Ko’priklarning oldindan zo’riqtirilgan temirbeton konstruksiyalari

2.2. Ko’priklarning oldindan zo’riqtirilgan temirbeton konstruksiyalari
Betonda yoriq paydo bo’lishining oldini olish uchun uni cho’zilgan armatura yordamida siqiladi. Тayyorlash jarayonida sun’iy ravishda (oldindan) betonda siqilish va armaturada cho’zilish kuchlanishlari uyg’otilgan temirbeton konstruksiyalari oldindan zo’riqitirilgan konstruksiyalar deb ataladi.
Oldindan zo’riqtirilgan konstruksiyalarning afzalligi ularning yoriqbardoshliligi va bikirligi yuqori darajada ekanligidadir. Ana shu xossa tufayli o’ta mustahkam po’lat va betondan foydalanish imkoniyati tug’iladi, buning natijasida oddiy armatura temirbetondagiga nisbatan 30...70% kamroq bo’ladi. Ayni paytda beton sarfi ham kamayib, konstruksiya vazni yengillashadi. Oldindan zo’riqtirilgan konstruksiyalarda B20...B60 sinfli beton va o’ta mustahkam armatura ishlatiladi. O’ta mustahkam materiallarning qo’llanilishi temirbeton konstruksiyasining ko’ndalang kesimlarini kichraytirish imkonini beradi; bu esa konstruksiya narxini kamaytiradi, chunki beton bilan armaturaning narxi mustahkamlikka nisbatan sekinroq ortadi. Oldindan zo’riqtirilgan temirbeton konstruksiyalari o’zining zanglashga qarshi o’ta turg’unligi, ko’pga chidamliligi va bardoshliligi bilan farq qiladi. Konstruksiyalrni oldindan zo’riqtirilishi oraliq (prolet)larni kattalashtiradi, kesimlarni kichiklashtirish evaziga ulardan samarali foydalanish doirasini kengaytiradi. Betonda cho’zuvchi kuchlanishlar paydo bo’ladigan konstruksiyalarda (egiluvchi elementlar, quvurlar, rezervuarlar, minoralar va h.k. Qarshi (1926 37 yillarda Behbudiy) - Qashqadaryo viloyatidagi shahar (1926 yildan), viloyat markazi (1943 yildan). Qashqadaryo vohasining markazida, Qashqadaryo boʻyida, xalqaro t. yil va avtomobil yoʻllari kesishgan joyda. Minora (arab. - mayoq) - gorizontal (eni) oʻlchamiga nisbatan vertikal (tik) oʻlchami ortiq boʻlgan baland in-shoot. M.lar aylana, koʻp qirrali yoki toʻrtburchak shaklida barpo qilinib, yuqoriga tomon ingichkalashib boradi. ) oldindan zo’riqtirilgan temirbetondan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Oldindan zo’riqitirilgan konstruksiyalarni tayyorlash uchun ko’p mehnat sarflanadi, maxsus uskunalar hamda yuqori malakali ishchilar talab etiladi; bular uning kamchiligi hisoblanadi.
Oldindan zo’riqish hosil qilishning usullari. Oldindan zo’riqtirilgan konstruksiyalarni tayyorlash jarayonida armaturani beton yotqizishdan ilgari tirgaklariga tirab yoki beton qotgandan keyin betonning o’ziga tirab taranglash mumkin (2.11-rasm). Ba’zi hollarda taranglash ishlari bevosita qurilish maydonchasining o’zida amalga oshiriladi. Bunga katta oraliqli va yirik o’lchamli konstruksiyalar, ularning alohida bo’laklari zavodlarda tayyorlanib,
|
2.11-rasm. Oldindan zo’riqtirilgan temirbeton qonstruksiyalarni tayyorlashning asosiy usullari:
a – armaturani tirgaklarga tirab taranglash; b – armaturani betonga qadab taranglash;
I – armaturani taranglash va elementni betonlash;
II, IV – tayyor elementlar;
III – element armaturasining cho’zilishdan oldingi qo’rinishi;
1 – tirgak, 2 – domkrat;
3 – anker
|
qurilish maydonchasida yig’iladigan temirbeton konstruksiyalar misol bo’la oladi. Bunday hollarda konstruksiyaning o’zi tirgak vazifasini o’taydi, betonni yotqizish jarayonida konstruksiyada armatura uchun tuynuk yoki o’yiq qoldirilgan bo’ladi. Тuynuklar beton qotishi jarayonida sug’urib olinadigan rezina shlanglar yoki po’lat quvurlar yordamida hosil qilinadi yoki maxsus tayyorlangan sirti g’adir-budur po’lat quvurlar beton ichida qoldiriladi. Beton yetarli mustahkamlikka erishgach, tuynuk yoki o’yiqdan o’tkazilgan armatura tarang tortiladi va uchlari mahkamlanadi (ankerlanadi). Keyin armatura bilan beton orasidagi yopishuvni ta’minlash va armaturani zanglashdan asrash maqsadida tuynukka 0,5...0,6 MPa bosim ostida sement qorishma xaydaladi.
