nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Foydalanish samaradorligi

№4 2022
129
TA’LIM DA DIDAKTIK O‘YINLAR VA INTERFAOL METODLARDAN
FOYDALANISH SAMARADORLIGI
Xolmatova Ra’noxon Qambaraliyevna
Toshkent shahar Yangihayot tuman
285 -maktabning ona tili va adabiyot o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.7259098
Annotatsiya: Didaktik о‘yinlarning asosiy turlari intellektual (aqliy), harakatli
hamda aralash o‘yinlardan iborat. Bu o‘yinlar ishtirokchilarda aqliy, jismoniy,
axloqiy, psixologik, estetik, badiiy tadbirkorlik, mehnat va boshqa ko‘nikmalarni
rivojlantirishga yordam beradi. Ta’lim tarbiya jarayonida asosan o‘quvchlarda ta’lim
olish motivlarini ularning turli yo‘nalishdagi qobilyat va qiziqishlarini oshiradigan
biror kasbga moyilliklarini ko‘rsatadigan didaktik o‘yinlardan foydalaniladi. Ushbu
maqolada ta’lim jarayonida didaktik o‘yinlardan interfaol metodlardan foydalanish
samaradorligi haqida metodik tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar: Didaktik о‘yinlar, kompyuter vositasi, «Breyn-ring», kichik
guruhlar, ta’lim metodi, tarbiya, bilim.
“Ta’lim texnologiyasi” tushunchasi “ Ta’lim metodikasi” tushunchasiga
nisbatan kengdir. Ta’lim metodi — o‘quv jarayonining majmuaviy vazifalarini
yechishga yo‘naltirilgan o‘qituvchi va o‘quvchilarning birgalikdagi faoliyati usuli
bo‘lsa, ta’lim metodikasi esa muayyan o‘quv predmetni o‘qitishning ilmiy asoslangan
metod, qoida va usullar tizimini ifodalaydi.
Ta’lim texnologiyasi — ta’lim maqsadiga erishish jarayonining umumiy
mazmuni, ya’ni, avvaldan loyihalashtirilgan ta’lim jarayonini yaxlit tizim asosida,
bosqichma-bosqich amalga oshirish, aniq maqsadga erishish yo‘lida muayyan metod,
usul va vositalar tizimini ishlab chiqish, ulardan samarali, unumli foydalanish hamda
ta’lim jarayonini yuqori darajada boshqarishni ifodalaydi.
Pedagogik texnologiyaning markaziy muammosi — o‘quvchi shaxsini
rivojlantirish orqali ta’lim maqsadiga erishishni ta’minlashdan iborat. Pedagog olim
V.P.Bespalko pedagogik tizimni pedagogik texnologiyaning asosi ekanligini e’tirof
etgan holda uni quyidagi unsurlaridan iboratdir deya ta’kidlaydi:
1) o‘quvchi; 2) ta’lim -tarbiyaning maqsadi; 3) ta’lim - tarbiya mazmuni; 4)
o‘quv jarayoni; 5) o‘qituvchi yoki texnik vositalar; 6) ta’lim-tarbiyaning tashkiliy
shakllari. Demak, pedagogik texnologiya ta’lim-tarbiya faoliyatining yaxlit jarayoni
to‘g‘risidagi fan ekanligini e’tirof etish lozim. Ayniqsa, o‘qitishga interfaol dars
usullarini, “Kichik guruhlarda ishlash”, «Breyn-ring» usullari qo‘llanganda
o‘quvchilar o‘qituvchi bilan birga teng faoliyat ko‘rsatadilar.Darsda ta’limning
|
Аtmоsfеrа iflоslаnishining оldini оlish chоrаlаri

|
Аtmоsfеrа iflоslаnishining оldini оlish chоrаlаri
|
bet | 13/13 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 57,35 Kb. | | #151823 |
Bog'liq Mavzu Ekologiya fani, uning predmeti va vazifalari-fayllar.org (1)Аtmоsfеrа iflоslаnishining оldini оlish chоrаlаri
1.Hаvоgа zаrаrli mоddаlаr tаshlаnishining ruxsаt etilgаn chеgаrаsi (PDV -TRECh) ni bеlgilаsh. iflоslаnishining оldini оlishdа ungа turli mаnbаlаrdаn chiqаrilаdigаn iflоslоvchi mоddаlаr miqdоrini nаzоrаt qilish muhim аhаmiyatgа egа. Shu mаqsаddа hаvоgа zаrаrli mоddаlаr tаshlаnishining ruxsаt etilgаn chеgаrаsi (PDV - TRECh) hаmdа hаvоdаgi zаrаrli mоddаlаrning ruxsаt etilgаn kоnsеntrаsiyasi (PDK - REK) ko‘rsаtkichlаri ishlаb chiqilgаn vа dаvlаt stаndаrtigа kiritilgаn. REK ning ko‘rsаtkichlаri u yoki bu zаrаrli mоddаning mа’lum muddаt ichidа tirik оrgаnizmlаr sоg‘ligigа ziyon еtkаzmаydigаn miqdоrini аniqlаshgа аsоsаn ishlаb chiqilgаn bo‘lib, u bir mаrtаlik mаksimаl kоnsеntrаsiya – REKbm (20 min.) vа sutkаlik o‘rtаchа kоnsеntrаsiya – REKso (sutkа dаvоmidа) kаbi ko‘rsаtkichlаr bilаn bеlgilаnаdi. Hаvоdаgi zаrаrli mоddаlаrning kоnsеntrаsiyasi ulаrning hаvоgа tаshlаnаdigаn miqdоrigа bоg‘liq.
2. Iflоslоvchi mоddаlаrning аtmоsfеrаdа tаrqаlish qоnuniyatlаrini o‘rgаnish. Yer yuzidа hаvо оqimining yo‘nаlishi vа tеzligi ko‘pginа оmillаrgа, shu jumlаdаn, Еrning аylаnishi, yеr yuzаsining Quyosh nuridаn isish dаrаjаsi, uning rеl’yеfi, u yoki bu hududning jоylаshgаn gеоgrаfik o‘rni, hаvо qаtlаmining bаlаndligi, iqlim shаrоitlаri kаbi hоlаtlаrgа bоg‘liq. Shungа mоs rаvishdа аtmоsfеrаgа tаshlаnаdigаn zаrаrli mоddаlаr turli yo‘nаlishlаrdа turlichа tеzlikdа hаrаkаtlаnаdilаr. Yer yuzidаn bаlаndlаshgаn sаri hаvо оqimlаri kuchаyadi vа ulаrgа tushgаn zаrаrli mоddаlаr tеz аrаlаshib, uzоq mаsоfаlаrgа tаrqаlаdi. Mаsаlаn, 1883 y. Indоnеziyadа hаrаkаtgа kеlgаn Krаkаtаu vulqоnining kuli Yevrоpа mаmlаkаtlаri ustidа o‘zigа xоs bulutlаr hоsil qilgаn. Аmmо, tаbiiy vа tеxnоgеn tusdаgi zаrаrli mоddаlаr, оdаtdа, аtmоsfеrаning pаstki, ya’ni еr ustki qаtlаmigа chiqаrilаdi. Ulаrning hаvоdа tаrqаlish tеzligi vа yo‘nаlishi mа’lum qоnuniyatlаrgа buysunаdi. Bundаy qоnuniyatlаrgа quyidаgilаrni kiritish mumkin:
sаnоаt vа enеrgеtikа zаrаrli mоddаlаrining imkоn qаdаr bаlаndrоqqа tаshlаnishi ulаrning hаvоgа аrаlаshishini tеzlаshtirаdi vа uzоq mаsоfаlаrgа tаrqаlishigа imkоn yarаtаdi;
http://fayllar.org
|
| |
Ekologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi

