Toshkent tibbiyot akademiyasi

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI O’RTA MAXSUS VA OLIY TA’LIM VAZIRLIGI
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG’LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI
TOSHKENT TIBBIYOT AKADEMIYASI
«TASDIQLAYMAN»
O’quv ishlari bo’yicha
prorektor, professor
Teshayev O.R. Tibbiyot, meditsina, tabobat - kishilar sogʻligʻini saqlash va mustahkamlash, umrni uzaytirish, kasalliklarning oldini olish, davolash haqidagi bilimlar va shu sohadagi amaliy tadbirlar majmui. Vazir (arab. - yuk koʻtaruvchi) - oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq davlatlarida, shu jumladan Oʻrta Osiyo xonliklarida hukumat idorasi yoki kengashi (devon) boshligʻi. V. lar vaziri aʼzam rahbarligida davlatni idora etish vazifalari bilan shugʻullangan. V. Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. ______
«____»___________2013 yil
Kafedra: Travmatologiya-ortopediya, XDJ va neyroxirurgiya
Fan: Travmatologiya-ortopediya
4-kurs Tibbiy profilaktika fakulteti uchun
YAGONA USLUBIY TIZIM
Hozirgi zamon urushlarda haroratli shikastlar. Aralashgan radiasion va kimyoviy shikastlar, bosqichlarda davolash va ko’chirish
TMI - Futlyarli novokain bilan blokadalash.Kimyo, ximiya - moddalarning tuzilishi va oʻzgarishini oʻrganadigan fan. Kimyo boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujudga kelib, tabiiy ehtiyojlarni qondirish, zaruriy mahsulotlar ishlab chiqarish, biridan ikkinchisini xrsil qilish va, nihoyat, turli hodisalar sirlarini bilish maqsadida roʻyobga chiqdi.
Postgematransfuzion shok.
№ 2 MAVZUSI bo’yicha amaliy mashg’ulot
T A ‘ L I M T E X N O L O G I YAS I
Toshkent - 2013
Tuzuvchilar:
Travmatologiya-ortopediya, XDJ va neyroxirurgiya
kafedrasi mudiri: t.f.d. Karimov M.Yu.
Ukuv ishlari buyicha mas’ul: ass., t.f.n. Saloxiddinov F.B.
Ko'rib chiqildi va kelishildi.
Azizova F.X.- TTA o'quv bo'limi boshlig'i, professor
Muhokama qilindi va tasdiqga tavsiya etildi
TTA "Tibbiy-profilaktika fanlari
siklopredmet seksiyasi" raisi, professor______________ B.M. Mamatqulov
"_____" _____________ 2013 yil
Mashg’ulot № 2
O'QUV MASHG'ULOTIDA TA'LIM TEXNOLOGIYASI MODELI
Mavzu: Hozirgi zamon urushlarda haroratli shikastlar. Aralashgan radiasion va kimyoviy shikastlar, bosqichlarda davolash va kuchirish
TMI - Futlyarli novokain bilan blokadalash. Postgematransfuzion shok.
Ta'lim berish texnologiyasi (amaliy mashg'ulot)
Vaqt: 225 minut
|
Talabalar soni: 10-12
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotining tuzilishi
|
1. Kirish qism
2. Nazariy qism
3.Analitik qism:
-loyixa
-Testlar va vaziyatli masala
4. Amaliy qism.
|
O’quv mashg’uloti maqsadi:
|
Talabalarni termik va aralashgan, radiasion va kimyoviy shikastlanishlarda jabrlanuvchilarga tibbiy yordam ko’rinish, tibbiy evakuatsiya bosqichi talablari bo’yicha asosiy saralash tamoyillari bilan tanishtirish. Tibbiy evakuastiya bosqichlari maqsad va vazifalariga ko’ra yordamni tashkillashtirish.
|
Talaba bilishi lozim:
|
Tibbiy evakuatsiya bosqichi maqsad va vazifalari;
Tibbiy evakuatsiya bosqichida yaradorni saralashni asosiy prinsiplari;
Tibbiy evakuatsia bosqichlarida termik va aralashgan, radiasion va kimyoviy shikastlanishlarda jabrlanuvchilarga tibbiy yordam ko’rinish.
