nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Unicast(Unicast) - paketni bir xostdan boshqa xostga yo'naltirish jarayoni. 
Multicast

|
Unicast(Unicast) - paketni bir xostdan boshqa xostga yo'naltirish jarayoni.
Multicast
|
bet | 2/4 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 11,61 Kb. | | #260318 |
Bog'liq Bajardi Xoliqulov Mirjalol. Tekshirdi Nurmurodov Jasur. Samarq-fayllar.orgUnicast(Unicast) - paketni bir xostdan boshqa xostga yo'naltirish jarayoni.
Multicast(Multicast) - paketni bitta xostdan o'zaro bog'langan xostlar guruhiga o'tkazish jarayoni.
Translyatsiya(Efir) - paketni bitta xostdan barcha xostlarga bo'sh joyga yo'naltirish jarayoni.
Unicast
Ma'lumotlarni uzatish turi Unicast (individual) hostdan hostga ma'lumotlarni uzatish uchun tanlanadi. Mijoz-server va peer-to-peer (peer-to-peer) panjaralarida ishlashning Unicast usuli.
Unicast paketlar uchun IP-manzil sifati bo'yicha men ma'lum bir IP-manzilni ma'lum bir IP-manzilga biriktiraman, buning uchun qiymatlar paketi. Muayyan qo'shimchaning IP manzillari manzil portidan va tarmoqdan (host joylashgan) va xost manzili portidan (tarmoqdagi o'ziga xos uslub bo'lgan port) saqlanadi. Hammasi bitta yo'nalishdagi paketlarni bir yo'nalishda yo'naltirish imkoniyatiga bog'liq.
Multicast va translyatsiya paketlari, bir martalik paketlar ko'rinishida, marshrutga boradigan manzil sifatida paketlar sarlavhasida ro'yxatdan o'tish uchun o'z maxsus (zaxiralangan) IP -manzillariga ega bo'lishi mumkin. Tse orqali, asosiy mezhmezhenida paketlarni tarqatish mahalliy ramkalash... Multicast trafik mahalliy to'siqlar orasiga ham yo'naltirilishi mumkin, shuningdek, to'siqlar orasiga ham yo'naltirilishi mumkin.
IP poshnalarida unicast manzillar ê manzili, so'nggi nuqta manzili (masalan, kompyuter). Unicast tomonidan berilgan uzatish turi uchun xostlarning manzillari ikkita qo'shimcha kengaytmaga va manzillar ro'yxatiga (masalan, serverning IP manzili va qabul qiluvchining IP manzili) tayinlanadi.
Inkapsulyatsiya jarayonidan o'tib, xost o'zining IP manzillarini dzherelning tomoshabin manzilidan paketning unicast sarlavhasiga kengaytiradi va qabul qiluvchi xostning IP manzili g'olib xostning tomoshabin manzili sarlavhasiga qo'shiladi. Vikoristovuchi ikkita IP -manzili, unicast paketlari butun tarmoq orqali uzatilishi mumkin (ya'ni, barcha havolalar orqali).
|
| |
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish

KIRISh
To‘plаmlаr nаzаriyasi – bu matematika minorasining eng kerakli g’ishtlaridan biri
bo’lib, matematika singari informatikada ham ma’lumotlarni eng qulay tilda ifodalash
imkoniyatini beradi. Ushbu bo`limda to`plam, to’plamning berilish usullari, to’plamlar
ustida amallar, to’plamlarni Eyler-Venn
diagrammasi orqali tasvirlash, to’plamlarni
akslantirish, munosabatlar va ularning kompozitsiyasi,
akslantirishlar va ularning
turlari, akslantirishlar superpozitsiyasi, to’plamlar nazariyasining aksiomatik tuzilishi
haqida so`z boradi.
Inson ongi olamni alohida “ob`yekt” lardan iborat deb tasavvur qiladi, faylasuflar
esa antik davrdan buyon olamni ajralmas bir butunlikdir deb hisoblashgan.
To‘plаmlаr nаzаriyasiga chex faylasufi va matematik-mantiqchisi Bernardo
Boltsano (1781-1848 yy) va nemis matematiklari Rixard Dedekind (1831-1916 yy)
hamda Georg Kantor (1845-1918 yy) lar asos solishdi. Asosan G.Kantorning hizmatlari
katta bo`ldi, shuning uchun ham ko`pgina tushunchalar uning nomi bilan bog`liq.
Keyinchalik to`plamlar nazariyasi
rivojiga ingliz matematigi, mantiqchi va
faylasuf Al`fred Nort Uaytxed (1861-1947 yy), golland matematigi, hissiy matematika
asoschisi Leytzen Egbert yan Brauer (1881-1966 yy),
nemis matematigi, fizik va
faylasufi German Veyl (1885-1955 yy),
amerikalik matematik, mantiqchi va faylasuf
Xaskell Bruks Karri (1900-1998 yy), ingliz matematigi Bertran Rassel (1872-1970 yy)
va boshqalar hissa qo`shdilar.
J.
Adamar (1865-1963 yy) va A. Gurvitslar 1897 yilda I Xalqaro
matematiklar kongressida nutq so`zlab, turli matematik
jumboqlarni yechishda
to`plamlar nazariyasining tadbiqlariga doir bir qancha misollarni keltirishdiki, natijada
to`plamlar nazariyasi matematikaning alohida bo`limi sifatida rasman tan olindi.
Hozirda o’zbek matematiklari ham to’plamlar algebrasi yo’nalishi bo’yicha katta
izlanishlar olib borishmoqda. O’zFA akademiklari Sh. A. Ayupov, Sh. A. Alimov va
ularning ko’plab shogirdlari mazkur fanga o’z hissalarini qo`shishmoqda.
To‘plаm tushunchаsigа birinchi bo‘lib 1896 yilda G. Kantor tа’rif bergan:
Ta`rif:
To‘plаm bu birgаlikdа deb idrоk etilаdigаn judа ko‘plikdir.
To`plamlar nazariyasiga kantorcha yondoshishni
aksiomatik asosda qurilgan
nazariyadan farq qilish uchun “nafis to`plamlar nazariyasi” deb atala boshlandi.
Atoqli matematik va uslubchi N. N. Luzin (1883-1950 yy) o`zining to`plamlar
nazariyasiga bag`ishlangan ma`ruzalarida to`plamni “To`plam – bu turlicha
ob`yektlarni solish mumkin bo`lgan qop” deb ta`riflar edi.
Demak, to`plamlar nazariyasi chekli va cheksiz to`plamlarning
umumiy
xossalarini o`rganuvchi matematikaning bo`limidir.
Organik birikmalarning kislotaliligi va asosliligi. Kislota-asos reaksiyalari. Brensted-Louri va Lyuis nazariyalari

