nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
CPS, Cost Per Sale (sotish uchun to‘lov) -

|
CPS, Cost Per Sale (sotish uchun to‘lov) -
|
bet | 170/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiCPS, Cost Per Sale (sotish uchun to‘lov) - bu reklama jalb qilgan mehmonlarga sotishga asoslangan holda reklama beruvchi reklama joylashtirgan nashriyot bilan kelishadigan narxlash modeli.
CPV, Cost Per Visitor (har bir kishi uchun to‘lov) - reklama beruvchini jalb qilganlar soniga qarab e’lonni joylashtirgan nashriyot bilan kelishadigan narxlash modeli. Hisoblash birligi - ming kishi.
CRP, Capacity Requirements Planning (quvvat talabini rejalashtirish) - kerakli quvvat cheklovlari yoki quvvat darajalarini aniqlash, o‘lchash va tuzatish uchun mo‘ljallangan rejalashtirish funktsiyasi. MRP II metodologiyasida CRP atamasi ishlab chiqarish vazifalarini bajarish uchun zarur bo‘lgan mehnat va ishlab chiqarish resurslarining miqdorini batafsil aniqlash jarayonini anglatadi.
CTR, Click/Through Ratio (bannerga javob) - bannerni bosish sonining taassurotlar soniga nisbati sifatida o‘lchanadi.
DES, Data Encryption Standard (Data Encryption
Standard) bu 56-bitli maxfiy kalit yordamida matnni shifrlash va shifrlash uchun AQSH Milliy xavfsizlik boshqarmasi tomonidan ishlab chiqilgan shifrlash algoritmi.
DSA, Digital Signature Authorization (raqamli imzoni avtorizatsiya qilish) - elektron imzoni yaratish uchun ochiq kalitdan foydalanadigan algoritm, ammo shifrlash uchun emas.
DSS, Digital Signature Standard (Raqamli imzo standarti) - AQSH milliy xavfsizlik ma’muriyati tomonidan elektron hujjatlarning haqiqiyligini tekshirish uchun qabul qilingan standart.
EDI, Electronic Data Interchange (elektron ma’lumotlar almashinuvi) - savdo hujjatlari hamkorlari o‘rtasida yagona standartlashtirilgan formatda elektron hujjatlar almashinuvi.
EDIFACT, Electronic Data Interchange for Administration, Commerce and Transport (ma’muriyat, savdo va transport uchun elektron ma’lumot almashish (EDI)) - xalqaro savdo uchun ma’lumotlar talablarini o‘z ichiga olgan standartdir. Bu ko‘p mamlakatlar tomonidan ma’muriyat, savdo va transport uchun elektron ma’lumotlar almashish standarti sifatida tan olingan.
|
| |
Ad Reach (reklama qamrovi) -

|
Ad Reach (reklama qamrovi) -
|
bet | 169/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiAd Reach (reklama qamrovi) - ma’lum vaqt ichida reklama namoyish etilgan noyob tashrif buyuruvchilar soni.
AIDA, Аttention, Interest, Desire, Action (e’tibor, qiziqish, xohish, harakat) - reklama murojaatining eng keng tarqalgan modellaridan biri. 1896-yilda E. Lyuis (AQSH) tomonidan taklif etilgan.
BOM, Bill of material (mahsulot tarkibi, spetsifikatsiyasi, pastki to‘plamlar va tarkibiy qismlar ro‘yxati, retsept, formulalar, retseptlar, ingredientlar ro‘yxati va boshqalar) - montaj qilish (ishlab chiqarish) jarayonida yakuniy tugunga kiritilgan barcha materiallar, oraliq mahsulotlar, qismlar va xom ashyolar ro‘yxati. U yig‘ish uchun zarur bo‘lgan har bir turdagi material miqdorini ko‘rsatishi kerak. Xarid buyurtmalari va ishlab chiqarish buyurtmalarini shakllantirish zarur bo‘lgan tovarlar va mahsulotlar ro‘yxatini aniqlash uchun foydalaniladi.
Boolean search - Bool algebra operatorlari yordamida qidirish, masalan, AND, NOT va OR va boshqalar. Operatorlardan foydalanish uning samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Har bir qidiruv tizimining yordam tizimida so‘rovlarning tili va sintaksisining batafsil bayoni mavjud.
Click (bosing) - giperhavolani bosing, shundan so‘ng websahifani yoki ushbu havola o‘rnatiladigan boshqa elementni yuklash boshlanadi.
Cookie - Web-server foydalanuvchi tashrif buyurgan brauzerni belgilaydigan fayl. Internetda foydalanuvchilarning xatti-harakatlarini kuzatishga imkon beradi.
СРА, Cost Per Action (har bir harakat uchun to‘lash) - reklama beruvchini jalb qilingan mehmonlarning aniq harakatlari uchun reklama joylashtirgan nashriyot bilan kelishadigan narx modeli.
СРС, Cost Per Click (sichqonchani bosish uchun to‘lash) - reklama beruvchi sichqonchani bosish uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘laydigan narx modeli. Hisoblash birligi sichqonchani ming marta bosishdir.
СРМ, Cost Per thousand impressions (ming taassurot uchun to‘lov) - reklama narxini hisoblash saytga tashrif buyuruvchilarga taassurotlari soniga asoslangan narxlash modeli. Hisoblash birligi ming taassurot.
|
| |
Iqtisodiy tahlil o‘tkazish bosqichlarining ketma-ketligi qaysi javobda to‘g‘ri aks ettirilgan?

|
Iqtisodiy tahlil o‘tkazish bosqichlarining ketma-ketligi qaysi javobda to‘g‘ri aks ettirilgan?
|
bet | 60/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Iqtisodiy tahlil o‘tkazish bosqichlarining ketma-ketligi qaysi javobda to‘g‘ri aks ettirilgan?
ma’lumotlar to‘plash, qayta ishlash, tahlil etish, takliflar bildirish;
tahlil o‘tkazishning rejasi va dasturini tuzish; tahlil uchun kerakli bo‘lgan manbalarni aniqlash, yig‘ish hamda hisoblanadigan ko‘rsatkich- larni belgilash; to‘plangan ma’lumotlarning to‘g‘riligini tekshirish va tahlil uchun moslashtirish; bevosita xo‘jalik subyektlarining barcha sohalarini belgilangan tartibda tahlil qilib chiqish; tahlil natijalarini umumlashtirish va rasmiylashtirish; tahlil natijasida ilg‘or g‘oya va tajribalarni amaliyotda qo‘llash shart-sharoitlarini ko‘rsatib berish hamda ularni amaliyotga tatbiq etish;
tahlil o‘tkazishning rejasi va dasturini tuzish; tahlil uchun kerakli bo‘lgan manbalarni aniqlash, yig‘ish hamda hisoblanadigan ko‘rsatkichlarni belgilash; bevosita xo‘jalik subyektlarining barcha sohalarini belgilangan tartibda tahlil qilib chiqish; tahlil natijalarini umumlashtirish va rasmiylashtirish; tahlil natijasida ilg‘or g‘oya va tajribalarni amaliyotda qo‘llash shart-sharoitlarini ko‘rsatib berish hamda ularni amaliyotga tatbiq etish;
ma’lumot to‘plash; tahlil qilish, yechimini aniqlash.
Tahlil uchun yig‘ilgan ma’lumotlarni tekshirish nechta va qanday usullarda olib boriladi?
2 ta usul orqali: texnik (yuzaki) tekshirish usuli; mazmunan (mantiqiy) tekshirish usuli;
3 ta usul orqali: taqqoslash usuli; texnik (yuzaki) tekshirish usuli; mazmunan (mantiqiy) tekshirish usuli;
4 ta usul orqali: taqqoslab tekshirish usuli; guruhlashtirib tekshirish usuli; texnik (yuzaki) tekshirish usuli; mazmunan (mantiqiy) tekshirish usuli;
1 ta usul orqali: texnik (yuzaki) tekshirish usuli;
Xo‘jalik faoliyatini tahlil etishning avtomatik boshqarish sis- temasi sharoitida amalga oshirilishi qanday prinsiplarga amal qiladi?
aniq maqsadga ega ekanligi; sistemalashganligi; kompleksliligi; ixchamlashganliligi; uzluksizlik va muntazamlilik; taqqoslanish imkoni- yatini kengligi; yechim loyihasi aniq va ixchamliligi;
sistemalashganligi; kompleksliligi; ixchamlashganliligi; uzluksiz- lik va muntazamlilik yechim loyihasi aniq va ixchamliligi;
aniq maqsadga ega ekanligi; sistemalashganligi; ixchamlashgan- liligi; uzluksizlik va muntazamlilik;
tahlil dasturini tuzib olishlik; tizilmalilik; ishonchlilik; betaraf- lilik; davriylik; taqqoslanuvchanlik.
|
| |
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar

87
3-topshiriq.
Quyidagi ma’lumotlardan foydalangan
holda tahlilning zanjirli
bog‘lanish usulini qo‘llab, korxonadagi material xarajatlarining o‘zgari-
shiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlang hamda
xulosa va takliflaringizni
bayon eting.
Ko‘rsatkichlar
Biznes-reja
Haqiqatda
Farqi
1
2
3
4
1.
Bir birlik mahsulotga sarf-
langan material miqdori, kg
30
32
?
2. 1 kg. Material qiymati, so‘m
920
900
?
3. Bir birlik mahsulotga sarf-
langan
jami material xarajati,
so‘m
?
?
?
Test savollari:
1. Iqtisodiy tahlil fani metodining o‘ziga xos jihati qaysi?
a) ko‘rsatkichlar tizimidan foydalanish;
b) metofizika;
d) dunyoqarash;
e) hammasi to‘g‘ri.
hamda hisoblanadigan ko‘rsatkichlarni belgilash bosqichi

94
¨
Tahlil natijalarini umumlashtirish va rasmiylashtirish bosqichi.
Bu bosqichda o‘rganilayotgan iqtisodiy jarayon yakunlanadi va ma’lum
bir o‘zgarishlarga baho beriladi hamda tahlilga yakun yasaladi. Bundan
tashqari ushbu bosqichda ham quyidagi ishlar
amalga oshirilishi lozim
bo‘ladi:
- korxona faoliyati natijalarining o‘zgarish sabablarini aniqlash;
- korxona faoliyatini yaxshilanish rezervlarini jamlash;
- aniqlangan rezervlardan foydalanish tadbirlarini belgilash;
- tahlil natijalarini hisoblash va hisobotda ifodalash.
¨
Tahlil natijasida ilg‘or g‘oya va tajribalarni amaliyotda qo‘llash
Transformatorun vektor diaqramı - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

145
ricisinin doyması prosesi başlandığından
I
12
maqnitləşdirici
cərəyanı
U
1
gərginliyinə nisbətən tez artmağa başlayır.
Buna görə yaza bilərik:
12
1
12
1
12
12
/
/
I
U
I
E
Z
x
=
;
)
/(
2
12
12
m
P
r
mi
2
12
1
)
/
(
U
.
Yuxarıda qeyd olunanlardan belə nəticəyə gəlmək olar
ki,
U
1
gərginliyinin artması ilə müqavimətlər azalır. Adə-
tən transformatorun tədqiqi
U
1
=
const
aparıldığından, yəni
belə halda EHQ-si yükdən çox az asılı olduğundan
Z
12
=const
qəbul etmək olar.
Z
1
,
Z′
2
,
Z
12
müqavimətləri
transformatorun əvəz sxeminin parametrləri adlanır.
Müasir güc transformatorları üçün bu parametrlər aşa-
ğıda göstərilən ədədi qiymətlərə malikdir (nisbi vahid-
lərlə):
12
12
Z
x
=10…300;
12
r
=
5…60;
2
1
Z
Z
=
0,015…0,07;
2
1
x
x
=0,015…0,07;
2
1
r
r
=0,0012…0,012.
Yuxarıda göstərilən qiymətlərdən görünür ki, maqnit-
ləşdirici konturun parametrləri, birinci və ikinci tərəf do-
lağının parametrlərindən bir neçə dəfə böyük olur.
Əvəz sxeminə görə hesabatlar aparılarkən sxemin pa-
rametrləri məlum olmalıdır.
Z′
yük
müqavimətinə qiymətlər
verərək cərəyanlar, gərginliklər, itkilər və digər kəmiyyət-
lər təyin edilir.
Əvəz sxeminin parametrləri hesabat və ya təcrübə yolu
ilə transformatorun yüksüz işləmə və qısa qapanma təcrü-
bəsindən alınmış qiymətlərə əsasən təyin edilə bilər.
IJODIY FAOLIYAT - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

60
Protestantlik Yevropa mamlakatlarida katoliklikda
kechayotgan jarayonlarga
qarshi qaratilgan reformat-
siya harakati natijasida vujudga kelgan. Reformator-
lar katoliklik amallarini Injil ideallaridan qaytish deb
talqin qiladilar. Oksford universiteti professori J. Viklif
(1320–1384) Rim Papasining Angliyadan olinadigan
soliqlariga qarshi chiqdi, ingliz cherkovining fuqarolar
ishlari bo‘yicha Angliya qiroliga bo‘ysunishi
lozimligi
va Muqaddas kitobning cherkov rivoyatlaridan ustunligi
to‘g‘risidagi g‘oyalarini ilgari surdi. Bu g‘oyalarni ing-
liz kambag‘al ruhoniylari qo‘llab-quvvatladilar.
Protestantlik dunyoviy kishilarni ruhoniylardan ajrat-
maydi, bu ta’limotga ko‘ra, barcha dindorlar ruhoniy-
dir. Sirli marosimlardan faqat cho‘qintirish va non bi-
lan tamaddi qilishni tan oladi.
Dindorlar Rim Papasiga
bo‘ysunmaydilar. Ibodat va’z o‘qish, birgalashib ibodat
qilish va diniy qo‘shiqlar (psalomlar) aytishdan iborat.
Protestantlar Bibi Maryamning ilohiy ekanini tan ol-
maydilar, tarkidunyochilik, go‘daklarni cho‘qintirish,
ruhoniylar
kiyadigan kiyimlar, ikonalarni rad etadilar.
Yan Gus kuydirilgandan yuz yil keyin Germaniyada
Vittenberg universiteti professori Martin Lyuter (1483–
1546) Protestantlar Cherkov asoslarini yaratadi. U ham
indulgensiya sotilishini tanqid qiladi. M. Lyu ter di-
niy-axloqiy jihatdan mehnatni qadrlash lozimligi g‘oya-
sini ilgari surdi. Lyuterning fikricha,
inson va Xudo
o‘rtasida bevosita aloqa bo‘lishi mumkin.
Lyuter ta’limoti protestantlikdagi yo‘nalishlardan
biri — lyuteranlikka asos soldi. Bu ta’limotga ko‘ra,
odamlar vijdon va tavba-tazarruni ongli ravishda va
mun tazam nazorat qilishlari lozim. M. Lyuter tavba-ta-
zarru uzoq davom etadigan jarayon ekanligini qayd eta-
di. Lyute ranlar ta’limotiga ko‘ra, Papa o‘zi
buyurgan
Pravoslav cherkovi.
Italiya
M. Lyu ter cherkov
eshiklariga
95 asosni qoqib
qo‘ydi.
MUSTAHKAMLASH UCHUN - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

