nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Lesson1 Java haqida umumiy ma`lumot - bet 2

|
Lesson1 Java haqida umumiy ma`lumot
|
bet | 2/3 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 278,18 Kb. | | #262751 |
Bog'liq java1JAVA 1995 yilda Sun Microsystems Inc kompaniyasida Jeyms Gosling tomonidan ishlab chiqilgan va keyinchalik Oracle korporatsiyasi tomonidan sotib olingan. Bu oddiy dasturlash tili. Java dasturlashni yozish, kompilyatsiya qilish va disk raskadrovka qilishni osonlashtiradi. Bu qayta ishlatiladigan kod va modulli dasturlarni yaratishga yordam beradi. Java sinfga asoslangan, ob'ektga yo'naltirilgan dasturlash tili bo'lib, iloji boricha kamroq amalga oshirishga bog'liq bo'lishi uchun mo'ljallangan. Ishlab chiquvchilar uchun yaratilgan umumiy maqsadli dasturlash tili Java kodi jamlangan istalgan joyda bir marta ishga tushirilishi Java-ni qo'llab-quvvatlaydigan barcha platformalarda ishlashi mumkin. Java ilovalari har qanday Java virtual mashinasida ishlay oladigan bayt kodiga kompilyatsiya qilinadi. Java tilining sintaksisi c/c++ tiliga o'xshaydi. JAVA 1995 yilda Sun Microsystems Inc kompaniyasida Jeyms Gosling tomonidan ishlab chiqilgan va keyinchalik Oracle korporatsiyasi tomonidan sotib olingan. Bu oddiy dasturlash tili. Java dasturlashni yozish, kompilyatsiya qilish va disk raskadrovka qilishni osonlashtiradi. Bu qayta ishlatiladigan kod va modulli dasturlarni yaratishga yordam beradi. Java sinfga asoslangan, ob'ektga yo'naltirilgan dasturlash tili bo'lib, iloji boricha kamroq amalga oshirishga bog'liq bo'lishi uchun mo'ljallangan. Ishlab chiquvchilar uchun yaratilgan umumiy maqsadli dasturlash tili Java kodi jamlangan istalgan joyda bir marta ishga tushirilishi Java-ni qo'llab-quvvatlaydigan barcha platformalarda ishlashi mumkin. Java ilovalari har qanday Java virtual mashinasida ishlay oladigan bayt kodiga kompilyatsiya qilinadi. Java tilining sintaksisi c/c++ tiliga o'xshaydi. Tarix: Java tarixi juda qiziq. Bu 1991-yilda yaratilgan dasturlash tilidir. Jeyms Gosling, Mayk Sheridan va Patrik Naughton, Yashil jamoa nomi bilan tanilgan Sun muhandislari jamoasi 1991 yilda Java tilini yaratgan. Sun Microsystems 1996-yilda Java 1.0 sifatida birinchi ommaviy amaliyotini chiqargan. U mashhur platformalarda hech qanday to'lovsiz ishlash vaqtini ta'minlaydi. Java1.0 kompilyatori Artur Van Xoff tomonidan uning spetsifikatsiyalariga qat'iy rioya qilish uchun Java tilida qayta yozilgan. Java 2 ning kelishi bilan yangi versiyalar turli xil platformalar uchun yaratilgan bir nechta konfiguratsiyalarga ega edi.
|
| |
Avtoservis stantsiyalarida ishlab chiqarish uchastkalarini tashkil etish

|
Avtoservis stantsiyalarida ishlab chiqarish uchastkalarini tashkil etish
|
bet | 1/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #230419 |
Bog'liq 6-Sobirov Kamronbek
AVTOSERVIS STANTSIYALARIDA ISHLAB CHIQARISH UCHASTKALARINI TASHKIL ETISH
Andijon mashinasozlik instituti,
“Transport va logistikasi”fakulteti
“Avtomobil servisi” yo’nalishi 4-kurs talabasi
Sobirov Kamronbek Ilxomjon oʻgʻli
Avtomobillarga to‘la ravishda (kompleks) xizmat ko‘rsatuvchi korxonalarda quyidagi ishlab chiqarish uchastkalari tashkil etiladi:
- avtomobillarni yuvish va quritish;
- avtomobillarni TXKga qabul qilish va ularni egasiga topshirish;
- maxsus diagnostika uchastkasi;
- texnik xizmat ko‘rsatish postlari;
- ta’mirlash va agregatlarni almashtirish postlari:
- kuzov elementlarini (eshiklari, qanotlari, bamperlari va h.k.) ta’mirlovchi postlar;
- agregatlar va detallarni ta’mirlovchi ustaxonalar;
- g‘ildiraklar va shinalarga xizmat ko‘rsatuvchi ustaxonalar;
- akkumulyatorlarni ta’mirlovchi va zaryadlovchi ustaxonalar;
- elektr jihozlariga xizmat ko‘rsatuvchi ustaxonalar;
- dvigatelning tahminot tizimi priborlari (karbyurator, injektor, benzonasos va h.k.) ga xizmat ko‘rsatuvchi ustaxonalar;
- kuzovni ta’mirlash kompleksi (tunukasozlik, payvandlash, armatura, bo‘yashga tayyorlash, bo‘yash va quritish).
Avtomobillarni yuvish, tozalash va quritish ustaxonasida: avtomobillar salonini yig‘ishtirish va tozalash, motorni va kuzovni har tomondan, shuningdek ostidan ham yuvish, kuzovni quritish va jilo berish (polirovka) ishlari bajariladi.
Maxsus diagnostika mintaqasi: avtomobillarni, ularning agregatlari, mexanizmlari va tizimlarining texnik holatini aniqlash, baholash bilan shu g‘ullanadi.
Diagnostika jarayonida texnik xolatni aniqlash avtomobilni qismlarga ajratmasdan, maxsus dasturlarga asosan jixozlar, o‘lchov va nazorat asboblari yordamida bajariladi. Diagnostika TXK va ta’mirlashning muxim elementi va nazorat ishlarining asosiy qismi bo‘lib, uni bilib qo‘llanilsa mehnat sarfi kamayadi va ish unumi oshadi. Eng muhimi bajarilgan ishning sifati va avtomobillarning texnik xolati yaxshilanadi.
Barcha avtomarkazlarda va zamonaviy ASS larida maxsus jixozlangan diagnostika postlari tashkil etilgan.
TXK postlari: to‘satdan, kutilmaganda avtomobilda nosozliklar, buzilishlar sodir bo‘lishi ehtimolini oldini olish ishlarini bajarish uchun m o‘ljallangan. Ma’lumki, bu ishlar tekshiruv-nazorat, qotirish maxkamlash, sozlash, moylash va mayda ta’mirlash ishlaridan iborat bo‘lib, kerakli texnologik jixozlar bilan ta’minlangan postlarda, maxsus ko‘rish ariqchalari ustida yoki ko‘targichlar, estakadalarda bajariladi. TXK uchastkasining ayrim postlari ba’zi ishlarni, masalan, moylash, oldingi g‘ildiraklarni o‘rnatish burchaklarini tekshirish va sozlash, chiqindi gazlar zaxarliligini me’yoriga keltirishga ixtisoslashtirilgan bo‘lishi mumkin.
|
| |
Muammoli topshiriq

