I. A. Filipova - bet 15

Birinchi model
. Strategik rejalashtirish hujjatlari katta rol o’ynaydi, to’ridan-
to’ri harakat normalari minimal "oirlik" ga ega. (Misol: Xitoy). Ushbu modelni
tanlagan mamlakatlarda dasturiy hujjatlar asosan sun'iy intellektga baishlangan,
munosabatlarni qat'iy tartibga solishni yaratish ko’zda tutilmagan, bu esa korxonalarga
69
Sun'iy intellektni rivojlantirish rejasining yangi avlodi, 2017. URL: https://flia.org/notice-state-
council-issuing-new-generation-artificial-intelligence-development-plan/ (kirish 12/10/2021).
70
Sun'iy intellektda Amerika yetakchiligini saqlab qolish to'g'risidagi farmoyish, 02/11/2019. URL:
https://www.federalregister.gov/documents/2019/02/14/2019-02544/maintaining-american-
leadership-in-artificial-intelligence (Kirishilgan: 01/07/2022).
71
Milliy
AI
strategiyasi,
2019.
URL:
https://www.smartnation.gov.sg/why-Smart-
Nation/NationalAIStrategy (12/10/2021-yilda kirish).
72
Neznamov A.V. 2030 yilgacha sun'iy intellektni rivojlantirish milliy strategiyasini amalga
oshirishning huquqiy jihatlari // O.E. Axborotnomasi. Kutafin (MSUA). 2019 yil, 12-son (64). 82–
88-betlar.
40
tez-tez ma'muriy to’siqlarga duch kelmasdan, yangi yo’nalishlarni faol rivojlantirish
imkonini beradi.
Ikkinchi model
. Sun'iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish bilan boliq
jamoat munosabatlarini tartibga soluvchi to’ridan-to’ri harakat normalari ko’proq
ahamiyatga ega. Qoidaga ko’ra, sun'iy intellekt tizimlarining o’ziga xos turlarini
tartibga solish to’ridan-to’ri harakat qoidalari orqali amalga oshiriladi, ammo
integratsiyalashgan boshqaruvni yaratishga urinishlar ham mavjud (Misol: Janubiy
Koreya). Ushbu modelga tegishli bo’lishi mumkin bo’lgan shtatlarda strategik
rejalashtirish hujjatlari rasman tasdiqlanishi yoki tasdiqlanmasligi mumkin, ammo
sun'iy intellektdan, xususan, uchuvchisiz transport vositalaridan foydalangan holda
muayyan turdagi mahsulotlarga oid alohida qonunlar allaqachon mavjud.
Uchinchi model
. Bu gibrid, ya'ni birinchi ikkita modelning kombinatsiyasi
(Misol: AQSh).
Uchta modeldan qaysi biri afzalroq? Ehtimol, uchinchisi, bu birinchi ikkita
modelning ijobiy tomonlarini birlashtirishga imkon beradi. Ikkinchi model eng kam
afzal ko’rinadi, uning "zaif bo’ini" aynan paydo bo’lgan huquqiy tartibga solishda
umumiy strategiyaning yo’qligi. Eslatib o’tamiz, 2019-yil dekabr oyida Janubiy
Koreya hukumati tartibga solishni bekor qilishga qaratilgan keyingi 10 yilga
mo’ljallangan yangi strategiyani e’lon qildi, bu haqda ushbu o’quv qo’llanmaning 5-
mavzusi bo’yicha ma’ruzasida batafsilroq aytib o’tiladi.
Rossiyada ham Sun'iy intellektni rivojlantirish milliy strategiyasi (keyingi
o’rinlarda Strategiya deb yuritiladi) qabul qilingan. Andrey Neznamovning soʻzlariga
koʻra, “Strategiyaning qabul qilinishi sunʼiy intellekt texnologiyalarini tartibga
solishning birinchi modelining bosqichma-bosqich joriy etilishini belgilab berdi. AI
texnologiyalarini maxsus tartibga soluvchi me'yoriy hujjatlarning deyarli to’liq
yo’qligi sharoitida mamlakatimizning ushbu asosiy modelga sodiqligi tushunarli
ko’rinadi.
73
. Katta ehtimol bilan, kelajakda huquqiy tartibga solish rivojlanishi bilan
Rossiya uchinchi gibrid modelga o’tadi.
Keling, Rossiya strategiyasini batafsilroq tahlil qilaylik. Rossiya Federatsiyasi
Prezidentining 2019 yil 10 oktyabrdagi 490-sonli "Rossiya Federatsiyasida sun'iy
intellektni rivojlantirish to’risida"gi qarori bilan tasdiqlangan.
74
2030 yilgacha bo’lgan
davr uchun.
