nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tovar (ish, xizmat) haqidagi ma‘lumotda quyidagilar ko‘rsatilishi shart

131
Tovar (ish, xizmat) haqidagi zarur axborotning yo‘qligi bunday tovar (ish, xizmat)ni
realizatsiya qilish ma‘lumot berilgunga qadar tegishli davlat boshqaruvi organining ko‘rsatmasi
bo‘yicha to‘xtatib turilishiga sabab bo‘ladi.
Qonunning 7-moddasida tovar (ish, xizmat) haqida noto‘g‘ri ma‘lumot berilgan taqdirda
iste‘molchining huquqlari sanab o‘tilgan.
Agar tovar (ish, xizmat) haqida noto‘g‘ri yoki yetarli darajada to‘liq bo‘lmagan ma‘lumot
berilganligi: zarur iste‘mol xossalariga ega bo‘lmagan tovar (ish, xizmat) sotib olinishiga sabab
bo‘lsa, iste‘molchi shartnomani bekor qilishga va o‘ziga yetkazilgan zararning qoplanishini talab
qilishga haqlidir;
sotib olingan tovar (ish, xizmat)dan ko‘zlangan maqsadda foydalana olmaslikka sabab bo‘lsa,
iste‘molchi tegishli ma‘lumot oqilona qisqa (ko‘pi bilan uch kunlik) muddatda berilishini talab
qilishga haqlidir. Agar ma‘lumot aytilgan muddatda berilmasa, iste‘molchi shartnomani bekor qilib,
zararning qoplanishini talab qilishga haqlidir;
iste‘molchining hayotiga, sog‘lig‘iga yoxud mol-mulkiga zarar yetkazilishiga sabab bo‘lsa, u
ishlab chiqaruvchi (ijrochi, sotuvchi) oldiga qonun hujjatlarida nazarda tutilgan talablarni qo‘yishga
haqlidir.
Iste‘molchining tovar (ish, xizmat) haqidagi noto‘g‘ri yoki yetarli darajada to‘liq bo‘lmagan
ma‘lumot tufayli yetkazilgan zararni qoplash to‘g‘risidagi talablari sotib olingan tovar (ish,
xizmat)ning xossalari va jihatlari haqida iste‘molchi maxsus bilimga ega emas degan taxminga
asoslanib qarab chiqiladi.
Noto‘g‘ri reklama oqibatida sotib olingan tovar (ish, xizmat) tufayli iste‘molchiga yetkazilgan
zarar ishlab chiqaruvchi (ijrochi, sotuvchi) tomonidan to‘liq hajmda qoplanishi lozim.
-oktyabrga - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

142
belgilash hamda sertifikatlashtirish idoralariga tushgan summa soliq toʻlovlari toʻlanganidan soʻng
qonunchilikda belgilangan tartibda taqsimlanishi;
sertifikatlashtirish idoralariga oʻz brendlarini yaratish va ulardan oʻrnatilgan tartibda shartnoma
asosida foydalanish amaliyotini joriy etish.
Qonunchilik
palatasi
tomonidan
2013-yil
6-iyunda
qabul
qilingan
Senat tomonidan 2013-yil 22-avgustda ma‘qullangan
1-bob. Umumiy qoidalar
1-modda. Ushbu Qonunning maqsadi
Ushbu Qonunning maqsadi muvofiqlikni baholash sohasidagi munosabatlarni tartibga
solishdan iborat.
2-modda. Muvofiqlikni baholash to‗g‗risidagi qonun hujjatlari
Muvofiqlikni baholash to‗g‗risidagi qonun hujjatlari ushbu Qonun va boshqa qonun
hujjatlaridan iboratdir.
Agar O‗zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida O‗zbekiston Respublikasining
muvofiqlikni baholash to‗g‗risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilganidan boshqacha qoidalar
belgilangan bo‗lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‗llaniladi.
la
b - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

Ishlatilishidan qo'shim cha foyda keltiruvchi zamonaviy axborot
texnoiogiyalarini ishga solishga ketgan xarajatlam ing o ‘rn in i
to ld irg an holda uiardan foydalanish
natijasida iqtisod qilingan
mablag‘ amalda uch taraf - ishlab chiqaruvchi, yetkazib beruvchi
va tra n sp o rt kom paniyasi o lrtasid a m a ’lu m b ir n isb atlard a
(proporsiyalarda) boiinadi.
M oddiy-texriika ta ’m inoti tizim in i axborot xizm ati bilan
ta ’minlash uchun quyidagi to ‘qqizta elem ent mavjud bo‘lishi kerak:
1) ta ’m inot
predm eti turi;
2) m iqdor yoki hajm;
3) ta ’m inot predm etining kelib chiqishi;
4) uning joylashuvi;
5) joylashuv punktiga yetib kelish vaqti;
6) joylashuv punktidan jo 'n ash vaqti;
7) jo ‘natish (transportirovka) tizimi;
8) jo ‘natish (transportirovka) vaqti;
9) zaxiralash.
Sanab o'tilgan m a’lum ot guruhlari har bir joylashtirish o ‘rnini
va tashilayotgan obyekt uchun tuziladi.
Shu maqsadda axborotni
o ‘qish va uzatish punktlari har bir joyda o ‘m atiladi.
Korxonaning sotuv faoliyatini axborot bilan qo‘llash uchun
avtomatlashtirilgan axborot tuzilmalarining xotirasida saqlanayotgan
quyidagi axborotning asosiy turlarini ishga solish kerak:
1) sotuv bozori tarixi (jum ladan hududlar bo'yicha tahlil ham ),
sotish operatsiyalari turlari;
2) bozor va sotuv istiqbollari;
3) raqobat: tarix, holat, istiqbollar;
4) bozordagi ulushi:
tarixi va tahlili;
5) narxlar va baho belgilash;
6) xarajatlar;
7) bozor (sotuv) modellari;
8) xodimlar faoliyatining nazorati;
9)
joylarda rejalashtirish, ish safarlari davri, xodimlar oVrtasida
safarlami taqsimlash;
10) yangi mahsulotga o ‘tish bo £yicha talablarning manbasi;
11) xaridorlarning ro‘yxati;
155
12)
chiquvchi va kiruvchi axborot;
13) pechatiash va pochta j o ‘natish;
14) reklama faoliyatining natijalari tahlili va javoblar nazorati;
15) sotuv faoliyatining hisoboti;
16) buyurtm a harakati, schyotlarni to'lashga qo ‘yish, smeta
va
hisobot tuzish;
17) ichki va tashqi axborotdan foydalanish imkoniyatiga ega
boMish.
Joriy ishlab chiqarish va tijorat jarayonlariga integratsiya-
lashuvga sharoit yaratilgandagina korxonada logistik tizim samara
beradi. Bu m uam m o tegishli axborot bazasini yaratish bilan
yechiladi. Bunga fondlarni «aktual kuzatish» (amaldagi
va rejadagi
buyurtm alarning mavjudligi, asosiy va oraliq om borlarni ta ’
minlash) va muddatlarni «aktual kuzatish» (yetkazib berish, qayta
ishlash, kutish, to‘xtab qolishlar, muddatiga rioya qilish)lar kiradi.
Bu m a’lumotlarni yig‘ish uchun ishlab chiqarish tizimi korxona
bo'yicha «datchik (qabul qiluvchi qurilma)
va oMchagich asbob-
lar»ga ega bo£lib, ular yordamida joriy jarayonlarning hajm va
m uddatlarini nazorat qiladi va bu m a’lum otlarni sharxlashga
uzatishadi. Logistik tizim o ‘zining «o‘lchash» tarmog'iga quyidagi
-moddada qonun hujjatlari va 3-moddada

