nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Siklik ishsizlik deganda - Тестлар quyidagi ta’riflardan iqtisodiy modelga aloqasi yo’g’ini toping

|
Тестлар quyidagi ta’riflardan iqtisodiy modelga aloqasi yo’g’ini toping
|
bet | 5/28 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 48,88 Kb. | | #230971 |
Bog'liq ТестларSiklik ishsizlik deganda:
*ishlab chiqarishning pasayishi natijasida ishchi kuchiga bo’lgan talabning kamayishi va ishsizlarning paydo bo’lishi tushuniladi;
ish qidirayotgan yoki yaqin vaqt ichida ish bilan ta’minlanishini kutayotgan ishchi kuchlari tushuniladi;
turli hududlarda ishchi kuchiga talab va taklifning nomuvofiqligi natijasida vujudga kelgan ishsizlik tushuniladi;
turli tarmoqlarda ishchi kuchiga talab va taklifning nomuvofiqligi natijasida vujudga kelgan ishsizlik tushuniladi;
Iqtisodiy siklikning bosqichlari qaysi ketma-ketlikda to’g’ri berilgan?
*retsessiya, depressiya, jonlanish, ekspansiya;
cho’qqi, jonlanish,dipressiya, pasayish;
jonlanish, dipressiya, cho’qqi, pasayish;
dipressiya, jonlanish, pasayish, cho’qqi, ekspansiya;
Mehnat unumdorligi quyidagi nisbat bilan aniqlanadi:
*mahsulotning real hajmini ish vaqtining miqdoriga;
kapital xarajatlarini mehnatga bo’lgan xarajatlarga;
ish vaqtining miqdorini real YaMM hajmiga;
kapital xarajatlarini mahsulotning real hajmiga.
AS ning narxlar va milliy daromad bir vaqta o’sishini aks etiruvchi kesmasi:
*oraliq kesma;
klassik kesma;
keyns kesmasi;
keyns va klassik kesmasi
Quyidagilarning qaysi birining taklif inflyatsiyasiga aloqasi yo’q:
*bandlikni va yalpi talabning o’sishi;
bir mahsulotga bo’lgan xarajat qiymatining o’sishi;
ish haqining inflyatsiya ketidan etib olish maqsadidagi o’sishi;
taklifdagi keskin o’zgarishlar;
|
| |
YaMM deflyatorini toping - Тестлар quyidagi ta’riflardan iqtisodiy modelga aloqasi yo’g’ini toping

|
Тестлар quyidagi ta’riflardan iqtisodiy modelga aloqasi yo’g’ini toping
|
bet | 2/28 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 48,88 Kb. | | #230971 |
Bog'liq ТестларYaMM deflyatorini toping:
*nominal YaMMni real YaMMga nisbatiga teng;
real YaMMni nominal YaMMga nisbatiga teng;
inflyatsiya jadallashgan sari kamayib boradi;
bazis davridagi «iste’mol savati» narxini o’zgarish sur’atlarini o’lchaydi;
Kapital iste’moli uchun ajratmalar - bu:
*amortizatsiya;
sof xorijiy investitsiyalar;
sof investitsiyalar;
korxonalarning daromadiga solinadigan soliq.
YaIM xarajatlar bo’yicha hisoblanganda nechi qisimdan iborat:
*4
1
10
3
IS-LM modeli bo’yicha davlat xarajatlarini o’sishi quyidagiga olib keladi:
*muvozanatlashgan foiz stavkasini o’sishiga;
xususiy sektorda investitsiyaga talabni o’sishiga;
muvozanatlashgan foiz stavkasini kamayishiga.
bu o’zgarish iqtisodiyotga ta’sir ko’rsatmaydi
Sof Milliy Mahsulot bilan YaMM o’rtasidagi farq nimaga teng:
*amartizatsiyaga;
yalpi investitsiyalarga
xorijiy investitsiyalarga
portfel investitsiyalarga
Yalpi talab qisqaradi, agar:
*davlat xaridlari qisqarsa
davlat xaridlari oshsa
investitsiyaga talab oshsa
narxlar pasaysa
Sof eksport bu:
*eksport minus import;
eksport plyus import;
eksport taqsim import
yalpi jamg’arish
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 520/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
563
r.
MUNDARIJA
1.
A.K.Safarov
Buxoro viloyati XTXQTMOHM direktori
KIRISH
KASBIY KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
5
2.
Gaffarov Aziz
Xalq ta’limi vazirligi A. Avloniy nomidagi xalq ta’limi muammolarini o‘rganish va
istiqbollarini belgilash ilmiy tadqiqot instituti bo‘lim boshlig‘i
TA’LIMDA KREATIVLIK VA INNOVATIVLIK DAVR TALABI
7
1-SHO`BA: “TA’LIMDA INNOVATIV-KREATIV TEXNOLOGIYALARNING
QO’LLANILISHI”.
1-СЕКЦИЯ “ПРИМЕНЕНИЕ ИННОВАЦИОННО-КРЕАТИВНЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ В ОБУЧЕНИИ”.
SECTION 1 “APPLICATION OF INNOVATIVE AND CREATIVE
TECHNOLOGIES IN LEARNING”
3.
Гревцева Гульсина Якуповна
доктор педагогических наук, профессор кафедры педагогики и этнокультурного
образования. Челябинский государственный институт культуры
КРЕАТИВНЫЕ ТЕХНОЛОГИИ КАК ФАКТОР ПРЕОДОЛЕНИЯ
ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОЙ ПАССИВНОСТИ УЧАЩИХСЯ
13
4.
Перминова Людмила Аркадьевна
профессор, заведующая кафедрою педагогики, психологии и образовательного
менеджмента имени профессора Е.Петухова, Херсонского государственного
университета, Украина. Номер телефона ( с кодом) +380997372033
E-mail perminova@i.ua
РАЗВИТИЕ КРЕАТИВНОСТИ ОБУЧАЮЩИХСЯ В УСЛОВИЯХ
РАЗВИВАЮЩЕЙ СРЕДЫ
20
5.
Балхова Светлана Якубовна
профессор кафедры «Лингвистика» Филиал
Московского государственного
университета имени М.В. Ломоносова
в городе Душанбе
|
| |
Zamonaviy rahbarning funksiyalari qaysi qatorda to'g'ri ko'rsatilgan?

