nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Toshkent moliya instituti statistika - bet 54

|
Toshkent moliya instituti statistika
|
bet | 54/206 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #129927 |
Bog'liq 4-Statistika-2004-darslik-X.Shodiev-1P[ ~x x P[ w x
x] Ф( t) ,
w] Ф(t) ,
2
1 t t
Ф(t)
e 2 dt
t
Shunday qilib, tanlamaning me’yoriy xatosining miqdorini ma’lum ehtimollik bilan o’rnatish mumkin ekan.
F(t) funktsiyasining miqdorini, tanlamaning karrali o’rtacha xatosi koeffitsienti sifatidagi t ning turli miqdorlari uchun maxsus tuzilgan jadval asosida aniqlashadi. Ko’pincha qo’llaniladigan etarli darajadagi katta hajmdagi ( n 30 ) tanlama usul ayrim miqdorlarni keltiramiz:
-
t
|
1,000
|
1,960
|
2,000
|
2,580
|
3,000
|
F(t)
|
0,683
|
0,950
|
0,954
|
0,990
|
0,997
|
Tanlamaning me’yoriy xatosi tanlamaning ma’lum ehtimollik bilan aniqlanishini ko’rsatadiki, bu miqdor t koeffitsienti bilan aniqlanadi (amaldagi hisoblashlarda, berilgan ehtimollik 0,95 dan kam bo’lmasligi kerak): Agar t=1 bo’lsa, me’yoriy xato
= bo’ladi.
Shunga ko’ra, 0,683 ehtimollik bilan shuni tasdiqlash mumkinki, tanlama va bosh ko’rsatkichlar o’rtasidagi farq tanlamaning bitta o’rtacha xatosidan oshmaydi. Boshqacha aytganda, 68,3 foiz xollarda reprezentativ xato 1 atrofida bo’ladi. t=2 da ehtimollik 0,954 bo’lsa, u 2 atrofida,t=3 da ehtimollik 0,997 bo’lsa, y 3 atrofida bo’ladi va h.k.
Yuqorida keltirilgan F(t) funktsiyaning miqdorlaridan ko’rinib turibdiki (oxirgi miqdorga qaralsin) xatoning yuzaga chiqish ehtimoli tanlama o’rtacha xatosini uch karralangan miqdoriga teng yoki katta bo’lyapti, ya’ni 3, bu juda kam bo’lib, 0,003 ga teng, ya’ni 1-0,997. Bu kam ehtimolik hodisalar amalda sodir bo’lmaydi deb hisoblanadi va shuning uchun =3 kattalikni tanlamaning yo’l qo’yishi mumkin bo’lgan xatoning me’yori (chegarasi ) deb qabul qilish mumkin.
Tanlama kuzatish tanlamadan olingan ma’lumotlar asosidagi xulosani bosh to’plamga yoyish maqsadida o’tkaziladi. Asosiy vazifalardan biri- bosh to’plamning tadqiqot qilinayotgan o’lchovlarini tanlama ma’lumotlari asosida baholash hisoblanadi.
Tanlamaning me’yoriy xatosi bosh to’plam tafsifining me’yoriy miqdorlarini va ishonch intervallarini aniqlashga imkon beradi: o’rtacha uchun
х хх ; х х х х х ;
salmoq uchun
р w w ; w w p w w .
Bu bosh
o’rtachaning miqdori х xдан х х gacha oraliqda bo’ladi deb berilgan ehtimollik
bilan tasdiqlash mumkinligini bildiradi.
Xuddi shu tarzda bosh salmoqning ishonch intervalini ham yozish mumkin:
w w ; w w.
Tanlama me’yoriy xatosining mutlaq miqdori bilan bir qatorda tanlamaning me’yoriy nisbiy xatosi ham hisoblanadi, u tanlama me’yoriy xatosini unga mos keluvchi tanlama to’plam tavsifiga nisbati bilan aniqlanadi:
o’rtacha uchun, %: salmoq uchun %:
% х 100;
х% w 100.
w
|
| |
Zamonaviy axborot texnologiyalarining asosiy tavsifi

Zamonaviy axborot texnologiyalarining asosiy tavsifi
Metodologiya
|
Asosiy belgisi
|
Natija
|
|
Axborotni qayta ishlashning asosiy yangi vositasi
|
Boshqaruv texnologiyasiga «joylashish»
|
Kommunikatsiyaning yangi texnologiyasi
|
|
Yaxlit texnologik tizimlar
|
Mutaxassislar va mene-jerlar vazifasining integrallashuvi
|
Axborotni qayta
ishlash bo‘yicha yangi texnologiya
|
|
Maqsadga qaratilgan
holda axborotni yara-
tish, uzatish, saqlash
va aks ettirish
|
Ijtimoiy muhit
qonunchiligini
hisobga olish
|
Boshqaruv qarorlarini qabul qilishning yangi texnologiyasi
|
|
Axborot texnologiyasining bazaviy texnologiyasi quyidagilar: texnik ta’minot texnologiyasi, telekommunikatsiya texnologiyasi, dasturiy ta’minot texnologiyasi. Bu texnologiyalar hisoblash tizimlari va tarmoqlari arxitekturasining aniq, variantlari doirasida birgalikda harakat qiladi va birlashadi. Ularning ayrimlari axborot texnologiyasi rivojlanishida hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
Shunday qilib, avtomatlashtirilgan axborot texnologiyasi texnik vositalardan, ko‘proq, kompyuterlar, kommunikatsiya texnikalari, tashkiliy texnika vositalari, dasturiy ta’minot, tashkiliy-uslubiy materiallar va texnologik zanjirga birlashgan personaldan iborat bo‘ladi. Ushbu harakat zanjiri axborotni yig‘ish, uzatish, to‘plash, saqlash, qayta ishlash, foydalanish va tarqatishni ta’minlaydi.
Agar axborot tizimining butun hayotiy sikli ko‘rib chiqiladigan bo‘lsa, avtomatlashtirilgan axborot tizimi deganda, axborot tizimlarini, bazaviy, dasturiy, apparat va kommunikatsiya platformani loyihalash uslubiyoti va texnologiyasi majmui tushuniladi.
Axborot texnologiyasining asboblari – bu foydalanuvchining maqsadga erishishini ta’minlaydigan ish texnologiyasi, ma’lum bir turdagi kompyuter uchun mo‘ljallangan o‘zaro bog‘liq, bir yoki bir necha dasturiy mahsulotlar sanaladi.
Har qanday axborot texnologiyasining maqsadi – belgilangan ta-shuvchi vositada talab qilingan sifat darajasida kerakli axborotni olishdir. Ayni paytda axborotni qayta ishlash jarayonining tezkorligi va ishonch-liligi, axborot resursidan foydalanish jarayonining ko‘p mehnat talab qilishiga, ma’lumotlarni qayta ishlash qiymatiga nisbatan cheklashlar bor.
Zamonaviy axborot texnologiyalari rahbarlarga, mutaxassis-larga, texnik xodimlarga axborotni qayta ishlash va qaror qabul qilishda, o‘z vaqtida ishonchli va kerakli hajmda axborot olish, avtomatlashtirilgan ofislar tashkil etish, kompyuterlar va aloqa vositalarini qo‘llagan holda tezkor majlislarni o‘tkazish uchun mo‘ljallangan zamonaviy axborot tizimlarini yaratish imkonini beradi.
|
Tayanch so‘z va nboralar - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
bet | 28/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
Tayanch so‘z va nboralar:
Axborot; resurs turlari; axborot zahiralari; axborot qiymati; axborotning sifat xususiyatlari; to‘laqonlik; ishonchlilik; bemalollik; dolzarblilik; kechik-maslik; aniqlilik; tezkorlik; axborotni tejash; iqtisodiy samara; axborotni yo‘qo-tish; axborot hajmi; axborotni hisoblash; axborot narxiga ta’sir etuvchi omillar
Takrorlash uchun savollar.
Axborot resurslarining o‘ziga xos xususiyatlarini keltiring.
Foydalanuvchilarning axborotga konikishi qanday mezonlarga bog‘liq bo‘ladi?
Axborotning sifat xususiyatlariga nimalar kiradi?
Axborotning qiymati qanday qilib hisoblanadi?
Axborotlarni tejash yo‘llarini keltiring.
Axborot to‘laqonlik koeffitsiyenta: qanday qilib hisoblanadi?
Iqtisodiy samara bilan axborotni yo‘qotish o‘rtasida qanday aloqa bor?
Axborotlar miqdorini qanday qilib hisoblash mumkin?
Axborot narxiga qanday omillar ta’sir qiladi?
|
| |
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti - bet 27

