nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Atmosferada suvning harakati

|
Atmosferada suvning harakati
|
bet | 67/86 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 1,98 Mb. | | #137276 |
Atmosferada suvning harakati
Atmosferadagi suvning miqdori juda kam bo’lishiga qaramasdan u juda katta ahamiyatga ega. Atmosfera hamma suv havzalarini yaxlit suv aylanish tizimiga birlashtirib turadi. Atmosferadagi hamma suvlar Yer yuzasiga tushgan holda, u 25 mm. qalinlikdagi qatlamni hosil qiladi.
Atmosferani harakatchanliligi tufayli suv almashinishi juda tez sodir bo’ladi. Atmosferadagi suv bir yilda 45 marta to’la almashinadi (yangilanadi), bu ya’ni atmosferada har 8 kunda suv yangilanib turadi demakdir. Natijada Yer yuzasiga atmosferadan yoqqan yog’in 1,1 m. qalinlikka ega.
Atmosferaga suv asosan bug’lanish tufayli o’tadi. Yer yuzasidan yiliga 577 1012m3 suv bug’lanadi, uning 505 1012m3 okean yuzasidan bug’lanadi. Atmosferada ma’lum balandlikda bug’lar kondensasiyaga uchraydi.
Suv bug’lari bilan birga atmosferaga issiklik (bug’lanish natijasida yashiri shaklga o’tgan) o’tadi. Mazkur issiqlik radiasion byudjetning 80%ni tashkil qiladi. Kondensasiya jarayonida atmosferada yashirin issiqlikning ajralib chiqishi – atmosferadagi turli xil harakatlarning manbai hisoblanadi. SHuning uchun suv bug’larini “atmosferaning asosiy yoqilg’isi” deb atashadi.
Xo’jalikda suvning harakati
Inson xo’jalik faoliyatida asosan chuchuk suvdan foydalanadi. CHuchuk suv asosan xo’jalikda, sanoatda ishlatiladi hamda aholi tomonidan ichimlik suvi sifatida foydalaniladi.
Qishloqk xo’jaligida chuchuk suv sug’orma dehqonchilikda foydalaniladi, mazkur suvlarning 80% daryolarga qaytmaydi. Yiliga sug’orish uchun 1,9 1012m3 suv sarflanadi. Suv omborlari yuzasidan bug’lanish 0,07 1012m3 ni tashkil qiladi, ularning 5-10% qaytmaydi. Sanoatda issiqlik energetikasi suvni eng ko’p sarflaydigan soha hisoblanadi. Bu sohada suv bug’ hosil qilishda va agregatlarni sovitishda ishlatiladi.
Ichimlik suvi sifatida aholi tomonidan yiliga 0,12 1012m3 suv sarflanadi. Ammo xo’jalikda foydalaniladigan suvlar miqdori Yer yuzasidagi daryo oqimi miqdoriga nisbatan juda kam. Ammo daryo oqimi Yer yuzasida juda notekis taqsimlangan. Suvdan foydalanish darajasi ham Yer yuzasida juda notekis taqsimlangan. Suv sarfi aholi zich joylashgan hududlarda juda yuqori. SHuning uchun mazkur hududlarda oxirgi paytlarda suv resurslari bilan ta’minlash muammosi kelib chiqmoqda va ushbu muammo yildan – yilga dolzarb bo’lib kelmoqda. Mazkur muammoni hal qilish maqsadida suvlarni xududlararo taqsimlash amalga oshirilmoqda.
Hozirgi paytda xo’jalikda suvdan foydalanish tizimi tahminan quyidagicha: kommunal xo’jalikda – 0,44 1012m3g’yil; sanoatda – 1,9 1012, qishlok xo’jaligida – 3,4 1012, suv omborlari yuzasidan bug’lanish – 0,24 1012m3g’ yil. Jami jahon xo’jaligida yiliga 6 1012m3 suv sarflanadi yoki daryo oqimining 13%ini tashkil qiladi.
|
| |
A. V. Sadikova M. I. Toshpo'latova

A. V. Sadikova M. I. Toshpo'latova
Download
360,34 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
20.11.2023
Hajmi
360,34 Kb.
#102225
Download
360,34 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
A. V. Sadikova M. I. Toshpo'latova
Download
360,34 Kb.
Matnni ko'rish
-bob. Animatsiya - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

|
Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd Pdf ko'rish
|
bet | 505/510 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 14,88 Mb. | | #245028 |
Bog'liq 10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA17-bob. Animatsiya
Nazorat savollari
1.
Quyidagilarning istalgan kombinatsiyasi [2]:
•
Har bir qatlamni alohida boshqarish mumkin.
•
Tasvirning boshqariladigan har bir elementi...
•
oʻz qatlamiga ega boʻlishi kerak
2.
Maksimal to‘rt ball (ikki ball keyfreym uchun, ikki
ball harakat animatsiyasi uchun) [4].
Keyfreym
•
Har bir keyfreym tasvirdagi oʻzgarishni
ifodalaydi.
•
Animatsiya silliq bo‘lmaydi (fpsga bog‘liq)
Tvin
•
Boshlang‘ich va yakuniy nuqtalar
tayyorlanadi.
•
Kompyuter kadrlar orasida nima bo‘lishini
avtomatik ishlab chiqadi.
•
Animatsiya ravon va tekis bo‘ladi
3.
Bir obyektni boshqa obyektga oʻzgartirish 1
18-bob. Elektron xatlarni
birlashtirish
Nazorat savollari
1a)
Quyidagilarning barchasi [2]: xatni birlashtirish –
ismlar, manzillar kabi maʼlumotlarni manba
faylidan [1] xat, xabar kabi master hujjatga
qoʻshish 1
1b)
Quyidagilarning istalgan kombinatsiyasi [6]:
master hujjatni yaratish [1]; master hujjatni
maʼlumotlar manbasiga bogʻlash 1 birlashtirish
maydonlarining kodlarini kiritish [1]; master
hujjatning imlo va grammatikasini tekshirish [1];
master hujjatni vizual tekshirish 1 kerakli filtrlarni
oʻrnatish 1 tayyor hujjatni koʻzdan kechirish 1
koʻzdan kechirish jarayonida hujjatning toʻgʻriligini,
yozuvlar va maketini tekshirish [1]; mail merge
funksiyasini ishga tushirish [1].
2.
Quyidagilarning barchasi [4]: xizmat
koʻrsatish sanasini 1 manba fayli 1 hamda
foydalanuvchi belgilagan sana [1] bilan
taqqoslovchi filtr kerak 1
10/11-sinf Informatika va axborot texnologiyalari
ICT_STB_G10-11_ans_343-361_NT_R5_2023.indd 362
31.10.2023 10:06:53
|
| |
• master slayd yaratish;
•

37
Multimediadan maqsadli foydalanish
Loyiha xususiyatini ishlab chiqish
Yuqori sifatli multimedia taqdimotini yaratish uchun avvalo yaxshilab reja tuziladi.
Loyiha xususiyati (ba’zida “texnik topshiriq” ham deb yuritiladi) — taqdimotni
rejalashtirishning samarali usullaridan biri. Loyiha xususiyati animatsiya yoki videoga
moʻljallangan kadrlar jamlanmasiga oʻxshaydi. Bu usul slaydlarning har qanday
kontent tafsilotlari, dizayn va formatini aniq ifodalashga koʻmaklashadi.
Loyiha xususiyati, shu bilan birga, slayd oʻtishlari va animatsiyalar ijrosiga oid
tafsilotlar, har bir effektning triggerlari va vaqtini, jaranglaydigan maxsus ovozni oʻz
ichiga oladi. Qoʻshimchasiga unda slaydlarning bogʻlanishi haqida batafsil ma’lumot
ham beriladi.
Darsni boshlashdan avval
Quyidagilarni bilishingiz kerak:
• slaydga matn kiritish va tasvirlar joylash;
• slayd uchun turli maketlarni tanlash va kontentni formatlash;
• sahifa dizaynidan samarali foydalanish va auditoriya ehtiyojlariga mos taqdimot
yaratish;
• linklar qoʻshish va ulardan ketma-ketlikka rioya qilmaydigan taqdimotlar yaratishda
foydalanish;
• taqdimotga mos tasvirlarni qidirishda internetdan foydalanish;
• internetdan topilgan tasvirlarni qoʻllashda mualliflik huquqiga rioya qilish.
Kirish
Maqsadni ifodalab beruvchi multimedia taqdimotlarini yarata olish qimmatli koʻnikma
hisoblanadi. Masalan, kelajakda kasbiy faoliyat jarayonida va universitet kurslarida
oʻz haqingizda yoki muayyan mahsulotlar, xizmatlar yoki mavzularga oid axborotlar
taqdim etishda taqdimot yaratish koʻnikmasiga koʻp bor murojaat qilasiz.
Fanning o‘quv rejasidagi boshqa fanlar bilan o‘zaro bog‘liqligi

