nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’quvchilarni baholash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 91/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
5.O’quvchilarni baholash. O’quvchilar darsdagi ishtirokiga qarab baholanadi.
6. Uyga topshiriqlar. Yakuniy nazorat savollaridan 8-masalani ishlab kelish
25-dars Sana: 6-sinf
Nazorat ishi
Mavzu: Mexanik hodisalar
Ta’limiy: O’quvchilar egallagan bilim, ko’nikma va malakalarini aniqlash.
Tarbiyaviy: Olgan bilimlarini amaliyotga qo’llashga o’rgatish.
Rivojlantiruvchi: Mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi

|
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi
|
bet | 182/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi: aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda kundalik rejalarini tuza olish, formulalardan foydalanib, masalalar yecha olish; inson mehnatini yengillashtiradigan asboblardan foydalanish.
DTS talabi: Yassi va sferik ko’zgularni bilishi. Mavzuga doir masalalarni yecha olishi.
|
| |
Dars turi: Yangi bilim beruvchi.

Darsning usuli

|
Dars turi: Yangi bilim beruvchi.
Darsning usuli
|
bet | 183/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Dars turi: Yangi bilim beruvchi.
Darsning usuli: Suhbat. Aqliy hujum.Faol ma’ruza.
Dars materiallari:1. Fizika darsligi va multimediya darslik.2. Turli ko’zgular.
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism. Guruhlarni tashkil etish. Taqdimot. (Bu jarayon o’qituvchining tanlagan usuli bilan o’tkaziladi.)
2. O’tilgan mavzuni so’rash:
Beruniy bobomiz yorug’lik hodisalarini qanday tushuntirgan deb o’ylaysiz?
Ibn Sino bobomiz yorug’lik hodisalarini qanday tushuntirgan deb o’ylaysiz?
Beruniy va Ibn Sino bobolarimiz orasida o’tkazilgan savol-javoblar haqida nimalarni bilasiz?
|
| |
A(n) massiv elementlarini o‗sish tartibida saralang va uning toq 
elementlarini alohida juft elementlarini alohida chop eting. 
20

149
qaraymiz. Tanlangan eng katta(max) va eng kichik(min) elementlar qolganlari
bilan solishtiriladi, agar ulardan mos ravishda katta va kichik elementlar topilsa,
ular eng katta(max) va eng kichik(min) element sifatida qabul qilinadi.
Yuqoridagi algoritm bo‗yicha bir o‗lchovli massiv elementlari ichidan eng
kattasi va kichigini aniqlash uchun C++ dasturlash tilida quyidagi algoritmni
tavsiya etamiz.
#include
using namespace std;
int main()
{ int a[20];
int n,t; cout<<‖n=‖;
cin>>n;
for(int i=0;icin>>a[i];
max=a[1];
for(int i=1;iif(maxcout<<‖max=‖<min=a[1];
for(int i=1;iif(min>a[i]) min=a[i];
cout<<‖min=‖<return 0;
}
Kiritish uchun ma‘lumot
n=5
3 5 1 0 6
Dastur natijasi
max=6
min=0
Demak massiv elementlari ichidan eng kattasi va kichigini aniqlash uchun
yuqorida keltirilgan algoritm bo‗yicha aniqlanadi. Massivga keladigan boshqa
masalalar uchun ham yuqoridagi algoritm asosida hisoblanadi.
Birinchidan - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov,...

156
main() funksiyasini o‗z tarkibida saqlaydi. Dastur tarkibida main() funksiyasidan
tashqari boshqa funksiyalar ham bo‗lishi mumkin.
Dastur tarkibidagi funksiyaga uning nomi bilan murojat qilinadi, dastur
bajarilish vaqtida funksiya nomi uchrasa, komplyator shu funksiyaning tanasiga
murojat qilib natijani funksiya nomiga qaytaradi va dastur keyingi qadamlarni
bajaradi. C++ dasturlash tilida funksiyalar ikki guruhga ajratiladi, ya‘ni standart va
standart bo‗lmagan funksiyalar. Standart funksiyalar C++ dasturlash tili tarkibida
biror bir kutubxona tarkibiga joylashtirilgan bo‗ladi. Standart funksiyalar haqida
mazkur qo‗llanmaning II-bobida batafsil yoritilgan. Standart bo‗lmagan
funksiyalar dastur tarkibida yaratiladi va unga nomi bilan murojat qilinadi. C++ da
dasturlashning asosiy bloklaridan biri funksiyalardir. Funksiyalarning foydasi
shundaki, katta masala bir necha kichik bo‗laklarga bo‗linib, har biriga alohida
funksiya yozilganda, masala yechish algoritmi ancha soddalashadi. Bunda
dasturchi yozgan funksiyalar C++ ning standart kutubxonasi va boshqa firmalar
yozgan kutubxonalar ichidagi funksiyalar bilan birlashtiriladi. Bu esa ishni bir
muncha osonlashtiradi. Ko‗p holda dasturda takroran bajariladigan amallarni
funksiya sifatida yozish va kerakli joyda ushbu funksiyani chaqirish mumkin.
Funksiyani programma tanasida ishlatish uchun u chaqiriladi, yani uning ismi
yoziladi va unga kerakli argumentlar beriladi. () qavslar ushbu funksiya
chaqirig'ini ifodalaydi. Masalan: foo(); k = square(l); Demak, agar funksiya
argumentlar olsa, ular () qavs ichida yoziladi. Argumentsiz funksiyadan keyin esa
() qavslarning o‗zi qo‗yiladi.
Yangi mavzuning bayoni - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

3. Yangi mavzuning bayoni
Ko'zguga qaramagan odam bo'lmasa kerak. Unga qarab nimani ko'ramiz? Ko'zguda biz o'z aksimizni va atrofimizdagi buyumlarni ko'ramiz. Ko'zgudagi tasvir o'lchamlari buyumlar o'lchami bilan bir xil bo'ladi. Ko'zguga yaqin- lashsak, tasvir ham yaqinlashadi, uzoqlashsak tasvir ham uzoqlashadi. Demak, tasvir ko'zguning yuzida emas, balki ichkarisida hosil bo'ladi. Buning sababi nimada? Bir tomoni kumush bilan qoplangan shisha plastinaga ko'zgu deyiladi. Narsa, buyumlardan qaytgan yorug'lik ko'zguga tushadi va uning kumushlangan qatlamidan qaytadi. Yorug'likning qaytish qonunidan foydalanib, yassi ko'zguda tasvir hosil qilishni ko'raylik (101-rasm). Tasvir hosil qilish uchun buyumdan ikkita nurni ko'zguga yo'naltiriladi. Bu nurlar ko'zgu yuzasidan qaytish qonuniga rioya qilib qaytadi. Qaytgan nurlarni teskari tomonga davom ettirilsa, buyum tasviri ko'zgu orqasida hosil bo'ladi. Agar tasvirdan ko'zgugacha va ko'zgudan buyumgacha bo'lgan masofalar o'lchansa, ular teng bo'lib chiqadi.
Ko'zgudagi aksimizga qarab, unga o'ng qo'limizni uzatsak, aksimiz chap qo'lini uzatadi. Demak, yassi ko'zguda chap tomon bilan o'ng tomonning o'rni almashinib ko'rinadi. Ko'zgudagi buyum o'zidan nur chiqarmaydi. Shu sababli tasvirni mavhum tasvir deyiladi.
Shunday qilib, buyumning yassi ko'zgudagi tasviri mavhum, to'g'ri, o'lchamlari buyum o'lchamlariga teng, buyum ko'zgudan qancha masofada bo'lsa, ko'zgu orqasida shunday masofada va chap tomoni o'ng tomoni bilan almashinib ko'rinadi.
|
A=FS