|
Muammoli topshiriq
|
Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 46 Kb. | | #257885 |
Bog'liq Assesment metodi (4 K)
TEST
Quyidagi kompetensiyalardan qaysi biri 4 K modeliga kirmaydi:
A. Kollaboratsiya.
B. Kommunikatsiya.
C. Kompyuter savodxonligi.
D. Kritik fikrlash.
|
MUAMMOLI TOPSHIRIQ
O’quvchilarning har tomonlama rivojlanishida kollaboratsiyaning o’rni qanday? Javobingizni asoslang.
|
|
SIMPTOM
Kollaboratsiya – bu ...
|
AMALIY KO’NIKMA
O’quvchilarda kollaboratsiyani shakllantiruvchi metodlarga misol keltiring. Bitta metodni qo’llashni biror mavzu misolida tushuntirib bering.
|
|
TEST
O’qitishning interfaol metodlari sirasiga kiruvchi metod turini aniqlang.
A. Ma’ruza.
B. Kritik fikrlash.
C. Kichik guruhlarda ishlash.
D. Hikoya.
|
MUAMMOLI TOPSHIRIQ
O’quvchilarni har tomonlama rivojlantirishda kritik fikrlashning o’rnini qanday baholaysiz? Javobingizni asoslang.
|
SIMPTOM
Kritik fikrlash – bu ...
|
AMALIY KO’NIKMA
O’quvchilarda kritik fikrlashni rivojlantiruvchi interfaol metodlarga misol keltiring.
1. 4.
2. 5.
3. 6.
va bitta metodni qo’llashni biror mavzu misolida tushuntirib bering.
|
TEST
Quyidagi kompetensiyalardan qaysi biri 4 K modeliga kirmaydi:
A. Kreativ fikrlash.
B. Kommunikatsiya.
C. Kritik fikrlash.
D. Konstruksiyalash.
|
MUAMMOLI TOPSHIRIQ
O’quvchilarning har tomonlama rivojlanishida kommunikatsiyaning o’rni qanday? Javobingizni asoslang.
|
SIMPTOM
Kommunikatsiya – bu ...
|
AMALIY KO’NIKMA
O’quvchilarda kommunikatsiyani rivojlantiruvchi metodlarga misol keltiring. Bitta metodni qo’llashni biror mavzu misolida tushuntirib bering.
|
TEST
O’qitishning interfaol metodlari sirasiga kiruvchi metod turini aniqlang.
A. Ma’ruza.
B. Blits-so’rov.
C. Kreativ fikrlash.
D. Hikoya.
|
MUAMMOLI TOPSHIRIQ
O’quvchilarni har tomonlama rivojlantirishda kreativ fikrlashning o’rnini qanday baholaysiz? Javobingizni asoslang.
|
SIMPTOM
Kreativ fikrlash – bu ...
|
AMALIY KO’NIKMA
O’quvchilarda kreativ fikrlashni rivojlantiruvchi interfaol metodlarga misol keltiring.
1. 4.
2. 5.
3. 6.
va bitta metodni qo’llashni biror mavzu misolida tushuntirib bering.
|
|
| |
Xorazm viloyati hududiy boshqarmasi

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
XORAZM VILOYATI HUDUDIY BOSHQARMASI
QO’SHKO’PIR TUMAN 1-SON KASB-HUNAR MAKTABI
“TASDIQLAYMAN”
Qo’shko’pir tuman 1-son kasb-hunar maktabi direktori
__________________U.Ruzmetov
“____”___________2023 yil
Maxsus fanlar kafedrasi o’qituvchisi Ibragimova Gulnozaning
Ishchi dastur “bolalar kiyimini tikish texnologiyasi” fanining
2023 yil Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining _____ - sonli buyrug’i bilan tasdiqlangan namunaviy o’quv dasturi asosida ishlab chiqilgan
Ishchi o’quv dasturi
Tayyorlov yo’nalishi ______________________________________________________________
Kasb yoki mutaxassislik nomi: _______________________________________
2023-yil
Kirish
Barkamol shaxsni tarbiyalashda u dunyoga kelganidan boshlab, to maktabgacha tarbiya yoshigacha bo‘lgan davrdagi psixologik xususiyatlarini bilish tarbiyachilar, pedagoglar va psixologlar, ota-onalar uchun muhim ahamiyatga ega. Istiqlol tufayli bugungi kunda nafaqat respublikamizda, balki chet ellarda ham xaridorgir bo‘layotgan o‘zbek liboslari o‘ziga xos ko‘rinish kasb etmoqda. Jahon andozalariga mos ravishda ishlab chiqarilayotgan bunday mahsulotlarga talab kundan-kunga ortib bormoqda. Ishlab chiqarish mobaynida qiz bolalar kiyimi uchun alohida, o‘g‘il bolalar kiyimi uchun esa alohida bezak elementlaridan foydalaniladi. Bunda bolaning zerikib qolmasligi uchun kontrast ranglardan foydalanishga, kiyimning imkoniyat darajasida ular uchun qiziqarli bo‘lishiga va ularning dunyoqarashiga mos rasmlarni tanlanishiga alohida e’tibor qaratilgan. Uch yoshli bolaning dunyoqarashi keng bo‘ladi. Uni tabiat bilan bog‘liq rasmlar qiziqtiradi va bola ko‘proq yorqin ranglarga talpinadi. Ularga libos tikayotgan korxona chevarlari ko‘proq matolarning sariq, qizil, yashil kabi yorqin ranglilarini tanlashadi. Qiz bolalar ko‘proq mato rangiga va guliga e’tibor berishadi. Shu bois, ularning liboslarida ko‘proq gul, kapalak, daraxt, quyosh rasmlarini, o‘g‘il bolalar kiyimlarida esa futbol to‘pi, mashina yoki turli hayvonlarning, multfilm qahramonlarini tasvirlovchi rasmlar qo‘yib tikish ayni paytda dolzarb sanaladi. Bunda bolaning yoshiga qarab kichkina yoki kattaroq rasm tanlanadi. Bolalar modasi ham kattalarnikidan qolishmaydi. Shu sababli ham, jahonning mashhur dizaynerlari, turli uslub va ranglar uyg‘unlashuvini sinab ko‘rishni taklif qilishmoqda.
|
O'zgaruvchan Xarajatlar: Turlari, Hisoblash Formulasi

|
O'zgaruvchan Xarajatlar: Turlari, Hisoblash Formulasi
|
bet | 1/11 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 60,64 Kb. | | #238401 |
Bog'liq O\'zgaruvchan xarajatlar
O'zgaruvchan Xarajatlar: Turlari, Hisoblash Formulasi
O'zgaruvchan xarajatlar - bu mahsulotni ishlab chiqarish jarayonida (yoki boshqa ishlab chiqarish jarayonida) uni ishlab chiqarish dinamikasi bilan parallel ravishda o'zgarib turadigan xarajatlar. Shu bilan birga, o'zgaruvchilarni nafaqat ishlab chiqarish, balki ishlab chiqarish jarayoni bilan bog'liq bo'lmagan xarajatlar ham deb atash mumkin. Bunga misol, saqlash, qadoqlash, transport xarajatlari.
Shartli ravishda aytish mumkinki, o'zgaruvchan xarajatlar ishlab chiqarilgan mahsulotning qiymatini, doimiy xarajatlar esa kompaniyaning narxini tavsiflaydi.
O'zgaruvchan xarajatlar bilan nima bog'liq
O'zgaruvchan xarajatlar quyidagilarni o'z ichiga oladi:
xom ashyo sotib olish
ishlab chiqarish uskunalari uchun ehtiyot qismlar va ehtiyot qismlar uchun;
tayyor mahsulotni sotish bilan bog'liq (transport, saqlash va h.k.),
ishchilarning asosiy ish haqi uchun,
ishlab chiqarishda ishlatiladigan elektr energiyasi va yoqilg'i to'g'risida.
To'g'ridan-to'g'ri o'zgaruvchan xarajatlarga misollar
To'g'ridan-to'g'ri o'zgaruvchan xarajatlarga quyidagilar kiradi:
amalga oshirish xarajatlari, shu jumladan savdo agentlariga berilgan vositachilik haqi,
komponentlar, materiallar,
ishlab chiqarish tsikli uchun energiya xarajatlari,
transport xarajatlari
texnologik xarajatlar.
Jami o'zgaruvchan xarajatlar
Umumiy o'zgaruvchan xarajatlar tarkibiga ishlab chiqarish hajmining potentsial hajmi doirasida ishlab chiqarish hajmining o'zgarishi bilan parallel ravishda o'zgaradigan xarajatlar kiradi.
O'zgaruvchan xarajatlarning umumiy qiymati to'g'ridan-to'g'ri kompaniyaning ishbilarmonlik faolligi ko'rsatkichiga bog'liq va ma'lum bir turdagi mahsulot ishlab chiqarishga yoki har xil assortimentdagi tayyor mahsulotning ma'lum hajmiga yo'naltirilgan o'zgaruvchan xarajatlarning umumiy miqdorini anglatadi.
|
| |
Java backend Java va Spring asoslari

