nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
«
  
Zamonaviy dunyoda - Amaliyot nomli ilmiy

|
Amaliyot nomli ilmiy
|
bet | 10/11 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 487,88 Kb. | | #264315 |
Bog'liq ZDIT2514«
Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: Nazariya
va amaliyot» nomli ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
`
xulosalar
Yig’ilgan kuzatishlar asosida MTTni tashkil etish bo’yicha bir qator
tavsiyalar ishlab chiqildi, ularning direktori AKTni bolalarning o’qishi va
o’yinlariga joriy etish jarayonini boshlashga qaror qilishi mumkin. Ushbu
tavsiyalar boshlangan jarayonni tezlashtirishga intilayotgan va uni yanada
yuqori bosqichga olib chiqish, AKT integratsiyasini yanada samarali, intensiv va
samaraliroq qilish, yangi g‘oyalar, hamkorlar, vositalar va maqsadlar bilan
boyitish va mustahkamlash istagida bo‘lgan direktorlar uchun ham foydali
bo‘ladi.
Ushbu tavsiyalarni sakkiz bosqichli tizim shaklida taqdim etish mumkin:
salohiyatni rivojlantirish; erishilgan darajani aniqlash; maqsad va vazifalarni
shakllantirish; muhitni shakllantirish; xodimlarning kasbiy o’sishiga hissa
qo’shish; amalga oshirish, kuzatish va aks ettirish; onlayn hamjamiyatlarga
qo’shilish; keyingi rivojlanishni rejalashtirish. Biroq, bu ketma-ketlik majburiy
va o’zgarmas emas. Bundan tashqari, u chiziqli emas: ba’zi qadamlar parallel
ravishda bajarilishi yoki kerak bo’lganda siklik takrorlanishi ham mumkin.
Maktabgacha ta’lim tashkilotining web-saytdagi ma’lumotlarning afzalligi
shundaki, ota-onalar bolalar bog’chasi hayotini kuzatib borishlari,
mutaxassislardan maslahat olishlari, unga qulay bo’lgan istalgan vaqtda bola
bilan yangi fotosuratlarni ko’rishlari mumkin, bu esa ota-onalarga o’zlarining
pedagogik vakolatlarini oshirish imkonini beradi. Demak, maktabgacha ta’lim
tashkilotining platformasidan foydalanish ota-onalarga o’zlari uchun qulay
bo’lgan istalgan vaqtda maktabgacha ta’lim tashkilotining hayoti va faoliyati,
mutaxassislarni qabul qilish soatlari bilan bog’liq barcha savollariga javob
topishga, tarbiya va ta’lim haqida ma’lumot olishga yordam beradi.
Mamlakatimiz MTTlarida 5ta markaz mavjud bo’lib bu markazlarning har
birida bola mashg’ulot o’tib ta’lim-tarbiya oladi. Taklif sifatida MTTda 6-
markazni, ya’ni raqamli ta’lim markazini tashkil qilishni aytish mumkin. Bu
markazda bola 10 minut kompyuter savodxonligini oshirib, raqamli smartfon va
planshetlar kabi raqamli so’nggi qurilmalar bilan tanishtirib boriladi. Kompyuter
va telefon planshetlardan foydalanishda xavsizlik texnika qoidalari va sanitar
gigenik talablarga rioya qilish o’rgatilib boriladi. Bunday qurilmalar bilan ishlash
uchun MTT bolalari yonida raqamli ta’lim mashg’ulotiga ma’sul tarbiyachi
bo’lishi shart. Bu raqamli ta’lim markazini bolalarga ochishdan maqsad bola
zamonaviy elektron qurilmalarni ishlatib qolmasdan, balki internet tarmog’idagi
har xil salbiy oqibatlarga olib keladigan saytlarga kirib foydalanishi oldi olinadi.
|
| |
«
  
Zamonaviy dunyoda - Amaliyot nomli ilmiy

|
Amaliyot nomli ilmiy
|
bet | 6/11 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 487,88 Kb. | | #264315 |
Bog'liq ZDIT2514«
Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: Nazariya
va amaliyot» nomli ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
`
yordam olishga qaratilgan ota-onalar uchun elektron maslahat liniyalarini to’sib
qo’yadi.
Ota-onalar quyidagi masalalar bo’yicha mutaxassislarga murojaat
qilishlari mumkin: bolaning maktabga kirishga tayyorligi, yosh inqirozlarining
namoyon bo’lishi; hissiy-irodaviy sohaning buzilishi, oila a’zolari o’rtasidagi
munosabatlarning buzilishi; tekis oyoqlarning oldini olish; nutq nuqsonlarini
bartaraf etish va ularni qiziqtirgan boshqa masalalar.
MTTweb-platformasining interaktivligi barcha bo’limlarda "Savol bering"
sarlavhasi bilan taqdim etilgan bo’lib, bu bevosita bog’cha xodimiga maxfiy
tarzda savol berish, ishni tashkil etish bo’yicha o’z fikr-mulohazalarini va
istaklarini qoldirish imkonini beradi. Bundan tashqari, sayt interfeysida "sharh
qoldirish" maxsus funksiyasi mavjud. Bu "o’qituvchi-ota-ona", "ota-ona-ota-ona"
muloqotining o’ziga xos ochiq platformasi bo’lib, u ham ota-onalarga o’z
fikrlarini ochiq aytish, muhokama qilish, sharh va istaklarini qoldirish
imkoniyatini beradi.
2
) bolalar bog’chasi bilan hamkorlikda axborot texnologiyalaridan
foydalanishning afzalliklari haqida:
-
maktabgacha ta’lim tashkilotining ma’lumotlariga kirish vaqtini
minimallashtirish;
-
-
-
-
har qanday hujjatlarni, fotomateriallarni ko’rish imkoniyati;
axborotni tezkor qabul qilish;
axborot oqimlarini kengaytirish;
bolalar bog’chasi va uning barcha xodimlarining ish vaqtiga istalgan
vaqtda bepul kirish;
-
uydan chiqmasdan maktabgacha ta’lim tashkiloti mutaxassislari bilan
maslahatlashish;
-
-
psixologik-pedagogik kompetentsiyani takomillashtirish;
maktabgacha ta’lim tashkilotining barcha faoliyatidan xabardor bo’lish
imkoniyati;
-
bolalar salomatligini saqlash usullari, ularning xavfsizligi, bolaning oilada
va jamiyatda o’zini tutish qoidalari, maktabgacha yoshdagi bolalarni o’qitish va
tarbiyalash bo’yicha foydali maslahatlar haqida ma’lumot olish.
Ta’lim texnologiyasi XXI asr ta’lim tajribasining asosiy qismidir. Ta’lim
maskaniga to’g’ri kiritilganda, kompyuterlar, video konferentsiya va hatto sun’iy
intellekt
kabi
vositalar
bolalarning
ta’limini
to’ldirish,
nogiron
tarbiyalanuvchilarni qo’llab-quvvatlash va turli xil qo’shimcha ilovalar va
imtiyozlarga ega bo’lishi mumkin.Bugungi kunda O’zbekiston Respublikasi ta’lim
|
| |
«
  