66
ISLOMDAGI MAZHABLAR
VA AQIDAVIY TA’LIMOTLAR
14-§
FAOLLASHTIRISH UCHUN
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Bugungi kunda musulmon aholisi ko‘pligi bo‘yicha birinchi o‘rinda
qaysi davlat turishini bilasizmi?
2. Islom ta’limoti, xususan, oyat va hadislarda ilm olish haqida aytilgan
qanday so‘zlarni bilasiz?
3. Eng ezgu odatlardan bo‘lgan salomlashish odobining islom ta’limotiga
aloqasi bormi?
4. Nima deb o‘ylaysiz, jamiyat uchun tinchlikning o‘rni qanday? Islom
dinida bu borada nima deyiladi?
ISLOM DINI TA’LIMOTI VA BAYRAMLARI
Islom dini ta’limotiga ko‘ra, Alloh
barcha jonli va
jonsiz narsalarning, butun
koinotning yaratuvchisi hi-
soblanadi. U hech kimga o‘xshamaydi va hech narsani
u bilan tenglashtirish mumkin emas. Insonlar Alloh ya-
ratgan maxluqotlarning eng buyugidir. Alloh odamzotni
to‘g‘ri yo‘lga boshlash uchun o‘z elchilari — payg‘am-
barlarni yuborib turgan. Manbalarda payg‘ambarlarning
soni 124 ming nafar bo‘lgani qayd etiladi.
Muhammad (s.a.v.) avvalgi payg‘ambarlar ishini
davom
ettirgan, sof e’tiqodni tiklagan, qiyomat oldi dan
yuborilgan oxirgi payg‘ambar (Xotam al-anbiyo) deb
tan olinadi.
Islom dinining asosiy bayramlari —
bu hijriy yil hi-
sobida Shavvol oyining birinchi kunida nishonlana-
digan Ramazon hayiti hamda undan 70 kundan so‘ng
ni
shonlanadigan Qurbon hayitidir. Ikki hayit ham
O‘zbekistonda rasman bayram deb e’lon qilingan. Bu
Qur’oni karim
67
kunlarda qariyalar,
qarindoshlarni ziyorat qilish, bolalar-
ga hayitlik sovg‘alar, shirinliklar berish urf hisoblanadi.
Hayit bayrami insonlar
orasida mehr-muhabbat, muruv-
vat tuyg‘ularining shakllanishiga yordam beradi. Masa-
lan, Ramazon hayitidagi fitr sadaqasi,
Qurbon hayitida
qo‘y yoki qoramol so‘yib, muhtojlarga tarqatilishida
Islom dinining insonparvarlik mohiyati namoyon bo‘la-
di. Bu kunda musulmonlar
chiroyli kiyimlarni kiyib,
xushbo‘y atirlarni sepib, masjidga
boradilar va hayit na-
mozini ado etadilar.
topshiriq - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 59/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49topshiriq.
Avtomatik boshqarish sistemasi sharoitida korxonalarning xo‘jalik jarayonlarini tahlil etishning xususiyatlarini izohlab bering.
topshiriq.
Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimida iqtisodiy tahlilni ham avtomatlashtirishning istiqbollarini o‘z fikr-mulohazalaringiz orqali izohlab bering. Tahlil jarayonida qanday kompyuter dasturlaridan foydalanish mumkinligini ko‘rsatib o‘ting.
Test savollari:
O‘rganadigan davriga qarab iqtisodiy tahlilning turlari qaysi javobda to‘g‘ri aks ettirilgan?
joriy tahlil, boshqaruv tahlili, moliyaviy tahlil;
tezkor tahlil, ichki tahlil, tashqi tahlil;
tezkor tahlil, joriy tahlil, funksional qiymatli tahlil, xo‘jaliklararo tahlil;
tezkor tahlil, joriy tahlil, istiqbolli tahlil.
Korxonalarni boshqarishda o‘rniga qarab iqtisodiy tahlilning turini belgilang.
boshqaruv (ichki) tahlil va moliyaviy (tashqi) tahlil;
moliyaviy tahlil va joriy tahlil;
boshqaruv tahlili va tezkor tahlil;
boshqaruv tahlili va istiqbolli tahlil.
Tahlil jarayonida qanday turdagi axborot manbalaridan foydalaniladi?
iqtisodiy va huquqiy;
iqtisodiy;
huquqiy va tabiiy ekologik;
iqtisodiy, huquqiy-me’yoriy, ilmiy-texnologik, tabiiy-ekologik va boshqa turdagi ma’lumotlar.
Qaysi manbalar tahlil etish jarayonida asosiy manba bo‘lib hisoblanadi?
iqtisodiy va ekologik;
hisob va huquqiy;
buxgalteriya, statistika, operativ texnik hisob va hisobot, hisob- dan tashqari manbalar;
taftish natijasining dalolatnomasi.
|
| |
Talab va taklifni ifodalovchi ko‘rsatkichlar tizimi

|
Talab va taklifni ifodalovchi ko‘rsatkichlar tizimi
|
bet | 65/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Talab va taklifni ifodalovchi ko‘rsatkichlar tizimi
Kishilik jamiyati rivojlanar ekan, fan va texnika taraqqiyoti ildam qadamlar bilan yangilanayotgan sharoitda insoniyatning tovar va moddiy qiymatliklarga bo‘lgan ehtiyoji - talabi uzluksiz o‘zgarib – ortib boradi.
Talab o‘zgarishi (elastikligi) mavjud bo‘lib, u –
Baholar o‘zgarishi va holati.
Xaridorlar miqdori va ularning didi, istagi.
Iste’molchilarning pul daromadi.
O‘rnini almashtirish mumkin bo‘lgan yoki o‘rnini bosadigan tovarlar hajmi.
Inflatsiya ehtimoliga bog‘liqdir.
Bularni ayni vaqtda talabni belgilovchi omillar deyish mumkin. Bularning ichida eng muhimlari tovarlar va xizmatlar bahosi hamda iste’molchilarning pul daromadlari hisoblanadi.
Quyidagi berilgan chizmadan ko‘rinib turibdiki, daromadning yuqori bo‘lishi talabning oshuvini va baho yuqori bo‘lsa, talabning pasayib borishini ko‘ramiz (8-chizma).
Daromad
0 Baho
chizma. Talab harakatining chizmasi.
Bozordagi taklif etilgan tovarlar miqdorini bir necha omillari mavjud bo‘lib, ular quyidagilardan iborat:
Taklif etiladigan tovarlar bahosi.
Ishlab chiqarish texnologiyasi.
Tovar ishlab chiqaruvchilarning miqdori.
Ishlab chiqarish omillari bahosi.
Soliq va subsidiyalar.
Baholarning oshish ehtimoli va hokazolar.
Taklif miqdoriga kuchli ta’sir etuvchi omil – bu tovarlarning bozordagi sotiladigan bahosi hisoblanadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida har bir ishlab chiqarilgan tovarlar bahosi shu mahsulotni yaratish uchun ketgan o‘zgaruvchan va o‘zgarmas xarajatlarning miqdori hamda ko‘zlangan foyda normasiga aloqadordir (9-chizma).
Tovar bahosi
|
| |
Marketing tahlilining asosiy vazifalari

