nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Erta magmatik konlar - Magmatik konlarning hosil bo‘lish jarayonlari

|
Magmatik konlarning hosil bo‘lish jarayonlari
|
bet | 2/11 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 497,35 Kb. | | #107623 |
Bog'liq MAGMATIK KONLARNING HOSIL BO‘LISH JARAYONLARI
Magmaning kristallanish differensatsiyasi vaqtida xromit, platina, olmos, loparit, monatsit, sirkon kabi siyrak er minerallari birinchi bo‘lib yoki tog‘ jinslari hosil qiluvchi olivin, piroksen minerallari bilan bir vaqtda hosil bo‘lish xususiyatlariga egadir. Bu minerallarning solishtirma og‘irliklari yuqori bo‘lganligi sababli asta-sekin qota boshlagan magmaning silikatli qismi ostiga cho‘kib yig‘iladi yoki hosil bo‘layotgan jins orasiga tarqaladi. Ana shunday yo‘l bilan hosil bo‘lgan konlar e r t a m a g m a t i k konlar deb ataladi. Bu konlarning hosil bo‘lish temperaturasi va bosimi magmatik konlar ichida eng yuqori bo‘ladi. Masalan, olmos kabi qazilmalar er bag‘ridan yuzlab kilometr chuqurlikda paydo bo‘lishi mumkin.
Erta magmatik konlarning o‘ziga xos xususiyatlari – ruda gavdalarining uya, linza, plita, olmos konlarida esa truba shakllaridan tashqari ko‘pincha noaniq bo‘lishligi, ruda bilan jins orasida sezilarli chegara bo‘lmasligidir. Rudalarni ko‘zdan kechirsak, ma’dan minerallarining aniq formaliligi va ularni keyin ajralgan tog‘ jinslari hosil qiluvchi minerallar o‘rab, ya’ni «sementlar» turganini ko‘ramiz.
Erta magmatik sharoitda hosil bo‘lgan xromit, peridotit, titan-magmatitli ruda gavdalari gabbro, grafit to‘plamlari esa ishqorli jinslar bag‘rida yotadi. Olmos esa o‘ta-asosiy jinslarning o‘ziga xos xili – kimberlit ichida joylashadi. Foydali qazilma rudalarda alohida dona (xol)lar shaklida, ba’zan tomchiga o‘xshash shlir ko‘rinishda joylanib, foydali komponentlarning miqdori katta bo‘lmaydi. SHu tipga kiruvchi xromit konlarida Cr2O3ning miqdori 10-20% va ayrim xollarda 30-40% gacha borishi mumkin. Olmos konlaridagi qimmatli kristallar peridotit jinslarning 0,00004-0,0009% nigina tashkil qiladi.
Erta magmatik konlar gruppasiga Janubiy Afrikadagi xromit va platina (mashhur Bushveld) koni, Uraldagi Klyuchevsk xromit koni, Afrika qit’asining janubidagi Kimberli, YOqutistondagi olmos konlari kiradi. Ularning ayrimlari bilan tanishamiz.
Janubiy Afrikaning Transvaal o‘lkasidagi Bushveld koni erta magmatik sharoitda hosil bo‘lgan xromit va ayniqsa platinaning ko‘plab to‘plangan joylaridan biri. Bu konning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri rudali intruzivning nisbatan tinch tektonik sharoitda vujudga kelishidir. SHuning uchun bu intruzivlarning tog‘ jinslari bir-birlarini kesmay, qavat-qavat bo‘lib joylashadi. Rudali tog‘ jins hosil qilishi jarayonlari bilan bog‘liq bo‘lganligi uchun, hosil bo‘lgan ruda gavdalari ham tog‘ jinslari orasida tekis yotadi.
Odatda turi, kristallografik ko‘rinishi, rangi, o‘lchamlari turlicha bo‘lgan olmos kristallari yoki siniqlari butun kimberlit bo‘ylab notekis tarqalib olivin, diopsid, granat kabi minerallar bilan birgalikda uchraydi (6-rasm).
|
| |
Pegmatitlar - Magmatik konlarning hosil bo‘lish jarayonlari

|
Magmatik konlarning hosil bo‘lish jarayonlari
|
bet | 6/11 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 497,35 Kb. | | #107623 |
Bog'liq MAGMATIK KONLARNING HOSIL BO‘LISH JARAYONLARIPegmatitlar (yunoncha pegmatos – bog‘lanish, aloqa) – otqindi, aksari er tomir nordon tog‘ jinslari. Pegmatitlar tarkibidagi ortoklaz va kvarslar o‘ziga xos o‘sishga ega, agar bu o‘simtalar juda ham ingichka bo‘lsa ular mikropegmatit deb ataladi.
Pegmatitlar pnevmatolit bosqichida qoldiq magmalardan hosil bo‘ladi, ular magma temperaturasi pasayganda gaz va bug‘simon moddalar bilan to‘yinadi.
“Pegmatit” terminini dastlab fransuz olimi R.J.Ayui (1801) xozirgi yozma granit, grafikali pegmatit yoki yaxudiy toshini belgilash uchun kiritgan.
Magmatik jarayonning oxirgi etaplarida uchuvchi komponentlarga boy bo‘lgan qoldiq qotishmalarining shakllanishidan hosil bo‘ladigan birikmalar pegmatit deb yuritiladi.
Pegmatitlardan nodir metallar – berilliy, litiy, niobiy, tantal, sirkoniy, qalay; siyrak elementlar – rubidiy, seziy, grafniy; qimmat toshlar – zumrad, sapfir, berill, topaz va ruda emas xom ashyolar – muskovit, dala shpati, kvars, korund kabilar qazib olinadi.
Ko‘pchilik pegmatitlar yuqori temperaturada (A.E.Fersman bo‘yicha 700 – 400oS oralig‘ida), bir necha 1000 atmosfera bosim ostida va sezilarli chuqurlikda (A.Ginzburg bo‘yicha 2 - 7 km) bo‘lib o‘tadigan magmatik jarayonning mahsulidir.
Pegmatitlar intruziv jinslar bilan chambarchas bog‘langan bo‘lib, ulardan o‘lchamlarining kichikligi, shakllarining tomir va uyasimon, ichki tuzilishi, tog‘ jinsi hosil qiluvchi minerallarning kattaligi, uchuvchan birikmali minerallarning bo‘lishligi bilan ajraladi.
Tabiatda eng ko‘p tarqalgan pegmatitlar nordon magmatik jinslar bilan bog‘liq bo‘lib, granit pegmatitlari deb nom olgan. Ishqoriy, asosiy va o‘ta asosiy jins pegmatitlari esa kamdan - kam uchraydi (1 - jadval).
1 - jadval
-
Struktura
|
Bosqi ch
|
Magmatik jins formatsiyasi
|
Pegmatit tipi
|
Tarqalish darajasi
|
|
Erta
O‘rta
Kech
|
O‘rta asosiy va asosiy plagiogranit
Senit granodiorit
Granit
Kichik intruzivlar
|
Asosiy
Ishkoriy
Granit
Granit
Granit
|
Juda kam
Kam
Kam
Juda ko‘p tarqalgan
Kam
|
|
-
-
-
|
Granit
Asosiy
Ishqoriy
|
Granit
Asosiy
Ishqoriy
|
Kam
Kam
Keng tarqalgan
|
|
| |
Ko'pincha bir nechta bosma qurilmalar mavjud. Ushbu yondashuv qulay, chunki kompaniyada moliyaviy xarajatlarni kamaytirish va har bir shaxsiy kompyuter uchun printer sotib olishdan qochish mumkin

