nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Journal of innovations in scientific and educational research

JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH
VOLUME-2, ISSUE-13 (26-December)
211
KATTA HAJMDAGI MA'LUMOTLARINI TAHLIL QILISHDA CRISP-DM USULLARINI QO'LLASH
Muxtorov Doston Naim o’g’li
Jizzakh branch of National University of Uzbekistan
E-mail:
muxtorov@jbnuu.uz
Ergashev Sirojiddin Baxtiyor o‘g’li
Jizzakh branch of National University of Uzbekistan
E-mail:
s.b.ergashev@gmail.com
Kundalik turmushda har bir mutaxassis turli xil axborotlar bilan ish yuritadi. Axborot
tushunchasi bir qancha fanlarda turlicha izohlangan. Masalan:
falsafada axborot inson
ongiga ta'sir etib, ob'еktiv rеallikni aks ettiruvchi va harakatlantiruvchi katеgoriya
sifatida
ishlatiladi. Kibеrnеtika, informatika fanida axborot voqеa - xodisa to`g`risidagi
bilimlarni
oshirish yoki noaniqlikni kamaytirish mеzoni sifatida qo`llaniladi. Kompyutеrlarni ishlatish
faoliyatida esa axborotdan boshqarish funksiyalarini amalga oshiruvchi ob'еkt sifatida
foydalaniladi. Axborot tushunchasi ma'lumot tushunchasi bilan uzviy bog`langan, shu bilan
bir qatorda jamiyatimizda ma’lumotlarga bo’lgan talab kun sayin ortib bormoqda ya’ni
ma’lumotlarni yig’ish, taxlil qilish, qayta ishlash va ularni saralash
bir qancha sohalarda
qiyinchilik tug’dirmoqda, shu sababli bu muammolarni bartaraf etish uchun “Ma’lumotlar
tahlilchisi” ya’ni Data analyst bo’yicha mutahassisga talab oshmoqda. Malumotlar
tahlilchisi – kim? Ma'lumotlar tahlilchisi - katta hajmdagi ma'lumotlarni to'plash
va qayta
ishlash sohasidagi professional mutahassisdir.
Mutaxassisning funktsiyalari va vazifalari:
1.
Ma'lumotlar tahlilchisi topilmalarni avtomatik tarzda yig'ish, tahlil qilish va
taqdim etishni qulay formatda amalga oshiradi.
2.
Tadqiqotning maqsad va vazifalariga muvofiq ma'lumotlarni
qabul qilish va
qayd etish.
3.
Keyinchalik qayta ishlash uchun raqamlarni tizimlashtirish va yagona
formatga qisqartirish.
4.
Dastlabki tahlil algoritmlarini
loyihalash
5.
Kuzatish tezislari va gipotezalarini shakllantirish.
6.
Axborotni baholash uchun maxsus dasturiy ta'minotni qo'llash.
7.
Diagrammalar, diagrammalar, chiziqli grafiklar
va tendentsiyalardan
foydalangan holda natijalarning grafik tasvirini yaratish.
8.
Xulosa va hisobotlarni shakllantirish.
9.
Faoliyatni yaxshilash uchun xulosalar, prognozlar va modernizatsiya bo'yicha
takliflar ishlab chiqish.
10.
Kompaniya faoliyatini rejalashtirishda ishtirok etish.
11.
Ma'lumotlarni amaliy qo'llash bo'yicha ko'rsatmalar ishlab chiqish.
Muavr formulasi. Darajaga oshirish va ildizdan chiqarish

|
Muavr formulasi. Darajaga oshirish va ildizdan chiqarish
|
bet | 3/3 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 145 Kb. | | #120453 |
Bog'liq Kompleks sonlar Muavr formulasi. Darajaga oshirish va ildizdan chiqarish.
Kompleks sonning trigonometrik ko’rinishini n-chi darajaga oshirish uchun moduli n-chi darajaga oshiriladi, argumentiga n soni ko’paytiriladi. Agar n natural son bo’lib, α=r(Cosφ+iSinφ) trigonometric ko’rinishdagi son bo’lsa, u holda
αn=rn(Cosnφ+iSinnφ)
o’rinli bo’ladi. Bu formulaga Muavr formulasi deyiladi.
Misol: (Cos300-iSin300)100=(Cos(-300)+iSin(-300))100=
= Cos(-30000)+iSin(-30000)= Cos1200 – iSin1200=
Kompleks sonni n-chi ildizdan chiqarish uchun moduli n-chi darajali ildizdan chiqariladi, argumenti esa n soniga bo’linadi.
ildiz quyidagi formula bilan topiladi:
,
bunda n – natural son, k=0, 1, 2,3……n-1.
Misol: W=
k=0
k=1
k=2
|
| |
Paxta tozalash zavodining tozalash tsexi

|
Paxta tozalash zavodining tozalash tsexi
|
bet | 5/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 118,66 Kb. | | #233171 |
Bog'liq Ingichka tolali paxtalar uchun QTTS dagi PLPXVM-02 uskunalar majmuasi tozalash samaradorligini hisoblash1.2. Paxta tozalash zavodining tozalash tsexi.
Paxta tozalash zavodlarida chigitli paxtani dastlabki ishlash texnologik jarayoniga kiritilgan tozalash mashinalari o’rnatilgan tsexlar zavodning asosiy tsexlari qatoriga kiradi. Bu tsexlar quvvati jihatidan ikki tipga bo’linadi: bir batareyali zavodlarda tozalash tsexlari bir soatda 10-12t, ikki batareyali zavodlarda esa shundan ikki hissa ko’p paxta tozalaydi.
Agar chigitli paxta saqlanadigan ombor va maydonlar zavodning bosh binosiga 200m dan yaqin masofada joylashgan bo’lsa tozalash tsexi bosh binoga qo’shib quriladi, chigitli paxtani saqlash zonasi bosh binodan 200m dan uzoqda joylashgan bo’lsa, tozalash tsexi asasiy binodan 100-150 m narida quriladi. Bu holda tozalash tsexi operativ ombor bilan bosh korpus orasiga joylashadi.
CHigitli paxtaning ifloslik darajasiga va tozalash planiga qarab, tozalash tsexining mashinalarini har xil tartibda ishlatish mumkin:
1) mashinada terilgan, ifloslik darajasi yuqori paxtani qayta ishlash uzluksiz texnologik jarayoni - quritish-tozalash tsexi, tozalash tsexida qo’shimcha quritish va zavodning asosiy tsexlari (bosh korpus);
2) ifloslik darajasi va namligi unchalik yuqori bo’lmagan paxtani qayta ishlash uzluksiz texnologik jarayoni - quritish-tozalash tsexidagi mashinalarni ishlatmasdan tozalash tsexidagi mashinalarning hammasini ishlatib yoki faqat mayda iflosliklardan tozalash mashinalarini ishlatib, keyin bosh korpusdagi mashinalarni ishlatish.
Ikki batareyali paxta tozalash zavodi uchun mo’ljallangan tozalash tsexiga har batareyada oltita CHX-ZM-2 arrali barabanli tozalagichlar, ikkita 6A-12M shnekli tozalagich, bir dona SS-15M separatori, bir dona EX-15 elevatori o’rnatilgan.
Quritish-tozalash tsexida quritilgan yoki omborda saqlanayotgan chigitli paxta pnevmotransport yordamida separatorga uzatiladi, shunda u UTP-15 tosh tutgichdan o’tadi va yirik iflosliklardan tozalanish uchun arrali barabanli tozalagichlarning taqsimlovchi shnekiga beriladi. Arrali barabanli tozalagichlardan chiqqan chigitli paxta nig`uvchi shnekda to’planib qiya shnek orqali mayda iflosliklardan tozalanish uchun shnekli tozalagichlarga uzatiladn. Agar chigitli paxtada yirik iflosliklar bo’lmasa uni arra barabanli tozalagichlardan o’tkazish shart emas.
|
| |
Bo‘ylama differensial tokli himoya

