ISHCHI FAN DASTURIGA MUVOFIQ BAHOLASH MEZONLARINI QO‘LLASH BO‘YICHA

ISHCHI FAN DASTURIGA MUVOFIQ BAHOLASH MEZONLARINI QO‘LLASH BO‘YICHA
USLUBIY KO‘RSATMALAR
......................................................................................................... 217
GLOSSARIY
..................................................................................................................................... 218
KALENDAR REJA
.......................................................................................................................... 225
ILOVA
............................................................................................................................................... 228
I. O‘
Q
UV MATERIALLARI
MA’RUZALAR
---------------------------------------------------------
1-MAVZU. KONSULTATIV PSIXOLOGIYANING ASOSIY
TUSHUNCHALARI VA PREDMETI
Reja:
1.
Psixologik xizmat tarixi va asosiy yo’nalishlari
2.
Konsultativ psixologiya psixologik xizmatning yirik yo’nalish
psixologik maslahatni tadqiq etuvchi zamonaviy fan yo’nalishi
sifatida
3.
Konsultativ psixologiya vazifalari
Tayanch tushunchalar
: psixologik xizmat,
psixodiagnostika,
korreksion
ishlar,
psixoprofilaktika,
konsultativ
psixologiya,
psixoterapevt, psixoterapiya, mijoz (klient yoki patsient), psixolog
konsultant.
1. Insonlarga psixologik yordam ko’rsatish ildizi uzoq tarixga borib
taqaladi. Bu yumushlarni qadimda aynan psixologlar bo’lmasa-da,
kohinlar, diniy arboblar, faylasuflar bajargan. Diniy ullamolar
odamlarga ruhiy jihatdan ko’mak berishda maxsus psixologik
metodlardan foydalanmagan bo’lsa-da, uning elementlarini o’z
faoliyatlarida
aks
ettirishgan.
Ya’ni
insonlarni
qiynayotgan
muammolarini eshitganlar, taskin berganlar. Psixologik xizmatning
aynan mutaxassislar, xususan, psixologlar tomonidan amalga oshirilishni
boshlanish XIX asrning boshlariga to’g’ri keladi. Xususan, psixologik
xizmat АQShda 1800-yillardan boshlab rivojlana boshladi. АQShning
birinchi amaliyotchi psixologlari oʼz-oʼzini tarbiyalash muammosini
oʼrgangan eksperimental psixologlar edilar.
Fransiyada psixologik xizmatni Аlfred Bine joriy etdi va bu borada
e’tibor asosan taʼlim sohasiga eʼtibor qaratildi. 1894-yildan boshlab
psixologik xizmatni mamlakatda amalga oshirish zarurligi tasdiqlandi va
1905-yilda umumiy dastur boʼyicha oʼqiy olmaydigan bolalarni
tekshirish orqali aqliy taraqqiyotda orqada qolgan o’quvchilarni
ajratadigan Bine-Simon testi yaratildi.
1970-yilda Fransiyada psixologik-pedagogik yordam guruhlari
psixologik xizmatning asosiy turini tashkil etdi. 1990-yilda Fransiyada
psixologik xizmatning yoʼnalishlari boʼyicha asosiy vazifalar aniqlab
berildi. Psixologik xizmatni olib boruvchi shaxs vakolati kengaytirildi
hamda psixolog shaxsning har tamonlama rivojlanishi uchun qoʼlidan
kelgan barcha ishlarni qilishi kerak, bunda u bu ishlarga oʼqituvchilarni
va ota-onalarni ham jalb etishi mumkin va xatto lozim topsa, maktab va
oila tarbiyasiga qarshi chiqishi mumkin, deb maxsus taʼkidlandi.
Sobiq sovet Ittifoqida birinchi boʼlib Estoniyada 1975-yilda maktabda
psixologik xizmat tashkil etildi (rahbari X.I. X.Liymets, Yu.L. Serd
boʼlib, ular tarbiyasi qiyin oʼsmirlar uchun maxsus maktablarda ish olib
boradilar). Rossiyada 1982-yilda maktablarda psixolog shtati ochildi.
1989-yilda
Oʼzbekistonda
amaliyotchi
psixologlarning
yetishmasligi sababli Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika
universitetida amaliyotchi psixologlar tayyorlash fakulteti ochildi.
Bugungi kunga kelib, psixologik xizmatni 3 nuqtai nazardan qarab
chiqish mumkin:
-
ilmiy nuqtai nazardan;
-
tashviqot nuqtai nazardan;
-
amaliy nuqtai nazardan.
Faqat mana shu nuqtai nazarlarning birligigina psixologik xizmat
predmetini tashkil etadi.
Ilmiy
nuqtai
nazar
psixologik
xizmatning
metodologik
muammolarini ishlab chiqishni nazarda tutadi. Bu yoʼnalish
ijrochilarining
asosiy
funksiyasi
psixologik
xizmat
ishida
psixodiagnostik, psixokorrektsion va rivojlantiruvchi metodlarni ishlab
chiqish va nazariy asoslashga bagʼishlangan ilmiy tadqiqotlarni
oʼtkazishdan iborat.
Tashviqot nuqtai nazari odamlarning psixologik bilimlardan
foydalanishini nazarda tutadi.
Psixologik xizmatning amaliy nuqtai nazarini psixologlarning amalga
oshiradigan ishlari tashkil etadi.
Hozirgi bosqichda psixologik xizmat faoliyatining 2 yoʼnalishi:
dolzarb va kelajak yoʼnalishlari mavjud. Dolzarb yoʼnalish insonlar
hayotidagi qiyinchiliklar, ular hulq-atvori, muloqotidagi ogʼishlar,
muammolarni hal qilishga qaratilgan.
Kelajak yoʼnalishi esa har bir insonning individuallgini rivojlantirishga,
jamiyatda
yaratuvchanlik
hayotiga
psixologik
tayyorlikni
shakllantirishga qaratilgan. Ikki yoʼnalish ham bir-biri bilan bogʼliq.
Psixologik xizmatning maqsadi - shaxsning har tomonlama
shakllanishi, rivojlanishi, samarali ijtimoiylashuvi va moslashuvi,
rivojlanishining barcha yosh davrlarida psixologik salomatligini
muxofaza qilish uchun psixologik-pedagogik shart-sharoit yaratishdan
iborat.
|