nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yuridik shaxslarni - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

414
Rezident jismoniy
shaxslar:
*O‘zbekistonda doimiy
yashovchi yoki 183 kundan
ortiq vaqt turgan shaxslar
O‘zbekistonda 180 kun
turgan shaxslar
O‘zbekistonda 20 kun
turgan shaxslar
O‘zbekistonda 160 kun
turgan shaxslar
Yer solig‘ini joriy
etishdan maqsad nima?
*Davlat budjetini
moliyaviy mablag‘lar bilan
ta’minlash va yer
resurslaridan samarali va
oqilona foydalanishni
rag‘batlantirish
Davlat budjetini
moliyaviy mablag‘lar
bilan ta’minlash
Yer resurslaridan
samarali va oqilona
foydalanishni
rag‘batlantirish
Mahalliy budjet
daromadlarini moliyaviy
mablag‘lar bilan
ta’minlash
Jismoniy shaxslar
to‘laydigan daromad
solig‘ining obyekti
soliq to‘lovchi-ning yillik
umumiy daromadi
soliq to‘lovchi-ning oylik
umumiy daromadi
soliq to‘lovchi-ning ish
haqi shaklidagi daromadi
jami yillik daromad bilan
belgilangan chegirmalar
o‘rtasidagi farq;
SÖZLÜK – LUG’AT. 
So’zlarni o’qing va yodlang 
Öğretmen –

- Bügün hava sicak, değil mi ?
- Evet, hava sicak
- Yarın hava soğuk olacak, değil mi ?
- Hayır, yarın da sicak olacak.
- Bu ev en küçük, değil mi ?
- Evet bu ev en küçük
- O çok iyi çocuk, değil mi ?
- Hayır, O çok iyi değil
BO’LMOQ FE’LINING SO’ROQ SHAKLI (HOIZRGI Z.)
Bo’lmoq fe’li ya’ni sifat so’zlarga asosan “Qanday?, Qanaqa?” savollari beriladi.
Masalan: Chiroyli (chiroyli bo’lmoq), Katta (katta bo’lmoq), baland (baland bo’lmoq),
qizil, qora, yaxshi, yomon, yosh bo’lmoq, qari bo’lmoq, do’st bo’lmoq va hokazo.
Sifat (bo’lmoq) haqida savol berish uchun so’roq qo’shimchalari ishlatiladi. Turk tilida
so’roq qo’shimchasi alohida yoziladi. Masalan:
Ben güzel miyim? – Men chiroylimi ?
Siz hasta mısınız? – Siz kasalmisiz?
Arkadaşım hasta oldu - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

Arkadaşım hasta oldu – Do’stim kasal bo’ldi
Bügün hava sicak olmuş – bugun havo sovuq bo’lipti
Şimdi hava soğuk oluyor – Hozir havo sovuq bo’lyapti
Sizin işler şimdi iyi oluyor - Sizning ishlaringiz hozir yaxshi bo’lyapti
Yarın hava soğuk olacak – Ertaga havo sovuq bo’ladi
Bu çocuk tercuman olacak – bu bola tajimon bo’ladi
1. MASHQ – Ushbu fe’llardan tanlab 6 ta gap tuzing. Har bir gapni hozirgi, o’tgan va kelasi zamonda yozing. (bilmek, istemek, sevmek, çalişmek, gelmek, yapmak, okumak, vermek, açmak, almak,
geçmek, anlamak, yaşamak, öğrenmek)
Masalan: - Ben şimdi türkçe öğreniyorum, – Ben geçen sene türkçe öğrendim, Ben
sonra türkçe öğreneceğim
2. MASHQ – O’qing va tarjima qiling. 1) Pazarda fiyatlar nasıl? Giyimler pahalı oldu? Ama yarın ucuz olacak
2) Dün hava çok soğuk oldu. Bügün da soğuk olacak
3) Kim hasta oldu? Burada bir kişi hasta oldu
4) Sana ne oldu? Ben bir az hasta oldum
…acağım, ..acaksın,
…acak, …acağız,
…acaksınız, ..acaklar
…iyorum, …iyorsun
…iyor, …iyoruz,
…iyorsunuz, ..iyorlar
...dim. din,
...di, dik
...diniz, diler
Önce
Dün
Geçen hafta
Bir sene önce
Şimdi
Bügün
Bu hafta
Bu sene
Sonra
Yarın
Sonraki hafta
Bir sene sonra
5) Şimdi hava soğuk olyor.
6) Türkçe öğrenmek zor oluyor.
7) Dün O hasta oldu, Ama şimdi iyi oluyor
8) Siz bügün iyi oluyorsunuz
9) Ben zengin olacağım.
10) Ben güzel olacağım.
11) Sen kim olacaksın. Ben tercuman olacağım.
12) Bu çocuk doktor olacak.
13) Senin arkadaş tercuman olacak.
14) Bu ağaçlar büyük olmuşlar
15) Bügün pazarda fiyatlar ucuz olmuş
Sen ___verb - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

3. MASHQ – O’qing va tarjima qiling.
Benim adım Ahmet. Ben Taşkent’de yaşiyorum. Benim yaş yirmi iki’de. Benim iki
kardeşim var. Onlar Ben’den küçük. Ben üniversite’de okuyorum. Üniversite’de benim
arkadaşlar çok. Ben her gün sabah saat altıda kalıyorum. Sonra saat sekiz’da ders’e
gidacağım. saat on iki’de ev’e gelacağım. Hafta’da iki gün tatil. Ders’den sonra inglizça
dil öğrenmek için kurs’a gideceğim. Ben dil öğrenmek seviyorum. Benim babam
doktor. O hastane’de çalişyor. Ben de doktor olmak istiyorum.
Bu iyi mi? - Bu yaxshimi? 
Onlar büyük mülar ?

10. O kişi doktor mu ?
11. Mustafa dükkan’da satıcı mı ?
12. Onlar tatil’de miler ?
13. Ne zaman tatil olacak? Sonraki ay tatil.
14. Size ekmek lazı mı ? Bana bir bardak su ve iki tane ekmek lazım
15. Bu su soğuk mu ? Evet bu su soğuk
2. MASHQ – Turk tiliga tarjima qiling.
Bu nima? Bu kitob. Bu kitob yaxshimi? Ha bu juda yaxshi kitob.
Bu suvmi ? Ha bu suv. Bu suv sovuqmi ? Ha bu sovuq.
Siz o’qituvchimisiz? Ha men o’qituvchi.
Bu uy eng chiroylimi? Yo’q bu eng chiroyli emas.
Bu uy eng kattami? Yo’q bu uy eng katta emas.
Bu kiyim eng yaxshimi ? Yo’q bu eng yaxshi kiyim emas.
Qaysi kiyim eng yaxshi? Bu ko’ylak eng yaxshi.
Xonalar tozami? Yo’q, hozir toza emas. Ertaga toza bo’ladi.
Ertaga havo qanday bo’ladi? Ertaga issiq bo’ladi.
Sizning ismingiz Mustafami? Ha, men Mustafa.
MASHQ – Turk tiliga tarjima qiling va yozing

