nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Funktorlarning ko‘llanilishi

|
Funktorlarning ko‘llanilishi
|
bet | 36/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaFunktorlarning ko‘llanilishi. Funktor so‘zi C++ da “funksional obʻyektlar” ning qisqartmasidan olingan. C++ da funksional obʻyekt - operator() bilan aniqlangan sinfning nusxasi hisoblanadi. Agar C++ sinfi operator() aniqlasangiz, u funksiya kabi ishladi, ammo holatni saqlay olmaydi. Masalan, 4.11-dasturga qarang.
4.11-dastur. Operator()ni qayta ishlatish.
#include "stdafx.h"
#include #include
using namespace std;
class SimpleFunctor { string name_;
public:
SimpleFunctor(const char *name) : name_(name) {}
void operator()() { cout << "Salom, " << name_ << " ishlar zoʻrmi!" << endl; }
};
int main() {
SimpleFunctor sf("Akbar"); sf();
system("pause"); return 0;
}
|
4.11-dastur. Output
|
Salom, Akbar ishlar zoʻrmi!
|
Dasturda sf obʻyekt bo‘lishidan qaʻtiy nazar sf() funksiyasini chaqiramiz.
Chunki SimpleFunctop sinfida operator() aniqlangan.
Ko‘p hollarda STL kutubxonasining taqqoslash va xatolik funksiyasining algoritmlarida funktorlar C++ da predikatlar sifatida ishlatiladi. Faraz qilaymiz, sonlar ketma ketligi berilgan. Bu ketma ketlikdagi barcha juft sonlar va toq sonlar yig‘indisini hisoblash kerak bo‘lsin. Bu masalani yechish uchun funktor va for_each algoritmidan foydalanish mumkin.
4.12-dastur. Funktor va for_each algoritmidan foydalanish.
#include "stdafx.h" #include #include #include using namespace std;
class EvenOddFunctor { int even_;
int odd_; public:
EvenOddFunctor() : even_(0), odd_(0) {} void operator()(int x) {
if (x%2 == 0) even_ += x; else odd_ += x;
}
int even_sum() const { return even_; } int odd_sum() const { return odd_; }
};
int main() {
EvenOddFunctor evenodd;
int my_list[] = { 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 };
evenodd = for_each(my_list,
my_list+sizeof(my_list)/sizeof(my_list[0]), evenodd);
cout << " Juftlar yigʻindisi: " << evenodd.even_sum() << endl; cout << " Toqtlar yigʻindisi: " << evenodd.odd_sum() << endl;
system("pause"); return 0;
}
|
Juftlar yigʻindisi: 30
Toqtlar yigʻindisi: 25
|
Dasturda for_each da EvenOddFunctor sinf obʻyekti berilgan. for_each my_list bo‘yicha ketma ket o‘tganda funktor funksiyani chaqirmoqda. Har takrorlanishda evenodd funktor nusxasini qaytaradi. Evenodd funktor esa juft yoki toq elmentlarni yig‘indisini saqlaydi.
|
| |
Inson m ehnat faoliyatining turlari

|
Inson m ehnat faoliyatining turlariBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M2.2. Inson m ehnat faoliyatining turlari
Inson m ehnat faoliyati hozirgi vaqtda quyidagi m ehnat turlariga
boTinadi:
A. Jism oniy faollikni talab qiluvchi m ehnat turi.
Bunday m ehnat
turi, qachonki m ehnat vositalari b o im a g a n vaziyatlarda qo‘llaniladi.
Bunda katta energetik kuch talab qilinadi, ya’ni 17 dan 25 gacha MJ
yoki 4000-6000 kkal energiya va undan ortiq. Ushbu m ehnat turi
taraqqiy etishi bilan birga, birqancha kam chiliklarga ega. Jumladan,
m ahsulotning oz m iqdorda ishlab chiqarilishi, m ehnat unumdorligining
pastligi, ishchilam ing tez toliqishi oqibatida ish kuni 50 foizining dam
olishga sarflanishi va boshqalar.
B. M exanizatsiyalashgan m ehnat turi.
Bu m ehnat faoliyati turida
ishchilam ing energiya sarf qilishi kuniga 12,5-17 M J yoki 3000-4000
kkal atrofida b o ‘ladi. M exanizatsiyalashgan m ehnat turida asosan ishchi
kuchi energiyasi tejaladi va asosiy kuch dasturiy ta ’m inot zim m asiga
tushadi. Bunday m ehnat turida maxsus bilim va am aliyot talab
etiladi. M exanizatsiyalashgan ishlab chiqarish sharoitida ish kuchining
sam aradorligi kam ayadi, lekin bunda masofadan turib q o ‘l harakatidan
foydalanish oqibatida yuqori ish unum dorligiga erishiladi. Demak bu
m ehnat turida, kichik qism da qabul qilingan m a’lum otlar asosida muayyan
ishlam ing takrorlanishi m ehnat unum dorligining oshishiga olib keladi.
D. Yarim avtom atlashgan ishlab chiqarish turi.
Bu m ehnat
turida insonning uzluksiz ishlashiga chek qo‘yiladi va ish faoliyatini
avtom atlashtirilgan m exanizm lar boshqaradi. Bunda insonning vazifasi
avtom atlashgan liniyalarga xizm at k o ‘rsatish va elektron texnikalarni
boshqarish bilan cheklanadi. Ushbu m ehnat faoliyatida - ish qism ining
kattaligi, ish unum dorligining yuqoriligi, lekin inson asabining turli
darajadagi tarangligi bilan xarakterlanadi.
|
| |
E. Avtom atlashtirilgan m ehnat turi