Mazkur famni o'qitish jarayonida zanionaviy (xususan interfaol) metodlari,
pedagogik va axborot-kommunikatsiya (mediata’Iim, amaliy dastur paketlari]
prezentatsion, elektron-didaktik) texnologiyalarni qo'llaniiish nazarda tutilgan.
-m a’ruza darslarida zanionaviy kompyuter texnologiyalari yordamida Tezentatsion
va elektron-didaktik texnologiyalardan;
-tanning asosiy tushunchalarini
kiritishga
bag'ishlangan
ma’ruza darslarini
muammoii ta’lim texnoiogiyasidan;
-amaliy m ashg’ulotlarda faoliyatli yondashuv texnoiogiyasidan;
-amaliy m ashg'ulotlarda kichik guruhlarda musobaqalari, aqliy hujum. arra
pedagogik tcxnologiyalaridan foydalanish nazarda tutiladi.
rpaMMbi 
/ Hon Hayn. 
p ea

|
rpaMMbi
/ Hon Hayn.
p eaBog'liq bsat-fan-dasturirpaMMbi
/ Hon Hayn.
p ea .
A.A Jleom beBa. Bbin. 4. M.: Eauacc. 2000. - 208 c.
10
1. www.tdpu.uz
2. www.pedagog.uz
3. www.ziyonet.uz
4. www.edu.uz
5. tdpu-lNTRANET.ped
6. http://solaris.surgut.ru/library/ - 3jieicrpoHnafl 6H6jiHOTCKa Co.anpHca
7. www.prometeus.nsc.ru/contents/books/slasten
8.
http://circ.mgpu.ru/works/74/DedovaLV/index.htm
nporpaMMHbiH
"MypaBeii
h
KoMnaHHa"
9. m vw .intline.ru
HHTepaicrHBHbiH 3aaannnK "AjiropHTMHKa 2.0"
M3iiaTejibCKnR ueHTp "MuTcpaKTHuiiaa
jihiimh
".
E le k tro n ta ’lim rc s u rs la ri
KOMnjieKT
YHe6H0-
|
| |
O'quv fanining maqsadi va vazifalari

-ilmiy. ilm iy metodik jurnallarda chop yetilgan va o ’quv adabiyotlarida mavjud
bo'lgan, Internet orqali bcrilgan o ’qitish jarayonida foydalanish mumkin bo’lgan
talim texnologiyalari haqidagi maqolalami va axborotlarni mustaqil o ’rganib,
taxlil
qila olish va ulardan o ’z am aliy raoliyatlarida foydalanish;
-matematika darsining o quv maqsadlari va vazifalarini loyihalashtira olish;
-o ’quvchi laming mustaqil ta'lim olish faoliyatlarini tashkil etish;
- innovatsion pedagogik tajribalami o’zlashtirish, amalga oshirish,
baholash va
takomillashtirish
ko 'nikmalariga ega bo 'lishi kerak.
-pedagogik texnologiyalar asosida darsning uslubiy ishlanmasini, texnolocik kartasini
tuzish;
-o quvchilam ing bilim ko’nikma va malakalarini nazorat qilishning samarali tizimini
amalga oshirish;
-o’quvchilam ing mustaqil ta'lim olish faoliyatlarini boshqarish;
-o ’quvchilar o ’quv-biluv faoliyatini
innovatsion tashkil etish
malakalariea esa
bo lishi kerak.
*
Amaliy niashg'ulotlarni tashkil etish bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyaiar

,ashkil etish uchun " - * ■
texnologiyasining tateblariga k o ^ t a k b a j i n 'e 'Cha ' k° nSpekt ta> y °rla sh. Modul
k o ’rib keladi. M a’ruza materialni -uxta o ’S
' "
!
83
ta>y«'-garlik
o quv materialiga diqqatni ko’proq jalb etish™
k
T ^ ™ vchi bunda>' usul
nazorat ishlariga tayyorgarlik ishlarini osonfashtiraH™
lalab a kons’ekii turli
sifatida baholanadi.
onlashtiradi. vaqtm tejaydi. Joriy nazorat
o;ZcS
srr °’z,ash,irish- ^ *
adabiyotlar va o ’z tajribasidan fovdalanean h„
h
"
,maVZUninS bir nech^
bayonidan iborat bo’ladi. Bundan ta s h S ri h
i q ‘Sqa'
’ tartibli’ sxemali
JS2‘^rwh“ ^ -S'-sssrcaisfi
> u g a ^ t ,nbVy h a to ,am X n i d baa
amali>’ ^ h g ’ulotlar
taniblab, egallagan amaliy ko’nikmalarin
u
^
savolnoma bo’yicha
texnologiyasi asosida tayyo r l a n g a ™ a 'i ,
^
UChun
modul
variantidagi topshiriqlam i bajaradl T av y o rh n i
/ 10 lamida ^ Itirilg a n o ’z
suhbat o ’tkazadi.O raliq nazorat sifatida'teholanadi
1
° ’qiluvchi *akka
O
W
uchun
q o ’shim cha o ’quv. ilmiy adabiyotlardan i n i f "
adabl-vollardan tashqari
tillardagi adabiyotlardan foydalanish rag’
B" da ™s
INTERNET tarm og’idan foydalanish

5. INTERNET tarm og’idan foydalanish
p
-
•
referat, kurs ishi, bitiruv malakaviy ishlarini v a - T T
’ boblarini ° ’2lashtirish.
manbalarini to’ish. ular bilan ishlash n a z o . T T
\
•m3VZ" bo' yicha INTERNET
rcyting ballari bilan rag'batlantiriladi.
'arm ing barchasida qo’shimcha
6. M a’ruza materialni mustaqil o’zlashtirkh
m v
,
materialning ayrim masalalari talabalar uchnn m
s^ ulotlarida ma’ruza
Bunday m avzular talabalar bilimlar daraiasin
,, , aqi1 , ° z |ashtirishga beriladi.
to’liq yoritilgan savollardan tanlanadi Talaba ma’
° qUV adab,> otlarda
tayyorlaydi, topshiriqlami bajaradi Bundav k h i,
23 inaler,al bo> icha konspekt
I an bo’yicha talabalar mustaqil o ’zlash tirish larT '',0" ^ n3/'°ral S' lal' da baholanadi-
'• “Ta'lini to’g ’risidagi» qonun va'«K ad r S T
7 T
^
Savo,,ar:
Res'ublikasida uzluksiz matematik ta'limni j K
f h v T T
° ‘zbekis[° '1
asoslari.
JOn> et|sl» va isloh qihshning m a’ruza
M u s ta q il t a ’lim n i ta s h k i, e fish n in g s h a k li va m a z m u n i
X
sin n a r
b° s h im e ' ich
* * * * * * *
S
S
f c
t“,' imi‘k X" ,k0' " k
• > * • —
X M
va
4. Moduli! dasturlarning turlari
ma'mZalar’
mUamm0,i
^boratoriyalar,
muammoli
amaliy
7
B ^ ^ a n ^ c f s i ^ lT’i:-;nnT
tSi0n
t£*Shkiliy ° ’yinlar' munozarali o ’yinlar
. uosnlang ich s n f o qituvchisinmg kompyuter savodxonligi.
8. O quvchilar b.I.m k o ’nikma va malakalarini kompyuter vositasida nazorat qilish.
7.
Ta'lim nm g faol mctodlari asosida tashkil etilsan m ashe’ulotlar Avrim
fao liv atin iT o H a
iab° rat0ri>'a mashg’ulotlarida talabalar o ’quv-biluv
ish ash bahs
' 183 r
1: 1^
jUft b° Nib- komandada’ kiehik guruhlarda
shlash, bahs, munozara. aqliy hujum, muammoli vazifalar. ,-Bumeranp, klaste,
konferentsiya kabi metodlardan foydalaniladi.
’
nazorat qiluvchi melodik ishlanmalar va boshqalardan foydalanish.
j E s a s s a s s s
U l l
lih l v ^ i h
•
mf ’8 Lilollarni^ video tasvirlarini tayyorlash va ulami
«lll,b baho,ash, o rgamshdagi talabalar mustaqil laoliyati.
L l a ^ J S a i r S '
™ am“
ko’ra olish malakasini, uni
: hi-
k
h- ■ h ' ■ IS,‘
azni belgilab olish. muammoning hal qilinish reiasini
“ * • * « *
, « i y,,„ i „ g yu2aga
i
'
Iaqo7f C| lad'8an shar<" ' yaratishdan iborat bo'ladi. Talaba o’z faolivatida
9
|
Fan dasturining inforinatsion-usiubiy ta’minoti