|
Organik birikmalarning kislotaliligi va asosliligi. Kislota-asos reaksiyalari. Brensted-Louri va Lyuis nazariyalari
|
bet | 15/18 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #119011 |
Bog'liq 1-Ma`ruza КиришOrganik birikmalarning kislotaliligi va asosliligi. Kislota-asos reaksiyalari. Brensted-Louri va Lyuis nazariyalari - Organik birikmalarning kislotaliligi va asosliligi. Kislota-asos reaksiyalari. Brensted-Louri va Lyuis nazariyalari
- Anorganik kimyoda bo’lgani kabi organik kimyoda ham kislota va asos tushunchalari mavjuddir. Organik moddalarning kislotali yoki asoslilik xossalari to’g’tisida ikkita nazariya mavjud:
- 1. Brensted– Louri nazariyasi;
- 2. Lyuis nazariyasi.
- Brensted-Louri nazariyasi bo’yicha kislotalar deb proton beruvchi asoslar deb, proton biriktirib oluvchi moddalarga aytiladi, ya’ni: kislota proton + asos.
- yoki , bu yerda-protonlangan asos ( kislota).
- Kuchli kislotaga kuchsiz asos mos keladi va aksincha kuchsiz kislotaga kuchli asos mos keladi. Masalan, sirka va xlorsirka kislotalar solishtirganda xlorsirka kislota sirka kislotaga nisbatan 100 barobar kuchli ekani aniqlanadi.
Lyuis nazariyasiga muofiq kislotalar elektronga taxchil bo’lgan, asoslar elektronga boy bo’lgan, bo’linmagan elektron juftli, qo’sh bog’li yoki aromatik yadrosi bo’lgan moddalardir. - Lyuis nazariyasiga muofiq kislotalar elektronga taxchil bo’lgan, asoslar elektronga boy bo’lgan, bo’linmagan elektron juftli, qo’sh bog’li yoki aromatik yadrosi bo’lgan moddalardir.
- Masalan, Lyuis kislotalari: .
- Lyuis asoslari
- Amfoter xossaga ega bo’lgan suv kuchi asoslarga nisbatan (masaln, Ammiakka ) kislotali, kuchli kislotalar ( masalan, sulfat kislota ) ga nisbatan asosli xossa namoyon qiladi:
- Qattiq va yumshoq kislota asos nazariyasi
- Ma’lum bo’lishicha, pKa qiymat kislota va asoslarning kimyoviy xossalarini to’liq ifodalay olmaydi. Masalan, metall kationlarini (kislotalarni) ularning metallmas anionlariga (asoslarga) moyilligiga qarab ikki sinfga ajratish mumkin:
- A – sinf: Al3+ > Mg2+ > Na+ …. Kationlar metallmaslarga nisbatan quyidagi qatorda moyillik namoyon qiladi: F > O > N > Cl > Br > J > S.
- B – sinf: Ag+ > Cd2+ > Au3+ > Sn4+ …. Kationlar esa metallmaslarga yuqoridagi qatorga teskari moyillik ko’rsatadi: S > J > Br > Cl > N > O > F.
|
| |
Analitik kimyoda avtoatalitik reaksiya va uni bajarish usuli

|
Analitik kimyoda avtoatalitik reaksiya va uni bajarish usuli
|
bet | 1/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 73,39 Kb. | | #122141 |
Bog'liq Kuralbaev Xasan slide 2
BERDAQ NOMIDAGI QORAQALPOQ DAVLAT UNIVERSITETI KIMYO-TEXNOLOGIYA FAKULTETI 2A KIMYO TEXNOLOGIYA YOʼNALISHI TALABASI KURALBAEV XASANNING ANALITIK KIMYO FANIDAN TAYORLAGAN MUSTAQIL ISHI
MAVZU:ANALITIK KIMYODA AVTOMATALITIK
REAKSIYA VA UNING BAJARILISH USULI
Reja: - 1. Analitik kimyo- mustaqil kimyoviy fan sifatida.
- 2 . Analitik kimyoning qishlok xo’jaligidagi ahamiyati.
- 3. Analitik kimyoning rivojlanish davrlari.
- 4. Sifat analizi usullari.
- 5. Analitik reaktsiyalarning o’tkazish usullari.
Analitik kimyo mustaqil kimyoviy fan sifatida - Har qanday modda bir yoki bir necha kimyoviy elementdan tashkil topganligini siz bilasiz. Masalan, grafik birgina uglerod elementidan, suv esa vodorod va kislorod elementlaridan tashkil topgan. Moddaning qanday elementlardan tashkil topganligini aniqlash uchun uni kimyoviy analiz qilish zarur. Kimyoviy analiz ayni modda tarkibida qanday elementlar borligini aniqlash bilan cheklanmasdan, balki bu moddada ular o’zaro qanday miqdoriy nisbatlarda ekanligini ham aniqlaydi. Analitik kimyo moddalarni analiz qilish usulari haqidagi fan bo’lib, uning mazmunini analiz qilishning nazariy va amaliyotga oid masalalarni hal qilishdan iborat
Analitik kimyoning qishloq xo’jaligidagi ahamiyati. - Analitik kimyo nazariy va amaliy muammolarni yechishda katta ahamiyatga ega. Kimyo fanining rivojlanishi ham analitik kimyo bilan bevosita bog’liq. Moddalarning molekulyar massasini aniqlash, ekvivalentini topish, molekulyar formulalarini keltirib chiqarish analitik kimyo usullari yordamida amalga oshiriladi.
- Analitik kimyo bilan agranomiya, fiziologiya, mikrobiologiya, veterinariya, zoogigiena, qishloq xo’jaligi hayvonlarini oziqlantirish fanlari bevosita bog’liq.
Analitik kimyoning qishloq xo’jaligidagi ahamiyati - Hozirgi vaqtda kimyoviy texnologik jarayoni nazorat qilinmaydigan birorta ham kimyoviy korxona yo’q. Kimyoviy analizsiz xom ashyo va tayyor mahsulot sifatiga baho berish ishlab chiqarish jarayonlarini tushuntirish mumkin emas.
- Ekinlardan mo’l hosil olish va chorvachilikda mahsuldorlikni oshirish vazifasi tuproq tarkibini o’rganish, o’g’itlar, yem-hashak tarkibini mukammal bilishni talab etadi. Bu muammoni hal etishda bevosita analitik kimyo usullaridan foydalaniladi. Chorvachilik fermalarida va komplekslarida, sanitariya va gigiena laboratoriyalarida, ishlab chiqarish binolaridagi havoning tarkibini va uning ifloslanish darajasini aniqlashda, ichimlik va oqar suvlarni, oziq-ovqat mahsulotlarini analiz qilishda analitik kimyo usullari qo’llaniladi.
|
| |
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev

1
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS
TA’LIM VAZIRLIGI
SAMARQAND IQTISODIYOT VA SERVIS INSTITUTI
R.S.AMRIDDINOVA, N.E.IBADULLAYEV, G.R.TURSUNOVA,
O.I.TUXLIYEV
EKSKURSIYA XIZMATINI
TASHKIL QILISH
5610300- «Turizm(xalqaro va ichki turizm)», 5610200- «Mehmonxona xo‘jaligini
tashkil etish va boshqarish» ta’lim yo‘nalishlari uchun o‘quv qo‘llanma
Samarqand – 2015
2
Ekskursiya
xizmatini tashkil qilish
.
O‘quv qo‘llanma. O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim
Vazirligi. Samarqand iqtisodiyot va servis instituti. – Samarqand, 2015, 320 bet.
Annotatsiya
O‘quv qo‘llanmada ekskursiyaning mazmuni va mohiyati, ekskursiya
xizmatining funksiyalari,
xususiyatlari va ekskursiya xizmatini tasniflash, ekskursiya rahbari-gidga qo‘yilgan
talablar, ekskursiya xizmatini
tayyorlash texnologiyasi, ekskursiya ob’ektlarini tanlash va baholash, ekskursiya xizmati marshrutini tuzish va sinov
ekskursiyasini o‘tkazish tartibi yoritib berilgan.
Shuningdek, ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatish usullari,
ekskursiya ob’ektlarini hikoya qilish usullari, ekskursiyani xizmatining tashkiliy masalalari, O‘zbekistonning tarixiy-
arxitektura yodgorliklariga ekskursiya tashkil qilish, O‘zbekistonning ekologik hududlariga ekskursiya tashkil etish,
turizmning maxsus turlariga
ekskursiya tashkil qilish, ekskursiya marshrutida ekskursantlarning xavfsizligini
ta’minlash, ekskursiya marshrutida birinchi tibbiy yordamni ko‘rsatish qoidasi keltirilgan.
O‘quv qo‘llanmada har bir mavzuni talaba tomonidan yaxshi o‘zlashtirishi bo‘yicha tayanch so‘z va
iboralar, mustaqil
ishlash uchun savollar, amaliy mashg‘ulotlarga tayyorgarlik ko‘rishi uchun topshiriqlar va test
savollari berilgan.
O‘quv qo‘llanma oliy o‘quv yurtlarining Turizm (faoliyat yo‘nalishlari bo‘yicha)
va Mehmonxona
xo‘jaligini tashkil etish va boshqarish bakalavriat ta’lim yo‘nalishlarida tahsil olayotgan talabalarga,
magistrlarga
mo‘ljallangan. Undan turizm kasb-hunar kollejlarining o‘qituvchilari va turizm sohasida faoliyat yuritayotgan
mutaxassislar ham foydalanishlari mumkin.
Kiberjinoyatchilik, kiberqonunlar va kiberetika