|
Ko'pincha bir nechta bosma qurilmalar mavjud. Ushbu yondashuv qulay, chunki kompaniyada moliyaviy xarajatlarni kamaytirish va har bir shaxsiy kompyuter uchun printer sotib olishdan qochish mumkin
|
bet | 7/9 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 3,5 Mb. | | #116864 |
Bog'liq Abduqodirov XabibullohKo'pincha bir nechta bosma qurilmalar mavjud. Ushbu yondashuv qulay, chunki kompaniyada moliyaviy xarajatlarni kamaytirish va har bir shaxsiy kompyuter uchun printer sotib olishdan qochish mumkin. Bundan tashqari, kompyuterlar boshqa tayinlangan vazifalarni bajarish uchun ishlatiladi, chop etish serveri esa hujjatlarni chop etish va chop etish uchun tayyorlaydi. Qurilma o‘zining qattiq diski bilan jihozlangan bo‘lib, u yerda foydalanuvchilar chop etmoqchi bo‘lgan hujjatlar navbatini tuzadi va allaqachon shunga o‘xshash buyruqni berib, uni barcha hujjatlar kabi eslab qoladi. Har bir hujjat o'z navbati bo'yicha qat'iy ravishda chop etiladi.
13. Chop etish serverlari
CPU ishlov berish qurilmalari bilan jihozlangan. Byudjet nuqtai nazaridan serverlar deyarli yuqori darajadagi shaxsiy kompyuter uskunalari bilan taqqoslanadi. Server kichik mahalliy hududlarga, kichik ma'lumotlar bazalariga ega ofislarga xizmat ko'rsatish va kichik hajmdagi hujjatlarni chop etish uchun idealdir. Serverlar bilan yigirmatagacha terminallarga xizmat ko'rsatish mumkin.
1. Kirish darajasidagi serverlar(Entry-level server)
Past darajadagi ikki protsessorli server tizimlari. Bu erda zaxiralangan elementlar oldingi turdagi serverlardan ko'p marta ustundir. Past darajadagi ikki protsessorli server tizimlari. Bu erda zaxiralangan elementlar oldingi turdagi serverlardan ko'p marta ustundir. 50 tagacha terminallarga samarali xizmat ko'rsatadi. Serverning narxi ajoyib va qimmat yuqori darajadagi shaxsiy kompyuterlardan taxminan uch baravar yuqori. O'rta o'lchamdagi mahalliy tarmoqlarning normal ishlashini ta'minlash uchun ushbu serverlarga garovlar qo'yiladi.
2. Ishchi guruhlar uchun serverlar
(Workgroup-level server)
Ko'p sonli ortiqcha quvvat manbalariga ega o'rta darajadagi ikki protsessorli server echimlari. Unga ulangan yuzlab terminallar bilan muvaffaqiyatli ishlaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ko'pincha bir nechta bosma qurilmalar mavjud. Ushbu yondashuv qulay, chunki kompaniyada moliyaviy xarajatlarni kamaytirish va har bir shaxsiy kompyuter uchun printer sotib olishdan qochish mumkin
|
O'rta va kichik biznes muammolarini hal qilish uchun juda mos keladi

|
O'rta va kichik biznes muammolarini hal qilish uchun juda mos keladi
|
bet | 9/9 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 3,5 Mb. | | #116864 |
Bog'liq Abduqodirov XabibullohO'rta va kichik biznes muammolarini hal qilish uchun juda mos keladi.
1 . Rack serverlar (Rack-серверы)
Ushbu turdagi quyidagi xususiyat bilan ajralib turadi: sovutish va quvvat elementlari bir shassi korpusida ixcham joylashgan. Ushbu turdagi quyidagi xususiyat bilan ajralib turadi: sovutish va quvvat elementlari bir shassi korpusida ixcham joylashgan. Server egallagan ko'p joyni tejash imkonini beruvchi qiziqarli xususiyat. Shassi tufayli mashinalar umumiy komponentlarga kirish imkoniyatiga ega. Agar ma'murlar kerak bo'lsa, serverlarni klasterlash mumkin. Boshqa variant ham mumkin: pichoqlarni boshqarish va alohida server tizimi sifatida avtonom ishlash. Ilovalar va oxirgi foydalanuvchilar ma'lum serverlarga biriktirilgan.
2. Blade serverlari
Server alohida korpusda qurilgan. Ularni ishlab chiqarish uchun minimal komponentlar qo'llaniladi va dasturiy ta'minotdan foydalanish cheklangan. Server alohida korpusda qurilgan. Ularni ishlab chiqarish uchun minimal komponentlar qo'llaniladi va dasturiy ta'minotdan foydalanish cheklangan. O'rta darajadagi va korporativ foydalanuvchilar o'zlariga tayinlangan vazifalarni bajarish uchun serverlarni muvaffaqiyatli sozlashadi. Tower serveri haqida gapiradigan bo'lsak, u qo'shimcha komponentlar bilan ta'minlanmaydi: yordamchi periferiya.
3. Minora serverlari "Tower"
|
| |
Ko'p sonli ortiqcha quvvat manbalariga ega o'rta darajadagi ikki protsessorli server echimlari. Unga ulangan yuzlab terminallar bilan muvaffaqiyatli ishlaydi

|
Ko'p sonli ortiqcha quvvat manbalariga ega o'rta darajadagi ikki protsessorli server echimlari. Unga ulangan yuzlab terminallar bilan muvaffaqiyatli ishlaydi
|
bet | 8/9 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 3,5 Mb. | | #116864 |
Bog'liq Abduqodirov Xabibulloh Ko'p sonli ortiqcha quvvat manbalariga ega o'rta darajadagi ikki protsessorli server echimlari. Unga ulangan yuzlab terminallar bilan muvaffaqiyatli ishlaydi. Serverning narxi esa oltita qimmat kompyuterdan oshadi. Mashinalar o'rta korxonalar tipidagi tarmoqlarga xizmat ko'rsatadi.
3. Bo'lim darajasidagi serverlar
(Department-level server)
Yuqori darajadagi server qurilmasi. Mashina ikki-to'rt protsessor bilan jihozlangan. Yuqori darajadagi server qurilmasi. Mashina ikki-to'rt protsessor bilan jihozlangan. Ikki mustaqil dual-PCI avtobuslari ham mavjud. Dizaynga kelsak, biz rack serverlar yoki blade serverlar haqida gapiramiz. Agar kerak bo'lsa, xotirani kengaytirishingiz mumkin, anakartlar buni amalga oshirishga imkon beradi. Ular, shuningdek, yuqori tezlikdagi xotirani o'qish va yozishni ta'minlaydi. Server konfiguratsiyasi: kuchli zahiralangan elementlar.
4. Korxona serverlari
(Enterprise-level server)
Funktsionallik:
qattiq disklarni almashtirish uchun serverlarni o'chirish ham shart emas, ular buni ish jarayonida to'g'ri bajaradi;
ko'p funktsionallik;
monitoring;
boshqaruv;
katta hajmdagi ma'lumotlar bilan ishlash;
mukammal miqyoslash qobiliyati;
xatolarga chidamlilik.
Har xil turdagi ilovalar va hisoblash tizimlarini qo'llab-quvvatlash uchun umumiy maqsadli uskunalar. Bo'sh joyni tejash uchun ular vertikal ravishda o'rnatiladi. Server uchun maxsus holat tanlangan, shunda kerakli miqdordagi qurilmalar oddiygina raflarga joylashtirilishi mumkin. Natijada, ma'lum (hatto katta) miqdordagi serverlarni joylashtirish uchun sizga ma'lumotlar markazida minimal bo'sh joy kerak bo'ladi. Korporatsiyalar ushbu yechimni tanlaydilar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ko'p sonli ortiqcha quvvat manbalariga ega o'rta darajadagi ikki protsessorli server echimlari. Unga ulangan yuzlab terminallar bilan muvaffaqiyatli ishlaydi
|
II.BOB ISHLAB CHIQARISH VA SANOAT KORXONALARIDA KOMMUTATSIYA TURLARI

