nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Current issues of special pedagogy and pre-school education: problems, solutions and development prospects - bet 6

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“CURRENT ISSUES OF SPECIAL PEDAGOGY AND PRE-SCHOOL EDUCATION: PROBLEMS,
SOLUTIONS AND DEVELOPMENT PROSPECTS”
April 25, 2024
30
REFERENCES
1.
Xudoyberganova D. Matnning antroposentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013.
2.
Гунко Ю. Oсобенности функционирования прецедентных высказываний в разговорний
речи носителей русского языка: Дисс. … д-ра. филол. наук. – Санкт-Петербург, 2002.
3.
Yo‘ldoshev M. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Toshkent: Fan, 2008.
4.
Qurbonov D., Mamajonov Z., Sheraliyeva M. Adabiyotshunoslik lug‘ati. – Toshkent:
Akademnashr, 2013.
5.
Xudoyberganova D. Lingvokulturologiya terminlarining qisqacha izohli lug‘ati. – Toshkent:
Turonzaminziyo, 2015.
6.
Yuldashev M. Badiiy matnning lingvopoetik tadqiqi: Filol. fan….d-ri diss. – Toshkent, 2009.
7.
Ермолович Д.И. Имена собственные на стыке языков и культур. – Москва, 2001.
8.
Нахимова Е.А. Прецедентные онимы в современной
российской массовой
коммуникации. Теория и методика когнитовно-дискурсивного исследования. –
Екатеринбург, 2011.
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

|
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCEBog'liq 2.4 (1)
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
“CURRENT ISSUES OF SPECIAL PEDAGOGY AND PRE-SCHOOL EDUCATION: PROBLEMS,
SOLUTIONS AND DEVELOPMENT PROSPECTS”
April 25, 2024
29
xalqi uchun mashhur bo‘lgan nomlar bilan bir qatorda g‘arbga xos allyuziv nomlarni ko‘p kuzatish
mumkin.
Men kimnidir kutaman mahzun,
Men kimgadir yig‘lamog‘im shart.
Tanholik-la turibman o‘zim,
Mening bilan birgina zulmat.
Yiroqlarda ingranar List ham,
Qulog‘imga bo‘zlaydi Furqat.
Huzurimga chiqmas bir odam,
Men baribir, kutgayman faqat.
Ushbu parchadagi ingranar so‘zi antroponimning kodini topishga ishora qilyapti. List
bastakor, musiqashunos bo‘lgani uchun uning musiqalari lirik qahramonning kayfiyatiga uyg‘un
holda mahzun eshitilishi nazarda tutilgan. Allyuziv nomlar qatnashgan matnlarda katta hajmli
axborotni ixcham shaklda ifodalash imkoniyati mavjud bo‘ladi. Presedent nomlarning badiiy
matndagi navbatdagi vazifasi onomastik metafora bo‘lib kelishidir. Onomastik birliklar ham
badiiy matnda metaforik ma’noda qo‘llanishi mumkin. Metaforaning bu tip birliklar bilan
namoyon bo‘lishi onomastik metafora deb yuritiladi va muayyan onomastik birlikni nom
bo‘lmagan boshqa so‘z yoki so‘z birikmasi ma’nosida qo‘llashga asoslanadi. Masalan, Hotam
antroponimini o‘ta saxovatli odam ma’nosida qo‘llash o‘zbek badiiy nutqida an’anaga aylangan
bo‘lib, quyidagi misolda buni ko‘rish mumkin:
Och yotganga yemak ber…
Hech bo‘lmasa ko‘mak ber…
Suyab elt bir Hotamga. (A.Obidjon ,,Och yotganga yemak ber‟).
Tilshunoslikda onomastik birliklarning ko‘chma ma’noda qo‘llanishiga alohida e’tibor
berilgan [7,200] hamda ushbu hodisa antonomasiya, onomastik metafora, deonimlashish [7,64]
terminlari ostida o‘rganilgan.
Ko‘chma ma’noda qo‘llangan onomastik birliklar esa konnotonim [7,65], ramziy nomlar
terminlari bilan atalgan. Tilshunoslikda nomlarni turdosh ot yoki boshqa turkumdagi so‘zlar
ma’nosida qo‘llash hodisasiga turlicha yondashuvlar mavjud. Ma’lumki, bu hodisa yuzaga
kelganda, muayyan onomastik birlik semantik jihatdan turdosh otga yaqinlashadi. Shu o‘rinda
onomastik birlikning ko‘chma ma’noda qo‘llanishida uning qaysi jihati asos bo‘ladi, degan savol
bo‘lishi tabiiy. Onomastik birliklarning leksik ma’no ifodalashi yoki ifodalamasligi tilshunoslikda
bahsli muammolardan biridir. Jumladan, bu hodisaga daniyalik tilshunos X.Serensen shunday
munosabat bildiradi: ,,Onimlar ham leksik ma’noga ega, faqat bu ma’no turdosh otlarga xos
bo‘lgan ma’nodan farq qiladi‟ [8,76].
Tilshunos E.A.Naximova ham ushbu fikrni ma’qullaydi va bu borada uch xil yondashuv
borligini yozadi:
1) entsiklopedik ma‟no kontsepsiyasi (unga ko‘ra onimlar lug‘aviy ma’noga ega emas,
qomusiy ma’noga ega);
2) referentiv ma’no kontseptsiyasi (unga ko‘ra onimlar yagona referentni ifodalaydi.
Masalan, yozuvchi so‘zi yagona bo‘lmagan referentlarni anglatsa, Mixail Sholoxov aniq referentni
bildiradi);
3) ,,poluantroponimlar‟ kontseptsiyasi (unga ko‘ra, ayrim antroponimlar ham atoqli ot,
ham turdosh ot vazifasida kela oladi).
|
| |
Аннотация - Current issues of special pedagogy and pre-school education: problems, solutions and development prospects

|
Current issues of special pedagogy and pre-school education: problems, solutions and development prospectsBog'liq 2.4 (1)Аннотация. Изучение языковых единиц, гармонирующих с создавшим их человеком
и этносом, привело к формированию новых направлений в области языкознания, таких как
лингвокультурология, когнитивная лингвистика, этнолингвистика, межкультурная
коммуникация. В исследованиях, проводимых в этих областях, был выдвинут ряд
теоретических взглядов на имена, без которых сегодня невозможно изучение
ономастических единиц. В исследованиях, связанных с лингвистикой текста, отмечается
особый феномен, обобщаемый термином «прецедентные единицы».
Ключевые слова: ономастические единицы, имена, когнитивные, стандартные,
лингвокультурология.
,,Muayyan til egalariga yaxshi tanish bo‘lgan va ularning lisoniy xotirasida saqlanadigan,
nutqiy faoliyatida qayta-qayta murojaat qilinadigan shaxs nomlari, barqaror so‘z birikmalari,
jumlalar hamda matnlar presedent birliklar‟ [1,87] sifatida olinadi. D.Xudoyberganova mazkur
termin tilshunoslikda birinchi marta YU.N.Karaulov tomonidan qo‘llanganini aytadi [1,87] hamda
presedent birliklar ichida presedent nomlarning alohida o‘rin tutishini ta’kidlaydi. Shuningdek,
tilshunos presedent nomlarning yana bir vazifasi bo‘lgan ,,mikromatn subyekti sifatida matn
yaratilishida ishtirok etishi‟ni misollar vositasida yoritadi. D.Xudoyberganovaning o‘zbek xalqi
milliy mentaliteti bilan bog‘liq mashhur nomlar haqida fikr yuritib, ularning matn yaratishdagi
o‘rni xususida bildirgan mulohazalari tilshunosligimizda bu boradagi ilk qarashlardan biri deyish
mumkin [1,91]. Olimaning ta’kidlashicha, presedent nomlar tayyor mazmuniy bloklar‟ bo‘lib, ular
ko‘p qirrali hodisa sifatida tilshunoslikda turli aspektlarda o‘rganilishi lozim. Bu borada tilshunos
presedent nomlarning lingvopoetik tadqiqini ham nazarda tutgan bo‘lib, bu kabi tadqiqotlar orqali
badiiy matndagi ko‘pchilikka tanish bo‘lgan mashhur nomlarning ijodkor badiiy niyatini
yoritishda muhim vosita bo‘la olishini yoritish mumkinligini aytadi [2,77]. Presedent nomlar
nazariyasi rus tilshunosligida keng va chuqur tadqiq etilgan mavzulardandir. Ularning aksariyatida
muayyan adib asarlaridagi nomlarni tahlil qilishga katta e’tibor qaratilgan. Bunday xarakterdagi
|
| |
-Modul: Avtomatlashtirishning pnevmatik va gidravlik texnik vositalari

