nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Protsessorni rejalashtirish - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

67
multidasturlash yordamida erishiladigan protsessorning maksimal
yuklanishini ta’minlashdan iborat. Istalgan
jarayonning bajarilishiga
CPU / K/Ch sikli – protsessordan foydalanish va kiritish/chiqarishni
kutish davrlarining navbatlashishi sifatida qarash mumkin.
2.16- rasm. CPU va K/Ch sikllari o‘zgaruvchan ketma-ketligi
Bir protsessorli tizimda bir vaqtning o‘zida faqat bitta jarayon
bajarilishi mumkin. Boshqa jarayonlar esa protsessorni bo‘shashini
kutishi kerak. Multidasturlashning vazifasi –
protsessordan maksimal
darajada foydalanishdir. Ushbu turdagi rejalashtirish opeatsion
tizimning asosiy funksiyasidir. Deyarli
barcha kompyuter resurslari
foydalanishdan oldin rejalashtiriladi.
Protsessor, shubhasiz kompyuterning asosiy resurslaridan biridir.
Shunday qilib, uni rejalashtirish operatsion tizimni loyihalashda
muhim o‘rin tutadi.
Protsessorni rejalashtirishning muvaffaqiyati
jarayonlarning
kuzatiladigan
xususiyatlariga
bog‘liq:
jarayonning
bajarilishi
protsessorni bajarish siklidan va K/Ch ni kutishdan iborat. Jarayonlar
ushbu ikki holat orasida o‘zgarib turadi. 2.17- rasmda operatsion
tizimlardagi jarayonlarning haqiqiy
holatini tahlil qilish asosida,
protsessor faoliyati davrlarining taxminiy gistogrammasi ko‘rsatilgan.
yuklash maydoni
qo‘shish maydoni
fayldan o‘qish
o‘sish maydoni
ko‘rsatkich
faylga yozish
•
•
•
yuklash maydoni
qo‘shish maydoni
fayldan o‘qish
K/Ch ni kutish
K/Ch ni kutish
K/Ch ni kutish
Qachon rejalashtiriladi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. AbdullayevBog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhhQachon rejalashtiriladi
Rejalashtirishning kalit so‘zi qarorni qabul qilish vaqti bo‘ladi.
Rejalashtirish talab qilinadigan turli xil holatlar mavjud.
Birinchidan, jarayonlarning qaysi biri birinchi bajarilishini
aniqlashtiruvchi yangi jarayonni yaratish. Har ikkala jarayon
tayyorlilik
holatida
joylashganligi
sababli,
rejalashtiruvchi
jarayonning onasi (parent process) yoki uning farzandlarini (child
process) tanlashga asoslanib qaror qabul qilishi kerak bo‘ladi.
Ikkinchidan, rejalashtiruvchi jarayon tugayotganda qaror qabul
qilishi kerak bo‘ladi. Jarayon boshqa bajarilmaydi (endilikda u
mavjud bo‘lmaydi), shu bois bajarishga tayyor bo‘lgan jarayonlar
ichidan birortasini tanlash kerak bo‘ladi. Agar jarayonlar bajarishga
tayyor bo‘lmasa, odatda tizim bo‘sh jarayonni ishga tushuradi.
Uchinchidan, jarayon belgiga yoki biron bir boshqa jarayonni
tanlash asosida kiritish/chiqarish operatsiyasini yakunlanishini
kutishda bloklansa jarayonni bajarish uchun boshqa biron bir
jarayonni tanlash kerak bo‘ladi. Ba’zida bu rolni bloklash bajaradi.
Masalan,
A
muxim rolni o‘ynayapti va
B
jarayonni paydo bo‘lishini
kutayotgan bo‘lsa, u holda
A
jarayon ishlashni davom ettirishga imkon
berish uchun uni tang sohasidan ushbu jarayonni chiqishiga imkon
berib
B
jarayonga bajarish navbatini taqdim etadi. Lekin murakkab
tarafi, odatda rejalashtiruvchi ma’lumotlarga bog‘liq bo‘lgan zarur
axborotlarga ega bo‘lmaydi.
To‘rtinchidan, rejalashtiruvchi kiritish/chiqarishda to‘xtalishlar
paydo bo‘lganda qaror qabul qilishi kerak bo‘ladi. Agar
kiritish/chiqarish operatsiya yakunlangan bo‘lsa, kutishida bloklangan
qandaydir jarayonda o‘z ishini yakunlab kiritish/chiqarish qurilmasida
to‘xtalish bo‘lib o‘tgandan so‘ng, ishlashga tayyor bo‘lishi mumkin.
Rejalashtiruvchi qandaydir jarayonni ishga tushirish bo‘yicha qaror
qabul qilishi kerak bo‘ladi.
|
| |
Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va

Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/10
Sana
25.11.2023
Hajmi
0,62 Mb.
#105447
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va
Download
0,62 Mb.
Matnni ko'rish
-rasm. Navoiy EIIZga kiritilgan va kiritilishi rejalashtirilgan investitsiyalar dinamikasi (mln. AQSh dollari)41

|
-rasm. Navoiy EIIZga kiritilgan va kiritilishi rejalashtirilgan investitsiyalar dinamikasi (mln. AQSh dollari)41
|
bet | 87/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasnifla7.2-rasm. Navoiy EIIZga kiritilgan va kiritilishi rejalashtirilgan investitsiyalar dinamikasi (mln. AQSh dollari)41
Umuman, “Navoiy” EIIZning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi uchun hozirda quyidagi omillar mavjud:
turli xom ashyo resurslarining mavjudligi va ularni 30%dan kam bo’lmagan mahalliylashtirish darajasida chuqur qayta ishlash imkoniyati;
ishlab chiqarilgan mahsulotlarni sotish bilan bog’liq yirik bozorlarning mavjudligi;
transport infratuzilmasining rivojlanganligi;
katta inson salohiyatining mavjudligi;
hududda yuqori texnologiyalarni jalb etish orqali diversifikatsiyalangan ekologik toza sanoat bazasini shakllantirish imkoniyati.
Asosiy tushunchalar
Erkin iqtisodiy zonalar — shunday geografik hududki, ularda mamlakatda qabul qilingan normal xo’jalik faoliyati tartibiga qaraganda imtiyozli soliq to’lash tartibi joriy etiladi.
Erkin savdo zonasi — bu dengiz porti yoki aeroportda joylashgan, yoki unga yaqin chegaralangan hudud, u milliy bojxona hududidan tashqarida bo’lib, bu erda saqlash, saralash va qadoqlash operatsiyalari amalga oshiriladi.
Eksport-ishlab chiqarish zonalari — milliy bojxona hududi doirasidagi anklavlar sifatida tavsiflanadi. Mazkur hududlar, odatda, xalqaro portlarga yaqin joylashtirilgan bo’lib, asbob-uskunalar, yig’ish uchun zarur ehtiyot qismlar va materiallar iqtisodiy siyosat choralari qo’llanilmagan holda olib kiriladi. Import qilinayotgan mahsulotlar eksport-ishlab chiqarish zonasida qayta ishlanadi va qabul qiluvchi tomonning bojxona aralashuvisiz eksport qilinadi.
Ilmiy-texnologik zonalar — ushbu hududda ilmiy va texnologik ishlab chiqarish faoliyati yirik ilmiy-tadqiqot markazlari va universitetlar atrofida joylashgan, fan sig’imkorligi yuqori bo’lgan, ilm ko’p talab qiladigan firmalar shaklida birlashadi va ular texnologik parklar, texnopolislar, ilmiy parklar, texnologik markazlar, ishbilarmonlik markazlari, deb nomlanadi.
|
| |
Windowsda xotirani boshqarish - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev Pdf ko'rish
|
bet | 229/253 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #242375 |
Bog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhhWindowsda xotirani boshqarish
Windows virtual xotira menejeri xotira qanday taqsimlanishi va
almashtirish (paging) qanday bajarilishini boshqaradi. Xotira menejeri
turli platformalarda ishlash va 4 Kbaytdan 64 Kbaytgacha bo‘lgan
sahifalar hajmidan foydalanish uchun mo‘ljallangan. Intel va AMD64
platformalarida har bir sahifada 4 Kbayt, Intel Itanium platformalarida
esa har bir sahifa 8 Kbayt dan tashkil topadi.
Windowsda
virtual
manzil
xaritasi.
32-razryadli
platformalarda, har bir Windows foydalanuvchi jarayoni alohida 32-
razryadli manzil maydonini ko‘radi va har bir jarayon uchun 4 Gb
virtual xotirani ta’minlaydi. Odatda, ushbu xotiraning yarmi OT uchun
ajratilgan (zaxiralangan), shuning uchun har bir foydalanuvchi amalda
2 Gb virtual manzil maydoniga ega va barcha jarayonlar yadro
rejimida ishlaganda yuqori 2 Gb tizim maydonining ko‘p qismini
birgalikda ishlatadi. Mijozlar va serverlarda katta hajmdagi xotiraga
ega ilovalar Windowsning 64-razryadli versiyasidan foydalangan
holda yanada samarali ishlashi mumkin. Netbuklarga qo‘shimcha
ravishda, zamonaviy kompyuterlarning aksariyati 32-razryadli yoki
64-razryadli tizim sifatida ishlashi mumkin bo‘lgan AMD64
protsessor arxitekturasidan foydalanadi. 9.10- rasmda odatiy 32-
razryadli foydalanuvchi jarayoniga ko‘rinadigan standart virtual
manzil maydoni ko‘rsatilgan. U to‘rtta maydondan iborat:
0x00000000 dan 0x0000FFFF:
Dasturchilarga NULL-
ko‘rsatkich vazifalarini aniqlashga yordam berish uchun ajratilgan.
0x00010000 dan 0x7FFEFFFF:
Mavjud foydalanuvchi manzil
maydoni. Bu maydon asosiy xotiraga yuklanishi mumkin bo‘lgan
sahifalarga bo‘lingan.
0x7FFF00000 dan 0x7FFFFFFF:
foydalanuvchi kirishi
mumkin bo‘lma-gan himoya sahifasi. Ushbu sahifa OT uchun mavjud
ko‘rsatkichdan (chegaradan) tashqaridagi havolalarni tekshirishni
osonlashtiradi.
|
| |
-rasm. 2011-2015 yillarda xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar miqdori (mln AQSH doll.)

