Mavzu: O‘quv ustaxonasida darsni tashkil qilish

|
Mavzu: O‘quv ustaxonasida darsni tashkil qilish
|
Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 25,37 Kb. | | #138257 |
Bog'liq Reja O‘quv ustaxonasi haqida umumiy ma’lumotlar-fayllar.org
Reja: O‘quv ustaxonasi haqida umumiy ma’lumotlar
MAVZU: O‘QUV USTAXONASIDA DARSNI TASHKIL QILISH
Reja:
1. O‘quv ustaxonasi haqida umumiy ma’lumotlar
2. O‘quv ustaxonada o‘qitishni rejalashtirish
3. Ishlab chiqarish ta’limini rejalashtirish
4. Rejalashtirish hujjatlari:
Bilim yurtida o‘quv ustaxonalari o‘quvchilariga kasb asoslarini mehnat harakatlari, operatsiyalarini ishchi bajaradigan vazifalarini, tegishli kasb uchun asos bo‘lgan ishlarni bajarish usullarini sifatli o‘rganish uchun maxsus sharoit yaratish maqsadida tashkil etiladi. Turli kasblar bo‘yicha mehnatning mazmuniga, ishlab chiqarish ishlarining o‘qiga xosligiga qarab, turli kasblar uchun o‘quv ustaxonalarida ishlab chiqarish ta’limining muddati turlichadir. Tokar, frezerchi, remontchi-slesar, payvandchi va shunga o‘xshashkasblarga, ya’ni o‘quv va ishlab chiqarish vazifalarini muvaffaqiyatli qo‘shib olib borish mumkin bo‘lgan joylarda o‘quvchilar o‘quv ustaxonalarida uch yil emas, ikki yil davomida ta’lim oladilar, bu esa ta’lim davrining 50-60 foizini tashkil qiladi. Ishchilar mehnati murakkab, qimmatbaho, yirik o‘lchamli ishlab chiqarish uskunalariga xizmat ko‘rsatish, ularni tuzatish, sozlash bilan murakkab texnologik jarayonlarni, qurilish-montash ishlari va shunga o‘xshash ishlarni bajarish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqa kasblar bo‘yicha o‘quv ustaxonalarida faqat asosiy harakatlar va operatsiyalarni: slesarlik, elektrmontaj ishlari, qurilishda pardozlash, dastlabki montaj ishlari va shu kabilarni o‘rganish uchun (3-6 oy va o‘quv vaqtining 15-20 foizi) tashkil qilinadi. CHunki to‘la texnologiya jarayonini bajarishga o‘rgatish uchun maxsus o‘quv sharoitini vujudga keltirish iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emas. Kasb bo‘yicha mehnat mazmunining xususiyatiga qarab o‘quv ustaxonalarida o‘quvchilarni ishlab chiqarish ta’limi ularning unumli mehnati jarayonida o‘tkaziladi. SHu sababli o‘quv ustaxonalari ta’lim talablariga ham, ishlab chiqarish talablariga ham muvofiq bo‘lishi zarur. O‘quvchilarning ish o‘rinlarini rejalashtirish, tashkil etish va jihozlash, o‘quv ustaxonalarini tashkil etish hamda o‘quv ishlab chiqarish faoliyati xususiyatlari, tabiiyki turli kasblar uchun turlichadir. Ammo umuman o‘quv ustaxonalari uchun xos bo‘lgan umumiy talablarni ajratib ko‘rsatish mumkin. Tayanch tushuncha va iboralar: ustaxona, master, uskuna, jixoz, TTV, rejalashtirish xujjatlari, ICHTning klasifikatsiyasi, O‘qtishni samarador tashkil etishning 5 ta aspekti Barcha o‘qitish dasturlariga tayangan holda qobiliyatlarni rivojlantiruvchi o‘qitish dasturi samarador o‘qitishning bazaviy komponentlaridan o‘qitishni samarador tashkil etishning 5 ta aspektini ko‘rsatib o‘tdi. Biz yuqorida bu komponentlarni samarador o‘qitishning 5 ta omili deb atadik: 1. Bilimning mazmuni; 2. YAqqollik va tashkil etish; 3. Talabalarni