nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ko’rsatkich talabning narx bo’yicha egiluvchanligi ko’rsatkichi deyiladi

149
P
Q
E
Ò
,
Bu yerda:
Q – talab miqdorining foizli o’zgarishi;
P – narxlarning foizli o’zgarishi.
Talabning narx bo’yicha egiluvchanligi tovarning muayyan narx darajasi uchun
alohida hisoblanadi. Masalan, 7.1-jadval asosida kartoshkaga talabning narx bo’yicha
egiluvchanligini ko’rib chiqaylik. Ma’lumotlardan ko’rinadiki, 1 kg kartoshka narxi
700 so’mdan 600 so’mga tushganda bozor talabi miqdori 10 tonnadan 20 tonnaga
qadar ortgan. Bunday holda talab elastikligi:
7
700
100
:
10
10
Ò
E
ga teng.
Ya’ni, kartoshka narxining 1 foizga pasayishi unga bo’lgan talab miqdorining 7
foizga o’sishiga olib kelgan.
Yuqorida ta’kidlaganimizdek, tovarning har bir muayyan narx darajasi uchun
talabning narx bo’yicha egiluvchanligi ko’rsatkichlari farqlanadi. Jumladan,
jadvaldagi ma’lumotlar bo’yicha, kartoshka narxi 600 so’mdan 500 so’mga
pasayganda talab egiluvchanligi ko’rsatkichi 3% ni, 500 so’mdan 400 so’mga
pasayganda 3,3% ni tashkil etadi va h.k.
Talab egiluvchanligini belgilab beruvchi bir qator omillar mavjud. Ularning
asosiylari quyidagilar:
1. O’rinbosar tovarlarning mavjudligi.
Odatda muayyan turdagi ehtiyojni bir
qator tovarlar bilan qondirish imkoniyati mavjud bo’ladi. Masalan, qishda sovuqdan
saqlanish uchun palto bilan bir qatorda kurtka, plashch va boshqa issiq kiyimlardan
foydalanish mumkin. Yoki biror joyga sayohatga borish uchun samolyot bilan bir
qatorda tezyurar poezd, avtomobildan foydalanish mumkin. Bu o’rinda kurtka,
plashch va boshqa issiq kiyimlar paltoning, tezyurar poezd, avtomobil samolyotning
o’rinbosar tovarlari hisoblanadi. Agar biror tovarning boshqa o’rinbosar tovarlari
qanchalik ko’p bo’lsa, unga bo’lgan talab shunchalik ko’p egiluvchan bo’ladi.
Jumladan, sof raqobatli bozorda taklif qilinadigan tovarlarning o’rinbosar tovarlari
juda ko’p bo’lib, shu sababli har bir alohida sotuvchi mahsulotlariga talab butunlay
egiluvchan hisoblanadi.
O’zaro bir-birini almashtiruvchi tovarlardan birining narxini o’zgarishi

144
5. Kelgusida iste’molchi daromadlari, tovar narxi o’zgarishining kutilishi va
tovarlar miqdorining yetarli bo’lishi yoki bo’lmasligi kabi omillar talab hajmini
o’zgartirishi mumkin. Kelgusida narxning nisbatan oshishining kutilishi, iste’molchi
joriy talabining oshishiga olib keladi. Aksincha, narxning pasayishi va daromadning
ko’payishining kutilishi tovarlarga bo’lgan joriy talab hajmining qisqarishiga sabab
bo’ladi.
Shu o’rinda, global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz ham jahon va milliy bozorlardagi
talab hajmiga salbiy ta’sir ko’rsatib, aksariyat hollarda uning qisqarishiga olib
kelayotganligini ta’kidlash o’rinlidir. Jumladan, mazkur inqirozning O’zbekistonga
ta’sir oqibati ham jahon bozorida eksport mahsulotlarimizga bo’lgan talabning
pasayishi orqali namoyon bo’ladi. Shunga ko’ra, 2009-2012 yillarga mo’ljallangan
Inqirozga qarshi choralar dasturida «jahon bozorida talab pasayib borayotgan bir
sharoitda, ichki bozorda talabni rag’batlantirish orqali mahalliy ishlab chiqaruvchilarni
qo’llab-quvvatlash iqtisodiy o’sishning yuqori sur’atlarini saqlab qolish»
33
vazifasi
belgilab berilgan.
Taklif tushunchasi. Taklif miqdoriga ta’sir qiluvchi omillar. Taklif qonuni

145
Jadval ma’lumotlaridan ko’rinadiki, kartoshka narxining 700 so’m darajasida
yakka taklif (masalan, bitta sotuvchi taklifi) eng yuqori miqdor – 60 kg ni tashkil
etgan. Narx pasayib borishi bilan esa taklif miqdori ham pasayib bormoqda: 600
so’mda – 50 kg, 500 so’mda – 30 kg va h.k.
Jadvalning navbatdagi ustunida esa kartoshkaning bozor taklifi (ya’ni, jami
sotuvchilar tomonidan sotilishi mumkin bo’lgan) miqdori ifodalanib, u ham o’z
tavsifiga ko’ra yakka taklifga mos tushadi.
Demak, narxning oshishi bilan shunga mos ravishda sotishga chiqariladigan
tovarlar taklifi miqdori ham ortadi, narxning tushishi bilan taklif hajmi qisqaradi.
O`quv mezonlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

