nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Requirements for the design of conference abstracts

Requirements for the design of conference abstracts:
In the article or thesis it is necessary to reflect the author's views on the problem
under
study as fully as possible, to present
clear scientific conclusions,
practical
suggestions and recommendations.
The text format
should be in Microsoft Word, line spacing 1,
Times New
Roman font size 14. The border of the text format should be 2.0 cm above and below,
3.0 cm on the left, 1.5 cm on the right.
In the upper part of the article, the topic should be written in capital letters in
the center, and the following information about the author should be displayed in the
right corner through the line: Full name, place of work, academic degree and title;
for students - place, direction and specialty of study; the main text is written from a
new line.
The number of authors of the thesis should not exceed 2 (two) people. Each
author has the right to publish no more than one thesis.
The list of references should be given at the end of the thesis. References in the
text to the corresponding source should be enclosed in square brackets (for example,
[1]). The volume of the text should be 3-4 pages, and the title of the thesis should
indicate the appropriate topic (section) of the conference (for example, 1-
B.Akhmedov).
The fee for the publication of conference materials in the form of a collection
and organizational work is 70 000 soums for each thesis.
Theses that do not meet these requirements will not be accepted. The author is
responsible for the content of the thesis and the accuracy of the examples, quotations
and information used in the text. The organizing committee is not obliged to return
and comment on theses that have not passed the selection.
Theses are accepted electronically by phone +998944237667 (https://
t.me/conference_CEDR) in a telegram or e-mail address conference_cedr@mail.ru.
If the above requirements are met, articles and theses will be included in the
conference collection based on the decision of the organizing committee and will be
published on the official website of the SRC (www.cedr.uz ).
Konferensiyaga taqdim etiladigan tezislarni rasmiylashtirilishga

Konferensiyaga taqdim etiladigan tezislarni rasmiylashtirilishga
qo‘yilgan talablar:
Tezisda muallifning tadqiq qilinayotgan muammoga o‘z qarashlari to‘liq aks
etishi, aniq ilmiy xulosalari, amaliy taklif va tavsiyalari keltirilishi zarur;
Matn
formati Microsoft Word, satr oralig‘i 1 intervalda,
shrifti Times New
Roman 14 kegel. Matn formatining chegarasi tepa va pastdan 2,0 sm, chapdan 3 sm,
o‘ngdan 1,5 sm bo‘lishi lozim;
Tezisning tepa qismida bosh harflar bilan mavzu, satr qoldirib o‘ng burchagida
muallif haqida quyidagi maʼlumotlar ko‘rsatilishi zarur: F.I.Sh. (to‘liq), ishlash joyi,
ilmiy darajasi va unvoni, talabalar uchun taʼlim
olayotgan joyi, yo‘nalishi va
mutaxasislik nomi, satr qoldirib asosiy matn yozilishi talab etiladi.
Tezis mualliflari 2 (ikki) nafardan oshmasligi lozim. Har bir muallif 1 (bir)
dona tezis taqdim etishi mumkin.
Adabiyotlar ro‘yxati tezis oxirida keltiriladi. Matnda tegishli manbaga
beriladigan iqtiboslar to‘rtburchak qavslar ichiga olinishi kerak (masalan [1]). Matn
hajmi 3-4 bet to‘liq hajmda bo‘lishi hamda qaysi shoʻbaga
tegishliligi tezisni
nomlanishida keltirilishi kerak (masalan: 1-B.Ahmedov).
Konferensiya materiallarini to'plam shaklida chop etish va tashkiliy ishlarni
amalga oshirish uchun badal mablag'i har bir tezis uchun 70 000 so'mni tashkil etadi.
Ushbu talablarga javob bermaydigan tezislar qabul qilinmaydi.
Matnda
foydalanilgan misol, ko‘chirma va maʼlumotlar aniqligi uchun javobgarlik muallif
zimmasida bo‘ladi. Tashkiliy Qo‘mita tanlovdan o‘tmagan tezislarni mualliflarga
qaytarish va izoh berish majburiyatini olmaydi.
Maqola
va
tezislar
elektron
shaklda
+998944237667
(https://t.me/conference_CEDR) telegram manzili yoki conference_cedr@mail.ru
elektron pochta manzili orqali qabul qilinadi.
Taqdim etilgan tezislar mazmuni belgilangan talablarga
mos kelgan taqdirda
tashkiliy qo‘mitaning qaroriga binoan tanlov asosida konferensiya to‘plamiga
kiritiladi va ITM rasmiy saytida (www.cedr.uz) eʼlon qilinadi.
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti huzuridagi “O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari” ilmiy-tadqiqot markazi axborot xati - bet 4

Требования к оформлению тезисов конференции:
В статье и тезисе необходимо наиболее полно отразить взгляды автора
на исследуемую проблему, представить четкие научные выводы, практические
предложения и рекомендации.
Формат текста в Microsoft Word, межстрочный интервал 1 (одинарный),
шрифт Times New Roman 14 кегел. Граница
текстового формата должна
составлять 2,0 см сверху и снизу, 3,0 см слева, 1,5 см справа.
В верхней части статьи по центру заглавными
буквами должна быть
написана тема, а в правом углу через
строку отобразить следующую
информацию об авторе: Ф.И.О. (полностью), место работы, ученая степень и
звание;
для студентов - место, направление и
специальность обучения;
основной текст пишется с новой строки.
Количество авторов тезиса не должно превышать 2 (двух) человек.
Каждый автор имеет право опубликовать не более одного тезиса.
Список литературы приводится в конце тезиса.
Ссылки в тексте на
соответствующий источник должны быть заключены в квадратные скобки
(например, [1]). Объем текста должен составлять 3-4 страницы, а в названии
тезиса должно быть указано соответствующее направление (секция)
конференции (например, 1-Б.Ахмедов).
Размер взноса издания материалов конференции в
виде сборника и
проведения организационной работы составляет 70 000 сум за каждый тезис.
Тезисы, не соответствующие этим требованиям, приниматься не будут.
Автор несет ответственность за содержание тезиса и точность примеров, цитат
и информации, использованных в тексте. Оргкомитет не обязан возвращать и
комментировать тезисы, не прошедшие отбор.
Тезисы принимаются в электронном виде по номеру +998944237667
(https://t.me/conference_CEDR) в телеграмме
или электронному адресу
conference_cedr@mail.ru.
При соответствии вышеуказанным требованиям, статьи и тезисы будут
включены в сборник конференции на основании решения оргкомитета и будут
опубликованы на официальном сайте НИЦ (www.cedr.uz).
Polosa razdelitelnaya - Avtomobil yo‘l atamalarining izohli L u g‘ a t I