2-Modul: Avtomatlashtirishning pnevmatik va gidravlik texnik vositalari.
2.5-Mavzu: Elektrogidravlik va pnevmogidravlik o`zgartirgichlar. Yordamchi vositalari.
Reja:
1. Elektrogidravlik o`zgartirgichlar.
2. Pnevmogidravlik o`zgartirgichlar.
Elektrogidravlik o`zgartirgichlar.
Elektrogidravlik tizimlarda elektropnevmatik tizimlardan farqli ravishda signal energiyasi turini o`zgartirgichlar bevosita yoki quvvat kuchaytirgich orqali ijro mexanizmiga ta’sir qiladi.
O`zgartirgich va ijro mexanizm mavjud bo`lgan boshqarish tizimi funksiyasi strukturasiga bog’liq holda o`zgartirgich hususiyatlariga talablar o`zgaradi.
Elektrogidravlik o`zgartirgich kirish qurilmasi sifatida elektromagnit uzatma EMU ishlatiladi (1a -rasm). EMU chiqishi(Ya yakori)dagi N kuchlanish I kir tokiga proporsional:
N=k1*I kir,
bu yerda k1 – proporsionallik koeffisiyenti. Yakordagi kuchlanish va uning siljishi h o`rtasidagi proporsionallikni hosil qilish uchun k2 bikirlikka ega Pr prujina ishlatiladi:
H=N/k2=(k1/k2)*Ikir.
Suyuqlik oqimini boshqarish zolotnik yordamida amalga oshadi, zolotnik plunjeri Pl uzatma yakori bilan mustahkam bog’langan.
Elektrogidravlik o`zgartirgichlarning asosiy chiqish parametri suyuqlik sarfi hisoblanadi. G gilzadagi plunjer holatiga bog’liq holda aylanib o`tuvchi kanallar orqali o`tuvchi suyuqlik sarfi Q1 o`zgaradi. Bunda ta’minot magistralidagi Pta’minot bosimi ta’sirida shakllangan suyuqlik oqimi ijro mexanizmi chap bo`shlig’iga keladi (rasmga qarang). O`ng bo`shliqdan suyuqlik (Q2 sarf) quyilish magistraliga keladi. Amalda suyuqlikning siqilmasligini hisobga olib, quyidagini yozishimiz mumkin:
Q2=Q1=Q.
Agar suyuqlik sarfini plunjerning neytral holatiga nisbatan siljishiga proporsional deb qabul qilsak, u holda uning qiymati quyidagi munosabatdan topiladi:
Q=k3*h=k1*k3*Ikir/k2.
Ushbu sarf ta’sirida P porshen ijromexanizmi IM shtoki Sh bilan birgalikda o`ngga harakat qiladi(rasmga qarang). Porshen holatini vaqt boshlanish onida H=0 deb hisoblab, quyidagini yozishimiz mumkin:
bu yerda H – porshen holati (H=0 holatidan farqli siljishi); S – porhsen yuzasi.
1a-rasm.
Birinchi variant sifatida (1b-rasm) teskari aloqa hosil qilish uchun ijro mexanizmi shtokini surilgich S potensiometr Pt bilan bog’laymiz, potensiometrga ta’minot kuchlanishi Uta’minot keladi. Poterniometrdan olingan kuchlanish Up va uning o`rta nuqtasi kuchaytirgich-o`zgartirgich K ga beriladi:
Ip=k4*Up=k5H,
bu yerda k4 ba k5 – o`zgartirish koeffisiyentlari, Ip – potensiometrdan chiqqan elektr toki.
Ip tokni Ikir tok bilan algebraik yig’indisi uchun EMU ga’ltagiga mavjud bo`lgan w1 o`ramli cho`lg’amdan tashqari qo`shimcha w2 o`ramli cho`lg’am qo`shiladi.
Demak, bu holatda ijro mexanizmi shtoki siljishi H oshishi bilan Ip qiymati oshar ekan, u holda mos tanlangan barcha koeffisiyentlar quyidagi munosabatga ega bo`ladi:
H – kIkir=ε,
Bu yerda k – o`zgartirish koeffisiyenti; k →∞ bo`lganda ε→0 bo`ladi.
1b-rasm.
|
Geostatsionar - 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi

|
1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi
|
bet | 30/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.orgGeostatsionar: Ular Ekvatordan yuqorida sharqiy-g'arbiy yo'nalishda harakatlanadiganlardir. Ular Yerning aylanish yo'nalishi va tezligini kuzatadilar.
Polar: ular shunday deyilgan, chunki ular bir qutbdan ikkinchisiga shimoliy-janubiy yo'nalishda harakat qilishadi.
Ushbu ikkita asosiy tipda bizda atmosfera, okeanlar va quruqliklarning xususiyatlarini kuzatish va aniqlash uchun javob beradigan ba'zi bir sun'iy yo'ldosh turlari mavjud. Ular atrof-muhit yo'ldoshlari nomi bilan ko'rib chiqiladi. Ularni o'xshash ba'zi turlarga bo'lish mumkin geosinxron va geliosinxrondir. Birinchisi, Yerning aylanishi bilan bir xil tezlikda sayyora atrofida aylanadiganlar. Soniyalar - har kuni bir vaqtning o'zida sayyoramizning ma'lum bir nuqtasida o'tadigan soniyalar. Ob-havoni prognoz qilish uchun telekommunikatsiyalarda ishlatiladigan sun'iy yo'ldoshlarning aksariyati geosinxrondir.
96Mobil aloqa tarmoqlarining UMTS standartini tushuntiring?
UMTS tizimi foydalanuvchini shaxsiy aloqa bilan ta’minlab, yangi xizmat turlaridan foydalanish imkonini bеradi, ularning orasida intеrfaol ilovalar muhim rolni o‘ynaydi. UMTS tizimi foydalanuvchiga ham mustahkamlangan tarmoqlarda, ham uchinchi avlod mobil tizimlarida bir xil yuqori darajali multimеdi xizmatlarini ko‘rsatish uchun o‘z tarkibiga mustahkamlangan tarmoqlar va uchinchi avlod mobil tizimlari konvеrgеnsiyasini oladi. Yangi mobil aloqa tizimlari avlodi ommaviy bozor uchun foydalanuvchi turgan joydan, ishlatayotgan tarmog‘idan yoki tеrminal tipidan qat’iy nazar, shaxsiylashtirilgan aloqa taklif etadi. UMTS asosiy xaraktеristikalarini sanab o‘taylik:
• radiospеktrdan yuqori darajada samarali foydalanish va talabga binoan yo‘lak ajratish tufayli tor va kеng tarmoqlar uchun yеtarli o‘tkazish qobiliyati;
• katta hajmdagi axborot va intеrfaollik bilan xaraktеrlanuvchi multimеdia xizmatlari uchun yеtarli darajadagi uzatish tеzligi;
• mustahkamlangan tarmoqlardagi nutq bilan barobar darajadagi nutq sifati, hamda yuqori sifatli ma’lumotlarni uzatish xizmati;
• xizmatlarga virtual uy sharoiti orqali kirish qulayligi, shaxsiylashtirilgan xizmatlar, mukammallashtirilgan foydalanuvchi intеrfеysi (masalan, Web asosida), butkul qoplash — uy va ofisdan istalgan yеrgacha, binolar tashqarisida.
GSM’dan UMTS’ga o‘tish. UMTS tizimi mutlaq yangi tizim bo‘lmaydi. Balki u GSM tarmoqlari tizimining mantiqiy davomi va rivoji sifatida ko‘rilishi mumkin va uning o‘rnatilishida ikkinchi avlod tizimlari tajribasi kеng qo‘llanadi.
97DSLAM (shlyuz) ning tarmoqdagi vazifasini tushuntirib bering?
|
| |
Elektromexanik muftalar - 1-Modul: Avtomatlashtirish texnik vositalari faniga kirish. 1-Mavzu

