifatli sabzavotlar, go‘sht va baliq kabi mahsulotlar uchun maxsus ta’minot zanjirini anglatadi. Ushbu tovarlarni uzluksiz yetkazib berish turli xil omborlarda va konteynerlarda saqlash kabi yetkazib berish zanjirining ko‘plab elementlarini o‘z ichiga oladi; turli xil transport vositalari; jug‘rofiy jihatdan taqsimlangan yetkazib beruvchilar; va murakkab tartibga solish talablariga muvofiqligi. Ushbu barcha elementlar butun logistika jarayonida oziqovqat mahsulotlarining hayot aylanishini kuzatishda zarurat yaratadi. Buyumlar Internetiga asoslangan tizim tovarlarning joylashuvi to‘g‘risidagi ma’lumotlarni boshqarishi, shuningdek, yetkazib berishning barcha bosqichlarida sifatni kafolatlash uchun harorat va namlik ma’lumotlarini kuzatishi va qayd qilishi mumkin IoT yondoshuvi logistika kompaniyalariga yetkazib berish jadvallarini optimallashtirishga va xizmatlarini diversifikatsiyalashga yordam beradi.
Aqlli uylar va Buyumlar Interneti xizmatlari
Maishiy texnika, maishiy elektronika, uy-joy qurilishi, telekommunikatsiya, uy xavfsizlik tizimlari va sog‘liqni saqlash – bu ba’zi bir sohalar, ular Internetga asoslangan aqlli uylar uchun yechimlar tufayli ulkan imkoniyatlarga ega bo‘ladilar. Kelajakdagi aqlli uylar aqlli maishiy texnikani qurilmalarni boshqarish bilan birlashtiradigan ko‘plab yangi vazifalarni bajarishi mumkin: dinamik yoritish, avtomatlashtirish, energiyani boshqarish, xavfsizlik va masofadan turib ish faolligi monitoringi.
Hozir ham, smartfon yordamida uydagi qulflar, maishiy texnika, yorug‘lik va haroratni kuzatishingiz mumkin. Ushbu o‘zaro bog‘liq aqlli dasturlar va qurilmalar sozlanishi energiya rejalari, chiqindilarni kamaytirish va xavfsizlik kafolatlari kabi innovatsion xizmatlarni rivojlantirishga imkon beradigan IoT-ga asoslangan xizmat platformasini tashkil qiladi . Ushbu IoT platformasi s biznes modelingizni yangi sanoat ssenariylariga moslashtirishga yordam beradi.
|
| |
-rasm - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 45/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi1.6.2-rasm. Buyumlar Interneti
Buyumlar Internet nafaqat pulni, balki vaqtni ham tejaydi:
mashinalar odamni odatiy ishlardagi o‘rnini bosadi va xavfli yoki odatiy vazifalardan ozod qiladi.
Bizlarniturli hil "ulangan" qurilmalar o‘rab olgan: ko‘chalarda ish xavfsizligi va ekologik monitoring ishga tushurilgan. Buyumlar Internetdan kundalik hayotda, uy-joy-kommunal xizmatlarida, sanoat sohasida, transportda, qishloq xo‘jaligida va tibbiyotda foydalanila boshlandi.
Buyumlar Internetidagi biznes – masalalar
Buyumlar Interneti bizning hayotimizga kirib kelgan va tobora rivojlanib boradigan va korporativ muhitga ta’sir ko‘rsatadigan bo‘ladi. Bunday muhitlar uchun mas’ul bo‘lgan tijorat va texnik rahbarlar Buyumlar Internet bilan ekotizimida qanday vazifalar va yondashuvlar hal qilinishi kerakligini tushunishlari kerak. Asosiy e’tiborni kengayish qobiliyati, foydalanish imkoniyati, boshqarishqobiliyati, ma’lumotlarniboshqarish, xavfsizlik va foydalanish kabi muhim operatsion omillarga qaratishi kerak .
Kengayish qobiliyati
Buyumlar Interneti foydalanish bilan muhitda mavjud bo‘ladigan muammolar ikki xil bo‘lishi mumkin va har biri foydalanuvchilar va korporatsiyalar uchun noyob muammolar yaratadi.
Birinchi turi ulangan qurilmalar soni bilan bog‘liq.
Ikkinchi turi hosil ma’lumotlar hajmi bilan bog‘liq.
Ulangan qurilmalar uchun kengayish maqsadlari tizim qo‘llab –quvvatlaydigan parallel ulanishlar (o‘tkazish qobiliyati) va kafolatlanadigan xizmat ko‘rsatish darajasiga bog‘liq . Bu erda Internet – kengligi muhim omil hisoblanadi. Ma’lumotlar hajmiga bogliq bo‘lgan kengayish
masalalari ma’lumotlarni yig‘ish, qayta ishlash, saqlash, so‘-
rash va namoyish qilish bilan bog‘liq samaradorlik muammolarini aniqlaydi. IoT tizimlari birdaniga ikkala qurilma va ma’lumotlarning miqyosliligini yengishi kerak .
Foydalanish imkoniyatlari
Buyumlar Internetning foydalanish imkoniyati tiklanish va ishonchlilik bilan bog‘liq. Tizimlarning to‘liq foydalanish imkoniyati ma’lumbir sohaningamaliyehtiyojlariga qarab turli xil komponentlar va tarkibiy bloklarga turli xil texnik tamoyillarni qo‘llashni talab qilishi mumkin .
Arxitekturaning foydalanish qulayligiga ta’siri, xususan, bulutli hisoblash va “x-servis sifatida” kabi modellariga talabning ortib borishi bilan bog‘liq, misol uchun dasturiy ta’minot xizmat sifatida. Korporatsiyalar IoT muhitining zarur xizmatlari va imkoniyatlaridan foydalanish oqibatlarini sinchkovlik bilan o‘rganishlari kerak. Foydalanishning kerakli darajasini ta’minlab bera olishi mumkinligini aniqlash uchun ular bulutli echimlar uchun xizmat ko‘rsatish darajasidagi kelishuvlarni qayta ko‘rib chiqishda zarurat paydo bo‘ladi.
Innovatsion yechim to‘xtab qolishlarni va nosozliklarning oldini oladi, gibrid muhitdagi kompaniyalarga (mahalliy va bulutli) mijozlarning talablarini qondirishga va korxonaning ehtiyojlarini qondirishga yordam beradi .
|
| |
Buyumlar Internetini qo‘llash

