nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Windows NT - Toshkent davlat texnika universiteti

qo„llanadi, uyda esa juda kam qo„llanadi.
OS/2
Bu tizim haqiqiy ko„pmasalalilik bilan farqlanadi. Unda bir necha dastur baravariga va sh
u
bilan birga barqaror ishlashi mumkin. Boshqa tizimlar ham ko„p masalalilikka ega, lekin bunchal
ik
to„liq emas. Agar baravariga bir necha dastur ishga tushirilgan bo„lsa,
lekin ular navbati
bilan,
faollashgani sari ishlasa, bu – soxta ko„pmasalalilikdir. OS/2 operatsion tizimi ko„pincha
loyiha-
72
konstruktorlik tashkilotlarida ishlatiladi. Uyda foydalanish uchun qo„llanmaydi,
chunki dast
urlari
mo„l-ko„l emas.
Windows 95
Universal tizim, undan uyda, kichik korxonalar ofislarida
va davlat muassasalarida
foydalanishadi. Bu tizim operatsion tizimlarga bo„lgan ko„p talablarni qoniqtiradi,
lekin do
im ham
eng yuqori darajada emas. Universalligi, do„stonaligi va dasturlar bilan to„yinganligiga m
untazam
ravishda yetarli darajada himoyalanganligi va ishonchli emasligi bilan haq to„lanadi.
Windows 98
Bu Windows 95 tizimi rivojidagi navbatdagi qadam. Asosiy farqi – birinchidan ishonchliroq va
barqarorroq, ikkinchidan esa Internet imkoniyatlaridan kengroq foydalanishga mo„ljallangan
.
Masalan, agar Siz Internetga ulanishni
va unda ishlashni istasangiz, Siz buni birorta qo„s
himcha
dastur o„rnatmasdan amalga oshirishingiz mumkin. Buning uchun zarur bo„lgan narsaning ham
masi
Windows 98 da bor.
Windows 2000
Bu Windows NT tizimi rivojidagi navbatdagi qadam. Windows NT kabi bu tizim kasbiy
qo„llanishga, birinchi navbatda kompyuter tarmoqlarida qo„llanishga, mo„ljallangan.
II BOB. DAVLAT BYUDJETINING IJTIMOIY-IQTISODIY FAOLIYATI VA BOSHQA SOHALAR BILAN BOG’LIQLIGI

|
II BOB. DAVLAT BYUDJETINING IJTIMOIY-IQTISODIY FAOLIYATI VA BOSHQA SOHALAR BILAN BOG’LIQLIGI
|
bet | 6/9 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #259968 |
Bog'liq DAVLAT BYUDJETINING IJTIMOIY-IQTISODIY MOHIYATI VA FUNKSIYALARI...II BOB. DAVLAT BYUDJETINING IJTIMOIY-IQTISODIY FAOLIYATI VA BOSHQA SOHALAR BILAN BOG’LIQLIGI
2.1. Davlat byudjetining mamlakat moliya tizimining boshqa bo’g’inlari bilan o’zaro munosabatlari.
Davlat moliyasi davlatning markazlashgan pul daromadlarini shakllantirish va ulardan o’z funksiyalarini to’laqonli bajarish maqsadida turli yo’nalishlarda foydalanish bilan bog’liq munosabatlar yig’indisidir. Bu munosabatlarning turlitumanligi asosida davlat moliyasining bir qator aniq tashkiliy shakllari shakllanadi.
Bular:
davlat byudjeti;
davlatning byudjetdan tashqari maqsadli jamg’armalari;
davlat krediti;
davlat korxonalari moliyasi.
Iqtisodiy mazmuniga ko’ra davlat moliyasi – davlatning va uning mulkidagi davlat korxonalarining ixtiyorida moliyaviy resurslarning shakllanishi va kengaytirilgan takror ishlab chiqarish, jamiyat a‘zolarining ortib borayotgan ijtimoiy-madaniy ehtiyojlarini qondirish, mamlakat mudofaasi va davlat boshqaruvini ta‘minlash bo’yicha xarajatlarning amalga oshirilishi bilan bog’liq bo’lgan, yalpi ichki mahsulotning qiymatini taqsimlash va qayta taqsimlash asosida sodir bo’ladigan pul munosabatlari yig’indisidir.
Davlat moliyasi sohasida sodir bo’ladigan pul munosabatlarining subyektlari bo’lib davlat (hukumatning tegishli organlari timsolida), yuridik shaxslar (korxona va tashkilotlar timsolida) va jismoniy shaxslar ishtirok etadilar.
Jamiyatning iqtisodiy hayotida byudjet xarajatlarining roli va ahamiyatini aniqlash uchun ularni ma’lum belgilarga ko’ra turkumlashtirish maqsadga muvofiq. Nazariya va amaliyotda byudjet xarajatlarini klassifikatsiya qilishning bir necha belgilari mavjud. Ular o’zlarining iqtisodiy mazmuni, funktsionalligi, ijtimoiy takror ishlab chiqarishdagi roli, ishlab chiqarish tarmoqlari va faoliyat turlari yoki idoraviy bo’linishi, ijtimoiy mo’ljallanganligi bo‟yicha, hududiy turkumlanishi, ma‟lum maqsadlari va yuridik nuqtai-nazardan yoki davlat boshqaruvi darajasiga ko’ra alohida guruhlarga ajratilishi mumkin.
Eng avvalo, o’zining iqtisodiy mazmuniga ko’ra byudjet xarajatlari kapital va joriy xarajatlarga bo’linadi. Bu xarajatlar kengaytirilgan takror ishlab chiqarish jarayoniga ularning qanday ta’sir ko’rsatishi mumkinligini ifoda etadi.
Davlat hokimiyat organlari, mahalliy o’z-o’zini boshqarish organlari, byudjet tashkilotlarining joriy faoliyatini ta’minlashga yo’naltirilgan byudjet xarajatlari, boshqa byudjetlar va iqtisodiyot alohida tarmoqlariga dotatsiya, subsidiya va subventsiya shaklida ko’rsatiladigan davlat tomonidan qo’llabquvvatlash bilan bog’liq bo’lgan xarajatlar va byudjet xarajatlarining turkumlanishiga muvofiq kapital xarajatlarning tarkibiga kiritilmagan boshqa xarajatlar byudjetning joriy xarajatlari deyiladi.
|
| |
Davlat byudjetining funksiyalari - Mavzu: davlat byudjetining ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati va funksiyalari

