nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
DAVLAT BUDJETI DEFITSITINI MOLIYALASHTIRISH

|
DAVLAT BUDJETI DEFITSITINI MOLIYALASHTIRISH
|
bet | 174/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)DAVLAT BUDJETI DEFITSITINI MOLIYALASHTIRISH — davlat tomonidan xorijdan va ichki mablag‘ni jalb qilish, respublika budjeti mablag‘larining moliya yili boshlanishidagi qoldiqlari va qonunga muvofiq boshqa manbalar hisobidan moliyalashtiriladi.
DAVLAT BUDJETI MABLAG‘LARINI BUDJETLAR O‘RTASIDA QAYTA TAQSIMLASH - 1) quyi budjetlarga yuqori budjetlardan budjet subvensiyalari va dotatsiyalari berish; 2) budjet ijrosi jarayonida paydo bo‘lgan o‘zaro hisob-kitoblar bo‘yicha mablag‘larni yuqori budjetdan quyi budjetga, shuningdek, quyi budjetdan yuqori budjetga yo‘naltirish; 3) budjet ssudalarini ajratish bilan qayta taqsimlanadi. Respublika budjetidan budjet subvensiyalari va dotatsiyalari Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjeti, viloyatlar va Toshkent shahri budjetlariga tasdiqlangan Davlat budjeti doirasida ajratiladi. Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjeti, viloyatlar va Toshkent shahri budjetlaridan budjet subvensiyalari va dotatsiyalari tumanlar hamda shaharlar budjetlariga tegishli tasdiqlangan budjetlar doirasida ajratilishi mumkin. Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjetida va mahalliy budjetlarda paydo bo‘ladigan daromadlar va xarajatlar o‘rtasidagi vaqtinchalik xazinaviy uzilish naqd pul aylanishi, yuqori budjetlarga beriladigan budjet ssudalari, foydalanilmagan budjet mablag‘lari qoldiqlari hisobiga qoplanadi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qaroriga binoan O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi Qoraqalpog‘iston Respublikasi budjetida, viloyatlar va Toshkent shahri budjetlarida nazarda tutilgan ayrim xarajatlarni maqsadli moliyalashtirish uchun quyi budjetlar hisobiga kiritiladigan daromadlarni respublika budjetiga o‘tkazishi mumkin.
DAVLAT BUDJETINING DAROMAD QISMI VA MANBALARI - a)qonun hujjatlarida belgilangan soliqlar, yig‘imlar, bojlar va boshqa majburiy to‘lovlar; b) davlatning moliyaviy va boshqa aktivlarini joylashtirilishi, foydalanishga berilishi va sotilishidan olingan daromadlar; d) qonun hujjatlariga muvofiq meros olish, hadya etish huquqi bo‘yicha davlat mulkiga o‘tgan pul mablag‘lari; e) yuridik va jismoniy shaxslardan, shuningdek chet el davlatlaridan kelgan qaytarilmaydigan pul tushumlari; f) rezident-yuridik shaxslarga va chet el davlatlariga berilgan budjet ssudalarini qaytarish hisobiga tushadigan to‘lovlar; g) qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa daromadlar hisobiga shakllantiriladi.
|
| |
tiklanib eritmaning bu qobiliyati oshib boradi. Unda temir ionlari va askordin

|
tiklanib eritmaning bu qobiliyati oshib boradi. Unda temir ionlari va askordin Pdf ko'rish
|
bet | 184/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbetiklanib eritmaning bu qobiliyati oshib boradi. Unda temir ionlari va askordin
kislotadan kuchli bo'lgan dioksimolein kislotalarini ta’siri tuzatiladi. Dioksimalein
kislotaning oksidlashini natijasida dioksivino kislota hosil bo'lib, o'zining
151
barqarorligi tufayli uzoq muddatda vinoda saqlanadi.
Jenevua va Ribero-Gayon ikki va uch valentli temirning oksidlanish-tiklanishi
jarayonidagi rolini tushuntiruvchi quyidagi chizmani taqdim etadi.
Rodonulo tadqiqotlari Ribero-Gayona va Jenevualaming uch valentlik temir
ikki valentlik temir kabi katalitik xususiyatlariga ega degan xulosalar bilan mos
kelmaydi. Uch valentlik temir induktiv harakatga ega deb ta’kidlash mumkin.
Chunki tajribada uch valentlik temir katalitik xususiyatga ega emasligi isbotlangan.
Shuning uchun vino kislotaning dioksimalein kislotaga oksidlanishi ikki valentlik
temirning ta’sir qilish natijasi deb hisoblash lozim. Oksidlanish davom etish
natijasida, Rodonulo tadqiqotlari ko'rsatishicha dioksin kislota emas, balki
diketoyantar kislota hosil boiadi. Oxirgisi dikarbonlashish va oksidlanish
natijasida glioksal kislotaga aylanib, aerob sharoitda bir necha kun ichida shavel
kislotaga aylanib vino ta’mini buzib yuboradi. Bochkada yetilgan vinolar havosiz
saqlanganda dioksimalein kislotasi hosil b oiish hisobiga tiklashtiruvchi
xususiyatga ega boiadi. Agar vino kislorod bilan birga b o isa unda u tiklash
xususiyatini yo'qotib, havo kislorodi yordamida diketoyantar kislotaga oksidlanadi.
Agar bunday vinoni yana anaerob sharoitga joylashtirilsa unda biroz vaqtdan so‘ng
tiklash xususiyati yana paydo boiadi. Hosil boigan diketoyantar kislota anaerob
sharoitda reaksiyaga muvofiq vino kislotasining yangi porsiyalarining degidrlash
|
| |
komponentlarining - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 183/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbekomponentlarining
(spirt,
aminokislotalar va boshqa)
oksidlanishda va vino sifatiga ta’sir ko'rsatuvchi murakkab birikmalaming paydo
bo'lishida muhim rol o'ynaydi.
Vino oksidlanish u yoki bu katalizatorlar ishtirokida davom etadi.
Katalizatorlar quyidagilardan iborat:
1) peroksidaza;
2) anorganik katalizatorlar-og'ir metallar (temir va mis) tuzlari.
Vino perekislari bilan moddalar oksidlashishining tezlashtiruvchi pereksidaza
fermenti vinoda kam aktivlikka ega, shuning uchun oksidlanish jarayonini sekin
kechishini ta’minlashi mumkin (peroksidazaning) vinodagi kam aktivligini Oparin
va Kursinov taninning inaktivlashgan harakati bilan tushintiradilar. Peroksidazadan
tashqarii katalizatorlar sifatida vinoda oz miqdorda bo'lgan temir va mis tuzlari
ishtirok etadi.
Ribera-Gayon «oraliq oksidlantiruvehi» bo'lgan og'ir metallar ionlari
ishtirokida oksidlanish jarayoni kechishini ta’kidlaydi. Bu holat qator olimlar
tadqiqotlarida o'z isbotini topgan.
1932 yildayoq Ban ikki valentlik temir ishtirokida fenollar xinonlarga
oksidlanishini ko'rsatgan edi. Oraliq oksidlanuvchi sifatida og'ir metallar rolini
Ribero-Gayon batafsil tadqiq etgan.
Vino uzum sharbati kabi tiklovchidir. Lekin vinoning tiklash xususiyati uzum
sharbitiga qaraganda unda bo'lmagan boshqa moddalarga bog'liqdir.
Kislorod singishi sekin kechadi. Bir sutkada 20o haroratda 1 mg/1 tashkil qiladi.
Kislorod vinoda uzluksiz singishini Jenevua va Ribero-Gayon vino kislotaning
temir ionlari yordamida oksidlanishi bilan izohlaydi. rN 3 vino kislotasi tuzlarining
ortiqchaligida va temir tuzlarining zakislari oz miqdorda bo'lganligida uch
valentlik vino oksid tuzi shakllanishi kuzatiladi. U havo yo'qligida asta-sekin
|
| |
o'ziga oladi - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 178/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeo'ziga oladi.
Havo vino yuzasi bilan tutashganda havo kislorodi unga o'tib erib ketadi
Vinoning yuzasi havo bilan qancha ko'p vaqt tutashsa kislorod shu miqdorda
vinoda eriydi. Vinoda erigan kislorodning konsentratsiyasi ко‘payganda kislorodni
vinoda erish tezligi shunga yarasha kamayadi. Vinoning harakatchanligi va u bilan
b ogiiq boigan vino qatlami yuzasining tiklanishi kislorodni erishish tezligini
oshiradi.
b)
Ishlab chiqarish sharoitida kislorodning vinoda erishi. Vinoga ishlov
beradigan aksariyat alerotsiyalar masalan: to'ldirish, qayta suzish, filtrlash va
boshqalar kislorodni vinoda erishini tezlashtiradi. Natijada shuni ko'rsatdiki nasos
148
bilan bosim ostida qayta suzishda sifon bilan qayta suzishga nisbatan vino ko'proq
kislorod bilan to‘yinadi. Nasos yordamida vinoni qayta suzishdan
keyin, undagi
kislorod miqdori
4-5
mg/1 ni tashkil qiladi.
Agar
so'rib
oladigan
nasoslarda
kichik
teshiklar bo‘lsa yoki shlanglar jips bog‘langan bo‘lmasa vinodagi
kislorod miqdori
oshib ketishi mumkin. Bu hoi yaqqol ravishda vinoni pastdan tepaga qaratib
almashtirib suzishda yuzaga keladi. Bosim ostida yuboriladigan havo vino bilan
birikib emulsiya hosil qiladi. Bu esa kislorodni vinoda erishini kuchaytiradi.
Kislorodning vinodagi miqdori 6 ml/1 ga yetadi. Meshlar va ayniqsa sifon
yordamida yopiq holda qaytarib suzish vinoni kam miqdorda kislorod bilan
boyitadi.
Qaytarib suzish paytida vinoda kislorodning erishi haqidagi fikrlar, filtrlashga
ham taalluqli. Vinolaming oksidlanish darajasi va filtrlangan vinodagi kislorod
miqdori, ffltming tuzilishi va filtrlashning usuliga bog‘liq.
|
| |
albumin olinadi - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 269/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbealbumin olinadi.
Quruq albuminni issiq suvda (35-40°) eritadi. Biroz tuz qo'shilganda albumin
ko'proq eriydi va yaxshiroq ko'pik hosil bo'ladi.
1.
Tuxumlaming o'lchoviga qarab tuxumlar oqi 25-40 g boiadi. Quritilgan
holatda 5 g chiqadi.
Suv bilan aralashtirilgan qumq albuminga oz miqdordagi vino qo'shiladi. Hosil
boigan eritmani vinoga quyib yaxshilab aralashtiriladi. Ortiqcha kiritilgan albumin
cho'kadi. Uning vinoga boigan ta’siri yangi tuxum oqiga nisbatan oz parchalar
kichikroq cho'kish vaqti ko'proq muddatni oladi.
Sut. Sut tarkibida kazein boiishligi sababli yelimlash xususiyatiga ega. U vino
kislotasi ta’sirida koagulyatsiyalanadi.
Vinoda biror bir kamchilik yuzaga kelganda (yomon hid yoki ta’m), yoki
qorayib, sarg'ayib ketgan vinolar rangini tiklash uchun yelimlovchi modda sifatida
sutni ishlatadi. Kamchiligi bor vinolarga sut qancha foydali bo'lsa, me’yoriy
vinolar uchun sut shuncha zararlidir. Chunki sut bilan yelimlashsa vinolaming
rangi, buketi o'zgarib ta’mi yomonlashadi.
Bundan tashqari, sut bilan yelimlashda vinoga kazeindan tashqari yog'li
moddalar laktoza (sut qandi) kiritiladi. Laktoza (4% ko'p boisa) ba’zi bir patogen
bakteriyalar uchun qulay sharoit yaratish natijasida vino yetilishiga yomon ta’sir
ko'rsatishi mumkin.
50 dkl vino bochkaga 2-3 1 sut yetadi. Kasali bor vinoga 5 1 va undan ham ko'p
sut ketadi.
Kazein sutdan cho'ktirish usuli yordamida olinadi. U mayda ezilgan sarg'ish
tusli oq poroshokdir. Suv va kislotalarda erimaydi, lekin ishqorli suyuqliklarda tez
eriydi.
202
Yelimlash uchun kazein eritmasini tayyorlash uchun 1 1 1% o'yuvchi kaliyni
|
| |
sekin eritib 100 g kazein eriydi - H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov

|
H ch. Bo'riev, R. J. Jo'raev, J. N. Fayziev, I. R. Nuritov, K. E. Usmonov Pdf ko'rish
|
bet | 270/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbesekin eritib 100 g kazein eriydi,
Yelimlashda bu eritmada qarish 2-3% yetguncha 3-5 barobar suvda
aralashtiradi. Eritma yaxshi aralashtirilib vinoga qo'shiladi. Kerak boigan kazein
miqdorini aniqlash uchun 1-2% kazein eritmasi bilan yelimlash o'tkaziladi.
Kazein eritmasini tayyorlashning qiyinchiligidan tashqari vinoga o'yuvchi
kaliyni kiritish, uni boshqa tiniqlashtiruvchi moddaga qaraganda ko'proq chayqash
kerakligi qator noqulayliklar bilan bogiiq. Bunday chayqamasa tanin va vino
kislotalami ta’sirida kazein momiq parchalar hosil qiladi. Ular uzoq muddatda
suzib yurib, tiniqlashtirishni kechiktiradi.
Ishqor talab qilmaydigan yangi tayyorlangan kazein natijalami yaxshilaydi.
Buning uchun kazeinni vino kislotasi bilan cho'ktiradi (1 g vino kislotasi 1 1 yangi
suzilgan sut). Kazeinni presslab qattiq eriydigan moddalami (qand, tuzlar)
ketkazish uchun suv bilan yuviladi. Yelimlashdan oldin uni oz miqdordagi suv
bilan eritadi, elakdan o'tkazadi. Hosil boigan eritmani vinoga quyib yaxshilab
aralashtiriladi.
Oz miqdorda kazeinni kiritish (10 g/gl dan kam) maqsadga muvofiq emas.
Aksariyat holatlarda 10-20 g/gl yetarli boiadi. Buzilgan ta’mi yomonlashgan,
hidlangan vinolar uchun kazein miqdori 30-40 g/gl dan ko'p boiadi.
Kazein yelimlovchi modda b o iib vinoga qattiq ta’sir o'tkazadi. Uning katta
hajmdagi dozasi rangini uchiradi, buketini yomonlashtiradi. Shuning uchun begona
ta’m, hidi bor, sarg'ayib ketgan oq vinolar, shuningdek qorayib ketgan oq va qizil
vinolami davolashda kazein bilan yelimlash tavsiya etiladi.
Tanin va taninlash. Vinolami taninlash uchun gallotanindan olingan tanin
qoilaniladi. U amorfli kul rangli kukun boiib, nordon ta’mga ega. Gallotanin ko'p
holatlarda turli aralashmaga ega b oiib vinoning ta’miga salbiy ta’sir qiladi.
|
| |
Ko‘p holatlarda vinochilik amaliyotda va ilmiy tadqiqot ishlar olib borishda

