nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
tiz im s m i - Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi

|
Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi Pdf ko'rish
|
bet | 296/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limottiz im s m i
tashkil qiladi, bu signal tizimsi hayvonlar uchun ham, odamlar uchun ham
umumiydir. Odamlarda oliy asab faoliyati misli ko‘rilmagan darajada
rivojlanganligi sababli birinchi signal tizimsi asosida ikkinchi signal tizim
- nutq paydo bo‘lgan. Ana shu bilan odamlar hayvonlardan tubdan farq
qiladi. Birinchi signal tizimsi bilan ikkinchi signal tizimsi bir qator
xususiyatlari bilan tafovut qilinadi. Bular asosan quyidagilardir: Birinchi
signal tizim yordamida konkret sharoitdagi narsalar to ‘g‘risida axborot
olinadi. Uning signali umumiylashmagan, konkretdir. Masalan, ko‘z
narsalarni o ‘z holicha ko‘radi, quloq tovushni o ‘z holicha eshitadi,
ikkinchi signal tizimsi aw al ko‘rilgan, eshitilgan narsalarni ham ifoda eta
oladi, ulaming obrazini gavdalantira oladi. Demak, u ongning mahsuli.
Ikkinchi signal tizimsining mahsuli bo‘lmish, so‘z konkret bo‘lmay, balki
umumiylashgan, abstrakt holga kelgan signaldir. Buning ma'nosi shuki,
so‘z aytilganda uni eshitgan odam so‘zning tovushiga e'tibor bermaydi,
balki mazmuniga, mohiyatiga e'tibor beradi va o ‘sha so‘z bilan ifoda
qilingan ob'ekt to‘g ‘risida tasavvurga ega bo‘ladi. Masalan, olov
deyilganda ham, alanga yoki o ‘t deyilganda ham odam yolg‘iz bir narsani,
ya’ni olovni tushunadi. Bu paytda signalning shakli, ya’ni so‘zlar har xil,
mazmun esa, bittadir. Ikkinchi signal tizimsi signallaming signali bo‘lib,
o ‘z navbatida birinchi signal tizimsi negizida paydo bo‘lgan. Chunki
odamning so‘zni qabul qiluvchi maxsus retseptori y o ‘q. So‘z ham boshqa
tovushlarni idrok qiladigan quloq fonoretseptorlari orqali qabul qilinadi.
Demak, odamlarda oily asab faoliyatining rivojlanishi natijasida, ong
paydo bo‘lib, birinchi signal tizimsining ham sifat tomonidan o ‘zgarishiga
ham olib kelgan. Ikkinchi signal tizimsi shartli reflekslarni nihoyatda tez
qabul qiladi va bu reflekslar juda uzoq saqlanib, turadi. Insonning bir
gapni bir marta eshitgandan so‘ng uni uzoq vaqt davomida yodda saqlab,
qayta takrorlay olish qobiliyatiga ega ekanligi fikrimizning isbotidir.
|
| |
Dengiz suvining ko‘tarilish va qaytish energiyasi

|
Dengiz suvining ko‘tarilish va qaytish energiyasiBog'liq 14415 2 6BCAAD1C053929B1EB564DE24E4C5A9C7D2724A7Dengiz suvining ko‘tarilish va qaytish energiyasi
– dengiz suvining ko‘tarilish
va qaytishi Oy va Quyoshning gravitatsiyasi hamda Yerning aylanishi tufayli hosil
bo‘ladi. Qirg‘oq atrofida to‘lqin darajasi 12 metrgacha ko‘tarilishi mumkin. Ko‘tarilish
va qaytish energiyasidan, elektr energiyasi ishlab chiqaradigan generator uchun
foydalanilishi mumkin. Shu bilan birga bu qayta tiklanadigan muqobil energiya
manbasi o‘ziga xos sharoit talab etadi va hozircha keng masshtabda ommalashmagan.
Bugungi kunda iqtisodiy foydali elektr energiya ishlab chiqaradigan 20 ga yaqin
joylarda 3 metrdan kam bo‘lmagan qulay va yaxshi darajadagi to‘lqinlar mavjud. Hozir
dengiz suvining ko‘tarilish va qaytishini elektr energiyasiga aylantiruvchi
texnologiyalar ishlab chiqilgan.
Dengiz to‘lqin energiyasi
– dengiz va okean yuzasida esadigan shamol tufayli
hosil bo‘ladigan to‘qindan paydo bo‘ladi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, dunyodagi
okeanlarning qirg‘ogidagi to‘lqinlar energiyasining jami 2 dan 3 milliongacha
megavatt energiyani tashkil etadi.
Bu to‘lqin energiyasidan foydali ishlarda, jumladan, suvni chuchuklashtirish va
rezervuarlarni suv bilan to‘ldirishda foydalanish mumkin. To‘lqin energiyasi qayta
tiklanadigan energiya manbayidir. To‘lqin energiyasidan elektr energiyasi olish hozirgi
paytda ommalashmagan, chunki bu sohada faqat sinov izlanishlar olib borilmoqda.
Agar iqlim va ob-havo sharoitlardagi o‘ziga xoslik e’tiborga olinsa,
mamlaktimizda qayta tiklanadigan energiya manbalari imkoniyatlari yetarlicha. Qayta
tiklanadigan energiya manbalari (elektr, tabiiy gaz, issiq suv) uzoqda joylashgan suv
bilan ta’minlanmagan, shuningdek, elektr energiyasi, issiqlik va ichimlik suvi bilan
bog‘liq bo‘lgan mavsumiy ishlar yoki ekspeditsiyadagi odamlar uchun hal qiluvchi
ahamiyat kasb etadi.
O‘zbekistonda 60 foizdan ko‘proq aholi qishloq joylarida yashaydi. Shuning
uchun mamlakatimizda hozirgi paytda qayta tiklanadigan energiya manbalaridan
foydalanish dasturlariga e’tibor kuchaygan.
|
| |
Suv energiyasi (gidroenergiya) – - O‘zbеkistоn rеspublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi buхоrо davlat univеrsitеti

O‘zbеkistоn rеspublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi buхоrо davlat univеrsitеti
14415 2 6BCAAD1C053929B1EB564DE24E4C5A9C7D2724A7
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbеkistоn rеspublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi buхоrо davlat univеrsitеti
|
-chizma - O‘zbеkistоn rеspublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi buхоrо davlat univеrsitеti

26
1.3-chizma.
Infraqizil nurlar hisobiga ishlaydigan quyosh quritgichining tuzilishi:
1-shaffof sirt, 2-qoraga bo‘yalgan tunuka, 3-quti, 4-quritiladigan mevalar, 5-qutining
tubi, 6-havo almashish teshiklari
Ma’lumki, respublikamizda yetishtiriladigan meva va sabzavotlarning isrofi 20-
30%ni tashkil qiladi. Buning sababi
mahsulotlarni saqlash
va qayta ishlashning
yuqori darajada rivojlanmaganligida, shuningdek, xo‘jaliklarda
mavjud quritish
uslubi, mahsulotning sifati past bo‘lgan, quyosh, (tabiiy) havo usulida quritishga
asoslanganligidir.
Shuning uchun quyosh nuri energiyasidan foydalanib, qishloq xo‘jalik
mahsulotlari (meva, sabzavot, tamaki, pilla, teri)ni hamda taxta, yog‘och kabi ayrim
qurilish materiallari (temir-beton, keramika)ni quritish masalalari bo‘yicha
bir qator
izlanishlar olib borilgan.
1932 - yilda Samarqandda ilk marta Quyosh meva quritish qurilmasi ishga
tushirilgan. Bu qurilma meva quritishni ochiq havodagi quritishga nisbatan bir necha
marta tez quritganidan tashqari, mahsulot sifati yuqori bo‘lishini ko‘rsatib bergan (1.3-
chizma). Parnik tipidagi quyosh meva quritish qurilmasi 1936 - yilda Yangiyo‘l
shahrida qurilgan. Hozirgi vaqtda quyosh meva quritgichlarining takomillashgan,
avtomatlashtirilgan variantlari yaratilgan.
Quyidagi ko‘rsatilgan elektr stansiyalarining qaysi birida olingan elektr

