Dastlabki o'spirinlik (10-14 yosh)

|
Dastlabki o'spirinlik (10-14 yosh)
|
bet | 16/26 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 223,5 Kb. | | #274262 |
Bog'liq Rivojlanish 4-mavzuDastlabki o'spirinlik (10-14 yosh)
Erta o'spirinlik davrida eng aniq jismoniy o'zgarish bu balog'at yoshining boshlanishidir. Gormonlar kaskadi tomonidan boshlangan balog'atga yetishish reproduktiv yetuklikka olib keladigan bir qator biologik o'zgarishlarni o'z ichiga oladi. Bu nafaqat jinsga xos xususiyatlarning yetukligi, balki o'sish tezligi, bo'y va vaznning tez o'sishi bilan ham ajralib turadi. Gormonlar chiqarilishi suyak zichligi, yuz moyi ishlab chiqarish (ko'pincha husnbuzar sifatida namoyon bo'ladi) va ter bezlari faolligining oshishi kabi boshqa fiziologik ta'sirlarga ham ega.
Odatda, qizlar o'g'il bolalardan oldin balog'at yoshiga yetadi. Balog'at yoshi 8 yoshdan 13 yoshgacha bo'lgan qizlarda boshlanadi (o'rtacha 10 yoshda). Bunday o'zgarishlar odatda bosqichma-bosqich bo'ladi, ammo birinchi hayz ko'rish, menarx, qizning tayyorgarligiga qarab hayajonli yoki qo'rqinchli bo'lishi mumkin bo'lgan keskin hodisa. Birinchi hayz muddati balog'at yoshiga yetganda sodir bo'ladi, odatda 9 yoshdan 15 yoshgacha.
O'g'il bolalar uchun balog'at yoshi 9 yoshdan 14 yoshgacha (o'rtacha 11½ yoshda) boshlanadi, moyaklar kattalashganda va skrotum tuzilishi va rangi o'zgaradi. Bir yil yoki undan ko'proq vaqt o'tgach, jinsiy o`zgarishlar boshlanadi. Taxminan 13 dan 14 yoshgacha bo'lgan o'g'il bolalar ko'pincha uxlab yotganida birinchi marta bo'shashish hodisasini boshdan o`tkazadi. O'g'il bolalar bu muhim voqea haqida kam ma`lumotga ega bo`lib, ularning bu boradagi hissiyotlari haqida ham kam narsa ma'lum. Keyinchalik rivojlanish yuz sochlarining o'sishi, ovozning yo`g`onlashishi va oxir-oqibat kattalar bo'yiga erishishni o'z ichiga oladi.
Reproduktiv organlaridagi farqlardan tashqari, o'g'il bolalar va qizlar boshqa tomondan tobora ajralib turadilar. O'g'il bolalar o'rtacha qizlardan balandroq bo'ladi. O'g'il bolalarda barqaror o'sish davri uzoqroq bo'ladi. Balog'at yoshi boshlanishi bilan o'g'il bolalar testosteron erkak gormoni hisobiga ko'ra qizlarga qaraganda mushaklarning massasini ancha ko'paytiradilar. Balog'at yoshidagi jismoniy o'zgarishlarning natijasi o'spirinning bilim qobiliyatlari, ijtimoiy munosabatlari va o'zlariga nisbatan his-tuyg'ularini o'zgartirishlarida namoyon bo`ladi. Korteksning uzluksiz rivojlanishi, biz ko'rib o'tganimizdek, mavhumroq fikrlashga imkon beradi va gormonal tebranishlar va miyadagi qo'shimcha o'zgarishlar hissiyotlarga ta'sir qiladi. O'smirlarning tez o'zgaruvchan jismoniy xususiyatlari hayajonlanish yoki xavotir manbai bo'lishi mumkin.
Ba`zilar o'zgaruvchan tanalaridan mamnun bo`lmaydilar, chunki juda ozg'in yoki semiz, yumshoq yoki yoqimsiz, juda tez yoki juda sekin rivojlanayotganiga ishonish kabilar bolalarda salbiy fikrlarning paydo bo`lishiga olib keladi.
Balog'at yoshiga yetish vaqti o'spirinlar o'rtasidagi moslashuvchanlikning ayrim o'zgarishini keltirib chiqaradi. Balog'at yoshi boshlangan yoshga irsiyat kuchli ta'sir qiladi, shuningdek, ovqatlanish, jismoniy mashqlar va stress ta'sir qiladi.
Ko'pgina madaniyatlarda balog'at yoshining boshlanishi noto'g'ri xatti-harakatlar bilan bog'liq, shu jumladan, spirtli ichimliklar, giyohvand moddalar va sigaretalardan foydalanish, yolg'on gapirish, do'kon o'g'irlash kabi xatti-harakatlar fikrimizning dalilidir. Yuqorida aytib o'tganimizdek, o'spirinlikdagi bunday xatti-harakatlarga qisman yangi miya davrlariga asoslanish orqali baho berish mumkin. O'smir miyasiga ega bo'lish yoshlarni yangi narsalarni sinab ko'rishga, dovyurak bo'lishga va fikrdosh tengdoshlari bilan hamkorlik qilishga undaydi. Maktab xodimlari o`smirlarga fiziologik o'zgarishlar to'g'risida oldindan ogohlantirish, maktabda qattiq ishlashga undash, nosog'lom tajribalarga kirish huquqini cheklash orqali o'smirlikka moslashishlarida yordam berishlari mumkin.
|
| |