uning tezlik bilan ish k o ‘rishi, ishga m as’uliyat bilan yondashishi va
boshqa holatlarga bog‘liq.
F. K onveyer m ehnat turi.
Ushbu m ehnat turining e ’tib o rli jih a ti -
um um iy ish jara y o n in in g alohida ish turlariga, ketm a-k etlik da ish
bajarilishiga konveyer tasm asi orqali biron-bir detaining har b ir ish
jo y ig a avtom atik tarzda yetkazib b erilishini am alga oshiradi. B unday
m ehnat shakli ishchilardan bir m arom da v a b erilgan ish s u r’atida
ishlashni talab qiladi. B unda ishchi boshqaradigan ish operatsiyasiga
qancha kam vaqt sarflasa, uning m ehnat unum dorligi shuncha yuqori
b o ‘ladi.
M onotoniya
- bu konveyer m ehnat shaklidan kelib chiqqan salbiy
oqibatlardan biri b o ‘lib, o ‘z navbatida, tez-tez toliqishga va asabiylashishga
olib keladi. B uning oqibatida ish jarayonida orqaga ketish kuzatiladi,
har kungi asabiylashishlam ing qaytarilishi oqibatida parishonxotirlik,
m ehnat faoliyatining sekinlashishi yuzaga kelib, oqibatda ishchi ishlash
qobiliyatining pasayishiga olib keladi.
G. Ishlab chiqarish jarayoni (texnologiyani) boshqarish bilan
bog‘liq bo‘lgan m ehnat shakli.
Inson avtom atlashgan m ehnat jarayonida
qancha kam ishtirok etsa, uning hissasi shuncha ko ‘p b o ‘ladi. Bunga
fiziologik nuqtayi nazardan qaralsa, ishlab chiqarish jarayonini boshqarish
ikkita asosiy shakiga b o ‘linadi: birinchisida m asofadan turib boshqarish,
y a’ni ishchidan tez va faol harakatlanishni talab qilsa, ikkinchisi esa
kam hollarda harakatlanishni taqozo etadi. Boshqarishning birinchi
shaklida ishchi faqat bir operatsiyaga emas, balki boshqa jarayonlarga
ham e’tiborini qaratishi talab etiladi, ikkinchi shaklda esa ishchi harakat
qilishga tayyor b o ‘lib turadi, lekin uning tezligi kam roq bo ‘ladi.
Nazorat savollari - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 55/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgNazorat savollari
Berilgan qiymat bo‘yicha elementlarni qidirish algoritmi qaysi va nechta parametr qabul qiladi?
Konteynerda mavjud elementlar orasida maʻlum bir qiymat saqlaydigan element qidirish uchun qaysi funksiya ishlatiladi?
Konteynerdan berilgan elementlarini sanash vazifasini bajaruvchi algoritmlarni sanab bering?
Funksiya taqqoslash uchun paramert sifatida ikkita parametr oladi. Bu qaysi funksiya.
Ikki obʻyektning qiymatlarini almashtirish algoritmni ayting.
Tartiblangan to‘plamlarni boshqa tartiblangan to‘plamni o‘z ichiga olishi yoki olmasligini tekshirish algoritmini ayting.
Iteratorlar nima uchun foydalaniladi.
begin() va end() funksiyalaridan nima maqsadda foydalaniladi.
Agar begin() va end() funksiyalari o‘zaro teng bo‘lmasa, ularning orasidan kamida nechta element bor.
Keyingi elementga murojjat qilish uchun iteratorni harakatlantirish amalni ayting.
Agar konteynerda o‘zgarmas qiymatli elementlar bo‘lsa, bu holda konteyner elementlariga murojaat qilish uchun nimadan foydalanishsh kerak.
cbegin() va cend()funksiyalaridan nima saqsadda foydalaniladi.
Agar konteynerda o‘zgaruvchi qiymatli elementlar bo‘lsa, bu holda konteyner elementlariga murojaat qilish o‘zgarmas iteratorlardan foydalanishsh mumkinmi.
Iteratorlari qo‘shima amallar qaysi konteynerlar uchun ishlatilmaydi.
Qaysi amal iter1 va iter2 lar orasidagi pozitsiyalar sonini qaytaradi.
(move_ita != move_itb) va !( move_ita == move_itb) munosabatlar bir xilmi, bir xil bo‘lsa nima uchun, farqi bo‘lsa, nima uchun.
Xotirani taqsimlovchilar va ularga qo‘yilgan talablar nima uchun kerak.
Merosxo‘rlar odatda oddiy new/delete operatorlari bilan ishlatiladi, shuningdek BlockAlloc ni ham nima uchun joylatirish kerak.
Agar, new operatoridan so‘ng zudlik bilan delete operatori ishlatilsa, xotira kamroq ishlatiladi va qaerdagi maʻlumotlar ham kamayadi.
Kaysi operatordan new operatori yoki delete operatori foydalanish qiyinroq va muammoliroq, sababini tushintirib bering.
New operatori qaysi bo‘limiga joylashtirilsa, uni allokatorsiz ishlashaga ruxsat bermaydi.
Tuzilmali o‘zgaruvchisi uchun xotira ajratish va bo‘shatish uchun qanday amallar bajarish kerak.
Sinf obʻyekti uchun dinamik xotira ajratish uchun qanday amallar bajarish kerak.
new operatori yordamida massivlarga xotiradan joy ajratish va foydalanish uchun qanday amallar bajarish kerak.
Bazaviy tipli ko‘rsatkich massiviga dinamik xotira ajratish va foydalanish uchun qanday amallar bajarish kerak.
|
| |
Debetorlik va kreditorlik qarzlari to’g’risida ma’lumotnoma ( 2a –shakl)

|
Debetorlik va kreditorlik qarzlari to’g’risida ma’lumotnoma ( 2a –shakl)Bog'liq Audit oquv amaliyoticoverDebetorlik va kreditorlik qarzlari to’g’risida ma’lumotnoma ( 2a –shakl)
Pul oqimlari to’g’risida hisobot (3-shakl)
Asosiy vositalar to’grisida hisobot (4 –shakl)
Hususiy kapital to’g’risida hisobot (5 – shakl)
"Auditni rejalashtirish" 3-son BHMA
1-ILOVA
AUDITNING UMUMIY REJASI
Tekshirilayotgan tashkilot_________________________________
Audit davri_____________________________________________
Kishi-soatlar soni_______________________________________
Auditorlik guruhi rahbari________________________________
Auditorlik guruhi tarkibi________________________________
Rejalashtirilayotgan auditorlik xatari______________________
Rejalashtirilayotgan jiddiylik darajasi
N
Rejalashtirilayotgan
ish turlari
O’tkazish
davri
Bajaruvchi
Izoxlar
36
Uning nomidan auditorlik xulosalariga imzo chekish huquqiga ega bo’lgan
auditorlik tashkiloti rahbari
Auditorlik guruhi rahbari
2.Tekshirish uchun so’raladigan hujjatlar ro’yxati
№ Bo’lim
mudiri
Tekshirish
obyekti
Hujjatlar
nomi
Taqdim
qilish
mudati
Olish
muddati
Izoh
1
2
3
4
5
6
7
|
| |
Korxonada auditorlik tekshiruvi o’tkazish

|
Korxonada auditorlik tekshiruvi o’tkazishBog'liq Audit oquv amaliyoticoverKorxonada auditorlik tekshiruvi o’tkazish
namunaviy umumiy rejasi
Auditning umumiy rejasi
Tekshiriladigan tashkilot
Audit davri kishi-soatlar miqdori
Auditorlik guruhining rahbari
Auditorlik guruhining tarkibi
Rejalashtirilgan auditorlik riski
Rejalashtirilgan muhimlik darajasi
№
Rejalashtirilgan ishlar turlari
O’tkazish
davri
Baja
ruvc
hi
Eslatm
a
1 Mijoz faoliyati bilan tanishish
2 Ichki nazorat tizimini baholash
3 Auditorlik dalillar
4 Muhimlik va risk darajasini aniqlash
5 Auditorlik tanlash
6 Audit dasturi
7 Auditni bevosita o’tkazish jarayoni
(dasturni bajarish)
8 Bajarilgan ishlar natijalarini tahlil
qilish, barcha oraliq va umumiy
hujjatlarni tayyorlash
9 Tekshiruv natijalarini mijozga taqdim
etish va h.k.
Auditorlik tashkiloti nomidan
auditorlik xulosasini imzolash huquqiga ega rahbar
Auditorlik guruhining rahbari
Topshiriqni bajarish uchun materiallar
Hisob siyosatiga oid buyruqlar
Buxgalteriya balansi ( 1 – shakl)
Moliyaviy natijalar to’g’risida hisobot (2 – shakl)
|
| |
I. 
Aqliy m ehnat shakli