|
Avtomobil yo‘l atamalarining izohli L u g‘ a t I Pdf ko'rish
|
bet | 13/17 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 361,29 Kb. | | #129940 |
Bog'liq GlossaryPolosa razdelitelnaya - ajratuvchi polosasi (tasmasi) — yo‘lning ikki qo‘shni qatnov
qismini yoki ikki qarama-qarshi yo‘nalishdagi hara-katni ajratish, transport vositalarining bir
qatnov qismdan boshqasiga o‘tishining oldini olish maqsadida quriladigan polosa, I -toifali
yo‘llarda quriladi.
Lavinozashitnaya piramida - ko‘chkidan himoya qiluvchi ehrom (piramida) —
yonbag‘irlarda qor ko‘chkini ushlab qoluvchi qurilma. Uchtadan sim bilan bog‘langan asosiy
toshlar bilan ko‘mib qo‘yiladigan g‘o‘lalardan barpo qilinadi. Ehromlar bir-biridan 2 m
oraliqda shaxmat tartibida o‘rnatiladi.
Lavinozashitnie soorujeniya – ko‘chkidan himoya qiluvchi inshoot — qor
ko‘chishidan himoyalovchi inshoat – ko‘chkini to‘xtatish va uning harakat yo‘lini belgilangan
yo‘nalishga o‘zgartirish uchun xizmat qiluvchi muhandislik inshooti.
Obvalonapravlyayushie soorujeniya - o‘pirilishni yo‘naltiruvchi inshootlar -
o‘pirilish jinslarini ushlab qoluvchi yoki ularni ma’lum joyga - jarga, pastlikka
yo‘naltiruvchi devor yoki ko‘tarma ko‘rinishidagi muhandislik inshootlari.
Perexod peshexodniy - piyodalar o‘tish joyi - piyodalarning yo‘l (ko‘cha)dan xavfsiz
o‘tishlari uchun ko‘zda tutilgan, qatnov qismda maxsus ajratilgan, yo‘l belgilari va alohida
yo‘l belgilari bilan belgilangan ko‘ndalang tasma, avtomobil yo‘li tagidan o‘tgan er osti o‘tish
joyi (tonnel), er usti piyodalar yo‘l o‘tkazgichidan iborat yo‘l jihozlari.
Ploshadka obzornaya – kuzatish maydonchasi — harakat qatnashchi-larining qisqa
muddatli dam olishlari vaqtida joyni kuzatish mumkin bo‘lgan, avtomobil yo‘li yaqinida
joylashgan maxsus ajratilgan maydoncha. Maxsus jihozlangan dam olish maydonchasi bilan
birga bo‘lishi mumkin.
Ploshadka ostanovochnaya - to‘xtash maydonchasi — avtobus bekatlari yoki engil va
boshqa avtomobillarning muntazam qisqa muddatli to‘xtashlari rejalashtirilgan joylarda
maxsus jihozlangan maydoncha. Ularga kirish tezlikni oshirib o‘tish yo‘lakchasi
ko‘rinishdagi qatnov qismda bajariladi. Maydonlar o‘lchami me’yor-lashtiriladi.
|
| |
See discussions, stats, and author profiles for this publication at

See discussions, stats, and author profiles for this publication at
Download
4,11 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/100
Sana
03.06.2024
Hajmi
4,11 Mb.
#259676
Download
4,11 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
See discussions, stats, and author profiles for this publication at
Download
4,11 Mb.
Matnni ko'rish
Avtobusniy 
pavilon - Avtomobil yo‘l atamalarining izohli L u g‘ a t I

|
Avtomobil yo‘l atamalarining izohli L u g‘ a t I Pdf ko'rish
|
bet | 16/17 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 361,29 Kb. | | #129940 |
Bog'liq GlossaryAvtobusniy
pavilon
(avtopavilon)
-
avtobus
paviloni
— to‘xtash joylarida
yo‘lovchilarning avtobus yoki yo‘nalishdagi boshqa transport vositalarini kutishlari uchun ko‘zda
tutilgan, chiptalar sotish kassalari talab qilinmaydigan avtomobil yo‘lidagi inshoot.
Avtopavilonlarni badiiy-me’moriy jihatdan bezatishda qurilish tumanining milliy xususiyatlari,
iqlim sharoitlari inobatga olinadi.
Avtovokzal (avtostansiya) - avtomobillar vokzali — yo‘lovchilar yig‘iladigan yirik
joylarda kelajakni hisobga olib quriladigan,1 kecha -kunduzda olisga yo‘l oluvchi 1000 va
undan ortiq yo‘lovchiga mo‘ljallangan avtotransport xizmati binosi. Yo‘lovchilarning,
transport harakatini boshqarish muassasasi xodimlarining joylashishi ko‘zda tutiladi.
Avtozapravochnaya stansiya (AZS) - avtomobillarga yonilg‘i quyish shoxobchasi —
joylashishi va texnik jihozlari yonilg‘i va moylovchi materiallarning chakana savdosi hamda
transport vositalariga yoqilg‘i quyish uchun mo‘ljallangan inshoot.
YONILG
‘
I
quyish shoxobchalari
har 30-50 km dan kam bo‘lmagan masofada joylashgan bo‘lishi kerak.
Avtostansiya gruzovaya - yuk tashuvchi avtomobillar stansiyasi — umumiy
foydalanishdagi avtotransport korxonalarining harakatdagi tarkibi bilan muntazam ravishda
shaharlararo yuk tashishni, shuningdek ombordagi jarayonlarni amalga oshiruvchi transport
korxonasi. YUklarni jo‘natish yoki qabul qilish yirik markaz-larda joylashtiriladi.
Gostinitsa pridorojnaya - yo‘l bo‘yidagi mehmonxona — yo‘ldan qatnovchilar
tunaydigan, ularga maishiy xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan, umumiy ovqatlanish
shoxobchasi mavjud bo‘lgan majmua. Mehmonxona oldida transport vositalarining to‘xtab
turishlari uchun maydon mavjud bo‘ladi.
|
| |
GİRİŞ - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

7
zədələnmənin baş verməsi əsas etibarı ilə onlarda istifadə
olunan materialların keyfiyyətindən asılıdır. Buna görə də
istismar prosesində yaradılan və həyata keçirilən bütün texniki
və təşkilatı tədbirlər, başqa sözlə mühəndis fəaliyyəti məhz
elektrotexniki materialların yararlı vəziyyətdə saxlanmasına və
işləməsinə istiqamətlənir. Bütün yuxarıda göstərilənlərin uğurla
həyata keçirilməsi işində əsas etibarı ilə elektrik qurğularında
ən zərif və məsuliyyətli element olan izolyasiya materiallarının
xarakteristikalarına müntəzəm olaraq nəzarət edilməsi ən vacib
və əsas istismar əməliyyatlarından hesab olunur. Mühazirə
dərslərindəki müəyyən nəzəri biliklərin zənginləşdirilməsi
üçün fənnin işçi və tədris proqramlarına uyğun olaraq məşğələ
dərslərində bəzi məsələlərin öyrənilməsinin mühüm əhəmiyyəti
vardır.
Fənnin məqsədi tələbələrə, magistrantlara, tədqiqatçılar
və gəmilərdə çalışan mütəxəssislərə elektrik avadanlığının
istehsalı, quraşdırılması, təmiri və istismarında istifadə olunan
elektrotexniki
materialların
əsas
xüsusiyyətlərini
öyrətməkdir.
Fənnin tədqiqat obyekti kimi elektrik avadanlığının
istehsalı, quraşdırılması, təmiri və istismarında istifadə olunan
müxtəlif izolyasiya, keçirici, yarımkeçirici, maqnit materiallar
və nanomateriallar nəzərdə tutulur.
See discussions, stats, and author profiles for this publication at - bet 100