O`quv mezonlari:
1. Barcha o`rgangan basketbol elementlarini bajarish (bajarish texnikasi baholanadi).
2. Juft-juft bo`lib to`pni uzatish (uloqtirish), 20 soniya, masofa 2,5 metr - qizlarga, 3,0 metr - o`g`il bolalarga. 12 ta uloqtirishga - "5" ball, 10 taga - "4" ball, 8 taga - "3" ball.
Usullar birlashmasi: To`g`riga keskin chiqish, to`pni ilib olish, sakrab to`xtash, ikkala qo`llar bilan ko`krakdan to`pni uloqtirish; yaqin masofadan to`pni bir qo`l bilan uloqtirish; to`pni harakatda, yelkadan bir qo`l bilan pastdan savatga tashlash; 7 imnkoniyatdan 3 marta tushirishga - "5" ball, 2 martaga - "4" ball, 1 martaga - "3" ball.
|
Ko`nikmalar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 157/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриKo`nikmalar:
- qomatni rostlaydigan ertalabki badantarbiya mashqlari majmuasini bajarish, to`ldirma to`plar bilan (1,5-2 kg) mashq bajarish;
- qiya joylashtirilgan gimnastika o`rindig`i ustidan qo`llarga tortilib tirmashib chiqishni bajarish;
- gimnastik narvonda orqa bilan qo`llarga osilib 30 soniya mobaynida turish, shu holatda tizzalarni yuqoriga ko`tarib tushirishlarni bajarish;
- signal bo`yicha to`xtash bilan yurish, tizzani baland ko`tarib sekin yugurish, yuqori startdan yugurish usullarini bajarish;
- turgan joyidan to`pni uloqtirish (nishonga va uzoqqa) mashqlarini bajarish;
- basketbol o`yinida turish, siljish, harakatlanish, ikki qo`l bilan to`pni ko`krakdan sherigiga uzatish, joyida turib to`pni o`ng va chap qo`llarda polga (yerga) urib turish mashq usullarini bajarish;
- harakatli o`yinlarda, yugurish, sakrash, va turli to`siqlardan o`tishda turli estafetalar o`tkazilishida shikastlanishning oldini olish qoidalariga amal etib bajarish;
- futbolchilarning harakatlanishini (yugurish, sakrash, juftlama va chalishtirma qadam tashlab yugurish) bajarish;
- futbolchilarning o`yinda o`zini tutishi va xavfsizlik qoidalariga rioya etish, darvozobon harakatlarini bajarish.
Malakalar:
- dastlabki holat asosiy turish, ikki marta oldinga o`mboloq oshishni, orqaga dumalash bilan kuraklarda tik turish, shu holatda oyoqlarni bukish, birdaniga «Ko`prik» hosil qilish va bir qo`lda tayanib yondan orqaga burilish, cho`qqayib tayanishga o`tish hamda gavdani to`g`irlab yuqoriga sakrab, yumshoq qo`nish mashqlarini bajara olish;
- baland turnikda tortilish (o`g`il bolalar), gimnastika o`rindig`ida tayanib qo`llarni bukish va yozish (qiz bolalar) mashqlarini bajara olish;
- balandligi 90 sm «Xari»(kozyol) ustiga sakrab chiqish va yuqoriga kerilib oyoqlarni yozib yumshoq sakrab tushish (o`g`il bolalar);
- balandligi 80 sm «Ot» (kon) tutqichini ushlab ustiga chiqish va yuqoriga kerilib sakrab tushish (qiz bolalar);
- yugurib kelib handak chetidan uzunlikka sakrashni bajara olish;
- joyida turib va qadam tashlab to`p bilan to`g`riga harakatlanish, to`p bilan ikki qadam yurib to`xtash, to`pni 2-3 metr masofadan ikki qo`llab ko`krakdan basketbol savatiga tashlash mashqlarini bajara olish;
- «To`plarni qatordan uzatish», «Man etilgan mashq», «Doira bo`ylab to`p uzatish», «Hamma o`z bayroqchasiga», «Bolalarda tartib kat`iy», «Kun va tun», «Oq ayiqlar» kabi harakatli o`yinlarni bajara olish;
- turgan to`pni oyoq yuzasining ichki yoni bilan tepish, dumalab kelayotgan to`pni oyoqning ichki yoni bilan to`xtatish mashqlarini bajara olish.
4-sinf
|
| |
Ko`nikmalar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 156/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриKo`nikmalar:
- har-xil dastlabki holatlardan (tizzaga tayanib, tayanib o`tirib, orqaga o`girilib turgan holatda) buyruq va signallar orqali yugurishlarni bajarish;
- tennis yoki kichik hajmdagi to`pni 6 metr masofadagi, balandligi 3 metr to`siqdan oshirib uloqtirish mashq usullarini bajarish;
- 6 metr masofadan to`pni aniq nishonga uloqtirish mashqlarini bajarish;
- arg`amchida turli sakrash mashqlarini bajarish;
- joyidan turib ikki oyoqlab depsinib sakrashni va yugurib kelib 30 sm rezinkali to`siq ustidan sakrab o`tish;
- futbolchining harakatlanishi, to`g`riga yugurish, signal bo`yicha to`xtash, qarama-qarshi tomonga yugurish, ilon izi bo`lib yugurish mashqlarini bajarish;
- erkin suzish usuli mashq elementlarini bajarish.
Malakalar:
- «Chapga, o`ngga, orqaga buriling!”, “Turgan joyida yuring!”, “To`g`riga yuring!”, “Tartib bilan sanang!”, “Bir (ikki, uch, to`rt) qatorga saflaning!” buyruqlarini bajarish;
- umumrivojlantiruvchi mashqlarni buyumlar (gimnastik tayoqchalar, arg`amchilar, kichik to`plar) va buyumsiz bajara olish;
- g`ujanak bo`lib o`tirish, oldinga o`mboloq oshish, kuraklarda tik turish, yon tomonga o`mboloq oshish, “Ko`prik” turish, chalqancha yotgan holda ikki oyoq uchini qo`l bilan ushlash mashqlarini bajara olish;
- bir oyoqda turib, qo`llarni yonga uzatib muvozanat saqlash “Qaldirg`och” holatida turish mashq usullarini bajara olish;
- 30 metrga tez yugurish va 3x10 metrga mokisimon yugurish mashqlarini bajara olish;
- kichik to`pni 6 metr masofadan baland to`siq orqali oshirib uloqtirish, 6-8 metrdan to`pni nishonga uloqtirish mashq usullarini bajara olish;
- yugurish, sakrash, to`pni aniq va uzoqqa uloqtirish bilan beriladigan o`yin mashqlarini bajara olish;
- harakatli o`yinlarni qoidalari bilan aniq bajara olish;
- 25 metrga erkin usulda suzishni bajara olish.
3-sinf
Bilimlar:
- asta va o`rta tezlikda yugurish, 200 metr masofali bo`limlarni (100-200 metr yurib-yugurib) 2-3 marta bajarishni bilish;
- sakrash chuqurchasiga yugurib kelib uzunlikka depsinib sakrash;
- tepalikdan (50-60 sm) sakrab tushishlar;
- to`pni uzoqqa va aniq nishonga joyidan turib uloqtirish;
- arg`amchida 60-80 marta sakrash; harakatli o`yinlarda qatnashish;
- o`yin qoidalarini bilish;
- erkin holatda 25-30 metrga suzish;
- «Gulnoz», «Sho`x qizlar», «Lazgi», «Yalla» va «Paxtaoy» kabi milliy raqslarning asosiy harakatlarini bilish;
- har-xil nojo`yaa harakatlardan shikastlanishning oldini olish qoidalarini bilish;
- jismoniy mashqlarning inson salomatligini mustahkamlanishida va qomatning to`g`ri shakllanishiga ijobiy ta`sirini bilish;
- saf mashqlari: keng qadamlab yurish, tez va sekin qadamlab yurish, ikki qator bo`lib saflanish, ikki qatordan bir qatorga saflanish, «ilon izi» bo`lib yurishlarni bilish, boshni chap va o`ng tomonlarga aylantirish, gavdani (chapga, oldinga, orqaga, o`ngga) egish mashqlarini bajara olish.
|
| |
-sinf