|
Ekologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi
|
bet | 2/13 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 57,35 Kb. | | #151823 |
Bog'liq Mavzu Ekologiya fani, uning predmeti va vazifalari-fayllar.org (1)Ekologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi
Ekologiya garchi biologiya fanidan kelib chiqqan bo`lsada, u nafaqat biologik fanlar bilan balkim juda ko`p nobiologik fanlar bilan ham uzviy bog`liq. Bunday fanlar qatoriga falsafa, tibbiyot, matematika, tarix, fizika, iqtisodiyot, geografiya, iqlimshunoslik, kimyo, xuquqshunoslik, konchilik va hokazolarni kiritish mumkin.
Buni quyidagi bir necha aniq misollarda ko`rish mumkin:
falsafa fanlari bilan aloqasi – tabiatdagi barcha borliqning o`zaro dialektik bog`liqligi, bir-biriga ta'siri asosida tabiiy muvozanatning saqlanishini o`rganish;
matematika bilan aloqasi – ekologiyani matematik modellashtirish asosida «yirtqich-o`lja» hamda «parazit-xo`jayin» munosabatlarini o`rganish;
fizika bilan aloqasi – quyosh energiyasi, elektromagnit va tovush to`lqinlari, radioaktiv nurlanish, issiqlik rejimi va boshqalarning organizmlarga ta'sirini o`rganish;
iqtisodiyot bilan aloqasi – tabiiy resurslardan va unumli foydalanish asosida iktisodiy foyda ko`rish va ayni vaqtda muhitning ekologik vaziyatini qulay holda saqlashni o`rganish;
kimyo fani bilan aloqasi – organiq va mineral moddalarning tabiatda aylanishini o`rganish;
huquqshunoslik bilan aloqasi – tabiiy resurslardan foydalanishda huquqiy meyorni belgilash;
konchilik fanlari bilan aloqasi – kon qidiruv ishlarida va konlardan foydalanishda muhitning ekologik muvozanatini saqlab qolish yo`llarini o`rganish.
Tabiat biz tasavvur etgandan ko`ra ancha murakkabdir. Shunga ko`ra ekologiyaning birinchi qonunini quyidagicha ifodalash mumkin: «Tabiatda inson nimaiki ish qilmasin, ularning barchasi unda ko`pincha oldinda bilib bo`lmaydigan u yoki bu oqibatlarni keltirib chiqaradi». Kelib chiqadigan oqibatlar zararli bo`lmasligi uchun u o`z faoliyatini ekologik tahlil qila olishi zarur. Buning uchun esa turli fanlar bilimidan foydalanishi zarur bo`ladi. Shunday qilib, ekologiyani tabiiy resurslardan foydalanishning nazariy asosi deyish mumkin.
|
| |
Ekologiyaning bo`lim va tarmoqlari

|
Ekologiyaning bo`lim va tarmoqlari
|
bet | 3/13 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 57,35 Kb. | | #151823 |
Bog'liq Mavzu Ekologiya fani, uning predmeti va vazifalari-fayllar.org (1)Ekologiyaning bo`lim va tarmoqlari
Ekologiya fani 4 bo`limdan iborat. Ular – umumiy ekologiya, global ekologiya, regional ekologiya va evolyutsion ekologiya.
Umumiy ekologiya o`z navbatida ko`yidagi tarmoqlarga bo`linadi: faktoral ekologiya (autekologiya), populyatsion ekologiya (sinekologiya) va biogeotsenologiya.
abiotik omillar – bularga jonsiz tabiat omillari kiradi. Masalan, namlik, yorug`lik, harorat, havo va havo to`lqinlari, edafik, gidrofizik va gidrokimyoviy omillar.
biotik omillar - bularga tirik tabiatning omillari, ya'ni o`zaro ta'sirda bo`ladigan organizmlar kiradi.
2. Biоsfеrа ta’limoti
Biosfera haqida Vernadskiy ta’limoti
Rus olimi V.I.Vernadskiy birinchi bo’lib sayyoramizdagi barcha tirik organizmlarning olamshumul ahamiyatini ochib berdi. Olimning fikricha tirik organizmlar Yer yuzasini o’zgartirishda eng kuchli omil hisoblanib, tog’ jinslari, suv, atmosfera qismlari hayot ta’sirida o’zgarib turadi va u biosfera (yunoncha “bios” – hayot, “sfera” – shar) deb ataladi. Biosfera Yer sharidagi eng yirik ekotizim deb qaralib, u ayrim ekotizimlarning yig’indisidan tashkil topgan. Bular litosfera (quruqlik), gidrosfera (suv havzalari), atmosferaning quyi qatlamlaridan iborat. Hozirgi vaqtda tirik organizmlar tarqalgan chegara biosferaning 17 km. qalinligini, ya’ni litosferaning 5-6 km gacha, dunyo okeanlarining tubigacha (10-11 km) va atmosferada 10 ka gacha balandlikni tashkil etadi.
V.I.Vernadskiy sayyoramizdagi barcha tirik organizmlar yig’indisini “tirik modda” deb atab, biosferaning eng muhim tarkibiy qismi ekanligini ta’kidlaydi. Tirik moddaning umumiy vazni kimyoviy tarkibi va energiyasi kabi xususiyatlar bilan tavsiflanadi. Biosferaning umumiy vazni 3.1024 g, shundan tirik moddaning vazni 1,8 – 2,5.1018 g. ga teng. Biosferaning ikkinchi tarkibiy qismi o’lik moddalar (iqlim, atmosfera, tog’ jinslari va boshqalar) hisoblanib, V.I.Vernadskiy ta’limoti bo’yicha ularning hosil bo’lishida tirik organizmlar qatnashmaydigan biosferadagi moddalar yig’indisi kiradi. Biosferada oraliq moddalar ham ajratilib, ular o’lik va tirik moddalarning birgalikdagi faoliyatidan hosil bo’ladi. Tirik organizmlar oraliq moddalar hosil bo’lishida yetakchi o’rinni egallaydi. Oraliq moddalar Yerdagi tirik moddaning faoliyati bilan bog’liq bo’lgan tuproq, emirilgan jog’ jinslari va barcha tabiiy suvlardir. Bulardan tashqari biogen moddalar ham mavjud. Ular tirik organizmlarning hayoti davomida hosil bo’ladi va o’zgarishlarga uchraydi. Ularga nihoyatda katta potentsial energiyaga ega bo’lgan toshko’mir, bitum, neft, ohaktosh va boshqalar kiradi. Shunday qilib, biosfera tirik modda ta’siridagi Yerning qobig’i hisoblanadi. Biosferada katta doirada moddalar aylanishi amalga oshadi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 27/27 | Sana | 14.06.2021 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #15036 |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
O`zbekiston Respublikasi “kadrlar tayyorlash milliy dasturi” Barkamol avlod.- O`zbekiston taraqqiyotining poydevori.
Eduardo Costa “Visual Prolog 7.1 dlya nachinayushix”.
.F.C.N. Pereira and S.M.Shieber “Prolog and Natural – Language Analysis”. 1987.
WWW.ProgBook.net.
. Искуственный интеллект”, Эндрю А, М., Мир 1985г.
“Руководство по экспертным системам”, Уотерман Д.
“Экспертные системы”, под ред. Форсайта, М., Радио 1987г.
“Обработка баз данных и знаний”, Осуга С. М., Мир 1989г.
”Как построить свою ЭС”, Нейлор К., М.Энергоиздат,1990 г.
Практическое введение в технологию ИИ и ЭС”, Левин Р., Дранг Д., Эдельсон Б., М. Финансы и статистика, 1991 г.
“Проектирование и программная реализация ЭС на персональных ЭВМ” К. Таунсенд, Д. Фохт, М. “Финансы и статистика”, 1990 г.
|
| |
Tadqiqotda qo’llanilgan uslublarning qisqacha tavsifi