|
Ko‘p holatlarda vinochilik amaliyotda va ilmiy tadqiqot ishlar olib borishda Pdf ko'rish
|
bet | 179/359 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 9,85 Mb. | | #262679 |
Bog'liq BCGm2RZm9DtsVemNp5dfHgZZxBC4fpkg3E6YxTbeKo‘p holatlarda vinochilik amaliyotda va ilmiy tadqiqot ishlar olib borishda
vinoni kislorod bilan maksimal darajada to‘yintirishga to‘g‘ri keladi. Tadqiqotlar
shuni ko‘rsatdiki, nasos yordamida vinoga havo yuborilgan kislorod kam miqdorda
eriydi. Masalan: chapda mavjud bo‘lim vinoga 15 minut davomida havo
kiritilganda 1 1 da 1 ml kislorod eriydi.
v) Vinoda kislorodning eruvchanligida sulfit kislotaning ta’siri.
Sulfit angidrit tarkibida bor bo'lgan vinolarda kislorod eruvchanligini
tadqiqotlari kislorod vinoda to'liqsiz erib ketishini ko‘rsatmoqda. Kislorod bu holda
uzoq vaqt davomida vinoga ta’sir qilib uni o'zgartirmaydi, chunki sulfit angidrit u
bilan birikib kislorod bilan vinoning tarkibiy qismlari birikishiga to'siqlik qiladi.
Boshqacha qilib aytganda oksidlanish jarayon kuzatilmaydi.
Vinoning oksidlanishi. Muayyan sharoitda vino bilan kislorodning birikish
tezligi ya’ni oksidlanish tezligi shu vino uchun doimiy boiib uning ma’lum
xususiyatlarini ta’riflaydi. Bu jarayon oksidlanish deb nomlanadi.
Vinoning oksidlanishi haqida gapirganda oksidlanish jarayonlariga tashqi
omillar ta’sirini aniqlash kerak.
a) Yorug'likning ta’siri. Quyosh yorug‘ligini qisqa vaqt ichida bo‘lgan ta’siri
vinoning oksidlanishida sezilarli ravishda ta’siri bo‘lmaydi. Agar quyosh nuri vaqt
davomida ta’sir etsa unda vino kislorodni ko‘proq o‘zida eritadi.
b) Haroratning ta’siri.reaksiya
yo'nalishini
tezlatuvchi omili sifatida
haroratning oshishi vinoning oksidlanishiga katta ta’sir qiladi. Kislorod vino bilan
erkin tutashgan holatlarda oksidlanishi harorat oshganda uzluksiz kechadi. Chunki
erigan kislorod birikkanda uning o ‘miga tashqaridan Yangi kislorod kelib
qo‘shiladi.
Agar isitish jips yopilgan idishda olib borilsa boshqa holat yuzaga kelishini
|
| |
I.4.Asosiy vositalar va ishlab chiqarish ahamiyatiga ega bo’lgan nomoddiy aktivlar 
amortizasiyasi

I.4.Asosiy vositalar va ishlab chiqarish ahamiyatiga ega bo’lgan nomoddiy aktivlar
amortizasiyasi;
I.5.Ishlab chiqarish tusidagi boshqa xarajatlar.
II.Davr xarajatlari deganda bevosita ishlab chiqarish jarayoni bilan bog’liq bo’lmagan
xarajatlar va sarflar tushuniladi: boshqaruv xarajatlari, mahsulotni sotish xarajatlari va
umumxo’jalik ahamiyatiga ega bo’lgan boshqa xarajatlar.
Davr xarajatlariga quyidagi moddalar kiradi:
II.1.Sotish xarajatlari;
II.2.Ma’muriy xarajatlar;
II.3.Boshqa operasiya xarajatlari;
II.4.Hisobot davrining kelgusida soliq solinadigan bazadan chiqariladigan xarajatlari.
III.Moliyaviy faoliyat bo’yicha xarajatlarga quyidagilar kiradi:
III.1.O’zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan belgilangan hisob stavkalari
doirasida va ulardan yuqori doirada qisqa muddatli hamda uzoq muddatli kreditlar bo’yicha, shu
jumladan to’lov muddati o’tgan va uzaytirilgan ssudalar bo’yicha to’lovlar;
III.2.Mol-mulkni uzoq muddatli ijaraga olish(lizing) bo’yicha foizlarni to’lash xarajatlari;
III.3.Chet el valyutasi bilan operasiyalar bo’yicha salbiy kurs tafovutlari va zararlar;
III.4.Sarflangan (qimmatli qog’ozlarga, shu’ba korxonalarga va hokazolarga) mablag’larni
qayta baholashdan ko’rilgan zararlar;
III.5.O’z qimmatli qog’ozlarini chiqarish va tarqatish bilan bog’liq xarajatlar;
III.6.Moliyaviy faoliyat bo’yicha boshqa xarajatlar, shu jumladan salbiy diskont.
IV.Favqulodda zararlar – bu xo’jalik yurituvchi subyektlarning odatdagi faoliyatidan
chetga chiquvchi hodisalar yoki operasiyalar natijasida vujudga keladigan va ro’y berishi
kutilmagan odatdan tashqari xarajatlar moddalaridir. Bunga favqulodda moddalar va davr
xarajatlari tarkibida aks ettirilishi kerak bo’lgan o’tgan davr moddalari kirmaydi.
251
U yoki bu moddaning favqulodda zararlar moddasi sifatida aks ettirilishi uchun u quyidagi
mezonlarga javob berishi kerak:
Gidrofil moddalardan suspenziya tayyorlash

|
Gidrofil moddalardan suspenziya tayyorlash Pdf ko'rish
|
bet | 166/436 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,28 Mb. | | #149752 |
Bog'liq farmatsevtik texnologiya Gidrofil moddalardan suspenziya tayyorlash. Bunday moddalarga kraxmal, talk, magniy
oksid, magniy karbonat, oqgil, vismut nitrat asosi, rux oksidi.va b. kiradi. Bunday moddalarda
suspenziya tayyorlashda stabilizator qo‘shilmaydi, chunki tabiati dimpersion muxitga ya-in
bo‘lga zarrachalar yuzida, solvat qobig‘i xosil bo‘ladi va u sistemaning turg‘unligini ta‘minlaydi.
Gidrofil moddalardan suspenziyani qiynash usuli bilan tayyorlanadi. Bunda dorivor moddalarni
nafis maydalash uchun yarim miqdoda suv yoki boshqa yordamchi suyuqlik ishlatiladi (Deryagin
qoidasi). Zarrachalar maydalangandan keyin loyqalatish jarayoni keladi. Bunda xosil bo‘lgan
bo‘tkaga 5-10 barobar suv solib dispergirlanadi va 2-3 daqiqaga tindiriladi. So‘ng tepa qavatdagi
mayda zarrachalar eritmasi boshqa idishga quyiladi, qolgan qismiga esa yana shu miqdorda suv -
ushiladi va bu jarayon cho‘kma butunlay osilmaga o‘tguncha takrorlanadi.
Oling: Magniy oksid 1.0 Tozalangan
suv 50 ml A.B.B 1 ch.-. 3
maxal ichilsin.
Hisoblash: Magniy oksid 1.0
Tozalangan suv 50 ml
Umumiy hajm – 50.0 ml
Texnologiyasi: Xovonchaga 1.0 magniy oksid tortib solinadi va 0.5 ml suv bilan eziladi
(V.B.Deryagin qoidasi), so‘ngra 5 ml suv solinadi, eziladi va 2 min. qoldiriladi. Mayda tepa
qismini beriladigan idishga quyiladi, qolgan moddani suv bilan bir necha marta qaytarilib idishga
o‘tkaziladi. Jixozlanadi va bemorga beriladi.
Oling: Natriy benzoat eritmasi 3% - 100,0 (1:10)
Kalsiy karbonat 0.5
Qand sharbati 5.0
B.B. 1 osh q. 3 maxal ichilsin.
Texnologiyasi: YOrdamchi idishga 70 ml tozalangan suv olib, ustiga 3,0 ml (1:10) natriy
benzoatning eritmasidan qo‘shamiz. Xovonchada 0,5 kalsiy karbonat quruq xolda, keyin 0,5ml
tayyor eritma bilanquyuq massa xosil bo‘lguncha qiynab eziladi. Ustiga 4-5 ml eritmalardan
qo‘shib aralashtiriladi va 2-3 min. tindirib qo‘yiladi. Mayda tepa qismini beriladigan idishga
quyiladi va shu jarayon bir necha takrorlanib, modda to‘liq o‘tgunga qadar qaytariladi, so‘ng
ustiga 5 ml Qand sharbati quyamiz, jixozlanadi va bemorga beriladi.
|
| |
ICHISHGA MO‟LJALLANGAN TOMCHILAR - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

