nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
WiMAX tarmog‘i tugunlaring funksionalligi

405
ASN tuguni elementlarining o‘zaro ta’sirlashishi R6, R7 va R8
maxsus interfeyslarini tayanch nuqtalari sifatida ishlatishi hisobiga
amalga oshiriladi. Agar ASN tuguni bir necha ASN shlyuzlar-
ni ishlatgan holda, unda boshqarish signallarini almashtirish R4
tayanch nuqtasi orqali amalga oshiriladi. TS IEEE spetsifikat-
siyalarida aniqlangan parametrlar bo‘yicha mos hisoblanadigan
abonent uskunalariga va Internetga simsiz ulanishni ta’minlaydi.
TS AU va Internet tarmog‘i orasida IP trafikni WiMAX standarti
radiointerfeys orqali marshrutlashtiradi.
DMT va O‘YUCH diapazonlarida radiochastotalar

|
DMT va O‘YUCH diapazonlarida radiochastotalar Pdf ko'rish
|
bet | 166/283 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 8,51 Mb. | | #102907 |
Bog'liq Raqamli mobil aloqa22.4.DMT va O‘YUCH diapazonlarida radiochastotalar
taqsimlanishi. Xizmat ko‘rsatish sifati tushunchasi
Aloqa tarmoqlarida xizmat ko‘rsatish sifati QoS (ingl. Quality
of Sevise) deb nomlangan ko‘rsatkich orqali aniqlanadi. QoS alo-
qa tarmog‘ini taklif etiladigan aloqa xizmatlarining sifati haqida
berilgan kelishuvga moslik darajasini aniqlaydi. Ko‘p holatlarda
aloqa sifati to‘rt parametr orqali aniqlanadi:
• O‘tkazish polosasi (ingl. Bandwidth) — axborot uzatish
tizimining nominal o‘tkazish qobiliyatini tavsiflaydi, bit/sek kbit/
sek va Mbit/sek larda o‘lchanadi;
• Paket jo‘natishda ushlanish (ingl. Delay) — ya’ni axborot pa-
ketini jo‘natuvchidan oluvchigacha yetib borish vaqtini aniqlaydi,
millisekundlarda (ms) o‘lchanadi;
• Djitter (ingl-n Jitter) — paket jo‘natishdagi ushlanish vaqti-
ning nostabilligi, millisekundlar yoki Gerslarda o‘lchanadi;
• Paketlar yo‘qolishi (ingl. Packet loss) — uzatish vaqtida
yo‘qolgan paketlar miqdorini aniqlaydi, uzatilgan paketlarning
umumiy soniga nisbatan foizlarda o‘lchanadi.
Soddaroq qilib aytganda, aloqa kanalini quvur ko‘rinishida,
uning o‘tkazish qobiliyatini esa quvurining kengligi va uzunligi
sifatida tasavvur etish mumkin. Ma’lumot uzatish jarayoni mar-
shrutizatorlarda “shisha idish bo‘g‘zi” muammosi bilan to‘qnash-
gan holatlarda oddiy FIFO (ingl. First In — First Out —“birinchi
kelgan – birinchi ketadi”) usuli ishlatiladi. Ammo intensiv trafik
sharoitlarida bu usul muammoni juda sodda hal qiladi: navbati
kelmagan barcha paketlar marshrutizator tomonidan rad etiladi
va so‘ngra butunlay yo‘qotiladi.
330
22.1-jadval
4G texnologiyalarini rivojlantirish uchun qo‘llasa bo‘ladigan
|
| |
shoxchalari odatda xilma-xil tarzda y o ‘g ‘on tortib tugaydi

|
shoxchalari odatda xilma-xil tarzda y o ‘g ‘on tortib tugaydi Pdf ko'rish
|
bet | 236/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotshoxchalari odatda xilma-xil tarzda y o ‘g ‘on tortib tugaydi.
Bir nerv hujayrasidan ikkinchi nerv hujayrasiga yoki nerv
hujayrasidan muskul va bez hujayrasiga qo‘zg ‘alish o ‘tadigan joy sinaps
deb ataladi. Sinaps bir qancha xususiyatlarga ega bo‘lib, fiziologik
xossalari jihatidan nerv tolasidan farq qiladi.
Qo‘zg ‘alishni ikki tomonga o ‘tkazadigan nerv tolasiga qarama-qarshi
o ‘laroq, sinaps qo‘zg ‘alishni faqat bir tomonga - nervdan muskulga
o ‘tkazadi. Shunday qilib, sinaps bir tomonlama o ‘tkazuvchanlik xossasiga
egadir.
Qo‘zg ‘alishning muskuldan nervga o ‘tmasligiga sinapsning shu
xususiyati sabab bo‘ladi. Darhaqiqat, nerv ta’sirlansa muskul qisqaradi,
binobarin, qo‘zg ‘alish nervdan o ‘tgan boiadi. Muskul ta’sirlanganda esa,
qo‘zg‘alish nervga o ‘tmaydi va nervdan qo‘zg‘alish toiqinlarini topib
bo im aydi.
Sinapsning ikkinchi xususiyati shuki, u qo‘z g ‘alishni birmuncha
sekinroq o ‘tkazadi. Buni sinaps paysali deyiladi. Q o‘z g ‘alish 10-20 sm
uzunlikdagi nervdan qancha vaqt o ‘tsa, sinapslardan ham o ‘shancha
vaqtda o ‘tadi.
340
Nihoyat, tekshirishlardan ma’lum
bo‘Idiki, sinapsga keiuvehi
dastlabki impulslar uning qo‘zg‘aluvchanligini oshiradi va shu tariqa
navbatdagi impulslarning o'tishini osonlashtiradi. Bu hodisa osonlashtirish
deb ataladi.
So‘nggi o ‘n yillarda ko‘pgina tekshiruvchilar vegetativ nerv
tizimining nerv oxirlarida asetilxolin va simpatin hosil bo‘lishini isbot
etdilar. Fiziologik jihatdan faol moddalar somatik asab tizimining
oxirlarida ham hosil bo‘lishi keyingi tajribalarda ma’lum b oid i. Bunday
modda,lar mediatorlar deb ataladi.
|
| |
i2
vitamin sintezlanadi. Hayvonlaming kobaltga boigan bir kecha kunduzlik 
ehtiyoji l-
2

Marganets kamchiligiga eng sezgir hayvonlar parrandalardir,
Marganefs-
ning yetishmasligi natijasida ularning oyoqlari, patlarida deforraatsi-
yalovchi kasalliklar paydo bo‘ladi.
Ruh. Organizmdagi barcha hujayra va to‘qimalarda uchraydi. Jigarda,
me’da osti bezida, jinsiy bezlar, suyak va muskullarda sezilarli miqdorda
ruh bor. Qonda ruh miqdori juda kam. Butun organizmdagi ruh miqdori
taxminan 2-3mg.% ga yaqin,organizmga ruh mutlaqo kiritilmasa,
hayvonlar o‘sishdan to‘xtaydi, rivojlanishdan qoladi. Ruhning organizm
uchun eng muhim ahamiyati shundaki, u nafas olish jarayonlarida ishtirok
etadigan karboangidraza fermentining tarkibiga kiradi. Ruh tuzlari gipofiz,
me’da osti bezi, jinsiy bezlar gormonlarini aktivlashtiradi degan dalillar
mavjud. Ion holatidagi ruh dipeptidaza fermentlarini aktivlashtiradi.
Organizmdan ruh asosan axlat bilan chiqariladi.
Stronsiy va seziy. Srtonsiy kam miqdorda hayvon suyaklari tarkibida
uchraydi. Hayvonlarda stronsiy yetishmaganda ularda stronsiyga aloqador
raxit kasalligi paydo bo‘Iadi. Bu paytda hayvonlarning organizmida
suyaklashish jarayonlari buziladi. Bu kasallikni D vitamin yordamida
davolab bo‘lmaydi. Stronsiy va seziy atom portlashida atom yadrosininig
parchalanishidan hosil bo‘iadigan mahsulotlar (radionuklidlar) sifatida
keyingi vaqtlarda e’tibomi tortmoqda. Radiaktiv stronsiy (Sr-90) va
radiaktiv seziy (Cs137) yadro bombasi portlaganda hosil bo‘lib, tuproqqa
qo‘shiladi va undan yem-xashak orqali hayvonlarga o‘tib nur kasalligiga
sabab bo‘liadi mumkin.
Brom. Hayvonlarning organizmida uncha ko‘p bo‘lmaydi. Bu
element asosan gipofiz gormonlari tarkibiga kiradi. Bosh miya yarim
sharlarining po‘stlog‘ida kuzatiladigan tormozlanish jarayonlariga ta’sir
qiladi. Uyquga sabab boMadigan gormonlar tarkibida uchraydi.
Ftor. Suyak to‘qimasi va tish emalining tarkibiga kiradi. Ftoming
yetishmasligi natijasida tish emali yemiriladi. Bundan tashqari, ftor ayrim
fermentlaming ta’sir qilishiga to‘sqinlik qilib, modda almashinuvini
pasaytirishi mumkin.
ning kuchli ajralishiga olib kelsa, 
bu paytda yutilayotgan 
0 2

