nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
64
ҳамиша бир қолипдаги, “қуюшқондан ташқари” чиқмайдиган назар билан
қарамаслик керак. Уларга нисбатан танқидий муносабатда бўлинса,
янглишилмайди.
Саккизинчидан, иштиёқ. Ижод йўлида активлик, жўшқин қизиқиш
кўрсатмоқ шарт. Иштиёқнинг кузатувчанлик характерига бир қадар ўхшаб
кетиши сабабли, уларни бир-бири билан чалкаштириб юбормаслик керак.
Тўққинчидан, сабот. Олдига қўйилган мақсадни амалга оширишда юз
берадиган ҳамма қийинчиликларни қатъият ва ирода кучи билан бартараф
қилиш керак.
Ўнинчидан, ақлий фаоллик. Бу фазилат ақлий ҳамда жисмоний
кучларнинг зўр берилиши талаб қилинган ҳолларда ҳаракатга муттасил тайёр
туриш, демакдир.
Фойдаланилган адабиётлар:
1. Ўзбек Миллий Энциклопедияси. Том 13, 141 бет, Том 27, 349 бет.
2. Назаров Қ. ва бошқалар Фалсафа маърузалар матни. “ДИТАФ” 2000.
45- бет.
3. Пушкин Н.В. Эвристика – наука о творческом мыщлении, М., 1967 г.
4.Исмаилов, Т. Д., Тагаев, Х., Низамов, Ш. Ш., & Суюнов, У. Д.
(2019). Педагогические основы совершенствования творческой личности
студентов. Поволжский педагогический поиск, (2), 104-111.
5.Тагаев, Х., Алкаров, К. Х., Каримов, О. О., & Юлдашев, М. (2019).
Педагогические основы обеспечения стабильности роста и развития системы
научно-технического творчества студентов (Модель" Руководитель-
Участник-Творческая деятельность"). Поволжский педагогический поиск, (2),
112-119.
6.Исмаилов, Т. Д., Тагаев, Х., Юсупов, К. Я., & Эргашев, Х. (2016). О
МЕТОДИЧЕСКОЙ РАБОТЫ ПО ПОЛИТЕХНИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ
УЧИТЕЛЕЙ. In Современные тенденции развития аграрного комплекса (pp.
1678-1681).
7.Тагаев, Х., Алкаров, К. Х., Артикова, О. Ш., & Мамаджанова, К. А.
(2016). ПАТЕНТ-КАК ЯДРО И СТРАТЕГИЧЕСКИЙ ШАГ ВПЕРЕД К
НОВЫМ ВЫСОТАМ ТЕХНИЧЕСКОЙ И ИНЖЕНЕРНОЙ МЫСЛИ.
In Современные тенденции развития аграрного комплекса (pp. 1773-1776).
|
| |
Recommendations and guidelines for the implementation o f assembly

44.2. Recommendations and guidelines for the implementation o f assembly
drawings of assembled unit products........................................................................233
44.3.Recommendations and guidelines for reading and detailing parts o f
assembly drawings
246
45-§.Printout o f finished graphic works in the AutoCAD program................... 262
45.1. Printing o f executed graphic works in the AutoCAD program directly
from the screen (1- w ay)............................................................................................. 262
45.2. Save drawings done in AutoCAD in formats .jpg and .pdf........................265
45.3. Printout o f completed drawings in AutoCAD by transferring the image to
Word (2nd way)............................................................................................................ 267
45.4. A way to transfer an image to Word using «Print-Skreen» («PrtSc-SysRq»).268
46-§. Variants o f individual tasks for completing the assembly drawing o f
products and guidelines and recommendations...................................................... 269
Bibliography.................................................................................................................. 289
303
RIXSIBOYEV Т., RIXSIBOYEVA X.
TURSUNOV S., ALIM OV F., HOD JAYEV U.
KOMPYUTER GRAFIKASI
Muharrir: 0 . Abdullayev
Sahifalovchi: B. Bahramova
Litsenziya AI № 168. 23.12.2009.
Bosishga 24.03.2018 y. da ruxsat etildi. Bichimi 60x84‘/ 16.
«Times New Roman» garniturasi. Ofset qog‘ozi.
Shartli b.t. 19,0. Nashr t. 19,0. Adadi 1000 nusxa.
Buyurtma № 24/03.
«TAFAKKUR QANOTI» nashriyoti.
Toshkent, 1-tor, Mirsolihova ko‘chasi, 13-uy.
Faoliyat yurituvchi manzil: Toshkent, Navoiy ko‘chasi, 30-uy.
«FAMOUS PRESS» M CHJ bosmaxonasida chop etildi.
Toshkent sh., Amir Temur ko‘chasi, 107-b-uy.
|
Depozitar tilxatlar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

108
Depozit sertifikati – bankka qo„yilgan omonat summasini va
omonatchining (sertifikat saqlovchining) omonat summasini hamda
sertifikatda shartlashilgan foizlarni sertifikatni bergan bankdan yoki shu
bankning istalgan filialidan belgilangan muddat tugaganidan keyin olish
huquqini tasdiqlovchi noemissiyaviy qimmatli qog„oz.
Obligatsiya – obligatsiya saqlovchining obligatsiyaning nominal
qiymatini yoki boshqa mulkiy ekvivalentini obligatsiyani chiqargan
shaxsdan obligatsiyada nazarda tutilgan muddatda olishga, obligatsiyaning
nominal qiymatidan qat‟iy belgilangan foizni olishga bo„lgan huquqini
yoxud boshqa mulkiy huquqlarini tasdiqlovchi emissiyaviy qimmatli
qog„oz.
Opsion – emissiyaviy qimmatli qog„oz bo„lib, u o„z emitentining
muayyan miqdordagi qimmatli qog„ozlarini unda nazarda tutilgan
muddatda qat‟iy belgilangan narx bo„yicha sotib olishga bo„lgan huquqini
tasdiqlaydi.
-MAVZU. MAJBURIYATLARNI BUZGANLIK UCHUN

