Ma’ruza mashg’uloti rejasi

13.2-MAVZU: TURIZM SOHASIDA MEHMONHONALARNING
TASHKILIY BOSHQARUV TUZILMASIDA REJALASHATIRISH
MA’RUZA MASHG’ULOTI REJASI:
13.2.1. Baholash usullari va strategiyani tanlash.
13.2.2.O’RTMT: Turistik tashkilotlarda axborot texnologiyalari.
Tayanch so’z va iboralar: strategik boshqaruvning grafikli ko‘rinishi,
strategik boshqaruvning matirikli ко‘rinishi, turistik tashkilotlarda axborot
texnologiyalari, milliy, mintaqaviy va mahalliy darajalardagi turistik faoliyat
natijalarini iqtisodiy baholash
13.2.1. Baholash usullari va strategiyani tanlash.
Strategiyani belgilovchi omillar doim bir biridan farq qiladi. Firma hamisha
ham o’zi xohlagan strategiyani tanlay olmaydi. Uning harakatlari qonun, davlat
siyosati, ijtimoiy tartiblash va jamiyat mavqei bilan belgilanadi.
Kompaniya strategiyasini belgilovchi omillar. Tashqi omillar -Ijtimoiy,
siyosiy sharoitlar va qonunchilik. Tarmoqning jozibadorligi raqobat shartlari
Kompaniya uchun imkoniyatlar va xavf- xatarlar. Ichki omillar -Kompaniyaning
kuchli va zaif tomonlari, bozordagi raqobat mavqei. Shaxsiy manfaat, biznes
falsafasi, ahloqiy tamoyillar. Aksiyalarning qiymati va kompaniya madaniyati.
Muvaffaqiyatli strategiya yaratish tamoyillari tadbirkorlik tajribasi qayta qayta
isbotlaydiki kompaniyani barbod qiladigan harakatlarga qarshi strategiyani yaratish
quyidagi prinsiplarga asoslanadi. Quyidagi prinsiplar a’lo strategiyani yaratishda
qo’l keladi.
• Strategik harakatlarni yarating va tadbiq etish jarayonida kompaniya uzoq
muddatli raqobatbardoshligini ta’minlaydiganlarini afzal ko’ring. Mustahkam
raqobatbardoshlikni ta’minlash uchun investitsiya qiling.
• Hech qachon raqobatchi korxonalarning javob reaksiyasini past
baholamang. Raqobatchini kuchli tomoniga qaraganda zaif tomoniga hujum qilish
qulayligini unutmang.
• Xarajatlarning ishonchli ustunligiga ega bo’lmay turib narxni pasaytirishga
harakat qilmang. Kuchli raqobat mavqeiga va yetarli moliyaviy resurslarga ega
bo’lmay turib moliyaviy qudratli kompaniyalarga hujum qilishda ehtiyot bo’ling.
AQSh menejmentida rejalashtirish 1 yildan 5 yilgacha. Yaponiyada rejalar 5 yildan
15 yilgacha bo'lgan muddatga ishlab chiqiladi, chunki kompaniyaning maqsadi,
qoida tariqasida, maksimal foyda olish emas, balki korporatsiyaning bozor ulushini
oshirish va uning rivojlanish istiqbollarini ta'minlashdir.
Amerika kompaniyasi uchun joriy rentabellikka e'tibor qaratgan holda
tanlangan taktik maqsadlarga muvofiq, qisqa muddatda daromadni oshirish uchun
barcha turdagi resurslarni taqsimlash va qayta taqsimlash nuqtai nazaridan
boshqaruv tizimlarining maksimal moslashuvchanligiga e'tibor qaratish odatiy
holdir.
Yaponiya
kompaniyalarida
rejalashtirish
texnik
va
texnologik
innovatsiyalarga qaratilgan. Tarixiy jihatdan Yaponiya Evropa va Amerikaning
ilg'or texnologiyalari va texnologiyalarini faol o'zlashtirgan korporatsiyalar
ko'tarildi va gullab-yashnadi. Innovatsiyalar yapon biznesining shiori boʻlib, u
oʻnlab yillar davomida yaponlarning boshqa mamlakatlardan qoloqlikni yengib
oʻtishga intilishidan kelib chiqqan va pirovardida Yaponiya iqtisodiyotini yetakchi
oʻringa koʻtarishga hissa qoʻshgan. Shu sababli, hozir ham kompaniyalar
foydasining katta qismi tadqiqotga, yangi mahsulotlarni ishlab chiqishga,
xodimlarni to'liq va har tomonlama o'qitishga yo'naltiriladi, ularning aksariyati
muhandislik ixtisosligiga ega. Bu, shuningdek, Amerika firmalaridan muhim farqi
bo'lib, unda xodimlarning aksariyati iqtisodiy yoki yuridik ma'lumotga ega va
ishlab chiqarish jarayonlarini juda yaxshi tushunadi.
Baholash usullari va strategiyani tanlash tashkilotning maqsadlariga, muhitiga
va resurslariga bog'liq bo'ladi. Quyidagi usullar va strategiyalar matirikli
ko'rinishda strategik boshqaruvning baholash va tanlash jarayonida qo'llanilishi
mumkin:
1. SWOT analizi: Tashkilotning kuchli, zaif, imkoniyatlar va tashqi muhitdagi
xavfli holatlarni aniqlash uchun SWOT analizi qo'llaniladi. Bu analiz asosida
tashkilotning kuchi va zaifligi, imkoniyatlari va xavflari belgilanadi va strategik
harakat yo'nalishlari aniqlanadi.