|
Tadqiqotda qo’llanilgan uslublarning qisqacha tavsifi
|
bet | 6/27 | Sana | 14.06.2021 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #15036 |
Tadqiqotda qo’llanilgan uslublarning qisqacha tavsifi:Prolog tili sathli predikatlardan tashkil topgan.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi:Tabiiy tillar jumladan analitik til hisoblangan nemis tili va english tiliuchun so’z turkumlari bo’yicha tarjimon predikatlarini yasash metodi yaratildi. O’zbek tili grammatikasi tahlili so’z turkumlari misolida asoslab ko’rsatildi.
Desertatsiya tarkibining qisqacha tavsifi: Magistrlik dissertastiyasi kirish,ikkita bob,xotima,foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan iborat. Kirish qismida mavzuning dolzarbligi,xususan,prolog mantiqiy dasturlash tilini dolzarb ekanligi,ishning maqsad va vazifalari, tadqiqot obyekti, tadqiqot usuli va uslubiyoti, olingan asosiy natijalar batafsil bayon etilgan .
Har qaysi bob bo’limdan iborat bo’lib,har qaysi bobda xulosa berilgan.Birinchi bob “Tabiiy til protsessorlari”deb nomlangan. Keyingi bobda suniiy intelekt sohalari ,tabiiy tillarni qo’llab quvvatlash,formal tillar uchun sintaktik va leksik tahlil kabi qismlardan tashkil topgan.Bu bobni xulosasi ham keltirilgan.
|
| |
Tadqiqotning ilmiy masalalari va farazlari

|
Tadqiqotning ilmiy masalalari va farazlari
|
bet | 5/27 | Sana | 14.06.2021 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #15036 |
Tadqiqotning ilmiy masalalari va farazlari: Prolog tili asosan hayotdan olingan predikatlardan dasturlash tillarida foydalana olish mantiqiy hisob jarayonini tashkil qilish uchun muhim imkoniyat hisoblanadi.Prolog dasturlash tili ana shunday predikatlarni qo’llab quvvatlash uchun yaratilgan tildir.
Mavzu bo’yicha qisqacha adabiyotlar tahlili:Men bu desertatsiya ishimda asosiy 10 ga yaqin adabiyotdan foydalandim.Kirish qismida Prezidentimiz I.A.Karimovning fikrlarini ham aytib o’tdim.Birinchi adabiyot Eduardo Costaning“Visual Prolog 7.1 dlya nachinayushix” kitobi edi.Bu kitobda asosiy Prolog dasturining boshlang’ich tushunchalari yaratilgan.Bu kitob rus tilida bo’lib,qo’llash uchun juda qulay qo’llanma hisoblanadi. Ikkinchi adabiyot esa F.C.N.Pereira and S.M.Shieber “Prolog and Natural – Language Analysis” kitobi bu kitob ingliz tilida bo’lib 1987 yilda yaratilgan.
|
| |
MD mavzusining asoslanishi va dolzarbligi

|
MD mavzusining asoslanishi va dolzarbligi
|
bet | 3/27 | Sana | 14.06.2021 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #15036 |
MD mavzusining asoslanishi va dolzarbligi:Hozirgi kunda sun’iy intelekt tizimlari jumladan tabiiy tillar prossersorlari rivojlanish tezligi juda katta. Morfologik, semantic lug’at tizimlari regulyar ifodalarga asoslangan Web qidiruv tizimlari, annotatsiya tizimlari tobora rivojlanib barcha tipdagi tabiiy tillarni qamrab olmoqda.Bu tizimlarni qo’llab quvvatlovchi matematik apparat mantiqiy algebra va prolog dasturlash tili bu sohadagi o’rganish kerak bo’lgan asosiy vositalar hisoblanadi.Ushbu dissertatsiya Prolog mantiqiy dasturlash tilidan foydalanib o’zbek tili bag’ishlangan.
|
| |
I BOB.Tabiiy til protsessorlari

I BOB.Tabiiy til protsessorlari
Lug’atlar va ularning turlari
Lingvistik lug’atlar turli maqsadlarda tuziladi va ularning turlari ham ko’p. So’zning biror sohaga oid leksikasi bilan adabiy til leksikasining ma’lum qatlam bilan chegaralanganligi va chegaralanmaganligiga ko’ra lug’atlar dastlab ikkiga bo’linadi:
umumiy lug’atlar
maxsus lug’atlar
Umumiy lingvistik lug’atlarda hamma qo’llaydigan so’zlarning xarasteristikasi beriladi. Bular bir tilli, ikki tilli, ko’p tilli bo’ladi. Bir tilli lug’atlarning ham umumiy va maxsus tiplari bor. Masalan, izohli lug’at, imlo lug’ati, sinonimlar lug’ati, frazeologik lug’at, dialectal lug’at maxsus lug’atlar tipiga kiradi.
Agar lug’aviy birlik ko’p ma’noli bo’lsa uning barcha ma’nolari belgilanadi va har bir ma’nosi izohlanadi. Umumiy izohli lug’larda so’zlarningma’nosi izohlanadi, ularning Grammatik, stilistik, frazeologik iborada qatnashishi kabi belgi xususiyatlari ko’rsatiladi. Lug’aviy birlikning ma’nosi izohlanadi shunga misol keltiriladi Shunday qilib, lug’atning asosiy vazifasi hozirgi o’zbek adabiy tilining so’z boyligini to’plash va tavsiflash bilan birga uning meyorlarini belgilash va barqarorlashtirishdan iboratdir. Ayni zamonda u nutq madaniyatining yuksalishiga ham xizmat qiladi. O’zbek tilining ushbu izohli lug’atini tuzishga kirishishdan oldin katta tayyorgarlik ishlari olib borildi. Badiiy adabiyot namunalariga tayanib, lug’atning leksik asosi-lug’at kartotekasi fondini to’ldirish va boyitishga alohida e’tibor berildi. Chunki tilning boyligi va meyorlari, avvalo, so’z ustalarining asarlarida aks etadi, sayqal topadi.
|
Antiplagiat dasturi haqida

1.3 Antiplagiat dasturi haqida
1.2.1-chizma.Antiplagiat dasturining ko’rinishi.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi, Internet tarmog‘ining hayotimizga shiddat bilan kirib kelishi, elektron resurslarning kundan-kunga ko‘payib borishi bir tomondan, turli shakldagi va ko‘rinishdaga axborotlarga kirish, ega bo‘lishni osonlashtirgan bo‘lsada, ikkinchi tomondan, bir qator muammolarni ham yuzaga keltirdi. Ulardan biri bu «mualliflik huquqi» bilan bog‘liq muammolardir.
Talabalarning ko‘pchiligi Internet tarmog‘idan samarali foydalanib, berilgan topshiriqlarni sifatli bajarishga harakat qiladilar. Ammo ayrim hollarda, «kurs ishi», «bitiruv malakaviy ishi» yozayotganda va hatto «magistrlik» ilmiy darajasini olish uchun harakat qilayotgan hamda dissertatsiya tayyorlayotgan talabgorlar orasidan ham «mualliflik huquqini» e’tibordan chetda qoldirayotganlar uchrab turadi. Bu holat, ayniqsa, «bitiruv malakaviy ishlar» yozayotgan talabalar orasida ko‘proq uchraydi. Demak, Internet tarmog‘iga joylashtirilgan elektron-resurslardan foydalanishda «mualliflik huquqi»ga rioya qilinishini ta’minlash bugungi kunda dolzarb muammolardan biriga aylangan.
Talabalar tomonidan yozilgan «kurs ishi», «bitiruv malakaviy ishi», «magistrlik dissertatsiyasi», tadqiqotchilar tomonidan tayyorlargan dissertatsiyalar, ilmiy maqolalar va monografiyalar matnlarining necha foizi nodir va necha foizi boshqa manbalardan olinganligini aniqlash kadrlar tayyorlash sifatiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Ko‘chirmachilikning oldini olish talabalarning mustaqil ishlarini sifatli bajarishlarini ta’minlaydi. Quyida Internet tarmog‘ida joylashtirilgan o‘xshash matnlarni qidirib topishga mo‘ljallangan ikki dastur imkoniyatlari to‘g‘risida o‘z fikr-mulohazalarimizni bildirmoqchimiz.«Etxt Antiplagiat» dasturi Internet tarmog‘ida joylashtirilgan elektron resurslar orasidan originallikka tekshiriliyotgan matnga o‘xshash bo‘lgan matnlarni aniqlashga mo‘ljallangan. Dasturning ishlashini tekshirib ko‘rish uchun U. Karimov va O‘. Karimov tomonidan infoCOM.UZ jurnalidagi «Oliy ta’lim tizimida korporativ elektron kutubxonadan foydalanish» nomli maqolani Internet tarmog‘idagi elektron-resurslar orasidan qidirib ko‘raylik. Buning uchun maqola matnini «Etxt Antiplagiat» dasturining «tekst» maydoniga joylashtiramiz.
|
Tadqiqot obyekti va predmeti