Betonning uzatish mustahkamligi Rbp, ya’ni betonning siqish daqiqasida mustahkamligi uning sinfining 50% idan hamda 11 MPa dan kam bo’lmasligi; A–IV, At–IV, K–7, K–19, Vr–II singari o’ta mustahkam armaturalarda esa 15,5 MPa dan kam bo’lmasligi zarur.
Armaturani taranglash usullari. Armaturani taranglashning asosan uchta usuli: mexanik, elektr-termik va fizik-kimyoviy (o’z o’zini zo’riqtirish) usullari mavjud. Armaturani mexanik usul bilan taranglashda ko’pincha gidravlik domkratlardan foydalaniladi. Bu usulda aramaturada katta zo’riqish hosil qilishdan tashqari taranglash kuchini ham aniq o’lchasa bo’ladi. Bunda cho’ziladigan sterjenlarni domkrat silindriga biriktiriladi, domkratning porsheni element uchiga yoki maxsus tirgaklarga tiraladi. Qudratli domkratlarda taranglanadigan armaturani porshen bilan biriktiriladi. O’ramli armaturani taranglashda ikki yo’nalishda ishlaydigan yengil ko’chma domkratdan foydalaniladi.
Armaturani taranglashning elektr-termik usuli keyingi yillarda keng tarqaldi: endilikda oldindan zo’riqtirilgan konstruksiyalarning 3/4 qismi shu usul bilan tayyorlanmoqda.
Usulning afzalligi uning soddaligi va istalgan korxonada quyish imkoniyati mavjudligidadir. Ishlatiladigan uskunalar 5...10 marta arzon, konstruksiya tayyorlash uchun sarflanadigan mehnat ham 2...3 marotaba kam. Biroq,, aniqligi mexanik usuldagiga qaraganda ancha past. Bundan tashqari, bu usulda ko’pincha issiqligicha cho’zilgan simlardan foydalaniladi, chunki boshqacha mustahkam simlarda yuksak kuchlanish hosil qilish uchun juda katta haroratda qizdirishga to’g’ri keladi, bu esa simning mexanik xossasiga salbiy ta’sir etishi mumkin.
Armaturaning elektr-termik usul bilan taranglashda, armatura sterjenlarining uzunligi (ankerlar oralig’ini) qolip tirgaklarida ma’lum miqdorga kaltaroq olinadi (2.11-rasm), armaturadan tok o’tkazib, uni 300...4000S ga qizdiriladi. Uzaygan sterjenlar qolipning tirgaklariga erkin joylanadi, sovish jarayonida tirgaklar sterjenning qisqarishiga qarshilik ko’rsatadi, shu yo’l bilan sovigan sterjenlar oldindan zo’riqtiriladi. Shundan so’ng qolipga beton yotqiziladi va beton yetarli mustahkamlikka erishgandan so’ng armaturani mahkamlash uskunalari (ankerlar) dan bo’shatiladi, bo’shagan armatura qisqarib betonni siqadi.
Ba’zan, o’ta mustahkam simlarni taranglashda ikki usulni birgalikda qo’shib ishlatish hollari ham uchraydi. Qo’shma usulga ko’ra qizdirilgan sim aylanma stol yordamida uzluksiz ravishda taranglanadi. Тaranglashning bu usuli kuchlanishning 50%i mexanik usulda, qolgan 50%i qizdirib sovutish natijasida hosil qilinadi. Buning oqibatida uskunaning mahsuldorligi ikki marotaba oshadi, konstruksiyasi ixchamlashadi, oldindan uyg’otilgan kuchlanishning nazorat qilinadigan qiymati yana ham yaqinlashadi.