|
1-Modul: Avtomatlashtirish texnik vositalari faniga kirish. 1-Mavzu
|
bet | 22/60 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #125272 |
Bog'liq ATV dan Ma\'ruzalar matni MAJMUAGA 2019Elektromexanik muftalar
Mufta – ikkita valni ulashga hizmat qiluvchi, ya’ni yetakchi valdan yetaklanuvchi valga aylanuvchi momentni uzatuvchi qurilma. Yetaklovchi val uzatmali dvigatel bilan aylanadi, yetaklanuvchi val esa yuklama bilan bog`liq. Agar mexanik momentni uzatish elektrik hodisa tufayli sodir bo`lsa, ushbu mufta elektromexanik mufta deyiladi. Mufta bilan boshqarish bunda elektr signal yordamida amalga oshadi, demak, elektromexanik mufta elektr signalni mexanik aylanuvchi momentga o`zgartiruvchi qurilmadan iborat.
Elektromexanik muftalar ijro elementlari sifatida qo`llaniladi. Ular uzatmali dvigatellar sifatida sozlanmaydigan elektr va noelektr dvigatellarni qo`llab foydalangan holda boshqariluvchi aylanish tezligiga ega ijro dvigatelni o`rnini egallaydi. Bu esa avtomatik tizim sxemasini va konstruksiyasini soddalashtiradi va ishonchliligini oshiradi.
Lekin, elektromexanik muftalarning odatdagi boshqariluvchi eletrodvigatelga qaraganda asosiy afzalligi ularning tez harakat qilishidir. Bu yetaklanuvchi val bilan bog`langan muftaning aylanuvchi qismlari inersiya momentini dvigatelga ta’sir qilinayotganda yuklama tezligiga ega boshqarish tizimining tez harakatini aniqlovchi uzatmali dvigatel inersiya mimentini ancha kichiklashtirishi mumkinligi bilan tushintirililadi.
Ta’sir prinsipiga ko`ra elektromexanik muftalar ikkita asosiy tipga bo`linadi: ishqalanish elektromexanik muftalari va sirpanish elektromexanik muftalar. Ular aksariyat hollarda ikkita asosiy funksiyani bajaradi:
Uzatmali dvigatelni ishchi mexanizm bilan birlashtirish va ajratish.
Uzatmali dvigatelning aylanish tezligiga bog`liq bo`lmagan holda ishchi mexanizm aylanish tezligini sozlash.
Ishqalanish elektromexanik muftalar o`z navbatida quruq ishqalanish va ferrokukunli ishqalanish muftalarga bo`linadi.
2-rasm. Quruq ishqalanish muftalarining ishalash prinsipi:
reversiv b) noreversiv
3-rasm. Elektromagnitli boshqarishli ishqalanish muftasi:
a – bir diskli, b – ko`p diskli; 1 – yakor, 2- magnituzatma, 3 – cho`lg`am, 4 – ishqalanish diski, 5 – kontakt halqa.
4-rasm. Sirpanish elektromexanik muftasi:
1 – yakor; 2 – inductor; 3 – kontakt halqa; 4 – induktor cho`lg`ami; 5 – induktor qutbi.
|
| |
O`zgaruvchan tok dvigatellari - 1-Modul: Avtomatlashtirish texnik vositalari faniga kirish. 1-Mavzu

|
1-Modul: Avtomatlashtirish texnik vositalari faniga kirish. 1-Mavzu
|
bet | 17/60 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #125272 |
Bog'liq ATV dan Ma\'ruzalar matni MAJMUAGA 2019O`zgaruvchan tok dvigatellari.
Elektr dvigatellari o’zgarmas va o’zgaruvchan tok dvigatellariga ajraladi. O’zgarmas tok dvigatellari paralel, ketma-ket va aralash qo’zgatkichli bo’ladi. Bunday dvigatellar aylanish tezligi katta chegarada o’zgartirilishi talab qilingan ishchi mashinalarda (tramvay, traleybus, elektrovoz, elektrokaro va sh. o’.) ishlatiladi.
Qishloq xo’jalik sharoitida o’zgaruvchan tok dvigatellari ko’proq qo’llaniladi, chunki, ularni tuzilishi nisbatan sodda, pishiq, ixcham va arzon. O’zgaruvchan tok
dvigatellariga uch va bir fazali sinxron, asinxron dvigatellar kiradi.
O’zgaruvchan tok dvigatellari qo’zgalmas stator va aylanuvchi rotordan iborat. Sinxron dvigatellarni rotor chulgamiga o’zgarmas tok beriladi. Asinxron elektrodvigatellarni rotor chulgamlarida esa o’zgaruvchan EYUK induktsiyalanadi va o’zgaruvchan tok oqadi. Demak stator va rotor ariqchalarida chulgamlar joylashgan bo’ladi. Dvigatelni stator chulgamlari uch fazali tarmoqqa ulanganda aylanuvchi magnit maydoni xosil bo’ladi.
Stator chulgamlaridan oqqan tok, xosil qilgan aylanuvchi magnit maydon rotor chulgamini kesib o’tib ularda EYUK induktsiyalaydi, natijada ulardan tok okadi. Magnit maydonining aylanish chastotasi (n0) quyidagicha topiladi.
bunda,
f-o’zgaruvchan tok chastotasi, P- juft qutblar soni. Rotor chulgamlaridan oqqan tokni aylanuvchi magnit maydon bilan ta’siri natijasida rotorni aylantiruvchi kuch (moment) xosil bo’ladi. SHunday qilib elektr energiyasi elektrodvigatellarda, mexanik energiyaga aylanadi. Elektrodvigatellarni iqtisodiy ko’rsatkichlari yuqori, tuzilishi sodda, ixcham, bikir, yengil va nisbatan arzon. Elektrodvigatellar nominal ish rejimda ishlashga mo’ljallangan va u dvigatel pasportida ko’rsatilgan bo’ladi. Sanoatda uch xil rejimda ishlaydigan elektrodvigatellar ishlab chiqarilmoqda: davomli (S1) qisqa vaqtli (S2) va qisqa takrorlanuvchi (S3).
3-rasm. O`zgaruvchan tok dvigatelining muhim komponentlari.
|
| |
Internetning paydo bo’lishi tarixi haqida yozing?

