nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Antisimmetriklik - 1-mavzu: to‘plamlar va ular ustida amallar reja

|
1-mavzu: to‘plamlar va ular ustida amallar reja
|
bet | 10/12 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 347,02 Kb. | | #228091 |
Bog'liq 1-mavzu to‘plamlar va ular ustida amallar reja3. Antisimmetriklik. Agar x to‘plamning turli x va y elementlari uchun x element y element bilan R munosabatda bo‘lishidan y elementning x element bilan R munosabtda bo‘lmasligi kelib chiqsa, x to‘plamdagi R munosabat antisimmetrik munosabat deyiladi. Bu qisqacha va ko‘rinishda yoziladi. Masalan, “uzunroq” munosabati antisimmetrik munosbat bo‘ladi. Masalan, a kesma b kesmadan uzunroq bo‘lishidan b kesma ham a dan uzunroq bo‘lishi kelib chiqmaydi.
Antisimmetrik munosabat grafining ikkita uchi strelka bilan tutashtirilgan bo‘lsa, bu strelka yagona bo‘ladi.
4. Tranzitivlik. Agar X to‘plamdagi x elementning y element bilan R munosabatda bo‘lishi va y elementning z element bilan R munosabatda bo‘lishi kelib chiqsa, X to‘plamdagi R munosabat tranzitiv munosabat deyiladi. Buni qisqacha va ko‘rinishda yoziladi.
Tranzitiv munosabatning grafi x dan y ga va y dan z ga boruvchi har bir strelkalar juftligi bilan birga x dan z ga boruvchi strelkaga ham ega. Masalan, “x kesma y kesmadan uzunroq” munosabat tranzitivdir. Chunki, agar x kesma y kesmadan uzunroq, y kesma z kesmadan uzunroq bo‘lsa, x kesma z kesmadan uzunroq bo‘ladi.
5. To‘plamlarni juft-jufti bilan kesishmaydigan qism to‘plamlarga ajratish.
Ta’rif. Agar bir vaqtning o‘zida quyidagi shartlar bajarilsa, X to‘plam juft-jufti bilan kesishmaydigan qism to‘plamlarga ajratiladi deyiladi:
1. Bo‘linish hosil qilgan qism to‘plamlar bo‘sh emas.
2. Bunday qism to‘plamlarning hech biri o‘zaro kesishmaydi.
3. Barcha qism to‘plamlarning birlashmasi berilgan to‘plam bilan ustma-ust tushadi. Masalan, N natural sonlar to‘plamini uchta o‘zaro kesishmaydigan qism to‘plamlarga ajratish mumkin: 1) tub sonlar to‘plami; 2) murakkab sonlar to‘plami; 3) 1 dan tashkil topgan to‘plam. N to‘plamni ikkita sinfga ham ajratish mumkin – juft sonlar to‘plami va toq sonlar to‘plami.
To‘plamni sinflarga ajratish, mumkin bo‘lgan barcha klassifikatsiyalashlarning asosida yotadi. Masalan, biologiyada barcha tirik organizmlarni tiplarga ajratish, qishloq xo‘jaligida mevalarni o‘lchamlarga yoki og‘irliklariga qarab navlarga ajratish, lug‘atlarda so‘zlarni alifbo bo‘yicha joylashtirish va h.k.
To‘plamni juft-jufti bilan kesishmaydigan qism to‘plamlarga ajratish har xil qiymatlar qabul qilishi mumkin bo‘lgan biror xossa yordamida amalga oshirilishi mumkin. Masalan, ranglarga ko‘ra sinflashda har bir sinfga bir xil rangli predmetlarni joylashtirish mumkin. Buni “x bilan y bir xil rangli” munosabat orqali hosil qilish mumkin.
Xuddi shunga o‘xshash “x talaba y talaba bilan bir kursda o‘qiydi” degan munosabat bilan universitet talabalari to‘rtta kursga ajratiladi. Lekin har qanday R munosabat to‘plamni sinflarga ajratish imkonini bermaydi. Qanday xususiyatga ega bo‘lgan munosabat to‘plamni juft-jufti bilan o‘zaro kesishmaydigan qism to‘plamlarga ajratishi quyidagi teorema yordamida aniqlanadi.
|
| |
Teorema - 1-mavzu: to‘plamlar va ular ustida amallar reja

|
1-mavzu: to‘plamlar va ular ustida amallar reja
|
bet | 11/12 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 347,02 Kb. | | #228091 |
Bog'liq 1-mavzu to‘plamlar va ular ustida amallar rejaTeorema. R munosabat X to‘plamni sinflarga ajratishi uchun uning ekvivalentlik munosabati bo‘lishi zarur va yetarli.
Agar ekvivalentlik munosabati nomga ega bo‘lsa, u holda sinflarga ham unga mos nom beriladi. Masalan, agar kesmalar to‘plamida tenglik munosabati berilsa (bu ekvivalentlik munosabati bo‘ladi), u holda kesmalar to‘plami teng kesmalar sinfiga ajraladi. Uchburchaklar to‘plami o‘xshashlik munosabati bilan o‘xshash uchburchaklar sinfiga ajraladi va h.k.
Ekvivalentlik sinfini uning bitta vakili bilan aniqlash mumkin. Masalan, teng kasrlarning ixtiyoriy sinfini shu sinfga tegishli ixtiyoriy kasrni ko‘rsatish bilan berish mumkin. Bu vaziyat ekvivalentlik sinfining alohida vakillari to‘plamini o‘rganishga imkon beradi.
6. Tartib munosabati.Tartib tushunchasi matematikada va umuman hayotda ko‘p uchraydi. Bu tushuncha biror X to‘plamda “x y dan keyin keladi” munosabat orqali beriladi. Bu munosabat tranzitiv va antisimmetrik bo‘ladi: agar x y dan keyin, y esa z dan kelsa, x z dan keyin keladi va x y dan keyin kelishidan y x dan keyin kelishi kelib chiqmaydi. Tartib munosabatiga matematikada amallarni bajarish, auditoriyadagi talabalarni bo‘ylari bo‘yicha safga tortish, o‘zbek alifbosida harflarning kelish tartibi va hokazolar misol bo‘ladi.
Ta’rif. Agar X to‘plamdagi R munosabat tranzitiv va antisimmetrik bo‘lsa, u holda bu munosabat tartib munosabati deyiladi. X to‘plam, unda berilgan tartib munosabat bilan birga tartiblangan to‘plam deb ataladi.
Tranzitivlik va antisimmetriklik xossasiga ega bo‘lgan munosabatlar natural sonlar to‘plamida “katta”, kishilar to‘plamida “baland”, “keyin turadi” kabilar bo‘lib, ular qat’iy tartib munosabatlari deyiladi. Ular R: “x>y” yoki S: “xko‘rinishda qisqacha yoziladi. X to‘plamdagi qat’iy tartib munosabati “xning grafini aniqlaymiz. Misol sifatida X={3,1,5,2,4}to‘plamni olaylik. Ko‘ramizki, berilgan munosabatning grafida sirtmoqlar bo‘lmaydi va xshartni qanoatlantiruvchi (x, y) nuqtalarni x dan y ga yo‘nalgan bitta strelka birlashtiradi (1-chizma). Natijada X to‘plam quyidagicha tartiblanadi: X={1,2,3,4,5}. “x < y” munosabatning grafigi quyidagidan iborat bo‘ladi: G={(1,2), (1,3), (1,4), (1,5), (2,3), (2,4), (2,5), (3,4), (3,5),(4,5)}.Uni 2-chizmada tasvirlaymiz.
2-chizma
3-chizma
X to‘plamda “x y”, “x y” munosabatlarham qaraladi. Ular noqat’iy tartib munosabatlari deyiladi. Umuman, agar R munosabat X to‘plamda refleksivlik, antisimmetriklik va tranzitivlik xossalariga ega bo‘lsa, y noqat’iy tartib munosabati deyiladi. Agar yuqoridagi X to‘plamda “x y” munosabat qaralsa, 1-chizmadagi har bir nuqtada sirtmoqlar ham bo‘ladi. 2-chizmada tasvirlangan grafikka (1,1), (2,2), (3,3), (4,4), (5,5) nuqtalar ham qo‘shiladi.
|
| |
Gram mar for IELTS - Fiona Aish & Jo Tomlinson

