nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Web hujjatlarni izlash usullari va so’rovlarni tuzish

3.Web hujjatlarni izlash usullari va so’rovlarni tuzish.
Oddiy, kengaytirilgan, kontestli va maxsus izlash usullarini farqlash lozim.
Oddiy izlash deb bir yoki bir necha kalitli so’zlar bo’yicha Web-resurslarni izlash
tushuniladi.Кengaytirilgan izlashni bajarishda kalitli so’zlarni o’zaro mantiqiy
munosabat operatorlari bog’laydi.Agar oddiy izlash usullari hadan ko’p natijalar
bergan hollarda kengaytirilgan izlashni qo’llaydilar.Кontekstli izlash - aniq jumla
(fraza) bo’yicha hujjatlarni izlashda,.berilgan URL-adreslarga ishoralar hamda
xizmatchi maydonlarda talab etilgan ma’lumotlar bor bo’ladi (masalan sarlavha
maydonida).Web sahifani izlashda maxsus izlash qo’llaniladi. So’rovlar tiliКalitli
so’zlar (tayanch atama va iboralar) bo’yicha axborotlar izlashda ko’pchilik qidiruv
tizimlari mantiqiy operatorlarni qo’llashni ko’zda tutuvchi maxsus so’rovlar tilidan
foydalaniladi. Asosiy mantiqiy amallarga and(&) mantiqiy «I» («va») tegishli.
Masalan atama1 and aatama2 – hujjatlarni izlash, unda atama1 va atama2 bir vaqtda
uchraydi. OК (/) - mantiqiy «ILI» («Yoкш»). Masalan, atama1 OR atama2 -
hujjatlarni izlash, ularda atama1 yoki atama2 albatta uchraydi. Not mantiqiy «NE»
(«Emas») . Masalan, atama1 and not atama2 - hujjatlarni izlash, ularda atamalar
uchraydi, ammo atama 2 esa uchramaydi.Eslatma. Кalitli so’zlar orasidagi bo’sh
o’rin (probel), har xil izlov tizimlarida har xil anglanishi mumkin. (ko’pincha
mantiqiy «VA» bog’lovchi deb tushuniladi). Qidiruv tizimlari, qoida sifatida (rus tili
sintaksis qoidalariga asoslanib), so’zlarni istalgan grammatik shaklda izlaydi.
So’rovlarni tuzishda metasimvollardan foydalanish mumkin. * - simvollarini
ixtiyoriy ketma-ketlikni belgilash uchun va ?- birgina ixtiyoriy simvolni belgilash
uchun.ishlatiladi. M a sa l an, slova*
hujjatlarni izlash,
ularda
(slovo, slovom, slovosochetanie va sh.o’.) «slovo» simvoli ketma – ketligi bilan
boshlanuvchi atamalar uchraydi. SLV hujjatlarini izlash, ularda birinchi ikkita
simvoli «SL», oxiridan bitta oldingi «V» , uchinchi va beshinchilar istalgan (slovo,
slova, slove, sleva va sh.o’.) atamalar uchraydi. A ta m alar qavslar yordamida
guruxlashtirilgan bo’lishi mumkin. Qavslar mantiqiy amallar ta’siri tartibini
bildiradi.Masalan, (atama1 & atama2 ) OR (atama3 AND NOT atama4) –hujjatlarni
izlash natijasida olingan ma’lumotlarda atama1 va atama2 uchraydi, yoki bo’lmasa
atama3 uchraydi, atama4 esa uchramaydi.Xujjatlarni izlash uchun turg’un so’z
birikmalari (so’zlarni qat’iy tartibli ketma – ketligi , jumlasi, iborasi ) mavjud, ularni
qo’shtirnoqqa oladilar.Qo’shtirnoqli so’zni grammatik shakli, qoida sifatida,
inobatga olinmaydi. Bazi bir izlovchi tizimlar so’z birikmalarini yoki bir biridan
ma’lum masofadagi so’zlarni izlay oladi.
Aniq so’rov usuli - Jizzax davlat pedagogika universiteti Matematika Informatika yo’nalishi

ega bo’lasiz. Bu saytda tanlovlar ham bo’lib turadi. Eng ko’p va eng yaxshi referat,
hisobot, ilmiy ish kabi ishlarga savg’o mavjud. REF.uz sayti nafaqat o’quvchilarga,
ilmiy xodimlarga va talabalarga ham mo’ljallangan.
Kataloglar yordamida qidirish
Internetdan ma’lumot olish uchun
qidiruv mashinalaridan tashqari kataloglardan foydalanish mumkin. Internet-
katalog – bo’limlardan iborat tizimli ko’rsatkichlar to’plami. Bu to’plamni robot
emas, tajribali mutaxassislar yaratadi. Ko’rsatkichlar to’plami bir necha katta
bo’limlardan iborat bo’ladi. Masalan, biznes, san’at, komp’yuter, sport va hokazo.
Bunday har bir bo’lim bir necha qism bo’limlaridan iborat bo’lishi mumkin.
Masalan, sport ko’rsatkichiga chertsangiz futbol, basketbol, tennis va hokazo
bo’limlarni topasiz. SHunday qilib, katalog daraxtsimon tizimga ega va har bir
sichqoncha chertilishida ko’rsatkichlar shoxlanib ketaverishi mumkin.
So’rovlarni tuzish - Jizzax davlat pedagogika universiteti Matematika Informatika yo’nalishi

Natijada “menedjment” so’zi 100 mingdan ortiq veb-sahifalarda topiladi. Qidiruvni
aniqlashtirish uchun so’rovga “uchebnik” so’zini qo’shib, yana izlashni davom
ettiramiz. Natijada topilgan saytlar ro’yxati kamayadi, lekin ularning ko’pi Internet
do’konlarini ko’rsatadi, qaerda kitoblar faqat sotiladi. Agar siz kitobni sotib
olmoqchi bo’lmasangiz, unda so’rovga “besplatno” ( bepul ) kalitli so’zini qushib,
qidiruv mashinani ishga tushiring va natijada Internet do’kon ko’rsatkichlari
ro’yxatdan tushib qolib, kerakli sahifalar qoladi. Endi kitobni Internetda o’tirib
o’qimoqchi bo’lmasangiz, uni o’zingizning komp’yuteringizga ko’chirib olish
tavsiya etiladi. Buni amalga oshirish uchun so’rovingizga “skachat’” so’zini
qo’shsangiz, natijada menejment haqida bepul ko’chiriladigan elektron
kitoblarning ro’yxatiga ega bo’lasiz.
Forumlar yordami - Jizzax davlat pedagogika universiteti Matematika Informatika yo’nalishi

