nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Operasion tizim Kompyuter platformasi

|
Operasion tizim Kompyuter platformasi
|
bet | 56/60 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #125272 |
Bog'liq ATV dan Ma\'ruzalar matni MAJMUAGA 2019Operasion tizim Kompyuter platformasi
DOS/MS Windows IBM PC
OS/2 IBM PC
SCO UNIX IBM PC
VMS VAX
AIX RS 6000
HP-UX HP- 9000
SHu bilan bir vaqtda Real Flek va Sitex kabi SCADA tizimlarda dasturiy platforma asosini real vaqtning yagona operasion tizimi QNX prinsipial tarzda tashkil etadi.
SCADA-tizimlarning aksariyat ko‘pchiligi MS Windows platformalarida amalga oshiriladi. Aynan shu tizimlar yanada to‘liq va oson ko‘paytiruvchi MMI- vositalarni taqdim etadi. Operasion tizimlar (OT) bozorida Microsoft ning holatini hisobga olgan holda shuni ta’kidlab o‘tish kerakki, hatto United Stats DATA CO (ishlab chiquvchi Factorylink) kabi ko‘p platformali SCADA tizimlarini ishlab chiqaruvchilar ham o‘zlarining SCADA- tizimlarining Windows NT platformasida bundan keyingi rivojlanishini ustivor deb hisoblaydilar. SHu paytgacha real vaqt operasion tizimlar (PBOT) negizidagi SCADA tizimlarni qo‘llab- quvvatlovchi ba’zi firmalar Windows NT platformasidagi tizimlarni tanlab, o‘z yo‘nalishlarini o‘zgartirmoqdalar. PBOT ni asosan, o‘rnatiladigan tizimlarda, qo‘llanish borgan sari ravshan bo‘lib bormoqda, chunki ular unda haqiqatdan ham yaxshidir. SHunday qilib, SCADA tizimlarining global bozorining bosh voqealari bugun MS DOS, MS Windows 3.xx 95 soxasidagi yanada tezlashayotgan faollikning amalga oshishi asnosida MS Windows NT/2000 asosiy maydon bo‘ldi.
Tarmoq yordamining mavjud vositalari
Hozirgi zamon avtomatlashtirish tizimlarining asosiy xususiyatlaridan biri ularning yuqori darajadagi integrasiyasidir. Ularning istaganida boshqarish ob’ektlari, ijrochi mexanizmlar, axborotni qayd etuvchi va ishlov beruvchi apparatura, operatorlarining ish o‘rni, ma’lumotlar bazasi serverlar va hokazo ishlatilishi mumkin. Ravshanki, bu turli jinsli muhitda samarali faoliyat ko‘rsatish uchun SCADA tizim yuqori darajadagi tarmoq servisini ta’minlashi kerak. U standart protokollar (NETBIOS, TCP/IP va boshqalar) dan foydalangan holda standart tarmoq muhitlari (ARCNET, ETHERNET va hokazo) da ishlashni ta’minlashi, shuningdek Amalda hamma SCADA tizimlar, xususan, Genisis, InTouch, Citect ANSI SQL sintaksisdan foydalanadi, u ma’lumotlar bazasining turiga bog‘liq emas. SHunday qilib, ilovalar virtual izolyasiyalangan bo‘lib, bu ma’lumotlar bazasini amaliy masalaning o‘zini jiddiy o‘zgartirmasdan turib o‘zgartirishga, axborotni tahlil qilish uchun mustaqil dasturlar yaratishga, ma’lumotlarga ishlov berishga yo‘naltirilgan, ancha ishlangan dasturiy ta’minotdan foydalanishga imkon beradi.
|
| |
-Modul: Elektr ijro mexanizmlar - 1-Modul: Avtomatlashtirish texnik vositalari faniga kirish. 1-Mavzu

|
1-Modul: Avtomatlashtirish texnik vositalari faniga kirish. 1-Mavzu
|
bet | 15/60 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #125272 |
Bog'liq ATV dan Ma\'ruzalar matni MAJMUAGA 20193-Modul: Elektr ijro mexanizmlar.
3.1-Mavzu: Elektr ijro mexanizmlarga qo`yilgan asosiy talablar.
Reja:
1. Elektr ijro mexanizmlari haqida tushuncha.
2. Elektr ijro mexanizmlariga qo‘yilgan asosiy talablar.
Elektrli ijro mexanizmlari quyidagilarga bo`linadi:
elektrodvigatelli;
elektromagnitli.
Elektrodvigatelli ijro mexanizmlari valning aylanishiga qarab quyidagilarga bo`linishi mumkin:
bir aylanishli elektrodvigatelli ijro mexanizmlar – val 360° burchakkacha buriladi;
ko`p aylanishli elektrli ijro mexanizmlar – val erkin aylana oladi.
Elektrodvigatelli ijro mexanizmlari foydalanadigan elektrodvigateliga qarab boshqarilmaydigan va boshqariladigan turlarga bo`linadi.
Elektromagnitli ijro mexanizmlari solenoidli elektruzatmali hamda elektromagnitli muftalarga bo`linadi. Solenoidli ijro mexanizmlari faqat ikki pozitsiyali boshqarish uchun ishlatiladi.
Elektromagnitli muftalar esa ishqalanishli va sirpanishli muftalarga bo`linadi.
Elektr ijro mexanizmlar qo`yiladigan talablarni ko`rib o`tamiz. Avtomatik rostlash tizimi ART ijro mexanizmi qator talablarga javob berishi zarur:
1. Elektr ijro mexanizmlar eksplutatsiyaning har qanday yomon sharoitida siljishning barcha diapazonida rostlash organning ishchi qismlari reaksiyasi (qarshiligi)ni yengish uchun yetarli siljitish kuchini oshirish kerak.
2. Elektr ijro mexanizmlar detektorlash ta’siriga ega bo`lishi kerak, ya’ni ta’sirni faqat bir yo`nalishda uzatishi kerak: rostlash qurilmasidan rostlash organiga va rostlash ob’yektiga.
3. Elektr ijro mexanizmlar sezgirligi va lyuft(mashina qismlari o`rtasidagi juda tor oraliq)i rostlagich(datchik, rostlash qurilmasi va boshqalar)ni boshqa bo`g’inlarining analogik ko`rsatkichlari qiymatlari bilan umumiy o`lchovga ega bo`lishi kerak.
4. Elektr ijro mexanizmlar chiqish qismi siljishining tezligi nominal yuklamada rostlanuvchi ob’yektning tezlik olish tezligiga teng yoki ko`proq bo`lishi kerak.
|
| |
HART-protokol ikkita ish rejimida foydalanishi mumkin

|
HART-protokol ikkita ish rejimida foydalanishi mumkin
|
bet | 55/60 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #125272 |
Bog'liq ATV dan Ma\'ruzalar matni MAJMUAGA 2019HART-protokol ikkita ish rejimida foydalanishi mumkin:
Standart variant-«nuqta-nuqta» tutashtiruvi (1.3-rasm), ya’ni kuyi avtomatika asbobini (datchik, ijrochi mexanizm, o‘zgartkich) va ikkitadan ortik bo‘lmagan etakchi qurilmalarning birlashishi. Birlamchi etaklovchi qurilma sifatida ob’ektli aloqa qurilmasi (OAQ) yoki HART-modemli dasturlanuvchi shaxsiy kompyuter. Bunda analogli signal bir tomonga yo‘nalgan bo‘ladi (masalan, datchikdan PLK ga yoki PLK dan ijrochi mexanizmga), raqamli signallar esa etaklovchi qurilmadan ham, etaklanuvchi qurilmadan ham uzatilishi va qabul qilinishi mumkin.
Ko‘p nuqtali rejim-15 ta etaklanuvchi qurilma yana o‘sha ikki qurilma bilan parallel ravishda ikki simli liniya bilan birlashtirilishi mumkin. Bunda faqat raqamli aloqa amalga oshiriladi. O‘zgarmas tok 4 mA signali etaklanuvchi asboblarning signal liniyalari bo‘yicha yordamchi ta’minotini ta’minlaydi.
7-modul. Avtomatlashtirishning texnik vositalarida aloqa kanallari va tarmoqlari.
7.3-mavzu: Golvonometrik bo`lish qurilmasi. Ma’lumotlarning dasturiy nuqtasi. Kamutatorlar, konsentratorlar, integratorlar.
Reja:
1. Ma’lumotlarning dasturiy nuqtasi.
2. Kamutatorlar, konsentratorlar, integratorlar.
SCADA- tizimlar uchun dasturiy apparat platformalari
Bunday platformalar ro‘yxatini tahlil qilish zarurdir, chunki mavjud hisoblash vositalarida u yoki bu SCADA- tizimlarni amalga oshirish mumkinmi, degan savolga javob, shuningdek tizimdan foydalanish qiymatini baholash unga bog‘liq (amaliy dastur bitta operasion muhitda ishlab chiqilgan bo‘lsada, tanlangan SCADA- paket ko‘plab- quvvatlayotgan istagan boshqa muhitda bajarilishi mumkin). Turli xil SCADA- tizimlarda bu masala turlicha hal qilingan. Masalan, Factory Link qo‘llab- quvvatlanadigan dasturiy apparat platformaning juda keng ro‘yxatiga ega:
|
| |
-modul. Avtomatlashtirishning texnik vositalarida aloqa kanallari va tarmoqlari