|
Marketing tahlilining asosiy vazifalari
|
bet | 64/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Marketing tahlilining asosiy vazifalari:
chizma. Korxonani kompleks marketing tahlilining tizimi.
Marketing tahlilining axborot tizimi ichki manba, tashqi manba, marketing tadqiqotlaridan iborat. Tahlil etish jarayonida bu bo‘lim- larning har biri mustaqil axborot tizimi sifatida ishtirok etadi. Ichki
axborot manbalari tarkibiga korxonaning buxgalteriya va statistika hisobotlarining tezkor va joriy ishlab chiqarish ilmiy-texnika manbalari kiradi. Tashqi manbalar tizimiga korxonaning tashqi faoliyati, bozor va uning infratuzilmasi, xaridor va mol yetkazib beruvchilar holati, raqobatchilar harakati, bozor mexanizmini tartibga solish bo‘yicha davlatning ko‘rgan chora-tadbirlari kiradi. Bu manbalar vaqtli va maxsus nashr, statistik to‘plam, tijorat tashkilotlarining olib borgan izlanishlarini sharxlarida aks etadi. Bunday manbalar qatori tashkil etilgan ko‘rgazma va anjuman manbalari, ishbilarmonlar ushrashuvi va ularning olib borgan muzokaralari bo‘yicha tuzilgan protokollar yanada to‘ldiradi. Tahlilning axborot manbalari sifatida korxonaning biznes- rejasi (marketing rejasi)dan ham foydalaniladi.
Marketing konsepsiyasiga ko‘ra har bir faoliyat yurituvchi korxona muvaffaqiyatga erishish uchun, eng avvalo, iste’molchilarning istak- larini nazarda tutishi kerak. Bu esa ularga mos tushadigan tovarlar ishlab chiqarishni taqozo etadi va quyidagi qoidalarga rioya qiladi:
Xaridorlarni tushunish va ularni qiziqtirgan doirani aniqlash.
Tovar va xizmatlar mulkchiligini ta’minlash.
Tovarlar haqida kerakli ma’lumotlarni yetkazib berish.
Yuqorida keltirilgan qoidalar marketingning to‘rt aksiomasiga asoslanadi:
«Qiziqtirish muvaffaqiyat garovi».
«Raqobat tanlashni rag‘batlantiradi».
«Tanlov qiyinchilik tug‘diradi».
«Tanlovdagi raqobat tovarni takomillashtiradi».
Talabni o‘rganish, ularni ijtimoiy-iqtisodiy va demografik tavsifla- riga ko‘ra turlarga ajratish usullarini ishlab chiqgan. Shu bilan birga ularni psixologik taraflarini e’tiborga olib tahlil qilish keng rivojlan- moqda.
|
| |
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim - bet 70

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 70/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49QD = f/ P ga teng bo‘ladi.
Tovar mahsuloti ishlab chiqarilishidan oldin uning iste’mol
xususiyatlari tahlil qilinadi hamda raqiblarning mahsulotlari nimaga sotilayotganligi sabablari o‘rganiladi.
O‘rganish amaliyoti shu narsani ko‘rsatdiki, iste’mol xususiyati, ya’ni tovarning o‘z vazifasini bajarishi uning hayotdagi o‘rnini beqiyos qilib belgilaydi.
Tovarning xususiyatlari ham inson ehtiyojlariga ko‘ra uch turga ajratiladi:
Tovarlarning moddiy ehtiyojlarini qondira olish xususiyatlari.
Ularning ma’naviy ehtiyojlarini qondira bilishligi.
Tovarlarning ijtimoiy ehtiyojlarni to‘ldiruvchi erganomik xususiyatlari.
Birinchi xususiyat tovarlarning inson hayotida muayyan vazifani bajarib, uning moddiy ehtiyojini qondirish tushuniladi.
Tovarlarning estetik xususiyati esa shakli, tuzilishi, pardozi va hidi kabi tomonlarini hisobga olsa, erganomika qismida insonning unumli ishlashi uchun qulaylik yaratish imkoniyatlari o‘rganiladi.
Yakka tartibdagi ehtiyojlar quyidagi tartibda aniqlanadi:
oiladagi roli, majburiyat doirasiga ko‘ra;
boshqa odamlar bilan munosabatiga qarab;
guruhning shaxsga va shaxsning guruhga bo‘lgan talabi bilan;
katta jamoatchilikka qo‘shilishi bilan va hokazolar.
Hozirda talab va taklifni o‘rgangan holda mahsulot ishlab chiqarish korxonalarning gullab - yashnashi uchun hal qiluvchi omil hisoblanadi. Mahsulot, ish va xizmatlarga bo‘lgan bozor talabining maksimal darajada qondirilishi bozor mexanizmining zarur shartlaridan biri hisoblanadi. Korxona faoliyati eng avvalo, bozor regulyatorlari asosida tartiblanadi. Bunda iqtisodiy manfaatlar mushtarakligi e’tiborga olinadi.
Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida bozordagi talab orqali xo‘jalik yurituvchi subyektlarning ishlab chiqarish faoliyatiga hamda ishlab chiqarish hajmlariga ta’sir ko‘rsatiladi, bu esa ma’lum darajada iqtisodiyot tarmoqlarida talab va taklif muvozanatlashuviga zamin yaratib berishi mumkin.
Rivojlangan mamlakatlar amaliyotidan shu narsa ko‘rinadiki, bozorbop mahsulot yetishtirish uchun o‘rtacha 60 ga yaqin yangi g‘oyani o‘rganib chiqish lozim va u quyidagi chizma ko‘rinishida bo‘ladi (10-chizma).
chizma. Mahsulot ishlab chiqarish g‘oyalarini o‘rganish tartibi.
Bozordagi yangi tovar tayyorlash va ishlab chiqarishda ikkita talabni hisobga olish lozim:
Yangi ehtiyojlarni oldindan aytib berish va imkoniyatiga qarab shakllantirish.
G‘oyani ko‘tarib chiqish va tovarlarning ilk nusxalarini sotish o‘rtasidagi muhlatni iloji boricha qisqartirish.
Biz uchun eng asosiysi istiqbolli g‘oyani tanlash muhim hisoblanib, bu yerda ekspertlardan tuzilgan guruhlar tomonidan miyaga hujum usuli orqali ma’lum tovar uchun talab o‘rganiladi. Ushbu o‘rganish esa ma’lum tovarlar partiyasi uchun talabning darajasini ifodalab beradi.
Bozordagi taklif darajasi esa tovarning «bozor testi» orqali har bir bozorda mahsulotni oz-ozdan sotib ko‘rish orqali aniqlanadi.
|
| |
Bunda ushbu koeffitsiyentlar quyidagicha topiladi

Bu koeffitsiyent qanchalik birga yaqinlashib borsa, korxonaning mustaqilligi shunchalik oshib boradi. Bizning respublikamizda faoliyat yuritayotgan korxonalarda bu koeffitsiyent kamida 0,5 ni yoki 50% ni tashkil etishi lozim.
Moliyaviy karamlik koeffitsiyenti (Kmq):
O‘MM - O‘z mablag‘lari manbalari UMQ - Uzoq muddatli qarz mablag‘lari
UMA - Uzoq muddatli aktivlar
TMZ - Tovar - moddiy zaxira
Prezidentimiz ta’kidlaganlaridek: «Barchamiz bir haqiqatni anglab yetishimiz lozim - O‘zbekiston bugun xalqaro hamjamiyatning va global moliyaviy-iqtisodiy bozorning ajralmas tarkibiy qismi hisoblanadi»
1.
Buning tasdig‘ini tashqi dunyo bilan aloqalarimiz tobora kengayib borayotganida, taraqqiy topgan yetakchi davlatlar ko‘magida iqtisodiyot
tarmoqlarini rivojlantirish, modernizatsiya qilish, texnik va texnologik qayta jihozlash bo‘yicha dasturlarning amalga oshirilayotganida, Uzbekistonning xalqaro savdo
tizimiga integratsiyalashuvida, mahsulot va tovarlar importi va eksportining o‘sib borishida va boshqa misollarda yaqqol ko‘rishimiz mumkin. Shu bois global moliyaviy inqiroz va birinchi navbatda uning oqibatlari iqtisodiyotimizning rivojlanishi va samaradorlik holatlariga ta’sir etayotganidan ko‘z yumib bo‘lmaydi».
1
Darhaqiqat, jahon bozorida talabning pasayib ketishi natijasida mamlakatimiz tomonidan eksport qilinadigan mahsulotlar narxining tushishi kuzatilmoqda. Ushbu jarayonlar korxonalarning eksportdan
1 Каримов И.А. «Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози, Ўзбекистон шароитида уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари». Т.,: Ўзбекистон, 2009,11-12-б.
Quyidagi qaysi javobda iqtisodiy axborot manbalari boshqa axborotlardan qanday xususiyatlari bilan ajralib turishligi to‘liq ko‘rsatib berilgan?

