nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 34 | 2023

|
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 34 | 2023Bog'liq 53-57SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 34 | 2023
https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2023
56
Albatta, savol tu
g‘
iladi, bugungi tijorat banklari va yangi tashkil etilgan raqamli
banklar
o‘
rtasidagi farq nima?
Raqamli banklar uchun bu odatiy holdir:
- bank filiallari tarmo
g‘
ini kengaytirmang;
- bank va mijoz
o‘
rtasidagi 100% onlayn aloqa tizimi;
- yuqori sifatli va qulay mobil ilova;
- bozor talablariga javob beradigan depozitlar va kreditlar b
o‘
yicha eng qulay
shartlar (ya
’
ni sotib olish talabiga asoslangan);
- tez, sifatli, qulay va 24 soatlik javob markazlarining mavjudligi;
Xususiy yoki davlat banklari uchun esa:
- har bir tuman, shahar va viloyatda bank filiallarining mavjudligi, sifat
darajasiga yetarlicha e
’
tibor berilmasligi;
- bank va mijoz
o‘
rtasidagi onlayn aloqaning past darajasi;
- mobil ilovalar tasdiq belgisi uchun yaratilgan va foydalanuvchi bir marta
tizimga kiradi va endi kirmaslikka qaror qiladi (mobil ilovalarda kartadan kartaga pul
o‘
tkazish yoki kommunal t
o‘
lovlarni t
o‘
lash jarayoni bilan bo
g‘
liq doimiy
muammolar mavjud, aksariyat hollarda tizimda uzilishlar mavjud).;
- bozor talablariga javob beradigan depozitlar va kreditlar beriladi, ammo
aksariyat hollarda faqat tanishlar katta rol
o‘
ynaydi (agar tanishlar b
o‘
lmasa, mijoz 3
oy yoki undan k
o‘
proq kutadi).
- tez, yuqori sifatli, qulay va kechayu kunduz javob berish markazlari juda zaif
ishlaydi, mijoz esa
o‘
z savoliga javob olish uchun bankning barcha b
o‘
limlari
mutaxassislari bilan gaplashishi kerak. Mijoz vaqti, telefon xizmati uchun mijoz
tomonidan t
o‘
langan summa hisobga olinmaydi.
MUHOKAMA
Moliyaviy
xizmatlarning
raqamli
o‘
zgarishi
mijozlarning
iqtisodiy
imkoniyatlarini kengaytirishga yordam beradi, shu bilan birga bank mijozlari uchun
keng imkoniyatlar yaratadi, bu esa moliyaviy faollikni oshirish y
o‘
lidagi muhim
qadamdir. Boshqacha qilib aytganda, raqamli banklarning istiqbollaridan biri bu
|
| |
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 34 | 2023

|
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 34 | 2023Bog'liq 53-57SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 34 | 2023
https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2023
55
Shunga asoslanib, 2020 yilda Anorbank va TBC Bank
O‘
zbekistonda raqamli
banklar sifatida r
o‘
yxatdan
o‘tkazildi. Darhaqiqat, “raqamli banking” tushunchasi
Evropa mamlakatlarida 2015-2020 yillarda tez rivojlandi. Raqamli banklar
o‘
z
mijozlariga yanada qulay va foydali xizmatlarni taqdim etish uchun zamonaviy
raqamli innovatsiyalardan keng foydalanadilar.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
A.A.Gontarning ta
’kidlashicha, “Raqamli banking
- bu bank va uning mijozlari
o‘
rtasidagi
o‘
zaro munosabatlarning yangi shakli, shu jumladan raqamli, axborot va
texnologiya strategiyalari sohasidagi iste
’
molchilar va tijorat mijozlari uchun
moliyaviy xizmatlar sohasidagi innovatsiyalar”[2]. Tadqiqotchi olimlardan Sucha
t
Tungjitnob, Kitsuchart Pasupa, Boontawee Suntisrivaraporn
o‘
z tadqiqot ishlarida
“Mobile banking” to‘g‘
risida quyidagi fikrlarni bildirib
o‘tganlar “Bank mijozlari
banklarning mobil ilovalari (mobile banking) yordamida istalgan joyda va istalgan
vaqtda bank operatsiyalarini darhol amalga oshirishlari mumkin. Bundan tashqari,
mobil banking ilovasi q
o‘
shimcha filiallarni k
o‘
paytirish xarajatlarini kamaytiradi.
Bank, shuningdek, ilovadan mijozlar ma
’lumotlarini olishdan foyda oladi”.
Jarkovskaya E.P. fikric
ha “Bank xizmatlarini mijoz va bank xodimi o‘
rtasida
t
o‘g‘
ridan-t
o‘g‘
ri aloqada b
o‘
lgan bank ofisida emas, balki uyda, mijozning ofisida,
ya
’
ni ikkinchisi uchun qulay b
o‘
lgan joyda k
o‘rsatish kerak” [3].
Raqamli bankning asosiy jihatlaridan biri bozor talablariga javob beruvchi
omonatlar va kreditlar uchun eng qulay sharoitlar (yaʼni, mijoz talabidan kelib
chiquvchi) va tez fursatlarda xizmat k
o‘
rsatish hisoblanadi deb ta
’
kidlaydi[4].
NATIJALAR
Bugungi kunda Anorbank va TBC bank ikkalasi ham raqamli bank bo
‘
lib,
o‘
z
mijozlariga mobil ilovalar yoki shaxsiy kompyuterlar orqali raqamli xizmatlarning
t
o‘
liq t
o‘
plamini taklif qilishadi. Bu shuni anglatadiki, raqamli bank mijozi 24/7 bank
xizmatlaridan foydalanishi mumkin. Boshqacha qilib aytganda, raqamli bank tizimida
mijozga mobil ilova taqdim etiladi va mobil ilova asosida yuqori texnologiyali IT
infratuzilmasi bilan bank operatsiyalarining yuqori moslashuvchanligi ta
’
minlanadi.
|
| |
Paper #3 and final class presentation During finals week

Paper #3 and final class presentation During finals week
Friday, December 11 2-5 pm
|
OTHER FILMS WITH Health CONTENT
A Beautiful Mind – Mental Illness
Angels in America - AIDS
Awakenings – Mental Impairment
Born on the 4th of July – Paraplegic
Boys Don’t Cry – Sexuality
Brian’s Song – Cancer
Butterflies are Free – Blindness
Children of a Lesser God – Deafness
Coming Home – Paraplegic Injury
Forever Young – Cancer
Forrest Gump – Mental Retardation and Disability
Hospital – Physicians and Hospitals
Hotel Rwanda – Genocide
Ironwood – Homelessness, Alcohol
Lorenzo’s Oil – Orphan Diseases
Love Story – Cancer
My Left foot – Cerebral Palsy, Disability
Of Mice and Men – Mental Retardation
Ordinary People – Patient-provider Communication
Philadelphia – AIDS
Rain Man - Autism
Requiem for a Dream – Substance Abuse
Schindler’s List - Genocide
Shine – Mental Illness
Sound and Fury – Deafness
Supersize Me – Junk Food
Terms of Endearment - Cancer Aging
Thank you for Smoking – Smoking
The Band Played On – AIDS
The Doctor – Cancer, Medical Communication
The Hunchback of Notre Dame – Disability
The Insider – Smoking
The Miracle Worker – Blindness, Deafness
|
4. Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti

