nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
BOB. MILLIY BOYLIK STATISTIKASI

|
BOB. MILLIY BOYLIK STATISTIKASI
|
bet | 136/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1
Milliy boylik – makroiqtisodiy statistikaning tayanch ko’rsatkich-laridan biridir. Uning hajmi (solishtirma baholarda) – mamlakatning iqtisodiy-ijtimoiy salohiyatini ifodlaydi, jon boshiga to’g’ri keladigan miqdori esa – mamlakatning iqtisodiy rivojlanish darajasiga baho beradi.
Jahonning turli mamlakatlarida iqtisodchilar milliy (xalq) boyligini hajmini hisoblash va mamlakatlararo solishtirish masalalari bilan shug’ullanganlar. Iqtisodiyot va statistika tarixdan ma’lumki, milliy boylikning hajmini birinchi bor Angliyada (1664 yilda) U.Petti hisoblagan. Bu ko’rsatkich Frantsiyada 1789 yilda, AQSh da 1805 yilda va Rossiyada esa 1864 yilda hisoblangan.
Milliy boylikning tarkibiy qismlarini belgilash, ularni yagona kontseptsiyalar asosida qiymatini, strukturasini, dinamikasini hamda foydalanish darajasini hisoblash va iqtisodiy statistik tahlil qilish maqsadida BMT statistika komissiyasi huzurida va Jahon banki panohida Dj.Dikson (AQSh) va K.Xamilton (Kanada) boshchiligida ishchi guruhi tuzildi. Bu guruh 1997 yilda 92 mamlakat bo’yicha (1994 yil ma’lumotlari asosida) va 2000 yilda 10 mamlakat bo’yicha (1997 yil ma’lumotlari asosida) milliy boylikning elementlari bo’yicha qiymatini, strukturasini va jon boshiga to’g’ri keladigan darajasi hamda indeksini hisoblashdi(12,1 jadvalga qarang). Jahon Banki Milliy boylik hajmini va strukturasini hisoblash uslubiyatini yanada takomillashtirish ishlarini davom ettirdi. Chunonchi 2000 yilning avgustidagi “Daromadlar va boyliklarni tadqiqotlari xalqaro assotsiatsiyasi” ning umumiy 26- konferentsiyasida turli mamlakatlarni rivojlanishi to’g’risidagi yig’ma hisoblashlarning natijalari haqida ma’ruzalar tinglandi va muhokama qilindi. Shu ma’ruzalar orasida K.Xamiltonning chiqishi ko’pchilikni e’tiborini o’ziga qaratdi. Unda jahonning 110 mamlakatida milliy boylikni 1997 yildagi jon boshiga to’g’ri keladigan darajasi va uni o’sishi sur’atlari hisoblangan. K.Xamilton hisob-kitoblarida Sharqiy Evropa mamlakatlari (sh.j. Rossiya) bo’yicha ham ma’lumotlar keltirilgan.
(12.1-jadvalga qarang).
K.Xamiltonning hisob-kitoblariga qaraganda ko’pgina mamlakatlarda (jon boshiga to’g’ri keladigan YaIM darajasi o’rtacha jahon darajasidan past bo’lganlarida) umumiy kapital hajmini o’sishi sur’ati aholi sonini o’sishi sur’atidan past. Bu hol shu mamlakatlarda aholi farovonligini pasayishi jarayoni yuz berayotganinini ko’rsatada.
Hisob-kitoblar va ularning natijalarini tahlil qilinishi natijasida ma’lum bo’lgan “boylar boyimoqda, kambag’allar qashshoqlashmoqda” iborasi tasdiqlandi.
|
| |
-jadval 
Quyidagi usullarning o’ziga xos belgilari yozing

|
-jadval
Quyidagi usullarning o’ziga xos belgilari yozing
|
bet | 136/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.org1-jadval
Quyidagi usullarning o’ziga xos belgilari yozing
Usullar
|
Xususiyatlari
|
Tasviriy
|
|
Taqqoslash
|
|
Modellashtirish
|
|
Tajriba
|
|
2- topshiriq
№
|
Talabalar o’zlashtirishi lozim bo’lgan materiallar yuzasidan o’quv topshiriqlari
|
Topshiriqni bajarish yuzasidan ko’rsatmalar
|
|
|
|
1.
2.
3.
4
|
Ekologik modellashtirish usuli haqida ma’lumot bering.
Bu usul qanday tadqiqotlarda qo’llaniladi.
1600-2000 yillar oralig’ida aholi sonining o’sishini modellashtiring 2-jadval.
Olingan natijalarni grafik asosida ifodalaydi.
|
Matnni o’qib chiqib, savollarga javob bering va topshiriqlarni bajaring.
|
Yillar
|
Aholi sonining o’zgarishi
|
1600
|
500 mln
|
1850
|
1 mlrd
|
1930
|
2 mlrd
|
1960
|
3 mlrd
|
1970
|
3,6 mlrd
|
2000
|
7 mlrd
|
Aholi o’sishi
Mavzu yuzasidan savollar
Ekologiyada qo’llaniladigan ilmiy tadqiqot usullari ayting?
Taqqoslash va tasviriy uslublarning qo’llash sohalariga nimalar kiradi?
Tajriba usuli va uning mohiyati ayting?
Ekologik modellashtirish uslubini ilmiy tadqiqotlarda qo’llanilishi tushuntirib bering
ASOSIY TUSHUNCHALAR VA TAYANCH ATAMALAR
Tasviriy, taqqoslash, tajriba usullari, ekotizimlarni modellashtirish, hisoblash mashinalari, grafik.
Nazorat shakli (hisobot, taqdimot): kichik guruhlarda ishlash natijasida oxiriga etkazilgan ish hisobot tarzida o’qituvchiga topshiriladi. Natijalar “a’lo”, “yaxshi”, “qoniqarli”, “qoniqarsiz” baholar ko’rinishida joriy baholashdagi 30 ball hisobidan mashg’ulotlarga ajratilgan soatlar asosida ballar belgilanadi. Bu mashg’ulot uchun maksimal ball 1,5 ball bo’lib, quyidagi mezonlar asosida talabalar bilimlari baholanadi:
1,4-1,5 ball – “a’lo”: xulosa va qaror qabul qilish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
1,2-1,3 ball– “yaxshi” mustaqil mshohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0,5-1,1 ball – “qoniqarli” mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0-0,4 ball –“qoniqarsiz”: berilgan topshiriqlar bo’yicha tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa qo’yiladi.
|
| |
Ishga jalb qilingan pensionerlar koeffitsienti