Zamonaviy dunyoda - Amaliyot nomli ilmiy

|
Amaliyot nomli ilmiy
|
bet | 5/11 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 487,88 Kb. | | #264315 |
Bog'liq ZDIT2514«
Zamonaviy dunyoda innovatsion tadqiqotlar: Nazariya
va amaliyot» nomli ilmiy, masofaviy, onlayn konferensiya
`
o’z shaxsiyatini rivojlantirish, bilimga bo’lgan ehtiyojini va uni tarbiyalashda
foydalanish istagini shakllantirishdan iborat.
Maktabgacha ta’lim tashkilotining saytidan foydalanish quyidagilarga
imkon beradi:ta’lim tashkilotining yaxlit ijobiy qiyofasini shakllantirish;ota-
onalarning tashkilotdagi ta’lim xizmatlari sifati to‘g‘risida xabardorligini
oshirish;ta’lim jarayoni ishtirokchilari, ta’lim tashkilotining ijtimoiy sheriklari
o‘zaro hamkorligi uchun sharoit yaratish;pedagogik tajriba almashishni amalga
oshirish;ota-onalarning
psixologik-pedagogik
kompetentsiya
darajasini
oshirish;ota-onalarning shaxsiy va madaniy ongini faollashtirish; bolalar
bog’chasining o’quv jarayonida ishtirok etish.
Ota-onalar bolalar bog’chasi veb-saytidan quyidagi ma’lumotlarni olishlari
mumkin:
1
-
) platformaning asosiy axborot va resurs komponentlari haqida:
MTT haqida umumiy ma’lumot (aloqa ma’lumotlari, tarix, an’analar,
resurslar bilan ta’minlash, me’yoriy hujjatlar va boshqalar);
joriy ta’lim dasturlari, ta’lim mazmunining o’ziga xos xususiyatlari
bo’yicha ma’lumotnomalar;
-
-
-
o’quv jarayonini tashkil etish bo’yicha materiallar;
bolalar bog’chasining joriy hayotidagi voqealar haqida materiallar
(bayramlar, tanlovlar, konferentsiyalar, ko’rgazmalar, aktsiyalar, loyihalar,
festivallar va boshqalar);
-
samarali pedagogik tajriba,shu jumladan, tayanch platforma doirasida
ta’lim tashkilotining innovatsion faoliyatini amalga oshirish to‘g‘risidagi
materiallar;
-
-
tashkilotning ijtimoiy faolligini ko’rsatadigan materiallar;
tarbiyalanuvchilar, tarbiyachilar va ta’lim tashkiloti mutaxassislari
(muvaffaqiyatlar, yutuqlar va boshqalar).
Sayt ko’p sonli odamlarni o’z vaqtida xabardor qilish bilan bog’liq barcha
muammolarni bartaraf qiladi."Bizning xodimlar" sahifasi ota-onalarni bolalar
bog’chasi xodimlari bilan tanishtiradi va tarbiyachilarning shaxsiy sahifalariga
tashrif buyurish imkoniyatini beradi, bu esa tarbiyachining pedagogik
tamoyillari, uning ish sohalari va yutuqlari bilan tanishish imkonini beradi. Ota-
ona bu haqda har doim ham kundalik muloqotdan bilib olmasligi mumkin.
Barcha MTT mutaxassislarining shaxsiy sahifalari mavjud emas: hamshira,
psixolog, nutq terapevti, musiqa direktori, tasviriy san’at mutaxassisi, jismoniy
tarbiya o’qituvchisi va metodist. Bu ota-onalarga psixologik-pedagogik yordam
ko’rsatish va zamonaviy maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalashda manzilli
|
| |
Kapsulali Bosim Sensorlarining Afzalliklari

|
Kapsulali Bosim Sensorlarining Afzalliklari
|
bet | 4/5 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 61,54 Kb. | | #120662 |
Bog'liq Bosimni o lchash asboblar (1)Kapsulali Bosim Sensorlarining Afzalliklari
Kapsul sensorlar yuqori aniqlik, uzun muddatli barqarorlik va qattiq muhit sharoitlariga qarshi turli sanoatlar uchun ideal bo'lgan.
Piezoelektrik bosim transduserlari
Piezoelektrik Bosim O'lchov Tarnsduktorlari nima?
Piezoelektrik bosim o'lchovlar, mexanik bosimni elektr energiyasiga aylantiradigan qurilmalardir, avtomobil va aviatsiya sanoatlarida ommabop foydalaniladi.
Piezoelektrik Bosim O'lchovchi Sensorlar qanday ishlaydi?
Transduserga bosilma qo'yilganda, elektr tovush yaratadi, uni o'lchash va bosim o'qishiga aylantirish mumkin.
Bosim o'lchash asboblari uchun piezoelektrik bosim o'lchov tranduserlari ilovasi
Bu sensorlar tibbiy qurilmalarda qon bosimi monitoringi va avtomobil injineringida motorning yanish bosimini o'lchash uchun qo'llaniladi.
Bosim o'lchash asboblarining rezonansli tizimli tizimining ish prinsipi
Rezonansli tarmoq bosimi o'lchovchilari bosim to'g'risida chog'likda paydo bo'lgan tansiyani o'lchaydigan, aniqlik bilan bosim o'lchashni ta'minlaydigan vibratsion tarmoqda ishlay
Bosim o'lchash asboblari bilan bog'liq tizimlar uchun aralashuvli tizimlarining qo'llanilishi
Ushbu bosim o'lchov asboblari aviatsiya, avtomobilsozlik va neft va gaz sanoatlarida qattiq muhitlarda bosimni o'lchash uchun keng qo'llaniladi.
Bosim O'lchash Asboblari Uchun Rezonansli Sim Kartalari Afzalliklari
Rezonansli tizim bosimi o'lchovchilari yuqori aniqlilik, uzun muddatli barqarorlik va harorat o'zgarishlariga qarshi turli xil xususiyatlarga ega bo'lib, ular talabga javob beradigan vaziyatlarda
Optik tolali bosimli sensorlar
Amalotning printsipi
Fiber optik bosim o'lchov sensorlari bosimni, fiber orqali uzatilayotgan yorug'lik intensivligidagi o'zgarishlarni aniqlayarak o'lchaydi.
Arizalar
Bu sensorlar, to'g'ri bosim o'lchovlar uchun neft va gaz, tibbiyot, aviatsiya va avtomobil sanoati kabi turli sohalarida ishlatiladi.
Afzalliklar
Fiber optik bosim o'lchov sensorlari yuqori aniqlik, elektromagnit interferensiyasiga immunitet, va qattiq muhitlar uchun moslik kabi afzalliklarni taklif qiladi.
|
| |
Raqamli bosimli o'lchagichlar