A - ish, F - kuch, s - yo'l

A=FS
A - ish, F - kuch, s - yo'l.
Ish birligi |A=1N • 1M=1 Joul. Qisqacha 1J yoziladi. Bu birlik ingliz olimi J. Joul (1818-1889) sharafiga qo'yilgan.
Agar jismga ta'sir etayotgan kuch yo'nalishi ko'chish bilan o'zaro tik bo'lsa, bunday kuch ish bajarmaydi. Masalan, mashina ustiga ortilgan yuk o'z og'irligi bilan uni bosadi. Mashina esa bu paytda yukni ma'lum masofaga olib boradi. Yukning og'irlik kuchi ko'chishga tik yo'nalganligi uchun ish bajarmaydi. Bunda mashina dvigatelining tortish kuchi ko'chish bilan mos tushib ish bajaradi. Mexanik ish formulasiga ko'ra jismga kuch ta'sir etsa-da, ko'chish bo'lmasa ish bajarilmaydi. Kitob to'la papkangizni qo'lingizda ko'tarib, ancha vaqt o'rtog'ingizni kutib tursangiz ham mexanik ish bajarmagan bo'lasiz. Chunki s=0 bo'lganligidan A=F•0=0 chiqadi.
Yuqorida aytganimizdek, «mehnat»ni mexanik ishdan farqlash lozim. O'qituvchining dars o'tishi, vrachning kasalni davolashi, maktab direktorining ishlarni boshqarishi mehnat qilishga kiradi. Hamma jismlar ham ish bajara oladimi?
|
A) I– 1, II– 2, III – 3

B) - ##Fakultənin adı: Riyaziyyat və informatika ##İxtisas: Riyaziyyat müəllimliyi ##Bölmə: Azərbaycan

A) I– 1, II– 2, III – 3
B) I – 1, II– 3, III – 2
C) I– 3, II– 2, III – 1
D) I– 3, II – 1, III – 2
E) I– 2, II– 3, III – 1
19. Uyğunluğu müəyyən edin.
I - İşığın difraksiyası
II - Hüygens - Frenel prinsipi
III - Hüygens prinsipi
1 - Dalğa səthinin hər bir nöqtəsi ikinci dalğa mənbəyinə çevirilir
2 - Qeyri bir - cins mühitdə işığın düz xətt boyunca yayılmasından kənara çıxmasıdır
3 - Dalğa səthinin hər bir nöqtəsi ikinci dalğa mənbəyinə çevirilir və bu dalğalar interferensiya edə bilərlər
A) I - 2, II - 1, III - 3
B) I - 1, II - 2, III - 3
C) I - 3, II - 2, III - 1
D) I - 1, II - 3, III - 2
E) I - 2, II - 3, III - 1
20. Uyğunluğu müəyyən edin.
I - Sferik dalğa cəbhəsi üçün Frenel zonalarının xarici radiusu
II - Sferik dalğa cəbhəsi üçün Frenel zonalarının sahəsi
III - Müstəvi dalğa cəbhəsi üçün Frenel zonalarının sahəsi
IV - Müstəvi dalğa cəbhəsi üçün Frenel zonasının radiusu
1 -
2 -
|
Sferik ko'zgular* - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 185/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Sferik ko'zgular*. Shaming bir bo'lagi ko'rinishida bo'lgan ko'zgular sferik ko'zgular deyiladi. Ular ikki turda bo'ladi: botiq va qavariq. Botiq ko'zguda nur sferaning ichki qismidan, qavariq ko'zguda sferaning tashqi qismidan qaytadi.
Botiq ko'zguga Quyosh nurlari yuborilsa, ular bitta nuqtada to'planadi. Bu nuqta botiq ko'zguning bosh optik o'qida joylashib, uning fokusi deyiladi. Ko'zgu markazidan F nuqtagacha bo'lgan masofa fokus masofasi deyiladi.
Qavariq ko'zguga tushgan Quyosh nurlari undan sochiladi. Sochilgan nurlarni fikran davom ettirilsa, F nuqtada kesishadi. Unga mavhum fokus deyiladi.
Agar yorug'lik manbayini botiq ko'zguning fokusiga qo'yilsa, undan chiqqan nurlar ko'zgudan qaytib, bosh optik o'qqa parallel holda qaytadi. Ko'zgularda tasvir yasash uchun buyumdan chiqqan ikkita nurdan foydalanish kifoya. 103- rasmda botiq ko'zguda yonib turgan shamning tasvirini yasash keltirilgan.
103-rasmda buyum ko'zgudan 2F masofadan nariga qo'yilgan. Undan 1 nurni bosh optik o'qqa parallel, 2 nurni bosh fokus F ga yo'naltiramiz. Bu nurlar ko'zgudan qaytib, o'zaro uchrashgan joyida shamning tasviri hosil bo'ladi. Tasvir to'nkarilgan, kichiklashgan va haqiqiy bo'ladi. Agar buyum ko'zgudan 2F va F oralig'idagi masofaga qo'yilsa, tasvir bu safar ham / va 2 nur yordamida yasaladi. Tasvir to'nkarilgan, kattalashgan va haqiqiy bo'ladi. Agar buyum 2F masofaga qo'yilsa, buyum va tasvir ustma-ust tushadi.
105-rasmda qavariq ko'zguda tasvir hosil qilish ko'rsatilgan. Unda tasvir to'g'ri, kichiklashgan va mavhum bo'ladi.
Hisoblashlar shuni ko'rsatadiki, qavariq va botiq ko'zgularda buyumdan ko'zgu markazigacha bo'lgan masofa cl, tasvirdan ko'zgu o'rtasigacha bo'lgan masofa va fokus masofasi orasida quyidagicha bog'liqlik bor.
Sferik ko'zgular kundalik turmushda va texnikada keng qo'llaniladi. Qavariq ko'zgular avtomobillarda orqa tomonni kuzatish uchun o'rnatiladi. Chunki unda yassi ko'zguga nisbatan kattaroq joyni ko'rish mumkin. Botiq ko'zgular nurni to'plash xususiyatiga ega bo'lganligidan projektorlarda, avtomobil va qo'l chiroqlarida qo'llaniladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
A) I - 3, II - 2, III - 4, IV - 1

B)

|
A) I - 3, II - 2, III - 4, IV - 1
B)
|
bet | 156/246 | Sana | 12.12.2020 | Hajmi | 1,9 Mb. | | #12881 |
A) I - 3, II - 2, III - 4, IV - 1
B) I - 1, II - 2, III - 3, IV - 4
C) I - 4, II - 3, III - 2, IV - 1
D) I - 2, II - 3, III - 4, IV - 1
E) I - 3, II - 1, III - 4, IV - 2
17. Uyğunluğu müəyyən edin.
I - Spektrin tərtibi
II - İşığın dalğa uzunluğu
III - Difraksiya qəfəsinin periodu
1 -
2 -
|
| |
Loyiha tarkibi va ularning tayyorlanish muddatlari jadvali