Xulosa
Axborot hayotimizda muhim ahamiyatga ega ekan, uni Internetdan kerakli
vaqtda, zarur miqdorda, qisqa vaqt ichida olib turishimiz kerak bo'ladi. Lekin,
Internetdan axborotni qisqa vaqt ichida olish muammosi ham bor..Qidiruv Tizimi
(inglizchada "search engine")- kompyuter tarmog´ida yoki butunjahon web
tarmog´ida world wide web saqlanayotgan ma'lumotlarni qidirishga mo´ljallangan
dasturdir. Internet qidiruv tizimi Information Retrieval systemdan kelib chiqqan.
Bu sistema ma´lumotlar bazasi uchun kalit-so´zlar indeksini yaratib, natijada ushbu
kalit-so´z qatnashgan qidiruv so´rovnomasiga javob sifatida natijalar ro´yxatini
ko´rsatish imkoni paydo bo´ladi.Qidiriv tizimining afzalliklaridan biri bu kerakli
ma'lumot yoki axborotni qisqa vaqt ichida komputer xotirasidan topib uni
foydalanuvchiga yetkazishdir.Shunday qilib axborotni izlashda Veb resurslarning
o’rni beqiyosdir.
WWW.UZ 
Milliy - Jizzax davlat pedagogika universiteti Matematika Informatika yo’nalishi

axborotlaridan qulay tarzda foydalanish imkoniyatini bеruvchi tizimdir.
Milliy
axborot-qidiruv
tizimini
rivojlantirish
ishlari
axborot
va
kompyutеr
tеxnologiyalarini rivojlantirish va joriy etish UZINFOCOM Markazi tomonidan
olib boriladi. Milliy axborot-qidiruv tizimining asosiy
hususiyatlaridan biri uning
ko’p tilli axborot qidiruvi (ruscha, o’zbеkcha) va boshqa milliy axborot tizimlari va
ma'lumot omborlari bilan o’zaro ishlay olishidadir.
WWW.UZ Intеrnеt tarmog’i foydalanuvchilariga milliy sigmеntda
joylashgan vеb-saytlar bo’yicha qidiruv xizmatini
taqdim etadi va qidiruvni
vеbsayt manzili va ichki ma'lumotlari bo’yicha olib borishi mumkin. Bu esa
foydalanuvchiga kеrakli bo’lgan axborotni samarali qidirish va topish imkoniyatini
bеradi.
Bundan tashqari Shu WWW.UZ qidiruv tizimi Intеrnеt rеsurslari (vеb-saytlari)
katalogini va
vеb-saytlar rеytingi yuritadi, saytlar bo’yicha jamlangan statistik
ma'lumotlarni to’playdi hamda axborot tеxnologiyaari
sohasidagi yangiliklar va
maqolalarni yoritib boradi.
WWW.UZ “Katalog” bo’limi – Intеrnеt tarmog’ida ochiq holda joylashgan,
O’zbеkiston Rеspublikasiga aloqador bo’lgan, ro’yxatga olingan, izohlari
kеltirilgan va katalog mavzulari bo’yicha saralangan vеb-saytlar to’plami.
WWW.UZ katalogi foydalanuvchilari o’zlariga kеrak bo’lgan
saytni mavzular
bo’yicha (Iqtisod, OAV, Madaniyat va boshqalar) qidirish orqali tеzroq topishlari
mumkin. Katalog har kuni qidiruv tizimining faol foydalanuvchilari tomonidan
yangi saytlar bilan boyitib boriladi.
Shu bilan birga WWW.UZning har bir foydalanuvchisi “Top-rеyting” bo’limiga
kirib, barcha ro’yxatga olingan saytlar rеytingini ko’rishi, “Jamlangan statistika”
bo’limida esa ularning statistikasi bilan tanishib chiqishi mumkin.
Axborotlarni parametrlari bo‘yicha qidirish usullari

nomlari bo’yicha qidiruvni amalga oshirish mumkin. Masalan, quyidagi rasmga
shunday qidiruv tizimlarining biri tasvirlangan.
Musiqalarni va filmlarni qidirish. Intеrnеt tamog’ida matnli yoki rasm
ko’rinishidagi ma'lumotlardan tashqari musiqa va vidеo ma'lumotlarning ham
ko’plab manbalari mavjud. Intеrnеt tarmog’i orqali har
bir foydalanuvchi musiqa
eshitishi, radio tinglashi, tеlеdasturlar yoki vidеofilmlarni tomosha qilishi mumkin.
Intеrnеt orqali radioeshittirish va tеlеdasturlar namoyishi ma'lum, ushbu turdagi
xizmatlarni taqdim etuvchi tizimlar (sеrvеrlar) tomonidan amalga oshiriladi. Intеrnеt
orqali radio tinglash yoki tеlеko’rsatuvni tomosha
qilish uchun ushbu tizimga
bog’lanishni o’zi kifoyadir. Ammo musiqa va filmlar Intеrnеt tarmog’iga ulangan
kompyutеrlarda alohida matеrial ko’rinishida saqlanadi. Ularni tinglash,
tomosha
qilish yoki kompyutеrga ko’chirib olish uchun avvalo kеrakligini qidirib topish
zarur. Musiqa va vidеo matеriallari ustida ham grafik (rasm) matеriallar kabi uning
nomi yoki izohi bo’yicha qidiruv olib borish mumkin.
Bunda musiqa va filmlarni
qidirib topish uchun qidiruv tizimi maydoniga matеrialning nomi yoki uning izohiga
taaluqli biror jumla kiritiladi va qidiruv tizimi ishga tushiriladi. Shundan so’ng
qidiruv tizimi tomonidan kiritilgan jumlaga mos kеluvchi musiqa va vidеo
matеriallar joylashgan vеb-saytlarning ro’yhati shakllantiriladi.
Ro’yxatdagi vеb-saytlar foydalanuvchi tomonidan birin – kеtin ko’rib chiqiladi va
kеrakli matеriallar kompyutеrga saqlab olinadi.
Experiencing the natural elements

Experiencing the natural elements
“I like when the rain touches my head, it is beautiful, wonderful”,
“I like the fresh air”,
“Today I enjoyed stepping in mud because it is part of nature and it is squishy and feels like rain on my feet including the activities”.
Being active/ exercising
“It is good for your body, the running”,
“I love going outside because it is fun when we run”.
Play
“I like the adventure because it was fun”,
“I enjoyed the most playing with my friends”.
Weather conditions
“It’s good outside when its summer I will go outdoors”,
“The weather does not stop you even if it is raining it still doesn’t stop you going to the nature”.
Bento & Dias (2017), present the benefits of outdoor play in the following three categories: the importance of risk, contact with the natural elements and socialisation opportunities. They stress the benefit of outdoor play in relation with the child’s physical development, engaging in physical activity and experiencing the natural elements. The students in the current action research project have mentioned the element of adventurous play, a notion that probably includes taking risks and being challenged. According to Little, Wyver & Gibson (2011), risky play might be defined as play that provides opportunities for challenge, testing limits, exploring boundaries, and learning about injury-risk (Ball 2002; Little and Wyver 2008)
|
Benefits of outdoor experiences and learning