|
Bo‘ylama differensial tokli himoyaBog'liq RELE o\'quv qo\'llanma (2)4.4.4.2. Bo‘ylama differensial tokli himoya
4.4.4.2.1. Transformatorning bo‘ylama differensial himoyasini ta’minlovchi TTni transformatsiyalash koeffitsientini tanlash
Kuch transformatorlarini chulg‘amlarining eng ko‘p tarqalgan Y/Δ – 11 (11 – guruh) ulanish sxemasida rele himoyasidagi ikkilamchi toklarning burchak siljishini yo‘qotish uchun “yulduz” ulangan tomonga TTlarni “uchburchak”, “uchburchak” tomonga ega “yulduz” ulanish kerak.
TTlarni transformatsiyalash koeffitsientini tanlashda birinchi navbatda kuch transformatorining yuqori va past kuchlanish tomondagi nominal toklarini hisoblashdan boshlanadi:
; (4.40)
Keyin esa ilovadan TTlarni quyidagi shartlarga javob berishi kerak bo‘lgan birlamshi nominal toklari tanlanadi.
;
Yuqori kuchlanish tomondagi TTlarning birlamchi nominal tokini marta ko‘paytirilgani shuning uchunki, ushbu TTlari uchburchak ulangan, buning natijasida esa reledagi tok ikkilamchi chulg‘amdagi tokdan marta katta bo‘ladi. Bundan yuqori va past tomondagi TT transformatsiyalash koeffitsienti quyidagiga teng:
; (4.41)
TTlarning transformatsiyalash koeffitsienti aniqlangandan so‘ng yuqori va past tomondagi TTlardan differensial himoyaning yelkalarida oqadigan toklar hisoblanadi.
; (4.42)
Differensial himoya uchta sxema asosida amalga oshiriladi:
toklar va magnitlanish tokining nodavriy tashkil etuvchisi sakrashlaridan sozlashlarni to‘g‘rilamasdan o‘z kattaligi bo‘yicha – differensial kesimli;
ikkilamshi tok va magnitlanish tokining nodavriy tashkil etuvchisi sakrashlaridan sozlashlarni oraliq to‘yintirilgan TTlar orqali to‘g‘rilab – differensial himoya RNT turidagi rele bilan;
yuqoridagi bo‘limning sharti bajarilishi bilan va qo‘shimcha magnitli tormozlanish kiritish – differensial himoya DZT turidagi rele bilan.
Differensial himoyani hisoblashda birinchi navbatda differensial kesimdan boshlash va sezgirligi yetarli darajada bo‘lmagan holda murakkab sxemaga o‘tish maqsadga muvofiq.
|
| |
Mundarija kirish I bob. Elektron tijorat tushunchasi, Elektron tijoratning an’anaviy savdo turlaridan farqi

|
Mundarija kirish I bob. Elektron tijorat tushunchasi, Elektron tijoratning an’anaviy savdo turlaridan farqi
|
bet | 1/5 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 2,17 Mb. | | #121747 |
Bog'liq ELEKTRON TIJORATNING HUQUQIY ASOSLARI kurs (5) - ELEKTRON TIJORATNING HUQUQIY ASOSLARI
- Mavzuning dolzarbligi O‘zbekiston Respublikasi hisob-kitoblar mexanizmining yaxshi yo‘lga qo‘yilishi va uning aniq faoliyat yuritishi – barcha rivojlangan davlatlar taraqqiyotining asosiy poydevori hisoblanadi. Har qanday davlatning iqtisodiy qudratini yuqori samaraga ega bo‘lgan pul tizimi va zamonaviy to‘lov mexanizmlarisiz tasavvur etib bo‘lmaydi. O‘zbekistonda elektron to‘lovlar va elektron tijorat tizimlarini rivojlantirish maqsadida mazkur muhim yo‘nalishning tadrijiy rivojlanishini ta’minlovchi zarur huquqiy baza yaratilgan.
- Jumladan, O‘zbekiston Respublikasida “Elektron tijorat to‘g‘risida”, “Axborotlashtirish to‘g‘risida”, “Elektron to‘lovlar to‘g‘risida”, “Elektron raqamli imzo to‘g‘risida”gi Qonunlar va boshqa qator normativ hujjatlar qabul qilingan.
- Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining zamonaviy vositalaridan iqtisodiyot tarmoqlari, ayniqsa, bank, moliya va tijorat tuzilmalari faoliyatida keng miqyosida foydalanish
- I BOB.ELEKTRON TIJORAT TUSHUNCHASI, ELEKTRON TIJORATNING AN’ANAVIY SAVDO TURLARIDAN FARQI;
- 1.2. Elektron pul tushunchasi. Elektron pul birliklari;
|
| |
Kompleks sonning geometrik tasviri

|
Kompleks sonning geometrik tasviri
|
bet | 2/3 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 145 Kb. | | #120453 |
Bog'liq Kompleks sonlar Kompleks sonning geometrik tasviri va uning trigonometrik shakli
H ar qanday kompleks son a+bi ni Oxy tekislikda koordinatalari a va b bo’lgan z(a;b) nuqta shaklida tasvirlash mumkin va, aksincha, Oxy tekislikdagi har qanday z(a;b) nuqtani a+bi kompleks sonning geometrik obrazi deb qarash mumkin. Kompleks sonlarni tekislikda tasvirlaganda Oy o’q mavhum, Ox o’q esa haqiqiy o’q deb olinadi. Koordinatalar boshini qutb, Ox o’qining musbat yo’nalishini qutb o’qi deb olib, z(a;b) nuqtaning qutb koordinatalarini φ va r (r≥0) bilan belgilaymiz, u holda
a+bi= r(Cos φ + iSin φ)
formulaga ega bo’lamiz, bunda , bo’lib, r ga a+bi kompleks sonning moduli, φ ga esa kompleks sonning argumenti deyiladi,
r(Cos φ + iSin φ) ga a+bi sonning trigonometrik shakli deyiladi. Burchak
shartlardan topiladi. Odatda burchak φ ning
[-2π;0] yoki [0; 2π] dagi qiymati olinadi.
Misol: Algebraik ko’rinishdagi kompleks sonni trigonometrik ko’rinishga o’tkazish. α=1+i r=|1+i|= , , , demak, ;
α=1+i=
Trigonometrik ko’rinishdagi kompleks sonlar ustida amallar bajarish.
1. Trigonometrik ko’rinishda berilgan ikki kompleks son ko’paytmasi shunday kompleks sonki, uning moduli ko’paytiruvchilar modullarining ko’paymasiga, argumenti esa ko’paytiruvchilar argumentlarining yig’indisiga teng, ya’ni
r1(Cosφ1 + iSinφ1) · r2(Cosφ2 + iSinφ2)=
= r2· r2(Cos(φ1+ φ2) + iSin(φ1+ φ2))
Misol: 2(Cos200 + iSin200) · 7(Cos1000 + iSin1000)=
= 14(Cos1200 + iSin1200)=
2 . Trigonometrik ko’rinishda berilgan ikki kompleks son bo’linmasining moduli bo’linuvchi va bo’luvchi modullarining bo’linmasiga teng bo’lib, bo’linmaning argumenti bo’linuvchi va bo’luvchi argumentlarining ayirmasiga teng, ya’ni
Misol:
|
| |
TAJRIBA ISHI № 5 - Paxtani dastlabki ishlash texnologiyasi va jihozlari

%
,
100
С
С
С
К
1
2
1
М
bundа: C
1
, C
2
- chigitli pахtаning tоzаlаshdаn оldin vа tоzаlаshdаn
kеyingi iflоslik dаrаjаsi, %
Bo‟limdа
o‟rnаtilgаn rеjimdа yuqоridаgi I-2 tеnglаmаlаrni qo‟llаgаn
hоldа
IХK tоzаlаsh mаshinаsining ish unumdоrligini vа tоzаlаsh sаmаrаdоrligini
аniqlаng.
Buning uchun tаlаbаgа quyidаgi ishlаrni (o‟qituvchi yoki o‟quv mаstеri
yordаmidа) bаjаrishi kеrаk:
а).Bunkеrgа bеlgi qo‟yilgаn pахtа (200-300g) tushаyotgаnidа sеkundоmеrni
bоsib, vаqtni аniqlаsh kеrаk. Ya‟ni bеlgi qo‟yilgаn pахtа shахtаgа tushishi bilаn
sеkundоmеrni to‟хtаtish lоzim. Kеtgаn vаqtni хаtоlik kоeffitsiеnti 0.95 gа
ko‟pаytirib, pахtаni mаshinаdа qаnchа vаqt bo‟lgаnini tоpish kеrаk (kаmidа 5-6
tа tаjribа o‟tkаzish kеrаk).
b).Nаmunа оluvchi yordаmidа mаshinаgа tushgunchа vа mаshinаdаn
chiqqаndаn so‟nggi pахtаdаn 3 tаdаn nаmunа оlish kеrаk. Оlingаn nаmunаlаrni
ehtiyotkоrlik bilаn, bir-birigа аrаlаshtirmаsdаn аlохidа qo‟yish lоzim.
v).ЛКМ uskunаsidа оlingаn nаmunаlаrning iflоsligi аniqlаnаdi. Bu O‟zDst 592-
92 dаvlаt stаndаrti tаlаblаri аsоsidа o‟tkаzilаdi.
g).Оlingаn nаtijаlаrni (1) vа (2) tеnglаmаlаrgа qo‟yib, tоzаlаsh mаshinаsining
ish unumdоrligi vа tоzаlаsh sаmаrаdоrligi аniqlаnаdi.
XXV. PARALLEL ISHLASH UCHUN MULJALLANGAN VIRTUAL

