nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Funksiyaviy spetsifikatsiya

|
Funksiyaviy spetsifikatsiya
|
bet | 5/13 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 36,22 Kb. | | #254201 |
Bog'liq Data base security - lecture 9Funksiyaviy spetsifikatsiya
Funksiyaviy spetsifikatsiyaga nisbatan quyidagilar aniqlanadi:
• to‘ liqlikka nisbatan talab shuni anglatadiki, spetsifikatsiya barcha muhim axborotni saqlashi, unda hech bir muhim ma’lumot o‘tkazib yuborilmasligi, muhim bo'lmagan axborot bo‘lmasligi kerak. Masalan, ishlanma muallifiga nisbatan samarali qarorlarni tanlashda xalaqit bermasligi lozim;
• aniqlik talabi shuni anglatadiki, spetsifikatsiya ham buyurtmachi, ham ishlanma muallifi tomonidan bir xilda qabul qilinishi shart.
Oxirgi talabni bajarish ancha qiyin. Chunki, hatto tabiiy tilde batafsil spetsifikatsiyalash kerakli aniqlikni ta’minlamaydi. Aniq spetsifikatsiyani faqat ishlab chiqilayotgan dasturiy ta’minotning ayrim formal modelini ishlab chiqibgina aniq spetsifikatsiyani aniqlash mumkin.
Strukturaviy yoki obyektga mo‘ljallangan modellar
Spetsifikatsiyani aniqlash bosqichida foydalaniladigan formal modellarni ikkita guruhga ajratish mumkin: ishlanmaga yondashuvga bog‘liq (strukturaviy yoki obyektga-mo‘ljallangan) modellar va unga bog‘ liq bo'lmagan modellar. Ishlab chiqilayotgan dasturiy ta’minot xususiyatlarini namoyish etuvchi holatlar
o‘tishining diagrammasi u yoki bu signallarni olishda va predmet sohasining matematik modeli ishlanmaga har qanday yondashuvda foydalaniladi.
Spetsifikatsiyani tahlil etish va aniqlashga tuzilmaviy yondashuv doirasida modellarning uchta turidan foydalaniladi: funksiyaga mocljallangan model, ma’lumotlarga va ma’ lumotlar oqimiga mo‘ljallangan model.
Har bir modeldan dasturiy ishlanmaning o‘z maxsus sinfi uchun foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Funksiyalar ro'yxati va qayta ishlanadigan ma’lumotlar
Shuni hisobga olish kerakki, barcha funksional spetsifikatsiya ishlab chiqilayotgan dasturiy ta’minotning bir xil tavsifini bayon etadi. Bular: funksiyalar ro'yxati va qayta ishlanadigan ma’lumotlar. Ular spetsifikatsiya talablarini tahlil etish va aniqlash jarayonida ishlanma muallifi foydalanadigan tizimli ustuvorlari
bilan farqlanadi.
Holatlarning o‘tish diagrammasi dasturiy ta’minot vaziyatining asosiy aspektlarini, ma’ lumotlar oqimi diagrammasi ma’lumotlar oqimining yo‘nalishi va strukturasini, sinflarning konseptual diagrammasi esa predmet sohasidagi asosiy tushunchalar munosabatini belgilab beradi.
Chunki, turli modellar loyihalashtirilayotgan dasturiy ta’minotni turli tarafdan bayon etadi. Bunda bir vaqtning o‘zida bir necha modellardan foydalanish va ularda matn, lug‘at, izoh va tegishli diagrammani tushuntirib beruvchi boshqa vositalarni qo'llash tavsiya etiladi.
|
| |
Ma’lumotlar oqimini modellashtirish

|
Ma’lumotlar oqimini modellashtirish
|
bet | 6/13 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 36,22 Kb. | | #254201 |
Bog'liq Data base security - lecture 9Ma’lumotlar oqimini modellashtirish
Ma’lumotlar oqimini modellashtirishga asoslangan tuzilmali (strukturali) tahlil va loyihalashtirish metodologiyasi odatda, loyihalashtirilayotgan dasturiy ta’minot kompleks tasavvuridan modellar majmuasi shaklida foydalanadi:
• tizimda amalga oshirilishi kerak bo‘lgan jarayonlar orqali axborot manbai va iste’molchilarning o‘zaro ta’sirini bayon etuvchi ma’lumotlar oqimi manbai va iste’molchilar diagrammasi (DFD — Data Flow Diagrams);
• ishlab chiqilayotgan tizimning ma’ lumotlar bazasini bayon etuvchi ≪mohiyat-aloqa≫ diagrammasi;
• tizimning ma’lum vaqtdagi holatini tavsiflovchi vaziyatlar o‘zgarishi diagrammasi (STD — State Transition Diagrams);
• jarayonlar spetsifikatsiyasi;
• atamalar lug‘ati.
Jarayonlar spetsifikatsiyasi
Jarayonlar spetsifikatsiyasi odatda qisqacha matn bayoni sxemasi, psevdokodlar, Flow-forma yoki Nassi-Shneyderman diagrammasi shaklida bo‘ladi. Chunki, jarayonlar bayoni ishlanma mutaxassisiga ham, buyurtmachiga ham birday tushunarli va qisqa bo‘lishi lozim. Ularni tavsivlash uchun ko‘pincha psevdokodlardan foydalaniladi.
Atamalar lug‘ati. Atamalar lug‘ati spetsifikatsiyalash jarayonida foydalaniladigan asosiy tushunchalarning qisqacha bayonidan iborat bo‘ladi. U predmet sohasidagi asosiy tushunchalarni aniqlash ma’ lumotlar elementlari tuzilmasi, ularning turlari
va shakli bayoni, shuningdek, barcha qisqartmalar hamda shartli belgilarni o ‘z ichiga olishi lozim.
Atamalar lug'ati predmet sohasini tushunish darajasini oshirish va buyurtmachi hamda ishlanma ijrochilari o‘rtasida modellar muhokamasi borasida qaramaqarshilik yuzaga kelishining oldini olish uchun mo‘ljallangan.
Atamalar bayoni
Odatda, lug‘atda atamalar bayoni quyidagicha sxema bo‘yicha bajariladi:
• atama;
• kategoriya (predmet sohasi tushunchasi, ma’lumotlar bazalari, shartli belgilar)
• qisqacha bayon.
Ko‘rsatilgan modellardan tashqari to‘ liq spetsifikatsiya tarkibiga har qanday yondashuvda predmet sohasi obyektlari bayon ining matematik modellari ham kiradi. Ular tahlil etilayotgan o‘lchamlar va shu o‘lchamlarga qo‘yilgan cheklovlarning asosiy nisbatini aniqlash imkonini beradi. Sanab o‘tilgan modellarni batafsil ko‘rib chiqishga o‘tamiz.
|
| |
TCP/IP asosida rezervli nusxalash

