nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
vozlišče za seznam evidenčnih listov, ki so vsebovani v paketu

|
vozlišče za seznam evidenčnih listov, ki so vsebovani v paketu
|
bet | 18/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
vozlišče za seznam evidenčnih listov, ki so vsebovani v paketu
|
|
vozlišče za prvi evidenčni listi
|
|
podatki posameznega evidenčnega lista v strukturi, kot so navedeni v prejšnjem poglavju
|
772/2009
...
|
konec vozlišče za prvi evidenčni listi
|
|
vozlišče za drugi evidenčni listi
|
|
podatki posameznega evidenčnega lista v strukturi, kot so navedeni v prejšnjem poglavju
|
774/2009
...
|
konec vozlišče za drugi evidenčni listi
|
|
|
...
|
vozlišče za n-ti evidenčni listi
|
|
podatki posameznega evidenčnega lista v strukturi, kot so navedeni v prejšnjem poglavju
|
774/2009
...
|
konec vozlišče za n-ti evidenčni listi
|
|
konec vozlišča za evidenčne liste
|
|
konec vozlišča za paket evidenčnih listov
|
|
končno vozlišče
|
|
Ob nalaganju XML datoteke paketa se preveri vsebinska pravilnost podatkov posameznih evidenčnih listov in tudi ogrodne strukture paketa. Kontrole paketa so:
Paket lahko naloži le uporabnik zavezanca, ki je naveden v .
Napaka v paketu: Zavezanec, ki nalaga paket evidenčnih listov mora biti isti kot je v paketu naveden kot zavezanec (element ZAVEZANEC_ST).
V paketu je lahko maksimalno 200 evidenčnih listov (številka se lahko še spreminja).
Napaka v paketu: Preveliko število evidenčnih listov v paketu (maksimalno število listov na paketu je 200, na vašem paketu pa jih je #.
Na paketu mora biti vsaj en evidenčni list
Napaka na paketu: V paketu ni evidenčnih listov.
Napaka na paketu: Paket nima določenega internega identifikatorja.
V paketu morajo imeti evidenčni listi različne interne identifikatorje (prav tako ne sme že biti v bazi shranjen list z identifikatorjem, ki je podan v paketu, ki ga uporabnik trenutno uvaža).
Napaka v paketu: V paketu obstajajo evidenčni listi z enako oznako za interni identifikator. Vsak evidenčni list mora imeti enolični identifikator.
|
| |
«Stol o‘rtasida ruchka» usulidan foydalanish

«Stol o‘rtasida ruchka» usulidan foydalanish.
Maqsad: Mavzu muxokamasiga barcha talabalarni bir vaqtda jalb qilish va bilimni ob’ektiv baxolash.
butun guruxga vaziyatli masalani o‘rtaga tashlaydi, xar bir talaba o‘z javob variantini varaqqayozadi va yonidagi sherigiga uzatadi, va ruchuasini stol atrofida xarakatlantiradi o‘z javobni boshqa javob bilan qo‘shmaslik uchun. o‘qv jarayonida zamma talabalarning bandligini nazorat qilinadi.
Masalan: YuIK xavf omillarini yozing xar bir talaba o‘z listiga barcha bilganlarini yozadi, pedagog xar bir talabaning va guruxning javoblarini umumlashtiradi va qo‘shimcha ma’lumotlar bilan to‘ldiradi. talaba yakuniy javobni o‘z daftariga yozib oladi.
|
Internet resurslar - «tasdiklayman»

|
«tasdiklayman»
|
bet | 20/36 | Sana | 19.05.2021 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #14550 |
Internet resurslar:
http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/index.html,http://dir.rusmedserv.c,http://www.medlinks.ru/,http://www.kosmix.com/,http://www.medpoisk.ru/,
Internet meditsina saytlari:
Med.-site.narod.ru
www.medlook.ru
www.medbok.ru
www.medicum.ru
Amaliy mashg‘ulot №3
O‘qitish texnologiyasi
O‘qitish vaqti: 6,4 soat
|
Mashg‘ulot strukturasi
|
1 O‘qish tematik xonasi
2 VOP xonasi
3 o‘quv qo‘llanma fantomlar, mulyajlar, tarqatma materiallar, test vavaziyatlimasalalarto‘plami
4 Televizor, video apparatura, multimedia
|
Mashg‘ulotning maqsadi:
UAShni quydagilarni profilaktikasini o‘rgatish:
YuIK va insult
Xavfli xosilalar (ayniqsa o‘pka, sut bezi, bachadon bo‘yni va teri)
Travma va intoksikatsiya, infeksiya
Tayanch xarakat tizimi kasalliklari
Qandli diabet diabeta
Tish kasalligi
bronxial astma
Psixik buzulishlar
invalidlik
|
Pedagog vazifalari:
1.Chekish, alkogolizm, narkomaniya, noto‘g‘ri ovqatlanish, kam xarakatlikni tarqalishini kamaytirish.
2.Aarterial gipertoniyani kamaytirish.
3. Giperlipoproteinemiyani kamaytirish .
4. Tartibsiz jinsiy xayotni zararlarini o‘qitish.
5.kasb va atrof muxitni yoqimsiz faktorlarini zararlarini kamaytirish
|
|
|
| |
Tavsiya qilingan adabiyotlar

|
Tavsiya qilingan adabiyotlar
|
bet | 19/36 | Sana | 19.05.2021 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #14550 |
8. Tavsiya qilingan adabiyotlar
Asosiy
Ichki kasalliklar, Bobojanov S. T: Yangi asr avlod, 2008
Vnutrennie bolezni, tom 1 Muxin N.A. M.: GEOTAR - Media,2009
Textbook of Internal Medicine Editor-in-Chief William N. Kelley 1997
Qo‘shimcha
Umumiy amaliyot vrachlar uchun ma’ruzalar tuplami , Gadaev A.G., T., 2012
Obщaya vrachebnaya praktika, Pod red.F.G.Nazirova, A.G.Gadaeva. M.: GEOTAR-Media, 2009.
Spravochnik vracha obщey praktiki. Dj.Myorta. M.: Praktika, 1998.
Sbornik prakticheskix navыkov dlya vrachey obщey praktiki. Gadaev A., Axmedov X.S. T., 2010.
Umumiy amaliyot vrachlar uchun amaliy kunikmalar tuplami Gadaev A.G., Axmedov X.S., 2010. T.
Terapevticheskiy spravochnik Vashingtonskogo Pod red. M.Vudli M.: Praktika, 2000.
Umumiy amaliyot shifokori uchun kullanma F.G.Nazirov, A.G.Gadaev taxr. M.: GEOTAR-Media, 2007.
Media, 2005:
|
| |
Fanlararo va fanichi aloqa

