nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
copy startup- - Laboratoriya ishi tarmoq qurilmalari xavfsizligini tahlil qilish

Cisco Catalyst kommutatorlarida parolni olib tashlash (сброс)
Cisco Catalyst kommutatorlarida parolni olib tashlash uchun qurilmaga fizik
kirish imkoniyati kerak.
Kommutatorga konsol kabeli orqali ulaniladi, tok energiyasi manbasidan
o`chiriladi va qayta ishga tushiriladi, ishga tushirilish vaqtida oldi panelidagi
“MODE” tugmasi bosib turiladi (3.4-rasm.).
3.4-rasm. “MODE” tugmasining kommutatorda joylashish o`rni.
Shu tarzda odatiy ishga tushish to`xtatiladi.
Loading "flash:/c2960-lanbase-mz.122-25.FX.bin"...
#############################
Boot process terminated.
switch:
Bundan keyin
Topshiriq - Laboratoriya ishi tarmoq qurilmalari xavfsizligini tahlil qilish

Topshiriq
Har bir talaba yuqorida keltirilgan ma’lumotlar bo`yicha
Cisco Packet tracer
muhitida laboratoriya ishini bajaradi. Bunda kommutator
va marshrutizator
qurilmalariga o`rnatilgan parollarning unitilishi yoki yo`qotilish
holatlarida
parollarni tiklash yoki qayta yangi parollarni o`rnatish jarayonini amalga oshiriladi
va A4 formatda hisobot tarzida topshiriladi.
Nazorat savollari
1.
Tarmoq qurilmalarining xavfsizligini ta’minlash vositalari
2.
Unitilgan parollarni qayta tiklashning qanday usullarini bilasiz?
3.
Qaysi holatlarda parollar qayta tiklanadi yoki yangi parol o`rnatiladi?
4.
Cisco qurilmalarida qanday xotira turlari mavjud?
Strukturaviy modelni baholash (gipotezalarni tekshirish)

|
Strukturaviy modelni baholash (gipotezalarni tekshirish)
|
bet | 14/19 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #237987 |
Bog'liq Transport infratuzilmasining ekologik samaradorligi4.6 Strukturaviy modelni baholash (gipotezalarni tekshirish)
Gipotezalarni tekshirish orqali strukturaviy modelni baholash ilmiy tadqiqotning asosiy jarayonidir, chunki u tadqiqotchilarga ularning taklif qilingan nazariyalari yoki modellari kuzatilgan maʼlumotlarga mos kelishini aniqlashga yordam beradi. Strukturaviy model va 4-rasmda ko'rsatilgan tavsiya etilgan ulanishlar .
4-rasm
4-rasm . Bootstrapping bilan SEM tahlil natijalari.
4.7 Natijalar
Tadqiqot GPR, LSCM, SC, TI va TIEP o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni o'rganadi. Biz ushbu munosabatlarni 0,05 dan kam bo'lgan muhimlik darajasidan foydalangan holda statistik ahamiyatga ega bo'lish uchun tekshirdik. Dastlab, biz GPR, LSCM, SC, TI va TIEP o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri aloqalarning ahamiyatini baholadik. Tahlil natijalari H1, H2, H3, H4, H5, H6 va H7 gipotezalarini tasdiqladi 5 , 6 -jadvallar .
Natijalar SC va LSCM o'rtasidagi kuchli va ijobiy bog'lanishni ko'rsatadi, bu bizning H1 gipotezasini tasdiqlaydi (b = 0,139, t = 4,381, p = 0). Bundan tashqari, TI bizning H2 gipotezamizni qo'llab-quvvatlab, LSCMga sezilarli va foydali ta'sir ko'rsatadi (b = 0,128, t = 4,265, p = 0). Bundan tashqari, topilmalar H3 gipotezasini (b = 0.395, t = 9.392, p = 0) tasdiqlaydi, bu GPR LSCM bilan sezilarli va ijobiy bog'liqligini tasdiqlaydi. Xuddi shunday, H4 gipotezasi tasdiqlangan (b = 0,363, t = 11,351, p = 0), bu LSCM va TIEP o'rtasidagi mazmunli va ijobiy munosabatni ko'rsatadi. To'g'ridan-to'g'ri ta'sirlar haqida qo'shimcha ma'lumot olish uchun 7 , 8 -jadvallarga qarang .
8-jadval
8-JADVAL . To'g'ridan-to'g'ri ta'sir.
Natijalar H5 (b = 0,069, t = 2,151, p = 0,000), H6 (b = 0,115, t = 3,716, p = 0,000) va H7 (b = 0,136, t = 5,10) gipotezalarini qo'llab-quvvatlashini ko'rsatadi . H5 LSCM ning SC va TIEP va H6 o'rtasida vositachilik ta'siri mavjudligini tasdiqlovchi LSCM ning TI va TIEP o'rtasidagi vositachilik ta'sirini ko'rsatadi, shuningdek, H7 LSCM orqali GPR va TIEPning vositachilik ta'sirini ko'rsatadi. 9-jadvalda TIEP bo'yicha LSCM orqali SC, TI va GPRni bog'laydigan bilvosita yo'llar (vositachi effektlar) haqida to'liq ma'lumot berilgan.
9-jadval
|
| |
Texnologik integratsiya (TI)

|
Texnologik integratsiya (TI)
|
bet | 3/19 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #237987 |
Bog'liq Transport infratuzilmasining ekologik samaradorligi2.1.3 Texnologik integratsiya (TI)
Texnologik integratsiya samaradorlik va samaradorlikni oshirish uchun turli tashkiliy texnologiyalar va tizimlarni o'z ichiga oladi ( Kristofer va boshq., 2004 ). Ta'minot zanjirini boshqarishda texnologiya integratsiyasi vazifalarni avtomatlashtiradi, xatolarni kamaytiradi va samaradorlikni oshiradi. RFID, IoT va ilg'or kuzatuv tizimlari kabi texnologiyalarni integratsiyalashgan holda yetkazib berish zanjiri amaliyoti samaradorligini oshiradi va real vaqt rejimida tovarlar harakati haqida ma'lumot beradi. Ushbu texnologik integratsiya ta'minot zanjiri boshqaruvi jarayonlarni qanday optimallashtirishi, chiqindilarni kamaytirishi va transport sektorida atrof-muhitni muhofaza qilish samaradorligini oshirishini baholashning asosiy yo'nalishidir ( Gupta va boshq., 2022 ). Ushbu real vaqtda ma'lumotlar talabni prognozlashni yaxshilash, inventarizatsiyani optimallashtirish va uzilishlarga tezkor javob berish orqali ta'minot zanjiri boshqaruvini qo'llab-quvvatlaydi. Texnologiya, shuningdek, etkazib berish zanjiri manfaatdor tomonlari o'rtasida yaxshiroq aloqa va hamkorlikni kuchaytiradi, etkazib berish vaqtlarini qisqartiradi va umumiy operatsiyalarni yaxshilaydi ( Ivanov va boshq., 2019 ). Talab, yetkazib beruvchining ishlashi va ishlab chiqarish samaradorligi ma'lumotlarini tahlil qilish takomillashtirish imkoniyatlarini aniqlashga va tejamkor strategiyalarni amalga oshirishga yordam beradi ( Garavito-Camargo va boshq., 2021 ). Texnologiya optimallashtirilgan rejalashtirish, bashoratli tahlil va tezroq ma'lumot almashish orqali etkazib berish vaqtlarini qisqartirishga yordam beradi. Qisqartirilgan etkazib berish vaqtlari kutish vaqtlarini kamaytirish va sezgirlikni oshirish orqali tejamkor amaliyotlarga hissa qo'shadi ( Yan va boshq., 2019 ).
2.1.4 Hukumat siyosati va tartibga solish (GPR)
Atrof-muhitni muhofaza qilishning qattiq qoidalari kompaniyalarni tejamkor amaliyotlarni qabul qilishga, chiqindilarni kamaytirishga, energiyadan foydalanishni optimallashtirishga va resurslar samaradorligini oshirishga undaydi ( Fernando va Vah, 2017 ). Mehnat huquqlari, xavfsizlik va ish haqi qoidalari ta'minot zanjirlariga ta'sir qiladi, tashkilotlarni muvofiqlik va samaradorlikni ta'minlash uchun ozg'in amaliyotlarni amalga oshirishga undaydi ( Rayt va Kaine, 2015 ). Hukumat siyosati, shu jumladan savdo qoidalari va tariflari, arzon ta'minot zanjirlarida manba va transport qarorlariga ta'sir qiladi. Mahsulot sifati, xavfsizligi va standartlari bo'yicha qoidalar izchillikni ta'minlash, nuqsonlarni kamaytirish va mijozlarni qondirish uchun tejamkor amaliyotlarni qabul qilishga undaydi. Ba'zi hukumatlar barqaror ta'minot zanjiri amaliyotlari uchun rag'batlarni taklif qiladilar, bu esa kompaniyalarni ushbu maqsadlarga moslashishga undaydi. Transport tarmoqlari va raqamli ulanish kabi infratuzilmaga davlat sarmoyalari ta'minot zanjiri samaradorligini oshirishi mumkin ( Fernando va Vah, 2017 ; Rayt va Kaine, 2015 ).
|
| |
Gipoteza 6 - Jianqiang fanati