177
ƏDƏBİYYAT
1.
Ə.M.Quliyev və b. “Elektrotexniki materiallar” I hissə,
Bakı-2006, 227 səh.
2.
Ə.M.Quliyev və b. “Elektrotexniki materiallar” II hissə
Bakı-2007, 147 səh.
3.
Burxalov B.Ş., Hüseynov Y.Y., İsmayılov R.M. “Elektron
texnikasının materialları” Bakı-2007, 232 səh.
4.
Məhərrəmov A.M., Ramazanov M.O., Vıliyeva L.İ. “Nano-
texnologiya” Bakı – 2007, 232 səh.
5.
A.O.Orucov, S.N.Niftiyev, B.Q.İbrahimov. “Elektrotexniki
materiallar” Bakı -2009., 407 səh.
6. Ə.Abdinov, V.Safarov “Elektron texnikasının materialları və
nanotexnologiyanın əsasları”, Bakı, “Təhsil”, 2010.
7. O.H. Məmmədov. “Elektrotexniki materiallar” II hissə
Bakı-2011; 140 səh.
8. H.S.Orucov, Ç.İ.Əbilov, O.M.Sadıqov, M.Ş.Həsənova. El-
ektronikada nanotexnologiyalar və nanomateriallar. I hissə.
Nanotexnologiyalar. Dərs vəsaiti. Bakı, AzTU. 2017. 196s.
9. Пястолов А.А. и.др. Практикум по технологии монтажа
и ремонта электрооборудования. Учебное пособие для
вузов –М.: Агропромиздат, 1990-160 с.
10.
Казарновский
Д.М.,
Тареев
Б.М.
Испытания
электроизоляционных материалов и изделий. Л.:Энергия,
1995, 296 с.
178
ELŞƏN FƏXRƏDDİN oğlu SULTANOV
AYNURƏ TƏVƏKKÜL qızı ALLAHVERDİYEVA
ELEKTROTEXNİKİ
MATERİALLAR
Dərs vəsaiti
Yığılmağa verilib: 28.09.20. Çapa imzalanıb 30.09.20.
Format 60х84
1
/
16
. F.ç.v. 11. Sifarış №10.
Kağız əla növ. Tiraj 100 nüsxə. Qiyməti müqavilə ilə.
Azərbaycan Dövlət Dəniz Akademiyasının mətbəəsi
View publication stats
Document Outline - BAKI – 2020
- Cədvəl 2.4.
- Yarımkeçiriciləri metal və dielektriklərdən fərqləndirən əsas xüsusiyyət onların elektrik keçiriciliyinin geniş intervalda dəyişməsi, fiziki xassələrinin temperatur dəyişməsinə, işıq şüaları və aşqarlara çox həssas olmasıdır.
- ELŞƏN FƏXRƏDDİN oğlu SULTANOV
|
İon əlaqəsi - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

15
Molekulyar əlaqə
(Vander-Vals əlaqəsi) dördüncü növ
əlaqədir. Belə əlaqə bir sıra cisimlərin molekulları arasında
mövcuddur.
Bu halda molekulyar cəzbetmə qonşu molekulların
valentlik
elektronlarının uyğunlaşdırılmış hərəkəti ilə
uzlaşdırılır.
Qarşılıqlı təsir edən iki molekulun sxemi şəkil 1.5-də
verilir. Zamanın hər bir anında elektronlar bir-birindən
maksimum uzaqlaşır və müsbət yüklərə maksimal yaxınlaşır.
Şəkil 1.5.
Qarşılıqlı təsir edən iki molekulun sxemi
Vander - Vals əlaqəsi bir sıra cisimlərin molekulları
arasında müşahidə olunur. Buna misal olaraq, kristal molekulyar
qəfəslərinin möhkəm olmaması səbəbindən parafinin aşağı
ərimə temperaturuna malik olmasını göstərmək olar.
Elektrotexniki materialların gəmiçilikdə rolu və

17
Yarımkeçiricilər
-
düzləndirici, gücləndirici cihaz və
qurğuların
əsas
konstruktiv
elementlərdən
biridir.
Yarımkeçiricilərə,
xüsusi elektrik keçiriciliyinin qiymətinə
görə keçiricilərlə dielektriklər arasında orta vəziyyətdə olan
materiallar
aiddir.
Xassələrinin
özünəməxsusluğu
bu
materiallardan elekrtrotexnikada, yüksək tezlik diapozonunda
rabitə texnikasında, radioelektronikada, mikroelektronikada,
hesablama texnikasında geniş istifadə etməyə imkan verir.
Yarımkeçirici materiallar
xüsusi keçiricilik üzrə dielektriklər
və keçiricilər arasında aralıq vəziyyət tuturlar. Yarımkeçirici
materiallara aiddirlər: selen, germanium, sürmə (kremniy) və s.
Şəkil 1.1 - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

13
elektronların mühüm xassəsi onların elektrik yüklərinə malik
olmalarıdır. Proton və elektronun elektrik yükləri qiymətcə
bərabər, işarəcə əksdir. Belə ki, proton müsbət, elektron
mənfi elektrik yükünə malikdir.
Şəkil 1.2.
Cismin sadə quruluşu
Şəkil 1.2–dən də göründüyü kimi, atomun nüvəsini
proton və neytron təşkil edir, elektronlar isə nüvənin müsbət
yükünü kompensasiya etməklə onun örtüyünü doldurur.
D.İ.
Mendeleyev
cədvəlindən
atom
nüvəsinin
quruluşunu, onun örtüyünun elektronla doldurma periodunu
təyin etmək mümkündür. Atomların xarici elektron qabığının
quruluşundan asılı olaraq müxtəlif əlaqə növləri yarana bilər
və bunlara kovalent, ion, metallik, molekulyar əlaqələr aiddir.
Kovalent əlaqə
ümumi elektron cütü hesabına yaranır
və bu cütlüyün elektronları hesabına hər bir atom öz valent
səviyyəsini tamamlayır, bununla da, öz enerjisini azaldır. Bu
cütün yerləşdiyi yerdə mənfi yükün ikiqat olması hesabına
nüvələrdən hər birinin arasında və bu oblasda cazibə güclənir.
Beləliklə, atomlar əlaqələnmiş və birlikdə olur.
Şəkil 2.6 - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

27
İon polyarlaşması ion quruluşlu bərk cisimlər üçün
xarakterik olmaqla elastiki rabitəli ionların yerdəyişmələri ilə
əlaqədardır.
Temperatur artdıqca ion polyarizasiyası güclənir.
Bunun
səbəbi ionlara təsir edən elastiki güclərin zəifləməsi və
istilik
genişlənməsi zamanı onların arasındakı məsafənin artmasıdır.
Şəkil 2.7.
İon polyarizasiyasının təsviri
Belə polyarlaşması ion və ya atom polyarizasiyası
adlanır. İon polyarlaşması
dielektrikin tutumunun, yəni tutum
cərəyanının (Ic) artmasına səbəb olur.
İon polyarlaşmasının davametmə müddəti 10
-13
saniyədən az olmur və enerji itkisi ilə müşayiət olunduğu hesab
edilir.
Dipol polyarlaşması
-
polyarlaşmanın bu növünün
mənası ondadır ki, dipol molekullar istilik hərəkəti sayəsində
hər zaman öz istiqamətlərini dəyişirlər. Xarici elektrik sahəsi
olmadıqda dipol molekullar hər bir zaman anında müxtəlif
istiqamətlərə istiqamətlənmişlər, elektrik sahəsinin təsiri
zamanı isə onun istiqamətində hərəkət edirlər.
II.
ELEKTRİK İZOLYASİYA MATERİALLARI