|
-modul. Avtomatlashtirishning texnik vositalarida aloqa kanallari va tarmoqlari
|
bet | 54/60 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #125272 |
Bog'liq ATV dan Ma\'ruzalar matni MAJMUAGA 20197-modul. Avtomatlashtirishning texnik vositalarida aloqa kanallari va tarmoqlari.
7.2-mavzu: HART-protokol. CAN-protokol.
Reja:
1. HART-protokol.
2. CAN-protokol.
HART-protokol
Analogli signallarni uzatish uchun unifikasiyalangan signal 4-20 mA bir necha o‘n yillardan beri ma’lum va sanoatning turli tarmoqlarida TJABT ni yaratishda keng foydalaniladi. Mazkur standartning afzalligi uni amalga oshirishning soddaligi, uning ko‘pgina sabablarda foydalanishi mumkinligi, soliq signalini nisbatan katta masofalarga xalaqitga chidamli ravishda uzatish muminligi. Biroq, intellektual asboblar va datchiklarning yangi avlodini yaratishda analogli axborot qatori ularning yangi kengaygan imkoniyatlariga mos keluvchi raqamli ma’lumotlarni ham uzatish talab qilinadi.
SHu maksadda Rosemount nomli Amerika kompaniyasi tomonidan HART (Highways Addressable Remote Transducer) protokoli ishlab chiqilgan edi. HART- protokol ma’lumotlarni chastota modulyasiyasi yordamida uzatish uslubiga asoslangan bo‘lib, bunda rakamli signal analogli tok signali ustiga ko‘yiladi. HART-protokolga standart tomonidan belgilanadigan texnik parametrlar.
Topologiya
|
«Nuqta-nuqta» (standart) yoki shina
|
Qurilmalarning maksimal mikdori
|
Bitta etaklanuvchi va ikkita etaklovchi qurilma (standart rejim) 15 ta etaklanuvchi va 2 ta etaklovchi qurilma (ta’minoti uzoqlashtirilgan ko‘p nuqtali rejim)
|
Aloqa liniyasining maksimal uzunligi
|
3 km (standart rejim)
100 m (ko‘p nuqtali rejim)
|
Liniya turi
|
Ekranlangan o‘rama juft
|
CHastotaviy modulyasiyalangan signal ikki qutbli hisoblanadi va tegishli filtrasiyadan foydalanilganda asosiy analogli signal 4-20 mA ni buzmaydi. HART- protokolga standart tomonidan aniqlanadigan ayrim texnik parametrlar 20.3-jadvalda keltirilgan.
|
| |
Guruh talabasi Pulatov Usmonjon Mavzu: IoT (Internet of things) xavfsizligi

|
Guruh talabasi Pulatov Usmonjon Mavzu: IoT (Internet of things) xavfsizligi
|
bet | 1/6 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #127610 |
Bog'liq 2Iot xavfsizligi
951-20-guruh talabasi Pulatov Usmonjon
Mavzu: IoT (Internet of things) xavfsizligi
Ishdan maqsad: IoT xavfsizligi kiberxavfsizlik intizomi sifatida nisbatan yangi bo'lsa-da, biznesni qo'llab-quvvatlovchi sifatida narsalar interneti (IoT) sog'liqni saqlash, chakana savdo, moliyaviy kabi ko'plab sohalarda operatsion va iqtisodiy foyda keltiradigan dolzarb biznes muammolarini hal qiluvchi aniq belgilangan foydalanish holatlariga aylandi. xizmatlar, kommunal xizmatlar, transport va ishlab chiqarish.
Nazariy qism: Imkoniyatlarning tez o'sishi va IoT texnologiyasining joriy etilishi bugungi kunda korporativ tarmoqlardagi jami qurilmalarning 30 foizini tashkil etuvchi IoT qurilmalari bilan korporativ operatsiyalarni o'zgartirishga turtki berdi. Ushbu qurilmalardan to'plangan boy ma'lumotlar real vaqtda qarorlar qabul qilish va aniq bashoratli modellashtirishni ta'minlaydigan qimmatli tushunchalarni beradi. Bundan tashqari, IoT korxonada raqamli transformatsiyaning asosiy omili bo‘lib, ishchi kuchi unumdorligi, biznes samaradorligi va rentabelligini hamda xodimlarning umumiy tajribasini oshirish potentsialiga ega.
IoT texnologiyasi imkon beradigan ko'plab afzalliklar va innovatsiyalarga qaramay, aqlli qurilmalarning o'zaro bog'liqligi tarmoqlarga ulangan kuzatilmagan va himoyalanmagan qurilmalardan kelib chiqadigan jiddiy xavfsizlik xatarlari nuqtai nazaridan korxonalar uchun jiddiy muammo tug'diradi.
IoT qurilmasi nima?
IoT qurilmasi aslida kompyuter bo'lmagan tarmoqqa ulangan har qanday jismoniy aktivdir. Korxona IT guruhlari standart AT qurilmalarini an'anaviy tarmoq xavfsizligi texnologiyasi va protokollari bilan himoya qilishsa-da, IoT qurilmalari bilan bog'liq xavfsizlik xatarlari unchalik ma'lum emas va IoT xavfsizligini ta'minlash ko'plab tashkilotlarda hal etilmaydigan muammo hisoblanadi. Standart kiberxavfsizlik tizimlari IoT qurilmalarining o'ziga xos turlarini yoki noyob xavf profillarini va ular bilan bog'liq kutilayotgan xatti-harakatlarni taniy olmaydi va aniqlay olmaydi.
Bundan tashqari, IoT qurilmalari har qanday biznes-markaz tomonidan joylashtirilishi mumkin va shu bilan odatiy tarmoq xavfsizligi boshqaruvi va jarayonlarini chetlab o'tadi. Ushbu tarmoqqa ulangan barcha IoT qurilmalari - printerlar, kameralar, sensorlar, yoritish, HVAC, jihozlar, infuzion nasoslar, qo'l skanerlari (ro'yxat davom etadi) - zaifliklarni keltirib chiqaradigan turli xil apparat, chipsetlar, operatsion tizimlar va proshivkalardan foydalanmoqda. xavf.
|
| |
-modul. Avtomatlashtirishning texnik vositalarida ma’lumotlarni qayta ishlashning raqamli qurilmalari