130
hayoti, sog‘lig‘i va mol-mulki uchun xavfli nuqsoni bo‘lgan tovar (ish, xizmat), shuningdek,
ishlab
chiqaruvchi
(ijrochi,
sotuvchi)ning
g‘ayriqonuniy
harakati
(harakatsizligi)
tufayli
etkazilgan moddiy ziyon, ma‘naviy zararning to‘liq hajmda qoplanishi;
buzilgan huquqlari yoki qonun bilan muhofaza etiladigan manfaatlari himoya qilinishini so‘rab
sudga, boshqa vakolatli davlat organlariga murojaat etish;
iste‘molchilarning jamoat birlashmalarini tuzish.
Iste‘molchilarning ijtimoiy himoyaga muhtojlar toifasiga kiritilgan ayrim guruhlari uchun
qonun hujjatlari bilan savdo, maishiy xizmat va xizmat ko‘rsatishning boshqa turlari bo‘yicha
imtiyozlar va afzalliklar belgilanishi mumkin.
5-moddada ishlab chiqaruvchi (ijrochi, sotuvchi), savdo va xizmat ko‘rsatish qoidalari
to‘g‘risidagi ma‘lumot xususida so‘z boradi:
Ishlab chiqaruvchi o‘z korxonasining nomi va joylashgan (yuridik) manzili haqida
iste‘molchini xabardor qilishi shart. Bunday ma‘lumot ishlab chiqarish markasi yoki tovar belgisida
ko‘rsatilgan bo‘lishi yoxud boshqa usulda taqdim etilishi lozim.
Sotuvchi (ijrochi) o‘z tashkilotining firma nomi, uning joylashgan (yuridik) manzili va ish
tartibini iste‘molchilarga ma‘lum qilishi shart. Bunday ma‘lumot lavhada aks ettirilishi lozim.
Ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan ma‘lumot savdo va xizmat ko‘rsatish
muvaqqat binolar, yarmarkalar, ko‘chma do‘konchalar orqali amalga oshirilgan yoki savdo va
xizmat ko‘rsatish sotuvchi (ijrochi)ning doimiy joylashgan manzilidan tashqarida amalga oshirilgan
boshqa hollarda ham iste‘molchilar e‘tiboriga etkazilishi kerak. Sotuvchi (ijrochi) iste‘molchiga
tovarlar savdosi, maishiy va boshqa turdagi xizmat ko‘rsatishning qoidalari to‘g‘risida to‘liq
ma‘lumot berishi shart.
Shakllar geometriyasini uzgarishi (shape tweening) asosidagi yaratilgan

Shakllar geometriyasini uzgarishi (shape tweening) asosidagi yaratilgan animatsiya Shu turdagi animatsiyani yaratish uchun biz boshkaruv kadrlar uzgarishi (motion
tweening) asosidagi yaratilgan animatsiya xosil kilamiz.
Fakat endi oxirida ikkinchi qatlamdagi belgini butunlay uchirib uning urniga
kvadrat chizamiz.
Shu xarakatimizdan keyin kadrlar rangi normal rangga kaytadi.
Keyin birinchi va ikkinchi boshkaruv kadrlardagi
grafik tasvir belgini CtrlQB
yoki Izmenit’ menyusidagi Razdelit’ otdel’no (Breack appartack) buyrugi yordamida
aloxida shakllarga bulib chikamiz.
Endi avval birinchi boshkaruv sichkoncha chap tugmasi bilan tanlab Svoystva
(Proprties) yoki CtrlQF3 yoki Okno menyusining shu nomli buyrugini tanlamiz.
Natijada mulokot oynasi xosil kilinadi va unda Tweening soxasida Motions
urniga Shape xolatini tanlaymiz.
Shu natijasida boshkaruv kadr rangi yashil rangga uzgaradi.
119
Endi ikkinchi boshkaru kadrni xam sichkoncha bilan tanlab animatsiya turini
Motions dan Shape ga uzgartiramiz va oxirida klaviaturadagi Enter tugmasini bosamiz
va biz yaratgan animatsiyani kurishimiz mumkin.
Kurishimiz mumkin ikkala animatsiyalarda xam ikkita boshkarish kadrlar
urtasidagi masofa kadrlarni komp’yuter uzi avtomatik yaratgan va animatsiya tugri
chizik buyicha xarakatlanyapti.
Ammo agar bizga xarakat traektoriya buyicha bajarilishi kerak bulsa, u xolda
nima kilish kerak?
Bunday animatsiyalarni xosil kilish uchun bizning qatlamimiz ustida maxsus
xarakat traektoriya qatlamini yaratish kerak buladi.
Va shu qatlamda
kalam bilan kiyshik traektoriya chizigini chizamiz.
Natijani kurish uchun klaviaturadagi Enter tugmasini bosamiz.
Shu bilan birga avtomatik animatsiyalarda foydalanish mumkin bulgan yana bir
effekt mavjud - bu maska qatlami.
Maska qatlamini uchun asosiy qatlam ustida yangi bush qatlam yaratamiz.
Shu qatlamni sichkonchaning chap tugmasi bilan bosib
Maska - Mask buyrugini tanlaymiz.
Natijada qatlam kuk rangga uzgaradi va ikkala qatlamlar
uzgarishlardan
ximoyalanadi.
Maska qatlamdan shu ximoyani uchirib, boshkaruv kadrda bir nechta
turtburchaklar chizamiz.
Keyin yana maska qatlamning ximoyasini yokib klaviaturadagi Enter tugmasini
bosamiz va natijani kuramiz.
120
Maska qatlamdagi boshqaruv kadrni motion tweening animatsiyalashtirilsa
harakatlanish efekti yanada chiroyli buladi.
To‘rtinchi sxema - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

128
Yettinchi sxema. Mahsulotning har bir tayyorlangan to‘dasidan sinovlarga tanlab olishga
asoslangan. Tanlab olish sinovlarining natijalariga qarab to‘dani ortish uchun qaror qabul qilinishi
aniqlanadi. Bu xildagi sertifikatlashtirish uchun tanlanmaning hajmi aniqlanishi lozim, bu esa
tayyorlangan to‘daning katta-kichikligiga maqbul bo‘ladigan sifat darajasiga bog‘liq. Qabul
qilingan qoidaga asosan, tanlanmani to‘plash vakolatlangan sinov tashkilotlari tomondan amalga
oshiriladi. Bu xil sertifikatlashtirish qo‘llanishi statistik usulni qo‘llash bilan bog‘liqdir.
―Iste‘molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida‖gi Qonun