Pasport va haydovchilik guvohnomasi kabi haqiqiy hujjatlarni o‘z
nomingizga oling.Shaxsning shaxsiy ma’lumotlarini o‘g‘irlash o‘z-o‘zidan shaxsiy
firibgarlik hisoblanmaydi. Ammo bu identifikatordan yuqoridagi harakatlar uchun
foydalanish.
Moliyaviy yoki karta to‘lovi ma’lumotlarini o‘g‘irlash
: u shaxsiy
ma’lumotni o‘g‘irlashning bir turi bo‘lib, hisobdan xaridlarni to‘lash yoki undan
pul mablag‘larini olib tashlash maqsadida birovning kredit karta ma’lumotlarini
ruxsatsiz olib qo‘yishni o‘z ichiga oladi.
Korporativ ma’lumotlarni o‘g‘irlash va sotish
: shuningdek, ma’lumot
o‘g‘irlash deb ham ataladi - shaxsiy, maxfiy yoki moliyaviy ma’lumotlarni
noqonuniy uzatish yoki saqlash. Bunga parollar, dasturiy ta’minot kodi yoki
algoritmlari hamda xususiy jarayonlar yoki texnologiyalar kiradi. Ma’lumotlarni
o‘g‘irlash jiddiy xavfsizlik va maxfiylikning buzilishi hisoblanadi va jismoniy
shaxslar va tashkilotlar uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin
..
Kiber tovlamachilik (tahdid qilingan hujumning oldini olish uchun pul talab
qilish).
Ransomware hujumlari (kiber tovlamachilikning bir turi).
Cryptojacking (bu erda xakerlar o‘zlariga tegishli bo‘lmagan resurslardan
foydalangan holda kriptovalyutani qazib olishadi).
Kiberjosuslik (bu erda xakerlar hukumat yoki kompaniya ma’lumotlariga
kirishadi).
Tarmoqni buzadigan tarzda tizimlarga aralashish.
Mualliflik huquqini buzish.
Noqonuniy qimor o‘yinlari.
Internetda noqonuniy narsalarni sotish.
Kiberxavfsizlik inson omili - Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t....

shaxsning o‘ziga, uni moliyaviy holatiga ta’sir etmasligini yoki oshkor qilinganida
shaxsning obro‘si tushishini keltirishadi.
Madaniyat va munosabatlardagi muammolarga
tashkilotning o‘zi
yoki tashkilot ichki ma’lumotlarini biluvchi norozi va e’tiborsiz xodimning paydo
bo‘lishi sababchi bo‘lishi mumkin. Kiberxavfsizlik muammolarining aksariyati
ichki hisoblanib, ular xodimlar orasidagi turli kelishmovchiliklar va tashkilot
ichidagi muhitning yaxshi emasligi natijasida yuzaga keladi. Bu sabablar esa,
xodimning tashkilot ichki strukturasini yaxshi bilgani bois, aksariyat hollarda
jiddiy muammolarga olib keladi.
Xavfsizlik
mashg‘ulotlariga
kam
mablag‘
sarflanishi
boshqarilayotgan xavfsizlik risklari to‘g‘risidagi ma’lumotning kamligi sababchi
bo‘ladi. Odatda, soha korxonalaridagi xodimlar mustaqil ravishda kiberxavfsizlik
qoidalarini o‘rganishmaydi. Shuning uchun kiberxavfsizlik qoidalarini xodimlarga
maxsus mashg‘ulotlar shaklida yetkazish zarur bo‘ladi. Bu esa tashkilotdan
xavfsizlik mashg‘ulotlariga yyetarlicha mablag‘ sarflanishni talab qiladi.
Hisobga olish nuqtasining yagona emasligi
natijasida xavfsizlikning
to‘laqonli amalga oshirilmasligi kuzatiladi. Amalda xavfsizlikni kafolatli
taminlashda uning nazoratini bir nuqtada amalga oshirish muhim hisoblanadi.
Yagona nuqtada amalga oshirilgan xavfsizlik nazorati taqsimlangan shakliga
nisbatan ishonchli bo‘ladi. Biroq, tashkilotlardagi xavfsizlik nazoratining
murakkabligi bois, nazorat odatda taqsimlangan holda boshqariladi.
Ijtimoiy injineriya
asosida xavfsizlik nazoratini aylanib o‘tishda
foydalanuvchidan, an’anaviy josuslik texnikasi yordamida, ma’lumotlar qo‘lga
kiritiladi. Eng yaxshi kiberxavfsizlik tizimiga ega bo‘lgan tashkilotga ham ijtimoiy
injineriya tahdidi xavf solishi mumkin. Ayniqsa, foydalanuvchilarni turli ijtimoiy
tarmoqlarda shaxsiy ma’lumotlarini e’tiborsizlik bilan qoldirishi bu xavfning
keskin ortishiga sababchi bo‘lmoqda.
A
” “
aktiv
” ga, “
T - Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J.,...

Masalan, xodimning ish stoli kompyuteri, noutbuki yoki kompaniya telefoni
ushbu qurilmalardagi ilovalar kabi aktiv hisoblanadi. Xuddi shunday, muhim
infratuzilma, masalan, serverlar va qo‘llab-quvvatlash tizimlari ham aktivlardir.
Tahdid
- bu aktivga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan har qanday
hodisa - masalan, agar u yo‘qolsa, oflayn rejimda bo‘lsa yoki ruxsat etilmagan
shaxs tomonidan foydalanilsa.
Tahdidlar aktivning maxfiyligi, yaxlitligi yoki foydalanuvchanligini
buzadigan holatlar sifatida tasniflanishi mumkin va ular qasddan yoki tasodifiy
bo‘lishi mumkin.
Zaiflik
- bu aktivni yo‘q qilish, zarar yetkazish yoki buzish tahdidi bilan
foydalanish mumkin bo‘lgan tashkiliy nuqson.
Murakkabligi va yangilanish chastotasi tufayli dasturiy ta’minotingizda
zaiflikka duch kelishingiz mumkin. Xatolar deb nomlanuvchi ushbu zaif
tomonlardan jinoiy xakerlar maxfiy ma’lumotlarga kirish uchun foydalanishi
mumkin.
Zaifliklar faqat texnologik kamchiliklarga taalluqli emas. Bular jismoniy
zaifliklar bo‘lishi mumkin, masalan, ruxsatsiz shaxslarga sizning binolaringizning
cheklangan qismiga kirishiga ruxsat beruvchi buzilgan qulf yoki xodimlarning
ma’lumotlarni oshkor qilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan noto‘g‘ri yozilgan
(yoki mavjud bo‘lmagan) jarayonlar.
Boshqarish vositasi –
riskni o‘zgartiradigan harakatlar bo‘lib, natijasi zaiflik
yoki tahdidlarni o‘zgarishiga ta’sir qiladi. Bundan tashqari, boshqarish vositasining
o‘zi turli tahdidlar foydalanishi mumkin bo‘lgan zaiflikka ega bo‘lishi mumkin.
Masalan, tashkilotda saqlanayotgan qog‘oz ko‘rinishidagi axborotni yong‘indan
himoyalash uchun o‘chirish vositalari boshqarish vositasi sifatida ko‘rilishi
mumkin. Yong‘in bo‘lganida xodimlarning xatti-xarakatlari va yong‘inni oldini
olish bo‘yicha ko‘rilgan chora-tadbirlar ham boshqarish vositasi hisoblanishi
mumkin. Yong‘inga qarshi kurashish tizimining ishlamay qolish holatiga esa
boshqarish vositasidagi kamchilik sifatida qaraladi.
Kiberxavfsizlik va axborot xavfsizligi o'rtasidagi farq
-modda. Kiberxavfsizlik obyektlarini tasniflash