|
Buyumlar Internetini qo‘llash
|
bet | 49/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Buyumlar Internetini qo‘llash
Internet buyumlari qo‘llaniladigan sohalarni ko‘rib chiqamiz.
Uy-kommunal sohasidaIoT-texnologiyalari aqlli re-
jalashtirish tizimlari, yani resurslarni "aqlli" o‘lchash asboblarda qo‘llanilishi namoyon bo‘ldi (Rasm 1.6.4.).
1.6.4-rasm. O‘rnatilgan radio modulli aqlli hisoblagich
Internetga ulangan hisoblagichlarga ko‘rsatkichlarni "bulut"ga uzatadi, dispetcher esa alohida uy, mahalla yokibutun shahar kesimida suv, elektr yoki gaz iste’molini kuzatadi. Bu holda, mulk egalar xonalariga real vaqtda kirmasdanoq resurslar iste’moli to‘g‘risida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lish, hisoblagichlarni masofadan boshqarish, tezkor tartibda qarzdorlik to‘g‘risida ma’lumot berish imkonini yaratadi.
Uy hisoblagichlari va energiya ta’minotchilari o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot IoT yechimlari – simsiz avtomatlashtirilgan dispetcherlik tufayli amalga oshirildi .
Suvni o‘lchash va masofadan ko‘rsatchichlarni olish– uyjoy va kommunal sohasida Buyumlar Internet texnologiyasi i qo‘llash eng muvaffaqiyatli misoli hisoblanadi (1.6.5-rasm).
1.6.5-rasm. “Smart – Aqua” radio modulli aqlli suv o‘lchagich
Ko‘p qavatli binolarni boshqarishda IoT yechimlarini joriy etgan tashkilotlar resurslarni boshqarish va hisobga olishning samarali vositasiga ega bo‘lgan.
Qishloq xo‘jaligi
Isroillik pomidor yetishtiruvchilarning yarmidan ko‘pi va paxtakorlarining uchdan bir qisminamlikni, tuproq harorativatuproqning boshqaxususiyatlarinikuzatishtizimidanfoydalanadilar. Bitta o‘simlik yoki ekilgan maydonga "berkitilgan" sensori bulutli serverga ma’lumot yuboradi, u erdan ma’lumot operatorga yuboriladi, nihollar ahvoli va uning mevali xususiyatlarini yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar aks etadi (1.6.6-rasm.)
Aqlli korxonalar
Mashina dastgohlari va dvigatellar ishlab chiqaradigan Shveytsariya kompaniyasi ishlab chiqarish muhandislari orzularini amalga oshirdi - profilaktik xizmat ko‘rsatmoqda (PX). Ishlab chiqarish maydonlaridagi 5000 dan ortiq uskunalar ishlab chiqaruvchining IoT platformasiga ulangan, bu esa nosozlikning oldini olish uchun parvarishlash zarurligini anglatadi (1.6.7rasm) .
IoT texnologiyalarini joriy etish, albatta, zarur bo‘lganda nosozlikni oldini olish va faol xizmat o‘tkazish, uskunalarni buzulishdan oldin ta’mirlash uchun imkonyaratdi. Buyumlar Interneti nafaqat ishlab chiqarishning uzluksizligini, balkim oldini olishishlarni rejalashtirishda mablag‘lar tejashiga sabab bo‘lgan – rejalashtirish sarflari Korxona ta’mirlash jamg‘armasining 3040% tashkil etgan.
|
| |
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - bet 57

113
Transformatorların dolaqlarını müxtəlif gərginlikli şəbə-
kələrə qoşurlar. Yüksək gərginlik şəbəkəsinə qoşulan do-
lağ yüksək gərginlik dolağı (
YG
), alçaq gərginlik şəbəkəsi-
nə qoşulan dolaq isə alçaq gərginlik dolağı (
AG
) adlanır.
YG
dolağının başlanğıcı və sonu
A, X; AG
dolağının baş-
lanğıcı və sonu
a, x
hərflərilə işarələnir. Əgər ikinci tərəf
gərginliyi birinci tərəf gərginliyindən azdırsa belə trans-
formator alçaldıcı və ya çox olarsa yüksəldici transforma-
tor adlanır. Bu və ya digər dolağın şəbəkəyə qoşulmasın-
dan asılı olaraq hər bir transformator alçaldıcı və yüksəldi-
ci
ola bilər. Bir–biri ilə elektrik əlaqəsi olmayan iki dolaq-
dan ibarət olan transformatorlar ikidolaqlı transformator
adlanır. Üç və daha çox bir – biri ilə elektrik
əlaqəsi olma-
yanlar isə üçdolaqlı və çoxdolaqlı transformatorlar adlanır.
Çoxdolaqlı transformatorların bir neçə ikinci və birinci do-
laqları ola bilər. Fazalarının sayına görə transformatorlar
birfazalı, üçfazalı və çoxfazalı olur.
Laboratoriya işi № 5.2 - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

104
siyası və iş prinsipi ilə tanış olmaq, mühərriki işə salmağı
və fırlanma istiqamətini dəyişdirməyi öyrənmək, mühər-
rikin xarakteristikalarına yükün təsirini qiymətləndirmək,
fırlanma tezliyinin tənzimlənməsi üsullarını öyrənməkdir.
İşin proqramı
:
1.Mühərrikin konstruksiyası ilə tanış olmalı, onun və
tormozlayıcı qurğunun, ölçü cihazlarının pasport göstə-
ricilərini qeyd etməli.
2.Laboratoriya stendində mühərrikin sxemini yığmalı,
onu işə salmalı, fırlanma istiqamətini dəyişməli.
3.Təcrübə yolu ilə nominal təsirlənmə cərəyanını
I
Tnom
təyin etməli və mühərrikin işçi xarakteristikalarını
I
a
,
n
,
M,
P
T
,
η
=
f(P
2
)
(
I
T
=
I
Tnom
və
U=U
nom
= const
) çıxarmalı və qur-
malı.
4.Sabit fırlanma tezliyində
n
= const və
U=U
nom
=
const
olduqda mühərrikin tənzimləmə xarakteristikasını
I
T
=
f(M)
çıxarmalı və qurmalı.
5.Mühərrikin valında moment
M
=const və
I
T
=
I
Tnom
=
const
olduqda mühərrikin tənzimlənmə xarakteristikasını
n
=
f(P)
çıxarmalı və qurmalı.
6. Mühərrikin nominal rejimi üçün faydalı iş əmsalını
nəzəri yolla hesablamalı.
Şək.5.10. Ardıcıl təsirlənən mühərrikin dinamiki

97
(5.27) ifadəsinə görə
I
a
cərəyanı öz işarəsini dəyişdiyinə
görə mühərrikin valında tormozlayıcı
–
M
T
=
C
(
–
I
a
)
Ф
mo-
menti əmələ gəlir. Tormozlayıcı
M
T
momentinin təsiri al-
tında mühərrikin
n
fırlanma tezliyi yavaşıyır və buna uy-
ğun olaraq
E
EHQ-si
I
a
cərəyanı və
M
T
momenti də azalır.
n=0, E=0
bərabər olduqda
I
a
=I'
q
. Əgər qurğunu təkcə
dayandırmaq tələb olunursa, onda
n=0
olan zaman maşın
şəbəkədən açılmalıdır, əks təqdirdə lövbər ilk istiqamətinin
əksinə fırlanmağa başlayacaqdır.
Energetik nöqteyi nəzərdən baxılan tormozlama üsulu
əlverişli sayılmır, ona görə ki, maşın həm mexaniki və həm
də elektrik enerjisi tələb edir, bu da lövbər dolağında və
onun dövrəsinə qoşulmuş reostatda sönür. Lakin qeyd et-
mək lazımdır ki, bu üsulla çox kiçik fırlanma tezliklərində
böyük tormozlayıcı momentlər almaq olar, hətta
n=0
, ol-
duğu halda cərəyan
I
a
=
U/
(
ΣR
a
+
R
əl
) müəyyən qiymətə
malik olur.
Əks qoşma ilə tormozlama bütün sabit cərəyan mühər-
riklərində tətbiq oluna bilər.
RR
T
Şək.5.12.Paralel (a), qarışıq (b) və müstəqil (v) təsirlənən