|
Zamonaviy rahbarning funksiyalari qaysi qatorda to'g'ri ko'rsatilgan?
|
bet | 46/68 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 291,99 Kb. | | #245640 |
Bog'liq 1-TEST KITOBCHA5. Zamonaviy rahbarning funksiyalari qaysi qatorda to'g'ri ko'rsatilgan?
A.Strategik, Ekspert-innovatsion, Ma'muriy, Aloqa, Ijtimoiy
B.Taktik, Ekspert-innovatsion, Ma'muriy, Aloqa, Ijtimoiy Taktik,
C.Ekspert-innovatsion, Ma'muriy, Aloqa, operativ
D.Strategik, Ekspert-innovatsion, Ma'muriy, Tezkor, Ijtimoiy
6. Boshqaruv ierarxiyasi darajasiga qarab, ......... menejerlar shartli ravishda ajralib turadi.
A.yuqori, o'rta va quyi
B.quyi va yuqori
C.o'rta va quyi
D.yuqori va o'rta
7. Menejerlarning kasbiy malakasiga qo'yiladigan talablarni uch guruhga bo'lish mumkin va ular qaysi bandda nato'g'ri ko'rsatilgan?
A.jamoalarni boshqara olish qobilyatini o'zlashtirish ko'nikmalari
B.Odamlar bilan ishlash qobiliyati
C.Shaxsiy fazilatlar va o'zini o'zi boshqarish qobiliyati
D.Kasbiy boshqaruv ishlarini bajarishga yordam beradigan bilim va malakalar
16-MAVZU. TASHKILIY NIZOLARNI BOSHQARISH.
1. Ishtirok etgan tomonlarga qarab, nizolar quyidagilarning qaysi biriga bo'linmaydi
A.tabiiy
B.shaxslararo
C.guruhlararo
D.xalqaro
2. Vaqt parametrlariga ko'ra, nizolar quyidagilarga bo'linadi
A.uzoq va qisqa muddatlarda hamda tez sur'atlarda
B.tabiiy va sun'iy
C.milliy va diniy
D.mantiqli va mantiqsiz
3. Samaradorlik mezoniga ko'ra, nizolar quyidagilarga bo'linadi:
A.konstruktiv va destruktiv
B.protektsionizm
C.deduktiv va reduktiv
D.korelatsion va regretsion
4. “Inson resurslarini boshqarish” tushunchasiga to'g'ri ta'rif berilgan qatorni belgilang
A.boshqarishning strategik jihatlarini, shuningdek ijtimoiy rivojlanish masalalarini o’z ichiga oladi va ularga ustuvorlik beriladi.
B.ko’proq kadrlar bilan tezkor ishlashni anglatadi.
C.kadrlar ishi uchun bevosita javob beruvchi barcha shaxs va institutlar, ya'ni rahbarlar, kadrlar bo’limi, kasaba uyushmalar va boshqalarni o’z ichiga oladi
D.bevosita kadrlar masalasini yechish bilan bog’liq masalalar, ya'ni kadrlarni tanlash, ishdan bo’shatish, malakasini oshirish, ish haqi va hokazolar tushuniladi.
|
| |
ОСОБЕННОСТИ ЛЕКСИКО-ГРАММАТИЧЕСКОГО ПЕРЕВОДА

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
564
TARIX TA’LIMIDA INNOVATIV-KREATIV TEXNOLOGIYALARNING
QO’LLANISHI
9.
Морхова И.В.
кан, пед,наук.доц. кафедры «Общая педагогика». ТГПУ им.Низами
СОВРЕМЕННЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К КРИТЕРИЯМ И УРОВНЯМ
ТВОРЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ УЧИТЕЛЯ В ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ
ЗАВЕДЕНИЯХ
44
10.
Режаметова Ирода Икрамчиковна
Доцент , кан.пед.наук Ўзбекистн Республикаси, Жамоат хавфсизлиги
университети
ЭСТЕТИЧЕСКОЕ ОБЩЕНИЕ КАК ПРОЦЕСС
ВЗАИМОДЕЙСТВИЯ И ВЗАИМОВЛИЯНИЯ МЕЖДУ ЛЮДЬМИ
49
11.
Oripova Mavluda Qodirovna
BVXTXQTMOHM "Ijtimoiy-iqtisodiy fanlar metodikasi" kafedrasi
katta o’qituvchisi
O’QITUVCHI IJODKORLIGINI SHAKLLANTIRISHNING
PEDAGOGIK ASOSI
55
12.
Астанов Шерзод Рустамович
Бухоро вилояти халқ таълими ходимларини қайта тайёрлаш ва малакасини
ошириш ҳудудий маркази ўқув жараёнини ташкил этиш бўлими бошлиғи
E-mail: astanov.sherzod@yandex.ru
Maxmatqulova navbahor abdig‘ofur qizi

Ushbu ruxsatnoma pasportsiz haqiqiy deb
hisoblanmaydi!
Bilimni baholash agentligining rasmiy telegram kanali:
t.me/BaholashUz
A B I T U R I Y E N T R U X S A T N O M A S I
2023/2024-o‘quv yili uchun qabul
ID
4959237
F.I.Sh.:
MAXMATQULOVA NAVBAHOR
ABDIG‘OFUR QIZI
Pasport:
AD 1582403
Tug‘ilgan sana:
22.03.2005
Test topshirish fanlari:
Biologiya (3.1)
Kimyo (2.1)
Majburiy fanlar (1.1)
Test topshirish manzili
Test sinovi topshirish hududi va hududga kelish vaqti:
Qashqadaryo viloyati,
2-avgust, soat 13:30
Test topshirish manzili: Qarshi shahri Mustaqillik shoh ko‘chasi 13-uy
Test topshirish joyi: Qarshi olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazi maneji-1
2
- smena,
6
- guruh
Ta'lim tili: o‘zbekcha. Test topshirish alifbosi: lotin
Tanlov ustuvorligi: davlat granti va to‘lov-kontrakt
TANLANGAN TA'LIM YO‘NALISHLARI
1
Kunduzgi
Toshkent davlat pedagogika universiteti
Biologiya
2
Kunduzgi
Buxoro davlat pedagogika instituti
Biologiya
3
Kunduzgi
Samarqand davlat universiteti
Biologiya (turlari bo‘yicha)
4
Kunduzgi
Qarshi davlat universiteti
Biologiya (turlari bo‘yicha)
5
Kunduzgi
Chirchiq davlat pedagogika universiteti
Biologiya
IMTIYOZLAR
Sizda imtiyoz mavjud emas!
ABITURIYENTGA ESLATMA
• 2023-yil 2- avgust soat 13:30 ga qadar test topshirish hududiga yetib kelib, nazorat posti
orqali ruxsatnoma va pasportingiz (ID-karta) bilan hududga kirishingiz zarur (Shaxsi
tasdiqlanmagan va kechikib kelgan talabgorlar test sinoviga qo‘yilmaydi).
• Javoblar varaqasini buklash, belgilanmagan joylarga yozish taqiqlanadi.
• Test sinovlarini topshirish vaqtida guruhdan zarurat bilan chiqqan talabgorga qo‘shimcha
vaqt berilmaydi.
• Mikrokalkulyator, lug‘at, jadval, kitob, uyali telefon, kompyuter, telekommunikatsiya
qurilmalari va boshqa vositalar, shpargalkalar olib kirishga harakat qilgan yoki olib kirgan
talabgorlar test sinovidan chetlatiladi. Shuningdek, test materiallarini boshqa talabgorga
uzatish, yordam berish hamda bir-biri bilan gaplashish, test materiallariga ziyon yetkazish,
hududdan tashqariga olib chiqish, test sinovlari uchun ajratilgan vaqt tugaganidan so‘ng test
materiallarini topshirishdan bosh tortish sizni test sinovlaridan chetlatishga asos bo‘ladi.
Natijani ko‘rish
uchun havola
|
-Mavzu: Ishga qabul qilish. Xodimlarni ishga qabul qilish to‘g‘risidagi hujjatlarni rasmiylashtirish