Biz dün giyim sattık, Biz şimdi giyim satıyoruz, Biz yarın giyim satacağız
OLMAK – BO’LMOQ
Geçmiş – o’tgan
Şimdiki - hozirgi
Gelecek - kelasi
Ben
Sen
O
Biz
Siz
Onlar
… oldum (olmuşum)
… oldun (olmuşsun)
… oldu (olmuş)
… olduk (olmuşuz)
… oldunuz (olmuşsunuz)
… oldular (olmuşlar)
… oluyorum
… oluyorsun
… oluyor
… oluyoruz
… oluyorsunuz
… oluyorlar
… olacağım
… olacaksın
…
olacak
… olacağız
… olacaksınız
… olacaklar
Ağaç yaprakları yeşil oldu – Daraxt barglari yashil bo’ldi.
DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

|
Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamizBog'liq Turk tilini o‘rganamiz fayl 11-02-2015 kitob turkcha urganamizDİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
Egalik qo’shimchalar (takrorlash)
Avvalgi 4-darsda bu haqda o’rgangan edik. Ushbu o’rinda qisqacha takrorlab, turli
misollar keltiramiz. Egalik qo’shimchalari biror narsani kimgadir tegishli ekanligini
bildirish uchun qo’shiladi, Masalan: Bu mening …. –im (Bu mening kitobim, Sening
uying, uning xonasi)
Benim adım, işim, arabam
Senin adın, işin, araban
Onun adı, işi, arabası,
Bizim adımız, işimiz, arabamız
Sizin adınız, işiniz, arabanız
Onların adları /adı, işleri/ işi, arabaları / arabası
Mustafanın işi, arabası, evi
Ahmetin işi, arabası, evi
Arabanın sahibi, kapısı, anahtarı
Evin sahibi, kapısı, anahtarı
Masalan:
Benım işim çok
Senin adın ne?
Onun adı Ahmet
Bizim işimiz yok
Sizin arabamız var mı?
Onların arabası nerede?
Mustafanın evi burada
Ahmetin arabası var
Arabanın sahibi kim ?
Evin anahtarı kimde?
da / de – ham
a, ı, o, u => da
e, i, ö, ü => de
Ben de türkçe biliyorum – Men ham tyurkcha bilaman
O da hastane’ye gidecek – U ham kasalxonaga boradi
Mustafa da oraya gelmiş – Mustafa ham u yerga boripti
Senin araban siyah, Benim arabam da siyah – Sening
moshinang qora mening moshinam ham qora
Emir (emretmek) – Buyruq (buyurmoq)
Turk tilida, Fe’ldagi “-mak, -mek” qo’shimchasi olib tashlansa, bu - “Sen” olmoshi
uchun buyruq bo’ladi. Masalan:
Yapmak => Yap = Sen yap (Bajarmoq => Bajar = Sen bajar)
Okumak => Oku = Sen oku (O’qimoq => O’qi = Sen o’qi)
Kishilik olmoshi (Men, Sen, U, ... )ga ko’ra buyruq gap tuzish:
|
| |
MASHQ – Do’stingiz bilan quyidagidek savol-javob qiling

14-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Aç – och (qorin ochishi)
Yardımcı - yordamchi
Aşçı - oshpaz
Şey - narsa
Lokanta – Oshxona, restoran
Akıllı - aqlli
Mutlu - xursand
Yemek - ovqat
Yemek - yemoq
Yemek yemek - ovqat yemoq
DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
BO’LMOQ FE’LINING TASDIQ VA INKOR SHAKLI.
(Hozirgi z.)
Turk tilida hozirgi zamonda biror shaxs tomonidan “kim?, nima?, qanday?, qayerda?”
savollariga javob berilsa so’z oxiriga qo’shimchalar qo’shiladi. Masalan:
MASHQ – Turk tiliga tarjima qiling

2. Siz köyda yaşamak seviyor musunuz?
3. Hangi şehir buradan en uzak?
4. Buradan Buhara’ya kadar kaç kilometre?
5. Bizim ülke’de deniz var mı?
6. Siz hangi şehirler’i gezmek istiyorsunuz?
7. Bizim ülke’de hangi şehir en sicak?
8. Bizim memleket’te kış aylarında hava nasıl olacak?
9. Hangi memleketler bize en yakın?
10. Yunanistan bizim memleket’e yakın mı?
20-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Yer - joy
Neresi - qayeri
Burası, bura – bu yeri / bu yer
Pis – isqirt, kir
Sandalye - stul
Erkek - erkak
Eski - eski
Tamam – xo’p, bo’ladi.
DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
O’RIN-JOY HAQIDA SAVOL-JAVOB
SAVOL
JAVOB
MASALAN
Nere / Neresi
Nerede
Nereden
Nereye
Bura / Burası
Burada
Buradan
Buraya
Burası çok sicak -
Bu yer juda issiq
Sen burada otur
Buradan git
Buraya gel
Ora/Orası
Orada
Oradan
Oraya
Orası nasıl? –
U yer qanday?
Orada kim var?
Oradan kim geliyor?
Ben oraya gitacağım.
Ev
Ev’de
Ev’den
Ev’e
Ev nasıl? –
uy qanday?
Ev’de kim var.
Ben ev’den geliyorum
O ev’e gitiyor
MASHQ – Savollarga javob bering

19-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Hava durumu – Ob-havo
Ad – ism
Soyad - Familiya
Memleket – Mamlakat, Davlat
Ülke - O’lka, yurt
Nereli - qayerli (qaysi mamlakatdan)
Nerelisin – sen qayerlik?
Başkent - poytaxt
Köy - qishloq
Deniz - dengiz
DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
Turk tilida kishining biror yurt yoki shaxardan ekanligini bildirish uchun joy nomiga
…-
li, -liyim, -lisin qo’shimchalari qo’shiladi. Masalan:
Ben Taşkentliyim – Men toshkentli (toshkentdan kelgan)
Ahmet Rusyali - Ahmet Rossiyali (rossiyadan kelgan)
Tasdiq
shakli
Ben Ankara
liyim – Men Anqarali
Sen Ankara
lisın – Sen Anqarali
O Ankara
li – U Anqarali
Biz Ankara
liyiz – Biz Anqarali
Siz Ankara
lisiniz – Siz Anqarali
Onlar Ankara
liler – Ular Anqarali
Savol shakli
Ben Ankara
li miyim ? –
Men Anqaralimi ?
Sen Ankara
li misin ? – Sen Anqaralimi ?
O Ankara
li mi ? – U Anqaralimi ?
Biz Ankara
li miyiz? – Biz Anqaralimi ?
Siz Ankara
li misiniz – Siz Anqaralimi ?
Onlar Ankara
li miler – Ular Anqaralimi ?
inkor shakli
Ben Ankara
li değilim –
Men Anqarali emasman
Sen Ankara
li değilsin – Sen Anqarali emassen
O Ankara
li değil – U Anqarali emas
Biz Ankara
li değiliz – Biz
Anqarali emasmiz
Siz Ankara
li değilsiniz – Siz Anqarali emassiz
Onlar Ankara
li değiller – Ular
Anqarali emaslar
Ba’zi joylarning turkcha nomlanishi
Türkiye –
Turkiya, İngiltere-
Angliya, Çin –
Xitoy, Almanya-
Germaniya .
Hindistan-
Hindiston, Yunanistan-
Yunoniston, Arjantin –
Argentina
1. MASHQ – O’qing va tarjima qiling
- Senın Adın ve Soyadın ne
- Adım: Mustafa. Soyadım: Yılmaz
- Sen hangi memleket’ten.
- Ben Yunanistanliyim.
- Yunanistan’ın başkenti hangi şehir ?
- Yunanistan’ın başkenti Afina.
- Yunanistan Avrupa’da mı?
- Evet, Avrupanın deniz tarafin’da
- Orada hava durumu nasıl?
- Orada haziran, temmuz ve ağustos aylarında hava çok sicak oluyor.
*** *** ***
- Sen nerede oturuyorsun?
- Benim ev köy’de
- Senin köy şehir’den çok uzakmı
- Hayır. Uzak değil. Sadece 24 kilometre
- Şehir’e nasıl geliyorsun
- Her gün bizim köy’den şehir’e kadar otobüs geliyor
- Sen şehir’de yaşamak seviyor musun?
- Hayır. kendi köyum en güzel yer.
- Senin arkadaşın nereli ?
- O taşkentli.
2. MASHQ – Kerakli so’zni qo’ying.
1. Sen nereli. Ben .....................
2. Senın ................... Ankara’dan uzak mı ?
3. O........................ ? Evet, O Ankaralı
4. Özbekistan’ın …………….... hangi şehir.
5. Onun ....................... köy’da yaşiyor mu?
6. Senin baban .....................?, Babam tükiyeli.
7. Sen .................................? Hayır, Ben Ankaralı değilim.
8. Senin ......................... ne? Benim soyadım Ahmedov.
9. Senin .......................... hava durumu nasıl ? Benim köy çok soğuk.
10. Almanya’da hava ...........................
Sen hangi yer’de oturuyorsun? –

