nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
25-mavzu. Bоzоr iqtisоdiyotida raqоbat. Reja : Kirish Raqobatning mohiyati va ob`ektiv asoslari

|
25-mavzu. Bоzоr iqtisоdiyotida raqоbat. Reja : Kirish Raqobatning mohiyati va ob`ektiv asoslari
|
bet | 1/4 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 29,03 Kb. | | #262319 |
Bog'liq 25-mavzu. Bоzоr iqtisоdiyotida raqоbat. Reja Kirish Raqobatnin
25-mavzu. Bоzоr iqtisоdiyotida raqоbat.
R e j a :
Kirish
1. Raqobatning mohiyati va ob`ektiv asoslari
2. Raqobatni rivojlanish bosqichlari, turlari va usullari
3. Mukammal raqobat. Nomukammal raqobat va uning asosiy ko`rinishlari
Xulosa
Kirish
Raqobatning tartibga solish vazifasi - bu ishlab chiqarishni talabga (iste‘mol) muvofiqlashtirish maqsadida taklifga ta‘sir o’tkazishdan iborat. Talab ko’p bo’lsa, taklif ko’payadi va narxga ham bog’liq bo’ladi, iqtisodiyot bozor qonunlari asosida tartibga solinadi.
Raqobatning resurslarni joylashtirish vazifasi ishlab chiqarish omillarini ular eng ko’p samara beradigan korxona, hudud va mintaqalarga oqilona joylashtirish imkonini beradi.
Raqobatning innovatsion vazifasi – fan-texnika taraqqiyoti yutuqlariga asoslanuvchi hamda bozor iqtisodiyoti sub‘ektlarining rivojlanishini taqozo etuvchi turli kurinishdagi yangiliklarning joriy etilishini bildiradi.
Raqobatning taqsimlash vazifasi – ishlab chiqarilgan ne‘matlar yalpi hajmi (YaIM)ning iste‘molchilar o’rtasida taqsimlanishiga bevosita va bilvosita ta‘sir o’tkazadi.
Raqobatning nazorat qilish vazifasi bozordagi ba‘zi ishtirokchilarning boshqa bir ishtirokchilar ustidan monopolistik hukmronlik o’rnatishiga yo’l qo’ymaslikka yo’naltiriladi.
Raqobatning to’rtta shakli mavjud:
1. Erkin raqobat;
2. Monopolistik raqobat;
3. Monopoliya;
4. Oligopoliyadir.
Erkin raqobat sharoitida bir xil mahsulot ishlab chiqaruvchi tarmoqda juda ko’p sonli korxonalar mavjud bo’ladi. Korxonalar mahsulot narxi ustidan sezilarsiz nazoratni amalga oshiradi, chunki korxonalar soni ko’p bo’lganligi sababli umumiy ishlab chiqarish hajmi unga katta bo’lmaydi.
Sof monopoliyada tarmoq bitta firmadan iborat bo’lishi sabali, u mavjud mahsulot (xizmat)ning yagona ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi va yakka hukmronlik shakllanadi.
Monopolistik raqobat o’z ichiga ham monopoliya, ham raqobat unsurlarini oladi. Tarmoqdagi bir turdagi mahsulotning unlab ishlab chiqaruvchilari bir-birlari bilan qulay narx hamda ishlab chiqarish hajmiga erishish borasida raqobatlashadilar.
Oligopoliya tarmoqda u qadar ko’p bo’lmagan korxonalarning mavjud bo’lishi va hukmronlik qilishidir. Qaysi tovarlar va xizmatlar bozorida nisbatan ham sonli ishlab chiqaruvchilar hukmronlik qilsa, shu tarmoq oligopolistik tarmoq hisoblanadi. Masalan, po’lat, mis, alyuminiy, qo’rg’oshin, temir sanoatning bir turdagi mahsulotlaridir, iste‘molchilik tovarlari: avtomobillar, yuvish vositalari, sigaretlar, maishiy elektrbuyumlarini ishlab chiqaruvchilar tabaqalashgan oligopoliya hisoblanadi.
|
| |
Tezkor xotira. Xotira turlari bilan tanishish

uning yordamida amallar bajarish tezkor xotira orqali bajariladigan
amallardan ancha tez bajariladi. Shuning uchun kompyuter xotiraning
koproq ishlatiladigan qismi nusxasini kesh xotirada saqlab turadi.
Mikroprotsessorning xotiraga murojaatida, avvalo, kerakli programma va
berilganlar kesh xotirada qidiriladi. Berilganlarni kesh xotirada qidirish
vaqti tezkor xotiradagiga nisbatan ancha kam bolgani uchun kesh xotira
bilan ishlash vaqti ancha kam boladi.
Videoxotira. Videoxotira monitor ekraniga video ma’lumotlarni
(videotasvirlarni) saqlab turish uchun ishlatiladi. Shuni aytish lozimki,
videotasvirlar (ayniqsa rangli) kompyuter xotirasida kop joy egallaydi.
Shuning uchun video xotira hajmi qancha katta bolsa, shuncha yaxshi
albatta.
Kanalli va shinali sistemotexnika

yuritmalarini testlash, CMOS RAM ni taxrirlash. Va nihoyat, tizimli plata,
qattiq disk (murojaat qilish vaqti va uzatish tezligi), videoqism tizim (alma
shish tezligi) uchun unumdorlikni baholashni bajarish mumkin.
Norton utilitalari (xususan 7.0 versiyasi) paketidan juda
ommaviy SYSINFO.EXE (System Information) utilitasi taqdim еtadigan
testlash imkoniyatlarini va kompyuterning asosiy reytingli parametrlarini
ko’rib chiqaniz, bu utilitani qattiq; diskdagi, agar u erda bo’lmasa,
disketadagi NU (Norton Utilites) katalogidan ishga tushirish mumkin.
SYSINFO utilitasi kompyuterning tizimli konfiguraciyasi, uning asosiy
komponentalari va ularning tavsiflari tugrisidagi ma’lumotlarni
taqdim еtadi, hamda butun kompyuterning va uning alohida qims
tizimlarining kiyosiy unumdorligini (SHK ning tanlangan tipik
modellariga nisbatan) baholash imkonini beradi.
Utilita ishlaganda videomonitor еkranida foydalanuvchi bilan muloqat
qilish rejimida foydalanuvchiga qiziqarli bo’lgan malumotlarni o’z ichiga
olgan ma’lumot kadrlari aks еttiriladi.
Har bir еkran quyidagilarga еga bo’ladi:
� umumiy sarlavxa � System Information
Ona plataga analogli va raqamli videokartalarni o’rnatish

|
Ona plataga analogli va raqamli videokartalarni o’rnatishBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti46. Ona plataga analogli va raqamli videokartalarni o’rnatish
Tizimli plataning standarti (form-faktori) uning o‘lchamini, tashqi
qurilmalarni ulash uchun mo‘ljallangan chiqishlarning holati va
mahkamlash teshiklarining joylashishini belgilaydi Plataning aniq modeli
va formatiga qarab teshiklar soni 6 tadan 12 tagacha bo‘lishi mumkin.
Ularning platadagi holati qat’iyqayd qilingan. 2.8-rasmda tizimli plataning
uchta standarti uchun mahkamlash nuqtalarining sxematik rejasi
ko‘rsatilgan. Tizimli plata yig‘ish shassisiga uning yuzasidan taxminan 5
mm balandlikda mahkamlanadi. Metall vtulkalar yoki plastmassali
moslamalar plata bilan g‘ilof o‘rtasidagi oraliqni ta’minlaydi. Platani unga
o‘rnatilayotgan qurilmalarning og‘irligidan vujudga keladigan o‘zgarishni
kamaytirish uchun maksimal mumkin bo‘lgan nuqtalarga mahkamlash
kerak. Plata g‘ilofga shassi bilan birga o‘rnatiladi. Agar protsessor elektr
ta’minoti bloki yonida joylashgan bo‘lsa, platani qiyalatib kirgizish kerak.
Plata kerakli holatni egallagandan keyin ichiga o‘rnatilgan
(integratsiyalashgan) qurilmalar uchun razyomlar g‘ilofning orqa
tarafidagi teshiklarga mos keladi. Shundan keyin shassini vintlar
yordamida mahkamlash mumkin.
48. Ona platadagi kondensatorlarni almashtirish
Protsessor va xotira qurilmasining konstruksiyasi joylashtirilishi shunday
amalga oshirilganki, u butun tizimni maksimal sovutish imkonini beradi.
ATX spetsifikatsiyasida g‘ilof ichida havoning bosimini kamaytirishga
olib keladigan purkash kabi ishlaydigan ventilator Afzal ko‘rilgan.
Ko‘pchilik ishlab chiqaruvchilar ATX ta’minot blokini tizimdan havoni
so‘rib oluvchi ventilator bilan birgalikda ishlab chiqaradilar, ya’ni manfiy
bosimli konstruksiyani taklif qiladilar.
|
| |
Kompyuter ta’minoti turlari

