nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ultrabənövşəyi şüalanmadan mühafizə

Ultrabənövşəyi şüalanmalardan mühafizə üçün ümumi və fərdi mühafizə yolları və
vasitələrindən istifadə edilir. Bunlara misal: iş yerlərinin və şüalanma mənbələrinin
ekranlanması, işçilərin ultrabənövşəyi şüalanma mənbələrindən uzaqlaşdırılması (uzaqdan idarə
etmə), iş yerlərinin səmərəli yerləşdirilməsi və otağın divarlarının xüsusi rənglənməsi, fərdi
mühafizə vasitələrindən və kremlərdən istifadə edilməsini göstərmək olar.
İş otaqlarının divarlarının rənglənməsi üçün açıq tonlu rənglərdən (boz. sarı, mavi) istifadə
edilir; ultrabənövşəyi şüalanmaları udan sink və titan ağ rənglərinə üstünlük verilir.
Ultrabənövşəyi şüalanmalardan fərdi mühafizə vasitələrinə istilikdən mühafizə edən
xüsusi üst geyimləri, əlcəklər, xüsusi ayaqqabı, mühafizə kaskası, işıq süzgəcli eynək və s.
göstərmək olar.
Dərini ultrabənövşəyi şüalanmadan mühafizə etmək üçün xüsusi kremlərdən istifadə edilir
ki, bu kremlərin tərkibində işıq süzgəci rolunu oynayan xüsusi maddələr vardır (məsələn, salol,
salisil-metil efiri və s.)
İş yerlərində ultrabənövşəyi şüalanmaların intensivliyini və spektrini ölçmək üçün
ufdozimetr cihazlarından və spektrometrlərdən istifadə edilir.
İstehsalat səs-küyündən mühafizə üsulları

rinin fərqi,
(L
2
-L
1
)
L
1
-in üstü-
nə gələn
əlavə
düzəliş, ∆L
3 2,5
2
1,8
1,5
1,2
1 0,8
0,6
0,5
0,4
0,2
Cədvəldən göründüyü kimi, əgər iki mənbədən birinin səs-küy səviyyəsi o birisindən
10dB-dən çox fərqlənirsə, kiçik səs-küylü mənbənin yaratdığı səs-küyü ümumi səs-küydə nəzərə
almamaq da olar, çünki bu halda ∆L-in səviyyəsi 0,5dB
-dənazdır.
Məsələn, cədvəldən istifadə edərək səs-küy səviyyələri
L
2
=90dB və
L
1
=84dB olan iki
mənbənin (nasosun) yaratdığı ümumi səs-küyün səviyyəsi belə təyin edilir:
L
2
– L
1
= 90 – 84 = 6 dB
Cədvəldən uyğun olan
∆L=1dB götürülür və
L
üm
= 90 + 1 = 91 dB
tapılır.
Cədvəldən istifadə edərək, bir neçə müxtəlif mənbənin yaratdığı ümumi səs-küyün
səviyyəsini təyin etmək olar. Bunun üçün, ən böyük səs-küy səviyyəsindən başlamaq və onu
ikinci səviyyə ilə yuxarıda göstərilən qaydada cəmləmək lazımdır. Sonra alınan cəmi üçüncü
səviyyə ilə cəmləmək lazımdır və belə ardıcıllıqla bir neçə müxtəlif mənbənin ümumi səs-küy
səviyyəsini tapmaq olar.
Məsələn, üç müxtəlif səs-küy mənbəyinin yaratdığı ümumi səs-küyün səviyyəsini təyin
edək:
L
1
=96dB,
L
2
=98dB və
L
3
=100dB. Əvvəl iki mənbəyi götürürük və onların səs-küy
səviyyələrinin fərqini təyin edirik:
L
2
– L
1
= 98 – 96 = 2 dB,
L
3
– L
2
= 100 – 98 = 2 dB
Alınan fərqə uyğun cədvəl 3.11-dən əlavə düzəliş
∆L=2dB. Deməli hər üç
mənbənin birgə yaratdığı ümumi səs-küy səviyyəsi:
L
üm
=100+(2+2)=104dB təyin edilmiş olur.
Səs-küy səviyyələrinin cəm üsulu ilə tapılması göstərir ki, eyni səs-küylü çox səs-küy mənbəyi
olduqda, onlardan bir neçəsinin səs-küyünün azaldılması və ya tamamilə aradan götürülməsi,
praktiki olaraq ümumi səs-küyün səviyyəsinə bir o qədər də böyük təsir etmir.
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 36

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
Fs=Es/0,8=45/0,8=56,25≈56 m
2
Demak, 56 m
2
maydon zarur.
1.11.Bentonit uni uchun maydonni aniqlaymiz
Yes=
193
5
,
193
100
19350
100
43
*
3
*
150
Fs=Es/0,8=193/0,8=241,875≈241m
2
Demak, bentonit saqlash uchun 241 m
2
maydon zarur.
1.12. Tayyor maxsulot uchun ham sig‘im va siloslarni aniqlaymiz.
E = Q * n
n - 5 kun, tayyor mahsulotni saqlash muddati
u holda:
YE=150*5=750 t
Mahsulotni xajmiy og‘irligi aniqlaymiz.
n
Ks
E
V
*
Bu yerda: Ks-silosini tо‘lish koefitsenti;
n-hisobiy xajmiy og‘irlik t/m
3
(har bir xom ashyo uchun alohida keltirilgan).
U xolda:
1244
99
,
1243
63
,
0
*
957
,
0
750
V
m
3
Izoh: Ks-silosining balandligiga muvofiq tanlanadi.
Bizda 3 qavatli silos balandligi 14,4m (4,8x3=14,4)bо‘lgan xom ashyo uchun
tо‘lish koeffitsenti 0,957 ta tashkil etmoqda. (262-bet, 1-ilova). Shu jumladan, xisobiy
xajmiy og‘irlik xam xom ashyo turiga qarab о‘zgaradi. Donli xom ashyo uchun xisobiy
natura 650 l/m
3
yoki 0,63 t/m
3
.
Hajmi topilgach silosining tomonlarini 2,9 x 2,9 m ekanligini inobatga olib bitta
silosning yuzasini topamiz va umumiy yuza topilgach F=V/h bitta silos tozasiga
bо‘lamiz, natijada siloslar soni kelib chiqadi.
F=
h
v
: bu yerda h-silos balandligi, 14,4m
|
| |
Gidrometallurgik - Chapter · November 022 citations reads 9,388 author

1) ruda mahsulotini qayta ishlashga tayyorlash;
2) ajratib olinishi kerak bo’lgan metalni eritmaga o’tkazish – tanlab eritish;
3) eritmani va qattiq cho’kmani bir-biridan ajratish;
4) eritmani zararli qo’shimchalardan kimyoviy usulda tozalash;
5) eritmadan metalni ajratib olish.
Gidrometallurgik jarayonlarning asosiy ko’rinishlari tanlab eritish jarayoni,
eritmalarni keraksiz qo’shimchalardan tozalash va eritmalardan metallarni
cho’ktirish hisoblanadi.
Tanlab eritish
– qayta ishlanayotgan materialga ko’p hollarda gazsimon
reagent – kislorod, vodorod va boshqalar ishtirokida erituvchi ta’sir ettirib, ajratib
olinayotgan komponentni eritmaga o’tkazish (eritish) jarayonidir.
Tanlab eritish natijasida keraksiz qo’shimchalar bilan ifloslangan ajratib
olinayotgan
Elektrometallurgik jarayonlarning turlari - Elektroliz