Tracks 13-16
who th in k that it’s a way of providing a free w orkforce by stealth. In fact, I th in k it is fa ir to say
that this scheme w ill not see any renewed interest because of these criticism s.
Lastly, the scheme that there has been a lot of ta lk about is the outward
bound activities courses,
or OBAC fo r short. This has been successful in many other countries, such as Canada,
Mexico
and Brazil. The activity courses give young people a chance to get out into the countryside and
enjoy nature. As a result of this, they also give teens a chance to learn
life sk ills and experience
adventure on a broader scale.
Unit 11
People and places
Track 15
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Track 16
James:
Suzanne:
Helen:
James:
Helen:
Suzanne:
James:
How has the place you live in changed recently?
Well, in my city there is a lot more tra ffic than there used to be. This is because
of the new business centre, which has brought a lot more
people to the city fo r
w ork. This has made the city ric h e r than it was. In fact th a t’s the m ost significant
difference - the city is not as poor as it was 10 years ago.
So, you're studying here in Sydney. How is your town or city different from Sydney?
Mm, there are quite a few differences such as the shop opening hours - the shops
in Tokyo stay open much la te r than those here in Sydney. Then there's the
tra n sp o rt
system w hich is more e fficient and convenient. But the w eather is the same as here
in Australia.
Is it a good place to live?
Yes, it's really nice. I th in k it ’s considerably bette r than oth e r cities in my country
because it’s more m odern. It’s also got a lot of parks which I really like and this
means that it ’s not nearly as crowded as some places.
I th in k our presentation should focus on why living in the countryside has become
more attractive to fam ilies nowadays than in the past.
I’m not so sure. Although the statistics Professor Davies
showed us in the lecture
gave the im pression that there are more fa m ilie s moving to the country now than
at any tim e during the last 20 years, he also m entioned that there aren’t as many
available houses in suburban areas so many fam ilies don't have as much choice as
before.
Yes, Suzanne, you're right. Perhaps that's actually more im portant.
People th in k
that the same housing stock exists as in the past, but that's not true. How about
we focus our presentation on the fact that the choice of location fo r fam ilies is not
as wide as during the 1980s and this is w hat is affecting
the trend of moving to the
countryside.
Okay. I th in k you’ve thought about the presentation a lot more clearly than me.
Thanks.
I th in k H elen’s right. We w ant Professor Davies to th in k that we have done as much
research fo r the presentation as we could and not only used the reading list.
Yes, you’re right. Otherwise our fin a l grade w on ’t be nearly as good as our last
presentation - so we need to read as w idely as possible.
J: Eronlik.
13. “Daryo ko‘rmagan qul” hikoyatida podshohga hakim qanday maslahat beradi? J: Qulning sochidan tutib uch marta suvga cho

|
J: Eronlik.
13. “Daryo ko‘rmagan qul” hikoyatida podshohga hakim qanday maslahat beradi? J: Qulning sochidan tutib uch marta suvga cho
|
bet | 73/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]J: Eronlik.
13. “Daryo ko‘rmagan qul” hikoyatida podshohga hakim qanday maslahat beradi? J: Qulning sochidan tutib uch marta suvga cho‘miltirib olish.
14. “Daryo ko‘rmagan qul” hikoyatida qul nima uchun tinchlanib qoladi?
J: Daryoda cho‘kish qanday bo‘lishini bilgandan so‘ng.
15. “Ofiyat” so‘zining ma’nosi nima? J: Sog‘lik.
16.Qaysi hikoyat quyidagi misralar bilan yakunlanadi?
Qorning to‘q ersa, arpa noni yaxshi ko‘rinmas,
Gar och ersang, oy qursi kabi xo‘b erur va sof.
J: “Daryo ko‘rmagan qul”.
17. “Oy qursi” so‘zining ma’nosi nima? J: To‘lin oy.
18. “A’rof” so‘zining ma’nosi nima? J: Jannat va do‘zax o‘rtasi.
19. “Va lekin” bog‘lovchisining qisqa shakli qanday? J:Vale.
20. “Darvesh” hikoyatidan chiqadigan xulosa qanday? J:Har kim o‘z boshiga tushadigan tashvishga o‘zi sababchi.
21. “Darvesh” hikoyatidagi farzand ko‘rmagan darvesh Ollohga nima deb iltijo qiladi? J: “Bir o‘g‘il bersa, egnimdagi xirqa (darveshlar kiyimi, janda) dan boshqa barcha molimni darveshlarga nisor qilaman.
22. Darvesh nima uchun zindonga tushadi? J:O‘g‘li mast bo‘lib bir ki-shini o‘ldirgani va qochib ketgani uchun otasi jazolanadi.
23.Qaysi hikoyat quyidagi qit’a bilan yakunlanadi?
Bo‘g‘oz xotin, ayo donoyi xushyor,
Tug‘ar vaqtida garchi mor tug‘g‘oy.
Base yaxshidur ul farzanddin-kim,
Ani nodon va nohamvor tug‘g‘oy.
J: “Darvesh” hikoyati.
24. Qit’a nima? J: Faqat juft misralari qоfiyalanuvchi shе’rning bir turi.
25. “Mor” so‘zining ma’nosi? J: Ilon.
26. “Nohamvor” so‘zining ma’nosi? J: Tentak.
27. S. Sheroziyning qaysi asaridan olingan hikoyatda damashqlik do‘stlar suh-
batidan qochib, Quddus sahrosida tutib olinib, farang xalqiga asir bo‘lgan va asirlikdan qutilib yanada davosiz dardga, ya’ni yomon xotinga yo‘liq-qan inson taqdiri ochib beriladi? J: “Guliston” asarida.
28. Hikoyatda farang xalqiga asir bo‘lgan qulni kim qutqaradi? Necha tilla evaziga ozod qiladi? J: Halab ulug‘laridan biri, 10 tilla evaziga.
29. Halab ulug‘laridan chiqqan bu kishi qizining mahriga necha tilla sola-di? J: 100 tilla.
30. S. Sheroziyning qaysi asaridagi hikoyat quyidagi misralar bilan yakun-lanadi?
Masnaviy
Bir kishi bir qo‘y ustiga yetti
Ki, bo‘ri ilikidin xalos etti
Kecha so‘ymoqqa qo‘yni bo‘ldi ravon,
“Qo‘y ko‘rib oni ayladi afg‘on:
Ki bo‘rini tutar edim dushman,
Emdi bildim, bo‘ri sen erkansan”.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
J: Eronlik.
13. “Daryo ko‘rmagan qul” hikoyatida podshohga hakim qanday maslahat beradi? J: Qulning sochidan tutib uch marta suvga cho
|
J: “Guliston” asaridagi - 5-sinf Adabiyot