|
Internetning paydo bo’lishi tarixi haqida yozing?
|
bet | 13/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.org37. Internetning paydo bo’lishi tarixi haqida yozing?
Internet tarixi 1950-yillarda kompyuterlarning rivojlanishi va deyarli bir vaqtning oʻzida turli mamlakatlarda, birinchi navbatda, AQSh, Buyuk Britaniya va Fransiyadagi ilmiy va harbiy laboratoriyalarda global kompyuter tarmoqlarining ilmiy va amaliy konseptsiyalarining paydo boʻlishi bilan boshlandi
Internetni qurish tamoyillari birinchi marta 1969-yilda AQSh harbiy agentligi DARPA buyrugʻi bilan yaratilgan ARPANET tarmogʻida qoʻllanilgan. ARPANET yutuqlaridan foydalanib, 1984-yilda AQSH Milliy fan fondi universitetlar va kompyuter markazlari oʻrtasidagi aloqa uchun NSFNET tarmogʻini yaratdi. Yopiq ARPANET-dan farqli oʻlaroq, NSFNET ulanish uchun nisbatan bepul edi va 1992-yilga kelib, unga 7500 dan ortiq kichik tarmoqlar, jumladan 2500 tasi AQShdan tashqarida ulangan. NSFNET yadro tarmogʻining tijorat maqsadlarida foydalanishga oʻtkazilishi bilan zamonaviy Internet paydo boʻldi.
38-39. OSI modelining tarmoqqa bog’liq bo’lmagan pag’onalarini sanab bering va vazifasini tushuntirib bering.
OSI modelining pag’onalarini sanab bering.
OSI modelining tarmoqqa bog’liq bo’lmagan pag’onalarini sanab bering va vazifasini tushuntirib bering. OSI modelining pag’onalarini sanab beringTarmoqni ishlashi uchun esa bizga OSI modeli va TCP/IP protokollar steki zarur hisoblanadi. OSI (Open System Interconnection) modeli 7ta pog'onadan iborat va har bir pog'ona paket (ma'lumot uzatishning bir turi hisoblanadi) hosil qilishda o'z belgisini qo'yib boradi. Ya'ni bunda agar ma'lumot biror qurilmadan chiqib ketishdan oldin 7-pog'onadan boshlab pastki pog'onaga tushib borib paket ko'rinishiga keladi va uzatiladi. Ikkinchi kompyuter uni qabul qilib olgandan so'ng esa 1-pog'onadan boshlab yuqoriga qarab chiqib boradi va ma'lumot ko'rinishiga keladi. Bunda agar qaysidir pog'onada xatolik bo'lsa, paket qaytadan so'raladi yoki so'rov bekor qilinadi (bu tushunchalar nisbiy hisoblanib, ma'lumot almashinuv aynan aytilganidek amalga oshirilmaydi). OSI modelining
|
| |
Simsiz tizimlar va ularning xillari

|
Simsiz tizimlar va ularning xillari
|
bet | 16/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.org43. Simsiz tizimlar va ularning xillari. Sensor tarmoq – haqiqiy fizik ob’ektdan olingan ma’lumotga javobni berish maqsadida, ma’lumotni qayta ishlash, uzatish, etkazib berish va so‘rovlar olish uchun boshqa tarmoqlar bilan, o‘zaro hamkorlik qiluvchi, tarmoqlangan sensor tugunlar tizimi. Sensor tarmoqni qo‘llanadigan asosiy soha bu ob’ektlar ichida o‘lchanadigan fizik parametrlarning nazorati va kuzatiluvi va ba’zi holatlarda – ushbu ob’ektlarni boshqarish (o‘larda belgilangan jarayonlarni faollashtirish). Sensor tarmoq misollari: erkin kiruvchi sensor tarmoqlar (USN – Ubiquitous Sensor Network), transport vositalari uchun tarmoqlar (VANET – Vehicular Ad Hoc Network), munisipial tarmoqlar (HANET – Home Ad hoc Network), tibbiyot tarmoqlari (MBAN(S) – Medicine Body Area Network (services)) va boshqalar. Simsiz sensor tarmoqlari afzalliklari: o‘zidan o‘zi qayta tiklanish va o‘zidan o‘zi tashkillashtiriladigan imkoniyatga ega; kichik o‘lchamda uncha katta bo‘lmagan oraliqga ma’lumotni uzatish imkoniga ega; uzakichlarning quvvati retranslyasiyalash yo‘li bilan tugunlarning past narxda bo‘lishi va ularning kichik o‘lchami; kam energiya sarfi va avtonom manbalardan ozuqlanish imkoniyati; o‘rnatishdagi qulaylik, kabellarni o‘rnatishga zarurlik yo‘qligi; bunday tarmoqlarni mavjud bo‘lgan va qo‘llanilayotgan ob’ektlarga qo‘shimcha ishlarni bajarmasdan o‘rnatish imkoniyati; texnik xizmat ko‘rsatishning past bahoda bo‘lishi.
44. GSM-900 va GSM-1800 bo’yicha ma’lumot bering. GSM (guruh nomidan Groupe Special Mobile, keyinchalik Global System for Mobile Communications deb o'zgartirildi) kanal bo'linishi vaqt (TDMA) va chastotasi (FDMA) bilan raqamli mobil uyali aloqa uchun global standartdir. 1980-yillarning oxirida Evropa telekommunikatsiya standartlashtirish instituti (ETSI) homiyligida ishlab chiqilgan. Mobil telefonlar 4 chastota diapazonida ishlashi mumkin bular: 850, 900, 1800, 1900 MGts. Ma'lumotni qabul qilish va uzatish uchun uyali aloqa operatorlari mutlaq radiochastota kanali raqami deb ataladigan bir juft chastotadan foydalanadilar. GSM 900 standarti ikkita chastota diapazonidan foydalanadi. Birinchi diapazon, 890-915 MGts, ma'lumotlarni mobil stantsiyadan yuqoriga ulanish diapazoni deb ataladigan tayanch stantsiyaga uzatish uchun kerak. Ikkinchi diapazon, 935-960 MGts, ma'lumotlarni tayanch stantsiyadan mobil stantsiyaga, pastga yo'naltirilgan diapazonga uzatish uchun kerak.
|
| |
Tarmoq topologiyasining turlari keltiring va tariflang

