nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Quyosh tutilishi - O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta

|
O`zbekiston respublikasi oliy va o`rta
|
bet | 2/4 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,47 Mb. | | #131823 |
Bog'liq kurs ishi
Quyosh tutilishi Oy Yer atrofida aylanib chiqqanda, o'zini bir necha daqiqaga yashirib, Quyosh va Yer o'rtasida joylashganda sodir bo'ladi. Umuman olganda, tutilish bo'lishi mumkin jami, Quyoshning butun diski Oyning orqasida bo'lsa yoki qisman, Oy Quyoshning faqat bir qismini qoplashga qodir bo'lganda.
To'liq tutilish paytida bir nechta juda qiziqarli hodisalarni kuzatish mumkin. Ulardan eng muhimi - kuzatish imkoniyati quyosh toji. Yashirin quyosh diski yordamida yulduzning tashqi gaz konvertini qadrlashingiz mumkin. Yana bir qiziqarli kuzatuv "Bayli marvaridlari To'liq tutilish bosqichida ko'rish mumkin. Bular Oy sathidagi (tog'lar, kraterlar ...) bir necha yorug'lik nurlari o'tishiga imkon beradigan tartibsizliklar bilan bog'liq. To'liq tutilishlar tez-tez sodir bo'ladigan hodisa emas (qisman ular bundan ham ko'proq), chunki to'liq tutilish paydo bo'lishi uchun Oy va Quyosh disklari aynan osmonga to'g'ri kelishi kerak. Boshqa tomondan, to'liq Quyosh tutilishi faqat Yerning bir qismida (Oyning soyasi prognoz qilinganida) ko'rinadi. bu chaqiriq to'liq chekka. Qo'shni hududlarda qisman tutilish kuzatiladi. Odatda, Quyosh tutilishini faqat Yer sharining ayrim mintaqalaridan kuzatish mumkin, chunki Quyosh Yer va Oydan kattaroqdir.Ularni bevosita odamlar kuzatmasligi kerak, chunki Quyosh Oyni qoplagan bo'lsa ham, uning nurlari hanuzgacha ko'rish qobiliyatiga jiddiy doimiy zarar etkazishi mumkin. Quyosh tutilishini xavfsiz kuzatish uchun ba'zi bir maxsus filtrlardan, masalan, payvandchi niqobidan foydalanish kerak.
Oy tutilishi
Bittasi oy tutilishi u Yer Quyosh va Oy o'rtasida joylashganida va Yer soyasi Oyni bir necha daqiqaga qamrab olganda paydo bo'ladi. Bu faqat Oy to'liq fazada bo'lganda va uchta yulduz quyidagi holatga kelganda mumkin: Quyosh - Yer - Oy. Ushbu turdagi tutilish bo'lishi mumkin jami, Oy Yer soyasi tomonidan butunlay yashiringanida; qisman, Oyning faqat bir qismi Yer soyasi bilan qoplanganda; yoki penumbral, Oy penumbra deb nomlangan mintaqada bo'lganida, Yer Quyosh nurlarini qisman qoplashi mumkin. Ushbu turdagi tutilish to'g'ridan-to'g'ri ko'rish uchun xavf tug'dirmasdan kuzatilishi mumkin va nisbatan tez-tez uchraydi.
Quyosh tutilishida Oy Yer yuzasining ozgina qismini qoplagan soya solayotganini, Oy tutilishida Oy esa butunlay yopilganligini payqadik. Buni Yerning Oydan kattaroq kattaligi bilan izohlash oson.
|
| |
-jadval
“Oʻztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi korxonalarida ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar eksporti tarkibi oʻzgarishi (%)

2.6.-jadval
“Oʻztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi korxonalarida ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar eksporti tarkibi oʻzgarishi (%)
Koʻrsatkichlar
|
2018 y.
|
2020 y
|
2021 y
|
2022y
|
Ip kalava
|
76,0
|
56,6
|
50,9
|
48
|
Gazlama mato
|
7,0
|
14,4
|
16,1
|
18
|
Trikotaj matolar
|
8,0
|
11,5
|
13,5
|
15
|
Tikuvchilik trikotaj mahsulotlari
|
7,8
|
15,5
|
17
|
27,1
|
Paypoq mahsulotlari
|
1,2
|
2,0
|
2,5
|
3
|
"Oʻztoʻqimachiliksanoat" uyushmasi hisobotlariga koʻra respublika korxonalari tomonidan 2018 yilda qiymati 1302,3 mln.dollarga teng eksport qilingan boʻlsa, Savdo – sanoat palatasi portalida berilgan ma'lumotlarga koʻra 2023 yili yanvar – iyul holatiga koʻra eksport qilingan mahsulot hajmi 1,91 mlrd. dollarni tashkil etib, bu umumiy eksport hajmi 17 foizini, mamlakat yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 8,8 foizni tashki etadi. Bu koʻrsatkichlar 2021 yilning yanvar – iyul oylari bilan taqqoslaganda 19,2 foizga oshgan. (2.6-rasm).
Toʻqimachiliksanoati korxonalarini yanada modernizasiya qilish va texnik jihatdan qayta jihozlash orqali sohani eksport salohiyatini yanada oshirish boʻyicha bir qator ijobiy ishlar bajarilmoqda. Buning natijasi 2026 yilga borib kalava ip eksporti hajmini 2021 yilga nisbatan 119,7% ga (862 tonnadan 102 tonnaga) gazlama mato hajmini 439% ga (716 mln.kv. m.dan 3148 mln.kv.m.ga) va tikuvchilik mahsulotlarinini 173,9 % ga ( 797 mln.donadan 1385 mln.donaga) oshirish koʻzda tutilmoqda.
2.7-jadval
“Oʻztoʻqimachiliksanoat” uyushmasi korxonalari tomonidan 2021– 2022 yillarda eksport qilingan mahsulotlar va 2024 – 2026 yillarga moʻljjalangan bashorat (prognoz)koʻrsatkichlari
|
Chorvachilikka - Respublikasi oliy va

Chorvachilikka ixtisoslashgan fermer xo‘jaliklari faoliyatini tashkil etish
Respublikada chorvachilikni rivojlantirish uchun tuproq, iqlim sharoitlari, unumdor sug‘oriladigan yerlar, bepoyon qir-adirlar, dasht-cho‘l va tog‘ oldi yaylovlari mavjud. Sug‘oriladigan yerlarda asosan, qoramolchilik, parrandachilik, pillachilik, asalarichilik, qo‘ychilik va suv havzalarida baliqchilik rivojlangan.
Chorvachilik xalq iste’mol mollari tayyorlab beruvchi soha bo‘lib, aholi uchun yuqori kaloriyali oziq-ovqat (sut-go‘sht, yog‘, pishloq, v. b) yetkazib beradi. Insonning yashashi uchun zarur bo‘lgan sutkalik ovqatning 30 %dan ortig‘i va ozuqa resurslaridagi oqsilning 60 %dan ortig‘i chorva mahsulotlari zimmasiga to‘g‘ri keladi.
Chorvachilik yengil va oziq-ovqat sanoatini xomashyo bilan (jun, teri, go‘sht, sut, yog‘, qorako‘l teri va b.) ta’minlab kelmoqda.
Respublikada mulkchilik munosabatlari shakllanib, qishloq xo‘jalik mahsulotlarini yetishtirishning turli usullari qo‘llanilmoqda. Ayniqsa, chorvachilikni fermer xo‘jaliklari asosida rivojlantirish har tomonlama o‘z samarasini bermoqda. 2004-yilda respublika bo‘yicha yirik shoxli qoramollar soni 6232,6 ming bosh, qo‘y va echkilar -10560,3, cho‘chqa -83,8 va parranda 18726,9 ming boshni tashkil etgan. Bu ko‘rsatkich 2003-yilga nisbatan o‘sganligini ko‘rsatmoqda. Respublika qishloq xo‘jaliklarida mavjud mollarning soni va uning o‘sish dinamikasi quyidagi jadvalda keltirilgan.
Tahlillardan ma’lumki, 2000-2005- yillarda yirik shoxli qoramollar soni- 122,1 foizga, qo‘y va echkilar 112,8 foizga, parranda esa – 142,4 foizga oshdi. Chunki chorvachilikka berilgan imkoniyatlar, huquqiy asoslar va davlat tomonidan berilayotgan imtiyozlar asosida shu soha rivojlantirilmoqda. Ayniqsa, dehqon xo‘jaligining hissasi yuqori bo‘lmoqda. Qishloq xo‘jaliklariga berilayotgan davlat e’tibori chorvachilikni rivojlantirishga katta imkoniyat tug‘dirmoqda.
Barcha xo‘jalik yurituvchi subyektlarning chorvachilikdagi hissasi va mahsulot yetishtirishdagi ulushi yildan yilga o‘zgarib, asosan dehqon va fermer xo‘jaliklarida chorvachilik mahsulotlarini yetishtirish hajmi ortib bormoqda. Asosan, dehqon xo‘jaliklarida chorva bosh soni va undan olingan mahsulot hajmi yuqoriligini hisobga olib, ularga barcha sharoitlarni, avvalo, moddiy ta’minot, servis xizmatlari, zooveterinariya, naslchilik va pul-kredit baho mexanizmlarini soddalashtirib, uni ishlab chiqarishga tezkor joriy qilishni ta’minlashdan iborat.
13.3.1-jadval
|
Barcha mulk - Respublikasi oliy va

