nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mustahkamlovchi quvurlar birikmasi

3. Mustahkamlovchi quvurlar birikmasi va sement halqasining nogermetikligini bartaraflash *
Mustahkamlovchi quvurlar birikmasi buzilishining asosiy
sababi - qatlam va oqib o'tuvchi suvlarning yemiruvchi muhitda
quvurlarning tashqi va ichki qavatining yemirilishi. Ko'p
hollarda buzilishlar teshiklar shaklida bo'ladi va ular quvurlar
bo'ylab joylashadi.
*
Teshiklar eni 5 sm, uzunligi 1 m gacha hosil bo’lishi mumkin.
*
Ba'zida quvurlarni burab qotirish chala amalga oshirilgani
uchun, rezbali birikmalarda nogermetiklik holati yuzaga keladi.
*
Sement halqasining nogermetikligiga asosiy sabab -
quduqlardagi mustahkamlovchi quvurlar birikmasini past
sifatda sementlanishi, bu esa o’z navbatida nostandart sementni
qo'llash bilan bog'liq.
*
Nogermetiklikni bartaraf etish uchun
to'g'ridan-to'g'ri buzilishlarga va shu bilan
birga mahsuldor qatlamda mavjud bo'Igan
perforatsiya oralig'i yoki maxsus qilingan
teshiklar oralig'i orqali, ajratuvchi
materiallarning eritmalari haydaladi.
*
Oxirgi paytlarda ta'mirlov-ajratish ishlarini o'tkazishda
quvurlar qatlamning otilgan oralig'ini ustki qismidan
20-40m yuqorida o'rnatiladi, ajratish materiali esa
qatlamga va buzilishlarga yopiq quvur orti bo'shlig'ida
bosim ostida haydaladi.
*
Shu kabi ustki yoki ostki suvlar ajratiladi, quduq
tubida sementli stakan yoki sementli ko'prik hosil
qilinadi, yuqori yoki pastda joylashgan qatlamga
quduqni qaytarishda sizgich ajratiladi, qo'shimcha
quvurlar birikmasi yoki quduqdagi xvostovik
sementlanadi, suv haydovchi quduqlarda haydaladigan
suv oqimining nomahsuldor qatlamlarga kirishi
bartaraf etiladi, quduq tubi atrofidagi mustahkam
bo'lmagan tog' jinslari qotiriladi.
Quduqqa qum kelishi oldini - Mavzu: Quduqlardagi asoratlar bilan kurashish maqsadida bajariladigan yer osti ta'miri ishlari Reja

5. Quduqqa qum kelishi oldini
olish
*
Mahsulot miqdorini ma'lum bir ruxsat etilgan
darajagacha pasaytirish bilan jinslarning
buzilishini cheklash mumkin.
*
Biroq tog' jinslari kuchsiz sementlangan sharoit-
dagi quduqlarni bunday rejimlarda ishlatish ko'p
hollarida iqtisodiy jihatdan samarasiz bo'ladi.
*
Shuning uchun har xil quduq tubi sizgichlari
qo'llaniladi yoki quduq tubi zonasida jinslarni
qotirish amalga oshiriladi.
*
Tayyorlanish konstruksiyasi va texnologiyasiga
ko’ra quvurli va shag’alii sizgichlar mavjud.
*
Quvurli sizgichlarni quduqqa nasos-kompressor
quvurlari yordamida mustahkamlovchi quvurlar
birikmasi ichiga tushiriladi.
*
Ularni oddiy (quvurda teshiklar 1,5-20 mm yoki
tirqishlar 0,4-0,5 mm o’lchamda), murakkab (simni
o'rashdan hosil qilingan), metallokeramik presslan-
gan kukunni vodorodli muhitda 1200°C da qizdirib
biriktirishdan hosil qilingan turlarga ajratish
mumkin.
*
Shag’alii sizgichlar yer yuzida (shag’al fraksiyasining
diametri 4-6 mm, ikkita perforatsiyalangan quvurlar
orasidagi oraliq 20-25 mm) va quduq ichida
(perforatsiyalangan quvur devori ortidagi zarralar qavati
yuvilmasa) tayyorlanishi mumkin.
*
Quduq tubi zonasining jinslarini mustahkamlash
zarralarini o’zaro har xil jismlar bilan bog’lashdan iborat.
Bunda sementli eritma, sement - qumli aralashmaning
eritmasi, fenolformaldegidli mum va hokazolar
ishlatiladi.
*
Usulning vazifasi jismlarni nasos - kompressor quvurlari
orqali quduq tubi zonasiga haydashdan iborat.
*
Qatlam qalinligi va quduqning yutilish qobili- yatiga
bog'liq holda, haydash jarayoni bir yoki bir necha
marta o'tkaziladi.
*
Eritma tog’ jinsidagi bo'shliqlarni to'ldiradi va
qotishib qum zarralarini mustahkam holda bog'laydi
biroq bunda o'tkazuvchanlik kamayadi.
*
Mumning qotiruvchisi sifatida 15-20 % xlorid kislota
eritmasi qo'llaniladi. SaxalinNIPI neft instituti
xodimlarining taklifiga ko'ra mumga
qo'shimcha qilib
donador magniy qo'shiladi
, u
xlorid kislotali
eritmaning bir qism bilan o'zaro reaksiyasi
natijasida
ajralib chiquvchi vodorod g'ovaklar hosil qilib,
quduq, tubi zonasini o'tkazuvchanligini oshirishga
yordam beradi.
|
Key words - Issn – 2181-4201 ta’lim

|
Issn – 2181-4201 ta’limBog'liq talim transformatsiyasi
Key words:
disease, character, disease, rash, hernia, pain, lameness, fever
Kirish.
Kasallik mavzusi - tanadagi ruhiy buzilishning metaforasi sifatida yoki ijtimoiy
kasalliklar ramzi sifatida - zamonaviy adabiyotda keng tarqalgan. Kasalliklar tarqalishi adabiyotda
yangi sahifani ochdi, Chunki yozuvchilar har kuni oddiy hayotning ajralmas qismiga aylanib
ketadigan kasallikka duch kela boshladilar.
Kasallik yoki kasallikni adabiyotga kiritish g'oyasi badiiy adabiyot yaratilishi boshidanoq biz bilan
bo'lgan. Masalan, jinnilik tushunchasini olaylik: har doim Gomer, Servantes va Shekspir asarlaridan
olingan jinnilikning hikoyali satrlari bo'lgan. Shu tariqa og’zaki va badiiy nutqda kasallik nomlari
nafaqat o’z ma’nosida, balki ko’chma , badiiy ma’nolar ham kasb eta boshladi, bu albatta har bir
kasallikning simptomlari, o’ziga xos xususiyatlari inson xarakteriga mos ravishda qo’llaniladigan
bo’ldi, bunda kasallik nomlari so’kish, qarg’ish, yoki shunga o’xhsash salbiy ma’noda ishlatiladi.
Inson xarakterini ifodalovchi kasallik nomlari tadqiq qilinganda quyidagi so’zlar ishlatilishi
ochiqlandi, xususan, garang, , dabba, kuydirgi, maraz, moxov, xafagazak, xafaqon, yurakburug‘,
quturish, so‘zlari antropominant birlik hisoblanadi. Ushbu so’zlarni birma bir tahlil qiladigan bo’lsak,
bezgak bu- 1. Vaqti-vaqti bilan isitma chiqarib, qaltiraydigan yuqumli kasallik. Masalan,
Saratonning ayni qizg’in kunlarida bezgak avj oldi. H.G’ulom, Feruza
Ota bezgakdan qaltirab,goh muzlab, goh o’t bo’lib yonib , alahsirab yotardi. M.Mahmudov, Mangu
kuy izlab.
2.Bezgak kasalligi bilan og’rigan odam.Bunga misol qilib Oybekning “Qutlug’ qon”asaridan olingan
parchani keltirish mumkin:
Nuri bu voqeaning uchini eshitgan hamon bezgakday qaltirab ketdi.
Yoki boshqa bir misolda :
|
| |
Davlat bandlik fondi - 1-mavzu: Biznesga kirish Reja: Biznesga kirish yo'llari

