nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Jadidlar g‘oyalarini o‘zida aks ettirgan qanday gazeta va jurnallarni 
bilib oldingiz?
4

101
Birinchi
jahon urushining
Turkistonga ta’siri
VII B O‘ l I m
TURKISTON VA BIRINchI JAhON URUShI
Bo‘limni o‘rganish natijasida:
►
Birinchi jahon urushining boshlanishi va unda Rossiyaning ishtirok
etishi, urushning Rossiya va Turkiston o‘lkasi ijtimoiy-iqtisodiy
ha yotiga, aholisining turmush tarziga ko‘rsatgan salbiy ta’siri;
►
Birinchi jahon urushiga Turkiston aholisining mardikorlikka safar-
bar qilinishi va unga mahalliy aholining bildirgan munosabati;
►
1916-yilgi qo‘zg‘olonning boshlanishi, sabablari va oqibatlari;
►
Jizzax qo‘zg‘oloni, Turkiston ayollarining qo‘zg‘olonda ishtiroki;
►
1916-yilgi qo‘zg‘olonning mustamlakachi
hukumat tomonidan
ayovsiz ravishda bostirilishi;
►
Turkistondagi 1916-yilgi qo‘zg‘olonlarning ahamiyati haqida bilib
olasiz.
29-§. BIRINchI JAhON URUShINING BOShlANIShI VA
UNING TURKISTONGA TA’SIRI
XX asrning boshlarida jahondagi yirik davlatlar-
ning mustamlakalarga ega bo‘lish
masalasida
o‘zaro munosabatlari keskin ko‘rinish oldi. Birin-
chi jahon urushida Rossiya,
Angliya va Fransiya
davlatlaridan iborat ittifoq – Antanta tomonida turib urushda qatnashdi.
Rossiya imperiya sining Birinchi jahon urushida ishtirok etishi uni iqti-
sodiy jihatdan yomon ahvolga solib qo‘ydi. Busiz ham G‘arbiy Yevropa
davlatlaridan taraqqiyoti ancha orqada qolib ketgan Rossiya urush tufayli
yanada nochor ahvolga tushib qoldi. Natijada podsho hukumati o‘z mus-
tamlakalaridan,
jumladan, Turkiston o‘lkasidan ham yanada ko‘proq foy-
da olish uchun ularning tabiiy boyliklarini ko‘proq o‘zlashtirishga jon-
jahdi bilan kirishdi. Mahalliy aholidan esa
arzon mehnat kuchi sifatida
foydalanishga harakat qildi.
Bu urush tufayli Rossiyada ommaviy safarbarlik e’lon qilindi. Safar-
barlik Rossiyaning mustamlakalariga ham, jumladan, Turkistonga ham
tegishli edi. Unga ko‘ra Turkiston o‘lkasidan urushga 19 yoshdan 43
yoshgacha bo‘lgan aholining yevropalik qismi vakillari chaqirildi. Ay-
nan hosillarni yig‘ib olis h vaqtiga to‘g‘ri kelgan bu chaqiruv Turkiston
http://eduportal.uz
BAQQOLLIK — baqqol do‘koni; bozorda baqqollar do‘koni joylashgan rasta.  
BAQQOLLIK MOLLARI

|
BAQQOLLIK — baqqol do‘koni; bozorda baqqollar do‘koni joylashgan rasta.
BAQQOLLIK MOLLARI
|
bet | 93/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BAQQOLLIK — baqqol do‘koni; bozorda baqqollar do‘koni joylashgan rasta.
BAQQOLLIK MOLLARI — bu termin bilan baqqollik mollari chakana va ulgurji savdosi ifodalanadi. Shuningdek, baqqollik do‘konlarida sotiladigan mahsulotlar katta assortimenti ham mazkur termin bilan ifodalanadi.
BAR – dilerlik bitimlarida 1 mln. funt sterlingga teng mablag‘.
BARABAN (ingl. drum) — uy-ro‘zg‘or oziq-ovqat mahsulotlari, masalan, makkajo‘xori yoki bug‘doy uni, kakao, shirinliklar yoki tuzni saqlash uchun silindr shaklidagi qadoq. Tepasi ochiq o‘rama-barabanlardan savdo zallarida foydalaniladi. Odatda, ularga tashrif buyuruvchilarni “ispulsiv” xaridlar qilishga undash maqsadida xushmanzara betartiblikda joylashtirilgan uncha katta hajmga ega bo‘lmagan tovarlar solib qo‘yiladi. Bu holda barabanlar “bir uyum tovarlar uchun savat” deb ham ataladi (Buyuk Britaniyada). Katta o‘lchamdagi barabanlardan esa o‘simlik yog‘i singari mahsulotlarni tashish uchun foydalaniladi.
BAROMADLILIK — aktivning o‘z qiymatini vaqt ichida o‘zgartira olish xususiyatidir.
BARQAROR — mustahkam, doimiy, ma’lum darajada mustahkam o‘rnashgan, o‘zgarmaydigan.
BARQAROR IQTISODIY O‘SISH – bu iqtisodiyotning uzoq vaqt davomida yuqori sur’atlar bilan o‘sib borishidir.
BARQAROR QILISH — qandaydir qimmatliklar qiymatini bir darajada saqlash, masalan, pul belgilari, oltin, tovarlar.
BARQAROR QISHLOQ XO‘JALIGI - Organik o‘g‘itlardan foydalanish, tuproq unumdor qatlamini saqlash, zararkunandalarga qarshi biologik usullarda kurashishga hamda energiyaning qayta tiklanmaydigan manbalaridan (qazib olinadigan yoqilg‘idan) minimal miqdorda foydalanishga asoslangan dehqonchilik va chorvachilikni yuritish usuli. Qishloq xo‘jaligining bu usuli tuproqlar sifatini pasaytirmaydi, demak tuproq unumdor va haydaladigan holda saqlanadi.
BARQAROR QISHLOQ XO‘JALIK YURITISH AMALIYOTI - Barqaror qishloq xo‘jaligida qo‘llaniladigan dehqonchilik, chorvachilik va bog‘dorchilik yuritish usullari.
|
| |
Yodda tuting! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

106
31-§. JIZZAX QO‘ZG‘OlONI
Rossiya imperiyasining 1916-yildagi mardikorlik-
ka olis h to‘g‘risidagi farmoni Turkiston o‘lkasining
barcha hududlariga yoyilib, unga qarshi chiqishlar
mahalliy aholining milliy-ozodlik harakatlariga aylanib ketdi. Bular ora-
sida Jizzaxda bo‘lib o‘tgan qo‘zg‘olon o‘lkada mustamlakachilar zulmi-
dan ozod bo‘lish va bosqinchilarga qarshi mardonavor kurash maydoniga
aylandi.
Jizzax aholisi, asosan, don mahsulotlari yetishtirish bilan shug‘ullanib,
ularning yerlari imperiyaning markaziy hududlaridan ko‘chirib keltiril-
ganlarga berib yuborilishi, soliqlarning ko‘payib borishi ularning ahvoli
yomonlashishiga olib keldi. Aholining 19 yoshdan 43 yoshgacha bo‘lgan
erkaklari front ortidagi ishlarga safarbar qilinishi butun o‘lkadagi kabi
Jizzaxda ham jabr-zulm, adolatsizliklardan tobora keskinlashib borayot-
gan norozilik chi qishlari xalq qo‘zg‘oloniga aylanishiga olib keldi. Mar-
dikorlikka olinadiganlarning tuzilgan ro‘yxatiga muvofiq Samarqand vi-
loyatining Jizzax uyezdidan 11 ming kishi belgilandi. 1916-yil 3-iyulda
farmon e’lon qilinishi bilan xalq orasida norozilik boshlanib ketdi.
5-iyulda dastlabki g‘alayonlar boshlandi. Bunda aholi farmonning bekor
qilinishini, ro‘yxat tuzishni to‘xtatishni talab qiladi. Jizzax qo‘zg‘oloniga
Nazirxo‘ja eshon va
Abdurahmon jevachilar rahbarlik qilganlar.
Jizzax aholisi mardikorlikka qarshi ommaviy qo‘zg‘olon ko‘tarish
maqsadida boshqa shaharlarga, jumladan, Toshkent, Samarqand va
ko‘plab atrof dagi qishloqlarga o‘z vakillarini yubordilar. 13-iyulda Jiz-
zax shahrida Damin kulol boshchiligida hunarmandlar mardikorlikka
olish bo‘yicha ro‘yxatni talab qilib qishloq oqsoqoli Mirzayor Xudoyo-
rov oldiga bordilar. Undagi ro‘yxat, asosan, kambag‘al oila vakillaridan
tuzilgan bo‘lib chiqdi. Bundan norozi bo‘lgan aholi ro‘yxatni berishni
va uni qaytadan tuzishni talab qildilar. Mirzayor Xudoyorov ro‘yxatni
bermay, to‘plangan odamlarni haqorat qildi. Bu holat aholining kes-
kin noroziligini keltirib chiqardi. Shundan keyin ketmon, tayoqlar bi-
lan qurollangan qo‘zg‘olonchilar Jizzaxning yangi shahar qismiga yo‘l
oladi. Qo‘zg‘olonni bostirish uchun uyezd boshlig‘i o‘z yordamchilari
bilan yetib keladi, lekin ularni qaytara olmaydi. Qo‘zg‘olonchilar safiga
shahar va uning atrofidan ko‘plab kishilar qo‘shildi. Nazirxo‘ja eshon
qo‘zg‘olonchilarga umumiy rahbar bo‘ldi.
Jizzax qo‘zg‘oloni ishtirokchilari mustamlakachi ma’muriyatga te-
Jadidchilikning - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