129
Jumladan:
iste‘molchi – foyda chiqarib olish bilan bog‘liq bo‘lmagan holda shaxsiy iste‘mol yoki boshqa
maqsadlarda tovar sotib oluvchi, ish, xizmatga buyurtma beruvchi yoxud shu niyatda bo‘lgan
fuqaro (jismoniy shaxs);
ishlab chiqaruvchi – iste‘molchiga realizatsiya qilish uchun tovar ishlab chiqaradigan korxona,
tashkilot, muassasa yoki yakka tartibda faoliyat ko‘rsatuvchi tadbirkor;
ijrochi – maishiy xizmat, uy-joy-kommunal, ta‘mirlash-qurilish, transport xizmati va xizmat
ko‘rsatishning boshqa sohalarida shartnoma bo‘yicha iste‘molchi uchun ishlar bajaradigan yoki
xizmatlar ko‘rsatadigan korxona, tashkilot, muassasa yoki yakka tartibda faoliyat ko‘rsatuvchi
tadbirkor;
sotuvchi – oldi-sotdi shartnomasi bo‘yicha iste‘molchiga tovar realizatsiya qiladigan korxona,
tashkilot, muassasa yoki yakka tartibda faoliyat ko‘rsatuvchi tadbirkor;
shartnoma – tovarni olish-sotishni amalga oshirishda, ishlar bajarish va xizmatlar ko‘rsatishda
sifat, miqdor, muddat, narx va boshqa shartlar to‘g‘risida iste‘molchi bilan sotuvchi (ishlab
chiqaruvchi, ijrochi) o‘rtasidagi og‘zaki yoki yozma kelishuv;
tovar – ishlab chiqaruvchi faoliyatining iste‘molchiga shartnoma bo‘yicha sotish uchun
mo‘ljallagan mahsuli, shu jumladan, import mahsuloti;
normativ hujjatlar – standartlar, ularga tenglashtirilgan boshqa hujjatlar (qurilish normalari va
qoidalari, dori-darmonlar xususidagi davlat farmokopeyasi hamda muvaqqat farmokopeya
qoidalari va boshqalar), texnik shartlar, texnik tavsiflar, retseptura va tovar (ish, xizmat) sifatiga
va xavfsizligiga nisbatan belgilangan talablarni o‘z ichiga oluvchi boshqa hujjatlar;
tovar (ish, xizmat)ning xavfsizligi – tovarni iste‘mol qilish, undan foydalanish, uni saqlash,
tashish yoki utilizatsiya qilishning, shuningdek, ish yoki xizmat natijalaridan foydalanishning
odatdagi sharoitlarida iste‘molchining hayoti, sog‘lig‘i yoki mol-mulkiga va atrof-muhitga zarar
etkazilishi ehtimoli bilan bog‘liq xavf xatarning yo‘qligi;
muvofiqlik sertifikati – sertifikatlangan mahsulotning belgilangan talablarga muvofiqligini
tasdiqlovchi hujjat;
Tovar cheki – tovarning sotib olinganligini yoki ish (xizmat)ning haqi to‘langanligini
tasdiqlovchi, tovar (ish, xizmat)ning bahosi, haq to‘langan sana hamda sotuvchining nomi va
joylashgan manzili haqidagi ma‘lumot ko‘rsatilgan hujjat.
Tovarni (ishni, xizmatni) iste‘molchidan qaytarib olish – agar tovar (ish, xizmat) iste‘molchi
mulkiga aylangan yoki unga taklif etilgan bo‘lsa, ishlab chiqaruvchi (ijrochi, sotuvchi) tomonidan
amalga oshiriladigan, tovarning (ishning, xizmatning) xavfsizligi talablariga mos bo‘lmagan tovarni
(ishni, xizmatni) qaytarib olishga qaratilgan har qanday chora;
Tovarni (ishni, xizmatni) muomaladan chiqarish – ishlab chiqaruvchi (ijrochi, sotuvchi)
tomonidan
amalga
oshiriladigan, tovarning (ishning, xizmatning) xavfsizligi talablariga mos
bo‘lmagan tovarga (ishga, xizmatga) ofertani tugatish va bunga yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan har
qanday chora;
talablarni - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

Tovar ishlab ch iq aru v ch ilar va aholiga xizm at qiladigan
do‘konlar orasidagi almashinuv:
• transport idoralari bilan to ‘g‘ridan-to‘g‘ri tovarlam i ishlab
c h iq aru v ch id a n xaridorga jo 'n a tis h d a
y u k -x atlar b ilan
almashinuv.
Qog‘ozsiz axborot almashish texnologiyasi yordam ida xaridor
xarid uchun bevosita buyurtm a qilishi mumkin.
Ushbu elektron almashish im koniyatlarini amalga oshirish
uchun korxonalar standart almashinuv bayonnomalarini qo'llay-
dilar va o ‘zaro tijorat bitimlarini tuzadilar.
Quyidagi operatsiyalar
bo'yicha standart kom pyuter bayonnom alari ishlab chiqilgan:
• xarid uch u n buyurtm a;
• yuklarning partiyasini jo ‘natish uchun buyurtm a;
• yuk jo ‘natuvchilar
uchun m aslahatlar olish;
• schyot-fakturalarni to ‘ldirish;
• h ar xil to ‘lovlar o'tkazish;
• yuk tashish uchun yuk-xatlam i rasmiylashtirish;
• tashilayotgan tovarlar to'g'risida axborot olish.
Sertifikatlashtirish sxemalari

|
Sertifikatlashtirish sxemalariBog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmuaSertifikatlashtirish sxemalari.
Sertifikatlashtirish bo‘yicha ISO tarkibidagi qo‘mita tomonidan tayyorlangan hujjatda
uchinchi tomon tarafidan amalga oshiriladigan sertifikatlashtirishning 9 ta sxemasi berilgan bo‘lib,
respublikamizda ham aynan shu 9 ta sxema tatbiq etilgan.
Birinchi sxema.Bu sxema bilan faqat mahsulot namunalari turlarini standartlar talablari
gamuvofiqligini
maxsus
tasdiqlangan
sinov
tashkilotlarida sinovdan o‘tkaziladi. Bu xildagi
sertifikatlashtirishda
sinovga
taqdim etilgan namunalarning belgilangan talablarga muvofiqligi
tasdiqlanadi, xolos. Bu yo‘l o‘zining soddaligi va unga ko‘p xarajat talab qilmasligi tufayli milliy va
xalqaro savdo munosabatlarida muayyan darajada tarqalgan.
Ikkinchi sxema. Bu sxemada, mahsulotning namuna turlarini maxsus tasdiqlangan sinov
tashkilotlarida sinovdan o‘tkazilib, so‘ngra uning sifatini savdo shahobchalaridan vaqtivaqti bilan
olinadigan namunalar asosida nazorat qilib boriladi. Bu usul taqdim etilgan namunalar sifatini
baholash bilan seriyali chiqayotgan mahsulotning ham sifatini baholash imkonini beradi. Usulning
afzalligi - uning soddaligidadir. Uning kamchiligiga esa nazorat sinovlar natijasiga qarab, agar
mahsulot standart talablariga nomuvofiqligi aniqlansa, baribir uni savdo shahobchalaridan chiqarib
tashlash mumkin bo‘lmaydi yoki uni chiqarib tashlash uchun birmuncha qiyinchiliklar tug‘iladi.
Uchinchi
sxema.
Mahsulot
namunalarining
turlarini
maxsus
tasdiqlangan
sinov
tashkilotlarida o‘tkazish, so‘ngra sotuvchi yoki iste‘molchiga yubormasdan turib, vaqti-vaqti bilan
namunalarni nazorat qilishga asoslanadi. Ikkinchi sxemadan farqlanuvchi tomoni shuki, mahsulot
savdo shahobchalariga tushmasdan turib, sinov nazorati o‘tkaziladi va standartga nomuvofiqligi
aniqlansa, mahsulotning iste‘molchiga jo‘natilishi to‘xtatiladi.
|
| |
Sinov savollari? - Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari

70-MAVZU
Grafik primitivlar, rasmlarni guruhlash.
1.1.O`quv mashg`ulotining ta`lim texnologiyasi modeli
O’quv sоаti: 2 sоаt
O’quvchilar sоni: 25-30 gacha
O`quv mashg`uloti shakli va
turi
Nazariy–yangi bilimlаrni egаllаsh bo’yichа o’quv
mаshg’ulоt
O’quv mаshg’ulоt rеjаsi
1.Grafik primitivlar.
2.Primitivning xususiyatlari.
3.Chiziqlar va o'qlar.
O`quv mashg`uloti maqsadi: O`quvchilarda Grafik primitivlar, rasmlarni guruhlash umumiy
tasavvur va tushunchalarni shakllantirish
O’qitish natijasi: Grafik primitivlar, rasmlarni guruhlash bo`yicha mavzuni
o’zlashtirish
natijasida
o’quvchida
shakllanadigan
bilim,
ko’nikma
yoki
kompetentsiyaga ega bo’ladi.
Pedagogik vazifalar:
1. Grafik primitivlar roli va o’rni
haqida ma’lumot berish.
2.
Primitivning
xususiyatlari,
mazmuni va vazifalarini yoritib
berish.
3. Chiziqlar va o'qlarini ochib
berish.
O`quv faoliyatining natijalari:
1. Grafik primitivlar roli va o’rni haqida aytib
beradilar.
2. Primitivning xususiyatlari, mazmuni va vazifalarini
ko’rsatib beradilar.
3. Chiziqlar va o'qlarini sanab beradilar.
O’qitish metodlari:
Vizual ma’ruza, tushuntirish, blis-so’rоv, klaster,
BBB.
O’qitish vositalari:
O’quv materiali, slaydlar, kompyuter tizimi,
proektor.
O’quv faoliyatini tashkil etish
shakllari:
Jamoaviy, ommaviy.
O’qitish shart-sharoiti:
Maxsus texnika vositalari bilan jihozlangan auditoriya.
Qaytar aloqaning yo’l va
vositalari:
Og`zaki nazorat: savol-javob.
Innovatsiyalar vazirligi rastr va vektor grafikasi asoslari - bet 218

