Sug„urta biznesini avtomatlashtirish yo„nalishlari

9.3. Sug„urta biznesini avtomatlashtirish yo„nalishlari
Sug‗urta kompaniyasi tuzilmasini tashkiliy jihatdan o‗zgartirishda
ko‗plab, shu jumladan, huquqiy va tashkiliy muammolar bilan bir qatorda,
texnologik muammolar, yagona korporativ madaniyat, yagona strategiya,
tashkiliy tuzilish, rag‗batlantirish va axborot texnologiyalari tizimini
shakllantirish masalalari yuzaga keladi.
97
Sug‗urta
kompaniyalarining
biznes
jarayonlarida
axborot
texnologiyalarini joriy qilishdagi quyidagi muammolarni ajratib ko‗rsatish
mumkin:
– sug‗urta kompaniyalarining hozirgi rivojlanishida tashkiliy va
biznes-jarayonlarini
qayta
loyihalashtirmasdan
turib
axborot
texnologiyalarini joriy qilish tizimlilik tamoyiliga zid bo‗lib qoladi;
– ma‘lum funksiyalarni bajaruvchi dasturiy mahsulotlarga bo‗lgan
talablarni yetarlicha aniqlamasdan turib bu dasturiy mahsulotlarni joriy
qilish uning foydalanish sohasini cheklab qo‗yadi, oqibatda ulardan
foydalanish samarasiz bo‗lib qoladi;
– butun korporativ axborot tizimlarida tizimli tahlil qilishning
mavjud emasligi, hududiy bo‗linmalar yoki alohida biznes-jarayonlarni
avtomatlashtirish sug‗urta kompaniyasini operativ, sifatli va samarali
boshqarishga imkon bermaydi.
Mamlakat
sug‗urta faoliyatini tahlil qilish hozirgi kunda
qo‗llanilayotgan AKT dasturiy mahsulotlarini sohada keng joriy etishga
to‗sqinlik qilayotgan quyidagi omillarni asosiy sabablar sifatida keltirib
o‗tadi:
– sug‗urta faoliyatini avtomatlashtirishning innovatsion jarayonlari
dastlabki bosqichda bo‗lib, sohada texnologiya va algoritmlar yetarli
darajada ishlab chiqilmagan;
– integrallashgan kompyuter dasturlarining yuqori baholanishi
sug‗urta kompaniyalarini ayrim xarajatlarni tejashga majbur qiladi.
Sug‗urta faoliyatining axborot tizimi va texnologiyalari axborotlarga
ishlov berishning jami bosqichlaridagi texnologik jarayonlarning barcha
asosiy unsurlarini qamrab olishi va ma‘lumotlarning to‗liq xavfsizligini
kafolatlovchi tizimlarni joriy qilishga yo‗naltirilishi lozim. Sug‗urta
kompaniyasining avtomatlashtirilgan axborot tizimini ishga tushirish
faoliyatning sug‗urta, moliyaviy, buxgalterlik va boshqa shu kabi
masalalarini yechishni avtomatlashtirishdan iborat bo‗lishi lozim. Shunga
ko‗ra, avtomatlashtirilgan axborot tizimlarini samarali qo‗llashni
ta‘minlashga qaratilgan sug‗urtaning asosiy muammolari keltirib o‗tiladi:
– axborot tizimlari tanlovi sug‗urta bozorida kompaniyaning faoliyat
ko‗rsatish strategiyasini aniqlashdan avval amalga oshiriladi;
– avtomatlashtirish tizimlarini baho/sifat optimal munosabatlar
tamoyilida izlash ko‗zlangan natijalarga olib kelmaydi, chunki bunday
tizimlar funksional va texnik imkoniyatlari bo‗yicha bir-biridan qat‘iy farq
qiladi, demak, ularni kompaniyaning yechimini kutayotgan masalalariga
asoslangan holda tanlash maqsadga muvofiq bo‗ladi;
98
– kompaniyada asosiy foydalanuvchilar va AT bo‗linmalarini
shakllantirishdan avval axborot tizimini tanlash to‗g‗risida qaror qabul
qilinadi, oqibatda keyinchalik tizimga qo‗yilgan talablar majmuida
o‗zgarishlar yuzaga keladi;
– real imkoniyatlari va joriy qilish hamda foydalanish bosqichidagi
risklarni baholash asosiy omil bo‗lishi kerak bo‗lgan vaqtda, tanlanayotgan
tizimlar funksionalligini taqqoslashga e‘tibor qaratiladi;
– alohida joriy qilingan tizimlarning yagona majmuaviy axborot
tizimi doirasida integratsiya zarurligini baholay olish darajasi.
