N a zo ra t savollari va top sh iriq lari

N a zo ra t savollari va top sh iriq lari:
1.Standart loyihasiga tushuntirish xati bo’limlari haqida ma'lumot bering?
2 .Standart nusxalariga izoh bering?
3.Standartning joriy qilishning texnik-iqtisodiy samaradorligi qanday?
4.Fikr-mulohazalar olish uchun yuborilganligi to ’g ’risidagi ma'lumotlami
keltiring?
5. Standart loyihasiga tushuntirish xati haqida ma'lumot bering?
T ayan ch ib oralar:
Standart loyihasiga tushuntirish xatining b o ’limlari arab raqamlariga nuqta
qo ’yib belgilanadi va quyidagi ketm a-ketlikda joylashtiriladi: standartni ishlab
chiqish uchun asos; standartni ishlab chiqish maqsadi va vazifalari; standartlashtirish
ob'ektining tavsifi; standartning ilmiy-texnikaviy darajasi; standartni joriy qilishning
texnik-iqtisodiy samaradorligi; joriy qilish, standartni harakatga keltirish (amal qilish
muddati) va standartni tekshirish; boshqa me'yoriy hujjatlar bilan o ’zaro bog’liqligi;
fikr-mulohaza olish uchun yuborilgani to ’g ’risida m a'lum ot (standart loyihasining
birinchisidan tashqari hamma tahriri bo’yicha); kelishilganligi to ’g ’risida ma'lumot
(faqat tasdiqlashga oshiriladigan standart loyihasining oxirgi tahririga); axborotlar
manbai; q o ’shimcha ma'lumotlar.
E slab qolish uchun atam alar:
Standart, standart nusxalari, fikr-m ulohaza, umumtexnikaviy, tashkiliy-
texnikaviy, me'yor, standart loyihasi, standartlashtirish ob'ekti, standartning ilmiy-
texnik darajasi.
2.8-§.T exn ik aviy s h a r tla m in g lo y ih a la rin i ishlab chiqish
O ’zbekiston Respublikasi texnikaviy shartlam ing loyihalari va ularga
kiritiladigan o ’zgartirishlar (bundan keyin - texnikaviy shartlar) standartlashtirish
texnik qo’mitalari (TQ) tomonidan ishlab chiqiladi.
Mazkur m ahsulotga dahildor MDHning davlatlararo stanlartlari respublika
standartlari v a texnikaviy shartlari mavjud b o ’lmagan taqdirda, ham da boshqa
me'yoriy hujjatlarda belgilab qo’yilgan talablam i kuchaytirshi zarur bo’lganda
mazkur tarmoqning ikkita va undan ko’proq korxonasi ishlab chiqaradigan
mahsulotga texnikaviy shartlar ishlab chiqiladi.
Texnikaviy shartlarda belgilab qo’yilgan talablar m azkur m ahsulotga dahildor
bo’lgan amaldagi standartlar talabidan past bo’lmasligi, hamda mahsulot (buyumlar,
ashyolar, moddalar) standartlari va texnikaviy shartlari talablariga zid kelmasligi
kerak.
A garda talablam ing katta qismi mazkur mahsulotga ta'lluqli standartlarda
belgilangan bo’lsa, u holda bu talablar texnikaviy shartlarda takrorlanmaydi, balki
117
texnikaviy shartlarning tegishli b o ’limlarida mazkur standartlarga yoki ularning
bo ’limlariga havola etiladi.
Bu holda standartning ayrim bandlariga havola qilishga y o ’l q o ’yilmaydi, ana
shu bandlam ing mazmuni esa texnikaviy shartlarda tnanbaga havola etilmay bevosita
bay on qilinadi.
Texnikaviy shartlarda m azkur mahsulotga doir konstruktorlik va boshqa
texnikaviy hujjatlar, hamda m ahsulot tarkibiy qismlarining texnikaviy shartlariga,
shuningdek umum texnikaviy hujjatlarga ham havola qilishga y o ’l qo’yiladi.
Texnikaviy shartlarning tuzilishi, bayon etilishi va rasmiylashtirilishi O ’zDSt
1.2-92. O ’zbekiston Respblikasining standartlashtirish davlat tizimi. Texnikaviy
shartlami ishlab chiqish, kelishib olish, tasdiqlash va davlat ro ’yhatidan o ’tkazish
tirtibi. - talablariga xos bo’lm og’i kerak.