- pirometallurgik usulda olingan xomaki metallarni (mis, nikel, titan)
aralashmalardan tozalashda;
- erigan ftorid yoki xlorid oksidlaridan
kimyoviy mustaxkam metall
oksidlarini (alyuminiy, magniy, berilliy, titan va boshqalar) tiklashda;
- metall buyumlarni yuzasida mustaxkam, korroziyaga bardoshliligi yuqori,
manzarali (dekorativ) qatlam (xromlash, nikellash,
oltin bilan qoplash va
boshqalar) hosil qilishda.
Elektroliz jarayonida ionlar elektr toki ta’sirida ma’lum yo’nalishda harakat
qiladi: musbat zaryadlanganlar katodga, manfiy zaryadlanganlar anodga yo’naladi.
Yuqorida keltirilgan jarayonlardan tashqari, metallurgik zavodlarda yana bir
qancha jarayonlar mavjud. Bu jarayonlarda kimyoviy reaksiyalar yuz bermaydi,
lekin metallurgik ishlab chiqarishda ahamiyati beqiyosdir.
Bunday jarayonlarga
quyidagilar kiradi:
1) suyuq, qattiq, gazsimon mahsulotlarni tashish;
2) qattiq mahsulotlarni suyuq yoki ikki qattiq mahsulotni aralashtirish;
3) materiallarni quritish;
4) briketlash;
5) eritmalarni bug’latish;
6)
changlarni ushlash;
7) zaharli va kerakli gazlarni ushlash va boshqalar.
Nazorat savollari
1.
Pirometallurgik jarayonga izoh bering va unda kechadigan oksidlanish-
qaytarilish jarayonlariga misollar keltiring.
metall eritmasi - Chapter · November 022 citations reads 9,388 author

Eritmalardan metallarni erkin holda cho’ktirish
suvli eritmalarni elektroliz,
cho’ktirish yoki bosim ostida, hamda kimyoviy birikmalar ko’rinishida gazsimon
qaytaruvchilar yordamida amalga oshirish mumkin.
Rangli metallar gidrometallurgiyasida (ayniqsa
noyob va nodir metallar
metallurgiyasida) sorbsiya va ekstraksiya jarayonlari keng tarqalmoqda. Bu
jarayonlarni qo’llashdan maqsad qo’yidagi masalalarni yechish hisoblanadi:
- tanlab eritishda olingan eritmadan qimmatli metallni tarkibi bo’yicha
keyingi qayta ishlash jarayonlariga qulay bo’lgan boshqa eritmaga o’tkazish;
- suyultirilgan eritma va bo’tanadan metallni jamlab olish;
- eritmalardan metallni samarali ajratib olish va uni keraksiz
qo’shimchalardan tozalash;
- sorbsiya bilan birlashtirilgan tanlab eritish.
Ion almashinuv jarayonlari ayrim qattiq birikmalarni (ionitlar)
eritmalar
bilan ta’sirlashuvi natijasida eritmadan ion yutib olish va ionit tarkibidan
o’shanday zaryadli va o’shancha miqdordagi ionlarni almashishga asoslangan.
Ionit sifatida ko’pincha yuqori sig’imli,
kimyoviy barqaror, mexanik
mustahkamlikka ega, yuqori molekulyarli sintetik birikmalar (smolalar) ishlatiladi.
Ekstraksiya deb erigan metall kimyoviy
birikmalarini suvli fazadan, suv
bilan aralashmaydigan boshqa suyuq organik fazaga o’tkazish jarayoniga aytiladi.
Ekstragent sifatida organik kislota va ularning tuzlari,
amin va aminli ishqorlarni
tuzlari, spirtlar, efirlar ishlatiladi.
Deminerallashdan keyingi qo’shimcha neytrallash

|
Deminerallashdan keyingi qo’shimcha neytrallash
|
bet | 4/5 | Sana | 05.09.2024 | Hajmi | 333,24 Kb. | | #270359 |
Bog'liq 1-MavzuDeminerallashdan keyingi qo’shimcha neytrallash.
Bu jarayonning vazifasi deminerallangan neftga soda (Na2CO3) eritmasini yuborish. Bundan maqsad qolgan tuzlar (MgCl2, CaCl2) ni Mg (OH)2 va CaCO3 holida ajratib chiqarish. Neftda qisman qoladigan NaCl atmosferali haydash cho’kmasi bilan chiqarib yuboriladi. Bu jarayon unumdorligiga halaqit beradigan omillar:
"neft-suv" muhitida kam miqdordagi tuzlar bilan neytrallovchi reagent o’rtasidagi o’zaro ta’sirlashuvning qiyinligi;
ortiqcha olinishi mumkin bo’lgan soda ta’sirida jihozlarning yemirilishini oldini olish uchun zarur bo’lgan soda miqdorini aniqlash (hisoblash). Sodaning miqdori 5 - 10 ppm ni tashkil etadi.
Yuqorida aytib o’tilgan tadbirlar amalga oshirilgandan so’ng deminerallangan neft atmosferali haydash kolonnasi boshagidagi kondensatorda yig’iladi. Uning tarkibi uglevodorod va oz miqdordagi suv aralashmasidan iborat bo’lib, oson kondensatsiyalanadi. Kondensatsiyalanish "neft / suv" nisbatiga (ularning partsial bosimlariga) bog’liq. Uning oldini olish uchun kondensatsiyalanishning quyidagi ikki usulidan foydalaniladi:
1. Suvli muhitdagi HCl ni neytrallash.
2. Metall sirtida himoya pardasi hosil qiluvchi aminobirikmalarni purkash.
HCl ni neytrallash ikki usulda amalga oshiriladi:
a) Ammiak bilan neytrallash. Bu usulda sistemaga gaz holidagi ammiak yuboriladi va HCl gazsimon holdagi amoniy xlorid tuziga aylantiriladi. Bu tuz kondensatsiyalangan suvda erib HCl hosil qiladi va uning miqdorini pH-metriya usuli bilan aniqlab, neytrallangan HCl miqdori aniqlanadi. Bu usulning kamchiliklari: 1)Sistemadagi HCl miqdori ko’p bo’lsa, ko’p miqdorda tuz hosil bo’lib, gaz holidan kristall holidagi moddaga aylanadi va kondensatsiyalanishdan avval tuz cho’kindisi kolonna tubida cho’kadi, natijada cho’kindi ta’siridagi juda xavfli korroziya turini keltirib chiqaradi. Bu "boshak"dagi xloridlar miqdori > 50 ppm bo’lganda sodir bo’ladi. 2)Ammiak sistemaga kiritilganda pH ning ortishi oqibatida gaz holidagi H2S ning suvda eruvchanligi ortadi. Bu qo’shimcha H2S - li korroziya jarayoni yuz berishiga olib keladi. Buning oldini olish uchun deminerallash suvini qizdirib, erigan ammiakni bug’latib turish kerak.
b) Neytrallovchi aminobirikmalardan foydalanish. Atmosferali haydash kolonnasida vodorod xloridni neytrallash uchun morfolin - geterotsiklik amino birikma O (CH2 - CH2-)2NH dan foydalaniladi. Uning ta’sirida:
O (CH2 - CH2)2NH + HCL = O(CH2CH2) NH2 + Cl- reaktsiya borib, suvda eruvchan barqaror tuz hosil bo’ladi.
|
| |
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 39

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
Xisobga kо‘ra 1 dona A1-BIS-12 separatorini tanlaymiz.
2.7. Donli xom ashyo liniyasidagi kabi unumdorligi 5 t/soat bо‘lgan liniya uchun
magnit chizig‘ining uzunligi 0,4m ga teng bо‘lishi kerak . Shu boisdan magnit
liniyasining uzunligi 0,6m ga teng bо‘lgan BKMA-2 -300 A kolonkasini tanlaymiz.
2.8. Keyingi navbatda drobilkani tanlaymiz.
25
,
6
8
,
0
*
100
*
24
80
*
150
Q
t/s
Xisobga kо‘ra unumdorligi 6 t/sut bо‘lgan 1 dona A-DMR -6 rusumli bolg‘ali
maydalagichni liniya uchun tanlaymiz.
2.9. Qо‘shimcha maydalash maqsadida (izmelchitel) valli dastgox о‘rnatamiz va
xisoblaymiz. Buning uchun maydalash yо‘li uzunligi (L) topiladi va dastoh soni
aniqlanadi.
L=
q
a
Q
*
100
*
1000
*
Bu yerda: a-xom ashyo sarfi, %:
q-mazkur jarayon uchun 1smga tushayotgan yuklama, bizda 350 kg/sut
L=
342
350
*
100
80
*
1000
*
150
*
100
*
1000
*
q
a
Q
cm
Hisobga kо‘ra 2 dona A1-BZN rusumli valli dastgoh tanlanadi.
2.10. Drobilka va maydalagich (izmelchitel)dan о‘tgan qoldiq fraksiyalarni elash
maqsadida liniya unumdorligini (5 t/soat) inobatga olib, bir dona A1-DPM-20 elash
uskunasini tanlaymiz.
2.11. Unli mahsulotlarini liniyasini tanlash uchun kerak bо‘lgan uskuna va
jixozlarni tanlaymiz. Bizda ushbu lniyada kepak ishlab chiqariladi.
q=
3
91
,
2
1
*
100
*
24
40
*
175
*
100
*
1000
*
q
a
Q
t/s
Demak, 1dona DMP rusumli elash uskunasi tanlanadi. Uni unumdorligi 6
t/soat
|
| |
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 34