|
Ishga jalb qilingan pensionerlar koeffitsienti
|
bet | 133/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1Ishga jalb qilingan pensionerlar koeffitsienti (Kp) mehnat qilish yoshidan o’tgan pensionerlar soni (Ps)ni Ame ga bo’lish yordamida hisoblanadi:
Кn
Пс Аме
1000
Bu ko’rsatkich mehnat yoshi (erkaklar 60, ayollar-55)dan o’tgan pensionerlar evaziga mehnat resurslarining ko’payishini tavsiflaydi. Mehnat tajribasi boy, malakasi yuqori bo’lgan bu toifadagi kishilarni ishlab chiqarishga, ayniqsa, xizmat ko’rsatish sohasiga jalb qilish: ulardagi bilim, malaka, tajribadan unumli foydalanish; ularning moddiy holatini yaxshilash; ularning ma’naviy hayotini qo’llab-quvvatlash va yashash umrlarini uzaytirish; ishlab chiqarish va xizmat sohalaridagi ish joylarini kengaytirish, milliy mahsulot hajmini oshirishi imkonini beradi.
Bu ko’rsatkich bilan bir qatorda ishga jalb qilingan imtiyozli pensiyaga chiqqan ayollar koeffitsientini ham hisoblash mumkin.
Ishga jalb qilingan mehnat yoshida bo’lmaganlarning umumiy koeffitsienti (Kmeb) potentsial mehnat resursiga aylangan (U16esh) va ishga jalb qilingan o’smirlar (Us), pensionerlar (Ps) sonini Ame ga bo’lish yordamida hisoblanadi:
yoki
Кмеб
У16еш Ус Пс 1000
Аме
Kmeb =K16esh +Ku +Kp
Bu ko’rsatkich qayd qilingan barcha omillar evaziga mehnat resurslarining umumiy sonining ko’payganini tavsiflaydi.
Mazkur xududga kelgan, ishga qabul qilingan mehnat yoshidagi aholi koeffitsienti (K kel) mazkur hududga kelgan, ishga qabul qilingan mehnat yoshidagi (KEL me) aholi sonini Ame ga bo’lish yordamida aniqlanadi.
Ккел
КЕЛме 1000
Аме
Bu ko’rsatkich mazkur xududdagi mehnat resurslarining migratsiya evaziga qay darajada to’lib borishini tavsiflaydi.
|
| |
*D) Iqtisodiy resurslar
G)

|
*D) Iqtisodiy resurslar
G)
|
bet | 123/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti*D) Iqtisodiy resurslar
G) Axborot, pul mablag‘lari
2. Ishlab chiqarishni samarali boshqarishni baholash...
A) Muddatlilik, tashkil etilganlik
B) Dolzarblik, tejamkorlik
*D) Reallikning dolzarbligi, tejamkorlik
G) Natijaviylik, dolzarblilik, tejamkorlik
3. Ishlab chiqarish jarayonining ritmikligi orqali nima tavsiflanadi?
A) Rejadagi topshiriqlarga muvofiq tarzda mahsulot chiqarish
*B) Ma’lum vaqt oralig‘ida mahsulotni to‘g‘ri chiqarish
D) Ma’lum vaqt ichida mahsulotni chiqarish
G) Ma’lum vaqt oralig‘ida mahsulotni chiqarish
4. Korxonaning asosiy tuzilmaviy – tashkiliy birligi bo‘lib quyidagilar hisoblanadi:
A) Maydon va ish joyi
B) Ish joyi
*D) Sex
G) Ishlab chiqarish jarayoni
5. Boshqaruv jarayoni bu:
*A) Boshqarilayotgan kichik tizimlarning boshqaruvchining o‘zaro ta’sir protseduralari va operatsiyalari yig‘indisi
B) Boshqaruvchi kichik tizim
D) Korxonaning tashkiliy tuzilmasi
G) Boshqarilishga boshqarilayotgan kichik tizimning ta’siri
6. Muvoqqat jabhada ishlab chiqarish jarayonlari quyidagilarga bo‘linadi:
A) Murakkab, qayishqoq
B) Ishonchli, uzluksiz
*D) Uzlukli, uzluksiz
G) Qayishqoq, uzlukli
7. Ishlab chiqarish jarayoni o‘zida quyidagilarni namoyon etadi:
A) Mahsulot ishlab chiqarishning tabiiy jarayoni
*B) Maxsulot tayyorlashning tabiiy va mehnat jarayonlari kompleksi
D) Hajm, assortiment, nomenklaturalar
G) Berilgan sifatda mahsulot tayyorlash
8. Har bir ishlab chiqarish jarayoni quyidagilardan iborat:
*A) Ko‘pgina xususiy jarayonlar
B) Asosiy jarayonlar
|
| |
B-B-B texnikasi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 116/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgB-B-B texnikasi.
№
|
Mavzu savoli
|
Bilaman
|
Bilishni hoxlayman
|
Bildim
|
1
|
Daraxtning yoshi qanday aniqlanadi?
|
|
|
|
2
|
Dunyo tomonlarini daraxtning yillik xalqasiga qarab aniqlasa bo’ladimi?
|
|
|
|
3
|
Ekologik sharoit daraxtning yillik xalqalariga qanday ta’sir ko’rsatadi?
|
|
|
|
Nazorat shakli (hisobot, taqdimot): kichik guruhlarda ishlash natijasida oxiriga etkazilgan ish hisobot tarzida o’qituvchiga topshiriladi. Natijalar “a’lo”, “yaxshi”, “qoniqarli”, “qoniqarsiz” baholar ko’rinishida joriy baholashdagi 30 ball hisobidan mashg’ulotlarga ajratilgan soatlar asosida ballar belgilanadi. Bu mashg’ulot uchun maksimal ball 1,5 ball bo’lib, quyidagi mezonlar asosida talabalar bilimlari baholanadi:
1,4-1,5 ball – “a’lo”: xulosa va qaror qabul qilish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
1,2-1,3 ball– “yaxshi” mustaqil mshohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0,5-1,1 ball – “qoniqarli” mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0-0,4 ball –“qoniqarsiz”: berilgan topshiriqlar bo’yicha tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa qo’yiladi.
|
| |
Milliy hisoblar tizimida iqtisodiy aktivlar statistikasi

|
Milliy hisoblar tizimida iqtisodiy aktivlar statistikasi
|
bet | 138/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1
Milliy hisoblar tizimi (MHT) iqtisodiy statistikaning nazariy-uslubiy asosini tashkil etadi. Shuning uchun biz o’rganayotgan milliy boylik statistikasini tadqiq qilishda, uni barcha qirralarini takomillashtirish borasida shu MHT-93-ga tayanmoq zarur. MHT-93 ning asosiy schetlari ichida “Kapital bilan qilinadigan harakatlar” schetini to’liq holda qo’llash, uni yuritish uchun tayyorlangan uslubiy ko’rsatmalardan foydalanish milliy boylik statistikasini toraytirilgan ramkada (tushunchada) taqqoslanadigan holda hisoblash imkonini beradi. Milliy boylik ko’rsatkichi statistikada 1994 yilga qadar asosan mamlakatning iqtisodiy aktivlari hajmi doirasida tushunilardi. Bu hol xalqaro tashkilotlar va ko’pgina rivojlangan mamlakatlar statistikasida mavjud edi. Ammo Rossiya Federatsiya statistikasida (Goskomstat RF) hanuzgacha milliy boylik hajmi mamlakatning sof iqtisodiy aktivlarining yig’indisi sifatida hisoblanmoqda, darsliklar va o’quv qo’llanmalarida ham shu kontseptsiya asosida milliy boylikning mohiyati, tarkibi, hisoblash uslubiyatlari talqin qilinmoqda. Ma’lumki iqtisodiy aktivlar – iqtisodiy ob’ekt bo’lib, unga institutsional birliklarning mulki hisoblanadi, undan egalik qilish yoki foydalanish tufayli iqtisodiy manfaat olinadi. Muhim manfaat - bu kelajakda daromad olish imkoniyatidir. Ba’zi bir aktivlar: binolar, jihozlar va boshqalar tovar ishlab chiqarishda va xizmat ko’rsatishda faol qatnashadi hamda foyda keltirishda ulushga ega bo’ladi. Ba’zilari esa, masalan moliyaviy aktivlar – aktivlar egasiga egalik qilgani uchun mulk daromadini keltiradi. BMT ning MHT – 93 dagi kontseptsiyasiga muvofiq mamlakat (tarmoq, sektor, hudud) ning mulkiy holati – milliy boyligi sof aktivlar qiymatiga tengdir. Bu ko’rsatkichni hisoblashda “Aktivlar va passivlar balansi” dan foydalaniladi. Aktivlar va passivlarning davr boshi (oxiri) dagi balansi:
-
|
| |
Talabaning yozuvsiz kartasini baholash mezonlari

