Amaliy mashg’ulot Mavzu 6 : Saraton kasalliklari (qon va limfa o‘smalari) bilan og‘rigan o‘quvchilar bilan mashg‘ulotlar o‘tish tamoyillari

|
Amaliy mashg’ulot Mavzu 6 : Saraton kasalliklari (qon va limfa o‘smalari) bilan og‘rigan o‘quvchilar bilan mashg‘ulotlar o‘tish tamoyillari
|
bet | 1/3 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 206,4 Kb. | | #258650 |
Bog'liq 6 - Amaliy GP
Amaliy mashg’ulot
Mavzu 6 : Saraton kasalliklari (qon va limfa o‘smalari) bilan og‘rigan o‘quvchilar bilan mashg‘ulotlar o‘tish tamoyillari.
1. Maqsadi: Saraton kasalliklari (qon va limfa o‘smalari) bilan og‘rigan o‘quvchilar bilan mashg‘ulotlar o‘tish tamoyillarini o‘rganish
2. Vazifalar:
1 Saraton kasalligi haqida tushuncha.
2. Bolalarda qon va limfa o‘smalari kasalliklari.
3. Individual ta’lim tamoyillari.
3. Tadqiqot metodlari: suhbat,savol-javob,ko’rgazmalilik.
4. Bajarish bosqichlari:
1.Saraton kasalligi haqida ma’lumot to’plash.
2. Bolalarda qon va limfa o‘smalari kasalliklari haqida ma’lumot to’plash.
3. Individual ta’lim tamoyillari haqida ma’lumot to’plash.
Mavzu to’g’risida ma’lumot :
Saratonni, asosan, kasallik deb atash mumkin, bu odatda hujayralarning g'ayri tabiiy bo'linishi va normal tana to'qimalariga infiltratsiya tufayli yuzaga keladi.
Fakt va raqamlar: (JSST tomonidan)
Saraton kasalligi dunyo miqyosida o'limning ikkinchi darajali sababidir. Bu 9.6-da 2018 million kishining o'limiga olib keladi.
Har bir oltita o'lim saraton kasalligidan kelib chiqadi.
70% o'lim darajasi past va o'rtacha daromadli mamlakatlarda sodir bo'ladi.
Saratonning namoyon bo'lishi bir nechta belgilar va alomatlar bilan hujjatlashtirilmaydi. Buning sababi, saraton tananing har qanday qismida paydo bo'lishi va har qanday joyda tarqalishi mumkin. Aniq alomatlar har bir kishida farq qiladi. Biroq, eng keng tarqalgan ba'zi belgilar quyidagilardan iborat:
Charchoq yoki charchoq
Tasodifiy vazn o'zgarishi
Teri ostidagi bo'lak yoki qalinlashgan joy
Terining qizarishi, yaralar, mollardagi o'zgarishlar yoki terining qorayishi kabi o'zgarishlar.
Ichak harakatlaridagi o'zgarishlar
Disfagiya (yutish qiyinligi)
Ovoz tovushi
Nafas olish qiyinligi
Doimiy yo'tal
Tushunarsiz isitma
Mushak yoki qo'shma og'riqlar
Agar biron bir anomaliyani uzoq vaqt davomida doimiy ravishda boshdan kechirsangiz, shifokor bilan maslahatlashingiz kerak. Shifokor davolanishning batafsil tarixini olishdan boshlaydi. Bu alomatlar, o'tmishdagi tibbiy tarix, oila tarixi va chekish, ichish yoki tamaki kabi har qanday ijtimoiy odatlarga tegishli ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
Bu birinchi tayinlash paytida shifokor tomonidan o'tkazilgan klinik tekshiruvdan so'ng. Bunga zararlangan hududni paypaslash va bir necha qo'lda sinovlarni o'tkazish kiradi. Hindistonning eng yaxshi onkologlari agar alomatlar saraton kasalligini ko'rsatadigan bo'lsa, maxsus tekshiruvlar o'tkaziladi, masalan:
Laboratoriya tekshiruvlari.
Qon, siydik, limfa suyuqligi kabi tanadagi suyuqlik namunalari olinadi va laboratoriyada turli fermentlar va kimyoviy moddalar miqdorini o'lchash uchun tekshiriladi. Darajadagi o'zgarishlar saraton hujayralarini ko'rsatishi mumkin. Buning sababi shundaki, ayrim turdagi hujayralardagi o'sishning ko'payishi yoki ortiqcha miqdordagi kimyoviy moddani ishlab chiqaradi yoki uni iste'mol qiladi.