|
Talaba bajara olishi lozim:
|
Amaliy mashulotlarni bajara olishi, termik va aralashgan shikastlanishlarda yaradorga birinchi yordam ko’rsatish
|
Pedagogik vazifalar:
Termik va aralashgan, radiasion va kimyoviy turlari bilan tanishtirish;
Termik va aralashgan, radiasion va kimyoviy shikastlanishlarda jabrlanuvchilarga tibbiy yordam ko’rinish usullarini ochib berish;
Tibbiy evakuatsiya bosqichi
amaliyotidagi o’rni va
axamiyati bilan
tanishtirish va o’rgatish.
|
O’quv faoliyati natijalari:
Termik va aralashgan, radiasion va kimyoviy turlari;
Termik va aralashgan, radiasion va kimyoviy shikastlanishlarda jabrlanuvchilarga asosiy davolash usullarini tasniflaydilar;
Asoratlarni oldini olish usullarini ochib beradilar va bilimlarini shakllantiradilar;
|
Ta’lim usullari
|
“Stol o’rtasida ruchka” o’yini, ma’ruza, axborot berish, namoish, interaktiv ish o’yinlari. Keys-stadi
|
Ta’lim shakli
|
Jamoaviy, guruhlarda ishlash («Stol o’rtasida ruchka »), yakka tartibli
|
Ta’lim vositalari
|
Amaliy mashg’ulot o’tkazish uchun: rengent tasvirlar, skelet, birlamchi jarrohlik amaliyoti uchun jarrohlik asboblari.
Yangi axborot texnologiyalari vositalari, ko’rgazmali qurollar, videofilmlar.
|
Ta’lim berish sharoiti
|
Guruhli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar
|
Monitoring va baholash
|
Og’zaki so’rov: tezkor-so’rov,yozma so’rov: vaziyatli masala
|
Hozirgi zamon urushlarda haroratli shikastlar. Aralashgan radiasion va kimyoviy shikastlar, bosqichlarda davolash va kuchirish o’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqich-lari va vaqti
225 daq
|
Faoliyat
|
ta’lim beruvchi
|
ta’lim oluvchilar
|
1-bosqich.
O’quv mashg’ulotiga kirish
10 daqiqa
5 daqiqa
| -
Mavzuning nomi, maqsadi va kutilayotgan natijalarni etkazadi. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalar: shikast turlari, klinikasi, profilaktikasi va davosi to’g’risida tushuncha beradi. Mashg’ulot rejasi bilan tanishtiradi.
-
Adabiyotlar ro’yxatini beradi (ilova №6)
-
Talabalarni aqliy hujumga tortish uchun jonlantiruvchi savollar beradi Amaliy mashg’ulot rejasi va tuzilishiga qarab ta’lim jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibi bayon qilinadi.
1.4. Amaliy mashg’ulotda talabalar faolligini baholash mezonlarini e’lon qiladi (ilova №5):
|
Tinglaydilar va yozib oladilar.
Tinglaydilar va yozib oladilar
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar
|
2-bosqich.
Asosiy qism
45 daqiqa
5 daqiqa
45 daqiqa
40 daqiqa
5 daqiqa
45 daqiqa
5 daqiqa
35 daqiqa
25 daqiqa
|
2.1. Talabalar bilimini faollashtirish maqsadida mavzuning asosiy tushunchalari bo’yicha tezkor-so’rov o’tkazadi
2.2. Loyiha materiallarini muhokama qilishni tashkillashtiradi, ishlash qoidasi, vaziyatlarni tahlil qilish chizmasi, muammolarni ifodalanishiga e’tibor berishlariga qaratadi
Tanaffus
2.3. Vaziyatni mustaqil tahlil qilishni, muammoni ifodalashni, echish yo’llarini aniqlashni, so’ngra uni echish topshirig’ini beradi( Ilova№3). Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.
Tanaffus
2.4. Vaziyatli masalalarni yakka tartibda ishlaydilar
2.5. Talabalarga ko’rgazmali qurollarni ko’rsatish
(slaydlar, prezentastiya, videofilmlar va bq.), ularni izoxlash
Tanaffus
2.6. Talabalarga amaliy ishning rejasi va qadamma qadam bajarilishi tushuntiriladi.
2.7. Talabalar o’z qo’llari bilan amaliy ishni mustaqil bajarishadi va natijalarni daftarlarga bayonnoma tarzida yozishadi.
