nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Iqtisod-moliya - bet 175

d – ko‘rib chiqilayotgan davrda to‘langan dividendlar.
“Beta” kоeffitsiyenti butun bоzоr bo‘yicha 1 ga teng. Jahоn amali-
yotida u fоnd bоzоri bo‘yicha muntazam ravishda to‘planadigan axbоrоt
asоsida hisоblab chiqariladi. Axbоrоtni ixtisоslashgan firmalar to‘playdi.
“Beta” kоeffitsiyenti haqidagi ma’lumоtlar mutaxassislar o‘z ishlarida
fоydalanadigan mоliyaviy ma’lumоtnоmalarda e’lоn qilinadi. RFda “be-
ta” kоeffitsiyenti to‘g‘risidagi ma’lumоtlarni
AK & M
kоnsalting firmasi
bоsib chiqaradi.
Kumulyativ tuzilish mоdeli ma’lum darajada kapital aktivlarni ba-
hоlash mоdeliga o‘xshaydi. Har ikkala hоlda ham hisоb-kitоblarga xa-
tarsiz qimmatli qоg‘оzlar bo‘yicha darоmad stavkasi asоs qilib оlinadi. Bu
darоmad stavkasiga qimmatli qоg‘оzlarning ushbu turiga investitsi-yalash
xatari bilan bоg‘liq bo‘lgan qo‘shimcha darоmad qo‘shiladi. Shundan
keyin xatarning kоnkret kоmpaniyaga xоs turli-tuman xususi-yatlar bilan
bоg‘liq bo‘lgan miqdоr va sifat оmillari ta’siri bilan bоg‘liq tuzatishlar
(ko‘payish yoki kamayish tоmоniga) kiritiladi.
Kumulyativ mоdelga muvоfiq o‘z kapitalining qiymati ikki bоs-
qichda hisоblanadi:
1) xatarsiz darоmad stavkasini aniqlash;
2) muayyan kоmpaniyaga investitsiyalash xatari uchun tegishli mu-
kоfоt miqdоrini asоslash.
Bunda kapitallashtirish stavkasi diskоnt stavkasi bilan fоyda yoki pul
оqimining uzоq muddatli o‘sish sur’atlari o‘rtasidagi farq sifatida
aniqlanadi.
Biznes qiymatining dastlabki miqdоri yuqоrida keltirilgan fоrmula
bo‘yicha hisоblanadi.
Zarur tuzatishlar umumiy qabul qilingan usullarga muvоfiq kiritiladi.
Prоgnоz davridan keyingi (prоgnоzdan keyingi) davrdagi qiymat
miqdоrini hisоblash. Bu hisоb biznes prоgnоz davri tugaganidan keyin
ham darоmad keltirishga qоdir degan taxminga asоslangan.
Prоgnоzdan keyingi davrda оlinadigan qiymat miqdоrini aniqlash-
ning turli usullari ma’lum.
Tab Groups - For more information, press only

|
For more information, press only
|
bet | 5/14 | Sana | 20.09.2020 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #11499 |
Tab Groups
Managing multiple tabs can be cumbersome. Internet Explorer simplifies the organization of multiple tabs with Tab Groups. Tab Groups enable users to organize multiple tabs in the same category as a single Tab Group that can be saved as a Favorite. Tab Groups can be created for a variety of subjects or categories such as shopping, finance or news. For example, travel sites such as Orbitz, Travelocity and Expedia® can all be saved as a travel Tab Group in Favorites. The Tab Group will appear as a folder in the Favorites menu. By clicking on the folder, the Tab Group will expand to show the unique sites organized within the folder. The user can open all the sites in the Tab Group with a single click on the arrow to the right of the folder. A Tab Group can contain an unlimited number of tabs or sites, and users can create an unlimited number of Tab Groups within Favorites.
|
| |
For more information, press only - bet 3

|
For more information, press only
|
bet | 3/14 | Sana | 20.09.2020 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #11499 |
Internet Explorer 7
In Internet Explorer 7, the frame is reorganized to make it noticeably simpler, more streamlined and less cluttered with unnecessary items. The goal is to maximize the screen real estate devoted to the Web pages that users want to view.
The Back and Forward buttons are smaller and have been moved next to the Address Bar. The Windows flag icon in the upper-right corner of Internet Explorer 6 has been removed to make room for the Instant Search box. Microsoft has invested heavily in the user interface improvements in Internet Explorer 7, and users will experience the difference the moment they launch the new browser.
|
| |
Page Zoom - For more information, press only

|
For more information, press only
|
bet | 8/14 | Sana | 20.09.2020 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #11499 |
Page Zoom
To improve the user experience, Internet Explorer 7 has added a Page Zoom feature, which enables users to increase or decrease the page size for easier viewing. Not only can the user change the text size, but any graphics or embedded text in graphics can also be modified. Hard-to-read text or small thumbnail images on Web sites can now be enlarged.
100 Percent View
|
| |
2.1. 0 ‘lchash shkalalari

2.1. 0 ‘lchash shkalalari Shkala (lot. “shale” - narvon) - hisoblash tizimining elementi
b o iib , uning yordamida kuzatilayotgan obyektni m a’lum bir
obyektlar guruhiga kiritish amalga oshiriladi.
0 ‘lchash shkalalari soni juda ham ko‘p. Bu yerda ulardan sport
sohasida eng kerakli bo‘lgan to‘rttasi qisqacha bayon etiladi.
A tam alar shkalasi. Bu shkala mavjud shkalalar orasidagi
eng soddasi. Unda sonlar o ‘rganilayotgan obyektlaming yorlig‘i
yoki farq qilish alomati (masalan, futbol jamoasi o ‘yinchilarining
tartib raqami) rolini bajaradi.
Atamalar shkalasini tashkil etgan sonlaming o ‘rinlarini
almashtirishga ruxsat etiladi. Bu shkalada «katta yoki kichik»
tipidagi munosabatlar qoMlanilmaydi. Atamalar shkalasidan
foydalanilganda faqat bir nechta amal (operatsiya)lar bajarilishi
mumkin xolos.
Masalan, unda qo‘llangan sonlami qo‘shish yoki ayirish
mumkin emas, biroq u yoki bu sonni necha marta uchrash
chastotasini sanash mumkin.
Tartib shkalasi. Tartib shkalasida egallangan o‘rin rang deb,
ushbu shkalaning o‘zi esa rangga oid yoki nometrik shkala deb aytiladi. Bunday shkalada uni tashkil etgan sonlar ranglar
bo‘yicha tartibga solingan (ranjirovka qilingan) bo‘ladi, biroq
ranglar orasidagi intervallarni aniq o‘lchab bo‘lmaydi.
Atamalar shkalasidan farqli o ‘laroq, tartib shkalasi o‘l-
chanayotgan obyekt xarakteristikalarining o‘zaro bir-biriga nis-
batan tengligi yoki tengsizligini aniqlash imkoniyatini beribgina
qolmay, balki «katta - kichik», «yaxshiroq - yomonroq» va hokazo
mulohazalar ko‘rinishidagi tengsizlik xarakterini ifodalash
imkoniyatini ham beradi.
Tartib shkalasidan foydalanib aniq miqdoriy me’yorlarga
ega bo‘lmagan ko‘rsatkichlar sifatlarini o‘Ichash mumkin. Bu
shkalalardan, ayniqsa, ijtimoiy fanlarda: pedagogika, psixologiya,
sotsiologiyada keng foydalaniladi.
16
Tartib shkalasi ranglari bilan atamalar shkalasi sonlariga
nisbatan ancha ko‘p amal (operatsiya) lar bajarish mumkin.
tizimli xatolik - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