o ‘z navbatida, inson organizm ining buzilishiga va haddan ziyod his-
hayajonga berilishiga olib keladi.
Gipokeneziya
- ishlab chiqarishdagi noxush omillardan hisoblanadi.
Shuning uchun aqliy m ehnat faoliyati bilan shug‘ullanuvchi kishilarda
yurak xastaligining kelib chiqish darajasi yuqori hisoblanadi.
A qliy m ehnat shaklining bir necha turlari mavjud:
operator,
boshqaruvchi, ijodiy mehnat, tibbiyot xodimlari mehnati, o ‘qituvchilar,
o‘quvchilar va talabalar mehnati. Bular bir-biridan o ‘zining m ehnat
jarayonidagi ishtiroki, his-hayajon darajalarining turli darajada bo ‘lishligi
bilan farq qiladi.
O perator islii
- zamonaviy ishlab chiqarish asoslari sharoitida
jarayonni boshqarish vazifasini, har bir operatsiya ishini nazorat qilish,
m ahsulotning liniyadagi harakatlanishini va uni xaridorlarga yetkazish
jarayonlarini o ‘z ichiga oladi.
Boshqaruv mehnati
- korxona va tashkilot rahbarlarining mehnati
bo‘lib, u katta hajmdagi m uam m olam i, m a’lumotlarni tahlil qilish, tezkor
qaror qabul qilish, shaxsiy javobgarlikni his etish, yuzaga keladigan salbiy
m uam m olam ing yechim ini o ‘z ichiga oladi.
Ijodiy mehnat
- anchagina murakkab m ehnat shakllaridan biri
bo‘lib, bunda xotira va e ’tibor kuchli bo‘lishi talab etiladi, bu asabiy
hayajonlanishning oshishiga olib keladi. Bu turdagi m ehnat faoliyatiga
pedagoglar, dastur tuzuvchilar, dizaynerlar, arxitektorlar, ilmiy xodimlar,
yozuvchilar, bastakorlar, artistlar, rassomlar, konstruktorlar kiradi. Bunday
m ehnat turlari ju d a katta emotsional va asabiy zo ‘riqishlam i talab qiladi.
Bunday m ehnat faoliyatidagilarda qon bosimi, tana haroratining oshishi,
organizm ning kislorodga bo ‘igan tanqisligi oshishi kabi funksional
o ‘zgarishlar kuzatiladi.
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

O L I Y K O N C ' H I L I K ТАЧЛ1У11
IM.TOMAkOV
I.K.MAI'MOV
O C H I Q KON ISHLARI
T E X N O L O G I Y A S I ,
M E X A N I Z A T S I Y A S I VA
KON ISHLARINI T A S H K I L
ETISH
M.J.NORMATOVA TARJIMASI
P.I. Tom akov, I.К. Naumov
OCHIQ KON ISHLARI
TEXNOLOGIYASI, MEXANIZATSIYASI
VA KON ISHLARINI TASHKIL QILISH
M.J. Norma/ova tarjimasi
Rossiya vazirligining Oliy ta ’lim bo ’yicha Komiteti tomonidan Oliy
о ’quv muassasalarida “Konchilik ish i” yo ’nalishida tahsil oluvchi
talabalar uchun darslik sifatida tavsiya etilgan.
Uchinchi nashr, qayta ishlangan.
M OSK V A K O N C H IL IK IN S T IT U T I
N A SH RIY O TI
M O S K V A
nsrkaz/
M ehnat jarayonida inson ishlash qobiliyatining

xotiraning susayishi va boshqa belgilar. B u kabi zo‘riqishlam ing ortishi
oqibatida insonda bosh o g ‘rig ‘i, uyqusizlik, ishtahaning pasayishi va
asabiylashish jarayonlari kuzatiladi. M ehnat jarayonlaridagi doimiy
(surunkali) zo ‘riqish organzmning kuchsizlanishiga, tashqi ta ’sir om illariga
ko‘rsatadigan qarshilikning kam ayishiga olib kelib, oqibatda turli xil
jarohatlar va kasalliklar yuzaga keladi. Masalan: o g ‘ir yuk ortadigan
yoki tushiradigan ishchilar mehnati. Bunda k o ‘proq asab kasalliklari avj
oladi. Statistik m a’lum otlarga qaraganda ishlab chiqarish jarayonlaridagi
gigiyenik sharoitlam ing yetaiii darajada b o ‘lvnasligi ishchilar orasida asab
kasalliklarining k o ‘payishiga sabab boMmoqda.
Pasayish profilaktikasi.
Insonning m ehnat qiiish faoliyatida xavfsiz
m ehnat sharoitini yaratish va m ehnat hordig‘ini chiqarish tadbirlarining
to ‘g ‘ri tashkil qilinganligi pasayish profilaktikasining asosini tashkil etadi.
Bunday m ehnat qiiish sharoitlari katta jism oniy kuch talab qilinadigan
ham da zararli va xavfli ish sharoitlarida ishlaydiganlar uchun bu muhim
aham iyat kasb etadi. Jumladan, kimyo, neftni qayta ishlash, sem ent
ishlab chiqrish, m ashinasozlik va boshqa sanoat tarm oqlaridagi m ehnat
faoliyatiarini aytish mumkin.
M avzuni o'zlashtirish uchun zarur b o ig a n tayanch

I ll BOB
ISHLAB CHIQARISHDA MEHNAT XAVFSIZLIGINI
TA’MINLASH PSIXOLOGIYASI
Ishlab chiqarish sanitariyasi - sanitariya-texnik, tashkiliy tadbirlam i
ifodalaydi va ishlab chiqarishda sog‘lom m ehnat sharoitlarini ta ’minlaydi.
Shu m aqsadda ishchi-xizm atchilarning sog‘lig‘iga ta ’sir etuvchi texnik
jarayon v a uskunalardagi kam chliklarni y o ‘qotish y o ‘llari ishlab chiqiladi.
Buning uchun sanoat korxonalarida fan-texnika taraqqiyoti yutuqlaridan
unumli foydalanishni, jarayonlam i masofadan boshqarish, ishchilam ing
zararli m uhitda ishlashlarining oldini olish, uskuna va qurilm alam i
xavfsiz joylashtirish, havo tarkibini tekshirib turish, xavfli ish sharoitlarida
him oya vositalaridan foydalanishni o ‘rganadi. Ishlab chiqarish gigiyenasi
ishlab chiqarishdagi zararli gazlar, changlar, bug‘ v a tum anlar ta ’siri
natijasida vujudga keladigan kasb kasalliklarining oldini olishdan iborat.
Ishlab chiqarish sanitariyasi v a gigiyenasining maqsadi inson organizm iga
zararli va zaharli m oddalam ing tushishini kam aytirishdan iborat.
Yer surilishi, uning sabablari va talafotlari................................................... .... 118