2.8. TMI mavzusi e’lon qilinadi va muxokama qilinadi
Kasallik tarixi yozish uchun bemorlar kurastiyasi va muxokama kilish.
|
Savollarga javob beradilar.
Muhokama qiladilar, aniqlashtiruvchi savollar beradilar
Amaliy qism materiallarini muhokama qiladilar,
aniqlaydilar, savollar beradilar.
Mustaqil ravishda tahlil qilish varag’ini to’ldiradilar, muammoni echadilar.
Vaziyatli masalalarni muhokama qiladilar
taqdimot kiladilar boshqa talabalar munozarada ishtirok etadilar, savollar beradilar
|
3-bosqich.
Yakuniy
10 daqiqa
|
3.1. Xulosa: Mavzu bo’yicha xulosa qiladi.
3.2. Faol talabalar baholanadi Gurux bo’yicha baxolash mezonlari e’lon qilinadi
3.3. Mustaqil tayyorgarlik ko’rish uchun savollar va topshiriqlar beriladi
|
Tinglaydi
O’z o’zini baholaydilar.
Savollar beradilar
Topshiriqni yozadilar
|
|
1.Kirish qism:
1.1 Mashg’ulotni o’tkazish joyi va jihozlanishi:
|
-
Travmatologiya-ortopediya, XDJ va neyroxirurgiya auditoriyalari.
-
Amaliy mashg’ulot o’tkazish uchun: asseptik bog’lamlar, jarroxlik anjomlari.
-
Yangi axborot texnologiyasi vositalari, ko’rgazmali qurollar, videofilmlar.
|
1.2 Motivatsiya:
|
Berilgan mashg’ulotni o’tkazish talabalarga haroratli shikastlar, aralashgan, radiasion va kimyoviy shikastlarga to’la qonli tibbiy yordamning tibbiy evakuatsiya bosqichida tashxislash, jang maydonida jabrlanganga birinchi tibbiy yordam ko’rsatish ko’nikmasini egallash imkonini beradi.
Talabaga javobgarlik xissini, singdirish, qiziqtirish va amaliy ko'nikmalarni egallashda zaruriy bilimlar xajmini kengaytirishga yordam beradi. Kelajakda to'g'ri va o'ziga ishongan xolda, logik va kritik fikrlashni, kasbiga ma'suliyatli yondoshishni talabada shakllantiradi.Bu mavzu haqida to’liq tasavvur va ma’lumotga ega bo’lish UASHning ish faoliyatida amaliyotni to’g’ri tashkillashtirishga yordam beradi.
|
1.3. Tashqi va ichki fanlararo bog’liqlik
|
2. Fanlararo va fan ichidagi bog’liqlik:
|
Ushbu mavzu bo’yicha talabalarni o’qitish odam anatomiyasi, topografik anatomiya va operativ jarrohlik, radiologiya, anesteziologiya-reanimasiya va umumiy jarrohlik bilimlariga asoslangan.
|
2. Nazariy qism:
|
2.1 MASHG’ULOTNING QISQACHA MAZMUNI
Zamonaviy jangda termik shikastlanishlar va ularni davolash.
Agar o’tmish jangida sanitar yo’qotishlar tuzumida birinchi o’rinni o’q otar yaralar egallagan bo’lsa,zamonaviy jangda birinchi o’rinni kuyishlar egallaydi. kuyishni davolashda muammo aktual darajada jang oqibatining jiddiy tarkibiga aylandi.
Yadro portlashlarda kuyishlar 65-83% sanitar yo’qotishlarni tashkil etdi.Lekin hozir xam er sharida har yili 100000 kishi halok bo’lmoqda.
Termik shikaslanishni chaqiruvchi qurol va faktorlar turlar:- maxsus qo’shinda yoninlar(kema,tank,avtomobillar), naplm, termit, fosfor, o’tsochar, yondiruvchi bombalar, yoninlar (bino, o’rmon).
Kuyish kasalligini oirligini bildiruvchi faktorlar.