|
TCP/IP asosida rezervli nusxalash
|
bet | 2/13 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 36,22 Kb. | | #254201 |
Bog'liq Data base security - lecture 9TCP/IP asosida rezervli nusxalash
Rezerv nusxani saqlovchi qurilmaga uzatish usuli bo‘yicha ma`lumotlami rezervli nusxalashning quyidagi xillarini ko‘rsatish mumkin: lokal hisoblash tarmog‘i orqali, rezerv nusxalash serverining ishtirokisiz maiumotlami saqlash tarmogi orqali, “bir lahzali nusxalar” mexanizmidan foydalanib ma`lumotlami saqlash
tarmogi orqali. TCP/IP asosida kompyuter tizimi orqali rezervli nusxalashning afzalligi - amalga oshirilishining va rezervli nusxalash infrastrukturasiga o‘zgartirish kiritishning soddaligi.
Bunda rezervli nusxalashning tarrooq agentining dastur ta’minotini server-mijozga o‘rnatish va tarmoq bo‘yicha rezervli nusxalash serveri bilan o‘zaro aloqasini sozlash kifoya. Rezervli nusxalash quyidagi sxema bo‘yicha amalga oshiriladi: rezervli nusxalash serveri kompyuter tarmogi orqali server-mijozdagi rezervli nusxalash agentiga komanda jo‘natadi. Ushbu agent rezervli nusxalash
serveriga maiumotlarlanii tayyorlash va jo‘natish bo‘yicha amallami
bajaradi. Rezervli nusxalash serveri maiumotlami qabul qiladi va saqlash qurilmasiga yozadi.
SAN (Storage Area Network)
Tarmoq infrastrukturasida qandaydir o‘zgarish sodir boiganida, tarmoq agenti tezda qayta sozlanishi va rezervli nusxalash tizimi ishini davom ettirishi mumkin. Undan tashqari, ushbu texnologiyaning amalga oshirilishi arzon va server mijozlaming maiumotlami saqlovchi tarmoqqa to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanishini talab etmaydi, ya’ni SANga (Storage Area Network – Ma`lumotlami saqlash tarmogi) ulanmagan serverlardagi yoki ma’lumotlar saqlanuvchi tarmoqqa virtual ulangan serverlardagi ma’lumotlarni himoyalash uchun ishlatilishi mumkin.
Ushbu usulning kamchiligi - kompyuter tizimining rezervli nusxalash trafigi bilan yuklanishi, server - mijozga yuk, kompyuter tizimi va rezervli nusxalash serveri interfeyslarining o‘tkazish qobiliyatiga bog'liqligi, rezervli nusxalashni berilgan “vaqt oralig‘ida” bajarish zarurligi, masshtablash bo‘yicha imkoniyatlarining
cheklanganligi.
Albatta, rezervli nusxalash trafigini uzatish uchun ajratilgan kompyuter tizimini tashkil etish, rezervli nusxalash serverining tarmoq interfeyslarini yagona “yo‘lg‘on” tarmoq interfeyslarga birlashtirish mumkin. Ammo bu choralar ma’lumotlar himoyasi infrastrukturasining murakkablashishiga va uning masshtablanishining yomonlashishiga olib keladi. Shunday bo‘lsa-da, ushbu texnologiya operatsion tizimning tizimli ma’lumotlari va ilovalar kabi kamdan-kam o‘zgaruvchi ma’lumotlami rezervli nusxalashga butunlay mos.
|
| |
7-mavzu: rekupsiya va rekursiv funksiyalar. Rekurrent algoritmlar tuzish. Reja

O’quv mashg’ulotining maqsadi
|
O’quv kursi haqida umumiy tasavvurni berish.
|
Pedagogik vazifalar:
|
O’quv faoliyati natijalari:
|
Algoritmlarni baholash ma’zonlari
bilan tanishtirish;
|
Algoritmlarni baholash ma’zonlarini aytib bera oladilar;
|
Tahlil qilish usullari haqida ma’lumot beriladi;
|
Tahlil qilish usullarini tushuntirib bera oladilar;
|
Chiziqli ro’yhatlar haqida tushuncha beriladi;
|
Chiziqli ro’yhatlar haqida tasavvurga ega bo’ladilar;
|
Chiziqli ro’yhatlar ustida bajariladigan asosiy amallarhaqida tushuncha beriladi;
|
Chiziqli ro’yhatlar ustida bajariladigan asosiy amallarhaqida fikrlay oladilar;
|
Rеkursiv funksiyalаr nаzаriyasi hisоblаnuvchi funksiyalаr intuitive tushunchаsini mаtеmаtik аniqlаshtirish usuli sifаtidаligi haqida ma’lumot beriladi;
|
Rеkursiv funksiyalаr nаzаriyasi hisоblаnuvchi funksiyalаr intuitive tushunchаsini mаtеmаtik аniqlаshtirish usuli sifаtidаligi haqida tasavvurga ega bo’ladilar;
|
Primitiv rеkursiya оpеrаtоrihaqida tushuncha beriladi.
|
Primitiv rеkursiya оpеrаtоrihaqida tushunchaga ega bo’ladilar.
|
O’qitish usullari-texnikasi
|
Ma’ruza, namoyish, blis-so’rov, aqliy hujum, pinbord texnikasi
|
o’qitish vositalari
|
ma’ruza matni, kompyuter texnologiyasi, doska
|
o’qitish shakllari
|
frontal, kollektiv ish
|
o’qitish sharoiti
|
kompyuter, multimedia proektor (yoki proektor va LCD panel)
|
Monitoring va baholash
|
Test, og’zaki savollar
|
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 13/13 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 36,22 Kb. | | #254201 |
Bog'liq Data base security - lecture 9Foydalanilgan adabiyotlar
Ramez Elmasri, Shamkant B.Navathe. Fundamentals of Database Systems (7th Edition). Pearson. USA, 2015.
M.T.Azimjanova, Muradova, M.Pazilova. Informatika va axborot texnologiyalari. O'quv qo'llanma. Т.: “O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati”, 2013 y.
Holmatov T.X., N.I.Tayloqov. Amaliy matematika, dasturlash va kompyuteming dasturiy ta’minoti. 0‘quv qo’llanma. Т.: “Mehnat”, 2000 y.
S.S.Qosimov Axborot texnologiyalar O’quv qo’llanma. T.:“Aloqachi”, 2006 y.
M Aripov, B.Begalov va boshqalar. Axborot texnologiyalari. O’quv qo’llanma. T.:, “Noshir”, 2009 у.
A.Sattorov. Ma’lumotlar bazasini boshqarish sistemasi Access (Windows 9x/2006) O’quv qo’llanma. Т.: “Fan va texnologiya”, 2006 y.
Axborot xavfsizligi asoslari, I.M.Karimov Tashkent, 2019
Информационная безопасность телекоммуникационных систем (технические аспекты), Кулаков М.В., Гарашин А.В. Учеб. Посбие для вузов. М.: Радио и связь, 2014
Информационная безопасность государственных организаций и коммерческих фирм. Справочное пособие. М.: 2017.
Зегжда Д.П. Основы безопасности информационных систем: Учеб. пособие для студ. вузов. – М.: Горячая линия – Телеком, 2016.
|
| |
1. Elektor yoyining tuzulishi va tasnifi

Unit 1
Mazu: Elektor yoy va uning hususiyatlari
REJA:
1.Elektor yoyining tuzulishi va tasnifi.
2. Yoy ustunida ionlar va elektronlarning xarakatchanligi.
3. Elektr yoyning temperaturasi va volt-amper tavsifi.
1.Elektor yoyining tuzulishi va tasnifi.
Elеktrоdlаr оrаsidа yoki elеktrоd vа buyum оrаsidаgi gаz muhitidа hоsil bo‘lgаn quvvаtli turg’un elеktr zаryadsizlаnishiga pаyvаndlаsh yoyi dеyiladi. Pаyvаndаlаsh yoyi kаttа miqdоrdа issiqlik enеrgiya аjrаlib chiqishi vа kuchli yorug‘lik effеkti bilаn tavsiflаnаdi. Pаyvаndlаsh yoyi issiqlik kоnsеntrlаshgаn mаnbа bo‘lib, bu issiqlik аsоsiy mаtеriаlni, hаm pаyvаndlоvchi qo‘shimchа mаtеriаlni eritish uchun qo‘llаnilаdi.
Pаyvаndlаsh yoyidа yoy оrаlig’i uchta аsоsiy sоhаgа bo‘linаdi: аnоd sоhаsi , kаtоd sоhаsi vа yoy ustuni. Yoyning yonish jаrаyonidа elеktrоd vа аsоsiy mеtаlldа fаоl dоg‘lаr hоsil bo‘lаdi, ulаr elеktrоd vа аsоsiy mеtаllning eng qizigаn xududlаri bo‘lib, yoyning hаmmа tоki аnа shu xududlаr оrqаli o‘tаdi. Kаtоddа bo‘lаdigаn fаоl dоg’lаr kаtоd dоg‘lаri, аnоddаgilаr esа аnоd dоg‘lаri dеb аtаlаdi. (1-rasm)
|
Microsoft Office

