nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Atribut - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 54/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biAtribut ma’lumotlarni kiritish usullari. Atribut ma’lumotlarni qoʻl yordamida mavjud ma’lumotlar asosida, oldin geoaxborot tizimiga kiritilgan raqamli ma’lumotlarni import qilish orqali, GPS yoki raqamli geodezik asboblar orqali kiritishimiz mumkin.
Qoʻl yordamida atributlarni kiritishda yuqoridagi berilgan parametrlarni hisobga olishimiz zarur boʻladi, ya’ni ma’lumot turini aniqlashtirish kerak. Bu usul yordamida atribut ma’lumot kiritayotganda ba’zida katta hajmdagi ma’lumotlar toʻplamiga duch kelishimiz mumkin. Masalan, kartada 4000 ta poligon boʻlsa va har bir poligonga 50 tadan qatorli ma’lumot kiritishimiz zarur boʻlsa, u holda biz 200 000 ta qiymatni alohida-alohida kiritishimiz kerak. Chunki dasturning tahrir qilish buyrugʻi orqali har safar bir qiymatni alohida- alohida kiritib borish zarur. Shuning uchun hozirgi axborot zamonida geoaxborot tizimidan foydalanuvchi oldida turgan muammo atribut ma’lumotni kiritishga ketadigan vaqtni kamaytirishdan iboratdir.
Oldin geoaxborot tizimiga kiritilgan raqamli ma’lumotlarni import qilishda dBASE fayl formatidagi ma’lumotlardan foydalanishimiz zarur boʻladi. Bunda yangi yaratilgan atribut ma’lumotli jadvalga oʻsha bazani ham kiritishimiz mumkin. Umuman olganda, nafaqat geoaxborot dasturlari, balki boshqa ma’lumotlar bazasi orqali yaratilgan bazani ham import qilish mumkin. Hozirda barcha dasturlarda fayllarning integratsiyalashuvi, ya’ni bir-birida fayllarni oʻqish imkoniyatlari kengayib bormoqda. Bundan tashqari, oddiyroq tushuntiradigan boʻlsak, Excel fayli ma’lumotlari bazasini ham import qilishimiz, ArcGIS dasturi orqali Excel formatidagi ma’lumotni kartaga bogʻlashimiz mumkin boʻladi.
GPS yoki raqamli geodezik asboblar orqali asosan fazoviy ma’lumotlar sanalgan koordinatalar, joyning oʻziga xos belgilari va syomka jarayonida kiritilgan ma’lumotlarni olishimiz mumkin boʻladi. Koordinatalar geoaxborot dasturlarida ham avtomatik, ham qoʻl orqali kiritilishi mumkin. Ba’zi ma’lumotlar toʻplami (dataset) oʻzida koordinatalar va boshqa atribut ma’lumotlarga ega boʻladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
Ma’lumotni aniqlash - Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda...

|
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
bet | 48/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar biMa’lumotni aniqlash. MBBT ma’lumotlarning dasturiy vositalarga tuzilishini koʻrsatib beruvchi vazifalar bilan ta’minlaydi. Bularga qayd qilingan axborotni aniqlash va modifikatsiya qilish hamda ma’lumot uchun zarur boʻlgan turli boshqa vazifalar kiradi.
Ma’lumotni boshqarish. Ma’lumotlar tuzilmasi aniqlangandan soʻng ma’lumot zaruriyatlari kiritiladi, oʻzgartiriladi yoki oʻchiriladi. Bu operatsiyalarni bajaradigan vazifa (funksiya)lar MBBT ning bir qismidir. Bu vazifalar rejalashtirilgan yoki rejalashtirilmagan ma’lumot boshqaruvida ishlatiladi:
ma’lumotni saqlash;
ma’lumotlarni ishlatish, bajarish.
Demak, MBBT katta oʻlchamdagi ma’lumotlarni bir tizimdan ikkinchisiga oʻtkazish va qayta ishlash holatida soʻrovning qulay hamda oson bajarilishiga imkon yaratadi.
Atribut va geofazoviy ma’lumotlarni birlashtirish
Geografik ma’lumotlar bazasidan foydalanuvchi oʻzi uchun eng kamida kartalar qatlami yoki kartadagi ma’lum bir xususiyatlar toʻplamini oladi. Bunda bu xususiyatlar yakka holda boʻlgan alohida mavzularga tegishli boʻladi. Xususiyatlar toʻplami GATdagi alohida MB jadvaliga kiritiladi. Bunda jadval satrlari obyekt ma’lumotlarini va ustunlar obyektning xususiyatlari yoki atributlarini saqlaydi (3.13-rasm).
Jadvallarga kiritilgan ma’lumotlar qiymat boʻladi. Geografik MB jadvalining geografik boʻlmagan jadvaldan farqi geometrik ustunning mavjudligidadir. Geografik MBda joy va ishlash tezligini oshirish uchun koordinata qiymatlari yuqori kompresslangan (siqilgan) shaklda saqlanishi mumkin. Agar bizga 2 ta jadval berilgan boʻlsa, toʻliq ma’lumot olish uchun ularni oʻzaro birlashtirishimiz mumkin. Demak, MBni oʻzaro bogʻlash uchun jadvallardan foydalaniladi. Har bir geografik qatlam ma’lumotlari jadvallarga kiritiladi.
Jadvallarni bir-biri bilan bogʻlash mumkin, agar qiymatlar bir xil boʻlsa, bunda ustun va satrlardagi qiymatlar umumlashtiriladi, agar aksincha boʻlsa, alohida joylashtiriladi. Bunday birlashtirish bir hudud toʻgʻrisida 2 xil ma’lumot jadvali berilsa, soddalashtirish hamda tushunish oson boʻlishi uchun bajariladi. Yana bir muhim jihati oldingi mavzuda aytilganidek, iloji boricha MBdagi joyni
tejab ishlatish zarur. Shu sababli qaytarilayotgan ma’lumotlarni oʻchirib tashlashimiz zarur. Bu, oʻz navbatida, MBdan soʻrovni amalga oshirganda uning
3.13-rasm. MBBT dagi jadvallar (Manba: Longley, 2005)
tezda amalga oshishini ta’minlaydi. Geografik tilda aytadigan boʻlsak, 2 xil atributlardan yagona atribut ma’lumot hosil qilinadi. Bunday birlashtirish standart MB vositalari yordamida bajariladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bilan birga ularning qayerda mavjud ekanligini tasvirlar, jadvallar orqali aks ettirish mumkin
|
MAVZU: Kallus to’qima olishda ishlatiladigan ozuqa muhitlarini tayyorlash