Tolipova J.O. “Biologiyani o’qitishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish”.(1-2 qismlar). T., 2004 y.
To’xtaev A.S., Ahmedova D.R. va boshqalar. Umumta’lim maktablari va kasb-hunar o’quv yurtlarida ekologiya xonasini tashkil etish va jihozlash. T., 1998 y.
To’xtaev A.S., Haydarova H.N., Yakubjonova Sh.T., Xonxodjaeva N.B., G’ulomova A.R. “Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari”. T., 2005 y.
To’xtaev A.S. “Ekologiya”. T, “O’qituvchi”, 1998 y.
To’xtaev A.S., Hamidov A. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish”. T., “O’qituvchi”, 1994 y.
O’zbekiston Respublikasi Qizil kitobi. Toshkent: Chinor nashriyoti. 2006, 2009 yy. 1 tom. O’simliklar va zamburug’lar. 2 tom Hayvonlar.
ISHNI BAJARISH TARTIBI - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 120/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgISHNI BAJARISH TARTIBI
1. Qizil kitobi bilan tanishish hamda mohiyati, ahamiyati, tuzilishi haqidagi ma’lumotlar to’plash.
2. Yozuvsiz xaritaga noyob o’simliklar tarqalgan joylarni tushirish.
3. Yozuvsiz xaritaga noyob hayvonlar tarqalgan joylarni tushirish.
4. Ishga xulosa, savollarga javob berish.
TOPSHIRIQLAR
1-topshiriq
“Qizil kitob” bilan ishlang.
Yozuvsiz xaritaga noyob o’simliklar tarqalgan joylarni tushiring.
Noyob o’simlik turlaridan “Klaster” metodidan foydalanib sxema tuzing.
2- topshiriq
1. “Qizil kitob” bilan ishlang.
2. Yozuvsiz xaritaga noyob hayvonlar tarqalgan joylarni tushiring
3. Noyob hayvon turlaridan “Klaster” metodidan foydalanib sxema tuzing.
MAVZU YUZASIDAN SAVOLLAR
1. “Qizil kitob” nima?
2.Nima uchun “Qizil kitob” deyiladi?
3. “Qizil kitob”ga qanday o’simlik va hayvonlar kiritiladi?
4. “Qizil kitob” nashrlari?
ASOSIY TUSHUNCHALAR VA TAYANCH ATAMALAR
Qizil kitob, noyob o’simlik va hayvonlar turlari, qushlar, sut emizuvchilar, sudralib yuruvchilar, amfibiya, nabotot.
Nazorat shakli (hisobot, taqdimot): kichik guruhlarda ishlash natijasida oxiriga etkazilgan ish hisobot tarzida o’qituvchiga topshiriladi. Natijalar “a’lo”, “yaxshi”, “qoniqarli”, “qoniqarsiz” baholar ko’rinishida joriy baholashdagi 30 ball hisobidan mashg’ulotlarga ajratilgan soatlar asosida ballar belgilanadi. Bu mashg’ulot uchun maksimal ball 1,5 ball bo’lib, quyidagi mezonlar asosida talabalar bilimlari baholanadi:
1,4-1,5 ball – “a’lo”: xulosa va qaror qabul qilish, ijodiy fikrlay olish, mustaqil mushohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
1,2-1,3 ball– “yaxshi” mustaqil mshohada yurita olish, amalda qo’llay olish, mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0,5-1,1 ball – “qoniqarli” mohiyatini tushunish, bilish, aytib berish, tasavvur hosil qilish darajalariga ega bo’lsa qo’yiladi;
0-0,4 ball –“qoniqarsiz”: berilgan topshiriqlar bo’yicha tasavvurga ega bo’lmasa va bilmasa qo’yiladi.
|
| |
VI bosqich 
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash. 
12-minut 