tushunish; 4. SHijoat va natijaviylik; 5. Xolis attestatsiya va imtixonlar. Bu o‘qitish aspektlari kollej o‘qituvchilari uchun juda qulaydir. CHunki yuqorida ko‘rsatilgan 5 ta aspektning xar biri o‘qitish va o‘rgatish uchun juda muhim sanaladi. Ta’kidlab o‘tilgan 5 ta aspektning faqatgina 1 tasiga bog‘lanib ish ko‘rish to‘g‘ri emas. CHunki ko‘rsatib o‘tilgan aspektlar bir-birini taqazo etadi. Bu aspektlar orqali siz talim oluvchining yuqori bilim olishini tashkil etishingiz mumkin8 . O‘quv ustaxonalari quyidagi talablarga javob berishi kerak: uskunalarning normal o‘rnatilishi, joylashtirilishi va ishlashi uchun sharoitlarga (maydon, binoning qavati, balandligi, texnologik potokni hisobga olgan holda rejalashtirish va hokzo); mehnat xavfsizligi, sanitariya va gigiena talablariga muvofiq bo‘lishi (yong‘in va portlash xavfibo‘lgan bo‘limlarni, shuningdek chang va gaz chiqadigan bo‘linmalarni asosiy binodan ajratish; ko‘tarma-transport qurilmalarining, yong‘in paytida chiqish yo‘llari va o‘t o‘chirish vositalarining mavjudligi, normal va sun’iy yoritkichlar, shamollatish qurilmalarining mavjudligi; binoda normal ish xaroratining ta’minlanishi va hokazolar). O‘quvchilar ish o‘rnini jihozxlashning asosi-yakka tartibda foydalaniladigan uskuna, ya’ni o‘quvchilar o‘z kasblari uchun xos bo‘lgan o‘quv-ishlab chiqarish ishlarini bajaradigan uskunadir. Bu texnikaga nisbatan asosiy o‘quv-texnika talablari: ularning kasbga mosligi, konstruksiyasining zamonaviyligi, universalligi, boshqarishning nisbatan osonligi, ixchamligi, foydalanish va xizmat ko‘rsatishda qulayligi, ishda xavfsizligi. Bu talablarning normativlari tegishli normtiv hujjatlarida ko‘zda tutilgan bo‘lib, turli tarmoqlar uchun turlichadir; ishlab chiqarish estetikasi talablariga – binoning rangi va bo‘yoq turlari (shifti oq, devorlari och sariq bo‘lishi); bezaklar va mebel g‘ilofihamda devorlardagi bezaklar uslubining uyg‘unligi, pol va derazalarni yaxshilab tozalash imkoniyatini mavjudligi va xokazo. O‘quv ustaxonasining jihozlanishi shartli ravishda uch qismga bo‘lish mumkin: o‘quvchilarning ish o‘rni, hamda foydalanigan uskunalar va ustozning ish o‘rni. O‘quvchining ish o‘rni o‘quv dasturi talablariga muvofiq ishlab chiqish ta’limi uchun zarur uskunalar, asboblar, priborlar, moslamalar bilan ta’minlanadi. Ish xususiyatiga, ta’lim davriga, o‘quv ishlab chiqarish mehnatining tashkil etilish usuliga qarab o‘quvchilarning ish o‘rinlari yakka tartibda va brigadalarga mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin. Remontchi slesarlar, yig‘uvchi slesarlar, elektromantajchi kabi kasblar uchun brigadaga mo‘ljallangan ish o‘rinlari xosdir. O‘quvchining ish o‘rnining asosiy tarkibiy qismlari: 1. O‘quv ustaxonalarida mehnat qurollaridan foydalanish va joylashtirish uchun zarur bo‘lgan muayyan maydon. 2. O‘quv – ishlab chiqarish jihozlari. 3. Materiallar, yarim tayyor mahsulotlar, tayyor mahsulotlar va chiqindilarni saqlash va joylashtirish uchun moslamalar. 4. Moslamalar, asbob-uskunalar, o‘quv va texnik hujjatlarni saqlash va joylashtirish uchun moslamalar. 