17-modda. Kiberxavfsizlik obyektlarini tasniflash Kiberxavfsizlik obyektlarini tasniflash kiberxavfsizlik obyektlari turining
tashkiliy-texnik jihatdan murakkabligi darajasini aniqlashga qaratilgan tashkiliy
tadbirlar majmuidan iboratdir.
Tasniflanishi lozim bo‘lgan kiberxavfsizlik obyektlarining toifalari
qonunchilikka muvofiq belgilanadi.
20-modda. Axborotlashtirish obyektlarining va muhim axborot infratuzilmasi obyektlarining attestatsiyasi Axborotlashtirish obyektlarining hamda muhim axborot infratuzilmasi
obyektlarining
attestatsiyasi
axborotlashtirish
obyektlarining
haqiqiy
himoyalanganlik holatining kiberxavfsizlik sohasidagi davlat standartlari va
normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligini aniqlashga qaratilgan
tashkiliy-texnik tadbirlar majmuidan iboratdir.
Attestatsiyadan o‘tkazilishi lozim bo‘lgan axborotlashtirish obyektlarining
va muhim axborot infratuzilmasi obyektlarining toifalari qonunchilikka muvofiq
belgilanadi.
Axborotlashtirish
obyektlarining
va
muhim
axborot
infratuzilmasi
obyektlarining kiberxavfsizlik talablariga muvofiqligini attestatsiyadan o‘tkazish
tartibi vakolatli davlat organi tomonidan belgilanadi.
21-modda. Kiberxavfsizlikning ta’minlanganlik darajasini baholash Kiberxavfsizlikning ta’minlanganlik darajasini baholash axborot tizimlari va
resurslarining himoyalanganlik holatini, shuningdek ko‘rilayotgan tashkiliy
choralarning samaradorligini aniqlashga qaratilgan tashkiliy-texnik tadbirlar
majmuidan iboratdir.
Baholanishi shart bo‘lgan axborotlashtirish obyektlarining va muhim
axborot infratuzilmasi obyektlarining toifalari qonunchilikka muvofiq belgilanadi.
Kiberxavfsizlikning ta’minlanganlik darajasini baholash tartibi vakolatli
davlat organi tomonidan belgilanadi.
Vakolatli davlat organi baholash natijasida aniqlangan kamchiliklarni
bartaraf etish to‘g‘risida bajarilishi shart bo‘lgan ko‘rsatmalar beradi.
BOB.KIBERXAVFSIZLIK HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT

Hujumchi kabi fikrlash
- oq qalpoqli xakerlarning afzalliklaridan biridir. Ular
zaifliklar va xatolarni ulardan foydalanish uchun emas, balki kompaniyalar va
shaxslarni har qanday yo'qotishlardan himoya qilish uchun qidiradilar.
HackerOne
ma'lumotlariga ko'ra, 450 000 dan ortiq oq qalpoqli xakerlar
allaqachon platformada ro'yxatdan o'tgan va o'z xizmatlarini haq evaziga taqdim
etadi.
Axborot xavfsizligi
- bu axborotni, shuningdek, uning eng muhim
elementlarini, shu jumladan ushbu ma'lumotlarni ishlatish, saqlash va uzatish
uchun mo'ljallangan tizimlar va uskunalarni saqlash va himoya qilish. Boshqacha
qilib aytganda, bu axborot xavfsizligini himoya qilish uchun zarur bo'lgan
texnologiyalar, standartlar va boshqaruv amaliyotlari to'plamidir.
Axborot xavfsizligining maqsadi
axborot ma'lumotlarini va qo'llab-
quvvatlovchi
infratuzilmani
ma'lumotlarning
yo'qolishiga
yoki
ruxsatsiz
o'zgartirishga olib kelishi mumkin bo'lgan tasodifiy yoki qasddan buzishdan
himoya qilishdir. Axborot xavfsizligi biznesning uzluksizligini ta'minlashga
yordam beradi.
Axborotni himoyalash
– axborot xavfsizligini taminlashga yo‘naltirilgan
choralar kompleksi. Amalda axborotni himoyalash deganda ma’lumotlarni kiritish,
saqlash, ishlash va uzatishda uning yaxlitligini, foydalanuvchanligini va agar,
kerak bo‘lsa, axborot va resurslarning konfidensialligini madadlash tushuniladi.
Risk nima ekanligi haqida keng tasavvurga ega bo‘ldik ammo, lekin uni
hisoblashning o‘ziga xos usuli borligini bilmaymiz bu jarayonini
shunday
ko‘rinadi:
ᱸ
ˌˏ˵˕
A
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
+
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
T
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
+
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
V
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
=
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
risk
ᱹ
ˌˏ˵˕
Ushbu tenglamada “
Kiberqonunlar - Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov...

−
axborot
kommunikatsiya
texnologiyalari
tizimini
zamonaviy
kibertahdidlardan himoya qilish, turli darajadagi tizimlar uchun kiberxavfsizlik
bo‘yicha zamonaviy mexanizmlarni joriy etish;
− kiberxavfsizlikni taminlash sohasida davlat organlari, korxona va
tashkilotlarning huquqlari va majburiyatlarini belgilash, ularning faoliyatini
muvofiqlashtirish;
− ushbu sohadagi normativ-huquqiy hujjatlarni unifikatsiyalash nazarda
tutiladi. Kiberqonunlar har bir davlatning milliy qonun me’yorlari asosida
shakllantiriladi yoki ularning bir qismini tashkil qiladi. Quyida Respublikamizdagi
qonun hujjatlarida kiberjinoyatni va kiberxavfsizlikni oldini olish va tartibga
solishga aloqador bo‘lgan bandlar keltirilgan.
O‘zbekiston
Respublikasining
kiberxavfsizlik
to’g’risidagi
qonuni
Qonunchilik
palatasi
tomonidan
2022-yil
25-fevralda
qabul
qilingan
Senat tomonidan 2022-yil 17-martda ma’qullangan biz ushbu qonuni
ba’zi
moddalariga to’xtalib o’tamiz
Laktam-laktim tautomeriya

|
Laktam-laktim tautomeriya
|
bet | 10/18 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #119011 |
Bog'liq 1-Ma`ruza Кириш2. Laktam-laktim tautomeriya: - 2. Laktam-laktim tautomeriya:
- laktam laktim
- 3.Amin-imin tautomeriya:
- amin imin
- 4. Tion-tiol tautomeriya:
- tiol tion
5.Nitrozobirikma- oksim tautomeriya: - 5.Nitrozobirikma- oksim tautomeriya:
- nitrozobirikma oksim
- 6. Nitrobirikma- atsi tautomeriya:
- nitrobirikma atsi-forma
- 7. Imin-enamin tautomeriya.
- Ulardan keto-yenol tautomeriya ko`p uchraydi va yaxshi o`rganilgan.
Atsetosirkaefir keton hamda yenol xossalariga ega. Tadqiqotlar u keton (92,5%) va yenol (7,5%) shakllardagi ikkita izomerlar aralashmasidan iborat ekanligini ko`rsatdi. Keto-yenol muvozanatning qaysi tomonga ko`proq siljishi temperatura hamda erituvchiga ham bog`liq. Keto-yenol tautomerlar juda past temperatura barqaror va amalda bir-biriga ot`maydi. Odatdagi sharoitlarda esa tautomer o`tishlar juda oson amalga oshadi. - Atsetosirkaefir keton hamda yenol xossalariga ega. Tadqiqotlar u keton (92,5%) va yenol (7,5%) shakllardagi ikkita izomerlar aralashmasidan iborat ekanligini ko`rsatdi. Keto-yenol muvozanatning qaysi tomonga ko`proq siljishi temperatura hamda erituvchiga ham bog`liq. Keto-yenol tautomerlar juda past temperatura barqaror va amalda bir-biriga ot`maydi. Odatdagi sharoitlarda esa tautomer o`tishlar juda oson amalga oshadi.
- Izomeriya turlari-struktura, holat va fazoviy izomeriya. Metomeriya va geometrik izomeriya
- Organik birikmalarda izomeriya turlari.
1. Zanjir izomeriya(C skeletining izomeriyasi) - 1. Zanjir izomeriya(C skeletining izomeriyasi)
- Ulardagi kimyoviy bog`ning tabiati bir xil, biroq atomlar orasida bog`larning ketma-ketligi bilan farqlanadi.
-
- 2. Holat izomeriyalar.
- a) karrali bog` (qo`sh bog` yoki uch bog`) larning holatiga ko`ra
-
|
| |
Oldinga harakat - P n o’tish haqida

