nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
LABORATORIYA ISHI №5 - Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo

|
Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyoBog'liq 13243 2 9B900252011957A9E57AA7C4C13796761311A2AB (1)LABORATORIYA ISHI №5
GIDROFIL ZOLLARNING KOAGULLANISHI
Ish uchun kerak bo’ladigan asbob va reaktivlar: Kolba va so’rib
filtrlash uchun voronka (Byuxner voronkasi), suv purkash nasosi, distillangan
suv quyilgan kolba, 100
0
C gacha o’lchab bo’ladigan termometr, filtr qog’oz,
tuxum oqsili, kristallik ammoniy sulfat.
Ishning bajarilishi
1-tajriba. Tuxum oqsilini qayta koagullanishi.
Bitta yoki ikkita tuxum oqsili 100 ml distillangan suvda ishlanadi.
Byuxner voronkasiga (so’rib filtrlash voronkasiga) qog’oz filtr quyilib, u
distilangan suv bilan namlanadi va suv purkash nasosi ishga tushirilib oqsil
eritmasi so’rib olinadi. Olingan eritmada 40–50 ml ga ammoniy sulfat kukuni oz
– ozdan qo’shib boriladi. Eritma to’yingandan keyin albumin pag’a – pag’a yoki
bo’lib ajralib chiqadi. Filtrlab olingan albumin cho’kmasi filtr qog’oz yordamida
quritiladi va toza suvga solinadi, bunda albumin yana erib ketadi.
2- tajriba. Tuxum oqsilining qaytmas koagullanishi. Tuxum oqsilidan
ajratib olingan albumin eritmasining oldingi tajribadan ortib qolgan qismi ohista
isitilib, harorat asta-sekin ko’tariladi. Harorat 50-60
0
C gacha ko’tarilgan
eritmada oq quyqa paydo bo’ladi. Isitish davom ettirilsa, albumin pag’a-pag’a
bo’lib ajralib chiqadi. Cho’kma va uning ustidagi eritma sovigungacha turadi.
Hosil bo’lgan cho’kma suvda erimaydi, chunki qizdirish natijasida
oqsilda qaytmas jarayonlar yuz beradi.
1-tajribada tuxum oqsili qaytar koagullanish hodisasiga uchraydi,
2- tajribada esa qaytmas koagullanish hodisasi kuzatiladi.
141
LABORATORIYA ISHI №6
GIDROFOB ZOLLARNING KOAGULLANISHI
|
| |
Nazorat uchun savollar - Tasdiqlayman

Nazorat uchun savollar
Quritish haqida tushuncha.
Quritish apparatlari haqida tushuncha.
Quritkichlarning nazariy hisobi.
Real quritkichlarning moddiy balansi.
Real quritkichlarning issiqlik balansi.
Real quritkichdagi diagrammada tasvirlash.
Issiqlik sarfi va havo sarfini aniqlash formulalari.
Amaliy mashg`ulotni chuqurlashtirish maqsadida aqliy hujum, klaster, elpig’ish usullari va 3x3 texnologiyalaridan foydalaniladi.
Adabiyotlar:
1. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, S.G. Zokirov “Kimyoviy texnologiya asosiy jarayon va qurilmalar” 2003 yil.
2. Z. Salimov, I.S. To`ychiyev “Ximiyaviy texnologiya protsesslari va apparatlari” 1987 yil.
3. N.R. Yusupbekov, H.S. Nurmuhammedov, P.R. Ismatullayev, S.G. Zokirov, U.V. Mannonov “Kimyo va oziq-ovqat sanoatlarining asosiy jarayon va qurilmalarining hisoblash va loyihalash” 2000 yil.
|
Molekulyar diffuziyaning differensial tenglamasi (Fikning II – qonuni)

|
Molekulyar diffuziyaning differensial tenglamasi (Fikning II – qonuni)
|
bet | 36/98 | Sana | 18.06.2021 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #15109 |
Molekulyar diffuziyaning differensial tenglamasi (Fikning II – qonuni).
Biror fazaning oqimida ajratib olingan elementar parallelepiped uchun tarqaluvchi moddaning moddiy balansi ko’rib chiqiladi va undan konvektiv diffuziya yoki massa berish jarayonining tenglamasini keltirib chiqarish mumkin (8.3-rasm).
Elementar kichik parallelepiped orqali molekulyar diffuziya yo’li bilan modda tarqalayotgan bo’lsin.
Agar, dydz, dxdy va dxdz tomonlari orqali Mx, Mz va My miqdorda moddalar o’tayotgan bo’lsa, qarama – qarshi tomonlardan esa Mx+dx, Mz+dz va My+dy miqdorda moddalar chiqadi. Ya’ni, parallelepipedning elementar haj-mi dM=(Mx–Mx+dx)+(My – My+dy)+Mx+dx miqdorda tarqalgan modda yutib oladi. Bunda, moddaning konsentratsiyasi miqdorga ortadi. Fikning 1 – qonuniga binoan:
demak:
Xuddi shunday qilib parallelepipedning qolgan tomonlari uchun ham o’tgan moddalar farqini aniqlab olamiz.
Parallelepiped bilan yutilgan umumiy modda miqdori:
(14)
Ushbu modda miqdorini parallelepiped hajmini tarqalayotgan modda konsentratsiyasining vaqt ichida o’zgarishiga ko’paytirib ham topsa bo’ladi:
(15)
(14) va (15) larni tenglashtirib, ushbu ko’rinishdagi molekulyar diffuziyaning differensial tenglamasini olamiz:
(16)
(16) tenglama Fikning 2 – qonuni deb yuritiladi. - fazoda olingan istalgan nuqtadagi konsentratsiyaning vaqt bo’yicha o’zgarish tezligini xarakterlaydi.
|
| |
Almashinish adsorbsiyasi - Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo

|
Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyoBog'liq 13243 2 9B900252011957A9E57AA7C4C13796761311A2AB (1)
Almashinish adsorbsiyasi. Qattiq jismga birinchi navbatda shu jismning
kristallik panjarasi tarkibida bo‘lgan ionlar adsorbilanadi. Masalan: Al(OH)
3
ga
birinchi bo‘lib Al
3+
yoki OH
-
ionlar adsorbilanadi. Ba`zan adsorbent o‘z
tarkibidagi ionlardan birini elektrolit ionlariga almashtiradi. Bunga almashtirish
adsorbsiyasi deyiladi.
Almashtirish adsorbsiyasini masalan, elektrolit eritma adsorbsiyasi
natijasida bentonit sirtidagi N
+
ionlari K
+
va Na
+
hamda boshqa ionlarga
almashinadi. Natijada bentonitning disperslik darajasi o‘zgaradi. Agar tarkibida
bir necha modda aralashmasi bo‘lgan eritma qalin adsorbent ustunidan (masalan,
adsorbent to‘ldirilgan ustundan) o‘tkazilsa aralashmadagi xar qaysi modda
adsorbentning ma`lum qismlariga adsorbilanadi. Natijada adsorbent qavatida bir
zona xosil bo‘ladi. bu hodisani rus botanigi T. Svet 1903 yilda topgan va rangli
modda xlorofilni adsorbent ustunidan o‘tkazilganda turli rangli zonalar xosil
bo‘lgan va aralashmaning komponentlari bir-biridan ajratilgan. Bu usul
xromatografik adsorbsion usul deyiladi.
Ion almashish xromatografiyasida ion almashish jarayoni permutit v seolit
deyilgan anorganik adsorbentlar yordamida amalga oshiriladi. Permutit
Na
2
[Al
2
Si
3
O
10
]∙5H
2
O tarkibli alyumosilikat bo‘lib, u kaolin, ortoklaz va soda
aralashmasini qizdirib suyuqlantirish natijasida olinadi. Permutit eritmaga
tushsa, uning Na ionlari Ca, Mg, Fe kabi ionlar bilan almashinadi. Suvlarni
texnikada permutit orqali tozalashadi.
§ 13. KOLLOID SISTEMALARNING ELEKTR XOSSALARI
Tayanch so‘z va iboralar: Qo‘sh elektr qavat haqida tushuncha, qo‘sh
elektr qavat tuzilishi haqidagi nazariyalar, elektrokinetik hodisalar, elektroforez
va elektroosmos.
|
| |
Massa berishning asosiy qonuni

