nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mexanik kuch uzatmasi - Mashinasozlik

Mexanik kuch uzatmasi
Zamonaviy avtomobillarda asosan mexanik transmissiya qo`llanilib, ular avtomobiilarning vazifasi va agregatlarning o`zaro joylashishiga qarab turli sxemalarda tayyorlanishi mumkin.
Klassik sxemaga ega bo`lgan mexanik kuch uzatma 4-rasmda keltirilgan (Damas, Jiguli, VAZ-2101, 2107, Volga, O`zotayo`l va hokazo).
4-rasm. Mexanik kuch uzatmasi (klassik):
I- dvigatel, II-ilashish muftasi, III-uzatmalar qutisi, IV-kardan uzatma, V- asosiy uzatma.
1-elastikli mufta, 2-slitsali biriktirgich, 3-oldingi kardan val, 4-ko`tarib turuvchi podshipnik, 5-oldingi kandan sharniri, 6-ketingi kardan val, 7- ketingi kandan sharniri, 8-yarim o`qlar, 9-yetakchi g`ildiraklar.
Oldi g`ildiraklari yetaklovchi bo`lgan zamonaviy avtomobillar kuch uzatmasining sxemasi 5-rasmda keltirilgan (Neksiya, Tiko, Matiz, VAZ-2108 va hokazo).
|
Ish va dam olish tartibi - Mashinasozlik

Ish va dam olish tartibi.
Korxona, muassasa, tashkilotlarda xodimlar ish vaqtining normal muddati xaftasiga 40 soatdan oshiq bo`lishi mumkin emas. O`zbekiston Respublikasi Mehnat qonunlari kodeksida o`n sakkizo` yoshga to`lmagan xodimlar uchun ish vaqtining qisqartirilgan muddati quyidagicha belgilangan:
16 yoshdan 18 yoshgacha bo`lgan xodimlarga xaftasiga ko`pi bilan 36 s.
15 yoshdan 16 yoshgacha bo`lgan xodimlarga, shuningdek ta'til vaqtida ishlayotgan 14 yoshdan 15 yoshgacha bo`lgan o`quvchilarga xaftasiga ko`pi bilan 24 soat.
Mehnat sharoitlari zararli bo`lgan ishlarda band bo`lgan xodimlar uchun xaftasiga ko`pi bilan 36 soatdan iborat ish vaqtining qisqartirilgan muddati belgilangandir.
Xodimlar uchun ikki kun dam olinadigan besh kunlik ish xaftasi belgilangan.
Mehnat qonunlarida ko`rsatilishicha ishlab chiqarish harakteri va ish sharoitiga ko`ra besh kunlik ish haftasi joriy qilish.maqsadga muvofiq bo`lmagan korxonalarda, muassasalarda, tashkilotlarda bir kun dam olinadigan olti kunlik ish xaftasi belgilanadi. Ish xaftasi olti kunlik bo`lganida haftalik ish vaqti normasi 40 soat bo`lgani holda har kungi ish muddati 7 soatdan oshmasligi, haftalik ish vaqti normasi 36 soat bo`lganda 6 soatdan oshmasligi va haftalik ish vaqti normasi 24 soat bo`lganida har kungi ish muddati 4 soatdan oshmasligi kerak.
Dam oliSh kunlari arafasida ish haftasi olti kunlik bo`lganida ish muddati 6 soatdan ortiq bo`lishi mumkin emas.
Belgilangan ish vaqti muddatidan ortiqcha ishlash ish vaqtidan ortiqcha ish deb hisoblanadi.
|
Qayta tiklash uchun kеtgan vakt

Qayta tiklash uchun kеtgan vakt - avtomobil yoki uning elеmеntlarini ishlash qobiliyatini tiklash uchun sarf bo`lgan o`rtacha matеmatik vaqt qiymati. Ushbu ko`rsatkich avtomobilda sodir bo`lgan bitta raddiyatni topish va bartaraf etish uchun sarflangan vaqtni ifodalaydi.
Bеrilgan vaqt ichida qayta tiklash ehtimolligi – avtomobil yoki uning elеmеntlarini qayta tiklash uchun kеtgan vaqt ta`mir qilish uchun bеrilgan mе`yoriy vaqtdan oshmaslik ehtimolligi. Ushbu ko`rsatkich avtomobilning joriy ta`mirlash o`tkazishga moslashganligini ifodalab qisqa vaqt ichida qayta tiklashga moyilligini bildiradi.
Ta`mirlashga yaroklilik xususiyatining iqtisodiy ko`rsatkichi sifatida TXK va joriy ta`mir uchun sarflangan umumiy harajatlarning o`rtacha qiymati. Bu sarflar TXK va ta`mir ishlarini bajarish uchun kеtgan vaqt, mеhnat hamda matеriallar orqali aniqlanadi.
Ta`mirlashga yaroqlilikning asosiy ko`rsatkichlaridan biri avtomobil ishlash qobiliyatini qayta tiklash uchun kеtgan o`rtacha vaqt qiymatidir. U quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:
Bu yеrda m-raddiyatlar soni (ma`lum masofadagi);
tv1, tv2, tv3… tvi - vaqkt ya`ni m1, m2, m3,… mi, raddiyatlarni bartaraf etish uchun kеtgan vaqt qiymatlari.
|
-rasm. Uzatmalar qutisi - Mashinasozlik

|
Mashinasozlik
|
bet | 17/48 | Sana | 18.03.2021 | Hajmi | 2,05 Mb. | | #13281 |
8-rasm. Uzatmalar qutisi.
Kuch uzatmasining taqsimlash qutisi.
Taqsimlash qutisi o`ta qiyin yo`llardan ham yura oladigan avtomobillarda ishlatiladi va aylantiruvchi momentni avtomobilning yetaklovchi ko`priklariga uzatish uchun xizmat qiladi. Avtomobilning bajaradigan vazifasiga qarab taqsimlash qutisi qo`shimcha pasaytirish uzatmasi bo`lgan yoki bo`lmagan qilib tayyorlanadi.
Kuch uzatmasining kardanli uzatmasi.
Avtomobilning yetaklovchi ko`priklari ramaga yoki kuzovga osmalarning elastik elementlari yordamida o`rnatiladi va harakatlanish chog`ida ko`priklar o`z holatini mahkamlangan joyga nisbatan o`zgartirib turadi. Bunday sharoitlarda uzatmalar qutisidan yetaklovchi ko`priklarga aylantiruvchi momentni uzatish uchun kardanli uzatmalar qo`llaniladi. Ulardan oldingi boshqariladigan va yetaklovchi bo`lgan g`ildiraklar yuritmalarida ham foydalaniladi. Yetaklovchi ko`prikka ulanadigan kardanli uzatma kardanli val, sharnirlar va oraliq tayanchdan iborat. Kardanli sharnirlar aylantiruvchi momentni o`qlari o`zgaruvchan burchak ostida kesishuvchi vallar orasida uzatilishini ta`minlaydi. Avtomobillar transmissiyasida burchak tezliklari bir xil va bir xil bo`lmagan bikr (qo`zg`almas qilib mahkamlangan) kardanli sharnirlar ishlatiladi.
|
| |
Tрансмиссия автомобиля, автоматическая трансмиссия

