nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
yil - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tashkent state university of economics mustaqil ish

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tashkent state university of economics mustaqil ish
|
bet | 4/9 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 50,98 Kb. | | #157837 |
Bog'liq “ALSKOM” Sug\'urta Kompaniyasi2013 yil
Kompaniya sug'urta bozoriga yangi "SAVDO MAJMUASI" deb nomlanuvchi savdo majmualari sug'urtasi, kredit shartnomasi bo'yicha garovga qo'yuvching hayotini sug'urtasi, shuningdek "KASKO-Komplekt" deb nomlanuvchi transport vositalari va ularning ehtiyot qismlarini sug'urtalash sug'urta mahsulotlarini joriy qildi.
Mamalakatimiz hududida 8 ta yangi bo'linma tashkil etildi, Xususan, 3 ta bo'linma Farg'ona viloyatida, 2 ta bo'linmadan Surxondaryo va Navoiy viloyatlarida hamda 1 ta bo'linma Jizzax viloyatida tashkil etildi.
Shu yili Kompaniya "Sug'urta kompaniyasining eng yaxshi hududiy bo'linma rahbari" nominatsiyasida "Oltin Soyabon" mukofoti berildi. Ushbu mukofotning sohibi bo'lib Kompaniyaning Toshkent shahar filiali direktori taqdirlandi.
2012 yil
"ALSKOM" sug'urta kompaniyasi "Kasallikdan ehtiyoti shart sug'urtalash" bo'yicha O'zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligining litsenziyasiga ega bo'ldi va ixtiyoriy tibbiy sug'urta (ITS) xizmatini joriy qildi.
"Mustahkam oila" yilida kompaniya sug'urta bozoriga kelin-kuyovlar va oilani baxtsiz hodisalardan sug'urtalashga qaratilgan - "Baxt', "Qadrdonlarim", shuningdek uy-joylarni turli zararlardan sug'urtalash bo'yicha "Mulkdor" kabi yangi sug'urta turlarini taklif etdi.
Mamlakatimiz hududida 15 ta yangi bo'linmalar ochildi. Jumladan, 3 ta bo'linma Toshkent shahri va Jizzax viloyatida, 2 ta bo'linma Qoraqalpog'iston Respublikasi, Andijon va Qashqadaryo viloyatlarida hamda bittadan bo'linma Namangan, Samarqand va Farg'ona viloyatlarida ochildi. Surxondaryo filiali o'z ofis binosiga ega bo'ldi.
Kapitalizatsiya qilish maqsadida Kompaniya 1 mlrd. so'mlik aksiyalarning 9-emissiyasini joylashtirishni boshladi.
2011 yil
Kompaniya tomonidan rieltorlarning fuqarolik javobgarligini sug'urtalash, yo'lovchilar, sportchilar, shuningdek dam olish uylari va sanatoriya-kurort muassasalarida hordiq oluvchilarni baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish, ishlab chiqarishdagi tanaffus oqibatida ko'rilgan zararni sug'urta qilish turlari joriy etildi.
Mamlakat hududlari, ayniqsa qishloq joylarida 7 ta bo'linmalar ochildi. Jumladan 3 ta bo'linma Farg'ona viloyatida, bittadan bo'linma Andijon, Qashqadaryo, Samarqand va Toshkent viloyatlarida ochildi.
Mijozlarga xizmat ko'rsatish darajasini oshirish, qo'shimcha xizmatlarni yaratish maqsadida Kompaniyaning Qoraqalpog'iston va Andijon filiallariga ofis binolari foydalanishga topshirildi.
"SAIPRO" axborot-reyting agentligi Kompaniyaning moliyaviy barqarorlik reytingi "UzA+ juda yuqori moliyaviy barqarorlik" darajasiga ko'tardi.
|
| |
yil - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tashkent state university of economics mustaqil ish

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tashkent state university of economics mustaqil ish
|
bet | 5/9 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 50,98 Kb. | | #157837 |
Bog'liq “ALSKOM” Sug\'urta Kompaniyasi2010 yil
Davlat sug'urta nazorati inspeksiyasining 2010 yil uchun berilgan ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekistonda faoliyat olib borayotgan yetakchi sug'urta kompaniyalari orasida sug'urta mukofotlarining yig'imi bo'yicha Lompaniya 9-o'rinni egalladi. Sug'urta tashkilotlarining soni ko'payishiga va sug'urta bozorida raqobatning keskinlashuviga qaramasdan, Kompaniya sug'urta mukofotlarining yig'imi bo'yicha 4,1% ko'rsatkichni belgilab, O'zbekiston sug'urta bozoridagi o'z o'rnini saqlab kelmoqda. Kompaniya ayniqsa hududiy tarmoqni rivojlantirishga katta ahamiyat qaratib kelmoqda. Xususan 2010 yilda mamalakatimiz hududida 4 ta yangi bo'linma ochildi va faoliyat yurita boshladi. Shu jumladan, Kompaniya "Sug'urta ishi" va "Iqtisod" yo'nalishlari bo'yicha mutaxassislarni tayyorlovchi ta'lim muassasalari bilan yaqin aloqalarni yo'lga qo'yishga ham alohida e'tibor qaratib kelmoqda. Mazkur sohalarda ta'lim olayotgan Toshkent Moliya Instituti hamda Toshkent Aloqa Texnologiyalari Universiteti talabalarini qo'llab-quvvatlash maqsadida Kompaniya tomonidan bakalavriat va magistratura talabalari orasida pul mukofotlik "Eng yaxshi diplom ishi", "Eng yaxshi magistrlik dissertatsiyasi" va "Eng yaxshi sug'urta mahsuloti" yo'nalishlari bo'yicha har yillik tanlovni tashkil etgan va olib bormoqda. 2010 yilda ham tanlov o'tkazildi va uning g'oliblari munosib taqdirlandi. Pullik mukofotlardan tashqari g'oliblar Kompaniyaga ishga joylashish va ish faoliyatini olib borish imkoniyatini ham qo'lga kiritdilar.
Shu yil "SAIPRO" axborot-reyting agentligi tomonidan Kompaniya Bosh direktori o'rinbosariga "Sug'urta bozori ishtirokchisining eng yaxshi mutaxassisi" mukofoti bilan taqdirlandi.
2009 yil
Kompaniyaning ustav kapitali 2,4 mln. yevro ekvivalentiga teng summani tashkil etdi. Kompaniya O'zbekiston Respublikasining tegishli qonuniy me'yoriy aktlari bilan 2009 yil 18 oktabrdan amal qilishni boshlagan ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug'urta qilish amaliyotini boshladi.
"O'zbektelekom" AK "UzMobile" filialining ilk abonentlarini baxtsiz hodisalardan sug'urta qilish dasturi ishga tushdi.
Kompaniya "Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug'urta qilish" polislarini sotish bo'yicha 5-o'rinni egalladi.
|
| |
Nasazlıq - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

-
baş vermə tezliyinə görə (az, orta və çox işlənilmiş);
-
əmək tutumuna görə (kiçik, orta və böyük əmək tutumlu).
Bildiyimiz kimi tormoz sistemi (sonralar TS) hərəkətin təhlükəsizliyinin təmin
olunmasında mühüm rol oynayır. Ona görə də hər bir sürücü daim tormoz sistemi-
nin texniki vəziyyətini nəzarətdə saxlamalı və onda müəyyən nasazlıqların yaran-
ması barədə məlumat verən əlamətləri bilməlidir. Aşağıda biz tormoz sistemində
yaranan əsas nasazlıqlar, onların əmələ gəlmə səbəbləri və bu nasazlıqları xarakte-
rizə edən əlamətlər baradə danışacayıq.
TS-nın konstruksiyasına uyğun olaraq nasazlıqlar
ən ümumi formada 3 qrupa
bölünür:
-tormoz mexanizminin;
-tormoz intiqalının;
-tirmoz gücləndiricilərinin.
Diskli tormoz mexanizmlərinin aşağıdakı nasazlıqları mövcuddur:
-tormoz qəliblərinin yeyilməsi, dağılması və çirklənməsi;
-tormoz disklərinin yeyilməsi, deformasiyası və qopmaları;
-supportun bərkidilməsinin zəifliyi və deformasiyası.
Yoxlama sualları - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