Barcha mulk shakllari bo‘yicha qoramol va parrandalar, ming bosh
|
2000 y.
|
2001 y.
|
2002 y.
|
2003 y.
|
2004 y.
|
2005 y.
|
2004 yilda
2000 yilga nisbatan,
%
|
Yirik shoxli
|
5353,4
|
5416,1
|
5477,6
|
5878,8
|
6232
|
6534,8
|
122,1
|
qoramol
|
|
|
|
|
|
|
|
Qo‘y va echkilar
|
85,8
|
81,6
|
75,4
|
89,9
|
83,8
|
112,8
|
131,5
|
Cho‘chqa
|
8932,5
|
9022,6
|
9233,9
|
9928,6
|
10560,3
|
87,6
|
98,1
|
Parrandalar
|
14510
|
14828,7
|
15354,9
|
17675,7
|
18726,9
|
20670,5
|
142,4
|
Chorvachilikni rivojlantirishning asosiy manbayi yem-hashak bazasini yaratishdan iboratdir. Yem-xashak ekinlari maydoni respublika jami qishloq xo‘jalik ekinlarining 7,7 %ni tashkil etadi. Bu yerlarga beda, makkajo‘xori, ozuqabop lavlagi ekiladi. Respublika bo‘yicha har yili 10 mln.t pichan va silos tayyorlanadi. Yog‘-moy sanoat korxonalaridan kunjara, sheluxa, aralash yem ishlab chiqarilib beriladi. Chorvachilikda, asosan, dag‘al, shirali va konsentrat ozuqalar hisobiga chorvachilik rivojlantiriladi. O‘zbekiston sharoitida ushbu ozuqa turlari mavjud va uning to‘yimlilik protein miqdori yetarli darajada ta’minlangan. Bozor iqtisodiyoti sharoitida chorva uchun yem- hashak bazasini yaratish, ekin maydonlarida yem-xashak beradigan ekinlar hissasini oshirish, har bir gektar yerdan olinadigan ozuqa miqdorini ko‘paytirish, uning sifatini oshirish, tannarxini kamaytirish, isrofgarchilikni tejab, yetarli darajasida ozuqa ekinlar sifatli urug‘ini tayyorlash, ozuqa
to‘yimliligini ta’minlab, ular tarkibidagi moddalar hissasini oshirish ko‘zda tutiladi. Chorva mollarini ozuqa bo‘yicha 1 kg ozuqa birlik qilib shartli qoramollar uchun yil davomida 25-35 s ozuqa birligi hisobida boqiladi. Agar ozuqa yetarli bo‘lmasa, fermerlar ishi samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun chorva mollari uchun zarur ekin sifatida makkajo‘xori asosiy o‘rin egallab, uning ozuqa birligi 1 kg arpaga nisbatan 13,5% ko‘p bo‘lib, 1,34 ozuqa birligiga teng. 1 kg kepak tarkibida 0,35 - 0,4, lavlagi tarkibida
0,26, somonda 0,23, ko‘k bedada 0,17, pichanda 0,47, qizil sebargada 0,52 ozuqa birligi bor.
13.3.2-jadval
|
www.scientificprogress.uz

|
www.scientificprogress.uzBog'liq gazlarni-quritish-usullari-va-jarayon-parametrlariwww.scientificprogress.uz
Page 606
Shu bois eritmalarni namdan regeneratsiyalash va ularni mineral tuzlar, mexanik
qo’shimchalar, korroziya mahsulotlari va shu kabi boshqa turli qo’shimchalardan
tozalash masalasi muhim ahamiyat kasb etadi.
Gaz quritishdan maqsad uning tarkibidagi suv buğlarini ajratib оlib hamda suvga
nisbatan “shudring hоsil bõlish nuqtasi” judayam kichik bõlishini ta`minlashni ya`ni
gazni transpartirоvka qilish yoki qayta ishlash sistеmalaridagiga nisbatan ham pastrоq
qilishga erishishdir. Sanоatda gazni quritishning quyidagi usullari jоriy qilingan:
namlikni gigrоskоpik suyuqliklar bilan absоrbsiyalash, namlikni aktivlashtirilgan qattiq
qurituvchilar bilan adsоrbsiyalash, gaz namligini siqish yoki sоvutish evaziga
kоndеnsatsiyalab quritish usullari mavjuddir.
Absоrbsiоn usulda gazni quritish juda kеng kõlamda gazni qayta ishlash zavоdlari
va magistral quvurlar bоsh inshооtlarida qõllaniladi. Qurituvchi absоrbеnt sifatida
mоnо, di- va trietilеnglikоllarning kоnsеntrlangan suvli eritmalari ishlatiladi.
Gazlarni suvga ko’ra quritish jarayonida gazning shudring nuqtasiga ta’sir
etuvchi asosiy omillar: «gaz—glikol» kontakti harorati; glikol turi (DEG yoki TEG);
glikol konsentratsiyasi; glikol solishtirma sarfi.
2-jadval. Glikollarning asosiy fizik-kimyoviy xossalari
Nomlanishi
DEG
TEG
Kimyoviy formulasi
Molekulyar og’irligi
106,12
150,18
20
0
S dagi zichligi, kg/m
3
1 118,4
1 125,4
Atmosfera bosimida qaynash harorati,
0
S
245
287,4
20
0
S dagi absolyut qovushqoqligi,
35,7
47,8
20
0
S dagi solishtirma issiqlik sig’imi,
⁄
2,093
2,198
Atmosfera bosimida solishtirma bug’lanish
issiqligi,
⁄
348,34
414,91
Parchalanish harorati (nazariy),
0
S
164,4
206,7
Muzlash harorati,
0
S
-8
-7,2
Quyida turli хildagi glikоlli qurituvchilarning afzallik va kamchiliklari kеltirilgan.
|
| |
www.scientificprogress.uz