4.Urdushev X. Informatika va axborot texnoljgiyalari. SamQXI.uz
2
4.1.Axborot jarayonlarining dasturiy ta’minoti
4.1.1.Dasturiy ta’minot turlari: amaliy, tizimli, uskunaviy
4.1.2.Kompyuter amaliy dasturiy ta’minotining vazifasi, tarkibi va
strukturasi
4.1.3.Amaliy dasturlar paketi va ular yordamida yechiladigan masalalar
turkumi
4.1.4. Kompyuter uskunaviy dasturiy ta’minotining vazifasi, tarkibi va
strukturasi
1.
Internetdan olingan Yangi adabiyotlar:
2.
Агальцов В.П., Титов В.М. Информатика для экономистов: Учебник. –
М.:ИД “ФОРУМ”: ИНФРА – М, 2011. – 448 с.: ил. – (Высшее образование).
3.
Гордиев А.В. Операционные системы. 2-е издание. Учебник. – Москва -
Минск, 2014. - 416 с.
4.
Грошев А.С. Информатика. Учебник для вузов. - Архангельск, АГТУ,
2010. – 484 с.
5.
Замятин А.В. Операционные системы. Теория и пратика.
Учебное
пособие. Томск: Изд-во. ТПУ, 2011. – 281 с.
6.
Колисниченко Д.Н. Самоучитель Microsoft Windows 8. – CПб.: БХВ-
Петербург, 2013. - 288 с.: ил. – (Самаоучитель).
7.
Макрова Н.В., Волков В.Б. Информатика: Учебник для вузов. – СПб.:
Питер, 2011. – 576 с.: ил.
8.
Таненбаум Э. Современные операционные системы. 3-е изд. – СПб.:
Питер, 2010. – 1120 с.: ил.
9.
Трофилов В.В. и др. Информационные технологии: учебник. –
М.:Издательство Юрайт; ИД Юрайт, 2011. - 624 с. – (Основы наук).
4.Axborot jarayonlarining
dasturiy ta’minoti
) Nurlanuvchi diodlar haqida - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti kompyuter...

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti kompyuter injeneri: multimedia texnologiyalari fakulteti
|
bet | 2/3 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #263969 |
Bog'liq O`zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsi-fayllar.org (1)2) Nurlanuvchi diodlar haqida
Nurlanuvchi diodlar — bitta p-n o‘tishga ega bo'lgan, elektr energiyani nokogerent yorug'lik nuriga o'zgartuvchi yarimo'tkazgich nurlanuvchi elektron asbobdir. Nurlanuvchi diodlarda elektron-kovak juftliklarining rekombinatsiyalashuvi natijasida yorug'lik nuri paydo bo'ladi. Agar p-n o'tish to 'g 'ri yo'nalishda siljitilgan bo'lsa rekombinatsiya sodir bo'ladi. Nurlanuvchi rekombinatsiya to'g'ri zonali deb ataluvchi yarimo'tkazgichlarda hosil bo'ladi. Bunday y arim o'tkazgich sifatida arsenid galliyni keltirish m um kin. Nurlanayotgan yorug'likning to'lqin uzunligi Я energiyasi taxminan yarimo'tkazgich taqiqlangan zonasi kengligiga mos keluvchi kvant energiyasi bilan aniqlanadi. Arsenid galliy asosida tayyorlangan nurlanuvchi diodlarning to'lqin uzunligi = 0,9—1,4 mkm ni tashkil etadi. Ko'rinuvchi nurlar diapazonidagi nurlanuvchi diodlar fosfid galliy, karbid kremniy va boshqalar asosida tayyorlanadi. Zamonaviy nurlan uvchi diod larda galliyning azot va aluminiy bilan birikmalaridan foydalaniladi.
Nurlanuvchi diodlarning energetik xarakteristikasi sifatida kvant chiqishi (samaradorlik) dan foydalaniladi. Kvant chiqishi boshqaruv zanjiridan o'tayotgan har bir elektronga nurlanuvchi diod chiqishida nechta nurlanish kvanti to'g'ri kelishini ko'rsatadi. Gom oo'tishli nurlanuvchi diodlar uchun odatda kvant chiqishi 0,01—0,04 ni tashkil etadi. Geteroo'tishli nurlanuvchi diodlar hosil qilish uchun binar va uch kom ponentali yarim o 'tk azg ich birikm alardan foydalaniladi, ular uchun kvant chiqishi ancha yuqori qiymatni (0,3 gacha) tashkil etadi, lekin hamma vaqt birdan kichik bo'ladi. VAXlari, oddiy diodlarnikidek, eksponensial bog'lanish bilan ifodalanadi. Nurlanuvchi diodning qayta ulanish vaqti s ni tashkil etadi.
Nurlanuvchi diodlar optik aloqa liniyalarida, indikatsiya qurilmalarida, optoelektron juftliklarda va yaqin kelajakda elektr yoritgich asboblarni almashtirishda qo'llaniladi.
Fotodiod va nurlanuvchi diod optoelektronikaning asosiy yarimo'tkazgich asboblaridir. Optoelektronika — elektronikaning bo'limi bo‘lib, axborotlarni qabul qilish, uzatish va qayta ishlashda yorug'lik signallar elektr signallarga va aksincha o'zgartirilishini ta’minlovchi elektron qurilmalarni ishlab chiqish, yaratish va amaliy qo'llash bilan shug'ullanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti kompyuter injeneri: multimedia texnologiyalari fakulteti
|
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 34 | 2023

SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 1 | ISSUE 34 | 2023
https://t.me/openscholar Multidisciplinary
Scientific Journal December, 2023
57
moliyaviy sektorlarni raqamlashtirish orqali xizmatlar narxini 40-60% ga
kamaytirishdir. Bankka tashrif buyurish mijozlar uchun vaqt va pulni tejashga
yordam beradi.
Bir s
o‘
z bilan aytganda, tijorat banklarining
o‘
zgarishi va raqamli bank tizimiga
o‘
tish
butun dunyo b
o‘
ylab yangi axborot texnologiyalarining rivojlanishi va faol
tarqalishiga
javob b
o‘
lib, raqamli texnologiyalar nafaqat mahsulotlar,
balki
kompaniyalarning ish sifati va daromadini yaxshilaydi.
ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI
1.
O‘
zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 09.01.2018 yildagi PF-5296-
son.
2.
Гонтарь, А.А., Сазонов, С.П. Экономические методы обеспечения
информационной безопасности кредитной организации //
Управление
экономическими системами: электрон. науч. журнал.
- 2016. -
№ 9. –
С.
-6
[Электронный ресурс]. –
Режим доступа: http://uecs.ru/ ekonomi
cheskaya-
bezopasnost/item/4064-2016-09-03-08-02-57.
3.
Жарковская, Е.П. Банковское дело: для студентов вузов по специальностям
«Финансы и кредит», «Бухгалтерский учет, анализ и аудит» / Е. П. Жарковская.
–
4-
е изд., перераб. и доп. –
М.: Омега
-
Л, 2012. –
452 с.
4.
Mirzobek Komiljonovich Avezov. Raqamli bank xizmatlari va uning afzalliklari
Scientific progress jurnali. 2022. Page 811.
5.
Niyozov Z.D. INCREASE THE EFFECTIVENESS OF USING A VEIN
//World Economics and Finance Bulletin.
–
2022.
–
Т. 7. –
С. 23
-26.
6.
Bekmurodov A. THE IMPACT OF
TRANSFORMATION PROCESSES ON
THE ACTIVITIES OF COMMERCIAL BANKS //Archive of Conferences.
–
2021.
–
С. 52
-54.
7.
Hudoyqulov X. Z. CREDIT SUPPORT FOR SMALL AND MEDIUM-SIZED
BUSINESSES AND FACTORS HINDERING ITS DEVELOPMENT //SCHOLAR.
–
2023.
–
Т. 1. –
№. 15. –
С. 4
-10
Hisobni o‘g‘irlash - Texnologiyalari universiteti “Katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari va usullari” fanidan