2.
Hadisənin nəticəsinə görə:
-ölümlə nəticələnən;
-xəsərətlə nəticələnən;
-yalnız maddi ziyanla nəticələnən
3.
Hadisə iştirakçılarının xəsarətlərinin ağırlıq dərəcəsinə görə:
-yüngül;
-az ağır;
-ağır
4.
Hadisə iştirakçılarının sayına görə:
-bir iştirakçı olan (məsələn piyadanın,mal-qaranın vurulması və ya avtomobilin
aşması);
-iki və daha çox iştirakçı olan (məsələn velosipedçinin vurulması və ya NV
toqquşması)
5.
Hadisənin baş verdiyi əraziyə görə:
-avtomaqistrallarda;
-respublika əhəmiyyətli yollarda;
-vilayət əhəmiyyətli yollarda;
-kənd yollarında
YNH-nin yaranma səbəbləri rahatlıq üçün SAYM sisteminin elementləri üzrə
təsnif olunurlar:
1.Sürücü və hərəkətin digər iştirakçılarının (piyada, sərnişin, avtomobil müəssi-
səsinin məsul şəxsləri) hərəkətləri ilə əlaqədar səbəblər;
2.NV-si ilə əlaqədar səbəblər (onun texniki vəziyyəti, müəssisədə texniki qulluq
və təmir işlərinin təşkili,reys qabağı texniki baxışın keçirilməsi və s.);
3.Yol elementi ilə əlaqədar səbəblər (yol örtüyünün keyfiyyətinin,onun və
çiyinlərin eninin,yolda olan texniki nizamlama vasitələrinin vəziyyəti və iş rejimlə-
ri və s.);
4.Mühitlə əlaqədar səbəblər
Ə D Ə B İ Y Y A T - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

texniki vəziyyətinə lazımi nəzarətin və ya texniki qulluqların təmin edilməsi kifa-
yətdir. Lakin bu belə deyil, çünki texniki nasazlıqların yaranma səbəbləri müxtəlif-
dir və onların yaranmasını həmişə qabağcadan müəyyən etmək mümkün deyil.
YNH-nin baş vermə səbəblərinin tədqiqi göstərir ki, onların yalnız 3-5% nəq-
liyyat vasitələrinin texniki nasazlığı üzündən baş verir (bəzi mənbələrdə bu rəqəm
8%-ə bərabərdir). Bu rəqəm ilk baxışdan kiçik görüksədə, nəzərə almaq lazımdır
ki, bu səbəbdən olan hadisələr çox ağır nəticələrlə xarakterizə olunur. Məsələ on-
dadır ki, tormoz
sisteminin, sükan idarəsinin və hərəkət hissəsinin nasazlıqları ilə
əlaqədar imtinalar adətən avtomobilin yüksək sürətlərində baş verir.
Əgər nasazlıq üzündən baş vermiş YNH-ni 100% qəbul etsək onda ayrı-ayrı
qovşaqların payı aşağıdakı kimi bölünür:
-tormoz sistemi – 41,3%;
-sükan idarəsi – 1,6%;
-hərəkət hissəsi və şinlər – 19,2%;
-işıqlandırma və siqnal cihazları – 7,9%;
-digər quruluşlar – 15,2%
Gəlin “
nasazlıq”və “
imtina” anlayışları arasında olan fərqə baxaq.
Tormoz intiqalının əsas nasazlıqlarına aşağıdakıları aid etmək olar

-dəstlərə daxul olan elementlərin keyfiyyətinin aşağı olması;
-sistemin elementlərinin xidməti müddətinin başa çatması;
-müxtəlif xarici amillərin təsiri.
TS müxtəlif nasazlıqların başlaması aşağıdakı əlamətlərlə müşayət olunur:
-tormozlama zamanı düzxətli hərəkətdən meyllənmələr;
-tormoz pedalının gedişinin artması;
-tormozlama zamanı pedala təsir qüvvəsinin azalması;
-tormozlama zamanı pedala təsir qüvvəsinin artması;
-tormozlama zamanı pedalın titrəyişləri;
-çəndə tormoz mayesinin sviyyəsinin aşağı olması.
TS vəziyyətinə nəzarəti asanlaşdırmaq üçün avtomobilin konstruksiyasında
müxtəlif vericilərdən istifadə olunur. Onların ölçmələrinin nəticələri cihazlar
lövhəsinə çıxarılır.
Müasir avtomobillərdə TS-də aşağıdakı siqnal lampalarından istifadə edilir:
-tormoz mayesinin aşağı səviyyəsi;
-tormoz qəliblərinin yeyilməsi;
-ABS sisteminin nasazlıqları;
-ESP sisteminin nasazlıqları.
Pnevmatik intiqallı TS-də ən çox rast gəlinən nasazlıqlardan biri tormoz
siste-
minin hermetikliyinin pozulmasıdır. Bunların əsas əlamətləri aşağıdakı kimidir:
-mühərrik söndürüldükdə və tormozların işdən ayrılmış vəziyyətində sistemdə
təzyiqin sürətlə düşməsi;
-sıxılmış havanın tormoz kranından böyük sızmaları;
-tormozlama zamanı sıxılmış havanın tormoz silindrlərindən böyük sızmaları;
-mühərrik söbdürüldükdə və tormozların işə salınmış vəziyyətində sistümdə
təzyiqin sürətlə düşməsi.
Avtomobilin yana çəkməsi kimi nasazlığın əsas səbəblərinə aşağıdakılar aid-
dir:
-bir və ya bir neçə təkərin tormozlanmaması (friksion üzlüklərin onların üzərinə
74.
düşən yağlardan “yağlanması” və ya polad boruların əzilmə nəticəsində tıxanması);
-tormoz pedalının buraxılmış vəziyyətində təkərlərdən birinin tormozlanması
(tormoz qəlibi ilə tormoz barabanə arasında boşluğun olmaması və ya kiçik olması,
qəliblərin dartıcı yaylarının zəifləməsi).
Sükan idarəsi - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

aşağıdakıları qeyd etmək olar:
- qabaq təkərlərin quraşdırılma bucaqlarının pozulması;
- asqı linglərinin deformasiyası;
- yayların sərtliyinin azalması və ya sınması;
- amartizatorların hermetikliyinin pozulması, yeyilməsi və ya mexaniki zə-
dələnməsi;
- amartizator dayağının zədələnməsi;
- eninə dayanıqlılıq stabilizatorunun zədələnməsi;
- asqıların bərkidilməsinin rezin-metal və ya oynaq elementlərinin yeyiməsi.
Bu nasazlıqların əsas səbəbi birinci növbədə yolların keyfiyyətidir. Bununla
bərabər, keyfiyyətsiz dəstlər, texniki xidmət və təmir işlərinin keyfiyyətsiz aparıl-
ması və avtomobilin idarə etmə üslubu da öz təsiri göstərir.
Asqıların nasazlıqları tədricən və ya qəflətən baş verə bilər. Onlarda nasazlıqla-
rın başlanması aşağıdakı əlamətlərlə bilinir:
- avtomobilin düzxətli hərəkət istiqamətindən sapmaları (yana çəkmə);
- döngələrdə hərəkətdə və tormozlamada avtomobilin titrəyişi (yırğalan-
ması);
- hərəkət zamanı titrəyişlər;
- hərəkət zamanı asqılarda taqqıltı;
- asqıların “yatması”;
- şinlərin yeyilməsinin artması və ya qeyri-müntəzimliyi.
Nəzərə almaq lazımdır ki, qeyd olunan xarici əlamətlər sükan idarəsinin nasaz-
lıqlarında da müşahidə edilə bilər.
I
i - Azərbaycan memarliq və İNŞaat universiteti NƏQLİyyat fakultəsi