|
Tadqiqot obyekti va predmeti
|
bet | 4/27 | Sana | 14.06.2021 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #15036 |
Tadqiqot obyekti va predmeti:Tadqiqot obyekti Mantiqiy dasturlashda 1-tartibli predikatlar algebrasi Prolog dasturlash tili Vizual Prolog dasturlash muhiti.
Ishning maqsadi va vazifalari: Mantiqiy dasturlash asosiy tamoyillarini o’rganish Prolog dasturlash tilida asosiy obyektlarini yasash va Vizual Prolog dasturlash muhitida ularni amalga oshirish sun’iy intelekt tizimlari jumladan tabiiy tillar tarjimalari bilan tanishishi.Bu dasturimda Ingliz va nemis tillari uchun tarjimon yasash mantiqiy asoslari o’rgatildi va asosiy so’z turkumlari uchun Vizual Prologda bu ish amalga oshirildi.
|
| |
II BOB. Sun’iy intellekt va Prolog tili….. ……………………………….. 25

II BOB. Sun’iy intellekt va Prolog tili….. ……………………………….. 25
2.1 Suni’y intellekt sohalari……………………………………….……….. 25
2.2 Tabiiy tillarni qo’llab quvvatlash.................... ………………………... 39
2.2.1 Formal tillar uchun leksik va sintaktik tahlil…..………......…………. 44
2.2.2 Tabiiy tillar uchun leksik va sintaktik tahlil……………………….. 48
2.3 O’zbek tili morfologiyasini qo’llab quvvatlash .……….. ……………….56
II BOB xulosasi…………………………………………………………… 60
Xotima……………………………………………………………………… 61
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati………………………………………. 63
Kirish
XXI asr kompyuter texnologiyalari, ilg’or pedagogika va axborot texnologiyalari (internet), yuksak tafakkur , fan va texnikaning jadval taraqqiyot asri bo’ladi. XXI asr boshiga kelib, “Elektron ta’lim”, “Elektron boshqaruv”, “Ochiq ta’lim”, “Masofaviy ta’lim”,“Axborotlashgan ta’lim” kabi tushunchalar hayotimizga kundan kun singib bormoqda. Prezidentimiz I.A.Karimov so’zlari bilan aytganda,“hozirgi axborot kommunikatsiyasi, kompyuter texnologiyalari asrida,internet kundan kunga hayotimizning barcha javhalariga tobora chuqur va keng kirib borayotgan bir paytda,odamlarning ongi va tafakkuri uchun kurash hal qiluvchi ahamiyat kasb etayotgan bir vaziyatda bu masalalarning jamiyatimiz uchun naqadar dolzarb va ustivor bo’lib borayotgani haqida gapirib o’tirishga hojat yo’q”.
Hozirgi paytda matematik lingvistika va “elektron - tarjimon yuzasidan bir qator yangi muammolar o’rtaga tashlanmoqda. Darhaqiqat, zamonaviy kompyuter juda ulkan imkoniyatlarga egaki, uning uchun shaxmat o’ynashdan tortib, tibbiy tashxis qo’yish, korxonalarni boshqarish, qadimgi xalqlarning sirli xatlarini “o’qib”, mazmunini so’zlab berish, she’r yozish, kuylar ijro etish, katta hajmdagi kitoblarga annotatsiyalar yozish, loyihalar tarxini chizish kabi yuzlab mehnat faoliyati turlarining barchasida, albatta, zamonaviy kompyuter texnologiyalari ham ishchi kuchi, ham vaqt jihatidan juda yaqin yordamchi sanaladi. Bunda odam + mashina + odam hamda odam + matn + mashina + odam tizimlari asosida ulkan hajmdagi operatsiya (ish)lar bajariladi. Natijada keyingi yillarda o’zbek tili grammatikasining kompyuter modelini yaratish asoslari ishlab chiqildi, o’zbek tilidagi internet sahifalarini yaratishning asoslari belgilandi, o’zbek kompyuter adabiyotshunosligi (KA) va KL asoslari ma’lum darajada o’rganildi; inglizcha-o’zbekcha yoki o’zbekcha-inglizcha, ruscha-o’zbekcha yoki o’zbekcha-ruscha tarjimon dasturlari ishlab chiqilmoqda; o’zbek tilidagi matnlarni tahrir qilish dasturlarining 1-versiyalari yaratilmoqda; WINDOWS o’zbek tilidagi operatsion tizimini ishlab chiqish davom etmoqda; Shuningdek, o'zbek lingvistik avtomatini yaratish bo'yicha dastlabki ishlar amalga oshirilgan, kompyuter yordamida ayrim chastotali lug’atlar, ters (chappa), alfavitli lug’atlar tuzilgan, bu sohadagi ishlar hozirgi kunda jadal sur’atlar bilan davom ettirilmoqda.
|
I bob xulosasi - Buxoro davlat universiteti

I bob xulosasi
Bu bob 4 ta bo’limdan tashkil topgan.Bu bob tabiiy til protsessorlari deb nomlanadi .Lug’atlar va ularning turlari,annotatorlar,antiplagmat dasturi haqida va tarjimonlar kabi bo’limlardan tashkil topgan. Hozirgi kunda sun’iy intelekt tizimlari jumladan tabiiy tillar prossersorlari rivojlanish tezligi juda katta. Morfologik, semantic lug’at tizmlari regulyar ifodalarga asoslangan Web qidiruv tizimlari, annotatsiya tizimlari tobora rivojlanib barcha tipdagi tabiiy tillarni qamrab olmoqda.Kundan kunga o’zbekcha –inglizcha,inglizcha –o’zbekcha,ruscha-o’zbekcha va shunga o’xshash turli xil lug’atlar yaratilmoqda,lekin o’zbek tili uchun semantic,sintaktik va morfologik lug’atlarni yaratish bugungi kundagi dolzarb muommolardan biridir. Bu tizimlarni qo’llab quvvatlovchi matematik apparat mantiqiy algebra va prolog dasturlash tili bu sohadagi o’rganish kerak bo’lgan asosiy vositalar hisoblanadi. Ushbu dissertatsiya ishi sun’iy intellekt tizimlari va Prolog mantiqiy dasturlash tilida grammatikaga oid nazariy va amaliy bilimlardan tashkil topgan.
|
Access ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimida ma’lumotlar bazasini yaratish texnologiyalari Access

Ushbu oynadagi ko’pgina tugmachalar o’zini ko’rinishi va mohiyati jihatidan matn muharriri
Word
va jadval prosessori
Excel
ning tugmachalariga o’xshab ketadi. Haqiqatdan ham ular
xuddi Siz o’ylagandek ishlarni va funksiyalarni bajarish imkonini beradi. Masalan, faylni ochish,
matnni chop qilish, orfografiyani tekshirish, qaychi va hokazolar. Boshqa tugmachalar esa
ma’lumotlar bazasini tuzish va unda ishlash bo’yicha maxsus aniqlanilgan masalalarni yechish
uchun xizmat qiladi.
Access MBBTda ma’lumotlarni standart usul bilan olish imkoniyati amalga oshirilgan.
Ushbu imkoniyat mos drayverlar orqali xilma xil formatlardagi axborot massivlari bilan
ishlaydigan ma’lumot bazalari bilan ish olib borishga qulay sharoitlar yaratadi.
Главный - download