|
Quyidagi ko‘rsatilgan elektr stansiyalarining qaysi birida olingan elektr Pdf ko'rish
|
bet | 109/115 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 3,83 Mb. | | #250127 |
Bog'liq 14415 2 6BCAAD1C053929B1EB564DE24E4C5A9C7D2724A769. Quyidagi ko‘rsatilgan elektr stansiyalarining qaysi birida olingan elektr
energiyasi arzon?
A) AES B) GES C) IES D) QES
70. Quyidagilardan qaysi birda yoqilg‘i tarkibidagi faqat yonuvchi
elementlar ko‘rsatilgan?
A)
S
H
O
C
,
,
,
B)
A
C
H
N
,
,
,
C)
S
H
C
,
,
D)
C
W
A
,
,
71. Quyidagilardan qaysi birida faqat temperatura o‘lchaydigan asboblar
to‘gri yozilgan?
A) termometr, voltmetr, manometr B) manometr, termometr, potensiometr
C) termopara, piranometr, manometr
D) termometr, termopara, monometrik termometr
72. Si sistemasida issiqlik miqdorining birligi nima?
A) kkal D) paskal C) kalloriya D) joul
73. Suv bug‘i qaysi issiqlik mashinalarida ishchi jism sifatida ishlatiladi?
A) ichki yonuv dvigatellarida B) gaz trubkasida C) bug‘ trubkasida
D) reaktiv dvigatellarda
74. Suv bug‘ining kritik temperaturasi necha gradus?
A) 100
С
o
B) 273
С
o
C) 374
С
o
D) 225
К
75. Yerning 1
2
m
yuzasiga tushadigan quyosh nurining energiyasi taqriban
qanchaga teng?
A) besh kilovatt B) uch kilovatt C) bir kilovatt D) ikki kilovatt
75. O‘zbekistonda nima asosiy energiya manbayi bo‘lib hisoblanadi?
A) tabiiy gaz B) neft C) tosh ko‘mir D) issiqlik energiyasi
76. 1954 - yildan boshlab olimlar qaysi yo‘nalish bo‘yicha ijobiy natijalarga
erishdilar?
A) texnikaviy termodinamika B) termoyadro sintezi energetikasi
C) quyosh energetikasi D) suyuqlik energetikasi
|
| |
-jadval - 68 Korxona bosh pasaytiruvchi podstansiyasining o‘rnatish joyini aniqlash

|
68 Korxona bosh pasaytiruvchi podstansiyasining o‘rnatish joyini aniqlash
|
bet | 2/2 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 19,68 Kb. | | #157292 |
Bog'liq Korxona bosh pasaytiruvchi podstansiyasining o‘rnatish joyini aniqlash4-jadval
|
Sexlarning nomlanishi
|
X
|
Y
|
Pum*x
|
Pum*y
|
R
|
a.ёр
|
1
|
Transmissiya sexi
|
11,6
|
20,4
|
8657,64
|
15225,50
|
3,98
|
|
2
|
Nasosxona
|
1,5
|
13,5
|
2042,85
|
18385,61
|
5,37
|
|
3
|
Quyuv sexi
|
34,3
|
20,3
|
43462,14
|
25722,49
|
5,18
|
|
4
|
Yig’ish sexi1
|
34,2
|
33,5
|
64718,31
|
63393,67
|
6,3
|
|
5
|
Bo’yash va ajratish sexi
|
40,6
|
9,4
|
31798,29
|
7362,17
|
4,0
|
|
6
|
Shesteren sexi
|
14,6
|
35,5
|
12072,44
|
29354,23
|
|
|
7
|
Zavod boshqarmasi zavodi
|
57,3
|
17,7
|
14780,59
|
4565,73
|
|
|
8
|
Yig’ish sexi 2
|
48,9
|
33,4
|
37848,81
|
258551,74
|
|
|
9
|
Markaziy ta’mirlash
|
26,3
|
10,8
|
7154,75
|
2938,07
|
|
|
10
|
Tanlash binosi
|
51,5
|
28,8
|
14765,84
|
8257,40
|
|
|
11
|
Motor sexi
|
41,9
|
39,5
|
50031,34
|
47165,58
|
|
|
12
|
Shtamp preslash binosi
|
44,8
|
20,7
|
36105,62
|
16682,73
|
|
|
13
|
Yordamchi moslama ombori
|
30,4
|
42,7
|
4151,56
|
5831,30
|
|
|
14
|
Oshxona
|
57,3
|
12,3
|
6748,71
|
1448,68
|
|
|
15
|
Kompressorxona
|
12,6
|
45,4
|
14232,07
|
51280,64
|
|
|
bu yerda, Pumi; xi; yi– i chi sexning umumiy hisobiy aktiv quvvati va uning geometrik markazining koordinatlari hisoblanadi.
Agar har xil sabablarga (texnologik, arxitekturaviy, ekologikvah.k) ko’ra, bosh pasaytiruvchi podstansiyani korxonaning yuklamalarining shartli markazi aniqlangan nuqtada o’rnatishning iloji bo’lmasa, uni tashqi elektr manbasi tomonga siljitish tasviya etiladi.
Agar korxona sexlariga elektr energiyasini tizimdan markaziy tarqatish punkti orqali uzatiladigan bo’lsa, uni o’rnatish joyini aniqlash dayuklamalarining shartli markazini hisoblash shart emas.Markaziy tarqatish punkti o’rnitanlanganda elektr energiyasini teskari tomonga uzatilishiga yo’l qo’ymaslik kerak.Bunday talab bajarilganda o’tkazgich materiallari tejaladi va elektr energiyasi nobudgarchiligi kamayadi.
Sex transformator podstansiyalarini iloji boricha iste’molchilar guruhiga yaqin joylashtirish zarur. Bundan tashqari podstansiyaning o’rnini tanlanganda, ishlab
chiqarish binosining shaklini, texnologik qurilmalarini joylashishini, sovitish
sharoitlarini, yong„indan xavfsizligini va ishlatiladigan elektr jihozlarining turlarini hisobga olish kerak bo„ladi.
Ko’p hollarda, podstansiyalar sex ichida, sex binosiga ichki yoki tashqi tomonidan biriktirilgan tarzda quriladi. Sanoat korxonalari elektr ta’minotida komplekt transformator podstansiyalari keng ishlatiladi.
Bunday komplekt transformator podstansiyalar zavod tomonidan to’la yig’ilgan holatda keltiriladi. Ular transformatorlar va komplekt taqsimlash qurilmalaridan tashkil topgan bo’lib, manzilga yetkazish oson, kam joyni egallaydi, hamda ta’mirlash ishlarini tezkorlik bilan bajarish mumkin.
|
| |
I.P.PAVLOV TA’IMOTINING XALQ XOMALIGIDAGI