|
Java backend Java va Spring asoslari
|
Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 13,9 Kb. | | #103315 |
Bog'liq Java qullanma
Java backend
Java va Spring asoslari
Java dasturlash tili
Java tilining asosiy ko'nikmalari va sintaksisi;
Java'da klasslar, obyektlar, kapsulyatsiya va abstraksiya;
Java'da interfeyslar, ularning xususiyatlari va ularni implementatsiya qilish;
Java'da ma'lumotlar strukturalari, shunday qilib, massivlar, ro'yxatlar, kartalar, setlar va boshqa;
Java'da fayl ishlash, ma'lumotlar tuzilishlari, tarmoq ishlash,
Spring Framework
Spring Boot
PostgreSQL
PostgreSQL serverni o'rnatish va sozlash
PostgreSQL yordamida ma'lumotlarni bazaga yozish va o'qish
REST API yaratish
Java Spring Boot REST API asoslari
REST API xizmatlarini yaratish va ishlatish
REST API so`rovlari va javoblari
REST API xato holatlarini qayta ishlash
REST API xavfsizligi va autentifikatsiyasi
RESTful API yaratish
RESTful API va HTTP protokoli
Spring Boot va Spring MVC orqali RESTful API yaratish
JWT
JWT (JSON Web Tokens) nima ekanligi
Spring Security va JWT orqali autentifikatsiya va autorizatsiya tizimini yaratish
Kerakli ko'nikmalar
Git, GitHub, GitLab
Maven
IntelliJ IDEA
|
| |
Ekstraksiyalashning asosiy usullari

|
Ekstraksiyalashning asosiy usullari
|
bet | 2/3 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 11,91 Kb. | | #124582 |
Bog'liq Ekstraksiyalash haqida Ekstraksiyalashning asosiy usullari fayllarEkstraksiyalashning asosiy usullari
Amaliyotda suyuqliklar aralashmalarini ekstraksiyalashning quyidagi usullari qo‘llaniladi: 1) dastlabki aralashma va ekstragentni bir marta kontaktlanishiga asoslangan jarayon (bir pog‘onali ekstraksiyalash); 2) har bir pog‘onada toza erituvchi ishlatish yo‘li bilan ekstraksiyalash (ko‘p pog‘onali ekstraksiyalash); 3) bitta yoki ikkita erituvchi yordamida qarama-qarshi oqim bilan ko‘p bosqichli ekstraksiyalash (ko‘p pog‘onali ekstraksiyalash). Birinchi va ikkinchi usullar kichik hajmli suyuqliklarning aralashmasini ekstraksiyalashda va laboratoriya sharoitlarida qo‘llaniladi.
Sanoat miqyosida, asosan, uchuvchi usuldan, ya’ni fazalarning qarama-qarshi oqimidan foydalanib ekstraksiyalash keng qo‘llaniladi. Qaysi bir usul qo‘llanilishidan qat’iy nazar, ekstraksiyalash jarayoni erituvchi yoki eruvchilarni regeniratsiya qilish bilan birga olib boriladi. Regeneratsiyaning maqsadi erituvchilar tarkibidagi kerakli komponentlarni ajratib olish va erituvchilarni qaytadan jarayonda ishlatishdan iboratdir.
Ekstraktorlarning tuzilishi
Kolonnali ekstraktorlar. Suyuqlik-suyuqlik sistemasiga
mo‘ljallangan kolonnali ekstraktorlar, o‘z navbatida, ikki guruhga
bo‘linadi: 1) qo‘shimcha energiya berilmaydigan jihozlar;
2) tashqaridan qo‘shimcha energiya beriladigan jihozlar. Birinchi
guruhga sochib beruvchi, nasadkali
va g‘alvirsimon ekstraktorlar, ikkin-
chi guruhga esa rotorli, pulsatsion,
vibratsion va boshqa ekstraktorlar
kiradi.
Suyuqlikni sochib beruvchi ji-
hozlar ichi bo‘sh silindrsimon
kolonnadan iborat, bunda fazalar-
dan bittasi yaxlit oqim bilan,
ikkinchisi faza esa qarama-qarshi
yo‘nalishda mayda tomchilar hola-
tida harakat qiladi. Bunday jihozlar
oddiy tuzilishga ega, biroq ularning
samaradorligi esa kam. Nasadkali
ekstraktorlarning tuzilishi absorbsiya
va rektifikatsiya uchun ishlatiladigan
kolonnalarga o‘xshash jihozlardan
farq qilmaydi.
Neft mahsulotlarini tozalash
uchun hozirda sanoatda ko‘рincha
g‘alvirsimon tarelkali ekstraktorlar
ishlatiladi (29- rasm). Bunday qu-
rilma vertikal silindrsimon qobiq (1)
va quyilish qurilmalari (3) bo‘lgan
g‘alvirsimon tarelkalar (2) ga ega.
Kolonnaning ishlashi quyidagicha
boradi. Og‘ir faza (OF) shtutser (4)
orqali kolonnaga uzluksiz beriladi,
yaxlit oqim bilan pastga harakat
qiladi va shtutser (7) orqali
tashqariga chiqadi. Yengil faza (F)
uzluksiz ravishda shtutser (6) orqali
29-rasm. G‘alvirsimon
|
| |
Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi

O`ZBEKISTONRESPUBLIKASIAXBOROTTEXNOLOGIYALARIVA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI MUHAMMADAL-XORAZMIYNOMIDAGITOSHKENTAXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI Kafedra:Kompyuter tizimlari
Rs shinalar - bu andoza haqida ma'lumot. Asosiy tizim shinalari Protsessor va asosiy xotira xotirasini bog'laydigan tizim avtobusi. Ilgari, bu shinalar mahalliy deb nomlangan va zamonaviy RS tomonidan chaqirilgan Old shinalar (Oldingi avtobus - FSB). Tizimning xususiyatlari protsessor tomonidan belgilanadi; Zamonaviy Tire 64 bitli kengligi bor va 66, 100 yoki 133 MGts chastotasida ishlaydi. Bunday yuqori chastotaning signallari elektr aralashuvini yaratadi va boshqa muammolarni keltirib chiqaradi. Shuning uchun ma'lumotlar tushishi uchun chastotani kamaytirish kerak kengaytirilgankartalar (Kengaytirish kartasi) yoki Adapterlar (Adapterlar) va boshqa boshqa komponentlar.
Biroq, birinchi Rs protsessor, RAM xotirasi va I / O tarkibiy qismlariga xos bo'lgan bitta avtobus edi. Birinchi va ikkinchi avlod protsessorlari kam sinxronizatsiya chastotasi va tizim tarkibiy qismlari bunday chastotani saqlab qolishlari mumkin. Xususan,
bunday arxitektura kengaytirish kartalari yordamida qo'm quvvatni kengaytirishga imkon berdi.
1987 yilda kompozet ishlab chiqaruvchilar turli tezlikda ishlashlari uchun tizim shinasini I / O avtobusidan ajratishga qaror qilishdi. O'shandan beri bunday ko'p arxitektura sanoat standartiga aylandi. Bundan tashqari, zamonaviy kompyuterlar bir nechta kiruvchi shinalar mavjud.
Saqlash qurilmalari - Kompyuterlarning periferiya qurilmalarini o’rnatish Periferiya qurilmalari va ularga texnik...

|
Kompyuterlarning periferiya qurilmalarini o’rnatish Periferiya qurilmalari va ularga texnik xizmat ko‘rsatish. Reja
|
bet | 4/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 376,77 Kb. | | #149459 |
Bog'liq 25 – mavzu Periferiya qurilmalari va ularga texnik xizmat-fayllar.orgSaqlash qurilmalari. Tashqi xotira qurilmalariga ehtiyoj ikki holatda paydo bo'ladi:
Hisoblash tizimida asosiy qattiq diskka sig'adigan ma'lumotdan ko'proq ma'lumotlar qayta ishlansa;
Ma'lumotlar qimmat bo'lganda va tashqi qurilmaga muntazam zaxira nusxalarini yaratish zarur bo'lganda (ma'lumotlarni qattiq diskka nusxalash zaxira emas va faqat xavfsizlik xayolotini yaratadi).
Hozir uchun tashqi xotira ma'lumotlar magnit yoki magnit-optik vositalardan foydalangan holda bir necha turdagi qurilmalardan foydalanadi.
Streamerlar magnit lentali disklar. Ular qiyosiy jihatdan farqlanadi past narx... Streamerlarning kamchiliklari orasida unumdorligi past(bu, birinchi navbatda, magnit tasma ketma -ket kirish moslamasi ekanligi) va ishonchliligi etarli emasligi (elektromagnit shovqinlardan tashqari, strimer lentalari mexanik stressni kuchaytiradi va jismonan ishdan chiqishi mumkin).
Lentali disklar uchun magnitli kasetlarning (patronlarning) hajmi bir necha yuz MB gacha. Yozish zichligini oshirish orqali sig'imning yanada oshishi saqlashning ishonchliligini pasaytiradi, lentaning uzunligini oshirish orqali quvvatni oshirish ma'lumotlarga kirish vaqtining pastligi bilan cheklanadi.
ZIP disklar tashqi saqlash kompaniyasi Iomega tomonidan ishlab chiqariladi. Qurilma bilan ishlaydi disk muhiti standartdan biroz kattaroq disketalar va hajmi 100/250 MB. ZIP -disklar ichki va tashqi versiyalarda mavjud. Birinchi holda, ular qattiq disk boshqaruvchisiga ulangan. anakart va ikkinchisida - standartga parallel port, bu ma'lumot almashish tezligiga salbiy ta'sir qiladi.
Saqlash qurilmalari HiFD. ZIP-disklarning asosiy kamchiligi ularning standart 3,5 dyuymli disketalar bilan mos kelmasligidir. Bunday moslik qurilmalarga ega HiFD Sony tomonidan. Ular sizga 200 MB hajmli maxsus ommaviy axborot vositalaridan ham, oddiy disketlardan ham foydalanish imkonini beradi. Hozirgi vaqtda ushbu qurilmalarning narxi oshib bormoqda.
JAZ haydovchi. ZIP drayvlar kabi bu turdagi disklar Iomega -da mavjud. Xususiyatlariga ko'ra, JAZ-media qattiq disklarga yaqin, lekin ulardan farqli o'laroq, olinadigan. Drayv modeliga qarab, bitta diskda 1 yoki 2 Gb ma'lumot bo'lishi mumkin.
|
| |
Vebinar metodi - Informatika va axborot texnologiyalari fanini o’qitishda ilg’or xorijiy tajribalar Reja

|
Informatika va axborot texnologiyalari fanini o’qitishda ilg’or xorijiy tajribalar Reja
|
bet | 2/4 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 124,12 Kb. | | #156524 |
Bog'liq 1-MavzuVebinar metodi: Bugun masofaviy ta’limning yana bir turi «wyebinar» (1998 yilda bu termin muloqatga kiritildi) texnologiya vujudga keldi. Vebinar texnologiya o’qitishni wyeb –texnologiya asosida interaktiv holda tashkil etishni nazarda tutadi. Bu texnologiya nafaqat tinglovchilarga axborotni yetkazadi, balki ular bilan muloqotga kirishish (og’zaki, yozma) imkonini yaratadi, ya’ni seminar ko’rinishida fikrlarni almashish, o’z fikrini bayon etish mumkin. Boshqacha qilib aytganda internet tarmog’i asosida tashkil etiluvchi ta’lim ham subyekt-subyekt paradigmasiga o’tmoqda.
Vebinar metodida dars seminar yoki konferensiya Internet orqali bir vaqtda hozir bo’lgan tinglovchilar bilan audio video (va avvalgi postlarda sanab o’tilgan ko’plab interaktiv imkoniyatlar) bilan jonli olib borilib ushbu dars keyingi foydalanishlar uchun yozib olinishi mumkin bo’lsa-da, butun o’quv yoki kurs jarayonidagi darslar yagona platforma doirasida o’zaro uzviy bog’lanmaydi, ya’ni alohida-alohida bir martalik darslar bo’ladi deyish mumkin.
Evristik o’qitish: Evristik o’qitish metodini qo’llashda o’qituvchi o’quvchilar bilan hamkorlikda hal etilishi zarur bo’lgan masalani aniqlab oladi. O’quvchilar esa mustaqil ravishda taklif etilgan masalani tadqiq etish jarayonida zaruriy bilimlarni o’zlashtirib oladilar va uning yechimi bo’yicha boshqa vaziyatlar bilan taqqoslaydi. O’rnatilgan masalani yechish davomida o’quvchilar ilmiy bilish metodlarini o’zlashtirib tadqiqotchilik faoliyatini olib borish ko’nikmasi tajribasini egallaydilar.
Ta’lim jarayonida tadqiqotchilik o’qitish metodini qo’llashda o’qituvchi va o’quvchilar tomonidan quyidagi harakatlar amalga oshiriladi:
Evristik metod o’qituvchilardan ijodiy xususiyat kasb etuvchi yuqori darajadagi bilish faoliyatini tashkil eta olish ko’nikma va malakalariga ega bo’lishni taqazo etadi. Buning natijasida o’quvchilar mustaqil ravishda yangi bilimlarni o’zlashtira oladilar. Ular odatda yuqori sinf o’quvchilarining o’zlashtirish darajalarini hisobga olgan holda ma’lum holatlarda qo’llaniladi. Ushbu metodlardan boshlang’ich sinflarda foydalanish amaliyotchi-o’qituvchilarning fikrlariga ko’ra birmuncha murakkab hisoblanadi. Biroq uzluksiz ta’lim tizimiga shaxsga yo’naltirilgan ta’limni faol joriy etishga yo’naltirilgan ijtimoiy harakat amalga oshirilayotgan mavjud sharoitda ushbu yo’nalishdagi loyihalarni tayyorlash o’ziga xos dolzarb ahamiyatga ega bo’lib bormoqda. Shunga qaramasdan bu tasnif maktab amaliyotida birmuncha keng tarqalgan va pedagogik hamjamiyat tomonidan e’tirof etilgan. Shuningdek, buyuk didakt I.Ya.Lerner asarlari asosida ilmiy tadqiqot ham amalga oshirilgan.
|
| |
Tashqi uskunalar turlari - Kompyuterlarning periferiya qurilmalarini o’rnatish Periferiya qurilmalari va ularga...