70. Mavzu: Grafik primitivlar, rasmlarni guruhlash.
Reja:
1.Grafik primitivlar
2.Primitivning xususiyatlari
3.Chiziqlar va o'qlar
RIMITIV(bu chiziq, egri chiziq, to'rtburchak, ellips, ko'pburchak, yumaloq
to'rtburchak. Kvadrat, doira, gorizontal va vertikal chiziq yoki "ko'z" ga burchak ostida
chiziq chizish juda qiyin, shuning uchun biz chizish uchun Shift tugmasidan foydalanamiz.
▪
Agar siz yomon chiziq chizgan bo'lsangiz va uni chizilgan boshqa qismlarini buzmasdan
o'chirish qiyin bo'lsa;
▪
Agar siz maydonni to'ldirmoqchi bo'lsangiz va bo'yoq butun chizilgan bo'ylab to'kilgan
bo'lsa;
▪
Agar siz o'chirgich bilan o'chirsangiz va keyin fikringizni o'zgartirgan bo'lsangiz.
Grafik primitivlar Bular oldindan belgilangan elementlar bo'lib, ularni bitta buyruq bilan
chizmaga joylashtirish mumkin. Har bir grafik ibtidoiy obyektning geometrik tavsifi asosida
shakllanadi. Ibtidoiy so'zlarni bir bo'g'inli va qo'shma, tekis va hajmli deb tasniflash
mumkin. Asosiy grafik primitivlar: Nuqta eng oddiy ibtidoiylardan biri bo'lib, u uchta fazoviy
xarakterga ega X, Y koordinatalari va Z. Chiziq nol kengligi (1 piksel) bo'lgan ikkita ekstremal
nuqta bilan aniqlangan to'g'ri chiziqning qismidir. Chiziq har qanday chizma uchun eng
asosiy ibtidoiy hisoblanadi. poliliniya - singan chiziq To'rtburchak- boshlang'ich va qarama-
qarshi burchak nuqtalarining koordinatalari ko'rsatilgan raqam. Ark - markaz, radius va
ikkita markaziy burchak bilan geometrik tarzda belgilangan doiraning qismi. Doira (ellips) -
aylana bilan chegaralangan tekislikning bir qismi. Rasm - bu to'rtburchak (uchburchak) bilan
chegaralangan tekislikning bir qismi. Har bir ibtidoiy o'z buyrug'i bilan shakllanadi,
ko'pincha ular ibtidoiy bilan nomga mos keladi. Ba'zi primitivlar uchun foydalanuvchiga turli
xil kiritilgan ma'lumotlardan bir xil primitivni qurishning bir necha usullari taklif etiladi,
masalan, markaz va radius, markaz va diametr, tekislikdagi uchta nuqta va boshqalar
bo'yicha doira qurish mumkin. Har bir primitiv bir qator xususiyatlarga ega (masalan,
qatlamga tegishliligi, rangi, ko'rinishi, chiziq turi va boshqalar).
Primitivlar quyidagi
Magnit disklardagi yig’uvchilar - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 26/56 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 112,17 Kb. | | #125861 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minotiMagnit disklardagi yig’uvchilar
Magnit disklar ( MD ) malumotlarni magnitli mashinali tashuvchilarga kiradi. Eslab qoluvchi muxit sifatida ularda maxsus xossalarga (to’g’ri burchakli gisterezis ilmog’i) ega bo’lgan magnit materiallar ishlatilib ular ikki magnit holatni - magnitlanganlikning ikki yo’nalishini qayd qilish imkonini beradi.
MD dagi malumot koncentrik aylanalar - yo’lkalar (trek) bo’ylab magnit kallaklar bilan yoziladi va o’qiladi (43-rasm). MD dagi yo’lkalar soni va ularning malumot sig’imi MD tipi, MD dagi yig’uvchi tuzulishi, 1 magnit kallaklar va magnit qoplama sifatiga bog’liq bo’ladi.
MD markazidan bir xil masofada joylashgan MD yo’lkalar yig’indisini «silindr» deb ataladi.
Har bir yo’lakcha sektorlarga bo’lingan. Har bir sektorda 128, 256, 512 yoki 1024 bayt joylashtirilishi mumkin, lekin odatda 512 bayt qiymatlar joylanadi.
MDY va AX o’rtasidagi qiymatlarni almashish ketma-ket butun sondagi sektorlar bilan amalga oshiriladi.
Ma’lumotni yozishda va o’qishda MD o’z o’ki atrofida aylanadi, magnit kallakni boshqaradigan mexanizm esa uni ma’lumotni yozish yoki o’qish uchun tanlangan yo’lkaga olib keladi.
Egiluvchan magnit diskda (EMD) magnit katlani egiluvchan asosga yurgiziladi. UIK da ishlatiladigan EMD 5, 25" va 3, 5" form-faktorga ega bo’ladi. EMD sig’imi 180 Kbaytdan 2, 88 Mbaytgacha oraliqda bo’ladi. 5, 25 dyuym diametrli zich egiluvchan konvertga joylashtiriladi, 3, 5 dyuymlisi esa changdan va mexanik buzulishlardan himoya qilish uchun plastmassali kassetaga o’rnatiladi.
Formatlashning mumkin bo’lgan varianti disketa tipiga borliqdir (uning konvertida quyiladigan belgilar) :
SS/SD — bir tomonlama (single sides), birlangan zichlikli (single density);
SS/DD — bir tomonlama, ikkilangan zichlikli (double density);
DS/SD — ikki tomonlama (double sides), birlangan zichlikli;
DS/DD — ikki tomonlama, ikkilangan zichlikli;
— DS/HD — ikki tomonlama, eng katta sig’imni ta’minlaydigan yuqori zichlikli (high density).
Disketa bilan muomala qilishni aniq bir qoidalariga rioya qilish kerak, chunonchi:
—disketani egmaslik kerak;
—diskning magnit qoplaniga qo’l bilan teginmaslik kerak;
disketa magnit maydon ta’siriga uchramasligi kerak;
disketani qog’oz konvertda musbat haroratda saqlash kerak;
disketaga elimlangan yorliqqa yozuvlarni bosmasdan qalam bilan bajarish kerak;
disketani faqat himoya konvertining bir burchagidan olish kerak;
disketani yuvmaslik kerak;
SHK ni uzmasdan oldin disketani diskovoddan chiqarib olish kerak;
disketani diskovodga qo’yishni va undan chiqarishni faqat diskovodning ulanishi signal lampasi yonmaganda bajarish kerak.
|
| |
U
1 - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