Kirish - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 121/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастури8-sinf
Kirish (1 soat)
Chizmachilik o`quv fani, uning maqsadi va vazifalari. Chizmalarning inson amaliy faoliyatidagi ahamiyati. Chizma taraqqiyoti tarixidan. Markaziy Osiyoda chizmalar taraqqiyotidan ma`lumotlar. Grafik tasvirlar va ular haqida umumiy ma`lumotlar. Standartlashtirish haqida tushuncha. Chizma buyumlar, asboblar va o`quv qurollari. Ish o`rnini tashkil etish.
Chizmalarni taxt qilish qoidalari (2 soat)
Chizmalarni taxt qilishga qo`yilgan talablar. Chizma qog`ozlarning o`lchamlari, bichimi (formatlar), uning hoshiyasi va asosiy yozuvi. Masshtablar. Chiziq turlari. O`lcham qo`yish qoidalari.
Chizma shriftlar (2 soat)
Shrift o`lchamlari. Bosh va yozma harflar hamda raqamlarning tuzilishi va yozilishi.
Geometrik yasashlar (7 soat )
Parallel va perpendikulyar to`g`ri chiziqlarni o`tkazish. To`g`ri chiziq kesmasini teng bo`laklarga bo`lish. Burchak yasash. Qiyaliklar va konusliklar. Muntazam ko`pburchaklarni yasash. To`g`ri, o`tmas va o`tkir burchak tomonlarini tutashtirish. Aylana va to`g`ri chiziqni tutashtirish. Ikki aylanani to`g`ri chiziq va yoy yordamida o`zaro tutashtirish.
Proeksion chizmachilik (14 soat)
Proyeksiyalash usullari. Markaziy va parallel proyeksiyalash. Oktant va epyur haqida umumiy tushuncha (nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning proyeksiyalari). Narsani o`zaro perpendikulyar ikki tekisliklarga proyeksiyalash. Narsani o`zaro perpendikulyar uchta proyeksiyalar tekisliklarga (1-oktant) proyeksiyalash va tekis chizma (epyur) hosil qilish. Geometrik jismlar va ularning proyeksiyalari.
Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish. Bosh va asosiy ko`rinishlar. Mahalliy ko`rinishlar. Modelning asliga qarab uning ko`rinishlarini chizish. Oddiy model chizmalarini tahlil qilish, geometrik jismlarga ajratish va chizmalarni o`qish tartibi, qoidalari. Modelning berilgan ikki proyeksiya bo`yicha UCHINCHI ko`rinishini yasash.
|
| |
Bilimlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 159/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриBilimlar:
Jismoniy mashqlarning gigienik qoidalari asoslarini, badantarbiya mashqlarini, uyga berilgan topshiriqlarni mustaqil bajarishni, o`z-o`zini tibbiy nazorat qila olishni bilish;
- 4x10 metrga mokisimon yugurish, 30, 60, 100, 400, 1000 metr masofalarga yugurishlar;
- uzunlikka yugurib kelib oyoqlarni bukish usulida sakrash;
- himoya va hujumchi holatlarida harakatlarni bajarib to`pni qabul qilish, uloqtirish, uzatish va tashlashlar (basketbol savatiga)ni bilish;
- milliy kurashning kelib chiqish tarixi, uning turkumi to`g`risida ma`lumotga ega bo`lish;
- kurashchilarning turish va harakatlarda siljib yurishlarni, o`zini himoya qilish va yugurish, tashlash usullarini bilish;
- suzishda krol, ko`krakda yotgan holda va chalqanchasiga orqa bilan suzish usullari (basseyn, suv havzalari bo`lganda)ni bilish;
- improvizatsiyalashtirilgan (o`xshash) holda milliy raqslarga «Barigal», «Namanganning olmasi», «Sho`x qizlar», «Yalla» raqsga tusha bilish;
- ritmik gimnastika va badiiy gimnastika mashqlarini bajarish. (qizlar uchun)
Ko`nikmalar:
- buyumlar va buyumlarsiz bajariladigan mashqlarni bajarish;
6-8 ta mustaqil tuzilgan gimnastik mashqlarni bajarish;
saf mashqlarini bajarish, safda har-xil tezlikda yurish hamda burilishlarni bajarish;
turnikda tortilish;
past startdan yugurishni o`rganish, 200-300 metrga 4-5 marta yugurish. 150 metrgacha yugurish bilan almashlab yugurishni birga qo`shib olib borish, tepalikka va tepalikdan pastga yugurib tushish mashqlarini bajarish;
himoya vazifasini har tomondan bajarish, to`pni ilib olish, ko`krakdan uloqtirish, joy almashtirib har tomonlama harakat qilish, to`pni o`ng va chap qo`llarda yerga urib olib yugurish usullarini bajarish;
basketbolda himoya vazifasini turli tomonlardan bajarish, to`pni ilib olish, ko`krakdan uloqtirish, joy almashtirib har tomonlama harakat qilish, to`pni o`ng va chap qo`llarda yerga urib olib yurish usullarini bajarish;
voleybol to`pini ikki qo`llab pastdan qabul qilish, uzatish usullarini bajarish;
voleybol to`pini ikki qo`lda yuqoridan bir-birlariga uzatishda joylarni o`zgartirib mashq bajarish, pastdan bir qo`llab uzatish usulini bajarish;
qo`l to`pida 20 metr masofaga to`pni yerga urib olib yugurish (tezlikda) usullarini bajarish;
futbol o`yinida, harakatlanish texnikasini to`g`ri bajarish, yugurish, sakrash, yonlanma va chalishtirma qadamlab yugurish mashqlarini bajarish;
- milliy kurash usuli: kurashchilarning turish va siljish holatlari, milliy kurashda ta`qiqlangan harakatlar bo`yicha ma`lumotga ega bo`lish;
- epchillik, chaqqonlik muvozanat saqlash, sakrovchanlik va egiluvchanlik sifatlarini harakatli o`yinlar orqali bajarish;
- suvda va sport inshoatlarida munosabat qoidalarini bilish, suvda burilish va qutidan sakrash mashq usullarini bajarish.
|
| |
Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish

|
Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish
|
bet | 115/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриKo`rinishlar va chizmalarni o`qish
Bosh va asosiy ko`rinishlar. Mahalliy va qo`shimcha ko`rinishlar. Modelning o`ziga qarab uning ko`rinishlarini chizish.
Oddiy detal chizmalarini tahlil qilish, geometrik jismlarga ajratish va chizmalarni o`qish tartibi, qoidalari. Detalning berilgan ikki proyeksiyasi bo`yicha uchinchi proyeksiyasini yasash.
Aksonometrik proyeksiyalar
Aksonometrik proyeksiyalar haqida umumiy ma`lumotlar va ularni hosil qilish. Aksonometrik o`qlar va ularni yasash. Yassi shakllar va aylananing aksonometriyasini yasash. To`g`ri burchakli izometrik proyeksiyalar. Qiyshiq burchakli dimetrik proyeksiyalar. Texnik rasm.
Detalning eskizi va texnik rasmini bajarish
Eskiz va texnik rasm haqida tushuncha va uni chizish bosqichlari. O`quv modellarning eskizlarini bajarish. Detallarning eskizi va texnik rasmlarni bajarish.
Kesimlar va qirqimlar
Kesimlar ustiga chizilgan va chiqarilgan kesimlar. Kesimlarni belgilash va joylashtirish. Oddiy qirqimlar (frontal, gorizontal, profil va og`ma), mahalliy va qo`shimcha qirqimlar. Ko`rinishning bir qismi bilan qirqimning bir qismini birlashtirish. Shartliliklar va soddalashtirishlar. Loyihalash elementlariga oid ijodiy masalalar.
Tasvirlari kesim va qirqimlar talab qiluvchi detallarning eskizi va texnik rasmlarni bajarish.
Chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlar
Chizmalarda shartlilik va soddalashtirishlardan foydalanish.
Tarkibida loyihalash elementlari bo`lgan ijodiy grafik masalalar yechish
Detalning shakli va fazoviy holatini o`zgartirishga oid mashqlarni bajarish.
Mashinasozlik chizmalari
Mashinasozlik chizmalari haqida umumiy ma`lumotlar. Buyumlarning turlari. Konstruktorlik hujjatlarining turlari. Yig`ish chizmalari. Ajraladigan va ajralmaydigan birikmalar. Rezbalar va ularning turlari. Chizmalarda rezbalarni tasvirlash. Rezbali brikmalarni chizish. Oddiy yig`ish chizmalarini o`qish.
|
| |
Ko`nikmalar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 117/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриKo`nikmalar
chizmachilik asboblari, materiallaridan foydalanish va chizmalarni taxt qilish qoidalari;
chizmalar bajarishda asosiy tutash chiziq, ingichka tutash chiziq, to`lqinsimon tutash chiziq, shtrix chiziq xamda shtrix-punktir chiziqlarning yo`g`onligi, qo`llanishi va ularning vazifalari;
standart shriftlarning 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14 o`lchamlari, 5 va 7 shriftlarda lotin alfaviti bo`yicha bosh va yozma harflar, raqamlar tuzilishni yoza olish;
parallel va perpendikulyar to`g`ri chiziqlarni o`tkazish va to`g`ri chiziq kesmasi va aylanani teng bo`laklarga bo`lish;
burchaklar yasash va teng bo`laklarga bo`lish;
qiyaliklar va konusliklarni yasash;
to`g`ri, o`tmas va o`tkir burchaklarni hamda aylana va to`g`ri chiziqlarni o`zaro tutashtirish;
ikki aylanaga urinmalar o`tkazish; ikki aylanani ichki, tashqi va aralash tutashtirish;
sirkul va lekalo yordamida ovallar, ellipslar egri chiziqlarni bajarish;
nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning bitta ikkita, uchta o`zaro perpendikulyar tekisliklarda proyeksiyalarini yasash;
geometrik jismlar silindr, konus, raqamida va prizmalarning proyeksiyalarini qurish;
modelning asliga qarab kerakli ko`rinishni va modelning yaqqol tasviriga asosan uning ko`rinishlarini yasash;
aylananing aksonometriyasini yasash.
Malakalar
chizmalarni taxt qilish qoidalari, chizma qog`ozlarining o`lchamlari formatlari, asosiy yozuv va hoshiyalar;
standart shriftlarning 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14 o`lchamlari, 5 va 7 shriftlarda lotin alfaviti bo`yicha bosh va yozma harflar, raqamlar tuzilishni yoza olish;
parallel va peprendikulyar to`g`ri chiziqlarni, to`g`ri chiziq kesmasi va aylanani teng bo`laklarga bo`lishni, to`g`ri, o`tmas va o`tkir burchaklarni hamda aylana va to`g`ri chiziqlarni o`zaro tutashtirish;
sirkul va lekalo yordamida ovallar, ellipslar egri chiziqlarni bajarish;
nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning bitta ikkita, uchta o`zaro perpendikulyar tekisliklarda proyeksiyalarini yasash;
geometrik jismlar silindr, konus, yordamida va prizmalarning proyeksiyalarini qurish;
bosh va zaruriy ko`rinishlar sonini aniqlash, modelning yaqqol tasviriga asosan uning ko`rinishlarini va modelning ikki ko`rinishiga asosan uchinchi ko`rinishini yasash;
aksonometrik proyeksiyalarni hosil qilish va ularning turlari va aylananing aksonometriyasini yasash;
to`g`ri burchakli izometrik va qiyshiq burchakli diametrik proyeksiyalarni bajarish.
IX sinf
|
| |
O`quvchilar ushbu tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak

|
O`quvchilar ushbu tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak
|
bet | 119/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриO`quvchilar ushbu tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak:
chizma
GOST (Davlat standarti)
chizma chiziqlari
formatlar
masshtablar
grafik ish
qiyalik va konuslik
tutashmalar
proyeksiya tekisligi
proyeksiya
aksonometriya
o`lcham
ko`rinishlar
eskiz
texnik rasm.
O`quvchilarning grafik malakalariga qo`yiladigan talablar:
Chizma asboblaridan maqbul foydalanish.
Standart chizma chiziqlarini chiza olish.
Oddiy tutashmalarni bajara olish (dastur doirasida).
Oddiy o`quv modellari chizmalarini chiza olish.
Narsalarni to`g`ri burchakli proyeksiyalay olish.
Narsalarni qiyshiq burchakli proyeksiyalay olish.
Oddiy narsalarni izometrik va dimetrik proyeksiyalarda tasvirlay olish.
Narsalarning chizmasiga o`lcham qo`ya bilish.
Chizmada masshtabdan foydalana bilish.
Oddiy detallarning eskiz va texnik rasmini bajara olish.
IX sinf
O`quvchilar quyidagi tushunchalarning ta`rifini bilishi kerak:
Kesim
Kesuvchi tekislik
Kesim chizig`i
Qirqim
Oddiy va murakkab qirqim
Mahalliy qirqim
Birikma chizma
Ajraluvchi va ajralmas birikma
Rezba
Bolt, gayka va shpilka
Yig`ish chizmalari
Spesifikatsiya
Pozitsiya raqami
Chiqarish elementi
Qurilish chizmachiligi (fasad, plan, qirqim)
Sxema chizmalari (kinematik, elektrosxemali)
|
| |
Gazlama va tolali materiallar bilan ishlash (7 soat)

Gazlama va tolali materiallar bilan ishlash (7 soat)
Chok turlari, yumshoq o`yinchoqlar tikish, to`qish haqida ma`lumot, to`qishda ishlatiladigan asbob-uskunalar, ulardan foydalanish va xavfsizlik qoidalari, to`qish usullari. Gazlama gullaridan applekatsiya usulida guldasta tayyorlash. Ipdan o`yinchoq yasash.
Texnik modellash (2 soat)
Uchuvchi, suzuvchi va harakatlanuvchi texnik modellar yasash.
Plastilin va loy ishi (5 soat)
Plastilin bilan ishlash. Ertak qahramonlarini yasash. Oshxona jihozlari bilan tanishtirish. Plastilindan oshxona jihozlari yasash. Uy-ro`zg`or buyumlari bilan tanishtirish. Plastilindan uy-ro`zg`or buyumlari yasash.
|
Talab miqdori va taklif miqdori o’rtasidagi

148
400 so’m darajasida sotuvchilar va xaridorlar ahvoli butunlay o’zgaradi: sotuvchilar
faqat 20 tonna kartoshkani sotishga, xaridorlar esa 50 tonna sotib olishga tayyor
bo’ladilar va hokazo.
Grafikda narxning 700 so’m darajasidagi bozor holati tovarlar ortiqcha ishlab
chiqarilishini ko’rsatadi va to’yingan bozorni ifodalaydi. Aksincha, 300 so’m
darajasidagi bozor holatida tovar taqchilligi (defitsit) vujudga keladi va taqchil tovar
bozorini tavsiflaydi.
Bozor muvozanatini o’ziga xos matematik tenglik sifatida ham ifodalash
mumkin:
Narxning o’zgarishi bilan taklif etilayotgan tovar miqdorining to’g’ri

146
Mazkur omillardan bir yoki bir nechtasining o’zgarishi taklif hajmining
o’zgarishini taqozo qiladi.
Taklifga ta’sir qiluvchi omillarni alohida-alohida qarab chiqamiz.
1.
Resurslarning narxi.
Ishlab chiqarish xarajatlari va taklif o’rtasida
mustahkam o’zaro bog’liqlik mavjud. Resurs narxlarining pasayishi ishlab chiqarish
xarajatlarini kamaytiradi va taklifni oshiradi. Aksincha, resurslarga narxning oshishi
ishlab chiqarish xarajatlarini oshiradi va taklifni qisqartiradi. Masalan, mineral
o’g’itlar narxining pasayishi bug’doy taklifini oshiradi, qurilish materiallari
narxlarining oshishi uy-joy va ishlab chiqarish binolari taklifini qisqartiradi.
2.
Ishlab chiqarish texnologiyasi.
Texnologiyalarning takomillashuvi mahsulot
ishlab chiqarish samaradorligini oshirish imkonini beradi. Resurslarning mavjud
narxida ishlab chiqarish xarajatlari kamayadi va taklif ko’payadi. Masalan, paxta
zararkunandalariga qarshi ancha samarali biologik usullarning yaratilishi paxta
tolasining miqdorini va sifatini, binobarin taklifini oshiradi.
3.
Amaliy mustaqil ishlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 120/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Amaliy mustaqil ishlar: Mahalliy hududda o`sadigan daraxtlar va ulardan olinadigan yog`och turlarini o`rganish. Yog`ochlarning sifatini va ularning nuqsonlarini aniqlash.
Asbob-uskunalar, moslamalar va ulardan foydalanish (20 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Duradgorlik dastgohi, qo`l asboblarining tuzilishi va turlari, ulardan foydalanish qoidalari. O`lchash va rejalash asboblari: chizg`ichlar, buklama metr, qalamlar, xastkash va boshqalar. Arralar va randalar turlari. Iskanalar, bolta va teshalar. Bolg`alar va ularning turlari: po`lat, yog`och, plastik bolg`alar va to`qmoqlar. Egov va jilvir qog`ozlar tuzilishi, turlari.
|
| |
Amaliy mustaqil ishlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 117/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Amaliy mustaqil ishlar: Metallga ishlov berishda ishlatiladigan qo`l asboblarini turlarga ajratish va ularning ishga yaroqliligini aniqlash. Asboblarni ishga tayyorlash va ishlash.
Mashina, mehanizm, stanoklar va ulardan foydalanish (2 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Metallga ishlov berish stanoklari va ular haqida tushuncha. Mashinalarning asosiy qismlari (dvigatel, uzatish mexanizmi, isitgich).
Amaliy mustaqil ishlar: Metallga ishlov berish stanoklarining tuzilishi, qismlaridagi kuch-harakatning uzatilish yo`li, stanokni ishga tayyorlash bosqichlarini o`rganish.
|
| |
BASKETBOL