ICHISHGA MO‟LJALLANGAN TOMCHILAR. (GUTTAE AD USUM INTERNUM) Tomchilarning bu guruhi rang-barangligi bilan farqlanib, ular quyidagi misollar bilan
cheklanadi.
Rp.: Solutionis Platyphyllini hydrotartratis 0,2 % 10 ml
D.S. 10 tomchidan ovqatdan oldin ichilsin.
Retseptda suvda oson eriydigan kristall moddaning (1:10) eritmasi yozilgan, eritmaning
konsentratsiyasi va umumiy og‗irligini saqlash uchun 1-shisha filtrdan foydalaniladi. Agar bu
filtr bo’lmasa, uni yuqorida ko‗rsatilgandek suzilib, qadoqlangan holda beriladi.
Rp.:Tincturae Convallariae majalis
Tincturae Valerianae aa 10 ml
M.D.S. 25 tomchidan kuniga 2 mahal
Rp.: Aethylmorphyni hydrochloridi 0,2
Mentholi 0,3
Natrii bromidi 1,0
Adonisidi 5 ml
M.D.S. 25 tomchidan kuniga 2 mahal
Tarkibiga ko’ra, tomchi murakkab bo‗lib, uch xil tuzli komponentlar va uch xil o‗simlik
xomashyosidan, ya‘ni spirtli ajratmadan iborat (2 ta nastoyka, 70 % etanolda tayyorlangan va
yangi galen preparat adonizid tarkibida 18—20 % etanol saqlaydi). Mentolni eritish uchun 70
dan kichik bo‗lgan etanol kerak bo‗ladi, u avval nastoykalar aralashmasida eritiladi (bemorga
beriladigan flakonga). Uncha katta bo‗lmagan alohida stakanga 5 ml adonizidda
0,2 g dionin eritiladi (dioninning suvda va etanolda eruvchanligi 1:30), so‗ngra natriy bromid
eritiladi (suvda va mentolda oson eriydi) va eritma flakonga quyiladi (agar kerak bo‗lsa paxta
tamponda suziladi).
Ichishga mo‗ljallangan tomchilarni tayyorlashda «zaharli » va «kuchli ta‘sir etuvchi »
ro‗yxatdagi preparatlarning dozalarini tekshirish muhim jarayonlardan hisoblanadi. Bunda dori
turi umumiy hajmining tomchilar soni tekshiriladi (spirtli eritmalar 1 ml.da turli miqdorda
tomchi saqlaydi), so‗ngra proporsiya bilan «zaharli» yoki «kuchli ta‘sir etuvchi» ro‗yxatidagi
moddaning retseptdagi bir martalik tomchilar soniga ko‗ra ularning miqdor i ani-lanadi. Retsept
bo‗yicha 25 tomchida 0,004 g dionin bor (yuqori bir martalik doza 0,03 g). Hisob: dori turining
umumiy hajmi 25 ml.da 0,008 g dionin bor) yoki 50 tomchi spirt li preparatda, 25 tomchida esa
0,004 g dionin bor.
Tushuntirish matni - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

|
Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi Pdf ko'rish
|
bet | 155/436 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 7,28 Mb. | | #149752 |
Bog'liq farmatsevtik texnologiya Tushuntirish matni
SIRTGA MO‟LJALLANGAN TOMCHILAR.
(GUTTAE AD USUM EXTERNUM)
Tomchilar, asosan, ko‗z, burun va quloq kasalliklarida ishlatiladi. Kam hollarda tish
og’rig’ini qoldiradigan retseptlar ham uchraydi. quloq va burun tomchilarini tayyorlashda
erituvchi sifatida suv, etanol, glitserin va moy qo‗llaniladi.
Rp.: Solutionis Dicaini 0,25 %—10 ml
Solutionis Adrenalini hydrochloridi 1:1000 gtt XX
M.D.S. 5 tomchidan kuniga 2 mahal burun- ning ikki tomoniga
Dikainning eruvchanligi 1:10. Avval 10 % dikain eritmasi tayyorlanadi, so‗ngra unga 20
tomchi adrenalin gidroxlorid eritmasi qo‗shiladi. Bu tayyor dori turida «Zaharli» ro‗yxatidagi
modda (dikain) bo‗lganligi uchun muhrlanadi. Shishachaga «Ehtiyotlik bilan ishlatilsin»
yorlig‗i yopish tiriladi. Signatura yoziladi.
Rp.: Solutionis Collargoli 1%-15 ml
D.S. 2 tomchidan kuniga 3 mahal burunga
Kolloid eritmaga misol. Tayyorlanishi retseptda izohlangan. Ker ak bo’lganda suziladi.
Rp.: Streptocidi solubilis 0,5
Spiritus aethylici
Solutionis Hydrogeni peroxydi aa 7,5 ml
M.D.S. 2 tomchidan kuniga 3 mahal chap quloqqa
Streptotsid 90 % li etanolda eritiladi, kerak bo‗lsa bir bo‗lak paxtada suziladi, paxta etanolda
namlangan bo‗lishi kerak, so‗ngra 3 % vodorod peroksid qo‗shiladi
45
.
Rp.: Natrii hydrocarbonatis 0,4
Glycerini 10,0
M.D.S. 3 tomchidan kuniga 2 mahal o‗ng quloqqa
Natriy gidrokarbonatning glitserindagi eruvchanligi 1:25. Natriy gidrokarbonatni to‗li -
eritish uchun hovonchada uni glitserin bilan ezg‗ilanadi. Suzilmaydi.
Rp.: Phenoli puri 0,5
Glycerini 10,0
M.D.S. 5 tomchidan kuniga 3 mahal iliq holda chap quloqqa
Kristall fenolni bemorga beriladigan shishacha glitserin bilan solib, qizdirilgan holda eritiladi
(issiq suvli idishga solinadi). Yaxshi eriydi. Suzilmaydi. Fenol ishlatishda ehtiyotkorlik talab
qilinadi.
Rp.:Mentholi 0,05
Phenylii salicylatis 0,25
Solutionis Adrenalini hydrochloridi 1:1000 gtt XX
Olei Vaselini 10,0
Mentholi 0,05
M.D.S. Burun tomchisi
Mentol va fenilsalitsilat iliq moyda (40—50°C) birin- ketin eritiladi. So‗ngra adrenalin
gidroxlorid eritmasi qo‗shiladi. Suzilmaydigan mayin suspenziya hosil bo‗ladi
Rp.: Chlorali hydrati
Camphorae aa 3,0
Mentholi 0,3
M.D.S. Tish tomchisi
Bu retsept tish tomchisi sifatida keng qo‗llaniladi. Uni shishacha komponentlarni bir - birida
qizdirib, aralashtirish yo‗li bilan olinadi (shishacha issiq suvga solinadi). Bu dori turi evtetik
aralashma hisoblanadi.
|
| |
Himoyalangan kolloidlar eritmasini tayyorlash

M.D.S. Kompress uchun.
Bu preparatni tayyorlash uchun idishga oldin ixtiol tortib olinib, oz-ozdan suv qo‘shiladi.
Ixtiol suvda yaxshi, lekin qovushqoq modda bo‘lganligi sababli sekin eriydi. Shuning uchun
shisha tayoqcha yoki havonchaning dastasi bilan aralashtiriladi. Sung eritma paxta orqali
suziladi. Agar ixtiol judaquyuq bo‘lmasa, uni to‘g‘ridan-to‘g‘ri idishga solib oz-ozdan suv
qo‘shib erib ketguncha chayqatiladi.
Cheksiz bukuvchi YUMB eritmalarini tayyorlash

