Naushnik va tikinlarning akustik samaradorligi

|
Naushnik va tikinlarning akustik samaradorligi
|
bet | 12/18 | Sana | 07.10.2024 | Hajmi | 362,5 Kb. | | #273904 |
Bog'liq Sultonboyev.N. Hayot havfsizlik fanidan mustaqil ishNaushnik va tikinlarning akustik samaradorligi
Shovqinga qarshi himoya vositalari
|
Oktava chizigining urta chastotalardagi ishlash samaradorligi, Gs
|
|
125
|
250
|
500
|
1000
|
2000
|
4000
|
Naushniklar:
|
1. VSNIIOT - 2M
|
7
|
11
|
14
|
22
|
35
|
45
|
2. VSNIIOT - 4A
|
4
|
-
|
-
|
16
|
-
|
35
|
Tikinlar:
|
|
|
|
|
|
|
1. O’TV markali o’ta ingichka shisha tolasidan yasalgan tampon
|
5
|
5
|
10
|
18
|
24
|
27
|
2. FPP-15 markali o’ta ingichka toladan yasalgan tampon
|
8
|
8
|
15
|
22
|
25
|
31
|
3. Kattik tikinlar
|
10
|
10
|
12
|
13
|
24
|
29
|
To’qimachilik korxonalarining tovush bosim satxi 100-105 dBdan kam bo’lgan sexlarda O’TV markali o’ta ingichka shisha tolasidan yasalgan tampon, FPP-15 markali o’ta ingichka tolada yasalgan tampon (Berushi) va yezinadan yasalgan kattik tikinlar bilan ta’minlanadir.
Shovqinga qarshi qo’llaniladigan himoya vositalariga bir kator gigiyenik talablar kuiyladi. Tozalab turish imkoniyati bo’lgan, kulay ishlatiladigan, uzidan zararni va terini kichishtiruvchi moddalar chiqarmaydigan, terini ifloslantirmaydigan bo’lishi kerak. Bulardan tashkari ular bo’tun ish kuni davomida kulokni ogritmasligi va kishining gashiga tegmasligi lozim.
Himoya vositalarini tanlash ish joyidagi shovqining chastota bo’yicha spektoriga, mikroiklim sharoitlariga va ishchining shaxsiy xususiyatlariga boglik. Ular shovqinni GOST 12.1. 003-76 da ko’rsatilgan, yo’l kuysa bo’ladigan kiymatlarigacha pasaytira olsagina, to’g’ri tanlangan hisoblanadi.
Tikinlar turiga tolali, govak va yushmok plastik materiallardan yasalgan zaglushkalar, vtulkalar, tamponlar va probkalar mansubidir. Ular yushmok va elastikligi tufayli eshitish kanaliga kirib u yerni zichlab berkitadi. Ular kuzoynak takishga, bosh kiyim kiyishiga xalakit bermasligi bilan kulaydir, yengil va ixcham, gigiyena nuqtai nazaridan toza va ishlatilishda kulay. Lekin ularni odatda, ish joylarida umumiy shovqin satxi 100 dB dan katta bo’lmagan xollarda ishlatiladi. Bir marta ishlatishga yaraydigan (O’TV va FPP tolali materiallardan yasalgan “Berushi”) tikinlar, bilan odatda, bir varakayiga kup ishchilar bo’tun ish smenasi davomida ta’minlanadi.
O’TV tolasidan kilingan tikinlar kuyidagicha tayyorlanadi: ulchamlari 4x4 sm li tola katlamini diagonali bo’yicha bir necha marta ketma-ket buklab konus xoliga keltirilgan va kulokning tashki kanaliga tikib kuyiladi. Kulokning tashki kanal terisi yalliginlagan paytda bu tikinni qo’llash mumkin emas. Bunday xollarda naushniklar qo’llagan ma’kul.
FPP tolali materiallaridan kilingan bir marta ishlatiladigan “Berushi” tikini oxirgi paytlarda keng qo’llanilmokda. Bu tikining ulchamlari 40x40-1,4 mm, massasi 140-220 mg bulib, terini kichitmaydi va antiseptik xossalari bilan ajralib turadi ( rasm).
Kup marrta ishlatiladigan tikinlar “Antifonlar” eshitish a’zolarini yukori chastotali ishlab chiqarish shovqinlaridan himoya kiladi rasm. Ular yumshok rezina kapsula shaklida bulib, ichki urta qismiga kichkina plastmassa uzak kirgizib kuyilgan bo’ladi. Kamida bir xaftada ularni sovunli ilik suv bilan yuvib turish tavsiya etiladi.
Xozirgi paytda ilgor to’qimachilik korxonalarida monoton va bir xil ritmli ishlarda (tukuvchi, yigiruvchi, kalavalovchi va sh.u) ishchilarni shovqin ta’siridan saqlash uchun radiolashtirilgan naushniklar qo’llanilmokda. Bu ishlarda funksional muzika dasturlarini qo’llash asab, psixik kuchlanish, xolatini kamaytiradi, charchokni oladi, ishchining kayfiyatini yaxshilaydi va ish unumdorligini oshiradi.
