-BOB TADQIQOT NATIJALARI. SAMARADORLIKNI BAHOLASH

|
-BOB TADQIQOT NATIJALARI. SAMARADORLIKNI BAHOLASH
|
bet | 24/29 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #267908 |
Bog'liq rezerf4-BOB TADQIQOT NATIJALARI. SAMARADORLIKNI BAHOLASH
4.1 Tadqiqot natijalarini talqin qilish
Modellarni mavhum matematik tildan tarjima qilish modelni talqin qilish deb ataladi. Talqin-bu bir necha bosqichda amalga oshiriladigan jarayon. U individual omillar taʼsirining kattaligi va yoʻnalishini, ularning oʻzaro taʼsirini baholashni, omillar toʻplamining taʼsirini taqqoslashni, gʻoyalarning toʻgʻriligini tekshirishni va baʼzi holatlarda jarayon mexanizmi toʻgʻrisida farazlarni tekshirishni va faraz qilishni oʻz ichiga oladi.
Birinchi bosqich quyidagicha. Har bir omil optimallashtirish parametriga qancha taʼsir qilishi aniqlanadi. Regressiya koeffitsientlarining kattaligi bu taʼsirning miqdoriy oʻlchovidir. Koeffitsient qanchalik katta boʻlsa, omil shunchalik taʼsir qiladi. Koeffitsient belgilari omillar taʼsirining tabiati haqida gapiradi. (+)belgisi omil qiymatining oshishi bilan optimallashtirish parametrining qiymati oshishini va minus belgilari bilan u kamayishini koʻrsatadi. Optimallashtirishda belgilarning talqini biz javob funktsiyasining maksimal yoki minimal miqdorini qidirayotganimizga bogʻliq. Agar y → max boʻlsa, unda koeffitsientlari ortiqcha belgiga ega boʻlgan barcha omillar qiymatlarining oshishi ijobiy, minus belgisi esa noqulaydir. Agar y → min boʻlsa, aksincha, koeffitsient belgilari salbiy boʻlgan omillar qiymatlarining oshishi qulaydir.
Bizning holatda, barcha modellarda bosim omili koeffitsienti salbiy belgiga ega, yaʼni bu omilning pasayishi (shinalar bosimining pasayishi) salbiy oqibatlarga olib keladi (yemirilish intensivligining oshishi). Shu bilan birga, ijobiy belgi bilan boshqa koeffitsientning pasayishi (shinadagi yuk) yemirilish intensivligiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi (uning pasayishi).
Regressiya koeffitsientlarining qiymati boʻyicha eng muhim omil bu bosimdir. Shunga koʻra, optimallashtirish parametri bosim omilining qiymatiga qarab eng katta farq qiladi. Qolgan omillarning miqdoriy oʻlchovi (shinadagi yuk va shinadagi bosim va yuk omilining kvadratlari) optimallashtirish parametriga taxminan teng taʼsir koʻrsatadi. Omillarning juft kombinatsiyasi eng kam taʼsirga ega va baʼzida umuman yoʻq.
Yuqoridagi maʼlumotlar keyingi bosqichga oʻtishga yordam beradi. Priori maʼlumotlar omillar taʼsirining tabiati haqida baʼzi fikrlarni beradi. Bunday maʼlumotlarning manbalari oʻrganilayotgan jarayon nazariyasi, shunga oʻxshash jarayonlar bilan ishlash tajribasi yoki dastlabki tajriba va boshqalar boʻlishi mumkin, shuningdek, tajriba faktor makonining mahalliy mintaqasida oʻtkazilayotganligini va koeffitsient ushbu omilning faqat shu sohadagi taʼsirini aks ettirishini hisobga olish kerak. Natijalarni boshqa sohalarga qay darajada kengaytirish mumkinligi oldindan maʼlum emas. Bunday holda, bunday apriori maʼlumotlar shinalarni texnik ishlatish sohasidagi tadqiqotlardir. Hisoblangan qiymatlarning apriori maʼlumotlarga muvofiqligini tasdiqlash yoki rad etish uchun ushbu maʼlumotlarga oʻxshash shaklga ega boʻlgan qaramlikni yaratish kerak. Priori maʼlumot - bu shinalar manbasining ichki bosimga bogʻliqligini koʻrsatadigan ikki oʻlchovli boʻshliqda qurilgan egri chiziq. Bunday holda, uch oʻlchovli javob yuzasi olinadi, bu shinalarning yemirilish intensivligining ikki omilga bogʻliqligini koʻrsatadi. Bitta omilga bogʻliqlikni yaratish uchun javob yuzasining kesimida koʻrib chiqilayotgan omilning koordinata oʻqiga parallel ravishda olingan egri chiziqni koʻrib chiqish kerak. Analitik nuqtai nazardan, har qanday qiymatda koʻrib chiqilayotgan omillardan birini “toʻxtatish” kerak va intensivlikni bir necha marta hisoblash kerak, qabul qilingan omil qiymatlarini minimaldan maksimalgacha boʻlgan printsip boʻyicha doimiy ravishda hisoblash kerak. Bunday holda, yemirilish intensivligining bosim omiliga bogʻliqligini tavsiflovchi egri chiziq boʻlgan bir qator qiymatlar olinadi. Shinalar resursini quyidagi munosabat bilan aniqlash mumkin.
Shinalar hisobdan chiqarilgan protektor, H=145–20=125 mm; J-i marshrut uchun oʻrtacha yemirilish intensivligi.
4.1-rasmda barcha marshrutlar modellari uchun oʻrtacha bogʻliqlik koʻrsatilgan.
Shinadagi havo bosimi, % %%$
Shinalar manbai, %
|
4.1-rasm-Shinalar manbasining ichki bosimga bogʻliqligi
Rasmda olingan bogʻliqlik shinalar manbasining koʻplab mualliflar tomonidan olingan bosimga bogʻliqligiga mos keladi (1.3-rasm). Bogʻliqliklarning oʻxshashligi olingan modellarning apriori maʼlumotlarga muvofiqligini koʻrsatadi.
Xuddi shu tarzda, resurs shinadagi ogʻirlik yukiga bogʻliq edi (4.2-rasm).
Shinadagi og‘irlik yuki, %
Shinalar manbai, %
4.2-rasm. Resursning shinadagi ogʻirlik yukiga bogʻliqligi
Olingan resursning shinadagi ogʻirlik yukiga bogʻliqligi (4.2-rasm) ilgari oʻtkazilgan tadqiqotlardan olingan priori maʼlumotlarga bogʻliqlikka oʻxshaydi. Biroq, egri chiziqning tabiati apriordan biroz farq qiladi. Resursning shinalar bosimiga bogʻliqligi haqida ham shunday deyish mumkin. Bu holat juda oddiy tushuntiriladi. Birinchidan, model ikkita omilning resursga taʼsirini hisobga oladi-ularning juftlik oʻzaro taʼsiri, bu yerda bir omil boshqasining taʼsirini kuchaytirishi yoki susaytirishi mumkin. Ikkinchidan, Tajribaning passiv tabiati tufayli omillar oʻzgarishi darajasi bilan cheklangan omillar makonining kichik maydoni koʻrib chiqildi. Bunday holda, oʻzgaruvchan omillar darajasidan tashqaridagi qaramlikni koʻrib chiqish notoʻgʻri, chunki modelning omillar maydoni doirasidan tashqaridagi xatti-harakatlarini oldindan aytib boʻlmaydi.
|
| |