nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
J: Karamga o - 5-sinf Adabiyot

|
5-sinf Adabiyot
|
bet | 61/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]J: Karamga o‘xshash boabadlarini, shoxga o‘xshash tulkining quloqlarini.
77. Kichkina shahzoda yerda qancha yashaydi? J: 1 yil.
78. Kichkina shahzodaning doimiy yo‘ldoshi nima edi? J: Tilla rang sharf.
79. Kichkina shahzoda birinchi uchratgan ilon bilan yana qachon uchrashadi. Ilon nima qilmoqchi bo‘ladi? J: 1 yildan keyin, chaqmoqchi bo‘ladi.
80. Kichkina shahzodani ilondan kim qutqaradi? J: Uchuvchi.
81. Kichkina shahzoda uchuvchiga nima sovg‘a qilmoqchi edi? J: Quvnoq kul-
gusini (kula biladigan yulduzni).
82. Kichkina shahzodaning gulining nechta arzimas tikani bor edi? J: 4 ta.
83. Uchuvchi Kichkina shahzodaga no‘xta chizib berganida nimani unutgandi? J: Tasmachasini chizishni.
84. Yozuvchining dardli diliga yupanch nima edi? J: Kichkina shahzodaning qaytib kelishiga umid qilish.
85. “Kichkina shahzoda” ertagi qahramonlari qanday qahramonlar? J: Ramziy xarakterga ega.
86. “Kichkina shahzoda” ertagida Kichkina shahzoda nimaning ramzi?
J: Ezgulikning.
ALISHER NAVOIY
1. Qachon va qayerda tug‘ilgan? J: 1441-yil 9-fevral Hirot shahrida.
2. Alisherning otasining ismi? J: G‘iyosiddin Muhammad “Kichkina baho-dir”.
3. Onasining ismi? J: Ma’lum emas.
4. Alisher necha yoshidan she’r yod oladi? J: 3-4 yoshidan.
5. Alisher necha yoshidan maktabga bordi? J: 5 yosh.
6. Podshoh Shohruhmirzo qachon vafot etgan? J: 1447-yil.
7. Alisherlar oilasi nima uchun Iroqqa ko‘chadi? J: Mamlakatda notinchlik bo‘lgani uchun.
8. Alisher tasodifan kim bilan uchrashib qoladi va u necha yoshda edi?
J: 6 yoshida tarixchi Sharafiddin Ali Yazdiy bilan.
9. Alisherlar xonadoni nechanchi yilda Hirotga qaytadi? J: 1451-yil.
10. Alisher cho‘lda yolg‘iz qolib ketganida necha yoshida edi? J: 10 yoshida.
11. Abulqosim Boburmirzo qachon taxtga chiqdi? J: 1452-yil.
12. Alisherning otasini kim qayerga hokim qilib tayinlaydi? J: Abulqosim Boburmirzo, Sabzavorga.
13. Alisherlar oilasi nechanchi yillarda Sabzavorda, keyin qayerda yashashadi? J: 1452- 57-yillarda Sabzavorda, keyin Mashhadda.
14. Alisher qaysi buyuk adiblarning asarlarini sevib o‘qiydi? J: Farididdin Attor, N. Ganjaviy, Shayx Sa’diy, X. Dehlaviy.
15.Yosh Alisherning xayolini kimning kitobi egallab olgan edi? J: F. Attor “Mantiq uttayr” (“Qush tili”).
16. Alisher necha yoshidan she’r yozishni mashq qila boshladi?
|
| |
J: Xo‘ja Ahrorning “Volidiya” asarini

J: Xo‘ja Ahrorning “Volidiya” asarini.
28. Bobur lirikasining asosiy janrlari qaysilar? J: G‘azal, ruboiy, tuyuq.
29. Bobur qaysi janrlarda ijod qilgan? J: G‘azal, ruboiy, tuyuq, masnaviy, qit’a, muammo, fard.
30. Boburning nechta ruboiysi bor? J: 231 ta.
31. Bоburning qaysi rubоiysi Samarqand ham, Andijоn ham qo‘ldan kеtib, tоg‘-u tоshlarda sarson-sargardоn yurganida yozilgan? J: “Ko‘ngli tilagan mu-rodig‘a yetsa kishi, Yo barcha murodlarni tark etsa kishi...”.
32. Bobur sarson yurganida qanday qarorga keladi? J: Amudaryodan o‘tib, Kobul va G‘aznani egallash.
33. Bobur qanday umid bilan yashaydi? J:Ona yurtiga qaytish umidida.
34. Boburning umidi qaysi ruboiysida aks etgan? J: Bеqaydmеn-u хarоbi siym ermasmеn, Ham mоl yig‘ishtirur laim ermasmеn.
35. Bеqaydmеn-u хarоbi siym ermasmеn,
Ham mоl yig‘ishtirur laim ermasmеn.
Bоburning shе’ri janri va undagi “bеqayd, siym, laim” so‘zlarining ma’nоsi?
J: Rubоiy janrida; bеqayd – kishansiz, erkin; siym – оltin, kumush; laim – gadо.
36. Bоburning “Bo‘ldi” radifli rubоiysi?
J: Tоlе’ yo‘qi jоnimg‘a balоlig‘ bo‘ldi,
Har ishniki ayladim хatоlig‘ bo‘ldi.
O‘z yеrni qo‘yib, Hind sоri yuzlandim,
Yо Rab, nеtayin, nе yuz qarоlig‘ bo‘ldi.
37. Boburning “Bo‘ldi” radifli ruboiysidagi “xatolig‘” nima edi? J: 1.Vatanni tashlab chiqishi. 2.Vatan uchun jonini berolmagani. 3.Boshqa ellarga bosh olib ketishi.
38. “Bo‘ldi” radifli rubоiysining 3-misrasidagi san’at? J: Iyhоm (“hind” so‘zi – Hindistоn, Qоra ma’nosida).
39. Hajringda bu tun ko‘ngulda qayg‘u erdi,
Vaslingg‘a yеtishmadim, juhat bu erdi:
Оhim tutuni birla ko‘zumning yоshidin
Yo‘l balchiq edi, kеcha qоrоng‘u erdi.
She’rning muallifi kim, janri va unda nima ifоdalangan? J: Bоburning rubоiysi, Vatan sоg‘inchi va оna diyоrni qo‘msash keng ifodalangan.
40. “Hajringda bu tun” ruboiysida nimaga murojaat qilinadi? J:Vatanga.
41. “Hajringda bu tun” ruboiysida vasl, hajr, Vatan deganda nima nazarda tutil-gan? J: Vatan-sevimli yor, vasl-Vatanga yetishish, hajr-Vatandan uzoqda bo‘lish.
42. Boburning qaysi ruboiysida fojia hazil bilan beriladi? J: “Hajringda bu tun” ruboiysining 3-, 4-satrida.
43. Boburning qaysi ruboiysida shoir ko‘z yoshidan yo‘lning balchiq bo‘li-shi, oh-faryodidan og‘zidan chiqqan tutunning hamma yoqni qorong‘u qili-shi tas-virlangan? J: “Hajringda bu tun” ruboiysida.
44. Har kimki vafо qilsa — vafо tоpqusidir!
Har kimki jafо qilsa — jafо tоpqusidir!
Yaхshi kishi ko‘rmagay yomоnliq hargiz,
Har kimki yamоn bo‘lsa — jazо tоpqusidir! Muallifi, janri va unda nima aks etgan? J: Bоbur; rubоiy, yaхshilikning sharоfati, yоmоnlikning kasо-fati.
45. Boburning hayotdagi shiori aks etgan ruboiysi qaysi? J: “Har kimki vafo qilsa” ruboiysi.
46. Bobur ruboiylari? J: “Yod etmas emish kishini g‘urbatda kishi”, “Ko‘pdan beri-kim yoru diyorim yo‘qtur”, “Hijron qafasida jon qushi ram qiladur”, “Xush ulki ko‘zim tushti sening ko‘zingga”, “Yo qahru g‘azab birla meni tufroq qil”, “Sen gulsen-u men haqir bulbuldurmen”…
47. Bоburning ma’rifatga, ilm оlishga chоrlоvchi rubоiysi? J:
|
ZAHIRIDDIN  MUHAMMAD  BОBUR