I i II i II T a i Şəkil 1 burada:
n i S piyada vurulduğu yerdən tormoz izinin sonuna qədər olan
məsafə
a L avtomobilin bazası
c avtomobilin qabaq oxundan qabaq uc hissəsinə qədər olan məsafə
(qabaq sves)
b) tormoz izi avtomobilin qabaq və ya hər iki oxundan qaldığı halda
c S S n i n T
(bax şəkil 2)
S
S
S
S
C
v.n
I II II i T i i Şəkil 2. 69.
Əgər hadisə yerində tormoz izi yalnız piyada vurulana qədər qalıbsa (yəni
sürücü piyadanı vurduqdan sonra tormoz əyləcini buraxıbsa) və avtomobilin
qabağı ilə vurulması, bu zaman
n T S qiymətini aşağıdakı kimi təyin etmək olar:
c L S t V j V S a l i a a a n T
2
,
7
26
3
2
(arxa oxdan qaldıqda)
2
1
3
26
7, 2
n a a T i a V V t S S c j
(qabaq və ya iki oxdan qaldıqda)
burada:
2
3
26
7, 2
a a i a V V t S j
tormozlama axıra qədər aparıldıqda avtomobilin
hərəkət hissəsində qoya biləcək tormoz izinin tam uzunluğu
i S
tormoz izinin əvvəlindən piyada vurulan yerə qədər olan
məsafə.
III. Piyada tormozlama prosesinin sonunda, yəni avtomobil dayandığı anda
vurulduqda, uzaqlıq məsafəsi aşağıdakı kimi hesablanır:
a a p a p a j V V V S S
26
2
, m Piyada yan hissə ilə vurulduqda isə:
2
26
p a a a a p a S V V S l V j
, m Yoxlama sualları: 1.Yol-nəqliyyat hadisəsi dedikdə nə başa düşülür?
2.YNH-nin təsnifatı hansı əlamətlərə görə aparılır?
3.YNH-nin əsas yaranma səbəbləri hansıdır və onlar necə təsnif olunurlar?
4.Avtotexniki ekspertiza dedikdə nə başa düşülür?
5.Avotexniki ekspertizanın normativ bazasını hansı sənədlər təşkil edir?
6.Avtotexniki ekspertizanın predmeti və tədqiqat obyektlərinə nə aiddir?
7.Ekspertiza qanuna əsasən haralarda aparıla bilər?
8.Ekspertiza keçirilmə müddəti qanunla necə tənzimlənir?
9.Ekspertin rəyi neçə hissədən ibarətdir və onlar hansıdır?
70.
10.Avtomobilin hadisədən əvvəlki hərəkət sürəti hansı düsturla hesablanır?
11.Avtomobilin hesablanmış və faktiki sürətlərin müqaisəsi əsasında nə demək
olar?
12.Avtomobilin dayanma və tormoz yolları dedikdə nə nəzərdə tutulur?
13.Avtomobilin dayanma yolu neçə hissədən ibarətdir?
14.Avtomobilin hadisə yerindən uzaqlıq məsafəsi necə və hansı məlumatlar
əsasında hesablanır?
Frank və Hers təcrübəsi - Mühazirəçi: f r. e n., dosent Q. Ü. Ağayev Ədəbiyyat: Ağayev Q.Ü., Cəfərov M. B. Fizika kursu. Bakı, 2016

Frank və Hers təcrübəsi
Seyrəkləşmiş civə buxarı ilə dolu öç elektrodlu boruda cərəyan şiddətinin sürətləndirici potensialdan asılılığını öyrənmək məqsədi ilə aşağıdakı qurğudan istifadə edilmişdir.
Közərmə katodundan çıxan elektronlar katod ilə tor arasında batareyası ilə sürətləndirici potensial yaradır.
Torla anod arasında isə mənbəyi vasitəsi ilə tormozlayıca sahə yaradılır .
Potensiallar fərqi olan sahədə sürətlənmiş elektronun qazandığı kinetik enerji belə olacaqdır:
Bu elektron civə buxarının atomları ilə toqquşarkən ya enerjisini civə atomuna verəcək, sürəti azalacaq və ya toqquşma elestiki olarsa, elektron enerjisini saxlayacaqdır. Birinci halda tormozlayıcı (T-A) sahə elektronun anıd üzərinə düşməsinə mane olacaqdır, ikinci halda isə mane ola bilməyəcəkdir.
Borun I postulatına görı cıvə buxarının atomları istənilən miqdarda enerji uda bilməz. Civə buxarının atomları ilə toqquşma zamanı elektron elə miqdarda enerji () atomun bir enerji səviyyəsindən digər enerji səviyyəsinə keşməsinə kifayət etmiş olsun. Civə buxarının atomları üçün bu enerji olduğundan katodla tor arasında potensiallar fərqi 1·; 2·; 3·;........ olan hallarda elektronla atonların zərbəsi qeyri-elastiki olacaq və anod cərəyanı kəskin olaraq azalacaqdır.
Bu təcrübəeyni zamanda Borun III postulatının da doğruluğunu isbat edir. Zərbə qeyri-elastiki olarsa, civə buxarının atomu enerji udacaq bir enerji səviyyəsindən digərinə keçir və atom həyəcanlanmış olur. Atom normal halına keçərkən artıq enerjisini monoxromatik dalğa şəklində şüalandırdığından yazmaq olar:
Buradan . Bu da təcrübədən alınan ədədə çox yaxın bir ədəddir.
|
Telefon nömrəsinin çıxarılması aşağıdakı qaydada icra olunur

2.Telefon nömrəsinin çıxarılması aşağıdakı qaydada icra olunur.
Telefon nömrəsi yığılır, bu zaman telefonunn hansı abonentə aid olduğu barədə məlumat görünür.
Çıxarılış naryadının tarixi çıxarılışın icra edildiyi tarix göstərilir. Reyster sahəsində çıxarılış sözü yazılır, “ET” yığılır.
Abonent nömrəsini dəyişdiyi zaman kartotekada dəyişiklik belə aparılır.
Telefon nömrəsi yığılır. Nömrə dəyişmə naryadı, naryadın tarixi, nömrə dəyişmə tarixi göstərilir. Reyster sahəsində nömrə dəyişmə haqqında məlumat qeyd olunur. Və “ET” düyməsi yığılır. (Nömrə dəyişmə zamanı Magistral şkaf, Grom zolağı, Magistral cüt hissələri mütləq qeyd olunmalıdır). Kursor nömrə dəyişmə sahəsinin üzərinə gətirilib, “ET” düyməsi yığılır. Bu zaman köhnə nömrə - köhnə nömrə kimi qeydi görünür. Kursor olan yerdə nömrə yazılır və “ET” yığılır.
Köhnə vəziyyət təzə vəziyyət
Məs.: 235675 – 265675 Məs.: 235675-236566
Ad dəyişmə, yer dəyişmə zamanı isə telefon nömrəsi yığılır, lazımirekvizitlər (yəni soyadı, adı, atasının adı, ünvan və s. ) dəyişilir.
Sonra naryadın nömrəsi, naryadın tarixi, qoşulma tarixi reyster sahəsində dəyişiklik barədə qeyd aparılır. Kursor korreksiyanın üzərinə gətirilir və “ET”v düyməsi yığılır. (Magistral şkaf, Grom zolağı, Maistral cüt hissələri mütləq qeyd olunmalıdır.). Ad dəyişmə, yerdəyişmə, nömrə dəyişmə ilə olduqda, əvvəl telefon nömrəsi yığılır, müvafiq rekvizitlər dəyişilir. Naryad nömrəsi, naryad tarixi, qoşulma tarixi, sonra reyster sahəsində dəyişikliklər barədə qeyd aparılır. Kursor nömrə dəyişmənin üzərində gətirilir “ET” düyməsi yığılır. Ox işarəsindən sonra təzə nömrə qeyd olunur və “ET” yığılır.
|
Mövzu 5.4 Rabitə sistemlərində kodlaşdırma və siqnallaşma