boshlaboq, hosil bo‘la boshlaydi. Bora-bora katta yarim sharlar po‘stlog‘i
belgili andaza bilan ishlay boshlaydi va m a’lum
dinamik stereotip hosil
bo‘ladi, hayvon kundalik tartibga o ‘rganadi. I.P.Pavlovning oliy asab
faoliyati haqida yaratgan ta’imoti chorvachilikda katta ahamiyatga ega.
Oliy asab faoliyati qonuniyati bilib olinsa,
hayvonlarni yaxshi
parvarishlash, ular bilan to ‘g‘ri muomala qilish, ulardan samarali
foydalanishga to‘laroq imkoniyat yaratiladi. Oliy
asab faoliyati tiplarining
o‘ziga xos xususiyatlarini bilib olib, tegishli dinamik stereotip hosil qilish,
chorvachilikda naqadar katta ahamiyatga ega
ekanligini yuqorida aytib
o‘tdik. Hayvonlarda m a’lum tartibdagi shartli reflekslarni hosil qilish yo‘li
bilan ularni parvarish qilish, ishini osonlashtirish mumkin. Masalan,
hayvonlarga yem berishda ularni bir joyda tuplash uchun m a’lum bir
shartli ta’sirotga (hushtak, qo‘ng‘iroq chalish va boshqalar) javoban paydo
qilingan shartli refleksdan foydalansa bo‘ladi. Shunda birgina shartli
ta’sirotning o ‘zi hayvonlarni o ‘rgatilgan joyiga yig‘ilishiga
sabab
bo‘laveradi. Bunday shartli reflekslarni vaqtga nisbatan ham hosil qilish
mumkin. Laktatsiya davrida hayvonlarni sogishga nisbatan ijobiy shartli
refleks hosil qilish sut ajralishining kuchayishini
va hayvonning sut
mahsuldorligini ortishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
|
bet | 8/9 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 81,84 Kb. | | #119680 |
Bog'liq Rajapova NasibaFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Prezident asarlari va ma’ruzalari
Erkin va farovon, demokratik o‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. O‘zbekiston respublikasi prezidenti lavozimiga kirishish tantanali marosimiga bag‘ishlangan oliy majlis palatalarining qo‘shma majlisidagi nutq /sh.m. Mirziyoev. - toshkent: «o‘zbekiston», 2016. -56 b.
Mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan vazirlar mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruza, 2017 yil 14 yanvar’. - toshkent: «o‘zbekiston», 2017.-104 b.
Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta’minlash – yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. O‘zbekiston respublikasi konstitusiyasi qabul qilinganining 24 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi ma’ruza. 2016 yil 7 dekabr /sh.m.mirziyoev. – toshkent : “o‘zbekiston”, 2017. – 48 b.
Vazirlar mahkamasi qarorlari va buyruqlari
https://lex.uz/uz/docs/-4260490? Ondate2= 08.02.2022&action=compare
https://kun.uz/uz/16311523
https://www.uza.uz/oz/posts/ehtiyojmand-va-imkoniyati-cheklangan-bolalar-bepul-tibbiy-va-protez-ortopedik-buyumlar-bilan-taminlanadi_330071
http://www.insonhuquqlari.uz/oz/news/ijtimoiy-nafaqalar-faqat-muhtojlarga-beriladi
https://parliament.gov.uz/en/articles/638
https://yuz.uz/uz/news/kam-taminlangan-oilalarga-moddiy-yordam-korsatish-hamda-kambagallik-bilan-kurashish-kolamini-yanada kengaytirish chora tadbirlari togrisida
https://strategy.uz/index.php?news=1195&lang=uz
Asosiy adabiyotlar
Juraev s.a. osobennosti formirovaniya gosudarstvennoy molodejnoy politiki respubliki uzbekistan v perexodniy period: teoriya i praktika. Ar.diss...dok.politol.n..-t., 1994. -s.17.
Yusupova n.j. islomda ayol huquqlari. Toshkent: o‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi akademiyasi, 2006
Hikmatlar xazinasi. T.: g‘afur g‘ulom, 1993. B.69 8. Falsafa: qomusiy lug‘at: (tuzuvchi va mas’ul muharrir q.nazarov). –t.: “sharq” nashriyotmatbuot aksiyadorlik kompaniyasi bosh tahririyati, 2004, 160- bet.
Khajieva, i., khujaniyazova, g., kenjaeva, k., & jumaniyozov, f. (2020).
Zhabborova, o. I., & kenjaeva, h. P. (2018). Bases of gender equality of rights in uzbekistan. Mejdunarodniy jurnal gumanitarnix i yestestvennix nauk, (5-2).
Kenjaeva, x. P., tojiev, f. I., & juraev, b. N. (2014). Rol’ jenshin v sozdanii i razviti demokraticheskogo obshestva v uzbekistane. In innovasii v texnologiyax i obrazovanii (pp. 119-123).
Kenjaeva, x. P. (2021). Fuqarolik madaniyati mezonlari sharq falsafasi talqinida. Academic research educational
Kenjaeva, x. P. (2021). Ayollar ijtimoiy faolligini oshirishda fuqarolik institutlarining o‘rni. Scientific progress, 1(6), 957-961.
Kenjaeva, x. (2021). Milliy ma’naviy merosimizda ta’lim-tarbiya masalalari. Obshestvo i innovasii, 2(6/s), 18-24.
Kenjaeva, x. P., & karimova, l. M. (2019). Tarixiy xotira–xalq ma’naviyatining tarkibiy qismi. Perekryostok kul’turi, 1(3).
|
| |
I BO‘LIM. MUQOBIL ENERGIYA TURLARI

21
kеnglik va
uzunlik оrqali хaraktеrlanadi.
Bu yеrda, 1
ekvatоrial tеkislik, 2
mеridiоnal tеkislik. R nuqtadagi
sоatli
burchak quyoshli yarim kun vaqtidan Yеrning burilish burchagi hisоblanadi. Yеr 1
sоatda 360
0
24
15
0
burchakka buriladi, u hоlda sоatli burchak quyidagi ifоda оrqali
aniqlanadi:
)
(
)
12
(
)
15
(
)
12
)(
15
(
1
1
soha
ek
soha
o
quyosh
o
s
t
s
s
t
s
(1.1
)
bu yеrda
quyosh
t
va
soha
t
mоs
ravishda mahalliy Quyosh va dеkrеt vaqt
(sоatlarda);
soha
soha
t
vaqt yarim kunga mоs kеlganda quyosh jоylashadigan kеnglik
(mahalliy Quyosh va dеkrеt vaqtlar mоs kеlganda, ya’ni
soha
quyosh
t
t
bo‘lganda).
Yеr Quyosh atrоfida yiliga bir marta aylanadi. Yеr o‘qining yo‘nalishi aylanish
tеkisligi nоrmal chizig‘iga fazоda
0
=23,5
0
burchak оstida joylashadi. Quyoshga
yo‘nalish va ekvatоrial tеkislik оrasidagi
оg‘ish
burchagi dеyiladi va mavsumiy
o‘zgarishlar mеzоni hisоblanadi. Оg‘ish Quyosh vaqti bo‘yicha Quyosh ufqda
jоylashgan nuqta kеngligidir. Shimоliy yarim sharda
yozgi Quyosh turish davridan
0
=+23,5
0
dan qishki Quyosh turish davriga:
0
=-23,5
0
ga sеkin o‘zgara bоshlaydi,
ya’ni
365
/
)
284
(
360
sin
0
Turli xil yoqilgilarning o‘lchov birligi sifatida energiya hajmini shartli