|
Quyidagi qaysi javobda iqtisodiy axborot manbalari boshqa axborotlardan qanday xususiyatlari bilan ajralib turishligi to‘liq ko‘rsatib berilgan?
|
bet | 61/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Quyidagi qaysi javobda iqtisodiy axborot manbalari boshqa axborotlardan qanday xususiyatlari bilan ajralib turishligi to‘liq ko‘rsatib berilgan?
hujjatlashganligi- barcha iqtisodiy hodisa va jarayonlar sodir bo‘lishi bilan tegishli boshlang‘ich hujjatlarda qayd etiladi hamda axborot sifatida rasmiylashadi; turli-tumanligi; hodisa va voqealar ko‘pgina manbalarda qayd etilib, hajmi, mazmuni, shakli jihatidan bir- biridan farqlanishi; ommaviyligi va hajmining kengligi; ko‘pgina iqtisodiy axborotlar tegishli shaklga ega bo‘lganligi, hisobot shakllarining yuqori organlar tomonidan tasdiqlanilganligi ularni tushunishni, bilishni osonlashtirishligi; ma’lum davrlarda takrorlanib turishligi; tasdiqlangan me’yoriy hujjatlar muntazam to‘lg‘azilib tegishli tashkilotlarga topshirilish ko‘zda tutilganligi; hisobot davrlari-choraklar, yarim hamda yillik muddatlarga bo‘linib axborotlar tuzilishligi; qonunlashganligi va chegaralanganligi; barcha iqtisodiy axborotlar davlat tashkilotlari, moliya vazirligi, makroiqtisod vazirligi va Davlat Soliq Qo‘mitasi tomonidan tasdiqlangan shakllarga asoslanib tuzilganligi; bozor iqtisodi sharoitida korxonalar uchun muhim sanalgan ayrim ma’lumotlar boshqalar uchun maxfiy bo‘lib, faqat egasining ruxsati bilan e’lon qilinishligi; ko‘p qirraliligi va sermazmunligi; iqtisodiy axborotlar miqdoriy va qiymat o‘lchamlarida ko‘rsatilishligi; boshlang‘ich hujjatlarda korxona nomi, imzo chekuvchilarning nasl- nomasi, davri va mahsulotlarning turlari ko‘rsatilgan holda rasmiylashganligi;
ko‘p qirraliligi va sermazmunligi; iqtisodiy axborotlar miqdoriy va qiymat o‘lchamlarida ko‘rsatilishligi; boshlang‘ich hujjatlarda korxona nomi, imzo chekuvchilarning nasl-nomasi, davri va mahsulotlarning turlari ko‘rsatilgan holda rasmiylashganligi;
barcha manbalarning umumiy birligi va uzviy bog‘liqligi saqlanishligi hamda ulardagi axborotlar bir-birini to‘ldirib turishligini taqozo etishligi;
barcha javoblar noto‘g‘ri.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Quyidagi qaysi javobda iqtisodiy axborot manbalari boshqa axborotlardan qanday xususiyatlari bilan ajralib turishligi to‘liq ko‘rsatib berilgan?
|
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 409

559
natijaga ko‘rsatilgan salbiy ta’sir miqdori o‘rganiladi, mas’uliyatli
shaxslarga nisbatan tegishli ko‘rsatmalar beriladi. Mazkur usuldagi tahlil
tezkor yoki muayyan davrni qamrab olgan holda (masalan:
choraklik,
yillik) o‘tkazilishi mumkin. Albatta, tahlil natijasida olingan
xulosalardan samarali foydalanish imkoniyati qo‘ldan boy berilmagan
davrda mazkur tadbir o‘z ahamiyatini yo‘qotmaydi.
Mablag‘ aylanishining bevosita ishlab
chiqarish bosqichida asosiy
va aylanma aktivlarini haqiqiy miqdor va qiymat sarfi belgilangan reja
bo‘yicha amalga oshirilishi tahlil etiladi. O‘zgarishlar sabablari
o‘rganiladi.
131-jadval
Molikiylik mazhabi - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

Molikiylik mazhabi asoschisi, imom Abu Abdulloh
Molik ibn Anas 711-yilda tavallud topgan. Mazkur maz-
habda birinchi man ba Qur’oni karim, ikkinchi manba
hadis hisoblanadi. Molikiylik mazhabida shar’iy masa-
lalarda Madina hayoti va odatlari ko‘p hollarda ustun
turgan.
Molikiylik Marokash, Jazoir, Tunis, Bangladesh kabi
mamlakatlarda asosiy mazhab hisoblanadi.
Bugungi kunda
dunyodagi taxmi
nan 1,7 milliard
musulmon aholi
ning 92,5 foizini
sunniylar tashkil
etib, ular maz
hablar bo‘yicha
quyidagi nisbat
da bo‘linadilar:
hanafiylar —
49%, shofe’iy
lar — 25%, mo
likiylar — 17%,
hanbaliy lar —
1,5%.
Istehson (ar. yax
shi deb bilish) —
islom huquqida
ikki masaladan
yengilroq to
monni tanlashga
aytiladi.
69
Keyingi davrda paydo bo‘lgan «soxta sala-
fiylik», «Hizbut tahrir» kabi yo‘nalishlarni
fiqhiy mazhablarga tenglashtirib bo‘lmaydi.
Chunki ular shar’iy masalalarda o‘z mus-
taqil yechimlarini bergan tizimga ega emas.
Ularga diniy-siyosiy harakat va noqonuniy
siyosiy partiyalar sifatida qarash mumkin.
Shofe’iylik mazhabi asoschisi Abu Abdulloh Mu-
hammad ibn Idris Shofe’ (767–804) Falastinning G‘azo
shahrida tugilib, 804-yili Misrda vafot etgan.
Shofe’iylik mazhabi fiqhiy hukm chiqarishda Qur’on,
sunnat, ijmo va qiyosga suyanadi. Ular hanafiylar va
molikiylarda mavjud bo‘lgan istehsonni rad qiladilar.
Shofe’iylik, asosan, Indoneziya, Malayziya, Misr,
Sudan, Keniya, Mali, Liviya kabi davlatlarda tarqalgan.
Hanbaliylik mazhabi asoschisi imom Abu Abdul-
loh Ahmad ibn Hanbal (780–855) Bag‘dod shahrida
yashagan.
Hanbaliylik mazhabida Qur’on va sunnat aso-
siy manba hisoblanadi. Ijmo va sahobalarning gaplari
keyingi o‘rinlarda turadi. Qiyosni boshqa iloj qolma-
gandagina ishlatishga ruxsat beriladi. Mazkur mazhab
izdosh
lari bo‘yicha eng kamsonli hisoblanib, aso-
san, Saudiya Arabistoni, Yaman, BAA, Quvayt, Qatar
davlatlari aholisi orasida tarqalgan.
Sunniylikdagi to‘rtala mazhab bir-biri bilan teng hi-
soblanadi. Mazhablar an’anaviy diniy huquq doirasidan
chiqmagani holda, shariat masalalarida yengilroq yoki
qattiqroq hukm chiqarishlari bilan farq qiladi.
2017yil iyuni
da Preziden
timiz Shavkat
Mirziyoyev
topshirig‘i bilan
Imom Moturi
diy majmuasida
«Kalom ilmi
maktabi»ni,
moturidiylik
ta’limotining
yirik vakili Abul
Mu’in Nasafiy
ziyoratgohida
esa «Aqoid mak
tabi»ni tashkil
etish ishlari
boshlandi.
|
ISLOMDAGI MAZHABLAR - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