|
5-sinf Adabiyot
|
bet | 74/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]J: “Guliston” asaridagi.
31. S.Sheroziyning “Bo‘ston” asarida qaysi shoh buloq boshiga “ko‘plar ham bu chashma boshiga yetdi, suv ichdi, dunyodan ko‘z yumib ketdi, qan-chasi zulm ila olamni oldi, go‘rga o‘zi ketdi, olgani qoldi” so‘zlarini yoz-dirgan? J: Jamshid shoh.
32. A.Navoiy qaysi asarida S. Sheroziyning “Guliston” va “Bo‘ston” asar-larini sevib o‘qiganini ta’kidlab aytib o‘tadi? J: “Lison ut-tayr” (“Qush tili”).
33.Kimning qaysi asarlari eski maktablarda darslik sifatida o‘qitilib, XX asr boshidagi jadid ma’rifatparvarlar uchun yangi darslik yaratishda qo‘llanma bo‘lgan? J: S.Sheroziyning “Guliston” va “Bo‘ston”i, A. Avloniyning “Tur-kiy Guliston yoxud axloq” asari.
34. S. Sheroziyning qaysi asari olti-yetti asr davomida o‘zbek tiliga bir necha bor tarjima qilingan? J: “Guliston”.
35. S. Sheroziyning “Bo‘ston” asari o‘zbekchaga qachon tarjima qilingan?
J: 1960-yilda.
36. “Guliston” asari necha bobdan iborat va qanday usulda yozilgan? J: 8 bob, hikoyatlar va she’riy usulda.
37. “... andоqkim, оfiyat (sоg‘lik) qadrin bir musibatga giriftоr bo‘lg‘оn kishi bilg‘usidir”. Ushbu hukm kimning qaysi asaridan? J: Sa’diy Shеrоziyning “Gulistоn” asaridagi “Daryo ko‘rmagan qul” hikоyatidan.
“BO‘STON”DAN
1. S. Sheroziyning “Bo‘ston” asari qanday usulda yozilgan? J: She’riy usulda, 10 bob, ibratli hikoyatlardan iborat.
2. S. Sheroziy “Guliston” asarining qaysi bobida mol-mulk yig‘ib foydalan-may-diganlar va ilmiga amal qilmaydiganlarni ustiga kitob ortilgan eshakka qiyosla-gan? J: “Suhbat qoidalari bayoni” bobida.
3. “Bo‘ston” asaridan olingan she’riy hikoyatlar? J: 1. Ayb qidirmaslik haqi-da. 2. Hayit kuni adashib qolganim va otamning sabog‘i. 3. Hikoyat (odil podsho haqidagi ). 4. Hikoyat (yaxshilik qilish haqida).
4. “Yomonlik yoqmasa, o‘zing qilmagin,
Keyin boshqalarga “qilmagil” degil” misralari qaysi asaridan olingan? J: “Bo‘ston”dagi “Ayb qidirmaslik haqida” she’riy hikoyatidan.
5. “Ayb qidirmaslik haqida” she’riy hikoyatining mazmuni? J: Birovning aybini qidirma, faqat yaxshi tomonini ko‘r, aybini yuziga solma, hasad qilma.
6. “Ayb qidirmaslik haqida” she’riy hikoyatining boshlanishi va tugallani-shi?
|
| |
Keywords - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar...

122
Мамлакат демографик салоҳиятининг миқдорий ўзагини инсон ташкил
этади ва мазкур омилнинг сифат жиҳатдан такомиллашуви бевосита меҳнат
салоҳиятининг шаклланишига сабаб бўлади. Мамлакат ва ҳудудий даражаларда
меҳнат салоҳиятининг шаклланиши ва улардан фойдаланиш яхлитдир,
чунки
уларнинг мақсадли йўналиши бир хил. Лекин улар миқдор, сифат ва
сафарбарлик кўрсаткичлари жиҳатдан ҳудудлардаги демографик муҳит,
табиий-иқлим шароитлари, иқтисодиётнинг ривожланиш даражаси ва бошқа
омиллар туфайли бир хил эмас. Бу ҳолат фақат иқтисодий ривожланишни
пасайтирибгина қолмай, балки ижтимоий ва сиёсий муаммоларни ҳам келтириб
чиқаради.
Ҳар қандай – сиёсий, иқтисодий, ижтимоий жараёнлар демографик
хусусиятлар билан боғлиқ бўлиб, барча давлатлардаги жамият ҳаётига ўз
таъсирини кўрсатади. Туғилиш даражасининг тебраниши муайян вақтдан кейин
таълим ва соғлиқни сақлаш
тизимини шакллантиришда, меҳнат бозорида иш
билан бандликда, давлатнинг ижтимоий соҳага харажатларида бевосита ўз
аксини топади.
Аҳоли сонининг ортиши иқтисодиётда қўшимча
ишчи кучи яратишга
талабнинг ортишига олиб келиши билан бирга, маҳсулот ишлаб чиқаришда ҳам
қўшимча талаб ҳажмининг ўсишига олиб келади. Шу икки сабаб туфайли ҳам
иқтисодиёт ўзини қайта ривожлантириш хусусиятига эга ҳисобланади.
Ушбу масалани ҳал қилишда мамлакатимиз Президенти Ш.М.Мирзиёев
ташаббуси билан “2022 — 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг
тараққиёт стратегиясида “Маҳаллаларда янги институт сифатида жорий
қилинган тадбиркорликни ривожлантириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва
камбағалликни қисқартириш, маҳалла ҳудудида
давлат-хусусий шериклик
асосида спорт ва маданий иншоотлар, ижодий клублар, бандликка кўмаклашиш
ва ўқитиш марказлари, тадбиркорлик объектлари каби инфратузилмани яратиш
бўйича чора-тадбирлар амалга ошириш, ёшларни ишга жойлаштириш ва
уларнинг бандлиги учун шарт-шароитлар яратиш” [1] каби вазифалар белгилаб
берилган.
123
Шундай
қилиб,
демографик
ўзгаришларнинг
иқтисодий-ижтимоий
аҳамиятидан келиб чиқиб, уни статистик таҳлил қилиш
жуда зарур
ҳисобланади.
Dars - bevosita o’qituvchi rahbarligida muayyan o’quvchilar guruhi bilan olib boriladigan ta’lim jarayonining asosiy shakli.
Darslik –

|
Dars - bevosita o’qituvchi rahbarligida muayyan o’quvchilar guruhi bilan olib boriladigan ta’lim jarayonining asosiy shakli.
Darslik –
|
bet | 59/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгиясиDars - bevosita o’qituvchi rahbarligida muayyan o’quvchilar guruhi bilan olib boriladigan ta’lim jarayonining asosiy shakli.
Darslik – muayyan fan bo’yicha ta’lim maqsadi, o’quv dasturi va didaktik talablarga muvofik belgilangan ilmiy bilimlar to’grisidagi ma’lumotlarni beruvchi manba.
Didaktika (ta’lim nazariyasi) – (yunoncha «didaktikos» “o’rgatuvchi”, «didasko» – “o’rganuvchi”) - ta’limning nazariy jihatlari (ta’lim jarayonining mohiyati, tamoyillari, konuniyatlari, o’qituvchi va o’quvchi faoliyati mazmuni, ta’lim maqsadi, shakl, metod, vositalari, natijasi, ta’lim jarayonini takomillashtirish yo’llari va hokazo muammolari)ni o’rganuvchi fan.
Didaktika tamoyillari (lotin tilidan «principium» - har kanday nazariyaning asosiy, boshlangich, dastlabki holati) –ta’limni tashkil etishga ko’yilgan me’yoriy talablarni ifodalovchi, shuningdek, ta’lim jarayonining asosiy maqsadi va konuniyatlariga muvofik uning dastlabki holatini belgilovchi karashlari.
Didaktik tashhis maqsadi – o’quv jarayonining samaradorligini aniqlash, baholash va tahlil qilish.
Didaktik tizim (yunoncha «systema» – yaxlit, kismlarda tashkil topgan, birlashtirish) – ma’lum mezonlari asosida ta’lim jarayoning yaxlit holatini belgilash, ajratib ko’rsatish.
Didaktik o’yin – o’rganilayotgan ob’ekt, hodisa va jarayonlarni modellashtirish asosida o’quvchining bilishga bo’lgan kizikishi va faollik darajasini ragbatlantiruvchi o’quv faoliyati turi.
Dunyokarash - tabiat, jamiyat, tafakkur hamda shaxs faoliyati mazmunining rivojlanib borishini belgilab beruvchi dialektik karashlar va e’tikodlar tizimi.
Jazolash - tarbiyalanuvchining xatti-harakati va faoliyatiga salbiy baho berish usuli.
Jamoa (lotincha «kollektivus» so’zining tarjimasi bo’lib, yigilma, omma, birgalikdagi majlis, birlashma, guruh kabi ma’nolarni anglatadi) - bir necha a’zo (kishi)lardan iborat bo’lib, ijtimoiy ahamiyatga ega umumiy maqsad asosida tashkil topgan guruh.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dars - bevosita o’qituvchi rahbarligida muayyan o’quvchilar guruhi bilan olib boriladigan ta’lim jarayonining asosiy shakli.
Darslik –
|
Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi - bet 58

