nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Transgen hayvonlarni klonlash - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va...

Transgen hayvonlarni klonlash
Transgen hayvonlar yaratish – juda murakkab jarayon. Statistik ma'lumotlarga ko'ra, in'ektsiya qilingan 40 ta sichqon zigotasidan bitta transgen sichqon, in'ektsiya qilingan 100 ta qo'y yoki echki zigotasidan bitta transgen qo'y yoki echki, in'ektsiya qilingan 1500 ta qoramol zigotasidan faqat bitta transgen qoramol olinadi. Olingan transgen hayvonlarning 50% kamroq qismi transgen oqsilni ekpressiyalaydi. Ba'zida gen ekspressiyalangani bilan mahsulot sut bilan ajralib chiqmaydi. Buni sabablari hali ohirigacha aniqlangan emas.
Barcha parametrlar bo'yicha ideal transgen hayvon olingan taqdirda ham yana bir muammo tug'iladi. Olingan ideal transgen hayvonning hamma belgilari ham uning keyingi avlodlariga o'tavermaydi.
Shuning uchun olimlar tomonidan transgen hayvon olishga nisbatan sut emizuvchilarni klonlashga ko'proq e'tibor qaratilmoqda. Klonlash yordamida bir marta olingan ideal produtsent-hayvonni qayta-qayta yangi nushalarini ko'paytirish mumkin. Ko'paytirilgan yangi nushalar ya'ni klonlar orqali tibbiyot va farmakologiyada ko'p qo'llaniladigan odam oqsillariga bo'lgan ehtiyojni qondirsa bo'ladi.
Qurbaqa klonini olishning qisqartirilgan shemasi.
Yan Vilmut tajribalari asosida sut emizuvchilar klonini olish printsipi. Tuhum hujayra sitoplazmasi va donor hujayra turli ranglarda ko'rsatilgan.
Qo'y klonini olishning dastlabki bosqichlari: qo'y hujayrasining yadrosini olib tashlash va yadrosi olingan hujayrani somatik hujayra bilan qo'shish: A-ingichka shisha mikropipetka yordamida tuhum hujayraning yadrosini olib tashlash; B- tuhum hujayraning yadrosini olib tashlash operatsiyasining muvaffaqiyatli chiqqan-chiqmaganini tekshirish: olingan yadro DNKsi ul'trabinafsha nurlarda yaltiraydi; C- somatik hujayra tutgan shisha mikropipetka tuhum hujayraga yaqinlashtirilmoqda; D- somatik hujayrani (yadrosi bilan birga) tuhum hujayraga kiritish; E- elektr maydoni ta'sirida somatik va tuhum hujayrani qo'shilishi.
|
Reaktivlar:

Dorivor o‘simlik materiali (shaftoli danagining mag‘zi);

Xloroform;

Metanol.