|
Yer surilishi, uning sabablari va talafotlari................................................... .... 118 Pdf ko'rish
|
bet | 240/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M6.7. Yer surilishi, uning sabablari va talafotlari................................................... .... 118
6
.
8
. Yersurilishlarining oldini olish usullari........................................................... .... 123
6.9. Kuchli shamol, qurg'oqchilik va uning oqibatlari.......................................... 124
6.10. Qor ko'chkisiofatm ing sabablari va oqibatlari.......................................... .... 126
6.11. Sel, uning xususiyatlari va talafotlari............................................................... 127
VII BOB. Texnogen tusdagi favqulodda vaziyatlar va ularning
oqibatlari..
7.1. Gidrotexnik inshootlardagi avariyalar............................................................... 132
7.2. Gidrotexnik inshootlardagi avariyalarda fuqarolarning
xatti-harakati............................................................................................................... .... 135
7.3. Ishlab chiqarishjarayonlaridagi avariyalar................................................ ..... 135
7.4. Tez ta’sir etuvchi zaharii moddalar bilan Shikastianganda aholining
xatti-harakatlari.............................................................................................................. 142
269
VIII BOB. Terrorizm va aholi muhofazasi
8
.1. Terrorizm haqida tushuncha............................................................................
147
8.2. Tenorizmning iqtisodiyot va aholi uchun xavfli
xususiyatlari.......................................................................................................... ......
149
8.3. Xalqaro terrorizm va uning salbiy illatlari.....................................................
|
| |
atlari - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. Nigmatov Pdf ko'rish
|
bet | 242/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Matlari
199
11.4. Yong‘inyuz berganda odamlar evakuatsiyasi............................................
200
11.5. Yong‘inga qarshi to'siqlar..............................................................................
204
11.6. Yong'inni o ‘chirish jihozlari va vositalari.................................................
207
11.7. Yong'inga qarshi tizim ....................................................................................
213
11.8. Yong‘in darakchilari va aloqa vositalari.....................................................
214
11.9. Portlash xavfi va uning xususiyatlari............................... ...........................
215
7.5. Fojiali hodisa (katastrofa) va uning oqibatlari..........................................
1 4 4
270
XII BOB. Tabiiy ofat, avariya va fojialarda tibbiy yordamni
tashkil etish
12.1. «Halokatlar tibbiyoti» xizmatining tashkil e tilish i..................................
219
12
.
2
. «I lalokatlar tibbiyoti» xizmatining asosiy vazifalari...............................
221
12.3. Har xil turdagi favqulodda vaziyatlarda jarohati anganlarga
birinchi tibbiy yordam k o‘rsatishni tashkil e t is h ................................................
224
12.4. Birinchi tibbiy yordamning ahamiyati va uni bajarishning
umumiy qoidalari......................................................................................................
229
12.5. Qon ketishida ko'rsatiladigan birinchi tibbiy yordam.............................
230
12.6. Odam jarohatlanganida qo‘llaniladigan bog‘lamlar turlari va ularni
|
| |
Ishlab chiqarishdamo'tadil ob-havo sharoitini yaratish.................................35

|
Ishlab chiqarishdamo'tadil ob-havo sharoitini yaratish.................................35 Pdf ko'rish
|
bet | 238/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M3.3. Ishlab chiqarishdamo'tadil ob-havo sharoitini yaratish.................................35
3.4. Ishlab chiqarish havosi tarkibidagi changlar, ularning
zararli ta’siri.....................................................................................................................38
3.5. Changlarning salbiy ta’sirlariga qarshi chora-tadbirlar............................ .....41
3.6. Ishlab chiqarishdagi zaharli moddalarr.ing inson organizmiga ta’siri va
ularga qarshi chora-tadbirlar.........................................................................................44
3.7. Ishlab chiqarish binolarini shamollatish.............................................................46
3.8. Tshiab chiqarish binolarini isitish.........................................................................48
IV BOB. Ishlab chiqarishda muqobil nuihitni ta’minlash
4.1. Mehnatni muhofaza qilishning huquqiy asoslari...................................... ..... 50
4.2. Mehnat muhofazasiga oid tadbirlami rejalashtirish........................................53
4.3. Mehnat rauhofazasini boshqarish tizim i........................................................ ....54
4.4. Ishlovchilarni mehnat xavfsizligiga o'qitish............................................... .....55
K irish............. ....................................................................................................... ...
3
268
4.5. Mehnat muhofazasiga oid qoida va m e'yorlam i buzganlik uchun
javobgarlik...............................................................................................................57
4.6. Mehnatni muhofaza qilishning davlat nazorat tashkilotlari....................... .....58
4.7. Mehnatni muhofaza qilishda nazorat о ‘tkazishning tashkil etilishi......... .....60
|
| |
(II) 
oksidi changining ta ’siridan pnevm okinioz- 
ning k o ‘p uchraydigan va xarakterli shakli.
Silikatoz

(II)
oksidi changining ta ’siridan pnevm okinioz-
ning k o ‘p uchraydigan va xarakterli shakli.
Silikatoz
- krem niy kislota tuzlarining changi nafas olish y o ila rig a
kirganda paydo b o ia d i.
Pnevm okonioz
- kasallikgi k o ‘mir, aluminiy, tem ir va aralash tarkibli
changiar ta ’sirida ham rivojlanishi mumkin.
Silikoz ju d a changli sharoitda odatda k o ‘p yil, k o ‘pincha o g ‘ir jis
m oniy ish bajarilganda rivojlanadi, Bu kasallik to g ‘-kon va sem ent, ale-
baster ishlab chiqarish ishchilarining kasb kasalligi hisoblanadi. Silikoz
kasalligi halloslash, y o ‘tal, ko ‘krak qism ida og‘riq b o iish id a n boshla-
40
nadi. B oshlanishida bu belgilar kam sezilarli b o ‘lib, halloslash faqat
jism oniy ish bajarganda paydo b o ‘ladi. K asallik kuchaygan davrda n a
fas yetishm asligi va halloslash, oddiy ishlam i bajarganda va hatto tinch
holatda turganda ham ro ‘y beradi.Ishlab chiqarishdagi changiar faqat
pnevm okoniozning yuzaga kelishiga sabab b o ‘lmay, balki nafas y o ‘llari,
teri v a shilliq qavatning boshqa kasalliklarini ham keltirib chiqaradi.
Bularga teri hujayralarining k o ‘chishi, har xil toshm alar, ekzem a, der-
m atitilar kiradi.
3.5. Changlarning salbiy ta’sirlariga
qarshi chora-tadbirlar
Chang kasalligining oldini olishda quyidagi chora-tadbirlar q o ‘llaniladi:
- qonuniy tartibdagi choralar;
- changning hosil boTishi va tarqalishiga qarshi chora-tadbirlar;
- shaxsiy m uhofaza tadbirlari.
0 ‘zbekiston Respublikasining M ehnat K odeksiga asosan, ishlab
chiqarish changlarining ta ’sirida ishchilar ishga kirishdan oldin tibbiy
k o ‘rikdan o ‘tkaziladi. 0 ‘pka sili va uning o ‘pkadan tashqaridagi turlari,
y uqori nafas y o ‘llari va bronxlar kasalligi, yurak-tom ir tizim lari kasallik-
lari va boshqalar bilan og‘rigan kishilar changli ishlarga qabul qilinmaydi.
Jumladan, 20 yoshgacha bo'lgan shaxslar changli ishlarga q o ‘yilmaydi.
Chunki pnevm okonioz yoshlarda tezroq rivojlanadi va kattalardagiga qa-
raganda o g ‘irroq o ‘tadi.
Sanoat korxonalaridagi xonalar va ish joylaridagi havo muhitidagi
changiar ishlayotganlar sogMigiga x av f solm asligini ta ’m inlash m aqsadida
chang m iqdorining y o ‘l q o ‘yiladigan oxirgi darajasi (YQOD), sanitar-gi-
giyenik m e’yorlari belgilangan huijatlar asosida tashkil etiladi. Eng k o ‘p
tarqalgan va xavfli changlarning umumiy sanitariya (YQOD)si SN245-71
va GOST 12.01.005-76 da «Ishchi zonasining havosi» um um iy sanitari-
ya-gigiyena talablari keltirilgan. Eng zararli changlarga eng past m iqdor
belgilangan yo'riqnom a yoki b a’zi bir changlarning y o ‘l q o ‘yiladigan ox
irgi darajas! (YQOD) 4-jadvalda keltirilgan.
41
|
Ishlab chiqarish korxonalarida baxtsiz hodisa va kasb