|
Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi
|
bet | 58/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгиясиBilim – shaxsning ongida tushunchalar, sxemalar, ma’lum obrazlar ko’rinishida aks etuvchi borlik hakidagi tizimlashtirilgan ilmiy ma’lumotlar majmui.
Bilim olish – borlikni idrok etish, o’rganish, mashq qilish va muayyan tajriba asosida xulq-atvor hamda faoliyat ko’nikma, malakalarining mustahkamlanib, mavjud bilimlarning takomillashib, boyib borish jarayoni.
Bilish - ob’ektiv borlikning inson ongida aks etish shakli; ilmiy bilimlarni o’zlashtirish jarayoni.
Boshlangich ta’lim - o’quvchilarga murakkab bo’lmagan ilmiy bilimlarni berish asosida ularda o’qish, yozish va hisoblashga oid dastlabki bilim, ko’nikma hamda malakalarni shakllantirish asosida ularda shaxsiy gigiyena va soglom turmush tarzi elementlarini hosil qilish bosqichi.
Boshlangich ta’lim pedagogi-psixologiksi – boshlangich sinflar o’quvchilarini tarbiyalash, ularga ta’lim berish, ularning o’ziga xos psixologik hamda fiziologik xususiyatlarini tadkik etish, shuningdek, ularni intellektual, ma’naviy-axloqiy va jismoniy jihatdan kamolotga yetkazish masalalarini o’rganadi.
Vatanparvarlik (lotincha «patriotes» – vatandosh, «patris» – vatan, yurt) - shaxsning o’zi mansub bo’lgan millat, tugilib o’sgan vatani tarixidan gururlanishi, buguni to’grisida kaygurishi hamda uning porlok istikboliga bo’lgan ishonchini ifoda etuvchi yuksak insoniy fazilat.
Verbal – bilim (ma’lumot, axborot)larni so’z yordamida (og`zaki) yetkazib berish, ifoda etish.
Gnoseologiya (yunon tilidan gnosis – bilim, ong, o’rganish) – bilish, ilmiy bilimlarning shakllanishi, xususiyatlari, konuniyatlari, uslublari, ilmiy tafakkur shakllari, shuningdek, insonga xos bo’lgan borlikni anglash kobiliyati hakidagi nazariya, ta’limot.
Davlat ramzlari - muayyan millat, elatning etnopsixologik xususiyatlari, karashlari, orzu-umidlari, intilishlari va maqsadi, hududiy, ijtimoiy-goyaviy birlik mohiyatini anglatishga xizmat kiluvchi tasviriy belgilar majmui.
Davlat ta’lim standarti – 1) ta’lim olish shaklidan kat’iy nazar bitiruvchilar erishishlari zarur bo’lgan ta’lim darajasini belgilovchi asosiy hujjat; 2) o’quv fani bo’yicha ta’limning yakuniy natijalarini belgilovchi asosiy hujjat; 3) ta’lim dasturlari mazmunining minimumi, o’quvchilar tomonidan bajariladigan o’quv ishlarining maksimal hajmi, shuningdek, bitiruvchilarning tayyorgarlik darajalariga ko’yiluvchi talablar.
|
| |
ТАДҚИҚОТ МЕТОДОЛОГИЯСИ - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni...

125
1-расм. Ўзбекистон Республикаси доимий аҳолиси сонининг ўзгариши
1 январь ҳолатига, миллион киши
Юқоридаги
расм
маълумотларидан
кўринадики,
Ўзбекистон
Республикасида доимий аҳоли сони йил бошига 1920 йилда 4,4 млн. кишини
ташкил этган бўлса, 2023 йилнинг 1 январига келиб 8,2 баробарга кўпайган. Ўз
навбатида, табиий ўсиш коэффициенти мос равишда 11,0 ва 21,4 промиллени
ташкил этган. Аҳоли жинси бўйича эркаклар сони 50,3 фоизни, аёллар сони
49,7
фоизни ташкил этиб, 50,9 фоизи шаҳар аҳолисига, 49,1 фоизи қишлоқ
аҳолисига тўғри келган[6].
Илмий манбаларда кўрсатилишича, дунё аҳолисида янги туғилган
чақалоқлар орасида ўғил болалар кўпроқ туғилади. Статистик маълумотларга
қараганда, ҳар 100 та қиз болага нисбатан туғилган ўғил болалар сони 105-106
тани ташкил этади. Ўғил болалар сонининг қиз болаларга нисбатан юқорилиги
уларнинг 15-20 ёшларигача сақланиб қолади.
Иқтисодиётда
меҳнатга
қобилиятли
ёшдан
катталар
меҳнатидан
фойдаланиш «нуқта»лари бўлади. Улар орасида юқори ақлий малака
ишлатишни талаб қиладиган фаолият турлари ҳам бўладики,
улар инсондан
юқори умумтаълим тайёргарлигини ва муайян амалий тажрибани талаб қилади.
Кўпгина мактаб ўқитувчилари, олий ва ўрта махсус ўқув юртларининг
04
05
07
06
08
12
16
20
25
28
34
36
11
22
20
22
34
28
26
28
16
17
20
21
Аҳоли сони ўзгариши, млн. киши
Табиий ўсиш коэффициенти, промилледа
126
профессор-ўқитувчилари, шифокорлар, илмий ходимлар ва бошқа юқори ақлий
фаолият турлари вакиллари борки, улар пенсия маррасидан ўтгандан кейин ҳам
муваффақиятли меҳнат қилиб қелмоқдалар.
Демографик салоҳиятнинг гендер тавсифида аёллар репродуктив ва
ижтимоий
вазифаларни, эркаклар эса меҳнат ва ижтимоий вазифаларни
бажаради. Аёлларнинг репродуктив вазифаси деганда аҳолини такрор барпо
этиш учун ҳар бир оилада нечтадан фарзанд бўлиши мумкинлиги назарда
тутилади. Аёл ўзининг репродуктив
вазифасини бажариши учун, яъни бир
авлоднинг ўрнини иккинчи авлод давом эттириши учун ҳар бир туғиш ёшидаги
(15-49 ёш) аёл ўрта ҳисобда 2,15-2,17 та фарзанд кўриши керак. Аёл томонидан
дунёга келган фарзандлар сони 1,8 дан камни ташкил қилса, туғилиш даражаси
жуда паст, агар у 1,8-2,15 га тенг бўлса, туғилиш даражаси паст ҳисобланади.
Айтиш жоизки, туғилишнинг йиғинди коэффициенти қийматлари юқори бўлса
аҳолининг такрор барпо бўлиши кенгайиб боради. Ўзбекистонда бу кўрсаткич
2010 йилда 2,342 нафарни, 2021 йилда эса 3,173 нафарга тенг бўлиб, ўсиш
суръати 135,5 фоизни ташкил этган.
Юқоридагилардан келиб чиқиб, ёш гуруҳлари бўйича аҳоли сонига
эътибор берсак, 2015 ва 2023 йилларнинг бошида меҳнатга лаёқатли ёшдан
кичиклар 29,9 ва 31,7 фоизни, меҳнатга лаёқатли ёшдагилар 61,4 ва 56,8
фоизни, меҳнатга лаёқатли ёшдан катталар эса 8,7 ва 11,5
фоизни ташкил
қилган. Бу кўрсаткичлар мамлакатимизда жами аҳолининг ярмидан ортиқ
қисми меҳнатга лаёқатли эканлигини, иқтисодиётнинг ишчи кучи билан
таъминланганлик даражаси юқори эканлигини англатади. Буларга, албатта,
туғилганлар ва вафот этганлар сони таъсир қилади.
Jamoa an’analari - Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi

|
Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi
|
bet | 60/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгиясиJamoa an’analari – jamoa a’zolari tomonidan birdek ko’llab-kuvvatlanuvchi barkarorlashgan odat.
Jamoaning norasmiy tuzilmasi - jamoa a’zolari o’rtasidagi shaxslararo ma’naviy-psixologik munosabatlarning umumiy tizimi, shuningdek, jamoada mikroguruhni tashkil kiluvchi ayrim shaxslar o’rtasidagi tanlash munosabatlarining mazmuni.
Jamoaning rasmiy tuzilishi - turli ko’rinishdagi jamoa faoliyatini yo’lga ko’yishning tashkiliy jihatlari.
Jinsiy tarbiya - o’zida shaxsni jinsiy jihatdan chiniktirish, ularni tozalik va ozodalikka o’rgatish, o’z sogligi uchun gamxo’rlik qilish va mas’uliyatli bo’lishni ta’minlashga karatilgan pedagogik faoliyat mazmuni.
Jismoniy tarbiya - o’quvchilarda jismoniy va irodaviy sifatlarni shakllantirish, ularni akliy va jismoniy jihatdan mehnat hamda Vatan mudofaasiga tayyorlashga yo’naltirilgan pedagogik jarayon; ijtimoiy tarbiya tizimining muhim tarkibiy kismi.
Joriy nazorat – ta’lim jarayonida o’quvchilar tomonidan o’quv dasturida belgilangan muayyan mavzularni o’zlashtirilish bo’yicha bilim, ko’nikma va malakalari darajasini aniqlash, baholash shakli.
Idrok – aniq maqsadga yo’naltirilgan anglash jarayoni.
Ijtimoiy adaptatsiya (yunoncha adapto - moslashish) – anomal bolalar individual yoki guruhli xulqlarining ijtimoiy kadriyatlar va xulq-atvor qoidalari tizimiga mos kelishi.
Ijtimoiylashuv – ijtimoiy munosabatlar jarayonida faol ishtirok etishi asosida shaxsning hayot va ishlab chikarish jarayoniga moslashuvi.
Ijtimoiy ongni shakllantiruvchi metodlar - o’quvchilarda ma’naviy-axloqiy sifatlar, e’tikod hamda dunyokarashni shakllantirish maqsadida ularning ongi, his-tuygusi va irodasiga ta’sir ko’rsatish usullari.
Ijtimoiy pedagogi-psixologik – ijtimoiy munosabatlar jarayonida pedagogik goyalarning tutgan o’rni va roli, shaxsni kasbiy va ijtimoiy faoliyatga yo’naltirish muammolarini o’rganadi.
Ijtimoiy reabilitatsiya (yunoncha rehabilitas – layokati, kobiliyatini tiklash) - anomal bolaning psixofiziologik imkoniyatlariga tayangan holda uning ijtimoiy munosabatlar jarayonida ishtirok etishi uchun zarur sharoit yaratish, ijtimoiy faoliyat va mehnatga jalb etish.
Izohlash (tarbiya metodi sifatida) – tarbiyalanuvchiga hissiy-og`zaki ta’sir etish usuli.
|
| |
Maktabgacha ta’lim - Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi

|
Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi
|
bet | 64/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгияси Maktabgacha ta’lim - bolaning soglom, har tomonlama kamol topib shakllanishini ta’minlovchi, unda o’qishga intilish hissini uygotuvchi, uni muntazam ta’lim olishga tayyorlovchi hamda bola olti-etti yoshga yetguncha davlat va nodavlat maktabgacha ta’lim muassasalari va oilalarda amalga oshiriluvchi ta’lim bosqichi.
Maktabgacha ta’lim pedagogi-psixologiksi – maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarni tarbiyalash, ularni intellektual, ma’naviy-axloqiy va jismoniy jihatdan kamolotga yetkazish masalalarini o’rganadi.
Maktabdan tashkari ta’lim - madaniy-estetik, ilmiy, texnikaviy, sport va boshka yo’nalishlarda yo’lga ko’yiluvchi, bolalar hamda o’smirlarning ta’limga bo’lgan, yakka tartibdagi, ortib boruvchi talab-ehtiyojlarini qondirish, ularning bo’sh vakti va dam olishini tashkil etish maqsadida tashkil etiladigan ta’lim bosqichi.
Malaka – muayyan harakat yoki faoliyatni bajarishning avtomatlashtirilgan shakli.
Materialni og`zaki bayon qilish metodlari – o’quv materiali mohiyatini ozgaki (hikoya, tushuntirish, maktab ma’ruzasi kabi shakllarda) yoritishda ko’llaniluvchi usullar.
Mafkura (arabcha «mafkura» - naktai nazar va e’tikodlar tizimi, majmui) – jamiyatdagi muayyan siyosiy, huquqiy, axloqiy, diniy, badiiy, falsafiy, ilmiy karashlar, shuningdek, ma’naviy-axloqiy yuksaklish, ma’rifiy-tarbiyaviy ishlarning rivojini ta’minlovchi, ularning maqsad va yo’nalishlarini aniqlashda yetakchi o’rin tutuvchi goyalar tizimi.
Mashq va o’rgatish (faoliyatda mashqlantirish) metodlari- muayyan mashqyordamida bolalar faoliyatini okilona, maqsadga muvofik va har tomonlama puxta tashkil qilish, ularni axloq me’yorlari va xulq-atvor qoidalarini bajarishga odatlantirish usullari.
Ma’lumot – ta’lim-tarbiya natijasida o’zlashtirilgan va tizimlashtirilgan bilim, hosil kilingan ko’nikma va malakalar hamda tarkib topgan dunyokarash majmui.
Ma’naviyat (arabcha «ma’naviyat» - ma’nolar majmui) – mohiyatiga ko’ra ijtimoiy tarakkiyotga ijobiy ta’sir o’tkazuvchi falsafiy, huquqiy, ilmiy, badiiy, axloqiy, diniy tasavvur, tushuncha va goyalar majmui.
Ma’rifat – shaxs ongiga ilmiy bilim, axloq qoidalari hamda ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy me’yorlarni singdirish, ta’lim-tarbiyani takomillashtirish, milliy meros va umuminsoniy kadriyatlarni o’rganish, ularni targib etish maqsadida amalga oshiriladigan tadbirlar tizimi.
Ma’ruza – yirik hajmdagi o’quv materialini og`zaki bayon qilish shakli.
Menejment – mavjud minimal imkoniyatlardan maksimal natijalarga erishish uchun shaxs (xodim) yoki guruhga ta’sir o’tkazish asosida ularning faoliyatini tashkil etish tamoyillari, shakllari, metodlari va usullari.
|
| |
Korreksion (maxsus) pedagogi-psixologik