tizimli xatolik deyiladi. Bunday xususiyatiga asoslanib,
tizimli
xatolik ko‘p hollarda oldindan aytib berilishi mumkin yoki oxir
oqibat, kelib chiqish sabablari aniqlanadi va o ‘lchash jarayoni
tugagandan so‘ng bartaraf etiladi.
Tizimli xatolikni bartaraf etish usuli, birinchi navbatda, uning
tabiatiga bog‘liq. 0 ‘lchashning tizimli xatoliklarini quyidagi uch
guruhga bo‘lish mumkin:
1) kelib chiqishi va son qiymati aniq bo‘lgan tizimli xatolik;
2) kelib chiqishi aniq, biroq son qiymati noaniq bo‘lgan tizimli
xatolik;
3) kelib chiqishi ham noaniq
va son qiymati ham noaniq
boigan tizimli xatolik.
Tizimli xatoliklaming eng kam zararlisi - bu,
birinchi guruh
xatoliklar hisoblanadi. Ular o‘lchash natijalariga mos tuzatmalar
kiritish yo‘li bilan yo‘qotiladi.
Ikkinchi guruhga, o ‘ lchash usullaridagi kamchiliklar va o ‘lchov
qurilmalaridagi mukammallik yetarli darajada bo‘lmaganligi
bilan bog‘liq xatoliklar kiradi. Masalan, chiqarilayotgan havoni
maska yordamida yig‘ish orqali jismoniy
ishlash qobiliyatini
o‘lchash xatoligini
aniqlash.
Bunda,
sportchi
maskasiz
o‘lchanadigan haqiqiy ishlash qobiliyatiga
nisbatan past ishlash
qobiliyatini namoyon etishi tabiiy hoi. Bu xatolikning qiymatini
oldindan aytib bo'lmaydi: u, sportchining
shaxsiy xususiyatlari
va tekshiruv vaqtidagi kayfiyatiga bog‘liq bo‘ladi.
Tizimli xatolikka boshqa bir misol - qurilmaning yetarlicha
mukammal emasligi bilan bog‘liq hoi, bunda o‘lchov
asbobi
oMchanayotgan kattalikning haqiqiy qiymatiga nisbatan oldindan
katta yoki kichik natija beradi, biroq
xatolik qiymati noaniq
bo‘ladi.
Uchinchi guruh xatoliklar eng xavfli bo‘lib, ularning pay do
bo‘lishi o‘lchash usullarining
kamchiliklari bilan ham, o‘lchash
obyekti - sportchining xususiyatlari bilan ham bog‘liq bo‘ladi.
0 ‘lchashlaming tizimli xatoliklarining oldini olish turli usullar
bilan amalga oshiriladi. Ulardan, o‘lchov qurilmalarini tarirovka
24
qilish va kalibrovka qilish hamda randomizatsiya usullariga
to‘xtalish lozim.
Tarirovka
deb o‘lchanayotgan
kattalik qiymatining barcha
diapazonlarida o‘lchov asboblari ko‘rsatkichlarini namunaviy
o‘lchov qiymatlari - etalonlar bilan taqqoslash orqali tekshirishga
aytiladi.
Intervallar shkalasi - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

|
Tarbiyainstituti b. B. MusayevBog'liq Sport metrologiyasi Musayev B. B.Intervallar shkalasi. Bu shkalaga ko‘ra o‘lchash natijalari,
ya’ni sonlar faqat ranglar bo‘yicha tartiblangan bo‘lib qolmay,
balki ma’lum intervallarga bo‘lingan ham bo‘ladi.
Uni quyida tavsiflanadigan nisbatlar shkalasidan farq qiladigan
xususiyati shunda-ki, bu shkalaning nolinchi nuqtasi ixtiyoriy
tanlanadi. Bunga misol sifatida kalendar vaqti (turli kalendarlarda
yilni sanoq boshi tasodifiy sabablarga ko‘ra belgilangan), harorat,
ko‘tari!ganyukningpotensial energiyasi, elektrmaydonpotensiali
va boshqalami keltirish mumkin.
Masalan, mashq paytida birinchi sportchining tana harorati
39,2°; ikkinchisining harorati 39,5°; uchinchisiniki esa39,7°;
bo‘lishi mumkin.
Intervallar shkalasida oMchov birliklari (gradus, soniya,
kilogramm va boshqalar) belgilangan. 0 ‘lchanayotgan obyekt-
ning ko‘rsatkichi oMchov birligiga nisbatan ifodalangan son
orqali ifodalanadi.
Nisbatlar shkalasi. Bu shkala intervallar shkalasidan faqatgina
nolinchi nuqtasi aniq belgilanganligi bilan farq qiladi. Shu tufayli
nisbatlar shkalasi o ‘lchashlar va kuzatishlar natijalariga qayta
ishlov berish uchun foydalaniladigan matematik apparatga hech
qanday chegaralar qo‘ymaydi.
Sport amaliyotida nisbatlar shkalasi bo‘yicha masofani,
kuchni, tezlikni va boshqa o‘nlab ko‘rsatkichlami o‘lchash
amalga oshiriladi. Nisbatlar shkalasi va intervallar shkalasi bo‘-
yicha sanalgan (hisoblangan) sonlar farqi sifatida hosil bo‘lgan
kattaliklar ham oMchanadi.
Chunonchi, kalendar vaqti intervallar shkalasi va vaqt oraliqlari
esa nisbatlar shkalasi bo‘yicha hisoblanadi.
2.1 - jadvalda oMchash shkalalari to‘g ’risidagi ma’lumotlar
jamlangan. Unda, xususan, u yoki bu s h k a l a i s h l a g a n d a
qaysi matematik statistika usullaridan foydaiamsh- ko!t&
9
tib
berilgan.
4' J c
|
| |
‘lchash shkalalari - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

• tezlik va tezkorlikka taalluqli kattaliklar (berilgan vaqt
oralig‘i davomida sarflanadigan energiya miqdori; harakatlanish
amallarini bajarishda tezlikka erishish, siljish va yo‘nalishni
o ‘zgartirish tezligi; mashqlami bajarish jarayonida chiziqli va
burchak tezlanish);
• vaqtga bog‘liq ko‘rsatkichlar (vaqt oralig‘i va vaqt birligi -
momenti, harakat davomliligi, harakat tempi va ritmi);
• geometrik kattaliklar (sportchining egallagan vaziyati: be
rilgan koordinatalar tizimida gavda yoki uning ba’zi qismlarini
joylashish koordinatalari: sakrash, sport musobaqalarida irg‘itish
va shu kabi natijalarini o ‘lchashda berilgan ikki nuqta orasidagi
masofa, figurali uchishda majburiy shakl va konturlami hosil
qilishda chiziladigan konturlaming to‘g ‘riligini o'lchash; gavda
bukirligi va (ploskostopiya) oyoq osti tekislik darajasini o ‘lchash);
• fizik xossalami xarakterlaydigan kattaliklar (inson gav-
dasining zichligi, solishtirma og‘irligi; sport gigiyenasida
namlikni o ‘lchash;
suyak-mushak tizimidagi yopishqoqlik,
qattiqlik, elastiklik );
• miqdoriy kattaliklar (gavda va uning alohida qismlarining
massalari va og‘irligi);
• kimyoviy tarkibni xarakterlaydigan kattaliklar (bunday kat
taliklar shunchalik ko‘p-ki, ulami bu yerda sanab o'tish juda
qiyin);
• issiqlik parametrlari (tana harorati va ma’lum sharoitlarda
tana tomonidan chiqariladigan yoki yutib olinadigan issiqlik
miqdori bilan aniqlanadigan ko‘rsatkichlar);
• radiatsion parametrlar (yadro radiatsiyasi - inson gavdasi
va uning alohida elementlari massasini radioizotop usullaridan
foydalanib o ‘lchash va skanirlashni amalga oshirish; yosh
sportchilaming suyak yoshini (yoki biologik yoshini) aniqlash;
skeletning fotometrik o‘lchamlarini aniqlash va shu singarilar);
• elektrik kattaliklar (turli a’zolar: yurak, mushaklar, miya va
shu singarilaming biopotensiallari).
Ko‘p omilli dispersion tahlil

obyektga boshqa obyektlardan farq qilish imkonini beradigan sonning
mos keltirish
tu s h u n ila d i.
O m il -
d ispersion
tahlil uchun muhim ahamiyatga ega boimagan
umumlashgan belgi yoki ko‘rsatkichlar.
Omilli tahlil
" har bir omilning vaznini aniqlash omillari bo'yicha
boshlang'ich ma’lumo^ arni sinflarga ajratish imkonini beradigan usul.
Oraliqlar
shk»las*- bu shkalada oichash faqatgina oichanayotgan
sifatlaming
x o s s a s in i
sonli baholash emas, balki turli obyektlarda shu
sifatlami namoyon boiish farqlarini ham aniqlash zarur boiadi.
Rang tuzilma*'
“ imtiyoz tartibiga ko‘ra obyektlarni joylashtirish.
Kalibrovka qilish - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

