Qayta tiklash kontrolleri - 1-ma’ruza kompyuter arxitekturasining rivojlanish bosqichlari, zamonaviy kompyuterlarning...

|
1-ma’ruza kompyuter arxitekturasining rivojlanish bosqichlari, zamonaviy kompyuterlarning arxitekturasi tamoillari va klassifikatsiyasi reja
|
bet | 8/11 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 409,84 Kb. | | #257873 |
Bog'liq 1-ma\'ruzaQayta tiklash kontrolleri shina orqali maxsus qayta tiklash sikllarni o‘tkazish yo‘li bilan davriy ravishda dinamik operativ xotiradagi axborotni yangilab turadi. Qayta tiklash sikli vaqtida u shinaning xo‘jayini (beruvchi) bo‘lib qoladi.
Axborot baytlarini joyini o‘zgartiruvchi 16-razryadli va 8-razryadli qurilmalar o‘rtasida axborot almashuviga xamda butun so‘zlarni yoki aloxida baytlarni jo‘natishga yordam beradi.
Real vaqt soati va taymer sanoq qurilma – bu qurilma vaqt va kunlarni ichki nazorat qilish uchun va shuningdek vaqt oraliqlarni dasturiy taminlab turishga, chastotani dasturiy berishga va xokazolarga xizmat qiladi.
Kiritish – chiqarishning tizimli qurilmalari - bu shundek qurilmalarki, ular kompyuterning ishlashi va parallel xamda ketma-ket interfeyslar orqali standart tashqi qurilmalar bilan muloqat qilishga uchun zarurdir. Ular ona platada joylashtirilgan bo‘lishi mumkun va shuningdek kengaytirish platasida xam joylashtirilgan bo‘lishi mumkun.
Kengaytirish platasi tizimli magistral slotlariga (raz’mlariga) o‘rnatiladi va opnrativ xotira xamda kiritish/chiqarish qurilmasini o‘z tarkibiga olishi mumkun. Ular boshqa qurilmalar bilan axborot almashuvini shinadan dasturiy almashuv ish tartibida, uzulish ish tartibida va XBEB ish tartiblarida amalga oshirishi mumkun. Shuningdek shinani egallash imkoniyati xam ko‘zda tutilgan, yani qandaydir vaqtga shinadan barcha tizimli qurilmalarni to‘liq uzib qo‘yish.
Ushbu arxitekturaning muxum xususiyati.
Ushbu arxitekturaning muxum xususiyati – bu uning ochiqligi, yani kompyuterga qo‘shimcha qurilmalarning ulanish imkoniyati, tizimli qurilmalarni xamda turli kengaytirish platalarini. Ochiqligi shundan iboratki, foydalanuvchining dasturlarini kompyuterning dasturiy ta’minotining xoxlangan bosqichida oddiy o‘rnatilishi etiborga olingan.
IBM PC XT keng tarqalgan birinchi kompyuter oilasi, orginal PC XT-Bus tizimli magistral asosida bajarilgan edi. Keyinchalik (IBM PC AT dan boshlab) uni qayta ishlanib ISA (Industry Standard Architecture) deb nom berilgan va standart bo‘lib qoladi. Yaqin vaqtgachan ISA kompyutrning asosi bo‘lib qolgan. Ammo, i486 protsessorlari paydo (1989 yilda) bo‘lgandan so‘ng, u unumdorlik talablariga javob bermay qoldi va uni ancha tez ishlaydigan shinalar VLB (VESA Local Bus) va PCI (Peripheral Component Interconnect) bilan birgalikda ishlatila boshlandi, yoki ISA magistraliga mos bo‘lgan EISA (Enhanced ISA) magistralga o‘zgartiriladi. Sekin asta PCI shinasi raqobatchilarni siqib chiqardi va standart bo‘lib qoldi, 1999 yildan boshlab yangi kompyuterlarda ISA magistralidan to‘liq voz kechishga va faqat PCI shinasini qoldirish tavsiya etildi. To‘g‘ri, bunda ko‘p yillar davomida ISA magistraliga ulanishga moslangan, kengaytirish platalarini ishlatishdan voz kechishga to‘g‘ri keladi.
Shaxsiy kompyuter arxitekturasini rivojlantirishning boshqa yo‘nalishi tizimli xotira bilan axborot almashishini maksimal darajada tezlatishdir. Aynan tizimli xotiradan kompyuter barcha ishlatiladigan buyruqlarni o‘qiydi va tizimli xotirada u axborotlarni saqlaydi. Yani, protsessorning eng ko‘p murojatlari aynan xotiraga bo‘ladi. Xotira bilan axborot almashuvini tezlatish butkul tizimni tezligini jiddiy oshirishga olib keladi. Ammo xotira bilan axborot almashuvida tizimli magistralni ishlatilishida magistralni tezlik bo‘yicha chegaralanishlarini xisobga olishga to‘g‘ri keladi. Tizimli magistral ko‘p sonli qurilmalarni ulanishini ta’minlashi kerak, shuning uchun u ancha uzun bo‘lishi kerak; u magistral yo‘llari bilan moslash uchun kirish va chiqish buferlarini ishlatishni talab etadi. Tizimli magistralda almashuv sikllari murakkab va ularni tezlatish mumkun emas. Natijada protsessorni magistral bo‘yicha xotira bilan almashuvini jiddiy tezlatishga erishib bo‘lmaydi.
