nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qadimda  o - M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent

Qadimda o ‘ynalgan
musobaqa o‘yinlar qaysilar?
Turli vositali o‘yin- Iarda nimalardan foydalanilgan?
Tuya jangi, quvlamachoq
Qishloq xo‘jaligi asboblari
Tuya poy- gasi, otliq- lar poyga- si, qilich jangi Arqon, yog'och ot
Bekin- machoq, arqonda sakrash
Junli koptok
Chav- gon, qorxat
Qo‘g‘ir- choq, tosh, tayoq, to‘p, yong'oq, arqon
Xalqimizda qaysi son- lar sehrli hisoblanadi?
3,4,5,7,9,40 3,7,4,8,9,10 5,9,3,6,14 2,5,7,40,20
144
Insonning yettita avlodi qanday nomlanadi?
«Qo‘shnining
qo‘shnida yettidan bir haqqi bor» maqolining ma’nosini tushuntiring.
0 ‘zbek xalqining tar- biya mctodlari bcrilgan qatorni (oping.
Rag'ballanlirish meto- diga kiruvclii sliakl- larni ko'rsating.
Musiqa va qn‘shiqning tarbiyaviy aliamiyati nimada?
Hunarmandchilikka
oid lialq niaqolini toping.
Farzand, nevara, evara, chevara, kavara, ovora, begona
To‘y va ma’- rakalarda qo‘shnining yonida turish
O'git-nasihat qilish, ibrat- o'rnak ko‘r- satish, rag‘- batlantirish Maqtash, ma’qullash, alqash, mukofotlash Axloqiy tarbiyada
Mehnat qilib topganing qandu asal totganing.
Nevara, chevara, ovora, evara, farzand, begona, kavara Qo‘shni daraxtining mevasini yeyish
Odatlanti- rish, maqtash
Vasiyat qilish
Yuksak did va na- fosat tar- biyasida Hunar, hunardan rizqing unar
Nevara, ovora, chevara, evara, farzand, begona, kavara Non yopganda qo‘shniga ilinish
Kun tartibi-ni rejalash- tirish
Tasalli berish
Ijtimoiy tarbiyada
Farzand belning quvvati.
Farzand, nevara, chevara, ovora, evara, kavara, begona. Farzand- ning ka- mida 30% yurib-tu- rishlari yaxshi qo‘shni- lardan ibrat ol- gani tu- fayli bo‘- lib, qo‘sh- nining haqqi shunda Vasiyat qilish, olqish- lash
Odatlan- tirish
Vatan- parvarlik tar- bivasida Ko‘kka boqma, ko‘pga boq.
O'zbek oilasida o‘g‘il far zand tug'ilsa, unga atab qanday ko'chat
Mevali daraxt
|
Masshtablanuvchanlik va o‘tkazish qobiliyati

97
Yangi litsenziyalangan diapazonlar, masalan, 700 MHz
Wi-Fi uchun emas, balki WiMAX uchun qo‘llanilishi mumkin.
WiMAX yanada ommalashadi, chunki u bu chastotada ishlaydi,
shu bilan bir vaqtda Wi-Fi shu sababli o‘z ommaviyligini
yo‘qotadi.
Asosiy ma’lumotlar:
1. «WiMAX» «Mikroto‘lqinli ulanish orqali butun dunyo
o‘zaro ta’sirlashishi»ni bildiradi, «Wi-Fi» esa «Wireless Fidelity»
sifatida yoyiladi.
2. WiMAX katta masofalarda simsiz keng polosali aloqani
ta’minlaydi, Wi-Fi esa, asosan, ofis yoki uy chegaralaridagi yaqin
simsiz keng polosali aloqani ta’minlaydi.
3. WiMAX nazorat qilinadi va litsenziyalangan diapazonni
talab qiladi. Wi-Fi kam nazorat qilinadigan sharoitlarda
ishlashi mumkin, u litsenziyalanmaydigan diapazonlarda
ishlaydi. Bundan tashqari, oxirgi foydalanuvchilar qurilmalarni
sotib olishi kerak.
4. WiMAX bog‘lanishga mo‘ljallangan MAC-protokolni,
Wi-Fi esa CSMA/CA protokol yoki bog‘lanish asosidagi aloqani
ishlatadi.
NAzORAT SAVOLLARI - A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

NAzORAT SAVOLLARI
1. Simsiz kirish tarmoq deganda nimani tushunasiz?
2. IEEE 802.16 standarti haqida nimani bilasiz?
3. Keng polosali mobil kirish tarmog‘i deganda nimani tushu-
nasiz?
4. Qanday tarmoq WiMAX tarmog‘i deyiladi?
5. WiMAX tarmog‘ining arxitekturasi qanday ko‘rinishga ega?
6. WiMAX tarmog‘ining qanday qurilish tamoyillarini bilasiz?
7. Mesh tarmog‘i haqida nimani bilasiz?
98
8. Mesh tarmog‘ida qanday modemlar qo‘llaniladi?
9. OFDMA kirishining qo‘llanilish xususiyatlari nimadan iborat?
10. Adaptiv antenna tizimi qanday elementlardan iborat?
11. Wi-Fi texnologiyasining vazifasi nima?
12. Wi-Fi texnologiyasining qo‘llanilishi qanday arxitekturaga ega?
13. Wi-Fi texnologiyasi bo‘yicha Internetga ulanish qanday amalga
oshiriladi?
14. Wi-Fi texnologiyasining kamchiliklari va afzalliklari nimadan
iborat?
15. WiMAX texnologiyasining kamchiliklari va afzalliklari nimadan
iborat?
99
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Фокин В.Г. Проектирование оптической сети доступа:
учебное пособие//ФГОБУ ВПО «СибГУТИ». – Ново-
сибирск, 2012.
2. Андреев Р.В. Проектирование технологий ФТТБ/ФТТХ/
Поволжский ГУ ТК и И. – Самара, 2012.
3. Бакланов И.Г. НГН: принципы построения и организации
/ Под. редакцией Ю.Н. Чернышева. – M.: «ЭКО-Трендз»,
2008.
4. Горлов Н.И., Микиденко А.В., Минина Е.А. Оптические ли-
нии связи и пассивные компоненты ВОСП. Учебное по-
собие. Сибирский государственный университет телеком-
муникаций и информатики. − Новосибирск, 2003.
5. Петренко И.И., Убайдуллаев Р.Р. Пассивные оптиче-
ские сети ПОН. Часть 1. Архитектура и стандарты //
LIGHTWAVE Russian edition. – М., 2004.
6. Петренко И.И., Убайдуллаев Р.Р. Пассивные оптические
сети ПОН. Часть 3. Проектирование оптимальных сетей
//LIGHTWAVE Russian edition. – М., 2004.
7. Фокин В.Г. Сети доступа. Учебное пособие / Сибирский
государственный университет телекоммуникаций и ин-
форматики. − Новосибирск, 2012.
8. Гладышевский M.A. Сравнение технологий ЭПОН и ГПОН
// Lightwave Russian Edition. – М., 2005.
9. Котиков И.М. Классификация и сравнительный анализ
технологий проводного доступа // Технологии и средства
связи. Специальный выпуск. «Системы абонентского до-
ступа», – М., 2004.
100
10. Бубличенко Н. Широкополосный доступ в рамках архи-
тектуры ФТТх: эффективные решения компании «СТР».
– Журнал «Первая миля», № 5–6, 2010.
11.
Филимонов А.Ю. Построение мультисервисных сетей
Интернета. – С-Пб.: БХВ-Петербург, 2007.
12. Лагутенко О.И. Современные модемы. – M.: «Эко-
Трендз», 2002.
13.
Семенов Ю.В. Проектирование сетей связи следующего
поколения. – С-Пб.: Наука и техника, 2005.
14.
Голдштейн А.Б., Голдштейн Б.С. Технология и протоколы
МПЛС. – С-Пб.: БХВ, 2005.
15.
Котиков И.М. Технологии проводного абонентского до-
ступа для мультисервисных сетей связи // Технологии и
средства связи. – М., 2003.
16.
Парфенов Ю.А., Мирошников Д.Г. Последняя миля на
медных кабелях. – M.: «ЭКО-Трендз», 2001.
|
O‘quv yili oxirida - O‘zbekistOn respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi

|
O‘zbekistOn respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi
|
bet | 18/19 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 153,96 Kb. | | #117159 |
Bog'liq ZbekistOn respublik-fayllar.orgO‘quv yili oxirida tarbiyachi yakuniy pedagogika kengashiga bolalar tomonidan o‘quv dasturi o‘zlashtirilishining sifat darajasi to‘g‘risida hisobot yozadi va unda bolalar tomonidan tegishli natijalarga erishilmagan bandlar hamda ular nega bajarilmaganligi sabablariga to‘xtalib o‘tadi (ba’zi metodikalar o‘zlashtirilmagani, tarqatma materiallar, adabiyotlarning etarli bo‘lmagani, guruh texnika vositalari bilan etarli darajada ta’minlanmagani, bolaning betob bo‘lgani va darslarni o‘tkazib yuborgani, ota-onalarning faol bo‘magani va h.k.). Ushbu natijalar asosida sabablarni bartaraf etish borasidagi ishlar rejalashtiriladi va mazkur guruh uchun kelasi yilga mo‘ljallangan vazifalar belgilanadi.
Keyinchalik pedagog (tarbiyachi) bola yutuqlari xaritasini yiliga kamida 3 marta to‘ldiradi va erishilgan natijani tegishli belgi (✔) bilan belgilaydi. Kuzatuv rivojlanishning barcha sohalari bo‘yicha olib boriladi. Agar u yoki bu bilim olish sohasida indikator «ishlamasa», pedagog (tarbiyachi) daftar hoshiyalariga tegishli belgilar qo‘yishi lozim. Bu bola rivojlanishini kuzatish kundaligini yuritishda yordam beradi. Mazkur tashxis (diagnostika) asosida pedagog (tarbiyachi) ruhshunos (psixolog), logoped, jismoniy tarbiya bo‘yicha yo‘riqchi va boshqalar bilan hamkorlikda bolaning yutuqlarini ajratadi, shuningdek, ta’lim sohalarini o‘zlashtirishning salbiy tomonlarini aniqlaydi. Olingan natijalarga mos ravishda ta’lim jarayoniga tuzatishlar kiritiladi, shuningdek, individual ish rejalashtiriladi va uni amalga oshirish borasidagi vazifalar belgilanadi. O‘quv yili oxirida (odatda may oyida) ushbu xarita bo‘yicha yakuniy kuzatuv o‘tkaziladi.
3 dan 5 yoshgacha bo‘lgan bolaning rivojlanish xaritasi
Bolaning familiyasi, ismi ________________________________________________
Tug‘ilgan sanasi ________________________________________________
MTMga qabul qilingan sana ________________________________________________
Kuzatuv boshlangan sana _________________________________________________
Kuzatuv boshidagi yoshi _________________________________________________
Kuzatuv yakuni sanasi _________________________________________________
|
|
YOshi
|
|
|
|
4-yil
|
5-yil
|
|
3 yoshu 3oy
|
3 yoshu 6 oy
|
3 yoshu 9 oy
|
4 yosh
|
4 yoshu 3oy
|
4 yoshu 6 oy
|
4 yoshu 9 oy
|
5 let
|
hoshiya
|
|
|
| |
SOHO simsiz tarmoqlari - A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

93
Marshrutizatorning o‘rnatilgan simsiz ulanish nuqtasi 802.11b,
802.11g va 802.11n standartlarni qo‘llaydi. Yarim dupleks rejimda
ishlaydigan 4 portga 10/100 Ethernet standarti o‘rnatilgan kom-
mutatori Ethernet qurilmalarini simli tarmoq orqali ulash uchun
mo‘ljallangan.
O‘rnatilgan ko‘prik WLAN va LAN tarmoqlarga mos
ravishda ulangan notebook (HOME) va desktop (MY) orasida
ma’lumotlarni (jildlar va fayllarga umumiy ulanish) almashlashni
ta’minlaydi. Bundan tashqari, Ethernet WAN port orqali
Internetga ulangan IP-manzillarni o‘zgartirish funksiyali (NAT)
o‘rnatilgan LinksysWRT160N marshrutizator kompyuterlarga
(HOME va MY) provayder tomonidan ajratilgan o‘sha bir IP-
manzil bo‘yicha Internetga birga ulanishni ta’minlaydi. WLAN
va LAN lokal tarmoqlar kompyuterlariga (HOME va MY) ichki
IP-manzillarni o‘rnatilgan DHCP-serverni tayinlaydi.
Wi-FI va WiMAX texnologiyalarining

94
chiqilgan. Bu texnologiyalar orasidagi ayrim boshqa farqlarni
ko‘rib chiqamiz. WiMAX da Wi-Fi dagiga qaraganda aloqa
sifati yaxshi. Bir necha foydalanuvchilar ulanish nuqtasiga
ulanganida ular aloqa kanaliga ulanish uchun aynan «kurash»
olib boradi. O‘z navbatida, WiMAX texnologiyasi har bir
foydalanuvchiga doimiy ulanishni ta’minlaydi. WiMAX texno-
logiyasi bo‘yicha qurilgan algoritm bitta ulanish nuqtasi uchun
foydalanuvchilar soniga cheklashlarni o‘rnatadi. WiMAX
bazaviy stansiyasi o‘z potensialining maksimumiga yaqin-
lashganida, u «ortiqcha» foy da lanuvchilarni boshqa baza viy
stansiyaga avtomatik qayta yo‘naltiradi.
Lekin WiMAX hali ham tug‘ilish holatida turibdi va iqtisodiy
foyda olinishi uchun bu infratuzilmaga sezilarli mablag‘lar
talab qilinadi. Wi-Fi o‘ziga yetarli tizim hisoblanadi va Wi-Fi
tarmoqlarini tez qurish hozirda muammo emas.
Katta maydonli korxonalar Wi-Fi tarmoqlarni o‘rnatishda
talab qilinadigan ko‘p sonli repiterlarni sotib olishdan qochish
uchun WiMAX texnologiyasiga o‘tishni istashi mumkin.
Lokal tarmoqlar imkoniyatlarini kengaytirish

2.6.2. Lokal tarmoqlar imkoniyatlarini kengaytirish
(Access Point Bridge ko‘prigi, point-to-point simsiz ko‘prik,
bazaviy ulanish nuqtasi repiteri).
Access Point Bridge ko‘prigi
Simsiz lokal tarmoqlarni qurishdan tashqari, Wi-Fi texno-
logiyasi simli lokal yoki korporativ tarmoqlarning imkoniyatlarini
86
kengaytirish uchun ishlatiladi. Wi-Fi simsiz lokal tarmoqlar
simli lokal tarmoqlarga ulanadi. Bu holda Access Point lokal
tar moqning simli va simsiz segmentlari orasida ko‘prik (Access
Point Bridge) sifatida qo‘llaniladi. Lokal tarmoq sxemasiga misol
2.19-rasmda tasvirlangan.
Tasvirlangan tarmoqda KPK, noutbuk va printer Wi-Fi- adap-
terlar bilan jihozlangan va to‘rtta SHKlardan iborat simli lokal
tarmoqqa ulangan simsiz ulanish nuqtasiga ulanadi. Shunday
qilib, Access Point tarmoqning simli va simsiz qurilmalari
orasida ko‘prik sifatida ishlatiladi, bu bilan LAN imkoniyatlarini
kengaytirishga erishiladi.
Noutbuk
kommutator
SHK
SHK
SHK
SHK
Printer
Simsiz ulanish
nuqtasi
KPK
2.19-rasm. Lokal tarmoq sxemasiga misol.
87
Point-to-point simsiz ko‘prik
Access Pointni tarmoqning simli segmentlari orasida point-
to-point simsiz ko‘prik sifatida qo‘llanilishi bitta simsiz ulanish
nuqtasiga simsiz ko‘prik rejimini qo‘llaydigan boshqa ulanish
nuqtasi bilan ma’lumotlarni almashlashga imkon beradi.
Shunday qilib, lokal tarmoqning ikkita segmenti yoki ikkita
lokal tarmoq bir-birlari bilan ikkita ulanish nuqtalari yordamida
ulanadi.
Bundan tashqari, ulanish nuqtasi bazaviy ulanish nuqtasi
signali simsiz retranslatori (repiteri) sifatida ishlatilishi mum kin,
bu bilan signalning takrorlanishi hisobiga qamrab olish zonasini
kengaytiradi (2.21-rasm).
SHK
SHK
SHK
kommutator
Access
Point
Access
Point
kommutator
SHK
2.20-rasm. Point-to-point simsiz ko‘prigi.
|
Simsiz ulanish nuqtasi signali retranslatori