|
Fan dasturining inforinatsion-usiubiy ta’minotiBog'liq bsat-fan-dasturiFan dasturining inforinatsion-usiubiy ta’minoti
Didaktik vositalar
Jihozlar va uskunalar, moslamalar: elektron doska - Hitachi, LCD-monitor,
sistemali blok, klaviatura, sichqoncha, elektron ko'rsatgich (ukazka).
video-audio uskunalar: video va audiomagnitofon, mikrofon, kolonkalar.
kompyuter va m ultimediali vositalar: kompyuter, Dell tipidagi proyektor, DVD-
diskovod. W eb-kamera. video-ko‘z (glazok), planshet, plotter.
Foydalaniladigan asosiy adabiyotlar ro‘yxati
Asosiy adabiyotlar
1. BEST PRACTICE t o d a y ’s Standards for Teaching and Learning in America’s
Schools Third Edition. Steven Zemelman, Harvey Daniels, and Arthur Hyde
2. Jumayev M.E, Tadjiyeva Z .G '. Boshlang'ich sinflarda matematika o ‘qitish
metodikasi. (O O 'Y uchun darslik.) Toshkent. “Fan va texnologiyai” 2005 yil.
3. Jumayev M.E,
Boshlang'ich sinflarda matem atika o ‘qitish metodikasidan
praktikum. (O O 'Y uchun o'quv qo'llanm a ) Toshkent. "O 'qituvchi” 2004 yil.
4. Jumayev M.E. Boshlang'ich sinflarda matem atika o ’qitish metodikasidan
laboratoriya m ashg'ulotlari. (O O 'Y uchun o ‘quv qo’llanma) Toshkent. "Yangi asr
avlodi” 2006 yil.
5. Qayumova N.A. O 'qitishning axborot-ta’lim tizimi
sharoiti va unda axborot
kom munikatsiya texnologiyalari soxasi o'qituvchilarini tayyorlash. Monografiya-T.:
"Fan va texnologiya”, 2015.192 b.
Q o‘shimcha adabiyotlar
1 .Azizxo’jayeva N.N. Pedagogik texnolgiya va pedagogik maxorat. Toshkent,
Nizomiy nomidagi TDPU, 2003y
2.1 arbcrman B.L. va boshqlar. Oliy o'quv yurtlarida o'qitishning zamonaviy usullari.
-T o s h k e n t; 2003y.
3. BocoBa Jl. HH(|)opMaTHKa 5-6-fi KJiacc, B
hhom
, 2006.
4. Mopo3oaa Jl. "HapHcyft-Ka. KJieTOMKa 3a K.ieroHKOH". H3flaTejibCTBO EbicrpoB. M.
2006 ro.n.
5. llporpaMMHo-MeTOAHNecKHii
komiijickc
"MHP HHOOPMATMKM" pa3paooTaH
H3iiaTCj]bCTBOM "yHeGnasi KHHra" r. EKaTepnM6ypr
6. 06yHaiouiax nporpaMMa "Kopo.ieBCTBO KpHi>Torpa())Hn". H IT iy. 2002 roa
7. CeJieBKO P.K. lleaarorH'iecKMe xexHOJiorHH Ha ocuoBe ;(HjiaKTH‘iecKoro h mcto-
AHnecKoro ycoBepuieHCTBOBanHd
YBn.
- M.: HHM aiKOJii.Hhix rexnojiorHM. 2005. -
2 1 2 c.
8. HlKo.na 2100. npnopHjeTHbie HanpaBJienMsi pa3BHTHa O6pa3OBaTejii,ii0M npo-
|
| |
ASOSIY QISM
O 'quv fanining nazariy mashg'ulotlari mazmuni

Mehnat darslarida axborot texnologiyalaridan foydala-nish
Sinfdan tashqari ishlarni tashkil etishda axborot texnologiyalaridan foydala-nish
Boshlang'ich sin f o ’quvchilarini informatika ta’limiga tayyorlash
K ompyuterda foydalanuv-chiga m os muhitni tashkil etish, texnik xavfsizlikni
tushuntirish.
Axborot turlari, matnli va sonli axborotlar. Axborotlarni kodlashtirish.
A lgoritmlar, ulam ing turlari, xossalari
Mashq qildiruvchi dasturlar bilan ishlash. Grafik redaktorlar bilan ishlash.
Paint graf-
ik redaktori
Xorijiy mamlakatlarda boshlang’ich sinflarda informatika ta’limining tahlili.
O ’zbekistonda boshlang'ich sinflarda informatika ta'lim ining istiqbolli rejalari
3.1-mashg‘ulot - Maktabgacha va

45
Multimediadan maqsadli
foydalanish
Animatsiya effektini qo‘shish
Animatsiya effektini slayd kontentidagi rasm, tasvir va boshqa istalgan elementga
qoʻshish mumkin. Animatsiya taqdimot qiziqarliroq chiqishini ta’minlaydi. Odatdagi
(oʻrtacha) taqdimot zerikarli boʻladi. Shuning uchun auditoriya e’tiborini tortuvchi
elementlar taqdimotni yanada maroqli qiladi.
Taqdimotda animatsiyalardan e’tibor bilan foydalanish zarurligini yodda tutish kerak.
Masalan, butun slaydni jimirlaydigan (chalgʻituvchi) kontent bilan toʻldirish qiziqarli
tuyulishi mumkin, ammo tomoshabinlarni mazmunni qabul qilishdan chalgʻitadi, xayolini
olib qochadi. Animatsiyalar auditoriya taqdimot mazmunini anglashiga toʻsiq boʻlmasin va
noqulaylik tugʻdirmasin.
3.4-mashg‘ulot
Taqdimotni toʻliq avtomatlashtiring. Keyingi slaydga oʻtish uchun sichqoncha
tugmasini bosish talab etilmasin, har bir slayd 30 soniya ekranda turgach,
keyingisiga almashsin.
3.5-mashg‘ulot
Birinchi taqdimotingizga baraban effektini qoʻshing. Qoʻshilgan tovushni loyiha
rejangizga ham kiritishni unutmang.
Taqdimotni
My_Favourite_Things_v2.pptx nomi bilan saqlang.
davomiylik deyiladi. 
Oʻtish effekti davomiyligini oʻzgartirish uchun toʻgʻridan toʻgʻri 
Duration

43
Multimediadan maqsadli
foydalanish
Avtomatlashgan:
slaydlarni oʻtkazish
uchun tashqi ta’sir
talab etilmaydigan
taqdimot
Kalit so‘z
Agar ma’qul slayd oʻtish effekti va davomiyligi topilsa,
Apply To All
tugmasi bosiladi.
Effekt taqdimotdagi barcha slaydlar uchun amal qilishni boshlaydi.
Taqdimot slaydlari almashuvi qoʻlda, ya’ni sichqonchani bosish orqali yoki
avtomatlashgan tarzda sozlanadi. Avtomatik sozlash uchun bir slaydning ekrandagi
namoyish muddati belgilanadi.
Ushbu har ikki variantni taqdimot yaratayotganda sozlash mumkin (qoʻlda boshqarish
yoki avtomatlashgan). Taqdimot ma’lum bir vaqtdan keyin navbatdagi slaydga
avtomatik oʻtkazish yoki ekran tugmasini bosish va vaqt tugashidan ilgari keyingi
slaydga oʻtishga imkon berish uchun sozlanishi mumkin.
Bir slayddan ikkinchisiga oʻtish sozlamasi
Advance Slide deb nomlanadi. Sichqoncha
tugmasi yoki ekranni bosish (agar sensor ekranli kompyuterdan foydalanilsa) orqali
keyingi slaydga oʻtish uchun
On Mouse Click maydonidan foydalaniladi. Mazkur
sozlamani faollashtirish uchun shu maydonga belgi qoʻyiladi.
@edurtm_uz
O‘ylab ko‘ring - Maktabgacha va