3. Fanlararo va fanichi aloqa
Ushbu temani talabalarga o‘qitish talabalarning anatomiya, fiziologiya, patologik anatomiya, patologik fiziologiya, mikrobiologiya, bioximiya, terapiya, ichki kasalliklar propedevtikasi, klinik farmakologiyadan bilimlariga asoslanadi. mashg‘ulotdan olingna bilimlar UASh o‘tilganda va boshqa klinik fanlar o‘tganda foydalaniladi.
4. Mashg‘ulot tarkibi
4.1. Nazariy qism
Bemorlarni o‘qitish temasini muxokamasida shu narsani talabalar o‘rganishi lozimki, bemorlar o‘z kasalliklariga nisbatan o‘zlari ma’suliyatni xi qilishlari lozim, va bemorlarni sog‘lom turmush tarziga yo‘naltirish lozim, chekishni tashlashga yordam berish, sport bilan shug‘ullanishga boshlashga rag‘batlantirish va ratsional ovqatlanish.
UASh sanitar oqartuv ishlarini xar bir bemorni ko‘rganda olib borishi mumkin. o‘z o‘zidan ma’lumki konsultatsiya bu bemor istagiga ko‘ra, sanitar oqartuv ishlari esa vrach istagiga ko‘ra amalga oshiriladi.
Konsultatsiya vaqtida vrach taktikasi aktiv yoki passiv bo‘lishi mumkin buni vaziyatga qarab vrach u yoki bu taktikani qo‘llashi mumkin. passiv taktika bemorda kasallikka oid shikoyatlar bo‘lganda amalga oshiriladi. faqatgina passiv taktikada qolish vrach uchun bemorni o‘qitish imkoniyatidan maxrum qiladi.
Aktiv taktika bemorni olib borish jarayonida vrach intilishiga muvofiq amalga oshadi, bunda vrach xar bir ko‘rikka kelgan bemorni xavf omillarini aniqlashi, ushbu kasallik xaqida bemorga to‘liq ma’lumot berishi, sog‘lom turmush tarzi xaqida sanitar oqartuv ishlarini olib borishi lozim.
Aktiv taktikaga kiradi:
bemorni bevosita kuzatuvi, masalan GKda AQBni tez tez o‘lchab turish, qonda qand miqdorini o‘lchash, pixoterapiya o‘tkazish
Bemor ixtisoslashtirilgan yordamga muxtoj bo‘lganda to‘g‘ri yo‘naltira olish.
bemorni o‘z salomatligiga nisbatan munosabatini o‘zgartirish, masalan vrachga murojaat qilmaslik yoki juda ko‘p murojaat qilish.
sanitar oqartuv ishlarini olib borish uchun zarur:
- vrachni zamonaviy bilimlarga ega bo‘lishi,
- adabiyotlar va ko‘rsatma materiallari ,
- xavf guruxiga mansub bemorlarni konsultatsiyaga aktiv taklif qilish,
- ovqatlanish, tana massasini kamaytirish, sport bilan shug‘ullanishga oid maslaxatlar berish,
- emotsional zo‘riqish bilan kurashish.
|
O‘qish faoliyatining natijasi

|
O‘qish faoliyatining natijasi
|
bet | 21/36 | Sana | 19.05.2021 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #14550 |
O‘qish faoliyatining natijasi:
Talaba bilishi shart:
Sanitar oqartuv ishlarini.
Vozdeystvie na osnovnыe prichinы zabolevaemosti i smertnosti.
3.Ukreplenie psixicheskogo statusa.
4. Ekologiya i professionalnыe faktorы.
5. Obuchenie bolnыx, «shkolы».
Qila olishi kerak:
quydagilarni profilaktikasini o‘tkazish:
YuIK va insult
Xavfli xosilalar (ayniqsa o‘pka, sut bezi, bachadon bo‘yni va teri)
Travma va intoksikatsiya, infeksiya
Tayanch xarakat tizimi kasalliklari
Qandli diabet diabeta
Tish kasalligi
bronxial astma
Psixik buzulishlar
invalidlik
O‘qitish metodi
|
«stol o‘rtasidpgi ruchka »metodi, “piramida” grafik organayzer, demonstratsiya, videoko‘rik, diskussiya,suxbatvaziyatli masala va testlarni yechish
|
|
|
| |
Vrne servis
  
Uporabi se v XML za evidenčni list

|
Vrne servis
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
bet | 23/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREVOZNIK/PRVZ_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/ PRVZ_MATICNA_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS/NAZIV
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/PRVZ_STATUS
| 2.6.5 Šifrant prevoznih sredstev (PREVOZNO_SREDSTVO)
Celoten šifrant prevoznih sredstev se prenese z enim klicem servisa:
http://okolje.arso.gov.si/service/distributionservlet?SERVIS=SIFRANTIODPADKI&ZETON=ODP1&ZAHTEVEK=PREVOZNO_SREDSTVO&IZHODNI_FORMAT=XML
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki:
JAVNI
ARSO
30.10.2008 20:05:36
C
cesta
V
železnica
|
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz XML, ki ga vrne servis, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list, za katere je zaloga vrednosti iz servisa:
|
| |
Vrne servis
  
Uporabi se v XML za evidenčni list

|
Vrne servis
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
bet | 21/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREJEMNIK/PRJM_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREJEMNIK/PRJM_MATICNA_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS/NAZIV
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PREJEMNIK/PRJM_STATUS
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/LOKACIJE/ LOKACIJA/LOC_ID
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1 /KRAJ_PREJEMA/ODP_LOC_ID
|
2.6.3 Šifrant pošiljatelji (POSILJATELJI)
Šifrant zavezancev s statusi pošiljatelja je dostopen na URL naslovu:
http://okolje.arso.gov.si/service/posiljatelji.zip
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki (v XML obliki so tisti zavezanci, ki imajo vsaj en veljaven status primeren za pošiljatelja in vsaj eno veljavno lokacijo):
JAVNI
ARSO
30.10.2008 14:23:36
34288
ČISTO d.o.o.
5201234500
4491123
DUNAJSKA CESTA 6, 1231 LJUBLJANA
POVZROCITELJ
01.01.2008
31.12.2013
D
ODSTRANJEVALEC
01.01.2008
31.12.2010
D
PREDELOVALEC
01.01.2008
31.12.2014
N
ZBIRALEC
01.01.2008
31.12.2013
D
1020
PREDELOVALNI CENTER LJUBLJANA, SKLADIŠCE LJUBLJANA
ŠLANDROVA ULICA 4, 1231 LJUBLJANA
1023
PREDELOVALNI CENTER LJUBLJANA ZBIRANJE IN ODVOZ ODPADKOV
ŠLANDROVA ULICA 6, 1231 LJUBLJANA
…
…
|
Podatki zavezanca pošiljatelja so v vozlišču .
V vozlišču je informacija o vseh statusih zavezanca, gre za množico statusov, ki so primerni za pošiljatelja (POVZROCITELJ, ZBIRALEC, ZBIRALEC IV, PREDELOVALEC, PREDELOVALEC IV in ODSTRANJEVALEC). Iz datuma in indikatorja veljavnosti mora programer sam razbrati, ali je status še veljaven. Zaradi dodeljevanja statusov v povezavi z odločbami, se zgodi, da se vozlišče Veljavnost vedno ne ujema z intervalom veljavnosti. Status je veljaven, če velja oboje hkrati : vozlišče veljaven je D in tekoči datum je v intervalu veljavnosti.
V vozlišču je informacija o veljavnih lokacijah zavezanca. Če lokacija ni veljavna, ni izpisana v šifrantu.
Za uporabo določenega zavezanca na evidenčnem listu morajo biti med podatki, ki jih vrne ta servis, vsebovani podatki zavezanca z vsaj enim statusom in z vsaj eno lokacijo. Če temu ni tako, pomeni, da v IS-Odpadki na ARSO niso popolni podatki o tem zavezancu. V tem primeru je potrebno kontaktirati ARSO, da se ti podatki vpišejo v bazo.
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz šifranta XML, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list:
|
| |
baxolash
  
a’lo - «tasdiklayman»