103
R
y
reostatın müqavimətini dəyişməklə yük cərəyanını
I
a
artırırlar. Eyni vaxta təsirlənmə dövrəsindən reostatın
R
T
müqavimətini dəyişməklə təsirlənmə cərəyanı
I
T
artırılı-
rlar,
I
T
cərəyanın artmasının hesabına generatorun gərgin-
liyini
U=U
nom
qiymətində saxlayırlar.
Ölçmənin nəticələri cədvəl 5.3 qeyd edilir.
Cədvəl 5.3
Paralel təsirlənən
Qarışıq təsirlənən
I
a,
A
I
T,
A
I
a,
A
I
T,
A
Qarışıq təsirlənən SCG
. Təcrübəni aparmaq sxem
şəkil 5.12, b-də verilmişdir. Xarici xarakteristikanın çıxa-
rılma metodikası paralel təsirlənən generatorda olduğu
kimidir. Sınağın aparılma prosesində
I
a
yükü artdığı zaman
gərginliyin birdən aşağı düşməsi bu onunla izah olunur ki,
təsirlənmə dolaqları
C1
,
C2
və Ш1, Ш2 bir-birinin əksinə
qoşulmuşlar. Bu halda ardıcıl təsirlənmə dolağında
C1
və
C2
son ucluqlarının yerini dəyişmək lazımdır. Ölçmədən
alınan nəticələr cədvəl 5.2-də qeyd edilir. Qarışıq təsir-
lənən SCG-run tənzimləmə xarakteristikası paralel təsir-
lənən SCG-runki kimi çıxarılır və ölçmənin nəticələri
cədvəl 5.2-də qeyd edilir.
Müstəqil təsirlənən SCG
. Şəkil 5.12, v-də təcrübənin
aparılması sxemi verilmişdir. Xarici xarakteristika paralel
təsirlənən SCG-da olduğu qaydada çıxarılır. Ölçmənin
nəticələri cədvəl 5.2.qeyd edilir.
İşin hesabatı proqrama uyğun tərtib edilir.
Şək. 9.5. Birfazalı transformatorun dolaqlarının birləşmə

180
birinin əksinə yönəlir. Lakin üçfazalı transformatorlarda
yüksək və alçaq gərginlik dolaqlarının birləşmə sxemindən
və sarılması istiqamətindən asılı olaraq 12 ədəd birləşmə
qrupu almaq mümkündür.
Birləşmə qrupunu təyin etmək üçün aşağıdakı iki şərt
əsas götürülməlidir:
1) dolaqların faz ardıcıllıqları bütün hallarda dəyişməz
qalmalıdır;
2) faza dolaqlarında gərginliyin müsbət istiqaməti mə-
lum olmalıdır.
Bir neçə hala baxaq:
Tutaq ki, transformatorun yüksək gərginlik və alçaq
gərginlik dolaqları
Y/Y
sxemi üzrə qoşulub hər iki dolağın
sarınması istiqaməti eynidir və uyğun faz dolaqları ümumi
bir çubuq üzərində yerləşdirilmişdir (şək. 9.6, a).
Bu sxemə əsasən hər iki dolaq üçün qurulmuş faza və
xətt gərginliklərinin vektor diaqramları (şək.9.6,a) göstəril-
Şək. 9.6. Y/Y sxemində üçfazalı transformator dolaqlarının
birləşmə qrupları
A
B
C
X
Y
Z
c
z
y
x
a
b
b)
0
C
B
A
Ú
BA
c
a
b
Ú
ba
B
A
b
a
Ú
ba
Ú
BA
Y/Y
–
6
Jurnal, faylni jurnali (log-file)

|
Jurnal, faylni jurnali (log-file)
|
bet | 177/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiJurnal, faylni jurnali (log-file) - serverda u yoki bu tashrif buyuruvchidan qayerdan kelganligi, qachon, saytda qancha vaqt o‘tkazgani, nimani ko‘rib chiqqanligi va nusxalanganligi, u qanday brauzerga ega bo‘lganligi va qaysi IP-manzili to‘g‘risidagi ma’lumotlar mavjud bo‘lgan fayl. uning kompyuteri. Jurnal faylidagi har bir yozuv ma’lum bir harakatga to‘g‘ri keladi, chunki server saytning har bir elementiga so‘rovlarni qayd qiladi.
Kalit - shifrlangan ma’lumotlarni asl shakliga qaytarishga imkon beruvchi parol yoki kod.
Kengaytirilgan voqelik (inglizcha Augmented Reality, AR - "kengaytirilgan haqiqat") - 1. Atrof-muhit haqida ma’lumotni to‘ldirish va ma’lumotni idrok etishni yaxshilash maqsadida sezish ma’lumotlarini idrok maydoniga kiritish natijasi. 2. Hisoblangan voqelikning kompyuter elementlari tomonidan "to‘ldirilgan" yordamida (real obyektlar idrok qilish sohasiga o‘rnatilganda) yaratilgan "anglab etilgan aralash haqiqat" (inglizcha aralash haqiqat).
Kommunikatsion siyosat - bu birinchidan, kommunikatsion vositalar majmuidan foydalanish va marketing tizimining barcha subyektlari bilan o‘zaro munosabatlarni tashkil etish uchun zarur asosli strategiyaga ega bo‘lgan korxona uchun istiqbolli harakat yo‘nalishi bo‘lib, u talab va ishlab chiqarish hamda tovarlar va xizmatlarni bozorga taklif qilishda barqaror va samarali faoliyatni ta’minlaydi, mijozning ehtiyojlari va foyda. Ikkinchidan, rag‘batlantiruvchi kompleksni ishlab chiqish, ya’ni ishbilarmon sheriklarning samarali hamkorligini ta’minlash, reklama faoliyatini tashkil etish, savdoni rag‘batlantirish usullari, jamoatchilik bilan aloqalar va shaxsiy savdo.
Kompyuter tarmog‘i - ulangan va ma’lumot almashadigan kompyuterlar tizimi.
Korporativ tokenlar - korxona (ustav kapitali) yoki investitsiya fondidagi ulush huquqini tasdiqlovchi tokenlar - korporativ (investitsiya) tokenlar (masalan, Satoshi fondi aktivlarining bir qismiga bo‘lgan huquqni tasdiqlovchi Spie token).
|
| |
Transformatorların tətbiq sahələri

111
sabit cərəyana çevirilməsində və əksinə sabit cərəyanın də-
yişən cərəyana çevirilməsində (invertorlar) girişdə və çı-
xışda gərginliklərin nisbəti ventillərin qoşulma sxemlə-
rindən asılıdır. Buna görə əgər çeviricinin girişinə standart
gərginlik verilərsə, o vaxt onun çıxışında qeyri standart
gərginlik alınır. Bu nöqsanı aradan qaldırmaq üçün ventil-
lərin qəbul edilmiş qoşulma sxeminə görə, standart çıxış
gərginliyi ilə təmin etmək məqsədilə tətbiq
olunan trans-
formatorlar çevirici transformatorlar adlanır. Bu növ trans-
formatorların gərginliyi 10
kV
qədər gücü isə min kilovatt
amperə kimi ola bilər. Onlar 50
Hz
və daha çox tezlikdə
işləyir. Çevirici transformatorlar bir, üç və çox fazalı çıxış
gərginliyi geniş həddə tənzimlənən və tənzimlənməyən
quruluşlu yerinə yetirilir.
3. Müxtəlif elektromexaniki qurğularda texnoloji məq-
sədlər üçün: qaynaq (qaynaq transformatorları), elektro-
termiki qurğuların (soba transformatorları) qidalandırılma-
sı və s. Bu transformatorların gərginliyi 10
kV
qədər, gücü
isə on min kilovolt amperə çatır, 50
Hz
tezlikdə işləyir.
4. Rabitə qurğularında, avtomatika və
telemexanika ra-
dio və televiziya aparatlarının dövrələrinin elektrik ener-
jisi ilə qidalandırılmasında, ayrı-ayrı
avtomatika element-
lərinin girişində və çıxışında gərginliklərin uyğunlaşdırıl-
masında və s. Bu qurğularda istifadə olunan transforma-
torlarının gücü kiçik (bir neçə volt amperdən bir neçə ki-
lovolt amperə qədər) gərginliyi (alçaq gərginlikli) isə aşağı
olur, 50
Hz
və daha çox tezliklərdə işləyir.
5. Elektrik ölçü qurğularında elektrik ölçü cihazlarının
yüksək gərginlikli və ya cərəyanlı dövrələrə qoşulmasın-
da, ölçü cihazlarının ölçmə həddlərinin genişləndirilmə-
sində, relelərin dolaqlarının qidalandırılmasında, təhlükə-
sizliyin təmin edilməsində və s. istifadə olunur. Bu məq-
sədlə istifadə olunan transformatorlar ölçü
transformator-
ları adlanır. Elektrik ölçü cihazlarının, relelərin və s. tələ-
bat gücü kiçik olduğundan bu növ transformatorların gücü
112
digər növ transformatorlarla müqayisədə çox kiçik olur.
Yuxarıda 1, 2, 3 saylı bəndlərdə və 4 saylı bənddə gös-
tərilən transformatorların bir hissəsi energetik şəbəkələrdə
və elektrik enerjisi tələbedicilərində elektrik enerjisinin çe-
virilməsi üçün təyinatlı olduğuna görə güc transformator-
ları adlanır. Güc transformatorlarınin iş rejiminin xarakte-
rik xüsusiyyətləri, dəyişən cərəyanın tezliyinin dəyişmə-
məzliyi, birinci və ikinci tərəf gərginliklərin
nominal qiy-
mətlərindən çox az fərqlənməsidir.
Keçmiş SSRİ – nin zavodları tərəfindən buraxılmış güc
transformatorları bir neçə qruppa (qabaritə) bölünmüşdür. I
– dən VIII qədər, məsələn I qabaritə gücü 100
kVA
qədər,
II qabaritə gücü 160 –dan 630
kVA
qədər, III qabaritə gücü
1000 – dən 6300
kVA
qədər olanlar və s.
Bu dərs vəsaitində əsasən güc transformatorlarınin nə-
zəriyyəsinə və iş rejimlərinə baxılır, digər növ transforma-
torlar haqqında ümumi nəzəriyyə əsasında qısa məlumat
verilir.
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - bet 81