5. Ish o‘rinlariga biriktirilgan ko‘tarma tarnsport vositalari (aravachalar, tallar, ko‘targichlar va h.k.). O‘quvchilarni ish o‘rinlariga nisbatan umumiy talablardan quyidagilarni ajratib ko‘rsatish maqsadga muvofiqdir: uskunalarning texnik jihatdan soz bo‘lishi, to‘siqlar, erga ulash o‘z-o‘zidan to‘xtatib qo‘yuvchi moslama, himoya qurilmalari, saqlagichlar, ko‘tarma uskunalar va o‘quvchilar ishini havfsizligini ta’minlovchi boshqa vositalarning mavjudligi; ish vaqtida asboblar, moslamalar asosiy va yordamchi materiallar; tayyor mahsulotni, o‘quv-texnika hujjatlarini qulay va ishonchli tarzda saqlash va joylashtirish uchun qurilmalar bilan ta’minlash; ish o‘rnining yaxshi yoritilgan bo‘lishi, o‘quvchilarning ish paytida o‘zlarini erkin xis qilishlari va eng unumli harakat qilishlari uchun sharoitning yaratilishi; zarur hollarda o‘tirib ishlash uchun qulaylik yaratilishi va ergonomika talablariga javob berishi; zarur hollarda avariya signalini berish uchun moslama yoki ustoz bilan masofadan aloqa o‘rnatish vositalari bilan jihozlanishi; uskunalarga joriy xizmat ko‘rsatish, ularni tozalash va yig‘ishtirish uchun qulaylik bo‘lishi lozim. O‘quvchilar ish o‘rnini jihozlashning asosi-yakka tartibda foydalaniladigan uskuna, ya’ni o‘quvchilarga o‘z kasblari uchun xos bo‘lgan o‘quv-ishlab chiqarish ishlarini bajaradigan uskunadir. Ular kasbga mos bo‘lishi, zamonaviy bo‘lishi, universal va boshqarish oson, ixcham foydalanishda qulay, ishda xavfsiz bo‘lishi shart. O‘quvchilarning ish o‘rinlari yakka tartibda foydalanadigan asbob-uskunalar bilan ham jihozlanadi. Asboblar turkumini belgilashda uning universalligi, foydalanish muddati, qiymati hisobga olinadi. Odatda, o‘quvchilarning ish o‘rinlari eng ko‘p ishlatiladigan asboblar bilan jihozlanadi. O‘quvchilarga ishda kerak bo‘ladigan asboblar ustozdan yoki asboblar omboridan olinadi. Eng ommaviy o‘quv ustaxonasi-umumiy slesarlik ustaxonasi bo‘lganligi uchun slesar ish o‘rnini yakka tartibda foydalaniladigan doimiy asboblar bilan jihozlashning taxminiy ro‘yxatini keltirib o‘tamiz: iskanjani o‘quvchi bo‘yiga moslash uchun kalit dasta - 1; metalldan yasalgan o‘lchov lineykasi-1; chizg‘ich-1; belgi qo‘yadigan sirkul-1; kerner-1; tekshirishda foydalaniladigan shakldor lineyka-1; slesarlar tekshirishda foydalanadigan yassi uchburchak lineyka-1; shtangensirkulSHS 1-1; slesarlik iskanasi-1; slesarlik kreysmeyseli-1; vazni 400-500 gramm bo‘lgan slesarlik po‘lat bolg‘asi-1; № va №2-4-5 tishli xilma-xil egovlar; shchetkasupurgi-1. Bunda eng muhimi-hamma narsa o‘zining aniq o‘rniga ega bo‘lishi, doimo qo‘l etadigan joyda turishi, ta’limning turli tegishli vositalarining yaxshi saqlanishidir. O‘quv ustaxonasida o‘quvchilar ish o‘rnini rejalashtirish va joylashtirish ularning uskunalar bilan jihozlanishiga, o‘quv ustaxonasining tipik mahsulotiga, derazalar qanday o‘rnatilganligiga, binoning hajmi va shakliga bog‘liq. Ish o‘rinlari uskunalarini joylashtirish normativlari turli kasblar uchun turlicha bo‘lib, ular vazirliklar va idoralar tomonidan tasdiqlangan ishlab chiqarish sexlari va uchastkalari normativlariga muvofiqlashtirilgan. SHu bilan birga mo‘ljal uchun dastgoh