Davlat bandlik fondi
Bozor iqtisodiyoti sharoitida davlat har bir ishchi va xizmatchini ma’lumotiga qarab, malakasiga qarab ish bilan ta’minlab berishni o‘z kafolatiga olmaydi. Shuning uchun davlat iqtisodiyotda va ijtimoiy xayotda nomutanosiblik bo‘lmasligi uchun va har bir shaxsni mehnat qilishga haqliligi va erkin sohada shakllanishiga huquqi borligini hisobga olib maxsus moliyaviy muassasa yaratdi. Ushbu tadbirlarni hayotga tadbiq qilishni davlat bandlik fondi amalga oshiradi.
Bandlik fondining vazifasi:
iqtisodiy tizimni malakali ishchi va xizmatchilar bilan ta’minlash;
bir tarmoqdagi ortiqcha mehnat resurslarini qayta malakasini oshirish;
maxsus mehnat birjalarini tashkil etish;
ishsizlarni moddiy ta’minlash;
Davlat bandlik fondini shakllantiruvchi manbalari:
xo‘jalik subyektlarini majburiy to‘lovlari (ish haqi fondiga nisbatan 0,2% - 2009-yildan 24 %lik yagona ijtimoiy to‘lov tarkibida);
mahalliy va respublika budjetidan ajratmalar;
xorijiy va respublika ichidagi xo‘jalik subyektlari hamda jismoniy shaxslarning ixtiyoriy ajratmalari.
Ushbu manbalar ichidagi xo‘jalik subyektlari majburiy to‘lovlari asosiy moliyaviy manba bo‘lib hisoblanadi va jami daromadlarining qariyib 80 % ini tashkil etadi.
Shakllangan bandlik fondi quyidagi yo‘nalishda foydalaniladi:
fuqarolarning mehnat joyi bilan ta’minlash;
ishsizlik uchun nafaqalar berish;
kadrlarni qayta o‘qitish va qayta tayyorlash ishlarini tashkil etish uchun;
bandlik fondini boshqaruv organini ish haqi bilan ta’minlash.
Bozor iqtisodiyoti birinchi navbatda hayotimizda, iqtisodiyotimizda barqarorlikka erishish bilan chambarchas bog‘langan. Shuning uchun ham, iqtisodiyotning moliyaviy ahvolini barqarorlashtirish – iqtisodiy islohotlarimizni amalga oshirishning muhim shartidir.
Umuman budjetdan tashqari fondlar iqtisodiyotni barqarorlashtirishning dastlabki belgilari desak, mubolag‘a bo‘lmaydi.
Nazorat savollari.
|
participation of the word market: as

Tax officials and market trustees have been appointed in the markets.
The type of tax that
market amines charge for goods and items sold is called “
aminona
”.
The word "market" is also used as an economic term to describe trade, the relationship between
the seller and the buyer. Because in the world economy there are a number of terms, such as
“universe market”, “world market”, "foreign market", "internal market", "market rules", "market
economy", “market participants”, “market relations”, “market product”, “market price”, “market
services”, “types of market services”, “market reforms”, “market economy”, "market competition",
"market equilibrium", "market demand", "stock markets", "stock market", "currency market".
The constant development of mutual and international market relations of the population of our
country has created many new words and terms in the Uzbek language. As a result, the meaning of
the word market has also changed and expanded, and some of the words and phrases associated with
it have become obsolete or lost and renewed. For example,
in our language, a number of
concepts such as "
market", "mini market", "hypermarket", "mega market"
are used as
synonyms for the word "market" in English.
As you know, the market is called differently in terms of where it is located, when it will be,
what it will be sold. For example:
а) by location:
Orda market, Urgench market, Shakhristan market...
b by time:
Friday market, Thursday market, Sunday market...
c) according to what it trades with:
slave market, labor market, cattle market...
d) depending on the occupation of the growers: the farmer's market
...
e) by name of items for sale:
rice market, bread market, meat market, sweets market, satin
silk market, gold market, clothing market, kalym market, gown market, skullcap market, kavush
market, knife and sheath market and etc.
According to the names of items sold in the past, such
types of market as
slave market, coverlet
market, cap market, top robe market
are no longer active.
In Uzbek, markets (Samarkand "Siyob" market, Bukhara "Shakhriston" market, "Caravan
market") and the names of squares ("Independence Square") are called "agoronyms", the use of these
names in the literary text in real or symbolic senses is called "agoropoetonim". In particular, the word
market is used in poetry in the form of "love market", "life market" in a figurative sense, meaning
destiny and fate. In this case, it appears as a
INSON XARAKTERINI IFODALOVCHI KASALLIK NOMLARI

|
INSON XARAKTERINI IFODALOVCHI KASALLIK NOMLARIBog'liq talim transformatsiyasiINSON XARAKTERINI IFODALOVCHI KASALLIK NOMLARI
Baxronova Matluba Axmedovna,
BuxDPI,Xorijiy tillar kafedrasi katta o’qituvchisi
,
matlyuba.bakhranova@gmail.com
Annotatsiya.
Kasallik bu organizmga tashqi yoki ichki muhitning zararli omillari taʼsir
etganda roʻy beradigan patologik jarayon-bu kasallik so’ziga berilgan ilmiy ta’rifdir. Kasallik
nomlari turlicha bo’lib har biri o’z simptomlariga egadir. Ammo og’zaki va yozma badiiy nutqda
kasallik nomlari o’zgacha ma’no kasb etadi. Ushbiu maqola inson xarakterini ifodalovchi kasallik
nomlari haqida bo’lib, unda O’zbek tilining izohli lug’atidan olingan kasallik nomlarining o’z va
ko’chma ma’nolari keltirilgan.
Kalit so’zlar:
kasallik, xarakter, maraz, dabba, churra, og’riq, cho’loq, isitma
НАЗВАНИЯ БОЛЕЗНЕЙ, ОТОБРАЖАЮЩИЕ ХАРАКТЕР ЧЕЛОВЕКА
Бахронова Матлюба Ахмедовна,
старший преподаватель кафедры иностранных
языков БухГПИ, matlyuba.bakhranova@gmail.com
Аннотация.
Болезнь – это патологический процесс, возникающий при воздействии на
организм вредных факторов внешней или внутренней среды – таково научное определение
слова болезнь. Названия болезней разные и каждая из них имеет свои симптомы. Но в устной
и письменной художественной речи названия болезней приобретают иной смысл. В данной
статье речь идет о названиях болезней, выражающих характер человека, и в ней собраны
оригинальные и переносные значения названий болезней, взятые из толкового словаря
узбекского языка.
Ключевые слова:
заболевание, характер, заболевание, сыпь, грыжа, боль, хромота,
лихорадка.
DISEASE NAMES REPRESENTING HUMAN CHARACTER
Bakhronova Matluba Akhmedovna,
senior teacher of the Department of Foreign
Languages, BukhSPI, matlyuba.bakhranova@gmail.com
Abstract.
A
disease is a pathological process that occurs when an organism is affected by
harmful factors of the external or internal environment - this is the scientific definition of the word
disease. The name of the disease is different and each of them has its own symptoms. But in oral and
written artistic discourse, the names of diseases acquire a different meaning. This article is about the
names of diseases that express the character of a person, and it contains the original and figurative
meanings of the names of diseases taken from the explanatory dictionary of the Uzbek language.
|
| |
Iqtisodiy axborot tizimining kontseptual modeli