|
II.BOB ISHLAB CHIQARISH VA SANOAT KORXONALARIDA KOMMUTATSIYA TURLARI
|
bet | 4/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 3,58 Mb. | | #238812 |
Bog'liq 63-20 Turg\'unboyev DiyorbekII.BOB ISHLAB CHIQARISH VA SANOAT KORXONALARIDA KOMMUTATSIYA TURLARI
2.1. Fazoviy kommutatsiya tuzilishi va sanoatda ishlatilishi
Fazoviy kommutatsiya qurilmasi dekada – qadamli va koordinata turidagi ATSlarda ishlatilgan edi, ya’ni raqamli kommutatsiya paydo bo‘lishidan ancha avval ishlatilgan edi. Fazoviy kommutatsiya kvazielektron va elektron ATSlarning birinchi avlodining kommutatsiya maydonlari tuzilishining asosi bo‘lgan. Xususan, 1ESS, 2ESS va 3ESS Amerika stansiyalari hamda KVARS, MT- 20/25, ISTOK stansiyalari faqat fazoviy kommutatsiyadan foydalanadi. Elektromexanik va kvazielektron stansiyalarida fazoviy S - kommutatorlar (Space - fazo so‘zidan olingan) kommutatsiya maydonida mexanik bog‘lovchi yo‘lini barpo etadi, u butun ulanish davomida ulanib turadi. Bunda kommutatsiya maydoning kirishi bilan uning chiqishi o‘rtasida fizik ulanishni ta’minlaydi. 5.4- rasmda kirishdagi birinchi chiquvchi raqamli traktdagi i – kanalni (i- vaqt oralig‘i) chiqishdagi M – raqamli traktdagi i- kanal bilan, hamda kirishdagi N raqamli traktdagi 0- kanalni chiqishidagi birinchi raqamli traktdagi 0- kanal bilan kommutatsiyasi misol tariqasida keltirilgan.
4-rasm. Fazoviy kommutatsiya jarayoni.
Raqamli fazoviy kommutatsiya kirishlarini chiqishlar bilan ulash faqat kirishga ajratilgan vaqt oralig‘i nomeri chiqishiga ajratilgan vaqt nomeriga mos kelgan holdagina ulanish imkonini beradi, ya’ni vaqt kanallariga biriktirilgan vaqt intervali o‘zgarmagani tufayli fazodagi kommutatsiyada har xil traktdagi bir xil nomli vaqt kanallarining kommutatsiyasi bajariladi.
Agar: Xi- ixtiyoriy kiruvchi raqamli trakt bo‘lsa, bunda i 1, N ;
Zj - ixtiyoriy chiquvchi raqamli trakt bo‘lsa, bunda ;
Yij - kommutatsiyalanayotgan traktlarni aniqlovchi funksiyasi.
U holda quyidagi tizimga ega bo‘ladi:
Boshqa tomondan olganda, ixtiyoriy kirish trakti ixtiyoriy chiqish trakti bilan kommutatsiyalanishi uchun, Z ni quyidagi ko‘rinishda yozish mumkin:
U holda quyidagi tizimga ega bo‘lamiz:
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 8/8 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 3,58 Mb. | | #238812 |
Bog'liq 63-20 Turg\'unboyev DiyorbekFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoevning
mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustivor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar
Mahkamasining kengaytirilgan majlisidagi ma’ruzasi. 2017 yil 17 yanvar.
2. Гольдштейн Б.С. Системы коммутации. – СПб.: БВХ - Санкт – Петербург, 2003 - 318 с.
3. Карташевсий В.Г., Росляков А.В. «Цифровые системы коммутации для ГТС». ЭКО-ТРЕНДЗ, 2008
4. Беллами Дж. Цифровая телефония. Пер. с англ. /под ред. А.Н. Берлина, Ю.Н.Чернышова - М.: Эко-трендз, 2004.- 640
5. Гольдштейн Б.С. Сигнализация в сетях связи. – М.: Радио и связь, 1997.
6. Zaynutdinova N.A., Nurullaeva M.X., Xodjaev N.S., Sultanov I.A. «Raqamli kommutatsiya tizimlari», kasb-hunar kollejlari uchun o‘quv qo‘llanma, Toshkent, “Cho‘lpon” 2008.
7. Eshmuradov A.M., Zaynutdinova N.A., Nurullaeva M.X., Normatova D.T., Sultanov I.A., “S&C08 raqamli kommutatsiya tizimi”, o‘quv qo‘llmanma, TATU, 2009.
8. Eshmuradov A.M. va boshqalar. Raqamli kommutatsiya tizimlari. Darslik.T.:Fan va texnologiya, 2011.
9. Крук Б.И. и др. Телекоммуникационные системы и сети. – М.: Горячая линия – Телеком, 2004.
10. Zaynutdinova N.A. va boshqalar. Kommutatsiya tizimlari. 1 qism. O‘quv qo‘llanma - T.:TATU, 2000.
11. Zaynutdinova N.A. va boshqalar. Kommutatsiya tizimlari. 2qism. O‘quv qo‘llanma - T.:TATU, 2000.
12. Zaynutdinova N.A. va boshqalar. Raqamli kommutatsiya tizimlari. 2 qism. O‘quv qo‘llanma. - T.: TATU, 2008.
13. Zaynutdinova N.A. va boshqalar. Kommutatsiya tizimlari. O‘quv qo‘llanma -T.:TATU, 2008.
14. Берлин А.Н. Коммутация в системах и сетях связи. М.: Эко - Трендз, 2006.
15. Гольдштейн Б.С. IP-телефония. М.: Радио и Связь, 2003 г
16. https://genderi.org/kommutatsion-apparatlari-va-komplekt-taqsimlovchi-uskunalar-re.html
17. https://genderi.org/kommutatsion-apparatlari-va-komplekt-taqsimlovchi-uskunalar-re.html
18. https://azkurs.org/elektr-qurilmalarni-himoyalovchi-kommutatsiya-apparatlari.html
19. https://lib.fbtuit.uz/assets/files/Kommutatsiya-tizimlari.A.M.EshmurodovA.F.Xaytbayev.pdf
20. https://srcyrl.canbosensor.com/info/what-are-switching-devices-71397342.html
|
| |
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti

|
Iqtisodiyot va pedagogika universiteti
|
bet | 1/6 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 54,85 Kb. | | #270753 |
Bog'liq Algoritmlash va dasturlash asoslari fan dasturi -
IQTISODIYOT VA PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
NODAVLAT TA’LIM MUASSASASI
“TASDIQLAYMAN” ________________________
Rektor O.N.Bozorov
2024 yil “____” ___________
|
ALGORITMLASH VA DASTURLASH ASOSLARI FANINING O‘QUV DASTURI
Bilim sоhasi:
|
600000
|
–
|
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
|
Ta’lim sohasi:
|
610000
|
–
|
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
|
Ta’lim yо‘nalishlari:
|
60610200
|
–
|
Axborot tizimlari va texnologiyalari (moliya va bank tizimida)
|
Qаrshi – 2024 yil
1
|
Fan/modul kodi
ADA1204
|
O‘quv yili
2024-2025
|
Semestr
1/2
|
ESTS – Kreditlar
6/6
|
Fan/modul turi
Majburiy fan
|
Ta’lim turi
O‘zbek
|
Haftadagi dars soatlari
4/6
|
Fanning nomi
“Algoritmlash va dasturlash asoslari”
|
Auditoriya mashg‘ulotlari (soat)
150
|
Mustaqil ta’lim (soat)
210
|
Jami yuklamа (soat)
360
|
2
|
I. Fanning mazmuni
Fanni o‘qitishni dolzarbligi – talabalarga iqtisodiyotda algoritmlash va dasturlash o’rni va ahamiyati, infratuzilmasi, zamonaviya raqamli texnologiyalarni iqtisodiyot sektoriga joriy qilish, C++ va Python dasturalash tili asoslarini va boshqaruvni tashkil etishdagi zarur bo‘lgan bilim, malaka va ko‘nikmalar minimumi o‘rganish hamda ahamiyatini ochib berish bilan belgilanadi.
Fanning qisqacha bayoni: Mazkur fan – Axborot texnologiylari va tizimlari bakalavriat ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha tahsil oladigan talabalar uchun mo‘ljallangan bo`lib algoritmlash va dasturlash asoslari haqida bilim va ko‘nikmalarni o’zlashtirish maqsadini qo‘ygan. Talabalarning ushbu fanni chuqur o‘rganishi iqtisodiyotda dasturlashlarni tashkil etish va zamonaviy raqamli texnologiyalarini bank-moliya, soliq va soliqqa tortish, sug’urta, biznesni boshqarish, elektron tijorat, elektron to’lov, buxgalteriya tizminlarini yuritish uchun zamin bo‘lib xizmat qiladi.
Fаnning mаqsаdi – talabalarning dasturlash sohasidagi asosiy kompetensiyalarini shakllantirish, jumladan, talabalarni algoritm tushunchasi, algoritmlarning asosiy turlari va ularni tuzish usullari bilan tanishtirishdan, standart jarayonlarning algoritmlarni o‘zlashtirishdan iborat. O'qitishda dasturlash tili sifatida C++ va Python dasturlash tilidan foydalaniladi.
II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg’ulotlari)
|
|
| |
Kommutatsiya va marshrutizatsiya

1
O‗ZBEKISTON RESPUBLIKASI
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI
TELEKOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI FAKULTETI
Kommutatsiya va marshrutizatsiya
(1-qism)
fanidan laboratoriya ishlarini bajarish uchun uslubiy ko‗rsatma
5350100- «Telekommunikatsiya texnologiyalari» (Telekommunikatsiya,
Teleradioeshittirish, Mobil tizimlari) yo‗nalishi talabalari uchun
Toshkent – 2022
―Ma‘lumotlar uzatish
tarmoqlari va tizimlari‖
kkafedrasikafedrasi
2
Mualliflar: Djuraev R.X., Yu.Sh. Djabbarov., Matqurbonov D.M., Temirova D.X
―Kommutatsiya va marshrutizatsiya‖ fanining laboratoriya ishlarini bajarish uchun
uslubiy ko‘rsatma /TATU, 69 b. Toshkent, 2022 yil
―Kommutatsiya va marshrutizatsiya‖ (1-qism)
fanidan laboratoriya
mashg‘ulotlarida talabalarda Packet Tracer dasturi orqali tarmoqning imitasion
modelini
yaratish, tarmoqda yuzaga keladigan muammolarni tahlil qilish,
amaliy
yechimni ishlab chiqishda GNS3 muhitida real tarmoq bilan integrasiyasini tashkil
qilish bo‘yicha qo‘yilgan nazariy va amaliy bilimga ega bo‘ladi.
Uslubiy ko‘rsatma 5350100- «Telekommunikatsiya texnologiyalari»
(Telekommunikatsiya, Teleradioeshittirish, Mobil tizimlari) yo‗nalishi bo‘yicha
bakalavrlarni tayyorlash o‘quv jarayonida foydalanish uchun mo‘ljallangan.
Asosiy maqsadi va vazifasi ―Kommutatsiya va marshrutizatsiya‖ (1-qism) fani
bo‘yicha laboratoriya ishlarini o‘tkazishni samarali tashkil etishdir.
TATU ning ilmiy-uslubiy kengashi tomonidan ko‘rib
chiqildi va nashr
etishga tavsiya etildi
(2022 y. __________dagi ________ - sonli bayonnoma)
Taqrizchi:
______________________.
___________
Musahhih
K.A. Gayubova
Muhammad Al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, 2022
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish - bet 8

|
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish
|
bet | 8/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq Renat Banklarning investisiya maqsadlariga ajratilgan kreditlari hajmi ham 2021 yilga nisbatan qariyb 1,2 barobar oshib, 2023 yilning 1 yanvar holatiga ko‘ra 12,2 trln. so‘mni tashkil qildi. Hukumatimizning kichik biznesni rivojlantirish uchun qulay ishbilarmonlik muhitini shakllantirish va tadbirkorlikka yanada keng erkinlik berish borasida ilgari surilgan vazifalar ijrosini ta’minlash borasida kompleks chora-tadbirlar amalga oshirildi va natijada ajratilgan kreditlar hajmi 2023 yilda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlariga ajratilgan kreditlar miqdori 2022 yilga nisbatan 1,3 barobardan ziyodga oshib, qariyb 15,9 trln. so‘mni, shundan mikrokreditlar hajmi 1,3 barobarga ortib, 3,3 trln. so‘mdan ortiqni tashkil etdi. O‘zbekiston Respublikasining tijorat banklari tomonidan barcha moliyalashtirish manbalari xisobidan kichik biznes sub’ektlariga berilgan kreditlar, shundan, mikromoliyaviy xizmatlar va “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan ko‘rsatilgan mikromoliyaviy xizmatlar Jumladan, mikrokreditlar hajmi 2,5 trln. so‘mdan oshib, bu ko‘rsatkich ham o‘tgan yilga nisbatan 1,3 barobardan ziyodga o‘sdi. Tijorat banklari tomonidan ayollarning tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan kreditlar hajmi o‘tgan yilga nisbatan 1,3 barobar o‘sib, shu yilning 1 yanvar holatiga ko‘ra 1,2 trln. so‘mdan oshib ketdi. Shuningdek, banklar tomonidan yoshlarni, ayniqsa kasb-hunar kollejlari bitiruvchilarini tadbirkorlik faoliyatiga keng jalb qilish, ularning biznes loyihalarini moliyaviy qo‘llab-quvvatlashga ham jiddiy e’tibor qaratilmoqda. 2023 yili mazkur yo‘nalishga ajratilgan mikrokreditlar 362,1 mlrd. so‘mni tashkil etdi yoki 2022 yilga nisbatan qariyb 1,3 barobar o‘sishi ta’minlandi. O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarining daromadlari tarkibida kredit operatsiyalaridan olingan daromadlar ulushi
|
| |
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish - bet 2