va boshqa yirik uskunalarni o‘quv ustuxonasida joylashtirishning o‘rtacha normativlaridan foydalanish mumkin: devor va ustundan dastgoh, qurilma, agregatning yon yoki orqa tomoni o‘rtasidagi masofa kamida 0.5 m; uskunalarning qatorlari orasidagi yo‘lning kengligi kamida 1,5 m; bir qatordagi dastgohlar, qurilmalar, agregatlarning yon tomonlari o‘rtasidagi masofa kamida 0,5 m; markaziy yo‘lak kengligi-kamida 2m; Uskunalarning derazaga nisbatan joylashuvi - deraza ishlayotgan o‘quvchining chap yoki old tomonida bo‘ladi. O‘quvchilarning ish o‘rinlariga o‘rnatiladigan uskunalardan, ya’ni yakka tartibda foydalanadigan uskunalardan tashqari hamma foydalanadigan uskunalar bilan ham jihozlanadi. Bunday uskunalarning turlari va miqdori kasb xususiyatiga, o‘quv ustaxonasining mahsulotiga, o‘quv yurtida o‘rganilayotgan kasblarga, o‘quv yurtida yordamchi xizmat xonalarining mavjudligiga va boshqa bir qator omillarga bog‘liq. Bunday uskunalarning asosiy vazifasi – ishlab chiqarish ta’limi dasturining to‘la va sifatli bajarilishini ta’minlashdir. O‘quv ustaxonada o‘qitishni rejalashtirish Ustoz amaliy kasbiy ta’lim o‘qituvchisining ish o‘rnining oqilona jihozlanishi va tashkil etilishi o‘quv ustaxonasida o‘quvchilarga muvoffaqiyatli ishlab chiqarish ta’limi berishda katta ahamiyatga ega. O‘quv ustuxonasining nimaga ixtisolanganligidan qat’iy nazar, ustozning ish o‘rni quyidagi umumiy talablarga javob berishi kerak: Namunali o‘quv-texnika jihozlari, estetik bezagi va doimo saranjom bo‘lishining o‘quvchilarga tarbiyaviy ta’siri katta bo‘lib, ular uchun o‘rnakdir. O‘quv-ishlab chiqarish ishlarini bajarishning mehnat harakatlari va usullarini yaqqol ko‘rsatish uchun zaruriy sharoit yaratilishi-maxsus qurilmalar bilan ta’minlanishi, ular qulay joylashtirilishi, yorug‘lik, fon yaxshi bo‘lishi kerak; barcha o‘quvchilar aniq ko‘rishi uchun qulay bo‘lishi; Uskunalar, jihozlar, o‘quv-texnika hujjatlari, ta’limiy-didaktik va texnik vositalar joylashtirilishi, saqlanishi va foydalanishining qulayligi-hamma narsa qo‘l etadigan joyda bo‘lishi, qidirish va foydalanish uchun ko‘p vaqt va kuch sarflash talab qilinmasligi; O‘quvchilarga kirish, joriy va yakuniy yo‘riqlar berish paytida ular tanlaydigan maxsus maydonchalarning mavjudligi; Ta’lim mazmunining takomillashtirilishiga, ilmiy tavsiyalarga hamda pedagogik tajribaning yutuqlariga muvofiq o‘quv-texnika va didaktik materiallarining sistematik to‘ldirib va yangilanib turishi. Ustoz ish o‘rnining tashkil etilishi va jihozlanishi tegishli kasb xususiyatlariga, o‘quv yurtining imkoniyatlariga, ustozning tajribasiga, bilim yurtidagi o‘quvmaterial ta’minotining umumiy uslubiga bog‘liq. SHartli ravishda ustoz ish o‘rnini asosiy qo‘shimcha (takomillashtirish maqsadida vujudga keltiriladigan) jihozlashga ajratish mumkin. Asosiy jihozlarga quyidagilar: ustoz ish o‘rnining uskunalari o‘rnatiladigan podium (supacha) ish stoli va stuli, sinf doskasi, videoproektor; o‘rganiladigan barcha operatsiyalar va tipik ishlab chiqarish ishlari bo‘yicha didaktik vositalar va o‘quv-texnika hujjatlari; o‘quv-ishlab chiqarish ishlarini bajarishning