nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
So‘rov: insert into uquvchilar(ID,turi,soni,sinifi) values(1,’alochi’,50,’bitiruvchi’ )

|
So‘rov: insert into uquvchilar(ID,turi,soni,sinifi) values(1,’alochi’,50,’bitiruvchi’ )
|
bet | 4/6 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,59 Mb. | | #228155 |
Bog'liq malumot.qayta1-6So‘rov: insert into uquvchilar(ID,turi,soni,sinifi) values(1,’alochi’,50,’bitiruvchi’ );
Natija:
2.1-rasm. uquvchilar jadvaliga ma’lumotlarning kiritilishi.
Jadvalni tanlaymiz va SELECT operatori orqali ekranga chiqaramiz.
So‘rov: Select * from uquvchilar;
Natija:
2.2-rasm. ishchilar jadvaliga kiritilgan ma‘lumotlarni ko‘rish.
3. MB ga yangi jadval qo‘shamiz va UPDATEdan foydalanib maydonga qiymat beramiz.
So‘rov: Alter table ishchilar add telefon_raqami varchar(35);
Natija:
2.3-rasm uquvchilar jadvalida UPDATE operatori orqali mavjud ma’lumotni o‘zgartirish.
Update uquvchilar set tefon_raqami=‘90_637_04_71’ where id=1;
5-Amaliy mashg’ulot.
Ishni bajarish tartibi
Avvalgi amaliy ishda yaratgan bazamizning jadvallarini ko‘ramiz;
So`rov: show tables from xonalar;
3.1-rasm. Bazada mavjud jadvallarni ko‘rish.
2. Bu jadvallarning har birini desc buyrug‘i yordamida ko‘rib chiqamiz ( batafsil 3-4-amaliy ishda ko‘rgan edik);
So‘rov:
desc xonalar;
desc ishchilar;
desc uquvchilar;
desc tanaffus;
3.2-rasm. Ma`lumotlar bazasidagi xonalar, ishchilar,uquvchilar,tanaffus jadvallari.
3. ishchilar jadvalidan birinchida turgan qurilma nomi va IDsini chiqaramiz;
So`rov: Select min(ID) as ‘eng kop oylik oladigan’, oylik from ishchilar;
Natija:
3.3-rasm. MIN() funksiyasining qo‘llanishi.
4. ishchilar jadvalidan oxirida turgan qurilma IDsini chiqaramiz;
|
| |
select lavozimi, sum(oyligi) as 'oylik narxlari' from ishchilar group by lavozimi

|
select lavozimi, sum(oyligi) as 'oylik narxlari' from ishchilar group by lavozimi
|
bet | 6/6 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,59 Mb. | | #228155 |
Bog'liq malumot.qayta1-6select lavozimi, sum(oyligi) as 'oylik narxlari' from ishchilar group by lavozimi;
Group by kalit so‘zi va Sum() funksiyasining qo‘llanilishi
2.maktab ishchilari oyligi guruhlanib eng ko‘p oylik oluvchi topilsin
Group by kalit so’zi va Max() funksiyasining qo’llanilishi
3.maktab ishchilari oyligi usish tartibi bo`yicha tartiblansin va usish tartibiga teskari tartibda tartiblansin.
Select* from ishchilar order by oyligi;
Order by kalit so’zining qo’llanilishi
oyligini usish tartibiga teskari tartibda tartiblash:
Select* from ishchilar order by oyligi Desc;
Order by kalit so’zining Desc bilan qo‘llanilishi
4. maktab ishchilari oladigan oylikning 6000000 dan kam oylik haqida ma`lumot berilsin:
Select *from ishchilar having oyligi<6000000;
Having kalit so’zining qo‘llanilishi
Between ,not,in kalit so’zlarining qo‘llanilishi
|
| |
Ishni bajarish tartibi - Muqobil energiya manbalari

|
Muqobil energiya manbalari
|
bet | 79/100 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 3,21 Mb. | | #115463 |
Bog'liq 14415 2 6BCAAD1C053929B1EB564DE24E4C5A9C7D2724A7 (1)Ishni bajarish tartibi
- Quyosh suv chuchitgichi modelini geografik kenglikka mos holda joylashtiring.
- Bulutsiz kunda unga qarshiliklar magazini, ampеrmеtr va voltmеtrni ulang.
- Quyosh suv chuchitgichi sirtini quyosh nurlariga pеrpеndikulyar qilib
joylashtiring, milliapеrmеtr ( I ) va voltmеtr (V ) ko‘rsatishlarini yozib oling.
PT IU
formula yordamida foydali quvvat PT ni hisoblang.
- Quyoshning gorizontga nisbatan balandligi h ni transportеr yordamida o‘lchab oling va quyosh nurlari oqimi zichligini o‘lchab oling yoki jadvalda quyosh nurlari oqimi zichligining taxminiy qiymatini aniqlang.
- Quyosh suv chuchitgichini FIKni (3.28) formula yordamida aniqlang. O‘lchash va hisoblash natijalarini 3.6-jadvalga yozib qo‘ying.
- Tajribani bir nеcha marta takrorlang.
3.6-jadval
O‘chash va hisoblash natijalarini qayd etish jadvali
Vaqt
|
Yig‘indi radiasiya quvvati,
W / m2
|
Tashqi havo temperatu- rasi,
o C
|
Shamol- ning tezligi,
m / s
|
Sho‘r suvning temperatu- rasi,
o C
|
1 m2 yuzali qurilmadan olingan distillangan suv, litr
|
Samarador- lik,
l / m 2
|
9-00
| | | | | | |
10-00
| | | | | | |
11-00
| | | | | | |
12-00
| | | | | | |
13-00
| | | | | | |
14-00
| | | | | | |
…..
| | | | | | |
Jami
| | | | | | |
|
| |
Nikoh motivlarining xususiyatlari

mushga chiqsam, boy-badavlat yashayman» yoki «Shu
qizga uylansam, uning ota-onasi yordamida m a’lum bir
mansab, mavqega erishaman», — degan fikrlar asosida
o‘zining ijtimoiy-iqtisodiy ahvolidan qutulish, «yolg‘iz-
likdan qutulish» va boshqalar. Shu kabi hisobga oli-
nadigan narsalami ko‘plab sanab o ‘tish mumkin.
Nikoh motivlari klassifikatsiyasidan yana biri —
stereotip bo ‘vicha oila qurish deb ataladi. Bu toifa
yoshlarda oldingi motivlaming ikkalasi ham kuzatil-
masligi mumkin. Ular oila qurar ekanlar, stereotiplarga
qaraydilar. Bunday yoshlardan nima uchun oila qurgan-
liklari so’ralsa, odatda: «Hamma tengdoshlarim uyla-
nayotgandi, men ham uylandim!» yoki «Hamma dugo-
nalarim turmushga chiqishayotgandi, men ham tur-
mushga chiqdim!» qabilida javob beradilar.
Xo‘sh, shu sanab o‘tilgan uchala motiv:
— M en ham har qanday yigitga y o ‘q deyavermayman