Qidiruv: Главный
Программное обеспечение
Eset nod32 Smart Security – главный конкурент Касперского. Тоже платный. Бесплатных версий не имеет. Тоже представляет из себя комплекс программ. Потребляет меньше ресурсов, чем Касперский
30,14 Kb.
2
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ma’lumotlarning avtomatlashtirilgan banki

Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimining faoliyat yuritishi ma’lumotlar bazasini tashkil
qilishni ikki
jismoniy
va
mantiqiy
darajalarda olib borishga asoslangan. Bu ikki daraja
ma’lumotlarni tashkil qilishning ikkita jihatiga mos keladi: ma’lumotlarni SHK xotirasida
saqlash nuqtai nazaridan jismoniyga va ma’lumotlarda amaliy dasturlardan foydalanish nuqtai
nazaridan mantiqiy bo’linadi.
Ma’lumotlar bazasi haqidagi eng umumiy tasavvur quyidagilardan iborat: ma’lumotlar bazasi
- bu, SHKning tashki xotirasida saklanadigan ma’lumotlarning katta hajmining majmuasidir.
Shunday qilib,
ma’lumotlar bazasi -
bu, SHK xotirasida saqlanadigan va muammo soha
holatini aks ettiruvchi, maxsus tartibda tashkil qilingan va o’zaro bog’langan ma’lumotlarning
majmuidir. Ma’lumotlar bazasi yana ayrim foydalanuvchilarning axborotli zaruriyatlarini
ta’minlash uchun ham mo’ljallangan.
Muammo soha haqidagi ma’lumotlarning yagona bazasini yaratish qiyin va hozirgi vaqtda
zamonaviy SHK xotirasi hajmining yetarlicha bo’lmasligi sababli amalda bajarish mumkin emas.
Unga nafaqat ushbu omil to’sqinlik qiladi. Amalda ko’pgina ma’lumotlar bazalari
ishlatishlarning cheklangan soni uchun loyihalashtiriladi. Bitta SHKda, qoidaga ko’ra, bir necha
xildagi ma’lumotlar bazasi yaratiladi. Vaqt o’tishi bilan turdosh vazifalarni bajarish uchun
mo’ljallangan ba’zi bir ma’lumotlar bazalari, agar bu butun hisoblash majmuasining ish
unumdorligini oshirishga ko’maklashsa, birlashtirilishi mumkin.
Ma’lumotlar bazasini yaratilishi ma’lumotlarni integrasiyalashuvi va ma’lumotlarni
markazlashgan holda boshqarish imkoniyatini ta’minlaydi.
Мультимедиа воситаларини таълимда қўллаш қуйидагиларга имконият яратади

|
Мультимедиа воситаларини таълимда қўллаш қуйидагиларга имконият яратадиBog'liq okМультимедиа воситаларини таълимда қўллаш қуйидагиларга имконият яратади:
·
таълимнинг гуманизациялашувини таъминлаш;
·
ўқув жараёнининг самарадорлигини ошириш;
·
таълим олувчининг шахсий фазилатларини ривожлантириш (ўзлаштирганлик, билимга
чанқоқлик, мустақил таълим олиш, ўзини ўзи тарбиялаш, ўзини ўзи камол топтиришга
қаратилган қобилиятлилик, ижодий қобилиятлари, олган билимларини амалиётга
қўллай олиши, ўрганишга бўлган қизиқиши, меҳнатга бўлган муносабати);
·
таълим олувчининг коммуникатив ва ижтимоий қобилиятларини ривожлантириш;
·
компьютер воситалари ва ахборот электрон таълим ресурслари ёрдамида ҳар бир
шахснинг алоҳида (индивидуал) таълим олиши ҳисобига очиқ ва масофавий таълимни
индивидуаллаштириш ва дифференциялаш имкониятлари сезиларли даражада
кенгаяди;
·
таълим олувчига фаол билим олувчи субъект сифатида қараш, унинг қадр-қимматини
тан олиш;
·
таълим олувчининг шахсий тажрибаси ва индивидуал хусусиятларини ҳисобга олиш;
·
мустақил ўқув фаолиятини олиб бориш, бунда таълим олувчи мустақил ўқиб ва
ривожланиб боради;
·
таълим олувчиларда, ўзларининг касбий вазифаларини муваффақиятли бажариш учун
ҳозирги тез ўзгарувчан ижтимоий шароитларга мослашувига ёрдам берадиган
замонавий таълим технологияларидан фойдаланиш кўникмаларини ҳосил қилиш.
Multimedia
– kompyuterning axborotlarini rangli grafika, matn va grafikada effektlar,
ovozlarning chiqishi va sintezlashgan musiqalar, annimasiya, shuningdek, to’laqonli video-
kliplar, hatto videofilmlar kabi turli xil ko’rinishlari bilan ishlash imkoniyati.
Multimediyali kitoblar
– bitta axborot tashuvchi vositasiga jamlangan (masalan, CD –
ROM diskga) hamda matnli, ovozli, statik – dinamik va videotasvirli ma’lumotlardan tashkil
topgan kitoblar.
Yarimmediya kitoblar
– multimedia kitoblardan farqli ravishda, ma’lumotlarni yetkazib
berishda turli vositalarning (CD – ROM, magnit disk, qog’oz va h.k.) majmuasidan foydalanuv--
chi kitoblardir.
|
| |
Multimedia texnologiyalari

talab qilmaydi. Ma’lumot taqdim etishning boshqa shakllaridan farqli ravishda multimediali
taqdimot bir necha o’n minglab sahifa matn, minglab rasm va tasvirlar, bir necha soatga
cho’ziladigan audio va video yozuvlar, animasiya va uch o’lchamli grafikalarni o’z ichiga olgan
bo’lishiga qaramay, ko’paytirish xarajatlarining kamligini va saqlash muddatining uzoqligini
ta’minlaydi.
Bir gen bir belgiga, ikkinchi gen ikkinchi belgini rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi.
2

1.Bir gen bir belgiga, ikkinchi gen ikkinchi belgini rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi.
2.Ikki yoki uch gen birgalikda bir belgini rivojlanishigata’sir qiladi.
3.Bir gen ayni vaqtning o‘zida bir qancha belgilarning rivojlanishiga ta’sir qilishi mumkin.
19.Komplementarlik va epistaz ta’sir qonuniyatlari tahlili.
Komplement va epistaz - bu ikkita genetik o'zaro ta'sir. Qo'shimcha qilib aytganda, har xil homozigotli retsessiv mutatsiyaga ega bo'lgan ikkita shtamm va bir xil mutant fenotip juftlashganida yovvoyi fenotipli nasl beradi. Epistazda ba'zi genlar boshqa genlarning ifodasini xuddi shu tarzda niqoblaydilar, xuddi dominant allel o'zining retsessiv analogini ifodalaydi.
Komplementlarning o'zaro ta'siri deganda gomozigotli retsessiv mutatsiyaga ega bo'lgan, bir xil fenotipni ishlab chiqaruvchi, lekin bir genda yashamaydigan ikki xil shtammlar o'rtasidagi munosabatlar tushuniladi. Bu shtammlar bir-biri bilan kesishganda, ba'zi nasllar yovvoyi tipdagi fenotipning tiklanishini ko'rsatadi. Shuning uchun bu hodisa "genetik komplementatsiya" deb nomlanadi. Komplementatsiya, asosan, agar mutatsiyalar turli genlarda bo'lsa (kompensatsiyaning intergenik o'zaro ta'siri) sodir bo'ladi. Agar bu ikkita mutatsiya bir xil genning alohida joylarida bo'lsa (intragenik komplementatsiyaning o'zaro ta'siri) sodir bo'lishi mumkin. Ammo ta'sir odatda intergenik komplementatsiyaga qaraganda kuchsizroqdir
amerikalik genetik Edvard B. Lyuis tomonidan ishlab chiqilgan. Bu test yordamida ikkita shtammdagi mutatsiyalar har xil genlarda bo'lishini aniqlash uchun foydalanish mumkin, chunki mutatsiyalar bir xil genning alohida joylarida bo'lsa, komplementatsiya odatda kuchsizroq sodir bo'ladi yoki umuman bo'lmaydi. Drosofilaning ko'z rangi komplement testini namoyish qilish uchun yaxshi model.
Epistaz nima?
Epistaz - bu bir genning allellari boshqa genlarning allellarining fenotipini yashiradigan genetik o'zaro ta'sir. Epistatik o'zaro ta'sirlarning asosan ikki turi mavjud: retsessiv va dominant. Retsessiv epistazda bitta genning retsessiv allelasi ikkinchi genning ikkala allelining ta'sirini yashiradi. Boshqa tomondan, dominant epistazda bitta genning dominant allelasi ikkinchi genning ikkala allelining ta'sirini yashiradi.
20.Genlarning polimer ta’sirining seleksiyada ishlatilishi
Mendel, Morganlarning irsiyat qonunlariga ko‘ra bir belgi bir gen ta’sirida rivojlanadi. Bunday holat bilan sizlar monod u ragay, diduragay va genlarning birikkan holda irsiylanishi mavzularida tanishdingiz. Qayd qilingan dalillarga asoslanib har bir organizm genotipi bir-biridan mustaqil bo‘lgan genlar majmuasidan iborat degan xulosaga kelish yaramaydi.
|
1 Ma'ruza Mavzu