|
Kompyuterlarning periferiya qurilmalarini o’rnatish Periferiya qurilmalari va ularga texnik xizmat ko‘rsatish. Reja
|
bet | 6/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 376,77 Kb. | | #149459 |
Bog'liq 25 – mavzu Periferiya qurilmalari va ularga texnik xizmat-fayllar.orgTashqi uskunalar turlari
Periferik qurilmalar quyidagilarga bo'linadi.
· uchun majburiy komponent bo'lgan asosiy normal ish kompyuter;
· boshqalar, kerak bo'lganda ishlatiladi.
Tashqi uskunalarning asosiy turlari
Bu turga kursorni boshqaruvchi qurilmalar va qisman modemlar kiradi (terminal yoki disksiz stantsiya holatida). Aslida, elektr impulslarini ishlab chiqaradigan yoki boshqaradigan deyarli har qanday uskunani kompyuterga ulash mumkin. Periferik qurilmalar shaxsiy kompyuterga tashqi interfeyslar yoki kompyuter avtobusiga uskunalarni joylashtirish vositasi bo'lgan maxsus adapterlar va boshqaruvchilar yordamida ulanadi. Nazoratchi va adapter o'rtasidagi farqni unutmang. Ha, ikkalasi ham juftlashtirish uchun ishlatiladi, lekin boshqaruvchi uni boshqaruvchi dasturdan buyruq olganidan keyin mustaqil harakatlarni amalga oshirishi mumkin (ba'zi murakkab dasturlarda hatto o'z protsessorlari ham bor).
Hozirgi vaqtda quyidagi turlar keng qo'llanilmoqda apparat Kompyuter yadrosini tashqi uskunalar bilan bog'lash uchun mo'ljallangan:
Periferik qurilmalar bajarilgan vazifalarga qarab quyidagi turlarga bo'linadi.
· ma'lumotlarni kiritish uchun: klaviatura, sichqoncha, trekbol va boshqalar.
· axborot chiqishi uchun: printerlar (matritsa, inkjet, lazer);
· axborotni saqlash uchun: tashqi disklar, CD va DVD disklar, qattiq disklar, strimerlar;
· ma'lumot almashish uchun: modemlar, faks -modemlar.
Alohida -alohida, ma'lumotni tejash va elektr quvvati uzilgan taqdirda to'g'ri o'chirish uchun mo'ljallangan uzluksiz quvvat manbalarini eslatib o'tish lozim.
|
| |
Bajardi: 214-21 guruh talabasi Xalilov Jasurbek Tekshirdi

|
Bajardi: 214-21 guruh talabasi Xalilov Jasurbek Tekshirdi
|
bet | 1/6 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 123,46 Kb. | | #246343 |
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Kompyuter injiniringi fakulteti
Sun’iy intellekt kafedrasi
Mashinali o'qitishga kirish fanidan
MUSTAQIL ISH
Mavzu: Ko’p sathli neyron tarmoqlar.
Bajardi: 214-21 guruh talabasi
Xalilov Jasurbek
Tekshirdi: Abdullayeva M.I.
Toshkent 2024
Reja:
Biologik neyron va Makkaloch va Pits neyronlarining rasmiy modeli.
Oddiy tasniflash masalalarini bevosita bitta neyron bilan hal qilish qobiliyati.
Bir qavatli neyron tarmoq va Rosenblat perseptroni.
Ko'p qatlamli neyron tarmoqlar.
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar.
Biologik neyron va Makkaloch va Pits neyronlarining rasmiy modeli.
Biologik neyron 1-rasmda ko'rsatilgan shaklga ega:
1943 yilda J. Makkulochi va V. Pitt biologik neyronning bir nechta kirish (kirish sinapslari - dendritlar) va bitta chiqish (chiqish sinapsi - akson) bo'lgan qurilma sifatida rasmiy modelini taklif qildilar (1-rasm).
Dendritlar axborot manbalaridan (retseptorlar) ma'lumot oladi Li , ular ham neyronlar bo'lishi mumkin. Kirish signallari to'plami { L i } ob'ektni, uning holatini yoki neyron tomonidan qayta ishlangan vaziyatni tavsiflaydi.
|
1 rasm . Biologik neyronning tuzilishi
|
|
2 rasm . Klassik neyron modeli J. McCulloch
va W. Pitt (1943) tomonidan tizim axborot nazariyasi yozuvida
|
J-neyronning har bir i-kirishiga maʼlum I ij ogʻirlik koeffitsienti beriladi, bu esa ushbu kirish signalining Y j signalini aniqlovchi uzatish (faollashtirish) funksiyasi argumentiga taʼsir qilish darajasini tavsiflaydi. neyron chiqishi . Kirish signallarining vaznli yig'indisi neyronda sodir bo'ladi va keyin bu qiymat neyronning faollashtirish (o'tkazish) funktsiyasi uchun argument sifatida ishlatiladi . 74-rasmda ushbu model ushbu ishda qabul qilingan belgida ko'rsatilgan .
Oddiy tasniflash masalalarini bevosita bitta neyron bilan hal qilish qobiliyati
|
| |
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 89

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
89/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
85
86
87
88
89
90
91
92
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
85
86
87
88
89
90
91
92
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 28

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
28/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
24
25
26
27
28
29
30
31
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
24
25
26
27
28
29
30
31
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 90

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
90/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
86
87
88
89
90
91
92
93
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
86
87
88
89
90
91
92
93
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 91

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
91/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
87
88
89
90
91
92
93
94
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
87
88
89
90
91
92
93
94
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 27

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
27/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
23
24
25
26
27
28
29
30
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
23
24
25
26
27
28
29
30
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 29

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
29/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
25
26
27
28
29
30
31
32
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
25
26
27
28
29
30
31
32
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 88

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
88/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
84
85
86
87
88
89
90
91
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
84
85
86
87
88
89
90
91
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 31

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
31/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
27
28
29
30
31
32
33
34
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
27
28
29
30
31
32
33
34
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
ELEKTR ENERGIYASINI ISHLAB CHIQARISH BILAN BO’G’LIQ EKOLOGIK MUAMMOLAR