Strategiyaning maqsadlari quyidagilardan iborat:
- Rossiyaning jahon sun'iy intellekt bozorida jahon yetakchilari guruhiga kirishi
uchun sun'iy intellektning jadal rivojlanishini ta'minlash;
- bozorda hukmronlik qilish va uzoq muddatli raqobatdosh ustunliklarni olish
uchun imkoniyatlar yaratish;
- mamlakatning texnologik mustaqilligi va raqobatbardoshligini saqlab qolish.
73
O'sha yerda, p. 84.
74
Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2019 yil 10 oktyabrdagi 490-sonli "Rossiya Federatsiyasida
sun'iy intellektni rivojlantirish to'g'risida"gi Farmoni // Rossiya Federatsiyasi qonun hujjatlari
to'plami. 2019 yil. 41-modda. 5700.
41
Strategiyani amalga oshirishda bajarilishi majburiy boʻlgan sunʼiy intellekt
texnologiyalarini ishlab chiqish va ulardan foydalanishning asosiy tamoyillari (19-
band):
1) inson huquq va erkinliklarini himoya qilish, ya'ni qonun bilan kafolatlangan
huquqlarni himoya qilishni ta'minlash, shuningdek, o’zgarishlarga muvaffaqiyatli
moslashish uchun bilim va ko’nikmalarga ega bo’lish imkoniyatini berish;
2) xavfsizlik, shu jumladan qasddan zarar etkazish uchun sun'iy intellektdan
foydalanishga yo’l qo’ymaslik, texnologiyalardan foydalanishning salbiy oqibatlari
xavfini minimallashtirish;
3) shaffoflik - sun'iy intellekt ishining tushuntirilishi, sun'iy intellekt ishtirokida
yaratilgan mahsulotlarga, ushbu mahsulotlarda qo’llaniladigan algoritmlar haqidagi
ma'lumotlarga kirishda kamsitishning yo’qligi;
4) mahalliy texnologiyalardan foydalanishda ustunlikni talab qiladigan
texnologik suverenitet;
5) ilmiy tadqiqotlar va ishlanmalarning iqtisodiyotning real sektori bilan yaqin
aloqasini nazarda tutuvchi innovatsion tsiklning yaxlitligi;
6) iloji bo’lsa, mavjud dizaynlarni moslashtirish orqali oqilona tejamkorlik;
7) sun'iy intellekt sohasida ishlaydigan Rossiya tuzilmalari o’rtasidagi raqobatni
cheklashga qaratilgan harakatlarga yo’l qo’yilmasligi.
Strategiyaning 21-22-bandlariga koʻra, iqtisodiyotda sunʼiy intellektdan
foydalanish “oʻzaro bogʻliq” xususiyatga ega boʻlib, ishlab chiqarish samaradorligini
oshirish va faoliyatning yangi yoʻnalishlarini shakllantirishga yordam beradi, ijtimoiy
sohada esa u odamlarning turmush darajasini oshirish uchun shart-sharoitlar. Bunga
quyidagilar orqali erishiladi:
- rejalashtirish, prognozlash va qarorlar qabul qilish jarayonlari samaradorligini
oshirish (jumladan, uskunaning nosozliklarini bashorat qilish va profilaktik xizmat
ko’rsatish, ta'minotni rejalashtirishni optimallashtirish, moliyaviy qarorlar qabul
qilish);
- muntazam (takroriy) ishlab chiqarish operatsiyalarini avtomatlashtirish;
- yuzaga kelishi mumkin bo’lgan noxush oqibatlarni bashorat qilish orqali
xodimlarning xavfsizligini oshirish va buning asosida insonning hayoti va soliiga xavf
tudiradigan jarayonlarda ishtirokini kamaytirish;
- xodimlarni tanlash va tayyorlashni optimallashtirish, turli omillarni hisobga
olgan holda xodimlarning optimal ish tartibini tuzish;
- tibbiy xizmatlar sifatini oshirish (shu jumladan profilaktik tekshiruvlar,
diagnostika, kasalliklarning paydo bo’lishi va rivojlanishini prognozlash, pandemiya
xavfini kamaytirish);
- ta'lim sifatini oshirish (ta'lim jarayonini mehnat bozori ehtiyojlariga
moslashtirish va bilim sifatini baholashni avtomatlashtirish orqali);
- davlat va kommunal xizmatlar ko’rsatish sifatini oshirish, buning uchun
xarajatlarni kamaytirish va boshqalar.
Strategiyaning 24-bandiga muvofiq, sun'iy intellektni rivojlantirishning asosiy
vazifalari quyidagilardan iborat:
42
1. Sun'iy intellektning jadal rivojlanishini ta'minlash maqsadida ilmiy
tadqiqotlarni qo’llab-quvvatlash.
2. Sun'iy intellekt texnologiyalaridan foydalanadigan dasturiy ta'minotni ishlab
chiqish va ishlab chiqish.
3. Sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish uchun zarur bo’lgan
ma'lumotlarning mavjudligi va sifatini oshirish.