|
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BОBUR
|
bet | 64/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BОBUR
1. Ham shоh, ham shоir bo‘lgan tеmuriyzоda kim? J: Z.M.Bоbur.
2. “Bоbur”ning arabchadagi ma’nоsi? J: Shеr.
3. Bоbur qayеrda buyuk saltanat o‘rnatdi? J: Hindistоnda.
4. Bоbur avlоdlari hind diyоrida nеcha yil hukmrоnlik qildilar? J: 300 yildan оrtiqrоq.
5. Go‘zal g‘azallar, tеngsiz rubоiylar yоzgan, ajоyib mеmuar yaratgan, musiqa haqida ilmiy kitоb yaratgan shоh kim? J: Bоbur.
6. Bоbur qachоn va qayеrda tug‘ilgan? J: 1483-yil 14-fеvralda Andijоnda.
7. Bоburning оtasi? J: Umarshayх Mirzо – Farg‘оna vilоyati hukmdоri.
8. Bоburning оnasi? J: Qutlug‘ Nigоrхоnim – Tоshkеnt hоkimi Yunusхоn-ning qizi.
9. Umarshayх qachоn vafоt etadi? J: Bоbur 12 yоshidaligida.
10. Bоbur nеcha yоshida hоkimiyatni bоshqara bоshlaydi? J: 12 yоshida.
11. Bоbur nеcha yоshida Samarqandni zabt etadi? J:15 yоshida.
12. Bobur necha yoshida Samarqandni tashlab ketishga majbur bo‘ladi?
J: 16 yoshida.
13. Bоbur Samarqandni nеcha marta egallaydi? J: Uch marta.
14. Bоbur qachоn Xurosonga o‘tadi va Kоbul va G‘aznani qo‘lga kiritadi?
J: 1503-yilda.
15. Bоbur qachоn Hindistоnni zabt etadi? J: 1526-yilda.
16. Bоbur qachоn, qayеrda vafоt etadi va vasiyatiga ko‘ra хоki qayеrga ko‘chi-riladi? J: 1530-yil 26-dеkabrda Agrada, хоki Kоbulga (Bog‘ Boburga) ko‘chiriladi.
17. Boburga qayerlarda bog‘ va haykal bunyod etildi? J: Andijon va Tosh-kentda.
18. Bоburning nеcha she’riy dеvоni bоr va ulardan qanchasi bizgacha yеtib kеlgan? J: 2 ta, ulardan bittasi yеtib kеlgan.
19. Boburning qaysi devoni bizgacha yetib kelgan? J: “Hind” devoni.
20. Boburning qaysi asarlari topilmagan? J: “Harb ishi”, “Musiqa ilmi”, “Qo-bul devoni”.
21. Bоbur shе’rlari sоni va ulardan qanchasi rubоiy? J: 400 dan оrtiq, 200 dan оrtig‘i rubоiy.
22. Boburning nechta g‘azali bor? J: 119 ta.
23. Bobur dastlabki she’rlarini qaysi tilda bitgan? J: Fors tilida.
24. Bobur she’riyatida qaysi mavzu yetakchilik qiladi? J: Vatan ishqi.
25. Bobur she‘rlarining ko‘pchiligi qanday xususiyatga ega? J: Xasbi hol.
26. Bobur 20 yoshida qanday yozuvni kashf etgan? J: “Xatti Boburiy”.
27. Bobur kimning asarini she’riy yo‘l bilan o‘zbekchaga tarjima qilgan?
|
| |
J: Farzandi - 5-sinf Adabiyot

|
5-sinf Adabiyot
|
bet | 63/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]J: Farzandi.
4. Sherning bolalarini har safar nima o‘ldirar edi? J: Chumolilar talab o‘ldi-rardi.
5. Sherga doim nima g‘am va motam edi? J: Durrojdan cho‘chib bolasini yarador qilib qo‘yish.
6. “Mening senga hech qasdim, dushmanligim yo‘q. Xotirjam bo‘lib, meni o‘zing-ga ishonchli do‘st deb bil”. Ushbu satrlar kimga tegishli? J: Sherga.
7. “Sher b-n durroj” hikoyatida nimaga osmonning o‘zi ham hasad qilardi deya ta’rif berilgan? J: Sher b-n durroj o‘rtasidagi do‘stlikka, mehr-muhabbat-ga.
8. “Sher b-n durroj” hikoyatida sher boshida durrojning aylanib parvoz qilishi nimaga qiyoslangan? J: Sultonning tepasida humo qushi aylanishiga.
9. Sher durrojga qanday pand qilardi? J: Yolg‘on gapirma, yomon bo‘ladi. To‘g‘rilar oldida yolg‘on qoralanadi.
10. Durroj nima uchun ovchilarning tuzog‘iga tushib qolganda sher yordamga
kelmadi? J: Rostni ham yolg‘on deb o‘ylagani uchun.
11. “Sher bilan durroj” rivoyati qanday rivoyat? J: Ramziy rivoyat, majoziy hikoyat.
12. Navoiyning qaysi dostonida ahil yashash, qo‘shnichilik munosabatlari hiko-yatda aks ettirilgan? J: “Hayrat ul-abror” (“Sher bilan durroj”) hikoyatida.
“HAYRAT UL-ABROR” DOSTONIDA
TO‘G‘RILIK VA EGRILIK TO‘G‘RISIDA
1.A.Navoiyning “Xamsa” asarining birinchi dostoni qanday nomlanadi?
J: “Hayrat ul-abror” (“Yaxshi kishilarning hayratlanishi”).
2. “Hayrat ul-abror” necha bob, necha maqolatdan iborat? J: 63 bob, 20 maqo-lat.
3. Navoiyning “Xamsa” asaridagi qaysi dostonda voqealar maqolatlarga bo‘lib berilgan? J: “Hayrat ul-abror”.
4. “Hayrat ul-abror” dagi har bir maqolatdagi mavzuni yoritish uchun nimalar-dan foydalaniladi? J: Qiyoslar, obrazli o‘xshatmalar, eng so‘ngida mavzuga mutanosib ibratli hikoyatdan.
5. Navoiyning qaysi asarida do‘stlik, xayrixohlik, loqayd bo‘lmaslik kabi tushunchalar hayotiy misollar asosida izohlangan? J: “Hayrat ul-abror”da-gi “Sher b-n durroj” hikoyatida.
|
| |
Unit 6 The family - Fiona Aish & Jo Tomlinson

Tracks 0 9 -1 2
Unit 8
Food
Track 10
Simon:
Jim:
Simon:
Jim:
Simon:
Jim:
Simon:
Jim:
Simon:
Jim:
Simon:
Jim:
Simon:
Jim:
Simon:
Jim:
Track 11
Last year I w ent to a w on d e rfu l restaurant overlooking
the river in my city, M arseille, w ith a
group of friends. The special occasion was my frie n d's 21st birthday and we
decided to go out
fo r dinner. We wanted to eat beef because this restaurant is fam ous fo r meat, but as we arrived
late they did n 't have any beef left. Instead we ate bouillabaisse which
is a kind of seafood stew
containing fish and shellfish. I had a couple of glasses of orange juice. For dessert we each had
a slice of birthday cake which the restaurant had made especially fo r my friend. The cake had 21
candles and my friend blew them a ll out in one go so she made many wishes fo r the future. We
had so much fun that night.
Interview er - Fiona Aish & Jo Tomlinson