|
MAVZU: Kallus to’qima olishda ishlatiladigan ozuqa muhitlarini tayyorlash
|
bet | 52/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
MAVZU: Kallus to’qima olishda ishlatiladigan ozuqa muhitlarini tayyorlash
Mashg'ulot shakli: «Farmasiya» yo‘nalishi talabalari uchun laboratoriya mashg‘uloti.
Mashg'ulot uslubi: «SKARABEY» texnologiyasi .«BLITS – O’YIN» texnologiyasi
Mashg‘ulot maqsadi: Talabalarga o‘simlik (sabzi) to‘qimalaridagi lipidlarni organik erituvchilar yordamida ajratib olish texnologiyasi haqida ma’lumot berish.
Mavzuning ahamiyati: Suyuq fazalar chegarasida lipidlar monoqatlamining hosil bo‘lishi,shuningdek mitsella hosil qilish hususiyatlari haqida ma’lumot beriladi.
Xloroformli qatlamni benzol bilan suyultirib, vakuumda bug‘latish va eritish jarayonlari tushuntiriladi.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Nazorat uchun savollar
1. Agrobacteria guruhiga kiruvchi tuproq bakteriyalari.
2. Tojsimon gall.
3. Ti-plazmida.
4. O'simliklarning agrobakterial transformatsiyasi.
5. Ti-plazmida tarkibidagi T-DNK.
6. Ti-plazmidaning genetik haritasi.
7. CAMV promotori.
8. luxA va luxB genlari.
9. O'simliklarning totipotentlik hossasi.
10. O'simliklarni mikroklonal ko'paytirish.
« KLASTER» USULI
Fikrlarni tarmoqlanishi – bu pedagogik strategiya bo‘lib, u o‘quvchilarni biron bir mavzuni chuqur o‘rganishlariga yordam berib, o‘qituvchilarni mavzuga taalluqli tushuncha yoki aniq fikrni erkin va ochiq ravishda ketma ketlik bilan uzviy bog‘langan holda tarmoqlashlariga o‘rgatadi. Bu metod biron mavzuni chiqur o‘rganishdan avval o‘quvchilarni fikrlash faoliyatini jadallashtirish hamda kengaytirish uchun xizmat qilishi mumkin. Shuningdek, o‘tilgan mavzuni mustahkamlash, yaxshi o‘zlashtirish,
umumlashtirish hamda o‘quvchilarni shu mavzu bo‘yicha tasavvurlarini chizma shaklida ifodalashga undaydi. Bu esa o‘quvchilarga o‘z bilimlari, tushunishlari va tasavvurlari darajasini aniqlashga yordam beradi. Fikrlarni tarmoqlash quyidagicha tashkil etiladi:
1.Xayolga kelgan har qanday fikr ketma ket yoziladi.
2.Fikrlar tugamaguncha yozishda davom ettirish kerak, mabodo fikrlar tugab qolsa, u holda yangi fikr kelguncha biron rasm chizib turing.
3.Iloji boricha fikrlarning ketma-ketligi va o‘zaro bog‘liqligini ko‘paytirishga intiling.
Ushbu metod yakka, kichiq guruh, jamoa bilan ishlashda qo‘llanilishi mumkin. Guruh holatida qo‘llanilishi guruhlar fikrini to‘plash va ularni bir tizimdaga qurilmaga keltirishi mumkin.
MASHG‘ULOT № 10
|
Qondagi lipaza miqdorini kamayib ketishi

Qondagi lipaza miqdorini kamayib ketishi
Qondagi lipazaning miqdori istalgan onkologik kasallikda (oshqozon osti bezining saraton kasalligi bundan mustasno)¸ shuningdek¸ organizmda triglitseridlar ko´p bo´lganda yoki giperlipidemiyada kamayib ketadi.Bundan tashqari lipazaning tanqisligi pankreatit kasalligini surunkali ko´rinishga o´tayotganligini bildirishi mumkin.
Lipazaning faollik darajasi erta tongda bemorning vena qon tomiridan olingan qon asosida aniqlanadi. So´nggi vaqtlarda lipaza faolligini aniqlashning ikki usuli keng qo´llanilmoqda; fermentativ va immuno kimyoviy. Shunday bo´lsada fermentativ usuldan ko´proq foydalaniladi.Chunki bu usulda immuno kimyoviy usulga nisbatan kam vaqt sarf bo'ladi va laboratoriya hodimidan yuqori malaka talab etilmaydi.
Esteraza, steapsin, glitserin efirlarining gidrolazasi-bular lipazaning sinonimlari.
Lipazaning tahlili oshqozon osti bezi kasalliklari, jumladan, o'tkir va surunkali pankreatit tashhisi uchun ishlatiladi.
|
Adabiyotlar - Loyihalash tizimlarini mexania, energetika, elektronika, geologiya, mashinasozlik va boshqa sohalarda qo‘llash

|
Loyihalash tizimlarini mexania, energetika, elektronika, geologiya, mashinasozlik va boshqa sohalarda qo‘llash
|
bet | 5/5 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 153,89 Kb. | | #115859 |
Bog'liq Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini mexania, energetika, elektronika, geologiya, mashinasozlik va boshqa sohalarda qo‘llashAdabiyotlar
1. Norenkov I. P. Kompyuter yordamida loyihalash asoslari: Prok. universitet uchun. 2-nashr, qayta ko'rib chiqilgan. qo'shaman. - M .: MSTU im. nashriyoti. N. E. Bauman, 2002. - 336 b.
2. Malyux VN Zamonaviy SAPRga kirish: Kurs ma'ruzasi. - M.: DMK Press, 2010. - 192 b. —
ISBN 978-5-94074-551-8
3. Ushakov D.M. SAPRning matematik asoslariga kirish: Kurs ma'ruzasi. - M.: DMK Press, 2011 yil.
- 208s.
4. Norenkov I. P. Kompyuterda loyihalash asoslari: darslik. universitet uchun. - 4-nashr,
qayta ko'rib chiqilgan va qo'shimcha .. - M .: MSTU nashriyoti im. N. E. Bauman, 2009. - 430 b. - ISBN 978-5-7038-
3275-2
5. Bolshakov V.P., Bochkov A.L., Lyachek Yu.T. SADsistemax-da qismlarni qattiq modellashtirish: AutoCAD, KOMPAS-3D, SolidWorks, Inventor, Creo. - Sankt-Peterburg: Pyotr, 2015. - 480 p.
6. Muromtsev Yu.V. L., Muromtsev D. Yu., Tyurin I. V. Doktor Axborot texnologiyalari va radioelektron vositalarni loyihalash: darslik. podalar uchun nafaqa. yuqoridagi darslik. adashgan. —
M.: "Akademiya" nashriyot markazi, 2010. - 384 b. - ISBN 978-5-7695-6256-3
7. Goncharov P.S., Eltsov M.Yu., Korshikov S.B., Laptev I.V., Osiyuk V.A. Mashina quruvchi uchun NX. Moskva: ID DMK Press, 2009. 376 b. - ISBN 978-5-94074-590-7 UDC
681.3.068.5015 BBK 34.42 K63
8. Goncharov P.S., Eltsov M.Yu., Korshikov S.B., Laptev I.V., Osiyuk V.A. Mexanik dizayner uchun NX. - M.: ID DMK Press, 2010. - 504 b. - ISBN 978-5-94074-590-7
9. "Qo'shimcha texnologiyalar va Rossiya sanoati" ilmiy-amaliy konferentsiyasi. Moskva, 2015 yil.
|
| |
Analitik qism - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Analitik qism: lipaza fermentining inson oragnizmidagi roli qanday?
Amaliy qism
Kerakli reagentlar:
bug‘doy urug‘i
kvars qumi
atseton
dietilefir
sul'fat kislota
distillangan suv
o’yuvchi kaliy (KOH) 0.1 n eritmasi;
atsetat buferi (pH -4.7)
etil spirti
fenolftalein 1% eritma
o’simlik yog‘i
Kerakli jihozlar va idishlar:
1.chinni hovoncha
2.sentrifuga
3.vakuum eksikator
4.konussimon kolba
5.magnit aralashtirgich
Tajriba uchun 10-12g bug‘doy urug‘ini kvars qumi bilan gomogen massa xosil bo’lguncha xavonchada eziladi. Gomogen massani ustiga 5 qism atseton qo’shib 10 daqiqa ichida yaxshilab ezib aralashtiriladi. So’ngra massa sentrifugalanadi. Ajralgan qoldiq dietilefir bilan ishlov beriladi, keyinchalik sulfat kislotasi ustida vakuum eksikatorida 12 soat davomida quritiladi. Quritilgan massa xovonchada eziladi. Tajriba oldidan ferment preparati distillangan suvda 1:10 nisbatda eritiladi.
Tajriba uchun
a) 0.1-0.5 ml suspenziya;
b) o’yuvchi kaliy (KOH) 0.1 n eritmasi;
v) atsetat buferi (pH -4.7) olinadi. Bir hil xajmdagi sirka kislotasi va natriy atsetatni normal eritmalari aralashtiriladi.
d) etil spirtini dietil efirli aralashmasi (1:1) nisbatda ishlatish oldidan tayyorlanib olinadi.
g) fenolftaleinni 1% li eritmasi olinadi.
50mlli konussimon kolbaga tarozida 2.0-2.5 g o’simlik yog‘i o’lchab solinadi.Uning ustiga 2 ml atsetat buferi aralashmasidan solib yaxshilab aralashtiriladi va ustiga 0.1-0.5ml ferment preparatini suspenziyasi 3 ml suv bilan aralashtirilib qo’shiladi. Kolbadagi aralashmani umumiy xajmigacha 8 ml suv bilan to’ldiriladi va kolbani og‘zi yopib 1 soat davomida 20 0 C temperaturada aralashtirgich apparatida aralashtiriladi. So’ng katta xajmdagi kolbaga solib 60 ml neytrallangan spirt efirli aralashmani qo’shiladi.
O’simlik yog‘ini gidrolitik parchalanishi oqibatida hosil bo’lgan erkin kislotalarni 0.1n KJ eritmasi yordamida titrlanadi (indikator fenolftalein). Bir vaqtni o’zida shu titrlashsuvda eritilgan ferment preparatida xam o’tkaziladi.
Lipazani faolligi x 1g yog‘ni gidrolitik parchalanishidan xosil bo’lgan erkin kislotalarni neytrlash uchun ketgan ishqor ( 0.1n eritmasini millilitrdagi) miqdori bilan belgilanadi.
bu erda:
|
Milliy geoaxborot tizimini yaratishda standartlarning  oʻrni

