Lagranj interpolyatsiya formulasi

|
Lagranj interpolyatsiya formulasi
|
bet | 4/5 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 165,82 Kb. | | #108693 |
Bog'liq tizmlar i sinlARDSDOWDLagranj interpolyatsiya formulasi
Interpolyatsion ko‘phad tuzishning original usuli Lagranj tomonidan kashf qilingan. Interpolyatsion ko‘pxadni (2.1) ko‘rinishda emas
n(x) (2.3)
ko‘rinishda izlaymiz. Bu erda lar funksiyaning jadval qiymatlari lar esa xar biri darajali ko‘pxad. U xolda (2.3) ifoda xam darajali ko‘pxad bo‘ladi. ko‘pxadlarni esa
shartga ko‘ra aniqlaymiz. Boshqacha qilib aytganda ildizlari
darajali ko‘phad bo‘lar ekan. Demak uni
xn) ko‘rinishda ifodalash mumkin. Pin(xi)=1 shartga ko‘ra esa
topiladi. Bu ifodalarni (2.3) formulaga qo‘yilsa
(2.4)
ko‘rinishdagi ko‘phadni hosil qilamiz. (2.4) ko‘phad tengmas oraliqlar uchun Lagranj interpolyasion ko‘phadi deyiladi.
Lagranj interpolyatsion ko‘phadini tuzishni quyidagi misolda ko‘rib chiqamiz.
Jadval bilan berilgan funksiya uchun Lagranj interpolyatsion ko‘phadi tuzilsin deyilgan bo‘lsa,(2.4) formula bo‘yicha quyidagi ko‘phadni hosil qilamiz.
Tugunlarga yaqinlashish interpolyatsiyasi
Eng kichik kvadratlar usuli
Avval ko‘rganimizdek jadval ko‘rinishda berilgan funksiyalar qiymatlarida o‘lchov vositalari imkoniyati, yaxlitlash va boshqa ob’ektiv sabablarga ko‘ra vujudga keladigan xatoliklar bo‘lishi mumkin. Approksimatsiya masalasini echishda bu xatoliklarni yo‘qotib bo‘lmaydi. Ular natijaga o‘z ta’sirini o‘tkazadi.
SHuning uchun berilgan nuqtadagi qiymatlar bo‘yicha darajali interpolyatsion ko‘phad tuzaman va tartibdagi aniqlikka erishaman degan orzu xom xayolga aylanib qolar ekan. Natija xatoligi jadvaldagi bartaraf qilib bo‘lmas xatolik tartibida bo‘lar ekan. Buning uchun esa darajali ko‘phad ham etarli bo‘lar ekan, ning qiymati ga ko‘ra
tengsizlikdan topiladi va aksariyat xollarda bo‘ladi. Lekin darajali
ko‘pxad tuzish uchun esa ta nuqta etarli bo‘ladi. Bunda funksiya jadval qiymatlarining faqat bir qismigina jalb qilinadi. Butun jadvalni ta qiymatli bo‘laklarga bo‘lib aloxida-aloxida ko‘phadlar tuzishga to‘g‘ri keladi. Bunda, tabiiy, mehnat ko‘payadi, hamda bartaraf qilib bo‘lmas xatoliklar ham funksiya qiymatining aniq qismi deb xisoblangan bo‘ladi. Keltirilgan muloxazalar interpolyasiya usuli kamchiliklarini namoyon qilayapti. Bu kamchiliklardan xoli usul yaratish zarurati paydo bo‘ladi. Yana bir muloxaza tabiiy yoki texnik jarayonlarda uchraydigan bog‘lanishlar aksariyat xolda sodda ko‘rinishga ega bo‘lib biz ham ana shu tabiiy soddalikka intilishimiz kerak. bo‘lsa darajali interpolyatsion ko‘phad tuzish mumkin ekan deb berilib ketish keragi yo‘q ekan. Sababi, ko‘rinishdagi bog‘lanish qanday jarayonda bo‘lishi mumkin? Tabiatda ham, texnikada ham uchraydigan bog‘lanish modellari, Nьyuton qonunlari, Om qonuni, Guk qonuni barchasi sodda, chiziqli ko‘rinishga ega. Biz topmoqchi bo‘lgan bog‘lanish modeli ham sodda bo‘lsa kerak degan umid va ishonch hamshunga mos usul tanlashni talab qiladi.
Eng kichik kvadratlar usuli
Jadval ko‘rinishida berilgan x va u o‘zgaruvchilar orasidagi bog‘lanishni kdarajali ko‘phad ko‘rinishida izlaymiz.
(2.14)
Qulaylik uchun yagona jadvalda boshlang‘ich qiymatlar va chiziqli model tuzish uchun kerak bo‘ladigan barcha qiymatlarni kiritilgan. SHuningdek jadvalda aniqlangan chiziqli model qiymatlari , uning xatoligi qiymatlar xam xisoblangan.
|
| |