|
Kompyuter ta’minoti turlariBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti
2. Kompyuter ta’minoti turlari.
Dasturiy ta’minot turlari.
Shaxsiy
kompyutеr
ikkita
tashkiliy
qismlardan
iborat,
yani apparat (hardware) taminot va dasturiy (software) taminot qisimlari
.
Apparat ta'minoti — bu, birinchi navbatda kompyutеrning asosiy
tеxnik qismlari va qo’shimcha (atrof) qurilmalaridir.
Dasturiy ta'minot kompyutеrning ikkinchi muhim qismi bo’lib, u
ma'lumotlarga ishlov bеruvchi dasturlar majmuasini va kompyutеrni
ishlatish uchun zarur bo’lgan xujjatlarni o’z ichiga oladi. Dasturiy
ta'minotsiz xar qanday kompyutеr bamisoli bir parcha tеmirga aylanib
qoladi.
Mа’lumki,
kоmp’yutеr
tеxnоlоgiyalаri
fаqаt
chеgаrаlаngаn аmаllаrniginа bаjаrishgа mo’ljаllаngаn
bоshqа elеktrоn
qurilmаlаr (tеlеfоn, mаgnitоfоn, tеlеvizоr vа h.k.) dаn fаrq qilib, kiritilgаn
mа’lumоtlаr ustidаxilmа-xil аmаllаrni bаjаrishi mumkin. Buning uchun
shu
tеxnоlоgiyalаrning аsоsi
bo’lmish
kоmp’yutеr
tushinаdigаn
tildа kеrаkli ko’rsаtmаlаr (dаsturlаr) tuzib, uning xоtirаsigа kiritish kеrаk.
SHundаy dаsturlаrning mаjmui kоmp’yutеr tеxnоlоgiyalаrining dаsturiy
tа’minоtini tаshkil qilаdi vа ulаrning imkоniyatlаrini, quvvаtlаrini аks
ettiruvchi аsоsiy vоsitаlаrdаn biri hisоblаnаdi.
Avvalo ular orasidagi bog’lanish intеrfеys dеb atalishini bilib
olishimiz lozim. Kompyutеrning turli tеxnik qismlari orasidagi o’zaro
bog’lanish — bu,apparat intеrfеysi, dasturlar orasidagi o’zaro bog’lanish
esa — dasturiy intеrfеys, apparat kismlari va dasturlar orasidagi o’zaro
bog’lanish — apparat — dasturiy intеrfеys dеyiladi.
Shaxsiy kompyutеrlar xakida gap kеtganda kompyutеr tizimi bilan
ishlashda uchinchi ishtirokchini, ya'ni insonni (foydalanuvchini) ham
nazarda tutish lozim. Inson kompyutеrning ham apparat, ham dasturiy
vositalari bilan mulokotda buladi. Insonning dastur bilan va dasturni inson
bilan o’zaro mulokoti — foydalanuvchi intеrfеysidеyiladi.
Endi kompyutеrning dasturiy ta'minoti bilan tanishib chiqaylik. Barcha
dasturiy ta'minotlarni uchta katеgoriya bo’yicha tasniflash mumkin:
Tizimli dasturiy ta'minot;
Amaliy dasturiy ta'minot;
Dasturlash tеxnologiyasining uskunaviy vositalari.
|
| |
а) markaziy proektsiyalar metodi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi navoiy kon-metallurgiya...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti "mashinosozlik texnologiyasi va mashinasozlik ishlab chiqarishlarini avtomatlashtirish" kafedrasi
|
bet | 2/4 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 1,55 Mb. | | #142247 |
Bog'liq №1.МАЪРУЗА b) parallel proektsiyalar metodi. Markaziy proeksiyalash usuli. Markaziy proeksiyalash usuli. Buyumning proeksiyasini hosil qiluvchi proeksiyalovchi nurlar bir nuqtadan chiqqan bo'lsa, bunday proeksiyalash markaziy proeksiyalash deb ataladi. P- proeksiyalar tekisligi. S- proeksiyalash markazi. Parallel proeksiyalash usuli. Parallel proeksiyalash usuli. Agar proyeksiyalovchi nurlar o'zaro parallel bo'lsa, bunday proeksiyalash parallel proeksiyalash deb ataladi.
Parallel proeksiyalashning asosiy xossalari:
1. Nuqtaning tekislikdagi proeksiyasi nuqta bo'ladi.
2. To'g'ri chiziqning tekislikdagi proeksiyasi to'g'ri chiziq bo'ladi.
3. Agar nuqta to'g'ri chiziqda yotsa, uning tekislikdagi proeksiyasi to'g'ri chiziqning proeksiyasida bo'ladi.
4. Parallel to'g'ri chiziqlarning proeksiyalari ham o'zaro parallel bo'ladi.
Nuqta. Nuqtaning ortogonal proeksiyalari. Nuqta. Nuqtaning ortogonal proeksiyalari. Fazoda hajmga va yuzaga ega bo’lmagan jism nuqtadir. O'zaro perpendikulyar bo'lgan ikki tekislikka geometrik elementlarni perpendikulyar proeksiyalash ortogonal proeksiyalash usuli (Gaspar Monj usuli) deb ataladi. Ortogonal so'zi to'g'ri burchakli degan ma'noni bildiradi.
Fazoviy chizmadan epyur hosil qilish uchun H tekislikni [OX) proeksiyalar o'qi atrofida soat strelkasi yo'nalishida 90° ga aylantiramiz. Natijada gorizontal proeksiyalar tekisligi H va frontal proeksiyalar tekisligi V bitta tekislik bo'lib qoladilar. Bunday chizma Monj epyuri (tekis chizma) deyiladi.
O'zaro perpendikulyar frontal proeksiyalar tekisligi va gorizontal proeksiyalar tekisligi V va H fazoni to'rtta bo'lakka bo'ladi, uning 1/4 b'o'lagiga chorak deyiladi. Choraklarga tegishli A, B, C, D, nuqtalarning fazodagi holatlarini epyurini tahlil qilamiz.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti "mashinosozlik texnologiyasi va mashinasozlik ishlab chiqarishlarini avtomatlashtirish" kafedrasi
|
Kompyuterni qismlarga ajratish. Tizimli blok qismlari bilan