|
Texnologiyalari universiteti “Katta ma'lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari va usullari” fanidan
|
bet | 2/2 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #127122 |
Bog'liq BigData5Hisobni o‘g‘irlash – Bulut muhitida fishing, firibgarlik va turli ekspluatatsiyalarda namoyon bo‘ladi. Bu yerda tranzaktsiyalarni manipulyatsiya qilish va ma’lumotlarni o‘zgartirishga urinishlar shaklida tahdidlar uchraydi. Bulutli saytlar hujumchilar tomonidan hujumlar maydoni sifatida ko‘rib chiqiladi. Fishingni oldini olish uchun foydalanuvchi akkauntlari va xizmatlarini o‘zaro “almashish”ni taqiqlash, shuningdek, ko‘p faktorli audentifikatsiya mexanizmlariga e’tibor berish kerak.
Bulutli texnologiyalarning xavfsizligiga bo‘lgan tahdidlar.
Maʻlumotlarni bulutli qayta ishlash texnologiyasida qo‘llashning asosiy ko‘rinishlari.
Microsoft Azure - bulutli platformasi.
Microsoft Azure - Microsoft-ning bulutli platformasi. Tarqalgan ma'lumotlar markazlarida joylashgan serverlarda ilovalarni ishlab chiqish, ishga tushirish va ma'lumotlarni saqlash imkoniyatini beradi.
Microsoft Azure sizga mahalliy, gibrid, ko'p bulutli yoki chekka muhitlarda xavfsiz, kelajakka mo'ljallangan bulutli yechimlarni yaratish imkonini beradi. Microsoft Azure bilan istalgan muhitda sevimli vositalaringiz bilan innovatsiya qiling.
Microsoft Azure-ning qo'shimcha xususiyatlari:
Azure Kubernetes Service (AKS) - boshqariladigan Kubernetes muhiti yordamida ilovalarni yaratish va masshtablash;
DevSecOps - DevOps va SecOps jamoalariga xavfsizroq ilovalar yaratish uchun birgalikda ishlashga yordam berish uchun GitHub va Azure mahsulot va xizmatlarini birlashtiradi.
Grafana uchun Azure Management tahlil va monitoring yechimlari uchun toʻliq boshqariladigan xizmatdir. U kengaytiriladigan ma'lumotlar vizualizatsiyasini ta'minlovchi Grafana Enterprise1 tomonidan qo'llab-quvvatlanadi. Grafana asboblar panelini tez va oson oʻrnating va Azure xavfsizligi bilan kirishni boshqaring
|
| |
Inshootlarning hisoblash sxemasi haqidagi tushuncha

Inshootlarning hisoblash sxemasi haqidagi tushuncha.
Inshoot va konstruktsiyalarning hisobini osonlashtirish uchun ular soddalashtirilgan sxemalar bilan almashtiriladi. Inshootlarning soddalashtirilgan tasvirini ifodalovchi sxema hisoblash sxemasi deyiladi.
Inshootlar va ularning hisoblash sxemalari elementlarining geometrik shakliga ko’ra quyidagicha kvalifikatsiyalanadi:
1. Sterjanlar birikmasidan tashkil topgan inshootlar.
Sterjenlardan tashqil topgan inshootlarga balka, rama, arka, ko’p oraliqli balka, fermalar kiradi.
Agar inshootlar to’g’ri chiziqli sterjendan tashkil topgan bo’lsa unga balka deyiladi.
Inshoot egri chiziqli sterjendan tashkil topgan bo’lsa, arka deyiladi.
Bir-biriga bikr qilib biriktirilgan sterjenlardan tashkil topgan inshoot rama deyiladi.
Tayanchlar va ularning klassifikatsiyasi.
Ma’lumki har qanday inshoot tayanchga ega bo’ladi. Inshootga ta’sir etuvchi kuchlar tayanchlarda hosil bo’ladigan reaktsiya kuchlari bilan birga muvozanatda bo’ladi. Tekis sistemalar uchun tayanch turlari quyidagicha bo’ladi:
SHarnirli qo’zgaluvchi tayanch;
Bu tayanch 2 ta erkinlik darajasiga ega. Bu tayanch shaklda ko’rsatilganidek sxemalashtiriladi,
SHarnirli qo’zg’almas tayanch-
bitta erkinlik darajasiga ega.
Rasmda ko’rsatilgandek sxemalashtiriladi. Sterjenlarning yo’nalishi ihtiyoriy tanlanadi.
Mustahkam biriktirilgan
tayanch. Erkinlik darajasi nolga
teng. Bu tayanchlarning sxemasi
rasmda keltirilgan.
SHuni qayd etib o’tish kerakki, har bir tayanchda, tayanch sterjenlarining soni tayanch reaktsiyalarining soniga tengdir.
|
Balkali zagotovkalardan konstruktiv elementlarni tayyorlash

Balkali zagotovkalardan konstruktiv elementlarni tayyorlash
Kran osti balkasi qattiqlik qovurg‘asiga ega qo‘shtavrli balka ko‘rinishida tayyorlanadi (1.5-rasm). Ularni ishlash sharoitiga bog‘liq ravishda payvand birikmalarini bajarish texnologiyasi tanlanadi. Payvandlangan qo‘shtavr balkalar bo‘ylama eguvchi moment bilan yuklanganda stenkadagi kesik yoki poyas choklaridagi chalapayvand kabi nuqsonlar normal va urinma kuchlanishlarga parallel joylashganligi sababli katta xavf tug‘dirmaydi (1.5,a,b-rasm.).
1.5-rasm. Qo‘shtavrli balkalarda qattiqlik qovurg‘alari ko‘rinishi. a-vertikal va gorizontal qattiqlik qovurg‘alari, b-vertikal qovurg‘alarni yuqori poyasga tutashtirish, c-vertikal qovurg‘alarni pastki poyasga biriktirish
Lekin qo‘shtavrli balka kesimi qo‘shimcha davriy ravishda kran g‘ildiraklaridan P kuch ta’sirida yuklanib, relsdan yuqori poyasga va poyas choklari orqali stenkaga ta’sir etadi (1.5,c-rasm). Balka o‘qiga nisbatan rels o‘qi simmetrikligi noto‘g‘ri bo‘lganda poyas va stenka choklariga ta’sir etuvchi ko‘ndalang yo‘nalishdagi qo‘shimcha moment hosil bo‘ladi. Bu holatda poyas chokidagi chalapayvand yoki stenkadagi kesiklar kuch oqimiga ko‘ndalang joylashib, toliqish darzlari hosil bo‘lishiga sababchi bo‘ladi. Shu sababli qo‘shtavrli balkalarda yuqori poyasni stenka bilan biriktirishda stenkani to‘liq eritib, poyas choklarini “qayiqcha” holatida payvandlash kerak bo‘ladi.
1.6-rasm. Qo‘shtavrli balka poyasini stenka bilan biriktirishda qo‘yiladigan talablar
1.6-rasm. Qo‘shtavr balka
Uzunligi 12 m va balandligi 1100-1600 mm, qattiqlik qovurg‘alari bo‘lgan qo‘shtavrli balka namunaviy konstruksiyasi 1.6-rasmda tasvirlangan. Bunday balkalarda poyas choklari bajarilgandan so‘ng, qattiqlik qovurg‘alari o‘rnatilib payvandlanadi. Ikki kran osti balkasi kolonna tayanchlarida tutashtiriladi va ular boltlar yordamida biriktiriladi (1.7- rasm)
1.7-rasm. Kran osti balkasini kolonnaga o‘rnatish
Kolonnalar yaxlit va ferma konstruksiyasiga ega bo‘lishi mumkin. Sex kolonnalari kran osti balkasi tayanchlari orqali ko‘prikli kran va tomdan yuklanishlarni qabul qiladi. Bu tayanchlarda normal kuch va eguvchi momentni qiymati katta bo‘lganligi sababli kolonna kesimi o‘zgaruvchan qilib tayyorlanadi. Kolonna pastki qismidagi tayanch plitasi orqali yuklanishlarni beton fundamentga uzatadi.
1.8-rasm. O‘zgaruvchan (b,c) va doimiy (a) qirqimga ega kolonnaga misol: а, b-sidirg‘a; c-panjarali
Kolonnalarni joylariga o‘rnatishda quyidagi talablar qo‘yiladi: kolonna o‘qi bashmak plitasi tekisligiga perpendikular bo‘lishi; montaj teshiklar ferma tayanch stoliklariga nisbatan to‘g‘ri joylashishi. Balka va balkali elementlarni yirik seriyali sharoitda tayyorlashda yig‘ish-payvandlash ishlari uzluksiz konveyerlarda bajariladi. Misol sifatida yuk avtomashinasi platformasi balkasini yig‘ish-payvandlash yarimavtomat liniyasini ko‘rsatish mumkin.
|
Statik aniq sistemalar - Mavzu statik aniq sistemalar