|
-Mavzu: Ishga qabul qilish. Xodimlarni ishga qabul qilish to‘g‘risidagi hujjatlarni rasmiylashtirish
|
bet | 50/68 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 291,99 Kb. | | #245640 |
Bog'liq 1-TEST KITOBCHA10-Mavzu: Ishga qabul qilish. Xodimlarni ishga qabul qilish to‘g‘risidagi hujjatlarni rasmiylashtirish.
1.Xodim va ish beruvchi o‘rtasidagi taraflarning o‘zaro huquqlari hamda majburiyatlarini belgilovchi kelishuv nima?
A. Mehnat shartnomasi
B. Mehnat kodeksi
C. Fuqarolik huquqiy shartnoma
D. Mehnat kelishuvi
2. Mehnat shartnomasining taraflari kimlar?
A. Xodim va ish beruvchi
B. Ijrochi va buyurtmachi
C. Bosh hisobchi va xodim
D. Kasaba uyushmasi raisi va xodim
3. O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining nechanchi moddasida “Xodimni boshqa ish beruvchiga vaqtincha xizmat safariga yuborish” belgilandi?
A. 240 -moddasida
B. 147-moddasida
C. 590- moddasida
D. 200-moddasida
4. Mehnat shartnomasining shakli qanday shaklda bo‘ladi?
A. Yozma shaklda
B. Og‘zaki shaklda
C. Og‘zaki va yozma
D. Elektron shaklda
5. Mehnat shartnomasi qachondan kuchga kiradi?
A. Xodim ariza yozgan kundan
B. Ish beruvchi arizani olgan kundan
C. Kasaba uyushmasi raisi ma’lumotnomasi kelgan kundan
D.Tomonlaro‘rtasidaimzolagankundan 6. Dastlabki sinovdan o‘tish mehnat shartnomasida shartlashilgan bo‘lishi kerak. Bunday shartlashuv mavjud bo‘lmagan taqdirda, xodim dastlabki sinovsiz ishga qabul qilingan deb hisoblanadi. A. To‘g‘ri
B. Noto‘g‘ri
7. Ishga qabul qilish chog‘ida ish beruvchi ishga kirayotgan shaxsdan Mehnat kodeksida, shuningdek, boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilmagan hujjatlarni ham talab qilishga haqli.
A. To‘g‘ri
B. Noto‘g‘ri
8. Quyidagi qanday holatlar dastlabki sinov muddatida e’tiborga olinmaydi?
A. Vaqtincha mehnatga layoqatsizlik davri
B. Xodim haqiqatda ishda bo’lmagan davri
C.O’rindoshlik asosida ishlagan davri
D. A va B
9. Mehnat shartnomasi qanday hollarda bekor qilinadi?
|
| |
Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlari

Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlari
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
12.06.2024
Hajmi
0,98 Mb.
#263055
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlari
Download
0,98 Mb.
Matnni ko'rish
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 519/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
562
o‘qituvchi professional faolligining bir ko‘rinishi bo‘lib, ta'lim- tarbiya vazifalarini
sifatli amalga oshirishda, o‘qituvchi hamda o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro ta'sir vositasi
tushuniladi. Pedagog o‘z faoliyatini amalga oshirar ekan, turli yoshdagi o‘quvchilar bilan
muloqotga kirishadi. Bu albatta, har bir yosh davriga mos muloqot jarayonini talab qiladi.
Boshlang‘ich ta'lim yoshidagi bolalar bilan o‘qituvchi ko‘proq shaxsiy kontakt yaqin
muomalada bo‘lib, bunda ularga ijtimoiy tajribani o‘zlashtirishlariga yordam hamda bilim
berib borish talab qilinadi. Har bir o‘qituvchi o‘z bolasini, ukasini, qarindoshini qanday
sevib muomala qilsa, o‘quvchilar bilan ham huddi shunday munosabatda bo‘lishi
maqsadga muvofiqdir.
Boshlang‘ich ta'lim
yoshdagi o‘quvchilar o‘qituvchisi bilan muomalaga kirishish jarayonida
eng faol ishtirokchi hisoblanadi. Buning boisi, o‘quvchidagi munosabatlar
diapazonining torligi, o‘z o‘qituvchisiga nisbatan bo‘lgan ishonch hissining
yuqoriligi (yuqori sinf yoshi davrida bunday xususiyat yo‘qolishi mumkin, bu bir qancha
sabablarga bog‘liqdir) bilan izohanadi. Bu yoshda o‘quvchi o‘z o‘qituvchisiga
ishonganidan, uni o‘ziga shunchalik yaqin tutganidan barcha muammolarni hal qilishda,
shu jumladan oilaviy muamolarni ham o‘qituvchisi bilan fikrlashadi. O‘qituvchi va
o‘quvchi o‘rtasidagi bunday munosabat pedagogik munosabat muvaffaqiyatini
ta'minlab, o‘quvchilarga ijtimoiy psixologik tarbiyaviy ta'sir ko‘rsatadi. O‘qituvchi o‘z
o‘quvchisi ko‘z o‘ngida bunday obro‘sini yo‘qotib borsa, bunday munosabatlar izdan
chiqadi va o‘quvchida o‘z o‘qituvchisiga nisbatan ishonch yo‘qoladi. Natijada
yuqorida ta'kidlaganimizdek ba'zan boshlang‘ich sinflarda ham o‘quvchida
o‘qituvchiga nisbatan ishonch, hurmat yo‘qoladi. Bunday munosabatda o‘qituvchining
tarbiyaviy ta'siri darajasi pasayadi va bu esa o‘z ravbatida bilimlarni o‘zlashtirish
muvaffaqiyatiga salbiy ta'sir ko‘rsatadi.
Agarda boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi o‘quvchilar bilan munosabatga
kirishish muvaffaqiyatini ta'minlashga shaxsiy intilish namoyon qilmasa, muomala,
uzaro shaxsiy munosabatlar mobaynida birgalikda yoki (bir biriga ta'sir oqibatida)
alohidalikda insoniy sa'i xarakatlar va faoliyat jarayonlarida psixik mos kelmaslik
to‘siqlari okibatida yengillashish yoki qiyinlashish xolatlari ruy beradi. Buni oldini
olishda, “Men”lik tizimini tug‘ri shakllantirib borish ularni “biz”lik xususiyatlari
bilan almashtirib borish bilan yuksak muomala va o‘zaro yaqin kontakt
munosabatlar shakllantirish orkali jamoa, guruhlarda yuksak psixologik iqlim
sharoiti vujudga keltirish mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.Karimova V. Ijtimoiy psihologiya va ijtimoiy amaliyot. – T.: Universitet, 2000.
|
| |
Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlari - bet 4

|
Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlariBog'liq Rajabov Shahboz Xolmamat o ‘g‘li часть
1
«
Научный импульс
»
Январь
, 202
3
998
uran-238 gaz molekulalarini naychaning o'rtasiga tortib, engil uran-235 gaz molekulalarini
naychaning chetiga yaqinroq qoldiradi.
Har safar gaz santrifugada aylantirilganda aralashmadan ozgina miqdorda uran-238
gaz chiqariladi, shuning uchun quvurlar ketma-ket ishlatiladi. Har bir tsentrifuga ozgina
uran-238 uranini chiqaradi va keyin ozgina tozalangan gaz aralashmasini keyingi trubkaga
o'tkazadi va hokazo.
Gazsimon uran-235 santrifugalarning ko'p bosqichlarida ajralib chiqqandan so'ng,
muhandislar uran gazini qattiq metallga aylantirish uchun boshqa kimyoviy reaktsiyadan
foydalanadilar. Keyinchalik bu metall reaktorlarda yoki bomba uchun foydalanish uchun
hosil bo'lishi mumkin.
Har bir qadam uran gazining aralashmasini ozgina tozalagani uchun, mamlakatlar
faqat yuqori darajadagi samaradorlikka mo'ljallangan santrifugalarni ishlatish imkoniyatiga
ega. Aks holda, oz miqdordagi toza uran-235 ni ishlab chiqarish taqiqlanadigan darajada
qimmatga tushadi.
Uranni qazib olishning eng ilg’or usuli
Bu sovet muhandislarining rivojlanishi. Hozirgi vaqtda Rossiyadan tashqari, SSSRda
kashf etilgan usul bilan uran boyitilgan bir qator davlatlar mavjud. Bular Braziliya, Buyuk
Britaniya, Germaniya, Yaponiya va boshqa davlatlar. Usul gaz tarqalish texnologiyasiga
o'xshaydi, chunki u 235 va 238 izotoplarining massa farqidan foydalanadi.
Uran gazi santrifugada 1500 aylanaga
qadar aylanadi. Turli xil zichliklar tufayli
izotoplarga turli o'lchamdagi markazdan
qochma kuchlar ta'sir qiladi. Uran 238
og'irroq
bo'lsa,
tsentrifuga
devorlari
yaqinida to'planadi, 235-chi izotop esa
markazga yaqinlashadi. Gaz aralashmasi
silindrning yuqori qismiga pompalanadi.
Santrifüjning pastki qismiga o'tgandan so'ng,
izotoplar qisman ajralib chiqish uchun vaqt topdilar va alohida tanlandi.
Xulosa:Ushbu usul ham izotoplarni 100% ajratishni ta'minlamasligiga va kerakli
boyitishga erishish uchun uni qayta-qayta ishlatish kerak, ammo bu gazni tarqalishiga
qaraganda ancha tejamkor. Shunday qilib, tsentrifuga texnologiyasidan foydalangan holda
Международный
научный
журнал
№
5
(100),
|
| |
Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlari - bet 2

