O. R, Teshaev

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG’LIKNI SAQLASh VAZIRLIGI
TIBBIY TA’LIMNI RIVOJLANTIRISh MARKAZI
TOShKENT TIBBIET AKADEMIYaSI
«Tasdiklayman»
TTA ning o’quv ishlar bo’yicha
Prorektori prof. O.Vazir (arab. - yuk koʻtaruvchi) - oʻrta asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharq davlatlarida, shu jumladan Oʻrta Osiyo xonliklarida hukumat idorasi yoki kengashi (devon) boshligʻi. V. lar vaziri aʼzam rahbarligida davlatni idora etish vazifalari bilan shugʻullangan. V. Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. R, Teshaev
____________________
«______»__________»2013 yil
Kafedra: TERI VA TANOSIL KASALLIKLARI
Fan: TERI VA TANOSIL KASALLIKLARI
MAVZU: VIRUSLI KASALLIKLAR.Teri - odam va hayvonlar tanasining tashqi qoplami. Organizmni tashqi taʼsirotlardan himoya qiladi, sezish, moddalar almashinuvi, organizmdan keraksiz moddalarni chiqarish, termoregulyatsiya va boshqalarda qatnashadi. ODDIY VA URAB OLUVChI TEMIRATKI. KONTAGIOZ MOLLYuSK. UTKIR UChLI KONDILOMA Etiologiya, klinika, taщxis asoslari, davoalsh prinstiplari , oldini olish choralari PUFAKLI DERMATOZLAR . DERMATOZ DYuRINGA . XUSNBUZAR . UChOKLI ALOPEЦIYa . Etiologiya , klinika, taщxis asoslari, davolash prinstipalri .
Amalliy mashgulot
Ta’lim texnologiyasi
ЦMK majlisida kurib chikilgan
«___» «__________» 2013 yil
Protokol № __________
Terapevtik fanlar buyicha
stiklopredmet sekstiyani raisi
Prof ____________________
Karimov M.Sh.
TOShKENT
Tuzuvchilar : t.f.n. D.A. Muratxanova –TTA teri tanosil kasalliklar kafedrasi dostenti
Takrizchilar : t.f.d. professor Ismailova G A
O’quv mashg’ulotida ta’lim texnologiyasi modeli
MAVZU Virusli kasalliklar, oddiy va urab oluvchi temiratki, kontagioz mollyusk, utkir uchli kondiloma. Etiologiya, klinika, tashxis asoslari , davolash prinstiplari
Vaqt: 306 dakika
|
Talabalar soni: 10-12
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulotining tuzilishi
|
1. Kirish kism..
2. Nazariy kism
3.Analitik kism:
-organayzer
-Test va vaziyatli masalalarlar
4. Amaliy kism
|
O’quv mashg’uloti maqsadi:
|
Talabalar terining virusli, pufakli kasalliklari: pursildok yara kasalligi, dermatit Dyuringa, oddiy uchuk, urab oluvchi temiratki, sugallar, utkir uchli kondiloma xamda xusnbuzar, uchokli alopestiya tugrisida umumiy bilim berish.UASh talablariga asoslanib davolash, klinik manzara ,diagnostik asoslarini, profilaktik choralarni urgatish
|
Pedagogik vazifalar:
pursildok yara , dermatit Dyuring kasalliklari , virusli kasalliklari: oddiy uchuk, urab oluvchi temiratki, sugallar, utkir uchli kondiloma , xusnbuzar, uchokli alopeustiya klinik tasnifini., oldini olish choralarini , davolashning umumiy prinstiplarini
|
O’quv faoliyati natijalari:
Terining klinik manzarasini, birlamchi va ikkilamchi toshmalarni ajrata olishi kerak . Be’morlarni ko’rikdan utqazishi kerak .Tashxis qo’yib , kiesiy tashxis utqaza olishi kerak.
|
Ta’lim usullari
|
Ma’ruza, aqliy ҳujum, ҳikoya, namoyish, videousul, amaliy ish usuli, kitob bilan ishlash, suҳbat, ta’limiy o’yin, organayzer.
|
Ta’lim shakli
|
Jamoaviy, guruҳlarda ishlash («Birgalikda o’qiymiz», «O’ylang-Juftlikda ishlang-Fikr almashing»), yakka tartibli
|
Ta’lim vositalari
|
Doska-stend, flipchart, videofilmlar, atlas, grafik, organayzerlar , matnlar, nazorat savollari, testlar, mavzuga oid bemorlar
|
Ta’lim berish sharoiti
|
Maxsus texnika vositalari bilan jiҳozlangan,
guruҳli shakllarda ishlashga mo’ljallangan xonalar
-teri tanosil kasalliklar kafedrasi
Tematik xona, yangi axborot texnologiyalar vositalari , kurgazmali kurollar, slaydlar, fotorasmlar , videofilmlar , atlas
UTV : multimedia
|
Monitoring va baҳolash
|
Og’zaki so’rov: tezkor-so’rov,yozma so’rov: savollar
|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi (jadval)
mavzusi buyicha uquv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
( 306 dakika)
|
Faoliyat
|
ta’lim beruvchi
|
ta’lim oluvchilar
|
1-bosqich.
20 dakika
|
1.1. Daftarlar va davomatni tekshirish
1.2 Mavzuning nomi, maqsad va kutilayotgan
natijalarni etkazadi. Mashg’ulot rejasi
bilan tanishtiradi.
1.2. Mavzu bo’yicha asosiy tushunchalarni;
mustaqil ishlash uchun adabiyotlar
ro’yxatini aytadi (ilova №.7)
1.3. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini
baҳolash mezonlari bilan tanishtiradi (ilova№5)
1.4. Tanaffus
|
Tinglaydilar, yozib
oladilar.
Aniqlashtiradilar,
savollar beradilar
|
2-bosqich.
226 dakika
|
2.1. Tezkor-so’rov/ savol-javob/ aqliy
Ҳujum, ezma ravishda bilimlarni faollashtiradi.
2.2. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga
muvofiq ta’lim jarayonini tashkil etish
bo’yicha ҳarakatlar tartibini bayon qiladi («Aylanma stol ishbilarmon uyini) (ilova №2)
2.3. Grafik organayzerlarni ishlash tartibini tushuntiradi va talabalarni guruxlarga ajratadi (ilova №3)
2.4.Talabalarga mavzuni o’zlashtirish uchun belgilangan ko’rgazmali qurollar ( test va vaziyatli masala, atlas, preparat, kompyuter dasturlari, )ni taqdim etish, ulardan foydalanish buyicha ko’rsatmalar va tushuntirish berish (ilova №3)
|
Javob beradilar
Yozadilar.
Guruҳlarda
ishlaydilar,
taqdimot qiladilar
va bosh.
|
|
3.1.Mustakil kurastiya , muxokamaga yakun yasash
Talabalarni maщgulotning amalliy kismini ukituvchi erdamida
egallash
|
Bemorlarni kurastiyasi palatalarda va xonalarda
Amaliy kunikmalarni bajaradilar
|
40 min
|
Katta tanaffus
|
|
3-bosqich.
60 min
|
3.2.Tematik be’morni laboratoriya, instrumental tekshiruvlardan olingan natitjalari taxlili , diagnosika, davolash va soglomlashtirish rejasi, oldini olish rejasini tuzish , resteptlar ezish
|
.