|
Korreksion (maxsus) pedagogi-psixologik
|
bet | 63/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгияси Korreksion (maxsus) pedagogi-psixologik (defektologiya - yunoncha «defectus» – nukson, kamchilik, «logos» – fan, ta’limot) – rivojlanishda jismoniy yoki psixik kamchilikka ega, maxsus, individual tarbiyalash va o’qitish metodlariga asoslangan, salomatlik imkoniyatlari cheklangan bolaning individualligi hamda shaxsini rivojlantirish jarayonini boshkarish mohiyati, konuniyatlarini o’rganuvchi fan.
Korreksion-pedagogik faoliyat - yaxlit ta’lim jarayonini kamrab oluvchi hamda murakkab psixofiziologik va ijtimoiy-pedagogik chora-tadbirlarning amalga oshirilishini nazarda tutuvchi pedagogik tizim.
Korreksion-tarbiyaviy ishlar - shaxsning anomal rivojlanishi xususiyatlariga ko’ra umumiy pedagogik ta’sir ko’rsatish chora-tadbirlari tizimi.
Ko’nikma – shaxsning muayyan harakat yoki faoliyatni tashkil eta olish kobiliyati.
Ko’rgazmali metodlar - predmet, hodisa yoki jarayonlar mohiyatini tabiiy holatda namoyish qilish, ularning maketlarini ko’rsatishda ko’llaniluvchi usullar.
Litsey (kollejda) ma’ruza – o’quv materialini o’quvchilarning idrok etish faoliyatlarini faollashtirish uslublari bilan birgalikda davomli og`zaki bayon etish (80-90 minut), berilayotgan materialning sxematik modelini tuzish (asosiy fikrni tezis yoki loyiha ko’rinishida yozib olish) va boshkalar.
Loyihalashtirish (rejalashtirish) - o’quvchilarning o’quv faoliyatini boshkarish dasturini yaratish.
Logopediya (yunoncha «logos» – so’z, nazariya, ta’limot, «paideia» -tarbiyalash) - nutkiy nuksonlarni o’rganish, ular kelib chikishining oldini olish va ularni kisman yoki to’lik tuzatish masalalarini o’rganuvchi fan; korrektsion pedagogi-psixologik (defektologiya)ning muhim sohasi.
Magistratura - aniq mutaxassislik bo’yicha fundamental va amaliy bilim beradigan, bakalavriyat negizida ta’lim muaddati kamida ikki yil davom etadigan oliy ta’lim.
Madaniyat («cultura» so’zidan olingan bo’lib, parvarish qilish, ishlov berish ma’nosini bildiradi) – ijtimoiy tarakkiyot davomida insonlarning faoliyati tufayli ko’lga kiritilib, ularning ijtimoiy ehtiyojlarini qondirishga xizmat kiluvchi moddiy va ma’naviy boyliklar tizimi.
Mazmun (ta’lim (bilim olish) mazmuni) – ta’lim jarayonida shaxs tomonidan o’zlashtirilishi zarur bo’lgan ilmiy bilim, amaliy ko’nikma, malaka, fikrlash hamda faoliyat usullari tizimi.
|
| |
Metod - yunoncha tarjimasi «tadqiqot, usul, maqsadga erishish yo’li» kabi ma’nolarni anglatadi.
 Metodika

|
Metod - yunoncha tarjimasi «tadqiqot, usul, maqsadga erishish yo’li» kabi ma’nolarni anglatadi.
Metodika
|
bet | 65/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгияси Metod - yunoncha tarjimasi «tadqiqot, usul, maqsadga erishish yo’li» kabi ma’nolarni anglatadi.
Metodika (fan sifatida)– xususiy fanlarni o’qitish ning o’ziga xos xususiyatlarini o’rganadi.
Mehnat tarbiyasi - shaxsga mehnatning mohiyatini chukur anglatish, ularda mehnatga ongli munosabat, shuningdek, muayyan ijtimoiy-foydali harakat yoki kasbiy ko’nikma va malakalarini shakllantirishga yo’naltirilgan pedagogik faoliyat jarayoni; ijtimoiy tarbiyaning tarkibiy kismi.
Munozara (tarbiya metodi sifatida) - tarbiyalanuvchilarga hissiy-og`zaki ta’sir ko’rsatish asosida ularda ma’naviy-axloqiy sifatlarni shakllantirishga yo’naltirilgan bahs-munozara usuli.
Nazorat (ta’lim jarayonida) – ta’lim oluvchining bilim, ko’nikma va malakalari darajasini aniqlash, o’lchash va baholash jarayoni.
Nafosat didi - shaxsning buyum yoki hodisaga nisbatan munosabat bildirish turi, ob’ektiv nafosat o’lchovi.
Nafosat madaniyati - go’zallikni his etish, undan zavklanish, mavjud go’zalliklarni asrash va boyitish yo’lida o’zlashtirilgan bilim hamda amalga oshiriladigan nafosat faoliyatini tashkil etish darajasining sifat ko’rsatkichi.
Nafosat ongi - go’zallik, go’zallikni his etish, uning mohiyatini anglash, nafosat his-tuygusi, nafosat didi kabi tushunchalarning ongda aks etishi.
Nafosat tarbiyasi (estetik tarbiya- lotincha «estezio» go’zallikni his kilaman) - o’quvchilarni vokelik, tabiat, ijtimoiy va mehnat munosabatlari va turmush go’zalliklarini anglash, idrok etish va to’gri tushunishga o’rgatish, ularning badiiy didini o’stirish, ularda go’zallikka muhabbat uygotish, ular tomonidan go’zallikni yaratish kobiliyatlarini tarbiyalashga yo’naltirilgan pedagogik jarayon; ijtimoiy tarbiyaning muhim tarkibiy kismi.
Oila – kishilarning nikoh yoki kon-karindoshlik rishtalari, umumiy turmush tarzi, axloqiy mas’uliyat hamda o’zaro yordamga asoslanuvchi kichik guruhi.
Oilaviy munosabatlar – ota-onalar (yoki bolaning kamoloti uchun mas’ul bo’lgan shaxslar) hamda farzandlar o’rtasida turli yo’nalishlarda tashkil etiluvchi munosabatlar.
Oila tarbiyasi – ota-onalar (yoki bola kamoloti uchun mas’ul shaxslar) tomonidan tashkil etiluvchi hamda farzandlarni har tomonlama yetuk, soglom etib tarbiyalashga yo’naltirilgan pedagogik jarayon.
Oligofreniya (yunoncha «olygos» – kam, «phren» - akl) - bu natal (tugilish payti) yoki postnatal (hayotiy rivojlanishning erta bosqichi) davrlarda markaziy nerv tizimining zararlanishi natijasida yuzaga keladigan akliy yoki psixik rivojlanmaslik.
Oliy ta’lim - o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi negiziga asoslanib, ikki bosqich (bakalavriyat hamda magistratura)da tashkil etiladigan hamda mutaxassisliklar yo’nalishlari bo’yicha xalq xo’jaligining turli sohalariga oliy ma’lumotli mutaxassislarni tayyorlab beruvchi ta’lim bosqichi.
|
| |
-расм. Ички аудитнинг фунциялари - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil...

