GLOSSARY 
KLASTER - Mundarija: kirish I bob. Biologiya fanlarini o‘qitishda yangi zamonaviy texnologiyalardan foydalanish

|
Mundarija: kirish I bob. Biologiya fanlarini o‘qitishda yangi zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
|
bet | 6/7 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 85,49 Kb. | | #157023 |
Bog'liq Mundarija kirish I bob. Biologiya fanlarini o‘qitishda yangi za-fayllar.orgGLOSSARY
KLASTER - bu ingliz tilidan kelib chiqqan atamani o'zlashtirish klaster, "klaster", "to'siq" yoki "klaster" deb tarjima qilingan.
VEN DIAGRAMMASI - Ta’lim-tarbiya jarayonida lokal darajada qо‘llaniladigan texnologiyalardan biri- Venn diagrammasi bо‘lib, uni ishlab chiqqan ingliz olimi Djon Venn nomi bilan yuritiladi.
ATAMALAR ZANJIRI - bu atamalar va ularning ta’riflari bо‘lib, ulardan о‘qituvchi о‘tgan mavzuni yakunlash, yangi о‘rganilgan mavzu yuzasidan о‘quvchilarning bilimlarini mustahkamlash maqsadida darsning bir qismida foydalanilganligi sababli, lokal texnologiyalar guruhiga kiritish maqsadga muvofiq.
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI - maʼlumotlarni boshqarish va qayta ishlash texnologiyalaridir. Odatda bu atama ostida kompyuter texnologiyalari tushuniladi. Axborot texnologiyalari sohasida turli axborotni EHM va kompyuter tarmoqlari orqali yigʻish, saqlash, himoyalash, qayta ishlash, uzatish kabi amallar ustida ishlar olib boriladi.
PEDAGOGIKA (gr. 'παῖς', paіda — bola, gr. 'ἄγω', gogos — yetaklovchi) atamasi qadimiy boʻlib, „bola yetaklovchi“ degan maʼnoni bildiruvchi grekcha „paydogogos“ soʻzidan kelib chiqqan. Tarixiy manbalarning koʻrsatishicha, qadimgi Yunonistonda oʻz xoʻjayinining bolalarini sayr qildirgan, ehtiyot qilgan, harbiy mahoratni oʻrgatgan tarbiyachini, yaʼni qullarni „pedagog“ (bola yetaklovchi) deb atashgan. Keyinchalik esa, maxsus oʻqitilgan va pedagoglikni oʻziga kasb qilib olgan kishilarni pedagog deb atay boshlashgan.
DIDAKTIK O'YIN - bu o'yin shaklida tashkil etilgan o'quv faoliyatining bir turi. Sinflar o'yin, faol o'rganish tamoyillarini amalga oshiradi, muayyan qoidalarga bo'ysunadi, qat'iy tuzilishga va nazorat va baholash vositalari tizimiga ega.
MODUL (lotincha modulus so‘zidan olingan bo‘lib qism, bo‘lak, blok ma’nolarini anglatadi.
METOD (yun. "metodos" — bilish yoki tadqiqot yoʻli, nazariya, taʼlimot) — vo-qelikni amaliy va nazariy egallash, oʻzlashtirish, oʻrganish, bilish uchun yoʻl yoʻriklar, usullar majmuasi, falsafiy bilimlarni yaratish va asoslash usuli.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, biologiya - darslarni hayotga bog'lash, ularni qiziqarli va ijodiy tashkil etish bosh maqsaddir. Bunda asosiy rolni biologik o'yinlar egallaydi. Biologik o'yinlar nihoyatda xilma-xil bo'lib, darsda va darsdan tashqari mashg'ulotlarni qiziqarli bo'lishida o'quvchilarning fanga bo'lgan qiziqishlarini oshirishda qulay va samarali vositalardan biri hisoblanadi. Biologiya fanini o'qitishda o'quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish maqsadida darslarda turli o'yinlardan foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. O'yinlar vositasida darslarni tashkil etish o'quvchilar biologik qonuniyatlar, hodisalar va hayotiy jarayonlarni o'rganish faoliyatini rivojlantiruvchi usullardan biridir. O'yinlar o'quvchilarning erkin fikrlash, mustaqil xulosa chiqarish, muammoli vaziyatlardan chiqa olish qobiliyatini oshiradi, tez javob topish ko'nikmasini rivojlantiradi, ziyrakligini orttiradi. O'yin darslari o'qitishning faol shakllaridan biridir. O'yin darslarining asosiy maqsadi o'quvchilarning o'quv jarayoniga qiziqishlarini orttirish va bu bilan o'qish samaradorligini oshirishdir. O'yin darsning asosiy maqsadi o'quvchilarning o'quv jarayoniga qiziqishlarni oshirish va bu bilan o'qish samaradorligini oshirishdir.