179
birinin sarınma istiqaməti və ya fazalardan birinin sıxac-
larının yeri dəyişdirilərsə (şək. 9.5, b) birinci və ikinci gər-
ginlik, (EHQ) vektorları arasındakı faza fərqi bucağı 180°-
yə bərabər olar.
Dolaqların yüksək və alçaq gərginlik vektorları arasın-
dakı bucağı 30° bölərək alınmış qiymətə əsasən transfor-
matorun birləşmə qrupunun nömrəsini təyin edirlər. Sadə-
lik üçün dolaqların gərginlik vektorlarını saat əqrəbinə
bənzədirlər. Belə ki, yüksək gərginlik vektorunu dəqiqə
əqrəbi (böyük əqrəb), alçaq gərginlik vektorunu isə saat
əqrəbi (kiçik əqrəb) qəbul edib dəqiqə əqrəbini (yüksək
gərginlik vektorunu) saat siferblatı üzərindəki 12 rəqəmi
üzərinə qoyurlar. Bu qayda ilə qurulmuş vektor diqramla-
rından (şək. 9.5 a,b) görünür ki, birfazalı transformatorlar
üçün yalnız iki birləşmə qrupu – 0 və 6 nömrəli qrupları al-
maq mümkündür. Bu qruplar 1/1– 0 və 1/1– 6 ilə işarə edi-
lir. Respublikamızda yalnız 1/1– 0 qruplu birfazalı trans-
formatorlar istifadə edilir.
Üçfazalı transformatorlarda eyni bir çubuq üzərində
yerləşdirilmiş hər iki dolağın faza EHQ-ləri birfazalı trans-
formatorda olduğu kimi ya üst-üstə düşür, ya da fazaca bir-
12
a)
A
a
X
E
A
E
a
x
12
b)
A
x
X
E
A
E
a
a
6
Şək. 9.10. Paralel işləyən transformatorların sadələşdiril-

187
qII
qI
b
Z
Z
U
U
I
+
−
=
22
21
, (9.4)
burada
Z
qI
və
Z
qII
– uyğun olaraq birinci və
ikinci transformato-
run qısaqapanma tam müqavimətidir;
U
21
və
U
22
– birinci və ikinci transformatorların
nominal
gərginlikləridir.
Z
qI
və
Z
qII
aşağıda göstərilən düsturla hesablanır:
1
21
100
I
U
u
Z
qI
qI
=
;
II
qII
qII
I
U
u
Z
=
100
22
, (9.5)
burada
u
qI
, u
qII
– birinci və ikinci transformatorun faizlə qısaqa-
panma gərginlikləpidir (transformatorların üzərin-
dəki lövhədə göstərilir);
I
I
,I
II
– birinci və ikinci transformatorun nominal cərəyan
larıdır, A.
Əgər
U
21
=
U
22
,
U
21
–
U
22
=
0
, yəni
I
b
= 0
,
U
21
≠
U
22
onda
bərabərləndirici cərəyanı (9.4) nəzərə almaqla təyin etmək
olar :
II
qII
I
qI
b
I
U
u
I
U
u
U
U
I
+
−
=
100
100
22
21
22
21
, (9.6)
burada
U
21
– birinci transformatorun nominal xətt gərginliyi;
I
I
– birinci transformatorun nominal xətt cərəyanı;
U
22
– ikinci transformatorun nominal xətt gərginliyi;
I
II
– ikinci transformatorun nominal xətt cərəyanıdır.
(9.6) düsturu imkan verir ki, həm birfazalı, həm də üç-
fazalı transformatorların dövrəsində yaranan bərabərləş-
dirici cərəyanın qiymətini təyin edək.
188
(9.6) düsturunu üçfazalı transformatorlar üçün tətbiq
etdikdə aşağıdakıları nəzərə almaq lazımdır:
Gərginliklərin bu qeyri bərabərliklərindən
yaranan bu
cərəyan yüksüz işləmə rejimində gərginliyi yüksək olan
dolaqdan gərginliyi aşağı olan dolağa tərəf axır. Transfor-
matorlar yükləndikdə bərabərləşdirici cərəyan onların biri-
nin yük cərəyanından çıxılır, digərinin yük cərəyanı ilə
toplanılır. Odur ki, bu hala yol vermək olmaz. Yəni bəra-
bərləşdirici cərəyan o qədər böyük qiymət ala bilər ki,
transformatorun dolaqlarını təhlükəli dərəcədə qızdıra bi-
lər. Buna görə paralel işləyəcək transformatorların
trans-
formasiya əmsalları arasında ancaq 0,5% fərqə yol vermək
olar.
2.
Tutaq ki, paralel qoşulan iki transformatorun birləş-
mə qrupları müxtəlifdir.
Onlardan biri
Y/∆–11
, digəri isə
Y/Y–0
birləşmə qrupuna mənsub
olub transformasiya
əmsalları bərabərdir. Belə iki transformatorun ikinci tərəf
gərginlikləri üçün vektor diqrammı şəkil 9.11-də göstəril-
mişdir.
Diaqramdan görünür ki, ikinci tərəf gərginlikləri qiy-
mətcə bərabər olub, fazaca 30° fərqlənir.
Sovutish tizimi qurilma va sovutish turlari

