Mutaxassislik fanlarni o‘qitish metodikasi fanining predmeti, maqsadi, vazifalari

3. Mutaxassislik fanlarni o‘qitish metodikasi fanining predmeti, maqsadi, vazifalari
Metodika deganda ilmiy bilish faoliyatining shakllari va metodlari majmui haqidagi fan tushuniladi. Bu — nazariy jihatdan qo‘yilgan maqsadga yetish, haqiqatni, reallikni, faoliyatni nazariy yoki amaliy bilish, o‘rganishning usullari yoki operatsiyalari majmuidir.
Metodika pedagogikaning tarkibiy qismi bo’lib, insoni shakllantirishda muayyan maqsad sari qaratilgan sistematik faoliyat to’g’risidagi hamda ta'lim-tarbiya berishning mazmuni, shakli va metodlari haqidagi fandir.
Metodika – muayyan voqea, hodisa va faoliyatga tegishli, qat’iy ketma-ketlikka (algoritmik xarakterga), ilgaridan o‘rnatilgan reja (qoida), tizimga aniq rioya qilish. Metodika biror vazifani maqsadga muvofiq ravishda bajarish, o‘tkazish usullari, yo‘llari majmuasidir.
“Metodika” tushunchasi turli fanlarni o‘qitish bilan ham bog‘liklikda qo‘llanilib, ma’lum sohani o‘qitish jarayoni, mazmuni, qonuniyatlari, tamoyillari, shakl, metod va vositalari yig‘indisini o‘zida ifoda etadi. Pedagog olim A.M.Stolyarenkoning fikricha, “O‘quv fanlarini o‘qitish metodikasi ma’lum bir pedagogik vazifalarni hal etish bilan bog‘liq metod, metodik usullar, vosita va tashkiliy chora-tadbirlar majmuidir”. G.M.Kodjaspirova,
A.Yu.Kodjaspirovlarning fikricha, “O‘qitish metodikasi pedagogik faoliyatni amalga oshirishning aniq usullari, uslublari va texnikasidir”.
O‘qitish metodikasiga qo‘yiladigan zaruriy talablarga quyidagilar kiradi:
aniqlik;
asoslanganlik;
rejalashtirilgan harakatning maqsad va vazifalarga mosligi;
qayta ishlab chiqishga yo‘nalganlik;
hayot bilan uyg‘unlik; 6) natijaviylik.
Yuqoridagi fikrlarni umumlashtirib aytganda, o‘qitish metodikasi o‘zida quyidagilarni aks ettiradi:
ta’limning maqsad va vazifalarini – ta’limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi, tashkiliy;
ta’limning qonuniyat va tamoyillarini;
ta’lim mazmunini;
ta’limni tashkil etishning asosiy va yordamchi shakllarini;
ta’limning umumiy va xususiy metodlarini;
o‘quv vositalari; - o‘qitish natijasini.