|
-rasm. 2011-2015 yillarda xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar miqdori (mln AQSH doll.)
|
bet | 54/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasnifla6.1-rasm. 2011-2015 yillarda xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar miqdori (mln AQSH doll.)
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2010 yil 26 noyabrdagi PQ-1438 sonli “2011-2015 yillarda Respublika moliya bank tizimini yanada isloh qilish va barqarorligini oshirish hamda yuqori xalqaro reyting ko’rsatkichlariga erishishning ustuvor yo’nalishlari to’g’risida”gi qaroriga ko’ra xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kredit liniyalari miqdori 2011 yilda 75 million AQSh dollarini, 2015 yilga borib esa, 155 million AQSh dollarini tashkil etgan (6.1-rasm).
Bugungi kunda O’zbekiston Respublikasi Savdo sanoat palatasining ma’lumotlariga ko’ra mamlakatimizda Xitoy davlat rivojlanish banki kredit liniyasi, Gollandiyaning FMO kredit liniyasi, Koreya eksport-import banki kredit liniyasi, Xalqaro taraqqiyot uyushmasining “Qishloq xo’jalik korxonalarini qo’llab-quvvatlash. Faza-II” loyihasi kredit liniyasi, Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki kredit liniyasi, Germaniyaning COMMERZBANK AG kredit liniyasi, Germaniyaning Landesbank Berlin AG ning kredit liniyasi, GermaniyaningLandesbank Baden-Vyurtemberg kredit liniyasi, Halqaro qishloq xo’jaligi taraqqiyot jamg’armasi va Ispaniya trast jamg’armasining “O’zbekiston Respublikasida mevasabzavotchilik tarmog’ini rivojlantirishni qo’llab quvvatlash” liniyasi, Xalqaro taraqqiyot uyushmasi ishtirokidagi “Sanoat korxonalarining energiya samaradorligini oshirish” loyihasi liniyasi kabi xalqaro kredit liniyalar mablag’laridan foydalanilib kelinmoqda.
Ularning ba’zilari to’g’risida quyidagi ma’lumotlarda ko’rib chiqamiz. Mazkur kredit liniyalar to’g’risidagi ma’lumotlar O’zbekiston Savdo-sanoat palatasi 2018 yil ma’lumotlari asosida tuzildi.
Gollandiyaning FMO kredit liniyasi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-rasm. 2011-2015 yillarda xalqaro moliya institutlari va xorijiy mamlakatlar xukumatlari tomonidan ajratiladigan grantlar va kreditlar miqdori (mln AQSH doll.)
|
Lokal tarmoqlar- - Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va

Lokal tarmoqlar- (LAN– Local Area Network);
•
Mintaqaviy tarmoqlar- ( MAN–Metropolitan Area Network);
•
Global tarmoqlar- (WAN– Wide Area Network);
•
Lokal kompyuter tarmog'iuncha katta bo'lmagan xudud chegarasida joylashgan abonentlarni birlashtiradi.
Masalan, korxonalar, tashkilotlar, firmalar, banklar, ofislar miqyosidagi komppyuterlarni o'zaro
birlashtiruvchi tarmoqlar lokal kompyuter tarmog'i turkumiga kiradi. Hozirgi vaqtda lokal hisoblash
tarmoqlari abonentlarining xududiy joylashuvi bo'yicha qat`iy cheklashlar yo‘q.
•
Mintaqaviy kompyuter tarmog'i bir-biridan ancha uzoq masofada joylashgan komppyuterlarni va lokal
kompyuter tarmoqlarini o'zaro bog'laydi. U katta shaxar, iqtisodiy mintaqa va alohida mamlakat doirasidagi
abonentlarni o'z ichiga olishi mumkin. Odatda, mintaqaviy hisoblash tarmog'i abonentlari o'rtasida masofa
o'nlab, yuzlab kilometrni etadi.
•
Global kompyuter tarmoqlari turli mamlakatlar yoki kit`alarda joylashgan abonentlarni birlashtiradi. Mazkur
tarmoq abonentlar o'rtasidagi aloqa telefon, radio aloqa va kosmos aloqa tizimi negizida amalga oshiriladi.
Tarmoq miqyosi (o’ljami) Ishlab chiqarih, tashkilot miqyosi (масштаби) bo’yicha tarmoqlar quyidacha farqlanadi:
•
Bo’limlar tamog’i (сети отделов);
•
Kampuslar tarmog’i (сети кампусов);
•
Tashkilot, kompaniya tarmoqlari (корпоративные сети).
Boshqarish usullari bo’yicha tarmoqlar quyidagicha bo’lishi mumkin:
“Mijoz – server” tarmoqlari (Клиент–сервер);
•
Mijoz– bu tarmoqqa so’rovlar beruvchi (kompyuter yoki dastur) ob`ektdir. Yoki boshqacha aytganda Mijoz- bu tarmoqni abonenti bo‘lib, faqat tarmoq resurslaridan foydalanadi, ya`ni tarmoq unga xizmat qiladi.
•
Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va - bet 6