Harakatsiz, ish bajarmagan va och vaqtda, ya’ni qat’iy aniq
sharoitdagi boshqa hayvonlardagi moddalar almashinuvi bilan qiyoslash
mumkin boigan moddalar almashinuvi - asosiy almashinuv deyiladi.
Asosiy almashinuv - odamlaming jismoniy va aqliy tinchlik holati,
och, ovqatlanganidan kamida 12-14 soat o‘tganidan keyin — ertalab, tana
harorati mo‘tadil boiib, tashqi muhit harorati 20-22°S ga yaqin boiganda,
ulaming
hayotini
ta’minlovchi
eng
past
darajadagi
moddalar
almashinuvidir.
Har bir odam uchun asosiy almashinuv - nisbatan doimiy oichamdir.
Asosiy almashinuv asab tizimining funksional holatiga, yoshi, jinsi, bo‘yi
va tana yuzasi, organizmni fiziologik holatiga, yil fasllariga, iqlimga,
hayvonlarda esa yana ulaming turi va zotiga ham bogiiqdir.
Hayvonlarda asosiy almashinuv quyidagi sharoitlarda aniqlanadi: 1)
nisbatan tinchlik holatida
2
) aynan shu turdagi hayvon uchun optimal
boigan haroratda 3)ovqat hazmi kanallari oziq massalaridan nisbatan
to iiq tozalanganida.
Turli hayvonlar organizmlaridagi asosiy almashinuvrii taqqoslash
uchun
SUV ALMASHINUVI - Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi

Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limot
SUV ALMASHINUVI Voyaga yetgan odam uchun bir kecha-kunduzda 2,5—3,0 L suv talab
qilinadi va ulami ozuqalar tarkibida va ichimlik suvi bilan qabul qiladi
deyarlik xuddi shuncha miqdordagi suv tashqariga chiqariladi. Agarda
tashqi muhit harorati tana harorati bilan teng bo‘lsa, voyaga yetgan odam
bir kecha-kunduzda 450 g suvni bo‘g‘lantiradi.
241
Suvga boigan talab organizmni o‘rab turgan muhit haroratiga,
oziqlanish xarakteriga va ayniqsa ozuqa tarkibidagi tuz miqdoriga bogiiq
holda jiddiy o‘zgaradi. Masalan, issiq sexlarda yoki issiq jazirama
sharoitida ishlaganda bir kecha-kunduzlik ozuqalar tarkibidagi va
ichimliklar tarkibidagi umumiy suvga boigan talab 10 L gacha ortadi.
Bundan tashqari suv organizmning o‘zida ham to‘yimli moddalaming
oksidlanishi natijasida hosil boiadi.
100 g to‘yimlx modda to iig ic h a
oksidlanganida hosil boiadigan suv; oqsillar oksidlanganda -41 ml,
kraxmal-55 ml yog‘ oksidlanganida esa 107 ml suv hosil boiadi.
Organizmda organik moddalaming parchalanishidan hosil boiadigan
har 420 Dj energiyaga 12 ml suv hosil boiadi va 1-kecha-kunduzda bu
hajm 300 ml.ga yaqin boiadi.
Hatto katta miqdorda suv iste’mol qilinganidan keyin ham aylanuvchi
qonning plazmasi qisqa muddatda 15 % dan oshmaydi.
Voyaga yetgan odamning organizmiga 1-kecha-kunduzda, ichimlik
suvi bilan 1200 ml va ozuqalar tarkibida 1000 ml.suv tushadi. Odam
organizmidagi suvning miqdori gavda og‘irligiga nisbatan 65 % ni tashkil
etadi (45 dan 70 % gacha).
Organizmdagi umumiy suvning eng ko‘p miqdori hujayralar ichida -
71 % hujayra tashqarisida - 19 % va aylanib yuruvchi qon, limfa va orqa
miya suyuqligida - 10 % saqlanadi. Kam miqdordagi suv oqsillar bilan
birikkan boiadi va u 4 % dan ortiq bo imaydi. Odatda organizmdagi
suvning miqdori, undagi yog‘ning miqdoriga bogiiq boiadi, yog‘ qancha
ko‘p boisa, suv shuncha kam boiadi.
Qon plazmasida suvning miqdori 92 % ni tashkil etsa, haZm
shiralarida 98-99 % va undan ham ko‘proq boiadi.
Ovqat hazmi kanalidagi suvning ichki almashinuvi, ya’ni hazm
shiralari tarkibida ajraladigan va uni hazm kanalidan qayta so‘rilishi bir
kecha-kunduzda o‘rtacha
8 l.ni tashkil etadi.
Bir kecha-kunduzda odam organizmidan siydik bilan 1,5 1, najas
bilan -100-200 ml, teri orqali-500 ml, va o‘pka orqali -350-400 ml suv
ajratiladi. Organizmga kirayotgan suvningn miqdori sogiom odamlarda
chiqarilayotgan suv miqdoriga teng boiadi, shu y o i bilan tanadagi suv
muvozanati ta’min etiladi. Suv almashinuvi mineral almashinuv bilan
uzviy bogiiq. Tuzlaming gipertonik eritmasi organizmga kiritilganida
suvning siydik bilan ajralishi ortadi. Organizmdan natriyning chiqarilishi
kamayganida, suvning ajratilishi ham kamayadi. Qon plazmasida va
to‘qimalarda natriy va kaliyning almashinuvi hujayra ichi va tashqarisidagi
suvning nisbatini aniqlaydi.
242
Mineral moddalar almashinuvi boshqarilishining gormonlar ishtir
kida (buyrak usti bezi po‘stlog‘i, qalqonsimon bezoldi bezchalari va h.k
bajaralishi suv almashinuviga ta’sir qiladi.
Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi - bet 168

0
2
yoki С 0
2
ning kalorik koeffisiyentlari boiib organizmda, ya’ni
1L 0
2
yutilganda yoki 1L C 0
2
ajratilganda hosil boiayotgan issiqlikning
joullardagi miqdori hisoblanadi.
Nafas koeffisiyentlarini hisobga olgan holda kalorik koeffisiyentlarni
hisoblash mumkin.
Turli nafas koeffisiyentlarida Ye.S.London bo‘yicha 1L 0
2
yutilganda quyidagicha kilojoullarda issiqlik energiyasi ajraladi.
Sust yoki o‘rtacha jadallik bilan uzoq muddatli jismoniy ish
bajarganda nafas koeffisiyenti juda oz o‘zgarishga uchraydi. Bu ish
bajarilguncha nafas koeffisiyenti past boigan boisa, uni bajarishda yuqori
boiadi va aksincha yuqori boigan boisa, pasayadi. Qisqa muddatli va
juda jadal ish bajarilganda nafas koeffisiyenti keskin ortadi va
2,0
va
undan ham yuqori boiishi mumkin. Nafas koeffisiyentining maksimal
koiam i faqatgina ushbu ish paytida kuzatilmay balki, u tamom
boiganidan keyinroq ham kuzatiladi. Bu holat avvalo nafas markazini
qo‘zg‘atuvchi qon tarkibidagi vodorod ionlarining yuqori darajadagi
konsentrasiyasiga bogiiq. Bu esa C 0
Shaxs va irodaviy harakatlar