|
P n o’tish haqida
|
bet | 2/3 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #139502 |
Bog'liq Elektronika P-n o\'tishOldinga harakat
P-tipi batareyaning musbat terminaliga va n-tipi manfiy terminalga ulangan bo'lsa, P-N ulanishi oldinga yo'naltirilgan deb ataladi.
P-N birikmasi oldinga yo'naltirilgan bo'lsa, P-N birikmasidagi o'rnatilgan elektr maydoni va qo'llaniladigan elektr maydoni qarama-qarshi yo'nalishda bo'ladi. Ikkala elektr maydoni qo'shilganda, hosil bo'lgan elektr maydoni o'rnatilgan elektr maydonidan kichikroq bo'ladi. Bu kamroq qarshilik va yupqaroq depletion hududiga olib keladi. Qo'llaniladigan kuchlanish katta bo'lganda, tushirish hududining qarshiligi ahamiyatsiz bo'ladi. Kremniyda, 0,6 V kuchlanishda, tükenme hududining qarshiligi butunlay ahamiyatsiz bo'lib qoladi va oqim uning bo'ylab to'siqsiz oqadi.
Teskari harakat
P-turi akkumulyatorning salbiy terminaliga ulanganda va n-tipi ijobiy tomonga ulangan bo'lsa, P-N birikmasi teskari yo'nalishga ega. Bunday holda, o'rnatilgan elektr maydoni va qo'llaniladigan elektr maydoni bir xil yo'nalishda bo'ladi. Ikki maydon qo'shilganda, hosil bo'lgan elektr maydoni o'rnatilgan elektr maydoni bilan bir xil yo'nalishda bo'lib, ko'proq qarshilik, qalinroq tükenme hududini yaratadi. Agar qo'llaniladigan kuchlanish kattaroq bo'lsa, tükenme hududi ko'proq qarshilik va qalinroq bo'ladi.
E0 - nol chiziqli ulanish kuchlanishi
V_t - xona haroratida 26 mV termal kuchlanish
S_h va N_a - nopoklik konsentratsiyasi
N_i is the intrinsic concentration.
Volt amper xarakteristikasi P-n o’tish uchun P-n o’tish sig’imi p-n o‘tish sig‘imi. Past chastotalarda p-n o‘tish toki faqat elektron – kovak o‘tishning aktiv qarshiliklari hamda yarim o‘tkazgichning p va n –sohalarining qarshiligi (rB) bilan aniqlanadi. Yuqori chastotalarda p-n o‘tishning inersiyasi uning sig‘imi bilan aniqlanadi. Odatda p-n o‘tishning ikkita asosiy sig‘imi hisobga olinadi: diffuziya va to‘siq (barer). To‘g‘ri ulangan p-n o‘tishda qo‘shni sohalarga asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar injeksiyalanadi. Natijada p-n o‘tishning yupqa chegaralarida qiymati jihatidan teng lekin qarama-qarshi ishoraga ega bo‘lgan qo‘shimcha asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar QDIF yuzaga keladilar. Kuchlanish o‘zgarsa injeksiyalanayotgan zaryad tashuchilar soni, demak zaryad ham o‘zgaradi.
|
| |
P n o’tish haqida - bet 3

|
P n o’tish haqida
|
bet | 3/3 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #139502 |
Bog'liq Elektronika P-n o\'tishBerilayotgan kuchlanish ta’siridagi bunday o‘zgarish, kondensator qoplamalaridagi zaryad o‘zgarishiga aynan o‘xshaydi. Bazaga asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar diffuziya hisobiga tushganliklari sababli, bu sig‘im diffuziya sig‘imi deb ataladi va quyidagi ifodadan aniqlanadi P-n o‘tishning teshilish turlari. Yuqorida aytib o‘tilganidek, uncha katta bo‘lmagan teskari kuchlanishlarda I0 qiymati katta emas. Teskari kuchlanish ma’lum chegaraviy qiymatga UChEG yetganda, teskari tok keskin ortib ketadi, o‘tishning elektr teshilishi yuz beradi. O‘tishning teshilish turlari ikki guruhga bo‘linadi: elektr va issiqlik. Elektr teshilishining ikki mexanizmi mavjud: ko‘chkisimon va tunnel teshilish. Ko‘chkisimon teshilish nisbatan keng p-n o‘tishlarda sodir bo‘ladi. Bunday o‘tishda teskari kuchlanishda elektron va kovaklar zarba ionizatsiyasi uchun yetarli bo‘lgan energiya oladilar va natijada qo‘shimcha elektron-kovak juftlar hosil bo‘ladi. Bu juftliklarning har bir tashkil etuvchisi, o‘z navbatida, elektr maydonida tezlashib, yana yangi juftlikni yuzaga keltiradi va x.z. Zaryad tashuvchilarning bunday ko‘chkisimon ko‘payishi natijasida o‘tishdagi tok keskin ortadi. Tor p-n o‘tishga ega bo‘lgan yarim o‘tkazgichlarda tunnel effektiga asoslangan tunnel teshilish sodir bo‘ladi. UTES UChEG yetganda zaryad tashuvchilarning bir sohadan ikkinchisiga energiya sarf qilmasdan o‘tishiga imkon yaratiladi (tunnel effekti). UChEGning yanada ortishi bilan shuncha ko‘p zaryad tashuvchilar tunnel o‘tishi sodir etadilar va teskari tok keskin ortib boradi. p-n o‘tishda issiqlik teshilishi teskari tok o‘tish natijasida o‘tishning qizishi hisobiga sodir bo‘ladi. Teskari tok, issiqlik toki bo‘lib, u ortgan sari qizish ham ortadi. Bu holat tokning ko‘chkisimon ortishiga olib keladi, natijada p-n o‘tishda issiqlik teshilishi yuz beradi va u ishdan chiqadi.
|
| |
Ma’ruzaning qisqacha matni - 3-Ma’ruza Mavzu: Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga, yаngi tug‘ilgan chaqaloqlarga...

- chaqaloqlarda -12 soniya, katta odamlarda – 22 s.;
- Gematoentsefalik to’siq o’tkazuvchan;
3) O‘pkada xavo aylanish tezligi nisbatan yukori -
chaqaloqlarda nafas xarakati - 40-60 daqiqada
katta odamlarda - 15-18 daqiqani tashkil etadi, bu
esa dorolarni tez ta’sir ko’rsatishiga sabab bo’ladi;
4)Buyraklar faoliyati mukammal emas;
- Buyraklarni kontsentratsion faolligi kattalarga nisbatan 50% past;
- Dori maddalarni oqsillar bilan bog’lanishi kamligi sababli, qonda biofaol moddalar
kotsentratsiyasi nisbatan kam bo’ladi;
5) Bolalar organizmida suvning miqdori 20% ko’p. Shu sababli suvda eruvchan moddalar
organizmda taqsimlanishi nito’g’ri bo’lishiga olib keladi;
6) Bolalar terisi moddalarni tez so’rib olishi sababli, sitrga ishlatiladigan dori maddalar
rezorbtiv ta’sir ko’rsatadi;
Taqrizchilar - Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov...