90
takrorlaydi. Retranslator sifatida ulanish nuqtasini repiter reji-
mida ishlatish mumkin. Bundan tashqari, Hotspot radioqam-
rov zonasini kengaytirish uchun maxsus chiqariladigan
Wi-Fi antennalar (panelli, parabolasimon va h.k.) qo‘llanishi
mumkin.
Umumiy holda xotspotni tashkil etish uchun ulanish nuqtasi
standart usullar – ADSL, 3G texnologiyalar yoki Fast Ethernet
lokal tarmog‘idan foydalanish bilan provayderga ulanadi.
Ta’kidlash zarurki, Wi-Fi va VoIP servisni integratsiyalangan
qo‘llaydigan mobil telefonni simsiz ulanish nuqtasiga ulanganida
xalqaro qo‘ng‘iroqlarning narxi an’anaviy va sotali telefoniyaga
qaraganda sezilarli pasayadi.
Katta hududda simsiz ulanish ommaviy zonasini, ya’ni xot-
zonani tashkil etish uchun bitta ulanish nuqtasini emas, balki bir
nechta ulanish nuqtalarini ishlatish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Katta hududda joylashgan ulanish nuqtalarini birlashtirish uchun
birlashtiriladigan kommutatorlarni, ularni markazlashtiril-
gan bosh qarish uchun esa simsiz ulanish nuqtalarini qo‘llash
mumkin.
Qurilmalar narxlari - A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

|
A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlariBog'liq abonent kirish tarmoqlariQurilmalar narxlari
Wi-Fi texnologiyasi bugungi kunda ham WiMAX texno-
logiyasiga qaraganda yetuk hisoblanadi. Siz o‘rnatilgan Wi-
Fi modulsiz yangi noutbukni topa olmaysiz. Shuningdek,
WiMAX qurilmalarning Wi-Fi qurilmalardan qimmat turishi
va WiMAX qurilmalari turlari kamligi vaqtinchalik kamchilik
hisoblanishi mumkin. Bunga WiMAX texnologiyasining
yoshligi sabab bo‘ladi. WiMAX modulli qurilmalarni ishlab
chiqarish endigina rivojlanmoqda va Wi-Fi qurilmalarga yetib
olishga hali ancha uzoq. WiMAX bazaviy stansiyalarining
narxi ham qo‘shimcha qimmat turadigan komponentlar tufayli
yuqori bo‘ladi.
95
Qo‘llanilish sohalari
Ko‘plab boshqa sohalar kabi ma’lumotlarni simsiz uzatishda
ham universal texnologiya yo‘q. Har bir aniq maqsad uchun
WiMAX yoki Wi-Fi ko‘proq to‘g‘ri keladi. Agar foydalanuvchilar
uchun tarmoqqa keng polosali ulanishni taqdim etish masalasi
tursa, u holda, albatta, ko‘proq WiMAX to‘g‘ri keladi, chunki bu
texnologiya oldindan aynan shu maqsad uchun ishlab chiqilgan.
Lekin agar cheklangan binoda keng polosali ulanishni taqdim
etish masalasi tursa, u holda Wi-Fi va WiMAX texnologiyalari
xalaqitlar sathi past bo‘lmaganida yoki ular umuman bo‘lma-
ganida yechim uchun bir xil yaxshi to‘g‘ri keladi. Simsiz xavf-
sizlik tizimlari yoki videokuzatuv tizimlarini joriy etish uchun
esa Wi-Fi ko‘proq to‘g‘ri keladi, chunki bu yo‘nalish yetarlisha
yaxshi rivojlangan.
2.1-jadval
Qamrab olish va masshtablar
Wi-Fi (IEEE 802.11)
WiMAX (IEEE 802.16)
Binolar ichidagi «nuqta-nuqta»
(PtP – Point to point) simsiz
yechimi
Binolardan tashqaridagi «nuqta-
ko‘p nuqta» (PtMp – Point to multi-
point) simsiz yechimi
Uncha katta bo‘lmagan
masshtablardagi tarmoqlar
(taxminan 100 metrgacha)
Juda katta simsiz tarmoqlar (7–10
kilometrgacha)
«Yashirin» tugun muammosi
(CSMA/CA)
«Yashirin» tugun muammosining
yo‘qligi (DAMA-TDMA)
a,g standartlardagi oddiy
modulatsiyalashlar (64 bit)
Kompleks modulatsiyalash
texnikasi (256 bit)
Ko‘plab retranslatorlar qo‘llaniladigan
uzoq masofalarga simsiz ko‘priklar
qurish
Ko‘plab retranslatorlar
qo‘llanilmaydigan uzoq masofali
ko‘priklar
|
| |
Boshqaruv haqida umumiy ma’lumot

|
Boshqaruv haqida umumiy ma’lumotBog'liq abonent kirish tarmoqlariBoshqaruv haqida umumiy ma’lumot
HDSL modem uch darajada tuzilishi mumkin:
Kalit sarlavhalar majmuyi (DIP) taqdim etiladi va shu
•
DIP ga ko‘ra modem uchun asosiy konfiguratsiya belgi-
lanadi. Bu o‘rnatish hamda modemni tekshirish uchun
texnik jihatdan yengillik beradi. Kalit sarlavhasining kon-
figuratsiyasi har doim boshqaruvchi tomonidan bekor
qilini shi mumkin.
O‘rnatilgan tarmoq xizmatlarini optimallashtirish maqsa-
•
dida, Black Box erkin Windows ga asoslangan xizmat
paketi taklif etiladi. Jami xizmatlarni taqdim etuvchi ilova
(Total Maintenanse Application – TMA) bepul bo‘lib,
foydalanuvchilarga har qanday holda modem bilan aloqani
saqlab qolish imkonini beradi. Barcha konfiguratsiya, holat
va ishlash sifatini nazorat qilish maqsadida ham mahalliy,
ham uzoqdan modemga kirish mumkin.
47
2,048-Mbps HDSL Modem Orchid 1003 LAN boshqarish
•
konsentratoriga ulanishi mumkin, bu kabi boshqaruv HP
OpenView ostida boshqaruvning bir qator muammolar
yechimlarini beradi.
2,048 Mbps HDSL Modem LAN uchun universitet tar-
•
moqlari, shifoxonalar va avtomobil yo‘llari yuqori tezlikda
ideal aloqani ta’minlaydi.
1
2
3
4
5
1.19-rasm. HDSL Modem – 230/115 V modelning orqa tarafdan
ko‘rinishi.
1
2
3
4
5
1.20-rasm. HDSL Modem – 48 V modelning orqa tarafdan ko‘rinishi:
1 – yoqib-o‘chiruvchi tugma; 2 – elektr ta’minoti vilkasi; 3 – konnektor;
4 – DTE interfeys sloti; 5 – liniyaga ulanish portlari.
NAzORAT SAVOLLARI
1. Abonent kirish tarmog‘i deganda nimani tushunasiz?
2. Abonent kirish tarmog‘ining vazifasi nimadan iborat?
3. Abonent kirish tarmog‘ida qo‘llaniladigan texnologiyalarni sanab
bering.
4. xDSL texnologiyasining vazifasini tushuntirib bering.
5. xDSL texnologiyasining abonent kirish tarmoqlaridagi o‘rni haqida
nimani bilasiz?
48
6. xDSL texnologiyasining abonent kirish tarmoqlari qanday xizmat
turlarini ta’minlab beradi?
7. PON texnologiyasining vazifasi nimadan iborat?
8. PON texnologiyasining abonent kirish tarmoqlaridagi o‘rni haqida
nimani bilasiz?
9. PON texnologiyasining turlari haqida nimani bilasiz?
10. FTTx texnologiyasining vazifasi nimadan iborat?
11. FTTx texnologiyasining turlari haqida nimani bilasiz?
12. Multipleksorning vazifasi nima?
13. ASAM multipleksori qanday vazifani bajaradi?
14. Abonent kirish tarmog‘ida qo‘llaniladigan modem qanday vazifani
bajaradi?
15. Modemning turlari haqida nimani bilasiz?
|
| |
Terminallarning moslashtirilishi