4
3.7. Odadavamlı materiallar..........................................
105
3.8. Qrafit əsaslı materiallar.........................................
108
3.9. Yarımkeçirici materiallar......................................
111
3.10. Yarımkeçiricilərin elektrik keçiriciliyi...................
113
3.11.
Yarımkeçiricilərin tipinin və parametrlərinin
təyini......................................................................
117
3.12. Yarımkeçiricilərin xüsusi keçiriciliyi...................
122
3.13.
Yarımkeçiricilərin temperaturdan asılılığı, işığın
və deformasiyanın yarımkeçiricilərə təsiri..............
124
3.14. Lüminessensiya .....................................................
126
IV.
MAQNİT MATERİALLAR - See discussions, stats, and author profiles for this publication at

|
See discussions, stats, and author profiles for this publication atBog'liq Elektrotexnikimateriallar-drsvsaiti20201IV.
MAQNİT MATERİALLAR
4.1. Maqnit materialların təsnifatı və əsas xassələri......
129
4.2. Yumşaq maqnit materiallar....................................
138
4.3. Ferritlər................................................................... 140
4.4. Bərk maqnit materiallar.........................................
143
4.5.
Diamaqnetiklər paramaqnetiklər və ferromaq-
netiklər..................................................................
145
V.
NANOMATERİALLAR
5.1. Nanomateriallar haqqında ümumi məlumat............
148
5.2. Nanostrukturlu materiallar. Nanoborucuqlar……..
150
5.3.
Həcmi və kristal nanoquruluşlu material-
lar……………………………………….
155
5.4. Füllerenlər və nanoborular.....................................
159
5.5. Nanoalmaz və nanokompozit materiallar..............
164
5.6. Kvant nanomateriallar............................................
166
5.7. Maqnit nanomateriallar..........................................
169
5.8. Nanomaterialların gəmilərdə tətbiqi.......................
171
Ədəbiyyat
.................................................................
175
5
ÖN SÖZ
Azərbaycan xalqının ümummilli lideri, ulu öndər H.Ə.
Əliyev müstəqil Azərbaycanda təhsilin, xüsusən də texniki ali
təhsilin və elmi kadrların səviyyəsinin yüksəldilməsinə
çalışmışdır. Hazırda onun layiqli davamçısı, möhtərəm
prezidentimiz İ.H. Əliyev də bu sahəyə xüsusi diqqət
ayırmaqdadır. Buna görə, müasir səviyyəli biliklərə nail olmanı
əks etdirən və müxtəlif sahələr üçün yüksək ixtisaslı mühəndis
kadrlar hazırlamağa imkan verən ali təhsil müəssisələrinin
tələbələri üçün ana dilimizdə dərs vəsaitlərin yaradılması vacib
əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan dilində “Elektrotexniki materiallar” fənninə
aid müasir dərs vəsaitlərinin az sayda olması “Elektrik
mühəndisliyi” ixtisası üzrə Azərbaycan bölmələrində təhsil
alan tələbələr üçün müəyyən qədər çətinliklər yaradır.
Tələbələrin istifadəsinə təqdim olunan “Elektrotexniki
materiallar” adlı dərs vəsaiti həmin problemi həll etmək
məqsədini daşıyır.
Müəlliflər hesab edir ki, dərs vəsaiti Azərbaycan Dövlət
Dəniz Akademiyasında “Elektrik mühəndisliyi” ixtisası üzrə
bakalavr səviyyəsində təhsil alan tələbələr, gəmilərdə çalışan
elektromexaniklər üçün də faydalı olacaqdır.
Dərs vəsaitində bir sıra şəkillərin və düsturların digər
uyğun dərsliklərin materialları ilə üst-üstə düşməsi onunla
bağlıdır ki, cihaz və qurğuların dəyişməz olan fiziki
mahiyyətinin təsvirinin bir çox ədəbiyyatda, o cümlədən, bu
dərs vəsaitində də eyni şəkildə verilməsi qaçılmazdır.
“Elektrotexniki materiallar” adlı dərs vəsaiti gəmiçilik
sahəsində ilk dəfə hazırlandığına görə, müəlliflər akademiyanın
müəllim, tələbə və eləcə də, təcrübəli gəmi mütəxəssislərinin
bu
dərs
vəsaitinin
məzmunu
və
strukturunun
yaxşılaşdırılmasına
yönəldilmiş
irad
və
təkliflərini
məmuniyyətlə qəbul edir və əvvəlcədən öz təşəkkürlərini
bildirirlər.
|
| |
INFORMATION LETTER - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti huzuridagi “O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishning...

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti huzuridagi “O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari” ilmiy-tadqiqot markazi axborot xatiBog'liq 1244 4-17-4-4-16772 (1)INFORMATION LETTER
OF RESEARCH CENTER “SCIENTIFIC BASES AND ISSUES OF
DEVELOPMENT OF THE ECONOMY OF UZBEKISTAN” UNDER
TASHKENT STATE UNIVERSITY OF ECONOMICS
The international scientific-practical conference
“Prospects for reform and
sustainable development of the national economy”
is scheduled for October 24,
2024 at the research center “Scientific bases and problems of development of the
economy of Uzbekistan” under TSUE together with the Tashkent branch of the
Plekhanov Russian University of Economics.
Topics to be discussed at the conference:
Section 1. Ecological and economic problems of sustainable development of
the national economy
Section 2. Increasing the efficiency of functioning of the financial
infrastructure in the economic system
Section 3. Internal and external migration and ensuring legal employment
Section 4. Measures to equalize the level of socio-economic development of
regions
Those wishing to participate in the conference should submit their thesises on
the conference topics in Uzbek, Russian and English by October 6, 2024.
Professors, teachers, specialists and researchers, doctoral students, as well as
talented students of leading foreign universities, higher educational institutions and
research institutions of our republic can take part in the scientific and practical
conference.
Each thesis included and published in the conference proceedings will be
indexed in the Google Scholar,
Scientific electronic library eLIBRARY.RU (RSCI)
database and each thesis will be assigned a DOI code.
Along with submitting your thesises, please inform us about the form of your
participation.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti huzuridagi “O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari” ilmiy-tadqiqot markazi axborot xati
|
Elektrotexniki materialların təsnifatı

11
Dielektriklər
elektrik
avadanlığı,
qurğuları
və
məmulatlarında cərəyan keçirən hissələri təcrid etmək üçün
müxtəlif izolyasiya konstruksiyaları kimi istifadə olunur.
Elektrik xətləri və cihazlardan cərəyanın kənara axınının
qarşısını almaq, habelə istilik qurğularında istilik itkisinə yol
verməmək və s. məqsədlər üçün dielektriklərdən
texnikada
geniş istifadə olunur.
Keçiricilər kifayət qədər yüksək xüsusi keçiriciliyə malik
olurlar. Bunlar avadanlıq, qurğular və məmulatların cərəyan
keçirən
hissələrinin
hazırlanmasında
istifadə
olunur.
Yarımkeçiricilər
fotorezistor,
varistor, termistor və
sair kimi
avtomatika, elektronika və kompüter texnikasında geniş
istifadə olunur. Ümumiyyətlə, bütün maddələr onların elektrik
xüsusiyyətlərindən asılı olaraq naqillərə, dielektriklərə və
yarımkeçiricilərə bölünürlər. Naqillər, yarımkeçiricilər və
dielektriklərin arasındakı fərqi bərk cisimlərin zona
nəzəriyyəsinin energetik diaqramının köməyi ilə daha əyani
göstərmək olar. Şəkil 1.1-də
dielektrik, yarımkeçirici və
naqillər arasındakı fərqin energetik diaqramları göstərilib.
a
) b) c)
-Bo‘lim. Harbiy san’at tarixi