|
Benefits of outdoor experiences and learning
|
bet | 4/16 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #12936 |
Benefits of outdoor experiences and learning.
According to the Play strategy for Scotland (2013), play promotes the development of social and collaboration skills and when children have access to natural spaces for play, it fosters a sense of close connection with and respect for nature. Moreover, open space allows children and young people to be physically active and challenge themselves so they sleep and eat well and form healthy habits that will stay with them for life. Also, the contact with nature and playing in natural spaces daily, has an impact on the use of these community green spaces as adults (Play strategy for Scotland, 2013). Dowdell, Gray & Malone (2011), have expressed the idea that access to the natural environment and reinforcement by a supportive teacher, offers to the pupils a richer environment for learning and promotes them to engage in natural play. The type of environment for play is also important and has an impact on children and young people’s experiences, choices, and relationships, both with other people and with the environment itself. Outdoor play, especially in natural spaces, is beneficial and provides experiences which cannot be replicated indoors (Play strategy for Scotland, 2013). Turcova, Neuman and Martin (2003), express that in order to be able to understand the impact of outdoor learning experiences fully, it is vital to develop the understanding of cultural, historical and geographical differences between concepts which are used in both English and non-English speaking countries. This understanding is important, as different approaches to outdoor learning depend on various other factors such as social, economic, cultural, or even demographic and political contexts according to O’Neil (2000) (Bentsen et al, 2009).
Bentsen, Mygind & Randrup (2009), present the example of Denmark which has developed the model of education outside the classroom, called udeskole. It is interesting to underline that udeskole does not refer only to a way of teaching but also a movement to redefine school and value outdoor experiences (Bentsen, Mygind & Randrup, 2009).
|
| |
Analysis/ Thematic analysis

|
Analysis/ Thematic analysis
|
bet | 9/16 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #12936 |
Analysis/ Thematic analysis
Vaismoradi, Jones, Turunen & Snelgrove (2016), attempt to express a definition of thematic analysis. According to this definition thematic analysis and content analysis are both placed under the umbrella of the qualitative descriptive design. The idea that they are expressing is that their main characteristic is the systematic process of coding, examining of meaning and provision of a description of the social reality through the creation of theme (Vaismoradi, Jones, Turunen & Snelgrove, 2016). The analytical significance of the theme derives from the idea that the description of the process of theme development depends on the definition and clarification of the following:
the meaning of the theme as a common point of reference and
the understanding of the difference between the category and theme (Vaismoradi, Jones, Turunen & Snelgrove, 2016).
Hsieh & Shannon (2005) have provided a clear distinction between the category and theme as they express: a category is an idea that is directly expressed in the text, but a theme is more than a category. The benefit of this approach in the analysis of the data, is the inclusion of creativity and the involvement of researchers’ subjectivity in the different steps of theme development (Vaismoradi, Jones, Turunen & Snelgrove, 2016).
This study has chosen for the analysis of the data gathered a qualitative data analysis (thematic analysis) as it provides the capability to lead to the investigation of phenomena, processes and behaviours that were not anticipated in advance. Also, an advantage of qualitative analysis is the investigation characterized by detail and depth and performed exploration of the experience of social subjects.
Questionnaires
The quantitative part of the current action research project is the one regarding the perceptions of parents/carers towards accessing the local outdoors. The baseline questionnaires have been distributed to the parents/carers of this project in the beginning of the action research project. The categories of the baseline questionnaires are the following:
|
| |
Mixed method approach - Eis action Research project

|
Eis action Research project
|
bet | 8/16 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #12936 |
Mixed method approach
The current study has attempted to interpret the subjects’ experiences and find reasoning in both students and parents/ carers’ approaches. For this reason, following a mixed method approach has been identified as the most reliable approach. Paley (2000), expresses an unambiguous definition of both the qualitative and quantitative approach. Quantitative research presumes that there is an objective truth and a singular absolute reality. However, qualitative research perceives the reality as a place which is inherently subjective with no absolute reality (Paley, 2000).
The benefits of using quantitative research according to are briefly described below:
prioritising numbers and figures in the collection and analysis of data,
enables generalisation,
reduce the researcher’s biases there is no direct contact with the participant (Paley, 2000).
The disadvantages that the author underlines are:
the collected data will either support or reject the fixed paradigms,
the researcher’s detachment from the subjects can be a disadvantage as it does not offer the opportunity for an in-depth investigation (Paley, 2000).
According to Robson (2002), the validity refers to whether the findings are "real" to what they appear to be. The generalisability refers to the extent in which the findings of the investigation are generally applicable, outside the specific conditions of the condition study (Robson, 2002). According to Cohen, Manion & Morrison (2011) in qualitative data collection the subjectivity of the participants, their ideas, attitudes contribute all together to a degree of bias.
|
| |
Research questions - Eis action Research project

|
Eis action Research project
|
bet | 7/16 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #12936 |
2. Research questions
The research questions for the current action research project have being formed around the initial interest on the nature deficit disorder and the parental contribution in the development of a positive relationship with the local outdoors. The methodology and research tools used in the current project are linked to the research questions or hypotheses and translated in a specific manner appropriate to the purposes of the study. According to Berelson (1971) there are five main sections to analyse a communication: the word, the subject, the persons, the measure of time or space and all the available material. The current study attempts to examine:
Which are the barriers that parents/ carers have when it comes to accessing the local outdoors?
Do the pupils’ positive experiences (communicated with parents/carers) have the potential to help individuals overcome these barriers?
3. Methodology
|
| |
Policy/ research about Scotland

|
Policy/ research about Scotland
|
bet | 6/16 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #12936 |
Policy/ research about Scotland.
The action plan of the Play strategy for Scotland (2013), includes user friendly guidance for parents and carers on how to access cost effective resources for play and to build parents/ carers’ knowledge of various resources that can be used to encourage play at home and to help engage them in facilitating both indoor and outdoor play. Most children and young people will spend around 1500 hours of their life in their school playgrounds; for many this will be more than in any other outdoor play setting. Outdoor play does not necessarily mean visiting the local play park, sometimes it means playing kerby on the street or investigating local wildlife. The beauty of outdoor play is more than appreciating your natural surroundings and breathing in fresh air, it’s on your doorstep, it’s free and all children and young people can get involved – regardless of their background, gender, age, stage or ability, together with the whole family. The Curriculum for Excellence through Outdoor learning underlines the significance of the parental contribution. They are mentioned as key partners in delivering and preparing children and young people for outdoor learning experiences. Moreover, it is stated that parents and carers should be fully informed of planned visits in line with local procedures as well as being made aware of the educational benefits of ‘spontaneous’ visits. The element that is considered as fundamental is good communication between educators and parents/carers. It is important to support parents appreciate and understand the value of outdoor learning and ensure that children and young people are properly prepared in terms of clothing, food and what is required on the day. In Out to Play: Practical guidance for creating outdoor play experiences in early learning and childcare, outdoor learning experiences Improve learning for sustainability as they are developing a connection with nature and an understanding of environment and place as a child increases the likelihood of caring about these as an adult.
|
| |
Introduction and Literature review

|
Introduction and Literature review
|
bet | 2/16 | Sana | 23.12.2020 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #12936 |
1. Introduction and Literature review
Research from within the UK’s education system suggests that “Contact with the outdoors is often limited for many children in modern society, and the vital experience of using the outdoors and being comfortable in nature is being lost” (L O'Brien, R Murray, 2006). The question that derives from this point of view is how we can set the foundation of a positive relationship with nature (if this is not already present) and how learning for sustainability can be promoted as a result of the development of a positive relationship with nature.
|
| |
Mavzu: Raqamli ta’lim resurslarini dasturiy ta’minotlarning ahamiyati. Rtr ishlab chiqishning instrumental vositalari. Raqamli kontent tushunchasi. Raqamli kontenti yaratish. Reja

