nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sun'iy yo'ldosh aloqa tizimlarida zaiflashuv multiplikatori

|
Sun'iy yo'ldosh aloqa tizimlarida zaiflashuv multiplikatori
|
bet | 9/25 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #103780 |
Bog'liq Antennalar va to\'lqinlar 1-mustaqil ishSun'iy yo'ldosh aloqa tizimlarida zaiflashuv multiplikatori.
Zaiflashuv omili V 2 (t) faqat yog'ingarchilikda (yomg'ir, bulut va tuman) elektromagnit energiyaning yutilishi bilan aniqlanadi:
. (9.7)
Bu erda g - 1 km yo'lda birlik uzunlikdagi signalning susayishi, dB; R g - yog'ingarchilik kuzatiladigan yo'lning uzunligi, km. Har xil intensivlikdagi yomg'irlar uchun g ning qiymati grafiklardan aniqlanadi.
(9.7) ga kiritilgan R g ning qiymati a g zaiflashuv koeffitsienti taxminan doimiy bo'lgan yo'l uzunligini aniqlaydi. Vertikal marshrutlar uchun (b = 90º) R g = 3 ... 4 km qiymatini qabul qilish mumkin, gorizontal (b = 0º) uchun - R g qiymati yog'ingarchilikning intensivligiga bog'liq. Yog'ingarchilik intensivligida 1<10 мм/ч величина R g может доходить до нескольких сотен километров; при I=10 мм/ч R g =45…55 км; при I=25…30 мм/ч R g =30…35 км; в случае I ≥ 100 мм/ч R g =8…12 км.
8 GGts dan past chastotalarda a d qiymati kichik bo'ladi, shuning uchun (9.7) ga muvofiq biz V 2 (t) = 1 ni olamiz. Shunday qilib, 8 gigagertsdan past chastotalarda sun'iy yo'ldoshlar orqali aloqa tizimlarida signalning pasayishiga e'tibor bermaslik mumkin. Bu RRL va TRL tizimlariga nisbatan ushbu aloqa tizimlarining muhim afzalligi.
(9.5) ga kiritilgan K maydonining qiymati faqat qabul qiluvchi va uzatuvchi antennalarning polarizatsiya xususiyatlarining mos kelmasligi bilan aniqlanadi. Sun'iy yo'ldoshlar orqali aloqa tizimlarida K maydoni qiymatining keskin pasayishiga yo'l qo'ymaslik uchun ko'pincha dumaloq polarizatsiyali antennalar qo'llaniladi, ular noto'g'ri ishlab chiqarilgan bo'lsa, elliptikaga aylanishi mumkin. Bir xil polarizatsiyaga ega (chiziqli yoki aylana) uzatuvchi va qabul qiluvchi antennalardan foydalanganda K maydonining qiymatini olish mumkin = 1. Agar ikkala antenna o'zaro ortogonal tekisliklarda chiziqli qutblangan bo'lsa, ya'ni bitta antenna tebranishlar uchun mo'ljallangan bo'lsa. gorizontal polarizatsiya bilan, ikkinchisi esa - vertikal bilan, K maydonining qiymati = 0, ya'ni antennalar o'rtasida hech qanday aloqa yo'q. Agar antennalardan biri dumaloq polarizatsiyalangan bo'lsa, ikkinchisi esa chiziqli polarizatsiyalangan bo'lsa, Kpol = 0,5, bu qabul qilingan quvvatning 2 barobar pasayishiga to'g'ri keladi.
10>
|
| |
Sunʼiy yoʻldosh aloqa tizimlari tarixi

|
Sunʼiy yoʻldosh aloqa tizimlari tarixi
|
bet | 2/25 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #103780 |
Bog'liq Antennalar va to\'lqinlar 1-mustaqil ishSunʼiy yoʻldosh aloqa tizimlari tarixi
Sunʼiy yoʻldosh aloqasi tushunchasi 1945-yilda angliyalik olim Artur Klarkning “Yerdan tashqari retranslyatorlar” nomli ilmiy ishi chop etilishidan boshlanadi.
Olimning ilmiy qarashlariga dunyo hamjamiyati 10 yil davomida uncha katta eʼtibor qaratmaydi. Bu holat 1960-yilda transatlantik aloqa sifatini oshirish maqsadida “Exo-1” nomli birinchi kosmik retranslyatori amerikaliklar tomonidan fazoga uchrilgunga qadar davom etadi.
Bugungi kunda shahsiy aloqaga moʻljallangan zamonaviy sunʼiy yoʻldosh aloqaning yangi texnologiyalari oʻtgan asrning oʻrtalaridagi prototiplardan sezilarli darajada farq qiladi.
Mazkur aloqaning ustunliklari:
Zamonaviy sunʼiy yoʻldosh aloqa tizimlari boshqa axborot almashinuvi yoʻnalishlariga qaraganda bir qancha samarali hisoblanadi:
barqarorlik. Keng qamrov tufayli, hatto bitta sunʼiy yoʻldosh ham yer osti oraliq stansiyalarini jalb qilmasdan katta masofalarga signalni uzatish uchun yetarli.;
kam xarajat. Aloqa kanalidan foydalanish narxi abonentlar soniga bogʻliq emas. Bugungi kunda qoʻshimcha xarajatlarsiz mijozlar bazasini kengaytirish (uskunalarni modernizatsiya qilish, yangi sunʼiy yoʻldoshlarni ishga tushirish, yer usti retranslyatorlarini qurish) tufayli sunʼiy yoʻldosh aloqa xizmatlari narxini pasaytirish tendensiyasi mavjud.;
kanal kengligi. Keng qamrov polosadan foydalanish orqali qisqa vaqt ichida katta maʼlumotlar oqimini uzatish imkonini beradi;
ishonchlilik. Notoʻgʻri axborot paketini uzatish ehtimoli (buzilish va boshqalar.) deyarli nolga teng, chunki zamonaviy texnologiyalar ularni aniqlaydigan va signaldagi buzilishlarni toʻgʻirlaydi.
Telekom
Simsiz texnologiyalarning texnologik taraqqiyoti va internet texnologiyalarining rivojlanishi tufayli telekommunikatsiya sohasi hozirgi kunda eng tez rivojlanayotgan tarmoq hisoblanadi. Yangi tarmoqlarni loyihalashtirish va qurish suratlarini tezlashtirish, mavjud infratuzilmani modernizatsiya qilish va tarmoqlarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshirish telekommunikatsiya infratuzilmani boshqarish sohasidagi asosiy vazifalaridandir.
Geoaxborot tizimi va Geofazoviy maʼlumotlarini tadbiq etish samarali tizimni boshqarish va rivojlantirish shuningdek tarmoqni loyihalashtirish asoslari hisoblanadi.
|
| |
1-ma’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining rivojlanish bosqichlari, kompyuterlarning avlodlari va ularning imkoniyatilari, kompyuterlarda qo‘llanilgan protokollar, ilovalar va texnologiyalar - bet 2