|
-Bo‘lim. Harbiy san’at tarixi
|
bet | 5/7 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 44,59 Kb. | | #14010 |
3-Bo‘lim. Harbiy san’at tarixi
5- dars Amaliy
|
Shiroq,To‘maris,Spitamen,Amir Temur Jaloliddin ManguberdiBobur larning jasoratlari va vatanparvarligi
|
1
|
|
|
6- dars
|
Mustaqil ish (Amaliy)
|
1
|
|
|
2- BO‘LIM .UMUMHARBIY TAYYORGARLIK UMUMQO’SHIN JANGI ASOSLARI
|
7- dars Amaliy
|
Askarning jangdagi majburiyati. Askarning shaxsiy quroli va epikirovkasi. Motoo‘qchi guruhini tashkiliy tuzulishi, bajaradigan jangovar vazifalari, qurollari va jangovar imkoniyatlari. O‘zbekiston Respublikasi qo‘shinlarining qurol-aslaha va harbiy texnikalari (zirhli mashinalar, tanklar, jangovar vertolyotlar, samolyotlar va artilleriya vositalari)
|
1
|
|
CHQBT 10-sinf
79-84 betlar
|
|
|
| |
O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining saf nizomi

|
O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining saf nizomi
|
bet | 4/7 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 44,59 Kb. | | #14010 |
O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining saf nizomi. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining saf nizomining asosiy qoidalari. Askarning saflanishdan avvalva safdagi majburiyatlari. Saf va uning elementlari.
O’zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining ichki xizmat nizomi.Kundalik naryad, vzvod bo‘yicha posbonning vazifalari. Vzvod bo‘yicha posbonning majburiyatlari. Xizmatni o‘tash uchun joyning jihozlanishi.
|
1
|
|
betlar
CHQBT 10-sinf
50-52-71-78 betlar
|
4- dars
|
O’zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining garnizon va qorovullik nizomi .Qorovullik xizmati va uning tashkil elishi.Qorovul va uning tarkibi. Soqchi va uning majburiyatlari. Nazorat ishi
|
1
|
|
CHQBT 10-sinf
53-57 betlar
|
|
|
| |
- BO‘LIM .UMUMHARBIY TAYYORGARLIK

|
- BO‘LIM .UMUMHARBIY TAYYORGARLIK
|
bet | 3/7 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 44,59 Kb. | | #14010 |
2- BO‘LIM .UMUMHARBIY TAYYORGARLIK
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QUROLLI KUCHLARI - DAVLAT HARBIY TASHKILOTLARI, O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING MUDOFAA ASOSLARI.
|
2-dars
|
O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining tuzilishi; Qurolli kuchlarga rahbarlik. Harbiy okruglar. Qurolli Kuchlarning harbiy strategik vazifalar. Harbiy boshqaruvning asosiy organlari. O‘zbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlarining intizom nizomi.Harbiy xizmatchining umumiy majburiyatlari. Intizom nizomi Harbiy unvonlar va farqli belgilar. Boshliqlar va bo‘ysunuvchilar. Kattalar va kichiklar. Harbiy xizmatchilarning xushmuomillaligi. Harbiy xizmat.
|
1
|
|
CHQBT 10-sinf
28-44betlar
|
3 -dars
|
|
|
| |
Dars mavzusi - Tushuntirish xati

|
Tushuntirish xati
|
bet | 2/7 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 44,59 Kb. | | #14010 |
Dars mavzusi
|
Soat
|
Sana
|
Uyga vazifa
|
1- BO‘LIM . XARBIY XIZMATNING HUQUQIY ASOSLARI
|
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING MUDOFAA VA HARBIY XIZMAT TO‘G‘RISIDAGI QONUN ASOSLARI
|
1-dars
|
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi Vatan himoyasi to‘g‘risida. O‘zbekiston Respublikasining “Mudofaa to‘g‘risida”gi Qonuni. Mudofaa tushunchasi. O‘zbekiston Respublikasining “Umumiy harbiy majburiyat va harbiy xizmat to‘g‘risida”gi Qonuni. Umumiy harbiy majburiyat tushunchasi va uning mohiyati. Harbiy xizmat turlari. Fuqarolarni chaqiruv uchastkalarida qayd etish.Fuqarolarning harbiy ro‘yxatdan o‘tish bo‘yicha majburiyatlari Harbiy xizmatga chaqirilish muddatini kechiktirish. Harbiy xizmatga chaqirilishdan ozod etish, harbiy xizmatni o‘tash, rezervchilar xizmati. Harbiy xizmatchilarga beriladigan imtiyozla
|
1
|
|
CHQBT 10-sinf
13-28 betlar
|
|
|
| |
ASKARNING JANGDAGI HARAKATLARI

|
ASKARNING JANGDAGI HARAKATLARI
|
bet | 6/7 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 44,59 Kb. | | #14010 |
ASKARNING JANGDAGI HARAKATLARI
8- dars Amaliy
|
Mudofaada olovli pozitsiya haqida tushuncha. Uni tanlashning tartibi, holatini egallash, jihozlanishi. Mudofaaga mahalliy predmetlarni moslashtirish, o‘q otish sektorini tozalash va okopni niqoblash.
Razvedka
Kuzatish uchun joy tanlash. Ko‘rinish cheklangan sharoitda joy va joydagi predmetlarni o‘rganish. Joyda predmetlar va nishonlargacha bo‘lgan masofani aniqlash. Uzoqlikni o‘lchash
|
1
|
|
CHQBT 10-sinf
101-116 betlar
|
MUHANDISLIK JIHOZLASH
|
9- dars Amaliy
|
Muhandislik jihozlash va ularni ko‘zdan yashirish. Okoplar va kovaklar Tank va piyodalarga qarshi minalarning umumiy tuzulishi va taktik-texnik xarakteristikasi
|
|
| |
Tarmoq ilova va texnologiyalarining umumiy tushunchalari

|
Tarmoq ilova va texnologiyalarining umumiy tushunchalari
|
bet | 2/6 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85 Kb. | | #158780 |
Bog'liq 3-MA\'RUZATarmoq ilova va texnologiyalarining umumiy tushunchalari
Kompyuterdan turli masalalarni hal qilishda foydalanish mumkin.Axborot almashish uchun magnit va kompakt disklardan foydalanish yoki boshqa kompyuterlar bilan umumiy tarmoqqa ulanish kerak bo’ladi.Kompyuterlarning o’zaro axborot almashish imkoniyatlarini beruvchi qurilmalar majmuyiga kompyuter tarmoqlari deyiladi.
Tarmoqning asosiy imkoniyatlari tarmoqqa ulangan kompyuterlar va axborot ashyolariga bog’liq.Axborot ashyolari deganda arxiv, kutubxona, fondlar, ma’lumotlar ombori va boshqa axborot tizimlaridagi hujjatlar yig’indisi tushuniladi.Tarmoqdagi kompyuterlarda saqlanayotgan axborot ashyolariga ushbu tarmoqqa ulangan boshqa kompyuterlar yordamida kirish mumkin.Kompyuterlarni tarmoqqa ulash usullari ko’rsatilgan.Kompyuterlar soniga qarab, tarmoqlar lokal, mintaqaviy va global tarmoqlarga bo’linadi.Lokal tarmoqlar bir binoda yoki bir-biriga yaqin binolarda joylashgan kompyuterlarda o’zaro axborot almashish imkonini beruvchi tarmoq hisoblanadi.Bunday tarmoqlarda axborot almashinish aloqa kabellari (ba’zan telefon tizimi yoki radiokanal) orqali amalga oshiriladi.Bunda foydalanuvchilar tarmoqqa ulangan kompyuterlardagi ma’lumotlarni birgalikda qayta ishlash va ma’lumotlarni ayirboshlash va dastur, chop etish qurilmasi, modem va boshqa qurilmalardan birgalikda Ibydalanish imkoniyatiga ega bo’lishadi.Shuning uchun, bittadan ko’p kompyuterga ega bo’lgan firmalar o’z kompyuterlarini lokal tarmoqqa birlashtiradi.Lokal tarmoqda kompyuterlar orasidagi masofa yaqin bo’lganligi bois, telefon kanallaridan foydalanmasdan axborotni uzatish tezligini oshirish mumkin.Lokal tarmoqda axborotni uzatish uchun axborotni marshrutlash va seleksiyalash lozim bo’ladi.Marshrutlash
bu - kerakli manzilga axborot blokini uzatish yo’lini aniqlash jarayonidir.
Seleksiyalash -tegishli manzildagi axborotni saralash demakdir.Lokal tarmoqlar axborotni marshrutlash va seleksiyalash usuli bo’yicha ikki sinfga ajratiladi.Lokal tarmoqlar seleksiyalash orqali axborotni bir abonent tizimidan boshqa tizimga uzatishni ta’minlaydi.Ishchi tizimlar katta miqdordagi ma’lumotni saqlash, izlash, murakkab hisoblashlar, modellashtirish, dasturiy ta’minotni rivojlantirishga xizmat qiladi.Ma’muriyat tizimlari tarmoqni boshqaradi. Kommunikatsion tizimlar abonent tizimlar orasida axborotlarni uzatish uchun marshrutlash
va bog’lanishlarni kommutatsiya qilish vazifasini bajaradi.
|
| |
Yadroning tarkibiy qismi - bet 16