214
12. Қаҳҳоров С.Қ., Самиев К.А., Жўраев Ҳ.О. Қуёш қурилмаларидаги
жараёнларни моделлаштириш. Монография. – Тошкент: ITA PRESS, 2014. – 208
б.
13. Duffie J., Beckman W. Solar engineering of thermal processes.
–
New York.
Wiley, 1991. – 919 p.
14. Jo’rayev T.D. Quyosh issiqlik qurilmalari. O’quv qo’llanma. – Buxoro:
Dizayn-Press, 2012. – 107 b.
15. Qahhorov S.Q., Jo’rayev H.O. Fizika ta’limida geliotexnologiya.
–
T.: Fan,
2009. – 191 b.
16. Qahhorov S.Q., Jo’rayev H.O., Jamilov Y.Y., Hamdamova N.M. Qayta
tiklanuvchi energiya manbalari.
–
Buxoro: Durdona, 2021. – 224 b.
17. Xayriddinov B.E., Xolmirzayev N.S., Sattorov B.N. Quyosh energiyasidan
foydalanishning fizik asoslari. O’quv-uslubiy qo’llanma. – T.: Fan, 2011. – 240 b.
18. G’aniyev A.G., Avliyoqulov A.K., Almardanova G.A. Fizika, I qism:
Akademik litseylar va kasb-hunar kollejlari uchun darslik.
–
T.: “O’qituvchi” NMIU,
2005. – 384 b.
19.
http://www.aenergy.ru
20.
http://www.altenergy.narod.ru
Boshlang’ich bosqich - Mavzu: O’qitish metodlari va ularning tasnifi

|
Mavzu: O’qitish metodlari va ularning tasnifi
|
bet | 11/17 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 239,51 Kb. | | #140776 |
Bog'liq Mullajonova Nargiza Boshlang’ich bosqich – o’quvchilar bilan ularning yoshiga mos, tushunarli, ijodiy yo’sindagi tayyorgarlik ishlarini olib borishdir. Ana shu ishlar orqali o’yinlar o’quvchilarda o’z xalqining tarixiga, an'analariga: xalq ijodiga, shu jumladan, o’yinlariga, o’zbek xalqining qahramonona, inqilobiy o’tmishiga qiziqish hamda mehnatga hurmat va muhabbat uyg’otishi lozim. Shuningdek, ularda respublikamizning mehnatdagi yutuqlari bilan faxrlanish hissini; xalq yaratgan go’zal narsalarga muhabbat tuyg’usini, tabiatdagi boyliklarni qo’riqlash ehtiyojini tarkib toptirish zarur.
Asosiy bosqich – bolalarni bevosita o’yinga tayyorlash, o’yin jarayonida bolalarning har xil o’yin faoliyatini boshqarishi, uyga vazifa berish va hokazolardan iboratdir.
Yakunlovchi bosqich – mazkur o’yindagi barcha pedagogik-psixologik jarayonlarning natijalarini jamlashdir.
O’yinlarning samaradorligini oshirishning eng muhim shartlari quyidagilardan iboratdir:
DARSLIKLAR BILAN ISHLASH
O’quvchilar ilgari darsliklardan uyda bidimlarini mustahkamlash uchun foydalangan bo’lsalar, maktab rivojlanishining hozirgi bosqichida esa ulardan yangi material bayon qilinishi bilanoq foydalanishmoqda. O’quvchi kitob bilan muvaffaqiyatli ishlay olishi uchun tegishli ko’nikma va malakalarni egallashi kerak. Ta'limning hozirgi bosqichida o’quvchilarga darslik bilan mustaqil ishlashni o’rgatish o’qituvchining muhim vazifasidir. Binobarin, ular kelajakda turli bilimlarni o’zlaricha tahlil qilishga, o’rganishga va umumlashtirishga ham majbur bo’ladilar.
Kitob bilan ishlashni o’rgatishning dastlabki bosqichida izohli o’qish metodidan foydalaniladi. O’qituvchi bolalarga kitobni diqqat bilan o’qishni, undagi har bir so’z va ifodaning ma'nosini o’ylab ko’rish hamda butun mazmunni qamrab olishni o’rgatadi. Darslik bilan ishlashning asosiy bosqichlari:
- o’quvchilar sinfda va uyda o’zlari uchun yangi materialni mustaqil holda o’rganadilar. Ishning bu usuli quyi sinflardagi darslarda dastlabki ko’nikmalarni shakllantirish uchun bir oz qiyinlik qiladi. Shunday ekan, darslik va kitob bilan ishlashning o’qitish metodi sifatidagi mohiyatini qanday ta'riflash mumkin?
Mavzuning maqsadi: Ta'lim oluvchilarni ta'lim metodlarining mazmun-mohiyati, ularning turlari va ularga turlicha yondashuvlar hamda ularni takomillashtirish yo'llari, shuningdek, ta'limning uskunaviy didaktik asoslari bilan tanishtirish.
Mavzuning vazifalari:
Ta'lim metodlari va ularning turlari hamda ularni o'zlashtirishga
bo'Igan turlicha yondashuvlarni bayon qilish.
Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu
Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sinoning o'qitish metodlari haqidagi
qarashlarini yoritish.
Ta'lim metodlarini joriy qilishda ta'lim oluvchilarning yosh
xususiyatlarini e'tiborga olish tamoyillarini bayon qilish.
Ta'lim metodlarini takomillashtirishga bo'lgan zamonaviy yon-
dashuvlar haqidagi ma'lumotlar berish.
Mustaqil ta'lim va uning vazifalari, ularni amalga oshirish yollari haqidagi ma'lumotlarni bayon qilish.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR...............................................................38

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR...............................................................38
|
bet | 2/9 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 81,84 Kb. | | #119680 |
Bog'liq Rajapova NasibaFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR...............................................................38
KIRISH
Kurs ishi mavzusining asoslanishi va dolzarbligi. Taʼkidlash joizki, davlatimiz tomonidan yoshlar taʼlim-tarbiyasi, ularning kelajakka boʻlgan ishonchi, bilim olishga, kasb oʻrganishga boʻlgan huquqlarini yanada mustahkamlash, oʻqitish va taʼlim-tarbiya jarayonlarini tartibga solishga qaratilgan normativ-huquqiy hujjatlarni tubdan takomillashtirish borasida keng koʻlamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Bugungi kunda yangi Oʻzbekiston sharoitida yoshlarga, ularning taʼlim-tarbiyasi va ijtimoiy himoyasi masalasiga jiddiy eʼtibor berilmoqda.
Konstitutsiyamizning “Davlat va jamiyat bolalarda hamda yoshlarda milliy va umuminsoniy qadriyatlarga sodiqlikni, mamlakatidan hamda xalqning boy madaniy merosidan faxrlanishni, vatanparvarlik va Vatanga bo‘lgan mehr-muhabbat tuyg‘ularini shakllantirish to‘g‘risida g‘amxo‘rlik qiladi”. 1
Iste’dodli yoshlarni aniqlash, ularni tarbiyalash masalasining davlat siyosati darajasiga ko‘tarilganligi yurtimizda o‘rnak olsa arzigulik tajriba to‘planishiga imkon berdi. Shu o‘rinda ta’idlash joizki, iste’dodli yoshlarni izlash va ularni qo‘llabquvvatlashga qaratilgan ishlarni amalga oshirishda davlat tashkilotlari bilan bir qatorda yurtimizda faoliyat yuritayotgan nodavlat tashkilotlari ham faol ishtirok etmoqdalar. Masalan, yoshlarga oid davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biri yoshlarning iste’dod va qobiliyatlarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilganligi ayniqsa, ahamiyatga molikdir. Ta’kidlash joizki, ta’lim, fan, texnika, axborot texnologiyalari, madaniyat, san’at, sport, tadbirkorli sohalaridagi iste’dodli va iqtidorli yoshlarni rahbatlantirib borish, ularning turli sog‘lom tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash vazifalari kurs ishimizning dolzarb vazifalaridan biri qilib belgilangan.
Kurs ishing obyekti va predmeti. Kurs ishimizning obyekti – bu biz yoshlar va bizga nisabatan oshirilayotgan qonuniy chora va tadbirlar, imkoniyatlar misol bo‘la oladi, Shuningdek Saida Mirziyoyeva, Alisher Sa’dullayev, Xushnudbek Xudoyberdiyev kabi olib borayotgan islohotlari, ijtimoiy tarmoqlarda yoshlar faolligini ishirayotgan shaxslarning ishimiz obyekti deb olishimiz mumkin.
Kurs ishimizning predmeti – O‘zbekiston yoshlar ishlari agentligi va O‘zbekiston Yoshlar Ittifoqi faoliyatini tahlil etish va uning amalga oshirayotgan islohotlari asosiy vazifalarimizdan biri hisoblanadi.
|
| |
Internet resurslar - Ijtimoiy fanlar fakulteti ijtimoiy ish kafedrasi

|
Ijtimoiy fanlar fakulteti ijtimoiy ish kafedrasi
|
bet | 9/9 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 81,84 Kb. | | #119680 |
Bog'liq Rajapova NasibaInternet resurslar
https://cyberleninka.ru/article/n/yangi-o-zbekistonda-yoshlar-siyosati-masalalari
Foreign language competenceformation of the future teacher of vocational education in the information and educational environment. European journal of molecular & clinical medicine, 7(2), 360-365.
|
| |
Issiq suv ta’minoti va elektr energiya ta’minoti uchun