mehnat harakatlari va usullarini namoyish qilish uchun moslama (namoyish qilinadigan dastgoh panel, dastgoh, elektr yig‘uv shchiti, o‘quv xonasi, payvandlash posti va hokazo); asboblar, moslamalar, materiallar, hujjatlar, ta’limning didaktik va texnika vositalarini saqlash uchun moslama (shkaflar, qutilar, kassetalar, peshtahtalar va hokazo); ta’limning didaktik va texnik vositalaridan foydalanish va saqlash uchun moslama (namoyish taxtalari, plakatlar osiladigan joy, ekran va hokazo); Ta’limning texnik vositalari (TTV), signalizatsiya va o‘quvchilar bilan tezkor aloqa bog‘lashni masofadan boshqarish pulti; o‘quvchilarning ish o‘rniga energiya – elektr toki, siqiq havo, issiq gaz va hokazolarni etkazib berish va to‘xtatib qo‘yish uchun maxsus shchit. Ustozning ish o‘rnini didaktik vositalar bilan ta’minlash alohida ahamiyatga ega. Bu masalaga kompleks yondoshish kerak, ya’ni ustaxonada o‘rganiladigan o‘quv dasturining har bir mavzusi uni o‘quvchilar to‘la va sifatli o‘rganilishini ta’minlaydigan «eng maqbul miqdordagi» vositalar bilan jihozlanishi lozim. Ish o‘rnida albatta barcha zarur ma’lumotnoma jadvallari, standartlar jadvali, ma’lumotnoma adabiyoti, tegishli kasb bo‘yicha barcha darsliklar va qo‘llanmalaribo‘lishi shart. Bularning hammasi ustoz ishini tartibga soladi, ish vaqtini ancha tejaydi, uning obro‘si oshishiga yordam beradi. O‘quvchilarning ish jarayonida ularda asosiy ma’lumotnoma materiallari bo‘lishi haqida ham g‘amxo‘rlik qilish kerak. Ustaxona devorlariga osilgan ma’lumotnoma jadvallari o‘rnatilgan taxtalar, yoki asosiy ma’lumotnoma jadvallarining to‘plamlari shular jumlasiga kiradi. Ustaxona tashqi bezagi taxminiy eng ixcham ro‘yxatini quyidagicha tuzilishi mumkin: «Mahorat tavsifi» stend–plakati. «O‘quv ustaxonalarida mehnat havfsizligi qoidalari» stend-plakat. «YOng‘indan saqlanish qoidalari» stend-plakati. «O‘quv ustaxonasida o‘quvchilarning xulq-atvori qoidalari» stend-plakat. «Mehnatni va ish o‘rnini tashkil etish yuzasidan o‘quvchilarga esdalik» stend-plakat. Tipik o‘quv-ishlab chiqarish ishlari namunalari taxtasi. Tez-tez ishlatib turiladigan ma’lumotnoma jadvallari. Guruh devoriy gazetasi. O‘quv ustaxonalarida (laboratoriyalarida) “CHilangarlik – mexanik” ustaxonasida jihozlarni joylashtirish chizmasi SHartli raqamlar: 1. CHilangarlik verstaklari. 2. Parmalash dastgohi. 3. Qayrash dastgohi. 4. Frezalash dastgohi. 5. Tokarlik dastgohi. 6. CHiqindilar uchun quti. 7. Amaliy kasbiy ta’lim o‘qituvchisi ish o‘rni. 8. Elektr tarmog‘ini ulash qutisi. 9. Diametri 8 mm. Dan 20 mm. gacha bo‘lgan parmalar to‘plami. 10. Stol usti parmalash dastgohi. 3. Ishlab chiqarish ta’limini rejalashtirish O‘quvchilarning bilim darajasi, kasbiy ko‘nikma va malakalari hamda uning sifati ko‘p jihatdan o‘quv tarbiyaviy jarayoni to‘g‘ri tashkil etish, mashg‘ulotlarni rejalashtirish va ularga tayyorgarlik ko‘rishga bog‘liqdir. Rejalashtirish-tayyorgarlikning bir qismi bo‘lib, rejalashtirish xujjatlarida ustozning mashg‘ulotlarga tayyorgarlik natijalari aks ettiriladi. Ishlab chiqarish ta’limini rejalashtirishga oid asosiy hujjatlar quyidagilardan iborat.