VII bosqich

|
VI bosqich
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash.
12-minut
VII bosqich
|
bet | 134/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgVI bosqich
O’quvchilar bilimini nazorat qilish va baholash.
12-minut
VII bosqich
Erishilgan natijani tahlil qilish va yakun yasash.
8-minut
|
O’rganilgan mavzu yuzasidan savollar va didaktik jadvallar beradi.
Guruhlar faoliyatini tahlil qiladi, talabalarga mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini beradi.
|
Savollar va didaktik jadvallarni bajaradi.
Mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini belgilaydi.
| |
Ishning maqsadi: Ekologiyada qo’llaniladigan usullar yuzasidan bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish.
Kerakli material va jihozlar: Ekologiyaga oid o’quv qo’llanmalari,jadvallar, gerbariylar, slaydlar.
Nazariy material: Dala usuli. Tabiiy sharoitda olib boriladigan va o’tkazila-digan kuzatishlar dala usuli asosida bo’ladi. Dala usuli bo’yicha tur vakillari, ular hosil qiladigan turli katta-kichik tirik organizmlar guruhlari tabiiy sharoitda o’rganiladi. Bunday holda floristika, sistematika, geobotanika, fiziologiya kabi biologik hamda nobiologik fanlarning usullari ham keng qo’llaniladi va tirik organizmlarni o’sish, rivojlanish, ko’payish, o’zgarib turish jarayonlari aniklanishi bilan, ularning bir-birlariga hamda muhitga munosabatlari o’rganiladi, olingan materiallarni ekologik tahlil qilish asosida tirik organizmlarning hayot faoliyatiga oid turli ekologik qonunlar aniqlanadi.
Laboratoriya eksperiment usuli — maxsus joylarda, xonalarda, turli mikroorganizmlar, suvo’tlar, umurtqasiz hayvonlar, ular-ningformalari (shtamlari) kichik-kichik idishlar, Petri kosachasi, akvariumlarda maxsus oziqa moddalar, yorug’lik, harorat yordamida o’stiriladi va kuzatiladi. Ularning ko’payish jadalligi, massa hosil qilishi, fiziologik, biokimyoviy tarkiblari, hamda foydali formalarini tez ko’paytirish usullarini ishlab chiqib, non, qatiq, yog’, vino, spirt tayyorlashda foydalaniladi.
Organizmlar va ularning populyatsiyasi holatini aniqlashda mor-fofiziologiya indikator usulidan foydalaniladi. Bu usul yordamida hayvon tanasiningog’irligi, ayrim organlariningtabiiy zonalar va muhit omillariga bog’liq holda o’zgarishi, shakllarining kattalanishi yoki kichrayishi o’rganiladi.
|
| |
ISHNI BAJARISH TARTIBI - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 115/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgISHNI BAJARISH TARTIBI
1. Talabalar guruhlarga bo’linib daraxt to’nkalarini tanlab olishadi va yillik xalqalarni sanab, xilma-xil ekologik omillar ta’sirini o’rganadilar.
2. To’nkalarni guruhlar bir-biri bilan almashtiradilar va yillik xalqalar nima uchun xilma-xil ekanligi haqida yozma javob tayyorlaydi.
3. Guruhda xulosalar umumlashtiriladi va aniqliklar kiritiladi.
4. Blits-so’rov savollariga javob bering:
TOPSHIRIQLAR
1-topshiriq. Dumaloq egov yordamida kesma yuzasida chetdan markazga qarab egatcha qilinadi. Yillik xalqalarni sanab daraxt yoshi aniqlanadi. O’lchagich lupa yordamida yillik halqalar eni aniqlanadi. O’lchagich lupa bo’lmasa millimetrovkadan foydalanish mumkin, biroq bunda o’lchamlar aniq bo’lmaydi. O’quv jarayonida oldindan sayqal berilib laklangan namunalardan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
2-topshiriq. Oldindan bu namunalarga dunyo tomonlari belgilanadi. SHuni takidlash kerakki shimol va o’rta polasalarda yillik xalqalar janub tomoni shimol tomonga enliroq bo’ladi. Qurg’oqchil janubiy rayonlarda – ko’pincha aksi bo’ladi.
3-topshiriq. Yillik halqalarning kengligi lupa yordamida millimetrovka bilan o’lchanadi. Shu daraxt namunasiga nisbatan avtomobil yo’li, zavod, zovur, o’rmonzor va h.k. aniqlanadi. Daraxning vegetatsiya davrida qanday ekologik omillar ta’sir qilgani to’g’risida fikr yuritadi. Daraxtning janubiy tomonida yo’l yoki zavod qurilsa, uning ta’siri keyingi yildayoq xalqalarda namoyon bo’ladi.
4-topshiriq. Daraxtning dunyo tomonlariga qarab va ekologik sharoitga qarab eniga yillar davomida o’sish grafigi quriladi va turli gipotizalar muxokama etiladi.
Grafik quyidagicha quriladi. Gorizontal chiziq bo’yicha yillar joylashtiriladi. Vertikal chiziqda yillik xalqalarni eni o’lchamlari keltiriladi. Hosil qilingan egri chiziq turli sabablarga ko’ra yillik o’sish o’zgarishlarini ko’rsatadi.
Blits-so’rov savollari
1. Daraxtning yoshi qanday aniqlanadi?
2. Dunyo tomonlarini daraxtning yillik xalqasiga qarab aniqlasa bo’ladimi?
3. Ekologik sharoit daraxtning yillik xalqalariga qanday ta’sir ko’rsatadi?
|
| |
Qaror qabul qilish - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 164/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiQaror qabul qilish –korxona yoki tashkilot rahbarining o‘z vakolati va omilkorligi doirasida maqsadga erishish yo‘lining muqobilni tanlash jarayoni.
Kartel – bir soha firmalarining bir-birlari bilan birgalikdagi tijorat faoliyati haqida kelishuvi orqali uyushishi.
Kibernetika – murakkab dinamik tizimlarni maqsadli va optimal (maqbul) boshqaruv to‘g‘risidagi fan yoki soha.
Qimmatli qog‘ozlar bozori – aksiyalar, obligatsiyalar va boshqa qimmatbaho qog‘ozlarning birlamchi va ikkilamchi bozori.
Qobiliyat - kishiga xos daraja, xislat (masalan, mehnat, aqliy va b. qobiliyat).
Kombinatsiyalash – bitta korxona - kombinat doirasida sanoatning bitta yoki bir nechta tarmoqlaridagi turli xil ishlab chiqarishlarni texnologik jihatdan birlashtirishda ifodalanuvchi ishlab chiqarishni umumlashtirish shakllaridan biri.
Kompaniya - tadbirkorlarning huquqiy shaxs maqomiga ega bo‘lgan, pay kapitali asosida tashkil qilinuvchi birlashmasi.
Konversiya - korxonaning umuman boshqa turdagi mahsulot ishlab chiqarishga o‘tishi.
Konglomerat diversifikatsiyasi – korxonaning o‘z asosiy faoliyatiga bog‘liq bo‘lmagan biznesga kirishishi.
Konsensus – qarorlarni ishlab chiqish jarayonida barcha masalalar va turli tuman fikrlar yuzasidan bir bitimga kelish.
Konsentrik diversifikatsiya – korxonani o‘z joriy faoliyati bilan bog‘liq biznesga kirishishi. Bu orqali faoliyat sotib olish yoki o‘xshash tovarlar chiqaruvchi firmalar ustidan nazorat o‘rnatish evaziga kengaytiriladi.
Konsern - turli tarmoqlardagi mustaqil korxonalarning ishtirok etish tizimi, qo‘shma tadqiqotlar, patent-litsenziya kelishuvlari, moliyalashtirish, ishlab chiqarish hamkorligi vositasida birlashuvi.
Kooperatsiya qilish - yakuniy mahsulotni birgalikda tayyorlash bo‘yicha uzoq muddatli to‘g‘ridan-to‘g‘ri xo‘jalik aloqalarini o‘rnatish.
Korxonaning optimal (maqbul) hajmi – korxonaning mahsulot ishlab chiqarish (ish bajarish, xizmat ko‘rsatish) bo‘yicha imzolangan shartnoma va majburiyatlarni o‘z muddatida, eng kam xarajatlar bilan eng yuqori samaradorlikka erishgan holda bajarish imkonini beruvchi hajmi (miqyosi).
|
| |
O‘rtacha yillik quvvat - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 122/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiO‘rtacha yillik quvvat - o‘rta arifmetik xisob-kitobga tayangan, yil davomida ishga tushirilgan yoki to‘xtatilayotgan quvvatdir. Yil davomida korxona ega bo‘lgan o‘rtacha quvvat, bir yillik o‘rtacha quvvat deyiladi va u kuyidagicha topiladi.
bu erda:
Mb – yil boshidagi quvvat;
Mk– yil mobaynida kiritilgan quvvat;
Mch– yil mobaynida ishlab chiqarishdan chiqarilgan quvvat;
- ekspluatatsiya vaqtidagi oylar soni;
- ekspluatatsiyadan chikkan muddatdan xisob-kitob muddatigacha bo‘lgan oylar soni.
Korxonada optimal ishlab chiqarish xajmining asosiy g‘oyasi shundan iboratki, korxona xaridorlar talabiga javob beradigan (yoki bu talabdan oshib ketadigan maxsulotlarni yaratadi va shu bilan birgalikda xaridorlar bahoning oqilona asoslanganligiga ishontiriladi).
Topshiriqlar:
1. Sovutgich ishlab chikaruvchi korporatsiya sindi ya’ni bankrot bo‘ldi va uni kir yuvish mashinalari ishlab chiqaruvchi korporatsiya sotib oldi. Bunda sovutgich ishlab chikaruvchi korporatsiyaning xamma xukuk va majburiyatlari uni sotib olgan kir yuvish mashinalari ishlab chikaruvchi korporatsiyaga o‘tadimi?
- aksionerlar bilan xisob kitob kilish majburiyatlari o‘tadi;
- karzlarni to‘lash majburiyati o‘tadi;
- xech qanday majburiyat o‘tmaydi;
- korporatsiya bitimlarini bajarish majburiyatlari o‘tadi.
2. Kichik korxona o‘z faoliyatini boshlash uchun unga universitet binosidan joy va zarur bo‘lgan stol, stul, seyf va shunga o‘xshash narsalar ajratildi. Sababi, kichik korxona raxbariyatining taklifi universitet raxbariyatini qiziqtirdi.
Bunday sharoitda universitet kuyidagilardan qaysi biri bo‘ladi?
- xususiy kreditor;
-davlat kreditori;
-firma olib borayotgan faoliyat sherigi;
-xususiy ishlab chiqaruvchi.
Testlar
1. Ishlab chiqarish omillari bu...
A) Ishchi kuchi, uskuna
B) Xomashyo, materiallar, ishchi kuchi
|
| |
Xarajatlarni doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar bo‘lishdan maqsad