156
Bu sodda buyruqlar majmuasi insonlarning kompyuter bilan muloqatini
ta’minlovchi tilni tashkil etadi. Bunday til mashina tili deb ataladi.
Yangi kompyuter yaratuvchilari kompyuterning mashina tiliga qanday
buyruqlarni kiritish kerakligi masalasini hal qiladilar.Bu kompyuterning ishlatilish
maqsadiga bog‘liq bo‘ladi, ya’ni kompyuter qanday masalalarni echishga
muljallanganligiga. Odatda mashina buyruqlarini mumkin qadar sodda qilishga
harakat qilinadi. Bu kompyuter konstruksiyasi murakkablashuvi oldini oladi va
zaruriy elektronikaga nisbatan xarajatlarni kamaytiradi. Ko‘pchilik mashina tillari
o‘ta sodda bo‘lib, ularni ishlatish murakkab va mashaqqatlidir.
Oddiy kuzatishlar vaqt o‘tishi bilan turli darajadagi abstraksiyalarni yaratishga
olib keldi. Har bir abstraksiya o‘zidan qo‘yi darajadagi abstraksiya ustiga quriladi.
Huddi shunday yo‘l bilangina kompyuter bilan bo‘ladigan muloqat mashaqqatini
engib o‘tish mumkin. Inson kompyuter muloqatiga bunday yondoshuvni kompyuter
tashkil etilishidagi ko‘psathlilik deb ataladi.
Kompyuter tashkil etilishidagi ko‘p sathlilik
Insonlarga qulay bo‘lgan muhit bilan kompyuterga qulay bo‘lgan muhit
o‘rtasida katta farq bor. Insonlar X turdagi amalni bajarishni xoxlaydi, kompyuter
esa faqat U turdagi amallrnigina bajara oladi. Bundan esa muammo kelib chiqadi.
Ushbu fanning maqsadi muammoni qanday xal qilish mumkinligini tushuntirishdan
iborat.
Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja

|
Qabul qildi: Normatova D. T toshkent 2024 Reja
|
bet | 1/11 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #143294 |
Bog'liq Induvidual loyiha 1-variant Baxrom
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL‑XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Individual Loyiha
Mavzu: Cisco parket tracer dasturida oddiy tarmogni va kommutatorni qo'llagan holda tarmoqni yaratish
Topshirdi: 040-20 guruh talabasi
Jabborov Baxrom
Qabul qildi: Normatova D.T
Toshkent 2024
Reja
Kirish…………………………………………………………………..………...3
Nazariy qism
2.1.Kompyuter tarmoqlarida qo’llaniladigan kabellar va ularning xillari. Tarmoq kabelini tayyorlash………………………………………………4
2.2.Kichik o’lchamdagi lokal kompyuter tarmoqlarini sozlash. IP- adreslarni berish va ulanishlarni tekshirish……………………………..13
2.3.Cisco Packet Tracer dasturining asosiy boshqarish elementlarini o’rganish. Cisco Packet Tracer dasturi yordamida tarmoq qurilmalarini tanlash va ularni ulash…………………………………………………20
Amaliy qism
Сisco parket tracer dasturida oddiy tarmoqni va kommutatorni qo’llagan holda tarmoq tashkil etish…………………………….….28
Kommutatorni qo’llagan holda tarmoqni tashkil etish………….…..31
IV.Xulosa ………………………………………………………………..………...... 38
V.Foydalanilgan manbalar ro'yxati ………………………………………………..... 40
Kirish
Hozirgi kunda kompyuterning yaratilishi jamiyat taraqqiyotida yuz berayotgan jadal o’zgarishlar uning bir qismi bo’lgani informatika va axborot texnologiyalari sohasiga ham o’z ta’sirini ko’rsatmoqda. Bu ta’sir shunchalik kuchliki, axborot texnologiyalarida bo’layotgan o’zgarishlar yillar ichida emas, balki oylar ichida o’zgarib, boyib bormoqda. Bu o’zgarishlar turli soha mutaxassislari oladigan bilimlar, axborot texnologiyalarni qo’llash bilan tobora bog’lanib bormoqda.
Hozirgi vaqtda ixtiyoriy tashkilot kompyuter tarmog’iga ega. Bunday tizimlarning murakkabligi, jixozlanganlik darajasi, yechadigan masalalar sinfi, boshqarish holatlari va hududiy bo’linganligi tashkilot foydalanuvchilarining sohasiga bog’liq bo’ladi. Biroq, bunday tizimlarning asosida axborotni yig’ish, ishlov berish, saqlash, aks ettirish va uzatish imkonini beruvchi dasturiy-apparat vositalar majmuasidan iborat axborot texnologiyalari yotadi. Bunday turdagi avtomatlashtirilgan dasturiy-apparat vositalarning asosini hisoblash tizimlari tashkil qiladi. Hisoblash tizimlarining qo’llanilishi ishlov berish jarayonining tezlashishi evaziga hisoblash aniqliligi va ishonchliligini oshirish, foydalanuvchilarga servis xizmatlarini taqdim etishni asosiy maqsad qilib oladi.
Ushbu uslubiy ko’rsatmada kompyuter tarmoqlari, kompyuter tizimlari va tarmoqlari, tarmoq topologiyalari, tarmoq turlari, kommunikatsion qurilmalarning ishlash prinsiplari, kompyuterlar o’rtasida ma’lumot almashishni tashkil qilish, tarmoq kabellari haqidagi mulohazalar keltirilgan.
Talabalarga tavsiya etilayotgan ushbu uslubiy ko’rsatma asosiy g’oyasi yanada tushunarli bo’lishi uchun amaliy topshiriqlar keltirilgan. Shuningdek, har bir amaliy mashg’ulotning oxirida mustaqil ishlash uchun nazorat savollari va amaliyot topshiriqlar berilgan.
|
| |
XXVII. TINGLOVCHILARNING MUSTАQIL TА’LIMINING MАZMUNI

161
XXVIII. ADABIYOTLAR
Asosiy adabiyotlar:
1.
Andreew S. Tanenbaum. Structured computer organization. Sixth edition. 2012.
– 801 p.
2.
Tanenbaum E. Arxitektura kompyutera. 6-e izd. SPb.: Piter. 2013. – 816 s.
3.
Tanenbaum E. Arxitektura kompyutera. 5-e izd. SPb.: Piter. 2011. – 844 s.
4.
Broydo V.L. Arxitektura EVM i sistem. Uchebnik dlya vuzov. SPb. 2011.- 720 s
5.
Badenko V.L. Vыsokoproizvoditelьnыe vыchisleniya. Uchebnoe posobie. SPb.
2011. – 180 s.
Virtual xotira varag’i (paging)

155
Yuklash vaqtida tizim har bir segment uchun RAMdagi segmentning
boshlang'ich jismoniy manzili, segmentning kattaligi, kirish qoidalari, o'zgarish
belgisi, oxirgi marta ushbu segmentga kirishning alomatlari va boshqa ba'zi
ma'lumotlar ko'rsatiluvchi (sahifa jadvali kabi) jarayon segmentlarini jadvalini
yaratadi . Agar bir nechta jarayonlarning virtual manzillari bir xil segmentni o'z
ichiga oladigan bo'lsa, ushbu jarayonlarning segmentlari jadvallari ushbu segment
bir nusxada yuklangan RAMning bir qismiga havola qiladi. Segmental
tashkilotlarga ega bo'lgan tizim, xotira tashkil etuvchi tizimga o'xshash vazifalarni
bajaradi: kerak bo'lganda ba'zi segmentlar tushiriladi va har safar xotiraga kirishda
virtual manzil jismoniy manzilga aylanadi. Bundan tashqari, xotiraga kirishda,
kerakli turdagi ushbu segmentga kirishga ruxsat berilishi tekshiriladi.
Xotirani segmentirovkalashda virtual manzil juftlik (g, s) bilan ifodalanishi
mumkin, bu erda g - segmentning soni, va s segmentdagi ofset. Jismoniy manzil
segmentning jadvalida g sonida va ofset s-da joylashgan segmentning dastlabki
jismoniy manzilini qo'shib olinadi.
Xotirani ajratishning ushbu uslubining kamchiliklari segment darajasida
parchalanish va pagingdan ko'ra sekin manzillarni konvertatsiya qilishdir.
Virtual xotira hibrli sahifa-segmentli tashkilot mavjud [16].
XXIV. VIRTUAL XOTIRA - Nigmatov X

