Aqliy mehnatning xususiyatlari - Referat topshirdi: Dusimmetova Ulbulsin Qabul qildi: Yusupova Shohida

|
Referat topshirdi: Dusimmetova Ulbulsin Qabul qildi: Yusupova Shohida
|
bet | 2/6 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 38,23 Kb. | | #240701 | Turi | Referat |
Bog'liq referat
Aqliy mehnat (intellektual mehnat) axborotni qabul qilish va qayta ishlash bilan bog'liq bo‘lgan, diqqat, xotira, fikrlash va hissiy sohaning jadal ishlashini talab qiladigan faoliyatni o‘z ichiga oladi. Ilmiy-texnika taraqqiyoti yil sayin asosan aqliy mehnat bilan shug'ullanuvchilar sonini ko‘paytirmoqda. Jismoniy mehnatning an'anaviy ustunligi bo‘lgan ko‘plab kasblar hozirgi vaqtda aqliy komponent ulushini oshirishga kuchli tendentsiyaga ega. Ko‘pchilik uchun zamonaviy kasblar tezlashtirilgan sur'atlar, ma'lumotlar hajmining keskin o‘sishi, qarorlar qabul qilish uchun vaqt etishmasligi, ushbu qarorlarning ijtimoiy ahamiyati va shaxsiy mas'uliyatning oshishi bilan tavsiflanadi. Bu omillar ko‘pincha asabiy ortiqcha yuklarga olib keladi va natijada - yurak-qon tomir va asab kasalliklari paydo bo‘lishiga olib keladi.
Zamonaviy ishlab chiqarishdagi aqliy mehnatning asosiy turlarini quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin:
1. Operator ishi;
2. Boshqaruv ishi;
3. Ijodiy ish;
4. Talaba talabalarning ishi;
5. Tibbiyot xodimlarining mehnati.
Maxsus tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, salbiy hissiy omillar aqliy ishchilarda qo‘lda ishlaydiganlarga qaraganda tez-tez patologiyaga olib keladi. Odamlar "bo‘shatish" istagini bostirishga majbur bo‘lib, o‘zlarini kasallik xavfiga duchor qilishadi. Ba'zilar alkogol yoki giyohvand moddalarni iste'mol qilish natijasida paydo bo‘ladigan yengillikning aldamchi ko‘rinishiga yopishib olishadi. Va chiqish yo‘li oddiy: muntazam jismoniy faoliyat (hech bo‘lmaganda uzoq tez yurish yurishlari shaklida).
Aqliy ish paytida miya nafaqat tartibga soluvchi, balki ishlaydigan organdir, shuning uchun intellektual yuklarning ta'siri birinchi navbatda markaziy asab tizimining funktsional holatiga ta'sir qiladi. Aqliy mehnatda barqaror mehnat jarayonining asosiy sharti - bu qadrsizlanadigan barqaror dominantning rivojlanishi va qo‘llab-quvvatlanishi.
Dominant haqidagi ta'limot bizning kunlarimizda o‘z tasdig'ini topadi. Dominant hodisa markaziy asab tizimida qo‘zg'aluvchanlikning kuchayishi markazining shakllanishi bilan izohlanadi: turli xil retseptiv maydonlarning tirnash xususiyati ushbu o‘ziga xos dominant hududning faoliyatiga xos bo‘lgan refleksli javobni keltirib chiqara boshlaydi. Dominant - bu organizm uchun nihoyatda zarur bo‘lgan maqsadga erishish uchun asab markazlari va tananing boshqa tuzilmalarining vaqtinchalik birlashmasi (burj yoki yulduz turkumi). Belgilangan maqsadga erishilsa va vazifa hal etilsa, dominant mavjud bo‘lishni to‘xtatadi, assotsiatsiya parchalanadi.
Shuni ta'kidlash kerakki, aqliy faoliyat butun miya tomonidan bir butun sifatida amalga oshirilmaydi, uning turli qismlari juda boshqacha ishlaydi. Turli xil mazmundagi aqliy faoliyat turlari murakkab funktsional tizimlar bo‘lgan va ko‘plab kortikal va subkortikal tuzilmalarni o‘z ichiga olgan ma'lum morfofiziologik substratlarga mos keladi. Turli xil aqliy jarayonlar mos keladigan funktsional tizimning faollashishi bilan birga keladi. Shu bilan birga, o‘ziga xos (xususan, hissiy) va o‘ziga xos bo‘lmagan (retikulyar shakllanish) miya tuzilmalari faollashadi. Aqliy faoliyat davomida miyaning ko‘plab sohalarida mahalliy faollashuv rivojlanadi. Agar umumlashtirilgan, umumiy, miya faoliyatidagi o‘zgarishlar har qanday aqliy faoliyat bilan birga bo‘lsa, u holda mahalliy faollashuv jarayonlari korteksning tegishli sohalarida va subkortikal shakllanishlarda barcha faoliyat turlari: idrok etish, yodlash, fikrlash, harakatlar bilan rivojlanadi.