Ishni bajarish tartibi

Reaktivlar:
Dorivor o‘simlik materiali (shaftoli danagining mag‘zi);
Xloroform;
Metanol.
Ishni bajarish tartibi:
1,0-1,5 g dorivor o‘simliklar materiali (shaftoli danagining mag‘zi, bodom yoki yong‘oqning mag‘zi) tarozida tortib olinadi va chinni xovonchada yaxshilab eziladi. So‘ngra tarozida tortib , massasi aniq bo‘lgan paketlarga solinadi. Paketlar raqamlangan bo‘lishi kerak. O‘simlik materiali paket bilan birga tortiladi, undan quruq paket massasini ayirib, namuna massasi aniqlanadi. Olingano‘simlik massasi uning tarkibidagi moy miqdoriga bog‘liq.
Agar o‘simlik materialida 50 % dan ortiq moy bo‘lsa 1,0-1,5 g, 30 % dan 50 % gacha bo‘lganda 2,0-2,5 g, 30 % dan kam bo‘lganda esa 3,0-3,6 g olinadi. Material solingan paket yanada kattaroq paketga solinadi va u hajmi 250 ml li kolbaga tushiriladi. Kolbaga 50-60 ml xloroform va 50-60 ml metanol quyiladi. Kolba germetik berkitiladi va keyingi darsda moysizlantirilgan materialli paket kolbadan olinadi va xloroform bilan 2-3 marta yuviladi, so‘ngra mo‘rili shkafda quritiladi. Keyin paketlar 1-1,5 soat davomida termostatda 100-105°C da quritiladi.
Quritilgan paketlar byuksga solinadi, eksikatorda 30-45 daqiqa davomida sovitiladi va tortiladi. Agar paketlarda sariq yoki jigarrang dog‘lar hosil bo‘lsa, bu moylar yaxshya tozalanmaganligidan darak beradi. Bu tajribani qayta takrorlashni talab qiladi. Moy miqdorini absolyut quruq moddaga nisbatan aniqlash uchun tekshirilayotgan materialdagi suv miqdorini ham aniqlash kerak. Tekshirilayotgan material tarkibidagi moyning foiz miqdori olingan namunaning ekstraksiyagacha va ekstraksiyadan keyingi massasining farqiga qarab aniqlanadi. Moyning foiz miqdori quyidagicha topiladi.
X = (a-b) 100
V
X-tekshirilayotgan material tarkibidagi moy miqdori, % hisobida.
|
Nazorat uchun savollar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Nazorat uchun savollar
1. Transgen hayvonlar.
2. Transgen hayvonlar olish usullari.
3. Mikroin'ektsiya qilish usuli.
4. Embrional o'zak hujayralar.
5. Transgen hayvonlarni embrional o'zak hujayralardan olish usuli.
6. Embrional o'zak hujayralar yordamida embrionlarni rekonstruktsiya qilib transgen hayvonlar olish.
7. Transgen hayvon – bioreaktorlar.
8. Yan Vilmut tajribalari asosida sut emizuvchilar klonini olish.
9. Sichqon klonini olish bo'yicha R.Yanagimachi tomonidan o'tkazilgan tajriba.
10. Transgen hayvonlarni klonlash.
«BUMERANG TEXNOLOGIYASI»
Mazkur texnologiya bir mashg‘ulot davomida o‘quv materialini chuqur va yaxlit holatda o‘rganish, ijodiy tushunib etish, erkin egallashga yo‘naltirilgan. U turli mazmun va xarakterga (muammoli, munozarali, turli mazmunli) ega bo‘lgan mavzularni o‘rganishga yaroqli bo‘lib, o‘z ichiga og‘zaki va yozma ish shakllarni qamrab oladi hamda bir mashg‘ulot davomida har bir ishtirokchining turli topshiriqlarini bajarilishi, navbat bilan o‘quvchi va o‘qituvchi rolida chiqishi mumkin. «Bumerang» texnologiyasi tanqidiy fikrlash, mantiqni shakllantirishga imqoniyat yaratadi; xotirani, g‘oyalarni, fikrlarni, dalillarni yozma va og‘zaki shakllarda bayon qilishda ko‘nikmalarni rivojlantiradi. Ta’lim bilan bir qatorda mazkur metod tarbiyaviy xarakterdagi qator vazifalarni amalga oshirish imqonini beradi:
Jamoa bilan ishlash mahorati; muammolik, hushfe’llik, ko‘nikuvchanlik, o‘zga fikrga hurmat, faolllik, rahbarlik sifatlarini shakllantirish, ishga ijodiy yondoshish, o‘z faoliyatining samarlik bo‘lishiga qiziqish, o‘zini xolis baholash.
Asosiy tushunchalar quyidagilar:
Ochiq savollar – bu savollar muomala, so‘zlashuvini davom ettirishga imqon beradi. Ularga qisqa. Bir xil javob berish mumkin emas.
Yopiq savollar - bu savollar oldindan «ha» yoki «yo‘q» tipidagi to‘g‘ri, ochiq, javoblarni berishini ko‘zda to‘tadi.
Ko‘ndalang so‘roq – bir - biriga guruhlar beriluvchi qisqa savollar qatori bo‘lib, bu o‘ziga xos axborotlar izlash hamda dalillarni, opponentlar pozitsiyasini aniqlash va muayyan qarorlar qabul qilish uchun ajoyib imqoniyatdir.Ko‘ndalang so‘roq paytida munozaraga kirishish mumkin emas. Bu vaqtda faqat savollar beriladi, munozaraga kirishilmaydi.
MASHG‘ULOT № 12
MAVZU: Biologik materiallardagi uglevodlar miqdorini modifikatsiyalangan usulda aniqlash.
|
Mashg'ulot shakli - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Mashg'ulot shakli: «Farmasiya» yo‘nalishi talabalari uchun laboratoriya mashg‘ulot.
Mashg'ulot uslubi: «Klaster» usuli. Trening muloqot.
Mashg‘ulot maqsadi: talabalarga biologik materiallardagi uglevodlar miqdorini modifikatsiyalangan usulda aniqlashni o'rgatish
Mavzuning ahamiyati: uglevodlar, ularning biologik hossalari
Ishning nazariy qismi
O‘simliklarnnng barcha qismlarida ko‘p tarqalgan, suvdaerimaydigan ammo organik erituvchilarda - efir, atseton, benzol, xloroform va boshqalarda yaxshi eriydigan tabiiy organik birikmalar lipidlar deb ataladi. Lipidlar yuqori molekulali yog‘ kislotalar xosilasi bo‘lib, ikkita asosiy guruhdan tashkil topgan.
Birinchi guruhga yog‘ kislotalari, glitserin va boshqa moddalardan iborat xaqiqiy lipidlar, ikkinchi guruhga eruvchanliliga ko‘ra yog‘larga o‘xshash boshqa birikmalar - lipoidlar kiradi. O‘simliklar tarkibidagi yog‘ va yog‘simon moddalar zahiraholida to‘planishi yoki hujayraning struktura komponentlarini tashkil qilishi mumkin. Zahira xolidagi va protoplazmatik yog‘lar turli xil biokimyoviy vazifalarni bajaradi.Lipidlar kimyoviy tarkibi, tuzilishi va organizmdagi funksiyasiga ko‘raquyidagi gruppalarga: yog‘lar, mumlar, fosfatidlar, glikolipidlarga bo‘linadi.
YOg‘lar o‘simliklar tarkibida juda ko‘p bo‘lib, aksariyat zahira modda sifatida uchraydi. O‘simlik yog‘lari moylar deb ataladi. Moylar o‘simliklarning deyarli hamma qismida uchraydi. Odatda, ular o‘simliklarning vegetativ organlarida meva va urug‘idagiga nisbatan bir muncha ozroq bo‘ladi. Masalan, moylar o‘simliklar bargida ,ildizida ularningkuruk moddasini 2 % ga yaqin miqdorini tashkil etsa ,meva va urug‘larda 50 % dan ko‘p bo‘ladi.
Yog‘lar yuqori molekulali yog‘ kislotalarning uch atomli spirtlari bilan hosil qilgan murakkab efirlaridir. Shu sababli bunday tuzilgan yog‘lar triglitseridlar deb ham ataladi.Moylar tarkibida uchraydigan barcha yog‘ kislotalar to‘yingan va to‘yinmagan yog‘ kislotalaridan iborat. O‘simlik moylarida eng ko‘p uchraydigan va juda ko‘p tarqalgan to‘yinmagan yog‘ kislotalarga oleinat, linolat,va linolenat kislotalar kiradi. O‘simlik moylarinig dunyo bo‘yicha zaxirasining 60 % dan ko‘prog‘ini oleinat, linolat kislotalar tashkil etishianiqlangan. O‘simlik moylarida ko‘p uchraydigan to‘yingan yog‘kislotalarga palmitat va laurinat kislotalar kiradi. Shu bilan birga o‘simliklar tarkibida qisman bo‘lsada, erkin holda uchraydigan atsetat, propionat, moy kislota, valerianat va boshqa kislotalar ham mavjud bo‘ladi. O‘simlik organlarida, hususan ypyg‘ tarkibidagi moylarni aniqlash uchun avvalo ular dietil efir yordamida ekstraksiya qilinadi. Bunda efirli ekstraktga turli hil lipidlaro‘tadi.SHu sababli bu ekstrakt xom yog‘ deb yuritiladi.Chunki xom yog‘ tarkibida haqiqiy lipidlar bilan birga fosfatidlar, sterollar, mumlar va boshqalar uchraydi.
Ajratib olingan moylarning fizik-kimyoviy xususiyatlarini o‘rganish talab qilinmasa va faqat moyning umumiy miqdorini aniqlash zaruriyati bo‘lganda, materialningekstraksiyagacha va ekstraksiya qilingandan keyingi massasi farqigaqarab moy miqdori aniqlanadi.
|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 509/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
549
bir-biriga ko‘maklashish va muvaffaqiyatidan xursand bo‘lish;
sofdillik, rostgo‘ylik kabi ijobiy xislatlarining shakllanishi;
kognitiv faoliyatini rivojlanishi;
psixologik (ruhiy) zo‘riqishi, asabiy tanglikdan ozod qilish;
tabiiy erkinlikni his etish;
o‘z guruhida va undan tashqarida o‘zaro munosabat, aloqa o‘rnata olish;
boshqalarni, o‘zini o‘zi tushunishga o‘rgatish;
o‘zgalarni va o‘zini o‘rganish;
o‘ziga-o‘zi baho berishini taminlash;
boshqalarni tushunish va ularni idrok qila bilish;
muloqotda o‘zini o‘zi boshqarish kabi yaxshi xislatlarning tarkib toptirish
bilan o‘quvchining avvalo kognitiv-intellektual jarayonlarini rivojlantirishga
yordam beradi.
Treningni o‘tkazish davomida muvofiq ravishda verbal va noverbal
yo‘naltirish va rag‘batlantirish lozim. Shuning uchun ham treningni
muvaffaqiyatli o‘tkazish va uning samaradorligi ko‘p jihatdan treningni olib
boruvchi(kouch) bilan ishtirokchilar (bolalar) o‘rtasidagi o‘zaro bir-birini
tushunish darajasiga bog‘liq. Shunday qilib, bu treninglar bolalarni borliqni to‘g‘ri
anglash va uning imkoniyatlaridan keng foydalanishga yordam beribgina
qolmasdan ularning sub'ektiv ijobiy tajribalarini shaklanishini muvofiq pedagogik
va psixologik qulay sharoitlar yaratilganligi bois osonlashtiradi.
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
|
| |
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr

|
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr Pdf ko'rish
|
bet | 510/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
550
Касимова Дилноза Мелсовна
психолог СОШ №2 г. Бухары
ИНДИВИДУАЛЬНЫЙ ПОДХОД В ОБРАЗОВАНИИ
Аннотация:
В статье рассматриваются причины неуспеваемости учащихся.
Автором предлагаются варианты речевых воздействий для решения данного
вопроса.
Annotatsiya:
Maqolada o’quvchilarning o’qishda orqada qolish sabablari
yoritilgan. Ushbu muammoni hal qilishda muallif tomonidan so’z bilan ta’sir
ko’rsatish yo’llari ko’rsatilgan.
Ключевые слова:
речевое cтратегии, индивидуальный подход в обучении,
восприятие, аудиал, визуал, кинестетик, установки, тип темперамента,
характер, положительные качества.
Abstract:
The article examines the reasons for the failure of students. The author
proposes variants of speech influences to resolve this issue.
Key words:
speech strategies, individual approach to learning, perception, auditory,
visual, kinesthetic, attitudes, type of temperament, character, positive qualities.
Президент Республики Узбекистана Шавкат Мирзиёев уделил особое
внимание образованию в нашей стране.
«В сфере образования наступает
новое время», - отметил наш Президент, - «В то же время самая непростая
задача — это «подготовка обладающих инновационным, креативным
мышлением учителей и наставников, обучающих своих учеников на основе
самых высоких критериев»
1
.
Глава государства уделяет особое внимание вопросам повышения
статуса и авторитета учителей, укрепления гарантий их прав и расширения
льгот для них. Кабинету Министров Республики Узбекистан и
министерствам финансов и народного образования дано указание по
увеличению размера заработной платы работников сферы народного
образования в 2020 году. Помимо этого, предусмотрено выделение учителям
жилья и автокредитов для дальнейшего стимулирования их работы. Учителя
и наставники, в свою очередь, должны поддерживать престиж своей
профессии, постоянно повышая свои знания и профессиональный уровень.
Надо отметить, организованы школы для одаренных детей, названные в
честь великих ученых Мирзо Улугбека и Мухаммада аль-Хорезми,
творческие школы имени Хамида Алимджана и Зульфии, Эркина Вахидова,
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashningBog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
78
Моҳичеҳра Ғуломова
Когон туманидаги 21-умумий ўрта таълим мактаби
тарих фани ўқитувчиси
“ЖАЛОЛИДДИН МАНГУБЕРДИ - ВАТАН ҚАҲРАМОНИ”
МАВЗУСИНИ ЎТИШДА “МУАММО” ТЕХНОЛОГИЯСИДАН
ФОЙДАЛАНИШ
Аннотация:
Ушбу мақолада “Жалолиддин Мангуберди - Ватан қаҳрамони”
мавзусини ўтишда “Муаммо” технологиясидан фойдаланиш усуллари ва бу
технологиянинг ўқувчиларнинг билиш фаолиятини ўстиришдаги ўрнига
тўхталиб ўтилган.
Калит сўзлар:
Дарс, таълим, тарбия, технология, муаммо, ечим, инновация,
таҳлил, дунёқараш, тафаккур, билим, малака, кўникма.
“Янги Ўзбекистон” да тарих фанини ўқитишни замон талаблари
даражасига кўтариш ва инновациялардан фойдаланиб ўқувчиларни креатив
фикрлашга ўргатиш ҳозирги замоннинг долзарб вазифалардан бири бўлиб
қолмоқда. Бунинг учун умумий ўрта таълим мактабларида тарих фанини
ўқитишга замонавий ёндашувлар талаб этилмоқда.
Мамлакатимиз тарихининг муҳим таркибий қисми бўлган хоразмшоҳлар
давлати тарихини ўрганиш жараёнида
“Жалолиддин Мангуберди–Ватан
қаҳрамони” мавзусини илғор педагогик технологиялардан фойдаланиб ўтиш
ўқувчиларнинг билими, тарихий тафаккурини оширишга ёрдам беради. X-
XI асрларда жаҳоннинг машҳур савдо ва ҳунармандчилик марказларидан
бири бўлган хоразмшоҳлар давлатининг тарихи, мўғуллар истилоси даврида
танназулга юз тутиши сабалари, Муҳаммад Хоразмшоҳ ва Туркон хотун
ўртасидаги қарама-қаршиликлар, ўз муҳрига “Коинот аёлларнинг маликаси-
улуғ Туркон” ёки ўзини художўй қилиб кўрсатиш мақсадида “Умидим
фақат оллоҳдан”-дея калондимоғлик қилган Туркон хотуннинг ўз ўғлига
қилган адоватлари туфайли ичко низо, бошбошдоқлик кучайганлиги,
давлатнинг инқирозга учраганлиги масалаларини қўшимча маълумотлар
асосида баён қилиш ўқувчиларнинг тарих илмини ўрганишга бўлган
қизиқишларини орттиради. Ўзини “Искандари соний” деб ҳисобласада,
мўғулларга қарши кураш стратегиясини ишлаб чиқа олмай , бир хилват жой
топиш мақсадида Ашура оролига яшириниб олган ҳукмдорнинг қисматини
билиш ўқувчилар онгу- шуурида қўрқоқларга ва сотқинларга нафрат ҳис-
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashningBog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
73
1.
Ҳар бир тингловчининг индивидуал-психологик хусусиятларини
инобатга олган ҳолда таълимга ёндашиш, орқали таълимни
табақалаштириш ва индивидуаллаштириш.
2.
Ўқув
мотивларини
кучайтириш
мустақил
фикрлашни
оптималлаштириш орқали, мустақил ишларни бажариш кўникмасини
ошириш .
3.
Тютор ва курс қатнашчиси орасида ўзаро эркинлик муносабатлари
асосида ҳамкорлик муомаласини руёбга чикариш(устоз-шогирд,
тескари алоқани ўрнатиш);
4.
Муаммоли
вазиятлар
яратиш
ва
уларни
ечимини
индивидуаллаштириш;
5.
Когнитив–визуаллик асосида курс қатнашчиси интеллектуал
салоҳияти, мустақил фикрлаш самарадорлигини ошириш;
6.
Замонавий
ахборот
технологияларидан
мустақил
равишда
фойдаланишга ўргатиш ва такомиллаштириш.
7.
Ўқув вақтини тежаш;
8.
Таълим муассасаси билан малака ошириш маскани ўртасида
мунтазам қайтар алоқани ўрнатиш .
9.
Таълим муассаси маблағини иқтисод қилиш;
10.
Курс қатнашчисининг оиладан, иш жойидан ва ўқувчиларидан
ажралмаслигини таъминлаш орқали таълим-тарбия жараёнини
самарасини тезкор ошириш.
Бу йусинда ўқитишни масофавий олиб боришни амалга ошириш
фанлар орасида ҳамда улар ичида изчиллик ва узлуксизликни таъминлаб,
индивидуал табакалаштирилган ўзлаштириш самарасини оширади. Бу ҳолат
ўқитиш жараёнини индивидуаллаштиришга имкон беради. Бу билан ўқув
материалларини етарли равишда мустақил ўзлаштирилиши учун қулай
шароит яратилади. Оқибатда ўқитишни жадаллаштириш рўёбга чиқади. Ҳар
бир курс қатнашчисини когнитив эҳтиёжларини индивидуал қобилиятига
мувофиқ қондиришга эришилади. Шу билан бирга ўқитишни бундай ташкил
қилиниши сафарда муваққат яшаб туриш учун сарфланадиган давлат ва
шахсий харажатларни ўқитишнинг муддатлари қисқаргани боис сезиларли
даражада камайтиради ва ўқитишга кетадиган маблағни иқтисод қилиш
вактни тежаш имконини беради.
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 508/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
548
standartlari qabul qilindi, 11 yillik umumiy o‘rta ta'limi shakllantirildi.
Maktabgacha ta'lim tizimi sohasida keng islohotlar olib borilmoqda.
Aytish joizki, inson shaxsi va uning xarakteri, shu bilan birga qiziqish va
qobiliyatlari bolalikning ilk yillaridanoq shakllanib boradi. Shuning uchun xam
bolalarning kelajagidan umidvor bo‘lgan jamiyat bu jarayonga faol aralashishi va
inson shaxsini kamolga yetkazish borasidagi vazifalarga psixologik nuqtai
nazardan yondashishi lozim.
Ma'lumki, bolaning maktabda muvaffaqiyatli o‘qishi va uning ta'lim
jarayoniga tortilishi uning shaxsi samarali kamol topishi va rivojlanishining barcha
tomonlarini o‘z ichiga oladi. Boshlangich ta'lim boshlanishi davrida bola quyidagi
individual ijtimoiy- psixologik xsusiyatlar bilan tavsiflanishi mumkin:
bolada fazoviy muvozanatning vujudga kelganligi;
o‘zini o‘zi anglashdan ibopat «Men» davpining mavjudligi;
nutqda ona tili boyligidan unumli foydalanish imkoniyatining tug‘ilishi;
milliy upf-odatlapga, xulq-atvop qoidalapiga pioya qila olishi;
muomala mapomi, ijtimoiy qadpiyatlapning egallashi;
o‘yin hamda faoliyatning boshqa tuplapini o‘zlashtipish negizida milliy va
umumbashapiy fazilatlapning shakl-langanligi;
individual-tipologik xususiyatlapning aniq namoyon bo‘lishi;
bapcha jihatlapi bilan maktab ta'limiga tayyopgapligi;
gupuhiy hamkoplik uquvidan xabapdopligi.
Bu individual ijtimoiy-psixologik xsusiyatlar bolaning rivojlanishi va
maktabda o‘qishga nechog‘lik tayyorgarlik darajasini belgilaydi. Aslida, maktabga
psixologik tayyorgarlik:
ilk o‘quv motivlarining paydo bo‘lishi;
bolaning kognitiv jarayonlarining yetarli darajada rivojlanganligi;
yangi ijtimoiy muhitga moslasha olish va ijtimoiy hamkorlik xususiyatlarning
paydo bo‘lishi;
ma'naviy-axloqiy jihatlari;
aqliy imkoniyatlarining o‘sishi bilan izohlanadi.
Endi shu jixatlarni yetarli darajada samarali rivojlantirishda, talimda
ijtimoiy-ta'limiy, psixologik treninglardan, mashqlardan didaktik o‘yinlar
o‘tkazish mobaynida samarali foydalanish maqsadga muvofiqdir. Ijtimoiy-ta'limiy
psixologik treninglar va mashqlar o‘quvchilarda:
birgalikda trening mashqida ishtirok etib,, o‘z manfaatlarini jamoa
manfaatlari bilan uyg‘unlashtira olish;
|
| |
bob. GEOFAZOVIY TAHLIL - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 50/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi
Geofazoviy ma’lumotlar tahlili
GATda ma’lumotni geofazoviy ma’lumot deb atasak, birmuncha toʻgʻri boʻladi. Chunki bu tizimda asosan har bir nuqta va har bir chiziq oʻzining joylashuviga qarab turli koordinatalarga ega boʻladi hamda bu koordinatalar jamlanib, joy toʻgʻrisida umumiy tushuncha hosil qilinadi. Kelgusida esa u fazoviy tahlil va boshqa turdagi tahliliy ishlarga asos boʻlib xizmat qiladi. Geofazoviy ma’lumotlarning manbayi bu raqamlangan kartalar, aerofotosuratlar, kosmik suratlar, statistik jadvallar va GATga bogʻliq boʻlgan boshqa ma’lumotlar boʻlishi mumkin. Bundan tashqari, geofazoviy ma’lumotlar bevosita syomka (GPS syomka, geodezik asboblar yordamidagi syomka) natijalaridan ham atribut ma’lumot sifatida olinishi mumkin. Oldingi boblarda aytilganidek, ma’lumot olishning yana bir qulay yoʻli bu ma’lumotni sotib olishdir. Geografik ma’lumotlarni olgandan soʻng bu ma’lumotlar oʻzaro bir-biriga ma’lumotlar bazasi orqali bogʻlanishi kerak. Bu esa, oʻz navbatida, kartadagi va bazadagi ma’lumotlarni bir-biriga bogʻlab, yagona va umumiy ma’lumot olish imkoniyatini beradi.
Fazoviy yoki geofazoviy tahlil bu modellashtirish, aniqlash va model natijalarini oʻzgartirish jarayonidir. Model tasvirlash va boshqarish mumkin boʻlgan raqamli formatning joy toʻgʻrisidagi haqiqiy tushunchasini namoyon qiladi. Fazoviy tahlil jarayoni moslikni aniqlash, baholash va prognozlash, oʻzgartirish va tushunish kabi ishlarda muhim sanaladi. GATning eng muhim vazifalaridan biri ham geofazoviy ma’lumotlar va ularning atributlarini qaror qabul qilish uchun tahlil qilishdir. Geofazoviy ma’lumotlar joy toʻgʻrisidagi haqiqiy axborotlarga ega boʻlish va ma’lumotlarni tahlil qilish hamda oʻzgartirish uchun qoʻllaniladi. Shuning uchun ham geofazoviy tahlil oddiy arifmetik amallardan mantiqiy model tahlillariga boʻlinadi.
Tahliliy imkoniyat GATning yutugʻi hisoblanadi. Fazoviy tahlil ishlarining
mavjudligi GATni boshqa axborot tizimlaridan farqlovchi muhim omillardan biridir. Boshqa axborot tizimlaridagidek ma’lumot olish yoʻllari bir xil boʻlsa-da,
tahliliy ishlar va unga ketadigan vaqt eng katta farqlovchi omil hisoblanadi. Geotahlil natijalari keyinchalik karta, hisobot, diagramma orqali tasvirlanib, foydalanuvchiga yetkaziladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
X = (A-B)·1OO V - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