2. PESTEL analizi: Tashkilotning tashqi muhitini tahlil qilish uchun PESTEL
analizi qo'llaniladi. Bu analiz asosida siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy, texnologik,
ekologik va yuridik faktorlar o'rganiladi va tashkilotning faoliyatida ta'sir qilishi
mumkin bo'lgan o'zgarishlarni aniqlashga yordam beradi.
3. Qimmatlanish modeli: Tashkilotning qimmatlanish modelini belgilash
uchun bir nechta usullar mavjud, masalan, BCG matritsa, GE/McKinsey matritsa,
Ansoff matritsa va Porterning to'rtlik modeli. Bu modellar tashkilotning
mahsulotlarini va bozor segmentlarini baholashga yordam beradi.
4. KPI (Key Performance Indicators): Tashkilotning muvaffaqiyatini baholash
uchun belgilangan KPI lar qo'llaniladi. Bu, tashkilotning maqsadlariga erishishda
kritik ahamiyatga ega bo'lgan ko'rsatkichlardir. Masalan, daromad, sotishlar
miqdori, bozor ulushi, xizmat sifati va boshqalar.
5.
Benchmarking:
Tashkilotning
muvaffaqiyatini
oshirish
uchun
raqobatdorlari yoki sohada muvaffaqiyat qozongan kompaniyalar bilan solishtirish
va o'rganish jarayonidir. Bu, tashkilotning nafaqat o'z faoliyatini baholashiga, balki
eng yaxshi amaliyotlarni o'rganib olgan holda harakat qilishga imkon beradi.
Strategik boshqaruvning matirikli ko'rinishida qo'llaniladigan usullar va
strategiyalar tashkilotning maqsadlariga, muhitiga va resurslariga mos kelishi
kerak. Bu usullar va strategiyalar tashkilotning samaradorlik va rivojlanishini
ta'minlashda katta ahamiyatga ega bo'ladi.
Baholash usullari qaysi strategiyani tanlash to'g'risida asosli qaror qabul qilish
uchun turli strategiyalarni baholash va tahlil qilish uchun ishlatiladi. Quyida tez-tez
ishlatiladigan baholash usullari va ularning maqsadi keltirilgan:
1. Moliyaviy tahlil: Bu usul potentsial moliyaviy natijalar asosida
strategiyalarni baholashni o'z ichiga oladi. U investitsiyalar rentabelligi (ROI), sof
joriy qiymat (NPV), rentabellik koeffitsientlari va foyda-xarajat tahlili kabi
omillarni tahlil qiladi.
2. SWOT tahlili: SWOT tahlili strategiyalarni tashkilotning ichki kuchli va
zaif tomonlari, shuningdek, tashqi imkoniyatlar va tahdidlarga muvofiqligini
baholash orqali baholashga yordam beradi. U strategiyaning joriy muhitga mos
kelishining yaxlit ko‘rinishini taqdim etadi.
3. Xavf tahlili: Xatarlarni tahlil qilish har bir strategiya bilan bog'liq bo'lishi
mumkin bo'lgan xavf va noaniqliklarni aniqlash va baholashni o'z ichiga oladi. U
turli xavf-xatarlarning ehtimoli va taʼsirini baholashga hamda strategiyaning
barqarorligi va moslashuvchanligini aniqlashga yordam beradi.
4. Fizibilite tahlili: Texnik-iqtisodiy tahlil har bir strategiyani amalga
oshirishning amaliyligi va erishish mumkinligini tekshiradi. U resurslar
mavjudligi, texnik imkoniyatlar, bozor talabi va tashkiliy imkoniyatlar kabi
omillarni hisobga oladi.
5. Manfaatdor tomonlar tahlili: Manfaatdor tomonlar tahlili turli manfaatdor
tomonlarning manfaatlari, ehtiyojlari va ta'sirini hisobga olgan holda
strategiyalarni baholashga yordam beradi. U har bir strategiya turli manfaatdor
tomonlar guruhlari tomonidan duch kelishi mumkin bo'lgan qo'llab-quvvatlash
yoki qarshilik darajasini baholaydi.
6. Muvozanatli koʻrsatkichlar kartasi: Balanslangan koʻrsatkichlar kartasi
yondashuvi strategiyalarni moliyaviy, mijozlar, ichki jarayonlar, oʻrganish va
oʻsish kabi koʻplab oʻlchovlar boʻyicha asosiy samaradorlik koʻrsatkichlari bilan
muvofiqlashtirish asosida baholaydi.
7. Stsenariyni rejalashtirish: Ssenariyni rejalashtirish har bir strategiyaning
turli mumkin bo'lgan fyucherslarda qanday ishlashini baholash uchun bir nechta
kelajak stsenariylarini ishlab chiqish va tahlil qilishni o'z ichiga oladi. Bu turli
stsenariylarda mustahkam va moslasha oladigan strategiyalarni aniqlashga yordam
beradi.
Ushbu baholash usullari strategik qarorlar qabul qilish jarayonining o'ziga xos
konteksti va maqsadlariga qarab alohida yoki birgalikda qo'llanilishi mumkin. Eng
mos strategiyani tanlash bir nechta omillarni, jumladan, moliyaviy barqarorlik,
strategik muvofiqlik, xavfni kamaytirish, fizibilite, manfaatdor tomonlarni
muvofiqlashtirish va uzoq muddatli barqarorlikni hisobga olgan holda keng
qamrovli baholashga asoslanadi.
XULOSA. Strategiya korxonaning muvaffaqqiyatini ta’minlash uchun
rahbariyat foydalanadigan tadbir choralar majmuasidan iboratdir. Imkoniyat va
xavf xatarlar nafaqat kompaniya vaziyatini balki harakat yo’nalishini ham
ko’rsatadi .
|