|
1 Ma'ruza Mavzu
|
bet | 1/9 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,3 Mb. | | #237255 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Genomika tushinchasi va uning tarixi. Gen va gen konsepsiyasi haqida tushincha.
№1 Ma'ruza
Mavzu: Genomika tushunchasi va uning tarixi.
Reja:
1. Genomika tushunchasi va uning tarixi.
2. Rekombinant DNK texnologiyasi hamda genom revolyutsiyasi haqida.
3. Fanning rivojlanish bosqichlari. Genomika fanidagi yutuqlar.
Tayanch iboralar: genomika, DNK va oqsil ketma-ketliklari, sekvenirlash, bioinformatika, proteomika.
1.1 Genomika tushunchasi va uning tarixi.
Informatika fanining XX asrning ikkinchi yarmida paydo bo‘lgan davrdan boshlab fizika-matematika, texnika, gumanitar va boshqa fanlarga ham tadbiq qilinishi hamda ular bilan hamkorlikda ishlashi tobora kengayib bormoqda. Hozirgi kunda informatika fani usullarini chetlab o‘tadigan biron-bir fan sohasini topish mushkul. Tabiiy fanlar ham bundan mustasno emas.
O’tgan asrning 60-yillar oxiri 70-yillar boshlarida biologiyada EHM (elektron hisoblash mashinalari) faol qo‘llanila boshlandi: shu bilan birgalikda ularning xotiralari va operatsion tezliklari oshdi va o‘lchamlari kichraytirildi. Shu bilan birgalikda biologiya sohasida informatsion tahlillarni talab etuvchi katta miqdordagi eksperimental ma’lumotlar to‘planib qoldi. Bunga misol qilib bir qancha davlat olimlari hamkorligida 2003 yildayoq odam genomining sevenirlanishini keltirish mumkin.
Shunday qilib XXI asr boshlariga kelib bioinformatika sohasi jadal sur’atda rivojlana boshladi. Bu esa o‘z navbatida biologik tadqiqotlar bo‘yicha olingan ma’lumotlarning shu qadar ko‘payib ketganligi va bunda har bir omilning eslab qolinishi va tahlil qilinishida inson imkoniyatlari chegaralanib qolganligi hamda tobora ko‘payib borayotgan axborot xajmini sahlash zaruriyati tug’ilganligi bilan bog’lanadi. Ilk ketma-ketliklari aniqlangan bir necha yuz oqsillar haqida ma’lumotlar kitob-atlas shaklida nashr qilingangan edi (1.1-rasm). 70 yillar boshlariga kelib aniqlangan ketma-ketliklar miqdori shu qadar ko‘paydiki, ularning hajmi tufayli bu ma’lumotlarni kitob shaklida nashr qilishning umuman iloji yo‘q edi. Inson miyasi bunday axborotlarni tahlil qila olmasligi va ketma-ketliklarni taqqoslash uchun maxsus dasturlar kerak bo‘la boshladi.
|
| |
Ekspert sistemalari haqida ma'lumotlar

·
uchunchi farq–axborot texnologiyalarining yangi komponenti bilimlardan foydalanish
bilan bog’liq.
Ekspert tizimida foydalaniladigan axborot texnologiyalarning asosiy komponetlari
quyidagilardan iborat: foydalanuvchining interfeys, bilimlar bazasi, interpretator, tizimni yaratish
moduli.
Mutaxassis ekspert tizimiga axborot va buyruqlarni kiritish va undan chiqarib beriladigan
axborotni olish uchun interfeysdan foydalanadi. Buyruqlar bilimlarga ishlov berish jarayonining
yo’naltirish parametrlarini o’z ichiga oladi. Axborot, odatda muayyan o’zgaruvchilarga
beriladigan qiymatlar shaklida beriladi. Menejer axborotni kiritishning to’rtta usulidan
foydalanishi mumkin: menyu, buyruqlar, tabiiy til va o’z interfeysi. Ekspert tizimlari
texnologiyasi chiqarib beriladigan axborot sifatida faqat yechimlarni emas, balki zaruriy
tushuntirishlarning ham olish imkoniyatini ko’zla tutadi. Tushuntirishlarning ikki turi farqlanadi:
·
so’rovlar bo’yicha beriladigan tushuntirishlar. Foydalanuvchi istalgan vaqtda ekspert
tizimidan o’z harakatlarini tushuntirib berishni talab qilishi mumkin;
·
muammoni hal qilish bo’yicha olingan yechimni tushuntirish. Foydalanuvchi yechimni
olganidan so’ng u qanday olinganligini tushuntirib berishni talab qilishi mumkin. Tizim masalani
yechishga olib kelgan o’z mulohazalarning har bir qadamini tushuntirib berishi zarur.
Ekspert tizimi bilan ishlash texnologiyasi oddiy bo’lmasa ham, bu tizimlarning foydalanish
interfeysi do’stona bo’lib, odatda, muloqot olib borishda qiyinchiliklar tug’dirmaydi.
Informatika o’quv xonalarida ishlashda xavfsizlik talablarinuqtai nazaridan ko’yidagilar

Informatika o’quv xonalarida ishlashda xavfsizlik talablarinuqtai nazaridan ko’yidagilar taqiqlanadi: ·
xonaga qishki ustki kiyimda kirish;
·
kompyuter ekraniga qo’l va boshqa narsalarni tekkizish;
·
kompyuter qurilmalari yaqinida isitish asboblaridan foydalanish;
·
kompyuter va uning boshqa qurilmalari ustiga turli buyum va kiyimlarni qo’yish;
·
kompyuter qurilmalarning teshiklariga avtoruchka, chizg’ich va boshqa narsalarni tiqish;
·
kompyuter ishlab turganda qarovsiz qoldirish;
1. Kompyuter monitoriga tabiiy yorug’likning asosiy oqimi chapdan tushishi kerak.
2. Informatika o’quv xonasida tabiiy yorug’likning asosiy oqimi kompyuterda ishlovchining orqa
va old tomonidan yo’nalgan bo’lishi mumkin emas.
3. Informatika o’quv xonalarida sun’iy yoritishda o’quvchi stoli sathining yoritilish darajasi
300 – 500 lk oralig’ida bo’lishi kerak.
4. Informatika o’quv xonasining elektr ta’minoti elektrotexnika xavfsizligi talablari asosida
bo’lishi lozim.
5. Elektr manbaini ulash va o’chirish qurilmasining joylashishi o’qituvchiga elektr tokini zudlik
bilan o’chirish imkoniyatini berishi lozim. Uni sinf doskasining chap yoki o’ng tomoniga
o’rnatish tavsiya etiladi.
6. Devorlarni bo’yashda ochiq rangli bo’yoqlardan foydalanish lozim. Bo’yoq tarkibida ohak
kukunlari bo’lmasligi lozim.
7. Pol yuzasi tekis, sirpanmaydigan, tozalashga qulay va tok o’tkazmaydigan bo’lishi kerak.
Informatika o’quv xonadagi jihozlarga qo’yiladigan xavfsizlik talablari: 1. Informatika o’quv xonasiga kirishda o’quvchilarning ustki kiyimini osishga mo’ljallangan
shkaf bo’lishi lozim.
2. Kompyuterning tizim bloki (prosessor) elektr quvvatining 220±20V dan oshmasligi lozim.
3. Kompyuterning elektr quvvatini uzluksiz ta’minlovchi qurilma (UPS) bo’lishi lozim.
Insonni antropometrik o’lchovlarini hisobga olish