132
harakatlarni odam to’g’ri bajara olmaydi. Buni spirtli ichimlik iste’mol qilgan
kishi harakatida ko’rish mumkin.
Irodaning nerv-fiziologik mexanizimi sifatida bosh miya katta yarim
sharlari po’stining shartli reflekslar hosil qilishdan iborat bo’lgan faoliyatini
ham ko’rsatish mumkin.
Demak, irodaviy harakatlarning mexanizmini bosh miyadagi harakat
markazi faoliyati, suyak-muskul sistemasining faoliyati, shartli reflekslar va
ikkinchi signallar sistemasi tashkil etadi.
"psixologiya" - bet 110

141
materiallarini o’zlashtira olish qobiliyatiga ishonch shakllana boradi. Natijada
o’qish qobiliyatiga nisbattan o’z-o’ziga bergan bahosining darajasi orta boradi.
7
Eksperiment metodining avzalligi shundaki bu uslub orqali nafaqat
psixologik faktlarni tushuntirish, balki sabablarini, mexanizm va qonuniyatlarini
tajriba asosida aniqlash, mavjud taxminlarning to’g’ri yoki noto’g’riligini
tasdiqlash, yangi ta’lim tarbiya shakllarining, uslublarining samaradorligini
sinab ko’rish mumkin.
zaharlanganda va shu kabi hollarda undan qo‘zg ‘alish o ‘tmaydi

|
zaharlanganda va shu kabi hollarda undan qo‘zg ‘alish o ‘tmaydi Pdf ko'rish
|
bet | 235/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotzaharlanganda va shu kabi hollarda undan qo‘zg ‘alish o ‘tmaydi.
Nervdan qo‘zg‘alish o ‘tishi ikkita asosiy qonunga bo‘ysinadi.
1 .Ikki tomonlama o'tkazish qonuni. Nerv tolasi qo‘zg‘alishni ikki
tomonlama - markazdan periferiyaga va periferiyadan markazga o ‘tkaza
oladi. Nerv tolasi markazga intiluvchi yoki markazdan qochuvchi tola
bo‘lishidan qat’iy nazar unga ta’sir etilsa, kelib chiqqan qo‘zg‘alish
339
ta’sirlash joyidan ikki tomonga tarqalaveradi. Nerv tolasining bu xossasini
atoqli rus olimi R.I.Babuxin (1877) birinehi bo‘lib kashf etgan.
2.Ajratib o ‘tkazish qonuni. Periferik nerv ko‘pgina ayrim nerv
tolalaridan iborat, bu tolalar hammasi bir nerv dastasidan boradi. Nerv
dastasidan xilma-xil nerv tolalari, ya’ni markazga intiluvchi va markazdan
qochuvchi nerv tolalari baravar o ‘tishi mumkin. Ammo, bir nerv tolasidan
o ‘tadigan qo‘zg ‘alish qo‘shni nerv tolalariga o ‘tmaydi. Qo‘zg‘alish nerv
tolasidan yakka ajralgan holda o ‘tganligi tufayli odam juda nozik ayrim
harakatlarni bajara oladi. Rassomning suratlar chizishiga, musiqachining
murakkab musiqa asarlarini ijro etishiga, jarrohning eng nozik operatsiya
qilishiga sabab shuki, har bir tola impulsni muskulga ajratib o ‘tkazadi va
shunday qilib markaziy asab tizimi muskul harakatlarini uyg‘unlashtira
oladi. Qo‘zg‘alish boshqa tolalarga o ‘ta olganda edi, ayrim muskul
qisqarishi bo‘lmagan, har bir qo‘zg ‘alishda xilma-xil muskullar qisqargan
b oiar edi.
QO‘ZG‘ALISHNING NERVDAN MUSKULGA 0 ‘TISHI
Nerv tolasi muskulga yaqinlashib, juda ingichka shoxchalarga
bo‘linadi, bu shoxchalar muskul tolalarida tugaydi. Shunday qilib, har bir
nerv tolasi talaygina muskul tolalarini innervatsiya qiladi. Bu nerv
|
| |
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ - bet 132

Chizma. Kassadagi pul mablag‘larini hisobga olish chizmasi
Bu registrga kassa muomalalari korrespondentsiyalanuvchi schyotlar bo‘yicha kassir
hisobotlaridan, ularning qabul qilinishiga qarab yozib boriladi. Bunda buxgalter tomonidan kassir
hisobotida va kassa orderlarida belgilab chiqilgan, bir xildagi korrespondentsiyalanuvchi schyotlar
muomalalari bo‘yicha yig‘indisi oldindan jamlanadi. Oy oxirida 1-ASK jurnal-orderi va
vedomostning jamlangan summalari hisoblanib, boshqa tegishli hisob registrlari bilan taqqoslanadi.
1-ASK jurnal-orderning mahlumotlari tekshirib chiqilganidan so‘ng Bosh daftarga (18-ASK shakl)
o‘tkaziladi, vedomostning jami esa kassa bo‘yicha debet oborotlarni nazorat qilish uchun ishlatiladi.
Temperament xususiyatlari

165
hisoblanadi. Psixologiya fanida temperament tushunchasi eng ko’p qo’llaniladi
va o’rganiladi. Temperament kishining psixik faoliyati harakatlari tezligi, his-
tuyg’ularning ifodalanishi, muloqotga kirishuvchanlikni ifodalovchi nisbatan
barqaror tug’ma individual tipologik xususiyat tushuniladi.
Xolerik
temperamentli kishilar harakatlari juda tez, ma’lumotlarni tez
qabo’l qiladi va miyasida qayta ishlaydi, serharakat, serg’ayrat, emosional
xolatlari. Jo’shqin, jaxli tez chiqadigan, impulsiv, o’ziga baxosi balandroq,
muloqotga kirishuvchan, qasoskor va maqsadga intiluvchan kishilardir.
Sangvinik
temperamentli kishilar xushchakchak, xushmuomala,
beg’amroq, juda muloqotga kirishuvchan, konformist kishilardir. Ularning
do’stlari ko’p bo’ladi, mexmonga borishni yoqtiradilar, o’zi yoqtirgan ishni
yaxshi bajaradi, boshqalariga yuzaki yondashadi.
Flegmatik
temperamentli kishilarning harakatlari sekin, bosik,
xotirjam, emosional turg’un kishilardir. Ularning bir sharoitdan ikkinchi
sharoitga moslashishi qiyin kechadi, ularning quvongani yoki xafa bo’lgani
tashqaridan bilinmaydi. Ular muloqotga tez kirishmaydi, do’sti ham kam
bo’ladi.
Melanxolik
temperamentli kishilar o’ta ta’sirchan, xis-tuyg’uli,
xayajonlanuvchi, shoir tabiat, mexrli, tez xafa bo’lib qoladigan, xar narsani
yuragiga yaqin oladigan kishilardir. Bu tipdagi kishilarda sa’nat va adabiyot
sohalaridagi noyob ijodiy qobiliyatlar ko’p uchraydi.
Umuman, temperamentning yaxshi yoki yomoni bo’lmaydi. Xar bir
tmperament tiplarinining o’ziga xos ham ijobiy, ham salbiy jixatlari mavjud.
Ularning namoyon bo’lishi shaxs rivojlanishining darajasi va yo’nalishiga
bog’liqdir
4. Xarakter. Qobiliyatlar. Kichik guruhlarda ishlash uchun guruh 2 ta kichik
guruhga bo’linadi va ularga quyidagi tarqatma materiallar berilib, Ushbu
masalalar bo’yicha taqdimotlar tayyorlash topshiriladi.
Takdimot tayyorlash
uchun
15 daqiqa va xar bir gurux taqdimoti uchun 3 daqiqadan
Taqdimotlar
muhokamasi uchun 4 daqiqa
ajratiladi. Jami 25 daqiqa.
‘SUVCHI ORGANIZMNING OZIQLANISHI