|
Ishlab chiqarish korxonalarida baxtsiz hodisa va kasb Pdf ko'rish
|
bet | 239/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M4.8. Ishlab chiqarish korxonalarida baxtsiz hodisa va kasb
kasalliklariningkelib chiqishi................................................................................... .....63
V BOB. Favqulodda vaziyatlar va fuqaro muhofazasi
5
.
1
. Fuqarolar muhofazasi haqida umumiy tushuncha..........................................
66
5.2. Favqulodda vaziyatlar, unga sabab boTuvchi omillar
vaxususiyatlar.............................................................................................................. .... 69
5.3. Favqulodda vaziyatning ta v s ifi.................................................... -..................... 75
5.4. Fuqarolar muhofazasining vazifalari.............................................................. .....78
5.5. Fuqarolarning fuqaro muhofazasi sohasidagi huquq
vamajburiyatlari.......................................................................................................... .... 79
5.6. Iqtisodiyot tarmoqlarida fuqarolar muhofazasining tashkil e tilish i............ 82
VI BOB. Tabiiy ofatlar va ularning oqibatlari
6.1. Tabiiy ofatlar haqida ma’iu m o t....................................................................... .... 98
6.2. Yer silkinishi va uning oqibatlari......................................................................... 100
6.3.Yer silkinish kuchining xususiyatlari................................................................. 106
6
.
4
..lmoratlarga, inshootlarga yer silkinishining ta’siri va xususiyatlari....... .... 108
6
.5.Yer silkinishi oqibatlarini tugatish chora-tadbirlari..................................... .... 110
6
.
6
..Suv toshqini va uning talafotlari..................................................................... .... ПЗ
|
| |
w w w .ilo .o r g - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. Nigmatov Pdf ko'rish
|
bet | 237/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mw w w .ilo .o r g .
267
MUNDARIJA
I BOB. Hayot faoliyati xavfsizligini ta’minlash asoslari
1.1. Hayot faoliyati xavfsizligi haqida tushuncha................................................ ...
8
1.2. Hayot faoliyati xavfsizligining asosiy tushunchalari va ularning mazm
uni......................................................................................................................................
12
1.3. Faoliyat xavfsizligini ta’minlash usulSari...................................................... ... 16
1.4. Faoliyat xavfsizligini ta’minlash vositalari................................................... ... 18
1.5. Hayot faoliyati xavfsizligi fanining tarkibiy qismlari va ulaming
tekshirish oby ektlari...................................................................................................... 19
II BOB. Ishlab chiqarish muhitida inson oinili
2
.
1
. Inson mehnat faoliyatiga ta’siretuvchi omillar................................................
22
2.2. Inson mehnat faoliyatining turlari...................................................................... 24
2.3. Mehnatning fiziologik asoslari........................................................................ ... 27
2.4. Mehnat jarayonida inson ishlash qobiliyatining pasayishi va
z o ’riqishi...................................................................................................................... ....28
III BOB. Ishlab chiqarishda mehnat xavfsizligini ta’miniasb
psixologiyasi
3.1. Mehnat faoliyatiga ob-havo muhitining ta’siri ......................................... ....30
3.2. Ishlab chiqarish mikroiqlimining gigiycnik m e’yoriari.............................. ... 33
|
| |
to’laydi. 
 5. Tomonlarning mas’uliyati, bahslarni hal etish tartibi

|
to’laydi.
5. Tomonlarning mas’uliyati, bahslarni hal etish tartibiBog'liq Audit oquv amaliyoticoverto’laydi.
5. Tomonlarning mas’uliyati, bahslarni hal etish tartibi
5.1. Tomonlarning har biri ushbu shartnoma talablariga muvofiq o’z
majburiyatlarini bajarishi, shuningdek, boshqa tomonga o’z majburiyatlarini
bajarishi uchun imkon boricha ko’mak ko’rsatishi zarur.
5.2. Ushbu shartnomani bajarish, shuningdek, shartnomaning buzilishi yoki
bekor qilinishi bilan bog’liq ravishda yuzaga keladigan barcha bahslar,
tushunmovchiliklar, ziddiyatlar tomonlarning o’zaro kelishuvida hal bo’lmasa,
tegishli xo’jalik sudida ko’rib chiqiladi.
5.3. Ushbu shartnoma bo’yicha majburiyatlarning bajarilmasligi yuzasidan
Buyurtmachi va Ijrochi amaldagi qonunchilik va ushbu shartnoma shartlariga
muvofiq mulkiy javobgar hisoblanadilar.
6. Maxfiylik
6.1. Oshkor etilmaydigan axborot hajmi Buyurtmachi tomonidan belgilanadi
va Ijrochi bilan shartnomaga alohida ilovada aks ettiriladi.
40
6.2. Tomonlar ushbu shartnomani bajarish chog’ida olingan axborot
maxfiyligini saqlash majburiyatini oladilar.
7. Yakuniy qoidalar
7.1. Ushbu shartnomaga barcha qo’shimchalar va o’zgartirishlar yozma
ravishda amalga oshirilganda hamda vakolatli shaxslar tomonidan
imzolanganda haqiqiy hisoblanadi.
7.2. Ushbu shartnoma imzolangan kundan boshlab kuchga kiradi.
7.3. Ushbu shartnoma ikki nusxada imzolanib, tomonlarga bir nusxadan
berildi. Kelishuv amalga oshirilgan manzil: _____________ .
8. Shartnomaning amal qilish muddati va tomonlarning yuridik manzillari
8.1. Shartnomaning amal qilish muddati: _____________
8.2. Tomonlarning manzili va hisob raqamlari:
Ijrochi
|
| |
8.4. Xalqaro terrorizmga qarshi kurash