|
Yadroning tarkibiy qismi
|
bet | 16/17 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 247,26 Kb. | | #259225 |
Bog'liq Yadroning tarkibiy qismiA = N (12.1)
bu yerda – radioaktiv parchalanish doimiysi, N – manbadagi radioaktiv yadrolar soni.
Aktivlik o‘lchov birligi qilib SI sistemasida Bekkerel (Bk) qabul qilingan. 1 Bk=1 s–1. Aktivlikning SI sistemasidan tashqari o‘lchov birliklaridan biri Kyuri hisoblanadi: 1 Ki = 3,71010 Bk.
Ko‘pincha adabiyotlarda parchalanish doimiysi emas, balki yarim yemirilish (parchalanish) davrining qiymatlari keltiriladi. Bu ikkala kattalik orasida quyidagi bog‘lanish mavjud:
(12.2)
m massali manbadagi radioaktiv yadrolar soni
(12.3)
bu yerda NA – Avogadro soni, – izotopning molyar massasi
(12.2) va (12.3) ni (12.1) ga qo‘yamiz va m massali monoizotop manbaning aktivligini aniqlaydigan ifodani olamiz:
(12.4)
Agar aktivlik Bk larda emas, balki Kyurilarda hisoblansa, u holda ifodani quyidagi ko‘rinishda yozamiz:
(12.5)
1 g tabiiy kaliy chiqarayotgan -zarralar sonini topish uchun 40K radioizotopining tabiiy aralashmadagi protsent miqdorini va -zarralar chiqishi yuz beradigan parchalanishlar ulushini hisobga olish kerak. Massasi 1 g tabiiy kaliyda m'=p1 g=10–41 g=10–4 gr miqdorda 40K radioizotopi bor. -parchalanish ulushi I=0,89 ga teng. Ko‘rilayotgan hol uchun (1.41) ifoda quyidagi ko‘rinishga keladi:
(12.6)
Agar bu ifodaga yuqorida ta’kidlangan qiymatlarni qo‘yib hisoblasak, AB=28 Bk qiymatni olamiz. Boshqacha aytganda, 1 g tabiiy kiliy 1 s da taxminan 28 ta -zarracha (elektron) chiqaradi. Shunga o‘xshash hisobni K-qamrash uchun bajarsak, 1 g tabiiy kaliy 1 s taxminan 4 ta -kvant chiqarishini aniqlaymiz. Massasi 1 g tabiiy kaliy chiqarayotgan -zarralar va -kvantlar sonini bilgan holda, ixtiyoriy massali istalgan kaliy birikmasi chiqarayotgan -zarralar va -kvantlar sonini topish mumkin.
|
| |
Nаzоrаt sаvоllаri - Yadroning tarkibiy qismi

|
Yadroning tarkibiy qismi
|
bet | 11/17 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 247,26 Kb. | | #259225 |
Bog'liq Yadroning tarkibiy qismiNаzоrаt sаvоllаri:
1. Yadrо mоdеllаri turlаri.
2. Yadroning tоmchi mоdеlini tushuntiring?
3. De-Broyl to`lqin uzunligini tushuntiring?
4. Virtual zarra deganda nimani bilasiz?
5. Yadroning deformatsiyalanish sabablarini tushuntiring?
6. Yadro deformatsiyalanganda qanday shakllarni oladi?
7. Nuklonlar aro Kulon kuchini tushuntiring?
8. Yadroning sirt taranglik kuchi deganda nimani tushunasiz?
9. Veyszekkerning yarim emperik formulasi yadroning qaysi modeliga asoslangan?
10. Fermi-Gaz modelining mohiyatini ayting?
11. Fermi-Gaz modeli nuklonlar o`rtasidagi qanday o`zaro ta’sirga asoslangan.
12. Nuklonlarning kinetik energiyasi qanday energiya turidan iborat bo`ladi?
Adabiyotlar
1. Mo‘minov T.M., Xoliqulov A.B., Xushmurodov Sh.X. Atom yadrosi va zarralar fizikasi. Oliy o‘quv yurtlarining fizik bakalavr ta’lim yo‘nalishi talabalari uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent-2009.
118-137-betlar.
2. R.B.Bekjonov. Atom yadrosi va zarralar fizikasi. T.1995. 293-346 betlar.
Muminov T.M.,Xoliqulov A.B.,Xushmurodov Sh.X. Atom yadrosi va zarralar fizikasi maruzalar matni Samarqand, 2001.
K.T.Teshaboyev. Yadro va elementar zarralar fizikasi. T.1992.49-66 betlar.
К.Н.Мухин. Экспериментальная ядерная физика. T.1, М.1974.124-161 с.
Ю.М.Широков, Н.П.Юдин. Ядерная физика. М.1980. 79-112 с.
А.К.Вальтер, И.В.Ракабольская. Ядерная физика. Харьков.1974, 181-212 с.
8. Д.С.Сивухин. Общий курс физики. ч.2.М.1989.118-133 с.
VII MA’RUZA
Yadro qobiq modelining fizikaviy asoslari. Yadroning qobiqli modeli asosida yadrolari spini va magnit momenti. Sehrli “magik sonlar”. Yadroning qobiq modeli va beta yemirilish. Izomer yadrolar. Umumlashgan yadro modeli.
Reja:
Umumlashgan yadro modeli.
Yadroning qobiqli modeli.
|
| |
CAD5D – mahalliy tarmoqlarni loyihalash uchun onlayn xizmat