|
1-ma’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining rivojlanish bosqichlari, kompyuterlarning avlodlari va ularning imkoniyatilari, kompyuterlarda qo‘llanilgan protokollar, ilovalar va texnologiyalarBog'liq 1-ma’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining rivojlanish bosqichl
Tarmoqlar tasnifi
Kompyuter tarmoqlarini ko‘pgina belgilar, xususan xududiy
ta‘minlanishi jixatidan tasniflash mumkin. Bunga ko‘ra global, mintakaviy va lokal
(maxalliy) tarmoqlar farqlanadi.
Global tarmoqlar
butun dunyo bo‘yicha tarmoqdan foydalanuvchilarni
qamrab oladi va ko‘pincha bir-biridan 10-15 ming km uzoqlikdagi kompyuter va
aloqa tarmoqlari uzellarini birlashtiruvchi aloqa tarmog‘i xisoblanadi.
Mintakaviy tarmoqlar
uncha katta bo‘lmagan mamlakat shaxarlari,
viloyatlaridagi foydalanuvchilarni birlashtiradi. Aloqa kanallari sifatida ko‘pincha
telefon tarmoqlaridan foydalaniladi. Tarmoq uzellari orasidagi masofa 10-1000 km
ni tashkil etadi.
Lokal tarmoqlari
bir korxona, muassasaning bir yoki bir qancha yaqin
binolaridagi abonentlarni bog‘laydi. Lokal tarmoqlar juda keng tarqalgan, chunki
80-90% axborot o‘sha tarmoq atrofida aylanib yuradi. Lokal tarmoqlari xar qanday
tizilmaga ega bo‘lishi mumkin. Lekin lokal tarmoqlardagi kompyuterlar yuqori
tezlikka ega yagona axborot uzatish kanali bilan bog‘langan bo‘ladi. Barcha
kompyuterlar uchun yagona tezkor axborot uzatish kanalining bo‘lishi - lokal
tarmoqning ajralib turuvchi xususiyati. Optik kanalda yorug‘lik o‘tkazgich inson
soch tolasi qalinligida yasalgan. Bu o‘ta tezkor, ishonchli va qimmat turadigan
kabel.
Lokal tarmoqda kompyuterlar orasidagi masofa uncha katta emas - 10 km
gacha, radio kanal aloqasidan foydalanilsa - 20 km. Lokal tarmoqlarda kanallar
tashkilot mulki xisoblanadi va bu ulardan foydalanishni osonlashtiradi.
Tarmoqning dasturiy ta’minoti.
Tarmoqning imkoniyati uning foydalanuvchiga ko‘rsatadigan xizmati bilan
o‘lchanadi. Tarmoqning xar bir xizmat turi xamda unga kirish uchun dasturiy
ta‘minot ishlab chiqiladi. Tarmoqda ishlash uchun belgilangan dastur bir vaqtda
ko‘plab foydalanuvchilar uchun mo‘ljallangan bo‘lishi kerak. Xozirda shunday
dasturiy ta‘minot tuzishning ikki xil asosiy tamoyili joriy etilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-ma’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining rivojlanish bosqichlari, kompyuterlarning avlodlari va ularning imkoniyatilari, kompyuterlarda qo‘llanilgan protokollar, ilovalar va texnologiyalar
|
O’zini o’zi tahlil qilish - Mavzu: O’qituvchilarning kasbiy kompetentligi va uni shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari

|
Mavzu: O’qituvchilarning kasbiy kompetentligi va uni shakllantirishning pedagogik imkoniyatlari
|
bet | 6/12 | Sana | 09.06.2024 | Hajmi | 175,4 Kb. | | #261860 |
Bog'liq Mahoratli pedagogni o\'qitishda kasbiy kompetensiyani rivojlantirish.O’zini o’zi tahlil qilish pedagog tomonidan kasbiy faoliyatda tashkil etayotgan o’z amaliy harakatlari mohiyatining o’rganilishidir
O′zini o′zi tahlil qilish orqali pedagog o′zini o′zi ob′ektiv baholash imkoniyatiga ega bo′ladi. Zero, pedagoglarning kasbiy kompetentlik sifatlariga ega bo′lishida ularning o′z-o′zini baholash malakalariga egaligi ham muhimdir.
O’zini o’zi baholash (O’O’B) – shaxsning o’z-o’zini tahlil qilishi
orqali o’ziga baho berishi. O’zini o’zi baholash sub’ekt uchun
shaxsiy imkoniyatlarini hisob-kitob qilish, o’ziga ob’ektiv
baho berish, o’zidan qoniqishni ta’minlaydi
O′z-o′zini baholash shaxsning qobiliyatini o′z kuchi bilan yuzaga chiqishiga yordamlashishi zarur. O′z-o′zini baholash qiyin, lekin shaxsni bunga bevosita tayyorlash mumkin. Har qanday mutaxassisda bo′lgani kabi pedagogning ham o′zini o′zi samarali baholay olishiga bir qator omillar ta′sir ko′rsatadi.
O′zini o′zi samarali baholash omillari:
1. O′zini tushunish (o′zi haqida aniq ma′lumotlarga ega bo′lish).
2. Shaxs sifatida o′z qadr-qimmatini anglash (o′zi to′g′risidagi ijobiy ma′lumotlarni to′plash).
3. O′zini-o′zi nazorat qilish (o′zi to′g′risidagi shaxsiy fikrning atrofdagilar tomonidan unga berilayotgan bahoga mos kelishi.
O′z-o′zini baholash darajasi shaxsning o′z-o′zidan qoniqishi yoki qoniqmasligini belgilab beradi. Bunda o′z-o′zini baholash ko′rsatkichlari shaxs imkoniyatlariga mos kelishi lozim. O′zini o′zi oshirib yoki pasaytirib ko′rsatish o′z-o′zini baholash ko′rsatkichlarining noto′g′ri bo′lishiga olib keladi.
Ko′plab manbalarda shaxs tomonidan o′z-o′zini baholash quyidagi formula asosida aniqlanishi ko′rsatilgan:
ЎЎБ = ютуқлар / ўзини юқори баҳолашга интилиш
(ёки ЎЎБ = Ю / ЎЮБИ)
Formulaga ko′ra, qandaydir yutuqqa erishgach, shaxs tomonidan o′zini o′zi yuqori baholash (yutuqlar hissasini oshirish) yoki o′ziga nisbatan qo′yayotgan talablarni pasaytirish ro′y beradi.
Bizning fikrimizcha, O′O′Bda xolislikka erishishda quyidagi formula ham qo′l keladi:
|
| |
Boshqariladigan sun'iy yo'ldosh kemalari

|
Boshqariladigan sun'iy yo'ldosh kemalari
|
bet | 25/25 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #103780 |
Bog'liq Antennalar va to\'lqinlar 1-mustaqil ishBoshqariladigan sun'iy yo'ldosh kemalari. Boshqariladigan sun'iy yo'ldosh kemalari va boshqariladigan orbital stantsiyalar eng murakkab va murakkab sun'iy yo'ldoshlardir. Ular, qoida tariqasida, keng ko'lamli muammolarni hal qilish uchun mo'ljallangan, birinchi navbatda - kompleks ilmiy tadqiqotlarni amalga oshirish, kosmik texnologiyalarni rivojlantirish, Yerning tabiiy resurslarini o'rganish va hokazo "uchuvchi-kosmonavt Yu. A. Gagarin. apogey balandligi 327 bo'lgan orbitada Yer atrofida parvoz qildi km... 1962-yil 20-fevralda bortida astronavt J.Glenn bo‘lgan birinchi Amerika kosmik kemasi orbitaga chiqdi. 1971 yil iyun oyida G. T. Dobrovolskiy, V. N. Volkov va V. I. Patsayev ekipaji tomonidan boshqariladigan sun'iy yo'ldoshlar yordamida koinotni o'rganishda yangi qadam Sovet orbital stantsiyasining parvozi bo'ldi. biotibbiyot va boshqa tadqiqotlar.
Yoqitilgan: Aleksandrov S.G., Fedorov R.E., Sovet sun'iy yo'ldoshlari va kosmik kemalari, 2-nashr, M., 1961; Elyasberg PE, Sun'iy Yer yo'ldoshlarining parvozi nazariyasiga kirish, Moskva, 1965; Ruppe G.O., Astronavtikaga kirish, trans. ingliz tilidan., t.1, M., 1970; Levantovskiy V.I., Elementar taqdimotda kosmik parvoz mexanikasi, M., 1970; King-Healy D., Atmosferadagi sun'iy yo'ldoshlarning orbitalari nazariyasi, trans. ingliz tilidan, M., 1966; Ryabov Yu.A., Osmon jismlarining harakati, M., 1962; Meller I., Sun'iy yo'ldosh geodeziyasiga kirish, trans. Ingliz tilidan, M., 1967. Yana qarang. da Art. Kosmik kema
Yerning xorijiy sun'iy yo'ldoshlari. "Tranzit".
Yerning xorijiy sun'iy yo'ldoshlari. "Oskar-3".
Yerning xorijiy sun'iy yo'ldoshlari. "OSO-1".
Yerning xorijiy sun'iy yo'ldoshlari. "Sinkom-3".
Yerning xorijiy sun'iy yo'ldoshlari. "Explorer-25".
|
| |
Geofazoviy maʼlumotlar telekommunikatsiya sohasida bir qator dolzarb muammolarni hal qilish uchun juda muhimdir