Massa berishning asosiy qonuni. Ushbu qonun qattiq jismlar erishini o’rganish paytida rus olimi Shukarev tomonidan aniqlangan. Bu qonunga binoan, fazalarni Ajratib turuvchi yuzadan biror faza yodrasiga yoki teskari yo’nalishda massa berish yo’li bilan o’tgan modda miqdori fazalar konsentratsiyasi farqiga fazaga va jarayon davomiyligiga to’g’ri proporsionaldir.
Diffuzion chegaraviy qatlam nazariyasiga asosan tarqaluvchi modda suyuqlik oqimi yadrosidan fazalarni ajratuvchi yuzaga suyuqlik konvektiv oqimlari va molekulyar diffuziya yo’li bilan o’tadi. Ko’rilayotgan sistemada oqim yadrosi va chegaraviy diffuzion qatlamlar bor (8.4-rasm). Faza yadrosida moddaning tarqalishi asosan suyuqlik yoki gaz oqimi bilan amalga oshiriladi. Oqimlarning turbulent harakati davrida tarqaluvchi modda konsentratsiyasi o’zgarmas bo’ladi. Chegaraviy diffuzion qatlamga yaqinlashgan sari moddaning turbulent tarqalishi kamayadi va molekulyar diffuziya hisobiga massa berish ulushi ortadi.
Bunda, tarqaluvchi moddaning konsentratsiya gradiyenti hosil bo’ladi va fazalarni ajratuvchi chegaraga yaqinlashib borgan sari, uning qiymati oshib boradi. Shunday qilib, chegaraviy diffuzion qatlam atrofi – bu konsentratsiya gradiyenti hosil bo’lishi va o’sishi sohasidir. Undan tashqari bu yer – umumiy massa o’tkazishga molekulyar diffuziya tezligining ta’siri ko’payadigan sohadir.
G fazadan L fazaga tarqalayotgan modda miqdori M bo’lsin. Agar, fazalar yadrosidagi moddalar konsentratsiyasini yf va xf deb, fazalarni Ajratib turuvchi yuzadagi konsentratsiyalarni esa - yч va хч deb belgilasak, unda massa berish jarayonida o’tgan modda miqdorlarini quyidagi tenglamalardan aniqlash mumkin:
(17)
bu yerda, βy, βx – konvektiv va molekulyar oqimlar bilan modda uzatilishini xarakterlovchi massa berish koeffitsientlari: yч = yM va хч = хМ deb qabul qilinadi.
Massa berish koeffitsientining o’lchov birligi quyidagicha:
Massa berish koeffitsienti vaqt birligida jarayonni harakatga keltiruvchi kuchi birga teng bo’lganda, yuza birligidan fazalarni ajratuvchi yuzadan fazaning yadrosiga yoki teskari yo’nalishda o’tgan modda miqdorini xarakterlaydi.
Massa berish koeffitsienti fazalarning zichligi, qovushqoqligi va boshqa xossalariga, suyuqlik harakat rjimiga, qurilmaning tuzilishiva o’lchamlariga bog’liqdir. Shuning uchun ham uning qiymatini tajriba yoki hisoblash yo’li bilan aniqlash qiyin. Lekin, har bir aniq sharoit va suyuqliklar uchun β ning qiymatini tajriba yo’li bilan topish mumkin.
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, massa berish koeffitsienti fizik ma’nosi bo’yicha massa o’tkazish koeffitsientidan farq qilsa ham, lekin bir xil o’lchov birligiga ega.
|
Keywords
PXE installation

So far, we have seen that Kali is an extremely capable and secure Debian derivative provid-
ing industrial-strength security and encryption features, advanced package management, multi-
platform capability, and (what it is most-known for) an arsenal of world-class tools for the security
professional. What might not be obvious is how Kali scales beyond the desktop to medium or large
scale deployments and even to the enterprise level. In this chapter, we will show you how well
Kali can scale beyond the desktop, providing centralized management and enterprise-level con-
trol over multiple Kali Linux installations. In short, after reading this chapter you will be able to
quickly deploy highly secure Kali systems preconfigured for your specific needs and keep them
synchronized thanks to Kali’s (semi-automatic) installation of package updates.
This level of scale requires several steps, including initiating a PXE network boot, use of an ad-
vanced configuration management tool (SaltStack), the ability to fork and customize packages,
and the deployment of a package repository. We will cover each step in detail, show you how to
get the “heavy lifting” out of the way, and deploy, manage, and maintain multitudes of custom
Kali Linux installations with relative ease. As if that were not enough, we will throw in a crowd of
minions to assist you in running your empire.
LABORATORIYA ISHI №4 - Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo

LABORATORIYA ISHI №4
KOLLOID ERITMALARNING KOAGULLANISHI
Ishning maqsadi.
A) Gidrofil zollarni koagullash usullari bilan tanishish.
B) Gidrofob zollar qanday koagullanishi bilan tanishish.
Ish uchun kerak bo’ladigan asbob va reaktivlar: 25 ml li 9 ta probirka
terib qo’yilgan shtativ, 25 ml li to’rtta byuretka, 2 ml li ikkita pipetka, mum
qalam. Suvsiz etil spirt, 0,1 N li natriy atsetat, 1 N li va 0,1 N li sirka kislotalar,
1 % li jelatina eritmasi.
Ishning bajarilishi
1- tajriba. Jelatinani degidratlash yo’li bilan koagullash.
25 ml li quruq toza probirkadan to’qqizta olib, yog’och shtativga terib
qo’yiladi. Probirkalarning raqamlashni unutmang.
Kerakli aralashmalarni tayyorlash uchun sirka kislota eritmasi hamda
distillangan suv har qaysi suyuqlikka xos byuretkalardan probirkalarga birin -
ketin quyib chiqiladi. Qanday tarkibli aralashmalar tayyorlash jadvalda
ko’rsatilgan.
Natriy atsetat va jelatina eritmalari pipetkalar yordamida o’lchab olinadi.
Suyuqliklardan jadvalda ko’rsatilgan miqdorda olib tayyorlangan har qaysi
139
aralashmaning hajmi 8 ml ga teng. Demak, hamma probirkalardagi jelatinaning
konsentratsiyasi bir xil bo’ladi.
Bu tajriba gidrofil kolloidlarning barqarorlik nazariyasini namoyon qiladi.
Ularning barqarorligi ikkita faktorga, ya’ni zaryadiga va gidratlanishiga bog’liq.
Bu tajribada kolloidlar izoelektrik nuqtada zaryadsiz bo’ladi. Demak, uning shu
paytdagi barqarorligi faqat gidratlangan zarrachalarning mavjudligiga teng.
8–jadval
Aralashmaning tarkibi
Probirkalar raqami
1
2
3
4
5
6
7
8
9
0,1 n sirka kislota, ml
0,12 0,25 0,5
1
2
4
-
-
-
0,1 n natriy atsetat, ml
2
2
2
2
2
2
2
2
2
1,0 n sirka kislota, ml
-
-
-
-
-
-
0,8
1,6
3,2
Suv, ml
3,88 3,75 3,5
3
2
-
3,2
2,4
0,8
Jelatinaning
1%
li
eritmasi
2
2
2
2
2
2
2
2
2
Aralashmaning pHi
6
5,6
5,3
5
4,7
4,1
4,1
3,8
3,5
Probirkalardagi suyuqlikni aralashtirib turib, mumkin qadar suvsiz etil
spirt byuretkadan quyiladi. Bunda spirt dastavval 5 probirkadagi suyuqlikka
qo’shiladi (pH = 4,7 bo’lgan izoelektrik holatdagi jelatina). Suyuqlik sal
loyqalanadi deguncha spirt qo’shish to’xtatiladi. Shundan keyin qolgan
probirkalarning hammasiga ham yana shunchadan spirt qo’shib chiqiladi
(suyuqlik chayqatilib turiladi). Oradan yarim-bir soat o’tgandan keyin 5
probirkadagi suyuqlik loyqalanishi sezilarli darajada kuchayib, boshqa
probirkadagi suyuqliklar loyqalana boshlagach, tajriba natijalarini kuzatish
mumkin. Vaqt o’tishi bilan iviqlar pag’a-pag’a bo’lib cho’kmaga tushadi.
Izoelektrik holatga yaqinroq turgan kolloid degidratlangandan keyin ham
barqarorligini bir oz saqlab turadi, ammo eritmadagi elektrolitlar ta’sirida ko’p
vaqt o’tmay cho’kmaga tushadi (3, 4, 6 va 7 probirkalar). Shu qatorda kolloid
140
zarrachalari hali ancha katta zaryadga ega bo’lgan eritmalar degidratlovchi
xossaga ega bo’lgan spirt ta’sirida ham koagullanmaydi (1 va 9 probirkalar). Bu
tajribada kolloidlar izoelektrik nuqtada zaryadsiz bo’ladi.
|
TRUE 
yoki 
FALSE - Informatika va axborot texnologiyalari faniga kirish

