Harf elementlarini yozishni о

|
Harf elementlarini yozishni о
|
bet | 17/20 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 203,93 Kb. | | #149697 |
Bog'liq Tinglovchisi-fayllar.org3.3. Harf elementlarini yozishni о„rgatishda fanlararo bog„liqlik va estetik tarbiyaning uyg„unligi.
Chiroyli yozuv imlo bilan chambarchas bogliq. O’quvchining imloviy savodxonligi haqida g’amxo’rlik qilish tilning aniqligi, fikrni to’g’ri ifodalash, kishilar bilan o’zaro xatosiz muomala uchun g’amxo’rlik demakdir. Shu sababli ham savod o’rgatish davrida bolalarda grafik malakalarni shakllantirish bilan birga
imloga oid malakalarning shakllanishiga zamin yaratiladi.Malumki, savod o’rgatish davrida o’quvchi gapni bosh harf bilan yozish, so’zning satrga sig’may qolgan qismini keyingi qatorga ko’chirish, kishilar ismi, sharifi, hayvonlarga qo’yilgan nomlarda bosh harf ishlatilishini amaliy tarzda o’rganadi.Chiroyli yozuv darslarida so’zlar, gaplar, matnlar yozish, ularning imlosini tekshirishi orfografik ziyraklikni asta-sekin shakllantira boradi, imlo qoidalarini puxta egallashlariga zamin yaratadi.
Insonning yozma nutqi harflar orqali shakllanadi. Husnixat darslarida savodli yozuv grafik malakalar bilan shakllantirilishi asosiy vazifa hisoblanadi. Har bir harfning aniq yozilishi yozuvning aniq va ravon bolishini ta‘minlaydi. Buhing uchun harflarning shaklini to’g’ri yozish, ularni to’g’ri ulashning ahamiyati kattadir. Harflami bosmasdan bir tekisda yozish, elementlarni ajratmasdan boglash, so’zlarni qatorda to’g’ri joylashtirish, yozuv vaqtining belgilab olinishi, tahlil ishlarining (bo’gln-tovush, tovush-harf, imloviy tahlil), ya‘ni fonetik-grafik tahlilning amalga oshirilishi muhim sanaladi.
Husnixat darslarida o’quvchilar quyidagi talablarga amal qilishlari lozim.
1. Husnixatning gigienik talablariga rioya qilishlari, harflarni garfik jihatdan
to’g’ri shakllantirishlari, ulashlari, ritm asosida yozishlari nazarda tutiladi. 1-sinfda xat-savod o’rgatish davrida bolalar yozuvga bevosita yozuv daftarlaridagi materiallar asosida o’rgatiladi.
2.Grafik me‘yorlarga amal qilish.
Bunda harflar elementining qiyaligiga, harflar bo’yining tengligiga, harflar
va so’zlar orasidagi oraliq masofalarning teng bo’lishiga e‘tibor berilishi kerak. 3.Harflar qiyaligini to’g’ri saqlash. Bolalaming yozuvlari har xil qiyalikda
bolishi mumkin. agar harflarning asosiy elementlari daftar chizig’iga nisbatan tik holatda bo’lsa, yozuv holati ham tik bo’ladi. Harf elementlari o’ng tomonga qiya bolib, o’tmas burchak hosil qilishi ham mumkin. biz o’quvchilarni o’ng tomonga qiya qilib (65°) yozishga odatlantirishimiz lozim.
O’ng qol bilan yozadigan kishilar uchun yozuvning qiyaligi o’ng tomonga moslashtirilishi faqat harflarning shaklini chiroyli qilish uchun emas, yozuvning qulayligi uchun ham mos keladi. Yozuvning qiyaligini to’g’ri saqlash, qo’l va barmoqlarni ortiqcha zo’riqtirmaydi.
Yozuvning o’ng tomonga qiyaligini saqlash tirsaklarni bir tomonga erkin yuritish uchun qulay bo’lib, parta ustidagi daftarning turish holatiga bogliqdir.
Yozayotganda daftarning holati bir tomonga qiya bo’lishi o’z-o’zidan yozuvning qiyaligini ta‘minlaydi.
Yozuvning qiyaligini saqlashda daftardagi siyrak qiya chiziqlar ham katta yordam beradi. Bunday mashq qilishda daftarning holati o’zgarsa ham, yozuvning
qiyaligi o’zgarmasligi mumkin. shuning uchun qiya chiziqli daftarlardan faqat dastlabki paytlarda foydalaniladi.
Qiya yozishga o’rgatishning o’ziga xos usullari mavjud. O’quvchilarga dastlab eng sodda shakldagi kichik tayoqchalarni yozdirib mashq qildirish vaqtidayoq tik va qiya tayoqchalaming farqini o’rgatish zarur.
Buning uchun o’qituvchi doskada ikki xil shaklda (qiya va tik) tayoqchalar shaklini yonma-yon yozib ko’rsatadi, ularning farqlarini tahlil qilib beradi. Bunday mashqlar xotirada uzoq vaqt saqlanib, xatolarning oldi olinadi.