Bu muammolarni hal etishda quyidagi masalalarni yechish maqsadga
muvofiq bo‗ladi:
– sug‗urta shartnomalarini ko‗rib chiqish jarayoni. Har bir
sug‗urtalanuvchi bo‗yicha avval imzolangan shartnomalar mavjudligini
tekshirish, sug‗urta qoplamalari hodisalari, tarif stavkasi va maxsus
shartlarga
moslanuvchan
koeffitsientlarni
hisoblash,
agentlarga
komissiyalarni hisoblash, keyingi ishlov berishlar uchun shartnomalarni
ma‘lumotlar bazasiga kiritish, zarur bo‗lgan hujjatlarni berish;
– qo‗shimcha shartnomalar tuzish. Asosiy shartnomani e‘tiborga
olgan holda sug‗urta ob‘ektlari yoki o‗zgargan sharoitlar bo‗yicha hisob-
kitoblar, qayta tuzilgan yoki o‗zgartirilgan shartnomalar haqida
ma‘lumotlar bazasini to‗ldirish;
– qayta sug‗urtalash shartnomalarini tuzish. Mos keluvchi
axborotlarni tekshirish, komission to‘lovlarni hisoblash;
– sug‗urta mukofotlarini (yoki uning qismlarini) kiritish. Pul
mablag‗larini hisob raqamlariga o‗tkazish, qayta sug‗urtalash holati
mavjudligida – qayta sug‗urtalovchi bilan hisob-kitoblar;
– sug‗urta shartnomalarini tugatish. Zaxiralarni shakllantirish va
boshqa hisob-kitoblarni shakllantirish uchun axborotlarni ma‘lumotlar
bazasiga kiritish;
– sug‗urta hodisasining vujudga kelishi. Qoplamalarni hisoblash,
to‗lovlarni o‗tkazish, shartnoma yoki uning to‗xtatilishi bo‗yicha qayta
hisoblashlar, sug‗urta hodisalari bazasini yuritish;
– sug‗urta shartnomalarining to‗xtatilishi. Sug‗urta qildiruvchi bilan
hisob-kitoblar, pul mablag‗larini o‗tkazish, shartnomalar bazasida
o‗zgartirishlarni amalga oshirish;
– sug‗urta turlari bo‗yicha bazaviy tarif stavkasini hisoblash. Aniq
sug‗urta turi, sug‗urta hodisalari bo‗yicha ma‘lumotlar bazasidagi barcha
shartnomalarni ko‗rib chiqish, statistik jadvallardan foydalanish bilan
hisoblashlarni amalga oshirish;
99
–zaxira fondlarini hisoblash. Hisob raqamining joriy holatini tahlil
qilish, sug‗urta shartnomalari soni va summasidagi o‗zgarishlarni kuzatib
borish;
– sug‗urta portfelini tahlil qilish. Sug‗urta bozoridagi munosabatlarni
aniqlash, xususiy faoliyatni tahlil qilish, istiqboldagi rivojlanishlarni
bashorat qilish, mumkin bo‗lgan boshqaruv qarorlari variantlarini tahlil
qilish;
– kompaniya moliyaviy holatini tahlil qilish. Ko‗rsatkichlarning
o‗zaro aloqadorligi va munosabatlarini aniqlash, rivojlanishning imkoni
bo‗lgan variantlarini tahlil qilish;
– ichki buxgalteriya hisobini yuritish. Kompaniya xodimlari
maoshini hisoblash, mulkni ro‗yxatga olish va shu kabilar.
Shu bilan birga, sug‗urtaning to‗liq texnologiyasi katta hajmga ega
va o‗zaro bog‗liq axborotlar tizimini nazarda tutadi:
– sug‗urtalash va qayta sug‗urtalash shartnomalari hamda sug‗urta
polislari;
– brokerlik shartnomalari;
– sug‗urta vakillari maoshlari bo‗yicha hujjatlar;
– to‗lov talabnomasi;
– kassa orderlari va buxgalterlik o‗tkazmalari;
– sug‗urta qoplamalarini olishga arizalar, sug‗urta hodisalari yuz
berganligi to‗g‗risidagi dalolatnomalar va shu kabilar.