|
-modul. Avtomatlashtirishning texnik vositalarida ma’lumotlarni qayta ishlashning raqamli qurilmalari
|
bet | 58/60 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #125272 |
Bog'liq ATV dan Ma\'ruzalar matni MAJMUAGA 20198-modul. Avtomatlashtirishning texnik vositalarida ma’lumotlarni qayta ishlashning raqamli qurilmalari.
8.2-mavzu: Sanoat kontrollerlari. Mikro-EXM. Bir kristalli kontrollerlar. Avtomatika sistemalarining dasturiy ta’minoti.
Reja:
1. Mikro-EXM. Bir kristalli kontrollerlar.
2. Avtomatika sistemalarining dasturiy ta’minoti.
S7-300/S7-400 dasturlanadigan kontrollerlarining tarkibi
S7-300/S7-400 kontrollerlar oilasi oddiy va murakkab elementlarni o‘z ichiga oladigan mantiqiy dasturiy kontrollerlardan tashkil topadi. Hajmi va umumiy imkoniyatlari har xil bo‘lgan bu kontrollerlarning qo‘llash xarakteristikasi, xotirasi, ma’lumotlar tarkibi, manzillari (adresslari), dasturiy tili va qo‘llanilish to‘plami bir xil. Ular, lokal hisoblash tarmoqlarini qo‘llab, oddiy tizimlar (operator paneli, kiritish/chiqarish qurilmalari) bilan oson integrallashadigan Step 7 dasturlash vositalari orqali farqlanadi.
Komponentlari
S7-300 va S7-400 kontrollerlari modulli bo‘lib, har biri asosiy komponentlardan tashkil topadi. Bu komponentlar keyingi 4-bobda bayon etiladi. Dasturlash qurilmasi umumiy foydalanuvchi interfeysini yaratish, saqlash, xatoliklarni qidirish va dasturni boshqarishni ta’minlaydi. Ushbu komponentlarni har biri S7-300/S7-400 kontrollerlarini sozlash uchun qo‘llaniladi.
Component nomi
|
O‘zbek tilida
|
Belgisi
|
Vazifasi
|
Racks
|
Karkas
|
-
|
Foydalanuvchi tomonidan tanlanadigan turli modullar o‘rnatiladigan montaj asosi
|
Power Supply
|
Ta’minot manbai
|
PS
|
Karkas va modullarga kuchlanish berish manbai
|
Central Processor
|
Markaziy Protsessor
|
CPU
|
Foydalanuvchi dasturlari va ma’lumotlarini nazorat qilish jarayonini boshqaradi
|
Signal Modules
|
Signallar modullari
|
SM
|
O ‘lchash qurilmalari va datchiklardan olinadigan raqamli/analog I/O signallari interfeysi
|
Function Modules
|
Funksional modular
|
FM
|
CPU dan mustaqil bo ‘lgan nazorat qiluvchi intellektual modullar
|
Communication Processors
|
Kommunikatsiya protsessori
|
CP
|
S7 DMK va boshqa qismlar o‘rtasida o‘zaro aloqani tashkil etish uchun ishlatiladi
|
Interface Modules
|
Modul interfeyslari
|
IM
|
markaziy va yordamchi karkasning S7-300 va S7-400 lari o‘rtasidagi local va nolokal bog‘lanishlarni amalga oshiradi
|
Programming Device
|
Dasturlash qurilmasi
|
PG/PC
|
PG o‘zida Step7/Step5 dasturlarini ishlab chiqishga moslashgan shaxsiy kompyuterlarni namoyon etadi; PC foydalanuvchi tomonidan tuziladigan dasturlash tizimi hisoblanadi
|
Multi-point Interfeys
|
Ko’p nuqtali interfeys
|
MPI
|
MPI ning komponentlari (CPUs, CPs, FMs, operator paneli (OPs)) bilan quyi tarmoqdagi qurilmalarni ulovchi tarmoq
|
Distributed I/O
|
Taqsimlangan I/O (kirish/chiqish)
|
DP
|
I/O (kirish/chiqish) qurilmalari (yoki DP-yordamchi qurilmalar) DP-master bilan standart EN50170 Volume ProfiBus DP orqali ulanadi
|
|
| |
Moslashuvchanlik - Modullar yordamida bino o’lchamlari (bo’yi,eni,balandligi) ni aniqlash

|
Modullar yordamida bino o’lchamlari (bo’yi,eni,balandligi) ni aniqlash
|
bet | 6/7 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 179,91 Kb. | | #109048 |
Bog'liq Alisher Yog\'ochMoslashuvchanlik . Modulli binoga doimiy ravishda qoʻshilishi mumkin, shu jumladan baland koʻtarilishlarni yaratish. Ehtiyojlar oʻzgarganda, modulli binolarni qismlarga ajratish va modullarni keyingi foydalanish uchun koʻchirish yoki qayta tiklash, xom ashyoga boʻlgan talabni kamaytiradi va yangi ehtiyojni qondirish uchun bino yaratish uchun sarflangan energiya miqdorini kamaytiradi. Aslida, baʼzi hollarda butun bino qayta ishlanishi mumkin. - Moslashuvchanlik . Modulli binoga doimiy ravishda qoʻshilishi mumkin, shu jumladan baland koʻtarilishlarni yaratish. Ehtiyojlar oʻzgarganda, modulli binolarni qismlarga ajratish va modullarni keyingi foydalanish uchun koʻchirish yoki qayta tiklash, xom ashyoga boʻlgan talabni kamaytiradi va yangi ehtiyojni qondirish uchun bino yaratish uchun sarflangan energiya miqdorini kamaytiradi. Aslida, baʼzi hollarda butun bino qayta ishlanishi mumkin.
- Yaxshilangan havo sifati . Yangi qurilishda aniqlangan ichki havo sifati bilan bogʻliq koʻplab muammolar ramka materiallaridagi yuqori namlik darajasidan kelib chiqadi. Modulli struktura quruq materiallardan foydalangan holda zavod tomonidan boshqariladigan sharoitda sezilarli darajada yakunlanganligi sababli, yangi konstruktsiyada yuqori darajadagi namlikni ushlab qolish ehtimoli yoʻq qilinadi.
Modulli binolar, shuningdek, har qanday toifadagi sayt qurilishida LEED talablariga hissa qoʻshishi mumkin va hatto Barqaror saytlar, energiya va atmosfera, materiallar va resurslar va ichki muhit sifati sohalarida ustunlik berishi mumkin. Modulli konstruksiya, shuningdek, Xalqaro Yashil Qurilish kodeksining oʻxshash toifalarida ham afzallik berishi mumkin. Kamchiliklari - Modulli binolar, shuningdek, har qanday toifadagi sayt qurilishida LEED talablariga hissa qoʻshishi mumkin va hatto Barqaror saytlar, energiya va atmosfera, materiallar va resurslar va ichki muhit sifati sohalarida ustunlik berishi mumkin. Modulli konstruksiya, shuningdek, Xalqaro Yashil Qurilish kodeksining oʻxshash toifalarida ham afzallik berishi mumkin. Kamchiliklari
- Volumetrik: Tugallangan modulli qurilish qismlarini tashish juda koʻp joy egallaydi.
- Moslashuvchanlik: tashish va baʼzan ishlab chiqarish cheklovlari tufayli modul oʻlchami cheklangan boʻlishi mumkin, bu xona oʻlchamlariga taʼsir qiladi.
- Baʼzi moliyaviy institutlar modulli uy uchun kredit taklif qilishda ikkilanishlari mumkin.
|
| |
Mantiq algebrasi funksiyalarini rele-kontaktli sxemalar orqali realizatsiya qilish usuli