|
Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlariBog'liq Rajabov Shahboz Xolmamat o ‘g‘li часть
1
«
Научный импульс
»
Январь
, 202
3
996
Mamlakatimiz va boshqa xorijiy davlatlarida uran qazib chiqarilgan miqdorlari
quyidagicha tahlil qilinadi.O‘zbekiston dunyoning 2% uran zaxirasiga ega.zaxiraning
umumiy miqdori 137 mingdan 185minggacha ko‘rsatilmoqda.Shuningdek,O‘zbekiston
uran qazib olish bo‘yicha 7 o‘rinda turadi.
Yer osti zaxiralari bo‘yicha 11 o‘rinni
egallab kelmoqda.2020 yilda ishlab chiqarilgan jami uranning eng katta ulushi (dunyo
bo‘yicha yalpi taklifning 41% i) Qozog‘iston hissasiga to‘g‘ri kelgan — 19,5 ming tonna.
Keyingi o‘rinlarni Avstraliya (6,2 ming tonna), Namibiya (5,4 ming tonna) va Kanada (3,9
ming tonna) band etgan.
2020 yilda dunyo miqyosida uran ishlab chiqarish hajmi 2019 yilga (54,7 ming tonna)
nisbatan sezilarli darajada, 13% ga, qisqarib 47,7 ming tonnani tashkil etgan. Bu — so‘nggi
bir necha o‘n yillikdagi uran ishlab chiqarishning eng past darajasi. Kitco nashri buni COVID-
19 inqirozi sharoitida konlarning butunlay yopilishi va vaqtincha to‘xtatib turilishi bilan
izohlagan.
2020 yilda ishlab chiqarilgan uran global miqyosdagi talabning bor-yo‘g‘i 74% qismini
qoplagan.
Dunyo bo‘ylab tabiiy uran zaxiralari 6,14 mln tonna hajmida baholanadi. Shundan
28% qismi Avstraliya, 15% qismi — Qozog‘iston va 9% qismi Kanada hissasiga to‘g‘ri keladi.
Keyingi o‘rinlarda Rossiya va Namibiya, uran zaxiralarining mos ravishda 8% va 7% qismiga
egalik qiladi. O‘zbekiston 132 ming tonnalik (dunyo zaxirasining 2% qismi) zaxiralari bilan
dunyo bo‘yicha 11-o‘rinda turadi.
O‘zbekisdton o‘rtacha 3500 tonna uranni qazib oladi.Bu umumdunyo miqeyosida 5%
ulushni tashkil etadi.Uranni qazib olish va qayta ishlash bo‘yicha Navoiy Kon-metallurgiya
konbinatlari hamda Olmaliq Kon-metallurgiya konbinati shug’ullanadi. Mamlakatdagi uran
ishlab chiqaruvchi va uran oksidi shaklidagi tayyor mahsulotni eksport qiluvchi yagona
korxona — Navoiy kon-metallurgiya kombinati hisoblanadi.
2007 yilgacha NKMK tomonidan ishlab chiqarilgan tabiiy uran, uran sotib olishda
ekskyuziv huquqa ega bo‘lgan Nukem, Inc. (AQSh) kompaniyasiga sotilgan. Mahsulot bozori
va xaridorlarini diversifikatsiya qilish bo‘yicha tegishli chora-tadbirlar amalga oshirilganidan
so‘ng, uran 2007 yildan boshlab Yaponiyaning Itochu korporatsiyasiga va 2008 yildan
Международный
научный
журнал
№
5
(100),
|
| |
A. Ish beruvchining ixtiyoriga ko‘ra
B

|
A. Ish beruvchining ixtiyoriga ko‘ra
B
|
bet | 51/68 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 291,99 Kb. | | #245640 |
Bog'liq 1-TEST KITOBCHAA. Ish beruvchining ixtiyoriga ko‘ra
B. Xodimning tashabbusi bilan
C.Taraflarga bog’liq bo’lmagan holda
D. Kasaba uyushmasi bilan kelishgan holda
E. Ava B
F. Barchasi to‘g‘ri
10. Ish o’rni qisqarganda xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi qanday tartib asosida bekor qilinadi?
_______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Ishga qabul qilish. Xodimlarni ishga qabul qilish to‘g‘risidagi hujjatlarni rasmiylashtirish tartibi.
Masala:
Xodim bilan mehnat shartnomasi tuzilib, ish beruvchining buyrug‘i bilan rasmiylashtirilgan. Lekin mehnat to‘g‘risidagi qonunchilikka rioya etilishi ustidan davlat nazorati va tekshiruvini amalga oshiruvchi vakolatli davlat organi xodimning ishga qabul qilish haqidagi arizasi mavjud emasligini, buyruq xodimga ish haqiqatan boshlangan kundan e’tiboran 5 kunlik muddat ichida imzo qo‘ydirib e’lon qilinganligi noto‘g‘ri ekanligini ta’kidlab, ma’muriy jarima jazosi belgiladi.
Vaziyatga huquqiy baho bering.
Yechim:
Mehnat kodeksining 127-moddasi 1-qismiga ko‘ra, ishga qabul qilish ish beruvchining buyrug‘i bilan rasmiylashtiriladi. Buyruq chiqarish uchun xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasi asos bo‘ladi.
Demak, bundan ko‘rinadiki ishga qabul qilish jarayonida ariza shart emas. Buyruq chiqarish uchun xodimning arizasi emas, balki u bilan tuzilgan mehnat shartnomasi asos bo‘ladi. Bu holatda vakolatli davlat organining talabi noto‘g‘ri.
127-modda 4-qismiga ko‘ra esa, ish beruvchining ishga qabul qilish to‘g‘risidagi buyrug‘ining mazmuni xodim bilan tuzilgan mehnat shartnomasining shartlariga muvofiq bo‘lishi kerak. Buyruq xodimga ish haqiqatan boshlangan kundan e’tiboran 3 kunlik muddatda, imzo qo‘ydirib e’lon qilinadi. Xodimning talabiga ko‘ra ish beruvchi unga mazkur buyruqning lozim darajada tasdiqlangan ko‘chirma nusxasini berishi shart.
Demak, bu holatda bu holatda vakolatli davlat organining talabi to‘g‘ri. Chunki buyruq xodimga ish haqiqatan boshlangan kundan e’tiboran 5 kunlik emas 3 kunlik muddatda, imzo qo‘ydirib e’lon qilinadi
Ish beruvchi ishga qabul qilish to‘g‘risidagi buyruq asosida xodimning mehnat daftarchasiga ishga qabul qilish to‘g‘risidagi yozuvni qayd etadi, xodim ushbu yozuv bilan uch kun ichida tanishtirilishi kerak. Ish beruvchi buyruq asosida ishga qabul qilish haqidagi ma’lumotlarni «Yagona milliy mehnat tizimi» idoralararo dasturiy-apparat kompleksiga ham kiritadi.
|
| |
Konchilik taraqiyyotining hozirgi bosqichlari - bet 5