20-MAVZU. MAJBURIYATLARNI BUZGANLIK UCHUN JAVOBGARLIK Majburiyatlarni buzganlik uchun fuqarolik-huquqiy javobgarlik
mohiyati va ahamiyati. Majburiyatlarni buzganlik uchun javobgarlik
asoslari.
Qarzdorning
zararni
to‟lash
majburiyati.
Qarzdorning
javobgarlikdan ozod qilinishi asoslari. Majburiyatning qarzdor va kreditor
tomonidan kechiktirilishi oqibatlari.
Majburiyatlarni buzganlik uchun fuqarolik-huquqiy javobgarlik mohiyati va ahamiyati Ma‟lumki, jamiyatimiz hayotining eng muhim tamoyillaridan biri
qonun ustuvorligi hisoblanadi. Uning mohiyati shundan iboratki, siyosiy
ijtimoiy, eng avvalo iqtisodiy munosabatlar faqat qonun bilan tartibga
solinadi, uning barcha qatnashchilari esa hech bir istisnosiz huquq
normalarini buzganligi uchun javobgar bo‟ladi. Bozor mexanizmining eng
asosiy xususiyatlaridan biri xo‟jalik yurituvchi subyektlar o‟rtasida
ularning iqtisodiy javobgarligi va to‟liq iqtisodiy mustaqilligi asosida
qonun va shartnomalar intizomiga qat‟iy rioya qilish hisoblanadi. Qonun
va shartnomalar mazmunida esa ko‟p hollarda fuqarolar va yuridik
shaxslar zimmasiga yuklangan majburiyatlar yotadi.
Majburiyat yuzasidan qarzdor bo‟lgan shaxs uni butunlay
bajarmasligi yoki lozim darajada bajarmasligi, majburiyatni bajarish
yuzasidan belgilangan huquq normalariga rioya qilmasligi huquqqa xilof
harakat yoki harakatsizlik hisoblanib, bu hol majburiyat buzilganligidan
dalolat beradi. Ya‟ni majburiyat yuzasidan qarzdor shaxs kreditorning
subyektiv huquqini buzgan hisoblanadi.
Masalan, sifatsiz mahsulot (tovar) yetkazib berilgan mahsulot sotuvchi tashkilot – qarzdor sifatida huquq normasini, ya‟ni FKning tegishli moddasida ko‟rsatilgan qoidani buzish bilan mahsulot oluvchi korxonaning, ya‟ni kreditor tashkilotning qarzdor tashkilotdan shartnomaga muvofiq, sifatli mahsulot (tovar)ning o‟ziga topshirilishi bo‟yicha huquqini ham buzadi. Qarzdorning harakatsizligi ham huquqqa xilof hisoblanishi mumkin.
Bunday harakatsizlik qarzdorning shunday xatti-harakatidan iborat bo‟lib
ko‟rinadiki, bunda qarzdor o‟zi amalga oshirishi lozim bo‟lgan harakatni
qilmaydi
. Masalan, uy-joy ijarasi shartnomasi bo‟yicha tashkilotning uyida yashovchi fuqaro belgilangan ijara haqini to‟lamasligi bilan Uy-joy kodeksining 69-moddasida belgilangan qoidani buzadi. Shu bilan birga, shartnomaga muvofiq tarzda qarzdordan kvartira haqining o‟z vaqtida to‟lanishini talab qilish huquqiga ega bo‟lgan tashkilotning – ijaraga beruvchining, ya‟ni kreditorning subyektiv huquqi ham buziladi.
264
Fuqarolik-huquqiy
javobgarlik
bo‟yicha
qarzdor
tomonidan
majburiyatning bajarilmasligi yoki lozim darajada bajarmasligi hollarida,
qonun yoki shartnomada belgilangan sanksiyalar qo‟llaniladi.
Qimmatli qog„ozlar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

107
to„g„risida”gi qonunga muvofiq emissiyaviy qimmatli qog„ozlar
tushunchasiga oid bo„lmagan qimmatli qog„ozlardir.
“Qimmatli qog„ozlar bozori to„g„risida”gi qonunda qimmatli
qog„ozlarning quyidagi turlari nazarda tutilgan:
aksiya – o„z egasining aksiyadorlik jamiyati foydasining bir qismini
dividendlar tarzida olishga, aksiyadorlik jamiyatini boshqarishda ishtirok
etishga va u tugatilganidan keyin qoladigan mol-mulkning bir qismiga
bo„lgan huquqini tasdiqlovchi, amal qilish muddati belgilanmagan,
egasining nomi yozilgan emissiyaviy qimmatli qog„oz. Aksiyalar mulk
huquqi yoki boshqa ashyoviy huquq asosida qaysi yuridik yoki jismoniy
shaxsga tegishli bo„lsa, o„sha yuridik yoxud jismoniy shaxs aksiyaning
egasi – aksiyador deb e‟tirof etiladi. Soha qonunchiligiga kiritilgan
o„zgarishlarga ko„ra, aksiyalarning nominal qiymati besh ming so„mdan
ortiq bo„lishi mumkin emas
1
. Jamiyat tomonidan chiqariladigan barcha
aksiyalarning nominal qiymati bir xil bo„lishi kerak. Aksiya bo„linmasdir.
Veksel – veksel beruvchining yoki vekselda ko„rsatilgan boshqa
to„lovchining vekselda nazarda tutilgan muddat kelganda veksel egasiga
muayyan summani to„lashga doir qat‟iy majburiyatini tasdiqlovchi
noemissiyaviy qimmatli qog„oz.
Boshqacha aytganda, veksellar bir shaxs tomonidan ikkinchi shaxsga
yozib
berilgan
qarz
majburiyatini
ifodalovchi,
tijorat
savdo
operatsiyalarida ayri boshlash va muomala vositasida pul, chek va boshqa
to„lov vositalarini o„rnini qoplaydigan, qonun bilan tasdiqlangan holatda
majburiy rekvizitlarga ega bo„lgan va rasmiylashtirilgan kredit –
qarzdorlik tilxatidir. Vekselni boshqa turdagi qimmatli qog„ozlardan uni
sotish orqali bozor va korxonalardan pul mablag„i iqtisodiy muomalaga
jalb qilishda veksel depozit funksiyasini bajarishi bilan farqlanadi.
Murakkab ashyolar - Toshkent davlat yuridik universiteti fuqarolik huquqi darslik I qism

Murakkab ashyolar. Agar turli xil ashyolar birikmaning mohiyati
bilan belgilanadigan vazifasi bo„yicha foydalanish imkonini beradigan
yaxlit bir butunni tashkil etsa, ular bitta ashyo, ya‟ni murakkab ashyo
hisoblanadi. Murakkab ashyo xususida tuzilgan bitim, agar shartnomada
boshqacha tartib belgilab qo„yilgan bo„lmasa, uning tarkibiy qismlariga
taalluqli bo„ladi.
Hosil va daromad beradigan ashyolar tufayli hosil va
daromadlardan foydalanish va ularni tasarruf etish to„g„risidagi ishni hal
etish masalasi qo„yilishi mumkin. Ashyoning hosil va daromadlari
to„g„risida Fuqarolik kodeksining ba‟zi moddalarida ko„rsatma beriladi.
Jumladan,
FKning
230-moddasida
mulkni
birovning
qonunsiz
egallashidan talab qilib olishda daromad va xarajatlarning to„lanishi
aytiladi.
Ashyodan keladigan hosil va daromadlar, agar qonunda yoki
shartnomada boshqacha tartib belgilab qo„yilgan bo„lsa, ashyo egasiga
tegishlidir.
Jonli va jonsiz ashyolar. Bunday ashyolar o„zida tiriklik alomatlari
mavjudligi nuqtai nazaridan farqlanadi. Fuqarolik muomalasida jonli zotlar
– kelib chiqishi hayvonlarga mansub bo„lgan organizmlar – sut
emizuvchilar, parrandalar, sudralib yuruvchi hayvonlar, quruqlikda ham,
suvda ham yashovchi hayvonlar, baliqlar, umurtqasizlar va ularning
populyatsiyalari ashyo sifatida namoyon bo„ladi.
Qonun hujjatlarida boshqacha tartib belgilangan bo„lmasa, mol-mulk
to„g„risidagi umumiy qoidalar hayvonlarga nisbatan ham qo„llaniladi.
Masalan, FKning 169-moddasida nazarda tutilgan mulk huquqi obyektlari
tarkibiga hayvonlar ham kiritilgan.
Huquqlarni amalga oshirish chog„ida hayvonlar bilan shafqatsiz
munosabatda bo„lishga yo„l qo„yilmaydi.
104
Ularga nisbatan mulkiy huquqlar bilan bog„liq barcha qoidalar
qo„llaniladi. Hayvonlar bilan bog„liq ko„plab shartnomalar tuziladi.
Odatda, eng ko„p tuziladigan shartnoma bu oldi-sotdi shartnomasi
hisoblanadi. Xonakilashtirilgan hayvonlardan tashqari barcha hayvonot
dunyosi ommaviy mulk sanaladi va u davlat muhofazasida bo„ladi.
Rastrli grafikada tasvirlar kichik nuqtalardan -

