nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
RQ 
TBQ 
TQ 
IEQ 
BO 
O‘QD 
-rasm. Matlab dasturi yordamida uning modelini va rostlash

|
RQ
TBQ
TQ
IEQ
BO
O‘QD
-rasm. Matlab dasturi yordamida uning modelini va rostlashBog'liq карбамидRQ
TBQ
TQ
IEQ
BO
O‘QD
-rasm. Matlab dasturi yordamida uning modelini va rostlash
hisobini ishlab chiqishda boshqarish funksioanl sxemasi
Bu yerda:
TBQ – topshiriq beruvchi qurilma;
TQ – taqqoslovchi qurilma;
RQ – rostlash qurilmasi;
IEQ – ish bajaruvchi qurilma;
BO – boshqarish obyekti;
O‘QD – o‘lchovchi qurilma (datchik);
Har bir sanoatda albatta rostlash qurilmasi ishlatiladi. Rostlash qurilmalari
sanoatda asosan P, PI, PID regulyatorlar ishlatiladi. P, PI, PID qonunlar sistemani
harakatchanligiga (sezgirligiga) qarab tanlanadi. Agar obyektdagi o‘lchanadigan
parametr o‘zgarish diapazoni katta bo‘lsa P, o‘rta hol bo‘lsa PI va juda kichik
bo‘lsa PID ishlatiladi. Misol sifatida sathni olib qaraymiz. Boshqarish obyektidagi
sathning o‘zgarishi (10-70 m) bo‘lsa bu hollarda boshqarish obyektiga P regulyator
ishlatiladi. Agar sathni o‘zgarishi (60-70 m) gacha bo‘lsa unda PI regulyator
ishlatiladi. Sath o‘zgarishi (69-70 m) hollarda PID regultor ishlatiladi.
Bizning bu sistemamizda rostlash qurilmasi sifatida PI regulyator olingan. IEQ
sifatida yuklamali klapan hisoblanadi. BO sifatida esa issiqlik almashinish aparati
hisoblanadi. O‘QD sifatida suyuqlikli termometr ishlatiladi.
Rostlagichni sozlash parametrini hisoblash
Rostlagich optimallik mezoni va topshirilgan ishlash algoritmi asosida
tanlanadi. Bu holda PI-rostlagichni ishlash algoritmi va rostlash sifatiga talablar
mezon – min(, hamda 20%-qayta rostlanish.
PI rostlagich kattaliklarini hisoblash uchun nomogrammadan
tashqari analitik formulalarniham qo‘lladim.
-jadval
Rostlash
Rostlash
Optimallik me’zoni
qonuni
parametrlari
20%
-li
qayta Minimal kvadratik integral
rostlash bo‘yicha
baho bo‘yicha
K
p
0,7
T
1,0
T
ПИ
K
об
K
об
T
u
0,7
T
T
5-jadvaldagi formulalarni qo‘llash natijasida quyidagilarga ega bo‘lamiz
|
| |
Ammiak va karbonat angidriddan karbamid sintez qilishning fizik-kimyoviy asoslari

Ammiak va karbonat angidriddan karbamid sintez qilishning fizik-kimyoviy asoslari.
Karbamid 150-220°S xaroratda va 7-100 МПа bosimda ammiakga karbonat angidridni
ta’sir ettirib olinadi. Bunda avval ammoniy karbamat hosil bo’ladi:
2NН
3(г)
+ С0
2(г)
NН
2
СООNН
4(с)
+ 125,6 kj
so’ngra suv ajralib chiqib, karbamidga aylanadi:
(NН
2
)
2
СООNН
4(с)
(NН
2
)
2
СО
(с)
+ Н
2
0
(с)
- 15,5 kj
Jarayon ikkita faza chegarasida sodir bo’ladi: gaz xolatidagi (NН
3
, СО
2
, Н
2
О) va suyuq
(suyuqlanma va erigan moddalar) ammiak, ammoniy karbamat, karbamid, ammoniy karbonat
tuzlari) va suv.
Karbamid asosan suyuq fazada, ya’ni suyuqlangan ammoniy karbamatdan hosil bo’ladi.
Chunki qattiq ammoniy karbamat qizdirilganda parchalanishi kiyindir. Ammoniy karbamatni
hosil bo’lishi esa bosim oshishiga bog’liq, bo’ladi. Atmosfera bosimida va yuqori bo’lmagan
xaroratda ammoniy karbamat hosil bo’lishi juda sekin kechadi. Bosim 10 МПа va xarorat 150°S
da esa juda tez sodir bo’ladi. Bunda ammoniy karbamatning karbamidga sintezi ham tezlashadi.
Karbamid suyuq fazada hosil bo’lishi sababli, jixoz (apparat) ni to’latish darajasi
(to’latish zichligi) qanchalik yuqori bo’lsa, karbamid hosil bo’lishi ham tezlashadi (gaz fazasi
kamroq bo’lgani ma’quldir).
NНСООNН
4
(NНа
2
)
2
СО
2
20
60
100
(NН
2
)
2
СО, %
1.2-rasm. Ammoniy karbamat - karbamid sistemasi suyuqlanish diagrammasi.
Karbamid suyuqlangan ammoniy karbamatdan hosil bo’lsada, uning suyuqlanish
xaroratidan quyiroqda bo’ladi NН
2
СООNН
4
152°S da suyuqlanadi. Chunki ammoniy
karbamatdan ajralib chiqayotgan suv molekulasi uning suyuqlanish xaroratini pasaytiradi.
Masalan, suyuqlanmada 9,2% suv bo’lsa NН
2
СООNН
4
ning suyuqlanish xarorati 140°S ga teng
bo’ladi. Suvning miqdori 14,7% ga ortishi bilan suyuqlanish xarorati 130°S gacha pasayadi.
Buning natijasida suyuq faza xajmi ko’payadi. Suv ta’sirida mahsulot tarkibidagi bir qism
ammoniy karbamat ammoniy karbonatga, so’ngra u esa ammoniy bikarbonatga aylanadi. Hosil
bo’ladigan karbamid ham ammoniy karbamatning suyuqlanish xaroratini pasaytiradi (1.1 rasm).
Masalan, 51% NН
2
СО0NН
4
ва 49% (NН
2
)
2
СО dan iborat aralashmaning suyuqlanish (evtetik)
nuqtasi 98°S dir.
Karbamidning hosil bo’lishi xarorat ko’tarilishi bilan ortib boradi. Xarorat 180°S dan
yuqorida karbamidning unumi maksimumga erishadi. qizdirish vaqti ortgan sayin ammoniy
karbamatning karbamidga konversiya darajasi pasaya boradi (1.2-rasm). Chunki xarorat
ko’tarilgach, konversiya darajasi oshishi bilan birgalikda karbamidning NН
3
va СО
2
ga
parchalanish jarayoni ham sodir bo’ladi va bunda boshqa qo’shimcha jarayonlarni ham borishini
kuzatish mumkin.
|
Mahalliy karbamid ishlab chiqarishni rivojlantirish