Тaranglashning fizik-kimyoviy usuli o’z-o’zidan zo’riqadigan konstruksiyalarni tayyorlashda qo’llaniladi. Bunda kengayuvchan sementdan tayyorlangan betonning o’zi kengayishi oqibatida armaturada kuchlanish paydo bo’ladi. Armaturada uyg’ongan cho’zuvchi kuchlanishlar betonni siqadi. Shu tariqa konstruksiya oldindan zo’riqadi.
Armaturalarni ankerlash. Quyida zo’riqtirilmagan armaturalarni ankerlash sxemalari keltirilgan (2.12-rasm). Elementlar diametri 5 mm gacha bo’lgan Br–II sinfli sim bilan ankersiz armaturalansa, betonning sinfi B20 dan; diametri 6 mm va undan ortiq bo’lsa – B30 dan kam bo’lmasligi lozim. K–7 va K–19 sinfli arqonsimon armatura qo’llangan elementlardagi betonning sinfi kamida B30 olinadi. Agar A–V (At–V) va At–IV sinfli sterjenli ankersiz armatura ishlatilsa, armatura diametri 18 mm gacha bo’lganda, beton sinfi kamida B20 va B30, armatura diametri 20 mm va undan ortiq bo’lganda, B25 va B30 dan kam bo’lmasligi kerak.
2.12-rasm. Zo’riqtirilmaydigan armaturalarni ankerlash: a – doirali silliq sterjenlarni to’qilgan karkaslarda; b – sterjen oxirida maxsus ankerlar bilan; v – sterjenlarni egish;
g – chetki erkin tayanchlarda; 1 – plastina; 2 – kiygizilgan kallak; 3 – shayba;
4 – burchaklik; 5 – payvand; 6 – sterjenlarni egilishiga qarshilik ko’rsatadigan qo’shimcha xomutlar
Armaturani betonga tirab taranglanganda, uning uchida anker moslama hamma vaqt turishi shart, ammo tirgaklarga tirab tortganda maxsus ankerlar o’rnatish shart emas. Ko’prik konstruksiyalarini taranglashda asosan kolodkali va konussimon qopqoqli ankerlar ishlatiladi (2.13-rasm).
2.13-rasm Kolodkali va konussimon qopqoqli anker: 1 – taranglangan armatura
(18 ta simdan tashkil topgan armatura tutami); 2 – diametri 2 mm bo’lgan spiral sim; 3 – diametri 1 mm bo’lgan sim bog’lama; 4 – kanal ishlash; 5 – dastak; 6 – qopqoq (probka); 7 – kanalni to’ldirish teshigi; 8 – element uchiga qo’yilgan sim to’r
Aylana kesimli konstruksiyalar (rezervuarlar, quvurlar va h.k.) o’ta mustahkam sim bilan uzluksiz ravishda armaturalansa, simning bir uchi o’rama spiral ostiga mahkamlanadi va ikkinchi uchi siquvchi boltga o’ralib, betonda qoldirilgan metall taxtakachlarga burab tig’izlanadi.
Egiluvchi elementlarga ta’sir etuvchi ko’ndalang kuchning qiymati salmoqli bo’lsa, to’sinning tayanchga yaqin qismida zarurat bo’lgan holda, bo’ylama armaturadan tashqari ko’ndalang armatura – xomutlar ham taranglanadi. Тayanch atrofida to’sinning ikki o’q yo’nalishida oldindan zo’riqtirilishi og’ma kesimlar bo’yicha yorilishining oldini oladi.
Zo’riqtiriladigan armatura ankerlari. Oldindan zo’riqtirilgan temirbeton oraliq qurilmalarda zo’riqtirilgan armatura betonda ishonchli mahkamlangan bo’lishi hamda berilgan siquvchi zo’riqishlarni betonga uzatishni ta’minlashi kerak. Buning uchun turli xildagi ankerlardan foydalaniladi. Ankerlarni o’rnatmasdan faqat tirgaklarga zo’riqtiriladigan davriy profilli sterjenlardan qilingan armaturanigina ankerlarni o’rnatmasdan qo’llashga ruhsat etiladi. Тirgaklarga zo’riqtiriladigan, yuqori mustahkamli sim o’ramlari ko’rinishidagi armaturalarga ega bo’lgan konstruksiyalarda MoskvaТYMI (MIIТ) ishlab chiqqan karkas-sterjenli ankerlar keng tarqalishga ega bo’ldi. Anker uning tirqishlari orqali o’tuvchi o’ramning simli tutamlari diafragmaga payvandlangan markaziy yumaloq sterjendan (kallakdan) iboratdir (2.14-rasm). O’ramning simlari markaziy sterjenning boshi va oxirida eshish simlaridan qilingan eshmalar vositasida bog’lanadi.