Tarmoq skanerini tadqiq qilish.
Umumiy tarmoqni inventarizatsiya qilishda IP-skaner bu foydalanuvchining mahalliy tarmog'ida
mavjud
qurilmalarni topishni osonlashtiradigan ajralmas vositadir. Barcha ma'lumotlar avtomatik ravishda olinadi va
mahalliy tarmoqda topilgan kompyuterlar va boshqa qurilmalar haqida batafsil ma'lumot mavjud. IP-qurilma
skaneri bir vaqtning o'zida bir nechta muhim vazifalarni bajarishga imkon beradi.
IP tarmoq skaneri juda moslashuvchan va sezgir interfeysga bundan tashqari qo'shimcha ravishda juda ko'p
zarur funktsiyalarga ega, oson sozlanadigan parametrlar va yuqori tezlik. Mahalliy tarmoqni skanerlash uchun
har qanday dasturning asosiy xususiyatlaridan biri bu tarmoq xavfsizligiga e'tibor berishdir. IP-manzil skaneri
foydalanuvchi tarmoqlariga ulangan barcha qurilmalar va ushbu qurilmalardagi ochiq portlar haqida ma'lumot
beradi. Muayyan qurilmaning tarmoqqa zararli yoki zararli ekanligini masofadan tekshirishingiz mumkin.
LAN-dagi IP-manzil skanerlari barcha qurilmalarni kuzatishga va tarmoq va ma'lumotlar bazasi
xavfsizligiga zararli bo'lishi mumkin bo'lgan shubhali elementlarni yo'q qilishga imkon beradi.Port raqamlari
va IP manzillaridan tashqari, o'rnatishdan so'ng darhol skanerlash yordam dasturi qurilmalar haqida barcha
mavjud ma'lumotlarni taqdim etishga tayyor. Skanerlash jarayoni 100%
avtomatlashtirilgan, sodda va ko'p
vaqtni talab qilmaydi.
Shu bilan birga, brauzerning rolini hech qachon e'tibordan
chetda qoldirmaslik kerak,
chunki u tarmoqni raqamli tahdidlardan va har qanday zarardan himoya qiladi.
Siz ba'zi tarmoq elementlarini qo'lda kuzatib borish qiyinligini payqagan bo'lishingiz mumkin.
Brauzer
ularni qisqa vaqt ichida to'ldirib, ularni izlashni soddalashti radi. U sizning mahalliy tarmog'ingizdagi har
qanday xostning aniq IP manzilini beradi.
Tarmoqni skanerlash vositalaridan foydalanib qanday ma'lumotlarni to'plash mumkin? Sichqonchani
bosish
va mahalliy tarmoqni skanerlash dasturi barcha aniqlangan tarmoq qurilmalari to'g'risida to'liq ma'lumot
oladi. Odatda bu quyidagilarni o'z ichiga oladi:
o
IP va MAC manzili;
o
OT turi va kompyuter ta'minotchisi;
o
Qaysi portlar
ochiq va ularning holati;
o
Uskunalar va dasturlarning ro'yxati va boshqalar.
WiMAX texnologiyasi ishlash prinsiplari

WiMAX texnologiyasi ishlash prinsiplari: WiMAX sistemasi ikki asosiy qismdan iborat.
o
WiMAX baza stansiyasi (yuqori qavatli binolar yohud maxsus ustinga o’rnatilishi mumkin).
o
WiMAX qabul qilgich (qabul qilgichli antenna, PC card yoki tashqi kartalar form faktori asosida).
Baza stansiya hamda foydalanuvchi qabul qilgich qurilmasi oralig’idagi bog’lanish past chastotali diapason
(2-11GHz) orqali amalga oshiriladi. Bunday bog’lanish eng yaxshi sharoitlarda 20 Mb/s tezlikda ma’lumot
uzatishga imkon beradi va to’g’ridan-to’g’ri signal ko’rishni talab etmaydi.
Shuni yodda tutish lozimki, WiMAX texnologiyasi nafaqat “so’nggi milya”, balki regional tarmoqlar (ofis
hamda rayonlar)ni bir biri bilan bog’lashda bemalol qo’llash mumkin.
Qo’shni baza stansiyalari bilan OYCh (o’ta yuqori chastota 10-66 GHz) to’g’ridan-to’g’ri radioaloqa rejimida
doimiy bog’lanish o’rnatiladi. Bunday bog’lanishlar 120 Mb/s tezlikda ma’lumot almashish imkonini beradi.
Albatta baza stansiyalarining to’g’ridan to’g’ri ko’rish orqaligina bir biri bilan ma’lumot almashinishi bu
WiMAX ning minus tomoni. Lekin yuqori qavatli binolarda joy olgan baza stansiyalariga nima ham yuqorida
bir-biri bilan bog’lanishga orada to’siq bo’la olardi.
Har bir baza stansiyasi yuqori polosali tezkor bog’lanish orqali (T3 va shunga o’xshash) provayder bilan
doimiy bog’lanib turadi. Bu bilan yuklanmani uyali aloqa topologiyasi asosida teng baza stansiyalariga
taqsimlash mumkin.
IEEE 802.16 tarmog’i strukturasi odatiy mobil aloqa tarmog’iga o’xshab ketadi. Bu yerda ham baza
stansiyalari 50 km radiusda xizmat ko’rsata oladi.
WiMAX texnologiyasi: WiMAX ning ishlash rejimlari. WiMAX da quyidagi rejimlar mavjud:
o
Fixed WiMAX – fiksatsiyalangan aloqa;
o
Nomadic WiMAX – seansli aloqa;
o
Regional simsiz tarmoqlar

o
WiMAX yordamida kichik qishloqlar, uzoq regionlarda information hamda kommunikatsion texnologiyalarni
rivojlantirish (ko’pgina chekka hududlarda telefon hamda kabel tarmoqlarning umuman mavjud emasligini
hisobga olgan holda).
o
WiMAX yordamida yer sharining yarim aholisini information hamda kommunikatsion texnologiyalarga yo’lni
ochish.
-rasm. Ayrim iqtisodiy faoliyat turlari bo’yicha xorijiy investitsiya va kreditlar

4.9-rasm. Ayrim iqtisodiy faoliyat turlari bo’yicha xorijiy investitsiya va kreditlar
Olib borilayotgan investitsion jozibadorlikni oshirishga qaratilgan chora tadbirlar natijasida to’g’ridan-to’g’ri va boshqa xorijiy investitsiyalarning o’zlashtirilgan hajmi 2017 yilning yanvar-dekabrida 33,2 % punktiga ko’payib, 12395,2 mlrd. so’mni va jami investitsiyalardagi ulushi 20,4 % ni tashkil etdi.
2017 yilning yanvar-dekabrida o’zlashtirilgan to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar va kreditlarning YaIM ga nisbati 5,0 % ni tashkil etib, 2016 yildagi ko’rsatkichga nisbatan 1,3 % punktga ko’paydi.
Quyidagi iqtisodiy faoliyat turlari bo’yicha xorijiy investitsiya va kreditlar eng ko’p o’zlashtirildi: xom neft va tabiiy gaz qazib chiqarish faoliyat turiga jami o’zlashtirilgan xorijiy investitsiya va kreditlarning 56,5 % ini tashkil etib, 2016 yilga nisbatan 25,6 % punktga ko’paydi, mos ravishda axborot va aloqa faoliyat turiga 9,5 % ni tashkil etib 2016 yilga nisbatan 2,3 % punktga ko’paydi.
Shu bilan birga, quyidagi iqtisodiy faoliyat turlariga xorijiy investitsiya va kreditlar kamaydi: tashish va saqlash faolitida 9,0 % (4,1 % punktga kamayish), elektr, gaz, bug’ bilan ta’minlash, havoni konditsiyalash faoliyatida 2,4 % (9,9 % punkt), kimyo mahsulotlari ishlab chiqarish faoliyatida 1,9 % (13,9 % punktga kamayish).
4.4. Xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalarning tashqi iqtisodiy faoliyati.
O’zbekiston Respublikasida me’yoriy-huquqiy asoslarni takomillashtirish, xorijiy investitsiyali korxonalar faoliyatini rag’batlantirish, kelgusida xorijiy kapitalni jalb qilish, yangi qo’shma korxonalar yaratish uchun qulay iqtisodiy zaminni shakllantirishga qaratilgan chora-tadbirlar maqsadli yo’naltirilgan holda amalga oshirilmoqda.
Korxonalarni xususiylashtirishda ishtirok etish imkoniyatlarini kengaytirish, joriy xalqaro operatsiyalar bo’yicha so’mning konvertatsiyasini joriy qilish, ayrim iste’mol tovarlari ishlab chiqaruvchi korxonalarni qo’shimcha qiymat solig’idan tashqari boshqa soliq to’lovlaridan ozod qilish, shuningdek, bojxona tariflari yordamida tartibga solishni takomillashtirish bo’yicha chora-tadbirlar xorijiy investitsiyali korxonalarning tashqi iqtisodiy faoliyati va ishlab chiqarish ko’rsatkichlarining ijobiy o’zgarishlariga ta’sir ko’rsatadi.
Tashqi iqtisodiy faoliyat - investitsiyalarni jalb qilish bo'yicha O'zbekistonning iqtisodiy siyosatining ustuvor yo'nalishlaridan biridir. Faqat eksport salohiyatini rivojlantirish bilan mahsulot va xizmatlar respublika chegaralaridan chiqib jahon bozorida munosib o'rin egallashi mumkin.
Ushbu yo'nalishdagi muvaffaqiyatli rivojlanish asosan eksport hajmining o'zgarish dinamikasi bilan tavsiflanadi. O’zbekiston Respublikasi eksport hajmining yillar bo’yicha dinamikasi o’sish tendensiyasiga ega va u 4.1-rasmda ifodalangan.
|
Portable WiMAX - Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va