Ana shu asosdan kelib chiqqan holda, quyida o‘qitish metodikasi mohiyatini yoritib beruvchi asosiy tushunchalarga izoh berib o‘tamiz:
o‘rgatish – o‘qitish maqsadini amalga oshirish bo‘yicha pedagogning tartiblangan faoliyati;
o‘rganish – anglash, mashq qilish, va egallangan tajribalar asosida xulq-atvor va faoliyatning yangi shakllarini egallash jarayoni, oldin egallanganlari o‘zgaradi;
o‘qitish – qo‘yilgan maqsadga erishishga yo‘naltirilgan pedagog bilan talabalarning tartiblangan o‘zaro harakati;
ta’lim – o‘qitish jarayonida egallanadigan bilim, ko‘nikma, malakalar, fikrlash usullari tizimi;
bilim – ma’lum bir fanni nazariy o‘zlashtirishni aks ettiradigan inson g‘oyalari yig‘indisi;
ko‘nikma – egallangan bilimlarning aniq xatti-harakatdagi ifodasi, o‘zlashtirilgan bilimlarni amaliyotga qo‘llash usullarini egallash;
malaka – avtomatlashgan, biror bir uchul bilan bexato bajarish, ko‘nikmaning takomillashgan darajasi;
maqsad – o‘qitishning nimaga qaratilganligi, uning kuchlari kelgusida qay yo‘sinda safarbar etilishi;
mazmun –o‘qitish jarayonida egallanishi lozim bo‘lgan ilmiy bilim, amaliy ko‘nikma va malakalar, faoliyat, fikrlash usullari tizimi;
tashkil etish - qo‘yilgan maqsadni yaxshi amalga oshirish uchun unga zaruriy shaklni taqdim etadigan, aniq mezonlar bo‘yicha tartiblangan didaktik jarayon;
shakl - o‘quv jarayonining tashqi ifodasi, uning ichki mohiyati, mantig‘i, mazmuni uchun qobiq;
metod - o‘qitishning maqsad va vazifalariga erishish (amalga oshirish) yo‘li;
vosita - o‘quv jarayonining predmetli qo‘llab-quvvatlanishi, yangi materialni o‘zlashtirish jarayonida o‘qituvchi va talabalar tomonidan foydalaniladigan ob’ekt;
natija - o‘quv jarayonining so‘nggi mahsuli, belgilangan maqsadlarning amalga oshganlik darajasi.
metodik (uslubiy) ko‘rsatma – muayyan fanning o‘quv dasturi bo‘yicha kurs ishlari, loyihalar, laboratoriya mashg‘ulotlari va amaliy ishlarni bajarish tartibi aniq ko‘rsatilgan va batafsil ifodalangan, hamda ushbu fan bo‘yicha talabalarda zarur amaliy ko‘nikma va malakalar hosil qilishga mo‘ljallangan ta’lim muassasasining ilmiy kengashi tavsiyasi asosida nashr etiladigan kichik hajmli qo‘llanma.
Mutaxassislik fanlarini o‘qitish metodikasi o‘quv fanini o‘zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan masalalar doirasida magistr mutaxassislik fanlarini o‘qitish qonuniyatlari va tamoyillari, mutaxassislik fanlari ta’lim mazmunini tanlash mezonlari, mutaxassislik fanlarini o‘qitish metod va vositalari, mutaxassislik fanlarini o‘qitishning tashkiliy shakllari, mutaxassislik fanlarini o'qitishning axborot texnologiyalari, mutaxassislik fanlarini o‘qitish texnologiyalari, mutaxassislik fan o‘qituvchisining o‘quv meyoriy hujjatlari va metodik ishlari, ularni rejalashtirish, tashkil etish va tayyorlash metodikasi kabilarni o’rganadi.
Magistratura talabalari uchun “Mutaxassislik fanlarini o‘qitish metodikasi” o‘rganilishi zarur bo‘lgan asosiy predmetlardan biri hisoblanadi.
Dars o‘tish o‘qituvchidan fanni puxta bilishnigina emas, balki o‘z bilimini ustalik bilan talabalar ongiga yetkazishni ham talab qiladi.
Talabalar fanni puxta o‘zlashtirishlari uchun uni o‘rganishda qo‘llaniladigan metodlar katta ahamiyatga ega. Shu sababli, bo’lajak pedagoglar mutaxassislik fanlarni o‘rganish metodlarini puxta egallashlari, ularni mahorat bilan qo‘llay bilishlari kerak.
“Mutaxassislik fanlarini o‘qitish metodikasi” fanining maqsadi – yetuk kadrlarni tayorlash maqsadida o‘quv jarayonini samarali tashkil etish, mutaxassis fanlarini o‘qitishda qo‘llaniladigan turli an‘anaviy va interfaol usullar va ularni dars jarayonida qo‘llash yo‘llarini o‘rgatish hamda yangi usullarni yaratish bo‘yicha ko‘nikma va malakasini shakillantirishdir.