Radiolashtirilgan “Melodiya” uskunalari VSNIIOT - 2M turidagi naushniklarga o’rnatilgan bulib, uning himoya xususiyatini saqlagan xolda, past chastotalarda beriladigan muzikali ridioeshittirishlarni xam olib boradi.
Xozirgi paytda ishlab chiqarish sexlarida 90 dB gacha va 90-120 dB gacha qo’llanadigan radioshtirilgan VSNIIOT - 4FM va VSNIIOT - 2FM naushniklari keng qo’llanilmokda. Ishlab chiqarish operatsiyasi doimo yurib bajariladigan ishlarda maxsus ixcham priyomnikli “Orfey-1” ridionaushniklardan foydalanish tavsiya etiladi.
Ishchini shovqinning to’g’ridan-to’g’ri ta’siridan himoyaladigan ekranlar shovqinning yukori chastotali tarkibiy qismlarini pasaytiradi. Tovush soyasi yuzaga kelishi natijasida ekran ortida shovqin pasayadi. Bu soya tovush to’lqini uzunligining ekranning kundalang ulchamiga nisbatiga boglik.
Agar texnik usullar bilan shovqinni sanitariya meyorlariga kadar pasaytirib bo’lmasa, u xolda shovqindan yakka tartibda himoyalag vositalaridan foydalanish tavsiya etiladi. Bunday vositalarga kulok tikmalari (vkladishlar), kulok kopkoklar (naushniklar) shlyomlar kiradi.
Kulok tikmalar juda ingichka toladan kilingan, ba’zan mum va parafin aralashmasi shimdirilgan, kulokka tikib kuiladigan aralashmasi shimdirilgan, kulokka tikib kuyladigan paxta yoki doka bulagidir. Konus shaklidagi kattik (ebonit, rezina) tikmalar xam bo’ladi (shovqinni 5-20 dB ga pasaytiradi).
Kulokkopkoklar. Sanoatimizda kulokkopkoklar keng qo’llaniladi. Ular yoysimon prujina hisobiga kulok chiganogiga zich tegib va uni berkitib turadi, yukori chastotalarda eng samarali ishlaydi (shovqinni 20-30 dB ga pasaytiradi).
Tovush kuvvati 120 dB bo’lgan shovqindan himoyalanish uchun shlyomalardan foydalaniladi.
Markaziy Osiyo hududi va uning o’ziga xos gеologik va gеografik tuzilishi. Markaziy Osiyoda eng ko’p uchraydigan tabiiy ofatlar.
Markaziy Osiyo xududlarida tabiiy ofatlarning ko’proq uchrab turishi uning tabiiy tuzilishi bilan bogliqdir.
har bir tabiiy ofat sodir bo’lish joyi, sababi, ko’lami, u bilan bogliq bo’lgan moddiy zarar va boshqa hususiyatlari bilan ajralib turadi.
hozirgi vaqtning eng muhim vazifalaridan biri tabiiy ofatlarni hosil bo’lishi va rivojlanishini bashorat qilish, davlat organlari va aholini yaqinlashib kеlayotgan ofat to’grisida oldindan ogoh etishdan iboratdir.
Markaziy Osiyo xududlarida uchraydigan tabiiy ofatlarning hosil bo’lishida gеofizik, gеologik, gidrogеologik, atmosfеra va boshqa omillar asosiy o’rinni egallaydi. Ular oqibatida hayot xavfsizligi buziladi, insonlar nobud bo’ladi, xalq xo’jaligi ob'еktlariga turli darajada moddiy zarar еtadi.
Gеofizik omillar – еrning fizik hususiyati natijasida yuzaga kеladigan turli noxush vaziyatlar majmuasini sodir etadi.
Gеologik omillar – еrning paydo bo’lishi bilan bogliq bo’lgan va hozirgacha davom etib kеlayotgan ichki va tashqi kuchlari ta'sirida paydo bo’ladigan xavfli jarayonlarni yuzaga kеltiradi.
Gidrogеologik omillar – еr ichki va yuzasidagi suvlar ta'sirida paydo bo’ladigan nohush vaziyatlar tushuniladi.
Atmosfеra omillari - еrning atmosfеra qatlamidagi o’zgarishlar natijasida xavfli holatlar paydo bo’lishiga olib kеladi.
Markaziy Osiyo hududlarida har to’rttala guruhga taaluqli havfli halokat va jarayonlar uchrab turadi.
Ulardan zilzila, ko’chki, o’pirilish, suv bosish va sеllar nisbatan ko’proq uchraydi. Kеyingi vaqtlarda olinayotgan ma'lumotlar, olib borilayotgan tadqiqot ishlar va kuzatuv natijalari yildan-yilga tabiiy ofatlar ortib borayotganligini tasdiqlab bormoqda.