Texnikaviy shartlarning amal qilish muddatini uzaytirish, cheklash va
cheklovni bekor qilish haqidagi qaror texnikaviy shartlam i tasdiqlagan idora
tomonidan mazkur texnikaviy shartlarning amal qilish muddati tugashidan kam ida 3
oy muqaddam qabul qilinishi kerak.
Texnikaviy shartlar m azkur texnikaviy shartlar o ’m iga boshqa me'yoriy hujjat
ishlab chiqilayotgan yoki uni q o ’llanishi bundan buyon maqsadga muvofiq bo’lmay
qolganda yoki mahsulotni ishlab chiqarish to ’xtatilganda bekor qilinadi. Texnikaviy
shartlami tasdiqlagan idora ulam i bekor qiladi.
Agar mahsulotni buyurtmachi (istemolchi)ning roziligi bilan ishlab chiqarish
mumkin bo’lsa, quyidagi hollarda texnikaviy shartlar ishlab chiqilm asligiga y o ’l
qo’yiladi:
1) texnikaviy topshiriqqa binoan-bir dona ishlab chiqariladigan mahsulot
uchun;
2 ) buyum hujjatlarining jum lasiga kiradigan konstruktorlik hujjatlariga binoan
ushbu buyumning tarkibiy qismlari uchun;
3) texnikaviy xujjatlar b o ’yicha-bitta korxona to ’g ’ridan-to’g ’ri bergan
buyurtma bo’yicha tayyorlanadigan, yana ishlov beriladigan moddalar, ashyolar,
xomaki mahsulotlar uchun;
118
4) etalon-nam una va uning texnikaviy bayoni b o ’yicha-iste'mol xususiyatlari
mahsulot sifatiga xos ko’rsatkichlaming m iqdor qiym atini belgilamay bevosita
namuna bilan aniqlanadigan yoki bu ko’rsatkichlar qiym ati bir turdagi mahsulotlar
guruhi uchun Rossiya Federatsiyasi standartlari bilan belgilangan ashyoviy xalq,
iste'mol buyumlari (murakkab ro ’zg’orbop texnika va maishiy kimyo mahsulotidan
tashqari) uchun;
5) shartnoma b o ’yicha-faqatgina xorijga m o’ljallangan mahsulot uchun.
Texnikaviy shartlam ing loyihalarini kelishib olish.
Yangidan ishlab chiqilayotgan, qayta k o ’rib chiqilayotgan texnikaviy shartlar
va ularga doir o ’zgartirishlar kelishib olinishi lozim.
Agar mahsulotni ishlab chiqarishga y o ’l qo’yish haqidagi qarom i qabul
komissiyasi qabul qilgan bo’lsa, texnikaviy shartlar loyihalarini mazkur komissiyada
kelishib olish lozim b o ’ladi.
Mahsulotni ishlab chiqaruvchi texnikaviy shartlam i buyurtmachi (iste'molchi)
bilan kelishib oladi, ham da qabul komissiyasida kelishib olinishi lozim b o ’lgan
boshqa hujjatlar bilan birga uni qabul komissiyasi ish boshlashidan kam ida bir oy
avval qabul komissiyasi tarkibiga vakillari kiritilgan tashkilot (korxona)ga yuboriladi.
Texnikaviy shartlar loyihasini kelishib olish uchun davlat nazorati idoralariga
va xulosa berishi uchun boshqa manfaatdor tashkilotlarga yuborish zarur yoki zarur
emasligini (agar ular qabul komissiyasining a'zosi b o ’lmasalar) Ioyihani ishlab
chiquvchi belgilaydi.
Mahsulotning tajriba namunasini (tajriba turkumini) qabul etish haqidagi
aktning qabul komissiyasi a'zolari tomonidan imzolanishi texnikaviy shartlar loyihasi
kelishib olinganini bildiradi.
Agar mahsulotni ishlab chiqarishga y o ’l q o ’yish haqidagi qaror qabul
komissiyasi ishtirokisiz qabul qilinsa, texnikaviy shartlar loyihasini kelishib olish
uchun buyurtmachiga yuboriladi.
Kasaba uyushmalari idoralari davlat nazorati, Sog’liqni saqlash vazirligi,
Tabiatni muhofaza qilish davlat qo’mitasi, qurilish davlat qo’mitasi, y ong’indan
muhofaza qilish idoralari, transport tashkilotlari va boshqalam ing ixtiyoriga daxildor
texnikaviy shartlaming tegishli bo’limlarida mazkur standartlarga yoki ulam ing
bo ’limlariga havola etiladi.
Bu holda standartning ayrim bandlariga havola qilishga y o ’l q o ’yilmaydi, ana
shu bandlam ing mazmuni esa texnikaviy shartlarda manbaga havola etilmay bevosita
bayon qilinadi.