|
Kompyuterni qismlarga ajratish. Tizimli blok qismlari bilanBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti13. Kompyuterni qismlarga ajratish. Tizimli blok qismlari bilan
tanishish. Kompyuterga qo’shimcha yangi texnik qurilmalarni ulash
Tizim platasi (motherboard) - qurilmalami va hisoblashlami boshqaruvchi
asosiy qurilma bo'lib, unga mikroprotsessor, tezkor va kesh xotira,
mikrosxemalari, kontroller va turli adapter, elektrosxemalar o'matiladi.
Tizim platasi asosan quyidagi qurilmalardan tashkil topadi.
Mikroprotsessor - kompyutemi boshqarish va barcha hisob ishlari,
buyruqlami bajarilishini ta ’minlaydi. Mikroprotsessor turli amallami tez
bajarish qobiliyatiga ega. Uning tezligi sekundiga 100 million amalga va
undan ortiq boiish i mumkin. Uning tezligi megagerslarda hisoblanadi va
protsessor nomidan keyin yoziladi. Masalan, Pentium 700. Tezkor xotira -
protsessor uchun zarur bo'lgan dasturlar va ma’lumotlarni saqlaydi.
Kompyuter o'chirilishi bilan tezkor xotiradagi ma’lumotlar o'chiriladi.
Qattiq disk (doimiy xotira - hard disk drive) - dastur va ma’lumotlami
doimo saqlaydi. U ba’zan ≪vinchester≫ deb ham nomlanadi. Vinchester
nomi birinchi yaratilgan qattiq disk nomidan kelib chiqqan (1973-yilda
IBM firmasi tomonidan yaratilgan qattiq disk nomi
≪30/30≫ bo'lgan va
bu mashhur Winchester miltig'ining kalibrga o'xshar edi). Ular hajm va
ishlash tezligi bilan farqlanadi. Qattiq diskdagi dastur va ma’lumotlar esa
o'chirilmaydi. Kesh xotira - kompyuter tomonidan dasturlar ishlash
jarayonida ko ‘p ishlatilgan ma’lumotlami saqlash uchun foydalaniladi. Bu
xotira tezkor va doimiy xotira o'rtasida joylashadi. Kontroller (adapterlar) -
ular har xil tashqi qurilmalar ishini ta’minlaydi. Ishlash holatlari bilan
farqlanadi (video platasi, tovush platasi, tarmoq platasi va ...). Disk
yurituvchilar - bu egiluvchan va kompakt disklardagi ma’lumotlarni o'qish
va yozish ishlarni bajaradigan qurilma. Kiritish-chiqarish porti orqali
mikroprotsessor bilan ma ’lumot almashinadi. Ichki qurilmalar bilan
ma’lumot almashinuv uchun maxsus portlar hamda umumiy poitlar
mavjud. Umumiy portlar 2 xil bo'ladi: parallel (LPT1. LPT4) va ketma-ket
(C0M1, ...,COM3). Parallel portlar kiritishchiqarishni ketma-ket portga
nisbatan tezroq bajaradi. Har bir poll o'zining shaxsiy manziliga va
raqamiga ega bo'lib, ulaming umumiy soni 65536 taga yetadi. BIOS (Basic
input output system) - o ‘z tarkibidagi bir marta yozib qoldirilgan
ma’lumotlar majmuasini saqlab turuvchi va alohida mikrosxema
hisoblangan xotira turi hisoblanadi. Odatda, bu xotiradagi ma’lumotlami
uni ishlab chiquvchi korxona (firma) yozib qoldiradi. Bu ma’lumotlar
kompyuter elektr manbadan o'chirilgan holda ham saqlanadi va alohida
mikroakkumlyatorli batareyalardan oziqlanadi. Bu xotira turi faqat
ma’lumotlami o'qish rejimida ishlaydi. Shuning uchun bunday xotirada
kompyuteming qurilmalarini tekshiruvchi test dastiirlar, operatsion
tizimlaming yuklovchi dastur modullari saqlanadi.
|
| |
Kom\ga asosiy va qo’shimcha qurilmalarni ulash va ularning

|
Kom\ga asosiy va qo’shimcha qurilmalarni ulash va ularningBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti
25.Kom\ga asosiy va qo’shimcha qurilmalarni ulash va ularning
xarakteristikalari bilan tanishish
Shaxsiy kompyuter quyidagi asosiy qurilmalardan tashkil topadi: tizimli
blok, monitor, klaviatura va sichqoncha.
Tzimli blok-asosiy platani va unga ulanadigan qurilmalarni o’zida jamlab
turuvchi sistema bloki.Klaviatura-ma’lumotlarni kompyuterga kiritishga
yordam beruvchi qurilma.Monitor-kompyuterdagi ma’lumotlarni ekranda
aks ettirib beradi.Sichqoncha-kompyuterdagi bajaradigan ishlarga yordam
beruvchi qurilma.
SHKning imkoniyatini oshirish maqsadida turli qurilmalar ishlab
chiqarildi va ular SHKning qo'shim cha qurilmalari deb nomlandi. Ular
qatoriga:
Printer — kompyuterdagi m a’lumotlarni qog'ozga chop qilish qurilmasi.
Disk (axborot tashuvchi qurilma) - axborotlami ko'chirish, saqlash,
tarqatish va tashish uchun ishlatiladigan qurilma. Plotter - chizmalarni
qog'ozga chiqaruvchi qurilma. Skaner - kompyuterga matnli yoki tasvirli
m a’lumotni kirituvchi qurilma. Tarmoq adapteri - kompyutemi mahalliy
tarmoqqa ulash imkonini beruvchi qurilma. Audio-video ad ap ter -
kompyuter yordamida musiqa ijro etilishini va turli videoroliklarni
ko'rishni ta’minlovchi qurilma. Modem - telefon tarmog'i orqali boshqa
kompyuter bilan ma’lumot almashuvini ta ’minlovchi qurilma. Multimedia
qurilmalari - kompyuter yordamida tovushli va video tasvirlami ko’rish
imkoniyatini yaratib beruvchi qurilmalar.
26.Kompyuter tizimli blokini qisimlarga ajratish.
Kompyuter tizimli blokini qisimlarga ajratish deganda biz tizimli blokini
ichidagi barcha qurilmalarni ajratish tushiniladi.Tizimli bloki ichidagi
qurilmalariga quyidagilar kiradi:Ona plata,qattiq disk,operativ hotira,video
karta,elektir ta’minoti bloki(blokpitaniya),disk yurtuvchi(DVD/ROM
yokiCD/ROM),mikroprotsessor,sovutish tizimi(kuller), tizimli blokining
old USB portlar,POWER va RESET tugmalari kiradi.
|
| |
kompyuterga ulangan texnik qurilmalarning ishlash xolatini

|
kompyuterga ulangan texnik qurilmalarning ishlash xolatiniBog'liq 1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti7. kompyuterga ulangan texnik qurilmalarning ishlash xolatini
tekshirish
.Diagnostik dasturlar, kompyuterni tekshirishga moljallangan. Uning
yordamida, vaqtida bartaraf etilmagan muammolarni yechish mumkin
Lekin bu panatseya emas. diagnostik utilitni ishga tushirish uchun
kompyuter disketadan yoki qattiq diskdan yuklanish lozim. Agarda,
yoqib/o‘chirish tugmachani bosgandan so‘ng jimjidlik bo‘lsa siz
(самостоятельно), shu kitob yordamida, nima bo‘lganini aniqlashingiz
kerak.
Ba’zi bir diagnostik dasturlar DOS yoki Windows ish nusxasi
mavjudligiga bog‘liq, boshqa dasturlar esa DOSdagi chegarali funksional
analogi bilan birga etkizib beriladi yoki o‘rnatish jarayonida yuklanish
disketani yaratadi.
Yana bitta manfiy tarafi shundaki, eng yetakshi (самой совершенной)
diagnostik dasturga, diagnostik natijalarni interpretatsiya qiloladigan
superkompyuter kerak. Bu superkompyuter- sizning miyangiz..
Diagnostik dasturlar qanchalik yaxshi bo‘lmasin, ulardan hech biri
kompyuterning har bir komponentini sinalolmaydi. Antivirus dasturlarning
faoliyat maydoniga tusholmaydigan muammolar quyida keltirilgan.
8. Markaziy protsessorning tuzulishi bilan tanishish
Mikroprotsessor, boshqacha nomi - markaziy protsessor.
Markaziy protsessor (CPU, ingl. Central Processing Unit) - kompyuterning
dastur tomonidan berilgan arifmetik va mantiqiy operatsiyalarni
bajaradigan asosiy ish komponenti bo‘lib, hisoblash jarayonini boshqaradi
va kompyuterda mavjud barcha qurilmalar ishini muvofiqlashtiradi.
Aksariyat hollarda MzP o‘z ichiga:
arifmetik-mantiqiy qurilmani;
ma’lumotlar shinalari va manzillar shinalarini;
registrlarni;
komandalar hisoblagichini;
kesh - kichik hajmli (virtual) xotiraga juda tez (8 dan 512 Kbayt ga qadar)
saqlash qurilmasini;
nuqtasi o‘zgaruvchan sonlarning matematik soprotsessorini mujassam
etadi.
Zamonaviy protsessorlar mikroprotsessorlar ko‘rinishida tayyorlanadi.
Jismonan mikroprotsessor integral sxema ko‘rinishidan iborat, ya’ni u
umumiy maydoni atigi bir necha kvadrat millimetr keladigan to‘g‘ri
burchak shaklga ega kristall holatdagi kremniyning yupqa plastinkasi
ko‘rinishida tayyorlangan bo‘lib, ustiga protsessorning barcha ishlarini
bajaradigan sxemalar (qoliplar) joylashtirilgan. Ushbu kristall-plastinka,
odatda, plastmassa yoki sopoldan tayyorlangan yassi korpusga joylanib,
kompyuterning tizim platasiga ulash imkoni bo‘lishi uchun metall
tilchalariga ega tilla simlar bilan ulanadi.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784

Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784
Download
0,6 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
18.05.2024
Hajmi
0,6 Mb.
#241339
Download
0,6 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784
Download
0,6 Mb.
Matnni ko'rish
frontal proeksiyalar tekisligi va gorizontal

|
frontal proeksiyalar tekisligi va gorizontal
|
bet | 3/4 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 1,55 Mb. | | #142247 |
Bog'liq №1.МАЪРУЗА O'zaro perpendikulyar frontal proeksiyalar tekisligi va gorizontal proeksiyalar tekisligi V va H fazoni to'rtta bo'lakka bo'ladi, uning 1/4 b'o'lagiga chorak deyiladi. Choraklarga tegishli A, B, C, D, nuqtalarning fazodagi holatlarini epyurini tahlil qilamiz. Monj usulida nuqtaning proyeksiyasi. Birinchi chorakda joylashgan nuqtaning chizmasi. Ikkinchi chorakda joylashgan nuqtaning chizmasi. Uchinchi chorakda joylashgan nuqtaning chizmasi. To‘rtinchi chorakda joylashgan nuqtaning chizmasi.
O‘zaro perpendikulyar bo‘lgan uchta proyeksiyalar tekisligi kesishib, fazoni 8 qismga bo‘ladi, uning 1/8 b'o'lagiga oktant deyiladi. H – gorizontal proyeksiyalar tekisligi, V – frontal proyeksiyalar tekisligi, W – profil proyeksiyalar tekisligi deb ataladi. H⊥V⊥W. Tekisliklarning o‘zaro kesishishi natijasida hosil bo‘lgan to‘g‘ri chiziqlar proyeksiyalar yoki koordinata o‘qlari deyiladi va Ox, Oy, Oz harflari bilan belgilanadi. Proyeksiyalar o‘qlarini tashkil qiluvchi Ox – abssissalar o‘qi, Oy – ordinatalar o‘qi va Oz – applikatalar o‘qi deb ataladi.
To’g`ri chiziqning ortogonal proektsiyalashdagi invariant xossalari. To’g`ri chiziqning ortogonal proektsiyalashdagi invariant xossalari. Quyida AB, CD, EF to'g'ri chiziqlarini H tekislikka nisbatan uch hil vaziyati ko’rsatilgan. AB to'g'ri chiziq og’ma, CD to'g'ri chiziq perpendikulyar, EF to'g'ri chiziq parallel vaziyatda joylashgan.
To`g`ri chiziq Н, V va W proektsiya tekisliklariga nisbatan ikki xil, ya`ni umumiy va xususiy vaziyatda joylashishi mumkin.
Umumiy vaziyatdagi to‘g‘ri chiziqlar
Agar fazodagi to`g`ri chiziq uchchala proektsiya tekisliklariga nisbatan ogma ravishda joylashgan bo`lsa bunday to`g`ri chiziq umumiy vaziyatdagi to`g`ri chiziq deyiladi.
Xususiy vaziyatdagi to‘g‘ri chiziqlarning proyeksiyalari
Agar fazodagi to`g`ri chiziq proektsiya tekisliklaridan biriga parallel yoki perpendikulyar bo`lsa, bunday to`g`ri chiziq xususiy vaziyatdagi to`g`ri chiziq deyiladi. Gorizontal chiziq kesmasining gorizontal proektsiyasi uning xaqiqiy o`lchamiga teng bo`lib proektsiyalanadi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR (REFERENCES)

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR (REFERENCES)
1.
Karimov I.A. Xavfsizlik va barqarorlik yo‘lida. 6-jild. Toshkent “O‘zbekiston”.
1998. 409 b.
2.
Horstman C.S. C++ for Everyone, 2 edition-2011, 562 p
3.
Herb Sutter. More Exceptional C++. 2007- 304 p.
4.
Nazirov Sh.A., Qobulov R.V., Bobojanov M.R., Raxmanov Q.S. С va С++ tili.
“Voris-nashriyot” MCHJ, Toshkent 2013, 488 b
5.
Aripov М., Begalov В., Begimqulov U., Mamarajabov М. Axborot texnologiyalari.
Toshkent: Noshir, 2009. -368 s.
6.
Deitel P.J., Deitel H.M. C++. How to Program, 9 th Edition-2011.-1070
|
Oriental Renaissance: Innovative - Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784

|
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784Bog'liq c-tilida-satrlar-bilan-ishlash (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
(E)ISSN:2181-1784
www.oriens.uz
SJIF 2023 = 6.131 / ASI Factor = 1.7
3(9), September, 2023
592
Agar bu operatorlar murakkab toifali bo‘lsalar, ularni alohida {} qavslarga olinadi.
C++ tilida dastur kichik harflarda yoziladi. Ba’zi operatorlar katta harflar bilan
kelishi mumkin, bunday xollarda ular alohida aytib o‘tiladi. Operatorlar oxiriga ;
belgisi qo‘yiladi. Operatorlar bir qatorga ketma-ket yozilishi mumkin. Dasturda
izohlar xam kelishi mumkin, ular /* ....*/ belgisi orasiga olinadi. Agar izoh bir
qatorda tugasa, uni // belgisidan keyin yoziladi. Masalan: main ( ) // C++ tilining
asosiy funksiyasi
Tilda quyidagi amallardan foydalanish mumkin:
Arifmetik amallar: +, -, /, *, %. Barcha amallar odatdagidek bajariladi, faqat
bo‘lish amali butunga bo‘lish bajariladi, ya’ni agar butun sonlar ustida bajarilayotgan
bo‘lsa, natija doim butun bo‘ladi, ya’ni kasr qism tashlab yuboriladi (9/5=1;
vaxolanki 1,8 bo‘lishi kerak). Shuning uchun surat yoki maxrajiga nuqta (.) qo‘yilsa,
natija ham xaqiqiy bo‘ladi (9./5=1.8). % belgisi (modul operatori) esa butun sonni
butun songa bo‘lgandan hosil bo‘ladigan qoldiqni bildiradi. Masalan: 9 % 5=4
Taqqoslash amallari: = = (tengmi?); != (teng emas); < ; > ; >=; <=
Mantiqiy amallar: && (and) mantiqiy ko‘paytirish; || (or) mantiqiy qo‘shish; !
(not) mantiqiy inkor. Mantiqiy amallarni ixtiyoriy sonlar ustida bajarish mumkin.
Agar javob rost bo‘lsa, natija 1 bo‘ladi, agar javob yolg‘on bo‘lsa, natija 0 bo‘ladi.
Umuman olganda 0 (nol) dan farqli javob rost deb qabul qilinadi.
Masalan: i>50 && j==24 yoki s1 < s2 && (s3>50 || s4<=20);
Yoki 6 ≤ x ≤ 10 yozuvini x>=6 && x<=10 deb yoziladi
Qiymat berish amallari: a. a=5; b = 2*c; x = y = z =1; a = (b = c)*d // 3=5 deb
yozib bo‘lmaydi
b. qabul qildim va almashtirdim deb nomalandigan amallar:
+ = : a+=b → a = a + b;
- = : a-=b → a = a - b;
* = : a*=b → a = a * b;
/ = : a/=b → a = a / b;
% = : a%=b → a = a % b;
Inkrement operatsiyasi (++) ikki ma’noda ishlatiladi- o‘zgaruvchiga murojaat
qilinganidan keyin uning qiymati 1 ga oshadi (a++ postfiks ko‘rinishi) va
o‘zgaruvchining qiymati uning murojaat qilishdan oldin 1 ga oshadi (++a prefix
ko‘rinishi); dekrement operatsiyasi (--), xuddi inkrement operatsiyasi kabi, faqat
kamaytirish uchun ishlatiladi. Masalan: s = a + b++ (a ga b ni qo‘shib keyin b ning
qiymatini 1 ga oshiradi), s = a+(--b) (b ning qiymatini 1 ga kamaytirib, keyin a ga
qo‘shadi). Yuqoridagi standart funksiyalardan tashqari yana quyidagi funksiyalar
ham ishlatiladi: ceil (x) - x ni x dan katta yoki unga teng bo‘lgan eng kichik butun
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative - Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784