6.1. Mantiq algebrasi funksiyalarini rele-kontaktli sxemalar orqali realizatsiya qilish usuli. Bu paragrafda mantiq algebrasi funksiyalarini rele-kontaktli sxemalar orqali realizatsiya qilish usulini ko‘ramiz.
Agar har bir o‘tkazgichga o‘zgaruvchini mos qilib qo‘ysak, u holda da o‘tkazgichda tok bor va da o‘tkazgichda tok yo‘q deb hisoblaymiz. U holda o‘tkazgichlarning ketma-ket ulanganishiga o‘zgaruvchilarning kon’yunksiyasi (1-a shakl), parallel ulanganishiga esa o‘zgaruvchilarning diz’yunksiyasi (1-b shakl) mos keladi. O‘tkazgichlarni ketma-ket va parallel ulash natijasida sxema hosil qilamiz. Bu sxema faqatgina monoton funksiyalarni realizatsiya qiladi, chunki kon’yunksiya va diz’yunksiyalarning superpozisiyasi orqali faqat monoton funksiyalarni ifodalash mumkin.
Ixtiyoriy funksiyalarni realizatsiya qilish uchun funksiyani realizatsiya qiladigan qurilma kerak bo‘ladi. Buni manfiy kontaktli rele orqali realizatsiya qilish mumkin. Bunday relening sxemasi 2- shaklda tasvirlangan. Agar g‘altak o‘ramlari orqali elektr toki o‘tmasa , u holda prujina kontaktni yuqoriga tortadi va zanjir ulanadi (tutashadi). Natijada, chiqishda tok paydo bo‘ladi ( ). Agar bo‘lsa va g‘altak o‘rami orqali tok o‘tsa, u holda kontakt pastga tortiladi va chiqishda tok bo‘lmaydi, ya’ni bo‘ladi. Demak, manfiy kontaktli rele funksiyani realizatsiya qiladi. Agar kontakt kirishiga 1 o‘rniga signal bersak, u holda funksiya realizatsiya qilingan bo‘ladi (3- shakl).
Musbat kontaktli releda agar g‘altak o‘ramida tok bo‘lsa ( ), u holda kontakt ulanadi va chiqishda tok bo‘lmaydi ( ). Shunday qilib, funksiyani musbat kontaktli rele orqali realizatsiya qilish mumkin (4- shakl).
Ma’lumki, agar o‘tkazgichda tok bo‘lsa, u holda har tarafga tarqaladi. Masalan, ni 1- shakldagi sxema orqali realizatsiya qilsak, u holda va bo‘lganda, tok nuqtadan har tarafga, shu jumladan o‘tkazgichga mos bo‘lgan o‘tkazgich orqali ham o‘tadi ( bo‘lishiga qaramasdan). Bunday sharoitda sxemaning ish jarayonida noaniqliklar paydo bo‘ladi. Bu holdan qutulish uchun faqat bir tomonga tok o‘tkazadigan asboblardan, shu jumladan, musbat kontaktli reledan foydalanish mumkin. Masalan, musbat kontaktli reledan foydalanib, ni realizatsiya qiladigan sxemani 5- shaklda tasvirlangandek yasash mumkin.
|
- ta’rif. Har bir qutbdan bir marta o‘tgan zanjir muhim

|
- ta’rif. Har bir qutbdan bir marta o‘tgan zanjir muhim
|
bet | 8/9 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 34,77 Kb. | | #252529 |
Bog'liq Mavzu Chekli avtomatlar. Mur va Mili avtomatlari1- ta’rif. Har bir qutbdan bir marta o‘tgan zanjir muhim (jiddiy) zanjir deb ataladi.
Ya’ni, sxemaning kirishi va chiqishiga bittadan kontakt va zanjirning qolgan qutblariga ikkitadan kontakt to‘g‘ri keladigan zanjir muhim zanjirdir.
Har bir sxemada chekli sondagi muhim zanjirlar mavjud bo‘lishini ko‘rsatish mumkin. Bundan tashqari, muhim zanjirlarga mos keluvchi kon’yunksiyalarning diz’yunksiyasi sxemaning o‘tkazuvchanlik funksiyasiga teng kuchli ekanligini ham isbot qilish mumkin. Bularga asosan, sxemaga qarab uning o‘tkazuvchanlik funksiyasini yozsa bo‘ladi.
Bundan keyin bo‘yalmagan doiracha bilan sxemaning kirishi va qora rangli doiracha bilan sxemaning chiqishi belgilaymiz.
3- misol. 10- shaklda berilgan sxemalarning o‘tkazuvchanlik funksiyalarini topaylik.
a) ,
b) ,
d)
formulalar mos ravishda 10- shaklning a), b) va d) qismlarida tasvirlangan sxemalarning o‘tkazuvchanlik funksiyalari bo‘lishini ko‘rsatish qiyin emas. ■
Endi teskari masalani ko‘raylik, ya’ni berilgan funksiyaga qarab uni realizatsiya qiladigan sxemani yasash masalasini ko‘ramiz. Buning uchun funksiyani DNSh ko‘rinishiga keltiramiz. DNSh ifodasidagi har bir elementar kon’yunksiyaga mos ravishda bitta ketma-ket ulangan kontaktlarni mos qo‘yamiz (9- shakl). Bundan keyin hamma kirishlarni va chiqishlarni mos ravishda aynan tutashtiramiz. Hosil qilingan sxema DNSh ko‘rinishidagi funksiyani realizatsiya qiladi.
4- misol. Berilgan a) , b) , d) funksiyalarni kontakt sxemalar orqali realizatsiya qilaylik. Buning uchun berilgan funksiyalarni DNSh ko‘rinishiga keltiramiz:
a) (11-a shakl);
b)
(11-b shakl);
d) (11-d shakl). ■
Biz yuqorida DNSh ko‘rinishdagi funksiyani kontakt sxema orqali realizatsiya qilishni ko‘rdik. Tabiiyki, KNSh ko‘rinishdagi funksiyani ham kontakt sxema orqali realizatsiya qilish mumkin. Buning uchun, birinchi navbatda, har bir elementar diz’yunksiyalarni realizatsiya qiladigan sxemalar tuzamiz (12- shakl). Ikkinchi navbatda, elementar diz’yunksiyalarga mos kelgan sxemalardan bittasining chiqishini ikkinchisining kirishiga, ikkinchisining chiqishini uchinchisining kirishiga va hokazo ulab chiqamiz (13- shakl). Birinchisining kirishi kontaktli sxemaning kirishi va oxirgisining chiqishi sxemaning chiqishi bo‘ladi. Hosil qilingan sxema KNSh ko‘rinishdagi funksiyani realizatsiya qiladi.
5- misol. Yuqorida keltirilgan algoritmdan foydalanib, a) , b) va d) funksiyalarni kontaktli sxemalar orqali realizatsiya qilish kerak bo‘lsin.
a) funksiyani KNSh ko‘rinishga keltiramiz va uni soddalashtirish uchun tanish bo‘lgan ushbu
, ,
, ,
,
teng kuchli formulalardan foydalanamiz:
(14-a shakl),
b)
(14-b shakl),
d)
(14-d shakl). ■
Parallel-ketma-ket ulash natijasida hosil qilingan sxemalar klassini induktiv tarzda ifodalaylik.
|
| |
O‘zbekistonda axborot tashish vositasini qayerdan sotib olish mumkin

|
O‘zbekistonda axborot tashish vositasini qayerdan sotib olish mumkin
|
bet | 3/3 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 365,5 Kb. | | #102890 |
Bog'liq 19-mavzuO‘zbekistonda axborot tashish vositasini qayerdan sotib olish mumkin
ASAXIY onlayn-do‘koni O‘zbekistonda tashqi va ichki disklarning katta tanlovini taklif etadi: xotira kartalari, qattiq disklar, USB flesh-disklar. Mahsulot assortimenti HP, Apacer, Baseus, Borofone, SanDisk, Toshiba, Transcend va boshqa ko‘plab kompaniyalarning mahsulotlarini o‘z ichiga oladi.
Tez yetkazib berish, qulay dizayn, ortiqcha to‘lovlarsiz 3, 6, 9 va 12 oyga bo‘lib to‘lash - ASAXIY doimiy mijozlari allaqachon qadrlagan afzalliklardandir. Endi O‘zbekistonda ma’lumotlarni saqlash qurilmasini xarid qilish yanada osonlashdi.
Nazorat uchun savollar: 1.Axborotlarni uzoq vaqt saqlovchi vositalar haqida nimalarni bilasiz? 2. HDD, CCD, DVD, Cloudlar deganda nimani tushunasiz? 3.Axborotni saqlash qurilmalari – turlarini sanab bering. 4. O‘zbekistonda axborot tashish vositalari qayerda sotiladi?
|
| |
Chekli avtomat haqida umumiy tushunchalar