MUNDARIJA
KIRISH
…………………………………………………………………………4
KIBERXAVFSIZLIK HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR…………...6
1.1.
Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari…………………..6
1.2.
Kiberxavfsizlikda inson omili……………………………..15
1.3.
Kiberjinoyatchilik, kiberqonunlar va kiberetika…………..17
1.4.
Inson faoliyati xavfsizligi…………………………………30
2 BOB. KIBERXAVFSIZLIK ARXITEKTURASI, STRATEGIYASI VA
SIYOSATI
……………………………………………………………………42
2.1
. Kiberxavfsizlik arxitekturasi va strategiyasi………………42
2.2
. Kiberxavfsizlik siyosati va uni amalga oshirish…………..46
3 BOB. AXBOROTNING KRIPTOGRAFIK HIMOYASI
………………58
3.1. Kriptografiyaning asosiy tushunchalari…………………...58
3.2. Simmetrik kriptografik algoritmlar………………………..66
3.3. Ochiq kalitli kriptotizimlar………………………………...77
3.4. Ma’lumotlar yaxlitligini taminlash usullari………………..93
4 BOB. FOYDALANISHNI NAZORATLASH
…………………………..103
4.1. Identifikatsiya va autentifikatsiya vositalari……………...103
4.2. Ma’lumotlardan foydalanishni mantiqiy boshqarish
4.3. Ko‘p sathli xavfsizlik modellari
4.4. Ma’lumotlarni fizik himoyalash
5 BOB. TARMOQ XAVFSIZLIGI……………………………………….159
5.1. Kompyuter tarmoqlarining asosiy tushunchalari………...159
5.2. Tarmoq xavfsizligi muammolari…………………………164
5.3. Tarmoq xavfsizligini ta'minlovchi vositalar……………...170
5.4. Simsiz tarmoq xavfsizligi………………………………...178
5.5. Risk va risklarni boshqarish………………………………184
6 BOB. FOYDALANUVCHANLIKNI TAMINLASH USULLARI…….196
6.1. Foydalanuvchanlik tushunchasi va zaxira nusxalash……. 196
6.2. Ma’lumotlarni zaxiralash texnologiyalari va usullari…….200
6.3. Ma’lumotlarni qayta tiklash va hodisalarni qaydlash…….205
Ul’tratovushlarni hosil qilish

|
Ul’tratovushlarni hosil qilish
|
bet | 8/10 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #124583 |
Bog'liq Umumiy fizika fanidan kurs ishi mavzu akustika elementlari3.2 Ul’tratovushlarni hosil qilish uchun ko’pincha p’ezoelektrik effektdan foydalaniladi. P’ezoelektrik effekt ba’zi kristallarning elektr maydonida mexanik deformatsiyalanishidan iborat bo’lgan hodisadir. Ul’tratovush tebranishlarini hosil qilish uchun kvarts kristallari (p’ezokvarts) ishlatiladi. Agar kristallografik o’qlarga nisbatan ma’lum yo’nalishda kesib olingan kvarts plastinkasiga metall qoplamalar yordamida o’zgaruvchan elektr kuchlanish berilsa, plastinka tebrana boshlaydi. Agar berilgan elektr kuchlanishning chastotasi plastinkaning o’z mexanik tebranishlar chastotasiga teng bo’lsa (rezonans hodisasi), kvarts plastinkaning tebranishi ayniqsa kuchli bo’ladi. Plastinkaning o’lchamlarini mos ravishda tanlab olish yo’li bilan yuz ming gerts chamasidagi chastotali ul’tratovush tebranishlarini hosil qilish mumkin.
Ul’tratovush to’lqinlarining to’lqin uzunligi kichik bo’lgani tufayli, ular oddiy tovush to’lqinlariga qaraganda, kamroq qayriladi (kamroq diffraktsiyalanadi). Bu hol ul’tratovush to’lqinlarining yaxshi yo’naltirilgan dastasini hosil qilishga imkon beradi.
Hozirgi zamonda ul’tratovushlar texnikada keng ishlatiladi chunonchi, suv ostida ma’lum yo’nalish bo’yicha signallar berish suv ostidagi narsalarni topish va chuqurlikni aniqlash (exolot) maqsadlarida ishlatiladi. Kristallardan ma’lum tarzda kesib olingan birday qalinlikdagi kvarts plastinkalari bir-biriga mozaika ko’rinishida yopishtiriladi va ikkita qalin po’lat plastinkalar orasiga joylashtiriladi. Po’lat plastinkalarga o’zgaruvchan elektr kuchlanish berilsa, bu sistema ul’tratovushning kuchli manbai bo’lib qoladi.
Exolotning tuzilish printsipi quyidagicha: ul’tratovush manbaidan suvda vertikal yo’nalishda pastga qarab tovush nuri yuboriladi. Bu nur suv tubiga yetgach, undan aks etib, qaytib chiqadi. Tovushning suvda tarqalish tezligini bilib, ul’tratovush signali berilgandan u qaytguncha (exo – aksi sado sezilguncha) o’tgan vaqt orqali chuqurlikni hisoblash qiyin emas.
Aksi sadoni (exoni) qabul qilish ham p’ezokvarts yordamida bajariladi. Tovush tebranishlari p’ezokvartsga yetib kelgach, unda elastik tebranishlar qo’zg’atadi. Buning natijasida kvartsning qarama-qarshi sirtlarida elektr zaryadlari hosil bo’ladi va ular tegishli elektr apparatlari yordamida seznlishi mumkin.
Hozirgi zamon texnikasida ul’tratovushlarning turli-tuman tatbiqlari bordir. Ul’tratovushlardan metall buyumlardagi defektlarni topishda (ul’tratovush defektoskopiyasi), yoriqlarni, qalinliklarni o’lchashda va boshqalarda foydalanadi. Ul’tratovushlarning ba’zi tatbiqlari kuchli ul’tratovushlarning o’zi tarqalayotgan muhitga beradigan mexanik ta’siriga asoslangandir. Chunonchi, ul’tratovushlar yordamida metall sirtlarni va boshqa sirtlarni ishlash mumkin.
|
| |
Dorilarni ta'mini aniqlash usullari

|
Dorilarni ta'mini aniqlash usullari
|
bet | 5/17 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 123,11 Kb. | | #138285 |
Bog'liq 3-Ma’ruza Mavzu Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga, y-www.fayllar.orgDorilarni ta'mini aniqlash usullari
Boshlang’ich (kichik) kontsеntratsiyalar usuli: Bu usul bo’yicha prеparatning 10 ta
kontsеntratsiyasi oldingisiga ko’ra 1:1,5 nisbatda tayyorlanadi va korrigirlovchi modda bilan suv
muhitida ta'mi o’rganiladi. Eritmalarning ta'midagi farq korrigirlovchi moddaning niqoblash
qiymatini bеlgilaydi, qanchalik farq kata bo’lsa, shuncha korrigirlovchi moddaning potеntsiali
yuqori dеb hisoblanadi.
Sonli indеkslarni aniqlash usuli: Dori moddaning asosiy ta'mi ballarda bеlgilanadi - 0 dan 5
gacha. Yuqori indеks ko’rsatkichi muhitning niqoblash kuchini ifodalaydi.
Korrigirlovchi moddalarni organolеptik usulda baholash (prof. A.I.Tеntsova taklif etgan
usul): Bu usul tajriba o’tkazilayotganda sеzish va his etish kuchini farqlash qobiliyatiga
asoslangan. Organolеptik baholash bir guruh ko’ngillik shaxslarda (20 ta odam) 5 ballik sistеma
bo’yicha o’rtacha arifmеtik qiymatni aniqlash bo’yicha olib boriladi. Bunda qanchalik son
ko’rsatkichi yuqori bo’lsa, shunchalik korrigirlovchi moddaning ta'siri yuqori dеb hisoblanadi.
Harf va son indеkslari bo’yicha ta'mni baholash usuli (I.A. Egorov taklif etgan usul). Ta'mni
to’g’ri va ob'еktiv ravishda niqoblash maqsadida «ta'm formulasi» tushunchasi taklif etilgan.
Prеparatning asosiy organolеptik ta'm ko’rsatkichlari harf va son indеkslari bilan baholanadi va
«ta'm xaritasi» tuziladi, bu esa tajriba nihoyasida dori vositaning umumiy ta'm formulasini
aniqlashga imkon bеradi. Standart eritmalarning ta'mini ta'riflash uchun quyidagi
ko’rsatkichlardan foydalanish mumkin (1-jadval).
1-jadval
Organolеptik tahlil o’tkazish uchun standart eritmalarning ta'mini ta'riflash
Asosiy
ta'm
Harf bilan
ifodalash
Ta'm kuchi
Son
indеksi
Ta'mni ifodalovchi
moddalar
Modda kon-
tsеntratsiyasi, %
Achchiq
А
Achchiq emas
Nim achchiq
Achchiq
Juda achchiq
1
2
3
4
Tozalangan suv
Xinin eritmasi
-«-
-«-
-
0,0002
0,0025
0,015
Nordon
N
Nordon emas
Nim nordon
Nordon
Juda nordon
1
2
3
4
|
| |
Avtomatlashtirilgan ishlab chiqarishning texnologik jihozlari