1.2. Issiq suv ta’minoti va elektr energiya ta’minoti uchun
27
ishlatiladigan quyosh panellari
Quyoshli isitish tizimi (QIT) aktiv va passiv tizimlari bilan farqlanadi. Aktiv
QITning хaraktеrli bеlgisi shundan ibоratki, unda Quyosh enеrgiyasi kоllеktоri
(QEK)da issiqlik akkumulyatоri (IA) qo‘shimcha (rеzеrv) enеrgiya manbayi (QEM),
issiqlik almashtirgichlar (ikki kоnturli tizimlarda), nasоs yoki vеntilyatоr, biriktiruvchi
yoki havо uzatgichlar, bоshqarish tizimlari ham mavjud.
Passiv tizimlarda esa QEK va issiqlik akkumulyatоri vazifasini binоning to‘siq
kоnstruksiyalari bajaradi, Quyosh enеrgiyasi bilan isitilgan havоni uzatish esa, оdatda,
tabiiy kоnvеksiya yo‘li bilan amalga оshiriladi. Passiv tizimlarda binоga uning katta
оynasi оrqali tushayotgan Quyosh nurini janub tоmоndagi binо dеvоrlari va pоli
bеvоsita tutib оlishini ta’minlashga mo‘ljallangan bo‘ladi, uning issiqlik to‘plash va
saqlash miqdоri dеvоr, pоl va suv to‘ldirilgan idish massasiga bоg‘liq yoki binоning
janub tоmоnida o‘rnatilgan qurilma, binо ichiga issiqlikni uzatish qurilmasi miqdоri
va sifatiga bоg‘liq.
O‘zbekiston sharoitida passiv quyosh isitish tizimlaridan foydalanish tajribalari
va tahlilidan quyidagi xulosalarni chiqarish mumkin:
1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh radiatsiyasi o‘tish tizimlarining samaradorligi past.
Qish paytida qo‘shimcha issiqlik manbai talab etiladi, yozgi vaqtda esa xonalar qizib
ketadi;
2. Katta massali issiqlik akkumulyatorlariga ega bo‘lgan bilvosita yoki
izolyatsiyalangan (ajratilgan) isitish usullaridan foydalanish maqsadga muvofiq;
3. Qaytarish va ekranlash tizimlaridan foydalanilganda samaradorligi yanada
oshadi, ya’ni ular yozda Quyosh radiatsiyasing binoga o‘tishini kamaytiradi, qish
faslida kunduzgi vaqtda Quyosh radiatsiyasi o‘tishini ko‘paytiradi, tunda esa - issiqlik
yo‘qotishlarini kamaytiradi;
4. O‘zbekiston sharoitida passiv tizimlar isitish uchun kerakli issiqlik miqdorining
(30...60)% ni Quyosh energiyasi hisobida qoplash mumkin.
Tungi yoki quyosh bo‘lmagan vaqtlarda binоning issiqlik yo‘qоtishini
kamaytirish uchun binоning yorug‘lik qaytaruvchi yuzasida issiqlikni tutib qоladigan
issiqlik himoyalovchi bilan (panjara, to‘siq va bоshqalar) ham jihоzlanishi ta’vsiya
|
Termogeneratorlar. Fotoelektrik asboblar

42
(1.13-chizma).
1.13-chizma.
n
p
o‘tish sxemasi
Quyosh batareyalarini yasash texnologiyasi quyidagicha: kremniy plastinkani
yuqori temperaturali elektropechga o‘rnatib, unga
p
yoki
n
tipidagi yarim o‘tkazgich
materiali vakuumga diffuziya yo‘li bilan kiritiladi. Bu material qalinligi taxminan bir
necha 10 mikronni tashkil etadi. Bu – aralashma kremniy plastinkasining hamma
tomoniga diffuziyalanadi. Shuning uchun plastinkaning yuqori qismidagi qatlam
qoldirilib, qolgan qismlaridagi qatlamlar olib tashlanadi, so‘ngra plastinka pastki va
yuqori qismlariga elektrodlar ulanadi.
II bo‘lim. Qayta tiklanadigan energiya manbalaridan olinadigan iqtisodiy

216
samaradorligi…………….. ................................................................................... 146
2.4. Ekologik samaradorlikni boshqa turdagi
elektrostansiyalar bilan
taqqoslash………………………………………………………………………
159
III bo‘lim.
Muqobil energiya qurilmalarida bajariladigan amaliy
mashg‘ulotlar
…………………………………………………………………..
171
3.1. Yig‘indi va sochilgan quyosh radiatsiyasini
piranomеtr yordamida
o‘lchash…………………………………………………………………………
171
3.2. Qurilmaga yo‘nalgan quyosh radiatsiyasining enеrgiyasini hisoblash……
176
3.3. Ko‘chma quyosh suv chuchitgichi qurilmasining laboratoriya modеli va
uning samaradorligini hisoblash..………………………………………………..
181
3.4. Quyosh suv isitgichning foydali ish koeffitsiyentini aniqlash……………… 187
3.5. Fizikaviy tajribalarni quyosh batarеyalari yordamida namoyish etish……... 195
Testlar…………………………………………………………………………… 201
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati…………………………………………….
213
Mas’uliyati cheklangan jamiyat

|
Mas’uliyati cheklangan jamiyat
|
bet | 10/13 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 64,32 Kb. | | #117919 |
Bog'liq 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)-fayllar.orgMas’uliyati cheklangan jamiyat
Mas’uliyati cheklangan jamiyat bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalarning eng keng tarqalgan huquqiy shakllaridan biridir. Bu fuqarolar va (yoki) yuridik shaxslarning birgalikdagi iqtisodiy faoliyat uchun birlashmasi. Jamiyatning ta’sis hujjatlari uning ta’sischilari tomonidan imzolangan ta’sis shartnomasi va tasdiqlangan nizomdir.
Mas’uliyati cheklangan jamiyat - bu yuridik shaxs, ya’ni. u o‘z mulki, iqtisodiy yurisdiktsiyasi yoki garovga qo‘yilgan mol-mulkni tezkor boshqarish huquqiga ega bo‘lgan va ushbu mol-mulk bilan bog‘liq majburiyatlari uchun javobgar bo‘lgan, o‘z nomidan mulkiy va boshqa huquqlarni amalga oshiradigan, sudda da’vogar va javobgar bo‘lishi mumkin bo‘lgan tashkilot. U mustaqil balansga ega bo‘lishi kerak.
Jamiyatning ustav kapitali uning ishtirokchilari badallari qiymatidan tuziladi. SHu bilan birga, ma’suliyati cheklangan jamiyat qatnashchilari uning majburiyatlari bo‘yicha javob bermaydilar va jamiyat faoliyati bilan bog‘liq yo’qotishlarni o‘z hissalari summasi doirasida ko‘taradilar. Jamiyat qatnashchisi ustav kapitalidagi o‘z ulushini kompaniyaning bir yoki bir nechta ishtirokchisiga sotish (yoki berish) huquqiga ega. U boshqa ishtirokchilarning roziligidan qat’iy nazar istalgan vaqtda kompaniyani tark etish huquqiga ega, shu bilan birga unga kompaniyaning mulkidagi ulushining qiymati to‘lanadi. Kompaniyaning yuqori boshqaruv organi uning ishtirokchilarining umumiy yig‘ilishi hisoblanadi. Uning vakolatiga kompaniya ustavini o‘zgartirish, ustav kapitali hajmini o‘zgartirish, ijroiya organlarini shakllantirish, yillik hisobotlarni tasdiqlash, buxgalteriya balansi, foyda va zararlarni taqsimlash, taftish komissiyasini saylash va h.k. kiradi.
Kompaniyani tezkor boshqarish uchun ijro etuvchi organ - bir kishilik yoki jamoaviy tuziladi. Ijroiya organ jamiyat a’zosi bo‘lmagan odamlardan iborat bo‘lishi mumkin.
Kommandit sheriklik shartnomalari asosida tashkil etilgan korxonalar o‘zboshimchalik bilan chaqirilgan bo‘lishi mumkin, lekin "cheklangan javobgarlik" havolasi majburiy tarzda kiritilishi shart. Bu jahon amaliyotiga mos keladi.
AQSHda bunday tashkilotlar "Close Corporation" (Corp.), Buyuk Britaniyada - Limited kompaniyasi (Ltd), Germaniyada - "Geselschaft mit Beschrankter Xaftung" (Gmb.H), Fransiyada - "Sosiete" mas’uliyati cheklangan (S.A.R.L.).
Ushbu korxonalar o‘zlarining ishlarining natijalari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni e’lon qilishlari shart emas, lekin ko‘pchilik ularni reklama maqsadida nashr etadi.
|
| |
Karbamid ishlab chiqarish texnologiyasi