|
Milliy geoaxborot tizimini yaratishda standartlarning oʻrni
|
bet | 121/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi Milliy geoaxborot tizimini yaratishda standartlarning oʻrni
Milliy geoaxborot tizimi yoki MGATda ortiqcha sarf-xarajatlar va ma’lumotlar takrorlanishining oldini olish hamda ma’lumotlarning oʻzaro almashinuvchanligini ta’minlash maqsadida xalqaro standartlarga asoslangan samarali mahalliy standartlarni yaratish juda muhimdir. Muhim jihati shundaki, ham mutaxassis, ham foydalanuvchi kelajakda umumiy tizimda ishlay boshlaydi va bu ma’lumotlarning osonlik bilan almashinishiga imkon beradi.
MGATda standartlashtirishni joriy etish uchun, avvalambor, GAT standartlashtirish obyekti, uning uslubi, jarayonlari va tashkiliy masalalarini oʻylab koʻrish kerak. Yana bir muhim jihat – bu standartlashtirish boʻyicha qoʻmitalarni tashkil etish va unga mas’ul tashkilotlarni biriktirishdir. MGATda fazoviy ma’lumotlar, raqamli chizmalar, shu jumladan, milliy, mavzuli va turli xil boshqa kartalarni ishlab chiqish standartlarini joriy etish juda muhimdir.
MGAT standartlari besh fazali jarayon orqali shakllantiriladi. Ulardan birinchisi bu mavjud talabni oʻrganish va ishlab chiqilishi zarur boʻlgan GAT standartlar roʻyxatini shakllantirishdir. Ushbu faza milliy fazoviy axborot infratuzilmasini amalga oshirish uchun zarur boʻladigan standartlarni oʻrganib
chiqadi va ommaviy tarzda standartlashtirish ekspertizasi orqali tasdiqdan oʻtkazadi. Shu tarzda standartlarning amaliy jihatdan qoʻllash mumkin boʻladigani tanlab olinadi. Ikkinchi fazada tanlab olingan standartlar shakllantiriladi. Uchinchi faza bu shakllantirilgan yoki ishlab chiqilgan standartlarni baholash va koʻrib chiqish orqali ularning sifatini oshirish jarayonidir. Toʻrtinchi fazada standartlarning darajalari aniqlanadi, bunda ishlab chiqilgan yangi standartlarning milliy standartlar tizimiga mosligi tekshiriladi. Shundan soʻng ishlab chiqilgan yangi standart Oʻzbekistondagi boshqa standartlar roʻyxatiga kiritiladi.
8.4-rasm. GAT standartini yaratish jarayonlari (Manba: Internet)
Yuqoridagi fikrlarni jamlagan holda shunday xulosaga kelishimiz mumkinki, milliy geoaxborot tizimini yaratishda mavjud qonunlar yoki me’yoriy hujjatlardan tashqari, geoaxborot tizimiga hamda aynan u bajaradigan masalalarga moslab hujjatlar yoki qonuniy baza ishlab chiqilishi zarur. Chunki mavjud qonuniy baza axborot-kommunikatsiya yoki elektron hukumatga doir boʻlib, umumiy yoʻriqnomalarga asoslangandir. Shu bilan birga MGATning toʻliq
va qaytarilmasdan ishlashi uchun hamda foydalanuvchilar bir-birlarining ma’lumotlarini oʻqiy olishi va fazoviy ma’lumotlarni almashishlari uchun milliy geoaxborot tizimi standartlarini ishlab chiqish zarur.
|
| |
Lipazaning qondagi normasi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Lipazaning qondagi normasi
Qon zardobidagi lipazaning me'yoriy miqdori erkaklar va ayollarda bir-biridan deyarli farqlanmaydi. Normada qondagi lipazaning miqdori quyidagicha:
kattalar uchun (18yoshga etganlar) -0-190 birlik/ml;
bolalar uchun (17yoshgacha) -0-130 birlik/ml;
Qondagi lipaza miqdorini oshib ketishi
Pankreatik lipaza oshqozon osti bezi kasaliklarini tashxisida keng qo´llaniladi. Ushbu organning u yoki bu patologiyasida qon zardobidagi lipazaning miqdori bir necha marta oshadi. Xususan, quyidagi kasalliklarda qondagi lipazani miqdori oshib ketadi:
o´tkir pankreatit
surunkali pankreatit
oshqozon osti bezining onkologik kasalliklari
o´t pufagi kasalliklari
ichak o´tkazuvchanligining pasayishi
ichakinfarkti
moddalar almashinuvining buzilishi (qandli diabet, ortiqcha vazn)
o´tkir va surunkali buyrak etishmovchiligi
oshqozon yarasi
bir qator dori vositalarini qabul qilish (narkotiklar va analgetiklar)
oshqozon osti bezining shikastlanishi
peritonit
parotit
Kamdan kam xolatlarda lipazani faollanishi trubkasimon suyaklarni sinishi va boshqa jarohatlar sababidan sodir bo´ladi. Lekin organizmda ferment miqdorining «sakrashi» turli jismoniy jarohatlarning spetsifik alomati deb xisoblanmaydi, shuning uchun jaroxatlar diagnostikasida lipazaning taxlil natijalari ishlatilmaydi.
Qon zardobidagi lipaza miqdorining oshishi oshqozon osti bezining kasallanishini chaqiradi. Bunda amilaza fermentinining ham miqdori oshadi.Bemorlarning sog´ayish davrida amilaza va lipazalarni normal xolatga kelishi barobar kechmaydi.
Mahsus tadqiqotlar natijalariga ko´ra¸ pankreatit kasalligi bilan og´rigan bemorlarda ham dastlabki kunlarda lipaza fermentining faolligi oshishi kuzatiladi va 3-7 sutka davomida saqlanib turadi. Ya´ni ferment 3-7 sutka davomida faolligini yo´qotmaydi. 1-2 haftadan so´ng ferment faolligi pasayadi.
|
Standartlashtirish va yagona me’yorlar tashkil etish asoslari