Matnli hujjatlardan maqsadli
foydalanish
35
3. Tasvir oʻlchamini oʻzgartirganda tomonlar nisbatini saqlab qolish nima uchun
muhim?
4. Muayyan auditoriya uchun maqsadli hujjat yaratishda nimalarga ahamiyat berish
kerak?
@edurtm_uz
Multimediadan
maqsadli foydalanish
Bu modulda quyidagilarni bilib olasiz:
1
Taqdimotni rejalashtirish
2
Tegishli manba materiallarini aniqlash va tanlash
3
Oʻtishlar va animatsiyalarni qoʻshish
4
Vaqt, audio va trigger effektlarini qoʻshish
5
Taqdimot maqsadi auditoriyaga aniq yetib borishini
ta’minlash
Bu modulda yuqori sifatga ega raqamli multimedia taqdimotlarini yaratishda qoʻl
keluvchi muhim koʻnikmalarni rivojlantirasiz. Bunday muvaffaqiyatli multimedia
taqdimoti tayyorlashni oʻzlashtirish barcha kasb egalari uchun birdek foydali. Taqdimot
yordamida tadqiqotingiz natijalari, yillik savdo koʻrsatkichlari yoki yangi gʻoya
namoyishini samarali uddalaysiz.
Taqdimot yaratishda quyidagi omillarga alohida ahamiyat berish kerak:
1.
Auditoriya (taqdimotni tomosha qiluvchi odamlar).
2.
Maqsad (taqdimotning axborot yetkazishga, koʻrsatma berishga, koʻngil ochishga
yoki yuqoridagilarning barchasiga yoʻnalgani).
Taqdimot kontenti va format buyruqlari, jumladan, animatsiya va slaydlarning oʻtish
effektlarini tegishli auditoriya va maqsadga muvofiq tanlang.
Bu modulda siz
Microsoft PowerPoint yordamida multimedia taqdimoti yaratasiz. Yodda
tuting, taqdimotingiz hayvonot bogʻidagi ma’lumotlar oynasi uchun moʻljallangan.
Hayvonot bogʻlari, muzeylar, galereyalar va istirohat bogʻlaridagi ma’lumotlar oynasi
aksariyat odamlar uchun qiziqarli va muhim axborot manbasiga aylangan.
Shuningdek, quyidagilarni oʻrganasiz:
uqoridagi Sezar 3 kodi yordamida 
doʻstingizga shifrlangan xabar yozing 
Doʻstingizdan shifrni ochishni soʻrang
2

uqoridagi Sezar 3 kodi yordamida doʻstingizga shifrlangan xabar yozing Doʻstingizdan shifrni ochishni soʻrang 2
10-11-sinf Informatika va AT @E BAZA ISHREJA
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa uqoridagi Sezar 3 kodi yordamida doʻstingizga shifrlangan xabar yozing Doʻstingizdan shifrni ochishni soʻrang 2
|
M
sin In ormati a va a borot t nologi alari

olzarbli
Axborot foydalanish maqsadiga koʻra dolzarb
boʻlishi kerak Axborot tarkibida foydasiz qoʻshimcha
ma’lumotlarning borligi ularning orasidan foydali
ma’lumotni qidirib topishni qiyinlashtiradi
a silotlar ara asi
Axborot sifati yaxshi boʻlishi uchun unda zarur
miqdordagi tafsilotlar boʻlishi
kerak Axborotda
tafsilotlar juda kam yoki juda koʻp boʻlishi mumkin
Agar tafsilot juda koʻp boʻlsa, zaruriy ma’lumotni
ajratib olish qiyin boʻladi
Aksincha, tafsilotlar
yetarli boʻlmasa, axborotdan toʻgʻri
foydalanib
boʻlmaydi
oʻli li
Axborot sifatli boʻlishi uchun toʻliq boʻlishi kerak
arur boʻlgan barcha ma’lumotlarni qamrab olmagan
axborotdan tegishli tartibda foydalanib boʻlmaydi
Eski axborotlarga quyidagilar misol boʻladi
• 2011-yildan beri 500 ta namunaviy uy qurilgan
boʻlsa-da, oʻsha yilgi maʼlumotga asoslangan
shaharcha aholisi soni
oʻyinchi hisobni ochganiga qaramay, 5 daqiqa
davomida yangilanmagan oʻyin natijasi
M
Mijoz qazili pitsaga buyurtma berdi
Lekin pitsa
qanday oʻramda boʻlishi va yetkazib berish
manzilini aytishni unutdi Bu holda pitseriyada
buyurtmani bajarish uchun yetarli axborot
mavjud boʻlmaydi
Sayohatchi Buxorogacha poyezdga chiqishi kerak
va joʻnab ketish vaqtini bilish uchun vokzalga
qoʻngʻiroq qildi Biroq u Buxoroga yetib borguncha
poyezd toʻxtaydigan barcha stansiyalarga yetib
borish ma’lumotlarini eshitishiga toʻgʻri keldi
M
Nomuvofi q axborotlarga quyidagilar kiradi
poyezdga chiqishingiz kerak boʻlganida sizga
avtobuslar qatnov jadvali berilishi;
avtomobil xarid qilishni xohlaganingizda sizga
uning
ijara narxi aytilishi;
mobil telefon qoʻllanmasida elektr chirogʻidan
foydalanish boʻyicha yoʻriqnoma koʻrsatilishi
asvirlar - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

Tasvirning hajmi kattalashgani sari u ma’lumot saqlash
joyida koʻproq joy egallaydi Shunday qilib ishlash uzunligini
kodlash (RLE) usuli ishlatilgan ma’lumot saqlash joyi
hajmini kamaytirish uchun ishlatilishi mumkin Bu jarayon
siqish nomi bilan ham maʼlum
RLE ketma-ket qiymatlarni
oladi va ularni birlashtiradi Boshlangʻich bosqichda
yuqoridagi tasvirning bitta satrida oʻnta qora pikseli bor
Oʻnta alohida pikselni saqlash oʻrniga RLE miqdor va
rangni saqlaydi, masalan, oʻn qora yoki oʻn 1111
Baʼzida fayllar siqilganda ulardagi ba’zi ma’lumotlar
oʻchiriladi Bu usulda asl maʼlumotlarning ayrim
qismi oʻchiriladi va faylning sifati pasayadi Masalan,
1 11-rasmda ma’lumot hajmi oʻchirish orqali siqilsa,
tasvirning sifati qanday pasayishi koʻrsatilgan
1.11-rasm. Ma’lumotni oʻchirish orqali siqish.
Tasvirlar turli xil grafi k fayl turida shifrlanadi
Quyidagi grafi k fayl turlaridan nima maqsadda
foydalanishni toping
•
JPEG/JPG (Joint Photographic Experts Group);
• GIF (Graphics Interchange Format);
• PNG (Portable Network Graphics);
• SVG (Scalable Vector Graphics).
u io
Audio shifrlansa, sempl chastotasi, bit chuqurligi
va bit tezligi saqlanadi Audio yozib olinsa, u asl
analogli formatidan raqamli formatga oʻtkaziladi, bu
har soniyada boʻlingan minglab sempl demakdir
Sempl tezligi chastota deb ham yuritiladi, bu audio
sempllarning har soniyadagi sonini anglatadi Sempl
tezligi qanchalik yuqori boʻlsa, musiqaning sifati
shunchalik yuqori boʻladi va shu bilan birga qurilma
xotirasida koʻproq joy egallashi talab etiladi Har
bir sempl ikkilik sanoq sistemasida saqlanadi
Sempl tezligi gersda (Hz) oʻlchanadi
Odatda CD
diskdagi musiqa 44 1 kHz (kilogers) sempl tezligidan
foydalanadi, oddiy telefon qoʻngʻirogʻi uchun 8 kHz
yetarli
Bit chuqurligi har bir audioklip uchun ishlatiladigan
bitlar soni (1 va 0 lar) Bit chuqurligi oʻsgani
sayin audio sifati ham oʻsib boradi CDlar 16
bit chuqurligini ishlatadi, bu 16 bit (0 va 1 lar)
ishlatilishini bildiradi 16 bit 65 536 xil ikkilik xotira
kombinatsiyasini hosil qiladi
Bit tezligi har bir soniyada ishlov beriladigan bitlar
sonidir Bunda uning har bir soniyasi kilobitda (kb/s)
oʻlchanadi Bit tezligi quyidagicha hisoblanadi
bit tezligi sempl tezligi bit chuqurligi kanallar soni
CD audiofaylning sempl tezligi 44,1 kHz
(44 100 Hz), bit chuqurligi 16 bit va ikkita kanal
mavjud (chap va oʻng stereo)
bit tezligi 44100 16 2 1411200 b/s 1,4
Mb/s (megabit/
soniya)
Bu audioning har bir soniyasini saqlash uchun
1,4 megabit zarurligini bildiradi Shu sababli
fayl hajmini topish uchun bit tezligini soniyaga
koʻpaytiriladi 3 daqiqa 30 soniyalik audiofayl
uchun (210 soniya)
fayl hajmi (bitda) 1 411 200 210 296 352
000
(296 megabit)
Har bir baytda sakkizta bit bor
Baytlar xotirani
oʻlchash uchun ishlatiladi, demak, bitdagi fayl
hajmi sakkizga boʻlinadi
fayl hajmi (baytda) 296 352 000 8 37
044 000 bayt 37 MB
(megabayt)
M
Quyidagi xususiyatlarga ega audiofaylning fayl
hajmini hisoblang
•
sempl tezligi 8 000 b/s
•
bit chuqurligi 16
•
kanal 1
ilvosita maʼlumotlar - Ict stb g10-11 pre p00i-0viii nt r6 2023. indd