|
Mavzu: davlat byudjetining ijtimoiy-iqtisodiy mohiyati va funksiyalari
|
bet | 4/9 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #259968 |
Bog'liq DAVLAT BYUDJETINING IJTIMOIY-IQTISODIY MOHIYATI VA FUNKSIYALARI...Davlat byudjetining funksiyalari.
Davlat byudjetining mohiyati uning iqtisodiy kategoriya sifatidagi funksiyalarida namoyon bo’ladi. Turli davr va turli maktab iqtisodchilari davlat byudjetining funksiyalarini yoritishga turlicha yondoshadilar. Masalan, T.Malikov, N.Xaydarov hammuallifligidagi ―Davlat byudjeti o’quv qo’llanmasida davlat byudjetining funksiyalari quyidagi tarzda bayon qilingan: ―Davlat byudjeti moliyaning tarkibiy qismi sifatida, uning boshqa bo’linmalari singari, ikki xil funksiyani bajaradi: 1) taqsimlash; 2) nazorat.8
Bu va shu kabi boshqa adabiyotlarni o’rganish asosida, davlat byudjetining amalda namoyon bo’lish shakllarini o’rgangan hamda ko’pchilik iqtisodchi olimlarning fikriga qo’shilgan holda, davlat byudjeti quyidagi asosiy funksiyalarni bajaradi, deyishimiz mumkin:
– yalpi ichki mahsulot qiymatini qayta taqsimlash funksiyasi;
– iqtisodiyotnitartibgasolishvaboshqarishfunksiyasi;
– ijtimoiy funksiyasi;
– nazorat funksiyasi.
2-rasm. Davlatbyudjetining funksiyalari9
Yalpi ichki mahsulot qiymatini qayta taqsimlash funksiyasi. Davlat byudjeti mamlakatda yaratilgan yalpi ichki mahsulot va uning tarkibiga kiruvchi milliy daromadning qiymatini qayta taqsimlashda o’zining qayta taqsimlash funksiyasi bilan ishtirok etadi. Bunday qayta taqsimlash jarayonlari natijasida yaratilgan YaIMning qiymatidan to’lanadigan soliqlar va soliq xarakteridagi boshqa majburiy to’lovlarning to’lanishi asosida byudjet daromadlari shakllanadi. Byudjet daromadlari davlat markazlashgan moliyaviy resurslarining bir qismi sifatida, davlatning funksiyalarini bajarish uchun sarflanadi. Ular pul mablag’lari jamg’armalarini shakllantirish jarayonida vujudga keladigan iqtisodiy munosabatlarni o’zida ifoda etadi va turli darajadagi hokimiyat organlarining ixtiyoridagi markaziy va mahalliy byudjetlarga kelib tushadi. O’zbekiston Respublikasida har yili davlat byudjeti orqali mamlakat YaIMining 18-20 foizi qayta taqsimlanadi. Davlat maqsadli jamg’armalari bilan birga hisoblaganda esa bu ko’rsatkich bugungi kunda 34-35 foizni tashkil etmoqda.
|
| |
Loyihalash jarayonining tarkibiy qismlari

tayyorlanadi va sinaladi. Sinov natijalari bo„yicha loyihaviy hujjatlarga zarur bo„lgan tuza
tishlar
kiritiladi va faqat shundan keyin tanlangan korxonada ishlab chiqarishga tadbiq qilish
boshlanadi.
L o y i h a l a s h b o s q i c h i – bitta yoki bir nechta ierarxik darajalar va aspektlarga taa
lluqli
ob‟yektning talab qilingan hamma bayonlarini shakllantirishni o„z ichiga olgan loyihalash
jarayonining bir qismidir. Ko„pincha bosqich nomi mos ierarxik darajalar va aspektlar nomi bila
n bir
xil bo„ladi. Masalan, texnologik jarayonlarni loyihalashni texnologik jarayonning printsipial
sxemalarini
ishlab chiqish, marshrut texnologiyasini va operatsion texnologiyani ishlab chi
qish va
24
dasturaviy-
boshqariladigan texnologik jihoz uchun mashinali olib yuruvchilarda boshqaruvchi
informatsiyani olish bosqichlariga bo„lishadi. Katta integral sxema (KIS)larni loyihalashda
komponentlarni loyihalash, sxematexnik, funktsional-
mantiqiy va topologik loyihalash bosqichlarni
ajratishadi. Birinchi uchta bosqich o„xshash nomga ega bo„lgan
funktsional aspektli uch i
erarxik
darajali masalalarni yechish bilan bog„liq. Topologik loyihalash bosqichi KISni loyihalash
dagi
konstruktorlik aspektdagi hamma ierarxik darajalarga taalluqli bo„lgan
masalalarni o„z ichiga oladi.
Loyihalash bosqichining tarkibiy qismlarini l o y i h a v i y p r o t s e d u r a l a r deb atasha
di.
Loyihaviy protsedura – bosqichning bir qismi bo„lib, uning bajarilishi loyihaviy yechimni olish
bilan
tugaydi. Har bir loyihaviy protseduraga ushbu protsedura doirasida yechiladigan loyihalash
ning
qandaydir masalasi mos keladi. Loyihaviy protsedura tarkibiga
kiruvchi loyihalash jarayoni
ning
maydaroq tarkibiy qismi l o y i h a v i y o p e r a t s i y a l a r deb ataladi. Buyum chizmasi
ni
shakllantirish, kuchaytirgich parametrlarini hisoblash, elektr dvigatelini qurish uchun namu
naviy
konstruktsiyasini tanlash – loyihaviy protseduralarga, namunaviy grafikaviy tasvirni (tishli ilash
ma,
chizma ramkasi va sh.k.) chizish, kuchaytirgichning statik holatini
bayon qiluvchi algebrai
k
tenglamalar tizimini yechish, elektr dvigatelning navbatdagi variantini qurishning effektiv
ko„rsatkichlarini hisoblash – loyihaviy operatsiyalarga misol bo„la oladi.
Shunday qilib, daraja va aspekt tushunchalari loyihalanayotgan ob‟yekt haqida tushunchalarni
strukturlashga, bosqich tushunchasi esa – loyihalash jarayonini strukturlashga taalluqli.
Elektr energiyasini hisobga olishning yangi usullari

|
Elektr energiyasini hisobga olishning yangi usullari
|
bet | 12/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum2. Elektr energiyasini hisobga olishning yangi usullari.
O‗zbekiston energetika tizimi elektr energiyani sotib olish va sotish bilan qo‗shni davlatlar energiya tizimlari bilan o‗zaro bog‗lanadi. Shuning uchun energiya tizimi ichida va uning sub‘yektlarida hisobga olish tizimini rivojlantirish zamonaviy xalqaro me‘yor, qoidalar va standartlarga mos kelishi zarur.
Yuqoridagi fikrlarga ko‗ra, elektr energiyasini hisobga olishning yangi usullariga o‗tishda, energiyani hisobga olishning avtomatlashtirilganlik hajmini aniqlashda, energiya resurslarini va elektr energiyani tijorat asosida hisobga olishning avtomatlashtirilgan axborot-o‗lchov tizimlarining texnik va iqtisodiy samaradorliklari 146
masalalarini tahlil qilishda amaldagi hisobga olish tizimini ko‗rib chiqish zarurati tug‗iladi.
ENHAT ni joriy etish yordamida quyidagi iqtisodiy samaradorlikka erishiladi:
sutka davomida pog‗onalashgan tarif bo‗yicha iste‘molni hisobga olish tizimiga o‗tish;
10/0,4 kV taqsimlash tarmoqlarida elektr energiyani yetkazib berish davomida barcha zanjirlar bo‗yicha nomuvozanat holatini hisoblash;
elektr energiyasi isroflarini aniqlash;
elektr energiyasi hisoblagichlarining aniqlilik darajasini oshirish;
elektr energiyasidan maqsadsiz foydalanishni o‗z vaqtida aniqlash;
inson omili ishtirokisiz elektr energiyasi hisoblagichlaridan ma‘lumotlarni olishda xatoliklarning bo‗lmasligi;
tezkor nazorat qilish va elektr tarmoqlari yuklamalarini simmetriyalashga o‗tish munosabati bilan elektr tarmoqlarning xizmat qilish muddatlarini oshirish;
elektr energiyasini sotib olish bo‗yicha yechimlarni qabul qilish jarayonida elektr iste‘moli bo‗yicha ma‘lumotlarni operativ olish va ularni qayta ishlash;
nazoratchi xodimlar sonini qisqartirish;
hisobga olish nuqtalarida xizmat ko‗rsatish va hisoblarni yozib borish bilan bog‗liq harajatlarni kamaytirish;
iste‘mol qilingan elektr energiya uchun to‗lovni o‗z vaqtida amalga oshirish bo‗yicha iste‘molchilar mas‘uliyatini oshirish.
|
| |
- Mavzu: Ishlab chiqarish va qishloq xo‘jaligi binolarida elektr energiyasi sarfini hisoblash