July 10th, and it 'll continue fo r three m ore weeks so make sure you see it today
o therw ise it ’ll probably have finished by the tim e you th in k about com ing back!
The fin a l day of the exhibition is 31st July. The m ost interesting
part of this section
of the m useum is about the Inte rn e t of the future. As you w alk around you’ll see
som e large 3D touch screens w hich show how w e 'll probably be using com puters
in about five years. These screens are de finite ly the best part of the display and
som ething you m ust see.
Moving on to the third floor, the exhibition here is a ll about com m unicating via
the Internet and it's called Social N etw orking. This exhibition
is open throughout
August from 1st to 30th. There is a fascinating part of the exhibition which is really
w orth seeing as it compares m obile phone and Internet usage and shows how
w e 'll be using social netw orking in the future.
According to some scientists, by the
m iddle of this century we w ill have been participating in com m unication through
social netw orking so much that m obile phones w ill have become obsolete! Make
sure you take a look at the w orld digital
map which shows this visually, as it's quite
amazing.
The fin a l exhibition is opening on the fou rth flo o r and is dedicated to s m a ll hand
held devices that companies w ill have introduced into our shops by the end of
next year. In fact you may have already seen some of them being advertised on TV.
The name of this section is 'Portable Devices of the 21st Century' and it ’s starting
to m o rro w on July 22nd and w ill be open u n til August 20th.
This part of the m useum
is about sixth sense technology. This technology w ill have been included in a ll
portable devices like m obile phones and m usic players w ithin three years or so.
It also shows us examples of sate llite tracking systems which we w ill be using to
help us plan our daily lives. These two sections are fascinating
and I recomm end
you spend some tim e viewing both.
So, let's sta rt the tour. If you could a ll fo llo w me...
[fade]
J: Janubiy Amerika va Shimoliy Amerika

|
J: Janubiy Amerika va Shimoliy Amerika
|
bet | 60/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]J: Janubiy Amerika va Shimoliy Amerika.
62. Qaysi charog‘bonlar o‘z hunarlarini yilda ikki marta ko‘rsatadilar, ular yagona fonusni yoqadilar va ortiqcha tashvish-taraddudsiz yashaydilar? J: Shi-moliy va Janubiy qutbdagi charog‘bonlar.
63. “Kichkina shahzoda” ertagida yozuvchi kimlarni o‘zlarini xuddi bobablar-dek bahaybat va ulug‘vor hisoblaydilar deydi? J: Katta odamlarni.
64. Kichkina shahzoda Afrikaga kelib qolganini kimga aytadi? J: Ilonga.
65. Kichkina shahzoda o‘z sayyorasini nima uchun tark etganini kimga aytadi? J: Ilonga, Feruza guli bilan urushib qolganini.
66. Yer sayyorasida Kichkina shahzodaga kim: “Men hamma jumboqlarni hal etaman”, deydi? J: Ilon.
67. Yer sayyorasida kim Kichkina shahzodaga: “Senga rahmim keladi. Tosh-metin bu zaminda sen shu qadar zaif, ojizsanki. Yodingda bo‘lsin, qachonki olis-da qolgan sayyorangni eslab yuraging g‘ussaga to‘lsa, men senga yordam qili-shim mumkin”, deydi? J:Ilon.
68. Kichkina shahzodaga yulduzdek pokligini kim aytadi? J: Ilon.
69. Hamma vaqt jumboq bilan so‘zlaydigan qahramon kim? J: Ilon.
70. Yer sayyorasida kim Kichkina shahzodaga qarab: “Qanday dahshatli: balo xavf solib turganini u sezmaydiyam, bilmaydiyam. Umrida hech qachon na ochlikni, na tashnalikni ko‘rgan. Unga quyosh nurining o‘zi kifoya…”, deydi? J: Uchuvchi.
71. Yer sayyorasidagi kim Kichkina shahzodaga do‘st tutingan edi? J: Tulki.
72. Uchuvchi ushbu satrlarda kimni nazarda tutgan: “Yer yuzida bundan ko‘ra nozik va nafisroq hech narsa yo‘qdek… Eng asosiy narsani ko‘z ilg‘amaydi, u siyratda, botinda pinhon… ?” J: Kichkina shahzodani.
73. Qaysi sayyorada odamlar bir chamanzorda besh mingta gul o‘stirar ekan-u, izlaganini topolmas ekan? J: Yer sayyorasida.
74. Ertakda kim: “Ko‘zlar basir. Ko‘ngil ko‘zi bilan izlash lozim”, deydi?
J: Kichkina shahzoda.
75. Uchuvchi Kichkina shahzodaga qanday va’da bergan edi? J: Qo‘zichog‘iga no‘xta chizib berish.
76. Uchuvchining qaysi rasmlarini ko‘rib Kichkina shahzoda kulib yuboradi?
|
| |
Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar asosida rivojlantirish muammolari va istiqbollari - bet 59

133
корхона ички аудит хизмати фаолияти сифатини баҳолаш;
ички аудит хизматининг корхонада самарали ички назорат тизимини
таъминлашдаги ролини ўрганиш.
Ташқи аудитор учун корхона ички аудитор маълумотларидан фойдаланиш
амалга оширилиши лозим бўлган аудиторлик тартиб-таомилларининг ҳажми ва
йўналишини белгилаш имконини беради. Хорижий давлатларда ташқи аудит
текширувини
ўтказиш
жараёнида
аудиторнинг
ички
аудит
хизмати
маълумотларидан фойдаланиши лозимлиги қонун билан мажбурий равишда
белгиланган.
Ички аудит хизмати фаолиятининг сифати ташқи аудитор учун аудит
рискини аниқлаш имконини бериши сабабли, бу кўрсаткични режалаштириш
жарёнида белгилаш мумкин бўлади.
Ташқи аудитор ички аудит хизмати фаолияти самарадорлигини белгилаш
мақсадида дастур тузиши ва унда ички аудитнинг айнан қайси фаолият соҳаси
текширилиши ва баҳоланиши лозимлигини кўрсатиши керак.
J: 1930-yildan - 5-sinf Adabiyot

J: 1930-yildan.
48. Muqimiy ijodini o‘rganish qachondan boshlangan? J: Hayotlik chog‘idan.
“SAYOHATNOMA”DAN
(QO‘QONDAN SHOHIMARDONGA SAYOHATI)
1. Muqimiy “Sayohatnoma”sining qaysi qismi
“Faryodikim garduni dun
Aylar yurak bag‘rimni xun” degan misralar bilan boshlanadi? J: Qo‘qondan Shohimardonga.
2.Qоlmay shaharda tоqatim,
Qishlоq chiqardim оdatim.
Хоhi yayоv, bo‘lsin оtim,
Gоh sayr ham darkоr ekan... Kimning qaysi asaridan? J: Muqimiyning “Sa-yоhatnоma” sidagi Qo‘qоndan Shоhimardоnga qismidan.
3. Muqimiy Qo‘qоndan Shоhimardоngacha qaysi qishlоqlarni va kimlarni ta’riflaydi? J: O‘ltarma, Do‘rmancha, Bo‘rbaliq, Оq yеr, Rоshidоn, Zоhi-dоn, Оltiariq, Chimyоn, Vоdil qishlоqlarini va ulardagi mingbоshi Хo‘ja Isо badkirdor, murdоr Hоji, bo‘lus G‘оzi, Оltiariqning dоg‘uli ayyоr mingbоshisi, chitfurush, voiz kabi shaxslarni.
4. Muqimiy “Sayohatnoma”sida shoir qaysi qishloqqa yurish qilganda bir chitfurush yo‘ldosh ekanligini aytadi? J: O‘ltarma qishloq.
5. Muqimiy “Sayohatnomasi”da Xo‘ja Iso badkirdor ismli mingboshi qayerlik? J: Qo‘shtegirmonlik.
6. Muqimiy “Sayohatnoma”sida shoir qaysi qishloqni “Dashti qaroqchizor” ekan deb ataydi? J: Do‘rmancha.
7. Muqimiyning qaysi “Sayohatnoma”sida mag‘rur, xasis, har gapga yuz qasam ichadigan, moxovdan ham tagjoy oladigan murdor Hoji tasvirlangan? J: Qo‘qondan Shohimardonga.
8. “Sayohatnoma”da bo‘lis G‘ozi qayerlik ? J: Do‘rmancha qishlog‘idan.
9. Muqimiy “Sayohatnoma”sida qaysi qishloqning “echkilari oriq, ertadan kechgacha kishilari yer ekan tariq” deb tasvirlangan? J: Bo‘rbaliq qishlog‘i-ning.
10. Muqimiy “Sayohatnoma”sida qaysi qishloq boylari mehmonni yomon ko‘rishi ta’kidlanadi? J: Oq yer qishlog‘i.
11. Muqimiy qaysi qishlоqni firdavs bоg‘iga, ya’ni jannat bоg‘iga qiyоslaydi? J: Rоshidоnni.
12.Muqimiy qaysi qishloq voizini ta’riflab “ermaklari ko‘knor ekan” deydi? J: Do‘rmancha.
13. Muqimiy qaysi qishloqni “bir ko‘cha ketguncha bozor ekan” deb ta’rif-laydi? J: Zohidonni.
14. Muqimiy qaysi qishloqda sellarda qolib ketganini aytadi? J: Oltiariqda.
15. Muqimiy qaysi qishloq mingboshisini so‘finamo, zog‘i alo, dog‘uli ayyor deb ta’riflaydi? J: Oltiariqning.
16. Muqimiy “Sayohatnoma”sida qaysi qishloq “yer ostida zindon erur” deb ta’riflanadi? J: Chimyon.
“Suvlar sеpilgan so‘rilar, Bo‘rlangan o‘chоq mo‘rilar, Ta’bing mabоdо chоy tilar, Damlashlari ishqоr ekan”. Bu ta’rif qaysi qishlоq haqida va “ishqоr” so‘zining ma’nоsi nima? J: Zоhidоn haqida; achchiq.
18. Qaysi qishloq “maqomi dilfuzo, ko‘chalari dilkusho” deb ta’riflanadi?
|
-расм. Ички аудиторлар ишининг аудит мақсадларига мослигини