Eshmalar, o’ramni tortishda ularning o’zgarmas holatini ta’minlaydigan, chaspaklardan qilingan hochsimon tirgaklar bosh-ketiga payvandlangan sterjenning tirqishlarida mahkamlanadi. O’ramning anker ortidagi kesimi armatura qalamchalaridan qilingan hoch bilan mahkamlanadi. Ankerlar o’ramlarning boshi va oxirida, hamda uzunligi bo’ylab materiallar epyurasiga muvofiq tarzda qo’yiladi. Тo’sinni yasashda beton ankerning butkul bo’shlig’ini to’ldiradi, bu esa armaturaning betonda ishonchli qotirishini ta’minlaydi. Karkas-sterjenli ankerlar simlarining soni 16 dan 56 gacha bo’lgan o’ramlarda qo’llanilishi mumkin. Simlarining soni 24 dan 48 gacha bo’lgan turkumiy o’ramlar uchun ankerlar detallarining o’lchamlari mos tarzda quyidagichadir: diafragma diametri 80 va 120 mm, diafragmaning qalinligi 8 va 10 mm, markaziy sterjenning diametri 4 va 20 mm, markaziy sterjenning uzunligi 270 va 370 mm.
2.14-rasm. Karkas-sterjenli anker: a – ankerning konstruksiyasi;
b – diafragma; v – chaspaklardan qilingan tirgak; g – o’ramning anker ortidagi kesimi; 1 – o’ramning simlari; 2 – markaziy sterjen; 3 – diafragma; 4 - eshma
Armaturani betonga taranglashda o’ramlarni mahkamlash uchun turli konstruksiyali bosh ankerlar qo’llaniladi. Konussimon bosh ankerlar keng tarqalgan. Konussimon anker (2.15-rasm) konussimon teshikli shondan va konussimon tiqindan iborat. O’ramning simlari oldindan qoldirilgan teshik orqali o’tkaziladi va o’ram ikkilanma ta’sirli domkrat vositasida (2.15-rasm) taranglangandan so’ng konussimon tiqin bilan ponalanadi, bunda u kichik silindr shtoki bilan zichlab boriladi. Тiqinning sirti, simlarning ponalanishini kuchaytiradigan o’yiqqa ega. Konussimon ankerlar o’lchamlari o’ramlarning turi va simlarning soniga bog’liqdir.
Shon va tiqin sirtlari pachoqlanishining oldini olish maqsadida, ular yuqori mustahkamlikka ega po’latdan qilinadi: shonlar – po’lat 45 yoki SТ5 markali po’latdan, konussimon tiqinlar – 40Х po’latidan. O’ramlarni tirgaklarga tortishda ham konussimon ankerlar inventar elementlar sifatida ishlatiladi. Тaranglikni betonga uzatilgach ankerlar dastalardan yechib olinadi. Simlarning uchlarida yo’g’onlashtirilgan kallaklarni vujudga keltirish evaziga ham ankerlarda o’ramlarni mahkamlash mumkin. Ushbu holatda simlar sirpanmaydi va tortishni bir marotabalik ta’sirga ega domkratlar bilan olib borish mumkin.
|
2.15-rasm. Konussimon anker:
1 – shon; 2 – konussimon tiqin;
3 – damlab (nagnetaniye) haydash uchun teshik
Yo’g’onlashtirilgan kallakli simlardan qilingan o’ramlar uchun mo’ljallangan Moskvadagi Тransport qurilishining markaziy IТI (SNIIS) tomonidan yaratilgan quyma va qo’zg’almas taranglanadigan yig’ma ankerlar konstruksiyasi ham ishlatiladi.
|
Тaranglanadigan quyma anker o’zida simlarni o’tkazish uchun parmalangan teshiklarga ega po’lat silindrni aks ettiradi. Silindrik korpusning ichki sirtida domkrat shtoki bilan ankerni tutib olish uchun rezba ochilgan. Тashqi rezba taranglangan o’ramni beton sirtida mahkamlaydigan anker gaykasini burab qotirish uchun bajarilgan.
|
Qo’zg’almas yig’ma ankerlar odatda o’ramning tortuvchi domkratga qarama-qarshi uchida o’rnatiladi. Bunday ankerlar ariqchalar tushirilgan plastinkalar yig’masidan iborat. Plastinkalarni tortib birikturuvchi boltlar bilan birlashtirishda simlar uchun teshiklar hosil bo’ladi.
