Oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent amaliy fanlar

|
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT AMALIY FANLAR
UNIVERSITETI |
”Himoyaga ruxsat etilsin”
Fakultet dekani
_________B.To’rayev
”____”_________2023 yil
Nurboyev Shahriyorning
“Mikroprotsessor tarixi va uning turlari” MAVZUSIDAGI
MUSTAQIL ISHI
Ilmiy rahbar: __________________
Bajardi: (bosqich): Nurboyev Shahriyor
Toshkent - 2023 yi
Reja:
1.Mikroprotsessor nima.
2.Mikroprotsessorning tarixi.
3.Mikroprotsessorning turlari.
Mikroprotsessor har qanday kompyuterning yuragi hisoblanadi. Mikroprotsessor maishiy elektron qurilmalarda ham muvaffaqiyatli qo'llanilmoqda. U jimgina butun dunyoni zabt etdi. Va bugungi kunda bunday elektron yordamchilarning ulkan armiyasi insoniyatga yordamga keldi.
Mikroprotsessor - bu shaxsiy kompyuterning markaziy bo'linmasi bo'lib, u ma'lumotlarga mantiqiy va arifmetik operatsiyalarni bajarish, ma'lumotlarni qayta ishlash va uzatish hamda mashinaning barcha bo'linmalarining ishlashini boshqarish uchun mo'ljallangan.
Mikroprotsessor integral mikrosxemalarning bir yoki bir nechta o'zaro bog'langan yarimo'tkazgich chiplarida tayyorlanadi. Boshqarish davrlari, qo'shimchalar, registrlar, dastur hisoblagichlari va juda tezkor kichik xotiradan iborat.
Mikroprotsessor quyidagi muhim funktsiyalarni bajaradi:
ma'lumotlarni hal qilish va asosiy xotiradan o'qish
tashqi qurilmalar adapterlari registrlaridan buyruqlarni qabul qilish va ma'lumotlarni o'qish
ma'lumotlarni qayta ishlash, ularni asosiy xotiraga yozish, shuningdek tashqi qurilmalar adapterlarining registrlariga yozish boshqa bloklar va kompyuter tugunlarini boshqarish signallarini shakllantirish
Uzoq vaqt davomida markaziy protsessorlar birdan bir necha yuzgacha tranzistorlarni o'z ichiga olgan kichik va o'rta integratsiyalashgan individual mikrosxemalardan qurilgan. Kamtarona boshlanishiga qaramay, mikroprotsessor murakkabligining doimiy o'sishi kompyuterlarning boshqa shakllarini butunlay eskirishga olib keldi.
Birinchi 4-bitli mikroprotsessor 1970-yillarda paydo bo'lgan va u elektron kalkulyatorlarda ishlatilgan. Hisoblagichlarda ikkilik-o'nlik arifmetikadan foydalanilgan. Ko'p o'tmay, mikroprotsessorlar printerlar, terminallar va turli xil avtomatizatsiya kabi boshqa qurilmalarda qurila boshlandi.
1970-yillarning o'rtalarida allaqachon 16-bitli manzilga ega bo'lgan 8-bitli mikroprotsessorlar birinchi iste'molchi mikrokompyuterlarini yaratishga imkon berdi.
Hozirgi vaqtda bir yoki bir nechta mikroprotsessorlar tom ma'noda hamma narsada - mobil qurilmalar va kichik ko'milgan tizimlardan tortib ulkan superkompyuterlar va meynfreymlarda hisoblash elementi sifatida foydalanilmoqda.
Agar atrofga nazar tashlasangiz, mikroprotsessorlar tom ma'noda hamma joyda: elektron soatlarda, uyali telefonlarda, o'yin pristavkalarida, cho'ntak elektron o'yinlarida, zamonaviy mikroto'lqinli pechlarda, kir yuvish mashinalarida, aylanuvchi stollarda, lazerli disklarda, kalkulyatorlarda. Bug 'kemalari, samolyotlar, poezdlar va hokazolarni hisobga olmaganda, hatto zamonaviy avtomobil ham mikroprotsessorlar bilan to'ldirilgan.
1978 yilning iyunida Intel o‘zining ya’ngi 8086 protsessorini taqdim etib, inqilob sodir etdi.Bu bozordagi ilk 16-razryadli mikroprotsessorlar edi; u vaqtda barcha boshqa protsessorlar 8-razryadli edi. 8086 protsessori 16-razryadli ichki registrlarga ega bo‘lib va 16- razryadli yangi toifadagi dasturiy ta’minotni bajara olar edi.
U, shuningdek,16-razryadli tashqi shinaga ega bo‘lib, bir vaqtda 16 bit ma’lumotni xotiraga uzata olar edi.Manzil shinasining razryadi 20 bitni tashkil qilar edi va 8086 protsessori 1 Мbayt (20-darajadagi 2) sig‘imli xotirani manzillay olar edi. O‘sha vaqtda bu mo‘jiza tuyular edi, boshqa ko‘pchilik mikrosxemalar 8-razryadli ichki registrlariga, 8-razryadli malumotlarning tashqi shinasiga va 16-razryadli manzil shinasiga ega bo‘lib, 64 Kbayt dan ko‘p bo‘lmagan operativ xotiranigina manzillay olar edi (16 –darajadagi 2).
