Mavzu yuzasidan test savollari

Mavzu yuzasidan test savollari:
1. Maktabgacha ta`lim muassasalarida kasb olami haqidagi dastlabki
tushunchalar qanday beriladi?
A) boshlang`ich mehnat ko’nikmalari, o’yinlar orqali
B) boshlang`ich mehnat ko’nikmalari, kasblar orqali
C) kitoblar, o’yinlar orqali
D) ekskursiyalar, kitoblar orqali
2. Umumiy o’rta ta`lim maktablarida kasb-hunarga yo’naltirish ishlari 1-9
sinflarda uzluksiz tarzda o’quvchilarga nima asosida beriladi?
A) testlar asosida
B) shaxsning qiziqish va qobiliyatlari asosida
C) shaxsning psixologik-pedagogik tashxisi asosida
D) shaxsning ko’nikmalari asosida
3. Kasbga yo’naltirish ishlari kimlar tomonidan amalga oshiriladi?
A) kasbga yo’naltiruvchi mehnat ta`limi o’qituvchilari, mutaxassislar,
psixologlar, asosiy fan o’qituvchilari amalga oshiradilar
B) mutaxassislar, psixologlar, asosiy fan o’qituvchilari va sinf rahbarlari amalga
oshiradilar
C) kasbga yo’naltiruvchi mehnat ta`limi o’qituvchilari, mutaxassislar, asosiy fan
o’qituvchilari va sinf rahbarlari amalga oshiradilar
D) kasbga yo’naltiruvchi mehnat ta`limi o’qituvchilari, mutaxassislar,
psixologlar, asosiy fan o’qituvchilari va sinf rahbarlari amalga oshiradilar
87
§ 8. O’QUVCHILARNING KASBIY LAYOQAT, MOYILLIK,
QIZIQISH HAMDA QOBILIYATLARNI ANIQLASH METODLARI
Ma`lumki, xalqimiz qadimdan yosh avlod tarbiyasi, xususan yoshlarni mehnatga
tayyorlash, ularga hunar o’rgatishga alohida e`tibor berib keladi. Buni hunar-hunardan
unar, yigit kishiga qirq hunar oz kabi maqollarimizda ham ko’rishimiz mumkin.
Mamlakatimiz mustaqillikka erishgandan so’ng bu sohaga e`tibor yanada
kuchaydi. YAngi turdagi ta`lim, jumladan maktabdagi mehnat ta`limi va uni negizida
o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirib, kollejlarda o’qishni davom ettirishga
tayyorlash uchun kasb-hunar ta`limi muassasalari tashkil etilishi jadallashtirilmoqda.
Ularni o’z ishining ustasi bo’lgan, erkin fikrlaydigan barkamol shaxs tarbiyasi
jamiyatimizning ustivor vazifalari sirasiga kiritilmoqda, zero aynan shunday yoshlar
davlatimizning buyuk kelajagini bunyod eta oladi.
Bugungi kunda har bir insonning kasblar olamida o’z o’rnini topishi, kasbiy
o’zligini anglashi, jamiyatda o’z o’rnini topishga intilishi va unga qiziqishi kun sayin
ortib bormoqda. Minglab kasblar ichida qaysi birini tanlash, shaxsning unga moyilligi,
layoqati va qiziqishlarining mos kelishi yoki kelmasligini bilish, shaxs istiqbolida
muhim ahamiyat kasb etadi. Bu borada bolalarga qiziqtirgan kasblar haqida ko’plab
ma`lumotlarni maktabgacha ta`lim muassasalarida kasb olami haqidagi dastlabki
tushunchalar, boshlang`ich mehnat ko’nikmalari o’yinlar orqali beriladi.