Tashqaridan qaraganda o'yin yengil, betashvish ko'rinishda, aslida boladan maksimum energiya berilishini aql, sabr toqat, mustaqillik kabi jihatlarni ishga solishni talab etadi. O'yin jarayoni biroz shovqin va tartibsizlik bilan kechgani uchun o'qituvchilar ko'pincha jim o'tirib tinglaydigan, shovqinsiz o'tadigan an'anaviy darslarni ma'qul ko'radi. Biologik o'yinlar nihoyatda xilma-xil bo'lib, ushbu o'yinlar dars va darsdan tashqari mashg'ulotlarning qiziqarli bo'lishida, o'quvchilarning biologiya faniga bo'lgan qiziqishini oshirishda qulay va samarali vositalardan biri hisoblanadi. Bugungi kunda pedagogik amaliyot mashg'ulotlarimda amaliyot olib borayotgan o'qituvchim bilan birgalikda biologiya darslarida quyidagi o'yinlar va interfaol metodlardan foydalandim: "Kim ko'p biladi" o'yini. Bu o'yinni biologiyaning xohlagan mavzusini o'rganishda qo'llash mumkin. Har bir ishtirokchi biror-bir mavzu yuzasidan bittadan muammoli savol tuza olishi kerak. Savollar yozilgan qog'ozlarni o'qituvchiga topshiradilar, sinf o'quvchilari ikki guruhga bo'linadi. Boshqaruvchi qo'llarni sanab, har biriga 1 balldan qo'yadi. Har bir savolga bir o'quvchidan javob so'raladi. Agar javob noto'g'ri bo'lsa, o'sha guruhdan 1 ball olib tashlanadi, qaysi guruh ko'p ball to'plasa, o'sha guruh g'olib bo'ladi.
"Xayoliy sayohat" o'yini. Ta'limning bu o'yini biologiya, geografiya, til adabiyot va boshqa fanlarda qo'llanilishi mumkin. O'simlik yoki hayvonlar tarqalgan biogeografik viloyatlarga xayolan sayohat qilib, uni yozma tarzda yozish talab etiladi. Ishtirokchi o'zi mustaqil o'sha joyni yozma tasvirlashi kerak. Kimning yozma tasvirlashi mazmunan yuqori saviyada yozilgan bo'lsa, u g'olib hisoblanadi.
Zamonaviy ilm-fan shuni aniqladiki, har qanday aqliy rivojlanish harakati tashqi muhit miyasida aks etish bilan bog'liq, bu o'zlashtirish, bilish va faoliyat tajribasini egallash va shu ma'noda o'rganishdir. Ta'lim - bu insonning aqliy rivojlanishining bir shakli, rivojlanishning zarur elementi. Har qanday o'rganish xotira va shartli reflekslar bankini rivojlantiradi va boyitadi.
O'rganish va rivojlantirish alohida jarayonlar sifatida harakat qila olmaydi, ular shaxsiyat rivojlanishining yagona jarayonining shakli va mazmuni bilan bog'liq.
Shu bilan birga, bu erda ikkita tubdan farq qiluvchi tushunchalar mavjud (1-rasm).
Ta'limni rivojlantirish kontseptsiyasi (J. Piaget, Z. Freyd, D. Dyui): bola o'rganish oldidan o'ziga xos vazifalarni bajarishni boshlashdan oldin, uning rivojlanishida qat'iy belgilangan yosh bosqichlarini (operatsiyadan oldingi tuzilmalar - rasmiy operatsiyalar - rasmiy aql) o'tishi kerak. Rivojlanish har doim o'rganishdan oldinda, ikkinchisi esa uni ustiga "o'rgatayotgandek" quriladi.