Shuningdek, yozuv qiyaligining togri bolishi uchun daftaming qiya olatini ham hisobga olish lozim ekanligi tushuntiriladi va ko’rsatiladi. Daftarning parta ustida noto’g’ri turishi gigenik qoidalarning buzilishiga ham sabab boladi, chunki o’quvchi yozuvning qiyaligini saqlash uchun gavdasini daftaming notogri holatga moslaydi.
4.Daftarni partada yozish talablari asosida tutish.
Daftarning pastki chap burchagi ko’krak o’rtasiga to’g’ri bo’lishi yoki
daftaming qiya chizig’i (agar qiya chiziqli daftar bolsa) partaning chetiga tik bo’lishi kerak.
Daftar beti satrlarga to’lib borgan sari yuqoriga surilib boradi. Chap qo’l bilan esa daftarning yuqori tomoni bosib turiladi. Buning uchun sinf partasining ustiga ikki o’quvchining har biri uchun alohida ingichka qiya chiziq tekshiruv chizigl sifatida chizib qo’yiladi. Bu chiziqning pastki uchi o’quvchilarning chap ko’kraklari o’rtasiga to’g’ri bo’lib, partaning old qirrasiga nisbatan 65° qiya boladi.
Agar daftarning chap beti tolsa, daftarning buklanadigan joyi tekshiruv chiziqqa to’g’irlab olinadi va o’ng betiga yozishga o’tiladi.
O’quvchilarda harflarni qiya yozishga o’rgatish malakasini oshirish ancha murakkab jarayon bo’lib, o’qituvchidan chidam, sabr-toqat, kuch talab qiladi. Muntazam ravishda turli mashqlar olib borish, o’quvchilar harakatini qunt bilan kuzatib borish natijasida ko’zlangan maqsadga erishiladi.
O’qituvchi tomonidan berilgan ko’rsatmalarga qaramay, ayrim o’quvchilar harflar qiyaligini to’g’ri belgilay olmaydi, kamchiliklarga yo’l qo’yadi. Buning uchun kamchiliklarni tuzatish maqsadida grafik mashqlar berilishi kerak. O’quvchilarga dastavval daftar satriga birnechta harf yozdirib, ular orasiga qiya chiziqlar qo’yiladi va harflar shu chiziqlarga taqqoslash orqali xatolarni tushuntiriladi, tuzatishga kirishiladi.
1. Harflarni bir tekis bosimsiz yozish. Harflarni bir tekisda yozish ham chiroyli yozuv malakalarini shakllanishida asosiy o’rin tutadi.
Ruchkani barmoqlar orasida qattiq siqmasdan erkin va bo’sh ushlash harflarni tekis yozishga imkon yaratadi.
Bosimsiz yozish harflarning umumiy ko’rinishi bir tekis va chiroyli bolishi, tez yozish malakasining shakllanishi va boglab yozishni to’g’ri amalga oshirishda engillik tug’diradi.
O’qituvchi doskada harflarni bo’r bilan yozib ko’rsatadi. Bunda o’qituvchi ham bo’rni qattiq ushlamay, bosimsiz bir tekis yozishi lozim.
O’quvchilarga bosim bilan yozilgan matnlarni ko’chirtirmaslik kerak. Bosimsiz, bir tekis yozishga darsning dastlabki kunlaridanoq odatlantirib
borish kutilgan samara beradi, o’quvchining qolini toliqtirmaydi.
6.Harflarning tutashtirilishini to’g’ri ifodalash. Husnixat darslarida
harflarning shakllarini yozib tugatganlaridan keyin o’qituvchining navbatdagi vazifasi harflarni bir-biriga ulab, qo’shib yozishga o’rgatishdan iborat.
7.Harflarni elementlarga ajratmay, bog’lab yozish. Harflarni qo’shib yozilishini ta‘minlash uchun ayrim chiziqlar o’z harakati bo’yicha orqaga qaytadi. Bunday harakatlar chiziq doira shaklidagi harflarda ko’proq kuzatiladi.
Mavzu: Shaxs va narsani nomini bildirgan so‘zlar
Darsning maqsadi:
Ta’limiy maqsad: o‘quvchilarda kim? nima? so‘roqlari yordamida shaxs va narsani bildirgan so‘zlarni aniqlash, so‘zlarni o‘z o‘rnida qo‘llay bilishga ,erkin, mustaqil ishlashga o‘rgatish, mashqlar bajarish.
Tarbiyaviy maqsad: o‘quvchilarni ona vatanga bo‘lgan mehr-muhabbat tuyg‘ularini tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi maqsad: mantiqiy fikrlash, tasavvur qilish ko‘nikmalarini shakllantirish va chiroyli yozuv malakalarini rivojlantirish.
Darsturi: yangi bilim,ko‘nikma va malakani shakllantiruvchi dars.
Dars metodi: savol-javob, induksiya, “Rasmli lug‘at diktant”.
Dars jihozi: tarqatma topshiriqlar, multimediya ilovalar.
Texnik vosita: proyektor, kompyuter.
Darsning borishi
|
| |