Karbamid ishlab chiqarish bo’yicha yangi quvvatlar yaratish texnologiyalari bozorida
jarayonining turli xil modifikatsiyalari mavjud bo'lib, ular asosan sintez apparaturasi bo’lib
tarkibidagi elementlari bilan farqlanadi. Xorijiy kompaniyalar bugungi kunda 1000 dan 2000
gacha, hatto 3000 tonna quvvatga ega uskunalarni taklif etmoqdalar.
Bu texnologiyalarning barchasi xom ashyoni ishlatish darajasiga nisbatan taxminan bir xil
darajadagi, asboblarni loyihalash uchun turli xil echimlar, qo'llaniladigan strukturaviy
materiallar, energiya sarfi darajasini minimallashtirishga imkon beradigan texnologik usullar
bilan farqlanadi. Misol uchun, Stamikarbon yuqori bosimli kondanser bilan birgalikda suv
aralashmali sintez reaktorini taklif qiladi. Bu bosqich birliklarida sintez bosqichlari va keyingi
bosqichlar issiqlikda birlashtiriladi, bu esa energiya sarfini kamaytirish imkonini beradi.
Chexiyaning "Hepos" firmasi bilan birgalikda modernizatsiyalash texnologiyasi asosida kuniga
1200-1500 tonna quvvatga ega maxsulotni etkazib berishni taklif etadi.
Stamicarbon CO2 ning ajratish jarayonini batafsilroq ko'rib chiqamiz. Jarayonning
soddalashtirilgan funksional sxemasi rasm- 1.8 da keltirilgan
Karbamid ishlab chiqarishi texnologik jarayonlari Oddiy sianat kislotasini karbamid bilan

Tuproqda karbamid namlik ta’sirida ammoniy karbonatga aylanadi va nordon (kislotali)
tuproqni neytrallaydi. So’ngra mikroorganizmlar ta’sirida ammoniy ioni nitratlashadi va tuproqni
nordonlashtiradi.
Karbamid tarkibidagi o’simlikka taksik ta’sir etadigan modda biuret xisoblanadi. Ayniqsa
uning suvli eritmasini o’simlikka sepilganda uning tarkibida 0,25% dan ortiq, miqdordagi biuret
bo’lsa, o’simlik barglari «kuyadi». Tuproqqa to’g’ridan —to’g’ri berilganda esa u zararsizdir.
Karbamid protein qo’shimchasi sifatida uglevodlari ko’p va oqsil miqdori kam bo’lgan
chorva yemlariga ham qo’shiladi. U ozuqa yemda 25-30% gacha oqsil o’rnini bosa oladi.
Sanoatda sun’iy smola, plastmassalar, kley, lak, farmatsevtik preparatlar, gerbitsidlar
tayyorlash va chorvachilikda ozuqalarga qo’shish uchun belgilangan standart bo’yicha A markali
yuqori va birinchi kategoriyali donador va kristall shaklidagi karbamid ishlab chiqariladi.
Mahsulot sifatidagi karbamid tarkibida belgilangan kategoriyaga mos holda: 46,3% va 46,2% N.
0,6% va 0,9% dan kam miqdorda biuret, 0,2% va 0,3% suv bo’ladi. Chorvachilik ozuqalari
tayyorlashda ishlatiladigan karbamid tarkibida esa 3% gacha biuret bo’lishi belgilangan talab
darajasiga javob bera oladi.
O’g’it sifatida ishlatiladigan karbamid esa B markada ishlab chiqariladi. Uning tarkibida
46,0% N 0,9% atrofida biuret va 0,25% gacha namlik bo’ladi. O’g’itning donadorligi esa: 1-4
mm
li donachalar 94% dan kam emas, 1 mm li donachalar 5% dan ortiq emas. Uni 6 oygacha
qopsiz saqlanganda ham yopishib qolmaydi.
Oliy matematika kafedrasi majlisi - bet 33

Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Variant 121.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
𝑧 = √15 + √5 ⋅ 𝑖
;
𝑧
4
−? √𝑧
2
-?
2.
Quyidagi funksiyalarning
tartibli hosilasini toping.
3.
Differensial yordamida taqriban hisoblab, yo‘l qo‘yilgan xatolik aniqlansin.
4.
Quyida berilgan limitlarni Lopital qoidasi yordamida hisoblang
5.
Funksiyalarning berilgan oraliqdagi eng katta va eng kichik qiymatlarini toping
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Variant 122.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan limitlarni limit hisoblash qoidalariga ko‘ra hisoblang (ajoyib va limit va Lopital
qoidasini ishlatish mumkin emas:
2.
Berilgan parametrik funksiyalarning birinchi va ikkinchi tartibli hosilalarini
toping(
— rasm. Stripping-jarayonda karbamid sintezi va suyuqlanma

1.2.2.Karbamid eritmasidan tayyor mahsulot olish
Karbamid sintezi reaksiyasida I mol ((NH
2
)
2
CO ga 1 mol Н
2
О, ya’ni 1 kg karbamidga 0,3
kg suv to’g’ri keladi. Bu eritmani vakuum ostida bug’latilib, deyarli
suvsiz suyuqlanma hosil
qilinadi.
Yig’gich 1 dagi (1.7 — rasm) 74-76% li eritma mexanik qo’shimchalardan
tozalash
uchun filtr-press 2 va bak 3 orqali ikki bosqichli bug’latish jikozlaridan o’tadi.
Biuret hosil
bo’lishini kamaytirish maqsadida bug’latish jarayoni minimal xarorat va minimal vaqtda yupqa
qatlamli (oqimli) bug’latish jixozlarida amalga oshiriladi. Suyuqlanma konsentratsiyasi avval 20-
40
KPa bosim va 118-125°S xaroratda 92-95% gacha, so’ngra esa 2,5-6,5 KPa bosimda va 135-
140°S xaroratda 99,5-99,8% ga yetkaziladi.
Atmosferaga
- rasm. Donadorlangan karbamid olish sxemasi

|
- rasm. Donadorlangan karbamid olish sxemasiBog'liq карбамид1.7 - rasm. Donadorlangan karbamid olish sxemasi:
1 - karbamid eritmasi uchun idish (yig’gich); 2 - press-filtr; 3,16 - baklar; 4 - birinchi
bosqich bug’latish jixozining isitish kamerasi; 5 - separator; 6 - bug’langan eritma yig’gich; 7 -
yuza kondensatori; 8 – tomchi tutgich; 9 - vakuum-nasos; 10 - barometrik bak; 11 - ikkinchi
bosqich rotorli bug’latish jixozi; 12 — barometrik kondensator; 13 — bug’ oqimli ejektor; 14 —
donadorlash minorasi; 15 — donadorlagich; 17 — ventilyator; 18 — lentali transportyor; 19 —
donachalarni qaynovchi qatlamda sovuggich; 20 - elevator; 22 - chang va yirik donachalarni
baki; 23 -markazdan qochma nasos.
Birinchi bosqich qizdiruvchi kamera 4 va bug’ separatori 5 dan iborat. Ikkinchi bosqich
bug’latish jixozi esa 11 rotor turiga ega. Bunda vertikal bug’latish quvurida (bug’ kuylagi ichida)
rotor bo’ladi. U radial joylashgan plastinkalari bo’lgan vsrtikal o’qdan iborat. Uning aylanishi
natijasida bug’lanuvchi eritma yuza bo’ylab yupqa qatlam xolida taqsimlanadi.
Karbamid suyuqlanmasi bug’latish jarayonining 2-bosqichidan donadorlash minorasi 14
ustidagi idish 16 ga yuboriladi. U bug’ bilan isitib turiladi. Suyuqlanma idishdan donadorlarich
15 ga tushadi. Sochilayotgan tomchilar qarama-qarshi oqimli xavo ta’sirida donadorlanib
quriydi. Donachalar 60-70°S dan 40-50°S xaroratgacha «qaynovchi qatlam» jixozida sovutiladi.
Donachalar o’lchami 1-4 mm bo’lgan mahsulot minora ichidagi yoki yonma-yon joylashgan ikki
elakli elagichda ajratiladi va qoplarga joylanib omborga yuboriladi. O’lchami 1 mm dan kichik
va 4 mm dan katta bo’lgan donachalar (yoki kukun) bak 22 da yig’iladi. Ularni suvda eritilib
siklga qaytariladi.
«Stamikarbon» stripping jarayon usuli buyicha 1 t karbamid ishlab chiqarish uchun 0,58 t
NN3 (100% li), 0,75 t СО
2
(100% li), 4,82 GDj bug’, 65 m3 sovituvchi suv va 480 MDj
elektroenergiya sarf bo’ladi.
|
| |
Oliy matematika kafedrasi majlisi - bet 30