SUCC(X)
Х
dan keyingi
qiymatni olish
INTEGER, CHAR
BOOLEAN
INTEGER, CHAR
BOOLEAN
A DIV B
Аni Вga bo’lib
butun
qismini
olish
INTEGER,
NTEGER
INTEGER
A MOD B
Аni Вga bo’lib
qoldig’ni olish
INTEGER,INTEG
ER
INTEGER
CHR(X)
Хni
tartib
nomeriga ko’ra
simvolini
аniqlash
INTEGER
CHAR
ORD(X)
Хni
tartib
nomeriini
аniqlash
CHAR
INTEGER
ODD(X)
Хning toq yoki
juftligini
аniqlash
INTEGER
Х-toq, Х-juft
BOOLEAN
TRUE, FALSE
(Savol: Paskal tilining boshqa siz bilgan tillardan qanday afzallik tomoni
borq Paskal tilida ma'lumotlarning qanday turlari mavjudq)
Arifmetik ifodalar
Arifmetik ifodalar o’zgaruvchilar, o’zgarmaslar, arifmetik amal belgilari va
standart funktsiyalardan tashkil topadi. Arifmetik ifodada
qatnashayotgan amallar
ustuvorligiga karab bajariladi. Amallar quyidagi ustuvorlikka ega.
1.
Qavs ichidagi amallar va standart funktsiyalarni hisoblash.
2.
Ko’paytirish, bo’lish, DIV, MOD amallari.
3.
Qo’shish va ayirish amali.
Arifmetik ifodada bir xil ustuvorlikka ega amallar ketma-ket kelsa,
ular chapdan
ungga qarab bajariladi.
MISOL:
Y=e
sin(x)+cos(x)
+tg(x+3)
Y=EXP(SIN(SQRT(X))+COS(SQR(X)))+SIN(X+SQRT(3))/COS(X+SQRT(X)).
Mantiqiy ifodalar
Mantiqiy ifodalar uz ichiga mantiqiy o’zgarmaslarni, mantiqiy o’zgaruvchilarni,
mantiqiy amal belgilarini, mantiqiy natija beradigan standart
funktsiyalarni hamda
DIV va MOD funktsiyalarini qamrab oladi. Mantiqiy ifodaga ham amallar
ustivorligiga ko’ra bajariladi.
1.
Qavslar ichidagi amal va mantiqiy inkor amali (NOT).
2.
Mantiqiy ko’paytirish (AND), DIV, MOD amallari.
3.
Mantiqiy qo’shish (OR) va solishtirish amllari.
Misol. (A>3) AND (A=C+3) OR NOT(B=5)
Mantiqiy ifoda berilgan bo’lib A=2, B=4, C =5 bo’lganda,
bajarilishi va natija
quyidagicha bo’ladi:
TRUE
Учинчи кичик модулнинг олдига куйилган максадлир

Туртинчи кичик модулнинг олдига куйилган максадлар:
АК,Ш олими Д ж он Д ью и дидактик тизими ва бош ка олим ларнинг
таклиф этган «Я нги дидактика»
гоялари билан талабаларни
таниш тириб, таълим тарбия жараёнини технологиялаш тириш нинг
тарихий зарурият эканлигини исботлаб
бериш ва унинг укитиш
ж араёнини лойихдлаш даги урнини уларга туш унтириб бериш.
А ж ратилган вакт 15 дакика. Баж ариладиган иш харакатлар: туш ун-
тириш ва керакли ж ойларини ёзиш.
Бешинчи кичик модулнинг олдига куйилган максадлар:
Таълим ж араёнини ж адаллаш тириш ва
сам арадорлигини ош ириш
хам да укув ж араёнини факат аъло ёки яхш и д араж ада булиш лигини
кафолатлаш баробарида уни педагогнинг махоратидан озод килиш
вазифаси «Таълим технологиялари»га
ю клатилганлигини талабалар
онгига сингдириш ш унингдек, педагогик технологияга шу кунгача
берилган таъриф лар асосида тузилган
илмий асосланган таърифи ва
уларда укув жараёнини лойихалаш асос эканлигини талабаларга
туш унтириш . А ж ратилган вакт 15 дакика. Баж ариладиган иш
харакатлар: туш унтириш ва керакли ж ойларини ёзиш.
Олтинчи кичик модулнинг олдига куйилган максадлар:
укув
маш гулотини хулосалаб, талабалардан туш ган саволларга
жавоб бериб, огзаки савол-ж авоб
оркали талабалар билимларни
узлаш тирганлик дараж асини аниклаш ва уй га вазифа бериш . А ж ра
тилган вакт 10 дакика. Баж ариладиган иш харакатлар: саволларга
жавоб бериш.
parted /dev/sdb mkpart primary 3000 MB 55%

This can be useful when you travel a lot and need a quick way to ensure your data
cannot be recovered. When booting, just type the nuke password instead of the real
one and it will then be impossible for anyone (including you) to access your data.
Before using that feature, it is thus wise to make a backup copy of your encryption
keys and keep them at some secure place.
You can configure a nuke password with this command (assuming that you have the
package installed):
#
dpkg-reconfigure cryptsetup-nuke-password
More information about this feature can be found in the following tutorial:
è
https://www.kali.org/tutorials/nuke-kali-linux-luks/
Figure 4.16 - Kali Linux Revealed