|
- Mavzu: Ishlab chiqarish va qishloq xo‘jaligi binolarida elektr energiyasi sarfini hisoblash
|
bet | 13/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum7 - Mavzu: Ishlab chiqarish va qishloq xo‘jaligi binolarida elektr energiyasi sarfini hisoblash.
Reja:
O’zbekiston energetika tizimida ENHAT.
Axborotlarni qayta ishlash va uzatish..
ENHAT tuzilmasi va funksiyalarining.
1.O’zbekiston energetika tizimida ENHAT.
O‗zbekiston energetika tizimida ENHAT ikki o‗zaro bog‗langan tarmoqlarga ega:
1. uqori kuchlYanishli magistral elektr tarmoqlarining (MET) ENHAT;
2. Ta‘minlash-taqsimlash elektr tarmoqlarining (TTET) ENHAT;
MET ENHAT quyidagi pog‗onalarga ega:
- yuqori pog‗ona –milliy dispetcherlik markazi, ―Energiya sotish‖ va ―Ozelektrtarmoq‖ korxonalari elektr energiyasini taqsimlash koordinatori, hisobga olish texnik operatoridan iborat – O’zbekenergo‖ DAK pog’onasi;
- O’zbekiston energetika tizimi hududiy bo‗limlari pog‗onasi - ―O’zelektrtarmoq‖ UK (MET) filiallari;
- taqsimlash subyektlari pog‗onasi - METning viloyat bo‗limlari, sotish, ta‘minot elektr tarmoqlari va elektr stansiyalari.
MET pog‗onasi METlarning ma‘muriy hududida joylashgan energiya obyektlari va iste‘molchilarning balansli va idoraviy tegishliligidan qat‘iy nazar ularning elektr energiyasi va quvvatlarini taqsimlanishi haqida axborotlarni yig‗ish va birlamchi qayta ishlashni amalga oshiriladigan asosiy pog‗ona hisoblanadi.
TTET ENHAT quyidagi pog‗onalarga ega:
- yuqori pog‗ona – sotish-taqsimlash elektr tarmoqlar korxonalari (ETK);
152
- energiya obyektlari (elektr stansiya va nimstansiyalar);
- tuman elektr tarmoqlari (TET);
- elektr energiyasi iste‘molchilari (ishlab chiqarish va ularga tenglashtirilgan korxonalar, qishloq xo‗jalik, kommunal-maishiy korxonalar va boshqa iste‘molchilar).
Har bir quyi pog‗onalarda axborotlar o‗zaro belgilangan hajmlarda va formatlarda qayta ishlanishi va yuqori pog‗onaga uzatilishi kerak.
|
| |
ENHAT axborot-kommunikatsion texnologiyalar

|
ENHAT axborot-kommunikatsion texnologiyalar
|
bet | 17/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikumENHAT axborot-kommunikatsion texnologiyalar.
O’zbekistonda «Alfa» va «Alfa-Plyus» savdo tamg‘asi bilan ishlab cliiqarilgan nazorat-o'lchov avtomatik tizimi, gaz va elektr taqsimlash tarmoqlarida, sanoat korxonalarida va hokazolarda qoTlanilyapti.
ENHAT axborot-kommunikatsion texnologiyalarnhig asosiy qismi bo‘lib, barcha sohalarda qo'llanilmoqda. Ularning ele- mentlari raqamli tuzihnalar — mikrosxemalardan iborat. Hozirgi vaqtda ENHATni islilab chiqarish barcha mamlakatlarda, shu jumladan, O’zbekistonda ham yo‘lga qo‘yilgan va islilab chiqarish hajmi kundan kunga oshib bormoqda.
Ikkinchi tizim ning asosiy vazifasi gaz, suyuqlik va elektr energiyasini uzatish va taqsimlash texnologik jarayonining uzluksiz nazorati asosida energotejash tadbirlarini islilab chiqish va isroflarning me’yordan oshmasligini ta’minlashdh.
Avtomatik nazorat-o'lchov tizimlari uch asosiy qismdan iborat. Har bir qism majmua boTib, bir nee ha alohida tuzihnalardan tashkil topgan. Har bir tuzihna esa alohida vazifani bajaradi. Energetikada nazorat va hisoblash avtomatik tizimining qismlari katta liududda joylashgan va o‘zaro aloqa kanahari orqali bog‘langan yagona tizimni taslikil etadi.
Axborot-kommunikatsion texnologiyalarning elementar tarkibiy asoslari
Mikrosxemalar — kompyuterlar, uyali telefon, avtomatik nazorat-oMchash tizimlari, xullas, barcha axborot-kommuni- katsion tizimlarning asosidir. Raqamli tuzilmalar to‘g‘risida umumiy, birlamchi ma’lumotni bayon qilishdan oldin, bir qator tushunchalar bilan t an ish ish lozim.
Elektr signal — elektromagnit maydonning (to‘lqin- ning) o'/garish ida mujassamlangan axborot. Elektr signal- ning ikki turi mavjud. Birinchisi mantiqiy (analog, o‘xshash) elektr signal. Bu turdagi signal mantiqiy signal deyiladi. Ax- borotning mantiqiy signali bevosita lizikaviy kattaliklarni aks ettiradi.
Elektr signalning ikkinchi turi — raqamli signal. Bu mantiqiy lizikaviy kattalik, kod orqali, ma’lum raqamlarga (turtki- larga) mos ravishda o'tkaziladi.
Kod — mantiqiy (kattalik) signalning ma’lum qoidaga asoslangan holda, raqamlar, impulslar (turtkilar) orqali ifoda- lanishi.
Turtki (impuls) deb qisqa vaqt ichida tok, kuchlanish qiymatining noldan qandaydir kattalikkacha o‘zgarib turuvchi elektr kat.lal igiga aytiladi. Bu turli elektron tuzilmalar «trigger» deyiladi. Turtkilarning o‘zgarish tezligi chastota bilan o‘lcha- nadi.
|
| |
Elektr matorlarni qismlarga ajratish

