IOGANN GENRIX PESTALOTSSI (1746—1827)

|
IOGANN GENRIX PESTALOTSSI (1746—1827)
|
bet | 187/251 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 3,13 Mb. | | #247935 |
Bog'liq MAJMUA UMUMIY PEDAGOGIKA 2023IOGANN GENRIX PESTALOTSSI (1746—1827)
Pestalotssining pedagogik faoliyati. Iogann Genrix Pestalotssi Shveysariyaning Syurix shahrida vrach oilasida tug‘ildi. Pestalotssi otadan yosh judo bo‘lib, onasi hamda oddiy dehqon ayol -ularning sobiq xizmatchisi tarbiyasida o‘sdi.
Pestalotssi avval boshlang‘ich maktabda, so‘ngra lotin maktabida o‘qib ilm oldi. Pestalotssi o‘rta maktabni tamomlagach, ko‘proq gumanitar fanlar o‘qitiladigan oliy o‘quv yurtiga -kollegiumga, uning filologiya va falsafa bo‘limlariga kirib o‘qidi. Pestalotssi kollegiumni tamomlamay turib, xalqning ahvolini yaxshilash to‘g‘risida o‘zining azaldan orzu qilib kelgan niyatini amalga oshirishga qaror qildi. 1769 yilda Pestalotssi o‘zining ijtimoiy tajribasini boshladi. U pul qarz olib, kichikroq qo‘rg‘on va er sotib oldi, bu erga “Neygof” (“YAngi qo‘rg‘on”) deb nom berdi va tevarak-atrofdagi dehqonlarga o‘z xo‘jaliklarini unumdor xo‘jalikka aylantirishni o‘rgatish maqsadida, bu erda namunali ferma tashkil qilmoqchi bo‘ldi. Tajribasiz va xo‘jalik ishlaridan bexabar bo‘lgan Pestalotsst oradan ko‘p o‘tmay sindi, va u xalq foydasini ko‘zlab yana yangi yo‘llar qidirishga majbur bo‘ldi.
U 1774 yilda “Neygof”da “Kambag‘allar muassasasi”ni ochib, etim va boqimsiz bolalardan 50 ga yaqin kishini shu muassasaga to‘pladi. Pestalotssining fikricha, bolalarning o‘zlari ishlab topgan pullar shu etimxonaning xarajatini qoplashi kerak edi. Etimxonada tarbiyalanayotgan bolalar dalada ishlar, shuningdek, to‘quv va yigiruv dasgohlarida ip yigirib, mato to‘qir edilar. Pestalotssining o‘zi bolalarga o‘qish, yozish va hisob o‘rgatar, ularni tarbiyalash bilan shug‘ullanar edi. Hunarmand ustalar esa bolalarga ip yigirish va to‘qishni o‘rgatardilar. Shu tariqa, Pestalotssi o‘z muassasasida bolalarni o‘qitishni ularni unumli mehnatga o‘rgatish bilan qo‘shib olib borishga urindi.
Pestalotssi boshlagan ish tezda barbod bo‘ldi, chunki siyosiy hokimiyat va moddiy mablag‘larning egalari uni qo‘llab-quvvatlamadilar. Bolalar ming mashaqqat bilan mehnat qilish tufayligina o‘zlari yashab-ishlab turgan etimxona xarajatlarini ko‘tara olar edilar, lekin gumanist va demokrat Pestalotssi o‘zi tarbiyalayotgan bolalarni bunday og‘ir sharoitda yashashini istamasdi va bunga yo‘l qo‘ya olmas edi. U bolalarni mehnatini, avvalo, bolalarning jismoniy kuchlarini aqliy va axloqiy qobiliyatlarini o‘stirish vositasi, deb bildi. U bolalarga faqat hunar o‘rgatibgina qolmasdan, balki ularni keng ravishda mehnatga o‘rgatishga intildi.