X = (A-B)·1OO V
X-xom moy miqdori, % hisobida.
A-moyli kolba massasi, g.
B-quruq kolba massasi, g.
V-o‘simlik materialining massasi, g.
TRENING «MULOQOT»
Ushbu trening o’quvchi-talabalarda dars jarayonida mustaqil fikrlashga, o’z fikrlarini erkin xolda bayon eta olishga hamda ularda baxslashish madaniyatini tarbiyalashga qaratilgan bo’lib, odatda bunday mashg’ulot tinglovchilarni kichik guruhlarga bo’lgan guruhlarga bo’lgan xolda o’tkaziladi.
Maqsad:
Tanlangan mavzu, muammo asosida tinglovchilarning fikrlarini hamda ushbu mavzuga bo’lgan munosabatlarini aniqlash, mustaqil xolda umumiy bir fikrga kelishlariga va to’gri xulosa chiqarishlariga yordam berish, erkin xolda Bahslashishlariga sharoit yaratish.
O’tkazilish tartibi.
Ustoz mashg’ulotni boshlashdan avval tinglovchilarni muloqot, baxs-munozarani o’tkazishga qo’yilgan talablar, qoidalar bilan tanishtiradi, so’ngra ushbu trening bochqichma-bosqich o’tkazilishini tushuntiradi.
|
Fazoviy soʻrov - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 62/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi Fazoviy soʻrov
Fazoviy ma’lumotlar asosida soʻrov (Spatial query) − bu kartadagi belgilar bilan izohlash orqali kartadan ma’lumot olish jarayonidir. GAT bunday soʻrov turlaridan bir qanchasini amalga oshirishi mumkin. Fazoviy ma’lumotlar asosida soʻrov, oʻz navbatida, uch turga boʻlinadi. Ular quyidagilardir:
Kursor orqali belgilash. Bu fazoviy ma’lumotlar asosida soʻrovning eng oddiy turidir. Masalan, tasvirlangan obyektlarning atributlarini koʻrsatish uchun grafik kursor yordamida belgilash yetarli boʻladi (bu obyektning ustiga sichqonchani olib borib, chap tugmani bosish yoki umumiy maydonni belgilash orqali bajariladi).
Grafik obyektlar orqali belgilash. Fazoviy ma’lumotlar asosida soʻrovning bu usuli grafik obyektlar (nuqta, chiziq, toʻgʻri burchak, aylana yoki poligon) ni kartadan xususiyatlarni belgilash uchun ishlatadi. Bunda kartadagi xususiyatlar grafik obyektlarning ichida va tashqarisida joylashgan yoki ular bilan kesishgan boʻlishi mumkin. Masalan, kartada chizilgan aylana ichidagi barcha maktablarni belgilash.
Fazoviy bogʻliqlik asosida belgilash. Bu soʻrov kartadagi belgi va xususiyatlarning boshqa belgi yoki xususiyatlarga nisbatan fazoviy hamda topologik bogʻliqligiga asoslanib belgilashda juda qulaydir. Belgilanayotgan xususiyat ayni kartada yoki boshqa-boshqa qatlamda joylashgan boʻlishi mumkin. Bu usulning oʻzi ham quyidagi turlarga ajraladi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin - bet 56