|
Mavzu statik aniq sistemalar
|
bet | 2/7 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 272,61 Kb. | | #138982 |
Bog'liq Mavzu statik aniq sistemalar-fayllar.orgStatik aniq sistemalar Qurilish mexanikasi fanining mohiyati va usullari. Qurilish mexanikasi fanining qisqacha rivojlanish tarixi va boshqa fanlar bilan uzviy bog’liqligi. Inshootlar va ularning hisoblash sxemalari. Tayanchlar va ularning turlari. Tashqi yuklar va ularning inshootga ta’siri. Inshootlar hisoblash sxemalarining kinematik analizi. Inshootlar geometrik strukturasining analizi. mavzusining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari
|
O’qituvchi faoliyatining mazmuni
|
Tinglovchi
Faoliyatining mazmuni
|
1 bosqich
1.1 O’quv xujjatlarini to’ldirish va talabalar davomatini tekshirish (5 min).
1.2 O’quv mashg’ulotiga kirish (10min)
|
1.1.Ma’ruza mashg’uloti mavzusi, rejasi bilan tanishtiradi
1.2.”Aqliy hujum” o’tkazib, mavzuga oid bo’lgan asosiy tushunchalarning tegishli fanlardan esga tushiradi (1-ilova)
|
Tinglaydilar
Tinglaydilar, javob beradilar.
|
2-bosqich
Asosiy
bo’lim
(50 min)
|
2.1. Mavzu mazmunini ochib beradi (2-ilova)
|
YOzadilar va eshitadilar.
|
3-bosqich
YAkunlovchi
(15 min)
|
3.1.Ma’ruza bo’yicha yakunlovchi xulosa chiqaradi
3.2.Takrorlash uchun savollar beradi.
(3-ilova)
|
Bajaradilar
YOzib oladilar
|
1-ilova
Erkinlik darajasi, tayanch turlari, bog’lovchi sharnirlar, nuqtaning tekislikdagi erkinlik darajasi, diskning erkinlik darajasi, geometrik o’zgaruvchan, o’zgarmas va oniy o’zgaruvchan sistemalar.
|
| |
Sistemalarning erkinlik darajasi

Sistemalarning erkinlik darajasi
Jismning yoki sistemaning holatini aniqlovchi geometrik parametrlar soni erkinlik darajasi deb ataladi.
Masalan, A nuqtaning holati ikkita erkinlik darajasi (x va u) bilan aniqlanadi.
AV diskining holati esa uch erkinlik darajasi bilan aniqlanadi (x, u va φ)
Erkinlik darajasini cheklovchi har qanday qurilma bog’lanish deb ataladi.
Agar AV diskini A nuqtada sharnirli mahkamlab qo’ysak, uning 2 ta erkinlik darajasi yo’qolib, bitta erkinlik darajasi (φ) qoladi. SHarnirli qo’zg’aluvchi
tayanch bir, qo’zg’almas tayanch esa ikkita erkinlik darajasini yo’qotadi.
Agar erkinlik darajasini W, disklar sonini D desak, u holda sistemaning erkinlik darajasi quyidagi formula bilan aniqlanadi:
SH – oddiy sharnirlar soni,
W = 3D – 2SH - St St – tayanch sterjenlar soni.
YA’ni, har bir disk uchta erkinlik darajasiga ega, har bir sharnir uning ikkita erkinlik darajasini o’qotadi, har bir tayanch sterjeni esa bitta erkinlik darajasini yo’qotadi.
2 diskni birlashtiruvchi sharnir oddiy sharnir deyiladi. «n» ta diskni birlashtiruvchi sharnir murakkab sharnir deyilib, u (n - 1) oddiy sharnirga tengdir.
1) W > 0 - statik aniq, geometrik o’zgaruvchan sistema (mexanizm);
2) W = 0 - statik aniq, geometrik o’zgarmas, minimal bog’lanishlar soniga teng;
3) W < 0 - statik noaniq, geometrik o’zgarmas, ortiqcha bog’lanishlari bor.
2-3 shartlar qondirilsa, sistemani inshoot deb yuritish mumkin, chunki u geometrik o’zgarmas bo’ladi.
Har bir disk 3 ta erkinlik darajasiga ega, har bir sharnir 2 ta erkinlik darajasiga chek qo’yadi va har bir tayanch sterjeni bitta erkinlik darajasiga chek qo’yadi.
SHarnirlar sonini hisoblashda, 2ta oddiy va murakkab sharnirlarga ajratiladi. Ikki diskni birlashtiruvchi sharnir oddiy, ikkidan ortiq diskni birlashtiruvchi sharnir esa murakkab sharnir deb ataladi. SHarnirlarda disklar bir-biri bilan bog’langan bo’lsa, uning oddiy sharnirlar soni bog’langan disklar soni bittaga kam bo’ladi. (n-1)
|
To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni tayyorlash texnologiyasi

|
To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni tayyorlash texnologiyasi
|
bet | 3/10 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,01 Mb. | | #230682 |
Bog'liq baklarni yig‘ish payvandlashTo‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni tayyorlash texnologiyasi
To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni tayyorlash qo‘shtavrli balkalarni tayyorlashga qaraganda murakkab bo‘lib, shuning bilan birga buralish va egilishga yuqori darajada qarshilik ko‘rsatishi sababli ko‘prikli kranlar konstruksiyalarida keng qo‘llanilmoqda. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalar polka va stenkasi katta uzunlikka ega bo‘lganda ular bir necha bo‘lakdan tashkil topib, uchma-uch birikma bilan payvandlanadi. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkani tayyorlashda stellaj ustiga yuqori poyas joylashtiriladi, unga diafragmalar o‘rnatilib payvandlanadi.
1.2-rasm. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni tayyorlash: a-balka kesimi, b-yon devorlarni o‘rnatish, c-ichki choklarni payvandlash. Bunday ketma-ketlikka rioya qilinganda stenkani o‘rnatish uchun asos hosil qilinib, to‘g‘ri chiziq bo‘ylab o‘rnatilishi va simmetrikligi ta’minlanadi. Diafragmalar o‘rnatilgandan so‘ng stenkalar qo‘yilib payvandlanadi (1.2,b-rasm). Yig‘ilgan konstruksiya yon tomoniga buriladi va ichki tomondan diafragmalar stenkaga payvandlanadi. Keyingi navbatda pastki poyas o‘rnatilib payvandlanadi. Yig‘ish ishlari tugatilgandan so‘ng poyasni stenkaga payvand choklari bajarilib, elektrodni qiya holatda ushlab payvandlanadi.
1.3-rasm. To‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni mexanizasiyalashgan liniyalarda tayyorlash rejasi tuzilishi:
1,2,3,5-stendlar, 4-portal o‘ziyurar qurilma, 6-tayyor qismlarni yig‘ish joyi,
7-rentgen usulida nazorat qilish joyi, 8-balka elementlarini payvandlash joyi,
9-rolgang.10-elektromagnit qisqichlarga ega portal kran, 11-ombor,
12- CO2 muxitida payvandlash portal qurilmasi, 13-balka poyasini yig‘ish uchun o‘ziyurar portal, 14-aravacha, 15-payvandlash avtomati
Katta o‘lchamdagi ko‘prikli kran balkalarini tayyorlashda listli elementlarni tayyorlash va umumiy yig‘ish-payvandlash ishlari mexanizatsiyalashgan liniyalarda flus ostida avtomatik payvandlash bilan olib boriladi. Hamma tayyorlov ishlari liniyadan tashqarida bajarilib, omborga (11) tayyor zagotovkalar olib kelinadi.
|
| |
-rasm - «Muhandislik texnologiyalari» kafedrasi 5320300 – «Texnologik mashina va jixozlar»