Pestalotssi Neygofda o‘tkazgan tajribaning pedagogika uchun ahamiyati katta bo‘ldi. Pestalotssi tajribani davom ettirish uchun mablag‘ bo‘lmaganligi sababli oradan ko‘p vaqt o‘tmay etimxonani yopishga majbur bo‘ldi. Lekin bu muvaffaqiyatsizliklar uni, xalqqa yordam berish maqsadidan qaytara olmadi.
Pestalotssi 1798 yil SHveysariya inqilobi natijasida etim qolgan 5 yoshdan 10 yoshgacha bo‘lgan 80 bolaga mo‘ljallangan etimxona ochadi. Bu etimxonaning ish mazmuni uni 1799 yili yozgan “Stansda bo‘lishi to‘g‘risida do‘stlaridan biriga yuborgan maktub”ida quyidagilarni bayon etadi:
“Ertalabdan to kechgacha ularga yakka o‘zim hamroh edim¾ Mening qo‘llarim ularning qo‘lida, ko‘zlarim ularning ko‘zlarida edi. Ular yig‘lasa, men ham yig‘lar edim, ular kulsa, men ham kular edim¾ Ular nima esa, men ham shuni eyman, nima ichsa, men ham shuni ichar edim. Mening o‘shalardan boshqa uyim ham, do‘stim ham, xizmatchim ham yo‘q edi¾”
Pestalotssi etimlarning sevimli otasi, eng yaxshi do‘sti edi. Urush harakati boshlangandan keyin etimxona yopildi.
Keyingi o‘n sakkiz yil davomida Pestalotssi o‘sha davrning eng muhim masalasini: dehqon xo‘jaliklarini qanday qilib tiklash, ularning turmushini yaxshilash, mehnatkashlarning axloqiy va aqliy holatini qanday qilib o‘zgartirish masalasini hal qilishga jamoatchilik e’tiborini tortishga intilib, adabiy faoliyat bilan shug‘ullandi. U “Lingard va Gertruda” (1781—1787) degan ijtimoiy-pedagogik roman yozib, bu romanda xo‘jalikni oqilona usulda olib borish va bolalarni to‘g‘ri tarbiyalash vositasi bilan dehqonlarning turmushini yaxshilash to‘g‘risidagi o‘z g‘oyalarini olg‘a surdi.
XIX asrning boshlaridayoq Pestalotssining “Gertruda o‘z bolalarini qanday qilib o‘qitadi”, “Onalar kitobi yoki onalar uchun o‘z bolalariga kuzatish va gapirishni qanday o‘rgatish haqida qo‘llanma”, “Kuzatish alifbesi yoki o‘lchash haqida ko‘rsatmali qo‘llanma”, “Son to‘g‘risida ko‘rsatmali ta’lim” degan kitoblari bosilib chiqdi. Bu kitoblarida boshlang‘ich ta’limning yangi usullari bayon qilindi.
1800 yili Pestalotssi rahbarligida institut tashkil etildi. Institut tarkibiga, internat shaklidagi o‘rta maktab hamda o‘qituvchilar tayyorlash seminariyasi kiritilgan edi. Tez orada bu institut butun dunyoga mashhur bo‘ldi. Pestalotssi 1825 yili Iverden instituti o‘qituvchilari orasidan kelib chiqqan nizolar natijasida o‘z qishlog‘i “Neygof”ga qaytadi va 80 yoshga etgan, qariya bo‘lishiga qaramay, bu erda o‘zining oxirgi asari -“Oq qush qo‘shig‘i” (1826) asarini yozdi.
Pestalotssi o‘zining butun iste’dodi va kuchini mehnatkashlarning og‘ir ahvolini yaxshilashga sarflagan bo‘lsa ham, lekin ularning ahvolini yaxshilashga muvaffaq bo‘lolmaganligining sababi nimaligini tushunolmadi. U 1827 yilda vafot etdi.
|
| |