Terminallarning moslashtirilishi
ADLT SANT-D dan olingan va abonent uchun mo‘ljallangan
ATM-yacheykalarni DMT-modulatsiyalangan signallarga va
teskari o‘zgartirishni amalga oshiradi, demak, fizik va ATM-
darajalar bilan ishlaydi.
Fizik jihatdan ADLT-funksiya 4 ADLT-portlarga (4 – abonent-
lar bog‘lanishlari) ega bo‘lgan bitta bosma platada bajariladi. Bu
plata tizim ADSL-stativiga (IQ shinasini bajaradigan) o‘rnatiladi.
Shuningdek, ADLT-platada to‘rtta ADLT-portlar uchun bosh-
qarish (OAM) funksiyalari bajarilgan
PS tarmoqlagich
Abonentlar liniyasida (mahalliy ATSdan ketadigan o‘rama
juftlikda) analog POTS- va ADSL-signallar ustma-ust tushadi,
bunda har ikkala signallar chastotaviy multiplekslangan hisob-
lanadi.
ASAM da ADSL- va POTS-signallar maxsus filtrlar yorda-
mida teskari yo‘nalishda o‘tishda ajratiladi va to‘g‘ri yo‘nalishda
o‘tishda birlashtiriladi:
– LPF (PCHF), u POTS-signallar uchun ochiq hisoblanadi va
ADSL-signallarni so‘ndiradi;
– HPF (YCHF), u ADSL-signallar yo‘lidagi POTS-signal-
lardan barcha (masalan, raqam terish impulslari, o‘zgarmas
kuchlanish va chaqirish chastotasi) ta’sirlarni yo‘qotadi.
Bu maxsus filtrlar ham passiv, ham aktiv filtrlovchi elementlar
qo‘llanilishi orqali bajarilishi mumkin.
40
SANT-D platasi. Umumiy ma’lumotlar
SANT-D platasi raqamli SDH-uzatish tizimiga 155,52 Mbit/s
tezlikda optik ulanishni ta’minlaydi va bu tizimga IQ shina
bo‘yicha har ikkala yo‘nalishlarda tashiladigan ATM-
yacheykalarning moslanishini amalga oshiradi. Bundan tashqari,
bu platada ASAM multipleksorlarini ishlatish va texnik xizmat
ko‘rsatish uchun zarur bo‘ladigan funksiyalar ko‘zda tutilgan.
IQ-interfeys SANT-D va ADSE-A larni ASAM orqa paneli
bilan bog‘laydi va ikkita shinalardan tashkil topgan:
– IQ
D
shinalari, ular to‘g‘ri yo‘nalishda yuqori tezlikli uzatish
(ATM-yacheykalarni) uchun mo‘ljallangan;
– IQ
U
shinalari, ular teskari yo‘nalishda yuqori tezlikli uzatish
(ATM-yacheykalarni) uchun mo‘ljallangan;
– IQ
A
(access) shinalari, ular IQ
U
shinalariga ulanishni nazorat
qilish uchun mo‘ljallangan.
IQ
D
va IQ
U
shinalari har biri 5-oktetli sarlavha va 48-
oktetli ma’lumot maydoniga ega bo‘lgan ATM-yacheykalarning
tashilishini ta’minlaydi. Bundan tashqari, har bir yacheykadan
oldin bitta «bo‘sh» oktet qoladi. SANT-D ATM-yacheykalarni
54-oktetli slotlarga inkapsulatsiyalashni amalga oshiradi va IQ
shinaga ulanishni ta’minlaydi. 155,52 Mbit/s tezlikni 152,64 Mbit/s
tezlikka moslashtirish (155,52 Mbit/s dan = 53/54) to‘ldirilmagan
yacheykalarni o‘chirish yo‘li bilan amalga oshiriladi. Bu VC-4 da
bo‘lgan amaldagi ATM-yacheykalarning maksimal tezligi 149,76
Mbit/s (155,52 Mbit/s dan = 26/27) tezlik orqali cheklanishi bilan
bo‘lishi mumkin.
IQ
A
shinasi teskari kanalli interfeysga ulanishni nazorat
qilish uchun mo‘ljallangan. U teskari kanal shinasidagi «to‘q-
nashuvlar»dan qochishga zamin yaratadi va turli LT-obyekt-
larning ulanishi uchun turli darajalar ustuvorliklarini kiritish
imkoniyatini beradi.
|
Ko‘p karrali xatoliklarni tuzatish

35
ko‘paytirish operatsiyalarini bajarishi kerak. Bundan tashqari,
barcha operatsiyalar Galua maydonida bajarilishi tufayli kodlash/
dekodlash operatsiyalarining o‘zi ko‘plab resurslar va vaqtni talab
qiladi. Fure tez o‘zgartirishga asoslangan tezkor dekodlash algo-
ritmi 1.18-rasmda tasvirlangan.
Muhit
Q
ay
ta
ti
kl
an
gan
m
a’
lu
m
ot
la
r
Da
st
lab
ki
m
a’
lu
m
ot
la
r
k simvollar n simvollar
Buzilgan ma’lumotlar
RS-
koder
RS-
dekoder
Uzatkich/
tashuvchi
Qabullagich
Uzatish/
saqlash
kanali
1.18-rasm. Rid-Solomon kodining qo‘llanilish sxemasi.
ASAM multipleksori - A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari

37
Umumiy holda ASAM multipleksori turli abonentlardan
keladigan ma’lumotlarni ATM-formatga o‘zgartiradi. Bunday
moslashtirish natijasida olingan ATM-yacheykalar bitta axborot
oqimiga zichlashtiriladi va ulangan BB-ATM tarmog‘ining
transport tizimiga yo‘naltiriladi. BB-ATM tarmog‘idan keladigan
ATM-yacheykalar VPI/VCI (Virtual Path Identifier – Virtual
yo‘llar identifikatori, Virtual Channel Identifier – Virtual ka-
nallar identitikatori) identifikatoriga muvofiq zichlashtirishdan
chiqariladi va tashqi xizmat interfeysida dastlabki formatga
translatsiyalanadi.
Bundan tashqari, ASAM OAM funksiyasini ham bajaradi, bu
uning to‘g‘ri ishlashini ta’minlaydi.
ASAMning asosiy funksiyalariga quyidagilar kiradi:
– umumiy maqsadlardagi funksiyalar;
– zichlashtirish/zichlashtirishdan chiqarish;
– boshqarish (OAM);
– NT-funksiyalar;
– TA (terminallar moslashtirilishi)-funksiyalar;
– tarmoqlash funksiyalari (PS);
– elektr funksiyalar.
S og‘lik - M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent

|
M. J. Mutalipova xalq pedagogikasi toshkent
|
bet | 65/72 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 32,76 Mb. | | #236345 |
Bog'liq 74. Xalq pedagogikasi.Mutalipova M.JS og‘lik - boylik
Agar havoda chang va tutun bo‘lmasa edi, kishi ming yil yashagan boMardi.
Sog‘liqni saqlashning asosiy tadbiri badantarbiya bo‘lib, keyin ovqat va undan so‘ng uyqu tadbiridir.
Jismoniy mashqlar bilan m o‘tadil shug‘ullanib borgan kishi hech qanday davoga muhtoj bo‘lmaydi.
Badantarbiya sogiiqni saqlashda ulug'vor usuldir.
Nozik va yengil badantarbiya turlariga arg‘imchoqda uchish, belanchakda tik holda, o ‘tirib, yotib uchish, qayiq va kemada sayr qilish kiradi.
Badanning tashqi ko‘rinish ofatlari o ‘taketgan oriqlik va o ‘taketgan semizlikdir.
Ovqatlanishda odatga rioya qilmoq kerak.
Sog‘liqni saqlovchi kishi o ‘z ovqatining asosiy qismini sabzavotlar, mevalar va bulardan boshqa davo bo‘ladigan ovqatlardan bo‘lishiga ahamiyat berm og‘i lozim.
Lazzatli ovqatning zarari uni ko‘p yeb qo‘yishda.
Shodlikning ko‘p boMishi badanning yayrashi demakdir.
B IL A SIZ M I?
Tasbeho‘t haqida eshitganmisiz? Bu o ‘t tog‘li joylarda o ‘sadi. Vaqti-soati kelgach, uning mevasi yig‘ib olinib, po‘stidan tozalanadi. Natijada chiroyli, yaltiroq, rang-barang donalar paydo bo'ladi. Ularni ipga tizib, tasbeh holiga keltiradilar. O ‘z-o‘zidan m a’lumki, tasbeh bandasi uchun Allohni yodga solib turish, bir zum bo‘lsada, g ‘aflatda qolmaslik vositasi, ilohiy narsa. Shu bois unga talab, ehtiyoj kuchli. Tasbehning ahamiyati yana shundaki, uni o'girgan kishi Alloh oldidagi qarzini uzish bilan birga fïkrinf bir joyga jamlaydi. Hayolparishonlik va yomon hayolga bordirmaydi, xotirasini bir nuqta - Allohga tikishga yordam berib turadi.
Hozirda meditsina so'zi barcha xalqlar tilida har xil yangrashiga qaramay, ibn Sinoning jahon sivilizatsiyasi va tibbiyotining rivojla- nishiga salmoqli hissa qo‘shganligi bois u so‘zning lug‘aviy m a’nosi
« M adadi Sino» so‘zidan kelib chiqqanligini ham ta’kidlash joizdir.
|
| |
TO`PLAMLARNING KESISHMASI