vosita va bilvosita manbalar an maʼlumot
toʻ lashning a zalli ham a amchili lari
Bevosita ma’lumotlar bilvosita ma’lumotlardan koʻra
aniqroq va ishonchliroq boʻladi
1. . borotnin sifati
Axborotning sifati bir qancha xususiyatlarga koʻra
aniqlanadi
ni li
Noaniq axborot foydali boʻlmaydi Axborot sifatli boʻlishi
uchun maʼlumot aniq boʻlishi kerak
Tasavvur qiling,
sizga roʻyxatdan oʻtish uchun parvoz boshlanishidan
45 daqiqa oldin kelishingizni aytishdi, shuning uchun
siz 19 05 dagi parvozga 18 10 da kelasiz va aslida
roʻyxatdan oʻtishni bir soatcha oldin boshlashingiz
zarurligini koʻrasiz
MUHOKAMA MAVZUSI
Bevosita ma’lumot undan toʻplagan shaxs
tomonidan toʻplanish maqsadiga ko‘ra va
foydalanadi Shuningdek, bilvosita (ikkilamchi)
manbadan foydalanish ham mumkin Masalan,
jurnalist maqola yozayotgan boʻlsa, u asosan
voqeaning bevosita ishtirokchilaridan tashqari
boshqa guvohlar bilan ham suhbatlashib ma’lumot
toʻplaydi
Bevosita maʼlumot
manbasi
Bilvosita maʼlumot
manbasi
Afzalligi
faqat kerakli
ma’lumotlar yigʻilgani
uchun axborot muhim
boʻladi
Kamchiligi zarur boʻlmagan
qoʻshimcha maʼlumotlar
borligi hamda ularni saralash
uchun ketadigan vaqt va
ayrim zarur maʼlumotlarning
mavjud boʻlmasligi
Afzalligi asl manba
maʼlum va shuning
uchun ham ma’lumot
ishonchli
Kamchiligi
asl manbaning
aniq emasligi va shuning
uchun ham ma’lumotni
ishonchli deb boʻlmasligi
Kamchiligi
mavjud
ma’lumotlardan koʻra
asl maʼlumotlarni
toʻplash uchun koʻproq
vaqt ketishi mumkin
Afzalligi maʼlumot hozirda
mavjud, shuning uchun
uning toʻplanishini kutishga
hojat yoʻq
Kamchiligi yirik hajmli
statistik maʼlumotlarni
bir maqsadda toʻplash
qiyin boʻlishi mumkin
Afzalligi
statistik tahlilni
yanada samarali qiladigan
yirik hajmli namunalar
mavjudligi ehtimoli yuqori
Afzalligi maʼlumotlar
yaqinda toʻplangani
uchun dolzarb boʻlishi
mumkin
Kamchiligi turli vaqtlarda
toʻplangani uchun maʼlumot
eski boʻlishi mumkin
Afzalligi
muayyan
savollar orqali noxolislik
bartaraf etilishi
mumkinligi toʻplangan
axborotni yanada
ishonchli qiladi
Kamchiligi asl axborot
manbasi noxolis boʻlishi
mumkin, bu esa ma’lumotni
obyektivdan koʻra koʻproq
subyektivga aylantiradi
Afzalligi ma’lumotlar
chiqarish qulay boʻlgan
formatda toʻplanishi
mumkin
Kamchiligi ma’lumotlar
talab qilingan formatda
boʻlishi ehtimoli kamligi
ularni olishni qiyinlashtirishi
mumkin
1.02-jadval. Bevosita va bilvosita maʼlumot manbalari.
Noaniq axborotlarga quyidagilar kiradi
oʻnlik sonni ajratuvchi vergulning notoʻgʻri
joylashuvi 100,00 soʻm oʻrniga 10,000 soʻm deb
yozish mahsulot narxida tushunmovchilikka
sabab boʻladi
imloviy xatolar aksiya soʻzi oʻrniga umuman
boshqa mazmunga ega askiya soʻzini yozish
oʻrni almashtirib qoʻyilgan belgilar 01G707BA
davlat raqamining 01G070BA tarzida yozilishi
Multimediali - Maktabgacha va

|
Maktabgacha vaBog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Multimediali taqdimot tayyorlashda xatolarga yoʻl qoʻyish juda oson. Aytaylik,
multimedia elementlari, jumladan,
o‘tish effektlari va animatsiyalardan haddan ziyod
foydalansangiz, taqdimotingiz tushunarsiz va chalkash koʻrinishga keladi. Aksincha,
ularni toʻgʻri va samarali qoʻllash taqdimotingiz yanada jozibali, qiziq va rasmiy
koʻrinishini ta’minlaydi.
Siz auditoriyangizni zeriktirish yoki chalgʻitish oʻrniga ularning diqqatini jalb qilish
maqsadida bu elementlardan samarali foydalanishni asta-sekin oʻrganasiz. Jumladan,
oʻtish va animatsiyalarni tanlay olish hamda ushbu
effektlarga vaqt sozlamalari
kabi har xil
triggerlar yaratishni oʻzlashtirasiz. Nihoyat taqdimot uchun loyiha
xususiyatlariga mos shaklda reja tuzish sirlarini egallaysiz. Bu koʻnikmalar toʻplamini
unumli qoʻllash natijasida maroqli va puxta loyihalangan multimediali taqdimot
tayyorlaysiz.
Multimedia:
taqdimotga
qoʻshiluvchi
elementlar,
jumladan,
animatsiya, audio
va video.
O‘tish effekti: bir
slayddan keyingi
slaydga oʻtish
amalini ifodalovchi
animatsiya.
Animatsiya:
slayddagi matn
va tasvirlarga
qoʻshiluvchi turli
harakatlar.
Trigger:
animatsiyani
boshlash tugmasi.
Effektlar:
slaydlarga
qoʻshiluvchi
turli oʻtishlar va
animatsiyalarning
umumiy nomi.
Loyiha xususiyati:
taqdimotning
mazmuni, dizayni,
linklari, oʻtishlari,
formatlash va
animatsiyalari
koʻrsatilgan reja.
Kontent: hujjatga
kiritiladigan har
qanday matn,
rasm, audio va
video.
Kalit so‘zlar
1-amaliy ko‘nikma
@edurtm_uz
|
| |
namunali xulq-atvor - Maktabgacha va