N – ehtimoliy xabarlar soni;
Pi – i xabarlar ehtimolligi.
Formula quyidagi ko‘rinishda ham qo‘llaniladi:
(11)
bunda:
t – ramzlar (elementlar) soni, ulardan xabar tuzilishi mumkin;
p – bir xabardagi ramzlar soni.
Axborot tizimlarini yaratish borasida amaliyotdagi saqlangan axborot miqdori hisobga olinadi, shu bois axborot hajmini hujjatlar soni, shakli, satrlar soni, belgilari, ramzlari, yozuvlar, signallar, xabarlar miqdori bilan belgilanadi.
Axborot narxiga ta’sir etuvchi omillar axborotni qayta ishlash narxi va uning iste’mol sifati hisoblanadi. Axborot sifatini oshirish odatda texnik va dasturiy vositalarga qilinadigan harajatlarning miqdorini muayyan darajada oshirishni talab etadi. Axborot uzatish tezligining oshishi, qayta ishlashda ushlanib qolish davrining kamayishi, axborot aniqligining oshishi, tizim ishi ishonchliligining ortishi, axborotdan foydalanishning qulayla-shishi, axborotni qayta ishlash va umumlashtirish darajasining oshishi uning qadr-qimmatini oshiradi va tegishlicha narxi ham oshadi.
Minimal narx va maksimal qimmatga ega axborotdan foydalanish eng samarali bo‘lishi mumkin. Butun zarur axborotning minimal narxi uning hajmini qisqartirish, axborot berishning eng yaxshi shakllarini, kodlarini tanlash, axborot, dasturiy va texnik vositalarni qayta ishlash texnologik jarayonlaridan samaralilarini ajratib olish orqali ta’minlanadi.
|
Mahsulot ishlab chiqarish uchuy texnologiya komponentlari

|
Mahsulot ishlab chiqarish uchuy texnologiya komponentlari
|
bet | 31/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
Mahsulot ishlab chiqarish uchuy texnologiya komponentlari
Moddiy mahsulot
|
Axborot mahsuloti
|
Xom ashyo va materiallar tayyorlash
|
Ma’lumotlar yoki boshlang‘ich axbo-rotni yig‘ish
|
Moddiy mahsulot ishlab chiqarish
|
Ma’lumotlarni kanta ishlash va yakuniy axborotga ega bo‘lish
|
Iste’molchilarga ishlab chiqarilgan mahsulotni sotish
|
Uning asosida qaror qabul qilish uchun yakuniy axborotni uzatish
|
Avtomatlashtirish qachon zarur bo‘ladi? Quyidagi hollarda boshqaruvni avtomatlashtirish, demak, axborot tizimini, texnologiyani avtomatlashtirish zarur bo‘ladi:
insonning fiziologik va psixologik imkoniyati mazkur jarayonni boshqarish uchun yetarli bo‘lmasa;
boshqaruv tizimi inson hayoti va salomatligi uchun xavfli muhitda bo‘lsa;
boshqaruv jarayonida ishtirok etish kishidan uta yuqori malakani talab etsa;
boshqarish kerak bo‘lgan jarayon uta tang yoki avariya holatida bo‘lsa.
|
| |
Tayanch so’z va iboralar - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
bet | 32/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
Tayanch so’z va iboralar:
Texnologiya; moddiy ishlab chiqarish; axborot texnologiyasi; moddiy resurslar; mahsulot; axborot mahsuloti; texnologiya komponentlari; avtomatlashtirish.
Takrorlash uchun savollar.
Texnologiya deganda nimani tushunasiz?
Moddiy resurslar tarkibiga nimalar kiradi?
Axborot mahsulotlari tarkibiga nimalar kiradi?
Axborot texnologiyasi deganda nimani tushunasiz?
Avtomatlashtirish qachon zarur bo‘ladi?
3.2-§. AVTOMATLASHTIRILGAN AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
Avtomatlashtirilgan axborot texnologiyasi (AAT) – boshqaruv vazifalarini hal etish uchun tizimli tashkil etilgan axborot jarayonlarini amalga oshirish usul va vositalari majmuidir. U hisoblash texnikasi va aloqa vositalaridan foydalaniladigan rivojlangan dasturiy ta’minotni qo‘llash bazasida bajariladi. Modomiki, axborot texnologiyasini amalga oshirishdagi texnik vositalarning asosiy qismini kompyuter texnikasi tashkil etar ekan, axborot texnologiyasi, ayniqsa zamonaviy axborot texnologiyasi deganda komyuter axborot texnologiyasi tushuniladi. Garchi, «axborot texnologiyasi» tushunchasi barcha xildagi axborot (jumladan, qog‘oz asosidagi) shakllanishiga tegishli bo‘lsa ham.
Zamonaviy axborot texnologiyasi (kompyuter axborot texnologiyasi) – personal kompyuter va telekommunikatsiya vositalaridan foydalanuvchining do‘stona «interfeysi» axborot texnologiyasidir (1.4-jadval). Ma’lum bir turdagi kompyuter uchun mo‘ljallangan bir yoki bir necha o‘zaro bog‘liq dasturiy mahsulotlar zamonaviy axborot texnologiyalarining vositasi sanaladi.
Zamonaviy axborot texnologiyasining asosiy elementlari quyidagicha:
ma’lum bir vaqt ko‘lamidagi axborotni kiritish va qayta o‘zgartirish;
tasvirni kiritish va unta ishlov berish;
signal axboroti paydo bo‘lgan yerda uni qayta ishlash;
og‘zaki axborotni qayta ishlash;
foydalanuvchining SHK bilan faol muloqoti;
turli axborot tizimlarida mashinali modellashtirish;
axborot almashuvining tarmoq; texnologiyasi (dialog yuritish, video va telekommunikatsiya, elektron pochta, videoteka, teleteka, elektron gazeta);
taqsimlangan tarmoq, tizimlarida ma’lumotlarni multipro-sessor asosida qayta ishlash;
mahalliy, mintaqaviy va halqaro tarmoqlar bo‘yicha axborotni tezkor tarqatish.
1.4 - j a d v a l.
|
| |
Uzdunrobita MCHJ HK – MTS - 88bit Web dizayn matnini axborot o‘lchovi qaysi javobda to‘g‘ri berilgan? Bit,bayt,kilobayt,megabayt,gigabayt,...