|
Mavzu: Raqamli ta’lim resurslarini dasturiy ta’minotlarning ahamiyati. Rtr ishlab chiqishning instrumental vositalari. Raqamli kontent tushunchasi. Raqamli kontenti yaratish. Reja
|
bet | 1/6 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 13,69 Kb. | | #229167 |
Bog'liq 15-Ma’ruza Mavzu Raqamli ta’lim resurslarini dasturiy ta’minotl-kompy.infoBu sahifa navigatsiya:
- Reja
15-Ma’ruza Mavzu: Raqamli ta’lim resurslarini dasturiy ta’minotlarning ahamiyati. Rtr ishlab chiqishning instrumental vositalari. Raqamli kontent tushunchasi. Raqamli kontenti yaratish
Mavzu: Raqamli ta’lim resurslarini dasturiy ta’minotlarning ahamiyati. RTR ishlab chiqishning instrumental vositalari. Raqamli kontent tushunchasi. Raqamli kontenti yaratish. Reja:
1.Elektron ta’lim resurslarining tashkil etuvchilari va taqdim etish shakllari
2. RTR ishlab chiqishning instrumental vositalari va dasturlash tilllari
Elektron ta’lim resurslarini yaratish jarayoniga turli yo`nalish bo`yicha mutaxasislarni jalb qilish zarur, hech bo`lmaganda ularning fikrlarini o`rganib chiqish kerak. Bunday mutaxasislar qatoriga quyidagilar kiradi:
o`qituvchi
psixolog
testolog- o`qitish natijalarini nazorat qilish usullari bo`yicha mutaxasis
shakllar dizayneri yoki web usta; dasturchi.
Elektron o`quv resurslarini yaratish jarayonida psixologik-pedagogik, texnik-texnologik, estetik va ergonomik talablar qo`yiladi. Elektron darslik, Elektron ma’lumotnoma va uslubiy qo`llanma kabi dasturiy mahsulotlar qo`yilgan didaktik talablarga javob berishi kerak. Didaktik talablar ta’lim berishning spetsifik qonuniyatlariga va mos ravishda ta’lim berishning didaktik tamoyillariga mos kelishi kerak.
Dasturni yaratish jarayoni aniq mantiqiy davom etadigan harakatlardan iborat bo`lib, ularni bajarish natijasida ishga yaroqli, qonun-qoidalarga asosan rasmiylashtirilgan dastur mahsuloti yaratiladi. Dastur buyurtmachining texnik shartlariga javob berganda ishga yaroqli deb hisoblash mumkin. Uni o`quv jarayonida qo`llash yoki Internet tarmog`iga ulangan kompyuterga joylashtirish mumkin.
Ta’lim tizimini uslubiy va dasturiy ta’minotiga yo’naltirilgan ilmiy tadqiqot ishlarida o’quv jarayonini tashkil etish o’tkazish va boshqarishni avtomatlashtirishda elektron ta’lim resurslari markazini tashkil etish muhim ahamiyat kasb etishi ta’kidlanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Raqamli ta’lim resurslarini dasturiy ta’minotlarning ahamiyati. Rtr ishlab chiqishning instrumental vositalari. Raqamli kontent tushunchasi. Raqamli kontenti yaratish. Reja
|
Jamiyatni axborotlashtrish va axborotlashgan jamiyat

|
Jamiyatni axborotlashtrish va axborotlashgan jamiyat
|
bet | 10/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 117,5 Kb. | | #242942 |
Bog'liq talim javoblaJamiyatni axborotlashtrish va axborotlashgan jamiyat
Khan Academy platformasi bilan ishlash
Khan Academy platformasida ro‘yxatdan o‘tish sxemasini yozing
Khan Academy platformasidan foydalanish tartibini bayon qiling
Kodlashtirish va shifrlash
Kompyuter axborotini himoya qilishning tashkiliy usullari.
Kompyuter tarmog’i haqida umumiy tushunchalar
Kompyuter tizimlarini boshqarish
Kompyuter tizimlarining vazifalari
Kompyuter tushunchasiga info grafika yarating
Kompyuter virusi va uning turlari
Kompyuterda ma’lumotlarni tasvirlanishiga misollar keltiring
Kompyuterlar va ularning turlarini misollar bilan tavsiflang
LMS larning kamchiligi
LMS platformalari va ularning turlari
LMS tizimlarining asosiy vazifalari
LMSning bulutli platformalari
ma’lumot olish sxemasini yozing.
Mail.ru tarkibida o‘zingiz uchun elektron pochta ochish sxemasini yozing
Masofaviy ta’lim asoslari
Masofaviy ta’lim maqsadi
Masofaviy ta’lim modellari
Masofaviy ta’lim ta’minoti
Masofaviy ta’lim xususiyatlari
Masofaviy ta’limni tashkil etish usullari
Matnni qayta ishlash texnologiyasi va uning dasturiy vositalari
misollar keltiring
Mobil qurilmalarni ta'limda qo'llashning asosiy yo'nalishlari
Moodle platformasi haqida tushuncha
Moodle platformasida ta’lim olish
Moodle platformasidan foydalanish tartibini bayon qiling
MOODLE tizimi va undan foydalanish
MS Excel dasturi interfeysi
MS Excel dasturida absolut va nisbiy murojoatlardan foydalanish tartibi yozing
MS Excel dasturida diagrammalar bilan ishlash
MS Excel dasturida diagrammalar hosil qilish sxemasini yozing
|
| |
Tarmaq qawipsizligi ham basqariwi

|
Tarmaq qawipsizligi ham basqariwi
|
bet | 12/16 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #273467 |
Bog'liq 22 -varian Tarmaq operacion sistemasi
Tarmaq qawipsizligi sheńberinde hár qanday tarmaq qawipsizligi strategiyasınıń tiykarı bolıwı kerek bolǵan ush tiykarǵı jónelis ámeldegi: qorǵaw, anıqlaw hám juwap beriw. Qorǵawtarmaq qawipsizligine hújimdi aldın alıw ushın mólsherlengen hár qanday qawipsizlik quralları yamasa siyasatların óz ishine aladı. Anıqlawtarmaq trafigini analiz qılıw hám mashqalalardi zálel jetkiziwinen aldın demde anıqlaw imkaniyatın beretuǵın resursların názerde tutadı. Juwapberish- anıqlanǵan tarmaq qawipsizligi abaylarına juwap beriw hám olardı múmkinshiligi barınsha tezirek sheshiw qábileti.
2.3-suwret
Shegaranı buzıp kiriwlerdi shólkemlestiriw
formaları hár túrlı bolıp olar tómendegi túrlerge bólinedi:
• Kompyuterge alısn kirisiw - Internet yamasa intranetga kimligini bildirmay
kiriwge múmkinshilik jaratıwshı programmalar. Ózi islep turǵan kompyuterge kirisiw: kompyuterge
kimligini bildirmay kirisiw programmaları tiykarında.
• Kompyuterdi alısn turıp isletmay qoyıw - Internet tarmaǵı arqalı alısn
kompyuterge ulanib, onıń yamasa onı ayırım programmalarınıń islewin toqtatıp qoyıwshı
programmalar tiykarında (isletip jiberiw ushın kompyuterdi qayta jumısqa salıw jetkilikli).
• Ózi islep turǵan kompyuterdi isletmay qoyıw - isletmay qoyıwshı programmalar
jardeminde.
•Tarmaq skanerleri - tarmaqta islep atirǵan kompyuter hám programmalardan
qaysı biri hújimge shıdamsızligini anıqlaw maqsetinde tarmaq rasında informaciya
yig'uvchi programmalar jardeminde.
• Programmalardıń hújimge bos jayların tabıw - Internet degi
kompyuterlerdiń úlken gruppaları arasından hújimge shıdamsızlarini izlep qaray
shıǵıwshı programmalar jardeminde.
• Parol ashıw - parollar fayllarınan ańsat tabılatuǵın parollardı izlovchi programmalar
jardeminde.
•Tarmaq analizshileri (snifferlar) - tarmaq trafikini tıńlawshı programmalar
jardeminde. Olarda paydalanıwshılardıń atların, parolların, kredit kartaları
nomerlerin trafikdan avtomatikalıq tárzde ajıratıp alıw múmkinshiligi bar.
|
| |
1-Ma’ruza: Bank faoliyatida avtomatlashtirilgan axborot texnologiyalari

