Reja - O'zbekistonda sement sanqati O’zbekiston respublikasi

|
O'zbekistonda sement sanqati O’zbekiston respublikasi
|
bet | 30/36 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 207,97 Kb. | | #257837 |
Bog'liq O\'zbekistonda sement sanqati-www.hozir.orgReja:
Portlandsement turlari
Tez qotuvchan portlandsement
Plastifikatsiyalangan va gidrofob portlandsementlar
Sulfatga chidamli portlandsement
Oq va rangli portlandsementlar
Sementning ko'p turlari ma'lum. Ba'zi birlari juda tez qotsa, ba'zilari sekin qotadi. Suv inshootlari uchun sementning bir turi ishlatilsa, yo'l qurilish ishlariga ikkinchisi va boshqa binokorlik qorishmalari uchun esa uchinchi turi qo'llaniladi. Sementning bunday xilma-xilligi, uning tarkibidagi to'rtta mineralning bir-biriga qanday nisbatda bo'lishidandir.
Sement qancha yaxshi tuyilgan bo'lsa, uning sifati shuncha yaxshi bo'ladi, tishlanish qobiliyati shuncha oshadi, chunki zarrachalarning umurniy yuzi qancha katta bo'lsa, modda zarrachalari o'rtasidagi fizik-kimyoviy jarayonlar shuncha tola va tez o'tadi.
Portlandsement gidravlik bog'lovchi moddalarning bir turidir. Bu bog'lovchi moddalar qatoriga yana qumtuproqli sement, pussolan sement, toshqolli sement, mikroto'ldiruvchi sement, kengayuvchi sement kabi gidravlik bog'lovchilar kiradi. Bu bog'lovchi moddalar yana bir qancha ko'rinishlarga ham ega.
Masalan, portlandsement tarkibiga ko'ra: oddiy, alitli, belitli, alyuminatli, aiyumoferritli, ferritli; xossasi va ishlatiJishiga ko'ra: oddiy, tez qotuvchan, maxsus tez qotuvchan, plastifikatsiyalangan, gidrofob, sulfatli suvlarga chidamli, o'rtacha ekzotermiyali, tamponaj, oq va rangli xillarga bo'linadi.
Jadallik bilan o'sib borayotgan sanoat qurilishi talabini to'la qondirish uchun zavodlar oldiga tayyor beton elementlarini ko'plab ishlab chiqarish vazifasi qo'yildi. Bunga esa o'z navbatida portlandsementni juda maydalab tuyish va tarkibidagi faol minerallarni ko'paytirish yo'li bilan erishiladi. Bunday portland- sement 1-3 kun ichida mustahkamlanishi bilan oddiy portlandsementlardan farq qiladi. Bunday sement ishlatilganda, yig'ma konstruksiya ishlab chiqarish texnologik jarayonining muddati ancha qisqaradi va korxonaning ishlab chiqarish unumdorligi ortadi.
Bir-ikki kun ichida ochiq joyda mustahkamligi yetarli darajada ortadigan bogiovchi modda tez qotuvchan sement deb ataladi. Uning bir kundan keyin siqilishga mustahkamligi 20 MPa bo'lsa, uch kundan keyingisi 30 MPa gacha ko'tariladi. Bunday sement konstruksiyalar yoki buyumlar tayyorlashda, shuningdek, bugiash uchun sharoit bo'lmagan joylarda ishlatiladi. Tez qotuvchan sement olish uchun tarkibida 50 - 60% uch kalsiy silikat (C3S), 8 - 14 % uch kalsiy alyuminat (C3A) bilan to'rt kalsiy alyumoferrit (C4AF) hamda 8 % qurilish gipsi qo'shilgan sement klinkeri ishlatiladi. Qo'shiladigan qurilish gipsi zarur miqdordan
oshmasligi kerak, aks holda, buyum yoki konstruksiyada darzlar hosil boiishi mumkin.