ELEKTR ENERGIYASINI ISHLAB CHIQARISH BILAN BO’G’LIQ EKOLOGIK MUAMMOLAR.
Tabiat bilan jamiyat o’rtasidagi munosabatlarning buzilishi har xil ekologik ziddiyatlarni keltirib chiqardi. Xususan, Amudaryo quyi qismida hosil qilingan ekologik fojia, ya’ni har xil o’ta zaharli moddalarning dehqonchilikda ishlatilishi, daryo suvlaridan to’g’ri foydalanmaslik, mineral o’g’itlardan foydalanishning buzilishi, yerlarning ko’plab o’zlashtirilishi, to’qayzorlarning yo’qolishi, ko’llarning quritilishi mintaqada ekologik muvozanat buzilishiga olib keldi. Ha, tabiat bitmas-tuganmas xazina, undagi jonsiz va jonli tabiatni, turli-tuman o’simliklar dunyosi, hayvonot olami yosh avlodning tabiatdagi xilma-xillikni, ular o’rtasidagi o’zaro munosabatlarni to’g’ri tushunishida muhim manba bo’lib xizmat qiladi.
Ammo tabiatni muhofaza qilishga e’tibor bermaslik yoki uni ikkinchi rejaga surishning o’zi insoniyatni oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta’minlash bo’yicha uzoq muddatga tuzilgan rejaning bajarilishiga to’sqinlik qiladi, xuddi shuningdek, u sanoatni har xil mahsulotlar bilan ta’minlashni buzadi va oqibatda odamzodning yashashi uchun zarur bo’lgan sharoitning yomonlashishiga olib keladi. Ekologik muammolar qachonlardir milliy va mintaqaviy muammolardan chiqib butun insoniyatning muammosiga aylangan.
Ekologik muammoni hal etish barcha xalqlarning manfaatlariga mosdir. Sivilizatsiyaning hozirgi kuni va kelajagi ko’p jihatdan ekologik muammoning hal qilinishiga bog’liqdir.
Hozir sayyoramizda quyidagi global ekologik muammolar o’z yechimini kutmoqda:
O’zbekiston Respublikasi dunyodagi barcha mamlakatlar, jumladan Markaziy Osiyo mintaqasidagi davlatlar bilan hamkorlik va hamjihatlikda tabiatni, atrof muhitni himoya qilish, tabiiy zahiralardan oqilona foydalanish masalalariga katta e’tibor va ahamiyat berib kelinmoqda. Buning natijasi o’laroq, atrof-muhitni muhofaza qilishni ta’minlashga qaratilgan qonun hujjatlari Respublikamizda ko’plab qabul qilingi.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 50-moddasida belgilab qo’yilganidek “Fuqarolar atrof-tabiiy muhitni muhofaza qilishga majbo’rdirlar”.
|
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 32

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
32/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
28
29
30
31
32
33
34
35
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
28
29
30
31
32
33
34
35
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 33

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
33/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
29
30
31
32
33
34
35
36
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
29
30
31
32
33
34
35
36
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 26

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
26/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
22
23
24
25
26
27
28
29
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
22
23
24
25
26
27
28
29
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013 - bet 38

Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
bet
38/104
Sana
14.12.2023
Hajmi
3,06 Mb.
#118180
1
...
34
35
36
37
38
39
40
41
...
104
Bog'liq
portal.guldu.uz-Arab tili
1
...
34
35
36
37
38
39
40
41
...
104
Download
3,06 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Guliston-2013 Murodqulov O. Arab tili Guliston, 2013
Download
3,06 Mb.
-rasm. Rektifikatsiya kollonnasi ish chiziqlarini y-x diagrammada tasvirlash

27.8-rasm. Konsentratsiyasi pog’onalari sonini grafik usul bilan aniqlash.
C nuqta v nuqta bilan tochg`ri kesma orqali birlashtiriladi. Hosil bo’lgan v
s
kesmasi pastki
kolonnaning ish chizig`ini ifodalaydi. Ish chiziqlari
(av, vc)
rektifikatsiya kolonnasi yuqorigi va
pastki qismlaridagi ish konsentratsiyasilarining o’zgarishini belgilaydi.
Ish chiziqlari yordamida konsentratsiyasilar o’zgarishi pog’onalarining soni aniqlanadi.
27.8-rasmda konsentratsiyasi pog’onalarining sonini grafik usul bilan aniqlash yo’li tasvirlangan.
Yuqorigi va pastki kolonnalar ish chiziqlari
K
nuqtasida kesishadi. Muvozanat chizig`i va ish
chiziqlari
o’rtasida uchburchak pog’onalar o’tkazib konsentratsiyasilar o’zgarishi
pog’onalarining soni (yoki nazariy tarelkalar soni) aniqlanadi. Grafikdan ko’rinib turibdiki,
bizning misolimizda yuqorigi kolonnaga 3 ta konsentratsiyasi pog’onalari, pastki kolonnaga esa
6 ta konsentratsiyasi pog’onalari tochg`ri keladi.
Nazariy tarelkalarning soni
n
N
ga asoslanib haqiqiy tarelkalarning soni
n
x
aniqlanadi:
N
x
n
n
(27.13)
bu yerda
-tarelkalarning foydali ish koeffitsienti.
)
(
1
)
(
0
0
б
C
д
д
б
C
C
C
t
t
C
r
R
G
t
t
C
Q
G
(27.14)
bu yerda, C
C
—
suvning solishtirma issiqlik sig`imi; t
b
va t
0
— suvning boshlang`ich va oxirgi
haroratlari.
Kolonna yuqorigi qismining moddiy balansi

|
Kolonna yuqorigi qismining moddiy balansiBog'liq Mavzu modda almashinish asoslariKolonna yuqorigi qismining moddiy balansi.
Tachminlovchi tarelkaning tepa qismi
uchun quyidagi moddiy balans tenglamalarni yozish mumkin:
oqimlar bo’yicha
д
ф
б
G
G
G
(27.5)
engil uchuvchan komponent bo’yicha
д
д
ф
б
x
G
x
G
y
G
(27.6)
bu yerda,
д
ф
б
G
G
G
,
,
—
kolonnada ko’tarilayotgan bug`, flegma va distillyatning mol hisobidagi
sarflari;
y
va
x —
kolonnaning berilgan kesimiga tochg`ri kelgan suyuqlik va bug` tarkibidagi
yengil uchuvchan komponentning qurilma balandligi bo’yicha o’zgaruvchan konsentratsiyasilari
(mol ulushlari hisobida);
x
d
—
yengil uchuvchan komponentning distillyatdagi tarkibi (mol
ulushlari).
Moddiy balans tenglamasini mol hisobidagi nisbiy sarflar bo’yicha (1 kmol distillyatga
nisbatan) qayta echib,
д
б
G
G
V
/
va
д
ф
G
G
R
/
deb olamiz. Bunday holatda
д
y
x
Rx
V
R
V
,
1
Natijada quyidagi ifodalarga erishamiz:
1
1
R
x
x
R
R
y
ёки
V
x
x
V
R
y
д
д
(27.7)
(27.7) tenglik kolonnaning yuqorigi bug` tarkibini oshiruvchi qismi uchun
ish chiziq
tenglamasi
deb ataladi. Bu tenglamada
R/(R+1)=tg
ish chizig`ining absissa ochqiga og`ish
burchagi tangensi;
B
R
x
д
1
/
chiziqning
y-x
diagrammadagi ordinata ochqi bo’yicha
ajratilgan kesmasi. Demak, oxirgi tenglamani quyidagicha yozish mumkin:
B
x
tg
y
(27.8)
(27.8) ifoda kolonnaning yuqorigi qismi uchun ish chizig`i tenglamasi deb ataladi.
|
| |
MAVZU:REKTIFIKATSION QURILMALARI