|
Elektr matorlarni qismlarga ajratish
|
bet | 70/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum2.Elektr matorlarni qismlarga ajratish
Elektr mashinalarni ta’mirlash davomida deyarli hamma vaqt ularni batamom yoki qisman qismlarga ajratishga to‘g‘ri keladi. Mashinalarni kapital ta’mirlash vaqtida tarkibiy qismlarini qismlarga ajratish, yana yig‘ish va rostlash hamda ta’mirdan chiqqan mashinani sinashga jami ta’mirlash vaqtining 30% ga qadari sarflanadi. Mashinalarning ta’mirda bo‘lish vaqtini qisqartirish va mehnat unumdorligini oshirish uchun yig‘ish-qismlarga ajratish ishlari aniq tashkil qilinishi hamda eng yuqori darajada mexanizatsiyalashtirilishi zarur.
Boltlar, gaykalar va vintlarni burab kiritish hamda chiqarish uchun elektr gayka buragichlar va elektr shurup buragichlar ishlatiladi. Elektrlashtirilgan asboblar (elektr parmalash mashinalari, elektr gayka buragichlar, elektr shurup buragichlar va h.k.) mos ravishda 50 va 200 Hz chastotali 220 va 36 Vo‘zgarmas tok kuchlanishiga mo‘ljallab ishlab chiqariladi.
Juda tig‘iz qilib biriktirilgan detallarni olish uchun katta kuch talab etiladi.
Shkivlar, yarimmuftalar, vtulkalar, podshipniklar valdan vintli ajratkichlar yordamida presslab chiqariladi. Detallarni ajratib olishni osonlashtirish maqsadida ularning konstruksiyasida maxsus elementlarni o‘rnatish ham ko‘zda tutilgan. Masalan, vtulkalarning tashqi yuzasida ajratkich panjalariga moslab aylana ariqcha o‘yiladi. Ventilatorlar vtulkalarida shpilkalar burab kiritish uchun rezbali teshiklar ochiladi. Podshipnik to‘siqlarining flanesli qismida, korpusga tegib turadigan joyida, qismlarga ajratish vaqtida boltlar burab kiritiladigan rezbali teshiklar ochiladi. Diametral qarama-qarshi nuqtalardagi boltlarni navbati bilan aylantirib, to‘siq korpusdan ajratiladi.
Qismlarga ajratishda ishlarni zarbsiz va asbob hamda detallarni urintirmasdan, muayyan izchillikka amal qilgan holda bajarish kerak. Buning uchun avval mashinaning yig‘ish chizmasini o‘rganib chiqish asosida qismlarga ajratish rejasini tuzib olish lozim.
Qismlarga ajratish jarayonida vallarning podshipniklarga mo‘ljallangan bo‘yinlarini, kollektorlar, cho‘tkalar, ventilatorlar va chulg‘amlarni shikastlanishdan ehtiyot qilish zarur. Sinib qolmasligi uchun ventilatorni ajratkich bilan yupqa diskidan ushlamaslik darkor. Bu maqsadda vtulka chetidagi aylana o‘yiqchalar va rezbali teshiklardan foydalanish lozim. Ventilatorning o‘rnatilish qiyaligi o‘zgartirilganda rotorning muvozanati buzilishi mumkin. Shu sababli, agar u valga shponkasiz o‘tqazilgan bo‘lsa, qismlarga ajratishdan avval uning qiyaligini val va gupchakka belgi chiziqlar chizib yoki kerner yordamida belgilab olish kerak.
Elektr birikmalarni qismlarga ajratayotganda zarur bo‘lsa, ularning ajratilgan uchlariga maxsus belgili birkalar osib qo‘yiladi, ular keyin sxemani to‘g‘ri yig‘ishga yordam beradi.
|
| |
Himoya o’chirish qurilmasi (УЗО)

|
Himoya o’chirish qurilmasi (УЗО)
|
bet | 64/72 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 6,06 Mb. | | #230781 |
Bog'liq Elektr tarmoqlari. texnikum1.Himoya o’chirish qurilmasi (УЗО).
Уларни кенг амалиётга, бутун дунё бўйлаб, татбиқи ўтган асрнинг
олтимишинчи – етмишинчи йилларида бошланади. Бу айниқса Япония,
АҚШ ва Ғарбий Европа мамлакатларида кўзга ташланди. Ҳозирги кунда ҲЎҚ (ҳимоявий ўчириш қурилмалари) инсонни нафақат электр токидан шикастланишидан ҳимоя қилувчи, балким электр тармоғи ва электр жиҳозларини носозлиги оқибатида куйиш ҳамда ёниб кетишлардан сақлаб қолувчи маълум электр ҳимоя воситалари ичида ягона ҳисобланади. Шунинг учун суғурта компаниялари, суғурта қийматини белгиловчи таваккал қилишни баҳолашда объектда ҲЎҚнинг борлиги ва унинг техник ҳолатини инобатга оладилар.
ҲИМОЯВИЙ ЎЧИРИШ ҚУРИЛМАСИ (ҲЎҚ) инсон ва жонли мавжудотларни электр токидан шикастланишини олдини олиш учун қўлланилади. ҲЎҚ дифференциал токни қайд этади, яъни тўғри ва тескари ўтказгичлар бўйича оқиб ўтувчи айирма текка ишлайди. Шунинг учун ҲЎҚ қутиблари жуфт бўлади: бир фазали қўлланишлар учун – икки қутибли, уч фазали қўлланишлар учун эса – тўрт қутбли.
Токнинг бир қисми ҳимояланаётган занжирдан тарқалиб кетса,
яъни ҳимояланаётган ўтказгичга, ерга уланган ўтказувчан нарса,
масалан ерга уланган инсон танаси билан тегиб кетилган ҳолда
ўзгаради.
Баъзан ҲЎҚ ва дифференциал автоматлар битта нарса деб
эшитамиз. Бундай эмас. Дифференциал автомат ёки дифавтомат
(баъзан диффавтомат атамаси ҳам қўлланилади) мураккаб қурилма
бўлиб ўзида ҲЎҚ ва линия ҳимоя автоматининг барча функцияларини
мужассам қилган, яъни учта ҳимоя функциясини:
• ҳимоявий автомат функцияси – сим ва кабелларни ортиқча
юкланишлар ҳамда қисқа туташувдан ҳимоялаш;
• ҲЎҚнинг функцияси – инсонлар ва жонли мавжудодларни электр
токидан шикастланишидан ҳимоялаш.
Одатда бундай ном конструктив жиҳатдан бирга улаб бажарилган
асбоблар учун қўлланилади.
2. Himoya o’chirish qurilmasini ishlash prinsipi.
Фаза ўтказгичи (L) ва "нейтраль" (N) К1 ўзак
орқали шундай ўтказиладики,улар йўналтирган
электро магнит майдонлари қарама – қарши
бўлади. Занжирда сизиб йўқотишлар бўлмаганида
бу майдонлар тенг бўлади ва бир – бирини
компенсациялайди.
Агар сизиб кетиш ҳолати рўй берса К1 ўзак
чулғамида ток ҳосил бўлади (N ва L ўтказгичлар
бўйлаб оқувчи токлар тенг бўлмагани учун уларни майдонлари ўзаро
компенсацияланмайди). Бу токнинг катталигини К2 айирма ток релеси
баҳолайди. Маълум бир даражада ортиб кетган реле занжирни узади.
Дифференциал қурилма (ҲЎҚ) фаза ўтказгичи бўйлаб (электр
асбобга) оқиб ўтувчи токни “нейтрал” бўйлаб электр асбобдан оқиб
ўтувчи ток билан мунтазам равишда таққослайди. Бу токлар фарқи
инсон ҳаёти учун хавфли бўлган қийматга етгач, қурилма таъминлаш
кучланишни ўчиради. Бу шуни билдирадики, инсон очиқ сим ёки носоз
электр жихозга тегиб кетса ва у орқали ерга ток ўтадиган бўлса, токлар
айирмаси сизиш рўй беради. Қурилма шу заҳоти ишга тушади ва
занжирни кучланишдан ажратади. ҲЎҚ сининг ишлаб кетиш вақти шу
қадар оз бўладики, бу фурсатда ток саломатликка зарар етказишга
улгура олмайди.
икки
|
| |
Ochiq darsi hujjatlari - bet 34