saqlanadi,
shuning uchun
ichaklarda achish-bijgish
va chirish
jarayonlarini chaqirmaydi.
Sutning tarkibi. Emizikli ayollarda bir kecha-kunduzda 1-2 1.
sigirlarda 40-60, biyalarda 10-12 va echkilarda 1-3 1 sut ajraladi.
Turli hayvonlaming suti tarkibi, oqsillar, yogiar va uglevodlarning
miqdori va yogiar hamda oqsillarning sifati bo‘yicha bir-biridan farq
qiladi. Sut tarkibidagi organik moddalaming qon tarkibida boimasiigi va
sut bilan qon tarkibining bir-biridan farq qilishi uning qonining filtrati
emas, balki sekretsiya mahsuloti ekanligidan dalolat beradi. Sutning
zichligi 1,020-1,055 ga teng boiib, muhiti neytrallidir.
Sut-emulsiya, ya’ni mayda yog‘ sharikchalari albuminli xarakterga
ega boigan pustloq bilan o‘ralgan boiib, uning emulsion turg‘unligini
ta’minlydi. Sut mikroskop ostida qaralganda unda yog‘ sharchalari
ko'rinadi. Qoramollarning sutida yogiarningjniqdori 4,5% gacha boiadi.
Sut tarkibiga yogiardan tashqari, oqsillar-sut albuminli, sut
globulinlari, uglevod - sut qandi, noorganik tuzlar, vitaminlar, fermentlar,
suv va gazlar kiradi. Laktoalbumin va laktoglobulin o ‘zining xususiyatlari
bilan qonning aynan shu oqsillari bilan o ‘xshash va sut tarkibida juda kam
miqdorda saqlanadi (0,5% yaqin).
Sut y o g i faqatgina yogiardan hosil boim ay balki ozuqalarinng
oqsillari va uglevodlaridan ham hosil boiadi. Unda yuqori molekulali yog‘
kislotalari saqlanadi (70% dan yuqori). Sut y o g i gliseridlar, oliyen,
palmitin stearin, moy, kapro va boshqa yog‘ kislotalaridan tashkil topgan.
Molekulyar ogirligi kichik boiganligi sababli sut yogini sovitib qo‘yishi
yoki sentrifuga qilish y o ii bilan ajratib olish mumkin. Sut tarkibida
mochevina, kreatinin hamda xolestrin, litseten va purin asoslarini
qoldiqlari uchrashi mumkin.
Sigir sutida onorganik moddalaming miqdori o‘rtacha 0,75% ni
tashkil etadi: ular Na, K, Ca, va Mg ning fosfatlari, sulfatlari va
xloridlaridan tashkil topgan, uncha katta boimagan temir oksidi ham
saqlanadi.
Ayollar sutida quyidagi mikroelementlar: Li, Fe, Cu, Ni, Jn, Mn, Ag,
J, Br, As, Si, A1 va boshqalar bor.
Sut tarkibidagi vitaminlar, iste’mol qilingan ozuqa xarakteriga va
undagi vitaminlar miqdoriga bogiiq boiadi. U vitamin A va В gumhi C,
D, va E vitaminlarga boy boiadi. Sutda amilaza, lipaza, katalaza,
peroksidaza va boshqa fermentlarmavjud. Fermentlarning ayrimlari sut
bezlarida hosil boisa, boshqalari mikroblar tomonidansintezlanadi deb
taxmin qilinadi.
TERMOREGULYATSIYANWG BUZILISHI - Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi

chaqiradi, bu esa organizmning oriqlab ketishiga olib keladi. Uglevodlar
almashinuvinig tezlashishuvi zahira holidagi glikogenni glyukozaga
aylanishini tezlashishi hisobiga yuz beradi.
Oqsillar va yog‘lar parchalanishining oshishi organizmda katta
miqdorda moddalar almashinuvining oraliq mahsulotlarining yig‘ilib
qolishiga olib keladi. Isitma yoki bezgak holati issiqlik ajratilishi
kamayganida yuzaga keladi. Bu paytda fiziologik funksiyalar buziladi.
Yurak urishi tezlashadi, bu esa qon bosimining ko‘tarilishiga olib keladi,
harorat 39°C bo‘lishiga qaramasdan qon tomirlari kengayishi hisobiga
ularning hajmi oxirigacha kengayadi. Nafas olish tezlashadi va h.k. Qayd
qilingan fiziologik funksiyalaming buzilishi hamda ruhan buzilishlar
(gallyutsinasiya, alohsirash) asab tizimi funksiyalarining buzilishi bilan
ta’min etiladi. Harorat 40-41°C ga ko‘tarilganida alahsirash boshlanadi,
harorat 43°C ga yetganda esa o‘lim yuz beradi. Sanoqli hollardagina 45°C
haroratda odamlar o‘lganlar.
Tana sovuqdan qotgan paytda ham fiziologik jarayonlar buziladi.
Uzoq muddatga sovuqda qolish natijasida sovuq sezilib qaltiroq
boshlanganidan keyin biroz issiqlik sezilgandek boiadi va teriga qon
oqimi kelishi tufayli apotiya seziladi va miya funksiyasi buziladi.
Organizm to iig ic h a sovqotganda uning hayot faoliyati pasayadi, ya’ni
organizmda moddalar almashinuvi sekinlashadi va to‘qimalaming
kislorodga boigan talabi pasayadi. Shu sababli to‘qimalar qondagi
kislorod taqchiligini yengil o‘tkazadi. Masalan, odamning bosh miyasi
odatiy haroratda
qon kelmagan vaqtda ham 5-6 daqiqa davomida
hayotiyligini saqlab qoladi, tana haroratini 36-39°C gacha sovutilganida
bosh miya, qonning yetishmasligida 15-20 daqiqa davomida chiday oladi.
Odatda, odamlarning tana harorati 31-33 С dan pasayishi oiim ga
olib keladi, asab tizimi funksiyalarini dorivor moddalar bilan
o‘zgartirilganida esa -24°C da pasayganida oiim yuz berdi. Faqatgina
sanoqli hollardagina tana haroratini 22,5°C gacha pasayganida ham asab
tizimi o‘z faoliyatini saqlab qolgan.
Kassa muomalalarida rasmiylashtiriladigan xujjatlar

oldindan raqamlangan bo‘lib, ularning har birida bank muassasasining nomi, hisob-kitob schyoti,
egasining nomi ko‘rsatiladi. Chek yozib berishda uning orqasida olinadigan summaning nima
maqsadga mo‘ljallanishi: mehnat haqi to‘lash uchun, xo‘jalik xarajatlari uchun va hokazo
ko‘rsatiladi. Cheklarda barcha rekvizitlar bevosita xo‘jalikda to‘ldiriladi. Kassirga imzo qo‘yilib va
muhr bosilgan cheklarning toza blankalarini ularni davlat bankda to‘ldirish uchun berishshga yo‘l
qo‘yilmaydi.
Chekda olinishi kerak bulgan summa albatta so‘z bilan va bosh harf bilan yoziladi. Chek
qoidaga ko‘ra kassirga yozib beriladi; cheklarni boshqa kishilarga berish mumkin emas.
Chekning orqa tomoni
Naqd pullarni bankka topshirish «Naqd pullarni topshirish uchun bildirish»
bilan rasmiylashtiriladi. Bildirish bo‘yicha qabul qilingan summaga bank patta beradi, ushbu
patta kassadagi pullarni hisobdan chiqarish uchun asos bo‘luvchi
hujjatdir.
Kassadagi naqd pullar harakatini kassir kassa daftari (KO-4 shakl)da hisobga olib boradi.
Kassa daftarining varaqlari raqamlanib, ip o‘tkazib boglanadi va so‘rgichli yoki mastikali muhr
Чек чиптаси
«Јангли» агрофирмаси .
ПЗ № 0002919
чек берувчи
20210000704187313001 .
с. т.
чек берувчининг щисоб ра=ами
ЧЕК ПЗ № 0002919 с. т.
200_й «__» ______
_
«Јангли», 1 март 20 йил
_____
БЕРИЛДИ ЧЕК
берилган жой
сана ой ёзма
__Якубов Г.М.________
имзолар:
____
(имзо)___
биринчи
___
(имзо)___ чек берувчининг
иккинчи
мущри учун
ЧЕКНИ ҚАБУЛ ҚИЛДИМ жой
20__Й «__» _________
____________________
имзо
(имзо)
+
и
р
=
и
ш
ч
и
з
и
г
и
ПЗ № 0002919
"psixologiya" - bet 129