Kendi evim – O’z uyim
Sen kendi işini yap – Sen o’z
ishingni qil
Sen kendi yerinde otur – Sen o’z joyingda o’tir
Ben kendim
Sen kendin
O kendisi
Biz kendimiz
Siz kendiniz
Onlar kendileri
Ben bu işi kendim yapacağım –
Men bu ishni o’zim qilaman.
Sen kenin yap –
Sen o’zing qil
O kendisi gelsin –
U o’zi qilsin
Biz kendimiz geldik –
Biz o’zimiz keldik
Siz kendiniz yapınız –
Siz o’zingiz qilingiz
Onlar kendileri gelsinler –
Ular o’zlari kelsinlar
1. MASHQ – O’qing va tarjima qiling.
1. Ben hepsini kendim yaptım.
2. Senin kendi evin var mı? Evet, benim kendi evim var.
3. Sen kendin git. Sen kendi araban ile git
4. Bu oda’yı temizle, burası çok pis olmuş
5. Burası temiz mi? Hayır, burası çok pis.
6. Sen nereli? Ben türkiyeli. Sen türkiyenin neresi’de yaşıyorsun.
7. Senin arkadaş nereli, O Rusyalı.
8. Sen burada otur. Burası senin yerin.
9. Sen kendi yerine git.
10. Sen oradan kim ile geldin? Ben kendim geldim
11. Sen kendin yapacak mısın? - Tamam, kandim yapacağım.
12. Bunu yapma! – Tamam yapmayacağım.
13. iki bardak çay getir, tamam mı? – Tamam, tamam şimdi getireceğım.
14. Sen pis yerde çalışma tamam mı? – Tamam, şimdi temizliyorum.
15. Siz temiz yerde oturunuz, pis yerde oturmayınız.
MASHQ – O’qing va tarjima qiling

4. MASHQ – Quyidagi gaplarni inkor shaklga aylantiring.
1. Sen ishlayapsanmi? 2. Sen sovuq suv ichishni xohlaysanmi. 3. U hozir yaxshi
ishlayaptimi? 4. Sen tushunayapsanmi? 5. Ular turkcha tushunadilarmi?
6. Sen til o’rganishni yaxshi ko’rasanmi? 7. Sen turkiyaga borishni xohlaysanmi?
8. O’qituchi dars beryaptimi? 9. Turkiyada havo sovuq bo’lyaptimi? 10. Sen buni
ko’ryapsanmi? 11. Sen daraxtlarni ko’ryapsanmi? 12. Siz meni ko’ryapsizmi?
5. MASHQ – O’qing va gapirib bering
İstanbul türkiyenin en güzel şehri. Burada hava çok sicak. Bir sene’de iki ay soğuk
oluyor. Ben şimdi istambul’da yaşıyorum. Ben hastane’de çalışıyorum. Ben bu iş’i çok
seviyorum. Ama, bu iş çok zor. Doktor olmak kolay değil. Her gün akşam saat on’de
ev’e geliyorum. Sonra bir bardak kahve içiyorum. Benim iki çocuk var. Onlar da
doktor olmak istiyorlar.
MASHQ – O’qing va tarjima qiling

Onlar bu taraf’a gelmesinler!.
Ona söyle, şimdi gelsin ve yemek yesin,
Onlara söyle, yemek yesinler.
O çay hazırlasın, Sen çay iç. Lütfen, çay içiniz.
Sen benim evim’e gel! O da gelsin, beraber geliniz.
Bu bardakları hepsini yika!
Sonra evi temizle, pencere’yi aç
Kadınlar içeri girsinler. Sonra çay veya kahve içsinler.
2. MASHQ – Nuqtalar o’rniga kishilik olmoshlarini (Sen, Siz, O, Onlar) qo’ying
…… kendi yapsın; …. buraya gel; ………. ev’i temizlesinler;
………… arabayi yika; ………… odayi temzle; ………. bügün geliniz;
………… kapıyı kapatsın; ……….. pencereyi açsın, ………….. pencereyi açsınlar;
………… pencereyi açınız; ……….. bana bunu gösteriniz.
3. MASHQ – O’qing va yoddan ayting.
Dükkanda
- Hoş geldiniz, büyürün. Yardım lazım mı?
- Sizde domatesler hepsi taze mi?
- Evet, hepsi taze, yeni geldi.
- Bana iki kilo patates ve üç kilo domates veriniz.
- Hangi domates’ten istiyorsunuz, küçük mü veya büyük domatesler mi?
- Küçük domateslerden veriniz, Lütfen.
- işte bu, alınız...
- Fiyatı ne kadar oldu?
- Sadece on lira.
4. MASHQ – Turk tiliga tarjima qiling.
1. Bu nima? Bu kiyim. Bu kiyimlar kim uchun? Bu kiyimlar ayollar uchun.
2. Bu qanday oyoq kiyim? Bu ayollar uchun.
3. Bu oyoq kiyim ayollar uchunmi? Ha bu ayollar uchun
4. Bu shim ayollar uchunmi? Yo’q bu ayollar uchun emas.
5. Bu non yangimi? Ha, bu hozir keldi.
6. Menga bir dona non va ikki dona
tuxum keltiring
7. Do’xtirga ayt. Hozir kelsin.
8. Nega u bugun kelmayapti. Unga ayt, bugun kelsin
9. Bolalar yuqori chiqmasin.
10. Ayollar ichkari kirmasin.
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali - bet 12