Tрансмиссия автомобиля, автоматическая трансмиссия
Трансмиссия в автомобиле определяет направление движения и передает крутящий момент от двигателя к колёсному валу.
Автоматическая трансмиссия Mercedes-Benz
Трансмиссия позволяет передавать движущую силу от двигателя к колёсам с некоторым коэффициентом. Другими словами, не будь её, в машине была бы только одна передача, позволяющая ехать только с определённой максимальной скоростью. Например, автомобиль только с первой передачей сможет быстро набрать скорость с места и взобраться на возвышенность, но ехать будет только с небольшой скоростью. А автомобиль только с третьей напротив, способен двигаться с вполне приличной скоростью, но заехать на холм или тронуться с места станет для него проблемой.
Таким образом, для передачи крутящего момента в соответствии с дорожными условиями в трансмиссии используется набор ступеней - от низкой до высокой. Передачи могут переключаться как автоматически, так и вручную водителем.
В традиционной трансмиссии передачи - это связанные друг с другом шестерни, с помощью которых и происходит передача и изменение вращательного движения. Отношение числа зубьев ведомой шестерни к числу зубцов ведущей называется "передаточное число". С помощью набора этих шестерней как раз и задаются разные ступени, обычно это четыре передних и одна задняя. В момент, когда такая трансмиссия переключает передачи, водитель может почувствовать толчок.
Коробка передач иногда называется трансмиссией, но в большинстве случаев коробка передач - только одна из её составных частей.
Коробка передач
[править]
Материал из Википедии — свободной энциклопедии
Схема планетарной коробки передач марки Speedhub 500/14 для велосипедов, с 14 скоростями и передаточным отношением от 0,279 до 1,467 (диапазон регулирования 5,26).
Коро́бка переда́ч (коробка перемены передач, коробка переключения передач, КП, КПП, англ. Gear box) — агрегат (как правило — шестерёнчатый) различных промышленных механизмов (например, станков) и трансмиссий[1] механических транспортных средств.
КП транспортных средств предназначена для изменения частоты и крутящего момента в более широких пределах, чем это может обеспечить двигатель транспортного средства. Как правило, это относится к двигателям внутреннего сгорания (ДВС), которые имеют недостаточную приспособляемость. Транспортные средства с паровыми или электрическими (трамвай, троллейбус) двигателями, имеющими высокую приспособляемость и обеспечивающими изменение частоты вращения и крутящего момента в более широких пределах, чем ДВС, обычно выполняются без КП. Также КП предназначена для обеспечения движения транспортного средства задним ходом и длительного отключения двигателя от движителя при пуске двигателя и работе его на стоянках.
|
Карданная передача - Mashinasozlik

Карданная передача
Карданной называется передача, осуществляющая силовую связь механизмов автомобиля, валы которых несоосны или расположены под углом.
Карданная передача служит для передачи крутящего момента между валами механизмов, взаимное положение которых может быть постоянным или меняться при движении автомобиля.
В зависимости от типа, компоновки и конструкции автомобиля карданная передача может передавать крутящий момент
от коробки передач к раздаточной коробке или к главной передаче ведущего моста;
от раздаточной коробки к главным передачам ведущих мостов;
между главными передачами среднего и заднего ведущих мостов;
от полуосей к передним ведущим и управляемым колесам;
от главной передачи к ведущим колесам с независимой подвеской.
Карданная передача может также применяться в приводе от коробки отбора мощности к вспомогательным механизмам (лебедка и др.) и для связи рулевого колеса с рулевым механизмом.
Для соединения механизмов автомобиля применяются различного типа карданные передачи (рисунок 1).
Рисунок 1 — Типы карданных передач, классифицированных по различным признакам
Одновальные карданные передачи (рисунок 2, а) применяются на легковых автомобилях с короткой базой (расстояние между передними и задними колесами) и колесной формулой 4×2 для соединения коробки передач 1 с задним ведущим мостом 4. Такая карданная передача состоит из карданного вала 3 и двух карданных шарниров 2.
Рисунок 2 — Карданные передачи для автомобилей с различными колесными формулами
а, б — 4×2; в — 4×4; г, д — 6×6; 1 — коробка передач; 2 — карданный шарнир; 3 — карданный вал; 4, 7, 9 — ведущие мосты; 5, 8 — промежуточные опоры; 6 — раздаточная коробка; 10 - редуктор
Двухвальная карданная передача (рисунок 2, б) применяться на автомобилях с длинной базой и колесной формулой 4×2 для связи коробки передач с задним ведущим мостом. Передача включает в себя два карданных вала, три карданных шарнира и промежуточную опору 5. Эта карданная передача получила наибольшее распространение на легковых, грузовых автомобилях и автобусах ограниченной проходимости.
На автомобилях повышенной проходимости с колесной формулой 4×4 используются три одновальные карданные передачи (рисунок 2, в) для соединения соответственно коробки передач с раздаточной коробкой 6, а также раздаточной коробки с задним и передним 7 ведущими мостами.
На автомобилях высокой проходимости с колесной формулой 6×6 (рисунок 2, г) и индивидуальным приводом ведущих мостов раздаточная коробка соединяется с задним ведущим мостом двухвальной карданной передачей с промежуточной опорой 8. Связь коробки передач с раздаточной коробкой с передним и средним 9 ведущими мостами этих автомобилей осуществляется одновальными карданными передачами.
|
1-amaliy mashg’ulot Mavzu: Lombard Ma’lumotlar bazasini loyihash. Maqsad

1-amaliy mashg’ulot Mavzu: Lombard Ma’lumotlar bazasini loyihash. Maqsad
Download
0,66 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
16.01.2024
Hajmi
0,66 Mb.
#138611
Download
0,66 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1-amaliy mashg’ulot Mavzu: Lombard Ma’lumotlar bazasini loyihash. Maqsad
Download
0,66 Mb.
Matnni ko'rish
Yuvish tozalash ishlari - Mashinasozlik

Yuvish tozalash ishlari.
Kabina va kuzov tozalanib, avtomobil yuviladi, oynalari, orqani ko‘rish ko‘zgusi, faralar, gabarit chiroqlari, burilishni ko‘rsatkichlari, tormozlash signallari va avtomobilning raqamli belgisi artiladi.
Moylash, tozalash, yonilg‘i va moy quyish ishlari.
Dvigatel karteridagi moy sathi tekshiriladi (zarurat bo‘lsa, me’yorigacha quyiladi), moyni dag‘al tozalash filtri dastasi buraladi, sovitish tizimidagi suyuqlik sathi tekshiriladi (zarurat bo‘lsa quyiladi). Qish mavsumida avtomobil ochiq maydonchada saqlanganida dvigatelni sovitish tizimiga suv to‘ldirilgan bo‘lsa, suv to‘kiladi.
Kundalik texnik xizmat ko‘rsatish ishlarini bajarish uchun avtomobilda quyidagi asboblar bo‘lishi kerak.
|
-rasm. Friksion ilashish muftasi sxemasi

7-rasm. Friksion ilashish muftasi sxemasi.
1-g`ilof, 2-siquvchi disk, 3-maxovik, 4-yetaklanuvchi disk, 5-plastinkalar,
6-ilashish muftasini ulash prujinalari, 7-richaglar, 8-podshipnikli ajratish muftasi, 9-vilka, 10-pedal, 11-prujina, 12-tortqi.
Kuch uzatmasining uzatmalar qutisi.
Uzatmalar qutisining vazifasi:
1) Uzatishlar sonini ko`paytirish yoki kamaytirish yo`li bilan avtomobil harakat tezligini va kardan valga uzatiluvchi burovchi moment miqdorini o`zgartirish;
2) Dvigateldan kelayotgan burovchi momentning yo`nalishini o`zgartirish (avtomobilning orqaga yurishini ta`minlash);
3) Dvigatel tirsakli valini yetakchi g`ildiraklardan uzoq muddatga ajratib qo`yishni ta`minlaydi.
Uzatmalar qutisining uzatishlar soni uning yetakchi va yetaklanuvchi vallarining aylanish chastotalarining nisbatiga teng. Uzatishlar sonini o`zgartirishning zarurligi, yo`l sharoitiga bog`liq bo`lgan avtomobil harakatiga qarshilik kuchlari keng diapazonda o`zgaradi. Porshenli dvigatelning burovchi momenti esa, eng yuqori yonilg`i uzatilganda, bor-yo`g`i 10-30% ga o`zgarishi mumkin. Avtomobil joyidan qo`zg`alishida tez tezlanish olish uchun va harakatiga sezilarli qarshilik kuchlarini yengish uchun, masalan, to`liq yuk bilan yuqoriga harakat qilganda, dvigatelning maksimal momentiga to`g`ri keladigan qiymatga qaraganda tortish kuchi bir necha bor katta bo`lishi kerak. Tortish kuchini bunday ko`paytirish uzatishlar sonini o`zgartirish bilan ta`minlanadi.
|
) Dvigatel tirsakli valini uzatmalar qutisidan vaqtincha ajratish va ravon ulash