baxolash
|
a’lo
|
yaxshi
|
qoniqarli
|
qoniqarsiz
|
yomon
|
|
o‘zlashtirish %
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va und.past
|
4
|
Amaliy qism
|
15-12,9 ball
|
12,75-10,6 ball
|
10,5-8,25 ball
|
8,1-5,5-ball
|
5,4 ball
|
4.2 Analitik qism
4.2.1. Vaziyatli masalalar:
Vaziyatli masala 1.Sizga 45 yoshli erkak murojaat qildi. bemor ortiqcha tana vazniga ega va otasi miokard infarktidan vafot etgan va o‘zida xam shu xavf borligidan xavotirda.
Savollar:
1. Sizning ilk qadamingiz?
2. bemor kasallik bo‘yicha qaysi kategoriyaga kiradi?
3.Siz bemorga qanday yo‘naltiruvchi savollar berasiz?
4. So‘roq vaqtida bemorda xech qanday shikoyat yo‘qligini aniqladingiz. sizning maslaxatingiz?
5. Agar bemor o‘zida qandaydir labarator instrumental tekshiruvlar o‘tkazilishini xoxlasa siz qanday tekshiruvlar o‘tkazishni maqsadga muvofiq deb xisoblaysiz? Asoslang.
2.UASh qabuliga 48 yoshli erkak YuIK, zo‘riqish stenokardiyasi,. FK II tashxisi bilan murojaat qilib keldi. .
Savollar:
1. bemorga sog‘lom turmush tarziga amal qilish bo‘yicha qanday maslaxatlar berish lozim?
2. Ovqatlanish bo‘yicha sizning maslaxatlaringiz?
3.Siz bemorga stenokardiya xurujlari to‘g‘risida qanday asosiy maslaxatlar berasiz?
4. Stenokardiya profilaktikasi uchun qo‘llanadigan dori vositalari guruxlarini sanang.
5. bemorda birinchi o‘rinda qanday ko‘rsatkichlarni nazorat qilish lozim?
3. Qabulga 72 yoshli erkak bemor keldi.
Savollar:
1.Keksa yoshli odamlarda qanday ayyor simptomlar(klinik belgisi xar xil aniq kasallikka xos patognomik belgisi yo‘q) kuzatiladi?
2. Ushbu bemor konsultatsiyasinin o‘ziga xosligi nimada?
Siz demensiyaga shubxa bo‘lganda qanday labarator instrumental tekshiruvlar o‘tkazasiz?
3. Agar bemorda demensiya bo‘lsa olib borish taktikasi qanday?
4.UAShga 48 yoshli erkak bemor YuIK, zo‘riqish stenokardiyasi, FK II tashxisi bilan murojaat qildi. bemor o‘z axvolidan xavotirda a konsultatsiya berishni iltimos qildi.
1.Sog‘lom turmush tarzi bo‘yicha bemorga qanday maslaxatlar berish lozim?
2. Ovqatlanish bo‘yicha sizning maslaxatlaringiz?
Siz bemorga stenokardiya xurujlari to‘g‘risida qanday asosiy maslaxatlar berasiz?
4. Stenokardiya profilaktikasi uchun qo‘llanadigan dori vositalari guruxlarini sanang.
5. bemorda birinchi o‘rinda qanday ko‘rsatkichlarni nazorat qilish lozim?
5. sizga 14 yoshli bola murojaat qilib keldi, (*DSP) ruxiy asab buzilishi bilan. u siz bilan yomon muloqotda bo‘lyapti va savollaringizga javob bermayapti. lekin unga maxsus maktab uchun ma’lumotnoma kerak.
sizning taktikangiz:
6.27 yoshli ayol tekstil zavodda ishlaydi. unda kuchli yo‘tal, yuzda dog‘lar paydo bo‘lgan bu simptomlarni ishi bilan bog‘laydi chunki u bo‘yash sexida ishlaydi.
sizning taktikangiz?
7.68 yoshli erkak nafaqada. 2 tip Qandli diabet bilan og‘riydi. oxirgi paytlarda og‘izda quruqlik, qichishish va chanqash paydo bo‘lgan. bu shikoyatlarni uyida o‘tkazgan stress xolatlari bilan bog‘laydi.
sizning taktikangiz
|
AKSELERATOR (lot.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 24/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AKSELERATOR (lot.) - bozor iqtisodiyotini davlat tomonidan tartibga solishda foydalanadigan ko‘rsatkich. Akseleratsiya prinsipini shundan kelib chiqadiki, bunda iste‘mol xarajatlarining ko‘payishi kapital jamg‘arilishida o‘zgarish bo‘lishini taqozo etadi. Misol, tovarlarga bo‘lgan iste‘mol talabining birmuncha o‘sishi ishlab chiqarish quvvatlarning ko‘payish natijasi bo‘lishi mumkin. Aksincha, iste‘mol xarajatlarining ancha kamayishi mahsulot tayyorlovchilar foydasini shunchagacha kamaytiradi, bu ularga hattoki eskirgan uskunani almashtirish imkonini bermaydi, ya‘ni u yoki bu investitsiyani kamaytirishga olib keladi. Akseleratsiya koeffisenti (akselerator) iste‘mol xarajatlarining o‘sishi yoki pasayishi taqozo etiladigan investitsiyalar hajmining o‘zgarishini xarakterlaydi.
AKSELERATSIYA (lot.) – ishlab chiqarish quvvatlarini, natijada iste‘mol talabini kamaytirish-ko‘paytirish bilan taqozo etiladigan investitsiyalarni ko‘paytirish- kamaytirish. Miqdoran investitsiyalar o‘sishining u taqozo etadigan daromad, iste‘mol talabi yoki tayyor mahsulotning nisbiy o‘sishiga bo‘lgan nisbatida ifodalanadi.
AKSEPTLASHTIRUVCHI BANK — taklifni qabul qilish, majburiyatni bajarish, xarajatni to‘lash uchun rozilik bergan yoki bu rozilikni tasdiqlovchi bank.
AKSEPTLASHTIRILGAN CHEK — taklifni qabul qilish, majburiyatni bajarish, xarajatni to‘lashni chek orqali kafolatlash.
AKSILDEMPING TADBIRLAR; DEMPINGGA QARSHI CHORA- TADBIRLAR (ineya. Anti-dumping) — hukumatning boshqa davlat tomonidan mamlakat bozorida tovarlar dempingini bartaraf etishga qaratilgan maqsadli faoliyati. Bir necha yil muqaddam bunday chora-tadbir Yevropa Ittifoqi tomonidan Turkiya Respublikasida ishlab chiqarilgan mahsulotlarga, jumladan. to‘qimachilik sanoati tovarlariga qarshi joriy etilgan edi. Hukumat sifat va narxlarning oqilona darajasini ta’minlagan holda mamlakat ichki bozori xususida g‘amxo‘rlik qilishini tushunsa bo‘ladi. Ammo aksildemping tadbirlar davlatlar o‘rtasidagi munosabatlar buzilishi va ularning savdo-sotiq aloqalariga sovuqchilik solishi mumkin. Dempingga qarshi chora- tadbirlar eksport marketingi tadbirlarini, ayniqsa, qisqa muddatli kompaniyalarni amalga oshirishni qiyinlashtirishi mumkin.
|
| |
AJIO-KONTO - foyda va zararni aks ettiruvchi hisobraqam.  
AJIO-KONTRO (ital.)