Portable WiMAX – siljish
rejimidagi aloqa;
o
Mobile WiMAX – mobil aloqa.
Fixed WiMAX fiksatsiyalangan aloqa 10-66 GHz chastota diapazonini ishlatadi. Ushbu chastotali diapason
kuchli so’nish tufayli uzatuvchi hamda qabul qilgichlarning to’g’ridan to’g’ri bir biriga ko’rish orqali signal
uzatishni talab etadi. Boshqa tomondan esa ushbu chastotali diapazon radioaloqadagi eng asosiy muammo
bo’lmish signalning ko’pnurli tarqalishini oldini oladi va signal uzatish tezligini 120 Mb/s gacha ko’tarilishiga
olib
keladi.
Nomadic WiMAX. Seansli aloqa orqali foydalanuvchi bemalol joydan joyga ko’chib
yurishi hamda
aloqaning uzilgan joyidan ulanib, foydalanishda davom etishi mumkin. Ushbu
rejim asosan portative
qurilmalar
uchun
keng
qo’llaniladi.
Portable WiMAX. Portable rejimida foydalanuvchining baza stansiyalar aro aloqani uzmagan holda
avtomatik ravishda ulanishi imkoni mavjud. Lekin ushbu rejimda foydalanuvchining joydan-joyga ko’chish
tezligi 40 km/soat dan oshmasligi lozim. To’g’ri, ushbu rejimdan
shaxarda foydalanish mumkin, lekin
avtomobillarda
foydalanish
biroz
muammoni
tug’diradi.
Mobile WiMAX. 802.16e-2005 standartida ishlab chiqilgan bo’lib, foydalanuvchining joydan-joyga ko’chib
yurish tezligini maksimal 120 km/soatgacha bo’lganda sifatli aloqani taminlay oladi.
Mobile rejimning
yutuqlarini quyidagi keltirilganlar orqali sanab o’tishimiz mumkin:
42.
Ko’pnurli signal tarqalishi hamda shaxsiy xalaqitlarga bardoshliligi.
43.
Kanalning yuqori o’tkazuvchanligi.
44.
Time Division Duplex (TDD) texnologiyasi yordamida assimetrik traffikni qayta ishlab, kanallarning estafeta
shaklidagi sessiyasi orqali antenalarning boshqaruvini osonlashtiradi.
45.
Hybrid-Automatic Repeat Reqest (H-ARQ) texnologiyasi esa foydalanuvchining tezkor joydan-joyga
ko’chishidagi aloqani stabilligini tamillab beradi.
46.
Yuklanmaning kattaligida ham foydalanuvchi qurilmasidan kanalning yuqori tezlikdan eng maksimal darajada
foydalana olishi.
47.
Kutish rejimida energiyaning minimal
darajadagi sarf harajati
48.
Network-Optimized Hard Handoff (HHO) texnologiyasi kanaldan kanalga ulanishdagi vaqtni 50 millisekund
va undan kam vaqtni tashkil etishida.
49.
Multicast and Broadcast Service (MBS)
texnologiyasi DVB-H, MediaFLO hamda 3GPP E-UTRA
fuksiyalarini o’zida jamlagani.
50.
Smart Antenna texnologiyasi kanallar aro sessiyalarning ulanishida subkanallar
hamda estafeta shaklidagi
yuborishni ta’minlaydi.
51.
Fractional Frequency Reuse texnologiyasi kanallarning qayta ishlashidagi minimal yo’qotishlarni boshqara
olishni ta’minlaydi.
Xulosa
Menga berilgan mustaqil ishni mavzusini tayyorlash mobaynida ko’p narslarni o’rgandim va shunga amin
bo’ldimki, hozirda WiMAX texnologiyasi yer yuzasining oz bo’lsada ba’zi bir shaxarlarda
ishlatilmoqda
hamda sinovdan o’tkazilmoqda. Bizning O’zbekistonimizda esa ushbu texnologiyada xizmat ko’rsatish uchun
hozircha MTS (ИП UZDUNROBITA) litsenziyaga ega.
-jadval
O’zbekistondagi EIHlarda amal qiladigan imtiyozlar31