|
-расм. Ички аудиторлар ишининг аудит мақсадларига мослигиниBog'liq QarMII konf 26-27 may 2023 (1)2-расм. Ички аудиторлар ишининг аудит мақсадларига мослигини
аниқлашда ташқи аудитор томонидан баҳолаш тизими
54
54
АХС 610-сонли “Ички аудиторлар ишидан фойдаланиш” стандарти
• 3
• 4
• 2
• 1
Ички аудит
хизматининг
холислиги
даражасини
Ички
аудиторларнинг
техник
компетентлиги
даражасини
Ички аудиторлар
иши
профессионал
жиҳатдан қай
даражада пухта
бажарилаётганини
Ички аудиторлар
ва ташқи аудитор
ўртасида
самарали ахборот
алмашинуви
ўрнатилиши
имкониятини
135
Ички аудиторлар ишининг аудит мақсадларига мослигини аниқлашда
ташқи аудитор қуйидагиларни баҳолаши лозим:
АХС 610-сонли “Ички аудиторлар ишидан фойдаланиш” стандартига
асосан, ташқи аудиторлик тартиб-таомилларининг хусусияти, уларни бажариш
муддатлари
ёки
уларнинг
кўламига
ички
аудиторлар
ишининг
режалаштирилаётган таъсирини аниқлашда ташқи аудитор қуйидагиларни
кўриб чиқиши лозим:
- ички аудиторлар томонидан бажарилган ёки бажариладиган муайян
ишнинг хусусияти ва кўлами;
- операциялар, счётлар қолдиқлари ёки очиб бериладиган маълумотнинг
айрим туркумлари учун тақдимномалар даражасида баҳоланган муҳим бузиб
кўрсатишлар рисклари;
- ички аудиторлар тегишли тақдимномаларни тасдиқлаш учун тўплаган
аудиторлик далилларини баҳолашда мавжуд субъективлик даражаси.
Ички аудиторларнинг муайян ишидан фойдаланиш учун ташқи аудитор
мазкур ишни баҳолаши ва унинг ташқи аудитор мақсадларига мос келиши ёки
мос келмаслигини аниқлаш учун унга нисбатан аудиторлик тартиб-
таомилларини бажариши лозим.
Аудиторлик текшируви давомида ташқи аудитор ички аудиторларнинг
муайян ишидан фойдаланаётган бўлса, у аудиторлик ҳужжатларига ички
аудиторлар ишини баҳолаш ва уларга нисбатан бажарган аудиторлик
ўрганишлари тўғрисида чиқарилган хулосаларни киритиши лозим.
Аудиторлик текширувларида ташқи аудитор томонидан ички аудитор иши
тўғрилигига
шубҳа
туғдирадиган
омиллар
аниқланса,
ички
аудит
ҳужжатларидан фойдаланмасликка қарор қилиши ҳам мумкин.
Ички аудит хизматининг фаолияти қуйидаги функциялардан бири ёки бир
нечтасини ўз ичига олиши мумкин:
|
| |
Қонунчилик ва меъёрий - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni...

137
Бизнингча, самарали ички аудит хўжалик юритувчи субъектнинг ташқи
аудитга оид харажатларини камайтириши мумкин (агар ташқи аудитор ички
аудит ишининг натижаларига ишонч билдирса албатта, бу ташқи аудитор
бажарадиган аудиторлик амаллари ҳажмини камайтиради), аммо бу ҳолат
хўжалик юритувчи субъект учун ташқи аудитнинг зарурлигини бекор қила
олмайди.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1. Каримов А.А. Корпоратив бошқарув тизимида бухгалтерия ҳисоби ва
аудитни такомиллаштиришнинг асосий йўналишлари. Иқтисод
фанлари
доктори илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертацияси. – Тошкент, 2009.
–110 б.
2. Богомолов А.М., Голощапов Н.А. Внутренний аудит. Организация и
методика проведения. – М.: Экзамен, 2019. – 174с.
3. Бычкова СМ., Итыгилова Е.Ю. Понятие «Качество» в аудите и
бухгалтерском учете // Аудиторские ведомости. – Москва, 2011. – № 3.
4. К.Ахмеджанов., А.Сатторов - Аудитга кириш. Дарслик. Иқтисодиёт - 2021
йил. 315 б
5.
Ахмеджанов
К.Б.
Хўжалик
юритувчи
субъектларда
ички
аудит
методологиясини такомиллаштириш. Монография // «Фан ва технология»
нашриёти // 2016 йил июль.
6. АХС 610-сонли “Ички аудиторлар ишидан фойдаланиш” стандарти.
-жадвал 
Персонални - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni...

922
солувчи турли меъёр ва қоидалар
мавжудлиги
персонални бошқаришнинг
мослашувчан тизими шаклланади
7
Кучли мосланувчанлик ва
ташкилий маданият
Ишлаб чиқариш ва бошқарув
ўзгаришларига ходимлар,
бўлинмалар, умуман,
корпорациянинг тез мослашуви
8
Персонални корпорациядаги асосий
капитал сифатида тан олиниши
Корпорация персонали
мотивациясининг кучайиши
9
Корпорация фойдасини
тақсимлашда персонал иштирокини
таъминловчи механизмларнинг
жорий этилиши
Корпорация стратегик
мақсадларининг бажарилиши
натижасида самарадорликни
ошиши
Персонални бошқаришнинг корпоратив усули асосий хусусияти сифатида
ундаги ассоциациялашган мулкдор шаклида меҳнат мотивацияси ҳисобланади.
Шу сабабдан ҳам корпорация персонали – корпорация стратегик мақсадлари
йўлида ўз меҳнати билан хизмат қилаётган мулкдорлар йиғиндисини
ташкил
этади.
Персонални бошқаришнинг корпоратив усули ўзига
хос хусусиятлари
сифатида қўйидагиларни таъкидлаш мумкин:
- алоҳида ходимларнинг манфаатлари ва
корпорация стратегик
мақсадлари балансини таъминлаш;
- бўлинмаларга мустақил қарор чиқариш имкониятини бериш орқали ўрта
бўғинларни қисқартириш ва қуйи бўғин раҳбарларига мулкдорларнинг баъзи
масъулиятларини юклаш;
- илғор технологиялардан фойдаланиш ва
малака ошириш курсларига
қўшимча молиявий ресурслар ажратиш;
923
- мансаб зинапояси бўйича ҳаракатланишнинг янгича ижодий фаолият ва
жамоа тан олиш орқали амалга оширилишини ташкил этиш;
-
корпорация
фойдасини
тақсимлашда
персонал
иштирокини
таъминловчи механизмларни жорий этиш;
- корпорация меҳнат салоҳиятидан самарали фойдаланиш мақсадида
ишлаб чиқариш ва бошқарув персоналининг фаолиятини баҳолаш ва аттестация
қилиш;
- инновацион жамоалар фаолиятини қўллаб-қуватлаш;
- иш ўрнида ва ундан ташқарида персоналнинг ўзини тутиш меъёр ва
қоидаларини ўзида мужассам этган ички корпоратив кодексни қабул қилиш ва
мунтазам такомиллаштириб бориш тадқиқ этилган.
Персонални
бошқаришнинг
корпоратив
усули
аҳамияти
ошиб
бораётганини инобатга олган ҳолда раҳбар
ходимлар малакасини ошириш
дастурларига персонални бошқариш корпоратив усуллари тўғрисидаги
курсларни киритиш лозим.
ХУЛОСА - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar...

