Ikkinchi tomondan 
 
Bu oxirgi tenglik  bo’lganda

Bu oxirgi tenglik bo’lganda
tenglikni keltirib chiqaradi.
Demak, berilgan funktsiya uchun ko’rsatilgan tenglik hamma qyimatlar uchun bajariladi.
4.9. Masala. [0,1] kesmada quyidagi shartni qanoatlantiruvchi {fn(x)} integrallanuvchi funktsiyalar ketma-ketligini tuzing:
n da fn(x) f(x) deyarli hamma joyda
f(x) funktsiya [0,1] da integrallanuvchi
Yechish. {fn(x)} funktsiyalar ketma-ketligini quyidagicha tuzamiz:
n2, 0x<
fn(x)
0, x1
[0,1] kesmada deyarli, n da fn(x) 0 ekanligi ko’rinib turibdi va shu bilan birga
Bu esa 1) va 2) shart bajarilishini ko’rsatadi. Lekin
Bu 3) shart bajarilishini ko’rsatadi.
4.10.- Masala. Agar
lnx , 0x
fn(x)
cos2x , £x£1
bo’lsa, u holda [0,1] kesmada {fn(x)} funktsiyalar ketma-ketligining limit funktsiyasi integrallanuvchi bo’ladimi?
Yechish. Xar qanday x0 uchun x bo’ladigan n0n0(x) son topiladi. Bu esa nn0 bulganda ixtiyoriy x0 uchun fn(x)cos2x, ya’ni n da ixtiyoriy x0 uchun fn(x)cos2x munosabatni bildiradi. Agar x0 bo’lsa, u holda ixtiyoriy n (nN) uchun fn(x). Demak n da deyarli hamma joyda fn(x)sos2x va bu limit funktsiya [0,1] da integrallanuvchidir.
Endi chegaralanmagan funktsiyaning Lebeg integraliga doir masalalarni ko’raylik.
Avvalo chegaralanmagan funktsiyaning Lebeg integrali tushunchasini eslaylik.
Faraz qilalylik f(x)0 funktsiya bo’lsin va [f(x)]n esa quyidagicha aniqlansin.
Bu {f(x)}nfunktsiya chegaralangan va o’lchovli. Demak u integrallanuvchi.
Endi f(x) funktsiyadan E to’plam bo’yicha olingan integralni [f(x)]n funktsiya integralining limiti sifatida aniqlaylik (limit mavjud bo’lgan holda), ya’ni
Amaliy mashulot uchun kerakli adabiyotlar:
1. Ochan Yu.S. Sbornik zadach po matimaticheskomu analizu, M. 1981 g. str.83-85
2. Sarimsoqov T.A. Xaqiqiy o’zgaruvchining funktsiyalar nazariyasi. T. 1982y. 163-193 betlar.
III. Mustaqil topshiriqlar:
1- topshiriq. Lebegning aniqmas integrali.
2- topshiriq. Quyidagi masalalarni eching.
1. integralni hisoblang, bunda [x] esa x ning butun qismi.
2. Faraz qilaylik A bo’lib, f(x) funktsiya A to’plamda integrallanuvchi va deyarli A ning deyarli hamma joyida g(x) m bo’lsin, A to’plamda f(x)g(x) funktsiyaning integrallanuvchi ekanligi isbotlansin.
3. [0,) da
, p>-2, pfunktsiya Riman va Lebeg bo’yicha integrallanuvchi bo’ladimi ?
4. integralni hisoblang.
5. Agar
bo’lsa, u xolda tenglik o’rinlimi ?
6. Agar bo’lsa, u holda o’rinlimi?
Faraz qilaylik chegaralangan, manfiymas {fn(x)} o’lchovli funktsiyalar ketma-ketlig uchun n bo’lsin.
U xolda E to’plamning deyarli hamma joyida f(x)0 deb tasdiqlash mumkinmi?
8*. Agar f(x)(cosm!nx)2n bo’lsa, integralni xisoblang.
9. integralni hisoblang
IV. Mavzu bo’yicha yakuniy mashg’ulot.
1.Riman integrali tushunchasi analizning elementar kursidan ma’lum. U esa uzluksiz yoki sannoqli miqdorda uzilish nuqtalariga ega bo’lgan funktsiyalar uchun tadbiq etiladi.
2.O’lchovli funktsiyalar uchun Riman intergallari yaroqli emas. Shu nuqtai nazardan, bunday funktsiyalar uchun Lebeg, integral tushunchasini kengaytirdi va rivojlantirdi.
3.Lebeg integralining mohiyati (Rimandan farqli holatda) Ox o’qdagi nuqtalar x nuqtasiga yaqin qilib olmasdan, Ou o’qdagi funktsiyalar qiymatlari shu x nuqtadagi funktsiya qiymatiga yaqin qilib olinadi. Bu esa Riman integral tushunchasini kengaytirish deb xisoblanadi.
4.Lebeg integrali uchun Riman integralining xossalari o’rinlidir. Lekin aksinchasi xamma vaqt o’rinli bo’lavermaydi. Masalan, agar biror to’plam bo’yicha olingan Libeg integrali nolga teng bo’lsa, u xolda integral ostidagi funktsiya deyarli nolga tengdir. Shunday qilib Lebeg integrali Riman integralining kengaytirilishi va rivojlantirilishi deb xisoblanadi.
Nazorat savollari:
1. Lebeg integralini tuzishda quyi va yuqori yig’indilar qanday tuziladi?
2. To’plam o’lchovi qanday axamiyatga ega?
3. Lebeg integrali ta’rifingi ayting.
4. Chegaralanmagan funktsiya uchun Lebeg integralini ayting.
5. Lebeg integralining asosiy xossalarini ayting.
6. Riman integralidan farq qiluvchi xossalarini ayting.
7. Lebeg integrali ostidan limitga o’tish mohiyatini ayting.
8. Qanday shartda integral ostidan limitga o’tadi?
9. Deyarli uzluksizlik Lebeg integralida qanday axamiyatga ega?
10. Xama xaqiqiy o’q bo’yicha Lebeg integralini izoxlang.
11. Riman integrali mavjudligi Lebeg integrali uchun o’rinlimi?
12. Lebeg integralini ma’vjudligi Riman integrali uchun o’rinlimi?
13. Integral qanday shartda bir xil bo’ladi?
14. Xaqiqiy o’qda olingan Lebeg va Riman integralini solishtiring.
15. Lebeg integrali nolga teng bo’lsa, funktsiya xaqida nima deyish mumkin?
16. O’lchovi nolga teng bo’lgan to’plam bo’yicha olingan Lebeg integrali nimaga teng?
17. Lp- sinflar nima?
18. va sinflarni solishtiring.
19. Gelder tengsizligi nima?
20. Minkovskiy tengsizligi nima?
21. Koshi – Buinevskiy tengsizligi nima?
Tavsiya etilayotgan adabiyotlar:
1. Sarimsoqov T.A. Xaqiqiy o’zgaruvchining funktsiyalar nazariyasi,Tosh.1994.
2. Kolmogorov A.N., Fomin S.V. Elemento’ teorii funktsiy i funktsianolnogo analiza M. 1980
3. Ochan Yu.S. Sbornik zadach po matimaticheskomu analizu ,M.1981
|