часть
1
«
Научный
импульс
»
Январь
, 202
3
999
Rossiyada boyitilgan uran Amerika membranalarida olinganidan 3
baravar arzon
hisoblanadi.Biz uran minerallarini qazish texnologiyasini yanada
takomillashtirsak qazib
olish ishlari iqtisodiy jihatdan samara beradi.Biz uran oksidini
tayyor hom ashyo holida
ishlab chiqarsak energiya tarmoqlarida ya’ni AES larni
loyihalashda va energetika
mustaqilligiga erishgan bo‘lardik.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
:
1.Q.S.Sanaqulov,N.A.Doniyarov,A.A.Saidaxmedov.Foydali
qazilmalarni boyitish va
qayta ishlash asoslari.
2.Научно-технический отчет Извлечение благодорных
металлов методом
ионной флотатсин на Чадакской ЗИФ кафедраМЦМ ТашПи 1974 йил
3.
Саййидкосимов С.С., Казаков А.Н., Хакбердиев М.Р.
Анализ напряженно-
деформированного состаяния горного массива //
Республиканская научно-
техническая конференция на тему: Горно-металлургический комплекс: достижения,
проблемы и перспективы инновационного развития». Навои, 2016. - С.14-15.
www.scientificprogress.uz
O‘YINLI TEXNOLOGIYA – «BAXS» - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va...

O‘YINLI TEXNOLOGIYA – «BAXS»
Baxs – muammoni muhokama qilish jarayonidir. Uning usuli esa guruh bo‘lib tadbiq qilishdir. Unda har bir ishtirokchi hamsuhbati yoki raqibining fikrini asrash, uni inkor etish orqali haqiqatni tiklashda o‘z monopoliyasini o‘rnatadi. Baxs-munozara borishining turli variantlari mavjud:
– evrestik yondashuvlar tomonlaridan biri muammoning echimi bo‘yicha o‘zining yondashuvini qabul qilishga urunmasdan ishontirish, ichki tuyg‘u, sog‘lom aqldan foydalangan holda baxs ishtirokchilarini o‘zining nuqtai nazariga og‘dirib oladi;
– mantiqiy yondashuvdagi baxsga o‘ta mustahkam mantiqiy tahlil va dalil isbotlar xarakterli bo‘lib, uning vositasida ishtirokchilar yakuniy xulosalarga keladilar;
– sufiyona yondashuv – unda tomonlardan biri o‘z raqibini donolik qilib mag‘lub qilishi ham mumkin;
– avtoritar yondashuv – unda tomonlardan bir o‘zining obro‘sidan foydalanib, o‘z nuqtai nazarini o‘tkazish mumkin;
– tanqidiy yondashuv – baxs ishtirokchilaridan ba’zilari o‘z raqibining faqat kamchiliklari, kuchsiz o‘rni va mavqeiga diqqatni jalb qiladi va aksincha raqibining fikridagi ijobiy unsirlarini ko‘rinishga intilmaydi va muammoning echimi bo‘yicha o‘z takliflarini ham bera olmaydi;
– dogmatik yondashuv – unda tomonlardan biri baxsni haqiqatni o‘z manfati uchun o‘zining shahsiy maqsadlariga muvofiq keladigan tomonga boshlab ketadi;
– pragmatik yondashuv – ishtirok etuvchilardan biri va har bir tomon faqatgina haqiqatni o‘rnatish uchungina baxs yuritmaydi, balki undan o‘zlarining yashirin va baxs ishtirokchilariga ma’lum bo‘lmagan amaliy manfatlariga burish uchun foydalaniladi;
Bahsni o‘tkazishda quyidagi qoidalarga ahamiyat berish lozim:
– oponentining o‘z fikrini asoslovchi so‘zini tinglab, kuzatib borish;
– oponentini so‘zlashdan to‘xtatib qo‘yishga shoshilmasligi;
– mayda – chuyda detallarga e’tibor qaratmasligi, eng muhimini ko‘rishga, tushinishga harakat qilishi;
– kuchsiz o‘rinlar, dalil isbotlar, misollar topish va tahlil qilish;
– opponentini o‘zidan kuchli deb hisoblamaslik;
– o‘ziga haddan tashqari bino qo‘yish va ishonishga ruju bermaslik;
– qo‘rqish raqib oldida mag‘lubiyat ekanligini esda tutish.
|
Boshqa biologik materiallar asosidagi biosensorlar

Boshqa biologik materiallar asosidagi biosensorlar
Aksariyat fermentlar qimmat va faolligini tez yo'qotadi. Shuning uchun analizda bevosita mikroorganizmlar, tirik to'qimalardan foydalanish iqtisodiy jihatdan samaraliroq. Fermentni ajratish hamda tozalash shart emas. Lekin bunday biosensorlar selektivligi yuqori bo'lmaydi. Chunki to'qimada bir emas, bir nechta ferment bo'ladi. Ular natijani tez va aniq olishga halaqit qiladi. Shunga qaramay tozalangan fermentlar emas, biologik materiallar asosida biosensor konstruktsiyalar ishlab chiqishga tobora qiziqish ortib bormoqda. Misol uchun, bodring po'tlog'idan (yoki qovoq po'sti) tuzilgan askorbin kislotasini aniqlovchi biosensor yaratilgan. Bodring yoki qovoq po'sti askorbinoksidaza fermenti manbai bo'lib hizmat qiladi. Po'stloqdagi askorbinoksidaza fermentining faolligi 50-80 marotaba analiz o'tkazish uchun kifoya qiladi. Biosensorning biologik materiallari 50% glitserinda 1 yil davomida saqlanishi aniqlangan.
Dofamin11 biosensorining konstruktsiyasi yuqorida keltirilgan biosensor konstruktsiyasiga o'hshaydi. Dofamin biosensorida elektrod sirtiga banan mevasining kichik bo'lagi immobilizatsiyalangan (banan mevasidagi polifenoloksidaza fermenti dofaminni kislorod ishtirokida dofaminbenzolga aylantiradi). Biosensor 12 sekundda dofamin konsentratsiyasini aniqlaydi, 10 kun davomida ishlatish mumkin. Elektrodiga qoramol jigari immobilizatsiylangan biosensorlar ma'lum. Jigar katalaza fermenti manbai bo'lib hizmat qiladi. Katalaza - vodorod peroksidni parchalovchi ferment. Qovoqcha po'sti asosida meva sharbatlaridagi L-askorbin kislotani aniqlovchi biosensorlar ishlab chiqilgan:
|
Xalqaro ilmiy-metodik jurnal