|
) Dvigatel tirsakli valini uzatmalar qutisidan vaqtincha ajratish va ravon ulash
|
bet | 15/48 | Sana | 18.03.2021 | Hajmi | 2,05 Mb. | | #13281 |
1) Dvigatel tirsakli valini uzatmalar qutisidan vaqtincha ajratish va ravon ulash.
Bu esa:
Avtomobilning ravon qo`zg`alishini ta’minlaydi;
Detallardagi yuklanishlarni oshirmay.pog`onalarni almashtirishni ta`minlaydi;
Dvigatelni o`chirmay turib avtomobilni to`xtatish imkonini beradi.
2) Keskin tormozlanish jarayonida transmissiya detallarini ortiqcha yuklanishdan saqlaydi va ularning xizmat muddatini uzaytiradi.
Ilashish muftasi yetaklovchi va yetaklanuvchi qismlardan tashkil topgan;
Yetaklovchi qismga tirsakli val bilan bog`langan (doimo aylanuvchi) detallar kiradi.
Yetaklanuvchi qismga yetaklanuvchi disk kiradi.
|
| |
-rasm. Mexanik kuch uzatma (old yuritmali sxema)

5-rasm. Mexanik kuch uzatma (old yuritmali sxema):
I- dvigatel, II-ilashish muftasi, III-uzatmalar qutisi, IV-asosiy uzatma, V-yetakchi g`ildirak uzatmasi, VI- yetakchi g`ildiraklar.
Burovchi moment dvigateldan (1), ilashish muftasi (2) orqali, uzatmalar qutisi (3)ga uzatiladi. Uzatmalar qutisida burovchi momentning qiymati (ulangan pog`onaga mos ravishda) va yo`nalishi (orqaga harakat qilganda) o`zgaradi va kardan uzatmasi (4) orqali asosiy uzatma (5)ga uzatiladi, asosiy uzatmada burovchi moment qiymati uning uzatishlar soniga mos ravishda oshadi va differensialda teng ikkiga bo`linib, yarim o`qlar (6) orqali yetakchi g`ildiraklar (7)ga uzatiladi (4- rasm).
G`ildiraklarga uzatilgan moment miqdorining g`ildirak radiusiga nisbati g`ildirak bilan tayanch yuza orasida hosil bo`ladigan yetaklovchi kuchga tengdir. Bu kuch avtomobilning harakatiga qarshilik ko`rsatuvchi kuchlarni yengishga va avtomobilning tezlanishiga sarf qilinadi.
Asosiy uzatma, differensial va yarim o`qlar birgalikda yetaklovchi ko`prikni tashkil etadi.
Orqa g`ildiraklar yetaklovchi va dvigatel orqada joylashgan avtomobillarning transmissiyasi 6-rasmda keltirilgan (ZAZ-968M, «Zaporojes»).
|
Mashinasozlik

ANDIJON MASHINASOZLIK INSTITUTI
“MASHINASOZLIK” fakulteti
“YER USTI TRANSPORT TIZIMLARI” kafedrasi
DIPLOM LOYIXASI BO`YICHA
T U SH I N T I R I SH X A T I
Diplom loyixasining mavzusi: Yengil avtomobil dvigatelining injektorli ta’minlash tizimini takomillashtirish (Jentra avtomobili misolida)
Bitiruvchi: “Yer usti transport tizimlari va ularning ekspluatatsiyasi” yo`nalishi 4- bosqich 103-13 gurux talabasi:
|
Sharipov Ilhomjon
|
Fakultet dekani v.v.b.:
|
M.Qo`chqarov
|
Kafedra mudiri:
|
N.Ikromov
|
Diplom loyixasi rahbari:
|
S.Ortiqov
|
Maslahatchilar:
|
A.Raximov
|
|
M.Jo`raxonov
|
|
J.Usmonov
|
Andijon – 2017
ANDIJON MASHINASOZLIK INSTITUTI
“MASHINASOZLIK” fakulteti
“YER USTI TRANSPORT TIZIMLARI” kafedrasi
DIPLOM LOYIXASINI BAJARISH BO`YICHA
T O P SH I R I Q
SHARIPOV ILHOMJON
1. Diplom loyixasining mavzusi: Yengil avtomobil dvigatelining injektorli ta`minlash tizimini takomillashtirish (Jentra avtomobili misolida)
Institutning 2017 yil 12-yanvardagi 4-k sonli buyruq bilan tasdiqlangan.
|
Новый документ

Toshkent axborot texnologiyalari
Universiteti
Samarqand filiali
3-bosqich KIF-KIS-21-02 guruh
talabasi
Omonov Ilhomning
Kompyuter Tarmoqlari fanidan
tayyorlagan
Mustaqil ishi
Virtual shaxsiy tarmoqlar (VPN)
VPN (Virtual Private Network) - bu internet ulanishlarini
xavfsizlik va anonimlikning yanada kuchli darajada
ta'minlash uchun ishlatiladigan bir tarmoq texnologiyasi.
Ushbu texnologiyada, foydalanuvchilar xavfsizlikni
ta'minlash va onlayn faoliyatlarini maxﬁylik bilan
himoyalash uchun o'z ulanishlarini VPN serverlar orqali
yo'lga qo'yishadi.
VPN orqali ma'lumotlar o'tkazilganda, ularga shifrlangan
kengaytirilgan kataloglar yordamida himoya beriladi,
shuningdek, foydalanuvchilarning IP manzillari
o'zgartiriladi, shuningdek, ulanishlar ko'rib chiqishlariga
nisbatan anonim ravishda amal qilishadi.
Bu tarmoq texnologiyasi korporativ tarmoqlarda
xavfsizlik va unchalik shaxsiy foydalanuvchilar, masalan,
internet foydalanishlarida dastlabki bo'limlarni
muhokama qilishda amal qilinadi. VPN
foydalanuvchilarga internet traﬁkini shifrlaydi va ushbu
traﬁkni ko'rib chiqishlarni o'g'irlashdan himoya qiladi.
Ayni paytda, VPN tarmoqlarini foydalanish o'ziga
xizmatning tezligi va serverlarining joylashganligiga
bog'liq bo'lishi mumkin. O'zgaruvchanliklar va serverlar
orasidagi ajratilmasligi sababli, bazi vaqtlarda ulanish
tezligi kam bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, be'zi
mamlakatlarda VPN tarmoqlarining ishlashi cheklangan
bo'lishi mumkin.
|
Lokal shinalar - Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti

=-23-=
PCI ning razryadliligi — 32 bit, uni 64 gacha kengaytirish imkoniyati bor,
nazariy o’tkazish qobiliyati 132 Mbayt/s, 64 bitli variantda esa — 263 Mbayt/s (2
marta pastroq).
PCI shinasi lokal bo’lsa ham kengaytirish shinasining ko’pgina vazifalarini
bajaradi, va xususan, ISA, EISA, MCA kengaytirish shinalari PCI shinasi bor
bo’lganda bevosita MP ga emas (VLB shinasini ishlatilgani kabi), balki PCI
shinasining o’ziga (kengaytirish interfeysi orqali) ulanadi (u ular bilan mos keladi).
Tizimlarning VLB va PCI shinalari bilan konfiguraciyalarning variantlari mos
ravishda 38 - va 39 -rasmlarda ko’rsatilgan. SHuni ta’kidlash kerakki, SHK da VLB
va PCI shinalarini faqat mos ravishda VLB yoki PCI-bosh platasi bor bo’lganda
ishlatish mumkin.
Multishina strukturali bosh platalar ishlab chiqarilmoqda, ular VIP shinali
(VLB, ISA va PCI ning bosh harflari bo’yicha) bosh plata deb ataluvchi ISA/EISA,
VLB va PCI shinalarini ishlatishga imkon beradi. Ba’zi shinalarning kiyosiy texnik
tavsiflari 20-jadvalda keltirilgan.
-MARUZA: YARIM O‘TKAZGICHLI MIKROELEKTRONIKANING