— M en ham har qanday yigitga y o ‘q deyavermayman.
* * *
Yigit sevgan qizining otasiga murojaat qildi.
— Sizga jiddiy masalada murojaat qilaman: qizingizning
menga tegishiga rozilik berasizmi?
— Yaxshi yigit, siz ichasizmi?
— Rahmat! Lekin, keling aw al ishni bitiraylik.
* * *
— 0 ‘zim ni qo‘ygani joy topolmayapman. Erim ishdan
sira bunaqa kech qaytmas edi. Birontasi bilan ilakishib
qoldimikin-a?
— Q o‘ysang-chi, darrov yom on xayolga borasan-a! Balki
uni mashina urib ketgandir.
VI b o b
Nikoh oldi omillari va ularning nikoh
mustahkamligiga ta’sin
A w a l gfchtin qiyshiq qo ‘yarkan m e ’mor
Yulduzga yetsa ham
qular bu devor.
(M. B e d i I).
Oila deb atalmish muqaddas makon, «oila qasri»ning
mustahkamligi shu qasrning poydevori bo‘lmish nikoh
oldi omillari xususiyatlariga, ularning qay darajada
to ‘g‘ri va mustahkam qo'yilishiga bog‘liq. Agar shu poy-
devor yetuk, mustahkam bo‘lsa, uning ustida qurilgan
imorat ham ko‘rkam, yorug1, unda istiqomat qiluvchi-
larga qulaylik, xotirjamlik, tinchlik, huzur-halovat
bag'ishlaydigan bo'ladi.
Hech bir devor yoki uy poydevorsiz bo'lmaganidek,
Sizning qurajak oilangizning ham o'ziga xos poydevor-
lari bor. Ular shu oilaning yuzaga kelishiga, qurilishiga
asos bo'lgan nikoh oldi omillaridir.
Agar shu nikoh oldi omillarining oilani yuzaga keli
shiga ta ’siri noo'rin bo‘Isa, u shoshilinch, bo'sh, qiyshiq
qurilsa, uning ustiga o‘rnatilgan oila imoratining devori
ham qiyshiq va omonat bo‘lib boraveradi va u shu
imoratning bir kuni kelib qulashi, buzilib ketishi xavflni
tug'diradi. Bunday poydevor ustiga qurilgan imorat
qulab tushmagani, buzilib ketmagani taqdirda ham,
unda istiqomat qiluvchilarga xotirjamlik, tinchlik,
quvonch baxsh eta olmaydi. Ular doimo qandaydir bir
xavotirda, hadikda, noqulaylikda, xijolatda yashashlariga
to ‘g‘ri keladi. Xo‘sh, shu poydevorlar ya’ni nikoh oldi
omillari nimalardan iborat?
Gap nikoh oldi omillari haqida borar ekan, shuni
ta ’kidlab o ‘tish joizki, nikoh oldi omillari u yoki bu
nikohning yuzaga kelishiga asos bo‘Igan ko'plab ijtimoiy,
iqtisodiy, biologik, fiziologik, m a’naviy, axloqiy va bu-
gungi kunlarimiz uchun eng muhim bo'lmish psixologik
89
omiUarni o ‘zida mujassamlashtirgan, ko‘p qirrali omillar
kompleksidan iborat bo‘lib, oila qurayotgan yoshlarning,
shu o ‘zlari qurayotgan oilaviy hayotlariga qay darajada
«etilgan»liklarini belgilab beradi. Bu yerda eng muhirni
shu yoshlarning oilaviy hayotga, nikoh talablariga qay
darajada javob bera olishi nazarda tutiladi.
|
Nikoh yoshi xususiyatlari

Bugungi kunlarimizda esa biz mutlaqo boshqacha
vaziyatni kuzatamiz. Akseleratsiya jarayoni va boshqa
omillar tufayli bolalarda jinsiy balog‘atga yetish, ular
ning bundan 70—100 yil oldingi tengdoshlariga qara
ganda 2 yil erta ro‘y bermoqda. Shu bilan bir vaqtda
maxsus ta’lim olish, kasb-hunar egallash va iqtisodiy
mustaqillikka erishish kamida 22—25 yoshga va undan
keyinga surilib ketyapti.
Yoshlaming jinsiy balog‘atga yetishishi va ularning
to l a iqtisodiy mustaqillikka erishish vaqti o‘rtasida
kamida 5 yildan 10 yilgacha uzilish yuzaga kelib qol-
moqda. Bu holat, oldingi avlodlarda kuzatilmagan bir
qator murakkabliklarni va ularga bogliq ravishda ro‘y
berishi mumkin bolgan noxushliklaming yuzaga ke
lishiga sabab bolishi mumkin.
Keltirib olilgan ushbu nikoholdi omillari bilan bir
qatorda nikoh mustahkamligida hal qiluvchi ahamiyatga
ega bolgan omillardan yana biri — oilaning yuzaga ke
lishiga asos bolgan nikoh qurish motivlari va ularning
o ‘ziga xos xususiyatlaridir. Quyidagi mulohazalar ana
shu xususda boradi.
har kuni foydalaniladigan o'ttiz yillik obdastani toshga urib

|
har kuni foydalaniladigan o'ttiz yillik obdastani toshga uribBog'liq Oila psihologiyasi. Shoumarov G.Bhar kuni foydalaniladigan o'ttiz yillik obdastani toshga urib
sindirdi. Kechqurun eri kelganida ul xonim:
— Hojatxonadagi obdastani toshga urib sindirdim, par-
cha-parcha qilib tashladim — dedi.
— Ana xolos! Bu nimasi! — deb xojaning ko'zlariga yosh
keldi.
— M en sizga hayronman — dedi xonim. — Uydagi shun-
cha qimmatli narsalarni y o ‘qotganimda jahlingiz chiqmay,
«o‘zing sog‘ b o ‘lsang bas» degan edingiz. Endi hojatxonadagi
oddiy ko‘za singanida, ko'zingizdan yosh to'kdingiz, nega?
— X onim , ul ko‘za o 4 tiz yildirki m ening eng mahram
yerlarimni ko‘rardi. H ozir yangi bir k o ‘za olib, unga mahram
yerlarimni qanday ko‘rsataman? — deb javob berdi xoja, yosh
ayoliga.
Yosh xotin bir onda g'afiatdan uyg'ondi va kechirim
so‘rab erining qo‘llarini o ‘pdi, oyog‘iga yiqildi. «M eni afv et-
ing, sizning amringizdan hech chiqmayman, sizga nisbatan
ozgina bo'lsada, itoatsizlik qilmayman» — deb yolbordi.
Vazifa: Mavzu psixologik tahlil qilinsin.
Aqlli xotinlar erlar baxti
Bir odam juda aqlli, odobli va yaxshi tarbiya olgan qizga
uylandi. U l odam xonim idan juda m amnun, uylarida g‘alva-
g ‘avg‘o y o ‘q.
Bu yigit bir kun d o ‘stlarining huzuriga bordi. U axloqsiz
odam lam ing — xotinlarini «unday urdim, bunday urdim»,
deb maqtanganlarini eshitdi. Yigit hayrat bilan ulardan so ‘ra-
di:
— N ega xotinlaringizni urasiz? H ech gunohi y o ‘q xotinni
qanday urib b o ‘ladi?
Do'stlari:
— Dunyoda bundan oson ish y o ‘q. Uyga bir qadoq qiy-
ma g o ‘sht olib kelasan. Qiymali suyuq ovqat tayyorlab kelsa,
«boshqa ovqat yeyishni xohlaym an», deysan, deb aql
o'rgatishibdi.
Yigit ertasiga kechqurun uyiga kelib, dasturxon oldiga
|
| |
farzand - Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari

mezonlar bo‘yicha kelin tomon, ya’ni kelinning ota-
onalari ruhan ko‘proq jabrlanar ekan.
M a’lumki, o ‘zbek oilalarida ajralishlar miqdori
boshqa millatlar, masalan, rus oilalarinikiga qaraganda
ikki marta kam. Lekin har bir ajralishgan oilaga to ‘g‘ri
keladigan «tirik yetim» bolalar soni o ‘zbek oilalarida 2—
2,5 martaga ko‘p. Shu bilan birga, «ajralish madaniya-
ti»ning quyi saviyada ekanligi va o £ziga xos milliy
xususiyatlari bilan ifodalanishi o ‘zbek oilalarida ko‘proq
salbiy oqibatlarga olib keladi. Shunga ko‘ra ajralishlarn
ing salbiy asoratlari o ‘zbek oilalarida boshqa millatlar
oilalaridagiga nisbatan kuchliroq ifodalanadi.
Shuning uchun ham hozirgi vaqtda ajralish muam-
mosini ilmiy asosda o ‘rganish masalalariga alohida e’ti-
bor berilmoqda. Bu o ‘rinda ajralish omillari va
sabablarini
aniqlash muhim ahamiyatga ega. Chunki
aksariyat hollarda mahallalarda nikohni bekor qilish bo-
-chizma - Muqobil energiya manbalari