|
Sovutish tizimi qurilma va sovutish turlari
|
bet | 43/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatish1.4.1. Sovutish tizimi qurilma va sovutish turlari.
Kompyuterni sovutish tizimi
Kompyuterni sovutish tizimi - bu ish paytida qizib ketadigan kompyuter komponentlaridan issiqlikni olib tashlash uchun vositalar to'plami.
Oxir-oqibat issiqlik qayta tiklanishi mumkin: 1. Atmosferaga (radiatorli sovutish tizimlari):
1. Passiv sovutish (radiatordan issiqlikni olib tashlash issiqlik
nurlanishi va tabiiy konveksiya orqali amalga oshiriladi);
2. Faol sovutish (radiatordan issiqlikni olib tashlash radiatsiya issiqlik va majburiy konveksiya [fanatlar tomonidan puflash] orqali amalga oshiriladi).
2. Sovutish suyuqligi bilan birga (suyuq sovutish tizimlari) Sovutish suyuqligining fazaga o'tishi tufayli (ochiq bug'lanish
tizimlari);
Isitish elementlaridan issiqlikni olib tashlash usuliga ko'ra,
sovutish tizimlari quyidagilarga bo'linadi:
1. Havo (aerogen) sovutish tizimlari
2. Suyuq sovutish tizimlari
3. Freonni o'rnatish
4. Ochiq bug'lanish tizimlari
Har xil turdagi tizimlarning elementlarini birlashtirgan sovutish
tizimlari ham mavjud:
1. Suv sovutgich
2. Peltier elementlaridan foydalanadigan tizimlar
Havoni sovutish kompyuterlarda eng keng tarqalgan. Bu issiqlikni
isitish komponentidan radiatorga o'tkazishdan iborat. U ham passiv, ham faol bo'lishi mumkin. Birinchi holda, sovutish tabiiy havo aylanishi bilan amalga oshiriladi, ikkinchidan, radiatorlar issiqlikni yaxshiroq tarqatish uchun muxlislar tomonidan doimiy ravishda puflanadi.
92
Passiv
Gigabyte BRIX tarmoq radiatori
Agar issiqlik oqimining zichligi (sirt birligidan o'tadigan issiqlik oqimi) 0,5 mVt / sm² dan oshmasa, qurilma yuzasining atrof-muhitga nisbatan qizib ketishi 0,5 ° C dan oshmaydi (odatda maksimal 50-60 ° gacha). C), bunday uskunalar termal yuklanmagan deb hisoblanadi va maxsus sovutish sxemalarini talab qilmaydi. Ushbu parametrdan oshib ketadigan, lekin nisbatan past issiqlik tarqalishiga ega bo'lgan komponentlar (chipsetlar, quvvat manbai tranzistorlari, RAM modullari), qoida tariqasida, faqat passiv sovutgichlar bilan jihozlangan. Bundan tashqari, agar chipning kuchi unchalik yuqori bo'lmasa yoki vazifalarni qayta ishlash imkoniyati cheklangan bo'lsa, faqat sovutgich, fanatsiz yetarli.
|
| |
Şək. 6.7. Transformatorun çubuqlarında dolaqların yerləş-

120
dələnmiş bütün dolağı söküb təmir etmək əvəzinə, sarğı-
ları zədələnmiş diski çıxarıb, yenisi ilə dərhal əvəz edərək
transformatoru tez bir zamanda istismara buraxmaq olur.
Disk şəkilli dolaqlar əsasən zirehli transformatorlarda tət-
biq olunur. Konsentrik dolaqlara nisbətən onların bir sıra
çatışmayan cəhətləri var: hazırlanması çox zəhmət tələb
edir, qısaqapanmaya dayanıqlığı zəifdir, boyunduruqlardan
və bir – biridən izolə olunması çətindir.
Müasir güc transformatorlarında ən çox
konsentrik do-
laqlar tətbiq olunur.
Transformatorların dolaqları izoləedilmiş mis və ya alü-
minium naqillərdən hazırlanır. Alüminium naqillərdən is-
tifadə etdikdə onun en kəsiyi 70% mis naqillərə nisbətən
böyük götürülməlidir. Çünki alüminiumun xüsusi
elektrik
müqaviməti böyükdür. Buna görə də alüminium dolaqlı
transformatorların qabarit ölçüləri və çəkisi mis dolaqlı
transformatorlardan böyükdür. Gücü nisbətən çox böyük
olmayan transformatorların dolaq naqillərinin en kəsiyi
dairəvi, böyük güclü transformatorların dolaqlarında tətbiq
olunan naqillərin en kəsiyi isə düzbucaqlı hazırlanır.
Soyudulma sistemi.
Transformatorun nominal gücü və
onun konstruktiv yerinə yetirilməsi
soyudulma sistemin-
dən çox asılıdır.Transformatorun gücünü artıran
zaman
onun soyudulmasının itensivliyini də artırmaq lazımdır.
Müasir güc transformatorlarının dolaqlarında və
maqnit
keçiricilərində yaranan (iş prosesində) istiliyi ətraf mühitə
ötürmək üçün aşağıdakı soyudulma üsulları tətbiq olunur:
hava ilə yağla və yanmayan maye dielektrik vasitəsilə.
Hava ilə soyudulan transformatorlar
quru transformatorlar
adlanır (şək. 6.8). Təbii hava ilə
soyudulmada maqnit ke-
çiricisi dolaqlar və transformatorun digər hissələri onları
əhatə edən hava ilə bilavasitə təmasda olduğundan, onla-
rın soyudulması havanın konfenksiyası və şualanma ilə baş
verir.
121
Hava ilə soyudulan transformatorlar yanğın və partla-
yışdan təhlükəli binaların daxilində quraşdırılır. Bunların
yağlı transformatorlara nisbətən istismarı daha rahatdır.
Çünki, bu transformatorlarda periodik olaraq yağın təmiz-
lənməsi və dəyişdirilməsi əməliyyatları aradan çıxarılmış-
dır. Qeyd edək ki, havanın elektrik möhkəmliyinin
trans-
formator yağının elektrik möhkəmliyindən kiçik olduğuna
görə quru transformatorlarda izolyasiya aralıqları və ven-
tilyasiya kanalları yağlı transformatorlara nisbətən böyük
ölçüdə hazırlanır. Havanın istilik keçirməsinin yağın istilik
keçirməsindən kiçik olduğuna görə quru transformatorların
aktiv hissələrinin kütləsi yağlı transformatorlara nisbətən
böyük olur. Hal – hazırda quru transformatorların gücü 10
MVA
qədərə çatdırılmışdır. Bu transformatorları quru və
havanın nisbi nəmliyi 80 % – a qədər olan örtülü binalarda
quraşdırırlar.
Təbii hava ilə soyudulan quru transformatorlar açıq (
C
),
mühafizəli (
C3
) və ya kip bağlı (
CQ
) təyinatlı hazıplanır.
Soyudulmanın intensivliyini artırmaq üçün ventilyator va-
Multimedia tushunchasi va uni qo'llanilishi

|
Multimedia tushunchasi va uni qo'llanilishi
|
bet | 47/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatish2.1. Multimedia tushunchasi va uni qo'llanilishi
Multimedia
Multimedia (ingliz tili. multimediya) - bir vaqtning o'zida turli
shakllarda taqdim etiladigan ma'lumotlar yoki tarkib: ovoz, jonlantirilgan kompyuter grafikasi, video ketma-ketligi. Misol uchun, bitta obyekt-konteynerda matndan tashqari — ovoz, grafik va video — ma'lumot, shuningdek, u bilan interaktiv muloqot qilishning bir usuli bo'lishi mumkin. Bunga ma'lum bir apparat va dasturiy ta'minot vositasi yordamida erishiladi.
Multimedia tizimlari — bu bir nomli tizimostilar to'plami bo'lib, ular audio va video axborotlarni yaratish, to'plash, saqlash va ularni qayta tiklash imkoniyatini taʼminlaydi.Eng muhim jihati bu juda
yuqori sifatda barcha tizimostilarini qayta tiklashdan iboratdir .
Media atamasi ko'pincha ommaviy axborot vositalariga murojaat qilish uchun ishlatiladi, bu esa katta hajmdagi ma'lumotlarni saqlash va ularga juda tez kirish imkonini beradi (bu turdagi birinchi ommaviy axborot vositalari CD-lar edi). Bunday holda, ommaviy axborot vositalari atamasi kompyuter bunday ommaviy axborot vositalaridan foydalanishi va matn kabi ma'lumotlarni taqdim etishning an'anaviy usullaridan tashqari, audio, video, animatsiya, rasm va boshqalar kabi barcha mumkin bo'lgan ma'lumotlar orqali foydalanuvchilarga ma'lumot berishi mumkinligini anglatadi.
Multimedia qo'pol yoki nozik chiziqli va chiziqli bo'lmagan deb tasniflanishi mumkin. Taqdimotning chiziqli usulining o'xshashligi kino bo'lishi mumkin: ushbu hujjatni ko'rib chiqadigan kishi uning xulosasiga hech qanday ta'sir ko'rsatolmaydi.
Axborotni taqdim etishning chiziqli bo'lmagan (interaktiv) usuli multimediya ma'lumotlarini ko'rsatish vositasi bilan o'zaro aloqada bo'lib, shaxsni axborot olishda ishtirok etishga imkon beradi. Ushbu jarayonda insonning ishtiroki «interaktivlik»deb ataladi. Inson va kompyuterning o'zaro ta'sirining bu usuli kompyuter o'yinlari toifalarida eng to'liq namoyon bo'ladi. Multimediya ma'lumotlarini taqdim etishning chiziqli usuli ba'zan «hipermedia»deb ataladi.
Axborotni taqdim etishning chiziqli va chiziqli bo'lmagan usuliga misol sifatida taqdimotni o'tkazish kabi vaziyatni ko'rib chiqish
98
mumkin. Agar taqdimot filmga yozib qo'yilgan bo'lsa va tomosha-
binlarga ko'rsatilsa, ushbu taqdimotni tomosha qilayotgan axborotni yetkazish usuli ma'ruzachiga ta'sir o'tkazish imkoniga ega emas. Jonli taqdimotda tomoshabinlar ma'ruzachiga savollar berish va u bilan boshqa yo'llar bilan muloqot qilish imkoniga ega bo'lib, ma'ruzachi taqdimot mavzusidan uzoqlashishga imkon beradi, masalan, ba'zi shartlarni tushuntirish yoki hisobotning bahsli qismlarini batafsil yoritib berish. Shunday qilib, jonli taqdimot axborotni taqdim etishning chiziqli bo'lmagan usuli sifatida taqdim etilishi mumkin.
|
| |
Imkoniyatlar - This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document...