Ba'zi boshqa tekshiruvlar, shuningdek, o'simta belgilarini aniqlash uchun to'qima namunalarini sinashga qaratilgan. O'simta belgilari saratonga javoban saraton hujayralari yoki boshqa hujayralar tomonidan ishlab chiqarilgan moddalardir. Saraton sharoitida o'simta belgilarining darajasi ko'paytiriladi.
Radio-tasvir sinovlari.
Saraton kasalligini aniqlash uchun ko'plab radio-tasvir sinovlari mavjud:
KT tekshiruvi - Bu kompyuterga biriktirilgan rentgen apparati. Bir nechta organlarni bir nechta rasmlardan suratga olishi mumkin. Bu hududning 3D tasvirini yaratishga imkon beradi. Ba'zi kompyuter tomografiyasi kontrastli bo'yoq materiallarini og'iz orqali yoki tomir ichiga yuborish orqali kiritilishini o'z ichiga oladi. Bu tananing ma'lum joylarini ta'kidlab, rasmlarni osongina o'qishga yordam beradi.
MRI (Magnit-rezonans tomografiya) - Ushbu mashina magnitlanish va radio to'lqinlaridan foydalanib, tananing kesilgan rasmlarini suratga oladi. Tafsilotlarni o'qish uchun tilimlardan foydalaniladi. Bu sog'lom va nosog'lom to'qimalarni farqlashni osonlashtiradi. MRI tekshiruvi ba'zi hollarda kontrastni kuchaytirish uchun maxsus bo'yoq in'ektsiyasini ham o'z ichiga oladi.
Yadro tekshiruvi - Bu tanadagi ichki a'zolarni suratga olish uchun radioaktiv materiallardan foydalanishni talab qiladi. Kam miqdordagi radioaktiv material qon oqimi orqali yuboriladi, u suyaklarda yoki organlarda to'planadi. Skaner radioaktivlikni va tashxis qo'yish uchun yordam beradigan tanani aniqlash va o'lchash imkoniyatiga ega.
Suyak tekshiruvi - Bu, shuningdek, suyak saratonini tashxislash uchun maxsus ishlatiladigan g'ayritabiiy joylarni izlash uchun yadroviy tekshirishning bir turi. Radioaktiv material tomir ichiga yuboriladi. Ushbu modda skaner tomonidan tortib olingan suyakning g'ayritabiiy joylarida to'planadi. Ushbu joylar "issiq joylar" deb nomlanadi.
PET tekshiruvi - Bu 3D glyukoza to'planishi natijasida hududlarni suratga olish uchun ishlatiladigan yana bir yadro tekshiruvi. Sinov saraton hujayralari normal hujayralarga qaraganda ko'proq glyukoza oladi, degan fikrga asoslanadi. Tekshiruvdan oldin bemorga radioaktiv glyukoza in'ektsiya qilinadi.
Ultratovush tekshiruvi - Ushbu turdagi sinov yuqori energiyali ovoz to'lqinlaridan foydalanadi. Tovush to'lqinlari tanadagi to'qimalarga aks etadi. Kompyuterga ulangan kompyuter skaner qilinadigan maydonlarning rasmini yaratish uchun ushbu echolarni ishlatadi.
Rentgen nurlari Yo'qolgan dozalarda radiatsiya ichki organlarning rasmlarini yaratish uchun ishlatiladi. Bemor harakatsiz holatda bo'lib, rentgen nurlari tananing bir qismiga yo'naltiriladi.
Biopsiya - Bu juda aniq sinov bo'lib, unda ta'sirlangan to'qima namunasi olib tashlanadi va laboratoriya tekshiruvlariga yuboriladi. To'qimalar mikroskop ostida tekshiriladi va hisobot yuboriladi. Biopsiya ikki xil bo'ladi:
Igna bilan biopsiya: Bu ikki xil, ya'ni ingichka igna aspiratsiyasi va igna ignasi biopsiyasi. Tekshirish uchun igna to'qima yoki suyuqlikni tortib olish uchun ishlatiladi. Ko'pincha suyak iligi aspiratsiyalari, ko'krak, prostata va jigar biopsiyalari uchun ishlatiladi.