Kuyish kasalligi 10?n chuqur kuyish va20% dan oshiq tashqi kuyishlar: shikast maydoni, shikast chuqurligi, boshqa shikastlar (kombinirlangan, buzilishlar), oqibatli holatlar (kasalliklar, holdan toyish va b), yosh. Fosfor (yun. phosphoros - yoruglik tashuvchi, phos - yoruglik va phoro - tashiyman, lot. Phosphorus), P - Mendeleyev davriy sistemasining V guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 15, atom massasi 30,97376. Maydon - ochiq, meʼmoriy jihatdan tartibga keltirilgan, atrofi bino, inshootlar yoki daraxtlar bilan toʻsilgan keng satq. Toʻrtburchakli, temperaturapetsiyasimon. doirasimon, tuxumsimon (oval) va boshqa shakllarda yopiq yoki ochiq holda boʻladi.
Kuyish kasalligi prognozi. Qoida bo’yicha:- “yuzlab”-yosh %, umumiy maydon: 100 dan ko’p-prognoz salbiy, 80-100-shubxali, 80 dan kam-ijobiy, nafas olish yo’llarini kuyishi 10%ga teng.
Frank indeksi-tashqi kuyish 1%-1-ed, shuqur kuyish 1%-3ed, nafas olish yo’llari kuyishi-30ed,30ed gacha engil kuyish, 30dan 60 ed gacha o’rtacha oir, 60dan 90ed gacha oir kuyish, 90 eddan oshiq- o’ta oir kuyish.
Kuyish maydonini aniqlashni qabul qilish:- ”kaft qoidasi”(1% atrofida), ”to’qqiz qoidasi” bosh, bo’yin-9%, qo’l-9%, oyoq-18%, tana oldindan-18%, tana orqadan-18%, oraliq-1%.
Vilevina G.D bo’yicha turli kontur siluet shtrixi
Kuyish darajasi(chuqurligi)
I daraja-eritematoz(giperemiya,shish,oriq)
II daraja-bullyoz(pufaklar shakli)
III daraja-nekrotik
IIIA daraja-teri organoidlari saqlangan
IIIV daraja-terining hamma yuzasini nekrozi
IV daraja-kletchatka nekrozi, fastiya,mushak-suyak nekrozi.
Infeksiyni qo’shilishi,to’shakka kuygan yarani ezilishi,mikrosirkulyatsiya buzilishi natijasida shok va umumiy gipoksiya ikkilamchi nekrozni shakllantiradi,toriro kuyishni chuqurlashtiradi.
Kuyish diagnostikasi
Diagnoz tarkibiga kiradi:kuyishni nima keltirib chiqargan,chuqurligi(darajasi)maydoni,joylashish joyi,nafas olish yo’lini kuyishi borligi,shokni borligi(yoki kuyish kasalligini kechishini boshqa fazasi)Diagnoz aniqligi muddatga boliq,asosan IIIa va IIIb darajalari differensiyasida.
Nafas olish a’zolari kuyish belgilari:
-kuyish yopiq holatda joylashgan
-kichik qadamlarda soch tolalarini tushishi
-ovozni bo’ilishi
-o’pka shishi
Kuyish kasalligi fazalari
1.Shok(3 kun)
2.Toksemiya(3dan 15 sutkagacha)
3. Intoksemiya(4-5 kundan yarani tuzalishigacha)
4. Rekonvalestensiya yoki kuyishli ozish
Kuyish shoki(asosiysi)
-erektil fazasi,bir necha soatgacha
-torpid fazasi 3 sutkagacha
-chuqur kuyishlarning proporsional maydonining oirligi
-eritrositlar gemolizi va giperkoagulyasiyasi
-plazma yo’qotish-gipovolemiya va gemokonsentratsiya olib keluvchi
-buyraklar faoliyati buzilishi, ADga boliq bo’lmagan xolda.Oir shok etarli darajadagi AD paytida ham bo’lishi mumkun
-oliguriya,gemoglobinuriya,albuminuriya,azotemiya
-normal temperature
Oir shok belgilari:
-diurez-15-20ml/sdan kam
-gematuriya
O’ta oir shok belgilari
-chuqur kuyish 40?n oshiq
-anuriya(sutkalik diurez 100ml gacha)
-siydik to’qqizil rang loyqali(gemoglobinuriya)
Kuyish toksemiyasi:- tana xarorati ko’tarilishi bilan boshlanadi(mikrosirkulyasiya to’xtaydi), intoksiktsiyani o’sishi, qo’zaluvchanlik, apatiya, qusish, koma, ich ketishi, dinamik tutilish, me’da-ichakdan qon ketishi (diapedez, eroziv gastrit), nefrilar va pielitlar (bazan oliguriya bilan), pnevmoniya(asosan nafas olish yo’li kuyishida), gipoproteinemiya, anemiya, gipovitaminoz.