|
8.4. Xalqaro terrorizmga qarshi kurash Pdf ko'rish
|
bet | 241/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M153
8.4. Xalqaro terrorizmga qarshi kurash..................................................................
154
IX BOB. Fuqarolarni muhofaza qilisbning asoslari va xususiyatlari
9.1. Fuqarolarni favqulodda vaziyat haqida ogohlantirish..............................
159
9.2. Radiatsiyaviy va kim yoviy ta’sirlarga qarshi omillar.................................
161
9.3. Fuqarolarni him oya inshootlarida saq lash .................................................
164
9.4. Xavfli hududdan xavfsiz hududga evakuatsiya q ilis h .............................
168
9.5. Yakka tartibda saqlovchi vositalar yordamida fuqarolarni
muhofaza qilish...........................................................................................................
170
X BOB. Favqulodda holatlarda qutqaruv va birinchi tiklov
ishlarini tashkil etish
10.1. Tabiiy ofatlar, avariya va halokat oqibatlarini bartaraf etishda QBTlni
tashkil etish va o'tkazish...........................................................................................
178
10.2. Ishlab chiqarish avariyaJari va halokatlar oqibatlarini bartaraf etish...
185
10.3. Zararlangan materiallarga maxsus qayta ishlov b erish...........................
187
XI BOB. Yong'in xavfsizligi asoslari
11.1. Yong'in jarayoni, turlari, xususiyatlari va uning fazalari.......................
192
11.2. Qurilish ashyolari va sanoat inshootlarining yong'in xavfi bo‘yicha to
ifalari.............................................................................................................................
196
11.3. Yong'in xavfiga bardoshli inshootlar va qurilmalar, ulaming xususiy
|
| |
q o‘yish qoidalari - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. Nigmatov Pdf ko'rish
|
bet | 243/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mq o‘yish qoidalari............................................................. ..........................................
233
12.7. Bosh, k o ‘krak qafasi, qorin va qoLl jarohatlariga ko'rsatiladigan
birinchi tibbiy yord am .............................................................................................
234
12.8. Yumshoq to ‘qimalarning uzoq bosilishi ro‘y berganida va yopiq
shikastlanish paytida ko'rsatiladigan birinchi tibbiy yordam .......................
239
12.9. Suyak singanpaytdako‘rsatiladigan birinchi tibbiy yordam ...................
241
12.10. Kuygan paytda ko'rsatiladigan birinchi tibbiy yordam ..........................
244
12.11. Yurak faoliyati va natas olish to'satdan to ‘xtab qolganida
birinchi tibbiy yordam berish .............................................................................
246
12.12. Sovuq olgan, xushdan ketgan va suvga c'no‘kkan odamlarga birinchi
tibbiy yordam к о ‘rsatish...........................................................................................
250
12.13. Odam zaharli moddalardan zaharlanganida ko'rsatiladigan birinchi
tibbiy yordam ...................... .......................................................................................
251
12.14. Shikastlangan odamlarni tashish va transportirovka qilishda
yordam ko'rsatish.......................................................................................................
253
12.15. Tabiiy ofat. avariya va katastrofalarda jabrlanganlami tibbiy saralash
qoidalari (triaj)...........................................................................................................
255
Yangi pedagogik texnologiyalardan «Panorama» trening uslubiyatining
|
| |
Audit o’quv amaliyoti cdr - bet 21

|
Audit o’quv amaliyoti cdrBog'liq Audit oquv amaliyoticover
2.Auditning dasturini tuzish.
Standartga muvofiq auditning umumiy rejasi tuzilganidan so’ng audit dasturi
tuzilib, unda barcha auditorlik amallarining batafsil ro’yxati bayon qilinishi zarur.
Dastur auditorlar uchun batafsil yo’riqnoma bo’lib, unda tekshirilishi lozim bo’lgan
buxgalterlik hisobining barcha bo’limlarini tekshirish, shuningdek ichki nazorat
tizimini tahlil qilish bo’yicha ularning barcha hatti-harakatlari aks ettirilgan bo’lishi
lozim. Audit dasturini tuzish yuzaki bajarilmasligi lozim, chunki u auditorlar
ishidagi ta’sirchan nazorat dastagi bo’lib xizmat qiladi, dasturning har bir bo’limi
bo’yicha auditor xulosalari esa auditorlik hisoboti va auditorlik xulosasini tuzish
uchun asos bo’lib xizmat qilishi lozim.
№3-«Auditni rejalashtirish»nomli AFMS, №14-«Auditorlik tanlash», №9-
«Muhimlik va auditorlik riski», №6-«Auditni hujjatlashtirish» va auditorlik
tekshiruvini amalga oshirishni tartibga soladigan boshqa standartlar bilan o’zaro
chambarchas bog’liq.
"Auditni rejalashtirish"
3-son BHMA
AUDIT DASTURI
Tekshirilayotgan tashkilot__________________________________
Audit davri______________________________________________
Kishi-soatlar soni________________________________________
Auditorlik guruhi rahbari_________________________________
Auditorlik guruhi tarkibi__________________________________
Rejalashtirilayotgan auditorlik xatari_______________________
Rejalashtirilayotgan jiddiylik darajasi_____________________
N
Audit
bo’limlari
bo’yicha
auditorlik
|
| |
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)

34
bevosita o’tkazish jarayoni (dasturni bajarish), bajarilgan ishlar natijalarini tahlil
qilish, barcha oraliq va umumiy hujjatlarni tayyorlash, tekshiruv natijalarini mijozga
taqdim etish va hokazolarni o’z ichiga olgan holda audit o’tkazishning
barcha
bosqichlarini aks ettirishi lozim.
ko’rgazma
-liligi - Audit o’quv amaliyoti cdr

207
Korxonalarning moliyaviy natijalarining maqsadi va axborot manbalari
“Toifalash” jadvali
Mazmuni
Maqsadi
Axborot
manbalari
2-ilova
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar
3-ilova
1. Ustav kapitali va ta’sischilar bilan hisoblashishlarni
audit qilishda
qaysi me’yoriy hujjatlardan foydalaniladi?
2. Ustav kapitalini shakllantirishni tekshirish qanday amalga oshiriladi?
3. Ustav kapitali hisobi va hisoboti auditi qanday o’tkaziladi?
4. Auditor ta’sis hujjatlari bilan tanishtirishida qanday ma’lumotlarni
tekshirishi lozim?
5. Ustav kapitadlini audit qilishda qanday
hujjatlar va buxgalteriya
schetlari tekshirishi manbalari bo’lib xizmat qiladi?
6.
Ustav
kapitalini
shakllantirishda
va
ta’sischilar
bilan
hisoblashishlarda soliqqa tortish tekshirish
xususiyatlari qanday
amalga oshiriladi?
7. Fondlar va rezervlarni audit qilishda qaysi me’yoriy
hujjatlardan
foydalaniladi?
8. Kelgusi davr xarajatlari va to’lovlari rezervini nazorat qilish qanday
tashkil etiladi?
9. Rezerv fondini tashkil qilish va undan
foydalanishning qanday
qoyidalari mavjud?
208
4-ilova
Audit tekshiruvining vazifalari:
Mahsulot sotishdan olingan
sof tushum summasini to’g’ri
aniqlanishini tekshirish
Moliyaviy faoliyatdan olingan
daromad va xarajatlar
summasining to’g’riligini
tekshirish
Soliq to’lagunga qadar
foyda
summasining aniqlanishini
tekshirish
Davr
xarajatlarini tekshirish
Korxonaning favqulodda
foyda yoki zarari mavjudligini
tekshirish
Korxona sof foyda summasini
to’g’ri aniqlanganligi va
maqsadli foydalanilishini
tekshirish
Audit tekshiruvining maqsadi:
korxonaning yakuniy moliyaviy natijasini to’g’ri aniqlanishi va
shuningdek, Buyurtmachi bilan tuzilgan shartnoma shartlaridan kelib chiqqan