|
Standartlashtirish va yagona me’yorlar tashkil etish asoslari
|
bet | 118/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi Standartlashtirish va yagona me’yorlar tashkil etish asoslari
Standart qabul qilingan oʻlchov, shakl yoki uslubdir va u biror-bir ishni yoki mahsulotni bajarishdan, tavsiflashdan yoki yetkazib berishdan oldin ishlab chiqiladi hamda qoʻllaniladi. Geoaxborot tizimidagi fazoviy ma’lumotlar va tahliliy ishlar natijalari boʻlgan standartlar turli tashkilotlar tomonidan almashib turilganligi uchun muhim sanaladi. Ma’lumotlar standartlari bizga fazoviy ma’lumotlarning tuzilganligi va uni ishlatishni tushuntirib beradi. Geoaxborot tizimi mutaxassislari bir necha standartlarni qoʻllaydilar.
Ma’lumotlar standarti fazoviy ma’lumotlarni formatlash, baholash, hujjatlashtirish va foydalanuvchiga yetkazib berish uchun ishlatiladi. Oʻzaro ma’lumot almashish (Interoperability) standarti fazoviy ma’lumotlarnining turli xil dasturlar tarmoqlarida yoki tizimlarida xizmat koʻrsata olishi yoki oʻqiy olinishini aniqlab beradi. Tahliliy standartlarda loyihani yoki modelni ishlab chiqishda qoʻllanilgan eng maqbul uslublar koʻrsatib beriladi. Kasbiy standartlar esa geoaxborot tizimidagi ta’lim, bilim yoki tajribalarni qoʻllash orqali texnologiya rivojini aniqlab beradi.
Fazoviy ma’lumotlar standartlari fazoviy referenslangan ma’lumotni tizimga keltirish, tavsiflash va yetkazib berish uchun moʻljallangan uslublar sifatida tushunilishi mumkin. Fazoviy ma’lumotlar standartlari 4 ta kategoriyaga boʻlinadi va ular: 1) mediastandartlar, 2) format standartlar, 3) aniqlik standartlari, 4) hujjatlashtirish standartlaridir.
Standartlashtirishning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat:
mahsulotlar, jarayonlar, ishlar va xizmatlarning (bundan buyon matnda
„mahsulot” deb yuritiladi) aholining hayoti, sogʻligi va mol-mulki, atrof- muhit uchun xavfsizligi, resurslarni tejash masalalarida iste’molchilar va davlat manfaatlarini himoya qilish;
mahsulotlarning oʻzaro almashinuvchanligini va bir-biriga mos kelishini ta’minlash;
fan va texnika taraqqiyoti darajasiga, shuningdek, aholining hamda xalq xoʻjaligining ehtiyojlariga muvofiq holda mahsulot sifatini hamda raqobat qila olish imkonini oshirish;
barcha turdagi resurslar tejalishiga koʻmaklashish, ishlab chiqarishning texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarini yaxshilash;
ijtimoiy-iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy dasturlar va loyihalarni amalga oshirish;
tabiiy va texnogen falokatlar hamda boshqa favqulodda vaziyatlar yuzaga kelish xavf-xatarini hisobga olgan holda, xalq xoʻjaligi obyektlarining xavfsizligini ta’minlash;
iste’molchilarni ishlab chiqarilayotgan mahsulot nomenklaturasi hamda sifati toʻgʻrisida toʻliq va ishonchli axborot bilan ta’minlash;
mudofaa qobiliyatini va safarbarlik tayyorgarligini ta’minlash;
oʻlchovlarning yagona birlikda boʻlishini ta’minlash.
|
| |
Ekspert tizimlarning asosiy turlari va ishlatilish sohalari article in Oriental Art · February 021 citations reads 17,038 author

Ekspert tizimlarning asosiy turlari va ishlatilish sohalari article in Oriental Art · February 021 citations reads 17,038 author
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Ekspert tizimlarning asosiy turlari va ishlatilish sohalari article in Oriental Art · February 021 citations reads 17,038 author
|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 511/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
551
Абдуллы Арипова, Ибрайима Юсупова, Исхокхона Ибрата, Мухаммада
Юсуфа, Халимы Худойбердыевой, школы “Темурбеклар мактаби”,
Президентские и частные школы, что расширило доступ детей к
улублённому образованию.
На сегодняшний день требуется особый подход в обучении учеников.
Словами можно обидеть ученика, унизить, оскорбить, или наоборот
похвалить, мотивировать и стимулировать к обучению. Конечно, когда
учитель недоволен результатом учёбы и ответами ученика на уроках, он
может сам того не зная, обидеть его, сказав в строгом тоне пару резких фраз -
таких, как: «Почему не готов к уроку?», или ещё хуже «Ты не знаешь
простых вещей! Так ты никогда не сможешь добиться успеха.» и так далее.
Каждое слово, сказанное в адрес ребёнка, с детства оседает в
подсознании и программирует на дальнейшие шаги в жизни. Шаги могут
вести к успеху, а могут сделать из человека неудачника. Учителя и родители,
сами того не замечая, внушая слова детям, толкают их на нежелательные
действия. Например: «Ты всё не правильно делаешь!» Ребёнок думает и
воспринимает это так: «Я не могу правильно делать.» Ребёнок начинает
сомневаться в своих способностях и перестаёт верить в себя, что приводит к
безрезультатным действиям. Одно неправильное слово может разрушить мир
и надежду ребёнка. Одно неправильное слово может покалечить психику.
Одно неправильное слово может убить личность в ребёнке.
Учитель и родитель являются для ребёнка примером подражания. Но
если у них низкий уровень культуры, какое воспитание они могут дать
ребёнку? Ученик перенимает каждое действие и слово учителя и старается
быть похожим на него. Значит, нужно стараться ответственно подходить к
тому, как мы общаемся и как мы говорим при ученике и ученику. От
учителей и родителей зависит будущее ребёнка, и каким человеком он
вырастит. Степень культуры имеет значение.
Слова, как магия, могут творить чудеса. Давайте рассмотрим речевые
обороты при обращении к ученику:
|
| |
Geoaxborot tizimiga oid standartlar turlari