|
88bit Web dizayn matnini axborot o‘lchovi qaysi javobda to‘g‘ri berilgan? Bit,bayt,kilobayt,megabayt,gigabayt, terabayt (piksel)
|
bet | 2/3 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 26,07 Kb. | | #274293 |
Bog'liq dxmUzdunrobita MCHJ HK – MTS
YUnitel MCHJ HK - Bilayn
Koskom MCHJ – Ucell
Rubicon wireless comunication MCHJ – Perfektum Mobayl
O‘zbektelekom AK – O‘zbektelekom Mobayl 12.
Mobil aloqa vositalari yordamida abonеntlarning so‘zlashuvi, mobil intеrnеt va pochta хizmatlari amalga oshirishi nima? (Tarmoq )
Tizimli blok tashqi qurilmalarga qanday ulanishi qaysi javobda to‘g‘ri ko‘rsatilgan? ?( Tizimli blok tashqi qurilmalarga qanday ulanishi to’g’ri ko’rsatilgan, shuni ko’rsatadi:
Parallel (LPT) va ketma-ket (SOM) portlari orqali ulanadi 1.
Bu javob tizimli blokni tashqi qurilmalarga ulashishning amaliy usuli haqida ma’lumot beradi. Tizimli blokda tizimli platadan tashqari diskyurituvchi va qattiq disk (vinchester) joylashgan 2. Boshqarish qurilmasi xotiradagi axborotlarni chiqarish tartibini belgilaydi, boshqaruvchi signallarni ishlab chiqadi, mashinadagi qurilmalarning ishini uyg’unlashtiradi, dasturni uzish signallarini qayta ishlaydi, xotiradagi axborotlarni muhofazalaydi, ishini nazorat qiladi, bulardan tashqari, o’ta tezkor xotira qurilmasi va tashkiliy bloklar ham bor
Opеrativ хotira qanday vazifani bajaradi? Dasturlarni yuklash va ishlatish: Kompyuter dastlab operativ xotiraga murojaat qiladi. Agar u yerda mavjud bo’lsa, o’sha yerdan dasturni yuklaydi. Aks holda dasturni izlashni boshlaydi.
Ma’lumotlarni saqlash: Operativ xotira, dastur ishlash uchun kerak bo’lgan ma’lumotlarni saqlaydi. Bu ma’lumotlar, dastur ishlayotganda tezlikni oshiradi.
Mantiqiy amallarni bajarish: RAM, dasturlarning mantiqiy amallarini bajarish uchun foydalaniladi. Bu, ma’lumotlarni o’qish, yozish, hisoblash va boshqa mantiqiy operatsiyalarni o’z ichiga oladi)
Kompyuter qurilmalariga xizmat ko‘rsatuvchi darsturlar qanday nomlanadi?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
88bit Web dizayn matnini axborot o‘lchovi qaysi javobda to‘g‘ri berilgan? Bit,bayt,kilobayt,megabayt,gigabayt, terabayt (piksel)
|
Etkazish muhitiga kirish - Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish

Tarmoq qurilmalari uchun ma'lumot uzatishga ruxsat beruvchi qoidalarni tavsiflovchi
ommaviy axborot vositalariga kirishning standart usullari mavjud: tortishuvlar, tokenlarni
o'tkazish va so'rov.
Ma'lumot uzatish vositalariga kirishning ushbu usullaridan birini amalga oshiradigan
protokolni tanlashdan oldin siz quyidagi omillarga alohida e'tibor qaratishingiz kerak.
uzatishlarning tabiati - uzluksiz yoki impulsli;
ma'lumotlarni uzatish soni;
aniq belgilangan vaqt oralig'ida ma'lumotlarni uzatish zarurati;
tarmoqdagi faol qurilmalar soni.
Bu omillarning har biri, afzalliklari va kamchiliklari bilan birgalikda, ommaviy axborot
vositalariga kirishning qaysi usuli eng mos ekanligini aniqlashga yordam beradi.
Musobaqa - Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish

aniqlanganda, ma'lumotlarni uzatuvchi stantsiyalar tasodifiy qiymatlarga ega bo'lgan
maxsus ichki taymerlarni ishga tushiradi. Taymerlar hisoblashni boshlaydi va nolga
yetganda, stansiyalar ma'lumotlarni qayta uzatishga harakat qilishlari kerak. Taymerlar
tasodifiy qiymatlar bilan ishga tushirilganligi sababli, stansiyalardan biri boshqasidan oldin
ma'lumotlarni qayta uzatishga harakat qiladi. Shunga ko'ra, ikkinchi stantsiya ma'lumotlar
uzatish vositasi allaqachon bandligini aniqlaydi va u bo'shashguncha kutadi.
CSMA / CD protokollariga misol sifatida Ethernet 2 -versiyasi (DEC Corporation
Ethernet II) va IEEE802.3.
Bog'lanish qatlami - Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish

texnologiyasi ma'lumotni bitta kompyuterdan tarmoqdagi barcha boshqalarga uzatishni
ta'minlaydi. Hub o'z portlaridan biridan olingan signalni boshqa barcha portlarga
o'tkazishi kerak. Avtobus topologiyasi bilan mantiqiy tarmoq shakllanadi.
Tarmoqning mantiqiy topologiyasini aniqlash uchun siz unda signallar qanday qabul
qilinganligini tushunishingiz kerak:
mantiqiy avtobus topologiyalarida har bir signal barcha qurilmalar tomonidan
qabul qilinadi;
mantiqiy halqa topologiyalarida har bir qurilma faqat o'ziga yuborilgan signallarni
oladi.
Shuningdek, tarmoq qurilmalari axborot uzatish muhitiga qanday kirishini bilish ham
muhim.
Jismoniy qatlam - Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish

Tarmoq topologiyasi juda chidamli. Xuddi shunday topologiyaga ega tarmoqlarni qurishda
tarmoq qurilmalari yoki kompyuterlarning har biri tarmoqning boshqa komponentlariga
ulanadi. Bu topologiya ortiqcha va shuning uchun amaliy emas. Darhaqiqat, kichik
tarmoqlarda bu topologiya kamdan -kam ishlatiladi, lekin yirik korporativ tarmoqlarda eng
muhim tugunlarni ulash uchun to'liq bog'langan topologiyadan foydalanish mumkin.
Ko'rib chiqilgan topologiyalar ko'pincha kabel aloqasi yordamida quriladi.
Simsiz ulanishlardan foydalanadigan yana bir topologiya - bu uyali aloqa. Unda tarmoq
qurilmalari va kompyuterlar zonalarga birlashtirilgan - hujayralar (hujayralar), faqat
hujayraning qabul qiluvchisi bilan o'zaro aloqada. Hujayralar orasidagi ma'lumotlarni
uzatish uzatuvchi qurilmalar orqali amalga oshiriladi.
papka (katalog) - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga...

