-Mavzu 
To’g’rilagichlar struktura sxemasi, elementlarning vazifasi

|
-Mavzu
To’g’rilagichlar struktura sxemasi, elementlarning vazifasi
|
bet | 23/27 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 113,33 Kb. | | #104205 |
Bog'liq 1-Mavzu Mavzu Kirish. Fanning tarkibi mazmuni va elektr manba t-fayllar.org12-Mavzu
To’g’rilagichlar struktura sxemasi, elementlarning vazifasi
Reja:
To`g`rilagichlar struktura sxemasi
To`g`rilagichlar elementlarning vazifasi
To‘g‘irlagich (ikkilamchi elektr ta’minoti manbai) deb, o‘zgaruvchan kuchlanish va tokni doimiyga aylantirishga xizmat qiluvchi qurilmaga aytiladi. 3.1 a-rasmda yarim o‘tkazgichli elementlardan yasalgan, transformator, to‘g‘irlovchi blok, silliqlovchi va stabilizator (turg‘unlashtiruvchi)dan iborat bo‘lgan bir fazali to‘g‘irlagichning umulashtirilgan tarkibiy sxemasi keltirilgan.
3.1-rasm Yarim o‘tkazgichli elementlardan yasalgan transformator
Tp Transformator U1 kirish (umumtarmoq) kuchlanishi va H chiqish istemolchidagi to‘g‘irlangan Un kuchlanishni muvofiqlashtiradi. B diodlar (ventiley) bloki o‘zgaruvchan tokni to‘g‘irlovchi vazifani bajaradi. Istemolchi H qarshiligidagi kuchlanish (tok)ni to‘g‘irlashnining o‘zgarib turishi (pulsatsiyasini)ni kamaytirish uchun silliqlovchi filtr СФ qo‘llaniladi. Boshqariladigan to‘g‘irlagich uchun boshqaruv bloki ББ talab etiladi va bu blok jo‘mraklar tizimini boshqarish va Un chiqish kuchlanishi sathini boshqarish uchun avtomatik tartibga solgich (regulyator)dan iborat bo‘ladi. Boshqarilmaydigan to‘g‘irlagich esa, qarshilik va tarmoq kuchlanishi va toki tebranishida nominal sathni saqlab turadigan turg‘unlashtiruchi (stabillashtiruvchi) blok kiritiladi. Ish sharoiti va qo‘yiladigan talablarga qarab to‘g‘irlagichlar tarkibiga ba’zi bir bloklar kiritilmasligi mumkin. O‘zgaruvchan tokni doimiy tokka aylantirish, jo‘mrak (bir tarafga o‘tkazuvchanlik) xususiyatiga ega bo‘lgan nosimmetrik VAX ga ega nochiziqli elementlar yordamida amalga oshiriladi. Bu xususiyatlar elektrovakuumli, ionlik va yarim o‘tkazgichlik asboblarga xos. Bu ishda, hozirgi kunda keng qo‘llanilayotgan yarim o‘tkazgichli to‘g‘irlagichlar - diodlar o‘rganiladi. Benuqson (ideal) elektr jo‘mragi (ventili)da hech qanday yo‘qotishlar bo‘lmaydi, uning qarshiligi anoddan A katodga K yo‘nalishida nolga teng(1b-rasm), o‘tkazmaydigan holatda cheksizdir, VAX esa 2 ko‘rinishga ega, VAX 1dan farqli o‘laroq. Oddiy jo‘mrak (diod) lar boshqarilmaydigan va uchinchi (boshqaruvchi) elektrodga ega jo‘mraklar (tiristorlar, tranzistorlar, elektron lampalar) boshqariladigan jo‘mraklarning keng sinfini tashkil etadi. Ko‘rilgan jo‘mraklar turlari va qo‘yiladigan talablar va asboblarni kuchlanish bilan ta’minlashning sifatiga qarab, har xil turdagi to‘g‘irlash sxemalariga ega to‘g‘irlagichlar (vipryamitel) deb ataladigan asboblar yasaladi.
To‘g‘irlagichlarni alomatlariga ko‘ra sinflash:
- boshqariladigan va boshqarilmaydigan;
- bir taktli va ikki taktli;
- bir fazali va ko‘p fazali ( ko‘pincha uch fazali );
- kichik (1 kVt gacha), o‘rtacha (100 kVt) va katta (100 kVtdan yuqori) quvvatli;
- past (25 V), o‘rtacha (1000 kVt gacha) va yuqori (1000V dan baland)kuchlanishli;
To‘g‘irlagichning asosiy parametrlari:
- Uo‘r (Io‘r) – qarshilikdagi to‘g‘irlangan kuchlanish (tok)ning o‘rtacha qiymati;
- Um.og - to‘g‘irlanayotgan kuchlanishning asosiy garmonikasining amplitudasi;
- qn q Um.og/Uur to‘g‘irlanlangan kuchlanishning o‘zgarib turishi;
- C transformator quvvati (voltamperlarda VA yoki kilovoltamperlarda kVA);
- Ito‘/.o‘r jo‘mrakning o‘rtacha to‘g‘ri toki;
- Uto‘/.o‘r Ito‘g‘.o‘r tokdagi jo‘mrakdagi o‘rtacha kuchlanish (2V dan kam).
Ko‘prik sxemali ikkita yarim davrlik to‘g‘irlagich (3.3a-rasm) ko‘prik sxemasi bo‘yicha ulangan Tr transformator va to‘rtta dioddan iborat. Ko‘prikning bitta diagnali transformatorning ikkinchi chulg‘ami va ikkinchi diagnali esa Rn qarshilik bilan ulangan. Qarshilikning musbat qutbi qilib jo‘mrak katodlarining umumiy bog‘lanish nuqtasi, manfiy qutbi qilib anodlarning bog‘lanish nuqtasi tanlanadi. 3.3b-rasmda to‘g‘irlangan un kuchlanish va in toknning vaqt diagrammalari keltirilgan.
3.3-rasm Ko‘prik sxemali ikkita yarim davrlik to‘g‘irlagich.
Nazorat savolari?
1.To`g`rilagichlar struktura sxemasi haqida ma’lumot bering?
2.To`g`rilagichlar elementlarning vazifasi haqida ma’lumot bering?
|
| |