27.9-rasm. Davriy ishlaydigan rektifikatsiya qurilma sining sxemasi: 1-haydash kubi; 2-
rektifikatsiya kolonnasi; 3-deflegmator; 4-ajratgich; 5—sovitkich; 6, 7-yig`gichlar.
Oxirgi mahsulot (distillyat) sovitkichda sovitilgandan sochng yig`ish idishiga yuboriladi.
Kubda qolgan qoldiq suyuqlik kerakli tarkibga erishgandagina jarayon tochxtatiladi,
qoldiq
tushiriladi va sikl qaytadan boshlanadi. Qoldiqning tegishli tarkibga ega bo’lishini uning qaynash
haroratiga qarab aniqlanadi.
Rektifikatsiya jarayonining mohiyati

|
Rektifikatsiya jarayonining mohiyatiBog'liq Mavzu modda almashinish asoslariRektifikatsiya jarayonining mohiyati.
Bir jinsli suyuq aralashmalarni komponentlarga
to’la ajratish faqat rektifikatsiya usuli bilan amalga oshirilishi mumkin. Rektifikatsiya
jarayonining mohiyatini
t-x-y
diagramma orqali tushuntirish mumkin. Konsentratsiyasi
x
1
bo’lgan dastlabki aralashma qaynash harorati t
1
gacha isitilganda, suyuqlik bilan muvozanatda
bo’lgan bug`ning holati aniqlanadi
(b
nuqta). Bu bug` kondensatsiya qilinganida konsentratsiyasi
x
2
ga teng bo’lgan suyuqlik hosil bo’ladi
(x
2
> x
1
).
Demak, suyuqlik yengil uchuvchan
komponent bilan birmuncha tochyingan bo’ladi. Bu suyuqlik ham qaynash harorati t
2
gacha
isitilganda bug` hosil bo’ladi
{b
nuqta), bug` kondensatsiyalanganda
x
3
tarkibli suyuqlik olinadi
(x
3
> x
2
).
Shu yo’sinda birin-ketin bir necha marta suyuqlikni bug`latish va bug`ni
kondensatsiyalash jarayonlarini o’tkazish orqali tayyor mahsulot — distillyat olish mumkin.
Distillyat asosan yengil uchuvchan komponentdan tashqil topgan bo’ladi.
Diagrammadagi yuqorigi egri chiziq bug` fazasining tarkibini belgilaydi, pastki egri chiziq
esa qaynash haroratlarini ifodalaydi. Bu diagramma yordamida birin-ketin bir necha marta
kondensatsiyalash va bug`latish jarayonlarini o’tkazish orqali tarkibi asosan qiyin uchuvchan
komponentdan tashqil topgan qoldiq suyuqlik olish mumkin. Ko’p marta bug`latish jarayonini
ko’p pog’onali qurilmalarda olib borish mumkin.
27.1-rasm. Binar aralashmalarni rektifikatsiya usuli bilan ajratishning diagrammada
tasvirlanishi.
Biroq
bunday
qurilmalar
qator
kamchiliklarga
ega:
o’lchami katta, yuqori
konsentratsiyasili moddalar (distillyat yoki qoldiq) ning chiqishi kam, atrof-muhitga ko’p
miqdorda issiqlik yo’qoladi.
Suyuq aralashmalarni birmuncha ixcham bo’lgan rektifikatsiya kolonnalarida to’la holda
komponentlarga ajratish ancha tejamlidir. Rektifikatsiya jarayoni davriy va o’zluksiz ravishda,
bosimning turli qiymatlarida (atmosfera bosimi ostida, vakuumda, atmosfera bosimdan yuqori
bosimda) olib boriladi. Yuqori haroratlarda qaynaydigan moddalarning aralashmalarini
ajratishda vakuum ishlatish maqsadga muvofiqdir. Normal haroratlarda gaz holatida bo’lgan
aralashmalar ajratilganda atmosfera bosimidan yuqori bo’lgan bosim ostida ishlaydigan
qurilmalardan foydalaniladi.
|
| |
Massa almashinish kurilmalarini texnologik hisoblash ularning asosiy o‘lchamlari

|
Massa almashinish kurilmalarini texnologik hisoblash ularning asosiy o‘lchamlariBog'liq Mavzu modda almashinish asoslariMassa almashinish kurilmalarini texnologik hisoblash ularning asosiy o‘lchamlari:
kurilma unumdorligini xarakterlovchi - diametr va unda ro‘y berayotgan jarayon intensivligini
ifodalovchi — ishchi balandliklar aniqlanishi zarur. Kurilma diametri. Ushbu parametrni
hisoblash uchun suyuqlik sarfi tenglamasidan foydalaniladi:
V=FW
0
;
bu erda V — fazaning hajmiy sarfi; w
0
— fazaning sohta tezligi; G‘ kurilma kundalang
kesimining yuzasi.
Dumaloq ko’ndalang kesim yuzasi
F=πD
2
/4
Demak
Bundan qurilmaning diametri;
Odatda, V kattalik berilgan bo‘ladi va kurilma diametrini aniqlash uchun tegishli fazaning
sohga tezligini tanlash zarur. Faza tezligini tanlash kuyidagi talablar asosida amalga oshiriladi:
suyuqlik oqimining tezligi ortishi bilan massa o‘gkazish koeffitsienti ko‘payadi; suyuqlik tezligi
ortishi bilan qurilmaning gidravlik qarshiligi ham oshadi; gidravlik qarshilik ortishi bilan
jarayonni ugkazish uchun zarur energiya sarfi ko‘payadi. SHuning
uchun gaz yoki suyuqlikning optimal tezligini topish texnik-iqgisodiy jihatdan maqsadga
muvofikdir. Lekin, amaliyotda sohta tezlikni hisoblab chiqish va uning maksimal qiymatini
topish bilan chegaralinadi. Qurilma balandligi. Massa almashinish kurilmasining balandligi
jarayonda ishtirok etuvchi fazalar to‘qnashuvi uzluksiz yoki pog‘onali bo‘lishiga qarab
aniqlanishi mumkin. Uzluksiz to‘qnashishli kurilmaning balandligi. Fazalari uzluksiz
to‘qnashuvda bo‘lgan kurilmalarda uning balandligi hajmiy massa utkazish koeffitsienti orqali
ifodalangan massa utkazish formulasi asosida hisoblash mumkin.
M=K
y
a*V*∆y
o’r
M=K
|
| |
Membranalarning asosiy turlari

Membranalarni tayyorlash uchun turli polimerlar (sellyulozaning asetatlari,
poliamidlar,
polisulfon va boshqalar), sopol, shisha, metalldan tayyorlangan falga va boshqa materiallar
ishlatiladi. Mexaniq jihatdan mustahkamligi bo’yicha membranalar quyidagi turlarga bo’linadi:
1) zichlanuvchi (polimerdan tayyorlangan) membranalar;
2) qattiq strukturali membranalar;
3) g’ovakli membranalar;
4) g’ovaksiz (diffo’zion) membranalar.
G’ovakli
membranalar, ayniqsa teskari osmos, mikrofilmtrlash va ultrafilmtrlash
jarayonlarida keng qo’llanilmoqda. Diffo’zion membranalar
odatda gazlar va suyuq
aralashmalarni membrana orqali bug`latish va dializ usullari bilan ajratish uchun ishlatiladi.
Diffo’zion membranalarning amaliy jihatdan g’ovaklari bo’lmaydi. Bunday membranalardan
erituvchi va erigan moddalar konsentratsiya gradienti (molekulyar diffo’ziya) ta`sirida o’tadi.
Membranali qurilmaning turiga ko’ra, g’ovakli va diffo’zion
membranalar plastinaga
ochxshash, quvursimon yoki ichi bochsh tolalar (diametri 20-100 mkm, devorining qalinligi 10-
50 mkm) ko’rinishida tayyorlanadi. Membranalarni turli shaklga ega bo’lgan g’ovakli
tashuvchilarning ustiga joylashtirgan holatda (kompozitli membranalar) ham tayyorlash mumkin.
Membranali jarayonlarning fizik-kimyoviy asoslari
Eng muhim membranali jarayonlarning fizik-kimyoviy mohiyatlarini tushuntirib beramiz.
Teskari osmos.
Ushbu jarayonda eritmalarni osmotik bosimdan katta bo’lgan bosim
)
(
P
bilan membrana orqali filtrlashdan iborat; bunda membrana erituvchini o’tkazib, o’zida
erigan moddalarning molekulalari yoki ionlarini ushlab qoladi. Ushbu jarayonning asosini osmos
hodisasi ya’ni erituvchining yarim o’tkazuvchi membrana orqali o’z-o’zidan muvozanat yo’z
berguncha eritmaga ochtishi
x
a*V*∆x - Mavzu: modda almashinish asoslari