Nazorat savollari
1. Fizik kattalikni ta’riflang.
2. 0 ‘lchashning sodda usullarini tushuntiring.
3. Sport metrologiyasidagi asosiy o‘lchov birliklari nimalardan
iborat?
4. Shkala tushunchasini izohlang va uning qiymatlarini
ta ’riflang.
5. SI xalqaro birliklar tizimiga kirgan asosiy va qo‘shimcha
kattaliklar va ulaming oMchov birliklarini ayting.
6. Hosilaviy oMchov birliklami
tushuntiring va misollar
keltiring.
7. Ulushli va karrali o‘lchov birliklari qanday hosil qilinadi?
8. 0 ‘lchash aniqligi deganda nimani tushunasiz?
9. Asosiy va qo‘shimcha xatoliklar nimalardan iborat?
10. 0 ‘lchash xatoliklariga ta’rif bering.
11. 0 ‘lchashning nisbiy xatoligi deganda nimani tushunasiz?
12. Haqiqiy va keltirilgan nisbiy xatolik nima bilan farq qiladi?
13. 0 ‘lchov qurilmalarini tarirovka qilish va kalibrovka qilish
hamda randomizatsiya usullarini ta’riflang.
Tarbiyainstituti b. B. Musayev - bet 15

ni 200 zarba/daqiqa diapazonda o‘lchashga m oijallangan
pulsotaxometr normal ishlash sharoitlarida o ‘lchashga 200 zarba
ilaqiqa-0,01 = 2 zarba/daqiqa xatolikka olib kelishi mumkin.
Nisbiy
xatoliklar, odatda, foizlarda o‘lchanadi. Shu bilan
birga, absolut xatolikning ishorasi inobatga olinmaydi:
absolut
xatolikning qiymati musbat ham, manfiy ham bo‘lishi mumkin,
nisbiy xatolik esa doimo musbat bo‘ladi.
Oichashlaming absolut va nisbiy
xatoliklarini hisoblashga
oid misol keltiramiz. Sportchining o ‘lchov asboblaridan foy-
dalanmagan holda, vizual (kuzatish asosida) aniqlangan
yugurish
sur’ati 205 qadam daqiqaga teng edi. Bir vaqting o‘zida,
munozarali davrlari radiotelemetrik tizim yordamida qayd etib
boriladi. Bunday obyektiv nazorat sportchining haqiqiy yugurish
sur’ati 200 qadam/daqiqa ekanligini ko‘rsatdi. Yugurish sur’atini
o‘lchashdagi vizual o‘lchash (kuzatish) natijasida yo‘l qo‘yilgan
absolut va nisbiy xatoliklarini aniqlash talab etiladi.
Quyidagi belgilashlami kiritamiz :
A = 205 qadam daqiqa yugurish sur’ati (tezligi)ning
vizual
aniqlangan natijasi,
A
q
= 200 qadam daqiqa yugurish sur’atining haqiqiy qiymati.
U holda, absolut xato
AA = A - A ^ - 5
ga teng bo‘ ladi.
daqiqa
A
A
Haqiqiy nisbiy xatolik
= — . 100% = 2,5%.
A>
Shunday qilib, yugurish sur’atining vizual o ‘lchashdagi
absolut xatoligi 5 qadam daqiqaga teng,
haqiqiy nisbiy xatolik
esa 2,5% ga teng.
Yugurish sur’atining chegaraviy qiymati masalaning shartida
berilmaganligi sababli, keltirilgan nisbiy
xatolikni aniqlashning
iloji yo‘q.
Tizimli va tasodifiy xatoliklar.
Biror o‘lchash usulidan
boshqasiga o ‘tganda, son qiymati o‘zgarmaydigan
xatolik
-rasm.
 Kuch-vaqt bog‘liqligi.Abssissa o‘qi bo‘yicha vaqt (s)

Intemetni fizik jihatdan bir-biri bilan har xil aloqa chiziqlari
orqali bog‘langan va axborot izlash, saqlash hamda uzatish
uchun moijallangan bir necha million kompyuterlar ko‘rinishida
tasavvur etish mumkin.Intemet - bu dohiyona birikma - bir
tomondan juda kuchli axborot uskunasi, ikkinchi tomondan,
o‘ta ishonchli va tezkor aloqa vositasi, uchinchidan, kelajak
axborot texnologiyalari rivoji uchun asos hisoblanadi.Intemet,
shuningdek, ijod uchun
keng maydon hisoblanadi. Internet
hozirda rivojlanmoqda, eng yangi istiqbolli texnologiyalar ishlab
chiqilmoqda, yangi tarmoq ilovalari yaratilmoqda.
Intemetning eng muhim jihati ilmiy-texnik axborotni izlab
topishni osonlashtirganligidir. Lekin, Internetda axborotni
izlash uchun ham ko‘p narsalami bilish kerak. Axborot izlash
vositalarining
2 guruhi mavjud:
- Intemetning izlash xizmati - zaxiralami (sayt va sahifalami)
izlashning universal vositalari b o iib , ular biror mavzu yo‘nalishi
bilan chegaralanmagan;
- cheklangan izlash tizimi muayyan sohaga oid axborotni
izlash uchun m oijallangan boiib, tizimga kutubxonalaming
elektron kataloglari, maiumotlaming hujjatli zaxiralari kiradi.
Izlash tizimining birinchi turini ko‘pincha indeksli tizimlar deb
ataydilar va bunda «kalit so‘z» yordamida Internet sahifalarining
hamma manzillarini izlab topish mumkin. Yo‘naltiruvchi
ko‘rsatmalar va manzillaming birligi izlash to‘g ‘risidagi hisobot
shaklida
Xorijiy davlatlarning elektron raqamli imzo algoritmlari tahlili

|
Xorijiy davlatlarning elektron raqamli imzo algoritmlari tahliliBog'liq Normo\'minova RisolatXorijiy davlatlarning elektron raqamli imzo algoritmlari tahlili.
Elektron hujjatdagi mazkur elektron hujjat axborotini elektron raqamli
imzoning yopiq kalitidan foydalangan holda maxsus oʻzgartirish natijasida
hosil qilingan hamda elektron raqamli imzoning ochiq kaliti yordamida
elektron hujjatdagi axborotda xatolik yoʻqligini aniqlash va elektron raqamli
imzo yopiq kalitining egasini identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan
imzo.
Qonunda talab etilgan shartlarga rioya etilgan taqdirda elektron raqamli
imzo qogʻoz hujjatga shaxsan qoʻyilgan imzo bilan bir xil ahamiyatga
egadir.
Elektron maʼlumotlarni kriptografik oʻzgartirish natijasida hosil qilingan
belgilar ketma-ketligi.
Elektron raqamli imzo maʼlumotlar blokiga qoʻshib qoʻyiladi va blokni
qabul qiluvchiga, manbani va maʼlumotlarning butunligini tekshirish hamda
soxtalashtirishdan muhofazalanish imkonini beradi.
Hozirgi kunga kelib, ayrim mamlakatlar qonunchilik yoʻli bilan raqamli
imzodan foydalanishni layoqatliligini qonunlashtirib qoʻyganlar.
Elektron raqamli imzo kalitlari sertifikatlari roʻyxatga olish markazlari
tomonidan beriladi.
Mazkur ish kriptografiyaning muhim vazifalaridan biri – elektron raqamli
imzoga bag‟ishlangan. Elektron raqamli imzo (ERI) biror hujjatning
muallifini bir qiymatli o‟rnatish uchun zarur. ERI biror hujjat yoki
shartnomaning haqiqiyligini ta‟minlovchi oddiy imzoning analogidir[1].
Elektron raqamli imzo quyidagilarni amalga oshirish imkonini beradi: −
Yaxlitlik nazorati; − Hujjatni o‟zgartirishlardan (soxtalashtirish)
himoyalash; − Mualliflikni inkor etish imkoniyatini yo‟q qilish; −
Hujjatning muallifligini isbotlab tasdiqlash. ERI ning ushbu xususiyatlari
uni yuridik qiymatga ega elektron hujjat aylanishini tashkil etishda
qo‟llaniladi.
|
| |
2-amaliy ishi topshirdi Y. Egamberdiyev Qabul qildi B. U. Alimov Qarshi 2023 Е