Mövzu 5.4 Rabitə sistemlərində kodlaşdırma və siqnallaşma
Amplitud implus modulyasiyası siqnalların rabitə xətləri ilə ötürülməsinin məhdud olması danışıq siqnallarının çevrilməsinin başqa üsullarının axtarılması məcburiyyəti yaratmışdır. Belə üsullardan biri analoq siqnallarının implus kod modulyasıyalı (İKM) üsulu ilə çevrilməsidir. Bu üsulun əsasını V.A.Kotelnikov qoymuşdur. V.A.Kotelnikov teoreminə görə diskretləşmə tezliyi analoq siqnalının maksimum tezliyindən 2 dəfə çox olmalıdır. Analoq siqnallarının İKM siqnallarına çevrilməsi prosesi 3 ardıcıl mərhələdən ibarətdir. Bunlar aşağıdakılardır.
Diskretləşmə -analoq siqnalının zamana görə öz tərkib hissələrinə ayrılması;
Kvantlama-zamana görə diskretləşdirilmiş siqnalın səviyyəyə görə yuvarlaqlaşdırılması;
Kodlama –kvantlanmış siqnalın kodlanması;
İKM-ı mahiyyət etibarı ilə siqnalın formasının kodlanması deməkdir. Lakin bu zaman kanalın tezlik zolağına daha ciddi tələblər irəli sürən mürəkkəb alqoritmlər tələb olunur.
Kodlamanın alqoritmləri aşağıdakılardır.
-Siqnalın xarakterindən asılı olaraq kvantlanma parametrləri dəyişdirilir. Bu parametr kvantlama addımı adlanır və dəyişən kəmiyyətdir. Onu asanlıqla idarə etməklə tələb edilən səviyyədə yaranan nöqsanları aradan qaldırmaq mümkündür;
-Siqnalların formasının kodlanması üsullardan biri də differensial kodlanma və ya xətti kodlanma adlanır. Bu halda giriş siqnalını birbaşa kodlamaq əvəzinə iki giriş siqnalı arasındakı vaxt müddəti kodlanır. Buna differensial İKM metodu deyilir.
|
Mövzu 4.5.Çoxkanallı veriliş sistemlərinin struktur sxeminin

Mövzu 4.5.Çoxkanallı veriliş sistemlərinin struktur sxeminin
öyrənilməsi və əsas xarakteristikası
Ümumiyyətlə telefon şəbəkələri magistral, zona və yerli telefon şəbəkələrinə bölünürlər.
Bu şəbəkədə analoq və RVS – dən istifadə edilir. Bu sistemlər simmetrik, koaksial və optik kabel xətləri ilə işləmək üçün nəzərdə tutulur. AVS – nin markalanmasındakı 1 –ci hərf sisteminin işlədiyi xəttin növünü, rəqəm isə bu sistemlə yaradılan kanalların sayını göstərir. Məsələn: K-60, 300, 3600, 1920 kabel xətti ilə işləyən veriliş sistemləri olub bir fiziki dövrə ilə 60, 300, 3600, 1920 kanal yaratmağa imkan verən analoq sistemidir. RVS – də aparaturanın markalanmasının əvvəlində İKM – impuls kod modulyasiya prinsipində işləyən qurğunu göstərir. Məsələn: İKM -30, 120, 480, 1920, RVS – olub 15, 30, 120, 480, 1920 kanal yaratmağa imkan verir.
|
Mövzu 2. Sənədli telekommunikasiya şəbəkəsi

Mövzu 2. Sənədli telekommunikasiya şəbəkəsi
Mövzu 2.1 Paket kommutasiyalı rəqəm veriliş şəbəkələri (PKŞ)
1970 – ci illərin əvvəllərindən informasiya verilişinin bu yeni növündən istifadə olunmağa başlandı və “paket kommutasiyası” adı ilə məhşurlaşdı. PKRVŞ-in başlanğıc mərhələdə kiçik sayda işlədicilərin tələbini ödəyən müəssisə şəbəkəsi halında yaranmış kiçik həcmli məxfi informasiyaların verilməsinə xidmət etmişlər. Bu növ şəbəkələrdə bütöv bir məlumat ayr- ayrı paketlərə bölünür və biri digərindən asılı olmayaraq müxtəlif kanallarla şəbəkə üzrə işlədicilərə verilir. Paket kommutasiyanın əsas konsepsiyalarından biri bir kanal üzrə eyni zamanda bir neçə terminallardan informasiyanın verilməsidir. Buna rabitə xətlərinin zamana görə ayrılması vasitəsilə həyata keçirən multikpleksləşmə deyilir. PKRVŞ –nin 4 səviyyədən ibarət olan tərkibi aşağıdakı sxemdə verilmişdir.
Sxemdən göründüyü kimi onun yuxarı 4-cü səviyyəsində şəhərlərarası paket kommutasiyalı mərkəzlər (ŞAPKM), 3-cü səviyyədə paket kommutasiyalı mərkəzləri (PKMB), 2-ci səviyyədə konsektratorlar (K), 1-ci səviyyədə isə sinxron və paket rejimində işləyən abonent məntəqələri AM, ŞHM-lər, personal EHM, PEM və terminal prosessorları (TEP) ilə təchiz edilmiş işlədici avadanlıqlar yerləşdirilir. Bu şəbəkənin tərkibinə həm xüsusi qurğular şlüzlər (Ş) daxildir ki, bunun vasitəsilə PKVR, KKPV, ümumi xidmət teleqraf VXTQ və ümumi xidmət telefon , şəbəkələri qarşılıqlı fəalyyət göstərirlər. Bəzi hallarda işlədiciyə məlumatı qeyri-elektrik formada yəni blankda, perfolentdə, perfokartada, maqnit lentdə və s. Şəkildə ötürmək və qəbul etmək lazım gəlir. Belə hallarda məlumatı qeyri-elektrik formadan elektrik formasına və və əksinə çevirmək üçün istifadə olunan rabitə avadanlığı teleqraf aparatı adlanır. Teleqraf aparatının əsas vəzifələri arasında rəqəm şrift məlumatlarının hazırlanması, ötürülməsi, qəbulu, yadda saxlanması və s. vardır.
|
Mövzu 2.5 Multimediya verilişi sıstemləri

Mövzu 2.5 Multimediya verilişi sıstemləri
Multimediya rabitəsi teriminalı işçi siyahısı texnologiyası bazasında qurulur. Burada perespektiv aparat proqram təminatından və obyektiv istiqamətindən hipermediya metodlarından istifadə edilir. Terminal audiovertual yaddaş və video telefon terminalı ilə idarə stansiyasından keçməklə birləşır. Multimediya rabitəsi işlədicilərə aşağıdakı standartlaşdırılmış rabitə növlərini göstərir.
Faksmil rabitəsi, sənədlərin ötürülməsi, telefon rabitəsi, videotelefon, videokonferensiya, qəza xidmətləri ilə əlaqə, genış zolaqlı videoyayım, bürofaks və s.
|
Mövzu 2.2 İnternet şəbəkəsi - Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat

Mövzu 2.2 İnternet şəbəkəsi
Təcrübə işi
Müasir dövrdə güclü və dinamik inkişaf edən telekommunikasiya sistemləri arasında İnternet (Beynəlxalq şəbəkə) xüsusi yer tutur. Qısa bir müddətdə İnternet şəbəkəsi müəssə şəbəkəsindən Beynəlxalq informasiya telekommmunikasiya infrastrukturuna doğru sıçrayış etmişdir. Buna görə də internet şəbəkəsi informasiya mübadiləsini həyata keçirən kompüterlər internet şəbəkəsinə qoşularkən əsas kriteriyalardan biri onların TCP/İP protokollarından istifadə etmələridir. İnternet rabitəsi aşağıdakı xidmətləri yerinə yetirir.
* Elektron poçtu rabitəsi
* yeniliklər və konfrans xidmətlərini
* fayllara giriş
* İnternet şəbəkəsində interaktif məlumat axtarış sistemi
* Məsafədən verilənlərin emalı və s.
İnternet dedikdə marsurutlayıcılar vasitəsilə öz aralarında əlaqələnən kompüter şəbəkəsi başa düşülür ki, bu da böyük virtual şəbəkə şəkilində fəaliyyət göstərir. İnternet özündə dünyanm bir neçə nəhəng milli magistral kompüter şəbəkələrini, çoxlu-sayda regional və lokal şəbəkələri birləşdirən beynəlxalq şəbəkədir. İnternet şəbəkəsində İP protokollar yığımından istifadə edilir. TCP/İP protokollarının İP-hissəsi internet şəbəkələri arasında dataqrom mübadiləsini təmin etmək üçündür. TCP-protokolu 2-şəbəkə arasında məlumatın ünvana təyinatla çatdırılmasmı xarakterizə edən verlişə nəzarət protokoludur. Data rəqəmli verilənlər data şəbəkələri müxtəlif xarakterli məlumatların (səs,video, verilənlər faksimil məlumatlar, mətnlər, və s) rəqəmli formada ötürülməsini təmin edən şəbəkələr kimi başa düşülür:
Vahid inteqral rabitə şəbəkələrinin qurulması ona görə məqsədəuyğun sayılır ki, belə şəbəkələrdə verliş və kommutasiya vasitələri texniki-cəhətcə birləşir: o, daha yığcam olur müxtəlif növ informasiyalarm eyni rabitə trakti ilə verilməsi təmin edilir. Bu şəbəkənin qurulması «Beynəlxalq elektrik rabitəsi» itifaqı tərəfındən təklif edilmişdir 1988 -ildə Son vaxtlar internet şəbəkəsi ilə telefon rabitəsinin təşkil edilməsi imkanına ciddi yanaşılır. Əlbbətdə bu şəbəkələrin informasiya imkanları demək olar ki, sərhədsizdir, orada həqiqətən də hər şey tapmaq olar, daha dəqiq desək təcrübi olaraq hər şey haqqmda nə isə tapmaq olar.
Mobil rabitə şəbəkəsinin İnternet şəbəkəsi ilə bir neçə istiqamətdə mövcud ola bilir. Belə ki, hər bir komersiya kompaniyası internetdə WEB - səhifəyə malik olur ki, öz fəaliyyətinin əsas sahələrini orada əks etdirir, onların elektron poçtu vasitəsi ilə əks rabitə yaradılması və genişlənməsi mümkün olur.
|
Bürofaks məlumat emalı- - Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat

|
Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat
|
bet | 16/44 | Sana | 29.03.2021 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #13628 | Turi | Mühazirə |
Bürofaks məlumat emalı- Bürofaks kollektiv istifadə etmə xidmətidir. Bu xidmət növü rabitə şəbəkələrində kollektiv xidmət etmə məntəqələrində qoyulmuş faksimil operatorlar arasında sənədlərin verilməsi həyata keçirilir. Məlumat veriliş xidməti informasiyanın və s. istifadə olunan məlumat emalı sistemlərinin xüsusiyyətlərindən asılı olmayan ümumi təyinatlı xidmət növüdür. Bu xidmət növünə ele ktron poçt rabitəsi də deyilir.
Videotelefon rabitə- Bu xidmət növü ilk dəfə 2004-cü ildə İtaliyada telefon xəttinə qoşulmaqla tətbiq olunmuşdur. Bakıda NGN texnologiyasının tətbiqi ilə videotelefon rabitəsi həyata keçirilmişdir. Bu rabitə növü xüsusi proqramlar vasıtəsılə ikitərəflı görüntülü danışıqları reallaşdırır.
|
| |
Cisimlərin həcminin hesablanması - Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti

|
Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti
|
bet | 3/3 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 442,12 Kb. | | #124743 |
Cisimlərin həcminin hesablanması
Tutaq ki, fəzada cismi verilmişdir. Bu cismin, oxuna perpendikulyar olan müstəvilərlə kəsiyinin sahəsi məlum olduqda, həcmini hesablamaq olar. cisminin nöqtələri absislərinin ən kiçiyi , ən böyüyü isə olsun (şəkil 1).
cisminin parçasının nöqtəsində oxuna perpendikulyar keçirilmiş müstəvi ilə kəsiyinin sahəsini ilə işarə edək. Fərz edək ki, funksiyası parçasında kəsilməyəndir.
İndi parçasının istənilən bölgüsünü götürək və bölgü nöqtələrindən oxuna perpendikulyar müstəvilər keçirək. Bu müstəvilər cismini laylara bölür. Hər bir laya kiçik bir silindr kimi baxsaq, onda parçasına uyğun layın oturacağının sahəsi , hündürlüyü və həcmi təqribən ədədinə bərabər olar.
Onda bütün silindrlərin həcmi üçün
(1)
ifadəsini alarıq. bölgüsünün parametrini ilə işarə edək.
Tərif. (1) cəminin şərtində limiti varsa, həmin limitə cisminin həcmi deyilir və ilə işarə edilir:
(2)
Sonlu həcmi olan cismə kublanan cisim deyilir.
(1) cəmi funksiyasının parçasının istənilən bölgüsünə uyğun inteqral cəmidir. Buna görə də, (2) bərabərliyindən müəyyən inteqralın tərifinə əsasən cisminin həcmini hesablamaq üçün
(3)
düsturunu alarıq.
Əgər cismi əyrisinin oxu ətrafında fırlanmasından alınmışsa, onda onun oxuna perpendikulyar müstəvilərlə kəsikləri dairələr olar. Bu halda
olar və buna görə də (3) düsturundan
(4)
alınar.
Xüsusi halda, əyriləri və düz xətləri ilə əhatə olunmuş fiqurun oxu ətrafında fırlanmasından alınan cismin həcmi
(5)
düsturu ilə hesablanar.
Nəticə
Müəyyən inteqral yalnız funksiyasının şəklindən və inteqralın sərhədlərindən asılı olur, inteqrallama dəyişənindən isə asılı olmur. Ona görə də inteqrallama dəyişənini istənilən hərflə işarə etmək olar:
.
Əgər yuxarı və aşağı sərhədlər üst-üstə düşərsə, onda inteqral sıfra bərabərdir
.
Yuxarı və aşağı sərhədlərin yerini dəyişəndə inteqral öz qiymətini əksinə dəyişər
.
A, b, c ədədlərinin neçə olmalarından asılı olmayaraq aşağıdakı bərabərlik doğrudur
.
Sabit vuruğu müəyyən inteqral işarəsi xaricinə çıxarmaq olar, yəni olduqda
.
Bir neçə funksiyanın cəbri cəminin müəyyən inteqralı toplananların inteqrallarının cəbri cəminə bərabərdir
İstifadə olunan ədəbiyyat siyahısı
R.Məmmədov. “Ali riyaziyyat kursu” I, II və III hissə. Bakı 1974.
S.N.Məsimova. “Ali riyaziyyatın əsasları”. Bakı. 2009.
https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://az.m.wikipedia.org/wiki/%25C4%25B0nteqral&ved=2ahUKEwin2N6yqpCDAxUobPEDHbpNAlsQFnoECBAQAQ&usg=AOvVaw1jhS9JyS4O7hLF4xKKegSq
|
| |
Mövzu 1.8 Beynəlxalq telefon şəbəkəsi (BATŞ)

Mövzu 1.8 Beynəlxalq telefon şəbəkəsi (BATŞ)
Praktik iş
Müasir dövrdə güclü və dinamik inkişaf edən telekommunikasiya sistemləri arasında beynəlxaq şəbəkə xüsusi yer tutur. Azərbaycan müstəqil respublika kimi digər dövlətlərlə müstəqil beynəlxaq rabitə yaradır. Bu xarici ölkələrlə birbaşa yeni istiqamətin yaranması deməkdir. Beynəlxalq telekommunikasiya şəbəkələrində yeni istiqamətlərin yaranması isə trafikin digər alternativ istiqamətlərdə kanal çatışmamazlıqları yaranır. İtkilər (daşınmalar) artır, keyfiyyət göstəriciləri aşağı düşür. Elektron ATS – də istiqamətlər üzrə yığılan real statistik analiz yeni metodların yaranmasını tələb edir. Bu statistikanı yalnız BATŞ əldə etməyə imkan verir. Bu stansiyalarda bütün əməliyyatlar proqram vasitəsilə idarə edilir, informasiyanın paylanması rəqəm texnikası bazasında mikroprosessorun köməyi ilə həyata keçirilir. Telekommunikasiya şəbəkəsində idarəetmənin paylanmış formada olması onun işini asanlaşdırır, etibarlılığını artırır. Ayrı – ayrı modulları birləşdirmək üçün müxtəlif mövzuların olması kommutasiya şəbəkəsində bloklanma hallarının baş verməsi ehtimalını minimuma endirir.
Sistemin funksional sxemi çox sadədir. O rəqəm kommutasiyası şəbəkəsindən və bu şəbəkəyə qoşulmuş, terminal modullardan ibarətdir. Modullar DSN - ə iki ədəd modifaksiya edilmiş İKM traktı vasitəsilə birləşdirilir. Belə stansiyaların proqram - aparat vasitələri, şəbəkə abonentlərində (ŞO) aparaturanın vəziyyəti, kanalların konfiquriyasiyasının dəyişilməsi, statistik informasiyanın idarəetmə mərkəzinə ötürülməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
İdarəetmə mərkəzi aşağıdakı aparat –proqram vasitələrindən ibarətdir:
Terminal – bu vasitə Fider Kanal əsasında qurulmuş və ŞO – larda avadanlığın vəziyyəti haqqında informasiyanın yığılması üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Kanal kommutatoru (KK). Bu qurğu terminal operatorundan idarə olunur və kompüter TO - sunun ardıcıl portunun mərkəzin hər bir kanalının növbə ilə ŞO – lərinə qoşulmasını təmin edir.
Şəbəkə kontrollerləri
Şəbəkə interfeyslərinin aparatı
Kompüter OT, kanal kommutatoru və mikroprosessor qovşaqları üçün proqramlar paketi ŞO (ATS-lər)
Yuxarıda qeyd etdiyimiz mövzunun aktuallılığını daha da artırır. Çünki yeni metod əsasında yeni proqram təminatı yaratmaq və BATŞ – da statistikanın işlənməsində tətbiq etmək olar. Parametrik analiz dedikdə keyfiyyət göstəricilərinə şəbəkənin struktur parametrlərinin ( məs. kanalların) təsirin in tətbiq edilməsi nəzərdə tutulur. Tədqiqatın vəzifələri isə metodun digərlərindən üstünlüyünü araşdırmaq, alınan nəticələri real statistikanın işlənməsində istifadə ermək, nəhayət ən başlıcası telekommunikasiya şəbəkəsinə kapital qoyuluşunu azaltmaq, şəbəkənin fəaliyyətindən əldə edilən gəliri artırmaq, kanalyaradan avadanlığı düzgün seçmək, keyfiyyət göstəricilərini optimallaşdırmaqdır.
|
Mövzu 5.6 Telefon qovşaqları və krosslar tərəfindən MHM-in terminallarında abunə kartotekasının işlənməsi üçün