|
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali
|
bet | 12/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.org
Skaner :Skaner-matn, grafika, tasvirlarni kompyuterga kiritishni avtomatlashtirish uchun xizmat qiluvchi qurilma. U hozir asosan rangli ko`rinishda chiqarilayapti. Uning andozasi sifatida HP (Hewlett Packard) firmasi ishlab chiqaradigan HP Scanjet rusumli skanerlar qabul qilingan.
Uning asosiy xarakteristikasi ma’lumotlarni aniq, tiniq, lozim bo`lgan rangda (xususan qora rangli) va ko`rinishda chiqarish qobiliyatidir. Ushbu tasvirlash qobiliyati gorizontal va vertikal chiziqlardagi nuqtalar (piksellar) soni orqali belgilanadi.
Odatda bu xarakteristika, misol uchun, 300×600, 600×1200 ko`rinishda bo`ladi. Bu degani gorizontal chiziqlar bo`yicha nuqtalar (piksellar) soni 300 (600), vertikal bo`yicha piksellar soni 600 (1200)ta ekanligini bildiradi.
Nuqtalar soni qancha ko`p bo`lsa ma’lumotlar aniqroq tasvirga ega bo`ladi. Tabiiyki, skanerni HP dan boshqa firmalar ham ko`plab ishlab chiqaradi. Lekin ular HP Jcanjet andozasiga mos kelishi kerak. Hozirda bunday skanerlar Janubiy-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida ko`plab chiqarilmoqda. Shuni aytish lozimki, programma vositalari yordamida skanerning tasvirlash qobiliyati ancha kuchaytirilishi mumkin. Skanerlarni ishlatish jarayonida, ayniqsa, matnlar bilan ish ko`rilganda u yoki bu milliy til drayverlarni aniq aks ettiruvchi programmalardan (masalan Fine Reader) foydalanish zarur.
Skanerni kompyuterga ulash uchun turli usullarda foydalaniladi. Ba’zi skanerlar maxsus kontrollerga (kengaytiruvchi plata) ega bo`lib, ular u orqali ulanadi. Bunda plata kompyuterning asosiy platasiga (ona platasi) maxsus joyga va o`sha plata orqali o`rnatiladi.
Ba’zi skanerlar parallel portga to`g`ridan-to`g`ri ulanadi. Hozirda asosan SCSI-3 interfeysi orqali ulanadi. Bu andoza kompyuterga ko`plab tashqi qurilmalarni, shu jumladan, skanerni ulash imkoniyatini beradi. Turli kompyuterlar uchun programma birligini ta’minlash maqsadida TWAIN qaydnomasi ishlatiladi.
Demak, agar WINDOWSda shu qaydnoma o`rnatilgan bo`lsa, u skanerlar bilan bemalol ishlay oladi. Odatda skaner sotib olinayotganda uni qaysi operatsion sistemaga mo`ljallanganini bilish lozim. Shu bilan birga hozirda chiqarilayotgan skanerlarning aksariyati WINDOWSga mos skanerlardir. WINDOWS 98 dan boshlab esa operatsion sistemalar TWAIN qaydnomasini yaxshi taniydigan bo`ldi. Shuning uchun ham bu operatsion sistemalarda skanerlar bilan bevosita ishlash imkoniyati mavjud.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali
|
Hozirgi kelasi zamon fe’lini o`rganish (6-sinf ona tili) Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi

|
Hozirgi kelasi zamon fe’lini o`rganish (6-sinf ona tili) Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi
|
bet | 1/8 | Sana | 25.01.2021 | Hajmi | 71,1 Kb. | | #13071 |
Hozirgi - kelasi zamon fe’lini o`rganish
(6-sinf ona tili)
Darsning texnologik xaritasi va ishlanmasi
Mavzu
|
Hozirgi-kelasi zamon fe’li
|
O`quv jarayoni-
ni amalga oshirish texnologiyasi
|
Shakl: S M S
Dars jihozi: dars ishlanmasi, ko`rgazmalar, kompyuter texnikasi, slaydlar, oq qog`ozlar, texnologik xarita, plakatlar va rag`bat kartochkalari
Nazorat: og`zaki va yozma
Baholash: rag`batlantirish, 5 balli tizimda baholash.
|
Maqsad va
vazifalar
|
Maqsad:
Ta`limiy: o`quvchilarning kelasi zamon gumon fe’liga oid bilimlarini kengaytirish
Tarbiyaviy: o`quvchilarni insonparvarlik, vatanparvarlik ruhida tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi: o`quvchilarni mustaqillik va ijodkorlik qobiliyatini o`stirishga yordam berish.
Vazifa:
o`quvchilarda mavzuga nisbatan qiziqish uyg`otish va mavzu asosida kerakli bilim va ko`nikmalarga ega bo`lish.
|
|
|
| |
mavzu. YORUG‘LIK INTERFERENSIYASI VA DIFRAKSIYASI

|
mavzu. YORUG‘LIK INTERFERENSIYASI VA DIFRAKSIYASI
|
bet | 45/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarmavzu. YORUG‘LIK INTERFERENSIYASI VA DIFRAKSIYASI
Bahor paytida yomg‘irdan keyin osmonda paydo bo‘ladigan kamalak, sovun pufagi yoki asfaltga to‘kilgan yog‘da ko‘rinadigan rangli jilolarni ko‘rib zavqlanamiz. Lekun uning paydo bo‘lish sabablari haqida o‘ylab ko‘rmaymiz. Buning sababi yorug‘lik interferensiyasidir. Interferensiya hodisasi istalgan tabiatga ega bo‘lgan to‘lqinlarga xos. Bu hodisaning mohiyatini tushunib olish uchun o‘rganishni mexanik to‘lqinlar interferensiyasidan boshlaymiz.
Biror muhitda to‘lqinlar tarqalganda ularning har biri bir-biridan musta- qil ravishda xuddi boshqa to‘lqinlar yo‘qdek tarqaladi. Bunga to‘lqinlar tarqa- lishining superpozitsiya (mustaqillik) prinsipi deyiladi. Muhitdagi zarraning istalgan vaqtdagi natijaviy siljishi zarra qatnashgan to‘lqin jarayonlari siljish- larining geometrik yig‘indisiga teng bo‘ladi. Masalan, muhitda ikkita to‘lqin tarqalayotgan bo‘lsa, ular yetib kelgan nuqtadagi zarrani bir-biridan mustaqil ravishda tebratadi. Agar bu to‘lqinlarning chastotalari teng va fazalar farqi o‘zgarmas bo‘lsa, uchrashgan nuqtasida ular bir-birini kuchaytiradi yoki su- saytiradi. Bu hodisaga to‘lqinlar interferensiyasi deyiladi. Chastotalari teng va fazalar farqi o‘zgarmas bo‘lgan to‘lqinlar kogerent to‘lqinlar deyiladi. De- mak, kogerent to‘lqinlarning uchrashganda bir-birini kuchaytirishi yoki su- saytirishi hodisasiga to‘lqinlar interferensiyasi deyiladi. Qanday holda ular bir-birini kuchaytiradi yoki susaytiradi? Buni o‘rganish uchun suv sirtida ik- kita kogerent S1 va S2 manbadan chiqqan to‘lqinlarning uchrashishini qaraylik (4.13-rasm).
S2 M
4.13-rasm.
S1 manbadan chiqqan to‘lqinning M nuqtagacha bosib o‘tgan masofasi d1, S2 manbadan chiqqan to‘lqinning M nuqtagacha bosib o‘tgan masofasi d2 bo‘lsin. U holda d2 – d1 = ∆d – to‘lqinlarning yo‘l farqi deyiladi. Agar yo‘l farqi yarim to‘lqin uzunligining juft soniga karrali bo‘lsa:
∆d = 2k 𝜆
2
( k = 0, 1, 2, ....), (4–6)
bu nuqtada tebranishlarning kuchayishi kuzatiladi. (4–6) munosabat
interferensiyaning maksimum sharti deyiladi.
Yo‘l farqi yarim to‘lqin uzunligining toq soniga karrali bo‘lsa:
∆d = (2k+1) 𝜆
2
(k = 0, 1, 2, ....), (4 –7)
bu nuqtada tebranishlarning susayishi kuzatiladi.
Yorug‘lik interferensiyasi to‘lqinlar interferensiyasining xususiy holi hisoblanadi. Uni kuzatish uchun ikkita kogerent manbadan chiqqan yorug‘lik to‘lqinlarini fazoning ma’lum bir nuqtasida uchrashtirish ke- rak. Lekin ikkita alohida manbani qanchalik tanlamaylik, ulardan chiqqan yorug‘lik nurlari kogerent bo‘lmaydi. Shunga ko‘ra, asosan bir manbadan chiqqan yorug‘lik nurini sun’iy ravishda ikkiga bo‘lib, kogerent to‘lqinlar hosil qilinadi.
|
| |
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali - bet 13

