1. Mexatronika va robototexnika sohaning xususiyatlari Mexatronika va robototexnika sohaning milliy iqtisodiyotdagi oʻrni. Reja mexatronika

Mavzu:Sohaning xususiyatlari va milliy iqtisodiyotdagi oʻrni.
1. Mexatronika va robototexnika sohaning xususiyatlari
2. Mexatronika va robototexnika sohaning milliy iqtisodiyotdagi oʻrni.
REJA
Mexatronika - bu XXI-asrning texnik ko‘rinishini belgilaydigan zamonaviy ilm-fan,
texnika va texnologiyaning yangi jadal rivojlanayotgan sohasi. Mexatronikaning asosiy vazifasi
sifat jihatidan yangi funktsiyalar va xususiyatlarga ega bo‘lgan aqlli mashinalarni yaratishdir.
Tarixiy jihatdan mexatronika XX-asrning 70-80-yillarida sezilarli darajada rivojlangan
robototexnika asosida rivojlanmoqda.
Butun dunyoda mexatronikaga qiziqish tobora ortib bormoqda va tadqiqot, ta’lim va ishlab
chiqarish mutaxassislarining yuqori faolligi mavjud.
"Mexatronika - bu aniq mexanika birliklarini elektron, elektr va kompyuter komponentlari
bilan sinergetik birlashtirishga asoslangan, bu ularning sifat jihatidan yangi modullar, tizimlar va
ularning funktsional harakatlarini oqilona boshqaradigan mashinalarni loyihalash va ishlab
chiqarishni ta’minlaydi"
Sinergiya (yunoncha) - umumiy maqsadga erishishga qaratilgan qo‘shma harakat.
Mexatronikaning umumiy grafik belgisi ishlab chiqarish-boshqarish-bozor talablari tashqi
qobig‘iga joylashtirilgan uchta kesishgan doiraga aylandi.
Bugungi kunda yuqori texnologiyali mahsulotlar bozori yangi
avlod mashinalari uchun
narx
, sifat jihatidan qat’iy talablarni qo‘ydi. An’anaviy mexanik vositalar bilan ularni amalga
oshirish deyarli mumkin emas. So‘nggi yillarda eng yangi
axborot va ishlab chiqarish
texnologiyalari paydo bo‘lishi tufayli ushbu talabni samarali amalga oshirish mumkin bo‘ldi.
Hozirgacha mexatronika asosan amaliyotchilarning domeni hisoblanadi. Topilgan amaliy
yechimlarning bilimlari va umumlashtirilishi mavjud. Ammo yangi mexatronik yechimlarni
maqsadli
izlashga
imkon
beradigan
nazariy
vositalarga
ehtiyoj
bor.
Mexatronika mavzusi nima, bu yo‘nalish nega tez rivojlanmoqda va mexatronik tizimlarning
yaratilishi qanday sodir bo‘ladi - bular ushbu fanni o‘rganishda birinchi bo‘lib paydo bo‘ladigan
asosiy savollardir.
Mexatronikaning maqsadi yangi harakatlanish modullarini yaratish va ularning asosida
harakatlanuvchi aqlli mashinalar va tizimlarni yaratishdir
Mexatronika predmeti funktsional harakatlarning belgilangan funktsional harakatlarini
amalga oshirish uchun modullar, mashinalar va tizimlarni loyihalashtirish va ishlab chiqarishdir.
Funktsional harakat - uning maqsadi parallel boshqariladigan texnologik
va axborot jarayonlari
bilan muvofiqlashtirilgan mexanik harakat. Funktsional harakatlarning ishlash ko‘rsatkichlariga
aniqlik, tezlik va boshqalar bo‘yicha talablar. mashinaning xizmat ko‘rsatish maqsadi bilan
belgilanadi.
Mexatronika usuli aniq mexanika, mikroyelektronika,
elektrotexnika, kompyuterni boshqarish va
informatika kabi ilgari ajratilgan tabiatshunoslik va muhandislik sohalarining tizimli birikmasiga
asoslangan.
Mexatronikada barcha energiya va axborot oqimlari bitta maqsadga erishishga qaratilgan -
belgilangan sifat ko‘rsatkichlari bilan dasturlashtirilgan harakat amalga oshiriladi.