|
Muqobil energiya manbalari
|
bet | 76/100 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 3,21 Mb. | | #115463 |
Bog'liq 14415 2 6BCAAD1C053929B1EB564DE24E4C5A9C7D2724A7 (1)3.2-chizma. Iyun oyining bulutsiz kunlarida vеrtikal sirtga bir soatda tushuvchi to‘g‘ri quyosh radiatsiyasining eng katta miqdori
3.3-chizma. Dеkabr oyining bulutsiz kunlarida vеrtikal sirtga bir soatda tushuvchi to‘g‘ri quyosh radiatsiyasining eng katta miqdori
Olingan ma'lumotlar asosida chizilgan grafiklar (3.2, 3.3-chizmalar) turli
gеografik kеngliklarda quyoshning maksimal (+230 271) va minimal (–230 271)
og‘ishiga mos kеluvchi iyun va dеkabr oylari uchun bir soatda tushadigan eng ko‘p radiatsiya miqdori to‘g‘risida tasavvur bеradi. Bu ma'lumotlar turli gеografik kеngliklar sharoitida quyosh qurilmalarini qanday holatda joylashtirish maqsadga muvofiqligini ko‘rsatadi.
Ishni bajarish tartibi
- Piranоmеtrni mеtall g‘ilоf bilan yopib, galvоnоmеtr strеlkasining shkaladagi
nоl hоlati N0 bеlgilanadi.
- G‘ilоf оlib qo‘yiladi va ekran bilan piranоmеtr to‘g‘ri radiatsiyadan to‘siladi. Оradan 20 sеkund o‘tgach, galvоnоmеtr ko‘rsatishi N1 aniqlanadi. So‘ngra har 20
sеkundda galvоnоmеtr ko‘rsatishlari N2 va N3 aniqlanadi.
- To‘suvchi ekranni оlib qo‘yib , yuqоridagi tartibda o‘lchab N4 , N5 , N6 lar aniqlanadi ( bu hоlda yig‘indi radiatsiya o‘lchanayotganini esda tuting).
- Piranоmеtr yana ekran bilan to‘sib qo‘yiladi va N7 , N8 , N9 lar aniqlanadi.
- Piranоmеtrni g‘ilоfi bilan yopib qo‘yib, galvоnоmеtr strеlkasining kеyingi nоl hоlati N0 aniqlanadi.
- Sоchilgan radiatsiya intеnsivligi quyidagi fоrmula bo‘yicha hisоblanadi:
2
N N N N N N N I N "
D k( 1 2 3 7 8 9 N 0 0 )
6
bunda: k –aktinоmеtr dоimiysi.
(3.20)
N – piranоmеtr ulangan galvоnоmеtr ko‘rsatishiga kiritiladigan tuzatma.
7. Gоrizоntal sirtga tushadigan yig‘indi radiatsiya intеnsivligi quyidagicha hisоblanadi:
)
2
3
I ''
N0 N0
N4 N5 N6
Q k(
N
(3.21)
|
| |
B ilim larn i tek sh irish uchun sa v o lla r

B ilim larn i tek sh irish uchun sa v o lla r
1. Oilaviy nizolar yaxshimi yoki yomonmi?
2. Oilaviy nizolar qanday turlarga farqlanadi?
3. Er-xotin nizolarining xususiyatlari nimalardan ibo-
rat?
4. Biriktiruvchi va ajratuvchi nizolar qanday nizolar?
5. Er-xotin munosabatlarida nizolar qanday rivojlanadi?
6. Chegaralangan va chegaralamagan nizolar qanday
nizolar?
7.
Nizolar eskolatsiyasi nima?
8. Ota-onalar va farzandlar о
‘rtasidagi nizolar qanday
xarakterda bo‘ladi?
172
9. Qaynona-kelin o ‘rtasidagi nizolar qanday yuzaga
keladi va ularning sababi nima?
10. Qaynona-kuyov nizolari qanday xususiyatlarga ega?
11. Ajralish va uning ijtimoiy-psixologik xususiyatlari
nimalardan iborat?
12. Qanday sabablarga k o ‘ra oilalar buziladi?
13. Ajralish qanday oqibatlarga ega?
14. Ajralishning oldini olish va ajralish yuzasidan ni-
malarga amal qilishimiz zarur?
Rivoyatlar
0 ‘rta yoshdagi bir xoja tarbiyalagan yosh xonim.
Bir vaqtlar Uskudorda istiqomat qiluvchi o‘rta yoshlardagi
bir zot birinchi xotini vafot etgach, yosh xonimga uylandi.
Bu zotning axloqi, go‘zal odati, tabiatini hamma yaxshi
ko'rar edi. Ayni zamonda fikri tiniq, qarashlari qat’iy, ilm-ir-
fon sohibi edi.
Awaliga yosh xonim xojasining fe’l atvorini juda yaxshi
ко ‘rar, unga qo‘lidan kelgan barcha hurmat, iltifotini ko‘rsatar,
xojasiga nisbatan o‘z vazifalarini chiroyli bajaradi. Xojasiga oliy
darajada hurmat izhor qilardi. Yosh xonim qisqa vaqt ichida bar
cha qo'shnilari bilan tanishdi, qo'shnilar uni, u esa qo'shnilarni
hurmat qilardi. Ammo o‘sha mahallada yomon fe’lh, hasadgo‘y
bir xotin bor edi. Bu yosh xonimning xojasiga nisbatan hurmati
bo'lgani va shirin turmushlari ul xotinning rashkini keltirardi.
Yosh xonim bilan qo‘shni bo'lganlaridan beri uni xojasiga nis
batan itoatsizlikka tashviq qilardi:
— Qizim, sen juda yoshsan, go‘zalsan, shunday katta
yoshdagi kishiga turmushga chiqqansan. Sen yosh, o‘zing kabi
chiroylik erga turmushga chiqmabsan, — deb juvonning boshini
tylantirardi. Yosh xonim: «Men xojamdan juda mamnunman,
fe’li axloqini sevaman» — desa ham, yomon ayoldan qutula ol-
maydi. Bir kuni ul juvon tashviqotlar ta’siridanmi, «erimdan
gjralishaman» deydi. Yomon fe’lli, hasadgo‘y ayol:
— Qo‘lingdagi qimmatli ashyolaringni asta-sekin sotsang
xojangga yomon ko'rinasan, u sendan soviydi — deb ko‘nglini
buzadi.
Yosh ayol uyidagi qimmatli narsalarni birma-bir sota
boshlaydi. Har kuni eri oqshomda uyiga kelganida, bugun
qimmatli falon narsani, ertasiga — bunday narsani sotdim
deyaveradi, nihoyat uyda hech narsa qolmaydi. Ammo chi
royli, xushxulqli, ilm-irfon sohibi bo'lgan ul zot xotiniga:
«Joning sog‘ bo'lsin, yangisini olarmiz», — der edi. Xonim
uyida sotiladigan ashyo qolmaganidan keyin, hojatxonadagi
173
|
Nikohgacha tanishish shartlari va muddatlari