Endoskopik biopsiya - Ta'sir qilingan joylarni tekshirish uchun endoskop deb nomlangan ingichka, engil naycha ishlatiladi. Endoskop tananing tabiiy ochilishi orqali harakatlanadi. Bundan tashqari, xuddi shu endoskop orqali g'ayritabiiy to'qimalarni olib tashlash orqali terapevtik usulda foydalanish mumkin. Bronkoskopiya va kolonoskopiya ba'zi misollardir.
Gormon terapiyasi - Saratonning ayrim turlari tanadagi gormonlar, masalan, ko'krak va prostata saratoni bilan kuchayadi. Ushbu gormonlarni olib tashlash yoki ularning ta'sirini blokirovka qilish ushbu hujayralar o'sishini to'xtatishga yordam beradi.
Maqsadli dori terapiyasi - Davolashning ushbu shakli saraton hujayralarining omon qolishiga yordam beradigan xususiyatlarga qaratilgan.
Saraton hujayralarining tarqalishiga qarab davolashning asosiy maqsadi farq qilishi mumkin. Maqsadlar quyidagi turlarga bo'linishi mumkin:
Birlamchi davolanish - Birlamchi davolanishning maqsadi saraton hujayralarini tanadan yo'q qilishdir. Bu xavfli o'smalar holatlarida va jarrohlik yo'li bilan amalga oshiriladi. Jarrohlik bilan birga radioterapiya yoki kimyoterapiya ham qo'llanilishi mumkin.
Asosan qon va limfa to‘qimalaridan rivojlanadigan o‘smalar bolalar o‘rtasida ko‘p kuzatiladi (40-50% hollarda). Bosh miya buyrak, yumshoq to‘qima va suyak to‘qimalari xavfli o‘smalari esa keyingi o‘rinlarda turadi. Bola hayotining dastlabki yillarida embrional tabiatdagi (ya’ni ona qornida paydo bo‘lgan) o‘smalar ham uchraydi.
O‘sma kasalliklarining dastlabki bosqichida umumiy kasalliklarga xos bo‘lgan belgilar ro‘y beradi. Organizmda o‘sma rivojlanayotganda bolaning ishtahasi pasayadi, holi quriydi, tana harorati vaqti-vaqti bilan ko‘tarilib turadi, tez-tez boshi og‘riydi, uyqudan turgandan so‘ng ko‘ngli aynab qayt qiladi.
Qo‘l va oyoq suyaklarida o‘sma rivojlanayotgan bo‘lsa kasallikning dastlabki bosqichlarida shu sohalarda vaqti-vaqti bilan og‘rib turadi. Og‘riqlar xuddi biror joyni urib olgandagi yoki jarohatlanishdagi singari bo‘ladi.
Ta’kidlash kerakki, bolalarda uchraydigan xavfli o‘smalar katta yoshli kishilarnikidan ancha farq qiladi. Masalan, bolalarda embrional tabiatdagi o‘smalar ko‘proq uchragani uchun ular ayrim hollarda tug‘ma nuqsonlar bilan birgalikda kechadi. Bundan tashqari bolalarda o‘sma kasalligining klinik belgilari qisqa vaqt ichida yuzaga chiqadi va shiddat bilan rivojlanadi.
Bosh miya o‘smalari bolalarda uchraydigan xavfli o‘sma kasalliklarining 20 foizigacha tashkil etadi. Tuzilishi va xususiyatiga ko‘ra bu o‘smalar bir-biridan farqlanadi. Bolalarda asosan miyachadan kelib chiqadigan medullablastomalar(mustaqil rivojlanadigan o‘smalar), shuningdek astrotsitoma (markaziy nerv tizimi xavfli o‘smasi), orqa miyada paydo bo‘ladigan glioblastoma va miya ichki bo‘shliqlarida rivojlanadigan ependimoma o‘smalari uchrab turadi.
Bolalarda o‘sma kasalliklari belgilari.
Kasallik endi boshlanganda bolaning boshi og‘riydi, ertalablari ko‘ngli aynib qusadi. Boshi aylanib, ko‘rish qobiliyati pasayadi, ko‘z oldida narsalar uchib yurgandek bo‘ladi. O‘sma kattalasha borgani sari organizmda turli o‘zgarishlar (shaytonlash, tana muvozanatining buzilishi, qo‘l va oyoqlarda falajlanishlar) kuzatiladi.
Ushbu maqolani ham o‘qing: Chilimning zararsiz ekanligi rostmi?