Axborotlarni to‗plash va ishlov berish sug‗urta kompaniyasining
buxgalteriya, moliya-iqtisod, polis egalari, to‗lov, qayta sug‗urtalash,
xodimlar, agentliklar va boshqa turli xizmat bo‗linmalarida amalga
oshirilishi zarur.
Sug‗urta
faoliyatini
yuritishning
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalariga asoslangan boshqaruv tizimiga o‗tilishi boshqaruvning
sifat va xususiyatlari o‗zgarishi bilan birga kuzatiladi. Bunda
menejerlarning tahliliy ishlari asosiy faoliyatga aylanib boradi, ularda
yangi
yondashuv
va
ustuvorliklarni
shakllantiradi,
axborotlarni
kompaniyaning asosiy va real kirish imkoni bo‗lgan resurslaridan biriga,
uni keyingi rivojlantirishlar esa, asoslangan samarali strategiya tanlashning
muhim unsuriga aylanadi.
O`zbekistonda sug`urta munosabatlarini samarali tashkil etish va
rivojlantirishning yo`nalishlaridan biri sug`urta kompaniyalari tomonidan
ko`rsatilayotgan sug`urta xizmatlarining ko`lami va sifatini oshirish
masalasidir. Tadqiqotlarning ko`rsatishicha, respublikamiz sug`urta
bozorida chakana sug`urta xizmatlarini ko`rsatish talab darajasida emas.
100
Bunga jiddiy e`tibor qaratilayotganining sababi shundaki, chakana
xizmatlar orqali aholining keng qatlamini sug`urta himoyasiga olish
imkoniyati tug`iladi. Bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiyotni
shakllantirish jarayonida har bir inson keksayganida, mehnat layoqatini
yo‗qotganida, boquvchisidan mahrum bo‗lganida ijtimoiy ta‘minot olish
huquqining kafolatlari yaratilayotganligi sug‗urta bozorini isloh qilish
borasida ham yorqin namoyon bo‗lmoqda. Mamlakatimiz rivojlanishining
ijtimoiy ustuvor yo‗nalishlari fuqarolarning huquq va qonuniy
manfaatlarini himoya qilishning ishonchli tizimini, mehnatga oid
munosabatlarni tartibga solish va aholi turli qatlamlarining ijtimoiy
himoyasini sug‗urta bozorida huquqiy ta‘minlashning doirasini yanada
kengaytirishni taqozo etmoqda. Sohani rivojlantirish borasida amalga
oshirilayotgan keng ko‗lamli chora-tadbirlar, sug‗urta faoliyatiga oid
qonunchilikning
takomillashtirilayotgani
aholining
sug‗urta
kompaniyalariga bo‗lgan ishonchini mustahkamlamoqda. Sug‗urta
xizmatlarining
raqobat
bozorini
yanada
rivojlantirish,
sug‗urta
faoliyatining zamonaviy turlarini takomillashtirish va sifatini oshirish,
sug‗urtalovchilarning kapitallashuv darajasini ko‗paytirish borasida
salmoqli ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, sohani isloh qilish va
rivojlantirishga qaratilgan ulkan e‘tibor natijasida sug‗urta mukofotlari
miqdori yil sayin o‗rtacha 40 foizga ortib bormoqda.
101
XULOSA
Sug‗urta – bu axborotga boy va unga bog‗liq bo‗lgan biznes
turlaridan biridir. Sug‗urta kompaniyalari faoliyatini boshqarishda axborot
texnologiyalarini joriy etish katta va bir-biriga bog‗langan ma‘lumotlarni
qayta ishlashni va boshqaruv qarorlarini asoslash uchun ularni tahlil
qilishni ta‘minlaydi. Bundan tashqari, ularni saqlash va axborot
xavfsizligini ta‘minlash usullariga katta talablar qo‗yiladi. Statistik va
analitik hisob-kitoblarga asoslangan sug‗urta faoliyatini axborot tizimisiz
tasavvur qilib bo‗lmaydi. Sug‗urta operatsiyalarining ancha uzoq muddatli
xususiyati nafaqat biznesning o‗ziga xos talablarini aks ettiradigan, balki
funksionallikni
yanada
rivojlantirish,
yechimlar,
ma‘lumotlar
merosxo‗rligi va tarkibiy qismlar ro‗yxatini kengaytirish uchun barqaror
asosga ega bo‗lgan axborot tizimiga ega bo‗lish zarurligini taqozo etadi.