|
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali
|
bet | 13/16 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 43,46 Kb. | | #274050 |
Bog'liq Kompyuterning arxitekturasi odatda foydalanuvchi uchun zarur bo\'-fayllar.org
Lazerli (kompakt) disk. CD ROM (Compact Disk Read Only Memory – faqat o`qish uchun lazerli disk). Keyingi paytda bu qurilma juda muhim rol o`ynamoqda. Uning asosiy sababi unga 650 Mbayt hajmdagi ma’lumotni sig`ishi bo`lsa, ikkinchi tomondan uni ishlatishda qulayligi bilan alohida e’tiborga loyiq. Uning CD ROM va CD Writer (yozuvchi) ko`rinishdagilari mavjud bo`lib, birinchisi faqat o`qish uchun mo`ljallangan bo`lsa, ikkinchisi ma’lumot va programmalarni yozish uchun keng qo`llanilmoqda. Ayniqsa, hujjatlarning elektron versiyasini bunday ma’lumot yuritgichi orqali ayirboshlash dolzarb masala bo`lib qoldi.
CD ROM ning muhim ko`rsatkichlaridan biri uning ma’lumot ayirboshlash tezligidir. Hozirda ko`proq 48, 52 tezlikli lazer disklar ishlatilmoqda.
Disketa. Ma’lumotlarni, programmalarni doimiy saqlash, ayirboshlash maqsadida disketalar ishlatiladi. Unga FDD (Floppy Disk Driver – egiluvchan disk qurilmasi) yordamida ma’lumotlar va programmalar yoziladi va undan o`qiladi. Hozirda HD (Higy density-yuqori zichlik) asosan hajmi 1,44 yoki o`ta yuqori 2,88 Mbaytga teng bo`lgani keng ishlatilmoqda. Ayni paytda 120 Mbayt siQimli Floppy disketalar ham ishlab chiqarilish arafasidadir.
Klaviatura va sichqoncha:Klaviatura va sichqoncha ma’lum ma’noda bir-birining o`rnini bosadigan, ma’lumotlarni kiritadigan va kompyuter bilan muloqot qilish vazifasiri o`taydigan qurilmalardirlar. Ularsiz kompyuterda xususan, operatsion sistemasida ishlab bo`lmaydi. Ular yordamida siz operatsion sistemaga va uning boshqaruvi ostida ishlaydigan programmalarga buyruqlar, shuningdek, bu qurilmalar yordamida programmalarga kerak bo`lgan ma’lumotlar kiritiladi.
Sichqoncha. Sichqoncha odatda ikki yoki uch klavishali bo`ladi: chap, o`ng va o`rta. Chap va o`ng klavishalar programma asosida almashtirilishi mumkin. Odatda chap klavisha yordamida asosiy amallar (ajratish, surish, bajarish va h.k.) bajariladi. O`ng klavisha kontekst meny deb ataluvchi amallarni bajarish uchun xizmat qiladi. Kontekst menyning vazifasi joriy holatda u yoki bu amalni tezroq bajarish bilan bog`liq. O`rta klavisha hozirda xususan, varaqlash (Page Down, Page Up amaliga o`xshab) maqsadlari uchun qulay.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali
|
Masala yechish namunalari - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

mavzu. RADIOAKTIV NURLANISHNI VA ZARRALARNI QAYD QILISH USULLARI
Zarralarni qayd qiluvchi asboblarning turlari. Radioaktiv mod- dalarning nurlanishini o‘rganishdan asosiy maqsad – radioaktiv yemirilishda chiqariladigan zarralarning tabiatini, energiyasini va nurlanish intensivligini (radioaktiv modda bir sekundda chiqaradigan zarralar sonini) aniqlashdan iborat. Ularni qayd qilishning eng keng tarqalgan usullari zarralarning ionlashtirishiga va fotokimyoviy ta’sirlariga asoslangandir. Bu vazifani bajaruvchi asboblar ham ikki turga bo‘linadi:
Zarralarning fazoning biror qismidan o‘tganligini qayd qiluvchi va ba’zi hollarda ularning ba’zi xarakteristikalari, masalan, energiyasini aniq- lashga imkon beruvchi asboblar. Bunday asboblarga sintillatsion (chaq- novchi) hisoblagich, Cherenkov hisoblagichi, gaz razryadli hisoblagich, yarimo‘tkazgichli hisoblagich va impulsli ionlashtiruvchi kamera misol bo‘la oladi.
Zarraning moddadagi izini kuzatishga, masalan, suratga tushirishga
imkon beruvchi asboblar. Bunday asboblarga Vilson kamerasi, diffuziyali kamera, pufakli kamera, fotoemulsiya usuli misol bo‘la oladi. Biz quyida ularning ba’zilari bilan tanishib o‘tamiz.
Umuman olganda, ikki xil gaz razryadli hisoblagich mavjud. Birinchisi,
proporsional hisoblagich deyilib, unda gaz razryadi nomustaqil bo‘ladi.
Geyger –
Myuller hisoblagichi deb ataluvchi ikkinchi xil hisoblagichda esa gaz razryadi mustaqil bo‘ladi. Geyger – Myuller hisoblagichlarining ajrata olish vaqti 10
–3–10
–7 s ni tashkil qiladi, ya’ni shunday vaqt oralig‘ida tushgan zarralar qayd qilinadi.
Geyger hisoblagichi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

Shunday qilib, Geyger hisoblagichi har bir ionlashtiruvchi zarrani qayd
qiladi. Uning sezgirligi katta bo‘lib, sekundiga 10000 zarrani qayd qila oladi.
Pufakli kamera – qizdirilgan suyuqlikning zarra trayektoriyasi bo‘ylab qaynashiga asoslangan va uning trayektoriyasini qayd qiladigan asbob. U suyuq vodorod solingan, yoritish va rasmga olish mumkin bo‘lgan shisha kameradan iborat. Uning hajmi 3 cm
3 dan bir necha metr kublargacha bo‘lishi mumkin. Pufakli kamerani kashf qilgani uchun Gleyzerga 1960-yilda Nobel mukofoti berilgan.
Boshlang‘ich holatda kameradagi suyuqlik yuqori bosim ostida bo‘ladi, shuning uchun suyuqlikning temperaturasi atmosfera bosimidagi qaynash temperaturasidan yuqori bo‘lsa-da, u qaynab ketmaydi.
Tekshirilayotgan zarra kameradan uchib o‘tishida suyuqlik moleku- lalarini ionlashtiradi. Xudda shu vaqtda suyuqlikning bosimi kengaytiruvchi qurilma yordamida keskin pasaytiriladi. Suyuqlik o‘ta isitilgan holatga o‘tadi va qaynaydi. Bu vaqtda ionlarda juda kichik bug‘ pufakchalari paydo bo‘ladi. Shuning uchun zarraning butun yo‘li pufakchalar bilan qoplangan bo‘ladi. Kamerani yoritib, izlarni kuzatish yoki fotosuratga olish mumkin.
Pufakli kameraning Vilson kamerasidan afzalligi, unda ishchi modda zichligining katta bo‘lishidadir. Buning natijasida zarralar kuchli tormozlanadi va nisbatan qisqa yo‘lni o‘tib to‘xtaydi. Shu sababli pufakli kamera yordamida juda katta energiyali zarralarni ham tekshirish mumkin.
Kerakli asbob - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

