Zamonaviy quruq qurilish qorishmalar va ularni ishlab chiqarishningasosiy muammolari. Muxammadrasulov Xasanjon

791
Zamonaviy quruq qurilish qorishmalar va ularni ishlab chiqarishningasosiy
muammolari.
Muxammadrasulov Xasanjon
Toshkent davlat transport universiteti
MBI-5 guruh magistranti
xasanjonmuhammadrasulov@gmail.com
Annotation: maqolada zamonaviy quruq qurilish qorishmalari
va ualrni ishlab
chiqarishda hozirda duch kelayotgan muammolar to`grisida so`z yuritiladi.
Kalit so`zlar: kompozitsion materiallar, quruq qorishmalar, beton, ohak, asphalt
beton.
So‘nggi yillarda qurilish industriyasida ishlarning vaqtini va tannarxini
qisqartirish, mehnat unumdorligini soddalashtirish va oshirish uchun yangi texnologiya
va materiallarni joriy etish zarurati tufayli o‘zgarishlar ro‘y berdi. Xuddi shu
tendentsiyalar 1970-yillardan boshlab o'zgartirilgan quruq
aralashmalar va ohaklarni
izchil rivojlantirish va ishlab chiqarishni boshlagan mineral qurilish materiallari
sanoatining rivojlanishini belgilab berdi. [2]
O`zbekistondagi iqtisodiy vaziyatning o'zgarishi munosabati bilan mavjud
mineral-xom ashyo bazasini undan oqilona foydalanish va an'anaviylardan ko'ra
samaraliroq va arzonroq bo'lgan yangi turdagi qurilish
materiallarini yaratish
maqsadida qayta ko'rib chiqish zarurati tug'ildi. Qurilish materiallari ishlab chiqarishda
mahalliy xomashyo va sanoatning turli tarmoqlari chiqindilaridan foydalanish qurilish
ishlab chiqarish texnologiyasida resurs va energiyani tejashning muhim yo‘nalishi
hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda quruq qurilish aralashmalariga talabning ortib borishi muammosi
ayniqsa dolzarbdir. Iste'molchilar uchun quruq aralashmalarning jozibadorligi
shundaki, ular deyarli foydalanishga tayyor, qulay qadoqlangan holda sotiladi va agar
to'g'ri saqlansa, uzoq vaqt davomida o'z xususiyatlarini saqlab qoladi. Mahalliy ishlab
chiqarish va qurilishda quruq aralashmalardan foydalanish endigina rivojlana boshladi.
O`zbekistonda quruq aralashmalar ishlab chiqarish har bir kishi uchun 4 kilogrammdan
oshmaydi, G'arbiy Evropada esa 40-80 kg. [2, 3, 5]
Quruq aralashmalardan foydalanadigan texnologiyalarning maqsadlari:
792
- yuqori sifat darajasi va uning barqarorligi;
- mehnat unumdorligi yuqori bo'lgan mahsulotlarni oson qayta ishlash;
- qurilish materiallarini tashish va ulardan
foydalanish xarajatlarini
optimallashtirish;
- qurilish ishlarining usullari va tayyor ob'ektlarga qo'yiladigan talablarga mos
keladigan mahsulot xususiyatlariga erishish.
Quruq aralashmalarning ko'lami kengdir: beton, gips, tosh, plitka ishlarini
bajarish, qoplamalarni o'rnatish - pollar, bo'g'inlarni muhrlash.
Bundan tashqari,
bo‘yash, pardozlash va pardozlash ishlari uchun quruq aralashmalar, dekorativ
qoplamalar uchun
esa boy ranglar palitrasi, jumladan Bayer va boshqa
kompaniyalarning
pigmentlari
bilan
quruq
aralashmalar
ishlab
chiqarish
rejalashtirilgan.
Quruq aralashmalar, savdo ohak va beton kompozitsiyalarga
nisbatan bir qator
afzalliklarga ega:
- quruq aralashmalarni ish holatiga o'tkazish (suv bilan aralashtirish) bo'yicha
minimal pardozlash texnologik operatsiyalarini amalga
oshirish;
- tayyorlangan eritmalarni plastiklashtirish va suvni ushlab turish hisobiga
qimmatbaho sementni tejash (10-15% ga);
- minusda ham, ijobiy
haroratda ham foydalaning, bu ayniqsa Sibir mintaqasi
uchun muhimdir;
- partiyani tayyorlash natijasida chiqindi eritmalarning 5-7% ga kamayishi;
- tarkibiy qismlarning aniq dozalari va ularni samarali aralashtirish natijasida
quruq aralashmalar kompozitsiyalarining barqarorligi;
-
tayyorlangan
eritmalarning
plastik
xossalarini
yaxshilash
hisobiga
quruvchilarning mehnat unumdorligini 20-25% ga oshirish;
- transport xarajatlarini 15% ga kamaytirish;
- qurilish jarayonlarining mehnat zichligini kamaytirish bilan birga qurilish ishlari
sifatini oshirish. [2, 3, 4, 5]
Shuni ta'kidlash kerakki, zamonaviy qurilish quruq aralashmalari (QQQ)
an'anaviy usulda tayyorlangan beton va ohak aralashmalaridan na boshlang'ich qurilish
materiallari jihatidan, na qurilish maydonchasida to'g'ridan-to'g'ri qo'llash
texnologiyasi bo'yicha farq qilmaydi. tadqiqot va tartibga solish tuzilishi va xossalari
texnologik usullari ular
umumiy bor, quyida muhokama qilinadi.