100
!
!
!
bar cha delegatlar bo‘lajak davlat Turkiston deb atalishi, uning tarkibiga
Buxoro, Xiva va Turkiston general-gubernatorligi
kirishi kerak degan
fikrni ma’qulladilar. Biroq Turkistonda 1917-yildagi
oktabr voqealari
va bolsheviklarning hokimiyatni egallashi jadidlarning o‘z maqsadlarini
oxirigacha amalga oshirishlariga imkon bermadi. Shunga qaramay, ular
markazi Qo‘qonda bo‘lgan,
Turkiston muxtoriyati deb atalgan mustaqil
muxtor respublika e’lon qildilar. 72 kun
yashagan bu muxtor respubli-
ka sovet hokimiyati tomonidan tor-mor etildi. Natijada jadidlar ta’qibga
uchradi va oxir-oqibat, 1937–1938-yillarda qatag‘on qurboni bo‘ldilar.
O‘zingizni sinang!
«Musulmon markaziy sho‘rosi» – …
Turkiston muxtoriyati – ...
Atamalar izohi
Delegat
(lotincha – yuborgan) – biror tashkilot, jamoa tomonidan va-
kolatli qilib saylab yoki tayinlab yuborilgan vakil.
Federatsiya (lotincha – ittifoq bo‘lib mustahkamlash) – davlatlarning
o‘z siyosiy mustaqilligini muayyan doirada cheklash yo‘li bilan yagona
ittifoqqa birlashuvi.
Avtonomiya (yunoncha – qonun) – biror-bir
hududning qonun bilan
chegaralangan davlat hokimiyatini mustaqil amalga oshirish huquqi.
Yakunlarni chiqaramiz!
►
Rossiyadagi siyosiy jarayonlar ta’sirida
jadidlar harakatining faol-
lashuvi.
►
Markazi Qo‘qonda bo‘lgan Turkiston Muxtoriyati e’lon qilindi.
Savol va topshiriqlar
1.
Jadidlar islom dini borasida qanday fikrda edilar?
2.
Jadidlarning dastlabki siyosiy tashkiloti
qanday atalgan va uning
ishtirok chilari oldiga qaysi vazifalar qo‘yilgan edi?
Tolkott Parsons - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 111/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFATolkott Parsons (1902–1979) – amerikalik nazariyotchi sotsiolog. Sotsiologiyada harakat nazariyasi va strukturaviy-funksional maktab asoschisi. Uning fikricha, jamiyat funksional differensiatsiya va ijtimoiy tashkil etishning murakkablashuvi natijasida "umumlashgan adaptiv (moslashuvchanlik) qobiliyatning" oshib borishi tomon rivojlanadi. Primitiv darajada differensiatsiya bo‘lmaydi. Rivojlanish evolyusiyaviy umumlashmalarning (universallarning) muntazam kengayib borish yo‘li bilan amalga oshadi. "Oraliq" davrga o‘tish yozuvning, ijtimoiy stratifikatsiyaning va madaniy legitimizatsiyaning vujudga kelishi bilan belgilanadi. "Zamonaviy " xilga o‘tish huquqiy sistemaning diniy sistemadan ajralib chiqishi, ma’muriy byurokratiya, bozor iqtisodi va demokratik saylov sistemasining shakllanishi bilan yuz beradi.
Iqtisodiy va siyosiy sistemalar differensiatsiyasini bildiruvchi "sanoat inqilobidan" so‘ng "demokratik inqilob" keladi. Bu inqilob "ijtimoiy hamjamiyatni" siyosiy sistemadan ajratib oladi. So‘ngra "ma’rifiy inqilob" (Parsonsning fikricha, u hozir AQSHda boshlangan) keladi va u ijtimoiy hamjamiyatdan tuzilmaning qayta tiklovchi sistemachasini ajratib olmog‘i kerak.
Jan Pol Sartr (1905–1980) –fransiyalik faylasuf, ekzistensializm maktabining yirik vakilliklaridan biri. U o‘zining asarlarida nemis faylasuflari–E.Gusserl, M.Xaydagger qarashlarini rivojlantirgan. Sartr o‘z qarashlarida borliqning ma’nosi va mohiyatini aniq ko‘rsatishga intiladi. Asosiy asarlaridan biri – “Borliq va hech narsa” nomli asarida inson borliq dahshatiga qarama–qarshi qilib qo‘yadi. Faqat o‘z qobiliyatiga ishonishi bois o‘zini erkin tuta oladi, o‘zining kimligini anglashga, narsadan esa hech narsaga aylanishiga ishonch hosil qiladi. YAratilgan, bilishgan hech narsa bu faqat inson erkinligi ulug‘vorligining belgisi, ramzi. Ana shu fikrlarga ko‘ra, inson nafaqat hayvonlardan, boshqa mavjudotlardan ham o‘zining “hech narsasi” bilan ustun turadi. Manashu tufayli inson hayot dahshatlaridan uzoqroq bo‘ladi, lekin "hech narsa", "borliq" kabi samarali tushuncha deb aytib bo‘lmasligini ham alohida ta’kidlaydi.
|
| |
Emil Dyurkgeym - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 106/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAEmil Dyurkgeym (1858 – 1917) – U asosan jamoaviy ong, uning turli shakllari (din, ahloq, huquq)ning ahamiyatini o‘rgangan. Dyurkgeym qarashlari sistemaining nazariy–uslubiy asosini sotsiologizm (sotsiologik realizmning ko‘rinishlaridan biri) tashkil etadi. U ijtimoiy mavjudlikning o‘ziga xosligi va avtonomligini (alohidaligini) ta’kidlaydi. Dyurkgeym jamiyatga individdan jismoniy va axloqiy ustun bo‘lgan xususiyatlarni qiyoslaydi. U barcha ijtimoiy fanlar uchun sotsiologik uslubni qo‘llash kerakligini uqtiradi. Ijtimoiy dalillarga "narsalar" sifatida qarab, ulardan tabiiy ("pozitiv") fanlar qoidalariga amal qilishni talab etadi. Dyurkgeym butun konsepsiyasi davomida ijtimoiy birdamlik g‘oyasini asoslashga uringan. U jamiyatdagi mexanik va organik birdamlikni yagona evolyusion zanjirning halqalari deb izohlagan. Mexanik birdamlik qadimiy jamiyatda ustun bo‘lgan va u individlarning rivojlanmaganligi hamda ularning ijtimoiy funksiyalari o‘xshashligiga asoslangan. Organik birdamlik esa zamonaviy jamiyatga xos va u mehnat taqsimotiga asoslangan.
Inson faoliyati mahsulotlarining ayirboshlanishi jamiyat a’zolarining bir–biriga bog‘liqligini talab etadi. Lekin ularning har biri alohida olganda mukammal bo‘lmaganligi uchun mehnat va ijtimoiy taqsimotining vazifasi – individlarni jipslashtirish, ijtimoiy organizmning birligini ta’minlashdan iboratdir. Dyurkgeym birdamlikka oliy umumiy qadriyat sifatida qaragan. SHuning uchun mehnat taqsimoti axloqiy asosga egadir. Mehnat va kapital antagonizmi, kapitalistik jamiyatning axloqiy va iqtisodiy inqirozlarini Dyurkgeym. me’yordan (zarur me’yordan) og‘ib ketish, jamiyatning asosiy sinflari o‘rtasidagi munosabatlarning etarli darajada yo‘lga solinmaganligi natijasi deb bilgan. Zamonaviy jamiyatda zarur ijtimoiy aloqa, sinflar o‘rtasidagi birdamlik murvatlarini tuzish g‘oyasini asoslashga uringan. Ular yordamida jamiyatda ziddiyatli munosabatlarni yumshatish, ijtimoiy og‘ishlarning oldini olish mumkin. Ijtimoiy integratsiyada hal qiluvchi o‘rin ideallar va e’tiqodga (jamoaviy tasavvurlarga) bog‘liq. Bunda Dyurkgeym din va axloqning asosiy ko‘rinishlarini nazarda tutgan. Umuman Dyurkgeym Fransiyada ijtimoiy fanlar rivojiga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Hozirgi paytda u G‘arb sotsiologiyasining tan olingan klassik vakili hisoblanadi. Uning konsepsiyalari G‘arb sotsiologiyasi xususan azaliy tuzilmaviy funksionalizm poydevorining shakllanishida asos bo‘lib xizmat qilgan.
|
| |
mardikorlikka - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