Xavfli limfomalar
Xavfli limfomalar – limfoid to‘qimalardan rivojlanadigan o‘smalar bo‘lib, bolalardagi o‘sma kasalliklarining 30 foizigacha tashkil etadi. Bu turdagi o‘smalarga Xojkin limfomasi (limfogranulematoz), va noxojkin limfomasi (limfosarkoma, retikulosarkomalar)ni kiritish mumikin.
Limfa tugunlarining bitta yoki bir nechta sohalarini kattalashishi kabi alomatlar bilan xavfli limfomalar boshlanadi. Shundan so‘ng tana haroratining ko‘tarilishi, bolaning holsizlanib ozishi, ishtahasining yo‘qolishi va haddan ortiq terlashi singari holatlar ro‘y beradi.
Nefroblastomalar
Nefroblastomalar buyrak to‘qimasidan rivojlanadigan xavfli o‘sma bo‘lib, asosan 2 yoshgacha bo‘lgan bolalarda ko‘p kuzatiladi. Onalar bolani cho‘miltirganda yoki qornini silaganda behosdan uning qorin bo‘shlig‘ida hosila borligini payqab qolishadi. Shundan keyingina shifokorga murojaat etishadi.
Suyaklardagi xavfli o‘smalar
Suyaklardagi xavfli o‘smalar 6 foiz hollarda uchrab, asosan suyakning qattiq va xususiy qon tomirlarida rivojlanadi. Bemorlar o‘zlarini jarohatlangan hisoblab, travmatologlarga borishadi va o‘sma rivojlanayotgan sohaga gipsli bog‘lam qo‘ydirishadi, hatto fizioterapevtik muolajalar o‘tkaziladi. Bu xildagi davolash esa o‘smalarning tezda rivojlanib ketishiga sabab bo‘ladi. Xullas shundan keyingina bola onkologga olib boriladi.
Yumshoq to‘qima o‘smalari
Yumshoq to‘qimalardan rivojlanuvchi xavfli o‘smalar organizmning barcha sohalarida uchraydi. Bunday o‘smalar aksariyat hollarda tez o‘sib, boshqa a’zolarga tarqaladi.
Bolalar o‘rtasida germinogen xususiyatli o‘smalar, (ya’ni teratoid – tug‘ma hamda mayib-majruhlikka olib boruvchi o‘sma), shuningdek moyak va tuxumdonlar o‘smalari onda-sonda uchraydi.
Xavfli o‘sma kasalliklarini davolash
Xavfli o‘sma kasalliklarini davolash dastlab jarrohlik yo‘li bilan boshlanib, keyinchalik kimyo va nur terapiyasi bilan davom ettiriladi. Masalan bosh miya o‘smalari uchraganda avvalo o‘sma olib tashlanadi va keyin davomli muolaja buyuriladi. Agar davolash ishlari bosqichma-bosqich o‘tkazilib qunt bilan oxiriga yetkazilsa bola batamom sog‘ayib ketadi.
Farzandingizda yuqorida aytib o‘tilgan belgilar paydo bo‘lganini sezsangiz darhol uni onkolog mutaxassislarga ko‘rsating. Shunda kasallik o‘z vaqtida aniqlanib, davolashga kirishiladi, bu esa bemorlarning o‘sma kasalliklaridan to‘liq tuzalib ketishlariga imkon beradi.
Barcha gematologik kasalliklar yomon sifatli o'smalar bo'lmaydi ("saraton"); bu boshqa qon kasalliklari ham gematolog tomonidan davolanishi mumkin.
Oqqon kasalligining dastlabki 15 ta alomati
Oqqon kasalligi – turli shaklda uchraydigan qon va suyak iligi saratonining nomidir. Minglab insonlar ushbu kasallikdan aziyat chekadi, ayniqsa, ular orasida 15 yoshgacha bo‘lgan bolalar ko‘pchilikni tashkil qiladi. Oqqon o‘limga olib boradigan kasallikdir, ammo uni o‘z vaqtida davolash vaziyatni biroz yengillashtirishi mumkin. Shuningdek, har o‘n yilda olimlar tobora ko‘proq samarali dori topishga muvaffaq bo‘lmoqda. O‘tgan asrning 50-yillarida tashxis qo‘yilgan bemorlarning 14 foizi besh yoki undan ko‘proq vaqt yashagan, hozirda esa ularning ulushi 60 foizni tashkil etadi. Bundan tashqari, hozirda bir vaqtning o‘zida bir nechta dorilar sinovdan o‘tkazilmoqda, ular samarali deb topilsa, ushbu dahshatli kasallikni davolashda haqiqiy yangilik bo‘lishi mumkin.