131
сақлаш,
аҳоли
соғлиғини
сақлаш
тизимини
ислоҳ
этишни
янада
чуқурлаштириш, даволаш-профилактика муассасаларининг
моддий-техника
базасини яхшилаш, аҳолига юқори сифатли, замонавий талаб ва стандартларга
мувофиқ тиббий хизмат кўрсатишни таъминлаш, аҳолининг эҳтиёжманд
қатламларини ижтимоий ҳимоясини ҳамда кексалар ва
имконияти чекланган
шахсларни давлат томонидан қўллаб-қувватлашни кучайтириш, аҳоли ўртасида
соғлом турмуш тарзини шакллантириш, уларга ихтисослаштирилган ва юқори
технологияларга асосланган тиббий ёрдам кўрсатишни
ривожлантириш, тўғри
овқатланиш ва гигиена, соғлом ҳомиладорлик ва бола парвариши, репродуктив
саломатлик масалаларида аҳолининг тиббий саводхонлигини ошириш,
ишлаб
чиқаришда меҳнат қилишнинг хавфсиз шарт-шароитларини таъминлаш,
бахтсиз ҳодисалар, заҳарланишлар ва жароҳатларнинг
олдини олиш каби чора
тадбирларнинг таъсирини оширган ҳолда ўтказиб бориш зарур.
Фойдаланилган адабиётлар:
1.
Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёевнинг 2022
йил 28 январдаги “2022 — 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг
тараққиёт стратегияси тўғрисида”ги ПФ-60 сонли фармони.
2.
Борисов В.А. Демография. – М.: Издательский дом НОТА ВЕНЕ,
2009. – 272 с.
3.
Зокиров Ш. Ўзбекистонда асосий демографик кўрсаткичлар:
мавжуд динамикалар ва кутилаётган ўзгаришлар. Scientific progress.
http://www.scientificprogress.uz/ 109-116 б.
4.
Абдураҳмонов Қ.Х. ва бошқалар. Демография. Дарслик. – Т.:
“IQTISODIYOT”, 2014. -364 Б.
5.
https://kun.uz/37453967
6.
Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги
Статистика
агентлиги маълумотлари.
-rasm.
Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari Kengashining

145
ularda ishlab chikarilgan axborotning to‘g‘ri, sifati va ishonchliligini to‘lik
ta’minlamaydi,
shuningdek, ushbu ma’lumotlarning foydaliligini
sezilarli darajada
cheklaydi. Shu sababli, MSFOOS
( -bu davlat sektorida buxgalteriya tizimini
rakobatbardosh iktisodiyot talablariga muvofik keltirish)
ga o‘tishning asosiy
maksadi, barcha manfaatdor foydalanuvchilarning
moliyaviy axvolning ijobiy
dinamikasini va davlat muassasalari faoliyati, shuningdek, davlat sektori xisobotini
takdim etuvchi ma’lumotlarga ega bo‘lishini ta’minlash
uchun davlat sektorida
buxgalteriya tizimini rakobatbardosh iktisodiyot talablariga muvofiklashtirishdir.
MSFOOSga muvofik ishlab chikilgan yillik davlat moliyaviy xisoboti davlat
resurslarini boshkarish va byudjet jarayoniga oid
vazifalarni bajarish uchun
xukumatning javobgarligini namoyish etishga xizmat kilishi mumkin”.
Gur’eva (2009), buxgalteriya hisobini tashkil etishda asosasan klassik
modellardan
foydalanish(kontenental
va
anglo-amerikan
modellari)
maqul
xisoblanib, tadqiqotchi asosan schyotlar rejasi asosida davlat bilan xo‘jalik yurituvchi
sub’ektlar o‘rtasidagi muomalalar tartibini aytib o‘tgan. Moliyaviy xisobning xalqaro
standartlari esa aynan ushbu klassik modellarning uyg‘unlashuvidan
vujudga kelish
fikrini ilgari suradi.
-rasm.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobi metodlari

139
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining kassa metodi —
barcha
hodisalarni pul mablag’larining harakati bo’yicha qayd qilish ko’zda tutiladi. Bunda
aktivlar va majburiyatlarga doir ko’pgina hodisalar buxgalteriya
hisobi doirasida
hisobga olinmay qoladi. Mazkur metod sharoitida sotib olingan asosiy vositalar sotib
olib kelingandan so’ng bir yo’la xarajatlarga qo’shib yuboriladi.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining modifikatsiyalashtirilgan kassa
metodi —
hisobot yili tugagandan so’ng keyingi yilning birinchi oyida sodir bo’lgan
va avvalgi hisobot yiliga doir barcha hodisalar tugagan hisobot yiliga tegishli deb
qabul
qilinadi, bu davr ichida avvalgi hisobot yilida qabul qilingan barcha
majburiyatlarni davlat to’lab beradi va davlat budjeti avvalgi
hisobot yilida olishi
kerak bo’lgan daromadlarini oladi. Bu tartib hisobotlar davlat sektori uchun
buxgalteriya hisobining hisoblash metodi bo’yicha tuzilganda ham saqlanib qoladi.
Bu esa qandaydir darajada aktivlar va majburiyatlarni baholash imkonini yaratadi.
Mazkur metod sharoitida ham sotib olingan asosiy vositalar
sotib olib kelingandan
so’ng bir yo’la xarajatlarga qo’shib yuborish tartibi saqlanib qoladi.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining hisoblash metodi —
sodir
bo’lgan barcha hodisalar sodir bo’lgan paytda tan olinadi. Bu metod qo’llanilganda
asosiy vositalar sotib olib kelingandan so’ng bir yo’la xarajatlarga qo’shib
yuborish
tartibi amal qilmaydi. Barcha aktivlar qiymati ulardan foydalanish davri davomida
ularning xizmat qilish muddatiga mutanosib ravishda eskirish hisoblanib, bu eskirish
summasi xarajatlarga amortizatsiya sifatida qo’shib boriladi.
-расм. Ташқи аудитор ички аудит хизмати фаолияти