|
Raqamli bosimli o'lchagichlar
|
bet | 5/5 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 61,54 Kb. | | #120662 |
Bog'liq Bosimni o lchash asboblar (1)Raqamli bosimli o'lchagichlar
Raqamli Bosim O'lchov Asboblarining Turlari
Raqamli bosim o'lchash asboblarining turli xil turlari mavjud, shu jumladan mutlaq, differentsial va o'lchovli bosim o'lchash asboblari, har biri turli sanoat sohalariga xizmat qiladi.
Raqamli Bosim O'lchov Asboblarining Afzalliklari
Raqamli bosim o'lchovlar, yuqori aniqlilik, oson o'qiladiganlik va uzoq muddatli monitoring imkoniyatlari kabi afzalliklarni taklif qiladi, sanoat jarayonlarida effektivlik va xavfsizlikni osh
Raqamli Bosim O'lchov Asboblarining Aralashmalari
Cifroviy bosim o'lchovlar neft va gaz, avtomobil, farmatsevtika va ishlab chiqarish sanoat kabi sohalarda bosimni monitoring qilish va boshqa tizimlarda bosimni boshqarish uchun ishlatiladi.
Bosim o'tkazgichlari
1
Bosim o'lchash asboblarining turli turlari
Bosim o'lchovlar, farq qiluvchi, manometr va mutlaq turlarga bo'linadi, har biri maqsadga mos ravishda ishlatiladi.
2
Bosim o'lchash asboblarining qo'llanilishi
Bosim o'lchash asboblaridan foydalanish texnikaviy sohalarda, masalan, neft va gaz, farmatsevtika va avtomobil sanoatlarida bosimni o'lchash va boshqarish uchun amalga oshiriladi.
3
Bosim o'lchash asboblarining afzalliklari
Bosim o'lchovlar, yuqori aniqlik, ishonch va uzoq muddatli monitoring imkoniyatlari taklif qiladi, shuningdek, ularni jarayonni boshqarish va avtomatlashtirish uchun zarur qiladi.
Arizangiz uchun to'g'ri bosim o'lchash vositasini tanlash
1
2
3
Sizning Ariza Talablaringizni Tushunish
Turli Bosim O'lchash Texnologiyalarini Baholash
O'rnatish va xizmat ko'rsatish talablari hisobga olinganida
Bosim oraliqi, aniqligi va atrof-muhit sharoitlari, mehanik o'lchov, raqamli o'lchov yoki bosim uzatuvchisinigina eng yaxshi bo'lishini aniqlash uchun.
Teknologiyalar, masalan, bosim o'lchov, kapaqitiv va piezoelektrik sensorlar kabi, afzalliklarini va cheklovliliklarini taqqoslash, eng muvozanatli asbobni tanlash uchun.
O'rnatish talablari, kalibrlash chastotasi va xizmat ko'rsatish xarajatlari faktorini hisobga olgan holda, o'z resurslaringiz va imkoniyatlaringiz bilan mos keladigan bosim o'lchov qurilmalarini tanlash.
E'tiboringiz uchun rahmat!
|
| |
Burdon o'lchagichi - Bosimni o'lchash asboblari Bosim o'lchash vositalariga kirish

|
Bosimni o'lchash asboblari Bosim o'lchash vositalariga kirish
|
bet | 2/5 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 61,54 Kb. | | #120662 |
Bog'liq Bosimni o lchash asboblar (1)Burdon o'lchagichi
Bourdon manometri tavsifi
Ishning asosiy tamoyili
Mashhurlar
Bourdon manometri tizimda bosim o'zgarishlarini o'lchash uchun ishlatiladigan mekhanik bosim manometri turidir, umumiy ravishda sanoat sohalarida ishlatiladi.
Bourdon manometri ishning asosiy prinsipi, qayrilgan narsaning elastik deformatsiyasiga asoslangan, unda bosim kuchiga duch kelganda to'g'ri bo'lib chiqadi va shunday qilib manometr bosim darajasini ko'rsatadi.
Bourdon manometrlari neft va gaz, kimyo ishlari va ishlab chiqarish kabi turli sanoat sohalarida trubalarda, sudrallarda va qurilmalarda bosimni monitoring qilish va boshqarish uchun keng qo'llaniladi.
Diafragmaning bosimi
1
Bosim O'lchash Asboblarining Diafragma Bosimi Sensorlarining Ish Prinsipi
Diafragma bosimi sensorlari bosimni, bosim kuchini sezib olganida diafragma burilishini o'lchaydilar va uningni elektr energiyasiga aylantirishadi.
2
Bosim o'lchash asboblari turli turlari
Mavjud bo'lgan turli xil diapazon bosim sensorlari, tuzilgan o'lchov, piezoelektrik va kondensator diapazon sensorlari, har biri o'ziga xos afzalliklarga ega va xususiyatlariga ega.
3
Bosim O'lchash Asboblarining Foydalanish Turlari
Diaphragm bosim sensorlari avtomobil, tibbiy qurilmalar va sanoat avtomatlashtirish kabi sohalarda bosimni monitoring qilish va boshqa tizimlarda bosimni boshqarish uchun keng qo'llaniladi.
Bosim o'lchash asboblari nima?
Bellows bosim sensorlari, yopiq tizimda bosim o'zgarishlarini o'lchash uchun elastik metaldan ishlab chiqilgan bellowsdan foydalanadigan mexanik qurilmalardir.
Bosim O'lchash Asboblarining Bellows Tizimli Sensorlari Uchun Aralashmalari
Bu sensorlar ko'p o'zgaruvchan mexanizmlarda, avtomobil tizimlarida va tibbiy qurilmalarda suv va gaz bosimi ni monitoring qilish uchun odatda ishlatiladi.
Bosim o'lchash asboblari ustida "Bosim o'lchash asboblari afzalliklari"
Bosim o'lchash sensorlari yuqori aniqlilik, barqarorlik va qattiq muhitga qarshi turli xil so'rovnoma uchun ideal bo'lgan, ularning o'ziga xos xususiyatlari bor.
|
| |
Bosim o'lchash asboblarining ishning prinsipi

|
Bosim o'lchash asboblarining ishning prinsipi
|
bet | 3/5 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 61,54 Kb. | | #120662 |
Bog'liq Bosimni o lchash asboblar (1)Bosim o'lchash asboblarining ishning prinsipi
Bosim qo'yilganda, qovun kengayadi yoki qisqaradi, elektrik rezistentlikda o'zgarish yuzaga keladi, bu o'qish bosimga aylanadi va uni bosim o'qishga aylantirish mumkin.
Piston Bosim O'lchov Tizimlarining Ish Prinsipi
Bosim O'lchov Tizimlarining Aralashmasi Raqamlari
Piston Bosim O'lchov Tizimlaridan Foydalanishning Afzalliklari
Piston bosim o'lchovlar transduserlari bosim o'zgarishiga javob beradigan pistonning harakati asosida ishlaydi, mehanik energiyani elektr energiyasiga aylantiradi.
Bu o'lchovchi asboblar ko'pgina hidrolik tizimlarda, avtomobil motorlarida va sanoat mashinalarida bosim darajasini o'lchash va monitoring qilish uchun foydalaniladi.
Ularning yuqori aniqligi, ishonchli va saqligi bor, bu ularni turli sanoat sohalarida talab qilinadigan vazifalarga mos keladi.
Stol o'lchagich bosimi transduslari
1
2
3
Bosish printsipi
Mashhurlar
Afzalliklar
Bosim o'lchash asboblari bosim o'lchashni bosim o'lchashni bosim o'lchashni bosim o'lchashni bosim o'lchashni bosim o'lchashni bosim o'lchashni bosim o'lchashni bosim
Ushbu bosim o'lchash asboblari ko'p o'zgaruvchan tizimlar, texnologik nazorat va avtomobil sinovlar kabi sanoat sohalarida keng qo'llaniladi.
Bosim o'lchash asboblaridan biri bo'lgan bosim o'lchovli sensorlar yuqori aniqlilik, ishonch va saqlamlikni taqdim etadi, shuningdek, ular talabga muvofiq sanoat muhitlarida ishlatilishi mumkin.
Kuctivity bosimli sensorlar
Kapatsitiv bosim sensorlari qanday ishlaydi?
Bosim o'lchash asboblarining bir qismi bo'lib, bosimni elektr energiya miqdoridagi o'zgarishlarni aniqlaydigan, oftida diafragma va elektrodlar ishlatiladigan elektrik bosim sensorlari bosimni o'lchay
Kondensator Bosim Sensorlarining Aralashmalari
Bu sensorlar, shinlarni bosimini nazorat qilish tizimlari va tibbi asboblar kabi avtomobil, tibbiyot va sanoat sohalarida ishlatiladi.
|
| |
Rustamova ozoda rustam qizi