153
1961-yilda Burroughs korporatsiyasi mustaqil ravishda B5000 virtual xotirasi bilan
ishlab
chiqarilgan
dastlabki
kompyuterni
sahifa
pagatsiyasi
o'rniga
segmentatsiyadan foydalanib boshladi. [9] [10] 1965 yilda virtual BESM-6
mashinasida virtual xotira joriy qilingan bo'lsa-da, amalga oshirilgan mexanizm 15-
bitli protsessor manzil maydonini kengaytirishga va dasturiy qulaylik cheklanganiga
ruxsat bermadi. [11]
Virtual xotirani umumiy operatsion tizimlarda ishlatishdan oldin bir qator
muammolarni hal qilish kerak edi. Aniq manzillarni dinamik ko'chirish qimmatga
tushdi va maxsus texnika ishlab chiqarish qiyin edi. Birinchi ilovalar xotiraga
kirishni sekinlashtirdi. [4] Tashqi xotirani ishlatadigan yangi tizim-umumiy
algoritmlar ma'lum ilovalar uchun ilgari qo'llanilgan algoritmlarga qaraganda
kamroq samarador bo'lishi mumkin degan xavotir bor edi. 1969-yilda sanoat
kompyuterlari uchun virtual xotira haqidagi munozaralar yakunlandi: Devid Sayre
boshchiligidagi IBM tadqiqotchilari guruhi (David Sayre) ular yaratgan virtual
xotira tizimining barcha jihatlar bo'yicha eng yaxshi qo'lda tizimlari oshib borishini
ko'rsatdi. [4] [12] Virtual xotira ishlatilgan birinchi mini-kompyuter Norvegiya
NORD-1 edi. 1970-yillarda virtual xotira ilovalari boshqa mini-kompyuterlarda
paydo bo'ldi, eng mashhur VMS operatsion tizimi ostida ishlaydigan VAX.
X86 arxitekturasidagi virtual xotira 80286 protsessorining himoyalangan
rejimining paydo bo'lishi bilan amalga oshirildi, lekin xotira segmentatsiyasidan
foydalanildi va segment almashtirish usuli katta segmentlar uchun yaxshi emas edi.
80386 protsessor pagingni qo'llab-quvvatlashni joriy etdi va bu ikkilamchi xatolarga
yo'l qo'ymadi, agar boshqa istisno qilish paytida sahifa xatoligi yuzaga kelsa. Paging
tizimining yuqori qismida mavjud bo'lgan xotira segmentirovkasi mexanizmi
mavjud edi. Shu bilan birga, segmentni identifikatorlarni yuklash qimmat operatsiya
bo'lib, operatsion tizim ishlab chiquvchilariga sahifa paging va segmentatsiyani
emas, balki sahifa paging mexanizmiga tayanishga majbur qiladi.
Quritgich ichidagi harorat

|
Quritgich ichidagi harorat
|
bet | 2/4 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 125,42 Kb. | | #149892 |
Bog'liq ATV sxema variantlarQuritgich ichidagi harorat ;
Kengayish bosimi; .
Topshiriq:
Qizdirgichdagi gaz sarfini o’lchash;
Havo-gaz sarflari nisbatini rostlash;
Qizdirish kamerasi ichidagi haroratni rostlash;
Avtomatlashtirishda qo’llanilgan vositalar va asboblar spetsifikatsiyasini tuzish.
4-variant
Rektifikatsion kolonna yuqori qismining texnologik sxemasi
Jarayon parametrlari:
Kolonnadagi bosim oshishi ;
Kondensatordan keying harorat ;
Flegma sarfi ;
Distillyat sathi .
Topshiriq:
Kondensatordan keying haroratni rostlash;
Distlliyat qabul qilgichsathni rostlash;
Kolonnadagi flegma sarfini rostlash.
Avtomatlashtirishda qo’llanilgan vositalar va asboblar spetsifikatsiyasini tuzish.
5-variant
Rektifikatsion kolonna quyi qismining texnologik sxemasi
Jarayon parametrlari:
Kolonnadagi harorat ;
Reaktor kubidagi sathi ;
Kiruvchi material sarfi .
Topshiriq:
Kolonnadagi haroratni rostlash;
Kolonna kubidagi sathni rostlash;
|
| |
Kiruvchi material sarfini rostlash

|
Kiruvchi material sarfini rostlash
|
bet | 3/4 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 125,42 Kb. | | #149892 |
Bog'liq ATV sxema variantlarKiruvchi material sarfini rostlash.
Avtomatlashtirishda qo’llanilgan vositalar va asboblar spetsifikatsiyasini tuzish.
6-variant
Sig’imli kimyoviy reaktorning texnologik sxemasi
__________________________________________________________
Jarayon parametrlari:
Kolonnadagi harorat ;
Reaktor sathi ;
Kiruvchi material sarfi .
Topshiriq:
Reaktordagi haroratni rostlash;
Reaktordagi sathni nazorat qilish va signalizatsiyalash;
Kiruvchi material sarfini nazorat qilish.
Avtomatlashtirishda qo’llanilgan vositalar va asboblar spetsifikatsiyasini tuzish.
7-variant
Neytralizatorning texnologik sxemasi
Jarayon parametrlari:
Yakuniy chiquvchi qorishmaning kislotaviylik ko’rsatgichi
;
Kiruvchi material sarfi ;
Neytralizator sathi .
Topshiriq:
Kiruvchi material sarfini rostlash;
Yakuniy chiquchi qorishmaning kislotaviylik ko’rsatgichini (pH) rostlash;
Neytralizatordagi satxni rostlash.
Avtomatlashtirishda qo’llanilgan vositalar va asboblar spetsifikatsiyasini tuzish.
8-variant
Nikellash vannasining texnologik sxemasi
|
| |
Jarayon parametrlari - 1-variant Matolarni bo’yash jarayonining texnologik sxemasi

|
1-variant Matolarni bo’yash jarayonining texnologik sxemasi
|
bet | 4/4 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 125,42 Kb. | | #149892 |
Bog'liq ATV sxema variantlarJarayon parametrlari:
Nikellash vannasidagi harorat ;
Nikellash vannasi sathi .
Topshiriq:
Nikellash vannasidagi haroratni rostlash:
Nikellash vannasidagi sathni rostlash:
Issiqlik tashuvchining sarfini nazorat qilish;
Avtomatlashtirishda qo’llanilgan vositalar va asboblar spetsifikatsiyasini tuzish.
9-variant
Issiqlik almashinish qurilmasining texnologik sxemasi
__________________________________________________________
Jarayon parametrlari:
Issiqlik almashtirgich chiqishidagi harorat ;
Issiqlik almashtirgichga kiruvchi ishchi material sarfi
;
Topshiriq:
Issiqlik almashtirgich chiqishidagi haroratni rostlash;
Issiqlik almashtirgichga kiruvchi ishchi material sarfini rostlash;
Bug’ sarfini nazorat qilish;
Avtomatlashtirishda qo’llanilgan vositalar va asboblar spetsifikatsiyasini tuzish.
|
| |
Post-UNIX arxitekturasi - Nigmatov X

151
qabul qilmoqdalar. Ehtimol, bu yangi g'oyalar buyuk kelajak va IT-dasturchilarni
tan olishni kutmoqda.
Yangi tushunchalar Rob Pike tomonidan Infernoda ishlatilgan.
Ispaniyadagi 9-reja asosida Off ++ va Plan B tizimlari tabiatda eksperimental
ishlab chiqilmoqda.
Post-UNIX arxitekturasini yaratish urinishlari, shuningdek, professor
Niklaus Wirth rahbarligida Shveytsariya Oliy Texnikaviy maktabida (ETH
Zurich) dasturlash tilini va Oberon muhitini rivojlantirishni o'z ichiga oladi.
NE, NE-I
va 
NE-ILI - Nigmatov X