|
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784Bog'liq c-tilida-satrlar-bilan-ishlash (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
(E)ISSN:2181-1784
www.oriens.uz
SJIF 2023 = 6.131 / ASI Factor = 1.7
3(9), September, 2023
591
#include - C++ tilining grafik imkoniyatlaridan foydalanish uchun.
Bu fayllar maxsus kutubxona e’lon fayllari hisoblanadilar va ular alohida
INCLUDE deb nomlanadigan papkada saqlanadi. Hozirda C++ kutubxonasini
yangilandi va undagi fayllarning nomlaridan .h (head – bosh ma’nosida) kengaytmasi
olib tashlandi va oldiga c harfi qo‘shildi (C dan qolgan 18 tasiga). Bu fayllarda
funksiya prototoifalari, toifalari, o‘zgaruvchilar, o‘zgarmaslar ta’riflari yozilgan
bo‘ladi [4].
Direktivalar dasturni uni kompilyasiya qilinishidan oldin tekshirib chiqadi.
Makroslar - # define makro qiymati. Masalan:
#define y sin(x+25) – u = sin(x+25) qiymati berildi;
#define pi 3.1415 - pi = 3.1415
#define s(x) x*x - s(x) = x*x (; belgisi qo‘yilmaydi)
Global o‘zgaruvchilarni e’lon qilish. Asosiy funksiya ichida e’lon qilingan
o‘zgaruvchilar lokal, funksiyadan tashqarida e’lon qilinganlari esa global
o‘zgaruvchilar deyiladi. Global o‘zgaruvchilar dastur davomida ishlaydi va xotiradan
ma’lum joyni egallaydi. O‘zgaruvchini bevosita ishlatishdan oldin e’lon qilsa ham
bo‘ladi, u holda o‘z lokal bo‘ladi. Global o‘zgaruvchilar nomi lokal o‘zgaruvchilar
nomi bilan bir xil bo‘lishi ham mumkin. Bunday holatda lokal o‘zgaruvchining
qiymati joriy funksiya ichidagini qiymatini o‘zgartiradi, funksiyadan chiqishi bilan
global o‘zgaruvchilar ishlaydi [5].
Asosiy funksiya - main ( ) hisoblanadi. Bu funksiya dasturda bo‘lishi shart.
Umuman olganda C++ dagi dastur funksiyalardan iborat deb qaraladi. main ( )
funksiyasi { boshlanadi va dastur oxirida berkitilishi shart } . main – asosiy degan
ma’noni beradi. Bu funksiya oldida uning toifasi ko‘rsatiladi. Agar main ( )
funksiyasi beradigan (qaytaradigan) javob oddiy so‘z yoki gaplardan iborat bo‘lsa,
hech qanday natija qaytarmasa, void so‘zi keltiriladi. main ( ) funksiyasi dastur
tomonidan emas, balki OS tomonidan chaqiriladi. OSga qiymat qaytarish shart emas,
chunki u bu qiymatdan foydalanmaydi. Shuning uchun main ( ) funksiyasining turini
void deb ko‘rsatganimiz ma’qul. Har bir funksiyaning o‘z argumenti bo‘ladi, shuning
uchun main funksiya ( ) lari ichiga uning parametri keltiriladi. Ba’zan u bo‘sh
bo‘lishi ham mumkin. Bu funksiyadan chiqish uchun odatda return operatori
ishlatiladi. 0 (nol) qiymatining qaytarilishi operasion tizimga ushbu dastur normal
bajarilib turganini bildiradi. return orqali qaytadigan qiymat toifasi funksiya
e’lonidagi qaytish toifasi bilan bir xil bo‘lishi kerak [5].
Masalan int main ( ) va 0 (nol) qiymat butun toifalidir. Bu funksiyadan so‘ng
lokal o‘zgaruvchilar, qism dasturlar, ularning haqiqiy parametrlar e’lon qilinadi.
So‘ngra dasturning asosiy operatorlari (kiritish/chiqarish, hisoblash va h.k.) yoziladi.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative - Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784

|
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784Bog'liq c-tilida-satrlar-bilan-ishlash (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
(E)ISSN:2181-1784
www.oriens.uz
SJIF 2023 = 6.131 / ASI Factor = 1.7
3(9), September, 2023
589
Dastur bajarilishi jarayonida o‘z qiymatini o‘zgartira oladigan kattaliklar
o‘zgaruvchilar deyiladi. O‘zgaruvchilarning nomlari harfdan boshlanuvchi xarf va
raqamlardan iborat bo‘lishi mumkin. O‘zguruvchilarni belgilashda katta va kichik
harflarning farqlari bor. (A va a harflari 2 ta o‘zgaruvchini bildiradi) Har bir
o‘zgaruvchi o‘z nomiga, toifasiga, xotiradan egallagan joyiga va son qiymatiga ega
bo‘lishi kerak. O‘zgaruvchiga murojaat qilish uning ismi orqali bo‘ladi. O‘zgaruvchi
uchun xotiradan ajratilgan joyning tartib raqami uning adresi hisoblanadi.
O‘zgaruvchi ishlatilishidan oldin u aniqlangan bo‘lishi lozim [1].
Butun toifali o‘nlik sanoq tizimida: ular faqat butun sondan iborat bo‘ladilar.
Masalan- 5; 76; -674 va h.k. Sakkizlik sanoq tizimidagi sonlar: 0 (nol) dan boshlanib,
0 dan 7 gacha bo‘lgan raqamlardan tashkil topadi. Masalan: x=0453217; s=077,
O‘n oltilik sanoq tizimidagi sonlar- 0 (nol) dan boshlanadi va undan keyin x
yoki X harfi keladi, so‘ngra 0-9 raqamlari va a-f yoki A-F harflaridan iborat ketma-
ketliklar bo‘ladi. Masalan- 10 s.s.dagi 22 soni 8 s.s. da 026, 16 s.s.da 0x16 shaklida
bo‘ladi.
Haqiqiy toifali sonlar: ular butun va kasr qismlardan iborat bo‘ladilar. Masalan-
8,1, -12,59 va x.k. Haqiqiy toifali sonlarning bu ko‘rinishi oddiy ko‘rinish deyiladi.
Juda katta yoki juda kichik haqiqiy toifali sonlarni darajali (eksponensional) formada
yozish qulay. Masalan: 7,204-1012 yoki 3,567*10-11 kabi sonlar 7.204e+12 va
3.567e-11 ko‘rinishda yoziladi.
Simvolli konstantalar
Ular qatoriga dastur bajarilishi’’ ichida qabul qilinadigan
simvollar kiradi. C/C++ tilida har qanday o‘zgaruvchi ishlatilishidan oldin e’lon
qilinishi kerak. E’lon qilish degani ularning toifalarini aniqlab qo‘yish demakdir [2].
C++ tilida quyidagi toifali o‘zgaruvchilar ishlatiladi: Butun toifali kichik sonlar
yoki simvollar uchun- char uning o‘zgarish intervali -128 dan +127 gacha yoki
apostrof ichidagi ixtiyoriy 1ta simvol. Xotiradan 1 bayt joy oladi. Simvollar ASCII
kodlariga mos keladi. ( ASCII – American Standart Code for Information
Interchange )
Butun toifali o‘zgaruvchilar- int. Masalan: int a, i, j ; Bu yerda dasturda
ishlatilayotgan a, i, j o‘zgaruvchilarining toifasi butun ekanligi ko‘rsatildi. Bu
toifadagi o‘zgaruvchilar 2 bayt joy egallaydi. Ularning o‘zgarish intervali: -32768
dan +32767 gacha; (Hozirgi 32 razryadli kompyuterlarda 4 bayt joy oladi va oralig‘i
2 marta oshgan).
Butun toifali katta (uzun) o‘zgaruvchilar: long. Masalan: long s, s2, aa34; Bu
toifadagi o‘zgaruvchilar 4 bayt joy egallaydi. Ular –2147483648 dan +2147483647
oraliqdagi sonlarni qabul qilishi mumkin.
|
| |
Tasdiqlayman” ктbdo’ ­­­­­­ Boymatov m “ ” 2023yil