|
AJIO-KONTO - foyda va zararni aks ettiruvchi hisobraqam.
AJIO-KONTRO (ital.)
|
bet | 21/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AJIO-KONTO - foyda va zararni aks ettiruvchi hisobraqam.
AJIO-KONTRO (ital.) – qimmatbaho qog‘ozlar yoki ajiotaj davridagi tovarlar birja kursining keskin o‘zgarishi natijasida vujudga keluvchi, foyda yoki zarar aks etuvchi hisob.
AJIOTAJ (birja) (fr.) – 1) qimmatbaho qog‘ozlar kursi yoki tovarlar bahosi o‘zgarishidan foyda olish maqsadida hosil qilingan birja chayqov jonsarakligi; 2) ajio olish yoki to‘lashni mo‘ljallab kelgusida yetkazib berish sharti bilan xarid qilish yoki sotish natijasi; 3) birjadagi qimmatli qog‘ozlar yoki mahsulotlar narxlarini sun’iy ravishda oshirishdan iborat chayqovchilikka asoslangan operatsiyalar.
AJIOTAJ TALAB - bozordagi shov-shuv va vahima ta’siri ostida sun’iy paydo bo‘ladigan hamda shiddat bilan ortib boradigan talab. A.t. odatdagi normal holatga nisbatan ortiq talab hisoblanadi. Bunday talab bir tomondan, aholi orasida mish-mishlar tarqatish va raklama vositasida muayyan tovarlarga o‘ta ortiqcha baho barish orqali ista’molchi psixologiyasiga ta’sir etish yo‘li bilan, ikkinchi tomondan tovarlarga bo‘lgan g‘oyat katta qiziqish, qimmatchilik, qaxatchilik, har xil shov-shuvlar ta’sirida puldan tazroq qutulish va tovar zahirasini ko‘paytirishga intilish oqibatida yuzaga kaladi.
AJRIM – sud tomonidan odil sudlov faoliyatini amalga oshirish paytida O‘zbekiston Respublikasi nomidan chiqariladigan hujjat. Fuqarolik va xo‘jalik ishlari bo‘yicha nizolarni mazmunan hal etmasdan uning harakatini (ko‘rish uchun qabul etish, ko‘rmasdan qoldirish, ishni tugatish, ekspertiza tayinlash) belgilashga xizmat qiladi. Sud ajrimlar tartibi, ularning mazmuni, ijro etilish tartibi O‘zbekiston Respublikasi protsessual va xo‘jalik protsessual kodekslarida belgilab qo‘yiladi.
AJUR (fr) - buxgalteriya hisobining holati, bunda barcha hisob yozuvlari xo‘jalik operatsiyalari amalga oshiriladigan birjada bajariladi; keng ma’noda hisob-kitob ishlarining belgilangan muddatda bajarilishi.
AKKLAMATSIYA (lot.) - majlis ishtirokchilari reaksiyasi asosida ovozlarni hisobga olmasdan majlis tomonidan qandaydir taklifni qabul qilish yoki rad etish.
|
| |
AHOLINING NATURAL DAROMADLARI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 19/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AHOLINING NATURAL DAROMADLARI – qishloq xo‘jalik mahsulotlarining barcha tushumlari: dehqonchilik, chorvachilik, parandachilik mahsulotlari, bog‘dorchilik, sabzavot, poliz ekinlari, shaxsiy tomorqa, tabiat in’omlaridan shaxsiy, oilaviy ehtiyojlar uchun tayyorlanadigan mahsulotlar kabi tushumlar.
AHOLINING PUL DAROMADLARI – 1) bu aholining barcha pul mablag‘lari tushumi: stipendiya, nafaqa; mulkdan foiz, dividend, renta, aksiya, qimmatbaho qog‘ozlar, ko‘chmas mulk, chorva mollari, tomorqa mahsulotlari, turli buyumlar va boshqa tovarlarni sotishdan tushadigan, turli xizmatlar ko‘rsatishdan keladigan pul tushumlaridir; 2) xonadon xo‘jaligi xarajatlarini qoplash va jamg‘armalar yaratish uchun ixtiyorida bo‘lgan pul mablag‘lari yig‘indisidan iborat.
AHOLINING PUL DAROMADLARI VA XARAJATLARI BALANSI — aholi pul daromadlarining hosil bo‘lish jarayoni va ulardan foydalanishni ifodalash shakli. A.p.d. va x.b. nafaqat pul daromadlarini, ayni paytda, ish haqi fondiga kiruvchi, natural tarzda berish va imtiyozlarni, ish haqi hisobiga xodimlarga beriladigan mahsulotni, qishloq xo‘jalik mahsulotlarini ishlab chiqarishga ketgan xarajatlarni aks ettiruvchi pul tushumlarini, oldindan sotib olingan moddiy boyliklarni, realizatsiya qilishdan tushgan daromadni ham o‘z ichiga oladi. A.p.d. va x.b. xalq xo‘jaligi balansi tuzimining elementi sifatida aholi pul daromadlari va xarajatlari o‘rtasidagi proporsiyani aniqlaydi, aholining asosiy real daromadlari yig`indisini ko‘rsatib beradi.
AHOLINING RAAL DAROMADLARI – 1) narx darajasi o‘zgarishini hisobga olib, aholining ixtiyorida bo‘lgan daromadga sotib olish mumkin bo‘lgan tovar va xizmatlar miqdori, ya’ni aholining ixtiyorida bo‘lgan daromadning xarid quvvati; 2) A.r.d. iste’mol yoki jamg‘arish uchun foydalanadigan milliy daromadning bir qismi nominal daromadlardan farq qilib A.r.d. chakana narxning o‘zgarishi va soliqlarni to‘lashga ketgan xarajatlar hamda boshqa majburiyatlarini to‘lashlarni hisobga olgan holda sotib olingan moddiy boyliklar va xizmatlarning miqdorini xarakterlaydi; 3) A.r.d.milliy daromadning aholi moddiy va ma’naviy ne’matlarni iste’mol qilishi va jamg‘arishi uchun sarflanadigan qismi.
|
| |
AKT (ingl. act.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 25/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AKT (ingl. act.) – 1. Rasmiy hujjat, yozuvlar; 2. Qaror. Odatda A. deb ma‘lum huquqiy me‘yorlar shaklida yuridik, jismoniy shaxslar, davlatlar o‘rtasidagi iqtisodiy va siyosiy bitimlar, shartnomalar qayd etilgan hujjatga aytiladi; 3. Muayyan shakl bo‘yicha tuzilgan, qandaydir faktlar, voqealarni tasdiqlovchi yoki xo‘jalik yuritish sub’ektlariga muayyan xulq-atvorni amr qiluvchi va yuridik kuchga eta bo‘lgan rasmiy hujjat.
AKT QOG‘OZI – shartnomalar va bitimlar uchun gerbli (tamg‘ali) qog‘oz.
AKTIV – 1. Yuridik yoki jismoniy shaxsga tegishli mol-mulk huquqi yig‘indisi. Aktiv asosiy vositalar, moddiy bo‘lmagan, moddiy ishlab chiqarish zahiralari, pul mablag‘lari, moliyaviy qo‘yilmalar, boshqa yuridik yoki jismoniy shaxslarga nisbatan pul yoki mulkiy talablar shaklida mavjud bo‘ladi; 2. Korxona, muassasa, tashkilot buxgalteriya balansining so‘l tomoni, unda hisobot yilining boshi va oxiridagi xo‘jalik mablag‘larining iqtisodiy guruhlari tarkibi, joylashtirilishi va foydalanilishi.
Moddiy bo‘lmagan aktivlar jumlasiga yerdan, suvdan va boshqa tabiiy boyliklardan, binolar, inshootlar, uskunalardan foydalanish huquqi bilan bog‘liq qiymatlar, boshqa nomoddiy huquqlar (shular jumlasidan ixtirolar, “Nou-xau”lardan), ushbu korxonalarning korxona ishtirokchisi tomonidan (qo‘shma korxona, hissadorlik jamiyati, mas’uliyati cheklangan jamiyat va h.k.) korxona ustav jamg‘armasiga hissa tariqasida o‘tkazilishi yoki korxona faoliyati davomida sotib olinishi; 3. Chetdan olingan mamlakat pul daromadlarining (tovar chiqarish natijasida) uning chet eldagi xarajatlaridan oshishi; 4. Jismoniy yoki yuridik shaxsga tegishli mulkiy huquqlarning yig`indisi. Aktivlar material substantsiyaga ega bo‘luvchi ko‘rinib turadigan (uskuna, qurilish, tovar, material gazlamalari) va ko‘rinib turmaydigan (patentlar, qarz berish-olish majburiyatlari va h. k.) bo‘lishi mumkin. Aktivlar ularning yil davomida pulga aylanishi yoki aylanmasligiga bog‘liq holda joriy va fiksallangan xillariga bo‘linadi. Xo‘jalik amaliyotida aktiv va qarz balanslari tuziladi. Qarz uning hisob davrida qoplanishi yoki undan keyinga o‘tishiga qarab qisqa va uzoq muddatga bo‘linadi. Firma mulkining qiymati aktivdan qarzni chiqargan qiymatga teng bo‘ladi.
|
| |
AKKREDITIV BO‘YICHA HUJJATNI AVIZOLASHTIRISH