Xo‘sh, shu fuqarolik holatini qayd etish bo‘limlari
tomonidan berilgan 33 kun muhlat yoshlarimizning bir-
birlarini mumkin qadar bilib olishlari uchun yetarlimi?
Bo‘lajak er-xotinlar bir-birlarini t o l a bilib olishlari
uchun qancha vaqt kerak?
Bu yerda gap biror-bir
buyumni, texnika yoki
kompyuterni emas, odamni bilish haqida ketayapti.
Psixologlarning ta ’kidlashicha, odam bu eng murakkab
bilish ob’ektidir. Uni hech qachon va hech kim mutloq va
batafsil bila olmaydi. Chunki
u har kuni rivojlanishda,
shakllanishda, o ‘sishda, o ‘zgarishda b o ‘lgan murakkab
biologik, fiziologik, psixologik, ijtimoiy psixologik, ijti
moiy jarayonlar, holatlar, xususiyatlar majmuini o‘zida
mujassamlashtiigan eng oliy va shu bilan birga eng mu
rakkab mavjudoddir. Uning sir-sinoatlari koinot sir-asror-
laridan ortiq b o ‘lsa ortiqki, aslo kam emas. Shuning
uchun bir yil, o ‘n yil birga o‘qigan yoki bolalikdan birga
o‘sgan biron-bir o‘rtog‘ingizning xulqida,
xatti-harakati-
da kuzatiladigan ayrim holatlar hozirgacha ham Sizni
hayron qoldirishi yoki odamlar bir umr birga yashab bir-
birlarida kutilmagan holatlami, xulq-atvor ifodalanishini
ko‘rishi mumkin.
Bulardan ko‘rinib turibdiki, odamni to ‘la-to‘kis bilib
bolm aydi. Lekin birga turm ush qurib,
yaxshi yashab
ketish uchun lozim b o ‘Igan m inimum bilimlarga ega
bo‘lish uchun bolajak turmush o‘rtoqlar bir-birlarini qan
cha vaqt bilishlari kerak? K o‘pchilikda «qancha ko‘p
bo ‘lsa shuncha yaxshi-da», degan javob xayolga kelishi
mumkin. Haqiqatan ham, nikohgacha tanishish mudda-
tining qisqaligi — maqsadga muvofiq emas. Bizning
o‘tkazgan tadqiqotlarimiz oila qurgunga qadar bir-birla
rini bir oy va undan kam vaqt bilgan er-xotinlar miqdori
ajrashib ketgan er-xotinlar orasida ko‘pchilikni tashkil qi-
lishini ko‘rsatdi. Shuningdek,
bir-birlarini oila qurgunga
qadar 5—10 yil va undan ko‘p vaqt bilishlari ham bo‘lajak
er-xotinlarga bir-birlariga nisbatan hissiylikning o lm as-
lashib qolishiga oUb kelishi ham mumkin ekan.
Psixologik adabiyotlarda bolajak er-xotin sifatida
bir-birlarini yarim yildan bir yilgacha bilish eng maqbul
muddat deb ko‘rsatiladi. Bu vaqtda yigit-qizlar bir-bir-
lari haqida nisbatan bilish mumkin bolgan bilimlar,
m a’lum otlar minimumiga ega bolishga ulgurishlari
107
mumkin. Albatta bu vaqtni
ham ideal vaqt deb hisoblab
bo'lmaydi. Bu yerda muhimi yoshlar bir-birlarini qan
day jadallikda, qanday maqsadda, qanday vosita, usullar
yordamida va qanday «ko‘z» bilan o ‘rganishligidadir.
M a’lumki, sevishganlar nafaqat bir-birlariga, hatto
olamga ham «rangin ko‘zgu» orqali qaraydilar. Sevik-
lisining hatto
kamchiliklari, nuqsonlarini ham fazilat deb
qabul qiladilar. To‘ydan keyin esa hatto ayrim fazilatlar
ham kamchilikdek ko‘rinadi. Shuning uchun yoshlarimiz
bir-birlariga (ayniqsa, kamchiliklariga) to'ydan oldin
ikkala ko’zlari bilan, to ‘ydan keyin esa yarimta ko‘z bilan
qarashlari lozim. Ya’ni to ‘ydan oldin bir-birlarini yaxshi
lab, sinchiklab o‘rganishga va to ‘ydan keyin ayrim kam
chiliklariga ham e ’tibor bermaslikka odatlanishlari lozim.
( Vladislav Gjegorchik) - Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari

( Vladislav Gjegorchik)
• Hayotda seni to‘liq tushunadigan ayolni uchratish xavflidir,
chunki bu aksariyat hollarda uylanish bilan tugaydi.
(O s k a r Uayld)
• Erkaklar ayollarga nisbatan yaxshi hayot kechiradilar,
chunki ular, birinchidan, kechroq uylanadilar, ikkinchidan
esa oldinroq olamdan ko‘z yumadilar.
( Genri L yu is M enken)
Latifalar
Q i z: — Azizim, biz oila qurganimizdan so‘ng, men se
ning barcha g‘amu tashvishlaringga sherik boiaman.
Y i g i t: — Jonginam meni hech qanday g‘am tashvishim
yo‘q.
Q i z: — Axir, men, oila qurganimizdan keyin deyapman-
ku.
* * *
— Bilasanmi, aqlli ayollar yaxshi xotin bo‘lmaydilar?
— Nima uchun?
— Chunki unaqalar turmushga chiqmaydilar.
* * *
— Xonim, men sizni qizingizning qo'lini so‘rab keldim!
— Sizning boyligingiz ko‘pmi ?
— Nimaga endi? Axir men qizingizga uylanmoqchiman,
uni sotib olmoqchi emasman.
120
* * *
Ona qiziga:
— Sening bu xushtoring menga shunaqa yoqmadiki, men
unga bajonidil qaynona bo‘laman.
* * *
— Men erkaklarga nima uchun faqat bittagina xotin olish-
ga ruxsat berilganligini tushuna olmayman?
— Uylanganingdan keyin, qonun o'zini himoya qila ol-
maydigan odamlami qanday himoya qilishligini tushunib
olasan!
* $ *
Fransua otasiga gapirayapti:
— Dadajon, men bir yigit bilan tanishdim. U juda yoqim-
toy, tarbiyalangan, jiddiy odam. Biz u bilan oila qurmoq-
chimiz, men uni sizga tanishtirsam bo'ladimi?
— Lekin sen awal menga aytchi, shu tarbiyalangan
odaming nima ish qiladi. Qancha maosh oladi?
— E, dadajon buni qarang, qanday qiziq! U ham siz
haqingizda shunday savollami bergan edi.
* * *
— Bilasanmi, shanba kuni Jak uylandi!
— Sevib uylandimi, yoki pul tufayhmi?
— Kelinni pul uchun oldi, sevgi esa pul tufayli unga kela
di!
* * *
— Qanday qilib sen pul uchun unga erga tegishni
xohlaysan?
— Voy xudoyim-ey, men bor-yo‘g‘i, mening boiajak erim
yoqimli ko‘rinishi va quvnoq xarakterli boiishini xohlayman
xolos. Agar uning puli bo‘lmasa, u bezovta va badjahl bo'ladi.
*
*
*
— Nima qilsam ekan? Uylanmoqchiman, biroq oyimlami
hech ham ko‘ndira olmayapman. Men tanlagan qizlaming
birontasi ham ularga yoqmayapti...
— inning yo‘li juda oson! Xuddi onangga o‘xshaydiganini
topishirfg kerak!
— Bunaqasini ham topdim, unisiga otam janjalni boshlab
yubordilar...
121
|
Gidravlik kuchayтirgichlar - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

|
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects
|
bet | 47/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Gidravlik kuchayтirgichlar
Gidravlik kuchaytirgichlar avtomatika tizimlarida keng ishlatilmoqda. Ayniqsa, zolotnik bilan boshqariladigan porshenli gidravlik kuchaytirgichlar eng ko‘p tarqalgan. Qishloq va suv xo‘jaligi ishlab chiqarishidagi avtomatika tizimlari- da gidravlik kuchaytirgichlar pnevmatik kuchaytirgichlarda nisbatan ko‘proq ish- latiladi. Ular mobil mashinalarning avtomatika tizimlarida (o‘rnatma agregatlarni boshqarish uchun) va traktorlar hamda kombaylarni avtomatik xaydash (boshqarib borish) tizimlarida ishlatilmoqda.
Zolotnik bilan boshqariladigan porshenli gidravlik kuchaytirgichning prin- sipial sxemasi 6,9 a-rasmda ko‘rsatilgan (odatda porshenli nasoslar ishlatiladi).
Ish suyuqligi yoki temperaturali qovushoqlik koeffitsiyenti kichik bo‘lgan maxsus suyuqliklarning bosimini hosil qiladi va bu bosimni saqlaydi. Bosim o‘tkazib yuborish klapani bilan rostlanadi. Kuch silindri 4 ga birlashtirilgan kanal- lar neytral vaziyatda to‘liq yopilgan bo‘ladi. Porshen 5 xarakatlanmaydi. Agar zolotnik 3 ga yuqoriga yo‘nalgan kirish ta‘siri x berilsa, u holda zolotnik yuqoriga xarakatlanib, teshiklarni ochadi, shunda kuch silindrining yuqori bo‘shlig‘iga bos- im ostidagi moy kiradi, pastki bushlik esa ayni vaqtda kaytarib tukish trubasiga tutashadi. Nasos 1 ishlab, bak 6 dagi moyni kuch silindri ichiga xaydagani uchun yuqori bushlikdagi bosim oshadi va porshen 5 pastga siljiydi. Porshenning xarakati tezligi - silindrga kelayotgan va undan ketayotgan moy miqdoriga bog‘lik, bu esa o‘z navbatida teshiklarning ochilish qiymatiga bog‘lik.
Gidravlik kuchaytirgichlarnig statikaviy xarakteristikasi 6,9 b-rasmda ko‘rsatilgan.
-rasm. Zolotnikli gidravlik kuchaytirgichning sxemasi va uning statik tavsifnomasi.
Хarakteristikada quyidagi zonalar bor: 2a ga teng nosezgirlar zonasi. Bu zonaning paydo bo‘lishiga sabab shuki, zolotnik belbog‘ining kengligi teshikning kengligidan bir oz katta - to‘yinish zonasi. Bu zona zolotnik teshiklarning to‘liq ochilishiga mos bo‘ladi, shuning uchun porshening xarakatlanish tezligi bu yerda endi kattalasha olmaydi. Agar zolotnik siljiganda (6.9-rasm) topshiriqlar to‘liq och- iladigan holatga (Х max) yeta olmasa va nosezgirlik zonasi e‘tiborga olinmasa, statik xarakteristkasini taxminan chiziqli deb hisoblash mumkin (rasmda punktir bilan ko‘rsatilgan).
Gidrokuchaytirgichlar teskari aloqasiz va gidrotsilindr porshenning vaziyati bo‘yicha bikr teskari aloqali qilib ishlab chiqariladi. Gidrokuchaytirgichlarning chiqishida katta quvvatlarni olish uchun kaskadli birlashtirish usuli qo‘llaniladi, shunda birinchi kuchaytirgichning ijrochi organi navbatdagisining rostlovchi or- ganiga ta‘sir etadi.
Gidrokuchaytirgichlarning chiqish quvvati bir, o‘n, yuz va bundan ortiq kilovattni tashkil etishi mumkin, kuchaytirish koeffitsenti juda katta (3.10. --- 3.10. ) bo‘lib, kuchaytirgichi juda tezkor.
|
| |
Oilaviy hayot haqidagi tasawurlar