|
Geoaxborot tizimiga oid standartlar turlari
|
bet | 120/142 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 9,82 Mb. | | #126251 |
Bog'liq Ma’lumotlarni voqea, hodisa, faoliyat yoki undagi tafsilotlar bi Geoaxborot tizimiga oid standartlar turlari
Yuqorida ta’kidlanganidek, geoinformatika sohasidagi yangi standartlarni yaratish bilan shugʻullanuvchi ISO tashkilotidagi maxsus qoʻmita, ya’ni ISO/TC 211 Geographic Information/Geomatics bir necha standartlarni ishlab chiqqan va ushbu boʻlimda ular haqida qisqacha toʻxtalib oʻtamiz.
ISO/TS 19130-2:2014: Geographic information - Imagery sensor models for geopositioning - Part 2 (SAR, InSAR, Lidar, Sonar). Ushbu standart sun’iy yoʻldoshlarga oʻrnatilgan sensorlar modelini tavsiflaydi va sintetik diafragmali radar (SAR), interferometrli SAR, yorugʻlik aniqlovchi va tarqatuvchi radar (LIDAR) va boshqa radarlar sun’iy yoʻldoshlar, shuningdek, aerotriangulatsiya va aerofotoapparatlar orqali olingan suratlar uchun metama’lumotlarni tavsiflaydi.
ISO 19157:2013: Geographic information - Data quality. Ushbu standart geografik ma’lumot sifatlarini tavsiflash uchun tamoyillarni belgilaydi. Bunda ma’lumotlar sifatini baholash mezonlari, tarkibi va jarayonlarini aniqlab beradi.
ISO 19115-1:2014: Geographic information – Metadata - Part 1.. Ushbu standart geografik ma’lumot va xizmatlarni metama’lumot asosida tavsiflaydi. Bunda identifikatsiya, oʻlchami, sifati, fazoviy-vaqtli jihatlari, mazmuni, koordinatalari, tasviriy ma’lumotlari, tarqatilishi va boshqa xususiyatlari toʻgʻrisida axborot beradi.
ISO 19153:2014: Geospatial Digital Rights Management Reference Model (GeoDRM RM). Ushbu standart raqamli ma’lumotlar bozoridagi boshqa ma’lumotlar, rasm, musiqa va boshqa mediama’lumotlarga oʻxshab raqamli huquqni beradi. Bunda ushbu huquq asosida geoma’lumotni turli geoportallarga joylashtirish mumkin boʻladi.
ISO 19145:2013: Geographic information - Registry of representations of geographic point location. Ushbu standart geografik nuqtalarning koordinatalarini qayd qilishni nazorat qiladi.
|
| |
Ekspert tizimlarning asosiy turlari va ishlatilish sohalari article in Oriental Art · February 021 citations reads 17,038 author - bet 7

24
CONCLUSION:
Mening bu mavzudan xulosam shu bo’ldiki ekspert tizimlar insonlar qila
oladigan ya’ni malaka, bilim, ko’nikmalarini elektron
hisoblash mashinalariga
kiritilishi va ularning ekspert xodimlar qila oladigan ishlarni bajarishi,
ekspert
tizimlarning ekspert insonlarga nisbatan yutuqli tomonlari ham ekspert tizim
shoshilinch qaror qabul qilmaydi, aniq bilim va ko’nikmalarga tayanib xulosa qiladi,
bundan tashqari ekspert tizimlarga kiritilgan bilimlar bazasi abadiy qoladi insonlarda
chekli bilimlar bazasi bo’lganligi uchun ko’p ishlatilmagan bilimlar esdan chiqib
qoladi va ma’lum masalaning yechimida e’tibordan qolib ketadi, ekspert tizimlar esa
ma’lum bir masalani yechayotganda o’sha tizimdagi barcha bilimlarni qarab chiqadi
va eng maqbul yo’lni, eng samaralisini tanlaydi.
Lekin ekspert tizimlar
kamchiliklaridan yangi bilimlarni mustaqil o’rganib qo’llay olmaydi, bu borada
ekspert insonlarga tayangan ma’qul. Ekspert tizimlarning
ishlatilish sohalari
quyidagilar:
tibbiy diagnostika
va davolash,
kimyoviy
analiz va sintez,
molekulyar
biologiya va gen
injenerligi,
sanoatda
rejalashtirish
va ishlab
chiqarishni tashkil qilish,
signallarni
qayta ishlash,
qurilmalar nosozligi
diagnostikasi. Ekspert tizimlarning birinchi avlodi 1960-1970-yillarda ishlab
chiqilgan.
META-DENDRAL, PROKPEKTOR-KAK, HEARKAY HEARKAY-
HEARKAY- lar ekspert tizimlarning asosiy turlaridan ba’zilari PROKPEKTOR-
KAK –
Ekspert tizimlar maslahat beradi, tahlil qiladi va diagnos qiladi, bunga yorqin
misollardan biri sifatida ob-havo ma’lumotlari haqidagi
maslahatlarni keltirish
mumkin. Bunda ekspert tizim bazasi unga kiritilgan ma’lumotlarni sintez qiladi va
kerakli va samarali maslahatni beradi, bu maslahatlar
esa internet orqali bizga
yetkaziladi bu esa bizga kunlik,
haftalik, oylik, yillik rejalarimizni tuzishimizda
ancha
as qotadi, daladagi hosillarni yig’ishtirishda, ekishda eng birinchi o’rinda
turadi. Ekspert tizimlar bizning hayotimizni yaxshilashda ancha qo’l keladi.
Rezident qorovul usuli - Niyazova n. A, Ximmataliyev

|
Niyazova n. A, Ximmataliyev
|
bet | 53/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQRezident qorovul usuli. Usul foydalanuvchi dasturlarining shubhali xatti- harakatlarini, masalan, diskka mutlaq adresda yozish, diskni formatlash, yuklash sektorini o'zgartirish, ishlaydigan dasturlarni o'zgartirish yoki nomini o'zgartirish, yangi rezident dasturlarning paydo bo'lishi, operatsion tizimlarning tizim maydonlarini o'zgartirish va hokazolarni aniqlashga qaratilgan. Agar shubhali harakatlar aniqlansa, antivirus foydalanuvchining maxsus ruxsatiga qadar ushbu harakatning bajarilishini bloklaydi yoki shunchaki ekranda ogohlantiruvchi xabarni ko'rsatadi yoki do'st qiladi boshqa maxsus harakatlar.
Emlash dasturlari. Usul faylni ishga tushirish va dasturning yaxlitligini tekshirishni amalga oshirgandan so'ng boshqariladigan faylga qo'shimcha dasturni qo'shishdan iborat. Har qanday o'zgarishlarni, masalan, faylni tekshirish summasini yoki boshqa xususiyatlarni tekshirish mumkin.
Yuqoridagilardan tashqari, antivirus vositalarida tobora ko'proq foydalanilayotgan kod emulyatsiyasi, ijro imtiyozlarini cheklash, xatti-harakatlar tahlili kabi zararli dasturlarni aniqlash usullarini alohida ta'kidlash kerak.
Antiviruslarning samaradorligi nafaqat zararli dasturlarni aniqlashning qanday usullari va ulardan foydalanishiga, balki ularning ishlashini tashkil qilishga ham bog'liq bo'lib, natijada kompyuter tizimining infektsiyasini oldini olish, shuningdek uni buzilishdan qutqarish uchun xizmat qiladi. Har qanday antivirus vositasining vazifasi-zararli dasturni soxta signallarni keltirib chiqarmasdan maksimal ishonchlilik darajasi bilan aniqlashdan iboratdir.
Soxta signallar ikki turga bo'linadi:
noto'g'ri ijobiy (ijobiy);
noto'g'ri manfiy (manfiy).
Noto'g'ri ijobiy signal-bu virusga qarshi vosita zararli dastur mavjudligi haqida xabar berganida, lekin aslida bunday bo'lmaydi.
Soxta salbiy signal-bu virusga qarshi vosita zararli dastur yo'qligini aytganda, lekin aslida shunday.
Ideal holda, antivirus barcha zararli dasturlarni aniqlab, noto'g'ri signallarni keltirib chiqarmasligi kerak.
|
| |
Quyida zararli dasturlarni aniqlash usullari mavjud