4. Sun'iy intellekt sohasidagi muammolarni hal qilish uchun zarur bo’lgan texnik
vositalarning mavjudligini oshirish.
5. Rossiyaning sun'iy intellekt texnologiyalari bozorini malakali kadrlar bilan
ta'minlash darajasini va aholining bunday texnologiyalardan foydalanishning mumkin
bo’lgan sohalari haqida xabardorlik darajasini oshirish.
6. Sun'iy intellekt texnologiyalarini ishlab chiqish va qo’llash bilan boliq holda
yuzaga keladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishning yaxlit tizimini yaratish.
Ushbu vazifalarni bajarish uchun zarur (25-band):
- yangi yuqori samarali ish o’rinlarini yaratish, aholi bandligi darajasini oshirish;
- sun'iy intellekt sohasidagi mutaxassislar uchun tegishli daromad va mehnat
sharoitlarini ta'minlash;
- eng yaxshi mutaxassislarni, shu jumladan xorijiy mutaxassislarni jalb qilish
uchun shart-sharoitlarni ta'minlash;
- sun'iy intellektdan foydalangan holda yaratilgan Rossiya mahsulotlarini
eksport qilishni, ularni jahon bozoriga olib chiqishni qo’llab-quvvatlash;
- sun'iy intellekt sohasida ilmiy-tadqiqot va ishlanmalarni rivojlantirishga
xususiy investitsiyalarni jalb qilish uchun imtiyozlar yaratish;
- sun'iy intellekt texnologiyalarini yaratish va joriy etishda yaxlit xavfsizlik
tizimini shakllantirish.
Rossiya texnologiyalarini rivojlantirish strategiyasining 29 va 30-bandlariga
ko’ra, kuchli sun'iy intellektni yaratishni o’z ichiga olgan printsipial jihatdan yangi
natijalarni yaratishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarni qo’llab-quvvatlash kerak.
Strategiyani amalga oshirish ma'lumotlarni himoya qilishni, ularni asosan
Rossiyada saqlashni, shuningdek, Rossiya davlat organlari va tashkilotlarining ushbu
ma'lumotlarga ustuvor kirishini ta'minlaydigan normativ-huquqiy bazani yaratishni
talab qiladi (39-band).
2030 yilga kelib, ommaviy platformalarda e'lon qilingan ma'lumotlar
to’plamining miqdori sun'iy intellekt sohasidagi barcha tegishli muammolarni, shu
jumladan ovoz, nutq, tibbiy, meteorologik, sanoat va video ma'lumotlarni nashr etish
orqali hal qilish uchun etarli bo’lishi kerak (41-band).
Strategiyaning
48-51-bandlariga
muvofiq,
Rossiya
sun'iy
intellekt
texnologiyalarini ishlab chiqish va ulardan foydalanish bilan boliq holda yuzaga
keladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishning kompleks tizimini yaratishi
kerak. Tizimni yaratishning asosiy yo’nalishlari:
- qoida tariqasida, anonim ma'lumotlarga, shu jumladan davlat organlari va
tibbiyot tashkilotlari tomonidan to’plangan ma'lumotlarga kirish uchun qulay huquqiy
shart-sharoitlarni (masalan, eksperimental huquqiy rejimlarni yaratish orqali)
ta'minlash;
43
- ilmiy tadqiqotlar olib borish, ular asosida yangi texnologiyalar va yechimlarni
yaratish maqsadida ma'lumotlarga, shu jumladan shaxsiy ma'lumotlarga kirish uchun
maxsus shart-sharoitlarni ta'minlash;
- texnologik yechimlarni soddalashtirilgan sinovdan o’tkazish uchun huquqiy
shart-sharoitlar va tartiblarni yaratish, shuningdek, sun'iy intellekt tizimlariga
individual qarorlar qabul qilish qobiliyatini, shu jumladan davlat organlari ishida
(garchi zahira qilingan bo’lsa ham: fuqarolarning huquqlarini buzish);
- fuqarolik mahsulotlarini eksport qilishda ma'muriy to’siqlarni bartaraf etish;
- sun'iy intellektga asoslangan yechimlarni standartlashtirishning yagona
tizimlarini yaratish, standartlashtirish masalalari bo’yicha xalqaro hamkorlikni
rivojlantirish;
- loyihalarda investorlar va davlatning birgalikdagi ishtiroki orqali
investitsiyalarni jalb qilish.
2024 yilgacha Strategiyada ko’zda tutilgan maqsadlarga erishish va vazifalarni
hal qilish uchun zarur huquqiy sharoitlar yaratilishi va 2030 yilgacha Rossiyada sun'iy
intellekt sohasida moslashuvchan huquqiy tartibga solish tizimi faoliyat ko’rsatishi
kerak, bir tomondan. odamlar xavfsizligini kafolatlash va boshqa tomondan sun'iy
intellektni rivojlantirishni rabatlantirishga qaratilgan.
|