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 56/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biMa’lumotlarning karta koʻrinishi. GAT barcha tafsilotlarga ega boʻlgan mukammal kartalar tizimi yigʻindisidir. Kartalar orqali yer sathining barcha xususiyatlari koʻrsatiladi. Bunday usulda yaratilgan kartalar orqali axborot olish, tahlil qilish va tahrir qilish kabi ishlar bajariladi. Bunday koʻrinish boshqacha nom bilan geotasvirlash yoki inglizcha geovisualization deb ataladi. Tizim orqali yaratilgan kartada bir vaqtning oʻzida joyning relyeflari, chegaraviy boʻlinganligi, maxsus diagrammalar, ranglar orqali belgilanishi va boshqa ma’lumotlar aks ettirilishi mumkin.
4.4-rasm. Ma’lumotlarning karta orqali koʻrinishi
(Manba: Internet)
Ma’lumotlarning model koʻrinishi. GAT bu boshqa turdagi axborot va ma’lumotlarni oʻzgartirish qurilmalari yigʻindisiga ega boʻlgan tizim hamdir. Bunda mavjud ma’lumotlar yigʻindisidan yangi ma’lumotlar yigʻindisini tashkil qilish tushuniladi. Bunday jarayon boshqacha nom bilan geojarayonlash yoki inglizcha geoprocessing deb ataladi. Bunda geojarayonni tashkil qiluvchi mavjud ma’lumotlarni olib, ularni tahlil qiladi va hosil boʻlgan natijalarni yangi ma’lumotlar yigʻindisi shaklida yaratib, ma’lumotlar bazasida saqlaydi. Ushbu jarayonda geoaxborot tizimidagi maxsus dastur (ArcGIS) da ModelBuilder deb nomlanuvchi qismi boʻlib, unda foydalanuvchi mavjud ma’lumotlar toʻplami va maxsus asboblar (Arctoolbox) orqali algoritmlashgan model qurishi mumkin va
oʻz navbatida, undan hosil boʻlgan mahsulot (raqamli karta, ma’lumot toʻplami) yaratilishi mumkin. Shuning uchun geoaxborot tizimida modellashtirish va model tushunchalari mavjud.
Modellashtirish turli ma’lumot va asboblar (tools) orqali maxsus algoritmlarni yaratish boʻlsa, ular orqali hosil qilingan mahsulot model deb nomlanadi. Modellashtirish algoritmining qulaylik tarafi – tayyor algoritm foydalanuvchilar orasida almashinishi mumkin va bunda foydalanuvchi boshlangʻich ma’lumotlar toʻplami (raqamli surat, kosmik surat) ni oʻzgartiradi hamda olingan natijani taqqoslashi mumkin boʻladi. Bu jarayon ayniqsa ilmiy ishlarda juda koʻp ishlatiladi.
Modellashtirish algoritmi Hosil qilingan model
4.5-rasm.Ma’lumotlarning model koʻrinishi. (Manba: Internet)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Organik sintez - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Organik sintez
Bu fermentni ko’plab birikmalar organik sintezida ishlatish oziq-ovqat, farmatsevtika va kosmetika uchun toza stereoizomerlar olish imkonini yaratadi.
Lipaza ishtirokida olib boriladigan sintez kimyoviy sintez oldida qator ustuvorlikka ega.
-Birinchidan, fermentativ sintez, qimmatbaho, maxsus uskunalar (yuqori bosim va haroratga chidamli bo’lgan) talab qilmaydi;
-Ikkinchidan, har xil aralashmalar yoki qo’shimcha moddalardan xoli bo’lgan, toza mahsulot olishga imkon yaratadi.Bu esa olinadigan mahsulotni qo’shimcha tozalashni talab qilmaydi.
-Uchinchidan, har xil substrat spetsifikligiga ega bo’lgan lipazalarni ishlatish orqali xususiyatlari oldindan aniq bo’lgan mahsulot olish mumkin.
Lipazalardan organik sintezda foydalanishga misol qilib, glikozidlarni atsillangan efirlarini mikroblarga va shamollash uchun ishlab chiqariladigan farmatsevtik preparatlar tarkibiga qo’shiladigan emulgatorlar olishni ko’rsatish mumkin.
α-gidroksikislota hosilalari terini yallig‘lanishiga qarshi hamda moddalarni teri epidermis qavatidan yaxshi so’rilishini ta’minlovchi sifatida ishlatiladi.
Xushbo’y hid beruvchi moddalar va spirt efirlari ham lipaza ishtirokida sintez qilinadi.
Lipazalarni yuqori darajada selektivligi monomerlar aralashmasidan optik faol polimerlar olish imkonini yaratadi.
|
Ma’lu - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 55/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biMa’lumotlarning geoaxborot tizimida koʻrinishi. Geoma’lumotlar geoaxborot tizimida odatda kartalarga bogʻlangan boʻladi. Karta GATda geoma’lumotlar bilan ishlaydigan yagona soha hisoblanadi va bundan tashqari, GATning pirovard mahsuloti ham sanaladi. Shuning uchun GAT nafaqat kartani ishlab chiqaradi, balki maxsus qayta ishlash va tahlil jarayonlari orqali ma’lumotlarning tahliliy ishlarini ham bajarib keladi.
Zamonaviy GAT uch xil koʻrinishda boʻlishi mumkin. Bular jadval yoki ma’lumotlar bazasi orqali koʻrinish, karta koʻrinish va model koʻrinishdir.
Ma’lumotlarning jadval yoki ma’lumotlar bazasi orqali koʻrinishi. GAT bu dunyo ma’lumotlar bazasini oʻzida jamlovchi tizimdir yoki boshqacha nom bilan geografik ma’lumot bazasi deb ham atashimiz mumkin. GAT dunyoni geografik jihatdan maxsus tuzilishga ega boʻlgan ma’lumotlar bazasi orqali tasvirlaydi. Bunda ma’lumotlar geoaxborot tizimidagi vektor qatlamga bogʻlangan maxsus jadvallarga kiritiladi. Qulayligi shundaki, vektor formatdagi qatlamlardagi geoshakllar (nuqta, chiziq, poligon) toʻgʻrisidagi barcha atribut ma’lumotlar jadvalda aks ettiriladi va geoshakllar belgilanganda jadvaldagi qatorlar ham belgilanadi (4.3-rasm).
4.3-rasm. Atribut ma’lumotlarning jadval orqali koʻrinishi
(Manba: Internet)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Jadval №5 - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari...