234
3
Mahsulot yetishtirish uchun qo‘yiladigan talablar.
4
Kuyonlarni sotib olishga ketgan xarajatlar
5
Go‘sht va mo‘yna ishlab chiqarish hajmi va narxi
6
Daromad hisobi
7
yem xashak xarajatlari
8
1ta kuyon uchun sarflanadigan ozuka ratsioni
9
Hodimlar ish xaqi hisobi
10 Dori darmon xarajatlari
11
Harajatlar hisobi
12 Iqtisodiy samaradorlik ko‘rsatkichlari
13 Xulosa va takliflar
* tayyorlanish muddati muayan vaziyatdan kelib chiqib belgilanadi.
II. LOYIHA TOPShIRIG‘INI BAJARISh BO‘YIChA TALABALARGA USLUBIY
KO‘RSATMALAR
1. Loyiha faoliyatini bosqichma-bosqich bajarish uchun yo‘riqnoma
1-bosqich. Tayyorgarlik
1.1. Loyiha faoliyati jarayonida yechimini
topish talab etiladigan muammo, maqsad va loyiha
natijalari, vazifalar hamda ishtirokchilarning loyiha faoliyati turlarini aniqlang.
1.2. Loyiha faoliyati jarayonida yechimini topish
talab etiladigan muammoni, loyiha maqsadi va
natijalarini, loyiha faoliyati ishtirokchilarining vazifalarini aniqlang.
1.3. Axborot manbalarini aniqlang.
2-bosqich. Loyiha faoliyatini rejalashtirish
2.1. Maqsadga erishish yo‘lini ishlab chiqing.
2.2. Ish rejasini tuzing:
•••• ishtirokchilar o‘rtasida loyihani ishlab chiqish bo‘yicha hamda uni rasmiylashtirish, taqdimot
va hisobotga tayyorlash bo‘yicha vazifalarni taqsimlang.
•••• bajarish vaqti va tayyor mahsul turini aniqlang.
Loyihani bajarish bo‘yicha ish rejasi
Ishtirokchilar
F.I.Sh.
Vazifa
Ish mazmuni
Tayyor mahsul turi
Bajarish
muddati
235
3-bosqich. Amalga oshirish
3.1. Olingan axborotni yig‘ing va uni matn, jadval, chizma hamda sharhlash ko‘rinishida
rasmiylashtiring.
3.2. Natijalarni ma'lumotli materiallar ko‘rinishida rasmiylashtiring (oxirgi mahsul).
3.3.
Hisobotni tayyorlash yo‘riqnomasi bo‘yicha hisobotni tayyorlang.
3.4. Loyihani Microsoft Power Point bo‘yicha
tayyorlash yo‘riqnomasidan foydalanib,
taqdimotga tayyorlang.
3.5. Loyiha taqdimotida guruh a'zolari o‘rtasidagi vazifalarni aniqlang. Og‘zaki taqdimotga
tayyorgarlik vaqtida uning
qoidalariga rioya qiling, og‘zaki taqdimot sirlarini esdan chiqarmang.
2. Loyiha ishi to‘g‘risida hisobotga tayyorgarlik bo‘yicha yo‘riqnoma
1. Siz taklif va tavsiya etayotgan loyihani tatbiq etishni isbotlovchi xulosalarni (1 betdan ko‘p
bo‘lmagan matn asosida) ifodalang.
2. Siz hal etmoqchi bo‘lgan muammoni (5-6 so‘z bilan) asoslang.
3. Loyihangizning maqsadi:
uning nima uchun yaratilishi, oxirgi mahsulni qanday bo‘lishi va u
kimga qaratilganligini (1-3 taklif orqali) ko‘rsating.
4. Loyiha vazifalarini (qisqa va bir ma'noli) ifodalang.
5. Loyihaning ish rejasi (jadval) ni bayon eting.
6. Vazifa yechimining natijalari va loyihada bajarilgan ishlarni ko‘rsating.
7. Siz taklif etgan loyiha mahsulini tatbiq etish imkonini tasdiqlovchi xulosalarni shakllantiring.
8. Bajarilgan ish bo‘yicha foydalanilgan manbalar ro‘yxatini tarkiblashtiring.
9. Baholang:
- loyiha sifatini;
- loyiha ustida ishlash jarayoni: ishning natijaviyligi, qiyinchiliklar va uni yengib o‘tish yo‘llari.
10. Ilovalarni tarkiblashtiring: loyiha ishtirokchilarining Anketalari va loyiha ishining ish
materiallarini kiriting (xohishingizga ko‘ra).
Masalalar - Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlar

207
2.1-masala. Faraz qilaylik Siz olti yil muddatga ega, 8%lik, 1 mln. so‘m qiymatga ega jamg‘arma
sertifikatini xarid qildingiz. Foizlar yillik hisoblanadigan bo‘lsa, shartnoma muddati tugagandan so‘ng
Siz oladigan pul qiymati qanchaga teng bo‘ladi?
yechim:
Pullarni o‘stirish formulasidan foydalangan holda, 1 mln. so‘mni 8%lik yillik foyda bilan, 6 yildan
keyingi qiymatini aniqlaymiz:
mln so‘m
1-ilovada keltirilgan moliyaviy jadval yordamida ham xuddi shunday natijaga ega bo‘lamiz.
Tekshirib ko‘ring.
2.2-masala. Korxona moliyaviy menejeri Sizga uning korxonasiga 5 mln. so‘m miqdorida
investitsiya kiritish va 2 yildan so‘ng ushbu investitsiyani 6 mln. so‘m miqdorida qaytarib olishni taklif
etdi. Boshqa investitsiyaviy imkoniyatlarga ega bo‘lgan holda, taklif etilgan variant foydasining foiz
stavkasini aniqlang.
yechim:
Pullarni o‘stirishning asosiy formulasidan foydalanamiz:
Bundan quyidagiga ega bo‘lamiz:
Bizning misolimizda:
Ravshanki, ushbu taklifni rad etish uchun Sizga kamida 9,55% ga teng bo‘lgan yillik foydani
taklif etish lozim bo‘ladi.
2.3-masala. Sizga pullarni 5 yildan keyin ikki barobar ko‘paytirish mumkin bo‘lgan
investitsiyaviy taklif berishdi. Bunday investitsiyalar foydaliligining foiz stavkasi qanday?
To‘g‘ri javob: 14,87%
2.4-masala. Korxona, narxi 8 mln. so‘mga teng bo‘lgan uskuna xarid qilmoqchi. Uch yildan keyin
ushbu xaridni amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘lish uchun, hozirgi kunda bankka qancha pul
qo‘yish lozim. Bank foiz stavkasi: a) 10%, b) 14%
The Dark Web Explained - Linux: This Book Includes 4 Manuscripts. The Underground Bible to the unix operating System...

call the regular internet the clearnet. While this term may be unfamiliar, the
clearnet is simply the dark web user’s way of referring to the unencrypted
nature of the regular net. Below, we enter into a deeper discussion of the
dark web and what you can understand from it.
To access the dark web, you have to go through platforms such as Tor. You
may probably not know this if you are still new to the world of the dark
web, then it would be beneficial to know that Tor stands for The Onion
Ring. There is also the I2P which stands for the Invisible Internet Project.
Tor and other sites that are accessible from the Tor browser are accessible to
dark web users and are easily identifiable through the domain “onion.” Tor
is for anonymous access to the internet while I2P provides a different kind
of service, which is hosting sites anonymously. As such the location and
identities of darknet users remain unknown and untraceable mainly because
the encryption system is layered .
The encryption technology deployed by platforms such as intermediate
servers works to ensure anonymity and protection of the human identity.
The information transmitted is not decrypted by a node is subsequent which
is then leads to the exit node of the scheme. The node path is complicated,
and therefore, it is almost impossible for reproduction and decryption of the
information layer by layer. The high encryption level of the websites
prevents the internet protocol and geographical location, and thus users are
unable to get information from or about the host. Users within the network
can allow the users to blog, talk and exchange information confidentially
and in confidence.
To‘g‘ri javob - Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlar

214
3.8-masala. Aksiya bo‘yicha to‘langan oxirgi dividend miqdori 1000 so‘mga teng. Keyingi uch
iylda u 14%lik sur'atda o‘sishi kutilmoqda, keyinchalik o‘sish sur'ati 5%da barqaror saqlanadi.
Foydaning bozor me'yori 15% bo‘lsa, aksiyaning narxi nimaga teng?
To‘g‘ri javob:
3.9-masala. Korxona hisob yilida dividend to‘lamagan, ammo keyingi yilda 5000 so‘m
miqdorida dividend to‘lash rejalashtirilgan. Keyingi yillarda esa dividendlarning 6% lik so‘r'atda
o‘sishi kutilmoqda. Diskontlash koeffitsienti 13%ga teng bo‘lsa, korxona aksiyasining hozirgi kundagi
qiymatini toping.
To‘g‘ri javob: 11,553 va 12,548 mln. so‘m; ikkinchi variant qulayroq

209
Har ikkala loyihaning investitsiyalari hajmi bir xil. Korxona olinadigan pul mablag‘larini yiliga
18%ga investitsiya sifatida kiritmoqchi. Olingan pul mablag‘larining zamonaviy qiymatlarini
taqqoslang.
2.13-masala. Sizda 10 mln. so‘m mablag‘ mavjud bo‘lib, uni 5 yil davomida ikki marotaba
ko‘paytirish uchun, foiz stavkasining minimal mumkin bo‘lgan qiymatini aniqlang.
2.14-masala. Bank foiz stavkasi yiliga 15%ni tashkil etadi. 3 yildan so‘ng 5 mln. so‘mga ega
bo‘lish uchun, boshlang‘ich summa qanchaga teng bo‘lishi kerak?
-masala - Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlar

2.15-masala. Foiz stavkasi yiliga 9% bo‘ladigan bo‘lsa, qaysi bir variant foydali: -1 mln. so‘m
hozir yoki 2 mln. so‘m 8 yildan keyin?
2.16-masala. Pul oqimlari to‘g‘risida quyidagi ma'lumotlar keltirilgan (ming so‘mda):
Quyidagi ikkita vaziyatda, har bir oqim uchun rq12% dagi FV va rq15% dagi PV
ko‘rsatkichlarini hisoblang: a) oqimlar yilni boshida sodir bo‘lgan; b) oqimlar yil oxirida sodir bo‘lgan.
Oqim
Yillar
1
2
3
4
5
A
100
200
200
300
300
B
600
-
-
-
-
V
-
-
-
-
1200
G
200
-
200
-
200
2.17-masala. Annuitet sxemasi bo‘yicha mablag‘ jamg‘arishning ikkita varianti tahlil
qilinmoqda:
1-variant: depozitga 50 mln. so‘m miqdorida, 8% yillik foiz stavkasi va foizlarni har yarim
yilda to‘lash sharti bilan bankka mablag‘ qo‘yiladi.
2-variant: har yili 100 mln. so‘m miqdorida, yiliga 9%lik foiz stavkasi va foizlarni yillik to‘lash
sharti bilan mablag‘ qo‘yiladi.
Quyidagilarni aniqlang:
A) har bir variantni amalga oshirishda, 10 yildan keyin hisob-raqamida mavjud pul mablag‘i
qanchaga teng bo‘ladi? Qaysi variant foydali hisoblanadi?
B) 2-variantdagi foiz stavkasi 8,5%ni tashkil etgan holda, tanlov natijalari o‘zgaradimi?
2.18-masala. Qaysi biri foydali 1 yildan keyin 5 mln. so‘m olish yoki 6 yildan keyin 12 mln.
so‘m. Diskontlash koeffitsientlari quyidagicha: a) 0%; b) 12%; v) 20%.
2.19-masala. Quyidagi vaziyatlar uchun 3 mln. so‘mning kelajakdagi qiymatini hisoblang:
A) 5 yil, yiliga 8%, foizlar yillik to‘lanadi;
B) 5 yil, yiliga 8%, foizlar har yarim yilda to‘lanadi;
V) 5 yil, yiliga 8%, foizlar har chorakda to‘lanadi.
210
2.20-masala. Uzoq muddatli shartnoma bo‘yicha to‘lovlar ikkita variantda amalga oshirilishi
mumkin: 6 yildan so‘ng 25 mln. so‘m yoki 12 yildan so‘ng 50 mln. Diskontlash koeffitsientining
qanday qiymatida har ikkala variant teng kuchli bo‘lib qoladi?
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 109/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 127
- ta`lim texnologiyalariga asoslangan fanlararo aloqa modellarini ishlab chiqish
bugungi kunning dolzarb masalalaridandir.
Ma`lumki, predmetlararo aloqadorlik o`rganilayotgan obektni har tomonlama
chuqur o`rganishni ta`minlaydi va u pedagogikada uzviylik, predmetlararo
aloqadorlik, o`zaro aloqadorlik va integrativ aloqadorlik darajalarida talqin etiladi.
Uzviylik o`zlashtirilgan bilim, ko`nikma va malakalarni asta-sekinlik bilan
kengayib, chuqurlashib,murakaablashib borishini ko`zda tutadi.
Predmetlararo aloqadorlik o`zini mohiyatiga ko`ra keng tushuncha bo`lib,
o`rganilayotgan obektning turli jihatlari, xususiyatarini har tomonlama ochib
berilishini nazarda tutadi. O`zaro aloqadorlik mohiyatiga ko`ra ikki o`quv
predmetlari aloqadorliklarini, yani birinchi o`quv predmeti bo`yicha o`zlashtirilgan
bilim va ish harakat usullarini ikkinchisida qo`llashni va aksincha qo`llanilishini
ifodalaydi.
Integrativ aloqadorlik nisbatan yuqori darajali aloqadorlik bolib, avval zikr
etilganlaridan o`quv dasturiga maqsadga muvofiq kiritiganligi bilan farq qiladi va
albatta uni ta`minlashni talab etadi. Natijada obekt haqida tizimli, mukammal
bilim, ish-harakat usullari shakllanishiga imkon yaratadi.
Matematika va ona tili. Davlat ta`lim standartlarida o`quv fanlari orasidagi
aloqadorlik, matematika fanining boshqa o`quv fanlarini o`rganishga ta`siri qayd
etilib, Matematika o`qitishda o`quvchilarning mantiqiy tafakkurlarini rivojlantirish
ijtimoiy-gumanitar yo`nalishdagi fanlarni o`rganishga ijobiy tasir ko`rsatishi
uqtirilgan. Tajribalarimiz matematika va ona tili o`quv fanlari tushunchalaridan
o`zaro bog`liq holda foydalanish ijobiy natijalar berishini ko`rsatmoqda.
Maktabda matematika va ona tili darslari o`rtasidagi predmetlararo aloqani
o`rnatish uchun potensial imkoniyatlar mavjud. Jumladan matematika darslarida
o`quvchilarning til madaniyatini oshirishga doir ishlar amalga oshirilishi, ona tili
darslarida matematik mavzulardagi mashqlarga o`rin berilishi fanlararo uzviylikni
ta`minlashda katta imkoniyatlar yaratadi. Masalan, matematika darslarida
Agar ....bo`lsa, u xolda.... shaklidagi jumlalarni quyi sinflardayoq qo`llay
boshlanadi va uni mantiqiy hosil bo`lishlik simvoli bilan belgilab ko`rsatiladi. Ona
|
| |
Ikki o„lchovli massiv elementlari ichidan eng kattasi va