|
Karbamid ishlab chiqarish texnologiyasi
|
bet | 1/5 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 25,65 Kb. | | #99890 |
Bog'liq Karbamid ishlab chiqarish texnologiyasi-fayllar.org
Karbamid ishlab chiqarish texnologiyasi
Karbamid ishlab chiqarish texnologiyasi
Reja:
Karbamidning xossalari
Ammiak va karbonat angidriddan karbamid sintez qilishning fizik-kimyoviy asoslari
Karbamid ishlab chiqarish usullari
To’la suyuqlik retsiklida karbamid sintezi
Karbamid eritmasidan tayyor mahsulot olish
Olim A.I.Bazarov tomonidan 1968 yilda ammiakning karbonat angidrid bilan uzaro ta’sirida sodir bo’ladigan qaytar jarayon kashf etilgan:
2NH3 + CO2 NH2COONH4 NH2CONH2 + H2O
Natijada ammoniy karbamat va uning parchalanishi natijasida karbamid, xalq tili bilan aytilganda mochevina deb ataladigan modda hosil bo’ladi. Xozirgi paytda bu jarayondan butun dunyo amaliyotida foydalaniladi.
Karbamidning xossalari
Karbamid — karbonat kislotaning diamid tuzi bo’lib, mochevina deb ham ataladi. U rangsiz, xidsiz kristall modda bo’lib, 25°S dagi zichligi 1330 kg/m3 ga teng, 132,7°S da suyuqlanadi. Texnik mahsulot esa oq yoki sarg’ish rangli ignasimon rombik prizmatik shakldagi kristallardan iboratdir. Suyuqlanish xaroratigacha atmosfera bosimida qizdirilganda ammiak gazi ajralib chiqishi bilan parchalanadi. Bu jarayonda dastavval ammoniy tsianat hosil bo’ladi, so’ngra tsianat kislota va ammiakgacha parchalanadi:
(NH2)2CONH4OCNHOCN + NH3
Oddiy tsianat kislotasi karbamid bilan ta’sirlashib biuret hosil qiladi:
HOSN + (NH2)2CO NH2CONHCONH2
Ammiak ishtirokida biuret hosil bo’lishi sekinlashadi, lekin karbamidning o’zaro ta’siridan ham biuretlanish reaktsiyasi sodir bo’lishi davom etaveradi:
2(NH2)2CONH2CONHCONH2 + NH3
Ammoniy nitrat qo’shilganda esa karbamid turg’unlanadi (stabillanadi).
1-rasmda ((NH2)2CO-NHz-H2O sistemasining xolat diagrammasi keltirilgan. Karbamid suvda, spirtda va suyuq ammiakda yaxshi eriydi. Uning to’yingan suvli eritmasida 20°S xaroratda 51,8%, 600S; da 71,9% va 120°S da 95,0% (NN2)2SO bo’ladi.
|
| |
Kon massasi (GRM) - Muqaddima

|
Muqaddima
|
bet | 11/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаKon massasi (GRM)- texnologik yechimlar oqimi bilan qoplangan mahsuldor suvli qatlamning umumiy massasining bir qismi (rudali jismlar va mezbon jinslar), o'lcham - [t].
Koeffitsient W: T- mineralning berilgan olinishini ta'minlovchi, o'lchovsiz qiymatni ta'minlovchi, yuvilgan kon massasining og'irlik birligiga to'g'ri keladigan yuvish eritmasi miqdori.
Kolmatatsiya- texnologik eritmalarda erigan moddalarning cho'kishi yoki ruda zarralarining mexanik harakati tufayli texnologik quduqlar filtrining o'tkazuvchanligini va rudali gorizontning filtrga yaqin zonasining filtrlash xususiyatlarini kamaytirish jarayoni. rulman gorizonti, shuningdek, gaz emissiyasi.
Kolmatatsiyaning quyidagi shakllari ajralib turadi:
• kimyoviy, g'ovaklarda kimyoviy konlarning shakllanishi bilan bog'liq;
• kislotaning tog' jinslarining karbonat komponentlari bilan o'zaro ta'siri natijasida ma'danli gorizontda karbonat angidrid va vodorod sulfidining hosil bo'lishidan kelib chiqqan gaz;
• o'tkazuvchan jinslarda organik moddalar va gil minerallar mavjudligida pH o'zgarishi va filtr eritmalarining minerallashuvi bilan g'ovak hajmining o'zgarishi bilan bog'liq bo'lgan ion almashinuvi;
• mexanik suspenziyalar va filtrlangan eritmalar tarkibidagi zarralar bilan tog 'g'ovak kanallarini to'sib qo'yish natijasida yuzaga keladigan mexanik.
Vodorod indeksi (pH)- eritmalardagi vodorod ionlarining kontsentratsiyasini tavsiflovchi qiymat, son jihatdan H* ionlari konsentratsiyasining manfiy o'nlik logarifmiga teng, litr uchun gramm ionlarida ifodalangan: pH = - lg[H'].
Oksidlanish-qaytarilish potentsiali (eh)- eritmalardagi ionlar zaryadining o'zgarishi bilan bog'liq bo'lgan qaytariladigan kimyoviy jarayonlarda elementlarning yoki ularning birikmalarining kimyoviy faolligi o'lchovi.
Konchilik- qayta ishlash tsexida unumli eritmalardan olingan metallnigina qazib olish sifatida tasniflash kerak.
Qayta tiklash (e)- yer qa’ridan qazib olingan foydali komponentning dastlabki zahiraga nisbatan foizda ifodalangan miqdori.
|
| |
Haqiqiy yuvilgan quvvat (Mf)