70
Mazkur modeldan ko’rinib turibdiki, axborot tizimining sohasi axborot
ob’ektlari majmuidan iborat axborot makonini ifodalaydi. Umuman olganda axborot
makoni bir xilda emas, chunki unda axborotning yuzaga kelishi, tashkil etilishi va
joylashtirilishi jihatidan farqlanuvchi axborot ob’ektlarini o’zida saqlaydi.
Tizim orqali barcha axborotlarning yuzaga kelishini quyidagi asosiy
protseduralarga ajratish mumkin: saqlash, qidirish, qayta ishlash, kiritish va chiqarish.
Birinchi uchtasi ichki bosqich sanaladi, to’rtinchi va beshinchilari esa mazkur tizim
bilan axborot manbai va tashqi muhit o’rtasidagi aloqani ta’minlaydi.
Iqtisodiy ob’ektlar o’ta murakkab dinamik tizim hisoblanadi. Bu tizimlarning
dinamik modelini tavsiflash uchun jamiyatda klassik iqtisodiy kategoriya bo’lgan
quyidagi asosiy zahiralar bilan chegaralanamiz: moddiy, energetika va axborot.
Tenglamalarni quyidagicha yozish mumkin:
Ma’lumotlar bazalarini boshqarish tizimi –

75
ma’lumotlarni kiritish, ko’rish va muloqotlar rejimida ishlashga mo’ljallangan
darcha shakllarini loyihalash vositalari;
berilgan sharoitlarda ma’lumotlarni tanlash uchun talablar yaratish, shuningdek,
ularni ishlash bo’yicha operatsiyalar bajarish vositalari;
ishlov natijalarini foydalanuvchiga qulay ko’rinishda bosmaga chiqarish uchun
ma’lumotlar bazasi ma’lumotlaridan hisobot yaratish vositalari;
til vositalari - makroslar, qurilgan algoritmik til (Dbase, Visual Basic yoki
boshalar), talablar tili (QBE- Query Example, SQL) va h.k. Ular ma’lumotlarni
ishlashining nostandart algoritmlarini, shuningdek foydalanuvchi topshiriqlaridagi
voqealarni ishlash protseduralarini bajarish uchun qo’llaniladi.
SHunday qilib, ma’lumotlar banki bir necha ma’lumotlar bazasi, boshqarish va
amaliy dasturlardan tashkil topadi. Bu elementar AT ga yuklatilgan vazifalarni
bajarishda asosiy rol o’ynaydi. SHu bilan birga, ma’lumotlar bankining samarali
faoliyati uning ta’minlovchi elementlariga ham bog’liqdir. Bu ta’minot tarkibiga
quyidagi elementlar kiradi.
Texnik ta’minot ma’lumotlar banki va foydalanuvchilarning ish faoliyatini
avtomatlashtirish imkoniyatini yaratadigan texnik vositalardan tashkil topadi. Bunday
vositalar jumlasiga EHM, tashqi qurilmalar, axborotni tashish, uzatish vositalari,
aloqa tarmoqlari, abonent punktlari va boshqalar kiradi.
Matematik ta’minot - funktsional masalalarni echish va Ma’lumotlar bankini
boshqarish usullari, matematik modellar va algoritmlar to’plamidan tashkil topadi.
Dasturiy ta’minot-Ma’lumotlar bankining faoliyatini amalga oshirish dasturlari
va turli xil qo’shimcha vazifalarni bajarish uchun mo’ljallangan servis dasturlarning
to’plamidan iborat bo’ladi.
Axborot ta’minoti-ma’lumotlarni turkumlash va ixchamlashtirish, ifodalash va
taqdim etish tizimlaridan tashkil topadi.
Lingvistik ta’minot - MBBTda foydalaniladigan tillar, lug’atlar majmuasi
orqali tashkil qilinadi.
Tashkiliy ta’minot - Ma’lumotlar bankining kundalik faoliyatini ifodalovchi
rasmiy hujjatlar, me’yoriy ko’rsatmalar to’plamidan iborat bo’ladi.
YUqorida aytib o’tilgandek, ma’lumotlar banki inson-mashina tizimi
hisoblanadi, ya’ni axborot tizimidir. Hozirgi kunda ma’lumotlar banklari inson
faoliyatining turli sohalarida, masalan, iqtisodiyot tarmoqlarini boshqarishda, ilmiy-
tadqiqot ishlarini boshqarishda, ommaviy axborot xizmatlarini ko’rsatishda
qo’llanilmoqda. Bunda ma’lumotlar bankini axborot tizimi sifatida faoliyat
yuritishida quyidagi ikki shaklning biridan foydalaniladi:
Adabiyotlar ro‘yxati - Issn – 2181-4201 ta’lim

CHET TILINI O‘QITISH MAZMUNINING ASOSIY LINGVISTIK BIRLIGI MATNDIR
Vosiyeva Shahnoza Islamovna,
Xorijiy tillar kafedrasi o’qituvchisi
vasiyevashakhnoza@gmail.com
Annotasiya
: Mazkur maqola chet tillarini o'qitishda mazmunning asosiy lingvistik birligi
matn ekanligi va o'qish ko'nikmalari asosida og'zaki va yozma nutq ko'nikmalarini rivojlantirish haqida
atroflicha yoritilgan.
Kalit so’zlar
: lingvistik birligi, axborot texnologiyalai, keng qamrovli, o’quv ishi,
harakatlar,fikr yuritish.
ОСНОВНОЙ ЛИНГВИСТИЧЕСКОЙ ЕДИНИЦЕЙ СОДЕРЖАНИЯ ОБУЧЕНИЯ
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ - Issn – 2181-4201 ta’lim

TALABA YOSHLARDA MILLIY MUSIQIY ONGNI RIVOJLANTIRISH MILLIY
VA UMUMINSONIY QADRIYATNI SHAKLLANTIRISHNING IJTIMOIY
PSIXOLOGIK
OMILI
A’zam Ahadovich G’aybullayev
,
Buxoro davlat pedagogika instituti Pedagogika kafedrasi
o’qituvchisi,
azam.gaybullayev21@gmail.com
Annotatsiya:
Maqola yoshlarda milliy musiqa tarbiyasi-milliy qadriyatimizning ijtimoiy
psixologik omili sifatida hamda shaxsning rivojlanishida musiqa san'atining muhim ahamiyati,
muammosi va yechimiga qaratilgan. Yoshlarda milliy musiqiy ongni shakllantirish bo'yicha
empirik tadqiqot natijalari tahlili va pedagogik-psixologik tavsiyalar o'z aksini topgan.
Kalit so
'z
lar:
milliy musiqiy ong, psixologik immunitet, nafosat
tarbiyasi, katarsis,
emotsional ta'sirlanish fazilat, axloq, milliy tarbiya, milliy xarakter, milliy va uumumbashariy
qadriyatlarga hurmat, inson, shaхs, yoshlar, milliy g’urur, milliy ruh.
Yunon yozuvi - N. B. Adizova, R. X. Jumayev, R. A. Qo‘ldoshev, S. R. Ismatov ona tili o‘qitish metodikasi