Texnikaviy shartlarda m azkur mahsulotga doir konstruktorlik va boshqa
texnikaviy hujjatlar, hamda m ahsulot tarkibiy qismlarining texnikaviy shartlariga,
shuningdek umumtexnikaviy hujjatlarga ham havola qilishga y o ’l qo’yiladi.
Texnikaviy shartlam ing tuzilishi, bayon etilishi va rasmiylashtirilishi O ’zDSt
1.2-92. O ’zbekiston Respblikasining standartlashtirish davlat tizimi. Texnikaviy
shartlam i ishlab chiqish, kelishib olish, tasdiqlash va davlat ro ’yhatidan o ’tkazish
tirtibi. - talablariga xos b o ’lm og’i kerak.
Texnikaviy shartlam ing amal qilish muddatini uzaytirish, cheklash va
cheklovni bekor qilish haqidagi qaror texnikaviy shartlam i tasdiqlagan idora
tomonidan mazkur texnikaviy shartlam ing amal qilish muddati tugashidan kam ida 3
oy muqaddam qabul qilinishi kerak.
Texnikaviy shartlar m azkur texnikaviy shartlar o ’m iga boshqa me'yoriy hujjat
ishlab chiqilayotgan yoki uni qo’llanishi bundan buyon maqsadga muvofiq bo’lmay
qolganda yoki mahsulotni ishlab chiqarish to ’xtatilganda bekor qilinadi. Texnikaviy
shartlami tasdiqlagan idora ulam i bekor qiladi.
Agar mahsulotni buyurtmachi (istemolchi)ning roziligi bilan ishlab chiqarish
mumkin bo’lsa, quyidagi hollarda texnikaviy shartlar ishlab chiqilm asligiga y o ’l
q o ’yiladi:
1) texnikaviy topshiriqqa binoan-bir dona ishlab chiqariladigan mahsulot
uchun;
2 ) buyum hujjatlarining jum lasiga kiradigan konstruktorlik hujjatlariga binoan
ushbu buyumning tarkibiy qismlari uchun;
3) texnikaviy xujjatlar b o ’yicha-bitta korxona to ’g ’ridan-to’g ’ri bergan
buyurtma b o ’yicha tayyorlanadigan, yana ishlov beriladigan moddalar, ashyolar,
xomaki mahsulotlar uchun;
118
4) etalon-nam una va uning texnikaviy bayoni bo’yicha-iste'mol xususiyatlari
mahsulot sifatiga xos ko’rsatkichlaming m iqdor qiymatini belgilamay bevosita
namuna bilan aniqlanadigan yoki bu k o ’rsatkichlar qiymati bir turdagi m ahsulotlar
guruhi uchun Rossiya Federatsiyasi standartlari bilan belgilangan ashyoviy xalq,
iste'mol buyumlari (murakkab ro’z g ’orbop texnika va maishiy kimyo mahsulotidan
tashqari) uchun;
5) shartnoma bo’yicha-faqatgina xorijga m o ’ljallangan mahsulot uchun.
Texnikaviy shartlarning loyihalarini kelishib olish.
Yangidan ishlab chiqilayotgan, qayta ko’rib chiqilayotgan texnikaviy shartlar
va ularga doir o ’zgartirishlar kelishib olinishi lozim.
A gar mahsulotni ishlab chiqarishga y o ’l qo’yish haqidagi qarom i qabul
komissiyasi qabul qilgan bo’lsa, texnikaviy shartlar loyihalarini m azkur komissiyada
kelishib olish lozim b o ’ladi.
M ahsulotni ishlab chiqaruvchi texnikaviy shartlam i buyurtmachi (iste'molchi)
bilan kelishib oladi, ham da qabul komissiyasida kelishib olinishi lozim b o ’lgan
boshqa hujjatlar bilan birga uni qabul komissiyasi ish boshlashidan kamida bir oy
a w a l qabul komissiyasi tarkibiga vakillari kiritilgan tashkilot (korxona)ga yuboriladi.
Texnikaviy shartlar loyihasini kelishib olish uchun davlat nazorati idoralariga
va xulosa berishi uchun boshqa manfaatdor tashkilotlarga yuborish zarur yoki zarur
emasligini (agar ular qabul komissiyasining a'zosi b o ’lmasalar) loyihani
ishlab
chiquvchi belgilaydi.
M ahsulotning tajriba namunasini (tajriba turkumini) qabul etish haqidagi
aktning qabul komissiyasi a'zolari tomonidan imzolanishi texnikaviy shartlar loyihasi
kelishib olinganini bildiradi.