PEDAGOGIK
AKMEOLOGIYA
PA
2(2)
2022
9 7 7 2 1 8 1 3 7 8 0 0 1
ISSN 2181-3787
Е-ISSN 2181-379-5
9 7 7 2 1 8 1 3 7 9 0 0 8
xalqaro ilmiy-metodik jurnal
1(1)2022 "Pedagogik akmeologiya" xalqaro ilmiy-metodik jurnali
5
Gulsara RO‘ZIYEVA. Oqsillar va nuklein kislotalar mavzusini zamonaviy pedagogik texnologiyalar
asosida o‘qitish va samaradorligini ta’minlash yo‘llari ........................................................................... 133
Gulnora IXTIYAROVA, Jahongir SHAROPOV. Kimyo fanini o‘qitishda virtual reality hamda
augmented reality texnologiyalaridan foydalanish .................................................................................. 139
Islom MENGLIYEV. Talabalarga fanlararo bog‘liqlikni o‘rgatish samaradorligini oshirishda axborot
texnologiyalari imkoniyatlaridan foydalanish ......................................................................................... 143
Erkin VOXIDOV. Fizika fanini o‘qitishdagi muammolar to‘g‘risida ..................................................... 149
Sh.Toshpulatova. Bo‘lajak fizika fani o‘qituvchilarining mantiqiy fikrlash kompetensiyasini
rivojlantirishda innovatsion ta’lim metodlaridan foydalanish metodikasi ............................................... 154
Alijon AMINOV. Fizika fanini o‘qitishda nanotexnologiyalarning qo‘llanilishiga oid kompetensiyalarni
shakllantirish ........................................................................................................................................... 157
TASVIRIY SAN’AT VA MUSIQA .............................................................................................. 164
M.H.Murodova, D.M.Badiyeva. Chizmachilikdan o‘quvchilar bilimining tahlili ................................... 164
Laboratoriya ishi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Laboratoriya ishi.
«Nukleoproteinlarning tarkibiy qismiga sifat reaksiya».
Nukleoproteinlar qisman gidrolizlaganda, ular oqsil va nuklein kislotalarga parchalanadi. To‘liq gidroliz natijasida nuklein kislotalar quyidagi tarkibiy qismlarga parchalanadi:
|
Nuklein kislotlar (polinukleotidlar)
|
|
|
Mononukleotidlar
|
|
Purinli yoki pirimidinli
asoslar
|
Riboza yoki
dezoksiriboza
|
Fosfor
kislota
|
Ish tartibi. 1. Gidroliz. Keng probirkaga 0,5 g hamirturush (achitqi), ustiga 4 ml 10% li sulfat kislota solinadi va probkali qaytar xolodilnik (muzlatgich) bilan birlashtiriladi (25-30 sm uzunlikdagi shisha nay). Moslama asbest turli isitgichda yoki qum hammomida bir soat davomida qaynatiladi.
Bir ozdan so‘ng gidroliz to‘xtatiladi, suyuqlik sovitiladi va filtr qog‘oz orqali o‘tkaziladi. Filtrdan o‘tgan suyuqlik tarkibidagi gidroliz mahsulotlari sifat reaksiyalar yordamida aniqlanadi.
2. Polipeptidlarni aniqlash uchun biuret reaksiyasi, 5 tomchi gidrolizatga 10 tomchi 10% li natriy gidroksid eritmasi va bir tomchi mis sulfat eritmasi solinadi. Suyuqlik binafsha tusga kiradi.
3. Purin asoslariga kumush sinamasi, 10 tomchi gidrolizat bir tomchi konsentrlangan ammiak eritmasi bilan neytrallanadi. So‘ng unga 5 tomchi 1% li kumush nitrat eritmasi solinadi. 3-5 daqiqa o‘tgach purin asoslarining (adenin va guanin) kumushli birikmalari ipir-ipir cho‘kmaga tushadi. CHo‘kma qoramtir tusga kiradi.
4. Riboza va dezoksiribozaga Tromer reaksiyasi. 5 tomchi gidrolizatga 10 tomchi 30% li natriy gidroksid va 1-3 tomchi 7% li mis sulfat eritmasi solinadi. Eritmalar aralashtirilib, uning yuqori qismi qizdiriladi. Eritma qaynashi bilan qizil rangli mis (I) oksid hosil bo‘ladi. Bu cho‘kma ribozaning oksidlanishi va mis (II) gidroksidning qaytarilishi oqibatida mis (I) oksid hosil bo‘lishiga bog‘liq.
5. Fosfor kislotaga molibden reaksiyasi. 5 tomchi gidrolizatga 20 tomchi molibden reaktividan solib, bir necha daqiqa alanga yuzasida qaynatiladi. Gidrolizat tarkibida fosfor kislota bo‘lgani uchun eritma och fosfor-molibden kompleks birikmasi cho‘kmaga tushadi.
12(NH4)2MoO4 + N3RO4 + 21NNO3 → (NH4)3RO4∙12MoO3 + 21NH4NO3 + H2O
fosfornomolibden
ammoniy
|
Restriktazalar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Restriktazalar. Gen muhandisligida foydaliligi nuqtai nazaridan maxsus endonukleazalar alohida guruhni tashkil etadi.
Genlar ustida bevosita muolajalar o‘tkazish usullarining takomillashtirilishi restriksion endonukleazalar (restriktazalar)ning ochilishi bilan bog‘liqdir. 1953 yildayoq E.colining alohida shtammi DNK si boshqa shtammi hujayrasi (masalan, V shtammi DNKsi S shtammi hujayrasi) ga kiritilganda, odatda, genetik faollik ko‘rsata olmaydi. CHunki u maxsus fermentlar-restriktazalar bilan tezda bo‘laklarga bo‘lib yuboriladi. Hozirgi vaqtda turli xil mikroorganizmlardan mingdan ortiq har xil restriktazalar ajratib olingan. Gen muhandisligida 200dan ortiq turi keng qo‘llanilmoqda.
Restriktazalar endonukleazalarning DNKni muayyan maxsus ketma-ketliklari restriksiya saytlari (nuqtalari)ni hosil qilib gidroliz qiladigan guruhi hisoblanadi. Har bir restriktaza o‘zining restriksiya saytini taniydi va DNKni restriksiya sayti izchilliklari ichidan yoki uning atrofidan boshlab qirqadi. SHunday qilib, muayyan bir restriktaza ta’sirida bitta va aynan o‘sha DNK ketma-ketligi har doim ham bir xildagi bo‘laklar yig‘indisini hosil qiladi. Restriktazalarni nomlashda ferment ajratib olingan bakteriya turining lotincha nomini bosh harflari va qo‘shimcha belgilaridan foydalaniladi. CHunki bir turdagi bakteriyalardan bir necha xil restriktazalar ajratib olingan bo‘lishi mumkin. Essherichia coli-EcoR I, EcoR V, Haemophilus influenzae –Hinf I, Streptomyces albus – Sal I, Thermus aquaticus – Taq I. Basillus ameloliguefaciens H
Restriktazalar nukleotid ketma-ketliklarini qirqishiga ko‘ra, bir necha tipga bo‘linadi. I-tipdagi restriktazalar restriksiya saytlarini taniydi, lekin tanib olgan saytdan ixtiyoriy masofada (bir necha o‘ndan to bir necha yuz ming nukleotid juftlarga qadar) qirqadi. Bunday restriktazalarni gen muhandisligi muammolarini hal etishda qo‘llab bo‘lmaydi. III-tipdagi restriktazalar ham I-tipdagi restriktazalarga o‘xshaydi, ular DNKni tanib olingan saytdan 20-35 n.j. masofada gidroliz qiladi, shuning uchun ham amaliy maqsadlarda kam foydalaniladi.
Rekombinant molekulalar olish uchun asosan II-tipdagi restriktazalar qo‘llaniladi. Bunday restriktazalarning asosiy tavsifi shundaki, ularning tanish sayti va qirqish joyi bir-biriga mos keladi.
|
Nazorat uchun savollar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Nazorat uchun savollar:
1. Nuklein kislotalar organizmda qanday funktsiyani bajaradi?
2. Nukleotidlar nima?
3. Nukleozidlar nima?
4. Genetik kod nima?
5. Aminokislotalar oqsil sintezida qanday funktsiyani bajaradi?
6. Translyatsiya jarayonini tushuntiring.
7. Replikatsiya jarayonini tushuntiring.
8. Transkriptsiya jarayonini tushuntiring.
9. mRNK, tRNK, rRNK qanday funktsiyani bajaradi?
10. Mendel' qonunlarini eslang.
MASHG‘ULOT № 8
MAVZU: Gen muxandisligida ishlatiladigan nukleaza fermentlari. Plazmidalar hamda viruslar asosida vektor konstruksiyasini yaratish
Mashg'ulot shakli: «Farmasiya» yo‘nalishi talabalari uchun amaliy mashg‘ulot.
Mashg'ulot uslubi: O‘yinli texnologiya «Aqliy hujum».
Mashg‘ulot maqsadi: gen muhandisligi fermentlari, ularning turlari, plazmidalar va ularning turlari, vektor konstruksiyasi
|
Klonlash uchun vektorlar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