|
Insonni antropometrik o’lchovlarini hisobga olish Pdf ko'rish
|
bet | 102/117 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #244133 |
Bog'liq okInsonni antropometrik o’lchovlarini hisobga olish
Insonni antropometrik o’lchovlari quyidagicha: o’rtacha balandligi 1 metr 72 sm, yelka
kengligi 39 sm, qo’llar yoyilmasi 160 sm. Agarda bu antropometrik o’lchovlar hisobga
olinmasa, tinglovchilar ish paytida bir-biriga xalaqit berishlari mumkin.
Monitordan insonning ko’zigacha bo’lgan optimal masofa
Monitor ko’zdan ozgina pastroqda va 50 smdan kam bo’lmagan masofada joylashishi
kerak. Monitor va ko’z orasidagi masofa 60-70 sm bo’lishi tavsiya qilinadi, bu masofa kichik
bo’lsa, insonni ko’zi tezroq charchaydi. Monitorni dizayni va rangi o’ziga e’tiborni jalb
qilmasligi kerak. Shuning uchun monitorning sirt tomonida har xil reklama yopishtirg’ichlarini
olib tashlash kerak. Monitorning ekrani zangori va ko’k ranglarga bo’yalishi shart. Chunki bu
ranglar inson ko’ziga eng yaxshi ranglardan hisoblanadi.
Kompyuterda ishlash vaqtida insonning charchash sabablari
Kompyuter bilan ishlash vaqtida inson quyidagi faktorlardan charchaydi:
- Ekranni yorug’ligi;
- kontrast va fon o’rtasidagi aniqligi;
- kompyuterda ishlash paytidagi issiqlikdan nurlanishi;
- kompyuterda nurlanishning insonga ta’siri;
- kompyuter buzuqligi.
Kompyuter xonasiga talablar
Xonaning shipi ok-ko’k fon balan oqlanishi, devorlari esa yashil rangga oqlanishi kerak. Bu
ranglar va oftob nurlanishi bizga kerakli rang iqlimini yaratib beradi.
Elektr xavfsizligi
Kompyuter xonasida xamma jixozlar elektr tokda ishlaydi, shuning uchun elektr
shikastlanishiga uchrash mumkin. Hyech qanday ochiq joyi bor kabellardan foydalanish kerak
emas.
Kompyuterlarni yerga ulash va yerga ulash himoyasiga talablar
Hamma kompyuterlarda elektr tarmog’iga ulash uchun maxsus sistema ishlatiladi va unda
"0" ulash himoyasi qo’llanilgan. "0" ga ulash himoyasi bu "0" simini korpuslarga bog’lash va
har xil issiqlikda ishlaydigan avtomatlarni ishga tushiruvchi sistemadir.
|
| |
jarayonini tashkil etishning metodik jihatlari

ishlab chiqarish mustaqil tarmoq sifatida shakllandi va ajralib chiqdi.
Shunday qilib, xalq
xo'jaligini axborotlashtirish kelgusiga yorib o'tish demakdir.
Texnika xavfsizligi xaqida
Kompyuter o’rnatiladigan xonaga kompyuterlar
soniga qarab turib, quyidagi talablar
qo’yiladi: ta’limni axborotlashtirish bu tinglovchilarni kompyuterda nazariy va amaliy
mashg’ulotlar o’tkazish bilan bajariladi. Shuning uchun kompyuter xonasida 5 tadan 20
tagacha
kompyuter o’rnatilishi mumkin. Bizning sharoitimizda uning soni 5 taga teng. Shuning uchun
kompyuter xonasini o’lchamlari quyidagicha bo’lishi kerak: 6x10x2,8 metr.
Stol va stullarga talablar
Kompyuter xonasida stol va stullarga talablar mavjud bo’lib, stol balandligi yerdan 68-77
sm bo’lib, stullar esa aylanuvchan bo’lishi kerak va albatta orqasida suyanchig’i bo’lishi kerak.
Chunki stol-stullar o’z gabariti bilan to’g’ri kelmasa, foydalanuvchi
tezda charchab qoladi va
zerikishga olib keladi. Stol va stullar shunday joylashtirilishi kerakki, ular insonlarga turib
yurishga xalaqit bermasligi kerak.
Bundan tashqari, o’qituvchi bemalol xar bitta tinglovchini
oldiga borib, uni qilgan xatolarini kompyuterda bemalol ko’rsata olishi kerak.
prezentasiyalar - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

·
Bilimlarni xotirada saqlash va qo’llay olish
.
·
Muammolarni yechish va qaror qabul qilish ko’nikamalari
.
·
Tizimli ravishda tushuna borish
.
·
Yuqori darajadagi tafakkur
.
·
Mustaqillik va e’tiborlilik
.
·
Axborotlar ketma-ketligi va tezligini (temp) boshqarish
.
·
Qo’llab-quvvatlash axborotlaridan foydalanish imkoniyatlari
.
Multimedia materiallarining potensial afzalliklari haqida Meyer (Mayer) ham aytib o’tgan.
Tinglovchiga video va audio axborotlarni qabul qilish imkoniyatini yaratgan holda, alohida
olingan ushbu imkoniyatlarning har biridan ham ko’ra multimedianing ma’lum ustunligi mavjud.
Ushbu ikkita axborotni qabul qilish kanallarining bir-biridan keskin farq qilishiga qaramasdan,
ularning multimediadagi kombinasiyasi juda ham muvaffaqiyatli chiqqan, chunki bunda ikkala
tizimning ham afzalliklaridan samarali foydalaniladi. Matn va grafika o’rtasidagi aloqalar
mavzuni chuqurroq tushunishga va mental model (tasavvur)ning yaxshiroq shakllanishiga keng
imkoniyatlar yaratadi.
Shaxsiy kompyuterdan foydalanish qoidalari