|
Tarmoq topologiyasining turlari keltiring va tariflang
|
bet | 15/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.org41. Tarmoq topologiyasining turlari keltiring va tariflang Tarmoqda kompyuterlarning ulanish va joylashish tartibi tarmoq topologiyasi deb ataladi. Fizik topologiya — tarmoqning fizik elementlari qay tarzda ulanishining tasviridir. Mantiqiy topologiya tarmoq ichidagi ma’lumotlarning o’tish yo’lini belgilaydi. umumiy shina;yulduz; halqa; yacheykali; aralash. Umumiy shina (bus) Bu holda barcha kompyuterlar ma’lumotlar shinasi deb nomlangan bir kabelga ulanadi. Paket tarmoqning bu qismiga ulangan barcha kompyuterlar tomonidan qabul qilinadi. Yulduzsimon topologiyadan foydalanilganda tarmoqning barcha kompyuterlaridan chiquvchi kabellar markaziy kommutator yoki konsentratorga ulanadi. Biror kompyuterdan boshqasiga jo’natilgan barcha paketlar shu qurilma orqali yetib boradi. Bunda ham passiv, ham aktiv konsentratordan foydalanish mumkin. Halqali topologiyadann foydalanilganda tarmoqning hamma kompyuterlari yagona halqasimon kabelga ulanadi. Paketlar halqa bo’ylab bir yo’nalishda tarmoqqa ulangan kompyuterlarning tarmoq platalari orqali uzatiladi. Har bir kompyuter signalni kuchaytirib, halqa bo’yicha uzatadi. Yacheykali topologiya har bir kompyuterni tarmoqdagi boshqa kompyuterlar bilan alohida kabel orqali ulanishini nazarda tutadi. Bu usul ma’lumotlarni uzatishda qo’shimcha yo’llardan foydanalish imkonini beradi. Biror kabel ishdan chiqqanda ma’lumot boshqa yo’l orqali uzatiladi va tarmoq normal faoliyat ko’rsatishda davom etadi. Bunday topologiya global hamda bir necha uzoqlashtirilgan tarmoqlarni optic tolali yoki yo’ldosh aloqa liniyalari orqali birlashtirishda qo’llaniladi.
42. Abonent kirish tarmoqlaridagi xDSL texnologiyasi. xDSL (digital subscriber line) texnologiyalari abonent telefon liniyalarini modernizatsiyalamasdan telefon simlarining mis juftlari bo‘yicha ma’lumotlarni uzatish tezligini sezilarli oshirish imkoniga ega. Ma’lumotlarni yuqori tezlikli kanallarda uzatish amaldagi telefon liniyalarini o‘zgartirish imkoniyati DSL texnologiyalarining asosiy afzalligi hisoblanadi. XDSL texnologiyalariga quyidagilar kiradi:
– ADSL (Asymmetric DSL) – asimmetrik RAL;
– G.Lite ADSLning soddalashgan varianti;
– RADSL (Rate-Adaptive ADSL) – ulash tezligining adaptatsiyasi bilan RAL;
– ISDN DSL (IDSL);
– HDSL (High Bit-Rate DSL) – yuqori tezlikli RAL;
– SDSL (Symmetric DSL) – simmetrik RAL;
– VDSL (Very High Bit-Rate DSL) – o‘ta yuqori tezlikli RAL.
Bu texnologiyalarning ikkita asosiy toifasi mavjud: simmetrik va asimmetrik.Agar ikkita yo‘nalishda ma’lumotlarni uzatish tezligi bir xil bo‘lsa, bu simmetrik texnologiya bo‘ladi. Agar har xil bo‘lsa, asimmetrik bo‘ladi.
|
| |
Ma'lumotlar asosiy stantsiyada sensorlar orqali

|
Ma'lumotlar asosiy stantsiyada sensorlar orqali
|
bet | 22/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.orgMa'lumotlar asosiy stantsiyada sensorlar orqali to'g'ridan-to'g'ri radio liniyasi (ko'zguarning radioaloqa aloqasi) orqali uzatiladi. To'fon bashoratlari modeli ma'lumotlarni qayta ishlash va avtomatik ogohlantirish berish uchun moslashtirildi. Tizim mamlakatning istalgan joyida cho'kindi toshqin ehtimolini baholash uchun real vaqt davomida yog'ingarchilik va suv sathi haqida muhim ma'lumot beradi. Ushbu (joriy) ogohlantirish tizimi AQShning g'arbiy sohilida o'rnatilgan va Kaliforniya va Arizonada toshqinlarni oldini olish uchun ishlatilgan. sensor tizimlari glyukoza, saraton detektorlari va hatto sun'iy organlar darajasini kuzatib borish va monitoring qilish uchun sog'liqni saqlash tizimida sensor tizimlari sog'liqni saqlash sohasida qo'llaniladi. Olimlar biomatedik sensorlarni turli maqsadlar uchun inson tanasiga yuborish imkoniyatini beradi. Bu sensorlar simsiz interfeys orqali tashqi kompyuter tizimiga ma'lumotlarni uzatadilar. Kasallikning tashxislashi va davolashini aniqlash uchun bir nechta biomatik sensorlar dastur tizimiga birlashtirilgan. Biomatika sensorlari tibbiy yordamning yanada rivojlanib bormoqda.
DNS protokollarini tushuntiring.
DNS o‘zining (Domain Name System)— bu taqsimlangan ma’lumotlar ombori. Internet tarmog‘ida element identifikatsiyalari uchun nomni iyerarxik tizimini qo’llab-quvvatlaydi. DNS xizmati elementning ma’lum belgili nomi bo‘yicha IP adresni avtomatik qidirishga mo‘ljallangan. DNS protokol amaliy sathning xizmatchi protokoli hisoblanadi. Bu protokol simmetrik emas – unda DNS serverlari va DNS kliyentlari aniqlangan. DNS serverlari taqsimlangan belgili nom va IP adreslarga mos keluvchi ma’lumotlar omborini saqlaydi. Bu ma’lumotlar ombori Internet tarmog‘ining administrativ domenlari bo‘yicha taqsimlangan. DNS serverining kliyentlari uning, ya’ni o‘zining administrativ domenining IP adresini biladi va IP protokollari bo‘yicha ma’lum belgili nomni xabar qiluvchi va unga mos bo‘lgan IP adres qaytarilish so‘rovi jo‘natadi. Agarda so‘rovga mos kelgan ma’lumotlar DNS serveridagi ma’lumotlar omborida saqlansa, shu ondayoq kliyentga javob jo‘natadi. Agarda yo’q bo‘lsa, u holda boshqa nomli DNS serveriga so‘rov jo‘natadi. Barcha DNS serverlar iyerarxik bog‘langan. Kliyent bu serverlardan kerakli tasvirni topmaginicha nom so‘rayveradi. Kliyent kompyuterlar ish jarayonida birgacha DNS serverining IP adresidan foydalanishi mumkin. Bu esa ish jarayonida ishonchlilikni oshiradi. DNS ma’lumotlar ombori daraxt ko‘rinishidagi strukturadan iborat har bir domen nomga ega va domenlargà tegishli domenlar paydo bo‘lishi mumkin. Domen nomi uning holatini ma’lumotlar omborida identifikatsiya qiladi. DNS ma’lumotlar ombori negizi Internet Network Information Center markaz orqali boshqariladi. Yuqori sathdagi domenlar har bir davlat uchun belgilanadi.
|
| |
Digital subscriber line access multiplexer