Figure 4.18 Device for Boot Loader Installation
By default, the boot menu proposed by GRUB shows all the installed Linux kernels, as well as any
other operating systems that were detected. This is why you should accept the offer to install it
in the Master Boot Record. Keeping older kernel versions preserves the ability to boot the system
if the most recently installed kernel is defective or poorly adapted to the hardware. We thus
recommend that you keep a few older kernel versions installed.
Figure 4.8 - Kali Linux Revealed

Figure 4.10 Guided Partition Allocation
The first method is called “All files in one partition.” The entire Linux system tree is stored in a
single file system, corresponding to the root (”
/
”) directory. This simple and robust partitioning
scheme works perfectly well for personal or single-user systems. Despite the name, two partitions
will actually be created: the first will house the complete system, the second the virtual memory
(or “swap”).
The second method, “Separate
/home/
partition,” is similar, but splits the file hierarchy in two:
one partition contains the Linux system (
/
), and the second contains “home directories” (meaning
user data, in files and subdirectories available under
/home/
). One benefit to this method is that
it is easy to preserve the users’ data if you have to reinstall the system.
The last partitioning method, called “Separate
/home
,
/var
, and
/tmp
Figure 4.14 - Kali Linux Revealed

Installing Metapackages
If you are installing the system from either the installer or netinstaller images, you will now be
given the option to pick which packages you would like to install. Keep in mind that this will
require Internet access if you are using the netinstaller image. You are given the choice of Desktop
Environment and which tool selection you would like to be included. You can also change these
selections at any time after Kali Linux has been installed, even if you use the live image to install
Kali.
so’z 
deb bir nechta belgilar ketma-ketligi tushuniladi. 
Xizmatchi so’z

Paskal tilida ma'lumotlarning
quyidagi
toifalari
mavjud: Ma'lumotlarning
toifalari ikki xil bo’ladi
oddiy skalyar va murakkab
. Skalyar toifa o’z
navbatida
o’zgaruvchi va standart toifalarga bo’linadi.
O’zgaruvchi toifaga qayd qilingan va chegaralangan toifalar kirsa,
standart
toifaga butun –
INTEGER
, haqiqiy –
REAL
, manti-kiy –
BOOLEAN
, belgili –
CHAR
toifalar kiradi. Murakkab toifalarga ega tuplamlar, massivlar, yozuvlar, fayllar,
belgilar qatori kabi toifalar kiradi.
INTEGER
– butun turdagi ma'lumotlar faqat butun sonlarni qabul qiladi. Ular
Paskal tilida quyidagicha ifodalanadi: 7,10,89 va h.k.
REAL
– haqiqiy turidagi
ma'lumotlar haqiqiy sonlarni qabul qiladi va 2 xil ko’rinishda bo’ladi:
A) qo’zg’almas nuqtali haqiqiy sonlar (3.56, 0.88, 150.45)
B) qo’zg’aluvchan nuqtali haqiqiy sonlar (0.546 = 546E-3, 96.78*102 = 96.78E2
va h.k.)
CHAR
– belgi turidagi ma'lumotlar qiymat sifatida
barcha belgilarni qabul
qiladi. Bu ma'lumotlar apostrof ichiga olib yoziladi. Masalan (F,A,R.5,8 va h.k.)
BOOLEAN
– mantiki turdagi ma'lumotlar. Bu nom ingliz matematigi Jorj Bo’l
sharafiga shunday deb ataladi va shu turdagi o’zgaruvchilar faqat 2 ta qiymat qabul
qiladi
partitions,” is appropriate

partitions,” is appropriate
for servers and multi-user systems. It divides the file tree into many partitions: in addition to
the root (
/
) and user accounts (
/home/
) partitions, it also has partitions for server software data
(
/var/
), and temporary files (
/tmp/
). One benefit to this method is that end users cannot lock up
the server by consuming all available hard drive space (they can only fill up
/tmp/
and
/home/
).
At the same time, service data (especially logs) can no longer clog up the rest of the system.
78
Kali Linux Revealed
After choosing the type of partition, the installer presents a summary of your selections on the
screen as a partition map (Figure
4.11
, “
Validating Partitioning
” [page 79]). You can modify each
partition individually by selecting a partition. For example, you could choose another file system
if the standard (ext4) isn’t appropriate. In most cases, however, the proposed partitioning is rea-
sonable and you can accept it by selecting “Finish partitioning and write changes to disk.” It may
go without saying, but choose wisely as this will erase the contents of the selected disk.
Figure 4.11 Validating Partitioning
Manual Partitioning Selecting Manual at the main “Partition disks” screen (Figure
4.8
, “
Choice
of Partitioning Mode
” [page 76]) permits greater flexibility, allowing you to choose more advanced
configurations and specifically dictate the purpose and size of each partition. For example, this
mode allows you to install Kali alongside other operating systems, enable a software-based redun-
dant array of independent disks (RAID) to protect data from hard disk failures, and safely resize
existing partitions without losing data, among other things.
If you are a less experienced user working on a system with existing data, please be very careful
with this setup method as it is very easy to make mistakes that could lead to data loss.
79
Chapter 4 — Installing Kali Linux
|
Installation Guide - Kali Linux Revealed

2. Depending on the storage expansion slot available on your specific ARM device, acquire
an SD card, micro SD card, or embedded multi-media controller (eMMC) module that has a
capacity of at least 8 GB.
3. Copy the downloaded image to the storage device with
dd
. This is similar to the process of
copying an ISO image onto a USB key (see section
2.1.4
, “
Copying the Image on a DVD-ROM
or USB Key
” [page 19]).
#
dd if=kali-image.img of=/dev/something bs=512k
4. Plug the SD-card/eMMC into your ARM device.
5. Boot your ARM device and log into it (
user ”kali”, password ”kali”). If you don’t have a screen
connected, then you will have to discover the IP address that has been assigned via DHCP
and connect to that address over SSH. Some DHCP servers have tools or web interfaces to
show the current leases. If you don’t have this as an option, use a sniffer to look for DHCP
lease traffic, or either a ICMP/ARP scan of the local network.
6. Change the default user password and generate new SSH host keys, especially if the device
will be permanently running on a public network! These steps are relatively straightfor-
ward, see “
Generating New SSH Host Keys
” [page 115].
7. Enjoy your new ARM device running Kali Linux!
Beware: The Boot Loader - Kali Linux Revealed

The guided partitioning mode will combine the use of two technologies: Linux Unified Key Setup
(LUKS) for encrypting partitions and Logical Volume Management (LVM) for managing storage
dynamically. Both features can also be set up and configured through manual partitioning mode.
Introduction to LVM
Let’s discuss LVM first. Using LVM terminology, a
virtual partition is a logical volume, which is
Shrinking a Windows - Kali Linux Revealed

Figure 4.12 Creating Partitions in the Free Space
The first entry will create a single partition with the characteristics (including the size) of your
choice. The second entry will use all the free space and will create multiple partitions in it with
the help of the guided partitioning wizard (see section
4.2.1.12.1
, “
Guided Partitioning
” [page 75]).
This option is particularly interesting when you want to install Kali alongside another operating
system but when you don’t want to micro-manage the partition layout. The last entry will show
the cylinder/head/sector numbers of the start and of the end of the free space.
When you select to “Create a new partition,” you will enter into the meat of the manual parti-
tioning sequence. After selecting this option, you will be prompted for a partition size. If the disk
uses an MSDOS partition table, you will be given the option to create a primary or logical partition.
(Things to know: You can only have four primary partitions but many more logical partitions. The
Absorbent yoki gaz fazaning resirkulyatsiyali sxemalari