Umumiy o’rta ta`lim maktablarida kasb-hunarga yo’naltirish ishlari 1-9 sinflarda
uzluksiz tarzda o’quvchilarga berish, shaxsning psixologik-pedagogik tashxisi asosida
amalga oshiriladi. Bu jarayonni kasbga yo’naltiruvchi mehnat ta`limi o’qituvchilari,
mutaxassislar, psixologlar, asosiy fan o’qituvchilari va sinf rahbarlari amalga
oshiradilar. Kasb-hunarga yo’naltirish va psixologik-pedagogik hududiy tashxis
markazlari bu ishlarni muvofiqlashtiradi hamda metodik rahbarlik qiladi. har bir
umumiy o’rta ta`lim maktablarida har yili tuziladigan va maktab direktorii rahbarlik
qiladigan kasb-hunarga yo’naltirish komissiyalari faoliyat ko’rsatadilar. Komissiyalar
bitiruvchilarga tanlagan akademik litsey va kasb-hunar kollejlarining tayyorlov
yo’nalishlariga yakuniy xulosalar asosida tavsiyanomalar beradi. Kasb-hunarga
88
yo’naltirishning ayrim elementlari o’rta maxsus, kasb-hunar ta`limi tahlili va oliy
ta`lim muassasalarida, mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining
bo’linmalarida, mudofaa vazirligi va oliy ta`limdan keyingli ta`lim muassasalarida
hamda maktab bitiruvchilarini akademik litsey, KHK va oliy ta`lim muassasalarida
o’qishni davom ettirishi, korxonalarda ishlashida kasb tanlash ishlari ham amalga
oshirilishi chuqur va kengaytirish holatlari davom etadi.
Mamlakatda kasbga yo’naltirish yaxlit tizimi asta-sekin shaklanmoqda. Mazkur
yagona tizim xozirgi holatida maktab, akademik litsey, kasb-hunar kolleji,
kasb-hunarga yo’naltirish markazlari, yoshlar ijtimoiy harakati, oliy o’quv yurtlari,
bandlik xizmatining tegishli davlat tuzilmalari, mulkchilik shaklidan qat`iy nazar
korxona va muassasalar o’z tarkibiy tuzilmalarida hamda ularning o’rtasidagi ikki
tomonlama va ko’p tomonlama hamkorlik faoliyatlarni bugungi kunda mavjud
me`yoriy-huquqiy hujjatlar zaminida – o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish
borasidagi ishlarni asta-sekin tashkil etmoqdalar.
Bu borada qayd etilgan o’quv muassasalar, korxona va tashkilotlarni tegishli
kadrlar bilan ta`minlash, ayniqsa: psixologlar, kasbiy maslahatchilar, psixofiziologlar,
sotsiologlar va boshqalarni tayyorlashni ko’paytirish hisobiga shakllantiriladi.
Buni inobatga olgan holatda pedagogik institut va universitetlarda
tayyorlanayotgan mehnat ta`limi va kasb-hunar o’qituvchilarini o’quv rejalarida
bo’lajak o’qituvchilar faoliyatida – ―O’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish‖
kursining o’qitish metodikasiga e`tibor katta.
O’quvchilarni – bo’lajak kasbini ongli ravishda tanlashi, tanlagan kasbi yuzasidan
to’la axborot va ma`lumotlarga ega bo’lishi uchun 8-9 sinflarning birinchi yarmida
―ishlab chiqarish asoslari‖ kursida etarli materiallar kiritilgan hamda ularni to’la
hajmida o’zlashtirishga xos imkoniyatlarni yaratilishi ko’zda tutilgan.
SHunday qilib, o’quvchilarni 5-7 sinflarida tanlangan mehnat ta`limi zaminida
o’zlashtirgan bilim-ko’nikmalari, umumta`lim fanlari asosida kasblar to’g`risidagi
bilib olgan axborotlar hamda maktab va maktabdan tashqari tizimlardagi dars va
ommaviy mashg`ulotlarda kasblar to’g`risida olayotgan ma`lumotlar – ularga ongli
ravishda aniq bir kasbni tanlashga olib keladi.
89
SHuni inobatga olgan holda, 9-sinfda – maktab tizimida olib borilgan kasb
tanlash ishlarini, 9-sinflarda esa, kasb tanlashga xos tashkiliy-ommaviy va hamkorlik
tadbirlarini olib borilishi rejalangan. Ular yuzasidan quyidagi o’quv-mavzu rejalar
ishlab chiqilgan.