47
birini ta’kidlab o‘tamiz.
NE-I
va
NE-ILI
ventillarida – ikkitadan,
I
va
ILI
ventillarida uchtadan tranzistorlar ishlatilgan. Shu sababli ko‘pgina kompyuterlarda
NE-I
va
NE-ILI
ventillaridan asosiy –
bazaviy
elementlar sifatida foydalaniladi.
I,
ILI
va boshqa mantiqiy funksiyalarni amalga oshiruvchi sxemalar
NE-I
va
NE-ILI
ventillari asosida yig‘iladi (1.23-rasmga qaralsin).
Bul funksiyalari ham, odatdagi algebra funksiyalari kabi bitta, ikkita, uchta va
hokazo sondagi o‘zgaruvchilarga ega bo‘lishi mumkin. Masalan: oddiy bir funksiya
f
-ni quyidagicha aniqlashtirishimiz mumkin,
f
(A)=1, agar A=0 bo‘lsa,
f
(A) = 0,
agar A=1 bo‘lsa. Bunday funksiya
NE
funksiyasi bo‘ladi.
n
-ta o‘zgaruvchiga bog‘liq bo‘lgan, bul funksiyasi o‘zgaruvchilarining
mavjud kombinatsiyalari soni 2
n
-taga teng bo‘ladi. Ushbu funksiyaning barcha
qiymatlarini esa, 2
n
-ta qatorga ega bo‘lgan jadval yordamida yozib chiqish mumkin,
bunday jadval Bul algebrasida
haqiqat jadvali
deb ataladi. YUqorida ko‘rib o‘tilgan
elementlar bilan birga keltirilgan jadvallar, ularning haqiqat jadvallari hisoblanadi.
o‘rganamiz - Nigmatov X

o‘rganamiz
.
Amaliyotda
kompyuter arxitekturasi va kompyuterni tashkil qilish degan iboralar sinonim
iboralar sifatida qo‘llaniladi.
VI. MA’LUMOTLARNING XILLARI. BUYRUQLARNING
FORMATLARI VA XILLARI. ADRESLASH. BOSHQARISH OQIMI VA
UZILISHLAR
Kompyuterlarda ifodalanishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlarning xillarini
ikkita
turkumga
ajratish mumkin:
1. Raqamli ma’lumotlar, ya’ni sonlar bilan ifodalanuvchi ma’lumotlar.
2. Raqamli bo‘lmagan ma’lumotlar.
Raqamli ma’lumotlar va ularni kompyuterda qanday ifodalanishini ko‘rib
chiqamiz.
Butun sonlar
. Raqamli ma’lumotlarning asosiysi – bu
butun sonlardir
.
Butun
sonlar kompyuterda ikkilik sonlar ko‘rinishida saqlanadi. Ular odatda 8, 16, 32 va
64 bitli uzunliklardan biriga ega bo‘lishlari mumkin. Kompyuterda butun sonlar
ishorali
va
ishorasiz
ko‘rinishlarda ifodalanishi mumkin (1.12-rasm). 32-razryadli
so‘z
(rus tilida – slovo) yordamida 0 dan 2
32
-1 gacha bo‘lgan ishorasiz, hamda -
2
31
-1 dan +2
31
-1 gacha bo‘lgan ishorali butun sonlarni ifodalash mumkin.
31
Butun bo‘lmagan sonlar.
Butun bo‘lmagan sonlarni (3,14; 0,495; 0,0056;
…) ifodalash uchun
suriluvchi nuqtali sonlar
ishlatiladi (rus tilida - chisla s
plavayuщey tochkoy). Ularning uzunliklari 32, 64 yoki 128 bitgacha bo‘lishi
mumkin (1.13-rasm).
1.12.-rasm. Butun sonlar.
1.13-rasm. Suriluvchi nuqtali sonning IEEE standartidagi formatlari.
32
Misollar: 3,14 = 0,314 * 10
1
0,495 = 0,495 * 10
0
0,00056 = 0,56 * 10
-3
2014 = 0,2014 * 10
4
314; 495; 56; 2014 - mantissalar.
1; 0; -3; 4 – eksponentalar (darajalar, tartiblar) (1.14-rasm).
1.14-rasm. Suriluvchi nuqtali sonlarga misollar.
O‘nlik sonlar
. Bunda o‘nlik sistemasida yozilgan har bir raqam, ikkilik
sistemasidagi
to‘rtta raqam
bilan almashtiriladi. Ikkita o‘nlik raqam, bitta baytga
joylashtiriladi (1.15-rasm). Bu ikkilik-o‘nlik formati deb ataladi. (rus tilida –
dvoichno-desyatichnыy format).
Misollar: 25 --- 0010 0101
367 --- 0011 0110 0111
1987 --- 0001 1001 1000 0111
33
1.15-rasm. O‘nlik sonlarga misollar.
Raqamli bo‘lmagan ma’lumotlar va ularning xillari.
|
Simvolli ma’lumotlar - Nigmatov X

|
Nigmatov XBog'liq Nigmatov XSimvolli ma’lumotlar
. Matnlarni ishlashda, ma’lumotlar bazalarini
boshqarishda va boshqa shularga o‘xshash xollarda simvolli ma’lumotlar bilan
ishlashga to‘g‘ri keladi. Simvolli ma’lumotlarga misol qilib ASCII (American
Standard Code for Information Interchange) va UNICODE kodlarini keltirish
mumkin. Ularning uzunliklari mos xolda 7 (8) va 16 razryadli bo‘lishi mumkin (1.1-
jadval).
Qatorlar ko‘rinishidagi ma’lumotlar
yoki qatorlar ko‘rinishidagi
o‘zgaruvchilar. Bu xildagi ma’lumotlarning oxirida maxsus belgi yoki qatorning
uzunligini ko‘rsatuvchi qismi mavjud bo‘ladi. Kompyuterda ushbu qatorlar ustida –
ko‘chirib yozish, qidirib topish va ularni tahrirlash amallarini bajaruvchi buyruqlar
mavjud.
Mantiqiy ma’lumotlar
. Mantiqiy ma’lumotlar esa ikkita qiymatga ega bo‘lishi
mumkin: rost yoki yolg‘on (true yoki falshe), ya’ni 1 yoki 0.
1.1-jadval. ASCII simvollariga to‘g‘ri keladigan kodlarning jadvali.
34
Pentium 4 protsessorida qo‘llaniladigan ma’lumotlarning xillari
.
Pentium 4 protsessori IEEE 754 standartiga asoslangan - ikkilik ishorali va ishorasiz
butun sonlarni, ikkilik-o‘nlik sanoq sistemasidagi sonlarni va suriluvchi nuqtali
sonlarni ifodalay oladi [16]. Bu protsessor asosida qurilgan kompyuter 8/16 –
razryadli kompyuter hisoblanib, shunday uzunlikka ega bo‘lgan butun sonlar bilan
ishlay oladi (1.2-jadval). Unda ko‘p sonli arifmetik buyruqlarni, bul amallarini va
taqqoslash amallarini bajarish mumkin. Pentium 4 protsessori 8-razryadli ASCII
simvollari bilan ishlay oladi, unda simvollardan iborat bo‘lgan qatorlarni ko‘chirib
yozish va qidirib topish kabi maxsus buyruqlar ham mavjud.
1.2-jadval. Pentium 4 protsessori raqamli ma’lumotlarining xillari.
|
| |
NE (NOT) - Nigmatov X

