SiO2
  
Fe2O3 - Muqaddima

|
Muqaddima
|
bet | 73/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаSiO2
|
Fe2O3
|
FeO
|
MgO
|
CaO
|
Tarkib, %
|
76-85
|
1-1,5
|
1.6-2.2
|
0,05-1,0
|
0,4-0,8
|
Murakkab
|
Al2O3
|
Stot
|
Mg2O
|
K2O
|
CO2
|
Tarkib, %
|
2-6
|
0,5-1,2
|
0,4-0,7
|
0,2-0,4
|
0,3-1,5
|
Konning qazib olingan maydonining rudali gorizontida er osti suvlari tuz tarkibida sezilarli o'zgarishlarga uchraydi. Bu, xususan, Fe3+, Fe2+, SO42-, NO3-, Al3+, uran va kislotalilik (pH) kabi komponentlarga tegishli. Qazib olingan rudalar chegarasida tuz miqdorining o'sishi texnologik reglamentda nazarda tutilgan toifaga kiradi, ularsiz uranni qazib olish mumkin emas. Uranni eritmaga o'tkazish jarayoni to'g'ridan-to'g'ri ruda tanasida, sug'orilgan rudali gorizontda, bu gorizontning ma'lum bir cheklangan maydonida sodir bo'ladi. Konning qazib olinadigan qismidan tashqarida texnologik eritmalarning rudali va tutash suvli qatlamlar bo‘ylab tarqalishi natijasida yer osti suvlarining texnologik eritmalar bilan qazib olinadigan maydonlardan tashqarida ifloslanishi sabab bo‘lishi mumkin.
Uranni eritmaga o'tkazish jarayonlarining qonuniyatlarini bilish, sho'rlanishning yo'nalishi va o'zgarishi (ko'payishi) va texnologik jarayonlarning qoidalariga rioya qilish er osti suvlarining ifloslanishini oldini olishning asosiy va hal qiluvchi shartidir [11,13].
Gidrodinamikaning asosiy qonuniyatlaridan ma'lumki, nasos quduqlari atrofida in'ektsiya va ishlab chiqarish eritmalarining tarqalishiga to'sqinlik qiladigan katta hajmdagi depressiya voronkalari hosil bo'ladi. Ushbu naqsh er osti yuvish usulining muhim va majburiy printsipi bilan to'ldiriladi - eritmani in'ektsiya qilishning gidrodinamik tengligiga rioya qilish va samarali eritmalarni haydash.
Qoida tariqasida, vodorodli konlarda rudali gorizont qo'shni suvli qatlamlardan suvga chidamli qatlamlar bilan ajratiladi, bu esa qo'shni suvli qatlamlarga yuvish va mahsuldor eritmalarning to'lib ketishini istisno qiladi. Tuzli suvlarning qo'shni gorizontlarga to'lib ketishining oldini oluvchi muhim chora - quduqlarni qurishda ularni rudali gorizontdan yuqori sifatli izolyatsiya qilishdir. Izolyatsiyaning mohiyati halqani to'g'ri tsementlashdir.
Ammo texnologik yechimlarning ishlab chiqilgan hududlardan tashqariga tarqalishiga yo'l qo'ymaydigan chora-tadbirlar majmui qabul qilinganiga qaramay, geotexnologik konlar amaliyotida vaqtinchalik xarakterga ega bo'lsa-da, oqishlar kuzatilmoqda va eritmalar miqdori kam. Ko'pgina tadqiqotlar, eksperimental ishlar va geotexnologik konlar amaliyoti shuni ko'rsatdiki, bunday hollarda chekka suvlarning ifloslanishi tabiiy jarayonlar (neytralizatsiya, sorbsiya, cho'kish, suyultirish) natijasida lokalizatsiya qilinadi va qisqa masofalarga tarqaladi. 50÷100 m gacha). Suvli eritmalardan gidroksidlar va radioaktiv elementlarning choʻktirish masalalari bir qator mualliflar (L. S. Evseeva, A. I. Perelman va boshqalar) ishlarida oʻrganilgan va muhokama qilingan. Shuning uchun ushbu maqola mualliflari sedimentatsiya jarayonining mohiyatini qisqacha ko'rib chiqadilar va geotexnologik konlarning tajribalari va amaliyotlarining ba'zi natijalarini taqdim etadilar. Bu jarayon shundan iboratki, tabiiy oqim migratsiyasi yo'lida tuzli eritmalar tog' jinslari bilan kimyoviy o'zaro ta'sirga kirishadi, neytrallanadi, buning natijasida Al3+, Fe3+ va boshqa kationlar gidroksidlar shaklida cho'kadi. Tushgan yog'ingarchilik tabiiy qum filtrlari tomonidan saqlanadi. Shunday qilib, eritma eritmalari va toza tabiiy suvlar chegarasida gidrokimyoviy to'siq hosil bo'ladi, ularning rivojlanishi hududida jinslarning o'tkazuvchanligi sezilarli darajada kamayishi mumkin. Yuvish joylari konturlarida gidrokimyoviy to'siqlarning paydo bo'lishi eritmalarning, shu jumladan SO42- va nitrat ionlarining erkin ionlarining tarqalish ehtimolini kamaytiradi. tabiiy sharoitda migratsiya qobiliyati sezilarli. Go'yo ular er osti yuvish yo'li bilan qazib olishning cheklangan konturlarida uzoq vaqt ko'milgan.
Texnologik eritmalarning nitrat ionlari bilan ifloslanish manbai ulardan uran olish uchun ishlatiladigan nitrat tuzi shaklidagi sorbent hisoblanadi.
Desorbsiya jarayonida nitrat eritmalaridan foydalanishning texnologik afzalliklariga qaramay, er osti suvlarining ifloslanishini oldini olish uchun konlardan foydalanish amaliyotiga desorbsion eritmalarning boshqa tuz shakllarini (sulfat, karbonat, bikarbonat va boshqalar) joriy etish kerak.
Shunga qaramay, geotexnologik konlar faoliyatida yer osti suvlarining ifloslanishining oldini olishga yordam beradigan qoʻshimcha texnik chora-tadbirlar koʻrilmoqda: drenaj quduqlarini burgʻulash, unumdorligi past eritmalardan (8÷10 mg/l) uranni kichik oʻlchamli mobil sorbsion apparatlar yordamida ajratib olish. an'anaviy kesmadagi va avtomatlashtirilgan rejimda ishlaydigan kon ishlari. Uran konini qazib olish va qazib olish tizimlaridan foydalangan holda yuvish yo‘li bilan o‘zlashtirgan va shifobaxsh mineral suv manbalari yaqinida joylashgan shaxtalardan birining uzoq muddatli va o‘ta sinchkovlik bilan olib borilgan kuzatishlari yer osti suvlarining to‘liq ifloslanishi yo‘qligini ko‘rsatdi.
|
| |