Mövzu 5.6 Telefon qovşaqları və krosslar tərəfindən MHM-in terminallarında abunə kartotekasının işlənməsi üçün
T Ə L İ M A T
1 .Əməliyyatçının sistemə daxil olma qaydası:
Login: uzela
Password: uzela 99
Abunə kartotekasında korreksiya etmək üçün «A» hərfı yazılır «ET» düyməsi yığılır.
Abunə kartotekasımn korreksiyası;
Texniki göstəricilərinin korreksiyası;
Abunə kartotekasımn korreksiya üzrə ARXİVİ;
Küçələrin şifratoruna baxış;
Reyestrlərin çap edilməsi;
Əməliyyatçının işi üzrə arayış.
Abonentlərə yeni çəkiliş telefon nömrələri barədə məlumatı aşağıdakı ardıcıllıqla işlənməlidir:
Əvvəlcə rejim seçimində «1» yazılır «ET» yığılır.
Sonra:
Telefon nömrəsi yazılır «ET» yığılır;
Məs: (235675)
Küçənin şifri yazılır;
Məs: (01665) 001 Nizami
Küçənin şifrini tapmaq üçün “ET” düyməsi yığılır. Bu zaman nümunə sahəsi görünür və həmin nümunə sahəsində küçənin adından fraqment qeyd olunur, kompüterdə həmin küçələrə uyğun şifrlər görünür. Abonentin yaşadığı evin nömrəsinə görə lazımi şifri seçmək üçün kursor həmin şifrin üzərinə gətirilir “ET” yığılır.
Məsələn: Nümunə (NİZAMİ) “ET” yığılır.
3) “Qeyd” yerində şəxsi abonentlər üçün “1”, idarə və təşkilatlar üçün “3” yığılır.
4) Ünvan - bu sahədə abonentin yaşadığı evin və mənzilin nömrəsi göstərilir.
Məsələn: (ev 5, mən30)
5) “Adı” - abonentin soyadı, adı, atsının adı yazılır.
Məsələn: (Abbasov Zaur Rza oğlu)
6) “Kateqoriya” – proqram yolu ilə təyin olunur.
7) “Şəxsi hesabın nömrəsi” – sahəsində telefon idarə və təşkilata aid olduqda, həmin idarə və təşkilatın şəxsi hesab nömrəsi yazılır.
9) Naryadın nömrəsi, naryad tarixi və telefonun qoşulma tarixi qeyd olunur.
Məsələn: Naryad 001456, tarixi 24.02.2003, qoşulan tarix 26.02.2003
10) “Reyester” - bu sahədə yeni çəkiliş, ad dəyişmə, yeni çıxarılmış, bərpa və s. barədə məlumat qeyd edilir. Məs Reyester Yeni Çəkiliş
Sonra telefonun texniki göstəriciləri barədə məlumatlar daxil edilir.
11) Magistral şkaf sahəsində ATS – in şkafının nömrəsi yığılır.
12) “Grom zolağı” – sahəsondə qrom zolğının nömrəsi göstərilir.
13) Magistral cütü – cütün nömrəsi
14) Paylayıcı şkaf
15) Paylayıcı qurğu
16) Cüt
17) Şleyf
18) Şleyf 1
18) Şleyf 2
19) Şleyf 3
Sonra “ET” düyməsi yığılır.
1.Yeni abonent
Bərpa pəncərəsi açılır, lazımi hissəni seçmək üçün kursor həmin hissənin üzərinə gətirilir., “ET” yığılır.
Ekranda ( ) Əsas telefon
( ) Mənzildə qurum
( ) İkinci telefon
( ) Kollektiv telefon və s. sahələr göstərilir. Hansı sahə lazımdırsa kursoru yuxarı aşağı işarələrini hərəkə gətirib, həmin sahənin üzərinə işarəsi yazılır.
Ekranda xidmətlər görsənir, həmin xidmətlərdən istifadə olunursa həmin sahədə işarə yazılır, “ET” yığılır.
Sonra ikidən artıq paralel telefon hər tam və natamam kilometrə görə (00) sahəsi görsənir lazım olduqda o hissələr doldurulur. “ET” yığılır. Lazım olmadıqda “ET” düyməsi yığılır.
Müəssisə pəncərəsi açılır, lazımi hissəni seçmək üçün kursor həmin hissənin üzərinə gətirilir. “ET” düyməsi yığılır.
|
Mövzu 2.10 Televiziya səs-yayım şəbəkəsi haqqında məlumat