5.
Quyidagi tеnglаmаlar оrqаli bеrilgаn chiziqning
yoyi uzunligini hisоblаng
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Oliy matematika kafedrasi
majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Variant 107.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan limitlarni limit hisoblash qoidalariga ko‘ra hisoblang (ajoyib va limit va Lopital
qoidasini ishlatish mumkin emas:
2.
Differensial yordamida
taqriban hisoblab, yo‘l qo‘yilgan xatolik aniqlansin.
3.
4.
Berilgan qatorlarning yaqinlashish
sohasini toping
5.
Quyidagi tеnglаmаlar оrqаli bеrilgаn chiziqning yoyi uzunligini hisоblаng
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Variant 108.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Ajoyib limitlar orqali hisoblang:
2.
Berilgan parametrik funksiyalarning birinchi va ikkinchi tartibli
hosilalarini
toping(
x
y
,
-?)
3.
Differensial yordamida taqriban hisoblab, yo‘l qo‘yilgan xatolik aniqlansin.
4.
Quyidagi tеnglаmаlar оrqаli bеrilgаn chiziqning yoyi uzunligini hisоblаng
5.
Berilgan qatorlarning yaqinlashish sohasini toping
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
.
3
2
5
2
lim
2
3
4
x
x
x
x
.
1
,
3
)
;
24
,
8
)
3
arcctg
b
a
.
)
4
(
2
sin
1
lim
2
4
x
x
x
xx
y
.
)
1
(
1
,
1
2
2
t
y
t
x
.
1
,
3
)
;
24
,
8
)
3
arcctg
b
a
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Oliy matematika kafedrasi majlisi
Variant 109.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan funksiyalarni
uzluksizlikka tekshiring, uzluksizlik oraliqlarini
va
uzilish
nuqtalarining
turini
aniqlang.
2.
Differensial yordamida taqriban hisoblab, yo‘l qo‘yilgan xatolik aniqlansin.
3.
Funksiyalarning berilgan oraliqdagi eng katta va eng
kichik qiymatlarini toping
4.
5.
Berilgan qatorlarning yigʻindisini
hisoblang
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Variant 110.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan funksiya hosilasini toping:
𝑦
′
−?
2.
Quyida berilgan limitlarni Lopital qoidasi yordamida hisoblang
3.
Xosmas integrallarni hisoblang yoki uzoqlashuvchi ekanini isbotlang
4.
Berilgan qatorlarning yaqinlashish sohasini toping
5.
Funksiyalarning berilgan oraliqdagi eng katta va eng kichik qiymatlarini toping
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
.
2
3
2
3
)
,
2
,
5
,
2
0
,
2
1
,
0
,
1
2
)
(
)
1
1
Мавзунинг долзарблиги - Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

I-BOB. Менерал ўғитлардан карбамид ишлаб чиқариш жараёнини баёни
1.1.
Карбамид ишлаб чиқариш жараёни тавсифи
Karbamid ishlab chiqarish texnologiyasi
Olim A.I.Bazarov tomonidan 1968 yilda ammiakning karbonat
angidrid bilan uzaro
ta’sirida sodir bo’ladigan qaytar jarayon kashf etilgan:
2NНз + С0
2
NН
2
СООNН
4
NН
2
СОNН
2
+ Н
2
0
Natijada ammoniy karbamat va uning parchalanishi
natijasida karbamid,
xalq tili bilan
aytilganda mochevina deb ataladigan modda hosil bo’ladi. Xozirgi paytda bu jarayondan butun
dunyo amaliyotida foydalaniladi.
Karbamidning xossalari
Karbamid — karbonat kislotaning diamid tuzi bo’lib, mochevina deb ham ataladi. U
rangsiz, xidsiz kristall modda bo’lib, 25°S dagi zichligi 1330 kg/m3 ga teng, 132,7°S da
suyuqlanadi. Texnik mahsulot esa oq yoki sarg’ish rangli ignasimon rombik prizmatik shakldagi
kristallardan iboratdir. Suyuqlanish xaroratigacha atmosfera bosimida qizdirilganda ammiak gazi
ajralib chiqishi bilan parchalanadi. Bu jarayonda dastavval ammoniy sianat hosil bo’ladi, so’ngra
sianat kislota va ammiakgacha parchalanadi:
(NН
2
)
2
СО
NН
4
ОСN
НОСN + NНз
Йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналишлари бўйича Ҳаракатлар стратегияси

2017-2021 yillarda O’zbekiston Respublikasini
rivojlantirishning beshta ustuvor yonalishlari bo’yicha
HARAKATLAR STRATEGIYASI
1.
2017-2021
yillarda
O‘zbekiston
Respublikasini
rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar
strategiyasining ishlab chiqilishi, hayotga joriy etilishi va uning
ahamiyati.
2.
2017-2021
yillarda
O‘zbekiston Respublikasini yanada
rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi va unda belgilangan
ustuvor yo‘nalishlar
2017 yil 7 fevral kuni
O'zbekiston Respublikasi
Prezidenti farmoni bilan
2017-2021 yillarda
O'zbekiston Respublikasini
rivojlantirishning beshta
ustuvor yo'nalishlari
bo'yicha harakatlar
strategiyasi tasdiqlandi.
.
I. Davlat va jamiyat qurilishi tizimini takomillashtirishning ustuvor
yo'nalishlari;
II. Qonun ustuvorligini ta'minlash va sud huquq tizimini yanada isloh
qilishning ustuvor yo'nalishlari;
III. Iqtisodiyotni rivojlantirish va liberallashtirishning ustuvor
yo'nalishlari;
IV. Ijtimoiy sohani rivojlantirishning ustuvor yo'nalishlari;
V. Xavfsizlik, diniy bag'rikenglik va millatlararo totuvlikni ta'minlash
hamda chuqur o'ylangan, o'zaro manfaatli va amaliy tashqi siyosat
sohasidagi ustuvor yo'nalishlar.
1. Davlat va jamiyat qurilishi tizimini takomillashtirishning ustuvor yo'nalishlari
1.1. Demokratik islohotlarni chuqurlashtirish va mamlakatni modernizasiya
qilishda Oliy Majlis palatalari, siyosiy partiyalarning rolini yanada
kuchaytirish:
- davlat hokimiyati tizimida Oliy Majlisning rolini oshirish, uning mamlakat ichki
va tashqi siyosatiga oid muhim vazifalarni hal etish hamda ijro hokimiyati faoliyati
ustidan parlament nazoratini amalga oshirish bo'yicha vakolatlarini yanada
kengaytirish;
- qonun ijodkorligi faoliyatining sifatini qabul qilinayotgan qonunlarni amalga
oshirilayotgan ijtimoiy-siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va sud-huquq isloxotlari
jarayoniga ta'sirini kuchaytirishga yo'naltirgan holda tubdan oshirish;
- siyosiy tizimni rivojlantirish, davlat va jamiyat hayotida siyosiy partiyalarning
rolini kuchaytirish, ular o'rtasida sog'lom raqobat muhitini shakllantirish.
|
Ikki chiziq orasidagi burchak - Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja

|
Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja
|
bet | 12/12 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 153,35 Kb. | | #147547 |
Bog'liq 1. Harakatdagi nuqta tezligini topish haqidagi masala-fayllar.orgIkki chiziq orasidagi burchak
Urinmalar yordamida ikki egri chiziq orasidagi burchak tushunchasi ta’riflanadi.
Ta’rif. Ikki egri chiziq orasidagi burchak deb ularning kesishish nuqtasida shu chiziqlarga o‘tkazilgan urinmalari orasidagi burchakka aytiladi.
Bu ta’rifdan foydalanib ikki chiziq orasidagi burchak tangensini topish mumkin. Faraz qilaylik y=f1(x) va y=f2(x) chiziqlar M0(x0;y0) nuqtada kesishsin, hamda y=f1(x) chiziqqa M0 nuqtada o‘tkazilgan urinma abssissa o‘qi bilan burchak, y=f2(x) chiziqqa M0 nuqtada o‘tkazilgan urinma esa burchak tashkil qilsin. (3-chizma)
Agar urinmalar orasidagi burchak bo‘lsa, u holda =- bo‘ladi. Bundan esa
tg=tg(-)=
tenglikka ega bo‘lamiz.
Ammo hosilaning geometrik ma’nosiga ko‘ra tg=f1’(x0) va tg=f2’(x0), demak ikki chiziq orasidagi burchak uchun
tg= (3.4)
formula o‘rinli bo‘ladi. 12-chizma
3-misol. y=x2 parabola va giperbolalar orasidagi burchakni toping. Yechish. Avvalo parabola va giperbolaning kesishish nuqtasini topamiz. Buning uchun ushbu sistemani yechamiz. Bundan , x3=1, x=1 bo‘lishi kelib chiqadi. Demak, sistemaning yolg‘iz (1,1) yechimi mavjud. (x2)’=2x bo‘lgani uchun f1’(1)=2, shuningdek, bo‘lgani uchun f2’(1)=-1 bo‘ladi. Demak, (3.4) formulaga ko‘ra bo‘lib, bundan burchak kattaligi uchun =arstg3 tenglikning o‘rinli ekani kelib chiqadi. (12-chizma).
Aim.uz
http://fayllar.org
|
| |
-misol - Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja

|
Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja
|
bet | 6/12 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 153,35 Kb. | | #147547 |
Bog'liq 1. Harakatdagi nuqta tezligini topish haqidagi masala-fayllar.org1-misol. Abstsissasi x=1 bo‘lgan nuqtada y=1/x giperbolaga o‘tkazilgan urinma va normal tenglamalarini tuzing.
Yechish. Bu misolda x0=1, f(x0)=1, f’(x)=- , f’(1)=-1. Bu qiymatlarni (1) formulaga qo‘yib urinma tenglamasini hosil qilamiz: y=1-(x-1), ya’ni y=2-x;
(2) formuladan foydalanib, normal tenglamasini yozamiz: y=1+(x-1), ya’ni y=x.
2-misol. y=x2 parabolaning A(0;-4) nuqtadan o‘tuvchi urinma tenglamasini yozing.
Yechish. Berilgan nuqta y=x2 parabolaga tegishli emasligi ko‘rinib turibdi. Faraz qilaylik x=x0 nuqta urinish nuqtasining abssissasi bo‘lsin. U holda f(x0)=x02, f’(x)=2x, f’(x0)=2x0. (1) formuladan foydalansak y= x02+2x0(x-x0) ya’ni
y= 2x0x- x02 (3)
tenglamaga ega bo‘lamiz.
Shartga ko‘ra urinma (0;-4) nuqtadan o‘tishi kerak. (3) tenglamada x va y o‘rniga 0 va -4 qiymatlarini qo‘yib x0 ga nisbatan -4=- x02 tenglamaga ega bo‘lamiz. Bundan x0=2, x0=-2 bo‘lishini topamiz.
Agar x0=2 bo‘lsa, u holda urinma tenglamasi y=4x-4; agar x0=-2 bo‘lsa, y=-4x-4 bo‘ladi. Shunday qilib, ko‘rsatilgan shartni qanoatlantiruvchi ikkita y=4x-4, y=-4x-4 urinma tenglamasini hosil qildik.
Asosiy elementar funksiyalarning hosilalari
|
| |
y=x - Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja

y=x (x>0) darajali funksiyaning hosilasi
Bu funksiyaning x nuqtadagi orttirmasi y=(x+x)-x=x(( )-1) ga teng va bo‘ladi. Ma’lumki, . Shuning uchun . Bundan funksiyaning x nuqtadagi hosilasi mavjud va y’=x-1 bo‘ladi. Demak, (x)’=x-1 va d(x)=x-1dx formulalar o‘rinli.
Murakkab funksiyaning hosilasini hisoblash va differensiali formulalarini foydalangan holda, (u(x)) ko‘rinishdagi murakkab funksiya uchun quyidagi formulalarni yozish mumkin: ((u(x)))’=(u(x))-1u’(x), d((u(x)))= (u(x))-1u’(x)dx.
Masalan y=(x2+1)3 funksiyaning hosilasini topish talab qilinsin. Bu misolda u(x)=(x2+1), =3. Demak, yuqoridagi formulaga ko‘ra y’=3(x2+1)2((x2+1)’=3((x2+1)22x=6x(x2+1)2 bo‘ladi.
Ko‘rsatkichli funksiyaning hosilasi
y=ax (a>0, a1) ko‘rsatkichli funksiya uchun y=ax+x -ax=ax(ax-1) va .
Ma’lumki, . Shuning uchun = =axlna mavjud. Demak (ax)’=axlna va d(ax)’=axlnadx, xususan, (ex)’=ex va d(ex)’=exdx formulalar o‘rinli ekan.
Ko‘rinib turibdiki, y=ex funksiya ajoyib xossaga ega: uning hosilasi o‘ziga teng ekan.
9-chizma Misol. y=ex funksiya grafigi Oy o‘qini qanday burchak ostida kesib o‘tadi?
Yechish. Funksiya grafigi Oy o‘qini (0;1) nuqtada kesib o‘tadi. Funksiya grafigiga shu nuqtasida o‘tkazilgan urinmaning burchak koeffitsientini topamiz: y’=ex va y’(0)=e0=1, bundan esa urinmaning Ox o‘qi bilan kattaligi /4 ga teng bo‘lgan burchak tashkil qilishi kelib chiqadi. U holda urinma Oy o‘qi bilan ham kattaligi /4 ga teng bo‘lgan burchak tashkil qiladi. 9-chizmada y=ex funksiya grafigi berilgan, bunda funksiya grafigi x=0 nuqta atrofida y=x-1 to‘g‘ri chiziqqa urinadi.
Yuqoridagi misolda olingan natija e soniga quyidagicha ta’rif berishga imkon beradi: e soni deb ordinata o‘qini /4 burchak ostida kesib o‘tuvchi ko‘rsatkichli funksiyaning asosiga aytiladi.
au(x) (a>0, a1) funksiya uchun quyidagi formulalarning o‘rinli bo‘lishini ko‘rish qiyin emas: (au(x))’= au(x)u’(x)lna, d(au(x))= au(x)u’(x)lnadx.
Masalan, (35x-3)’=35x-3(5x-3)’ln3=535x-3ln3.
|
Egri chiziq urinmasining burchak koeffitsientini topish masalasi