1-rasm. FineReader dasturi oynasi.
FineReader dasturi oyna ko`rinishini 4 qismga ajratamiz:
1. Menyular satri – u fayl, pravka, vid va boshqa menyulardan tashkil topgan bo`lib, tarkibida dastur bilan ishlash uchun mo`ljallangan (Yangi paket ochish, xotirada saqlash, skanerlash, uzatish va boshqa ko`plab) buyruqlar mujassamlashgan (2-rasm).
2-rasm. FineReader dasturi menyusi.
2. Uskunalar oynasi – bir nechta uskunalardan tashkil topgan bo`lib, menyu tarkibiga kirgan buyruqlarni tezda bajarish uchun oynaga alohida chiqarib qo`yilgan. Ushbu uskunalardan foydalanib Yangi oyna ochish, ob`ektlarni 900 chapga yoki o`ngga burish, skaner qilishda tilni tanlash, skaner qilish, undagi ob`ektlarni aniqlash, ma`lumotlarning xatoliklarini tekshirish, uzatish va boshqa shu kabi amallarni bajarish mumkin (3-rasm).
3-rasm. Uskunalar oynasi.
3. Skanerlangan ob`ektlarning eskizlari (4-rasm) – bunda skanerlangan ma`lumotlar bet, yan`i eskiz ko`rinishida oynaning chap qismida hosil bo`ladi. Shu erdan turib ixtiyoriy betga o`tish, bir nechta betlarni belgilab olish, undagi ob`ektlarni aniqlash va boshqa amallar bajariladi. eskizda tanlangan bet dasturning asosiy ishchi oynasida kattalashgan holda hosil bo`ladi va undagi ob`ektlarni taxrirlash imkoni tug’iladi .
4-rasm. Ob`ekt eskizlari oynasi.
4. Asosiy ishchi oyna – unda skanerlangan ma`lumot hosil bo`ladi. Oynada ichki uskunalar paneli mavjud bo`lib, ular yordamida ma`lumotlarni turli ko`rinishlari (tekst, rasm, jadval) belgilab olinadi va ob`ekt sifatida aniqlanadi. Buning uchun ma`lumotga mos ob`ekt turi tanlanadi. Masalan ma`lumotimiz tekst bo`lsa uskunalar panelidan yashil rangdagi T harfini tanlab ishchi oynadagi tekst ajratilib belgilanadi. Shu tarzda skanerlangan barcha betlardagi ma`lumotlarni eskizlar oynasidan tanlab, undagi ob`ektlarni asosiy ishchi oynada uskunalar paneli yordamida ajratib belgilab chiqiladi (5 - rasm) [5].
5-rasm. Asosiy ishchi oyna.
Nazorat savollari:
1.Iqtisodiy sohalarda qo’llaniluvchi qanday dasturlarni bilasiz?
2.1C: Buxgalteriya dasturining asosiy tamoyillari nimlardan iborat?
3.Asosiy menyu nimalardan tashkil topgan?
4.Ro’yxatlar bilan ishlashda namalarga e’tibor berish kerak?
5.Dasturni tavsiflang.
6.Servis menyusi haqida gapiring.
|
Mikrokontrollerlar uchun Flowcode (Windows) dasturi

|
Mikrokontrollerlar uchun Flowcode (Windows) dasturi
|
bet | 3/3 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 246,99 Kb. | | #120389 |
Bog'liq 3-Mikrokontrollerlar uchun Flowcode (Windows) dasturi Mikrokontrollerlar turli elektron qurilmalarni boshqarishda qullaniladi, kichik bitta mikrosxema yig‘ilgan bo‘ib, u dastur orqali boshqarilad.
Elektron qurilmalarni loyihalashtirish uchun avtomatik boshqarish mikrokontrollerlarni sxemasini yig‘ish unga dastur yozish uchun bir qancha dasturlar mavjud bo‘lib ulardan FlowCode дастуриdan foydalanib kontrollerlarni sxemasini yig‘ish bilan tanishib chiqamiz.
FlowCode dasturi ikki turi mavjud bo‘lib u AVR va PIC kontrollerlari uchun ishlab chiqarilgan. Mos ravishda bir turdan ikkinchi turga import qilish qulaylik to‘g‘diradi. Boshlovchilar uchun qurilmalarni yig‘ish soddaligi qulay, chunki mikrokontrollerlar bilan birga ishlatiladigan ko‘pgina tashqi moslama elementlari mavjud.
Odatda loyiha yaratish mikrokontroller tomonidan amalga oshirilishi uchun harakatlar (algoritm) bir ketma-ketlikni rejalashtirish bilan boshlanadi.
Bir rivojlantirish muhitida Flowcode bu maqsadda elektron dasturini yaratish intuitiv interfeysi taqdim etadi.
|
| |
FOYDALANILGAN WEB SAYTLAR

34
Kurs ishiga ilmiy rahbar xulosasi:
Talaba
:
Lafasova Gulruxsor Said qizi
Mavzu
–
Eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalar uchun iqtisoslashtirilgan
maktab- Internatlari boshlang’iich sinflarda matematik kompetensiyalarini
Shakllantirish
Kurs ishining dolzarbligi va ahamiyati
-Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalar
rivojlanishida uning tarixi kelib chiqishini bilish juda muhim . Milliy hamda jahon
surdopedagoglarni fikrlarni tadqiqotlarni o‘rganish orqali bilimimiz kengayadi.
Ularning shaxsning shakllanishi ham juda muhim. Shuning uchun ushbu mavzu
dolzarb muammo deb tanlab olindi.
Kurs ishining tarkibini baholash
– Kurs ishi kirish, 3 ta bob, xulosa va
foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat bo‘lib, har bir qism yetarli darajada
yoritib berilgan. Kirish qismida mavzuning dolzarbligi, maqsadi, vazifalari,
obyekti, predmeti va qo‘llanilgan metodlari asoslangan. Birinchi bobda
mavzuning nazariy tomoni yoritib berilgan. Ikkinchi bobda esa mavzuga oid
metodik tavsiyalar bayon etilgan. Xulosa va foydalanilgan adabiyotlar bilan
tugatilgan. Kursni ish tarkibini ijobiy baholayman.
Ishda foydalaniladigan adabiyotlarga baho berish –
kursni tugatish ishi
mazmunini yoritishda adabiyotlardan o‘rinli va unumli foydalana olgan.
Xulosa va takliflarning ochiqligi va dalillari asoslanganligi –
kurs ishida
mavzuga oid ma’lumotlarni to‘g‘ri tahlil qilgan. Xulosani aniq umumlashtira olgan.
Kurs ishidagi kamchiliklar –
Kurs ishini yozishda ba’zi grammatik va
texnik xatolar bo‘lib, u ishning asosiy mazmuniga salbiy ta’sir etmaydi.
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: Innovative Pdf ko'rish
|
bet | 11/12 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 466,97 Kb. | | #119625 |
Bog'liq ta-lim-sifati-islohotlar-muammolar-yechimlar-va-istiqbollari-haqida-fikr-va-mulohazalarOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 8
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
533
w
www.oriens.uz
September
2021
umumlashtirish va hayotda qo‘llash bugungi kunda juda dolzarb Shu maqsadda,
keyingi paytlarda o‘quv jarayoniga xalqaro ta’lim standartlariga asoslangan
zamonaviy pedagogik texnologiyalar, ta’lim dasturlari va o‘quv-metodik
materiallarni keng joriy etish muhim vazifalar etib belgilandi. Bu o‘z navbatida ta’lim
muassasalarida o‘qitiladigan barcha fanlardan o‘quv mashg‘ulotlarini tashkil etish va
ular asosida ta’lim oluvchilarning intellektual qobiliyatlarini rivojlantirishda
zamonaviy talablarga, pedagogik va axborot texnologiyalariga alohida e’tibor qaratish
lozimligini taqozo etadi hamda ta’lim oluvchilarning hayotiy tajribasi, ehtiyoji,
qiziqishi hamda imkoniyatlariga tayaniladi.
XULOSA
Bu vazifalarni amalga oshirish orqali malakali mutaxassislarni tayyorlashda
xorij tajribalaridan samarali foydalanish, uning asosida o‘quv mashg‘ulotini tashkil
etishga ta’lim muassasalarida yangicha yondashuvlarni ishlab chiqish zarur. Chunki,
o‘quv mashg‘uloti jarayoni pedagogik ijodkorlikning asosiy maydoni bo‘lib, uni
tashkil qilish va boshqarishga to‘g‘ri, innovasion yondashuv ta’lim oluvchilarni bilim
olishga, mustaqillikka, ijodkorlikka, tashabbuskorlikka, hamkorlikda ishlashga,
kasbiy kompetensiyalarni chuqurlashtirish orqali ta’lim sifatiga e’tibor berishga jalb
qiladi [7-9].
Ta’lim sifatini oshirishdagi mavjud kamchilik va muammolarni bartaraf etish, bu
yo‘ldagi maqsad va vazifalarni aniq belgilash, buning uchun jahonda tan olingan
tajribalardan foydalanish, axborot texnologiyalarini pedagogik texnologiyalar bilan
uyg‘unlashgan holda qo‘llash bo‘lajak mutaxassis kadrlarning kasbiy tayyorgarlik
sifatini yaxshilashga xizmat qiladi, bu jarayon samaradorligini oshiradi. Ta’lim
maqsadlarini oydinlashtirish, o‘qitish va o‘zlashtirish jarayonlarida qo‘llaniladigan
turli texnologiya va usullardan foydalanish, mazmunga e’tiborni qaratish ta’lim
muassasalari faoliyatini rivojlantirish va takomillashtirishga olib keladi.
REFERENCES
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 7 fevraldagi “O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi,
PF-4947-sonli Farmoni. (O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to‘plami, 2017 y.,
6-son, 70-modda).
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017 yil 27 iyuldagi “Oliy
ma’lumotli mutaxassislar tayyorlash sifatini oshirishda iqtisodiyot sohalari va
tarmoqlarining ishtirokini yanada kengaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-
|
| |
Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari

|
Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari
|
bet | 6/13 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 64,32 Kb. | | #117919 |
Bog'liq 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)-fayllar.org2. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida xususiy mulk mulkchilik shaklining boshqa ko‘rinishlari bilan bir qatorda daxlsizligi va davlat tomonidan muhofaza qilinishi belgilab qo‘yilgan. YAngi qonunchilik hujjatlarida yangi iqtisodiy tushuncha - korxonaning tashkiliy-huquqiy shakli tushunchasi kiritilgan.
Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari bu bozorda korxonalar faoliyatining huquqiy shartlari. Huquqiy shakllarning xilma-xilligi tadbirkorlik faoliyati uchun kapitalni jalb qilish usullarini diversifikatsiya qilish, shuningdek korxonalarni har xil javobgarlik shakllaridan himoya qilish, shuningdek, bajarilayotgan ishlarning xavfliligiga, raqobat darajasiga, bozorga kirish taktikasiga qarab bozorda turli xil harakatlarni amalga oshirishga imkon beradi.
Korxonalarning qonun hujjatlari va boshqa xo‘jalik huquqi normalarida ko‘zda tutilgan mulkchilik shakli, ishlab chiqarilayotgan mahsulot turi va hajmi, kapitalning shakllanishi, turli xil firmalararo uyushmalarga a’zo bo‘lish usullari va olib boruvchi raqobatchilik kurashlari bilan farq qiluvchi faoliyat tavsifi va mazmuniga bog‘liq bo‘lgan strukturaviy tuzilishining usul va ko‘rinishlari xo‘jalik yuritishning tashkiliy-huquqiy shaklini ifodalaydi.
Xozirgi zamon sharoitlarida davlat, munitsipal, jamoa, individual (oilaviy, xususiy) turdagi korxonalar mavjud bo‘lib, ular o‘zlariga biriktirib qo‘yilgan mulk tavsifi yoki tezkor (operativ) boshqaruv huquqiga ko‘ra ham tasniflanadi.
Xo‘jalik faoliyati yurituvchi har bir sub’ekt bir qator huquqlarga ega bo‘lib, bular bir tomondan, ularning ichki tashkilotchiligini aniqlab bersa, ikkinchi tomondan, jismoniy va huquqiy shaxslar hamda davlat bilan o‘zaro munosabatlarini amalga oshirishga ko‘maklashadi.
Korxonalar huquqiy shaklining har bir ko‘rinishida ularning egalari, ya’ni xususiy mulk egalari, korxona bilan turli darajadagi aloqada bo‘ladilar. Masalan, ochiq turdagi hissadorlik jamiyati egalari korxona mulkining bir qismigagina egalik qilish huquqiga egalar hamda boshqaruv funksiyalarini amalga oshirishda ham o‘z aksiyalari miqyosida ishtirok etadilar.
Xo‘jalik o‘rtoqliklarida (jamiyatlarida) esa mulk egasi va mulk yaqinlashtirilgan bo‘lib, korxonani boshqarishda ularga bevosita ishtirok etish imkoniyati yaratib berilgan.
Keng tarqalgan korxona shakllaridan biri xo‘jalik o‘rtoqliklari bo‘lib, ular ishonch asosidagi to‘liq o‘rtoqlik (kommandit o‘rtoqligi) ko‘rinishida tashkil qilinishi mumkin.
Qonunga asosan ishtirokchilari imzolangan shartnomalar bo‘yicha tadbirkorlik faoliyati yurituvchi hamda ularga tegishli mulk javobgarligiga ega bo‘lgan o‘rtoqliklar - to‘liq o‘rtoqliklar hisoblanadi.
|
| |
Texnologik xarita

|
Texnologik xarita
|
bet | 1/7 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 2,05 Mb. | | #15325 |
Texnologik xarita
Fan: Fizika
Sinf: 6-sinf
Mavzu: Jamiyat rivojlanishida fizikaning ahamiyati.O’zbekistonda fizika taraqqiyoti.Fizik kattaliklar va ularni o’lchash
Dars ishlanmasini ishglab chiquvchi: Egamnazarov Beknazar
Dars ishlanmasini ishlangan sanasi: _______________________
Ish joyi: 1-maktab fizika o`qituvchisi.
|
Mavzuning qisqacha ta`rifi (Davlat talablariga muvofiq)
Jamiyat rivojlanishida fizika faning ahamiyati, O’zbekistonda fizikaning ahamiyati, fizik kattaliklar, ularni o’lchash haqidagi bilimlarni o’quvchilar ongiga singdirish.
|
O`quv jarayonini amalgam oshirish texnologiyasi.
Metod: “Aqliy hujum”, “Klaster”, “BBB” interfaol metodlari
Vositalar: Darslik, plakat, slaydlar, kodoskop, test kartochkalar, tajriba uchun kerakli jixozlar.
Nazorat: Og`zaki, baxs munozara, fikr almashuv, savol-javob.
Baxolash: Rag`batlantirish, tashkkur izxor qilish.
|
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: Innovative Pdf ko'rish
|
bet | 10/12 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 466,97 Kb. | | #119625 |
Bog'liq ta-lim-sifati-islohotlar-muammolar-yechimlar-va-istiqbollari-haqida-fikr-va-mulohazalarOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 8
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
532
w
www.oriens.uz
September
2021
Shu bilan bir qatorda:
- pedagoglar o‘z kasbiy faoliyati bo‘shliqlarni to‘ldirish ustida izlansin, o‘z
ustida muntazam ishlasin;
- ta’lim oluvchilar bilan Internet tarmoqlari yoki telegramm orqali bog‘lanib
tursin, o‘z fani yuzasidan ularga muammoli vazifalarni taklif etib borsin hamda
ularning bajarilishini nazorat qilsin;
- hayotiy, turmush, fan, texnika va ishlab chiqarish bilan bog‘liq muammolarni
hal etishga bag‘ishlangan ma’lumotlardan ularni ko‘proq xabardor qilsin;
- bugungi kunda televidenie orqali efirga uzatilayotgan darslarni kuzatib borsin,
ulardan tajriba olsin, ularni ko‘rishni ta’lim oluvchilariga ham taklif etsin;
- ma’ruzalar slaydini yaratsin, ularda loyihalash va modellashtirishga e’tiborni
qaratsin, bu o‘z navbatida ta’lim oluvchilarning bilimlarni puxta egallashlariga,
yaxshi tushunishlariga, kelajakda kerakli ekanligini tasavuur etishlariga xizmat qiladi;
- bugungi kunda o‘qitish shakllari, metodlari, vositalari va texnologiyalarini
qanday takomillashtirish kerakligi haqida o‘ylasin, bu o‘z navbatida ta’lim
oluvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishlarini yanada oshirada, pedagogga bo‘lgan
hurmat kuchayadi, o‘zaro ijobiy munosabat va hamkorlik vujudga keladi;
- zamonaviy pedagogik texnologiyalar va ular asosida yaratilgan interfaol
usullarni yaxshilab o‘rgansing, chunki ayrim pedagoglarimiz pedagogik
texnologiyalarning maqsad va vazifalarini, uning tamoyillarini, qonuniyatlarini,
darsga kiritish mexanizmlarini hanuzgacha bilishmaydi yoki ulardan pala-partish
foydalanishadi, bu esa o‘z navbatida ta’lim oluvchilar bilimining susayishiga olib
keladi;
- bugungi kunda ta’lim oluvchilarning kasbiy sifatlarini shakllantirish va
rivojlantirishga yo‘naltirilgan – muammoli o‘qitish, loyihalash, evristik,
modellashtirish, modulli o‘qitish texnologiyalaridan ko‘proq foydalanishga hamda
o‘z faoliyatiga joriy etishga harakat qilsin, ularni yaxshilab tushunib olsin;
- ta’lim oluvchilarga kelajakda yaxshi mutaxassis bo‘lib yetishishlarida mavjud
tajriba va mahoratini ayamasin, xo‘ja ko‘rsinga dars o‘tishdan voz kechsin, chunki
yoshlarimizni kelajak kutyapti, Prezidentimiz ularga katta ishonch bildiryapti,
qolaversa bu pedagogning obro‘si;
- men zo‘rman deyishdan o‘zini asrasin, tajriba almashsin, bilmaganlarini
boshqalardan so‘rasin, bilganlarini boshqalarga o‘rgatsin, aytishadi-ku so‘rab
o‘rgangan olim, so‘ramagan o‘ziga zolim deb.
Demak,
ilg‘or xorij tajribalaridan foydalangan holda o‘zimizning
tizimlashtirilgan
ta’lim
sifati
borasidagi
amalga
oshiriladigan
ishlarni
|
| |
To‘liq sheriklik - 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)