Mövzu 2.10 Televiziya səs-yayım şəbəkəsi haqqında məlumat
Təcrubə işi
Azərbaycanda Bakı televiziya mərkəzi ilk dəfə 14 fevral 1956-cı ildə işə başlamışdır. 1957-ci ildə ilk dəfə olaraq səyyar televiziya stansiyası kənardan verliş translyiasiya etmişdir.
1960 Bakı- Ağstafa, Göyçay-Gəncə-Ağstafa RRX-i istismara verilmişdir. Əhali televiziya verlişlərinə baxa bilmişlər. 1962-Naxçıvan 1965 Mingəçevir - Şuşa RRX yaradılmışdır. Mərkəzi televiziyanın rəngli təsviri 1970-ci illərdən Respublika proqramlarının rəngli təsviri ilə 1973-cü ildən Bakı şəhərində yayılmağa başlanmışdır. 1981-ci ildə yeni televiziya Qülləsi tikilməyə başladı. 1996-cı ildə işə başladı. Həmin ildə İngiltərənin Multipoint kommunikasiya şirkəti Azərbaycan mütəxəssisləri ilə birlikdə radio- televiziya proqramlarmı peykə çıxartmaq imkanma malik stansiyanı quraşdırdılar. Bu stansiya ilə AZTVl proqramı Respublika və araz radio proqramları Türkiyənin «Türksat» peyki vasitəsi ilə rəqəmsal rejimində Azərbaycanın bütün ərazisinə, Gürcüstan, Dağıstan, Türkiyədə, İranda, Rusiyada və eləcədə Avropanın və Asiyanm bir sıra ölkələrinə yayımlanır.
(şəkil 4) Türksat42 sxemin çəkilməsi)
RYS – Radio – yayım stansiyası FQ – Fərdi qəbuledici
MYS – Naqil – yayım stansiyası AQ – Abunəçi qurğusu
Təkcə 2001-ci ilin III rüblü ərzində AZTV-1 proqramının peykdən qəbulu üçün
40 dan çox yaşayış sahələrində peyk qəbul stansiyaları qurulub istismara
verilmişdir. Eləcədə müxtəlif bölgələrdə RRX köhnə avadanlıqlar yenisi ilə yeni P – 600 2MB, daha müasir KURS-4 və KURS – 6 avadanlıqları ilə əvəz edilib. Yeni texnologiyanın tərbiqinə Rabitə Nazirliyi 1 milyon ABŞ dolları xərcləndi. İlk dəfə 06 noyabr 1926 – cı ildə Bakı əhalisi Azərbaycan dilində radio verlişləri dinləməyə başlayıb. 1936 - 55-ci illərdə 35 kvt gücə malik 1386 kHs tezlikdə işləyən PB-8- tipli yeni verliş istismara verilmişdir. 55-ci ildən orta dalğada 150 kvt-lıq verlişi Azərbaycan radio proqramları yayımı başladı. 1988-1993-cu ilə kimi Respublikada məlum hadisələr nəticəsində bu sahədə gerilik vardır. Yalnız 1998-ci ildən başlayaraq radio-yayım sahəsinə xüsusi diqqət yetirildi. Naxçıvanda, Xanlarda, Şərur, FM vericiləri quraşdırılmışdır. O rta dalğalarm verlişi təmin etmək üçün RRX-kanallarına alternatif olaraq 4 ədəd peyk qəbul stansiyaları alınıb. Pirsaat, Xanlar, Quba, Naxçıvan radio stansiayalarında da quraşdrılmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, orta dalğa I Respublika radio proqramı əhatə zonası Gürcüstantın Marneoli, Qardavani, İranın şimal rayonları, Dağıstanın cənub rayonları Ermənistanın Göyçə-Zənzəgur bölgələrini əhatə edir. Son illərdə təkcə FM-
radio-yayım avadanlıqlarının alınıb quraşdırılması üçün Teleradio İB-yi 400 min ABŞ dollarından çox vəsait xərclənmişdir. Bütün bu işlərin nəticəsidir ki, hal- hazırda Müstəqil Azərbaycanın demek olar ki, hər bölgəsində radio-yayım dalğaları yayılacaq verilişlər 100% ötürülür və qəbul edilir. Bu xalqımızın maariflənməsinə xidmət edir.
|
Telekonferens xidməti - Mühazirə konspekti Bakı 2020 I mövzu. Telekommunikasiya rabitəsi haqqında ümumi məlumat

Telekonferens xidməti- Telekonferens xidməti terminalların və elektrik rabitəsi şəbəkəsinin köməyi iləmüxtəlif yerlərdə yerləşmiş istifadəçilər arasında real zaman anında konferenslər aparmağa imkan verir. Bu xidmət növü audioqrafiki və videokonferens kimi müxtəlif variantlarda xidmətlər təqdim edə bilər. Audio-qrafiki xidmətə səs siqnalını və hərəkətsiz təsvirləri, videokonferens isə səs siqnalını və hərəkətli təsvirləri verir.
Məlumatların viziual və eşidilərək birgə qəbul edilməsi çox vacibdir. “Orginal Elektrik” şirkətinin apardığı kütləvi tədqiqatların nəticələrinə görə insan oxuduğunun 10%-ni, eşitdiyinin 20%-ni, gördüyünün 30%-ni, eyni zamanda gördüyünün və eşitdiyinin 50%-ni uzun müddət yadda saxlaya bilir.
Konferens iştirakçının terminalından daxil olmuş məlumatlar, terminalları həmin kanala qoşulmuş bütün digər iştirakçıların displeyində əks olunur.
Konferensin iş qaydaları onu aparıcı kimi qəbul edir. O, iştirakçılara “çıxış üçün söz” vermək və istənilən iştirakçını çıxış etməkdən məhrum etməkhüququna malikdir. Konferens içtirakçıları onda “iştirak” edənlərlə tanış olmaq, şəbəkə abonenti ilə informasiya mübadiləsinə dəvət etmək, aparıcının təyinatı ilə bağlı müzakirə aparmaq, digər iştirakçılara xüsusi məlumatlar göndərmək imkanına malikdirlər.
Telekonferenslər daimi və zamana görə məbdət fəaliyyət göstərə bilirlər. Daimi fəaliyyət göstərən konferenslər müəyyən maraqlar üzrə qeyri formal kollektivlər və qruplar yaradırlar. Onlar lazım gəldikdə və paylanmış verilənlər bazasında hər hansı bir mövzuya aid aktual informasiya mübadiləsi aparırlar.
Real zaman kəsiyində aparılan telekonferenslər isə komputer konferenslərindən isə komputer konferenslərdən sərfəli şəkildə fərqlənirlər. Telekonferensin aşağıdakı üstün cəhətləri var:
- bir-birindən uzaq məsafədə olan idarə, müəssisə rəhbərinə vaxtında informasiyaların verilməsi və aktual məsələlərin iş yerindən aparılmamaqla müzkirəsinin aparılması;
- müzakirə zamanı müxtəlif növ informasiyaların, qrafiklərin, diaqramların, mətnlərin və s. verilməsi;
- verilənlər bazasından istifadə edərək iştirakçıların istənilən arayışlarla tanış etmək.
Telekonferens aparan şəxs hiss etməlidir ki, o iştirakçıların diqqət mərkəzindədir, bütün iştirakçılar bir – birinin qarşısında əyləşmişlər və müzakirə edilən bütün sənədlərdən onlar istənilən vaxt istifadə edə bilərlər.
Telekonferens zamanı müxtəlif növ texniki avadanlıqlardan (terminallardan, funksional rabitədən, televiziya kamerasından, videomaqintafondan, kompüterdən, displeydən və akustik aparatlardan istifadə etmək tələb olunur.
Telekonferensin təşkili sxemi şəkil 7.7- də verilib.
A -salonu
B -salonu
t.konfer. aparatı
t.konfer. aparatı
Məlum pleksor,
modem
Multi pleksor
modem
t.konfer. aparatı
t.konfer. aparatı
V - salonu
Q - salonu
|
Əyri qövsünün uzunluğu - Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyi Qərbi Kaspi Universiteti

Əyri qövsünün uzunluğu
Tutaq ki, müstəvi əyrisi düzbucaqlı koordinat sistemində tənliyi ilə verilmişdir. parçasının ixtiyari bölgüsünə, əyri üzərində, koordinatları uyğun olaraq və olan nöqtələri uyğun olar (şəkil 1).
Bu nöqtələri ardıcıl olaraq düz xətt parçaları ilə birləşdirdikdə əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xətti alınır. Əyrinin vətərinin uzunluğunu ilə işarə edək. Onda əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xəttin uzunluğu
(1)
olar. Sınıq xəttin ən böyük tərəfinin uzunluğu olsun:
Tərif. əyrisi daxilinə çəkilmiş sınıq xətt uzunluğunun şərtində sonlu limiti varsa, həmin əyriyə sonlu uzunluqlu əyri və
(2)
limitinə onun uzunluğu deyilir.
Hamar əyrisi üçün (yəni funksiyası və onun törəməsi parçasında kəsilməyən olduqda) (2) limiti var. Doğrudan da, və olduğunu nəzərə alsaq,
olar. Laqranj teoreminə əsasən
olduğundan (1) cəmi
şəklində yazılır. Bu ifadə parçasında kəsilməyən funksiyasının inteqral cəmidir. Buna görə də müəyyən inteqralın tərifinə əsasən
olar. Deməli, hər bir hamar əyrisi sonlu uzunluqlu əyridir və onun uzunluğu
(3)
düsturu ilə hesablanır.
İndi, fərz edək ki, hamar əyrisi
(4)
parametrik tənlikləri vasitəsilə verilmişdir və törəməsi parçasında heç yerdə sıfra çevrilmir. Onda
olduğunu nəzərə alaraq, (3) inteqralında əvəzləməsini ( ) aparmaq olar:
Buradan, (4) parametrik şəkildə verilmiş hamar əyrisinin uzunluğunu hesablamaq üçün
(5)
düsturu alınır.
|
Yol-nəqliyyat hadisələrinin avtotexniki ekspertizası