Ammo ko‘plab boshqa saraton kasalligi kabi davolanishning muvaffaqiyati kasallikning qanchalik tez aniqlanishiga bog‘liq. Oqqon kasalligi asosan 4 turda bo‘lishiga qaramay, alomatlarning aksariyati bir xil, ularni bilib olish esa juda muhim hisoblanadi.
Charchoq va zaiflik
Domiy charchoq hissi, ayniqsa, uning kuchayib borayotgani kasallikning ilk alomati bo‘lishi mumkin. Bu alomat ko‘pinchi saraton kasalligining belgisi bo‘lishi sanaladi. Charchoq darajasi yengil boshlanib, keyinchalik chidab bo‘lmaydigan darajaga o‘tadi. Ammo har qanday holatda ham kunlik yumushlardan odatdagidan ko‘proq charchash holati kuzatilsa, shifokor bilan maslahatlashish zarur.
Nafas qisishi
Vaqti-vaqti bilan og‘ir nafas olish, nafas olayotganda siqilish – bularning barchasi tezroq shifokorga murojaat qilish kerak deganidir. Oqqonda kechadigan kamqonlik holati nafas qisilishiga olib kelishi mumkin, chunki o‘pka yetarlicha kislorod olmaydi va shuning natijasida yaxshi ishlamaydi.
Ko‘karishlar
Oqqon kasalligida qonda trombotsitlar soni keskin kamayadi. Shuningdek, qon ivishi bilan bog‘liq muammolar tanada ko‘karishlar paydo bo‘lishiga olib keladi. Inson hech qanday jarohat olmagan bo‘lsa-da, qo‘l va oyoq qismlarida ko‘karishlar paydo bo‘ladi. Bu esa xavfli alomat hisoblanadi.
Qon ketishi
Burun va milkning qonashi qonda trombotsitlar yetishmovchiligi natijasida qon quyuqlashishi muammolari namoyon bo‘lishi mumkin. Bu esa o‘z navbatida oqqon kasalligining jiddiy alomatini ko‘rsatgan bo‘ladi.
Petexiya – teri ostidagi mayda qizil dog‘lar
Og‘riqsiz va qo‘l-oyoqda joylashgan kichik qizil nuqta trombositlar sonining pastligini ko‘rsatadi. Ko‘pincha ular to‘piq sohasida paydo bo‘ladi.
Milklarning shishishi
Oqqon kasalligining eng aniq alomati tish milklarining shishib ketishidir. Bunday holatda bemor og‘zida noqulayliklar paydo bo‘ladi.
Ishtaha yo‘qolishi
Kasallikning yana bir alomatiga taloqning kattalashishi kiradi. Buning natijasida oshqozon siqiladi va bemor oz ovqatga to‘yadi yoki ishtahasi bo‘g‘iladi.
Qorinning yuqori qismida og‘riq yoki noqulaylik
Shuningdek, kattalashgan taloq bemorning yuqori chap qornida noqulaylik yoki og‘riqni keltirib chiqaradi. Ba’zida og‘riq juda kuchli ham bo‘lishi mumkin. Aynan shu sohada noqulaylikni his qilgan zahoti shifokor ko‘rigidan o‘tish tavsiya etiladi.
Titrash va isitma
Ushbu alomat oqqon kasalligiga chalingan bemorlarning to‘rtdan birida kuzatiladi. Ammo bu e’tiborsiz qoldiriladigan alomat emas. Bundan tashqari ko‘tarilgan harorat infeksiyani ko‘rsatishi va immunitetni zaiflashtiradi. Bu ham kasallikning eng aniq belgilaridan biridir.
Kechasi ko‘p terlash
Agar ertalab choyshab ho‘l bo‘lsa, shifokorga murojaat qilish zarur. Tunda terlash ko‘pincha oqqon kasalligi bilan kechadigan infeksiyalarning natijasi bo‘lishi mumkin.
Bosh og‘rig‘i
Tez-tez kuzatiladigan bosh og‘rig‘i ham kasallik alomati bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, kuchli bosh og‘rig‘i miyaga qon quyilishidan darak bo‘lishi mumkin. Shuning uchun har qanday og‘riqqa chidash yoki dori vositasi yordamida og‘riqni to‘xtatishdan avval shifokor bilan maslahatlashish zarur.