|
2-amaliy ishi topshirdi Y. Egamberdiyev Qabul qildi B. U. Alimov Qarshi 2023 Е
|
Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #127327 |
Bog'liq amaliyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyyy
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALAR VA KOMMUNIKATSIYALARNI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI QARSHI FILIALI
KI 15 20 S guruhi talabasi Egamberdiyev Dostonbekning
“Tizimlar va signallarni qayta ishlash”
fanidan tayyorlagan
2-AMALIY ISHI
Topshirdi Y.Egamberdiyev
Qabul qildi B.U. Alimov
Qarshi 2023
Есм,В
|
I1,мА
|
3
|
0
|
2,8
|
0,0982500000000001
|
2,6
|
0,25925
|
2,4
|
0,41425
|
2,2
|
0,56325
|
2
|
0,70625
|
1,8
|
0,84325
|
1,6
|
0,97425
|
1,4
|
1,09925
|
1,2
|
1,21825
|
1
|
1,33125
|
0,8
|
1,43825
|
0,6
|
1,53925
|
0,4
|
1,63425
|
0,2
|
1,72325
|
0
|
1,80625
|
|
| |
II.ASOSIY QISM - Axborot texnalogiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al- xorazmiy nomidagi...

shuningdek muddati tugagan yoki yaroqsiz imzoga ega SSL-sertifikatlar
bilan bog‘liq.
Bu tahlillar kiberxavfsizlik masalasining dolzarbligini yana bir bor
tasdiqlaydi, boisi dasturiy zaifliklar buzg‘unchiga axborot tizimi yoki veb-
sayt, shuningdek, fayl va ma’lumotlarga masofadan kirish, fuqarolarining
shaxsiy ma’lumotlari chiqib ketishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Kiberxavfsizlik choralari bu kabi holatlarning oldini oladi. O‘zbekistonda
“Raqamli O‘zbekiston-2030” dasturini ishlab chiqilishi va hayotga tatbiq
etilishi, eng avvalo, puxta va mukammal tashkiliy-huquqiy mexanizmlarni
shakllantirish, qolaversa, innovatsion g‘oyalar, texnologiyalar va
ishlanmalarni joriy etish bo‘yicha davlat organlari va tadbirkorlik
sub’ektlarining uzviy hamkorligini ta’minlash, barcha soha va tarmoqlarda
ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishni raqamli texnologiyalar bilan qamrab
olish, bu borada zamonaviy bilimlarni chuqur egallagan, intellektual
salohiyatli kadrlarni yetishtirish, shu orqali, mamlakatda “xavfsiz
axborotlashgan jamiyat” muhitini yaratishga xizmat qiladi.
Yurtimizda olib borilayotgan barcha islohotlar zamirida xalqimizga
qulayliklar yaratish maqsadi yotibdi. Kiberxavfsizlikni ta’minlashga alohida
e’tibor qaratilishi raqamli imkoniyatlardan ishonchli va xavfsiz tarzda
foydalanishga asos bo‘ladi.
Nazorat uchun savollar - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

ASOSIY IBORAVA TUSHUNCHALAR LUG‘ATI
(GLOSSARIY)
Anketa
- respondentdan qo'yilgan savollarga javob olish uchun
moijallangan savollar varagi.
Bashorat qilish
- kelajak va istiqbolni bashorat qila bilish.
Bir omilli dispersion tahlil
- natijaviy ko'rsatkichga bitta ta’sir
ko‘rsatuvchi omil inobatga olinadigan dispersion tahlil.
Bosh to‘plam
- bir xil belgilar bilan birlashtirilgan eng umumiy
to‘plam.
Boshqarish
- tizimning ahvoli (yoki holati) zarur boiganidek (yoki
murabbiy yoki sport musobaqaga tayyorgarlik talab qilganidek, qisqasi
biz xohlagandek) o‘zgarishiga erishish uchun sportchiga ko‘rsatiladigan
ta’sir.
Variatsion qator
- bu ikki satrdan tashkil topgan jadval boiib,
birinchi satrda ranglarga ajratilgan holdagi oichash natijalari beriladi,
ikkinchi satrda esa ushbu oichash natijalariga mos kelgan chastotalar
yoziladi
(Variatsion qator
- tartiblangan, ya’ni ranglarga ajratilgan
to‘plam asosida tuziladigan qator).
Variatsiya
- chetga ogishlar kvadratlarining yig‘indisi.
Variatsiya koeffitsiyenti
- nisbiy kattalik boiib, turli oichov
birligiga ega boigan ko‘rsatkichlaming oichash natijalarini
tebranuvchanligini o‘zaro taqqoslash imkonini beradi.
Variatsiya ko‘Iami
- tanlanmadagi eng chetki natijalaming farqi.
f o y d a la n u v c h ig a

Izlash samarali boiishi uchun,
eng avvalo, uning maqsadini
aniqlashtirish kerak. Keyin izlash uchun zarur kalit so‘zlar
ko‘rsatiladi. Kalit so‘zlami tayin qilib olish juda muhim. Agar
kalit so‘z sifatida, masalan: «Sportdagi ilmiy tadqiqotlar» kabi
keng
tushuncha tanlab olinsa, u holda topilgan sahifalar hajmi
shu qadar katta bo‘ladi-ki, ulaming hammasini ko‘rib chiqish
juda ko‘p mehnat talab qiladi. To‘g‘ri,
aniq va qisqa tanlangan
kalit so‘zlar izlash sohasini toraytiradi, shu tariqa zarur axborotni
topish uchun ketadigan vaqt va harakatlami tejaydi. Intemetda
o‘nlab, yuzlab ming axborot bog‘lamlariga yo‘naltiruvchi
ko‘rsatmalari bo‘lgan ko‘p millionlab axborot materiallarini
saqlovchi o‘nlab izlash tizimlari mavjud. Mazkur bobning oxirida
ulaming eng keng ommalashganlari keltirilgan.Olimlar
uchun
Internet, birinchi navbatda, butun dunyodagi hamkasabalari
bilan muloqot qilish vositasidir.
Ilm-fan allaqachonlar miliy
sarhadlardan oshib o‘tgan, ammo faqat Intemetgina ishonchli,
tezkor, qulay muloqot vositasi - elektron pochtadan foydalanish
imkonini beradi. Aynan Internet elektron
pochtasi ilm olamida
keng ommalashgan. Elektron pochta (E-mail) axborot matnlarini
Internet tarmog‘i orqali jo ‘natish vositasi sifatida paydo bo‘ldi.
Elektron pochta tushunchasi odatdagi pochtani eslatadi.
Chindan ham, E-mail jo ‘natar ekansiz, oddiy xat - maktubdagidek,
u qayerga va kimga yuborilayotganini, o ‘z manzilingizni
ko‘rsatasiz. Siz, xatni bir
necha manzilga yuborishingiz, unga
fayl, multimedia axboroti, video hamda tovushli parchalar va
hokazolami qo‘shib yuborishingiz ham mumkin.
Gistogramma - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