O’z-o’zini, o’zaro
baҳolashni
o’tkazadilar
|
|
3.3.Mavzu bo’yicha yakun qiladi, qilingan
ishlarni kelgusida kasbiy faoliyatlarida
aҳamiyatga ega ekanligi muҳimligiga
talabalar e’tiborini qaratadi.
3.4. Guruҳlar ishini baҳolaydilar, o’quv
mashg’ulotining maqsadga erishish
darajasini taҳlil qiladi. Kontrol savollar taxlli (ilova №6)
|
Savol beradilar
Topshiriqni yozadilar
|
|
3.5. Mustaqil ish uchun topshiriq beradi va
uning baҳolash mezonlarini etkazadi
|
Savol beradilar
Topshiriqni yozadilar
|
. Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b. Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama.
1.Fanlararo va Fan ichidagi bogliklik
Shu mavzuni ukitish talabalarning terini anatomiyasi, gistologiyasi, patogistologiya, normal va patologik fiziologiyasi buyicha olgan bilimlariga asoslanadi.
Dars davomida olingan bilimlar teri tanosil kasallliklarni urganishda va boshka klinik yunalishlarda kerak buladi.
2.Mashgulot mazmuni:
-
2.1.Nazariy kismi
Oddiy uchuq (pufakchali temiratki) yoki oddiy gerpes (herpes simplex), ko’p uchrovchi terining virusli kasalligi ҳisoblanadi. Kasallik ҳar ikkala jinsda, ҳar xil yoshda uchraydi. Kasallikning joylashishi, kechishi va og’irligiga qarab bir necha turi farqlanadi.Etiologiyasi. Oddiy uchuq chaqiruvchisi filtrlanuvchi virus ҳi-soblanadi. Bugun odam gerpes virusi bilan chaqiriladigan ҳasta-liklar soni ko’payib dunyoda gripp kasalligidan keyingi o’rinni egallaydi. Gerpes viruslarining turlaridan odamda OGV–1 (yuz uchu-g’i) va OGV–2 (genital gerpesi) turi ajratilgan. Jinsiy yo’l bilan yuqadigan infekstiyalar guruҳiga genital gerpes qo’zg’atuvchisi OGV–2 kiritilgan.
Patogenezi. Organizmga virus turli yo’llar bilan tushadi (ҳavo tomchi yo’li, teri va shilliq pardalar orqali) va gerpetik infekstiya klinikasini yuzaga keltirib, organizmda bir umr qolib ketadi, latent ҳolatdan aktiv ҳolatga o’tib, kasallikning qaytalashiga olib ke-ladi. Virus teri, shilliq qavatlar periferik va markaziy nerv sistemasi, jigar, qon tomirlar endoteliysini va qon ҳujayra-larini (T-lim-fostitlar, eritrostitlar, trombostitlarni) zararlaydi va (OGV-2) odam ҳujayrasining genetik tizimiga integrastiyalanib ҳujayra-lar-ning atipik trasformastiyalanishiga olib keladi (bachadon bo’yin ra-ki). Ko’p ҳollarda virus organizmda tinch ҳolatda turib klinik alomat-larsiz kechadi va bu odamlar infekstiya manbai va tar-qa-tuvchilardir. Gerpes kasalligining tez-tez qaytalab turishiga va og’ir kechishiga gumoral va ҳujayra immunitetining aҳamiyati juda katta.
Kasallik patogenezida va uning qaytalashida quyidagi omillarning aҳamiyati katta: organizmning issiqlanishi, sovuq qotishi, yuqumli kasalliklardan keyingi ҳolat, rak va boshqa ҳolatlar, qaysiki, ҳujayra immunitetining susayishiga olib keluvchilar.
Klinikasi. Oddiy uchuqning ko’p uchrovchi soҳasi tabiiy yoriqlar atrofi ҳisoblanadi: burun qanotlari, og’iz burchaklari, lab qizil ҳoshiyasi, jinsiy a’zolar. Dastlab bir joyda, kamroq ikki va undan ortiq soҳalarda chegaralangan giperemiya yuzasida o’lchamlari moshdek yoki mayda no’xotdek pufakchalar ҳosil bo’ladi. Ҳar bir o’choqda pufakchalar 2–3 tadan 8–10 tagacha etadi. Pufakchalar guruҳ-guruҳ joylashib, shaffof eksudat saqlaydi, suyuqlik 2–3 kunda xiralashadi. Ayrim ҳollarda pufakchalar tomi birikib, 1–1,5 sm li ko’pkamerali pufak ҳosil bo’ladi, pufak chetlari gajimdor ko’rinishga ega. Keyinchalik pufakchalar qurib sarg’ish-qo’ng’ir qaloqga aylanadi va 5–6 kundan so’ng ko’chadi. Qaloqlar o’rnida biroz qizg’ish yoki pigmentli dog’ qoladi. Ayrim ҳollarda esa pufakchalar 2–3 kundan so’ng yoriladi va to’q qizil rangli, atrofi gajimdor eroziya ҳosil bo’ladi. Pufakchalar toshishi sanchiq, achishish, ayrim ҳollarda atrof to’qi-ma-larning shishishi bilan kechadi. Bemorning umumiy aҳvoli odatda o’z-garmaydi, ayrim bemorlargina ҳolsizlik, mushaklar og’rishi, et uyushi-shidan shikoyat qiladilar. Tana ҳarorati 38–39° S gacha ko’ta-ri-lishi mumkin.
Differenstial tashxisi:
1. Siphilis primaria.
2. Herpes zoster.
3. Impetigo contagiosa.
4. Ulcus vulvae acutum.
Pufakchalar yorilib, eroziya ҳosil bo’lganda birlamchi zaxm tosh-malariga o’xshab ketadi. Ammo shankrning oval shaklli, atrofi qizar-magani, qattiq-elastik infiltrat borligi, yuzasidan oqish trepone-malar topilishi, shu bilan birgalikda achishmasligi, uni qiynal-masdan oddiy uchuqdan ajratishga imkon beradi.
Laborator tekshiruv usullari: polimeraz zanjir reakstiyasi (PZR).
QAMRAB OLUVChI TEMIRATKI (HERPES ZOSTER)
Qamrab oluvchi temiratkini filtrlanuvchi virus chaqiradi. Ҳar ikkala jinsda ҳam uchrab, ҳar xil yoshlarda kuzatiladi, ammo 10 yoshgacha bo’lgan bolalarda uchramaydi.
Kasallik o’tkir kechib, qattiq nevralgik og’riqlar bilan kuzatiladi va tana ҳarorati ҳam ko’tariladi.