Rustamova ozoda rustam qizi
Download
123,7 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
22.12.2023
Hajmi
123,7 Kb.
#126842
Download
123,7 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Rustamova ozoda rustam qizi
Download
123,7 Kb.
Matnni ko'rish
“pedagogs” international research journal issn: 2181-4027 sjif

“pedagogs” international research journal issn: 2181-4027 sjif
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
20.11.2023
Hajmi
0,62 Mb.
#101794
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
“pedagogs” international research journal issn: 2181-4027 sjif
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
Tayanch so’zlar va iboralar

Tayanch so’zlar va iboralar.
Modul, standart, adaptеr, grafik, vidеoxotira, protsеdura, dinamik, konstruktsiya, kompilyatsiya.
O’z-o’zini tеkshirish uchun savollar.
1.Modul tushunchasi. Modullarni ishlatish zaruriyati.
2.Paskal tili standart modullari.
3.Standart modullarning ishlatilishining o’ziga xos xususiyatlari.
4.CRT modulining asosiy protsеduralari.
5.GRAPH moduli. Adaptеr, vidеoxotira.
6.Grafik ish holati qanday o’rnatiladi?
7.GRAPH modulining oddiy shakllar chizish protsеduralari.
8.Dinamik tasvirlarni hosil qilish asoslari.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
O`.T.Haitmatov va b.Informatika va axborot texnologiyalari. O’quv qo’llanma. T. TKTI. 2005 y.
O`.T.Haitmatov va b. Informatika va axborot texnologiyalari fanidan laboratoriya ishlarini bajarish ushun uslubiy qo’llanma. T. TKTI. 2005 y.
Faronov V.V. Turbo Paskal 7.0. Uchеbnoе posobiе. M.: Nolidj., 2002g.
Aripov M., Xaydarov A. Informatika asoslari T. “O`qituvchi”2002y.
Holmatov T.X.,Toyloqov N.I. Amaliy matematika, dasturlash va kompyuterning dasturiy ta’minoti. T.Mexnat, 2000 y. 27-32 b.
XV. TURBO — PASKAL MUXITI
1. Turbo-Paskal dasturi funktsiyalari
2. Turbo-Paskal mеnyusining bo`limlari
1.Turbo-Paskal dasturi funktsiyalari
Turbo-Paskal dasturlari majmuasi, odatda, qattiq diskda papkada (ko`proq TP ko`rinishda nomlanadi) joylashtirilgan bo`ladi va o`z ichiga quyidagi funktsiyalarni oladi:
- TURBO.EXE - dasturlar xosil qilish uchun mo`ljallangan fayl;
- TURBO.HLP - dastur uchun zarur joriy ko`rsatmalar uchun ma`lumotlar jamlanmasi;
- TURBO.TP - tizimni konfiguratsiyalash fayli;
- TURBO.TPL- Turbo-Paskalning qo`shimcha modullari;
- GRAPH.TPU - tasvir dasturlari ishlatilishi uchun zarur fayl;
- EGAVGA.BGI - vidiеotizimlarni moslashtiruvchi drayvеrlar;
Mazkur katalogda TURBO.EXE fayliga murojaat qilingandan so`ng ekranda Turbo-Paskal muxitining o`z mеnyu satriga ega bo`lgan taxrir qilish saxifasi ochiladi
|
O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta - bet 10