|
Geofazoviy maʼlumotlar telekommunikatsiya sohasida bir qator dolzarb muammolarni hal qilish uchun juda muhimdir
|
bet | 3/25 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #103780 |
Bog'liq Antennalar va to\'lqinlar 1-mustaqil ishGeofazoviy maʼlumotlar telekommunikatsiya sohasida bir qator dolzarb muammolarni hal qilish uchun juda muhimdir:
mavjud tarmoqlar va atrof-muhitni fazoviy tahlil qilish;
tarmoqni rejalashtirishda fazoviy tahlil va modellashtirish;
uyali antennalar, PCS radio portallar, fiber tugunlari va retranslyatorlar uchun tegishli hisob-kitoblar bilan joy tanlash;
ko‘chalar va temir yo‘llarning markaziy yo‘nalishlarini, shuningdek turli xil yer osti kommunikatsiyalarini hisobga olgan holda kabel yotqizish uchun maʼqul marshrutni aniqlash;
profillar ustini hisobga olgan holda radiorele liniyalarining optimal joylashishini aniqlash;
belgilangan nuqtalardan optik ko‘rinish (antenna joylari);
radio to‘lqinlarning tarqalishini modellashtirish va ularning qamrov zonalarini tahlil qilish;
elektromagnit maydon kattaligini geografik bog‘langan o‘lchovlarini olish va uni tahlil qilish;
ekspluatatsion maʼlumotlar bazasining ajralmas qismi sifatida fazoviy maʼlumotlar (fizik tarmoq, yerdan foydalanish va boshqalar).
Favqulodda vaziyatlarni monitoringi
Tabiiy ofat joylarini hamda qutqarish va tiklash ishlarini monitoring qilish zamonaviy dunyoning eng muhim vazifalaridandir. Masofaviy zondlash maʼlumotlarni favqulodda vaziyatlarda boshqarish masalalarini hal qilish uchun to‘g‘ri keladi.
Kosmosuratlar yordamida hal qilinadigan favqulodda vaziyatlarning asosiy vazifalari:
favqulodda vaziyatlar zonasi uchun eng aniq, dolzarb elektron Geofazoviy asosni yaratish;
favqulodda vaziyatlarning vujudga kelishining kompleks prognozlarida ajralmas qism sifatida kosmik maʼlumotlardan foydalanish;
barcha bosqichlarda favqulodda vaziyatlarning rivojlanishini monitoring qilish;
mahalliy favqulodda vaziyatlarni (ko‘chkilar, cho‘kish, eroziya) shuningdek, binolarni qulash faktlari, quvurlar va temir yo‘llarda sodir bo‘lgan baxtsiz hodisalarni aniqlash;
sodir bo‘lgan joy kesimida qisqa muddatli prognozlar va modellashtirish, uzoq muddatda yuzaga keladigan favqulodda vaziyatlar, toshqinlarni modellashtirish, o‘rmon yong‘inlarini rivojlantirish;
vaziyatni tahlil qilish va mobil terminallarga yuklash uchun rasmlarga joylashtiriladigan vektorli elektron xaritalar ko‘rinishidagi bir qator turli xil o‘lchovli sxemalarni (umuman mintaqadan: aholi punktlari, yo‘llar, orografiya, gidrografiya – maʼlum bir shahargacha: ko‘chalar, katta binolar, daryolar, relyef) yaratish;
vayron bo‘lgan turar joy va jamoat binolar, ishlab chiqarish binolari, inshootlar, kommunikatsiyalarning vektorli elektron qatlamlarini olish orqali favqulodda vaziyatlar oqibatlarini aniq xaritalash;
potensial xavfli obyektlarning uch o‘lchovli modellari, kosmik stereosurat yordamida aholining hayotini taʼminlash obyektlarini qurish.
|
| |
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARNI
RIVOJLANTIRISH
VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY
NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITITETI FARG’ONA FILIALI
“KOMPYUTER INJINIRINGI “
FAKULTETI
613-21 guruh
talabasi
IBROHIMOV BEKZODJONNING
MA’LUMOTLAR
BAZASI fanidan bajargan
MUSTAQIL ISHI
Topshirdi: ____IBROHIMOV.B____
Qabul qildi: ____DILSHODOV.A ____
Mavzu: Fergana konserva zavodi
.
Mundarija
:
KIRISH
«Dunyoda IT sohasi shu
darajada rivojlanib ketyaptiki, endilikda ayrim
kompaniyalar ushbu yo‘nalishda universitetni bitirganlarni ishga olmayapti. Chunki ular
o‘qigan o‘quv dasturlari ushbu rivojlanish bilan birga yangilanishga ulgurmayapti. Bu
sohani yaxshi bilganlar bozorda rosa talash. Narxlar baland. Keyin ham faqat shunaqa
bo‘ladi. Eng katta pul aynan shu yo‘nalishda.
Eng asosiysi, aytishnik bo‘lish uchun
diplom kerak emas. Pul topmoqchimisiz? Yaxshi yashamoqchimisiz? Boy
bo‘lmoqchimisiz? Maybax yoki X7 da yurmoqchimisiz? Erkin, o‘zingizga xon
bo‘lmoqchimisiz? Faqat IT yo‘nalishiga o‘zingizni yo‘naltiring. Super kontrakt pullarini
o‘z shaxsiy rivojingiz uchun ishlating. Dunyo bozoriga chiqing. Hammasi oson.
Hammasi maqsadga bog‘liq», – deya yozdi Allamjonov o‘z kanalida.
«Yana ta'kidlayman, IT sohasi bu – bugun va kelajak. Ushbu sohani yaxshi o‘rgangan
odam nafaqat O‘zbekistonda, dunyoning istalgan burchagida kamida xor bo‘lmaydi,
ko‘pida esa juda yaxshi yashaydi. Tanlov o‘z qo‘lingizda, ukalarim! Eng asosiysi,
hozirga vaqtda O‘zbekistonda bo‘la
turib ham, boshqa chet el kompaniyalari uchun
masofadan ishlab, pul topsa bo‘ladi. Chet elga borish ham shart emas!» – deya yoshlarga
murojaat qildi Mass-media fondi rahbari.
Bu esa yaxshi albatta .Yurtimizning qaysi ish joylaridan bo'sh ish so'ramang ,
ularda albatta IT mutaxassisi yetishmovchiligi oqibatida bo'sh ish o'rinlari talayginaligini
ko'rishimiz mumkin . Shaxsan men bunday e'lonlarni oxirgi paytlarda ko'p
uchratmoqdaman . Asosiy talab web dasturchilarga (Full stack , Frontend , backend) , JS
dasturchilarga (ReactJS , NodeJS) va albatta
yana yuqori talab android , ios
dasturchilarga(developer) bo'lib kelmoqda (Bu ma'lumotlarni maxsus saytlarda
berilayotgan e'lonlarga asoslanib aytdim) . Misol uchun
qaysi tashkilotlarga nazar
solmang , ularning rasmiy web saytlari , mobil qurilmalar
uchun ilovalari borligini
ko'rishimiz mumkin .
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 6/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 49,09 Kb. | | #112541 |
Bog'liq Me’yoriy standart va ko’rsatma hujjatlarini tarkibi Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
«O‘zbekiston Respublikasida tadbirkorlik to‘g‘risida»gi Qonun. – T., 15.02. 1991.
O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining axborotnomasi, 2000 йил, 5-6 – son.
Bobojonov O., Junaniyozov K. “Boshqaruv hisobi” darslik – T., TDIU, 2005 y., 368 bet.
Гудушаури Г.В., Литвак Б.Г. Управление современным предприятием. – М.: ЭКМОС, 1998.
Друкер П. Стратегическое управление предприятием. – М.: Дело, 2000.
Забелин П.В., Моисеева Н.К. Основы стратегического управления. – М.: Информационно-внедренческий центр «Маркетинг», 1998.
Кратко И.Г. Международное предпринимательство: Учебное пособие. – М.: ИНФРА-М, 2001, 272 б.
|
| |
Mahsulot tannarxini kalkulyatsiya qilishda normativ usuldan foydalanish