|
Digital subscriber line access multiplexer
|
bet | 31/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.orgDigital subscriber line access multiplexer (DSLAM, Raqamli abonent liniyasi kirish multiplekseri) - tarmoqli qurilma, ko'pincha joylashgan telefon birjalari, deb bog'laydi bir necha mijozlarga raqamli abonent liniyasi (DSL) interfaces uchun yuqori tezlikdagi raqamli aloqa kanali yordamida multiplexing texnikasi.
98Dinamik va statik IP manzil haqida tushuntiring?
Statik IP-manzil ta'rifi
Nomidan ko'rinib turibdiki, Statik IP-manzil tabiatda o'rnatiladi va Internet-provayder yoki tarmoq ma'muri tomonidan qo'lda o'zgartirilgunga qadar o'zgarmaydi. Dinamik manzildan farqli o'laroq, statik IP-manzil har safar foydalanuvchi tarmoqqa ulanganda yoki xabar yuborganda o'zgarmaydi. Odatda serverlarga, pochta serverlariga va boshqalarga beriladi.
Agar xost statik IP-manzil bilan tuzilgan bo'lsa, bu jarayon tarmoqdagi ish stantsiyasini statik IP-manzil yordamida va kerakli tarmoq elementiga to'g'ridan-to'g'ri kirishni o'z ichiga oladi. Statik IP-adreslash ahamiyatsiz qo'shimcha xarajatlar bilan doimiy va tezkor kirishni ta'minlaydi, chunki ulangan IP-manzil hech qachon o'zgarmasdir. Statik IP-dan foydalanishning foydasi shundaki, u qurilmaga tayinlanganida qo'shimcha xarajatlar yaratadigan dinamik IP-dan farqli o'laroq, u kamroq ish vaqtini beradi. Shuningdek, u masofadan turib kirishni ta'minlaydi, ya'ni foydalanuvchi o'z shaxsiy kompyuteriga istalgan joydan kirish imkoniyatini beradi.
Dinamik IP-manzil ta'rifi
The dinamik IP-manzil odatda DHCP protokoli yordamida qurilmalarda tuziladi va u tez-tez o'zgarib turadi. Har safar foydalanuvchi tarmoqqa ulanganda uning dinamik IP-si o'zgaradi. The DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) server faol tarmoq elementlari bilan bog'langan IP-manzil ma'lumotlarini izlash va qidirish uchun tizimdan foydalanadi. Tarjima uchun ishlatiladigan vosita sifatida tanilgan Domen nomi serveri (DNS).
DNS tarmoq elementining to'g'ri joylashishini aniqlash uchun IP-manzilni xaritada ko'rsatilgan domen nomi bilan birga saqlaydi va tarmoq trafigini kerakli nuqtaga yo'naltiradi. DHCP va DNS-ning ikkita protokoli Internetni ko'rib chiqishda keng qo'llaniladi. Agar foydalanuvchi DHCP tarmog'iga ulanishga harakat qilsa, sizga dinamik IP-manzilni taqdim etadi va foydalanuvchi brauzerning manzil satriga URL-manzilini yozganda, DNS-server domen nomini uzatish uchun zarur bo'lgan IP-manzilga moslashtiradi. veb-sahifa.
99Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan kabel turlari?
Kabellar asosan uchga bo‘linadi:
|
| |
Bajardi: Ortiqov Nomoz

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI
RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI
Bajardi: Ortiqov Nomoz
REJA
1. Marshrutlash protokollariga kirish
2. Statik va Dinamik marshrutizatsiya nima
3. OSPF, EIGRP, RIP, IS-IS, BGP marshrutlash
protokollari
4. Foydanilgan adabiyotlar
Marshrutlash protokollariga kirish
Marshrutlash protokollarining maqsadi so'nggi nuqtalar o'rtasida tarmoq sathining
ulanishini ta'minlashdir. Har bir seans uchun oxirgi nuqtalar orasida har doim oldinga va
teskari yo'l tanlanadi. Marshrutlash jadvali turli marshrut manbalaridan o'rganiladigan
turli maqsad pastki tarmoqlariga bir nechta marshrutlardan iborat. Marshrut manbasini
ulangan, statik, standart yoki dinamik deb tasniflash mumkin. Farqi mahalliy router
marshrutni qanday o'rganishida. Masalan, dinamik va ulangan marshrutlar avtomatik
ravishda o'rganiladi, statik va standart yo'nalishlar esa qo'lda sozlanadi.
Statik va dinamik marshrutlash o'rtasidagi farq, marshrutlash yozuvlarining
tizimga kirish usuliga bog'liq. Kompyuter tarmog'ida marshrutlash paketlarni to'g'ri
yo'naltirish jarayonini anglatadi, natijada paketlar kerakli joyga yetib boradi. Yo'nalish
statik marshrutlash va dinamik marshrutlash kabi ikkita asosiy turga kiradi. Statik
marshrutlashda tarmoq ma'muri marshrutlash jadvallarida marshrutlash yozuvlarini
qo'lda o'rnatadi. Bu erda u paketni ma'lum bir joyga etib borishi uchun qaysi yo'lni
kuzatishi kerakligini ko'rsatadigan qo'llarni o'rnatadi. Boshqa tomondan, dinamik
marshrutlashda marshrutlash yozuvlari tarmoq ma'murining aralashuvisiz avtomatik
ravishda marshrutlash protokollari yordamida avtomatik ravishda yaratiladi. Amaldagi
algoritmlar murakkab, ammo hajmi juda katta bo'lgan va tez-tez o'zgarib turadigan
hozirgi tarmoqlar uchun dinamik marshrutizatsiya eng mos keladi.
|
Kommutatsiyalash usullari

|
Kommutatsiyalash usullari
|
bet | 11/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.org33. Kommutatsiyalash usullari.
Kommutatsiya usuli, kalit ichki ramkaga ishlov berishning yo'naltirish bosqichini qanday boshlashini tushuntiradi. Kommutatsiya usullarining uch turi mavjud: saqlash va o'tkazish usuli, fragmentsiz usul va kesish usuli. Har uch usulda birinchi va ikkinchi bosqichlar bir xil. Birinchi bosqichda kalit o'z portlaridan birida ramka oladi. Tez ishlov berish uchun kalit maqsad manzilini o'z ichiga olgan freymning bitlarini olishi bilanoq ikkinchi bosqichni boshlaydi. Bu mexanizm kalitga freym kalitga kirishidan oldin ham freym uchun oldinga port yoki portlarni tanlash imkonini beradi. Yo'naltirish qarorini qabul qilgandan so'ng, kalit har bir usulda uchinchi bosqichni boshlash uchun boshqa yondashuvdan foydalanadi. Keling, har bir usulda kalit uchinchi bosqichni qanday boshlashini tushunaylik. Saqlash va o'zgartirish usuli Bu usulda kalit freymning barcha bitlari olinguncha kutadi. Kadrning barcha bitlarini olgandan so'ng, kalit qabul qilingan kadr xatosiz yoki yo'qligini tekshiradi. Qabul qilingan kadr xatosiz bo'lsa, kalit tanlangan port yoki portlardan freymni oldinga yo'naltiradi. Qabul qilingan ramkada xatolar bo'lsa, kalit freymni o'chiradi. Kesilgan kommutatsiya usuli Ushbu usulda, to'g'ridan-to'g'ri port aniqlangandan so'ng, kalit uchinchi bosqichni boshlaydi. Ethernet ramkasi uchinchi maydonda maqsadli MAC manzilini saqlaydi. Kadrni yo'naltirish uchun kalitga faqat freymning MAC manzili kerak bo'ladi. Belgilangan MAC manzili Ethernet ramkasida juda erta paydo bo'lganligi sababli, kalit ramkaning barcha bitlarini olishdan oldin freymning qabul qilingan bitlarini yo'naltirishni boshlashi mumkin. Fragmentsiz almashtirish usuli Ushbu usulda, oldinga portni aniqlagandan so'ng, kalit freymning birinchi 64 bayti qabul qilinishini kutadi. 64 bayt Ethernet freymining minimal qonuniy hajmidir. 64 baytdan kichik bo'lgan Ethernet ramkasi runt ramkasi deb nomlanadi . A runt ramka bir buzuq ramka hisoblanadi
34. TCP va UDP protokollarini tushuntirib bering.
TCP va UDP protokollarini tushuntirib bering
IP transport qatlami protokollari. Transmissiyani boshqarish protokoli (TCP) va foydalanuvchi ma'lumotlar bazasi protokoli (UDP) o'rtasida ba'zi o'xshashlik va o'xshashliklar mavjud.Tafsirlardan biri shundaki, TCP - bu ulanishga yo'naltirilgan protokol, chunki u ma'lumotlarni uzatishdan oldin kompyuterlar o'rtasida so'nggi aloqani o'rnatadi. Boshqa tomondan, UDP ulanishsiz protokoldir, chunki u ma'lumotlarni yuborishdan oldin ulanishni aniqlamaydi. TCP / IP modelining transport qatlamida mavjud bo'lgan TCP va UDP protokoli.IP-da ishlaydigan 3-darajali protokollar haqida o'ylab ko'rganimizda, ular ulanmagan, tasdiqlanmagan va ishonchsizdir. Shuning uchun ma'lumotlarning kafolatlangan etkazib berilishini ta'minlash mumkin bo'lmaydi. Avtomatik boshqaruvni osonlashtiradigan va tirbandlikni boshqarish va oqimlarni boshqarish kabi muammolar bilan shug'ullanadigan TCP va UDP protokollariga ehtiyoj paydo bo'ldi
|
| |
ROUTER (marshrutizator) qurilmasi