45
Demak agar sxemadagi
V
in
kuchlanishining qiymati [0, 5V]
chegaraning pastki
qiymatiga yaqin bulsa,
V
out
kuchlanishining qiymati chegaraning yuqori qiymatiga
ega bo‘ladi. Bu esa ushbu sxemani, inkorlash sxemasi - invertor ekanligini anglatadi.
Unda mantiqiy 0, mantiqiy 1 ga, mantiqiy 1 esa mantiqiy 0 ga aylantiriladi. Sxemada
siniq chiziqlar shaklida ifodalangan qarshilik (rezistor) esa tranzistor kuyib
qolmasligi uchun, undan o‘tayotgan tok kuchini cheklash maqsadida qo‘yilgan.
Tranzistorni bir holatdan boshqa holatga o‘tishi uchun, bir
necha nanosekund kerak
bo‘ladi. 1.19.-rasmning o‘ng tomonida inkorlash amalini bajaruvchi element –
invertorning
chizmalardagi ifodalanishi va uning haqiqat jadvali keltirilgan.
1.20-rasmda keltirilgan
NE-I
(NOT-AND)
– mantiqiy ko‘paytirish va
inkorlash amallarini bajaruvchi elementining sxemasi tarkibidagi
ikkita tranzistor
ketma-ket ulangan. Agar
V
1
va
V
2
kuchlanishlarning qiymatlari [0, 5V] chegaraning
yuqori qiymatlariga yaqin bo‘lsa, ya’ni mantiqiy 1-ga teng bo‘lsa, unda ikkala
tranzistor ham o‘tkazgichlarga aylanadi va sxemaning
chiqishidagi kuchlanish
o‘zining past qiymatiga teng bo‘lib qoladi. Bunda chiqishda mantiqiy 0 hosil bo‘ladi.
Agar tranzistorlardan birining kirishidagi, ya’ni bazasidagi kuchlanish past qiymatga
– mantiqiy 0-ga teng bo‘lsa, chiqish kuchlanishi
V
out
mantiqiy 1-ga mos bo‘lgan
kuchlanishga teng bo‘ladi. Boshqacha qilib aytganda,
V
out
kuchlanishi, mantiqiy 0-
ga mos kuchlanishga teng bo‘ladi, qachonki
V
1
va
V
2
kuchlanishlarning qiymatlari
mantiqiy 1-ga mos keladigan kuchlanishga teng bo‘lsagina. 1.20-rasmning o‘ng
tomonida esa, ushbu elementning chizmalardagi ifodalanishi
va uning haqiqat
jadvali keltirilgan.
1.20-rasm.
NE-I (NOT-AND)
– mantiqiy ko‘paytirish va inkorlash amallarini
46
bajaruvchi element.
1.21-rasmda keltirilgan
NE-ILI
(NOT-OR)
– mantiqiy qo‘shish va inkorlash
elementining sxemasi tarkibidagi ikkita tranzistor parallel tarzda ulangan. Agar
kirishdagi bitta signal yuqori qiymatga (mantiqiy 1-ga) teng bo‘lsa, unga tegishli
tranzistor ulanadi va kirishdagi signal
V
out
o‘zining pastki qiymatiga, ya’ni mantiqiy
0-ga teng bo‘ladi. Agar ikkala kirishdagi signal ham o‘zining
pastki qiymatiga
(mantiqiy 0-ga) teng bo‘lsagina, chiqishdagi kuchlanish yuqori qiymatga, ya’ni
mantiqiy 1-ga teng bo‘ladi. 1.21-rasmning o‘ng
tomonida, ushbu elementning
chizmalardagi ifodalanishi va uning haqiqat jadvali keltirilgan.
1.21-rasm.
NE-ILI (NOT-OR)
– mantiqiy qo‘shish va inkorlash amallarini
bajaruvchi element.
Yuqoridagi rasmlarda keltirilgan sxemalar – uchta
oddiy ventillarni tashkil
etadi. Ular mos ravishda
Paxtani dastlabki ishlash texnologiyasi va jihozlari - bet 22

Qoziqli baraban
1-rasm. Yirik iflosliklardan tozalashda faydalaniladigan
asosiy ishchi organlari
1-arrali baraban;
2-kolosniklar;
3-tеkislovchi
cho'tka;
4-cho'tkali baraban.
Cho’tkali baraban
Arrali baraban
Kolosnikli panjara
2-rasm. Yirik iflosliklardan tozalashda asosiy ishchi organlari
Hozirgi davrda paxta tozalash korxonalarida quritish va tozalash
bo'limlarida “Oqim yo'nalishli” (potochnaya liniya) uskunalar komplеkslaridan
foydalanilib, chigitli paxtani iflos aralashmalardan tozalashda birdan-bir qulay
va zamonaviy tеxnologiya bo'lib hisoblanadi. Haqiqatda ham “oqim yo'nalishli”
uskunalar komplеksi “УXK” rusumli bir-nеchta sеksiyalardan iborat bo'lib,
yordamchi vositalar: xom ashyoni tashish, uzatish va yig'ishtirish,
transportlaridan foydalanish mutloqo bеkor etiladi. Shu sababli chigitli
paxtaning fizikaviy-tеxnologik xususiyatlariga salbiy ta'sir etuvchi kuchlar
turlarini kamaytiradi. Bu o'z navbatida paxta tozalash korxonasining asosiy
mahsuloti bo'lib hisoblanadigan tola sifatini saqlashga va chigitning
jarohatlanishi yoki ezilishini pasaytirishga imkon yaratadi.
УXK-agrеgat sеksiyalari uch xil bo'lishi mumkin: УXK.01-boshlang'ich
sеksiyasi (3-rasm), УXK.02-o'rta sеksiyasi, УXK.03-oxirgi sеksiya (4-rasm
).
Bularning bir-biridan farqi: УXK.01-sеksiyasida ta'minlovchi valiklar
o'rnatilgan bo'lsa, УXK.03-sеksiyasida tozalangan paxta mashinadan chiqadigan
joyiga yopiq nov o'rnatilgan (5-rasm).
УXK.02 sеksiyasi-ikki tarafidan qo'shimcha sеksiyalar ulashga
moslashtirilgan bo'lib, shu o'rta sеksiya hisobiga, agrеgatdagi sеksiyalar sonini
ko'paytirish yoki kamaytirish mumkin. Qiyin tozalanadigan paxtaning
sеlеktsion navlarini tozalashda, agrеgatdagi sеksiyalar soni 6-7 gacha
ko'paytiriladi. Masalan: KOGT-komplеksi shu qiyin tozalanadigan paxta navlari
uchun ishlatilmoqda.
|
ISHNING MАZMUNI - Paxtani dastlabki ishlash texnologiyasi va jihozlari

Mаshinаni ishlаsh printsipi hаvо o‟z hаrаkаti bilаn pахtаni аrаlаshtirib,
muаllаq hоlаtdа хаrаkаtlаntirishgа аsоslаngаn. Hаvо hаrаkаti pnеvmоtаshish
mоslаmаsining bоshidаgi vа охiridаgi bоsimlаrning fаrqi bilаn tа‟minlаnаdi.
Quvur bоshidаgi (оrtiqchа bоsim) yoki охiridаgi (rаzryajеniе) bоsimlаrni hоsil
bo‟lishigа qаrаb, pnеvmоtаshish mоslаmаsi so‟ruvchi, itаruvchi vа so‟ruvchi-
itаruvchi turlаrigа bo‟linаdi. Pахtа tоzаlаsh kоrхоnаlаridа pахtа, tоlа vа
mоmiqlаr uchun pnеvmоtаshish mоslаmаsining so‟ruvchi turi kеng qo‟llаnilаdi.
CC-15А sеpаrаtоri pnеvmоtаshish tizimining аsоsiy qismi bo‟lib, uni
pахtа tоzаlаsh kоrхоnаlаrining hаmmа bo‟limlаridа pахtа хоm аshyosi uchun
pnеvmаtik tаshish uskunаsi sifаtidа fоydаlаnilаdi. CC-15А sеpаrаtоri pахtаni
pnеvmоtаshish mоslаmаsi оrqаli kеlаyotgаn hаvо оqimidаn аjrаtib оlish uchun
qo‟llаnilаdi.
Pnеvmоtrаnspоrtning ishlаsh printsipi pахtаgа tа‟sir etаdigаn hаvо оqimi
bilаn hаrаkаtlаnаdigаn аlохidа tеzlikkа (
Paper Title (use style: paper title)