68
Hanafiylik mazhabi asoschisi Abu Hanifa nomi bi-
lan mashhur Nu’mon ibn Sobit Kufiy (699–767) hi-
soblanadi.
Ushbu mazhab o‘z mohiyati, ta’limoti va qo‘llagan
uslubi bilan jamiyatda yuz berib turadigan har qanday
savolga javob topa oladi. Bu shundan kelib chiqadiki,
hanafiy mazhabi yangi vujudga kelgan diniy masalaning
yechimi Qur’on va hadisda mavjud bo‘lmasa, qiyos
va uning eng muhim turi bo‘lmish istehsonga tayanib
ish olib boradi. Abu Hanifa og‘ir vaziyatlarda odamlar
uchun qulay sharoit yaratib berib, qiyinchiliklarini oson
qilishga uringan. Abu Hanifa erkinlik tamoyilining ho-
miysi edi, tijorat va boshqa sohalarda inson huquqi va
erkinliklarini himoya qilib keldi.
Masalan, turmush qurishda erkak va ayolga teng
huquq berilib, oqil va balog‘atga yetgan qiz va ayollarni
hech kim ularning roziligisiz nikoh qilishga majburlay
olmaydi, nikoh shartnomasi qizning valiysi (ota, buva,
amaki, aka, uka) bo‘lmasa ham uning o‘z so‘zi bilan
bog‘lanadi.
Bugungi kunda Markaziy Osiyo musulmonlarining
aksari hanafiylik mazhabiga ergashadi. Ayni damda
maz kur maktab Hindiston, Pokiston, Afg‘oniston, Iroq,
Suriya, Turkiya va qator Afrika mamlakatlarida keng
tarqalgan.
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar

|
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar
|
bet | 58/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar:
Korxona va firmalarda iqtisodiy tahlilni tashkil etish.
Tahlilni tashkil etish bosqichlari.
Tahlil natijalarini umumlashtirish va rasmiylashtirish.
Iqtisodiy tahlil kengashi.
Tahlil uchun zarur axborotlar va ularning turlari.
Iqtisodiy axborotlar.
Ilmiy-texnikaviy axborotlar.
Tabiiy-ekologik axborotlar.
Tahlil uchun kerakli bo‘lgan axborotlarga qo‘yilgan talablar va ularni to‘g‘riligini tekshirish.
Buxgalteriya hisobi axborotlari.
Takrorlash uchun savollar:
Xo‘jalik subyektlarida tahlil ishlarini kimlar olib borishadi?
Xo‘jalik subyektlarini tahlil ishlariga mas’ul javobgarlar bo‘lib kimlar hisoblanadi?
Xo‘jalik subyektlarida tahlil ishlarini tashkil etish majburiymi yoki ixtiyoriy?
Tahlilni tashkil etish bosqichlarini sanab o‘ting?
Tahlil natijalari qanday rasmiylashtiriladi?
Tahlil natijalari kimga taqdim etiladi?
Tahlil jarayonlarida qanday turdagi ma’lumotlardan foyda- laniladi?
Tahlilda foydalaniladigan ma’lumotlarga qanday talablar qo‘yiladi?
Ma’lumotlarning to‘g‘riligi qaysi usullar orqali tekshiriladi?
Tahlilning turlarini tasniflab bering?
Tahlil jarayonlarida ma’lumotlarni kompyuterlarda qayta ishlashning afzalliklari nimada?
Mustaqil o‘rganish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq.
O‘zbekiston Respublikasida xo‘jalik yurituvchi subyektlar faoliyatini boshqarishda iqtisodiy tahlilning tutgan o‘rni va salohiyatini o‘z fikr-mulohazalaringiz orqali bayon qilib bering.
|
| |
tezligi M/s - Texnika xavfsizligi

58
Bularning ta`sirida insonning vujudida harorat almashinishi va mehnat qilish
qobiliyatining buzilmasligini ta`minlangan bo`ladi. Bunday sharoitda haroratning
mo``tadilligi to`la ta`minlanadi va mehnat qobiliyati yuqori bo`ladi.
Olimlarimiz, shartli ravishda iqlim mutanosibligini aniqlash uchun effektli va
ekvivalent-effektli haroratlar ko`rinishidagi nisbiy birliklar tavsiya etilganlar.
a) effektli harorat deb, binodagi havoning nisbiy namligi me`yor darajasida bo`lib,
uning tezligi nolga teng bo`lgan holatini aks etuvchi haroratga aytiladi.
b) ekvivalent-effektli harorat deganda esa, binoda ma`lum nisbiy namlikka va har xil
tezlikka ega bo`lgan havoning haroratiga aytiladi.
Mikroiqlim ko`satkichlari va omillarining odamga ta`sirini ko`p yillik kuzatuvlar
asosida tahlil qilib eng mo``tadil iqlim o`lchamlarini shartli ravishda aniqlash uchun
nomogramma yaratilgan.
Misol tariqasida temir beton qurilmalar ishlab chiqaradigan zavodning armatura va
qoliplash binolarida psixrometr yodamida aniqlangan mikroiqlim ko`rsatkichlari
asosida nomogrammadan foydalanib effektli harorat qiymatlarini aniqlash namoyish
qilingan bo`lib, binodagi ekvivalent-effektli harorat topilgan u 16
0
S ga teng ekan,
qoliplash binosida esa Y 0 , bo`lgani uchun effektli haroratining shartli miqdori
aniqlangan, u 20,2 S ni tashkil etadi.
Naqshbandiylik - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

75
Bahouddin
Naqsh band vafo-
tidan bir asrcha
vaqt o‘tganidan
keyin Abdu-
rahmon Jomiy
(1414–1492)
birinchi
marta bu
tariqatni
«naqsh-
bandiya» deb
atay boshladi.
Naqshbandiyada zohir (tashqi ko‘rinish) va botin
(ichki olam) o‘zaro ajratilgan. Bu so‘fiylikni xalq ora-
sida oshkor etmaslik, boshqalardan ajralib turmaslik,
xilvatga chekinmaslik, mehnat qilib kun ko‘rishdan voz
kechmaslik, oila, bola-chaqa boqish mas’uliyatini zim-
maga olish, boshqalar (qul va cho‘rilar) mehnatidan foy-
dalanmaslik kabi ezgu tartib-qoidalarga qat’iy amal qili-
shni talab qiladi.
Naqshbandiya tariqatining asosiy tarbiya usuli suh-
batdir. Naqshbandiylar suhbatning foydasi ko‘p,
suhbat
orqali inson qalbiga kirib borish mumkin, deb hisobla-
ganlar. Bu tariqat quyidagi to‘rt tamoyil asosiga quril-
gan: 1) shariat bilan xulq-atvorni poklash; 2) tariqat bi-
lan qalbni poklash; 3) haqiqat bilan Allohga yetishmoq;
4) ma’rifat bilan Allohga erishmoq.
O‘zbekiston
mustaqillikka erishgach, tasavvuf ilmi
sohiblarining nomlari abadiylashtirilib, ehtirom ko‘rsa-
tildi.
Hozirgi paytda dunyoning ko‘p mamlakatlarida,
Amerika Qo‘shma Shtatlaridan to Avstraliya arxipe-
lagigacha bo‘lgan hududda Bahouddin Naqshband va
naqsh bandiya tariqati ma’lum va hurmatli maqomga
Bahouddin
Naqshband
maqbarasi
76
ega. Chunki Bahouddin Naqshband, avvalo, islom dini shariati mezonlarini
mahkam ushlagan va ularning buzilishiga yo‘l qo‘ymagan.
Ikkinchidan, u chin
insoniy g‘oyalar va fazilatlarni ilgari surgan, jamiyatning turli vakillari o‘rtasi-
da futuvvat — javonmardlik rishtalari paydo bo‘lishiga turtki bo‘lgan.
Mustaqillik yillarida diniy qadriyatlarni qayta tiklash jarayonida masjidlar,
madrasalar va boshqa diniy tashkilotlar bilan bir qatorda tariqat vakillarining
faoliyatiga ham alohida e’tibor qaratildi. Jumladan, 2003-yili Abdulxoliq G‘ij-
duvoniyning 900 yilligi nishonlangan bo‘lsa, 2018-yilda allomaning 915 yilligi
nishonlanishi belgilangan.
Xuddi shunday, 1993-yili Bahouddin Naqshbandning
675 yilligi keng ko‘lamda nishonlangan bo‘lsa, 2018-yilda 690 yillik yubileyi
nishonlanadi. Bugungi kunda Buxorodagi Naqshband ziyoratgohida Bahoud-
din Naqshband yodgorlik majmuasi markazi, “Naqshbandiya tariqati”
muzeyi
hamda “Naqshbandiya” jurnali faoliyati yo‘lga qo‘yilgan.
Xavfsizlikni ta`minlovchi texnik vositalar