|
Xarajatlarni doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar bo‘lishdan maqsad
|
bet | 128/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti7. Xarajatlarni doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlar bo‘lishdan maqsad.
Mahsulotni bahosini aniqlash.
Ishlab chiqarish hajmini prognozlash.
Foydali va zararsiz ishlashni bashorat qilish.
*Korxonani daromad va xarajat balansini tuzish uchun.
8. Korxona xarajatlarini minimizatsiya qilishdagi manfaatdor. U quyidagi shartlarga rioya qilsagina unga erishishi mumkin
Ishlab chiqarish omillarini raqobatli bozorrda sotib olsa
Omillarni texnik joylashtirishning normalari bilan u omillar bahosi o‘rtasidagi tenglikni saqlasa
*Doimiy va uzgaruvchan xarajatlar xarajatlar o‘rtasidagi tenglikni qo‘llab-kuvvatlasa
Ishlab chiqarish xajmini kamaytirish va tejamkorlik tartibi ta’minlansa
9. O‘zgaruvchan xarajatlar:
* ishlab chiqaruvchilarning ish haqi;
boshqaruv xodimlarining ish haqi;
amortizatsiya ajratmalari;
qorovulning ish haqi.
10. Iqtisodiy resurslar hisobiga olinadigan daromad turini aniqlang?
ish haqi;
foiz;
renta;
*yuqoridagilarning barchasi.
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1. Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish deb nimaga aytiladi?
2. Ixtisoslashtirishning asosiy shakllari kaysilar?
3. Xamkorlik deb nimaga aytiladi?
4. Ishlab chiqarish xamkorligining qanday turlari mavjud?
5. Ishlab chiqarishni yiriklashtirish deb nimaga aytiladi?
6. Yiriklashtirishning afzalliklari va kamchiliklari?
7. Kombinatsiyalashtirish deb nimaga aytiladi?
8. Kombinatlar necha xil bo‘ladi va ularning afzalligi?
9.Ishlab chiqarish jarayoni tushunchasi va mohiyati
10.Ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish tamoyillarini sanang.
Asosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmudov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ivanov I.N., Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment. Uchebnik dlya bakalavrov/ pod. red. I.N. Ivanova. -M.:YUrayt, 2013. -574s.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
G.Taraxtiyeva. Innovatsion menejment. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya”, 2013. 208 b.
G.K.Taraxtiyeva, N.H.Gulyamova, K.S.Ibragimova “Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy qo’llanma.
|
| |
Asosiy adabiyotlar - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 125/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiAsosiy adabiyotlar
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik. -T.:Sano-Standart, 2014. -304 b.
Maxmud
ov E.X. Ekonomika promыshlennыx predpriyatiy. Uchebnik. -T.-Iqtisodiyot – 2015 . -370 c.
Ivanov I.N., Belyaev A.M. i dr. Proizvodstvennыy menedjment. Uchebnik dlya bakalavrov/ pod. red. I.N. Ivanova. -M.:YUrayt, 2013. -574s.
Ulashev I.O., Atamurodov SH.A. Korxona iqtisodi va menejmenti. -T.: Tafakkur bo‘stoni, 2013.
N.A.Xashimova. Antikrizisnoe upravlenie predpriyatiem. Uchebnoe posobie -T.-Tafakkur qanoti 2016/ -284 b;
N.X.Gulyamova. Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti. O’quv-uslubiy qo’llanma.T.: 2013.148 b.
G.Taraxtiyeva. Innovatsion menejment. O’quv qo’llanma. T.: “Fan va texnologiya” , 2013. 208 b.
G.K.Taraxtiyeva, N.H.Gulyamova, K.S.Ibragimova “Sanoat iqtisodiyoti va menejmenti” fanidan amaliy mashg’ulotlarni bajarish uchun uslubiy qo’llanma. 2018.
6-mavzu: Korxona harajatlari.
Reja:
1.Korxona harajatlari tushunchasi va turlari.
2.Mahsulot tannarxini tashkil etuvchi harajatlar.
3.Mahsulot birligining tannarxi.
4.Narxning iqtisodiy mohiyati, funksiyalari va turlari
5/Korxonaning narx siyosati
O‘quv topshiriqlari
1-gurux
1. “Ishlab chiqarish", "korxona", "iqtisodiyot" tushunchalariga ta’rif bering va ularni o‘zaro bog‘likligini tushuntiring.
2. " Ish o‘rinlari guruhlari " bo‘yicha jadval tuzing.
3. “Texnologik jarayon” va “mehnat jarayoni” tushunchalariga ta’rif bering.
2-gurux
Ishlab chiqarish turlarining solishtirma jadvali to‘ldiring.
|
| |
D) YOrdamchi va asosiy jarayonlar
G)