|
Jianqiang fanati
|
bet | 9/19 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #237987 |
Bog'liq Transport infratuzilmasining ekologik samaradorligiGipoteza 6. Texnologik integratsiya LSCM orqali transport infratuzilmasining atrof-muhit ko'rsatkichlariga ijobiy taalluqlidir.
3.7 LSCM orqali GPR va TIEP
Hukumat aralashuvi sanoatda ekologik amaliyot va standartlarni shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Siyosat emissiya chegaralarini, barqarorlik maqsadlarini yoki ekologik toza amaliyotlarni rag'batlantirishni o'z ichiga olishi mumkin ( Hou va boshq., 2023 ). Yuqori ekologik ko'rsatkichlarga erishish nafaqat dastlabki qurilish va foydalanishni, balki uzoq muddatli barqarorlik va ta'sirni kamaytirishni ham hisobga olgan holda yaxlit yondashuvni talab qiladi ( Ibanez va boshq., 2016 ). LSCM chiqindilarni kamaytirish, resurslar sarfini kamaytirish va samaradorlikni oshirish uchun ta'minot zanjiri jarayonlarini optimallashtirishni o'z ichiga oladi ( Dües va boshq., 2013 ). Transport infratuzilmasi atrof-muhitning umumiy ko'rsatkichlariga sezilarli darajada ta'sir qiladi, energiya iste'moli va chiqindilariga bevosita ta'sir qiladi. Hukumat korporatsiyalarni ichki va tashqi resurslariga ta'sir o'tkazish orqali samarali nazorat qilishi mumkin ( Nezakati va boshq., 2016 ). ( Coenen va boshq., 2021 ) so'zlariga ko'ra , atrof-muhit muammolariga oid hukumat qoidalari kompaniyaning to'liq ta'minot zanjiri bo'ylab ishtirok etadigan barcha tashkilotlar uchun majburiy bo'lgan qoidalarni o'z ichiga oladi. Oldingi tadqiqotlar ( Handayani va boshq., 2022 ), davlat tomonidan tartibga solish tashkil etilgan korxonalarning LSCMni boshqarishda muhim rol o'ynashini tasdiqladi. Hukumat siyosati rag'batlantirishni ta'minlashi yoki atrof-muhitga ta'sirni yumshatish uchun logistika va ta'minot zanjiri boshqaruvi amaliyotlarini qabul qilishni talab qilishi mumkin, shu bilan transport infratuzilmasi sektorining ekologik samaradorligini oshiradi ( Tate va boshq., 2010 ). Gipoteza hukumat siyosati va qoidalari va transport infratuzilmasining ekologik ko'rsatkichlari o'rtasidagi ijobiy munosabatni ko'rsatadi. Bu, shuningdek, ushbu munosabatlar transport sektorida LSCM amaliyotlarini amalga oshirish orqali vositachilik yoki yordam berishni nazarda tutadi. Ularga asoslanib, biz taxmin qilishimiz mumkin:
|
| |
Gipoteza 4. LSCM transport infratuzilmasi atrof-muhit ko'rsatkichlari bilan ijobiy bog'liq.
3.5 SC va TIEP LSCM orqali

|
Gipoteza 4. LSCM transport infratuzilmasi atrof-muhit ko'rsatkichlari bilan ijobiy bog'liq.
3.5 SC va TIEP LSCM orqali
|
bet | 7/19 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #237987 |
Bog'liq Transport infratuzilmasining ekologik samaradorligiGipoteza 4. LSCM transport infratuzilmasi atrof-muhit ko'rsatkichlari bilan ijobiy bog'liq.
3.5 SC va TIEP LSCM orqali
Manfaatdor tomonlarning hamkorligi ma'lum bir loyiha yoki tashabbusdan manfaatdor yoki undan ta'sirlangan tomonlar o'rtasidagi hamkorlik va ishtirokni o'z ichiga oladi. Transport infratuzilmasida manfaatdor tomonlar davlat idoralari, mahalliy jamoalar, atrof-muhitni muhofaza qilish tashkilotlari, korxonalar va boshqalarni o'z ichiga olishi mumkin ( Lindholm va Browne, 2013 ). Tejamkorlik tamoyillarini qo'llash chiqindilarni kamaytirish, jarayonni optimallashtirish va samaradorlikni ta'minlaydi, energiya sarfini qisqartirish bilan birga qurilish muddatlari va xarajatlarini kamaytiradi. Bundan tashqari, tejamkorlik tamoyillari ostida barqarorlikka e'tibor qaratish, chiqindilarni ishlab chiqarishni kamaytirish, resurslarni tejash va ekologik toza qurilish usullaridan foydalanish, iqtisodiy va ekologik maqsadlarga moslashish orqali atrof-muhitga ta'sirni kamaytiradi ( Reyes va boshq., 2021 ). Hamkorlik energiya iste'molini kamaytirish, emissiyani kamaytirish va resurslardan samarali foydalanishni hisobga olgan holda dizaynlarga olib kelishi mumkin ( Kiker va boshq., 2005 ). Manfaatdor tomonlar bilan hamkorlikda doimiy monitoring va fikr-mulohazalarni yig'ishni o'z ichiga olgan dastlabki rejalashtirish bosqichidan tashqariga chiqishi mumkin. Ushbu takroriy fikr-mulohaza aylanishi yaxshilash uchun hududlarni aniqlashga xizmat qiladi, qurilish va ekspluatatsiya amaliyotiga tuzatishlarni yo'naltiradi va shu bilan atrof-muhit natijalarini yanada yaxshilashga hissa qo'shadi ( Shuett va boshq., 2001 ). Manfaatdor tomonlar bilan hamkorlik loyihani amalga oshirishda shaffoflik va hisobdorlikni kuchaytiradi, atrof-muhitni muhofaza qilish qoidalariga rioya qilishni yaxshilaydi va loyihaning butun hayoti davomida barqaror amaliyotlarga bag'ishlangan majburiyatni rag'batlantiradi ( Salvioni va Almici, 2020 ). Gipoteza shuni ko'rsatadiki, manfaatdor tomonlarning hamkorligi LSCM tamoyillarini qo'llash orqali transport infratuzilmasi atrof-muhit ko'rsatkichlariga ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ularga asoslanib, biz taxmin qilishimiz mumkin:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Gipoteza 4. LSCM transport infratuzilmasi atrof-muhit ko'rsatkichlari bilan ijobiy bog'liq.
3.5 SC va TIEP LSCM orqali
|
Gipoteza 3. Hukumat siyosati va qoidalari LSCM bilan ijobiy bog'liq.
3.4 LSCM va TIEP