|
Oilaviy hayot haqidagi tasawurlarBog'liq Oila psihologiyasi. Shoumarov G.BOilaviy hayot haqidagi tasawurlar
Oila mustahkamligiga hal qiluvchi ta’sir etuvchi
nikoh oldi omillaridan yana biri — yoshlarning o‘z
oilaviy hayoti haqidagi tasawurlaridir. Ulaming qan-
chalik reallikka yaqin bo‘Ushi, shu oila mustahkamligi-
ning bosh garovi hisoblanadi. Afsuski, hamma vaqt ham
yoshlarimizning oilaviy hayot haqidagi tasaw urlari
reallikka mos kelavermaydi, balki u aksariyat hollarda
reallikdan tubdan farq qiladi.
Hind afsonalaridan birida yoshlarning oilaviy hayot
haqidagi tasaw urlari va ularning reallikka nisbatini
qiyoslashga mos keladigan ajoyib bir rivoyat mavjud.
Rivoyatda aytilishicha, tug‘ilganidan ko‘zi ojiz bolgan
to ‘rt nafar ko‘rga: «Qarshinglarda fil turibdi, sizlar uni
umuman ko‘rmagansizlar, lekin uni borib ushlab, pay-
paslab o ‘rganib chiqinglarda, so‘ng fil qanday maxluq
ekanligini aytib beringlar», — deyilgan. Ko‘rlar borib film
«o‘rganib» qaytishganlaridan so‘ng ulardan fil qanday
hayvon ekanligi so‘ralganda, ulardan biri: «Fil — badani
dag‘al, daraxtga o'xshagan hayvon» — debdi, ikkinchisi
uni inkor etib: «Yo‘q, fil yerdek yumaloq, odamning
qulochi yetmaydigan yumaloq bir hayvon» — debdi.
Uchinchisi esa, ularni ikkovlarini ham inkor qilib: «Fil
ichi teshik uzun, yo‘g‘on ichakka o ‘xshaydigan hay
von» — debdi. To‘rtinchisi esa: «Fil yoyiq yapaloq katta
bargga o‘xshagan hayvon» — deb javob bergan ekanlar va
ularning har biri o‘z fikrini m a’qullayman, o‘tkazaman
deb bir-birlari bilan janjallashib qolgan ekanlar. Chunki
ularning biri filning oyogfiga, ikkinchisi — qorniga,
uchinchisi — xartumiga va to ‘rtinchisi — qulog‘iga to ‘g‘ri
kelib qolib, o ‘zlarining imkoniyatlari doirasida filni
tasaw ur qilgan ekanlar. Xuddi shu to ‘rtta ko‘zi ojizdek
yoshlarimiz ham oilaviy hayotni butun borlig‘icha, to la ,
yaxlit tasaw ur qila olmaydilar, buning imkoni ham yo‘q.
Oqibatda oilaviy hayot haqida turli tasaw urlarga ega
i l l
112
bo'Igan yoshlarimiz oila
qurgudek bo'lsalar, o ‘z
tasaw urlarini reallikka aylantirish, ya’ni juftiga ham
|
| |
Avtomatik rostlagichlar xaqida tushuncha va ularning turlari

|
Avtomatik rostlagichlar xaqida tushuncha va ularning turlari
|
bet | 52/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Avtomatik rostlagichlar xaqida tushuncha va ularning turlari.
Avtomatik rostlagichlar sanoatning turli soxalarida texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishda keng ishlatiladigan texnikaviy vositalar hisoblanadi. Rostlagichlarni klassifikatsiyalash rostlanuvchi miqdorning turi, rostlagichning ish usuli, ishlatiladigan energiya turi, ijro etuvchi mexanizmning rostlovchi organiga ko‘rsatiladigan ta‘sirning xarakteri, rostlagich ishining tavsifnomasi (rostlash qonuni) kabi xususiyatlarga asoslanadi.
Rostlanuvchi miqdorning turiga ko‘ra rostlagichlar quyidagilarga bo‘linadi: bosim, sarf, satx, namlik va kabi rostlagichlar. Ishlash usuliga ko‘ra bevosita va bilvosita ta‘sir qiluvchi rostlagichlar mavjud. Ijro etuvchi mexanizmning rostlovchi organini ishga tushirish uchun rostlanuvchi ob‘ektdan olingan energiyaning o‘zi bilan ishlovchi rostlagichlar bevosita ta’sir qiluvchi rostlagich deb ataladi. Agar ijro etuvchi mexanizmning rostlovchi organini ishga tushirish uchun qo‘shimcha energiya kerak bo‘lsa, bilvosita ta’sir qiluvchi rostlagichlar ishlatiladi. Foydala- niladigan energiya turiga ko‘ra rostlagichlar elektr, pnevmatik, gidravlik va aralash (elektr-pnevmatik, pnevmo-gidravlik va xokazo) rostlagichlarga bo‘linadi.
Ijro etuvchi mexanizmning rostlovchi organiga ko‘rsatiladigan ta‘sirning xa- rakteri jihatidan rostlagichlar uzlukli va uzluksiz ishlovchi bo‘ladi. Uzlukli ish- lovchi rostlagichlarda ijro etuvchi mexanizmning faqat rostlovchi organi rostlanuvchi miqdorning uzluksiz muayyan qiymatida xarakat qiladi. Rostlanuvchi miqdorning o‘zgarishi va rostlovchi ta‘sir o‘rtasidagi bog‘lanish (yoki ijro etuvchi mexanizm rostlovchi organining xarakati), ya‘ni rostlash qonuni nazarda tutilgan ish tavsifnomasiga ko‘ra rostlagichlar pozitsion, integral (astatik), proporsional (statik), izodrom (proporsional-integral), proporsional-differitsial (oldindan ta‘sir etuvchi statik), proporsional-integral-differinsial (oldindan ta‘sir etuvchi izodrom) bo‘ladi.Rostlanuvchi miqdorni vaqt davomida talab qilingan chegarada saqlab tu- rish jihatidan rostlagichlar stabillovchi, programmali va kuzatuvchi rostlagichlarga bo‘linadi. Stabillovchi rostlagichlar rostlanuvchi miqdorning berilgan qiymatga (ma‘lum darajadagi xato bilan) tenglashishini ta‘minlaydi. Programmali rostlagichlar maxsus programmali topshiriq bergich yordamida rostlanuvchi mi- qdorning vaqt bo‘yicha avvaldan ma‘lum bo‘lgan programma (qonun) bo‘yicha o‘zgarishini ta‘minlaydi. Bu programma texnologik reglament talablariga muvofiq tuzilgan bo‘ladi. Kuzatuvchi rostlagichlarda rostlanuvchi miqdorning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi rostlagich topshiriq bergichga bilvosita ta‘sir qiluvchi boshqa kattalikning o‘zgarishiga mos bo‘ladi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 3/3 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 234 Kb. | | #238690 |
Bog'liq 1. G. Raximova Axborotlashgan jamiyat tushunchasi mazmun va mohiyatiFoydalanilgan adabiyotlar:
Ahmedov A.,Taylaqov N. Informatika. darslik. — T.: O‘zbekiston, 2002.
«Informatika va hisoblash texnikasi asoslari» T.X.Holmatov, N.I.Tayloqov. “O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nashryoti 2001 y.
«Informatika va axborot texnologiyalar» A.Sattorov. Тoshkent “O‘qituvchi” –2002.
“Kompyuter bilan muloqotni o‘rganamiz” Sh.Narimov, M.Najmiddinov. Toshkent “Moliya” – 2002 y.
Raxmonqulova S.I. IBM shaxsiy kompyuterlarida ishlash.Т., UUI, 1994Y
3. www.ziyonet.uz
|
| |
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects - bet 44