Salayev Alisher Kuralbayevich
dept. Information security
Urgench Branch of Tashkent University of Information Technologies named
after Muhammad al-Khwarizmi
Urgench,
Uzbekistan
salayevalisher@gmail.com
Aminboyev Javohir Alisher o’g’li dept. Information security
Urgench Branch of Tashkent University of Information Technologies named after Muhammad al-Khwarizmi
Urgench, Uzbekistan
aminboyevjavohir2323@gmail.com
Khaitbayev Azizbek Pirnazarovich
dept. Information security
Urgench Branch of Tashkent University of Information Technologies named after Muhammad al-Khwarizmi
Urgench, Uzbekistan
khaitboyev.a@gmail.com
Introduction: Modern hash functions like SHA-256 and BLAKE2 are meticulously designed to be highly collision-resistant, making it computationally infeasible to find collisions, thereby safeguarding the integrity of processed data. However, ensuring their effectiveness necessitates employing rigorous analysis methods to assess their security against potential attacks. This thesis explores various approaches used to analyze the collision tolerance of contemporary hash functions, highlighting their strengths and limitations.
Keywords: Hash function, collision resistance, cryptanalysis, cryptographic algorithms, differential cryptanalysis, empirical analysis, distribution analysis, collision finding experiments, correlation analysis, statistical modeling, randomness testing, SHA-256, BLAKE2.
Introduction
Modern hash functions like SHA-256 and BLAKE2 are meticulously designed to be highly collision-resistant, making it computationally infeasible to find collisions, thereby safeguarding the integrity of processed data. However, ensuring their effectiveness necessitates employing rigorous analysis methods to assess their security against potential attacks. This thesis explores various approaches used to analyze the collision tolerance of contemporary hash functions, highlighting their strengths and limitations.
Amaliy ishi №6 dhcp ishlash jarayoni. Cisco packet tracerda dhcp serverni sozlash ishdan maqsad: Cisco Packet Tracer da dhcp serverini sozlash. Amaliy ish jarayoni

|
Amaliy ishi №6 dhcp ishlash jarayoni. Cisco packet tracerda dhcp serverni sozlash ishdan maqsad: Cisco Packet Tracer da dhcp serverini sozlash. Amaliy ish jarayoni
|
Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 164,61 Kb. | | #115265 |
Bog'liq Johongir 5
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
“Komputer injiniringi” fakulteti
“Multimediya texnologiyalari” kafedrasi
“Kompyuter tarmoqlari” fanidan
Topshiriq-6
Guruh: 220-21
Bajardi: Anorboyev J.
Tekshirdi: Abdurashidova K.
Toshkent 2023.
|
Amaliy ishi № 6
DHCP ISHLASH JARAYONI. CISCO PACKET TRACERDA DHCP SERVERNI SOZLASH
Ishdan maqsad: Cisco Packet Tracer da DHCP serverini sozlash.
Amaliy ish jarayoni:
Tarmoq qurib olamiz:
6.1-rasm. DHCP serverini tarmoqqa ulash.
DHPC serverida IP-manzilni sozlash.
6.2-rasm. IP manzil maskasi va asosiy shlyuzni o‘rnatish.
Quyidagi maydonlarni sozlaymiz: Pool Name, Default Gateway, DNS Server, Start IP Address, Subnet Mask, Maximum Number of Users.
Sozlamalar oxirida "Save" tugmasini bosamiz.
6.3-rasm. DHCP manzilini sozlash
Statik marshrutlash kalitini DHCP ga o‘zgartirish.
6.4 va 6.5-rasmlar. Kompyuterlarda DHCPni sozlash
Tarmoqni ishlashini tekshirish uchun ping buyrug’ini yuborib koramiz:
6.6-rasm. Tarmoqni ping orqali tekshirish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Amaliy ishi №6 dhcp ishlash jarayoni. Cisco packet tracerda dhcp serverni sozlash ishdan maqsad: Cisco Packet Tracer da dhcp serverini sozlash. Amaliy ish jarayoni
|
Doimiy xotira qurilmalari

Doimiy xotira qurilmalari . Elektr manbai uzilganda ham ma’lumotlarni
saqlay oladigan xotira –
doimiy xotira qurilmasi (DXQ) deb ataladi
(ROM - Read- Only Memory , rus tilida – postoyannoe zapominayuщee ustroystvo - PZU). Odatda
doimiy xotira qurilmalaridagi axborotni o‘zgartirish yoki o‘chirib tashlash mumkin
emas. Ammo hozirda DXQni ishlab chiqarish paytidagina emas, balki uni
qo‘llashdan avval, ya’ni uni ishlatish paytida ham axborotni yozish mumkin bo‘lgan
va axborotni o‘chirib yozish mumkin bo‘lgan doimiy xotira qurilmalari ham ishlab
chiqilgan. Ular quyidagicha nomlanadilar:
-
PROM (Programmable ROM) – programmalanadigan doimiy xotira qurilmasi
(rus tilida – programmirumыe PZU).
-
EPROM (Erasable PROM) – axborotni o‘chirish va qayta yozish mumkin
bo‘lgan programmalanadigan doimiy xotira qurilmasi (rus tilida – stiraemoe
programmiruemoe PZU);
-
EEPROM (Electronically EPROM) - axborotni elektron tarzda o‘chirish va
yozish mumkin bo‘lgan programmalanadigan doimiy xotira qurilmasi (rus tilida –
elektronno-pereprogrammiruemoe PZU);
- flesh-xotira.
X. KOMPYUTER ARXITEKTURASINI ASSEMBLER SATXI Yuqori sath tillari hisoblangan
C, C+ va
Java kabi dasturlash tillarida yozilgan
bitta operatorni amalga oshirish uchun, bir nechta mashina buyruqlarini bajarish
kerak bo‘ladi. Har bir operatorga bittadan mashina buyrug‘i to‘g‘ri keladigan til esa
60
–
assembler tili deb ataladi. Har bir assembler tili yoki assemblerlar, mashina
buyruqlarining nomlari qisqartirib yozilgan –
mnemonikalarga ,
ya’ni ma’noga ega
qiskartirilgan so‘zlarga asoslanadi [1,16,18]. Masalan: qo‘shish –
Tillar, sathlar va virtual mashinalar

158
Interpretatsiya va translyasiya maqsadga muvofiq bo‘lishi uchun T.0 va T.1
tillar bir biridan keskin farqlanmasligi kerak. Bu degani T.1 til T.0 tilga nisbatan bir
muncha yaxshiroq bo‘ladi, lekin undan ko‘p farqlanmaydi.
Bu bir tomondan dasturlashni inson uchun qulayroq shaklga keltirish, kkinchi
tomondan dasturni M.0 bajarilishini ta’minlash muammosini xosil qiladi. Buning
echimini ko‘p sathli tillar ierarxiyasini xosil qilish orqali xal qilish mumkin.
Dasturlashni insonga qulaylashtirish uchun endi T.2 tilni yaratish kerak. T.2
tilda ishlaydigan virtual mashina endi M.2 bo‘ladi. T.2 til T.1 ga nisbatan insonga
qulaylik jihatidan ancha yaqinroq bo‘ladi. Lekin mashina bari bir T.0 tilida ishlaydi.
Bunda esa qo‘yidagi almashtirish jarayoni T.2 T.1 T.0 amalga oshishi zarur bo‘ladi.
Biri ikkinchisidan insonga qulayroq bo‘lgan tillarni yaratish jarayoni eng
maqbul tilni xosil qilgunimizcha davom etishi mumkin. Har bir bunday til o‘zidan
oldingi tilni asos sifatida ishlatadi. SHuning uchun kompyuterni bir necha virtual
mashinalar sathlaridan iborat deb qarashimiz mumkin. Bu tasavvur 1 rasmda
keltirilgan edi.
v
) аsоslаngаn. Shundа hаvо bоsimi 
(
N

N - vеntilyatоr hоsil
qilаdigаn hаvо bоsimi, mm. suv. ustuni.
- uskunаlаrning fоydаli ish kоeffitsiеnti,
=0,5
- chigitli pахtаning quvur ichidа
hаrаkаtini inоbаtgа оluvchi
kоeffitsiеnt,
=0,6
k - pаrаbоlа kоeffitsеnti (yangi quvur uchun k= 0,111)
ХK –rusumli tоzаlаsh mаshinаsining tuzilishi vа ishlаsh

uzаtilаdi. Tа‟minlоvchi vаliklаr qоziqchаli-plаnkаli
bаrаbаnlаrgа pахtаni bir
mе‟yordа tа‟minlаsh vаzifаsini o‟tаydi. ИВА vаriаtоrigа ulаngаn bo‟lib, uning
tа‟minlоvchi vаliklаri 0-20 (аyl/dаq) gаchа аylаnishlаr sоnigа egа. Qоziqchаli
bаrаbаnlаrgа (2) pахtа tushаdi
vа qоziqchаlаr bilаn titilib, to‟rli yuzаgа (3)
urilаdi.
Nаtijаdа
chigitli pахtа silkitilib, mаydа iflоsliklаrdаn tоzаlаnаdi. To‟rli yuzа
оrqаli аjrаlib chiqqаn iflоsliklаr bunkеrlаrgа (4) tushib, yig‟uvchi shnеk
yordаmidа tаshqаrigа chiqib kеtаdi.
To’rli sirtlаr (
2-rasm
)
-
po‟lаt simlаrdаn to‟qilgаn, hаr хil shаkldаgi ko‟zli,
yaхlit tunukа yoki turli shаkldаgi kоlоsniklаrdаn yasаlgаn bo‟lishi mumkin.
Pеrfаrаtsiyalаsh uslubidа tаyyorlаngаn to‟rli sirtning tеshiklаr (ko‟zlаr)
o‟lchаmlаri 4,5 х 50 mm, yoki 6 х 50 mm qilib tаyyorlаnаdi.
2-jadval
1ХK tоzаlаgichining аsоsiy tехnik ko’rsаtkichlаri:
1.Ish unumdоrligi, t/sоаt.......................................................................5,0
7,0
2. Аylаnish tеzligi, аyl/dаq:
а) tа‟minlоvchi vаlik.................................................................0
14
b) qоziqchаli bаrаbаn...................................................................480
3. Tехnоlоgik mаsоfа (to‟rli sirt bilаn qоziqchаli
bаrаbаn оrаlig‟i), mm.................................................................14
20
4. Tоzаlаsh sаmаrаdоrligi, %...............................................................45
50 %
TAJRIBA ISHI № 6 - Paxtani dastlabki ishlash texnologiyasi va jihozlari