Pepsin- proteolitik ferment bo‘lib , chuchqa osh-ozonining shilliq qavatidan olinadigan
preparatdir. Uning 2,3,4% li eritmalari xlorid kislotasi bilan birgalikda ishlatiladi.
Misol
: Rp: Pepsini 2.0
Acidi hydrochlorici 5 ml
A-ua purificatae 200ml
Misce. Da . Signa. 1-2 osh - ovqat vaqtida 2-3 maxal
Texnologiyasi: YOrdamchi idishga 155 ml tozalangan suv va 50 ml xlorid kislotasi
(1:10) solinadi. Olingan eritmada 2,0 pepsin solinadi va tuli- erishi uchun qo‘yib quyiladi. Va
shisha idishga 1 yoki 2- sonli shisha filtr orqali suziladi.
Filtrlash mumkin emas, chunki oqsil filtr qog‘ozga adsorbsiyalanib qolishi mumkin.
Cheklangan bo‟kuvchi YUMB lar eritmasini tayyorlash
Dori texnologiyasida eng kup ishlatiladigan -isman bukuvchi YUMB larga jelatin,
kraxmal, metilselyuloza, natriy karboksimetilselyuloza, polivinol va xakozalar kiradi. Bu
eritmalar texnologiyasi o‘ziga xos bulib, xar biri qo‘shimcha jarayonlarni talab qilinadi.
Jelatin- oksil tabiatli YUMB bo‘lib, jelatina eritmalari asosan me‘da , o‘pka, ichaklar
yalliglanishi va qon aralash suyuqliklar chiqqanda qonni to‘xtatish maqsadida qo‘llaniladi va
uning tarkibida kalsiy bo‘lishi uni qon to‘xtatish xususiyati bilan bog‘liq deb tushuniladi. Jelatina
bo‘kish jarayonida ma‘lum xajmgacha kattalashib bo‘kish jarayonida to‘xtaydi.
Misol: Rp: Solutionis Gelatinae 4%-50 ml
Misce. Da . Signa. 1 osh -oshi-dan xar 2 soatda.
Texnologiyasi: CHinni kosachaga 2,0 jelatin solinadi va 4-10 barobar suv -uyib 30-40 da-i-
aga qoldiriladi. Keyin suvning qolgan qismini qushib suv xammomiga 60-70єS da erib
ketguncha quyiladi. Bemorga beriladigan idishga 2 kavat doka orqali suzib o‘tkaziladi va
yorliqlanadi
Kolloid suzi grekcha kolla-elim eidos-o‘xshash so‘zlaridan kelib chiqqan. Kolloid
eritmalar mikrogeterogen sistema bo‘lib, ularda dispers faza mitsellalardan iboratdir.
Zarrachalar o‘lchami 1-100 nm. Bu eritmalar termodinamik jihatdan turg‘un bo‘lmagan
tizimlar bo‘lganligi uchun tez kaogulyasiyaga uchraydi. Natijada cho‘kmaga aylanishi ham
kuzatiladi. Kolloid eritmalar elektrolitlar, harorat mexanik ta‘sir, yorug‘lik, elektr toki ta‘sirida
ham kaogulyasiyaga uchraydi.
Kolloid eritma hosil qiluvchi dorivor moddalarga protargol, kollargol, ixtiol va boshqalar
kiradi. Bu moddalardan eritma tayyorlash usuli mitsellalarning tarkibiga bog‘liq. Farmatsevtika
amaliyotida asosan gidrozollyar ishlatiladi, bularda dispersion muhit sifatida tozalangan suv
bo‘ladi.
Talabalarini o’zlashtirishini tekshirish

1. Tomchi deb nimaga aytiladi?
-tomchilar deb, chin va kolloid eritmalardan iborat tomchi holida dozalanadigan suyuq dori
turiga aytiladi
-tomchilar deb, ko‘zga, burunga tomizish uchun ishlatiladigan dori turidir -
tomchilar tomchilash yo‘li bilan qo‘llangani uchun
oddiy eritma bo‘lganligi uchun tomchi deb ataladi
2. Tomchilarni asosiy xususiyati nimada?
-tomchilash
-miqdorining kamligi
-tomchilab dozalash
-eritilgan suvda
3. Ichish uchun mo‘ljallangan tomchilar tayyorlashda qaysi moddalar dozasi tekshiriladi?
-zaharli‖, kuchli ta‘sir etuvchi
- narkotiklar
- qiyin maydalanadigan
-kompleks birikma hosil qiladigan
4. Tomchilar qanday kasalliklarda ishlatiladi?
ichish uchun
ko’z, burun va quloq kasalliklarida
yallig‘lanishda
stomatit, gingivitda
Adabiyotlar:
Jones David. Pharmaceutics Dosage Form and Design.- Pharmaceutical Press.-
London.-2008.-286 p.
Ллойд В. Аллен, Гаврилов А.С. Фармацевтическая технология изготовления
лекарственных препаратов.-«ГЭОТАР-Медиа».- Mосква.-2014.
Тихонов А.И., Ярных Т.Г. Технология лекарств.- Xарьков.- 2002.-704 с.
Maxmudjonova K.S., Shodmonova SH.N., Shoraximova M.M., Rizaeva N.M.
Farmatsevtik texnologiya.-―Tafakkur nashriyoti‖.-Toshkent.-2013.
Miralimov M.M., Mamatmusaeva Z.YA., Abdullaeva X.K., Azimova N.
―Farmatsevtik texnologiya asoslari‖ fanidan amaliy mashg‗ulot uchun uslubiy -o‗llanma. Ibn
Sino.- 2004,- 171 bet.
Yunusxo‗jaev A.N. O‗zbekiston Respublikasida farmatsevtika faoliyati.- 1 (287
b.), 2 (334 b.), 3 (433 b.) tomlar.- Toshkent.- 2001, 2001, 2003.
12 Laboratoriya mashg‘uloti
Mavzu: CHEKLI VA CHEKSIZ BO’KUVCHI YUQORI MOLEKULAMI
BIRIKMALAR TEXNOLOGIYASINI O’ZIGA XOS TOMONLARI.
Tushuntirish matni - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

gidratlanib, kolloid eritmaning mitsellasidan suvni tortib oladi va kolloid zarrachalarning
atrofidagi suv qobig‘ini buzadi, bu esa zarrachalarning kattalashishiga va cho‘kishiga olib keladi.
Sistemaning turg‘unligini ta‘minlashda zarrachalarning yuzasidagi zaryad, solvat qobig‘i,
dispers fazaning zarrachalarning atrofidagi YUMB va sirt faol moddalardan qobig‘ katta
axamiyatga ega.
Dispers fazaning zarrachalari atrofida YUMB va sirt faol moddalardan qobig‘ bo‘lsa,
bunday kolloidlar ximoyalangan deyiladi. Ularning zarrachalar o‘lchami fiziologik
membranalardan o‘tmagani uchun , ushbu moddalar so‘rilmaydi va ularning preparatlari
maxalliy ta‘sirga ega.
KOLLOID ERITMALAR TEXNOLOGIYASI - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

Rp.:Solutionis Collargoli 1% 150 ml
Da. Signa. Yuvish uchun.
Chinni kosachaga 1,5g kollargol tortib olinadi ustiga ozgina qism suv solinadi. Keyin suvni
qolgan qismini solinadi. Agar zarur bo‘lsa paxtali filtr orqali suziladi.
Bemorga beriladigan
qo‘ng‘ir idishga suziladi va yorliqlanadi.
Texnologiyani qayerida xatolikka yo‘l qo‘yildi?
Mustaqil tayyorlash uchun savollar:**
1. Farmatsevtika amaliyotida qanday YUMB eritmalar qo‘llaniladi, ta‘rifi va tasnifi?
2. YUMB lar eritmalari qanday xossaga ega va kolloid eritmalardan farqi?
3. CHeklangan va cheksiz bukuvchi YUMBlar ni bir-biridan farqi nimada?
4. Jelatin eritmasini tayyorlashning uziga hosligi nimadan iborat?
5. Pepsin eritmasini tayyorlash texnologiyasini aytib bering va uni filtrlash mumkinmi?
6. Miksturalar tarkibiga ekstraktlar qanday qo‘shiladi?
7. Kraxmal eritmasi kanday tayyorlanadi?
8. YUMB eritmalari tarkibiga elektrolitlar va spirt qanday qo‘shiladi?
9. .Jelatin va kraxmal eritmasini saqlash sharoitida nimalar ro‘y berishi mumkin?
10. Kolloid eritmalarning ta‘rifi,ularning tuzilishi.
11.Ximoyalangan kolloid eritmalarni tayyorlanishi
12
.Yarim kolloid eritmalarni tayyorlash.
13. Farmatsevtika amaliyotida qo‘llaniladigan qanday kolloid eritmalarni bilasiz?
14. Protorgol va kollargol eritmasini tayyorlash texnologiyasidagi farqni aytib bering?
Hacker - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