Fanning vazifasi – magistratura talabalarini mtaxassis fanlarini o‘qitish metodikasi sohasi bo‘yicha ilmiy-tadqiqot, ilmiy –pedagogik va amaliy ishlab-chqarish faoliyatiga tayorlashdan iborat.
Mutaxassislik fanlarini o‘qitish metodikasi ta’lim va tarbiya jarayonining tuzilishi, qonuniyat va tamoyillari; mutaxassislik fanlarini o‘qitish jarayonida professor-o‘qituvchining vazifalari va talabalarning o‘quv-bilish faoliyatini tashkil etish, talabalarning diqqatini jalb qilish va mashg‘ulot samaradorligini oshirish metodlari va vositalari, mutaxassislik fanlarini o‘qitish shakllari (ma’ruza, seminar, amaliy, laboratoriya, mustaqil ta’lim, kurs ishlari, bitiruv malakaviy ishlari, o‘quv amaliyoti, malakaviy amaliyoti)ni tashkil etish va o‘tkazish metodikasini, mutaxassislik fanlarini o‘qitish jarayonida talabalarning bilim, ko‘nikma va malakalarini tashxis etish turlari, shakl va metodlarini, mutaxassislik fanlarini o‘qitishning multimedia va interfaol ta’lim texnologiyalarini tadqiq etadi.
Ta’lim qonuniyatlari – ta’lim jarayonida ro‘y beradigan hodisalar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘lanishlar, ularning mohiyatini ifodalovchi shart-sharoit, asos.
Ta’lim qonuniyatlari quyidagilardan iborat:
ta’lim omillari, shart-sharoitlari va natijalari o‘rtasida o‘zaro aloqadorlikning mavjudligi;
ta’lim jarayonining ijtimoiy omillar va jamiyat ehtiyojlari bilan bog‘liqligi;
ta’lim, rivojlanish va tarbiyaning o‘zaro birligi;
har qanday ta’lim jarayonida o‘qituvchi, o‘quvchi va
o‘rganilayotgan ob’ektlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirning talab etilishi;
ta’lim jarayoni samaradorligining o‘quvchilar o‘quv faolligi asosida ta’minlanishi;
malakalarning muayyan operatsiya, harakatlarning muntazam takrorlanishi natijasida hosil bo‘lishi;
o‘zlashtirish puxtaligining takrorlash izchilligiga bog‘liqligi;
o‘quvchilar o‘zlashtirgan murakkab faoliyat usullari o‘qituvchining ularda eng oddiy faoliyat usullarini samarali o‘rgata olishining natijasi ekanligi.
Maktabgacha ta’limda mutaxassislik fanlarini o‘qitish metodikasi ham mazkur qonuniyatlarga tayanadi.
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishida mutaxassislik fanlarini qanday o‘qitish, nimaga o‘qitish, nimani o‘qitish kabi savollarga javob berish uchun, avvalo, mutaxassislik fanlarini o‘qitish metodikasining prinsiplarini bilishimiz lozimdir.
“O‘zbek tilining izohli lug‘atiga bu iboralarga berilgan izohlarga qaratamiz. “Printsip ⌠lot. principium-asos, negiz; ibtido⌡2. Biror nazariya, ta’limot, dunyoqarash, va sh.k.ning dastlabki asosiy qonun qoidasi; faoliyat uchun asos qilib olinadigan bosh g‘oya, qonunqoida”.
“Tamoyil [ar.-tebranish, chayqalish; o‘zgarib turish; o‘zgaruvchanlik; moyillik] 1. Mayl, moyillik 2. Biror sohada tartib qoida, tusini olgan narsa, tadrijiy yo‘nalish”.