Nazariy ma`lumotlar

BASKETBOL
Nazariy ma`lumotlar:
1. Mustaqil uy topshiriqlarini bajarish qoidalari.
2. Chiniqtirishning ahamiyati.
3. Mini-basketbol o`yinining qoidalari.
O`quvchilarga qo`yilgan talablar:
Himoya vazifasini har tomonlardan bajarish, to`pni ilib olish, ko`krakdan uloqtirish, joy almashtirib har tomonlama harakat qilish, to`pni o`ng va chap qo`llarda yerga urib yugurish, to`pni halqaga bir qo`l bilan yelkada (boshqa qo`l yordamida) ikki qadamni bajarib tashlash, mini-basketbol o`yinini turli basketbol elementlari bilan almashlab o`ynash.
|
Kurs ishlarini taqriz qilish tartibi

577
Beshinchidan, talaba ijodiy fikr yuritmasdan, kurs ishini ayrim o’quv
qo’llanmalardan to’g’ridan-to’g’ri ko’chirib olganda ham uning asossiz ijobiy
baholanishiga olib keladi.
Bizning fikrimizcha, kurs ishiga taqriz yozishda bunday kamchiliklarga yo’l
qo’yish yuqori malakali iqtisodchilar tayyorlash talabiga ziddir. SHuning uchun
talabalarga to’g’ri maslahat berib, amaliy yordam ko’rsatadigan darajada kurs ishini
tahlil qilib, taqriz yozish o’qituvchining eng muhim vazifalaridan biridir. Kurs ishini
tahlil qilishda o’qituvchi, har bir betda uning kamchiliklarini yozib ko’rsatishi zarur.
Bunda kamchiliklarni qisqartirib emas, balki kurs ishi varag’ining chetiga aniq va
ravshan qilib yozish lozim. Bunday yozilgan taqrizdan talaba o’zi yo’l qo’ygan xato
va kamchiliklarini tezda tushinib, uni bartaraf qilish yo’l-yo’riqlarini olish
imkoniyatiga ega bo’ladi.
Professor-o’qituvchilar taqriz yozish jarayonida avvalo kurs ishining ijobiy
tomonlarini, keyin esa talaba yo’l qo’ygan kamchiliklarini ko’rsatib, uni baratraf qilish
yo’llarini bayon qilish zarur. Taqrizni e’tiborsizlik bilan nomigagina yozish,
talabalarda beparvolikga olib keladi. Bu esa ta’lim-tarbiya va intizomning susayishiga
sabab bo’ladi.
O`quv mezonlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

O`quv mezonlari:
1. 60 metrga yugurish:
- o`g`il bolalar - 10,3 - 10,8 - 11,3 soniya;
- qiz bolalar - 10,5 - 11,0 - 11,5 soniya.
2. Yugurib kelib uzunlikka sakrash:
- o`g`il bolalar - 330 - 300 - 250 sm;
- qiz bolalar - 300 - 260 - 220 sm.
3. Yugurib kelib balandlikka sakrash:
- o`g`il bolalar - 100 - 90 - 80 sm;
- qiz bolalar - 90 - 80 - 70 sm.
4. 1000 metrga yugurish:
- o`g`il bolalar - 4,20 - 4,40 - 5,10 daqiqa;
- qiz bolalar - 5,30 - 6,00 - 6,30 daqiqa.
5. 1500 metr ga yugurish:
- o`g`il bolalar - masofani yugurishda yurish bilan yugurishni almashlab olib borish (vaqt hisobga olinmaydi).
6.To`pni uloqtirish:
- o`g`il bolalar- 35-30 - 22 metr;
- qiz bolalar-22 – 19- 16 metr.
7. 4 X 10 metrga mokisimon yugurish:
- o`g`il bolalar - 10,6 - 11,1 - 11,6 soniya;
- qiz bolalar- 11,1 - 11,6- 12,1 soniya.
|
Uyga beriladigan topshiriqlar

Uyga beriladigan topshiriqlar:
1. Ertalabki gigienik gimnastika (badan tarbiya).
2. 8-9 daqiqa davomida asta-sekin yugurish.
3. Turgan joyda tizzani baland ko`tarib yugurish (3 x 10 metrga).
4. Pastdan yuqoriga va yuqoridan pastga yugurish (5-6 x 20-30 metrga).
5. Turgan joydan tennis koptogini devorga uloqtirish (to`g`ri bajarish, 10—13marta).
6. Bir daqiqa davomida arg`amchida sakrash.
7. Turgan joyda uzunlikka sakrash (10—12 marta).
8. Oyoqdan-oyoqqa sakrash (kiyikcha sakrash) (20 marta).
9. 3-5 metrdan yugurib kelib uzunlikka sarash.
|
Kurs ishi mavzusini tanlash, uning rejasini tuzish, adabiyotlar to’plash va