|
Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollariBog'liq QarMII konf 26-27 may 2023 (1)3-расм. Ички аудитнинг фунциялари
55
Ички аудиторларнинг муайян ишига нисбатан бажариладиган аудиторлик
тартиб-таомиллари хусусияти, уларни бажариш муддатлари ва кўлами муҳим
бузиб кўрсатишлар рискларига ташқи аудитор томонидан берилган баҳога,
ички аудит хизматининг ишига берилган баҳога ва ички аудиторларнинг
муайян ишига берилган баҳога боғлиқ бўлади.
Фикримизча, ташқи аудитор ва ички аудиторлар ўртасида ахборот
алмашинуви борасида ички аудиторлар ташқи аудиторлар билан очиқ алоқа
қилиш имкониятига эга бўлган ҳолда бир қанча самарали ишларни амалга
оширишлари мумкин. Жумладан, ички аудитор томонидан ташқи аудиторга
тушунтиришлар бериш ва тегишли ички аудиторлик ҳужжатлари билан
танишиш учун имкониятлар яратиш, ташқи аудитор ички аудит хизматининг
ишига таъсир кўрсатиши мумкин бўлган ҳар қандай муҳим масалалар
тўғрисида ички аудиторларга хабар берган ҳолда аудиторлик текширувларини
такомиллаштириш мумкин бўлади.
55
АХС 610-сонли “Ички аудиторлар ишидан фойдаланиш” стандарти
1. Ички назорат тизими
мониторингини амалга
ошириш.
Ички аудит хизматига назорат
воситаларини кўриб чиқиш, улар
фаолиятининг мониторингини
амалга ошириш ва уларни
такомилаштириш юзасидан
тавсиялар бериш бўйича муайян
вазифалар юкланиши мумкин.
2. Молиявий ва операцион
ахборотни ўрганиш.
Ички аудит хизматига молиявий
ва операцион ахборотни аниқлаш,
ўлчаш ва таснифлаш учун
қўлланиладиган воситаларни
кўриб чиқиш ва бу хусусида
ҳисобот тақдим этиш вазифалари,
шунингдек, айрим моддаларга
нисбатан махсус сўровлар
юбориш, тартиб-таомилларни
муфассаллаштирилган тестлаш
бўйича мажбуриятлар юкланиши
мумкин.
3. Операцион фаолиятни кўриб
чиқиш.
Ички аудит хизматига
тадбиркорлик субъектининг
операцион фаолияти, шу
жумладан, унинг номолиявий
фаолияти самарадорлиги,
тежамкорлиги ва
натижадорлигини кўриб чиқиш
вазифалари юкланиши мумкин.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari
|
-расм. Ўзбекистонда туғилганлар сони, минг киши

128
3-расм. Ота-онасининг ёши бўйича туғилганларнинг тақсимланиши, 2022
йил январ-декабр, %да
Юқоридаги расм маълумотларидан кўринадики, болалар туғилиши ва
уларнинг яшовчанлик даражасига ота-оналарининг ёши ҳам
жиддий таъсир
қилар экан. Буни, Ўзбекистонда ота-онасининг ёши 25-39 ёш оралиғида бўлган
(83,4 % отасининг ёши бўйича, 60,1% онасининг ёши бўйича),
болалар жами
туғилган болаларнинг асосий қисмини ташкил қилади. Бунга, бошқа бир
томондан, менталитетимизнинг ҳам таъсири борлигини инобатга олиш зарур.
Ота-оналарнинг ёши 40 ёшдан катта бўлган чақалоқлар жами туғилганларнинг
энг кичик улушини ташкил қилади.
Мамлакатимизда туғилиш коэффициентини ортиб боришини минтақа
мамлакатлари билан солиштириш орқали ўртача ҳолатда статистик баҳо
беришимиз
мумкин
бўлади.
Шу
сабабли,
МДҲ
мамлакатлари
ва
Ўзбекистоннинг туғилиш коэффициенти кўрсаткичларини қиёсий таҳлил
қиламиз(4-расм).
Отаси
Онаси
-15
05
25
45
65
85
0-24
25-39
40-80
Ilmiy dunyokarash - Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi

|
Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi
|
bet | 61/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгияси Ilmiy dunyokarash - uzluksiz, izchil ravishda mavjud fanlar asoslarini puxta o’zlashtirib borish, ijtimoiy munosabatlar jarayonida faol ishtirok etish natijasida barkarorlashgan dunyokarash shakli.
Ilmiy tafakkur – inson akliy faoliyatining yuksak shakli sanalib, ijtimoiy vokea-hodisalar, jarayonlarga nisbatan ilmiy yondashuv.
Ilmiy karash (yunoncha «idea» - goya, tasavvur, tushunchalar yigindisi) - muayyan hodisa, jarayonning mohiyatini yorituvchi, ilmiy jihatdan asoslangan fikr, goya.
Individ (lotincha “individium” bo’linmas, yagona, alohida degan ma’nolarni anglatadi) – xatti-harakatlarini shartli refleks yordamidagina tashkil eta oluvchi biologik mavjudot.
Individuallik - shaxsning o’ziga xos xususiyatlari.
Institut - bilimlarning bitta sohasi doirasida aniq yo’nalishlar bo’yicha oliy va qoidaga ko’ra oliy o’quv yurtidan keyingi ta’lim dasturlarini amalga oshiruvchi, yuridik makomga ega ta’lim muassasasi.
Iktisodiy tarbiya - o’quvchilarga iktisodiy bilimlarni berish, ularda iktisodiy faoliyat (oila byudjetini shakllantirish, xo’jalikni yuritish, mavjud moddiy boyliklarni asrash, ko’paytirish, savdo-sotik munosabatlarini to’gri tashkil etish va hokazolar)ni tashkil etish ko’nikma va malakalarini shakllantirishdan iborat pedagogik jarayon.
Iktisodiy ta’lim - o’quvchilarga xo’jalik yuritish tizimi (oila byudjetini shakllantirish, xo’jalikni yuritish, mavjud moddiy boyliklarni asrash, ko’paytirish, savdo-sotik munosabatlarini to’gri tashkil etish va hokazolar) to’grisidagi nazariy bilimlarni berishga yo’naltirilgan pedagogik jarayon.
YOsh xususiyatlari - muayyan bir yosh davriga xos bo’lgan anatomik, fiziologik (jismoniy) va psixologik xususiyatlar.
Kadrlar malakasini oshirish va ularni kayta tayyorlash - mutaxassislarning kasb bilimlari va ko’nikmalarini yangilash hamda chukurlashtirish maqsadida tashkil etiluvchi ta’lim bosqichi.
«Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» - «Ta’lim to’grisida»gi O’zbekiston Respublikasi +onunining qoidalariga muvofik, milliy tajribaning tahlili hamda ta’lim tizimidagi jahon mikyosidagi yutuklar asosida tayyorlangan hamda yuksak umumiy va kasb-hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faollikka, ijtimoiy-siyosiy hayotda mustakil ravishda mo’ljalni to’gri ola bilish mahoratiga ega bo’lgan, istiklol vazifalarini ilgari surish va hal etishga kodir kadrlarning yangi avlodini shakllantirish mazmunini belgilab beruvchi yuridik hujjat.
|
| |
4 - §. Moddiy nuqtaning tezlik va tezlanish vektori

N uqtaning o 'rtach a tezlanish vektori quyidagicha b o ‘ladi:
Д
V
ао т = — .
(34.3)
(34.3) ning Д/->0 dagi limiti haqiqiy tezlanish vektorini beradi:
AV
d V
_
d v
d 2r
Й > " £ Г “
y °ki
° = ~df = ~dir -
<34-4)
D em ak, m oddiy nuqtaning tezlanish vektori tezlik vektoridan
vaqt b o ‘yicha birinchi, radius-vektoridan ikkinchi tartibli hosilaga
teng.
N
Agar nuqta bir tekislikda yotuvchi chiziq b o ‘ylab harakatlansa,
a trayektoriya tekisligida yotib, trayektoriyaning botiq tom oniga
yo‘naladi.
A gar nuqta bir tekislikda yotm aydigan egri ch iziq d an ib o rat
b o ‘lsa, flo r parallelogram m tekisligi
P da yotadi. Д/->0 b o ‘lganda,
ya’ni
M x nuqta
M0 ga yaqinlashganda,
P tekislikning egallagan ho-
lati yopishma tekislik deyiladi. Demak,
M nuqtaning tezlanish vek
tori yopishma tekislikda yotadi va trayektoriyaning botiq tom oniga
yo‘naladi (70-rasm). SI sistem ada tezlanish m /s2 da o'lchanadi.
Yechish. 200-rasm da ko‘rsatilgan mexa- 
nizmga ( F , F ')