|
«Muhandislik texnologiyalari» kafedrasi 5320300 – «Texnologik mashina va jixozlar»
|
bet | 9/10 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,01 Mb. | | #230682 |
Bog'liq baklarni yig‘ish payvandlash10-rasm. Burilma stolning sxemasi.
Tekislovchi yarimavtomatik moslamalar mexanizatsilash-tirilish darajasi yuqoriroqligi bilan farq qiladi.
Masalan, ikki yoqlama egik bo‘lgan yirik panellarni nuqtali payvandlash uchun panel (3) harakatlanuvchi rama (2) dagi yunaltiruvchi (4) ning qismalariga maxkamlab quyiladi, rama uchta o‘q bo‘ylab kolonna (8) bo‘yicha tik, bo‘ylama va ko‘ndalang yo‘nalishlarda harakatlanishi mumkin. Bunda ramaga tegishli elektr yuritmalar (9–14) bilan bog‘langan karetkalar (5) va (15) yordam beradi. Rama burish qurilmasi (7) va yuritma (6) yordamida bo‘ylama o‘q atrofida aylanishi mumkin.
11-rasm. Yirik panellarni nuqtali payvandlash uchun tekislovchi yarim avtomatik moslama.
Payvandlash kallagi (1) ga shchupli datchik – kuzatuvchi tizim o‘rnatilgan bo‘lib, u yuqorida aytilgan yuritmalar vositasida panel yuzasini elektrodlar o‘qiga normal bo‘ylab avtomatik o‘rnatishga imkon beradi. Bundan tashqari, rama detal bilan birga berilgan qadamga avtomatik surilishi ham mumkin. Qurilmani boshqarish qulay bo‘lishi uchun televizion kamera bor, u operatorga ekranda payvandlash joyini ko‘rib turishi imkoni beradi.
Tekshirish uchun savollar
1. Kontaktli payvandlashni boshqarish apparatlarining asosiy vazifasi nimalardan iborat?
2. Kontaktli payvandlash texnologik jarayonlarini hilsoblash texnikasidan foydalanib nazorat qilish va avtomatik boshqarish tizimlarini vazivasiga ko‘ra qanday turlarga ajratish mumkin?
3. Robotlar liniyasini boshqarish tizimi qanday vazifalarni bajaradi?
4. Kontakt payvandlashda yig`ish moslamalarining turlari.
Xulosa.
Xulosa qilib aytish mumkinki, bu kurs ishi davomida kerak bo’lgan ma’lumatlarni o`qib, izlanib o`zim uchun bilib oldim.
Bu kurs ishi davomida konstruktorlik qismida qo’shtavrli balka haqida ma`lumot to`pladim, uning vazifasi va tuzilishini bayon qildim; konstruksiya metallini va konstruksiyaga qo‘yiladigan mexanik, texnologik talablarni o‘rganib chiqqan holda konstruksiyani payvandlash usulini tanlagach, shu payvandlash usuli bo`yicha payvandlash materiallarini moslarini tanlab oldim; havo sovitgich korpusini payvandlash usullariga ko`ra payvandlash rejimi hisobini bajardim; qo’shtavrli balkani payvandlashda ishlatiladigan mahkamlovchi, yig`uvchi moslamalar va payvandlash uchun zarur jihozlarni va ular haqida ma`lumotlarni keltirib o`tdim, konstruksiyani yig`ish va payvandlash uchun zaruriy texnologik jarayonni ishlab chiqib, havo sovutgich korpusini yig`ishni konstruktorlik qismda bayon qildim. Shuningdek payvand birikma sifatini nazorat qilish uchun mos defektoskopik uskunani tanladim va ular haqida ma`lumotlar to`pladim.
Men bu bajarilgan ishlarimni KHK o‘quv jarayonida va oliy o`quv yurtlarida maxsus fanlarni o`qitishda tatbiq etishni taklif qilaman, chunki bu ma’lumotlar talabalarning mustaqil ilashish bo‘yicha keng ko‘lamli bilimlarga ega bo‘lishida yordam beradi deb hisoblayman.
|
| |
Balka va sterjenlarni tutashtirish

Balka va sterjenlarni tutashtirish
Konstruksiyalarni o‘rnatishda, montaj qilishda ko‘p hollarda ularni tutashtirishga to‘g‘ri keladi. 1.4-rasmda qo‘shtavrli balkalarni tutashtirish turlari ko‘rsatilgan. Montaj ishlarini bajarishda asosan qo‘shma tutashtirish turidan foydalaniladi va uni dastaki yoyli yoki himoya gaz muhitida yarimavtomat usulda payvandlanadi (1.4,a-rasm). Ikki tomonga surilgan tutashtirish turi texnologik tutashtirishda foydalaniladi.
1.4-rasm. Qo‘shtavrli balkalarni tutashtirish.
Poyas va stenka payvand choklarini bajarish ketma-ketligini tayinlashda quyidagilarni hisobga olish kerak. Ikki balkani bir-biriga tutashtirishda birinchi navbatda poyaslarni uchma-uch choklari bajarilsa, stenkalarni uchma-uch choklarini bajarish qattiq mahkamlanish sharoitida amalga oshirishga to‘g‘ri keladi, bu esa payvand choklarda darzlar hosil bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Agar birinchi navbatda stenka choklari uchma-uch payvandlansa, keyin payvandlanadigan poyas choklarida katta miqdorda cho‘zilgan qoldiq kuchlanishlar hosil bo‘ladi, bu esa balka egilishga ishlaganda toliqish mustahkamligini pasaytiradi. Payvandlash sharoitlarini yaxshilash maqsadida L uzunlikdagi poyasni stenka bilan choklari payvandlanmay qoldirilib, avval stenka uchma-uch choklari bajarilgandan so‘ng tugatib qo‘yiladi. Oxirgi navbatda payvandlangan chokni ko‘ndalang cho‘kishi L uzunlikdagi elementga ta’sir etib, qoldiq kuchlanishlar qiymati qattiq mahkamlanishga qaraganda kam bo‘ladi. Ammo birinchi navbatda payvandlanadigan elementlarda erkin L qismni paydo bo‘lishi bu elementlarda siqilish kuchlanishi ta’sirida turg‘unlikni yo‘qolishiga olib keladi. Ko‘rsatib o‘tilganlarni hisobga olib har bir holatda payvandlash texnologiyasi har xil bo‘lishi mumkin. 1.4,c-rasmda ko‘rsatilgan tutashtirish turi texnologiya bo‘yicha dastaki payvandlash ko‘zda tutilmaganda qo‘llaniladi. Rasmda 1-6 raqamlar bilan choklarni bajarish tartibi ko‘rsatilgan. Profil elementlarni to‘liq eritib uchma-uch birikma bilan yoyli payvandlash payvandchidan yuqori malaka va nazoratni talab etadi. Statik yuklanishda ishlaydigan konstruksiyalarni tayyorlashda balkalarni tutashtirish uchun burchak choklar yordamida ustqo‘ymalardan foydalaniladi. Bunday birikmalar texnologik jihatdan oson bo‘lishi bilan birga, ortiqcha metall sarfini keltirib chiqaradi. Vibrasion yuklanishlarda ishlaydigan konstruksiyalarda esa bunday birikmalarni qo‘llash to‘g‘ri kelmaydi.
|
Sterjenli sistemalarning geometrik