|
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
bet | 36/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarpapka (katalog) - WINDOWS obyektlarini birlashtiruvchi element bo‘lib, unda fayllar va yana ichki joylashtirilgan papkalar bo‘lishi mumkin.
papka oynasi - ochilgan papkani ko‘rinishi.
Мой компьютер (Mening kompyuterim) sistema katalogi.
savatcha - o‗chirilgan ma‘lumotlarni vaqtincha saqlab turish uchun xizmat qiladi.
sichqoncha - grafik operatsion sistemadagi obyektlarni boshqarish qurilmasi. Sichqoncha chap va o‘ng tugmachalari, qo‘shimcha tugma yoki g‘ildirakchadan iborat bo‘lishi mumkin. Agar sichqonchani maxsus gilamchada harakatlantirilsa, u holda elektr signallari monitor oynasidagi sichqoncha ko‘rsatkichini harakatga keltiradi va natijada bir joydan boshqa joyga o‘tkaziladi. Sichqoncha ko‘rsatkichi ham obyekt bo‘lib, u shakli bilan aniqlanadi. Ko‘rsatkich shakli yo‘naltirilgan obyektga qarab o‘zgaradi. Uning bu xususiyatiga kontekstli sezuvchanlik deyiladi. Biror bir obyekt yoki operatsion sistema elementidan foydalanish uchun ko‘rsatkichni shu obyektga yo‘naltiriladi va sichqoncha tugmachasini (odatda, asosiy hisoblangan chap tugmachani) bir yoki qisqa vaqt ichida ikki marta bosiladi. Natijada mo‘ljallangan obyekt ishga tushiriladi. Ko‘rsatkichni obyekt ustiga keltirilib biroz kutilsa, obyekt haqida qisqa xabar paydo bo‘ladi.
Masalalar paneli (Панел задач) – ish stolining quyi qismida joylashgan panel bo‘lib, u asosan joriy vaqtda ishlayotgan dasturlar haqida ma‘lumot berish va ularni boshqarish uchun xizmat qiladi.. Bu panelning chap tomonida Пуск tugmasi, keyin esa tezda ishga tushiriladigan dasturlarning piktogrammalari joylashadi. O‘ng tomonida esa kompyuter ishga tushganidan boshlab ishlay boshlaydigan va, asosan, turli xizmat ko‘rsatuvchi dasturlarning piktogrammalari joylashgan bo‘ladi.
(Start, ya‘ni Boshlash) tugmasi - bosilganda ekranda Bosh menyu aks etadi. Bosh menyuda Windowsda ishlash bilan bog‗liq bo‗lgan barcha
imkoniyatlar mujassamlangan.
yo‘lboshlovchi (проводник) - operatsion sistemaning fayl tuzilishini ko‘rib chiqish, fayllar, disklar va tarmoqlar ulanishini boshqarish vositasi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
O‘qituvchi va o‘quvchiniig o‘rtasida o‘zaro

|
O‘qituvchi va o‘quvchiniig o‘rtasida o‘zaro
|
bet | 95/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
O‘qituvchi va o‘quvchiniig o‘rtasida o‘zaro interaktiv va teskari aloqaning yo‘lga qo‘yilishi
Ishlab chiqarilayotgan elektron darsliklarni ikki usulda, ya’ni lokal va tarmoqda foydalanish mumkin. Lokal usuli individual xolla ta’lim berish-da, tarmoq usuli esa o‘quvchining o‘qituvchi bilan aloqasini o‘rnatish uchun qo‘llaniladi. Talabaning o‘qituvchi bilan o‘zaro aloqasi dialog (on-line) yoki elektron pochta (offline) ko‘rinishda amalga oshirilishi mumkin. Asosiy o‘quv materiali talabaning kompyuterida joylashgan bo‘lib, server-da ayrim ma’lumotlar saqlanadi, bu esa tarmoqda katta hajmdagi axborot-larni uzatishga chek kuyadi. Bundan tashqari, serverda har bir talaba uchun uning ismi, sharifi, familiyasi, paroli, test natijalari kabilar saqlanadi.
|
| |
Tayanch so‘z va iboralar - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
bet | 96/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
Tayanch so‘z va iboralar:
Elektron darslik; masofaviy o‘qitish; elektron o‘quv qo‘llanma; texnologiya; elektron darslik turlari; mezonlar.
Takrorlash uchun savollar.
Elektron darsliklarni o‘quv jarayonida qo‘llash afzalliklarini aytib bering.
Qanday turdagi elektron darsliklarini bilasiz?
Elektron darsliklarni qanday mezonlar asosida qiyosiy tahlil qilish mumkin?
O‘quv materiallarini tavdim etishning qanday shakllari mav-jud?
5.8-§. MULTIMEDIA MUHITIDA O‘QITISH KURSLARINI ISHLAB CHIQISH
Talabalarni axborot – kommunikatsiyalar texnologiyalarini qo‘llash asosida o‘qitish yangi ta’lim standartiga aylanmoqda. Kompyuterni o‘qitish tizimlari videokassetalarda axborotlar ket-ma-ket joylashgan kurslarga nisbatan keng imkoniyatlarga ega. Ya’ni talaba o‘zini qiziqtirgan va hoxlagan mavzusiga o‘tib bilim olishi mumkin. Bundan tashqari, bunday tizimlar samarali baholash va bilim olish jarayonini nazorat qilish vositalari bilan jihozlangan.
Zamonaviy kompyuterda o‘qitish tizimlari multimedia-texnologiyalari asosida loyihalashtiriladi va ishlab chiqiladi. Bunday texnologiyalar bilimlarning bir nechta yo‘nalishlarining tutashgan joyida paydo bo‘lgan. Multimedia – texnologiyalar o‘tgan asrning 80-yillar o‘rtalarida keng qo‘llanila boshlanilib, hozirgi kunda asoyezn quyidagi sohalarni qamrab olgan:
dam olish uchun (kompyuter o‘yinlari, virtual borlik);
reklama (prezentatsiya, rektama filmlari);
telekommunikatsiyalar;
axborot tizimlari;
modellashtirish;
ta’lim.
Multimedia-texnologiyalarga asoslangan o‘qitish kurslarini ishlab chiqish uzoq muddatli va qimmatli jarayon. Shuning uchun ham bunday kurslarni ishlab chiqishning barcha bosqichlarini yaxshi tasavvur etish kerak.
|
| |
Usullar/

Mezonlar - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Usullar/
Mezonlar
|
Axborotlarni taqdim etish shakli
|
Qidirish va yo‘llash
|
Bilimnn
nazorat
qilish
|
O‘qituvchi bilan teskari aloqa
|
O‘qituvchi bilan shug‘ullanish
|
– +
|
– –
|
+ +
|
+ +
|
Kitoblar
|
– +
|
– +
|
– –
|
– –
|
O‘quv videofilmlari
|
+ +
|
– –
|
– –
|
– –
|
Elektron darsliklar
|
+ +
|
+ +
|
– +
|
– +
|
bu yerda: – – yomon; + – qoniqarli; ++ yaxshi.
O‘quv materiallarini taqdim etish shakllari
Elektron darsliklardan o‘quv jarayonida keng foydalanishning asosiy muammosi – bu kompyuter ekranidan katta hajmdagi axborotlarni o‘qishdir. Ushbu muammoni hal qilish uchun elektron darsliklarni matn va ovoz shaklida taqdim etish mumkin. Bu ikki usul bitta o‘quv materialini turli shaklda taqdim etishi bilan farqlanadi, xolos.
Elektron darslikning matn usulida o‘quv materiali gipermatn ko‘rinishida taqdim etilib, unda grafik, chizma, diagramma, fotografiya, animatsiya va video qo‘llaniladi.
Elektron darslik materiali o‘quvchiga diktor ovozi bilan yetkazilib, slayd – shou ko‘rinishdagi material bilan birga beriladi. Audio va videoaxborotlarning o‘zaro birgalikda qo‘llanishi o‘qitish samaradorligini keskin yuksaltiradi.
Qidirish va yo‘llash imkoniyatlari
Yo‘llash tizimi barcha axborotlarni tarkiblashtirishga asoslangan bo‘lib, yagona bo‘lim/bob/mavzu/mavzu osti/ taqdim etish iyerarxiyasidan foydalansa bo‘ladi. Kompyuter ekranida elektron darslikning ushbu iyerar-xiya tizimi to‘lig‘icha namoyish etilishi mumkin. Bundan tashqari ko‘rib chiqilgan o‘quv materialiga qaytish, keyingisiga o‘tish va giperaloqa asosida boshqa bo‘limlardan izlash imkoniyatlarini ham kiritish lozimdir.
Elektron darsliklarda kidirish tizimi indeksli va to‘liq matnli bo‘lishi mumkin. Indeksli qidirish biror-bir ko‘rsatmalar majmuasi asosida yo‘lga qo‘yiladi. To‘liq matnli qidirishda asosan biror – bir so‘z, so‘zlar ketma – ketligi asosida qidirish mumkin bo‘ladi. Kerak bo‘lgan axborotlarni qidirishning bunday usullari Internet halqaro axborot tarmog‘ida ishlaganlar uchun yangilik emas.
|
(Dirayver