|
1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)
|
bet | 9/13 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 64,32 Kb. | | #117919 |
Bog'liq 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)-fayllar.orgTo‘liq sheriklik
To‘liq sheriklik bu sherikchilik nomidan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi va o‘z majburiyatlari uchun tegishli bo‘lgan mulkka nisbatan javobgar bo‘lgan ular o‘rtasida tuzilgan shartnomaga muvofiq bir nechta fuqarolarning birgalikdagi faoliyat uchun birlashmasidir.
To‘liq sheriklik ishtirokchilarining soni cheklanmagan. Ammo odatda bu kichik korxona (2-4 ishtirokchi). Ular to‘liq sheriklar deb ataladi va shartnomaga muvofiq shaxsan sheriklikda ishtirok etishlari kerak. Foyda va zararlar qatnashchilar o‘rtasida ularning qo‘shma kapitaldagi ulushiga mutanosib ravishda yoki shartnomaning boshqa shartlariga muvofiq taqsimlanadi.
To‘liq sheriklik yuridik shaxs emas, shuning uchun har bir to‘liq sherik umumiy maqsadga erishish uchun boshqalar bilan kelishgan holda mustaqil huquq sub’ekti sifatida ishlaydi. Kreditorlarning da’volari nafaqat ishda investitsiya qilingan mol-mulkka, balki uning barcha ishtirokchilarining shaxsiy mulkiga ham taalluqli bo‘lib, ular har qanday ishtirokchiga taqdim etilishi va uning barcha mulkiga murojaat qilinishi mumkin.
To‘liq sheriklikning ishlashi uchun bunday sharoitlar, bir tomondan, biznes sheriklariga bitimning puxtaligiga ishonchni kuchaytiradi, boshqa tomondan esa bozorga kirishga yordam beradi.
To‘liq shirkatning firma nomi uning barcha qatnashchilarining ismlarini (ismlarini) va "to‘liq sheriklik" so‘zlarini yoki "va kompaniya" va "to‘liq sheriklik" so‘zlarini qo‘shgan holda bir (yoki bir nechta) nomini o‘z ichiga olishi kerak.
Xorijiy mamlakatlarda to‘liq sheriklik quyidagi nomlarga ega: umumiyhamkorlik (AQSH); CHeksiz hamkorlik (Buyuk Britaniya); Offen Handelsgeselschaft (Germaniya); Sosiete en nom kollektivi (Fransiya).
Kommandit shirkat (buyruq shirkati) shunday shartnoma munosabatlari bilan tavsiflanadi, bunda ba’zilar sheriklik nomidan tadbirkorlik faoliyatida qatnashadilar va o‘z mol-mulklari (to‘liq sheriklar) bilan birgalikda va bir nechta javobgar bo‘ladilar, boshqalari (komanditlar) esa faqat o‘z mol-mulklari bilan qatnashadilar, tavakkal qiladilar va javobgar bo‘ladilar. omonatlaridagi yo’qotishlar va sheriklikda qatnashmaslik.
Kommandit sheriklik tuzilib, barcha to‘liq sheriklar tomonidan imzolangan assotsiatsiya to‘g‘risidagi memorandum asosida ishlaydi. Unda sheriklikning ustav kapitalini shakllantirish va o‘zgartirish shartlari, shuningdek foyda va zarar taqsimoti bo‘lishi kerak.
Kompaniyaning nomi to‘liq sheriklik nomi bilan bir xil tarzda, "imonda sheriklik" yoki "buyruq sheriklik" so‘zlari qo‘shilgan holda shakllantirilgan.
AQSH va Buyuk Britaniyada bunday korxonalar to‘liq sheriklik deb nomlanadi, Germaniyada - Kommandit-geselschaft, Fransiyada - Sosiete en comandite oddiy.
To‘liq va buyruqli sheriklik odatda kichik kompaniyalar bo‘lib, ularning moliyaviy faoliyati to‘g‘risidagi ma’lumotlarni e’lon qilish talab etilmaydi.
|
| |
O‘z-o‘zini nazorat kilish uchun savollar

|
O‘z-o‘zini nazorat kilish uchun savollar
|
bet | 13/13 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 64,32 Kb. | | #117919 |
Bog'liq 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)-fayllar.orgO‘z-o‘zini nazorat kilish uchun savollar
Korxona tushunchasini izohlab bering.
Korxonaning turlarini tavsiflab bering.
Korxonalar faoliyatining asosiy yo‘nalishlariayting.
YAngi korxonani tashkil kilish tamoyillari.
5. Korxonani tashkil kilishdan ko‘zlangan maksad nima ?
6. Korxona faoliyatini tartibga soluvchi xujjatlarning kanday turlarini bilasiz ?
7. Korxonani yagona davlat reestridan o‘tkazish uchun kanday xujjatlar talab kilinadi?
8. Korxona faoliyatini tugatish yoki kayta tashkil kilish deganda nimani tushunasiz?
9. Korxonani tugatish sabablari kaysilar?
10. Sanoat korxonalariga xos bo‘lgan belgilar.
11. Korxonaning davlat ro‘yxatidan o‘tish uchun qanday hujjatlar talab qilinadi?
12. O‘zbekiston Respublikasining “Korxonalar to‘g‘risida”gi qonuni va uning mazmuni.
13. Xo‘jalik yuritishning tashkiliy-huquqiy shaklini nimalar ifodalaydi?
14. Konsern, konsorsium, xo‘jalik assotsiatsiyasi, korporatsiya, sindikat, trest tushunchalariga izoh bering.
15.Notijorat tashkilotlarga qanday korxonalar kiradi?
16.Korxona faoliyatining ichki va tashqi muhitlarini tushuntiring.
17. Tarkibiy elementlarning ro‘yxatiga nimalar kiradi?
http://fayllar.org
|
| |
Korxonani tashkil qilish tamoyillari