|
1-Ma’ruza: Bank faoliyatida avtomatlashtirilgan axborot texnologiyalari
|
bet | 1/7 | Sana | 04.09.2024 | Hajmi | 263,85 Kb. | | #270221 |
Bog'liq 1-Ma’ruza 1-Ma’ruza: Bank faoliyatida avtomatlashtirilgan axborot texnologiyalari Ma’ruzachi: A.G’.Eshmurodov Foydalaniladigan adabiyotlar. - R.A. Dadabayeva, N. X. Shoaxmedova, L.T. Ibragimova, Sh.T. Nasridinova, Sh.T. Ermatov, “Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsiya texnologiyalar va tizimlar ”, o`quv qo`llamna, toshkent - 2019 . 330 -350 betlar.
- S.S.G’ulomov, B.A.Begalov, “Informatika va axborot texnologiyalari”, darslik, Toshkent-2010 y.
- A.Abdirashidov, “Informatika va axborot texnologiyalari”, Ma’ruzalar matni, Toshkent-2008 y.
Reja: - Bank avtomatlashtirilgan axborot tizimlari tushunchasi.
- Bankda boshqaruv tizimidagiaxborot tizimlarini avtomatlashtirishni loyihalashtirishdagi muammolar.
- Bankning avtomatlashtirilgan axborot boshqaruv tizimining tuzilishi
- Bankning avtomatlashtirilgan axborot tizimining texnik ta’minoti
- Banklarda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining dasturiy ta’minlanishi.
- Bank tizimining modullari va ular o`rtasidagi avtomatlashtirilgan jarayonlar
- Bank avtomatlashtirilgan axborot tizimlarida axborotlarni ximoyalash uslubiyotlari
Bank avtomatlashtirilgan axborot tizimlari tushunchasi - Axborot texnologiyalarini bank faoliyatida qo`llashga harakat qilish birinchi marta AQSH, Yaponiya va Germaniya mamlakatlarida amalga oshirila boshlandi. Avvalo bu texnologiyalar “operatsionistlar” uchun yaratilgan tizimlardan iborat bo`lib, keyinroq “Bank operatsion kuni” dasturlari va ishlanmalari vujudga keldi.
- Banklar moliviy muassasalarini asosiy xususiyatlari va funksiyalari birinchi navbatda davlat, yuridik va jismoniy sub'yektlarning mijozlar pul mablag`larini saqlashdan iborat. Bu mablag`larni qabul qilish chog`ida depozit hisoblari ochiladi va kelgusida bu hisob egalarining talabnomalariga asosan ularga moliya-kredit xizmatlari ko`rsatiladi.
Mijozlar o`z pul mablag`larini bankka ishonib topshirar ekan bankka quyidagi asosiy talablarni qo`yishlari mumkin: - Mijozlar o`z pul mablag`larini bankka ishonib topshirar ekan bankka quyidagi asosiy talablarni qo`yishlari mumkin:
- Pul mablag`larini ro`yxatga kiritish va bankda bo`lgan davrda ulardan hisobot olib turish.
- Pul mablag`larini saqlash javobgarligini ta’minlanishini talab qilish.
- Pul mablag`lari holati va ulardan foydalanishda olib borilayotgan moliya-pul operatsiyalariga oid axborotlar konfedinsialligini ta’minlash.
|
| |
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi
Download
3,49 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/117
Sana
29.05.2024
Hajmi
3,49 Mb.
#257003
Download
3,49 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi
Download
3,49 Mb.
Matnni ko'rish
f
4
=27 kGs, 
№12da 
esa 
Δ
f

13
mumkin emas. TV uzatish uchun №8 diapazon, radioeshittirish uchun,
ko‘p kanalli radioliniyani tashkil etish uchun esa odatda UQT
diapazon (8 va undan yuqori diapazonlar) ishlatiladi. RRL ko‘p
kanalli
hisoblanadi, u holda tashuvchi chastotalar ESY orqali aloqa
tizimlarida bo‘lganidek UQT diapazonida tanlanadi.
Unix operacion sistemasi - I-bap. Tarmaq túsinigi hám tarmaq túrleri 4

|
I-bap. Tarmaq túsinigi hám tarmaq túrleri 4
|
bet | 11/16 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #273467 |
Bog'liq 22 -varian Tarmaq operacion sistemasiUnix operacion sistemasi
UNIX (aytılıwı: yuniks; UNIX — The Open Group kompaniyasınıń dizimnen ótken sawda belgisi bolıp tabıladı) — portativ, kóp wazıypalı hám kóp paydalanıwshılı operatsion sistemalar shańaraǵı bolıp, olar 1970-jıllarda Ken Tóbepson, Dennis Richi hám basqalar tárepinen Bell labaratoriyasi (Bell Labs) de islep shıǵılǵan original AT&T Unix joybarı ideyalarına tiykarlanǵan. Unix sistemasınıń júzege keliwinde Multics operatsion sistemasınıń tásiri úlken bolǵan.
Unix gruppaına kiretuǵın operatsion sistemalar modullı konstruksiya menen ajralıp turadı, bunda hár bir wazıypa bólek járdemshi programma tárepinen atqarıladı, óz-ara baylanıs birden-bir fayl sisteması arqalı ámelge asıriladı hám utilitlar menen islew ushın buyrıqlar qatarı qollanıladı. Unix ideyası kompyuter operatsion sistemalarınıń rawajlanıwına úlken tásir kórsetdi. Unix sistemaları házirde tariyxıy eń zárúrli operatsion sistemalardan biri retinde tán alınǵan.
Unix basqa zárúrli ayrıqshalıqlarǵa iye:
sistemanı sazlaw hám basqarıw ushın ápiwayı tekstli fayllardan paydalanıw;
buyrıq qatarınan jumısqa túsirilgen járdemshi programmalardan keń paydalanıw;
virtual qurılma — terminal arqalı paydalanıwshı menen óz-ara baylanıstı támiyinlew;
denesiy hám virtual qurılmalardı hám processleraro baylanıstıń ayırım quralların fayllar formasında usınıw;
hár biri bir wazıypanı atqaratuǵın bir neshe programma konveyerlarini qóllaw.
Házirgi waqıtta Unix sistemaları tiykarlanıp serverler, sonıń menen birge, túrli qurılmalar, atap aytqanda smartfonlar ushın ornatılǵan sistemalar arasında keń tarqalǵan. Unix sistemaları superkompyuterlarda da qollanılıp atır, atap aytqanda, Linux TOP500 superkompyuterlarida 100 procent Unix sistemasında islep atır. Jumıs stanciyaları hám úyde paydalanıw ushın operatsion sistemalar arasında Unix hám Unix'simon operatsion sistemalar Microsoft Windows'dan keyin ekinshi (Mac OS), úshinshi (GNU/Linux) den keyingi orınlarda turadı.
|
| |
Analiz
Tarmaq qawipsizligi jaǵdayın úyreniw