Umumiy qismga ega bo`lgan to`plamlar kesishadi deyiladi va A B
, ya’ni A
va B to`plamlar kesishmasi bo`sh emas, deb yoziladi. Masalan, 2 ga karrali natural sonlar va
5 ga karrali natural sonlar to`plamlari umumiy elementga ega, ya’ni kesishadi yoki
kesishmasi bo`sh emas. Bu to`plamlar kesishmasi barcha 10 ga karrali natural sonlardan
iborat bo`ladi.
Ikki to`plamning o`zaro munosabatida to`rt hol bo`lishi mumkin.
1.
To`plamlar kesishmaydi (
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish - bet 3

3- ta’rif. Quvvatlari teng bo‘lgan to‘plamlar teng quvvatli to‘plamlar deyiladi.
Masalan, A={a,b,c} va C={b,d,f} to‘plamlar teng quvvatli. n(A) = n(C) = 3.
To‘plamlarning berilish usullari. Agar har bir elementning ma’lum bir to‘plamga
tegishli yoki tegishli emasligi bir qiymatli aniqlangan bo‘lsa, to‘plam berildi deyiladi.
Sonli to‘plamlar uchun xarakteristik xossani formula bilan berish qulay. Bu holda,
odatda, katta qavslar ichiga to‘plam elementi belgisi, vertikal chiziq va undan keyin
to‘plam elementiga tegishli xossa yoziladi. Masalan: «M ‒ 6 sonidan kichik bo‘lgan
natural sonlar» to‘plami bo‘lsin. Bu to‘plam xarakteristik xossasi orqali M={n |n
N va
n < 6} ko‘rinishda ifodalanadi. Shunga o‘xshash: C={c|c<9, C
N}. «C‒9 sonidan katta
bo‘lmagan natural sonlar» to‘plami.
X={x|x
2
-4=0, x
R} bo‘lsa, X‒x
2
-4=0 tenglamaning haqiqiy ildizlari to‘plami
bo‘ladi.
Y={y|-2≤y≤6, y
R} bo‘lsa, Y‒ -2 dan 6 gacha bo‘lgan butun sonlar to‘plami
hisoblanadi. Ba'zi bir sonli to‘plamlar uchun maxsus bеlgilar kiritilgan: N-natural sonlar
to‘plami, Z–butun sonlar to‘plami, N
0
–butun nomanfiy sonlar to‘plami, Q–ratsional
sonlar to‘plami, R–haqiqiy sonlar to‘plami.
To‘plam turlari. To‘plamlar ularni tashkil etuvchi elementlari soniga ko‘ra 3 turda
bo‘ladi:
4- ta’rif: Birorta ham elementi bo‘lmagan to‘plam bo‘sh to‘plam deyiladi va Ø
ko‘rinishda belgilanadi. Bo‘sh to‘plamning quvvati n(Ø)=0 ga teng.
Masalan, x
2
+4=0 tenglamaning haqiqiy ildizlari to‘plami, oydagi daraxtlar to‘plami,
dengiz tubidagi quruq toshlar to‘plami bo‘sh to‘plamlardir.
5-
MUNDARIjA
Kirish ...........................................................................................................3
I bob

|
MUNDARIjA
Kirish ...........................................................................................................3
I bobBog'liq abonent kirish tarmoqlariMUNDARIjA
Kirish ...........................................................................................................3
I bob. SIMLI ABONENT KIRISH
TARMOG‘INING QURILISHI
1.1. Abonent kirish tarmog‘ining vazifalari ...............................................6
1.2. Abonent kirish tarmog‘iga FTTx texnologiyasini qo‘llash ................17
1.3. Abonent kirish tarmog‘iga PON texnologiyasini qo‘llash .................23
1.4. ADSL asinxron raqamli abonent liniyasining qo‘llanilish
sohasi va texnologiyasi .......................................................................27
1.5. Rid-Solomon kodi orqali xatoliklarni tuzatish ..................................33
1.6. ASAM abonent kirish multipleksori .................................................35
1.7. HDSL-HDSL va E1-HDSL modemlarining texnik
ko‘rsatkichlari va vazifalari ................................................................45
II bob. SIMSIz ABONENT KIRISH
TARMOG‘INING QURILISHI
2.1. IEEE 802.16 standart boshqaruvi ostidagi keng polosali
mobil kirish tarmog‘i ..........................................................................49
2.2. WiMAX tarmog‘ining arxitekturasi. WiMAX tarmog‘ining
qurilish tamoyillari. WiMAX texnologiyasining xizmat
tarmoqlari ...........................................................................................55
2.3. Mesh tarmog‘i modemlarining qo‘llanilish xususiyatlari ................62
102
2.4. Ko‘p stansiyali OFDM kirishining qo‘llanilish xususiyatlari .........72
2.5. Adaptiv antenna tizimini qo‘llash ......................................................82
2.6. Wi-Fi texnologiyasi. Internetga ulanish ............................................83
2.6.1. Simsiz lokal tarmoqlarni yaratish .............................................84
2.6.2. Lokal tarmoqlar imkoniyatlarini kengaytirish..........................85
2.7. Wi-FI va WiMAX texnologiyalarining negizini taqqoslash .............93
Foydalanilgan adabiyotlar ..........................................................................99
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
MUNDARIjA
Kirish ...........................................................................................................3
I bob
|
Sonli 
oraliq - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ishBog'liq Diskret tuzilmalar Mustaqil ish Yusupov HusniddinSonli
oraliq
Bеlgila
nis hi
Tasvirlanishi
Nomlanishi
x/x
R,
a˂x˂b
(a, b)
Intеrval
x/x
R,
a≤x≤b
[a, b]
Kеsma
x/x
R,
a≤x˂b
[a, b)
Yarim
intеrval yoki
yarim kеsma
x/x
R,
a˂x≤b
(a, b]
Yarim
intеrval
yoki yarim
kеsma
x/x
R, x ˃
a
(a:+
∞
)
Ochiq nur
x/x
R, x ≥
a
[a:+
∞
)
Nur yoki
yarim to‘g‘ri
chiziq
x/x
R, x ˂
a
(-
∞
: a)
Ochiq nur
x/x
R, x ≤
a
(-
∞
:
a]
Nur
Eyler-Venn diagrammalari.
To‘plamlar orasidagi munosa- batlarni yaqqolroq
qilish uchun, Eyler-Venn diagrammalaridan foydalaniladi. Bunda to‘plamlar doira, oval
yoki biror yopiq soha
ko‘rinishida, universal to‘plam esa to‘g‘ri to‘rtburchak shaklida tasvirlanadi.
Masalan: B to‘plam A to‘plamning xos to‘plam osti ekanligi quyidagi ko‘rinishda
tasvirlanadi.
1.1-rasm
Umumiy qismga ega bo‘lgan to‘plamlar kesishadi deyiladi va A
∩
B=Ø, ya’ni A va
B to‘plamlar kesishmasi bo‘sh emas, deb yoziladi. Masalan, 2 ga karrali natural sonlar
va 5 ga karrali natural sonlar to‘plamlari umumiy elementga ega, ya’ni kesishadi yoki
kesishmasi bo‘sh emas. Bu to‘plamlar kesishmasi barcha 10 ga karrali natural sonlardan
iborat bo‘ladi.
Ikki to‘plamning o‘zaro munosabatida to‘rt hol bo‘lishi mumkin (1.2-rasm):
1)
to‘plamlar kesishmaydi (1.2-rasm, I);
2)
to‘plamlar kesishadi (1.2-rasm, II);
3)
to‘plamlarning biri ikkinchisining qism to‘plami bo‘ladi (1.2-rasm, III).
4)
to‘plamlar ustma-ust tushadi, ya’ni teng (1.2-rasm, IV).
|
| |
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish - bet 5