42
Slaydlarga vaqt va audio qo‘shish
Slaydga oʻtish effektlarini tanlab, qoʻshgandan keyin ularning tezligini tekshirish kerak.
Slaydlarning har biriga mos, alohida vaqt kiritish kerak. Odatda mos vaqt 0.5 va 1
soniya orasida boʻladi. Maqsad auditoriya uzoq kutib qolishining oldini olish ekanini
unutmaslik kerak. Slaydning oʻtish effektiga sarflangan vaqt
1.1-mashg‘ulot - Maktabgacha va

|
Maktabgacha vaBog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 202338
1.1-mashg‘ulot
Oʻqituvchingiz bergan Design_Specification.docx hujjatini oching. Unda raqamli
taqdimotni rejalashtirish shabloni joy olgan.
Endi Design_Specification_Example.docx hujjatini oching. Unda shablonni
toʻldirish va multimedia taqdimotining dizayn rejasini namoyish etish namunasi
keltirilgan.
Dizayn:
slaydda matn
va tasvirlarning
ifodalanish usuli.
Formatlash: matn
yoki tasvirning
ifodalanish stilini
oʻzgartirish.
Kalit so‘zlar
Loyiha xususiyati barcha ma’lumotlarni kichik tafsilotlargacha qamrab olishi
kerak. Misol uchun, ikkinchi odam berilgan ma’lumotlarga asoslanib taqdimot
yaratishi uchun ma’lumot egasidan qoʻshimcha ma’lumot soʻramasin. Bu shriftlar
formatlanishi,
dizayn, slayd oʻtishlari, animatsiyalar va har bir slayd orasidagi
linklarga oid tafsilotlarni qamrab oladi. Mazkur loyiha xususiyatini ishlab chiqish
orqali taqdimot qanday koʻrinishda va nimalardan iborat boʻlishi kerakligi
koʻrsatiladi. Aynan puxta rejalashtirish muvaffaqiyatli natija garovidir!
Quyida loyiha rejasiga elementlarning qaysi xususiyatlari qamrab olinishi
oʻrganiladi. Bu modul davomida oʻzlashtirilayotgan koʻnikmalarni loyiha
xususiyatiga qoʻshish imkonini beradi.
Shrift
Har bir slayddagi matnli axborot stili, masalan, shrift turi, oʻlchami, rangi,
qalin
,
kursiv yoki tagiga chizilgan koʻrinishda boʻlishi haqida ma’lumot beradi.
Dizayn
Kontent elementlari slaydning qaysi qismiga joylanishi, fon rangi haqida ma’lumot
beradi.
Slayd o‘tishlari va animatsiyalari
Har bir slayd uchun oʻtishlar va animatsiyalar, maxsus effektlar, ularning
davomiyligi, trigger va uning sozlamalari, ijro tartibi haqida ma’lumot beradi.
Strelkalar
Slaydlarning bogʻlanishini koʻrsatish uchun slaydlar orasida strelkalar qoʻllanadi. Bu
strelkalar, shuningdek, barcha linklar joylanadigan qismni ham koʻrsatadi.
Quyidagi mashgʻulotda loyiha xususiyatidagi shrift va dizayn boʻlimlari toʻldiriladi.
@edurtm_uz
|
| |
Sinovdan o‘tkazish - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 144/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Sinovdan o‘tkazish
dast.
Test
biror qurilma yoki dasturning risoladagidek ishlashini
tekshirish;
tizimdagi turli maʼlumotlarni sinab ko‘rib, ishlashiga
ishonch hosil qilish;
kodning to‘g‘ri ishlashini tekshirish.
Sintaksis
dast.
Syntax
dasturlash kodidagi buyruqlarning to‘g‘riligi;
CLIga kiritilgan buyruqlarning to‘g‘riligi.
Siqilgan ish soatlari
mad.
Compressed hours
bir yoki ikki ish haftasidagi ish kunlari sonini
kamaytirish uchun kunlik ish soatlari sonini oshirish.
Skaner
xlq.
Scanner
qog‘ozdagi tasvirni kompyuterga ko‘chiradigan qurilma;
shtrix kod yoki QR-kodni o‘quvchi qurilma.
Skript
dast.
Script
kompyuter bajaradigan ko‘rsatmalar jamlanmasi.
Skript tili
dast.
Scripting language
JavaScript kabi dasturlash tili, skript yaratish uchun
foydalaniladi.
Slaydshou
jrg.
Slideshow
taqdimotlar bilan ishlash dasturida taqdimot ishlab
chiqilganidan so‘ng uni namoyish etish.
Smart karta
Smartcard
moliyaviy tranzaksiyalarni amalga oshirish uchun ichki
mikroprotsessorga ega plastik karta, masalan, bank
kartasi.
Smartfon
Smartphone
kompyuter bajaradigan funksiyalarning ko‘pini bajara
oladigan mobil telefon.
Smishing
jrg.
Smishing SMS
xabarlari orqali shaxsiy maʼlumotlarni olishga
yo‘naltirilgan firibgarlik faoliyati.
Spam xabar
jrg. int.
Spam mail
keraksiz elektron xat;
bir vaqtning o‘zida juda ko‘p foydalanuvchilarga
reklama shaklida yuboriladigan elektron xat.
Spamer
jrg. int.
Spamer
elektron pochta orqali spam xat jo‘natuvchi shaxs;
SMS yoki tezkor xabar almashish dasturida bir vaqtning
o‘zida juda ko‘p foydalanuvchilarga reklama xabarini
jo‘natuvchi shaxs.
|
| |
Sprayt 
jrg. dast.
Sprite
Scratch dasturidagi boshqariladigan obyekt.
Spyware

170
Storyboard
jrg.
Storyboard
taqdimot yaratish uchun reja;
ishlab chiqilishi rejalashtirilayotgan veb sayt yoki
videolavhani qog‘ozda turli qismlarga ajratib
ko‘rsatuvchi reja yoki vizual taqdimot;
bajariladigan amallarni oldindan ko‘rsatish uchun
tasvir va chizmalar yordamida jarayonni rejalashtirish
uskunasi;
biror hikoyani qismlarga bo‘lib, zarur bo‘lganda grafik
elementlar (kadrlar) shaklidagi ko‘rgazmali shakli
(raskadrovka)ni yaratish.
Strimer
jrg.
Streamer
o‘z videosi yoki mahsulotini boshqalarga internet orqali
real vaqtda translyatsiya qiladigan foydalanuvchi;
o‘ynalayotgan kompyuter o‘yinini internet orqali
translyatsiya qiladigan o‘yinchi.
Striming
jrg.
Streaming
video yoki audioni qismlarga bo‘lgan holda yuklanishi
sari namoyish etish usuli, masalan,
Netflix yoki
Spotify
striming xizmatlari;
internet orqali video yoki audioni translyatsiya qilish.
Subject maydoni - Maktabgacha va

|
Maktabgacha va Pdf ko'rish
|
bet | 146/159 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 6,45 Mb. | | #149906 |
Bog'liq 7-sinf Informatika va axborot texnologiyalari yangi darslik kitob 2023Subject maydoni
int.
Subject line
elektron xatga muqaddima yoki sarlavha yoziladigan
joy.
SUM
e-jad.
SUM
yig‘indini hisoblash funksiyasi.
Sunʼiy intellekt
mad.
Artificial intelligence
avval sodir bo‘lgan voqealar tajribasi asosida
ishlaydigan, qoidalarni o‘zgartira oladigan ekspert
tizim;
odatda inson intellekti yordamida bajariladigan
topshiriqlarni amalga oshiradigan kompyuter tizimlari.
Sunʼiy yo‘ldosh
Satellite
samoda orbita yo‘li bo‘ylab harakatlanuvchi obyekt;
kattaroq dastur yoki veb saytga kichikroq yordamchi
dastur yoki veb sayt.
Superkompyuter
Supercomputer
kuchli kompyuter yoki kompyuterlar birlashmasi
(maʼlumotlarni qayta ishlash tezligi yuqoriligi sababli
ob-havo bashorati kabi katta hajmdagi hisob-kitoblarni
bajaruvchi dasturlar uchun mos keladi).
Suvbelgi
diz.
Watermark
shaffof tasvir yoki matn (undan hujjatda fon sifatida
foydalanish mumkin).
Switch (kommutator)
tar.
Switch
kompyuterlarni bir-biriga bog‘laydigan komponent
(ulangan kompyuterlarning identifikatorini aniqlaydi);
hubga o‘xshash qurilma, maʼlumotlarni barcha
qurilmalarga emas, faqat belgilangan qurilmalarga
yuboradi (murakkab tarmoqlarda trafikni kamaytiradi).
Syujet
Plot
badiiy asar yoki hikoyaning asosiy mazmunini ochib
beruvchi harakat va hodisalar majmuyi.
Taʼlim yo‘li
mad.
Educational pathway
inson hayoti davomidagi taʼlim olish, malaka oshirish
imkoniyatlari.
Taʼrif
Description
muayyan obyekt, kontent haqidagi maʼlumot.
Tab / Menyu bo‘limi
jrg.
Tab
aksariyat sozlamalar, dasturlar yoki menyu oynalarining
yuqori yoki pastki qismida joylashgan “tortma”lar.
|
| |
(3-rasm). Nozik mijozlarni tashkil etish diagrammasi (thin client)