103
!
!
!
?
?
kelib chiqib amaldagi hukumat tomonidan imperiya mustamlakalaridagi
tub aholi vakillari va urushga safarbar qilinmagan kishilardan front or-
qasidagi ishlarda foydalanishga qaror qilindi. 1916-yil 25-iyunda Rossi-
ya imperatori Nikolay II (1894–1917) Oliy Bosh qo‘mondon va harbiy
vazir taklifi bilan chiqargan farmoni bo‘yicha «front ortidagi xizmatlar
uchun Turkiston, Sibir va Kavkaz dan 19 yoshdan 43 yoshgacha bo‘lgan
erkaklar safarbarligi» boshlandi.
Qo‘zg‘olonning - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

107
Qo‘zg‘olonchilarning temiryo‘lni
buzishi
gishli bo‘lgan harbiy, ma’muriy va boshqa joylarga hujum qildilar. Ular
13-iyul kuni temiryo‘l
stansiyalarini, aloqa simlarini uzib, temiryo‘l va
ko‘priklarni buzib tashladilar. 14-iyulda Abdurahmon jevachi o‘z uyida
turli joylardan yuborilgan vakillar bilan yig‘ilish o‘tkazdi
va unda Jiz-
zaxdan 12 chaqirim uzoqlikda joylashgan Kuyaboshi degan joyda to‘pla-
nib, barcha birgalikda harakat qilishga kelishildi. Bu xabarni atrofdagi
joylarga yetkazish uchun vakillar yuboriladi.
Jizzaxdagi bu voqealardan xabar topgan podsho hukumati polkovnik
Ivanov boshchiligida harbiy kuchlarni u yerga yubordi. 18-iyul kuni Tur-
kistonda harbiy holat e’lon qilindi.
Bu vaqtda mustamlakachi
hukumat tomonidan
qo‘z g‘olonni bostirish va uning ishtirokchilari-
ni jazolash chora-tadbirlari ishlab chiqildi. Jiz-
zaxga polkovnik Ivanov boshchiligida 13 ta rota
soldat, 2
ta artilleriya qismi, kazak otryadlari,
jami ikki yarim ming
kishilik harbiy kuchlar yuborildi. Ular Jizzax shahrini to‘p va pulem-
yotlardan o‘qqa tutdilar. Mustamlakachilar qo‘shini
dastlab Jizzaxni,
keyin Zominni egallab, so‘ng Sangzorga yurish qiladi. Qo‘shin qurol-
siz qo‘zg‘olonchilarni ayovsiz o‘qqa tutadi. Abdurahmon jevachi omon
qolgan 600 kishilik odamlari bilan 20–21-iyulda polkovnik Afanasyev
boshchiligidagi harbiy kuchlarga qarshi jang olib bordi. Ivanov bosh-
chiligidagi harbiy kuchlarning yordamga kelishi qo‘zg‘olonchilarning
mag‘lubiyatga uchrashini ta’minladi. Natijada qo‘zg‘olonchilar yengil-
di va chekinishga majbur bo‘ldi. Qo‘zg‘olon
rahbarlari va faol ishti-
rokchilaridan Abdurahmon jevachi, Nazirxo‘ja eshon, aka-uka To‘raqul
va Eshonqul To‘rabekovlar, Qosim hoji eshonlar qo‘lga olinib, o‘lim
jazosiga hukm etildi. Mustamlakachi hukumatning jazo qo‘shini
qo‘zg‘olonchilarni ayovsiz ra vishda jazolashga kirishdi. Qo‘zg‘olon
ko‘tarilgan qishloqlarga o‘t qo‘yildi.
Uylar yondirildi. Ularning oila
a’zolari ham jazoga tortildi. Bu ja-
zodan qariyalar, ayollar, hatto yosh
bolalar ham chetda qolmadi.
Jizzaxga 26–27-iyulda yana
qo‘shimcha
jazo otryadlari ye-
tib kelib, jazoni yanada kuchay-
tirdi. Qo‘z g‘olonchilardan 3 ming
tarqalishi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

105
?
?
keng tus olib ketdi. U yerda ham mahalliy aholi
ma’muriyat vakillariga bo‘ysunmay qo‘yadi.
Qo‘zg‘olon iyul oyining o‘rtalarida Far-
g‘ona viloyatining Qo‘qon, Rishton, Mar-
g‘ilon, Andijon,
Namangan uyezdlarida kes-
kin tus oldi. Jumladan, 9-iyul kuni Andijonda
podsho farmoni o‘qib eshittirilgandan so‘ng
tayoq, tosh, ketmon va boshqa narsalar bilan
qurollangan aholi mardikorlikdan bosh tortib
namoyishga chiqdilar. Ularga politsiya va har-
biy kuchlar qarshi qo‘yildi. Qo‘zg‘olonchilarni
tarqatish paytida ulardan
3 kishi otib o‘ldirildi, 12 kishi yarador bo‘ldi.
10-iyulda Eski Marg‘ilonda taxminan 25 ming kishi norozilik bildirib,
bozor atrofiga yig‘ildi. Qo‘zg‘olonchilar mar di korlikni bekor qilishni ta-
lab qi lib mahal liy ma’muriyat idoralariga kirdilar. Ular mustamlakachilar-
ning xizmati da bo‘lgan mahalliy ma’muriyat vakillari uy lariga, ma’muriy
binolarga o‘t qo‘ydilar, 2 ta mirshab o‘ldirildi va bir necha kishi jaro-
hatlandi. Qo‘zg‘olonning kucha yib ketganligidan
xavotirga tushgan vi-
loyat ma’muriyati zudlik bilan ularga qarshi harbiy kuch yubordi. Ular
qo‘zg‘olonchilardan 63 kishini otib o‘ldirdi va ko‘pchilikni yarador qildi.
Shahrixonda ham qo‘zg‘olonchilardan 16 ta kishi o‘ldirildi, ko‘pchilik
yarador bo‘l di. 11-iyulda Namanganda ko‘tarilgan qo‘z g‘olon ham jiddiy
tus oldi. Labbaytog‘a dahasida yig‘ilgan 1500 dan ortiq kishilarga qarshi
kuchli qurollangan rota tashlandi va qo‘zg‘olonchilar tarqatib yuborildi.
Mustamlakachi hukumat politsiyasi va harbiy kuchlari bilan qo‘zg‘o-
lonchilar o‘r ta sida ayovsiz janglar natijasida qurolsiz namoyishchilardan
ko‘pchiligi o‘ldirildi va yarador qilindi. Ular orasida ayollar va bolalar ham
bo‘lganligi mustamlakachilarning beshafqat siyosatini yana bir bor fosh qildi.
O’quv mashg’ulоtining maqsadi - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