|
Gipoteza 3. Hukumat siyosati va qoidalari LSCM bilan ijobiy bog'liq.
3.4 LSCM va TIEP
|
bet | 6/19 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #237987 |
Bog'liq Transport infratuzilmasining ekologik samaradorligiGipoteza 3. Hukumat siyosati va qoidalari LSCM bilan ijobiy bog'liq.
3.4 LSCM va TIEP
Transport infratuzilmasi yuk va odamlarning harakatlanishini osonlashtiradigan avtomobillar, temir yo'llar, portlar va aeroportlar kabi tizimlarni o'z ichiga oladi. Yopiq zanjirli ta'minot zanjiri tarmoqlarini loyihalashda atrof-muhitni muhofaza qilish masalalari bilan birlashtirilganda, ozg'in tamoyillar tejamkor amaliyotlar va atrof-muhit ko'rsatkichlari o'rtasidagi potentsial ijobiy bog'lanishni yoritishi mumkin ( Xu va boshq., 2020 ). LSCM atrof-muhit muammolariga mos keladi va resurslarni tejash va atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan global tendentsiyaga aylandi ( Sarkis va boshq., 2021 ). Globallashuv va ekologik ong korxonalarni energiya tejamkor transport amaliyotini qo‘llash orqali ekologik ko‘rsatkichlarini yaxshilashga undadi. Bu energiya sarfini kamaytirish, yoqilg'i samaradorligini oshirish va issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish uchun muqobil transport usullarini o'rganishni o'z ichiga oladi ( Tacas, 2022 ). Ilg'or logistika tizimlari, shuningdek, ta'minot zanjiri ko'rinishini kuchaytiradi va etkazib berish jadvallarini o'z vaqtida tuzatishga imkon beradi, bu esa logistika sanoatida samaradorlik va barqarorlikni oshirishga olib keladi ( Alsrehin va boshq., 2019 ). Bioyoqilg'i yoki vodorod kabi ekologik toza yoqilg'i muqobillarini qabul qilish va yonilg'i xujayralari va elektr harakatlantiruvchi tizimlar kabi ilg'or harakat texnologiyalariga sarmoya kiritish transportning energiya samaradorligini oshirishda muhim rol o'ynashi mumkin ( Melton va boshq., 2016 ; Cunanan va boshq. ., 2021 ). Jismoniy shaxslar, korxonalar yoki hukumatlar tomonidan energiya tejovchi transport amaliyotlarini qabul qilish atrof-muhitga ta'sirni sezilarli darajada kamaytirishga olib keladi. Bunga uglerod chiqindilarini kamaytirish, energiya resurslarini tejash va yanada yashil va barqaror transport tizimini rag'batlantirish orqali erishiladi ( Godil va boshq., 2021 ). Ularga asoslanib, biz taxmin qilishimiz mumkin:
|
| |
Algoritm va uning turlari

|
Algoritm va uning turlari
|
bet | 163/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarAlgoritm va uning turlari. Algoritmlar tushunchasi va uning asosiy xossalari, algoritmlarni tasvirlash usullari, rеkursiya va itеratsiya, algoritmlarning murakkabligi tushunchasi, algoritm turlari, samarali algoritmlar ishlab chiqishning asosiy usullari, algoritmik tillar.
Umumiy algoritmlar nazariyasi. Umumiy algoritmlar nazariyasiga doir asosiy kashfiyotlar. Rеduktsiya printsipi. Algoritm va hisoblash jarayonlari orasidagi bog’lanish. Xatoliklarning algoritmlar ishonchligiga ta'siri. Hisoblash usullarida xatoliklarni inobatga olish usullari. Algoritmlarni baholash mеzonlari va tahlil qilish usullari. Ikki tomonlama algoritmlar. Chiziqli ro’yxatlar va ular ustida asosiy amallar. Tarmoqlar, daraxtlar, ularning turlari. Tanlash va joylashtirish turkumidagi murakkablikka ega saralash algoritmlari. Saralash usullarini taqqoslash. Izlash algoritmlari. Rеkursiya va rеkursiv funktsiyalar. Matеmatik induktsiya. Rеkursiv va itеratsion algoritmlarni qiyoslash. Samarali mashina algoritmlarini tuzish usullari. Rеkursiya va itеratsiya, algoritmlarning murakkabligi tushunchasi, algoritmik tillar. Stеklar, navbatlar, algoritmlar tahlili. Algoritmlarni saralash usullari, sodda saralash, tеzkor saralash, almashish usulida saralash, tanlash usulida saralash. Turnir usulida saralash. Qidiruv usullari: binar qidiruv,Fibonachchi qidiruv, binar daraxt bo’yicha qidiruv, muvozanatlashtirilgan daraxt bo’yicha qidiruv, Rabin algoritmi, Boеr-Mur algoritmi, rеkursiv algoritmlar. Graflar nazariyasining asosiy tushunchalari graflarni tasvirlash, eng qisqa yo’lni topish masalasi.
Paskal dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Paskal tili sintaksisi. Kattaliklarning asosiy turlari. Paskal tilidagi programmalarning strukturasi. Turbo-Paskal dasturlash tili ishchi muhiti. Paskal tilining opеratorlari. Jadval kattaliklar. Protsеdura. Protsеdura-funktsiya. Fayllar va ular bilan ishlash. Turlangan va turlanmagan fayllar. Matnli fayllar. Xotiraning dinamik dinamik tao`simoti. Ko’rsatkich turi. Turbo Paskalda modullar. Standart modullar. Grafik modul va ular bilan ishlash.
|
| |
Gipoteza 5 - Jianqiang fanati

|
Jianqiang fanati
|
bet | 8/19 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #237987 |
Bog'liq Transport infratuzilmasining ekologik samaradorligiGipoteza 5. Manfaatdor tomonlarning hamkorligi LSCM orqali transport infratuzilmasi atrof-muhit ko'rsatkichlariga ijobiy taalluqlidir.
3.6 TI va TIEP LSCM orqali
Dalillar shuni ko'rsatadiki, texnologiya jarayonlarni yaxshiroq kuzatish, optimallashtirish va nazorat qilish imkonini berib, atrof-muhit ko'rsatkichlariga ijobiy ta'sir ko'rsatishi mumkin ( Kristofer va boshq., 2004 ). Ta'minot zanjiri boshqaruvining asosiy e'tibori butun ta'minot zanjirida chiqindilarni kamaytirish va samaradorlikni oshirishga qaratilgan. Bunday yondashuv resurslar sarfini, energiya sarfini va chiqindilarni kamaytirishi, atrof-muhitning samaradorligini oshirishi mumkin. Transport infratuzilmasi monitoringi, marshrutlarni optimallashtirish, trafikni boshqarish va boshqalar uchun ilg'or texnologiyalardan foydalanishni o'z ichiga olishi mumkin ( Pagell va Wu, 2009 ). Transport infratuzilmasida tejamkor ta'minot zanjiri boshqaruvi logistikani optimallashtirish, bo'sh turish vaqtlarini kamaytirish va keraksiz chiqindilarni kamaytirishi mumkin ( Ivanov va boshq., 2019 ). Bu transport tizimi yoki tarmog'ining atrof-muhitga ta'siri bo'yicha qanchalik yaxshi ishlashi bilan bog'liq. U uglerod chiqindilari, energiya samaradorligi, havo va shovqin ifloslanishi va umumiy barqarorlikni o'z ichiga olishi mumkin ( Schwartz va boshq., 2020 ). Tashish kontekstida texnologik integratsiya transportni yaxshiroq boshqarishga, yoqilg'i sarfini kamaytirishga va transport operatsiyalarini samaraliroq qilishga yordam beradi ( Chen va boshq., 2022 ). Transport operatsiyalarining ekologik barqarorligini oshirishga real vaqt rejimidagi ma'lumotlar, optimallashtirish algoritmlari va soddalashtirilgan jarayonlardan foydalanish orqali erishish mumkin ( Li va boshq., 2020 ). Texnologiyalarning integratsiyasi va transport infratuzilmasi tizimlarida ta'minot zanjiri boshqaruvining tejamkor usullarini qabul qilish infratuzilmaning ekologik samaradorligini oshiradi. Jarayonlarni soddalashtirish, resurslardan foydalanishni yaxshilash va monitoringni yaxshilash atrof-muhitga ta'sirni sezilarli darajada kamaytirish imkoniyatiga ega. Ularga asoslanib, biz taxmin qilishimiz mumkin:
|
| |
-§. OSTROGRADSKIY-GAUSS TEOREMASI