Ishonchlilik
- bir xil sharoitlarda yoki xuddi o‘sha
sportchilarda
takroriy o‘tkazilganda testning bir xil natijalami ko'rsata olish
qobiliyati.
Kvalimetriya
- qiymatlarini son orqali ifoda etib bo‘lmaydigan
(sifat ko‘rsatkichlari) ma’lumotlami miqdoriy baholash uchun yaroqli
bo‘lgan statistik usullar to'plami.
Kontent-tahlil
- ilmiy-tadqiqot ishining mazmunini o‘rganadigan
usul.
Korrelatsion tahlil
- korrelatsion bog‘lanishlarni o‘rganish uchun
ishlatiladigan usul.
Korrelatsion o‘zaro
bog‘liqlik-birinchi ko‘rsatkichning qiymatlari
to‘plami bilan boshqa bir ko‘rsatkich qiymatlarining o'rtacha arifmetik
qiymati o‘zaro mos kelishini ifodalaydigan o‘zaro bog‘liqlik.
Korrelatsiya
- bir ko‘rsatkich o'rtacha qiymatining boshqa ko‘r-
satkichga bog‘liq holda o‘zgarishi.
Korrelatsiya koeffitsiyenti-ikki
ko'rsatkich
natijalari orasidagi
bog‘lanishning
yaqinlik
darajasini ifodalaydi.
Kumulativ trenirovka samarasi (KTS)
- ko‘p sonli trenirovka
mashg‘ulotlarining asoratlari yig‘indisi
sababli organizmda sodir
bo‘ladigan o‘zgarishlar.
Muskullarning charchashi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi universiteti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi universiteti
|
bet | 12/16 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 373,7 Kb. | | #235854 |
Bog'liq eshitishMuskullarning charchashi.Faoliyatidan so'ng ish qobiliyatining vaqtincha pasayishiga aytiladi. Dam olishdan so'ng charchoqlik bosiladi. Bir guruh muskullarning charchashi ergografda tekshiriladi.
Muskullar ish vaqtida yoki statik vaziyatda uzoq qisqarib turganda yoki birorta jismoniy ish bajarganda charchaydi.Muskul charchaganda uning qisqarishidagi latent davr uzayadi, kuchi susayadi, ta'sirga javob reaksiyasi tezligi pasayadi,organizmning chidamliligi kamayadi.Bola qancha yosh bo'lsa,shuncha tez charchaydi,Ayniqsa bir turli muskullar tez charchab qoladi.Bolalar harakatsiz turganda tezroq charchaydi. Mehnat qobilyatining uzoq saqlanishida va charchoqlikning boshlanishda markaziy nerv sistemasi hal qiluvchi rol o'ynaydi.
Adinomiya, ya'ni kamharakatlik va muskullarning kam harakatlanishi ichki organlarning rivojlanishiga salbiy ta'sir etadi.6-7 yashar bolalar aniqlikni talab qiladigan qarshilikni yengadigan harakatlar qilmaganidan charchamaganga o'xshaydi. 7-8 yashar bolalarning mayda muskullari yetarlicha uyg'un qisqarmaydi, aniq, mayda, nozik harakatlarni juda qiyinlik bilan bajaradi, binobarin, yozish, rasm chizishda, nina bilan ishlashda darrov charchab qoladi. Bunday bolalar katta odamga nisbatan ko'p harakat qiladi, lekin kam energiya sarflaydi. 7-12 yashar bolalar ham harakatlari uyg'unlashmaganidan tez charchaydi. Shuning uchun bu yoshdagi bolalar ko'pi bilan 40-45 minut jismoniy mashq qilishi kerak. 11-12 yashar bolalar endi jismoniy kuch va chidamlilikni talab qiluvchi harakatlarni bajara boshlaydi. 14 yashar bolalarning nerv sistemasi va harakat apparati organlari hali yetarli rivojlanmagan bo'ladi, shu tufayli katta odamga nisbatan 2,5 marta, 16 yashar bolalar 2 marta tez charchaydi.
Turli xil jismoniy mashg'ulotlarni olib borishda, maktab oldi uchastkasi va ishlab chiqarish praktikasida yuqoridagilarni hisobga olish zarur. Shuning uchun bolalar gimnastika bilan shug'ullanganda, mehnat qilganda tez-tez dam berish, ish su'ati va turini va bola o'z holatini o'zgartirib turishi kerak.
|
| |
Muskul harakatlarning tezligi va chidamlilik xususiyatlari

|
Muskul harakatlarning tezligi va chidamlilik xususiyatlari
|
bet | 11/16 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 373,7 Kb. | | #235854 |
Bog'liq eshitishMuskul harakatlarning tezligi va chidamlilik xususiyatlari. Harakat tezligida muskullar qisqarishining yashirin davri katta ahamiyatga ega. 7-8 yashar bolalarda oddiy harakat refleksining yashirin davri 11-12 yashar bolalardagiga nisbatan yuqori.Bola jinsiy balog'atga, ya'ni 14-15yoshga yetganda muskullar chidamliligi kamayadi, harakat aktivligi esa 35% ortadi. Qizlar bir kecha-kunduzda o'g'il bolalarga qaraganda kam harakatqiladi.
Bahor,kuz oylariga qaraganda qishda aktivlik 30-45% kamayadi. Bola maktabga borganda harakat aktivligi ikki marta kamayadi. Shuning uchun ham tashkiliy ravishda bolalarni albatta jismoniy mshiqlar bilan shug'ullantirish zarur. Jismoniy tarbiya darslari bir kunlik harakat aktivligini 11% qondiradi, xolos.Fizkultura minutlari 1-2 sinf o'quvchilarida darsning 15-17 minutida, III-IX sinflarda 20 minutida o'tkazilsa yaxshi bo'ladi. Uyda dars tayyorlaganda har 30-40 minutda fizkultura qilish kerak. 1-2 sinfda uchinchi darsdan keyin harakatli o'yinlar o'ynagan ma'qul.
Qo'l panjasi muskullari oyoq muskullariga qaraganda vaqtliroq rivojlanadi. 8 yoshda qo'l panjasi muskullari juda tez harakatlarni bajara boshlaydi. Bo'g'imlarda muskul harakatlari tezligi 12-13 yoshdan ortadi. Muskul harakatlari tezligining ortib borishi nerv sistemasining labilligiga, qo'zg'alish va tormozlanish jarayonlari almashinishning o'zaro aloqadorligiga va nerv jarayonlari harakatchanligiga bog'liq. 7-8 yashar bolalarda muskullar qisqa muddat ichida nozik harakatlarni chaqon bajara olmaydi. Chaqqonlik bolada asta sekin hosil bo'ladi va yosh kattalashishi bilan ortib boradi. Aniq uyg'unlashgan nozik harakatlar qilish ko'nikma hosil bo`lishiga bog'liq. Jismoniy mashqlar harakat tezligi va chaqqonlikni orttiruvchi omillardan hisoblanadi. 20-30 yoshlarda muskullar qisqarishining yashirin davri qisqaradi. 30 yoshdan so'ng uzayadi va harakat tezligi kamayadi. Bolalarda chaqqonlik rivojlanishining 3 bosqichi kuzatiladi.Birinchi bosqichi harakatlarning fazoda aniq bo'lishi, ikkinchisi turli vaqtlarda bajarilgan harakatlarning aniqligi va uchinchisi harakat davomida tasodifiy harakatlarga javob tezligi bilan ifodalanadi.
Yosh ulg'aygan sayin chidamlilik ortib boradi, lekin u bir tekisda bo'lmaydi. 8-10 yashar qiz va o'g'il bolalarning chidamliligi bir xil bo'ladi. 12-15 yoshda ayniqsa o'g'il bolalarda ortadi.14 yashar bolalarning chidamliligi katta odamnikiga nisbatan 70%ni,16 yoshda 80%ni tashkil etadi.
Shunday qilib, bolalarda 8 yoshdan 11-12 yoshgacha yurish, yugurish, sakrash, uloqtirish va harakat sifatlari (tezkorlik,chaqqonlik, kuchlilik, chidamlilik) rivojlanishda davom etadi. 12 yoshdan 16 yoshgacha tik turish va yurishni ta'minlovchi skelet muskullari ancha tez rivojlanadi. 14-16 yoshda muskullar bilan birga bo'g'im, bog'lam apparati rivojlanib boradi.
|
| |
Tanlanma 
- o‘lchash natijalari to‘plami.
Tanlanma hajmi