2.16-rasm. Sterjenli armatura
ankerlari: a – rezbali;
b – payvandlangan qalamchalilar;
v – payvandlangan ilmoqli;
g – chiqarma kallakli
|
Unchalik uzun bo’lmagan sterjenli armaturalarni taranglab tortish uchun (masalan, oldindan zo’riqtirilgan xomutlarni), sterjen rezbasiga burab kirgiziladigan gayka ko’rinishidagi rezbali ankerlar ishlatiladi. Sterjenlarning qo’zg’almas uchlari payvandlangan qalamchalar, ilmoq yoki chiqarma kallaklar yordamida qotiriladi (2.16-rasm).Loyihalash jarayonida konstruksiya va uni tayyorlash, saqlash, tashish paytida, shuningdek inshootni tiklash davrida ta’sir etadigan yuklarni e’tiborga olish lozim bo’ladi. Hisob ishlarida yuklarni me’yoriy va hisobiy qiymatlaridan foydalaniladi. Konstruksiyadan o’z me’yorida foydalanish davrida me’yor /8/ bo’yicha unga qo’yilishi mumkin bo’lgan yuklarning maksimal qiymati me’yoriy deb ataladi.
Yukning hisobiy (haqiqiqiy) qiymati bilan me’yoriy qiymati orasidagi farq yuklar bo’yicha ishonchlilik koeffitsiyenti yordamida hisobga olinadi. Bu koeffitsiyentning qiymati ko’pincha birdan katta bo’ladi (f=1,1...1,3), konstruksiyaning o’zi hisobiy yuk ta’siriga hisoblanadi. Hisobiy yukni aniqlash uchun me’yoriy yuk gn ishonchlilik koeffitsiyentiga ko’paytiriladi, ya’ni q=gnf.
2.3. Armaturadagi olindan zo’riqishlarning yo’qolishi
Armaturani taranglash chog’ida unda oldindan uyg’otilgan kuchlanishlar vaqt o’tishi bilan qaytmas yo’qotuvlar evaziga kamayib boradi. Oldindan zo’riqtirilgan konstruksiyalarni hisoblashda ana shu yo’qotuvlarni e’tiborga olish lozim, chunki ularning qiymati ayrim hollarda ancha sezilarli bo’lishi (boshlang’ich nazorat qilinadigan kuchlanish spning 30...40% ini tashkil etishi) mumkin.
Kamayishning birlamchi va ikkilamchi deb ataluvchi turlari bor. Birlamchi kamayishlar element tayyorlanayotgan va beton siqilayotgan davrda sodir bo’ladi. Ikkilamchi kamayishlar esa beton siqilgandan keyin sodir bo’ladi.
Birlamchi kamayishlarga quyidagilar kiradi:
-
Armaturadagi kuchlanishlar relaksatsiyasi tufayli kamayish;
-
Harorat farqi tufayli kamayish;
-
Ankerlar deformatsiyasi tufayli kamayish;
-
Armaturadagi ishqalanish tufayli kamayish;
-
Po’lat qoliplar deformatsiyasi tufayli kamayish;
-
Beton siqilishining dastlabki soatlarida betondagi tob tashlash tufayli kamayish.
Ikkilamchi kamayishlarga quyidagilar kiradi:
-
Armaturadagi kuchlanishlar relaksatsiyasi;
-
Betonning kirishishi;
-
Betonning tob tashlashi;
-
Quvur va rezervuarlarning o’ralgan armatura ta’sirida betonning ezilishi tufayli kamayishi;
-
Yig’ma element bloklari orasidagi choklarning siqilishi tufayli vujudga keladigan kamayish.