2012 yil 29 avgust) (O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, 2012 y., 35-son,
407-modda)
asosida amalga oshirilishi lozim.
Informatika va axborot texnologiyalari o’quv xonasida quyidagilar taqiqlanadi:
·
kompyuter va uning qurilmalarini elektr tarmog’iga ruxsatsiz ulash yoki o’chirish;
·
kompyuter qurilmalarining ulanish joylariga va elektr tarmoq manbalariga tegish;
·
kompyuter qurilmalarining yaqinida tez yonuvchi moddali idishlarni ochish
va ishlatish;
·
nam qo’l bilan kompyuter qurilmalariga tegish va ularni ulash;
·
kompyuter klavishlarini bosishda
kuch ishlatish;
·
kompyuter ishlab turgan holatda tozalash ishlarini olib borish.
1. Informatika o’quv xonasining kengligi 6 m dan ortiq bo’lgan xonalarni ikki tomonlama
yoritishda balandligi 2,2 – 2,9 m dan oshmaydigan deraza bo’lishi lozim.
2. Informatika o’quv xonasining doskasi sun’iy yoritishda ikki tomondan
bir xil uzoqlikda va bir
tekisda joylashtirilgan, shiftda qotirilgan yoki osilgan lyuminessent yoritqichlar asosidagi
umumiy yoritish tizimi qo’llanilishi lozim. Yoritqichlar va derazalar kompyuter
ekranida aks
etishi mumkin emas.
3. Informatika o’quv xonalarida havoning organik tabiatli antropogen moddalar va dioksid
uglerod bilan ifloslanishi sababli har qanday ob-havo sharoitida harorat va
namlikning optimal
holatda bo’lishini ta’minlay oladigan havo haydovchi shamollatish vositalari bo’lishi lozim.
4. Kompyuter stollariga elektr manbaining tortilishi qo’zg’almaydigan va ko’rinmaydigan
bo’lishi lozim.
5. Informatika o’quv xonasida yong’in xavfsizligini ta’minlash uchun foydalanish muddati
ko’rsatilgan va to’ldirilgan o’t o’chirgich bo’lishi lozim.
6. Informatika o’quv xonasidagi sinf doskasi, ish stollari va
javonlarning sathi nur
qaytarmaydigan bo’lishi lozim.
7. Informatika o’quv xonasidagi zararli kimyoviy moddalarning havodagi miqdori havo
atmosferasining sutkalik konsentrasiyasidan oshmasligi lozim.
8. Informatika o’quv xonasini yerto’lalarda joylashtirish taqiqlanadi.
9. Informatika o’quv xonasi doskasining chap yoki o’ng tomonida elektr ta’minotidan o’chi-rib
yoqish uchun qurilma bo’lishi kerak.
10. Kompyuterning operativ xotirasida va qattiq diskida kuller (ventilyator) bo’lishi kerak.
11. Kompyuterning klaviaturasi va g’ildirakli sichqonchasi bo’lishi lozim.
O‘simliklarda jinsiy hujayralarning hosil bo‘lishi tahlili

|
O‘simliklarda jinsiy hujayralarning hosil bo‘lishi tahlili
|
bet | 10/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 114,26 Kb. | | #255319 |
Bog'liq Biologiya fanida yangi yo‘nalishlar va boshqa fanlar bilan al12.O‘simliklarda jinsiy hujayralarning hosil bo‘lishi tahlili.
Jinsiy hujayralar o'lchami va shakli jihatidan bir-biridan jiddiy farq qiladi. Spermatozoidlar tuxum hujayradan ancha kichik, biroq juda harakatchan bo'ladi.
Tuxum hujayra ko'pincha yumaloq, amyobasimon shaklda bo'lib, harakatsiz. Boshqa hujayralardan asosiy farqi shaklining juda katta bo'lishidir. Tuxum hujayraning kattaligi sitoplazma oqsilga boy oziq modda — sariqlikning mavjudligidir.
Jinsiy hujayralar o'lchami va shakli jihatidan bir-biridan jiddiy farq qiladi. Spermatozoidlar tuxum hujayradan ancha kichik, biroq juda harakatchan bo'ladi.
Tuxum hujayra ko'pincha yumaloq, amyobasimon shaklda bo'lib, harakatsiz. Boshqa hujayralardan asosiy farqi shaklining juda katta bo'lishidir. Tuxum hujayraning kattaligi sitoplazma oqsilga boy oziq modda — sariqlikning mavjudligidir.Tuxum qo'yib ko'payadigan umurtqalilar (sudralib yuruvchi va qushlar)da tuxum hujayra ancha yirik bo'ladi Tuxum hujayra organizmning rivojlanishi uchun zarur bo'lgan hamma irsiy axborotni o'zida saqlaydi.Jinsiy hujayralar (gametalar) jinsiy bezlarda rivojlanadi. Spermatozoidlar — urug'donda, tuxum hujayra — tuxumdonda. Spermatozoidlarning rivojlanishi — spermatogenez, tuxum hujayraning rivojlanishi — ovogenez deyiladiJinsiy hujayralarning hosil bo'lishi jarayonida spermatagenez va ovagenez bir necha bosqichlarda amalga oshadi.
I bosqich Ko’payish davri
II bosqich. O'sish davri
III bosqich. Yetilish davri
IV bosqich. Shakllanish davri
Ovogenez jarayoni uzoq muddat davom etadi. Chunki hujayralarda spermatazoidlarga qaraganda ko’proq ozuqa to’planadi.
Jinsiy ko'payish biologik jihatdan g'oyat katta ahamiyatga ega. Uning jinssiz ko'payishdan afzalligi shundaki, u ota va ona irsiy belgilarining birlashishiga imkon beradi. Shu munosabat bilan avlod ota-onaga nisbatan yashovchan, o'zgargan muhit sharoitiga moslanuvchan bo'ladi.
|
| |
Tarbiya ko`rganlikni aniqlash (diagnostika)

|
Tarbiya ko`rganlikni aniqlash (diagnostika)
|
bet | 13/14 | Sana | 14.08.2024 | Hajmi | 293,04 Kb. | | #269505 |
Bog'liq 16-mavzu. O‘qituvchining tarbiya texnologiyalari asosida faoliyaTarbiya ko`rganlikni aniqlash (diagnostika)
O`quvchining tarbiya ko`rganligini aniqlash (diagnostika) — bu o`qituvchi tomonidan shaxslararo munosabatlar tizimida amalga oshiriladigan o`kuvchining shaxsiy xususiyatlari va sifatlarining shakllanganlik darajasini belgilash jarayonidir. Uning natijalarini tahlil qilish asosida tarbiyalash texnologiyasi asosiy unsurlarining yo`naltirilganligi va mazmunini aniqlashtirish yoki tuzatish amalga oshiriladi.
Ta`kidlash joizki, hozirgi vaqtda tarbiya ko`rganlikni aniqlash (diagnostika) muammosi pedagogik aniqlashning (diagnostika) yangi yo`nalishlaridan biri bo`lib, nazariy jihatdan ishlab chiqish bosqichi hisoblanadi. Tarbiya ko`rganlikni aniqlash, pedagogik ilmiy adabiyotlarda mukammal darajada o`z aksini topmagan, bu esa uning tarbiyaviy texnologiyalarda ilmiy asoslangan holda amalga oshirilishini murakkablashtiradi. Bir vaqtning o`zida ota-onalar kabi o`qituvchilar va turli toifadagi tarbiyachilar ham, har doim uning yatijalariga etarlicha sub`ektivlikni kiritgan holda, ushbu muammoni hal etishga harakat qilmovdalar. Buning natijasida aynan bir xil xarakterdagi o`quvchilarning tarbiya ko`rganlik darajasi har xil o`qituvchilar tomonidan turlicha baholanmokda. Hozirgi vaqtda ishlab chiqilgan ilmiynazariy holatlarga tayanmasdan turib, ushbu kamchilikni hal etib bo`lmaydi.
Eng avvalo, “tarbiya ko`rganlik” tushunchasining mohiyatini anglab etish zarur. Afsuski, u hech bir lug`atda ushbu daraja bevosita muammo sifatida ko`yilib ta`rif berilmagan. SHu bilan bir vaqtda, bir qator pedagogik tadqiqotlarda shaxsni o`rab turgan ijtimoiy, biologik va geografik muqit, kishilar bilan o`zaro munosabatida namoyon bo`ladigan eng olijanob shaxsiy xususiyatlar tarbiya ko`rganlikni belgilab berishi ta`kidlanadi. Tarbiya ko`rganlikni aniqlash asosida shaxslararo munosabatlar tieimida amalga oshiriladigan o`quvchining shaxsiy xususiyatlari va sifatlarining shakllanganlik (rivojlanganlik) darajasini ham o`rganishga imkoniyat yaratiladi.
Tarbiya ko`rganlik darajasini aniqlash jarayonining asosiy xususiyatlari pedagogika va psixologiyada, shuningdek, boshqa fanlarda ishlab chiqiladigan maxsus metodlar tizimini ko`llash natijasida belgilanadi. Bir qator pedagog olimlar ulgfni uch guruhga birlashtiradilar: ommaviy, an`anaviy va diagnostik metodpar.
|
| |