|
Quyida zararli dasturlarni aniqlash usullari mavjud
|
bet | 52/78 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #157845 |
Bog'liq DZwWQ1RQ5RjXoFIzijQp7faOQzd17hCLJY0v7gEQQuyida zararli dasturlarni aniqlash usullari mavjud.
Tekshirish. Bu zararli dasturlarni qidirishning eng oson usuli. U ma'lum zararli dasturlarning imzolarini (niqoblarini) qidirishda kompyuter xotirasini yuklash tarmoqlarini va skanerlangan fayllarni izchil skanerlashga asoslangan.
Imzo-bu ma'lum bir zararli dasturga tegishli bo'lgan va boshqa dasturlarda topilmaydigan noyob baytlar ketma-ketligi.
Imzoni aniqlash juda qiyin ish. Zararli dasturning ishlash printsipini sinchkovlik bilan o'rganish va zararlangan tizimlarni (dasturlarni) yuqmaganlar bilan taqqoslash kerak. Bundan tashqari, imzo qonuniy dasturlarda bo'lmasligi kerak, aks holda soxta signallar paydo bo'lishi mumkin.
Cheklangan uzunlikdagi niqobni qidirish tamoyilining ishonchliligi juda yuqori emas. Zararli dasturni o'zgartirish juda oson va ba'zi viruslar o'zlarining nusxalarini kodlarini o'zgartirib avtomatik ravishda buni amalga oshiradilar. Zararli dastur kanonik shaklga o'tkazilganda ishonchlilik kuchayadi, ya'ni o'zgaruvchilar va doimiylarga ta’luqli barcha baytlarni nolga aylantirish. Barcha ma'lum zararli dasturlarning kanonik shakllarining imzolarini saqlash (bugungi kunda ularning soni juda katta), asossiz ravishda ko'p xotirani talab qiladi. Faqat imzolarning chek varaqlarini saqlash kifoya. Agar siz zararli deb gumon qilsangiz, shubhali kodni kanonik shaklga keltiring, chek summasini hisoblang va standart bilan taqqoslang.
O'zgarishni aniqlash yoki yaxlitlikni boshqarish. Butunlikni boshqarish ikki proseduraga asoslanadi:
-ro'yxatga olish;
-ro'yxatdan o'tganlarni boshqarish.
Zararli dastur kompyuter tizimiga kiritilganda, o'zgarishlar ro'y beradi, ular disklarning yuklash qismlarini o'zgartirilishini va fayllarning o'zlarini o'zgartirilishini va mavjud operativ xotiraning miqdorini o'zgartiradi.
Agar amalga oshirilayotgan dastur ushbu o'zgarishlarni "qanday bilishni" bilmasa, infektsiya natijasida o'zgartirilgan xususiyatlarni eslab qolish, keyin esa ularni mos yozuvlar xususiyatlarini taqqoslab, doimiy ravishda kuzatib borish kifoya.
Evristik tahlil. Usul yangi noma'lum zararli dasturlarni aniqlash uchun mo'ljallangan. Ushbu usulni amalga oshiradigan antiviruslar, shuningdek, disklar va fayllarning yuklash tarmoqlarini skanerdan o'tkazadi, ular allaqachon ma'lum zararli dasturga xos bo'lgan va "tinch" dasturlarda uchramaydigan kodni yoki ulardagi qismlarni aniqlashga harakat qilmoqda. Masalan, bu rezident modulni xotiraga o'rnatadigan kod bo'lishi mumkin va hokazo.
|
| |
Ekspert tizimni qo'llash mezoni - Ekspert tizimlarning asosiy turlari va ishlatilish sohalari article in Oriental...

10
gan tizimlarga nisbatan, oddiy dastur mahsulotlari yaxshiroq natija beradi. Bilim-
larga asoslangan tizimlar ko'proq formal fikr yuritish kerak bo'lgan hollarda yax-
shi natija beradi:
• hech bo'lmaganda, o'z bilimlarini shakllantirib, ularni masala yechishdagi us
ulla-rini asoslab bera oladigan bitta bo'lsa ham ekspert bo'lishi kerak.
ET larni quyidagi masalalarni yechishda qo'llash maqsadga muvofiq emas:
1. Oddiy matematik usul bilan, formal o'zgartirish va protsedura
tahlili yordamida
yechiladigan masalalarda
;
2. Aniqlash masalalarida, chunki ular raqamli usullar
yordamida yechiladi;
3. Yechimi haqida ma'lumot bo'lmagan masalalarda.
11
Ekspert
tizimlardan foydalanish
Hatto, hozirda katta EHM da ham, kichik EHM da ham yaxshi ishlaydigan
ekspert,
tizimlar, odam ekspertga nisbatan ma'lum chegaralanishga ega.
1. Ko'pchilik ET foydalanuvchi tomonidan ishlatishga yaroqli emas. Aga
r
siz bu tizimlar bilan avvaldan ishlamagan bo'lsangiz, unda siz katta qiyi
nchi-
liklarga duch kelishingiz mumkin. Ko'pchilik tizimlar faqatgina bilimlar bazasi-
dan yaratuvchi ekspertlar tomonidan foydalanishlari mumkin.
2. Odatda bu tizimlarda qo'llaniladigan
savol-
javob rejimi, yechimni olishni qi-
yinlashtiradi. Masalan, MYCIN tizimidan foydalanmagan vrach, tizimdan foyda-
langanga nisbatan yechimga tezroq ega bo'lishi mumkin (ko'pgina
hollarda
shunday bo'ladi).
3. Ekspertiza seansidan keyin tizimni ishlata bilish darajasi o'zgarmaydi.
4. Ekspertlardan olingan bilimlarni mashinada effektiv holda ishlatadigan ko'r
inishga keltirish haligacha muammoligicha qolmoqda.
5. ET larni o'qitish mumkin emas, ular ongli fikrlay olmaydi. Uy
mushugi
maxsus
o'rgatmasdan ham oddiy vazifalarni bajarishi mumkin, yosh
bolaning
idishdagi
suvni ustiga ongli holda to'ka
olmasligi tabiiy holdir, lekin Komp’yuter
kla-viaturasiga kofeni to'ka boshlasangiz, uning klaviaturani tortib olishga
«aqli» yet-masligi aniqdir.
12
6. ET larni katta predmet sohada qo'llab bo'lmaydi. Ulardan
foydalaishda
ekspaert
bir necha minut yoki bir necha soatda yechimni bera olishi mumkin bo’lgan
kichik
predmet sohalar bilan chegaralangan.
7. Ekspertlar bo'lmagan soha (masalan, astrologiya) da ET lardan
foydalanib
bo'lmaydi.
8. ET larni faqat kognitiv masalalarni yechish
uchun jalb qilish maqsadga
mu-
vofiq. Tennis, velosiped poygasi ET uchun predmet soha bo'la olmaydi, lekin
bu tizimlarni futbol komandalarini tahrirlashda ishlatish mumkin.
9. Agar natijaning formal usullari yoki shu masalaga o'xshash masala bo'l
masa,inson-ekspert yechimni topish uchun masalaga ongli yondashadi.
10. Yechim ming xil hodisa va vaqt o'tishi bilan o'zgarib turadigan o'zgaru
vchi-
larga bog’liq bo'lsa, bilimlarga asoslangan tizimlar to'liq tahlil uchun yaroqsiz
ekanligi kelib chiqadi. Bunday hollarda oddiy tildagi ma'lumotlar bazasi interfey-
sini ishlatgan ma'quldir.
Ekspert tizimlarning asosiy turlari va ishlatilish sohalari article in Oriental Art · February 021 citations reads 17,038 author - bet 8