Mavzular tezis holatda yoritilgani uchun, ularni qo’shimcha materillar, sxema va
boshqa ma`lumotlarni har tomonlama o’rganishga yo’naltirilgan. Unga kasb tanlashga
xos pedagogik-psixologik va metodik materiallarni qo’shimcha manbalardan
foydalanib to’ldiring, boyiting, chuqurlashtiring va kengaytiring. Qo’shimcha materi
allardan ko’pincha hududiy, mahalliy va ilg`or tajribalar yuzasidan ma`lumotlarga
e`tiborni kuchaytiring. Mavzuga taaluqli xududiy akademik litsey va kasb-hunar
kollejlar faoliyatlarini o’quv-tarbiya ishlarini, kasblarga yo’naltirilgan materiallarni
kengroq qilib ifodalang. Azkur mavzularni o’quvchilar mustaqil holatda
o’zlashtirishga alohida e`tibor bering. O’quvchilar o’zlashtirayotgan materiallarni
tizim yoki model holatiga keltirishga ko’proq e`tiborni yo’naltiring. Bu borada,
o’quvchilarni o’quv materiallarini o’zlashtirish jarayonlarida ko’rsatayotgan
harakatlarini quyidagicha yo’naltiring:
1) mavzuga xos materiallarni to’plash, tahlil etish, xulosa chiqarish;
2) turli manbalardan qo’shimcha materiallarni izlash va ularni aosiy materiallar
bilan uyg`unlashtirish, kengaytirish va boyitish;
3) mavzuni mustaqil ravishda o’zlashtirish jarayonida mavjud bo’lgan
muammolarni aniqlash, ularni echish holatini aniqlash hamda muammolarni bartaraf
etish tadbirlarini belgilab olish;
4) agar mavzuni o’zlashtirish jarayonini tajribaga qo’yish va uni o’tkazish usullari
bilan maqsadga erishishni talab etsa, demak, mazkur usullardan unumli foydalanishga
alohida e`tibor berish zarur;
5) mazkur mavzularni ayrimlarini tadqiqot usullari bilan o’zlashtirish metodikaini
aniqlab hamda uni amalda tadbiq etish.
SHunday qilib, mazkur to’plamda kasbga yo’naltirish masalalarini o’quvchilar,
asosan, mustaqil ravishda o’zlashtirishlariga qaratilgan. SHu bilan birga quyidagi
90
mavzulardan birini tanlab pedagogika, psixologiya va kasb tanlash bilan
uyg`unlashtirilgan holda ifodalashni tavsiya etiladi:
1. Referat ishi mavzusini g`oyasiga binoan quyidagi shakllarda ishlab chiqiladi:
- loyihalar tayyorlash;
- modellar ishlab chiqish;
- takomillashtirilgan dasturlar;
- dasturilamal rejalar va hakozolar.
2. Referat ishini himoya natijasidan kelib chiqqan holda komissiya qaroriga
binoan amalga tadbiq etish uchun viloyat rahbarlariga tegishli tavsiyalar beriladi.
3. Referat ishini to’la amalga tadbiq etilishiga qarab tinglovchi-xodimni tegishli
mahalliy tashkilotlar rahbariyati tomonidan moddiy va ma`naviy taqdirlash masalalari
qo’yiladi. Bitiruv ishi yuzasidan kafedradan tayinlangan ilmiy rahbar sizga amaliy
yordam ko’rsatadi.