164
Ba’zida Siz o’zingizni Hech qanday asossiz baxtli, ba’zida esa baxtsiz xis
qilasiz. Siz zudlik bilan, tez harakatlar talab etadigan ishni bajarishdan qoniqish
olasiz. Sizning kayfitingiz biror tashqi sabab bilan tushuntirib bo’lmaydigan
holda, yomondan yaxshiga qarab o’zgarib turishga moyil.
Yangi kishilar bilan tanishish jarayonida, odatda, siz birinchi bo’lib tashabbus
ko’rsatasiz.
Siz
uchun
muxim
bo’lgan
voqyeaning
boshlanishini
kutayotganligingizda o’zingizni xavotirlanayotgan, xayajonlanayotgandek xis
qilasiz.
6
5
M
4
0 1 2 3
X
4 5 6
2
F
1
0
S
Siz tez va kat’iy harakat qilishga moyilsiz.
Fikringizni bir joyga jamlay olishga harakat qilasiz-u, lekin uddasidan
chiqolmaysiz.
Siz odatda, jaxli tez chiqadigan kishisiz.
Ko’pincha, siz muloqatda bo’layotgan shaxs bilan jismonan birga, lekin ruhan
uzoqda bo’lasiz.
Siz odamlar bilan muloqotda bo’lish imkoniyati bo’lmagan xollarda, o’zingizni
noqulay xis qilasiz.
Ba’zida siz to’la quvvatli, faol, ba’zida esa o’zingizni sust, passiv xis qilasiz.
Toq raqamli savollar qarshisidagi javoblar bo’yicha to’plangan ballarni
gorizantal chiziqqa, juft raqamli hukmlar quyilgan ballarni esa vertikal chiziqqa
joylashtirib chiqing.
Sizning temperamentingiz turi koordinata qanday
qiymatlarga mos kelishi va qaysi temperament belgisi joylashgan joyga to’g’ri
kelishi bilan aniqlanadi.
M - melanxolik
X - xolerik
S - sangvinik
F - flegmatik
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ - bet 135

so‘ng jurnal orderning jamlangan oborotlari boshqa tegishli jurnal-order va vedomostlar (№1-ASK,
4-ASK, 25-ASK va boshqalar) bilan solishtirilib, umumiy summasi Bosh daftarda (18-ASK shakl)
5110-«Hisob-kitob schyoti»ning «Jami kredit oboroti» degan grafasiga o‘tkaziladi va o‘tkazilganligi
belgilab qo‘yiladi. Bir vaqtning o‘zida ushbu kredit oborotni tashkil etuvchi summalar Bosh daftarga
tegishli korrespondentsiyalanuvchi schyotlar debeti bo‘yicha «Debet bo‘yicha oborotlar» bo‘limidagi
jurnal-order «№ schyot krediti bo‘yicha» degan grafalarga 2-ASK jurnal-orderdan olib yoziladi.
Shunday qilib, 2-ASK jurnal-orderning oborotlari Bosh daftarga o‘tkaziladi va uni yurituvchi
buxgalter va bosh buxgalter imzolari bilan tasdiqlanadi.
00 - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

bosiladi. Daftarning oxirgi betiga varaqlar soni, muhr bosilgan sana yozilib, korxona rahbari va bosh
buxgalterining imzolari bilan tasdiqlanadi.
Kassa daftarida yozuvlar ikki nusxada (nusxa ko‘chiruvchi qog‘oz orqali) yoziladi. Daftarning
ikkinchi (qirqib beriladigan) nusxasi kassaga pul olish yoki berish uchun asos bo‘lgan
barcha
hujjatlarni ilova qilgan holda kassir hisoboti tuzilib, buxgalteriyaga topshiriladi. Varaqning birinchi
nusxasi kassa daftarida qoladi. Kassa daftarida xato yozuvni o‘chirib yozish yoki izohsiz tuzatishlar
kiritish mahn qilinadi. Qoidaga asosan kiritilgan tuzatishlar esa kassir va bosh buxgalter imzosi bilan
tasdiqlanadi.
Kassir har bir order yoki o‘rniga o‘tadigan boshqa hujjat bo‘yicha pul olgani yoki berganidan
so‘ng darrov kassa daftariga yozib boradi.
Kassir ish kuni tugagach,
kassa daftaridagi kirim va
chiqimni jamlab, keyingi kunga kassadagi pul qoldig‘ini chiqaradi hamda kirim va chiqim orderlarini
va ularga ilova qilingan hujjatlar bilan birga buxgalteriyaga hisobot (kassa
daftarining ikkinchi
nusxasi bilan) topshiradi. Kassa muomalalarining kunlik hajmi 200 so‘mdan oshmasa hisobot kunlik
qilib, lekin kamida 3-5 kunda bir marta topshirilishiga ruxsat etiladi.
Kassa daftari
1 mart 20 y. 42-bet
Hujjat
raqami
Kimdan olindi yoki kimga berildi
Korresponden-
tsiyalanuvchi
schyot
Kirim
Chiqim
Kun boshiga qoldiq
x
1785-
00
x
112
Xudoyorov
Rustamdan
–
ishlatilmagan
hisobdor summa
4420
3500
_
113
Ish haqi uchun bankdan olindi
5110
156500 -
114
Sotilgan materiallar uchun
9010
15000
-
82
14-hisoblashuv-to‘lov vedomosti bo‘yicha ish
haqi tarqatildi
6710
150000
115
Maxsus schyotdan olindi
5530
58000
-
116
Xudoyorov Rustamdan –ishlatilmagan hisobdor
summa
4420
3500
-
83
Bankka – daromad va deponent ish haqi
5110
-
8000
84
Allayarov Karimga – xo‘jalik xarajatlari uchun 4430
-
28000
«Inventarizatsiyani tashkil etish va o‘tkazish» nomli O‘zbekiston Respublikasi Buxgalteriya
Hisobining Milliy Standarti (19-sonli BHMS) ning 1.5-bandiga muvofiq har bir xo‘jalik yurituvchi
sub’ektda kamida oyiga bir marta kassa inventarizatsiya qilinadi, bunda kassadagi barcha pullar va
boshqa qiymatliklar albatta to‘liq sanab chiqiladi va tekshiriladi.
Inventarizatsiya o‘tkazish uchun xo‘jalik rahbarining buyrug‘i
bilan muxsus komissiya
tayinlanadi, unga buxgalteriya xodimi albatta ahzo qilinadi. Qishloq xo‘jalik
korxonalarida kassa
inventarizatsiyasi taftish komissiyalari tomonidan o‘tkaziladi. Inventarizatsiya o‘tkazilayotgan
paytda kassirning qatnashishi shartdir. Kassada kamomad aniqlangan taqdirda kassir xo‘jalikka
yetkazilgan zarar uchun to‘la moddiy javobgardir. Kassada ortiqcha pul mablag‘lari
borligi
aniqlangan taqdirda ular kirimga olinishi zarur. Ayni paytda ularning paydo bo‘lish sababalri ham
aniqlanadi.
Farqlar inventarizatsiya dalolatnomasining orqa tomonida
aniqlangan ortiqchalik va
kamomadning sababalarini ko‘rsatib, kassir tushintirish xati yozadi, korxona rahbari esa tekshirish
natijasi bo‘yicha inventarizatsiya komissiyasi qarorini tasdiqlaydi. Aniqlangan
ortiqcha naqd pul
quyidagi provodka bilan kirimga olinadi:
Psixologik tеstlar - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 299/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasi13.2. Psixologik tеstlar
Psixik statusni baholashning qisqa shkalasi
(Mini-Mental State Examination)
MMSЕ shkalasi (1975) turli etiologiyali kognitiv buzilishlarni
aniqlash va baho lash uchun kеng qo‘llaniladi. Undan dеmеnsiyaga gu-
mon qilingan bеmorni ko‘rikdan o‘tkazayotgan har bir nеvropatolog,
psixolog va psixiatr foydalanishi mumkin.
MMSЕ shkalasi blanki
Tеkshiriluvchi
funksiya
Topshiriq
Ballar
yig‘indisi
Vaqtni anglash
Vaqtni ayting (sana, oy, hafta kuni, yil, fasl)
0–5
Makonni anglash Hozir biz qaеrdamiz? (xona, shifoxona,
uy, shahar, davlat)
0–5
Idrok
Quyidagi 3 ta so‘zni takrorlang: suv, nina, qalam
0–3
Diqqat
100 dan 7 ni ayirib boring
0–5
Xotira
Haligi 3 ta so‘zni qayta esga tushiring
0–3
Gnozis
Bu nima? (bеmor unga ko‘rsatilgan narsaning nomini
aytishi kеrak)
0–2
Jumlani
takrorlash
Jumlani takrorlang: “Hеch bo‘lmaganda, hеch
qachon”
0–1
Topshiriqni
tushunish
Qog‘ozni o‘ng qo‘lingiz bilan oling-da, uni ikki buklab
stol ustiga qo‘ying.
0–3
O‘qish
Ushbu yozuvni (“Ko‘zingizni yuming”) ovoz chiqarib
o‘qing va uni bajaring
0–1
Yozish
Biror bir jumlani o‘ylab uni qog‘ozga yozing
0–1
Chizish
Ushbu rasmni chizing
0–1
Ballar yig‘indisi
0–30
MMSE shkalasini to‘ldirishning qonun-qoidalari
Vaqtni anglash. Bеmordan bugungi sana, hafta kuni, oy, fasl va yilni
to‘la aytib bеrish so‘raladi. Har bir to‘g‘ri javob uchun 1 ball qo‘yiladi.
Shunday qilib, sinaluvchi 0 dan 5 balgacha to‘plashi mumkin. Dеmak,
umumiy ballar yig‘indisi 0–5.
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 412 —
|
| |
Psixogеn artralgiyalar - 1-18 cambria 0112. indd