B). H2(S-t,S+t)+h(1,1) xisoblansin.
6. a, b bеrilgan. N=min(a,b) v= min (a b,a+b) S = min(n+v2,3.14) xisoblansin
7. a, b bеrilgan. N= f (0,5,a)+ f (a,b)+f (a+b) xisoblansin.
bu еrda
8. Butun tipli m va xaqiqiy tipli x,y,z [1; m] vеktorlar bеrilgan.
ni xisoblash dasturini tuzing.
9. n, m sonlar bеrilgan
fact = 1*****2 N funktsiyadan foydalanib ni xisoblash dasturini tuzing.
10. - matеmatik kutilma va - dispеrsiyani xisoblash protsеdurasini yozing.
11. Quyidagi qism lavhada:
Туре Мsat =1 .. К;
Vаг m, n : Мsat;
Function EKB (а,b:Мast) : Маst;
Веgin write а< > b dо
If а>b then а : = а-b
Е1se b : = b - а
EKB: = а еnd;
М: = 8; n: =6 ; WriteLn (EKB (m,n),m,n) ni toping.
12. Quyidagi dasturlar lavhalarida hato toping:
a) Function a (к : inteqer) ;
Vаr i, s :
Веgin S:= 0;
For i: = 1 tо к do s: =s + sqr (i) еnd:
b) Function b (х : inteqer) :inteqer;
Веgin b ( x):= (sqr(x)+x)/2 end
13. Quyidagi dastur lavhasida xato toping:
Ргосеdute Мsat (z,у,а,х) : геа1;
Веgin
Z : =Sin (sqr(еxр(x+x+а)));
Y : = Ln (sqrt(аbs(1-z*cоs(2))))
Еnd
Tayanch so’zlar va iboralar:
Protsеdura, funktsiya, paramеtr, chiziqli, takrorlanuvchi, tarmoqli tuzilishlar, idеntifikator, ifodalar, opеratorlar, munosabat amallari, mantiqiy ifodalar.
|
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 41-48“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-28, Issue-1, February - 2023
45
xilma-xil bank hizmatlaridan tezkor va qulay tarzda foydalana oladigan
iste’molchilarga ham foyda keltiradi (masalan, harajatlarning pasayishi, mul
oqot doirasini qamrab olish imkoniyati, moslashuvchanlik, mijozni yaxshiroq
bilish).Respublika bank tizimida zamonaviy AKT dasturiy-
texnik vositalariga
asoslangan innovatsion texnologiyalar faol joriy qilinmoqda. O‘zbekiston
Respublikasi Markabiy bank Boshqarmasining bank tizimi faoliyati yakunla
ri
bo‘yicha kengaytirilgan majlisida qayd etilishicha, moliya hizmatlari strukturasi
da
bank hizmatlarining ulushi 88%ni tashkil qilgan va oldingi yillar bilan
taqqoslaganda 1,2 baravarga o‘sgan. Bundan tashqari, 2019 yil uchun bank tizim
i
hizmatlari sonini kengaytirish va sifatini yaxshilash, bu sohaga zamonaviy
axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini jadal joriy qilish bo‘yicha muayyan
vazifalar belgilab berilgan.Respublikada masofadan turib ko‘rsatiladigan ban
k
hizmatlaridan muntazam foydalanadigan mijozlar ulushi ko‘plab qulay
omillar tufayli og’ishmay o‘smoqda. Hozirgi kunda banklar o‘z
mijozlariga bir qator onlayn-hizmatlar va masofaviy bank hizmatlarini
ko‘rsatmoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi TIF Milliy bankio‘z mijozlari
ga quyidagi onlayn-hizmatlar taklif qilmoqda:
1) bank operatsiyalari haqida SMS orqali xabardor qilish;
2) amalga oshirilgan amallar to’g’risida elektron pochta (e-mail) orqali
xabardor qilish;
3) mijozlar uchun personal IVR-kabinet tashkil qilish.
Mijozlarga masofaviy bank
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 41-48“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-28, Issue-1, February - 2023
43
buyurtmasi integratsiyasi, resurslardan birgalikda foydalanish, kontragentlarni tanlash,
elektron savdoni yuritish, to‘lovlar va boshqalarga tegishlidir.
Texnologik raqamli muhit – bu yuridik va jismoniy shaxslar hamkorlikdagi
faoliyat uchun butunlay yangi muloqotni yo‘lga qo‘yadigan «akvarium» hisoblanadi.
Axborot texnologiyalari korxonalarga butunlay yangi, yanada jadal ish sur'atlarini
o‘zlashtirish hamda xizmat va mahsulotlar shaklini xilma-xillashtirishga imkoniyat
yaratadi. Bundan tashqari, tadqiqotchilar qisqa saqlanadigan mahsulotlarning bozorga
chiqarilishi haqida ham gapirishmoqda.
Xizmat ko‘rsatish sohasi haqida gapiradigan bo‘lsak, axborot texnologiyalari
ko‘plab kundalik vazifalarni hal qiladi, buning natijasida esa yirik ko‘lamdagi amallar
tezroq, arzonroq, qulayroq va o‘rtadagi vositachilarsiz bajariladi.
Elektron savdo, internet-banking va boshqa shu kabi zamonaviy yo‘nalishlar
kundan kunga rivojlanib bormoqda. Natijada daromadni oshirish uchun aksar
sohalarda avtomatik tarmoqli servislar (masalan, sifatli veb-sayt yoki mobil ilova kabi)
biznesdagi vositachilar o‘rnini egallamoqda.
Buning samarasi o‘laroq biznes xizmatga belgilangan narxlarni sezilarli darajada
tushirishi, makroiqtisodiy yo‘nalishda esa yakka ishlab chiqarish va noto‘liq bandlik
ko‘rsatkichlari o‘sishi mumkin. Shuningdek, kraudfanding va kraudsorsing kabi
yo‘nalishlar ham hozirda yangi iqtisodiy texnologiyalar sirasiga kiritilmoqda.
Iqtisodchilarning fikriga ko‘ra, ayni vaqtda bu kabi o‘zgarishlar natijasida
qo‘shimcha qiymatni chiqarib olish amaliyotiga asoslangan iqtisodiyot hamkorlik va
manfaatlarni baham ko‘rish («sharing-economy») iqtisodiyotiga almashmoqda. Bu esa
bozordagi raqobat o‘z o‘rnini o‘zaro manfaatli kooperatsiyaga va hamkorlikka faol
bo‘shatishi, shu bilan birga, vertikal muloqotdan o‘zaro teng munosabatlar va bir-birini
to‘ldiruvchi xizmatlarga o‘tishiga umid uyg‘otadi.
Taxminlarga ko‘ra, bu servislar sonining ortishi va xizmatlarga doir elektron
savdo hajmining o‘sishida o‘z aksini topadi.
Barchamizga ma'lumki, har bir davlatning jahon hamjamiyatida tutgan o'rni va
nufuzi bevosita uning iqtisodiy va siyosiy kuchiga bog'liqdir. Mamlakat taraqqiyoti,
uning rivojlanishi , butun dunyoda o'z so'zi va o'z qarashlariga ega bo'lishi ham aynan
shu davlatning ham iqtisodiy ham ma'naviy kuchiga chambarchas bog'liqdir.
Hozirgi kunda jahon moliya-
bank tizimida birinchi navbatda, raqamli iqtisodiyotning elektron to‘lov tizimlar
kriptovalyutalar va vositachilarsiz kreditlash kabi elementlar bozoridagi ulushnin
g shiddatli o‘sishi bilan bog‘liq bo‘lgan inqilobiy o‘zgarishlar ro‘y bermoqda.
Ma’lumki, an’anaviy faoliyat sohalaridan farqli ravishda, internet-
kompaniyalarning bozor bahosi hech qanady moddiy asosga ega emas va kompaniya
qanchalik ko‘p foydali ma’lumotlar to‘plagan bo‘lsa, mahsulot (yoki hizmat) ishlab c
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 41-48“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-28, Issue-1, February - 2023
46
hizmatlari ko‘rsatish va onlayn-
hizmatlar ko‘rsatishni rivojlantirish maqsadida
quyidagi choralar ko‘rish taklif etiladi:
1) yangi texnologiyalar yordamida banklar bilan iste’molchilar o‘rtasidagi
masofani qisqartirish;
2) mijozlar bilan interfaol usulda ishlagan holda bank servislarini munazam masl
ahat asosida tashkil qilish va
rivojlantirish
;
3) an’anaviy banklar va professional tashkilotlar o‘rtasida raqamli
texnologiyalarni joriy qilish bo‘yicha kollaborativ munosabatlar ishlab chiqi
sh va ularni hayotga tadbiq etish;
Mamlakat iqtisodiyotining asosiy bo'g'inini esa uning bank va moliya tizimi
tashkil etadi. Banklarning mohiyati va funksiyalari, shuningdek, bajaradigan
operatsiyalari va ko‘rsatadigan xizmatlari ularning iqtisodiyotdagi rolini belgilab
beradi. Banklarning iqtisodiyotdagi roli deganda asosiy e’tiborni ularning vujudga
kelish omillari, rivojlanish jarayonlari va bajaradigan operatsiyalariga qaratish lozim.
Binobarin, banklarning iqtisodiyotda tutgan roli ularning funksiyalari kabi ma’lum
darajadagi xususiyatlarga egadir. Banklar mulkiy jihatdan qanday shaklda tashkil
topgan bo‘lishidan qa’tiy nazar, iqtisodiyotda umum ahamiyatga ega bo‘lgan, muhim
operatsiyalarni bajaradi. Shu boisdan ham, banklar qanday mulkiy shaklda yoki
ixtisoslikda tashkil topgan bo‘lishidan qa’tiy nazar, ular iqtisodiyotda alohida va
yetakchi ahamiyat kasb etadi.Albatta, banklarning iqtisodiyotdagi ahamiyati juda
ko‘pqirrali bo‘lib, ularning asosiylari quyidagilardan iborat: 1. Jamiyatdagi
vaqtinchalik bo‘sh pul mablag‘larni tegishli shartlar asosida o‘ziga jalb etadi; 2.
Qo‘shimcha moliyaviy mablag‘larga ehtiyoji mavjud xo‘jalik yurituvchi subyektlar va
aholiga qaytarishlik, to‘lovlik, muddatlilik va ta’minlanganlik asosida mablag‘lar
beradi; 3. Milliy valyutaning emissiyasini tashkil etadi va uning barqarorligini
ta’minlash doirasida pul – kredit siyosatini amalga oshiradi; 4. Pul aylanmasini tashkil
etadi va uning tartibini belgilaydi; 5. Iqtisodiy munosabatlarga kirishuvchi sub’ektlar
o‘rtasida hisob – kitob va to‘lovlarni amalga oshirishda vositchilik qiladi; 6. Bozor
ishtirokchilariga turli darajadagi komission va maslahat xizmatlarini amalga oshiradi;
7. Aholiga va mijozlarga trast va depozitar xizmatlarini taklif etadi. Banklarning
iqtisodiyotdagi rolining asosiy jihatlaridan biri, jamiyatdagi 8. Vaqtinchalik bo‘sh pul
mablag‘larini jamg‘arish asosida ularni iqtisodiyotning tegishli tarmoqlariga qayta
taqsimlashda namoyon bo‘ladi. Barchamizga a'yonki, jamiyatda faoliyat yurituvchi
xo‘jalik subyektlarining asosiy maqsadi albatta , jamiyatdan iqtisodiy foyda olishga
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 41-48“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-28, Issue-1, February - 2023
42
aylanmasi shunchalik ko‘p, milliy iqtisodiyotlar ichida axborot trafigi esa shu qadar
salmoqli bo‘ladi. Shu bois ishtirokchilar soni ko‘p va IT xizmatlar keng tarqalgan
bozorlarda raqamli iqtisodiyot jadal sur'atlarda rivojlanadi.Ayniqsa, bu – transport,
savdo, logistika va shu singari internet bilan faol ishlovchi sohalarga cheksiz
qulayliklar yaratadi. Ayrim tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, ularda elektron
segmentning ulushi YaIMning 10 foiziga yaqinlashib, 4 foiz aholi bandligini
ta'minlaydi. Eng ahamiyatlisi, bu ko‘rsatkichlar barqaror tarzda o‘sib
boradi.Shubhasiz, raqamli
iqtisodiyotning samaradorligiga nafaqat axborot
texnologiyalarining qamrovi va infratuzilmaning mavjudligi, balki ishbilarmonlik
muhiti, inson kapitali va muvaffaqiyatli boshqaruv instrumentlari kabi standart
iqtisodiy mezonlar ham ta'sir ko‘rsatadi. Binobarin, iqtisodiy taraqqiyot aynan ularga
tayanadi, bu esa ushbu mezonlarning raqamli iqtisodiyot rivojlanishida avvalgiday
muhim o‘rin tutishini bildiradi.
Raqamli iqtisodiyot ko‘z o‘ngimizda yaralmoqda
Hozir butun dunyo bo‘ylab yangi servislar va biznes modellarni yaratish uchun
IT instrumentlardan foydalanadigan eski va yangi kompaniyalar aksariyat sohalarda
yetakchi bo‘lgan kompaniyalarga kuchli raqobat tug‘dirmoqda.
Prognozlarga ko‘ra, yaqin yillarda makroiqtisodiyot «lean production», addiktiv,
nano va biotexnologiya mezonlariga tayanadigan ishlab chiqaruvchilarga qattiq
bog‘liq bo‘lishi kutilmoqda. Shu munosabat bilan oqilona boshqaruv uchun zarur
hisoblangan axborot ko‘lami ham ortib boradi, ishlab chiqarish va fuqarolar muloqoti,
biznes va davlat organlarini boshqarish tuzilmasi esa jiddiy o‘zgarishlarni boshdan
kechiradi.
Quyidagilar bunda ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyot yo‘liga bosqichma-bosqich
chiqish uchun asosiy shart va omillar sifatida ko‘rsatilmoqda:
axborotlashtirish va davlat boshqaruvi organlari hamda munitsipal xizmatlarni
integratsiyalash hisobiga elektron hukumat va raqamli shahar konsepsiyalarini tatbiq
etish;
yangi texnologik avloddagi mahsulotlarni yalpi ishlab chiqarish (pilotsiz
avtomobillar va boshqalar singari);
o‘ziga xos bezak va qurilish materiallari yordamida «aqlli» va ekologik uylarni
barpo etishga oid g‘oyalarni amalga oshirish;
autsorsing, o‘zini band etish va boshqalar orqali bandlikning muqobil shakllarini
keng targ‘ib qilish;
muayyan vazifalarni bajarish uchun ishchi-frilanserlarni izlashga xizmat
qiladigan professional tarmoqlarni yaratish.
Yuqoridagilar barchasi biznesga ishlab chiqarish va boshqaruvda tovar va
elektron xizmatlar integratsiyalanadigan zamonaviy platformalar yordamida
xarajatlarni qisqartirishga imkoniyat beradi. Birinchi galda bu masala xizmatlar
|
| |
“pedagogs” international research journal issn: 2181-4027 sjif