Loyixalashtiruvchilar tomonidan quyidagi yondashuv taklif etildi. Tizimli xotira tizimli magistralga ulanmay maxsus yuqori tezlikdagi protsessorga “yaqin” joylashgan, murakkab buferlar va katta masofa talab etilmaydigan shinaga ulanadi. Bu xolda xotira bilan almashuv ushbu protsessor uchun bo‘lishi mumkun bo‘lgan maksimal tezlikda olib boriladi va tizimli magistral uni tezligini pasaytirmaydi. Ayniqsa bu masala protsessor tezligi oshishi bilan dolzorb bo‘lib qoladi (xozirgi shaxsiy kompyuter protsessorining takt chastotasi 3-5 GGs).
Shundek qilib, faqat birinchi kompyuterlarda ishlatilgan bir shinalidan, uch shinalikka o‘tadi (1.9-chizma).
1.9-chizma. Uch shinali tarkib aloqalarini tashkillashtirish.
Shinalarning vazifalari quydagichadir:
-maxalliy shinaga markaziy protsessor va kesh-xotira ulanadi (tezkor bufer xotira);
-xotira shinasiga kompyuterning operativ va doimiy xotirasi va shuningdek tizimli shina kontrolleri ulanadi;
-tizimli shinaga (magistralga) kompyuterning qolgan barcha qurilmalari ulanadi.
Uchta shinaning xammasi manzillar yo‘liga, axborotlar yo‘liga va boshqarish signallariga ega. Lekin, bu shinalar yo‘llarining tarkibi va vazifalari o‘zaro bir xil emas, ammo ular bir xil vazifa bajarsa xam. Protsessor nuqtai nazaridan, tizimli shina (magistral) tizimda xammasi bo‘lib bitta, u orqali protsessor axborotlar va buyruqlarni oladi xamda axborotlarni xotiraga shuningdek kiritish/chiqarish qurilmasiga uzatadi.
Bu xolda tizimli xotira bilan protsessor o‘rtasidagi vaqt ushlanishi minimaldir, chunki lokal shina va xotira shinasi faqat sodda tezkor buferlar bilan ulangandir. Protsessor va kesh-xotira o‘rtasidagi ushlanish undan xam kam bo‘ladi, sababi protsessorning lokal shinasiga to‘g‘ri ulangan va protsessorni tizimli xotira bilan tezkor almashuviga xizmat qiladi.
Agarda kompyuterda ikkita tizimli shina qo‘llangan bo‘lsa, masalan, ISA va PCI, u xolda ularning xar biri o‘zining shina kontrolleriga ega bo‘ladi va ular parallel, bir- biriga ta’sir ko‘rsatmasdan ishlaydilar. Unda to‘rta shina xosi bo‘ladi va ba’zida beshta shinali xam bo‘ladi. Kompyuterning bu kabi tarkibiga misol 1.10-chizmada keltirilgan.
Odatda, zamonaviy tizimli platalarda protsessorni almashtirish, uning takt chastotasini tanlash, operativ xotira sig‘imini oshirish va almashtirish, boshqa qurilmalar ish tartibini tanlash imkoni mavjut.
1.10-chizma. Qo‘p shinali tarkibga misol.
Xozir tizimli platada odatda shuningdek tashqi interfeys vositalari xam joylashadi, u joylashtirilgan qurilmalarni (masalan, diskli tashuvchilarni ) va shuningdek kompyuterni tashqi qurilmalarini (masalan, klaviaturani, sichqonchani, printerni, skaner, modem) ulash uchun xizmat qiladi. Video monitorni ulash uchun slotlarning biriga joylashtiriladigan maxsus kengaytirish platasi (displey kontrolleri) ishlatiladi. Bu uni kerak bo‘lganda ancha kuchli yangi monitor o‘rnatishga imkon beradi.
Qayd qilishimiz kerakki, ko‘p tarqalayotgan kichik shaxsiy kompyuterlar noutbuk (notebook) toifasidagi kompyuterlarga sag‘al boshqacharoq konstruktiv yechim tadbiq etiladi. Xususan, ularda tizimli shinani kengaytirish slotlari yo‘q, amaliy jixatidan kompyuterning barcha qismlari bitta platada bajarilgan. Lekin biz asosan kompyuterning stol usti (desktop) toifasiga tegishli bo‘lgan kompyuterlar xaqida gap yuritamiz, chunki aynan ular murakkab tizimlarni yaratish uchun maslashtirilgandir, oddiy modernizatsiya (upgrade) qilish va foydalanuvchining aniq kerakli masalasiga sozlash imkoni yaratilgandir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-ma’ruza kompyuter arxitekturasining rivojlanish bosqichlari, zamonaviy kompyuterlarning arxitekturasi tamoillari va klassifikatsiyasi reja
|