A) Kasb bo‘yicha o‘quv-ishlab chiqarish ishlarining ruyhati;
B) Guruhning 1 oylik o‘quv-ishlab chiqarish ta’limi rejasi;
V) Ishlab chiqarish ta’limining dars rejasi.
Rejalashtirish hujjatlari: Kasb bo‘yicha o‘quv ishlab chiqarish ishlarining ruyxati Bu ro‘yxatni katta ustoz ishlab chiqarish ta’limi ustozi bilan birgalikda tutadi. Har qanday ishlab chiqarish ta’limi dasturida o‘quvchilar o‘quv tarbiyaviy jarayonida qanday mehnat usullari va ish turlarini bilim, unga ega bo‘lishlari ko‘rsatilgan bo‘ladi. SHuning uchun ham kasb bo‘yicha o‘quv ishlab chiqarish ishlari ruyhati uquv muassasining katta ustozi bilan birgalikda ishlab chiqarish ta’limi ustozi bilan birgalikda tuziladi. (2-jadval). O‘quv-ishlab chiqarish ishlari ruyhatini tuzishning asosi-o‘quvchilar kasb bo‘yicha zarur ko‘nikma va malakalarini o‘zlashtiradigan ish ob’ektlarini tanlashdir. O‘quv-ishlab chiqarish ishlarini tanlashda quyidagi talablarga amal qilish zarur: ishlar kasbga xos bo‘lishi lozim; o‘quv ishlab chiqarish ishlarini bajarilayotganida o‘quvchilar egallaydigan ko‘nikma va malakalar o‘quv dasturiga mos bo‘lishi lozim; ishlar murakkablik, aniqlik va ularning sifatiga nisbatan talablar darajasi bo‘yicha o‘quvchilarning ta’limning mazkur bosqichidagi kasb mahorati va ularning texnika bilimlari darajasiga muvofiq bo‘lmog‘i lozim; tanlanadigan o‘quv-ishlab chiqarish ishlari bir mavzu doirasida ham mavzudan-mavzuga o‘tib borgan sari ham asta-sekin murakkablashib bormog‘i lozim; tanlanadigan o‘quv-ishlab chiqarish ishlari shakli, konfiguratsiyasi, materiallari xajmi, texnika talablari, bajarishda qo‘llaniladigan usullar, sarflanadigan vaqt va xokazolar bo‘yicha xilma-xil bo‘lishi kerak. Bu esa ishlarning turli usullari, operatsiyalari va xarakatlarini bajarishda kasb ko‘nikmalari va malakalarining keng doirasi shakllantirish imkonini beradi. O‘quv ishlab chiqarish ishlari tayanch korxonalarning buyurtmalaridan, hunar ta’limi organlarining ishlab chiqarish buyurtmalaridan, shuningdek uskunalarning remont qilish, o‘quv ustaxonalaridagi asbob-uskunalar va moslamalarni, bilim yurtining xonalari va laboratoriyalari uchun ko‘rgazmali qurollar va priborlar tayyorlash sohasidagi ishlardan tanlab olinadi. O‘quv ishlab chiqarish ishlari ro‘yxatiga nisbatan muhim talablardan biri uning barqaror bo‘lishidir. Bu narsa o‘quv ustuxonalarining o‘quv material bazasini vujudga keltirish va mustahkamlashda, ishlab chiqarish ta’limini zarur yo‘riqnomali va texnologik hujjatlar bilan ta’minlashda yordam beradi. Ta’limning boshlang‘ich davrida o‘quv-ishlab chiqarish ishlarini operatsiyalar bo‘yicha bajarishni qo‘llash maqsadga muvofiqdir. O‘quv ishlab chiqarish ishlari ro‘yxatiga kiritilgan har bitta ishga o‘quv texnikaviy hujjatlar: chizma, texnologik karta ishlab chiqiladi. CHizma texnik talablar asosida chizilgan, aniq, o‘lchamlari to‘g‘ri, dopusklari qo‘yilgan (ruxsat etilgan chetlanishlar) bo‘lishi kerak. Texnolgik kartada zagolovka o‘lchamlari, ishlatiladigan asbob-uskunalar, moslamalar, o‘lchash asboblari, ishlov berish rejalari, ishlov berish vaqtihamda ishni bajarishga oid ko‘rsatmalar berilsa maqsadga muvofiq bo‘ladi.