Bugungi kunda mexatronik modullar va tizimlar quyidagi yo‘nalishlarda keng
qo‘llanilmoqda:
-mashinasozlikda texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish
uchun dastgohlar va uskunalar
,
sanoat va maxsus robototexnika,
-aviatsiya va kosmik texnologiyalar,
-politsiya va maxsus xizmatlar uchun harbiy texnika,
transport vositalari,
-Tezkor prototiplash uchun elektron muhandislik va uskunalar,
–Avtomobil (motorli g‘ildiraklarni
boshqarish modullari
, blokirovkaga qarshi tormozlar,
avtomat
uzatmalar
qutisi,
avtomatik
to‘xtash
tizimlari),
-noan’anaviy transport vositalari (yelektromobillar, elektr velosipedlar, nogironlar
kolyaskalari),
-Ofis uskunalari (masalan, fotokopi va faks mashinalari),
-Tibbiy va sport anjomlari,
-maishiy texnika (kir yuvish mashinalari,
tikuv
mashinalari
, idish yuvish mashinalari,
mustaqil changyutgichlar),
-Tibbiyot, biotexnologiya, aloqa va telekommunikatsiya uchun mikro mashinalar,
-Nazorat va o‘lchov mashinalari va asboblari,
-Ko‘tarish va saqlash uskunalari, mehmonxonalardagi
avtomatik eshiklar
,
-Foto va video texnika (video
diskli pleyerlar, videokameralarni fokuslash moslamalari),
-murakkab texnik tizim operatorlari va uchuvchilarni tayyorlash uchun simulyatorlar,
-temir yo‘l transporti (poyezdlar harakatini boshqarish va barqarorlashtirish tizimlari),
-oziq-ovqat, go‘sht va sut sanoati uchun aqlli mashinalar,
-matbaa mashinalari,
-Shou-sanoat, attraktsionlar uchun aqlli qurilmalar.
Ushbu ro‘yxat kengaytirilishi mumkin. Sanoat rivojlangan mamlakatlarda mexatronik modullar
va tizimlar bozori jadal kengaymoqda. Shu bilan birga, robototexnika ayniqsa jadal
rivojlanmoqda.
MЕXATRONIKA NIMA
"Mexatronika" so‘zi ikki so‘zdan - "mexanika" va "elektronika" dan hosil bo‘lgan. Ushbu
atama 1969 yilda Yaponiyaning Tetsuro Mori ismli Yaskawa electric kompaniyasining katta
ishlab chiqaruvchisi tomonidan taklif qilingan. XX-asrda Yaskawa electric elektr yritmalari va
doimiy dvigatellarini ishlab chiqish va takomillashtirishga ixtisoslashgan va shu sababli bu
yo‘nalishda
katta
yutuqlarga erishgan
, masalan, disk armatura bilan birinchi doimiy dvigatel
ishlab chiqarilgan.
Buning ortidan birinchi apparat CNC tizimlari bilan bog‘liq o‘zgarishlar yuz berdi. Va
1972 yilda bu erda Mexatronika brendi ro‘yxatdan o‘tkazildi. Tez orada kompaniya elektr
haydovchi texnologiyasini ishlab chiqishda katta yutuqlarga erishdi. Keyinchalik, kompaniya
"Mexatronika" so‘zidan savdo belgisi sifatida voz kechishga qaror qildi, chunki bu atama
Yaponiyada ham, butun dunyoda juda keng tarqalgan edi.
Qanday bo‘lmasin, mexanik elementlarni,
elektr
mashinalarini
, elektr elektronikasini,
mikroprotsessorlarni va dasturiy ta’minotni elektr haydovchini yuqori aniqlikda boshqarishni
amalga oshirish uchun birlashtirish zarur bo‘lganda, aynan Yaponiyada texnologiyada bunday
yondashuvni eng faol rivojlantirish uyi hisoblanadi. Mexatronika uchun keng tarqalgan grafik
belgi RPI veb-saytining diagrammasi (Rensselayer Politexnik Instituti, Nyu-York (AQSH).
Mеxatronika - dunyodagi eng yangi muhandislik tendentsiyalaridan biri bo‘lib, YUNЕSKO
ma’lumotlariga ko‘ra, eng istiqbolli va talabga javob beradigan o‘ntalikka kiradi.
Umumiy ma’noda "Mexatronika" atamasiga quyidagi ta’rif berilishi mumkin - bu aniq
mexanika, elektrotexnika, elektronika, mikroprotsessor
texnologiyalari
, turli xil energiya
manbalari, ijro etuvchi elektr, gidravlik va pnevmatik drayvlar, shuningdek, aqlli boshqaruv
birliklarini tizimga birlashtirishga asoslangan fan va texnika sohasidir.
Zamonaviy
avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish tizimlari bo‘linmalarini yaratish va ulardan foydalanishga
yo‘naltirilgan.