|
ROUTER (marshrutizator) qurilmasi
|
bet | 10/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.orgROUTER (marshrutizator) qurilmasiham BRIDGE (ko‘prik) qurilmasi kabi 2 ta yoki undan ortiq bo‘lgan tarmoqlarni birlashtiradi yoki ajratadi. Farqi ROUTER (marshrutizator) qurilmasi katta tarmoqlarda ishlatiladi. Bundan tashqari marshrutizator qurilmasi kerakli tarmoqni yoki kerakli yo‘lni tanlash imkoniyatiga ega. Bu holda kirishga kelayotgan ma‘lumotlar tanlash orqali o‘z yo‘llarini topadi
Marshrutizatorlar. Intеrnеtdagi ma'lumotlar oqimini boshqarishda muhim ahamiyatga ega. Ularning vazifasi ma'lumotlar joylangan pakеtlarni har doim kеrakli yo`nalishda borishini ta'minlashdir.
Agar ma'lumotlar bitta mahalliy tarmoqqa tеgishli kompyutеrlar orasida uzatilsa, marshrutizatorlarning kеragi yo`q, chunki Hubning o`zi mahalliy oqimni boshqara oladi. Marshrutizatorlar ikkita tarmoq orasida ma'lumot uzatilayotganda ishlay boshlaydilar. Marshrutizatorlar pakеtlarni tеkshirib, ularning oxirgi manzillarini aniqlaydi va pakеtlarni bu manzilga yaqinroq boshqa marshrutizatorga uzatadi.
32. IP v 4 versiyasining klasslarini tushuntirib bering.
IPv4 adres 32 bitdan tashkil topgan bo'ladi. Bitlar ikkilik sanoq tizimida 0 va 1 larni ifodalaydi. Demak IP manzil 32 ta 0 va 1 larning ketma-ketligidan tashkil topgan bo'ladi. Ikkilik ko'rinishda 11111111 11111111 11111111 00000000 bunday ko'rinishda yoziladi. Biz uchun bunday holatda o'qish qiyinchilik va tarmoqda chalkashlik xosil qiladi ya'ni eslab qolish yoki biron bir sonni noto'g'ri kirgazish. O'zimiz uchun qulay bo'lishi uchun o'nlik sanoq tizimiga o'tkazib foydalanamiz.
32 bitlik adreslar sxemasida 4 mlrd dan ortiq ip larni tuzush mumkin.
IPv4 protokoli o‘tgan asrning 70-yillarida ishlab chiqilgan. 232 ta adreslarini taqdim eta olish imkoniga ega bo‘lgan bu protokol bir qancha kamchiliklarga ega. Eng asosiysi, adreslar soni barcha ehtiyojlarni qondirish uchun kamlik qiladi. Bundan tashqari, xavfsizlik masalalari ushbu protokolda ko‘rib chiqilmagan.
IPv4 paketlar formati
Sarlavha maydonlarining funksional vazifasi quyidagilardan tashkil topgan: Versiya maydoni (Version) mazkur tarmoqlararo protokol versiyasini ko‘rsatadi. Hozirgi vaqtda protokolning 4-versiyasi bilan birgalikda (ya’ni 0100 maydonida) protokolning 6-versiyasidan (ya’ni 0110 maydonida) foydalanish boshlanadi. Sarlavha uzunligi maydoni (Header Length) tarmoqlararo diagramma sarlavhasining 32 razryadli so‘zlardagi uzunligini ko‘rsatadi. Eng kam (minimal) uzunlik — beshta so‘z, eng katta (maksimal) uzunlik — 32-razryadli so‘zlardan o‘n beshtasi. Servis turi maydoni (Type of Service) xizmat ko‘rsatishning talab etiladigan sifati parametrlarini ko‘rsatadi. Ustuvorlik esa, har bir deytagrammaga ustuvorlik kodini berish orqali paketlarni uzatilishida unga ustunliklar beradi. Bitlar: 12 — D (delay) — kechikish, 13 — T (throughput) — samaradorlik (o‘tkazish qobiliyati), 14 — R (reliability) — ishonchlilik, S (cost) — narxi.
|
| |
Koaksial kabellar (coaxial cable)

|
Koaksial kabellar (coaxial cable)
|
bet | 32/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.org1. Koaksial kabellar (coaxial cable), ular televizion antennaga juda o‘xshash. O‘tkazish tezligi: 10 Mbit/sek. Asosan bino ichidagi tarmoqni xosil qilishda foydalaniladi.
Koaksial sim. Bunday sim turt katlamdan tashkil topgan buladi: uning eng ichki katlami metall simdan iborat. Bu izolyasiya bilan uralgan bulib, u 2-katlamini tashkil kiladi. 3-katlam izolyasiyasi yupka metall ekran bilan koplangan buladi. Ekran egiluvchan uki, ichki sim egiluvchanlik uki bilan ketma-ket tushadi. SHuning uchun xam koaksial sim deyiladi. Turtinchi katlam plastik katlamdan iborat bulib, u uchta katlamni koplaydi.
Keyingi paytda keng rivojlangan kabel televideniesida ishlatiladigan sim koaksial simdir. Kabel televideniesi yordamida bir kancha kanallar orkali ko’rsatuvlar berilishining sababi xam koaksial simlar orkali bir paytda bir kancha turli signallarni uzatish imkoniyati borligidandir. Bunda har bir signal turiga bittadan kanal mos keladi. Har bir kanal uz chastotasida ishlaydi, shuning uchun ular oralikda bir-biridan mustaqil xisoblanadi.
Koaksial simning asosiy afzalligi, uning katta kenglikda ishchi chastotalariga ega bo’lganligi tufayli katta xajmdagi ma’lumotlar okimini yukori tezlikda uzatishi mumkinligidadir. Bu imkoniyat yukori tezlik bilan ishlaydigan lokal kompyuter tarmoklarini yaratish imkoniyatini beradi.
Koaksial simlarning ikkinchi afzalligi ularning turli tashki karshiliklarga chidamliligi va nisbatan uzok masofalarga ma’lumotlarni (signal shaklidagi) uzatishi mumkinligidadir.
Koaksial simlari uchun qabul kilingan andozalar mavjud bulib, u Internet kompyuter tarmog‘i uchun Internet yug‘on simi (taxminan kulning katta barmogi yug‘onligida) deb xam yuritiladi. Bundan tashkari, yug‘onligi taxminan kichik barmok yug‘onligida bo’lgan, xozirda keng tarkalgan Cheapernet yoki Thinnet simlari mavjud. Yug‘on va ingichkarok koaksial simlar albatta uz xususiyatlariga ega: yug‘on simlar ingichkaga nisbatan uzokrok masofaga ma’lumotlarni uzatadi va tashki qarshilikka chidamlirokdir.
Yuqorida aytganimizdek, afsuski, bu simlarni tugridan-tugri kompyuterga ulab bulmaydi. Buning uchun kushimcha boglovchi sifatida BNC boglovchisidan foydalaniladi.
Koaksial simining asosiy xususiyati uning universalligidir, ya’ni uning yordamida deyarli barcha turdagi: tovush, video va xokazo signallarni uzatish mumkin.
Omninet, Onet kompyuter tarmog‘i bunday simlarni birinchi bo‘lib ishlatgan. 1-tarmoklarda bunday simlar orkali ma’lumotlarni uzatish tezligi 1 m/bit atrofida bo’lgan, (Ethernet tarmoklarida ishlatilgan) koaksial simlarga nisbatan uzatish tezligi 10 barobar kam. Keyingi tarmoklarda uzatish tezligi koaksial simlar orkali uzatilish tezligiga barobarlashdi. Ammo ma’lumotlarni uzatish masofasi koaksial simlar uzatishiga nisbatan 5 marta kamdir.
|
| |
Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan standart turlarini yozing?