|
-jadval
O’zbekistondagi EIHlarda amal qiladigan imtiyozlar31
|
bet | 84/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasnifla7.4-jadval
O’zbekistondagi EIHlarda amal qiladigan imtiyozlar31
Imtiyozlar
|
O’zbekiston Respublikasi Preziden-
tining PF-4059-sonli “Navoiy vi-
loyatida erkin industrial-iqtiso-
diy zona tashkil etish to’g’risida”gi
farmoni (2.12.2008)
|
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-4436-sonli ““Angren” maxsus industrial zonasini barpo etish to’g’risida”gi farmoni (13.04.2012)
|
Soliq va majburiy to’lov imtiyozlari
|
“Navoiy” EIIZda ro’yxatdan o’tgan xo’jalik yurituvchi sub’ektlar yagona soliq to’lovi, foyda, er, mol-mulk hamda obodonchilik va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish soliqlari va majburiy to’lovlardan (Pensiya jamg’armasiga majburiy ajratmadan tashqari) ozod etiladi
|
“Angren” MIZ qatnashchilari foyda, mol-mulk, obodonlashtirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish solig’i, kichik korxonalar uchun yagona soliq to’lovi va Respublika yo’l jamg’armasiga ajratmalar to’lashdan ozod etiladi
|
Investitsiya miqdoriga qarab imtiyozlar-
ning amal qilish muddati
|
3 mln. dan 10 mln. evrogacha – 7 yil; 10 mln. dan 30 mln.evrogacha -10 yil, ke-
yingi 5 yil davomida foyda solig’i va yagona soliq to’lovi hajmi amaldagi stavkadan 50 foiz miqdorida belgila-
nadi; 30 mln. evrodan ortiq bo’lganda – 15 yil, keyingi 10 yil davomida foyda solig’i va yagona soliq to’lovi amaldagi stavkadan 50 foiz miqdorida belgilanadi
|
- 300 ming dan 3 mln. AQSh dollarigacha -. 3 yil;
- 3 mln.dan 10 mln. AQSh dollarigacha - 5 yil;
- 10 mln. AQSh dollaridan ortiq bo’lganda -7 yil
|
|
|
| |
Bojxona imtiyozlari - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasnifla
“Navoiy” EIIZda beriladigan imtiyozlardan yana biri, EIIZda ro’yxatga olingan xo’jalik yurituvchi sub’ektlar EIIZ faoliyat ko’rsatadigan butun muddatga eksportga yo’naltirilgan mahsulot ishlab chiqarish maqsadida mamlakatga olib kelinayotgan asbob- uskunalar, xom ashyo, materiallar va butlovchi qismlar bojxona to’lovlaridan ozod qilinadi. Agar O’zbekistonning ichki bozorlarida sotish uchun mo’ljallangan mahsulotni ishlab chiqarishni ko’zda tutib, xom ashyo, materiallar va butlovchi qismlar mamlakatga olib kirilsa, bunda bojxona to’lovlari, agar qonun hujjatlarida boshqa imtiyozli tartib ko’zda tutilmagan bo’lsa, belgilangan stavkalarning 50%i miqdorida undiriladi, bunda ularni to’lash muddati 180 kungacha kechiktirilishi mumkin. “Navoiy” EIIZda faoliyat yurituvchi xo’jalik sub’ektlariga alohida huquqiy tartib, ya’ni ularning hududga kirishi, hududda bo’lishi va chiqib ketishi, shuningdek, ular tomonidan mehnat faoliyatini amalga oshirishlari uchun ruxsatnomalar olishning soddalashtirilgan tartibi joriy etildi. Bu imtiyozlarning barchasi faqat EIIZ hududida faoliyat ko’rsatayotgan va EIIZ direktsiyasi tomonidan ro’yxatga olingan xo’jalik yurituvchi sub’ektlar uchun taalluqli ekanligi belgilab qo’yildi. Imtiyoz EIIZ rezidentlari tomonidan kiritilgan to’g’ridan-to’g’ri investitsiya miqdoriga qarab beriladi. Navoiy aeroporti bazasida erkin industrial-iqtisodiy zonani tashkil etish, shuningdek, Navoiy shahrida yangi barpo etilgan aerodromni xalqaro operator — Koreyaning “Korean Eyr” kompaniyasi boshqaruviga berish to’g’risidagi qarorning qabul qilinishi tufayli oldimizda katta istiqbollar ochiladi. Xalqaro intermodal logistika markazining tashkil etilishi undan nafaqat Janubi-Sharqiy Osiyoni Evropa bilan bog’laydigan qit’alararo transport-ekspeditsiya uzeli sifatida foydalanish imkonini beradi. Ayni paytda u Navoiy viloyati va qo’shni hududlarda yangi, yuksak texnologiyalarga asoslangan ishlab chiqarish korxonalarini tashkil etish uchun zarur sharoitlar yaratadi. Download 2,98 Mb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va - bet 2

Kompyuter tarmoqlari arxitekturasi.
Kompyuter tarmog’i (Computer NetWork, net–tarmoq va work–ish) – bu kompyuterlar o’rtasida
axborotlar almashinuvi tizimidir.Yoki boshqacha qilib aytsak: Kompyuter tarmog`i – bu
ikkita yoki undan
ko‘proq kompyuterlarning va boshqa qurilmalarning bir biriga kabellar bilan ulanishidan hosil bo‘ladigan
tarmoqdir.
Kompyuter (hisoblash) tarmog'i– aloqa kanallari yordamida ma`lumotlarni tarmoqlangan qayta
ishlashning yagona tizimiga ulangan kompyuterlar va terminallar to'plami bo'lib, u ko'p
mashinali
birlashmaning eng yuqori shaklidir.Kompyuter tarmog'i
"tarmoq abonenti", "stansiya" va "fizik uzatish
muhiti" kabi tarkibiy qismlardan tashkil topgan bo’ladi.
Tarmoq abonenti tarmoqda axborotni yuzaga keltiruvchi yoki uni istemol qiluvchi ob`ektdir.
Stansiya– axborot uzatish va qabul qilish bilan bog’liq vazifalarni bajaruvchi ob`ektdir. Alohida
kompyuterlar, kompyuter majmualari,
terminallar, sanoat robotlari, programmaviy boshqaruvli
dastgohlar va
shu kabilar tarmoq abonentlari bo'lishlari mumkin va xar bir abonent stansiyaga ulanadi.Abonent va stansiya
birgalikda
"abonent tizimi“ deb ataladi. Abonentlarning o'zaro aloqasini tashkil etish
uchun fizik uzatish
muhiti mavjud bo'lishi kerak.
Fizik uzatish muhiti– elektr, radio yoki boshqa signallar yordamida amalga oshiriladigan aloqa kanali va
ma`lumotlarni uzatish, qabul qilish qurilmalaridir. Fizik uzatish muhiti negizida abonent tizimlari o'rtasida
axborot uzatishni ta`minlovchi kommunikasion tarmoq tashkil etiladi.
Bunday yondashuv har qanday
komppyuter tarmog'ini abonent tizimlari va kommunikasion tarmok yig'indisi sifatida ko'rish imkonini
beradi.
Kompyuter tarmoqlari quyidagi belgilari bo’yicha klassifikatsiyalanadi:
•
Geografik (xududiy) joylashuvi bo’yicha;
•
Ishlab chiqarish bo’limlarining miqyosi bo’yicha;
•
Boshqarish usuli bo’yicha;
•
Axborotni uzatish tezligi bo’yicha;
•
Aloqa (ulanish) topologiyasi tuzilishi bo’yicha.
Abonent tizimlarining xududiy joylashuviga qarab kompyuter tarmoqlarini uchta
asosiy turkumga ajratish
mumkin:
•
Aktiv statik moment - Elektr yuritma va boshqarish apparaturasi

Aktiv statik moment (Msa, yoki aktiv yuklama) harakatga bog‘liqmas ravishda paydo bo‘lib, o‘zga mexanik energiya manbai tomonidan barpo qilinadi. Unga misol tariqasida yuk ko‘tarish, shamol kuchi, elastik jismlarning qisilishi va shu kabilardan xosil bo‘lgan momentlarni olish mumkin. Bu moment xar qachon bir tomonga yo‘nalgan bo‘ladi, shuning uchun, yuritmaning harakat yo‘nalishi o‘zgarishi bilan aktiv momentning taosir yo‘nalishi saqlanib qolinadi. SHu sababli, kran orqali yukni ko‘tarishda aktiv statik moment to‘xtatuvchi bo‘lsa, yuk tushirishda esa xuddi shu momentining o‘zi harakatlantiruvchi bo‘lib qoladi.
Reaktiv statik moment (Msr, yoki reaktiv yuklama) faqat harakat tufayli paydo bo‘lib, doimo unga qarshi yo‘nalgandir, yaHni bu moment xar qachon to‘xtatuvchi bo‘ladi. YUritma harakat yo‘nalishi o‘zgarishi bilan reaktiv momentning taosir yo‘nalishi xam teskarisiga o‘zgaradi. Bu moment qirqish, qisish, ishqalanish va shu kabi jarayonlarida xosil bo‘ladi.
Dvigatel yoki ishchi organining mexanik quvvatlari aylanma va ilgarilama harakatlar uchun quyidagi ifodalardan aniqlanadi
Rm = M , (2.1)
Rm = F , (2.2)
bu erda M-moment, Nm; - burchak tezligi, rad/s; F-kuch,N; - chiziqli tezlik, m/s.
Burchak tezligini (rad/s) maplum aylanish chastotasi n (ayl/min) orqali aniqlash uchun, quyidagi bog‘lanishdan foydalaniladi
=(2 / 60) n = ( / 30) n 0, 1 n,
shuningdek maplum orqali n ni aniqlash uchun - bog‘lanish
n = (60 / 2) 9, 95
Mexanik quvvat uzatilganda mexanik bo‘g‘inlarda ishqalanishlardagi yo‘qotishlar Riy vujudga keladi. Bu yo‘qotishlarni o‘rnini qoplash uchun harakat manbai quvvatining bir qismini sarf qiladi. Agar quvvat dvigateldan ijro organiga uzatilsa va aksincha bo‘lsa, unda to‘la statik quvvat mos ravishda quyidagicha aniqlanadi
Rsp = Rio + Riy, (2.3)
Rsa = Rio - Riy, (2.4)
bunda Rio - ijro organining quvvati.
Mexanik, bo‘g‘inlardagi quvvat yo‘qotishi, ijro organining validan dvigatel valigacha bo‘lgan mexanik uzatmaning to‘la f.i.k. yordamida aniqlanadi. SHunday qilib, agar f.i.k. (m) maplum bo‘lsa, unda reaktiv va aktiv yuklamalardagi statik quvvat mos ravishda quyidagi formulalar orqali topiladi
Rsp = Rio / m (2.5)
Rsa = Rio m (2.6)
|
- §. Klinkerlar klassifikatsiyasi va portlandsement turlari