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-28, Issue-1, February - 2023
41
RAQAMLI IQTISODIYOTIDA RESPUBLIKA BANK TIZIMINI
FAOLIYATINI NAZORAT QILISHNING O‘ZIGA XOS
XUSUSIYATLARI
Erkinov Farrux Rustam o'g'li
O'zbekiston Respublikasi bank-moliya akademiyasi tinglovchisi,
ATB Kapitalbank, Bosh mutaxasis.
Annotatsiya: Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotida respublika bank tizimini
faoliyatini nazorat qilishning o‘ziga xos xususiyatlari,
barcha mamlakatlar
rivojlanishining asosi bo'lgan - iqtisodiyot va tijorat banklarining iqtisodiyotda tutgan
o'rni va ahamiyati to'g'risidagi bir qator fikr-mulohazalar tahlillarga asoslangan holda
bayon etilgan.
Kalit so'zlar: Iqtisodiyot , tijorat banklari , xo'jalik
subyektlari , bank
operatsiyalari, bank xizmatlari , mablag' , bozor munosabatlari , bo'sh pul mablag'lari,
ishlab chiqarish jarayoni , xalqaro bank amaliyoti .
Abstract: This article holds a number of opinions on the role and importance of
economic and commercial banks in the economy, which is the basis of development of
all countries, based on analysis.
Keywords: Economy, commercial banks, business entities, banking operations,
banking services, funds, market relations, free cash, production process, international
banking practice.
Raqamli iqtisodiyotga bo‘lgan qiziqish jamiyat va iqtisodiyotda ro‘y bergan
jiddiy o‘zgarishlar tufayli sezilarli darajada o‘sdi. Zamonaviy texnologiyalar va
platformalar
mijozlar, hamkorlar va davlat tashkilotlari bilan shaxsiy muloqotni
minimallashtirish hisobiga korxonalar va jismoniy shaxslarga xarajatlarni
qisqartirishga yordam berdi, shuningdek, o‘zaro muloqotni yanada tez va oson yo‘lga
qo‘yishga imkoniyat yaratdi. Natijada
tarmoq resurslariga asoslangan, raqamli yoki
elektron iqtisodiyot paydo bo‘ldi.«Raqamlashtirish» so‘zi aslida yangi atama bo‘lib,
innovatsion boshqaruv va ish yuritish jarayoniga IT yechimlarning jalb etilishini,
buning samarasi o‘laroq esa
internet buyumlardan tortib, elektron hukumatgacha
bo‘lgan barcha tizimlarda axborot texnologiyalarini qo‘llashni ko‘zda
tutadi.Iqtisodiyotning raqamli segmentiga tegishli bosh manba – trakzaksion
sektorning o‘sishidir. Rivojlangan mamlakatlarda bu ko‘rsatkich YaIMning 70 foizdan
ortiq
miqdorni tashkil etib, davlat boshqaruvi, konsalting va informatsion xizmat
ko‘rsatish, moliya,
ulgurji va chakana savdo, shuningdek, xizmatlar sohasini
(kommunal, shaxsiy va ijtimoiy) birlashtiradi.Iqtisodiyot
diversifikatsiyasi va
dinamikasi qanchalik yuqori bo‘lsa, mamlakat ichida va tashqarisida noyob axborotlar
O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta - bet 15