2-jadval O‘quv-ishlab chiqarish ishlar ro‘yxati
Tasdiqlayman
O‘quv ishlab chiqarish ishlari
bo‘yicha direktor muovini
«___» _________ 200__ y.
_________________________________ o‘quv yili,
yarim yillik o‘quv yili
Guruh №_____
Kasbi ___________
Kursi ________
Mavzuni o‘rganish oyi, kuni Dasturdagi mavzu, mavzucha Mavzu va mavzuchalarni o‘rganishga ajratilgan vaqt O‘quv ishlab chiqarish ishlari Ishning murakkabligi Ish vaqti normasi O‘quvchili k ish vaqti normasi Bitta o‘quvchi bajaradigan ishlar soni Bajarganli k haqida belgi hammasi bundan Nomi CHizma, detallar Instruktaj uchun Mashqla nomeri r uchun Ishlab chiqarish faoliyati 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 2. Guruhning 1-oylik o‘quv ishlab chiqarish ta’limi ish rejasi Guruhning ishlab chiqarish faoliyatining rejasidir. Bu reja bir gurux o‘quvchilarning o‘quv ishlab chiqarish topshiriqlarining aniq mazmunini, ularni bajarish izchilligini va tashkil etilishini belgilab qo‘yadi. U o‘quv ishlab chiqarish ishlari ro‘yxati, o‘quv rejasi va ishlab chiqarish ta’limi dasturi asosida bir oyga mo‘ljallab tuziladi (jadval - 3).
3-jadval Guruhning o‘quv ustaxonasidagi bir oylik o‘quv ishlab chiqarish faoliyati rejasi
Guruh №________
200___ yilning dekabr oyi
Kasbi _____________ 200___ yil.
Kursi (bosqchi)______ Ishlab chiqarish ta’limi ustasi _____________________ (ismi, sharifi, familiyasi)
Guruhdagi o‘quvchilar soni ___________ Guruhning ishlab chiqarish faoliyati uchun o‘quv vaqtining umumiy hajmi __________ soat.
Dasturning mavzusi va mavzuchasi Mavzu va mavzuchaga ajratilgan soat O‘quv ishlab chiqarish ishlari nomi Guruh bajaradigan ishlar soni Bitta ishni bajarish uchun o‘quvchiga ajratilgan vaqt me’yori (normasi) Guruhga ajratilgan umumiy soat Eslatma Gruppa ishlab chiqarish ta’limi (ishlab chiqarish faoliyati) rejasi tuzilayotganda gruppa ishlab chiqarish faoliyatiga ajratilgan o‘quv vaqtining umumiy fondi asosiy omil bo‘lib, bu quyidagi formula asosida hisoblab chiqiladi. Ti.ch. f = (Ti.ch.t.-Ti-Tm)x Tn Bu erda Ti.ch.t. – o‘quv dasturiga muvofiq muayyan davr uchun ishlab chiqarish ta’limiga ajratilgan vaqtning umumiy miqdori; Ti. – kirish va yakunlovchi instruktajlar o‘tkazish uchun zarur vaqt (kuniga 1 soat qabul qilingan); Tm – amaliy mashqlarini bajarishga ajratilgan vaqt; Tn – guruhdagi o‘quvchilar soni; Ti.ch.f. - hisoblab chiqilayotganda ayrim o‘quvchilarning soni. Betobligi va boshqa sabablarga ko‘ra o‘quv vaqtining yo‘qotishlari e’tiborga olinmaydi ya’ni sof vaqt bo‘yicha olib boriladi. Bir oylik ishlab chiqarish ta’limi rejasini tuzishda rejaga kiritilgan ish birligiga o‘quvchilar uchun vaqt normasini belgilash zarur. O‘quvchilarning vaqt normasi quyidagi formula bo‘yicha belgilanadi: To‘q = Td + Tt.ya. / Z x K Bu erda: Td – danoboy vaqt normasi (ish birligini bajarishning hisobdagi normasiyoki tayanch korxonada qabul qilinganvaqt normasi olinadi); Tt.ya. – tayyorgarlik, yakunlovchi vaqt (ma’lumotnoma bo‘yicha hisoblab chiqiladi yoki bilim yurti