|
Analiz
Tarmaq qawipsizligi jaǵdayın úyreniw
|
bet | 15/16 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #273467 |
Bog'liq 22 -varian Tarmaq operacion sistemasiAnaliz
Tarmaq qawipsizligi jaǵdayın úyreniw:
Tarmaqtaǵı barlıq qurılmalardı hám olardıń qawipsizlik konfiguratsiyasini analiz qılıw.
Ámeldegi qawipsizlik siyasatların kórip shıǵıw hám olardıń natiyjeliligin bahalaw.
Qawipsizlik hálsizliklerin anıqlaw:
Zıyanlı programmalar hám potencial hújimler ushın tarmaqtı skanerlew.
Kirisiw noqatların (Wi-Fi access pointlar, routerlar) hálsizliklerin tekseriw.
Qawipsizlik ilajları
Firewall ornatıw:
Tarmaq perimetri boylap qawipsizlik diywali (firewall) ornatıw hám kirisiw-shıǵıw trafiklarini baqlaw.
Antivirus programmaların jańalaw:
Barlıq kompyuterler hám serverlerde antivirus programmaların jańalaw hám olardıń turaqlı jumıslashini támiyinlew.
Tarmaq monıtoringi:
IDS/IPS sistemaların ornatıw hám tarmaqtaǵı hár qanday shubhalı iskerlikti anıqlaw.
Paydalanıwshı kirisiw huqıqların basqarıw:
Tarmaqtaǵı paydalanıwshılardıń kirisiw huqıqların qatań basqarıw hám autentifikatsiya usılların kúsheytiw.
Nátiyjeler
Tarmaq qawipsizligi bekkemlandi hám zıyanlı hújimlerden qorǵaw etildi.
Klient maǵlıwmatlarınıń jasırınlıǵı hám pútinligi támiyinlendi.
Tarmaqtaǵı qawipsizlik máseleleri anıqlanıp, olardıń aldı alındı.
Juwmaq
Tarmaq hám tarmaq operatsion sistemaları búgingi kúnde informaciya texnologiyaları salasında zárúrli áhmiyetke iye. Olardıń tiykarǵı waziypası resursların nátiyjeli bólistiriw, paydalanıwshılardı birlestiriw hám qawipsizlikti támiyinlewden ibarat. Tarmaq sistemaları keń kólemli informaciya almasinuvi, maǵlıwmatlar bazasına kirisiw hám bult xızmetlerin arqalı paydalanıwshılarǵa úlken qolaylıqlar jaratadı. Ulıwma alǵanda, tarmaq hám tarmaq operatsion sistemalarınıń rawajlanıwı hám analizi kompaniyalar hám shólkemler ushın joqarı nátiyjelililikke erisiw, ǵárejetlerdi kemeytiw hám básekige shıdamlılıǵın asırıw múmkinshiligin jaratadı. Sonday etip, bul tema daǵı izertlewler hám tájiriybeler informaciya texnologiyaları salasında jáne de joqarı nátiyjelerge erisiwge xızmet etedi.
|
| |
Ataqlı tarmaq operacion sistemaları: Windows Server, Linux, UNIX

|
Ataqlı tarmaq operacion sistemaları: Windows Server, Linux, UNIX
|
bet | 10/16 | Sana | 04.10.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #273467 |
Bog'liq 22 -varian Tarmaq operacion sistemasi 2. Ataqlı tarmaq operacion sistemaları: Windows Server, Linux, UNIX
Linux operacion sistemasi
Linux operatsion sisteması, kompyuterlerdi basqarıw ushın ornatılatuǵın hám iske túsiriletuǵın bir neshe operatsion sistemalardıń (mısalı, Windows yamasa macOS) alternativasi retinde xızmet etedi. Linux operatsion sistemaları avtomatikalıq túrde joqarı dárejede arnawlı, qollap -quwatlanatuǵın, ashıq derekli, biypul hám bir gruppa programmistler tárepinen islep shıǵılǵan. Linux yadro (kernel) tiykarında isleytuǵın, bul bolsa kompyuterdiń tiykarǵı xızmetlerin támiyinleydi, mısalı, kompyuter hám qurılmalar menen baylanıslar ornatıw, yad hám protsessor resurslarini basqarıw, tarmaq menen baylanıstı shólkemlestiriw, fayllardı basqarıw hám basqalar. Linux yadro, qosımsha funksiyalar hám úskenelerdi qollap -quwatlaytuǵın programmalastırıw interfeysleri arqalı keńeytiriledi.
Linux operatsion sistemalarınıń bir bólegin " daistro" dep ataladı. Bul dastrorlar, Linux yadrosı menen birgelikte keletuǵın hám odan paydalanatuǵın programmalastırıw interfeysi hám texnologiyalardı qollap-quwatlaw ushın júdá zárúrli bolǵan programmalastırıw ásbaplarınan ibarat. Mısalı, Ubuntu, Depian, Fedora, CentOS, Arch Linux, openSUSE, Mint, Elementary OS, Manjaro sıyaqlı dastrorlar kóp isletilediganlaridan geyparaları esaplanadı. Linux operatsion sistemaları júdá keń qollanılatuǵın hám ózgeriwshen bolıp, ortasha paydalanıwshılar hám IT salasındaǵı qánigeler tárepinen isletiledi. Olar barlıq túrdegi qurılmalar ushın mólsherlengen bolsa -de, eń kóp serverler, superkompyuterlar, mobil qurılmalar hám kishi internet of things (IoT) qurılmaları ushın da qollanıladı. Linux ashıq derekli hám jámiyet tárepinen islep shıǵılǵanlıǵı sebepli, qarıydarlar ózlerin da qálegen túrdegi mashqalalardi sheshiw ushın kodtı redaktorlaw hám tuwırlaw múmkinshiligine ıyelewleri múmkin.
Strukturasi
Linux operatsion sistemasınıń eń zárúrli strukturalıq bólimlerinen biri fayl sisteması. Linuxda, UNIX shańaraǵınıń basqa operatsion sistemalarında bolǵanı sıyaqlı, hár qanday ob'ekt fayl sistemasında saqlanǵan fayl. Linux operatsion sistemasında kataloglar strukturası Windows operatsion sistemasınan parıq etedi. Eger siz qandayda bir programma ornatıwshı bolsańız, programma qay jerge ornatıwdı, waqtınshalıq fayllardı qay jerge jazıwdı, sazlama fayllardı qay jerge jazıwdı sistema sizdan so'ramaydi. Sebebi Linux katalog strukturası anaǵurlım qattı rejimde islewge maslastırılǵan hám ol ierarxik dúzılıwǵa iye:
2.2-suwret
|
| |
Tolali optik aloqa tizimlari - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