Arrali barabanli tozalagich uskunalarining (
1-2-rasm
) asosiy ish organlari
arrali baraban (1) bilan uning tagiga ma'lum bir masofada (zazor) qatorlab
qo'yilgan kolosniklardan (2) iborat. Bu ish organlari chigitli paxta
bo'lakchalarini arra tishlariga bosish cho'tkasi (3) va ajratib oluvchi cho'tkali
baraban(4) bilan birgalikda chigitli paxtadan yirik iflosliklarni ajratish
tеxnologik jarayonini tashkil etadi.
XЧE besh barabanli tоzalagich

XЧE besh barabanli tоzalagich
ingichka tоlali paxtani iflоslikdan
tоzalashga mo‟ljallangan (6-rasm). Bu tоzalagichni bоshqa turdagi chigitli
paxtani tоzalash uchun ham ishlatish mumkin.
6-rasm. XЧE rusumli besh barabanli tozalagich sxemasi.
Tоzalagich kanоp tutgich 1, qоziqli titkilash barabanlari 2, kоlоsnikli
panjara 3, kоrpus 4, paxta sоlish bunkeri 5, paxtani jihozdan chiqarish bunkeri 6
dan ibоrat. Bunkerga tushgan chigitli paxtani aylanib turgan kanоp tutgich to‟rli
sirt yoki kоlоsnikli panjara ustidan sudrab o‟tib, keyingi qоziqli-titkilash
barabaniga uzatadi. Shunda paxta tezligini bir оz yo‟qоtib, keyingi baraban
qоziqlari bilan yana to‟rli sirt ustidan sudrab оlib o‟tiladi.
Chigitli paxta har gal to‟rli sirtga ishqalanganda mayda
qo‟shimchalarning bir qismi ajralib to‟rli sirt teshiklari оrqali chiqib ketadi.
Paxta barcha barabanlardan o‟tib tоzalanadi va bunkerdan, chiqib ketadi. Agar
chigitli paxtaga tоsh yoki temir parchasi kabi qattiq jismlar aralashgan bo‟lsa,
ular qоziqchalarni sindiradi, kоlоsniklar оrasini kengaytiradi, chigitli paxta
bo‟lakchalari esa bu yerdan chiqib, nоbud bo‟ladi.
Chigitli paxtaning barabandan barabanga o‟tishi, uning to‟rli sirtga
ishqalanish tartibi besh barabanli tоzalagichda bajariladigan jarayonga
o‟xshaydi. Lekin ОХБ-10 tоzalagichning tоzalash samaradorligi besh barabanli
tоzalagichnikidan yuqоri uni remоnt qilish va ishlatish ancha оddiy. Jihoz
barcha barabanlar o‟rin almashganda ham kamchshliksiz ishlayveradi.
6-jadval
XЧE tоzalagichning texnik xarakteristikasi
Ish unumi, t/sоat
10-12
Mayda iflоslikni tоzalash effekti, %
30
Qоziqchalar bilan to‟r оrasi, mm
14…18
Qоziqcha-plankali barabanning aylanish chastоtasi, min
-1
500
Iste`mоl quvvati, kVt
5
|
-rasm. 6A-12M rusumli shnekli tozalagich sxemasi

birlashtiruvchi vertikal shaxta 4 lar оrqali pastki ikki shnekka tushadi va ularda
qayta titkilanib, оrqa tоmоnga qaytariladi va jihozdan tоzalanib chiqadi.
Yuqоrigi va pastki qоziqchali shneklarda ajratilgan iflоs qo‟shimchalar bunker
6 ga o‟rnatilgan kоnveyer 7 yordamida tashqariga chiqarib yubоriladi. Chigitli
paxtaning har bir bo‟lakchasi 6A-12M jihozi ichida o‟rta hisоbda 30...35 s
turadi, shu vaqtda shnek qоziqchalari ularni qayta-qayta urib paxtadan mayda
xas-cho‟plarni ajratadi.
4-jadval
6A-12M tоzalagichning texnik xarakteristikasi
№
Ko‟rsаtkichlаr
Miqdоri
1
Tоzаlаngаn pахtа bo‟yichа ish unumdоrligi, t/sоаt
6-7
2
I nаv uchun tоzаlаsh sаmаrаdоrligi, %
40-55
3
Shnekli bаrаbаnlаr sоni, dоnа
4
4
Shnek diаmetri, mm
550
5
Shnekning аylаnishlаr sоni, аyl/dаq.
240-260
6
Shnek uzunligi, mm
3900
7
To‟rli yuzа tirqishining o‟lchаmi, mm
6х50
8
Uskunаdаn so‟rilаyotgаn hаvо miqdоri, m
3
/sek
1-1,3
-jadval 
ЧX-3M2 tozalagichining tеxnologik ko'rsatkichlari

ЧX-5 rusumli chigitli paxtani yirik iflosliklardan tozalash uskunasining
ishlash tеxnologik jarayoni ЧX-3M2 tozalagichning ishlash jarayoni bilan bir
xil bo'lib,faqat bazi bir ish organlarining konstruktsion tuzilishi bilan farq etadi.
Masalan: ЧX-3M2 uskunasidagi «qaziqchali titish barabaning» o'rniga
«pichoqchali baraban» o'rnatilgan va ruparasi tomaniga «qadir-budirli sirt»
joylash tirilgan. Barabanning pasiga o'rnatilgan «turli sirt» olib tashlangan.
Bunday konstruktsion o'zgarish kritish natijasida ЧX-5 tozalagichining chigitli
paxta bo'yichi ish unimdorligi soatiga 6,0 tonnagacha ko'paydi.
VII. BUL ALGEBRASI VA BUL SXEMALARINI AMALGA OSHIRISH

41
1938 yilda Amerikaning Massachuset texnologik instituti studenti bo‘lgan
yosh Klod Shennon Bul algebrasini releli va o‘chirib yoqiladigan elektr sxemalarida
qo‘llanilishini tasdiqlab berdi.
Kompyuter arxitektursasining raqamli mantiqiy
sathi elementlarini
loyihalashda, Bul algebrasi koidalaridan foydalaniladi.
1.18-rasmda hozirgi kompyuter sxemalarini tashkil qiluvchi va Bul
algebrasining oddiy funksiyalari hisoblangan, mantiqiy ko‘paytirish –
I
(AND)
,
mantiqiy qo‘shish –
ILI
(OR)
va inkorlash –
NE
(NOT)
funksiyalarini bajaruvchi
elementlar va ularning haqiqat jadvallari keltirilgan.
43
Bu
elementlarni, o‘zbek tilida mos holda
VA, HAM
va
EMAS
deb atash
mumkin. Biz ularni va boshqa shu kabi elementlarni
rus va ingliz tillaridagi
nomlaridan foydalanamiz. 1.18-rasmning yuqori qismida elementlarning Amerika
standartidagi, pastki qismida esa Rossiya standartidagi ko‘rinishlari keltirilgan [2].
Ushbu sxemalarning kirishiga 0 yoki 1 ga teng bo‘lgan mantiqiy
o‘zgaruvchilar
beriladi, ularning chiqishida esa, yana o‘sha mantiqiy qiymatlarni
qabul qila olishi mumkin bo‘lgan
funksiyalarning, ya’ni Bul funksiyalarining
qiymatlari olinadi. Sxemalarda mantiqiy qiymatlar ma’lum bir kattalikdagi
kuchlanishlar bilan ifodalanadi.
Odatda mantiqiy