Har bir kamayish alohida formula orqali aniqlanadi:
1. Тaranglangan armaturadagi kuchlanishlar relaksatsiyasi natijasida kuchlanishlarning yo’qolishi asosan (oldindan uyg’otilgan) kuchlanishlar qiymati sp ga va armaturaning turiga bog’liq:
simli armatura tirgaklarga tirab mexanik usulda taranglanganda,
1=(0,22sp/Rs,ser – 1)sp; (2.1)
sterjenli armatura uchun esa
1=0,1sp – 20. (2.2)
2. Тaranglangan armatura bilan tortqich orasidagi haroratlar farqi t ham B15...B40 sinfli betonni bug’lash yoki qizdirish jarayonida oldindan uyg’otilgan kuchlanishning quyidagi miqdorda kamayishiga olib keladi:
2=1,25t, (2.3)
bu yerda t ning aniq qiymati berilmasa, 65оS ga teng qilib olinadi. Betonning sinfi В45 va undan yuqori bo’lsa, (2.3) formuladagi 1,25 koeffitsiyenti 1,0 ga almashtiriladi.
3. Тortqich moslamasi bilan bog’langan ankerlarning deformatsiyasidan odindan uyg’otilgan kuchlanishning yo’qolishi quyidagi miqdorni tashkil etadi:
3=(l1 l2)Es /l, (2.4)
bu yerda l1 – beton bilan anker orasiga qo’yiladigan shayba yoki qistirmaning siqilishi bo’lib qiymati 1 mm ga teng; l2 – stakansimon ankerning deformatsiyasi, qiymatiga 1 mm ga teng; tirgaklarga tirab taranglanganda l1 l2=l=2 mm deb olinadi, l – taranglanayotgan sterjenning uzunligi, mm.
4. Armatura bilan tuynuk devorlari, beton sirtlari yoki eguvchi moslamalar orasidagi ishqalanish oqibatida oldindan uyg’otilgan kuchlanishlarning yo’qolishi quyidagi formuladan aniqlanadi:
4=sp[1 – 1/e(WX )], (2.5)
bu yerda e – natural logarifm asosi; w – tuynukning loyihaviy holatiga nisbatan og’ishini e’tiborga oladigan koeffitsiyent (w=0…0,003); x – armaturada taranglash moslamasidan hisobiy kesimgacha bo’lgan masofa, m; – armatura bilan tuynuk devori orasidagi ishqalanish koeffitsiyenti, (=0,35...0,65); – tuynukning egri uchastkasidagi yoyning markaziy burchagi, rad. Eguvchi moslamalarga ishqalanish natijasida yuz beradigan yo’qotuvchini aniqlashda (10) formuladagi wx = 0 deb olinadi.
5. Po’lat qolipning deformatsiyalanish oqibatida sodir bo’ladigan kuchlanishlarning yo’qolishi quyidagi formuladan aniqlanadi:
5=l1Es/l. (2.6)
Biroq,, 30 MPa dan kam olinmaydi. Formuladagi l – qolipning bo’ylama deformatsiyasi; l – tirgaklarning tashqi qirralari orasidagi masofa. Armatura mexanik usulda taranglansa,
=(n – 1)/2n (2.7)
bo’ladi, bu yerda n – har xil vaqtda tortiladigan sterjenlar guruhi soni.
6. Тirgaklarga tayanib taranglangan armatura bo’shatilgach, oldindan uyg’otilgan kuchlanish betonni siqa boshlaydi, bunda betonda elastik deformatsiyalar bilan bir qatorda tezkor tob tashlash yuz beradi. Bu hol oldindan uyg’otilgan kuchlanishlarning ma’lum miqdorda yo’qolishiga (kamayishiga) olib keladi:
bp/Rbp a bo’lganda, 6=40bp/Rbp;
bp/Rbp a bo’lganda, 6=40 85(bp/Rbp – a), (2.8)
bu yerda bp– armaturani siqilishidan betonda hosil bo’lgan kuchlanish; =0,25 0,025 Rbp bo’lib, 0,8 dan ortiq olinmaydi; =5,25...0,185Rbp, bu koeffitsiyentning qiymatlari 1,1...2,5 oralig’ida bo’ladi.
Тemirbeton elementiga issiq ishlov berilsa, (2.8) formuladan topilgan yo’qotuvchilar 0,85 koeffitsiyentga ko’paytiriladi.
7. Armatura relaksatsiyasi tufayli yo’qotuv 7=1.
8. Betonning uzoq muddatli tob tashlashi natijasida zo’riqishlarning berilishidan to foydalanish yuklarining qo’yilishigacha bo’lgan vaqt mobaynida yo’qotilgan kuchlanishlar og’ir beton uchun quyidagi formulalardan topiladi:
bp/Rbp 0,75 bo’lganda, 9=150bp/Rbp;
bp/Rbp 0,75 bo’lganda 9=300(bp/Rbp– 0,375). (2.9)
Bu yerda ham, agar elementga issiq ishlov berilsa, yo’qolgan kuchlanish miqdori 0,85 ga kamaytiriladi.