Klinikasi. Asosan periferik nerv tolalari bir tomonlama jaroҳatlanadi, ko’pincha qovurg’alararo nerv jaroҳatlanib, nerv tolalari yo’nalishi bo’yicha toshma toshib, og’riq bezovta qiladi.Uchlamchi nervning birinchi va uchinchi shoxi jaroҳatlansa og’iz shilliq pardasida toshmalar toshishi kuzatiladi. Toshmalar xuruj-xuruj qilganday toshadi, ular paydo bo’lgach, ҳarorat ko’tariladi. Gi-pe-remiyalangan teri yuzasida guruҳ-guruҳ pufakchalar paydo bo’lib, ular dastlab seroz suyuqlik saqlaydi, asta-sekin suyuqlik loyqa-lanadi, qurib seroz qaloq ҳosil qiladi. Dastlabki guruҳ toshmalaridan so’ng navbatdagi guruҳ toshmalar paydo bo’lib, nerv tolasi yo’nalishini qoplaydi. Toshmalar bir vaqtda toshmaydi, shu sabab bir bemorda ҳar xil toshma: eritema, pufakcha, seroz qaloqlar, eroziyalar kuzatiladi, eroziyalar cheti mayda gajimdor. Qaloqlar ko’chib, eroziya bitgach, o’rnida ikkilamchi dog’ ҳosil bo’ladi.
Kam quvvatli, og’ir xastalikka chalingan bemorlarda kasallikning gangrenoz turi.
Patogenezi. Kasallikni filtrlanuvchi virus chaqiradi, u der-matoneyrotrop xususiyatga ega. Virus, bolalarda suvchechak chaqiruvchi virus bilan bir xildir. Kasallikni keltirib chiqaruvchi omillar: sovuq olishi, surunkali intoksikastiyalar, qon kasalliklari, o’sma kasalliklari.
Davosi. Birinchi navbatda analgetiklar (analgin, baralgin) tayin etiladi. Astetilsalistil kislotasi yoki amidopirin 0,5 g. dan kuniga 3–4 marta, antibiotiklar, xususan, rifampistin 0,6 g. 1 sutkada (0,3 g. dan 2 maҳal). Vitaminlardan V12 – 500 m/o ҳar kuni. Maҳalliy anilin bo’yoqlarining spirtdagi eritmalari, virusga qarshi ta’sirga ega vositalar, saqlovchi mazlar (aklovir 5%, tebrofen 2%, oksalin 3%) tayin etiladi. Qarshi (1926 37 yillarda Behbudiy) - Qashqadaryo viloyatidagi shahar (1926 yildan), viloyat markazi (1943 yildan). Qashqadaryo vohasining markazida, Qashqadaryo boʻyida, xalqaro t. yil va avtomobil yoʻllari kesishgan joyda. Maҳalliy qo’shimcha quruq issiq ta’siri, UBN, ultratovush, diadinamik tok nerv yo’nalishi bo’ylab tayin etiladi.
YuQUMLI MOLLYuSK
Yuqumli mollyusk degenerativ va stitoliz ҳolatlari bilan kechadigan virus kasallik.
Etiologisi va patogenzi. Kasallik qo’zg’atuvchisi (Molluscovirus hominis) filtrlanuvchi, DNKli virus bo’lib, aksariyat bog’cha, kichik maktab yoshdagi bolalarda (1–7 yosh) kasallik chaqiradi. Ularga kasallik to’g’ridan-to’g’ri virus tashuvchidan yoki umumiy sochiq, vanna, idish-tovoq.orkali yukadi.
Klinikasi. Kasallikning inkubastion davri 2–3 ҳaftadan bir necha oygacha davom etadi. Shundan so’ng sog’lom teri yuzasida mayda (1–2 mm), asta-sekin kattalashadigan,chegaralari aniq, yaltiroq, oqish marvarid rangli, markazida kindiksimon botiqchali, zich-elastik konsistenstiyaga ega tugunchalar paydo bo’ladi. Ular yuz, ko’z atrofi, bo’yin, ko’krak, qo’l panjasi, qorin soҳasi, jinsiy a’zolar terisida uchraydi. Kasallik toshmalari sub’ektiv ҳissiyotlarsiz kechadi. Tugunchalarni yon tomonlaridan siqib ko’rilganda, markazidagi botiq-cha-dan bo’tqasimon massa chiqadi. Bu massa mug’uzlangan eniteliy ҳujay-ralaridan iborat bo’lib, mollyusk tanachalari deb ataladi. Tugun-cha-lar son va ҳajmi jiҳatidan ҳar xil ko’rinishda namoyon bo’ladi. Ayrim ҳollarda tugunchalar ingichka asosda, oyoqchada joylashadi. Yuqum-li mollyuskning quyidagi klinik turlari farqlanadi: ko’p sonli mayda toshmali, ingichka asosli (oyoqchali) va gigant toshmali.
. Jinsiy aloqa orqali kasallik yuqtirilgan ҳollarda zaxm va OIVga qon tekshiruvlarini o’tkazish o’rinlidir.
Davosi. Tugunchalar pinstet bilan siqib tashlanadi yoki o’tkir uchli Folkman qoshiqchasi bilan qirib olinadi, ba’zan diatermokoagulyastiya, kriodestrukstiya usullari qo’llaniladi. O’rni – 2–5% li yodning spirt-
li eritmasi bilan artiladi va yuzasiga virusga qarshi (bonafton, oksalin, gossipol, tebrofen, interferon) malҳamlar surtiladi.
Ikkilamchi infekstiya bilan asoratlangan ҳollarda antibiotikli malҳamlar (tetrastiklin, sintomistin, eritromistin va boshqalar) ishlatiladi.
SO’GALLAR
So’gallarni papillomatoz virus chaqiradi. So’gallarning to’rt turi bor: oddiy, yassi, o’tkir uchli (o’tkir uchli kandilomalar) tovon so’gali. So’gal ҳamma yoshdagi kishilarda uchraydi, oddiy va yassi so’gal ko’proq bolalar va yoshlarda uchraydi. Kasallik yuqumli.
Oddiy so’gal, asosan, qo’llarda, yuzda, lab qizil ҳoshiyasida, lab burchagiga yaqin soҳada, juda kam ҳollarda og’iz shilliq pardasida uchraydi. Oddiy so’gal diametri 1 sm gacha boruvchi tugunchadan tashkil topadi. Tuguncha teri satҳidan ancha ko’tarilib turadi, rangi qo’ng’ir yoki teri rangida, zich konsistenstiyada. Uzoq saqlanuvchi yirik so’gal yuzasida so’rg’ichsimon o’simtasi bo’lib, yuzasi mug’uzlanib turadi.
Yassi so’gal ko’proq bolalar va yoshlarda kuzatiladi. O’lchamlari 3 mm gacha bo’lgan, yassi teri satҳidan biroz ko’tarilib turuvchi, ko’pincha poligonal shaklidagi tugunchalardan iborat. Rangi teri rangida yoki pushti, qo’ng’ir tusda bo’ladi. Bu xil so’gallar ko’p uchrovchi soҳa: qo’l panjasi yuzalari va yuz terisi. Yuzda ko’plab toshsa, lab qizil ҳoshiyasida ҳam kuzatiladi. Ayrim bolalar biroz qichishi-shi-dan shikoyat etadilar.
Davolash. Yuqoridagi tur so’gallarda virusga qarshi 3% li oksalin, 5% li tebrofen, 0,5 % bonafton mazlari ishlatiladi. Suggestiv terapiya ҳam ijobiy ta’sir ko’rsatadi. Krioterapiya va elektrokoagulyastiya yaxshi samara beradi. Samara (1936-91-yillarda Kuybishev "Куйбышев") - Samara (rus. Самара) Rossiya Federatsiyasidagi shahar, Samara viloyati markazi. Volga daryosining chap sohilidagi port shahar. Volgaga Samara daryosi quyilgan joyda joylashgan.