|
www.scientificprogress.uzBog'liq gazlarni-quritish-usullari-va-jarayon-parametrlariwww.scientificprogress.uz
Page 601
qobiliyatini pasaytiradi, kompressorga ortiqcha yuklama tushiradi, quvurlar,
jihozlarning korroziyasiga sabab bo’ladi.
Gazlarni qurtish jarayonining asosiy ko’rsatkichi gazlardagi namlik miqdori
orqali ifodalanadi.
Quritish – gazdan bug’simon namlikni ajratish jarayoni. Gazdagi qoldiq namlik
miqdori quritilgan gazning shudring nuqtasi orqali ifodalanadi.
Gaz sanoatida suyuq yutuvchilar yordamida gazlarni quritish keng qo’llaniladi.
Gazlarni quritish qurilmada glikollarni qo’llash ikki ko’rinishda bo’ladi: gaz oqimiga
glikolni purkash va absorbsion.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Gaz gidratlari doimiy tarkibga ega bo’lmaganligi bois, nostexiometrik birikmalarga
mansub sanaladi.
Gidrat hosil qiluvchi komponentlar asosan tabiiy gaz tarkibidagi yengil
uglevodorodlar – metan, etan, propan, izobutan, shuningdek, azot, uglerod ikki oksidi
va vodorod sulfid hisoblanadi. Tabiiy gaz gidratlari quyidagi formulaga egadir (1-
jadval):
metan geksagidrati–
etanning oktagidrati–
propan geptadekagidrati–
izo-butan geptadekagidrati–
vodorod sul’fidi geksagidrati –
azot geksagidrati –
uglerod dioksidi geksagidrati –
Gidratlar ko’rishini – oq kristal moddalar bo’lib, hosil bo’lish sharoitiga ko’ra muz
yoki zichlashtirilgan qorga o’hshaydi. Uglevodorodli gaz gidratlarida suvli kristall
panjara katta qismi suyuq propan va izobutan to’la bo’ladi, kichik qismida esa metan,
etan, azot, vodorod sulfid va uglerod ikki oksidi bo’ladi.
Gazdagi ushbu qo’shimchalar uzatish quvurlarida gidrat hosil bo’lishiga sabab
bo’ladi hamda uni uzatish va qayta ishlash jarayonini qiyinlashtiradi.
Sanoatda gaz ta’minoti tizimida bunday salbiy oqibatlarni bartaraflash maqsadida
gazlar talab darajasiga qadar quritiladi. Quritish chuqurligi soha standart talablariga va
kelgusi qayta ishlash texnologiyasiga ko’ra aniqlanadi.
Sanoatda gaz va siqilgan uglevodorodlarning quritishning keng tarqalgan quyidagi
usullari mavjud:
- suyuq yutuvchilar – glikollar (mono, di, tri etilen glikollar)
- qattiq yutuvchilar – (aktivlangan alyuminiy oksidi, silikagel, boksitlar) sintetik
seolitlar va boshqalar.
Tabiiy gazlarni quritish usullari sifatida kondensatsion quritish, absorbsion
quritish, glikol purkab quritish va adsorbsion quritish usullarini sanab o’tish mumkin.
SCIENTIFIC PROGRESS
VOLUME 3 ǀ ISSUE 3 ǀ 2022
ISSN: 2181-1601
Uzbekistan
|
| |
www.scientificprogress.uz

|
www.scientificprogress.uzBog'liq gazlarni-quritish-usullari-va-jarayon-parametrlariwww.scientificprogress.uz
Page 602
Gazlarning qurtish jarayonining asosiy ko’rsatkichi gazlardagi namlik miqdori
orqali ifodalanadi.
Quritish – gazdan bug’simon namlikni ajratish jarayoni sanalib, gazdagi qoldiq
namlik miqdori quritilgan gazning shudring nuqtasi orqali ifodalanadi.
Shudring nuqtasi – berilgan bosim va tarkibli gazda birinchi namlik tomchisi
kondensatsiyalanishidan yuqoriroq harorati bo’lib, nam va quritilgan gaz shudring
nuqtalari farqi – shudring nuqtasining depressiyasi sanaladi.
Shunga ko’ra quritish usullari quyidagicha tasniflanadi:
1. Absorbsiya usuli – gazlarni glikolli quritish usuli;
2. Adsorbsiya usuli – gazlarni seolit, silikagel yoki, faol alyuminy oksidlari kabi
adsorbentlar yordamida quritish;
3. Kondensatsiya usuli – gazlarni gidratlanishga qarshi ingibitorlar (glikol yoki
metanol) purkab sovutib, separatsiyalash;
4. Membranali usul – gazlarni elastomerlar va shishasimon polimerlar yordamida
quritish;
5. Kimyoviy usul – gazlarni metallarning xlorli gigroskopik tuzlari (CaCl
2
va b.)
yordamida quritish.
Quduq va quvuruzatkichlarda suv bug’larining kondensirlanib, to’planishi
muayyan sharoitlarda uglevodorodli gaz komponentlari (metan, etan, propan,
butan)ning har bir molekulasi
ta suv molekulasi bilan bog’lanish qobilyatiga ega
(1-rasm). Suvning uglevodorodli gazlar bilan hosil qilgan fizik-kimyoviy birikmasi –
qattiq kristal modda – kristallogidratlar deb, ataladi.
1-rasm. Gaz
gidratining tuzilishi
Gazlarni
quritish
usullaridan
eng
keng
tarqalgan
usuli bu absorbsion quritish
usulidir. Absorbsion quritish jarayoniga quyidagi omillar ta’sir qiladi: harorat, bosim,
absorbent sirkulyatsiya karraligi, regenerirlangan absorbent konsentratsiyasi,
absorberning kontakt elementlari, gazda uglevodorodli kondensatning miqdori, gazdagi
sho’r qatlam suvining miqdori va gazdagi vodorod sul’fidining miqdori.
SCIENTIFIC PROGRESS
VOLUME 3 ǀ ISSUE 3 ǀ 2022
ISSN: 2181-1601
Uzbekistan
|
| |
DISCUSSION - Before the Federal Communications Commission Washington, D

|
Before the Federal Communications Commission Washington, D
|
bet | 3/4 | Sana | 23.03.2021 | Hajmi | 130 Kb. | | #13406 |
DISCUSSION
The Communications Act charges the Commission with “regulating interstate and foreign commerce in communication by wire and radio.”1 The Communications Act regulates telecommunications carriers, as common carriers, under Title II.2 Information service providers, “by contrast, are not subject to mandatory common-carrier regulation under Title II.”3 The Commission, however, “has jurisdiction to impose additional regulatory obligations under its Title I ancillary jurisdiction to regulate interstate and foreign communications.”4 As a result, the Commission has jurisdiction necessary to ensure that providers of telecommunications for Internet access or Internet Protocol-enabled (IP-enabled) services are operated in a neutral manner. Moreover, to ensure that broadband networks are widely deployed, open, affordable, and accessible to all consumers, the Commission adopts the following principles:
To encourage broadband deployment and preserve and promote the open and interconnected nature of the public Internet, consumers are entitled to access the lawful Internet content of their choice.
To encourage broadband deployment and preserve and promote the open and interconnected nature of the public Internet, consumers are entitled to run applications and use services of their choice, subject to the needs of law enforcement.
To encourage broadband deployment and preserve and promote the open and interconnected nature of the public Internet, consumers are entitled to connect their choice of legal devices that do not harm the network.5
To encourage broadband deployment and preserve and promote the open and interconnected nature of the public Internet, consumers are entitled to competition among network providers, application and service providers, and content providers.6
|
| |
Bajardi: Izbosarov Asqar