575
ushbu mavzu bo’yicha muammolarni bartaraf etish hamda shu sohani rivojlantrish
chora tadbirlari yoritib berilishi kerak.SHuningdek, foydalanilgan adabiyotlarning va
statistik ma’lumotlarning yangiligi e’tiborga olinishi zarur. Kurs ishi rejasi tuzilgandan
so’ng uni bajarish muddatini aniq belgilash kerak.
Kurs ishining oxirgi rejasida tahlil qilingan mavzuga oid bo’lgan muammolarni
kelajakda hal etish yo’l-yo’riqlari va uni rivojlantirish imkoniyatlari berilishi zarur.
Har bir kurs ishi ana shunday talablarga javob berishi zarur.
Adabiyot tanlash, uni o’rganish, qayta ishlash va kurs ishi matnining xomaki
hamda oxirgi variantlarini tayyorlash uchun sarf qilinadigan vaqt miqdori va bajarish
muddatini aniq belgilab olishlari maqsadga muvofiqdir. Belgilangan muddatga qarab
ishni bajarish shoshma-shosharlikga yo’l qo’ymaydi, balki talabaning pishiq-puxta ish
olib borishini ta’minlaydi va unga kurs ishini o’z vaqtida nihoyasiga yetkazib
topshirishiga imkon beradi.
Kurs ishini bajarishda mazkur qo’llanmada ko’rsatilgan adabiyotlar bilan
cheklanmasdan, ayrim masalalarni batafsil bayon qilish imkonini beradigan
qo’shimcha adabiyotlardan ham faydalansa maqsadga muvofiq bo’ladi. Talaba kurs
ishi uchun qo’shimcha adabiyotlarni universitetimiz kutubxonasidan va boshqa
kutubxonalardan olishi mumkin.
Kutubxonada bibliografik, ya’ni sistemali, predmetli alьfavit kataloglari asosida
adabiyotlar tanlanadi. Masalan, sistemali katalogdan sohalariga qarab joylashtirilgan
bo’ladi. Mabodo, qiyinchilik yuzaga kelsa, kutubxonada mutaxassis maslahatidan
foydalanish mumkin.
Adabiyotlar va ma’lumotlardan foydalanishda quyidagilarga e’tibor berish zarur:
-
Talaba o’rganib chiqayotgan va tanlagan mavzuga talluqli adabiyotlarni to’liq
yozmasdan, o’z so’zi bilan qisqacha va ijodiy bayon qilib berishi;
-
Zarur hollarda foydalanilayotgan jumlalarni o’zgartirilmay aynan berilish
tariqasida ko’chirishi;
-
Umumiy daftar tutib, rejadagi har bir savolga taalluqli fikrlarni alohida yozib
qo’yish va kerak bo’lganda ulardan foydalanish:
-
Mavzuga taalluqli fikrlarni ayrim varaqlarga va maxsus kartochkalarga yozib
qo’yish. Kartochka tizimi afzalligi shundaki, u kerak bo’lgan fikrlarni tezroq
qidirib topish imkonini beradi;
-
Uchragan hamma ma’lumotlar va raqamlarni ko’chirib olmasdan, ko’rib
chiqilayotgan mavzuga bevosita tegishli eng muhim ma’lumot va raqamlardan
foydalanish;
-
O’zbekiston o’z mustaqilligiga ega bo’lgan davridan boshlab qanday yutuqlarga
erishganini aniq ma’lumotlar asosida ko’rsatish;
-
Ma’lumotlarga asoslanib tuzilgan jadval, grafik va diogrammalar hamda nazariy
jihatdan tahlil etilayotgan fikrlarning amaliyotda naqadar ahamiyatga ega
ekanligini ko’rsatib berish.
Talaba barcha adabiyotlarni batafsil o’rganib, ular konspekt qilgandan keyin kurs
ishini yozishga kirishishi mumkin.
Sxema va qurilish chizmalari

|
Sxema va qurilish chizmalari
|
bet | 116/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриSxema va qurilish chizmalari
Sxemalar va ularning turlari haqida ma`lumotlar. Oddiy elektr va radio sxemalar. Qurilish chizmalari haqida umumiy ma`lumot. Binoning fasadi, plani va qirqimi. Qurilish chizmalariga o`lcham qo`yishning o`ziga xosligi.
Kompyuter yordamida oddiy chizmalarni yasash
Chizma yozuvlarni yozish. Tekis va hajmli shakl tasvirlarini yasash. Oddiy geometrik shaklni yasash. Berilgan jismning fazoviy holatini hamda shaklini o`zgartirish.
O`quvchilarning o`zlashtirishi lozim bo`lgan bilim, ko`nikma va malakalar
VIII sinf
Bilimlar
chizmalarning ahamiyati, tarixi, ishlab chiqarishdagi o`rni va vazifalari;
chizmachilik asboblari, materiallari, o`quv qurollari va ulardan foydalanish;
chizmalarni taxt qilish qoidalari, chizma qog`ozlarining o`lchamlari formatlari, asosiy yozuv va hoshiyalar;
kichraytirish va kattalashtirish masshtablari;
chizmalar bajarishda asosiy tutash chiziq, ingichka tutash chiziq, to`lqinsimon tutash chiziq, shtrix chiziq hamda shtrix-punktir chiziqlarning yo`g`onligi, qo`llanishi va ularning vazifalari;
standart shriftlarning 2,5; 3,5; 5; 7; 10; 14 o`lchamlari, 5 va 7 shriftlarda lotin alfaviti bo`yicha bosh va yozma harflar, raqamlar tuzilishni bilish;
o`lcham qo`yish qoidalari;
burchaklar yasash va teng bo`laklarga bo`lish;
qiyaliklar va konusliklarni yasash;
sirkul va lekalo yordamida ovallar, ellipslar egri chiziqlarni bajarish;
markaziy va parallel proyeksiyalash;
oktant va epyur haqidagi umumiy tushunchalar;
nuqta, to`g`ri chiziq va tekis shakllarning bitta ikkita, uchta o`zaro perpendikulyar tekisliklarda proyeksiyalarini yasash;
detal chizmalarni tahlil qilib, ularni fikran geometrik jismlarga ajratish;
chizmalarni o`qish tartib qoidalari;
modelning berilgan ikki proyeksiyasi bo`yicha UCHINCHI ko`rinishini yasash;
asosiy ko`rinishlar va ularni joylashtirish tartibi;
mahalliy va qo`shimcha ko`rinishlar haqidagi ma`lumotlar;
aksonometrik proyeksiyalarni hosil qilish va ularning turlari.
|
| |
Amaliy mustaqil ishlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 121/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Amaliy mustaqil ishlar: Asbob-uskuna va moslamalarni ishga tayyorlash, foydalanish va ta`mirlash.
Mashina, mexanizm, stanoklar va ulardan foydalanish (2 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Yog`ochga ishlov berish stanoklari va ular haqida tushuncha. Mashinalarning asosiy qismlari (dvigatel, uzatgich mexanizmi, organi).
Amaliy mustaqil ishlar: Yog`ochga ishlov berish stanoklarining tuzilishi, qismlaridagi kuch-harakatning uzatilish yo`li, stanokni ishga tayyorlash bosqichlarini o`rganish.
Mahsulotlar ishlab chiqarsh texnologisi (14 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Duradgorlik buyumlari detallarini tayyorlash. Duradgorlik birikmalari to`g`risida ma`lumotlar: yelimlash, mixlar, burama mixlar (shurup) va boshqa vositalar bilan biriktirish. Buyumlar yuzasiga qoplamalar yopishtirish. Duradgorlik buyumlarining sirtini pardozlash va detallarni konstruksiyalash. Yog`ochdan uy-ro`zg`or buyumlari tayyorlashda foydalanish. Yog`ochga ishlov berishda qo`llaniladigan xalq hunarmandchiligi elementlari. Yog`ochga ishlov berishga oid kasb-hunarlar to`g`risida ma`lumot.
|
| |
Gazlamaga ishlov berish texnologiyasi ( 48 soat)

|
Gazlamaga ishlov berish texnologiyasi ( 48 soat)
|
bet | 126/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Gazlamaga ishlov berish texnologiyasi ( 48 soat)
Umumiy tushunchalar (4 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya-gigiyena talablari. Tabiiy tolali gazlamalardan paxta va zig`ir tolalardan to`qilgan gazlamalar, ularning xususiyatlari.
Amaliy mashg`ulot. Sarja (polotno) to`qish. Gazlamaning o`ng va teskari tomonlarini, bo`ylama va ko`ndalang iplarini aniqlash.
Asbob-uskunalar, moslamalar va ulardan foydalanish (4 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Qo`l ishlari va uni bajarishda ishlatiladigan asbob-uskunalar haqida umumiy ma`lumot.
Amaliy mashg`ulot. Qo`l choklaridan namunalar tayyorlash. Ushlagich tayyorlash. Dazmol bilan ishlash. Dazmollash usullari.
Mashina, mexanizm, stanoklar va ulardan foydalanish (4 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Qo`l yuritmali tikuv mashinasining asosiy tuzilishi va ishlash tartibi. Tikuv mashinasini ishga tayyorlash. Mashinada ipsiz tikish.
|
| |
lpi (umumiy) naflilik so’nggi qo’shilgan naflilik