4. Referat ishiga tavsiya etilgan mavzular:
I. Kasb-hunar ta`limi pedagogikasining dolzarb muammolari:
1. Kasb-hunarga yo’naltirilgan pedagogikasining dolzarb muammolari;
2. Kasb-hunarga yo’naltirilgan pedagogik jarayonni optimallashtirish;
3. Muammoli ta`lim;
4. Qo’shimcha darslar;
5. O’quv jarayonidagi ishchi o’yinlar;
6. O’quvchilarni o’quv-ishlab chiqarish jarayonida faolligini oshirish;
7. Pedagogik mehnat ilg`orlarining tashkiliy-metodik tizimining asoslari;
8. Tayanch konspektlarni tuzish metodikasi;
9. Pedagogik tajriba va g`oyalar;
10. Pedagogning ilmiy labaratoriyasi;
11. Pedagogik tajriba va ijodkorlik;
12. Pedagogik mahorat;
13. Pedagogik faoliyatda mantiq;
14. Pedagog etikasi;
15. Pedagogikada notiqlik san`ati;
91
II. Kasb-hunarga yo’naltirish psixologiyasining dolzarb muammolari:
1. Kasb-hunar ta`limi psixologiyasi;
2. Jamoaning psixologik muammolari;
3. Pedagog obro’ining shakllanishi;
4. O’quvchilarning psixologik xususiyatlari;
5. O’quvchilarning bilish va qiziqishlarini shakllantirish;
6. SHaxsning hissiy-irodaviy tavsifi;
7. Xotira va uni rivojlantirish yo’llari;
8. Muloqotning psixologik xususiyatlari;
9. Diqqat va uning o’quv-ishlab chiqarish faoliyatidagi roli;
10. Fikrlash, tasavvur, ta`lim jarayonida ularni rivojlantirish;
11. O’quvchilarni kasb tanlashga tayyorlashning psixologik asoslari.
III. Kasb tanlashning dolzarb muammolari:
1. Kasb tanlashning ijtimoiy asoslari;
2. Kasb tanlashning iqtisodiy asoslari;
3. Kasb tanlashning psixologik asoslari;
4. Kasb tanlashning tibbiy asoslari;
5. Kasb tanlashning fiziologik asoslari;
6. Kasb tanlashning yuridik asoslari;
7. Kasb tanlashning pedagogik asoslari;
8. Kasb tanlashning tarbiyaviy asoslari;
9. Gumanitar predmetlardan kasb tanlash asoslari;
10. Fizik-matematik predmetlardan kasb tanlash asoslari;
11. Biolog-fiziolog predmetlardan kasb tanlash asoslari;
12. Mehnat va kasb ta`limidan kasb tanlash asoslari.
SHunday qilib, maktab tizimidagi hamda mehnat ta`limi negizidagi kasb
tanlashni hamda maktabdagi sinf va sinfdan tashqari ishlarda o’quvchilarni
kasb-hunarga yo’naltirish asoslarini muntazam ravishda olib borishi ishlab chiqildi,
tadbiq etilishi belgilandi, mezon va darajalari keltirildi.
92
Keltirilgan materiallar turli shaklda, hajmda va holatlarda keltirilmoqda.
Magistrantlar ulardan axborot, ma`lumot, tavsiya, qayta ishlab chiqish, maqola, risola
va magistrlik dissertatsiya qo’llanishi uchun taqdim etilmoqda. Taqdim etilgan
materiallar: rasmiy hujjatlardan, risola, maqolalar va boshqa manbalardan olingan.
Bu borada magistrantlar o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish bo’yicha
umumiy o’rta ta`lim maktablari direktori, amaliyotchi psixologi, kasb-hunarga
yo’naltiruvchi, sinf rahbarlarining asosiy vazifalarini kasb tanlash ishlari bilan
uyg`unlashtirib olib borishlarini tashkiliy va ilmiy-pedagogik asoslarini taxlil qilishlari
lozim.
O’quvchilarning kasbiy layoqat, moyillik, qiziqish hamda qobiliyatlarni hisobga
olinmasa quyidagi kamchiliklarni keltirib chiqarish mumkin:
O’qituvchining kasb-hunar tanlashda uning qobiliyati qizishi xisobga olinmasligi.
O’qituvchining kasb-hunarni tanlashdan uning aniq kasbga bo’lgan qiziqishi
qobiliyati salomatligi va boshqa omillari har tomonlama o’rganilmaydi, natijada
o’quvchining shaxsiy mayli qiziqishiga emas balki o’qituvchining o’quv rejasiga
asoslanib umumiy kasb tanlashga xos o’qishga turli mazmundagi tarbiyaviy
tadbirlarda ishtirok etishga madaniy-axloqiy ishlarni tashkil etish va o’tkazishga
majburan jalb etiladiganga o’xshab ketadi. Bunday tabiiy xolat oqibatida har ikkala
shaxsda (o’qituvchi o’quvchi) ham kasb tanlash ishlarda faollik tashabbuskorlik
ijodkorlik yo’qoladi.
O’qituvchining o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish talim-tarbiyaviy ishini
aniq va ijodiy rejalashtirmasligi.
Bu sabab mehnat ta`limining yagona o’quv rejasi tarbiyasiga qo’yilgan talabning
bir xilligi hamda ota-kasb va ustoz-shogird tizimlaridagi kasb manaviyatiga e`tiborsiz
qarash natijasidir. Natijada o’qituvchi dars jarayonida reja va dasturdan kelib chiqib
o’quvchini mehnat va kasb tanlashini manaviy shakllantirish imkoniyatlarining
didaktik adabiyotlarga boy manaviy merosimiz durdonalariga diniy manbalarga
o’lkashunoslik materiallariga tayangan holda ta`limining tarbiyaviy tomoniga aloxida
e`tibor bermaydi. O’qituvchi dasturga yoki darslikka suyanib qolmasligi
o’quvchilarning qiziqish va o’z imkoniyatlariga qarab tanlanlangan kasbiga ota –kasb
93
va ustoz - shogird talablariga tayanib ish olib bormasligi. O’quvchi diqqaatini, qalbini,
ongi va foliyatini zabt eta olmaydigan xohlagan kasbini tanlashgan voz kechish
ularning manaviy extiyojini qondira olmaydigan mohir ustalar va mutaxasislar ijodi va
foliyatini ijodiy o’rganishdan uzoqligi salbiy ta`sir qiladi.