Usul
|
Mohiyati
|
Afzalligi
|
Kamchiligi
|
pH-stat
|
Lipoliz jarayonida hosil bo’lgan kislotalarni potensiometrik aniqlash
|
Boshlang‘ich tezlikni aniqlash uchun uzluksiz kinetikusul
|
Kataliz uchun zarur bo’lgan emulgatorlarni va kalsiy ionlarini suvli emulsiyaga kiritilishi o’lchash aniqligini pasaytiradi
|
Qaytatitrlash
|
Ajralib chiqqan yog‘ kislotalarini ma’lum vaqtdan keyin aniqlash
|
Bajarilishi oson bo’lgan usul
|
Reaksiya kinetikasini to’xtovsiz aniqlashga yo’l qo’ymaydi
|
Kolorimetriya
|
Xromogen mahsu-lotlarni ajralib chiqishi;
Lipoliz natijasida hosil bo’lgan yog‘ kislotalarini xronogen bo’yoqlar bilan kompleks hosil qilishi
|
Boshlang‘ich tezlikni aniqlash
Tabiiy cubstrat-lardan foydalanish;
pHstat va titrlash usullariga nisbatan sezgir
|
Uzoq davom etadigan qiyin reaksiyadan so’ng mahsulotlarni ajratib olish
|
Fluorimetriya
|
Fluorogenmah-sulotlar,sintetikefirlarvatri-glitseridlarni ajralib chiqishi
|
Kinetikani uzluksiz o’lchab borish;
Yuqori darajada sezgirlik
|
Jihozlarni va reaktivlarni qimmatligi
|
Suv/havo chegarasida lipidli plyonkalarni ishlatish
|
Substrat bilan to’xtovsiz to’ldirib turiladigan sharoitda va sirtga doimiy bosimda substrat monoqavatini (monosloy)
pachalanishi
|
Emulgator ishlatmasdan, kinetik o’lchashlarni olib borish mumkinligi;
Sirt sifatini nazorat qilib turilishi
|
Jihozlarni qimmatligi
Jarayonni murakkabligi va mehnatni ko’p talab qilishi
|
Bu usullarning barchasini tahlil qilinadigan o’lchamlar doirasida uch asosiy guruhga bo’lish ham mumkin. Reaksion sistemada fizikaviy holatni o’zgarishini o’lchovchi usullar:
Eng keng tarqalgan usullardan biri pH-stat usuli hisoblanadi. Bu usul lipoliz natijasida hosil bo’ladigan yog‘ kislotalarini NaOH eritmasi yordamida pH ni doimiy ko’rsatkichda ushlab turishga asoslangan.Bu usulni kamchiligi-sezgirligi past. Kalorimetrik usullar, titrlash usuliga nisbatan juda katta sezgirlikka ega.
Lipaza faolligini aniqlash usullari

|
Lipaza faolligini aniqlash usullari
|
bet | 75/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Lipaza faolligini aniqlash usullari
Hozirgi vaqtda lipaza fermenti faolligini aniqlash uchun xilma xil metodlar taklif qilingan bo’lib, ularni ba’zilari ferment faolligini vaqt birligida, ba’zilari esa,uzluksiz sharoitda izohlab berishga asoslangan.
Lipaza faolligini aniqlash usularini quyidagicha tasniflash mumkin:
titrometriya;
spektroskopiya (fotometriya, fluorimetriya, infraqizilspektroskopiya);
xromotografiya;
radioaktivanaliz;
sirttarangliginio’lchash;
turbidimetriya;
konduktometriya;
immunoanaliz;
mikroskopiya;
fermentativanaliz.
Quyidagi jadvalda lipaza fermenti faolligini aniqlashda eng ko’p ishlatiladigan usullar keltirilgan.
|
| |
(Qo‘llash – 2,8 ball) - Umumta’lim maktabning 2023-2024 o‘quv yili 11-sinf o‘quvchilarining fizika fanini o‘zlashtirish...