|
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish
|
bet | 2/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq RenatUchinchidan, muammoli kreditlar. Ushbu kreditlarni iloji boricha kamaytirish uchun avvalo kreditlarni skoring qilishni mamlakatimiz barcha banklarida (hozirda ba’zi banklar foydalanadi) joriy qilish, bunda faqatgina mijoz faktorini xisobga olmasdan inson omolini qo‘shishimiz zarur. Bundan tashqari xozirda “garov reestri”ga faqatgina garovlarni registratsiya qilmasdan kafilliklarni ham qo‘shish lozim. Fikrimizcha ushbu orqali muammoli kreditlarni kamaytirish mumkin. Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib tijorat banklarining kredit operatsiyalarini o‘rganishni, takomillashtirish xamda ushbu jarayonni tahlil qilishni lozimligini ko‘rsatadi. 1. Tijorat banklari kreditlash amaliyotining mohiyati va asoslari Kredit qadimdan ma’lum bo‘lib, u dastlab savdoda almashuv jarayonida paydo bo‘lgan bo‘lib, kredit avval tovarlarni kreditga sotilishi bilan bog‘liq jarayonlarni o‘zida ifoda etgan. Bunga sabab haridorni tovar sotib olishga hamisha ham naqd puli bo‘lmaydi, naqd pul ma’lum muddatdan so‘ng ega bo‘lishi mumkin. Bu vaqt oralig‘ida tovarning qiymati tushib ketishi, sifati pasayishi mumkin. Shu va boshqa holatlar tovarlarni kreditga sotishga olib kelgan. Kredit tovar ishlab chiqarishning va tovar muomalasining ajralmas qismi bo‘lib hisoblanadi va uning rivojlanishi bilan bog‘liq. Tovar ishlab chiqarishning rivojlanishi bilan pul shaklidagi kredit paydo bo‘ldi. Keyinchalik kredit berish mustaqil faoliyatga aylanib, uning asosiy funksiyasi bo‘lib pul egalari va unga vaqtincha muhtoj bo‘lganlar o‘rtasidagi vositachilikdir Kreditning imkoniyati va zarurligi shu bilan bog‘liqki korxonalar mahsulot sotishda, xodimlarga mehnat haqi hisoblanganda, korxona va jismoniy shaxslar o‘z pullarini banklarda saqlashi va boshqa hollarda vaqtinchalik bo‘sh bo‘lgan pul mablag‘lari bo‘lgani holda boshqa korxona va tashkilotlarda o‘z faoliyatlarini uzluksizligini ta’minlash uchun tegishli pul mablag‘iga ehtiyoj sezadi. Xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarga va aholiga kreditlar berish tarixan tijorat banklari faoliyatining asosiy yo‘nalishi hisoblanadi. Tijorat banklarining paydo bo‘lish tarixiga bag‘ishlangan ilmiy tadqiqotlarga ko‘ra, banklar birinchi navbatda kredit operatsiyalarini bajarish zaruriyati tufayli yuzaga kelganligini guvohi bo‘lamiz. Aksariyat mualliflarning qarashlariga ko‘ra, banklar tovar-pul munosabatlarining rivojlanishi bilan bog‘liq ravishda emas, balki keng ko‘lamdagi kredit operatsiyalarini amalga oshirish zaruriyati tufayli paydo bo‘lgan
|
| |
Yaponiyada kreditlash shakllarining tasniflanishi

|
Yaponiyada kreditlash shakllarining tasniflanishi
|
bet | 6/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq Renat Yaponiyada kreditlash shakllarining tasniflanishi. Jadval ma’lumotlari ko‘rsatadiki, Yaponiya banklari tomonidan aksariyat kreditlar qarz majburiyatlari va veksellarni garovga olish orqali beriladi va ular muddati jihatdan ham farq qiladi va bu kunchiqar mamlakat banklari kreditlash amaliyotining o‘ziga xos jihatlari hisoblanadi. Biz yuqorida ko‘rib o‘tgan mamlakatlarning kreditlash amaliyotini o‘rganar ekanmiz ularning tijorat banklari zamonaviy kreditlash shakllaridan keng ko‘lamda foydalanishini ko‘rishimiz mumkin. Bu esa ana shu mamlakatlar iqtisodiyoti va ishlab chiqaruvchilarinig yetarli darajada pul mablag‘lari bilan ta’minlanishiga zamin yaratadi. 4. O’zbekistonda tijorat banklari kredit operatsiyalari amaliyotining zamonaviy holati va tahlili Jamiyatning rivojlanishi hamda bozor munosabatlarining qaror topishi ko‘p sonli banklar va ularning xilma-xil moliyaviy xizmatlar ko‘rsatadigan tashkilotlarga aylanishiga zamin yaratadi. Banklar orqali iqtisodiyot tarmoqlarini kreditlash, qimmatli qog‘ozlar va chet el valyutalarini sotib olish hamda sotish operatsiyalari, korxonalarga tegishli mulklarni boshqarish operatsiyalari va boshqa qator moliyaviy operatsiyalar amalga oshirilmoqda. Shunga qaramasdan tijorat banklari faoliyatida kredit operatsiyalarining o‘rni alohida bo‘lib, birlamchi ahamiyatini saqlab qoldi. Ayni vaqtda, banklar faoliyatida kreditlash amaliyotining o‘rni va ahamiyati kundan - kunga oshib bormoqda. Xalqaro bank amaliyoti rivojlanishining hozirgi bosqichida kreditlarning yalpi ichki mahsulotga nisbatan salmog‘ining o‘sib borish tendensiyasi kuzatilmoqda. Masalan, G‘arbiy Yevropa mamlakatlarida bu ko‘rsatkichning o‘rtacha darajasi 42 foizni, Yaponiyada 64 foizni, Rossiyada 17 foizni tashkil etgan. Bank kreditlarining yalpi ichki mahsulotga nisbatan salmog‘ining oshishi iqtisodiyotning kredit resurslariga bo‘lgan ehtiyojini qondirish darajasini oshayotganligidan dalolat beradi. Bu jarayon, pirovard natijada, iqtisodiy o‘sish uchun qulay zamin hozirlaydi. Shunday ekan kreditlash amaliyotining tijorat banklari faoliyatida tutgan o‘rnini baholashda kredit qo‘yilmalarining YaIMdagi xamda tijorat banklarining aktivlaridagi salmog‘ini o‘rganish muhim ahamiyat kasb etadi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
|
bet | 16/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq RenatFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: - European Central Bank Report 2022. –Fr//M.: 2023. – Р. 85.
- FCI annual review – 2020.
- “International Financial Statistics” бюллетени маълумотлари.
- “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filialining yillik moliyaviy hisobotlari – Toshkent. 2019-2023.
- O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2019–2023 yillardagi faoliyati to‘g‘risida hisobot.
- “Bozor pul kredit” jurnalining 2021-2022 yillardagi sonlari.
- Internet saytlari:
- − http://www.uba.uz- O‘zbekiston Banklar Asotsiatsiyasi rasmiy sayti
- − http://www.lex.uz- O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlar to‘plami
- − http://www.cbu.uz- O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining vebsayti
|
| |
7 - Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish

|
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish
|
bet | 14/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq Renat20.6
7
|
Ajratilgan kredit (mln.so‘m)
|
9 437
| Tijorat banklari kredit amaliyotini takomillashtirish doirasida banklar kreditlariga bo‘lgan talabni imkon boricha to‘liq qondirish maqsadida Tijorat banklari resurs bazasini mustahkamlash uchun yangi manbalarni qidirish, bunda depozitlarga to‘lanadigan foizlarni oshirish va shu orqali kredit ajratish salohiyati ortishi, buning natijasida jamiyatning banklarga bo‘lgan ishonchi ortib, o‘zlarining bo‘sh pul mablag‘larini tijorat banklarida qo‘yish jarayoni tezlashadi. Ikkinchidan, hozirda tijorat banklari kreditlash vaqtida kredit ta’minoti sifatida qabul qilinadigan garov mulkini mavjud qonunchilikka asosan kredit muddatiga teng muddatga sug‘urta qilinishi lozim 7. Banklarning kreditlash samaradorligini takomillashtirish yo’nalishlari - Bozor iqtisodiyoti sharoitida tijorat banklarining kreditlash amaliyotini takomillashtirish xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning aylanma mablag‘larni to‘ldirish imkoniyatini oshirish, monetizatsiya koeffisientining darajasini oshirishga xizmat qiladi.
- Tadqiqotning oldingi boblarida amalga oshirilgan tahlil natijalari respublikamiz tijorat banklarining kreditlash amaliyotini takomillashtirish borasida qator muammolarni mavjudligini ko‘rsatdi. Tadqiqot jarayonida mavjud muammolar yuzasidan asosiy takliflarni oldingi paragrafda muammolar bilan birga keltirishga xarakat qildik. Ushbu paragrafda esa kreditlash amaliyotini takomillashtirish uchun yuqoridagilardan tashqari muammolarga to‘xtalamiz.
Bank xodimlari korxonaning balans hisobotlari to‘g‘ri tuzilganligini aniqlaganlaridan so‘nggina kompyuter dasturidan foydalanishlari zarur. Lekin bank xodimlari balans hisobotlaridagi ko‘rsatkichlarning haqqoniyligini, aktiv va passiv qismdagi qiymatlarning o‘zaro bog‘lanish asoslarini tekshirmay turib, kompyuter dasturlari orqali korxonaning to‘lov qobiliyatini, kredit to‘loviga layoqatliligini aniqlaydilar. Natijada, korxona tomonidan ko‘rsatkichlari haqqoniy bo‘lmagan hisobotlarning taqdim etilishi mijozlarni kredit to‘loviga layoqatlilikning asossiz ravishda birinchi yoki ikkinchi sinf toifasiga kiritilishiga olib kelmoqda. Bank xodimi esa, kompyuter dasturida aniqlangan natijalar asosida kredit qo‘mitasiga ijobiy xulosa beradi. Kredit qo‘mitasi ham bank kredit nozirining mazkur xulosasiga tayangan holda kredit berish yuzasidan ijobiy qaror qabul qiladi.
|
| |
2022 - Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish

|
Xulosa Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati Kirish
|
bet | 9/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq Renat2021
|
2022
|
2023
|
1
|
Berilgan kreditlar va boshqa mablag‘larni joylashtirishdan olingan foizlar
|
56,42
|
56,87
|
56,17
|
57,46
|
59,76
|
2
|
Komission daromadlar
|
34,70
|
33,18
|
33,91
|
31,97
|
29,91
|
3
|
Xorijiy valyutadagi
daromadlar
|
4,65
|
4,55
|
3,43
|
4,05
|
4,25
|
4
|
Tijorat operatsiyalaridan
olingan daromadlar
|
0,02
|
0,0001
|
0,0007
|
0,0008
|
0,0016
|
5
|
Investisiyadan olingan
daromadlar
|
0,48
|
0,91
|
1,46
|
1,27
|
1,07
|
6
|
Boshqa daromadlar
|
3,78
|
4,49
|
5,03
|
5,25
|
5,00
|
|
JAMI
|
100,0
|
100,0
|
100,0
|
100,0
|
100,0
| Banklarning daromadlari tarkibida berilgan kreditlar va boshqa mablag‘larni joylashtirishdan olingan foizlar yuqori salmoqqa ega bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2019 yilda 56,42 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2023 yilda esa, 59,76 foizni tashkil etmoqda. Banklarning daromadlari tarkibida tijorat operatsiyalaridan olingan daromadlar va investisiyadan olingan daromadlar eng past salmoqqa ega bo‘lib, 2021 yilda investisiyadan olingan daromadlar birmuncha ko‘payib, bu ko‘rsatkich jami daromadlar tarkibida 1,46 foizga oshgan. 2023 yilda esa, investisiyadan olingan daromadlar 0,39 foizli punktga pasaygan Shu bilan bir qatorda, tijorat banklari daromadlari tarkibida komission daromadlar ham birmuncha yuqori salmoqqa ega bo‘lib turibdi. 2019 yilda tijorat banklari komission daromadlarining jami daromadlardagi hissasi 34,7 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2023 yilda esa, bu ko‘rsatkich 4,79 foizli punktga sezilarli ravishda pasaygan. “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali tomonidan ko‘rsatilgan mikromoliyaviy xizmatlar (mlrd. so’m)
Xizmatlar
|
2020 yil
|
2021 yil
|
2022 yil
|
2023 yil
|
Mikromoliyaviy
Xizmatlar
|
245,8
|
296,7
|
362,1
|
91,7
|
Shundan:
kollej bitiruvchilari
|
21,4
|
37,4
|
48,1
|
36,6
|
Tadbirkor Ayollar
|
58,8
|
74,4
|
90,2
|
77,5
| Respublikaning barcha tijorat banklari tomonidan kichik biznesga ajratilgan kreditlarda bank ulushi 7 foizni, jumladan mikromoliyaviy xizmatlarda 14,3 foizni hamda banklar kreditlari hisobidan yaratilgan ish o‘rinlari bo‘yicha 7,9 foizni tashkil etdi. Shu jumladan, Respublika bank tizimi orqali tadbirkor ayollarni moliyaviy qo‘llab-quvvatlashga ajratilgan kreditlarda “Hamkorbank” ATB Samarqand viloyat Urgut filiali ulushi 7,2 foizni va kasb-hunar maktab bitiruvchilariga ajratilgan kreditlarda 17,3 foizni tashkil etdi. Bankda birgina 2023 yilda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sub’ektlariga 91,7 mlrd. so‘mlik mikromoliyaviy xizmatlar ko‘rsatildi. Ushbu ko‘rsatkich har yili oshirib borilmoqda.
|
| |
TAKLIFLAR - Maktablarda sinf rahbarlari faoliyatining samaradorligini oshirish

|
Maktablarda sinf rahbarlari faoliyatining samaradorligini oshirish
|
bet | 6/6 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #252681 |
Bog'liq Sinf rahbarlari faoliyatining samaradorligini oshirishTAKLIFLAR:
Maktabda sinf rahbarining samaradorligini oshirish uchun quyidagi amaliyotlarni amalga oshirish tavsiya etiladi:
1. Sinf rahbarlari uchun turli ta’lim sohalari mutaxassislari ishtirokida muntazam ravishda o‘quv tadbirlari va seminarlar tashkil etish.
2. Ilg’or tajribalarni muhokama qilish va umumiy muammolarni hal qilish uchun sinf rahbarlari o’rtasida yordam va tajriba almashish tarmog’ini yaratish.
3. O’quvchilar, ota-onalar va hamkasblarning fikr-mulohazalaridan foydalangan holda sinf rahbari faoliyati samaradorligini tahlil qilish.
4. Sinf rahbarlarini kasbiy mahorat va malakalarni shakllantirishda malaka oshirish dasturlari va murabbiylik orqali qo‘llab-quvvatlash.
CHORA TADBIRLAR:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
M.Xaydarov. Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilaming mehnat tarbiyasida xalq an'analaridan foydalanish. - T., "Yozuvchi", 1995.
Z.Qo‘ziev. Sinf rahbari ishini tashkil etish va rejalashtirish. - T., 1997.
J.Yoidoshev. O‘quvchi m a'naviyatini shakllantirish. - T., «Sharq». 2000.
R.Mavlonova, O.To'raeva, K.Xoliqberdiev. Pedagogika. - T.: "O‘qituvchi", 2002.
A.J.Jo'raev. Tarbiyaviy darslarni o'tish. -T ., "O‘qituvchi", 1994.
|
| |
Jahon faktoring bozorida mintaqalar ulushi 2023-y