Absorbent yoki gaz fazaning resirkulyatsiyali sxemalari (9.4c,d-rasm). Bunday sxemalarda absorbent ko’p marta o’tadi.
9.4c-rasmda absorbent bo’yicha resirkulyatsiyali sxema keltirilgan. Bunda, gaz faza absorberning tepa qismidan kirib, past qismidan chiqib ketsa suyuq faza esa qurilmadan bir necha marta qaytarib o’tkaziladi. Absorbent qurilmaning tepa qismiga uzatiladi va gaz fazasiga qarama-qarshi yo’nalishda harakatlanadi. Yangi, xb konsentratsiyali absorbent absorberdan chiqayotgan suyuq faza bilan aralashishi natijasida uning konsentratsiyasi xc ga ko’tariladi. Jarayonning ishchi chizig’i y-x diagrammada AB to’g’ri chizig’i bilan ifodalanadi. Absorbtivning aralashtirishdan keyingi konsentratsiyasi xc ni moddiy balans tenglamasidan topish mumkin.
Agar absorberga kirishdagi absorbent miqdorini yangi absorbent miqdoriga nisbatini n deb belgilasak, moddiy balans tenglamasi ushbu ko’rinishda yoziladi:
bundan
(9.11)
Gaz fazasi resirkulyatsiyali absorbsiya sxemasi 9.4d-rasmda keltirilgan. Ishchi chiziq holati Ac (yc, xox) va B (yox, xb) nuqtalari bilan belgilanadi. yc konsentratsiya moddiy balans tenglamasidan aniqlanadi:
(9.12)
Absorbent harakat tezligi ortishi bilan massa berish koeffitsienti ko’payadi, bu esa o’z navbatida massa o’tkazish koeffitsientining o’sishiga olib keladi.
Qiyin eruvchan gazlarni absorbsiya qilish paytida absorbentni resirkulyatsiya qilish usulini qo’llash maqsadga muvofiqdir. Agar, absorbtiv resirkulyatsiya qilsa, gaz fazasida massa berish koeffitsienti ko’payadi. Bu usul yaxshi eriydigan gazlarni absorbsiya qilishda yuqori samara beradi.
|
Partitioning - Kali Linux Revealed

|
Kali Linux Revealed Pdf ko'rish
|
bet | 50/174 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 11,68 Mb. | | #137314 |
Bog'liq Kali-Linux-Revealed-2021-editionPartitioning
Partitioning is an indispensable step in installation, which consists of dividing the available space
on the hard drives into discrete sections (partitions) according to the intended function of the
computer and those partitions. Partitioning also involves choosing the file systems to be used. All
of these decisions will have an influence on performance, data security, and server administration.
The partitioning step is traditionally difficult for new users. However, the Linux file systems and
partitions, including virtual memory (or swap partitions) must be defined as they form the foun-
dation of the system. This task can become complicated if you have already installed another
operating system on the machine and you want the two to coexist. In this case, you must make
sure not to alter its partitions, or if need be, resize them without causing damage.
To accommodate more common (and simpler) partition schemes, most users will prefer the Guided
mode that recommends partition configurations and provides suggestions each step of the way.
More advanced users will appreciate the Manual mode, which allows for more advanced configu-
rations. Each mode shares certain capabilities.
Guided Partitioning The first screen in the partitioning tool (Figure
4.8
, “
Choice of Partitioning
Mode
” [page 76]) presents entry points for the guided and manual partitioning modes. “Guided -
use entire disk” is the simplest and most common partition scheme, which will allocate an entire
disk to Kali Linux.
The next two selections use Logical Volume Manager (LVM) to set up logical (instead of physical),
optionally encrypted, partitions. We will discuss LVM and encryption later in this chapter with
section
4.2.2
, “
Installation on a Fully Encrypted File System
” [page 88]).
Finally, the last choice initiates manual partitioning, which allows for more advanced partitioning
schemes, such as installing Kali Linux alongside other operating systems. We will discuss manual
mode in the next section (“
Beware: The Boot Loader and Dual Boot
” [page 87])
In this example, we will allocate an entire hard disk to Kali, so we select “Guided - use entire disk”
to proceed to the next step.
75
Chapter 4 — Installing Kali Linux
|
| |
-rasm. 
Gel’mgol’ts - Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo

80
rasm). So‘ngra bu suvga o‘sha vaqtda elektrning birdan-bir manbai bo‘lgan
Vol`t ustuni elektrodlarini tushirdi. Tok yuborilgandan bir oz vaqt o‘tgach,
musbat elektrod tushirilgan naydagi suv loyqalandi: loy zarrachalari sekin-asta
ko‘tarilib, suvda suspenziya hosil qila boshladi. Lekin shu bilan bir vaqtda bu
naydagi suv kamaya bordi, manfiy elektrod tushirilgan nayda esa suv ko‘tarila
boshladi. Reyss bu tajribasi bilan loy zarrachalari manfiy zaryadli ekanligini
isbotladi. Sрu yo‘l bilan elektroforez usulida kolloid zarrachalarning
zaryadlarini aniqlash mumkin bo‘ldi.
Elektrokinetik hodisalar - Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo

|
Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyoBog'liq 13243 2 9B900252011957A9E57AA7C4C13796761311A2AB (1)Elektrokinetik hodisalar. Ularga elektroforez, elektroosmos, Dorn
effekti va oqib chiqish potentsiallari kiradi.
Elektroforez - kolloid zarrachalarning tashqi elektr maydon ta`sirida
harakat qilish hodisasidir (1808 yilda prof. Reyss tomonidan kashf etilgan).
Elektroosmos – suyuqlikning elektr maydonida g’ovak jism orqali
elektrodlar tomon harakat qilishi elektroosmos deyiladi. Bu ikkala hodisa
asosida qattiq va suyuq fazalarning turli zaryadga ega ekanligi yotadi.
Dorn effekti (cho‘kish potentsiali) - bu hodisa elektroforezga qarama –
qarshi hodisa bo‘lib u 1878 yilda Dorn tomonidan kashf etilgan. Og’irlik kuchi
ta`siri ostida qattiq faza kolloid eritmadan cho‘kkanida qattiq faza bilan suyuqlik
chegarasida elektr potentsial paydo bo‘lishi cho‘kish potentsiali deyiladi.
Oqib chiqish potentsiali – elektroosmosga qarama-qarshi hodisa bo‘lib,
1859 yilda Kvinke tomonidan kashf etilgan. Suyuqlik bosim ta`siri ostida
kapillyar naydan oqib chiqish joyida elektr potentsial – “oqib chiqish”
potentsiali paydo bo‘ladi.
Qo‘sh elektr qavatning tuzilishi. Qo‘sh elektr qavat hosil bo‘lishi
haqidagi tasavvurni dastlab Kvinke ilgari surdi. Qo‘sh elektr qavatning
tuzilishini birinchi marta Gel’mgol’ts va Perren tushuntirib berdilar. Ularning
fikricha, qo‘sh elektr qavat xuddi yassi kondensator kabi tuzilgan bo‘lib,
zaryadlar fazalar chegarasida ikkita qarama-qarshi ionlar qatori shaklida
joylashadi. Ikki qavatning biri qattiq jism sirtiga bevosita yopishib turadi,
ikkinchisi (ya`ni birinchisiga nisbatan qarama-qarshi zaryadli qavat) esa
suyuqlik muhitida bo‘ladi. Qavatlar orasidagi masofa juda kichik bo‘lib, uning
qalinligi molekulalarning (yoki sol’vatlangan ionlarning) radiuslari kattaligiga
yaqin bo‘ladi. Qattiq faza sirtiga musbat va manfiy ionlar adsorbilanadi.
|
| |
Misol. Bu fazada suv tomchisining radiusi R=10
-3
sm bo‘lsa, kapillyar bosim 
qanday bo‘ladi? 
Echish