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
n
Ks
E
V
*
Bu yerda: Ks-silosini tо‘lish koefitsenti;
n-xisobiy xajmiy og‘irlik t/m
3
(xar bir xom ashyo uchun alohida keltirilgan).U
xolda:
255
77
,
254
65
,
0
*
942
,
0
156
V
m
3
Izoh: Ks-silosining balandligiga muvofiq tanlanadi.
Bizda 3 qavatli silos balandligi 14,4m (4,8x3=14,4)bо‘lgan xom ashyo uchun
tо‘lish koefitsenti 0,942 ta tashkil etmoqda. (262-bet, 1-ilova). Shu jumladan, xisobiy
xajmiy og‘irlik xam xom ashyo turiga qarab о‘zgaradi. Donli xom ashyo uchun xisobiy
natura 650 l/m
3
yoki 0,65 t/m
3
.
Hajmi topilgach silosining tomonlarini 2,9 x 2,9 m ekanligini inobatga olib bitta
silosning tozasini topamiz va umumiy yuza topilgach F=V/n bitta silos tozasiga
bо‘lamiz, natijada siloslar soni kelib chiqadi.
F=
h
v
: bu yerda h-silos balandligi, 14,4m
Umumiy yuza
F=
18
69
,
17
4
,
14
255
m
2
Bir dona silos yuzasi
F
1
= 2,9 x 2,9 = 8,41
h=
2
14
,
2
41
,
8
18
1
F
F
ta
Hisobga kо‘ra 3 dona silos donli chiqindi uchun tanlanadi.
1.8. Navbatda kepak uchun sig‘im va siloslarning sonini hisoblaymiz. Bunda ham
huddi yuqoridagi kabi hisob ishlari olib boriladi.
Yeke
pak
1444
100
16
*
60
*
150
t
Xom ashyoni xajmiy og‘irligi aniqlaymiz.
n
Ks
E
V
*
|
| |
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 37

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
Umumiy yuza F=
3
,
86
4
,
14
1244
m
2
Bir dona silos yuzasi
F
1
= 2,9 x 2,9 = 8,41 m
2
h=
10
27
,
10
41
,
8
3
,
86
1
F
F
ta
Hisobga kо‘ra tayyor mahsulot uchun 10 dona silos olamiz
.
2.Texnologik uskunalarni tanlash va hisoblash
Texnologik liniyadagi uskunalarning unumdorligini xisoblash uchun zavod quvvati
va joriy texnologik liniyada uzatilayotgan xom ashyoning maksimal miqdori,
uskunadan foydalanish koeffitsenti va uning ishlatish vaqtini bilish lozim. Texnologik
liniyadagi uskunalar unumdorligini xisoblash uchun xom ashyoning quyidagicha.
Maksimal miqdorlari qabul qilingan (zavodning kunlik quvvvatiga nisbatan %
hisobida): № 2-jadval
Xom ashyo
Miqdori %
Xom ashyo
Miqdori %
Donli
80
Mineral xom ashyo
5
Unli
40
Suyuq
5
Shrot
20
Premikslar
1
Omixta yem kо‘p sonli komponentlardan tashkil topganligi bois, hamda xar bir
komponent turli fizik-kimyoviy xususiyatga ega ekanligini inobatga olib, xar bir xom
ashyo liniyasi uchun texnologik uskunalarni aniqlaymiz:
2.1. Donli xom ashyo liniyasi uchun uskunalarni xisoblaymiz:
Texnologik liniyada uskunalarning unumdorligi q-(t/soat) quyidagi formula
bо‘yicha aniqlanadi:
K
Tl
a
Q
Q
*
100
*
*
|
| |
Ўзг. Вароқ Вароқ Хужжат - bet 35

|
Ўзг. Вароқ Вароқ ХужжатBog'liq ¡çã. Âàðî Âàðî ÕóææàòЎзг.
Вароқ
Вароқ
Хужжат
Имзо
Сана
Bu yerda: Ks-silosini tо‘lish koefitsenti;
n-xisobiy xajmiy og‘irlik t/m
3
(xar bir xom ashyo uchun alohida keltirilgan).
U xolda:
5137
9
,
5136
30
,
0
*
937
,
0
1444
V
m
3
Izoh: Ks-silosining balandligiga muvofiq tanlanadi.
Bizda 3 qavatli silos balandligi 14,4m (4,8x3=14,4)bо‘lgan xom ashyo uchun
tо‘lish koeffitsenti 0,937 ta tashkil etmoqda. Shu jumladan, xisobiy xajmiy og‘irlik xam
xom ashyo turiga qarab о‘zgaradi. Donli xom ashyo uchun xisobiy natura 650 l/m
3
yoki
0,65 t/m
3
.
Hajmi topilgach silosining tomonlarini 2,9 x 2,9 m ekanligini inobatga olib bitta
silosning yuzasini topamiz va umumiy yuza topilgach F=V/h bitta silos tozasiga
bо‘lamiz, natijada siloslar soni kelib chiqadi.
F=
h
v
: bu yerda h-silos balandligi, 14,4m
Umumiy yuza
F=
357
4
,
14
5137
m
2
Bir dona silos yuzasi
F
1
= 2,9 x 2,9 = 8,41 m
2
h=
42
44
,
42
41
,
8
357
1
F
F
ta
Hisobga kо‘ra 42 dona silos kepak uchun tanlanadi
.
1.9. Omixta yem zavodlarida siloslardan saqlashdan tashqari tuz, bentonit
uni, bо‘r, gо‘sht suyagi uni, achitqi, premikslar va boshqalarni polda saqlash xam
kо‘zda tutiladi. Shu boisdan ozuqabop ohak va bentonit uni uchun biz talab etiladigan
maydonlarni aniqlaymiz.
Fs(m
2
) va u quyidagi formula bilan aniqlanadi.
Fs=Es/0,8
1.10. Ozuqabop ohak uchun maydonni aniqlaymiz:
Yes=
45
100
4500
100
15
*
2
*
150
|
| |
eritma va kekdir - Chapter · November 022 citations reads 9,388 author

ADABIYOTLAR RO’YXATI
1.
А.А. Юсупходжаев, С.Б. Мирзажонова, Ш.Т. Хожиев. Повышение
комплексности использования сырья
при переработке сульфидных
медных концентратов// Proceedings of the III International Scientific and
Practical Conference “Scientific and Practical Results in 2016. Prospects for
their Development” (December 27 – 28, 2016, Abu-Dhabi, UAE). Ajman,
2017, № 1(17), Vol. 1, c. 45 – 48.
2.
Matkarimov
S.T., Mirzajonova
S.B., Karimova
T.P., Saidova
M.S.,
Bakhodirov N.K. Method of Heap Leaching of Copper from Off-Balance
Ore Dumps // [Электронный ресурс]. – Режим доступа: URL:
https://link.springer.com/book/10.1007/978-981-16-4321-7
(дата
обра-
щения 21.10.2021)
3.
Mirzajonova S,
Karimova T, Saidova M . Research of sulfuric acid
leaching of copper off-balance ores. Int J Eng Adv Technol //
[Электронный ресурс]. – Режим доступа: URL:
https://doi.org/10.359
40/ ijeat.b3838.129219
.
4.
Юсупходжаев А.А., Хожиев Ш.Т., Мирзажонова С.Б. Анализ состояния
системы в металлургии. – Т.: LAP LAMBERT Academic Publishing. –
2020. – 189 с.
5.
Юсупходжаев А.А., Худояров С.Р., Мирзажонова С.Б. Механизм
образования расплавов при плавке сульфидных медных концентратов в
отражательной печи // Горный вестник Узбекистана № 2. – 2014.С.106–
109.
6.
Юсупходжаев А.А., Худояров С.Р., Мирзажонова С.Б.
Использование
физических
свойств
компонентов
шихты
для
анализа
металлургических процессов // Горный вестник Узбекистана № 4. –
2013. – №55. - с.30 – 32.
7.
Юсупходжаев А.А., Хожиев Ш.Т., Мирзажонова С.Б. Технология
переработки медных шлаков сульфидированием её окисленных
соединений. Международная научно-практическая
конференция
«OPEN INNOVATION». (Пенза, 15 – 18 июня 2017 г.). – Пенза, 2017.
Microsoft Word 102-104 dasturlash tillari, turlari va asoslari

