Qurg'oqchilik butun dunyo bo'ylab sabzavotlarning o'sishi va hosildorligini cheklaydigan eng muhim ekologik cheklovdir

|
Qurg'oqchilik butun dunyo bo'ylab sabzavotlarning o'sishi va hosildorligini cheklaydigan eng muhim ekologik cheklovdir
|
bet | 1/12 | Sana | 06.08.2024 | Hajmi | 60,05 Kb. | | #269191 |
Bog'liq Qurg\'oqchilik stressining o\'simliklarning morfologik, fiziologik va biokimyoviy xususiyatlariga ta\'siri sharh
Qurg'oqchilik stressining o'simliklarning morfologik, fiziologik va biokimyoviy xususiyatlariga ta'siri. Sharx (http://dx.doi.org/10.13005/bbra/2785)
Qurg'oqchilik butun dunyo bo'ylab sabzavotlarning o'sishi va hosildorligini cheklaydigan eng muhim ekologik cheklovdir. Asosiy muammolar potentsial genetik resurslarni aniqlash va kamayib borayotgan erlarda sabzavot ekinlari sifati va mahsuldorligini oshirish, tabiiy resurslarni qisqartirish va ekologik stressni kuchaytirish uchun texnologiyani rivojlantirishdir. Turli ekin turlari/genotiplarining suv tanqisligi holatiga har xil javoblari uzoq vaqt davomida o'rganilgan va qurg'oqchilikka chidamlilik uchun bir qancha morfologik, fiziologik va biokimyoviy belgilar javobgar bo'lishi taklif qilingan. Qurg'oqchilikka morfologik, fiziologik va biokimyoviy javoblarni tushunish o'simliklarning suv bilan cheklangan sharoitlarga chidamliligi mexanizmlarini yaxlit idrok etish, shuningdek, o'simlikchilikda qo'llanilishi mumkin bo'lgan qurg'oqchilikka chidamlilikni skrining usullarini ishlab chiqish uchun zarurdir. Qurg'oqchilik stressi o'simliklarda fermentlarni faolsizlantiradigan va muhim hujayra tarkibiy qismlariga zarar etkazadigan reaktiv kislorod turlarining (ROS) haddan tashqari ko'payishiga olib keladi. Erkin radikallar ta'sirining membranalarga ta'siri lipid peroksidatsiyasini induktsiyasini va yog' kislotalarining deesterifikatsiyasini o'z ichiga oladi. O'simliklar nazoratsiz oksidlanish kaskadlarini nazorat qilish va ROSni tozalash orqali o'simlik hujayralarini oksidlanish shikastlanishidan himoya qilish uchun birgalikda ishlaydigan juda samarali fermentativ va ferment bo'lmagan antioksidant himoya tizimlariga ega. Ushbu sharhda qurg'oqchilik stressi ta'sir qiladigan va sabzavot ekinlarida qurg'oqchilikka chidamli genotiplarni aniqlash/skrining uchun muhim ko'rsatkichlar bo'lishi mumkin bo'lgan muhim morfologik, fiziologik va biokimyoviy belgilar tavsiflangan.
Stress "atrof-muhit holati funktsional o'zgarishlarga olib keladi" deb ta'riflanadi. O'simliklarga kelsak, bu o'simliklarning o'sishi va rivojlanishiga putur etkazadigan optimal nuqtalardan past yoki undan yuqori bo'lgan atrof-muhit omillari. Stresslar tabiatan biotik yoki abiotik bo'lishi mumkin, biotik stresslar o'simliklarning hasharotlar zararkunandalari va patogenlar yoki mikroorganizmlar bilan o'zaro ta'sirini o'z ichiga oladi, abiotik stresslarga qurg'oqchilik, sovuqlik, sho'rlanish, issiqlik, yuqori yorug'lik, oksidlovchi stress, og'ir metallarning toksikligi, radiatsiya va ultrabinafsha nurlari kiradi. Har bir biotik va abiotik omillarning ta'siri ularning miqdori, intensivligi, davomiyligi va o'simliklarga qo'llash usuliga bog'liq (Ansari va boshqalar, 2019; Acquaah, 2007). O'simliklar ko'pincha haddan tashqari harorat, suv potentsiali, sho'rlanish va boshqa stresslarga duchor bo'lib, ularning yashashi va mahsuldorligini cheklaydi. Qishloq xo'jaligi ekinlarida bu shunchaki o'simliklarning omon qolishi masalasi emas, balki hosil va sifat jihatidan iqtisodiy mahsulotga ham ta'sir qiladi. Ekinning ma'lum bir stressga bardosh berish qobiliyati uning tirikligi va mahsuldorligiga bevosita bog'liq. Aholining o'sishi va iqlim sharoitining o'zgarishi kelajakda oziq-ovqatga bo'lgan talabning sezilarli darajada oshishi tufayli uni yanada og'irlashtirmoqda (Battisti va Neylor, 2009). Abiotik stresslar butun dunyo bo'ylab hosilni yo'qotishning asosiy sababidir va taxminiy hisob-kitoblarga ko'ra, hosildorlikning ~70% pasayishi abiotik stresslarning bevosita natijasidir (Nahakpam va Shah, 2011).
Qurg'oqchilik meteorologik atama bo'lib, odatda o'simliklar unumdorligini cheklaydigan sezilarli yog'ingarchiliksiz davr sifatida ta'riflanadi. Keng ma'noda qurg'oqchilik - suvning kechikishi, tuproqdagi suv miqdorining kamayishi yoki suvga bo'lgan ehtiyojning oshishi. Qishloq xo'jaligi ishlab chiqarishi uchun juda ko'p chuchuk suv resurslari talab qilinadi, shuning uchun suv mavjudligi doimiy ravishda kamayishi bilan qurg'oqchilik stressi qishloq xo'jaligi unumdorligi uchun muhim masalaga aylanib bormoqda (Ansari va boshq., 2018; Jaleel va boshq., 2009). Suv ta'siridan kelib chiqqan qishloq xo'jaligi hosildorligining yo'qolishi boshqa barcha sabablarga ko'ra ko'proqdir (Rodriguez va boshq., 2010). Qurg'oqchilik stressi o'simliklarda ko'plab interaktiv modifikatsiyalarga olib keladi (1-jadval), bu quyidagilarni o'z ichiga oladi: (1) o'simliklarning hayotini ta'minlashda rol o'ynaydigan mas'ul genlarning gen ekspresyonu darajasidagi o'zgarishlar (yuqoriga, pastga yoki birgalikda ifodalanishi) (Batlang et. al., 2013), (2) oqsil ishlab chiqarish va degradatsiyasining o'zgarishi, bu o'simliklarning shikastlanishiga olib keladi yoki o'simliklarni qurg'oqchilik stressidan himoya qilish uchun qarshi mexanizm sifatida ishlaydi (Mohammadi va boshq., 2012) va (3) turli xil metabolik hovuzlarni kanalizatsiya qilish uchun. qurg'oqchilikka chidamlilikni ta'minlaydigan yangi biokimyoviy bog'liq metabolitlarni ishlab chiqarish (Kumari va boshq., 2013).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qurg'oqchilik butun dunyo bo'ylab sabzavotlarning o'sishi va hosildorligini cheklaydigan eng muhim ekologik cheklovdir
|