|
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
bet | 41/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
1.Klonlash uchun vektorlar. Bunday vektorlarga biriktirilgan DNK fragmentlarni replikatsiyalash orqali soninini (amplifikatsiyasi) ko‘paytirish uchun foydalaniladi. Bunday maqsadlar uchun bakteriya plazmidalari va faglar qo‘llaniladi. Genomning katta o‘lchamdagi fragmentlarini klonlash uchun esa bakteriya va achitqi xromosomalari asosida yaratilgan (VAS va YAC) sun’iy vektorlaridan foydalaniladi.
2. Ekspression vektorlar. Ulardan genlarning muayyan ketma-ketligi aniqlash va ularning oqsil mahsulotlarini tahlil qilish, muayyan oqsilni ishlab chiqishda foydalaniladi. Ko‘p sonli ekspression tizimlar, ayniqsa prokariot organizmlar uchun mavjud. SHuningdek sut emizuvchilar, o‘simliklar va achitqilar hujayralarida genlar ekspressiyasini amalga oshiruvchi vektorlar ham yaratilgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
Mavzuning ahamiyati - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Mavzuning ahamiyati: gen muhandisligi genetika va molekulyar biologiya sohasida erishilgan yutuqlar asosida dunyoga keldi
Ishning nazariy qismi
Gen muhandisligi fermentlari DNK molekulalari bilan turli hil muolajalarni o`tkazishga yordam berib,ularni tegishli joyidan qirqish ,turli hil bo`laklarini ulash,tabiatda mavjud bo`lmagan yangi xildagi ketma-ketliklarni sintez qilishda qo`llaniladi. Quyida gen muhandisligida foydalaniladigan asosiy fermentlarni ko`rib chiqamiz.
DNK polimerazalar. Gen muhandisligida keng qo`llaniladigan fermentlardan biri E.Coli ning T4 fagidan ajratib olingan DNK polimeraza I fagidan ajratib olingan DNK polimeraza I hisoblanadi. DNK polimeraza I komplementar nukletidlarni biriktirish yo‘li bilan DNK zanjirining 5 -3 yo‘nalishida uzaytirish xususiyatiga ega. DNK polimerazaning bu xususiyati gen muhandisligida ikkinchi komplementar zanjirni hosil qilish: bir zanjirli matritsa –DNK siga qo‘shilganda praymer ishtirokida ikki hissa ortishida kuzatiladi. Bu xususiyat kDNK-bibliotekalarini tuzishda qo‘llaniladi. DNK polimeraza DNK zanjiridagi “bo‘shliq” larni to‘ldirishda ham foydalaniladi, masalan, 5 - uchli bo‘laklarni tegishli tartibda ulanishida ham ishtirok etadi. DNK polimerazaning ekzonukleaza faolligidan DNK bo‘lagiga radioaktiv nishon kiritishda qo‘llaniladi.
Ba’zi viruslardan RNK ga bog‘liq DNK polimeraza, ya’ni teskari transkriptaza yoki revertaza deb nomlanuvchi maxsus DNK polimeraza ajratib olingan. Revertazalar DNK ning komplementar zanjirini matritsa RNK sida ham sintezlay oladi. Reveratazalar yordamida kDNK-mRNK ning DNK nusxalarini olish mumkin. kDNK genlarining tuzilishini o‘rganish bu genlarning genomdagi to‘liq nusxalarini aniqlash imkonini beradi.
|
Plazmidalar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

|
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
bet | 40/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Plazmidalar Bakteriya va tuban eukariot organizmlar hujayralarida asosiy xromosomadan tashqari, kichik o‘lchamga ega bo‘lgan xalqasimon yoki chiziqsimon strukturaga ega bo‘lgan qo‘shimcha xromasomalar mavjuddir bu mini-xromosomalar plazmidlar deb ataladi. Plazmid DNKasi ko‘pi bilan 3-10 tagacha genlarni o‘zida saqlaydi. Bu genlar, asosan antibiotik yoki zaharli toksinlarni parchalovchi fermentlarni sinteziga javobgardir. SHu tufayli plazmidlar bakteriya, achitqi va zamburug‘larning antibiotik va zaharli toksinlarga chidamliligini ta’minlaydi.
Plazmidning antibiotik parchalovchi genlari bir plazmiddan ikkinchisiga transpozonlar bilan birikkan holatda ham ko‘chib o‘ta oladi. Bu molekulyar jarayon kasal chaqiruvchi mikroblarning antibiotiklarga chidamliligini nixoyatda oshiradi. Plazmidalar o‘z xususiyatiga ko‘ra ikkiga bo‘linadi.
Birinchisi transpozon yoki bakteriofag irsiy molekulasi kabi hujayra asosiy xromosomasining maxsus DNK izchilligini kesib, rekombinatsiya bo‘la oladigan plazmidlar.
Bunday rekombinatsiyalanuvchi plazmidlar transmissibl, ya’ni nasldan-naslga o‘tuvchi plazmidlar deb ataladi.
Transmissibl plazmid asosiy xromosomaga birikkandan keyin o‘z mustaqilligini yo‘qotadi. Asosiy xromosomadan mustaqil ravishda o‘z-o‘zini replikatsiya qila olmaydi. Ayni paytda bunday plazmidlarda joylashagan genlar asosiy xromosomada o‘z faoliyatini bajaradi. Hujayra bo‘linganda rekombinatsiyalanuvchi plazmid genlari asosiy xromosoma genlari birikkan holda nasldan-naslga beriladi. Ikkinchi toifa plazmidlar avtonom holda replikatsiyalanuvchi plazmidlar deb ataladi. Bunday plazmidlar asosiy xromosamaga birika olmaydi, asosiy xromosomalardan mustaqil ravishda o‘z-o‘zini replikatsiya yo‘li bilan o‘nlab va hatto yuzlab marta ko‘paytira oladi. Avtonom plazmidlar bakteriya yoki zamburug‘ bo‘linganda qiz hujayralar orasida tasodifiy ravishda taqsimlanadi. SHu bilan birga avtonom plazmid bir hujayradan ikkinchisiga hujayra qobig‘i va membranasining teshiklaridan o‘ta oladi.
Begona DNKning replikatsiyasi, ekspressiyasi va transformatsiyasini (boshqa organizmga ko‘chishini) ta’minlovchi DNK molekulasi vektor deb ataladi. Vektor hujayraga qo‘shimcha irsiy axborot kiritilishini amalga oshiradi. Vektor sifatida plazmidalar, bakteriofaglar, mobil elementlar va hayvonlarning viruslaridan foydalanish mumkin. Hozirgi vaqtda juda ko‘p vektorlar yaratilgan bo‘lib, ularni bir nechta tipga bo‘lish mumkin:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari Mashg'ulot shakli
|
Biosensorlarning ishlash printsipi