Korxonani tashkil qilish tamoyillari
YAngi korxonani tashkil kilish kuyidagi tashkiliy tamoyillar asosida amalga oshiriladi:
korxonani tashkil kilish fikrining paydo bo‘lishi;
korxona ta’sischilarini tanlash;
taklif kilinayotgan maxsulotga bozordagi talabni o‘rganish;
korxona nizom jamg‘armasini tuzish uchun moliya manbalarini aniklash;
korxonaning ta’sis xujjatlari va biznes-rejasini tayyorlash;
davlat ro‘yxatidan o‘tish;
muxr, shtamp va boshka rekvizitlarni tayyorlash;
solik idoralarida ro‘yxatdan o‘tish.
O‘zbekiston Respublikasining "Korxonalar to‘g‘risida"gi konuniga asosan, korxonalar mulk egasi yoki u tayinlagan vakillik idorasi, mexnat jamoasi yoki ta’sischilarguruxining qarori bo‘yicha belgilangan konun-koidalarga asosan tashkil kilinishi mumkin.
Korxona joriy va xisob-kitob rakamlari ochish va ular to‘g‘risidagi xolatlarni tasdiklash xukukiga ega bo‘lgan, mustakil xukukiy shaxs makomidagi sho‘ba korxonalari, filiallar, vakolatxonalar, bo‘lim va boshka tashkiliy bo‘linmalarni tashkil kilishi mumkin.
Korxona konun xujjatlarida belgilab ko‘yilgan tartibda maxsus davlat idoralaridan ro‘yxatga olingan kundan boshlab tashkil kilingan xisoblanadi va xukukiy makomga ega bo‘ladi.
YAngi korxona tashkil kilishdan asosan kuyidagi maqsadlar ko‘zlanadi:
iste’molchilar talab kilayotgan maxsulot ishlab chiqarishni ko‘paytirish va uni sotishdan foyda olish;
ishlab chiqarishga ish bilan band bo‘lmagan axolini jalb kilish va shu orkali ish bilan ta’minlashdagi ijtimoiy muammolarni xal kilish;
ishlab chiqarishga mavjud ko‘shimcha resurslarni jalb kilish;
fan-texnika yutuklaridan foydalangan xolda yangi sanoat maxsulotlarini ishlab chiqarish;
yakka tarzda yoki xamkorlikda faoliyat yuritish uchun kichik korxona tashkil kiluvchi aloxida fukarolar yoki shaxslar guruxi a’zolarining shaxsiy extiyojlarini kondirish
ishlab chiqarishni mustaxkamlash va rivojlantirish xamda bozor muxitini kengaytirish.
Ta’sis xujjatlarini tayyorlash korxonani tashkil etish va keyingi faoliyat yuritish jarayonidagi muxim boskichlardan biri xisoblanadi. Ta’sis xujjatlari faoliyat yurituvchi korxonalarning xukuk va majburiyatlarini xamda sharoitlarini ifodalaydi.
Korxonalar faoliyatini tartibga soluvchi konun xujjatlarida ikki xil ta’sis xujjatlari belgilab berilgan:
1.Korxona Nizomi;
2.Ta’sis shartnomasi.
|
Kommandit o‘rtoqligi - 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)

|
1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)
|
bet | 7/13 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 64,32 Kb. | | #117919 |
Bog'liq 1-mavzu. Korxonalarning tashkiliy-huquqiy shakllari (2 soat)-fayllar.orgKommandit o‘rtoqligi bir nechta fuqarolar yoki huquqiy shaxslarning o‘zaro xo‘jalik faoliyati yuritish maqsadidagi shartnomalar asosida birlashuvi natijasida paydo bo‘ladi.
Jamiyatlarning ko‘pchiligida kapitallar birlashtirilgan bo‘ladi. Mas’uliyati cheklangan jamiyat (MCHJ) bir yoki bir necha shaxs tomonidan ta’sis etilib, Nizom jamg‘armasi hujjatlarda (Nizom va ta’sis shartnomasi) belgilab qo‘yilgan ulushlarga bo‘lingan bo‘ladi. Bunday jamiyat muassislari jamiyatning majburiyatlari uchun javobgar bo‘lmaydilar hamda jamiyat faoliyatida o‘zlari kiritgan ulushlar doirasida zarar ko‘rishlari mumkin.
O‘zbekiston Respublikasida ochiq va yopiq turdagi hissadorlik jamiyatlari mustaqillikka erishilgandan keyin keng faoliyat ko‘rsatmoqda. Nizom jamg‘armasi aksiyalarga taqsimlangan jamiyat hissadorlik jamiyati hisoblanadi. Xissadorlik jamiyati a’zolari jamiyatning majburiyatlari bo‘yicha javobgar bo‘lmaydilar, biroq o‘zlariga tegishli bo‘lgan aksiyalar qiymati doirasida zarar ko‘rishlari mumkin.
Xissadorlik jamiyatlarining ijobiy jihatlari qatoriga quyidagilar kiradi: aksiyadorlik kapitalining teng taqsimlangan, erkin muomaladagi ulushlar - aksiyalarga taqsimlanishi; aksiyadorlar jamiyat majburiyatlari uchun javobgarligining aksiyalar qiymati hajmida cheklanganligi; aksiyadorlik kapitalining hajmi va a’zolar sonini osonlik bilan o‘zgartirish imkonini beruvchi Nizom asosida birlashish; umumiy boshqaruv vazifalarining xo‘jalik faoliyatini boshqarish vazifalaridan alohida yuritilishi va hokazolar.
Iqtisodiyotimiz oldida turgan asosiy vazifalardan biri sanoat ishlab chiqarishini jahon iqtisodiyotida o‘z o‘rniga ega bo‘lgan raqobatbardosh korxonalar tashkil qilish maqsadidagi tuzilmaviy qayta qurishdan iborat. Buning uchun integratsiya hamda turli tashkiliy-huquqiy shakldagi korxonalarni vaqtinchalik yoki doimiy ravishda kooperatsiya yoki konsentratsiya asosida birlashtirish amalga oshiriladi.
Kooperatsiya jarayonida konsern, konsorsium, xo‘jalik assotsiatsiyasi kabi tashkiliy shakllar vaqtinchalik yoki doimiy ravishda tuzilishi mumkin. Ushbu tuzilmaviy birliklarining mohiyatini qisqacha ko‘rib chiqamiz.
Konsern umumiy manfaatlarga ega hamda shartnomalar, kapital va qo‘shma faoliyatda ishtirok etish bilan bog‘liq bo‘lgan korxonalarning yirik birlashuvini aks ettiradi.
Konsorsium kompaniya va banklarning vaqtinchalik birlashuvi natijasida, yirik kapital talab qiluvchi loyihalarni amalga oshirish yoki mablag‘ni birgalikda joylashtirish maqsadlari uchun umumiy kelishuvlar asosida yuzaga keladi. Konsorsium buyurtmachilar oldidagi majburiyatlar uchun javobgar hisoblanadi.
|
| |