154
Jadvaldan ko’rinadiki, musbat ishorali so’nggi qo’shilgan naflilikning oshib
borishi bilan, yalpi naflilik miqdori o’sib bormoqda. Biroq, bu o’sish sur’ati
muzqaymoqlarning navbatdagi soni qo’shilishi bilan pasayib bormoqda. Manfiy
ishorali so’nggi qo’shilgan naflilik yalpi naflilikning qisqarishiga olib kelmoqda.
Iste’molchi tovarlarning turli to’plamini xarid qilishda doimo
naflilikni
maksimallashtirish qoidasiga
amal qiladi. Bu qoidaning mazmuni quyidagicha
bayon etiladi:
iste’molchi o’zining daromadini shunday sarflashi kerakki,
daromad to’liq sarflangan holatda tovarni xarid qilishdan olingan so’nggi
qo’shilgan naflilikning tovar narxiga nisbati barcha tovarlar uchun bir xil
qiymatga ega bo’lishi lozim
, ya’ni:
y
y
x
x
P
MU
P
MU
,
bu yerda:
MU
–
X
va
Y
tovarlarning so’nggi qo’shilgan nafliligi;
P
– ularning
narxi.
Bu qoida
T
b - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 152/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIT
b
= T
f
= N
m
= M
m
,
bu yerda: T
b
– talab, T
f
– taklif, N
m
– muvozanatlashgan narx, M
m
– tovarning
muvozanatli miqdori.
Muvozanatlashgan narxning mohiyatini tushunish uchun vaqt omili katta
ahamiyatga ega bo’ladi. Shu sababli bozordagi bir zumlik, qisqa davrli va uzoq davrli
muvozanat holatlarini farqlash zarur.
Bir zumlik muvozanat uchun taqdim qilinadigan tovarlarning o’zgarmas yoki
doimiy miqdori xos. Bu ishlab chiqarishning bozor vaziyatiga tez, birdaniga moslasha
olmasligi bilan bog’liq.
Qisqa davrli muvozanat vaqtinchalik amal qiluvchi omillardan foydalanish orqali
ishlab chiqarish va taklifni ko’paytirish imkoniyatini taqozo qiladi. Bunday
vaqtinchalik omillarga ish vaqtidan tashqari (masalan, dam olish va bayram kunlari)
ishlash, ish smenasini ko’paytirish kabi tadbirlar kiradi.
Uzoq davrli muvozanatni ta’minlash uzoq muddatli davrda amal qiluvchi
omillardan foydalanishni taqozo qiladi. Bunda ishlab chiqarishni qayta qurollantirish,
yangilash va qo’shimcha quvvatlarni vujudga keltirish bilan bog’liq investitsiyalar
haqida gap boradi. Bu davrda yangi korxonalarni qurish ham mumkin bo’ladi.
Iste’molchining tovar narxlarining o’zgarishiga sezgirlik darajasini aniqlashda
narx bo’yicha egiluvchanlik tushunchasidan foydalaniladi. Ayrim mahsulotlar
narxidagi uncha sezilarli bo’lmagan o’zgarishlar sotib olinadigan mahsulot miqdorida
katta o’zgarishlar bo’lishiga olib kelishi mumkin. Bunday mahsulotlarga talab
nisbatan egiluvchan deyiladi. Boshqa xil mahsulotlar narxidagi sezilarli o’zgarish
xarid miqdorida faqat katta bo’lmagan o’zgarishlarga olib kelishi mumkin.
Talab hajmiga ta’sir qiluvchi boshqa omillar o’zgarmay qolgan sharoitda
narxning bir foizga o’zgarishi talabning necha foizga o’zgarishini ifodalovchi
|
| |
Asbob-uskunalar, moslamalar va ulardan foydalanish (4 soat)

|
Asbob-uskunalar, moslamalar va ulardan foydalanish (4 soat)
|
bet | 116/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Asbob-uskunalar, moslamalar va ulardan foydalanish (4 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Metallga ishlov berishda qo`l asbob-uskunalari, moslamalarining tuzilishi va turlari, vazifalari, foydalanish qoidalari. Chilangarlik dastgohi. O`lchash va rejalash asboblari: chizg`ich, buklama metr, metall qalamlar va boshqalar. Arralar va frezalar turlari. Zubilo, otvyortka va omburlar. Bolg`alar va ularning turlari: po`lat, yog`och, plastik bolg`alar va to`qmoqlar. Jilvir qog`ozlar tuzilishi va turlari.
|
| |
Kurs ishlarini baholash tartibi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

578
yozilgan javoblar ham darslik va kitoblardan ko’chirilgan,
foydalanilgan
adabiyotlar
ro’yxati
yo’q,
ilovalar
berilmagan va boshqa shu kabi kamchiliklar bo’lsa,
ko’rsatilgan
kamchiliklar
himoyagacha
bajarilsa,
talabaning javobini hisobga
olib bu kabi ishlarni
«qoniqarli» baholash mumkin. Agarda talaba yuqoridagi
kamchiliklarni yozma ravishda bartaraf etmasa, kurs ishi
«qoniqarsiz» baholanadi.
4
2-baho
“Qoniqarsiz”
Kurs ishida quyidagi kamchiliklarga yo’l qo’yilgan bo’lsa,
u taqriz yozish davridayoq «qoniqarsiz» baholanadi:
-
reja noto’g’ri va umuman qoniqarsiz tuzilgan bo’lib,
mavzuning mazmuniga
mos tushmasa;
-
kurs ishi e’tiborsizlik bilan pala-parish bajarilsa;
-
javoblar asosan o’quv adabiyotlaridan ko’chirilgan
bo’lsa;
-
foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati bo’lmasa;
-
foydalanilgan
adabiyotlarga va ma’lumotlarga
ilovalar berilmagan bo’lsa;
-
rejadagi
savollar
mohiyati
biri
ikkinchisidan
ajratilmagan holda berilsa:
-
kurs ishini talabaning o’zi xusni xati bilan
bajarmagan bo’lsa.
O’qituvchi taqrizda bu ishning ijobiy tomonlari hamda kamchiliklarini va ularni
bartaraf qilish yo’llarini ko’rsatgan taqdirda ham ular himoyaga qadar bartaraf
qilinmasa baho bir muncha pasaytiriladi.
Kurs ishini to’g’ri rasmiylashtirishga jiddiy e’tibor berish ham muhim
hisoblanadi. CHunki kurs ishini mazmunli va yetuk saviyada
yozish bilan birga uni
did bilan rasmilashtirishga e’tibor berilsa, bu taqrizda alohida ko’rsatiladi.
SHunday qilib, kurs ishining ham ijobiy ham salbiy tomlarini tahlil qilish,
talabalarga tanlangan muammo bo’yicha chuqur, nazariy va amaliy bilimlarga ega
bo’lishga ko’maklashadi hamda ularni kelajakda yetuk iqtisodchi mutaxassislar bo’lib
yetishishiga yordam beradi. Talabaning yozgan kurs ishini hech qanday asossiz,
qoniqarsiz baholashga yo’l qo’yish
mumkin emas, aks holda, bu ularning xafsalasini
pir qilib, o’qishga bo’lga ishtiyoqini so’ndiradi, ya’ni talabaning ijodiy faoliyatiga
ta’sir qiladi. SHu boisdan taqrizda kurs ishi mavzusi
mohiyati qanday darajada
yoritilganligini har tomonlama ob’ektiv taxlil qilib, qo’yilgan bahoni dalillar bilan
asoslash lozim.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, kurs ishini yozish natijasida talabalar ijodiy
fikrlay boshlaydi. Bu esa ularga kelgusidagi ilmiy ishlarini yozishida katta yordam
beradi.
-rasm. Resperator R-2: 1-yarim niqob; 2-nafas olish klapani