Dasturlash 9 mavzuga javoblar
Bajardi: Izbosarov Asqar
Assalomu alaykum! C++ dasturlash tiliida sonli sinflar bilan
ishlashni o'rganish uchun sizning savollaringizga javob beraman.
1. Sonli sinflar ma'lumotlar turlarini yaratish uchun yaratiladi.
2. Sonli sinflarni bilish uchun, ularning obyektlarini yaratish va
ularning metodlaridan foydalanish kerak.
3. Sonli sinflarda amallarni bajarish uchun funksiyalar obyekt
usulida aniqlanadi.
4. Kompleks va arifmatik amalar o‘zaro hamkorlikda ishlaydi.
5. Kopmleks tipni arifmetik tipka tenglashtirish mumkin emas.
6. Haqiqiy (real) yoki mavhum qismini oddiy arifmetik tipga qiymat
qilibberish mumkin emas.
7. Kopmleks sonning real qismi real() funksiyasi bilan olinadi.
8. Kopmleks sonning mavhum qismi imag() funksiyasi bilan olinadi.
9. double re = complex_obj.real(); va double re=real(complex_obj);
sintaktiklarning farqi yo'q.
10. Kompleks soning mavhum qismini quyidagi ko'rinishda kiritiladi:
3+4i
11. Kompleks sonni to‘liq kiritish uchun qavs ichida real va mavhum
qismlari quyidagi belgi bilan ajratiladi: (3,4)
12. Kompleks sinfi qanday operandlarni qo‘llab quvvtlamaydi?
13. Valarray konteyneri massiv elementlarini birlashtirish va
matematik amallarni hisoblash uchun kerak bo'ladi.
14. Massiv element indekslari bo‘yicha birlashtrish operatorlari va
elementlar aro matematik amallarni hisoblash sinfi aytiladi.
15. apply() funksiyasi massiv elementlarini bir vaqtda o‘zgarishlarni
bajaradi va yangi massivni qaytaradi.
16. cshift() funksiyasi berilgan son qiymat bo‘yicha indeks asosida
massivni surib yangi massiv qaytaradi.
17. Valarray tiplari bilan bajariladigan amallarni qayta aniqlash
mumkin emas.
18. slice sinf valarray sinfning merosxo‘ridir va bir o‘lchovli
to‘plamostilarni yaratishda ishlatiladi.
19. slice sinf valarray obyektlarining tavsiflovchi parametrlarni
saqlaydi.
20. slice sinfining konstruktorida 3 ta parameter bor: valarray
obyekti, boshlang'ich indeksi va uzunligi.
21. Agar qism to‘plam yordamida aniqlangan massiv doimiy
valarrayning kichik bo‘lagi bo‘lsa, bu massiv yangi narsa emas, balki
asosiy massivdan foydalaniladi.
22. stride() funksiyasi valarray to‘plamostining elementlari orasidagi
nimani topadi.
23. Qaysi sinf valarrayning ko‘p o‘lchamli to‘plamostilari bilan
ishlashga mo'ljallangan.
24. Sinf gslice – Valarray bazaviy sinfdan olingan va nechta
paramertni qabul qiladi?
25. Agar to‘plam gslice bilan aniqlangan va valarrayning
to‘plamostisi bo'lsa, gslice yangi narsa hisoblanmaydi, balki asos
|
INTRODUCTION - Before the Federal Communications Commission Washington, D

|
Before the Federal Communications Commission Washington, D
|
bet | 2/4 | Sana | 23.03.2021 | Hajmi | 130 Kb. | | #13406 |
INTRODUCTION
The availability of the Internet has had a profound impact on American life. This network of networks has fundamentally changed the way we communicate.1 It has increased the speed of communication, the range of communicating devices and the variety of platforms over which we can send and receive information.2 As Congress has noted, “[t]he rapidly developing array of Internet . . . services available to individual Americans represent an extraordinary advance in the availability of educational and informational resources to our citizens.”3 The Internet also represents “a forum for a true diversity of political discourse, unique opportunities for cultural development, and myriad avenues for intellectual activity.”4 In addition, the Internet plays an important role in the economy, as an engine for productivity growth and cost savings.5
In section 230(b) of the Communications Act of 1934, as amended (Communications Act or Act), Congress describes its national Internet policy. Specifically, Congress states that it is the policy of the United States “to preserve the vibrant and competitive free market that presently exists for the Internet”6 and “to promote the continued development of the Internet.”7 In section 706(a) of the Act, Congress charges the Commission with “encourag[ing] the deployment on a reasonable and timely basis of advanced telecommunications capability” – broadband – “to all Americans.”8
In this Policy Statement, the Commission offers guidance and insight into its approach to the Internet and broadband that is consistent with these Congressional directives.
|
| |
DEG ning afzalliklari - Gazlarni quritish usullari va jarayon parametrlari

|
Gazlarni quritish usullari va jarayon parametrlariBog'liq gazlarni-quritish-usullari-va-jarayon-parametrlariDEG ning afzalliklari
Yuqоri gigrоskоpligi, оltingugurtli birikmalarga nisbatan yaхshi barqarоrligi,
оddiy harоratlarda kislоrоd va CО
2
ga nisbatan turğunligi.
Kоnsеntrlangan eritmalarining absorbsiya sharoitida qоtmasligi uning
afzalligidir.
DEG ning kamchiliklari
SCIENTIFIC PROGRESS
VOLUME 3 ǀ ISSUE 3 ǀ 2022
ISSN: 2181-1601
Uzbekistan
www.scientificprogress.uz
Page 607
TEGga nisbatan gaz bilan chiqib kеtishi ya`ni shuni hisоbidan yõqоtilish ancha
yuqоridir. Rеgеnеratsiyalash vaqtida DEG eritmasini 95%dan yuqоri bõlgan
kоnsеntratsiyasini оlishning qiyinligi, shudring hоsil bõlish nuqtasining dеprеssiyasi
TEGga nisbatan kichikligidir. Narхi ham ularga nisbatan baland.
TEG ning afzalliklari
Yuqоri gigrоskоplikka ega. Quritiladigan gazni shudring nuqtasining yuqоri
darajadagi dеprеssiyasini ta`minlaydi (27,8-47,3
0
S). Оltingugurtli birikmalarga
nisbatan barqarоrligining yaхshiligi, оddiy harоratlarda kislоrоd va CО
2
ga nisbatan
turğunligi. Rеgеnеratsiyalash vaqtida 99%li faol kоnsеntratsiyasini qiyinchiliklarsiz
оsоn оlinishi, kоnsеntrlangan eritmalari qоtmasligi uning asosiy afzalligidir.
TEG ning kamchiliklari
Ishlatishda kapital хarajatlarning kattaligi. TEG eritmasi yengil suyuq
uglеvоdоrоdlar bilan kõpik hоsil qilishga moyilligining yuqоriligi. Uglеvоdоrоdlarning
erishi DEGga nisbatan TEGda yuqоriligi.
10-30% li MEA eritmasi, 60-85%li DEG, 5-10% suvli aralashmaning
afzalliklari
Absоrbеnt gaz tarkibidan suvni ajratishi bilan birga CО
2
va H
2
Sni ham ajratib
bir vaqtning õzida gazni ham quritadi, ham tozlaydi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 2/2 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 41,48 Kb. | | #249832 |
Bog'liq 1.3.Vaxabov U.Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
“Ilm-fanni 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida” 2020-yil 29-oktabrdagi PF-6097-son https://www.lex.uz/docs/-5544451
“Sun’iy intellekt texnologiyalarini jadal joriy etish uchun shart-sharoitlar yaratish chora-tadbirlari to’g’risida” 20121-yil 17-fevraldagi PQ-4996-son https://lex.uz/docs/5297046
Vazirlar Mahkamasining “Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellektni rivojlantirish ilmiy-tadqiqot instituti faoliyatini tashkil etish to’g’risida” 2021-yil 31-iyuldagi 475-son qarori https://www.lex.uz/docs/-5544451
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2020-yil 29- dekabrdagi Oliy Majlisga Murojaatnomasi https://president.uz/oz/lists/view/4057
“Toshkent shahrida raqamli texnologiyalarni keng joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2020-yil 17-martdagi PQ-4642-son https://lex.uz/docs/-4767514
https://psec.uz/oz/news/2
https://www.sas.com/ru_ru/insights/articles
www.jmbm.uz VOLUME 3, ISSUE 1 (May) ISSN: 2181-3000 Page 1/
|
| |
Mashinalar ishonchliligi. Mashinasozlikda ishlatiladigan materiallar