|
Umumta’lim maktabning 2023-2024 o‘quv yili 11-sinf o‘quvchilarining fizika fanini o‘zlashtirish darajasini aniqlash uchun test, savol, masala va topshiriqlar varianti III chsb (fizika)
|
bet | 3/3 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 482,42 Kb. | | #253920 |
Bog'liq 11-sinf, umumta\'lim, 3-ChSB (fizika)(Qo‘llash – 2,8 ball)
12. Yorug‘lik to‘lqinlarining tarqalishda to‘g‘ri chiziqdan og‘ishi va to‘siqni aylanib, soya sohasiga o‘tishi ... deb ataladi.
A) interferensiya. B) yorug‘likning qutblanishi. C) difraksiya. D) dispersiya.
(Bilish – 2 ball)
13. Yorug‘lik to‘lqinining bo‘ylama yoki ko‘ndalang ekanligini qaysi hodisa yordamida aniqlash mumkin?
A) dispersiya. B) qutblanish. C) interferensiya. D) difraksiya.
(Bilish – 2 ball)
A) 1,25. B) 1,5. C) 1,8. D) 2.
(Qo‘llash – 2,8 ball)
15. Ikki polarizator orqali o‘tganda tabiiy yorug‘likning intensivligi 8 marta kamayadi. Polarizatorlar bir-biriga nisbatan qanday burchakka burilgan?
A) 30°. B) 45°. C) 60°. D) 70°.
(Mulohaza – 4 ball)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Umumta’lim maktabning 2023-2024 o‘quv yili 11-sinf o‘quvchilarining fizika fanini o‘zlashtirish darajasini aniqlash uchun test, savol, masala va topshiriqlar varianti III chsb (fizika)
|
(Qo‘llash – 2,8 ball) - Umumta’lim maktabning 2023-2024 o‘quv yili 11-sinf o‘quvchilarining fizika fanini o‘zlashtirish...

|
Umumta’lim maktabning 2023-2024 o‘quv yili 11-sinf o‘quvchilarining fizika fanini o‘zlashtirish darajasini aniqlash uchun test, savol, masala va topshiriqlar varianti III chsb (fizika)
|
bet | 2/3 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 482,42 Kb. | | #253920 |
Bog'liq 11-sinf, umumta\'lim, 3-ChSB (fizika)(Qo‘llash – 2,8 ball)
6. Yorug‘lik dispersiyasini qaysi asbob yordamida kashf qilingan?
A) botiq linza. B) ko‘zgu. C) uchburchak prizma. D) qavariq linza.
(Bilish – 2 ball)
7. Bir xil 𝑎𝑎 amplitudaga ega bo‘lgan ikkita kogerent to‘lqinlar orasidagi yo‘llar farqi toq yarim to‘lqin uzunligiga teng bo‘lganda, ularning qo‘shilishidan hosil bo‘ladigan natijaviy tebranish amplitudasi qanday bo‘ladi?
A) 0. B) 𝑎𝑎/2. C) 𝑎𝑎. D) 2𝑎𝑎.
(Qo‘llash – 2,8 ball)
8. Quyidagi hodisalarning qaysilari interferensiya hodisasi asosida tushuntiriladi?
(Bilish – 2 ball)
1) sovun pufagi yoki yog‘ pardasidagi kamalak ranglarning kuzatilishi;
2) Nyuton xalqalari;
3) kichik doiraviy diskdan hosil bo‘ladigan soyaning markazida yorug‘ dog‘ hosil bo‘lishi;
4) yorug‘lik nurlarining to‘siq chegarasida geometrik soya sohasiga og‘ishi.
A) 1, 2. B) 1. C) 1, 2, 3. D) 3, 4.
9. 1 mm da 1000 ta shtrixi bor difraksion panjaraning doimiysini (µm) aniqlang.
(Qo‘llash – 2,8 ball)
A) 100. B) 10. C) 2. D) 1.
10. Tinchlikdagi uzunligi 12 m bo‘lgan yog‘och o‘z uzunligi yo‘nalishida 0,8𝑐𝑐 tezlik bilan harakatlanmoqda. Uning harakatdagi uzunligini toping (m).
A) 2,8. B) 1,8. C) 3,2. D) 7,2.
(Qo‘llash – 2,8 ball)
11. Quyidagi rasmda A, B va C gazlarning nurlanish spektrlari tasvirlangan. Unga ko‘ra, quyidagi mulohazalarning qaysi biri to‘g‘ri?
A) A gaz tarkibida B va C gazlar bor. B) B gaz tarkibida A va C gazlar bor. C) C gaz tarkibida A va B gazlar bor.
D) B gaz tarkibida A va C gazlardan tashqari boshqa gaz ham bor.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Umumta’lim maktabning 2023-2024 o‘quv yili 11-sinf o‘quvchilarining fizika fanini o‘zlashtirish darajasini aniqlash uchun test, savol, masala va topshiriqlar varianti III chsb (fizika)
|
Lipazaning inson organizmidagi asosiy funktsiyalari

Lipazaning inson organizmidagi asosiy funktsiyalari
Lipazaning barcha turlari inson organizmida yog´larni fraktsiyalarga ajratish, parchalash va qayta ishlash uchun sintezlanadi. Shunga qaramay, lipidlarni o´z vaqtida parchalaydigan va hazm qilish jarayonini katalizlaydigan ferment- oshqozon osti bezi lipazasi. Bu ferment oshqozon-ichak traktida faol bo´lmagan ko´rinishda (prolipaza) sintezlanadi. Prolipaza o´t kislotalari va kolipaza fermenti yordamida faollanadi. Oshqozon osti bezi lipazasi jigar o´t suyuqligi bilan emulsiyalangan yog´larga ta'sir etadi. Shuningdek oshqozon lipazasi tributirin yog´larini, lingval lipaza ko´krak suti yog´larini, jigar lipazasi xilomikronlarni va past zichlikka ega bo´lgan lipoproteinlarni parchalaydi. Bundan tashqari, lipaza to´yinmagan yog´ kislotalari, A,D,E,K vitaminlarini o´zlashtirishda va energiya almashinuvida ishtirok etadi.
|
Atribut jadvallarni qayta ishlash operatorlari