|
- §. Klinkerlar klassifikatsiyasi va portlandsement turlariBog'liq Qurilish materiallari texnologiyasi4- §. Klinkerlar klassifikatsiyasi va portlandsement turlari
S.D.Oqoroqov klinkerlardagi asosiy minerallar yig‘indisini C
3
S+C
2
S=75%;
C
3
A+S
4
AF=25% deb qabul qilib, klinkerlarning kuyidagi klassifikatsiyasini taklif
qildi (19-jadval).
Agar klinker birdaniga ko‘p miqdorda silikatli minerallar yoki eruvchan
minerallar yig‘idisidan iborat bo‘lsa, ular misol uchun alit-alyuminatli, belit-
alyuminatli va hokazo deb ataladi yoki klinker mineralogik tarkibini o‘zgartirib va
ular asosida turli qo‘shilmalar bilan sement tayyorlansa, turli qurilish xossalariga ega
bo‘lgan gidravlik bog‘lovchi moddalarni tayyorlash mumkin.
19-jadval
Klinker
Tahminiy miqdori,mass. %
C
3
S
C
2
S
S
3
A
S
4
AG‘
Alitli
60 ko‘pi bilan
15 kamida
-
-
Normal (alit
miqdoriga
ko‘ra)
60…37,5
15…37,5
-
-
Belitli
37,5 kamida
37,5 ko‘pi
bilan
Alyuminatli
-
-
15 ko‘pi bilan
10 kamida
Normal
(alyuminatli
miqdoriga
ko‘ra)
-
-
15…7
10…18
Selitli
-
-
7 kamida
18 ko‘pi bilan
181
Hozirgi
kunda
portlandsementning
quyidagi
asosiy
turlari
ishlab
chiqarilmoqda:
1. Tarkibida 30…70% donador domna toshqoli bo‘lgan portlandsement.
2. Tarkibida
20…45%
putssolan
qo‘shilmasi
bo‘lgan
putssolan
portlandsement.
3. Tez qotuvchan portlandsement.
4. Plastik va gidrofob portlandsement.
5. Tarkibida ko‘pi bilan 50% C
3
S va 5% C
3
A bo‘lgan sulfatga chidamli
portlandsement.
6. O‘rtacha ekzotermiyali portlandsement.
7. Oq va rangli portlandsementlar.
|
| |
bob. Sement-asbest-suv sistemasi

353
va bu topilgan qiymat sementga botirilgan tolachaning yuzasiga nisbatan olib,
qotib qolgan sement bilan asbest tolasini tishlanish mustahkamligi oralig‘ini
hisobladilar. Agar sement tarkibidagi C
3
S mineralining miqdori ortib borsa,
tishlashish mustahkamligi ortadi, ya’ni to‘yinish koeffitsientining birligi oshishi
bilan tishlanish mustahkamligi ham ko‘payadi.
Quyida keltirilgan raqamlar ham mustahkamlik sement qotish davri
cho‘zilgan sari ko‘payishini ko‘rsatadi
.Sement turi
Mexanik mustahkamlik, MPa
7 kun
28 kun
3 oy
«300 va 400»
32,7
41,8
45,7
«200 va 250»
26,7
29,4
39,5
-§. Klinkerni xarakteristikasi

175
ayirmasi bilan ifodalanishi mumkin. Shuning uchun silikat modul quyidagicha
yoziladi:
3
2
3
2
2
2
%
%
%
O
Fe
O
Al
эркин
SiO
умум
SiO
n
n sementdagi silikat minerallari bilan eruvchan minerallar (klinkerning
alyumoferrit, alyuminat qismlari) o‘rtasidagi nisbatni ko‘rsatadi.
Oddiy portlandsementlar uchun silikat modul qiymati 1,7…3,5; sulfatga
chidamli portlandsement uchun esa 1,7…4.
Muvofiklashtiruvchi qo‘shilmalar

187
Gazsimon yoqilg‘ini ishlatish pechlar unumdorligini oshiradi, yoqilg‘i sarfini 5%
gacha, elektr energiyasi sarfini esa 10% gacha kamaytiradi, mehnat unumdorligini
7….10% gacha oshiradi. Biroq tabiiy gaz hamma erda ham bo‘lavermaydi, suyuq
yoqilg‘idan foydalanish esa qimmatga tushadi. Sruning uchun ko‘pgina zavodlar
qattiq yoqilg‘ida ishlaydi.
Klinker kuydirilganda toshko‘mir, antratsit, ko‘ng‘ir ko‘mir va yoquvchi
slanets ishlatiladi.
Qattiq yoqilg‘i aylanma pechga kukun holida yuboriladi. Yoqilg‘i kukun holiga
kelguncha maydalanganda zarralarining yonish jarayoni tezlashadi va juda mayda
dispers kul hosil bo‘ladi. Zarralar yirik bo‘lsa yoqilg‘i batamom yonib ulgurmaydi va
qisman chala yongan holda klinker bilan chiqib ketadi. Natijada kuydirish
temperaturasi ham, pechning foydali ish koeffitsienti ham pasayib ketadi.
Mayda dispers kul hosil qilish yana shuning uchun zarurki, kul qancha mayda
bo‘lsa, klinker uni batamom singdirib oladi va kul unda tekis joylashadi. Yoqilg’i 009
nomerli elakda 8…10% qoldiq qoladigan darajada maydalab tuyilishi kerak.
Serkul yoqilgi juda mayin tuyilishi zarur. Zavodga kelgan yoqilg‘i ko‘pincha
ancha nam bo‘ladi. Shuning uchun u bir marta quritib olinadi. Yoqilg‘ini quritish
tuyayotgan vaqtda yoki tuyishdan oldin bajariladi. Bir yo‘la ham tuyib, ham quritish
eng foydali va unumli usuldir.
Ta’lim sohasida axborot tizimlari

73
sotsial, axborot va kompyuter.
Sotsial ko‘rsatkichlar
siyosiy omillar va
normalarni boshqaruvchi qonuniy asoslardan tashkil topgan.
Axborot
ko‘rsatkichi
asosan axborot va axborot tijorati sektoridan tashkil topgan
(dasturiy ta‟minot, multimedia va h.k.).
Kompyuter ko‘rsatkichi
jixozlar
bozorining hajmi va to„yinganligini (PC, Internet, periferiya qurilmalari
va boshqalar) tasvirlaydi.
Ta‟limni axborotlashtirish jarayonida
-§ Asbestsementning mexanik xossalariga asbest tolalarining