rassom chizgan rasm yoki fotografiya texnik vositalari yordamida
kompyuterga kiritiladi8.
О
1.1-rasm. R astrli grafikada piksellarning ko‘rinishi.
Oxirgi paytda rastrli tasvirlarni kompyuterga kiritish uchun
raqamli foto va videokameralardan foydalanilmoqda. Shu sababli rastr
grafikasini asosiy maqsadi tasvimi yaratish emas, balki mavjud tasvimi
qayta ishlashdir.
Rastrli grafikaning ijobiy tomonlari sifatida quyidagilami ko‘r-
satish mumkin:
- universalligi (bu formada har qanday tasvimi taqdim etish mum
kin);
- shakllantirishning soddaligi;
- rang jilolarini berish aniqligining yuqoriligi.
Ushbu usulning salbiy tomonlari sifatida quyidagilami ko‘rsatish
mumkin:
- rastrli grafik bloklar hajmining juda kattaligi;
- ulaming masshtabi o‘zgarganda tasvir sifatining pasayishi.
Rastrli grafikada har bir tasvimi kodlash va saqlash uchun katta
hajmdagi xotira talab etiladi. Tasvirdagi juda kichik obyektlarni ko‘rish
uchun uning masshtabini kattalashtirib bo‘lmaydi. Bu rastrli tasvirlami
qayta ishlash jarayonida ba’zi bir muammolami paydo b o iish iga olib
keladi9.
fuqarolik muomalasidan chiqarilgan va chiqarilmagan ashyolar

100
(muomalada harakatlanishi cheklangan obyektlar) fuqarolik huquqi
obyektlari turli qonunlarda ko„rsatilgan tartibda belgilanadi (masalan, ov
miltig„i faqat ruxsat olish va ro„yxatdan o„tish tartibida jismoniy shaxs
egaligiga o„tishi). Yuqoridagilardan shunday xulosa kelib chiqadiki, qonun
ashyolarni muomalada bo„lish xususiyatiga qarab farqlaydi. Fuqarolik
muomalasidan chiqarilgan ashyolar fuqarolar va yuridik shaxslar egaligida
bo„lishi mumkin emas. Aytilganidek, yer, yer osti boyliklari, suv va
o„rmonlar davlatga tegishli bo„lganidan ular faqat foydalanishga berilishi
mumkin. Bu ashyolar sotilmaydi, garovga qo„yilmaydi va kreditorlarning
talablarini qondirish uchun ular hisobidan haq undirilmaydi. Fuqarolik
muomalasidan chiqarilgan ashyolarga nisbatan mulk huquqi har doim
davlatga tegishli bo„ladi.
Ba‟zi ashyolar iqtisodiyot uchun ahamiyati, davlat xavfsizligi nuqtai
nazaridan yoxud boshqa asoslar bo„yicha faqat alohida ruxsat bo„yicha
olinishi, sotilishi mumkin (qurol va o„q-dorilar, portlovchi va radioaktiv
moddalar, qattiq ta‟sir qiladigan zaharlar, muhr, shtamp kabilar).
Valyuta qimmatliklari: chet el valyutasi (banknotlar, qog‟oz pullar,
tanga-chaqalar); chet el valyutasi hisobida yozilgan to‟lov hujjatlari
(cheklar, veksellar, akkreditiv va boshqalar); bankning chet el valyutasiga
sotib olinadigan va shunday valyutaga almashtirish huquqiga ega bo‟lgan
so‟m hisobidagi to‟lov hujjatlari (cheklar va boshqalar); har qanday shakl
va holatdagi qimmatbaho metallar: oltin, kumush, platina guruhiga
kiruvchi metallar (palladiy, iridiy, radiy, ruteniy va osmiy); xom va
ishlangan shakldagi qimmatbaho tabiiy toshlar (olmos, gavhar, la‟l,
zumrad, saprif, marvarid va boshqalar) O‟zbekiston Respublikasi
qonunlarida belgilangan tartibda va doiralardagina oldi-sotdi predmeti
bo‟lishi mumkin. Mazkur qimmatbaho metal va toshlardan yasalgan
zargarlik va boshqa maishiy buyumlar hamda shunday buyumlarning siniq
parchalari bundan mustasnodir.
Fuqarolik muomalasidan chiqarilmagan ashyolar doirasi nihoyatda
keng bo„lib, ular erkin sur‟atda mulkdorning o„zidan begonalashtirilishi
mumkin.
Bo‘linadigan va bo‘linmaydigan ashyolar

103
Masalan, asosiy ashyo birovning egaligiga yoki vaqtincha foydalanishiga
o„tsa, mansub ashyo ham u bilan birga o„tadi. Ammo qonun yoki
shartnomada boshqacha hollar ham belgilanishi mumkin, ya‟ni asosiy
ashyo birovga o„tkazilganda, mansub ashyoning qoldirilishi to„g„risida
alohida kelishuv ham bo„lishi mumkin.
Mansub ashyodan uning tarkibiy qismini ajratish kerak. Ashyodan
uni zararlantirmay va qiymatini jiddiy ravishda tushirmay ajratilishi
mumkin bo„lmagan har narsa ashyoning tarkibiy qismi hisoblanadi.
Masalan, velosipedning nasosi mansub ashyo bo„lsa, avtomashinaning
radiatori ashyoning tarkibiy qismi hisoblanadi.
S.Q.Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun

o ‘matilgan datchiklar yordamida axborotlami avtomatik ravishda yig‘a-
di hamda kompyuterga uzatadi4.
Matn ко 'rinishda berilgan axborotlami qayta ishlash texnologi-
yalari
M a’lumki, eng ko ‘p tarqalgan kompyuter texnologiyalari quyi-
dagilardan iborat:
- matnli m aium otlam i tahrir qilish;
- jadval va grafik ko‘rinishdagi m a’lumotlarga ishlov berish.
Matnlar bilan ishlash uchun matn muharrirlaridan foydalaniladi.
Hozirgi paytda ko‘plab matn muharrirlari ishlab chiqilgan. Umuman
ularning vazifasi bitta, ammo beradigan imkoniyatlari va ulami amalga
oshirish vositalari turlicha. Bu grafik muharrirlari va elektron jadval-
larga ham taalluqlidir.
Formatlash vositasining yordamidan foydalanib hujjatni tashqi
ko‘rinishini yaratish, stilini o ‘zgartirish, tagiga chizish, kursiv harflarini
ajratish, simvollar o ‘lchamlarim o‘zgartirish, satr boshini ajratishi, ulami
o‘ng, chap tomonlari va markazga nisbatan tekislash va ramka (hoshiya)
ichiga olish mumkin.
Jadval ко 'rinishda berilgan axborotlami qayta ishlash texnologi
yalari
Jadval ko‘rinishidagi hujjatlar har qanday korxonada hujjat
aylanishining katta qismini tashkil qiladi. Elektron jadval kompyuter
xotirasida joylashgan ikki o ‘lchamli massivning satrlari va ustunlarini
o‘zida ifodalaydi.
Jadval muharrirlari ko‘plab moliyaviy va m a’muriy masalalami
yechish imkonini beradi. Masalan, oylik maoshni hisoblash va boshqa
hisobga olish masalalari: sotuv hajmini, bozor o'sishini, daromadlami
tahlil qilish; foiz stavkalari va soliqlarini tahlil qilish; moliyaviy
deklaratsiyalar va balans jadvallarini tayyorlash; sotish hajmini va struk-
turasini hisobga olish uchun hisobchi daftarini yuritish; smeta kal-
kulyatsiyasi; pul cheklarini hisobga olish; byudjetga va statistikaga oid
hisoblashlar.
Tasvir ко
‘rinishda berilgan axborotlami qayta ishlash texnologi
yalari
Ixtiyoriy matn yoki hujjatda grafiklar, diagrammalar, chizmalar,
rasmlar, yorliqlarini kiritish ehtiyoji grafik muharrirlarini yaratish zaru-
riyatini hosil qiladi. Grafik muharrirlar qurol vositalardan iborat bo‘lib,
Pullar va qimmatli qog„ozlar – fuqarolik huquqining obyekti

106
O„zbekiston Respublikasining hududida 1000 so„m pul kuponga bir
“so„m” nisbati bilan O„zbekiston Respublikasining milliy valyutasi –
“so„m” muomalaga kiritildi. So„m unda yozilgan qiymat bo„yicha qabul
qilinishi shart. Farmonga ko„ra 1994-yilning 1-iyulidan boshlab
O„zbekiston Respublikasi hududida “so„m” mulkchilik shaklidan qat‟i
nazar qonuniy to„lov vositasi hisoblanadi.
Pullar jismiy alomatlari bilan belgilangan ashyolar qatorida bo„lib,
pul belgilarining soni bo„yicha hisoblanmay, balki bu belgilarda
ko„rsatilgan summalarga qarab hisoblanadi.
Milliy so„mdan tashqari chet el valyutasi ham muomalada bo„ladi.
Pul va chet el valyutasi bir xil tushunchaga ega. Faqat chet el valyutasi
xorijiy mamlakatlarga tegishli bo„lib, mamlakatimizda ular bilan hisob-
kitob qilishda farq mavjud. Chet el valyutasi bilan bog„liq munosabatlar
“Valyutani tartibga solish to„g„risida”gi (yangi tahriri) qonun bilan tartibga
solinadi
1
. O„zbekiston Respublikasi Markaziy banki O„zbekiston
Respublikasida valyutani tartibga soluvchi davlat organidir. Chet el
valyutasida operatsiyalarni amalga oshirish uchun litsenziyaga ega bo„lgan
banklar vakolatli hisoblanadi.
S.Q Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun

|
S.Q Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchunBog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)4 S.Q Tursunov va boshqalar. Kompyuter grafikasi va web-dizayn. Pedagogika OTMlari talabalari uchun
darslik. T. Choipon. 2013 v 377-bet.
9
ular o ‘ziga mos axborot texnologiyalardan foydalanib grafik obrazlarini
yaratish va o‘zgartirish imkoniyatlarini beradi .
Grafik muharrirlar quyidagi axborot texnologiyalaridan foydala-
nadi:
- tijorat grafikasi;
- tasviriy grafika;
- ilmiy grafika.
Tijorat grafikasining axborot texnologiyasi aylanma diagrammalar,
ustunli gistogrammalar, chiziqli grafiklar hamda boshqa tipdagi ikki va
uch oicham li grafik ko‘rinishda elektron jadvalli muharrirlarida, ma’-
lumotlar bazalarida va alohida lokal fayllarda saqlanayotgan axborot
lami ekranga akslantiradi.
Tasviriy grafikaning texnologiyasi turli xil matnli hujjatlar uchun
regulyar va noregulyar struktura ko‘rinishdagi foydalanuvchining rasm-
lari (piksel grafikasi) tasvirini yaratish imkoniyatlarini beradi. Tasviriy
grafika texnologiyasini amalga oshiruvchi muharrirlar foydalanuvchiga
chiziq qalinligi va rangi, palitra quymasi, matnni yozish uchun slirift,
oldin yaratilgan grafik obrazlarini tanlash uchun vosita beradi. Bundan
tashqari, foydalanuvchi rasmni о ‘chirish, qirqish va uning qismini bir
joydan boshqasiga surishi mumkin.
Ammo, tasvirlami slaydda, maxsus effektlar va ulami jonlantirish
rejimida ko‘rish imkoniyatlarini beruvchi (CorelDraw, Stonyboard,
3DStudioMAX va boshqalar) informatsion grafik texnologiyalar ham
bor.
Ilmiy grafikaning texnologiyasi kartografiya masalalari, kimyoviy,
matematik va boshqa formulalami o‘z ichiga oluvchi ilmiy hisoblash-
|
| |
The statement of the problem