“Didaktika” o‘quv qo‘llanmasida qayd etilishicha “Printsiprahbar g‘oya asosiy qoida, xulqqa nisbatan asosiy talab” (Zunnunov A. Mahkamov U. Didaktika: Oliy o‘quv yutrlari talabalari uchun o‘quv qo‘llanma.-T.; “Sharq”, 2006, 36-bet). Shuningdek, N. Saidahmedovning “Yangi pedagogik texnologiyalar” risolasida printsip tushunchasiga shunday ta’rif beradiki; “Printsip- lotincha “principium” so‘zidanolingan bo‘lib asos, dastlabki xolat, boshqaruvchi g‘oya, umumlashtirilgan talab kabi ma’nolarni anlatadi”.3
Biz oliy ta’limda mutaxassislik fanlarini o‘qitish metodikasining printsiplari deganda mazkur fanlarni o‘qitish jarayonlarini tashkil etishi va amalga oshirishda o‘quv tarbiya mazmunini, shakllari, metodlarini tanlanishini begilaydigan dastlabki holatni, umumiy qoidalarni va talablarni tushunamiz.
Printsiplarda ta’lim beruvchi va ta’lim o‘rganuvchiga o‘qitish jarayonida rioya qilishi lozim bo‘lgan talablar mujassamlashgan. Bu masalalar tanlangan o‘quv mavzusining mazmunidan kelib chiqib qo‘llaniladigan faoliyatning shakli, yo‘l-yo‘riqlari, vositalarini pedagogik jihatdan to‘g‘ri tanlanishini belgilaydi hamda ta’lim-tarbiya muvaffaqiyatni ta’minlaydi. Zero, metodika o‘quv predmetining printsiplari ilmiy-amaliy dunyoqarashni, ma’naviy-axloqiylikni, mazmunli hamda oqilona ehtiyojlarni shakllantirishga yo‘naltirilgan faoliyatni nazarda tutadi va yo‘lga qo‘yadi.
Qayd qilib o‘tilganidek mutaxassislik fanlarni o‘qitishning metodikasining printsiplari o‘quv-tarbiya jarayonlarining tashkiliydidaktik asoslariga qo‘yiladigan ijtimoiy-pedagogik talablarni, uni boshqarishda rioya qilinadigan meyorlar sifatida amal qiladi. Fikrimizcha, maktabgacha ta’lim yo‘nalishida o‘qitish metodikasining printsiplarini belgilashda quyidagilarga asoslanadi:
mutaxassislik fanlari oldiga jamiyat ehtiyoji va talablaridan kelib chiqqan maqsad va vazifalarni amalga oshirishi yo‘llari;
mutaxassislik fanlarini o‘qitish qonuniyatlari;
ta’lim muassasalarida mutaxassislik fanlarini o‘qitishning didaktik-metodik shart-sharoitlari.
O.Roziqov va boshqa “Didaktika” darsligi mualliflarining yozishlaricha “Printsiplar umumdidaktik kategoriyalar bo‘lib, ular ta’limning barcha turlari (individlar, guruh, umumsinf), darajalari
(boshlang‘ich, o‘rta, professional, oliy), su’ektlari (o‘qituvchilar, o‘quvchilar kollektivi) o‘quv-tarbiya jarayonlarining hamma komponentlari (ta’limning maqsadi, vazifasi, vositasi, mazmuni, metodlari, tashkiliy shakllari, natijalari)ga daxldor umumiy qoidalardir”4.
Pedagogika adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatdiki, maktabgacha ta’lim yo‘nalishida mutaxassislik fanlarni o‘qitish metodikasi o‘quv predmetining quyidagi prinsiplari tizimi mavjudl.
Ilmiylik printsipi.
Mutaxassislik fanlarini o‘qitishda nazariya va amaliyotning birligi printsipi.
Mutaxassislik fanlari mazmunini o‘zlashtirishda zamonaviylik va milliylik printsipi.
Ma’lumotlarini bayon etishning tushunarliligi, izchilligi va tizimliligi printsipi.