Shakl:
1. Ta'lim va rivojlanish nisbati
Rivojlantiruvchi ta'lim kontseptsiyasi: o'rganish bola rivojlanishida hal qiluvchi rol o'ynaydi. U XX asrda rus olimlari L.S.Vygotskiy, A.N. Leontyev, S.L. Rubinshteyn, D.B. Elkonin, P. Ya. Galperin, E.V. Ilyenkova, L.V. Zankova, V.V. Davydova va boshqalar.Jamiyat va shaxsning manfaatlari uchun mashg'ulotlar eng qisqa vaqt ichida maksimal rivojlanish natijalariga erishadigan tarzda tashkil qilinishi kerak. U genetik yoshga bog'liq bo'lgan old shartlardan maksimal darajada foydalanib, ularga sezilarli o'zgarishlar kiritib, rivojlanishdan oldin ketishi kerak. Bu maxsus pedagogik texnologiya bilan ta'minlanadi, uni rivojlantiruvchi ta'lim deb atashadi.
Umumlashtirish
3. Rivojlantiruvchi o'qitishda pedagogik ta'sirlar shaxsiyatning irsiy ma'lumotlarini taxmin qiladi, rag'batlantiradi, rivojlantirishni tezlashtiradi.
Bola uning rivojlanish mavzusi
Ta'limni rivojlantirish texnologiyasida bolaga atrof-muhit bilan o'zaro aloqada bo'lgan mustaqil sub'ektning roli beriladi. Ushbu o'zaro faoliyat faoliyatning barcha bosqichlarini o'z ichiga oladi: maqsadlarni belgilash, rejalashtirish va tashkil etish, maqsadlarni amalga oshirish va natijalar tahlili. Bosqichlarning har biri shaxsiyat rivojlanishiga o'ziga xos hissa qo'shadi.
Maqsadni belgilash faoliyatida quyidagilar tarbiyalanadi: erkinlik, maqsadga muvofiqlik, qadr-qimmat, sharaf, g'urur, mustaqillik.
Rejalashtirishda: mustaqillik, iroda, ijodkorlik, ijodkorlik, tashabbuskorlik, tashkilotchilik.
Maqsadlarga erishish bosqichida: mehnatsevarlik, mahorat, tirishqoqlik, intizom, faollik.
Tahlil bosqichida quyidagilar shakllanadi: munosabatlar, halollik, baholash mezonlari, vijdon, mas'uliyat, burch.
Bolaning o'rganish ob'ekti sifatida pozitsiyasi (TO) uni maqsadlarni belgilash, rejalashtirish, tahlil qilish harakatlaridan to'liq yoki qisman mahrum qiladi va deformatsiyalar va rivojlanish xarajatlariga olib keladi. Faqatgina sub'ektning to'laqonli faoliyatida mustaqillikning rivojlanishi, ijobiy o'z-o'zini anglash tushunchasi, shaxsning axloqiy-irodali sohasi erishiladi, o'z-o'zini anglash, o'z-o'zini o'zgartirish sodir bo'ladi. Shuning uchun rivojlantiruvchi ta'limning asosiy maqsadlaridan biri bu o'qitish sub'ekti - o'zini o'zi o'qitadigan shaxsni shakllantirishdir.
Ta'lim oluvchi uchun mavzuning rolini tan olish aqliy rivojlanish paradigmasining o'zgarishini bildiradi: 20-asr uchun an'anaviy o'rganish sotsiologlashtiruvchi va biologlashtiruvchi nazariyalar rivojlanishning sub'ektiv, psixogen omillariga asoslangan usullarga yo'l ochmoqda.
Umumlashtirish 4. Ta'limni rivojlantirishda bola to'liq faoliyat sub'ektidir.
Ushbu gipotezadagi o'ta muhim muammo - bu sub'ekt faoliyatining motivatsiyasi. Uni hal qilish uslubiga ko'ra ta'limni rivojlantirish texnologiyalari motivatsiya asosi sifatida shaxsning turli ehtiyojlari, qobiliyatlari va boshqa fazilatlaridan foydalanadigan guruhlarga bo'linadi:
Kognitiv qiziqishga asoslangan texnologiyalar (L.V. Zankov, D.B. Elkonin - V.V.Davydov),
O'z-o'zini rivojlantirish ehtiyojlari to'g'risida (G.K. Selevko),
Insonning shaxsiy tajribasi to'g'risida (I.S. Yakimanskaya texnologiyasi),
Ijodiy ehtiyojlar uchun (I.P. Volkov, G.S. Altshuller),
Ijtimoiy instinktlarda (I.P. Ivanov).
