-mavzu. DUNYODA MILLI Y PARKLARNING XALQARO

6-mavzu. DUNYODA MILLI Y PARKLARNING XALQARO
MODELLARI. 0 ‘ZBEKIST0NDA EKOLOGIK TURIZMNI
RIVOJLANTIRISHDA XALQARO MÎLLIY PARK
MODELLAR1DAN FOYDALANISH
Reja:
6.1. Ekoturizmni rivojlantirishning xalqaro modellari.
6.2.
Ekoturizmni
rivojlantirishda
xalqaro
modellardan
foydalanish.
6.1. Ekoturizmni rivojlantirishnmg xalqaro
modellari
Jahonda ekoturizmni rivojlantirishda
yagona, har bir davlatlarning tabiiy iqlim
sharoitiga, ulardagi turizm resurslaridan
foydalanishda to ‘g‘ridan to‘g‘ri mos
keladigan, qulay boigan modeliar yoki
usullar hozirgacha ishlab chiqilgan emas.
Lekin,
ekoturizmni
rivojlantirishda
milliy parklardan va daviat tabiiy Environment
Programme
qo‘riqxonalaridan foydalanish masalalari
yaxshi tadqiq qilingan37.38. Shu nuqtayi nazardan milliy parklar
modeli tushunchasiga,
mazmun va mohiyatiga to'xtalish
zarurati bor. Chunki, ekoturizmni rivojlantirishda milliy parklar
standart, étalon vazifasini o‘tamoqda. Hozirgi vaqtda ekoturizm
va rekreatsiya turizmlarini rivojlantirishda milliy parklardan
foydalanishning 6 ta modeli bor. Bu modeilarning alohida-alohida
model sifatida ajratilishi o ‘ziga xos xususiyatlarga asoslangan:
1. Amerika modeli.
2. Yevropa modeli.
3. Park rezervat modeli.
37
Бишоп K., Грин M., Филлипс A. Модели национальных парков. Н.Новгород,
Изд-во Центра охраны дикой природы, 2000. С. 278.
” Franklin Р., Metzler f., Pitcher D. al al. USA: National Parks. Museums. N.Y.:DK
Travel. 2004. P. 294.
UNEP
United
Nattons
68
4. Osiyo modeli.
5. Avstraliya modeli.
6. Bavariya o'rmonlari milliy parki — Yevropa-2 modeli.
1.
Amerika miüliy parldari modelida muhofaza qilinadigan
hududlamiag juda kattaiigi, betakror tabiati.ekotizimiaming
ko'pligi bilan xususiyatlanadi. Masalan, Grenlandiya milliy parki
— 70 min. ga, Afrikadagi Markaziy Kalaxari parki — 5,2 mln.ga,
Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi Alyaska milliy parki — 7,3 min.
ga, Kanada davlatidagi Vud-Baffalo — 4,4 mln.ga, Mo‘g‘ilision
davlatidagi Gobi milliy parki — 5 mln.ga, Rossiyadagi Kolima
milliy parki 3 mln.ga.
Bu modelda milliy park iashkii qilishni birmclii bo'lib Amerika
Qo‘shma Shtatlari boshlagan. AQSH hukumati 1872-yilda hozirda
dunyoga mashhur Yellouston milliy parkini iashkii qildi. AQSH
va Kanada davlatlari bu modelda foydalanishda insonning xo'jalik
faoliyati kuchayib borayotgan bo‘lsa ham o‘z hududlari chegarasida
milliy parklarning maydonlarini tobora kengaytirib bormoqdalär.
Hozirgacha Kanada davlati milliy parklar hududlarini 12% ga
kengayti/rdi. Bu milliy parklar davlat tasarrufida, ba’zi hollarda
yirik korporatsiyalarga ijaraga beriladi, lekin milliy parkning tabiati
muhofazasi nazorat qilish huquqini davlat o‘zida saqlab qoladi.
Bu modeldagi milliy parklami moliyalashtirish juda baland.
Milliy parklami saqlash uchun davlat ham, federal shtatlar ham
mablag‘ ajratadi. Bunga qo'shimcha bo‘lib xususiy muikdoriar
ham
mablag£
qo'shishadi
(milliy parklardagi
rekreatsiya
xizmatlarining yarmi xususiy sektorda). Shuning uchun ham
Shimoliy Amerika modelidagi milliy parklar dunyodagi eng boy
milliy parklardir. Milliy parkni rivojlantirishda Amerika Qo‘shma
Shtatlari va Kanada hukumati o‘zaro teng shartnoma asosida
hamkorlik qilishadi, milliy parkdan dam olish va ekoturizmda
fojfdalanishning zamonaviy, yangi texnologiyalarini yaratadilar.
Xalqaro ekoturizm rivojida Amerika modelining ko'piab
davlatlarda ishlatilayotganligi bu modelning jahonda birinchi
marotaba mamlakat aholisining dam olishini va rekreatsiyaga
69
bo‘igan ehtiyojini qondirish edi. Eng muhimi, Amerika davlati
mahalliy aholini ish bilan ta’miniashning, har bir hududlarning
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini rejalashtirishni jahondagi boshqa
davlatlarga qaraganda juda erta anglagan va boshlagan edi.
|