|
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
bet | 48/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishImkoniyatlar
Mahalliy (qayd etilgan) Onlayn (oqim)
Taqdimotlar
Lazer namoyishi - «jonli» multimedia taqdimoti[oydinlik]
Multimedia prezentatsiyalarini sahnada inson tomonidan amalga
oshirish mumkin, proyektor orqali yoki boshqa mahalliy ijro etish qurilmasida ko'rsatiladi. Taqdimotning efirga uzatilishi «jonli» va oldindan yozilgan bo'lishi mumkin. Eshittirish yoki yozish axborotni saqlash va uzatish uchun analog yoki elektron texnologiyalarga asoslangan bo'lishi mumkin. Shuni ta'kidlash kerakki, onlayn media foydalanuvchining kompyuteriga yuklab olinishi va biron-bir tarzda ijro etilishi yoki ma'lumotlarni uzatish texnologiyalari yordamida to'g'ridan-to'g'ri internetdan ijro etilishi mumkin. Ma'lumotlar uzatish texnologiyalari bilan o'ynaladigan multimediya» jonli « va talab bo'yicha taqdim etilishi mumkin.
Musiqa
Multimedia o'yinlari-o'yinchi kompyuter tomonidan qurilgan
virtual muhit bilan o'zaro aloqada bo'lgan o'yinlar. Virtual muhitning holati axborotni uzatishning turli usullari (audio, ingl., taktil) yordamida o'yinchiga uzatiladi. Hozirgi vaqtda kompyuter yoki o'yin konsolidagi barcha o'yinlar multimedia o'yinlariga tegishli. Shuni ta'kidlash kerakki, ushbu turdagi o'yinlarda siz mahalliy kompyuterda yoki konsolda va mahalliy yoki global tarmoq orqali boshqa o'yinchilar bilan o'ynashingiz mumkin.
99
Turli xil ma'lumotlar ommaviy axborot formatlari iste'molchi
tomonidan axborot idrokini soddalashtirish uchun ishlatilishi mumkin. Misol uchun, ma'lumotni faqat matn shaklida emas, balki audio yoki videoklip bilan ham ko'rsatish. Xuddi shu tarzda, zamonaviy san'at kundalik, oddiy narsalarni yangi shaklda taqdim etishi mumkin.
Axborotni taqdim etishning turli shakllari iste'molchining axborot bilan interaktiv o'zaro ta'sirini ta'minlaydi. Onlayn multimediya tobora ko'proq obyektga yo'naltirilgan bo'lib, iste'molchiga ma'lum ma'lumotlarga ega bo'lmagan holda ma'lumot ustida ishlashga imkon beradi. Misol uchun, videoni video hosting xizmatiga joylashtirish uchun foydalanuvchi videoni tahrirlash, kodlash va axborotni siqish, veb-server qurilmasidagi bilimlarni talab qilmaydi. Foydalanuvchi faqat mahalliy faylni tanlaydi va minglab boshqa video xizmat
foydalanuvchilari yangi videoni ko'rish imkoniyatiga ega.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
BIOS haqida batafsil ma'lumot - This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination...

|
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
bet | 58/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishBIOS haqida batafsil ma'lumot
BIOSni yangilashdan oldin sizning kompyuteringizda qanday
versiya ishlayotganligini bilish muhimdir. BIOS versiyasini aks ettiradigan uchinchi tomon dasturini o'rnatish uchun Windows ro'yxatdan o'tish kitobini tekshirishdan buni amalga oshirishning bir necha yo'li mavjud. Agar sizga yordam kerak bo'lsa , Sizning Kompyuteringizning qo'llanmasida Joriy BIOS versiyasini qanday tekshirish mumkinligini ko'ring .
Yangilanishlarni konfiguratsiyalashda kompyuterning bir-biridan kesilmasligi yoki yangilanish bekor qilindi. Bu anakartni g'ishtlab, kompyuterni yaroqsiz holga keltirishi mumkin va bu funksiyani qayta tiklashni qiyinlashtiradi.
Bunga yo'l qo'ymaslikning bir usuli - bu BIOS uchun dasturiy ta'minotning «boot lock» qismi deb nomlangan narsani ishlatishdan qochishdir, bu esa korruptsiya mavjud bo'lsa, zararni bartaraf etish uchun qayta tiklash jarayoni sodir bo'lishi mumkin. BIOS tekshi- ruv summasini mo'ljallangan qiymat bilan mos kelishini tasdiqlash orqali to'liq yangilash amalga oshirilganligini tekshirishi mumkin. Agar
116
u bo'lmasa va anakart DualBIOSni qo'llab-quvvatlasa, bu BIOS
zaхirasi buzilgan versiyani yozish uchun tiklanishi mumkin.
BIOS ba'zi bir IBMning zamonaviy kompyuterlarida zamonaviy
BIOSlari kabi interaktiv emas edi, lekin buning o'rniga faqat xato xabarlarini yoki signal ohanglari ko'rsatildi . Buning o'rniga jismo- niy kalitlarga va o'tish joylariga o'zgartirishlar kiritilgan. 1990-yillarga qadar BIOS-Setup Utility (BIOS konfiguratsion yordam dasturi yoki BCU deb nomlanuvchi) keng tarqalgan amaliyotga aylangan.
Biroq, bugungi kunda BIOS sekinlik bilan UEFI (Unified Extensible Firmware Interface) tomonidan yangi kompyuterlar bilan almashtirildi, bu esa yaxshi foydalanuvchi interfeysi va Internetga kirish uchun o'rnatilgan, oldindan ishlaydigan OS platformasi kabi afzal- liklarga ega.
BIOS nima?
Ushbu qurilma bo'lmaganda, kompyuter shunchaki yoqilgandan
keyin nima qilish BIOS-ning asosiy vazifasi va maqsadi kompyuterda o'rnatilgan ...
BIOS (ingliz tilidan. Basic Input / Output System) - asosiy kirish / chiqish tizimi, kompyuterni ishga tushirish va uning tarkibiy qismlarining past darajadagi konfiguratsiyasi. Biz u qanday ishlashini, nima uchun mo'ljallanganligini va u qanday funktsionallikka ega ekanligini aytib beramiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
Fizik jihatdan, BIOS - This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination...