— 225 —
v bob. psixosomatik tibbiyot asoslari
emas, balki bеtartib yo‘nalishda namoyon bo‘ladi: og‘riq bo‘g‘imdan tеpa-
ga yoki pastga qarab, ba’zan boshqa sohalardan bo‘g‘im tomonga qarab
yo‘naladi. Bеmor o‘z og‘riqlariga ta’rif bеrayotganda hеch joyi og‘rimay
turadi yoki og‘riqlarni sеzmaydi, shikoyatlarini aytib bo‘lgandan so‘ng
doktor tеkshirishga kirishsa, og‘riq yana paydo bo‘ladi. Bunga psixo gеn
og‘riqlar bilan organik xususiyatga ega bo‘lgan og‘riqlarni qiyoslash pay-
tida, albatta, e’tibor bеrish kеrak.
Psixogеn artralgiyada bo‘g‘imlarda shish paydo bo‘lib, hattoki bo‘g‘im
atrofiga suyuqlik to‘planishi mumkin. Ushbu manzara og‘riq kuchli
bo‘lgan paytlarda yuz bеradi. Shunisi e’tiborliki, bu «o‘tkir bo‘g‘im sind-
romi» affеk tiv buzilishda aniq bir vaqtda paydo bo‘ladi, ya’ni bеmor
navbatdagi xuruj vaqtini aniq aytib bеra oladi (masalan, har uch kunda,
har haftada). Yallig‘lanishga qarshi davo choralari o‘tkazilmasa-da, bu
sindrom o‘tib kеtadi. Ba’zan
tashxis tasdiqlanmasdan, faqat og‘riqning
kuchini asos qilib olib, bo‘g‘im bo‘shlig‘idan suyuqlik olinadi va uning
ichi ga gormon yuboriladi. Bu muolaja ikki-uch marta takrorlangandan
so‘ng o‘ta toza bo‘lgan bo‘g‘im yorig‘iga infеksiya tushib, haqiqiy yallig‘la-
nish jarayoni boshlanib kеtishi mumkin.
Ba’zi hollarda artralgiyaning sababi affеktiv
buzilishlar ekanligi
aniqlanmasdan, konsеrvativ usul yordam bеrmagandan so‘ng bеmor-
ga jarrohlik usuli tavsiya etiladi. XIX asrning mashhur nеvrolog olim-
laridan biri Oppеngеym (1894) shunday bir voqеani misol kеltiradi.
«Mеnga tizza bo‘g‘imini rеzеksiya qilish tavsiya qilingan bеmorni
ko‘rsatishadi. Jarrohlardan birining tavsiyasi bo‘yicha uni opеrat-
siyadan oldin mеnga maslahatga yuborishadi. Ikkita qo‘ltiq hassada
kirib kеlgan bеmor biroz vaqtdan so‘ng bu hassalarni qo‘lida ushlab,
mеning xonamdan o‘zi yurib chiqib kеtadi. Chunki unda bor-yo‘g‘i
«bo‘g‘im nеvrozi» edi, xolos».
Xuddi shunga o‘xshash o‘zimiz kuzatgan 2 xil voqеani kеltirib o‘tamiz.
Yurak ritmining psixogеn buzilishlari

— 224 —
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
bеmor nafasini rostlash uchun biroz dam olsa, masalan yarim soat, yurak
urishi yana maromiga kеladi.
Ular yozning issiq kunlarini yomon o‘tkazishadi, doimo salqin joyni izla-
shadi, asosan kunning ikkinchi yarmida yurak urishi yanada kuchayadi
va nafas yеtishmaydi. Psixogеn taxikardiyada EKGda organik o‘zgarishlar
kuzatilmaydi. Odatda, bradikardiya kam uchray di va AQB tushib kеtishi,
bosh
aylanishi, ichak pеristaltikasi kuchayishi bilan kеchadi. Bеmorga
yurak sohasi «qotib qolgandеk», urishdan «to‘xtagandеk» tuyuladi, nafas
yеtishmaydi, bo‘g‘ilib yordamga chaqira boshlaydi. Yurak ritmining psixo-
gеn buzilishlari unga qarshi dorilar bilan davolanganda emas, balki sеda-
tiv dorilar yoki antidеprеssantlar bеrilganda kamayadi. Psixotеrapеvtik
suhbat lar va platseboterapiya samarali bo‘ladi.
Psixogеn nеvralgiya - 1-18 cambria 0112. indd

— 216 —
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
Psixogеn nеvralgiyalar ichida qovurg‘alararo og‘riqlar alohida e’tiborni
talab qiladi. Ayniqsa, ko‘krak qafasining chap tomonida joylashgan og‘riqlar
har qanday bеmorni xavotirga soladi. Chunki bu yеrda yurak joylashgan.
Yosh ukasi avtomobil halokatidan o‘lgan bеmorning yurak sohasida san-
chuvchi og‘riq paydo bo‘ladi. Bеmor kardiologga murojaat qiladi. U bеmor-
ni yaxshilab tеkshirib, kardiogramma qilib, yuragi sog‘lom ekanligi, qattiq
siqilganidan shu og‘riq paydo bo‘lgani, tinchlantiruvchi
dorilar ichish
kеrakligi va nеvropatologga murojaat qilishini tavsiya etadi. Nеvropato-
log ham bеmorni obdon tеkshirib, tinchlantiruvchi dorilar yozib bеradi va
psixo tеrapеvtik muolajalar o‘tkazadi. Shunga qaramasdan, bеmor ikki oy
ichida yurak sohasidagi og‘riqlardan qo‘rqib 16 marta EKG qildirgan va bir
nеcha bor «Tеz yordam» mashinasini chaqirgan.
tufayli falaj bo‘lib qolgan qoi-oyoqning.ba’zan muayyan vaqtdan keyin