|
Jahon faktoring bozorida mintaqalar ulushi 2023-y
|
bet | 5/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq RenatJahon faktoring bozorida mintaqalar ulushi 2023-y
Yuqoridagi ma’lumotlar bu mamlakatlarda kreditlsh amaliyotining anchayin kengligidan va rivojlanganligidan dalolat beradi. Jahonda keng qo‘llaniladigan kreditlash shakllaridan biri sifatida faktoringni ta’kidlash mumkin, bu kreditlash shakli jahon amaliyotida Tovar va xizmatlar yetkazib beruvchining pul mablag‘lari bilan taminlashda eng maqbul moliyaashtirish usullaridan biridir va muddati ham qisqaligi (asosan 90 kungacha) faktoring bilan shug‘ullanuvchi banklar va kompaniyalar uchun juda qulaylik tug‘diradi. Rivojlangan mamlakatlarda banklardan ham ko‘ra bu kreditni faktoring kompaniyalari ko‘plab taqdim etadilar, 2022 yilda 2.3 trln yevrodan ortiq, 2023 yili esa 2.4 trln yevrodan ortiq faktoring kreditlari ajratilgan jahonda.
Mintaqalar borasida olib qaraydigan bo‘lsak faktoring Yevropada juda rivojlangan kreditlash shakli hisoblanadi (jahon faktoring bozorining qariyb 67% ulushi shu mintaqaga hissasiga to‘g‘ri keladi), keying o‘rinda esa Osiyo mintaqasini aytish mumkin (Osiyo minyaqasining jahon faktoring bozoridagi ulushi 24% ni tashkil etadi). Jahonda faktoring juda keng qo‘llaniladigan mamlakatlar sifatida Buyuk Britaniya (320 mlrd yevrodan ortiq yilik faktoring krediti summasi) va Xitoyni (yillik 300 mlrd yevrodan ortiq faktoring krediti summasi) misol qilib keltirish mumkin, chunki bu mamlakatlar so‘ngi yillarda faktoring kreditlari hajmi bo‘yicha o‘z mintaqalarida ham dunyoda ham yetakchilik qilmoqda. 2017-2021 yillarda Xitoy karvonboshilik qilgan bo‘lsa undan keyin Buyuk Britaniya Jahonda yetakchi bo‘lib turibdi. Xitoyda faktoring bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalar juda ko‘p bo‘lib ularning soni 5600 tadan oshadi.
Osiyo-okeaniya mintaqasi faktoring bozorida mamlakatlar ulushi
Yuqorida berilgan diagramma ma’lumotlaridan ko‘rinadiki eksport salohiyati jahondagi eng yuqori bo‘lgan davlat Xitoy Osiyo qit’asidagi jami faktoringning yarmidan ko‘pini amalga oshiradi. Buyuk Britaniya esa Yevropada amalga oshiriladigan Faktoring kreditlarining qariyb 20% dan ortiq qismini o‘zida jamlaydi, bu borada Fransiya va Germaniya davlatlari undan keyingi o‘rinlarni band etadi bu mamlakatlarda ham bu kredit turi keng qo‘llaniladi.
Yaponiya tijorat banklari kreditlash amaliyotiga nazar tashlar ekanmiz yuqorida berilgan diagrammalardan ma’lumki faktoring kreditlari berish bo‘yicha bu mamlakat Osiyoda Xitoydan so‘ng ikkinchi o‘rinda turadi va yiliga 50 milliard yevroga yaqin faktoring kreditlari taqdim etiladi bu mamlakatda, faraz qilish uchun - bu summa yevroning so‘mga nisbatan kursi bo‘yicha oladigan bo‘lsak, mamlakatimiz yalpi ichki mahsulotidan ikki barobar ko‘p deganidir, bu esa mamlakatda kreditlash amaliyoti kengligidan belgi beradi Yaponiyada veksellar muomalasi ha rivojlanganligi bois veksellar garovi ostidagi, veksellarni qayta hisobga olgan holda amalga oshiriladigan kredit shakllari yaxshi rivojlangan.
|
| |
Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari

|
Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari
|
bet | 1/9 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 67,06 Kb. | | #132705 |
Mavzu: Raqobat va monopoliya Narxning mohiyati va shakllanish xususiyatlari.
1. Raqobatning mohiyati va obyektiv asoslari. Raqob turlari. Raqobat bozori turlari, usullari.
2. Monopoliyaning mohiyati va turlari. Davlatning monopoliyalarga qarshi tadbirlari
3. Narxning mazmuni va uning obektiv asoslari. Narxnin turlari.
4. Narx tashkil topishining bozor mexanizmi.
5. Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Raqobatning mohiyati va obyektiv asoslari. Raqob turlari. Raqobat bozori turlari, usullari.
Bozor va bozor iqtisodiyotini tartiblashtirish va uni boshqarishda talab, taklif, narx va raqobat usullari qo’llaniladi. Raqobat ko’p qirrali iqtisodiy xodisa bo’lib, u bozorning barcha sub‘ektlari o’rtasidagi murakkab munosabatlarni ifodalaydi.
Raqobat – bozor sub‘ektlari iqtisodiy manfaatlarining to’qnashuvidan iborat bo’lib, ular o’rtasidagi yuqori foyda va ko’proq naflilikka ega bo’lish uchun kurashni anglatadi. Raqobatning mazmuni, uning vazifalarini ko’rib chiqish orqali yanada kengroq namoyon bo’ladi.
Hozirgi bozor iqtisodiyotida raqobatning quyidagi asosiy vazifalarini ajratib ko’rsatish mumkin:
1. Tartibga solish vazifasi;
2. Resurslarni joylashtirish vazifasi;
3. Innovatsion vazifa;
4. Moslashtirish vazifasi;
5. Taqsimlash vazifasi;
6. Nazorat qilish vazifasi.
Raqobat ishtirokchilari quyidagi sub‘ektlardan iborat bo’ladi:
1. Ishlab chiqaruvchi va sotuvchilar o’rtasida;
2. Iste‘molchi va xaridorlar o’rtasidа.
Ularning asosiy maqsadlari ko’proq foyda olish va ko’proq naflilikka erishishdir. Buni chizma ko’rinishda ham tasvirlash mumkin.
Raqobatning tartibga solish vazifasi - bu ishlab chiqarishni talabga (iste‘mol) muvofiqlashtirish maqsadida taklifga ta‘sir o’tkazishdan iborat. Talab ko’p bo’lsa, taklif ko’payadi va narxga ham bog’liq bo’ladi, iqtisodiyot bozor qonunlari asosida tartibga solinadi.
Raqobatning resurslarni joylashtirish vazifasi ishlab chiqarish omillarini ular eng ko’p samara beradigan korxona, hudud va mintaqalarga oqilona joylashtirish imkonini beradi.
Raqobatning innovatsion vazifasi – fan-texnika taraqqiyoti yutuqlariga asoslanuvchi hamda bozor iqtisodiyoti sub‘ektlarining rivojlanishini taqozo etuvchi turli kurinishdagi yangiliklarning joriy etilishini bildiradi.
Raqobatning taqsimlash vazifasi – ishlab chiqarilgan ne‘matlar yalpi hajmi (YaIM)ning iste‘molchilar o’rtasida taqsimlanishiga bevosita va bilvosita ta‘sir o’tkazadi.
Raqobatning nazorat qilish vazifasi bozordagi ba‘zi ishtirokchilarning boshqa bir ishtirokchilar ustidan monopolistik hukmronlik o’rnatishiga yo’l qo’ymaslikka yo’naltiriladi.
|
| |
1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti

1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti
Download
0,51 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/23
Sana
01.12.2023
Hajmi
0,51 Mb.
#108934
Download
0,51 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. Shaxsiy kompyuterlarning dasturli ta‘minoti
Download
0,51 Mb.
Matnni ko'rish
Parts» nomli qarz oluvchi qobiliyatini tahlil qilish usuli keng tarqalgan bo’lib, unda

|
Parts» nomli qarz oluvchi qobiliyatini tahlil qilish usuli keng tarqalgan bo’lib, unda
|
bet | 4/16 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 483,63 Kb. | | #255001 |
Bog'liq RenatParts» nomli qarz oluvchi qobiliyatini tahlil qilish usuli keng tarqalgan bo’lib, unda
Amount – ssudaning hajmi;
Repayment – qarzni to’lash;
Security – ssudaning ta’minlanganligi kabilar tahlil qilinadi
Mert – muddati;
Purpose – kreditning maqsadi;
Mijozlarning kreditga layoqatliligini tekshirishning boshqa usullari ham mavjud. Mijozning kreditga layoqatliligi asosida mijozning faoliyatini xarakterlaydigan zarur axborotlarni yig’ish yotadi. AQSh va boshqa G’arb mamlakatlarida mijozning kreditga layoqatliligini tahlil qilishda banklar uchun maxsus huquqiy norma va qonunlar mavjud. Xorijiy davlatlar amaliyotida mijozning pul oqimi chuqur tahlil qilinadi. Pul oqimi mijozning o’z xarajatlarini qoplash va qarzlarni o’z resurslari hisobidan to’lash qobiliyatining o’lchamidir. Bunday tahlil turlicha olib boriladi, jumladan, bu maqsadda qarz oluvchining pul mablag’larining harakat hisobotidan foydalanishi mumkin. Buning uchun mijoz pul mablag’larining harakati haqidagi hisoboti tuziladi va u quyidagi savollarga javob berishga imkoniyat beradi. 3. Xorijiy davlatlarning bank amaliyotda foydalaniladigan kreditlash shakllari va usullari borasidagi tajribasi Kreditlash borasida xorijiy amaliyot va tajribaga nazar tashlar ekanmiz, ko‘p mamlakatlarda xususan rivojlangan mamlakatlarda yoki yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlariga ega mamlakatlarda kreditlash amaliyotining ancha rivojlanganligini ko‘rishimiz mumkin. Xususan bir qator g‘arbiy yevropa mamlakatlari: Germaniya, Fransiya, va Buyuk Britaniyad - bozor iqtisodyoti va bank tizimi o‘ta rivojlangan davlatlarda so‘ngi yillarda banklar va boshqa moliyaviy institutlar tomonidan taqdim etilgan barcha kreditlarning umumiy miqdorining ular yalpi ichki mahsulotidagi ulushi 150 % ni tashkil etadi, iqtisodiyoti qudratli Xitoyda bu ko‘rsatkich 200% dan ortiq, Yaponiyada 350%, Amerika Qo‘shma Shtatlarida ham yuqori – YaIM ga nisbatan 2 baravardan ortiqni tashkil etadi. (taqqoslash uchun - bizning mamlakatda bu ko‘rsatkich 2017-yil yakuni bo‘yicha 44% ga teng)
|
| |
Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti nurafshon Kriptografiya amaliy topshiriq-6.......

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI
VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI NURAFSHON
FILIALI
710-21 GURUH TALABASI
KAMBAROV SARDORNING
KRIPTOGRAFIYA 2 FANIDAN
AMALIY TOPSHIRIQ - 6
NURAFSHON - 2024
Amaliy topshiriq - 6.
Mavzu:
OpenSSL (RSA) kutubxonasidan foydalangan holda ochiq kalitlarni
shifrlash algoritmlari yordamida ma'lumotlarni shifrlash.
Nazariy qism.
RSA (Rivest, Shamir va Adlemanning qisqartmasi) katta
yarim tub
sonlarni faktoring
qilish
muammosining hisoblash
murakkabligiga
asoslangan
ochiq kalitli kriptografik algoritmdir
.
RSA kriptotizimi ham shifrlash
, ham
raqamli imzo
uchun mos bo'lgan
birinchi
tizim
edi
.
Algoritm
ko'plab
kriptografik
dasturlarda,
jumladan
PGP
,
S/MIME
,
TLS
/
SSL
,
IPSEC
/
IKE
va boshqalarda qo'llaniladi.
Ommaviy-xususiy kalitlarni shifrlash algoritmi kontseptsiyani 1976 yilda nashr
etgan
Uitfild Diffi
va
Martin Xelmanga
tegishli . Shuningdek, ular raqamli
imzolarni joriy qilishdi va raqamlar nazariyasini qo'llashga harakat qilishdi.
Ularning formulasi ba'zi bir tub modul sonini eksponensiallashtirish orqali
yaratilgan umumiy maxfiy kalitdan foydalangan. Biroq, ular bir tomonlama
funktsiyani amalga oshirish muammosini ochiq qoldirdilar, ehtimol o'sha paytda
faktorizatsiyaning murakkabligi yaxshi tushunilmagan.
MITdagi Ron Rivest, Adi Shamir va Leonard Adleman bir yil davomida
invertatsiya qilish qiyin bo'lgan bir tomonlama funktsiyani yaratishga bir necha bor
urinishdi. Rivest va Shamir kompyuter olimlari sifatida ko'plab potentsial
funktsiyalarni taklif qilishdi va matematik bo'lgan Adleman ularning zaif
tomonlarini topishga mas'ul edi. Ular turli xil yondashuvlarni sinab ko'rdilar,
jumladan, "shamka" va "o'zgartirish polinomlari". Bir muncha vaqt ular bir-biriga
zid bo'lgan talablar tufayli erishmoqchi bo'lgan narsaga imkonsiz deb o'ylashdi.
1977 yil aprel oyida ular Fisih bayramini talabalardan birining uyida o'tkazdilar va
ko'p Manischewitz sharobini ichishdi, keyin yarim tunda uylariga qaytishdi. Rivest
uxlay olmay, matematika darsligi bilan divanga yotib, o‘zining bir tomonlama
funksiyasi haqida o‘ylay boshladi. U tunning qolgan qismini o‘z g‘oyasini
rasmiylashtirish bilan o‘tkazdi va tongga yaqin qog‘ozning katta qismi tayyor
bo‘ldi. Algoritm endi RSA deb nomlanadi - ularning familiyasining bosh harflari
qog'ozdagi kabi tartibda.
Britaniya razvedka xizmati
Hukumat Aloqa Bosh qarorgohida
(GCHQ)
ishlaydigan ingliz matematigi Klifford Koks 1973 yilda ichki hujjatda ekvivalent
tizimni tasvirlab bergan. Biroq, o'sha paytda uni amalga oshirish uchun nisbatan
qimmat kompyuterlar talab qilinganini hisobga olsak, u asosan bir tizim deb
hisoblangan. qiziquvchanlik va, Ma'lumki, u hech qachon ishlatilmagan. Biroq,
uning kashfiyoti faqat 1997 yilda o'ta kuchli tasnifi tufayli aniqlandi.
Amaliy qism:
Document Outline
|