O‘qituvchi rahbarligida talabalarning ijodiy faolligi, mustaqilligi va tashabbuskorligini yo‘lga qo‘yish printsipi.
Ma’lumotlarni o‘rganishda ta’lim va tarbiya mazmunining o‘zaro bog‘liqligi printsipi.
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishida mutaxassislik fanlarini o‘qitish ilmiylik printsipiga asoslanadi. Har qanday ma’lumot ilmiy asosga ega bo‘lsagina taraqqiyotga hissa qo‘sha oladi. Zero, ilmiy bilim bu tajribada sinalgan, fan, texnika rivojini ta’minlab, svilizatsiyaning ilgarilashga mos kelishini ifodalaydi.
Ma’lumki, o‘qitishning ilmiylik printsipi “fan-o‘quv predmeti” kesimida amalga oshadi. O‘quv predmeti fan asoslab bergan ma’lumotlar asosida ko‘riladi. Bunda ilmiy bilimlar borliqdagi qonuniyatlarni o‘zlashtirish, nazariy ma’lumotlarni anglash sari olib boradi. Chunki, ta’lim muassasalarida o‘qitiladigan har bir o‘quv predmeti, jumladan mutaxassislik fanlarni o‘qitish metodikasi o‘quv predmeti ham o‘ziga taa’luqli bo‘lgan fanning umumiy asoslaridan iborat bo‘lgan. Bunda fanda tushuncha va kategoriyalarning ko‘pligi, mazmunan boyligi, qo‘llanish doirasining kengligi bilan o‘quv predmetidan yuqori turadi. O‘quv predmeti esa ta’lim oluvchilarning yosh xususiyatlarini, real o‘quv imkoniyatlarini, qiziqishlari asosida yaratildi. Shuning uchun o‘quv predmetlaridagi ma’lumotlar ham ilmiylik printsiplariga asoslangan deb aytish mumkin.
Ilmiylik printsipida, ilmiy bilimlar, fan asoslarini egallash jarayonida ta’lim oluvchilarga aqliy qobiliyat, ijodiy tafakkur rivojlanadi, ilmiy dunyoqarash tarkib topa boradi. Shuning uchun o‘rgatishda o‘qituvchi (talabalar) ilmiylik printsipini qo‘llar ekan talabalar diqqatini ilmiy ko‘nikmalar, ularni kuzatishga, pedagogik voqelikdagi narsa va hodisalarni mohiyatini tahlil qilishga, aniq xulosalar chiqarishga o‘rgatishi lozim. Bu esa o‘quv fanining ilmiy mazmunini o‘zlashtirib olishga va kelgusida fanni chuqur egallab, uni o‘z faoliyatiga keng qo‘llashga yordam beradi.
Mutaxassislik fanlarni o‘qitishda nazariya bilan amaliyotning birligi printsipi muhim ahamyat kasb etadi. Zero, bu nazariyadan egallagan bilimlari, amaliyotga tadbiq etish bilan bog‘liq holda olib borilishini ta’minlaydi. “Fan-ta’lim-ishlab chiqarish” kesimida yo‘lga qo‘yilishini talab etadi. Shu bilan birga bu printsip pedagogika fanlaridan o‘zlashtirilgan bilimlarni shaxsiy qarashlari asosida voqelikdagi voqealarni tahlil qilishni nmazarda tutadi. Bu esa bilimlarni hayotga tadbiq etishda talablarning amaliy faoliyati mehnatini birlashtiradi hamda nazariy bilimini amaliy faoliyati uzviyligini ta’minlaydi.