bo‘lgan difraksion panjara. 2. Yorug‘lik manbayi. 3. O‘rtasida tirqishi bo‘lgan
qora ekran. 4. Millimetrli masshtabga ega bo‘lgan uzun va qisqa chizg‘ichlar.
Asboblar o‘rnatiladigan qurilma (4.18-rasm).
4 5
Ishning bajarilishi. Asboblar o‘rnatiladigan qurilma (6) ustiga millimetrli masshtabga ega bo‘lgan uzun chizg‘ich (3) o‘rnatiladi. Uning bitta uchiga o‘rtasida tirqishi (5) bo‘lgan qora ekran (4) joylashtiriladi. Qora ekranda mil- limetrli masshtabli qisqa chizg‘ich mahkamlangan. Qora ekran uzun chizg‘ich bo‘ylab siljiy oladigan holatda o‘rnatiladi. Uzun chizg‘ichning ikkinchi uchi- dagi tutqich (2) ga difraksion panjara (1) o‘rnatiladi. Yorug‘lik manbayi ishga tushiriladi. Panjara va tirqish orqali yorug‘lik
manbayiga qaralsa, tirqishning ikkala tomonida difraksion
spektrlarning birinchi, ikkinchi va h.k. tartib- lari ko‘rinadi. Tirqishli chizg‘ichni yoki difraksion panjarani uzun chizg‘ich bo‘ylab surib, birinchi tartibdagi qizil nur shkaladagi butun son ro‘parasiga keltiriladi. Tirqishdan tanlangan nurgacha bo‘lgan masofa
y ni aniqlab olina- di (4.19-rasm). So‘ngra difraksion panjaradan tirqishli chizg‘ichgacha bo‘lgan masofa
x ni o‘lchab olinadi. Bunda
y << x ekanligidan sinφ ≈ tgφ deb olinadi.
n n n ⋅
x
bunda: λ – yorug‘lik nuri to‘lqin
uzunligi,
d – panjara doimiysi.
Tajribani ikkinchi va uchinchi tartibdagi qizil nur uchun o‘tkaziladi. Shunga o‘xshash tajribalarni chap tomonda joylashgan spektrlar uchun baja- riladi.
O‘lchash va hisoblash natijalari quyidagi jadvalga yoziladi.
Olingan natijalarning o‘rtacha qiymati, absolut va nisbiy xatoliklar
hisoblanadi.
Natijalarni o‘ng va chap tomonlar uchun solishtiriladi.
Tajribalarning aniqligi spektrning tartib raqami ortib borishi bilan qanday o‘zgaradi?
Difraksion panjara davrining ortib borishi o‘lchashlar aniqligiga qanday ta’sir ko‘rsatadi?
Tajribani monoxromatik nur (lazer nuri) bilan o‘tkazilsa, qanday manzara ko‘rinadi?
Oq nur bilan tajriba o‘tkazilsa, difraksion manzara markazida nima sababdan oq polosa hosil bo‘ladi?
Elektronika va avtomatika

Elektronika va avtomatika
Download
469,44 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
06.12.2023
Hajmi
469,44 Kb.
#112331
Download
469,44 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elektronika va avtomatika
Download
469,44 Kb.
Matnni ko'rish
Massa defekti - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 88/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarMassa defekti. Yadro massasini mass-spektrometrlar deb ataluvchi asbob yordamida katta aniqlikda o‘lchash mumkin. Bunday o‘lchashlarning ko‘rsatishicha, yadroning massasi uning tarkibiga kiruvchi nuklonlar massalarining yig‘indisidan kichik ekan. Boshqacha aytganda, nuklonlardan yadro hosil bo‘lishida
∆m = [Z · mp + (A – Z)mn] – mya (7–10)
ga teng massa yetishmovchiligi vujudga keladi. Bu yerda: mp, mn, mya – mos ravishda proton, neytron va yadroning massalari. Massaning yetishmagan bu qismi massa defekti deyiladi. Bizga ma’lumki, massaning har qanday Δm o‘zgarishiga energiyaning Δmc2 o‘zgarishi mos keladi. Aynan shu energiya yadroni bir butun tutib turadi va bog‘lanish energiyasiga teng:
E = Δmc2 = [Z · m + (A – Z)m – m ]c2. (7–11)
bog‘ p n ya
Tabiiyki, turli yadrolar uchun bog‘lanish energiyasi ham turlicha. Ularni taqqoslab, qaysilari barqaror, qaysilari esa beqarorroq ekanligini qanday aniqlashimiz mumkin? Buni aniqlashning yagona yo‘li har bir nuklonga to‘g‘ri keluvchi bog‘lanish energiyasini solishtirishdir.
Solishtirma bog‘lanish energiyasi Esol deb, har bir nuklonga to‘g‘ri keluvchi bog‘lanish energiyasiga aytiladi, ya’ni:
Esol
= Ebog‘ , (7–12)
A
bu yerda: A – yadrodagi nuklonlar soni.
7.7-rasmda solishtirma bog‘lanish energiyasi Esol ning massa soni A ga bog‘liqlik grafigi keltirilgan. Ko‘rinib turibdiki, Esol ning turli yadrolar uchun qiymatlari ham turlichadir. Mendeleyev elementlar davriy sistemasining o‘rtasida joylashgan
elementlarning yadrolari ancha barqaror. Bunday yadrolar uchun bog‘lanish energiyasi 8,7 MeV ga yaqin. Yadrodagi nuklonlarning soni ortishi bilan bog‘lanish energiyasi kamaya boradi. Davriy sistemaning oxiridagi elementlar (masalan, uran) uchun 7,6 MeV atrofida bo‘ladi. Bunga sabab – yadrodagi protonlarning soni ortishi bilan ular orasidagi itarishish kuchining ortishidir.
Esol
A
7.7-rasm.
Elektronning atomga bog‘lanish energiyasi 10 eV atrofida bo‘ladi. Demak, nuklonning yadroga bog‘lanish energiyasi, elektronning atomga bog‘lanish energiyasidan million marta katta ekan.
Xuddi shuningdek, yengil yadrolar uchun ham solishtirma bog‘lanish energiyasi ancha kichik. Deyteriy uchun u bor-yo‘g‘i 1,1 MeV ni tashkil qiladi.
Shuning uchun ham yadro energiyasini ajratib olishning ikki xil usuli va demak, yadro energetikasining ham ikki xil yo‘nalishi mavjud. Bulardan birinchisi, yengil yadrolarni sintez qilish bo‘lsa, ikkinchisi, og‘ir yadrolarning parchalanishidir.
Atom yadrosining massa soni nimani ko‘rsatadi?
Yadroning bog‘lanish energiyasi deb qanday energiyaga aytiladi?
Massa defekti nima?
Atom massasining qancha qismi yadroda mujassamlangan?
Yadroning zaryad soni deganda nimani tushunamiz?
|
| |
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 48/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar
1. Difraksion panjaraga to‘lqin uzunligi 500 nm bo‘lgan monoxromatik yorug‘lik tushmoqda. Ikkinchi tartibli spektr 300 burchak ostida ko‘rinsa, shu panjaraning doimiysi nimaga teng?
Berilga n: Formulas i: Yechilish i:
λ = 500 nm = 500 · 10–9 m d sinφ = nλ n = 2
φ = 30° d = n λ
2 ⋅ 500 ⋅10 −9
d = sin 30° m =
106
Topish kerak
sin 𝜑
= 0,5
= 2 · 10 –6 m.
d = ?
Javobi: 2 · 10 –6 m.
Nima sababdan bir xil quvvatga ega bo‘lgan va bir korxona ishlab chiqargan ikkita lampochkadan chiqqan yorug‘lik interferensiya ho- sil qilmaydi?
Difraksiya hodisasidan qaysi joylarda foydalanish mumkin?
Difraksion panjarada kuzatiladigan spektrning tartib raqami chek- langanmi?
Interferensiya hodisasi kuzatilganda yo‘l farqi 3,5 λ ga teng bo‘lsa, nima kuzatiladi?
Kompyuter diski va lazer bilan interferensiya va difraksiyaga doir tajriba o‘tkazing.
mavzu. LABORATORIYA ISHI: DIFRAKSION PANJARA YORDAMIDA YORUG‘LIKNING TO‘LQIN UZUNLIGINI ANIQLASH
Ishning maqsadi. Yorug‘likning to‘lqin uzunligini difraksion panjara yor- damida aniqlashni o‘rganish.
|
| |
Article · February 021 citations reads 34,563 authors