O’quv mashg’ulоtining maqsadi: Tabiat va jamiyat, jamiyat va insоn va jamiyat оrasidagi uzviy alоqadоrlik haqida talabalarda tushuncha хоsil qilish
Pеdagоgik vazifalar:
|
O’quv faоliyati natijalari
|
G’arb va SHarq falsafasi taraqqiyotida tabiat va jamiyat оrasidagi alоqadоrlik masalasining qo’yilishi va хal etilishi haqida ma’lumоt bеradi;
|
Falsafa va fan tariхidagi tabiat, jamiyat, insоn оrasidagi bоg’liqlik va alоqadоrlikning masalalarini tahlilini aytib bеra оladi;
|
Tabiatning jamiyatga va jamiyatning tabiatga ta’sirini оchib bеradi;
|
Tabiat jamiyat hayoti va taraqqiyotining asоsi ekanligini tushuntira оladi;
|
Gеоgrafik muhit va jamiyat оrasidagi dialеktik alоqadоrlikni yoritib bеradi;
|
Gеоgrafik muhit jamiyatga ta’sir etuvchi tabiiy оmil ekanligini anglab еtadi;
|
“Gеоgafik siyosat”, “Aхоli zichligi”, “Urbanizatsiya”, “Migratsiya”, “Dеmоgrafiya” tushunchalarini mоhiyat- mazmuni aytib bеradi;
|
Jamiyat hayoti va taraqqiyotining tabiiy va ijtimоiy оmillari to’g’risida bilimga ega bo’ladi;
|
Jamiyat hayoti va taraqqiyotiga ta’sir etuvchi ijtimоiy оmillarni sanab bеradi va tavsifini kеltiradi;
|
Ma’naviyat, madaniyat, qadriyatlar va milliy g’оya jamiyat hayoti va taraqqiyotiga ta’sir etuvchi оmillar ekanligini tushuntira оladi
|
O’qitish usullari va tехnikasi
|
Ma’ruza, tushuntirish, namоyish, blits-so’rоv
|
O’qitish vоsitalari
|
Ma’ruza matni, kоmp’yutеr slaydlari, dоska, ko’rgazmali kurоllar
|
O’qitish shakli
|
Jamоat, to’g’ridan-to’g’ri, juft-juft bo’lib ishlash
|
O’qitish nazоrati
|
Tехnik vоsitalar bilan ta’minlangan, o’qitish usullarini qo’llash mumkin bo’lgan o’quv хоna
|
Manitоring va bahоlash
|
Оg’zaki nazоrat,savоl-javоb, o’z-o’zini nazоrat kilish, rеyting tizimi asоsida bahоlash
|
Tirsakli valning - Pedagogik innovatsiyalar, professional

191
Porshenning harakatlanishi vaqtida u o‘z devorlari bilan chiqarish
darchasini ochishi bilanoq bosimga ega bo‘lgan ishlatilgan gazlar tashqariga chiqa
boshlaydi. So‘ngra kiritish darchalari ochilib, silindrga nasos yordamida yangi
zarad (yonilg‘i aralashmasi yoki havo) yuboriladi, u esa ishlatilgan gazlar bilan
qisman aralashib ularni chiqarish darchalari orqali tashqariga siqib chiqaradi.
Keyingi siklda shu jarayonlar yana ketma-ket takrorlanadi.
Rotorli dvigatellarda yonilg‘ining yonishi natijasida kengaygan gazlar
bosim bilan rotorga ta’sir etib uni aylantiradi. Hozirgi vaqtda, rotorli dvigatellar,
ayrim kamchiliklari tufayli avtomobillarda kam qo‘llanilmoqda. Rotorli
dvigatellar o‘z navbatida gaz turbinali va rotor- porshenlilarga bo‘linadi.
Qo‘rg‘oshin-kislotali - Pedagogik innovatsiyalar, professional

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional Pdf ko'rish
|
bet | 159/216 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 19,16 Mb. | | #252024 |
Bog'liq O\'zbekiston respublikasiQo‘rg‘oshin-kislotali
akkumulator
batareyasining
tuzilishi.
Akkumulator bata-reyasi yaxlitqobiq 12 da joylashtirilgan uch yoki olti ketma-ket
ulangan akkumulatorlardan tashkil topgan. har bir akkumulator bir-biridan
to‘siqlar bilan ajratilgan. Akkumulator batareyalarining qobig‘i ebonit, termoplast,
polipropilen va polistirol kabi kislotaga chidamli, mexaniq mustahkamligi yetarli
darajada yuqori bo‘lgan materiallardan tayyorlanadi. Qobiqning har bo‘limining
pastki qismida musbat va manfiy plastinalar tayanadigan qovurg‘alar 13 bo‘lib,
ular akkumulator tubiga cho‘kmalar yig‘ilganda (aktiv massa to‘qilganda)
plastinalarni qisqa tutashuvdan saqlaydi.
Akkumulator batareyasi.
1-separator,
2-musbat
plastinalar,3-man-fiy plastinalar, 4-
baretka,
5-saqlovchi
to‘siq,
6-
ko‘prikcha, 7-qopqoq, 8-elektrolit va
distillangan suv quyish tuynugi, 9 -
elementlararo ulagich, 10-tiqin, 11 -
qutb
qulog‘i,12-yaxlitqobiq,
13-
tayanch qovurg‘asi.
Akkumulator elementi musbat
2 va manfiy 3 plastinalardan yigiladi.
Plastinalar asosi qo‘rg‘oshin panjara
bo‘lib, uning quyilish xususiyatlarini
yaxshilash, mexanik mustahkamligini va
korroziyaga
chidamliligini
oshirish
maqsadida tarkibiga 7-8% surma va 0,1-
0,2%
margimush
qo‘shiladi.
Qo‘rg‘oshin pan-jara oralariga aktiv
massa to‘l-diriladi. Musbat plastinaga
aktiv massa sifatida qo‘rg‘oshin surigi (
Pb
3,
O
4
), qo‘rg‘oshin oksidi ( PbO ) va
sulfat kislota ( H
2
SO
4
) ara-lashmasi
qoplansa, manfiy plasti-naga qo‘rg‘oshin
kukuni va sulfat kislota aralashmasi
suriladi. Mus-bat plastinaning aktiv
massasi
mus-tahkamligini
oshirish
uchun unga po-lipropilen tolalalari
qo‘shiladi.
Manfiy plastinalaridagi aktiv massa ish jarayonida zichlashib ketishini
oldini olish uchun uning tarkibiga 2% gacha kengaytiruvchi moddalar qo‘shiladi.
Kengaytiruvchi moddalar sifatida torf, qorakuya, paxta tarandisi va hokazolar
ishlatiladi.
Shu usulda tayyorlangan plastinalar presslanadi, quritiladi va sulfat kislota
N2SO4 hamda distillangan suvdan tashkil topgan eritmaga, ya’ni elektrolitga
tushiriladi va qiymati kichik bo‘lgan tok bilan zarad qilinadi. Bu jarayon
|
| |
Test savollari - Pedagogik innovatsiyalar, professional