|
Xavfsizlikni ta`minlovchi texnik vositalar Pdf ko'rish
|
bet | 102/124 | Sana | 06.10.2024 | Hajmi | 3,02 Mb. | | #273717 |
Bog'liq 5b27936d716432. Xavfsizlikni ta`minlovchi texnik vositalar.
Ishlab chiqarish korxonalarida ishlatiladigan mashina va jihozlarga qo`yiladigan asosiy
talablar, ularning ishchilar uchun pishiq va mustahkam hamda ishlatishning osonligi,
xavfsizlik ( GOST) mezonlari tizimlari bilan belgilanadi.
Korxonalarda mashina va jihozlar xavfsizligini ta`minlash uchun, loyihalash
jarayonida uning qanday ish bajarishini hisobga olgan holda, asosiy ish bajaruvchi
qismlarini mukammal joylashtirishning ixcham usullarini qo`llash, unga shakl berish
va muhofaza qilish qurilmalarini joylashtirishni birga olib borish zarur.
SHuni hisobga olish kerakki qurilmalarga o`rnatilgan muhofaza vositalari uning asosiy
qismi bilan uyg’unlashib, iloji borcha ko`proq mehnat xavfsizligini ta`minlashga
xizmat qilsin.
Masalan, qurilmalarga o`rnatilgan xavfsizlikni ta`minlash qopqoqlari, faqatgina xavfli
joylar to`sig’i bo`lib qolmasdan, shovqinni kamaytiruvchi vosita sifatida xizmat qiladi,
charxning xavfsizligini ta`-minlovchi qurilma esa bir vaqtning o`zida shamol
yordamida charx qirindilarini chiqarib yuborishga mo`ljallangan mahalliy shamollatish
vazifasini ham bajaradi.
Xavfsizlik darajasi yuqori bo`lgan jihozlar, masalan, bosim ostida ishlatiladigan bug’
va suv isitish (115
0
S yuqori) qozonlari, gaz ballonlari, kompressorlar, gaz tashuvchi
tsisternalar yuqori bosimli gaz quvurlari va boshqalardan foydalanilayotganda, ishlab
chiqarishda xavfsizlikni ta`minlash davlat nazorati idoralarining maxsus talablarini
bajarish shart hisoblanadi.
Korxonalarda elektr toki, elektromagnit to`lqinlari, radioaktiv moddalar ta`sirini
kamaytiruvchi yoki butunlay yo`qotuvchi va ulardan saqlanish chora-tadbirlar ko`rish
maqsadga muvofiq hisoblanadi.
Mashina jihozlarning xavfsiz va puxta ishlashini ta`minlashdagi asosiy omillaridan
biri, ularning texnik holatini nazorat qiluvchi asbob-uskunalar, avtomatik boshqarish
va muvofiqlashtirish qurilmalari bilan jihozlashdan iborat.
Avtomatik boshqarish tizimlari ishlamay qolish ehtimoli vujudga kelganda, texnologig
jarayonni boshqarish ishchi zimmasiga tushadi va uning xavfsizligini to`liq
boshqaruvi, ishchi mahoratiga bog’liq bo`ladi, shu sababli ushbu jihozlarni
loyihalashda va ishlatishda, boshqaruvchi ishchining, yoshi 18-dan kam bo`lmasligi,
maxsus o`qitilishi, bilimlari tekshirilib attestatsiyadan o`tganligi, uning ruhiy va
fiziologik jihatlarini hisobga olish kerak. SHu bilan birga qurilmalarni xavfsizlik
mezonlari talablari darajasiga, rangli bo`yoqlar tanlab bo`yash ham katta ahamiyatga
ega hisoblanadi.
|
| |
Xususiy kapitalni ko‘paytirish omillarini aniqlash

|
Xususiy kapitalni ko‘paytirish omillarini aniqlash
|
bet | 285/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49
Xususiy kapital tahlili uning tarkibidan joy olgan ko‘rsatkichlar hi- sobiga o‘zgarib boradi. Har bir tarkibning o‘zgarishi ham o‘z mazmu- niga ko‘ra ma’lum ko‘rsatkichlarning o‘zgarishi orqali amalga oshadi.
Ustav kapitali.
Bu schot xususiy (hissador) kapitalining qiymati, qimmatli qog‘ozlarning emissiyasi va joriy yil foydasi va zarari hisobiga o‘zgarishi mumkin.
Qo‘shilgan kapital.
Bu schot quyidagi hollarda o‘zgarishi mumkin:
xususiy (hissador) kapitali qiymatining o‘zgarishi;
muomalaga qo‘shimcha aksiyalarning chiqarilishida;
asosiy vositalarning qayta baholanishida;
foyda va zararlar hisobiga.
Rezerv kapitali ham yuqorida keltirilgan o‘zgarish sabablari hisobiga amalga oshadi. Faqatgina bu o‘zgarishlar tarkibiga foyda hisobidan rezervlarga ajratilgan summalar.
Taqsimlanmagan foyda. Bu ko‘rsatkich korxonaning hisobot yilida olgan sof foydasi, hissador kapitalining ko‘payish yoki kamayishi, qimmatli qog‘ozlar emissiyasi, rezerv uchun ajratmalar hisobiga o‘zgarishi mumkin.
Xususiy kapital bilan qoplanmagan zarar.
hisobot davrida olingan zarar;
qimmatli qog‘ozlar emissiyasi;
hissador kapitalining ko‘p yoki kam bo‘lishi kabi ko‘rsatkichlar hisobiga o‘zgarishi mumkin.
Bu o‘zgarishlar 5- shaklda ham yaqqol ko‘zga tashlanib turadi.
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar:
xususiy kapital to‘g‘risida tushuncha va uni tahlil etish maqsadi;
xususiy kapitalning tarkibi, tuzilishi va yil boshiga nisbatan o‘zgarish sabablari;
ustav fondi;
rezerv kapitali;
qo‘shilgan kapital;
taqsimlanmagan foyda (zarar);
balans passivi moddalarining qarzni uzish muddatlari bo‘yicha 4 guruhga bo‘linishi;
joriy likvidlik koeffitsiyenti;
istiqbolli likvidlik koeffitsiyenti;
bankrotlik alomatlari va ularni tahlil etish uslublari;
kreditga layoqatlilikni ifodalovchi ko‘rsatkichlar tizimi va ularni tahlil etish uslubi;
qaramsizlik koeffitsiyenti;
qarz va o‘z mablag‘lari nisbati;
|
| |
Rangli signallar tizimi va xavfsizlik belgilari