Б
ikkinchi tranzistorga o‘tkazmaydi. Тranzistorlarning ish nuqtalarini R va
1
Б
R qarshiliklar ta‘minlab beradi. Ish nuqtalarining stabilligini rezistor va
2
kondensatorlar (RE1, SE1 va RE2, SE2) ta‘minlab beradi.
6.4. Rezistiv sig‘im bog‘lanishli kaskadlarning tuzilishi
Bir nechta kaskadli kuchaytirgichning kuchaytirish koeffitsiyenti xar bir kaskad kuchaytirish koeffitsiyentlarining ko‘paytmasiga teng:
K=K1 K2 K3 … Kn. (6.12)
Kerakli kuchaytirish koeffitsiyentiga ko‘ra va xar bir UE li kaskad kuchlanish bo‘yicha 10-20 marta, quvvat bo‘yicha esa 100-400 marta kuchaytirib berishini hisobga olib, kaskadlar soni aniqlangandan keyin xar bir kaskad alohida hisoblanadi. Dastlabki kuchaytirish kaskadlari A rejimida ishlaydi. Kaskadni hisoblash quyidagi tartibda bajariladi. Manba kuchlanishi Yek va iste‘molchining qarshiligiga qarab
U кэ.ж
(1,1
1,3)Ек
I хж
2Iимах
2 Uчикмах ye
Rи
bu yerda: k.e.j –kollektor-emmiter o‘tishdagi kuchlanishning qiymatidir; Ikj- kollektor zanjiridagi tokning qiymati.
Yuqoridagi shartlarni qanoatlantiradigan tranzistor tanlanadi. Uning chiqish xarakteristikasida ish nuqtasi aniqlanadi. Shu dastalbki ish nuqtasini ta‘minlb beruvchi baza toki Ibo o‘tish xarakteristikasidan aniqlanadi va Rb qarshilikka bog‘lik bo‘ladi. Bu qarshilk quyidagi ifodadan aniqlanadi:
Rб1
Iбо
(6.13)
Rk va Re qarshilklarni aniqlash uchun chiqish xarakteristikalaridan Rum=Rk+Re
aniqlanadi. Rum=Yek/Ik, Re=(0,15-0,25)Rk deb hisoblab,
Rk , (6.14.a)
Re=Rum-Rk (6.15)
Kaskadning kirish qarshiligi
Rкир
2U кирмах .
2I
(6.16)
бмах
Agar baza toki kuchlanish bo‘lgichi orqali beriladigan bo‘lsa, bo‘lgichning R1 va R2 qarshiliklari quyidagicha aniqlanadi
R 12 (8:12)R kir va R12 shartlardan
1
R Ek
I ко
R12 ;
RЭ
R2
larni aniklaymiz.
Ajratuvchi kondensatorning sig‘imi quyidagicha aniqlanadi:
C (6.17)
bu yerda: Mk – quyi chastotalardagi chastotali buzilishlar koeffitsiyenti; fk- quyi chastotalar chegarasi; Rchik=Rk+Ri. Kondensatorning sig‘imi quyidagicha
aniqlanadi:
|
Elektromagnitli muftalar - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

|
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects
|
bet | 51/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Elektromagnitli muftalar
Muftalar — uzatma va ishchi mexanizmlar orasidagi bog‘lovchi zveno hisoblanadi. Ularning ish prinsipi bog‘lovchi elementlarning elektromagnit xususiyatlariga asoslangan.
Elementlarning bog‘lanishi ko‘rinishiga qarab muftalar funksiyali quruq ishqalanuvchan, qovushoq ishqalanuvchan va siljish muftalarga ajratiladi. Quruq ishqalanish muftasi (7.4, a-rasm) 3 va 9 vallarga bog‘langan 5, 6 - ikkita yarim mufta holda 2 xalqa va 4 shetkalardan kuchlanish qabul qiluvchi 1 cho‘lg‘amdan tashkil topgan. 6- yarim muftaning boshqariluvchi qismi 8- shpon- kaning o‘qi bo‘yicha xarakatlanadi, u ishchi mexanizmning 9-vali bilan bog‘langan. Boshqariluvchi 6 mufta 7 prujina yordamida 5 boshqaruvchi muftaga nisbatan siqiladi. Cho‘lg‘amlarga elektr toki berilishi bilan hosil bo‘lgan elektro- magnit maydon 7 prujina kuchini yengib, boshqariluvchi 6 muftani tortadi. Ishqalanish kuchlari hisobiga 5 va 6 yarim muftalarda hosil bo‘ladigan aylantiruvchi moment boshqaruvchi valdagi boshqariluvchi valiga o‘tkaziladi.
Uzatilayotgan aylantiruvchi momentni kattalashtirish uchun muftalarni ko‘p diskli ko‘rinishda tayyorlanadi.
7.4-rasm. Quruq ishqalanish va qovushoq ishqalanish muftasining konstruktiv va elektr sxemalari.
Qovushoq ishqalanuvchi muftalar (7.4 b-rasm) ferroparo-shakli yoki magnitli emulsiyali tarkibiga ega bo‘lib, boshqariluvchi va boshqaruvchi elementlarda bog‘lovchi qatlam hosil bo‘ladi. Bunday muftalarning xarakterli tomoni shundaki, magnit oqimi ortib borishi bilan uzatiluvchi aylantiriluvchi moment ortib boradi. Bunday muftalar yuklamalarga nisbatan chidamli bo‘lib, tez xarakatlanuvchan IM lardan hisoblanadi (vaqt doimiysi Т=0,005... 0,008 s), ularning uzatish koef- fitsiyenti K=3500. Bu muftalar konstruktiv tuzilmasiga ko‘ra g‘altaklarning joy- lashishi, soni, ishchi yuzasining shakliga, tok o‘tkazgichlarining ko‘rinishi va boshqa belgilariga ko‘ra farqlanadi
BOB. AVTOMATIKA ROSTLAGICHLARI
|
| |
Proporsional rostlagichlar - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