4-§. OSTROGRADSKIY-GAUSS TEOREMASI
Kuchlanganlik vektorining biror sirt orqali utayotgan oqimi son jihatidan shu sirtni kesib utayotgan ye chiziqlar miqdoriga teng. Okimning ishorasi zaryad ishorasiga mos keladi. O’z ichiga q nuqtaviy zaryadni o’rab olgan istalgan shaklli yopik sirt uchun ye vektorining oqimi (3.4) ga teng. SHu xulosani Ostrogradskiy q1, q2, ..., qn zaryadlar sistemasi uchun umumlashtirgan va natijada umumiy hol uchun Ostrogradskiy-Gauss teoremasi kuchga ega. Bu teoremaga asosan ixtiyoriy formadagi yopiq yuzdan chiqayotgan kuchlanganlik vektorining to’la oqimi shu yuz ichidagi zaryadlarning algebraik yig’indisining absolyut dielektrik singdiruvchiga nisbatiga teng, ya’ni:
NE . (4.1)
5-§. ELEKTROSTATIK MAYDON KUCHLARINING ISHI
Elektrostatik maydon potensial maydon bo’lib, bu maydonda zaryadni ko’chirishda bajarilgan ish:
dA Fdrcosa (5.1)
ifoda bilan yoziladi. Bunda F-Kulon kuchi, dr-elektrostatik maydonning qaralayotgan ikki nuqtasi orasidagi masofa, a –kuch vektori bilan harakat yo’nalishi orasidagi burchak. Ish tashqi kuch hisobiga bajarilganligi uchun dA<0 deb olamiz. U holda
(5.2)
bo’lganligi uchun (5.2) formula bajarilgan ish zaryadning maydonda bosib o’tgan yo’liga bog’liq bo’lmay, balki bu zaryadning maydondagi boshlang’ich va oxirgi holatlariga bog’liq ekanligini ko’rsatadi.
6-§. POTENSIAL. ELEKTR MAYDON KUCHLANGANLIGI BILAN POTENSIALI ORASIDAGI BOG’LANISH
Mexanikadan ma’lum-ki, kuchlarning potensial maydonida joylashgan jism potensial energiyaga ega bo’lib, maydon kuchlari shu energiya hisobidan ish bajaradi. Elektr maydonida bajarilgan ishni potensial energiya farqi sifatidaifodalash mumkin:
, (6.1)
Bu tenglama bilan (5.2) ni taqqoslasak, ye1 va ye2 aniqlanadi. Demak, o’zaro ta’sir potensial energiyasi ye . Elektrostatik maydon potensiali esa, sinovchi qo zaryadning elektrostatik maydon ixtiyoriy nuqtasidagi potensial energiyasi ye ning shu zaryad miqdoriga nisbati bilan aniqlanadigan fizik kattalikka aytiladi, ya’ni:
. (6.2)
Potensial son jihatidan birlik musbat zaryadning maydondagi muayyan nuqtadagi potensial energiyasiga tengdir. Zaryadlar sistemasi hosil qilgan maydon potensiali sistema tarkibiga kirgan har bir zaryadning alohida hosil kilgan maydon potensiallari algebraik yig’indisiga tengdir.
Agar bizga potensiallari 1 va 2 ga teng bo’lgan, bir-biridan d=d2-d1 masofada joylashgan ikkita parallel plastinka berilgan bo’lsa, maydon kuchlanganligi uchun
E (6.3)
ifodani olamiz, bu yerda 2- 1 U - plastinkalar orasidagi potensiallar farqi yoki kuchlanish deyiladi. XBS da kuchlanish 1V birligi bilan o’lchanadi.
0>
|
TASHQI VA ICHKI PARDOZLASH

|
TASHQI VA ICHKI PARDOZLASH
|
bet | 11/17 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 1,05 Mb. | | #260622 |
Bog'liq Diplom ishi 111111TASHQI VA ICHKI PARDOZLASH
Ichki pardozlash – yerto`la poli betondan tayyorlanadi, devorlari suvli emultsiya yordamida oqlangan. Qavatlar oralig`idagi pollar falshpol va yirik paneli kafellar, tarket laminat pollar bilan ishlanadi xonalarning foydalanish turiga mos ravishda. Xojatxona va yuvinish xonalari poliga keramik plitkalar yotqzilgan.Yuqori potalok qism faqat 1 tipda qora yutuvchi rang bilan 2 marta boyash va oq led lampalarni o’rnatish bilan dizaynerlik yechimi qilinadi. Shu bilan birga gipsokartondan ham foydalaniladi. Shiftlarda mahsus qoriqlov va ximoyalov tizimlari o’tkaziladi , qora rangli o’ta yutuvchan plastik bilan ishlov beriladi. Binoning tashqi qismi zamonaviy tabiy tasirlarga chidamli materiallardan foydalangan holda ishlov beriladi.Oynalar esa quyosh nurini ma`lum bir miqdorda qaytaruvchi turlaridan foydalaniladi.
OBODONLASHTIRISH, IRRIGATSIYA VA KO`KALAMZORLASHTIRISH.
Loyhalanayotgan hududda ochiq va yopiq turdagi avtoturargohlar , ochiq sport maydonchalari , binoning asosiy kirish tarafida ko`kalamzorlashtirilgan yashil maydon loyihalanadi. Yashil hududlarning avtomatik sug`orish tizimlar joriy qilinadi. Qolgan bo`sh maydonlar guruntlarida ham qayta mustahkamlash va yangilash ishlari olib borilib yo`laklar qilinib dam olish o`rindiqlari bilan taminlanadi.
Hisobiy qism
Doimiy taʼsir etayotgan yuklarni aniqlaymiz. Bu tom konstruktsiyasini oʼz ogʼirligi koʼpincha fermaga teng tarqalgan yuk qilib qabul qilib olinadi. Tom konstruktsiyasi (ferma) ning 1 m2 da hosil boʼlayotgan hisobiy yukni aniqlaymiz.
№
| YUklar |
Me’yoriy yuk
kN/m2
|
YUk bo‘yicha ishonchlilik koef.
|
Xisobiy yuk
kN/m2
|
1.
|
(Sendvich panel h=12 sm)
|
0,22
|
1.05
|
0,231
|
2.
|
Tugunlar (svyaz)
|
0,05
|
1.05
|
0,0525
|
3.
|
To‘sinlar (pragon)
|
0,15
|
1.05
|
0,1575
|
4.
| |
|
| |
Механика кириш - bet 18

p p0*exp(- ). (3.14)
Erdan h balandlikda molekulaning potensial energiyasi
Ep mgh. (3.15)
bo’ladi. SHu sababli (3.14) ni quyidagicha ifodalash mumkin:
p p0*exp(- ). (3.16)
Bu formulani barometrik formula deyiladi, bunda r0 - yer sathidagi gaz bosimi.
4-§. MOLEKULA ERKIN YUGURISH YO’LINIG O’RTACHA UZUNLIGI
Gaz molekulalari betartib issiqlik harakati sababli bir — birlari bilan to’qnashib turadilar. Bu to’qnashishlar orasida molekulalar biror yo’lni bosadilar. SHu sababli molekulalarning o’rtacha yugurish yo’li tushunchasi kiritilgan. Uni < > bilan belgilanadi. Hisobga ko’ra < > quyidagiga teng:
< > . (4.1)
bu yerda — molekulaning effektiv diametri, p — hajm birligidagi molekulalar soni.
5-§.TERMODINAMIKA.
ICHKI ENERGIYA. TERMODINAMIKANING BIRINCHI QONUNI
Jismning ichki energiyasi deb undagi zarrachalarning harakat va o’zaro ta’sir energiyasini hamda jism ichida issiqlik muvozanatini ta’minlovchi nurlanish energiyasini tushunamiz. Termodinamik usulga asosan jism bir holatdan ikkinchi holatga o’tganida ichki energiyasining o’zgarishi jismni bir holatdan ikkinchi holatga o’tkazish uchun berilishi zarur bo’lgan issiqlik va sarflanishi zarur bo’lgan ish yig’indisi bilan o’lchanadi.
Termodinamikaning birinchi qonuni shunday deydi: sistemaga berilgan issiqlik miqdori sistemaning ichki energiyasini o’zgarishiga va sistemaning tashqi jismlar ustida ish bajarishga sarflaydi.
Q U2-U1 A, (5.1)
Q — sistemaga berilgan issiqlik miqdori, U1 va U2 - sistema ichki energiyasining oldingi va keyingi qiymatlari, A — sistemaning tashqi jismlar ustida bajargan ishi.
Q va A algebraik kattaliklar va ular holat funksiyalari emas. (5.1) dan ko’rinadiki Q ning birligi ish yoki energiya birligidan kelib chiqadi, XBS da issiqlik miqdorining o’lchovi — Joul.
Termodinamikaning 1-qonuni izoxorik protsess uchun:
Q U, (5.2)
ko’rinishda yoziladi. YA’ni gazga berilgan issiqlik miqdorining hammasi ichki energiyaga aylanadi.
Agar pqconst bo’lsa, u holda hajm V1 dan V2 ga o’zgarganda gazning bajargan ishi
|
Mehnat muxofazasi va texnika xavfsizligi