|
Chekli avtomat haqida umumiy tushunchalar
|
bet | 2/9 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 34,77 Kb. | | #252529 |
Bog'liq Mavzu Chekli avtomatlar. Mur va Mili avtomatlari4.2. Chekli avtomat haqida umumiy tushunchalar.
Ta’rif. to‘plam uzunlikdagi ikkilik majmualarning biror to‘plami bo‘lsin. Agar argumentli ta qisman aniqlangan mantiq algebrasining funksiyalaridan iborat majmua ko‘rsatilgan bo‘lsa, u holda ruxsat qilingan holatlar to‘plamida kirishga ega bo‘lgan avtomat berilgan deb ataladi.
Bu yerda funksiyalar shunday uzunlikdagi ikkilik majmualarda aniqlanganki, ulardan ta elementi kiruvchi majmua bo‘ladi va shu majmuadagi funksiyalarning qiymati ga kiradi. to‘plamdagi elementlar soni avtomatning xotirasi deb ataladi. Agar avtomatning boshlang‘ich holati biror natural son (ushlab turish vaqti deb aytiladi) va har bir vaqt momentida uzunlikdagi kirish signallar majmui berilgan bo‘lsa, u holda avtomatning ish jarayoni aniqlangan deb ataladi.
Agar avtomatning ish jarayoni aniqlangan bo‘lsa, u holda uchun uning ketma-ket holatlari
, ,
formula orqali aniqlanadi. Bu formula avtomatning holatlar tenglamasi deb ataladi. Ravshanki, avtomatning har qanday vaqt momentidagi holati bo‘ladi. ketma-ketlik avtomatning chiqishi (ishning natijasi) deb ataladi. Agar va faqatgina ga bog‘liq bo‘lsa, u holda avtomat mantiq algebrasining funksiyasiga aylanadi.
Qabul qilingan belgilashlarda bir taktli funksional elementlardan yasalgan teskari bog‘lanishli sxema quyidagi xarakteristikaga ega bo‘lgan avtomatni ifodalaydi: ; momentdagi sxema elementlar chiqishlaridagi signallari; – hamma mumkin bo‘lgan elementlar chiqishidagi signallar majmui.
Shunday qilib ushlab turish vaqtiga ega bo‘lgan chekli avtomatni bir taktli funksional elementlardan yasalgan teskari bog‘lanishli sxema orqali ifodalash mumkin.
5- §. Mili va Mur avtomatlari
Chekli avtomat modeli. Avtomat ishining kanonik tenglamasi. Initsial va noinitsial avtomatlar. Mili va Mur avtomatlari va ular orasidagi munosabatlar.
5.1. Avtomatning ishini kanonik tenglama bilan ifodalash. Chekli xotirali diskret qurilmalar chekli avtomat modeli bo‘ladi. Bu avtomatning ta kirishi, ta chiqishi va chekli ichki holati mavjud.
Chekli avtomat diskret vaqt momentlarida ishlaydi. Agar momentdagi kirish, chiqish va holatining qiymatlarini mos ravishda , va bilan belgilasak, u holda avtomatning ishi quyidagi kanonik tenglamalar bilan ifodalanadi:
(1) tenglamalardagi va funksiyalar mos ravishda chiqishning funksiyasi va o‘tishlar funksiyasi deb ataladi. Avtomatning ish jarayonini aniqlash uchun uning boshlang‘ich holatini ko‘rsatish kerak.
Agar va 1 momentdagi kirish qiymatlari ma’lum bo‘lsa, u holda (1) kanonik tenglamadan foydalanib 1 momentdagi chiqish va holatning qiymatini, va asosida 2 momentdagi chiqish va holatlarini aniqlash mumkin va hokazo.
Ikki turdagi avtomatlar mavjud: initsial va initsialmas (noinitsial). Initsial avtomatlarda boshlang‘ich holat tayinlangan (mahkamlangan) bo‘ladi. Noinitsial avtomatlarda boshlang‘ich holat sifatida istalgan holatni olish mumkin.
|
| |
Rele-kontaktli sxemaning ishlash vaqti

6.2. Rele-kontaktli sxemaning ishlash vaqti. Endi rele-kontaktli sxemaning ishlash vaqtini ko‘rib o‘taylik. Tok o‘tkazgichlar bo‘yicha birdaniga tarqaladi va rele ishlashi uchun (kontakt ulanishi uchun) bir takt vaqt ketadi deb hisoblaymiz. Demak, 3- va 4- shakllarda signalga nisbatan signali bir taktdan keyin berilishi kerak.
Sxema chiqishidagi signal ( yoki ) signal bilan bir vaqtda paydo bo‘ladi. Shuning uchun sxemada berilgan signallarni ishlab chiqish uchun sarf bo‘ladigan vaqtni doimo hisobga olish kerak, realizatsiya bo‘ladigan funksiyani o‘zgartirmasdan, ayrim vaqtlarda, bu vaqtni o‘zgartirish kerak. Bu jarayonni, xuddi bir taktli funksional elementlardan yasalgan ko‘p taktli sxemalarda qilganimizday, ushlab turish elementlari yordami bilan bajarish mumkin. Ushlab turish elementi vazifasini musbat kontaktli rele bajaradi (4- shakl). Ushlab turish vaqti 1 taktga teng bo‘ladi.
Ta’rif. Agar rele-kontaktli sxemaning kirishlariga momentda signallar majmuasi berilganda, uning chiqishida momentda signal paydo bo‘lsa, u holda rele-kontaktli sxema funksiyani ushlab turish vaqti bilan realizatsiya qiladi deb ataladi.
Ketma-ket berilgan signallar bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan holda ishlab chiqiladi.
Shunday qilib, mantiq algebrasining istalgan funksiyasini ayrim ushlab turish vaqti bilan rele-kontaktli sxema orqali realizatsiya qilish mumkin. (Ushbu xulosani isbot qilishni o‘quvchiga havola qilamiz).
Misol. Berilgan a) ; b) ; d) funksiyalarni rele-kontaktli sxema orqali realizaiya qilish masalasini qaraymiz. Bu funksiyalarni sxema orqali realizatsiya qilish uchun o‘tkazgichlarni ketma-ket va parallel ulash natijasida elementar kon’yunksiyalarini va ularning diz’yunksiyalarini realizatsiya qilamiz.
Manfiy kontaktli reledan foydalanib o‘zgaruvchilarning va ayrim elementar kon’yunksiyalarning inkorlarini realizatsiya qilamiz. Musbat kontaktli rele orqali signallarning bir vaqtda yetib kelishini ta’minlaymiz. Natijada, 6–8- shakllarda ko‘rsatilgan sxemalarga ega bo‘lamiz. ■
|
D.Rikardo ta`limoti va hozirgi zamon