|
Tasdiqlayman” ктbdo’ Boymatov m “ ” 2023yil
|
bet | 1/40 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 90,9 Kb. | | #142066 |
Bog'liq badiiy ijodiy tex xarita
“TASDIQLAYMAN”
КТBDO’ _____ Boymatov M
“_____”_________2023yil
O’quv amaliyoti mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi
1-Mavzu: Qogʻoz va karton turlari . Qogʻoz va kartondan trofaret, shablon va muhr tayyorlash texnikasi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt:___ daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni _____nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy: o’quv amaliyoti
|
O’quv mashg’ulotining rejasi
|
1. Qogʻozning paydo boʻlish tarixi va turlari
2. Qogʻoz va kartonni qayta ishlash jarayonida trafaret, shablon va muhr tayyorlash texnikasi.
|
O’quvmashg’ulotimaqsadi:_Amaliyotningmaqsadivavazifalari, qogʻozniyaratilishitarixi,shablonvatrafaretyasashusullariboʻyichanazariybilimlartoʻgʻrisidama’lumotberishvaulardamavzunumustahkamlash. koʻnikmavamalakalarinishakllantirish
|
O‘qitish natijasi
Qog‘oz va karton turlari bilan tanishadilar,trafaret, shablon va muhr standart bo‘yicha talabga mos ravishda o‘z qo‘llari bilan tayyorlash ko‘nikma va malakalarini shakllantiradilar.Amaliyot jarayonida qo‘llaydilar
|
|
Pedagogik vazifalar:
- Amaliyotning maqsadi va vazifalari haqida ma’lumot berish;
Oʻquvchilarga qogʻoz ishlab chiqarish tarixiga va uning turlari qisqa ma’lumot berish
-Qogʻoz va karton xususiyatlarini yoritib berish. Oʻquvchilarga trofaret shablon va muxr haqida ma’lumot berish
. - Amaliyotda kerakli jihozlar bilan tanishtirib va ular haqida tushuncha berish;
- Texnika xavfsizlik qoidalari haqida tushuncha berish
|
|
|
| |
Frontal proeksiyalar tekisligiga parallel bo`lgan to`g`ri chiziq , frontal to`g`ri chiziq deb ataladi

|
Frontal proeksiyalar tekisligiga parallel bo`lgan to`g`ri chiziq , frontal to`g`ri chiziq deb ataladi
|
bet | 4/4 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 1,55 Mb. | | #142247 |
Bog'liq №1.МАЪРУЗАFrontal proeksiyalar tekisligiga parallel bo`lgan to`g`ri chiziq , frontal to`g`ri chiziq deb ataladi. Frontal proeksiyalar tekisligiga parallel bo`lgan to`g`ri chiziq , frontal to`g`ri chiziq deb ataladi. Profil proeksiyalar tekisligiga paralell bo`lgan to`g`ri chiziq, profil to`g`ri chiziq deb ataladi. Gorizontal proektsiyalar tekisligiga perpendikulyar to`g`ri chiziq gorizontal proeksiyalovchi to`g`ri chiziqlar deb ataladi. Frontal proektsiyalar tekisligiga perpendikulyuar to`g`ri chiziqlar frontal proektsiyalovchi to`g`ri chiziqlar deb ataladi. Profil proektsiyalar tekisligiga perpendikulyar to`g`ri chiziqlar profil proeksiyalovchi to`g`ri chiziqlar deyiladi. Gorizontal proektsiyalar tekisligiga perpendikulyar to`g`ri chiziq gorizontal proeksiyalovchi to`g`ri chiziqlar deb ataladi. Frontal proektsiyalar tekisligiga perpendikulyuar to`g`ri chiziqlar frontal proektsiyalovchi to`g`ri chiziqlar deb ataladi. Profil proektsiyalar tekisligiga perpendikulyar to`g`ri chiziqlar profil proeksiyalovchi to`g`ri chiziqlar deyiladi. Kesmaning haqiqiy uzunligini va proeksiyalaro tekisliklari bilan hosil qilgan burchaklarini aniqlash. Togri chiziqning izlari. Togri chiziqning izlari. (AB) H = MH (mH , mH) – togri chiziqning gorizontal izi. (AB) V = NV (nV , nV) – togri chiziqning frontal izi. Ikki to'g'ri chiziqning o'zaro joylashuvi. Ikki to'g'ri chiziqning o'zaro joylashuvi. quyidagi vaziyatlarda bolishi mumkin: FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: - 1. Sh. Murodov va boshqalar. Chizma geometriya. T. 2006 y.
- 2. Azimov T.J. Chizma geometriya. T. 2005 y.
- 3. Sh Abdurahmonov. “Chizma geometriya”. Toshkent. “O’zbekiton ”. 2006
- 4. J.Yodgorov. “Chizma geometriya ” .Toshkent. “Turon Iqbol” . 2007
- 5. Ю. Қирғизбоев. «Техник чизмачилиги курси» .Тошкент. « Ўқитувчи» . 1987
- 6. WWW. Info-baz.narod.ru.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative - Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784