25
REFERENCES:
1.
Ахмедов, Б. А.
(2021).
Задачи
обеспечения
надежности
кластерных систем в непрерывной образовательной среде.
Eurasian Education
Science and Innovation Journal,
1(22), 15-19.
2.
Akhmedov, B. A., Xalmetova, M. X., Rahmonova, G. S., Khasanova,
S. Kh. (2020). Cluster method for the development of creative thinking of students
of higher educational institutions. Экономика
и социум,
12(79), 588-591.
3.
Akhmedov, B. A., Makhkamova, M. U., Aydarov, E. B., Rizayev, O.
B. (2020). Trends in the use of the pedagogical cluster to improve the quality of
information technology lessons. Экономика и
социум,
12(79), 802-804.
4.
Akhmedov, B. A., Majidov, J. M., Narimbetova, Z. A., Kuralov, Yu. A.
(2020). Active interactive and distance forms of the cluster method of learning in
development of higher education. Экономика и социум,
12(79), 805-808.
5.
Akhmedov, B. A.,
Eshnazarova, M. Yu., Rustamov, U. R.,
Xudoyberdiyev, R. F. (2020). Cluster method of using
mobile applications in the
education process. Экономика и социум,
12(79), 809-811.
6.
Akhmedov, B. A., Kuchkarov, Sh. F., (2020).
Cluster methods of
learning english using information technology. Scientific Progress, 1(2), 40-43.
7.
Akhmedov, B. A. (2021). Development of network shell for
organization of processes of safe communication of data in pedagogical institutions.
Scientific
progress,
1(3), 113-117.
8.
Ахмедов, Б. А., Шайхисламов, Н., Мадалимов, Т., Махмудов, Қ.
(2021). Smart технологияси ва ундан таълимда тизимида кластерли
фойдаланиш имкониятлари. Scientific Progress,
1(3), 102-112.
9.
Akhmedov, B. A., Majidov, J. M. (2021). Practical ways to learn and
use the educational cluster. Экономика и социум,
2 (81).
View
publication stats
Opera - Toshkent gumanitar fanlar universiteti iqtisodiyot yo’nalishi

|
Toshkent gumanitar fanlar universiteti iqtisodiyot yo’nalishi
|
bet | 4/8 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 314 Kb. | | #105583 |
Bog'liq Operatsion tizimlar va ularning turlariOperatsion tizim
1. Kompyuter resurslarini va ma’lumotlarni muvofiqlashtiradigan va boshqaradigan dasturiy ta’minotning asosiy qismi yoki, dasturlarning bajarilishini boshqaradigan va tizimning resurslarini taqsimlash, rejalashtirish, kirish-chiqishni va ma’lumotlarni boshqararish kabi vazifalarni ta’minlaydigan dasturiy vosita. Garchand operatsion tizimlar ko‘proq dasturiy bo‘lsalar ham, biroq, qisman apparat vositalari qo‘llanishi ham mumkin. Operatsion tizimlarning asosiy vazifalariga:
- fayl tizimini boshqarish (yozish, o‘zgartish, fayllardan nusxa ko‘chirish, erkin foydalanishni nazorat qilish);
- dasturlar bajarilishini boshqarish (protsessor vaqtini taqsimlash, dasturlarni diskdan tezkor
xotiraga yuklash, yashirin xavfli ta’sirni tutib olish va h.q.);
- xotirani boshqarish (keshlash, taqsimlash, ma’lumotlar butligi nazorati va h.k.);
- foydalanuvchi bilan muloqot (klaviaturadan, sichqonchadan buyruqlarni o‘qish, axborotni ekranga, printerga chiqarish va h.k.) kiradi.
Bundan tashqari operatsion tizimlar, kompyuterlarni turli rusumdagi tarmoqlardan – mahalliy tarmoqlardan global koorporativ tarmoqlargacha, shu jumladan, Internet tarog‘idan erkin foydalanishni boshqaradi. Operatsion tizimga misollar - MS-DOS, Linux, UNIX, Windows, Solaris va boshqalar.
Keling ularning ayrimlariga qisqacha to’xtalib o’tsak:
MS-DOS operatsion (amaliy) tizimi. Microsoft korporatsiyasi tomonidan taklif qilingan operatsion tizim. MS-DOS ning birinchi rusumi 1981 yilda paydo bo‘lgan. Avvalambor, Microsoft kompaniyasi tomonidan IBM uchun ishlab chiqilgan MS-DOS, IBM - uyg‘un kompyuterlar uchun standart operatsion tizimdir. MS-DOS 16-xonali operatsion tizimi bo‘lib, u ko‘pfoydalanuvchili va ko‘pmasalali maromlarni qo‘llab-quvvatlay olmaydi. Operatsion tizimning muhim xususiyatlaridan biri mutaxassis bo‘lmagan foydalanuvchilarga amaliy jarayonlarni bajarishning qulay shakllarini taqdim qilsa, mutaxassislarga dasturiy ta’minotni ishlash uchun yaxshi asos taqdim qiladi. MS-DOS kataloglar shajarasini tashkil qiladi, taraqqiy etgan buyruqlar tiliga ega. MS-DOS amaliy jarayonlar, fayllar va tashqi qurilmalar bilan samarali ishlay oladi.
|
| |
Birinchi operatsion tizim