Bog'liq Diskret tuzilmalar Mustaqil ish Yusupov Husniddin
9- ta’rif. B to‘plamning barcha elementlari A to‘plamda mavjud bo‘lib, shu bilan
birga A da B ga tegishli bo‘lmagan elementlar ham mavjud bo‘lsa, B to‘plam A
to‘plamning xos qism to‘plami deyiladi va A
⊆
Bkabi belgilanadi.
10- ta’rif. A to‘plamning o‘zi va Ø to‘plam shu A to‘plamning xosmas qism
to‘plami deyiladi.
11- ta’rif. Agar A
1
, A
2
,..., A
n
to‘plamlar A to‘plamning qism to‘plami bo‘lsa, A
to‘plam A
1
, A
2
,..., A
n
to‘plamlar uchun universal to‘plam deyiladi. Universal to‘plam,
odatda, I yoki U harflari bilan belgilanadi. Universal to‘plamning barcha qism to‘plamlari
orasida ikkita xosmas qism to‘plam mavjud bo‘lib,
ulardan biri U ning o‘zi, ikkinchisi esa bo‘sh to‘plam, qolganlari esa xos qism
to‘plamlar bo‘ladi.
Geometriyadan misol keltirsak, R
3
– uch o‘lchovli fazo bo‘lsa, П–R
3
fazodagi
tekislik, L–П tekislikdagi chiziq bo‘lsa, quyidagi munosabat o‘rinli bo‘ladi: L
⊂
П
⊂
R
3
yoki L
⊆
П
⊆
R. Bu yerda R
3
ning boshqa qism to‘plamlari ham mavjudligini hisobga
olish kerak.
N‒barcha natural sonlar to‘plami; Z‒barcha butun sonlar to‘plami; Q‒barcha
ratsional sonlar to‘plami; R‒barcha haqiqiy sonlar to‘plami bo‘lib, N
⊂
Z
⊂Q⊂R
shartlar
bajariladi va R qolgan sonli to‘plamlar uchun universal to‘plam vazifasini bajaradi.
N
⊆
Z
⊆
Q
⊆
R kabi yozish ham mumkin.
R to‘plamning to‘plam ostilarini koordinatalar o‘qida tasvirlash qulay. Agar a,b
R
va a
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish

Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/11
Sana
18.05.2024
Hajmi
0,73 Mb.
#242936
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish
Download
0,73 Mb.
Matnni ko'rish
To‘plamlar va ularning elementlari

|
To‘plamlar va ularning elementlariBog'liq Diskret tuzilmalar Mustaqil ish Yusupov Husniddin To‘plamlar va ularning elementlari
To‘plam
tushunchasi.
To‘plam
tushunchasi
matematikaning
asosiy
tushunchalaridan biri bo‘lib, u ta’riflanmaydi va u haqida misollar yordamida tasavvur
hosil qilinadi. To‘plam deganda predmetlar yoki ob’yektlarni biror xossasiga ko‘ra
birgalikda qarash tushuniladi.
Masalan, barcha natural sonlar to‘plami, bir talabalar uyida yashovchi talabalar
to‘plami, to‘g‘ri chiziqdagi nuqtalar to‘plami, maktabdagi o‘quvchilar to‘plami va h.k.
Hayotda to‘plamlar alohida nomlanadi: auditoriyadagi talaba- lar to‘plami – guruh,
harflar to‘plami – alfavit, qushlar to‘plami – gala, qo‘ylar to‘plami – poda va h. k.
1-
ta’rif:
To‘plamni tashkil etuvchi ob’yektlar – bu to‘plamning elementlari deb
ataladi.
Masalan, yuqoridagi misollardagi natural sonlar, o‘quvchilar, talabalar, nuqtalar
mos to‘plamlarining elementlari hisoblanadi.
To‘plamlar odatda, lotin alfavitining bosh harflari bilan, ular- ning elementlari esa
alfavitning kichik harflari bilan belgilanadi. A to‘plam a, b, c, d, e, f elementlaridan
tuzilganligi A={a, b, c, d, e, f} ko‘rinishda yoziladi.
To‘plam bir qancha elementlardan iborat bo‘lishi mumkin, quyidagi yozuv: a
A, a
elementning A to‘plamga tegishliligini bildiradi.
Agar a
A bo‘lsa, u holda «a element A to‘plamga tegishli»,
«a element A to‘plamning elementi», «a element A to‘plamda mavjud» yoki «a
element A to‘plamga kiradi» deb o‘qiladi. a
A yoki a
A yozuv esa a elementni A
to‘plamga tegishli emasligini bildiradi.
Masalan, A – juft natural sonlar to‘plami bo‘lsin, u holda 2
A, 5
A, 628
A va
729
A bo‘ladi.
2-
ta’rif.
To‘plamning elementlari soniga to‘plam quvvati deyiladi va n(A) kabi
belgilanadi.
Masalan, A={a,b,c,d,e,f,g} to‘plamning quvvati n(A)=7ga, B={a}to‘plamning
quvvati n(B) = 1 ga, C={b,d,f} to‘plamning quvvati n(C)=3 ga, D={a,g} to‘plamning
quvvati n(D)=2 ga teng.
|
| |
ta’rif - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ishBog'liq Diskret tuzilmalar Mustaqil ish Yusupov Husniddin
ta’rif:
To‘plam chekli sondagi elementlardan tashkil topsa, chekli to‘plam
deyiladi. Masalan, lotin alifbosi harflari to‘plami, kamalak ranglari to‘plami, raqamlar
to‘plami chekli to‘plamlardir.
A={a}, B={a,b}, C={a,b,c}to‘plamlar chеkli bo‘lib, ular mоs ravishda bitta, ikkita
va uchta elеmеntlardan tuzilgan.
6-
ta’rif:
To‘plam elementlari soni cheksiz bo‘lsa, bunday to‘plam cheksiz
to‘plam deyiladi.
Masalan, A={1,2,3,…,n,…}, B={2,4,6,…,2n,…} va barcha ratsional sonlar
to‘plami, tekislikdagi nuqtalar to‘plami kabi to‘plamlar chеksiz to‘plamdir.
Teng to‘plamlar. To‘plam osti. Universal to‘plam.
7-
ta’rif:
Bir xil elementlardan tashkil topgan to‘plamlar teng to‘plamlar
deyiladi. Masalan, x
2
-4=0 tenglamaning yechimlari to‘plami va |x|=2 tenglamaning
yechimlari to‘plami teng to‘plamlardir. Teng to‘plamlar aynan bir xil elementlardan
tuziladi va faqat elementlar tartibi bilangina farqlanishi mumkin.
8-
ta’rif:
B to‘plamning har bir elementi A to‘plamga tegishli bo‘lsa, B to‘plamni
A to‘plamning to‘plam osti, (qismi, qism to‘plami) deyiladi, buni quyidagicha
belgilanadi: B
⊂A
yoki A
B
. Masalan, A={a,b,c,d,e,f,g} to‘plam uchun B={a},
C={b,d,f}, D={a,g} to‘plamlarning har qaysisi to‘plam ostidir. Shuning bilan birga bo‘sh
to‘plam istalgan to‘plamning va har bir to‘plam o‘zining to‘plam osti (qism to‘plami)
bo‘ladi.
Quyidagi xossadan ko‘pincha to‘plamlar tengligini isbotlashda foydalaniladi. Agar
A
⊂
B va B
⊂
A bir vaqtda o‘rinli bo‘lsa, A=B bo‘ladi. Ya‘ni A to‘plamning istalgan
elementi B to‘plamga tegishli ekani va B to‘plamning istalgan elementi A to‘plamga
tegishli ekani isbotlangan bo‘lsa, bu to‘plamlar tengligi haqida xulosa chiqariladi.
|
| |
Eslatma - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish

bilan tanishadilar. Bu munosabatlar yordamida sonlar va kesmalar to‘plamida
tartib
o‘rnatiladi.
Tartib munosabati qat’iy va noqat’iy tartib munosabatiga bo‘li- nadi va bu bo‘linish
munosabatning asimmetrik yoki antisimmetrik bo‘lishi bilan bog‘liq. «Katta» va
«kichik» munosabatlari qat’iy tartib munosabati bo‘lsa, «katta emas» va
«karrali» munosabatlari noqat’iy tartib munosabati hisoblanadi.
Teorema
. R-S to‘plamdagi ekvivalentlik munosabati, [s] va [s′]
ekvivalentlik
sinflari bo‘lsin. U holda yoki [s]=[s′], bu yerda sRs′, yoki [s]∩[s′] =
∅
, qachonki s R s′.
Isbot. Faraz qilaylik, [s]∩[s′]≠
∅
bo‘lsin,
aytish mumkinki, shunday t element
topiladiki, t
∈
[s]∩[s′] bo‘ladi. Shuning uchun sRt va s′Rt o‘rinli ekanligidan, simmetriklik
asosida sRt va tRs′ o‘rinli ekanligi kelib chiqadi. Tranzitivlikdan foydalanib ko‘ramizki,
sRs′s va s′ ning ekvivalentligini yoki S dagi aynan bitta element ekanini bildiradi. Bundan
[s]=[s′] ekanligi kelib chiqadi. Yagona boshqa imkoniyat [s]∩[s’]=
∅
dan iborat bo‘lib,
bu holda sRs′ ekanligi o‘z-o‘zidan ma`lum bo‘ladi.
Yuqorida amalga oshirilgan isbot natijasida shuni ko‘ramizki, S to‘plamdagi R
munosabatning ekvivalentligi to‘plamni kesishmaydigan ekvivalentlik
sinflariga ajratar
ekan.
Qism to’plam.
Asosiy sonli to’plamlar TA’RIF. Y to’plamning har bir elementi X to’plamning ham
elementi bo’lsa, Y to’plamga X to’plamning qism to’plami deyiladi X
Y yoki Y
X kabi
belgilanadi.
belgisi biror to’plamni qismini anglatadi.
1)
∅⊂
А ixtiyoriy A to’plam uchun;
2) А
А ixtiyoriy А to’plam uchun;
3) В
А bo’lgani bilan А
В emas;
4)
Agar А
В va В
А bo’lsa, u holda А=В;
5) Agar А
⊂
В va В
⊂
С bo’lsa, u holda А
⊂
С
.
Ekvivalеntlik munosabati - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish

Bu qism to‘plamlar juft-jufti bilan kesishmaydi va qism to‘plamlarining birlashmasi
birlamchi misolda berilgan to‘plam bilan ustma-ust tushadi.
Z butun sonlar to‘plamida aRb
⇔
m | (a - b) muno- sabatni qaraylik. Bu
munosabat m=7 bo‘lganda Z to‘plamni ekvivalent 7 ta sinfga ajratadi:
[0]
= {…, -14, -7, 0, 7, 14, …}
[1] = {…, -13, -6, 1, 8, 15, …}
[2] = {…, -12, -5, 2, 9, 16, …}
[3] = {…, -11, -4, 3, 10, 14, …}
[4] = {…, -10, -3, 4, 11, 14, …}
[5] = {…, -9, -2, 5, 7, 12, …}
[6] = {…, -8, -1, 6, 7, 13, …}
(I).
R – haqiqiy sonlar to‘plamidagi "<" munosabati bo‘lsin.
Bundan kelib chiqadiki, R={(х,у)
∈
R×R|х<у}.
(II).
m natural sonini olamiz va eslatib o‘tamizki, agar a
∈
Z, va m|a bo‘lsa, demak
a soni m ga karrali. Z butun sonlar to‘plamidagi R munosabat quyidagicha aniqlangan
bo‘lsin:
aRb
⇔
m | (a – b).
E`tibor beringki, biz bu munosabat bilan 1.4.3.- bo‘limda tanishgan edik.
(III).
T
5
- {1, 2, 3, 4, 5} to‘plamning barcha 2-elementli toplam ostilaridan iborat
bo‘lsin.
R munosabatni T
5
da A
1
RA
2
⇔
A
1
∩A
2
=
∅
ko‘rinishda belgilaymiz. Bu misolda
|R|ni hisoblah mumkinmi (quyidagi 3-mashqqa qarang)?
(IV).
Haqiqiy sonlar o‘qi
R da R munosabatni хRу
⇔
х-у
∈
Z kabi aniqlaymiz. π
soniga mos elementni toping.
R-haqiqiy S to‘plamdagi munosabat bo‘lsin. Quyidagi 3 ta xossa bajarilsa, R ni
ekvivalentlik munosabati deyiladi:
R refleksiv: sRs ixtiyoriy s
∈
S uchun;
R simmetrik: s
1
Rs
2
⇔
s
2
Rs
1
, s
1
, s
2
∈
S;
R tranzitiv: s
1
Rs
2
и s
2
Rs
3
⇒
s
1
Rs
3
, s
1
, s
2
, s
3
∈
S.
Yuqorida keltirilgan 4 ta misoldan (II) va (IV) dagi
munosabatlar ekvivalentlik
munosabati bo‘ladi. (I) misolda berilgan munosabat refleksiv ham, simmetrik ham emas:
(х<х har qanday haqiqiy son uchun yolg‘on, 1<2, lekin 2
≤
1). Shunga qaramay, bu
munosabat tranzitivligini oson isbotlash mumkin. Qolgan hollarni misollarda qaraymiz.
S biror to‘plam va R S dagi ekvivalentlik munosabati bo‘lsin. Ixtiyoriy s
∈
S uchun
[s] to‘plamni [s] = {s′
∈
S | sRs′}
⊆
S ko‘rinishda aniqlaymiz va bu to‘plamni S dagi s
∈
S ni o‘z ichiga oluvchi ekvivalentlik sinflari deb ataymiz.
Koordinatsion birikmalar nomenklaturasi

|
Koordinatsion birikmalar nomenklaturasi
|
bet | 2/2 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 149,65 Kb. | | #153679 |
Bog'liq 1-ma’ruza Koordinatsion birikmalar kimyosi tarixi, asosiy tushunKoordinatsion birikmalar nomenklaturasi
Kooordinatsion birikmalarni nomlashda uch xil nomenklatura ishlatiladi.
A. Verner nomlash uchun ratsional nomeklatura yaratdi. Bunga ko’ra koordinatsion birikmaning tarkib va tuzilishi ifodalanishi kerak. Tuzsimon koordinatsion birikmalarni ikki so’z bilan, noionogen birikmalarni bir so’z bilan atash taklif etiladi.
1963-yildan boshlab taklif qilingan nomenklatura IUPAC tomonidan tasdiqlangan.
Ionlarni nomlashda birinchi navbatda kation, keyin anion ataladi: [Ag(NH3)2]Br – diamminkumush(I)-bromid, K2[CuCl3] – kaliytrixloromis(I).
Ligandlarni nomlashda avval anion, so’ngra neytral ligandlar va undan keyin kation nomi aytiladi. Anionlarni atashda dastlab oddiy anion, undan keyin ko’p atomli anion nomi aytiladi. Ligandlar bir xil bo’lsa, odatda lotin alifbosi tartibida aytiladi (H, S, N, O). Faqat uglevodorod ligandlar gomologik qator tarzida aytiladi:
CH3 > C2H5 > C3H7 > C4H9
NH3 va N2H4 misolida oldin ammiak, avval NO2 keyin NO3 aytiladi.
Kompleks anionlar nomiga “-at” suffiksi qo’shiladi, ligandlardagi “-id” qo’shimchasi o’rniga “-o” aytiladi, ligandlar nomi oldidan ularning sonini bildiruvchi di-, tri-, tetra-, penta-, geksa- va hokazo qo’shimchalar ishlatiladi:
K2[PdBr6] kaliygeksabromopalladat(IV),
K2[PtCl4] kaliytetraxloroplatinat(IV),
Fe3[Fe(CN)6]2 temir(II)-geksasianoferrat(II).
Kompleks kation va neytral molekulalarga alohida qo’shimcha qo’yilmaydi:
[Fe(NH3)6]Cl2 geksaammintemir(II)-xlorid,
[Hg(NH3)2]Cl2 diamminsimob(II)-xlorid,
[Al(OH)(H2O)5]2+ pentaakvogidroksoalyuminiy(II)-ioni,
K[Co(CN)(CO)2(NO)] kaliydikarbonilnitrozilsianokobalt(I).
Agar Mn+ alkenlar bilan kompleks birikma hosil qilgan bolsa, ligand oldidan (eta) harfi ishlatiladi.
[Ni(C5H5)(NO)] nitrozil-(-siklopentadiyenil)-nikel(II).
Ko’p yadroli kompleks birikmalarda markaziy atomlar bir-biri bilan ko’prik ligandlar orqali bog’lansa, “”-harfi bilan belgilanib ikki tomonidan defies qo’yiladi:
|
di--gidroksooktaakvoditemir(III)-sulfat
|
|
kaliydi--gidroksotetraoksalatodixrom(III)
|
|
di--xlorobis-(-propilen)-dirodiy
|
|
bis-(etilendiamin)-kobalt(III)--imido--gidrokso-bis-(etilendiamin)-kobalt(III)
|
|
oktaammin--amido--gidroksoxrom(III)-nitrat
|
[(C2H5)3Pb – Pb(C2H5)3]
|
geksaetildiqo’rg’oshin
|
[(CO)4Mo – Mo(CO)4]
|
oktakarbonildimolibden
|
Agar kompleks birikmalarda murakkab formulali organik ligandlar birikkan bo’lsa, ular qisqa yoziladi va ba’zan aytiladi.
Py (C5H5N)
|
– piridin
|
Pn
|
– 1,2-propilendiamin
|
Pipe (C5H11N)
|
– piperidin
|
Pic
|
– pikolin
|
En (H2N – (CH2)2 – NH2
|
– etilendiamin
|
OxH
|
– oksixinolin
|
PPh3 [(C6H5)3P]
|
– trifenilfosfin
|
Dipy
|
– 2,2-dipiridil
|
PEt3 [(C2H5)3P]
|
– trietilfosfin
|
Thio
|
– tiomochevina
|
Phen
|
–1,10-fenantrolin
|
RF
|
–ftorli uglevodorod radikali
|
Hacac
|
– atsetilatseton
|
acac–
|
– atsetilatseton anioni
|
Tmen
|
– N,N,N,N-tetrametiletilendiamin.
|
Geometrik izomerlarni nomlashda ularning raqam belgilaridan yoki sis-trans-terminlaridan foydalaniladi.
|
| |
Analitik reaktsiyalarni o’tkazish usullari