86
boshlab chapdan o‘ngga qarab yozilishi joriy qildilar. Yunon alifbosi 24
harfdan iborat bo‘lib, Jahrnning ko‘pgina tillari alifbosi,
jumladan, lotin,
slavyan, arman, gruzin, got tillarining alifbosi o‘z asosini yunon alifbosidan oldi.
Avesto yozuvi. (Zand yozuvi ham deyiladi). III-IV asrlarda paylaviy
yozuvi asosida ixtiro qilingan va Avesto kitobini yozish qo‘llangan. Unda 48
ta harf va 3 ligatura (birlashgan harflar) mavjud edi.
Ushbu yozuv Avestoni
bexato va to‘g’ri o‘qish uchun ixtiro etilgan. Avesto yozuvi sosoniylar
zamonida “din-dabira”, ya’ni diniy matnlarni sabt etish uchun yaratilgan yozuv
nomi bilan yuritilgan.
Pahlaviy yozuvi. III asrda oromiy yozuv asosida yaratilgan. Raylaviy
tilining qadimiy kotibalari yozuvda bitilgan. Ushbu yozuv 22
alomatdan iborat
edi. Keyinchalik tez yozish (kursiv) usuli qo‘llanilgach alomatlar miqdori 14-15
ta bo‘ldi. Pahlaviy yozuvida faqat uzun unlilar o‘z alomatiga ega edi. Ushbu
yozuv o‘ndan chapga qarab yozilar edi.
Lotin yozuv. Eramizdan avvaldi 403- yildan boshlab Afinada klassik grek
alfaviti qo‘llana boshlandi. Ushbu alfavitda hammasi bo‘lib 24 ta harf bo‘lib,
undan 7 tasi unli, qolganlari undosh tovushlarni ifoda etgan. qarbiy grek yozuvi
asosida lotin yozuvi paydo bo‘lgan bo‘lsa, sharqiy grek yozuvi asosida kiritilsa,
gruziya va arab alfavitlari yaratilgan.
Ko‘p o‘tmay lotin yozuvi qarbiy Evropada keng tarqala boshlandi. XVI
asrda kelib qog’oz yaratildi va kitob nashri yo‘lga qo‘yildi. Bu omil ham lotin
yozuvining keng tarqalishiga sabab bo‘ldi.
Hozirgi zamon yozuvlaridan 70 tasi (bundan 30
tasi Evropa, 20 tasi
Osiyo, 20 tasi Afrikada yashovchi xalqlarga taalluqli) lotin yozuviga asoslangan.
Olingan natijalar va ularning tahlili

chuqur tahlil qilinadi. Buning natijasida boʻlajak oʻqituvchilarning hosil qilgan kasbiy koʻnikma,
malakalari va tajribalarini tashxislash hamda ularni tashxislash metodlari bilan qurollantirish hamda
kasbiy pedagogik ta’lim jarayonini innovatsion gʻoyalar asosida qayta qurish talabalarning kreativ
faoliyatini samarali rivojlantirish imkonini beradi. Buning natijasida boʻlajak oʻqituvchilarni ijodiy
faoliyat koʻrsatishga, hamda, ingliz tilini sotsiolingvistika qoidalari asosida oʻrganishga va
oʻrgatishga koʻnikma hosil qiladilar, shuningdek, tashabbuskorlikka undash imkoniyati vujudga
keladi.
Xulosa
Xulosa oʻrnida shuni ta’kidlash joizki, sotsiolingvistika jamiyat va til munosabatlarida muhim
oʻrin tutadi. Fanning maqsadi til funksiyalarining bajarilishini, har xil qatlam doirasida ijtimoiy
guruhning kelib chiqishi, yoshi, mavqei va ta’lim darajasiga qarab nutqda qanday variantlarni
qoʻllash va bularning barchasini boshqa fanlar bilan uzviy bogʻliq holda oʻrganishni nazarda tutadi.
Sotsiolingvistikaning ingliz tiliga nisbatan o‘ziga xos yondashuvini va uning “sof” lingvistikadan
farqini tushunish uchun sotsiolingvistikaning manbalarini ko‘rib chiqish, uning tilshunoslikning
boshqa yo‘nalishlari orasidagi mavqeyini belgilash, uning obyekti va asosiy tushunchalarini, u
shug‘ullanadigan masalalarni aniqlab olish lozim bo‘ladi. Ingliz tilni oʻrgatish majburiyat sifatida
emas, qiziqarli mashgʻulot tarzida olib borilishi, bir necha samarali usullardan foydalanib dars oʻtish
ularning kelajakda oladigan bilimlari uchun poydevor boʻlib xizmat qilishi mumkin. Bolalarga chet
tillarini oʻrganish qanchalar muhimligini tabiiy sharoitlar orqali toʻgʻri tushuntirib borilishi darkordir.
Chunonchi, buyuk mutafakkir Abu Nasr Forobiy ham koʻplab xorijiy tillarni mukammal bilgan, bu
tillarda bemalol gaplasha olgan hamda shu tillarda ijod qilgan. Bunday imkoniyat allomaning dunyo
ilm- fanini oʻrganishga, buyuk ishlarni amalga oshirishiga turtki boʻlgan. Zero, Navoiy bobomiz
aytganlaridek, ,,Til bilgan — el biladi.’’
agoropoetonym - Issn – 2181-4201 ta’lim

2. www.http A short dictionary of terms and concepts of literary onomastics (poetonymy).
3. Solovyev A.N. Agoronyms of megalopolises of Russia: names of squares as an onomastic
category // Philology and Culture, 2010. №1-2(7) –p.95-95
4. Hoad T.F. The concise Oxford Dictionary of English Etymology. – М.:
Oxford
university press, 2003. – 552 p.
5.Copley G. J. Names and Places with a short dictionary of common or wellknown place-
names. – London: Phoenix House Ltd., 1963. – 226 p.
6.Cowie A.P. Oxford Dictionary of English Idioms / A.P. Cowie, R. Mackin, I.R. McCaig. –
Oxford: Oxford University Press, 1993. – 685 p.
7.Longman dictionary of English idioms. – London: Longman Group Ltd. The
Pitman Press,
1979. – 677 p. 13. Siefring J. Oxford D ictionary of Idioms / J. Siefring. – Oxford: Oxford
University Press, 2004. – 340 p.
Mavzuni takrorlash va mustahkamlash uchun savollar hamda