|
Birinchi operatsion tizim
|
bet | 2/8 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 314 Kb. | | #105583 |
Bog'liq Operatsion tizimlar va ularning turlariBirinchi operatsion tizim
Kompyuterlar uchun birinchi operatsion tizim GM-NAA deb atalgan. U 1955-yilda General Motors vakili Robert Patrik hamda North American Aviation vakli Ouen Mok tomonidan tuzilgan. U tizim monitorlariga asoslangan va faqat katta mashinalarda ishlashga moʻljallangan. GM-NAAʼning asosiy vazifasi eski dastur tugashi bilan yangi dasturni avtomatik ravishda bajarishdan iborat boʻlgan[3].
Meinfreymlar uchun operatsion tizim
Meinfreym — bu katta hajmdagi maʼlumotlarni qayta ishlash va katta hajmdagi maʼlumotlarni saqlash uchun moʻljallangan. Shuningdek, katta hajmdagi xotiraga ega boʻlgan yuqori unumdor kompyuter (superkompyuter)dir. Dastlabki meinfreym kompyuterlar 1940-1950-yillarda ishlab chiqarilgan boʻlib, birinchisi ENIAC kompyuteri 1947-yilda AQSHda ishlab chiqarilgan va u operatsion tizimlarga ega emas edi. Keyinchalik 1964-yilda IBM tomonidan yaratilgan boʻlib, u IBM System/360 deb nomlangan.
Meinfreymlar bugungi kunda ham mavjud boʻlgan yirik korporativ maʼlumotlar markazlarida katta, koʻp qirrali mashinalar koʻrinishidagi butun zallarni egallagan. Bunday kompyuterlar shaxsiy kompyuterlardan maʼlumotlarni kiritish-chiqarish hajmi bilan farq qiladi. Meinfreymlar kuchli veb-serverlar, yirik onlayn-doʻkonlar uchun serverlar va korxonalararo tranzaktsiyalar uchun serverlar sifatida ishlatiladi.
Meinfreymlar uchun operatsion tizimlar birinchi navbatda, bir vaqtning oʻzida koʻplab amallarni qayta ishlashga qaratilgan boʻlib, ularning aksariyati juda katta hajmdagi kiritish-chiqarish maʼlumotlari (I/O)ni talab qiladi. Meinfreymlar uchun operatsion tizimlarning uch turi mavjud:
Toʻplamni qayta ishlash;
Vaqtni taqsimlash va koʻp vazifalarni bajarish;
Toʻla taqsimlash[4].
Toʻplamni qayta ishlash
Toʻplamni qayta ishlovchi operatsion tizim deganda foydalanuvchi ishlari kirish qurilmalarida ketma-ket partiyalar sifatida qayta ishlash uchun taqdim etiladigan va qayta ishlash jarayonida foydalanuvchi va uning ishi oʻrtasida hech qanday oʻzaro taʼsir boʻlmagan tizim tushuniladi. Partiya rejimi kompyuterning periferik uskunasiga maksimal yuklanishdan foydalanadi.
|
| |
Windo - Toshkent gumanitar fanlar universiteti iqtisodiyot yo’nalishi

|
Toshkent gumanitar fanlar universiteti iqtisodiyot yo’nalishi
|
bet | 7/8 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 314 Kb. | | #105583 |
Bog'liq Operatsion tizimlar va ularning turlariWindows 95 operatsion (amaliy) tizimi. Windows 95 aloqa va muloqot uchun ishlab chiqilgan birinchi operatsion tizimdir. Ilk bor 1995 yilning 24 avgustida chiqarilgan Microsoft korporatsiyasining operatsion tizimi, amaliy tizimi. Windows 95 o‘zining imkoniyatlariga ko‘ra o‘zidan avvalgi Windows 3.1. operatsion tizimi, amaliy tizimini ancha ortda qoldirgan. Foydalanuvchining yangi interfeysiga qo‘shimcha ravishda, Windows 95 o‘z ichiga ko‘pgina muhim angitdan kiritilgan funksiyalarga ega. U, 32-xonali qo‘llanmalarni quvvatlaydi, bu esa, maxsus shu operatsion tizim uchun yaratilgan qo‘llanmalar yanada tezroq ishlashini anglatadi. Shu bilan birga, Windows 95, Windows va DOSning eski qo‘llanmalarini bajara oladi. Windows 95da, DOSdagi asosiy xotira 640K va fayl nomining uzunligi 8 belgi bo‘lishi kerakligi kabi cheklovlar bekor qilingan.
Windows 98 operatsion (amaliy) tizim. Azalda, bu operatsion tizimni Memphis, so‘ngra Windows 97 deb ataldi, ammo Microsoft kompaniyasi, operatsion tizim muddatida, 1997 yilda tayyor bo‘lmaganligi sababli, uning nomini o‘zgartirishga majbur bo‘lgan. Windows98 ko‘pgina yangi texnologiyalarni quvvatlash imkonini beradi, shu jumladan, FAT32, AGP, MMX, USB, DVD va ACPI texnologiyalarni ham. Uning eng sezilarli xossasi bo‘lib, veb- brauzer (Internet Explorer)ni operatsion tizim bilan uyg‘unlashtiruvchi, «Faol ish stoli» (Active Desktop) tushunchasi bo‘ladi.
Windows 2000 operatsion (amaliy) tizimi. Microsoft Windows operatsion tizimlari safidagi mahsulot, Windows NT operatsion tizimi, amaliy tizimining takomillashtirilgan rusumi. Windows 2000ni ko‘pincha W2K shaklida belgilanadi. Windows 2000 operatsion tizimi, amaliy tizimining to‘rt rusumi bor:
Professional – stoldagi va mobil tizimlar uchun operatsion tizim. Qo‘llanmalarni ishlatish, Internet bilan ulanish, fayllar, printerlar va tarmoq resurslaridan erkin foydalanish uchun ishlatiladi.
Server – veb-server sifatida ham, mahalliy tarmoq serveri sifatida ham ishlatiladi.
Advanced Server – biznes-qo‘llanmalar va elektron tijorat uchun ishlatiladi. Windows 2000 Server standart rusumidan yuqori masshtablanuvchanlik va erkin foydalanish qulayligi bilan ajralib turadi.
Datacenter Server – yuqori tezlikda ishlaydigan, katta hajmdagi ma’lumotlarga ishlov berish talab qilinadigan kompyuter tarmoqlarida foydalanish uchun yaratilgan.
|
| |
Linu - Toshkent gumanitar fanlar universiteti iqtisodiyot yo’nalishi

|
Toshkent gumanitar fanlar universiteti iqtisodiyot yo’nalishi
|
bet | 5/8 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 314 Kb. | | #105583 |
Bog'liq Operatsion tizimlar va ularning turlariLinux operatsion (amaliy) tizimi. O‘zagi Unix operatsion tizimi asosida ishlangan, tarmoq operatsion tizimi. Linux ilk bor 1991yili LiniusTorvalds tomonidan chiqarilgan. Linuxning muhim xususiyatlaridan biri – u bepul dasturiy ta’minot Fondi doirasida, GNU oshkora litsenziyasiga ko‘ra bepul tarqatiladi. Asosan, Internetda va intratarmoqlarda serverlar yaratish uchun qo‘llanadi.
UNIX operatsion (amaliy) tizimi. Bell laboratoriyasi tomonidan yaratilgan tarmoq operatsion tizimi. Ilk bor UNIX operatsion tizimi Bell Laboratory tomonidan 1969 yili taklif qilingan, azaldan tarmoqlarda ishlatish uchun mo‘ljallangan edi. Hozirgi kunda UNIX, Si tilida yozilgan ko‘pfoydalanuvchili va ko‘pmasalali operatsion tizim. Tizimning bosh tarkibiy qismi bo‘lib mikroo‘zak hisoblanadi. Uning ichiga tarmoqlararo uzatishni boshqarish bayonnomasini/ bajaruvchi modul joylashtirilgan. UNIX operatsion tizimi bir qancha ijobiy xislatlarga ega, ulardan birinchi navbatda quyidagilarni ko‘rsatish zarur:
- amaliy dasturlarni bir turdagi kompyuterdan boshqa turdagisiga ko‘chirib o‘tkaza olish;
- ma’lumotlarni tarqoq ishlovini bajarish imkonini beradigan tarmoq xizmatlarining keng yig‘masi;
- bir vaqtning o‘zida turli xildagi fayl majmualarining mavjud bo‘lishi;
- yuz berayotgan ishlov jarayonlarini foydalanuvchilar tomonidan rejalash imkoni;
- RISC protsessorlari bilan yaxshi uyg‘unlashuvi;
- xar xil ishlab chiqaruvchilar tomonidan taqdim qilingan mahsulotlarni oson ishlatish;
- rivojlanish va kengayish uchun ochiqlik;
UNIX superkompyuterlari, ishchi-stansiyalar va maxsus shaxsiy kompyuterlarda keng ishlatiladi.
|
| |