3.9.13 Hacker
DNF99924
Schon der Versuch eines Erhackens stellt einen Verstoß dar.
Par. 263a StGB: Computerbetrug
1. Wer in der Absicht, sich oder einem Dritten einen rechtswidrigen Vermögensvorteil zu verschaffen, das Vermögen eines anderen dadurch schädigt, daß er das Ergebnis eines Datenverarbeitungsvorgangs durch unrichtige Geschaltung des Programms, durch Verwendung unrichtiger oder unvollständiger Daten, durch unbefugte Verwendung von Daten oder sonst durch unbefugte Einwirkung auf den Ablauf beeinflußt, wird mit Freiheitsstrafe bis zu fünf Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.
2. Par. 263 Abs 2 bis 5 gilt entsprechend
Par. 263 Abs 2: Der Versuch ist strafbar
und:
Par. 268 StGB: Fälschung technischer Aufzeichnungen
1. Wer zur Täuschung
1. eine unechte technische Aufzeichnung herstellt oder eine technische Aufzeichnung verfälscht oder
2. eine unechte oder verfälschte Aufzeichnung gebraucht,
wird mit Freiheitsstrafe bis zu fünf Jahren oder mit Geldstrafe bestraft.
2. Technische Aufzeichnung ist eine Darstellung von Daten, Mess- oder Rechenwerten, Zuständen oder Geschehensabläufen, die durch ein technisches Gerät ganz oder zum Teil selbsttätig bewirkt wird, den Gegenstand der Aufzeichnung allgemein oder für Eingeweihte erkennen läßt und zum Beweis einer rechtlich erheblichen Tatsache bestimmt ist, gleichviel ob die Bestimmung schon bei der Herstellung oder erst später gegeben wird.
3. Der Herstellung einer unechten technischen Aufzeichnung steht es gleich, wenn der Täter durch störende Einwirkung auf den Aufzeichnungsvorgang gegeben wird.
4. Der Versuch ist strafbar.
5. Par. 267 Abs. 3 ist anzuwenden
Und dort steht:
Par. 267, Abs. 3:
(3) in besonders schweren Fällen ist die Strafe Freiheitsstrafe nicht unter einem Jahr.
|
Magnitli dori turlari texnologiyasi

Magnitli dori turlari texnologiyasi
Adabiyotlarda uchraydigan iboralar: "Magnitli", "Ferromagnitli", "Magnit orqali boshqariladigan"(MOB), "Magnit sezgirli" hammasi magnitli dori turlariga tegishli va ularning tarkibiga albatda magnitli materiallar kiritilganlini belgilaydi.
Hozirgi paytda farmatsiya amaliyotida har xil magnitli dori turlari taklif qilingan: suyuq, yumshoq, qattiq.Ularni quyidagicha tasniflash mumkin:
1. Magnitli suyuqliklar:
- eritmalar;
- magnitoreologik osilmalar va emulsiyalar;
2. Magnitli yumshoq dori turlari:
- magnitli surtmalar;
- shamchalar;
- kapsulalar va plastirlar;
3. Magnitli mikrokapsulalar;
4.Magnitli liposomalar;
5. Magnitli tabletkalar
Magnitli dori turlari quyidagi vazifalarni bajarish mumkin:
1.Kerakli a’zolarga dori moddalarni tashish;
2.Zararlangan a’zolarni enida dorivor "depo"larni hosil qilish va moddalarni ta’sirini uzaytirish.
Oqibatda dorivor terapiyaning samaradorligini va salbiy ta’sirini kamaytirish imkoniyatini bo‘ladi.
Lekin magnitli dori turlarini yaratishda bir necha muammolar echilish lozim:
-magnitli to‘ldiruvchilarni tanlash va dorivor moddalar bilan mos kelishini o‘rganish;
-turg‘unligini tekshirish;
-magnitli xossalarini aniqlash;
-biofaolligini va davolovchi xususiyatlarini o‘rganish;
- mikrobiologik tozaligiga baho berish va sifatini nazorat usullarini ishlab chiqish.
|
TOPSHIRIQLAR - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

|
Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi
|
bet | 232/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeTOPSHIRIQLAR
Keltirilgan tarkib bo’yicha oquruoq teri uchun mo’ljallangan sochiluvchan yog’li pudrani tayyorlang:
a) Oling: Magniy karbonat 1,0
Kraxmal 2,0
Talk 4,0
Ruh oksidi 3,0
Lanolin 0,5
Bering. Belgilang. YOg’li pudra.
Pasport: Magniy karbonat 1,0
Kraxmal 2,0
Talk 4,0
Ruh oksidi 3,0
Lanolin 0,5
Umumiy massa 10,5 g
Texnologiyasi: Ishlab chioqarish korxona sharoitida pudralarni tayyorlash uchun tarkibda keltirilgan moddalar alohida-alohida maydalanadi, so’ng tarkib komponentlari aralashtiriladi va teshigining diametri 20-60 mkm li elakdan o’tkaziladi. Tayyor bo’lgan pudraga eritilgan lanolin oqo’shilib, bir hil sochiluvchan massa hosil bo’lgunicha aralashtiriladi. Pudrani sifati baholanadi va oqadooqlanadi.
Dorixonada tayyorlanadigan pudralar umumiy poroshoklar texnologiyasi bo’yicha olinishi mumkin: xovonchaga talk solinib maydalanadi, so’ng talkdan 1,0 g xovonchada oqoldiriladi ustiga 1,0 g magniy karbonat solib aralashtirib maydalanadi, oz-ozdan aralashmaga 3,0 g ruh oksidi va 2,0 g kraxmal oqo’shib boriladi, ohirida maydalangan talk oqo’shiladi. Pudra elanadi (80-100 mkm li elak) CHinni kosachada lanolin suv xammomida eritiladi va issik xovonchaga o’tkaziladi va oz-ozdan tayyor bo’lgan pudra oqo’shilib bir hil sochiluvchan massa hosil bo’lgunicha aralashtiriladi. Pudrani sifati baholanadi va penitsillin shisha idishga oqadooqlanib, “Sirtki” deb jihozlanadi.
Keltirilgan tarkib bo’yicha oquruoq teri uchun mo’ljallangan sochiluvchan yog’li pudrani tayyorlang:
Oling: Ruh oksidi 5,0
Kaolin 5,0
Kraxmal 5,0
Vazelin 0,5
Bering. Belgilang. OQuruoq teri uchun pudra.
Pasport: Ruh oksidi 5,0
Kaolin 5,0
Kraxmal 5,0
Vazelin 0,5
Umumiy massasi 15,5 g
Texnologiyasi: Ishlab chioqarish korxona sharoitida pudralarni tayyorlash uchun tarkibda keltirilgan moddalar alohida-alohida maydalanadi, so’ng tarkib komponentlari aralashtiriladi va teshigining diametri 20-60 mkm li elakdan o’tkaziladi. Tayyor bo’lgan pudraga eritilgan vazelin oqo’shilib, bir hil sochiluvchan massa hosil bo’lgunicha aralashtiriladi. Pudrani sifati baholanadi va oqadooqlanadi.
Tayyor bo’lgan pudralarni sifati baholanadi va oqadooqlanadi.
Dorixonada tayyorlanadigan pudralar umumiy poroshoklar texnologiyasi bo’yicha olinishi mumkin: xovonchaga ruh oksidi, kaolin va kraxmal 5,0 g dan solinib, maydalanadi va aralashtiriladi. Pudra elanadi (80-100 mkm li elak) CHinni kosachada vazelin suv xammomida eritiladi va issioq xovonchaga o’tkaziladi va oz-ozdan tayyor bo’lgan pudra oqo’shilib bir hil sochiluvchan massa hosil bo’lgunicha aralashtiriladi. Pudrani sifati baholanadi va penitsillin shisha idishga oqadooqlanib, “Sirtki” deb jihozlanadi.
|
| |
Liposomalar va kosmetologiya - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori...