4
qanday taqsimlangani va ishlatishdan foydani tez olishni kutish
qanchalik mumkinligi bu boshqa. Simsiz tizimlar ishlatishga
bosqichma-bosqich kiritilishi mumkin. Simli tizimlar esa bir vaqtda
butun infratuzilmani yaratilishini talab qiladi. Simsiz tizimlarda
daromadlarni olishning boshlanishi birinchi bo‘lagini ishga tushirilishi
bilan
mos
tushadi
va
tizimni
keyingi
rivojlantirilishi
foydalanuvchilarning o‘zlari orqali moliyalashtiriladi. Bundan
tashqari, ishlaydigan tuzilma ko‘rinishidagi ijobiy misol o‘rniga
bo‘lajak imtiyozlar, potensial abonentlarni va vositalarni jalb qilishga
imkon beradi. Bu investorlarning moliyaviy xavflarini keskin
kamaytiradi va kelajakka ishonch bilan qarashga imkon beradi.
ESYli aloqa tizimlarining
xarakterli o‘ziga xos xususiyalariga
nisbatan uncha katta bo‘lmagan hajmdagi ma’lumotlarni yer sirtining
sezilarli maydonlarini qamrab olish bilan (global tizimlarni
qurishgacha) juda katta olis maofalarga uzatish (10 – 60 Mbit/c gacha
tezliklarda) imkoniyati kiradi. Uzatiladigan ma’lumotlar hajmini
cheklash yerda ma’qul elektromagnit holatni ta’minlash maqsadlarida
nurlantiriladigan signallar quvvatini chegaralash orqali aniqlanadi.
N.T.Salimsakov - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

3
KIRISH
Ma’lumotlarni uzatish tizimlarida ko‘plab turli xil texnologiyalar
ishlatiladi, so’ngi vaqtda ularning soni keskin ortib bormoqda.
Ularning ichida eng keng qo‘llaniladiganlari quyidagilardir:
−
elektr kabellar aloqa tizimlari (EKAT);
−
tolali optik aloqa tizimlari (TOAT);
−
yerning sun’iy yo‘ldoshlari (ESY) orqali aloqa tizimlari;
−
tor polosali va keng polosali yer usti radioaloqa tizimlari;
−
ochiq optik aloqa tizimlari.
Sanab o‘tilgan aloqa tizimlari kabelli va simsiz tizimlar
guruhlariga bo‘linadi [1-3].
Elektr kabelli
aloqa tizimlari taqsimlash tarmoqlarida (masalan,
kabelli televidenie tizimlarida) va olis masofali aloqada keng
qo‘llaniladi, lekin xom-ashyo matyeriallarning yuqori narxi (rangli va
qimmatbaho metallar), uncha katta bo‘lmagan o‘tkazish polosasi bilan
bir qatorda kelajakda bunday tizimlarning raqobatbardoshligini
muammoli qiladi. Kabelli tuzilmalarning umumiy kamchiliklari yer
yoki suv osti ishlariga bog‘liq katta qurilishi vaqti, tabiiy ofatlar,
vandalizm va terrorizm tahdidlariga uchrashi va o‘sib borayotgan
yotqizish ishlarining narxi hisoblanadi. Simli tizimlarni qurish
bo‘yicha ishlarni sermashaqqat, ayrim joylarda, ayniqsa, shaharlarning
tarixiy joylarida, qo‘riqlanadigan hududlarda yoki murakkab releyfda
deyarli amalga oshirib bo‘lmaydi. Aholi uchun u bilan bog‘liq
noqulayliklar, transportning ishlashini buzilishi, shikastlangan yo‘llar
va boshqa bo‘ladigan maummolar shundoq ham turli bosqichlar bilan
muvofiqlashtirish protseduralarini murakkablashtiradi va iqtisodiy
foydani kamaytiradi.
“Simsiz aloqa tizimlari va dasturlari”

“Simsiz aloqa tizimlari va dasturlari”
fanidan
darslik
(Telekommunikatsiya texnologiyalari – 5350100 ta’lim yo‘nalishi uchun)
Mobil aloqa texnologiyalari kafedrasi majlisida
muhokama etildi (26-majlis bayonnoma ,
27.02.2018 y.) va кo`rib chiqish uchun tavsiya
qilindi
Telekommunikatsiya
texnologiyalari fakulteti
ilmiy-uslubiy kengashida
muhokama etildi,
nashr etishga va universitet ilmiy-uslubiy
kengashi tavsiya qilindi (7- sonli yig`ilish
bayonnoma, 06.03.2018 y.)
Muhammad
al-Xorazmiy nomidagi
TATU
ilmiy-uslubiy kengashi tomonidan
chop etishga tavsiya qilindi
( 9(110) sonli bayonnoma, 2018 yil «20»04).
Tuzuvchilar :
R.R.Ibraimov,
D.A. Davronbekov,
М.О.Sultonova,
E.B.Tashmanov
U.T. Aliyev
Korrektor
S.Abdullayeva
Mas’ul muharrir:
T.D. Radjabov
218
Bosishga ruxsat etildi______________________
Bichimi 60x84 1/16. bosma tabog‘i
Adadi Buyurtma №
Toshkent axborot texnologiyalari
universiteti
“Nashr-matbaa” bo‘limida chop etildi.
Toshkent shahar, A.Temur ko‘chasi, 108-uy.
Jarayonlar o‘zaro bog’lanishi algoritmlari

Jarayonlar o‘zaro bog’lanishi algoritmlari(sinxronlashtirish)
Talaba: Madaminov Z
Qabul qildi: Sobirov M
REJA:
Jarayonlarni o'zaro bog'lash algoritmlariga kirish 2. Sinxronizatsiya asoslari 3. O'zaro bog'lanish algoritmlarining turlari 4. Umumiy xotira modeli Jarayonlarni o'zaro bog'lash algoritmlariga kirish
Jarayonlarni o'zaro bog'lash algoritmlari kompyuter tizimidagi jarayonlar o'rtasida aloqa va ma'lumotlar almashinuvini
muvofiqlashtirishni o'z ichiga oladi.
Sinxronizatsiya jarayonlar ma'lumotlarni samarali almashish
imkoniyatini ta'minlash uchun juda muhimdir.
Jarayonlarni o'zaro bog'lash algoritmlariga kirish turli xil
sinxronlash usullari va ularning
taqsimlangan tizimlarda qo'llanilishi haqida umumiy ma'lumot beradi,
ishlab chiquvchilarga samarali va
kengaytiriladigan dasturiy echimlarni yaratishda rahbarlik qiladi.
Ushbu algoritmlar ma'lumotlar oqimini boshqarish va umumiy resurslarga kirishni nazorat qilish, tizimning
ishlashini optimallashtirishga yordam beradi. Jarayonlarning o'zaro ta'siri va aloqasini tushunish tizim samaradorligini oshirishning kalitidir.
Jarayonning o'zaro bog'liqligi Sinxronizatsiya asoslari algoritmlari sohasida sinxronizatsiya asosiy hisoblanadi. Bu jarayonlarning tartibli va muvofiqlashtirilgan bajarilishini ta'minlaydi, mojarolar va tartibsizliklarning oldini oladi.
Sinxronizatsiya asoslari tizim yaxlitligini saqlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Jarayonlarni sinxronlash orqali biz ma'lumotlarning izchilligini ta'minlaymiz va poyga sharoitlarining oldini olamiz, samarali ishlashga yordam beramiz.
Sinxronizatsiya asoslarini tushunish mustahkam va ishonchli dasturiy ta'minot tizimlarini ishlab chiqish uchun kalit hisoblanadi. Bu ishlab chiquvchilarga barqaror va ishonchli ishlashni ta'minlaydigan sezgir ilovalarni yaratish imkoniyatini beradi.
|
Yer usti simsiz tizimlari - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