Nazariya bilan amaliyotnig birligi g‘oyasi metodika fanining muhim xususiyatlaridan biri. Chunki bunda talabalar pedagogika fanlari nazariy ma’lumotlarini o‘quv tarbiya muassasalarida qo‘llashning mazmuni, metod va usullarini o‘rganib oladilar. Buni jonli amalga oshirish uchun talabalar maktabgacha ta’lim o‘quv yurtlariga, maktablarga, o‘rta maxsus va kasb hunar bilim yurtlariga ekskursiya uyshtiradilar, u yerlardagi mehnat jarayoni bilan tanishadilar va o‘zlari egallagan bilimlarni amaliy hodisalar bilan solishtiradi. Bunda nazariy malumotlar ifodalangan adabiyotlar bilan talabalarni takroriy tanishtirish mashg‘ulotlari muhim metodik ahamyat kasb etadi. Shuning nazariyaning amaliyot bilan bog‘liqligini ta’minlashda ilg‘or pedagogik tajribalar yoritilgan audio, video ma’lumotlar ham shu natijaga erishishni ta’minlaydi.
Mutaxassislik fanlarni o‘qitishda metodikasi o‘quv predmetining zamonaviylik printsipi talabalarga bayon etilayotgan ma’lumotlar zamonaviy va milliy asosda bo‘lishini ta’minlaydi.
Ma’lumki, “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun va “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ning qabul qilinishi munosabati bilan mamlakatda ta’lim tizimi jahon talablariga mos andoza va milliy asosda qurildi.
Ta’lim muassasalarining uzluksizligi amalga oshirilishi natijasida, ularning moddiy texnika bazasi, o‘quv tarbiya jarayonlarining yuqori sifati o‘quv adabiyotlari va ilg‘or pedagogik texnologiya ta’minlandi. Endi bunday o‘quv yurtlarida ishlaydigan kadrlar zamonaviy bilimlarga ega bo‘lishlari lozim.
Shuningdek maktabgacha ta’lim, umumiy o‘rta ta’lim, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi uchun tayyorlangan o‘quv fanlarining mazmuni milliy asosda ko‘rildi. Shunga asosan maktabgacha ta’limda o‘qitiladigan mutaxassislik fanlarining mazmunidagi malumotlarni milliy xususiyatlar asosida aks ettirishda davr talabi bo‘lib qoldi. Bu esa o‘z navbatida mazkur fanni o‘qitishni milliy asosda qurishni taqozo qiladi.
Zamonaviy va milliylik ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchi zamonaviy texnik qurilmalar, vositalar, o‘quv adabiyotlaridan o‘rinli maxsulli foydalanish taqdirdagina yuksak ma’naviy-axloqiy salohiyat va yuqori malakali insonlar bo‘lishini anglatadi. Mutaxassislik fanlarni o‘qitish metodikasining muhim printsiplaridan yana biri ma’lumotlarning tushunarliligi, ularni bayon etishning izchilligi va tuzimliligidir. Asosan tushunarlilik ta’lim beruvchidan ma’lumotlarning hajmi qiyinlik darajasi ta’lim oluvchilarning yoshi, real o‘quv imkoniyati, individual xususiyatlarigha muvofiq bo‘lishi lozimligini uqtiradi. Printsipga amal qilish jarayonida ta’lim beruvchi mavzu bo‘lim, savollarni o‘rganish vaqtini belgilashni yoddan chiqarmasligi zarur.
Shunindek tushunarlilik printsipi yangi tushuncha, darliklardagi hozirgi zamon fan, texnika yutuqlarini, terminlar hajmini, o‘rganayotgan muammoning o‘quv dasturidagi o‘rnini, o‘qitish metodlari va usullarini o‘qituvchi tomonidan aniq belgilanishi lozimligini talab qiladi. O‘qitish jarayonida amal qilinishi lozim bo‘lgan individual xususiyatlarga o‘quvchilarning qiziqishlari, rivojlanish darajasi, his tuyg‘ulari, temperamenti, xarakter xususiyatlari, qobiliyati, mayli, turmush tarsi kiradi. Tushunarlilik printsipi izchillik va tizimlilik printsipi bilan o‘zaro aloqadorlik tarzida qo‘llanilib, bunda masalalarni o‘rganishda A) ma’lumdan nomalumga; B) oddiydan murakkabga; V) aniqdan noaniqqa G) osondan qiyiga D) umumiydan xususiyga qoidalariga amal qilish asosida olib boriladi. Ta’limning izchillik printsipiga Y.A.Komenskiy asos solgan, so‘ngra bu printsiplar rus pedagogi K.D.Ushinskiy tomonidan rivojlantirilgan.