Yuqorida aytilganidek, gips sement tarkibida uning tishlanish muddatini sekinlatibgina qolmasdan, sementning dastlabki qotish davrida uning yanada mustahkamlanib borishida ham faol ishtirok etiladi: gips bilan C3A o'zaro ta'sir etishidan hosil boigan kalsiy gidrosulfoalyuminat sement betonlarning yana ham mustah-kamlanishiga yordam beradi. Bu vaqtda eng muhim sharoitlardan biri shuki, kalsiy gidrosulfoalyuminat hosil bo'lish jarayoni sementning birinchi qotish kunlaridayoq tugashi mumkin (aks holda beton yemiriladi).
Kalsiy gidrosulfoalyuminatning hosil boiish tezligi sementning qanchalik mayda tuyilganligi va gipsning erish darajasiga, erish darajasi esa o'z navbatida uning modifikatsiyasiga bogiiq. Gips qo'shilma sifatida yarim molekula suvli CaSO4 • 0,5H2O yoki ikki molekula suvli CaSO4 • 2H2O ko'rinishda ishlatiladi. Birinchisining eruvchanligi ikkinchisinikiga nisbatan 5 marta ko'p. Demak, sementga yarim molekula suvli gips qo'shish ko'proq foydali ekan.
Zavod sharoitida ikki molekula suvli gips ishlatish mumkin. Sementni shar tegirmonlarda tuyganda u juda qizib ketadi va shu issiqlik ta'siridan ikki molekula suvli gips suvsizlanib, yarim molekula suvli gipsga aylanadi. Gips qo'shimcha ravishda tuyilgan sementga qo'shilsa, masalan, ikkinchi marta tuyganda (amalda yig'ma temir-beton zavodlarida shunday qilinadi) yarim molekula suvli gips qo'shgan ma'qul.
Biroq sement zavodlarida hamma vaqt tarkibida C3S va C3A aralashmasi ko'p bo`lgan sement ishlab chiqarib boimaydi, bu xomashyo sifatiga, yoqilg'i va texnologik jarayonni tashkil etishga bog`liq. Sementni juda maydalab tuyish ham iqtisodiy jihatdan foydali emas. Ammo shu bilan birga, temir-beton buyumlari zavodlarida, ayniqsa, oldindan zo'riqtirilgan temir-beton buyumlar ishlab chiqarish uchun tez qotadigan sement kerak bo`ladi. Bunday sharoitlarda sement vibrotegirmonlarida yana bir marta tuyib olinadi.
Yig'ma temir-beton ishlab chiqarishda ishlatiladigan sementlarning Jiammasi vibrotegirmonlarda tuyiiishi mumkin. Toshqol portlandsementlarni qayta tuyish ayniqsa yaxshi foyda beradi.
Sement titratma qurilmada qayta tuyilsa, yaxshi mustahkamlana borishi bilan birga, markasi ham ortadi. Masalan, 400 markali sement qayta tuyilsa, 600 markali sement hosil bo`ladi.
Sementning tez qotuvchanligi, birinchidan, uning mineralogik tarkibiga, ikkinchidan, klinkerning maydalanish darajasiga bogiiq. Klinker qanchalik mayda qilib tuyilsa, olingan sement shuncha tez qotuvchan bo`ladi. Shu sababli tez qotuvchan sement olishda uning maydalik darajasini ifodalovchi solishtirma yuzasini 350-450 m2/kg gacha yetkazish kerak (oddiy portlandsementning solishtirma yuzasi 250-300 m2/kg).
Tez qotuvchan sement olish uchun I.V. Smirnov va B.V. Osin portlandsementga 1,2-2 % xlorid kislota (HC1) va 10-15 % qaynovchi ohak qo'shib, solishtirma yuzini 400 - 500 m2/kg ga yetkazishni taklif etdilar.
Sement zarrachalari qancha kichik bo`lsa, uning erish va gidratlanish jarayoni shunchalik tezlashadi. Masalan, sement zarrachalarining kattaligi 10 mkm
boisa, bunday sementdan tayyorlangan namunaning uch kundan keyingi mustahkamligi, yirikligi 60 mkm bo`lgan sementnikiga nisbatan 7 marta katta bo`ladi. Sement maydaligining uning mustahkamligiga ta'siri 7-jadvalda berilgan.
|
| |