Kuyish septikotoksemiyasi:- dastlabki yiringlash, intosikatsiya paydo bo’ladi, gipoproteinemiya o’sishi, tana vaznini yo’qolishi, isitma (bazan gektik), bakteremiya, yiringli metastazlar, sepsis.
Rekonvalestensiya:-kuyish yarasini epitelizatsiyasidan boshlab paydo bo’lishi, patologiya, ozish, qon hosil bo’lishini buzilishi, chandiqli faktorlar.
Tuzaluvchi yaralarda yarani bujmayishi kuzatiladi, bu esa chiziq hosil bo’lishiga olib keladi.
Kuyishni davolash etaplari
Birinchi vrachgacha yordam(jang maydonida BTYo):- napalmni o’chirish, o’choqdan, shikaslanishni olib chiqish, shpritsda analgatiklar, bolamlar (imkoniyatga qarab),
-sovuq qo’yish, muz qo’yish (imkoniyatga qarab).
Birinchi vrachlik yordami(PTYo):-kuyish shaklini profilaktik davolash, oriqni qoldirish-antigistaminlar, asabni tinchlantirish, blokadalar (nafas olishda), v/o poliglyukin plazma-250, ishqorlar ichish.
Maxsuslashgan gospitallarda kuyganlar uchun-kuyish kasalligi simptomlari bo’lgan bemorlar, ko’z yoki nafas olish a’zolari kuyishi, teri plastikasiga muxtoj bo’lganlar (yuz kuyishi, barmoqlar, bo’imlar).
Maxsuslashgan tibbiy yordamda toksemiya, yarali ozish, terining yopiq defektlari, erta asoratlarni oldini olishda kurash olib boriladi. Kurash - sport turi, belgilangan qoidaga muvofiq ikki sportchining yakkama-yakka olishuvi. Kurashish sanʼati koʻp xalqlarda qadim zamonlardan buyon maʼlum. K. ayniqsa Yunonistonda keng tarqalib, qad. olimpiada musobaqalaridan doimiy oʻrin olib kelgan. Kuyganlarda umumiy va maxalliy davo ishlari olib ishlari olib boriladi, qaysiki tuzalgach harbiy xizmatga yaroqli bo’lishadi. Shokni davolash.Toksemiyani davolashda intoksikatsiya bilan kurashish, infeksiya, anemiya, gipoproteinemiya, umumiy gipoksiya bilan. Antimikrob zardoblar, gamma-globulin. Antibiotiklar. Ovqat kaloriyasi 4000 kkalldan kam bo’lmasligi sutkasiga - Mahalliy davo - kunota yoki har kuni bo’lam qo’yish (ko’plab yiring oqishi). Vishnevskiy maz bilan (agar yiring kam bo’lsa) yoki antiseptiklar bilan (furatsilin 1:5000, bor kislotasi 2-3 %, rivanol 1:1000). Bosqichning nekroektomiya. Teri plastikasi birlamchi va ikkilamchi (erta granulirlangan yaraga va kechki chandiqni olib tashlash).
Sovuq urishi.
Etiologik bo’linadi:- 0 dan yuqori xaroratni ta’siridan paydo bo’luvchi; quruq muz ta’siridan paydo bo’luvchi, kontakt sovuq urishlari,muzlagan metallarni teriga tegishidan paydo bo’luvchi, qaltirash.
O- dan yuqori xaroratni ta’siridan ko’proq oyoq kafti aziyat chekadi. Uzoq muddatli ta’siridan kaft doimiy ravishda o’zining odatiy haroratini yo’qatadi, vasomotor va neyrotrofik proseslar yuzaga keladi, qaysiki bular destruktiv o’zgarishlarga olib kelib xattoki nekrozgacha va xo’l gangrenaga aylanadi. Past haroratni ta’siri quruq muzda asosan tananing ochiq yoki periferik qismlari-yuz, qo’l aziyat chekadi. Past xarorat hujayra plazmasini buzilishini chaqiradi, qaysiki oqibatda birlamchi nekroz yoki to’qima degeneratsiyasi vujudga keladi.