|
Atribut jadvallarni qayta ishlash operatorlari
|
bet | 57/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi Atribut jadvallarni qayta ishlash operatorlari
Geoaxborot tizimidagi atribut jadvallarni oʻzaro birlashtirish va ajratish kabi ishlarda relatsion algebra usullari qoʻllaniladi. Hozirda asosan 8 ta operatsiya qoʻllanilmoqda va ular quyidagilardan iborat:
Cheklash (restrict).
Loyihalash (project).
Mahsulot (product).
Boʻlish (divide).
Birlashtirish (union).
Kesishish (intersection).
Farqlash (difference).
Bogʻlash (join).
Cheklash (restrict). Ushbu operatsiya yordamida berilgan parametrlar yoki oʻzgaruvchilar orqali ma’lumotlarni saralab olamiz. Masalan, quyida berilgan rasmda kiritilgan qaydlar (record) katta yoki ulkan oʻlchamga ega boʻlgan parametrlar orqali chegaralanadi va keyingi jadval faqat oʻsha parametrlarga ega boʻlgan jadval qatorlarini qoldirdi, ya’ni ikkinchi jadval faqatgina 1, 4, 6 va 2 - qatorlarni qoldirdi. Ushbu operatsiya umumiy yoki kompleks ravishda bajarilishi va birdan ortiq atributni qamrab olishi mumkin. Odatda, ushbu operatsiya qoʻllanilganidan soʻng jadvallardagi qatorlar soni kamaygan holda natija beradi.
4.6-rasm.Cheklash operatsiyasiga misol. (Manba: Internet)
Loyihalash (project). Bu operatsiya orqali jadvaldagi zaruriy ustunlar vertikal holatda tanlab olinadi va qolgan ustunlar olib tashlanadi. Masalan, berilgan jadval juda koʻp ma’lumotlarga ega boʻlib, bizga faqat bir nechtasi zarur boʻladi. Bizga tahliliy ishlarni bajarish uchun 2 yoki 3 ustundagi ma’lumotlar yetarli boʻladi. Mana shunday holatda bu operatsiya yordam beradi. Afzalligi shundaki, jadval bilan ishlayotganda kam ustunlar olinishi evaziga qayta ishlashga ketadigan vaqt kamayadi, joyni ham kam egallaydi hamda foydalanuvchi uchun izlash va koʻrish osonlashadi.
4.7-rasm. Loyiha operatsiyasiga misol (Manba: Internet)
Mahsulot (product). Ushbu operatsiya yordamida bir jadvaldagi barcha alohida qiymatlar ikkinchi jadvaldagi alohida qiymatlar bilan birlashtirilib, yagona katta jadvalni hosil qiladi. Bunda qiymatlar yagona qatorda yoki bir necha qatorda boʻlishi mumkin. Ushbu operatsiya jadvallarni birlashtirishdagi mumkin boʻlgan kombinatsiyalarni aniqlab beradi.
4.8-rasm. Mahsulot operatsiyasiga misol (Manba: Internet)
|
| |
Geofa - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 51/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biGeofazoviy tahlil usullari. Windows uchun moʻljallangan AtlasGIS dasturi Strategic Mapping Inc. (Santa Clara, USA) kompaniyasiga tegishli boʻlib, interaktiv geografik axborot tizimi koʻrinishida boʻladi va Desktop GIS sinfi dasturlari qatoriga kiradi.
AtlasGIS – bu ishchi dasturlar yordamida tez va oson universal kartogra- fiyaning tahliliy va tasviriy imkoniyatlarini oʻz ichiga olgan koʻp funksiyali axborot kartografik tizimdir.
GAT orqali ma’lum bir sohaga yoʻnaltirilgan tahliliy ishlarni olib borish mumkin. Bu sohalarga yoʻnaltirilgan tahliliy ishlarning texnik vositalari ishlab chiqilgan va ular asosan oʻsimlikshunoslik, hayvonot olami, ekologiya, geostatistika, landshaftshunoslik, geografiya, amaliy statistika va boshqa sohalarga moʻljallangan. Yuqoridagi tahliliy sohalar quyidagi umumiy oltita kategoriya (toifa)ga boʻlinadi:
Ma’lumotlar bazasi soʻrovi.
Geofazoviy oʻlchov.
Overley operatsiyasi.
Tarmoq tahlili.
Yer yuzasi tahlili.
Geotasvirlash.
Shuni aytib oʻtish joizki, geofazoviy tahlil usullari turli nuqtayi nazardan turli kategoriyalarga boʻlib oʻrganilishi mumkin. Shuning uchun ham boshqa manbalarda geofazoviy tahlil toifalari boshqacha oʻrganilishi ham ehtimoldan xoli emas. Biroq GATni boshlangʻich bosqichda oʻrganayotgan mutaxassis uchun yuqoridagi kabi boʻlish turi juda qulay hisoblanadi. Quyidagi rasmda geofazoviy tahlil kategoriya va kategoriya osti boʻlimlariga boʻlinganligini koʻrishimiz mumkin ( 4.1-rasm).
4.1-rasm.Geofazoviy tahlil tasnifi (*- ma’lumot)
Demak, yuqoridagi rasmda fazoviy tahlilni tushunish oson boʻlishi uchun bir necha boʻlimlarga ajratib, diagramma shaklida koʻrib chiqdik. Lekin har bir atama ostida qanday ma’no yotishini ham oʻrganib chiqish lozim, aks holda bunday diagrammalarga boʻlib oʻrganish bizga hech qanday natija bermaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Geofazoviy va atribut ma’lumotlar orqali axborot ishlab

|
Geofazoviy va atribut ma’lumotlar orqali axborot ishlab
|
bet | 53/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi Geofazoviy va atribut ma’lumotlar orqali axborot ishlab
chiqish
Hozirgi an’anaviy qogʻoz koʻrinishidagi kartalarda joyning relyefi, joylashgan oʻrni va yuzasi kabi ma’lumotlar bilan birga qoʻshimcha diagrammalar, jadvallar kiritilgan. Lekin qogʻoz kartaga koʻp miqdor va oʻlchamda jadvallar, diagrammalar va boshqa ma’lumotlarni kiritib boʻlmaydi, chunki bunday ulkan masshtabdagi ma’lumotlar tushunmovchilikka olib kelishi mumkin.
GAT paydo boʻlganidan keyin geografik ma’lumotlar bilan bir qatorda jadvallar, diagrammalar va boshqa iqtisodiy, huquqiy ma’lumotlar kiritish imkoniyati ham paydo boʻldi. Bunda eng asosiy e’tibor ma’lumotlar bazasida qaysi turdagi ma’lumotlarni qaysi usul bilan tasvirlashga qaratilgan. Bunday ma’lumot turi esa qisqacha atribut ma’lumotlar deb ataladi.
4.1-jadval
Atribut ma’lumotlarning tuzilishi
Atribut
|
Tavsifi
|
Yoʻl turi
|
1 – avtostrada 2 – asosiy yoʻl
3 – qoʻshimcha yoʻl 4 – ta’mirtalab yoʻl 5 – qurilayotgan yoʻl
6 – loyihalanayotgan yoʻl
|
Qoplama tarkibi
|
– beton
– asfalt
– grunt
|
Kenglik
|
Uzunligi (metrda)
|
Polosalar soni
|
Polosalar miqdori
|
Nomi
|
Koʻcha nomi
|
Atribut ma’lumotlarni tizimga kiritish xuddi qogʻoz kartani raqamlashtirishga oʻxshaydi. Ushbu jarayon jadvallarda joy ajratishni talab qiladi. Atribut ma’lumotlar asosida axborot yaratishning birinchi bosqichi jadvalda ajratilgan qatorlarni (joy) aniqlab olishdan iborat. Aniqlab olish deganimizda quyidagi muhim parametrlarni tushunishimiz zarur boʻladi:
qator yoki joy nomi;
ma’lumot koʻlami;
ma’lumot turi;
kiritiladigan raqamli ma’lumotlar soni.
Ma’lumot koʻlami deganda ma’lumotni kiritish uchun zarur boʻladigan qatorlar soni yoki hajmini tushunish kerak. Bunda qisqa yoki uzun turdagi ma’lumotlar oʻsha ajratilgan joyga sigʻishi kerak. Ma’lumot turi deganda bizga berilgan geoaxborot dasturi oʻqiy oladigan yoki ruxsat bera oladigan formatlar tushuniladi. Jadvalga atribut ma’lumot kiritayotgan paytda undagi ma’lumot turi degan joyga matnli, sonli turlarini belgilab olishimiz zarur, aks holda dastur tahliliy ishlarni bajarayotganda oʻqimay ketishi mumkin. Masalan, siz matnli turini tanlab, u yerga sonli ma’lumot kiritsangiz, dastur matnli ma’lumot sifatida
qabul qilib, uni hisoblashda tashlab ketadi.
|
| |