|
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects
|
bet | 53/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Proporsional rostlagichlar.
Proporsional rostlagichlar deganda rostlovchi organning rostlanuvchi para- metri va topshirilgan miqdor orasidagi farqqa nisbatan proporsional siljishi tushuniladi. Rostlanuvchi parametrning vaqt bo‘yicha o‘zgarishi va rostlovchi or- ganning siljishi bir qonun bo‘yicha amalga oshadi. Rostlanuvchi parametrning har bir miqdoriga rostlovchi organning ma‘lum bir holatiga mos keladi.
PR 2.5 proporsional rostlagich. PR 2.5 rostlagich rostlanuvchi parametrni berilgan kattalikda ushlab turish maqsadida chiqishda ijro etuvchi mexanizmga ta‘sir etuvchi uzluksiz signal olish uchun mo‘ljallangan. Asbob ikkilamchi asbob- ning qo‘l bilan topshiriq bergichi yoki standart pnevmatik signalli boshqa quril- madan masofadan turib topshiriq oluvchi rostlagichdan iborat (8.1-rasm).
Rostlagich ikkita taqqoslash elementlari 1va 3, drosselli summator 2, quvvat kuchaytirgichi 4, uchiruvchi rele 5, qo‘l bilan topshiriq bergich 6 lardan iborat. Тopshiriq bergich va o‘lchov asbobolaridan kelgan Rt va R3 signallar taqqoslash elementi 1 ning membranalariga ta‘sir etadi (manfiy kamera V, musbat kamera B) va teskari aloqa membranalarida havo bosimi hosil qilgan kuch (kamera A) bilan muvozanatlashadi.
8.1-rasm. PR 2.5 proporsional rostlagichning prinsipial sxemasi.
8.2-rasm. Proporsional-integral rostlagichning prinsipial sxemasi.
–rasm. Avvaldan ta‘sir rostlagichi sxemasi – PF-2.1
Тaqqoslash elementi 1 ning R1 chiqish bosim o‘tkazuvchanligi bo‘lgan drosselli summator 2 ning rostlanuvchi drosseli orqali taqqoslash elementi 3 ning a kamerasiga boradi, xuddi shu kameraga o‘tkazuvchanligi bo‘lgan drosselli summator 2 ning o‘zgarmas drosseli orqali Rchiq=RIV chiqish bosimi ham keladi. Тaqqoslash elementi 3 ning chiqish bosimi quvvat kuchaytirgichi yordamida kuchaytiriladi hamda ikkinchi taqqoslash elementi bilan manfiy teskari aloqada bo‘ladi. Sistemada hosil bo‘ladigan avtotebranishlarni yo‘qotish maqsadida taqqoslash elementi 3 ga ikkita teskari aloqa kiritilgan: V kameraga manfiy va B kameraga musbat. Sistema muvozanati buzilgan hollarda ro‘y beradigan avtote- branishlar musbat teskari aloqa yo‘liga o‘rnatilgan o‘zgarmas drossel bilan to‘xtatiladi. Qo‘l bilan boshqarishga o‘tish maqsadida rostlagichni uzish uchun o‘chiruvchi rele 5 dan foydalaniladi. PR2.5 rostlagich PV10.1E, PV10.1P, PV10.2E, PV.2P, PV3.2 tipidagi ikkilamchi asboblar bilan birgalikda ishlaydi.
|
| |
Cisco packet tracer dasturida wan tarmoqlarini loyihalash. Statik va - bet 2

|
Cisco packet tracer dasturida wan tarmoqlarini loyihalash. Statik va
|
bet | 2/5 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #257396 |
Bog'liq Cisco Packet Tracer dasturida WAN tarmoqlarini loyihalash. StatikRIP
RIP (Routing Information Protocol) juda sodda va ko'p qirrali, shuning uchun uni barcha operatsion tizimlar va apparatli yo'riqnoma qo'llab-quvvatlaydi. "Masofaviy vektor" protokollar sinfiga tegishli.
RIP-ning g'oyasi juda oddiy. Har bir yo'riqnoma ma'lum vaqt oralig'ida (30 soniya) qo'shnilariga ulanish haqida ma'lumot yuboradi. Qo'shni ularni ma'lumotlar bazasi bilan taqqoslaydi va agar zarur bo'lsa, ma'lumotlarni qo'shib qo'yadi. Shunday qilib, barcha marshrutizatorlar o'zlarining barcha tarmoqlaridan xabardor bo'lishlari kerak. RIP-dagi metrika kerakli tarmoqqa ulanishlar soniga mos keladi. Metrik 16 bo'lsa, tarmoq mavjud emas deb hisoblanadi. Shuning uchun, protokol shlyuzlarning maksimal soni 16 dan kam bo'lgan tarmoq bilan ishlashi mumkin.
Ba'zida favqulodda vaziyatlar paydo bo'ladi, ular "halqa" va "cheksizlik" deb nomlanadi. Biror bir tarmoqlardan birini o'chirgandan so'ng, uchinchi tomon yo'riqchisi qo'shni tomonga tarmoq u orqali mavjudligi to'g'risida xabar berganida (qo'shnisi tarmoqning mavjud emasligi to'g'risida yo'riqchini xabardor qilish uchun vaqt topolmasa) sodir bo'ladi. Bu shlyuzlar o'rtasida halqa hosil qiladi.
Halqa hosil bo’lmasligini oldini olish uchun RIPda ikkita cheklov mavjud. Birinchisi, “ufqning bo'linish qoidasi” deb nomlanadi. A marshrutizatori B marshrutizatoriga C tarmog'i haqida ma'lumot bergan bo'lsa, B marshrutizatori B tarmog'iga oid ma'lumotlarni yubormasligi kerak. Boshqacha qilib aytganda, yo'riqnoma, agar u ushbu tarmoq haqida dastlab ma'lumot olgan bo'lsa, qo'shniga tarmoq haqida ma'lumot yubormaydi. Ikkinchi cheklov shlyuzni marshrutning metrikasini, agar u xuddi o'sha yo'riqnoma tomonidan yuborilgan bo'lsa, o'zgartirishga majbur qiladi. Qisman, ushbu qo'shimchalar sizni halqa hosil bo’lishidan qutqaradi, lekin har doim ham emas. Router uchinchi tomon shlyuzidan zanjir bo'ylab soxta ma'lumotlarni qabul qilganda sodir bo'ladi. Cheklanishgacha hisoblash stantsiyalarni o'z vaqtida xabar bermaslik natijasida yuzaga keladi. Bunday holda, soxta yo'nalish tarmoq metrikasi 16 ga teng bo'lguncha mavjud bo'lishi mumkin. Rasmiy ravishda, algoritm quyidagicha ishlaydi: RIP yo'naltirish jadvali har bir xizmat ko'rsatiladigan mashina uchun yozuvni o'z ichiga oladi. Kirish o'z ichiga quyidagilarni olishi kerak:
Marshrut metrikasi (1 dan 15 gacha; belgilangan joyga boradigan uyalar soni);
Belgilangan joyga boradigan yo'lda eng yaqin yo'riqnoma (shlyuz) ning IP-manzili;
Vaqti-vaqti bilan (taym-aut orqali) yo'riqnoma yo'riqnoma jadvalining nusxasini barcha
yo'riqnoma qo'shnilariga yuboradi va agar ular qisqa marshrutni topsalar, jadvallarini yangilaydilar.
|
| |
Vazifa 1 - Cisco packet tracer dasturida wan tarmoqlarini loyihalash. Statik va