Test savollari. 1. Dvigatel qanday vazifani bajaradi? a)
issiqlik energiyani mexanik energiyaga aylantiradi.
b)
Mexanik energiyani elektr energiyaga aylantiradi.
c)
Gidravlik energiyani elektr energiyaga aylantiradi.
d)
Elektr energiyani mexanik energiyaga aylantiradi.
e)
a va d javoblar to‘g‘ri.
2. Ish siklini amalgam oshirish usuli bo‘yicha dvigatellar necha taktli bo‘ladi? a)
to‘rt va besh taktli.
b)
Ikki va to‘rt taktli.
c)
Uch va ikki taktli.
d)
Besh va yeti taktli.
e)
Olti va sakkiz taktli.
3. Qo‘llaniladigan yoqilg‘I turi bo‘yicha qaysilarga bo‘linadi? a)
benzinda ishlaydigan.
b)
Dizel yoqilg‘isida ishlaydigan.
c)
Siqilgan gazda ishlaydigan.
d)
Suyultirilgan gazda ishlaydigan.
e)
Barcha javoblar to‘g‘ri.
4. Dvigatel necha mexanizm va tizimdan iborat? a)
ikki mexanizm va o‘nta tizim.
b)
Ikki mexanizm va beshta tizim.
c)
Beshta mexanizm va ikki tizim.
d)
Uchta mexanizm va beshta tizim.
e)
Ikki mexanizm va ikki tizimdan.
5. Gaz taqsimlash mexanizmining vazifasi nimadan iborat? a)
. Klapanlarni o‘z vaqtida ochish va yopish, yonuvchi aralashmani yoki
havoni slindrlarga kiritish va ishlatib bo‘lgan gazlarni atmosferaga chiqarish uchun
xizmat qiladi.
b)
Slindr ichidagi ishchi aralashmaning yonishi natijasida hosil bo‘lgan
bosimni qabul qilib porshenning to‘g‘ri chiziqli ilgarilanma qaytma harakatini
tirsakli valning aylanma harakatiga o‘zgartirib beradi.
c)
Bir-biriga tegib ishlaydigan detal yuzalari ishqalanishi va yeyilishini
kamaytirish hamda ular orasida hosil bo‘lgan issiqlikning bir qismini o‘zi bilan
olib ketish maqsadida ular orasida moylash materialini keltirish uchun zarur
bo‘ladi.
d)
Karbyurator, injector va gazli dvigatellar slindrdagi ishchi
aralashmani majburiy ravishda yondirib yuborish uchun kerakli vaqtda elektr
uchquni hosil qilish uchun xizmat qiladi.
e)
Tashqi muhit haroratiga qarab dvigatelning eng qulay haroratini -
yoqilg‘I yonishi va qo‘zg‘aluvchan detallarni qo‘zg‘almas detallarga ishqalanishi
185
natijasida hosil bo‘lgan issiqlikning bir qismini sovitish agentiga yuborish uchun
xizmat qiladi
Qaysi universitet modulining funksiyalari ta’lim xizmatlari va ilmiy izlanishlarni taqdim etish bilan cheklangan, ixtirolarni tijoratlashtirish talab qilinmagan?

|
Qaysi universitet modulining funksiyalari ta’lim xizmatlari va ilmiy izlanishlarni taqdim etish bilan cheklangan, ixtirolarni tijoratlashtirish talab qilinmagan?
|
bet | 44/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunQaysi universitet modulining funksiyalari ta’lim xizmatlari va ilmiy izlanishlarni taqdim etish bilan cheklangan, ixtirolarni tijoratlashtirish talab qilinmagan?
Universitet-3.0
Universitet-2.0
Universitet-1.0
Universitet-5.0
Kelajak universiteti sifatida nafaqat talim, ilm-fan va innovatsiya, ko‘proq darajada - sotsiumning barcha tuzilmalari bilan integratsiyalashuv, inson kapitalining uning butun umri davomidagi rivojlanishi bilan birga borishi qaysi universitet shakliga xos?
universitet 3.0 ga
universitet 1.0 ga
universitet 4.0 ga
universitet 5.0 ga
Ikkinchi akademik tadbirkorlik XX asrning boshida va o‘rtalarida gumanitar fanlar yo‘nalishlarida qo‘llaniladigan qaysi universitetga o‘kazilgan.
Pekinga
Tokioga
Seulga
Stenfordga
Adabiyotlarda va muomalada oxirgi paytlarda "tadbirkorlik universiteti" qanday nom bilan atalmoqda?
univsitet 4.0
universitet 2.0
universitet
universitet 3.0
IMRAD – bu ilmiy maqola tuzilishining bir muncha keng tarqalgan abbreviaturasi bo‘lib inglizcha:
Introduction (Annotatsiya), Methods (Metodlar), Results (Natijalar) And (&) Discussion (Xulosa).
Introduction (Xulosa), Methods (Metodlar), Results (Natijalar) And (&) Discussion (Muhokama).
Introduction (Natija), Methods (Metodlar), Results (Natijalar) And (&) Discussion (Kirish).
Introduction (Kirish), Methods (Metodlar), Results (Natijalar) And (&) Discussion (Muhokama).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qaysi universitet modulining funksiyalari ta’lim xizmatlari va ilmiy izlanishlarni taqdim etish bilan cheklangan, ixtirolarni tijoratlashtirish talab qilinmagan?
|
BIR SO‘MLIK TOVAR MAHSULOTIGA KETGAN XARAJAT

|
BIR SO‘MLIK TOVAR MAHSULOTIGA KETGAN XARAJAT
|
bet | 102/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BIR SO‘MLIK TOVAR MAHSULOTIGA KETGAN XARAJAT - ishlab chiqarish tannarxini tovar mahsuloti hajmiga nisbati tariqasida aniqlanadi.
BIRGALIKDA HARAKATLANTIRISH — mahsulotni o‘tkazish va sotish bo‘yicha bir tadbir bo‘lib, bu tadbir o‘tkazilayotganda bir mahsulot boshqasi bilan bir mahalda reklama qilinadi. Masalan, kofening yangi navi taniqli choy savdo markasi, plyonka fotoapparat, dasturiy ta’minot esa kompyuter bilan birga reklama qilinishi diqqatga sazovor. Bunga o‘xshagan tadbir amalga oshirilayotganda tovarga biriktirib qo‘yiladigan yoki mustaqil ravishda taqsimlanadigan kuponlar, vaucherlar va boshqa elementlardan foydalanilishi mumkin.
BIRIKTIRILGAN DAROMADLAR — o‘zlarining tegishli budjetga biriktirilganligiga qarab to‘liq yoki qa’tiy belgilangan hissada (foizda) doimiy ravishda yoki ma’lum bir muddat davomida u yoki bu budjetga tushuvchi daromadlar (soliqlar).
BIRINCHI DIFFERENSIAL YER RENTASI — yer maydonlarining unumdorligi va bozorga yaqinligi tufayli vujudga keladigan va yer egalari o‘zlashtiradigan ustama foyda.
BIRJA (goll.beurs, nem. Borse- hamyon) — 1) mahsulot, valuta va qimmatbaho qog‘ozlarni ayirboshlashda, hisob va ma’lumot xizmatlarini amalga oshirishda faol qatnashuvchi tashkilot. Xizmat ko‘rsatgani uchun vositachilik yig‘imini oladi; 2) birja savdo-sotig‘i bo‘ladigan joy; 3) Birja – bu yuridik shaxs bo‘lib, oldindan tayinlangan joy va muayyan vaqtda, belgilangan qoidalar asosida ommaviy va oshkor birja savdolarini tashkil etish va o‘tkazish orqali birja tovarlari savdosi uchun shart-sharoit yaratadi; 3) Birja (nem., grek.) — muntazam turuvchi qonunlashtirilgan joy, tovarlarni (tovar), chet el valutasini (valuta) standartlar va namunalari bo‘yicha sotuvchi yoki ish kuchini yollanganda (mehnat birjasi) vositachilikni amalga oshiruvchi qimmatbaho qog‘ozlar ulgurji (ba’zan chakana) savdo bozori. Boshqa kam tarqalgan har xil birjalar ham ma’lum. Qoidaga ko‘ra birja qo‘mitasi B.ning rahbar organi hisoblanadi. B. brokerlar (maklerlar), dilerlar faoliyati joyidir. Hozirgi vaqtda B. ishida kompyuter shoxobchalari va hozirgi zamon aloqa vositalaridan keng foydalaniladi, bu axborotlar operativ ayirboshlash imkonini beradi va birja operatsiyalarini o‘tkazishda samaradorlikni oshiradi. B. prezidenti undagi bosh vazifador shaxs hisoblanadi. Uni B.rahbar organi bo‘limiga boshqaruv organiga tayinlaydi. B .rahbar organi uni boshqaradi; uning siyosatini ishlab chiqadi va amalga oshiradi. Bu Aksionerlar kengashi, pravlenie yoki kishilarning boshqa guruhi bo‘lishi mumkin; 4) Birja – bozorning bir turi. Avvaldan tayinlangan manzil va vaqtda, belgilangan qoidalar asosida ochiq savdo – sotiq o‘tkazish orqali birja tovarlarni bilan erkin ulgurji savdo qilish uchun shart – sharoitlar yaratuvchi, yuridik shaxs hisoblanadigan korxona.
|
| |
murakkab hisob-kitoblarni avtomatlashtirish talabaning diqqatini o‘rganilayotgan hodisa yoki jarayonning mohiyatini tushunishga qaratish imkonini beradi