O’TKIR UChLI KANDILOMALAR
Yumshoq konsistenstiyali, bo’lak-bo’laklardan tashkil topgan va ko’rinishi "gulkaram", "xo’roz toji"ni eslatuvchi, ingichka "oyoqcha"da turuvchi ҳosiladir. Rangi pushti yoki sog’ teri rangida, ta’sirlanish natijasida kattalashadi. O’tkir uchli kandilomalar, asosan, jinsiy a’zo, anal soҳa, olat toji, yopqichi soҳasi, qinga kirish soҳasida, bolalarda esa burun, yonoq, burun-lab burmalari soҳasida uchraydi. Davosi: jarroҳlik usulida olib tashlanadi.
PO’RSILDOQ YaRA (Pemphigus)
Po’rsildoq yara – akantoliz (akantolizis) tufayli o’tkir yallig’la-nishsiz teri va shilliq pardalarda rivojlangan pufak ҳosil bo’li-shi bilan kechadigan kasallik ҳisoblanadi. Po’rsildoq yara ҳar ikkala jinsda uchrab, 40 yoshdan kattalarda ko’proq uchraydi, bolalarda kam kuzatiladi.
Po’rsildoq yaraning 4 xili tafovut etiladi: oddiy (P. vulgaris), barg-simon (R.foliaceus), tarqaluvchi (P. vegetans) va seboreyali (P.seborrhoi-cus). Oddiy turi boshqa turlariga nisbatan ko’proq uchraydi. Og’iz shil-liq pardasi jaroҳatlanishi bargsimon turidan boshqa ҳamma turlarida kuzatiladi.
Oddiy po’rsildoq yara deyarli doimo og’iz shilliq pardasi jaro-ҳatlanishi bilan boshlanadi yoki teri jaroҳatlanishi bilan boshlan-sada, albatta keyinchalik og’iz shilliq pardasi ҳam jaroҳatga uch-ray-di. Shu sababli kasallik avjiga chiqqan davrda doimo og’iz shilliq pardasi jaroҳatlanganligini kuzatamiz.
Klinikasi. Oddiy po’rsildoq yaraning klinik ko’rinishi tipik, monomorf pufaklar toshishi bilan xarakterlanadi. Ko’rinishidan sog’ bo’lgan teri satҳida o’lchamlari 0,5–1,0 santimetrdan 5 sm, ҳatto undan katta o’lchamli, yupqa tomli pufak paydo bo’ladi. Pufak suyuqligi shaffof bo’lib, qisqa muddatda loyqalanadi. Pufak tomi oson yorilib, yuza, to’q qizil rangli chaqalar ҳosil qiladi. Bu chaqalar uzoq bitmaydi. Chaqa chetlarida epidermis bo’lakchalari saqlanadi. Epidermis bo’lakchalarini pinstet yordamida tortsak ko’rinishidan sog’ ko’ringan teri satҳidan epidermis oson ko’chishi kuzatiladi va ayrim shaftoli mevasi terisining engilgina tozalanishini eslatadi. Bu ҳolat akantolizis ҳodisasi tufayli kuzatilib, Nikolskiy simptomi deb nomlangan.
Og’iz shilliq pardasida ҳosil bo’lgan pufaklar juda yupqa tomli bo’lib, tikanaksimon qavatning yuqori soҳalaridan akantoliz tufayli vujudga keladi. Ovqat luqmalari, til ҳarakati ta’sirida tezda yorilib, yuza, dumaloq-suyri shaklli to’q qizil chaqalar ҳosil qiladi. Aksariyat og’iz shilliq pardasida pufakni kuzatish qiyin. Ҳosil bo’lgan chaqalar ko’rinishidan sog’ shilliq pardalar yuzasida kuzatiladi. Eroziya atroflarida epiteliy ko’chkilari, bo’lakchalari kuzatiladi, ularni chetlaridan tortilsa Nikolskiy alomati oson chaqiri-ladi. Ayrim ҳollarda eroziya yuzalarini parda qoplagandek bo’lib, uni shtapel yordamida oson ko’chirish mumkin va u parda emas, pufak tomi, ya’ni epiteliy ko’chkisi ҳisoblanadi. Agar o’z vaqtida tashxis qo’yilmay, davo boshlanmasa, yakka-yakka siyrak toshmalar ortidan ko’plab toshmalar lunj, milk, tanglay soҳalarida paydo bo’ladi, yangi eroziyalar kuzatiladi, eroziyalar qo’shilib yirik-yirik o’choqlar ҳo-sil qiladi. Ularning bitishi sust bo’lib, uzoq davom etadi. Ovqatlanish, gaplashish og’riq tufayli og’irlashadi, gipersalivastiya tufayli lab burchaklari bichiladi, og’riydi. Bunday bemorlar og’iz bo’shlig’i-dan qo’lansa is anqiydi. Pufak va chaqalar og’iz shilliq pardasidan tashqari lab qizil ҳoshiyasi, og’iz burchaklari, iyak, daҳanda ҳam paydo bo’ladi. Toshmalar ko’pincha qo’shilib lab qizil ҳoshiyasi va teri yuzasidagi chegara yo’qoladi. Jaroҳat yuzasi qonli, yiringli qaloqlar bilan qoplanib, joylarda namlik, joylarda quriq yoriqlar vujudga keladi. Ayrim ҳollarda ovoz bo’g’ilishi kuzatiladi, bu ҳol yutqun jaroҳatlanganidan darak beradi.
Oddiy po’rsildoq yara ko’pincha yutqunning jaroҳatlanishi bilan boshlanib, uzoq vaqt bilinmaydi.
Seboreyali po’rsildoq yaraning og’iz shilliq pardasidagi klinik kechishi oddiy po’rsildoq yaradan farq qilmaydi. U terida yog’li qaloqlar bo’lishi ҳolida kechib, asosan, boshning soch qismi, burun qanotlari burmasi, lab burchaklari, quloq suprasi burmalari, ko’krak qafasi soҳasida kuzatiladi. Yuzda xususan, yonoq, burun devorlari, qanotlari soҳasida, peshonada eritematoz o’choqlari ҳolida kechgani sababli "qizil yugirik" ko’rinishini eslatadi va shu sabab eritematoz tur deb ҳam ataladi.
Tashxis. Tashxis uchun asosiy belgi – Nikolskiy simptomi ҳisoblanib, u oson chaqiriladi. Agar chegaralangan jaroҳat ҳolida og’iz shilliq pardasi shikastlansa va Nikolskiy simptomi musbat bo’lsa, po’rsildoq yara tashxisi yakuniy deb bo’lmaydi, sababi bu simptom allergik medikamentoz stomatitlarda ҳam uchraydi. Shu sabab tashxis qo’yish stitologik tekshiruv, ya’ni bosma surtmadan akantolik ҳujayra topilishiga asoslanadi.