|
Tanlanma
- o‘lchash natijalari to‘plami.
Tanlanma hajmi Pdf ko'rish
|
bet | 108/110 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 4,09 Mb. | | #110476 |
Bog'liq Sport metrologiyasi Musayev B. B.Tanlanma
- o‘lchash natijalari to‘plami.
Tanlanma hajmi
(n) - kuzatish obyektlarining soni yoki o‘lchashlar
soni (sinov guruhidagi sportchilar soni).
Tartib
- o‘lchash natijalarini son qiymati jihatidan o‘sib yoki
kamayib borish tartibida yozilishi.
Tartib shkalasi
- ushbu shkala o‘lchash obyektiga ma’lum tartib
raqamini (nomemi), rangni mos qo‘yishga, obyektlami rang bo'yicha
ajratish imkonini beradi.
Tasnif
- bir xil xususiyatlarga ega bo‘lgan obyektlami guruhlarga
ajratish jarayoni.
Tezkor trenirovka samarasi
(TTS) - jismoniy mashqlar bajarish
jarayonida va ulami bajarib bo‘lishi bilanoq sportchi organizmida sodir
bo‘ladigan o‘zgarishlar.
Tezlikni aniqlash testi
- sinaluvchining ma’lum bir harakat yoki
amalni qanchalik tez bajara olishini aniqlash maqsadida o‘tkaziladigan test.
Teskari
(manfiy)
korrelatsion o‘zaro bog‘liqlik
- birinchi
ko‘rsatkichning son qiymati ortishi (kamayishi) bilan ikkinchi
ko‘rsatkichning son qiymati kamayadigan (ortadigan) o‘zaro bog‘liqlik.
Teskari aloqa
- boshqariladigan obyektdan boshqaradigan obyektga
tomon yo‘nalgan aloqa.
Test ishonchliligi
- bir xil sharoitlarda bir insonning o‘zida qayta
o‘tkazilgan test natijalarining takrorlanish darajasi.
Test o‘tkazish
- sinaluvchi yoki ulaming guruhini aniq bir
ko‘rsatkich yoki sifatini o‘lchash yoki aniqlash uchun o‘tkaziladigan
sinov.
Testning autentliligi
- testning o‘rganilayotgan xossani aniq va
ishonchli 0‘lchash hamda ifodalash qobiliyati.
Testning axborotliligi
- testning qandaydir bir xossasini emas,
balki o‘rganilayotgan xossani o‘lchash qobiliyati.
Testning mos keluvchanligi
- turli xil shaxslar test topshirganda
testning bir xil natija ko‘rsata olish qobiliyati.
|
| |
Testning stabilligi - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

Testning ekvivalentligi
- turli xildagi
test topshiriqlaridan
foydalanilganda testning bir xil natijalami ko‘rsata olish qobiliyati.
Tizim
- yaxlit (butun) birlashmani tashkil qiluvchi elementlar
to'plami.
Trenajyor
- atrof-muhit va shart-sharoitlaming
tabiiy holida
trenirovka va musobaqa faoliyatini imitatsiya qilish imkonini beradigan
texnik vositalar.
Trenirovka qurilmalari
- trenirovka
jarayonidagi aniq lokal
masalalami yechishga xizmat qiladigan texnik vositalar.
To‘g‘ri
(musbat)
korrelatsion o‘zaro bog‘liqlik
- birinchi
ko‘rsatkichning son qiymati ortishi (kamayishi)
bilan ikkinchi
ko‘rsatkichning son qiymati ham ortadigan (kamayadigan) o‘zaro
bog‘liqlik.
To‘g‘ri aloqa
- boshqaradigan obyektdan boshqariladigan obyektga
tomon yo‘nalgan aloqa.
To‘plam
- ixtiyoriy ko‘rinishdagi elementlar majmuasi.
0 ‘lchash
- obyektni xarakterlaydigan biror kattalikni o'lchov
birligi sifatida qabul qilingan bir jinsli kattalik bilan sonli munosabatini
aniqlash.
0 ‘rinlashtirish
- har biri elementlaming tartibi bilan farq qiladigan
kichik to'plamlar soni.
0 ‘rtacha arifmetik qiymat, moda va mediana
- tanlanmaning
markaziy yo‘nalishini baholaydigan asosiy statistik xarakteristikalar.
Funksional o‘zaro bog‘liqlik
- birinchi ko‘rsatkichning bir
qiymatiga boshqa ko‘rsatkichning bitta qiymati mos keladigan o‘zaro
bog‘liqlik;
^Snin ~ tanlamadagi minimal, ya’ni eng kichik natija.
X - tanlamadagi maksimal, ya’ni eng katta natija.
Eshitish va tayanch harakat aparatida mujassam nuqsonga ega bolalar korreksiyasining qollanilishi

|
Eshitish va tayanch harakat aparatida mujassam nuqsonga ega bolalar korreksiyasining qollanilishi
|
bet | 15/16 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 373,7 Kb. | | #235854 |
Bog'liq eshitish 2.2. Eshitish va tayanch harakat aparatida mujassam nuqsonga ega bolalar korreksiyasining qollanilishi. Eshitish va tayanch harakat aparatida mujassam nuqsonga ega bolalar korreksiyasi uchun quyidagi usullar va ko'maklar qo'llaniladi: 1. Multisensory Korreksiya: Bu usulda, nuqsonli bolalar ko'pgina sensoriy tajribalardan foydalanish orqali o'rganishadi. Masalan, o'yinlar, musiqa, rangli materiallar va boshqa tajribalar yordamida eshitish va harakatni o'rganishda yordam berish mumkin. 2. O'quv-mashg'ulotlar: Bolalarga maxsus o'quv-mashg'ulotlar tuzish yordamida eshitish va tayanch harakat aparatidagi mujassam nuqsonga ega bolalarning rivojlanishi oshiriladi. O'quv-mashg'ulotlar arqali, kommunikatsiya ko'nikmalari, harakatlar va tushunchalar o'rganiladi. 3. Individual Qo'llanmalar: Har bir bolaning o'ziga xos holat va zaruratlariga mos ta'lim dasturlari tayyorlanadi. Individual qo'llanmalar orqali, nuqsonli bolalar ko'rsatma va davranişlarini o'rganishadi. 4. Terapiya va Mashq: Terapevtik mashqlar va terapiya usullari yordamida, nuqsonli bolalar eshitish va harakatni rivojlantirishadi. Masalan, fizioterapiya mashqlari, terapevtik harakatlar va tushunchalarni o'rganishga yo'naltiriladi. 5. Oilaviy Qo'llanmalar: Ota-onalar va oilaviy a'zolar, bolalarni o'rganish va rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi. Oilaviy qo'llanmalar va qo'llab-quvvatlash orqali, bolalar motivatsiyalashadi va rivojlanishi uchun muhit yaratiladi. 6. Professional Ko'mak: Tibbiy xodimlar, terapevtlar va o'qituvchilar katta muhim ahamiyatga ega. Ularning ko'magi va maslahati orqali, eshitish va tayanch harakat aparatidagi mujassam nuqsonga ega bolalar o'rganib, rivojlantirib va yordam beriladi. Eshitish va tayanch harakat aparatidagi mujassam nuqsonga ega bolalar korreksiyasi keng doir usullar, dasturlar va maslahatlar bilan amalga oshiriladi. Har bir bolaning zaruratlariga va holatiga mos tayyorlanadi. Bu korreksiyalar ota-onalar, terapevtlar va o'qituvchilar bilan hamkorlikda amalga oshiriladi va bolalarga yaxshi yordam beradi.
|
| |
Kiber xavfsizlik

TATU Samarqand filiali TTKT fakulteti RI 22-08 guruhi talabasi Xoliqova Charosning “Kiber xavfsizlik”
fanidan
MUSTAQIL ISHI
Tekshirdi:Shakarov . A
topshiriq
Har bir talaba o’zining shaxsiy kompyuteriga ESET NOD32 antivirus bazasini o’rnatsin agarda o’rnatilgan bo’lsa dasturni o’chirib qayta o’rnatish lozim scrinshot qilish .
Shundan so`ng “Ok”ni bosib chiqib ketamiz va “обновление” bo`limiga kirib “обновить сейчас” tugmasini bosib bazani yangilashni
Shu tariqa bazani yangilash jarayoni boshlanadi.
W3school saytidan ro`yxatga o`tamiz birinchi navbatda.Men google akkauntim orqali kiridim.
3-topshiriq. Kali Linux OT da o‘zingiz tanlagan username va mavzular bo‘yicha qidiruvni amalga oshiring va ma’lumotlarni tahlil qiling.
Troyan (троянские кони) dasturlar