3. Mashinalar ishonchliligi. Mashinasozlikda ishlatiladigan materiallar.
Ishonchlilik – bu obyekt (mashina)ning ishlatish (foydalanish)ning berilgan sharoitlarda talab etilayotgan vazifaning bajarilishini ta’minlaydigan barcha ko‘rsatkichlami belgilangan chegarada vaqt davomida saqlab turish xossasidir. Texnika sohasida ishonchlilikning ustuvorligi uning darajasi tom ma'noda ishlab chiqarishni avtomatlashtirish, ish jarayonlari va tashishni jadallashtirish, material va quvvatni tejash kabi sohalardagi texnikaning taraqqiy etishini aniqlashdan iboratdir. Ishonchlilik tushunchalari va atamalari standartlashtirilgan. Mashinalar ishonchliligining asosiy ko’rsatkichlariga raddiyasizlik, umrboqiylik, ta’mirlashga moyillik va saqlanuvchanlik kiradi.
Raddiyasizlik (tor ma’noda, ishonchlilik) - ishlash muddatida yoki berilgan vaqt davo`lida mashinaning ishga yaroqliligini uzluksiz saqlashi xossasi.
Umrboqiylik - belgilangan texnikaviy xizmat va ta’mirlash tizimida mashinaning chegaraviy holatgacha ishga yaroqliligini davomiy saqlay olish xossasidir.
Ta’mirlashga moyillik - mashinaning texnikaviy xizmat va ta’mirlash yo'li bilan raddiya va buzilishlaming yuz berish sabablarini aniqlash va oldini olish, ishga yaroqli holda ushlab turish va shu holga tiklanishga moslanuvchiligidir.
Saqlanuvchanlik – mashinaning saqlash va transportirovkadan so'ng raddiyasizlik, umrboqiylik va ta’mirlashga yaroqlilik ko'rsatkichlari qiymatlarini saqlash xossasidir. Bu xossaning amaliy ahamiyati zahiradagi detal, qism va mashinalarni hamda mavsumiy ishlatiladigan texnikani yana ishlatishda yaqqol ko'rinadi.
Mustahkamlik. Detallarning ishlash sharoitida, deformatsiyalanishi me’yorida, sinmay va benuqson ishlay olish xususiyati uning mustahkamligi deyiladi.
Yangi detallar loyihalashda, avvalo, uning mustaxkam bo’lishini ta’minlash zarur.
Bikrlik. Kuch ta’sirida ishlaydigan detallarni loyixalashda mustaqillik yetarli emas. Masalan: ma’lum kuch va mo`lent ta’sirida aylanayotgan val mustaxkam bo’lishiga qaramay, ruxsat etilgandan ortiq egilishi mumkin.
Detalning bikrligini ta’minlash uchun ko’proq egilishi mumkinbo’lgan uchastkasi aniqlanib, o’sha yerdagi deformatsiya aniqlanadi va ruxsatetilgan qiymat bilan solishtriladi. Agar xisob qiymati ruxsat etlgan qiymatdan kichik yoki teng bo’lsa, detalning bikrligi qoniqarli deb topiladi.
|
Mashinasozlikda ishlatiladigan materiallar

Mashinasozlikda ishlatiladigan materiallar:
Po`lat, cho`yan, rangli materiallar, plastmassa, rezina, yog`och, teri, keramika.
Po`lat deb temir - uglerod (2,14 %gacha) qotishmasiga aytiladi. Tarkibiga ko`ra po`latlar ikki turga bo`linadi:
1. Uglerodli po`latlar
2. Legirlangan po`latlar
- Uglerodli po`latlar sifatga qarab:
a. uglerodli oddiy sifatli po`latlarga
b. uglerodli konstruktsion sifatli po`latlarga
v. asbob tayyorlaydigan po`latlarga bo`linadi
Uglerodli oddiy sifatli po`latlar keng tarqalgan bo`lib, mashina va mexanizm detallarini tayyorlashda ko`p ishlatiladi.
Konstruktsion sifatli po`latlar konvertor, marten va elektr pechlarda tayyorlanadi. Oddiy sifatli uglerodli po`latlar tayyorlanishiga ko`ra A,B,V, guruppalarga bo`linadi.
Konstruktsion sifati uglerodli po`latlar.
Ko`p mashina va mexanizmlarni tayyorlashda konstruktsion po`latlardan foydalanadi.
Oddiy sifatli po`latlardan konstruktsion po`latlarni farqi shuki, ularda zararli oltingugurt, fosfor va boshqa qo`shimchalar ozroq bo`ladi. Barcha xollarda sifatini yaxshilaydigan kremniy va marganets (Mp) mikdori ko`p bo`ladi.
Konstruktsion sifatli po`latlarni quyidagilarga bo`lsa bo`ladi:
1. Past uglerodli po`latlar-GOST 1050-74 markasi-0,5-10 gacha
2. Nisbatan past uglerodli 15- 25 markali po`latlar.
3. O`rta uglerodli mustaxkamligi yuqori po`latlar. Markasi 30-50.
4. Konstruktsion yuqori uglerodli oliy sifatli po`latlar. Bu po`latdan yuqori statik, dinamik va vibratsiya yuklanish ta’sirida ishlaydigan detallar tayyorlanadi.
CHo`yan deb temir qotishmasi tarkibida 2,14% dan ortiq uglerod miqdori bo`lgan birikmaga aytiladi va uch turga bo`linadi.
Kul rang cho`yan-asosiy ishlatadigan material. Narxi arzon bo`lib mexanik xossalari qoniqarli, suyuqlantirib quyganda yaxshi xususiyati bor.
Oq cho`yanlar kul rang cho`yanlarga nisbatan quyish xossalari yo`lonroq, juda qattiq, ishqalanishga chidamli. SHuning uchun juda kam ishlatiladi.
Rangli metallar. Mis qotishmalari rangli metallarga kiradi va bronza va latunlarga bo`linadi.
Bronza deb-mis bilan qurg`oshin, alyuminniy, kremniy berilliy va boshqa metal qotishmasini aytiladi.
Bronzalar Br bilan belgilanadi va tarkibidagi element miqdori bilan ko`rsatiladi. Qo`shiladigan elementlar: A-alyuminiy, B-bereliy, J-temir, K-kremniy, N- nikel, M- marganets, O- olova, S- qo`rg`oshin, TS-tsink, F- fosfor Masalan: Br 09F1---9% -olova: 1%-fosfor , 90%- mis.
|
TEKSHIRISH SAVOLLARI - Mavzu: Mashina detallarining umumiy tasnifi. Mashinalar ishonchliligi haqida tushunchalar Reja

|
Mavzu: Mashina detallarining umumiy tasnifi. Mashinalar ishonchliligi haqida tushunchalar Reja
|
bet | 7/7 | Sana | 19.01.2021 | Hajmi | 82,5 Kb. | | #13053 |
TEKSHIRISH SAVOLLARI
1. Mashina deb nimaga aytiladi?
2. Detal deb nimaga aytiladi?
3. Uzel tushunchasiga ta`rif bering .
4. Mashina detallari fanidan o`rganiladigan asosiy detal va
uzellar nimalardan iborat?
5. Maxsus detallar deb qanday detallarga aytiladi?
6. Umumiy detallar deb qanday detallarga aytiladi?
7. Mashina detallari fanida o`rganiladigan asosiy detal va
uzellar nimalardan iborat?
8. Ishda ishonchlilik tushunchasini yoriting.
9. Ishga layoqatlilik deganda nimani tushuniladi?
10. Dizayn tushunchasini yoriting.
Adabiyotlar
1. Shoobidov Sh.A. Mashina detallari. Texnika oily o`quv yurtlari uchun darslik. Тошкент: “O`zbekiston ensiklopediyasi”, 2014. -444 b.
2. Kurganbekov M.M., Moydinov A. Mashina detallari: O`quv qo`llanma. I va II qismlar.-Toshkent: “O`zbekiston ensiklopediyasi”, 2014. -384 b.
3. Ш.А.Шообидов Машина деталлари. Ўқув қўлланма. Тошкент 2004-120 б.
4.Ш.А.Шообидов, С.У.Мусаев. «Юритмалар», Тасмали ва занжирли узатмаларни лойихалаш. Тошкент 2000-82 б.
5.Ш.А.Шообидов, С.У.Мусаев. «Тишли ва червякли узатмаларни лойихалаш». Тошкент 2005-80 б.
6. Sh. A. Shoobidov, S.O` Musayev. Ko`tarish, transport mashinalari. –T.: «SHARQ», 2007. -192 b.
|
| |
Titrashga chidamlilik - Mavzu: Mashina detallarining umumiy tasnifi. Mashinalar ishonchliligi haqida tushunchalar Reja

