Suhbatdoshning nutqini tahlil etish

|
Suhbatdoshning nutqini tahlil etish
|
bet | 108/154 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #125798 |
Bog'liq Psixodiagnostika-fayllar.orgSuhbatdoshning nutqini tahlil etish. Muloqot davomida suhbatdoshimiz qaysi reprezentativ tizimga asoslanishini aniqlashning asosiy uslublaridan biri uning so’zlarini tahlil etishdir. Odatda, kundalik muloqot davomida odamlar gapning sintaktik tuzilmasi va so’zlarga beixtiyor murojaat etadilar. O’zga kimsaning gapidagi so’zlarga e’tibor bergan holda uning hayot tajribasi va shaxsiy xislatlarini aniqlab olish qiyin emas. Gapning ega, sifat va ravish qismlari ayni paytdagi reprezentativ tizimni aks ettiradi. Aynan shunday so’zlar majmuasi u yoki bu reprezentativ tizim yetakchi bo’lgan kimsalarda turlicha ko’rinishga ega. Quyida turli reprezentativ tizimga moyil kishilar nutqida uchrovchi so’zlar qatori bayon etilgan:
Vizual reperezentativ tizimli kimsaning nutqida – ko’rish, qarash, tasavvur etish, aniq, uzoqni ko’zlab, oldindan ko’rish, narsalarga e’tibor berish, ko’rsatmok, xayolan, kuzatish, qarashlar, o’xshash, tasvir, noaniq va shu kabi so’zlar ko’p uchraydi.
Audial reprezentativ tizimga mansub kishining nutqida – eshitmoq, tinglamoq, eshitilmoq, aks sado kabi, shovqin, tinch, tovushning turli ohanglari, pichirlab aytmoq, tadaffuz etmoq, aniq eshitmoq kabi so’zlar tez-tez uchraydi.
Kinestetik uchun esa – sezmoq, his etmoq, sinmoq, tutib olmoq, (fikrni) ilg’ab olmoq, sovuq, issiq, qattiq, urinmoq, qiyin, bosim, bosmoq, ko’z yugurtirib chiqish, sezgir, tegizmoq, tiyib turish yoki tura olmaslik va shu kabi so’zlar ko’p uchraydi.
Shaxsiy hisobotlar. Inson o’zini qaysi reprezentativ tizimga mansub deb hisoblashi.
Turli reprezentativ tizimlar yetakchi bo’lgan kimsalar muloqotida ba’zi bir qiyinchiliklar uchrashi mumkin. Masalan, vizual reyerezentativ tizimga asoslanib bayon etilayotgan axborotni kinestetik odam axborot yetishmovchiligi sifatida qabul qilishi mumkin.
Ikki reprezentativ tizimga mansub kimsalar muloqotidagi ziddiyatni kuzatar ekanmiz, xizmat yuzasidan bo’lgan vaziyat xodim va rahbar munosabatlarida quyidagi muammoni tug’dirishi mumkin – rahbar-vizual biron masalani xodim-audialga tushuntirar ekan, rahbar xodimning tinglayotganini diqqat bilan kuzatadi va xodim bir tomonga o’girilib quloq tutib turganini ko’rib bu holatni e’tiborsiz ravishda tinglash deb talqin etishi mumkin. Aslida esa audial uchun aynan shunday tana holati ma’lumotni tinglash uchun qulaydir. Turli reprezentativ tizimga mansub bir oila a’zolari o’rtasidagi munosabatlar hatto mojarolarga ham olib keladi. Ota farzandini koyir ekan, farzand kuchli hislar og’ushida bo’ladi va yerga qarab turadi (haqiqiy kinestetik holati). Farzandining harakatlarini kuzatib turgan va vizual reprezentativ tizim ustunlik qilayotgan ota esa farzandining e’tiborini suhbatga yo’naltirish maqsadida uni koyiy boshlaydi: “Men senga gapirayapman, sen esa nima haqida o’ylayapsan? Qani, ko’zimga qarachi”. Ayni paytda ota uchun farzandining tushunganligi alomati, uning ota tomonga nigoh tashlashi bo’lib hisoblanadi. Agar shunday holat yuz bermasa, demak, ota farzandining e’tibori boshqa narsalarga yo’nalgan, deb yo’yadi.
Turli rerezentativ tizimga mansub kishilar, masalan rahbar va xodim suhbatida qo’llanuvchi so’zlar ham orada ma’lum ziddiyatni yuzaga keltiradi.
Xodim qaysi reprezentativ tizim orqali ma’lumotni qabul qilishi, yodda saqlashi va ongida qayta ishlashi xususiyatlarini bilish beriladigan topshiriqni unga yanada moslashtirib bayon etish imkonini beradi. Vizual xodimga masalani tushuntirish davomida uning tasavvuriga asoslanish, tasvirlash va chizmadan foydalangan ma’qul. Audial xodimga esa uning idrok xususiyatiga mos so’zlarni tanlash va ma’lumotning mantiqiy tomoniga e’tibor bergan holda bayon etish kerak. Kinestetik reprezentativ tizim yetakchi bo’lgan xodimga esa ma’lumotda hissiyot va tuyg’uni ifodalovchi tushunchalar, vazifaning tarkibiy bo’laklariga muvofiq paydo bo’luvchi turli sezgi hislari mujassamlashgan bo’lgani ma’qul. Masalan, “… eshikdan ichkariga kirganingizda qarshingizda katta harflar bilan yozib qo’yilgan…”. Ushbu qisqa matndagi tagi chizilgan so’zlar aynan kinestetiklarga xos kalit so’zlar bo’lib hisoblanadi. Yetakchi rerezentativ tizimlari turlicha bo’lgan ikki xodimning telefondagi suhbati quyidagicha o’tishi mumkin:
“Audial: – Meni diqqat bilan eshit, muhim topshiriq bor, yaxshilab tushunib ol.
Vizual: – Bunday muhim masalani telefon orqali hal qilib bo’lmaydi, kel ko’rishib gaplashib olaylik”.
Kezi kelganda shuni aytish kerakki, odatda audial tipiga mansub kimsalar telefon orqali ishlarni hal etishni ma’qul ko’rishadi. Telefonning ishlamay qolishi ular uchun ish kunining samarasiz o’tishi belgisidir. Vizual kimsa bitta chiroq yonib turgan joyda ikkinchisini izlaydi va hamma narsa ko’z ostida bo’lishini xohlaydi. “Ming bor eshitgandan ko’ra, bir marta ko’rgan afzal” maqoli vizuallarning hayot tamoyilidir. Kinestetik uchun esa xonadagi jihozlarning qulay joylashganligi, ayniqsa o’tiradigan stul va suyanadigan stolining qulayligi katta ahamiyatga ega.
Xodimlarning yetakchi reprezentativ tizimga mansubligini bilish ular o’rtasidagi ba’zi tushunmovchiliklar, muqarrar bulgan ziddiyatlarni oldini olish imkonini beradi.
|
| |