Troyan (троянские кони) dasturlar
Kategoriya: Troyan dasturtlar (Trojan_programs)
Xavflilik darajasi: yuqori
Qurtlar va viruslardan farqli ravishda troyan dasturlar o’zlarining nusxalarini
ko’paytirishmaydi. Ular, “zahar” langan elektron pochta , yoki web saytlarga
kirganimizda kompyuterga “kirib” oladi. Ularni ishga tushishi foydalanuvchiga
bog’liq. Ular xam viruslar kabi ishga tushgan zaxoti zararli harakatlarini
boshlab yuboradi.
Xar xil troyan dasturlari kompyuterga tushgandan so’ng o’zlarini xar-xil
tutishadi. «Troyanlar» ning eng asosiy xususiyatlari axborotlarni bloklash,
o’zgartirish va o’chirish, kompyuter yoki kompyuter tarmoqlari ish
faoliyaiga zarar yetkazishlardan iboratdir. Undan tashqari troyan dasturlar
fayllarni qa’bul qilishlari , jo’natishlari, ularni ishga tushirishlari, ekranga
xabar chiqarishi web saxifalarga murojat qilishi , dasturlarni yuklab olishi va
o’rnatishi , kompyuterlarni qayta yuklashlari mumkin.
Zararli utilitalar (hack tools)
Kategoriya: zararkunanda utilitalar (Malicious_tools)
Xavflilik darajasi: o’rtacha
Zararli utilitalar (Malicious_tools) zarar yetkazish uchun maxsus yaratilgan
dasturdir. Lekin zararli utilitalar boshqa zararli dasturlarga o’xshab ishga
tushgan zaxoti zararli ishlarni amalga oshirmaydi va bir qaraganda beziyon
tuyuladi. Bu dasturlar, virus tayyorlash , qurtlar va troyan otlarini yaratish
Masofadagi kompyuter serverga jamoaviy tarmoq xujumi, kompyuterlarni
“ВЗЛОМ” qilish kabi qator funksiyalarni o’z ichiga iladi.
Zararli utilitalar funksiyalariga ko’ra turli-tuman xisoblanadi.
BOSHQA TURKUMDAGI KAFOLATSIZ DASTURLAR
Kategoriya: Boshqa turkumdagi kafolatsiz dasturlar (Riskware)
Havflilik darajasi: o’rtacha
Bu turdagi ko’pchilik dasturlar foydali xisoblanib, ulardan ko’pchilik
foydalanadi.Ular orasidan klient dasturlar IRC, avto qo’ng’iroq qiluvchilar
(Dialers), fayllarni yuklab oluvchilar, faol komyuter tizimlari monitori, parollar
bilan ishlash utilitalari , internet serverlari FTP, HTTP yoki Telnet xizmatlari.
Agar bunday dasturlarga xakerlar ruxsat olsalar yoki shu kabi dasturlarni
foydalanuvchi kompyuterlariga joylasa, xavfsizlik susayadi . Boshqa
turkumdagi kafolatsiz dasturlarni bir necha turkumga bo’lish mumkin .
Ularning turlari jadvalda keltirilgan.
Virus dasturi kompyuterdagi ma'lumotlar butunligini buzishga yoki ularni
o'chirishga mo'ljallangan bo'ladi. Ilk bor virus dasturlari AQShda ishlab
chiqarilgan, chunki aynan bu davlatda shaxsiy kompyuterlar keng tarqalgan
edi. Ilk bor ishlab chiqarilgan virus dasturlari foydalanuvchini hotirjamligini
buzishga va asabiga tegishga qaratilgan edi. Lekin keyinchalik ular zarar
yetkazishni o'zining maqsadi sifatida qabul qilib oldi. Hozirgi paytda butun
dunyo buyicha 200000 dan ortiq virus dasturlari mavjud. Ular kompyuter
viruslari bo'lib, kompyuterdagi ma'lumotlarga zarar etkazadi yoki
kompyuterning ishlash samaradorligini tushirib yuboradi.
|
Axborot texnalogiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al- xorazmiy nomidagi toshkent axborot - bet 9

III.XULOSA
Xulosa qilib aytganda O‘zbekistonda kiberxavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha olib
borilayotgan tizimli va fundamental yondashuv, yagona normativ-huquqiy hujjatlar
bazasini yaratish, ilg‘or xorijiy tajribani joriy etish, innovatsion usullardan keng
foydalanish davlat axborot siyosatini samarali olib borishga hamda axborot
xavfsizligi sohasidagi muammolarni hal etishga hizmat qiladi. Bu esa axborot
kommunikatsiya va texnologiyalari tizimini zamonaviy kibertahdidlardan himoya
qilish, turli darajadagi tizimlar uchun kiberxavfsizlik bo‘yicha zamonaviy
mexanizmlarni joriy etish, mazkur sohada davlat organlari, korxonalar va
tashkilotlarning huquqlari va majburiyatlarini belgilash, ularning faoliyatini
muvofiqlashtirish kabilarni amalga oshirish orqali belgilanadi. Bu sohadagi
normativ-huquqiy hujjatlarni unifikatsiyalash orqali kiberxavfsizlikni ta’minlashni
takomillashtirish mumkin.
IV.FOYDALANILGAN SAYTLAR
•
Uz.Birmiss.com;
•
Hozir.org;
•
Zamin.uz;
•
Fayllar.org;
•
Terabayt.uz;
•
Uz.denemetr.org;
•
Uz.vikipediya.org.
http://fayllar.org
Document Outline
|
Kompyuter viruslari va viruslardan himoyalanish usullari

Morrisa nomlisidir. 1988 yilda ushbu virus Internet tarmog'idagi 30000 ta
kompyuterdan 6000 tasiga zarar keltirib, "karomat" ko'rsatgan.
Fayl viruslari kompyuterlarda keng tarqalgan viruslar. Ular barcha
viruslarning tahminan 80% ini tashkil etadi. Bu toifa kompyuter viruslari
juda chidamli bo'lib, o'z vaqtida ehtiyot chorasi ko'rilmasa, haqiqiy
epidemiyaga aylanadi. Masalan, RCE-1813 yoki Ierusalem (Quddus), Black
Friday (qora juma) va boshqa o'ta xavfli viruslardir.
\Ko'pchilik tarqalgan fayl viruslari shtammlarga ega, ular baza
versiyalaridan uncha farq qilmaydi. Shuning uchun fayl viruslarini quyidagi
guruhlarga bo'lish mumkin: - Vena guruhi. Uning birinchi S-648 deb
nomlanuvchi vakili Venada topilgan; - CASCADE guruhi. RC-1701 deb
nomlanuvchi birinchi vakili 1988 yil o'rtalarida topilgan; - Quddus guruhi.
RCE-1813 deb nomlanuvchi uning birinchi vakili 1987 yilning oxirida
Quddus universitetida topildi; - TR viruslar guruhi - mazkur viruslar,
taxminlarga ko'ra, Bolgariyada ishlab chiqilgan. O'z navbatida bu guruh uch
kichik guruhga bo'linadi. VACSINE, "musiqali qayta yuklash" va "o'z-o'zini
yeb qo'yuvchilar".
Virusdan himoyalanish usullarini qo'llash
"Virus-himoya vositalari" muammosi xuddi "hujum quroli - himoya quroli"
muammosiga o'xshaydi. Himoya vositalari ko'paygan sari hujum vositalari
ham takomillashib, uni ishlatuvchilar rag'batlantirilmokda. Nachora, hayot
shunday kurashdan iborat. Shuning uchun aytish darkorki, kompyuter
viruslari hali ko'p vaqt dolzarb muammo bo'lib qolaveradi, har ikki tomon
ham rivojlana beradi.
Identifikatsiya va autintifikatsiya tushunchasi va vazifalari