|
Egri chiziq urinmasining burchak koeffitsientini topish masalasi
|
bet | 4/12 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 153,35 Kb. | | #147547 |
Bog'liq 1. Harakatdagi nuqta tezligini topish haqidagi masala-fayllar.orgEgri chiziq urinmasining burchak koeffitsientini topish masalasi
Endi G egri chiziq biror oraliqda aniqlangan uzluksiz y=f(x) funksiyaning grafigi bo‘lgan holda urinmaning burchak koeffitsientini topaylik. Qaralayotgan f(x) funksiya grafigini ifodolovchi G chiziqqa tegishli M0 nuqtaning abssissasi x0, ordinatasi f(x0) va shu nuqtada urinma mavjud deb faraz qilaylik.
G chiziqda M0 nuqtadan farqli N(x0+x, f(x0+x)) nuqtani olib, M0N kesuvchi o‘tkazamiz. Uning Ox o‘qi musbat yo‘nalishi bilan tashkil etgan burchagini bilan belgilaymiz (6-chizma). Ravshanki, burchak x ga bog‘liq bo‘ladi: =(x) va tg= o‘rinli
6-chizma Urinmaning absisa o‘qining musbat yo‘nalishi bilan hosil qilgan burchagini bilan belgilaymiz. Agar /2 bo‘lsa, u holda tg funksiyaning uzluksizligiga ko‘ra kurinma=tg = , va N nuqtaning M0 nuqtaga intilishi x yning 0 ga intilishiga teng kuchli ekanligini e’tiborga olsak, kurinma = tenglikka ega bo‘lamiz.
Shunday qilib, y=f(x) funksiyaning abssissasi x0 bo‘lgan nuqtasida novertikal urinma o‘tkazish mumkin bo‘lishi uchun shu nuqtada limitning mavjud bo‘lishi zarur va yyetarli, limit esa urinmaning burchak koeffitsientiga teng bo‘lar ekan.
Hosilaning geometrik va fizik ma’nolari. Urinma va normal tenglamalari. Hosilaning geometrik ma’nosi
Yuqorida biz, agar y=f(x) funksiya grafigining M0(x0;f(x0)) nuqtasida urinma o‘tkazish mumkin bo‘lsa, u holda urinmaning burchak koeffitsienti kurinma= ekanligini ko‘rsatgan edik. Bundan hosilaning geometrik ma’nosi kelib chiqadi:
y=f(x) funksiya grafigiga abssissasi x=x0 bo‘lgan nuqtasida o‘tkazilgan urinmaning burchak koeffitsienti hosilaning shu nuqtadagi qiymatiga teng
7-chizma 8-chizma kurinma=f’(x0).
Faraz qilaylik y=f(x) funksiya x=x0 nuqtada uzluksiz va f’(x0)=+ bo‘lsin. U holda funksiya grafigi abssissasi x=x0 nuqtada vertikal urinmaga ega bo‘lib, unga nisbatan funksiya grafigi 6-chizmada ko‘rsatilgandek joylashadi.
Xuddi shu kabi f’(x0)=- bo‘lganda ham x=x0 nuqtada funksiya grafigi vertikal urinmaga ega bo‘ladi, funksiyaning grafigi urinmaga nisbatan 8–rasmda ko‘rsatilgandek joylashadi.
Agar f’(x0+0)=+ va f’(x0-0)=- bo‘lsa, u holda funksiya grafigining x=x0 nuqta atrofida 4-chizmada tasvirlangandek bo‘ladi. Xuddi shunga o‘xshash, f’(x0+0)=- va f’(x0-0)=+ bo‘lganda,
funksiya grafigi x=x0 nuqta atrofida 3–chizmadagidek ko‘rinishda bo‘ladi. Bunday hollarda (x0,f(x0)) nuqtada urinma mavjud, ammo hosila mavjud emas.
Agar x=x0 nuqtada chekli bir tomonli hosilalar mavjud, lekin f’(x0+0)f’(x0-0) bo‘lsa, u holda funksiya grafigi 5–chizmadagiga o‘xshash ko‘rinishga ega bo‘ladi. (x0,f(x0)) nuqta grafikning sinish nuqtasi bo‘ladi.
|
| |
Ta’rif - Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja

|
Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja
|
bet | 2/12 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 153,35 Kb. | | #147547 |
Bog'liq 1. Harakatdagi nuqta tezligini topish haqidagi masala-fayllar.orgTa’rif. Agar x0 da nisbatning limiti mavjud va chekli bo‘lsa, bu limit f(x) funksiyaning x0 nuqtadagi hosilasi deyiladi va f’(x0), yoki y’(x0), yoki orqali, ba’zan esa yoki kabi belgilanadi.
Bu holda funksiya x0 nuqtada hosilaga ega deb ham aytiladi. Demak,
.
Bunda x0+x=x deb olaylik. U holda x=x-x0 va x0 bo‘lib, natijada
bo‘ladi. Demak, f(x) funksiyaning x0 nuqtadagi hosilasi xx0 da nisbatning limiti sifatida ham ta’riflanishi mumkin:
Yuqoridagi limit mavjud bo‘lgan har bir x0 ga aniq bitta son mos keladi, demak f’(x) - bu yangi funksiya bo‘lib, u yuqoridagi limit mavjud bo‘lgan barcha x nuqtalarda aniqlangan. Bu funksiya f(x) funksiyaning hosila funksiyasi, odatda, hosilasi deb yuritiladi.
Endi hosila ta’rifidan foydalanib, y=f(x) funksiya hosilasini topishning quyidagi algoritmini berish mumkin:
10. Argumentning tayinlangan x qiymatiga mos funksiyaning qiymati f(x) ni topish.
20. Argument x ga f(x) funksiyaning aniqlanish sohasidan chiqib ketmaydigan x orttirma berib f(x+x) ni topish.
30. Funksiyaning f(x)=f(x+x)-f(x) orttirmasini hisoblash.
40. nisbatni tuzish.
50. nisbatning x0 dagi limitini hisoblash.
Misollar. 1. y=kx+b funksiyaning hosilasini toping.
Yechish. Hosila topish algoritmidan foydalanamiz.
10. Argument x ni tayinlab, funksiya qiymatini hisoblaymiz: f(x)=kx+b.
20. Argumentga x orttirma beramiz, u holda f(x+x)=k(x+x)+b=kx+kx+b.
30. Funksiya orttirmasi f(x)=f(x+x)-f(x)=(kx+kx+b)-( kx+b)=kx.
40. = , 50. = k=k.
Demak, (kx+b)’=k ekan. Xususan, y=b o‘zgarmas funksiya (bu holda k=0) uchun (b)’=0; y=x (k=1) funksiya uchun x’=1 bo‘ladi.
|
| |
y= funksiyaning hosilasini toping. 

Yechish

2. y= funksiyaning hosilasini toping.
Yechish. 10. f(x)= , 20. f(x+x)= . Bu erda umumiylikni cheklamagan holda x>0 va |x|<x deb hisoblaymiz. 30. f(x)=f(x+x)-f(x)= -= , 40. =
50. = ( )= Demak, =
Egri chiziq urinmasi
Siz aylananing urinmasi tushunchasi bilan tanishsiz. Aylanaga o‘tkazilgan urinma shu aylana bilan yagona umumiy nuqtaga ega, shuningdek aylana to‘g‘ri chiziqning bir tomonida joylashgan bo‘lar edi. Endi tekislikda ixtiyoriy egri chiziq berilgan bo‘lsa, unga o‘tkazilgan urinmani qanday aniqlash mumkin degan masalani qaraylik.
Urinmani egri chiziq bilan yagona umumiy nuqtaga ega bo‘lgan to‘g‘ri chiziq sifatida aniqlash mumkin emas, chunki, masalan y=ax2 parabolaning o‘qi parabola bilan faqat bitta umumiy nuqtaga ega, lekin parabolaga urinmaydi. Egri chiziq urinma to‘g‘ri chiziqning bir tomonida joylashishi muhim xususiyat emas, chunki y=ax3 egri chiziqqa abssissa o‘qi (0;0) nuqtada urinadi, lekin egri chiziq bu o‘qni shu nuqtada kesib o‘tadi. Urinmaning egri chiziq bilan yagona umumiy nuqtaga ega bo‘lishi ham uning muxim
1-chizma
2-chizma
xususiyati bo‘la olmaydi. Masalan x=1 to‘g‘ri chiziq y=sinx sinusoida bilan cheksiz ko‘p umumiy nuqtaga ega, ammo u sinusoidaga urinadi. (1-chizma)
Urinmaga ta’rif berish uchun limit tushunchasidan foydalanishga to‘g‘ri keladi. Faraz qilaylik G biror egri chiziq yoyi, M0 shu egri chiziqning nuqtasi bo‘lsin. Egri chiziqqa tegishli N nuqtani tanlab, M0N kesuvchi o‘tkazamiz. Agar N nuqta egri chiziq bo‘ylab M0 nuqtaga yaqinlashsa, M0N kesuvchi M0 nuqta atrofida buriladi. Shunday holat bo‘lishi mumkinki, N nuqta M0 nuqtaga yaqinlashgan sari M0N kesuvchi biror M0T limit vaziyatga intilishi mumkin. Bu holda M0T to‘g‘ri chiziq G egri chiziqning M0 nuqtasidagi urinmasi deyiladi. (2-chizma)
3-chizma 4-chizma 5-chizma
Agar kesuvchining limit holati mavjud bo‘lmasa, u holda M0 nuqtada urinma o‘tkazish mumkin emas deyiladi. Bunday hol M0 nuqta egri chiziqning qaytish nuqtasi (3,4 -chizma), yoki sinish (o‘tkirlanish) nuqtasi (5-chizma) bo‘lganda o‘rinli bo‘ladi.
|
atom emission - 1. Хроматографик анализ методининг моҳияти