|
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
bet | 59/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishFizik jihatdan, BIOS - bu anakartdagi chipga lehimli mikroprogrammalar to'plami. Ushbu qurilma bo'lmaganda, kompyuter shunchaki yoqilgandan keyin nima qilish kerakligini bilmaydi - operatsion tizimni qayerdan yuklash kerak, sovutgichlar qanday tezlikda aylanishi kerak, sichqoncha tugmachasi yoki klaviaturani bosish orqali qurilmani yoqish mumkinmi yoki hk.
«BIOS SetUp» (BIOS-ni ishga tushirganda klaviaturadagi ba'zi tugmalarni bosish orqali kirishingiz mumkin bo'lgan ko'k menyu). Birinchisi, asosiy BIOS chipida yozilgan bir nechta dasturlarning faqat bittasi.
BIOS chiplari
Asosiy kirish / chiqish tizimi faqat uchuvchi bo'lmagan saqlash
moslamalariga yoziladi. Tizim platasida u mikrosxemaga o'xshaydi, uning yonida batareya joylashgan.
117
Ushbu qaror BIOS kompyuterga elektr ta'minoti mavjud yoki
yo'qligidan qat'iy nazar har doim ishlashi kerakligi bilan bog'liq. Chip tashqi omillardan ishonchli tarzda himoyalangan bo'lishi kerak, chunki agar buzilish yuz bersa, kompyuterning xotirasida unga OSni yuklash yoki tizim platasi avtobusiga oqim o'tkazishga imkon beradigan ko'rsatmalar bo'lmaydi.
BIOS-ni o'rnatish mumkin bo'lgan ikkita chip mavjud:
▪ ERPROM (O'chirish mumkin, qayta dasturlashtiriladigan
ROM) - bunday chiplarning tarkibi faqat ultrabinafsha nurlari ta'sirida yo'q qilinishi mumkin. Bu endi ishlatilmaydigan eski turdagi qurilmalar.
▪ Eeprom (elektr o'chirilishi mumkin, qayta dasturlashtiriladigan ROM) - zamonaviy variant, ma'lumotlar elektr signal bilan yo'q qilinishi mumkin, bu chipni matdan olib tashlamaslikka imkon beradi. Bunday qurilmalarda siz BIOSni yangilashingiz mumkin, bu sizga kompyuterning ishlashini oshirish, anakart tomonidan qo'llab- quvvatlanadigan qurilmalar ro'yxatini kengaytirish va ishlab chiqaruvchi tomonidan yo'l qo'yilgan xato va kamchiliklarni tuzatishga imkon beradi.
BIOS xususiyatlari
BIOS-ning asosiy vazifasi va maqsadi kompyuterda o'rnatilgan
qurilmalarning past darajadagi, apparat konfiguratsiyasi. Bunga odatiy
«BIOS SetUp» javob beradi. Uning yordami bilan siz:
❖ Tizim vaqtini belgilang;
❖ Ishga tushirish ustuvorligini belgilang, ya'ni fayllarni birinchi
navbatda RAMga yuklash kerak bo'lgan qurilmani va qolgan qismdan
qanday tartibda aniqlang;
❖ Komponentlarning ishlashini yoqing yoki o'chiring, ular uchun voltajni sozlang va boshqalar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
Ko‘rsatkichlarni taqqoslama ko‘rinishga

68
bu yerda:
q
x
va q
0
– i- ko‘rinishdagi mahsulotlarning mos
ravishda hisobot va bazis davrlardagi ishlab chiqarishning miqdor hajmi;
r
0
– i- ko‘rinishdagi mahsulotlarning bazis davrdagi narxi.
Misol uchun (11-jadval) haqiqatdagi yalpi mahsulotlar chiqarish-
ning o‘sishi quyidagiga teng:
1060 970
100 9,3 %
970
YaM
-
D
=
´
=
Agar u turli qiymatli baholashni e’tiborga olmay aniqlansa, u
holda o‘sishning orttirma ko‘rsatkichini olamiz:
1154 970
100 19%
970
YaM
-
D
=
´
=
11-jadval
Don ekinlari hosildorligining tuproq sifatiga bog‘liqligi

67
agar o‘rtacha soatlik ishlab chiqarish o‘sish sur’ati o‘rtacha kunlik ishlab
chiqarish o‘sish sur’atidan oshsa, u holda bu ish vaqtining ichki smena
yo‘qotishlari o‘sishidan guvohlik beradi. Agar kunlik ishlab chiqarish
o‘sish sur’ati o‘rtacha yillik ishlab chiqarish o‘sish sur’atidan yuqori
bo‘lsa, u holda bu kun bo‘yi rejadan ortiqcha ish vaqti yo‘qotishlariga
izoh bo‘la oladi.
Omillar ta’sirini hisoblash, rezervlar miqdorlarini aniqlashda ham
muayyan omilni ishlab chiqarish vaziyati o‘zgarishlaridan oldin va keyin
faoliyat natijalari qiyoslashda
keng qo‘llaniladi
.
Video kartani almashtirish-kompyuterni yangilashning ajoyib

|
Video kartani almashtirish-kompyuterni yangilashning ajoyib
|
bet | 54/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishVideo kartani almashtirish-kompyuterni yangilashning ajoyib
usuli
Grafik adapterni almashtirish faqat statsionar kompyuterlarda mumkin. Laptoplarda video karta anakartga qattiq lehimli. Umuman olganda, «vidyuhi» ni almashtirish faqat ochko'z o'yinchilar, shuningdek, video yoki grafik ishlov berish bilan shug'ullanadigan foydalanuvchilar uchun oqlanadi.
Faqat Internet bemaqsad va kino tomosha qilish uchun, yoki faqat ofis dasturlari va ilovalar ish taqdirda uy kompyuter foydalanish oddiy foydalanuvchilar uchun yetarli va eng oddiy video karta bo'ladi. Birinchidan, endi yangi o'yinchoq «tortadi» eski video karta ishlashi, kichik ekran o'lchamlari (masalan, o'rniga 1024x768 800x600 qo'yish) qo'yib oshirish, shuningdek, «go'zallik» o'chirish mumkin. Biroq, bu bizga ijobiy his-tuyg'ularni keltirib chiqarmaydi, chunki biz suvning barcha go'zalliklarini yoki shamoldan o'tni va boshqalarni bahramand qila olmaymiz. Axir, agar siz o'yin industriyasining yangiliklariga rioya qilsangiz, siz uchun kompyuter komponentlarini tanlashda muhim ahamiyatga ega bo'lishingiz kerak.
Agar grafik karta yangilash tizimi komponentlarini hard ishlash nisbati rioya qilish kerak. Misol uchun, ular to'liq ularning barcha xususiyatlarini amalga oshirish uchun, ba'zi top-end grafik kartalar uchun, siz yuqori-end protsessor kerak.
110
Shunday qilib, biz umumlashtiramiz va yana bir bor o'zingiz
uchun savol tug'iladi: kompyuterni o'z qo'llaringiz bilan qanday modernizatsiya qilish kerak, shuning uchun bu oila byudjeti uchun zarba bo'lmaydi? Quyidagi asosiy omilni qayd etamiz: eng muhimi, tizimda «zaif aloqa» ni aniqlash, uni yanada kuchli va samarali texnik yechim bilan almashtirishdir. Bu sizga eng kam xarajat bilan kompyuterni sezilarli darajada yaxshilash va ishlashni yaxshilash imkonini beradi, ammo rekord darajada emas, balki juda maqbul darajada. Va, ehtimol, siz deyarli barcha asosiy tugunlarni almashtirishni yoki kamida bir yarim yildan ikki yilgacha kechiktirishni nazarda tutadigan tizimni yanada tubdan va qimmatroq yangilashdan qochishingiz mumkin. Agar siz kompyuterni o'z qo'llaringiz bilan yangilashni istasangiz, lekin buni qanday qilishni bilmasangiz, har doim professional kompyuter yordam markaziga murojaat qilishingiz mumkin Compolife.ru. mutaxas- sislarimiz barcha savollarga javob berishadi, komponentlarni tanlashga yordam beradi va ularni o'rnatish va sozlashni amalga oshiradi.
111
III BOB. SHKNI ISHGA TAYYORLASH
|
| |
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 40