|
CAD5D – mahalliy tarmoqlarni loyihalash uchun onlayn xizmat
|
bet | 5/6 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 85 Kb. | | #158780 |
Bog'liq 3-MA\'RUZACAD5D – mahalliy tarmoqlarni loyihalash uchun onlayn xizmat. CAD5D onlayn dasturi korxona va ma’muriy binolarning mahalliy kompyuter tarmoqlarini loyihalash uchun ishlatiladi. Uning yordami bilan siz binoning batafsil qavat rejalarini ishlab chiqishingiz, kerakli abonent punktlari va asosiy nazorat tugunlarini joylashtirishingiz, shuningdek, barcha kabellarning kerakli uzunliklarini hisoblashingiz mumkin. Dastur to’liq loyiha hujjatlarini, kompyuter tarmog’ini rivojlantirish uchun zarur bo’lgan asbob-uskunalar va materiallarning barcha zarur texnik xususiyatlarini yaratishga imkon beradi. CAD5D dasturi SAPR dasturlari bilan integratsiyalash uchun modulga ega va dwg formatini qo’llab-quvvatlaydi. Bu xususiyat kompyuter tarmog’i loyihasini ishlab chiqishda dizaynerning vazifalarini sezilarli darajada osonlashtiradi va kabel jurnalining mavjudligi kabel mahsulotlarini tanlashda xatolarni minimal darajada kamaytiradi.
Mahalliy tarmoq - bu kompyuterlar o’rtasida ma’lumot uzatish uchun ishlatiladigan kabellar (ba’zan telefon liniyalari yoki radiokanallar) orqali ulangan bir nechta kompyuterlar guruhi. Kompyuterlarni mahalliy tarmoqqa ulash uchun sizga tarmoq apparat va dasturiy ta’minoti kerak bo’ladi.Hammani tayinlash kompyuter tarmoqlari ikki so’z bilan ifodalanishi mumkin: almashish (yoki almashish). Avvalo, biz ma’lumotlarni almashishni nazarda tutamiz. Xuddi shu loyihada ishlaydigan odamlar doimiy ravishda hamkasblari tomonidan yaratilgan ma’lumotlardan foydalanishlari kerak. Mahalliy tarmoq tufayli turli odamlar bir xil loyihada navbatma-navbat emas, balki bir vaqtning o’zida ishlashi mumkin.Mahalliy tarmoq imkoniyat yaratadi almashish uskunalar. Har bir ish joyi uchun printer sotib olishdan ko’ra, ko’pincha mahalliy tarmoqni yaratish va butun bo’lim uchun bitta printerni o’rnatish arzonroqdir.Tarmoq fayl serveri dasturlarni almashish imkonini beradi.
Uskuna, dasturiy ta’minot va ma’lumotlar bir atama ostida birlashtirilgan: resurslar. Mahalliy tarmoqning asosiy maqsadi resurslarga kirish deb taxmin qilishimiz mumkin.Tashqi (periferik) qurilmalar bilan bog’lanish uchun kompyuterda axborot uzatish va qabul qilish imkoniyatiga ega bo’lgan portlar mavjud. Ikki yoki undan ortiq kompyuterlar ushbu portlar orqali ulangan bo’lsa, ular bir-biri bilan ma’lumot almashish imkoniyatiga ega bo’lishini taxmin qilish oson. Bunday holda ular kompyuter tarmog’ini tashkil qiladi. Agar kompyuterlar bir-biriga yaqin joylashgan bo’lsa, umumiy tarmoq uskunalari to’plamidan foydalansa va bitta dasturiy ta’minot to’plami tomonidan boshqarilsa, bunday kompyuter tarmog’i mahalliy tarmoq deb ataladi. Ishchi guruhlarga xizmat ko’rsatish uchun eng oddiy mahalliy tarmoqlar qo’llaniladi. Ishchi guruh - bu bir xil loyihada ishlaydigan (masalan, bitta jurnalni chiqarish yoki bitta samolyotni ishlab chiqish bo’yicha) yoki oddiygina bitta bo’lim xodimlaridan iborat guruh.
|
| |
Qabul qildi: Usmonov Jahongir Mavzu: elektrolitlarda elektr toki

Qabul qildi: Usmonov Jahongir Mavzu: elektrolitlarda elektr toki
Download
252,94 Kb.
Sana
20.11.2023
Hajmi
252,94 Kb.
#102289
Bog'liq
Andijon mashinasozlik instituti
Andijon mashinasozlik instituti eee-yo’nalishi k-91-21 guruh talabasi olimov ulug’bekning fizika fanidan tayyorlagan mustaqil ishi
elektrolitlarda elektr toki
Qabul qildi:
Usmonov Jahongir
Mavzu:
elektrolitlarda elektr toki
Reja:
I.Kirish
1.
Download
252,94 Kb.
Download
252,94 Kb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Qabul qildi: Usmonov Jahongir Mavzu: elektrolitlarda elektr toki
Download
252,94 Kb.
Yadroning siqiluvchanligi

|
Yadroning siqiluvchanligi
|
bet | 12/17 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 247,26 Kb. | | #259225 |
Bog'liq Yadroning tarkibiy qismiYadroning siqiluvchanligi.
Yadroning o’tkazuvchanlik modeli.
Tayanch so`zlar: yadro, model, moment, kvadrupol, magik, proton, neytron, diffuziya, ossilyator, potensial, orbital, simmetriya, garmonik, sferik, deformatsiya, spin-orbital.
Umumlashgan yadro modeli
Nuklonlarning o‘zaro ta’siri natijasida hosil bo‘ladigan o‘rtacha sferik simmetrik potensial alohida nuklonlarning harakati va o‘zaro ta’siriga qarab o‘zgarishi mumkin. Nuklonlarning o‘zaro ta’siri esa to‘lgan qobiqdan tashqarida joylashgan tashqi nuklonlarning miqdoriga bog‘liq. Tashqi nuklonlar soni katta bo‘lmaganda yadro potensiali va shakli sferik simmetrikligicha qoladi. Bu holda yadroning o‘yg‘ongan holatlari bir zarrali sathlardan va yadrodagi tebranishlar natijasida hosil bo‘lgan energetik sathlardan iborat bo‘ladi. Tashqi nuklonlarning soni ortishi bilan nuklonlar harakatining yadro potensialiga ta’siri ortadi. Yadro sferik shaklining turg‘unligi kamayadi. Nihoyat, tashqi nuklonlar soni yetarlicha katta bo‘lganda yadroning sferik simmetrik shakli turg‘un bo‘lmay qoladi, yadro deformasiyalanadi. Bunday deforma-siyalangan yadro ma’lum bir o‘q atrofida aylanishi mumkin va unda aylanish energetik sathlari hosil bo‘ladi. Tebranish energetik sathlari pasayadi va bir zarrali sathlar xarakteri ham o‘zgaradi. Tashqi nuklonlar soni yanada ortishi bilan ularning kollektiv harakati ta’siri ortib, to‘la qobiqlardan tashkil topgan yadro o‘zagi ham deformasiyalanishi mumkin.
Yadro sirti aylanuvchi ellipsoid shakliga ega bo‘lgan hollar uchun Nilson eneriya sathlarini nisbiy joylashishida kutilishi mumkin bo‘lgan o‘zgarishlarni qobiq modeli asosida hisoblab chiqdi. Sferik simmetrik potensialdan nosferik potensialga o‘tganda l va j kvant sonli xarakatning doimiyligi saqlanmaydi. mj momentning yadroni simmetriya o‘qiga proyeksiyasining har bir qiymatiga mos sathlar har xil energiyaga ega bo‘ladi, mj ga nisbatan aynishlik bartaraf qilinadi. Lekin simmetriya o‘qining har ikkala yo‘nalishi ham teng huquqli bo‘lganidan mj ning ishorasiga nisbatan aynishlik saqlanadi. Deformatsiya ta’sirida har bir sath sathga ajralgan va bunda mj ning har bir qiymatiga alohida sath to‘g‘ri keladi. Ajralish kattaligi yadroning deformatsiya parametri ga bog‘liq bo‘ladi.
Nosferik aksial simmetriyali maydonda xosil bo‘luvchi bir zarrali holatlarni Nilson hisoblagan. U biror yo‘nalishga nisbatan simmetriyaga ega bo‘lgan ossillyator potensialidan foydalandi va kuchli spin orbital ta’sirni hisobga oldi.
bunda,
doimiylar, deformasiya parametri.
|
| |
Yadrolarning gamma nurlanishi