|
D) YOrdamchi va asosiy jarayonlar
G)
|
bet | 124/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiD) YOrdamchi va asosiy jarayonlar
G) Xizmat ko‘rsatuvchi va asosiy jarayonlar
9. Ishlab chiqarish jarayonining ratsional tashkil etilishining asosiy tamoyillari quyidagilar hisoblanadi:
*A) Ixtisos, proporsionallik, parallelik
B) Aniqligi, ritmiklik, uzluksiz
D) Proporsionallik, paralellik, ritmiklik
G) Kichik, o‘rta, yirik
10. Ishlab chiqarish tizimining asosiy vazifasi nimadan iborat?
A) Texnologik jarayonlar
B) YOrdamchi operatsiyalar
*D) Maxsulot chiqarish
G) Nazorat, sifat
11. Korxonalarda ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish usullari:
A) Oqimli, donalab
B) *Partiyali, oqimli, donalab ishlab chiqarish
V) Ulgurji, chakana
G) Partiyali, oqimli
12. Qanday masalani hal etish uchun quvvatni oshirish koeffitsient qo‘llaniladi?
A) Ixtisoslashish darajasining hisob – kitobi
B) Uskunadan foydalanishni baholash
*D) Korxonaning etakchi sexlari va boshqa bo‘g‘inlarining o‘tkazish qobilyati hisobini
G) Uskunani ishga tushirish
13. Ishlab chiqarish quvvati qanday turlarga bo‘linadi?
*A) Kirish, chiqish, loyixaviylik, o‘rtacha yillik
B) Yil boshi va ohiridagi quvvat
D) Tugatilgan loyixaviy
G) Ishlab chiqarish dasturi uchun hisob-kitob
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1. Ishlab chiqarish jarayoni tushunchasi va mohiyati.
2. Korxonaning ishlab chiqarish tizimi va uning asosiy elementlari nimalardan iborat?
3. Ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish tamoyillarini sanang.
4. Ishlab chiqarishni tashkil etish prinsiplarini ifodalang.
5. Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish deb nimaga aytiladi?
6. Ixtisoslashtirishning asosiy shakllari kaysilar?
7. Ishlab chiqarishni tashkil etishni takomillashtirish asosida samaradorlikni oshirishning eng muhim masalalari nimalardan iborat?
8. Ishlab chiqarishni yiriklashtirish deb nimaga aytiladi?
9. Yiriklashtirishning afzalliklari va kamchiliklari?
10. Kombinatsiyalashtirish deb nimaga aytiladi?
11. Optimal ishlab chiqarish xajmi va sotish afzalliklari.
|
| |
Korxonaning tijorat siri - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 165/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiKorxonaning tijorat siri – korxonaning ishlab chiqarish, texnologiya, boshqaruv va boshqa turdagi faoliyati bilan bog‘liq, oshkor qilinishi korxona manfaatlariga zarar etkazishi mumkin bo‘lgan, davlat sirlariga aloqasi bo‘lmagan ma’lumotlari.
Lizing - mulkka egalik qilish huquqi ijaraga beruvchida saqlangan holda, mulkni uzoq muddatli ijaraga berishga asoslangan holda investitsiyalarni moliyalashtirish shakli; mashina, uskuna va transport vositalarining o‘rta va uzoq muddatli ijarasi.
Litsenziya - qonunda belgilangan muayyan xo‘jalik operatsiyalari, jumladan, tashqi savdo (eksport va import) operatsiyalarini amalga oshirish bo‘yicha, vakolatli davlat idoralarining huquqiy shaxslarga beruvchi maxsus ruxsatnomasi.
Maqsad - bu muddao, murod, ya’ni u yoki bu niyatga erishmoq uchun ko‘zda tutilgan mushtarak orzu, niyat. Masalan, korxonaning bo‘lajak harakatlarni oldindan aniqlash, pirovard natijani baholash va h.k.
Marketing – bozor holatini asosli o‘rganish va oldindan baholash bilan tovarlarni ishlab chiqish va sotishni tashkil etish hamda bozor iqtisodiyotining muhim unsuri.
Marketing menejmenti – bozordagi talab-taklifni o‘rganish, mahsulotni xaridorga etkazish, qadoqlash, reklama kabi jarayonlarni boshqarish.
Mas’uliyati cheklangan jamiyat – kapitallar birlashishining shakli bo‘lib, jamiyat qatnashchilari faqat qo‘ygan mablag‘i bilan jamiyat majburiyatlarida javobgarlik olib boradilar.
Materiallardan foydalanish koeffitsienti – xom ashyo va materiallarning oqilona tarzda sarflanishini tavsiflovchi ko‘rsatkich bo‘lib, u tayyor mahsulot tarkibiga kiruvchi materiallarning ishlov berilgan materiallarning umumiy hajmiga nisbatini ifodalaydi.
Matritsali tuzilma – boshqaruv tarzi “matritsa” qabilida bog‘langan tuzilma. U ancha murakab bo‘lib, mahsuloti nisbatan qisqa “umr” ko‘radigan va tez–tez o‘zgarib turadigan korxonalar tomonidan qo‘llanadi.
Mahsulot (xizmat) attestatsiyasi – mahsulot (ish, xizmat) sifatining texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarini ob’ektiv baholashni tizimli ravishda amalga oshirishni ko‘zda tutuvchi, tashkiliy-texnik va iqtisodiy chora-tadbirlar majmuasi.
|
| |
Ishlab chiqarish rentabelligi

|
Ishlab chiqarish rentabelligi
|
bet | 163/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiIshlab chiqarish rentabelligi –foydaning asosiy ishlab chiqarish fondlari va me’yorlashtiriluvchi aylanma mablag‘larning o‘rtacha yillik qiymatiga nisbati sifatida aniqlanuvchi ishlab chiqarish samaradorligi ko‘rsatkichi.
Ishlab chiqarish tuzilmasi– korxonaning mahsulot ishlab chiqarish jarayonida bevosita yoki bilvosita ishtirok etadigan ishlab chiqarish bo‘linmalari - sexlar, uchastkalar, xizmat ko‘rsatish xo‘jaligi aloqalarining yig‘indisi.
Ishlab chiqarishni yiriklashtirish – mahsulotni yirik korxonalarda chiqarishni tashkil etish tarzi.
Ishlab chiqarishni kimyolashtirish – mahsulot ishlab chiqarishda kimyoviy mahsulot va sun’iy materiallar, shuningdek, kimyoviy usullardan keng foydalanish.
Ishlab chiqarishning diversifikatsiyasi – bir tomonlama, ko‘pincha bitta mahsulotga asoslanuvchi ishlab chiqarishni keng nomenklaturada tayyorlanuvchi mahsulotlarga asoslangan ishlab chiqarishga o‘tkazish.
Ishlab chiqarishning ixtisoslashuvi – yirik korxonalarda texnologiya va tuzilmasi bir xil bo‘lgan mahsulotlarni ommaviy ravishda ishlab chiqarish tarzi.
Qayta tiklash – mavjud ishlab chiqarishni texnik va tashkiliy takomillashtirish, asosiy fondlarni majmuaviy ravishda yangilash va zamonaviylashtirish asosida to‘liq qayta qurish jarayoni.
Kapital quyilmalar - asosiy fondlarni qayta tiklash va o‘stirishga sarflanuvchi moddiy, mehnat va pul resurslari xarajatlari.
Kapital qurilish - asosiy fondlarni yangi korxona qurish, mavjud korxonalarni qayta tiklash, kengaytirish, texnik jihatdan qayta qurollantirish va zamonaviylashtirish yo‘li bilan yaratish va mukammallashtirish jarayoni.
Kapital sig‘imi - asosiy kapitalning mos keluvchi davr mobaynida ishlab chiqarilgan mahsulot yoki uning biron-bir qismini milliy daromad, sof daromad, foydaga nisbatan tavsiflovchi ko‘rsatkich.
Qaror – to‘xtam, bitim, bajarilishi mumkin bo‘lgan ishning aniq bir yo‘lini tanlab olish, u yoki bu yo‘lni tanlab olish, bir fikrga kelish.
|
| |
Общее техническое - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