|
murakkab hisob-kitoblarni avtomatlashtirish talabaning diqqatini o‘rganilayotgan hodisa yoki jarayonning mohiyatini tushunishga qaratish imkonini beradi
|
bet | 42/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchun... murakkab hisob-kitoblarni avtomatlashtirish talabaning diqqatini o‘rganilayotgan hodisa yoki jarayonning mohiyatini tushunishga qaratish imkonini beradi.
26). Masofali o‘qitish jixatiga nima kirmaydi?
an’anaviy bilimlar nazorati usullari
27). Merrillning Qo‘llash tamoyili to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
Tinglovchilar mashg‘ulot jarayonida yangi bilimlarni mustaqil ravishda qo‘llashlari kerak.
28). Ilias – masofaviy ta’lim tizimi qanday tizim hisoblanadi?
Keng xususiylashtirish imkoniyatlariga ega bepul platforma
29). Taqdimot tayyorlarlash dasturi – ...
... bu MS PowerPoint, Prezi, SlideRocet, VoiceThread va boshqalar kabi taqdimotlarini yaratish va qo‘llash uchun keng miqyosda qo‘llaniladi.
30). DigCompEdu pedagoglarning raqamli kompetensiyasi modelining 1-yo‘nalishi ta’rifi to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
ta’lim jarayonining barcha subyektlarining raqamli texnologiyalar orqali o‘zaro ta’sirini o‘z ichiga olgan kompetetsiyalar bilan bog‘liq: jamoa, ta’lim oluvchilar va ularning ota-onalari bilan kasbiy o‘zaro hamkorlik. Ushbu yo‘nalish shuningdek, pedagogning axborot texnologiyalari va raqamli vositalar va resurslardan foydalanish sohasida uzluksiz rivojlanishga yo‘naltirilgan o‘z kasbiy faoliyatini tahlil qilish qobiliyatini shakllantirishni o‘z ichiga oladi.
43). Pedagogik faoliyat – bu?
o‘qituvchi tomonidan aniq maqsadlarga muvofiq tashkil etiladigan kasbiy harakatlar majmui
53). Pedagogika sohasida yangi ilmiy yo‘nalish nima deb nomlanadi?
"O‘qituvchining innovatsion faoliyati"
57). Ma’ruzaning metodologik funksiyasi berilgan javobni toping.
Asosiy ilmiy faktlar, qoidalar, xulosalarning mohiyatini yoritish
58). Kredit-modul tizimiga berilgan javobni toping.
o‘qitishning modul texnologiyalari jamlamasi va kredit o‘lchovi asosida baholash modeli
23). Raqamli didaktika tushunchasiga ta’rifi qaysi qatorda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
Raqamli didaktika – pedagogikaning bir qismi hisoblanib, raqamli ta’lim muhitida o‘quv jarayonini tashkil etish bo‘yicha fan sifatida qaraladi.
29). iSpring Learn – masofaviy ta’lim tizimi qanday tizim hisoblanadi?
forumlar va shaxsiy bloglar yaratish imkoniyatiga ega bepul platforma.
59). Kredit-modulning ECTS tizimida har bir modul qancha miqdordagi kreditlarni aks ettiradi
kredit o‘lchovi yo‘q.
Muayyan miqdordagi kredit
O‘qitish – bu
qandaydir ma’noda nafaqat rasmiy, shu bilan birga norasmiy o‘qishni ham o‘zida namoyon etadi.
qandaydir ma’noda faqat rasmiy, shu bilan birga norasmiy o‘qishni ham o‘zida namoyon etadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
murakkab hisob-kitoblarni avtomatlashtirish talabaning diqqatini o‘rganilayotgan hodisa yoki jarayonning mohiyatini tushunishga qaratish imkonini beradi
|
B4.2.3 Monitors - Quality

B4.2.3 Monitors - Quality
WHQL Test Specification References:
Chapter 1: Introduction to HCT Test Specifications
B4.2.3.1 Pass WHQL tests
See B1.3.
See “Monitors” in the HCT documentation.
B4.2.4 Monitors - Windows Experience B4.2.4.1 Color monitor is DDC2B-compliant and supports EDID 1.3 data structure
A monitor must be compliant with VESA Enhanced Extended Display Data Channel Standard (E-DDC), Version 1, Level 2B protocols (DDC2B), which defines the communications channel between the display and host system. A monitor must assume multiple I2C-compliant devices exist on the communications bus, and as such, a monitor must not impede the use of the I2C bus in any way. A monitor designed for, or included with, a PC 2001 system must not issue DDC1 transactions.
The monitor also must transmit an EDID structure containing unique ID Manufacturer Name and ID Product Code identifiers, plus all required fields, as defined in Section 3 of VESA Enhanced Extended Display Identification Data Standard (E-EDID), Release A.
For analog CRTs, EDID content must indicate at least one VESA mode at 75 Hz, or better, for each resolution supported.
|
Tayanch iboralar - Pedagogik innovatsiyalar, professional

268
20-mavzu: Elektr tok manbai vazifasi, tuzilishi
Reja:
1.
Elektr tok manbai vazifasi.
2.
Akumlyator batareyasi haqida umumiy ma’lumot.
3.
Generatorning tuzilishi
Dvigatelni starter yordamida ishga tushirish uchun va generator
ishlamaganda yoki uning quvvati yetarli bo‘lmaganda avtomobildagi barcha tok
iste'molchilarini elektr energiyasi bilan ta’minlash vazifasini akkumulator
batareyasi bajaradi. Akkumulator elektr tokining kimyoviy manbai bo‘lib, u
tashqaridan elektr toki berilganda kiyomviy energiyani yig‘ish (zaradlanish) va uni
elektr energiya ko‘rinishida tashqi iste'molchilarga uzatish (razradlanish)
qobiliyatiga ega bo‘lgan moslamadir. Energiyani bir ko‘rinishdan ikkinchi
ko‘rinishga o‘tish jarayoni akkumulatorning butun ishlash davrida uzluksiz davom
etib turadi.
Dvigatelni ishga tushirish jarayonida starter juda qisqa vaqt ichida katta
miqdorda, 250 A dan 1000 A gacha tok iste'mol qiladi. Shuning uchun,
avtomobillarga o‘rnatiladigan akkumulatorlarning ichki qarshiligi imkon boricha
kichik, katta razrad toklariga chidamli bo‘lishi kerak. Tuzilishi katta razrad toki
berishga moslashtirilgan akkumulator batareyasi -
Yodda tuting! - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