Save - dasturni xotiraga yozadi.
Save as ... - dasturni biror nom ostida xotiraga kiritadi.
Save all - barcha fayllarni xotiraga kiritadi.
Change dir... - yangi katalog tanlanadi.
Print - dastur matnini chop etadi.
Get info ... - dastur xisoblashi davomida kompyutеr imkoniyatlaridan foydalanish darajasi xaqida ma'lumot bеradi.
Dos sell - dasturdan opеratsion tizimga vaqtincha chiqib turish imkoniyatini yaratadi.
Exit - OS ga chiqiladi.
Edit bo`limi Paskal dasturlarini taxrir qilish vazifasini bajaradi. Taxrir qilish davomida bеlgilangan bo`laklar ustida amal bajarish uchun klaviaturadagi klavishlarning quyidagi majmuasidan foydalanishimiz mumkin:
Ctrl+ K + B - ajratiluvchi bo`lakning boshini bеlgilash;
Ctrl + K + K - ajratiluvchi bo`lakning oxirini bеlgilash;
Ctrl + K + C - bеlgilangan bo`lakning nusxasini olish;
Ctrl + K + V- bеlgilangan bo`lakni boshqa joyga ko`chirish;
Ctrl + K + Y - bеlgilangan bo`lakni o`chirish;
Ctrl + K + P - bеlgilangan bo`lakni chop etish;
Ctrl + K + H - bеlgilash amalini bеkor qilish;
|
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 41-48“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-28, Issue-1, February - 2023
44
hiqarish shunchalik arzonlashadi.Hozirgi kunda o‘zining ofislari va bankomatlarig
a ega bo‘lmagan
raqamli banklar va moliyaviy muassasalar sonining jadal sur’atlar bilan o‘s
ishi kuzatilmoqda. Raqamli banklarning (digital banking) asosiy konsepsiyalari
qatoriga mijozlarga yo‘naltirilganlik, Kosnotsium konsepsidanraqamli banki
ng kontseptsiyasiga o’tish, CRM (Castomer Relationship Management) ning
rivojlanishi, mijojlarga bo’lgan ishonchning o’sishi, takliflarni shaxsiylashtirish
va harakatchanlik hususiyati kiradi. Raqamli banklar hizmatlari zamonaviy insonl
arning hayot faoliyatining barcha sohalariga, birinchi navbatda, mobil qurilmalar,
ijtimoiy tarmoqlar, axborot servislari, elektron tijorat, internet-
savdo va boshqalarga kirib borishda kuzatiladi. Raqamli bank o‘z mijozlarigaraq
amli kanallardan foydalangan holda turli xildagi raqamli ko‘rinishdagi mahsulot
va hizmatlarni taklif qiladi. Bunday bank infratuzilmasi raqamli kommunikatsiya
lar uchun optimallashtirilgan bo‘lib, hozircha raqamli texnologiyalarning tez alma
shinuviga unchalik tayyor emas. Bunday banklarning asosiy vazifalari qatoriga m
ijozning hisobraqamlari holati va amalga oshirigan operatsiyalar haqida uni tezkorlik
bilan habardor qilish, uning uchun eng yaqin bo’lgan bank bo‘linmasi, bankom
at, almashinuv punkti yoki avtokiosk izlab topish kiradi. Bundan tashqari, raqaml
i bank o’z mijozlariga shunday onlayn-
servis taqdim etishi lozimki, ubarcha platformalarda ishlay olsin va o’z faoliyatin
i asosanmobil qurilmalarga yo‘naltirilsin.Banking raqamli modelini takomillashtiri
shning yettita asosiy yo‘nalishini ko’rsatishimiz mumkin:
omnikanallik va foydalanuvchilar servislarini soddalashtirish;
axborotni boshqarishning yangi usullari va vositalarini ishlab
chiqish;
ochiq API tizimidan foydalanish;
moliyaviy-texnik kompaniyalari bilan hamkorlik
va raqobat
;
mobil to‘lovlarning rivojlanishi;
banking sohasidagi innovatsiyalarni boshqarish strategiyasini ishlab
chiqish va amaliyotga joriy qilish;
faoliyatni innovatsion tartibga solishni amalga oshirish.
Raqamli hizmat ko‘rsatishga to‘la-to’kis o‘tish nafaqat banklarga, balki
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-28, Issue-1, February - 2023
48
harakatlari, balki milliy iqtisodiyotning rivojlanganlik darajasi
va raqobatbardoshligi
bevosita ta’sir qiladi. Chunki, banklar milliy iqtisodiyotdan ajralgan holda, alohida
subyekt sifatida samarali faoliyat yuritishi mumkin emas. Chunki , ular iqtisodiyotning
ajralmas va yaxlit eng asosiy qismi ya'ni tayanchi hisoblanadi. Masalan, banklarning
asosiy faoliyat turlaridan biri muomalaga pulni emissiya qilishini oladigan bo‘lsak,
muomalaga emissiya qilingan pul massasi tovar massasi bilan ta’minlangan bo‘lishi
lozim.
Aks holda, milliy valyutaning inflyatsiya darajasi oshishi bilan birga, uning
sotib olish qobiliyati pasayib ketadi. Demak, muomalaga
emissiya qilingan pullar
tegishli tovar massasi bilan ta’minlangan bo‘lishi lozim. Umuman olganda
O‘zbekiston bank-moliya tizimida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli islohotlar
iqtisodiyotimizning
barqaror o‘sishini ta’minlab,
yuqori xalqaro reyting
ko‘rsatkichlariga erishish, ishbilarmonlik muhitini yanada yaxshilash hamda kichik
biznes va xususiy tadbirkorlikni izchil rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etayapti.
Bugungi kunda O‘zbekiston bank tizimi yuqori konsentratsiyasi bilan ajralib turadi:
barcha bank aktivlarining 86% hali davlatga, 70% esa 5 ta davlat banklari (Milliy bank,
Asaka bank,
Sanoat qurilish bank, Ipoteka bank va Agro bank) ga qarashli.
Shuningdek, kreditlarga nisbatan davlat ulushi bo‘lgan bank omonatlarining ulushi
31,5 foizni tashkil etishi qayd etildi. Taqqoslash uchun,
xususiy banklarda bu
ko‘rsatkich 100% ga teng. Xulosa qilib aytganda, mamlakatimizda bank-moliya
tizimini shakllantirishda shu jumladan, tijorat banklarining investitsion jozibadorligini
oshirish
masalalari, shuningdek, hukumat tomonidan mamlakat bank sektorini
modernizatsiya qilish bo‘yicha qabul qilingan bir qator oqilona qarorlar o'z taqbig'ini
topmog'i lozim. Ana shundagina, banklar tijorat samaradorligini oshirish o‘rta va uzoq
muddatli strategiyani shakllantirish mumkin.
REFERENCES
1.
http://www.cerr.uz/uz/news/news/transformacia-bankovskogo-sektora-
strategiceskievyzovy-dla-uzbekistana
2. М. В. Романовский, Н. Г. Иванова. Финансы [Электронный ресурс]:
учебник для академического бакалавриата / ред.. . 5-е изд. перераб. и доп.
Москва: Юрайт, 2016. – Режим доступа http//www.biblioonline.ru
3. Чалдаева Л. А. Килячков А. А.. Рынок ценных бумаг [Электронный
ресурс] : учебник для академического бакалавриата /– 5-е изд., перераб. и доп. –
Москва : Юрайт, 2016. – Режим доступа http//www.biblio-online.ru
O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta - bet 16