Sterjenli sistemalarning geometrik
o’zgarmaslik shartlari.
Sterjenli sistemalar deb, odatda, to’g’ri chiziqli sterjenlarni parchin mix, elektr payvand yoki boltlar yordamida bir tugunga birlashtirilishi natijasida hosil bo’ladigan sistemalarga aytiladi.
Fermalar ana shular jumlasidandir. Odatda sterjenlar tugunlarga bikr qilib birlashtiriladi. Biroq hisoblash ishlarini engillashtirish maqsadida tugunlarni sharnirli mahkamlangan deb hisoblaymiz.
O’z geometrik formasini alohida sterjenlarning deformatsiyalanishi natijasidagina o’zgartiruvchi sistemalar geometrik o’zgarmas sistemalar deb ataladi.
Sterjenlari soni 3 tadan ortiq bo’lgan sistemalarni qay yo’sinda geometrik o’zgarmas qilib hosil qilinishini ko’rib o’tamiz.
Undan ilgari bir to’g’ri chiziq ustida yotuvchi 2 sterjendan tashqil topgan sistema bilan tanishib chiqamiz.
0niy o’zgaruvchan sistema
0niy o’zgaruvchan sistemalarda zo’riqish cheksiz katta qiymatga ega bo’ladi.
Geometrik o’zgarmas sistema
Demak, geometrik o’zgarmas sistemaga kiritiladigan qo’shimcha tugunni bir to’g’ri chiziq ustida yotmaydigan 2 sterjen bilan birlashtirsak, hosil bo’lgan yangi sistemaning geometrik o’zgarmasligi ta’minlanadi.
SHunday qilib, sharnirli uchburchakka ketma-ket tugunlar qo’shish yo’li bilan hosil qilingan sistema geometrik o’zgarmas bo’ladi; biroq tugunga kelib tutashuvchi sterjenlar bir to’g’ri chiziqda yotmasligi shart.
Quyidagi fermalar xuddi shu yo’sinda hosil qilingan
Uchburchaklardan tashqil topgan fermalar geometrik o’zgarmasdir.
YOki:
Agar tugunlarni birin-ketin tashlab yuborganimizda oxirida sharnirli uchburchak qolsa, bunday ferma geometrik o’zgarmasdir.
Eng sodda geometrik o’zgarmas ferma hosil qilish uchun zarur bo’lgan sterjenlar soni bilan tugunlar soni orasidagi munosabatni ko’rib o’tamiz.
W – sterjenlar soni; K – tugunlar soni.
Asosiy uchburchak 3 tugun va 3 sterjenga ega. Har bir navbatdagi qo’shiluvchi (K – 3) dona tugun esa 2 sterjen vositasida birlashtiriladi.
SHuning uchun geometrik o’zgarmas ferma sterjenlarining umumiy soni quyidagicha bo’lishi kerak:
W – 3 – 2(K – 3) yoki W = 2K – 3
1) W < 2K – 3 geometrik o’zgaruvchan, statik aniq
2) W= 2K – 3 geometrik o’zgarmas, statik aniq
3) W > 2K – 3 geometrik o’zgarmas, statik noaniq
Biroq W > 2K – 3 sharti bajarilsa, sistema hamma vaqt geometrik o’zgarmas bo’lavermaydi.
|
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
|
bet | 10/10 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,01 Mb. | | #230682 |
Bog'liq baklarni yig‘ish payvandlashFoydalanilgan adabiyotlar ro`yxati.
Asosiy adabiyotlar
Sindo Kou. Welding Metallurgy-N.Y.: John Wiley and Sons Ltd, 2002-480p.
Sh.Yuldashev. Payvandlash robotlari. O`quv uslubiy majmua. Andijon - 2020 yil.
3. Abralov M.A., Abralov M.M. Payvandlash jarayonlarning nazariyasi. Darslik – T.: Noshirlik yog’dusi, 2015 – 280 b.
4. Абралов М.А, Дуняшин Н.С., Эрматов З.Д., Абралов М.М. Технология и оборудование сварки плавлением. Учебник – Т.: Komron press, 2014 – 460с
5. Дуняшин Н.С. Автоматизация сварочный процессов. УМК Ташкент – 2016 год.
Qo`shimcha adabiyotlar
6. Мирзиёев Ш.М. Танқидий таҳлил, қатъий тартиб-интизом ва шахсий жавобгарлик – ҳар бир раҳбар фаолиятининг кундалик қоидаси бўлиши керак. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил якунлари ва 2017 йил истиқболларига бағишланган мажлисидаги Ўзбекистон Республикаси Президентининг нутқи. // “Халқ сўзи” газетаси. 2017 й., 16 январь, №11.
7. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси.-Т.:Ўзбекистон, 2017. - 46 б.
8. Теория сварочных процессов/В.Н. Волченко, В.Н. Ямпольский, В.А. Винокуров. Под ред. Фролова В.В. Учебник – М.: Высш. шк., 2008 – 569с.
9. Петров Г.Л., Тумарев А.С. Теория сварочных процессов. Учебник – М.: Высшая школа, 2007 – 392с.
Internet saytlar
10. www.gov.uz – Ўзбекистон Республикаси ҳукумат портали.
11. www.lex.uz – Ўзбекистон Республикаси Қонун ҳужжатлари маълумотлари миллий базаси.
12. www.svarka.ru – Россия федерацияси пайвандлаш жамияти сайти
|
| |
Misol - Mavzu statik aniq sistemalar

|
Mavzu statik aniq sistemalar
|
bet | 7/7 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 272,61 Kb. | | #138982 |
Bog'liq Mavzu statik aniq sistemalar-fayllar.orgMisol
D=8 ; SH=10; Ct=4
W = 3D - 2SH - Ct = 3·8-2·10-4=0
Inshootlarning geometrik strukturasining analizi.
Tekis sistemalarning geometrik o’zgarmas ekanligiga ishonch hosil qilish uchun W=0 bajarilishi bilan birga uchun geometrik tuzilishini analiz qilish kerak.
Inshootning g’isoblash sxemasi geometrik o’zgarmas bo’lishi uchun uni eguvchi elementlar bir-biri bilan o’zaro quidagi sharnirlar asosida bog’langan bo’lishi kerak.
Ikki diskdan iborat sistemani o’zaro geometrik o’zgarmas qilib birlashtirish uchun ularni bitta sterjen va bitta sharnir bilan bog’lash kerak, yoki bir nuqtada kesishmaydigan, yo’nalishlari bir-biriga || bo’lgan 3ta sterjendan foydalanish lozim.
Uchta disk geometrik o’zgarmas qilib bog’lash uchun bir to’g’ri chiziq yotqizilgan 3ta oddiy sharnir yoki 6ta sterjen kerak bo’ladi.
Demak, W=0 sharti sistemaning geometrik o’zgarmas bo’lishi uchun zarur, lekin etarli emas ekan.
http://fayllar.org
|
| |
0‘zbekist0n respublikasi oliy ta'liivi, fan va innovatsiyalar vazirligi

0‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASI OLIY TA'LIIVI, FAN
VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
MIRZQ ULUG‘BEK NOMIDAGI 0‘ZBEKISTGN MILLIY UNIVERSITET1
DAVLAT XIZMATI VA PERSONAL BOSHQARUV FAiNI O QLJV DASTURI
Bilim sohasi: 300 000-
Ijtimoiy fanlar, jurnalistika va axborot.
Ta’lim sohasi: 3 10 000 - Ijtimoiy va xulq-atvorga oid fanlar.
Ta’lim yo‘nalishi: 603 10700 — Siyosatshunoslik.
I oshkent - 2023
Fanning mazmuni
Fanni o‘qitishdan maqsad - talabalarda davlat xizmati va personal boshqaruv
fanining konseptual asoslari, davlat xizmati va personal boshqaruv transformatsiyasining g‘oyaviy platformasi, davlat xizmati lavozimlarining davlat reestri hamda personal boshqaruv sohasini rivojlantirish dasturlari
va loyihalarini ishlab chiqish, shuningdek, davlat xizmati va personal boshqaruv sohasida davlat siyosatining amalga oshirilishini ta’minlashga
qaratilgan metodologiya, uslub va amaliyotini o‘rgatish hamda ijimoiy hayotga tatbiq etish bo'yicha bilim va ko‘nikmasini hosil qiIishdan iborat.
Fanning vazifasi talabalar tomonidan davlat xizmati va personal boshqaruvga
doir ilmiy nazariyalarni, asosiy tushunchalarini o‘zlashtirish, tegishli kompetensiyalarni
shakllantirish, davlat xizmati va personal boshqaruv tahliliga mos uslubiy yondashuvlar
mazmunini ochib berish, davlat xizmati dinamikasini, personal boshqaruv tipologiyasini siyosiy tahlil qilish ko‘nikmasini shakllantirish, davlat boshqaruvida davlat xizmati va personal boshqaruv nazariyasi. amaliyotini qo‘llash texnikasini o'zlashtirish, bo‘lajak mutaxassislarning ijtimoiy va kasbiy muammolarni hal qilishda faol
shaxsiy pozitsiyasini shakllantirish orqali demokratik jamiyatdagi o‘rni va rolini ochib berish.
Asosiy nazariy (jism (ma’ruza mashg‘ulotlari)
I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi:
- print - server - Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash

|
Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash
|
bet | 5/12 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 312,5 Kb. | | #110978 |
Bog'liq “Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash” mavzusini o`qitishda interfaol metodlardan foydalanish metodikasi. KURS ISHI ABDUMALIK- print - server umumiy holda ko’pgina mijozlarga bir nechta printer orqali xizmat ko’rsatishni ta’minlaydi. Bunda server chop etiluvchi axborotlarni qabul qila olishi va ularni navbati bilan chop etishga chiqarishi kerak;
-faks – server-mijozlarga faks-modem telefon tarmoqlari bilan mujassam tarmoqli xizmat ko’rsatishni ta’minlaydi. Bu go’yo axborot chiqarishga o’xshaydi (printer kabi). Faks-server olgan faksimal xabarlar alohida tarmoqda qayta ishlanadi.
-elektron pochta (E-mail) - mijozlar o’rtasida, ular bir-birlaridan qancha uzoqlikda joylashganligidan qat’iy nazar, axborot almashishni ta’minlaydi. Bu erda jarayon xuddi oddiy pochta kabi kechadi. Elektron xat o’z adresiga ega. Uni jo’natuvchi desak, qabul qiluvchi xam o’z adresiga ega.
1.2. Tarmoq topologiyalari
Alohida tugunlarni tarmoqda ulash usullari tarmoq topologiyasi deyiladi. Odatda uchta topologiya qo’llaniladi:
1. Umumiy shina. Bu holda lokal tarmoqdagi barcha kompyuterlar bitta aloqa chizig’iga parallel bog’lanadi. Bunday shinalarni boshqarish ham alohida, ham markazlashgan bo’lishi mumkin. Markazlashgan boshqaruvda tarmoqqa maxsus kompyuter-server ulanadi, uning vazifasi tarmoqda axborotni uzatishni boshqarishdir. Alohida boshqaruvda hamma kompyuterlar bir xil maqomga ega, ular mustaqil ma’lumotlarni uzatish imkoniyatiga ega.
2. Halqa. Bu holatda barcha kompyuterlar yopiq halqasimon, ketma-ket bog’lanadilar. Bunda xabar birin-ketin kompyuterdan-kompyuterga uzatiladi. Xabarni uzatgan kompyuter yana o’sha xabarni qayta qabul qilmaguncha, jarayon davom etaveradi.
3. Yulduzcha. Yulduzcha topologiyaga ega tarmoqlar markaziy tugunga ega (kommutator yoki kontsentrator). Mazkur markaziy tugunga barcha qolgan kompyuterlar ulanadi. Dastlab uzatilgan xabar ana shu qurilmaga kelib tushadi, so’ng boshqa kompyuterlarga uzatiladi.
Bog’lash uchun qo’llaniladigan kabellar uzatish muhiti deb yuritiladi.
Kabellar asosan uchga bo’linadi:
-koaksial kabellar (coaxial cable), ular televizion antennaga juda o’xshash. O’tkazish tezligi: 10 Mbit/sek. Asosan bino ichidagi tarmoqni hosil qilishda foydalaniladi.
|
| |
-juftli o’ram kabellari - Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash

|
Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash
|
bet | 6/12 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 312,5 Kb. | | #110978 |
Bog'liq “Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash” mavzusini o`qitishda interfaol metodlardan foydalanish metodikasi. KURS ISHI ABDUMALIK-juftli o’ram kabellari (tvisted pair) telefon simini eslatadi. O’tkazish tezligi: 100 Mbit/sek. Asosan bino ichidagi tarmoqni hosil qilishda foydalaniladi
-optiktolali kabel (fider-optic cable). Eng ishonchli va tez, shu bilan birga juda qimmat kabel turi. Oralig’i 100 km masofadagi tarmoq uchun qo’llaniladi. O’tkazish tezligi: 2 Gbit/sek.
Tarmoq kabellarini texnik ko’rsatkichi
Kabel turi
|
O’tkazish tezligi,
Mbit/sek
|
Tarmoqni hosil qiluvchi nuqtalar orasidagi masofa
|
Kabel uzilganda tiklash mukinligi
|
Narxi
|
Koaksial kabellar
|
10 Mbit/sek
|
500 m
|
Past
|
100 so’m/metr
|
Juftli o’ram kabellari
|
100 Mbit/sek
|
100 m
|
yaxshi
|
200 so’m/metr
|
Optiktolali kabellar
|
1-2 Gbit/sek
|
100 km
|
Maxsus qurilmalar talab qilinadi
|
1000-3600 so’m/metr
|
Lokal tarmoqlarning qo’llanish sohasi juda keng. Bunga ofis ishlarini avtomatlashtirish, korxona boshqaruv sistemalari, loyihalarni avtomatlashtirish texnologik jarayonlari va robototexnika komplekslari, bank va axborot sistemalari, elektron pochta sistemalarini boshqarish kiradi.
WINDOWS OSda lokal tarmog’ni sozlash va ishlatish uchun juda qulayligini albatta e’tirof etish kerak. Tarmoq bilan ishlashdan avval, agar Sizning kompyuteringiz lokal tarmoqqa ulanmagan bo’lsa, sozlash ishlari olib boriladi. Kompyuter tarmoqda ishlashi uchun uni sozlash jarayoni quyidagicha:
Avvalo kompyuterda tarmoq plata (karta) borligiga ishonch hosil qilish darkor.
RJ-45 raz’yomiga maxsus konnektor orqali simlar ulanadi. -konnektor.
Boot Rom mikrosxemasi tarmoqdagi boshqa kompyuterdan foydalanib, operatsion sistemani yuklash imkonini beradi. Simlar HUBlarga ulanib tarmoq hosil qilinadi.
HUB (Switch) qurilmasidan foydalangan holda kompyuterni tarmoqqa ulash. Hub lar xonadagi kompyuterlarni bir-biri bilan bog’lash uchun kerak bo’lsa, Switchlar binolar orasiga qo’yiladi.
Tarmoqda ishlovchi har qanday kompyuter o’z nomi, maxsus TCP-IP adresi va ishchi guruhiga ega bo’lishi kerak. Boshqa tarmoq ishtirokchilari unga shu nom va TCP-IP adres bilan murojaat qilishlari mumkin (fayl va papka, xabar jo’natish). Windows OC o’rnatilgan kompyuterlar orasida aloqa mavjudligini tekshirish uchun ping (bu erda TCP-IP tarmoqdagi tekshirilayotgan kompyuter adresi) buyrug’i ishlatiladi. Masalan, ping 10.1.14.27.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
|
bet | 12/12 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 312,5 Kb. | | #110978 |
Bog'liq “Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash” mavzusini o`qitishda interfaol metodlardan foydalanish metodikasi. KURS ISHI ABDUMALIKFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI
Mirziyoyev Sh.M. Matbuot va ommaviy axborot vositalari xodimlariga. www.uza.uz 2017 yil 27-iyun.
2017-2021 yillarda O`zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo`nalishi bo`yicha Xarakatlar strategiyasini “ Xalq bilan muloqot va inson manfaatlari yili” da amalga oshirishga oid Davlat dasturini o`rganish bo`yicha ilmiy-uslubiy risola. T.: 2017 y
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning oliy Majlisga Murojaatnomasini o‘rganish va keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib etishga bag‘ishlangan ilmiy-ommabop qo‘llanma [Matn]. – T.: «Ma’naviyat», 2019. – 312 bet.
Mirziyoyev Sh. Erkin va farovon demokratik O`zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. T.: O`zbekiston. 2017y
Mirziyoyev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. – Toshkent: “O’zbekiston” NMIU, 2017. – 488 b.
6. ―Tandiq bor, munosabat yo‘q. Demak hammasi to‘g‘ri ekan-da?‖- Abdulla Aripov selektorda tashkilotlar tanqidlarga sukut saqlashi haqida gapirdi. www.kun.uz 30.07.2019
7. Ahatova I. ―Saida Mirziyoyeva: << Axborot xizmatlarini tizimini tubdan takomillashtirish lozim!>> http://uza.uz/oz/society/saida-mirziyeeva-akhborotkhizmatlari-tizimini-tubdan-takomi-28-05-2019 ‖
8. O‘zbekiston Respublikasining ―Ommaviy axborot vositalari to‘g‘risida‖ gi qonuni (yangi tahriri). – www.lex.uz
9. Prezident OAV xodimlarini tabrikladi va professionallikga chaqirdi. https://www.gazeta.uz/oz/2020/06/26/president-media/
10. O’zbekiston Respublikasining ―Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to’g’risida‖gi qonuni. /Axborot va axborotlashtirishga oid normativ-huquqiy hujjatlar to’plami. –T.: Adolat, 2018.
11. O’zbekiston Respublikasining ―Ommaviy axborot vositalari to’g’risida‖gi (yangi tahriri) qonuni. /Axborot va axborotlashtirishga oid normativ-huquqiy hujjatlar to’plami. –T.: Adolat, 2018.
12. To‘lqin Eshbekov. Axborot xizmatlari. O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2019
Internet saytlari
www.arxiv.uz
www.ziyonet.uz
www.wikipediya.org
www.azkurs.org
|
| |
- LAN ( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino ichidagi aloqa);
- CAN

|
- LAN ( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino ichidagi aloqa);
- CAN
|
bet | 4/12 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 312,5 Kb. | | #110978 |
Bog'liq “Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash” mavzusini o`qitishda interfaol metodlardan foydalanish metodikasi. KURS ISHI ABDUMALIK- LAN ( Local-Area Network) lokal tarmoq (bir ofis, bino ichidagi aloqa);
- CAN (Campus-Area Network) - kampus tarmoq, bir-biri bilan telefon yoki modemlar bilan ulanish, ammo yetarlicha bir-birlaridan uzoqda joylashgan kompyuter lokal ` tarmoq;
- MAN (Metropolitan-Area Network) katta tezlik bilan aloqa uzatish (100 Mbit/s) imkoniyatiga, katta radiusga (bir necha o’n km) axborot uzatuvchi kengaytirilgan tarmoq;
- WAN (Wide-Area Network) keng masshtabli (mintaqaviy) maxsus qurilma va dasturlar bilan ta’minlangan alohida tarmoqlarni birlashtiruvchi yirik tarmoq;
- GAN (Global-Agea Network) global (xalqaro, qit’alararo) tarmoq;
) tarmoq tugunlari turi bo’yicha (tugun - hisoblash tarmoqlari va ularning alohida elementlari ulangan joyi). Boshqacha aytganda, tugunga shaxsiy, mini- va katta kompyuterlar, alohida tarmoq ham kiradi. Masalan, umumiy foydalanish tarmoqlaridagi alohida kompyuterlar (boshqachasiga ularni stantsiyalar deb ham yuritishadi) tugunlarga misol bo’la oladi. Unchalik katta bo’lmagan alohida tarmoqlar kampus tarmog’i uchun tugun bo’ladi.
4) tugunlar munosabatiga ko’ra:
- bir xil rangli (peer-to-peer), uncha katta bo’lmagan, bir xil mavqega ega kompyuterlar (bu erda hamma kompyuterlar ham «mijoz», ya’ni tarmoqning oddiy foydalanuvchisi, ham «server», ya’ni tarmoq foydalanuvchilariga xizmat ko’rsatishni ta’minlovchi bo’lishi mumkin). Macalan, WINDOWS 95 OS tarmog’i tarqatilgan (Distributed) tarmoqlar. Bunda serverlar tarmoq foydalanuvchilariga xizmat ko’rsatadi, biroq tarmoqni boshqarmaydi;
-server (Server based) yoki markazlashgan boshqarishga ega tarmoqlar. Bu erda tarmoqning bosh elementi serverdir. Qolgan tugunlar serverning resurslaridan foydalanishi mumkin (masalan, Novell NetWare, Microsoft LAN Mananger va boshqalar).
5) tarmoq operatsion sistemalarini ishlatish bo’yicha (tarmoq OS):
gomogenli - hamma tugunlarda bir xil yoki yaqin operatsion sistemalardan foydalaniladi (masalan, WINDOWS OS tarmog’i);
Tarmoqda bir necha xil serverlar bo’lishi mumkin. Kompyuter tarmog’i o’z mijozlariga qanday xizmatlar turkumini taklif etishi, ularning servisi qanday bo’lishi juda muhimdir. Ular bilan tanishamiz:
-fayl - server - mijozga axborot saqlash qurilmalarida saqlanuvchi fayllardan foydalanish imkonini beradi. Bunda server barcha ishchi stantsiyalaridan fayllarga kirish imkonini berishi zarur. Shunigdek, axborotlarni himoya qila olish vazifasi ijobiy hal etiladi;
|
| |