Total Commander qanday dastur hisoblanadi? qobiq dastur)

(Dirayver
Total Commander qanday dastur hisoblanadi? qobiq dastur)
Operatsion tizim qaysi javobda to‘g‘ri berilgan? ( birinchi kompyuterlarda operatsion tizimlar boʻlmagan. Oʻsha davrda birinchi kompyuterlarda ishlaydigan har bir dastur kompyuterda ishlash uchun zarur boʻlgan barcha kodlarni oʻz ichiga olishi, oʻrnatilgan apparat bilan aloqa qilish va dastur bajarishi kerak boʻlgan hisob-kitoblarni bajarishi kerak edi. Bu holat hatto eng oddiy dasturlarni ham juda murakkab holga keltirard)
Bir guruh fayllar va papkalarni ketma-ket belgilash uchun klaviaturaning qaysi tugmasidan foydalaniladi? (Ctrl A)
Fayllar va papkalarni ixtiyoriy tartibda belgilash uchun klaviaturaning qaysi tugmasidan foydalaniladi? (Ctrl A)
Odatda savatdan (korzinadan) obyektlarni tiklash jarayonida ular qayerga tiklanadi? kesh xotirada saqlnadi)
Axborotni vizual tasvirlash uchun mo‘ljallangan qurilma qanday nomlanadi? video proyektr)
Tarmoq platasi (adapteri) nima uchun ishlatiladi? Kompyuterni lokal tarmoqqa ulash
ALT+TAB tugmalari kombinatsiyasi nima uchun qo‘llaniladi? Bir oynadan ikkinchi oynaga o’tish
Agar kompyutеrning ishlashi sеkinlashsa nima qilish kerak? operativ xotira ,kesh xotirani tozalash kerak )
Ma'lumotlarni chiqarishga mo‘ljallangan qurilmalarga qaysilar kiradi? printer)
PUSK tugmasi qaysi mеnyuni ishga tushiradi? (Windows)
|
Apache uchun selinux Booleanlarni qanday yoqish/o'chirish

|
Apache uchun selinux Booleanlarni qanday yoqish/o'chirish
|
bet | 1/4 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 125,87 Kb. | | #256311 |
Bog'liq Linux Server boshqaruvi 1-ish Apache uchun SELinux Booleanlarni qanday yoqish/o'chirish
SELinux yoki Security Enhanced Linux - bu qo'shimcha qatlam qo'shish uchun Linux yadrosida joriy qilingan majburiy kirishni boshqarish (MAC) uchun xavfsizlik mexanizmi fayllar, jarayonlar va resurslarga kirishni nazorat qilish orqali himoya qilish.
SELinux-ning bir tomoni turli xil xavfsizlik siyosatlarini boshqaradigan kalitlar bo'lganMantiqiyni boshqarishdir.
Ushbu maqolada biz optimal xavfsizlik va funksionallikni ta'minlash uchun maxsus SELinux Booleanni yoqish yoki o'chirishga, ayniqsa RHEL-ga asoslangan tarqatishdagi Apachega e'tibor qaratamiz.
SELinuxdagi Mantiqiy qiymatlar ma'lum harakatlarga ruxsat yoki rad etilganligini aniqlaydigan yoqish-o'chirish kalitlariga o'xshaydi. Ushbu Mantiqiy qiymatlar maxsus xavfsizlik siyosatlarini yoqish yoki oʻchirish uchun almashtirilishi mumkin.
Apache uchun uning SELinux bilan o'zaro aloqalarini boshqaradigan bir nechta Mantiqiylar mavjud.
|
| |
Olingan bilimlar darajasini nazorat

Olingan bilimlar darajasini nazorat qilish
Elektron darsliklar asosida bilim olayotgan talabalarning bilim darajalarini aniqlash uchun ular tarkibidagi avtomatlashtirilgan test tizim-lardan foydalaniladi. Test tizimlari quyidagi talablarga javob berishi lozim:
Ko‘pincha ikki turdagi test topshirish yo‘lga qo‘yiladi: javoblarning bir nechta variantidan bittasini tanlash va ikki guruh elementlarini o‘zaro mos kelishini belgilash.
Javobning berilgan variantlarini tanlash bo‘yicha test usuli keng tarqalgan. Natijalarning ob’ektivligini ta’minlash va testni qayta topshirishni ta’minlash maqsadida savollar bazadan tasodi-fiylik asosida tanlab olinadi. Test mobaynida o‘qitish element-larini qo‘llash bo‘yicha talabaga javoblarning to‘g‘riligi haqida axborot berilib boriladi va test tugagandan so‘ng yaxshi o‘rganilmagan mavzular ro‘yxati beriladi. Test topshirishni biror bir mavzu yoki to‘liq kurs bo‘yicha topshirish mumkin.
|
Tadqiqot - Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ish

|
Tarmoq xavfsizligi fanidan mustaqil ishBog'liq tarmoq xavfsizlik lllTadqiqot. Ovoz berish - bu ommaviy axborot vositalariga kirish hakami sifatida bitta
qurilmani (boshqaruvchi, asosiy yoki "asosiy" deb nomlangan) ajratadigan kirish usuli. Bu
qurilma boshqa barcha qurilmalarni (ikkilamchi) oldindan ma'lum tartibda so'rov o'tkazadi,
ular uzatish uchun ma'lumot bor yoki yo'qligini. Ikkilamchi qurilmadan ma'lumot olish
uchun asosiy qurilma unga so'rov yuboradi, so'ngra ikkilamchi qurilmadan ma'lumotlarni
oladi va qabul qiluvchi qurilmaga uzatadi. Keyin asosiy qurilma boshqa ikkinchi qurilmani
so'roq qiladi, undan ma'lumotlarni oladi va hokazo. Protokol har bir ikkilamchi qurilma
so'rovdan so'ng uzatishi mumkin bo'lgan ma'lumotlar miqdorini cheklaydi. Saylov
tizimlari uskunalarni avtomatlashtirish kabi vaqtni sezuvchi tarmoq qurilmalari uchun
ideal.
Bu qatlam ulanish xizmatini ham ko'rsatadi. Ulanish xizmatining uch turi mavjud:
tasdiqlanmagan ulanishsiz xizmat - oqimlarni nazorat qilmasdan va xatolarsiz yoki
paketlar ketma -ketligini boshqarmasdan freymlarni qabul qiladi;
ulanishga yo'naltirilgan xizmat - oqimlarni boshqarish, xatolarni nazorat qilish va
kvitansiyalarni (tasdiqlarni) berish orqali paketlar ketma -ketligini nazorat qilishni
ta'minlaydi;
tan olingan ulanishsiz xizmat - ikkita tarmoq tugunlari orasidagi oqimlarni nazorat
qilish va xatolarni nazorat qilish uchun kvitansiyalardan foydalanadi.
Aloqa qatlami MChJ sublayer bitta tarmoq interfeysi orqali ishlashda bir vaqtning o'zida
bir nechta tarmoq protokollarini (turli protokollar to'plamlaridan) ishlatish imkoniyatini
beradi. Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, agar kompyuterda bitta tarmoq kartasi bo'lsa,
lekin har xil ishlab chiqaruvchilarning turli tarmoq xizmatlari bilan ishlash zarurati
tug'ilsa, mijozlar tarmog'ining dasturiy ta'minoti MChJning pastki darajasida aynan
shunday ishlash imkoniyatini beradi.
|
| |
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar

|
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
|
bet | 43/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarMustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
Windowsning ish stolida qanday obyektlar bo‘ladi?
―Mening kompyuterim‖ katalogi oynasi qanday usullarda ochiladi?
―Mening kompyuterim‖ katalogi qanday tashkil etilgan?
―Mening kompyuterim‖ katalogi orqali foydalanuvchi hujjatlarini ochishni amalda ko‗rsating.
Adreslar satri imkoniyatlarini amalda ko‗rsating.
―Mening kompyuterim‖ katalogining Fayl menyusi beradigan imkoniyatlari haqida so‘zlab bering.
―Mening kompyuterim‖ katalogining Fayl menyusi yordamida biror obyektni virusga tekshirishni amalda ko‘rsating.
―Mening kompyuterim‖ katalogida obyekt haqidagi to‘liq ma‘lumot qayerda aks etadi?
Biror faylni yangi joyga ko‘chirishni amalda ko‘rsating.
Mashqlar
―Mening kompyuterim‖ katalogi yordamida kompyuter nomi, o‘rnatilgan operatsion sistema turi, protsessor turi va tezligi, tezkor xotira hajmi haqida ma‘lumot oling (yo‘llanma: 1-usul: shu
katalogning boshqaruv sohasidan sistema haqidagi ma‘lumotlarni ko‘rish bo‘limini tanlang; 2-usul: shu katalogning kontekst-menyusining xususiyatlar bo‘limidan umumiy bo‘limini tanlang).
Tanlangan papka piktogrammasi ko‘rinishini o‘zgartiring (yo‘llanma: tanlangan papka kontekst- menyusining xususiyatlar bo‘limidan sozlash bo‘limini tanlang).
―Mening kompyuterim‖ katalogi uskunalari orasiga ajratuvchi chiziq (разделитель) joylashtirib chiqing (shu katalogning Ko‘rinish menyusining Uskunalar panelidan sozlash bo‘limini tanlang).
Uyga vazifa
Mavzuni o`ragnish
“KO‟RIB CHIQDIM” O‟QUV ISHLAR BO‟YICHA
DIREKTOR ORINBASORI:
“ ” 201 YIL
Fan – Informatika
Sinf
|
8 «А»
|
8 «V»
|
8 «G»
|
8 «B»
|
Sana
|
|
|
|
|
|
| |
nazorat ishi - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga...

|
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
bet | 44/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarnazorat ishi.
Hisoblash texnikasining rivojlanish tarixi necha davrni o‟z ichiga oladi?
6 ta: b) 5 ta; c) 4 ta; d) 3 ta
Birinchi hisoblash vositaisiga misol keltiring?
Odamning barmoqlari; b) Toshlar va tayoqchalar; c) Abak, birka; d) Neper tayoqchalari; e)
Barcha javoblar to‘g‘ri
Birinchi mexanik hisoblash mashinasini loyihalashtirgan olim kim?
Vilgelm Shikkard; b) Blez Paskal; c) Leonardo da Vinchi; d) Uilyam Shokli
Elektron hisoblash mashinalari davrini boshlab began dastlabki EXM nomi?
BESM; b) ENIAK; c) PRAVES; d) IBM
Kompyuterning asosiy qurilmalarini aniqlang.
Sichqoncha, kalviatura, monotor; b) Skaner, printer, plotter; c) Printer, Skaner, Sistema bloki;
d) Sistema bloki, monitor, klaviatura; e) Barcha javoblar to‘g‘ri
Tezkor xotiraning vazifasi nima?
Kompyuterga kiritilgan va uning ish jarayonida hosil bo‘luvchi barcha axborotlar va ma‘lumotlarni ishlashini
ta‘minlaydi; b) Kompyuterning ish faoliyatini boshqaradi; c) Kompyuter qurilmalarini ishlashini nazorat qiladi;
d) Kompyuterga kiritilgan ma‘lumotlarni doimiy saqlanishi ta‘minlaydi.
Qattiq disk (HDD) ning vazifasi nima?
Kompyuterning ish faoliyatini boshqaradi; b) Kompyuter qurilmalarini ishlashini nazorat qiladi; c)
Kompyuterga kiritilgan va uning ish jarayonida hosil bo‘luvchi barcha axborotlar va ma‘lumotlarni ishlashini
ta‘minlaydi; d) Kompyuterga kiritilgan ma‘lumotlarni uzoq muddat saqlanishi ta‘minlaydi
Qaysi xotira energiyaga bog‟liq emas?
Tezkor xotira; b) Doimiy hotira; c) Mantiqiy xotira; d) Barcha javoblar to‘g‘ri
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar

|
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
|
bet | 40/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalar
Menyu nima va ularning qanday turlari mavjud?
Windows OS da foydalanuvchi necha turdagi menyu bilan ishlashi mumkin?
Kontekst-menyu ochilishini amalda ko‘rsating.
Menyu bandlarida qanday shartli belgilar qo‘llaniladi va ularning vazifalari qanday?
Qism menyular haqida so‘zlab bering.
Sozlash bandining qanday qism menyulari bor?
Bosh menyuning Hujjatlar bo‘limi haqida ma‘lumot bering.
Bosh menyuning Qidirish va Ma‘lumot bandlarining vazifasini tushuntirib bering.
Bajarish buyrug‘i satriga ―mspaint.exe‖ matnini yozib OK tugmasi bosilsa qanday natijaga ega bo‘lamiz?
Mashqlar
Bosh menyu bo‘lim va buyruqlarini avval faqat sichqoncha yordamida, so‘ng faqat klavishlar yordamida ko‘zdan kechirib chiqing.
Sozlash paneli yordamida sichqoncha ko‘rsatkichi ko‘rinishini va ko‘rsatkich harakati tezligini o‘zgartiring.
Qidiruv bo‘limi yordamida kompyuteringizdagi barcha rasmli fayllarni aniqlang (yo‘llanma: fayl kengaytmalarini turlicha, masalan, .jpg, .bmp, .gif kabi tanlang).
Dasturlar bo‘limiga kirib kompyuteringizga o‘rnatilgan dasturlar ro‘yxatini ko‘rib chiqing.
Ma‘lumot bo‘limi yordamida Bosh menyuga elementlar qo‘shish haqida ma‘lumot oling (yo‘llanma: Windowsda ishlash bo‘limidan Windows sistemasi bajaradigan asosiy vazifalar bo‘limini tanlang).
Mavzuni o`rganish. 74-78-betlar.
“KO‟RIB CHIQDIM” O‟QUV ISHLAR BO‟YICHA
DIREKTOR ORINBASORI:
“ ” 201 YIL
Fan – Informatika
Sinf
|
8 «А»
|
8 «V»
|
8 «G»
|
8 «B»
|
Sana
|
|
|
|
|
|
| |
misol. “Panel” - Bosh menyu