359
bo‘lsa, ikkinchi quvurning mustahkamligi ortadi. Quvurga kuch turli yunalishda ta’sir
ko‘rsatadi, masalan, suvning bosimi, erning bosimi va xokazo.
Suvning bosimi tufayli quvurda cho‘zuvchi kuchlanish vujudga keladi va agar
bosim katta bo‘lsa, quvur o‘z o‘qi atrofida yoriladi. Bundan shunday xulosaga kelish
mumkin quvurning suv bosimiga qarshiligini oshirish uchun, asbest tolasining
joylashishi quvur aylanasiga to‘g‘ri kelishi kerak, ya’ni a-a yunalishda bo‘lishi kerak.
Erga yotqizilgan quvurga erning past tarafidan bosim bilan ta’sir ko‘rsatadi. Agar bu
bosimning qiymati katta bo‘lsa, unda quvur bukiladi va sinadi. Quvurning
qarshiligini oshirish uchun asbest tolasini joylashishi b-b yo‘nalishda bo‘lishi kerak.
Ko‘pincha asbest quvurlarga suv bosimining ta’siri ko‘proq bo‘ladi, shuning uchun
bunday quvurlar tayyorlashda asbest tolasining joylashishini quvur aylanmasiga
moslashtiriladi. Bunday xolda qoliplarda asbest-sement aralashmasining yupqa
qatlamlaridan foydalaniladi. Bunda tolalarning tekislikda joylashishi, bunday
buyumlarda hosil bo‘luvchi kuchlanishlar yo‘nalishiga to‘g‘ri keladi.
SiO
2
ni 
3CaO - Silikat materiallar va nodir, kamyob metallar texnologiyasi

177
Fe
2
O
3
esa (CaO •Fe
2
O
3
hosil bo‘layotganga) 0,35 og‘irlik qism CaO ni (
35
,
0
100
56
3
2
O
Fe
CaO
), bir og‘irlik qism SO
3
(CaSO
4
hosil bo‘layotganda) 0,7 og‘irlik
qism CaO (
7
,
0
80
56
3
SO
CaO
) yutishni aniqlash mumkin.
Klinker minerallaridagi ohak va kislota oksidlarining og‘irlik nisbatlari ma’lum
bo‘lsa, qancha CaO kerakligini kislota oksidlari orqali ifodalash mumkin. C
2
S
1
hosil
bo‘lishi uchun 2,8 SiO
2
va C
3
A ga 1,65 Al
2
O
3
; CF ga 0,35 Fe
2
O
3
va CaSO
4
ga 0,7
SO
3
talab qilinadi. Bu ma’lumotlardan foydalanib to‘yinish koeffitsienti formulasini
quyidagicha yozish mumkin:
)
(
8
,
2
)
7
,
0
35
,
0
65
,
1
(
)
(
2
2
3
3
2
3
2
эркин
SiO
умум
SiO
SO
O
Fe
O
Al
СаОэркин
СаОумум
ТК
Bu formuladan suratdagi Al
2
O
3
,Fe
2
O
3
va SO
3
lar C
3
A; CF va CaSO
4
gacha
to‘yingandan keyin qolgan ohak miqdorini, maxraji esa qumtuproqning C
3
S gacha
to‘yinishi uchun zarur bo‘lgan ohak miqdorini ifodalaydi. Surat bilan maxraj teng
bo‘lsa, tuyinish koeffitsienti 1 bo‘ladi. Bunday klinker tarkibida ikki kalsili silikat
bo‘lmaydi. Qumtuproqning C
3
S gacha to‘la tuyinishini qiyinlashtiradigan bir qator
texnologik faktorlar tufayli qiymati1 ga teng bo‘lgan tuyinish koeffitsientiga erishish
amalda juda qiyin. Shuning uchun tuyinish koeffitsienti odatda 1 dan kichik bo‘ladi.
Oddiy portlandsement uchun TK=0,80…0,95. Demak, bunday portlandsement
tarkibida C
3
S dan tashqari ikki kalsili silikat ham bor. Tuyinish koeffitsienti
qanchalik kichik bo‘lsa, klinkerda C
2
S shuncha ko‘p, C
3
S esa kam bo‘ladi .
Shunday qilib, tuyinish koeffitsienti qiymatlari va ikki modulga qarab
portlandsement klinkerining sifati haqida fikr yuritish mumkin.
Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o - bet 50

72
tezkorlikka ega bo„lgan
PC
-kompyuterlarda joylashadi.
PC
-nazoratchilar
operatsion muhiti ham ochiqlik talablarini qoniqtirishi lozim. Bu yerda
QNX
(
QSSL
firmasi, Kanada
)
operatsion tizimi keng tarqalgan hisoblanadi.
QNX
arxitekturasi ochiq, modulli va oson o„zgartiriluvchi
(modifikatsiya)
hisoblanadi. Bunday tillarda ishlashdan jamlangan malaka
IEC 1131-3
standartida keltirilgan va beshta asosiy til vositalari belgilangan:
1.
SFG
– ketma-ket funksional sxemalar tili;
2.
LD
– releli diagrammalar tili;
3.
FBD
– funksional blokli diagrammalar tili;
4.
ST
– tarkiblangan matn tili;
5.
IL
– qo„llanmalar
(instruktsiya)
tili.
Axborot texnologiyalarining rivojlanish bosqichlari

83
berilganlar bazasi ma‟lumotning har qanday elementiga sekundning
ulushlarida kirishni ta‟minlovchi magnit disk yoki barabanlarda
saqlanadi. Bu qurilmalar va ma‟lumotlarni boshqarish dasturiy ta‟minoti
dasturlarga bir necha yozuvlarni o„qish, ularni o„zgartirish va yangi
qiymatlarni tezkor foydalanuvchiga qaytarish imkonini berdi.
1980
-
yillarga kelib, yozuvlar to„plamiga yo„naltirilgan, ma‟lumotlarning
tarmoq modeli juda ommaviylashib ketdi. Ammo, yo„naltiruvchi
dasturiy
interfeys
darajasi
yuqori
emas
edi.
Bu
axborot
texnologiyalarining yanada yangilanishiga turtki bo„ldi.
Beshinchi avlod – relyatsion berilganlar bazasi: «mijoz-server»
arxitekturasi (
1980
–
1995
-yillar) quyi darajali interfeys uchun muqobil
yechim bo„ldi. Relyatsion modellar aloqa va mohiyatni bir xilda taqdim
etishdan iborat. Ma‟lumotlar relyatsion modeli ma‟lumotlarni aniqlash,
boshqarish universal tiliga ega. Bu yo„nalishdagi ishlar standart sifatida
qabul qilingan
SQL
tilining yaratilishiga olib keldi. Hozirgi kunda
berilganlar bazalarining barcha tizimlari
SQL
interfeysini ta‟minlaydi.
Bundan tashqari, barcha tizimlarda bu standart chegarasidan tashqariga
chiqqan o„zining kengaytmalari mavjud. Berilganlar bazasiga parallel
ishlov berish relyatsion modellarning ikkinchi kutilmagan ustunligi
bo„ldi. Relyatsion model kompozitsiya bo„yicha berk amallar to„plamini
o„z ichiga oladi: har bir amal kirishda nisbat oladi va qiymat sifatida
nisbat chiqaradi. Shu sababli, relyatsion amallar bir amalning chiqishini
navbatdagi amalning kirishiga yo„naltirish yo„li bilan konveyerli
parallelizm imkoniyatini taqdim etadi.
Oltinchi avlod (mul‟timediali berilganlar bazasi,
1995
-yildan)
an‟anaviy son va belgilarni saqlashdan murakkab harakatli
ma‟lumotlarni olgan relyatsion-obyektga o„tish bilan bog„liq. Internet
mijozlari va serverlari u yoki bu turdagi ma‟lumotlarni saqlovchi, ishlov
beruvchi va tasvirlovchi applet va «xelper»larni qo„llash asosida
qurilmoqda. Appletlar ovoz, video, elektron jadvallar va grafikani
boshqaradi. Bunday appletli ma‟lumotlarning har qanday turi uchun
sinflar kutubxonasi mavjud.
Endi biz turli xil ma‟lumotlarni saqlovchi (hujjatlar, grafika, ovoz
va video namunalari) oltinchi avlod tizimlari boshlanishida turibmiz. Bu
oltinchi avlod tizimlari Internet va Intranet sahifalarida ma‟lumotlarni
saqlashning negiz vositalarini ifodalaydi.
Axborot bilan ishlash anjomiy ombori (qurilmalar, stanoklar,
anjomlar) axborot texnologiyalarini amalga oshirish vositalari
hisoblanadi. Ularni quyidagilarga ajratish mumkin: uslubiy, axborot,
matematik, algoritmik, texnik va dasturiy.
Inersiya momenti - Elektr yuritma va boshqarish apparaturasi