“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “
Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
141
and direct measurements. If we reach the measurements that we need to
measure using a measuring tool, this method is called direct or indirect
measurement. For example: time, length, current, and so on. Indirect
measurement is called the indirect result when a mathematical operation
(indirect, division, root, logarithmic, etc.) is to be obtained by directly
measuring magnitudes. When measuring any physical size many errors are
made for various reasons. The error that arises from the imperfections of the
measurement method or instrumentation is called a
systematic error. This error
can be measured by another method. An error that occurs for a variety of
reasons is called a
random error. For example: drastic changes in external
conditions and the like. Random error reduction can only be considered as a
result of repeated experiments.
Errors caused by the neglect of the experimenters are called gross errors. For
example, measuring the wrong measurements on a scale of measuring devices or
performing them incorrectly. For the above reasons, the experimentally measured
magnitude is determined to some extent by the actual value. The error can be either
absolute or relative. Difference between the arithmetic mean and a0
0
а
а
а
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
67
Manus” (Aql va qo’l). Massachusets Texnologiya Instituti bolalarga STEAM
tushunchasini oldindan o’rganish va tanishish imkoniyatini berish uchun STEAM
kurslarini ishlab chiqdi va hattoki ba’zi ta’lim muassasalarida STEAM o’quv
markazlarini yaratdi.
Statistikaga ko’ra, 2011 yildan buyon STEAM - kasblarga bo’lgan talab
darajasi 17% ga oshdi, oddiy kasblarga bo’lgan talab esa faqat 9,8% ga oshdi, bu
esa butun dunyo bo’ylab ushbu ta’lim tizimiga katta talabni ko’rsatadi.
Lekin bunday yuqori talab nima bilan bog’liq? Ko’pgina mamlakatlarda
STEAM-ta’lim ba’zi sabablarga ko’ra ustuvor ahamiyatga egadir. Yaqin kelajakda
dunyoda va shuning uchun O’zbekistonda muhandislar, yuqori texnologiyali ishlab
chiqarish mutaxassislariga talab juda yuqori bo’ladi.
Uzoq kelajakda biz tabiiy fanlar bilan birgalikda texnologiya va yuqori
texnologiyali ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’lgan kasblarga ega bo’lamiz,
ayniqsa bio va nanotexnologiya mutaxassislariga katta talab bo’ladi. Mutaxassislar
texnologiya, tabiiy fanlar va muhandislikning turli sohalaridan keng qamrovli
ta’lim va tajribaga muhtoj bo’ladi.
Xo’sh, bu ta’lim tizimi va fanlarni o’qitishning an’anaviy usuli o’rtasidagi
farq nimada? STEAM ta’limi o’quvchilar ilmiy usullarni amalda qanday qo’llashni
tushunishga kirishadigan aralash muhitni nazarda tutadi. Ushbu dastur bo’yicha
talabalar,
matematika
va
fizika
bilan
bir
qatorda,
o’zi
ishlab
chiqaradigan robotlarni o’rganadilar. Darslarda maxsus texnologik uskunalar
ishlatiladi.
2014-yilda Quddusda bo’lib o’tgan “STEAM forward” xalqaro
konferensiyasida quyidagi bildirilgan bayonotlarni bizda ham qo`llash vaqti keldi.
Ya`ni:
- Bolalarni STEAMga jalb qilish. Ushbu ta’lim maktabgacha yoshdan
boshlab boshlanishi kerak, shuning uchun dasturlarni bolalar bog’chalariga kiritish
kerak.
- Fan tili ingliz tilidir. Agar ilm-fanni o’rganish va olim bo’lishni
istasangiz, bu tilni bilishingiz kerak.
- Qizlar uchun STEAM - ta’lim dasturlari kerak. Ilm-fan sohasidagi qizlar,
ularning tartibliligi tufayli, o’g’il bolalar qila olmaydigan narsalarni qilishlari
mumkin.
- Science is fun! Ilm-fan quvnoq bo’lishi kerak, u o’quvchilar uchun
qiziqarli va o’ziga jalb qiluvchi bo’lishi kerak.
Ta’limni integrsiyalab olib borish quyidagicha bo`lishi mumkin:
|
| |
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi

|
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi
|
bet | 18/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda ijodiy fikrlash va u orqali ijobiy natijalarga erishish hislarini shakllantirish.
O'quv
jarayonining mazmuni
|
Algoritmning asosiy xossalari: tushunarlilik,aniqlilik,diskretlilik,natijaviyli,ommaviylik xossalari
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Uslub: Aralash.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usui: Tayyor prezentatsiya va slayd material- lari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
|
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilarning kompyuter imkoniyatlari to'g'risidagi bilim va ko'nikmalari rivojlanadi. Yangi bilim va ko'nikmaga ega bo'ladi. Algoritmning asosiy xossalari: tushunarlilik, aniqlilik,diskretlilik, natijaviyli,ommaviylik xossalari ko'nikmasiga ega bo'ladi
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi
|
|
| |
Ихтиро объектига - Образование”

“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “
Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
63
Ихтирочи, шоир ёки рассом бўлмоқ учун туғма қобилиятга эга бўлиши
керак, деган фикр кўп вақтлардан бери ҳукм суриб келди. Аммо эндиликда
ҳар ким ҳам ижод қила олиши мумкинлигини кўпчилик тан олмоқда.
Хўш бунинг учун нима қилмоқ керак?
Бу саволга тўла-тўкис жавоб бериш қийин. Фикримизча, ҳозирги замон
мухандиси ва ҳар бир ижодий ходим қуйида келтирилган
фазилатларга эга
бўлиши керак
Даставвал, билимли бўлиш керак. Ижод
- бирон янги нарса яратиш
ҳақидаги фикр ва ғоянинг пайдо бўлиши билан бошланади. Ғояни билим
куртаги, самараси деса бўлади. Маълум ҳажмдаги билимга эга бўлмаган ҳар
қанча ўйлагани билан бирон бир ғояга эга бўла олмайди.
Иккинчидан, мустақил ўрганишга бўлган қобилият. Одам ўз устида
ишламай қўйса, ундаги дастлабки билим заҳираси, қанчалик улкан бўлмасин,
барибир, жамият билим даражасидан орқада қолади ва бундай одамнинг
ижодчиликка бўлган қобилияти ўз-ўзидан йўқолади.
Ижодий иш билан
шуғулланаётган ҳар бир мухандис ёки олим билан сўзлашсангиз, улар ўз
ишларида,
асосан,
мустақил
равишда
эгаллаган
билимларидан
фойдаланаётганларини айтиб берадилар.
Учинчидан,
хотира. Олдиндан тўпланган билим ва ғоялар омборидир.
Хотира бўлмаса ижодкорликнинг биринчи шарти бўлган билимнинг ҳам
ҳажми етарли бўлмайди.
Тўртинчидан,
тасаввур. Кузатилаётган ҳодисаларнинг пинҳоний
томонларини фактлар асосида аниқлай олиш ва шу тариқа ҳақиқатга яқин
турадиган тушунчаларни келтириб чиқариш лозим.
Бешинчидан, кузатувчилик. Атроф муҳитдаги нарса ва ҳодисаларни
кузатишнинг аҳамияти муҳим. Баъзи ҳолларда (хусусан, фанда) ҳатто
“арзимаган” майда-чуйдалар ҳам катта ихтироларнинг вужудга келишига
сабаб бўлиши мумкин.
Олтинчидан,
билимга қизиқиш. Маълумки,
жамият ривожланган
сари, табиатни билиш ва табиий бойликлардан фойдаланиш ўсиб борган сари
турли фан соҳаларининг ўзаро алоқаси шунчалик мустаҳкамланиб боради.
Фандаги мавжуд имкониятлардан фойдаланмоқ учун, олим ва инженер ўз
соҳасини яхши ва мукаммал билишигина кифоя қилмайди, балки бошқа
соҳаларни ҳам билиш тақозо этилади. Бунинг учун билимга қизиқиш шарт.
Бу қоида бошқа ижодкорларга ҳам тааллуқли.
Еттинчидан,
ҳодисаларга танқидий назар билан қараш. Маълумки,
теварак-атрофимиз нарса ва ҳодисалар билан тўлиқ. Шу нарса ва ҳодисаларга
Darsning borishi va vaqt taqsimoti