|
Bosh menyu
|
bet | 25/27 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1,08 Mb. | | #256320 |
Bog'liq Nosirjonov S Delphi dasturlash tilimisol. “Panel” tugmachasidan foydalanish.
Standard komponentalar palitrasidan piktogrammasi belgilanib, forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda “Panel1” maydonini hosil qilamiz.
Standard komponentalar palitrasidan “Edit1” tugmasini hosil qilamiz.
Panel1 maydoni ustiga “Button1” va “Button2” tugmalarini hosil qilamiz.
“Button1” tugmachasini ustiga sichqoncha tugmacahsini ketma-ket ikki marta bosamiz va dasturlash maydonchasiga quyidagi dasturni kiritamiz: Form1.close;
“Button2” tugmachasini ustiga sichqoncha tugmacahsini ketma-ket ikki marta bosamiz va dasturlash maydonchasiga quyidagi dasturni kiritamiz: edit1.Text:='';
edit1.SetFocus;
2.3.21-rasm. Panel tugmachasidan foydalanish
Dasturlash maydonchasidagi amallar ketma-ketligi bajarilishi uchun “F9”
tugmasini tanlaymiz.
2.3.22-rasm. Panel tugmachasidan foydalanish
Hosil bo‘lgan dasturda “Button1” tugmachasini bir marta bosangiz dasturdan chiqasiz. Agar “Button2” tugmachasini tanlasangiz Edit qatoriga kiritilgan matinni o‘chiradi.
MainMenu va PopupMenu tugmachalarida foydalanish
MainMenu va PopupMenu tugmachalari menyu yaratishda foydalaniladi. PopupMenu tugmachasi ustun bo‘yicha menyu yaratish uchun mo‘ljalangan bo‘lsa, MainMenu tugmachasi esa ustun va satrlar bo‘yicha menyular yaratishda foydalaniladi. Menyu yaratish tugmachalaridan foydalanishimiz uchun, Dastur oynasning Standard komponentalar palitrasidan yoki piktogrammasi belgilanib, forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda joylashtiriladi.
|
| |
-rasm - Bosh menyu

|
Bosh menyu
|
bet | 22/27 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1,08 Mb. | | #256320 |
Bog'liq Nosirjonov S Delphi dasturlash tili2.3.13-rasm. GroupBox tugmachasidan foydalanish
ScrollBar tugmachasidan foydalanish.
ScrollBar – fоrmаdа siljitish vоsitаsini yaratishda uchun xizmat qiladi. Siljitish vоsitаsini forma oynasiga joylashtirish uchun Delphining Standard komponentalar palitrasidan piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda tanlash, lozim bo‘lgan joy ajratiladi. Natijada “ScrollBar1” siljitish tugmachasi hosil qilinadi. Siljitish dastur ishchi holatiga o‘tilganda bajariladi.
misol. “ScrollBar” tugmachasidan foydalanish.
Standard komponentalar palitrasidan piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda “ScrollBar1” maydonini hosil qilamiz.
Standard komponentalar palitrasidan “Label1” tugmasini hosil qilamiz.
Ob’еktlar inspеktorining “Caption” xossasidan “Label1” yozuvi o‘rniga “0”
sonini kiritamiz.
“RadioButton1” tugmachasini ustiga sichqoncha tugmachasini ketma-ket ikki marta bosamiz va dasturlash maydonchasiga quyidagi dasturni kiritamiz: Label1.Caption:=IntToStr(ScrollBar1.Position);
2.3.14-rasm. ScrollBar tugmachasidan foydalanish
Amallar ketma-ketligi bajarilishi uchun “F9” tugmasini tanlaymiz.
2.3.15-rasm. ScrollBar tugmachasidan foydalanish
RadioButton tugmachasidan foydalanish.
RadioButton – bir nеchtа vаriаntdаn birоrtаsini tаnlаsh imkoniyatini yaratish uchun xizmat qiladi. Vаriаntdаn birоrtаsini tаnlаsh tugmachasini forma oynasiga joylashtirish uchun Delphining Standard komponentalar palitrasidan piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda tanlash lozim bo‘lgan joy ajratiladi. Natijada “RadioButton1” tanlash tugmachasi hosil qilinadi. Tanlash dastur ishchi holatiga o‘tilganda bajariladi.
|
| |
misol. “Edit” - Bosh menyu

|
Bosh menyu
|
bet | 20/27 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1,08 Mb. | | #256320 |
Bog'liq Nosirjonov S Delphi dasturlash tilimisol. “Edit” matn kiritish va chiqarish qatoridan foydalanishni ko‘rib chiqamiz.
Standard komponentalar palitrasidan “ab” piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda “Edit1”matn kiritilishi va ikkinchi marotaba “Edit2” chiqarilishi lozim bo‘lgan joy ajratiladi.
Standard komponentalar palitrasidan “Button1” tugmasini hosil qilamiz.
Natijada hosil bo‘lgan “Button1” tugmasi ustiga sichqoncha tugmachasini ikki marta bosib, dasturlash maydonchasini hosil qilamiz.
Demak, hosil bo‘lgan maydonchaga quyidagi dasturni kiritamiz:
var m:integer; begin
m:=strtoint(edit1.Text); edit2.text:=edit2.text+'Kiritilgan son='+inttostr(m); end;
end.
2.3.9-rasm. Edit tugmachasidan foydalanish.
Dastur bajarilish uchun “F9” tugmasini tanlaymiz.
Shundan so‘ng, hosil bo‘lgan katakchaga (Edit1) maydoniga 6 sonini kiritamiz. Natijada “Edit2” maydonida “Kiritilgan son=6” ko‘rinish paydo bo‘ladi.
2.3.10-rasm. Edit tugmachasidan foydalanish.
CheckBox tugmachasidan foydalanish.
CheckBox – fоrmаdа o‘chirish yoki belgilash vazifasini hosil qilish uchun xizmat qiladi. O‘chirish yoki belgilash vazifasini hosil qilish tugmachasini ekranga joylash uchun Delphining Standard komponentalar palitrasidan piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda o‘chirish yoki belgilash lozim bo‘lgan joy ajratiladi. Natijada “CheckBox1” o‘chirish yoki belgilash maydoni hosil qilinadi. O‘chirish yoki belgilash dastur ishchi holatiga o‘tilganda bajariladi.
|
| |
-rasm. Label - Bosh menyu

|
Bosh menyu
|
bet | 19/27 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1,08 Mb. | | #256320 |
Bog'liq Nosirjonov S Delphi dasturlash tili2.3.8-rasm. Label tugmachasidan foydalanish.
Edit (kiritish) qatori.
Edit kiritish qatori matnni bir qatordan kiritish va uni tahrirlash uchun ishlatilibgina qolmasdan balki ma’lumotlarni chiqarishda ham xizmat qiladi. Matn kiritish va chiqarish qatorini ekranga joylash uchun Delphining Standart komponentalar palitrasidan “ab” piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda matn kiritilishi lozim bo‘lgan joy ajratiladi. Natijada “Edit1” matn kiritish maydoni hosil qilinadi. Matnni kiritish dastur ishchi holatiga o‘tilganda bajariladi.
misol. “Edit” matn kiritish va chiqarish qatoridan foydalanishni ko‘rib chiqamiz.
Standard komponentalar palitrasidan “ab” piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda “Edit1”matn kiritilishi va ikkinchi marotaba “Edit2” chiqarilishi lozim bo‘lgan joy ajratiladi.
Standard komponentalar palitrasidan “Button1” tugmasini hosil qilamiz.
Natijada hosil bo‘lgan “Button1” tugmasi ustiga sichqoncha tugmachasini ikki marta bosib, dasturlash maydonchasini hosil qilamiz.
Demak, hosil bo‘lgan maydonchaga quyidagi dasturni kiritamiz:
var m:integer; begin
m:=strtoint(edit1.Text); edit2.text:=edit2.text+'Kiritilgan son='+inttostr(m); end;
2.3.8-rasm. Label tugmachasidan foydalanish.
Edit (kiritish) qatori.
Edit kiritish qatori matnni bir qatordan kiritish va uni tahrirlash uchun ishlatilibgina qolmasdan balki ma’lumotlarni chiqarishda ham xizmat qiladi. Matn kiritish va chiqarish qatorini ekranga joylash uchun Delphining Standart komponentalar palitrasidan “ab” piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda matn kiritilishi lozim bo‘lgan joy ajratiladi. Natijada “Edit1” matn kiritish maydoni hosil qilinadi. Matnni kiritish dastur ishchi holatiga o‘tilganda bajariladi.
|
| |
Aling- tanlash;
 