|
AKKREDITIV BO‘YICHA HUJJATNI AVIZOLASHTIRISH
|
bet | 23/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AKKREDITIV BO‘YICHA HUJJATNI AVIZOLASHTIRISH — bank emitenti tomonidan o‘z ijrochisi nomiga akkreditiv olganligini aloqa vositalari (pochta, telegraf) orqali rasmiy xabar berishi tushuniladi.
AKKREDITIV HISOB-KITOBLAR SHAKLI – boshqa shahardagi hisob-kitoblarda to‘lovlarni amalga oshirish usuli. Akkreditiv sotib oluvchi bankning mahsulot yetkazib beruvchining boshqa shahardagi bankiga sotib oluvchining akkreditiv arizasida ko‘zda tutilgan shartga ko‘ra mahsulot yetkazib beruvchining hisobiga yuborilgan tovar yoki ko‘rsatilgan xizmat uchun topshirig‘i. To‘lov mahsulot yetkazib beruvchining turar joyi bo‘yicha moddiy boyliklarni jo‘natgandan keyin amalga oshiriladi va shu maqsad uchun bronlangan vositalar bilan kafolatlanadi. Bunday summalar to‘lovchining o‘z mablag‘laridan yoki kredit hisobidan ruxsat berilmaydi. Tomonlar munosabatlari regulyar xarakterga ega bo‘lmagan yoki mahsulot yetkazib beruvchining tartibga aniq rioya qilmaydigan to‘lovchiga jarima solingan holatlardagina ishlatiladi. Bank muassasasi yukni jo‘natganligi tasdiqlovchi hujjatlar bo‘lgandagina olingan akkreditiv asosida qo‘yilgan hisoblarni to‘laydi. Akkreditiv pochta va telegraf bo‘yicha belgilangan minimumdan kam bo‘lmagan summada ochilishi mumkin. U cheklangan vaqt davomida (misol uchun 15 kun) faqat bitta mahsulot yetkazib beruvchi bilan hisob- kitob qilish uchun mo‘ljallangan.
AKKREDITIVLASH — turli shaharlarda joylashgan korxonalar o‘rtasida naqd pulsiz hisob-kitob operatsiyalarini amalga oshirish uchun maxsus bank hisobvarag‘ini ochish. Hisob-kitoblarning akkreditiv shakli tomonlar o‘rtasidagi shartnomada maxsus nazarda tutilgan hollarda qo‘llaniladi. Hisob-kitobning akkreditiv shakli qo‘llanilganida to‘lovchi tomon o‘ziga xizmat ko‘rsatuvchi bankka maxsus hisob raqamidagi mablag‘lar hisobidan yuborilgan mahsulot, bajarilgan ish uchun hisob-kitob qilishni topshiradi. Har bir akkreditiv faqat bitta aniq mahsulot yetkazib beruvchi bilan hisob- kitob qilishga mo‘ljallangan bo‘lib, boshqa maqsadlarga sarflanishi, naqd pul shaklida berilishi mumkin emas. Akkreditivning amal qilish muddati, shartlarning o‘zgartirilish tartibi qonun hujjatlarida belgilab qo‘yilgan.
AKRONIM — alohida mustaqil so‘z yasash uchun boshqa alohida so‘zlar bosh harflari birikma holiga keltirilishi. Akronimlar initsiallardan alohida so‘z tarzida talaffuz etish mumkinligi bilan farqlanadi. Masalan, NATO akronimi North American Treaty Organization so‘zlari bosh harflaridan yasalgan. Ayrim keng tanilgan logotiplar ham akronim hisoblanadi. Minnesota Mining and Manufacturing Corporation so‘zlaridan yasalgan MMM bunga yorqin misol. Ushbu akronim aytib o‘tilgan kompaniyaning butun marketing kommunikatsiyalarida ishlatiladi.
|
| |
AHOLINING TABAQALANISHI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 20/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AHOLINING TABAQALANISHI - davlat (umumxalq) mulkchiligiga va jamiyat a’zolarining nisbatan iqtisodiy tengligiga asoslangan rejali iqtisoddan farqli ravishda boshqa iqtisodlarda aholi daromad manbalari, me’yorlari, turmush sharoitlari va turmush darajasiga nisbatan tabaqalashgan bo‘ladi. Bunday jamiyatlarda aholi boylar, o‘rta hollar, kambag‘allar va qashshoqlarga bo‘linadi. Aholining bunday tabaqalanishi turli sabablar natijasida, jumladan mehnat qila olish qobiliyatlari, ehtiyojlari, kapitalga qay miqdorda egalik qilishlari, davlatning sotsial siyosati va hokazolar natijasida vujudga keladi.
AHOLINING TURMUSH DARAJASI – 1) turmush sharoitlariga bog‘liq bo‘lib, bir tomondan, aholi ehtiyojlarining o‘sishi darajasini va ikkinchi tomondan, shu ehtiyojlarning qondirilishi darajasini ifodalaydi. U real daromadlar va iste’mol darajasi, real bo‘sh vaqt ko‘lami va aholining jismoniy va aqliy kamoloti bilan ifodalanadi; 2) A.t.d. – bu aholi farovonligi, ne’matlar va xizmatlar iste’molning darajasi, insonlarning asosiy hayotiy ehtiyojlarini qondirish me’yorini tavsiflovchi sharoitlar va ko‘rsatkichlar majmuidir.
AHOLINING TURMUSH SHAROITLARI - jamiyat ishlab chiqaruvchi kuchlari taraqqiyotining muayyan darajasida shakllangan kishilar hayotiy ehtiyojlari va hayotlari me’yorida kechishini ta’minlovchi ob’ektiv reallik. Turmush sharoitlari tabiiy- iqlimiy yoki atrof muhit, ijtimoiy-iqtisodiy, mehnat va ijtimoiy-siyosiy omillarga bog‘liq bo‘ladi.
AHOLINING YILLIK O‘SISH SUR’ATI — ko‘rsatilgan davrda aholining har yilgi o‘rtacha eksponensial o‘sish sur’atlariga taalluqlidir. AJIO (ital.) – 1) belgilangan valuta turiga yoki qimatbaho qog‘ozlar bahosiga qo‘shimcha pul; 2) qimatbaho qog‘ozlar birja (bozor) kursining, boshqa mulklarining yoki qog‘oz pullarining ularning qiymatiga qaraganda oshishi. Odatda, foiz hisobida nominal qiymat yoki bahoga qo‘shiladi. Ajioning teskarisi dizajio deyiladi; 3) qog‘oz pullarni tangaga ayriboshlash yoki “bequvvat” valutani “kuchlisiga” ayriboshlash uchun undirib olinadigan vositachilik haqi; 4) valuta kurslari o‘rtasidagi farq; 5) naqd mahsulot narxi bilan muddatga tuzilgan birja bitimida ko‘rsatilgan mahsulot narxi o‘rtasidagi farq; 6) turli muddatlarda yetkazib beriladigan mahsulotlar narxlari o‘rtasidagi farq.
|
| |
LIZING KOMPANIYASI - - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 476/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)Bu sahifa navigatsiya:
- L.sh.
LIZING KOMPANIYASI - asosiy vositalar, texnika vositalari, bino va inshoatlarni o‘rta hamda uzoq muddatga ijaraga berish kompaniyasi.
LIZING SHARTNOMASI - 1) ishlab chiqaruvchi, ijaraga beruvchi (mulkdor) va ijarador (foydalanuvchi mijoz) o‘rtasidagi bitim, ko‘char mulkni (mashinalar, uskunalar, transport vositalari va h.k.) va ko‘chmas mulkni (ishlab chiqarish xarakteridagi binolar, inshoatlar va h.k.) vaqtinchalik foydalanishga berish shartlari uning mazmuni hisoblanadi. L.sh. ishtirokchilari uch tomonlama hisoblanishi mumkin: korxona — uskuna ishlab chiqaruvchi, lizing kompaniya (ijaraga beruvchi) va moddiy qimmatliklarni oluvchi va foydalanuvchi korxona (tashkilot); 2) bir taraf (lizing beruvchi) boshqa taraf (lizing oluvchi, ijarachi) topshirig‘i bilan uchinchi taraf ishlab chiqaruvchi (xaridor) bilan o‘z mablag‘lari hisobiga lizing oluvchi uchun mol-mulk xarid qilish uchun kelishuvga kelinadigan kontrakt, lizing oluvchi esa buning uchun lizing beruvchiga lizing to‘lovlarini amalga oshiradi. Lizing oluvchi bilan ishlab chiqaruvchi bir shaxs bo‘lishiga ham yo‘l qo‘yiladi, bunda lizing beruvchi mol-mulkni bo‘lajak foydalanuvchidan xarid qiladi yoxud lizing beruvchi keyinchalik xuddi shu shaxsga lizing bo‘yicha berish maqsadida ishlab chiqaruvchidan mol-mulk xarid qilish uchun uni moliyalaydi); 2) L.sh. — mashina va asbob uskunalar, ko‘chmas mulk ijarasi.
LLOYD (ing.) — Angliya sug‘urta birlashmasi. Barcha turdagi mulkiy sug‘urtani hamda hayotni qisqa muddatli sug‘urta qilishni amalga oshiradi.
LOBBI, LOBBIZM (ing.) — AQSh qonun organlarida yirik monopoliyalar idora va agentliklari tizimi, ular ushbu monopoliyalar manfaatini ko‘zlab qonunlar qabul qilish, hukumat buyurtmalarini joylashtirish va h.k.da u yoki bu qarorlar foydasiga qonun chiqaruvchilar va davlat chinovniklariga ta’sir ko‘rsatadi; ushbu idora va agentliklar agentlarini ham (boshqacha lobbistlar) lobbi deb ataladi.
LODING — diskontrlash uchun taqdim etilgan perevod qilingan vekselning nominal qiymatidan bank yoki hisobot uyi tomonidan tutib qolinadigan foiz va aktsept to‘lovlariga qo‘shimcha ravishda tavakkalchilik uchun munosabat. L. stavkasi to‘lovchining veksel va indossantlar bo‘yicha e’tibor, nufuzli va kreditlash qobiliyatiga bog‘liq holda o‘zgaradi va h.k.
|
| |
Qorasaroy
Sag‘bon - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