Inersiya momenti J yordamida harakatdagi massalarning taosiri tufayli xosil bo‘lgan energetik jarayonlarning miqdoriy xisobi olib boriladi. Agar m massali jism tezlik bilan to‘g‘ri chiziqli ilgarilama harakatda bo‘lsa, unda jismning kinetik energiya zaxirasi quyidagicha bo‘ladi:
A = m 2 / 2
J inersiya momentiga ega bo‘lgan va burchak tezligi bilan aylanib turgan jism uchun esa, kinetik energiya zaxirasi
A = J 2 / 2
Siltash momentidan GD2 inersiya momentiga J o‘tish quyidagi formula orqali amalga oshiriladi.
J=mr 2=(G/g) (D/2) 2 = GD 2/4g,
bunda G va m - tegishli og‘irlik kuchi va massa, kG ; g-erkin tushish tezlanishi, 9, 8 m/s2 ; r va D - tegishli elektr yuritmadagi harakatlanuvchi qismlarning inersiya radiusi va diametri, m.
Dinamik moment mexanizmning harakatdagi massalari tufayli yig‘ilgan kinetik energiyani aniqlaydi. Aylanayotgan massalarning, elektr yuritmani tezlanishi natijasida olayotgan yoki uning to‘xtatilishi natijasida berayotgan quvvati
Rdin = dA/dt = J (d/dt)
Ifodani bo‘lish orqali, dinamik moment uchun ifoda olinadi
Mdin = Rdin/ = J(d/dt) (2.7)
Dinamik moment, elektr yuritma harakatini tezlashishi yoki sekinlashishi natijasida xosil bo‘ladi va taosir qiladi. Burchak tezligining o‘zgarishi xam shu moment xisobiga amalga oshiriladi.
Elektr yuritma mexanik qismini xisoblash sxemalari
Elektr yuritmaning mexanik qismini tashkil qiluvchi elementlari o‘zaro bog‘langan bo‘lib, ular bir-birlariga tegishli taosir ko‘rsatadilar.
SHuning uchun, u yoki bu elementning mexanik harakatini taxlil qilishda, unga yuritma kinematik sxemasining boshqa elementlarini taosirini xisobga olish zarur. Bu, harakati ko‘rib chiqilayotgan elementga mos ravishda, mexanik qismdagi barcha moment, kuch, inersiya momenti va massalarni qayta xisoblash orqali amalga oshiriladi. Bunday xisob, EYU nazariyasida keltirish operatsiyasi va qayta xisoblangan o‘zgaruvchi ko‘rsatkichlar esa keltirilgan kattaliklar deyiladi. Ko‘rsatilgan kattaliklarni EYU mexanik qismini istalgan elementiga keltirish mumkin, ammo odatda bunday element sifatida dvigatel vali olinadi. Keltirish operatsiyasining moxiyatini aniqlash uchun ko‘tarish chig‘iri yuritmasining kinematik sxemasi ko‘rsatilgan 2.2, a-rasmga murojaat qilamiz.
Dvigatel ED, ulovchi mufta M1, reduktor R va mufta M2 orqali kanat K o‘ralgan barabanni B aylantiradi. Kanatga chig‘ir ilmog‘i I (mexanizmining ijro organi) maxkamlangan, unga m massali yuk osiladi. EYUning yuklamasi og‘irlik kuchi, xamda harakatdagi qismlarning ishqalanishi bilan aniqlanadi.
2.2, a-rasmdagi barcha moment, kuch, inersiya momenti va massalarni dvigatel valiga keltirilgandan so‘ng ekvivalent xisoblash sxemasiga ega bo‘lamiz. Bu sxemaning (2.2, b-rasm) asosi dvigatel bo‘lib, real sxemaning qolgan elementlari statik moment Ms (keltirilgan yuklama yoki qarshilik momenti) va keltirilgan inersiya momenti J bilan ifodalanadi.2.2, b-rasmdagi sxema bir massali tizim yoki bikr keltirilgan mexanik bo‘g‘in nomi bilan xam ataladi.
|
YUklama momentini keltirish

|
YUklama momentini keltirish
|
bet | 12/14 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 63,15 Kb. | | #155374 |
Bog'liq Elektr yuritma va boshqarish apparaturasi-fayllar.orgYUklama momentini keltirish dvigatel yuklamasi mexanik quvvatini real (2.2, a-rasm) va ekvivalent (2.2, b-rasm) sxemalardagi tengligiga asoslanib amalga oshiriladi. YUklama momentini keltirish, mexanik qismdagi energiya yo‘nalishiga qarab, ikki usulda bajariladi.
1.Agar yuk ko‘tarish amalga oshirilayotgan bo‘lsa, unda dvigatel foydali ish bajarib, kinematik zanjiridagi ishqalanish natijasida yuz berayotgan quvvat yo‘qotishlarini bajarilayotgan foydali ish xisobiga o‘zi qoplaydi.
2.2-rasm. Ko‘tarish chig‘iri elektr yuritmasining kinematik
sxemasi (a) va uning keltirilgan xisoblash sxemasi (b)
Bunda energiya dvigateldan ijro organiga yo‘nalgan bo‘lib, quvvatlar muvozanati bunda quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi
Rs = Rio ,
Ms = Fio io /n,
bu erda
Ms = Fio io /() = Fio / (2.8)
Oxirgi formulada Fio = m g - ga teng bo‘lib, u og‘irlik kuchidir.
2.YUk tushirilayotganda esa, u yo‘qotayotgan potensial energiya dvigatelga o‘tkaziladi. SHuning uchun, kinematik zanjirdagi ishqalanishdagi yo‘qotish, bu erda shu energiya xisobiga qoplanadi va quvvat muvozanati
Ms = Fio io
orqali aniqlanib,
Ms = Fio r (2.9)
ga tengdir.
Agar ijro organi io tezlik bilan aylanma harakatda bo‘lib va bunda Mio yuklama momentini xosil qilsa, yuqorida ko‘rib chiqilgan xolatlarga o‘xshash, dvigatel valiga keltirilgan yuklama momenti Ms quyidagi formulalarning biri orqali aniqlanadi
Ms = Mio io /() = Mio/(i) (2.10)
Mc= Mio io / = Mio/i (2.11)
|
| |
Gil-tuproq (alyuminat) moduli

176
protsent miqdoriga bog‘liq. Shu bilan birga, klinker tarkibida uch kalsiy silikat olish
texnologik jixatdan juda murakkab. Qolgan uch tur silikat osongina hosil bo‘ladi.
Shu narsa ma’lumki, ohak keragidan ko‘p bo‘lsa C
2
S, C
3
A va C
4
AF ning hosil
bo‘lish jarayoni (shuningdek, CaO bilan CO
2
o‘zaro ta’sir etishi tufayli CaSO
4
ning
ham) uch kalsiy silikat faqat ancha yuqori (1300°C dan ko‘p)
temperaturada va
kuydirilayotgan aralashmada suyuq faza bo‘lgandagina ikki kalsiy silikatning ohak
bilan tuyinishi hisobiga hosil bo‘ladi.
Shunday qilib portlandsement klinkerini ishlab chiqarishda 2CaO