|
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784Bog'liq c-tilida-satrlar-bilan-ishlash (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
(E)ISSN:2181-1784
www.oriens.uz
SJIF 2023 = 6.131 / ASI Factor = 1.7
3(9), September, 2023
590
Ishorasiz butun o‘zgaruvchilar: unsigned short – 2 bayt joy oladi, o‘zgarish
intervali 0 dan 65535 gacha; unsigned long – 4 bayt joy oladi, o‘zgarish intervali: 0
dan 4294967295 gacha; unsigned char – 1 bayt joy oladi, o‘zgarish chegarasi 0 dan
255 gacha. Haqiqiy toifadagi o‘zgaruvchilar, float. Masalan: float a, b: Bu yerda
dasturda ishlatilayotgan a, b o‘zgaruvchilarining toifasi haqiqiy ekanligi ko‘rsatilgan.
Bu toifadagi o‘zgaruvchilar 4 bayt joy egallaydi va qabul qilish chegarasi 10-38 dan
10+38 gacha. Katta yoki kichik qiymatli o‘zgaruvchilarni ifoda etishda double toifasi
ishlatiladi. Ular uchun 8 bayt joy ajratiladi va qabul qilish chegarasi 10-304 dan
10+304 gacha. Juda katta yoki juda kichik qiymatli o‘zgaruvchilar uchun long
double toifasi ishlatiladi, u 10 bayt joy oladi va qabul qilish chegarasi 3.4*10-4932
dan 1.1*10-4932 gacha [3].
Qator toifasidagi o‘zgaruvchilar uchun ham char toifasi belgilangan. Ular ham 1
bayt joy oladi va 0 dan 256 tagacha bo‘lgan simvollar ketma-ketligidan iborat
bo‘lishi mumkin. Satr toifasidagi o‘zgaruvchilar qo‘shtirnoq (“) ichida yoziladi. C++
tilida o‘zgaruvchilarni inisializasiya qilish degan tushuncha ham mavjud.
Inisializasiya qilish degani o‘zgaruvchini e’lon qilish barobarida unga boshlang‘ich
qiymatini ham berish demakdir. Masalan: int a=5, b, s=-100; - a, b, s o‘zgaruvchilari
butun toifali ekanligi ko‘rsatildi va a o‘zgaruvchisiga 5 (a=5), s o‘zgaruvchisiga esa –
100 (s=-100) boshlang‘ich qiymatlar berildi. Dastur bajarilishi jarayonida o‘z
qiymatini o‘zgartira olmaydigan kattaliklar o‘zgarmaslar deyiladi. Masalan: x=1;
bo‘lsa keyinchalik x=x+5 deb yozib bo‘lmaydi. O‘zgarmaslarni const so‘zi bilan
ko‘rsatiladi. Maslan: const int x=95; float y=9.17; ( const lar simvol yoki nol (NULL)
bo‘lishi xam mumkin.) C++ tilida standart funksiyalarning yozilishi:
Direktivalar
– #include direktiva – instruksiya degan ma’noni beradi.
C++ tilida dasturning tuzilishiga, ya’ni ehtiyojiga qarab, kerakli direktivalar
ishlatiladi. Ular < > belgisi orasida keltiriladi. Umuman olganda quyidagi direktivalar
mavjud (jami 32 ta):
#include - C da oddiy kiritish/chiqarish dasturi uchun. Bu yerda std -
standart, i – input, o - output degani.
#include - C++ da kiritish/chiqarish uchun, oddiy amallar
bajarilsa.
#include - standart funksiyalarni ishlatish uchun.
#include - dasturning tashqi ko‘rinishini shakllantirish uchun.
#include - satr toifasidagi o‘zgaruvchilar ustida amallar bajarish
uchun.
#include - standart kutubxona fayllarini chaqirish uchun.
#include - kompyuter ichidagi soat qiymatlaridan foydalanish uchun.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative - Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784

|
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences (E)issn: 2181-1784Bog'liq c-tilida-satrlar-bilan-ishlash (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
(E)ISSN:2181-1784
www.oriens.uz
SJIF 2023 = 6.131 / ASI Factor = 1.7
3(9), September, 2023
593
songacha yaxlitlash. Masalan: ceil (12.6) = 13.0; ceil (-2.4) = -2.0, floor (x) - x ni x
dan kichik bo‘lgan eng katta butun songacha yaxlitlash. Masalan: floor (4.8) = 4.0;
floor (-15.9) = -16.0, floor(12.1) = 12, floor(-12.1)=-13; fmod (x,y) – x / y ning
qoldig‘ini kasr son ko‘rinishida berish. Masalan: fmod(7.3, 1.7) = 0.5;
С++ tili paydo bo‘lgandan beri, o‘qitish, ilmiy izlanish, tijorat dasturiy
ta’minotlarini yaratish bo‘yicha amaliy til sifatida tobora ko‘proq e’tiborga ega
bo‘lmoqda. Mazkur davr mobaynida C++ tili yangi imkoniyatlar bilan boyib
bormoqda, ular yangi kiritilgan funksiyalar(shablonlar va istisnolarga ishlov berish)
hisobiga amalga oshirildi. Albatta, dasturlash kabi murakkab jarayonni ko‘rsatmalar
ko‘rinishidagi qo‘llanma sifatida rasmiylashtirish mumkin emas. Sunga qaramay,
dasturlashni qadammaqadam tasvirlovchi qo‘llanma hamma vaqt ham foydali bo‘ladi.
Albatta, talabalar turli dasturlarni yoza olish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak, ammo
bunda ular yaxshi ko‘rsatgichlarga ega bo‘la olishlari bo‘ycha ishonch zarur bo‘ladi
[6]. C++ tiliga kirish sifatida talqin etilishi mumkin. Ushbu kurs ishi C++ tilida
dasturlash bilan birgalikda, o‘z imkoniyatlaridan to‘g‘ri foydalanishni hamda
ob’yektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslarini ham kengroq yoritib bera oladi .
C++
dasturlash tili, C++ Satrlar
,
Satrlar va ularga ishlov berish, Satrlarni ulash
,
satrlar
yordamida fayllar bilan bog‘lanish
,
Satrlarni solishtirish
,
Satrni teskari tartiblash kabi
muxum algaritmlar bizga juda ko’p imkoniyatlarni yaratib beradi.
Ushbu kurs
ishining xar bir qismida ma’lumotlar qisqa va lo‘nda holda keltirilishiga harakat
qilingan. Shuni qayd etish lozimki, keltirilgan misollar, ushbu kurs ishida da talqin
etilgan nazariy bilimlarni amaliyotda qo‘llash imkoniyatini yaratadi.
|
| |
Innovatsion iqtisodiyotda xizmatlar bozorini rivojlantirish

|
Innovatsion iqtisodiyotda xizmatlar bozorini rivojlantirish
|
bet | 1/4 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 87,62 Kb. | | #126610 |
Bog'liq DJanabayev Samandar Zamonaviy iste'molchining ehtiyojlarini tushunish
1
2
3
Raqamli tajribalarga yo'naltirish
Mustahkamlilik va etik amaliyotlarga e'tibor berish
Shaxsiy va noyob mahsulotlarga bo'lgan istak
Hozirgi zamon mijozlari, to'liq onlayn savdo tajribasi, shaxsiy tavsiyalarni qabul qilish va qulay mobil to'lov variantlarini qidirishadi.
Bugünkü mijozlar ekologik mahsulotlarni, etik sotib olishni va barqaror qadoqlashni ustav qilishadi, bu esa ekologik markalarning talabini oshiradi.
Hozirgi zamon mijozlari maxsus mahsulotlarni, cheklangan nashrlarni va noyob tajribalarni baholaydi, bu esa shaxsiy marketing strategiyalarining va maxsus takliflarning o'sishiga olib keladi.
Bozor tadqiqoti va tahlili
Mijozlarning fikrlari va takliflari
Sanoatni solishtirish va eng yaxshi amaliyotlar
Tijorat bozori tadqiqoti va tahlili, eko-mehnat xizmatlariga o'sayotgan talab kabi, qanoatlantirilmagan mijozlarning talablari va tendensiyalarini aniqlashga yordam berishi mumkin.
Mijozlarning fikr va takliflarini anketa va qayta aloqalar orqali to'plash, yaxshilanish uchun sohalarni va yangi xizmat ideyalarni aniqlashga imkoniyat yaratadi.
Sanoat taqqoslash va eng yaxshi amaliyotlarni o'rganish, yangi xizmat innovatsiyalariga ilhomlantirishi mumkin va kompaniyaning raqiblardan farqlanishi mumkin bo'lgan sohalarni aniqlashga yordam berishi mumkin.
1
2
3
Chiqishda bo'lgan bozor tendentsiyalarini aniqlash
Mijoz talablari tushunish
Iltimos, bozor tadqiqot vositalaridan foydalaning.
Bu, tashqi xizmatlarga bo'lgan talabning o'sishi, masalan, barqaror mahsulotlarga yo'naltirilish va onlayn xizmatlarga bo'lgan talabning o'sishi kabi mijoz istaklarini kuzatishni o'z ichiga oladi.
Bu mijozlarning fikrlarini, sotib olish modellari va demografik ma'lumotlarni tahlil qilishni o'z ichiga oladi, mijozlar davlatni qanday boshqarish va sotib olish qarorlarini aniqlash uchun.
Turli so'rovnoma, fokus guruhlar va ma'lumotlar analitikasi kabi bozor tadqiqot vositalari bozor tendensiyalariga va mijoz talablari haqida qadrli tushunchalar berishi mumkin.
|
| |
7-sinf informatika test 3-chorak bir nechta katakni bitta katakka birlashtirish bu…