24
Shaharni mudofaa qilish uchun qurilgan devor ortida Kaykovus
arig‘ining suvi bilan to‘ldiriladigan xandaqlar bo‘lgan. Toshkent to‘rtta –
Beshyog‘och, Ko‘kcha, Sebzor va Shay xontohur dahalariga bo‘linib,
har bir daha o‘z oqsoqoli tomonidan boshqarilgan. XIX asr o‘rtalarida
shahar aholisi 80 mingga yaqin kishini tashkil qilgan. Toshkent shahri-
ning bosib olinishiga podsho hukumati jiddiy tayyorgarlik ko‘rdi. Chun-
ki Toshkentni egallash – Rossiya imperiyasining O‘rta Osiyodagi harbiy
yurishlarini keng qamrovda va tayanch hududga ega bo‘lgan holda olib
borilishini ta’minlar edi. Bu shahar O‘rta Osiyoni bosib olis h uchun asosiy
yo‘lak, harbiy qo‘shinlarning kelgusidagi harakatlari uchu n tayanch nuqta
vazifasini bajara oladigan joy hisoblangan.
1864-yil 1-oktabrida M. Chernyayev o‘zini pod-
sho ga yaxshi ko‘rsatish uchun tezlik bilan Tosh-
kentni qo‘lga kiritmoqchi bo‘ldi. Lekin uning bu
rejasi amal ga osh madi. M. Chernyayev 70 nafardan ziyod askarlari-
dan ajralib, Chimkentga cheki nishga majbur bo‘ldi. Uning Toshkentni
egallash uchun olib borgan birinchi harakati natija bermagach, yangi
hu jumga tay yorgarlik boshladi. Uning
bu tayyorgarligi bahorgacha davom etdi
va 1865-yil aprel oyi oxirida podsho
hukumatining harbiy qo‘shinlari Tosh-
kent yaqi niga joylashtirildi. M.Cher nya-
yev boshchiligidagi harbiy qo‘shin Tosh-
kent shahridan 25 km uzoqlikdagi Chir-
chiq daryosi ning chap sohilida joylash-
gan Niyozbek qal’a siga kelib, uni jangsiz
topshirishni taklif qiladi, lekin qal’a himoyachilari rad javobini berib,
mudofaaga o‘tadi. Himoyachilar va istilochilarning harbiy kuchlari
o‘rtasidagi farq juda katta edi. Qal’a to‘xtovsiz ravishda to‘plardan
o‘qqa tutilib, devorlari buzib tashlandi. Devorlarning buzilgan joylari-
dan bos qinchilar qal’aga kirib, uni egallashga muvaffaq bo‘ldilar. Oqi-
batda Toshkent darvozasi deb nom olgan Niyozbek qo‘rg‘oni dushman
qo‘liga o‘tdi. Ushbu qal’aning qo‘lga kiritilishi M. Chernyayevga Tosh-
kentni suv ta’minotidan uzib qo‘yish imkonini berdi. Uning buyrug‘i
bilan Toshkent shahri aholisini suv bilan ta’minlaydigan Chirchiq dar-
yosidagi to‘g‘on buzib tashlanadi.
M.Chernyayev boshchi li gidagi istilochilar 1865-yil
may oyida bevosita Tosh kent ga hujum boshladi.
O‘zingizni sinang! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