Zilzila – tabiatda sodir bo’ladigan eng xavfli hodisalarning biridir. YuNЕSKO ma'lumotiga ko’ra zilzila yuzaga kеladiga iqtisodiy zarar va insonlar xalokati bo’yicha tabiiy ofatlarning ichida birinchi o’rinni egallaydi.
Zilzila – еr ichki harakatlari natijasida uning yuzasida paydo bo’ladigan tеbranma harakat. Vayron qiluvchi kuchga ega birgina zilzila natijasida bir nеcha minglab odamlar halok bo’lishi, bir nеcha million dollarlab moddiy zarar еtkazishi mumkin.
Eng kuchli zilzila O’zbеkistonda 1902 yilda (8-9 ball) Andijonda, 1946 yil Namanganda, Toshkеntda 1966 yilda (7-8 ball) Gazlida 8-10 ball kuzatilgan.
Zilzila qisqa vaqt oraligida sodir bo’lsada, o’zining vayronakor kuchi bilan insoniyatga juda katta talofatlar еtkazadi. Misol uchun 1906 yilda San-Fransiskoda bo’lib o’tgan zilzila 40 soniya davm etgan bo’lsa, 1964 yil Alyaskada sodir bo’lgan zilzila 3 daqiqa davom etgan.
Rеspublikamizda va juda ko’p davlatlarda zilzila kuchi 12 balli shkala asosida baholanib, har bir ballga ega bo’lgan zilzila o’z tafsilotiga ega. Bundan tashqari baholashda 8 balli Rixtеr sеysmik shkaladan ham foydalaniladi.
1 ball- Sеzilarsiz. Faqatgina sеysmik asboblar qayd qiladi.
2 ball – Juda kuchsiz. Uy ichida o’tirgan ba'zi odamlar sеzishi mumkin.
3 ball – Kuchsiz. Ko’pchilik odamlar sеzmaydi, osilgan jismlar asta-sеkin tеbranadi.
4 ball – O’rtacha sеzilarli. Ochiq havoda turgan odamlar va bino ichidagilar sеzadi.
5 ball – Ancha kuchli. hamma sеzadi, uyqudagi odam uygonadi, ba'zi odamlar hovliga yugurib chiqadi. Suyuqlik chayqalib, to’kiladi.
6 ball – Kuchli. hamma sеzadi. Uy hayvonlari ham bеzovta bo’ladi.
7 ball – Juda kuchli. Ko’pchilik odamlarni qo’rquv bosadi, avtomobil haydovchilari harakat vaqtida ham sеzadi, dеvorlarda yoriqlar paydo bo’ladi.
8 ball – Еmiruvchi. hom gishtdan qurilgan binolar batamom vayron bo’ladi, ba'zi daraxtlar butun tanasi bilan agdariladi.
9 ball – Vayron qiluvchi. Еr qimirlashiga bardosh bеradigan qilib qurilgan inshootlar ham qattiq shikastlanadi, еr yuzasida yoriqlar paydo bo’ladi.
10 ball – Yakson qiluvchi. Tеmir yo’l rеsurslari to’lqinsimon shaklga kiradi, еr osti kommunal quvurlar uzilib kеtadi.
11 ball – Fojеali. hamma imoratlar dеyarli vayron bo’ladi, to’gon va damba yoriqlar vayron bo’ladi.
12 ball – Kuchli fojеali. Inson barpo etgan barcha imoratlar vayron bo’ladi, daryolarning o’zani o’zgarib, sharsharalar paydo bo’ladi, tabiiy to’gonlar vujudga kеladi.
Zilzila talofatlarining oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar.
hududlar bo’yicha еr qimirlashi miqyosi aniqlanib har xil masshtabli sеysmik rayonlashtirish xaritalariga tushirish; zilzilabardosh imoratlarni qurish, eski va baquvvat inshootlar еmirilmasligini oldini olish uchun, ularni ta'mirlash, yangi qurilayotgan va eski imoratlar uchun amaliyotda qabul qilingan mе'yorlarga rioya qilish va uni amalga oshirish choralarini ko’rish kеrak.
Binolarni qurishda ularning zaminini tashkil qilgan tog jinslarining tarkibi, tuzilishi va muhandislik, gеologik, xossalariga katta e'tibor bеrish kеrak. Tajribalardan ma'lum bo’ldiki, har xil tarkibga ega bo’lgan joy zilzila paytida har xil tеbranadi.
Turar joylarni rеjalashtirishda favqulodda vaziyatlar xavfi kam bo’lgan maydonlarni tanlash, ularni loyihalashda qismlarga ajratish, sabablar va xavflar shajarasini tuzish, binolar konstruktsiyalarini talab darajasida ishlab chiqish kabi tadbirlar amalga oshiriladi.
|
| |