Darsning borishi va vaqt taqsimoti
|
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
O'tilganlarni takrorlash
|
7 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzu ustida ishlash
|
14 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
13 daqiqa
|
5
|
Uyga vazifa
|
3 daqiqa
|
O’tilgan mavzuni takrorlash:
1.Algoritm deganda nimani tushunasiz?
2.Algoritm so'zining kelib chiqish tarixini so'zlab bering.
3.Algoritmga maktab hayotidan misollar keltiring.
4.Darslikdan berilgan mavzuni topish algoritmini tuzing.
5.«Oshpalov» pishirish algoritmini tuzing.
6.Kompyuterni ishga tushirish algoritmini tuzing.
7.Algoritm ijrochisi haqida nimalarni bilasiz?
8.Qanday ko'rsatmalarni ijrochi bajara olmaydi?
Yangi mavzu bayoni
Avvalgi darsda algoritm va algoritm ijrochisi haqida so'z yuritilgan edi. Endi algoritmning asosiy xossalari bilan kengroq tanishtiriladi:
1-Tushunarlilik. Algoritm ijrochiga tushunarli bo'lishi uchun ijrochining imkoniyatlarini bilish lozim. Agar ijrochi inson bo'lsa, u holda algoritm insonmng imkoniyatlaridan kelib chiqib tuzilishi kerak. Bunda ko'zlangan maqsad va algoritmdan kelib chiqib inson tushunadigan til, insonning bilimi, hayotiy tajribasi, kasbiy malakasi, yoshi, qolaversa, jismoniy imko- niyatlari hisobga olinishi zarur. Agar ijrochi texnik vosita (masalan, kompyuter, elektron soat, dastgohlar) bo'lsa, u holda algoritm shu texnik vosi- taning imkoniyatlaridan kelib chiqib tuzilishi kerak.
Demak, berilayotgan har qanday ko'rsatma ijrochining ko'rsatmalar sistemasidan olinishi, ya'ni ijrochi uni qanday bajarishni bilishi kerak ekan.
2-Aniqlik. Algoritmdagi barcha amallar, ko'rsatmalar yoki buyruqlar bir ma'noli va aniq bo'lishi kerak. Masalan, «ozgina tuz solinsin» (bir osh qoshiqmi yoki bir choy qoshiqmi yoki bir piyolami?), «keragicha suv quyilsin» (kerak deganda qancha suv nazarda tutildi: 1 litrmi, 100 litrmi, 1 tonnami?), «insho yozib kelinsin» (qaysi mavzuga oid?) kabi ko'rsatmalar har xil (ko'pincha keraksiz) natijalarga olib keladi.
Bundan shunday xulosaga kelamiz, aniqlik xossasiga asosan algoritm ijrochisi ko'rsatmalar ketma-ketligini mexanik ravishda xatosiz bajaradi va qo'shimcha izohlar talab qilmaydi.
|
Yengib bo‟lmaydigan kuchlar oqibatida shartnoma tomoni

262
Nazorat uchun savollar:
1. Xususiy va ommaviy huquqiy javobgarlik o‟rtasidagi nisbatni
tushuntirib bering. Aynan qanday xususiyatlari
bilan fuqarolik huquqiy
javobgarlik yuridik javobgarlik tizimiga mansub sanaladi?
2. Fuqarolik huquqida imperativ me‟yorlardan ko‟ra, dispozitiv
me‟yorlarning kengroq qo‟llanishi fuqarolik-huquqiy javobgarlik doirasiga
qay tarzda ta‟sir o‟tkazadi. Fikringizni misollar orqali yoritib bering.
3. J.Mo‟minov fuqaro A.Yo‟lchiyevning hovlisiga o‟g‟rilikka
tushib, 2 million so‟m pulini o‟g‟irladi va o‟z ehtiyojiga ishlatib yubordi.
Bir necha oydan keyin uning jinoyati fosh bo‟ldi va sud hukmi bilan 5 yil
muddatga ozodlikdan mahrum etish jazosi tayinlandi. Jazoni o‟tab kelgan
J.Mo‟minovdan, A.Yo‟lchiev o‟g‟irlangan pulni foizlari bilan qaytarishini
talab qildi. J.Mo‟minov esa, qilmishi uchun jazo olganligini aytib,
pulni
foizlari bilan qaytarishni rad qildi.
Masalaga huquqiy baho bering.
4. Fuqaro Z.Isomov 2 yil davomida sigareta chekib yurdi. Vrachlar
tibbiy tekshiruvda unda o‟pka raki kasalligini aniqladi. Z.Isomov tamaki
fabrikasiga da‟vo bildirib o‟pka rakini davolash xarajatlarini to‟lashni talab
qildi. Tamaki fabrikasi Z.Ismoilov o‟z ixtiyori bilan sigareta chekkanligini,
uning kasal bo‟lishida aybi yo‟qligini bildirdi.
Masalaga huquqiy baho bering.
5. A va B to‟yda sovrin uchun kurash tushishadi va B qo‟chqor va
qo‟y yutib oladi. Biroq to‟y egasi sovrinni berishni rad etadi. B tanish
yurist J.dan maslahat so‟raydi. J ushbu holat mukofot to‟lashni
oshkora
va‟da qilish majburiyatini o‟xshashlik bo‟yicha qo‟llash va bu asosda to‟y
egasini sovrinni to‟lash bo‟yicha fuqarolik-huquqiy javobgarlikka tortish
mumkin degan fikrni aytdi.
Ushbu fikr qonuniy asosga egami?
-Diskretlilik - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

3-Diskretlilik (uzluklilik, alohidalik). Algoritmda masalani yechish jarayoni alohida olingan sodda ko'rsatmalar ketma-ketligini qadamma- qadam bajarishdan iborat bo'lishi kerak. Bu xossa awalgi darsdagi misollarda yaqqol ko'rinib turibdi.
4-Natijaviylik (cheklilik). Algoritmning tavsifida «biror maqsadga erishishga qaratilgan» jumlasi qo'llanilgan. Bu maqsadni yuqorida keltirilgan misollarda ko'rishi mumkin: choy damlash, g'ishtlar sonini hisoblash, yig'indini hisoblash. Bular algoritmning natijaviylik (cheklilik) xossasi bilan bog'liq. Bu xossaning mazmuni shundan iboratki, har qanday algoritm ijrosi chekli qadamdan so'ng oxir-oqibat ma'lum bir yechimga olib kelishi kerak. Shuni ta'kidlash joizki, algoritm avvaldan ko'zlangan maqsadga erishishga olib kelmasligi ham mumkin. Bunga ba'zan algoritmning noto'g'ri tuzilgani yoki boshqa xatolik sabab bo'lishi ham mumkin. Ikkinchi tomondan, qo'yilgan masala ijobiy yechimga ega bo'lmasligi ham mumkin. Lekin salbiy natija ham natija deb qabul qilinadi.
5- Ommaviylik. Biror masalani yechish algoritmi umumiy hollar uchun tuziladi, ya'ni faqatgina boshlang'ich ma'lumotlar bilan farqlanuvchi bir turdagi masalalar turkumi uchun tuziladi.
Quyida keltirilgan berilgan ikki natural sonning eng katta umumiy bo'luvchisi (EKUB)ni topishning Evklid algoritmi ham barcha natural sonlar uchun o'rinlidir.
Misol. N va M natural sonlarning eng katta umumiy bo'luvchisi topilsin.
agar N = M bo'lsa, natija N deb olinsin va 4-bandga o'tilsin;
N va M sonlarning kattasi o'zi bilan kichik sonning ayirmasiga teng deb olinsin;
1-bandga o'tilsin;
tugallansin.
Xulosa qilib shuni aytish mumkin: yuqoridagi barcha xossalar bajaril- ganda ko'rsatmalar ketma-ketligi algoritm bo'ladi va biror (ijobiy yoki salbiy) natijaga olib keladi.
Mustahkamlash.
1.Algoritmning qanday asosiy xossalari bor?
2.Tushunariilik xossasi bajariladigan va bajarilmaydigan ko'rsatmaga misollar keltiring.
3.Ко 'rsatmalar ijrochiga tushunarli bo 'lishi uchun qanday sistemadan olinishi kerak?
4.Ijrochi algoritmni mexanik ravishda bajarishi uchun qanday xossa ahamiyatga ega bo'ladi?
Uyga vazifa:
1.Darslikdagi 9-mashq.
2.Test tuzish (10 ta yoki undan ortiq)
Sana :_________________
Sinf : __________________
|
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi

|
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi
|
bet | 25/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda fanlararo bog`lanishni tushungan holda o`quv fanlarini o`zlashtirishiga bo`lgan qiziqishlarini shakllantirish.
O'quv
jarayonining mazmuni
|
Algoritmni tasvirlash usullari (so`zlar orqali, formulalar yordamida, jadval ko`rinishida, grafik shaklda, blok sxema shaklida) tasvirlash. Algoritmni tasvirlash usullarining har biri uchun turli o`quv fanlaridan misollar keltirish bilan fanlararo bog`lanishni amalga oshirish.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Uslub: Aralash.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya va slayd materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
|
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilar Algoritmni tasvirlash usullari haqida tasavvurga ega bo`ladilar. Darslikda keltirilgan va o`qituvchi tomonidan berilgan topshiriqlar orqali informatika fanining boshqa o`quv fanlari bilan uzviy bog`langanligini bilib oladi. Yakka va guruh bo`lib ishlashni o`rganadi. Yangi bilimlarni egallaydi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki hamkasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi
|
Darsning borishi va vaqt taqsimoti
|
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
O'tilganlarni takrorlash
|
7 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzu ustida ishlash
|
14 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
13 daqiqa
|
5
|
Uyga vazifa
|
3 daqiqa
|
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
66
STEAM ta’lim muhitida bolalar bilimga ega bo’ladilar va darhol undan
foydalanishni o’rganadilar. Shuning uchun, ular o’sib ulg’ayganlarida va hayotiy
muammolarga duch kelganda, atrof muhitning ifloslanishi yoki global iqlim
o’zgarishi bo’ladimi, bunday murakkab masalalarni faqat turli sohalardagi
bilimlarga tayanib va birgalikda ishlash orqali hal qilish mumkinligini
tushunadilar. Bu erda faqat bitta mavzu bo’yicha bilimga tayanish etarli emas.
STEAM yondashuvi bizning ta’lim va ta’limga bo’lgan qarashimizni
o’zgartirmoqda. Amaliy qobiliyatga e’tibor berib, talabalar o’zlarining irodasini,
ijodkorligini, moslashuvchanligini rivojlantiradi va boshqalar bilan hamkorlik
qilishni o’rganadi. Ushbu ko’nikmalar va bilimlar asosiy ta’lim vazifasini tashkil
etadi, ya’ni, bu butun ta’lim tizimi nimaga intilishini anglatadi.
Ta’limga ushbu yangi yondashuv qanday paydo bo’lgan? Bu nazariya va
amaliyotni birlashtirishning mantiqiy natijasidir. STEAM Amerikada ishlab
chiqilgan. Ba’zi maktablar bitiruvchilarning martabalarini e’tiborga olishdi va fan,
texnologiya, muhandislik va matematika kabi fanlarni birlashtirishga qaror qilishdi
va STEAM tizimi shu tarzda shakllandi. (Fan, texnika, muhandislik va
matematika). Keyinchalik bu erda Art qo’shildi va endi STEAM oxirigacha
shakllandi. O’qituvchilar ushbu mavzular, aniqrog’i ushbu fanlardan bilimlar
kelajakda talabalarning yuqori malakali mutaxassis bo’lib etishishiga yordam
beradi, deb hisoblashadi. Oxir oqibat, bolalar yaxshi bilim olishga intilishadi va uni
darhol amalda qo’llashadi.
Dunyo o’zgarib bormoqda, hatto ta’lim bir joyda turmasa ham. So’nggi o’n
yilliklardagi o’zgarishlar yoqimli, ammo shu bilan birga bizni havotirlantiradi.
Ushbu yangi narsalarning ixtiro qilinishi bilan odamlar ilgari duch kelmagan
ko’plab yangi muammolar mavjud. Har kuni yangi ish turlari va hattoki butun
kasbiy sohalar paydo bo’ladi, shuning uchun zamonaviy o’qituvchilar o’qitadigan
bilimlari va mahoratlari vaqt talablariga javob beradimi yoki yo’qmi deb
o’ylashlari kerak.
O’zingizning g’oyangizni topishga bilim yordam beradi, ammo haqiqiy ish
bu g’oyani haqiqatga aylantiradi. Agar biz an’anaviy ta’limning asosiy maqsadi
bilimlarni o’rgatish va bu bilimlardan fikrlash va ijod qilish uchun foydalanish deb
aytsak, STEAM yondashuvi bizni olgan bilimlarni haqiqiy ko’nikmalar bilan
birlashtirishga o’rgatadi. Bu maktab o’quvchilariga nafaqat ba’zi bir g’oyalarga
ega bo’lish, balki ularni amalda qo’llash va amalga oshirish imkoniyatini beradi.
O’sha. haqiqatda ishlatilishi mumkin bo’lgan bilimgina haqiqatan ham qadrlidir.
STEAM yondashuvining eng mashhur namunasi – Massachusets
Texnologiya Instituti (MIT). Ushbu dunyo universitetining shiori “Mens et
|
| |
*** 
Ключевые слова - Образование”