|
Haqiqiy yuvilgan quvvat (Mf)
|
bet | 10/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаHaqiqiy yuvilgan quvvat (Mf)- texnologik yechimlar oqimi bilan qoplanadigan mahsuldor gorizontning haqiqiy qalinligi faqat nazorat yoki kuzatuv quduqlari burg'ilangan joylarda ishning ma'lum bir davrida ko'proq yoki kamroq aniq belgilanadi.
Yuviladigan maydon (F)- texnologik yechimlar harakati sodir bo'ladigan samarali suv qatlamining maydoni.
Suyultirilgan hajm (V)- samarali quvvatga teng balandlik va yuvilgan maydonga teng maydonga ega bo'lgan unumdor gorizontdagi tosh massasi hajmi.
Operatsion blok- konning bir vaqtning o'zida ishlab chiqarish jarayoniga kiritiladigan va bir vaqtning o'zida jarayondan chiqariladigan quduqlarning yagona tizimi tomonidan ishlab chiqilgan geologik bir hil qismi.
Texnologik (ishchi) yechim- reagentlarning suvli eritmasi va ularning rudali va rudali jinslar bilan o'zaro ta'siridan hosil bo'lgan mahsulotlar. Er osti yuvishda texnologik yechimlar yuvish, mahsuldor, ona, chiqindilarga bo'linadi.
Yuvish eritmasi (BP)- foydali komponentni ajratib olish uchun zarur bo'lgan va in'ektsiya quduqlariga etkazib beriladigan reagentlarni o'z ichiga olgan eritma.
Samarali yechim (PR)- eritish eritmasining rudalar va mahsuldor gorizontning asosiy jinslari minerallari bilan fizik-kimyoviy o'zaro ta'siri natijasida er qa'rida hosil bo'lgan va minimal sanoat konsentratsiyasidan yuqori konsentratsiyadagi mineral (lar) ni o'z ichiga olgan eritma.
ona spirtli ichimlik- foydali komponent olinadigan samarali eritma; reagentlar bilan "mustahkamlash" yo'li bilan eritmani tayyorlash uchun ishlatiladi.
Chiqindilarni eritmasi- u yoki bu sabablarga ko'ra yuvish eritmasini tayyorlash uchun ishlatib bo'lmaydigan ona suyuqligi.
Jarayon oldidagi yechim- texnologik yechimning bir qismining ma'lum bir vaqtda fazoviy holati.
Orqaga aylantirish- 180 ° burchak ostida yoki boshqa belgilangan burchak ostida ishlab chiqarish gorizontida ishchi eritmalarning harakat yo'nalishini o'zgartirish.
|
| |
Balansdan tashqari - Muqaddima

|
Muqaddima
|
bet | 13/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаBalansdan tashqari- tasdiqlangan shartlarga ko'ra foydalanish hozirgi vaqtda iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq bo'lmagan yoki texnik va texnologik jihatdan imkonsiz bo'lgan, lekin keyinchalik balansga o'tkazilishi mumkin bo'lgan zaxiralar.
ShartlarISR usuli bilan qazib olingan infiltratsiya konlari uchun quyidagilar kiradi:
• ruda oralig'ini qalinligi bo'yicha aniqlashda uranning chegara darajasi;
• ruda konlarini rejada belgilashda ruda tanasi konturiga kiritilgan quduq uchun eng kam umumiy metro ulushi;
• qalinligi bo'yicha rudalar oralig'iga kiritilgan chiqindi jinslarning yoki balansdan tashqari rudalarning alohida oraliq qatlamlarining maksimal qalinligi;
• rudalarning minimal filtrlash koeffitsienti va kerak bo'lganda boshqa bir qator ko'rsatkichlar (ruda konlarining paydo bo'lish chuqurligi, rudalarda zararli aralashmalarning mavjudligi va boshqalar).
Texnologik muvozanat- rudali foydali qazilmalarning texnologik eritmalar uchun past o‘tkazuvchanligi yoki yetib bo‘lmasligi sharoitlari tufayli ISL usulida qazib olishga qabul qilinmagan yer qa’ridagi foydali komponent zahiralari.
Bog'langan foydali komponentlargageotexnologiyadan foydalanganda, IW tarkibiga IW jarayonida ishlab chiqarish eritmalari bilan er qa'ridan foydali qazib olish mumkin bo'lgan mahsuldor gorizontlar doirasidagi ruda tanalarida mavjud bo'lgan minerallar, metallar va boshqa kimyoviy elementlar kiradi.
Hosildor (rudali) gorizont- ruda konlari mahalliylashtirilgan suvli qatlam yoki uning bir qismi (subhorizon, qatlam).
Suvni to'xtatish- nisbatan (o'tkazuvchan qatlamlarga nisbatan) suv o'tkazmaydigan tosh qatlami.
Samarali to'lov qobiliyati (Me)- umumiy quvvatning bir qismi, filtrlash nuqtai nazaridan faol, ya'ni. barcha suv o'tkazmaydigan interlayerlar bundan mustasno, [m].
Chiziqli minerallashuv koeffitsienti (m/Me)- ruda konining qalinligining rudali gorizontning samarali qalinligiga nisbati.
|
| |
Nisbiy metallni olish darajasi (e/t)

|
Nisbiy metallni olish darajasi (e/t)
|
bet | 12/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаNisbiy metallni olish darajasi (e/t)- vaqt birligida ichakdan metall olish [% / oy, chorak, yil].
Qashshoqlik darajasi- poligon konturi ortidan kelayotgan er osti suvlari va IWW blokidagi unumdor gorizontning unumdor va yuvilgan maydonlari (zonalari) orqali filtrlanadigan eritmalar bilan mahsuldor eritmalarni suyultirishning ko'pligini ko'rsatadigan qiymat.
Maxsus reaktiv sarfi- foydali komponentning birlik massasini olish uchun (kg/kg) yoki ruda massasi bilan o'zaro ta'sir qilish uchun sarflangan reaktiv miqdori [kg/t].
Xo'sh- uzunligiga nisbatan kichik tasavvurlar bilan tavsiflangan silindrsimon kon.
O'z-o'zidan yuvish quduqlari- ruda jismlarini ochish va qazib olish jarayonini o'tkazish uchun mo'ljallangan quduqlar. Maqsadiga ko'ra, ular texnologik (nasos va nasos), kuzatish va nazoratga bo'linadi.
Inyeksiya quduqlari- ruda jismlariga eritma eritmasi etkazib beriladigan quduqlar.
Nasos quduqlari- ruda gorizontidan yer yuzasiga unumli eritma chiqariladigan quduqlar. In-situ yuvish amaliyotida inyeksiya va qazib olish quduqlari maqsadini o'zgartirishi mumkin.
kuzatish quduqlari- er ostidan yuvish jarayonini yoki er osti suvlari (eritmalar) rejimini, yuvilgan ruda massasida doimiy yoki davriy monitoring qilish uchun mo'ljallangan.
Quduqlarni nazorat qilish- ruda tanasining moddiy tarkibini va undan foydali komponentni ajratib olish darajasini aniqlash uchun ma'lum bir joyda qazib olingan ruda tanasini ochish uchun ishlatiladi.
1.2.2 Geologik atamalar va tushunchalar
ISR usulida qazib olingan vodorod konlari boʻyicha uranning geologik zahiralarini tasniflash “Radioaktiv rudalar konlariga zahiralar tasnifini qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma”ga muvofiq amalga oshiriladi.
Balanslar varaqasi- tasdiqlangan shartlarga muvofiq, xomashyoni qazib olish va qayta ishlashning mavjud yoki sanoat tomonidan o‘zlashtirilgan ilg‘or texnikasi va texnologiyasi bilan, yer qa’ridan oqilona foydalanish talablariga rioya qilgan holda iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq bo‘lgan zaxiralar; atrof-muhitni muhofaza qilish.
|
| |
Transformatorning nol ketma-ketlikli qarshiliklarini tajriba yoUi bilan aniqlash