Edit bo`limining bandlari quyidagi vazifalarni bajaradi:
- bеlgilangan bo`lakni bufеrda saqlanishi;
- bеlgilangan bo`lakni olib tashlash;
- xotiraga bo`lakning nusxasini o`tkazish;
- bo`lakning nusxasini dasturda xosil qilish;
- almashish bufеridagilarni ko`rish;
- saxifani tozalash;
Search bo`limi bеlgi va so`zlarni axtarish va almashtirish vazifalarini bajaradi:
|
O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta - bet 17

Search bo`limining bandlari quyidagi vazifalarni bajaradi:
- bеlgi va so`zni axtarish;
- topilgan bеlgini o`zgartirish;
- yuqoridagi amallarni yangidan bajarish;
- raqami ko`rsatilgan satrga o`tish;
- protsеdurani axtarish;
- xisoblash xatoliklarini aniqlash.
Mazkur bo`limning bandlariga murojaat qilinganda muloqot oynasi xosil bo`lib, u еrda bajarilayotgan vazifalarning ko`lami bеlgilanadi, qaralayotgan soha chеgaralanadi.
Run bo`limida taxrirlangan dasturni xisobga o`tkazish bandlari jamlangan.
|
O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta - bet 18

Run bo`limining bandlari quyidagi vazifalarni bajaradi:
- dasturni bajarish;
- taxrir qilishni to`xtatish;
- kursor turgan joygacha bajarish;
- dasturning bajarilish tartibini kuzatish (trassirovka);
- dasturning satrlab bajarilishi;
- dastur paramеtrlarini aniqlash;
Trace unto bandi dasturni bеlgilangan algoritm bo`yicha qadamlab bajaradi, natijada mavjud kamchiliklarni aniqlash osonlashadi. |
Step over bandi yuqoridagi bandga o`xshash vazifani amalga oshirsada, dastur bajarilishi davomida protsеduralarni ichiga kirmasdan o`tib kеtadi.
Debug bo`limida 4 ta band bo`lib, ularning xar biri dastur bajarilishi davomida yuzaga kеluvchi xatoliklarni aniqlashni osonlashtirish vazifasini bajaradi.
Debug bo`limining bandlari quyidagi vazifalarni bajaradi:
- o`zgaruvchilarning qiymatini baxolash;
- to`xtash joyi va qiymatni ko`rish;
- to`xtash satrini tanlashni bеkor qilish;
- to`xtash nuqtasi amallari;
Evaluate / modify... bandi dastur xisoblashida oraliq o`zgaruvchilar qabul qilgan qiymatlarni ko`rish uchun mo`ljallangan bo`lib, murojaat etilganda ekranda muloqot oynasi xosil bo`ladi. Mazkur oynaning birinchi satrida qaralayotgan o`zgaruvchi yoziladi va kеyingi qatorda uning joriy qiymati xosil bo`ladi.
Watches bandining muloqotli oynasi quyidagi vazifalarni bajaradi:
- oynaga xisoblash ifodalarini qo`shish;
- oynadan ifodalarni yo`qotish;
- ifodalarni taxrir qilish;
- xamma ifodalarni yo`qotish;
Mazkur bandning satrlaridan foydalanib, satrlab xisoblash usulida kеrakli o`zgaruvchining qabul qilayotgan qiymatlari uzluksiz kuzatib turiladi. Zarur bo`lganda ifodalar sohasini taxrir qilish mumkin.
Compile bo`limi dasturni tayyorlash, tuzish, moslashtirish va xatolarni aniqlash kabi vazifalarni amalga oshirishga mo`ljallangan.
Compile bo`limi ning bandlari quyidagi vazifalarni bajaradi:
- dasturni kompilyatsiyalash;
- dasturni tanlab kompilyatsiya qilish;
- dasturni umumiy kompilyatsiya qilish;
- tayyor faylni saqlash joyini tanlash;
- dastlabki faylni bеlgilash;
Options bo`limi Turbo-Paskal muxitining ayrim xossalarini boshqarish uchun mo`ljallangan.
Options bo`limining bandlari quyidagi vazifalarni bajaradi:
- kompilyator;
- xotira xajmi;
- moslashtiruvchi;
- otladkachi;
- jadvallar;
- faoliyat sharti;
- optsiyalarni diskka yozish;
- optsiyalarni diskdan o`qish;
Compilier bandi yordamida xisoblash paytida qiymatlar o`zgarishi oraliqlari, kiritish va chiqarishni nazorati, matеmatik soprotsеssorni qo`shish va shu kabi vazifalarni amalga oshirish mumkin. Bunda o`rnatilgan xolat X bilan bеlgilanishi ([X]) kеrak.
Linker bandi bajariluvchi fayl samarali ishlashi uchun zarur moslashtirish vazifasini amalga oshirish uchun mo`ljallangan.
Turbo-Paskal mеnyusining navbatdagi bo`limlari kompyutеr ekranidan natija olishni maqbullashtirish va tizim xaqida kеrakli ma'lumotlarni tavsiya qilish vazifalarini bajaradi.
|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti farg’ona filiali

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti farg’ona filiali
|
bet | 1/5 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 155,66 Kb. | | #261512 |
Bog'liq Abdubannopov A
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI FARG’ONA FILIALI
Sirtqi bo’lim
“Kompyuter injiniringi” fakulteti
713-22 - guruh
Elektronika va sxemalar fanidan
MUSTAQIL ISHI
Mavzu: Hodisalar va ularning turlari. Hodisa algebrasi va sigma algebrasi.
Bajardi: Abdubannopov A.Z.
Qabul qildi: Bozorov B. I.
Farg`ona-2024
Hodisalar va ularning turlari. Hodisa algebrasi va sigma algebrasi
Reja :
Hodisalar va ularning turlari
Hodisa algebrasi
Sigma algebrasi
Xulosa
1.Hodisalar va ularning turlari.
1-ta’rif. Hodisa deb, ma’lum bir shartlar bajarilishi natijasida ro‘y bergan voqeaga aytiladi.
2-ta’rif. Hodisa bilan bog‘liq bo‘lib, uning paydo bo‘lishiga sababchi bo‘lgan barcha kompleks shartlarga sinash yoki tajriba deyiladi.
Masalan: 1) bir turdagi asboblarning sifatini tekshirish sinash hisoblanadi. Tekshirish natijasida kuzatilgan yaroqsiz yoki yaroqli asboblar hodisani tashkil qiladi; 2) lotoreyada yutuq chiqishini tekshirish-sinash, yutuq chiqishi yoki chiqmasligi esa, hodisa bo‘ladi; 3) tangani tashlash-sinash, yozuvli tomon yoki gerb tomoni tushishi hodisadir.
Hodisani sinash natijasi deb qaraymiz.
1-misol. Mergan to‘rtta sohaga ajratilgan nishonga qarata o‘q uzadi. O‘q uzilishi-bu sinash. Nishonning tayin sohasiga o‘q tegishi hodisa.
2-misol. Yashikda rangli sharlar bor. Yashikdan tavakkaliga bitta shar olinadi. Yashikdan shar olinishi sinash hisoblanadi. Rangli shar chiqishi esa, hodisa.
Hodisalar 3 turga bo‘linadi: 1) muqarrar (ishonchli) hodisalar; 2) mumkin bo’lmagan (ishonchsiz) hodisalar; 3) tasodifiy hodisalar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti farg’ona filiali
|