-rasm. MEK xalqaro tashkilotining tashkiliy

1.3.2.2-rasm. MEK xalqaro tashkilotining tashkiliy
tuzilmasi
21
-rivojlanayotgan mamlakatlarda metrologik ishlarni ta‘min etish va ularni zarur
texnik vositalari bilan ta‘minlashda ilmiy-texnikaviy yordamlashish;
-metrologiya sohasida turli darajalarda kadrlar tayyorlashning yagona qonun-
qoidalarini belgilash.
MOZMning Oliy rahbar idorasi metrologiyadan qonun chiqaruvchi Xalqaro
konferensiyasi hisoblanib, u har to‗rt yilda bir marta chaqiriladi. Konferensiya
tashkilotning maqsad va vazifalarini belgilaydi, ishchi idoralarining ma‘ruzalarini
tasdiqlaydi, budjet masalalarini muhokama qiladi.
MOZMning rasmiy tili - fransuz tilidir.
Sifat bo‗yicha Yevropa tashkiloti (YeOK)
Sifatni nazorat qilish Yevropa tashkiloti YeOKK (Yevropeyskaya organizatsiya
po kontrolyu kachestva) uning birinchi konferensiyasi 1957 yilda chaqirilgan bo‗lib
uni nizomi ham tasdiqlandi.
Sinov laboratoriyalarining akkreditlash bo‗yicha Xalqaro konferensiyasi (ILAK)
ISO va MEK ishlab chiqqan xalqaro qoidalarga asosan laboratoriyalarni
akkreditlashdan maqsad sinov laboratoriyalarni aniq sinovlar yoki aniq tur sinovlari
(ISO/MEK Rukovodstvo 2. 86) o‗tkazishga huquq berishdan iborat.
1.4 Hududiy standartlashtirish tashkilotlari va xorijiy mamlakatlarda
standartlashtirish
Milliy idoralarning faoliyatini muvofiqlashtirish, savdoda texnik to‗siqlarni
bartaraf etish uchun 1992 – yilda MDH mamlakatlarining (Boltiq bo‗yi
mamlakatlaridan tashqari) standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish
bo‗yicha Davlatlararo kengashi (DAK) tuzildi.
MDH mamlakatlari hukumatlarining boshliqlari 13 mart 1992 –yilda
standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish sohasida kelishilgan siyosatni
olib borish to‗g‗risida Bitimga imzo chekdi.
Bu
Hamkorlik
davlatlarining
standartlashtirish,
metrologiya
va
sertifikatlashtirish bo‗yicha milliy idoralarning imkoniyatlarini va boyliklarini
birlashtirishga, ilgari to‗plangan tajribalar va me‘yoriy hujjatlardan birgalikda
foydalanish va ularni takomillashtirishga, shuningdek faoliyatning bu sohalarida
yagona texnik siyosatni amalga oshirishga imkon berdi. DAK ning standartlashtirish,
metrologiya va sertifikatlashtirish masalalari bo‗yicha muvofiqlashtiruvchi idora
sifatida ishlari MDH da quyidagilarni ta‘minlashga qaratilgan:
22
yagona me‘yoriy baza – davlatlararo standartlar, tasniflagichlar va boshqa
me‘yoriy hujjatlarni qo‗llanish va rivojlantirish;
yagona etalon baza va o‗lchashlar birliligini ta‘minlash tizimlarini shu
jumladan, vaqt va chastotalar, moddalar va materiallarning tarkibi va xossalariga oid
standart ma‘lumotnoma ma‘lumotlari davlatlararo xizmatlarini shakllantirish;
mahsulot va xizmatlarni sinash va sertifikatlashtirish natijalarini o‗zaro tan
olish.
DAK ning texnik siyosati a‘zo-davlatlarning standartlashtirish, metrologiya va
sertifikatlashtirish bo‗yicha milliy idoralari, ilmiy-texnikaviy komissiyalari (ishchi
guruhlari) va standartlashtirish bo‗yicha davlatlararo TQ tomonidan shakllantiriladi.
DAK faoliyatining asosiy yo‗nalishlari bo‗yicha ilmiy-texnikaviy komissiyalar
yoki ishchi guruhlar, vaqt va chastotaning bir xil o‗lchanishini ta‘minlash bo‗yicha
hamkorlik to‗g‗risida hukumatlararo Bitimni bajarish bo‗yicha vakolatli vakillarining
Kengashi, shuningdek standartlashtirish bo‗yicha 230 dan ortiq davlatlararo TQ
doimiy ishlamoqda. Xozirgi vaqtda Kengashning ishchi idorasi Minskda joylashgan
standartlashtirish bo‗yicha Byurodan iborat. Kengashni rotatsiya asosida DAK a‘zo-
mamlakatlarining standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish bo‗yicha
milliy idoralarining rahbarlari boshqaradi.