|
Microsoft Office
|
bet | 1/3 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #105757 |
Bog'liq 4-mavzu Microsoft Office dasturlari - Microsoft Word
- Microsoft Excel
- Microsoft Power Point
- Microsoft Access
- Microsoft Internet Explorer
- Microsoft Outlook Express
Microsoft Word (matnlar bilan ishlash dasturi) - Microsoft Word mаtn tахrirlоvchisi mаtn bilan ishlash uchun fоydаlаnuvchigа judа kаttа imkоniyatlаr yarаtib bеrаdi: tахrirlаsh, mаtnni fоrmаtlаsh, хаr-хil оb'еktlаr jоylаsh, kаttа хаjmdаgi хujjаtlаr yarаtish, sоddа grаfik tаsvirlаr yarаtish.
- Tахrirlаsh dеgаndа mаtn tеrish, хаtоlаrni to'g'rilаsh, so'zlаrni, gаplаrni, аbzаslаrini jоylаsh, o'chirish vа аlmаshtirish tushinilаdi.
- Fоrmаtlаsh dеgаndа хаrflаr shаklini (j,k,ch), shrift o'lchаmini o'zgаrtirish, хujjаt sахifаsidа mаtn jоylаshuvini sоzlаshni vа shu kаbi bоshqа аmаllаr tushinilаdi.
- Microsoft Word хujjаtlаrgа jаdvаllаr, rаsmlаr, fоtо tаsvirlаr, diаgrаmmаlаr, musiqа, vidео kаbilаrni jоylаshtirish imkоnini ham bеrаdi, ya'ni multimеdiyali хujjаtlаr ham yarаtа оlаdi.
Microsoft Word 2003 (dastur оynаsi) - Microsoft Word 2010 (dastur оynаsi)
Microsoft Excel (jаdvаl prоsеssоri) - Jаdvаl prоsеssоri jаdvаl ko'rinishidа bеrilgаn mа'lumоtlаr bilan ishlash uchun mo'ljаllаngаn vоsitаlаr to'plаmigа egа.
- Jаdvаl prоsеssоrining аsоsiy vаzifаsi – hisоblаrni аvtоmаtlаshtirishdаn ibоrаt.
- Jаdvаl prоsеssоrining хаrаktеrli хususiyati shundаki, undа bеrilgаn mа'lumоlаr ham hisоb nаtijаlаri ham jаdvаl ko'rinishidа ifоdаlаnаdi, shuningdеk ulаrni diаgrаmmаlаr ko'rinishidа ham ifоdаlаsh mumkin.
- Jаdvаl kаtаklаridа хаr-хil sоnlаr, sаnаlаr, matnlar, mаntiqiy kаttаliklаr, funksiyalаr vа fоrmulаlаr yozilishi mumkin.
- Hisоblаshlаrni аvtоmаtlаshtirishdа, hisоblаsh nаtijаlаrini diаgrаmmаlаr ko'rinishidа ifоdаlаshdа, pаrаmеtrlаrning хаr-хil qiymаtlаridа nаtijаgа ko'rsаtаdigаn tа'sirini o'rgаnish uchun mоdеllаshtirishdа elеktrоn jаdvаl imkоniyatlаridаn kеng fоydаlаnish mumkin.
|
| |
F = U -T S - Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik...

|
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
bet | 3/7 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 2,45 Mb. | | #128094 |
Bog'liq Ismoilova ShoiraxonF = U -T S .
F ichki energiya bilan bogiangan energiya (TS) ning ayrimasiga tengligi sababli erkin energiya ham deyiladi.
Yuqoridagi formulaga ko‘ra izotermik jarayonda bajarilgan maksimal ish
A = -A F
0 ‘zgarmas harorat va bosimdagi sistemalar uchun termodina- mik potensial a bilan iodalaniladi va izobaro-izotermik potential deyiladi:
Bu potensialning o‘zgarishi ham sistemaning boshlang‘ich va oxirgi holatlarigagina bog‘liq, ya’ni
Izobaro-izotermik jarayonlarda bajarilgan maksimal ish shu potensialning o'zgarishiga teng:
Ikkala potensialning ifodasida entropiya minus ishorali bo‘lgani uchun qaytmas jarayonlarda potensiallarning qiymati ortmaydi. Balki kamaydi va minimumga intiladi. Boshqacha aytganda, izobaro-izo- termik jarayonlar izobar potensial о ning kamayish yo‘na - lishida- gina o‘z-o‘zicha borishi mumkin. Jarayonning o‘z-o;zicha borish chegarasi, ya’ni muvozanat sharti potensialning minimal qiymatiga yetishidan iborat bo‘ladi.
SIKLLAR
Termodinamik sikllar - bu tеrmоdinаmikаdаgi kеng jаrаyоnlаr, ya'ni ishchi jismning holatini belgilovchi boshlang'ich va yakuniy parametrlar ( bosim, hajm, harorat va entropiya ) mos keladigan jarayonlar.
Tеrmоdinаmik dаvrlаr - issiqlikni mеxаnik ishgа аylаntirish uсhun hаqiqiy issiqlik dvigаtellarida sodir bo'ladigan jarayonlarning modellari.
Har qanday issiqlik dvigatelining tarkibiy qismlari ishchi jism, isitgich va sovutgich (ularning yordami bilan ishchi jismning holati o'zgaradi) hisoblanadi.
Yоpiq tizimdа hаm оldingа, hаm tеskari yo'nalishda amalga oshirilishi mumkin bo'lgan sikl, teskari deb ataladi. Bunday sikldan o'tish paytida tizimning umumiy entropiyasi o'zgarmaydi. Issiqlik faqat ishchi jism, isitgich va sovutgich o'rtasida uzatiladigan mashina uchun yagona teskari aylanish - bu Karno sikli hisoblanadi . Bundan tashqari, boshqa sikllar ham mavjud
Bu qonunning posto’lat ko’rinishdan bir necha ta’riflari bo’lib, ular bir-biriga bog’liq va bir-biridan ikkinchisini chiqazish mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi - bet 5

|
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
bet | 5/7 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 2,45 Mb. | | #128094 |
Bog'liq Ismoilova ShoiraxonIssiqlik manbaining temperaturasi sovutgichning temperaturasiga tenglashganda issiqlikning o’tishi va demak, ish bajarilish jarayoni to’xtaydi. Hamma issiqlikning olish uchun sovtgichni absolyut nolgacha sovutish kerak, lekin bu mumkin emas. Binobarin, issiqlik manbaining ҳamma issiqlik zapasini olish mumkin emas ҳamda manbadan olingan issiqlikning ҳammasini ishga aylantirish ҳam mumkin emas. Shularni inobatga olib, Uilyam Tomson (Kelvin) o’z posto’latini quyidagicha ta’rifladi. Birdan-bir natijasi issiqlikni isitgichdan olib va uni to’laligicha ishga aylantira oladigan jarayon (mashina) bo’lishi mumkin emas. Agar issiqlik to’lik ishga aylanganda edi – 2 tur abadiy (dvigatel) ҳarakatlanuvchi qurilma yaratish mumkin bo’lar edi. Ikkinchi qonunning yana bir posto’lati (ta’rifi) xuddi shu masala haqida. V. Ostvald ta’biricha, ikkinchi tur abadiy dvigatel yaratish mumkin emas. Ishni issiqlikga, issiqlikni ishga aylanishida xam tabiatdagi asimmetriyalik (bir tomonlamalik) ni ko’ramiz. Ya’ni ish to’lik issiqlikga aylanadi (masalan: ishqalanganda), lekin issiqlik to’la ishga aylanmasligi bilan biz tanishdik. Ish issiqlikga aylanganda, jarayon faqatgina bir jism-issiqlik qabul qiluvchi jismning termodinamik xolati o’zgarishi bilan chegaralanadi (ishqalanish bilan isitilganda). Issiqlik ishga aylanganda, issiqlik manbasining sovishi bilan bir qatorda, albatda, yana kamida bir yoki bir necha jismlarning termodinamik xolati o’zgaradi (masalan sovitgichning) Termodinamikada ishchi jismning yoki bu jarayonga jalb etilgan boshqa jismlar termodinamik ҳolatining o’zgarishi kompensastiya deyiladi. Ikkinchi qonunning yana bir posto’latiga binoan kompensastiyasiz issiqlikni ishga aylantirib bo’lmaydi. Franstuz olimi S. Karno (1824) o’zining stiklida issiqlik faqat kompensastiya mavjud bo’lgandagina ishga aylanishi mumkinligini ko’rsatdi. Franstuz olimi S. Karno (1824) o’zining stiklida issiqlik faqat kompensastiya mavjud bo’lgandagina ishga aylanishi mumkinligini ko’rsatdi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
CH4 + 2O2 = CO2 + 2H2O + Q - Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya....