Rivojlanish mazmuni
Pedagogik amaliyotning zamonaviy bosqichi - bu bolaning shaxsiy fazilatlarining keng doirasini shakllantiradigan axborot-tushuntirish o'qitish texnologiyasidan faoliyatni rivojlantiradigan texnologiyaga o'tish. Olingan bilimlar nafaqat muhim ahamiyat kasb etadi, balki o'quv ma'lumotlarini o'zlashtirish va qayta ishlash usullari, o'quvchilarning bilim kuchlari va ijodiy salohiyatini rivojlantirish.
Shaxsiylikni rivojlantirishga intilayotgan texnologiya shaxs xususiyatlarining sanab o'tilgan guruhlaridan hech birini ajratmaydi, ularning har tomonlama rivojlanishiga e'tibor beradi.
Umumlashtirish
5. Rivojlantiruvchi ta'lim shaxsning barcha xususiyatlarini rivojlantirishga qaratilgan.
Shu nuqtai nazardan, rivojlanayotgan ta'limni rivojlanish pedagogikasi yoki rivojlanish pedagogikasi deb atash to'g'ri bo'ladi.
Proksimal rivojlanish zonasi
L.S. Vygotskiy shunday deb yozgan edi: «Pedagogikani kecha emas, balki ertangi kun boshqarishi kerak bola rivojlanishi". U bola rivojlanishidagi ikki darajani ajratib ko'rsatdi:
1) haqiqiy rivojlanish sohasi (darajasi) - allaqachon shakllangan fazilatlar va bola o'zi nima qilishi mumkin;
2) yaqin rivojlanish zonasi - bola hali o'z-o'zidan amalga oshirishga qodir emas, lekin u kattalar yordamida u bilan kurashishi mumkin bo'lgan harakatlar.
Proksimal rivojlanish zonasi - bu bola mustaqil ravishda qila oladigan narsadan, o'zi qila oladigan, hamkorlikda qanday qilishni biladigan narsaga o'tish uchun katta yoki kichik imkoniyat.
Rivojlanish uchun haqiqiy rivojlanish sohasi va proksimal rivojlanish zonasi o'rtasidagi chegarani doimiy ravishda engib o'tish - bu noma'lum, ammo bilim uchun potentsial mavjud bo'lgan hudud.
Umumlashtirish
6. Rivojlantiruvchi ta'lim bolaning proksimal rivojlanish zonasida amalga oshiriladi.
Proksimal rivojlanish zonasining tashqi chegaralarini aniqlash, uni dolzarb va erishib bo'lmaydigan zonadan ajratish - bu o'qituvchining tajribasi va mahoratiga qarab shu paytgacha faqat intuitiv darajada hal qilinadigan vazifadir.
2. Ta'limni rivojlantirish tizimi L.V. Zankova
O'quv tizimi L.V. Zankova o'rganish va rivojlanish o'rtasidagi munosabatlarni disiplinlerarası o'rganish natijasida paydo bo'ldi. Disiplinlerarası tabiat, birinchi navbatda, bolani o'rganish bilan shug'ullanadigan bir nechta fanlarning yutuqlarini: fiziologlar, defektologlar, psixologlar va o'qituvchilarni, ikkinchidan, eksperiment, nazariya va amaliyotni birlashtirishda namoyon bo'ldi. Birinchi marta psixologik-pedagogik eksperiment orqali o'tkazilgan ilmiy tadqiqotlar natijalari yaxlit pedagogik tizim shaklini oldi va shu bilan ularning amaliy amalga oshirilishiga keltirildi.
Tadqiqot muammosi bo'yicha xulosa: rivojlanish tashqi va ichki omillarning, ya'ni bolaning individual, chuqur fazilatlarining o'zaro ta'sirining murakkab jarayoni sifatida yuzaga keladi. Ta'lim va taraqqiyot o'rtasidagi munosabatlarni bunday tushunish maxsus mashg'ulot turiga to'g'ri keladi, unda bir tomondan, mashg'ulotlar qurilishi, uning mazmuni, tamoyillari, usullari va boshqalarga alohida e'tibor beriladi. boshqa tomondan, ijtimoiy tajribani, ijtimoiy tartibni aks ettiruvchi - xuddi bolaning ichki dunyosiga: uning individual va yosh xususiyatlariga, uning ehtiyojlari va qiziqishlariga alohida e'tibor qaratilgandek.
|
| |