|
“Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”Bog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmuaU
1
= B(U
x
)+C
U
2
= B(U
x
+U
0
)+C
(7)
U
3
= Bk (U
x
)+C
K va U
0
– namuna kattaliklarining ma‘lum qiymatlari bo‗yicha o‗lchanayotgan kuchlanish hisobi
amalga oshiriladi:
o‗lch
(U
1
U
3
)U
0
(8)
U
.
(U
2
U
1
)(K 1)
U
0
va K – namunaviy kattaliklar dastur xotirasida saqlanadi
U
0
= 4,5 B K = 0,35
Grafikda bevosita o‗lchashlar va test o‗zgartirishlarining natijalari aks etadi. Sezgirlik
xarakteristikalarini
tadqiq
qilish,
foydalanish
jarayonida
voltmetr
funksional
qismlari
ish
qobiliyatining buzilishi uchun o‗rinli bo‗lgan muntazam tashkil etuvchisi (―0‖ni o‗rnatish xatoligi)
va instrumental xatolikning tashkil etuvchisi mavjud bo‗lganda o‗tkaziladi. Xatolikning
instrumental tashkil etuvchisi shkala bo‗lim qiymatining buzilishi va o‗lchash chegarasining
cheklanishiga ko‗ra model-lashtiriladi, nolning xatoligi esa operator orqali kiritiladi. Voltmetr
parametrlarini boshqarish organlari ekranning chap quyi qismidagi panelda joylashtirilgan.
NAZORAT SAVOLLARI
6.1. Fizik kattaliklarni o‗lchash xatoligi nima va qaysi belgilari bo‗yicha tasniflanadi?
6.2. Muntazam va tasodifiy xatoliklar nima ekanligini tushuntiring
6.3. Xatoliklarni sonli, paydo bo‗lish xarakteri va paydo bo‗lish o‗rniga ko‗ra tasnifini keltiring.
|
| |
Qattiq, magnit disklardagi yig’uvchilar

|
Qattiq, magnit disklardagi yig’uvchilar
|
bet | 27/56 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 112,17 Kb. | | #125861 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minotiQattiq, magnit disklardagi yig’uvchilar
Vinchester nomi ostidagi qattiq magnit disklardagi yig’uvchilar (KMDY) SHK larda keng tarqilishgan.
Vinchester atamasi sig’imi 16 Mbayt ( IBM, 1973 yil ) bo’lgan qattiq disk birinchi modelining jargonli nomidan kelib chiqqan bo’lib, u har biri 30 ta sektordan iborat 30 ta yo’lkaga egadir, bu malum bo’lgan «Vinchester» ov miltig’ini «30/30» kalibri bilan aynan mos keladi.
Bu yig’uvchilarda bitga yoki bir nechta qattiq disklar bo’lib, ular alyuminiy yoki keramika qotishmasidan tayyorlangan va ferrilok bilan qoplangan, germetik yopik korpusga o’qish-yozish magnit kallagi bloki joylashtirilgandir. Bu yig’uvchilarning sirini olinmaydigan konstruksiya hisobiga erishiladigan o’ta yuqori yozish zichligi tufayli bir necha ming megabaytgacha etadi; ular tezkorliligi ham EMDY ga nisbatan jiddiy darajada juda yuqoridir.
1997 yildagi eng katta qiymatlar:
sig’imi 9000 Mbayt (1997 yilga sig’im standarti — 1200 Mbayt);
aylanish tezligi — 8000 ayl/min;
murojaat qilish vaqti — 5 ms;
transferi — 17 bayt/s.
QMDY juda rang-barangdir. Disk diametri ko’pincha 3, 5" (89 mm), lekin boshqalari ham bordir, xususan 5, 25" (133 mm) va 1, 8" (45 mm) ham bor. Diskovodning eng ko’p tarqalgan korpusining balandligi stol usti SHK larda—25 mm, mashina-serverlarda—41 mm, ixcham SHK larda—12 mm va b.
Zamonaviy vinchesterlarda zonali yozish usuli ishlatila boshlandi. Bu holatda diskning butun yuzasi bir nechta zonalarga bo’linadi, shu bilan birga sektorlarning tashqi zonalariga ichkisiga nisbatan ko’proq qiymatlar joylashadi. Bu, xususan, qattiq disklarning sig’imini taxminan 30 % oshirish imkonini beradi.
Optik disklardagi yig’uvchilar
So’nggi yillarda optik disklardagi yig’uvchilar (ODY) borgan sari ko’proq tarqalmoqda. Kichik o’lchamlari (ko’proq 3, 5", 4, 72" va 5, 25" diametrli kompaktdisklar ishlatiladi, lekin 12" va 14" ham bordir), katta sig’imi va ishonchliligi tufayli bu yig’uvchilar yanada ommaviylashib bormoqda.
|
| |
Ijobiy auditorlik xulosasi

|
Ijobiy auditorlik xulosasi
|
bet | 163/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy auditIjobiy auditorlik xulosasi
Kirish qism.
Men (biz) (auditorlik tashkilotining nomi va rekvizitlari) auditor (auditorlar) (auditorlarning nasabi, ismi-sharfi)
tomonidan ning (xojalik yurituvchi subyekt nomi)
200 - yil 1 -yanvardan 31 -dekabrgacha bo`lgan davr uchun moliyaviy hisoboti tekshiruvdan o`tkazildi. Auditorlik tekshiruvidan o`tkaziladigan moliyaviy hisobotning tayyorlanishi va ishonchliligi uchun mas'uliyat xojalik yurituvchi subyekt rahbariyatiga yuklatiladi. Auditorlik tashkiloti mazkur moliyaviy hisobot bo`yicha berilgan xulosa uchun mas'ul hisoblanadi.
Ta'kidlovchi qism.
Biz auditorlik tekshiruvini AFMS larga muvofiq o`tkazdik. Ushbu standartlar bizga, moliyaviy hisobot ma'lumotlaridan foydalanuvchilarda, moliyaviy hisobotda unchalik ahamiyatli kamchiliklar yo`qligi to`g`risida yetarli darajada ishonchni ta'minlash majburiyatini yuklaydi. Auditorlik tekshiruvi moliyaviy hisobot va boshqa moliyaviy axborotlarning ishonchliligini va qonunchilikka hamda moliyaviy xojalik faoliyatining haqiqiy ahvoliga muvofiqligini baholashdan iborat.
Biz, o`tkazgan auditorlik tekshiruvimiz fikr bildirishimiz uchun asosga ega deb hisoblaymiz.
Yakunlovchi qism. Biznig fikrimizcha, ning
(xojalik yurituvchi subyekt nomi)
moliyaviy hisoboti uning moliyaviy holatini ishonarli aks ettiradi va mazkur xojalik yurituvchi subyekt tomonidan sodir etilgan moliyaviy va xojalik muomalalari O`zbekiston Respublikasi qonunchiligi talablariga muvofiq.
Auditorlik tashkiloti rahbari
(imzo)
Auditorlar
(imzolar)
« » 20 y. M.O`.
Salbiy auditorlik xulosasi
Kirish qism.
Men (biz) (auditorlik tashkilotining nomi va rekvizitlari) auditor (auditorlar) (auditorlarning nasabi, ismi-sharfi)
tomonidan ning (xojalik yurituvchi subyekt nomi)
20 -yil 1 -yanvardan 31 -dekabrgacha bo`lgan davr uchun moliyaviy hisoboti tekshiruvdan o`tkazildi. Auditorlik tekshiruvidan o`tkaziladigan moliyaviy hisobotning tayyorlanishi va ishonchliligi uchun mas'uliyat xojalik yurituvchi
subyekt rahbariyatiga yuklatiladi. Auditorlik tashkiloti mazkur moliyaviy hisobot bo`yicha berilgan xulosa uchun mas'ul hisoblanadi.
|
| |
ke lt 
- keltirilgan xatolik yordamida me‘yorlanadi. 
γ
kelt
=(Δx/x
max
) ·100 
(3) 
bu yerda Δx