|
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
bet | 2/7 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 2,45 Mb. | | #128094 |
Bog'liq Ismoilova Shoiraxon CH4 + 2O2 = CO2 + 2H2O + Q
Mg + 2HCl = MgCl2 + H2
AgNO3 + NaCl = AgCl + NaNO3
NaOH + HNO3 = NaNO3 + H2O
N2 + 3H2 « 2NH3
Termodinamikaning ikkinchi qonuniga ko‘ra izolatsiyalangan sistemalarda o'z-o'zicha boradigan jarayonlaming energiyaning yuqori darajadan past darajaga o4ish yo‘nalishidagina borishi mumkin va jarayon sistemaning barcha qismlarida energiya tenglashgunga qadar davom etadi.
Ikkinchi qonunga shunday ta'rif be - rish mumkin: Har qanday sistema energiyaning intensivlik tengla- shadigan muvozanat holatiga kelishiga harakat qiladi. Bu qoidani issiqlikka tatbiq etsak, shunday ifodalaniladi: issiqlik sovuq jismdan issiq jismga o‘z-o'zicha o‘tishi mumkin emas.
2 chi qonun:
Ma`lumki, sistema ehtimolligi kamroq bo‘lgan holatda o‘z-o‘zi- cha o'tishga harakat qiladi. L.
Bolsman entropiya S sistema holati termodinamik ehtimolligi (W) ning logorifmiga mutanosib boTishi- ni ko‘rsatadi.
S = K\nW
bunda К Bolsmon doimiysi —1,38-10 16— bunda R Na grad Universal gaz doimiysi, NA - Avogadro soni)
Statistik termodinamikaga ko‘ra entropiya sistemadagi moleku- lalarning tartibsizlik olchovidir. Molekulalarning issiqlik harakati qancha yuqori darajada bo‘lsa, sistemaning entropiya qiymati ham shuncha katta bo'ladi.
Qaytar jaravonda berilgan sharoitlarda sistema bajargan ishni hisoblab topishga yordam beradigan sistemaning holatini aniqlovchi o‘zgaruvchilar asosida olingan funksiyalar termodinamik potensiallar deyiladi.
Termodinamik potensiallar holat funksiyalaridir, ya’ni ularning o'zgarishi faqat boshlang'ich va oxirgi holatiga bog'liq lekin o‘til- gan yoiga bog'liq emas. Qaysi funksiya termodinamik potensial rolini o'ynashi sistema qanday sharoitda ekanligiga qarab belgila- nadi. Termodinamik potensiallar jumlasiga izoxoro-izotermik potensial F, izobara-izotermik potensial Z, ichki energiya U va en- talpiya H kiradi. Amalda izoxoro-izotermik va izobaro-izotermik potensiallar ko‘p qo‘llanilgani uchun biz shularning o‘zgarishlarini batafsilroq kо‘rib chiqamiz.
O‘zgarmas harorat va hajmda boradigan jarayonlar uchun termodinamika ikkala qonunining birlashtirilgan ifodasini quyidagicha yozish mumkin:
bunda ham tenglik ishorasi qaytar jarayonga taalluqli va maksimal ish A ni ko‘rsatadi. Funksiya U-TS ichki izoxoro-izotermik poten- sial deyiladi va F harfi bilan belgilandi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi - bet 6

|
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
bet | 6/7 | Sana | 25.12.2023 | Hajmi | 2,45 Mb. | | #128094 |
Bog'liq Ismoilova ShoiraxonBu stiklni chizmada ko’ramiz. Bunda ishchi jism sifatida ideal gaz olingan. U issiqlik manbaidan olingan issiqlik ҳisobiga ishlaydi va bunda jarayon stiklik ya’ni aylanmadir. Bu stikl ketma-ket boradigan to’rt qaytar jarayonlardan iborat. P A B A = q1 – q2 D C V1 V4 V2 V3 V 1)Gazning izotermik kengayishi (AV izotermasi) 1mol ideal gaz manbaidan issiqlik olib T1 temperaturada V1 dan V2 gacha AV izoterma bo’ylab qaytar tarzda kengaysin; 1)Gazning izotermik kengayishi (AV izotermasi) 1mol ideal gaz manbaidan issiqlik olib T1 temperaturada V1 dan V2 gacha AV izoterma bo’ylab qaytar tarzda kengaysin; sistema bajargan ish. R ln V2V1 ga teng. Bu ish miqdori AV V1 V2 yuzasiga teng bo’ladi. 2) Gazning adiabatik kengayib, sovishi (VS) adiabatasi V nuqtadagi gazni adiabatik kengaytiramiz va bunda sistema ichki energiya xisobiga ish bajaradi. UCv Bu ish miqdori VS V3 V2 yuza bilan belgilanadi. 3) Gazning izotermik siqilishi ( CD izotermasi) S nuqtadagi T2 temperaturadagi gazni izotermik siqilganda, sistema ustida bajarilgan ish; R lnV3 V4 Bunda ish DS V3 V4 .yuzasiga teng bo’ladi. 4)Gazning adiabatik siqilishi – (DA adiabatasi). Bunda ideal gaz V4 dan dastlabki ҳajm V1 gacha D bo’ylab adiabatik siqilganda bajarilgan ish UCv Vaqt o’tishi bilan takrorlanuvchi harakat yoki fizik jarayonlar tebranishlar deb ataladi. Tabiatda va texnikada tebranma harakatlar keng tarqalgandir. Misol uchun soat mayatnigining tebranishi, o’zgaruvchan elektr toki va boshqalar. Shuning uchun tebranma harakatlarning fizik tabiatiga qarab ularni mexanik, elektromagnit tebranishlar va boshqalarga ajratish mumkin. Ammo tebranma harakat yoki jarayonlar turli bo’lishiga qaramay, ularning barchasi umumiy qonuniyatlar asosida yuzaga keladi. Vaqt o’tishi bilan takrorlanuvchi harakat yoki fizik jarayonlar tebranishlar deb ataladi. Tabiatda va texnikada tebranma harakatlar keng tarqalgandir. Misol uchun soat mayatnigining tebranishi, o’zgaruvchan elektr toki va boshqalar. Shuning uchun tebranma harakatlarning fizik tabiatiga qarab ularni mexanik, elektromagnit tebranishlar va boshqalarga ajratish mumkin. Ammo tebranma harakat yoki jarayonlar turli bo’lishiga qaramay, ularning barchasi umumiy qonuniyatlar asosida yuzaga keladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mustaqil ish Qaytar va qaytmas jarayonlar. Sikllar. Termodinamikaning II qonuni. Entropiya. Garmonik tebranma harakat energiyasi. Matematik, fizik, prujinali mayatniklar va tebranish konturi
|
Sejarah sistem operasi windows - bet 5