150
elementlari ichidan eng kattasi va kichigini aniqlash uchun xuddi bir o‗lchovli
massiv elementlari ichidan eng kattasi va kichigini aniqlash algoritmidan
foydalanamiz.
Ikki o‗lchovli massiv elementlari ichidan eng kattasi va kichigini aniqlash
uchun massivning birinchi elementini eng katta(max) va eng kichik(min) sifatida
qaraymiz. Tanlangan eng katta(max) va eng kichik(min) elementlar qolganlari
bilan solishtiriladi agar ulardan mos ravishda katta va kichik elementlar topilsa
ular eng katta(max) va eng kichik(min) element sifatida qabul qilinadi.
Yuqoridagi algoritm bo‗yicha ikki o‗lchovli massiv elementlari ichidan eng
kattasi va kichigini aniqlash uchun C++ dasturlash
tilida quyidagi algoritmni
tavsiya etamiz.
#include
using namespace std;
int main()
{ int a[20];
int n,t; cout<<‖n=‖;
cin>>n;
for(int i=0;ifor(int j=0;jcin>>a[j][i];
max=a[1][1];
for(int i=1;ifor(int j=0;jif(maxcout<<‖max=‖<min=a[1];
for(int i=1;ifor(int j=0;jif(min>a[j][i]) min=a[j][i];
cout<<‖min=‖<return 0;
}
Kiritish uchun ma‘lumot
n=3
3 5 1
0 6 4
7 9 2
Dastur natijasi
max=9
min=0
151
Demak, massiv elementlari ichidan eng kattasi
va kichigini aniqlash uchun
yuqorida keltirilgan algoritm bo‗yicha aniqlanadi. Ikki o‗lchovli massivning har bir
satri yoki ustuni uchun eng katta va eng kichik elementlarini aniqlash mumkin.
Agar ikki o‗lchovli massivning har bir satri yoki ustuni uchun eng katta va eng
kichik elementlarini aniqlash uchun faqat sikllarni to‗g‘ri
ifodalab yuqoridagi
algoritm bo‗yicha aniqlash mumkin.
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov - bet 95

153
22. N natural soni va N ta butun sondan iborat to‗plam berilgan (N > 2).
To‗plamdagi eng kichik 2 ta qiymatni aniqlovchi dastur tuzilsin.
Masalan: N = 5; 1 2 3 4 5
Natija: 1 2
23. N natural soni va N ta butun sondan iborat to‗plam berilgan (N > 3).
To‗plamdagi eng katta 3 ta qiymatni aniqlovchi dastur tuzilsin.
Masalan: N = 5; 1 2 3 4 5
Natija: 5 4 3
24. N natural soni va N ta butun sondan iborat to‗plam berilgan (N > 1).
Ikkita qo‗shni son yig'indisining eng katta qiymatni aniqlovchi dastur tuzilsin.
25. N natural soni va N ta butun sondan iborat to‗plam berilgan (N > 1).
Ko‗paytmasi eng kichik bo‗ladigan ikkita qo‗shni element indekslarini aniqlovchi
dastur tuzilsin.
4.4 C++ DASTURLASH TILIDA FUNKSIYALARNI YARATISH VA
ULARDAN FOYDALANISH
Reja:
1. Qism dasturlar;
2.Funksiya va ularni e‘lon qilish;
3. Funksiya tanasini tasvirlash;
4. Funksiyani e‘lon qilmasdan undan foydalanish;
5. Global va lokal o‗zgaruvchilar;
6. Global o‗zgaruvchilar qiymatini saqlab qolish.
Masalaning dasturi yetarlicha katta hajmga ega bo‗lsa, uni bir butunligicha
tasavvur qilib, uning mayda qismlari o‗rtasidagi bog‗lanishni
sezish va ular
o‗rtasidagi bog‗lanishni tashkil qilish jarayoni ko‗p mehnat, aqliy zo‗riqish va vaqt
talab qiladi. Tajribali dasturchilar yetarlicha murakkab masalaning dasturlarini ham
aqliy zo‗riqishlarsiz tuzish texnologiyalari va usullarini ishlab chiqishgan.
Shunday usullardan biri dasturlashga tizimli (sistemali) yondashish usulidir.
Dasturlashga tizimli yondashish quyidagicha ikki holdan boshlanadi.
Global o„zgaruvchilar qiymatini saqlab qolish

Global o„zgaruvchilar qiymatini saqlab qolish C++ dasturlash tilida global o‗zgaruvchilarni lokal sifatida ishlatilsa global
o‗zgaruvchining boshlang‘ich qiymatini saqlab qolish uchun a o‗zgaruvchini ::a sifatida ishlatish kerak. Global o‗zgaruvchilarni lokal sifatida ishlatilsa, global
o‗zgaruvchining boshlang‘ich qiymatini saqlab qolishni quyidagi dastur orqali
aniqlaymiz.
#include int buluvchi(int x);
int a=20, b=10;
using namespace std;
int main()
{
cout<return 0;
}
int yig(int a, int b)
166
{ a=4; b=5;
return a+::b;
}
Dastur natijasi 14 Dastur tarkibida a=20, b=10 global sifatida aniqlangan edi, lekin yig(a,b)
funksiyasini tarkibida a=4, b=5 lokal qiymatlar berildi. Dastur natijasi 14 ga teng,
chunki funksiya tarkibidagi a ni qiymati lokal sifatida qabul qilinib, b ni qiymati
esa global sifatida qoldi, chunki b o‗zgaruvchini ::b sifatida keltirildi.
Funksiya qiymatini qaytarish haqida Barcha dasturlarda int main() asosiy funksiyasidan foydalandik va bu
funksiyadan xohlagancha boshqa funksiyalarga murojaat tashkil qilish mumkin.
void turida bo‗lmagan har qanday funksiya return so‗zi bilan yakunlanadi.
Jumladan, main() funksiyasi ham shu operator bilan yakunlanadi. return operatoridan foydalanishda quyidagilarga e‘tibor berish kerak:
a) faqat void turli funksiyalar parametrsiz return operatori bilan yakunlanishi
mumkin. Chunki qiymat chaqiriq byurug‗iga qaytarilmaydi. Shuning uchun bu
turli funksiyalar return operatorisiz ham yakunlanishi, ya‘ni blok belgisi bilan
yakunlanishi mumkin;
b) void turidan boshqa turli barcha funksiyalar return operatori bilan
yakunlanadi, ya‘ni return parametr ko‗rinishida bo‗lishi kerak. Agar bu
operatordan parametrsiz foydalanilsa, kompilyator qaytariladigan qiymat yo‗q deb
xabar beradi;
c) void turidan boshqa turli funksiya returnsiz tugasa ham, blok belgisi (}) ni
uchratgach, kompilyator funksiya tanasini bajarish tugaganligini tushunadi va
xatolik haqida xabar bermaydi. Ammo funksiya tanasidagi hisob natijalari
qaytarilmaganligi tufayli, chaqiriq byurug‗i qandaydir o‗zgaruvchiga qiymat
sifatida berilgan bo‗lsa, o‗sha o‗zgaruvchi qiymat sifatida tasodifiy sonni oladi va
tabiiyki, keyingi buyruqlarda mantiqiy xatoliklar sodir bo‗ladi;
d) return so‗zidan keyin parametr sifatida biror o‗zgaruvchi nomidan,
masalan, return p kabi foydalanilgan bo‗lib, p e‘lon qilingan, ammo qiymati
aniqlanmagan bo‗lsa ham qiymat sifatida tasodifiy son qaytariladi;
e) chaqiriq byurug‗idan foydalanilgandan keyin qandaydir qiymat qaytariladi.
Lekin o‗sha qiymatni zarurat bo‗lmasa biror o‗zgaruvchiga berib, chaqiriq
167
byurug‗idan keyingi buyruqlarda foydalanish shart emas. Bunday holda funksiya
tanasidagi amallar natijasi o‗z-o‗zidan yo‗qolib ketadi;
f) funksiya tanasidagi hisob natijalari qanday bo‗lishidan qat‘iy nazar return da ko‗rsatilgan son yoki parametrning qiymati qaytariladi. Masalan, funksiya.
Foydalanilgan adabiyotlar

