Kukun kompozitsion materiallaming klassifikatsiyasi, xossalari va qo‘llanilishi

|
Kukun kompozitsion materiallaming klassifikatsiyasi, xossalari va qo‘llanilishi
|
bet | 2/5 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #101728 |
Bog'liq Kukun kompozitsion materiallar reja (1)2. Kukun kompozitsion materiallaming klassifikatsiyasi, xossalari va qo‘llanilishi
Odatda, kompozitsion materiallar ikkita strukturadan: butun hajm bo‘yicha yaxlit uzluksiz struktura-matritsa va butun hajm bo‘yicha uzlukli takrorlanuvchi struktura mustahkamlovchi komponentlardan tashkil topgan bo‘ladi.
KKM - (kompozitsion kukun materiallar) asosan strukturasiga ko‘ra, matritsaning materialiga ko‘ra, mustahkamlovchining material- liga ko‘ra va mustahkamlovchining joylashish tartibiga ko‘ra klassifikatsiyalanadi.
KMP - strukturasiga ko‘ra: tolali va qatlamli; dispersion mustahkamlangan; evtektik turlarga bolinadi.
Tolali KM - butun yaxlit matritsaga ega bo‘lib, uning ichida teng taqsimlangan mustahkamlovchi tolalar joylashgan boladi, bunda tolalar cheksiz uzun yoki qisqa qirqilgan shaklda bolishi mumkin. Qatlamli KM ikki olchamga ega bolgan yupqa listlaming bir-biriga yopishtirish natijasida hosil boMadi, bunda toMiq yupqa listlar yoki matolar bolishi mumkin. Tolali KM da tolalar matritsaga yopishgan bolib, materialga berilayotgan asosiyyuklamani ko‘tarishga ishlab u materialning mustahkamligini belgilaydi. Matritsa esa materialga berilayotgan yuklamani tolaga uzatib alohida tolalaming uzilishiga to‘sqinlik qiladi. Bundan tashqari, matritsa tolalarni, ya’ni mustah- kamlovchilami tashqi muhit ta’siridan va mexanik parchalanishdan saqlaydi.Qatlamli KM da yuqori plastiklikka ega bolgan qatlamlar matritsa vazifasini o‘tasa qatlamlar orasidagi qattiq material materialga berilayotgan yuklamani ko‘tarishga ishlaydi.
Dispersion—mustahkamlangan KM- matritsasining butun hajmi bo‘ylab teng taqsimlangan juda mayda dispersion zarrachalarga ega boMib ular materialni ishlab chiqarish yoki ekspluatatsiya qilish davri davomida matritsa bilan kimyoviy ta’sirlashmaydi. Boshqa turdagi KM dan farqli oMaroq, bu materialning matritsasi materialga berilayotgan yuklamani ko‘tarishga ishlaydi. Undagi mustahkam- lovchining vazifasi matritsadagi kristall yoki boshqa turdagi nuqsonlami birlashib ketishiga yoki harakatiga to‘sqinlik qilish orqali materialni yanada mustahkamlaydi.
Evtektik KM - suyuq matritsada erib va qattiq holatida singmaydigan kristall tola shaklida ajralib chiqadigan mustahkam- lovchiga ega bo‘ladi. Bu materialni ishlab chiqarish jarayonida matritsa erigan bo‘lib uni maxsus qoliplarda sovutish, yani qotirish jarayonida undan kristall qisqa mo‘yIovga o‘xshash kristallar, ya’ni mustahkmlovchi ajralib chiqadi. Bu material boshqa KM farqli ishlab chiqarish texnologiyasiga ega. Evtektik KM dagi matritsa va mustahkamlovchining vazifasi dispersion-mustahkamlangan KM bilan bir xil.
Matritsaning materialiga ko‘ra kompozitsion kukun materiallar: metallik, polimerli va keramik matritsali KM ga bo‘linadi.
Metallik KM - bu turdagi materiallarda matritsa: alyumin, magniy, titan, nikel, mis, kobalt va qiyin eriydigan metallar hamda ulaming qotishmalaridan tayyorlangan boMadi.
Polimer KM - bu turdagi materiallarda matritsa: epoksid, yarim efirli, fenolli, kremniy organik va polimidli smolalardan tayyorlangan boladi. Bunda matritsaning materiali KM qollanish sohasidagi harorat qiymati, yuklama darajasi va ishlash muhitining turiga ko‘ra tanlanadi. Bimdan tashqari, ishlab chiqarish va ekologiyaga ta’siri ham inobatga olinadi.
Keramik KM - bu materiallarda matritsa har xil alyuminiy, sirkoniy, kremniy, magniy va xrom oksidlari hamda qiyin eriydigan metallaming kimyoviy birikmalaridan ishlab chiqariladi.
Kompozitsion materiallar armirlovchi komponentning mustah- kamlavchiga nisbatan joylashishiga ko'ra: izotropik va anizatropik turlarga bo 'linadi.
Izatropik xossaga ega bo‘lgan KM - ta’sir qilayotgan yuklamalarga barcha materialning kristallografik yo‘nalishlari bo'yicha bir xil qarshilik ko‘rsatish qobilyatiga ega boMib ularda mustahkamlovchi va armirlovchi matritsaning butun hajmi bo'ylab tartibsiz yoki teng tarqalgan boMadi.
Anizatropik KM - material matritsasida mustahkamlovchi va armirlovchi ma’lum tartib va yo‘nalishga ega boMib ularga: qisqa qirqilgan tolali armirlovchiga ega bolgan KM, dispersion- mustahkamlavchiga ega boMgan KM va evtektik KM kiradi.
Bu KM yuqori mustahkam po‘latlarga qaraganda mustahkam material hisoblanadi. Chunki an’anaviy materiallarda deformatsiyadan sodir bo‘ladigan nuqsonlaming harakatga kelish mexanizmi tubdan farq qiladi. Masalan, po‘lat materiallarning deformatsiyalanish natijasida undagi mikro darslar harakatga kelib hech qanday qarshiliksiz bir-biri bilan ulanib yirik dars ketishni hosil qiladi. Buning natijasida po‘lat material sinadi. KM da esa mayda mikrodarslaming harakatga kelishiga to‘siqlar bo‘lib ular darslami bir-biri bilan ulanishga to‘sqinlik qiladilar, bu esa materialga berilayotgan yuklamani yanada oshirishga imkon tug‘diradi.
KM dagi / - uzunlikka ega bo‘lgan tolalarga kuchlanishning taqsimlanishini va materialning mustahkamlanish mexanizmini aniqlaymiz. Materialda quyidagi shartlar mavjud: 1 - tola va matritsa chegaralangan bikrlik hududida ishlaydi; 2 - tolaning bikrlik moduli matritsaning bikrlik modulidan katta (yet> yem), bu esa matritsani qo‘shni tola hududida erkin cho‘zilishini chegaralaydi; 3 - matritsa va tola bir-biri bilan bog‘langan bo‘lib, kuchlanish tolaning torets.
|
| |