302
Test savollari
1. Ona tili o‘qitish metodikasi
qanday fanlar qatoriga kiradi?
Tabiiy fan
Ilmiy nazariy fan
Pedagogik fan
Ilmiy –tabiiy fan
2. Ona tili o‘qitish metodikasining
predmeti
ko‘rsatilgan
javobni
toping.
Ona tilining tovush tuzilishi va
grafikasini egallash
Ta’lim berish jarayonida barkamol
shaxsni tarbiyalash
Ona
tilining
imlo
qoidalarini,
og‘zaki nutqni egallash
Ta’lim berish jarayonida ona tilini
egallash
3. Nimani o‘qitish kerak? savoliga
javob bo‘lgan qatorni aniqlang.
Ta’lim mazmunini ishlab chiqadi.
Dastur, darslik va qo‘llanmalar
yaratib
beradi,
ularning
samaradorligini tekshirib beradi.
Eng foydali metodlarni ilmiy nuqtai
nazardan
o‘rganish,
tanlangan
metodlarni
asoslash,
tavsiyalarni
eksperementdan o‘tkazish
Ta’lim metodlarini, usullari, ish
turlarini, yozma ishlar, mashqlar
sistemasini ishlab chiqadi.
Interfaol usullarni qo‘llagan holda
o‘qitish metodini ishlab chiqadi.
УДК 621.311.1 - Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman

|
Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman Pdf ko'rish
|
bet | 180/202 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 9,23 Mb. | | #265552 |
Bog'liq Сборник докладов международной научно техической конференции 21УДК 621.311.1
ОПТИМИЗАЦИЯ СОСТАВА ОБОРУДОВАНИЙ В АВТОНОМНОЙ
СИСТЕМЕ С СОЛНЕЧНОЙ И ВЕТРОВОЙ СТАНЦИЯМИ
Т.Ш. Гайибов, Т.У. Тошев, Э. Нигматова
ТашГТУ, Узбекистан
Аннотация:
В современных условиях интенсивного развития энергетики
особо важным является разработка и внедрение высокоэффективных методов
проектирования и эксплуатации электростанций, работающих на возобновляемые
энергоресурсы, в первую очередь, на энергию солнца и ветра. Несмотря на
существование в настоящее время ряда методов решения таких задач, вопросы их
усовершенствования в направлении повышения надежности и точности расчетов
остаются актуальными.
В данной работе предлагается эффективная математическая модель и
алгоритм оптимизации состава оборудований в автономных системах с
солнечными фотоэлектрическими и ветровыми станциями. Приведены
результаты исследования эффективности описанной модели и алгоритма
расчета.
Ключевые слова:
математическая модель, оптимизация, алгоритм,
автономная система, солнечный модуль, ветровой агрегат, фотоэлектрическая
станция, ветровая электростанция, капиталовложение, эксплуатационные
затраты.
QUYOSH VA SHAMOL STANSIYALARIGA EGA BOʻLGAN AVTONOM
TIZIM JIHOZLARINING TARKIBINI OPTIMALLASHTIRISH
T.Sh. Gayibov, T.U. Toshyev, E. Nigmatova
ToshDTU, Uzbekiston
Annotatsiya:
Hozirgi energetikaning yuqori suratlarda rivojlanib borish sharoitida
qayta tiklanuvchan energiya manbalari, xususan quyosh va shamol energiyasidan
foydalanuvchi elektr stansiyalariga ega bo‘lgan avtonom tizimlarni loyihalash va
ishlatishning samarali usullarini ishlab chiqish va joriy etish alohida muhim masala
hisoblanadi. Hozirgi davrda ushbu masalani yechishning bir qator usullari mavjud
bo‗lishiga karamasdan, ularni barcha ta‘sir etuvchi faktorlarni e‘tiborga olib ishonchli
va aniq hisoblash yunalishida takomillashtirish dolzarb sanaladi .
Ushbu ishda tarkibida quyosh va shamol stansiyalari mavjud bo‗lgan avtonom
tizimlarda jihozlarning tarkibini optimallashtirish masalasining samarali matematik
modeli va uni yechish algoritmi taklif etilgan. Taklif etilgan model va optimallashtirish
algoritmining samaradorligini tadqiqi natijalari keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
matematik model, optimallashtirish, algoritm, avtonom tizim, quyosh
moduli, shamol agregati, fotoelektr stansiyasi, shamol elektr stansiyasi, kapital xarajat,
ishlatish xarajatlari.
МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
262
|
| |
Jahon xalqlari yozuvlari. Finikiy yozuv

85
Bu qadimiy sug’d yozuvi orqali eramizning boshlaridan to X-XI asrlarga
qadar yozilgan ko‘plab hayot yodgorliklari bizgacha etib kelgan. Bu
yodgorliklar orasida ko‘plab numizmatik materiallar (tanga yozuvlari) metall,
sofol, yog’och, charm, qog’oz va boshqa buyumlarga bitilgan matnlar, shaxsiy
maktublar, diniy, ahloqiy-falsafiy matnlarning parchalari, xo‘jalik huquqiy va
diplomatik hujjatlar mavjud.
Shunday noyob yodgorliklarning katta guruhi Panjakent yaqinidagi Mug’
tog’i terasidagi qadimgi qasr xarobarilaridan topilgan sug’d hujjatlaridir.
Mazkur yodgorliklar majmuasi “Mug’ tog’i sug’d arxivi” deb nomlangan
va o‘z ichiga VII asr oxiri VIII asr boshlariga oid 80 ga yaqin noyob hujjatni
qamrab oladi. Bu hujjatlar sug’d podsholigiga tobe’ Panj hokimlari va amaldor
ayollarga tegishli hujjatlar yig’indisidan iborat. Agar istilosi kunlarida, xususan,
722-yilda Panj hokimi, bir muddat Sug’d podshosi taxtiga da’vogar sifatida ish
ko‘rgan Devashtich boshliq guruh Mug’d tog’ida joylashgan mudofaa davriga
chekingan. Shu sababli saroy hujjatlari qasrga keltirilgan. Tarix kitobi
sahifalaridan ayonki, 722 yili arablar qasrni bosib olib, vayron qildilar.
Mug’d qasri xarobalarida qolib ketgan sug’d arxivi oradan 1210 yil
o‘tgach, 1932-1933 yillarda topilgan. Bu hujjatlar shu vaqt davomida ancha
o‘rganildi, barcha matnlarning izohli nashrlari e’lon qilinmoqda va ularning til
xususiyatlari o‘rganilmoqda. Qadimgi sug’d yozuvi bo‘yicha paleografik
tadqiqotlar bajarilmoqda. Bir turkum sug’d hujjatlarining o‘zbek tiliga tarjimasi
va izohlari 1992-yil Mirsodiq Is’hoqov tomonidan etildi.
Xattotlik – chiroyli va to‘g’ri yozish san’ati