Kontaktli muzlash,muzlagan metal predmetlarni tegishidan kelib chiqadi (lyotchiklarda, tankchilarda, motoyuruvchilarda). Qaltirash tabiiy haroratni susayishidan kelib chiqadi. Bular davomli sovuq va ko’p muddat ta’siridan kelib chiqadi. Qaltirashda asosan ochiq soxalar jaroxatlanadi (qo’l barmoqlari, yuz, quloq). Sovuq urishi patogenezida ikki davr:yopiq va reaktiv. Yopiq davrda moddalar almashinuvini buzilishi va muz urgan soxalarda qon aylanishini buzilishi bilan xarakterlanadi. Bu o’zgarishlar darajasi past haroratni ta’sirini davomiyligiga boliq. Klinik tashirin davr teri rangparligi, sezuvchanlikni yo’qolishi va maxalliy tana xaroratini yo’qolishi bilan boshlanadi. Reaktiv davr uchun(isigandan keyin)reaktiv yallilanish va nekrozni paydo bo’lishi xos.Yashirindan reaktiv davrga o’tishining xarakterli belgisi bo’lib progressirlanuvchi tana qismi shishi,sovuq olishni tasdiqlaydi.
Sovuq urishini keltirib chiqaradi: -ho’l kiyim, tana oxirlarida qon aylanishini buzilishi, tor oyoq kiyimini kiyib yurish, siqib turuvchi jgut yoki bolam, oyoq terlashi, davomli harakatsizlik, qon yo’qotish, shok: -o’q otar sinish hisobiga qon tomirlar yaralanishi.
Sovuq olish klassifikatsiyasi
4-daraja
I daraja:davomli bo’lmagan to’qima gipotermiyasi,innervatsiyani buzilishi va terida qon aylanishini bizilishi,bunda dastlab terini oqarishi,keyinchalik qizarishi.Terini isitgandan keyin ko’karishi,bazan marmar surati bo’ladi.
II daraja:uzoqroq davom etuvchi to’qima giperemiyasidan paydo bo’ladi.Sezilarli darajada qon aylanishini buzilishi natijada teri ustini shishi va deskvamatsiyasi kuzatiladi.O’suvchi qavat shikastlanmaydi.O’zini rangsiz tarkibiga ega bo’lgan pufakni bo’lishi bu esa isitilgandan bir necha kun paydo bo’lishi mumkun.
III daraja:teri va teri osti yo qavati shikastlanadi.Patologik jarayonni rivojlanishida 3-bosqich farqlanadi:
1) o’lish va pufaklar
2) nekrozlangan soxalarni so’rilishi va sovuq urishi va granulyatsiyani paydo bo’lishi
3) chandiqlashish-epitelizatsiya
IV daraja-hamma yumshoq to’qimalar va suyaklar o’ladi.Bu darajada zonalarga ajratiladi:total nekroz,qaytmas degenerativ o’zgarishlar,qaytar degenerative protseslar.IV daraja sovuq olish oqibatida tana oxirlari segmentlari-falangalarni,barmoqlar, kaftni yo’qotishgacha etadi. Asoratlari maxalliy va umumiy bo’lishi mumkun. Maxalliy-limfangait, limfadenit, abseslar, flegmonalar, saramasli, yallilanishi, tromboflebitlar, nevritlar, osteomielitlar.
Umumiy-sepsis, qoqshol, anaerob infeksiya.
MUZLASH
Bu odamning patologik gipotermiyasi,o’lim bilan tugashi ham mumkun. Muzlashga olib kelivchi faktorlar:past harorat, namlik, shamol.Harorat (Temperatura) (lot. temperatura - kerakli aralashma, o'rtacha holat) - moddaning holatini issiq-sovuqligini tavsiflaydigan fizik kattalik. Ularni tasirida davomiylik va uzluksizlik katta axamiyat egallaydi. Muzlash belgilari: kuchsizlik, utunlay adinamiyaga, o’tish, uyquchanlik, keyinchalik sezishni yo’qolishi.
Muzlashni 3 bosqichi:
Adinamiya bosqichi - es-hushi saqlangan, uyquchanlik, bosh aylanishiga shikoyati, bazan bel orii, tez charchash, holsizlik. Gapirish sekin,past lekin aniq, tana harorati 30-32*C. Stuporoz bosqichi-yaqqol uyquchanlik, es-hushini yomonligi, gapirishni buzilishi, ma’nosiz nigox,mimikalarni buzilishi. Nafas kam, lekin ritm buzilishi yo’q, tana harorati 29-32oC.