Akantolik ҳujayrani aniqlash uchun o’choqdan, ya’ni pufak tubi chaqadan, bir bo’lak kanstelyariya rezinkasi yordamida surtma olinib, buyum oynachasiga surtiladi. Ashyo quritilib, spirt yordamida fiksastiya qilinadi, so’ngra Romanovskiy-Gimza usulida bo’yaladi. Akantolitik ҳujayra o’zgargan tikansimon ҳujayra bo’lib, u dumaloq shaklli va yirik siyoҳrang yadroga ega. Ҳujayra stitoplazmasi bir xil rangga ega emas: yadro atrofi och zangori rangda, chekkalari esa to’q ko’kish tusga ega. Akantolitik ҳujayralar to’p-to’p bo’lib joylashadi. Ҳujayralar soni kasallik avj olgan va qaytalangan paytda ko’payadi.
Po’rsildoq yara og’iz shilliq qavatida uchrasa, birlamchi toshmasi pufakli kasalliklar bilan qiyoslanadi. Po’rsildoq yarani pufakli dermatozlar bilan qiyoslaganda pufaklarni epiteliyga nisbatan joylashishini inobatga olish zarur. Pemfigoidda pufaklar subepitelial joylashadi, shu sababli ular qalin tomga ega va uzoq vaqt yorilmay saqlanadi, ularni kuzatish mumkin. Pemfigoidda ҳosil bo’lgan eroziyalar biroz yallig’langan, qizargan asosga ega va ko’pincha ularning yuzasi fibrinoz parda bilan qoplangan bo’ladi. Po’rsildoq yara tashxisida xal qiluvchi aҳamiyatga ega belgilar: bosma-surtmadan akantolitik ҳujayra musbatligiga, IFR javobi, tikanaksimon qavat ҳujayralararo substanstiyalarida yig’ilishini kuzatishdir.
Oddiy po’rsildoq yaradan ko’z po’rsildoq yaraning farqi shuki, kon’yuktivada chandiq kuzatiladi. Ayrim, kam ҳollarda oddiy po’r-sil-doq yara ҳam ko’z kon’yuktivasini jaroҳatlashi mumkin, ammo ҳech qachon chandiq ҳosil qilmaydi va izsiz yo’qoladi.
Ko’p xilli eksudativ eritema o’tkir boshlanib, mavsumiylikka ega va nisbatan qisqa vaqt davom etadi (4–5 ҳafta) ҳamda rivojlangan yallig’lanish bilan xarakterlanadi, ayniqsa og’iz shilliq pardalari, lab soҳasidagi toshmalar. Bosma-surtmadan akantolitik ҳujay-ra bo’lmasligi, Nikolskiy simptomlari kuzatilmasligi bilan farq qiladi.
Klimatik gingivit va pufak tomirlari sindromi oddiy po’rsil-doq yaradan shu bilan farq qiladiki, bu kasalliklarda og’iz shilliq pardalarida doimo pufakni ko’rish mumkin. Nikolskiy simptomi (–), akantoliz kuzatilmaydi.
Prognoz. Kortikosteroid preparatlarni qo’llangunicha bo’lgan davrlarda prognoz yomon ҳisoblangan. Kortikosteroid preparatlari faqatgina jarayonni to’xtatadi, shu sabab ularni to’xtovsiz, uzoq muddat qabul etishga to’g’ri keladi, bu esa o’z navbatida turli xil asoratlarga olib kelishi mumkin.
Davolash. Po’rsildoq yarani davolashda kortikosteroidlar va stitostatik preparatlar tayinlanadi. Kortikosteroidlardan prednizolon, deksametazon, triamstinolon qo’llaniladi. Prednizolon katta zarba beruvchi miqdorda tayinlanib, bemor ҳolati inobatga olinadi. 50–80 mg sutkaga (deksametazon 8–10 mg sutkaga, triamstinolon 40–80 mg).
Yuqori miqdordagi dorini toshmalar toshishi tugab, chaqalar epitelizastiyaga uchrashigacha bir miqdorda qabul qilinadi, so’ng gormonlar miqdori kamaytirila boshlanadi. Prednizolon sutkalik miqdorini ҳar 5 kunda 5 mg dan kamaytirilib, minimal miqdor ta’minlovchi miqdor deb ataladi. Ko’pincha bu miqdor 10–15 mg prednizolonga teng. Shunday tarzda davolash natijasida uzoq vaqtdan so’ng dorini man etish, taxminan 20% bemorlarga nasib etadi. Katta miqdorda prednizolon tayin etilsa, kuniga 2–3 g. kaliy xlorid yoki boshqa xil kaliy preparati (kaliy astetat, orotat kaliy, "asparkam"), askorbin kislotasi yuqori miqdori va turli vitaminlar tayin etiladi, vaqti-vaqti bilan anabolik steroidlar (nerabolil, retabolil, fenobolil) tayinlanadi. Suv-tuz almashinuvini regulyastiya qilish maqsadida diuretik vositalar: gipotiazid, furosemid tayin etiladi. Piodermiya vujudga kelishining oldini olish maqsadida antibiotiklar tayin etilishi kerak.
Po’rsildoq yara shunday kasallikki, kortikosteroidlar qo’lla-ni-shiga monelik yo’q, sababi shu preparatlargina bemorlarni o’limdan saqlab qoladi.
Maҳalliy davolash. Og’iz shilliq pardasini turli xil dezinfekstiyalovchi va dezodorastiyalovchi vositalar bilan chayqash, eroziyalar-ni anilin bo’yoqlari bilan ishlov berish zarur. Eroziya o’choqlari-ni mumkin qadar tez epitelizastiyalanishi uchun og’iz bo’shlig’ini sana-stiya qilish ҳamda rastional protezlar zarur. Lab qizil ҳoshiyasi jaro-ҳatlansa antibiotik va kortikosteroid saqlovchi mazlar va 5% dermatol mazi surtish zarur. Po’rsildoq yara bilan og’ruvchi bemorlar dispanser ҳisobida turadilar va ambulator davolanib, bepul dori oladilar.
Pemfigoid faqat ko’rinishi pemfigusga (pufaklar borligi bilan) o’xshash kasalliklar guruҳi pemfigoidlar deb ataladi va bu guruҳ quyidagi kasalliklarni o’z ichiga oladi:
1. Leverning bullyoz pemfigoidi, parampemfigus yoki xususiy noakantolitik po’rsildoq yara.
2. Chandiqlanuvchi pemfigoid.
3. Faqat og’iz shilliq pardasi noakantolitik xushfe’l po’rsil-doq yarasi. Bu guruҳ kasalliklarning asosiy belgisi ularning xushfe’l kechishi, pufakchalarning subepitelial (subepidermal) joyla-shishi, akantoliz va Nikolskiy alomati yo’qligidir.
DYuRINGNING GERPETIFORM DERMATOZI
(DERMATOZIS HERPETIFORMIS)
Gerpetiform dermatoz (dermatit Duhring) yoki Dyuring kasalligi doimo terida qichimali, guruҳ-guruҳ joylashgan polimorf toshmalar toshishi bilan boshlanadi, og’iz shilliq pardasi jaroҳatlanishi 10% bemorlardagina kuzatiladi.
Klinik ko’rinishi. Gerpessimon dermatozda qanday toshmalar (pufak, pufakcha, dog’, tuguncha, bo’rtma, yiringcha) ҳolida toshishidan qat’iy nazar, toshmalar guruҳ-guruҳ bo’lib toshadi, kasallik avjlanishi galogen preparatlar qabul qilinishi, ayniqsa yod preparatlari qabul qilingach kuzatiladi.