O’qituvchilarning mehnat jarayonida va ularni kasb-hunarga yo’naltirish
yuzasidan talim va tarbiyadagi uzviy birlikning yo’qligi.
Mazkur yo’nalishdagi kamchiliklar shu bilan izoxlanadiki mehnat talimining dars
jarayonida uning tarbiya va kasb-hunarga yo’naltirish qonuniyatlari undagi tarbiya
jarayonini tashkil etishda talim qonunyatlariga etarlicha e`tibor qilinmaydi. Mehnat
talimi dars jarayonida o’quvchilarni kasb-xunarga yo’naltirish o’quv materiallari
vositasida to’plangan bilim malaka va ko’nikmalar ijtimoiy foydali madaniy foliyat
jarayonida qo’llanilmaydi. Darsdan va ta`lim muassasasidan tashqari ish sifatida
tashkil etilmaydi uning natijalari darsda o’quvchilarning bilim foliyatini kasb
tanlashning follashtirish uchun foydalanilmaydi.
Eng asosiy o’qituvchilarni kasb-hunarga yo’llash ta`limini tarbiyaviy xarakteriga
etiborning nihoyatda pastligi hisoblanadi. Respublikamizdagi fan o’qituvchilari ish
tajribalarini o’rganish natijasida aniqlanganki aksariyat o’qituvchi va ustozlar
talimning tarbiyaviy jarayoni tashkil etishdan iborat deb bo’lmaydilar degan xulosaga
keldilar.
Talimning tarbiyaviy xarakterini amalga oshirish uchun tarbiya qonunyatlarini
o’quvchilarni kasb hunarga yo’llash talim qonuniyatlarini negiziga sindirib yuborish
xar bir mavzuni o’rganishda asosiy maqsad puxta bilim berish emas balki har
tomonlama voyaga etgan o’quvchi shaxsni shakllantirishdan iborat bo’lmog`i ko’zda
tutilishi kerak.
Har bir maktab O’zbekistonda migratsiya vazifasini hisobga olgan holda
atrofdagi ishlab chiqarish korxonalarni fermer xujaliklarini agrosanoat majmualarni
shaxsiy uylarda tashkil etiladigan yakka mehnat foliyatlarini istiqboliga tayangan
holda mehnat ta`limi negizida o’quvchilarni bir necha kasb-hunarga yo’naltirishning
kasb-korlik tayyorgarlikka uyg`unlashtirishgan holda mustaqil ravishda belgilab oladi.
Mehnat talimi jarayonida o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirishdan asta-sekin
94
aniq kasb-korlikka tayyorgarlik mazmunida mehnat kasb ishlab chiqarish va boshqa
sohalardagi materiallar uyg`unlashtirilgan holda aks etiladi. Mehnat ta`limi
mazmunidan o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish jarayonida ularni kamida 3 ta
kasbga tayyorgarlik holatini o’quvchilar amaliy foliyatlarini bozor mnosabatlari bilan
uyg`unlashtirilgan holda aks etiladi. Negizida o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish
imkoniyatlarini anik kasb-korlikka tayyorgarlik o’quv rejasi dasturlari va didaktik
materiallari yagona tarkibda va uzluksiz tamoyillar asoslariga binoan ishlab chiqiladi.
Mehnat talimi zaminida o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirishgina umumiy
mehnat umumiy texnika umumiy texnalogiya umumy ishlab chikarish umumiy kasblar
yangi malumotlar bilan uyg`unlashtirilgan va uzviy bog`langan tizim xamda
tamoyillar asoslarida o’zlashtirishni tashkil kilinadi.