U biladi ayrim ma'lumotlar (shaxsiy foydalanuvchi, parol, maxsus
kriptografik kalit va ...);
muayyan narsa, u (shaxsiy karta yoki shunga o'xshash narsa ega bo'lgan bir
necha boshqa qurilma) egalik;
bir uning elementi (barmoq izini, ovozini yoki boshqa biometrik identifikatsiya
va autentifikatsiya) bo'lgan ayrim narsa.
Qurilmalar
Ochiq tarmoq muhitida, tomonlar bir ishonchli yo'l yo'q, va u umumiy,
sub'ekt sifatida uzatilgan axborot natijada olingan va autentifikatsiya qilish
uchun ma'lumotlardan turli xil bo'lishi mumkin, deb aytiladi. ya'ni faol va
passiv tarmoq sffer ehtiyojni aniqlash, tuzatish ma'lumotlar, tuzatish yoki
har xil'lumotlar, ijro himoya. Ular, o'qila himoya qilmaydi, chunki aniq
Parolni transfer varianti, shifrlangan parollar qoniqarli emas, va faqat kun
qutqara olmaydi, va. Bugun yana murakkab autentifikatsiya protokollarini
tekshirish, shuning uchun.
Umuman olganda, tashkilotning kompyuter muhiti ikki xil xavf-xatarga

Umuman olganda, tashkilotning kompyuter muhiti ikki xil xavf-xatarga duchor bo’ladi: :1. Ma'lumotlarni yo’qotilishi yoki o’zgartirilishi.
2. Servisning to’xtatilishi.
Tahdidlarning manbalarini aniqlash oson emas.
Ular niyati buzuq odamlarning bostirib kirishidan to kompyuter
viruslarigacha turlanishi mumkin.
Bunda inson xatoliklari xavfsizlikka jiddiy tahdid hisoblanadi.
Kategoriya: viruslar va qurtlar (Viruses_and_Worms)
Xavflilik darajasi: yuqori
Klassik viruslar va qurtlar kompyuter foydalanuvchilariga ruxsat etilmagan
amallarni bajarishadi va o’zlarining nusxasini ko’paytirishadi.Viruslar
fayllarni xar-xil yo’llar bilan zaxarlashi mumkin.
Qaytayozuvchi (Overwriting) viruslar o’zlarining kodlarini zaxarlanadigan
fayllarni o’chirib o’rniga o’zlarining nusxasini yozib qo’yadi. Zaxarlangan fayl o’z
ish faoliyatini tugatadi va uni davolab bo’lmaydi.
Parazit (Parasitic) viruslar fayllarni o’zgartirib o’zlarining kodlarini yozib qo’yadi,
zaxarlangan fayllar bazida qisman yoki to’liq ish qobilyati saqlanib qoladi.
Kompanion-viruslar (Companion)fayllarni o’zgartirmaydi, ammo ularning
egizagini paydo qiladi. Zararlangan fayl ishga tushirilganda, birinchi original
fayl xam ishga tushadi.
Ssilka-viruslari(Link) mavjud bo’lib, ular obyekt mobullarini zararlaydi
(OBJ), bular kompilyator kutubxona fayllarni zaxarlovchi viruslar (LIB) deb
nomlanadi, va dasturlarning textlarini va boshqalarni zararlaydi.
Zararkunanda dasturlarning turlari. Qurt (Chuvalchang) Qurtlarning kodlari xam klassik viruslar singari tizimga tushgan zaxoti o’zining
zararli amallarini bajarishga kirishadi. Ammo unga qurt nomi berilishi bejiz emas
chunki, u bir kompyuterdan boshqasiga “paypaslab” o’tish qobilyatiga ega .
Foydalanuvchi ruxsatisiz xar-xil axborot kanallari orqali o’z nusxalarini
ko’paytiradi.
Qurtlarning xususiyati xam ana shunda, ya’ni tarmoq kanallari orqali
ko’payishidadir.Ko’payish usuliga qarab Qurtlarni bir necha turlarga bo’lish
mumkin.
Shoxrux Sobirov, Adliya vazirligi huzuridagi Huquqiy siyosat tadqiqot

tartib bilan tanish va juda samara bilan ziyon etkazishlari mumkin. Xodim ishdan
bo’shaganida uning axborot resurslaridan foydalanish xuquqi bekor qilinishi
nazoratga olinishi shart. Hozirda tashqi kommunikatsiya orqali ruxsatsiz
foydalanishga atayin qilingan urinishlar bo’lishi mumkin bo’lgan barcha
buzilishlarning 10%ini tashkil etadi. Bu kattalik anchagina bo’lib tuyulmasa ham,
Internetda ishlash tajribasi ko’rsatadiki, qariyb har bir Internet-server kuniga bir
necha marta suqilib kirish urinishlariga duchor bo’lar ekan.
Xavf-xatarlar taxlil qilinganida tashkilot korporativ yoki lokal tarmog’i
kompyuterlarining xujumlarga qarshi turishi yoki bo’lmaganida axborot
xavfsizligi buzilishi faktlarini qayd etish uchun etarlicha
himoyalanmaganligini hisobga olish zarur. Masalan, axborot tizimlarini
himoyalash Agentligining (AQSh) testlari ko’rsatadiki, 88% kompyuterlar
axborot xavfsizligi nuqtai nazaridan nozik joylarga egaki, ular ruxsatsiz
foydalanish uchun faol ishlatishlari mumkin. Tashkilot axborot tuzilmasidan
masofadan foydalanish xollari alohida ko’rilishi lozim. Himoya siyosatini
tuzishdan avval tashkilotda kompyuter muhiti duchor bo’ladigan xavfxatar
baholanishi va zarur choralar ko’rilishi zarur. Ravshanki, himoyaga tahdidni
nazoratlash va zarur choralarni ko’rish uchun tashkilotning sarf-harajati
tashkilotda aktivlar va resurslarni himoyalash bo’yicha hech qanday choralar
ko’rilmaganida kutiladigan yo’qotishlardan oshib ketmasligi shart.
2.3. 0 ‘lchash aniqligi

2.3. 0 ‘lchash aniqligi
I
lech bir o‘lchashni absolut aniq darajada amalga oshirib
bo'lmaydi. 0 ‘lchash natijasi xatolikka ega bo‘lishi muqarrar.
11 shbu xato likning qiymati o‘ lchash usuli va o‘ lchov asboblarining
nniqligiga bog‘liq bo‘lib, mazkur aniqlik qancha yuqori bo‘lsa,
xutolik shuncha kam bo‘ladi. 0 ‘lchash aniqligiga oddiy misol:
inillimetrli, ya’ni har bir bo‘limining qiymati 1 mm bo‘lgan oddiy
chizg‘ich yordamida uzunlikni 0,01 mm aniqlik bilan o ‘lchab
bo‘lmaydi.
Asosiy va qo‘shimcha xatoliklar.
Asosiy
xatolik - bu
o‘ lchash usuli va o‘lchov asboblarining xatoligi bo‘lib, bu xatolik
u lami normal qo‘llash sharoitlarida namoyon bo‘ladi.
Qo‘shimcha xatolik - o‘lchov asboblarini normal sharoitdan
chetlashgan vaziyatda ishlashi bilan bog‘liq bo‘lgan xatolik. Xona
haroratida ishlash uchun mo‘ljallangan
qurilmadan, yozda oftob
qizdirib turgan paytida yoki qishning
sovuq kunida stadionda
foydalanilsa, bu qurilma noto‘g‘ri natijalar ko‘rsatishi tabiiy hoi,
albatta.
Elektr tarmog‘i yoki batareyali tok manbayining kuchlanishi
me’yoridan past yoki son qiymati bo‘yicha doimiy bo‘lmagan
hollarda ham o‘lchash xatoliklari paydo bo‘ladi.
Qo‘shimcha xatolikka dinamik
xatolik deb yuritiladigan,
o‘lchov asboblarining inertligi tufayli va o ‘lchanayotgan kattalik
o‘ta tez o‘zgarayotgan holatlarda vujudga keladigan xatolik
ham kiradi. Masalan: ba’zi pulsotaxometrlar (yurak
qisqarishi
chastotalari - YuQCh ni o ‘lchaydigan qurilmalar) YuQCh ning
o‘rtacha arifmetik qiymatini o‘lchash uchun mo‘ljallangan va
chastotani o‘rtacha sathidan qisqa muddatli og‘ishlarini ilg‘ab
olishga qodir emas.
Asosiy va qo‘shimcha xatoliklaming
qiymatlari absolut
birliklarda ham, nisbiy birliklarda ham ifodalanishi mumkin.