MAVZU: MEMBRANA ORQALI MODDA ALMASHINISH.
REJA.
1.
Membrana orqali modda almashinish haqida umumiy tushuncha
.
2.
Membranalarning asosiy turlari
3.
Membranali jarayonlarning fizik xossalari
Xalq xochjaligining ko’pchilik sohalarida suyuq va gazsimon aralashmalarni ajratish
uchun haydash, rektifikatsiya, ekstraksiya, adsorbsiya va boshqa usullardan foydalaniladi. Biroq
aralashmalami ajratishda eng universal usul hisoblangan membranali usulni qo’llash yaxshi
samara berishi mumkin. Bu usulning mohiyati yarim o’tkazuvchan membranalar orqali modda
o’tkazish jarayonini tashqil etishdan iborat.
Hozirgi paytda membranali usul turli maqsadlar uchun ishlatilmoqda:
1) kimyo va neft kimyosi sanoatida-azeotrop aralashmalarni ajratish, eritmalarni tozalash
va quyiqlashtirish, eritmalardagi tarkibida kichik molekulali komponentlarni ushlagan yuqori
molekulali birikmalarni tozalash yoki ajratib olish va hokazo;
2) biotexnologiya va tibbiyot sanoatida-biologik faol moddalar, voksinalar, fermentlar va
shu kabi boshqa birikmalarni ajratish va tozalash;
3) oziq-ovqat sanoatida meva va sabzavot sharbatlari, sutni quyuqlashtirish, yuqori sifatli
qandni olish va hokazo.
Membranali jarayonlar, ayniqsa suv va suvli eritmalarni qayta ishlash hamda oqava
suvlarni tozalashda keng qo’llanilmoqda.
Keyingi yillari membranali jarayonlar gaz aralashmalarini ajratishda ham ishlatilmoqda.
Masalan, havodan kislorodni ajratib olish, kislorod bilan tochyingan havoni olish, tabiiy gazdan
geliy va
SO
2
ni ajratib olish kabi jarayonlarga membranali usulni qo’llash yaxshi samara
bermoqda.
Sanoatning turli sohalarida qo’llanilayotgan ajratishning membranali usullari quyidagi
turlarga bo’linadi: teskari osmos, ultrafiltrlash, mikrofiltrlash, dializ, elektrodializ, membrana
orqali bug`latish, membranali distillash, elektroosmofiltrlash, membrana yordamida gazlarni
ajratish. Ushbu jarayonlarning barchasida ajralayotgan aralashma yarim o’tkazuvchan membrana
bilan kontaktda bo’ladi.
Harakatlantiruvchi kuchning turiga ko’ra membranali jarayonlar quyidagicha sinflanadi:
1) harakatlantiruvchi kuch sifatida bosim gradienti ishlatilganda
baro-membranali
jarayonlar (teskari osmos, manofiltrlash, ultrafiltrlash, mikrofiltrlash);
2) harakatlantiruvchi kuch sifatida konsentratsiya gradienti qabul
qilinganda. Diffo’zion-
membranali
jarayonlar (dializ, membrana orqali bug`lanish, membrana yordamida gazlarni
ajratish va boshqalar);
3) harakatlantiruvchi kuch sifatida elektr potensiali qo’llanilganda
elektromembranali
jarayonlar
(elektrodializ, elektroosmos va boshqalar);
4) harakatlantiruvchi kuch — harorat gradienti bo’lsa
termo-membranali jarayonlar
(membranali distillash va boshqalar).
Ba`zi bir membranali jarayonlarda ikki yoki uch xil harakatlantiruvchi kuchlar birga
bo’lishi mumkin.
Membaranadan ochtgan mahsulot
permeat
deb ataladi, ajralayotgan aralashmaning
membrana oldida qolgan qismi
retant
(ayrim paytlarda konsentrat) deb yuritiladi.
- bug` g`ilofli haydash kubi; 2 - kondensator-sovitkich

1 - bug` g`ilofli haydash kubi; 2 - kondensator-sovitkich; 3 - separator. Bu usuldan 100
0
C dan yuqori haroratlarda qaynaydigan moddalarning aralashmalarini
ajratish yoki ularni tozalash uchun foydalanish mumkin. Suv bug`i bilan ishlaydigan haydash
qurilmasining sxemasi 26.4-rasmda ko’rsatilgan. Bu qurilmaning haydash kubi qobig`iga
susaytirilgan bug` beriladi. Dastlabki aralashma haydash kubiga quyiladi, sochngra barbotyor
orqali suv bug`i yuboriladi. Aralashmaning bug`lanishidan hosil bo’lgan bug`lar kondensator-
sovitkichga beriladi. Hosil bo’lgan kondensat ko’rsatgich fonar orqali separatorga tushadi.
Separatorning pastki qismidan gidravlik zatvor orqali suv chiqarib yuboriladi, yuqorigi qismidan
esa suvda erimaydigan yengil komponent chiqariladi va maxsus idishga tushadi. Suv bug`i bilan
haydash nomuvozanat holatda olib boriladi. Bu jarayonda kuchli suv bug`i ikki xil (issiqlik
tashuvchi va qaynash haroratini pasaytiruvchi agent) vazifani bajaradi. Jarayonni davriy yoki
o’zluksiz usul bilan olib borish mumkin.
Ayrim sharoitlarda suv bug`i o’rniga inert gazlar (masalan, azot, uglerod ikki oksid va
boshqalar)dan foydalaniladi. Inert gazlar qo’llanilganda aralashmaning qaynash haroratini ancha
pasaytirish mumkin. Biroq haydash kubidan uchib chiqayotgan bug` tarkibida inert gazlarning
bo’lishi kondensator-sovitkichda issiqlik berish koeffitsientining keskin pasayib ketishiga olib
keladi. Natijada issiqlik almashinish yuzasi kattalashib ketadi. Bundan tashqari, bug`-gaz
aralashmasining kondensatsiyalanishi tuman hosil bo’lishiga olib keladi. Bunday holda esa
aralashmaning ajralishi qiyinlashadi va tayyor mahsulotning bir qismi inert gaz bilan uchib
ketadi.
MAVZU:REKTIFIKATSIYA JARAYONI REJA: 1. Rektifikatsiya jarayonining mohiyati.
2. Rektifikatsiya jarayonining moddiy balansi.
3. Kolonna yuqorigi qismining moddiy balansi.