|
Mehnat muxofazasi va texnika xavfsizligi
|
bet | 16/17 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 1,05 Mb. | | #260622 |
Bog'liq Diplom ishi 111111Mehnat muxofazasi va texnika xavfsizligi
Mehnat xavfsizligi va zamonaviy qurilish obyektlarida mehnat muhofazasining tutgan o’rni
Mehnat xavfsizligi xizmatining asosiy vazifalari qurilish maydonida va unga bog’liq bo’lgan ish jarayonlarida sodir bo’ladigan jaroxatlanish va boshqa baxtsiz hodisalarni keltirib chiqaradigan sabablarni bartaraf qilish va tashkilot ma’muriyatining ishchi va xizmatchiga ish sharoitini yaxshilab berish ustidan nazorat qilib turish, fan va texnika yutuqlarini joriy qilish asosida mehnat xavfsizligi va himoya vositalarini mustaqil takomillashtirish, qurilishda mehnat mehnat madaniyatini oshirish baxtsiz hodisalarni oldini olishda qaratilgan tashkiliy, texnik, sanitariya tadbirlarini ishlab chiqish va joriy etishdan iborat.
Mehnat muhofazasining zamonaviy qurilishda, obyektlarida temir beton korxonalarida tutgan o’rni beqiyos. Hozirgi zamon qurilish tartibi xalq xo’jaligining en murakkab ishlab chiqarish jarayonlaridan biriga aylandi. Ishchilarning kasbiy malakasini oshirish ishning sifatiga va ularning xavfsizligiga bevosita bog’liqdir. Mehnat xavsizligini to’la va tez taminlangani uchun ishchi va xizmatchilarning mehnatga bo’lgan munosabatlarini tubdan o’zgartirishga majbur qila oladigan uslubiy tadbir lozim bunda ularning mehnati natijalariga moddiy ta’sir ko’rsata olsin mehnat xavsizligini boshqarish – bu mehnat jarayonida odamlarning saqlab qolishga qaratilgan bir qator texnikaviy, tashkiliy, tozalik va davolanish bo’yincha chora – tadbirlarni ishlab chiqish va amalda bajarilishini ta’minlash nazorat qilib borishdan iboratdir.
Zamonaviy qurilish obyektlarida mehnat xavsizligini boshqarishni tashkilot bo’yincha bosh muhandis, brigada bo’limlarida va qurilish maydonlarida esa muttasadi raxbar xodimlar amalga oshiradilar. Uslubiy va tashkiliy ishlarni bu borada xavfsizlik muhandisi olib boradi.
Ishlab chiqarish sanatoriyasi va mehnat gigiyenasi
Qurilishda sanitariya va mehnat gigiyenasi masalalari bir qator meyoriy hujjatlar asosida rejalashtiriladi. Bu hujjatlarda sanoat korxonalarini loyihalashtirishda mavjud sanitariya me’yorlari, “Sanoat korxonalari bosh rejasini loyihalash me’yorlari ”, “Qurilish tashkilotlarining yordamchi bino va xonalarini loyihalash bo’yicha ko’rsatma” va boshqalar kiradi. Bu hujjatlarning asosiy vazifasi sog’lom mehnat sharoiti yaratish yo’li bilan jarohatlanish va kasallikning oldini olishdan iborat. Ularda sanoat korxonalarini loyihalash, qurish va foidalanish davrida sanitariya talablarini rejalashtirish chora tadbirlari berilgan.
Sanoat korxonalaridan ajralib chiqadigan va ishchi muhitga tarqaladigan har xil zaharli chang va zaharli gaz moddalarini odam uchun zaharsiz ruxsat etilgan miqdorini belgilab beradi. Shunday qilib qurilishda ishlab chiqarish sanitariyasi va mehnat gigiyenasi tozalik va ozodalik bo’yicha tadbirlar tuzishdan , korxonalarda sog’lom mehnat sharoitlarini yaratishdan iborat.
|
| |
-§. JOUL-LENS QONUNI - Механика кириш

|
Механика кириш
|
bet | 30/46 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #232120 |
Bog'liq Физикадан мавзулар14-§. JOUL-LENS QONUNI
O’tkazgichdan tok o’tganda o’tkazgich qiziydi, bu jarayonda ajralib chiqqan issiqlik miqdori o’tkazgich qarshiligiga, tok kuchining kvadratiga va vaqtga proporsional ekan.
Q I2Rt.
Q —Joullarda ifodalanadi.
Birlik vaqtda birlik hajmdan ajralib chiquvchi issiqlik miqdorini tokning solishtirma quvvati deb ataymiz. Tokning quvvati
, (14.1)
formulalari bilan ifodalanib: XBS da quvvatning birligi 1vatt 1A*1V 1Vt.
15-§. MAGNIT MAYDONI. TOKLARNING O’ZARO TA’SIRI
Elektr toklari bir-biri bilan o’zaro ta’sirlashadi. Tokli o’tkazgichlar orasidagi o’zaro ta’sir magnit ta’sir deyiladi. Tokli o’tkazgichlarning bir-biriga ta’sir qiladigan kuchlari magnit kuchlar deyiladi. Parallel o’tkazgichlarning har birining birlik uzunligiga to’g’ri keluvchi o’zaro ta’sir kuchi ulardagi I1 va I2 toklarga to’g’ri proporsional va ular orasidagi l masofaga teskari proporsional. Bundan
(15.1)
bo’lishi kerak. Bu yerda I1 va I2 parallel o’tkazgichlardan o’tuvchi toklar, r- o’tkazgichlar orasidagi masofa, k- proporsionallik koeffitsienti. Proporsionallik koeffitsienti XBS da ga teng bo’lib, -muhitning nisbiy magnit singdiruvchanligi, 0- magnit doimiysi bo’lib, 4 *10-7 Gn/m ga teng. Parallel o’tkazgichdagi toklarning o’zaro ta’siri va bu ta’sirni o’tkazgichlar shakliga, o’tkazgichlardagi toklar yo’nalishiga bog’liqligini Amper kashf qilgan.
Toklarning o’zaro ta’siri magnit maydoni deb ataluvchi maydon orqali amalga oshadi. Magnit maydoni materiyaning maxsus turi hisoblanadi. Uning asosiy xossalari:
1. Magnit maydonini elektr toki hosil qiladi.
2. Magnit maydoni tokka ko’rsatadigan ta’siriga qarab payqaladi.
|
| |
A P*(V - Механика кириш