215
Специальное техническое регулирование
-
нормативный
документ, устанавливающий обязательные требования к безопасности
определенных видов товаров, работ и услуг, не указанных в техническом
регламенте, общем техническом регламенте.
Технические барьеры для торговли
- барьеры для торговли,
вызванные различиями или изменениями нормативных документов в
области технического регулирования обязательных требований к
безопасности продуктов, работ и услуг.
GLOSSARY
Metrology -
Measurement, methods and means of ensuring their
uniformity, and methods of achievement of the required accuracy.
Unity of measurements -
The results of the measurements are expressed
in units legally and the probability of the measurement error is known.
State system for measuring unity of measurements - is interrelated and
interconnected, determining the requirements, rules, regulations, rules and
procedures of carrying out work on ensuring the uniformity of measurements by
the state. which is a set of international, interstate and national standards and
methodological documents. Such set of documents shall be approved by the
national authority for metrology and (or) for use in the territory of the country.
Measuring means -
Technical means with metrological properties, used
for measuring and measuring.
Unity Measurement
- Measurement tool designed to restore and maintain
the size of a physical unit for measuring the size of a physical magnitude to
another metering device.
Investitsiya - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 162/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiInvestitsiya – daromad olish maqsadida sarmoyani ishlab chiqarishga uzoq muddatga kuyish.
Investitsiyalash - mamlakat ichkarisi va tashqarisida yangi korxona yaratish va mavjud korxonalarni zamonaviylashtirish, eng yangi texnika va texnologiyalarni o‘zlashtirish, ishlab chiqarish darajasini oshirish va foyda olish maqsadida uzoq muddatli mablag‘lar kiritilishi.
Investor - biron-bir faoliyatga, korxonaga foyda olish maqsadida uzoq muddatli sarmoya kiritishni amalaga oshiruvchi xususiy tadbirkor, tashkilot yoki davlat.
Injiniring - tijorat asosida (shartnoma shaklida) turli xil muhandislik-maslahat xizmatlari ko‘rsatilishi.
Innovatsion menejment - yangi mahsulot, yangi usul, yangi bozor, yangi texnika, texnologiyani ishlab chiqarishga keng joriy etishni boshqarish.
Innovatsiya – inglizcha “innvation” o‘zbek tilida “yangiliklarni qo‘llash” manosini anglatadi va jamiyat rivojlanishi bilan o‘zgarib boruvchi inson ehtiyojlarini qondirishga oid yangiliklar, ularni yaratish, tarqatish va foydalanish jarayonini majmuasi hisoblanadi. U ishlab chiqarishda yangi mahsulot, yangi usul, yangi texnologiya, yangi bozorni joriy etishni nazarda tutadi.
Infratuzilma - sanoat (yoki biron-bir boshqa) ishlab chiqarishi hamda aholiga xizmat ko‘rsatuvchi xo‘jalik tarmoqlari majmuasi. U transport, aloqa, savdo, moddiy-texnik ta’minot, fan, ta’lim, sog‘liqni saqlash tuzilmalarini o‘z ichiga oladi.
Ishbilarmon – o‘z g‘oyasini, mablag‘ini, nufuzini hayotga tadbiq etish uchun tavakkal qiluvchi va daromad olish uchun faoliyat yurituvchi mulkdor.
Ishlab chiqarish quvvati – asosiy ishlab chiqarish va aylanma fondlar, shuningdek, moliyaviy resurslardan iloji boricha to‘liq va oqilona foydalangan holda ishlab chiqarish mumkin bo‘lgan mahsulotning maksimal (eng yuqori) hajmi.
Ishlab chiqarish menejmenti – ishlab chiqarishning operatsion tizimlarini yaratish, ularni rejalashtirish va ishlatish jarayonlarini boshqarish.
|
| |
ГОСТ 
- Межгосударственный стандарт
O'z DSt -

214
Стандартизация
-
это
научно-техническая
деятельность,
направленная на максимально возможный
уровень регулирования в
конкретной области путем выявления общих и множественных требований
к приложениям для существующих или будущих конкретных проблем.
Стандартный документ
- документ, содержащий стандарты,
технические условия, а также концепцию общих инструкций, инструкций и
правил.
Сертификация
- это деятельность, которая подтверждает, что
продукт соответствует определенному
стандарту или техническому
документу с правильной надежностью.
O
‘
zbekiston Davlat standarlashtirish tizimi (O

73
O‘zbekiston Respublikasi standartlashtirish bо‘yicha ishlarning tashkil
etilishini, muvofiqlashtirilishini va ishlarning maqbul darajada olib borilishini
ta’minlashda standartlashtirish bo‘yicha texnik qumita (TQ)lar bevosita ishtirok
etishadi (1 – jadval).
1 – jadval
O‘zbekiston Respublikasi standartlashtirish bo‘yicha
texnik qumita (TQ)lari
T/r
Nomlanishi
Vazirlik va mahkamalarning nomlanishi
1.
«O‘zbekneftegazmahsulot»
«O‘zbekneftegaz» Milliy xolding kompaniyasi
2.
«Paxta» Assotsiatsiyasi
«O‘zpaxtasanoat» Assotsiatsiyasi
3.
«Don mahsulotlari»
«O‘zdonmahsulot» Kompaniyasi
4.
«Yog‘moytamakisanoat»
«Yog‘moytamakisanoat» Assotsiatsiyasi
5.
«Ipakchilik mahsulotlari»
«O‘zbek ipagi» Assotsiatsiyasi
6.
«Oziqovqatsanoat»
«Oziqovqatsanoat» Assotsiatsiyasi
7.
«O‘zmevasabzavotuzum – sanoat» «O‘zmevasabzavotuzumsanoat – xolding»
Kompaniyasi
8.
«Aloqa va informatika»
O‘zbekiston aloqa va ma’lumotlashtirish
agentligi
9.
«Navurug‘nazorat»
Respublikanskaya stansiya pervichnogo
semenovodstva i semenovedeniya
selskoxozyaystvennix kultur
10.
«O‘zavtosanoat»
«O‘zavtosanoat» Assotsiatsiyasi
11.
«Gо‘sht va sut»
«O‘zgo‘shtsutsanoat» Assotsiatsiyasi
12.
«Davarxitekstqurilish»
Davlat arxitektura va qurilish bo‘yicha
qumitasi
13.
«O‘zbektelekom»
«O‘zbektelekom» Aksionerlik kompaniyasi
14.
«Kimyosanoat»
«O‘zkimyosanoat» Davlat aksionerlik
kompaniyasi
15.
«O‘zbekengilsanoat»
«O‘zbekengilsanoat» Aksionerlik kompaniyasi
16.
«O‘zbekcharmpoyabzali»
«O‘zbekcharmpoyabzali» Assotsiatsiyasi
17.
«Shoyi»
«O‘zbek ipagi» Assotsiatsiyasi
Система сертификации - M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish

|
M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish Pdf ko'rish
|
bet | 159/189 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,05 Mb. | | #246757 |
Bog'liq EshonqulovaСистема сертификации
- это система, которая имеет правила и
процедуры для соответствия деятельности по сертификации соответствия.
Качество продукции
- это набор функций, которые дают
возможность удовлетворить определенные потребности в соответствии с
его функциями.
Термин «потребление» используется для обозначения продукта, который в
соответствии с его функциональными возможностями используется при его
использовании.
Система качества
представляет собой сочетание организационной
структуры, ответственности, рабочего порядка, процессов, ресурсов и
общего управления качеством.
Оценка качества продукта
- сумма работ, которые включают в
себя выбор номенклатуры качественных продуктов, определение значений
этих параметров и их сравнение с основанием значений.
Система управления
представляет собой набор взаимосвязанных и
взаимосвязанных элементов, которые используются для разработки
политик и целей для целей функционирования или производства и
достижения этих целей. Он включает организационную структуру, ресурсы
и процессы, процедуры, практику, распределение обязанностей и
деятельность по планированию.
Техническое регулирование
-
установка, применение и
выполнение обязательных требований к безопасности продуктов, работ и
услуг.
Нормативные документы в области технического регулирования -
технические регламенты, документация по стандартизации, санитарные,
ветеринарно-санитарные, фитосанитарные правила и нормы, правила и
положения городского строительства, экологические нормы и правила и
другие документы в области технического регулирования.
Техническое
регулирование
-
нормативный
документ,
устанавливающий
обязательные
требования
к
техническому
регулированию, безопасности продукции, работ и услуг.
|
| |
Baholash mezonlari (ballarda - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi nizomiy nomidagi
|
bet | 117/194 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #105264 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi n-hozir.orgBaholash mezonlari (ballarda)
Guruhlar
|
Ishni bajarish tartibida ijodiy yondoshuv (0,5)
|
Berilgan topshiriqlarning oxiriga etkazilganligi (0,5)
|
Faollik (0,5)
|
Ballar yig’indisi (1,5)
|
1
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
Tavsiya etiladigan adabiyotlar
1. Baratov P. Tabiatni muhofaza qilish. 1995 y.
2. Beknazov R.U., Novikov YU.P. Oxrana prirodы. T. O’qituvchi. 1996 y.
3. Novikov YU.V. Priroda i chelovek. M., Prosveщenie 1991 y.
4.To’xtaevA.S. ekologiya. T. O’qituvchi. 1998 y.
5. To’xtaev A.S. va boshqalar «Umumiy ekologiyadan laboratoriya mashg’ulotlari» 2003 y.
6.Biologiya v shkole. Jurnal. 1998-2007 gg. №1-7.
7. Karimov I. A. XXI asr bo’sag’asida: xavfsizlikka tahdid, borqarorlik
shartlari va taraqqiyot kafolatlari. T. O’zbekistan. 1997 y.
6-LABORATORIYA
“QIZIL KITOB” BILAN ISHLASH
Mazkur mavzuni quyidagi texnologiya va metod asosida tashkil etish mumkin
|
| |
M. N. Eshonqulova metrоlоgiyа, stаndаrtlаshtirish va sertifikatlashtirish - bet 59

4.
Standartlashtirish bo‘yicha meyoriy hujjatlar va toifalari
Standartlashtirish bo‘yicha me’yoriy hujjatlar davlat boshqaruv idoralari,
xo‘jalik faoliyati subyektlari ishlab chiqish, ishlab chiqarishga mahsulotni
tayyorlash, uni ishlab chiqish, realizatsiyasi (yetkazish, sotish), foydalanish
(ekspluatatsiya), saqlash, tashishi va utillashtirish, xizmatlar ko‘rsatish va ishlarni
bajarishda, texnik (konsruktorlik, texnologik, loyihalash) hujjatlarni ishlab
chiqishda hamda texnik shartlar, mahsulotga (ko‘rsatiladigan xizmatlarga)
qo‘yiladigan katalog varaqalari qo‘llaniladi.
O‘zbekiston Respublikasida standartlashtirish bo‘yicha kuchga ega bo‘lgan
me’yoriy hujjatlar ro‘yxati 2 – jadvalda keltirilgan.
2 – jadval
74
Standartlashtirish bo‘yicha me’yoriy hujjatlar
Hujjatning
nomlanishi
Ta’rifi
Belgilan
ishi
Qo
‘
llanish sohasi
O‘z Respublikasi
Davlat standarti
«O‘zstandart» agentligi
tomoni-dan qabul qilingan
standart
O‘zDSt
O‘zbekiston
Respublikasi
Hududiy standart
Standartlashtirish bo‘yicha
hududiy tashkilot qabul qilgan
standart.
GOST
Hudud a’zolari bo‘lgan
davlatlar
Davlatlararo
standart (hududiy
standart shaklida
ham bo‘lishi
mumkin)
Davlatlararo standartlashtirish,
metrologiya va
sertifikatlashtirish bo‘yicha
Kengash yoki Davlatlar-aro
qurilishda sertifikatlashtirish va
standartlashtirish, texnik
me’yorlashtirish bo‘yicha ilmiy
– texnik komissiyasi qabul
qilgan standart.
GOST
Mamlakatlar –
Davlatlararo Kengash
a’zolari (MDH
davlatlari) va
(yoki)Davlatlar – aro
ilmiy – texnik
komissiyasi
Xalqaro standart
Standartlashtirish bo‘yicha
Xalqaro tashkilot qabul qilgan
standart
ISO, MEK,
ISO/MEK
Mamlaktlar – ISO va
MEK a
‘
zolari
Texnik – iqtisodiy
ma’lumotlar
klassifikatori
«O‘zstandart» agentligi qabul
qilgan hujjat
O‘z DT
O‘zbekiston
Respublikasi
Tarmoq standarti
Davlat boshqaruv idorasi uni
belgilangan layoqatida
mahsulot, ish va xizmat
tarmoqlar qiymatida qabul
qilingan standart
TSt
Bir yoki bir necha
tarmoqlar
Korxona standarti
Korxona tasdiqlagan
standart
KSt
Aynan korxona va
boshqa xo‘ja – lik
subyektlari
shartnomalarni
bajarishda
1
2
3
4
Texnik shart
Ma’lum mahsulot (buyum,
material, modda)ga ishlab
chiqilgan hujjat
TSH
Ma’lum mahsulot,
buyum, material va
moddalarga
Yo‘riqnoma
Standartlashtirish, metrologiya,
sertifikatlashtirish va
akkreditlashtrish sohasida
majburiy o‘rnatilgan tashkiliy
– texnik va (yoki) umumtexnik
tartibi (qoida, protsedura),
muvofiq yo‘nalishda ishlarni
bajarish usuli hamda bu ishlar
O‘zRH
O‘zbekiston
Respublikasi
75
natijalarini rasmiylashtirishga
talablarni qo‘llash hujjati
О‘zbekiston Respublikasida amaldagi barcha davlat, davlatlararo, hududiy
va boshqa davlatlar milliy standartlari har yilda «Davlat standartlari» ro‘yxatiga
kiritilib boriladi.
|