|
Mavzu: Mashina detallarining umumiy tasnifi. Mashinalar ishonchliligi haqida tushunchalar Reja
|
bet | 4/7 | Sana | 19.01.2021 | Hajmi | 82,5 Kb. | | #13053 |
Titrashga chidamlilik. Mashinalarning ishlash tezligining oshirilishi, detallarning og’irligini kamaytirilishi har xil titrashlarga olibkelmoqda. Titrash esa o’z navbatida detallarning toliqishiga olib keladi. Bu borada ayniqsa, rezonans xodisasi o’ta xavflidir. Odatda, detallarning titrashga chidamliligini oshirish uchun rezonans xodisasini keltirib chiqaradigan o`lillarni yo’qotishga erishish lozim, ya’ni detalning o’zida xosil bo’ladigan xususiytitrashni chastota bilan tashqi kuch ta’sirida xosil bo’ladigan tebranish chastotasi teng bo’lmasligi kerak.
|
| |
Eslatma: bir XIL yozilgan mustaqil ishlar baholanmaydi ma‘ruza: 27 ball

Eslatma: bir XIL yozilgan mustaqil ishlar baholanmaydi ma‘ruza: 27 ball
Download
0,57 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
13.02.2024
Hajmi
0,57 Mb.
#155441
Download
0,57 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Eslatma: bir XIL yozilgan mustaqil ishlar baholanmaydi ma‘ruza: 27 ball
Download
0,57 Mb.
Matnni ko'rish
CONCLUSION - Before the Federal Communications Commission Washington, D

|
Before the Federal Communications Commission Washington, D
|
bet | 4/4 | Sana | 23.03.2021 | Hajmi | 130 Kb. | | #13406 |
The Commission has a duty to preserve and promote the vibrant and open character of the Internet as the telecommunications marketplace enters the broadband age. To foster creation, adoption and use of Internet broadband content, applications, services and attachments, and to ensure consumers benefit from the innovation that comes from competition, the Commission will incorporate the above principles into its ongoing policymaking activities.1
FEDERAL COMMUNICATIONS COMMISSION
Marlene H. Dortch
Secretary
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Eslatma: bir XIL yozilgan mustaqil ishlar baholanmaydi ma‘ruza: 27 ball

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Q.P. Abduraxmanov, V.S.Xamidov, N.A. Axmedova. “FIZIKA” Darslik.
Toshkent. 2018 y.
2. K.P.Abduraxmanov, O‘.Egamov. “Fizika”. Darslik. Toshkent. 2013 y.
3. И. В. Савельев. Физика курси. М.: Наука 1989 1-том
4. С.Э. Фриш ., А.В. Тиморева. Умумий физика курси, 1-том.
Интернет saytlari 1.
2.
3.
Eslatma: Adabiyotlar (yozish tartibi) namuna tarzda keltirildi. Albatta texnika oliy o’quv yurtlari uchun mo’ljallangan boshqa adabiyotlardan ham foydalanish lozim. Faqat topshiriqqa tegishli bo’lgan adabiyotlar va internet saytlari yoziladi
Ta’lim-tarbiya jarayonlarida texnologiyalaridan foydalanish

|
Ta’lim-tarbiya jarayonlarida texnologiyalaridan foydalanish
|
bet | 2/4 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 14,44 Mb. | | #264435 |
Bog'liq texnikadan foydalanish madaniyatiTa’lim-tarbiya jarayonlarida texnologiyalaridan foydalanish YuNESKO Mediata’lim deklaratsiyasini 1982 yilda qabul qilgan. Unga ko‘ra, “Mediata’lim medianing barcha turlari (bosma, grafik, ovozli, ekranli va boshqalar) va turli texnologiyalar bilan chambarchas bog‘langan. U insonlarga ommaviy kommunikatsiyadan ijtimoiy ongda qanday foydalanishni tushunish, boshqa odamlar bilan kommunikatsiya paytida mediadan foydalanish ko‘nikmasini o‘zlashtirish kabi bilimlarni beradi. Shuningdek, quyidagi malakalar ham shakllantiriladi: –Mediamatnlar tahlil etish, tanqidiy qarash va yaratish; –Mediamatnlarning manbalarini, kontekstda ularning siyosiy, ijtimoiy, tijoriy yoki madaniy qiziqishlarini aniqlash; – Media tarqatayotgan mediamatnlar va ularning ahamiyatini izohlash; –O‘z shaxsiy mediamatnlarini yaratishga muvofiq keluvchi o‘zga mediamatnlarni tanlash va unga qiziquvchi auditoriyani topish; – Mediaga ochiq kirish yo‘li imkoniyatini qo‘lga kiritish” [1, 273]. Mediata’lim shaxsning axborot olish va tarqatish huquqining bir qismi. YuNESKO tomonidan mediata’lim dunyoning barcha mamlakatlari ta’lim tizimlari milliy o‘quv rejalariga joriy etishni tavsiya etiladi. Hozirgi kunda Yevropa davlatlari, AQSh, Avstraliya va Rossiya singari mamlakatlarda mediata’lim majburiy fan sifatida ta’lim tizimiga kiritilgan. Rostov davlat iqtisodiyot universiteti o‘qituvchisi И.В.Челышеванинг “Методика и технология медиа образования в школе и вузе” [2, 135] nomli monografiyasining o‘quvchilar va talabalar auditoriyasida mediata’lim darslarini tashkil etish, mediata’lim jarayonining shakllari, usullari va texnikasi bo‘lmimida mediata’limni o‘rganishda davriy nashrlar ahamiyati borasida shunday misol keltirilgan: “OAV manbalarini jalb qilgan holda darsda ishlashning yana bir qiziqarli shakli davriy matbuotdagi ilmiy-texnikaviy maqolalarni ko‘rib chiqish bo‘lishi mumkin. Muntazam ravishda, u yoki bu ilmiy ommabop jurnallar nashr etilishi bilan maktab o‘quvchilari auditoriyani og‘zaki yoki yozma (referat yoki ijodiy ish shaklida) eng qiziqarli nashrlar bilan tanishtiradilar. Keyinchalik bu ishlar maktab devoriy gazetasida chop etilishi mumkin.”
|
| |
Mexanik ishlov berish uchun quyum referat - bet 3