|
1. Хроматографик анализ методининг моҳияти
|
bet | 21/21 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 101,62 Kb. | | #104606 |
Bog'liq ANALITIK KIMYO22atom emission
23.Атом-эмиссион анализ метод.лари, синфланиши
Сифат ва мищдорий анализда кенг кулланиладиган атом спектроскопияси рентген, УБ ва куринувчан нурларни чикариш ва ютилишига асосланган.
Рентген нурланиш ва ютилиши ички электронларнинг (кимёвий бог хосил килишда иштирок этмайдиган кузголишига асосланган (бир неча енгил элементларни хисобга олмаганда). Шунинг учун рентген атом спектрларининг харакгери элементнинг намунадаги кимёвиЙ холатига боглик эмас. Шунинг эътиборга олган холда никель оксидининг, никель (II) хлориднинг, газ холатидаги никель карбонилнинг ва элементар холатдаги никелнинг рентген нурланиш спектрлари бир хил бУлади.
Аксинча УБ ва куринувчан сохаларда атом спектрларини олиш учун намуна элементларининг газ холатидаги моноатомли заррачаларга утиш (атомлар ёки ионлар), чунки бу сохада ютилиш ёки нур чикариш ташки валент элекгронларининг кузголишига асосланган; тоза атом спектрларини олиш факат бу элементни у билан богланган элементлардан ажратилгандан кейингина амалга ошади.
Атом спектрларини куринувчан ва УБ сохаларда намунани атомлар холатга утказгандан кейингина олиш мумкин — яъни молекула уни ташкил этувчи заррачаларга парчалангандан кейин ва газ холатида атомлар ёки ионлар холатида мавжуд бУладиган заррачаларга айланади. Бунда атомар холатидаги элементнинг, уларнинг чикариш ва ютилиш спектрлари нисбатан куп бУлмаган дискрет чизиклардан иборат бУлади ва уларнинг тујщин узунликлари аЙни элемент учун характерли бУлади. Агар газда молекулалар ёки мураккаб ионлар мавжуд бУлмаса, спектрда поласалар мавжуд бУлмайди, чунки атомларда тебранма ва айланма квантланган холатлар мавжуд бУлмайди, шундай килиб чизиклар тугри келади.
|
| |
(adsorbsiya) va erituvchida (qo‘zg‘aluvchan faza) turlicha

|
(adsorbsiya) va erituvchida (qo‘zg‘aluvchan faza) turlicha
|
bet | 9/21 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 101,62 Kb. | | #104606 |
Bog'liq ANALITIK KIMYO22(adsorbsiya) va erituvchida (qo‘zg‘aluvchan faza) turlicha
desorbsiyalanishga asoslangan bo‘lib, usul asosan murakkab
aralashmalar sifati va miqdorini aniqlash uchun ishlatiladi. Bu tahlil
usulida gazlar , gaz holidagi moddalar va osonlik bilan gaz holatiga
o‘tuvchi moddalar aniqlanadi.
Gaz xromatografiyasi usuli miqdori juda kam bo‘lgan moddalarni ham
aniqlash imkonini beradi.
• Gaz xromatografiyalash usuli qo‘llaniladigan qo‘zg‘almas va
qo‘zg‘aluvchan fazalarning agregat holatiga qarab gaz, gaz-suyuqlik
xromatografiyasiga, moddalarning qo‘zg‘almas va qo‘zg‘aluvchan
fazalarda ajratilishida sodir bo‘ladigan jarayonlarga qarab
adsorbsiyalash, taqsimlanish, ion almashinish, cho‘ktirish, adsorbsion
kompleks hosil qilish xromatografiyasiga, moddalarni bir-biridan
ajratishda qo‘llaniladigan moslamalarga qarab kolonkali, kapillyarkolonkali xromatografiya usullariga bo‘linadi.
Gaz, gaz-suyuqlik xromatografiyalash usullari yordamida gaz, qattiq va
suyuq holatdagi dori moddalarni aralashmalardan ajratish, tozalash va
miqdorini aniqlashda keng qo‘llaniladi.
• Gaz-adsorbsion xromatografiyalashda qo‘zg‘almas faza g‘ovak qattiq
modda (maydalangan, issiqlikka chidamli g‘isht va boshqalar) bo‘lsa,
gaz-suyuqlik xromatografiyalashda esa qo‘zg‘almas faza qattiq g‘ovak
modda sirti uchmaydigan suyuqlik bilan qoplangan aralashmadan
iborat bo‘ladi. Ikkala usulda ham qo‘zg‘aluvchan faza yoki gaz
tashuvchi sifatida azot, argon yoki geliy gazlari qo‘llaniladi.
Bu usul bo‘yicha, bir necha mikrolitr tekshirilishi lozim bo‘lgan eritma
maxsus shprits yordamida yuqori haroratli termostatga yuboriladi va u
yerda gaz holatiga aylanib, qo‘zg‘almas faza bilan to‘ldirilgan
xromatografik kolonkaga o‘tadi, bunda tekshiriluvchi moddalar
|
| |
1. Хроматографик анализ методининг моҳияти - bet 8

|
1. Хроматографик анализ методининг моҳияти
|
bet | 8/21 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 101,62 Kb. | | #104606 |
Bog'liq ANALITIK KIMYO22Аум.=1С1l + ….+2С2l + …+nСn=l
9.КУЛОНОМЕТРИК АНАЛИЗ МЕТОДИ
Кулонометрик анализ методи.
Кулонометрик анализ методи аниқланадиган модданинг электрокимёвий ўзгариши учун зарур бўлган электр миқдорини ўлчашга асосланган.
Анализ қилинадиган эритмага махсус танланган ёрдамчи реагент қўшилади. Унда электролиз қилинганда анализ қилинадиган эритманинг аниқланадиган компоненти билан тез ва миқдоран стехиометрик реакцияга кириша оладиган титрловчи реагент ҳосил бўлади. Электролиз ўзгармас ток кучида олиб борилади. Эквивалент нуқтани визуал ёки индикатор ёрдамида ёки бирор физик-кимёвий метод ёрдамида аниқланади (фотометрик, амперометрик-ток кучини ўзгариши). Электролиз бошланишидан то эквивалент нуқтагача бўлган вақтни секундомер ёрдамида ўлчанади.
Кулонометрик анализ методи аниқланадиган модданинг электрокимёвий ўзгариши учун зарур бўлган электр миқдорини ўлчашга асосланган.
q=I*t
q-электр миқдори (кулонларда),
I-ток кучи (амперларда),
t-вақт (секундларда),
Фарадейнинг биринчи қонуни: электродларда ажралиб чиққан модданинг миқдори эритмадан ўтаётган электр миқдорига тўғри пропорционал. Исталган модданинг электродда 1 г-эквивалент миқдорини ажратиш учун зарур бўлган электр миқдори Фарадей сони дейилади ва у 96500 кулонга тенг.
Аниқланадиган модданинг миқдори Фарадейнинг бирлашган қонуни формуласи бўйича ҳисоблаб топилади:
m-қайтарилган ёки оксидланган модданинг массаси, г.
Э-модданинг грамм-эквиваленти.
10.GAZ XROMOTOGRAFIYASI
Gaz xromatografiyasida qo‘zg‘aluvchan faza gaz yoki bug‘ holatida bo‘l
adi.
• Gaz xromatografiya usuli ko‘p tarkibli dori moddalarni, ya’ni
aralashmalarning sorbent (qo‘zg‘almas faza) yuzasida yutilish
|
| |
Oliy matematika kafedrasi majlisi - bet 35