141
ogohlantiruvchi va belgilovchi turlarga bo`linadi. Bundan tashqari signal tizimlari
tovushli va ko`rinadigan bo`lishi mumkin.
A) Tovushli signal tizimiga sirena, qo`ng’iroq, gudok va boshqalar kiradi. Tovush
yordamida beriladigan signal, korxona muhitida bo`lishi mumkin bo`lgan har qanday
tovush va shovqinlardan farqli ravishda iloji borcha quyi chastotadagi (2000 Gts
gacha) tovushdan tashkil topgan bo`lishi va korxonaning har bir hududida yaqqol
eshitilishini ta`minlashi kerak.
B) Ko`rinadigan turlariga xar xil yorug’lik tarqatuvchi vositalar yordamida qizil, sariq,
yashil, ko`k va boshqa ranglar yordamida xavf darajalarini belgilash va ularga kerakli
bo`lgan harakatlar bilan javob berish tartibi belgilangan.
- Qizil rang - umuman taqiqlovchi rang bo`lib, agar u biror – bir avtomatlashtirilgan
vositaga o`rnatilgan bo`lsa, qizil lampa yonishi odam aralashishi kerak bo`lgan holat
paydo bo`lganini ko`rsatadi, yoki bo`lmasa bajarilayotgan jarayon to`xtab qolganidan
dalolat beradi.
- Sariq rang – ogohlantiruvchi hisoblanadi. Bunda, mashina va qurilmalarning avtomat
rejimiga o`tishini yoki ba`zi bir chegara nuqtaga yaqinlashib qolganini ko`rsatuvchi,
qurilishda esa xavfli mintaqalarni to`suvchi vositalarda va zararli moddalar solingan
idishlarni belgilashda qo`llaniladi.
- YAshil rang – xabar beruvchi hisoblanadi. Uni ruxsat etiladigan, masalan, mashina
jihozlarning ishga tayyorligini bildiradigan, xavfli vaziyatlardan chiqish yo`llarini
belgilovchi lampalar sifatida qo`llash mumkin.
- Ko`k rang – ko`rsatma, yong’in xavfsizligi belgilari, axborot.
YOrug’lik signali keng tarqalgan vositalar qatoriga kirsa ham, uning asosiy kamchiligi
signal berilayotgan tomondan qarama-qarshi tomonga qarab turgan odam bu
vositalarni ko`rmay qolishi mumkin. SHuning uchun ham yorug’lik signallari doimiy
kuzatib turuvchi operator bo`lgan vaqtda yaxshi natija beradi.
Ogohlantiruvchi signal vositalari biron-bir xavfli vaziyat vujudga kelishini ogoh etadi.
Bunday signallar har xil plakatlar, ogohlantiruvchi yozuvlar, har xil datchiklarga
asoslangan signal tizimlari, mashinalarning ishlash holatini ko`rsatuvchi moslamalar
(masalan, qizib ketishi, moylash tizimlarida moy borligini ko`rsatuvchi moslamalar)
shular jumlasiga kiradi. Bular uchun maxsus ranglardagi moslamalardan (ranglari
GOST 15548-70) foydalaniladi.
CHangga qarshi respiratorlarning fil’trlarini taxminiy xizmat muddati

136
O`lchami 0,1 mk dan kichik (ko`zga ko`rinmaydigan) chang zarrachalari deyarli
o`tirmaydi va havoda tartibsiz harakatda bo`ladi. Bunday changlarni nafas olish
organlari orqali ichki organizmlarga kirishi ehtimoli katta. Modda qanchalik qattiq va
uning maydalanishi qanchalik intensiv bo`lsa, uning disperslik darajasi shunchalik
yuqori va inson organizmiga ta`siri shunchalik zararli bo`ladi.
Qurilish korxonalarining ishlab chiqarish xonalari havosida 70-80 % 5 mkm gacha
kattalikdagi chang zarrachalari bo`ladi. CHangning biologik faolligi xususan uning
inson organizimiga ta`siriga, ximiyaviy tarkibiga bog’liq. CHangning dispersligi ortishi,
ya`ni maydalangan moddalarning solishtirma sirtining kattalashishi bilan uning
ximiyaviy faolligi ortadi.
CHangning eruvchanligi katta ahamiyatga ega. Zaharli changlarning hujayra
suyuqliklarida yaxshi eruvchanligi juda zararli hisoblanadi. Kattaligi 5 mkm bo`lgan
va undan katta chang zarrachalari yuqori nafas olish yo`llarida, burun bo`shlig’ida
ushlanib qoladi va ular shilliq pardani shikastlaydi, yallig’laydi. Bu holning oldi
olinmasa u zo`rayib burun bo`shlig’ining tozalash (fil’trlash) xususiyati pasayadi.
O`lchami 5 mkm dan kichik chang zarrachalari o`pkaga kirib boradi. Nafas olish
yo`llariga chuqur kirib, bu erda uzoq turib qolgan changlar har xil og’ir kasalliklarni
keltirib chiqaradi.
Ishlab chiqarishda chang hosil bo`lishiga va uning inson organizmiga zararli ta`sir
qilishiga qarshi kurash tadbirlari quyidagi yo`nalishlarda olib borilishi zarur:
1.
chang
hosil
bo`lishini
butunlay
yo`qotadigan
texnologik
jarayonlarni
takomillashtirish;
2.apparatlar, jihozlar, elevatorlar, transportyorlar, shneklar, bo`nkerlar va hakozalarni
germetiklash;
3. qo`lda maydalash ishlarini mexanizatsiyalashtirish;
4.qurilishda gidrochangsizlantirgich, pnevmotransportlardan keng foydalanish;
5.changlarga qarshi shamollatkichlar o`rnatish, chang manbalarini izolatsiya qilish;
6.xonani nam usulda tozalash;
7.ishchilarni individual himoya vositalari bilan taminlash.
Qishloq xo`jaligida esa bularga qo`shimcha ravishda germetik kabinalardan
foydalanish va unga majburiy holda toza havoni uzatish hamda uning mikroiqlim
parametrlarini yaxshilashni amalga oshirish juda foydali hisoblanadi.
Vaqt omilini hisobga olgan holda loyihalar iqtisodiy

558
fikricha, korxonaning
strategiyasiga kamtarona, lekin uzoq muddat
davomida barqaror tushumga ega bo‘lish to‘g‘ri kelsa, u holda «A» lo-
yihani tanlaydi.
Aksincha, korxona uchun asosiy mezon loyihaning
foydaliligi bo‘lsa,
moliyaviy menejer, albatta, «B» loyihani tanlashi
turgan gap.
Shunday qilib, yuqoridagi mulohazalardan ko‘rinib
turibdiki,
investitsion portfelni shakllantirishda faqat eng yuqori foydali va eng
past riskli loyihalarnigina tanlashga e’tibor
berib qolmasdan, balki
korxonaning strategik liniyasiga eng yaxshi mos keluvchi loyihaga ham
alohida e’tibor berilmog‘i kerak.
qatda 
Reja - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

561
birgalikda ma’lum bir foiz to‘lovini ham keltirib chiqaradi. Bu esa,
erishilgan foydani pirovard natijada kamayishiga ta’sir etadi.
Muayyan faoliyatni investitsiyalash
jarayonida uzoq muddatli
aktivlarni jalb etishda o‘z mablag‘lariga sotib olish, kredit, lizing yo‘li
yoki ijara munosabatlari bilan olish variantlari ham o‘zaro taqqoslanib
eng yaxshi deb topilgan tadbir tanlab olinadi. Bunda qiymat jihatdan eng
arzon, qaytimi o‘z o‘simiga ega, moliyalashtirishning
qulayligi kabi
jihatlariga e’tibor beriladi.
Aylanma mablag‘lardan unumli foydalanishda ham yuqorida aytib
o‘tilgan tomonlar chuqur tahlil talab qilinadi.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, investitsiya yo‘nalishini ishlab
chiqarishga burish eng avvalo alohida jamoa hamda davlat manfaatlariga
mos tushadi. Chunki moddiy ne’matlar ko‘payadi hamda iste’mol
qililadi.
Investorlarga esa ishlab chiqarishni rivojlantirganligi
uchun soliq
qonunchiligi bo‘yicha ko‘plab imtiyozlar beriladi.
shamollatishning usullari

63
Umumlashtiruvchi shamollatkich butun xonadagi havoni almashtirsa, mahalliy
shamollatkich
esa
ma’lum bir joylardagi havoni almashtiradi (9.2.-rasm).
SHamollatkichning samaradorligi shamollatish qurilmasining quvvatiga va havo
almashtirishni tashkil etishning ma`lum qoidalariga rioya qilishga bog’liq bo`ladi.
Xonadan chiqarilayotgan havoni bevosita zararliliklar ajralayotgan joydan yoki
ifloslangan zonadan olish kerak. Bunda xonadan chiqarilayotgan iflos havo oqimini
odamlar nafas oladigan zona orqali yoki odamlar tez-tez bo`ladigan zonadan
o`tishiga yo`l qo`ymaslik kerak. Xonadan tashqariga chiqariladigan iflos havoni shamol
oqimi yaxshi bo`lgan tomonga chiqarish lozim.