|
shuningdek, Buyurtmachi bilan tuzilgan shartnoma shartlaridan kelib chiqqanBog'liq Audit oquv amaliyoticovershuningdek, Buyurtmachi bilan tuzilgan shartnoma shartlaridan kelib chiqqan
holda, auditorlik tekshiruvi shakllari va uslublarini mustaqil ravishda
belgilaydi.
2.3. Ijrochi Buyurtmachining moliyaviy-xo’jalik faoliyati, pul summalari,
qimmatli qog’ozlari, moddiy qiymatlar to’g’risidagi hujjatlarini to’la hajmda
tekshirishga, audit jarayonida yuzaga kelgan savollar hamda auditorlik
tekshiruvi uchun zarur bo’lgan qo’shimcha ma’lumotlar yuzasidan
tushuntirishlar olishga haqlidir.
2.4. Auditorlik tekshiruvini amalga oshirish uchun zarur bo’lgan axborotlarni
yozma ravishda uchinchi shaxslardan olishi mumkin.
2.5. Buyurtmachi zarur hujjatlarni taqdim etmasa, auditorlik tekshiruvini
o’tkazish yoki buxgalterlik hisoboti ishonchli ekani to’g’risida o’z fikrini bayon
etishdan bosh tortishga haqli.
2.6. Auditorlik faoliyatini amalga oshirayotganda O’zbekiston Respublikasi
qonunchiligiga va boshqa me’yoriy hujjatlar talablariga qat’iy rioya etiladi.
2.7. Auditorlik tekshiruvini malakali tarzda o’tkazadi, shuningdek, amaldagi
qonunchilikka asosan boshqa auditorlik xizmatlarini ko’rsatadi.
2.8. Auditorlik tekshiruvi jarayonida olinadigan va tuziladigan hujjatlarni
saqlanishini ta’minlaydi.
2.9. O’tkazilgan audit natijalari bo’yicha auditorlik xulosasini tuzadi va
korxona rahbariyatiga o’zbek (rus) tilida auditorlik hisobotini topshiradi.
Barcha qiymat ko’rsatkichlari O’zbekiston Respublikasi milliy valyutasi –
so’mda aks ettiriladi.
2.10. Korxona rahbariga ikki nusxada auditorlik xulosasi, shuningdek, bir
nusxada auditorlik hisoboti topshiriladi.
2.11. Buyurtmachining faqat to’la hajmda tuzilib, imzolangan buxgalterlik
hisoboti rasmiy ravishda olingandan keyingina Buyurtmachiga auditorlik
|
| |
ishlashni tezlashtirish - Abdujabbor muhammadiyev

|
Abdujabbor muhammadiyevBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)ishlashni tezlashtirish;
teskari aloqalardan yanada to'laqonli foydalanish;
axborot jarayonlarining texnik jihozlanish darajasini oshirish
hisoblanadi.
Axborotlashtirish - bu resurslaming an’anaviy turlari - mater-
iya va energiyani almashtirish, axborotni resurslaming uchinchi
turiga aylantirish jarayoni bo'lib, fan-texnika inqilobining yangi
bosqichidir.
Axborotlashtirish jarayoniga har xil pozitsiyadan turib qaraladi.
Uni jamiyatning har bir a’zosiga zarur bo'lgan axborot madaniya-
tini tarqatish jarayoni sifatida ham1, tashkiliy va huquqiy shart-
sharoitlar yaratish orqali axborot resurslaridan foydalanishning
samaradorligini oshirish jarayoni sifatida ham talqin qilish mumkin.
1 Axborot madaniyati - axborot texnologiyalarini egallash va ulardan amaiiy
faoliyatda foydalanish darajasi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
«Axborotlashtirish» atamasini «kompyuterlashtirish» atamasidan
farqlay bilish zarur. Kompyuterlashtirishda asosiy e ’tibor axborot
larni qayta ishlash natijalarini tezkor olish va ularni jamlashni
ta’minlaydigan texnik bazani rivojlantirish va joriy etishga qaratila-
di. Kompyuterlashtirishning asosiy shakllari:
kompyuter tizimlari va tarmoqlarini, vazifasiga ko'ra har xil
bo'lgan avtomatlashtirilgan axborot tizimlarini (AAT) barpo etish;
shaxsiy EHM negizida avtomatlashtirilgan ish joylarini tashkil
etish;
tashkiliy boshqaruv va qarorlar qabul qilish avtomatlashtirilgan
tizimlarini barpo etish;
iqtisod, siyosat va ijtimoiy sohalarda avtomatlashtirilgan
boshqaruv tizimlarini rivojlantirish.
Axborotlar sohasi rivojlangan mamlakatlarda axborotlashtirish
|
| |
davlat va jamoat organlarining, fuqarolarning, mulkchilik shak-

|
davlat va jamoat organlarining, fuqarolarning, mulkchilik shak-Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)davlat va jamoat organlarining, fuqarolarning, mulkchilik shak-
lidan qat’iy nazar, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning
axborotga bo'lgan ehtiyojini har tomonlama qondirish;
axborotni bir tartibga solish, standartlashtirish, yagona axborot
maydoni yaratish hamda respublika jahon axborot hamjamiyatiga
kirishi uchun sharoit yaratish;
respublikada yaratilayotgan va chetdan keltirilayotgan texnik,
dasturiy va texnologik axborot vositalari hamda resurslarini serti-
fikatsiya qilish;
rivojlangan, ishlash bobida mukammal va ishonchll axborot
infrastrukturasini shakllantirish;
axborotlashtirishning texnik asoslarini tarkib toptirishda respub-
likaning suveren huquqlari va mintaqaviy tuzilmalarning manfaat-
lariga rioya etish, axborot tizimlarini tashkil etish va amal qilish
jarayonida ularning o'zaro hamjihat harakat qilishlarini yo'lga
qo'yish;
respublikadagi ishlab chiqarish, boshqaruv, ilmiy va ijtimoiy
sohalarda elektronika, hisoblash texnikasi va aloqa vositalarining
yangi namunalarini yaratish hamda joriy etish;
axborotlashtirishning bir yerda haddan ziyod quyuqlashuvi va
axborot sohasida yakkahokimlik qilinishining oldini olish asosida
axborotlashtirishni jadal rivojlantirish, axborot jarayonlarini davlat
tomonidan markazlashtirilgan tartibda pul bilan ta’minlash va ido-
ra etish usullaridan tashkilotlarning mustaqilligiga va tadbirkorligi-
ga o'tish uchun shart-sharoitlar yaratish;
axborotlashtirish dasturi uchun davlat tasarrufida boMmagan
mablag'larni jalb etish uchun shart-sharoitlar yaratish;
ustivor va ijtimoiy ahamiyatga ega bo'lgan axborot tizimlarini
rivojlantirishga qaratilgan iqtisodiy rag'batlantirish va imtiyozlar
|
| |
shakllantirish va ulardan foydalanish uchun m as’ul organ va