|
Механика кириш
|
bet | 19/46 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #232120 |
Bog'liq Физикадан мавзуларA P*(V2-V1), (5.3)
bo’lganligi uchun termodinamikaning birinchi qonuni bu protsess uchun quyidagicha bo’ladi:
Q U2-U1 P*(V2-V1), (5.4)
Izotermik protsess uchun T const ekanligidan, U1 U2 bo’ladi. Demak sistemaga berilgan issiqlik miqdori gazning kengayish ishi bajarishi uchun sarf bo’ladi:
Q A P*(V2-V1), (5.5)
6-§. IDEAL GAZNING ICHKI ENERGIYASI VA ISSIQLIK SIG’IMI
Ideal gaz molekulalari bir-biri bilan o’zaro ta’sirlashmaydilar. SHu sababli bunday gazning ichki energiyasi ayrim molekulalar energiyalarining yig’indisiga teng bo’ladi. Biz bir mol gaz uchun ichki energiyani shunday yozamiz:
U . (6.1)
U holda ixtiyoriy massali gaz uchun ichki energiya quyidagicha bo’ladi:
U . (6.2)
Ichki energiya bilan issiqlik sig’imi bog’langan. Biror jismning issiqlik sig’imi deb shu jismning temperaturasini bir gradus Kelvinga oshirish uchun kerak bo’ladigan issiqlik miqdoriga aytiladi. Birligi J/K.
Modda massasi birligining issiqlik sig’imi solishtirma issiqlik sig’imi deyiladi. Birligi 1J/(K*kg). Gazlarda issiqlik sig’imini aniqlaganda isitish sharoitiga qaraladi. Agar isitish vaqtida gaz hajmi o’zgarmasa, bunday issiqlik sig’imi o’zgarmas hajmdagi issiqlik sig’imi Sv deyiladi. Agar isitish vaqtida bosim o’zgarmasa, o’zgarmas bosimdagi issiqlik sig’imi Sr deyiladi.
Bir mol gazning issiqlik sig’imi Sv quyidagiga teng:
|
| |
Механика кириш - bet 20

Cv . (6.3)
Demak,
cV , (6.4)
yoki
CP –SV R, (6.5)
kelib chiqadi.
Issiqlik sig’imining nazariyasi kvant nazariyasi asosida tushuntiriladi.
7-§. TERMODINAMIKANING 2- Q0NUNI
Termodinamikada muvozanatli va qaytuvchan jarayonlar katta rol o’ynaydi. SHu sababli bunday jarayonlar bilan tanishamiz. Agar 1 - holatdan 2 - holatga o’tgan sistema uchun 2 - holatdan 1 - holatga shunday o’tish jarayoni mavjud bo’lsa-ki, bunda sistema birinchi jarayonning barcha holatlari orqali teskari tartibda o’tib dastlabki holatiga qaytsa va bunda sistemada ham, atrof muhitda ham, hech qanday o’zgarish alomati qolmasa, sistemaning bunday o’tish jarayoni qaytar jarayon bo’ladi. Aks holda yshbu jarayon qaytmas jarayon bo’lib qoladi. Umuman, tabiatda qaytar jarayonlar yo’q. Real jarayonlarning hammasi qaytmas bo’ladi. Qaytar jarayon — bu ideallashgan tushunchadir. Masalan, matematik mayatnikning ishqalanishsiz tebranadi deb faraz etsak, bu qaytar jarayonga misol bo’la oladi. Har qanday muvozanatli jarayon qaytuvchan bo’ladi. Misol uchun gaz c1 holatdan s2 holatga o’tishi uchun uni kengaytirsak, so’ng uni yana siqib dastlabki holatga qaytarsak, va uni R, V grafigida tasvirlasak, yopiq egri chiziqni olamiz. Bunday jarayonni aylanma jarayon, ya’ni sikl deyiladi. Sikllar to’g’ri va teskari bo’ladi. To’g’ri siklda kengayish va siqish jarayonlari orasidagi issiqlik miqdorining ayirmasi hisobiga gaz tashqi kuchlarga qarshi ish bajaradi. Bunday siklda ishlaydigan mashinalar issiqlik mashinasi deyiladi va ular uchun foydali ish koeffitsienti shunday bo’ladi:
, (7.1)
bu yerda Q1- isitkichdan olingan va Q2 — sovutkichga berilgan issiqlik miqdorlari.
Aks holdagi jarayonni teskari sikl deyiladi. Teskari siklda ishlaydigan mashinalari sovutkich mashinalari deyiladi.
Biz ko’rgan jarayonlar termodinamikaning 2-qonuni bilan tavsiflanadi. Termodinamikaning 2-qonuni ta’rifini har xil olimlar turlicha berganlar, lekin ularning fizik ma’nosi bir xildir. Bu qonun ta’rifi:
|
-§. NUQTAVIY ZARYAD MAYDONINING KUCHLANGANLIGI

3-§. NUQTAVIY ZARYAD MAYDONINING KUCHLANGANLIGI. KUCHLANGANLIK CHIZIQLARI. ELEKTR MAYDONLARNING QO’SHILISHI
Nuqtaviy zaryad maydonining zaryaldan r masofadagi kuchlanganlik moduli:
. (3.1)
Agar q>0 bo’lsa, maydonning har qanday nuqtadagi kuchlanganlik vektori shu nuqtani zaryad bilan tutashtiruvchi to’g’ri chiziqda zaryaddan chiqadigan yo’nalishda bo’ladi. Agar q<0 bo’lsa, kuchlanganlik vektori bu nuqtani zaryad bilan tutashtiruvchi to’g’ri chiziqda zaryadga kiradigan yo’nalishda bo’ladi.
Elektr maydonning kuchlanganliklari geometrik ravishda qo’shiladi. Maydonlar superpozitsiya prinsipining ta’rifi: Agar har xil zaryadli zarralar fazoning ma’lum bir nuqtasida kuchlanganliklari El, ye2, ..., yep bo’lgan maydonlar hosil qilsa, maydonning bu nuqtadagi natijaviy kuchlanganligi quyidagiga teng bo’ladi:
E E1 E2 ...+En . (3.2)
Kuchlanganligi fazoning hamma nuqtalarida bir xil bo’lgan elektr maydon bir jinsli maydon deyiladi. Elektr maydonning kuch chiziqlari yopiq emas, ular musbat zaryaddan boshlanib, manfiy zaryadda tugaydi. Elektr maydonni kuchlanganlik chiziqlari orqali tasvirlash mumkin. Bu chiziqlarni qisqacha qilib, E chiziqlari deyish mumkin. Kuchlanganlik chiziqlari shunday o’tkazilishi kerakki, ularning har bir nuqtasiga o’tkazilgan urinma ye vektor yo’nalishiga mos kelsin. S – yuzdan tik o’tuvchi kuch chiziqlar soni NE elektrostatik maydon kuchlanganlik vektori oqimiga teng bo’lib, umumiy holda
NE (3.3)
Integral bilan aniqlanadi, bu yerda En- vektorining normalga proeksiyasi.
Faraz qilamiz, ichi bo’sh, radiusi r bo’lgan sharning markazida nuqtaviy zaryad joylashgan bo’lsin. YUza sfera shaklida bo’lganligi sababli (3.3) ifodaga asosan:
NE . (3.4)
ya’ni zaryaddan istalgan masofadagi chiziqlar soni bir xildir. Bunday chiziqlar zaryaddan boshqa hech qaerda boshlanmaydi va tugamaydi. Ular zaryadda boshlanib, cheksizlikka ketaveradi va aksincha.
0>
|
Elektr zaryadining saqlanish qonuni