Sejarah sistem operasi windows
Download
0,89 Mb.
bet
5/7
Sana
26.12.2019
Hajmi
0,89 Mb.
#5192
1
2
3
4
5
6
7
Logo Microsoft Windows yang didesain ulang oleh Microsoft
saat merilis Windows XP
, yang digunakan hingga 4 Desember 2006
Download
0,89 Mb.
1
2
3
4
5
6
7
Download
0,89 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Sejarah sistem operasi windows
Download
0,89 Mb.
Umumiy Fizika fanidan test savollari

|
Umumiy Fizika fanidan test savollari
|
Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 14,96 Kb. | | #115203 |
Bog'liq Umumiy Fizika fanidan test savollari
Umumiy Fizika fanidan test savollari
Poyezd to‘g‘ri yo‘lda 30 s davomida 72 km/h tezlikda harakatlandi. Poyezd shu vaqt ichida qancha masofaga ko‘chgan?
A) 6 km B) 60 m C) 600 m
Tushuvchi va qaytuvchi yorug‘lik nurlari orasidagi burchak 2α bo‘lsa, qaytish burchagini toping?
A) 2 B) α C) 90° – α
Uchta bir xil hajmli idish bor. Birinchi idishga suv, ikkinchi idishga o‘simlik yog‘i, uchinchi idishga asal quyilgan. Qaysi idishdagi moddaning massasi katta?
A) uchinchi B) birinchi C) ikkinchi
Piyolaga choy quyildi. Choy bilan piyola o‘rtasida issiqlik almashinish qanday usulda kechadi?
A) konveksiya B) nurlanish C) issiqlik uzatish
ki jism bir-biriga ishqalanganda ularning har ikkalasi ham zaryadlanadi. Bunda qaysi jismning massasi kamayadi?
A) musbat zaryd olgan jismning B) manfiy zaryd olgan jismning C) har ikki jismning
qaysi musbat zarra elementar zaryadga ega
A)neytron B)proton C)elektron
Zanjirdagi tok kuchi 2 A bo’lsa, 15 minutda o’tkazgichning ko’ndalang kesimidan qanday miqdorda zaryad oqib o’tadi
A)300C B)1800C C)900C D)600C
irinchi simning uzunligi 12,8 m, ikkinchisiniki esa 1,6 m. Simlarning ko‘ndalang kesimi va materiali bir хil. Qaysi simning qarshiligi katta va necha marta?
A) birinchi, 8 marta katta B) ikkinchi, 8 marta kata C) birinchi, 3,2 marta katta
Metallarda elektr toki qanday zarralarning harakati tufayli vujudga keladi?
A)musbat ionlar B)erkin elektronlar C)manfiy ionlar D)musbat va manfiy ionlar
Chap qo’l qoidasi yordamida qanday kattaliklar aniqlanadi?
A)Amper kuchi B)Lorens kuchi C)Kulon kuchi D)Amper va Lorens kuchlari
Avagadro soni dedb qanday fizik kattalikka aytiladi
A)12 g ugleroddagi atomlar soniga B)18g suvdagi molekulalar soniga
C)1 mol moddadagi zarralar soniga D)hamma javob to’g’ri
Massasi 8 kg va 90 C tempraturaga ega vo;lgan suvga 20 C tempraturadagi suvdan qancha qo’shganda, aralashma harorati 3o C tempraturaga teng bo’ladi?
A)40kg B)24 kg C)48kg D)16kg
Bir nuqtaga qo‘yilgan 10 N va 14 N kuchlarning teng ta’sir etuvchisi qaysi bir qiymatni qabul qila olmaydi
A)24N B)4N C)40N
Jism 2 minutda 60 marta tebrandi. Tebranishlar chastotasi va davrini toping (Hz).
...............................................................
aryo suvi uning qaysi qismida tez oqadi? Suvning sirtki qismidami yoki daryoning ma’lum chuqurligidami? Daryo o‘rtasidami yoki qirg‘oqqa yaqin qismidami?
...............................................................
|
| |
Qo’ymаchilik - Mavzu: kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Termokimyo

Qo’ymаchilik tаyyor mаshinа dеtаllаri ishlаb chiqаrishdа kеng tаrqаlgаn usullаrdаn hisоblаnаdi. 70% gа yaqin tаyyor dеtаl qo’ymаchilik bilаn оlinаdi, mаshinаsоzlikning аyrim sоhаlаridа, misоl uchun, stаnоksоzlikdа 90% gа yaqin shu yo’l bilаn оlinаdi. Mаshinаsоzlik yoki аsbоbsоzlikning hеch bir tаrmоg’i yo’qki, qo’ymа dеtаllаr ishlаtilmаsа. Qo’ymаchilik sаnоаtining bundаy kеng tаrqаlishi tаyyor dеtаl tаyyorlаshning bоshqа usullаri (kоvkа, shtаmpоvkа) gа qаrаgаndа kаttа аfzаlliklаrgа egа ekаnligi bilаn izоhlаnаdi: qo’ymаchilik bilаn dеyarli istаgаn murаkаblikdаgi dеtаllаrni minimаl yo’qоtishlаr bilаn tаyyorlаsh mumkin, bu mеtаll sаrfini kаmаytirаdi, kеsib ishlоv byerishgа kеtаdigаn хаrаjаtlаrni qisqаrtirаdi, mаhsulоtning tаnnаrхini kаmаytirаdi.
Hоzirgi vаqtdа qo’ymаlаrning ko’pchiligi bir mаrtаlik fоrmаlаrdа qo’yilаdi. Bu usulning оlib bоrilishi qo’yidаgichа: tаyyorlаnаyotgаn dеtаlning nаturаl o’lchаmidаn sаl kаttаrоq bo’lgаn nusхаdаn tаshkil tоpgаn mоdеl yordаmidа fоrmоvkа аrаlаshmаsidа dеtаlgа o’хshаgаn bo’sh bo’shliq hоsil qilinаdi, kеyin u eritilgаn mеtаll bilаn to’ldirilаdi.
Fоrmоvkа аrаlаshmаsi – uch kоmpоnеnt: аsоsiy (qum, glinа), bоg’lоvchi vа qo’shimchаlаrdаn tаshkil tоpgаn sоchmа mаhsulоt bo’lib, undаn fоrmа tаyyorlаnаdi. Qo’ymаchilik sаnоаtidа bir mаrtаlik, yarimdоimiy vа dоimiy fоrmаlаr ishlаtilаdi. Mоdеllаr yog’оch, mеtаll, plаtmаssаdаn tаyyorlаnаdi.
Mеtаllаrgа bоsim оstidа ishlоv byerish – tехnоlоgiyalаr mаjmuаsi bo’lib, uning yordаmidа ko’pginа mеtаllаrning tаshqi kuchlаr tа’siri оstidа plаstik dеfоrmаsiyalаnish mumkinligidаn fоydаlаnilgаn hоldа, kerakli shаkl vа o’lchаmdа mеtаll mаhsulоtlаri оlinаdi. Mеtаllаrning egiluvchаnligi kristаll pаnjаrаning tuzilishi, hаrоrаt, dеfоyermаsiya tеzligi vа miqdоri vа nihоyat zo’riqish hоlаti ko’rinishi, ya’ni dеfоrmаsiyalаyotgаn mеtаllning uch o’lchоvli hаjmdа zo’riqish miqdоri vа yo’nаlishigа bоg’liq.
Sаnоаtdа ishlаtilаdigаn mеtаllаrgа ishlоv byerishning turli usullаri bir qаtоr аfzаlliklаrgа egа: оlinаyotgаn buyumlаr tеkis yuzаgа, o’lchаmlаrning o’tа аniqligigа egа, plаstik dеfоrmаsiyalаnish nаtijаsidа mеtаllаrning mехаnik хоssаlаri оshаdi. Mеtаllаrgа bоsim оstidа ishlоv byeruvchi qurilmаlаr yuqоri ish unumdоrligigа egа, mеtаll chiqiti kаm chiqаdi; jаrаyonlаr оsоnlikchа аvtоmаtlаshtirilаdi. Bulаrning hаmmаsi ishlаb chiqаrilаyotgаn mеtаllаrning 90 %, jumlаdаn, po’lаtlаrning 80 % prоkаtlаnish sаbаbini tushuntirib byerаdi.
Nаzоrаt uchun sаvоllаr:
Qоrа mеtаllurgiya dеb nimаgа аytilаdi?
Tеmir rudаlаri nеchа turgа bo’linаdi?
Mеtаllаrgа bоsim оstidа ishlоv byerishni izоhlаb byering?
http://fayllar.org
Komponentlar soni - ? - Mavzu: kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Termokimyo