68
§ 11. ADSORBSIYA
Tayanch so‘z va iboralar: Adsorbsiya haqida umumiy tushuncha, qattiq
jism sirtidagi adsorbsiya, Freyndlix formulasi, Lengmyurning monomolekulyar
adsorbsiya nazariyasi, Polyanining polimolekulyar adsorbsiya nazariyasi.
Suyuqlik yoki qattiq jism sirtida boshqa modda molekulalari,
atomlari
yoki ionlari yig’ilishiga adsorbsiya deyiladi. Yutilish xajm bo‘yicha ketsa
absorbtsiya deyiladi. O‘z sirtiga boshqa modda zarrachalarini yutgan modda
adsorbent, yutilgan modda esa adsorbtiv deyiladi.
Adsorbsiya jarayoni satx
yuzasida ketadigan hodisa bo‘lib u liozollarning koagullanishi, kolloid
cho‘kmalarni peptizatsiyasi, zarracha zaryadining o‘zgarishi, ularni xo‘llanishi
va boshqalar bilan bog’liqdir.
Adsorbsiya ikki xil – fizikaviy va kimyoviy bo‘ladi.
Birinchisi qaytar
bo‘lib, u molekulalararo kuchlar ta`siriga bog’liq, adsorbsiyada bir – biriga
qarama-qarshi ikki jarayon sodir bo‘ladi: biri yutilish bo‘lsa, ikkinchisi yutilgan
moddaning desorbtsiyasidir. Har qanday qaytar jarayondagi kabi,
yutilish va
ajralib chiqish jarayonlarining tezliklari tenglashib, sistema adsorbsion
muvozanat holiga keladi. Bu esa sistemada moddaning
issiqlik harakati tufayli
bir tekis tarqalishiga olib keladi.
Yutilgan modda miqdorini aniqlash uchun tajribada adsorbtivning
adsorbsiyadan oldingi va keyingi kontsentratsiyalari topiladi. Adsorbentning 1
sm
2
sirtiga yutilgan moddaning g/mol hisobidagi miqdoridan adsorbsiyani mol
/sm
2
yoki mol /m
2
ifodalanadi va G bilan belgilanadi:
G
= ,
bunda X – yutilgan modda miqdori; S – adsorbent sirti.
Adsorbsiyani quyidagicha xarakterlash mumkin:
Yutilgan modda miqdorini temperaturaga bog’liqligi:
G = f(T) R = const (izobara) yoki S = const (izopika)
Bosim yoki kontsentratsiyani temperaturaga bog’liqligi:
R = f(T), S = f(T) (R va S – muvozanatda) G = const (izoterma)
Yutilgan modda miqdori bosim yoki temperaturaga bog’liq:
69
G = f(R), G = f(S) (R va S – muvozanatda) T = const (izoterma)
Bulardan ko‘pincha adsorbsiya izotermasida foydalaniladi.
– AMALIY MASHG`ULOT - Tasdiqlayman

7 – AMALIY MASHG`ULOT
Mavzu: Absorbsiya jarayoni, absorberlarni balandligini aniqlash.
Maqsad: Absorbsiya jarayonini o’rganish. Аbsorbsiya jarayonini olib borish usullarini o’rganish.
Nazariy qism.
Umumiy tushunchalar.
Gaz yoki bug’larni gaz yoki bug’li aralashmalardagi komponentlarining suyuqlikda yutilish jarayoni absorbsiya deb nomlanadi. Yutilayotgan gaz yoki bug’ absorbtiv, yutuvchi suyuqlik esa absorbent deb ataladi. Ushbu jarayon selektiv va qaytar jarayon bo’lib, gaz yoki bug’ aralashmalarini ajratish uchun xizmat qiladi.
Absorbtiv va absorbentlarning o’zaro ta’siriga qarab, absorbsiya jarayoni ikkiga bo’linadi: fizik absorbsiya, kimyoviy absorbsiya (yoki xemosorbsiya).
Fizik absorbsiya jarayonida gazning suyuqlik bilan yutilishi paytida kimyoviy reaksiya yuz bermaydi, ya’ni kimyoviy birikma hosil bo’lmaydi. Agar, suyuqlik bilan yutilayotgan gaz kimyoviy reaksiyaga kirishsa, bunday jarayon xemosorbsiya deyiladi.
Ma’lumki, fizik absorbsiya ko’pincha qaytar jarayon bo’lgani sababli, ya’ni suyuqlikka yutilgan gazni ajratib olish imkoni bo’ladi. Bunday jarayon desorbsiya deb nomlanadi. Absorbsiya va desorbsiya jarayonlarini uzluksiz ravishda tashkil etish yutilgan gazni sof holda ajratib olish va absorbentni ko’p marta ishlatish imkonini beradi.
Absorbsiya jarayoni sanoat korxonalarida uglevodorodli gazlarni ajratish, sulfat, azot, xlorid kislotalar va ammiakli suvlarni olishda gaz aralashmlaridan qimmatbaho komponentlarni ajratish va boshqa hollarda keng maqsadda ishlatiladi.
Absorbsiya jarayoni ishtirok etadigan texnologiyalarni qurilmalar bilan jihozlash murakkab emas. Shuning uchun, kimyo, oziq–ovqat va boshqa sanoatlarda absorberlar ko’p qo’llaniladi.
|
Z. A. Sulaymonova, D. A. Hazratova, S. A. Karomatov kolloid kimyo - bet 34

65
3-jadval
Floridinning turli erituvchilarda ho‘llanish issiqliklari
Ho‘llanuvchi
modda
Erituvchi
Ho‘llanish issiqligi
J/ g hisobida
Floridin
Floridin
Floridin
Floridin
Floridin
Floridin
Atseton
Etilatsetat
Xloroform
Benzol
Tetraxlormetan
Ligroin (60
0
dan 80
0
gacha bo‘lgan fraksiya)
114,2
77,4
35,2
23,4
19,4
17,6
Qutbli molekulalardan iborat moddalarning
qutbli erituvchilardagi
ho‘llanish issiqligi katta bo‘ladi, qutbsiz molekulalardan tuzilgan moddalar esa
qutbsiz suyuqliklarda katta ho‘llanish issiqligi namoyon qiladi.
Moddalarning ho‘llanish issiqligiga uning solishtirma sirti nihoyatda katta
ta`sir ko‘rsatishini nazarda tutib, P.A. Rebinder biror moddaning qutbli
suyuqlik (masalan, suv) bilan o‘zaro ta`sir etish intensivligini xarakterlash uchun
o‘lchov sifatida ayni modda suvda ho‘llanish issiqligi Q
1
ning uglevodorodlarda
ho‘llanish issiqligi Q
2
ga α dan foydalanishni taklif etdi:
2
1
Q
Q
a
(29)
Agar α>1 bo‘lsa, sirt gidrofil, α<1 bo‘lganda esa gidrofob bo‘ladi.
Qattiq jismning suyuqlik bilan ho‘llanishiga
oid turli jarayonlarda gaz
faza (yoki bo‘shliq) bilan suyuqlik chegarasidagi sirt sferik (do‘ng yoki botiq)
shaklga ega bo‘lganligi tufayli kapillyar bosim yuzaga chiqadi. Suyuqlikka
kapillyar naycha tushirilganida naycha ichidagi sirt do‘ng bo‘lsa, sirtda turgan
molekulani suyuqlik ichiga tortadigan molekulalar
soni tekis sirtdagiga
qaraganda kamroq bo‘ladi. Lekin botiq sirtda turgan molekulani suyuqlik ichiga
66
tortadigan molekulalar soni tekis sirtdagiga qaraganda ko‘proq bo‘ladi.
Binobarin, botiq sirt bo‘lgan holda molekulalar orasidagi o‘zaro tortishuv
kuchliroq ifodalanadi. Shu sababdan qattiq jism ho‘llanganida suyuqlik sirtining
tekis holati bilan sferik holatida namoyon bo‘ladigan bosimlar orasida kapillyar
bosim deb ataladigan ayrim bosim yuzaga chiqadi. Uni ∆P bilan ifodalasak,
quyidagi tenglamaga ega bo‘lamiz:
∆R =R
sfer.sirt
–R
tekis sirt
(30)
(bunda R
sfer.sirt
–sferik
sirtli suyuqlik bosimi, R
tekis sirt
–tekis sirt hosil qiluvchi
suyuqlik bosimi).
Laplas o‘zgarmas temperaturada bu masalani tekshirib,
kapillyar bosim
ikki kattalikka bog‘liq ekanligini ko‘rsatdi. Ulardan biri suyuqlikning sirt
tarangligi, ikkinchisi suyuqlik qattiq jismni ho‘llaganida hosil bo‘ladigan sferik
sirtning radiusidir. Laplas topgan tenglama quyidagidan iborat:
R
P
2
(31)
Bu erda σ –sirt taranglik, R –sferik sirt radiusi.
Bu tenglamadan
ko‘ramizki, tekis sirt hosil bo‘lganida ∆R=0 bo‘ladi (chunki
P
;
0
1
),
do‘ng sirtli holat uchun ∆R>0; ∆R musbat qiymatga, botiq sirtli holatda
manfiy qiymatga ega bo‘ladi.
Laplas tenglamasining ko‘rsatishicha, hajmiy
fazalar orasida kapillyar
bosim ∆R sirt taranglik σ ortishi bilan ortadi, lekin sferik radius ortganda ∆R
kamayadi. Yana shuni ham aytib o‘tish kerakki, Laplas tenglamasiga asoslanib,
suyuqliklarning sirt tarangligini o‘lchash uchun pufakchalarning eng katta
bosimini aniqlash metodi yaratilagan.
1>
Elektr-kinetik potentsialga pH ta`siri

87
ortishi kerak, lekin potentsial aniqlovchi ionlarning desorbtsiyasi ham oshishi
mumkin, bu holda ξ – potentsial va φ
0
– potentsial kamayadi. Harorat pasayishi
bilan bu holning aksi kuzatiladi.
Kolloid zarrachalarning tuzilishi haqidagi mitsellyar nazariya
Qo`sh elektr qavat nazariyasi asosida dispers sistema zarrachalarining
tuzilishi haqidagi mitstsellyar nazariya yaratildi. Mitsellyar nazariyaga muvofiq,
har qanday liofob (gidrofob) kolloid eritma ikki qismdan iborat: ularning biri –
mitsellalar bo‘lib ikkinchisi intermitsellyar suyuklikdir. Mitsellalar – alohida
kolloid zarrachalar bo‘lib, ular zolning dispers fazasini tashkil etadi.
Intermitsellyar suyuqlik esa o‘sha zolning dispersion muhitidan iborat.
Uning
tarkibida erituvchidan tashqari yana boshqa erigan moddalar (elektrolit va
elektrolitmaslar) bo‘ladi. Mitsella oddiy molekulalarga qaraganda ancha
murakkab tuzilishga ega. Unda ikki qism – neytral modda – yadro va qo‘sh
qavatdan iborat sirtqi ionogen qism mavjud. Mitsella agregati juda ko‘p atom
yoki molekulalardan tarkib topgan bo‘lib unga adsorbsiyalangan ionlar bilan
birgalikda mitsella yadrosini tashkil etadi. Mitsella
yadrosini qarama qarshi
ishoraga ega bo‘lgan ionlar qurshab turadi. Yadro va unga adsorbilangan ionlar
birgalikda granula yoki kolloid zarracha deyiladi. Kolloid zarrachasi ma`lum
zaryadga ega bo‘ladi, ya`ni mitsella agregat, adsorbsion qavat qarama qarshi
ionlar (diffuzion kavat) dan tashkil topgan bo‘ladi. Masalan Fe(OH)
3
gidrozolning tuzilishini quyidagi shaklda yozish mumkin:
{m Fe(OH)
3,
n FeO
+
, (n-x) Cl
-
}
+
x Cl
-
m
Fe(OH)
3
nFeO
+
(n-x)Cl - xCl
-
yadro
adsorbsion
qavat
adsorbsion
qavatga
qarshi
ionlar
diffuzion
qavat
granula
mitsella
+
88
Kolloid zarracha hosil bo‘lish mexanizmi ikki bosqichda boradi:
dastlab
sharsimon amorf kolloid zarrachalar hosil bo‘ladi, so‘ngra kolloid sistemaning
eskirishi natijasida bu zarrachalar ichida mayda kristallchalar vujudga keladi.
Natijada amorf zarracha ichida ma`lum kuchlanish paydo bo‘lib, zarracha
kristallanadi va bu kristallar mitsellaning yadrosini tashkil etadi.
Kolloid eritmalar oddiy elektrolitlar kabi elektr o‘tkazuvchanlik
qobiliyatiga ega. Ularning elektr o‘tkazuvchanligi ikkita tarkibiy qismdan
tashkil topadi. Biri kolloid zarrachalarning harakatidan
kelib chiqqan elektr
o‘tkazuvchanlik, ikkinchisi dispers sistemalardagi elekrolitlar tufayli vujudga
keladigan elektr o‘tkazuvchanlikdir.
Quyumlarni xisoblash - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov, I. Ya. Rajabov

121
Legirlangan uglerodsizlashtirilgan pulat shtampovkalar uchun qatlam qalinligi
0,5 mm gacha, uglerodli po„latlar uchun 0,5
1,0 mm bo„ladi.
Kesib ishlash jarayonida ham metall tuzilmasi o„zgarishida puxtalanish
qatlamlari xosil bo„ladi, bu nuqsonli qatlam ham keyingi operatsiyani bajarishda olib
tashlanishi kerak .
3.
Ishlov berilayotgan yuzaning asos qilib ishlatilaetgan yuzaga nisbatan
fazoviyu og„ishi -
i-1
. Fazoviy og„ishlarga bir nechta teshiklarning o„qdoshmasligi,
tsilindr shaklidagi detal o„qining uning ko„ndalang yuzasiga perpendikulyarmasligi,
ishlanayotgan va asos yuzalarining paralellmasligi, yuzaning qayishishi, ustki
yuzalarning teshikka nisbatan ekstsentrikligi va boshqalar kiradi. Fazoviy og„ishlar
tayyorlamani tayyorlash va detalga ishlov berish payitida xosil bo„ladi.
4.
O„rnatish xatoligi-
i
. bu xatolik bajarilayotgan operatsiyalarda (o„tishda)
paydo bo„ladi. O„rnatish xatoligi asoslash xatoligi -
а
, maxkamlash davrida paydo
bo„ladigan xatolik -
q
va moslama xatoliklarining -
м
yigindisiga teng
2
2
2
м
к
a
i
Asoslash xatoligi tayyorlamani moslamaga o„rnatishda texnologik va o„lchash
asoslari birlashmaganda (bir yuzani tashqil qilmaganda) paydo bo„ladi. Uning
miqdori ma‟lum bir o„lcham uchun tayyorlamaning muayyan o„rnatilgan holatida
aniqlanadi.
Texnologiya va dizayn yo’nalishi bo’yicha 5-7 sinflarda qanday bo’limlar yangidan kiritilgan?