Article · February 021 citations reads 34,563 authors
Download
1,06 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/9
Sana
02.02.2024
Hajmi
1,06 Mb.
#150721
Download
1,06 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Article · February 021 citations reads 34,563 authors
Download
1,06 Mb.
Matnni ko'rish
Article · February 021 citations reads 34,563 authors - bet 3

6
texnologiyasi. Odatda Wi-Fi tarmog’i orqali WLAN(Wireless Local Area
Network — Simsiz Lokal Tarmoq) tarmoqlar yaratiladi. Ushbu tarmoqda albatta
yuqori radioto’lqinlar orqali aloqa tashkil qilinuvchi hamda ma’lumot
almashinishini ko’rish mumkin bo’ladi. Bu tizim kabelli tarmoqni kengayishi
yoki unga alternativ sifatida bitta ofis, butun bir bino yoki bir maydon
territoriyasida ishlatiladi. Wi-Fi texnologiyasi minglab kabel tarmog’ini
tushirish kabi mablag’li jarayon uchun mablag’laringizni tejash bilan birga,
o’rnatishni oddiyligi esa murakkab texnik o’rnatish jarayonlariga vaqtni iqtisod
qilinishini bu tarmoqni boshqa tarmoqlardan ustun qilib qo’yadi. Simsiz
tarmoqlar radiochastotalardan foydalanishiga sabab radioto’lqinlar bino yoki
umuman ofislardagi devor yoki shunga o’xshagan to’siqlardan ham o’tib
ketaveradi va umuman hech narsa unga to’siq bo’la olmaydi(masofadan tashqari
albatta!). Simsiz tarmoqlar o’z-o’zidan kabelli tarmoqlardan ishonchliroq
hisoblanadi. Ko’pchilik WLAN tarmoqlarini diapazoni yoki qoplash maydoni
160 metrni tashkil qiladi, bu albatta uning yo’lidagi to’siqlarning qanaqaligiga
va qanchaligiga bog’liq bo’ladi. Ushbu tarmoqni ishlash tezligi kabelli tarmoq
bilan tenglashashi ham mumkin va undan bir necha barobar yuqori ham bo’lishi
mumkin.
REFERENCES - Article · February 021 citations reads 34,563 authors

REFERENCES:
1.
Ахмедов, Б. А. (2021). Задачи обеспечения надежности кластерных систем в
непрерывной образовательной среде. Eurasian Education Science and Innovation
Journal, 1(22), 15-19.
2.
Akhmedov, B. A., Xalmetova, M. X., Rahmonova, G. S., Khasanova, S. Kh.
(2020). Cluster method for the development of creative thinking of students of higher
educational institutions. Экономика и социум, 12(79), 588-591.
3.
Akhmedov, B. A., Makhkamova, M. U., Aydarov, E. B., Rizayev, O. B. (2020).
Trends in the use of the pedagogical cluster to improve the quality of information
technology lessons. Экономика и социум, 12(79), 802-804.
4.
Akhmedov, B. A., Majidov, J. M., Narimbetova, Z. A., Kuralov, Yu. A. (2020).
Active interactive and distance forms of the cluster method of learning in development
of higher education. Экономика и социум, 12(79), 805-808.
5.
Akhmedov, B. A., Eshnazarova, M. Yu., Rustamov, U. R., Xudoyberdiyev, R. F.
(2020). Cluster method of using mobile applications in the education process.
Экономика и социум, 12(79), 809-811.
6.
Akhmedov, B. A., Kuchkarov, Sh. F., (2020). Cluster methods of learning english
using information technology. Scientific Progress, 1(2), 40-43.
7.
Akhmedov, B. A. (2021). Development of network shell for organization of
processes of safe communication of data in pedagogical institutions. Scientific progress,
1(3), 113-117.
8.
Ахмедов, Б. А., Шайхисламов, Н., Мадалимов, Т., Махмудов, Қ. (2021). Smart
технологияси ва ундан таълимда тизимида кластерли фойдаланиш имкониятлари.
Scientific progress, 1(3), 102-112.
9.
Akhmedov, B. A., Majidov, J. M. (2021). Practical ways to learn and use the
educational cluster. Экономика и социум, 2(81).
View publication stats
|
Ko’chishning induktiv o’zgartgichlari

Ko’chishning induktiv o’zgartgichlari.
Induktiv o’zgartgichlarning ishlash prinsipi po’lat o’zakli g’altakning po’lat
yakor harakati tufayli induktiv qarshiligining o’zgarishini o’lchashga asoslangan.
4.-a-rasmda induktiv o’zgartgich yordamida buyumning qalinligini o’lchash
ko’rsatilgan. 4 va 6 roliklar orqali buyum 5 o’tishida rolik 4 bilan bog’langan shtok 3
yordamida yakor 2 harakatlanadi. Havo bo’shlig’ining o’zgarishi magnitli
o’tkazgichning magnit oqimi F - ni o’zgartiradi.
Natijada g’altakning induktivligi L induktiv qarshiligi hamda g’altakda tok
o’zgaradi.
L = (2.8.)
X = 2 ; (2.9.)
I = ; (2.10)
Bu yerda, - havo bo’shlig’idagi magnit o’tkazuvchanlik;
W - g’altakning o’ramlar soni;
11
S - magnitli o’tkazgichning kesim yuzasi;
f - manbaa kuchlanishi chastotasi;
- havo bo’shlig’i kattaligi;
U - manbaa kuchlanishi;
Z - o’zgartgich chulg’amining to’liq qarshiligi;
R - o’zgartgich chulg’amining aktiv qarshiligi.
Formulada o’zgartgichdan o’tayotgan tok uning konstruktiv o’lchamlari
o’zgarmas bo’lganda havo bo’shlig’i kattaligiga bog’liq o’zgaradigan induktiv L ga
bog’liq 5. - rasmda o’zgartgichdan o’tayotgan tokning (1 egri chiziq) va g’altak
induktivligi L ning o’zgarishi (2 egri chiziq) tasvirlangan.
4- rasm. Induktiv o’zgartgichlaryning sxemalari
5-rasm. Tok va induktivlikning havo bo’shlig’iga bog’liqlik grafigi.
Induksion o’zgartgichlar.
Induksion uzgartgichlar chiziqli va burchakli siljishlar tezligini ulchash uchun
ishlatiladi. Bu uzgartgichlar turkumiga selsinlar va taxogeneratorlar kiradi. Ikki va
undan ortik bir-biri bilan mexanik boglanmagan vallarni burchakli xarakatini
distansion uzatish sxemalarida selsinlar keng kullaniladi. Avtomatlashtirish
sxemalarida kupincha bir fazali selsinlar ishlatitladi. Ular konstruktiv uzgaruvchan
tokli elektrik mashinalar kabi tayyorlanib, ikkita chulgamdan iborat. Ulardan biri
kuzgatuvchi chulgam deb ataluvchi statorda joylashgan bir fazali, ikkinchisi esa
selsinning silindrik rotorida joylashgan sinxronlash chulgami deb ataluvchi uch fazali
simmetrikdir. Selsinlar indikatorli va transformatorli rejimda ishlaydi.
6-rasm. Indikatorli rejimda ishlaydigan bir fazali sel’sinning ulash sxemasi.
12
Foydalangan Adabiyotlar
1. S.F.Amirov M.S.Yoqubov N.G’.Jabborov “Elektr o’lchashlar”
Toshkent shahri, Navoiy ko’chasi -30
2. YU.S. Zabrodin. «Promishlennaya elektronika», M.
Visshaya shkola,1982
3. B.S. Gershunskiy. «Osnovi elektroniki i mikroelektroniki». Kiev. Izd.
«Visha shkola», 1989
4. QODIR ODILOV, QOBULJON ODILOV “Umumiy elektrotexnika va elektronika
asoslari” Toshkent “ILM ZIYO” 2005
Internet manba manzillari:
1.
https://uz.denemetr.com/docs/769/index-283071-1.html?page=2
.
2.
|
P-n o‘tishning issiqlik, tunnel va ko‘chki teshilishi