Har qanday aqliy ish neyro-emotsional stressni keltirib chiqaradi. Har bir faoliyat turi o‘ziga xos hissiy stressni talab qiladi, bunda tananing reaktsiyalari eng mukammal va samarali bo‘ladi. Ijtimoiy muhit ta'siri ostida insondagi his-tuyg'ular apparati rivojlanishning yuqori darajasiga erishdi, nihoyatda murakkab va fiziologik stimullarga emas, balki murakkab va nozik ijtimoiy-psixologik motivlarga ta'sir qiladi. Kasbiy faoliyat. Ayniqsa, tez-tez hissiy stress insonda baholash faoliyati (muqobil variantlarni tanlash) va ustun ehtiyojga muvofiq yangi faoliyatni tashkil etish jarayonida yuzaga keladi. Murakkab ruhiy muammolarni hal qilishda hissiy faollik muhim ahamiyatga ega. Tuyg'ular har doim maqsadli aqliy faoliyatning tashkilotchisi bo‘lib ishlaydi, garchi faollashuv mavjudligi to‘g'ri natijaga erishishni kafolatlamaydi va haddan tashqari haddan tashqari kuchlanish buzilishni keltirib chiqarishi mumkin.
Aqliy faoliyatning intensivligi mehnatning xarakteristikasi bo‘lib, aqliy mehnat paytida yukning fiziologik xarajatlarini aks ettiradi. Kuchlanishning kuchayishi va natijada funktsiyalarni adekvat tartibga solishning buzilishining asosiy sababi mehnat faoliyatini amalga oshiradigan funktsional tizimlarning sezgir (afferent), markaziy va ijro etuvchi (efektor) bo‘g'inlarining ortiqcha yuklanishidir. Bu, xususan, odam parametrlari bo‘yicha yaqin bo‘lgan signallarni ajratganda, foydali signalni shovqindan ajratishga harakat qilganda, juda aniq va aniq harakatlarni amalga oshirganda va vaqt bosimi sharoitida muqobil tanlov bilan qaror qabul qilish zarurati tug'ilganda sodir bo‘ladi. .
Mehnat faoliyatining ayrim semantik xususiyatlari ham ma'lum bir keskinlikka olib keladi: ishning ahamiyati, uning xavfliligi, mas'uliyati.
Foizsiz bajariladigan majburiy mehnat zerikarli. Biroq, qiziq bo‘lmagan ishlar yo‘q. Inson bajaradigan vazifaning maqsadi topilmaguncha va tushunilmaguncha ular qiziqishsiz bo‘lib chiqadi. Mehnatga ishtiyoq yuqori mehnat unumdorligining asosiy omillaridan biridir.
Har qanday ishning, ayniqsa, aqliy mehnatning natijasi oila va muassasaning kayfiyatiga, psixologik iqlimiga bog'liq. Hasad va dushmanlik muhitida aqliy mehnat unumdorligi, albatta, past bo‘ladi va charchash darajasi ish vaqtiga to‘g'ri kelmaydi.
Shunday qilib, “qulay psixologik muhit, jamoaning har bir a’zosi mehr-muruvvatga to‘la, mehnat kayfiyati bilan qamrab olinadigan sharoitlarni yaratish ruhiy gigienaning eng muhim talablaridan biridir.
Shu bilan birga, ehtiyot bo‘lish kerak qulay sharoitlar ish jarayoni sodir bo‘ladigan muhit. Tutunli xona, taqillatish, shovqin, shovqin inson tanasiga salbiy ta'sir qiladi, erta charchashga olib keladi, xato va qo‘pol xatolarga olib keladi. ish. Spirtli ichimliklar va barcha turdagi stimulyatorlar (kuchli choy va qahvani haddan tashqari iste'mol qilish) aqliy mehnatga bir xil darajada zararli ta'sir ko‘rsatadi. Ular juda qisqa vaqt ichida ijobiy ta'sir ko‘rsatadi, ammo oqibatlar juda yomon - charchoq, uyqusizlik, asabiylashish, e'tiborning beqarorligi.
Muvaffaqiyatli ijodiy mehnatning zarur sharti doimiy aqliy va ma'naviy rivojlanish, bilimlarni to‘ldirishdir. Mutaxassislik sifatida intellektual faoliyatni tanlagan shaxs umrbod ta’lim olishga tayyor bo‘lishi kerak; bu zamon talablariga javob beradigan ijodiy mahsulotlarning kalitidir. Shu bilan birga, shuni yodda tutish kerakki, psixikaning bir tomonlama rivojlanishi, tor, stereotipik fikrlash qobiliyati ma'lum bir dastlabki ma'lumotlarga ega bo‘lgan aniq muammolarni, ko‘pincha texnik muammolarni hal qilishda samarali bo‘ladi. Asl yechimlarni topish, tushunchalar, gipotezalarni yaratish qobiliyati faqat dunyoqarashi keng, ijodiy tasavvuri rivojlangan odamlarda qayd etiladi.