|
Mahsulot tannarxini kalkulyatsiya qilishda normativ usuldan foydalanish
|
bet | 3/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 49,09 Kb. | | #112541 |
Bog'liq Me’yoriy standart va ko’rsatma hujjatlarini tarkibi Mahsulot tannarxini kalkulyatsiya qilishda normativ usuldan foydalanish
Har bir xo’jalik yurituvchi subyekt rahbari, nafaqat rahbar, balkim shu xo’jalik yurituvchi subyekt bilan u yoki bu darajada bog’langan xodim, ishchi, xizmatchi albatta uning moliyaviy holati, istiqboldagi rejalari bilan qiziqadi va umuman kelajakda bu xo’jalik yurituvchi subyektni nimalar kutayapti degan savollar ustida doimo bosh qotiradi. Boshqaruv hisobini tashkil qilish va yuritish ana shu kabi savollarga aniq va istalgan paytda javob berishga xizmat qilishi lozim. Buni qay tarzda amalga oshirish imkoniyati borligini quyida, amaliyotga yaqin bo’lgan oddiy misolda ko’rib chiqishga harakat qilamiz. Buning uchun albatta, xo’jalik yurituvchi subyektda ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’lgan bir qator ko’rsatkichlar miqdori haqidagi ma’lumotlar talab qilinadi.
Ishlab chiqarilishi belgilanayotgan mahsulot birligi uchun uning tannarxi ma’lum bo’lsa - mahsulot bahosini belgilash uchun asosiy boshqarish qarorlarini qabul qilish, xarajat va foydalarni rejalashtirish va xarajatlar ko’rsatkichlarining asosiy moddalari o’zgarishini kuzatib turish hamda ishlab chiqarish zahirasini xohlagan vaqtda aniqlash mumkin bo’ladi.
Misol.
Xo’jalik yurituvchi subyekt ruchkalar ishlab chiqarish bo’yicha xarajatlar me’yorini aniqlayapti: to’g’ri materiallar xarajati har bir ruchka uchun - bitta (0,040 kv. metr) plastmass korpusdan va ruchkani harakantlantiruvchi qismdan iborat bo’ladi.
Shundan, to’g’ri materiallar xarajati bir metr kvadrat uchun - 90 so’mni va bitta harakatlantiruvchi mexanizm uchun 2,50 so’mni tashkil qiladi.
To’g’ri mehnat xarajatlari - shtampalash sexida, bitta ruchka uchun - 0,01 soatni va yig’ish sexida - 0,05 soatni tashkil qiladi. To’g’ri mehnat xarajatlarining bir soatlik me’yorlashtirilgan pul miqdori, shtamplash sexida – 80 so’mga va yig’ish sexida 100 so’mga teng.
Umumishlab chiqarish xarajatlarining me’yoriy koeffitsientlari quyidagicha:
o’zgaruvchan xarajatlari qismi uchun, bir soatlik mehnat xarajatlari miqdoridan 135 so’mga va doimiy xarajatlari qismi uchun – 90 so’mga.
Shu misol shartlaridan kelib chiqadigan bo’lsak, bir dona ruchkaning me’yorlashtirilgan ishlab chiqarish tannarxi quyidagicha bo’ladi:
Yechimi:
|
Xarajatlar turlari va markazi
|
Bahosi, so’mda
|
1
|
|
|
| |
To’g’ri material xarajatlar - Andijon mashinasozlik instituti “ib va kt” fakulteti “tjichab” yo’nalishi 4-bosqich...

|
Andijon mashinasozlik instituti “ib va kt” fakulteti “tjichab” yo’nalishi 4-bosqich k 17-20 guruh talabasi saidahmedov omadbekning “aslos” fanidan tayyorlagan qayta o’zlashtirish ishi
|
bet | 4/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 49,09 Kb. | | #112541 |
Bog'liq Me’yoriy standart va ko’rsatma hujjatlarini tarkibiTo’g’ri material xarajatlar:
Plastmassa (90 so’m x 0,040 metr kvadrat)
Bir dona xarakatlantiruvchi mexanizm
|
3,60
2,50
|
2
|
To’g’ri ish haqi xarajatlari:
a) shtamplash sexida
(0,01 soat/qalam x 80 so’m) b) yig’ish sexida
(0,05 soat/qalam x 100 so’m)
|
0,80
5,00
|
3
|
Umumishlab chiqarish xarajatlari:
o’zgaruvchani (0,01 + 0,05) = 0,06 x 135 so’m
doimiysi (0,01 + 0,05) = 0,06 x 90 so’m
|
8,10
5,40
|
|
Bir dona ruchkaning me’yorlashtirilgan ishlab chiqarish tannarxi (1+2+3)
|
25,40
|
Jadval ma’lumotlaridan ko’rinib turibdiki, ishlab chiqarilishi rejalashtirilayotgan bir dona mahsulotning ishlab chiqarish tannarxi 25 so’m 40 tiyinga teng bo’lmoqda.
Navbatdagi masala, uning sotish bahosini belgilab olish. Agar shu ko’rsatkich belgilab olinsa, yuqorida qayd qilganidek, mahsulotni sotishdan olinadigan daromadni, xarajatlarni hisoblash va olinadigan daromaddan to’lanadigan soliq miqdorlarini hisoblash va nihoyat sof foydani ham hisoblab topish mumkin.
E’tibor qilingan bo’lsa, ushbu misolni yechish jarayonida ishlab chiqarilishi rejalashtirilayotgan bir dona mahsulotning nafaqat ishlab chiqarish tannarxini, shuningdek boshqa bir qator muhim amallarni ham bajarilgan va me’yorlar hisoblangan, ko’rsatkichlar topilgan. Xususan, bir qator me’yorlarning ishlash mexanizmini kuzatilgan, xarajatlarni alohida turlari bo’yicha hisobga olish hamda ishlab chiqarish tannarxini hisoblash tartibi keltirilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Andijon mashinasozlik instituti “ib va kt” fakulteti “tjichab” yo’nalishi 4-bosqich k 17-20 guruh talabasi saidahmedov omadbekning “aslos” fanidan tayyorlagan qayta o’zlashtirish ishi
|
Blokcheyn texnologiyasi - Raqamli iqtisodiyotda biznesni tashkil etishning xususiyatlari reja