Elektr zaryadining saqlanish qonuni (1) yopiq sistema uchun, ya’ni tashqaridan zarralar kirmaydigan va tashqariga bunday zarrachalar chiqarmaydigan sistema uchun o’rinli.
1-§. ELEKTROSTATIKA. KULON QONUNI
Elektrostatikaning asosiy qonuni zaryadlangan ikkita qo’zg’almas nuqtaviy jism yoki zarra orasidagi ta’sir qonunidir. Uni 1785 yilda Kulon tajriba orqali aniqlagan:
Ikkita nuqtaviy zaryadning o’zaro ta’sir kuchi har bir zaryad kattaligiga to’g’ri va zaryadlar o’rtasidagi masofaning kvadratiga teskari proporsionaldir. Kuchning yo’nalishi zaryadlar orqali o’tgan to’g’ri chiziq bilan ustma -ust tushadi. Vektor ko’rinishda Kulon qonuni shunday yoziladi:
. (1.1)
Bu yerda k —proporsionnallik koeffitsienti bo’lib, uning qiymati
XBS da k 9*109 *N*m2/Kl2, bu yerda — elektr doimiysi deb ataladi:
8.85*10-12 Kl2 /N*m2. (1.2)
2-§. ELEKTR MAYDON KUCHLANGANLIGI
Elektrlangan jism atrofida fazoda elektr maydon mavjud bo’ladi. Elektr maydon materiyaning moddadan farqli bo’lgan bir turidir. Elektr maydonga kiritilgan zaryadga shu elektr maydon tomonidan ta’sir etuvchi kuch elektr kuchi deb ataladi, Elektr maydonning asosiy xossalari —elektr zaryadiga bu maydonning biror kuch bilan ta’sir qilishidir. Zaryadga ko’rsatilgan ta’sirga qarab maydonning borligini, uning fazodagi taqsimoti aniqlanadi. Qo’zg’almas zaryadning elektr maydoni elektrostatik maydon deb ataladi. Elektrostatik maydonni faqat elektr zaryadlari hosil qiladi.
Maydonning tayinli bir nuqtasiga qo’yilgan zaryadga ta’sir etuvchi kuchning bu zaryadga nisbati maydonning har bir nuqtasida zaryadga bog’liq emas va maydon xarakteristikasi deb hisoblanishi mumkin. Bu xarakteristika maydon kuchlanganligi deyiladi:
. (2.1)
Maydon kuchlanganligi nuqtaviy zaryadga maydon tomonidan ta’sir qiladigan kuchning shu zaryadga nisbatiga tengdir. vektorning yo’nalishi musbat zaryadga ta’sir etadigan kuch yo’nalishi bilan bir xil bo’lib, manfiy zaryadga ta’sir etadigan kuchga qarama- qarshidir.
Elektrostatik maydonni hosil qiluvchi q nuqtaviy zaryad bilan q0 sinov zaryadi orasidagi Kulon ta’sir kuchini hisobga olsak, (2.1) quyidagi ko’rinishga ega bo’ladi:
. (2.2)
|
Birdan bar natijasi issiqlikning batamom ishga aylantirishdan

|
Birdan bar natijasi issiqlikning batamom ishga aylantirishdan
|
bet | 21/46 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #232120 |
Bog'liq Физикадан мавзуларBirdan bar natijasi issiqlikning batamom ishga aylantirishdan iborat bo’lgan jarayonni amalga oshirib bo’lmaydi.
Bu qonunni yana shunday ta’riflari bor:
1) Klaizius: Issiqlik o’z-o’zidan sovuq jismdan issiq jismga o’tavermaydi.
2) Tomson (Kelvin): Biror jismni issiqligini bu jismni sovutishdan boshqa hech qanday ta’sir ko’rsatmasdan ishga aylantirib bo’lmaydi.
3) Ostvald: Ikkinchi jins abadiy dvigatelni amalga oshirib bo’lmaydi, ya’ni issiqlikni to’la ishga aylantiradigan mashinani qo’rib bo’lmaydi.
4) Bolsman: Tabiat ehtimoli kam bo’lgan holatdan ehtimoli ko’proq bo’lgan holatga o’tishga intiladi.
Termodinamikaning 1-va 2-qonunlari empirik qonunlardir. Termodinamikaning 2-qonuni faqat ma’lum chegaragacha to’g’ri bo’ladi. Termodinamikaning asoschilaridan biri Saddi Karno foydali ish koeffitsienti eng katta bo’lgan siklni taklif etgan. Bu siklni Saddi Karno sikli deyiladi. U ikki izoterma va ikki adiabatadan iborat bo’lgan qaytuvchi aylanma jarayondir. Karno siklining foydali ish koeffitsienti:
, (7.2)
ifoda yordamida aniqlanadi, bu yerda T1 – isitkichning va T2 – sovutkichning termodinamik temperaturalari.
8-§. REAL GAZLAR
Ideal gazlar uchun holat tenglamasi quyidagicha edi:
PV RT. (8.1)
Real gazlar bosimi uncha yuqori bo’lmasa va temperatura yetarli yuqori bo’lganda bu tenglama bilan tavsiflanadi. Ammo bosim ortsa va temperatura kamaysa, real gazlar uchun (8.1) tenglamadan ancha chetlanishlar kuzatiladi. Buning sababi shu-ki, (8.1) tenglama chiqarilganda ikki faktor hisobga olinmagan:
molekulalar o’z o’lchamlariga ega;
molekulalararo ta’sir kuchlari mavjud. Van-der-Vaals bu ikki faktorni hisobga olib real gazlar uchun holat tenglamasini chiqardi. Bu tenglama Van—der—Vaals tenglamasi deyiladi va quyidagi ko’rinishga ega:
|
| |
-§. YORUG’LIKNI QUTBLANISHI

4-§. YORUG’LIKNI QUTBLANISHI
YOrug’likning elektromagnit nazariyasiga ko’ra yorug’lik to’lqinlari ko’ndalang to’lqinlardir. SHu sababli yorug’lik to’lqinining elektr va magnit vektorlari nur yo’nalishiga nisbatan har xil orientatsiyada bo’lishi mumkin. Optikada bunday yorug’likni tabiiy yorug’lik deyiladi. Lekin yorug’lik to’lqinida tebranishlar yo’nalishi biror tarzda tartiblangan bo’lishi ham mumkin. Bunday yorug’likni qutblangan yorug’lik deyiladi. Agar yorug’lik vektorining tebranishlari faqat bitta tekislikda yuz berayotgan bo’lsa, bunday yorug’likni yassi yorug’lik deb ataladi. Bunda vektor tebranadigan tekislikni tebranish tekisligi deyiladi. Unga tik bo’lgan vektor tebranadigan tekislikka qutblanish tekisligi deyiladi. YAssi qutblangan yorug’likni tabiiy yorug’likdan qutblagich yoki polyarizatorlar deb ataluvchi asboblar yordamida hosil kilinadi. Qutblagichga, ya’ni polyarizatorga misol qilib maxsus qirqilgan turmalin kristalini ko’rsatish mumkin. Hosil kilingan qutblangan yorug’likni analizatorlar deb ataluvchi asboblar yordamida tekshiriladi.
Ikki qutblovchi asbobdan o’tgan yorug’lik intensivligi J, shu asboblar tekisliklari orasidagi burchakning kosinusi kvadratiga proporsional bo’ladi:
. (4.1)
Bu qonunni Malyus qonuni deyiladi.
Tajribalar shuni ko’rsatadiki, yorug’lik qaytganda va singanda ham qutblanar ekan. YOrug’lik qaytganda shunday burchak bor-ki, uning uchun
(4.2)
bajarilsa, qaytgan yorug’lik to’la qutblangan bo’ladi. Bu ifodada ikki muhitning nisbiy sindirish ko’rsatkichi. Bu qonunni Bryuster qonuni deyiladi. To’liq qutblanish burchagida qaytgan va singan nurlar o’zaro to’g’ri burchak tashqil etadilar.
Bryuster qonuni elektr tokini o’tkazuvchi metallardan yorug’lik nur qaytganda bajarilmaydi. Buqonun yorug’lik dielektriklardan qaytgandagina bajariladi.
|
-§. GEOMETRIK OPTIKA TUSHUNCHALARI