|
Mavzu: kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Termokimyo
|
bet | 8/52 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 330,13 Kb. | | #146929 |
Bog'liq Mavzu kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Ter-fayllar.org (2)Komponentlar soni - ?
Faza – 3 ta
Tarkibiy qism – 3 ta
Reaktsiya soni – 1 ta
CaCO3=CaO+CO2
K = 3 – 1 = 2
Yana bir misol keltirsak
Tarkibiy qism – 4 ta
Reaktsiya soni – 1 ta
Komponentlar soni - K=4 – 1 = 3 ta.
Fazalar qoidasi va erkinlik darajasini aniqlash
Sistemaning boshqa qismlaridan chegara sirt bilan ajralgan, ulardan o‘z termodinamik xossalari va kimyoviy tarkibi bilan farq qiladigan qismi – faza (F) deyiladi. Bir fazadan iborat sistema – gomogen sistema, bir necha fazadan iborat sistema – geterogen sistema deyiladi. Suyuq va qattiq fazalar – kondensatlangan (quyuqlashgan) fazalar deyiladi.
Komponentlar soni (K) – sistemadan ajratib olinganda mustaqil mavjud bo‘la oladigan moddalar (tarkibiy qismlar) sonini bildiradi. Masalan, NaCl ning suvdagi eritmasida ikkita – NaCl va H2O komponentlari mavjud.
Sistemaning termodinamik xossasini aniqlash uchun zarur bo‘lgan parametrlarning eng kichik soni – erkinlik darajasi deyiladi. Erkinlik darajalari soni (C) – fazlar sonini o‘zgartirmasdan turib, ma’lum chegarada o‘zgartirilishi mumkin bo‘lgan mustaqil o‘zgaruvchi kattaliklar parametrlari soniga teng.
Gibbsning fazalar qoidasi geterogen sistemalar uchun qo‘llaniladi:
φ(F, K, C) = 0
Uning matematik ifodasi quyidagilarga teng:
Agar sistema tarkibida uchuvchan birikmalar bo‘lsa, u holda bu sistema uchun ikkita parametr – bosim va harorat ahamiyat kasb etadi. Uning ifodasi quyidagicha:
C = K - F + 2
Bu yerda: C – sistemaning erkinlik darajalari soni;
K – sistemadagi komponentlar soni;
F – sistemadagi fazalar soni.
Agar sistema faqat qattiq va suyuq holatlardan iborat bo‘lsa, bosim o‘zgarmas bo‘lgani uchun erkinlik darajasi bittaga kamayadi hamda gaz fazasi hisobga olinmaydi. Uning ifodasi esa quyidagicha:
|
| |
Ichki energiya - Mavzu: kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Termokimyo

|
Mavzu: kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Termokimyo
|
bet | 2/52 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 330,13 Kb. | | #146929 |
Bog'liq Mavzu kirish. Termodinamikaning birinchi qonuni. Entalpiya. Ter-fayllar.org (2)Ichki energiya – sistemani tashkil etgan hamma tarkibiy bo‘laklarning bir-biriga ta’sirini potensial energiyasi bilan ularning harakat kinetik energiyalari yig‘indisiga teng.
Termodinamikaning 1-qonuni: energiya yo‘qdan bor bo‘lmaydi yoki abadiy dvigatel yaratib bo‘lmaydi.
∆Q=∆U+A
Bu yerda: Q – berilgan issiqlik miqdori; ΔU – ichki energiya o‘zgarishi; A – bajarilgan ish.
Bu termodinamika birinchi qonunining matematik ifodasidir. Shunday qilib, termodinamik sistemaga berilgan issiqlik miqdori (∆Q) uning ichki energiyasi (∆U) ortishiga va sistemani tashqi kuchlarga nisbatan (A) ish bajarishiga sarf bo‘ladi.
Malumki, barcha jarayonlar sistema energiyasining o‘zgarishi bilan amalga oshadi. Umuman, har qanday jarayonning borishi energiyaning saqlanish qonuniga bo‘ysunadi. Masalan, bir jismga ortiqcha issiqlik berilsa (qizdirilsa), avval jism qiziy boshlaydi, ya’ni uning ichki energiyasi (atom, molekula va boshqa zarrachalar energiyalari yig‘indisi) o‘zgaradi, keyinchalik bu jism o‘zidan atrof muhitga issiqlik chiqara boshlaydi, ya’ni tashqi muhitga nisbatan ish bajaradi.
Jarayonlar (reaksiyalar) o‘zgarmas hajmda borishi mumkin. Bunday jarayonni izoxorik jarayon deyiladi (V = const, ΔV = 0).
Ba’zi jarayonlar o‘zgarmas bosimda borishi mumkin, Bunday jarayonlar izobarik jarayonlar deyiladi (P = const, ΔP = 0).
Izoxorik jarayonda bajarilgan ish A = P ∙ ΔV ekanligini e’tiborga olsak, u holda izoxorik jarayonlarning issiqlik effekti: Qv = ΔU + P ΔV bo‘lib, A = P ∙ ΔV = 0 bo‘lgani uchun Qv = ΔU bo‘ladi. Demak, hajm o‘zgarmasdan boradigan jarayonlarning issiqlik effekti shu sistema ichki energiyasining o‘zgarishiga teng. Ichki energiya boshqa turdagi energiyalar singari sistema holatining funksiyasi hisoblanib, sistemaning dastlabki holati bilan oxirgi holatiga bog‘liq:
ΔU = Uox – Ubosh;
Bu yerda: Uox va Ubosh – sistemaning oxirgi va dastlabki holatdagi ichki energiyalari, kJ/mol.
Izobarik jarayonlar uchun Qp = ΔU + PV bo‘ladi. Ularning qiymatlari o‘rniga qo‘yilsa, ΔU = U2 – U1 va ΔV = V2 – V1 ekanligini e’tiborga olsak, Qp = (U2 – U1) + P(V2 – V1) = (U2 + PV2) – (U1 + PV1) bo‘ladi. Bu ifodadagi (U + PV) yig‘indi sistemaning biror holatini belgilab: (U + PV) = H ga tengdir. Bu yerda: H – entalpiya sistemaning issiqlik tutumi deyiladi.
Demak, izobar jarayonlarning issiqlik effekti Qp = ΔH bo‘lib, u sistema entalpiyasining o‘zgarishiga teng:
Qp = Hox – Hbosh = ΔH
|
| |
Newton academy kz

|
Newton academy kz
|
Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 13,83 Kb. | | #259687 |
Bog'liq Amaliyot xat
“NEWTON ACADEMY KZ” MCHJ
Toshkent shahar, Yakkasaroy tumani, O’rikzor ko’chasi, 143
Tel.: (+99899) 105-80-30
__________20___ -yil
Muhammad al-Xorazmiy
nomidagi Toshkent axborot
texnologiyalari universiteti
rektori Mahkamov Baxtiyor
Shuhratovichga
Hurmatli Baxtiyor Shuhratovich!
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti “AKT sohasida iqtisodiyot va menejment” fakulteti, “Elektron tijorat” yo’nalishi 4-bosqich 120-20 guruh talabasi Haitov Salohiddin Habib o’g’lini joriy yilning _______________ dan boshlab, _______________ ga qadar bitiruv amaliyotini Toshkent shahar, Yakkasaroy tumanida joylashgan “NEWTON ACADEMY KZ” MCHJ da o‘tashida amaliy yordam berishingizni so‘rayman.
“NEWTON ACADEMY KZ” MCHJ direktori: Imamnazarova. K. D Imzo: _________
|
| |
8-laboratoriya Moddalarning namligini o‘lchash