|
O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)Bog'liq ozbekiston tarixi 9 uzb (1)Yodda tuting!
Taraqqiyparvarlar barcha sohalarni rivojlantirishga qodir
mahalliy kadrlarni tayyorlash, zavod va fabrikalar qurib,
mahsulotlarni o‘lkaning o‘zida ishlab chiqarishni zarur deb
bildilar.
O‘zingizni sinang!
Islom tarixiga oid asarlar – ... Jadidlarning islomga oid g‘oyalari – ...
Birinchi o‘zbek advokati – ... Abdurauf Abdurahim o‘g‘li – …
Turkiston taraqqiyparvarlari XX asrning boshla-
ridagi dunyoda ro‘y bergan siyosiy jarayonlarni
diqqat bilan kuzatib bordilar. Bu davrda xorijdagi
siyosiy partiyalarning dasturlarini tahlil qildilar.
Shu vaziyatda taraqqiyparvarlar o‘zbek xalqining tinchliksevarligi, bo-
siqligidan kelib chiqib, barcha muammo larni tinch yo‘l bilan hal etishga
intildilar, chunki ular qonli to‘qnashuv va urushlarga qarshi edilar.
1917-yildagi Rossiya fevral voqealari arafasida Turkiston jadidchiligi
kuchli siyosiy harakatga aylandi. Birinchi jahon urushidan keyin jadidlar
parlamentar monarxiya uchun kurashgan bo‘lsalar, fevral voqealaridan
keyin ancha keng qamrovli, bir qator siyosiy talablarni ilgari surdilar.
Jumladan, mahalliy aholi huquqlarini kengaytirish, o‘lkani boshqarish
yuzasidan islohotlar o‘tkazish, Davlat Dumasidan o‘lka aholisi sonidan
kelib chiqib o‘rin ajratish, milliy matbuot erkinligini ta’minlash kabilar.
Ayni vaqtda, milliy-siyosiy partiyalar va tashkilotlar, masalan, «Sho‘roi
Islomiya», «Ittifoq» kabi bir qator tashkilotlar tuzildi. Bu paytda jadidlar
tub yerli aholi ijtimoiy tarkibining barcha qatlam vakillarini o‘z ortidan
ergash tira oldilar. Turkistonda jadidlar faoliyati mahalliy aholini ma’rifatli
qilishga, ularda milliy o‘zlikni anglashning kuchayishiga, ozodlik uchun
kurashlarning ko‘tarilishiga o‘z ta’sirini ko‘rsatdi. Jadid chilik harakati
o‘lkada podsho hukumatining mustamlakachilik siyosatiga qarshi turuv-
chi asosiy ma’naviy kuch sifatida namoyon bo‘ldi.
1917-yil mart oyi boshlarida jadidlar tomonidan Toshkentda barcha
erkparvar tashkilotlarning umumiy dasturiga ega bo‘lgan yagona tashkilot –
«Musulmon markaziy sho‘rosi» tuzildi. Uning ta’sis syezdida 350 delegat
qatnashgan. Ular orasida ozarbayjonlar, tatarlar, turkmanlar, boshqird-
lar kabi boshqa musulmon xalqlarining vakillari ham bo‘lgan. Syezdda
|
| |
startyor akkumulatorlar - Pedagogik innovatsiyalar, professional

269
barobar ortiq bo‘lishi diqqatga sazovardir. Shu sababli, akkumulatorlarni ishlatish
jarayonida ularning ishonchlilik va chidamlilik omillari o‘ta zarur bo‘lganda
(masalan, yer sharining shimoliy
yoki janubiy qutblarida , umuman yetib borish
qiyin bo‘lgan joylarda ishlaydigan avtomobillar uchun)
ishqorli akkumulatorlarni
ishlatish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
B4.1.4.8.2.1 Textures - Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements

|
Microsoft Windows Logo Program System and Device Requirements
|
bet | 98/188 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #429 |
B4.1.4.8.2.1 Textures. These include the following:
-
MIP–mapped textures
-
Bilinear, or better filtered textures, rather than point-sampled, with perspective correction
B4.1.4.8.2.2 Alpha blending for 3-D graphics. Support for source alpha blending (that is, the blend operation does not require an alpha channel in the render target) and destination alpha blending (that is, the blend operation requires an alpha channel in the render target) is required for all devices. The following table shows the blend modes that must be supported as source and destination factors for alpha blending. All modes must be available in any combination and without dependency on other modes.
|
| |
Pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 115

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional Pdf ko'rish
|
bet | 115/216 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 19,16 Mb. | | #252024 |
Bog'liq O\'zbekiston respublikasi6.
Krivoship shatunli mexanizmning vazifasi nimadan iborat?
a)
Klapanlarni o‘z vaqtida ochish va yopish, yonuvchi aralashmani yoki
havoni slindrlarga kiritish va ishlatib bo‘lgan gazlarni atmosferaga chiqarish uchun
xizmat qiladi.
b)
Slindr ichidagi ishchi aralashmaning yonishi natijasida hosil bo‘lgan
bosimni qabul qilib porshenning to‘g‘ri chiziqli ilgarilanma qaytma harakatini
tirsakli valning aylanma harakatiga o‘zgartirib beradi.
c)
Bir-biriga tegib ishlaydigan detal yuzalari ishqalanishi va yeyilishini
kamaytirish hamda ular orasida hosil bo‘lgan issiqlikning bir qismini o‘zi bilan
olib ketish maqsadida ular orasida moylash materialini keltirish uchun zarur
bo‘ladi.
d)
Karbyurator, injector va gazli dvigatellar slindrdagi ishchi
aralashmani majburiy ravishda yondirib yuborish uchun kerakli vaqtda elektr
uchquni hosil qilish uchun xizmat qiladi.
e)
Tashqi muhit haroratiga qarab dvigatelning eng qulay haroratini -
yoqilg‘I yonishi va qo‘zg‘aluvchan detallarni qo‘zg‘almas detallarga ishqalanishi
natijasida hosil bo‘lgan issiqlikning bir qismini sovitish agentiga yuborish uchun
xizmat qiladi
7.
Moylash tizimining vazifasi nimadan iborat?
a)
Klapanlarni o‘z vaqtida ochish va yopish, yonuvchi aralashmani yoki
havoni slindrlarga kiritish va ishlatib bo‘lgan gazlarni atmosferaga chiqarish uchun
xizmat qiladi.
b)
Slindr ichidagi ishchi aralashmaning yonishi natijasida hosil bo‘lgan
bosimni qabul qilib porshenning to‘g‘ri chiziqli ilgarilanma qaytma harakatini
tirsakli valning aylanma harakatiga o‘zgartirib beradi.
c)
Bir-biriga tegib ishlaydigan detal yuzalari ishqalanishi va yeyilishini
kamaytirish hamda ular orasida hosil bo‘lgan issiqlikning bir qismini o‘zi bilan
olib ketish maqsadida ular orasida moylash materialini keltirish uchun zarur
bo‘ladi.
d)
Karbyurator, injector va gazli dvigatellar slindrdagi ishchi
aralashmani majburiy ravishda yondirib yuborish uchun kerakli vaqtda elektr
uchquni hosil qilish uchun xizmat qiladi.
e)
Tashqi muhit haroratiga qarab dvigatelning eng qulay haroratini -
yoqilg‘I yonishi va qo‘zg‘aluvchan detallarni qo‘zg‘almas detallarga ishqalanishi
natijasida hosil bo‘lgan issiqlikning bir qismini sovitish agentiga yuborish uchun
xizmat qiladi.
|
| |
Pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 116