8086 protsessorining narxi ancha yuqori edi- uning uchun arzonroq 8-razryadli emas,16-razryadli ma’lumotlar shinasi talab qilinar edi. O‘sha vaqtda 8-razryadli tizimlarning narxi arzonroq bo‘lganligi uchun, 8086 protsessorlari kam sotilar edi.
Inteldagilar foydalanuvchilarning 16 qoshimcha unumdorlikka ortiqcha harajat qilishni istashmayotganini tushunib etdi va biroz vaqtdan so‘ng 8088 deb atalgan 8806 protsessorning “kesik ” talqinini taqdim etdi.Unda, malumotlar shinasidagi 16 razryaddan 8 tasi olib tashlangan va 8086 protsessori ma’lumotlarni kiritish va chiqarishga nisbatan 8-razryadli mikrosxema sifatida qaraladi.Biroq,unda 16-razryadli ichki registrlar va 20-razryadli manzil shinasi to‘la saqlanib qolganligi uchun 8086 protsessori 16-razryadli dasturiy ta’minotni bajarar edi va 1 Мbayt sig‘imli operativ xotirani manzillay oladi.
IBM PC ning ilk kompyuterlarida 4,77 MGts takt chastotali 8088 protsessorlardan foydalanilar edi, ya’ni bir sekundda 4 770 000ta takt bajarilar edi.
8088 va 8086 protsessorlarning buyruqlari uchun o‘rtacha 12 takt zarur bo‘lar edi. Ba’zida, 8088 protsessor 1Mbayt sig‘imdagi asosiy xotirani manzillay olsa ham, IBM boshidanoq manzil fazosining yo‘qori qismida 384 Kbaytni adapter platalari va tizimli BIOS uchun rezervlab qoyadi. Qolgan 640 Kbayt DOS va dastur –ilovalar uchun foydalaniladi.
80286 (yoki,oddiygina 286) protsessorida 80186 va 80188 protsessorlari uchun xarakterli bo‘lgan, moslashuvchanlik muammosi tug‘ilmaydi. U 1981 yili paydo bo‘ldi,va uning asosida IBM AT kompyuteri yaratildi. Shundan so‘ng, 50 va 60 rusumdagi ilk PS/2 yaratildi (PS/2 keyingi rusumlari 386 va 486 protsessorlari asosida uaratildi). Bir nechta firmalar, AT sinfiga tegishli kompyuterlarning analoglarini ishlab chiqarishni o‘zlashtirib oladi.
nima uchun kompyutyerdagi asosiy xotiraning sig‘imi 640 Kbayt bilan chegaralanadi degan savol tug‘iladi.
Buning sababi, AT kompyuteri uchun, asos sifatida 286 protsessorining tanlanishi uning 8088 protsessori bilan moslashuvchan bo‘lganligi bilan bog‘liqdir, ya’ni IBM PC va XTlar uchun ishlab chiqilgan dasturlar AT uchun ham to‘g‘ri kelar edi. 286 protsessorlari o‘zidan oldingilariga qaraganda yo‘qori tezlikka ega bo‘lib, shu sababli, bu kompyuterlar keng qo‘llanila boshladi. 6 MGts takt chastotali AT birinchi kompyuterining unumdorligi IBM PC (4,77 MGts) unumdorligidan besh baravar ortadi. Buyruqlarning o‘rtacha 4,5 taktda bajarilishi, 286 protsessorli kompyuterlarining unumdorligi yo‘qori bo‘lishining bosh sababidir. Undan tashqari, 16-razryadli tashqi shina tufayli ma’lumotlar almashish tezligi ikki marotaba oshdi.
AT kompyuterlarining yana bir sababi protsessorning takt chastotasining ortishidadir. Quyidagi 6, 8, 10, 12, 16 va 20 MGts takt chastotali protsessorlar mavjud.
Oldingi protsessorlarda bu ko‘rsatgich 8 MGts dan oshmas edi. Takt chastotalari bir hil bo‘lganda ham oxirgisining unumdorligi taxminan 3 marta ko‘proqdir.
286 protsessori real va himoyalangan deb ataluvchi ikkita bir-biridan farq qiluvchi rejimda ishlaydi. Real rejimda 8086 protsessoriga ekvivalent va obekt kodi bo‘yicha 8086 va 8088 protsessorlari bilan moslashuvchan. Bu, ular uchun mo‘ljallangan dasturlarni va buyruqlarni modifikatsiyasiz bajara olishini bildiradi . 286 protsessori himoyalangan rejimda butunlay boshqa rusumga aylanadi. Agar bajaralayotgan dastur, uning yangi imkoniyatlarini e’tiborga olib yozilgan bo‘lsa, protsessor 16 Мbayt Real xotiradan manzillay olishi mumkin bo‘lsa ham, u 1 Gbayt virtual xotiraga ega bo‘lishi mumkin. 286 ko‘zga ko‘rinarli kamchiligi oldindan apparatli sbros (tushirish ) ya’ni, kompyuterni issiq qayta yuklanishini amalga oshirmasdan himoyalangan rejimdan real rejimga o‘ta olmaydi. Real rejimdan himoyalangan rejimga sbrossiz o‘ta oladi. Shuning uchun, 386 protsessorining asosiy ustunligi uning real rejimdan himoyalangan rejimga va aksincha, dasturiy ulanmasdan o‘ta olishidadir.
|