G‘ayrioddiy rangparlik
Ushbu alomat charchoq, nafas qisilishidan keyin kuzatilishi mumkin. Bu rivojlanayotgan limfa anemiyasi haqida ogohlantiradi. Noodatiy rang bu shifokorga murojaat qilish uchun muhim sababdir.
Suyaklardagi og‘riq
Oqqon hujayralari suyak iligiga zarar yetkazishi juda keng tarqalgan alomat emas. Ammo ayrim bemorlarda ushbu alomat kuzatiladi.
Kengaygan limfa tugunlari
Bu ham oqqon kasalligining ilk alomatlaridan bo‘lib, albatta, bunga e’tiborli bo‘lish kerak. Qorinning pastki qismi, qo‘ltiq osti va bo‘yin sohasidagi limfa bezlarining og‘riqsiz shishishi yuqumli kasallik uchun qulaydir. Ammo ular uzoq vaqtgacha saqlanib tursa, shifokorga murojaat qilish zarur.
Teri toshmasi
Oqqon bilan kasallangan har yigirma bemorning bittasida teri toshmalari kuzatiladi. Bu allergiyaga ham o‘xshashi mumkin. Shuningdek, toshma turli shakl va o‘lchamda bo‘lishi mumkin. Ammo ularning umumiy jihati bir xil – tobora ko‘payib, tananing katta qismini egallaydi.
Limfoma — bu asosan mahalliy suyak va miyadan bo’lmagan limfoid to’qimalaridan kelib chiqadigan, xavfli o’smaning o’sishi bilan tavsiflangan kasallik. Suyak iligining birlamchi shikastlanishi va periferik qonning leykemik kasalligi bo’lgan leykemiyadan farqli o’laroq, limfomalar limfa tugunlarida paydo bo’lib, atrofdagi to’qimalarga kirib boradi. Shu bilan birga, o’sma hujayralari uzoq vaqt davomida suyak iligida hosil bo’lmaydi.
Limfomani turlari
Limfomalar ikkita katta guruhga bo’linadi:
limfogranulomatoz (Xodjkin kasalligi yoki Xodjkin limfomalari);
Xodjkin bo’lmagan limfomalar (limfosarkomalar, NHL).
Xodjkin limfomalari 40% hollarda, Xodjkin bo’lmagan limfomalar esa 60% da uchraydi. Bu turdagi limfomalarining yagona ishonchli differentsial belgisi, Xodjkin bo’lmaganlarnikidan farqli o’laroq, morfologik tadqiqot bo’lib, unda Xodjkin kasalligiga xos Berezovskiy-Sternberg-Rid hujayralari topiladi. Tashxisni aniqlashtirish uchun immunogistokimyoviy tadqiqotlar o’tkaziladi.
Kattalardagi Xodjkin limfomasi bilan kasallanishning ikkita eng yuqori darajasi mavjud:
20-30 yosh.
60 yoshdan oshgan.
Ehtimol, birinchi cho’qqisi hujayralarning proliferativ potentsiali (bo’linish qobiliyati) bilan bog’liq bo’lsa, ikkinchi cho’qqisi immunitet nazoratining zaiflashishi bilan bog’liq.
Kasallikning eng yuqori darajasi 16-34 yoshga to’g’ri keladi.
Limfomalar paydo bo’lishining sabablari to’liq tushunilmagan, bolalarda va immunitet tanqisligi fonida kasallikning rivojlanishi o’zgacha xususiyatlari (masalan, OIV) mavjud.
Qayd uchun eslatma
Agar limfoma alomatlarni o’zingizda topsangiz, shifokorga murojaat qiling. O’z-o’zingizni davolamang — bu sog’liq uchun xavfli!
Limfoma belgilari
Kasallikning birinchi alomatlari:
zaiflik;
harorat 38 ° C va undan yuqori ko’tarilishi;
terlash, ayniqsa kechasi.
kasallikning dastlabki belgilari shamollash yoki grippga o’xshash klinik ko’rinishga ega keladi.
Bir necha hafta davomida quyidagi o’zgarishlar yuz beradi:
ozish;
limfa tugunlari kattalashadi.