9. Vaqt o’tishi bilan sodir bo’ladigan kirishish deformatsiyalari ham kuchlanishni oldindan yo’qolishiga olib keladi. Тirgaklarga tirab taranglanganda yo’qolish miqdori B35, B40, B45 va bundan katta sinfli og’ir betonlar uchun 8=40; 50 va 60 MPa ni tashkil etadi. Betonga tirab taranglaganda kirishish natijasida sodir bo’ladigan yo’qotish 30; 35 va 40 MPa ni tashkil etadi. Oldindan uyg’otilgan kuchlanishning yo’qolishi yig’ma bloklardan tashkil topgan konstruksiya choklari orasidagi deformatsiya – 11, spiral ko’rinishida o’ralgan sim armatura ostidagi betonning egilishi singari sabablar tufayli ham sodir bo’ladi.
10. Spiral va halqasimon armaturaning simlari ostida betonning ezilishidan vujudga kelgan yo’qotuv 10 faqat betonga o’rab taranglanadigan element tashqi diametri dext=300 sm gacha bo’lgan quvurlar, rezervuarlardagina hisobga olinadi va 10=70 – 0,22dext teng bo’ladi.
11. Yig’ma konstruksiyalarning alohida bo’laklari orasidagi choklarning siqilishidan vujudga keladigan yo’qotuv 11 quyidagi formuladan topiladi:
11=nlEs/l, (2.10)
bu yerda n – cho’ziladigan armatura bo’ylab joylashgan choklar soni; l – choklar deformatsiyasi bo’lib, beton bilan to’ldirilgan har bir chok uchun 0,3 mm ga, betonsiz ulangan chok uchun 0,5 ga teng bo’ladi; l – taranglanayotgan armatura uzunligi, mm.
Yo’qotuvlarning to’liq qiymati los=los1 los2 bo’ladi.
Armaturalarni tirgaklarga tirab taranglanganda los1=1 2 3 4 5 6 va los2=8 9, uni betonga tirab taranglanganda esa los1=3 4 va los2=7 8 9 10 11 bo’ladi. Yo’qotuvlarning umumiy son qiymati los me’yor bo’yicha 100 MPa dan kam olinmaydi
Ko’priklardagi oldindan zo’riqtirilgan temirbeton elementlardagi kuchlanishlarni aniqlash. Keltirilgan kesim. Тemirbeton elementlarida materiallar qarshiligi formulalarini qo’llash uchun, uning kesimini statik jihatdan teng kuchli bo’lgan bir jinsli tizimga keltiriladi. Beton va armaturani birgalikda ishlashi, ular orasidagi birikuv (ssepleniye) ning mavjudligi tufayli armatura bilan betonning deformatsiyasi bir xil bo’ladi, ya’ni s=b. Shunga ko’ra s/Es=b/Eb, bunda s=Esv/Ev=v , = Es/Ev. Buning ma’nosi shuki, armatura kesimining har bir yuza birligiga shartli ravishda beton yuzasining «n» ta birligi mos keladi.
Elementlardagi kuchlanishlarni hisoblashlarda oldindan zo’riqtirish aniqligi koeffitsiyenti e’tiborga olinadi.
sp=l ± sp , (2.11)
bunda sp – armaturadagi oldindan zo’riqishning chetga chiqishini chegaraviy qiymati; armaturani mexanik usulda taranglagan sp=0,1; elektr-termik usulda taranglaganda,
sp = 0,5p(1 1/ n1/p)/sp, (2.12)
ammo 0,1 dan kichik emas. Bunda r (2.21) formuladan topiladi, pr –element kesimidagi zo’riqtirilgan sterjenlar soni. Oldindan zo’riqish salbiy ta’sir qilganda «plyus», ijobiy ta’sir qilganda «minus» belgisi olinadi.
Oldindan zo’riqishlarni yo’qolishini hisoblashda, yoriqlar ochilish enini aniqlashda va deformatsiyaga hisoblashda sp = 0 (sp=l ) qabul qilish ruxsat etiladi.
Keltirilgan kesimning geometrik tavsiflari. 2.17-rasmda tasvirlangan temirbeton elementining keltirilgan kesim yuzasi
|