2.6. Mutlaq va nisbiy ko‘rsatkichlarni hisoblash usuli Iqtisodiy tahlilda ko‘rsatkichlarni o‘rganish mutlaq miqdorlardan
foydalanishdan boshlanadi. Misol uchun, mahsulot ishlab chiqarish
hajmi (natural va qiymat o‘lchovlarida), tovar aylanish hajmi, mahsulot
ishlab chiqarish tannarxi, yalpi tushum, ishchilar soni va hokazo. Mutlaq
ko‘rsatkichlarhodisa birliklarning o‘lchov, og‘irlik, hajm, davomiylik,
maydon, qiymat va boshqa hodisalarning o‘lchamiga nisbatsiz miqdoriy
o‘lchovini aks ettiradi, nisbiy esa– kattaliklar o‘rganilayotgan hodisa va
kattaliklarning boshqa davr yoki boshqa obyekt bo‘yicha olingan
qandaydir boshqa hodisa yoki kattaliklarga nisbatini ifodalaydi.
Mutlaq miqdorlarsiz tahlil ishlarini amalga oshirib bo‘lmaydi.
Iqtisodiy tahlilda mutlaq miqdorlar voqelikni bilish, tushunish, o‘qish va
o‘rtacha hamda nisbiy ko‘rsatkichlarni hisoblashda asosiy axborot
bazasi bo‘lib foydalaniladi. Shuningdek, mutlaq o‘zgarish iqtisodiy
tahlilda muayyan ko‘rsatkichni avvalgi davrlarga nisbatan mutlaq
miqdordagi farqlarini ko‘rsatib beradi (15-jadval).
Nisbiy ko‘rsatkichlar bir xil tur va mazmundagi ko‘rsatkichlarni
o‘zaro nisbatini aniqlab foiz, koeffitsiyent, indeks ko‘rinishida aks ettirib
beradi. Ushbu usul reja bajarilishi, o‘sish sur’atlari hamda salmog‘lar
asosida voqeliklarni tarkibiy tuzilish holati kabilarni o‘rganishda keng
qo‘llaniladi (15-jadval). Nisbiy ko‘rsatkichlar bir kattalikni boshqasiga
bo‘lish natijasida olinadi va u taqqoslash bazasiga qabul qilinadi. Bu
73
reja, bazis yil, boshqa korxonaning, o‘rtacha sohaviy ma’lumotlari
bo‘lishi mumkin. Nisbiy kattaliklar koeffitsiyentlar (baza 1) yoki foizlar
(baza 100) shaklida ifodalanadi.
15-jadval «Mustaqillik» fermer xo‘jaligi mulkining tahlili
Mahsulot ishlab chiqarish hajmi

|
Mahsulot ishlab chiqarish hajmiBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docMahsulot ishlab chiqarish hajmi
O‘tgan davr
Hisobot davr
Hisobot davri uchun bazis
davr narxlarida ishlab
chiqarish hajmi
miqdor,
dona
narx ,
so‘m
summa,
ming
so‘m
miqdor,
dona
narx,
so‘m
summa,
ming
so‘m
miqdor,
dona
narxi,
so‘m
summa,
ming
.so‘m
A
10 000
27,25
272,5
12 000
30
360
12000
27,25
327
B
5000
37,50
187,5
6000
39
234
6000
37,50
225
V
20000
25,50
510,0
20000
28
560
20000
25,50
510
va b.
Jami:
–
–
970,0
1154,0
1060,0
Korxonaning faoliyat ko‘lamidagi o‘zgarishlar tufayli ko‘plab
ko‘rsatkichlar o‘zaro taqqoslanmas bo‘lishi mumkin. Misol uchun, agar
hisobot yili mahsulot ishlab chiqarish xarajati summasini bazis davrdagi
mazkur ko‘rsatkich (∑q
00
+ a
0
) bilan taqqoslasak, u holda ushbu
ko‘rsatkichlarning farqlanishi nafaqat mahsulotlar tannarxi darajasini
o‘zgarishi bilan balki hajmidagi mahsulot ishlab chiqarish miqdori
o‘zgarishlari bilan ham shartlangan bo‘ladi. Xarajatlarni taqqoslanuv-
chan ko‘rinishga olib kelish uchun hajmli omillar ta’sirini xolislantirish
zarur. Buning uchun bazis davr xarajatlarining o‘zgaruvchan summasi
hisobot davrida haqiqatdagi mahsulot ishlab chiqarish hajmiga qayta
hisoblash va shundan so‘ng buni hisobot davr xarajatlari summasi bilan
taqqoslash zarur (12-jadval):
|
| |
Hajm omilining va korxonaning xarajat summasiga ta’sirini

|
Hajm omilining va korxonaning xarajat summasiga ta’siriniBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docHajm omilining va korxonaning xarajat summasiga ta’sirini
neytrallash
Mahsulotlar
turi
Mahsulotlar birligiga
vaqtinchalik
xarajatlar,
ming so‘m
Hisobot
davrida
haqiqatdagi
mahsulot
ishlab
chiqarish
hajmi, dona.
Hisobot davri haqiqatdagi
ishlab chiqarish hajmiga
vaqtinchalik xarajatlar
summasi, mln so‘m.
b
0
b
1
q
1
q
1
b
0
q
1
b
1
A
25
22
12000
300
264
B
33
30
6000
198
180
Jami:
–
–
–
498
444
Doimiy xarajat summasi: o‘tgan davr –300 mln so‘m.;
hisobot davri – 320 mln so‘m.
1 1
1
1 0
0
;
YaM
q b
a
I
q b
a
+
=
+
å
å
(444+320/498+300) x 100 = 95,7%.
bu yerda: b – i- ko‘rinishdagi mahsulotlar birligiga to‘g‘ri keladi-
gan o‘zgaruvchan xarajatlar;
a – mahsulot hajmiga bog‘liq bo‘lmagan, lekin tadqiq davri uchun
mahsulot ishlab chiqarishga tegishli doimiy xarajatlar.
Sifat omili ta’sirini aniqlashtirish uchun mahsulotlar hajmi miqdo-
rini mos ravishda standart sifat ko‘rsatkichiga nisbatan qayta hisob-kitob
qilinadi yoki standart sifatga keltiriladi. Misol uchun – standart sut
yog‘liligi holatini mahsulot hajmini o‘zgarishiga ta’siri (13-jadval). Jad-
valdan ko‘rinib turibdiki, sut yog‘liligini hisobga olgan holda hisoblan-
gan ko‘rsatkichlar sifat omilini xolislantirishsiz aniqlangan ko‘rsatkich-
lardan jiddiy farq qiladi: sut ishlab chiqarish hajmi yog‘lilik hisobga
olinmagan holdagisi o‘tgan yildan 20 % yuqori, bazis yog‘lilikka qayta
hisoblashda –13,1 % ga, uning yog‘liligi hisobga olinmay haqiqatdagi
sut tannarxi 660 so‘mni tashkil etadi, bazis yog‘lilikka qayta hisoblashda
– 680 so‘m. Birinchi holatda u 10 % ga , ikkinchisida – 16,6% ga oshdi,
demak, sifat ko‘rsatkichi asosida turli sifatdagi bir xil mahsulotlarni
to‘g‘ri taqqoslash va o‘rganish imkoniyati bo‘lar ekan.
|
| |