201
xatolikning maksimal kattaligi.
x
max
– o‗lchash chegarasi (shkala chegarasi)
γ
ke lt
– keltirilgan xatolikning
qiymatiga ko‗ra
A
S
– aniqlik sinfi beriladi.
Masalan, GOST 417-81 ga muvofiq voltmetr va ampermetrlar uchun bu qator koeffitsientlar
bilan keltirilgan:
(1,0; 1.5; 2.0; 2.5; 4.0; 5.0; 6.0)
·10
n
, bunda n=(0; -1; -2). Shunga ko‗ra, agar, masalan,
keltirilgan xatolik
γ
ke lt
6% dan ortiq bo‗lsa, o‗lchash vositasi metrologik shahodatlashga tortiladi.
Qolgan hollarda aniqlik sinfi shunday holda beriladiki, bunda, keltirilgan xatolik moduli
shartini qanoatlantirishi uchun
A
S
>│ γ
kelt
│
(4)
bo‗lishi kerak.
Agar qiyoslash natijasida
│γ
ke lt
│=0,22% bulsa,
(4) asosan yuqorida keltirilgan qatorda qiymat
bo‗yicha eng yaqini bo‗lib 0,25 son hisoblanadi. Shunga ko‗ra ishchi aniqlik sinfi A
S
=0,25.
Yuqoridagilarga asosan, aniqlik sinfi maksimal absolyut xatolikni aniqlaydi va ushbu o‗lchash
vositasi bilan shkalaning tanlangan chegarasida bu xatolik o‗rinli bo‗ladi, ya‘ni o‗lchangan kattalik
uchun noaniqlik zonasini tavsiflaydi.
Masalan, voltmetr bilan o‗lchash natijasi 20 V ga teng, shkala chegarasi (0…..30) Volt, o‘lchash
vositasining aniqlik sinfi A
S
=2,5.
Keltirilgan xatolik ifodasidan absolyut xatolikni topamiz
ΔV =(2,5·30)/100=0,75 V.
Shunga ko‗ra, o‗lchash natijasi: (20±0,25) Volt.
Metrologik tavsiflarni nazorat qilish uchun namunaviy o‗lchash vositalari bo‗yicha ishchi
vositalarning davriy qiyoslanishi rasmiy tasdiqlangan hujjatlar asosida o‗tkaziladi. Ushbu
hujjatlarda tadbirlar va qiyoslash bo‗yicha texnik vositalar majmuasi qonuniy tarzda o‗rgatiladi.
Hozirgi vaqtda o‗lchash texnikasiga mikroprotsessorlar tizimi tatbiq etilmoqda. Ular nafaqat
o‗lchash vositalarini avtomatlashtirish, balki aniqlikni oshirish maqsadida o‗lchash natijalariga
ishlov berish imkonini beradi. Ushbu kompyuter dasturida test usuli amalga oshirilgan, ya‘ni,
o‗lchanayotgan fizik kattalikka berilgan o‗lchamdagi alohida namunaviy qiymat qo‗shilmaydi. Bu
holda birgina emas balki, bir nechta o‗lchashlar o‗tkaziladi, olingan natijalar asosida matematik
ishlov o‗tkaziladi, bunda xatoliklarning muntazam tashkil etuvchilari butunlay bartaraf etiladi.
Variantlardan biri quyidagicha amalga oshiriladi:
O‗lchash vositasining kirishiga ketma-ket vazn koeffitsientiga ega bo‗lgan fizik kattaliklar ulanadi
Iste’molni aniqlash - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

boriladi. Sintetik uslubda detallarning har bir guruhi bo ‘yicha
hisobiar olib boriladi, bunda ularni iyerarxiyaning alonida pog‘ona-
larida qo £Ilanilishi kelib chiqadi.
Hisobning statistik usullari kutilayotgan ehtiyojni sonlar asosida
aniqlash imkonini beradi, bunda m a’lum vaqt ora!ig‘i
davomida
ehtiyojning o ‘zgarishi xarakterlanadi. 0 ‘rtacha miqdorlarni approk-
simatsiyalashtirishda materiallarga ehtiyojning bitta o ‘rtacha miq-
dori oylar bo‘yicha o ‘zgarib turgan sharoitlarda qo ‘llaniladi. Bu
uslub bashorat qilish, materiallarga bo ‘lgan ehtiyojning m a’lum
miqdorini o ‘rtacha ko!rsatkich ko‘rinishiga
keltirish jarayonidan
iborat.
Eksponensial tekislash usuli moddiy resurslarga bo‘lgan ehtiyoj
ning o ‘zgarish jarayonini bashorat qilish dinamikaning bir qator
darajalari asosida amalga oshirilganda qo'llaniladi, bunda moddiy
resurslarning hajmi bashorat vaqtiga
berilgan darajadan uzoq-
lashishi davomida kamayib boradi.
Buning uchun hisobotlarga o'zgarm as tekislovchi koeffitsiyent
kiritiladi, u bashorat xatosi minimumga yetadigan qilib tanlanadi.
Eksponensial tekislashni hisobga oladigan bashorat tenglamasi
quyidagi ko‘rinishga ega:
ISHNING MAQSADI - “Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”

|
“Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlash asoslari”Bog'liq portal.guldu.uz-O`quv-uslubiy majmua1. ISHNING MAQSADI
1.1. O‗lchash vositalariga aniqlik klassini berish maqsadida qiyoslashlarni bajarish tamoyilini
o‗rganish.
1.2. Test o‗zgartirishlari asosida o‗lchash xatoliklarini tuzatish usullarini tadqiqot qilish.
2. QISQA NAZARIY MA’LUMOTLAR
Ma‘lumki, o‗lchash qurilmasining statik tavsifi tenglama bilan beriladi:
y = F(x)
(1)
bu yerda y va x, mos holda, kirish va chiqish fizik kattaligi.
Umumiy holda funksional bog‗lanish (1) nochiziqli hisoblanadi va tenglama ko‗rinishidagi
to‗g‗rining kesmalari bilin almashtiriladi.
y = bx+c
(2)
bu yerda:
b va c koeffitsientlar, o‗lchash vositasidan foydalanish jarayonida ular doimiy bo‗lib qolmaydi.
b
– koeffitsient qiymatining o‗zgarishi xatolikning multiplikativ tashkil etuvchisini
xarakterlab, u vaqt o‗tishi bilan qator sabablarga ko‗ra o‗zgaradi. Xususan, ta‘minlovchi
kuchlanishning nobarqarorligi, pribordan foydalanish sharoitining o‗zgarishi, elektron
sxemalar ish tartibining o‗zgarishi, ―radiokomponentlar‖ning ―qarishi‖, o‗lchash vositasi
alohida qismlarining noaniq tayyorlanishi va boshqa sabablarga ko‗ra.
c
– koeffitsient ―0‖ning o‗rgatish xatoligini tavsiflaydi. 1-rasmda xatolik
namoyon bo‗lishining ikki turi ko‗rsatilgan.
Birinchi holda (1.a-rasm) y=bx o‗zgartirish o‗zgarmas absolyut xatolik bilan amalga
oshiriladi, uning maksimal kattaligi uzlukli chiziqlar bilan chegaralangan. Bu additiv tashkil
etuvchsi ―0‖ning xatoligidir. Ikkinchi holda (1.b-rasm) absolyut xatolik kattaligi o‗lchanayotgan
kattalikning joriy qiymatlariga proporsionaldir.
Xatolikning bunday namoyon bo‗lish xarakteri sezgirligi yoki multiplikativ xatolik deyiladi.
Tajriba shuni ko‗rsatadiki, ko‗rsatkich hisobi ko‗plab o‘lchash vositasilarda y=bx o‗zgartirish
additiv xatolik bilan amalga oshiriladi. Bu xatolik asosan elektromexanik o‗lchash o‗zgartkichning
tayanchlaridagi quruq ishqalanish hisobiga yuzaga keladi. Ushbu holda o‗lchash vositalarining
xatoliklari γ
|
| |
Operasion tizim funksiyalari - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 32/56 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 112,17 Kb. | | #125861 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minotiOperasion tizim funksiyalari. Agar operasion tizim (OS) tushunchasini qisqacha izohlasak bu boshqaruv dasturidir. OS bu kompyuterning fizik va dasturiy resurslarini taqsimlash va ularni boshqarish uchun ishlatiladigan dastur.
Kompyuter resurslari ikki xil: fizik va dasturiy resurslarga bo’linadi. Fizik resurslar bu:
xotira,
vinchester,
monitor,
tashqi qurilmalar,
va shu kabilar kiradi.
Dasturiy resurslar bu:
Dasturlash tizimsi - dasturlash tillari va ularga mos til prosessorlari majmuasidan iborat bo’lib, dasturlarga ishlov berish va sozlashni taminlovchi dasturlar to’plamidan iborat. Dasturlash tizimsining tashkil qiluvchilar (dasturlar) amaliy dasturlar to’plami singari OS boshqaruvi ostida ishlaydi. Kompyuter resurslari OS boshqaruvi ostida bo’ladi. OS ga ehtiyoj resurslar taqsimoti va ularni boshqarish masalasi zaruriyatidan kelib chiqadi. Resurslarni boshqarishdan maqsad foydalanuvchiga kompyuterdan effektiv foydalanish bilan birga resurslarni boshqarish tashvishidan ozod qilish.
OS quyidagi xususiyatlarga ega bo’lishi talab qilinadi:
Ishonchlilik. OS o‘zi ishlayotgan qurilmalar bilan birga ishonchli bo’lishi kerak. OS foydalanuvchi aybi bilan vujudga kelgan xatoni aniqlash, uni taxlil qilish va tiklanish holatida bo’lishi kerak. OS foydalanuvchining o‘zi tomonidan qilingan xatodan himoyalashi, hech bо‘lmaganda dasturiy muhitga keltiriladigan zararni minimumga olib kelishi kerak.
|
| |
Menyu Pravka - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