Kengash davlatlararo standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish
sohasida qator hukumatlararo bitimlarni tayyorladi va bular MDH mamlakatlari
hukumat boshliqlarining majlislarida qabul qilingan. Bunday bitimlar jumlasiga
quyidagilar kiradi:
Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish sohasida kelishilgan
siyosatni o‗tkazish to‗g‗risida Bitim (13.06.1992, Moskva);
Vaqt va chastotani o‗lchash birxilligini ta‘minlash bo‗yicha hamkorlik
to‗g‗risida Bitim (09.10.1992, Bishkek);
Qiyoslash va metrologik attestatlash maqsadida chegaradan olib o‗tiladigan
me‘yoriy hujjatlar, etalonlar, o‗lchash vositalari va standart namunalarni olib o‗tishga
bojxona to‗lovlari, soliqlardan va maxsus ruxsatnomalarni berishdan ozod qilish
to‗g‗risida Bitim (10.02.1995, Almati);
O‗zaro yetkazib beriladigan mahsulotga mehnat muhofazasi bo‗yicha
kelishilgan me‘yorlar va talablarni ishlab chiqish va rioya qilish tartibi to‗g‗risida
Bitim (12.04.1996, Moskva);
Erkin savdo hududida texnik to‗siqlar bo‗yicha Bitim (20.06.2000, Moskva);
23
MDH davlatlarida sayohat sohasida davlatlararo standartlarni va
sertifikatlashtirish tizimlarini ishlab chiqish va joriy etish bo‗yicha Konsepsiya.
MDH mamlakatlarida amaldagi texnik qonunlarni uyg‗unlashtirish maqsadida
DAK da model qonunlar ishlab chiqilgan:
―Standartlashtirish to‗g‗risida‖ (Parlamentlararo assambleyaning (PAA) 10-
yalpi majlisida qabul qilingan);
―O‗lchashlar birliligini ta‘minlash to‗g‗risida‖ (MDH PAA ning 11 –yalpi
majlisida qabul qiligan).
DAK doirasida quyidagi bitimlar tuzilgan va bajarilmoqda:
Sertifikatlashtirish bo‗yicha ishlarni o‗tkazish va o‗zaro tan olish prinsiplari
to‗g‗risida (04.06.1992, Krasnodar);
Davlat sinovlari va xilini tasdiqlash, metrologik attestatlash, o‗lchash
vositalarini qiyoslash va kalibrlash natijalarini, shuningdek sinovlarni, o‗lchash
vositalarini qiyoslash va kalibrlash laboratoriyalarini akkreditlash natijalarini o‗zaro
tan olish to‗g‗risida (06.10.1992, Toshkent);
Moddalar va materiallar tarkibi va xossalarining standart namunalarini
yaratish va qo‗llanish bo‗yicha hamkorlik to‗g‗risida (06.10.1992, Toshkent);
Moddalar va materiallarning fizik konstantalari va xossalari to‗g‗risida
ma‘lumotlarni yaratish va ulardan foydalanish bo‗yicha hamkorlik to‗g‗risida
(06.10.1992, Dushanbe);
DAK standartlashtirish bo‗yicha xalqaro tashkilotlar (ISO, MEK) va
Yevropa Ittifoqi (SEN) standartlashtirish bo‗yicha tashkiloti, standartlashtirish
bo‗yicha hududiy tashkilot tomonidan tan olingan va unga ISO va MEK da qabul
qilingan qoidalarga muvofiq ―Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish
bo‗yicha Yevro-Osiyo tashkiloti (EASC) nomi berilgan. Yuqoridagi nomi keltirilgan
tashkilotlar bilan hamkorlik, axborot va me‘yoriy hujjatlar bilan almashinish va
o‗tkaziladigan tadbirlarda ishtirok etish to‗g‗risida uzoq muddatli kelishuvlar
imzolangan.
EASC imzolangan kelishuv (bitimlar) ga asosan xalqaro va yevropa
standartlarini davlatlararo standartlar orqali, EASC ning alohida a‘zo-mamlakatlari
esa, milliy standartlar orqali qo‗llanish huquqiga ega. Bu davlatlararo va milliy
standartlarni ham xalqaro, ham yevropa standartlari bilan yuqori darajada
uyg‗unlashtirishga yordam beradi. Bunday huquqdan EASC ning a‘zo-davlatlari, bu
tashkilotlarda a‘zolik statusidan qat‘iy nazar, foydalanadi.
24
Xozirgi vaqtda MDH davlatlararo standartlarining jamg‗armasida 19000 dan
ortiq me‘yoriy hujjatlar bor. 1992 – yildan boshlab 3800 dan ortiq davlatlararo
me‘yoriy hujjatlar ishlab chiqilgan va qabul qilingan. Jamg‗arma DAK ning
standartlashtirish bo‗yicha Byurosi tomonidan, DAK a‘zo-davlatlarning milliy
idoralari bilan hamkorlikda olib boriladi.
Davlatlararo me‘yoriy hujjatlarni ishlab chiqishda ularning talablari xalqaro,
hududiy va ilg‗or milliy standartlar bilan uyg‗unlashtiriladi. Bu MDH
mamlakatlarining savdo-iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy hamkorlikda texnik to‗siqlarni
bartaraf etishga yo‗naltirilgan yagona me‘yoriy-texnik ta‘minotni saqlash uchun
sharoit yaratadi, shuningdek DAK a‘zo-davlatlarda ishlab chiqariladigan mahsulotni
xalqaro va yevropa bozoriga chiqarishga ko‗maklashadi.
|