Size-

Aling- tanlash;
Size- o‘lcham;
Scale-ko‘rinish;
Tab Order…- tartiblash;
Creation Order- yaratish va tartiblash
Filp Children- o‘zgartirish;
Lock Controls- boshqarishni quliflash;
Add to Interface…- qo‘shimcha imkoniyat.
Yuqorida keltirilgan buyruqlarni klaviatura yordamida ham bajarish mumkin. Bular quyidagilar: bajarilgan buyruqni bekor qilish Ctrl+Z, oxirgi bajarilgan buyruqqa qaytish Shift+Ctrl+Z, belgilangan ma’lumotlarni qirqib olish Ctrl+X, belgilangan ma’lumotdan nusxa olish
Ctrl+C, nusxa olingan ma’lumotni matnga joylashtirish Ctrl+V, belgilangan ma’lumotlarni o‘chirish Ctrl+Delete, matnni belgilash Ctrl+A tugmachalari yordamida bajariladi.
Search (qidirish) menyusi.
Menyu bandlari matndagi harflarni, so‘zlarni, simvollarni hamda kompyuter xotirasidagi fayllarni qidirishimiz va ularni boshqasiga almashtirishda xizmat qiladi. Demak ular quyidagilar:
Find- fayldagi ma’lumotlarni qidirish;
Find in Files- kompyuter xotirasidagi fayllarni qidirish;
Replace- matndagi biror so‘z, harf yoki belgini boshqasiga almashtirish ;
Search Again- izlashni davom ettirish;
Incremental Search- qidirish;
Go to Line Number- nomer satri bo‘yicha qidirish;
Find Error – xatoliklarni qidirish;
Browse Symbol…- belgilarni qidirish.
Menyuning buyruqlarni klaviatura yordamida ham bajarish mumkin, ya’ni fayldagi ma’lumotlarni qidirish Ctrl+F, matndagi biror so‘z, harf yoki belgini boshqasiga almashtirish Ctrl+R, izlashni davom ettirish F3, nomer satri bo‘yicha qidirish Alt+G tugmalar juftligi orqali amalga oshiriladi.
|
- rasm - Bosh menyu

Dastur oynasining chap tomonda uskunalar paneli va o‘ng tomonda komponentalar palitrasi joylashgan bo‘lib, biz hozir standart komponentalar palitrasi tugmalari bilan tanishib chiqamiz (2.3.2-rasm).
|
MainMenu – fоrmаdа ustun va satr bo`yicha kоntеkstli mеnyu hоsil qiladi;
|
|
PopupMenu – fоrmаdа ustun bo`yicha kоntеkstli mеnyu hоsil qiladi;
|
|
Label – fоrmаdа yozuv hоsil qiladi;
|
|
Edit – fоrmаdа bir sаtrli mаtn kiritish mаydоnini hоsil qiladi;
|
|
Memo – fоrmаdа ko‘p sаtrli mаtn mаydоnini hоsil qiladi;
|
|
Button – fоrmаdа birоrtа аmаlni bаjаrаdigаn tugmаchаni hоsil qiladi;
|
|
Check Box – fоrmаdа o`chirish yoki belgilash vazifasini hosil qilish;
|
|
Radio Button– bir nеchtа vаriаntdаn birоrtаsini tаnlаsh imkoniyatini hosil
qiladi;
|
|
List Box – fоrmаdа bir nеchtа sаtrlаr ro`yxаtini tuzish imkоniyatini hosil
qiladi;
|
|
Combo Box–bir nеchtа sаtrdan birоntаsini tаnlаsh imkоniyatini hosil qiladish;
|
|
Scroll Bar – fоrmаdа siljitish vоsitаsini yaratish imkoniyatini hosil qiladi;
|
|
GroupBox – fоrmаdа bir nеchtа vаriаntdаn birоrtаsini tаnlаsh imkoniyatini
hosil qiladi;
|
|
Radio Group – fоrmаdа bir nеchtа vаriаntdаn birоrtаsi tаnlаnаdigаn
ro‘yxаtni tuzish imkoniyatini hosil qiladi;
|
|
Standard komponentalar palitrasi Button tugmachasi.
Button tugmachasini bosilishi natijasida kutilishi lozim bo‘lgan jarayonlar (masalan, hisoblashlar yoki bajarilishi lozim bo‘lgan operatsiyalar) bajarilishga xizmat qiladi.
2.3.3-rasm. Button tugmachasidan foydalanish.
Button tugmachasini ekranga joylash uchun Delphi dasturlash tilining Standart komponentalar palitrasidan “Ok” piktogrammasi belgilanib forma ustiga kelinadi va sichqoncha tugmachasini bosgan holda tugmacha qo‘yilishi lozim bo‘lgan joy ajratiladi. Natijada “Button1” tugmachasi hosil qilinadi. Ikkinchi marta tanlansa, “Button2” va hokazo “ButtonN” ko‘rinishda davom etadi.
Agar siz tugmachadagi “Button1” so‘zini boshqa so‘zga almashtirmoqchi bo‘lsangiz, ob’еktlar inspеktorining “Caption” xossasidan foydalanib o‘zgartiriladi(2.3.4-rasm).
|
View menyusi - Bosh menyu

|
Bosh menyu
|
bet | 13/27 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1,08 Mb. | | #256320 |
Bog'liq Nosirjonov S Delphi dasturlash tili View menyusi.
View menyusining bandlari orqali dastur oynasini ko‘rinishini o‘zgartirishda, biror ko‘rinishni yo‘qotish yoki paydo qilishda foydalaniladi. Bular quyidagilar:
Project Manager- loyiha menijeri;
Translation Manager- tarjima menijeri;
Object Inspector- ob’ektlar inspektorini bekor qilish yoki o‘rnatish;
Object TreeView- ob’ektlar daraxtini bekor qilish yoki o‘rnatish;
To-Do List- ro‘yxati;
-Alignment Palette- palitraga o‘tish ;
Browser- komponentalarni tartiblash;
Code Explrer- forma oynasini tartiblash;
Windows List...- oynalarning ro‘yxatini chiqarish;
Additional Message Info- ma’lumot jo‘natish;
Debug Windows- ishchi oynaga o‘tish;
-Desktop- oynalarni ochish;
Toggle Form/Unit- dasturlash maydoniga yoki forma oynasiga o‘tish;
Units...- tuzilish;
Forms...- forma oynasiga o‘tish;
Type Library- kutubxona turi;
New Edit Windows- yangi dasturlash maydoniga o‘tish;
Toolbars- dasturlash oynasidagi yorliqlarni qo‘shish yoki yo‘qotish.
Yuqorida keltirilgan buyruqlarni ba’zi birlarini klaviatura yordamida ham bajarish mumkin. Bular quyidagilar: loyiha menijeri ro‘yxatini ko‘rish Ctrl+Alt+F11, ob’ektlar inspektorini yo‘qotish yoki o‘rnatish F11, ob’ektlar daraxtini yo‘qotish yoki o‘rnatish Shift+Alt+F11, komponentalarni tartiblash Shift+Ctrl+B, oynalarning ro‘yxatini chiqarish Alt+O, dasturlash maydoniga yoki forma oynasiga o‘tish F12, dastur tuzilishini ko‘rish Ctrl+F12, forma oynasiga o‘tish Shift+F12 tugmalar yordamida amalga oshiriladi.
|
| |