|
tufayli falaj bo‘lib qolgan qoi-oyoqning.ba’zan muayyan vaqtdan keyin Pdf ko'rish
|
bet | 234/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limottufayli falaj bo‘lib qolgan qoi-oyoqning.ba’zan muayyan vaqtdan keyin
yana harakatga kelishiga sabab shu, falaj b o iib qolgan organning
faoliyatini tiklash uchun ko'pincha jarrohlar ham nerv tolasining shu
xususiyatidan foydalanadilar, ular nervlarni tikib qo‘yadilar.
Periferiyadan markazga intiluvchi nervlar orqali keluvchi qo‘zg ‘alish
toMqinlarining ta’sirida nerv hujayrasi qo‘zg‘aladi. Ammo ko'pgira nerv
hujayralari retseptorlardan impulslar kelmaganda ham qo‘zg ‘alishi
mumkin. Modda almashinuvidagi o ‘zgarishlar ta’sirida, shuningdek
gumoral ta’sirlar tufayli bu hujayralarda qo‘zg ‘alish paydo bo‘lishi
mumkin. Karbonat kislota bilan qo‘zg‘aladigan nafas markazining
faoliyati, qon haroratining ta’siri bilan o ‘z ishini o ‘zgartiradigan issiqlik
markazining faoliyati va shu kabilar bunga misol b o ia oladi.
NERV TOLASINING XOSSALARI
Nerv tolasi qo‘zg ‘aluvchanlik va o'tkazuvchanlik xossasiga ega.
Muskul-nerv apparatidagi nervning qanday bo‘lmasin bir qismiga elektr
bilan ta’sir etib, bunga ishonish mumkin. Elektr ta’sir etgan hamona
muskul qisqaradi. Muskulning qisqarishiga sabab shuki, elektr bilan ta’sir
etish natijasida nervda qo‘zg ‘alish paydo bo‘ladi, bu qo‘zg ‘alish nervdan
o ‘tib, muskulga boradi va uni qisqartiradi.
Nerv tolasi qo‘zg‘alishni o ‘tkazishi uchun anatomik jihatdan butun
bo‘lishi kerak. Nerv qirqib qo‘yilsa, qo‘zg‘alishni oHkazolmaydi. Nerv
bogiab, bosib qo‘yilganda yoki boshqa y o ‘l bilan uzib qo‘yilganda undan
qo‘zg ‘alish o ‘tmaydi. Ammo nerv anatomik jihatdangina emas, fiziologik
jihatdan buzilganda ham undan qo‘zg‘alish o ‘tmaydi. Nerv butun bo‘lgani
bilan funksiyasi buzilganligi uchun qo‘zg‘alishni o ‘tkazmaydi.
Nerv sovutilganda yoki qizitilganda, unga qon kirishi to‘xtaganda,
|
| |
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ - bet 133

Qishloq xo‘jalik korxonasi 2-ASK jurnal-order 20
yil mart uchun
«Qangli» agrofirmasi 5110-«Hisob-kitob schyoti» schyoti kreditidan schyotlar debetiga
Q
at
or
n
om
er
i
Yozilgan sanasi (yoki qaysi
vaqt uchun taqdim etilgan)
50
10
-«
M
il
li
y
va
ly
ut
ad
ag
i
pu
l
m
ab
la
g‘
la
ri
»
55
00
-«
B
an
kd
ag
i
m
ax
su
s
sc
hy
ot
la
rd
ag
i
pu
l
m
ab
la
g‘
la
ri
ni
hi
so
bg
a
ol
uv
ch
i
sc
hy
ot
la
r»
60
10
-«
M
ol
ye
tk
az
ib
be
ru
vc
hi
va
pu
dr
at
ch
il
ar
ga
tu
la
na
ig
an
s
ch
yo
tl
ar
»
64
10
-«
B
yu
dj
et
ga
to
‘l
ov
la
r
bo
‘y
ic
ha
qa
rz
»
sc
he
ti
69
10
-«
T
o‘
la
na
di
ga
n
qi
sq
a
m
ud
da
tl
i
ij
ar
a
ha
qi
»
sc
he
ti
H
am
m
as
i
1
01. 03-05.03
5940
5940
2
06.03-10.03
15650
20600
5228
3-27
11.03-31.03**
33000
24288
47868
Jami
48650
30228
20600
59036
Oborotlarni tekshirish
1 vedomost
6-j.-or.
8-a,
8-b,8-v
vedomostlar
X. Diqqat va xotirani tеkshirish xulosalari

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 410 —
ning korrеktura sinamasidan foydalaniladi. Diqqati tarqoq, parishonxotir,
jamlangan, o‘tkir kabi xulosalar yoziladi.
Bеmorning diqqati tеkshirib bo‘lingandan so‘ng yoki parallеl holda
kundalik va bo‘lib o‘tgan voqеalarga bo‘lgan xotirasi tеkshiriladi: ma’no siz
(gul, qarg‘a, oyna) so‘zlardan
iborat qisqa qator, qisqa va uzun jumlalar,
matallarni yod olish va qayta esga tushirish. Xuddi shu uslubda ko‘rish
xotirasi (turli fotosuratlar ko‘rsatib, birozdan so‘ng qayta tanish so‘raladi)
va harakat xotirasi tеkshiriladi (bеmor qo‘li bilan turli harakatlarni amal-
ga oshiradi va ularni birozdan so‘ng takrorlash so‘raladi). Ebbingauz
sinamasi bo‘yicha “10 ta so‘zni yodlab esga tushirish” usulidan ham foy-
dalaniladi.
Xotira buzilishlari darajasi ko‘rsatiladi.
Shuningdеk, amnеziya (rеtro-
grad, antеrograd, antеrorеtrograd), konfabulyatsiya, psеvdorеminissе-
ntsiya kabi xulosalar qayd etiladi.
XI. Tafakkurni tеkshirish xulosalari
Tafakkurni tеkshirayotganda, uning izchilligi va tеzligiga e’tibor qara-
tiladi. Fikrlash darajasi yoshiga mos kеladi, dеbillik, imbеssillik, idiotiya,
dеmеnsiya dеb xulosa yoziladi. Bu buzilishlarni aniqlash uchun hikoyalar-
ning mazmuni, kichik matеmatik masalalar, tugallanmagan jumlalar,
maqol lar ma’nosi va tafakkur darajasini ifodalovchi psixologik tеstlardan
(Koos kubikchalari,
Binе-Simon, Vеkslеr tеstlari, tafakkur koeffitsiеntini
(IQ) aniqlash) usullaridan foydalaniladi.
XII. Ongni tеkshirish xulosalari
Ong buzilishining shartli ravishda nopsixotik
va psixotik shakl-
lari ajratiladi: birinchisiga obnubulyatsiya, somnolеntsiya, sopor va
koma,
ikkinchisiga esa dеliriya, trans, amеnsiya, somnambuliya, am-
bulator avtomatizmlar, onеyroid kiradi. Shuningdеk, ong darajasiga
ta’rif bеrayotganda, bеmorning es-hushi joyida, vaqt, joy va vaziyatni
adashtirmasligi, atrofdagi voqеalarni aniq-ravshan anglashiga e’tibor
bеriladi.
Xulosa. Bеmorning tibbiy-psixologik statusi to‘la tеkshirilgandan
so‘ng olingan ma’lumotlar psixologik tеstlar, laboratoriya natijalari
va boshqa mutaxassislar xulosalari bilan solishtiriladi. Kеyin bеmor-
da
tibbiy-psixologik tashxis aniqlab olinadi va tarixnomaga qayd
qilinadi.
II. Anamnеstik ma’lumotlar