=-31-=
- kabelli televideniyening dekoderi
- faksimil aloqa apparati
- sun’iy yо‘ldoshdagi qabul qurilmasi
- tibbiyot jihozlari
- bemorlar holati ustidan nazorat qilish tizimi
- savdo-sotiqda qо‘llaniladigan avtomatlar
- duradgorlikda qо‘llaniladigan elektron adilak (shayton)
- nusxakash uskunalar
- shtrix-kodli printer
- robot qо‘li
- yovvoyi hayvonlarni tutqunlikda kо‘paytirish (hayvonning terisi ostiga о‘zining
yaqin qarindoshi bilan chatishtirilishiga yо‘l qо‘ymaslik uchun olimlar
foydalanadigan genetik axborotga ega juda kichik mikrosxemalar ulanib, bitkazib
yuboriladi)
Xotirani boshqarish - Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti

Xotirani boshqarish - OS tarkibidagi maxsus dasturlar yordamida bajariladi.
Xotira ishchi dastur bilan yuklanganda sistema uchun qabul qilingan hajmdagi xotira
ajratiladi yoki bo’lmasa topshiriqlar tilida ko’rsatilgandek joy ajratiladi. Shuni aytish
kerakki OS asosini tashkil qiluvchi dasturlar xotirada doim saqlanib turadi uning
=-75-=
uchun xotirada maxsus joy ajratilgan va boshqa dasturlar yordamida bu joyga kirish
OS himoya dasturi yordamida himoyalangan.
Dasturiy resurslar bevosita OS ishini ta’minlaydigan va foydalanuvchi
ishlatadigan( yordamchi) dasturlar majmuasidan iborat bo’ladi. Yordamchi dasturlar
xajmi foydalanuvchi ehtiyojiga qarab aniqlanadi. Bu holda yordamchi dasturlar
qancha ko’p bo’lsa shuncha yaxshi deyish notug’ri, chunki dastur qancha ko’p
bo’lsa ularni saqlash, qidirish va ishga tushirish shunchalik murakkab bo’ladi. Shu
sababli aktiv holatda zaruriy dastur resurslarini saqlab zarur bo’lmagan
resurslarni esa arxiv holatda saqlash va kerak bo’lgan holda ularni tiklash tafsiya
qilinadi.
Nazorat va boshqaruv. OS tarkibida jarayonni boshqarish bilan birga uni
nazorat qiluvchi dastur mavjud bo’ladi. Bu dastur prosessorga topshirilgan vazifani
qay darajada bajarayotganligi va to’liqligini taxlil qiladi. Har bir boshqaruv
bajarilgandan so’ng holat kodi nazorat dasturiga qaytariladi va dastur uni taxlil
qilib berilgan topshiriq qay darajada bajarilganligi haqida xulosa qiladi va ma’lumot
boshqaruv dasturiga uzatiladi.
Bog’lanish. OS tarkibiga kirgan barcha dasturlar bir biri bilan chambarchas
bog’langan. Bu bog’lanishlar tashqi va ichki bo’ladi. Tashqi bog’lanish bevosita OS
boshqarish dasturi bilan bog’lansa, ichki bog’lanish real bajarilayotgan dasturlarning
ishini ta’minlash uchun yordamchi dastur bo’ladi.
Bundan tashqari hodisa bog’lanishi hodisalar ketma-ketligi bilan aniqlanadi. Ya’ni bu
holda har bir hodisa bajarilish sharti taxlil qilinadi va biron-bir hodisa bajarilishi
uchun albatta ma’lum hodisa bajarilishi talab qilinadi.
OS da yuqorida qayd etilgan dasturlardan tashqari yana quyidagi yordamchi
dasturlar mavjud. Bu dasturlar quyidagilarni bajaradi:
- qurilmalarning parallel ishlashini ta’minlash;
- dasturlarga parallel xizmat qilish;
- umumiy jarayonni aniqlash va boshqarish;
- sinxron jarayonga xizmat;
- kritik resurslarni aniqlash;
=-76-=
- lokal va umumiy berilganlarni aniqlash va boshqarish;
- va h.k.z.
Buyruq prosessori - Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti

=-71-=
berilganlarni ketma-ket o’qiydi va taxlil qiladi. Berilganlar buyruq,
tamga yoki
izohdan iborat bo’lishi mumkin. Agar navbatdagi satrda biron bir dasturga
murojaat qiluvchi buyruq bo’lsa, buyruq fayl ishini to’xtatib turiladi va chaqirilgan
dastur bajariladi. Dastur o’z ishini yakunlagandan so’ng buyruq fayl o’z ishini
davom ettiradi.
Buyruq prosessori
xotiraga yuklanganda ikki, doimo xotirada saqlanadigan
rezedent va xotiraning foydalanuvchi uchun ochiq bo’lgan norezedent qismga
bo’linadi. Bunda ixtiyoriy dastur buyruq prosessorining norezedent qismini o’chirib
yuborishi mumkin. Bu dastur o’z ishini yakunlaganda boshqaruv har doim buyruq
prosessorining rezedent qismiga uzatiladi va u sistema
diskidan yuklash orqali
buyruq faylining norezedent qismini tiklaydi. OS aynan shu ko’rinishda tashkil
qilinganligi sababli qattiq disk resurslari yetarli bo’lmasa yoki u umuman
bo’lmasa sistemali yumshoq disk bo’lishi shart va u ishga tayyor holatda bo’lishi
kerak. OS normal ishlashini ta’minlash uchun qattiq yoki yumshoq disk o’rniga
operativ xotirada tashkil qilingan virtual diskdan foydalanish mumkin.
Vaqtni taqsimlash - Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti

=-70-=
Muloqat operasion sistemasi
- yakka foydalanuvchi uchun mo’ljallangan
bo’lib kompyuter bilan muloqatning qulay ko’rinishini ta’minlaydi.
OS odatda bir
dasturli rejimda ishlaydi.
Uzilishga ishlov
beruvchi modul OS tarkibiga kiritilgan asosiy modullardan
biri hisoblanadi. U foydalanuvchi dasturi bilan aloqani ta’minlaydi. Uzilishga ishlov
beruvchi modul operativ xotiraga yuklanadi va u yerda kompyuter bilan ishlash
seansi vaqtida saqlanib turadi. Bu modul komponentalari
qism dasturlardan iborat
bo’lib fayl sistemasi ishlashini, disk bilan berilganlarni almashishni va shu bilan
birga maxsus holatlarni taxlil qilishni ta’minlaydi.
Amaliy dasturdan bu qism
dasturlarga murojaat qilinganda uzilishga ishlov beruvchi modul bajariladigan
amallar parametrini oladi, uni taxlil qiladi va holatni ko’rinishiga
qarab kerakli
modullarga bir yoki bir necha murojaatni hosil qiladi.
Effektiv joylashtirish - Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti

=-73-=
Rejada ko’zda tutilmagan muloqatda esa sistema jarayonni
qay tartibda bajarishni
"bilmaydi" va tupik holat vujudga kelishi ham mumkin. Masalan, foydalanuvchi
dasturi sistemada mavjud bo’lmagan resursni talab qilishi. Muloqat tashabbuskori
foydalanuvchi bo’lganda, sistema kutish holatiga o’tadi va foydalanuvchining
buyrug’iga asosan ishni davom ettiradi. Masalan, sistema xizmat qilayotgan dasturni
vaqtinchalik yoki umuman to’xtatish.
Kompyuterning ishonchliligini taminlash.
Kompyuterning
qurilmalari
normal ishlashi uchun ma’lum shart sharoitlar bajarilishi talab qilinadi, bular elektr
manbai parametrlari, tashqi muhit temperaturasi va boshqalardir.
Bu shart
sharoitlardan chetga chiqish kompyuter aparaturasida uzilishga yoki notug’ri
ishlashiga olib keladi. OS da apparatura notug’ri ishlashi natijasida paydo bo’ladigan
xatolikni inkor qiluvchi dastur mavjud bo’lib zaruriyat tug’ilganda sistema
tashabbusi bilan bu dastur ishlaydi va hosil bo’lgan xatolikka ishlov beradi. Bundan
tashqari dasturiy resurslar noto’g’ri ishlashi natijasida xatolik vujudga keladi. Bu
vaziyatda ishlatilayotgan dasturning to’g’ri yoki noto’g’ri ishlayotganligini aniqlash
uchun turli uslublardan faydalaniladi. Bunday uslublardan biri quyidagicha. OS
tarkibiga maxsus dastur kiritiladi va bu dastur berilganlarga ishlov berishdan avval va
ishlov bergandan so’ng tekshiriladi. Shu dastur kodlari yig’indisi tekshiriladi,
agarda hosil bo’lgan kod avvaldan shu dastur uchun aniqlangan kodga teng bo’lsa,
u holda dastur tug’ri ishlaydi yoki ishlagan deb talqin qilinadi. Odatda OS tarkibiga
kirgan barcha dasturlar
uchun yagona kod tanlanadi, masalan barcha bitlar nolga
tenglab olinadi. Buning uchun dasturning oxirgi buyrug’idan keyin nol kodiga
to’ldiruvchi bo’lgan kod tanlanadi va bu kodni dastur kodlari bilan yig’indisi nol
kodini beradi. Shu bilan dastur ishi natijasining ishonchliligiga erishiladi,
chunki
dasturdagi bitta bitning qiymati o’zgarishi dastur uchun aniqlangan kontrol
yig’indida boshqa kod hosil qiladi. Bu holatlarni aniqlash va uni taxlil qilish
uchun OS tarkibiga maxsus dasturlar kiritiladi.
Bir dasturli rejim - Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti

=-69-=
farqli bu yerda barcha masalalar bo’yicha parallel ishlash ko’zda tutilgan. Ko’p
masalali rejim faqat multisistemada (bir necha prosessor) tashkil qilinadi.
OS kompyuter va foydalanuvchi o’rtasidagi vositachi hisoblanadi. OS
foydalanuvchi so’rovini analiz qiladi va uni bajarilishini ta’minlaydi. So’rov
OS tilida
qabul qilingan buyruqlar ketma-ketligi ko’rinishida bo’ladi. OS so’rovlarni turli
rejimlarda
bajarishi mumkin, shu sababli OS ni quyidagi tiplarga bo’lish mumkin:
- paket rejimi sistemasi;
- vaqtni
taqsimlash sistemasi;
- real vaqt sistemasi;
- dialog sistemasi.
Paket
rejimi
- bu masalalar majmuasiga
ishlov beruvchi sistema, ya’ni bir
yoki bir necha foydalanuvchi tomonidan tayyorlangan topshiriqlarni bajaruvchi
sistema. Masalalar majmuasi kompyuterga kiritilgandan so’ng
foydalanuvchi bilan
uning masalasi o’rtasida muloqat qilish taqiqlangan. Bunday OS bir dasturli yoki
ko’p dasturli rejimlarda ishlashi mumkin.
Internet tarixi article · January 021 citations reads 24,920 author

See discussions, stats, and author profiles for this publication at:
https://www.researchgate.net/publication/349102385
INTERNET TARIXI
Article
· January 2021
CITATIONS
0
READS
24,920
1 author:
Nurmuxamad Duisenov
Chirchik state pedagogical Institute
188
PUBLICATIONS
313
CITATIONS
SEE PROFILE
All content following this page was uploaded by
Nurmuxamad Duisenov
on 07 February 2021.
The user has requested enhancement of the downloaded file.
INTERNET TARIXI
Abstract: Bugunga kelib internet insonlar hayotiga shunchalik singib ketganki,
zamonaviy jamiyatni usiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. "Butunjahon o‘rgimchak to‘ri"
yil sayin yangidan-yangi sohalarni qamrab olmoqda. Shunday ekan, Internet
zamonamizning eng buyuk kashfiyotlari bilan bir qatorda turishga haqli.
20 yil oldin hech kim haqiqatan ham yaqin kelajakda chegarasiz butunjahon Internet
paydo bo'ladi deb o'ylamagan edi. Internet uchun vaqt yoki millat yo'q, boylar va
kambag'allarga bo'linish yo'q. Tarmoq shunchalik globalki, bugungi kunda
kamchiliklar uning ishining nozik tomonlarini tushunishadi. Qaysi yilda Internet
dunyoda paydo bo'lganligini eslang, uni kim yaratgan va biz tarmoq ta'rifining
ko'rinishini tushunamiz. Yaratilgan yarim asrdan to bugungi kungacha Internet
paydo bo'ldi, rivojlandi va tubdan o'zgardi. Va ayni paytda u o'zgarishni davom
ettirmoqda. Internet boshqa davrda yaratilgan va shaxsiy kompyuterlar, mijozlar
serverlari va kompyuter tarmoqlari davrida omon qolishga muvaffaq bo'lgan. Shu
bilan birga, u nafaqat tirik qoldi, balki har qanday kompyuterning ajralmas qismiga
aylandi. Internet rivojlandi, hatto lokal tarmoqlar paydo bo'lishidan oldin, bu
ularning prototipiga aylandi va nafaqat mahalliy tarmoqni, balki global tarmoqni
ham rivojlantirdi. Internetdan foydalanmaydigan kompyuter foydalanuvchisini
tasavvur qilish qiyin. Ammo buning maqsadi nima? Internetning asosiy g'oyasi - bu
ma'lumotlarning erkin oqimi. Internet tufayli odamlar yoki mamlakatlar o'rtasidagi
irqiy, diniy va mafkuraviy to'siqlar bartaraf etilmoqda.
Internetni osongina eng ta'sirli demokratik texnologik jarayon yutuqlaridan biri deb
atash mumkin
|
Intel 486 rusumli markaziy protsessor

=-36-=
ziddiyatli bо‘lmasligini kafolatlab, kо‘p sathli keshlashtirish
jarayonini amalga
oshirish uchun mо‘ljallangan vositalar ishini qо‘llabquvvatlaydi.
Pentium rusumli protsessor
Intel firmasining asosiy yutuqlaridan biri Pentium rusumli protsessor yaratilishi
bо‘ldi. Bu ish 1989 yil iyun oyida boshlandi. Pentium ni ishlab chiqish va sinab
kо‘rish ishlarida shaxsiy kompyuterlarni ishlab chiqadigan va dasturiy ta’minot
tuzadigan asosiy mutaxassislar faol ishtirok etishdi. Bu esa, о‘z navbatida, loyihaning
umumiy muvaffaqiyatiga sezilarli omil bо‘ldi.
1991 yil intihosida protsessor maketi tayyor bо‘lib,
unda muhandislar dasturiy
ta’minotni ishga tushirishga muvaffaq bо‘ldilar. Loyiha ishlari asosan 1992 yilning
fevral oyida nihoyasiga yetkazilib, protsessorlarning tajriba
uchun yaratilgan partiyasi
keng qamrovli sinovdan о‘tkazila boshlandi. Pentium sanoatini о‘zlashtirish
yuzasidan qaror 1992 yilning aprel oyida qabul qilinib, 1993 yil 22 mart kuni
Pentium protsessorining keng qamrovli taqdimoti о‘tkazildi.
Bitta kremniyli asosga 3,1 million tranzistorni birlashtirgan 32
razryadli Pentium
protsessor о‘zining yuksak unumdorligi bilan tavsiflanadi. Pentium protsessorning
superskalyar arxitekturasi faqat Intel bilan mos keladigan ikki konveyerli industrial
arxitekturadan iborat. Bunday arxitektura protsessorga taktli
chastotaning bir davri
mobaynida bittadan ortiq komanda bajarish orqali ish unumdorligining yangi
darajalariga chiqish imkonini berdi. Pentium protsessorda amalga oshirilgan yana bir
juda muhim inqilobiy takomillashuv – alohida-alohida keshlashtirish jarayoni joriy
etilgani bо‘ldi. Ichiga verguli о‘zgaruvchan takomillashtirilgan
hisoblash bloki
о‘rnatilganligi bois Pentium protsessor yuqori darajali hisoblash amallarini bajarish
imkonini yaratdi. Tashqi tomondan Pentium protsessor 32 bitli qurilma bо‘lib, xotira
qurilmasiga ulangan tashqi ma’lumotlar shinasi 64 bitli sanaladi.
Pentium protsessor kompyuterlarni tovush, ovozli va matnli nutq, foto tasvir kabi
“real dunyo” alomatlari bilan ishlashga о‘rgatdi.
Periferiya shinalari - Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti

=-24-=
tagacha yig’uvchilar,
shu jumladan CD ROM ham, QMLY ham ulanishi mumkin.
BIOS ning eski versiyalarida EIDE ni qo’llash uchun maxsus drayver kerak.
ATA va ATA-2 bilan bir qatorda murakkabroq diskli Small Computer System
Interface interfeyslarining uchta versiyasi: SCSI-1, SCSI-2 va SCSI-3 keng
ishlatilmoqda. Ularning afzalliklari: ma’lumotlarni uzatishning yuqori tezligi (Fast
Wide SCSI-2 interfeysi va yaqin vaqtda qutilayotgan SCSI-3 interfeysi 40 Mbayt/s
gacha tezlikni ta’minlaydi ), ulanadigan yig’uvchilarning ko’p soni (7 donagacha) va
maksimal sig’imi; ularning kamchiliklari: narxi balandligi (ATA dan taxminan 5—10
marta qimmatroq), o’rnatish va sozlash murakkabligi. SCSI-1 interfeysi 8
bitli
shinaga ega; SCSI-2 va SCSI-3 — 16-bitli va kuchli mashina-serverlarda
va ishchi
stanciyalarida ishlatishga mo’ljallangan.
Daraxtsimon (iyerarxik) - Axborot tex maruza doc

|
Axborot tex maruza doc
|
bet | 25/38 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #274204 |
Bog'liq III bob. Fayllarni arxivlash.Daraxtsimon (iyerarxik) modellar.
Tarmoqli (to’rli) modellar.
Relyasion modellar.
Yana shu narsani ta’kidlash lozimki, ma’lumotlar bazasi modellarining faqatgina yuqorida qayd qilingan modeli mavjud deyish, noto’g’ri. Chunki, bulardan tashqari yana ma’lumotlar bazasining binar munosabatlar modeli, ER – modellari, semantiq model kabi boshqa turlari ham mavjud. Lekin amalda asosan dastlabki ta’kidlangan 3 turli modellar ko’proq qo’llanilib kelinmoqda. Shuning uchun ham biz ushbu modellarga qisqacha to’xtalib o’tamiz.
Daraxtsimon (iyerarxik) modelda ob’yektlar yozuvlar ko’rinishida ifodalanadi.
Iyerarxik modelda ikki yarusdagi elementlar bog’langan bo’lsa, unday ma’lumotlar tarmoqli (to’rli) modelda ifodalangan deyiladi. Tarmoqli modellarda ham ob’yektlar daraxtsimon modellardagi kabi yozuvlar ko’rinishida tasvirlanadi. Ob’yektlarning o’zaro aloqalari yozuvlar o’rtasidagi aloqalar sifatida tavsiflanadi.
Relyasion modellarda esa ob’yektlar va ularning o’zaro aloqalari ikki o’lchovli jadval ko’rinishida tasvirlanadi. Ma’lumotlarning bunday ko’rinishda tasvirlanishi ob’yektlarning o’zaro aloqalarini yaqqol tasvirlanishiga asos bo’ldi. Bunda hosil bo’lgan fayllarning kengaytmasi (date base file) .dbf ko’rinishda bo’ladi.
Ma’lumotlar ustida amallar.
MOBT alohida olingan modullardan tashkil topgan:
MB boshqarish bloki disklardagi ma’lumotlar bilan foydalanuvchi programmasi va sistemaning so’rovi (guery) orasidagi interfeysni aniqlaydi.
Fayl menedjeri-ma’lumotlar tuzilmasi bilan disklar o’rtasidagi bog’lanishni boshqaradi.
Guery-prosessor ingliz tilida yozilgan guery gaplarini MB ni boshqarish bloki tushunadigan tilga o’tkazadi.
|
| |
Base-T 
Externet - Ajiniyoz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti

10 Base-T Externet shinasini va 1 Gbit/s o’tkazish qobiliyati bilan ishlaydigan
Fibre Channel shinasini tavsiya etish mumkin.
=-26-=
6-MARUZA: MIKROPROSESSORLAR VA ULARNING TURLARI Reja: 1. Kompyuterning funksional jihatdan tuzilishi 2. SHKning asosiy bloklari va ularning vazifalari. Shaxsiy kompyuterning tuzilishi 3. Mikroprotsessorlarning turlari Kompyuterning funksional jihatdan tuzilishi Kompyuter arxitekturasi , odatda, arxitektura xususiyatlarining foydalanuvchi
uchun katta ahamiyatga ega bо‘ladigan majmui bilan belgilanadi. Bunda, asosiy
e’tibor mashinaning tuzilishi va funksional imkoniyatlariga qaratiladi. Ushbu
imkoniyatlar asosiy va qо‘shimcha funksional imkoniyatlarga farq qiladi.
Asosiy funksiyalar EHM vazifasini belgilab beradi. Uning vazifalari jumlasiga
axborotga ishlov berish, saqlash va tashqi obyektlar bilan axborot almashinish kiradi.
Qо‘shimcha funksiyalar esa asosiy funksiyalar samarasini oshiradi, ya’ni
mashina ishining unumli rejimi, yuqori ishonchliligi, foydalanuvchi bilan mashina
о‘rtasida dialog qaror topishi va shu kabilarni ta’minlaydi. EHMning sanab о‘tilgan
funksiyalari mashina komponentlari, jumladan apparat vositalari va dasturiy vositalar
yordamida amalga oshadi.
Kompyuterning tuzilishi – kompyuter komponentlarining tarkibi, ular orasida
bajariladigan harakatlar tartibi va tamoyillarini belgilab beruvchi muayyan modeldir.
Shaxsiy kompyuter – hammaning imkoni va foydalanish qulayligi bо‘yicha
umumiy talablarni qanoatlantiruvchi stol ustiga о‘rnatiladigan yoki qо‘lda olib
yuriladigan EHM.
SHK afzalliklari jumlasiga quyidagilar kiradi:
yakka xaridor imkoni doirasidagi mо‘tadil narxi;
atrof-muhit sharoitlariga nisbatan maxsus talablar qо‘yilmagan tarzda muxtor
ishlashi; arxitekturaning fan, ta’limot, boshqaruv va maishiy turmush sohalarida
turlicha qо‘llanilishga moslasha oladigan о‘zgaruvchanligi; foydalanuvchining
=-27-=
maxsus professional tayyorgarliksiz ishlay olishini ta’minlovchi qulay operatsion
tizim va shu kabi dasturiy ta’minotlarning mavjudligi; ishining о‘ta ishonchliligi (5
ming soatdan ortiq ishlashi).
WinRAR SWinCon.SFX - Axborot tex maruza doc