Avtomatlashtirilgan ishlab chiqarishning texnologik jihozlari
Muallif: U.Sobirov
Ma‘lumot darajasi: Oliy ta‘lim
Tur: Ma'ruza
matni
Tavsif: Tehniкaviy taraqqiyot rivоjlangan sari taкоmillashtirilgan, yuqоri aniqliккa ega bo`lgan
mashinalarni ishlab chiqarish hamda ulardan samarali fоydalanish
uchun chuqur bilim va
кo`niкmalarga ega bo`lgan mutahassislarni tayyorlashni vaqt taqоzо etmоqda. Mashinasоzlik
ishlab chiqarishining rivоjlanib bоrishi natijasida yangi tehniкaviy fan – «Mashinasоzliкda
ishlab chiqarish jarayonlarini avtоmatlashtirish» fani paydо bo`ldi.«Mashinasоzliкda
ishlab
chiqarish jarayonlarini avtоmatlashtirish» belgilangan muddatda,
ishlab chiqarish dasturi
asоsida aniqlangan miqdоrda, кam mehnat sarf qilgan hоlda va tannarhi arzоn bo`lgan
sifatli
mahsulоtlar ishlab chiqarish to`grisidagi fandir.
Til: O‘zbek tilida (lot.)
Nashr etilgan yili: Ilmiy-ta'limiy
UDK raqami: 2016
https://adti.uz
???????? 1 / 1
Poroshoklar - 3-Ma’ruza Mavzu: Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga, yаngi tug‘ilgan chaqaloqlarga hamda...

|
3-Ma’ruza Mavzu: Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga, yаngi tug‘ilgan chaqaloqlarga hamda geriatriya amaliyotida qo‘llaniladigan dori turlari. Ma’ruza maqsadi
|
bet | 17/17 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 123,11 Kb. | | #138285 |
Bog'liq 3-Ma’ruza Mavzu Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga, y-www.fayllar.orgPoroshoklar:
Vibalt (Vengriya)- A, D, S, V
12
, V
1
, V
2
, V
6
, vitaminlari, nikotinamid, alfa-pantotenat Sa.
Ampulalar:
1. Turigeran (Germaniya) 1 ampulada vitaminlar (S, V
1
V
6
, V
2
), novokain paraaminobenzoy
kislotasi, nikotinamid, pantotenol.
Suyuqliklar
Byuerletsitin (Belgiya)-100 mlda, litsetin, V
12
, V
1
, V
2
, V
6
, nikotinamid, Sapantotenat
sakqlaydi.
http://fayllar.org
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
3-Ma’ruza Mavzu: Yоshiga qarab beriladigan dorilar. Bolalarga, yаngi tug‘ilgan chaqaloqlarga hamda geriatriya amaliyotida qo‘llaniladigan dori turlari. Ma’ruza maqsadi
|
International Islamic Academy of Uzbekistan Volume 3

International Islamic Academy of Uzbekistan Volume 3
Download
436,15 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
05.12.2023
Hajmi
436,15 Kb.
#111484
Download
436,15 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
International Islamic Academy of Uzbekistan Volume 3
Download
436,15 Kb.
Matnni ko'rish
b) funksional gruppalarning holatiga ko`ra

|
b) funksional gruppalarning holatiga ko`ra
|
bet | 11/18 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #119011 |
Bog'liq 1-Ma`ruza Киришb) funksional gruppalarning holatiga ko`ra - b) funksional gruppalarning holatiga ko`ra
- O`zaro holat izomeriyasi ham holat izomeriyaga o`xshash bo`lib, funksional guruhlarning o`zaro joylashishi turlichadir.
3. Funksional guruh izomeriyasi (sinflar o`rtasidagi izomeriya) - 3. Funksional guruh izomeriyasi (sinflar o`rtasidagi izomeriya)
- Bu izomeriya funksional guruhlar xarekteri bilan farqlanadi. Aldegidlar bilan ketonlar o`zaro izomer hisoblanadi.
- Spirtlar bilan oddiy efirlar ham o`zaro tuzilish izomerlardir.
4. Metameriya - 4. Metameriya
- Oddiy efirlarda uglevodorod radikali tuzilishiga bog`liq bo`lgan odatdagi izomeriya (ikkilamchi butyl izopropil efiri va uchlamchi-butil izopropil efiri) va tuzilish izomeriyaning boshqa shakli - metameriya (ajratilgan C atomlarining izomeriyasi) kuzatiladi. Masalan, dietil efir va metilpropil efirlar o`zaro metamerlar hisoblanadi.
- Fazoviy izomeriya. Konformatsion izomeriya
- Kimyoviy tuzilishi bir xil bo`lgan molekulalar bir-biridan atomlarining fazoda joylashishi bilan o`zaro farq qiladigan birikmalar fazoviy izomerlar (stereoizomerlar) deyiladi.Fazoviy izomeriyaga konformatsion va konfiguratsion izomerlar misol boladi.
Molekulada atomlarning o‘zaro ta’siri. Induksion va mezomer ta’sir - Molekulada atomlarning o‘zaro ta’siri. Induksion va mezomer ta’sir
- Ma’lumki organik birikma molekulasidagi atomlar bir – biriga ta’sir ko’rsatib turadi va shu ta’sir tufayli organik birikmaning xossalari shakllanadi. Atomlar bir –biriga bevosita birikkan holda yoki uzoqdan ma’lum masofadan turib (bevosita birikmagan holda) ta’sir ko’rsatish mumkin. Bu ta’sir asosan ikki xil bo’ladi:
- 1) Induksion ta’sir (J)
- 2) Mezomer ta’sir (M)
|
| |
A–snfda barqaror birikmalar qutublanuvchanliklari kam bo’lgan elektromanfiyligi katta bo’lgan metallmaslar bilan hosil bo’ladi. Masalan, AlF3, MgO, Al2O3 va h.k. birikmalar juda mustahkam va barqaror