|
(3-rasm). Nozik mijozlarni tashkil etish diagrammasi (thin client)Bog'liq Mijoz-serverarxitekturasikursishi(3-rasm). Nozik mijozlarni tashkil etish diagrammasi (thin client)
Uch bosqichli tizimda biznes qoidalari dastur serverida, ma’lumotlarga kirish
mantig‘i serverda va taqdimot mantig‘i mijozda amalga oshiriladi. Bundan tashqari,
dastur serveri ko‘plab dasturlar uchun bitta bo‘lishi mumkin. Mijozlar dastur serveri
(yoki dastur serverlari) bilan gaplashadilar. Mijozlar dastur serveriga so‘rov
yuboradi va javob oladi. Mijozlar ma’lum ma’lumotlar uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri
ma’lumotlar bazasi serveriga o‘tishlari mumkin. Ilova serveri ma’lumotlar bazasi
serveridan ma’lumotlarni so‘rashi ham mumkin. Uch darajali arxitekturada mijoz
ma’lumotlarni qayta ishlash funksiyalari bilan ortiqcha yuklanmaydi, balki dastur
serveridan ma’lumotlarni taqdim etish tizimi sifatida asosiy rolini o‘ynaydi.
Uch darajali mijoz-server arxitekturasining kamchiliklari: dastur serveri talab
qilinadi, tarmoq trafigi ko‘payadi.
Uch darajali mijoz-server arxitekturasidan foydalanuvchi interfeysi, biznes
qoidalari va ma’lumotlar bazasini ajratib turadigan ko‘p bosqichli tizimlarga
o‘tishingiz mumkin. Mijoz, biznes qoidalari va ma’lumotlar bazasi darajali
tizimning tarqatilgan xizmatlarini tashkil qiladi. Tizim axborotni qayta ishlash
nuqtai nazaridan eng kichik, ajratilgan elementlarga bo‘linadi. Ma’lumotlar
xizmatlari qatlami to‘g‘ri bajarilgan bo‘lsa ham ma’lumotlar bazasini bir nechta
serverlarga tarqatish mumkin. Qatlamli tizimlar ma’lumotlarni qayta ishlashning
eng yaxshi miqyosi va taqsimlanishiga erishishga imkon beradi.
24
Ko‘p darajali tizimlarning afzalliklari: interfeys komponentlarini ajratish,
biznes qoidalari va ma’lumotlarni saqlash; aqlli mijozlardan foydalanish imkoniyati;
xizmatlardan foydalanish qobiliyati.
Biroq, bunday tizimlarda to‘xtash vaqti ishlov berish bosqichlari soniga va
tugunlarning bir-biridan uzoqligiga to‘g‘ri proporsionaldir va odatda uch qavatli
arxitekturadan yuqori bo‘ladi.
Ta’kidlash joizki, mutaxassislarga o‘z ishlarida zarur bo‘lgan onlayn
vositalardan foydalanish imkoniyatini beradigan zamonaviy bulutli hisoblash
texnologiyalari ko‘p darajali tizimlarni amalga oshirishga imkon beradi.
|
| |
(5-rasm). Internet ma’lumotlar bazasi dasturlari uchun uch darajali arxitektura

31
2.3. MedCash dasturiy ta’minoti
Loyiha hozirda test rejimida Jizzax viloyat ko’p tarmoqli kasalliklar
shifoxonasida ishlamoqda. Loyihaning ishlash ketma-ketligi shundan iboratki,
bemor biron bir shifokor qabuliga kirishdan oldin navbat oladi va navbati kelgandan
so’ng qabulxonadan ro’yxatdan o’tadi. Bunda u o’zining ma’lumotlarini va
qabulxonada dasturga rasmga tushadi. Ro’yxatdan o’tgandan so’ng unga o’z ID
raqamiga ega karta chek chiqarilib beriladi va tanlangan shifokor qabuliga kirish
uchun kassaga belgilangan narxni to’laydi. Bunda kassada ro’yxatdan o’tgan bemor
avtomatik ko’rinadi va to’lov amalga oshiriladi.
1-mashg‘ulot - Maktabgacha va

53
Multimediadan maqsadli
foydalanish
1-masala
Multimedia taqdimotlari bilan bogʻliq koʻplab qoʻshimcha koʻnikmalar bor. Siz ushbu
boʻlimda yana uchta muhim koʻnikmalar: Slide Master yordamida taqdimot yaratish,
slaydlarga ovozli nutq faylini qoʻshish va slayd-shou sozlamalaridan foydalanish haqida
bilib olasiz.
Slide Master orqali taqdimot yaratish
Slide Master — taqdimot shabloni boʻlib, har bir slayd uchun ishlatiladigan dizayn
va format sozlamalarini yaxshilash imkonini beradi. U orqali har safar yaratilayotgan
taqdimotga yangi slayd qoʻshganda maket va format sozlamalarini qayta sozlash shart
emas. Agar Slide Masterdan foydalanilsa, sozlamalar avtomatik tarzda qayta qoʻllanadi.
Taqdimotda turli maketlar va formatlardan bir necha marta foydalanish uchun bir
nechta asosiy slayd yaratsa boʻladi.
Bu vazifa
View
menyusidagi
Slide Master
tugmasi orqali amalga oshiriladi.
View menyusidan
Slide Master
buyrugʻi topiladi. Bu yerda master slaydga tegishli
koʻplab buyruqlar bor. Bundan tashqari, ekranning chap tomoni boʻylab qator slayd
shablonlari chiqadi. Bu shablonlarni sozlash yoki yangisini yaratish mumkin. Odatda
tayyor berilgan shablonlarni sozlash osonroq.
(4-rasm). Ikki darajali arxitekturada mijozlar va ma’lumotlar bazasi

29
- ma’lumotlarni ko‘rish, qo‘shish va (yoki) tahrirlash (ma’lumotlar bazasiga
dinamik kirish).
Agar MBBT bilan ishlashda ushbu harakatlar ma’lumotlarga kirishda sezilarli
darajada boshqacha yondashuvni talab qilmasa, demak, bu internetda bunday emas.
Internet uchun ma’lumotlar bazalari dasturlari dasturiy ta’minot tarkibiy
qismlarining yangi turlaridan foydalanadi, ular ham yangi usullar bilan tartibga
solingan. Rivojlanish jarayoni hali ham davom etmoqda, ammo allaqachon
arxitektura va dasturiy ta’minotning bir nechta toifalari mavjud. Arxitektura
variantlaridan biri quyida muhokama qilinadi.
5-rasmda ko‘rsatilgan, mijozlar satrini brauzer egallaydi, server sathi
ma’lumotlar bazasi serveri, o‘rtasi esa veb-server va server kengaytmasidir.
-BOB. MIJOZ-SERVER ARXITEKTURASINING AMALIY ASOSLARI

26
Quyida OLE DB, ODBC, ADO ma’lumotlariga kirish texnologiyalaridan
foydalangan holda shaxsiy kompyuterlar uchun
eng keng tarqalgan Windows
operatsion tizimida server dasturiy ta’minotining mijoz dasturlari bilan o‘zaro
ta’sirini ko‘rib chiqamiz (4-rasm). Mijoz dasturiy ta’minoti ma’lumotlar bazasi
serverining dasturiy ta’minotiga ulanadi, so‘rov yuboradi, natijalarni oladi va
keyin
ularni qayta ishlaydi (masalan, natijalarni ekranda aks ettiradi).
Visual C ++ (VC ++), Visual Java ++ (VJ ++), Visual Basic (VB), Delphi,
mijoz MBBT Visual FoxPro (VFP), Paradox, Access dasturlari – ma’lumotlar bazasi
mijoz dasturlari so‘rovlarini ko‘rib chiqadigan dasturlari masalan, MS SQL Server,
JB (4-rasmda - RMBBT) relyatsion serverlarining ma’lumotlar bazalariga.
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning
Download
2,13 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/31
Sana
24.11.2023
Hajmi
2,13 Mb.
#104420
Download
2,13 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning
Download
2,13 Mb.
Matnni ko'rish
-mashq - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