Sug‗urta bo‗yicha dastlabki ma‘lumotlarni, statistik, tahliliy va moliyaviy
hisob-kitoblarni, buxgalteriya hisobi va boshqa quyi tizimlarni qayta
ishlash vositalari – bu kompaniyaning aktivi hisoblanib, sug‗urta bozorida
axborot ustunligini ta‘minlaydi. Sug‗urta kompaniyasida avtomatlashtirish
loyihasini muvaffaqiyatli amalga oshirish natijasida quyidagilarga
erishiladi: biznes jarayonlari qisqa muddat davom etadi, sug‗urta
xizmatlari arzon va sifatli bo‗ladi, boshqaruv ma‘lumotlari paydo bo‗ladi,
sug‗urta kompaniyasi va axborot tizimining innovatsiyalarga moslashishi
tezlashadi. Shu bilan birga kompaniyaning moliyaviy ko‗rsatkichlari
yaxshilanadi – har bir mijozga xizmat narxini pasaytirish va umuman ish
samaradorligini oshirish imkoniyatlari yaratiladi. Avtomatlashtirish
birinchi navbatda mijozlar bilan muomala qilishda yuqori sifatni
ta‘minlashi kerak. Barcha jarayonlarning shaffofligi va ravshanligi, mijoz
bilan ishlash vaqtining sezilarli qisqarishi, umuman olganda, mijozlarga
xizmat ko‗rsatish sifatining yaxshilanishini anglatadi. Sug‗urta sohasida
raqamli
texnologiyalarga
investitsiyalarning
o‗sish
tendensiyasi
kuzatilmoqda, startaplar soni ko‗paymoqda, IT-texnologiyalar sug‗urta
sohasini
o‗zgartirmoqda.
Raqamli
texnologiyalarni
sug‗urta
kompaniyalariga joriy etish jarayoni xodimlar sonining qisqarishiga, bir
qator an‘anaviy kasblarni qisman almashtirishga va boshqa vakolatli
mutaxassislarga, asosan axborot texnologiyalari sohasida, modellashtirish,
qayta ishlash va katta hajmdagi ma‘lumotlarni tahlil qilish bo‗yicha
mutaxassislarga, aktuariylarga talabning oshishiga olib keladi.
Iqtisodiy samaradorlikka erishishga intilish sharoitida innovatsion
axborot texnologiyalarini joriy etish qator izlanishlar olib borishni talab
102
qiladi. Raqamlashtirish jarayonining eng asosiy manfaatdorlari bo‗lib
mijozlar hisoblanadi. Ular mijozlarga sug‗urta kompaniyalari bilan
aloqaning yanada qulayroq bo‗lishini, zararlarni qoplash jarayoni tezroq
amalga oshishini va sug‗urta xizmatlariga o‗rnatilgan tariflar yanada
adolatli va jozibador bo‗lishini va‘da etadilar.
Sug‗urtani raqamlashtirish bo‗yicha ishlab chiqilgan strategiya
kelajakda katta samaradorlik keltiradi. Istisnosiz ravishda barcha ish
jarayonlarini raqamlashtirish, shu jumladan mijozlar bilan munosabatlarni
o‗rnatish, masofaviy xizmat ko‗rsatish va mahsulotning yangi
arxitekturasini joriy qilish – bu nafaqat sug‗urta kompaniyalarining, balki
har qanday moliyaviy (va nafaqat moliyaviy) kompaniyaning istagidir.
Yangi raqamli texnologiyalar bir tomondan rivojlanish imkoniyatlarini
oshirish va tanlash erkinligini ta‘minlasa, boshqa tomondan, bu ham
kompaniyalar, ham mijozlar uchun moslashuvchanlikning jiddiy sinovidir.
Shuni
ta‘kidlash mumkinki, sug‗urtani raqamlashtirish sug‗urta
kompaniyalari xodimlari faoliyatini boshqarishga va mahsulot turlariga
ta‘sir qiladi. Bunda sug‗urta kompaniyalari risklarini xolisroq baholashi va
natijada ishonchli sug‗urta portfelini shakllantirishi mumkin bo‗ladi.
Bularning barchasi birgalikda mamlakatda sug‗urtani rivojlantirish uchun
istiqbolli natijalarni taqdim etadi.
|