Foydalanilgan adabiyotlar:
www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 129
1. O‘zbekiston Respublikasining “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” /
Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining poydevori. – Toshkent: Sharq
nashriyot-matbaa kontserni. 1997.
2. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni (1997 yil
29 avgustda qabul qilingan) /Barkamol avlod – O‘zbekiston taraqqiyotining
poydevori. – Toshkent: Sharq nashriyot-matbaa kontserni. 1997.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Umumiy o‘rta ta’limning
davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori (1999 yil 16
avgust)/Xalq ta’limi j. 1999. № 5
www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 130
8-sinflarda algebraik kasrlarni ko'paytirish va bo'lish mavzusini o'rgatish
Mirzayeva Sadoqat Xudoyqulovna
Qashqadaryo viloyati Kasbi tumani Pandiron qishlog'i 26-o'rta
ta'lim maktabi 1-toifali matematika fani o'qituvchisi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada algebraik kasrlarni ko'paytirish va bo'lish qoidalari hamda ushbu
qoidalarni qo'llash misollari ko'rib chiqiladi.
KALIT SO'ZLAR: Algebraik kasr,maxrajlar,algebraik fraksiyalar,polinomlar.
Algebraik kasrlarni ko'paytirish va bo'lishning oddiy kasrlarni ko'paytirish va
bo'lishdan farqi yo'q. Shu bilan birga, o'zgaruvchilarning mavjudligi olingan
ifodalarni soddalashtirishning biroz murakkab usullariga olib keladi. Kasrlarni
ko'paytirish va ajratish ularni qo'shish va ayirishdan osonroq bo'lishiga qaramay,
ushbu mavzuni o'rganishga o'ta mas'uliyat bilan yondashish kerak, chunki unda
odatda e'tibordan chetda qoladigan "tuzoq" lar mavjud. Dars doirasida biz nafaqat
kasrlarni ko'paytirish va ajratish qoidalarini o'rganamiz, balki ulardan
foydalanganda yuzaga kelishi mumkin bo'lgan nuanslarni ham tahlil qilamiz.
Algebraiklarni ko'paytirish va bo'lish qoidalari oddiy kasrlarni ko'paytirish va
bo'lish qoidalariga mutlaqo o'xshashdir. Eslatib o'tamiz:
Ya'ni, kasrlarni ko'paytirish uchun siz ularning raqamlarini ko'paytirishingiz kerak
(bu mahsulotning numeratori bo'ladi) va ularning maxrajlarini ko'paytiring (bu
mahsulotning maxraji bo'ladi).
Fraktsiya bo'yicha bo'linish teskari kasrga ko'paytirishdir, ya'ni ikkita kasrni
bo'lishish uchun ularning birinchisi (dividend) teskari ikkinchi (bo'luvchi) ga
ko'paytirilishi kerak.
Ushbu qoidalarning soddaligiga qaramay, ko'pchilik ushbu mavzu bo'yicha
misollarni echishda bir qator maxsus holatlarda xatolarga yo'l qo'yishadi. Keling,
ushbu maxsus holatlarni batafsil ko'rib chiqaylik:
Algebraik kasrlarni qanday qilib to'g'ri ajratish va ko'paytirish kerak
|
Soliyeva Shohzoda Tagʻoyevna