112
Lineyka (CtrlQ AltQShiftQR) –
Setka –
Napravlyayushie – Privyazat’ k pikselyam – Privyazat’ k ob’ektam (CtrlQShiftQ.) –
Pokazat’ podskazki formi (CtrlQ AltQH) –
Skrit’ grani (CtrlQH) –
Skrit’ paneli (F4) –
Menyu Vstavit
Preobrazovat’ v simvol (F8) –
Noviy simvol (CtrlQF8) –
Sloy – Papka sloya –
Napravlyayushaya dvijeniya –
Kadr (F5) – Udalit’ kadri (ShiftQF5) –
Klyuchevoy kadr – Pustoy klyuchevoy kadr – Ochistit’ klyuchevoy kadr (ShiftQF6)
– Sozdat’ dvoynoe dvijenie –
Stsena –
Udalit’ stsenu –
Menyu Izmenit
Sloy –
Stsena (ShiftQF12) – Dokument (CtrlQJ) –
Smyagchenie – Vipryamlenie –
Optimizatsiya (CtrlQAltQShiftQC) –
Forma – Obmenyat’ simvol – Dublirovat’ simvol –
Obmenyat’ bitmap – Trassirovat’ bitmap –
Transformatsiya –
Virovnyat’ – Virovnivanie –
Kadri –
Gruppirovat’ (CrtlQG) – Razgruppirovat’ (CtrlQShiftQG) –
Razdelit’ otdel’no (CtrlQB) –
Raspredelit’ po sloyam (CtrlQShiftQD) –
TOPSHIRIQLAR - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot...

132
deshifratori tanlagani bo’yicha amallar kodiga mos ravishda mikroprogrammalarni
DEQQ, dan boshqaruvchi signallarning kerakli ketma-ketligini o’qiydi.
Adresni shakllantirish uzeli
(MP ning interfeysli qismida joylashgan) buyruqlar
registridan va MPX registrlaridan keluvchi rekvizitlar bo’yicha xotira yacheykasining
(registrining) to’liq adresini hisoblovchi qurilmadir.
Ma’lumotlarning, adreslarning va ko’rsatmalarning kodli shinalari
—
mikroprotsessor ichki interfeysli shinasining qismi.
Umumiy holatda BQ, quyidagi asosiy jarayonlarni bajarish uchun boshqaruvchi
signallarni shakllantiradi:
• MPX ning buyruqlar adresining registr-hisoblagichidan dasturning navbatdagi
buyrug’i saqlanayotgan TEQQ, yacheykasining adresini tanlab olish;
• TEQQ yacheykalaridan navbatdagi buyruqlar kodini tanlab olish va o’qilgan
buyruqni buyruqlar registriga qabul qilish;
• amallar kodini va tanlangan buyruqlar belgilarining nimaligini aytib berish (shifrini
ochish);
• mos kelgan nimaligi bilingan (shifri ochilgan) amallar kodi bilan mikrodastur DEQQ
yacheykalaridan boshqaruvchi signallarni (impulslarni) o’qish, ular mashinani barcha
bloklarida berilgan amalni bajarish jarayonini va bu bloklarga boshqarish signallarini
yuborishni aniqlaydi;
• buyruqlar registridan va MPX registrlaridan hisoblashlarda qatnashuvchi operandlar
adreslarining aloxida tashkil etuvchilarini (sonlarni) o’qish va operandlarning to’liq
adreslarini shakllantirish;
• operandlarni tanlab olish (shakllantirilgan adreslar bo’yicha) va bu operandlarning
qayta ishlashni berilgan amallarini bajarish;
• amallar natijalarini xotiraga yozish;
• dasturning keyingi buyruq adresini shakllantirish.
Shaxsiy kompyuterlar xotiraning 4 ta ierarxik darajasiga ega:
• mikroprotsessorli xotira (MPX);
• registrli kesh-xotira;
• asosiy xotira (AX);
• tashqi xotira (TaEKD).
Birinchi uchta tipdagi eslab qoluvchi qurilmalarning tezkorligi ularga murojaat
qilish vaqti (t
mur
) bilan o’lchanadi, tashqi eslab qoluvchi qurilmalarning tezkorligi esa
ikkita parametr bilan: murojaat qilish vaqti (t
kid
) va o’qish tezligi (V
o’qish
) bilan
o’lchanadi.
T
mur
— malumotlarni qidirish, o’qish va yozish vaqtlari yig’indisi;
t
kid
— yig’uvchida (tashuvchi) malumotni qidirish vaqti;
V
o’qish
— axborotning yonma-yon baytlarini ketma-ket (transfer) o’qish tezligi.
Umumiy qabul qilingan qisqartirishlarni eslatib o’taniz:sekund, ms —
millisekund, mks — mikrosekund; 1 sq10
3
msq10
6
mksq10
9
ns.
Menyu Tekst
Shrift – 
Razmer – 
Stil’ – 
Virovnyat’ – 
Interval – Vklyuchit’ skrolling – 
Menyu Upravlenie