vositalar butun teri a ’zolarini berkitib, zaharli m oddalarning bug‘i va
tomchilaridan butunlay saqlaydi. Germetik bo ‘lmagan
vositalar esa
faqat zaharli moddalarning tom chilaridan saqlaydi. Izolirlovchi terini
saqlovchi vositalarga: kombinezon va kamzul,
yengil himoya kostumi
L-l va um um qo‘shin himoya jam lam asi kiradi. Himoya kombinezoni
- bitta qilib tikilgan kurtka, shim va bosh kiyimdan tashkil topgan.
Kombinezon va kostum tarkibiga shlemosti (podshlemnik),
rezinali
oyoq kiyimi va rezinali qo‘lqop kiradi. Himoya kombinezoni va
kostumi odamlarning tuzilishiga ko‘ra 3 o ‘lchamda ishlab chiqariladi:
1-o‘lcham 166 sm gacha, 2-o‘lcham 165-172, 3-o‘lcham 172
sm dan
yuqori.
kam bo‘lm asligi zarur (8-rasm)

|
kam bo‘lm asligi zarur (8-rasm) Pdf ko'rish
|
bet | 169/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mkam bo‘lm asligi zarur (8-rasm).
204
14-jadval
Yong‘inga qarshi to‘siqlarning o‘tga
chidamlilik xususiyatlari
To‘siqlarning nomi
To’siqturlari
1
2
3
Yong‘inga qarshi devorlar
2,5
0,75
-
Tom yop g‘ich plitalar
2,5
1,0
0,75
Eshiklar, derazalar, darvozalar, tutunga
qarshi qopqalar va h.o.
1,2
0,5
0,25
Pardevorlar
0,75
0,25
-
Tambur — shluzlardagi eshiklar
0,75
0,6
-
Devorlar
0,75
-
-
8-rasm. Binolarda yong‘inga qarshi devorlarning o ‘matiiishi:
1 - yongMnga qarshi tashqi devor; 2 - yon g‘inga qarshi k o ‘ndalang devor;
3 - yon g‘inga qarshi b o ‘ylama devor
205
Yong‘inga qarshi devorlar shaxsiy poydevorga ega bo‘!ishi bilan bir
qatorda, bino balandligi bo‘yicha uzluksiz davom etishi va tom yopgich
qurilma yonuvchi ashyo bilan qoplangan bo‘lsa, uning sirtidan 60 sm ga
baland b o ‘lishi v a agar qiyin yonuvchi ashyolar bilan qoplangan bo‘lsa,
30 sm ga k o ‘tarilgan b o ‘lishi shart. Agar tom y o p g ‘ich qurilma o ‘tda
yonm aydigan ashyolardan tarkib topgan bo‘lsagina, y o n g ‘inga qarshi
devorlar tom sirtidan k o ‘tarilmagan holda bajarilishi mumkin. Y ong‘inga
qarshi devorlar y o n g ‘in paytida ularga tayanib turgan tom yopgich va
boshqa qurilmalami qulab tushgan ch og‘ida ham mustahkam tura olish
|
| |
55 - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. Nigmatov Pdf ko'rish
|
bet | 168/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M65
55
45
V
60
50
40
35
E v a F
I, II, HI, Ilia,
180
140
85
100
IHb, IV
25
100
70
60
70
50
V
90
Oxiri berk y o ‘lak Barcha toifalai I, II, III, Ilia ,
30
25
20
15
uchun
IHb, IV
20
15
15
10
V
15
10
10
8
I3-jadvaI
Sanoat korxonalarida 1 m kenglikdagi chiqish eshigidan o‘tish
mumkin bo‘lgan odamlar soni
X ona toifalari
Binoning o ‘tga chidamlilik
darajasi
lm kenglikdagi evakuatsiya eshigidan
chiqishi lozim b o‘lgan odamlar soni
A v a B
I, П, Ilia
85
D
I, II, III, Ilia,
175
1116, IV
120
V
85
E v a F
1,11, 111, Hla,
260
III6, IV
180
V
130
203
ni 1000 m 2 dan katta b o ‘lmagan va y o ‘lak b o ‘ylab eng uzoq joylash
gan xona eshigidan to tashqariga chiqish yok i zinapoyaga kelishgacha
b o ‘lgan m asofa 12-jadvalda berilgan qiymatlardan oshm asligi kerak.
Ishlab chiqarish korxonalarida evakuatsiya davrida chiqish eshiklarining
oMchami 1 m kenglikdan o ‘tish mumkin b o ‘lgan odamlar soni 13-jad-
valda keltirilgan.
11.5. Yong‘inga qarshi to‘siqlar
Y on g‘inga qarshi to ‘siqlar y o n g ‘in sodir b o ‘lgan joylarda olovn i
binoning boshqa qism lariga tarqab ketm asligm i ta’m inlash uchun
x izm at qiladi. UJar um um iy va m ah alliy to ‘siqlardan iborat b o ‘ladi.
U m um iy t o ‘siqlar olovn i binoning hajmi b o 'y ich a tarqalishidan m u
hofaza qiladi. Bunday to'siqlarga y o n g ‘inga qarshi devorlar v a yuk
k o ‘tarish q ob iliyatiga eg a b o ‘lgan esh ik va derazasiz devorlar, tom yop-
gich plitalar, him oya hududlari, seksiyalar va oraliqlar m isol b o ‘ladi.
To‘siqlar joylash gan hududlar odatda tutundan h im oyalagich , havo
s o ‘rgich m oslam alar bilan jih ozlan gan b o ‘lishi lozim . B a ’zi hollarda
qizigan havo y o ‘lini to ‘sish m aqsadida suv pardasini oq izish y o ‘li
bilan ham bino qism laridagi haroratning k o ‘tarilm asligini ta’m inlash
mum kin. M ahalliy to'siqlarga esa, bino ichidagi o ‘tda yonm aydigan
devor va pardevorlar ham da binoning tom ida joylash gan y o n g ‘inga
qarshi parapet t o ‘siqlar, shuningdek, sham ollatish qurilm alarida v a
havo uzatgich m oslam alarida o ‘rnatiladigan shiber va to ‘sqichlar
kiradi. M ahalliy t o ‘siqlarning vazifasi y o n g ‘inning sirt b o ‘ylab ch iziq li
tarqalishiga y o ‘l q o ‘ym aslikdan iborat. Y ong‘inga qarshi to ‘siqlar
o'zlarin in g o ‘tga chidam lilik xususiyatlariga binoan uch turga b o ‘!inadi
v a ular 14-jadvalda aks ettirilgan:
Yong‘inga qarshi devorlar odatda o ‘tda yonmaydigan, tosh va beton
ashyolaridan tayyorlanishi va alohida poydevorga ega b o ‘lishi lozim.
Bunday devorlar binoni qismlarga, y a ’ni y o n g ‘inga qarshi boiinm alarga
b o ‘lish uchun xizm at qiladi. Y ong‘inga qarshi devorlam ing o ‘tga
chidam lilik darajasi 2,5 soatdan, boMinmaning ichida bo'Isa, 0,75 soatdan
|
| |