Oliy matematika kafedrasi
majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Variant 127.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan limitlarni limit hisoblash qoidalariga ko‘ra hisoblang (ajoyib va limit va Lopital
qoidasini ishlatish mumkin emas:
2.
Quyidagi funksiyalarning
tartibli hosilasini toping.
3.
4.
Berilgan qatorlarning yaqinlashish
sohasini toping
5.
z=xy; funksiyani x
2
+y
2
=2 shartni qanoatlantiruvchi ekstremum
nuqtalari va ekstremal
qiymatlari
topilsin
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Variant 128.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Ajoyib limitlar orqali hisoblang:
2.
Berilgan parametrik funksiyalarning birinchi va ikkinchi tartibli
hosilalarini
toping(
x
y
,
-?)
3.
Quyidagi tеnglаmаlar оrqаli bеrilgаn chiziqning yoyi uzunligini hisоblаng
4.
z=x+y; funksiyani
1
𝑥
+
1
𝑦
= 1
shartni qanoatlantiruvchi ekstremum nuqtalari va ekstremal
qiymatlari topilsin
5.
U=2x
2
+3y
2
+4z
2
; funksiyani x+y+z=13 shartni bajargandagi ekstremumi topilsin
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
.
1
3
7
5
3
lim
2
2
x
x
x
x
x
n
2
3
1
2
x
x
y
.
5
)
2
sin
1
ln(
lim
2
2
0
x
x
x
xx
y
).
cos
2
(
4
),
sin
(
2
t
y
t
t
x
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Variant 129.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan funksiyalarni
uzluksizlikka tekshiring, uzluksizlik oraliqlarini
va
uzilish
nuqtalarining
turini
aniqlang.
2.
Differensial yordamida
taqriban hisoblab, yo‘l qo‘yilgan xatolik aniqlansin.
3.
Xosmas integrallarni hisoblang yoki uzoqlashuvchi ekanini isbotlang.
4.
Berilgan qatorlarning yaqinlashish sohasini toping
5.
z=x
2
+y
2
-6x-8y funksiyani ekstremum nuqtalari va ekstremal qiymatlari topilsin
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Variant 130.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan funksiya hosilasini toping:
𝑦
′
−?
2.
Quyida berilgan limitlarni Lopital qoidasi yordamida hisoblang
3.
Funksiyalarning berilgan oraliqdagi eng katta va eng
kichik qiymatlarini toping
4.
x=-1, 0, 2 qiymatlarda mos ravishda y=0.2; 1; 25 qiymatlarni qabul qiladi. Lagranj interpolyatsion
koʻphadini tuzing va x=1 nuqtada y ni qiymatini aniqlang.
.
1
3
1
)
,
2
,
3
2
,
2
2
,
1
2
,
2
,
5
)
(
)
)
2
(
1
2
Tarmoq xavfsizligining maqsad va vazifalari Simsiz tarmoqlarda mavjud xafsizlik protokollari

|
Tarmoq xavfsizligining maqsad va vazifalari Simsiz tarmoqlarda mavjud xafsizlik protokollari
|
bet | 1/5 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 16,73 Kb. | | #266483 |
Bog'liq Tarmoq oraliq
Tarmoq xavfsizligining maqsad va vazifalari Simsiz tarmoqlarda mavjud xafsizlik protokollari.
Javob:Tarmoq xavfsizligi, internetga ulanuvchilar uchun maqsadlar, ma'lumotlarni himoya qilish va tarmoqni hakerlar, foydalanuvchilar yoki zararli dasturlar qaramay o'zgartirishga qarshi himoya qilish uchun mo'ljallangan jarayonlarning bütünini ifodalaydi. Tarmoq xavfsizligi asosan quyidagi maqsadlar va vazifalar bilan birga o'tkaziladi:
1. **Ma'lumotlarni himoya qilish**: Tarmoq xavfsizligi, ma'lumotlarni yetkazilish o'rinlari bo'ylab himoya qiladi. Bu ma'lumotlar foydalanuvchilar haqidagi shaxsiy ma'lumotlar, ma'lumotlar almashishlari, hisob-kitoblar, shifrlash va boshqa maxfiy ma'lumotlar bo'lishi mumkin.
2. **Integritetni ta'minlash**: Tarmoq xavfsizligi, ma'lumotlarning xavfsizligini ta'minlash orqali ularning integritetini ta'minlaydi. Bu, ma'lumotlarning almashtirilmasi, o'zgartirilmasi yoki yo'q qilinishini oldini olish uchun zarurdir.
3. **Xavfsizlikni ta'minlash**: Tarmoq xavfsizligi, tarmoq tuzilishi va qurilmasi yoki uning dasturlaridan kelib chiqqan xavfsizlik buzishlari, zaharli hujjatlarni nazorat qilish va ularga qarshi kurashish orqali tarmoqni himoya qiladi.
4. **Foydalanuvchilar haqida ma'lumotni himoya qilish**: Tarmoq xavfsizligi, foydalanuvchilar haqidagi shaxsiy va maxfiy ma'lumotlarni himoya qiladi. Bu, foydalanuvchilar haqidagi ma'lumotlarni qo'llash, uchirish va muvaffaqiyatli o'chirishni ta'minlaydi.
Simsiz tarmoqlarda mavjud xavfsizlik protokollari, tarmoq xavfsizligi niyatlari va vazifalari bo'yicha ommalashtirilgan protokollardir. Ular quyidagi maqsadlarga yaratilgan:
1. **Maxfiylik**: Sim-siz tarmoqlarda foydalanuvchilarning ma'lumotlari va tarmoq tuzilishi himoyalangan bo'lishi uchun maxfiylikni ta'minlash uchun xavfsizlik protokollari ishlatiladi.
2. **Avtentifikatsiya**: Foydalanuvchilar haqida to'liq ma'lumotni taqdim etish, foydalanuvchilar tomonidan isbotlanish uchun protokollar mavjud.
3. **Integritetni ta'minlash**: Ma'lumotlar uchun taqdim etilgan integritetni nazorat qilish, ularga ozgina o'zgartirishni aniqlash uchun protokollar mavjud.
4. **Shifrlash**: Ma'lumotlarni shifrlash, yani, ularga uchragan kishilarning bu ma'lumotlarga kirishiga manba qilishni qiyinlashtirish uchun protokollar mavjud.
Simsiz tarmoqlarda ushbu xavfsizlik protokollari, maxfiylik, ma'lumotlarni shifrlash va to'liqlik, foydalanuvchilar haqida haqiqiy ma'lumotni taqdim etish, tarmoq himoyalari to'g'risida ko'rsatuvlar taqdim etadi. Bu protokollar, foydalanuvchilarning tarmoq xavfsizligini ta'minlash uchun juda muhimdir.
|
| |
Бундан P=R яъни солиштирма электр ўтказувчанликка тескари қиймат бўлганлиги учун æ= (