-yol-nəqliyyat hadisəsinin iştirakçılarının hərəkətləri (sürücülər,piyadalar,sər-
nişinlər və s.);
-YNH-də iştirak edən avtomotonəqliyyat, şəhər elektrik nəqliyyatı,traktorlar və
digəq özügedən maşınlar;
-YNH-də iştirak etmiş avtomotonəqliyyatın aqreqatları və detalları, və onların
üzərində olan izlər;
-yol-nəqliyyat hadisəsinin yeri;
-ekspertə təqdim olunmuş iş materialları və maddi sübutlar.
Şəkil 8.4. Dairəvi açılış - Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat

|
Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat
|
bet | 22/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rŞəkil 8.4. Dairəvi açılış
Spiral açılış
Spiral açılış almaq üçün dairəvi açılışda istifadə olunan faza çeviricisinin girişinə sabit amplitudalı sinusoidal gərginlik əvəzinə mişarvari gərginliklə amplitudasına görə modulyasiya olunmuş sinusoidal gərginlik verilməlidir. ( şəkil 8.5 a )
Faza çeviricisinin çıxışında alınan belə gərginlikləri meyletmə lövhələrinə versək, ossilloqrafın ekranında spiral açılış alarıq. Çünki mişarvari gərginliklə modulyasiya olunmuş sinusoidal gərginliyin amplitudu perioddan – perioda artır. Bu o deməkdir ki, ekranda alınan dairənin diametri getdikcə artır və çevrə spirala çevrilir. Bu cür açılışlardan zaman və faza fərqlərini ölçmək üçün istifadə edirlər. ( şəkil 8.5 b, c )
Şəkil 8.5. Spiral açılış
Ossilloqraf vasitəsilə kiçik qiymətli siqnallar tədqiq olunur. Gərginlik və cərəyanın ölçülmə dəqiqliyi çox böyük deyildir. Əksər hallarda bu cür ölçmələrdən köməkçi ölçmələr kimi istifadə edilir. Ossilloqraf vasitəsilə elektrik siqnalının tezliyi və fazasının ölçülməsi geniş tətbiq olunur. Tezliyin ölçülməsi ölçülən siqnalın etalon tezlikli siqnalla müqayisə olunması yolu ilə aparılır.
Siqnalların tezlikləri haqqında anlayış
Rabitə kanalları və qurğuları yoxlandıqda və onların istismarı zamanı siqnalın tezliyi ölçülür. Elektrik siqnalının tezliyini bütün hallarda geniş diapazonda ölçmək və nəzarətdə saxlamaq tələb olunur. Tezlik dedikdə vahid zamanda dəyişən cərəyan şiddətinin, elektrik sahəsinin intensivliyinin, maqnit induksiyasının dəyişmə dövrləri sayı nəzərdə tutulur. Harmonik rəqslər üçün f = 1 / T . Burada T bir tam rəqsə sərf olunan zaman müddəti olub, rəqsin periodu adlanır. Tezliyin ölçü vahidi Hersdir. Siqnalın tezliyini ölçməzdən əvvəl onun hansı tezlik diapazonuna daxil olduğunu bilmək lazımdır. Rabitə texnikasında, radio və televiziya yayımında istifadə olunan tezlik spektri sənaye tezliyini çıxmaq şərtilə əsasən aşağıdakı diapazonlara bölünür:
Ən alçaq tezlik 30 kHs – dən aşağı
Alçaq tezlik 30 kHs – dən 300 kHs – dək
Orta tezlik 300 kHs – dən 3000 kHs – dək
Yüksək tezlik 3 MHs – dən 30MHs – dək
Ən yüksək tezlik 30MHs – dən 300MHs – dək
Ultrayüksək tezlik 300MHs – dən 3000MHs – dək
İfrat yüksək tezlik 3QHs – dən 30QHs – dək
30QHs – dən böyük olan tezliklər də vardır ki, bu da millimetrik dalğa diapazonuna uyğun tezliklərdir.
Elektrik rabitə texnikasında ölçmələr apardıqda rabitə qurğusunun işlədiyi tezlik diapazonuna uyğun cihaz seçilir.
|
| |
Texnologiya darslarini tashkil etish

Texnologiya darslarini tashkil etish
Download
2,25 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/24
Sana
21.11.2023
Hajmi
2,25 Mb.
#102836
Download
2,25 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Texnologiya darslarini tashkil etish
Download
2,25 Mb.
Matnni ko'rish
Şəkil 6.2. Voltmetrin struktur sxemi

Şəkil 6.2. Voltmetrin struktur sxemi
Voltmetrin giriş qurğusu gərginliyi müəyyən nisbətdə bölmək üçün və daxili müqaviməti yaratmaq üçün istifadə olunur. Detektorun vəzifəsi siqnalı düzləndirməkdir. Sabit cərəyan gücləndiricisi ölçüləcək zəif siqnalı gücləndirmək üçün istifadə olunur. Cihazla sabit və dəyişən gərginliyi ölçmək mümkündür. Bu məqsədlə struktur sxemdə çeviricidən istifadə olunur. Göstərici qurğunun vəzifəsi nəticəni göstərməkdir. Bu qurğu analoq ölçmə cihazlarında əqrəbli maqnitoelektrik tipli cihazdan, rəqəm ölçmə cihazlarında isə xüsusi rəqəmli göstəricilərdən ibarətdir.
Elektron voltmetrlər
Hal – hazırda gərginliyi ölçmək üçün istifadə edilən elektron voltmetrin geniş yayılmasına səbəb onların çox kiçik kəmiyyətləri ölçmə qabiliyyətləri, dəqiqliyi, cəld işləməsi və nəticənin ekranda rəqəm formasında görünməsidir. Elektron voltmetrlər təyinatına və sxemlərinə görə müxtəlifdir. Bu cihazlar çox geniş tezlik diapazonunda ölçmə apara bilirlər ( infraalçaq tezlikdən yüzlərlə MHs-ə qədər ). Təyinatına görə elektron voltmetrlərin aşağıdakı növləri vardır: sabit cərəyan voltmetrləri; dəyişən cərəyan voltmetrləri; impuls voltmetrləri; selektiv ( seçici ) voltmetrlər; universal voltmetrlər və s.
Elektron voltmetrin giriş müqaviməti çox böyük (10 15 Oma qədər ) olması onlardan çox kiçik güclü elektrik dövrələrində ölçmələr aparmağa imkan verir. Elektron voltmetri elektromexaniki cihazlara nisbətən daha yüksək həssaslığa ( 0,1 mkV- a qədər ) malikdir.
Elektron voltmetrin struktur sxemi şəkil 6.3 – də göstərilmişdir:
Şəkil 6.3. Elektron voltmetrin struktur sxemi
Giriş qurğusunun vəzifəsi voltmetrin giriş müqavimətini təmin etmək və böyük gərginlik ölçüldükdə onu müəyyən nisbətdə bölməkdir. Müqayisə qurğusu elektron açarlarını işlətmək üçün nümunəvi standart tezliklər istehsal edir və elektron açarlarında alınan tezliyi müqayisə edir. Kod çeviricisi ölçüləcək siqnalı kodlaşdırmaq üçün istifadə olunur ki, gərginliyin qiymətini rəqəm ölçmə qurğusuna vermək mümkün olsun. Elektron açarları məntiq sxemlərdən yığılır və ölçüləcək kəmiyyəti hesablamaq üçün istifadə olunur. İdarəetmə qurğusu sxemin bloklarının işini idarə edir, avtomatik və əllə idarə olunma üsulu ilə işləyir. Rəqəm ölçmə qurğusu nəticəni göstərmək üçün istifadə olunur. Bu qurğu 4; 8; 12; 16 bölümlü olur və rəqəmli göstəricilərdən yığılır.
Elektron voltmetrləri universal cihazdır: tərkibində sabit və dəyişən cərəyan gücləndiriciləri, sabit gərginliyi dəyişən gərginliyə və dəyişən gərginliyi sabit gərginliyə çevirən ölçmə çeviriciləri olduğundan sabit və dəyişən gərginliyi və müqaviməti böyük hüdudda ölçə bilir .
Elektron voltmetrlərin xətaları dəyişən gərginliyi ( ~ U ) ölçdükdə 0,005%, sabit gərginliyi ( - U ) ölçdükdə 0,001% olur. Rəqəmli ölçmə qurğusunun çıxışında bəzi hallarda şkala desibellə dərəcələnir ki, bundan səviyyəni ölçmək üçün istifadə edilir.
|