Toshmalar, asosan, qalin va tarang tomli subepitelial, o’lcham-la-ri no’xot kattaligidek pufakchalar ҳolida tosha boshlaydi. Pufak-cha-lar shaffof suyuqlik saqlab, suyuqlik tarkibida 15–40% zozino-fillar aniqlanadi, pufakchalar atrofi shilliq pardasi biroz shi-shib, giperemiyali bo’ladi. Pufakcha yorilgach, eroziyalar nisbatan tez bitadi. Ni-kolskiy simptomi manfiy, bosma-surtmada akantolitik ҳujayra yo’q, aksincha zozinofillar aniqlanadi. Qonda zozinofiliya, kam ri-voj-langan leykostitoz kuzatiladi. Kasallik davriy (stiklik) kechishi bilan xarakterlanadi. Kasallikka Yaddosoning yodli sinamasi xos, ya’ni 50% kaliy yod mazi sog’ teriga surtilsa, 24–28 soatdan keyin shu soҳada guruҳ-guruҳ toshmalar paydo bo’ladi.
Prognozi – yaxshi.
Davolash. Sulfon preparatlari bilan davolanadi: DDS 0,05–0,1 g dan 1 kunda 2 maҳal tayin etilib, qon taҳlil nazoratda 5 kunlik davriy ravishda, 3 kunlik tanaffus bilan beriladi.
Kasallik profilaktikasi bug’doy va javdar maҳsulotli ovqatlar-dan parҳez qilinishi kerak.
«Aylana stol» o’yinni o’tkazish metodi:
Ish uchun zarur:
-
Savollar va vaziyatli masalalar to’plami aloҳida qog’ozlarda.
-
Guruҳdagi talabalar soni bo’yicha jerebevka uchun raqamlar
-
Toza qog’ozlar, ruchkalar.
Ish yo’li:
-
Ҳamma talabalar kur’a bo’yicha 3 guruҳga bo’linadi.
-
Ҳar bitta guruҳ aloҳida stolga o’tiradi va toza qog’oz bilan ruchkani tayyorlaydi.
-
Qog’ozda sana, guruҳning raqami, fakultet, talabalarning F.I. ko’rsatiladi (o’yinning nomi).
-
Ҳar bitta guruҳning ishtirokchisi konvertdan savol oladi.
-
Talabalar o’z vazifasini qog’ozga yozadi.
-
Bu qog’oz aylana bo’yicha beriladi.
-
Ҳar bitta talaba o’zini javobini yozib qog’ozni boshqasiga beradi.
-
Ҳar bitta talabaning javobiga 3 daqiqa beriladi.
-
Vaqt tugagach qog’oz o’qituvchiga topshiriladi.
-
Ҳamma ishtirokchilar natijalarni muҳokama qilib eng to’g’risini tanlab, unga maksimall ball qo’yishadi.
-
Muҳokamaga 15 daqiqa beriladi.
-
Talabalar javoblari uchun ballni mashg’ulotni nazariy qismining reytingiga asoslanib olishadi.
-
Talabaning olgan balli mashg’ulot uchun baҳoda ҳisobga olinadi.
-
Talabalarning ishi o’qituvchida qoladi.
-
Javoblarning analizi o’tkaziladi.
Nazorat savollar :
Pursildok yara xillarini kiesiy tashxisi
Pursildok yara kasalligiga oid belgilar
Tstank xujayralari
Dermatit Dyuringning belgilari
Virusli kasallikrni tasnifi
Uchuk, kontagioz mollyusk , utkiruchli kondiloma klinik kurinishi
Baxolash mezoni
Maksimal ball 20-19
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
a’lo
|
yaxshi
|
urta
|
konikarsiz
|
yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
70-56%
|
53%-46%
|
43% va undan kam
|
3.. Analitik kism
3.1. Grafikli organayzer
Dermatozlarni o’rganganda, davolash umumiy prinstiplarini aniqlaganda, mikroskopik tekshiruvlarni natijasini aniqlash uchun
Guruxda talabalar juftliklarga bo’linishadi. Juftliklar topshiriq oladi. 5-15 min ichida ( topshiriqqa qarab), talabalar grafalarni to’ldirishadi . keyin kichik guruxlarda javoblarni eshitishadi. Boshqa juftliklar ekspert sifatida bo’ladi: javobni baxolashadi( to’g’rimi, qo’shimcha qilishadi). Xamma juftliklar javob beradi. Yakunida pedagog o’zini variantini taklif qiladi, juftliklarni javoblarini taxlil qiladi, javobini to’liqlig’ini baxolaydi. Maksimal ball 1,0, baxolar 100 balli reyting tizimi bo’yicha. Xamda talabalarni ekspertlar sifatida baxolashadi.
Qo’shimcha : boshida osonroq topshiriq beriladi.- 2 aylanmali diagrammani . Keyin 3 aylanmali diagramma ( qiyin) masala beriladi.
Фарқи
Ўхшаши
Фарқи
dermatoz A dermatoz B
Teri toshmalar sindromi ( po’rsildoq yara, dermatoz Dyuringa ) kasalliklari uchun Venn diagrammasini tuzing
po’rsildoq yara kasalligi dermatit Dyuringa
1. bazal membranasi xujayralariga nisbatan autotanachalar paydo bo’ladi g’autoimmun jaraen
2. Kechishi kuchayadi
3.monomorf bullez toshmalar
4.shilliq qavatlar ko’pincha shikastlanadi
5 badanida, burmalarda, oeq-qo’llarda joylashgan, toshmalar aloxida.
Joylashishi badanida, burmalarda, oyoq –qo’llarda, toshmalar aloxida.
6 pufaklar o’zgarmagan terida, yiriq, tarang.
7. qichishish yuq
8 intraepidermal pstfaklar joylashgan
9.Nikolskiy.Asbo-Ganzen simptomlari musbat
akantoliz
10.
Surtmalarda akantolitik Tstank xujayralari
v mazkax-otpechatkax s eroziy
11.eozinofiliya yo’q
12. klinik turlari
-
Vulgar
-
Seboreyali (eritematoz turi ),
Senira-Ashner sindromi
Vegetastiyali glyukokortikoidlar qo’lllanganda yaxshi natija
|
|
1.yod, galogenlarga, glyutenga sezuvchanlik. Paraneoplastik jaraen bo’lishi mumkin
2 surunkali kechuvchi jaraen, remissiyalar bo’lishi mumkin
3.asl polimorfli toshmalar
-
papula, urtika, bulla. dog’
-
oyoq-qo’llarda, badanida joylashgan
-
pufaklar guruxlashgan, eritematozli fonda
-
qichishish, achishish
-
subepidermal pufaklar
-
Nikolskiy belgisi manfiy,akntoliz yo’q, Tstank xujayralari sto’q
-
eozinofillar qonda va pufaklarni ekssudatida yuqori miqdorda
-
Yadasson sinamasi musbat
-
klinik turlari
-
bullezli
-
trixofitoid turi
-
13. DDSdan qo’llaganda yaxshi natija
|
1.Multifaktorial kasalliklar
2. umumiy xolati buzilmasdan asta sekin rivojlanishi SSS,MPS,JKT funkstiyalari
Buzilmaydi
3. faqat pufaklar, ikkilamchi
giperpigmentastiya
4. kortikosteroidlar terapiyasiga bog’liq
Asoratlarni korrekstiyasi , maxalliy terapiya uchun umumiy vositalar
|
KONЦEPTUAL JADVAL
O’rganilayotgan ҳodisa, tushuncha, fikrlarni ikki va undan ortiq jiҳatlari bo’yicha taqqoslashni ta’minlaydi.