116
Smooth agar rastrli bo’lsa ekspert qilishda foydalaniladi
Sound format kerakli bandini tanlanadi. Mono yoki Stero.
Macromedia Flash MX dasturidagi Shape Tweening va Motion Tweening
usulidan foydalanish va ular yordamida kichik animatsiya ko’rinishini yaratishni
o’rganish.
U
shbu usul asosan ob’ekt formasining bir turdan ikkinchi turga o’zgarishiga
asoslangan.
Birinchi marta Oval (O) instrumenti yordamida aylana chizib olamiz. Ellips emas,
balki aylana hosil bo’lishi uchun SHIFT tugmasi birgalikda bosib turiladi.
Arrow
(A) elementini ishlating va
Timeline
bo’limida 30kadrni belgilang. Bosh
menyudan Insert>Keyframe (F6) buyrug’ini bajaring. Bu harakat bilan siz 30 kadrni
kalit kadrga aylantirdingiz. E’tibor bering, lineyka ostida kadrlar kulrang rangga
bo’yalib qoldi.
30 kadrda
Rectangle
(R) instrumenti yordamida aylananing chap qismida
to’rtburchak chizing. Arrow (A) instrumentini tanlang va aylanani belgilagan holda
DELETE tugmasi yordamida uni o’chirib tashlang.
Sichqoncha tugmasini 1-30 kadrlar orasida ikki marta bosing va hosil bo’lgan
paneldan Tweening bo’limini tanlang.
Shape
holatini o’rnating
1-kadrda kursorni o’rnatgan holda, ENTER tugmasini bosing va hosil bo’lgan
animatsiyani ko’ring. Oxirgi natijani ko’rish uchun esa CONTROL>Test Movie
(CTRLQENTER) buyrug’ini bajaring
Mazkur usul ob’ekt xususiyatlarini boshqarish uchun xizmat qiladi. Eng oddiy
foydalanish sifatida ob’ekt koordinatalarining o’zgarishini keltirishimiz mumkin.
1.1-Qadamdagi singari yangi fayl yarating va aylana chizing. Paint Bucket (U)
instrumenti yordamida oq-qora radial gradient bilan uning ichini bo’yang
Ob’ektni
belgilang
(Insert>Select
All(CTRLQA))va
bosh
menyudan
Insert>Convert to Symbol.....(F8) buyrug’ini bajaring. Name maydonida ob’ektga
nom bering: ball
Belgilashni bekor qilmay turib, Window>Inspectors>Object panelida qo’yidagi
parametrlarni o’rnating: xq 150, yq 50, wq50, hq 50.
61-kadrni kalit kadr qiling (1.2-qadam).
Sichqoncha tugmasini 1-30 kadrlar orasida ikki marta bosing va hosil bo’lgan
paneldan
– avlod mashinalari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasiBog'liq portal.guldu.uz-Kompyuter ta`minoti2 – avlod mashinalari.
"Nyu-York Tayms" gazеtasining 1948 yilning 1 iyulida
"Bеll tеlеfon laboratoriz" firmasi elеktron lampa o’rnini bosa oladigan elеktron kurilma
ishlab chikarganini e'lon qiladi. Fizik-tеorеtik Djon Bardin va mazkur firmaning
ekspеrimеntatori Uoltеr Brayttеn birinchi tranzistor yaratishdi. Tranzistorga
asoslangan birinchi kompyutеrlar 50-yillarning oxirlarida paydo bo`ldi. 60-yillarda
tashqi tomondan ancha kichikrok kompyutеrlar paydo bo’ldi. Digital Equipment
firmasi 1965 yilda birinchi xolodilnikka tеng kеladigan kiymati atigi 20000 $ ni tashkil
kiladigan mini-kompyutеr PDP-8 yaratdi. Tranzistorning eng qulay jixati shunda ediki
1 tarnzistor 40 ta elеktron lampalar urnini bosa olardi. Kompyutеrdagi eng katta
yangilik tеzligining bir sеkundga million opеratsiya bajara olishi bo’ldi. Tranzistorli
kompyutеrlar oilasiga "Strеtch" (Angliya), "Atlas" (SShA). Usha davrdagi "BESM-6"
(SSSR).
3 – avlod mashinalari.
Tranzistorlar o’ziga yarasha ikkinchi avlod
kompyutеrlarini kеltirgan bo’lsa uchinchi avlod kompyutеrlari yaratilishiga sabab
intеgral sxеmalar bo’ldi. Intеgral sxеma (uni yana kristall-dеb xam atashadi), usti
krеmni kristalidan iborat bulib 10 mm 2 xajmga ega edi. Birinchi intеgral sxеmalar (IS)
1964 yil paydo bo’ldi. Boshida ular faqat kosmik va harbiy soxada ishlatildi. Xozir esa
ularni xar kayеrda uchratish mumkin (avtomobil, Kir yuvish moshinasi va x.k.).
Kompyutеrlarga kеladigan bo’lsak IS siz ularni tasavvur etib bulmaydi! Bitta IS 1000
tranzistorning urnini bosa olardi.
4 – avlod mashinalari.
Katta intеgral sxеmalar, kristalda birnеcha IS lar
urnatish mumkinligini isbotlanganligi bilan boshlangan. Mikroelеktronikaning usishi
bitta kristallda minglab intеgral sxеmalar joylashga imkon bеrdi. 1980 yilga kеlib,
uncha katta bulmagan kompyutеrning markaziy protsеssorini 1,61 sm2ga urnatish
mumkin ekanligini ishlab chikishdi. Mikrokompyutеrlar davri boshlandi. Zamonaviy
mikro EXMning tеzligi qanday? U 10 baravar uchinchi avlod kompyutеrlaridan. 10
baravar tеzroq ishlaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi guliston davlat universiteti axborot texnologiyalari kafedrasi
|
Topshiriqni boshqarish tili - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 38/56 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 112,17 Kb. | | #125861 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minotiTopshiriqni boshqarish tili. Kompyuterda bajarilishi kerak bo’lgan topshiriq avtomatik tarzda yoki foydalanuvchi aniqlagan parametrlar yordamida bajariladi. Jarayonni boshqarish uchun OSga boshqarish tili kiritiladi va topshiriqni bajarish uchun zarur bo’lgan resurslar aniqlanadi. Odatda agar topshiriqni boshqarish tilida ma’lum resurlar qayd etilmasa unda tizim uchun qabul qilingan parametrlar olinadi. Topshiriqni boshqarish tili hozirgi zamon shaxsiy kompyuterlarida tizimni tashkil qilinayotgan paytda tanlab olinadi. Parametrlarni tanlab olish foydalanuvchining talab va ehtiyojiga qarab amalga oshiriladi. Har bir tizimni qo’shimcha dasturlar bilan boyitish har doim ham yaxshi natijaga olib kelmaydi. Masalan, funksional jixatdan bir vaqtning о‘zida bir necha dasturning tizimda saqlanishi tizim uchun kerakli dasturning qidirilishiga lw‘p vaqt va qо‘shimcha xotira sarflanishiga olib keladi. Shu kabi tizim uchun bevosita zarur bо‘lmagan dasturning saqlanishi ham shu natijaga olib keladi. Dasturiy ta’minot bо‘yicha mutaxasis bо‘lmagan foydalanuvchi uchun topshiriqni boshqarish tilini tahlil qilish va unga о‘zgartishlar kiritish tafsiya qilinmaydi.
Resurslar taqsimoti. Avval aytganimizdek resurslar fizik va dasturiy bо‘ladi. OS yordamida resurslar shunday taqsimlanadiki natijada bajarilayotgan topshiriqlar ma’lum ketma-ketlikda amalga oshiriladi. Topshiriqlar tili yordamida foydalanuvchining dasturi normal ishlashini ta’minlaydigan resurslar aktiv holatga chaqiriladi va topshiriq bajarilishiga qarab ular ma’lum ketma-ketlikda bajariladi. Resurslar ishlatilishi ketma-ketligi boshqarish tili va foydalanuvchi dasturi yordamida amalga oshiriladi.
Prosessor vaqti. Topshiriq bajarilishi uchun ketgan umumiy vaqt prosessor va kutish vaqti majmuasidan iborat Ьо‘^ё Prosessor vaqti bevosita foydalanuvchi dasturiga ishlov beradigan vaqt bilan aniqlanadi. +G‘shimcha vaqt bu OS resurslariga murojaat va uni bо‘shashini kutish, muloqat, prosessorga bog‘liq bо‘lmagan boshqa resurslarni ishlash vaqtidir. Foydalanuvchi dasturiga ketgan umumiy vaqtga nisbatan prosessor vaqti salmog‘i har doim kam Ьо‘Ш1.
|
| |