|
Mexanik ishlov berish uchun quyum referat
|
bet | 3/3 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 88,22 Kb. | | #123776 |
Bog'liq Mexanik ishlov berishdagi aniqlikni taminlashni zamonaviy usullariQuyumni to’g’ri belgilash ahamiyati.
Quyum turlari.
Quyumni xisoblash usullari.
Quyum kattaligiga ta’sir etuvchi omillar.
Ishlov chiqarish turlicha ko’ra quyimni hisoblash usullari
Tayyorlamalarni oraliq o’lchamlarini aniqlash
Minimal quyimni hisoblash hususiy ko’rinishlari
Qarama-qarshi yuzalarga ishlov berishdagi minimal quyim
Ichki va tashqi aylanuvchan yuzalar uchun minimal quyim
Qarama-qarshi yuzalarga ishlov berishdagi maksimal quyim
АDABIYOTLAR RO’YHATI
2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini rivojlantrishning beshta ustuvor yunalishi bo’yicha Harakatlar strategiyasi. O’zbekiston Respublikasi PrezidEНtinig 2017 yil 7-fevraldagi PF-4947 sonli Farmoni.
F.B.Omonov “Paxtani dasttlabki ishlash spravochnik” “Voris nashriyot”
ToshkEНt-2008
Сotton Ginners Handbook Agricultural Handbook Numer 503 2014г.
Samuel Jackson Gin EfciEНcy Handbook Tird Edition 2015
Э. Зикриёев “Пахтани дастлабки қайта ишлаш” Ўқув қўлланма.
Тошкент-Меҳнат-2002.
Mario Lucertini. Technological Concepts and Mathematical Models in the
Evolution of Modern EНgineering Systems. Germany, 2012
Hans-Joachim Bungartz. Einführung in die Computergraphik. Germany, 2013
Grous, Ammar, Applied Metrology for Manufacturing eнgineering, John Wiley & Sons, UK 2011.
М.Acar, Mechatronic Design in Textile EНgineering, Germany, 2012
А.А.Сафоев ва бошқалар. “Машинасозлик технологияси ва лойихалаш асослари” Дарслик. Тошкент., 2014й. “Сано-стандарт” нашриёти.
|
| |
Texnikadan foydalanish madaniyati reja - bet 3

|
Texnikadan foydalanish madaniyati reja
|
bet | 3/4 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 14,44 Mb. | | #264435 |
Bog'liq texnikadan foydalanish madaniyati “Mediata’lim” so‘zi MDH davlatlari hududiga o‘tgan asrning 80 yillarida kirib keldi. Inglizcha “media education” so‘zini shunchaki so‘zma- so‘z tarjima qilish yaramaydi. U matndagi o‘rniga ko‘ra turli ma’nolarda qo‘llanilishi mumkin. Shunga qaramay, medata’limning tayanch tushunchasini aniqlab olishimiz kerak. А.А. Журин ularni uch turga bo‘lgan.[4, 32] International scientific-practical conference on the topic of “Problems and perspectives of modern technology in teaching foreign languages” (E)ISSN:2181-1784 www.oriens.uz 3(22), Nov., 2023 38 “Mediata’lim” so‘zi MDH davlatlari hududiga o‘tgan asrning 80 yillarida kirib keldi. Inglizcha “media education” so‘zini shunchaki so‘zma- so‘z tarjima qilish yaramaydi. U matndagi o‘rniga ko‘ra turli ma’nolarda qo‘llanilishi mumkin. Shunga qaramay, medata’limning tayanch tushunchasini aniqlab olishimiz kerak. А.А. Журин ularni uch turga bo‘lgan.[4, 32] International scientific-practical conference on the topic of “Problems and perspectives of modern technology in teaching foreign languages” (E)ISSN:2181-1784 www.oriens.uz 3(22), Nov., 2023 38 - Ommaviy axborot vositalarining bolalar va o‘smirlarga ta’sirini o‘rganuvchi va nazariy masalalarini ishlab chiquvchi, ta’lim oluvchilarni OAV dunyosi bilan uchrashuvga tayyorlovchi pedagogik fan.
- Bolalar va o‘smirlarni ommaviy axborot vositalaridan foydalanish, medianing dunyodagi rolini tushunishga tayyorlovchi o‘qituvchi va o‘quvchilarning birgalikdagi amaliy faoliyati.
- Ta’limning ommaviy axborot vositalarining madaniyat va dunyoni tushunishdagi roli haqida bilim beruvchi va media axborotlari bilan samarali ishlash ko‘nikmasini shakllantiruvchi qismi.
Tarbiya” fani bilan mediata’limni integratsiyalash O‘zbekiston umumta’lim maktablarida “Tarbiya” fani bilan mediata’limni integratsiyalash samarali bo‘lishi mumkin. O‘zbekiston uzluksiz ta’lim tizimida esa mediata’limdan foydalanish samaradorligini oshirishga maktabgacha ta’lim muassasasi — maktab — litsey, kasb-hunar kolleji, shuningdek, oliy o‘quv yurtlarida e’tibor qaratish maqsadga muvofiqdir. Bunda biz qanday natijalarga erishishimiz mumkin. - Maktabgacha ta’lim muassasasida:
|
| |
Kursning maqsad va vazifalari, uning boshqa fanlar bilan aloqadorligi

2. Kursning maqsad va vazifalari, uning boshqa fanlar bilan aloqadorligi.
Fanni o`qitishdan maqsad – talabalarda zamonaviy konstruktsiyalarning eng keng tarqalgan uzatmalari, birikmalari va detallarini hisoblash va loyihalash, muhandislik tafakkurini rivojlantirish bo`yicha ta’lim yo`nalishlari profillariga mos, davlat ta’lim standartlarida talab qilingan bilimlar, ko`nikmalar va malakalarni mamlakatimiz va chet el fan va texnika yutuqlari asosida o`zlashtirishga qaratilgan.
Bu fan nazariy mexanika, mashina va mexanizmlar nazariyasi, materiallar qarshiligi, metallar texnologiyasi va chizmachilik kabi fanlarga asoslangan xolda o`rganiladi.
Shu bilan birga “Mashina detallari” fani mutaxassislik fanlarini o`rganish uchun asos bo’lib hisoblanadi.
Buyuk olimlardan Aflotun (yangi eradan 3,5 asr ilgari) va Leonardo - da Vinche (1452-1519 yillar) o`z asarlarida podshipnik, tishli gildirak, zanjirli uzatma va turli mashinalar xaqida ba`zi ma`lumotlarni yoritgan bo’lsalarda, mashinalarni xisoblash va loyixalash faniga faqat XIX asrda asos solindi. Rossiyada mashinasozlik nazariyasiga asos solgan olim “Mashinalar xaqida o`lmaviy lektsiyalar” (1859 yil ) va “Ko`tarish mashinalari kursi” (1872 yil) no`lli asarlar muallifi professor I.A.Vishnegradskiydir.
“Mashina detallari” deb atalgan birinchi kitobini prof. V.L.Kirpichev 1881 yilda Piterburg shaxrida nashr ettirgan. O`sha vaqtdan rivojlana boshlangan bu fanni boyitishda olimlardan P.K. Xudyakov, A.I.Sidorov, M.A. Saverin, N.B.Kudryavtsev, D.N.Reshetov va M.N.Ivanov asarlari muxim rol o`ynaydi. Chet el olimlaridan K.Bax, F. Retsher, O. Reynol’ds va D. Shigleyni mashina detallari faniga oid asarlari xam diqqatga sazovordir.
Quyida mashina detallariga qo`yiladigon asosiy talablar bilan tanishib chiqamiz.
Ishga layoqatlilik - detal yoki uzelning texnik talablar, standartlarga mos keladigan, o’ziga belgilangan funktsiyani bajara oladigan xolati .
Ishda ishonchlilik - detal yoki uzelning texnik talablar, standartlarga mos keladigan xolatini ma`lum vakt saqlay olish xossasi.
Texnologikligi - detal yoki uzelning ishlab chiqarishda, ekspluatatsiya jarayonida va ta`mirlashda kam mexnat va sarf talab qilishi.
Iqtisodliligi - detal yoki uzelning tayyorlash, ekspluatatsiya va ta`mirlash jarayonlaridagi sarflar xisobi.
Dizayn - detal yoki uzelning tashqi shakllarini tako`lillashtirish, mashina yoki uzelning tashqi ko`rinishining chiroyliligi.
|
Issiqbardoshlik - Mavzu: Mashina detallarining umumiy tasnifi. Mashinalar ishonchliligi haqida tushunchalar Reja