87
shug’ullana boshlaganlar. Ayniqsa, arab yozuvi tarqalgandan keyin xattotlik
keng rivoj topgan.
Matbaachilik vujudga kelganga qadar kitob tayyorlash, ularning nusxasini
ko‘paytirish ishi bilan xattotlar shug’ullanganlar. Saroylarda,
ayrim amaldorlar
huzurida xattotlik jamoalari tashkil etilgan. Masalan, Mirzo Boysung’ur o‘z
saroyida 40 xattotdan iborat guruhni to‘plagan edi. Shunday xattotlardan biri
Sultonali Mashhadiy bo‘lib, u 1432-yilda tug’ilib, 1520-yilda vafot etgan. U
“giblatul kuttob” (kitoblar qiblasi) va
“sutonul-xattotayn” (xattotlar sultoni)
kabi faxriy laqablar bilan mashhur bo‘lgan. Unda shoirlik zavqi ham begona
bo‘lmagan.
Nasta’liq xati o‘zining go‘zalligi va nafosati uchun “
xatlar kelinchagi”
deb nom olgan va XIV asrdan buyon Xuroson, Movarounnahr, Eron, Hidiston,
Ozarbayjon
va Turkiyada tarixiy, badiiy asarlar ko‘chirishda, imoratlar
kitobalarida istifoda etilgan.
Arab imlosidagi klassik etti yozuv turi yoki etti qalamning biri bo‘lmish
nasta’liq xati XIV asr ikkinchi yarmida Tabrizlik ustod xattot Xoja Mir Ali
tomonidan ixtiro qilingan.
Nasta’liq xatining Movarounnahrda keng tarqalishida va o‘ziga xos
xattotlik uslubi va maktabining shakllanishida Sulton Ali Mashhadiy va Mir Ali
Xeraviyning ustot xattot sifatidagi xizmatlari va sermahsul ijodlari juda muhim
ahamiyatga ega bo‘lgan. Sulton Ali Mashhadiy xattotlikni o‘rganishda
asosan
nazariy mashq – boshqalar xatini aynan ko‘chirish va xayoliy mashq – erkin
mashqqa katta e’tibor bergan edi.
Sultonali
Mashhaqiy
1461-
yil Nizomiyning “Maxzanul-asror”
masnaviysi, 1464- yil Hofiz Sheroziyning devoni, 1465-1466- yillar esa Alisher
Navoiyning g’azaliyot devonini kitobat qilib, shuhrat topdi.
Keyinchalik
Navoiyning taklifi bilan Mashaddan Hirotga kelib, Husayn Boyqaro
kitobxonasida xattotlarga boshchilik qilgan. Hozirga qadar u oqqa ko‘chirgan 50
ta asar bizgacha etib kelgan.
88
Sultonali Mashhadiyning faoliyati borasida Hazrat Navoiy “Majolisun-
nafois”da, Qozi Ahmad va Som Mirzolar tazkiralarida ma’lumot berib o‘tganlar.
Yaxshi va chiroyli yozishdan maqsad faqat oson o‘qish emas,
balki
o‘quvchiga estetik zavq bag’ishlash, yozuvni maleh va bade qilishdir.
Ta’kidlaganimizdek, xattotlik san’ati yaqin Sharq xalqlari o‘rtasida arab yozuvi
asosida keng tarqaldi. Arab yozuvida oltita yozuv shakli juda mashhurdir. Bular
quyidagilar:
1. Kufi –ي فوك لا – Kufa shahridan
2. Suls – ثل ث لا – «uchdan bir»
3. Nasx – خس ن لا – «nusxa ko‘chirish»
4. Ta’liq – قي ل ع ت لا – bu yozuv turini “forsiy” ham deydilar
5. Devoniy – ي ناو يد لا
6. Riqo – ةع قر لا
Xattotlik usuli yozuv turiga bog’liqdir. Xattotlik o‘z
nazariy va amaliy
qonunlariga ega ediki, xushnavislar bunga qat’iy rioya etar edilar. Xattotlik
nazariyasiga X-XI asr mashhur xattotlari Abu Ali Muhammad (Ibni Musla) va
Ali Ibni Nihol (Ibni Vavvob) asos solganlar. Ular an’anasini Yoqut Musta’simiy
nazariy jihatdan rivojlantirdi. Quyida arab xattotlik san’atidan
namunalar
keltiramiz:
Boshlang‘ich sinfda darslarini innovatsion pedagogik texnologiyalar

Boshlang‘ich sinfda darslarini innovatsion pedagogik texnologiyalar
asosida tashkil etish. Innovatsion pedagogika hozirgi davrda norasmiy fan
sifatida ma‘lum bo‘lgan, biroq kun-sayin butun jahon soha mutaxasislarining
e’tiboriga tushib jadal rivojlanib borayotgan bilimlar tizimidir. Uning ta‘limiy
ahamiyatini tan olgan pedagoglar jamoasi olimlar shu boisdan ham mavjud
an’anaviy pedagogikaga tanqidiy yondashmoqdalar. Hozirgi kunlarda shakllanib
rivojlanib borayotgan mazkur yangi fan haqida jiddiy fikrlar bildirilyapti uning
asosiy vazifasi hukumron bo‘lib turgan butun o‘quv tarbiya tizimi nazariyasini
innovatsiya asosida qayta tashkil etib o‘zlashtirishdir.
Innovatsion pedagogika – hukumron nazariya nazariy va amaliy
muammolarni hal etishning asosi qilib olingan. Innavatorlar fikricha asosan
300
adabiy mumtoz pedagogik nazariyalar eskirib qolgan yangi sharoitda hozirgi
avlodni bu yo‘l bilan tarbiyalash mumkin emas.
Innovatsion
faoliyatning
asosiy
funksiyasi
pedagogik
jarayonni
komponentlarini, ya‘ni ma‘no, maqsad, ta‘lim mazmuni, shakli, metodi,
texnologiyasi, ta‘lim vositalari, uni boshqaruvlarini o‘zgartirishdan iborat.
Innovatsion jarayonning o‘ziga xosligi shundaki, quyidagi yetarli strukturada,
yangilikni kirishi, vujudga kelishi, opponentlar bilan kurashda tezkorligi,
yetilishi, o‘zlashtirilishi, tarqalishi, yoki krizis, yoki finalga borishidan iborat.
Innovatsion faoliyat shunday vositalar yordamida kechadigan holatki, bunda
pedagogik yangilanish g’oyasi paydo bo‘ladi. U sotsial holatga undan ta‘limdagi
yangilikni tug’ilishi, paydo bo‘lishiga olib keladi. Innovatsion jarayonning ba‘zi
yangiliklari lokal tadqiqotlar o‘tkazish va tajriba – sinovlar orqali tatbiq
qilishdan farqlash kerak. Masalan, maktabda qo‘shimcha kursni innovatsion deb
bo‘lmaydi. Shunday qilib biror g’oyani yangilik darajasida yaratib, faoliyatga
olib kirib, u jarayonni boshqarib borish mumkin bo‘lsa, innovatsion faoliyat
hisoblanadi.
Innovatsion o‘qitish – 1) yangicha o‘qitish tizimi, 2) o‘quvchi va
talabalarni
yangi
kiritilgan
texnologiyalar
asosida
o‘qitish jarayoni
(algoritmlash, loyihali, modulli va b.).
Tajribalar shuni ko‘rsatadiki har bir yaratilgan yangilik oldiniga albatta
ilgarisidan ham yomon ishlaydi, chunki o‘rganish moslashish sustkashlikni
yengish kerak. Pedagogik tizimini takomillashtirishning asosiy yo‘llari ikkita
intensive va ekstensiv. Intensive rivojlanish pedagogik sistemani ichki
imkoniyatlar hisobiga ekstensiv yo‘l esa qo‘shimcha kuchlar jalb etish ya‘ni
vositalar asbob texnalogiyalar hisobiga takomillashtirishni ko‘zda tutadi.
Shulardan kelib chiqqan holda sinfdan tashqari o‘qish darslarini
innovatsion usullar bilan o‘tish degani bu darslarni bugungi kun zamon
talabidan kelib chiqib, ta’lim tizimizdagi yangiliklarni qo‘llagan holda o‘tish
tushuniladi. Ammo e’tibor berish kerakki, qo‘llanilayotgan har qanday usul dars
301
jarayonining ma’lum maqsadini ochib berishga yordamlashishi va ma’lum
maqsadni amalga oshirishda dars jarayoniga ko‘maklashishi lozim.
|
УДК 621.313.33.001.1 - Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman

МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
80
В статье рассмотрен анализ возбуждения автоколебаний в системе двух
электромагнитов, соединенных по дифференциальной схеме, которая позволяет
расширить диапазон рабочих частот и увеличить мощность системы.
Приводится
уравнение,
описывающее
взаимодействие
механической
колебательной подсистемы ЭМВВ и системой электропитания. Разработан
метод анализа двухконтурной автономной электромеханической системы (ЭМС)
с учѐтом электромеханических связей. Отмечается, что в автономном режиме
реализуется одно устойчивое состояние, обеспечивающее стабильность по
частоте.
ИККИ КОНТУРЛИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИК ТИЗИМЛАРДА ТЕБРАНИШ
ЖАРАЕНЛАРИ ТАХЛИЛИ
Маълумки автопараметрик тебранувчан механизмлар технологик жараѐнларини
амплитуда ва частотасини узгартириш хисобига унумдорлигини ошириш мумкин.
Бунга юкори эффектив манба сифатида электромагнитли титрагичлар
хисобланиб, айникса катта куввватга эришиш учун мажбурий куч тасирида
харакатланадиган икки тактли автоном электромеханик тизимлардан
фойдаланиш яхши самара беради.
Маколада катта кувватга эга ва частотасини кенг ораликда узгартириладиган
дифференциал схемада уланган иккита электромагнитдан таркиб топган
электромеханик
тизимда
автопараметрик
жараен
тахлил
килинган.
Электромагнитларни узаро харакатини ифодалувчи манба билан богланиш
электромеханик тенгламаси тузилган. Икки тактли автоном электромеханик
тизим учун электромагнитларни узаро алока муносабатларини инобатга олган
холда тузилган дифференциал тенгламасини ечиш усули курсатилган. Тизимнинг
автоном холатда ишлашида бирхил частотада баркарор тебранишини таминлаш
мумкинлиги этироз этилган.
Эффективность и результаты - Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman

Эффективность и результаты:
Программное обеспечение успешно достигло поставленных целей, обеспечив эффективный анализ энергетических данных и оптимизацию проектов с использованием возобновляемых источников энергии (ВИЭ).
Точность и надежность расчетов:
Реализованные математические модели обеспечивают точные и надежные расчеты, что является критическим для принятия обоснованных решений в области энергетики.
Безопасность Данных:
Меры безопасности данных гарантируют конфиденциальность и целостность, что критично для защиты чувствительных данных о проектах.
Способствование дальнейшим исследованиям:
Разработанное программное обеспечение представляет собой базу для дальнейших исследований и разработок в области энергетики, особенно в использовании ВИЭ и водорода.
Успех в поставленных задачах:
Программное обеспечение успешно решает задачи, поставленные перед проектом, и предоставляет инструменты для комплексного анализа и оптимизации энергетических систем. Список литературы 1.
Экономический и социальный совет. ООН. ECE/Energy/2022/8. Distr.:
General 13 July 2022, Russian Original: English.
2.
―Türkmenistanyň wodorod energiýasy babatda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek
boýunça 2022-2023-nji ýyllar üçin ÝOL KARTASY‖. Türkmenistanyň Prezidentiniň
2022-nji ýylyň 28-nji ýanwarynda çykaran 2581-nji Karary bilen tassyklanyldy.
3.
Пути развития водородной энергетики в Туркменистане. А. Я. Джумаев. //
Сборник научных трудов «Стратегия и тактика развития производственно-
хозяйственных систем» Гомель. Республика Беларусь. 2023. С. 105-108.
МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
261
Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman - bet 181

|
Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman Pdf ko'rish
|
bet | 181/202 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 9,23 Mb. | | #265552 |
Bog'liq Сборник докладов международной научно техической конференции 21OPTIMIZATION OF EQUIPMENT COMPOSITION IN AN AUTONOMOUS
SYSTEM WITH SOLAR AND WIND STATIONS
T.Sh. Gayibov, T.U. Toshev, E. Nigmatova
TSTU, Uzbekistan
Abstract:
In modern conditions of intensive energy development, the development
and implementation of highly efficient methods for the design and operation of power
plants operating on renewable energy resources, primarily solar and wind energy, is
especially important. Despite the current existence of a number of methods for solving
such problems, the issues of their improvement in the direction of increasing the
reliability and accuracy of calculations remain as a urgent task.
This paper proposes an effective mathematical model and algorithm for optimizing
the composition of equipment in autonomous systems with solar photovoltaic and wind
stations. The results of a study of effectiveness of the described model and calculation
algorithm are presented.
Key words:
mathematical model, optimization, algorithm, autonomous system,
solar module, wind unit, photovoltaic station, wind power plant, capital investment,
operating costs..
1.
Введение
В условиях интенсивного развития энергетики во всем мире, а также острота
проблемы охраны окружающей среды, особо выжным важным становится
увеличение доли возобновляемых источников энергии в общем энергетическом
балансе. Решение этой задачи требует, в частности, определения эффективных
методов
проектирования
электростанций,
использующих
такие
виды
энергоресурсов, за счет оптималного выбора состава оборудований.
В настоящее время существует ряд разработок, как [1-7], посвященные к
решению этой проблемы, которые внесли большой вклад в развитии теории и
методов выбора оптимальной конфигурации оборудований в электростанциях,
работающих на возобновляемые энергоресурсы. Однако, модели и алгоритмы,
описанные в некоторых из этих публикациях нельзя непосредственно использовать
для решения рассматриваемой в данной работе проблемы. Кроме того, для ряда из
методов, предложенных в этих работах характерны недостатки, связанные с
неучетом нфакторов, использованием оценочной модели оптимизации, что
приводит к снижению точностирезультатов расчетов. В связи с этим проблема
разработки и внедрения эффективных моделей и алгоритмов оптимизации состава
оборудований электростанций работающих на возобновляемые энергоресурсы с
учетом всех ограничивающих и влияющих факторов остается актуальной задачей.
|
| |
(
F - Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman

МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
70
Применительно к ФТПС представляет интерес интерпретация уравнения (2) с
использованием динамической кривой размагничивания (ДКР). Это связано с тем,
что ДКР нашла широкое применение при проектировании ФП, а также ФТПС со
встроенным управляющим ФП.
Математическое
описание
динамической
петли
гистерезиса
с
использованием ДКР со строгим выводом приведена в литературе, согласно
которой уравнение (2) принимает вид:
).
H
H
(
d
dB
C
э
(3)
где
э
- эквивалентная проницаемость сердечника, определяемая по ДКР.
Н
с
- коэрцитивная сила, определяемая по статической петле гистерезиса:
t
.
Согласно
экспериментальным
исследованиям,
проведенным
Н.М.Яковлевым,
уравнение
(3)
наиболее
точно
описывает
процессы
перемагничивания сердечников, которое происходит под действием напряжения
переменного
тока
прямоугольной
формы.
Последнее
равносильно
перемагничиванию сердечников под действием напряжения постоянного тока с его
периодической коммутацией, что и было использовано нами при построении
базовой схемы ФТПС.
Аппроксимация динамической петли гистерезисов по (3) предполагает, что
зависимость скорости перемагничивания сердечников от динамической
напряженности линейна, т.е. чем быстрее перемагничивание сердечников, тем
шире динамическая петля гистерезиса. Уравнение (3) описывает лишь процесс
намагничивания сердечников, а для процесса размагничивания оно примет
следующий вид
-й рисунок. Карта - Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman

МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
260
Важным аспектом в проекте устойчивости является не только
технологическое решение, но и роль исследования в формировании стратегий
устойчивого
энергетического
будущего.
Программное
обеспечение,
предоставленное в рамках данного исследования, несомненно, служит
инструментом для принятия информированных решений, способствуя устойчивому
развитию энергетического комплекса и создавая благоприятные условия для
перехода к "зеленой" энергетике в регионе.
Вывод
Представленное исследование не только предлагает технологическое решение
в виде комплексного программного обеспечения, но также является важным
вкладом в стратегическое формирование устойчивого энергетического будущего
для региона. Акцентирование на анализе энергетических систем, оптимизации
использования возобновляемых источников энергии (ВИЭ) и эффективности
производства "зеленого" водорода открывает перспективы для устойчивого
энергетического развития.
Программному обеспечению для исследования данных по проекту ВИЭ и
производству "зеленого" водорода:
АНАЛИЗ БАЗОВОЙ СХЕМЫ ФЕРРОРЕЗОНАНСНО- ТРАНЗИСТОРНЫХ

АНАЛИЗ БАЗОВОЙ СХЕМЫ ФЕРРОРЕЗОНАНСНО- ТРАНЗИСТОРНЫХ ПАРАМЕТРИЧЕСКИХ СТАБИЛИЗАТОРОВ ПОСТОЯННОГО НАПРЯЖЕНИЯ С ВСТРОЕННЫМ ФУНКЦИОНАЛЬНЫМ ПРЕОБРАЗОВАТЕЛЕМ к.т.н. доц. Алимов Анвар Акбарович; PhD,стар.пр. Акбаров Фаррух Анвар угли; стар. пр. Носирова Дилдора Анваровна Ташкентский государственный технический университет имени Ислама Каримова Анализу и применению феррорезонансно - транзисторных параметрических стабилизаторов ( ФТПС) посвящена обширная литература. Однако, такие вопросы, как исследование параметрических стабилизаторов с питанием от источника постоянного напряжения с выходом на переменном и постоянном токах, построенных на основе транзисторно-феррорезонансных устройств со встроенным управляющим функциональным преобразователем (ФП) с учетом динамических свойств сердечников с прямоугольной петлей гистерезиса и постоянным режимом работы магнитных и полупроводниковых элементов устройств исследованы ещѐ недостаточно. Опыт показывает, что динамические свойства сердечников и законы изменения выходной частоты ФП во многом определяют точность, параметрическую надежность и обеспечивают режимы стабилизации тока и напряжения. Изучение влияния указанных параметров на характеристики базового ФТПС и является целью настоящей статьи.
МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
69
Допущения при анализе и вопросы аппроксимации статических характеристик элементов феррорезонансно - транзисторных параметрических
Answers
A paragraph 3 B paragraph 2 C paragraph 1 D paragraph 2
The Reading text is recorded for students to listen and read.
2

162 UNIT 13
VOCABULARY
Health
1
First, ask the students to find the words or phrases on
the right in the article and to say which verb goes with
each one, i.e.
keep fit
,
enter a race
. Next, ask them to say
which other verb can also go with the word or phrase
and to cross out the wrong verb.
Answers
get/keep/do fit
enter/do/stay a race
go/eat/sleep well
have/take/do a rest
make/feel/stay healthy
do/keep/try some exercises in a gym
get/do/keep some exercise
2
Ask the students to find the words or phrases from
Exercise 1 first, e.g.
some exercises
,
fit
, etc. Then, point
out that they may need to change the form of the verb
when they complete the sentence and more than one
answer may be possible.
Bad for your health - Efl prepare Teacher's Book Grade 8

158 UNIT 13
GRAMMAR
should / shouldn’t
1
Books closed. Write these incomplete sentences from the
recording on the board:
1 I think you
go to hospital.
2 You
walk on that leg.
Ask the students to complete them (1
should
, 2
shouldn’t
). If necessary, play the first conversation from
the recording again. Ask the students: ‘Which words
do we use to give advice?’ ‘Which one do we use to say
something is a good idea? And a bad idea?’ ‘Which word
follows
should
and
shouldn’t
?’ Books open. Ask the
students to do the exercise.
Answers
1 advice 2 good 3 bad 4 always
2
Books closed. First, ask the students to guess how we
make questions with
should
. Books open. They match
the questions to the answers.
Answers
The answers are recorded for students to check and then
repeat.
1 Should I stop doing sport?
c Yes, you should.
2 Should
I take some medicine? a No, you shouldn’t.
3 When should I drink it?
b Every evening before
bed.
GRAMMAR REFERENCE AND PRACTICE ANSWER KEY TB PAGE 249
3
Point out that the students should match the problem to
the advice (a–h) before they complete the advice. With a
stronger class, ask the students to cover the advice and
then read the problem and try to guess the advice.
MIXED ABILITY
Write the problems (1–8) and complete advice with
should
or
shouldn’t
(a–h) onto large strips of paper (16
strips in total). Put them on the board and as a class
ask the students to separate them into two columns:
problems and advice. Next, as a class, ask them to match
each problem to some advice by moving the strips of
card. Then, ask stronger students to do the exercise in
their books without looking at the board. Allow weaker
students to check their ideas with the strips on the board
while they do the exercise.
Answers
1 c You shouldn’t play tennis.
2 e You should wear more comfortable shoes.
3 b You should take some medicine and go to bed.
4 g You shouldn’t eat anything.
5 h You should stop watching TV.
6 f You should go to hospital.
7 a You should go to bed earlier.
8 d You shouldn’t go to school.
4
Point out that there is one mistake with how the advice
is given in each sentence. Remind students that the verb
after
should(n’t)
is always the infinitive without
to
.
partalarga o‘tqazishi kerar - N. B. Adizova, R. X. Jumayev, R. A. Qo‘ldoshev, S. R. Ismatov ona tili o‘qitish metodikasi

96
Respublikamiz
maktablarida, ayni damda, ikki o‘rinli partalardan
foydalanilmoqda. Ta’kidlash joizki, professor F.F.Erisman tomonidan yaratilgan
ikki o‘rinli yog’och partalar gigiyenik tomondan juda qulay edi.
Lekin
ming afsuski, ayni damda bunday partalar batamom iste’moldan
chiqdi. Mabodo qolgan bo‘lsa ham ular qishloq maktablarida mavjud.
Talabga muvofiq parta ustining qiyaligi 15ºga teng bo‘lishi lozim, chunki
bunday qiyalikda yozish va o‘qish juda qulay bo‘lib, ko‘z tez charchamaydi (1-
rasm).
1-rasm
97
Yana bir muhim talablardan biri partaning qopqog’i ochilib ham yopilib
turadigan bo‘lishi lozimligidir. Agar partada
ochilib yopiladigan qopqoq
bo‘lmasa o‘quvchining o‘rnidan turishi va o‘rniga o‘tirishi noqulay boladi.
Natijada bu o‘ng’aysizlik bola ruhiyatiga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Hozir
iste’moldagi partalarda shunday qopqog’ining yo‘qligi afsuslanarli holdir. Parta
o‘tirg’ichining mustahkam turishi to‘g’ri o‘tirishni ta’minlaydigan eng muhim
omildir. Agar o‘tirg’ichning taxtasi orqa tomonga bir oz moyil bo‘lsa yana ham
yaxshiroq bo‘ladi. O‘quvchilarning yanada qulayroq o‘rnashib o‘tirishlari
uchun orqa suyanchiqning balandligi o‘quvchining belidan yuqori bo‘lishi kerar.