Adabiyot janrlari - Mundarija: kirish I. Bob. Badiiy adabiyot janrlari haqida ma’lumot

1.2.Adabiyot janrlari
Komediya- dramatik asar turi. Hamma xunuk va kulgili, kulgili va noqulay narsalarni ko'rsatadi, jamiyatning illatlarini masxara qiladi.
Lirik she'r (nasrda)- muallifning his-tuyg'ularini hissiy va she'riy ifodalovchi badiiy adabiyot turi.
Melodrama- personajlari ijobiy va salbiyga keskin bo'lingan drama turi.
Fantaziya fantastika adabiyotining kichik janri. Bu kichik janrdagi asarlar epik ertak tarzida, qadimgi mif va rivoyatlar motivlaridan foydalangan holda yozilgan. Syujet odatda sehr, qahramonlik sarguzashtlari va sayohatga asoslangan; syujetda odatda sehrli mavjudotlar mavjud; Aksiya o‘rta asrlarni eslatuvchi ertaklar olamida sodir bo‘ladi.
Xususiy maqola- real hayot faktlarini aks ettiruvchi hikoya, epik adabiyotning eng ishonchli turi.
Qo'shiq yoki qo'shiq- lirikaning eng qadimiy turi; bir necha misra va xordan iborat she’r. Qo‘shiqlar xalq, qahramonlik, tarixiy, lirik va hokazolarga bo‘linadi.
Ertak- o'rta shakl; qahramon hayotidagi bir qator voqealarni yoritib beruvchi asar.
She'r- lirik epik asar turi; she'riy hikoya qilish.
Hikoya- kichik shakl, personaj hayotidagi bir voqea haqidagi asar.
roman- katta shakl; voqealarida odatda koʻplab personajlar ishtirok etadigan, taqdirlari bir-biriga bogʻlangan asar. Romanlar falsafiy, sarguzasht, tarixiy, oilaviy va ijtimoiydir.
Fojia- ko'pincha o'limga mahkum bo'lgan qahramonning baxtsiz taqdiri haqida hikoya qiluvchi dramatik asar turi.
Utopiya- ilmiy fantastikaga yaqin, muallif, jamiyat nuqtai nazaridan ideal modelini tavsiflovchi fantastika janri. Distopiyadan farqli o'laroq, u muallifning modelning benuqsonligiga ishonchi bilan ajralib turadi.
epik- muhim tarixiy davr yoki yirik tarixiy voqea tasvirlangan asar yoki asarlar silsilasi.
Drama- (tor ma'noda) dramaturgiyaning yetakchi janrlaridan biri; personajlar dialogi shaklida yozilgan adabiy asar. Sahnada ijro etish uchun mo'ljallangan. Ajoyib ifodaga e'tibor qaratildi. Kishilarning o`zaro munosabatlari, ular o`rtasida vujudga keladigan ziddiyatlar personajlar harakati orqali ochilib, monolog-dialogik shaklda gavdalanadi. Drama tragediyadan farqli ravishda katarsis bilan tugamaydi.
Janr - adabiy asarning bir turi. Epik, lirik, dramatik janrlar mavjud. Liroepik janrlar ham ajralib turadi. Janrlar shuningdek, hajmi bo'yicha katta (shu jumladan rom va epik roman), o'rta ("o'rta hajmdagi" adabiy asarlar - romanlar va she'rlar), kichik (hikoya, qissa, insho) ga bo'linadi. Ularning janrlari va tematik bo'linmalari mavjud: sarguzasht romani, psixologik roman, sentimental, falsafiy va boshqalar. Asosiy boʻlinish adabiyot janrlari bilan bogʻliq. Jadvaldagi adabiyot janrlarini e’tiboringizga havola qilamiz.
Janrlarning tematik bo'linishi ancha shartli. Mavzu bo'yicha janrlarning qat'iy tasnifi yo'q. Masalan, lirikaning janr-tematik xilma-xilligi haqida gapiradigan bo'lsak, ular odatda sevgi, falsafiy, manzarali lirikalarni ajratib ko'rsatishadi. Ammo, tushunganingizdek, qo'shiqlarning xilma-xilligi ushbu to'plam bilan tugamaydi.
Masal- axloqiy, satirik xarakterdagi she'riy yoki nasriy adabiy asar. Masalning oxirida qisqacha axloqiy xulosa - axloq deb ataladigan narsa bor. Aktyorlar odatda hayvonlar, o'simliklar, narsalardir. Masalda odamlarning illatlari masxara qilinadi.
Masal eng qadimgi adabiy janrlardan biridir. IN Qadimgi Gretsiya Ezop (miloddan avvalgi VI-V asrlar) nasrda ertak yozish bilan mashhur edi. Rimda - Fedr (milodiy I asr). Hindistonda "Panchatantra" ertaklari to'plami III asrga to'g'ri keladi. Hozirgi zamonning eng ko'zga ko'ringan fabulisti frantsuz shoiri J. Lafonten (XVII asr).
Rossiyada ertak janrining rivojlanishi 18-asr oʻrtalari — 19-asr boshlariga toʻgʻri keladi va A.P. Sumarokov, I.I.Xemnitser, A.E.Izmailov, I.I.asrning Polotsklik Simeon va 1-yarmidagi nomlari bilan bogʻliq. XVIII asr A. D. Kantemir, V. K. Trediakovskiy. Rus she'riyatida bema'ni va ayyor ertakning intonatsiyalarini etkazadigan ertak erkin she'rlari ishlab chiqilgan.
I. A. Krilovning ertaklari o'zining real jonliligi, oqilona hazil va ajoyib tili bilan Rossiyada ushbu janrning gullab-yashnagan davrini belgilab berdi. IN Sovet davri Demyan Bedniy, S. Mixalkov va boshqalarning ertaklari shuhrat qozondi.
Ertakning kelib chiqishi haqida ikkita nazariya mavjud. Birinchisi, Otto Kruziusning nemis maktabi A. Xausrat va boshqalar, ikkinchisi amerikalik olim B. E. Perri tomonidan taqdim etilgan. Birinchi tushunchaga ko‘ra, ertakda hikoya birlamchi, axloq esa ikkinchi darajali; ertak hayvonlar haqidagi ertakdan, hayvonlar haqidagi ertak esa afsonadan kelib chiqqan. Ikkinchi tushunchaga ko‘ra, ertakda axloq birlamchi; ertak taqqoslash, maqol va matallarga yaqin; ular kabi, ertak bahslashish uchun yordamchi sifatida paydo bo'ladi. Birinchi nuqtai nazar Jeykob Grimmning romantik nazariyasiga borib taqaladi, ikkinchisi Lessingning ratsionalistik kontseptsiyasini jonlantiradi.
|