5
uzatiladigan
signallar
chastotalari
polosalarini
iloji
boricha
kamaytirishga uriniladi. Keng polosali aloqa
tizimlarida tebranishlar
tashuvchilari sifatida keng polosali psevdo-tasodifiy signallar
qo‘llaniladi. Bunda har bir foydalanuvchining signali chastotalar
diapazonining butun ajratilgan oralig‘ini egallaydi, alohida signallarni
ajratish esa kodli usullarda amalga oshirildi.
So‘nggi yillarda ishlab chiqilgan ochiq tarqatiladigan optik aloqa
tizimlari infraqizil va lazerli tizimlarga bo‘linadi.
Bu tizimlar kichik
masofalarga (yuzlab va minglab metrlarga) ma’lumotlar sezilarli
oqimlarini uzatishga imkon beradi. Uncha katta bo‘lmagan masofa
sabablari
tabiatda tuman, yomg‘ir, qor, qurum, do‘l va turli tabiiy va
sun’iy to‘siqlarning ta’siri mavjudligi orqali tushuntiriladi. Eng
yaxshi tizimlar (masalan, Canobeam, Lightpoint tizimlari)
signalni
juda zich nurga jamlash va yorug‘lik nurini antennaning apreturasida
ushlab turadigan tizimni avtomatik qidirish va sozlashni qo‘llash bilan
istalgan ob-havo sharoitlarida raqamli oqimlarni 4-5 kmlargacha
masofalarga 155 Mbit/s tezliklarda
uzatishga imkon beradi
(
www.canon
.com,
www.lightpointcom.com
). Infraqizil va lazerli
qurilmalarning eng muhim afzalliklariga boshqa tizimlariga qaraganda
ularning hamma joyda hech qanday litsenziyalarsiz va ruxsatlarsiz
qo‘llanilishini kiritish mumkin.
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»

2
UDK 621.396.9
Simsiz aloqa tizimlari va dasturlari. Muhammad al-Xorazmiy nomidagi ТATU.
218 b. Тoshkent, 2018
Darslik Muhammad al-Xorazmiy
nomidagi Toshkent Axborot
Texnologiyalari Universitetida tasdiqlangan “Simsiz aloqa tizimlari va
dasturlari” fanining ishchi dasturi
asosida yozilgan va kirish, 5ta
boblar, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat.
Birinchi bob
simsiz
aloqa tizimlari asoslariga, ikkinchi
bob mobil radiotelefon
aloqaga, uchinchi bob radioreleli va sun’iy yo‘ldoshli aloqaga,
shuningdek sun’iy yo‘ldoshli navigatsiyaga bag‘ishlangan, to‘rtinchi
bob simsiz keng polosali ulanish texnologiyalari, beshinchi bobda esa,
boshqa simsiz aloqa turlarining o‘ziga xos xususiyatlari keltirilgan.
Darslik “Simsiz aloqa tizimlari va dasturlari” fanini o‘rganadigan
talabalar uchun mo‘ljallangan, shuningdek
simsiz aloqa tizimlari
sohasida ishlaydigan mutaxassislar uchun ham dasturil amal bo’la
oladi.
Muflliflar: R.R.Ibraimov, D.A.Davronbekov, М.O.Sultonova,
E.B.Tashmanov, U.T. Aliyev.
Taqrizchiлар:
A.M.Nazarov – t.f.d.,
professor,
Islom Karimov
nomidagi
TDTU
“Radiotexnik
tizimlar
va
qurilmalar” kafedrasi mudiri.
Radioto‘lqinlarning umumiy xossalari

14
Radioto‘lqinlar tarqaladigan muhit ham ularning so‘nishini
keltirib chiqaradi. Bu issiqliq yo‘qotishlari tufayli energiyaning
yutilishi va yer sharining qavariqligi yoki yerdagi do‘ngliklar
ko‘rinishidagi to‘siqlardan aylanib o‘tishida to‘lqin
maydoni
kuchlanganligining kamayishiga bog‘liq. Elektromagnit to‘lqin elektr
va magnit maydonlardan tashkil topgan (1.7- rasm).
1.7-
rasm. Elektromagnit to‘lqinning tuzilishi
Fazoning har bir nuqtasida to‘lqining
E elektr maydon
kuchlanganligi vektori N magnit maydon kuchlanganligi vektoriga
perpendikulyar va har ikkala vektorlar ham to‘lqinning
tarqalishi
yo‘nalishiga perpendikulyar bo‘ladi. Radioto‘lqinlarning tarqalishi
quyidagi ma’lum qonunlarga bo‘ysunadi:
1. Bir jinsli muhitda to‘g‘ri
chiziqli tarqalish, ya’ni xossalari
barcha nuqtalarida bir xil bo‘lgan muhitda tarqalishi.
2. Bitta muhitdan boshqasiga o‘tishda qaytish va sinish. Tushish
burchagi qaytish burchagiga teng.
3. Difraksiya. O‘z yo‘lida tiniqmas
jismga duch kelish bilan
radioto‘lqinlar undan aylanib o‘tadi. Difraksiya to‘siqning geometrik
o‘lchamlari va to‘qin uzunliklari nisbatlariga bog‘liq
ravishda turli
darajalarda namoyon bo‘ladi.
4.
Refraksiya.
Xossalari
nuqtadan-nuqtaga
asta-sekin
o‘zgaradigan bir jinsli bo‘lmagan muhitlarda radioto‘lqinlar egri
chiziqli traektoriyalar bo‘yicha tarqaladi. Muhitning xossasi qanchalik
keskin o‘zgarsa, traektoriyaning egriligi shunchalik katta bo‘ladi.
5. To‘liq ichki qaytish. Agar optik zichroq muhitdan kam
zichlikli muhitga o‘tishda tushish burchagi
qandaydir chegaraviy
qiymatdan oshsa, u holda nur ikkinchi muhitga o‘tmaydi va
muhitlarning chegarasidan to‘liq qaytadi. Chegaraviy tushish burchagi
to‘liq ichki qaytish burchagi deyiladi.
15
6. Interferensiya. Bu hodisa fazoda bir qancha to‘lqinlarning
qo‘shilishida kuzatiladi. Fazoning turli nuqtalarida qo‘shiladigan
to‘lqinlarning fazalari nisbatiga bog‘liq ravishda natijaviy to‘lqin
amplitudasining ortishi yoki kamayishi kuzatiladi.
Yer sirtida tarqaladigan va yer sharining qavariqligi qisman
og‘diradigan difraksiya tufayli radioto‘lqinlar sirt to‘lqinlari deyiladi.
Sirt to‘lqinlarining tarqalishi yer shari sirtining
xossalariga kuchli
bog‘liq bo‘ladi. Atmosferada yuqori balandliklarda tarqaladigan va
atmosferaning
bir
jinslimasliklari
tufayli
yerga
qaytadigan
radioto‘lqinlar fazoviy to‘lqinlar deyiladi.