22
Rossiya imperatori Aleksandr II (1855–1881)
ning 1859-yilda Qo‘qon xonligini bosib olish -
ning davom ettirilishi to‘g‘risidagi ko‘rsatmasi-
dan so‘ng harbiy harakatlar kuchaydi. Buning
uchun, eng avvalo, xonlikning Toshkent shahri
bosib olinishi zarur edi.
Toshkentni bosib olishda Oqmachit qal’asi harbiy harakatlarning
tayan chiga aylandi. Podsho qo‘shinlarining Oqmachit qal’asini bosib
olish borasi dagi dastlabki harakatlari (1852-yil) mag‘lubiyatga uchra-
gach, 1853-yilda uni egallash uchun ikkinchi marta hujum boshlanadi.
3 mingdan ortiq kishidan iborat harbiy qo‘shinga 400 kishidan iborat
qal’a himoyachilari 20 kun davomida qarshilik ko‘rsatdi. Dushman to-
monga nisbatan soni juda oz bo‘lgan, qurshovda qolgan qal’a himoya-
chilari oxirgi imkoniyatlari qolgunicha jang qildilar. Kuchlar notengligi
oqibatida podsho hukumati qo‘shinlari tomonidan qal’a egallanadi. Ke-
yinchalik bu qal’a harbiy harakatlar uchun tayanch punktga aylandi va
unga
Perovskiy forti deb nom berildi.
N. Veryovkin va M. Chernyayevlarning 1864-yilda uch mingdan
ko‘p roq qo‘shini ikki yo‘nalishda: biri Perovskiy fortidan (Orenburg to-
mondan), boshqasi esa Verniy (Almati) shahri tomondan Toshkentni bo-
sib olish uchu n yo‘lga chiqdi. 4-iyunda M. Chernyayev boshchiligidagi
qo‘shin Talas daryosining chap sohilidagi Avliyoota (hozirgi Taroz shah-
ri)ni bosib oldi. Turkiston va Chimkent shaharlari mudofaasiga rahbarlik
qilishga Qo‘qon xoni tomonidan amirlashkar Aliquli (Alimqul) yuborildi.
N. Veryovkin, agar Turkiston himoyachilari tas lim bo‘lmasa, shaharni
yalpi o‘qqa tutib, barchani qirib tashlashini, Amir Temur tomonidan Ah-
mad Yassaviy sharafiga qurilgan maqbarani ham yakson qilishini ulti-
matum tarzida qo‘ydi. Natijada Aliquli o‘z qo‘shinini Turkistondan olib
chiqib, Chimkent mudo faasi uchun che kindi. Uch kunlik jangdan so‘ng,
12-iyul kuni N. Veryovkin otryadi
Qo‘qon xonligiga qarashli Turkiston
shahrini bosib oldi va 20 kilometrlik
qal’a de vori bilan o‘ralgan Toshkentni
bosib olishga tayyorgarlik ko‘ra bosh-
ladi.
Bu harbiy harakatlarga M. Chernya-
yev qo‘mondon etib tayinlandi. 1864-
yil kuzida Chimkent shahri egallanib,
qand shahrida Mahmudxo‘ja Behbudiy

147
disaga aylandi. 1916-yildan hozirgi Milliy teatr asoschisi Mannon Uyg‘ur
va o‘zbek teatrining birinchi aktrisasi Ma’suma Qoriyeva san’atga ilk qa-
damini tashladi. Shu tariqa asta-sekin Andijonda, Xivada, Buxoroda ham
dastlabki milliy teatrlar tashkil topa boshladi. Buxoro shahridagi teatr ning
tashkil etilishida Mannon Uyg‘urning xizmatlari beqiyos edi.
Teatrlarda katta ijtimoiy va axloqiy muammolarga daxldor mavzular
sahnalashtirildi. Ularda adolatsizlik, yovuzlik, zulmni qoralovchi g‘oyalar,
tomoshabinlarda e’tiroz va norozilik hissini qo‘zg‘atuvchi spektakllar
namo yish etildi. O‘zbek teatri – o‘zbek milliy madaniyatining ajralmas
qismiga aylandi. Teatr spektakllari, o‘ziga xos va iste’dodli aktyorlar ijrosi
o‘zbek xalqining bitmas-tuganmas ijodiy imkoniyat larini namoyish etdi.
Xudoybergan Devonov 1878-yilda tug‘ilgan. Bolaligidan bilimga
chanqoqligi va ijodiy iste’dodi bilan ajralib turgan. U arab, fors va rus
tillarini o‘rgangan. Qiziquvchan o‘smir nemis tilini o‘rgana boshlagan va
bu kelgusida uning taqdirini belgilab bergan.
Gap shundaki, XIX asr oxirida Xorazmning o‘sha paytdagi hukm-
dori Muhammad Rahimxon II nemis-mennonitlarning bir necha oilasiga
o‘lkada yashashiga ruxsat bergan. Ularning eng yoshi ulug‘i Vilgelm Pen-
ner yoki mahalliy odamlarning tili bilan Panor buvada qiziquvchan Xu-
doybergan bi rinchi marta fotoapparatni ko‘rgan va undan foydalanishga
ruxsat so‘ragan. Keyinchalik Panor buva shogir-
dining muvaffaqiyatlaridan xursand bo‘lib, unga
fotoapparatni sovg‘a qilgan.
Shunday qilib, 1903-yilda Xudoybergan
Devonov Xivaning minoralari va hamyurtla-
rini suratga ola boshlagan. Avvaliga bu diniy
ulamolar ning qattiq qarshiligiga uchragan. Biroq
fotosuratchini har qanday yangilikka qiziqqan
Muhammad Rahimxon II o‘z himoyasiga olgan.
U nafaqat xon, balki iste’dodli shoir va bastakor
sifatida tarixda qolgan. Hukmdor Xudoybergan-
ga o‘zining suratini olishni buyurgan, keyin esa
uni o‘z devoniga ishga taklif qilgan.
An’anaviy xalq og‘zaki
musiqali asarlari asrlar
davomida saqlanib keldi. Xalq musiqa san’atida
terma, qo‘shiq, lapar, yalla, ashula keng tarqal-
-§. ROSSIyA ImPERIyASI TOmONIDAN O‘RTA OSIyONI

21
!
!
!
XIX asrning birinchi yarmida O‘r-
ta Osiyo xonliklari o‘rtasidagi uzoq
vaqt davom etgan o‘zaro urushlar
ularning iqtisodiy va harbiy jihatdan
zaifl ashib qolishiga olib keldi. Bun-
day vaziyat oxir-oqibat xonliklar ning
istilo qili nishlarini osonlash tirdi.
Shunday qilib, XIX asrning o‘r ta-
lariga kelib xonliklar o‘rtasidagi o‘z-
aro urushlar, ichki nizo va ziddiyatlar,
davlat boshliqlarining uzoqni ko‘zlab
ichki va tashqi siyosat olib borma-
ganliklaridan nochor ahvolga tushib qoldi. Shunday vaziyatda Ros siya
imperiyasi hukumati o‘zining siyosiy, iqtisodiy va geopolitik manfaat-
larini ko‘zlab O‘rta Osiyoga harbiy istilochilik harakatlarini boshlaydi.
O‘rta Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan
bo sib olinishi to‘rt bosqichda amalga oshirildi.
Birinchi bosqich – 1847–1865-yillarda Rossiya
imperiyasi tomonidan Qo‘qon xonligining shi-
moliy-g‘arbiy vilo yatlari va Toshkent shahri istilo qilindi. Istilo etil-
gan hududlarda Orenburg general-gubernatorligi tarkibiga kiruvchi
Turkiston viloyati tashkil etildi.
Ikkinchi bosqich – 1865–1868-yillarni qamrab olgan bo‘lib, bunda
Qo‘qon xonligi va Buxoro amirligiga qarshi istilochilik harakatlari amal-
ga oshirildi.
Uchinchi bosqich – 1873–1879-yillar davomida Xiva va Qo‘qon xon-
ligi yer larini bosib olishdan iborat bo‘ldi.
To‘rtinchi bosqich – 1880–1885-yillarda turkmanlarning bo‘y sun-
dirilishi edi. Shunday qilib, 1864–1885-yillarda – 20 yildan ortiq vaqt
davomida Rossiya imperiyasining uzoq davom etgan harbiy tayyorgar-
ligi natijasida bosqinchilik urush lari olib borildi. O‘rta Osiyo xonliklari
hududining katta qismi bosib olinib, mustamlakaga aylantirildi.
Reja: Maktab ta’limida loyiha texnologiyalaridan foydalanish tarixi va amaliyoti haqida