|
Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan standart turlarini yozing?
|
bet | 12/33 | Sana | 27.07.2024 | Hajmi | 135,55 Kb. | | #268806 |
Bog'liq 1. Kompyuter tarmoqlarining hududiy taqsimlanishi-fayllar.org35. Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan standart turlarini yozing?
36. OSI modelining tarmoqqa bog’liq pag’onalarini sanab bering va tushuntiring.
Tarmoqni ishlashi uchun esa bizga OSI modeli va TCP/IP protokollar steki zarur hisoblanadi. OSI (Open System Interconnection) modeli 7ta pog'onadan iborat va har bir pog'ona paket (ma'lumot uzatishning bir turi hisoblanadi) hosil qilishda o'z belgisini qo'yib boradi. Ya'ni bunda agar ma'lumot biror qurilmadan chiqib ketishdan oldin 7-pog'onadan boshlab pastki pog'onaga tushib borib paket ko'rinishiga keladi va uzatiladi. Ikkinchi kompyuter uni qabul qilib olgandan so'ng esa 1-pog'onadan boshlab yuqoriga qarab chiqib boradi va ma'lumot ko'rinishiga keladi. Bunda agar qaysidir pog'onada xatolik bo'lsa, paket qaytadan so'raladi yoki so'rov bekor qilinadi (bu tushunchalar nisbiy hisoblanib, ma'lumot almashinuv aynan aytilganidek amalga oshirilmaydi).
OSI Model darajasidagi funktsiyalariIlova qatlami
Ilova darajasi dastur jarayonlarini o'zaro ta'sir doirasiga kirish vositalari bilan ta'minlaydi, yuqori (ettinchi) daraja va amaliy jarayonlar bilan bevosita bog'liq.
Aslida, dastur sathi turli xil protokollar to'plamidir, ular orqali tarmoq foydalanuvchilari fayllar, printerlar yoki gipermatnli veb-sahifalar kabi umumiy manbalarga kirishadi va shuningdek, masalan elektron pochta protokolidan foydalangan holda o'zaro hamkorlikni tashkil etishadi. Maxsus amaliy xizmat elementlari fayllarni uzatish va terminal emulyatsiya dasturlari kabi maxsus amaliy dasturlar uchun xizmatlarni taqdim etadi. Agar, masalan, dastur fayllarni yuborishi kerak bo'lsa, u holda fayllarni uzatish, kirish va boshqarish uchun FTAM (File Transfer, Access and Management) protokoli qo'llaniladi. OSI modelida ma'lum bir vazifani bajarishi kerak bo'lgan dastur (masalan, kompyuterda ma'lumotlar bazasini yangilash) ma'lumotlar sxemasi ko'rinishidagi aniq ma'lumotlarni dastur sathiga yuboradi. Ushbu darajadagi asosiy vazifalardan biri ariza so'rovini qanday qayta ishlashni, boshqacha aytganda, qanday so'rovni qabul qilish kerakligini aniqlashdir.
|
| |
Gidravlik rostlagich - 1-Modul: Avtomatlashtirish texnik vositalari faniga kirish. 1-Mavzu

|
1-Modul: Avtomatlashtirish texnik vositalari faniga kirish. 1-Mavzu
|
bet | 10/60 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #125272 |
Bog'liq ATV dan Ma\'ruzalar matni MAJMUAGA 2019 Gidravlik rostlagich - tezlik (aylanishlar soni)ni, bosim, suyuqliklar sathi va boshqalarni rostlab turadigan qurilma. Unda tashqi manbadan keltiriladigan suyuqlik (moy yoki suv) ning bosim energiyasi rostlovchi organga taʼsir qiladi. Gidravlik rostlagich faqat integral, proporsional, integral-proporsional rostlash qonunlarini amalga oshiradi. Gidravlik rostlagichda oʻlchanadigan kattalikni proporsional kuchga (yoki siljishga) aylantiruvchi membranali, silfonli va boshqa qurilmalardan foydalaniladi. Gidravlik rostlagich metallurgiya, koks kimyosi, kimyo sanoati va boshqalarda, shuningdek issiqlik elektr stansiyalarida bugʻ qozoni bosimini rostlashda ishlatiladi.
Gidravlik rostlagichlarga misol qilib bosimni rostlash, haroratni rostlash, sarfni rostlash, oqimni rostlash qurilmalarini olish mumkin. Bosimni gidravlik rostlagichi bilan tanishib o`tamiz:
Bosim rostlagichi rostlovchi zolotnik (1), korpus (2), prujina (3) va sozlash mexanizmi (4) dan iborat. Dastlabki holatda prujina zolotnikni chekka (rasmda chapda) holatda o`rnatadi. Suyuqlik korpusdagi kanal orqali zolotnikka yuboriladi, zolotnik bitta bo`ylama va ikkita ko`ndalang tirqishga ega. Maxsus demfer(tebranishni pasaytiruvchi yoki yutuvchi asbob, qurilma) rostlovchi zolotnik orqali suyuqlik oqimini chegaralaydi. Ko`rsatilgan holatda ishchi suyuqlik o`q bo`yicha va ko`ndalang tirqish orqali katta o`rnatilgan porshen kamerasiga keladi. Gidrotizimning ishchi bosimi taqsimlovchi zolotnikning chap yon sirtiga F kuch bilan ta’sir qiladi. Ushbu kuch prujinaning qarshilik kuchi Fp ga qaraganda kam bo`lgan vaqtda o`rnatilgan porshenlar kameralaridagi bosimlar tenglashadi va nasos maksimal ekssentrisitet holatida qoladi.
Gidrotizimdagi bosim oshganda Fp kuch oshadi va rostlovchi zolotnik prujinani qisgan holda o`ng tomonga siljiydi. Rostlagich bak bilan katta o`rnatilgan poshen kamerasini qisman bog’laydi, buning natijasida bu kamerada bosim kamayadi. Kichik o`rnatilgan poshen bosim liniyasi bilan doim bog’langanligi uchun u statorni rotorning holatiga nisbatan siljitadi . kuchlar tengligi o`rnatildi, o`rnatilgan porshen kichik yuzasi x yuqori bosim o`rnatilgan poshen katta yuzasi x kichik bosim. Natijada nasos uzatilishi nolga intiladi, gidrotizimdagi ishchi bosim berilgan satxda ushlab turiladi. Shunday qilib, gidrotizimdagi quvvat yo`qotishlar o`rnatilgan maksimal bosimga yetganda ahamiyatsiz bo`lib qoladi, ishchi suyuqlik qizishi uncha katta emas va energiya iste’moli minimal holatda.
Agar gidrotizimdagi bosim kamaysa, prujina bosim rostlagichining rostlovchi zolotnikini siljitadi. Bunda quyish liniyasi qayta yopiladi va katta o`rnatilgan porshen kamerasida to`liq ishchi bosim hosil bo`ladi. Kuchlar tegligi buzaladi va katta o`rnatilgan porshen statorni ekssentrik holatga siljitadi. Nasos ishchi suyuqlikni yana gidrotizimga haydaydi.
|
| |