Tajribaning ko‘rsatishicha izchil va tizimni bayon etilgan malumotlar ongli o‘zlashtiriladi, uzoq vaqt xotirada saqlanadi. Parchaqism asosida bayon etilgan ma’lumotlarni o‘zlashtirish qiyin. Shuning uchun bilimlar izchilk muayyan tizim asosida bayon etilsa ular o‘zaro bog‘lanadi va ikkinchisi birinchisini to‘ldiradi. Shunga asosan bilimlarni o‘zaro bog‘liqlikda yaxlit muayyan izchillik, tizimlilik yo‘nalishida o‘rganish mukammal takomillashib boruvchi shaxsning shakllanishini amalga oshiradi. Izchillik va tizimlilik butun o‘quv tarbiya jarayonini aniq rejalashtirish darslarning ma’lumotlarini ratsional ta’minlashga yordam beradi, bilimlar tushunarli o‘zlashtiriladi, mantiqiy tafakkur rivojlanadi.
Pedagogik ma’lumotlarni o‘zlashtirishda talabalarning ijodiy faolligi mustaqilligi va tashabbuskorligi printsipi fanda muhim ahamyat kasb etib gullab, xosilni ko‘p beruvchi daraxtga o‘xshaydi. Talaba pedagogika fanlari materiallarini ijodiy o‘zlashtirsa qo‘shimcha adabiyotlardan bilimlarni mustaqil to‘ldirsa albatta bu tashabbus ko‘rsatib mehnat qiladigan shaxs bo‘ladi. “kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da ham nazarda tutilgan masalalardan biri talabalarda ijodiy faollikni mustaqillikni, tashabbuskorlikni shakllantirishi orqali malakali, maxoratli kadrlarni tayyorlash hisoblanadi.
Mustaqillik o‘z yo‘nalishida ijodiy faollikni tarbiyalaydi, ijodiy faollik tashabbuskorlikka undaydi. Bular o‘zaro sabab va natija shaklida bog‘langan pedagogik hodisadir. Zero, “Haqiqiy mustaqillikga erishmagan joyda talabalarning ijodiy faollikni ” tashabbuskorligi to‘g‘risida gapirib bo‘lmaganidek, mutaxassislik fanlarni o‘qitishda metodika fani o‘z ta’lim oluvchilarida mustaqillikni ta’minlamay turib pedagogik bilimlarni ijodiy o‘zlashtirish faol va tashabbuskor bo‘lishni tarbiyalash murakkabdir.
Darhaqiqat mustaqillik printsipi davr ijtimoiy-iqtisodiy taraqiyot talab etayotgan printsip hisoblanadi. Chunki, mustaqillik talabalarda erkin fikrlashni, ijodiy qobiliyatni, aqlan teranlilikni shakllantiradi.
Shuni ta’kidlash joizki, har qanday mustaqillik, mustaqil bilim olish aqliy faoliyatni shakllantiradi. Faollik shaxsiy intellektual faoliyat belgisi tarzida mustaqil bilim olishni o‘rgatadi. Shu jihatdan bu ikki printsip pedagogika fanlari mazmunidagi ma’lumotlarni qo‘shimcha adabiyotlarda seminar mashg‘ulotlariga tayyorlanish, mustaqil ish bajarish, referat yozish, testlar tuzishda qo‘l keladi va ijodiy aqliy faoliyatning rivojlanishiga ko‘maklashadi.
|