20
to 35 sm boʻlguncha har bir 5 sm balandligidagi (demak 7 ta nuqtada)
fototok oʻlchab boriladi va oʻlchashlar suv har 5 sm ga kamaytirilib tajriba
qaytariladi. Bu oʻlchashlar 4-6 marta (yuqoriga 2-3 marta, pastga qarab 2-3
marta) qaytariladi va har eritmaning qalinligi uchun tokning oʻrtacha
qiymati olinadi.
Oʻlchash natijalari quyidagi jadvalga yoziladi.
3.2-jadval.
Oʻlchash natijalari
№
x, m
I
o
, A
I, A
<
>
A <
A>
B <
B>
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Olingan natijalardan foydalanib yutilish koʻrsatkichi
hamda (3.10) va
(3.11) ifodalardagi oʻtish
A va yutilish
B koeffitsiyentlarini topamiz.
Olingan natijalarni bir-biri bilan taqqoslab xulosa chiqariladi.
bilan tanishish - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

5
Demak, tizimli xatoliklar aniq sabablar tufayli yuzaga kelib, uning
miqdori takroriy oʻlchashlarda oʻzgarmasligi va maʻlum bir qonuniyat
boʻyicha oʻzgarishi mumkin.
Tasodifiy xatolik esa subyektiv xarakterga ega boʻlib, aniq bir
qonuniyatga boʻysunmaydi. Har bir oʻlchashning natijasi yo ortiq yoki kam
boʻlishi mumkin. Tasodifiy xatolik, asosan tajriba oʻtkazuvchining xatosi
tufayli yuzaga keladi.
Tasodifiy xatoliklarni ham huddi tizimli xatoliklar kabi butunlay bartaraf
qilib boʻlmaydi. Lekin oʻlchashdagi tasodifiy xatoliklarni hisobga oladigan
ehtimollik qonuniyatlarining elementlari yordamida tasodifiy xatoliklarni
hisoblab, oʻlchanayotgan biror bir parametrning haqiqiy qiymatiga
birmuncha yaqin boʻlgan natijalarga erishish mumkin.
Quyida biz tasodifiy xatoliklar nazariyasining elementlariga toʻxtalib
oʻtamiz.
Optik jihatdan bir oʻqli kristallar

33
qabul qilingan:
𝜀
𝑧
= 𝜀
||
va
𝜀
𝑥
= 𝜀
𝑦
= 𝜀
⊥
. Keyinchalik bizga
𝐷
⃗⃗ va 𝐸⃗
vektorlarning kristall optik oʻqlariga va oʻqqa perpendikulyar boʻlgan
tekislikka proyeksiyalari (
𝐷
⃗⃗
||
va 𝐸⃗
||
hamda
𝐷
⃗⃗
⊥
va 𝐸⃗
⊥
) oʻrtasidagi aloqa kerak
boʻladi:
𝐷
⃗⃗
‖
= 𝜀
‖
𝐸⃗
‖
, 𝐷
⃗⃗
⊥
= 𝜀
⊥
𝐸⃗
⊥
.
Bir jinsli kristalda tarqalayotgan toʻlqinni 2
ta chiziqli qutblangan
toʻlqinlar: elektr induksiya vektori
𝐷
⃗⃗
0
bosh kesimga perpendilulyar boʻlgan
oddiy va elektr induksiya vektori
𝐷
⃗⃗
𝑒
bosh
kesimida yotuvchi oddiy
boʻlmagan toʻlqinlarga ajratish mumkin (6.2-rasm). Kristallning optik oʻqi
yotuvchi va toʻlqin frontiga tik yoʻnalgan kesimga
kristallning bosh kesimi
deyiladi. Keling, avvaliga elektr induksiya vektori
𝐷
⃗⃗
0
bosh kesimga
perpendikulyar boʻlgan oddiy toʻlqinni koʻrib chiqaylik. U holda
D
0z
= 0 va
D
z
=
εz Ez shartidan
E
0z
= 0 ekanligi kelib chiqadi.
6.2-rasm.
Anizotrop muhitda
𝑁⃗⃗ va 𝐷
⃗⃗ vektorlarning joylashuvi: (𝐷⃗⃗ = 𝐷⃗⃗
0
+ 𝐷
⃗⃗
𝑒
; 𝐷
⃗⃗
0
⊥
𝐷
⃗⃗
𝑒
; 𝐷
⃗⃗ ⊥ 𝑁⃗⃗ ); 𝑁⃗⃗ va 𝐷⃗⃗
𝑒
vektorlar (
Z,
Y) tekisligida yotadi;
𝐷
⃗⃗
0
(
Z,
Y)
tekisligiga
perpendikulyar.
Tajriba qurilmasi - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti optik materiallar va ularning

12
5. Nazorat savollari
1. Moddaning sindirish koʻrsatkichi deganda nimani tushunasiz?
2. Nisbiy sindirish koʻrsatkichi nimalarga bogʻliq?
3. Yorugʻlik bir muhitdan boshqa bir muhitga oʻtganida
qaysi paramertlari
oʻzgarib, qaysilari oʻzgarmasdan qoladi?
4. Bir jinsli optik muhit deganda nimani tushunasiz?
5. Tabiatdagi ikki muhit chegaralariga misollar keltiring.
Topshiriq:
Mavzuda yoritilgan shisha moddasining qoʻllanilishi haqida olgan
maʻlumotlar asosida 2.2-jadvalni toʻldiring.
2.2- jadval
№
Afzalliklari
Kamchiliklari
1.
2.
3.
4.
3-laboratoriya ishi:
Buger-Ber qonuni asosida yorugʻlikning yutilish va oʻtish
koeffitsiyentlarini hisoblash
Ishning maqsadi:
Yutilish koʻrsatkichini aniqlash va spektral oʻtish va yutilish
koeffitsiyentlarini suyuq aralashmaning qalinligi
va konsentratsiyasiga
bogʻliqligini olish.
Yorugʻlikning modda (suyuqlik, gazsimon, qattiq jism) bilan oʻzaro
ta’siri uning absorbsiya,
refraksiyasi, qutblanishi, sochilishi va hokazolar
orqali namoyon boʻladi. Bu hodisalarning har biri ma’lum
bir kattaliklar
orqali miqdoriy tavsiflanadi: bular − yutilish koeffitsiyenti, qutblanish
darajasi, sochilgan nurning intensivligi va hokazolar bilan nomlanadi.
Yorugʻlikning
ikki
muhit
chegarasida
qaytishi
va
sinishini
oʻrganayotganda uning yutilishi va sochilishini hisobga olmaymiz. Shuning
uchun bu jarayon faqat bitta kattalik − sindirish koʻrsatkichi
n orqali
13
ifodalanadi. Agar biz yorugʻlik intensivligi kamayishini ham hisobga
olmoqchi boʻlsak, u holda sindirish koʻrsatkichi bilan bir qatorda muhitda
yorugʻlikning yutilishi va sochilishini
hisobga oluvchi ekstinksiya
koeffitsiyenti (yoki yutilish koʻrsatkichi)ni kiritishimiz kerak boʻladi.
Biror bir muhitdan oʻtayotgan yorugʻlik toʻlqinining elektromagnit
maydoni ta’sirida muhitning elektronlari tebranadi va toʻlqin energiyasining
bir qismi elektronlarni (optik elektronlarni, ya’ni, odatda,
atomga eng
kuchsiz bogʻlangan valent elektronlarni yorugʻlik dispersiyasining klassik
nazariyasidagi modelga e’tibor bering) tebrantirishga sarf boʻladi.
Modda sirtiga
I
o
intensivlikli monoxromatik parallel nurlar dastasi (yassi
toʻlqin) tushayotgan boʻlsin, intensivlikning (
dI) kamayishi moddaning
qalinligi (
dx) ga va muhitdan oʻtayotgan (
I)
intensivlikka proporsional
boʻladi.
–
dI
Idx
(3.1)
Birinchi formuladan
𝑑𝐼
𝐼
=
𝑑𝑥.
Bu ifodani
I
o
dan
I gacha va 0 dan
x gacha integrallab quyidagini olamiz: