III Bob bo’yicha xulosa - Kirish I bob Adabiyotlar sharhi

|
Kirish I bob Adabiyotlar sharhi
|
bet | 29/30 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 3,83 Mb. | | #149035 |
Bog'liq Neft va gaz kimyosi va texnologiyasiIII Bob bo’yicha xulosa
Neft mahsulotlarining tabiati va uning ishlatilish sohasiga bog‘liq holda ulami tozalash maqsadlari ham turlichadir. Tadqiqot obekti sifatida Buxoro NQIZ ning xom dizel fraksiyasi tanlandi. Tanlab olingan dizel fraksiyasining qaynash harorati 180-360 0C harorat oraliqlari olindi. Shu maqsadda Buxoro neftni qayta ishlash zavodi neftgazokondensatining fiziko kimyoviy tavsifnomasi o‘rganildi. Ushbu neftgazokondensati xom ashyosi tarkibidan OzDst 989:2001 markali dizel yoqilg‘isi ajratib olindi.
Rangli neft mahsulotlaridagi aromatik uglevodorodlarini aniqlash uchun krioskopik metodda mahsulotdan 0,5 ml yetarli bo‘ladi. Adsorbsion-krioskopik metod (AKM) orqali uglevodorodlarning quyidagi miqdori tasdiqlandi,(%):aromatik uglevodorodlar–26,50, n-parafin uglevodorodlari–4,00, izo-parafinli uglevodorodlar va naften qatori uglevodorodlari – 69,50%.
Ushbu ishda yoqilg‘isi tarkibidan aromatik uglevodorodlarni ajratish uchun eng qulay va sodda usullardan biori bo‘lib hisoblangan adsorbsion va ekstraksion usuldan foydalanildi.
Olingan tadqiqot ma’lumotlarini tahlil qilish orqali optimal texnologik parametrlar sohasi: harorat 25-40 0C, ekstragent-xom ashyo 3:1-4:1 nisbat hajmda, ekstragentdagi suv miqdori esa 6-10% ekanligini kо‘rsatdi.
Olib borilgаn tаdqiqotlаr nаtijаsidа dizel yoqilg‘isi tаrkibidаgi аromаtik birikmаlаrning qo‘llаnilgаn аdsorbentgа аdsorbsiyalаngаn аromаtik birikmаlаrni desorbsiyalаsh uchun tozа holdаgi 99,8% li “Lyuks” mаrkаli etil spirtidаn foydаlаnildi. Etil spirtining nur sindirish ko‘rsаtkichi mos kelishi esа IRF-22 refrаktometri orqаli doimiy rаvishdа nаzorаt qilib turildi.
Dizel yoqilg‘isidаn аjrаtilgаn аromаtik uglevodorodlаrning sifаt vа miqdor tаrkibi gаz-suyuq xromаtogrаfik metod orqаli tаsdiqlаndi. Sifаt jihаtidаn identifikаsiyalаsh gаz-suyuq xromаtogrаfiya qurulmаsigа etаlon sifаtidа аromаtik uglevodorodlаrni kiritish orqаli аmаlgа oshirildi. Miqdoriy qiymаtlаri esа xromаtogrаmmа chuqqilаri mаydonini normаllаshtirish orqаli topildi.
Tаdqiqotlаr quyidаgi ishchi rejimdа olib borildi: Chexoslovаkiyadа ishlаb chiqаrilgаn «Xrom-5» qurilmаsi, DIP detektori, kolonkа: uzunligi–2500 mm, diаmetr–3 mm, mаteriаl – shishа, xromаtogrаfik sorbent N-AW-DMCS xromаtondаgi 5% SE-52.
Og‘ir dizel fraksiyasi konsentratlari tarkibidagi arenlarni analiz qilish maqsadida ushbu konsentratning ultrabinafsha spektrlarini о‘rganib chiqdik. Monohalqali arenlarning ultrabinafsha sohadagi yutilish chiziqlari 255-275 nm sohaga tо‘g‘ri kelsa, bihalqali arenlarning maksimum yutilish chiziqlari 275-290 nm va ikkita bir biriga yaqin chuqqilar 310-330 nm sohaga tо‘g‘ri keladi.
Xulosa
Ushbu magistrlik dissertatsiyasi dizel yoqilg‘isining ekpluatatsion va ekologik tavsifnomalarini yaxshilash yechimiga qaratilgan. Ishda BNQIZ yangi neftgazokondensatining 270-360°C haroratda haydaladigan fraksiyasidan foydalanildi. O’zDst 989-2001markali yoqilg‘ining fizik kimyoviy tavsifi: asosiy qismi (96%) 3520C haroratda haydaladi, 50% yonilg‘i 256°C haroratda haydaladi, mexanik aralashmalar va suv mavjud emas, qotish harorati – 160C, qovushqoqligi 200C da – 3,10 mm/s , oltingugurt miqdori 0,18%, nur sindirish kо‘rsatkichi 1,4650100, sitan soni 46 ga teng.
1. O’zDst 989-2001 markali dizel yoqilg‘isini aromatik birikmalardan tozalash uchun L 100/400 mmk markali silikagelni sulfаt kislotаning 40% li eritmаsi bilаn 6 soаt dаvomidа 160 0C hаrorаtdа faollantirilgan silikageldan foydalanildi. Аdsorbsion kаlonkаdаgi sorbsiyalаngаn аromаtik uglevodorodlаrni desorbsiyalаshning oxiri dаstlаbki tozа holdаgi etil spirtining nur sindirish ko‘rsаtkichigа mos ( –1,3611) kelgungа qаdаr olib borilаdi. Аromаtik uglevodorodlаrning nаmoyon bo‘lishi formillаsh reаksiyasi orqali aniqlandi. Dastlabki xom dizel yoqilg’sining fizik konstantasi ko’rsatgichi nD 20 =1,4650 bolsa , 20%gaca dearomatlangan dizel yoqilg’sining ko’rsatgichlari nD 20 =1,4528 teng ekanligi aniqlandi.
2. Adsorbsion dearomatlashda polihalqali aromatik uglevodorodlarning miqdorini aniqlash uchun tadqiqot davomida tо‘plangan aromatik birikmalarning konsentrati mono- , bi- va trihalqali tuzilishli birikmalar sifatida fraksiyalarga ajratildi va ularning sifat va miqdor tarkibi gaz-suyuq xromatografiya usuli yordamida tasdiqlandi. Monohalqali aromatik uglevodorodlar to‘laligicha benzol hosilalari bo‘lib, ularning yoqilg‘i massasiga nisbatan miqdorlari 1,00% dan 15% gacha bo’lisi aniqlandi. Arenlar konsentrati tarkibida ko‘proq miqdor – 90,77 % naftalin hosilalari borligi ma’lum bo‘ldi. Bu fraksiya dizel yoqilg‘isining 200-2500C haroratdagi qaynash oralig‘iga mos kelishi va polihalqali aromatik uglevodorodlarning katta qismini esa dizel yoqilg‘isining 293-2950C haroratdagi fraksiyasiga mos kelishi ma’lum bo’ldi.
3. Aromatik uglevodorodlarning tanlangan adsorbentga adsorbsiyalanish mexanizmi о‘rganildi. Aromatik uglevodorodlar parafin va naften qatori uglevodorodlariga nisbatan tanlangan adsorbentlarda kuchli adsorbsiyalanish qobiliyatiga ega ekanligini kо‘rsatdi. Buni aromatik uglevodorodlarning aromatik halqa π bog‘lari elektronodonorligi va elektronga taqchil yoki protondonorli adsorbent orasida molekulyar birikma (π kompleks)ning hosil bо‘lishi bilan tushuntirish mumkin.
4. Ekstraksion dearomatlashda ekstragentlarni miqdorini ekstragent:xom ashyo nisbatlari 3:1 hajmda olib borilganda shu narsa aniqlandiki, ekstragent sifatida qo‘llanilgan atseton o‘zining yuqori darajada eruvchanlik xossasini namoyon etdi. Atsetonga 4% suv qo‘shilganda yetarli darajada rafinat unumi yuqori bo‘lsada, rafinat tarkibidagi arenlar miqdori juda past ekanligi ma’lum bo’ldi. Suvli atsetonning bu jarayondagi o‘ziga xos kamchiliklari, birinchidan uning arenlarga nisbatan tanlovchanligi past bo‘lsa, ikkinchidan ekstragent sifatida qo‘llashning texnalogik nuqtai nazardan atsetonning zichligi dizel fraksiyasi zichligiga yaqinligi bilan izohlash mumkin. Atseton bilan TGF aralashmasi ekstragent: xom ashyo 2:1 nisbati hajmda olinganda ham ekstraksiya jarayonida fazalarning ikkiga ajralmasligi kuzatildi.
5. Bir qancha taqqoslov tadqiqotlari natijalariga kо‘ra og‘ir dizel fraksiyasini ekstraksion dearomatlashda suvli atseton, tetragidrofuran va 1,4-dioksanlar ichida eng yaxshi ekstragent sifatida 1,4-dioksan yaxshi natijalarni ko’rsatdi va og‘ir dizel fraksiyasi tarkibidagi rafinat miqdori 66,7% ga yetgan bо‘lsa, arenlar (aynan monohalqali arenlar) miqdori 0,8% ekanligi aniqlandi.
6. Laboratoriya tadqiqotlari asosida og‘ir dizel fraksiyasi (270-360°C)ni bir martalik ekstraksiyalashning texnologik qonuniyati ishlab chiqildi. Bunga kо‘ra texnologik parametrlar sohasi: harorat 25-40 0C, ekstragent-xom ashyo 3:1-4:1 nisbat hajmda, ekstragentdagi suv miqdori esa 6-10% ekanligini ko‘rsatdi. Tadqiqot ma’lumotlariga asoslanib og‘ir dizel fraksiyasini suvli 1,4-dioksandagi ekstraksiyalash jarayonining prinsipial texnologik sxemasi ishlab chiqildi.
|
| |