|
8-laboratoriya Moddalarning namligini o‘lchash
|
Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 2,7 Kb. | | #126801 |
Bog'liq 8-laboratoriya Moddalarning namligini o‘lchash-fayllar.org
8-laboratoriya Moddalarning namligini o‘lchash
8-laboratoriya
Moddalarning namligini o‘lchash
Gazlar, suyuq muhit va qattiq jismlarning namligi kimyo, oziq-ovqat, metallurgiya, neft-gaz, to‘qimachilik sanoatida va boshqa sanoat tarmoqlaridagi hamda qurilishdagi ko‘pgina texnologik jarayonlarning muhim ko‘rsatkichlaridan hisoblanadi.
Har qanday jismda namlikning mavjudligi uning mutlaq (absolyut) hamda nisbiy namligi bilan xarakterlanadi.
Gazning mutlaq namligi deyilganda normal sharoitlarda 1,0 m3gaz aralashmasidagi suv bug‘i massasi tushuniladi. Mutlaq namlikning birliklari g/m3yoki kg/m3.
Nisbiy namlik deyilganda 1,0 m3aralashmadagi suv bug‘i massasi (hajmi)ning shu haroratdagi 1,0 m3aralashmadagi suv bug‘ining maksimal massasi (hajmi)ga nisbati tushuniladi. Nisbiy namlik o‘lchovsiz kattalik, ba’zan u foizlarda ifodalanadi.
Materialdagi nam miqdorini miqdor jihatidan xaraqterlash uchun ikkita kattalik — nam saqlami va namlikdan foydalaniladi.
Nam jism massasining mutlaq quruq material massasiga nisbati nam saqlamideb ataladi va quyidagicha ifodalanadi:
, (1)
bu yerda, М — nam massasi; Мо — mutlaq quruq materialning massasi; М1 — nam materialning massasi.
Namlik jismdagi nam massasining nam material massasiga nisbati quyidagicha ifodalanadi:
. (2)
Nam saqlamidan namlikka o‘tish va aksincha hollarda quyidagi nisbatdan foydalaniladi
.
Gaz namligini o‘lchash usullariga psixrometrik, shudring nuqtasi, gigrometrik (sorbsion), kondensatsion, spektrometrik, elektr-kimyoviy, issiq o‘tkazuvchanlik usullari kiradi. Bulardan birinchi uchtasi eng ko‘p tarqalgan.
Suyuqliklarning namligini o‘lchash uchun sig‘imli, absorbsion asboblar va suyuqlikning namlikka aloqasi bor biror xossasini o‘lchaydigan asboblardan foydalaniladi.
Qattiq va sochiluvchan jismlarning namligini o‘lchash uchun bevosita va bilvosita usullar qo‘llaniladi.
Quritish, ekstraksion va kimyoviy usullar bevosita o‘lchash usullarining ichida eng ko‘p tarqalgandir.
Konduktometrik, dielkometrik, o‘ta yuqori chastotali, optik, yadroviy magnit rezonansli, termovakuum, teplofizika usullari bilvosita o‘lchash usullariga kiradi.
Quyida sanoatda eng ko‘p tarqalgan usullarni ko‘rib chiqamiz.
http://fayllar.org
|
| |
1. Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha and, or, not operatorlaridan foydalanib so’rovlar yaratishi va natijasi bilan ko’rsatib o’tishi kerak

611-21 gurux talabasi
Komilov Dostonjon Ikromjon o’g’li
MB-shahar avtomobilsozlik axborot tizimi
2-dedline
1.
Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha AND, OR,
NOT operatorlaridan foydalanib so’rovlar yaratishi va natijasi bilan
ko’rsatib o’tishi kerak
.
Dastlab barcha ma’lumotlarni chiqarib ko’rsatamiz:
So’ng so’rov yaratib ko’ramiz:
2.
Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha WHERE, IN,
BETWEEN, LIKE operatorlaridan foydalanib so’rovlar yaratishi va natijasi
bilan ko’rsatib o’tishi kerak
.
Dastlab barcha ma’lumotlarni chgiqarib ko’rsatamiz:
So’ngra yuqoridagi operatorlar orqali so’rov yuboramiz:
3. Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha Order by,
Group by operatorlaridan foydalanib so’rovlar yaratishi va natijasi bilan
ko’rsatib o’tishi kerak.
Birinchi Order by dan foydalanib so’rov yaratib ko’rdim, probegi bo’yicha teskari
tartibda:
So’ngra group by dan foydalanib nomlarini guruhladim so’ng natijani quyidagicha
oldim:
4. Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha HAVING
operatoridan foydalanib so’rovlar yaratishi va natijasi bilan ko’rsatib o’tishi
kerak.
Having operatori group by bilan birga qo’llanilganligi uchun avval guruhlab so’ng
shart berdim:
5. Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha UNION,
INTERSECT, MINUS operatorlaridan foydalanib so’rovlar yaratishi va
natijasi bilan ko’rsatib o’tishi kerak.
Avval ikkita jadvalni union birlashtiramiz:
Intersect ikkala jadvalda ham bor qiymatlarni oladi Mysql da hozircha shu funksiya
ishlamaganligi uchun in orqali qildim:
6. Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha AVG, SUM,
MIN, MAX,COUNT operatoridan foydalanib so’rovlar yaratishi va natijasi
bilan ko’rsatib o’tishi kerak.
Dastlab sum funksiyasi orqali barcha aftomobilarni yurgan masofasini topdim:
Max:
Avg:
Count:
7. Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha STANDART
FUNKSIYALARDAN foydalanib so’rovlar yaratishi va natijasi bilan
ko’rsatib o’tishi kerak.
Malasan concat funksiyasidan foydalanib avtomobil nomiga lar qo’ishchasini
qo’shib chiqardim:
8.
Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha murakkab
so’rovlar yaratishi va natijasi bilan ko’rsatib o’tishi kerak
.
Ushbu murakkab so’rovni yaratishda men ikkita jadval bilan ishlab ularning
ichidagi ma’lumotlarini bir nechta shartlar orqali ekranga chiqardim.
9. Har bir talaba o’ziga berilgan predmet soha mavzusi bo’yicha JOIN
operatorilaridan foydalanib so’rovlar yaratishi va natijasi bilan ko’rsatib
o’tishi kerak.
Menda uchta jadval bore edi marshrut barchasiga ulangan, men esa bundan
foydalandim, ya’ni marshrut jadvalidago nomi bo’yicha unga bog’langan
haydovchi va aftomobil nomlarini birgalikda join orqali chiqardim.
Bu yerda ulangani ko’rsatilgan:
|
Al Responsabile del Settore Urbanistica del Comune di Teggiano oggetto: richiesta certificato di destinazione urbanistica per uso  