|
A–snfda barqaror birikmalar qutublanuvchanliklari kam bo’lgan elektromanfiyligi katta bo’lgan metallmaslar bilan hosil bo’ladi. Masalan, AlF3, MgO, Al2O3 va h.k. birikmalar juda mustahkam va barqaror
|
bet | 16/18 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #119011 |
Bog'liq 1-Ma`ruza Кириш A–snfda barqaror birikmalar qutublanuvchanliklari kam bo’lgan elektromanfiyligi katta bo’lgan metallmaslar bilan hosil bo’ladi. Masalan, AlF3, MgO, Al2O3 va h.k. birikmalar juda mustahkam va barqaror birikmalardir. - A–snfda barqaror birikmalar qutublanuvchanliklari kam bo’lgan elektromanfiyligi katta bo’lgan metallmaslar bilan hosil bo’ladi. Masalan, AlF3, MgO, Al2O3 va h.k. birikmalar juda mustahkam va barqaror birikmalardir.
- B–sinfda esa aksincha, qarorli birikmalar elektromanfiyliklari kichik, ammo qutublanuvchanliklari katta bo’lgan metallmaslar bilan hosil bo’ladi.
- Masalan, Ag2S, AgJ, CdJ2 va h.k. birikmalar juda barqaror birikmalardir.
- A–sinfdagi kislota va asoslar “ qattiq “, B – sinfdagi kislota va asoslar “yumshoq” kislota va asoslar deb ataladi.
- Qoida: Qattiq kislota bilan qattiq asos o’rtasidagi reaksiya qattiq kislota bilan yumshoq asos o’rtasidagi reaksiyaga nisbatan tezroq ketadi yoki qulay muvozanat hosil bo’lishiga olib keladi.
Organik kimyo fanining rivojida fazoviy tuzilish nazariyasi va kvant kimyoning tutgan o‘rni - Organik kimyo fanining rivojida fazoviy tuzilish nazariyasi va kvant kimyoning tutgan o‘rni
- Vаnt-Gоff vа undаn mustаqil hоldа J. LеBеl to`yingаn uglеrоd аtоmini fаzоviy tuzilishi – o`rinbоsаrlаrning tеtrаedrik jоylаshishi hаqidаgi gipоtеzаni ilgаri surdilаr. Аssimеtrik uglеrоd аtоmi vа оptik izоmеriya (ko`zgu izоmеriyasi) hаqidаgi tushunchаlаr qаrаmа-qаrshi burilish burchаgigа egа оptik аktiv izоmеr mоddаlаrni tushuntirishgа imkоn bеrdi.
- Аgаr to`yingаn uglеrоd аtоmi аtrоfidа to`rttа turli o`rinbоsаr jоylаshsа (аssimеtrik uglеrоd аtоmi), ulаr fаzоdа ikki xil hоlаtdа bo`lishi mumkin, bu hоlаtlаr o`zаrо ko`zgudаgi аks kаbi bo`lаdi (ko`zgu izоmеrlаr, enаntiоmеrlаr).
-
- Shu vаqtni qаtоr ilgоr kimyogаrlаri tоmоnidаn tаnqidgа uchrаsаdа, bu gipоtеzа qаbul qilindi vа yangi fаn – stеrеоkimyoni аsоsi bo`ldi.
- Аmmо, nеgа аtоmlаr mоlеkulаdа birgаlikdа bo`lаdi vа mоlеkulаlаr o`zigа xоs fаzоviy tuzilishgа egа dеgаn sаvоlgа hеch kim jаvоb bеrа оlmаdi. Fаqаt аtоm tuzilishi kаshf qilingаch vа kimyoviy bоg`ni elеktrоn nаzаriyasi yarаtilgаch kimyoviy bоg` tаbiаtini o`rgаnish imkоni tug`ildi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
A–snfda barqaror birikmalar qutublanuvchanliklari kam bo’lgan elektromanfiyligi katta bo’lgan metallmaslar bilan hosil bo’ladi. Masalan, AlF3, MgO, Al2O3 va h.k. birikmalar juda mustahkam va barqaror
|
Iv. Dasturning informatsion-mеtodik ta'minoti - bet 17

|
Iv. Dasturning informatsion-mеtodik ta'minoti
|
bet | 17/18 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #119011 |
Bog'liq 1-Ma`ruza Кириш Kvаnt-mеxаnik tаsаvvurlаr shаkllаnishigаchа bоg`lаr nаzаriyasidа lоkаllаshgаn elеktrоn juftlаr mеtоdi ustuvоrlik qilib, u bоg`lаrni iоn, kоvаlеnt vа kооrdinаtsiоn (sеmipоlyar) lаrgа аjrаtgаn (V. Kоssеl, G. Lyuis). Lyuis nаzаriyasigа muvоfiq elеmеntlаr tаshqi pоg`оnаsi to`lib, mustаhkаm оktеt shаkllаngаnchа bоg`lаr hоsil qilаdi. Аmmо, bu qоidа bоrdаn ftоrgаchа bo`lgаn elеmеntlаrdа kuzаtilаdi. Krеmniy, fоsfоr vа оltingugurt tаshqi pоg`оnаsidа 12 gаchа elеktrоn tutishi mumkin (SF6, PCl5, SiF2-6). - Kvаnt-mеxаnik tаsаvvurlаr shаkllаnishigаchа bоg`lаr nаzаriyasidа lоkаllаshgаn elеktrоn juftlаr mеtоdi ustuvоrlik qilib, u bоg`lаrni iоn, kоvаlеnt vа kооrdinаtsiоn (sеmipоlyar) lаrgа аjrаtgаn (V. Kоssеl, G. Lyuis). Lyuis nаzаriyasigа muvоfiq elеmеntlаr tаshqi pоg`оnаsi to`lib, mustаhkаm оktеt shаkllаngаnchа bоg`lаr hоsil qilаdi. Аmmо, bu qоidа bоrdаn ftоrgаchа bo`lgаn elеmеntlаrdа kuzаtilаdi. Krеmniy, fоsfоr vа оltingugurt tаshqi pоg`оnаsidа 12 gаchа elеktrоn tutishi mumkin (SF6, PCl5, SiF2-6).
Elеktrоn vа аtоm tаbiаtigа оid kvаntmеxаnik tаsаvvurlаr rivоjlаngаch kimyoviy bоg`lаr nаzаriyasidа ikkitа mеtоd: vаlеnt bоg`lаr vа mоlеkulyar оrbitаllаr mеtоdi shаkllаndi. - Elеktrоn vа аtоm tаbiаtigа оid kvаntmеxаnik tаsаvvurlаr rivоjlаngаch kimyoviy bоg`lаr nаzаriyasidа ikkitа mеtоd: vаlеnt bоg`lаr vа mоlеkulyar оrbitаllаr mеtоdi shаkllаndi.
- Mа`lumki elеktrоn bir vаqtdа hаm to`lqin, hаm zаrrаchа xоssаlаrigа egа. V. Gеyzеnbеrgning mаvhumlik printsipigа аsоsаn elеktrоnni аyni vаqtdаgi o`rnini аniqlаb bo`lmаydi. Fаqаt аtоmni mа`lum hаjmidа bo`lish ehtimоlligi hаqidа fikr yuritish mumkin. Bu hаjm elеktrоn bulut yoki аtоm оrbitаl (АО) dеb nоmlаnаdi. Аgаr elеktrоnni to`lqin funksiya ±ψ bilаn bеlgilаsаk, elеktrоnni mа`lum hаjm dτ dа bo`lish ehtimоlligi ψ2dτ gа tеng bo`lаdi.
Bеnzоl mоlеkulаsini Kеkulеning ikkitа rеzоnаns strukturаlаri bilаn ifоdаlаsh mumkin. Kimyoviy bоg` uch vа undаn оrtiq аtоmlаr оrаsidа dеlоkаllаshgаn bo`lsа, bir nеchtа rеzоnаns strukturаlаrni inоbаtgа оlishgа to`g`ri kеlаdi. - Bеnzоl mоlеkulаsini Kеkulеning ikkitа rеzоnаns strukturаlаri bilаn ifоdаlаsh mumkin. Kimyoviy bоg` uch vа undаn оrtiq аtоmlаr оrаsidа dеlоkаllаshgаn bo`lsа, bir nеchtа rеzоnаns strukturаlаrni inоbаtgа оlishgа to`g`ri kеlаdi.
- Mоlеkulyar оrbitаllаr mеtоdigа аsоsаn, mоlеkulа individuаl аtоmlаr yig`indisi bo`lmаsdаn, bir butunni tаshkil qilаdi vа hаr bir elеktrоn mоlеkulаgа tааlluqli bo`lаdi vа uning bаrchа yadrо vа elеktrоnlаri mаydоnidа hаrаkаtlаnаdi.
- Mоlеkulаni MО usulidа tа`riflаsh – bu bаrchа elеktrоnlаrni mоlеkulyar оrbitаllаr (MО) bo`yichа tаqsimlаshdir. MО АО kаbi tаxminiy mаtеmаtik tаvsifgа egа bo`lаdi vа qаtоr kvаnt sоnlаr to`plаmi vа mа`lum enеrgiya bilаn ifоdаlаnаdi.
|
| |