Tizimli fikrlash, ma’lu-motlarni tuzilmaga kelti-rish, tizimlashtirish ko’nikmalarini rivojlantiradi.
1 kadam -konsteptual jadvalni tuzish qoidasi bilan tanishadilar.
2 kadam Taqqoslanadiganlarni aniqlaydilar, olib boriladigan taqqoslanishlar bo’yicha, xususiyatlarni ajratadilar
3 kadam Aloҳida yoki kichik guruҳlarda konsteptual jadvalni to’ldiradilar.
4 kadam Uzunlik bo’yicha taqqoslanadigan (fikr, nazariyalar) joylashtiriladi;
5 kadam Yotig’i bo’yicha taqqoslanish bo’yicha olib boriladigan turli tavsiflar yoziladi.
Ish natijalarini takdimoti
Nozologiya
|
Toshma-lar
|
Rangi, shakli joylashishi
|
Xarakter-li
belgilar
|
Kiesiy tashxis
|
Asoratlar
|
Davolash
|
Pursild-ok yara
|
pufak
|
Shillik kavat badan, oek kullar
|
Nikolski belgisi 3 toiali
Asbo Ganzen
Tstank xujarala-ri
Xachaturn belgisi
|
Dermatit Dyuringa
Toksikodermiya
|
Eritrodermiya
Artropatiya
|
Umumiy va
maxalliy
|
Dermatoz Dyuringa
|
Pufak, pufakcha, burtma , eritema
|
Badanda, oek kullarda
|
Yadasson sinamasi
|
Toksikodermi
Pursildok
yara
|
Sepsis, yurak, buyrak osti bezining aolitlarini buzilishi
|
Umumiy va
maxalliy
|
Mashgulotga qo’llaniladigan yangi pedagogik texnologiyalar:
« Akkliy xujumi” usulini qo’llash
Ushbu usul mashgulot davomida xamkorlikda ishlash va xapr bir talabaning faol katnashishini ko’zda tutadi, o’qituvchi butun gurux bilan ishlaydi.
O’qituvchi g’oyani aniqlashda xalaqit beradigan xech qanday tanbex va nojo’ya gaplarni ishlatmasligi kerak . Fikrlash qobiliyatiga ta’sir qilmaslik kerak. Xar xil g’oyalarni kombinastiyasini qo’llash kerak.
Ushbu usul talaba nutqi, fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi va talabada mustaqil fikrlash, muloҳaza yuritishni shakllantiradi. Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir.
Xar bir gurux boshqa guruxlarni baxolaydi. Xar bir talab bo’yicha tulik bajarilsa – 15 ball
Gurux
№
|
Tushunarli va aniq javob (5)
|
Ko’rgazma-lilik
(5)
|
Reglamentga amal qilish (2,5)
|
Gurux faolligi
(2,5)
|
Jami ball
|
1.
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
Baxolash mezoni:
Maksimal ball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
100%-86%
|
85%-73%
|
70-56%
|
53%-46%
|
43% va undan kam
|
3.2.Vaziyatli masalalr
-
Shifokorga 27 yashar be’mor M. murojaat qildi. Tepa labning qizil xoshiyasida joylashgan suvlanuvchi, achishish va og’riq bilan kechadigan mayda toshmalar paydo bo’lishiga shikoyat qildi. Chegaralangan giperemiya yuzasida , o’lchamlari moshdek gurux bulib joylashgan pufakchalar kuzatilmokda. Kasallik tez-tez restidiv berib va umumiy xolsizlik bilan kechadi.
Pediatr xonasiga 5 yoshli bolani keltirishdi . Ko’rikdan o’tqazganda yuzida, qo’lida, xar joyda chegaralari anik, yaltiroq, oqish marvarid rangli , markazida kindiksimon botiqchali , zich elastik konsistenstiyaga ega tugunchalar bor. Sub’ektiv xissietlar bezovta qilmaydi.
-
Testlar
7. Po’rsildoq yara kasalligida pufaklarda qanday alomatlar kuzatiladi:
A. Nikolskiy alomati*
B. Asbo-Xansen*
V. pufaklarning "noksimon" ko’rinishi*
G. Yadasson alomati
D. pufaklarning gerpessimon joylashishi
E. Pospelov alomati
188. Qaysi kasalliklarda musbat Nikolskiy alomati kuzatiladi:
A. po’rsildoq yara*
B. Layell sindromi*
V. chaqaloqlarda uchraydigan epidemik po’rsildoq yara *
G. Dyuring dermatiti
D. bullez streptodermiya
E. noakantolitik po’rsildoq
Yo. noakantolitik po’rsildoq
189. Po’rsildoq yara tashxisi qanday laboratoriya usullari bilan tasdiklanadi:
A. bosma-surtma usuli bilan mikroskopik tekshiruv va Tstank xujayralarini topish*
B. biopsiya yo’li bilan gistologik tekshiruv*
V. bevosita immunoflyuoresstenstiya usuli*
G. mikroskopik usulda Ganzen taekchalarini topish
D. teri usti va osti applikastion allergik usullari
E. surtmani Gramm usulida buyab mikroskopik tekshirish
Yo. noakantolitik po’rsildoq yara
190. Po’rsildoq yara kasalligining vegetastiyalanuvchi turi qolgan turlaridan qanday xususiyatlari bilan farq kiladi:
A. toshmalar shilliq kavatlar teriga o’tadigan soxalarda joylashadi*
B. toshmalar chekkasiga karab tarqalib kattalashadi*
V. toshmalar ustida yumshok usimtalar kuzatiladi va badbuy xid syoziladi*
G. toshmalar yog’ bezlari ko’p soxalarda joylashadi
D. shilliq pardalarda toshmalar kuzatilmaydi
E. toshmalar ustida katlamsimon kepaklanish kuzatiladi
191. Po’rsildoq yara kasalligining bargsimon turi qolgan formalaridan qaysi xususiyatlari bilan ajralib turadi:
A. shilliq pardalarda toshmalar kuzatilmaydi*
B. eroziyalar ustida ko’p katlamli qaloqlar xosil bo’lishi kuzatiladi*
V. qolgan turlariga nisbatan juda o’tkir va og’ir kechadi va eritrodermiya kuzatiladi*
G. asosan toshmalar shilliq pardalarda kuzatiladi
D. toshmalar ustida vegetastiyalar kuzatildai
Baxolash mezoni:
Maksimal ball 15
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
20-16-a’lo
|
15-12-yaxshi
|
11-7-urta
|
6-4-konikarsiz
|
3 va undan kam-yomon
|
100%-86%
|
85%-73%
|
70-56%
|
53%-46%
|
43% va undan kam
|
-
4.Amaliy kismi
Be’morni professional ko’ruvi
Maksad: be’morlarni tekshitruvdan utkazish
Bajariladigan bosqichlar:
№
|
Amaliy kunikma
|
Bajarmadi
(0 ball)
|
To’liq to’g’ri
bajardi
|
|
Kuruv xonasi erug bulish kerak
|
0
|
5
|
2.