|
Axborot tex maruza doc
|
bet | 18/38 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #274204 |
Bog'liq III bob. Fayllarni arxivlash.WinRAR SWinCon.SFX myarchive.rar
Qobiq WinRARda kerakli SFX-modulni menyudan tanlab olishingiz mumkin, agarda SFX bo’yrug’i ishlatilsa.
WINRAR programmasi borligini ko’rish uchun «Пуск» menyusini bosib, programmani belgilab, shunda WINRAR programmasi ko’rinadi
Endi fayllarni WINRAR programmasi bilan bo’laklab arxivlash uchun birinchi o’rinda fayllarni belgilab olish kerak.
Belgilangandan so’ng, sichqonchaning o’ng tugmasini bosib kontekst menyusidan
«Добавить в архив» buyrug’iga bosamiz:
Bundan keyin keyingi oyna chiqadi:
Birinchisida siz fayl nomini kiritasiz va bunda albatta kengaytmasini RAR bilan tugashi kerak. Maslan:
Text.rar
Games.rar va xokazo.
Ikkinchidan bu yerda fayllarni qaysi usul bilan siqishi tanlanadi. Masalan:обычный, хороший, максимальный, быстрый, скоростной.
Ko’pincha foydalanuvchi o’z hohishiga qarab belgilab oladi.
Bundan tashqari foydalanuvchi kerakli hajmdagi fayllarni o’zi kiritishi mumkin va uni keyingi rasmda ko’rinib turadi va qanday qiymatda kiritish kerak ekanligi ko’rsatib o’tildi.
Keyingi rasmda ya’ni oynada hosil bo’lgan arxiv fayllar ko’rinib turadi va shunda siz EXE fayl bilan tugagan faylni ko’rasiz. Shu bo’lak bo’lgan faylni ochish yoki birlashtirish uchun faqat EXE fayl bilan tugagan faylni ishga tushirish kerak
.
Nazorat savollari:
MS-DOS yoki NC da fayllarni bo’laklash uchun qanday buyrug’ini kiritish kerak?
Qanaqa buyruq fayllarni qirqib disklarga arxivlash mumkin?
Qanday buyruq bilan arxiv fayllarni ochish mumkin?
Qanday buyruq bilan arxiv fayllarni birlashtirish mumkin?
Qayyerda WINRAR programmasini ko’rish mumkin?
Arxivlangan fayllarni qanday ochish mumkin?
Topshiriq
Kompyutyerdagi beshta faylni ARJ orqali fayllarni bo’laklab arxivlash va ularning hajmini ko’rib chiqing. Undan keyin fayllarni qirqib diska arxivlash. Bo’laklangan arxiv fayllarni ochib ko’ring?
WINRAR programma orqali birorta katta faylni yoki bir nechta kataloglarni bo’laklab arxivlash, undan keyin bu bo’laklangan fayllarni ochib ko’ring.
O’zi ochtladigan arxiv fayl nima? U qanday hosil qilinadi.
Arxivlangan faylni qanday qilib o’zi ochiladigan faylga aylantirish mumkin
|
| |
Tavsiya etiladigan - Axborot tex maruza doc

|
Axborot tex maruza doc
|
bet | 19/38 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #274204 |
Bog'liq III bob. Fayllarni arxivlash.Tavsiya etiladigan adabiyotlar:
A. Sottorov, Informatika va axborot texnologiyalari.
Axborot texnologiyalari: Akad.litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik A.A.Abduqodirov, A.E. Xayitov, R.R. SHodiev. – T.: O’qituvchi, 2002, 148 b.
Raxmonqulova S.I. “IBM PC shaxsiy kompyutyerda ishlash” “SHark” NMK bosmaxonasi, 700083, Toshkent sh, Buyuk Turon, 41, 1996
Axborot texnologiyalari. Akademik litsey va kasb-xunar kollejlari uchun. Toshkent «uqituvchi» - 2002y
Axmedov A, Taylaqov N:Akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun darslik.- T.: 199.- b. T «O’zbekiston».2001
SH.Narimov,M.,Najmiddinova
Kompyuter bilan muloqotni o’rganamiz. T-«moliya»-2002
Oripov S « Informatika va hisoblash texnikasi». Toshkent 2000 y.
Bo’laklarga bo’lib va qirqib arxivlash mavzusining texnologik xaritasi
2soatlik nazariy mashg’ulot uchun
Ta’lim beruvchining faoliyati
|
Ta’lim oluvchining faoliyati
|
Metod
|
Vosita
|
Va qt
|
O’quv mashg’ulotini maqsadi va natijalarini aniqlaydi, baholash mezonini aniqlaydi. Zaruriy o’quv materiallari, maruza matnlari va mavzuga oid slaydlar tayyorlaydi.
|
|
|
|
5
|
Mavzuga kirish darsning maqsadi va natijalarini
bayon etadi.
|
Tinglay-dilar
|
Maruza
|
Doska, bo’r
|
10
d
|
Texnika vositalari va tayyorlangan slaydlar yordamida yangi mavzuni bayon etadi.
|
Kerakli ma’lumot-larni o’zlariga qayd etadilar
|
Maruza
|
Proektor kadoskop
|
10
d
|
O’tilgan mavzu yo’zasidan frontal savollar beradi va.
O’quvchilarning bergan javoblarini umumlashtiradi
|
Berilgan savollarga javob beradilar
|
Aqliy hujum
|
Slayd kompyuter kadoskop
|
20
d
|
O’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga topshiriq beriladi
|
Vazifalar yo’zasidan o’quvchilar vazifalarni bajaradilar
|
Kichik guruh- larda ishlash
|
Topshiriq varaqasi
|
20
d
|
Vazifalar natijalarini aniqlaydi va o’quvchilarni baholaydi
|
Tinglay-dilar
|
Muno- zara
|
|
10
d
|
Darsni yakunlaydi va uyga vazifa beradi.
|
Tinglay-dilar
|
|
kitob
|
5 d
|
|
| |
Topshiriqni boshqarish tili

=-74-=
uchun zarur bo’lgan resurslar aniqlanadi. Odatda agar topshiriqni boshqarish
tilida ma’lum resurlar qayd etilmasa unda sistema uchun qabul qilingan parametrlar
olinadi. Topshiriqni boshqarish tili hozirgi zamon shaxsiy kompyuterlarida
sistemani tashkil qilinayotgan paytda tanlab olinadi. Parametrlarni tanlab olish
foydalanuvchining talab va ehtiyojiga qarab amalga oshiriladi. Har bir sistemani
qo’shimcha dasturlar bilan boyitish har doim ham yaxshi natijaga olib kelmaydi.
Masalan, funksional jixatdan bir vaqtning o’zida bir necha dasturning sistemada
saqlanishi sistema uchun kerakli dasturning qidirilishiga ko’p vaqt va qo’shimcha
xotira sarflanishiga olib keladi. Shu kabi sistema uchun bevosita zarur bo’lmagan
dasturning saqlanishi ham shu natijaga olib keladi. Dasturiy ta’minot bo’yicha
mutaxasis bo’lmagan foydalanuvchi uchun topshiriqni boshqarish tilini tahlil qilish
va unga o’zgartishlar kiritish tafsiya qilinmaydi.
Resurslar taqsimoti.
Avval aytganimizdek resurslar fizik va dasturiy bo’ladi.
OS yordamida resurslar shunday taqsimlanadiki natijada bajarilayotgan topshiriqlar
ma’lum ketma-ketlikda amalga oshiriladi. Topshiriqlar tili yordamida
foydalanuvchining dasturi normal ishlashini ta’minlaydigan resurslar aktiv holatga
chaqiriladi va topshiriq bajarilishiga qarab ular ma’lum ketma-ketlikda bajariladi.
Resurslar ishlatilishi ketma-ketligi boshqarish tili va foydalanuvchi dasturi yordamida
amalga oshiriladi.
Prosessor vaqti.
Topshiriq bajarilishi uchun ketgan umumiy vaqt prosessor
va kutish vaqti majmuasidan iborat bo’ladi. Prosessor vaqti bevosita
foydalanuvchi dasturiga ishlov beradigan vaqt bilan aniqlanadi. +o’shimcha vaqt bu
OS resurslariga murojaat va uni bo’shashini kutish, muloqat, prosessorga bog’liq
bo’lmagan boshqa resurslarni ishlash vaqtidir. Foydalanuvchi dasturiga ketgan
umumiy vaqtga nisbatan prosessor vaqti salmog’i har doim kam bo’ladi.
SHKning asosiy bloklari va ularning vazifalari. Shaxsiy kompyuterning

=-28-=
interfeys (ingl. interface) – kompyuterda mavjud qurilmalarni о‘zaro ulab, ular
о‘rtasida aloqa bog‘lash va unumli hamkorligini ta’minlash uchun mо‘ljallangan
vositalar majmui. kiritish-chiqarish porti (ingl. I/O – Input/Output port) –
mikroprotsessorga SHKning boshqa qurilmasini bog‘lash imkonini beruvchi ulash
apparati.
Mikroprotsessor
, boshqacha nomi – markaziy protsessor (MzP).
Markaziy protsessor (CPU, ingl. Central Processing Unit) – kompyuterning dastur
tomonidan berilgan arifmetik va mantiqiy operatsiyalarni bajaradigan asosiy ish
komponenti bо‘lib, hisoblash jarayonini boshqaradi va
kompyuterda mavjud barcha
qurilmalar ishini muvofiqlashtiradi. Aksariyat hollarda MzP о‘z ichiga: arifmetik-
mantiqiy qurilmani; ma’lumotlar shinalari
va manzillar shinalarini; registrlarni;
komandalar hisoblagichini;kesh – kichik hajmli (virtual) xotiraga juda tez (8 dan 512
Kbaytga qadar) saqlash qurilmasini; nuqtasi о‘zgaruvchan
sonlarning matematik
soprotsessorini mujassam etadi.
MBBTning tarkibida asosiy komponenti–bu ma’lumotlar

|
MBBTning tarkibida asosiy komponenti–bu ma’lumotlar
|
bet | 24/38 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #274204 |
Bog'liq III bob. Fayllarni arxivlash.MBBTning tarkibida asosiy komponenti–bu ma’lumotlar bo’lsa, boshqa komponenti– foydalanuvchilar, Hardware- texnik va Software-dasturiy ta’minoti hisoblanadi. Hardware tashqi qo’shimcha xotiradan (disk, magnit lentasi) iborat bo’lsa, programma qismi esa MB bilan foydalanuvchi o’rtasidagi muloqotni tashkil qilishni amalga oshiradi.
MB ning tuzilishi o’rganilayotgan ob’yektning ma’lumotlari ko’rinishi, ma’nosi, tuzilishi va hajmiga bog’liq bo’ladi.
Odatda, foydalanuvchilar quyidagi kategoriyalarga bo’linadilar:
foydalanuvchi-programma tuzuvchi,
sistemali programma tuzuvchi,
ma’lumotlar bazassi administratori.
Bunda programma to’zgan foydalanuvchi MBBT uchun yozgan programmasiga javob beradi, sistemali programma tuzuvchi esa butun sistemaning ishlashi uchun javobgar hisoblanadi. U holda MB administratori sistemaning saqlanish holatiga va ishonchliligiga javob beradi.
MBBT quyidagicha tavsiflanadi:
Исполнимость, foydalanuvchi so’roviga hozirjavoblik bilan muloqotga kirishish
..Минимальная повторяемость -minimal takrorlanish
MB dagi ma’lumot iloji boricha kam takrorlanishi lozim, aks holda ma’lumotlarni izlash susayadi.
Yaxlitlik –axborotni MB da saqlash iloji boricha ma’lumotlar orasidagi bog’liqlikni asragan holda bo’lgani, ayni muddao.
Безопасность–Xavfsizlik MB ruhsat berilmagan kirishdan ishonchli himoya qilingan bo’lishi lozim. Faqat foydalanuvchi va tegishli tashkilotgina ma’lumotlarga kira olish va foydalanish huquqiga egalik qilishi mumkin.
Миграция–ba’zi bir ma’lumotlar foydalanuvchilar tomonidan tez ishlatilib turiladi, boshqalari esa faqat talab asosida ishlatiladi. Shuning uchun ma’lumotlarni tashqi xotiralarda joylashtiriladi va uni shunday tashkil qilish kerakki, eng ko’p ishlatiladigan ma’lumotlarga murojaat qilish qulay bo’lsin.
Ma’lumotlar bazasi boshqarish sistemasida har bir MB modeli quyidagi xususiyatlari bo’yicha tavsiflanadi:
Ma’lumotlar to’zilmalarining tipi.
Ma’lumotlar ustida bajariladigan amallar.
Butunlikning cheklanganligi.
Bu xususiyatlarni e’tiborga olgan holda ma’lumotlar bazasi modellari quyidagi turlarga bo’linadi:
|
| |
3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating

2003 yil 15 dekabr
1.O‘zbekistonda informatika o‘qitish metodikasi qachondan boshlab fan sifatida shakllandi?
*a)1985 yildan boshlab shakllandi
b)1975 yildan boshlab shakllandi
c)1980 yildan boshlab shakllandi
d)1990 yildan boshlab shakllandi
2.Informatika o‘qitish metodikasi bo‘yicha izlanishlar olib borgan qaysi akademiklarni bilasiz?
*a)V.Qobulov, M.Kamilov, T.Bekmurodov
b)M.Begalov, M.Aripov, U. YUldashev
c)Ershov, V.Qobulov, M.Aripov
d)T.Bekmurodov, ershov, SHafrin
3.Axborotli texnologiya nima?
*a)Pedagogik texnologiyaning tarkibiy qismi
b)Nazorat turlari (joriy, oraliq, yakuniy)
c)O‘zaro ta`sirlar
d)Pedagogikada monitoring
4.Yangi pedagogik texnologiyada axborot texnologiyalarni o‘rni qanday?
*a)Boshqarish imkoniyati tug‘iladi va u o‘qituvchining yaqin ko‘makdoshiga aylandi hamda uning funktsiyalarini qisman o‘z zimmasiga oladi
b)Ijodiy yondashuvda
c)Pedagogikada monitoringda
d)O‘zaro ta`sirlarda
5.Internet, yoki biror bir kommunikativ moslama (masalan lakal) tarmoq orqali sizga qulay bo‘lgan vaqtda o‘qitishga nima deb ataladi?
*a)Masofadan o‘qitish
b)Internet tarmoqlararo
c)Lektor o‘qitish
d)Innovatsion o‘qitish
6. Masofadan o‘qitishning tarkibiy belgilari?
*a)O‘qituvchi-kommunikatsiya-o‘quvchi
b)Kommunikatsiya- o‘qituvchi-o‘quvchi
c)O‘qituvchi-o‘quvchi-kommunikatsiya
d)O‘quvchi-o‘qituvchi-kommunikatsiya
7.Masofadan o‘qitish uslubiy materiallari?
*a)Darslik, audio va video darsliklar, on-layn darslar (Internet saxifa), elektron kutubxona, testlar, mul’timedia- elektron darslik va albatta axborot texnologiya vositalari
b)Innovatsion o‘qitish, lektor o‘qkitish, elektron kutubxona
c)Mul’timediya o‘qitish, innovatsion o‘qitish, testlar
d)Masofadan o‘qitish, lektor o‘qitish, innovatsion o‘qitish
8.Informatsiyalar almashuvini ta`minlovchi magistraldir, uning yordamida dunyo bilimlar manbaiga kirish, qisqa vaqt ichida ma`lumotlar yig‘ish, ishlab chiqish va uning texnik vositalarini masofadan turib nima orqali boshqarish mumkin?
*a)Internet tarmoqlararo
b)Masofadan o‘qitish
c)Lektor o‘qitish
d)Innavatsion o‘qitish