Agar mahsulotni ishlab chiqarishga y o ’l q o ’yish haqidagi qaror qabul
komissiyasi ishtirokisiz qabul qilinsa, texnikaviy shartlar loyihasini kelishib olish
uchun buyurtmachiga yuboriladi.
Kasaba uyushmalari idoralari davlat nazorati, Sog’liqni saqlash vazirligi,
Tabiatni muhofaza qilish davlat qo’mitasi, qurilish davlat qo’mitasi, yong’indan
muhofaza qilish idoralari, transport tashkilotlari va boshqalam ing ixtiyoriga daxildor
119
texnikaviy shartlam ing tegishli b o ’limlarida mazkur standartlarga yoki ulam ing
bo ’limlariga havola etiladi.
Bu holda standartning ayrim bandlariga havola qilishga y o ’l q o ’yilmaydi, ana
shu bandlam ing mazmuni esa texnikaviy shartlarda m anbaga havola etilmay bevosita
bay on qilinadi.
Texnikaviy shartlarda m azkur mahsulotga doir konstruktorlik va boshqa
texnikaviy hujjatlar, hamda m ahsulot tarkibiy qismlarining texnikaviy shartlariga,
shuningdek umumtexnikaviy hujjatlarga ham havola qilishga y o ’l qo’yiladi.
Texnikaviy shartlam ing tuzilishi, bayon etilishi va rasmiylashtirilishi O ’zDSt
1.2-92. O ’zbekiston Respblikasining standartlashtirish davlat tizimi. Texnikaviy
shartlam i ishlab chiqish, kelishib olish, tasdiqlash va davlat ro ’yhatidan o ’tkazish
tirtibi. - talablariga xos b o ’lm og’i kerak.
Texnikaviy shartlam ing amal qilish muddatini uzaytirish, cheklash va
cheklovni bekor qilish haqidagi qaror texnikaviy shartlam i tasdiqlagan idora
tom onidan mazkur texnikaviy shartlam ing amal qilish muddati tugashidan kam ida 3
oy muqaddam qabul qilinishi kerak.
Texnikaviy shartlar m azkur texnikaviy shartlar o ’m iga boshqa me'yoriy hujjat
ishlab chiqilayotgan yoki uni q o ’llanishi bundan buyon m aqsadga muvofiq bo’lmay
qolganda yoki mahsulotni ishlab chiqarish to ’xtatilganda bekor qilinadi. Texnikaviy
shartlam i tasdiqlagan idora ulam i bekor qiladi.
Agar mahsulotni buyurtm achi (istemolchi)ning roziligi bilan ishlab chiqarish
mumkin bo’lsa, quyidagi hollarda texnikaviy shartlar ishlab chiqilmasligiga y o ’l
qo’yiladi:
1) texnikaviy topshiriqqa binoan-bir dona ishlab chiqariladigan mahsulot
uchun;
2 ) buyum hujjatlarining jum lasiga kiradigan konstruktorlik hujjatlariga binoan
ushbu buyumning tarkibiy qismlari uchun;
3) texnikaviy xujjatlar b o ’yicha-bitta korxona to ’g ’ridan-to’g ’ri bergan
buyurtma b o ’yicha tayyorlanadigan, yana ishlov beriladigan moddalar, ashyolar,
xomaki mahsulotlar uchun;
118
4) etalon-nam una va uning texnikaviy bayoni bo’yicha-iste'm ol xususiyatlari
mahsulot sifatiga xos ko’rsatkichlam ing miqdor qiymatini belgilam ay bevosita
namuna bilan aniqlanadigan yoki bu k o ’rsatkichlar qiymati bir turdagi mahsulotlar
guruhi uchun Rossiya Federatsiyasi standartlari bilan belgilangan ashyoviy xalq,
iste'mol buyumlari (m urakkab ro’z g ’orbop texnika va maishiy kim yo mahsulotidan
tashqari) uchun;
5) shartnoma b o ’yicha-faqatgina xorijga m o’ljallangan mahsulot uchun.
Texnikaviy shartlam ing loyihalarini kelishib olish.
Yangidan ishlab chiqilayotgan, qayta k o ’rib chiqilayotgan texnikaviy shartlar
va ularga doir o ’zgartirishlar kelishib olinishi lozim.
Agar mahsulotni ishlab chiqarishga y o ’l qo’yish haqidagi qarom i qabul
komissiyasi qabul qilgan bo’lsa, texnikaviy shartlar loyihalarini mazkur komissiyada
kelishib olish lozim bo’ladi.