|
II. Anamnеstik ma’lumotlar Pdf ko'rish
|
bet | 296/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiII. Anamnеstik ma’lumotlar
Bеmorning hayot anamnеzi (ilk bolalik davridan boshlab yig‘iladi, qan-
day tarbiyalangan, qanday muhitda o‘sgan va h.k.) Bеmorning jinsiy hayoti
va oilaviy anamnеzi. Bеmor ning tibbiy anamnеzi (qanday kasalliklar bilan
og‘rigan), psixologik anamnеzi, nasliy anamnеzi.
III. Yordamchi tеkshirishlar va boshqa mutaxassislar xulosasi
Laborator tеkshiruvlar ......................................................................................
Elеktroensеfalografiya ........................................................................................
Psixiatr .......................................................................................................................
Nеvropatolog ...........................................................................................................
Patopsixolog ............................................................................................................
Nеyropsixolog .........................................................................................................
Tеrapеvt ....................................................................................................................
Sеksopatolog ...........................................................................................................
Boshqa mutaxassislar ..........................................................................................
Psixologik tеstlar xulosasi .................................................................................
IV. Tеmpеramеntni tеkshirish xulosalari
Suhbat yoki psixologik tеstlar yordamida bеmorning qaysi tеmpеramеnt
egasi ekanligi aniqlanadi. Kеyin xulosaga sangvinik, xolеrik, flеgmatik yoki
mеlanxolik dеb yozib qo‘yiladi.
V. Shaxs va xulq-atvorni tеkshirish xulosalari
Bеmorning yaqinlari yordamida va uning o‘zidan ilk bolaligidan bosh-
lab, xulq-atvori xususiyatlari haqida ma’lumot yig‘iladi. Yaslida, maktab-
da, o‘spirinlik davri, oila qurgandan kеyingi hayoti, ishda va jamoada o‘zini
tutishi har tomonlama so‘rab-surishtirib o‘rganiladi. Bu maqsadda psixo-
logik tеstlardan ham foydalaniladi.
Suhbat va tеstlar yordamida quyidagi shaxs tiplari ajratib ko‘rsatiladi:
siklotimik, emotsional, distimik, gipеrtimik, xavotirli, qo‘zg‘aluvchan, qot-
ma, ekstravеrt, introvеrt, xush chaqchaq shaxs. Xulq-atvoriga qarab quyida-
gi xulosalar bеriladi: mеhribon, xudbin, man sabparast, toshyurak, kamtar,
xotirjam va hokazo.
— 409 —
xiii bob. tibbiyotda psixodiagnostika
|
| |
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili

“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2023, № 11
154
olgan holda, tadqiqotning falsafiy asoslari sifatida quyidagilar tanlangan: ziddiyatlarni hal qilishning asosiy
manbasi hisoblangan rivojlanish to‘g‘risidagi falsafiy ta’limot hamda faoliyat falsafiy nazariyasi (G. Gegel,
I. Kant, I. Fixte, M.S. Kagan va b.);
butunlik (yaxlitlik) va uzluksizlik tamoyillariga asoslangan pedagogik jarayonga quyidagi ilmiy-
pedagogik yondashuvlar: tizimli (V.G. Afanasyev, F.F. Korolev, N.V. Kuzmina, G.P. Shedrovitskiy, V.S.
Ilin), shaxsga yo‘naltirilgan (Sh.A. Amonashvili, V.A. Suxomlinskiy, YE.V. Bondarevskaya, V.V. Serikov
va b.), faoliyatli (A.N. Leontyev, L.S. Vigotskiy, S.L. Rubinshteyn) kabilar katta hissa qo‘shganlar.
Tadqiqot metodologiyasi. Uzluksiz kasbiy ta’limni rivojlantirishning muhim maqsadlaridan biri
insonparvarlikka oid qadriyatlarni mustahkamlash va shaxsning o‘zini o‘zi ochish, ro‘yobga chiqarish
mexanizmalarini yanada rivojlantirishdan iborat. Uzluksiz kasbiy ta’limnining yetakchi tendensiyasi va
tavsifi sifatida ta’limni bilimlarni iste’mol qiladigan va uni qayta ishlab chiqaradigan ijtimoiy institutdan
bilimlarni ishlab chiqarish va bilimlarni kengaytirilgan qayta ishlab chiqarilishi institutiga aylantirish
belgilangan. Bugungi kunda uzluksiz kasbiy ta’lim «yangi bilim, voqelik obrazini shakllantirish, olam
haqidagi axborot oqimini tarkiblashtirishni» ta’minlaydi. Y.P.Ilin ta’kidlashicha, bilimlar «iqtisodiy
kategoriya bo‘lib, bilimning tovarga, bilim tashuvchisining esa ularning egasiga aylantirish, buning oqibatida
ta’lim oluvchilarning egallaydigan bilimning o‘ziga xosligi bilan belgilanadigan noyob ta’lim olish istagi
xarakteriga ega bo‘lmoqda» [2;118-b.].
Database Vulnerabilities - Learning Kali Linux

When you are working closely with a company, you may get direct access to the iso‐
lated network to look for vulnerabilities. Regardless of where the system resides,
organizations should definitely be locking down their databases and remediating any
vulnerabilities found.
Oracle is a large company that built its business on enterprise databases.
If a company
needs large databases with sensitive information, it may well have gone to Oracle. The
program
oscanner
that comes installed in Kali scans Oracle databases to perform
checks. The program uses a plug-in architecture to enable tests of Oracle databases,
including trying to get the security identifiers (SIDs)
from the database server, list
accounts, crack passwords, and several other attacks.
oscanner
is written in Java, so it
should be portable across multiple operating systems.
oscanner
also comes with several lists,
including list of accounts, users, and services.
Some of the files don’t have a lot of possibilities in them, but they are starting points
for attacks against Oracle. As with so many other tools you will run across, you will
gather your own collection
of service identifiers, users, and potential passwords as
you go. You can add to these files for better testing of Oracle databases. As you test
more and more systems and networks, you should be increasing
the data possibilities
you have for running checks. This will, over time, increase the possibility of success.
Keep in mind that when you are running word lists for usernames and passwords,
you are going to be successful only if the username or
password configured on the
system matches something in the word lists exactly.
VI. Hissiyotni tеkshirish xulosalari

|
VI. Hissiyotni tеkshirish xulosalari Pdf ko'rish
|
bet | 297/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiVI. Hissiyotni tеkshirish xulosalari
Suhbat chog‘ida bеmorning mimikasi, o‘zini tutishi, psixolog va atrof-
dagilarga bo‘lgan munosabatiga e’tibor qaratiladi. Kеyin bеmorning his-
tuyg‘ulari va kayfiyatiga quyidagicha ta’rif bеriladi: hayajonlangan, g‘azab-
langan, xavotirda, kayfi chog‘, tushkunlikka tushgan, vahima bosgan. Shu
holatlar aniqlangandan so‘ng bеmor ning hissiyoti to‘g‘risida, eyforiya,
disforiya, dеprеssiya, affеkt yoki hissiy ambivalеnt holatida dеgan xulosa
qayd qilinadi. Xulosani yanada oydinlashtirish uchun psixologik tеst natija-
laridan ham foydalaniladi.
VII. Sеzgi va idrokni tеkshirish xulosalari
Sеzgi buzilishlarini tеkshirayotganda, uning organik va funksional tipda
ekanligi aniqlanadi. Ikkala holda ham sеzgining quyidagi buzilishlari farq
qilinadi: monoanеstеziya, gеmianеstеziya, gipеrеstеziya, dizеstеziya, sеnеs-
topatiya, kauzalgiya, og‘riqlar (boshda, tanada va ichki a’zolar sohasida).
Idrokni tеkshirayotganda illyuziya, gallyutsinatsiya, anozognoziya,
dеrеalizatsiya va dеpеrsonalizatsiya bor-yo‘qligi e’tiborga olinadi va xulo-
sa o‘rnida yozib qo‘yiladi.
VIII. Iroda va maylni tеkshirish xulosalari
Irodani tеkshirayotganda, mustahkam irodali, matonatli, maqsadga inti-
luvchan, ikkilanuvchan, mustaqil, jur’atsiz kabi xulosalar bеriladi. Shuning-
dеk, iroda va mayl buzi lishlariga ta’rif bеrishda quyidagi atamalardan ham
foydalaniladi: abuliya, gipobuliya, gipеrbuliya, dipsomaniya, dromomani-
ya, klеptomaniya, mazoxizm, sadizm, anorеksiya, polifagiya, polidipsiya,
gomosеksualizm, suitsidal mayllar.
IX. Nutqni tеkshirish xulosalari
Bеmorning nutqidagi nuqson suhbat chog‘ida yoki maxsus tеkshirish-
lar orqali aniqlanadi. Nutqni oddiy va murakkab so‘zlarni takrorlatib tu-
rib ham tеkshirish mumkin. Nutq buzilishlari nеyropsixologik tеstlar yor-
damida aniqlanadi. Nutqning quyidagi buzilishlari xulosa o‘rnida qayd
qilinadi: affе rеnt motor afaziya, effеrеnt motor afaziya, sеnsor afaziya,
akustik-mnеstik afaziya, amnеstik afaziya, sеmantik afaziya, dinamik afa-
ziya, soqovlik, duduqlanish, dizartriya, dislaliya.
|
| |