Talvasali bosqich-hushi yo’qolgan, teri sovuq, oqargan, trizm rivojlanadi (chaynov muskullarini talvasali qisqarishi). Mushaklar zo’riqqan, qo’l va oyoqlar talvasasi, bukilgan kontrakturli. Nafas kam, yuzaki, bazan xirillagan. Puls kam, kuchsiz, aritmik. Ko’z qorachiqlari qurigan, yoruga sezgirligi yo’q. Ko’z olmalari ichiga botgan. Tana harorati-26-30oC.
Evakuatsiya bosqichida davolash
Birinchi yordam:-zudlik bilan haroratni to’xtatish,qon aylanishini tiklash va sovuqdan shikastlangan soxalarni infeksiyadan asrash. Qor bilan sovuq urgan soxalarni artish mumkun emas-bu teri uchun xavfli va infeksiya tushiradi.Yaradorni darxol issiq joyga yotqizish.Issiq haroratli 30-35C li vannalar,muntazam tana oxirlarini isitish.Issiq shirin choy berish.
Sovuq urishini 1 chi bosqichida: shikasylangan soxalarni spirt bilan artish va aseptic bolam bilan o’rab,isitish. Sovuq urishining 2 chi bosqichida faqat bolam bilan,MPPga evakuatsiya. Vrachlik birinchi yordamni bosqichi:(PTYo). Sovuq urish I-daraja-shikastlangan soxani spirtga shimdirilgan tampon bilan qizarguncha artish. Bolamlar qalin paxtali bo’lishi. II daraja-shikastlangan soxani extiyotlik bilan spirt paxta bilan artish, bolam toli-balzamli emulsiyali yoki netral mazli bo’lishi, qoqshol anatoksin, antibiotiklar yuborish.
III darajada spirt bilan aseptik bolam qo’yish,QQA, antibiotiklar yuborish.
Malakali jarroxlik yordami bosqichi(MShYo)
I daraja-shuni o’zi, MShYo kabi
II daraja shuni o’zi oyoq, qo’llarga novokainli blokada.
Transport-evakuatsion saralash: I darajadagi sovuq urishda va II darajaning chegarali sovuq urishida soayuvchilar komandasida qoladi.
-YADG ga II-IV darajadagi sovuq urganlarni, o’z-o’zini boshqara oluvchilarni, qaysiki tuzalgach harbiy xizmatni davom ettirishi mumkun bo’lganlar.
-III-IV darajali o’gir shikastlanganlarni harbiy-dala jarroxlik gospitaliga jo’natiladi.
Maxsus yordam ko’rsatish bosqichida konservativ va operativ davolar ko’riladi.
Maxalliy davolar sovuq urishning darajasiga qarab olib boriladi.Sovuq urishning I-darajasida:
-shikastlangan terini spirt bilan ishlov berish
-quruq aseptik bolam
-elektronur vannalar qabul qilish,ultrabinafsh nur bilan nurlash
-maxalliy darsonvalizatsiya. Kuyishni ikkinchi darajasida
-shikaslangan soxalarni tozalash, pufaklarni olib tashlash
-antiseptik malxamlar bilan bolash
-fiziodavo UVCH-davo bilan to’ldiriladi
3-4 darajadagi sovuq olishda shikaslangan yuzalarni tozalash,pufaklarni yorish birlamchi xirurgik ishlov berish bilan to’ldiriladi,bu o’z ichiga kesish va o’lgan to’qimalarni olib tashlash(nekrektomiya)3 darajaning chegaralangan sovuq urishida asosan konservativ davo qilinadi.4 darajada albatta nekrektomiya qilish lozim,ya’ni o’lgan to’qimalarni olib tashlash.Ho’l gangrenada dastlab chuqur bo’ylamasiga kesma qilinadi(nekrotomiya)bu to’qimani qurishiga va unga infeksiyaning tarqalishini oldini oladi.Tana oxirlarini gips longeta bilan immobiliztsiyalash,antibiotiklar bilan davolash,novokainli blokadalar uzilgan sohadagi to’qimalarni regeneratsiyasini yaxshilaydi.
|