Mahsulotni ishlab chiqaruvchi texnikaviy shartlam i buyurtmachi (iste'molchi)
bilan kelishib oladi, hamda qabul komissiyasida kelishib olinishi lozim b o ’lgan
boshqa hujjatlar bilan birga uni qabul komissiyasi ish boshlashidan kamida bir oy
a w a l qabul komissiyasi tarkibiga vakillari kiritilgan tashkilot (korxona)ga yuboriladi.
Texnikaviy shartlar loyihasini kelishib olish uchun davlat nazorati idoralariga
va xulosa berishi uchun boshqa manfaatdor tashkilotlarga yuborish zarur yoki zarur
emasligini (agar ular qabul komissiyasining a'zosi bo’lmasalar) loyihani ishlab
chiquvchi belgilaydi.
Mahsulotning tajriba namunasini (tajriba turkum ini) qabul etish haqidagi
aktning qabul komissiyasi a'zolari tomonidan imzolanishi texnikaviy shartlar loyihasi
kelishib olinganini bildiradi.
Agar mahsulotni ishlab chiqarishga y o ’l q o ’yish haqidagi qaror qabul
komissiyasi ishtirokisiz qabul qilinsa, texnikaviy shartlar loyihasini kelishib olish
uchun buyurtmachiga yuboriladi.
Kasaba uyushmalari idoralari davlat nazorati, Sog’liqni saqlash vazirligi,
Tabiatni muhofaza qilish davlat qo’mitasi, qurilish davlat qo’mitasi, yon g ’indan
muhofaza qilish idoralari, transport tashkilotlari va boshqalam ing ixtiyoriga daxildor
119
talablardan iborat bo’lgan texnikaviy shartlar loyihalari ular bilan kelishib olinishi
kerak.
Texnikaviy shartlar loyihasini boshqa m anfaatdor tashkilotlarga yuborish zarur
yoki zarur emasligi texnikaviy shartlar loyihasida o ’sha tashkilotlarga ta'lluqli talablar
bo’lgan taqdirda loyihani ishlab chiquvchi belgilaydi.
Texnikaviy
shartlar loyihasi
kelishib
olinishi
lozim
b o ’lgan
barcha
tashkilotlarga ayni bir vaqtda yuborilishi lozim.
M ahsulotga uning odamlar hayoti, salomatligi va aholi m ol-m ulkining
xavfsizligini, atrof - m uhit muhofazasini ta'm inlaydigan, hamda davlat nazorati
idoralari bilan kelishilgan talablam i o ’z ichiga olgan davlatlararo standartlardan va
O ’zbekiston Respublikasi standartlaridan olingan ko’chirmalar, ularga havolalar
bo’lgan, yoki ular belgilangan qoidalar va me'yorlarga havolalar bo’lgan texnikaviy
shartlar loyihasi mazkur idoralar bilan kelishm asligi mumkin.
Kelishib olish yoki xulosa uchun taqdim etilgan texnikaviy shartlar loyihasi
tashkiloti berilgandan keyin 15 kun ichida ko’rib chiqilishi kerak.
Texnikaviy shartlar loyihasi kelishib olingan kelishuvchi tashkilot rahbari
(rahbar
o ’m ibosari)ning
«kelishildi»
yozuvi
yoki
alohida
xujjat
(qabul
komissiyasining akti, xati, bayonnoma va h.k.) ostiga qo’yadigan imzosi bilan
rasmiylashtiriladi, shu bilan birga «Kelishildi» grafi ostiga sana va hujjat raqami
yozib qo’yiladi.
Texnikaviy shartlarga (shuningdek ulam i bekor qilishga) doir o ’zgartirishlar
texnikaviy shartlar uchun belgilangan tartibda kelishiladi. Texnikaviy shartlarga doir
o ’zgartirishlami, agar bu
o ’zgarishlar texnikaviy shartlami
kelishib olgan
tashkilotlam ing m anfaatlariga dahl qilmasa, faqat buyurtmachi (iste’molchi) bilan
kelishiladi.
Texnikaviy shartlarning amal qilish muddati cheklanishini bekor qilish
muddati tugashidan kamida 6 oy muqaddam tasdiqlanm og’i kerak.
Ishlab chiqarilishi to ’xtatilgan
m ahsulotning texnikaviy shartlarini bekor
qilmaslikka, balki ulardan ishlatilayotgan m ahsulotning ehtiyot qismlarini tayyorlash
va tuzatish uchun foydalanishga y o ’l qo’yiladi. Shu bilan birga texnikaviy shartlar
120
|