|
Analitik reaktsiyalarni o’tkazish usullari
|
bet | 3/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 73,39 Kb. | | #122141 |
Bog'liq Kuralbaev Xasan slide 2Analitik reaktsiyalarni o’tkazish usullari. - Anorganik kimyo kursida o’tkazilgan reaktsiyalarning ba‘zilarini analitik reaktsiyalar qatoriga kiritish mumkin. Kuzatish mumkin bo’lgan effekt sodir bo’ladigan kimyoviy reaktsiya analitik reaktsiya deb ataladi. Effekt deyilganda cho’kmaning hosil bo’lishi yoki uning erishi, eritma rangining o’zgarishi, ayrim gazsimon moddalarning hosil bo’lishi tushiniladi. Har bir kimyoviy reaktsiya «ho’l» va «quruq» usulda o’tkazilishi mumkin.
Analitik reaktsiyalarni o’tkazish usullari. - 1. Agar reaktsiya eritmada bajarilsa, u «ho’l» usulda bajarilgan bo’ladi. Modda suvda, qislota yoki ishqorda eritiladi, hosil bo’lgan eritmadan esa izlanayotgan ionlar tegishli reaktivlar yordamida topiladi. Masalan, Fe2+ ionining eritmada mavjudligini aniqlash uchun Fe2+ tuzi eritmasidan probirkaga 1-2 tomchi solib uning ustiga K3[Fe(CN)6] tuzi eritmasidan 1-2 tomchi qo’shiladi. Ko’k rangli cho’kma Fe3[Fe(CN)6] hosil bo’lishi ko’zatiladi.
- 2. Erituvchilardan foydalanmagan holda fakat quruq moddalarning o’zi bilan bajariladigan analiz usullari «quruq» usullar deb ataladi.
Analitik reaktsiyalarni o’tkazish usullari - Ba‘zan moddalarni eritma holatiga o’tkazmasdan turib, quruqligicha analiz qilish mumkin. Bu yerda moddalarni ezib ishqalash va pirokimyoviy yo’llar qo’llaniladi.
- Moddaning tarkibini aniqlash uchun gorelkaning rangsiz alangasiga ayni elementning biron birikmasi kiritiladi. Bunda alanga ayni elementga xos rangga bo’yaladi yoki bura qo’shib suyultirilganda rangli «munchoqlar» hosil bo’ladi.
- Ba‘zi bir moddalar sifat jihatdan analiz qilinayotganda ularning uchuvchanligidan sublimatlanishidan foydalaniladi. Masalan, simob tuzi bilan Na2CO3 aralashmasi probirkada qizdirilsa, simob tuzi parchalanib probirkaning sovuq devorlarida kul rang tusdagi yaltirash ko’zatiladi, chunki simob metalining mayda tomchilaridan iborat cho’kma hosil bo’ladi. Bunda quyidagicha reaktsiya boradi:
- to
- HgCI2 + Na2CO3 →HgCO3+2NaCI
- t0
- HgCO3 →HgO +CO2
- to
- 2HgO→2Hg + O2
|
| |
Analitik kimyoning rivojlanish davrlari

|
Analitik kimyoning rivojlanish davrlari
|
bet | 2/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 73,39 Kb. | | #122141 |
Bog'liq Kuralbaev Xasan slide 2Analitik kimyoning rivojlanish davrlari. - «Kimyoviy analiz» iborasining fanga kiritilishi ingliz olimi R.Boyl (1627-1691) nomi bilan bevosita bog’liq. Murakkab kimyoviy moddalar elementlardan tashkil topganligi haqidagi fikrni ham R. Boyl aytgan. U mavjud kimyoviy reaktsiyalarni tartibga soldi. Lakmus indikatoridan foydalanib qislotalar va ishqorlarni bir-biridan farqlash mumkinligini amalda ko’rsatdi. R.Boylning bu ishlari sifat analiziga ko’yilgan birinchi qadam bo’ldi.
- Analitik kimyo mustaqil fan sifatida ulug’ rus olimi M.V. Lomonosov zamonida rivojlana boshladi. U o’zining «Metallurgiya i osnov pervichnoy obrabotki rud» kitobida bir qancha analiz usullarini yozgan edi.
Sifat analizi usullari. - Tekshirilayotgan modda miqdoriga, analizda ishlatilayotgan eritmaning hajmiga ko’ra analiz usullari makro, yarim mikro, mikro va ultramikro usullarga bo’linadi.
- Makro usulda reaktsiya o’tkazish uchun 0,1 g va undan ko’p modda yoki 1,0-10,0 ml va undan kam miqdorda eritma olinadi. Hosil bo’lgan cho’kmalarni ajratish va tozalashda anorganik kimyo usullaridan foydalaniladi.
- Analizlar mikro usullar bilan bajarilishda moddadan makroanalizga nisbatan 100 marta, ultramikro usulda esa 1000 marta kam olinadi. Reaktsiyalar maxsus probirkachalarda o’tkaziladi. Ba‘zan analiz natijalarini kuzatish maqsadida mikroskopdan ham foydalaniladi.
Sifat analizi usullari. - Makro hamda mikro usullardan tashqari yarim mikro usul ham qo’llaniladi.
- Bu usul bilan analiz qilish uchun qattiq moddadan 10-50 mg, eritmadan esa 0,1-5 ml olinadi. Reaktsiyalar tubi kichraytirilgan analitik probirkalarda o’tkaziladi.
- CHo’kmalarni eritmalardan ajratish uchun aksariyat hollarda tsentrifugalardan foydalaniladi. Qizdirish maxsus hammomda, bug’latish esa chinni kosachalarda suv hammomi yoki mikrogorelka bilan isitish orqali asbestlangan tur ustida o’tkaziladi.
- Kimyoviy analiz yarim mikro usulda bajarilganida reaktivlar kam sarflanadi.
- Kichik hajmli idishlardan foydalanish ham mumkin bo’ladi. Bunda reaktivlar tejaladi va umuman analiz o’tkazish qulay bo’lib qoladi. Agar analiz to’g’ri bajarilsa yarim mikro usul juda aniq natijalar beradi. Shuning uchun moddalarni sifat jihatdan kimyoviy analiz qilishda asosan yarim mikro usuldan keng foydalaniladi
|
| |