Mehnat talimida o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirishda ularni kasb-korlikka
tayyorgarlikning o’quv jarayonlarida noananviy vaziyatlar va yangi dars
texnologiyalar uzluksiz hamda yangilangan holatda qo’llaniladi, kasb-hunarga
yo’naltirishda ular o’quvchilarni o’zlashtirilgan mehnat va kasb-korlik bo’yicha
tayyorlash jarayonlaridagi shakllanayotgan bilimlar ko’nikmalar mahoratlar malakalar
va ijodkorliklar uzluksiz boyitilib kengaytirib va chuqurlashtirib boriladi, mehnat
talimda o’quvchilarni kasb hunarga yo’naltirishni kasb-korlik tayyorgarligida nazariy
bilimlarni o’zlashtirish xususiyatlarini inobatga olgan holda ularning asosiy qismlarini
o’quvchilar darsdan tashqari va amaliy mashg`ulotlar jarayonida mustaqil ravishda
uzviy bog`lab o’rganishga maxsus etibor beriladi.
O’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish jarayonini uyg`unlashtirilgan mehnat va
kasbkorlik bo’yicha tayyorlashda nazariy darslar amaliy mashg`ulotlar ishlab
chikarish faoliyatlarni uzviy bog`langan jarayonda tashkil etiladi hamda boshqariladi.
O’quvchilarni kasb-hunarga yo’llash holatini uyg`unlashtirilgan mehnat va
kasb-korlik bo’yicha tayyorlash jarayonlarning xususiyatlarini hisobga olgan holda –
ularda test reyting kim oshdi namoyishlarini ko’rgazmalarni ma`lum bir tizim va
tamoyllar asosida uzviy bog`lab o’tkaziladi.
Mehnat jarayonlarini 1-sinfdan 9-sinfgacha o’quvchilarni kasb-hunarga
yo’naltirib umumiy talim fanlar bilan uzviy bog`langan hamda ularni kasbiy
95
yo’naltirilgan holda boyitib kengaytirib va chuqurlashtirib olib boriladi.
O’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirish holatini uyg`unlashtirilgan mehnat va
kasbkorlik buyicha tayyorlashni bog`cha –maktab –KXK ma`lum holda uzluksiz
tizim va tarkibida tashkil qilinadi.
Uyg`unlashtirilgan mehnat ta`limi va kasb-korlika tayyorgarlikka manaviy
marifat huquqiy ekologik asoslari bilan uzviy bog`langan holatda o’quvchilarni
kasb-hunarga yo’naltirilgan jarayonlari o’zlashtirilishi ta`minlanadi.
Uyg`unlashtirilgan mehnat talimi va kasb-korlikka tayyorgarlikani maxsus
tashkil etilgan o’quv-tarbiya jarayonlarini samarasini oshirishda ulardagi didaktik
asoslarda muallifni ilmiy asoslangan o’quv materiallarning mazmunini tadqiqot
shakllari metodlari va vositalari muntazam ravishda tadbiq etiladi shunda
o’quvchilarni maktab sharoitida mehnat va kasbgacha tayyorgarlikka zaminni paydo
bo’lgan hamda ular maktabni bitirgach kasb-hunar kolejlarga tegishli yo’nalishga
tayyorlangan holda o’qishni davom etiradilar.
Bu borada quydagi materiallardan zamin asosida kulanilsa – maqsadga muvofiq
bo’la oladi.
I. Mavzu: Prezident Islom Karimovning asarlarida ishlab chiqarishning isloh
qilish ayrim masalalari.
II. Maqsad: O’quvchilarni – Prezident Islom Karimovning asarlarida ishlab
chiqarishni isloh qilishga oid nutqlari bilan tanishtirish hamda shu yo’nalish bo’yicha
ularni tafakkurini kengaytirilgan holatda mehnat ta`limi va kasb tanlashga uzviyligini
yoritish.
III. Ko’riladigan masalalar:
1.
Ta`lim tarbiyaning ma`no va mazmunini-o’quvchilarni kasb-hunarga
yo’naltirishni ishlab chiqarishda shakllanayotgan islohotlar bilan uyg`unlashtirish
ahamiyati.
2.
Milliy mafkurani ongimizga singdiruvchi amaliy ta`lim tarbiyani ishlab
chiqarish asoslari bilan o’quvchilarni kasb-hunarga yo’naltirishni uyg`unlashtirib
amalda tadbiqetishlari.
3.
Mehnat ta`limi tayyorgarlikni o’quvchilarni kasbga yo’llash bilan
96
mumtoz hunarmandchilik bilan uyg`unlashtirish bugungi va kelgusi avlod tafakkurini
kengaytirish asoslari.