Microsoft Word 102-104 dasturlash tillari, turlari va asoslari
Download
1,13 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
17.05.2024
Hajmi
1,13 Mb.
#239532
Download
1,13 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Microsoft Word 102-104 dasturlash tillari, turlari va asoslari
Download
1,13 Mb.
Matnni ko'rish
6-mavzu. 2D va 3D geometrik modellashtirishning metodlari va algoritmlari. 2D va 3D grafika yaratishning dasturiy interfeysi. Opengl texnologiyasi

6-mavzu. 2D va 3D geometrik modellashtirishning metodlari va algoritmlari. 2D va 3D grafika yaratishning dasturiy interfeysi. Opengl texnologiyasi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 6-mavzu. 2D va 3D geometrik modellashtirishning metodlari va algoritmlari. 2D va 3D grafika yaratishning dasturiy interfeysi. Opengl texnologiyasi
|
Əqli hücumunun aparılma məqsədləri

Əqli hücumunun aparılma məqsədləri:
Problemin həlli yollarının araşdırılmasını öyrənmək, müəyyən situasiyalarda cıxış yolları tapmaq, onları təhlil etmək, daha səmərəli həll yollarının tapılması ilə bağlı qərar qəbul etmək qabiliyyətini inkişaf etdirmək
şagirdlərin sərbəstliyini, fikir azaldığını inkişaf etdirmək
şagirdlərdə məntiqi təfəkkürü inkişaf etdirmək, yaradıcılığı stimullaşdırmaq
şagirdlərdə özünə inam hissini stimullaşdırmaq və həmçinin insanlar arasında əlaqələri yaxşılaşdırmaq
şəxsi ifadə tərzlərini istiqamətləndirərək, müstəqil düşüncəsini inkişaf etdirmək
Alqoritm:
1. müəllim həll olunmalı problemi elan edir
2. aparıcı (“ideyaların generatoru” – ideyaların axtarışına yönəldən) müəyyən edilir. Bu rolda həm müəllim, həm də şagird ola bilər.
3.Təlimat verilir ki, şagirdlər problemin həlliücün bütün ilk ağıla gələn ideyaları sürətlə, qısaca və konkret ifadələrlə bildirsinlər. Bu ideyalar fantastik, ağlasığmaz, qeyri-adi,absurd, hətta zarafatyana və uzaqgörən ola bilər. Şagirdlər öz həmyaşıdlarının şərhlərinə istinad edə bilərlər. Tənqid etmədən bu şərhləri tamamlayıb başqa formaya sala bilərlər.təkliflər qiymətləndirilmir və tənqid edilmişr
4. bütün qrup bu problemin həllinə cəlb olunur. Əsas məqsəd: mümkün qədər cox fikir toplamğanail olmaq.
5. qısa vaxt ərzində verilən bütün fikir və təkliflər aparıcı –generator tərəfindən kağızda, lövhədə və s. qeyd olunur.
6. yerinə yetirilmiş işin nəticəsində bütün deyilən fikirlər təhlil olunur.
7. aparıcı ideyaları bir daha yekunlaşdırır. Şagirdlər artıq bildirilmiş ideyaları tənqidi təhlil edir, qiymətləndirir, mübahisə aparır, şagirdlər müzakirə olunan problemin mümkün həlli ücün orijinal və ya ən yaxın ideyaları secirlər.
8. bu mərhələ kiçik qruplarla da aparıla bilər. Müəyyənləşdirilmiş meyarlar əsasında qrup yardımçı qruplara bölünür. Hər bir yardımçı qrup öz nəticələrini göstərir və onların həmyaşıdları ilə bölüşür. Onlar bunu sözlərlə, təsvirlərlə, rəsmlərlə mahnılarla və ya rollu oyunlarla təqdim edə bilərlər.
|
Şərtlər bunlardır - Kurs: II fənn: Pedaqogika -2 Mövzu

Şərtlər bunlardır:
beyin həmləsi zamanı hər hansı bir tənqid qadağandır. ideyalar hec bir sübut olmadan irəli sürülür.
İştirakçılar arasında əvvəlcədən müsbət münasibətlər olmalıdır
Tam azad iqlimdə qrup işinin təşkil edilməli, ideyaların sərbəst yaradılması ücün şərait yaradılmalı, müəllim şagirdləri öz ideyalarını irəli sürməyə ruhlandırmaqla, müdaxilələrin qarşısını almaqla və ideya axınını stimullaşdırmaqla fəaliyyətin əsl katalizatoru olmalıdır.
İş forması: böyük və kiçik qruplarla iş
Vaxt: maksimum 10-15 dəq.
Dərsin əsasən motivasiya və ümumiləşdirmə mərhələlərində istifadə oluna bilər.
Yarana biləçək problemlər: vaxtın uzanması, şagirdlərdə mövzu ilə bağlı məlumatın azlığı, aparıcının “generator” rolu ücün lazımi qabiliyyətinin olmaması.
P.2. BİBÖ (nəyi bilirik, nəyi bilmək istəyirik, nəyi öyrəndik və nəyi öyrənməliyik) şagirdlərin əvvəlki biliyi, təcrübəsi ilə yeni biliklər arasında əlaqə yaratmağa imkan verir, mövzu, problem barədə düşünməsini təmin edir. Məqsəd:
şagirdlərə əvvəlki bilik və təcrübə və yeni biliklər arasında əlaqə yaratmağa imkan verməklə şagirdin düşünməsini optimallaşdırmaq
şagirdlərin mövzu barəsindəki əvvəlki təcrübəsini nəzərdən kecirməyə və dərsdəki cavablarına əsasən sualları formalaşdırmağa imkan verir.
Alqoritm:
1. şagirdləri cüt-cüt bölərək mövzu barəsində əvvəlki biliklərinə dair siyahı tərtib etmək
2. şagirdlər siyahı üzərində işləyərkən müəllim lövhədə 3 sütündan ibarət cədvəl qurur və aşağıdakı bölmələri qeyd edir: “bilirik”, “istəyirik bilək”, “öyrənməliyik”.
3. cütlərdən yazdığı məlumatı təqdim etməyi xahiş edilirvə sol sütunda bütün qrupun razılaşdığı məlumat qeyd edilir.
4. həmin metodlardan istifadə edərək şagirdlər suallar siyahısı üzərində birgə işləməlidir. Mövzu ilə bağlı yaranan suallar bilmək istədikləri hissəqə qeyd edilir.
Şərtlər:
-Şagirdlərə BİBÖ –nun mahiyyəti və məzmunu haqqında məlumatların verilməsi
-hansı mövzular üzrə əlaqə yaranmasının müəyyənləşdirilməsi
-BİBÖ cədvəlinin kagız və lövhə üzərində təsviri
İş forması: böyük, kicik qruplarla və cütlərlə iş
Auditoriyanın bilik səviyyəsini nəzərə almaq, çagirdlərin köhnə və yeni biliklərinin xüsusiyyətlərini bilmək
|
P.3. İnsert metodu - Kurs: II fənn: Pedaqogika -2 Mövzu

P.3. İnsert metodu. Şagirdlər müstəqil mütaliəyə başladıqda oxuduqlarını qeydə almaq üçün bu priyomdan istifadə edirlər. Bu priyomun dəyəri ondadır ki, şagirdə öz qavrayışını, biliyini yoxlamağa imkan verir.
Hər hansı əsər oxunduqdan sonra şagird özünün həmin sahədəki hazırlığını yada salır, nələri əvvəllər öyrəndiyini, nələri hələ bilmədiyini müəyyən edir, nələrin yeni olması, nələrin anlaşılmaması, gələçəkdə üzərində təkararən dayanmalı olması haqqında düşünür və hər birini müvafiq işarə ilə qeyd edir. Bu baxımdan insert BİBÖ=yə oxşayır. Təsadüfi deyil ki, bəzi müəllimlər onları eyniləşdirirlər. İnsert BİBÖ-dən nə ilə fərqlənir? Şagird insertdə mətnə münasibətini 4 işarı ilə bildirir:
Mətndə əvvəllər öyrəndiyi hər hansı məlumatı təsdiq edən məlumata rast gəldikdə “+” işarəsi qoyur.
Yeni oxuduğu əvvəllər öyrəndiyini rədd edirsə, bildkiləri ilə ziddiyyət təşkil edirsə, “-” işarəsi qoyur.
Oxu prosesində yeni məlumat alırsa, “!” işarəsi qoyur.
Oxunan mətndə səthiliyə, dolaşıqlığa, qeyri-dəqiqliyə rast gəldikdə əlavə mənbələrdən bilik əldə etməyə ehtiyac olarsa, “?” işarəsi qoyur.
P.4. Bu priyom mövzu ilə əlaqədar sinifdə şagirdlərin sərbəst fikir mübadiləsinə yer vermək dərsi intensivləşdirir. İşgüzar səs-küy dərsdə hər hansı danışıqdan, şagirdlərin intizamsızılığından, özbaşınalığından fərqlənir. İşgüzar səs-küy ənənəvi təlim prosesində tələb olunan sakit əyləşmək, kitabı “ürəyində oxumaq”, müəlimin müraciəti ilə əl qaldırıb cavab vermək, icazəsiz yerindən qalxmamaq və s. qaydalara alternativdir. Bir sual, dərsdən oxunmuş bir epizod, müəllimin qoyduğu sualla əlaqədar yerdən münasibətin bildirilməsi zəif, utancaq uşaqların da fəallaşdırılmasına təkan verir. Müəllimin uzunmüddətli şifahi şərhindən sonra sinif 3-4 nəfərdən ibarət qruplara ayrılır. Müəllimin danışdıqları müzakirə olunur. Sonra nəticələrə əsasən fikir mübadiləsi aparılır. Elə bu müzakirə, kollektiv nəticəyə gəlmək hec cür səs-küysüz kecinə bilməz. Qrupdaxili mübahisələrin səsi sinfə yayılır, bir-birinə qarışır. Bu səs-küy elə bir mənzərə yaradır ki, diqqətlə dinləyən müəllim sinfi sakitləşdirmək istəmir, cünki bu səs-küy işgüzar şəraitin nəticəsidir. İşgüzar səs-küy həmişə qruplarda fəaliyyətin deyil, bəzən sinif kollektivinin birgə işinin nəticəsi olur. Sinifdə bir mövzu əsasında fikir mübadiləsi, vətənə, müəyyən bayrama həsr olunmuş albomun tərtibi, kolleksiyanın hazırlanması prosesində işgüzar səs-küy alınır. Belə hallarda yersiz səs-küyə, lazımsız qışqırığa yol verməyən məhz işgüzar, öyrənməyə, dəqiqləşdirməyə, fikrini sübut etməyə çalışan səs-küyün hökm sürməsi müəllimdən xüsusi bacarıq tələb edir. Amirlikdən yaxa qurtarmaq, dərsdə uşaqların hər bir anını maraqlı və məzmunlu etmək, öyrəndiklərinin gərəkliliyini, lazımlılığını onlara anlatmaq son dərəcə vacibdir.
|
RKS-də siqnallaşma növləri ( 41 in içində)

|
RKS-də siqnallaşma növləri ( 41 in içində)
|
bet | 18/40 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #134851 |
Bog'liq DOC-20240109-WA0011.42. RKS-də siqnallaşma növləri ( 41 in içində)
43. Siqnallaşma sistemlərinin inkişaf mərhələləri.
Siqnallaşma sistemlərinin inkişafını beş mərhələyə bölmək olar:
1-ci mərhələ: Bu mərhələ birbaşa idarə üsullu dekad-addım(DA ATS) sistemli avtomat telefon stansiyalarının yaranmasına təsadüf edir. Bu stansiyalarda funksional (xətt və idarəedici) siqnalların təşkili üçün eyni danışıq kanalları istifadə edilmişdir.
2-ci mərhələ: Bu mərhələ dolayı idarə üsullu koordinat(ATSK) sistemli avtomat telefon stansiyalarının yaranmasına təsadüf edir. Bu stansiyalarda siqnallaşma selləri danışıq kanalları ilə verilişi təşkil edilsə də,onun özünə məxsus texniki xüsusiyyətləri olmuşdur.Artıq məhdud sayda 15 ədəd müxtəlif təyinatlı siqnalın verilməsinə imkan yaranmışdır.Ikinci mərhələnin siqnallaşma sistemi çoxtezlik üsul adını almış və bu məqsədlə beş ədəd tonal tezlikdən- TT(300-3400hs) istifadə edilmişdir.Buna 5 saylı siqnallaşma sistemi adı verilmişdir. Adi abunəçiləri 5 saylı siqnallaşma sistemi tam təmin edir.
3-cü mərhələ:-analoq sistemli KAMA aparaturasının yaranmasına təsadüf edir.Texniki ədəbiyyatda buna R2 siqnallaşma sistemi və ya “ayrılmış kanal üsullu” siqnallaşma sistemi adı verilmişdir. Bu sistemdə siqnallaşma sellərini vermək üçün tezliyi tonal tezliklərdən kənarda yerləşən 3825 hers olan fərdi ayrılmış kanaldan istifadə edilmişdir. R2 siqnallaşma sistemində idarəedici siqnallar bir kabelli iki zolaqlı üsulla verilməklə cəmi 12 ədəd iki tezlikli siqnallardan istifadə edilmişdir.
4-cü mərhələ-idarəolunma proqramı əvvəlcədən yazılmış və montaj edilmiş kvazielektron stansiyalarının yaranmasına təsadüf edir.Bu stansiyalarda funksional siqnalları vermək üçün, ilk dəfə olaraq stansiya daxilində, ümumikanal siqnallaşma sisteminin(ÜKS) tətbiqinə başlanmışdır. Bu halda stansiyalararası rabitədə sıxlaşdırma sistemlərini tətbiq etməklə, siqnallaşma sellərinin müstəqil kanalla verilişi təşkil edilirdi.
|
| |
-ci inkişaf - Rəqəmli kommutasiya sisteminin inkişaf tarixi

|
Rəqəmli kommutasiya sisteminin inkişaf tarixi
|
bet | 19/40 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #134851 |
Bog'liq DOC-20240109-WA0011.5-ci inkişaf mərhələsi-rəqəm və paket sistemli stansiyaların yaranmasına təsadüf edir. Burada istər şəbəkə,istərsə də stansiya səviyyəsində dataqram rejimində işləyən və veriliş sürəti 64 kilobit/san olan müstəqil fəaliyyət göstərən diskret ümumi siqnal kanalından istifadə edilmişdir.Siqnallaşma paket sellərinin bu üsulla təşkıli xüsusi ümümi kanal siqnallaşma(ÜKS) sistemi adlanan avadanlıq tələb edir. Mahiyyət etibarı ilə bu artıq kanal kommutasiya metodunun sonu(tənəzzülü) və paket kommutasiya metodunun inkişafı demək idi. ÜKS-sistemində siqnallaşma selləri artıq paket formasında müstəqil siqnallaşma kanalı ılə verilir. Müasir NGN şəbəkəsində ÜKS–7 saylı siqnallaşma sistemi ilə bərabər,digər mərkəzləşdirilmiş siqnallaşma protokolları(məs.H.323,H.248,H.225,SİQTRAN,SİP və s.) işlənır.
44. Telefon siqnallarının qruplara bölünməsi.
Müxtəlif sistemli və tipli telefon stansiyalarının abunəçiləri arasında ünvan informasiya sellərinin qarşılıqlı mübadiləsini təşkil etmək üçün müxtəlif funksiyalar daşıyan siqnallar çoxluğundan istifadə edilir YTŞ və ŞaTŞ-rində müxtəlif parametrli elektrik siqnallarından istifadə etməklə fiziki və sıxlaşdırılmış xətlərlə(kanallarla) kanal kommutasiya metodu əsasında danışıq(elektrik) dövrələri təşkil edilir.Bu halda kommutasiya prosesinin ayrı-ayrı mərhələlərin- də(fazalarında) istifadə edilən müxtəlif təyinatlı elektrik siqnalları çoxluğu telefon siqnallaşma sistemi adını almışdır. Danışıq və stansiyalararası birləşmə traktı ilə düzünə(birbaşa) və əksinə istiqamətdə verilən və qəbul edilən siqnallar çoxluğunu qeyri-mərkəzləşdirilmiş(paylanmış) beş qrupa bölmək olar. Onların funksional vəzifələri ilə tanış olaq.
1. Birinci qrup siqnallar. Kommutasiya texnikasında onlar xətti siqnallar adını almışdır. Bu siqnallardan xətlə (kanalla) düzünə və əksinə istiqamətdə birləşmənin başlanğıcından sonuna kimi istifadə edilir. Xətti siqnallar birləşmə prosesinin üç əsas mərhələsini xarakterizə edir:
məşğulluq;
birləşmənin yaranması (yaranmaması);
birləşmənin pozulması.
|
| |
“Biri-hər-biri” prinsipi ilə qurulma

|
“Biri-hər-biri” prinsipi ilə qurulma
|
bet | 25/40 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #134851 |
Bog'liq DOC-20240109-WA0011.54. “Biri-hər-biri” prinsipi ilə qurulma
“Bir-hər bir “modelli şəbəkələrdə 2-dən artıq ATS olduqda 5 rəqəmli nömrələmə olur. (00000-99999). 8 ATS-dən sonra Qovşaq yaradır.
55. 7 Səviyyəli acıq sistemlər modeli.
Paket kommutasiyalı şəbəkələr 7 səviyyəli açıq sistemlər modeli(ACM) -əsasında qurulur. Bu sistemdə Ilkin səviyyə hamıya yaxşı tanış olan, fiziki kommutasiya səviyyəsi hesab edilir. Fiziki səviyyə elektromaqnit dalğalarının ötürücü sistemi ilə birbaşa bağlıdır. Elektromaqnit dalğalarının ötürücü sistemi dedikdə, fiziki naqillər və ya müxtəlif quruluşlu rabitə kabelləri,həmçinin dalğa və isıq ötürücüləri(optik kabellər) başa düşülür. 1. Fiziki səviyyənin vəzifəsi ikinci-kanal səviyyəsi ilə birinci səviyyə arasında razılaşma (interfeys) prosesini yerinə yetirməkdir. Fiziki səviyyə bir necə vacib parametrlə xarakterizə edilir:
- fiziki mühitin növü; - rabitə kanalının titpi; - verliş sürəti; - kanalın tezlik zolağı (spektri); - kommutasiya avadanlığının sistemi və tipi;verliş sistemi; qidalanma sistemi;verliş metodları.
İkinci səviyyə kanal kommutasiya(KK) səviyyəsi adlanır. Kanal kommutasiya səviyyəsinin əsas vəzifəsi, uyğun idarəetmə protokolu(siqnallaşma sistemi) əsasında informasiya sellərinin verlişinin doğruluğunu yüksəltməkdir. İkinci səviyyə birinci və üçüncü səviyyələr arasında yerləşir. Kanal səviyyəsində fiziki kommutasiya səviyyəsinin xidmətlərindən istifadə edilir, mövcud texniki imkanlar genişləndirilir və onlar ikinci paket kommutasiya səviyyəsinə təqdim edilir.
Üçüncü səviyyə paket kommutasiya (PK) şəbəkə səviyyəsi adlanır. Üçüncü səviyyə paket kommutasiya metodlu telekommunikasiya şəbəkə və stansiyaların qurulması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Üçüncü səviyyədə kommutasiya proseslərini idarə etmək üçün ilkin olaraq kanallarla daxil olan paketlər (konkret uzunluqlu siqnal vahidləri nəzərdə tutulur) şlüzlərdə ünvanları emal edilir və onlar marşrutizatorların köməyi ilə istiqamətlər arasında paylanması prosesi həyata keçirilir. Üçüncü paket kommutasiyalı şəbəkə artıq müxtəlif texnologiyalı IP-telefon şəbəkəsi deməkdir.
|
| |
P.2.Fəal dərsin mərhələləri I və II mərhələ

P.2.Fəal dərsin mərhələləri I və II mərhələ. Fəal təlim əsasında təşkil olunan dərs müxtəlif struktur və mərhələlərdən ibarət ola bilər. Biz hazırda onlardan birini nümunə qismində təqdim edirik:
I mərhələ: motivasiya, problemin qoyulması
Motivasiya – hər hansı fəaliyyətin mexanizmini işə salan sövqedici qüvvədir. Bu səbəbdən tədqiqata başlamazdan əvvəl şagirdlərin təfəkkür prosesini hərəkətə gətirmək və idrak fəallığını artırmaq məqsədi ilə müəllim motivasiyadan istifadə edir.
İstənilən tədqiqat problemin müəyyən edilməsindən başlayır. Hər bir problem müxtəlif fərziyyələr, ehtimallar doğurur və onların yoxlanılması üçün tədqiqat sualı formalaşır. Bu baxımdan tədqiqat sualı tədqiqata, yeni biliklərin kəşfinə aparan bələdçi rolunda çıxış edir. Fəal təlimin mexanizmlərindən biri olan problem qoyuluşu idrak fəallığının əsas yaranma səbəbidir. Bu mərhələdə fasilitator qismində çıxış edən müəllim şagirdlərin sərbəst və müstəqil düşünməsinə, fikir söyləməsinə nail olmalıdır.
|
P.4. Təlim metodunun seçilməsi--

P.4. Təlim metodunun seçilməsi-- Təlimin normal təşkili çox vaxt onun metodlarının düzgün seçilməsindən asılı olur. Təlimin prosesini mükəmməl bilən metodistlər dərsdə əyləşərkən çoxlu, həm də hər dəfə yeni -yeni metod və priyomlarla qarşılaşirlar. Onların diqqətini hər dəfə müəllim və şagirdlərin müxtəlif təlim fəaliyyətləri cəlb edir. M.N.Skatkin vaxtilə yüzdən artıq metod və priyomun mövcud olduğunu bildirmişdir.
Müəllimin pedoqoji hazırlığı, dərsliklərin keyfiyyəti, şagirdlərin təlim marağı, yüklənib-yüklənməmələri, bütövlükdə təlimin keyfiyyəti məhz metodun seçilməsindən, ondan necə istifadə edilmıəsindən asılı olur.Təlim metodu seçərkən didaktikanın belə bir müdəasını əsas göturmək lazımdır ki, universal metod yoxdur. Metod seçərkən tədris edilən materialın mahiyyəti başlıca faktordur. Metodun seçilməsi didaktikanın təlimedici, tərbiyələndirici və inkişafetdirici funksiyalarından asılıdır. Şagirdlərin psixoloji və yaş xüsusiyyətlərini, müəllimin şəxsi və peşə keyfiyyəti, tədris vaxtının limiti, tədris tərbiyə prosesinin təşkili forması, təlimin maddi bazası onu şərtləndirir.
Metodun seçilməsi bir sıra faktorlarla bağlıdır. Şagirdlərin yaradıcı axtarışlarla meyli ilə müəllimlərin hazır biliklər vermələri arasında ziddiyətin özünü göstərdiyi indiki şəraitdə daha cox interaktiv metodlara istinad olunmalidir. Fikrimizcə, yeri gəldikdə ənənəvi və yeni metodları bacarıqla birləşdirmək və onlardan özünü doğruldan şəkildə istifadə etmək ən düzgün yoldur. Birtərəflik mənfi nəticəyə səbəb ola bilər.
Metod şagirdlərdə problem məsələləri həll etməyə tələbat oyatmalı, onlara fikirləşməyi öyrətməlidir. Metod seçərkən müəllim şagirdlərin yaşının,orqanizminin anatomik-fizioloji xüsusiyyətlərini, iş qabiliyyətlərini yorğunluq dərəcəsini, əsəb, əzələ sisteminin xüsusiyyətlərini nəzərə almalıdır. Metod seçərkən aşğıdakı tələblərin nəzərə alınması zəruridir: İstiqamətlilik (tərbiyəyönümlülük, şəxsiyyətyönümlülük), elmilik, müvafiqlik (müyəssərlik, uyğunluq), yeni materialın məlum materiallarla əlaqələndirilməsi, nəticəyönümlülük, müntəzəm tətbiq etmə imkanının olması.
Məktəblilərin təlim metodları və priyomlarını seçmələri də mühüm məsələdir. Yaxşı müəllimlərdə əqli fəaliyyət priyomlarının kortəbii şəkildə formalaşması nəticəsində şagirdlərin müəyyən faizinin bu priyomları tədris fəaliyyətində tətbiq etdikləri məlum olmuşdur. O da məlum olmuşdurki, şagirdlərin bir qismi təhlil etməyi, başlıcanın ayrılması, müqayisə olunmasi, ümumiləşdirilmə aparılması, sübutetmə və s. Tələb edən tapşırıqları yerinə yetirməyi bacarırlar. Deməli, şagirdlərə təlim metodları və priyomlarını seçməyi öyrətmək çox zəruridir.
Məktəblinin təfəkkürünün formalaşması və təlim metodlarının optimallaşdırılması qarşılıqlı əlaqədədir. Bu gün təlimdə müvəffəqiyyət müəllimin təlim metodlarından nə dərəcədə səmərəli istifadə etməsindən asılıdır. Səmərəli metodların müxtəlif pedoqoji situasiyalarda kompleks şəkildə tətbiqi şagirdlərin məntiqi təfəkkürünün formalaşması problemlerini həll etməyə imkan verir.
|
İxtisas: Təsviri incəsənət müəllimliyi

Kurs

İxtisas: Təsviri incəsənət müəllimliyi
Kurs: II
Fənn: Pedaqogika -2
Mövzu: Fəal dərsin planlaşdırılması və mərhələləri
Ədəbiyyat siyahısı:
1. Əhmədov H., Zeynalova N. Pedaqogika. Dərslik. Bakı: “Elm və Təhsil”, 2016, 456 s., 135-138
2. Paşayev Ə.X., Rüstəmov F.A. Pedaqogika. Yeni kurs. Dərs vəsaiti. Bakı: “Çaşıoğlu”, 2004.
3. Abbasov A. Pedaqogika. Dərs vəsaiti. Bakı: “Mütərcim”, 2013, 360 səh
Müəllim: Lalə Allahverdiyeva lale.allahverdiyeva.81@bk.ru
Plan:
Fəal təlim əsasında dərsin planlaşdırılması
Fəal dərsin mərhələləri: I və II mərhələ
Fəal dərsin mərhələləri: III və IV mərhələ
Fəal dərsin mərhələləri: V, VI və VII mərhələ
|
Ümumkanal siqnallaşma sisteminin strukturu

|
Ümumkanal siqnallaşma sisteminin strukturu
|
bet | 21/40 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #134851 |
Bog'liq DOC-20240109-WA0011.Bu sahifa navigatsiya:
- SS-in
46. Ümumkanal siqnallaşma sisteminin strukturu.
ÜKS sistemi verici və qəbuledici kimi iki hissədən ibarətdir.(Şək. 1).Verici hissə-bufer yaddaş blokundan,səhvlərdən mühafizə və ya xidməti simvollar blokundan, verici hissə modulyator, qəbuledici hissə demodulyatordan ibarətdir.Onları veriliş sürəti 64kbit/san olan İKM tipli xidməti-siqnallaşma kanalı birləşdirir.Bu sistemin mövcud şəbəkələrdə tədbiqi digər-diskret yük mənbələrinin terminallarını da şəbəkəyə qoşmağa imkan verməklə yanaşı, danışıq kanallarının səmərəliliyi artırır.Digər tərəfdən diskret yük mənbələrini şəbəkəyə,heç bir əlavə xərc tələb etmədən qoşmaqla,şəbəkənin səmərəlilyi artır,şəbəkənin xidmət keyfiyyəti xeyli yüksəlir. ÜKS sisteminin qəbuledici hissədə giriş birləşməsi zamanı modullanmış fasiləsiz paket seriyaları qrupu,siqnallaşma traktından keçməklə,sistemin qəbuledici hissəsinə daxil edilir.Qəbuledicinin demodulyatorunda siqnallaşma paketləri demodulyasiya edildikdən sonra,dekoderə (demultipleksora)daxil edilməklə dekodlanır,o səhvlərdən mühafizə qurğusuna daxil edilməklə, ilkin olaraq onun tərkibindəki xidməti simvollarının olması yoxlanılır. Səhv aşkar olunmazsa konkret formatlı siqnallaşma paketlərinin tərkibindən uzunluğu iki bayt olan xidməti kod sözü(7 saylı protokolun xidməti sahəsinin uzunluğu) ayrılır,yalnız bundan sonra paketinin tərkibində qalan siqnal vahidi(paketi) ÜKS-in giriş bufer yaddaşına ötürülür. ATS-in prosessorunun yaddaşına, sonra isə stansiyadaxili 16-cı İKM traktı ilə paralel üsulla kommutasiya sahəsindən keçməklə, A-R çevirməsinə məruz qalmaqla, müxtəlif təyinatlı terminallara çatdırılır.
Mövcüd şəbəkələrdə 7 saylı Siq.sisteminin(SS) bütün trakt tipləri ilə birgə işləyə bilməsi imkanı, onun vacib texniki nailiyyətlərindən biridir.Stansiyalararası traktlarla təşkil edilən funksional siqnalların sayının artırılmasına,SS-infunksional imkanlarının da genişləndirilməsinə müsbət təsir göstərmişdir. ÜKS sisteminin əsasını təşkil edən 7 saylı SS-də birinci səviyyənin protokolu BTİ-nın Q.703 saylı interveyslərinin elektriki xarakteristikalarına verilən tələbatlar G.703saylı tövsiyə ilə, funksiyalar isə G.704 saylı tövsiyələrlə nizamlanır.Onunla müxtəlif uzunluqlu telefon və qeyri-telefon siqnallaşma sellərinə xidmət edilir. Siqnallaşma paketlərinin tərkibi sabit və dəyişən uzunluqlu müxtəlif təyinatlı sahələrdən təşkil edilir. Hər bir sahə konkret uzunluğa malikdir.
|
| |
P.1. Fəal təlim əsasında dərsin planlaşdırılması

P.1. Fəal təlim əsasında dərsin planlaşdırılması. Fəal təlim prosesini tətbiq etmək üçün müəllim nə əldə etmək və nəyə nail olmaq istədiyini tədris ilinin əvvəlində müəyyənləşdirməli və arzuolunan təlim mühitini təsəvvür edib, təsəvvürü reallığa çevirməyə doğru addımlar atmalıdır. Bunun üçün ilk növbədə şagirdlərin bilik səviyyəsi, tədris proqramı (kurikulum), təlim üçün məkan nəzərə alınmalıdır. Daha sonra isə sinifdəki şagirdlərin səviyyəsinə uyğun fəal təlim metodlarına üstünlük verməklə fəaliyyət planlaşdırmalıdır. Bu dərslər şagirdlərin bilik, bacarıq, maraq, meyil və tələbatları üzərində qurulmalı, onların təlim təcrübəsi nəzərə alınmalıdır.
Fəal təlim prosesi şagirdləri həvəsləndirir, inkişaf etdirir və irəliyə aparır. Bu proses yalnız müəllimin məlumat verməsi, dərsi izah etməsindən ibarət deyil. Bu səbəbdən fəal təlim:
Şagirdlərin planlaşdırılmış şəkildə əvvəlcədən arzu edilən nəticələrə nail olması üçün strukturlu, məqsədyönlü təşkil edilmiş yeniliklərə açıq dərs prosesini;
Şagirdlərin müxtəlif resurslara müraciət edə bildikləri, müxtəlif formada düşünə bildikləri, münasibət və dəyərləri inkişaf etdirdikləri kommunikativ dərs mühitini;
Şagirdlərin dərsdə və dərsdən əlavə təhsillə maraqlandığı, təhlil, kommunikasiya, araşdırma, dinləmə bacarıqlarının inkişafı üçün yaradıcı dərs mühitini özündə cəmləşdirir.
Əgər bu cəhətlər düzgün təmin olunubsa, o zaman dərslər şagirdləri fəal iştiraka, inkişafa və irəliləyişə, ən sonda isə öz biliklərini formalaşdırmağa həvəsləndirəcəkdir.
Təlim prosesində müəllim şagirdləri biliklə təmin edir, onları istiqamətləndirir, lakin onların əvəzinə heç nəyi öyrənə bilmir. Öyrənmə prosesi şagirdlərin dərs və tapşırıqlara əqli cəhətlərdən cəlb olunduğu, onları maraqlandırdığı, məşğul etdiyi zaman baş tutmuş hesab olunur.
Beləliklə, bunun üçün müəllimlər şagirdləri həvəsləndirməli, ruhlandırmalı, öyrənmə prosesində tapşırıqların məqəsədini aydın izah etməli, fəal öyrənmə təcrübəsi qazandırmalıdırlar.
|
Vaxt: 10-15 dəq, Dərs tipi

Vaxt: 10-15 dəq, Dərs tipi: yeni bilik verən dərs, ümumiləşdirici dərs
Yarana biləçək problemlər: vaxtın uzanması, şagirdlərdə mövzu ilə bağlı məlumat azlığı
P.3. Söz assosiasiyaları. Bu priyoma əsasən müəllim 2-3 dəqiqə ərzində mövzunun mahiyyətini diktə edir, şagirdlər dərhal cavab verirlər. O, inkişaf dinamikasına
əsasən şagirdləri qiymətləndirir.
Müəllim məsdər mövzusunu kecərkən sinfə tapşırıq verir ki, mən dediyim sözə əksmənalı söz tapıb defislə yazın. Şagirdlər müəllimin dediyi sözlərin hər birini yazır, defis işarəsindən sonra əksmənalı söz əlavə edirlər: qalxmaq- əyləşmək, yuxlamaq-oyanmaq, atmaq-tutmaq, getmək-gəlmək vəs. Müəllim meşədə bitən çicəklərdən birinin adını deyir. Şagirdlər tanıdıqları çiçəklərin adlarını yazırlar: lalə, nərgiz, çobanyastığı, inciciçəyi, novruzgülü və s.
Şagirdlərə bir söz verilir, onlar həmin sözlə əlaqədar lügət ehtiyatına nəzər salır və ani olaraq sözləri sadalayırlar (yazırlar). Məsələn, Xəzər sözünü deyir. Şagirdlər onunla əlaqədar dəniz, göl, Volqa, Kür, Rusiya, Qazaxıstan, Türkmənistan, İran,gəmi, qayıqçı, balıqcılıq, balıq, kürü, suiti, yosun, cimərlik və s. sözlərini yazırlar.Bu priyom şagirdlərin lügət ehtiyatının zənginləşdirilməsində növ-cins anlayışlarının yaranmasında mühüm rol oynayır.
P. 4. Əlifba təlimi dövründə şagirdlərin heca anlayışını inkişaf etdirmək, onlara hecalardan sözlər düzəltmək vərdişi aşılamaq məqsədilə söz zəncirindən istifadə olunur. Söz zəncirində hər bir sözün ikinci hecası növbəti sözün birinci hecası olur. Müəllim yazı taxtasına qutu sözünü hecalarla yazır: QU-TU. Şagirdlərdən biri tire cəkib LA, üçüncüsü PƏ, başqa birisi YƏ hecasını yazır. Beləliklə, qutu, tula, lalə, ləpə, pəyə şəklində söz zənciri alınır.
Söz sırası yeni söz düzəltmək imkanının olmadığı hala qədər davam etdirilir. Müəyyən vərdiş yarandıqdan sonra ola bilər ki, müəllim uşaqların hərəsinə bir söz
verib belə zəncir düzəltməyi tələb etsin. O zaman müxtəlif söz zəncirləri alınır:
Öl-kə-tə-kər-ki-şi-rə-is-tək-lif sa-hə-sən-siz-dən-li-mon
Kim çox söz düzəldə bilir və işi tez yerinə yetirirsə, qalib hesab olunur. Obyektivliyin təmin olunması üçün müəllim elə sözlər secməlidir ki, onlardan sözlərin düzəldilməsi imkanları təxminən bərabər olsun.
Azərbaycan dili dərslərində heca tədris olunarkən söz zəncirindən istifadəyə geniş yer vermək olar.Yalnız 3 hərfdən ibarət qapalı hecalardan istifadə etmək tapşırıla bilər: kö-tük-süz-gün-düz-mək-təb-riz-van
Yalnız incə saitli hecalardan söz zənciri düzəltməyi də tələb etmək olar:
büz-düm-düz-gün-düz-lük
|
Rabitə şəbəkələrinin qurulma prinsipləri

|
Rabitə şəbəkələrinin qurulma prinsipləri
|
bet | 24/40 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #134851 |
Bog'liq DOC-20240109-WA0011.51. Rabitə şəbəkələrinin qurulma prinsipləri
52. Şəbəkə arxitekturaları
Elektrik şəbəkələrinin iki arxitekturası məlumdur: ierarxik və qeyri-ierarxik adını almışdır. İerarxiya arxitekturalı şəbəkələrin müsbət cəhəti onların topologiyalarının asanlıqla dəyişdirə bilməsi hesab edilir.
Telefon şəbəkələri üçün ierarxiya topologiyalı arxitekturaları-modelləri daha geniş yayılmışdır. Bunların içində tam rabitə imkanlı şəbəkə modellərini göstərmək olar: 1. Ulduz(radial), ağacvari(radial-qovşaq); 2. Bir hər bir prinsipi; 3. Qovşaq əmələgətirmə- GMQ; GMQ-ÇMQ.
Son illərdə paket sistemli stansiyaların tətbiqi ilə əlaqədar olaraq Bakı telefon rabitəsi istehsalat birliyinə məxsus şəbəkədə lokal şəbəkə modellərinə xas olan "Sin" və "dairəvi ", "ağacvari" arxitekturalı NGN modelinə, C&C08 stansiyasında olduğu kimi daha çox üstünlük verilir. NGN arxitekturalı şəbəkə modeli bu istiqamətdə inkişaf edir. Hər hansı şəbəkə arxitekturasına üstünlüyün verilməsi istifadəçilərin sayından, xidməti ərazinin həndəsi forması və ölçülərindən, şəbəkə yaranan trafikin həcmindən, nömrələmə sistemindən, ümumi nömrə tutumundan, telefon sıxlığından və bir neçə parametrdən asılıdır.
53. Nömrələmə sistemi, qovşaqəmələgətirmə modeli şəbəkələr
Kommutasiya olunan TŞ-nə çağıran və çağırılan istifadəçilər arasında birləşmənin yaranması üçün hər abunəçi xəttinə (AX) rəqəm ünvanı verilir. Abunəçi xətlərinin rəqəm ünvanları sistemi nömrələmə sistemi adlanır. Nömrələmə sistemi avtomatik kommutasiya zamanı çağıran abunəçi tərəfindən istifadə olunan işarələr (rəqəm və ya hərf) sistemidir. Nömrələmə sisteminə müxtəlif tələblər qoyulur:
-Vahid şəbəkədə eyni nömrəli abunəçi xətti olmamalı;
-Nömrənin minimal sayda rəqəmə malik olması və s.
Rəqəmli “qovşaqəmələgətirmə” üsullu şəbəkə:
RATS-in sayı 8 olarsa, ŞTŞ-də GMQ tətbiq olunur. 6 rəqəmli nömrələmə olur. (000000-999999). 8 G Q olduqda, “Giriş-çıxış” qovşaq əmələgətirmə modelli şəbəkə yaradır.
“ Giriş və çıxış“ “qovşaq əmələgətirmə “ üsullu şəbəkələrdə 8 GMQ 7 rəqəmli nömrələmə olur. Hər qovşaq rayonunda 8 ATS ola bilər. (00000000-99999999). NGN arxitekturalı şəbəkələrdə xidməti ərazinin sərhəd anlayışı yoxdur.
|
| |