|
shakllantirish va ulardan foydalanish uchun m as’ul organ vaBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)shakllantirish va ulardan foydalanish uchun m as’ul organ va
tashkilotlarga belgilangan tartibda hujjatlashtirilgan axborotlarni
taqdim etishlari shart.
Davlat mulki bo‘lgan axborot resurslarini shakllantirish va ular
ni foydalanuvchilarga berish ishlarini tashkil etish ana shunday
axborot resurslariga doir ishlarni bajarishi lozim bo'lgan davlat
hokimiyati va boshqaruv organlari zimmasiga yuklatiladi. Davlat
mulki qatoriga qo'shilishi mumkin bo'lgan axborot turlari va axborot
resurslarining tarkibini O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahka-
masi belgilaydi.
Huquqiy axborot resurslari:
huquqni qo'llash va muhofaza qilish faoliyatini amalga oshirish
va hujjatlashtirish;
fuqarolar, davlat organlari va ularning mansabdor shaxslari,
o'zini o'zi boshqarish organlari, xususiy tashkilotlar va boshqa
subyektlardan axborotlar olish;
huquqiy nonormativ axborotlam ing avtom atlashtirilgan
ma’lumotlar tizimlari, tarmoqlari, banklari va bazalarini tashkil etish;
sud ekspertizasi muassasalari va tashkilotlarida kriminalistik,
sud-ekspertiza va boshqa axborotlarni ishlab chiqarish yo'li bilan
vujudga keltiriladi.
Bugungi kunda bir qator olimlar tomonidan axborot jamiyatin-
ing nazariy modeli ishlab chiqilgan. U texnik va ijtimoiy fanlar
namoyandalarining e’tiborini m a’lum darajada qozonishga muvaf-
faq bo'lgan. Mazkur olimlaming fikricha, axborot jamiyati quyidagi
jihatlari bilan tavsiflanadi:
axborot inqirozi muammosi hal qilinadi;
axborotning boshqa resurslardan ustuvorligi ta’minlanadi;
jamiyat negizini eng yangi axborot texnika va texnologiyalari
yordamida bilimlarni avtomatlashtirilgan yo'sinda jamg'arish,
|
| |
qilish kerakligi masalalarini hal qilishni nazarda tutadi

|
qilish kerakligi masalalarini hal qilishni nazarda tutadiBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)qilish kerakligi masalalarini hal qilishni nazarda tutadi.
Ko'rib chiqilgan umumiy qoidalar nuqtai nazaridan axborot
huquq sohasida bir qator vazifalarni bajaradi. Birinchidan, u
huquqiy mexanizmlaming barcha tarkibiy qismlarini o'zaro bog'laydi,
ulami jamiyatning huquq tizimi bilan birlashtiradi, huquqiy tuzilma-
larni tashqi muhitga, tashqariga olib chiqadi. Ikkinchidan, axborot
huquqiy ta’sir ko'rsatishning barcha bosqichlariga xizmat ko'rsatadi
va huquqiy tuzilmalarga qo'yilgan maqsadlar yo'nalishida harakat
qilish imkonini beradi. Uchinchidan, axborot yordamida huquqiy
tuzilmalarda dastumi barqaroriashtirish va bajarish prinsiplari amal
ga oshiriladi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
V
B O B . HUQ UQ SOHASI N I
A X B O R O TLA SH TIR IS H BORASIDAGI
DAVLAT SIYOSATI
§1. Axborotlashtirish tushunchasi
«Axborotlashtirish» atamasi huquq fani va amaliyotiga 80- va
90- yillar oralig'ida kirib keldi va tez orada yangi fan yo'nalishining
ramzi sifatida e’tibor qozondi.
O'zbekiston Respublikasining «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi
Qonunining 1-moddasida ushbu qonun axborot majmui faoliyatin
ing iqtisodiy, huquqiy va tashkiliy asoslarini, uning O'zbekiston
Respublikasida tutgan o'rni va ahamiyatini belgilashi, axborot
egalari va axborotdan foydalanuvchilar bo'lmish davlat hokimiyati
va boshqaruv organlari, yuridik va jismoniy shaxslar o'rtasidagi
munosabatlarni tartibga solishi ko'rsatib o'tilgan.
Axborot jarayonlarini intensifikatsiya qilishning asosiy vositalari:
ma’lumotlarni uzatish tezligini tinimsiz oshirib borish;
uzatilayotgan axborotlar hajmini ko'paytirish va ularni qayta
|
| |
qonunining 4-moddasiga muvofiq, respublikaning axborot majmui

|
qonunining 4-moddasiga muvofiq, respublikaning axborot majmuiBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)qonunining 4-moddasiga muvofiq, respublikaning axborot majmui
davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslaming axborot tizimlari-
dan tashkil topadi. Jismoniy shaxslarning axborot tizimlari o'z
mablag'lari hisobiga tashkil etiladi va ular tomonidan belgilangan
tartibda ruxsatnoma olingan taqdirdagina ishlatiladi.
Davlat tasarrufida bo'lmagan axborot tizimlari o'z muassis-
larining mablag'lari hisobiga tashkil etiladi va ular tomonidan
axborot mahsulotlari yaratish va xizmatlarini tashkil etish uchun
foydalaniladi. Davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar
O'zbekiston Respublikasining qonunlarida belgilab berilgan huqu
qlari va majburiyatlariga muvofiq holda axborotlashtirish sohasida
huquqiy munosabatlarning subyektlari sifatida ish ko'radilar. Axborot
davlat organlarining, yuridik va jismoniy shaxslarning faoliyat
mahsuli sifatida moddiy yoki intellektual mulk obyekti bo'lishi
mumkin. Davlat organlari, yuridik va jismoniy shaxslar axborotlar
ga nisbatan O'zbekiston Respublikasi qonunlari bilan belgilanadi-
gan mulkiy huquqqa egadirlar (9-modda). Davlat tasarrufida
www.ziyouz.com kutubxonasi
bo'lmagan axborot tizimlarida ishlov beriladigan axborotlar ushbu
axborotlar tizimi Axborot tizimlari davlat reyestrida ro'yxatdan
o'tkazilgan va uning egasi axborotga ishlov berish uchun ruxsat
noma olgan hollardagina qo'riqlanadi. Ishlov berishdan ko'zlangan
maqsad va xizmat ko'rsatish qoidalari ruxsatnomada ko'rsatib
o'tiladi1.
Jamiyatning axborotlar sohasidagi salohiyatini faollashtirish
maqsadida axborotlar infratuzilmasi - axborotlarni qayta ishlash
va tahlil qilish markazlari, axborot almashish va telekommunikat-
|
| |