tajribasiga asosan hisobga olinadi); Z-turkumdagi detallar (buyumlar, ishlar) soni; K-o‘tkazish koeffitsienti (ishning murakkabligiga va ta’lim davriga qarab jadvallar bo‘yicha belgilanadi). O‘tkazish koeffitsientini belgilash uchun koeffitsientlar jadvalidan foydalanish ham mumkin. Ishlab chiqarish ta’limini rejalashtirish hujjatlari jumlasiga o‘quv-ishlab chiqarish ishlari yoppasiga bajarilmaganda o‘quvchilarning bir ish o‘rnida ikkinchisiga o‘tkazish grafigi, o‘quv xo‘jaligida (kolxoz, sovxozda) yil mavsumiga qarab qishloq xo‘jalik ishlarini bajarish rejasi, mashina, traktor agregatlarda ishlashga tayyorgarlik bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazish rejasi, mashina xaydashga o‘quvchilarni yakka tartibda o‘rgatishning-reja grafigi kiradi. Bu hujjatlarning shakllari va mazmuni ham instruksiyada keltirilgan. Ishlab chiqarish ta’limining shakllari. Ishlab chiqarish ta’limi jarayoni ta’limning turli metodlarida foydalanilgan xolda turli ko‘rinishda amalga oshiriladi. Ta’lim shakllari deganda o‘quvchilarning o‘quv ishlab chiqarish9 faoliyati xususiyatining belgilovchi ta’lim jarayonini tuzish usullari, bu faoliyatga ustozning rahbarligi va mashg‘ulot tuzilishi tushuniladi. O‘quv jarayonini tashkil etish shakllari bilan o‘quvchilar o‘quv ishlab chiqarish faoliyatini tashkil etish shakllarini bir biridan farqlay olishi kerak. ICHT asosiy vazifasi o‘quvchilarda o‘qish faoliyatini unig har xil bosqichlarida shakllantirishdan iboratdir.
ICHT quyidagicha klasifikatsiyalanadi:
1. O‘quv jarayonini o‘tkazish joyiga qarab;
2. O‘quvchilarning o‘quv faoliyati turli ko‘rinishiga qarab;
3. Ishlab chiqarish ustasining o‘quvchilarga biriktirib qo‘yilganligiga qarab.
ICHT jarayonida ish ob’ektlari bo‘lib: laboratoriya, trinajyorlar, o‘quv ustaxonasi, o‘quv ishlab chiqarish ustaxonasi, o‘quv sexi, korxona sex.
«Ishlab chiqarish ta’limi» tushunchasining mazmuni
1. Ishlab chiqarish ta’lim va nazariyasining asosiy muammolari
2. Ishlab chiqarish ta’limi tizimi va shakllari
3. Ishlab chiqarish va ishlab chiqarish ta’limi nima ?
4. Pedagogikada ishlab chiqarish ta’limining tashkiliy shakllari muammosi.
5. Ishlab chiqarish ta’limining tashkiliy shakllari tipologiyasi.
6. Ishlab chiqarish amaliyotida bajariladigan ishlar.
7. Ishlab chiqarish ta’limida istiqbolli tematik reja niiima?
8. O‘quvchining ish o‘rnini tushuntirib bering.
9. ICHT qanday klasifikatsiyalanadi:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.O‘zbekiston Respublikasining “Kadrlar tayyorlash milliy dasturida”gi Qonuni // Oliy ta’lim: Meyoriy – huquqiy va uslubiy hujjatlar to‘plami. – Toshkent: 2004. – B. 16-17.
2.Abduqodirov A.A. Akademik litsey va KHK o‘qituvchilarini malakasini oshirishda masofali o‘qitish metodikasi // Uzluksiz ta’lim. – Toshkent: 2004. - № 5. – B.3-12.
3.Ziyomuhammadov B. Pedagogika. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: 4. Xodjaboev A. Xusanov L. Kasbiy ta’lim metodologiyasi. T.: Fan va texnologiyalar, 2007.
http://fayllar.org
|
| |