Bu yerda Q - mashinada xosil bo’ladigan issiqlik miqdori Kkal;
Q1- mashinadan tashqariga tarqaluvchi issiqlik miqdori KKall;
Yeyilishga chidamlilik.
Detalning tez yoki yaxshi yeyilishi uning ishlash sharoitiga, moylanish darajasiga kontakt kuchlanishning qiymatiga va boshqa faktorlarga bog’liq. Shu sababli eyilishga chidamlilikni ta’minlovchi aniq bir hisoblash usulini tavsiya etish qiyin.
Eng ko`p qo`llaniladigan usul, bu solishtirma bosim va shartli koeffitsent Pni aniqlab, ularni ruxsat etilgan kattaliklar bilan solishtirishdir.
P < (P). PV < (PV)
bu erda V - ishqalanish tezligi.
Reja: Shahar yo’llarida oqova suvlarni chetlatish tarmoqlari - bet 3

|
Reja: Shahar yo’llarida oqova suvlarni chetlatish tarmoqlari
|
bet | 3/7 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 18,71 Kb. | | #114181 |
Bog'liq Shahar yo’llarida oqova suvlarni chetlatish tarmoqlari. Yo\'l dre-kompy.infoYo‘l poyini qurishda asosiy vazifalardan biri – yo‘lga keluvchi suvlarni qabul qiluvchi va yaqin atrofdagi suv havzasiga olib ketuvchi yuza suvlarini qochiradigan inshootlarni qurish hisoblanadi. Yuza suvlarini qochiruvchilar sistemasiga o‘ymalarda va balandligi 1,5 m va undan kichik bo‘lgan ko‘tarmalar bo‘ylab qurilgan yon ariqlar, gruntlari olingan yon rezervlar, o‘ymalarda tog‘ yonbag‘ri ariqlari, botqoqlikni qurituvchi ariqlar, suvni suv havzasiga olib ketuvchi ariqlar, tog‘ yo‘llaridagi lotoklar kiradi. Suv qochiruvchi inshootlar yo‘l poyi qurilguncha ishlashi kerak. Shuning uchun ko‘tarmani qurish rezervni yoki ariqlarni kavlashdan boshlanadi. O‘ymalarni kavlashdan oldin tog‘ yonbag‘ri ariqlari kavlanadi.Nishabligi 1:1,5 ayrim hollarda 1:2 bo‘lgan ariqlarga 5 ‰ dan ko‘p qiyalik beriladi. Tekis joylarda ayrim yo‘l bo‘laklarida qiyalikni 3‰ gacha kamaytiriladi. Nishabligi 1:3 bo‘lgan yon lotoklar va ariqlarning chuqurligi 0,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak. Ariqlarni kavlash ishlari quyidagi jarayonlardan iborat: joylarda ariqlarning o‘qi vexa bilan belgilanadi. Keyin avtogreyder va buldozerni ko‘ndalang qirqishi bilan chegaralovchi uyum o‘tkaziladi, gruntko‘tarmaga yoki yonatrofga suriladi yoki tarqatiladi. Qiyaliklarni tekislash va ularga aniq shakllar berish avtogreyder bilan bajariladi. Qiyaliklar uncha katta bo‘lmaganda (20 % gacha) ariqlarda asta-sekin o‘t o‘sa boshlaydi. Oson yuviluvchi gruntlarda tubi va yon devorlari zichlashtiriladi. Qishloq xo‘jaligida foydalanilmaydigan yerlarda yo‘l qurilishida rezervlardan grunt olib ko‘tarmalar quriladi. Rezerv tubiga ko‘tarma tomonga qaratib qiyalik beriladi. Agar rezervning kengligi katta bo‘lsa, undan suvni qochirish uchun ariq qaziladi. Rezervning kengligi 6 m dan katta bo‘lganda tubiga rezerv o‘qiga tomon ko‘ndalang kesimli qiyalik beriladi. O‘ymadan ko‘tarmaga o‘tiladigan joylarda va suv havzalariga yaqinlashganda yon ariqlar tashqariga olib ketiladi. Ko‘tarmaning yon qiyaligini yuvilishdan saqlash uchun ularda suvni oqizadigan yon qiyalikda joylashgan yig‘ma beton lotoklar qilinadi.Bo‘ylama qiyalik 20-30 ‰ dan ko‘p bo‘lgan joylarda, asosan, oson yuviluvchi gruntlarda ariqlar o‘lchami 40x40x12 sm li beton plitalar bilan qoplanadi.
|
| |
Reja: Shahar yo’llarida oqova suvlarni chetlatish tarmoqlari - bet 4

|
Reja: Shahar yo’llarida oqova suvlarni chetlatish tarmoqlari
|
bet | 4/7 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 18,71 Kb. | | #114181 |
Bog'liq Shahar yo’llarida oqova suvlarni chetlatish tarmoqlari. Yo\'l dre-kompy.infoYo‘l poyini qurishda asosiy vazifalardan biri – yo‘lga keluvchi suvlarni qabul qiluvchi va yaqin atrofdagi suv havzasiga olib ketuvchi yuza suvlarini qochiradigan inshootlarni qurish hisoblanadi. Yuza suvlarini qochiruvchilar sistemasiga o‘ymalarda va balandligi 1,5 m va undan kichik bo‘lgan ko‘tarmalar bo‘ylab qurilgan yon ariqlar, gruntlari olingan yon rezervlar, o‘ymalarda tog‘ yonbag‘ri ariqlari, botqoqlikni qurituvchi ariqlar, suvni suv havzasiga olib ketuvchi ariqlar, tog‘ yo‘llaridagi lotoklar kiradi. Suv qochiruvchi inshootlar yo‘l poyi qurilguncha ishlashi kerak. Shuning uchun ko‘tarmani qurish rezervni yoki ariqlarni kavlashdan boshlanadi. O‘ymalarni kavlashdan oldin tog‘ yonbag‘ri ariqlari kavlanadi.Nishabligi 1:1,5 ayrim hollarda 1:2 bo‘lgan ariqlarga 5 ‰ dan ko‘p qiyalik beriladi. Tekis joylarda ayrim yo‘l bo‘laklarida qiyalikni 3‰ gacha kamaytiriladi. Nishabligi 1:3 bo‘lgan yon lotoklar va ariqlarning chuqurligi 0,5 m dan kam bo‘lmasligi kerak. Ariqlarni kavlash ishlari quyidagi jarayonlardan iborat: joylarda ariqlarning o‘qi vexa bilan belgilanadi. Keyin avtogreyder va buldozerni ko‘ndalang qirqishi bilan chegaralovchi uyum o‘tkaziladi, gruntko‘tarmaga yoki yonatrofga suriladi yoki tarqatiladi. Qiyaliklarni tekislash va ularga aniq shakllar berish avtogreyder bilan bajariladi. Qiyaliklar uncha katta bo‘lmaganda (20 % gacha) ariqlarda asta-sekin o‘t o‘sa boshlaydi. Oson yuviluvchi gruntlarda tubi va yon devorlari zichlashtiriladi. Qishloq xo‘jaligida foydalanilmaydigan yerlarda yo‘l qurilishida rezervlardan grunt olib ko‘tarmalar quriladi. Rezerv tubiga ko‘tarma tomonga qaratib qiyalik beriladi. Agar rezervning kengligi katta bo‘lsa, undan suvni qochirish uchun ariq qaziladi. Rezervning kengligi 6 m dan katta bo‘lganda tubiga rezerv o‘qiga tomon ko‘ndalang kesimli qiyalik beriladi. O‘ymadan ko‘tarmaga o‘tiladigan joylarda va suv havzalariga yaqinlashganda yon ariqlar tashqariga olib ketiladi. Ko‘tarmaning yon qiyaligini yuvilishdan saqlash uchun ularda suvni oqizadigan yon qiyalikda joylashgan yig‘ma beton lotoklar qilinadi.Bo‘ylama qiyalik 20-30 ‰ dan ko‘p bo‘lgan joylarda, asosan, oson yuviluvchi gruntlarda ariqlar o‘lchami 40x40x12 sm li beton plitalar bilan qoplanadi.
|
| |