Texnologiya va dizayn yo’nalishi bo’yicha 5-7 sinflarda qanday bo’limlar yangidan kiritilgan?
*a) “Polimer materiallarga ishlov berish texnologiyasi”, “Ro’zg’orshunoslik asoslari”
b) Polimer materiallarga ishlov berish texnologiyasi
s) Elektronika asoslari
d) Ro’zg’orshunoslik asoslari
Texnologiya va dizayn yo’nalishi bo’yicha 8-9 sinflarda qanday yo’nalish kiritilgan?
*a) Elektronik asoslari
b) Polimer materiallarga ishlov berish texnologiyasi
s) Polimer materiallarga ishlov berish texnologiyasi”, “Ro’zg’orshunoslik asoslari”
d) Ro’zg’orshunoslik asoslari
“Serviz xizmati” yo’nalishi bo’yicha 5-9 sinflarga yangi kiritilgan bo’limning nomi?
*a) Ro’zg’orshunoslik asoslari
b) Polimer materiallarga ishlov berish texnologiyasi
s) Polimer materiallarga ishlov berish texnologiyasi”, “Ro’zg’orshunoslik asoslari”
d) Elektronik asoslari
Sinfdan va maktabdan tashqari ta’lim jarayonini tashkiliy nuqtai nazardan va o’quv ishlarini unga jalb etilishi tomonidan ularni nechta turga ajratish mumkin?
*a) 3 ta turga (Individual, guruhiy va ommaviy)
b) 2 ta turga (Individual va ommaviy)
s) 1 ta turga (Ommaviy)
d) 4 ta turga (Individual, guruhiy, oilaviy va ommaviy)
Odam qo’li harakati yoki ishchi funktsiyalarini bajara oladigan va odam orqali yoki avtomatik ravishda boshqariladigan qurilma bu-...
*a) Manipulyator
b) Robot
s) Avtomatika
d) Elektronika
Robotlar, asosan necha turga bo’linadi?
*a) 3 turga
b) 2 turga
s) 4 turga
d) 5 turga
Metalldan yasalgan buyumlarga o’yib yoki bo’rttirib naqsh ishlash qanday san’at turiga kiradi?
*a) Kandakorlik
b) Pichoqchilik
s) Zardo’zlik
d) Chilangarlik, zargarlik
“Integratsiya” so’zining izohiy lug’atdagi ma’nosi qaysi bandda to’g’ri ko’rsatilgan?
*a) “integration” so’zidan olingan bo’lib, qayta, qurish, tiklash, to’ldirish “integr”-to’liq, butun, yaxlit degan ma’noni anglatadi
b) Biror ishda, mahoratda, san’atda qo’llaniladigan usullar, yo’llar yig’indisi.
s) Ingl. “integrtion” – yangilik kiritish, ixtiro
d) “Yangilik kiritish”
|
Birlamchi - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi a. A. Safoev, E. A. Normatov, I. Ya. Rajabov

115
Preslash kuchi va taranglik xisob – kitoblarga qaraganda kichikroq bo„ladi, chunki
xisoblar mikronotekisliklar cho„qqilari bo„yicha o„lchangan o„lcham asosida
bajarilgan. Birlashayotgan detallarni yuzalari g„adir – budurliklari nisbatan past
bo„lganda birikmalar sifati va puxtaligi ortadi.Preslash qaytarilganda taranglik
kamayadi, notekisliklar silliqlashib qoladi va birikma kuchsiz chiqadi.
Detallar mustaxkamligi
. Yuza sifati detallarni mustaxkamligiga, ayuniqsa
o„zgaruvchan yuklamalarda, katta ta‟sir ko„rsatadi. Detalni buzilishiga olib keladigan
kuchlanishlar kontsetratsiyasi uni yuzasini notekisligi natijasida kelib chiqadi. Yuza
qatlamida naklyop va siqilish kuchlanishlarini bo„lishi detallarni (prujinalar, resorlar)
mustahkamligini bir necha marta oshiradi, cho„ziluvchan kuchlanishlarni bo„lishi esa
kamaytiradi. Yuza g„adir-budurligi, shuningdek, birikmalarni moylash, ishqalanish,
isiqlik o„tkazuvchanlik va germetiklik sharoitlariga, yuzalarni nurni qaytarish va
yutish qobilyatiga, trubalarda gaz va suyuqliklarni oqish qarsxiligiga, gidravlik
mashinalarni kavitasion buzilishiga va yuzalar va tutashmalarni boshqa tasniflariga
ta‟sir ko„rsatadi.
Mashina detallarini toliqishiga mustaxkamligi ko„pchilik hollarda yuza
qatlamidagi qoldiq kuchlanishlarni kattaligi, ishorasi va tarqalishi chuqurligi bilan
belgilanadi. Nafis ishlov berish usullari bilan olingan yuqori yuza tozaligi toliqishiga
mustaxkamlikni keskin oshiradi, chunki mikronotekisliklar qanchalik kam bo„lsa,
metallni toliqishidan yuzasida darz ketish extimollari kamayadi.
BOB.MEXANIK ISHLOV BERISH UCHUN QUYUM

119
Ichki aylanuvchi yuzalar uchun 2Z
0
= d
b
– d
a
Qarama-qarshi yuzalarga paralell ishlov berganda 2Z
0
= l
a
– l
b
Nosimmetrik quyumlar detallarning tomonlariga alohida ishlov berilganda
bo„ladi, ya‟ni: Z
0
= a – b
Bu erda, a va b – mos ravishda tayyorlama va tayyor detall o„lchamlari
Quyumlar miqdori texnologik jarayonni ishlab chiqishda muxim texnika-
iqtisodiy ahamiyatga ega. Oshirib yuborilgan quyum detal tayyorlashga sarflanuvchi
material xajmini ko„payutirib, dastgoh ish unumdorligini kamaytirib, detal sifatini
yomonlashishiga olib keladi. Chunki, kesish chuqurligini oshib borishi ish tartibini
kamayutirishga,
o„tishlar sonini oshishiga, demak dastgoh unumdorligini
kamayishiga olib keladi[6].
Quyum kamayuib ketsa ishlov berishda keraklik o„lcham aniqligini va yuza
silliqligini olib bo„lmaydi, bu esa nuqsonli detal tayyorlashga olib keladi. Shuning
uchun muqobil quyum tayinlashga xarakat qilish kerak .
Quyumning miqdoriga asosan quyidagi omillar ta‟sir etadi:
-tayyorlamaning shakli va o„lchamlari. Shaklning murakkabligi va tayyorlama
o„lchamlarining kattaligi quyumning oshishiga olib keladi;
-tayyorlamaning turi va uni olish usuli. Tayyorlamalar ularni tayyorlash turiga
(prokatlash, quyma bolgalash va xakozo) qarab xar-xil aniqlikda bo„ladi;
-tayyor detal dan talab qilinaetgan o„lcham aniqligi, yuza sifati va g„adir-
budurligi, bu talablar qancha yuqori bo„lsa quyum ham shuncha katta bo„lmogi kerak
, chunki bu talablarni bajarish uchun qo„shimcha operatsiyalar tayinlanmog„i zarur.