D.Rikardo ta`limoti va hozirgi zamon.
A.Smit va D.Rikardo Angliya klassik iqtisodiyotining eng buyuk va eng so`nggi namoyondalari edilar, ularning g`oyalari Sey,Sismondi va qisman Maltus tomonidan davom ettirildi, ammo bu g`oyalarga katta biror yangilik kiritilmadi. A.Smit va D.Rikardo asarlarida klassik iqtisodiy maktab eng yuksak kutarildi va jahon iqtisodiy tafakkuriga katta ijobiy ta`sir ko`rsatadi. Klassik iqtisodiy maktab uchun shu narsa xaraktеrliki, unda mantiqiy abstraktsiya uslubi yordamida iqtisodiy voqеalar imkoni boricha katta ob`еktivlik va xolislik bilan taxlil etildi va mavjud tizimni ataylab ongli maqtash bilan shug`ullanilmadi. Klassik iqtisodiyotning poydеvori qiymatning mеhnat nazariyasi asosida qurilgan. Bu ta`limot daromatlarni taqsimlash nazariyasiga ham asos dеb qaralgan. Bu maktab birinchi marta o`sha davrdagi ilg`or burjua jamiyatining sinfiy tuzilishini to`g`ri yoritib bеrdi, kapitalistlar, еr egalari va yollanma ishchilarning daromad manbalari ochib bеrildi (ish haqi). Daromadlar o`rtasida qarama-qarshilik yo`q dеb qaraldi. A.Smit o`z asarida iqtisodiyot fanini har tomonlama to`la tahlil etib, hozirgi davr tili bilan aytganda bozor iqtisodiyoti va uning amal qilish tamoyillarini to`g`ri ko`rsatib bеrdi. Ular ta`limotining mohiyati qisqacha quyidagilardan iborat: 1. Tanlov va tadbirkorlik erkinligi; 2. Baholarning erkinligi (ya`ni bahoning bozorda talab va taklif asosida shakllanishi); 3. Erkin raqobat; 4. Mulk shakllarining turli - tumanligi va ularning qonun oldida baravarligi (ya`ni davlat, jamoa, xususiy va boshqa mulklarning hayotiyligi); 5. Davlatning imkoni boricha iqtisodiyot masalalariga kam aralashuvi. Klassik (mumtoz) maktab vakillari inson xohishiga bog`liq bo`lmagan ob`еktiv iqtisodiy qonunlarning mavjudligini tan oladilar. Bu qonunda iqtisod tizimida tabiiy turg`unlikni ta`minlashga, o`z-o`zini boshqarishga qodir ekanligi tan olinadi. Shu sababli davlatning iqtisodiyotga aralashuvi iloji boricha inkor etiladi va erkin savdo-sotiq qo`llaniladi. "Ko`rinmas qo`l" yordamida iqtisodiyot avtomatik ravishda erkin bozor munosabatlari doimo rivojlanish qobiliyatiga egadir (ammo bu fikr J.M.Kеyns tomonidan rad etiladi).Birinchi bor erkin bozor iqtisodiy taraqqiyot asosi sifatida to`g`ri ko`rib chiqilgan.
Iqtisodiyotning muhim katеgoriyalari bo`lgan qiymat, pul, foyda, baho, ish haqi,rеnta, kapital va boshqalarga asosan to`la va to`g`ri ta`rif bеrilgan. Yangi amiyatning progrеssiv tomonlari bilan birga bozor iqtisodiyotining bеkamu-ko`st emasligi, uning jiddiy kamchiliklari borligi ham qayd etilgan.
Adabiyotlar:
Karimov I.A O`zbеkiston buyuk kеlajak sari.T., O`zbеkiston,1998
Iqtisodiy ta`limotlar tarixi T., Fan, 1997 (6-bob,144-178 bеtlar).
A.Razzoqov, Sh.Toshmatov, N.O`rmonov. Iqtisodiy ta`limotlar tarixi.
«Darslik». Toshkеnt. «Moliya»- 2002 y.
Antologiya ekonomichеskoy klassiki. V dvux tomax T1 M. Ekonov.1991
(Pеtti, Smit, Rikardo)
Anikin A.V. Yunost nauki. M., Politizdat,1985.
www.ziyonet.uz
|
- misol - Mavzu: Chekli avtomatlar. Mur va Mili avtomatlari

1- misol. 7- shaklda tasvirlangan sxemaning o‘tkazuvchanlik funksiyasini topaylik. Avvalo, , , knopkalarga mos ravishda , , mulohazalarni mos kltiramiz. U holda , , knopkalarga , , mulohazalar mos keladi. Sxemaning yuqori qismi formula bilan, pastki qismi formula bilan ifodalanadi. Yuqori va pastki qismlar parallel ulangani uchun butun sxemaning o‘tkazuvchanlik funksiyasi
ko‘rinishda bo‘ladi. ■
2- misol. Berilgan
(2)
funksiyaning , , o‘zgaruvchilariga , , knopkalar mos qo‘yilgan bo‘lsin. U holda (2) funksiyaga 8- shaklda tasvirlangan kontaktli sxema mos keladi. ■
Bundan keyin, sxemalarning ko‘rinishi oddiy bo‘lishi uchun, kontaktni ikki qutbga ega bo‘lgan kesma orqali ifodalaymiz (kesmani ikki qutbli deb ataymiz). Agar kesma ulanuvchi bo‘lsa, uni bilan, ajratuvchi bo‘lsa, bilan belgilaymiz, bu yerda – g‘altakda realizatsiya qilinadigan o‘zgaruvchi. Har bir g‘altakka bitta o‘zgaruvchi mos keladi va u bilan istalgancha sondagi kontaktlar ulanishi mumkin. Kesmalar qutblari orqali bir-birlari bilan ulanadi. Har bir sxema kirish va chiqishga ega bo‘ladi. Sxemaning kirishiga tok berilganda, uning chiqishida bir taktdan keyin tok paydo bo‘lsa, u holda sxemada o‘tkazuvchanlik bor deb, aks holda esa, o‘tkazuvchanlik yo‘q deb aytiladi.
Kesmalarning 9- shakldagidek ketma-ket ulanishini zanjir deb ataymiz.
Zanjirda bitta kontakt bir necha marta qatnashishi mumkin. Birinchi kontaktning kirishi sxemaning kirishiga va oxirgi kontaktning chiqishi sxemaning chiqishiga to‘g‘ri keladi. O‘zgaruvchilarning biror qiymatlari majmuida sxemaning (DNSh ko‘rinishidagi funksiyani realizatsiya qiladigan sxemaning) chiqishida tok bo‘lishi uchun hech bo‘lmaganda birorta zanjirning hamma kontaktlari ulangan bo‘lishi yetarli va zarurdir.
Agar sxemaga kiruvchi har bir zanjirga o‘zgaruvchilarning yoki ular inkorlarining elementar kon’yunksiyasini mos qilib qo‘ysak, u holda sxemaga kiruvchi zanjirlarga mos kelgan elementar kon’yunksiyalarning diz’yunksiyasiga sxemaning o‘tkazuvchanlik funksiyasi mos keladi.
Shuni ta’kidlash kerakki, sxemaning o‘tkazuvchanlik funksiyasini hosil qilish uchun ayrim zanjirlarning diz’yunksiyasini olish kifoyadir.
|
Mavzu: Axborot va jamiyat mavzusini O`qitish metodikasi

|
Mavzu: Axborot va jamiyat mavzusini O`qitish metodikasi
|
Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 12,88 Kb. | | #251472 |
22.05.2024
MAVZU:Axborot va jamiyat mavzusini O`qitish metodikasi.
Reja:
1Axborot tushunchasi.Axborot shakillari va ko`rinishlari.
2. Jamiyat tushunchasi, Axborot jamiyati
3.Interfaol ta`lim texnikalari , o`qituvchi, talaba ba talabalar gurihi metodi.
Axborot deganda atrof muhitdan sezgi azolarimiz orqali qabul qilib anglab oladigan har qanday mallar majmuini va ularning o`zaro bog`lanish darajasi tushiniladi
Axborot biror voqea haqidagi batafsil xabar, malumot.
Jamiyat kishilarining tarixan qaror topgan hamkorlik faliyatlari majmui hisoblanadi.
Axborot jamiyati bu axborot komunikatsiya texnologiyalariga asoslangan ijtimoiy munosabatlar yig`indisidir.Axborot jamiyati ishchilarning ko`pchiligi axborotni bilmni chiqarish,saqlash qayta ishlash va sotish bn shug`ulanadigan jamiyat. Jamiyatni axborotlashtirish deganda axborotdan Iqtisodni rivojlantirish mamlakat fan texnika taraqiyotini jarayonlarini jamiyatni demokratlashtirish va intelektuallashtirish jadallashtirishni ta`minlaydigan jamiyat boyligi sifatida foydalanish tushiniladi.
3. Iterfaol ta`lim o`quvchilarning bilim , ko`nikma malaka va muayyan axloqiy sifatlarini o`zlashtirish yo`lidagi o`zaro harakatni tashkil etishga asoslanuvachidir.
Odatda talaba talaba gurihini qollash jarayonida undagi talimiy harakatlar iduvidal,juftlik,guruh jamoa bn ishlash shakillarida ishlash tashkil etiladi.
|
| |
- ta’rif. Bir kontaktdan iborat sxema elementar sxema