Liposomalar va kosmetologiya
Liposomalarning ishlatilishining yana bir sohasi - kosmetologiya.
1987 yilda yirik kosmetik firmalari "Kristian Dior" va “L ,Oreal” birinchi bo‘lib liposomalar yordamida kosmetik vositalarni taklif etishgan. "Kristian Dior" firmasi birinchi bo‘lib "Kaptyur" nomli, “L Oreal” firmasi esa “Niosomы” nomli liposomalar saqlagan gel( krem) yaratishgan. "Kaptyur" kremini yaratishda liposomalar tarkibida timusning ekstrakti, har xil biofaol moddalar (peptidlar-kollagen, elastin) kiritilgan bo‘lib, taklif etilgan liposomal krem ajinlarni yuqotish uchun mo‘ljallangan. YAratilgan liposomal kremlar, epidermisni tashkil qiluvchi hujayra membranalari bilan birikib, unga biofaol moddalarni beradi va natijada ajinlarni kamayishi kuzatiladi. Deyarli 20 yil davomida liposomalarasosida tayyorlangan kosmetik vositalarni soni bir necha yuzdan oshdi va yildan yil ularning soni kengaymoqda. Hozirgi vaqtda krem va gelladan tashqari liposomalar boshqa kosmetik vositalarda keng qo‘llaniladi: lab pomadalari, duxi, soch uchun konditsionerlar va sh.o‘.. Ularning afzalligi –ta’siri davomli va samaradorli.
16-Ma’ruza
|
Sertifikatlashtirish - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

178
mas’uliyatni o‘ziga olgan holda sertifikatlashtirishni o‘zini o‘tkazadi va
mahsulotning kerakli darajada sifatliligi haqidagi kafolatni o‘z ustiga oladi.
Bunday sertifikatlashtirish faoliyatini o‘z-o‘zini sertifikatlashtirish deb yuritiladi.
Muvofiqlikni attestatlash uchinchi tomon tarafidan “sinov laboratoriya-
sining bayonoti” tushunilib, ma’lum namuna mahsulotga bo‘lgan talablarni
belgilovchi ma’lum standartlar yoki boshqa hujjatlar bilan muvofiq ekanligini
bayon etishiga aytiladi.
Sertifikatlashtirish deganda mahsulot /buyum, mol/ yoki xizmat muayyan
standartga yoki texnikaviy shartlarga mos kelishini tasdiqlash maqsadida
o‘tkaziladigin faoliyat tushunilib, ushbu faoliyat natijasida mahsulot /buyum,
mol/ ning sifati haqida iste’molchini ishontiradigan tegishli hujjat - sertifikat
beriladi.
Yana bir zarur atamalardan biri “
Standartlashtirish doirasi - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

155
doirasida davlatlararo xamkorlik 1977 yilda birinchi marta yaratilgan va yul ga
quyilgan
sinov
laboratoriyalarini
akkreditlashtirish
buyicha
Xalkaro
konferensiyasi doirasida amalga (ILAK) oshiriladi.
Sinov laboratoriyalarini akkreditlashtirish buyicha Xalkaro konferensiya
(ILAK)- xalkaro forum bulib, laboratoriyalarni akkreditlashtirish buyicha
Xalkaro mikyosda uygunlashtirish, xamda xalkaro savdoda texnik tusiklarni
bartaraf etish, xalkaro va milliy darajadagi sertifikatsiyalashtirish buyicha idora
bilan aktiv xamkorlikda ish olib borishi lozim.
Ilova 
(ma’lumot beradigan) 
Axborot miqdori birliklari

177
3-AMALIY. SERTIFIKATLASHTIRISH VA UNGA OID
ASOSIY TUSHUNCHALAR VA ATAMALAR.
Ishdan maqsad:
Setrifikatlashtirish bo‘yicha asosiy atamalar va
tushunchalarning mazmun-mohiyati to’g’risida ko’nikma va malakalarni
shakillantirish.
Nazariy ma’lumotlar
Sanoat korxonalarida ishlab chiqilayotgan turli xil mahsulotlar muayyan
sifat ko‘rsatkichlariga javob berishi kerak. Sifat ko‘rsatkichlari esa ma’lum
belgilangan talablarga muvofiq /mos/ kelishi lozim. Muvofiqlik o‘z navbatida
ma’lum standartga yoki boshqa meyoriy hujjatlarga mos kelishini talab etadi.
Muvofiqlikni setifikatlashtirish mumkin. Xo‘sh, sertifikatlashtirish tushunchasi
nima?
o‘lchamsiz kattalik - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

169
Elektr toki
(elektr
tokining
kuchi)
1
amper
A
Amper bu vakuumda bir-biridan 1 m
oraliqda joylashgan, cheksiz uzun, o‘ta
kichik dumaloq ko‘ndalang kesimli ikki
parallel to‘g‘ri chiziqli o‘tkazgichlardan
tok o‘tganda o‘tkazgichning har1 m
uzunligida 2
10
-7
N ga teng o‘zaro ta’sir
kuchini hosil qila oladigan o‘zgarmas tok
kuchi
Termodinami
k harorat
θ
kelvin
K
Kelvin bu termodinamik harorat birligi
bo‘lib, usuvning uchlanma nuqtasi
termodinamik
haroratning
1/273,16
qismiga teng
Modda
mikdori
N
mol
mol
Mol bu massasi 0,012 kg bo‘lgan uglerod
– 12 da qancha atom bo‘lsa, uz tarkibiga
shuncha elementlarini olgan tizimning
modda miqdoridir. Molni tadbiq etishda
elementlari guruhlangan bo‘lishi lozim va
ular atom, molekula, ion, elektron va
boshqa zarrachalar guruhlaridan iborat
bo‘lishi mumkin
Yorug‘lik
kuchi
J
kandela
cd
Kandela bu berilgan yo‘nalishda 540-
10Hz
chastotali
monoxramatik
nurlanishni
tarqatuvchi
va
shu
yo‘nalishda energetik yorug‘lik kuchi
1/683
W/sr
ni tashkil etuvchi manbaning
yorug‘lik kuchidir
1.
Kelvin temperaturasidan (belgisi T) tashqari t=T-To ifoda bilan
aniqlanuvchi Selsiy temperaturasi (belgisi t) qo‘llaniladi, bu yerda ta’rifi
bo‘yicha T=273,15 K. Kelvin temperaturasi kelvinlar bilan Selsiy temperaturasi -
Selsiy graduslari bilan ifodalanadi(xalqaro va o‘zbekcha belgisi °S). O‘lchovi
bo‘yicha Selsiy gradusi kelvinga teng. Selsiy gradusi bu «kelvin» nomi o‘rniga
ishlatiladigan maxsus nom.
2.
Kelvin temperaturalarining ayirmasi yoki oralig‘i kelvinlar bilan
ifodalanadi. Selsiy temperaturalarining ayirmasi yoki oralig‘i kelvinlar bilan
ham, Selsiy graduslari bilan ham ifodalashga ruxsat etiladi.
3.
Xalqaro amaliy temperatura
belgisini 1990 yilgi xalqaro temperatura shkalasida
ifodalash uchun, agar uni termodinamik temperaturadan farqlash lozim bo‘lsa, unda
termodinamik temperatura belgisiga «90» indeksi qo‘shib yoziladi (masalan,
T
90
yoki
t
90
)
Takrorlash uchun savollar - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