134
қанчалик мақсадга мувофиқлигини белгилаши керак. Ушбу вазиятда, агар
ташқи аудитор ички аудит хизматидан фойдаланиш мумкин, деб ҳисобласа:
1)
ички аудит дастурлари ва иш ҳажми ташқи аудитор талабларига
қанчалик жавоб беришини ўрганиши керак;
2)
ички аудиторлар фаолияти режа бўйича
амалга оширилиши ва тегишли
тартибда ҳужжатлаштирилиши юзасидан ишонч ҳосил қилиши зарур;
3)
ички аудит текширувининг натижалари,
таклифлари етарли даражада
асосли эканлигини таҳлил қилиши керак;
4)
юқори рискка эга бўлган нуқталар ички аудит текширувида ўз аксини
топганлигини ўрганиши лозим;
5)
ички
аудитор
таклифларига
корхонада
ҳақиқатдан
ҳам
амал
қилинаётганига ишонч ҳосил қилиши зарур.
АХС 610-сонли “Ички аудиторлар ишидан фойдаланиш” стандартига
асосан, ташқи аудитор қуйидагиларни аниқлаши лозим:
- ички аудиторлар иши аудит мақсадларига мос келишини;
-
агар мос келса, ташқи аудиторлик тартиб-таомилларининг хусусияти,
уларни бажариш муддатлари ёки уларнинг кўламига ички аудиторлар ишининг
режалаштирилаётган таъсирини.
XALQARO AMALIYOTDA DAVLAT SEKTORI BUXGALTERIYA

138
tushunarli bo'lishi mumkin bo'lgan yagona hisobot shakllaridan foydalanish
zaruratidir.
Bu, birinchi navbatda, maxsus tayyorlangan ma'lumotlar (masalan, muassasalar
bosh tashkilotga uning ko'rsatmasi bo'yicha taqdim etadigan ma'lumotlar yoki budjet
hisobotida taqdim etilgan ma'lumotlar) bilan tanishish imkoniyatiga ega bo'lmagan
tashqi foydalanuvchilar uchun kerak. Umumiy maqsadli
moliyaviy hisobotlardan
foydalanuvchilarga soliq to'lovchilar, qonun chiqaruvchilar,
kreditorlar, yetkazib
beruvchilar, ommaviy axborot vositalari vakillari va xodimlar kiradi.
Hisobotlarning keng foydalanuvchilar tomonidan o‘qilishini ta’minlash
zarurati, eng avvalo, davlat daromadlari va xarajatlarining ommaviyligi bilan bog‘liq.
Jahon amaliyotida Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini ikkita tizimi mavjud:
xususiy sektor uchun (IAS, IFRS);
davlat sektori uchun (IPSAS).
Hozirgi vaqtda Respublikamizning davlat sektorida budjet hisobi va hisobotini
takomillashtirirsh budjet tizimida amalga oshirilayotgan
islohotlarning asosiy
yo’nalishlaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari (DSBHXS) davlat
sektori institusional birliklari tomonidan ko‘pchilik foydalanishi uchun mo‘ljallangan
yillik moliyaviy hisobotlarni (davlat boshqaruv organlarining individual hisobotlarini
yoki davlat boshqaruv organlari bo‘yicha umumiy hisobotni) tayyorlashda
foydalanish uchun ishlab chiqilgan. Bu standartlar o’z
navbatida buxgalteriya
hisobini yuritishning kassa yoki hisoblash metodlariga asoslanadi.
Jahon amaliyotida davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining quyidagi
metodlari mavjud (1— rasm).
Teorema. 
Ilgarilama harakatdagi jism nuqtalari bir x il trayekto­

d V м
d V c
dt
dt
yoki
aM = ac
(43.3)
(43.2)
form ula ilgarilam a harakatdagi jism n u q talari tezliklari bir
xilliligini, (43.3) form u la esa tez lan ish la ri b ir xilliligini k o ‘rsatadi.
S hun d ay qilib, teo re m a isbotlandi.
D em ak, jism ilgarilam a h arak ati uning ixtiyoriy nuqtasi harakati
b ila n aniqlanadi, y a’ni:
x M = x MU), y M = y M(t), z M = z M( t) .
(43.4)
4 4 - § . Qattiq jismning qo‘zg ‘almas o ‘q atrofidagi aylanma
harakati. Aylanma harakat tenglamasi
Jism h a ra k a ti d a v rid a u n d a g i ikki
n u q ta q o ‘zg‘alm asdan qolsa, bu harakat
a y la n m a h a ra k a t d e y ila d i (8 1 -ra s m ).
Q o ‘zg ‘alm as
О va
A n u q tala rd a n o ‘tuv-
chi o ‘q jism ning aylanish o ‘qi deb a ta la
di. Jism a y la n m a h a ra k a tin i te k sh irish
u c h u n q o ‘zg‘alm as
P0 va jism bilan b ir-
galikda harakatlanuvchi
P tekislikni ola-
=q>
= aT, V = a1t + V0 - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

^
= aT, V = a1t + V0 .
(39.2)
(38.8) ga asosan:
61
(39.2) ni yana integrallasak:
5 = ± a x y + F0/ + 50 .
(39.3)
M o d d iy n u q ta h a ra k a ti tek is te z la n u v c h a n b o ‘lsa, (39.3) d a n
oldidagi m u sb a t ishora; sekinlan u vch i b o ‘lsa, m inus ish o ra olib
m asala hal etiladi.
4 0 - §. Moddiy nuqta harakati koordinata usulida berilganda
uning trayektoriya tenglamasi, trayektoriya bo‘yicha
tenglam asi, tezlik va tezlanishini aniqlash
M oddiy n u q ta h arak ati k o o rdin ata u su lid a berilganda talab eti-
ladigan kin em atik e le m e n tla r quyidagi ta rtib d a aniqlanadi:
1. M oddiy n u q tan in g trayektoriya ten g lam asini aniqlash uch u n
(32.2) dan vaqt ch iqarib tashlanadi.
2. Trayektoriya b o ‘yicha tenglam asini aniqlash uchun (32.2) dan
vaqt b o ‘yicha hosila olinib, (33.4) ga q o ‘yiladi.
3. (35.3), (35.4) va (35.5) dan foydalanib tezlik aniqlanadi.
4. (35.8), (35.9) va (35.10) ga asoslanib tezlanish topiladi.
5. Tezlik va tezlan ish yo'n alish lari trayektoriyada k o ‘rsatiladi.
12-masala. M oddiy nu q ta harakati
x = j ( e ! + e ~ !),
У = j ( e ' - e - !)
( 4 0 , )
te n g la m a lar bilan berilgan (x, у — m etr, t — sekund hisobida).
N uqtaning trayektoriya ten g la m a
si, shunin g d ek t= 1 sekunddagi n u q ta
2
2_
te z lig i h a m d a te z la n is h i to p ils in ,
* y ~ 1 yo‘nalishlari trayektoriyada ko‘rsatilsin.
Y echish.T rayektoriya ten g la m a si
ni aniqlash u c h u n (40.1) ni kvadratga
k o ‘tarib ayiram iz:
------- x
x 2 - y = l .
(40.2)
(40.2)
fo rm u la x = l , y = 0 n u q ta -
d a n b o s h la n a d ig a n g ip e rb o la o ‘ng
ta rm o g ‘ining yuqori qism idan iborat
(77-rasm).
t = 1 s e k u n d d a : x = 1,54 m ,
77-rasm.
1,18 m.
62
N u q ta tezligini aniqlash u c h u n (40.1) d a n vaqt b o ‘y ich a hosila
olam iz:
|
dra - drr + dre - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