“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “
Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
140
processes taking place in nature begin to study physically. As students apply their
theoretical knowledge to practice, the knowledge gained will be further
strengthened. For this reason, after a certain section in physics textbooks in
secondary schools, the laboratory classes related to this section will be held. In the
laboratory classes, students will be able to link their theoretical knowledge to
practice, further strengthen their practical skills and abilities, and increase their
interest in physics. The content of lab training in physics in schools is based on
measuring the values of physical quantities, studying physical phenomena and its
regularities. In this lab, we are faced with deficiencies in textbooks.
First, physics textbooks do not provide information about the methods of
measuring physical quantities, or "Absolute and relative errors" before conducting
laboratory trainings. However, before taking lab training, students should be aware
of the above sizes. The second, the concepts of absolute and relative error are used
to form mathematical concepts in the 8th grade algebra textbook that addresses the
topics of absolute errors and relative errors. But in the 7th grade physics class, you
have to identify absolute and relative errors in lab training. From these we can see
that the topics of absolute errors and relative errors are not in the 8th grade algebra
textbook but in Chapter 1 or 2 of the Grade 7 algebra textbook, so students do not
have difficulty in identifying absolute and relative errors in measurements in the
physical labs and have a high level of assimilation.
In this direction, our physical scientists K.A. Tursunmetov, U. Oltmishev, D.
Begmatova, H.M. Sattorov "Mathematical processing of measuring techniques and
results of educational laboratory experiments" (In general physics laboratory
practicum), Begmatova, U. Oltmishev “The role of mathematics in improving the
effectiveness of laboratory physics practicum” - Journal of Public Education and as
well as А.М. Khudayberganov has studied such issues as “Issues of Continuity in
Teaching Physics in General Secondary Schools”. However, prior to conducting
laboratory studies in secondary schools, physics textbooks should include topics
such as measuring physical size, absolute and relative error, and making sure that
physics and mathematics are consistent. The following are some of the physical
and mathematical implications of the concepts that students need to know before
taking lab classes in physics.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
73
berib, kuzatish, o‘quvchilarning ijodkorlik faoliyatini muvofiq boshqarish imkonini
beribgina qolmasdan, o‘quvchining qaysi sifatini ko‘proq rivojlantirish zarurligini
payqab, unga mas’uliyat bilan qarashiga va bo‘lajak kasbiga tushungan holda mehr
qo‘yishiga olib keladi.
Yuqorida keltirilgan fikrlardan ko‘rinib turibdiki, o‘quvchilarda
ijodkorlikning asosiy belgi va sifatlarini axborot texnologiyalaridan samarali
foydalanish orqali takomillashtirish eng dolzarb masala hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Babanskiy Yu.K. Hozirgi zamon umumiy ta’lim maktablarida o‘qitish
metodlari. Toshkent, “O‘qituvchi” 1990 y.
2. Sharipov Sh. Kasb ta’limi tizimida o‘quvchilar ijodkorlik qobiliyatini
rivojlantirishning uzluksizligi. Toshkent: “Fan” nashriyoti, 2005 yil.
3. Tog‘aev X., Ismoilov T.J. O‘quvchilar ijodkorligini faollashtirishda graf-
sxemalaridan foydalanishning pedagogik texnologiyasi. “Yoshlarning o‘qishi va
bandligi”, Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi, 2008 y. SamDU.
4.Исмаилов, Т. Д., Тагаев, Х., Низамов, Ш. Ш., & Суюнов, У. Д.
(2019). Педагогические основы совершенствования творческой личности
студентов. Поволжский педагогический поиск, (2), 104-111.
5.Тагаев, Х., Алкаров, К. Х., Каримов, О. О., & Юлдашев, М. (2019).
Педагогические основы обеспечения стабильности роста и развития системы
научно-технического творчества студентов (Модель" Руководитель-
Участник-Творческая деятельность"). Поволжский педагогический поиск, (2),
112-119.
6.Тагаев, Х., & Алибаев, Т. Ч. (2017). РОТАЦИОННОЕ ОРУДИЕ
(КАТОК-ФРЕЗА) ДЛЯ ПРЕДПОСЕВНОГО УНИЧТОЖЕНИЯ СОРНЯКОВ
ПО ВОДЕ. In Научно-практические пути повышения экологической
устойчивости
и
социально-экономическое
обеспечение
сельскохозяйственного производства (pp. 1232-1238).
7.Исмаилов, Т. Д., Тагаев, Х., Юсупов, К. Я., & Эргашев, Х. (2016). О
МЕТОДИЧЕСКОЙ РАБОТЫ ПО ПОЛИТЕХНИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ
УЧИТЕЛЕЙ. In Современные тенденции развития аграрного комплекса (pp.
1678-1681).
8. Н.В. Пушкин. Эвристика – наука о творческом мыщлении, М., 1967
9. Б. Кедров. О творчестве в науке и технике Москва, “Молодая
гвардия” 1987 г.
|
| |
Fuqarolik-huquqiy javobgarlikda qo‟llaniladigan fuqarolik ta‟sir

258
munosabatlar kirib kelmoqda. Umuman olganda hayotning rang barangligi
va mudom rivojlanishda ekanligi, fuqarolik huquqida erk muxtoriyati va
taraflarning tashabbuskorlik ustuvorligining mavjudligi javobgarlik
choralarini normativ asosda qat‟iy belgilanishini istisno etadi. Demak,
kelgusida shaxsiy, mulkiy va tashkiliy munosabatlar bo‟yicha, shu
munosabatlarning
xarakteridan
kelib
chiqib,
taraflarni
huquqiy
munosabatda insofli bo‟lishga, o‟z majburiyatlarini o‟z vaqtida tegishli
tartibda bajarishini rag‟batlantiradigan va majbur qiladigan huquqbuzar
uchun noqulay va huquq egasi (jabrlanuvchi) uchun “taskin toptiruvchi”,
qo‟shimcha imkoniyatlar vujudga keltiruvchi ta‟sir kuchiga ega bo‟lgan
dispozitiv xarakterdagi javobgarlik choralari belgilanishi mumkin.
- mashg ‘ulot - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

Endi ichki to ‘g ‘ri tuzilishli gul lupa orqali kuzatiladi. Gul uchida
(gultojbarg ostida) gul o ‘m i chetidan gultoji bilan navbatm a-navbat
o ‘m ashgan 5 ta m ayda tishcha bor. Buni 5 ta bargchali gulkosa-
cha deyish m um kin. N avbatda gulning yuqorisini lupa okulyariga
to ‘g ‘rilab, uning boshqa qism lari k o ‘zdan kechiriladi. Gul o ‘m ining
ichki cheti biroz ichkariga xim arilgan. Bu gullam ing iplari gultoj-
barglardan uzunroq b o ‘lib, tashqari tom onga bir oz egilib turadi.
Gul o ‘rtasida ikkita ustuncha bor. U ning ostida yostiqchasim on
shiradon boMadi, bu ustuncha osti yoki urug‘chi usti disk deb ata
ladi. U rug‘chi ustunchalar tugunchaga borib tutashadi.
Gul tikkasiga ikki pallaga (ikkala ustunchasi bir pallada qoladi-
gan qilib) kesiladi. Bunda u rug ‘chi tugunchasining ostki va ikki uya-
li ekanligi yaqqol k o ‘rinadi. H ar qaysi uyada bittadan urug‘kurtak
enlik y o ‘l to ‘qim a boMadi, bu y o ‘l tuguncha ichini ikkiga b o ‘lib
turadi, qorin choki kuchli darajada reduksiyalangan m eva bargcha-
sidan (m eva bandidan) iborat. Soyabon chetlarida joylashgan gul-
lar barcha qism lari jihatdan o ‘rtalik gullarga o ‘xshaydi, faqat farqi
shuki, chetki guldagi gultojbargning sirtqisi yirik boMadi. ,
Sabzining yetilgan bitta urugM lupada kuzatiladi. Sabzi urugM
.dum aloq, biqinining sal botiq b o ‘yi b o ‘ylab oMgan qirralari boMadi.
Bu qirralaridan 10 ta maydarogMda m ayda qattiq tukcha boMadi,
8 ta kattarogMda esa (uchida) uzun ignasim on tuklar joylashadi.
Yetilgan u ru g‘ning m eva bandi igna uchi bilan bosilsa, uning ikki
palladan iboratligi maMum boMadi, bu pallalar u rug‘ pishganda
m eva bandidan uzilib ketadi.
Soyabonguldoshlar oilasining vakillari gerbariy orqali tani-
shiladi va daftarga sabzi gulining diagram m asi chizilib, formulasi
yoziladi.