163
1-AMALIY MASHG’ULOT ISHI
MAVZU:
METROLOGIYA SOHASIDA ISHLATILADIGAN
ASOSIY ATAMALAR VA TA’RIFLAR
Ishdan maqsad:
Metrologiya sohasida ishlatiladigan asosiy atamalar va ta’riflar
to’g’risida ko’nikma va malakalarni shakillantirish
Nazariy ma’lumotlar
Insoniyot paydo bo’lishi bilan o’lchash ishlari rivojlana boshlandi.
O’lchashlarsiz fan va texnika taraqqiy etishi mumkin emas. Chunki, hayotimizda
uchrab turadigan har bir ish, hamda faoliyatda o’lchash usullari va vositalari
yordamida ularning birligini ta`minlash va talab etilgan aniqlikka erishish uchun
metrologiya fani orqaligina amalga oshirish mumkin. Shu qatorida metrologiya
fanining rivojlanishi bilan shu sohaga oid bo’lgan ta`rif va iboralar o’z-o’zidan
rivojlana boshlandi.
«Metrologiya»
- o’lchashlar, ularning birligini ta`minlash usullari va
vositalari hamda kerakli aniqlikka erishish yo’llari haqidagi fandir.
"Metrologiya"
so’zi grekcha so’zdan olingan bo’lib, "metron"-o’lchash,
"logos" - ta`limot ma`nosini anglatadi, ya`ni, o’lchash ta`limoti demakdir.
«Kattalik»-
sifat jihatidan ajratilishi va miqdor jihatidan aniqlanishi
mumkin bo’lgan hodisalar, moddiy tizim, moddaning xususiyatidir.
«O’lchaniladigan kattalik»-
o’lchash vazifasining asosiy maqsadiga
muvofiq o’lchanishi lozim bo’lgan, o’lchanadigan yoki o’lchangan kattalik.
«Kattalik o’lchami»-
muayyan miqdoriy ob`ekt, tizim, hodisa yoki
jarayonga tegishli bo’lgan kattalikning miqdoriy aniqlanganligi.
«Kattalikning qiymati»- - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

«Kattalikning qiymati»- kattalik uchun qabul qilingan birliklarning ma`lum
bir soni bilan kattalikning o’lchamini ifodalash.
«Chin qiymat»- ma`lum kattalikni sifat va miqdor jihatdan ideal tavsiflay
oladigan kattalik qiymati.
«Haqiqiy qiymat»- sinov orqali topilgan qiymat chin qiymatga shu darajada
yaqinki, berilgan masalada buning o’rnida foydalanishi mumkin.
«Ko’rsatkich»- berilgan
kattalikni
o’lchashda yordamchi sifatida
qaraladigan kattalik.
«Kattaliklar tizimi» -kattaliklarning birlari mustaqil, boshqalari
esa
mustaqil kattaliklarning funktsiyasi deb qabul qilinadigan printsiplarga muvofiq
tashkil etilgan kattaliklar to’plami.
«Аsosiy kattalik» -tizimga kiradigan va tizimning boshqa kattaliklaridan
mustaqil deb shartli ravishda qabul qilingan kattalik.
«Hosilaviy kattalik»- tizimga kiradigan va bu tizimning asosiy kattaliklari
orqali aniqlanadigan kattalik.
«Kattalikning o’lchov birligi» -shartli ravishda 1 ga teng qiymat berilgan
va o’zi bilan bir turli kattaliklarni miqdor jihatdan ifodalash uchun
qo’llaniladigan, belgilangan o’lchamli kattalik.
«Kattaliklar birliklari tizimi» -berilgan kattaliklar tizimi uchun qabul
qilingan printsiplarga muvofiq tuzilgan kattaliklarning asosiy va hosilaviy
birliklari majmui.
164
«Kattaliklar birliklari tizimining asosiy birligi» -asosiy kattalikning
berilgan birliklar tizimidagi birligi.
«Kattaliklar birliklari tizimining hosilaviy birligi» -asosiy birliklar yoki
asosiy va aniqlangan hosilaviy birliklar bilan bog’lovchi tenglamaga muvofiq
tashkil topgan, kattaliklar tizimining hosilaviy kattalik birligi.
M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish - bet 114

152
laboratoriyalari korxona – tayyorlovchilarni attestatlashda qatnashish, sinov
o‘tkazishda namunalarni tanlab olish va boshqa vazifalarni olishi mumkin.
Nazorat idorasi
sertifikatlashtirish idorasining topshirig‘iga binoan
korxonalardagi sifatni ta’minlaydigan tizim ishini nazorat qilishi va shu
maqsadlarda u o‘zining shtatida tekshiruvchi – mutaxassislar tutishi mumkin.
Bundan tashqari ularning vazifasiga vaqti – vaqti bilan sinov laboratoriyalarida
tekshiruvlar
o‘tkazishni nazorat qilish, ishonchli vakillar tomonidan
sertifikatlashtiruvchi sinovlar olib borish kiradi.
Standartlashtirish milliy tashkiloti sertifikatlashtirishning asosiy meyoriy
bazasi bo‘lib, u standartlarni ishlab chiqishni ta’minlaydi. Sertifikatlashtirishda
qatnashuvchi zvenolardan biri metrologik xizmatdir. Bu bo‘lim o‘lchash
vositalarini qonunlar asosida tekshirishni ta’minlaydi.
Yana bitta muhim tomonlaridan biri sertifikatlashtiriluvchi mahsulotning
sifatini ta’minlashdagi mas‘uliyatni sertifikatlashtirishda qatnashuvchi idoralar
tomonidan to‘g‘ri taqsimlashdir. Bu masala mahsulotning sifatini ta’minlashda
alohida ahamiyat kasb etadi, u mahsulotdagi nuqsonlarning ko‘rinishlarini xilma
– xilligi bilan aniqlanadi. Umuman nuqsonlarni to‘rt turkumga bo‘lish mumkin:
1.
Meyoriy hujjatlarning takomillashmaganligi uchun bo‘ladigan nuqsonlar;
2.
Meyoriy hujjatlarning talablariga mahsulotning muvofiqligidagi nuqsonlar;
3.
Mahsulot
tayyorlanganidan
keyingi
nuqsonlar,
masalan,
yomon
joylashtirilganligi yoki noto‘g‘ri saqlanganligi tufayli;
4.
Iste’molchining noto‘g‘ri ma’lumotga ega bo‘lishi natijasida hosil bo‘lgan
nuqsonlar, masalan, uskunaning vazifasi va uning ishlatish qoidalaridagi
nuqsonlar.
Ana shu nuqsonlarni tahlil qilish natijasida tizimda qatnashayotgan
tomonlar javobgarlikni o‘zaro taqsimlaydilar:
–
tayyorlovchi (bajaruvchi, ta’minlovchi) sertifikatlashda nazorat
qilayotgan va muvofiqlik belgisini to‘g‘ri ishlatishda mahsulotni meyoriy
hujjatlar talablariga mosligi uchun javobgar;
–
sinov laboratoriyasi (markazi) o‘tkazilgan sertifikatlashtirish sinovlari
meyoriy hujjatlar talablariga mosligini va natijalarining to‘g‘riligi va haqqoniy
ekanligi uchun javobgar;
–
sertifikatlashtirish idorasi muvofiqlik sertifikatini to‘g‘ri berilishini va
uni qo‘llanishining tasdig‘i uchun javobgar.
Takrorlash uchun savollar - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

154
kelayapti.
1993 yil Bosh bitim buyicha Urugvayda sakkizinchi kup yoklama savdo
kelishuvida butun jaxon savdo tashkiloti (VTO) deb yuritildi.
Xozirgi paytda Bosh bitimning a’zolari 125 davlatdan iborat bulib, u jaxon
mol almashtirishning 90 foiz ulushiga tugri keladi. 20 ga yakin davlagglar Bosh
bitimga kushilish arafasida turibdi. Sektornaya kelishuvidan biri savdoda texnik
tusiklar buyicha kelishishdir.
Bu kelishuvning asosiy talablari uchta guruxga bulinadi.