Cert_d_u_ 001
Bollo
€ 16,00
Al Responsabile del
Settore Urbanistica
del Comune di Teggiano
OGGETTO: RICHIESTA CERTIFICATO DI DESTINAZIONE URBANISTICA PER USO __________
_L_ SOTTOSCRITT__
(Cognome e Nome)
|
__________
|
Luogo e data di nascita
|
__________
|
__/__/____
|
Residente a
|
__________
|
Via
|
__________
|
Nr.
|
_____
|
Codice fiscale
|
__________
|
Recapito telefonico
|
__________
|
Nella sua qualità di
|
__________
|
dell’area ubicata in Teggiano alla via
|
__________
|
rappresentata catastalmente come appresso specificato:
foglio _____ particelle _____;
foglio _____particelle _____;
foglio _____particelle _____;
il tutto come risulta indicato nella planimetria in scala _______ che, vidimata da tecnico abilitato, si allega in duplice copia.
C H I E D E
ai sensi e per gli effetti delle normative vigenti, che l venga rilasciato il certificato di destinazione urbanistica ivi previsto, con l’indicazione di tutte le prescrizioni urbanistiche ed edilizie riguardanti l’area sopra specificata.
Teggiano, li __/__/____
_l_ richiedente
_________________________
Allegati: planimetrie – in duplice copia – delle particelle interessate, vidimate da tecnico abilitato.
Note:
la richiesta ed il rilascio del certificato per uso successione sono esenti dall’imposta di bollo.
Il pagamento dei diritti di segreteria da effettuarsi sul c.c. postale n. 15085848, intestato al Comune di Teggiano – Servizio di Tesoreria, specificando nella causale “diritti di segreteria per rilascio certificato di destinazione urbanistica).
Costo del certificato: certificato base (composto da una sola particella) € 15,00, maggiorato di € 2,00 per ogni particella in più oltre la prima e di € 1,00 per ogni foglio di mappa in più oltre il primo.
|
Potensial energiyaning ish va kuch bilan bog’liqligi

|
Potensial energiyaning ish va kuch bilan bog’liqligi
|
bet | 4/6 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 221,82 Kb. | | #148620 |
Bog'liq 61a1f7fee79325.510665514445. Potensial energiyaning ish va kuch bilan bog’liqligi
Jismga qo’yilgan konservativ kuchlar bajargan ish, shu jism potensial energiyasini o’zgarishiga tengdir.
, (5.1)
Bunda potensial energiya sarf bo’lishi natijasida ish bajarilgani uchun minus ishora paydo bo’ldi. Bajarilgan ish dA=Fdr bo’lgani uchun
. (5.2)
Agarda Wn(r) - funksiya aniq bo’lsa, kuchning moduli va yo’nalishini aniqlash mumkin.
Wn(r) funksiyaning aniq ko’rinishi kuch maydonining xarakteri bilan aniqlanadi. Masalan, Yer sirtidan h balandlikka ko’tarilgan jismning potensial energiyasi
, (5.3)
ga tengdir.
Bu yerda potensial energiya h balandlikdan tushayotgan m massali jismning bajargan ishiga tengdir.
Tizimning to’liq energiyasi, doimo mexanik harakat va o’zaro ta’sir energiyalarning yig’indisidan iboratdir.
. (5.4)
6. Mexanikada energiyaning saqlanish qonuni
Energiyaning saqlanish qonuni – ko’pgina tajribaviy ma’lumotlarning umumlashgan natijasidir. Bu qonunni miqdor jihatdan nemis vrachi Yu.Mayer va nemis tabiatshunosi G.Gelmgolslar ifodalab berishgan.
Massalari m1, m2,…..,mn, va u1, u2,…..,un tezlik bilan harakatlanayotgan moddiy nuqtalardan iborat bo’lgan yopiq tizimni olaylik.
Har bir moddiy nuqtaga f1, f2,…..fn teng ta’sir etuvchi ichki konservativ kuchlar va teng ta’sir etuvchi tashqi kuchlar ta’sir etayotgan bo’lsin.
u << c bo’lganda, moddiy nuqtalar massalari o’zgarmaganligi sababli, ularga Nyutonning II qonunini tadbiq etish mumkin:
Barcha nuqtalar qandaydir dt vaqt oralig’ida dx1, dx2,…..,dxn masofalarga ko’chgan bo’lsin. Shu ko’chishlarni tezlik orqali, skalyar ko’rinishda ifodalasak, quyidagilarga ega bo’lamiz:
.
Yopiq tizim uchun, uning moddiy nuqtalariga ta’sir etuvchi tashqi kuchlar yig’indisi nolga tengdir
.
Shu sababli yuqoridagi tenglamalarni jamlasak, quyidagiga ega bo’lamiz
.
Bu yerda
, (6.1)
dWk – tizim kinetik energiyasining cheksiz kichkina o’zgarishidir yopiq tizim ichida moddiy nuqtalarning ichki konservativ kuchlarga qarshi bajargan ishidir va u tizim potensial energiyasini o’zgarishiga tengdir
Butun yopiq tizim uchun
ga teng. Demak yopiq tizimning to’liq mexanik energiyasi
, (6.2)
ga ega bo’lamiz.
(6.2) – ifoda mexanik energiyaning saqlanish qonunidir.
Jismlarning yopiq tizimida faqat konservativ kuchlar ta’sir etsa, mexanik energiya saqlanib qoladi yoki vaqt bo’yicha o’zgarmas bo’ladi.
|
| |
- rasm. F kuch ta’sirida to’g’ri chiziqli harakat qilayotgan jismning ko’chishi

|
- rasm. F kuch ta’sirida to’g’ri chiziqli harakat qilayotgan jismning ko’chishi
|
bet | 2/6 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 221,82 Kb. | | #148620 |
Bog'liq 61a1f7fee79325.510665514441 - rasm. F kuch ta’sirida to’g’ri chiziqli harakat qilayotgan jismning ko’chishi
O’zgaruvchan kuch bajargan ishni aniqlash uchun, bosib o’tilgan yo’lni shunday kichik bo’lakchalarga bo’lamizki, ularning har birini to’g’ri chiziqdan iborat va ulardagi ta’sir kuchni o’zgarmas deb hisoblaymiz (2-rasm).
2 - rasm. O’zgaruvchi tashqi kuch ta’sirida jismning ko’chishda bajargan ishi
U holda elementar ish
. (1.2)
O’zgaruvchan kuchning MN ko’chishida bajargan ishi
, (1.3)
ga teng bo’ladi. Bu integralni hisobash uchun Fs kuchning S trayektoriya bilan bog’liqligini bilish zarur. Bu kuchning bajargan ishi S trayektoriya ostidagi maydon yuziga tengdir.
Agar jism to’g’ri chiziqli harakat qilsa, ta’sir etuvchi kuch va a - burchak o’zgarmas bo’ladi.
Shu sababli
ga ega bo’lamiz. Bu yerda S – jismning bosib o’tgan yo’li.
(1.1) - ifodadan:
bo’lganda, kuchning bajargan ishi musbat bo’ladi,
bo’lganda, kuchning bajargan ishi manfiy,
bo’lganda, kuchning bajargan mexanik ishi nolga teng bo’ladi.
“XB” da ish birligi – jouldan iborat:
1 Joul = 1Nyuton*1metr
1 Joul deb 1 Nyuton kuchning 1 metr masofada bajargan ishiga aytiladi.
“SGS”da ish birligi – ergdan iborat:
1 erg = 1 dina* 1 sm
1 erg 1 dina kuchning 1 sm masofada bajargan ishiga aytiladi.
1 Joul = 107 erg
Ishning tizimga kirmagan o’lchov birligi kaloriya:
1 kal = 4,2 Joul yana
1 kilovatt*soat = 3,6 106 joul
2. Kuvvat
Bajarilayotgan ishning jadalligini tavsiflash uchun quvvat tushunchasidan foydalaniladi.
N – quvvat deb, DA bajarilgan ishning, shu ishni bajarish uchun ketgan Dt vaqtga nisbatiga teng fizik kattalikka aytiladi.
. (2.1)
Agarda jism kuch ta’sirida o’zgarmas tezlik bilan harakatlansa, quvvat quyidagicha ifodalanadi:
va kuchning harakat yo’nalishiga proyeksiyasi FS ni jismning tezligiga ko’paytmasiga teng bo’ladi.
Quvvat o’zgaruvchan bo’lganda oniy quvvat tushunchasidan foydalaniladi:
Agarda oniy quvvat o’zgaruvchan bo’lib Dt vaqt noldan sezilarli farq qilsa, u holda o’rtacha quvvat tushunchasi o’rinli bo’ladi:
Quvvat birligi “XB”da – Vatt bilan o’lchanadi
|
| |