Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

321
mahsulotlarni avvalgi personal tomonidan ishlab chiqish va ishlab chiqarishning iloji
bо‗lmay qolayapti. Moddiy va nomoddiy ishlab chiqarishning
markazida inson
turganligi bois, personalni boshqarish falsafasi ham о‗zgarmokda. Avval ushbu
falsafani ―firmaga yaxshi - senga yaxshi‖ deb ifodalash mumkin bо‗lgan bо‗lsa,
endilikda ―senga yaxshi - firmaga yaxshi‖ falsafasiga о‗tilmokda.
Sо‗nggi yillarda mehnat muammolari haqida borgan sari kam sо‗z
yuritilmoqda. Bu hol shu bilan izohlanadiki, sanoat va u bilan bog‗liq tarmoqlar
rivojlanmayapti, balki tanazzulga yuz tutmoqda. Lekin jamiyat mavjud bо‗lishi va
rivojlanishining asosida sanoat ishlab chiqarishi va u bilan bog‗liq xizmatlar
kо‗rsatish yotadi. Bashariyat о‗zining butun tarixi mobaynida
insonlarning moddiy va
ma‘naviy ahvolini yaxshilash borasida moddiy ne‘matlarni ishlab chiqarish va
ma‘naviy asoslarni rivojlantirishdan boshqa usulni о‗ylab topmadi. Moddiy va
ma‘naviy ne‘matlarni ishlab chiqarishni, shuningdek, bu bilan bogliq tarmoqlarni biz
global ishlab chiqarish deb nomlaymiz.
Albatta, global ishlab chiqarish kamida quyidagi beshta tamoyilga javob
berishi kerak, aks holda u о‗z ma‘nosini yо‗qotib, faqat xarajatlarni keltirib chiqaradi
va inqiroz yoqasiga olib keladi:
1)
doimiy ravishda oshib boruvchi iste‘mol qiymati tamoyili;
2)
mahsulot va xizmatlarning oshib boruvchi sifati tamoyili;
3)
iste‘mol standartlarining yangi sifat darajasiga о‗tish tamoyili;
4)
tovarlar ishlab chiqarish va xizmatlar kо‗rsatishda raqobat ustunliklariga
erishish;
5)
ishlab chiqarish jarayonining ekologik jihatdan qulayligi.
Ushbu tamoyillarning har biri haqida alohida sо‗z yuritish mumkin.
Mazkur
bо‗limda inson hayot kechirishining muhim sharti hisoblangan global mehnat
jarayoni haqida sо‗z boradi. Global ishlab chiqarish inson faoliyatining barcha
sohalarini qamrab olganligi bois, global ishlab chiqarishning mavjud bо‗lishini
ta‘minlovchi mehnat jarayonini biz global mehnat jarayoni deb ataymiz.
Mehnat ishlab chiqarishning jadal va mutanosib rivojlanishida muhim rol
о‗ynaydi. Sivilizatsiyalashgan jamiyat о‗z oldiga ikkita asosiy maqsadni qо‗yadi:
322
birinchidan, bu jamiyatning har bir a‘zosi о‗zini
namoyon etishi; ikkinchidan, bu
birinchi maqsadni amalga oshirish uchun moddiy, ijtimoiy va ma‘naviy-ahloqiy
sharoitlarni yaratish. Albatta, bashariyat ushbu maqsadlarga faqat uzoq istiqbolda
erishiish mumkin, lekin unga eltadigan yо‗l aynan hozir belgilanadi. Bunda har bir
mamlakatning hamda butun insoniyatning hozirgi kuni va kelajagi mazkur yо‗lning
qanchalik tо‗g‗ri
tanlanishiga, ushbu yо‗l bо‗yicha harakatning samarali bо‗lishiga
bog‗liq.
Mehnat - bu nafaqat insonlar hayot faoliyatining asosiy sohasi, tabiat bilan
о‗zaro munosabatlar usuli, balki insonlar о‗rtasidagi munosabatlar sohasi hamdir.
Mehnat faoliyati jarayonida insonning rivojlanishi,
uning qobiliyatlari, manfaatlari,
oqilona ehtiyojlarining shakllanishi va amalga oshirilishi yuz beradi.
Har qanday davlat о‗zining iqtisodly va siyosiy mustaqilligiga faqat barqaror,
raqobatbardosh va foyda keltiruvchi milliy ishlab chiqarishni yо‗lga qо‗yish orqali
erishishi mumkin. Mehnat va ishlab chiqarishni boshqarish muammolarini ishlab
chiqishga nisbatan yalpi tizimli yondashuv mehnat
va kapitalning yagonaligiga,
texnikaning takomillashuviga va xodim kasbiy bilimdonligining о‗sishiga asoslanadi.
Aslida jamiyat taraqqiyotining asosida ham aynan shular yotadi. Lekin bu
munosabatlar о‗ta ziddiyatli bо‗lib, doimiy moslashtirish jarayonini talab qiladi. Ular
о‗z tabiatiga kо‗ra markazdan yiroqlashtirilgan, chunki ularning markazida qarama-
qarshi manfaatlar, ehtiyojlar va motivatsion maqsadlarga ega bо‗lgan kо‗p qirrali turli
xususiyatli inson turadi. Menejment oldida turgan eng murakkab vazifa - shaxs,
tashkilot, mintaqa va davlatning manfaatlarini uyg‗unlashtirishdan iborat. Ushbu
о‗zaro bog‗liqlikni sxema kо‗rinishida quyidagi tarzda taqdim: etish mumkin (7.1 -
rasm):