Inson tomonidan amalga oshiriladigan barcha faoliyat turlari bir xil fiziologik qonuniyatlarga bo‘ysunadi, shuning uchun aqliy mehnatning xususiyatlarini tushunish uchun jismoniy mehnatning ma'lum xususiyatlari bilan o‘xshashlik qilish kerak. Aqliy mehnat unumdorligini oshirishga o‘qitish, yukni bosqichma-bosqich oshirish, uning yuqori darajasini saqlab turish orqali erishiladi. Uzoq vaqt davomida harakatsizlik hosildorlikka salbiy ta'sir qiladi. Mashg'ulotlarni to‘xtatgan sportchi ham, ta'tildan keyin talaba ham mashg'ulotlar boshlanishida katta qiyinchiliklarga duch keladi. Shuning uchun aqliy mehnat jarayonida dam olish faqat aqliy mehnat shaklini o‘zgartirish yoki yukni kamaytirish shaklida oqilona bo‘ladi. Samaradorlikni oshirish uchun qat'iy jadvaldan tashqari, aqliy mehnatni jismoniy mehnat bilan almashtirish tavsiya etiladi. Toza havoda jismoniy mashqlar, yurish nafaqat monoton holatni uzoq vaqt davomida saqlab qolishda yuzaga keladigan kuchlanishni engillashtiradi, balki tananing umumiy ohangini oshiradi. Ba'zan vazifa haqida o‘ylayotganda xonani aylanib chiqish ham samarali bo‘lib chiqadi. Ko‘pincha kuchli qobiliyatlar, aqliy mehnat qobiliyatlarning etishmasligini qoplaydi.
Aqliy mehnat ko‘p turlarga bo‘linadi, ularning har biri bu ish bilan shug'ullanuvchi shaxsga turli xil talablar qo‘yadi. Diqqat (dispetcher ishi), xotira va boshqalar funktsiyasiga alohida talablar qo‘yadigan aqliy mehnat mavjud. Uni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun boshqa intellektual funktsiyalarni do‘stona o‘qitish maqsadga muvofiqdir. Aqliy faoliyatni uyg'unlashtirish aqliy va jismoniy faoliyatni uyg'unlashtirish kabi samaralidir. Aqliy mehnat bilan shug'ullanadigan har bir kishi tabaqalashtirilgan tavsiyalarga muhtoj. Bunday holda, uning individual xususiyatlarini yodda tutish kerak. Erta va quvnoq uyg'ongan odamlar erta yotishlari kerak, va ertalab va kunning birinchi yarmida mas'uliyatli aqliy ish bilan shug'ullanishlari kerak. Boshqa turdagi odamlar tushdan keyin, kechki payt eng samarali ishlaydi. Ushbu xususiyatlarga muvofiq, agar iloji bo‘lsa, ishingizni rejalashtirishingiz kerak. Eng faol odamlar uchun qiyin vazifalarni ish boshida hal qilish maqsadga muvofiqdir, chunki charchoqning boshlanishi ish faoliyatini asta-sekin kamaytiradi. Sekin-asta ishga kiradigan sekin odamlar uchun aqliy mehnatni eng oddiy vazifalardan boshlash tavsiya etiladi. Yechish qiyin bo‘lgan muammoga duch kelganda, bunday odamlar oxirigacha soatlab o‘tirishlari mumkin va uzoq kutilgan qarordan keyin o‘zlarini bo‘sh his qiladilar, ishlashni davom ettira olmaydilar. Bunday vaziyatlarda qiyin ishni keyinga qoldirib, qolgan ishni bajarish yaxshiroqdir. Ko‘pincha, ma'lum vaqtdan keyin hal qilinmagan muammoga qaytganda, uni kutilmagan tarzda tezda hal qilish mumkin.
Bu kuzatish aqliy mehnatning ma'lum bir qismi ongsiz ravishda amalga oshirilishini ko‘rsatadi.
Shunday qilib, ko‘plab matematiklar tushida, tush ko‘rinishida yoki uyg'onish paytida echimlarni topdilar. Albatta, osongina qo‘zg'aluvchan, yaxshi o‘zgaruvchan odamlarga muammolarni hal qilishni kechiktirish tavsiya etilmaydi, ular uchun bu faqat o‘zini aldashdir. Biroq, ongsiz ishlarga ayniqsa tayanmaslik kerak.
Talabaning mehnati, eng avvalo, aqliy mehnatdir. Aqliy mehnat inson salomatligi uchun xavflimi? Agar siz buni aqliy gigiena qoidalariga (UT) rioya qilsangiz, u hatto yuqori darajani saqlashga, boshqa tana tizimlarini yuklashga yordam beradi. eng yaxshi misol Bu etuk yoshga qadar sog'lom hayot kechirgan va shu bilan birga so‘nggi kunlargacha qizg'in aqliy mehnat qobiliyatini saqlab qolgan ko‘plab buyuk olimlarning hayotidir.
|
| |