M asala shartiga ko‘ra ko‘targich vinti ikki kirimlidir. Shuning
uchun
A dasta b ir m arta to ‘la aylanganda zatvor ikki qadam yuqo-
riga siljiydi. N atijada 5s,, ham da 5
h orasidagi m unosabat quyidagi
cha b o ‘ladi:
5/j =
( 1 1 2 . 2 )
71/
( 112.2) ni ( 112. 1) ga qo‘ysak:
2
F 8
sa
- ( G + Fish) ^ j 5 s A
=
0
,
bundan
F =
G+F'x*—h = 3,8 N kelib chiqadi.
1
nl
71-masala. 201-rasmda ko‘rsatilgan
OAB k rivo ship-shatunli m exanizm da
/Ifish atu n C silindrik sharnir yordam i-
da
CD sterjen bilan bog'langan.
CD va
DE sterjenlar silindrik sharnir vositasida
biriktirilgan.
A C = BC; ZDCB = 150°;
FVX
6
XV + FvySyv - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

112- §. Mumkin boMgan ko‘chish prinsipini qo‘Uab masalalar
yechish
Mumkin bo ‘lgan ko‘chish prinsipini q o ila b hal etiladigan m asa
lalar quyidagi tartibda yechiladi:
1. Sistemaga ta ’sir qilayotgan kuchlar rasm da tasvirlanadi.
2. Sistemaga q o ‘yilgan bog‘lanish ideal b o ‘lmasa, ta ’sir qiluvchi
kuchlar qatoriga bogManish reaksiya kuchini (ishqalanish kuchini)
qo‘shish kerak.
3. Sistemaning erkinlik darajasi, ya’ni bir-biriga bog‘liq boMma-
gan mumkin bo‘lgan ko‘chishlar aniqlanadi.
4. Sistem aga q o ‘yilgan ham m a kuchlarn in g bir-biriga b o g ‘liq
b o ‘lm agan m um kin boMgan ko‘chishdagi h ar bir ishning yig‘indisi
nolga tenglashtiriladi.
5. T uzilgan m u v o zan at ten g lam a sid a q atn ashg an b ir-b irig a
b o g ii q boMgan k o 'c h is h la r sistem a b itta nu qtasin in g m um kin
boMgan ko‘chishi orqali ifodalanadi.
6. Hosil boMgan tenglam alardan nomaMumlar aniqlanadi.
Izoh: Agar m asalada biror bogManish reaksiya kuchini aniqlash
talab etilsa, aw al sistemani bu bogManish ta ’siri reaksiya kuchi bilan
almashtirilishi, so‘ngra muvozanat tenglam alari tuzilishi kerak.
70-
masala. Suv o ‘tk azad ig an tesh ik n i berkituvchi / - zatv o r
(qopqoq) 2-ko‘targich yordam ida ko‘tariladi (200-rasm). Uning
KL
va
CD yon yo‘nalishlaridagi ishqalanish kuchi Fish=800 N ga teng.
K o‘targich vinti ikki kirimli boMib, uning qadam i
h= 8 mm . U
OA
va
OB dastalar yordam ida aylantiriladi.
OA=OB=l=3Q sm. Zatvor
teng oMchovli ko‘tarilishi uchun dastalar uchlariga qanday
F kuch
q o ‘yilishi lozimligi aniqlansin. Zatvor ogMrligi 100 N.
d Vy 
d 2y - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

form ulalardan aniqlanadi (72-rasm ).
3 6 - §. Tabiiy usulda berilgan nuqta harakatining tezligini
aniqlash
M oddiy nuqta harakati tabiiy usulda (32.6) tenglam a bilan b e ril
gan. N u q tanin g radiu s-v ekto ri
r ni egri chiziqli k o o rd in ata 5 ning
funksiyasi deb qarash m um kin.
Bu holda r vaqtning m urakkab funk
siyasi b o ‘ladi.
M urakkab funksiyaning hosilasi quyidagicha b o ‘ladi:
d r _ dr
ds
d t
ds
dt
..
Д r
dr
b u yerd a
Ж
! - *
tra y e k to riy a g a o ‘tk azilg an u rin m a n in g b irlik v ek to rin i b e ra d i. Bu
v ektorni x deb belgilaym iz.
N atijada
(36.1)
hosil b o ‘ladi.
H aq iq atan h am ,
biz bilam izki,
V = Vx .
(36.2)
Birlik vektori x d oim o sanoq bosh idan
n u q tag ach a boMgan m a-
sofaning o ‘sishi to m o n yo‘naladi.
(36.1) bilan (36.2) ni solishtirsak:
V = —
(36.3)
dt
kelib chiqadi.
D em ak, n u q ta tezligining algebraik qiym ati
egri chiziqli k o o rd i-
natasidan vaqt b o ‘yich a b irin ch i hosilaga teng.
Pedagogik texnologiya - Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi

|
Qarshi davlat universiteti psixologiya kafedrasi oilaviy nizolar psixologiyasi
|
bet | 67/97 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,74 Mb. | | #246640 |
Bog'liq Оилавий низолар психолгиясиPedagogik texnologiya – ta’lim va tarbiya jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni ko’llash, texnologik yondashuv asosida ta’lim va tarbiya jarayonining samaradorligini oshirish muammolarini o’rganadi.
Pedagog kadrlar tarkibi – o’qituvchi, metodist, tarbiyachi, psixolog, defektolog, logoped, sport instruktori, musika, badiiy ijodiyot, radiotexnika, sport va boshka yo’nalishlarda faoliyat ko’rsatuvchi to’garaklarning rahbarlaridan iborat mutaxassislar.
Pedagogik mahorat – ta’lim-tarbiya jarayoniga ongli, ijodiy yondashuv, metodik bilimlarni samarali ko’llay olish kobiliyati, yuksak pedagogik tafakkur.
Pedagogik talab - turli harakatlarni bajarish, muayyan faoliyat jarayonida ishtirok etishda o’quvchi amal qilishi zarur bo’lgan ijtimoiy xulq-atvor me’yorlarini ifodalovchi vazifa; tarbiyaning eng muhim usuli.
Ragbatlantirish - tarbiyalanuvchining xatti-harakati va faoliyatiga ijobiy baho berish asosida unga ishonch bildirish, ko’ngilini ko’tarish va uni ko’llab-kuvvatlash usuli.
Rivojlanish – shaxsning fiziologik va intellektual o’sishida namoyon bo’ladigan mikdor va sifat o’zgarishlar mohiyatini ifoda etuvchi murakkab jarayon.
Reyting (baholash, tartibga keltirish, klassifikatsiyalash) - muayyan hodisani oldindan belgilangan shkala bo’yicha baholash.
Sinf - yoshi va bilimi jihatidan bir xil bo’lgan, ma’lum o’quvchilar guruhi.
Surdopedagogi-psixologik (yunoncha «surdus» – kar) - eshitish kobiliyati buzilgan bolalarni o’qitish va tarbiyalash jarayonini o’rganuvchi fan; korrektsion (maxsus) pedagogi-psixologikning yana bir muhim sohasi.
Suhbat – savol va javob shaklidagi dialogik ta’lim metodi.
Tamoyil (yunoncha «principium») – biror-bir nazariyaning asosi, negizi, asosiy boshlangich qoidasi; boshkaruvchi goya, faoliyatning asosiy qoidasi; umumlashtirilgan talab.
Tarbiya – muayyan, aniq maqsad hamda ijtimoiy-tarixiy tajriba asosida shaxsni har tomonlama o’stirish, uning ongi, xulq-atvori va dunyokarashini tarkib toptirish jarayoni.
|
| |