Makroiqtisodiy muvozanat tushunchasi va uning asosiy modellari

|
Makroiqtisodiy muvozanat tushunchasi va uning asosiy modellari
|
bet | 3/7 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 89,49 Kb. | | #114438 |
Bog'liq yalpi talab 1.2 Makroiqtisodiy muvozanat tushunchasi va uning asosiy modellari
Makroiqtisodiyotdagi muvozanat milliy iqtisodiyotning markaziy muammosi va iqtisodiy siyosat va iqtisodiy nazariyaning asosiy kategoriyasidir. Mikroiqtisodiy darajada muvozanat masalasi yagona bozorga nisbatan ko'rib chiqildi. Keyin ular qisman muvozanat, ya'ni xizmatlar va tovarlarning alohida bozoridagi muvozanat, ishlab chiqarish omillari haqida gapirdilar.
Lekin haqiqatda har qanday mamlakat iqtisodiyoti murakkab bog'lanishlar majmuasi bilan o'zaro bog'langan muayyan tovarlar uchun bozorlar yig'indisidir. Buni shu bilan izohlash mumkinki, barcha ishlab chiqaruvchilar bir vaqtning o‘zida ham iste’molchi bo‘lib, barcha tovarlar bir-birini to‘ldiruvchi va bir-birini almashtiruvchi tovarlar shaklidagi umumiy tovar massasining tarkibiy qismlari sifatida bir-biri bilan bevosita yoki bilvosita bog‘liqdir [12, s. 48].
Ijtimoiy ishlab chiqarish va takror ishlab chiqarish jarayoni nafaqat mikro, balki makroiqtisodiy darajada iqtisodiy muvozanatni ham nazarda tutadi.
Eng umumiy shaklda iqtisodiy muvozanat resurslar va ehtiyojlar o'rtasidagi muvofiqlikdir. Bozor iqtisodiyotidagi ehtiyoj resurslarga nisbatan ustuvor hodisadir. Biroq, ular samarali talab bilan cheklangan. O'z navbatida, moddiy ne'matlarni ishlab chiqarish uchun resurslardan samaraliroq foydalanish orqali samarali talab muvozanatlanadi.
Makroiqtisodiy muvozanat milliy iqtisodiyotning tovar va xizmatlar yaratish uchun cheklangan ishlab chiqarish resurslaridan foydalanish va ularni jamiyatning turli a'zolari o'rtasida taqsimlash muvozanatli bo'lgan holatidir. Makroiqtisodiy muvozanat sharoitida quyidagilar o'rtasida kümülatif proportsionallik mavjud:
resurslar va ulardan foydalanish;
ishlab chiqarish omillari va ulardan foydalanish natijalari;
ishlab chiqarish va iste'mol qilish;
talab va taklif;
moddiy va moliyaviy oqimlar.
Uzoq vaqt davomida makroiqtisodiy muvozanatga erishish deyarli mumkin emas. Iqtisodiyotdagi muvozanat holati buziladi. Bunga bozor tipidagi iqtisodiyotning ayrim sohalari va qismlarining notekis va doimiy harakati va rivojlanishi sabab bo'ladi.
Makroiqtisodiy muvozanatning turli xil turlari mavjud:
. Uzoq muddatli va qisqa muddatli (joriy) muvozanat.
. Haqiqiy va ideal muvozanat. Ideal muvozanat iqtisodiy tizimning optimal muvozanatini va uning ideal mutanosibligini ta'minlaydigan nazariy jihatdan orzu qilingan muvozanatdir. Ba'zi hollarda ideal muvozanat to'liq deb ataladi. Haqiqiy muvozanat - bu nomukammal raqobat sharoitida va bozor tashqi ta'sirida mavjud bo'lgan haqiqiy muvozanat.
. Umumiy va qisman muvozanat. Qisman muvozanat - muayyan bozorlarda, ma'lum tarmoqlarda va iqtisodiy sohalarda o'rnatiladigan muvozanat. U iqtisodiyotning faqat ma'lum tomonlari (ishlab chiqarish-iste'mol va boshqalar) tengligi haqida gapiradi va bozor tizimining alohida sektori doirasida erishiladi, shuning uchun u qisman deb ataladi. Umumiy muvozanat butun iqtisodiy tizimning muvozanatidir [13, b. 101].
. Barqaror va barqaror muvozanat. Muvozanatni buzuvchi tashqi impulsga javoban iqtisodiyot mustaqil ravishda barqarorlik holatiga qaytsa, muvozanat barqaror deb ataladi. Agar tashqi ta'sirdan keyin iqtisodiyot o'z-o'zidan tiklana olmasa, u holda muvozanat beqaror deb ataladi.
|
| |