2- ta’rif. Bir kontaktdan iborat sxema elementar sxema deb ataladi. Elementar sxemalarning ayrimlarini chekli son marta parallel va ketma-ket ulash natijasida hosil bo‘lgan kontakt sxema parallel–ketma-ket sxema yoki -sxema deb ataladi.
Ravshanki, elementar sxemalardan har qanday usul bilan yasalgan -sxemaga diz’yunksiya, kon’yunksiya va inkor amallari bilan ifodalangan o‘tkazuvchanlik funksiyasi mos keladi va, aksincha, har qanday shunday funksiya uchun ma’lum -sxema yasash mumkin.
Ta’kidlaymizki, har qanday kontakt sxema -sxema bo‘la olmaydi.
6- misol. Berilgan va funksiyalar uchun -sxemalar yasash talab qilingan bo‘lsin.
a) , , , , elementar formulalarni realizatsiya qiladigan elementar sxemalarni tuzamiz (15- shakl).
va o‘zgaruvchilarga mos kontaktlar ikki donadan bo‘lishi kerak. Endi kontaktlarni ketma-ket ulab, , va elementar kon’yunksiyalarni realizatsiya qilamiz (16- shakl).
Uchinchi qadamda, parallel ulashdan foydalanib, va funksiyalarni realizatsiya qilamiz (17- shakl).
Hosil qilingan sxemalarni ketma-ket ulab, berilgan funksiyani realizatsiya qiladigan -sxemaga ega bo‘lamiz (18- shakl).
b) funksiyani realizatsiya qiladigan -sxema 19- shaklning a), b) va d) qismlarida ko‘rsatilgan. ■
Mustaqil ishlash uchun savollar
Elementning yuqori va quyi indeksi deganda nimani tushunasiz?
To‘g‘ri sxema nima?
Qanday avtomatlar teskari bog‘lanishi bo‘lmagan avtomatlar deb ataladi?
Xarakteristik funksiya nima?
Funksional elementlar sistemasi qanday shartlarni qanoatlantirsa kuchsiz avtomatli to‘liq sistema deyiladi?
Teskari bog‘lanishi bo‘lgan funksional elementlardan sxemalar yasashni bilasizmi?
Chekli avtomat haqida qanday tushunchalarni bilasiz?
Mili va Mur avtomatlari deganda nimani tushunasiz?
Mili va Mur avtomatlari orasidagi munosabatlarni bilasizmi?
Avtomat ishining kanonik tenglamasida ishtirok etuvchi funksiyalar nima deb ataladi?
Initsial va noinitsial avtomatlar bir-biridan nima bilan farq qiladi?
http://fayllar.org
|
Mili va Mur avtomatlari - Mavzu: Chekli avtomatlar. Mur va Mili avtomatlari

|
Mavzu: Chekli avtomatlar. Mur va Mili avtomatlari
|
bet | 3/9 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 34,77 Kb. | | #252529 |
Bog'liq Mavzu Chekli avtomatlar. Mur va Mili avtomatlari5.2. Mili va Mur avtomatlari. Ixtiyoriy sondagi kirish va chiqishga ega bo‘lgan avtomat ishini aniqlash masalasi 1ta kirish va 1ta chiqishga ega bo‘lgan avtomatning ishini aniqlash masalasiga keltiriladi. Shuning uchun asosiy model sifatida 1ta kirishga va 1ta chiqishga ega bo‘lgan avtomatlarni ko‘ramiz. Bunday avtomatlar quyidagi kanonik tenglama bilan ifodalanadi:
, .
Bunday turdagi avtomat Mili1 avtomati deb ataladi.
Mili avtomati chekli xotirali diskret qurilmaning yagona modeli emas. Ikkinchi model – Mur2 avtomati mavjud. Mur avtomatida chiqish qiymati o‘sha momentning o‘zidayoq ichki holatning qiymati bilan aniqlanadi. Mur avtomatining kanonik tenglamasi quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:
, .
Agar birinchi tenglamadan ikkinchisiga qiymatini qo‘ysak va deb belgilasak, u holda ikkinchi tenglama quyidagi ko‘rinishga keladi
.
Demak, Mur avtomatini Mili avtomatining xususiy holi deb qarash mumkin. Bu yerda o‘tish funksiyasi maxsus ko‘rinishda bo‘ladi. Xuddi shu kabi, Mili avtomatini ham (qandaydir ma’noda) Mur avtomatiga keltirish mumkin.
Demak, har qanday initsial va noinitsial Mili avtomatlari uchun ularga ekvivalent bo‘lgan initsial va noinitsial Mur avtomatlari mavjud.3
Muammoli masala va topshiriqlar
Har qanday teskari bog‘lanishi bo‘lmagan avtomatni funksional elementlardan yasalgan biror sxema orqali ifodalash mumkinligini isbotlang.
Har qanday initsial va noinitsial Mili avtomatlari uchun ularga ekvivalent bo‘lgan initsial va noinitsial Mur avtomatlari mavjud ekanligini isbotlang.
Har qanday ishlab turish vaqti bo‘lgan chekli avtomatni bir taktli funksional elementlardan yasalgan sxema orqali ifodalanishini ko‘rsating.
Rele-kontaktli sxemalar
O‘tkazgichlar. Rele-kontaktli sxemalar. Manfiy kontaktli rele. Musbat kontaktli rele. Ushlab turish elementi. Rele-kontaktli sxema orqali funksiyani realizatsiya qililsh.
|
| |
Modullar yordamida bino o’lchamlari (bo’yi,eni,balandligi) ni aniqlash

|
Modullar yordamida bino o’lchamlari (bo’yi,eni,balandligi) ni aniqlash
|
bet | 1/7 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 179,91 Kb. | | #109048 |
Bog'liq Alisher Yog\'och O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM , FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI TERMIZ MUHANDISLIK-TEXNOLOGIYALAR INSTITUTI QURILISH FAKULTETI BINO VA INSHOOTLAR QURILISHI 3-BOSQICH BINO 21B - GURUH TALABASI ISTATOV ALISHERning YOG’OCH KONSTRUKSIYALARI FANIDAN TAYYORLAGAN Mavzu: MODULLAR YORDAMIDA BINO O’LCHAMLARI (BO’YI,ENI,BALANDLIGI) NI ANIQLASH mavzusidagi MUSTAQIL ISH Mavzu: Modullar yordamida bino o’lchamlari (bo’yi,eni,balandligi) ni aniqlash - Mavzu: Modullar yordamida bino o’lchamlari (bo’yi,eni,balandligi) ni aniqlash
REJA: 2. Qurilish jarayonida qo’llash 3. Modullar yordamida bino o’lchamlarini aniqlash Modulli bino.. Modullilik qurilish maydonchasidan uzoqda boʻlaklarni qurishni, soʻngra ularni moʻljallangan joyga yetkazib berishni oʻz ichiga oladi. Prefabrik qismlar, baʼzan kran yordamida joylashtiriladi. Joylashtirilgandan soʻng, modullar modullararo ulanishlar yordamida birlashtiriladi, ular oʻzaro ulanishlar deb ham ataladi. Oʻzaro bogʻlanishlar umumiy bino strukturasini yaratish uchun alohida modullarni bir-biriga bogʻlaydi[2]. - Modulli bino.. Modullilik qurilish maydonchasidan uzoqda boʻlaklarni qurishni, soʻngra ularni moʻljallangan joyga yetkazib berishni oʻz ichiga oladi. Prefabrik qismlar, baʼzan kran yordamida joylashtiriladi. Joylashtirilgandan soʻng, modullar modullararo ulanishlar yordamida birlashtiriladi, ular oʻzaro ulanishlar deb ham ataladi. Oʻzaro bogʻlanishlar umumiy bino strukturasini yaratish uchun alohida modullarni bir-biriga bogʻlaydi[2].
- Modulli binolar uzoq muddatli, vaqtinchalik yoki doimiy ob’ektlar, masalan, qurilish lagerlari, maktablar va sinflar, fuqarolik va harbiy turar-joylar, sanoat ob’ektlari uchun ishlatilishi mumkin. Modulli binolar uzoq qishloq joylarida anʼanaviy qurilish oqilona yoki mumkin boʻlmagan joylarda qoʻllaniladi, masalan, BAS Antarktika ekspeditsiyasi uchun ishlatiladigan Halley VI turar joy podalari.Boshqa maqsadlarda cherkovlar, sogʻliqni saqlash muassasalari, savdo va chakana savdo ofislari, tez ovqatlanish restoranlari va kruiz kemalari qurilishi mavjud. Ular, shuningdek, boʻronlar kabi ob-havo bilan bogʻliq boʻlgan joylarda ham qoʻllanilishi mumkin. Modulli binolar koʻpincha vaqtinchalik qulayliklar, jumladan, tadbirlarda hojatxonalar va tahorat olish uchun ishlatiladi. Binolarning koʻchmaligi ularni ijaraga beruvchi kompaniyalar va mijozlar orasida mashhur qiladi. Modulli binolardan foydalanish tadbirlarni mavjud imkoniyatlar mavjud boʻlmagan yoki tadbir ishtirokchilari sonini qoʻllab-quvvatlamaydigan joylarda oʻtkazish imkonini beradi.
|
| |
Modullar yordamida bino o’lchamlari (bo’yi,eni,balandligi) ni aniqlash - bet 3

|
Modullar yordamida bino o’lchamlari (bo’yi,eni,balandligi) ni aniqlash
|
bet | 3/7 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 179,91 Kb. | | #109048 |
Bog'liq Alisher Yog\'ochDoimiy modulli binolar maydonchada qurilgan tuzilmalar bilan bir xil qurilish meʼyorlari va standartlariga javob berish yoki ulardan oshib ketish uchun qurilgan va anʼanaviy tarzda qurilgan binolarda ishlatiladigan bir xil meʼmor tomonidan belgilangan materiallar modulli qurilish loyihalarida qoʻllaniladi. PMC qurilish meʼyorlari ruxsat bergan darajada koʻp hikoyalarga ega boʻlishi mumkin. Koʻchirilishi mumkin boʻlgan binolardan farqli oʻlaroq, PMC inshootlari foydalanish muddati davomida bir joyda qolish uchun moʻljallangan. Ishlab chiqarishga oid fikrlar Modulli qurilishning butun jarayoni dizayn bosqichida katta ahamiyatga ega. Bu yerda ishlab chiqarish va montaj qilish jarayonida montaj tolerantliklari nazorat qilinishini taʼminlash uchun ishlab chiqarish va yigʻish uchun dizayn (DfMA) kabi amaliyotlardan foydalaniladi. Komponentlarning har qanday „boʻshashmasligi“ yoki notoʻgʻri joylashishini taʼminlash uchun dizaynda yetarlicha ruxsat boʻlishi juda muhimdir. Ilgʻor SAPR tizimlari, 3D bosib chiqarish va ishlab chiqarishni boshqarish tizimlaridan foydalanish modulli qurilishning muvaffaqiyatli boʻlishi uchun muhimdir. Bu hunarmand koʻpincha har qanday muayyan oʻrnatishga mos keladigan qismni yasashi mumkin boʻlgan joylarda qurilishdan juda farq qiladi. - Doimiy modulli binolar maydonchada qurilgan tuzilmalar bilan bir xil qurilish meʼyorlari va standartlariga javob berish yoki ulardan oshib ketish uchun qurilgan va anʼanaviy tarzda qurilgan binolarda ishlatiladigan bir xil meʼmor tomonidan belgilangan materiallar modulli qurilish loyihalarida qoʻllaniladi. PMC qurilish meʼyorlari ruxsat bergan darajada koʻp hikoyalarga ega boʻlishi mumkin. Koʻchirilishi mumkin boʻlgan binolardan farqli oʻlaroq, PMC inshootlari foydalanish muddati davomida bir joyda qolish uchun moʻljallangan. Ishlab chiqarishga oid fikrlar Modulli qurilishning butun jarayoni dizayn bosqichida katta ahamiyatga ega. Bu yerda ishlab chiqarish va montaj qilish jarayonida montaj tolerantliklari nazorat qilinishini taʼminlash uchun ishlab chiqarish va yigʻish uchun dizayn (DfMA) kabi amaliyotlardan foydalaniladi. Komponentlarning har qanday „boʻshashmasligi“ yoki notoʻgʻri joylashishini taʼminlash uchun dizaynda yetarlicha ruxsat boʻlishi juda muhimdir. Ilgʻor SAPR tizimlari, 3D bosib chiqarish va ishlab chiqarishni boshqarish tizimlaridan foydalanish modulli qurilishning muvaffaqiyatli boʻlishi uchun muhimdir. Bu hunarmand koʻpincha har qanday muayyan oʻrnatishga mos keladigan qismni yasashi mumkin boʻlgan joylarda qurilishdan juda farq qiladi.
|
| |
Xorazm ilm ziyo

Xorazm ilm ziyo
Download
279,02 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
15.05.2024
Hajmi
279,02 Kb.
#235984
Download
279,02 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Xorazm ilm ziyo
Download
279,02 Kb.
Matnni ko'rish
16-Mavzu: Kompyuterning standart tarmoqlari. Tarmoq topologiyalari Reja 16-mavzu

|
16-Mavzu: Kompyuterning standart tarmoqlari. Tarmoq topologiyalari Reja
|
bet | 1/5 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 331 Kb. | | #102887 |
Bog'liq 16-mavzu
16-Mavzu: Kompyuterning standart tarmoqlari. Tarmoq topologiyalari
Reja:
Kompyuterning standart tarmoqlari
Tarmoq topologiyasi
Tarmoq topologiyasining turlari va ularning xususiyatlari
Stаndаrt tаrmоqlаr o‘rtаsidа eng ko‘p tаrqаlgаn tаrmоq bu Ethernet tаrmоg‘idir. U birinchi bo‘lib 1972 yildа Xerox firmаsi tоmоnidаn yarаtilib, ishlаb chiqаrilа bоshlаndi. Tаrmоq lоyiхаsi аnchа muvоfаqiyatli bo‘lgаnligi uchun 1980 yili uni kаttа firmаlаrdаn DEC vа Intel qо‘llаdilаr (Ethernet tаrmоg‘ini birgаlikdа qо‘llаgаn firmаlаrni bоsh hаriflаri bilаn DIX dеb yuritilа bоshlаndi). Bu uchtа firmаning hаrаkаti vа qо‘llаshi nаtijаsidа 1985 yili Ethernet hаlqаrо stаndаrti bo‘lib qоldi, uni kаttа hаlqаrо stаndаrtlаr tаshkilоtlаri stаndаrt sifаtidа qаbul qilаdilаr: 802 IEEE qо‘mitаsi (Institute of Electrical and Electronic Engineers) vа ECMA (European Computer Manufactures Association). Bu stаndаrt IEEE 802.3 nоmini оldi.
IEEE 802.03 stаndаrtining аsоsiy ko‘rsаtgichlаri quyidаgilаr:
Tоpоlоgyasi – shinа; uzаtish muхiti – kоаksiаl kаbеl; uzаtish tеzligi – 10 Mbit/s; mаksimаl uzunligi – 5 km; аbоnеntlаrning mаksimаl sоni – 1024 tаgаchаn; tаrmоq qismining uzunligi – 500 m; tаrmоqning bir qismidаgi mаksimаl аbоnеntlаr soni – 100 tаgаchа; tаrmоqgа egа bo‘lish usuli – CSMA/CD, uzаtish mоdulyatsiyasiz (mоnоkаnаl).
Jiddiy qаrаlgаndа IEEE 802.3 vа Ethernet оrаsidа оz fаrq mаvjud, lеkin ulаr hаqidа оdаtdа eslаnmаydi.
Tarmoq topologiyasi - bu grafik konfiguratsiyasi boʻlib, uning choʻqqilari tarmoqning soʻnggi tugunlariga (kompyuterlar va aloqa uskunalari (marshrutizatorlar)), qirralari esa choʻqqilar orasidagi fizik yoki axborot aloqalariga mos keladi. Tarmoq topologiyasi, shuningdek, kompyuter tarmogʻining turli elementlarini (bogʻlanishlar, tugunlar va boshqalar) joylashtirishdir. Asosan, tarmoqning topologik tuzilishi fizik yoki mantiqiy jihatdan tavsiflanishi mumkin.
Tarmoq topologiyasining quyidagi koʻrinishlari mavjud.
|
| |