|
Raqamli iqtisodiyotda biznesni tashkil etishning xususiyatlari reja
|
bet | 2/3 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 7,96 Kb. | | #158290 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyotda biznesni tashkil etishning xususiyatlari r-fayllar.orgBlokcheyn texnologiyasi-Blockchain so'zini tarjima qilsak blocklar ketmaketligi degan manoni beradi. Blockchainning asosiy ustinligi ham mana shunda. Malumotlarni ketma ket ravishda saqlash.
Uchuvchisiz qurilmalar- bu inson omilisiz o’zi mustaqil bajaradigan uchuvchi qurilma hisoblanadi. Hozirgi vaqtda 1 kg dan 1000 kg yuklarni tashish qobilyatiga ega
Uch o'lchovli printer - bu yaratilgan raqamli 3D modellari asosida ob'ektlarni shakllantirishga qodir bo'lgan qurilma. Mahsulotlar materialni qatlamlash orqali olinadi. Termoplastik va fotopolimer qatronlar asos bo'lib xizmat qiladi, ammo texnologiyalar rivojlanib, xom ashyo sifatida ishlatiladigan materiallar soni ko'paymoqda.
Virtual haqiqat inglizcha virtual reality, sunʼiy haqiqat degani. Bunda texnik vositalar yordamida yaratilgan, insonga uning his-tuygʻulari orqali uzatiladigan dunyo: koʻrish, eshitish, teginish va boshqalar. Virtual haqiqat taʼsirga ham, reaktsiyaga ham taqlid qiladi.
Qo‘shimcha reallik bu – real dunyo ma’lumotlarini kompyuter yordamida yaratilgan tasvirlar va kontent bilan birlashtiruvchi texnologiyadir. U kompyuter ekrani yoki mobil telefon brauzerida aralash holatda ko‘rsatilib, foydalanuvchi uchun interaktiv xususiyatlarni taqdim etadi.
Sun'iy intellekt - bu kompyuterlarga o'zlarining tajribalarini o'rganish, berilgan parametrlarga moslashish va ilgari faqat odamlar uchun mumkin bo'lgan vazifalarni bajarish imkonini beradi.
Buyumlar interneti - bu bir-biri bilan yoki tashqi muhit bilan oʻzaro taʼsir qilish uchun oʻrnatilgan vositalar va texnologiyalar bilan jihozlangan jismoniy obyektlar (“narsalar”) oʻrtasida maʼlumotlarni uzatish tarmogʻi tushunchasi
Robot (chexcha: robota „mehnat“) sunʼiy mexanik qurilma. U, odatda, elektromexanik tizim boʻlib, odam mehnatini bajaradi. Robot soʻzi bilan virtual dasturiy taʼminot agentlariga ham aytilishi mumkin, biroq ularni bot deyish qabul qilingan.
Dunyoda raqamlangan ma'lumotlar hajmi ekponent bo'yicha o'sib bormoqda. IBS kompaniyasining ma'lumotlariga qaraganda, 2003-yilda 5 eksabayt(1 eksabayt - 1 milliard gigabayt) ma'lumot yig'ilgan ekan. 2008-yilda u 0.18 zettabayt(1 zettabayt = 1024 eksabayt) gacha, 2011-yilga kelib 1.76 zettabayt, 2013-yilda 4.4 zettabaytgacha yetibdi. 2015-yilning mayida dunyoda yig'ilgan raqamlanga ma'lumotlar hajmi 6.5 zettabaytdan oshib ketibdi. 2020-yilga kelib insoniyat 40-44 zettabayt raqamli ma'lumot hosil qilar ekan.
|
| |
Chetlanishlar hisobi – xarajatlarni nazorat qilishdagi

|
Chetlanishlar hisobi – xarajatlarni nazorat qilishdagi
|
bet | 5/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 49,09 Kb. | | #112541 |
Bog'liq Me’yoriy standart va ko’rsatma hujjatlarini tarkibi 6 Chetlanishlar hisobi – xarajatlarni nazorat qilishdagi muhim vosita
Mulkchilik shakli va faoliyat turidan qat’iy nazar, xo’jalik yurituvchi subyektni boshqarish va rahbarlikni tashkil qilish, uning samarasini ana shu xo’jalik yurituvchi subyektdagi har bir alohida olingan bo’limlar faoliyatini to’g’ri baholash va bunda ulardagi xarajatlar miqdori ustidan qanday nazorat tizimi o’rnatilganligi bilan uzviy bog’liqdir.
Mahsulotni ishlab chiqarishga, ularning sotilishiga hamda ko’rsatilgan xizmatlar uchun rahbarlar kabi, ishlab chiqarishning turli bo’g’inlarida mas’ul hisoblanadigan barcha menejerlar ham javobgardirlar. Ular hamma vaqt nima bo’lishi kerak edi (rejalashtirilayotgan yoki me’yoriy xarajatlar), haqiqiy holatda nima yuz berdi (haqiqatdagi xarajatlar) – doimo solishtiriladi. Ana shu solishtirishlar natijasida nafaqat alohida olingan bo’g’inlar, balki butun xo’jalik yurituvchi subyekt miqiyosida aniq holat tafsiloti yuzaga keladi. Aniq holatni bilishgandan keyin unga yarasha qabul qilinadigan boshqaruv qarorlari ham asosli bo’ladi, uning ta’siri seziladi (rag’batlantirish, jarima solish, mukofotlar belgilash va shu kabi tadbirlarni amalga oshirish orqali). Buning uchun esa ana shu haqiqiy holat tafsilotini aniq bilish uchun qanday ishlar bajarilishi lozimligini har bir xo’jalik yurituvchi subyekt rahbari o’ziga aniq tasavvur qilib olishi lozim. Bu borada quyidagilarni e’tiborga olishni maqsadga muvofiq deb hisoblaymiz.
Ta’kidlab o’tilganidek, me’yoriy va haqiqiy xarajatlar orasidagi farq - chetlanish deyiladi. Chetlanish miqdori va ularning vujudga kelishi sabablarini aniqlash chetlanishlar tahlili, deb ataladi.
Har qanday xo’jalik yurituvchi subyektda istalgan sohadagi chetlanishlarni aniqlash va uning sabalarini tahlil qilib ko’rish jarayoni, shu borada muhim sanaladigan - barcha ko’rsatkichlarning faoliyat boshlanishi davriga byudjeti (rejasi) hamda haqiqiy holati to’g’risidagi axborotlarni haqqoniy aks ettiradigan ma’lumotlar manbai shakllanishidan boshlanadi.
Shu kurs doirasidagi oldingi boblarimizda xo’jalik yurituvchi subyektlarda alohida olingan sohalar bo’yicha byudjetlarni (ishlab chiqarish byudjeti, sotuv byudjeti, tijorat xarajatlari byudjeti, pul oqimlari byudjeti va sh.k.) tuzish hamda xo’jalik yurituvchi subyekt bo’yicha bosh byudjetni shakllantirish, shuningdek har bir alohida olingan byudjetning asosiy ko’rsatkichlarini rejalashtirish jarayonini ko’rib chiqqan edik. Ana shu boblarda e’tiborga olingan quyidagi tushunchalar: turg’un (o’zgarmaydigan) byudjet; egiluvchan byudjet; davriy byudjet ko’rsatkichlari mohiyatini yana bir bor esga olish lozim bo’ladi. Ana shundan keyin chetlanishlar tahlili jarayonini boshlash mumkin.
|
| |
Katta ma’lumotlar (Big data) va analitika, ma’lumotlar bazasini

|
Katta ma’lumotlar (Big data) va analitika, ma’lumotlar bazasini
|
bet | 3/3 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 7,96 Kb. | | #158290 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyotda biznesni tashkil etishning xususiyatlari r-fayllar.org5.1. Katta ma’lumotlar (Big data) va analitika, ma’lumotlar bazasini
tashkil etish
Big data atamasi 2008-yilda dunyoga kelgan. Nature jurnali muharriri Klifford Linch dunyo ma'lumotlar hajmining juda tez sur'atda o'sishiga bag'ishlangan maxsus sonida big data atamasini qo'llagan. Biroq, katta ma'lumotlar avval ham bo'lgan. Mutaxassislarning fikricha, kuniga 100 gb dan ko'p ma'lumot tushadigan oqimlarga big data deb aytilar ekan.
Katta hajmli maʼlumot (inglizcha: Big data) — katta hajmdagi ma´lumotlarga nisbatan qo´llanadigan termin hisoblanadi (odatda terabayt, ekzabayt va petabaytlar darajasida). Ushbu ma´lumotlarni amaldagi va yangi yaratilayotgan texnologiyalar yordamida to´plash, taqsimlash, o´zgartirishlar kiritish, tahlil qilish, saqlash va vizual shaklda tasvirlash imkoni bo´lishi kerak. Ma´lumotlar miqdorining tez o´sishiga so´nggi yillarda kuzatilayotgan texnologik taraqqiyot va buning natijasi hisoblanmish mashina tomonidan yaratilayotgan ma´lumotlarning ko´payib borishi sababchidir.
Katta ma’lumotlar (Big Data) – inson idrok qiladigan natijalar olish maqsadida strukturalangan va strukturalanmagan (jumladan, mustaqil manbalardan olingan) ma’lumotlar qayta ishlash uchun mo‘ljallangan usullar, vositalar va yondashuvlar yig‘indisidir.
Katta ma’lumotlar katta hajm bilan, xilma-xillik va yangilanish tezligi bilan taviflanadi, bu axborot bilan ishlash standart usullari va vositalarini yetarli darajada samarasiz qilib qo‘yadi. Shunday qilib, katta ma’lumotlar texnologiyasi bu – katta hajmdagi axborot asosida qaror qabul qilish vositasidir.
Katta ma’lumotlar bilan ishlash usullari ular uchun zarur bo‘lgan axborot manbalari bo‘lib quyidagilar xizmat qilishi mumkin:
internetda foydalanuvchilar xulq-atvori;
avtomobillardan transport kompaniyasiga GPS-signallar;
bankning barcha mijozlari tranzaksiyalari haqida axborot;
yirik chakana tarmoqdagi barcha xaridlar haqida axborot;
ko‘p sonli shahar IP-videokameralaridan olingan axborot;
sanoat interneti texnologiyalari bilan jihozlangan katta ishlab chiqarish datchiklaridan axborot va h.k.
Dasturni amalga oshirish ilg‘or texnologiyalar joriy qilish yo‘lidagi huquqiy to‘siqlarni tugatish; raqamli iqtisodiyot uchun infratuzilma yaratish (tarmoqlar, ma’lumotlarni qayta ishlash markazlari, apparat qismi), ta’lim tizimini takomillashtirish, mahalliy kompaniyalarni – raqamli texnologiyalar sohasida vakolatlar markazlarini qo‘llab-quvvatlash va boshqalarga yo‘naltiriladi. Dastur maqsadlari: 1) O‘zbekiston Respublikasi raqamli iqtisodiyot ekotizimi yaratish; 2) raqamli iqtisodiyot, institutlar va infratuzilmani rivojlantirish uchun sharoitlar yaratish; 3) global bozorda raqobatbardoshlikni oshirish.
http://fayllar.org
|
| |
olish. 
1-rasm
 Noma’lumlarni qiymatini chegaralab boshqa yechimni

|
olish.
1-rasm
Noma’lumlarni qiymatini chegaralab boshqa yechimni
|
bet | 4/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 141,68 Kb. | | #245381 |
Bog'liq Mustaqil ish Amaliy dasturiy paketlar.
Ildizlarni qidirish.
Bu bo‟lim tenglamalar sistemasini yechish uchun mo‟ljallangan Mathcad amallarini ishlatish samaradorligi haqidagi maslahatlarni o‟z ichiga oladi. Parametr saqlovchi tenglamalarni yechish texnikasi tavsiflangan.
Tenglamalarni ko‟p karrali ildizlari.
Hozirgacha tavsiflangan metodlar aniq tenglamalar sistemasini yechish imkoniyatini beradi. Faqatgina ular quyidagi ikkita cheklanishga ega.
Find funksiyasini nomi kiritilishi bilanoq bu tenglamaning yechimlar bloki tugallanganini bildiradi. Agar bu funksiya yana bir marta qo‟llanilsa xatolik haqida xabar chiqadi.
Agar tenglamalar sistemasida bir nechta o‟zgaruvchi parametrlar yoki konstantalar qiymatlarini o‟zgartirish kerak bo‟lsa ularning sistemani yechimiga ta‟sirini o‟rganish uchun tenglamaning yechimlar blokiga qaytish kerak (ularni o‟zgartirish uchun).
Agar Find funksiyasini biror bir funksiya orqali ifodalansa, bunday aniqlangan funksiya tenglamalar sistemasini doimo yechimini ko‟rsatadi. Agar bu funksiya argument sifatida tenglamalarni yechishda o‟zgartirilishi talab qilinadigan parametrlarga ega bo‟lsa, bunday aniqlanadigan funksiyani argumentlari qiymatlarini oddiygina o‟zgartirish mumkin.
Misol, Parametrga bog‟liq tenglamalar sistemasini yechish.
Keltirilgan misolda a parametrga bog‟liq bo‟lgan tenglamlar sistemasini F(a,x,y) ko‟rinishdagi funksiya orqali ifodalandi va bu yerda a ni qiymatini o‟zgartirib turli xil tenglamalar sistemasini yechimini olinadi.
Taqribiy yechimlar.
Mathcadda Find funksiyasiga o‟xshash Minerr deb ataluvchi funksiya orqali ham tenglama va tenglamalar sistemasini yechish mumkin. Minerr funksiyasi Find funksiyasi algoritmlarini qo‟llaydi. Agar yechimni qidirish
natijasida yechimga joriy yaqinlashish aniq bo‟lmasa Minerr bu yaqinlashishni chiqaradi. Find funksiyasi Minerr funksiyasidan
farqli bu vaziyatda xatolik to‟g‟risidagi axborotni chiqaradi. Minerr funksiyasidan foydalanish qoidalari Find funksiyasidagidek.
Minerr(z1,z2,….) - tenglamalar sistemasining yechimini chiqaradi.
Argumentlar soni nomalumlar soniga teng.
|
| |
Yechish Topshirdi - bet 5

|
Yechish Topshirdi
|
bet | 5/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 141,68 Kb. | | #245381 |
Bog'liq Mustaqil ish Amaliy dasturiy paketlar.XULOSA
Mathcad tizimida masalalarni sonli yechish bilan bir qatorda analitik usulda yechish hisobga olingan. Shuning uchun foydalanuvchilar bu dasturdan o‟zlari yecha olmagan matematik masalalar uchun tayanch yechim ombori sifatida foydalanishlari mumkin. Bu tizimdan tabiiy fanlar bo‟yicha elektron darsliklar yaratishda asosiy dasturiy vosita sifatida foydalanishni tavsiya etish mumkin. Masalan differensial tenglamalarni yechish, statistika,termodinamika, boshqaruv nazariyasi kabi jarayonlarni geometrik tasvirlash va animatsiyalar orqali ijro etishni yuqori darajada amalga oshirish mumkin.
Chiziqli algebra masalalarini o„qitishda kompyuter texnologiyalaridan foydalanish bu dars samaradorligini oshirishda, talabalar erkin misollarni ishlab uni kompyuter orqali tekshirish va kompyuterdan foydalanib Mathcad dasturi yordamida geometrik obrazlarning grafiklarini yasash, matematik masala va misollarni yechimini topish talabalarga ko„pgina yengilliklar yaratib beradi.
REFERENCES
Алексеев Е.Р., Чеснокова О.В. Решение задач вычислительной математики в пакетах Mathcad12, Mathlab 7, Maple 9. 2007
Очков В.Ф. "Советы пользователям Mathcad". (Второй выпуск, советы 100-
...)
Olimov M. Amaliy matematik dasturlar paketi: Darslik-N.: Namangan 2021y.
Поспелов Е.А., Попов И.С “Пакеты прикладных
программ в научных исследованиях” учебно-методическое пособие, Омский государственный университет им. Ф.М. Достоевского-2019
Mathcad 2001 - что нового. КомпьютерПресс, 4`2001
Гандмахер Р. Теория матриц. М.: Наука, 1985.
Умарова У.У. “Мулоҳазалар хисоби” мавзусини ўқитишда интерфаол методлар // Scientific progress, 2:6 (2021), p. 867-875.
Курбонов Г.Г., Зокирова Г.М., Проектирование компьютерно- образовательных технологий в обучении аналитической геометрии. Science and education. 2:8(2021), Pp. 505-513.
Ш.A. Алимов и др. Алгебра и начала математического анализа, учебник для 10–11 класса. Учебник для базового и профильного образования, Москва, “Просвещение”, 2016.
A.U. Abduhamidov va boshqalar. Algebra va matematik analiz asoslari, 1- qism, Toshkent, “O„qituvchi”, 2012.
Jurayeva N.V., Xoldarova F. M.I. Skanaviyning matematikadan masalalar to‟plamining planimetriyaga oid masalalarni Geogebra dasturi yordamida yechish. CENTRAL ASIAN ACADEMIC JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH VOLUME 2 ǀ ISSUE 4 ǀ 2022
Juraeva N., Abduraimov J., Xoldarova F. Мaktab geometriya kursini o„qitishda interfaol texnologiyalardan foydalanish….ЎзМУ ХАБАРЛАРИ ВЕСТНИК НУУз 117.
Rizayeva, S. D. (2021). Matematika va informatika darslarida raqamli ta‟lim texnologiyalari. Academic research in educational sciences, 2(3), 795-797
977
Toshkent 2024
|
| |
Yechish Topshirdi - bet 2

KIRISH
Mamlakatimizda ijtimoiy sohalarni to‟liq qamrab olgan zamonaviy kompyuterlardan unumli
foydalana oladigan malakali
mutaxassislarga bo‟lgan talab bugun yaqqol sеzilmoqda.
Ma`lumki, kompyutеr tеxnologiyasi
kompyutеr tizimining eng
asosiy elеmеnti hisoblangan dasturlash rivojlanishining har xil bosqichlarida turlicha rol o‟ynagan. Yaqin kungacha foydalanuvchi o‟zining matеmatik masalasini yechish uchun
nafaqat matеmatikani bilishi,
balki kompyutеrda ishlashni, kamida bitta dasturlash tilini bilishi va murakkab hisoblash usullarini o‟zlashtirgan bo‟lishi kеrak bo‟lar edi. Hozirda esa dasturlashni mukammal bilmaydigan yoki bilish imkoniyati mavjud bo‟lmaganlar uchun shunday tayyor
ilmiy dasturlar majmualari, elеktron darsliklar va tipik hisob-kitoblarni bajarishga mo‟ljallangan dasturiy vositalar – matеmatik amaliy dasturlar pakеtlari (ADP) mavjud. Xususan, kompyutеr algеbrasining nisbatan imkoniyatli
pakеtlari bu - Mathematica, Maple, Matlab, MathCAD, Derive va Scientific WorkPlacelardir. Bulardan birinchi ikkitasi profеssional matеmatiklar uchun mo‟ljallangan bo‟lib,
imkoniyatlarning boyligi, ishlatishda murakkabligi bilan ajralib turadi. Matematik paketlardan dars jarayonida foydalanishning samarali jihatlarini quyidagicha tavsiflash mumkin:
Talaba dasturlash tillarining yuqori imkoniyatlaridan foydalanish malakasiga ega bo„ladi;
Matematik paketlardan foydalanganda qo„yilgan amaliy masalaning barcha yechimlarini tahlil qilish va masalani yechishning samarali usulini tanlash imkoniyati paydo bo„ladi;
Mavzu talabalar tomonidan tizimli va mantiqiy bog‟langan holda o„zlashtiriladi;
Amaliy dasturlar paketi dasturlar kutubxonasi sifatida kеyingi ilmiy- tadqiqotlar uchun zaruriy dasturiy ta`minot zahirasi vazifasini o„taydi;
Paketni kеraklicha to„ldirish va o„zgartirish imkoniyatining mavjudligi talabaning kеlgusidagi bilish faoliyatini aniq maqsadlar sari yo„naltiradi;
Talabada o„z bilimiga va amaliy masalalarni yechish qobiliyatiga bo„lgan ishonchi ortib, unda yangi ijodiy izlanishlar uchun motivasiya paydo bo„ladi.
shunday, -ki - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)

|
O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)
|
bet | 59/70 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #255315 |
Bog'liq O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsishunday, -ki
natijada
|
Uch-to’rt yil ichida shunday obod bo’ladiki, natijada tanimay qolasiz. (Oybek.)
|
Shart ergash gapli qo’shma gap
|
n i m a bo’lsa?
|
-sa
|
Elning, yurtning baxti barqaror bo’lsa, saltanat ham bexatar bo’lur. (Oybek.)
|
To’siqsiz ergash gapli qo’shma gap
|
n i m a b o’ l s a
h a m?
|
-sa ham
|
Qo’rg’onimiz kichik bolsa ham, ichida bir tup o’rigi bor. (Oybek.)
|
1-topshiriq. Berilgan sodda gaplardan shuning uchun, chunki ergashtiruvchi bog’lovchilari yordami bilan ergashgan qo’shma gaplar tuzib yozing, zarur tinish belgilarini qo’ying. Ergash gaplarning tagiga chizing.
1. Biz o’z Vatanimizni sevamiz. Uning tarixini yaxshi bilmog’imiz lozim.
2. Karim chet tilidan “5” baho oldi. U darsga puxta tayyorlangan edi. 3. Biz o’tqazgan ko’chatlar juda tez o’sdi. Ularni yaxshi parvarish qilib turdik.
2-topshiriq. Nuqtalar o’rniga bosh gap mazmuniga mos ergash gapni qo’shib yozing. Ergash gapning turini belgilang.
1. Shunisi ajablanarliki,… . 2. Kim rostgo’y, mehnatsevar bo’lsa,… . 3. Har kimki vafo qilsa, … . 4. Kimdakim qanoatli va sabr-toqatli bo’lsa, … .
3-topshiriq. Nuqtalar o’rniga gaplarning mazmuniga mos ergash gap qo’shib yozing, zarur tinish belgilarini qo’ying, ergash gaplarning turini aniqlang.
1. Shuni unutmaslik kerakki… . 2. Maktab bog’iga o’tqazilgan ko’chatlarning bir tekis ko’karib turishidan sezdikki….
4-topshiriq. Unutmaylik, ayta olamiz, bilib qo’ying fe’llari bosh gapning kesimi bo’lib kelgan uchta to’ldiruvchi ergash gapli qo’shma gap yozing.
|
| |
Nazorat ishi № 8 - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 5/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Nazorat ishi № 8
I variant
1.Bo’linmani kasr ko’rinishida yozing: а) 4: 7; b) 8 : 11, d) 9 : 1 va kasrni bo’linma ko’rinishida yozing:
2.Noto’g’ri kasr ko’rinishida yozing: .
3.Kasrlarning butun qismini ajratib yozing:
4.4 metr gazlamadan 7 ta yubka tikishdi. Har bir yubkaga qanchadan gazlama ketgan?
5.Bir detalni tayyorlash uchun reja bo’yicha soat kerak bo’ladi, ammo ishchi uni tayyorlashga soat kam sarfladi. Boshqa detalni tayyorlash uchun ishchi birinchisiga sarflagan vaqtidan soat ko’p sarfladi. Bu ikki detalni tayyorlash uchun ishchi qancha vaqt sarflagan?
II variant
1. Bo’linmani kasr ko’rinishida yozing: а) 3 : 5; b) 6 : 13, d) 8 : 1 va kasrni bo’linma ko’rinishida yozing: .
3. Noto’g’ri kasr ko’rinishida yozing: .
4. Kasrlarning butun qismini ajratib yozing:
4.Uzunligi 7 m bo’lgan arqonni 12 ta teng bo’laklarga bo’lishdi. Har bir bo’lakning uzunligini toping.
5. Bir savatda kg olma bor. Undan kg olma olingandan so’ng, bu savatda boshqa savatdagi olmadan kg kam olma qoldi. Dastlab ikkala savatda birgalikda qancha olma bo’lgan?
Nazorat ishi № 9
I variant
1.Sonlarni o’nli kasr ko’rinishida yozing: а) 7 butun o’ndan 8;
b) 78 butun yuzdan 1; в) 76 butun mingdan 32.
2. Sonlarni o’nli kasr ko’rinishida yozing: .
3. Sonlarni o’sib borish tartibida joylashtiring: 3,456; 3,465; 8,149; 8,079.
Sonlarni kamayib borish tartibida joylashtiring: 0,0082; 0,037; 0,0044; 0,08.
4. Uchta bidonda 9,6 litr yog’ bor. Birinchi bidonda 3,4 litr, ikkinchisida esa 0,7 litr kam yog’bor. Uchinchi bidonda qancha yog’ bor?
5.Sirdaryoning uzunligini kilometrda ifodalang - 3019 m. Hosil bo’lgan sonni yaxlitlang: 1) o’ndan birlargacha; 2)birlargacha.
II variant
1. Sonlarni o’nli kasr ko’rinishida yozing: а) 8 butun o’ndan 9;
b) 56 butun yuzdan 1; d) 37 butun mingdan 54.
2. Sonlarni o’nli kasr ko’rinishida yozing: .
3. Sonlarni o’sib borish tartibida joylashtiring: 2,456; 2,465; 7,149; 7,079.
Sonlarni kamayib borish tartibida joylashtiring: 0,0071; 0,058; 0,0033; 0,06 .
4. Uchta butun pishloq 13,7 kg. Birinchisi 4,6 kg, ikkinchisi esa birinchisidan 0,7 kg kam. Uchinchi pishloq qancha kilogramm?
5. Elbrus cho’qqisining uzunligini kilometrda ifodalang - 5642 m. Hosil bo’lgan sonni yaxlitlang: 1) o’ndan birlargacha; 2)birlargacha.
|
| |
Ergash gapli - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha yo’nalishdagi talabalar uchun)

Ergash gapli
qo’shma gapning
turlari
|
So’roqlari
|
Birikish usuli
|
Misollar
|
O’rin ergash gapli qo’shma gap
|
q a y e r d a?
|
qayerda, shu yerda, -sa…
|
Ko’pchilik qayerda bo’lsa, sen shu yerda bo’l. (I.Rahimov)
|
Payt ergash gapli qo’shma gap
|
q a c h o n?
|
-gach
|
O’n minut qadar yo’l yurilgach, bir tomoni chuqur jarlik ko’chada Yormat birdan otni to’xtatdi. (Oybek)
|
Ravish ergash gapli qo’shma gap
|
q a n d a y
h o l d a?
q a n d a y
r a v i s h d a?
|
-b, (-ib)
|
Shu payt to’satdan ko’cha eshigi taraqlab ochilib, Zunnunxo’ja halloslaganicha kirib keldi. (A.Q.)
|
Maqsad ergash gapli qo’shma gap.
|
n i m a
m a qs a d d a?
q a n d a y
m a q s a d d a?
|
-sin, uchun
|
Mahsining choki pishiq bo’lsin uchun mumli yopishqoq ipni har qatimda barmoqlari bilan qirqib tortib qo’yadi. (Oybek)
|
Sabab ergash gapli qo’shma gap
|
n i m a u c h u n?
n i m a s a b a b l i?
|
chunki
|
Ona juda hursand edi, chunki o’g’lining moviy ko’zlari bu daf’a yumshoq va muloyim porlardi. (M.Gorkiy.)
|
Natija ergash gapli qo’shma gap
|
q a n d a y?
|
|
Yozma ish № 12 - Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi

|
Xxi asr – Aql zakovat, ma’naviyat va bilimdonlik asri bo’ladi
|
bet | 14/48 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125422 |
Bog'liq 5 9 matematikadan yozma ish.Yozma ish № 12
I variant
1.Qavslarni oching va ifodaning qiymatini toping:
23,6 + (14,5 - 30,1) – (6,8 + 1,9).
2.Ifodani soddalashtirib koeffitsiyentni tagiga chizing:
а) ; b) ; v) .
3. O’xshash hadlarni ixchamlang:
4. 3,2 kg arpa unidan 4,48 kg non qilinadi. 28 t non yopish uchun non zavodi qancha unni ishlatadi?
5.Birinchi bakda 55 litr yog’ bor, ikkinchisida esa 45 litr. Birinchi bakdan 8 ta shisha idish, ikkinchisidan shunday 6 ta idishni to’ldirishgandan so’ng, baklarda bir xil miqdorda yog’ qoldi. Bitta shisha idishga qancha yog’ sig’adi?
II variant
1.Qavslarni oching va ifodaning qiymatini toping:
8,7 + (13,7 - 15,2) – (24,6 - 20,1).
2.Ifodani soddalashtirib koeffitsiyentni tagiga chizing:
а) ; b) ; v) .
3. O’xshash hadlarni ixchamlang:
4. 8 ta g’isht teruvchi uyning devorini 42 kunda ko’tarishdi.Shu uyning devorini 28 kunda ko’tarish uchun nechta g’isht teruvchi kerak bo’ladi?
5. Alisherda 900 so’m, Zamirada esa 630 so’m bor edi. Alisher 8 ta konfet, Zamira 5 ta shunday konfet sotib olgandan keyin, ularning pullari teng bo’lib qoldi. Bitta konfet qancha turadi?
Yozma ish № 13
I variant
1. АВ va MN perpendikulyar kesmalarni shunday chizingki, ular: а)kesishmasin; b) kesishishsin.
2.Chizg’ich va uchburchakli chizg’ich yordamida bir biriga parallel bir nechta to’g’ri chiziqlar yasang.
3.Koordinata tekisligida nuqtalar belgilangan. Bu nuqtalardan qaysilari: а) abstsissa o’qidan yuqorida; b) ordinate o’qidan chaproqda; v) abstsissa o’qida joylashgan.
4.Lolada 26 ta kitob, Go’zalda 42 ta kitob, Sherzodda esa 36 ta kitob bor. Bitta kitobga 1 mm li ustunni olib, ustunli diagramma yasng.
5. Ifodaning qiymatini toping: (-9,18 : 3,4 – 3,7) · 2,1 + 2,04.
II variant
1.Ikkita perpendikulyar nurlarni shunday chizingki, ular: а)kesishmasin; b) kesishishsin.
2. Beshta o’zaro parallel to’g’ri chiziqlar yasang.
3. Koordinata tekisligida nuqtalar belgilangan. Bu nuqtalardan qaysilari: а) abstsissa o’qidan pastroqda; b) ordinata o’qidan o’ngroqda; v) ordinata o’qida joylashgan.
4. Qishloqda 90 ta uy bor. Ulardan 15tasida temirli tom, 45 tasida shiferli tom va 30 tasida cherepitsali tom. Bitta uyga 1 mm ustunchani mos qo’yib, ma’lumotlarni akslantiruvchi ustunli diagrama yasang.
5.Ifodaning qiymatini toping: (15,54 : (-4,2) – 2,5) · 1,4 + 1,08.
|
| |
XOTIRASIZ KELAJAK BO’LMAYDI - O’zbek tilidan uslubiy qo’llanma (Bakalavriatda rus tilida tahsil oladigan barcha...

XOTIRASIZ KELAJAK BO’LMAYDI
KO’CHIRMA VA O’ZLASHTIRMA GAP
Mardlik – mangulik
Hech narsa hech qachon unutilmaydi.
Hech kimga bermaymiz Vatanimizni.
Bolam, hech bo'lmasin urush.
Hech kimning hech qanday da'vosi yo'q.
Xotira va qadrlash kuni
Xotira tabiatning faqat insongagina in'om etgan noyob xislatidir. Inson ko'rgan, eshitgan yoki his qilgan narsasini hech qachon esidan chiqarmaydi. Insonning e'tiboriga tushgan hech bir narsa izsiz yo'qolmaydi, narsa-buyumlar, tasvir, yozma yodgorlik yoki og'zaki ijod orqali avloddan avlodga o'tadi, tarix sahifalarida xotira sifatida saqlanib qoladi. Xalqimiz, ayniqsa, insonlar uchun yashagan, ularning kelajagi uchun jonini fido qilganlarni hech qachon unutmaydi. Mustaqil davlatimizda Xotira va qadrlash kuni deb e'lon qilingan 9-mayda ana shunday insonlar xotirlanadi.
Mardlik haqida
Mardlik eng yuksak fazilatdir. Dono xalqimiz bisotida mardlik va nomardlik haqida oltinga teng hikmatli so'zlar bor. Masalan: Mard bilan gurunglashgan mard bo 'lar, Nomard bilan hiringlashgan part bo 'lar.
Bu hikmatli so'zlardan shunday xulosa qilish kerakki, hech qachon nomard bilan hamsuhbat bo'lmaslik, nomardga hech nima bo'yicha murojaat etmaslik kerak.
topshiriq. «Mardlik haqida» matni asosida savollarga javob toping.
Mardlik va nomardlik haqida qanday hikmatli so'zlarni bilasiz?
Bu hikmatli so'zdan qanday xulosa chiqarish kerak?
Nomardlikning xususiyatlari qanday?
Mard qanday fazilatlarga ega?
Xuddi shunday do'st va dushman haqida qanday hikmatli so'zlarni
bilasiz?
Topshiriq. Matnni oqing.
|