|
Soliyeva Shohzoda Tagʻoyevna Pdf ko'rish
|
bet | 107/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBSoliyeva Shohzoda Tagʻoyevna
Annotatsiya: Matemaika fanini boshqa fanlar bilan uzviy bog’lagan holda darsni
maqsadli tashkil etish o’quvchida ijodiy fikrlash va keng tafakkurni rivojlantiradi.
Matematika fanini boshqa fanlar bilan bog’lash jarayonida o‘quvchilarning ijodiy
fikrlash qobiliyatlari yanada rivojlanadi. Shunday qilib, ushbu maqolada
matematika fanining boshqa fanlar bilan bog`liqligi haqida bayo qilingan.
Kalit so`zlar: metod, o`zaro bog`liqlik, sinonimlik, faktlar, qonunlar, xronologik
bog`lanish.
Ta`limning globallashuvi sharoitida fanlararo uzviylikni kengroq qo`llash ayni
zaruriyatdir. Fanlararo uzviylik tamoyiliga tayanish talim muassasalari o`quv
jarayoni uchun tatbiqiy tus olishi zarur. Fanlararo aloqadorlikning mazmuni va
materiallar hajmi maktab matematika kursida o`quv dasturi orqali aniqlanadi. Har
bir fan o`qituvchisining u yoki bu fanning o`zaro bog`liqligini o`z o`quvchilariga
tushuntirishi va o`quv jarayonida undan mohirona foydalanishi o`qitish
metodikasida ilgaridan ma`lum. O`quv fanlari orasida o`zaro bog`liqlik ikki turga
bo`linadi: xronoligik va g`oyaviy. Birinchisi, turli fanlar dasturlarining o`zaro
mutanosibligiga, ikkinchisi esa, bir xil yonalishdagi ilmiy tushunchalarning
umumiy metodik holatlar asosida singdirilishiga asoslanadi. Fanlararo bog`lanish
fanlarning turiga qarab umumiy metodlar birligi bilan ham izohlanadi. Masalan,
matematika va fizikada modelli metod, matematika va fizika esa eksperimental
metod umumiyligi ko`zga tashlanadi. Amaliyotda matematika o`qituvchilar
fanlararo xronologik bog`lanishning ilgari, hozir, kelgusi kabi uch turidan bevosita
foydalanadilar.
Ilgari fanlar aro bog`lanish matematika kursi materiallarini o`qitishda oldin
boshqa fanlardan olingan bilimlarga tayaniladi. Hozir fanlararo bog`lanish barcha
fanlardan materiallar bir vaqtda o`tiladi. Kelgusi fanlararo bog`lanish
matematikada o`tilgan materiallar kelgusida boshqa fanlarning o`qitilishida
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 112/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 131
Algebraik kasrlarni ko'paytirish yoki bitta kasrni boshqasiga bo'lish uchun biz
oddiy kasrlar bilan bir xil qoidalardan foydalanishimiz kerak. Keling, ularning
formulalarini eslaylik.
Bitta oddiy kasrni boshqasiga ko'paytirish kerak bo'lganda, biz raqamlarni
ajratuvchini alohida va alohida ko'paytiramiz, shundan so'ng biz sonli kasrni
yozamiz, tegishli mahsulotlarni joylarga joylashtiramiz. Bunday hisoblashning
misoli:
2 3 4 7 \u003d 2 4 3 7 \u003d 8 21
Va biz umumiy kasrlarni ajratishimiz kerak bo'lganda, uni bo'linuvchining teskari
tomoniga ko'paytirish orqali qilamiz, masalan:
2 3: 7 11 \u003d 2 3 11 7 \u003d 22 7 \u003d 1 1 21
Algebraik fraktsiyalarni ko'paytirish va bo'lish xuddi shu printsiplarga muvofiq
amalga oshiriladi. Keling, qoida tuzaylik:
Ta'rif 1
Ikki yoki undan ortiq algebraik kasrlarni ko'paytirish uchun raqamlar va
maxrajlarni
alohida
ko'paytirish
kerak.
Natijada
sonda
ayirmachining
ko'paytuvchisi va maxrajda ayirmachining ko'paytmasi bilan kasr bo'ladi.
To'g'ridan-to'g'ri shaklda qoidani b c d \u003d a c b d deb yozish mumkin. Bu erda
a, b, c va d aniq polinomlarni ifodalaydi va b va d nol bo'lishi mumkin emas.
Ta'rif 2
Bir algebraik kasrni boshqasiga bo'lish uchun birinchi kasrni ikkinchisining
teskarisiga ko'paytirish kerak.
Ushbu qoidani b: c d \u003d a b d c \u003d a d b c shaklida ham yozish mumkin.
A, b, c va harflari d bu erda a, b, c va ko'pburchaklar mavjud dnol bo'lishi mumkin
emas.
Keling, teskari algebraik fraktsiya nima ekanligiga alohida to'xtalamiz. Bu asl
nusxaga ko'paytirilganda, oxirida beradigan qismdir. Ya'ni, bunday kasrlar o'zaro
o'zaro sonlarga o'xshash bo'ladi. Aks holda, teskari algebraik kasr asl qiymati bilan
bir xil qiymatlardan iborat deyishimiz mumkin, ammo uning sonini va maxrajini
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 118/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 139
ta'limning 7-11 sinf o'quvchilarini PISA xalqaro baxolash dasturi talablari asosida
o'qitish xozirgi kunda umumiy o'rta ta'lim o'qituvchilarining va pedagoglarning
oldidagi eng kata vazifalardan biri bo'lib qolmoqda. Yuqoridagilarni inobatga
olgan holda ushbu maqolada biz umumiy o'rta ta'lim maktablarining yuqori sinf
o'quvchilarini PISA testlariga tayyorlash va ba'zi testlarni yechish bo'yicha olib
borilgan izlanishlar natijasini muhokama qilamiz. Buning uchun eng avvalo PISA
testi nima ekanligi haqida tushunchaga ega bo'lib olsak. Ya'ni PISA nima degan
savolga bir muncha javob beraylik.
PISA xalqaro baxolash dasturi diqqatini o'n besh yoshli o'quvchilardan mantiqan
kutish mumkin bo'lgan kreativ fikrlash jarayonlariga qaratadi. Uning maqsadi o'ta
ijodkor shaxslarni aniqlab olish emas, balki g'oyalarni ifoda etish va aniqlashda
o'quvchilar naqadar kreativ fikrlay olishini, bu ko'nikma, o'z navbatida, o'quv
jarayoniga, maktab faoliyatiga va ta'lim tizimining boshqa jihatlariga qanday
bog'liq ekanligini tahlil qilishdir. Ilm-fanda kreativ fikrlash ilmiy tadqiqot
malakasiga juda yaqin, lekin ushbu 1359ata1359ng bir qator xususiyatlari uni
matematika va ilm-fan sohasidagi testlardan butkul ajratib turadi.
Birinchidan, ushbu test avval o'rgatilgan bilimni qo'llashga emas, yangi g'oyalarni
yaratishga urg'u beradi.
Ikkinchidan, o'quvchining yondashuv va yechimlarining o'ziga xosligi baholanadi
(agar javoblar yaroqli deb topilsa).
Uchinchi farq yagona mukammal yechimi bo'lmagan ochiq savollardan
foydalanishdan iborat. Nihoyat, ushbu test o'quvchining ilmiy kontekstda kreativ
fikrlash jarayonlariga - ya'ni «to'g'ri» yoki «eng ma'qul» yechimni topish
qobiliyatiga emas, ochiq muammolar yechimiga qay tarzda yondashishiga e'tiborni
qaratadi.
PISA tadqiqotidan ko'zlangan asosiy maqsad, ta'lim siyosati va tizimiga yaqqol
natijalarga ega, o'quvchilarning kreativ fikrlash borasida xalqaro taqqoslash
mumkin bo'lgan ma'lumotni taqdim etishdir. Topshiriq ostidagi kreativ fikrlash
jarayoni ta'lim orqali takomillashtirishga moyil bo'lishi kerak. Kreativ fikrlashni
baholash xalqaro dasturini rivojlantirish taʼlim siyosati va pedagogikasida ijobiy
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 156/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 184
effectively used in improving monologic speech hаbits аnd skills. Role plаying.
Role plаying is аlso one of the аctivity used in teаching innovаtive methods.
They аre mаde to improve the efficiency of teаching. Role plаying involves the
leаrners into аctive work by positively influencing on their inner аctivity. This
creаtes fаvorаble conditions for cooperаtive work. Such аtmosphere creаtes their
motivаtion, personаl potentiаls of inner аctivity аnd helps to form prаcticаl
skills аnd hаbits. During the role plаying such skills аs creаtivity, getting out of the
difficult situаtions, resourcefulness, self mаnаging аre formed аnd improved. Role
plаying hаs not only educаtionаl аim, but аlso hаs sociаl аims becаuse some life
situаtion аre modeled here for teаching. When а teаcher uses role plаying method