|
Yadrolarning gamma nurlanishi
|
bet | 13/17 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 247,26 Kb. | | #259225 |
Bog'liq Yadroning tarkibiy qismiYadrolarning gamma nurlanishi.
Gamma-nurlanishda yadroda massa soni, zaryadi o‘zgarmaydi, faqat energiya o‘zgarishi ro‘y beradi. Gamma-nurlanish yadroning o‘yg‘ongan holatidan holatlar energiyalarining ayirmasiga teng bo‘lgan diskret energiyali nurlanishlardir.
Gamma-nur tinch holat massasi nol, zaryadsiz, spini I=1 ga teng bo‘lgan qisqa elektromagnit to‘lqini kvantidir.
Gamma-nurlanish yadro ichida ro‘y beradi, chunki alohida nuklon gamma nurlamaydi (yutmaydi), beta-yemirilish nuklonlarga xos bo‘lsa, gamma-nurlanish yadroga xos jarayondir.
Gamma-nur (alfa, beta-yemirilishlardan so‘ng), yadro reaksiyalaridan keyin vujudga keladi, yemirilishlardan keyin energiyasi 10 keV-5 MeV gacha reaksiyalardan keyin esa ~20 MeV gacha yetishi mumkin.
Gamma-nurlanish yadrodagi nuklonlarning yadro elektromagnit maydoni bilan ta’sirlashuviga ko‘ra vujudga keladi.
Foton yoki gamma-kvantlarning massasi nolga teng bo‘lganligidan ular l orbital momentga ega bo‘lmaydi. Fotonlar holatini belgilashda multipol tushunchasidan foydalaniladi. Bu holat, elektromagnit maydonning multipoli Lh va juftligi bo‘lgan holatidir. Erkin fotonlar to‘la momenti L bo‘lgan holatlarda bo‘ladi. To‘la momentining har bir qiymatiga bitta juftligi musbat bitta juftligi manfiy bo‘lgan holat to‘g‘ri keladi.
Fotonning L momenti va -juftligi aniq bo‘lgan holati ma’lum multipollik bilan xarakterlanadi. Binobarin, kvant elektrodinamikasida 2L karrali multipollik o‘tishda foton manbaga nisbatan Lh harakat miqdori olib ketishi ko‘rsatiladi.
Multipollar L=1 bo‘lganda dipol, L=2 bo‘lganda kvadrupol, L=3 bo‘lganda oktupol va h.k. nomlar bilan ataladi. Shunga asosan elektr dipol va oktupol hamda magnit kvadrupollar tok-juftlikka, aksincha magnit dipol va oktupol hamda elektr kvadrupollar juft-juftlikka ega. Elektr multipollarni E harfi bilan, magnit multipollarni esa M harfi bilan belgilash qabul qilingan harfning o‘ng tomoniga L momentning qiymati qo‘yiladi.
M: elektr dipol kvant E1, magnit dipol kvant M1, elektr kvadrupol kvant E2, magnit kvadrupol kvant M2 va h.k.
Nuklonlarning yadro bilan ta’sirlashuvida yadro zaryadlarining qayta taqsimlanishi elektr E, spin va orbital magnit momentlarning qayta taqsimlanishi esa magnit M tipidagi nurlanishlar vujudga keladi. Yadrodan chiquvchi -kvantlarning enegiyalari keV lardan bir necha MeV gacha bo‘ladi. Shunga mos ravishda keltirilgan to‘lqin uzunligi
210-10510-14 m atrofida bo‘ladi.
Agar fotonning to‘lqin uzunligi u bilan o‘zaro ta’sirlashayotgan yadro o‘lchami R dan katta, ya’ni bo‘lsa, odatda bu ta’sirlashuvda harakat miqdori momenti va juftlikni saqlanish qonunlari ruxsat etgan multipollikning eng kichik qiymatlari amalga oshiriladi. Elektromagnit nurlanishlar nazariyasidan elektr E multipol nurlanishlari nurlanish to‘lqin uzunligiga bog‘liq bo‘lib, nurlanish ehtimoliyati
(11.1)
|
| |
Alfa zarra modeli - Yadroning tarkibiy qismi

|
Yadroning tarkibiy qismi
|
bet | 10/17 | Sana | 02.06.2024 | Hajmi | 247,26 Kb. | | #259225 |
Bog'liq Yadroning tarkibiy qismiAlfa zarra modeli
Yengil yadrolarning bog’lanish energiyalari haqidagi tajriba ma’lumotlarini sistemalash nuklonlarning yadro ichida alfa-assotsiatsiyalashuv muammosining paydo bo’lishiga olib keldi.
Yadrolarning alfa-parchalanish hodisasi yadro fizikasi paydo bo’lishining birinchi yillaridayoq o’rganilgan edi. Buning natijasida alfa-zarralar yadrolar ichida barqaror birikmalar sifatida mavjud, degan fikr kelib chiqdi. Ikki neytron va ikki protondan tuzilgan 4He atomining yadrosi –alfa zarraning barqarorligi Pauli prinsipiga asosan tushuntirilishi mumkin. Bu prinsip spinlarining proyeksiyasi turlicha bo’lgan neytronlar va protonlar juftlariga bir xil fazoviy xarakteristikalarga ega bo’lish imkonini beradi. Kvant mexanikasi tili bilan aytganda alfa zarra tarkibidagi nuklonlarning to’lqin funksiyasi bir –biriga to’la mos tushadi, bu alfa zarra bog’lanish energiyasining katta (28 MeV ga yaqin) bo’lishiga olib keladi. Biroq so’nggi eksperimental tadqiqotlar va nuklonlar orasida ta’sir qiluvchi kuchlar haqidagi yangi tushunchalar yadroda barqaror alfa zarralar mavjudligi haqidagi nuqtai-nazarning rad etilishiga olib keldi va yadrodagi alfa-zarrali birikmalar nuklonlarning vaqti kelib parchalanadigan, qisqa yashovchi assotsiyalari sifatida qarala boshlandi.
Nuklon birlashmalari modeli yoki klaster modeli deb ataluvchi hozirgi zamon alfa- zarralar modeli yadro ichida beqaror birikmalar sifatida faqat alfa-zarralargina emas, balki deytronlar va tritonlar ham paydo bo’lishi mumkin deb hisoblaydi. Umuman bu model bo’yicha atom yadrolari yengilroq yadrolar kompleksi sifatida qaralishi mumkin. Masalan, 6Li yadrosi o’zaro ta’sirlashuvchi alfa zarra va deytron sifatida, 12C yadrosi o’zaro ta’sirlashayotgan uch alfa-zarra sifatida ko’rilishi mumkin.
Yengil yadrolar fizikasida bir qator masalalar turibdiki, ularni nuklon birlashmalari modeli sodda qilib tushuntiradi va shu sababli bu modelga qiziqish yo’qolgani yo’q va u jadal sur’atlarda rivojlantirilayapti.
|
| |
Kommutatsiya va marshrutizatsiya

Kommutatsiya va marshrutizatsiya
Download
2,72 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/26
Sana
18.12.2023
Hajmi
2,72 Mb.
#122954
Download
2,72 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kommutatsiya va marshrutizatsiya
Download
2,72 Mb.
Matnni ko'rish