O‘zbekiston respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “O‘zbekiston respublikasi Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsyepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-sonli Farmoni. Individual o'qitish – bu o'quv jarayonining tashkil etishning shakli bo'lib, bunda pedagogtahsil oluvchilar bilan yakkama-yakka shug'ullanadi, tahsil oluvchi o'quv vositalari(kitoblar, kompyuter va h.k.) yordamida uzluksiz mustaqil ta'lim oladi. Individual yondashish – bu pedagogik prinsipga ko'ra, pedagogik jarayonda pedagogning tahsil oluvchilar bilan o'zaro munosabati, ularning shaxsiy xususiyatlarini hisobga olgan holda quriladi va butun guruh hamda har bir alohida tahsil oluvchining rivoji uchun psixologik-pedagogik muhit yaratiladi. Individuallashtirilgan o'qitish maqsadi - bunday o'quv jarayonini tashkil etishda individual yondashish asosida o'qitish yo'llari, usullari, sur'ati tanlanadi va turli o'quv-uslubiy psixologik-pedagogik hamda tashkiliy boshqaruv tadbirlari orqali ta'minlanadi.Individual o‘qitish texnologiyasining afzalligi – pedagogik jarayonning o‘quvchi qobiliyatlariga moslashuvchanligi imkoniyatidir. Bunda o‘quvchini bilim olish darajasining doimiy monitoringi amalga oshiriladi, zaruriy tuzatishlar kiritish natijasida maqbul pedagogik jarayon tashkil etiladi va o‘ziga xos individual yondashuvga amal qilinadi.
“Individual yondashish – bu pedagogik tamoyilga ko‘ra, pedagogik jarayonda o‘qituvchining o‘quvchilar bilan o‘zaro munosabati, ularning shaxsiy xususiyatlarinihisobga olgan holda quriladi va butun guruh hamda har bir alohida o‘quvchining rivoji uchun psixologik-pedagogik muhit yaratiladi.2 Treningni individuallashtirish deganda quyidagilar tushuniladi: 1) o'quv jarayonini tashkil etish, unda usullar, uslublar, o'rganish tezligi talabalarning individual xususiyatlari bilan belgilanadi, har bir o'quvchining potentsial imkoniyatlarini ro'yobga chiqarish uchun sharoit yaratishga imkon beradi; 2) turli o'quv-uslubiy, psixologik, pedagogik va tashkiliy-boshqaruv individual yondashuvni ta'minlaydigan hodisalar.
Individual ta’lim texnologiyasi – ta’lim jarayonida o‘qituvchining faqatgina bir nafar o‘quvchi bilan yoki o‘quvchining ta’lim vositalari (adabiyotlar, kompyuter, televideniye, radio va b. axborot texnologiyalar) bilan o‘zaro hamkorligi asosida o‘quv materiallarining o‘zlashtirilishini ta’minlashga yo‘naltirilgan ta’lim.3 Mazkur o‘qitish texnologiyasini amaliyotga tatbiq etishda individual o‘quv topshiriqlarini ishlab chiqishga alohida e’tibor qaratiladi. Chunki o‘quv topshiriqlari yordamidagina o‘quvchilarda mustaqil va ijodiy fikrlash qobiliyati rivojlanadi.
Xulosa sifatida ta’kidlash joizki, yuqoridagi kabi ta'limiy texnologiyalarni qo`llagan holda darslarni tashkil etish o`quvchilarni nafaqat mavzu yuzasidan bilim, ko`nikma va malakalar bilan qurollantirishni, balki darsda faol ishtirok etish, diqqatni jamlash, har bir topshiriqqa mas'uliyat bilan yondashish, shuningdek o`zgalar fikrini hurmat qilish va tinglash kabi sifatlarni ham shakllantiradi. Bu borada o`qituvchi har bir darsga ijodiy yondashishi, o`quvchilarning individual xususiyatlarini inobatga olishi, iqtidor va iste'dodni rag`batlantirish hamda aql-zakovotini ayamasliklari lozim. Ulug‘ donishmandlardan biri “...kelajak tashvishi bilan yashasang, farzandlaringga yaxshi bilim ber, o‘qit “, degan ekan.Yurtimizda ta'lim-tarbiya tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar haqiqiy ma'noda bir-ikki yillik yoki qisqa davrda samaraga erishishga qaratilgan ish emas, balki chin ma'noda bir necha yuz yillarga tatiydigan o‘zgarish bo‘ldi.