|
Kuruv xonasining temperaturasi 22- 23 gradus bulishi kerak
|
0
|
5
|
3.
|
Teri rangiga etibor berish kerak teri rangi ok pushti rang eki kora bulishi mumkin
|
0
|
10
|
4.
|
Terining turgori eki elastikligi namligi va kurukligi aniklanadi
|
0
|
20
|
5
|
Boskichma boskich yuz kul tana genitalniy va oeklar kuzdan kechiriladi Toshmalar borligi va ularning xarakteriga e’tibor beriladi Birlamchi va ikkilamchi elementlar aniklanadi .
|
0
|
30
|
|
Birlamchi ikkilamchi toshmalarni aniklashadi
|
0
|
30
|
|
Jami
|
0
|
100
|
Baxolash mezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va undan kam
|
40-34,4-a’lo
|
34-28,4-yaxshi
|
28-22-urta
|
21,6-14,8-konikarsiz
|
14,4 va undan kam-yomon
|
5. Malaka, ko’nikma va bilimni tekshirish usullari
5.1.Talabalar bilmi, ko’nikma va maxoratini baҳolashda qo’llaniladigan nazorat mezonlari
№
|
Baxo
|
a’lo
|
yaxshi
|
urta
|
konikarsiz
|
yomon
|
|
O’zlashtirish % ҳisobida
|
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va undan kam
|
1
|
Nazariy kism
|
20-19
ball
|
18-17 ball
|
16-15 ball
|
14-13 ball
|
12 ball
|
2
|
Analitik kism:
organayzer
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
3
|
Test
|
15-14 ball
|
13-12 ball
|
11-10 ball
|
9-8 ball
|
7-6ball
|
4
|
Amaliy kism
|
40-34,4-ball
|
34-28,4ball
|
28-22ball
|
21,6-14,8 ball
|
14,4 ball
|
5
|
Nazorat savollari
|
10-7,9
|
7,75-5,6
|
5,5-4,25
|
4,1-2,5
|
2,4 ball
|
Joriy nazoratni baҳolash mezoni
№
|
O’zlashtirish % va balda
|
Baҳo
|
Talabaning bilish darajasi
|
1.
|
96-100
|
A’lo”5”
|
- ҳulosa va qaror qabul qila biladi
- ijodiy fikrlay oladi
- mustaqil mushoqada yurita oladi
- amalda qo’llay oladi
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda
yuqori faollik va ijodiy yondasha
oladi
- vaziyatli masalalarni to’liq
asoslangan javob bilan to’g’ri
echa biladi
- savolni moҳiyatini tushunadi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
2.
|
91-95
|
- ijodiy fikrlay oladi
- mustaqil mushoqada yurita oladi
- amalda qo’llay oladi
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda
yuqori faollik va ijodiy yondasha
oladi
- vaziyatli masalalarni to’liq
asoslangan javob bilan to’g’ri echa
biladi
- savolni moҳiyatini tushunadi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
3.
|
86-90
|
- mustaqil mushoqada yurita oladi
- amalda qo’llay oladi
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda
yuqori faollik va ijodiy yondasha
oladi
- vaziyatli masalalarni to’liq
asoslangan javob bilan to’g’ri echa biladi
- savolni moҳiyatini tushinadi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
4.
|
81-85
|
Yaxshi”4”
|
- amalda qo’llay oladi
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda yuqori faollik ko’rsatadi
- vaziyatli masalalarni echa biladi,
lekin javobini asoslay olmaydi
- savolni moҳiyatini tushuna biladi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
5.
|
76-80
|
- interaktiv o’yinlar o’tkazishda
faollik ko’rsatadi
- vaziyatli masalalarni echa biladi,
lekin javobni isboti to’liq emas
- savolni moҳiyatini tushuna biladi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
6.
|
71-75
|
- vaziyatli masalalarni to’g’ri echa
biladi, lekin javobni isboti
to’liq emas
- savolni moҳiyatini tushuna biladi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- aniq tasavvurga ega
|
7.
|
66-70
|
qoniqarli”3”
|
- savolni moҳiyatini tushuna biladi
- vaziyatli masalalarni to’g’ri echa biladi, lekin javobini isbotlay olmaydi
- biladi, ishonch bilan aytib beradi
- mavzuni aloҳida savollari
yuzasidan aniq tasavvurga ega
|
8.
|
61-65
|
- vaziyatli masalalarni echimida
xatoliklarga yo’l qo’yadi
- biladi, ishonch bilan aytib bera olmaydi
- mavzuning aloҳida savollari
yuzasidan aniq tasavvurga ega
|
9.
|
55-60
|
- biladi, ishonch bilan aytib bera olmaydi
- qisman tasavvurga ega
|
10.
|
54 va undan past
|
qoniqarsiz”2”
|
- ҳech qanday tasavvurga ega emas
- bilmaydi
|
Talabaga kuyiladigan baxoni 10% TMI baxosi tashkil etadi.
TMI referat , prezentstiya, eki biletlarga, savollarga ezma ravishda javob berishi bilan olinadi.
6. Nazorat uchun savollar
1. Piodermiyalarni, qo’tirni, bitlashni klinik turlari.
2. Kasalliklarni klinik belgilari
3.Tashxis qo’yish asoslari
4 Diagnostika, davolash , oldini olish choralari.
Baxolash mezoni:
100%-86%
|
85%-71%
|
70-55%
|
54%-37%
|
36% va undan kam
|
10-7,9-a’lo
|
7,75-5,6-yaxshi
|
5,5-4,25-urta
|
4,1-2,5-konikarsiz
|
2,4 va undan kam-yomon
|
7. Adabietlar
Asosiy
1 Arifov S.S., Eshbaev E.X. Teri-tanosil kasalliklar. T.,1997
2 Vaisov A.Sh. Teri-tanosil kasalliklari. T., 2004
3 Vladimirov V.V., Zudin V.I. Kojnыe i venericheskie bolezni. 4Atlas. Uchebnoe posobie dlya studentov med. VUZov.
5 Skripkin Yu.K. Kojnыe i venericheskie bolezni. Uchebnik dlya medistinskix institutov. M.,1979., 1980,
6 Skripkin Yu.K. Rukovodstvo po kojnыm i venericheskim boleznyam. M.Medistina, 1995.
7 Pavlov S.T., Shaposhnikov O.K.. Samstov V.I., Ilin I.I. Kojnыe i venericheskie bolezni. L 1989g
8 Shadiev X.K., Axmedov. Teri-tanosil kasalliklar.,T.1993.
9 Karimov A.M. Ter iva tanosil kasalliklari 1995 y
10 Kapkaev R.A. « Spravochnik dermatoveenrologa» 1997g.
Qo’shimcha
. Internet ma’lumotlari quyidagi saytlardan olinadi :
1) www tma uz
2)www .mediashhera aha.ru // dermatol// derm –mn htm
3)www . matrix ucdavis edu // DOJ . htm l
4)www.c.c. emory .edu //WHCL// medveb. Dermatology .html/
5)www I . Mosbycom // Mosbi // Periodicals // medicals // CPDM // dm / html
6)www. Skindex . com .
7)www amaassu/org//journals // standing // derm // dermhome .htm
8)www.crawford .com //epo // mmwz //world.html
|