|
-§. GEOMETRIK OPTIKA TUSHUNCHALARI
|
bet | 37/46 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #232120 |
Bog'liq Физикадан мавзулар5-§. GEOMETRIK OPTIKA TUSHUNCHALARI
YOrug’lik to’lqinlari tarqalganda Poyting vektori yo’nalishi bo’yicha tarqaladi. Bu yo’nalishni odatda yorug’lik nuri deb ataladi. SHu yorug’lik nuri haqidagi tushunchaga asoslanib ko’p optik hodisalarni ko’rib chiqish mumkin. Optikaning bu tushunchaga asoslangan bo’limi geometrik optika deyiladi. Geometrik optika prinsiplari asosida linzalar, ko’zgulardan to’zilgan optik asboblarda nurning yo’li matematik ravishda hisoblanadi. Misol sifatida yupqa linzada tasvirni yasash va uni fokus masofasini keltiramiz:
(5.1)
bu yerda F – fokus masofasi, a1 va a2 – optik markazdan buyumgacha va tasvirgacha bo’lgan masofalar.
Linzalar uchun linzaning optik kuchi D tushunchasi kiirtilgan. Linzaning optik kuchi (havoda)
D (5.2)
bo’ladi. Linzani optik kuchining birligi 1 dioptriya (1 dptr) bo’lib, u fokus masofasi 1 metr bo’lgan linzaning optik kuchiga teng.
Mikroskop ikki optik asbob — ob’ektiv va okulyardan to’zilgan. Birinchi qisqa fokusli linza ob’ektiv rolini o’ynaydi, ikkinchi qisqa fokusli linza okulyar rolini o’ynaydi. Mikroskopni kattalashtirishi shunday ifodalanadi:
(5.3)
bu yerda — ob’ektivdan tasvirgacha bo’lgan masofa, f1 — ob’ektiv fokus masofasi, f2 — okulyar fokus masofasi, a0 — eng yaxshi ko’rish masofasi (25sm).
Hozirgi vaqtda juda ko’p optik asboblar yasalgan va ular ko’plab sohalarda ishlatiladi. Misol sifatida geodeziyada ishlatiladigan optik asboblarni nomlarini keltiramiz: nivelir, teodolit, fototeodolit va boshqalar.
Nivelir yordamida yer sirtidagi biror nuqta balandligini boshqa aniq nuqta yoki boshlang’ich nuqta balandligiga yoki dengiz sathiga nisbatan aniqlanadi.
|
| |
Sertifikat xolmuminova dilfuza xolmamatovna

Sertifikat xolmuminova dilfuza xolmamatovna
Download
0,97 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
24.06.2024
Hajmi
0,97 Mb.
#265462
Download
0,97 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Sertifikat xolmuminova dilfuza xolmamatovna
Download
0,97 Mb.
Matnni ko'rish
Zamonaviy qatlam (neytral qatlam)

|
Zamonaviy qatlam (neytral qatlam)
|
bet | 16/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya1. Zamonaviy qatlam (neytral qatlam).
2. Eskirgan qatlam.
3. Yangi qatlam.
Zamonaviy qatlam. Bu qatlam o`zbek tili leksikasining asosiy qatlami bo`lib, uni umumxalq leksikasiga – ishlatilish doirasi chegaralanmagan leksikaga oid so`zlar, shuningdek, atamalar, kasb-hunarga doir so`zlar tashkil etadi. Bu qatlamdagi so`zlar yangilik bo`yog`iga ham, eskilik bo`yog`iga ham ega bo`lmaydi. Zamonaviy qatlamda so`zlarning nutqda ko`p yoki kam ishlatilishi, barcha kishilarning ishlatishi yoki ma’lum guruh kishilari nutqidagina ishlatilishi asosga olinmaydi. Demak, yangilik va eskilik bo`yog`iga ega bo`lmagan so`zlar eskirgan qatlam. So`z ifodalaydigan predmet yoki tushuncha hayotda yo`qolishi, yoki ularning ma’nosini ifodalaydigan boshqa so`zlarning paydo bo`lishi munosabati bilan ayrim so`zlar asta-sekin qo`llanilmay unutila boradi. Ular nutqda kam qo`llanadi. Ularning ba’zilarini tushunish mumkin, ayrimlarini ko`pchilik tushunmaydi, ular badiiy va ilmiy adabiyotlarda qo`llansa, izoh talab etadi. Eskilik bo`yog`iga ega bo`lgan so`zlar eskirgan leksika deyiladi. Eskirgan leksika 2 turga ajratiladi:
1. Tarixiy so`zlar yoki istorizmlar.
2. Arxaik so`zlar yoki arxaizmlar.
Tarixiy so`zlar o`tmishdagi narsa va hodisalarning nomi bo`lgan, ammo hozir eskirib qolgan so`zlar tarixiy so`zlar deyiladi. Tarixiy so`zlar jamiyatda yo`q bo`lib ketgan narsalar, shaxslar haqida gap borganda qo`llaniladi. Hozirgi tilda ularning sinonimii yo`q. Masalan: foytun, yasovul, taxt, kanizak, dinor (tilla pul), chaqirim (1 km), tosh (8 chaqirim – 8 km), gaz (71 sm), botmon (176, 128 kg), misqol (4,25 g.), miri (5 tiyin). Ba’zi so`zlar til taraqqiyoti davomida turli xil narsalarni ifodalaydigan bo`lib qoladi. Bunday so`zlarning bir ma’nosi eskirsa, ikkinchi xil ma’nosi zamonaviy qatlamda ishlatiladi. Masalan: boy so`zining ma’nosini qiyoslang: Boy Yo`lchini zimdan kuzatdi (Oybek). Sen boy bo‘laman deb nima ishlarni qilmading, oqibati nima bo‘ldi?.
|
| |
-topshiriq. Nuqtalar o‘rniga kerakli

|
-topshiriq. Nuqtalar o‘rniga kerakli
|
bet | 12/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya1-topshiriq. Nuqtalar o‘rniga kerakli ( a, e, i, u, o, o‘) unli harfni qo‘yib ko‘chiring.
1.Mehn…tning tagi r…hat. 2. Yett… o‘lchab b…r kes. 3. Y…qolgan pichoqning s…pi oltindan. 4. Baxt t…lakda emas, b…lakda. 5. M…hnat baxt k…ltiradi. 6. O‘ych… o‘ylaguncha tav…kkalchi ishini bitiradi. 7. Yer hayd…sang kuz hayda, k…uz haydamasang y…z hayda.
2-topshiriq. Chordoq so‘ziga kelishik qo‘shimchalarini qo‘yib gap tuzing.
Bosh kelishik - chordoq -
Qaratqich kelishigi - chordoq+ning
Jo‘nalish kelishigi - chordoq+qa
O‘rin-payt kelishigi - chordoq+da
Chiqish kelishigi - chordoq+dan.
3-rasm. Chordoq(tom bilan shiftning oralig’i)ning ko‘rinishi.
3-topshiriq. Matn orqali mutaxassislikka doir bilimingizni mustahkamlang va og‘aki bayon eting.
Devorbop materiallar
Devorbop materiallar-devorlarni barpo etish uchun foydalaniladigan material va buyumlar. Har qanday qurilishda devorbop materiallar asosiy mateiallardan biri bo‘lib hisoblanadilar. Shuning uchun har qanday binoning mustahkam va ishonchli devori bino yoki inshootning asosidir. Mustahkam devorlar shak-shubhasiz bino yoki inshoatga uzoq yillar xizmat qilish imkonini beradi. Shuning uchun devorni barpo etish uchun material tanlash butun loyihani xal etuvchi omili bo‘lib xizmat qiladi.Zamonaviy devorbop materiallari bevosita devorlarni barpo etishda foydalaniladigan konstruktsion materiallar va devorbop pardoz materiallariga bo‘linadi. Odatda devorlarni barpo etish uchun beton va sopoldan bo‘lgan devorbop materiallardan (misol uchun, g’isht, sopol tosh va boshq.) foydalaniladi.
Binodagi vazifasiga ko‘ra devorlar quyidagilarga bo‘linadi:
-yuk ko‘taruvchi – binoning boshqa qismlaridan yukni qabul qilib olib, o‘z og’irligi bilan birga bino poydevoriga uzatadi;
-o‘z-o‘zini ko‘taruvchi – poydevorga tayanadi va faqat o‘z og’irligini ko‘taradi;
-yuk ko‘tarmaydigan – ma’lum bir qavat chegarasida yuk ko‘taruvchi konstruksiyaga tayanib, faqatgina o‘z og‘irligini ko‘tarib turuvchi (asosan to‘suvchi vazifasini bajaruvchi - pardevorlar).
|
| |