O’zbekiston hududida hozirgi kunda yagona bulgan ―Mexrli maktab gospital maktabi 2022 yil 15 maydan boshlab o’z faoliyatini olib bormoqda. Ushbu maktab bolalar gematologiyasi, onkologiyasi va klinik immunologiyasi ilmiy markazida davolanayetgan 18 yoshgacha bo’lgan bolalarni kamrab oladi. Umuman olganda, ushbu gospital maktabda avvalo devorlari yorqin, kasallikni eslatmaydigan ranglar tanlangan. Maktab atmosferasini bola his qilishi kerak. Bola bugun qanday dars o’tilishini o’zi tanlashi va shu darsda ko’proq o’zi gapirishi ham muhim hisoblanadi. Darslar 30 minutdan tashkil qilingan. Baholash jarayoni ham mavjud. Maktabga tashrif albatta shifokor ko’rsatmasi bilan bo’ladi. Shifokor yurishga ruxsat bermagan taqdirda, pedagog zamonaviy texnologiyalari bilan birgalikda bola huzuriga o’zi tashrif buyuradi va muolaja paytida darslar ham o’z vaqtida o’tiladi. Uzoq muddatli davolanish jarayonida bolaning xotirasi bilan bog’liq va avvalgi bilimlari yodidan ko’tarilib qolish holatlari ham uchrab turadi, shunda avvalgi bilimlarini yangi texnologiyalar orqali ya‘ni, qurilmali konstruktorlar, ertak qahramonlari, kompyuterlashtirilgan robototexnika orqali xotiralarini qisman yangilash yoki yangi bilimlar bilan boytish imkoniyati paydo bo’ladi. Bundan tashqari jamoaviy ishlash orqali esa, yangi do’stlar orttirishlari va fikrlar almashinishlari mumkin bo’ladi. Eng asosiysi bolalarda nutqiy rivojlanish va jamiyatga to’laqonli qaytish hissi ustun bo’ladi.
STEAM zamon talablari asosida xalqaro miqyosida o’quvchilarga ta‘lim-tarbiya berishda umumta‘lim fanlari bo’yicha fanlararo bog’lanish va amaliy yondashuvga e‘tibor qaratildi. O’quvchilarning matematik savodxonligi, mantiqiy fikrlashi va amaliy ko’nikmalarini rivojlantirishga yo’naltirilgan xalqaro baholash dasturlari (PISA, TIMSS) talablariga mos keladigan amaliy topshiriqlar bazasini yaratiladi va mamlakatimiz o’quvchilarining mazkur xalqaro baholash dasturlariga muosib qatnashishi ta‘minlandi; ―Mehrli maktab‖da barcha fanlari bo’yicha sinflar kesimida o’quv-metodik majmualarni (o’qituvchi uchun metodik qo’llanma, elektron darsliklar) yangi avlodini ishlab chiqilgan va ta‘lim jarayoniga joriy etladi; matematika fanini o’qitishda zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo’llash bo’yicha innovasion metodikalar yaratildi; Gospital ta‘limda turli metodlardan foydalanish. ―Metod yunoncha so’z bo’lib, ―usul, yo’l-yo’riq degan ma‘nolarni anglatadi (uslub emas). Pedagogik adabiyotlarda ―Metod — ta‘lim jarayonida taqdim etilayotgan amaliy va nazariy bilimlarni egallash, o’zlashtirish, o’rganish, bilish uchun xizmat qiladigan yo’l-yo’riqlar, usullar majmuyi‖, deb ta‘riflanadi. Dars metodlari shartli ravishda 3 ga bo’linadi: an‘anaviy, noan‘anaviy va zamonaviy. Har bir metod og’zaki, yozma va ko’rsatmali-amaliy usullarda olib boriladi. An‘anaviy dars — muayyan muddatga mo’ljallangan, ta‘lim jarayoni ko’proq o’qituvchi shaxsiga qaratilgan, mavzuga kirish, yoritish, mustahkamlash va yakunlash bosqichlaridan iborat ta‘lim metoddir. An‘anaviy dars o’tish modelida ko’proq ma‘ruza, savol —javob, amaliy mashq kabi metodlardan foydalaniladi. Shu sabab, bu hollarda an‘anaviy dars samaradorligi ancha past bo’lib, o’quvchilar ta‘lim jarayonining passiv ishtirokchilariga aylanib qoladilar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Amaliy mashg’ulot Mavzu 6 : Saraton kasalliklari (qon va limfa o‘smalari) bilan og‘rigan o‘quvchilar bilan mashg‘ulotlar o‘tish tamoyillari
|