|
Бундан P=R яъни солиштирма электр ўтказувчанликка тескари қиймат бўлганлиги учун æ= (
|
bet | 5/21 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 101,62 Kb. | | #104606 |
Bog'liq ANALITIK KIMYO22 Бундан P=R яъни солиштирма электр ўтказувчанликка тескари қиймат бўлганлиги учун æ= (æ-каппа дейилади) хосил бўлади. Охирги тенгламадан ва мос равишда æ= ни олиш мумкин. Солиштирма электр ўтказуванлик молекуляр (эквивалент) электр ўтказувчанлик билан қуйдаги кўринишда боғланган:
ℷ= 1000=æV бу ерда С-электролит эритмасининг концентрацияси (моль/л) 1000/c= -суюлтириш чегараси, л
Молекуляр (эквивалент) электр ўтказувчанлик деганда сирт юзаси 1 см2 бўлган иккита бир биридан 1 см масофада жойлашган инерт электродлар орасидаги, таркибида модда миқдори мол (экв.мол) бўлган эритманинг электр ўтказувчанлиги тушунилади.
6.Бевосита потенциометрия
Эритмага ботирилган электрод потенциали эритмадага эриган модданинг миқдорига қараб ўзгаради. Демак электрод потенциалининг ўзгаришини ўлчаш йўли билан модданинг миқдор анализини ўтказиш мумкин.
Потенциометрик анализ методи аниқланиши керак бўлган модда эритмасига ботирилган иккита электроднинг потециаллар айирмасини ўлчашга асосланган.
Нернст тенгламаси бўйича аниқланадиган индикатор электроднинг потенциали эритма концентрациясига пропорционалдир
Лекин индикатор электроднинг потенциалини тўғридан-тўғри ўлчаб бўлмайди. Унинг потенциали амалиётда индикатор электрод ва солиштирма электродлардан тузилган гаьваник элементнинг электр юритувчи кучи(э.ю.к)қиймати билан ўлчанади. Еинд.эл.Е гальваник Есолиштирма=const
Потенциометрларда ишлатиладиган электродлар.
Индикатор электроди потенциалининг ўзгаришини кузатиш учун уни потенциали маълум бўлган бошқа электрод билан гальваник элементда улаш керак. Бундай электрод солиштирма элк\ектрод дейилади.
Солиштирма электролдарга қўйиладиган талаблар:
Потенциали маълум ва доимий бўлиши;
|
| |
y=tgx va - Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja

|
Hosila va diffеrеnsial. Hosila tushunchasiga olib keladigan masalalar Reja
|
bet | 9/12 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 153,35 Kb. | | #147547 |
Bog'liq 1. Harakatdagi nuqta tezligini topish haqidagi masala-fayllar.orgy=tgx va y=ctgx funksiyalarning hosilalari.
Ushbu funksiyalarning hosilalarini topish uchun bo‘linmaning hosilasini topish qoidasidan foydalanamiz:
.
Xuddi shunga o‘xshash formulani ham keltirib chiqarish mumkin. 11-chizma
Trigonometrik funksiyalarning argumentlari x erkli o‘zgaruvchining u(x) funksiyasi bo‘lsa, u holda murakkab funksiyaning hosilasini topish qoidasiga ko‘ra quyidagi formulalar o‘rinli bo‘ladi:
(sinu)’=u’cosu, (cosu)’=-u’sinu, .
Misol. y=sinx funksiya grafigi koordinatalar boshida Ox o‘qi bilan qanday burchak tashkil etadi?
Yechish. Buning uchun y=sinx funksiya grafigiga abssissasi x=0 bo‘lgan nuqtada o‘tkazilgan urinmaning burchak koeffitsientini topamiz: y’=cosx, demak f’(0)=cos0=1, burchak koeffitsienti tg=1, bundan izlanayotgan burchak /4 ga teng.
Misol. y=tgx funksiya grafigi koordinatalar boshida Ox o‘qi bilan qanday burchak tashkil etadi?
Yechish. Buning uchun y=tgx funksiya grafigiga abssissasi x=0 bo‘lgan nuqtada o‘tkazilgan urinmaning burchak koeffitsientini topamiz: y’=(tgx)’=sec2x, demak f’(0)=sec20=1, burchak koeffitsienti tg=1, bundan izlanayotgan burchak /4 ga teng.
Bu misollarda olingan natijalarni y=sinx va y=tgx funksiya grafiklarni chizishda e’tiborga olish kerak. Rasmlarda y=sinx va y=tgx funksiya grafiklari keltirilgan. Bu funksiya grafiklari koordinatalar boshida y=x to‘g‘ri chiziqqa urinadi.
Hosilaga ega bo‘lgan funksiyaning uzluksizligi (Mustaqil ta’lim uchun)
f(x) funksiyaning hosilasi faqat bu funksiya uzluksiz bo‘lgan nuqtalardagina mavjud bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatamiz. Oldin ushbu teoremani qaraylik.
|
| |
Oliy matematika kafedrasi majlisi - bet 34

Oliy matematika kafedrasi
majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Variant 123.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Ajoyib limitlar orqali hisoblang:
2.
Funksiyalarning berilgan oraliqdagi eng katta va eng
kichik qiymatlarini toping
3.
4.
Berilgan qatorlarning yigʻindisini hisoblang
5.
U=2x
2
+3y
2
+4z
2
; funksiyani x+y+z=13 shartni bajargandagi ekstremumi topilsin
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Variant 124.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan funksiyalarni
uzluksizlikka tekshiring, uzluksizlik oraliqlarini
va
uzilish
nuqtalarining
turini
aniqlang.
2.
Quyida berilgan limitlarni Lopital qoidasi yordamida
hisoblang
3.
4.
z=x
2
+xy+y
2
+x-y+1;funksiya ekstremum nuqtasi va ekstremal qiymati topilsin
5.
Berilgan qatorlarning yigʻindisini hisoblang
.
5
)
3
sin
1
ln(
lim
2
0
x
x
x
x
.
1
5
)
,
2
,
3
2
,
2
1
,
1
cos
2
,
1
,
2
1
)
(
)
)
3
(
1
x
x
f
b
x
x
x
x
x
x
x
f
a
tgx
x
x
x
x
x
b
x
tg
e
e
a
1
lim
)
;
2
lim
)
2
3
0
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
Oliy matematika kafedrasi majlisi
30.05.2024 y. Bayonnoma №28
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Variant 125.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
Berilgan funksiya hosilasini toping:
𝑦
′
−?
2.
Oshkormas shaklda berilgan funksiyalarning hosilalarini hisoblang:
3.
4.
Berilgan qatorlarning yigʻindisini hisoblang
5.
z=5x+8y-2x
2
-2y
2
; funksiya ekstremum nuqtasi va ekstremal
qiymati topilsin
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
Variant 126.
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
2023/2024o‘quv yili, barcha yo‘nalishlar uchun
YAKUNIY NAZORAT SAVOLLARI
TASDIQLAYMAN
Kafedra mudiri, dots.
Qalandarov O‘.N.
___________
1.
𝑧 = −√5 + √15 ⋅ 𝑖
;
𝑧
7
−? √𝑧
3
-?
2.
Oshkormas shaklda berilgan funksiyalarning hosilalarini hisoblang:
3.
4.
z= -3xy+x
3
+y
3
; funksiya ekstremum nuqtalari va ekstremal qiymatlari topilsin
5.
Berilgan qatorlarning yigʻindisini hisoblang
YAKUNIY NAZORAT savollarini tuzuvchi: ___________Fayzullayev.Sh.M
.
1
arccos
2