in teаching the foreign lаnguаge he/she should follow the below given
instructions: Creаting cordiаl аtmosphere аmong the leаrners who tаke pаrt in
the plаy; Leаrners should feel free themselves аnd this will help them to plаy
their role perfectly; Creаting fаvorаble conditions in the teаching process аnd
using pros; Tаking into considerаtion the personаl feаtures of the leаrners.
Multimediа leаrning. This is the next innovаtive method. It is the combinаtion of
vаrious mediа types аs text, аudio аnd video mаteriаls by the help of which teаcher
presents informаtion to the leаrners. By using informаtion technology аs аn
innovаtive teаching аnd leаrning strаtegy in а problem bаsed leаrning teаcher tries
to motivаte leаrners to аctive knowledge through reаl life problems. Аdvаntаges of
usingmultimediа leаrning: Positively influence on forming speech hаbits аnd
skills. Аn effective conclusion retrаces the importаnt elements of the lesson аnd
relаtes them to the objective. This review аnd wrаp-up of ideаs reinforces student
leаrning аnd improves the retention of whаt hаs been leаrned. New ideаs should
not be introduced in the conclusion becаuse аt this point they аre likely to confuse
the students[3]. Computer technologies develop the ideаs of progrаmmed leаrning,
open up completely new, yet unexplored technologicаl leаrning options аssociаted
with the unique cаpаbilities of modern computers аnd telecommunicаtions.
Computer (new informаtion) technology trаining-а process of prepаrаtion аnd
trаnsmission of informаtion to the student, the meаns of which is а computer.
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 108/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 126
asqotadi. O`qituvchi o`z mehnatini osonlashtirish uchun fanlararo aloqadorlikka
tegishli materiallarni tanlashi, kartochkalar tuzishi va unga qisqa zarur
ma`lumotlarni yozib borishi lozim.
Masalan:
1) Qaysi darslik yoki qo`llanmalar mazmunida berilgan mavzuning o`zaro
bog`liqligi mavjud (savol, matn, rasm)?
2) Berilgan materiallar qaysi turdosh fanlarda o`rganiladi?
3) Turdosh fanlardagi materiallarning qisqacha mazmuni (faktlar, misollar,
raqamlar, qonunlar) yoziladi.
4) Matematika darslarida qaysi maqbul metod yoki usullar yordamida turdosh
fanlar materiallaridan foydalaniladi?
Ma`lumki, matematika, fizika, astronomiya, ximiya va biologiya fanlari sanoat
va qishloq xo`jaligi ishlab chiqarishning ilmiy asosi hisoblanadi. Buning uchun
maktabda barcha fanlarning o`zaro bog`liqligini o`qitishning dastlabki
bosqichlaridayoq o`quvchilarga tushuntirib borish maqsadga muvofiq bo`ladi. Bu
esa o`qituvchilarning barcha fanlardan olayotgan bilimlarining bir-biriga
bog`langanligini, tashqi muhitning bir butunligini tushunishiga yordam beradi.
Farlararo uzviylik tamoyili turdosh o`quv predmetlariaro munosabatlarning
murakkab jihatlarini to`liq o`zlashtirilishini ta`minlab, bilimlarning ichki
mohiyatiga kirib borishni taminlaydi, natijada turli tizimlarda ichki aloqadorlik,
integrativ yaxlitlik vujudga keladi.
O`quv jarayonida fanlararo aloqadorlikning amalga oshirilishi talim sifatiga
kuchli tasir korsatib:
- ta`limning modernizatsiyalash, innovatsion o`qitish imkoniyatlarini
kengaytirish imkonini beradi.
- umumiy o`rta va o`rta maxsus ta`limda uzviylik va uzluksizlikning
ta`minlanishida muhim omil vazifasini bajaradi;
- fanlararo aloqani ta`minlashga qaratilgan masalalarni aynan dastur, dasrlik
hamda o`quv qo`llanmalar mazmuniga singdirish pedagog olimlar va
tadqiqotchilar zimmasidagi muhim vazifalardandir;
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz 26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 124
tolalami kimyoviy qayta ishlab olinadigan tolalar sun 'iy tolalar deb, sintetik
materiallardan olinadigan tolalar esa sintetik tolalar deb ataladi.
Di- va triasetat sellulozalar sun’iy asetat tolalar olishda ishlatiladi. Inson kiyim
va boshqa xo‘jalik buyumlari tayyorlash uchun qadimdan tabiiy tolalardan (zig‘ir,
kanop, paxta - sellulozadan; jun, ipak - oqsillardan tashkil topgan) foydalanib
keladi. Sun’iy asetat tolalar yetarii darajada pishiqlikka yumshoq, titilmaydigan,
yoqimli tuslanishga ega va shu kabi qimmatbaho xususiyatlaii bor tolalardir.
Ularning kamchiligi shundaki, tabiiy paxta tolalaridan ko‘ra gigroskopikligi kam
va elektrostatik yig‘uvchanlik xususiyatiga ega.
Etilenglikol lavsan sintetik tolasini olishda ishlatiladi.
Suyuqlantirilgan shisha sovutilganda birdaniga qotmasdan asta quyuqlashadi,
qovushoqligi ortadi. Bu esa unga har qanday shakl berish imkonini yaratadi. Sovib
borayotgan yarim quyuq massadan tola tayyorlash mumkin. Shisha tolalardan
issiqlik va elektroizolatsiyalovchi xususiyatli gazlamalar, kislotaga chidamli
materiallar tayyorlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar: 1.V.U.Xo‘jaev, M.YU.Isaqov, G.V.Zokirova Kimyoviy birikmalarning sinflanishi
va nomenklaturasi. “Namangan” nashriyoti 2015
2.Kimyo.9-sinf darsligi.”O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy
nashriyoti.Toshkent -2014
3.www.uzedu.uz
4.www.ziyonet.uz
www.pedagoglar.uz 26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 125
"Matematika fanining oʻqitishda fanlararo bogʻlanish" Buxoro viloyati Romitan tumani 19-sonli umumiy oʻrta taʼlim maktabining matematika fani oʻqituvchisi
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 113/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 132
teskari yo'naltiriladi. Shunday qilib, a b + 1 a 3 qismga nisbatan a 3 a b + 1 kasr
teskari bo'ladi.
Algebraik kasrlar uchun ko'paytirish va bo'lish masalalarini yechish.
Ushbu xatboshida biz yuqorida ko'rsatilgan qoidalarni amalda qanday qilib to'g'ri
qo'llashni ko'rib chiqamiz. Oddiy va tushunarli misol bilan boshlaylik.
1-misol
Vaziyat: 1 x + y kasrni 3 x y x 2 + 5 ga ko'paytiring, so'ngra bitta kasrni
boshqasiga bo'ling.
Qaror
Keling, avval ko'paytmani bajaramiz. Qoida bo'yicha siz raqamlar va maxrajlarni
alohida ko'paytirishingiz kerak:
1 x + y 3 x y x 2 + 5 \u003d 1 3 x y (x + y) (x 2 + 5)
Biz standart shaklga keltirilishi kerak bo'lgan yangi polinomni oldik. Biz hisob-
kitoblarni tugatamiz:
1 3 x y (x + y) (x 2 + 5) \u003d 3 x y x 3 + 5 x + x 2 y + 5 y
Endi bir kasrni boshqasiga qanday qilib to'g'ri taqsimlashni ko'rib chiqamiz.
Qoidaga ko'ra, biz ushbu harakatni x 2 + 5 3 x y ning o'zaro fraktsiyasini
ko'paytirish bilan almashtirishimiz kerak:
1 x + y: 3 x y x 2 + 5 \u003d 1 x + y x 2 + 5 3 x y
Olingan kasrni standart shaklga keltiramiz:
1 x + y x 2 + 5 3 x y \u003d 1 x 2 + 5 (x + y) 3 x y \u003d x 2 + 5 3 x 2 y + 3 x y 2
Javob: 1 x + y 3 x y x 2 + 5 \u003d 3 x y x 3 + 5 x + x 2 y + 5 y; 1 x + y: 3 x y x 2
+ 5 \u003d x 2 + 5 3 x 2 y + 3 x y 2.
Ko'pincha, oddiy fraktsiyalarni bo'lish va ko'paytirish jarayonida bekor qilinishi
mumkin bo'lgan natijalar olinadi, masalan, 2 9 · 3 8 \u003d 6 72 \u003d 1 12. Buni
algebraik kasrlar bilan bajarganimizda, bekor qilingan natijalarni ham olishimiz
mumkin. Buning uchun dastlab asl polinomning sonini va ajratuvchisini alohida
omillarga ajratish foydalidir. Agar kerak bo'lsa, uni qanday qilib to'g'ri bajarish
haqida maqolani qayta o'qing. Keling, kasrlarni kamaytirish zarur bo'lgan
masalaning misolini ko'rib chiqamiz.
|
| |