|
Transformatorning nol ketma-ketlikli qarshiliklarini tajriba yoUi bilan aniqlash
|
bet | 42/172 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #108639 |
Bog'liq J. S. Salimov, N. B. PirmatovTransformatorning nol ketma-ketlikli qarshiliklarini tajriba yoUi bilan aniqlash. Transformatorning nol ketma-ketlikli qarshiligi Z(0) ni tajribada aniqlashda chulg'amda \= Ib= Ic= I(0) toklarni yaratish zarur bo‘ladi. Buning uchun transformatorning birlamchi va ikkilamchi chulg'am fazalari ketma-ket (8.4,a-rasm) yoki parallel (8.4,6-rasm) ulanib bir fazali manbadan o'zgaruvchan tok beriladi.
Ikkilamchi chulg'am fazalari ketma-ket ulanganda ulagich “K” qo'shilgan bo‘lib, parallel ulanganida esa u ochiq bo‘lishi kerak (8.4-rasm).
Tajribadan olingan ma’lumotlar asosida Z(0), r(0) va x(0) qarshiliklar quyidagicha aniqlanadi.
rasm. Nol
ketma-ketlikli qarshiliklarni tajribada aniqlashga oid sxemalar: a — ketma-ket; b — parallel.
n
Tajriba 8.4,a-rasmdagi sxema bo‘yicha o‘tkazilganda:
Z(0) = U/(3 I), r(0) = P/ (3I2) , x(0) = ^Zj, -r(0) , (8.4)
8.4,6-rasmdagi sxema bo'yicha o‘tkazilganda esa:
z(0) = 3U/ I , r(0) = 3P/ I2 , x(0) = ^ZJ, -r(0) . (8.5)
Ikkilamchi chulg'amni ketma-ket ulash yoji bilan tajriba o‘tkazish nisbatan afzal hisoblanadi, chunki bu holda fazaviy toklarning tengligi barcha sharoitda ta’minlanadi.
|
| |
J. S. Salimov, N. B. Pirmatov - bet 44

BOB. MAXSUS MAQSADLI TRANSFORMATOR
QURILMALARI
Maxsus maqsadli kuch transformatorlariga oid umumiy
ma’Iumotlar
Elektrotexnologiya va o‘zgartirgich qurilmalarining ish rejimlari talablaridan kelib chiqqan holda ulami elektr energiya bilan ta'minlovchi transformatorlarining konstruksiyasi o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘ladi. Shu sababli elektrotexnologiya va quwatli o‘zgartirgich qurilmalarida qo‘llaniladigan transformatorlami bundan keyin
maxsus maqsadli kuch transformaiorlari deb ataymiz.
Hozirgi vaqtda o'zgaruvchan tokni o'zgarmas tokka to‘g‘rilash asosan statik o'zgartirgich agregatlari yordamida amalga oshiriladi. Ularning ham
asosiy tarkibiy qismini maxsus maqsadli transformatorlar tashkil qiladi.
Quyidagi sohalardagi elektrotexnologiyalarning to‘g‘rilagich qurilmalarida ishlatiladigan maxsus maqsadli kuch transformatorlariga:
a)
rangli metallurgiyada elektroliz qurilmalari to‘g‘rilagichlari uchun toki 63 kA va kuchlanishi 850 V bo‘lgan TSNP—80000/20 tipi; b)
kimyo sanoatida — toki 50 kA va kuchlanishi 850 V bo'lgan TSNP — 40000/10 tipi; d)
qora metallurgiyada — jo‘valash mashinalarining tiristorli elektr yuritmalari uchun quwati 2500-^3200 kV A boMgan transformatorlar seriyasi,
elektr yoyi vositasida po‘lat eritish pechlari uchun (masalan, Bekobod metallurgiya kombinatida) PBV va RPN qayta ulagich qurilmalari bilan ta'minlangan tiplari ishlatiladi. Quwati 100 MV A gacha bo‘lgan elektr pechi transformatorlarining ikkilamchi
9.1-rasm. Quvvati 160 kV • A, kuchlanishi 6 kV bo‘lgan TCB—160/6 tipli portlashdan himoyalangan transformator
kuchlanishi 1000 V dan oshmaydi, bundagi ikkilamchi toklar esa 100 kA va undan katta bo‘ladi.
Ko'mir shaxtalaridagi elektr motorlarini energiya bilan ta’minlash uchun quwati 160 kV A kuchlanishi 6 kV bo‘lgan TSV—160/6 tipli portlashdan himoyalangan transformator (9.1-rasm) hamda quwati 250 kV-A bo‘lgan TSVI —250/6 tipli transformator podstansiyalari qo'llaniladi.
Neft olishdagi cho‘ktirilgan elektr nasoslari asinxron motorlarini 380 V kuchlanishli elektr energiya bilan ta'minlashda TMPN—160/ 2,05 tipli transformator qo‘llaniladi.
Elektr yoyi vositasida payvandlash uchun transformatorlar
Elektr yoyi vositasida payvandlash uchun ishlatiladigan maxsus maqsadli transformatorlami odatda
payvandlash transformatorlari deb yuritiladi.
Payvandlash transformatorlari kuchlanishi 220 yoki 380 V bo‘lgan elektr energiyani metallni yoyli payvandlash uchun zarur bo'lgan salt ishlashdagi kuchlanishi 60 V bo‘lgan elektr energiyaga o‘zgartirib beradi. Reaktor (drossel) — magnit zanjfri havo oralig‘ini o‘zgartirish yo‘li bilan payvandlash tokini rostlashga mo‘ljallangan.
Metallni payvandlashdaSTN-500-1 tipli payvandlash transforma- tori (9.2,£-rasm) amalda ko‘p qo‘llaniladi: Uj=380 va 220 V, U
20= =60 V, payvandlash toki 500 A, bu tok rostlash jarayonida 800 A gacha oshishi mumkin. Chiqishidagi quwati 15 kW, tarmoqdan oladigan quwati 33 kV A.
To‘g‘rilagich va avtomatika qurilmalari uchun transformatorlar
-bob. AES SHIFRLASH ALGORITMI

36-bob. AES SHIFRLASH ALGORITMI 36.1. AES shifrlash algoritmi AES (ingl. Advanced Encryption Standard) — 128 bit o‘lchamli
bloklar va 128/192/256 bit uzunlikdagi kalitlardan foydalanadi-
gan, shuningdek, Reyndal (Rijndael) algoritmi sifatida ma’lum
bo‘lgan blokli shifrlashning simmetrik algoritmi. AES algoritmi
yaxshi testlangan va hozirgi vaqtda simmetrik shifrlashning eng
keng tarqalgan algoritmlaridan biri hisoblanadi. Misol uchun,
algoritm AQSH hukumati tomonidan shifrlash standarti sifatida
qabul qilingan va Intel kompaniyasi tomonidan Intel® Core™
protsessorlar oilasiga kiritilgan.
802.16e standarti quyidagi to‘rtta usullardan biri qo‘llaniladigan
AES algoritmidan foydalanishni aniqlaydi:
• shifrlar blokining ulanish usuli – CBC;
• hisoblagichning shifrlash usuli (ingl. Counter Encryption, CTR); • CCM (ingl.Counter Encryption with Cipher Block Chaining message authentication code) shifrlar blokining ulanish usuli orqali
olingan autentifikatsiya kodi bilan hisoblagichning shifrlash usu-
li. CTR usulidan farqli ravishda bu yerda shifrlangan xabarning
haqiqiyligini tekshirish imkoniyati mavjud.
• TShK trafikning kalitlarini shifrlash uchun foydalaniladigan
ECB elektron kodli kitob usuli.
Takomillashtirilganroq sifatida SSM usuli qo‘llaniladigan AES
rejimini ko‘rib chiqamiz. Shifrlash jarayoni bir necha bosqichlar-
da bo‘lib o‘tadi. Foydali axborotni shifrlash uchun dastlab uza-
tuvchi stansiya har bir paketga 12-baytli Nonce ketma-ketligini
generatsiyalaydi (36.1-rasm). Nonce ketma-ketligining birinchi
5 ta bayti GMH kadrining boshlanishi hisoblanadi. Keyin nolli
qiymatlarga ega bo‘lgan 4 ta zaxiralangan bayt keladi. Keyin bu
DSA xavfsizlik uyushmasida PN paketning 4 baytli nomeri (ingl. Packet Number) keladi. PN qiymat yangi DSA yoki yangi TShK
o‘rnatilganda 1 ga teng qo‘yiladi.
503
Generic MAC Header maydonning
birinchi beshta bayti
0x00000000
Paket raqami
4 5
8 9
12
0