|
Cisco packet tracer dasturida wan tarmoqlarini loyihalash. Statik va
|
bet | 5/5 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #257396 |
Bog'liq Cisco Packet Tracer dasturida WAN tarmoqlarini loyihalash. StatikVazifa 1. Statik marshrutlash.
Rasn 13. Tarmoqdagi tugunlarning mavjudligini tekshirish.
Uchta segmentdan iborat tarmoq yarating, unda C, D va E ish stantsiyalaridan iborat
bo’lsin. Har bir segment kommutator bazasida qurilgan, va har bir kommutator alohida marshritizatorga ulangan. Har bir segment uchun shlyuz bo’lib- tegishli marshrutizator hizmat qiladi. DTE interfeysi yordamida marshrutizatorlar bir-biriga bog'langan.
Marshrutizatorlar va mahalliy kompyuterlarning tarmoq interfeyslariga IP-manzillarni tayinlash kerak. Routerlarda Clock Rate parametrini o'rnating. Routerlarda imtiyozli rejimga kirish uchun parollarni o'rnating. Statik marshrutni sozlang va barcha tarmoq ob'ektlari o'rtasida ICMP protokoli yordamida ma'lumotlarni uzatishga erishing.
Vazifa 2. IP-manzillar va DNS-larni dinamik marshrutlash.
Kommutatorlar asosida ikki segmentli tarmoqni yarating. Segment # 1 B ish stantsiyalarini, segment # 2 - C ish stantsiyalarini va serverni o'z ichiga olsin. Marshrutizator - bu shlyuz. Segmentlar marshrutizator orqali ulanadi. Birinchi segmentda IP-manzillar marshrutizator tomonidan 192.168.F.x diapazonida dinamik ravishda taqsimlanadi, bu erda F opsiyaga ko'ra tanlanadi va x hohlagan raqamini tanlaydi, ikkinchisida IP-manzillar statik ravishda o'rnatiladi. Ish maydoniga kerakli tugunlarni joylashtiramiz (8-rasm). Biz tugunlarni topshiriqqa muvofiq o'ralgan juftlik (vitaya para) kabeli yordamida bog'laymiz. Server va marshrutizator kross over tarzida ulanadi. Yashil rang bilan belgilangan ulanishlar ularning faolligini, to'q sariq rang - ular ulanish bosqichida ekanligini, qizil - ishlamayotganligini bildiradi.
RIP protokoli orqali marshrutizatsiyani sozlang. Server - bu DNS va web-server. Serverda har qanday formatdagi web-sahifani sozlang. Barcha tarmoq ob'ektlari o'rtasida ICMP protokoli yordamida ma'lumotlarni uzatish kerak . Web-sahifani serverdan ish stantsiyalarining o'rnatilgan brauzerlarida ko'rishga erishishingiz kerak bo’ladi.
IP-manzillarni segmentning tugunlariga 192.168 oralig'ida o'rnating. (lmsgdagi variantingiz raqami bo’yicha) .x, va yo'riqnoma bilan bog'langan server - 192.168.1.1. Ichki tarmoq maskasi 255.255.255.0. (9-rasm) qilib bering.
|
| |
Cisco packet tracer dasturida wan tarmoqlarini loyihalash. Statik va - bet 3

|
Cisco packet tracer dasturida wan tarmoqlarini loyihalash. Statik va
|
bet | 3/5 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #257396 |
Bog'liq Cisco Packet Tracer dasturida WAN tarmoqlarini loyihalash. StatikOSPF
RIP OSPF bilan almashtirildi, bu 15 tugun chegarasini olib tashlaydi va xizmat trafigini minimallashtiradi. U "ulanishlar holati" protokollar sinfiga tegishli va uning ishi ikki bosqichdan iborat:
Yoqilgandan so'ng, har bir yo'riqnoma barcha qo'shnilar haqida barcha interfeyslarga
ma'lumot yuboradi.
To'liq tarmoq rasmini yaratgandan so'ng, yo'riqnoma Dijkstra algoritmidan foydalanib, har bir tarmoq uchun maqbul yo'nalish izlashni boshlaydi.
Metrik endi hoplar soni emas, balki kanalning o'tkazish qobiliyati (10 nanosekundlik bir
bitning uzatish vaqti). Shunday qilib, Ethernet uchun metrika o'nta, Tez Ethernet uchun bu bitta va 56 Kb / s kanal uchun 1785. Muayyan marshrut uchun umumiy metrika barcha oraliq yo'nalishlarning yig'indisidir. Shu bilan birga, OSPF hech qachon paketni bitta xop kanal orqali o'tkaza olmaydi, agar tez ulanish tarmog'i 3-4 hopdan iborat bo'lsa ham.Shuni ta'kidlash kerakki, OSPF bir vaqtning o'zida bir nechta kanallar orqali ma'lumotlarni yuborish imkoniyatiga ega va shu bilan tarmoqdagi yukni kamaytiradi. Biroq, bu holda metrik cheklov mavjud. Biz bu haqda batafsil ma'lumot bermaymiz.
BGP
Hozirda BGP to'rtinchi versiyada ro'yxatdan o'tgan va raqobatchilari yo'q. BGP ishining umumiy sxemasi quyidagicha. Marshrutlash to'g'risida ma'lumot almashishga qaror qilgan qo'shni SSLlarning BGP marshrutizatorlari o'zaro BGP ulanishlarini o'rnatadilar va BGP qo'shnilari bo'ladilar. Keyin BGP masofaviy vektor yondashuvining kengaytmasi bo'lgan yo'l vektori deb nomlangan yondashuvdan foydalanadi. BGP qo'shnilari bir-birlariga yo'l vektorlarini yuborishadi. Yo'l vektori, masofa vektoridan farqli o'laroq, faqat tarmoq manzili va unga masofa emas, balki tarmoq manzili va yuborish atributlaridan belgilangan tarmoqqa yo'nalishning turli xususiyatlarini tavsiflovchi yo'l atributlarining ro'yxatini o'z ichiga oladi.
|
| |
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakultet kompyuterni tashkillashtirish Mustaqil ish Talaba guruhi: cao001 Bajardi: Olloyorov Alisher Tekshirdi

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakultet kompyuterni tashkillashtirish Mustaqil ish Talaba guruhi: cao001 Bajardi: Olloyorov Alisher Tekshirdi
|
bet | 1/12 | Sana | 06.07.2024 | Hajmi | 484,9 Kb. | | #266784 |
Bog'liq Alisher 1-mustaqil ish
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
TELEKOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI
FAKULTET
Kompyuterni tashkillashtirish
Mustaqil ish
Talaba guruhi: CAO001
Bajardi: Olloyorov Alisher
Tekshirdi: Turayev Boburxon
MUNDARIJA
KIRISH
|
|
I BOB
|
KOMPYUTER ARXITEKTURASINING RIVOJLANISH BOSQICHLARI
|
|
1.1
|
Zamonaviy kompyurerlarning turlari
|
|
1.2
|
Kompyuter arxitekturasi va tashkil etilish tamoillari.
|
|
1.3
|
Kompyuterning asosiy ko‘rsatgichlari.
|
|
UMUMIY XULOSA
|
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
|
|
KIRISH
Kompyuter (elektron xisoblash mashinasi) –xisoblash va axborot masalalarini yechish jaroyonida axborotlarga avtomatik ishlov berish uchun mo‘ljallangan texnik vositalarining to‘plami.
Kompyuterlar qator belgilar bo‘yicha turlarga ajratilishi mumkun, xususan:
ishlash tamoili;
element asosi ;
vazifasi;
xisoblash jarayonining tashkillashtirilish usuli;
o‘lchami va xisoblash quvvati;
imkoniyatlari;
dasturlarni parallel bajarish imkoniyati bo‘yicha va xokazo.
Ishlash tamoili bo‘yicha xisoblash mashinalarni katta uchta guruxga ajratish mumkun analogli (uzuluksiz), raqamli va aralash (gibrid).
Bu uch turga bo‘lishning ko‘rsatgichi, u xisoblash mashinalarda ishlatiladigan axborotlarning ifodalanish shaklidir (1.2-chizma).
Raqamli xisoblash mashinasi (RXM), yoki kompyuter diskret ko‘rinishda ifodalangan, aniqrog‘i raqamli shaklda ifodalangan axborot bilan ishlaydi.
Analog xisoblash mashinalari, yoki uzuliksiz xisoblash mashinalari, ular uzuluksiz shakldagi axborotlar bilan ishlaydilar, yani qandaydir fizik kattalikdagi uzuluksiz qatorga ega bo‘lgan qiymatlar ko‘rinishidagi (ko‘pincha elektr kuchlanishi). AXM juda sodda va foydalanishga qulay; bu mashinada ishlashda masalalarni dasturlash uchun odatda ko‘p mexnat ta’lab etilmaydi. Masalani yechish tezligi operatorning xoxishi bo‘yicha o‘zgarishi mumkun va xoxlagancha yuqori tezlikda amalga oshirish mumkun (RXM qaraganda yuqori), ammo masalani yechish aniqligi esa juda past (nisbiy xatoligi 2 – 5 % gachan). AXM murakkab mantiq ta’lab etilmaydigan va tarkibida differensial tenglama bo‘lgan matematik masalalar samarali yechiladi. Elektron AXM ni ko‘pincha elektron modellashtiruvchi mashinasi xam deb ataydilar, chunki masalani yechish uchun ularda tadqiqot qilinayotgan tizimning fizik modeli yaratiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakultet kompyuterni tashkillashtirish Mustaqil ish Talaba guruhi: cao001 Bajardi: Olloyorov Alisher Tekshirdi
|