Va mantiqiy elementi

|
Va mantiqiy elementi
|
bet | 1/4 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,05 Kb. | | #243954 |
Bog'liq Va mantiqiy elementi
2.1. Ikkilik mantiqiy elementlar
Texnikadan uzoq odamlar EVM ga, mikrokalkulyatorga va boshqa raqamli elektron qurilmalarga qandaydir sehrli bir narsa bo‘lsa kerak deb qarashadi. Haqiqatda esa ushbu qurilmalar aniq mantiqiy qonunlar asosida ishlashadi. Har qanday raqamli sxemalarning asosiy tarkibiy qismini mantiqiy elementlar tashkil etadi. Mantiqiy elementlar ikkilik sonlar bilan ish yuritadi va shuning uchun ham ikkilik mantiqiy elementlar deyiladi.
Raqamli elektrotexnika sohasida ishlayotgan mutaxassislar ikkilik mantiqiy elementlar bilan har kuni duch kelishadi. Mantiqiy elementlarni oddiy o‘chirib-yoqgichlarda, releda, vakuum lampa, tranzistorlar, diodlar yoki integral sxemalarda yig‘ish mumkin. Integral sxemalarning keng qo‘llanilishi va arzonligi uchun raqamli qurilmalarni faqat integral sxemalarning o‘zidan yig‘ish mumkin.
“Va” mantiqiy elementi
“Va” mantiqiy elementini ayrim hollarda “hammasi yoki hech narsa” elementham deyishadi. Mexanik o‘chirib-yoqgichlar orqali “Va” mantiqiy elementini ishlash printsipini ko‘rsatish mumkin. Kalitlar ketma-ket ulangan bo‘lsin:
L 1 lampani yoqish uchun nima qilish kerak?
B uning uchun ikkala kalitni ham yopish kerak, boshqacha qilib aytganda L1 lampa yonishi uchun A kalit va B kalitni ham yopish kerak. “Va” mantiqiy elementini integral sxemalar korpusida bo‘lgan va tranzistorlarda ko‘p yig‘ilgan. “Va” mantiqiy elementini sxemada ko‘rsatish uchun quyidagi belgilashdan foydalaniladi.
Ushbu standart belgilash reledami, o‘chirib-yoqgichdami, pnevmatik qurilmadami, alohida diod va tranzistorlardami yoki integral sxemalarida yig‘ilishidan qat’iy nazar bir xildir. “Mantiqiy” termini odatda biror bir qarorni qabul qilish jarayonida ishlatiladi. Shuning uchun ham mantiqiy elementni shunday sxema deyish mumkinki unda kirish signallariga asoslanib chiqishda “Ha” yoki “Yo‘q” deyish hal qilinadi. Yuqorida ko‘rganimizdek lampa yonishi uchun uning ikkala kirish joyida “Ha” signali (kalitlar yopilishi kerak) berilishi kerak.
Real sxemani ko‘rib chiqamiz. “Va” mantiqiy elementi A va B kirish kalitlariga ulangan. Chiqish indikatori bo‘lib chiroq xizmat qilsin. Agar A va B kirish joylarida “Past” mantiqiy darajali signal (er) paydo bo‘lsa, u holda chiroq yonmaydi. Ushbu holatni quyidagi jadvalda keltirish mumkin.
Kirish
|
Chiqish
|
A
|
B
|
Y
|
Kuchlanish darajasi
|
Ikkilik
signal
|
Kuchlanish darajasi
|
Ikkilik
signal
|
Nurlanish
|
Ikkilik
signal
|
past (er)
|
0
|
past (er)
|
0
|
yo‘q
|
0
|
past (er)
|
0
|
yuqori
|
1
|
yo‘q
|
0
|
yuqori
|
1
|
past (er)
|
0
|
yo‘q
|
0
|
yuqori
|
1
|
yuqori
|
1
|
ha
|
1
|
Shunday qilib rostlik jadvali “Va” mantiqiy elementining ishlashi haqida to‘liq ma’lumot beradi, ya’ni “Va” mantiqiy funktsiyani tasvirlaydi. “Va” mantiqiy elementi uchun kiritilgan belgilash “A va B kirish signallari “Va” mantiqiy funktsiyasi bilan bog‘langan bo‘lib, chiqishda Y signal paydo bo‘ladi” deb o‘qiladi. Ushbu tasdiqning qisqartirilgan ifodasi BUL IFODASI (A&B) deyiladi. BUL ifodasi – universal til bo‘lib, injenerlar va texnik xodimlar tomonidan raqamli texnikada keng qo‘llaniladi.
|
| |