8
А ni qisqacha kuchning m um kin bo‘lgan ishi deyish mumkin.
Agar sistem aga bir qancha kuchlar ta ’sir etayotgan b o ‘lsa, ular-
ning m um kin bo‘lgan ishlari quyidagicha ifodalanadi:
5
A =
(Ю9.1)
yoki
8A = £ (
Fvx5xv +
Fvy 5
y v + Fvz
8
zv) .
(109.2)
Sistemaga q o ‘yilgan bog‘lanishlar reaksiya kuchlarining sistema
ning m um kin boMgan ko‘chishlaridagi ishlarining yig‘indisi nolga
teng b o ‘lsa, bunday bogM anishlar
ideal bog‘lanishlar deb ataladi.
Sistema nuqtalariga qo‘yilgan bogManishlar reaksiya kuchlarini
N v
bilan belgilasak, ideal bogManishlarni quyidagicha yozish mumkin:
Z /V v5rv = 0 .
(Ю9.3)
1 10- § . U m um lashgan kuch
M a ’lum ki, sistem aga q o ‘yilgan kuchlarning sistem a m um kin
boMgan k o ‘chishlaridagi ishlarining yigMndisi (109.1) form uladan
aniqlanadi. (109.1) ifodada (108.1 )ni nazarda tutsak, sistema
Mv nuq-
tasining m um kin boMgan ko‘chishi 5
rv umum lashgan koordinatalar
orqali quyidagicha yoziladi:
=
I S " 8"-'-
<1 1 0 l>
(110.1) ni (109.1) ga qo‘yamiz:
M =
(П 0.2)
1>
j = lv=1 - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

natalar b o ‘yicha m um kin b o ‘lgan ko‘chish nolga teng deb qaraladi
va bu ko‘chishdagi m um kin b o ‘lgan ish hisoblanadi.
(SA)j =Qj bq j .
(8^)y
U holda:
Qj = - r -L .
(110.5)
oQ j
Shuningdek, um um lashgan kuchni analitik usulda quyidagicha
hisoblash mumkin:
Qj = 1
v=l
F
^Xv + F
д-Уу ,
f
v x Я
/ 7 .
v y Л
/ 7 .
v z
(
110
.
6
)
(110.5)
dan ko‘ramizki, umumlashgan kuchning oMchovi ish o ‘l-
chov birligining umum lashgan koordinata o ‘lchov birligiga b o ‘linga-
niga teng. Agar um um lashgan koordinata uzunlik birligida o ‘lchan-
sa, umumlashgan kuch N yutonda ifodalanadi, umumlashgan koordi
nata uchun burchak olinsa, um um lashgan kuch birligi kuch, m o
m entining birligi Nm dan iborat.
Sistemaga ta ’sir etuvchi kuchlar potensialli boMganda u m u m
lashgan kuch qanday hisoblanishini ko‘ramiz.
Sistemaga ta ’sir etuvchi kuchlar potensialli b o ‘lsa,
x = j ( e ' - e - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markaziBog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762x = j ( e ' - e~‘ ) , у = j ( e ! + e ' ) .
t= \ sekundda x = I ( e - I ) = 1 (2 ,7 1 8 3 - 1,3679) = 1,18 m /s ,
=
t
(
c
+I) = 1,54 m
/s>
V = V x2 + у 2 ; V = V U 9 2 4 + 2,3716 = 1,94 m /s ,
c o s ( k a ,7) = Ц - = - b g = 0,61 , c o s ( k a j ) = 0,7938;
( Р л,7) = 52°25'; ( К л, ) ) = 37°27'
T ezlanish quyidagicha boMadi:
a x =
j ( e ' + e ~ ' h
a y = j ^ e '
- * ' ' ) •
t = 1 sekundda:
= 1,54; oy= 1,18; a = 1,94 m /s 2.
co s(a",7) = 0,7938, c o s(a A,7) = 0,61; ( я л,7) = 37°27'; ( a AJ ) = 52°25'.
Tezlik va te z la n ish la r y o‘n alish lari 7 7 -ra sm d a k o ‘rsa tilg a n id e k
bo'lad i.
13-masala. M oddiy nuqta harakati
x = e' c o s t, у = e' sin t, z = e'
(40.3)
te n g la m a la r b ila n b e rilg an . N u q ta n in g tra y e k to riy a te n g la m a s i,
trayektoriya b o ‘ylab harakat q o n u n i an iq lan sin (x, y, z ~ m e tr, t —
sekund hisobida).
Yechish. (40.3) d an vaqtni y o ‘qotish u c h u n z=e' ni (40.3) ning
birinchi ikkitasiga q o ‘yamiz:
x = zcost,
у = z sin/.
Bu tenglikning ikkala to m o n larin i kvadratga ko‘tarib q o ‘sham iz:
x 2 + y 2 = z2 yoki
x 2 + y 2 — z2 = 0.
(40.4)
(40.4)
ten g la m a d a n ko‘ram izki, trayek to riy a ikkinchi tartib li d o i
raviy konusdan ib o rat ekan.
N u q ta n in g tra y e k to riy a b o ‘y ich a te n g la m a sin i a n iq la sh u c h u n
(40.3) dan vaqt b o ‘yich a hosila olam iz:
63
|
| |
P
m iz. U la r o rasid a g i b u r c h a k Р0ЛР=

Jism n in g b u rilg a n m o m e n td a g i b u rch a k tezligini to p ish u c h u n
(45.1) fo rm u la d a n
At nolga intilganda lim it olam iz:
Дер
_
dv?
dv?
. . . ..
I K W
*
yokl “ ' - s r ' " ’ -
(412)
D em ak, jism n ing bu rchak tezligi uning burilish b u rch ag id an vaqt
b o ‘yicha o lin g a n birinchi tartib li hosilasiga teng. U ning o ‘lchov b ir
ligi ra d /s yoki 1/s dir. Jism ning b u rch a k tezligi burilish burchagining
q a n c h a lik te z o ‘zg a rish in i va bu o ‘zg arish y o ‘n a lish in i an iq lay d i.
Shuning u c h u n b u rc h a k tezligi v ek to r sifatida ifodalanadi. M azkur
vektorni jism aylanish o ‘qining ixtiyoriy nuqtasiga q o ‘yam iz va yo ‘-
n alishini sh u n d a y tanlaym izki, u n in g u ch id a n turib q aralg an d a jism
d oim o soat strelkasiga teskari y o ‘nalishda aylansin (82-rasm ).
0 - § . M asalalar - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

Son q iy m atlarn i q o ‘ysak,
10 3,14 0,6
1A
i
*= = M j T ' i J
yokl
" r
1 0 ^ 1
kelib chiqadi.
20-masala. Strelka indikatori m exaniz-
m id a h arak at oMchov shtiftining 7-reyka-
sidan
2-g ‘ild irak k a uzatiladi; 2- g ‘ild irak -
n in g o ‘q ig a tis h l i J - g ‘ild ira k o ‘t q a z i l-
g a n . J - g ‘ild ira k esa strelk ali 4 -g ‘ild ira k
bilan tish lashad i. A gar shtiftning h arak ati
x =
2cos j / (sm ) ten g la m a b ila n b e rilg a n
b o ‘lsa va tishli g ‘ild irak larn ing rad iu sla ri
m o s ra v is h d a
r2 = 1 Ол/2 sm ,
r3 = 30л/2
sm ,
r4 =
10V2 sm b o ‘lsa, s tre lk a n in g
b u rch ak tezligi h a m d a burch ak tezlan ishi
aniqlansin. S h un ing d ek,
t = 1 sekunddagi 3 -g ‘ildirak t o ‘g ‘in id a yo-
tuvchi nuqta tezligi va tezlanishi an iqlan sin (91- rasm ).
Yechish. (41.1) - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markaziBog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762Yechish. (41.1) dan vaqt b o ‘yicha hosila olsak:
V = V0 — kt (m /s).
(38.7), (38.9) ga asosan:
0 n /* > .
M od d iy n u q ta tezlanishi к ga te n g b o ‘lishi u c h u n a n = 0 b o ‘-
lishi kerak, y a’ni:
V0 - k t = 0,
bundan
V = 0
к
kelib chiqadi.
4 2 - § . M oddiy nuqta harakati koordinata usulida berilganda
urinma, normal tezlanish hamda egrilik radiusini aniqlash
M asala yechish tartibi quyidagicha:
1. N u q ta tezligi (35.3), (35.4) fo rm ulalar yordam ida aniqlanad i.
2. (35.8), (35.9) form ulalar yordam id a tezlanish topiladi.
3. (38.11) d an foydalanib u rin m a tezlanishi aniqlanadi.
4. N orm al tezlanish (38.12) d a n topiladi.
5. Egrilik radiusini aniqlash u ch u n (38.13) form uladan foydalani-
ladi.
16-masala. M oddiy nuqta harak ati
x = 31 — 0,2sin(9,23/),
у = 0,325 - 0,2cos(9,23/)
ten g la m a lar bilan berilgan (x , у — m etr, t — sekund hisob ida).
t = 0,054л: sekund b o ‘lganda trayektoriyaning egrilik radiusi an iq
lansin.
Yechish. (35.3) va (35.4) ga asosan:
V' = 3 — 0,2 • 9,23 • cos(9,23/) = 3 - l,8 4 6 co s(9 ,2 3 /),
Vy = 0,2 • 9,23 • sin(9,23/) = l,846sin(9,23/).
65
t = 0,54л sekundda
Vx = 3 m /s , Vy = 1,846 m /s, V = 3,52 m /s.
(35.8), (35.9) form ulalarga ko‘ra:
a ,
= 1,846 • 9,23 ■
sin(9,23/) = 17sin(9,23/),
ay =1,846 • 9,23 ■
cos(9,23/)=17cos(9,23/).
/ = 0,054л sekundda
ax = 17 m /s 2, ay = 0, a = 17 m /s 2.
(38.11) dan foydalansak:
|
| |
У = Ц —  I- 
(42.3)
79-rasm.
7 J Nazorat savollari