Biosensorlarning ishlash printsipi
Biosensorning ishlash printsipi juda oddiy. Jarayon yuqoridagi rasmda ko'rsatilgan. Biosensor eritmaga tushiriladi. Tekshirilayotgan modda diffuziya hodisasi hisobiga yarim o'tkazgich membranadan o'tadi. Modda elektrodga immobilizatsiyalangan ferment bilan birikkandan keyin fermentativ reaktsiya boshlanadi. Fermentativ reaktsiya harakteri ferment tabiatiga va uning katalitik faolligiga bog'liq. Reaktsiya mahsuloti biosensor displeyida qayd etiladi.
Biosensorni konstruktsiyalashda fermentni immobilizatsiyalash asosiy vazifa hisoblanadi. Quyidagi rasmda fermentlarni biosensorlarga immobilizatsiyalash usullari ko'rsatilgan.
Fermentlarni biosensorlarga immobilizatsiyalash usullari:
A – fermentni elektrod sirtiga kovalent bog'lash;
B – ferment molekulasini ichkarisidan «tikib» qo'yish;
C – tashuvchiga (elektrodga) adsorbtsiyalash;
D – ferment molekulalarini bir-biriga o'zaro kovalent bog'lab, ularni elektrodga ulab qo'yish;
E – polimer plyonkasiga kiritish.
52-rasmda ko'rsatilgan individual komponentlardan biosensor yasash mumkin. Hozirda amaliyotda aynan shunday biosensorlardan foydalanilmoqda. Lekin bunday biosensorlar kamchiliklardan holi emas; ularni tayyorlash qiyin. Bundan tashqari, agar elektrodga ulangan yarim o'tkazgich membrana qalin bo'lsa, biosensorning ishlashi sekinlashadi.
Mikroelektronika rivojlanishi bilan biosensorlarni yasashda yangi-yangi g'oyalarni paydo bo'lishiga turtki bo'ldi. Yangi biosensorlar biochiplar deb atalib, ular sensor sistemasi, transdyuser, analog-raqamli o'zgartirgich, analitik signalni o'lchovchi va natijalarni hisoblovchi mikroprotsessor bilan ta'minlangan.
|
«AQLIY XUJUM» TEXNOLOGIYASI - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va...

«AQLIY XUJUM» TEXNOLOGIYASI.
Aqliy xujum guruhlararo ishlarda qo’llaniladigan, ko’plab g’oyalarni ishlab chiqish mumkin bo’lgan usuldir. Bu haqiqatni ham talabalarning o’quv jarayonida faol ishtirok etishlari, turli g’oyalarni bayon qilish chg’oida boshqalarni ham qizg’in ishga yo’llashlari, ilhom bilan ishlashlariga imkon beruvchi va unga rag’batlantiruvchi usuldir. Aqliy xujum shuning uchun ham faollashtirishning muhim usuliki, unda tanho ishlash mumkin emas, birgina g’oya guruhning barcha ishtirokchilarini bir xil o’ziga tortib oladi.
O’qituvchi mavzu yoki savolni ajratib olishi zarur, keyin esa o’quv faolligi 5-10 daqiqa oralig’idagi vaqt chegarasida engillashtiriladi.
Aqliy xujum turli tarzda qo’llanishi mumkin: masalan, qandaydir mavzuni muhokama qilish uchun, yangi savol qo’yish yoki istalgan qandaydir muammoni hal etish uchun.
Asosiy qoidalari quyidagilar:
1.Aytilayotgan barcha g’oyalar bir-biriga nisbatan muhimlikda tengdir.
2.Kiritilayotgan g’oyalarga nisbatan tanqidning mavjud emasligi.
3.G’oyani taqdim etayotgan paytda so’zlovchining gapini bo’lmaslik.
4.So’zlovchiga nisbatan baholovchi komponent mavjud emas.
MASHG‘ULOT № 9
MAVZU: Ti-plazmida yordamida transgen o’simlik yaratish. O’simliklarni in vitro sharoitida mikroklonal ko’paytirish
|
Optik pirometrlar - 1-маърўза: Кириш

65
asboblardan biri-cho‟g‟lanish tolasi yo‟qolib ketadigan monoxromatik optik
pirometrdir. Bu asbobning prinsipial chizmasi 10.1-rasmda keltirilgan. Qizdirilgan
jismning nurlanish oqimi ob„ektiv 1 orqali yig‟iladi va pirometrik lampa 2 ning toza
yuzasiga proeksiyalanadi. Okulyar 3 yordamida ob„ektning tasviri bilan kesishgan
lampa tolasining tasviri kuzatiladi. Lampa tolasi ta„minlash manbai Е ning doimiy
tokidan cho‟g‟lanadi. Manbaning kuchlanishini reostat R orqali sekin-asta rostlash
yo‟li bilan ob„ekt va tola ravshanliklari tenglashguncha oshirib boriladi.
Shu payt ob„ekt tasviri bilan kesishgan tolaning qismi, rasmda
ko‟rsatildganidek, yo‟qolib ketadi. Ravshanliklar tenglashgandan so‟ng tok kuchini
yoki lampa kuchlanishini o‟lchaydigan M asbob bo‟yicha pirometr ko‟rsatishlari
hisoblanadi.
Asbobsozlik sanoati turli konstruktsiyalardagi yo‟qoluvchi tolalik optik
pirometrlarni ishlab chiqaradi. Ularning haroratini o‟lchash diapozoni 800
C
0
dan
10000
C
0
gacha. Yo‟l quyiladigan asosiy hatolar chegarasi ±1,5% dan oshmaydi. Bu
pirometrlar bilan haroratni o‟lchash vaqtidagi qiyinchiliklardan biri – real jismning
nurlanish to‟liqsizligiga to‟g‟ri tuzatish kiritishdan iborat. Turli materiallar uchun
qoralik koeffitsientlari tegishli jadvallarda keltirilgan, lekin ularning konkret
sharoitlarda o‟zgarishini doimo nazarda to‟tish kerak. Yuqorida keltirilgan optik
pirometr ko‟chma asbobdir. U bilan uzluksiz o‟lchash va haroratni qayd qilish
mumkin emas.
Tolasi yo‟qolib ketadigan optik pirometrdan farqli o‟laroq, fotounsurli
pirometrlar ko‟rsatishlarini yozib olish va ularni masofaga uzatish imkoniga ega. Bu
asboblardan tez o‟tadigan jarayonlardagi haroratni o‟lchashda foydalaniladi.
Fotoelektr pirometrlarning ishlash prinsipi fotounso‟rning unga tushayotgan
yorug‟lik oqimi intensivligiga bog‟liq bo‟lgan fototokni o‟zgartirish qobiliyatiga
asoslangan. Fototok kuchi quyidagi tenglama orqali aniqlanadi:
n
aT
J
(10.6)
bu еrda a – asbobning sezgirligiga bog‟liq bo‟lgan asbob doimiyligi; n- asbobning spektr
tavsifiga bog‟liq bo‟lgan asbob doimiysi; T – fizikaviy jismning harorati.
Fotoelektr pirometrning o‟lchash chegaralari 800
C
0
dan 4000
C
0
gacha.
Asosiy hato o‟lchash yuqori chegarasining ±1 % ini tashkil qiladi. Pirometrning
ikkilamchi asbobi sifatida o‟ziyozar avtomatik potensiometr qo‟llaniladi.
Shina ishini hisoblash va nazorat qilish

79
12-MAVZU
AVTOMOBILLARGA TXK va TA'MIRLASH ISHLARI
TEXNOLOGIK JARAYONINI TASHKIL QILISH
REJA
1. Avtomobillarga texnik xizmat ko'rsatish (TXK) texnologik jarayoni haqida
umumiy tushuncha va ularning tavsifi.
2. TXK texnologik jaryonini tashkil qilish.
3. Ta'mirlash ishlari texnologik jarayonini tashkil qilish.
4.
Ko'tarish
, tashish va qarash ishlari texnologik jarayoni
5. Ajratish-yig'ish ishlari texnologik jarayoni