O’zbekistonda mustaqillik davrining ta`lim-tarbiya tamoyillari birinchi navbatda
ajdodlarimizning bu boradagi tajribalaridan faxrlanish tuyg`ularini tarkib toptirish va
rivojlantirish bilan xarakterlanadi. Binobarin, fan va madaniyatning mumtoz
namoyondalari qoldirgan ilmiy nazariy me`ros bugungi va kelgusi avlod tafakkuri
doirasini kengaytirishga bevosita yordam beradi. SHuning uchun O’zbekiston
Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov dastlab tarixiy tafakkur tarziga asosiy diqqat
e`tiborni qaratadi.
Mazkur va boshqa asarlarida Prezident Islom Karimov respublikamizda keyingi
yillarda ro’y berayotgan katta iqtisodiy, ijtimoiy siyosiy va xuquqiy o’zgarishlar
haqida bayon etilgan. O’qituvchilarga tushunarli bulishi uchun o’qituvchi Islom
Karimovning yuqorida nomlari keltirilgan risolalarning ko’rsatilishi, zarur bo’lsa
ularning mazmunini qisqacha ta`riflab berishi mumkin.
―O’zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo’lida‖ nomli mazkur
asarda mamlakatimizda mustaqillik e`lon qilingandan keyingi davrda amalga
oshirilgan ishlarga yakun yasalgan, sodir bo’lgan ijtimoiy siljishlar, iqtisodiy islohotlar,
kishilar ongida ro’y berayotgan o’zgarishlar va boshqa zarur masalalar tahlil qilingan.
SHunday ekan O’zbekiston Prezidenti Islom Karimovning shu va boshqa
asarlarini mukammal va atroflarcha o’rganish, unda olg`a surilgan g`oyalarni
o’zlashtirib olish maqsadga muvofiqdir. CHunki asar har bir O’zbekiston fuqarosini
porloq kelajagimiz uchun halol va faol mehnat qilishga chorlaydi.
―Islohotlarning muvaffaqiyati har birimizning qo’limizda. O’zbekistonda
yashovchi barcha aholining qo’lidadir. Mamlakatimizni erkin, boy ravnaq topayotgan
mamlakat bo’lsin desak, farzandlarimiz baxtiyor va to’kin-sochin yashasin desak,
islohotlarning ikkinchi bosqichida xam maqsad va vazifalarni amalga oshirish uchun
butun kuch g`ayratimizni sarflamog`imiz darkor. Bu bosqich mamlakatimizning jadal
rivojlanishi, uning qudrati xamda jaxon xalk ta`limiyatidagi obro’ e`tiborni
kuchaytirish uchun mustahkam zamin yaratishga qaratilgandir. Ushbu maqsadlarga
erishish
bizning
muqaddas
burchimiz,
kelajak
avlodlar
oldidagi
ezgu
97
majburiyatimizdir.‖- deyilgan asarda. (I.A.Karimov. O’zbekiston iqtisodiy islohotlarni
chuqurlashtirish yo’lida.-Toshkent: O’zbekiston, 1995. 267 b.)
SHunda mehnat ta`limi o’qituvchisi mazkur kursning davr talabiga binoan,
o’quvchilarga davlatimiz oldida tutgan g`oyat muhim ishlab chiqarish bilan bog`liq
vazifalar mamlakatni iqtisodiy, huquqiy va ijtimoiy isloh qilish, iqtisodiy
munosabatlarni
demokratiyalashtirish,
kelajak
poydevori
bo’lmish yuksak
ma`naviyatdan Vatan ravnaqi yulida foydalanish masalalarini ularga sodda va
tushunadigan misollar bilan uyg`unlashtirgan holda tushuntiriladi.
«Ta`lim to’g`risidagi» qonun va ―Kadrlar tayyorlash milliy dasturi‖ni qabul
qilishdan maqsad, avvalgi 11 yillik ta`lim tizimi ilmiy jihatdan asoslab berilmaganligi
yaqqol ko’zga tashlandi. Sababi, balog`atga etmagan, mustaqil mehnat faoliyatiga
tayyorlanmagan yoshlar oldida ikkita ulkan xavf-xatar: ishlab chiqarish uchun keraksiz
bo’lib qolish va kasb-hunar egallay olmasliklari mumkin.
Amaldagi qonun va dasturlarini amalga oshirishning asosiy bo’g`inida uzluksiz
ta`lim tizimi yotadi.
|