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional Pdf ko'rish
|
bet | 116/216 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 19,16 Mb. | | #252024 |
Bog'liq O\'zbekiston respublikasi8.
Yuqori chekka nuqta (YUCHN) to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni
toping?
a)
Porshenning tirsakli val o‘qiga yaqinlashgan eng chekka turish holati.
b)
Porshenning tirsakli val o‘qidan uzoqlashgan eng chekka turish holati.
c)
Porshenning bir chekka nuqtadan ikkinchi chekka nuqtagacha qarab
harakatlanganida bosib o‘tgan masofa.
186
d)
Slindr ichida ketma-ket bajariladigan jarayonlar majmuasi natijasida
yoqilg‘I energiyasini mexanik ishga aylantirishni ta’minlaydi.
e)
Porshen YUCHN da turganida uning tubi bilan dvigatel blogining
kallagi orasida hosil bo‘lgan hajm.
9.
Porshen yo‘li qaysi qatorda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
a)
Porshenning tirsakli val o‘qiga yaqinlashgan eng chekka turish holati.
b)
Porshenning tirsakli val o‘qidan uzoqlashgan eng chekka turish holati.
c)
Porshenning bir chekka nuqtadan ikkinchi chekka nuqtagacha qarab
harakatlanganida bosib o‘tgan masofa.
d)
Slindr ichida ketma-ket bajariladigan jarayonlar majmuasi natijasida
yoqilg‘I energiyasini mexanik ishga aylantirishni ta’minlaydi.
e)
Porshen YUCHN da turganida uning tubi bilan dvigatel blogining
kallagi orasida hosil bo‘lgan hajm.
10.
Ish sikli nima?
a)
Porshenning tirsakli val o‘qiga yaqinlashgan eng chekka turish holati.
b)
Porshenning tirsakli val o‘qidan uzoqlashgan eng chekka turish holati.
c)
Porshenning bir chekka nuqtadan ikkinchi chekka nuqtagacha qarab
harakatlanganida bosib o‘tgan masofa.
d)
Slindr ichida ketma-ket bajariladigan jarayonlar majmuasi natijasida
yoqilg‘I energiyasini mexanik ishga aylantirishni ta’minlaydi.
e)
Porshen YUCHN da turganida uning tubi bilan dvigatel blogining
kallagi orasida hosil bo‘lgan hajm.
|
| |
Ko‘p silindrli to‘rt taktli dvigatellarning ish tartibi

|
Ko‘p silindrli to‘rt taktli dvigatellarning ish tartibi Pdf ko'rish
|
bet | 121/216 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 19,16 Mb. | | #252024 |
Bog'liq O\'zbekiston respublikasi3. Ko‘p silindrli to‘rt taktli dvigatellarning ish tartibi.
Bir silindrli dvigatellarda og‘ir maxovik qo‘llanishiga qaramay ularda
tirsakli valning aylanishi ravon bo‘lmaydi. O‘z navbatida maxovikning katta
massasi dvigatelning og‘irligi oshishiga sababchi bo‘ladi. Dvigatelning quvvatini
oshirish maqsadida uning litrajini ko‘paytirish uchun silinrning geometrik
razmerlarini oshirishdan ko‘ra silindrlar sonini ko‘paytirish maqsadga muvofiqdir.
Chunki silindrning geometrik razmerlarini katta qilish krivoship-shatun mexanizmi
detallarining katta kuch natijasida yemirilishini tezlatish bilan birga, dvigatel
harakatlanuvchi detallarda zararli inertsion kuchlar ko‘payishiga sababchi bo‘ladi.
Shu sababli avtotraktor dvigatellarida o‘lchamlari bir xil bo‘lgan bir necha
silindrlar bitta tirsakli val bilan ishlovchi qilib yasaladi. Ko‘p silindrli dvigatelarda
tirsakli valning aylanishlar soniga nisbatan ish bajarish jarayonlarning soni
oshishiga qarab oshadi. Shuning uchun ko‘p silindrli dvigatellarda tirsakli valning
tekis aylanishiga va maxovik massasining bir necha bor kamaytirishga erishildi.
Turt taktli silindrli dvigatelda kengayish takti 180o da bir marta, ya’ni
tirsakli valning yarim aylanishidan keyin ro‘y beradi. Bir qatorli bunday
dvigatellarda silindr ichida joylashgan porshenlar juft-juft bo‘lib bir xil yo‘nalishda
bo‘ladi. Birinchi va to‘rtinchi silindrlardagi porshenlar pastga tushganda, ikkinchi
va uchinchi silindrlardagi porshenlar yuqoriga ko‘tariladi (eki teskarisi). Bunday
dvigatellarda kengayish taktlarining ketma-ketligi silindrlar tartib nomeri bo‘yicha
1-3-4-2 (240 va 41 dvigatellarida) yoki 1-2-3-4 (24D va 415M dvigatellarida)
bo‘lishi mumkin. Shu kengayish taktlarining ketma-ketlikda takrorlanishi dvigatel
silindrlarining ishlash tartibi deb ataladi.
To‘rt taktli to‘rt silindrli, ishlash tartibi 1-3-4-2 bo‘lgan dvigatelning
taktlar ketma-ketligi 2-jadvalda ko‘rsatilgan.
|
| |
-mavzu: 4 taktli karbyuratorli dvigatelning ish sikli

3-mavzu: 4 taktli karbyuratorli dvigatelning ish sikli. Reja:
1.
Ichki yonuv dvigatelining umumiy tuzilishi.
2.
Ish sikllari.
3.Karbyuratorli dvigatelning ish sikli
Avtomobillarda asosan
to‘rt taktli dvigatelining ish siklidan foydalaniladi.
Bular:
>
kiritish;
>
siqish;
>
kengayish (ish yo‘li);
>
chiqarish.
Ish sikli tirsakli valning ikki marta aylanganida sodir bo‘ladi.
Kiritish takti, porshen yuqorigi chetki nuqta (YUCHN)dan pastki chetki
nuqta (PCHN)ga tomon harakatlanganida amalga oshib, tirsakli valning 0 dan
180° gacha burilishiga to‘g‘ri keladi. Bu taktning boshlanishi oldidan kiritish
klapani ochiladi. Silindrga yonuvchi aralashma (benzinli dvigatellarda) yoki havo
(dizellarda) kiritiladi. Silindrga kiritilgan yonuvchi aralashma qizigan detallarning
ta’sirida qiziydi va kiritish takti oxirida uning harorati 40°...80°£ ga yetadi (14a
rasm).
Siqish takti, porshenning PCHNdan YUCHN tomon siljiganida amalga
oshadi va tirsakli valning 180° dan 360° gacha burilishiga to‘g‘ri keladi. Bunda
kiritish hamda chiqarish klapanlari yopiq bo‘ladi. Harorat .650°£ga yetadi (14b
rasm).
Kengayish yoki ish yo‘li takti, ikkala klapanning yopiq xolatida tirsakli
valning 360 dan 540° gacha burilishida amalga oshadi. Ishchi aralashmaning
alangalanishi natijasida silindrdagi harorat va bosim tez ko‘tariladi. Gazlarning
maksimal harorati esa benzinli dvigatellarda 2500°£ga, dizellarda 1600...1900°£
ga
yetadi
(14v
rasm).
188
b
g
5-rasm. To‘rt taktli sikl: a-kiritish; b-siqish; v-ish yo‘li; g-chiqarish.
PChN Porshen
Ikki taktli dizelli va karbyuratorli dvigatellarning ish sikllari

193
5. Tashqi muhitni muhofaza qilish nuqtai nazaridan ikki taktli dvigatellar
ko‘pchilikka yoqmay kelmoqda. Chunki ikki taktli dvigatellarda yonishdan hosil
bo‘lgan va atmosferaga chiqarib yuboriladigan gazlar havodan nafas oluvchi
kishilar va boshqa jonzotlar sog‘ligini tarkibidagi zaharli gazlar bilan xavf ostiga
qo‘yadi. Shuning uchun ham keyingi vaqtlarda ikki taktli dvigatellarni umuman
ishlab chiqarmaslik kerak degan fikrdagi kishilar ham bo‘ldi. To‘rt taktli
dvigatellarda yuqorida ko‘rsatilgan afzalliklari tufayli, ikki taktli dvigatellardan
ham ba’zi bir jihatdan hatto orqada qolsa ham barcha tez yurar avtotraktor
dvigatellarida keng qo‘llanilmoqda.