2.2.3-Mavzu: Ta’limda loyiha turlari va ularni strukturalari.
Innovatsion loyihalar va ularni jahon ta’lim tajribasidagi koʻrinishlari.
Reja:
1.Maktab ta’limida loyiha texnologiyalaridan foydalanish tarixi va amaliyoti
haqida.
2.Maktab ta’lim sifatini yaxshilashda fanlar kesimidagi muammolarni,
ehtiyojlarni aniqlash.
Loyihalash texnologiyasi jahon pedagogikasida yangilik hisoblanmaydi,
chunki, u 1920-yillarda amerikalik faylasuf va pedagog J.
Dyu va uning shogirdi
V.X. Kilpatrik tomonidan ishlab chiqilgan loyihalash metodi asosida vujudga
kelgan. Hozirgi kunda AQSH,
Buyuk Britaniya, Belgiya, Isroil, Finlandiya,
Germaniya, Rossiya, Italiya, Braziliyava, Niderlandiya
kabi rivojlangan
mamlakatlarning ta’lim muassasalarida muvaffaqiyatli qo‘llanib kelinmoqda.
J. Dyu o‘qitishni o‘quvchilarning qiziqishi va ehtiyojini hisobga olgan holda
o‘quvchilarning muayyan maqsadga yo‘naltirilgan faoliyatini faollashtirish orqali
tashkil etishni taklif etgan. Buning uchun o‘quvchilarga o‘zlashtirgan bilim,
ko‘nikma va malakalarini amaliyotga qo‘llash, ulardan kelgusi hayotda foydalanish
yo‘llarini ko‘rsatish, ya’ni nazariy bilimlarni amaliyot bilan bog‘liq holda o‘qitish
lozimligini uqtirgan. Bu jarayonda o‘quvchilar tanish vaziyatdagi ahamiyatga
molik muammolarni avval o‘zlashtirgan bilim, ko‘nikmalarini amaliyotga qo‘llab
hal etish orqali yangi bilim, ko‘nikma va malakalarni o‘zlashtiradilar.
O‘quvchilar muammolarni muvaffaqiyatli hal etishlari uchun o‘qituvchi
ularga tegishli ko‘rsatmalar berishi, foydalaniladigan
manbalarni tavsiya etishi,
o‘qitishdan ko‘zlangan natijaga erishish yo‘llarini ko‘rsatishi, buning uchun
muammoni hal etishda o‘quvchilarning faoliyatini loyihalashi lozim.
Loyihalash texnologiyasining
asosiy g‘oyasi
amaliy
yoki nazariy
ahamiyatga molik bo‘lgan muammoni hal etish jarayonida ko‘zlangan natijaga
erishishdir. Agar nazariy muammoni loyihalash lozim bo‘lsa, uning aniq yechimi,
agar amaliy muammo bo‘lsa, amaliyotga qo‘llash masalasi bo‘yicha aniq tavsiyalar
ishlab chiqish lozim. O‘quvchilar ushbu natijaga erishish uchun mustaqil fikr
yuritish ko‘nikmalarini egallagan bo‘lishlari, muammoni
anglash va uni hal etish
yo‘llarini izlashlari bu borada avval o‘zlashtirgan bilimlaridan foydalanishlari,
fanning turli sohalarida izlanishlar olib borishlari, olinajak
natijalarni bashorat
qilish, turli yechimdagi variantlar ishlab chiqish, sabab-oqibat bog‘lanishlarini
tasavvur qilishlari zarur.
Loyihalash texnologiyasining asosiy mohiyati ma’lum bir muammoli
vaziyatni vujudga keltirish orqali o‘quvchilarning
qiziqishlarini orttirish,
LITSENZION TUSHUM - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 473/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)LITSENZION TUSHUM — tovarlarni chegaradan o‘tkazib qo‘yishga rasmiy muassasalarning yozma ruxsatini olishda importyorlar va eksportyorlardan olinadigan turli xil soliq.
LITSENZIYA (lot.) — 1) tovarlarning eksport va importi va eksport-import faoliyatni amalga oshirishga ruxsat berish orqali valuta mablag‘larini sarflash ustidan davlat nazorat shakllaridan biri; 2) Kelishilgan mukofot uchun ma’lum muddat davomida litsenziya shartnomasi asosida ixtirodan (nou-xau va h.k.) foydalanishga ruxsat berish. L. asosiy turlariga quyidagilar kiradi: a) oddiy; b) maxsus; v) to‘liq; 3) L. (lat.licentia-erkinlik, huquq) ruxsatnoma: chet mamlakatlardan mol keltirish yoki chet elga mol chiqarish uchun davlat organlari tomonidan beriladigan ruxsatnoma; 4) biror narsadan yengil shartlar bilan yoki bepul foydalanish huquqi; 5) chegaradan mol chiqarish yoki mol kiritishda boj to‘lovlarini kamaytirish. Patentlangan L. ro‘yxatga olinib, guvohnoma berilgan kashfiyotdan foydalanish huquqini boshqalarga berish; 6) L. – ruxsat berish: patent egasi tomonidan foydalanish uchun ma’lum muddatga va ma’lum haq evaziga ruxsat berish; 7) mahsulotlarni eksport yoki import qilish uchun davlat idoralaridan olinadigan yozma ruxsatnoma; 8) Yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan faoliyatning muayyan turlari bilan shug‘ullanmaslik uchun (masalan, tibbiy xizmat, yuridik xizmat va hokazo) davlatning vakolatli idoralariga belgilangan tartibda murojat qilish yo‘li bilan olinadigan maxsus ruxsatnoma; 9) L. — u yoki bu mahsulotni tayyorlash, xo‘jaiik ishlab chiqarish va ilmiy faoliyatning turini amalga oshirish, mahsulotning ma’lum bir turi va miqdorini eksport yoki import qilish, olib kirish, olib chiqish yoki o‘tkazib ketishga davlat yoki mahalliy boshqaruv organlarining rasmiy ruxsati (roziligi). Savdo qilish huquqi yoki lotereya va mahalliy auksionlarni o‘tkazish uchun litsenziya uch nusxada rasmiylashtiriladi. Birinchi nusxa ijarachiga (o‘tkazuvchiga, shug‘ullanuvchiga) beriladi, ikkinchisi tuman soliq inspeksiyasiga yo‘llanadi, uchinchi nusxa esa tegishli qaror, xat va unga ilova qilingan hujjatlar bilan birgalikda tuman yoki shahar ma’muriyatining ish jildida saqlanadi. Litsenziya olish uchun murojaat etayotgan jismoniy shaxslar tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqiga ega ekanliklari to‘g‘risida guvohnomaga ega bo‘lishlari shart; 10) L. bu litsenziyalovchi organ tomonidan yuridik yoki jismoniy shaxsga berilgan, litsenziya talablari va shartlariga so‘zsiz rioya etilgani holda faoliyatning litsenziyalanayotgan turini amalga oshirish uchun ruxsatnoma (huquq) hisoblanadi; 11) L. texnologiya egasi (litsenziar) tomonidan manfaatdor tomonga (litsenziatga) patent bilan himoyalangan yoki himoyalanmagan texnologiyadan muayyan muddat va to‘lov evaziga foydalanish uchun beriladigan ruxsatnoma.
|
| |