IX BOB.
QATTIQ J IS M N IN G SO D D A HARAKATLARI
Jism n in g ixtiyoriy ikki n u q tasi orasidagi m asofa o ‘zg arm asd an
qolsa, u ab so lu t q attiq jism deb ataladi. K eyinchalik q a ttiq jism de-
g an da ab solu t q a ttiq jism tush u n ilad i.
Q a ttiq jism n in g sodda h a ra k a tla ri uning ilgarilam a va aylanm a
harakatlaridir.
4 3 - §. Qattiq jismning ilgarilama harakati
Jism h a ra k a ti davrida u n d a n olingan ixtiyoriy kesm a o ‘z -o ‘ziga
parallel k o ‘ch sa, b u n d ay h a ra k a t ilgarilam a harakat d eb ata lad i (80-
rasm ). M a sa la n , velosiped
p e d a lin in g h a ra k a ti, t o ‘g ‘ri u c h astk ad a
h arak at qilayotgan avtom obil b o rtin in g harakati
ilgarilam a harakat-
d an iborat. U m u m a n ilgarilam a harakatdagi jism nuqtasining trayek
toriyasi egri chiziqdan iborat. Jism ilgarilam a h arak atin in g xususiya-
tini quyidagi te o re m a bilan berish m um kin.
X + у +Z - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi
|
Grammar for IELTS - Fiona Aish & Jo Tomlinson

Unit 5 The Internet
Tracks 0 6 -0 8
Track 07
Interviewer: Welcome to the program m e, Bob Lam ont. Now you're going to ta lk to us about
the online gaming industry. We’ve had many listeners, especially parents of young
children, em ail questions about the futu re of the gaming industry and how it’s going
to develop.
Bob Lamont: Well, hopefully I'll be able to answ er some of th e ir questions. Firstly, it’s im portant
to rem em ber that this is an industry that develops incredibly rapidly and so it’s
d iffic u lt to make definite predictions. So, in te rm s of significant developm ents that
people w orking in the industry are preparing for, the m ost interesting is the fact
that the age group of gam ers (people who play online and video games) w ill change
dram atically. We predict that by 2020 the average age range w ill have shifted
from teenagers to the over 50s. This is because in the future young people w ill be
using new form s of e ntertainm ent but those who are young now are more likely
to continue using the fo rm s of en te rta in m e n t they are already used to in la te r life.
By 2020 this age group w ill have been playing the same type of game fo r half th e ir
lives and are unlikely to change.
The types of games w ill progress too from the platform -based games we have
now, w hich we expect people to be using u n til 2015, to 3D games tow ards the
end of the decade. However, before everyone is using 3D games there w ill be a
period when networked games w ill become the dom inant form at. This is m ostly
to do w ith the technology available and the fact that gam ing companies w on’t have
invested enough money to make 3D cheap enough fo r the mass m arket u n til at
least 2018. Now, as you w ould expect, the gam ing m arket w ill spread so that by
2020 companies w ill have created a w orldw ide m arketing strategy fo r every game,
therefore reducing the need to create new games fo r d ifferent regional m arkets.
This is d ifferent from today where we see that the online gaming industry is much
more focused on the region of Asia and this is likely to continue fo r a few more
years.
One final point to mention here is the com petition from other form s of
entertainm ent. Over the next decade very few form s of entertainm ent w ill be able
to compete with the gaming industry. However, there is ta lk of movies becoming
interactive in the future. This is a real threat. Tech companies w ill have developed the
necessary technology fo r interactive movies by 2015 and this may attract gam ers who
like character-based games in large numbers.
MUHAMMAD  AMINХO - 5-sinf Adabiyot

|
5-sinf Adabiyot
|
bet | 67/99 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #251177 |
Bog'liq til va adabiyot [uzsmart.uz]MUHAMMAD AMINХO‘JA MUQIMIY
1. Ilk mustamlakachilik davrida ravnaq topgan milliy uyg‘оnish davrining zabardast vakili? J: Muqimiy.
Muqimiy qachоn va qayеrda tug‘ilgan? J: 1850-yil Qo‘qоnning Bеkvachcha mahallasida, novvoy oilasida.
3. Muqimiy qayerlarda tahsil olgan? J: Mulla Abduxalil maktabida, Qo‘qon-dagi “Hokim oyim” madrasasida, 1872-73-yillarda Buxoroda “Mehtar an-bar” madrasasida.
4. Muqimiy dastlab qaysi madrasada o‘qidi? J: Qo‘qondagi “Hokim oyim” madrasasida.
5. Muqimiy Buxorodagi “Mehtar anbar” madrasasini qachon tamomladi?
J: 1876-yilda.
6. Muqimiy oilasining buzilishiga nima sabab bo‘lgan? J: Moddiy muhtojlik.
7. Qaysi shoirning oilasi buzilib, umr yo‘ldoshi boshqa kishiga turmushga chiqib ketadi? J: Muqimiy.
8. Muqimiy ota hovlisini tark etib qayerda yashaydi? J: Hazrat madrasasida.
9. Muqimiy hayotini nimaga bag‘ishlagan? J: Mutolaa va ijodga.
10. Muqimiy qanday asarlari bilan shuhrat qozongan? J: Hajviy asarlari va yu-morlari bilan.
11. 1885-86-yillarda Muqimiy ahvoli nima uchun yanada mushkullashadi?
J: Otasi Mirzaxo‘ja vafot etadi.
12. Oilani boqish zimmasiga tushgan Muqimiy Qo‘qonni tark etib qayerga boradi? J: Toshkentga, 1887-88-yillarda.
13. Muqimiy ikkinchi marta qachon yana Toshkentga yo‘l oladi? J:1892-yil-ning boshlarida.
14. Muqimiyning ota yurti qayer edi? J: Toshkent.
15. Muqimiy qayerlarga sayohat qilgan? J: Farg‘ona vodiysining shahar va qishloqlariga.
16. Muqimiy sog‘ligiga nimalar ta’sir qiladi? J: Moddiy muhtojlik, kamsitish va ta’qiblar.
17. Muqimiyning ilk dеvоni va u qachоn nashr etiladi? J: “Dеvоni Muqimiy”, 1907-yil.
18. Muqimiyning hajviy shе’rlari qanday nоm bilan va qachоn nashr etiladi?
J: “Muqimiy maa hajviyоt” nоmi bilan 1910-yil.
19. Muqimiyning yana bir shе’riy to‘plami qachоn chоp qilindi? J: 1912-yilda.
20. Muqimiy ijоdini samarali va jiddiy o‘rganish qachоn bоshlanadi? J:1930-yillarda.
21. Muqimiy asarlarini to‘plash, o‘rganish va ularni nashr etish ishlari ustida kim turdi? J: G‘afur G‘ulоm.
22. 1938-yilda G‘. G‘ulоm tоmоnidan tuzilgan Muqimiyning to‘plami?
|
| |