|
P-n o‘tishning issiqlik, tunnel va ko‘chki teshilishi
|
bet | 35/52 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 1,96 Mb. | | #158642 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi m 3.5.P-n o‘tishning issiqlik, tunnel va ko‘chki teshilishi
Teskari ulangan p-n o‘tish tokining keskin ortishiga mos keluvchi kuchlanish teshilish kuchlanishi deb ataladi. Teshilishning ikki xil mexanizmi mavjud: elektr va issiqlik. Ikkala holda ham tokning keskin o‘sishi p-n o ‘tish sohasida elektr zaryad tashuvchilarning qo‘shimcha generatsiyasi bilan bogliq. Elektr teshilishda zaryad tashuvchilar soni kuchli elektr maydon ta’sirida, issiqlik teshilishda esa — atomlarda bo‘ladigan termik generatsiya hisobiga ortadi.
Elektr teshilish mexanizmi ikki xil tabiatga ega: ko‘chkili va tunnel.
Ko‘chkili teshilish. Elektron yoki kovak yarim o‘tkazgich atomi bilan to‘qnashib uni ionlashtiradi. Buning uchun, u elektr maydon ta’sirida erkin yugurish uzunligida yarim o‘tkazgichning taqiqlangan zonasi energiyasidan katta energiya olib ulgurgan bo ‘lishi lozim.
Zaryad tashuvchi elektr maydon ta’sirida yetarli kinetik energiya to‘plagandan so‘ng, atom bilan to‘qnashadi va undan valent elektronni urib chiqarib o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tkazadi. Zarba natijasida generatsiyalangan elektron-kovak juftlik ham m aydon ta’sirida to‘qnashganda ionlashtirish jarayonida ishtirok etadi. Jarayon ko‘chkisimon ortadi va teskari tokning keskin ortishiga olib keladi. p-n o‘tishdan ketayotgan zaryad tashuvchilarni o‘tishga kirayotgan zaryad tashuvchilar soniga nisbati ko‘chkili ko‘payish koeffitsienti M = deb ataladi. Uni baholash uchun quyidagi approksimatsiyadan foydalaniladi:
(3.62)
Bu yerda: m — yarim o‘tkazgich materialiga va baza soha turiga bog‘liq parametr, n — kremniy va p — germaniy uchun m =5, p — kremniy va n — germaniy uchun m =3.
p-n o‘tishdagi elektr maydon kuchlanganligining o‘rtacha qiymati E= /1. Ko‘chkili teshilish kuchlanishi qiymati yarim o‘tkazgich taqiqlangan zona kengligi ortishi va kiritmalar konsentratsiyasi kamayishi bilan ortib boradi. Amalda teshilish rejimida p-n o‘tish teskari tokining teskari kuchlanish bilan quyidagi empirik bog'liqligidan foydalaniladi:
(3.63)
Ko‘chkili teshilishda M va larning ga bog'liqligi 27- rasmda keltirilgan.
|
| |
Izotoplar. ( - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 87/111 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #135922 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarIzotoplar. (Izotop – grekcha izos – teng, bir xil; topos – joy) Tartib raqami (Z) bir xil, lekin massa soni (A) turlicha bo‘lgan elementlar izotoplar deyiladi. Izotoplar yadrosidagi neytronlar soni (N = A – Z) bilan farq qiladi.
Izobarlar. Massa soni (A) bir xil, lekin tartib raqami (Z) turlicha bo‘lgan elementlar izobarlar deyiladi. Izobarlar yadrosidagi protonlar soni (Z = A – N) bilan farq qiladi.
Yadroning kattaligi. Yadroning radiusi tajriba natijasi asosida yozilgan
1
0
R = R A 3 (7–9)
formula bilan aniqlanadi. Bu yerda: R0 = (1,2–1,7) · 10 m. Shuni ta’kidlash
–15
zarurki, atom yadrosining radiusi deganda, yadro kuchlarining ta’siri namoyon bo‘ladigan sohaning chiziqli kattaligi tushuniladi. Yadroning hajmi unga kiruvchi nuklonlar soni A ga bog‘liq bo‘lsa-da, barcha yadrolarda nuklonlarning zichligi bir xil. Yadroning zichligi juda katta bo‘lib, ρ = 2 · 1011 kg/m3 atrofida. Boshqacha aytganda, 1 m3 yadro materialining massasi 200 million tonna bo‘ladi. Bu qadar katta massa qanday qilib bog‘lanib turar ekan?
Yadroni kulon kuchi ta’sirida parchalanib ketishdan saqlab turadigan bunday tortishish kuchlari yadro kuchlari deyiladi.
Yadroning bog‘lanish energiyasi. Tekshirishlarning ko‘rsatishicha, atom yadrosi ancha mustahkam tuzilishga ega. Demak, yadrodagi nuklonlar orasida ma’lum bog‘lanish mavjud. Yadroni alohida nuklonlarga ajratish uchun zarur bo‘ladigan energiya yadroning bog‘lanish energiyasi deyiladi. Yadroning bog‘lanish energiyasi uning barqarorligi o‘lchovidir. Energiyaning saqlanish qonuniga ko‘ra, yadroni parchalash uchun qancha energiya sarflansa,
yadro hosil bo‘lganda ham shuncha energiya ajralib chiqadi.
Xo‘sh, bu energiya nimaga teng va u qanday vujudga keladi?
|
| |
f 
41 - Toshkent davlat texnika universiteti

ko„rilmoqda, strukturaning har bir varianti
f
32
optimallash qadamlarining bajarilishi
bilan optimallashmoqda,
optimallashning har bir qadami esa – analizning
f
43
variantlarini talab qiluvchi ob‟yektni baholashdadir;
f
41
=
f
21
=f
32
=f
43
=40 bo„lsin. U holda
f
41
=6,4·10
4
analiz variantlari – ob‟yekt matematik modeli tenglamalarining yechimi
talab qilinadi. Agar tenglamalar tizimining tartibi yetarli darajada yuqori bo„lsa
zamonaviy
EHMlarning kuchi
bunday masalani yechishga yetmasligi mumkin.
Texnikaviy ob’yektlarni loyihalash marshrutlariga misollar.
Ob‟yektni loyihalash marshruti – bosqichlar va (yoki) ushbu ob‟yektni
loyihalashda
foydalaniladigan loyihaviy protseduralar ketma-
ketligidir. Ma‟lum klassga taalluqli ko„p ob‟yektlarni
loyihalashda qo„llaniladigan marshrut –namunaviy marshrut deyiladi.
Loyihalash namunaviy marshrutlariga misollar.
Nooriginal detallar uchun texnologik rejalashtirish original detallar uchun texnologik
rejalashtirishdan farq qiladi. Nooriginal detallar uchun texnologik jarayon ko„rilayotgan de
tallar
klassi uchun oldin yaratilgan namunaviy umumlashgan teqnologik
jarayonni konkretlashtiri
sh va
moslashtirish yo„li bilan loyihalanadi. Original detallar uchun texnologik jarayonning pasa
yuvchi
loyihalashi bajariladi; u loyihalashning printsipial sxema, marshrut va operatsion texnologiya,
uskuna
va asboblarni loyihalash va sonli – dasturaviy boshqariladigan dastgohlar uchun boshqaruvchi si
ntez
qilish bosqichlaridan tarkib topadi.