|
7-sinf informatika test 3-chorak bir nechta katakni bitta katakka birlashtirish bu…
|
Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 13,79 Kb. | | #232842 |
Bog'liq 1.docx7 sinf ichki monitoring
7-SINF INFORMATIKA TEST 3-CHORAK
1.BIR NECHTA KATAKNI BITTA KATAKKA BIRLASHTIRISH BU…..
A.MERGE &CENTER BUYRUG`I B.FAYL S.ISHCHI MAYDON
2.ISHGA NAZAR SOLIB , IJOBIY VA SALBIY TOMONLARINI ANIQLASH NIMA DEYILADI?
A.BAHOLASH B.TARTIB S.INKOR
3.KOMPYUTERGA MA`LUMOTLAR BILAN NIMA ISHLAR QILISH KERAKLIGINI AYTIB BERADIGAN QOIDA BU……
A.LOYIHA B.TIZIM S.FORMULA
4.NATIJALARNI OLDINDAN KO`RISH UCHUN MA`LUMOTLARNI O`ZGARTIRISH IMKONINI BERUVCHI TIZIM
A.FORMULA B.MODEL S.KO`RSATMA
5.TIZIMNING VAZIFALARI VA ISH USULI AKS ETADIGAN REJA
A.FAYL B.INKOR S.TIZIM LOYIHASI
6.BIROR NARSANI MAQSADGA MUVOFIQ TARZDA O`ZGARTIRISH
A.MOSLASH B.MODEL S.REJA
7.TAQDIMOTNI TOMOSHA QILUVCHI ODAMLAR
A.AUDITORIYA B.HULQ-ATVOR S.2 JAVOB HAM TO`G`RI
8.SLAYDDAGI MATN VA TASVIRLARGA QO`SHILUVCHI TURLI HARAKATLAR
A.TRIGGER B.ANIMATSIYA S.EFFEKT
9.HUJJATGA KIRITILGAN HAR QANDAY RASM,AUDIO VA VIDEO NIMA DEYILADI
A.KONTENT B.MULTIMEDIA S.ANIMATSIYA
10.ANIMATSIYANI BOSHLASH TUGMASI NIMA DEYILADI
A.CTRL B.ENTER S.TRIGGER
11.ANIMATSIYA EFFEKTINI SLAYD KONTENTIDAGI ………………. , …………………………VA BOSHQA ELEMENTGA QO`SHISH MUMKIN
12.ANIMATSIYANI DAVOMIYLIGINI BELGILASH UCHUN ……………………..MAYDONIGA KIRITILADI
13.O`RNATILGAN ANIMATSIYALARNI KO`RISH UCHUN ………………..TUGMASI BOSILADI
14.HISOBLASH AMALLARINI BAJARISH UCHUN ELEKTRON JADVALGA …………………….KIRITILADI
15.TIZIMNI LOYIHALASH NATIJASIDA ………………………………… ISHLAB CHIQILADI
|
| |
XAVFSIZLIK SHIORLARINI OSISH, ISH JOYINI TO’SISH

6-10 kV kuchlanishli elektr uskunalarida kerak bo’lib qolgan hollarda bu masofa 0,35
metrgacha kamaytirilishi mumkin.
Vaqtinchalik to’siqlarga «Tuxta! Kuchlannsh» degan yozuv yozib qo’yilgan yoki
kerakli xavfsizlik shiorlari mahkamlangan bo’lishi zarur,
5.2.4. 6-15 kV kuchlanishli elektr uskunalarida tok o’tkazuvchi qismlarni shchitlar bilan
to’sishni iloji bo’lmagan hollarda o’chirilgan va kuchlanish ostida qolgan qismlar
orasiga (masalan, o’chirilgan ajratgichning kontaktlari orasiga) izolyasion qoplagich
qo’yishga ruxsat beriladi. Bu izolyasion qoplagich kuchlanish ostidagi tok o’tkazuvchi
qismlarga tegib turnshi mumkin.
Izolyasion qoplagichni qo’yish va olishni elektr xavfsizligi bo’yicha IV va III grutshaga
(ulardan biri navbatchi yoki tezkor-ta’mirlash xodimi) ega bulgan ikki kishi dielektrik
qulqop va izolyasion shtanga yoki maxsus ombir yordamida bajarilishi zarur,
5.2.5. Ish joyi bilan chegaradosh hujra, shkaf va panellarning to’siqlariga «To’xta!
Kuchlanish degan shior osib qo’yish zarur.
5.2.6. Ochiq taqsimlovchi elektr uskunalarida fundamentlarga va alohida
konstruksiyalarga o’rnatilgan jihozlarda yerda turib va jihozlarning o’zida ish
bajarilganda, ish joyi o’simlnk yoki sintetik tolalardan qilingan mustahkam ip yoki
shnurlar bilan orasida o’tish uchun ochiq joy qoldirilib to’silgan bo’lishi, to’silgan
maydon ichiga qaratib to’siqlarga «Tuxta! Kuchlanish!» degan shiorlar osilishi zarur.
Arqonlarni bog’lash uchun mo’ljallangan maydondan tapsharidagi. ularning o’ralgan
maydondan tashqarida qolish sharti bilan, qurilmalardan foydala-nishga ruxsat etaladi.
Elektr uzatish tarmoq ajratkichidan tashqari ochiq, taqsimlovchi elektr uskunalarining
barcha uskunalaridan kuchlanish olinganda, ajratgich o’rnatilgan qurilmalar arqon bilan
to’silib tashqari tarafdan «Tuxta! Kuchlanish!» degan shior osilishi zarur.
Farmoyish bilan ochiq taqsimlovchi elektr uskunalarinnng ikkilamchi zanjirlarida
bajariladigan iщlarda tusiqlar quyish talab qilinmaydi.
5.2.7. Havo va kabel zlektr tarmoqlaridan tashqari, elektr uskunalarida ish bajarish
uchun tayyorlangan ish joylariga «SHu yerda ishlang!» degan shior osilishi zarur.
5.2.8. Ochiq taqsimlovchi elektr uskunalarini qurilmalarida ish joyiga o’tish mumkin
bo’lgan ish joyiga chegaradosh kuchlanish ostida bo’lgan uchastkalardagn
konstruksiyalarga ko’zga yaqqol ko’rinadigan «To’xta! Kuchlanish!» degan shior osib
qo’yklishi zarur. Bu shiorlarni ishlashga ijozat beruvchi rahbarligida elektr xavfsizligi
buyicha III gruppaga ega bulgan ta’mirlash xodimi qo’yishi mumkin.
YUqoriga chiqishga ruxsat etilgan konstruksiyalar yonidagi boshqa barcha konstruk-
siyalarning pastiga «CHiqma! O’ldiradi!» degan shior osiladi.
Ish bajarish uchun yuqoriga chiqishga ruxsat berilgan doimiy qurilma va narvonlarga
«SHu yerdan chiq!» degan shior osilishi zarur.
5.2.9. Ish hajmi to’liq tamom bo’lmaguncha ish joyi tayyorlash paytida qo’yilgan
to’siqlar va shiorlarni olib tashlash yoki boshqa yega ko’chirish man qilinadi.