- Amaliy mashg’ulot - Dasturiy injiniring va raqamli iqtisodiyot

mohiyati rejalashtirishdan farqli o'laroq, kelajakdagi rivojlanishni tavsiflash va tahlil
qilishdir, bunda kelajak harakati direktiv tarzda belgilanadi.
Prognozlash va rejalashtirish o'rtasidagi oraliq yo'l, ya'ni me'yoriy prognozlash
ko'pincha foydalidir. Qo'llanilganda, birinchi navbatda maqsad (ya'ni, amal qilish
kerak bo'lgan "me'yor") belgilanadi. Keyin ushbu maqsadga erishishni
ta'minlaydigan chora-tadbirlar tizimi ishlab chiqiladi va bu tizimning xususiyatlari
o'rganiladi (zarur resurslar miqdori, shu jumladan moddiy, insoniy,
moliyaviy,
vaqtinchalik, yuzaga keladigan xavflar va boshqalar).
.
Statistik prognozlash usullari. Eng ko'p qo'llaniladigan usul - bu kam sonli omillarga
ega bo'lgan eng kichik kvadratlar usuli. Eng kam modullar usuli va boshqa
ekstrapolyatsiya usullari kamroq qo'llaniladi, garchi ularning statistik xususiyatlari
ko'pincha yaxshiroq bo'lsa.
Zamonaviy statistik bashorat qilish usullariga shuningdek, avtoregressiv modellar,
Box-Jenkins modeli, parametrik va noparametrik yondashuvlarga asoslangan
ekonometrik tenglamalar tizimlari kiradi.
Cheklangan ("kichik" deb ataladigan) tanlama o'lchamlari uchun asimptotik
natijalarni qo'llash imkoniyatini aniqlash uchun kompyuter statistik texnologiyalari
foydalidir. Shuningdek, ular turli xil simulyatsiya modellarini yaratishga imkon
beradi. Ma'lumotni tarqatish usullarining (bootstrap usullari) foydaliligiga e'tibor
bering. Kompyuter talab qiladigan prognozlash tizimlari turli prognozlash usullarini
bitta prognozchi ish stantsiyasida birlashtiradi.
Raqamli bo'lmagan ma'lumotlarga
asoslangan bashorat, xususan, sifatli
xususiyatlarni bashorat qilish raqamli bo'lmagan ma'lumotlarning statistik
ma'lumotlari natijalariga asoslanadi. Prognozlash uchun juda istiqbolli bo'lib
intervalli ma'lumotlarga asoslangan regressiya tahlili, shu jumladan monografiyada
ishlab chiqilgan loyqa ma'lumotlarning regression tahlili - rus muallifining loyqa
to'plamlar haqidagi birinchi kitobi. Raqamli bo'lmagan ma'lumotlarning statistikasi
va uning alohida holatlari doirasidagi regressiya tahlilining umumiy formulasi -
dispersiya va diskriminant tahlili (nazorat ostidagi naqshni aniqlash) an'anaviy
ravishda tubdan farq qiluvchi deb hisoblangan turli xil usullarga yagona
yondashuvni ta'minlaydi. Bu zamonaviy statistik prognozlash
usullarini dasturiy
ta'minlashda foydalidir.
Ekspert prognozlash usullari. Boshqaruvning turli darajalarida - mamlakat, sanoat,
mintaqa, korxona darajasida - qarorlar qabul qilishda ekspert prognozlash usullarini
qo'llash zarurati va umumiy tushunchasi.
Rivojlanish sharoitida prognozlash usullarini qo'llash muammolari.Ijtimoiy,
texnologik, iqtisodiy, siyosiy, ekologik va boshqa xavflar bilan bog'liq vaziyatlarga
ko'plab misollar mavjud. Bunday vaziyatlarda prognoz qilish odatda zarur.
Noaniqlik (xavf) sharoitida qaror qabul qilish nazariyasida har xil turdagi mezonlar
qo'llaniladi. Turli mezonlar bo'yicha olingan qarorlarning nomuvofiqligi tufayli
ekspert baholarini qo'llash zarurati aniq.
Muayyan prognozlash vazifalarida xavflarni tasniflash, ma'lum bir xavfni baholash
vazifasini qo'yish, xavfni strukturalashni amalga oshirish, xususan, sabab
daraxtlarini (boshqa atamalarda, muvaffaqiyatsizlik daraxtlari) va oqibatlar
daraxtlarini (hodisalar daraxtlari) qurish kerak.
Asosiy vazifa guruh va
umumlashtirilgan
ko'rsatkichlarni,
masalan,
raqobatbardoshlik
va
sifat
ko'rsatkichlarini yaratishdir. Qabul qilingan qarorlarning iqtisodiy oqibatlarini,
iste'molchilarning xatti-harakatlarini va raqobat muhitini, tashqi iqtisodiy
sharoitlarni va Rossiyaning makroiqtisodiy rivojlanishini, atrof-muhitning ekologik
holatini, texnologiyalarning xavfsizligini va ekologik xavfni bashorat qilishda
xavflarni hisobga olish kerak. sanoat va boshqa ob'ektlar. Baxtsiz hodisalarning
texnik, iqtisodiy va ijtimoiy oqibatlarini tahlil qilishda
stsenariy usuli ajralmas
hisoblanadi.
Risk bilan bog'liq vaziyatlarda prognozlash usullarini qo'llashda o'ziga xoslik
mavjud. Zarar funksiyasining roli va uni baholash usullari, jumladan, iqtisodiy
jihatdan ham katta. Muayyan sohalarda xavfsizlikni ehtimoliy tahlil qilish (yadro
energiyasi uchun) va boshqa maxsus usullar qo'llaniladi.