Neftni qayta ishlash sanoati

|
Neftni qayta ishlash sanoati
|
bet | 144/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblariNeftni qayta ishlash sanoati soxasida Oltiariq, Farg’ona, Buxoro neftni qayta ishlash zavodlari ishlab turibdi. Farg’ona zavodi surkov moylari va yonilg’i ishlab chiqarishga ixtisoslashgan, ishlab chiqarish bo’yicha 30 dan ortiq tehnologik qurilmaga ega. Oltiariq neft zavodi esa yonilgi yo’nalishida. Ko’kdumaloq neftgaz koni ochilganidan keyin Fransiyaning TEKNEP firmasi bilan hamkorlikda 1993 yildan Buxoro viloyatining Qorovulbozor tumanida Buxoro neftni qayta ishlash zavodi qurilishi boshlandi va bir yilda 2,5 mln. tonna gaz kondensatini qayta ishlash quvvatiga ega bo’lgan 1-navbati 1997 yil avgustida ishga tushirildi. Neftni qayta ishlash zavodlarida yuqori oktanli benzin (shu jumladan B-92 aviabenzini), dizel yonilg’isi, koks, parafin, motor moylariga qo’shilmalar, yengil avtomashinalar uchun motor va surkov moylari (kompressor, turbina, urchuq moylari), kerosin, bitum, suyultirilgan neft gazlari (butan, tehnik propan va boshqalar), mazut kabi 50 turdan ortiq neft mahsulotlari ishlab chiqariladi. Yangi mahsulot turlari ishlab chiqarishni o’zlashtirish dasturiga muvofiq yangi tehnologiyalar o’zlashtirilmoqda. Hozirgi davrda respublikamiz neft sanoati korxonalari quvvatlari bir yilda 11 mln. tonna neftni qayta ishlash imkoniyatiga ega. Keyingi yillarda qurilgan keskin tadbirlar natijasida neft (gaz kondensati bilan birga) qazib olish xajmi yuqori sur’atlarga o’sdi. Respublikaning neft mustaqilligi ta’minlandi.
Gaz sanoati – yoqilg’i-energetika majmuasining eng rivojlangan tarmog’i. Uning respublikada qazib olinayotgan yoqilg’i balansidagi hissasi 87,2 % ni tashkil etadi. Neft bilan yo’ldosh tarzda uchraydigan tabiiy gazni qazib olish urushdan oldingi yillardan boshlangan (1940 yilda 0,7 mln. m.kub). Neft gazidan sanoat maqsadlarida foydalanish uchun 15 km uzunlikdagi birinchi gazoprovod “Andijonsanoat” – Andijon shahri o’rtasida qurilgan (1944). Gazni alohida sanoat usulida chiqarib olish 50-60 yillarda boshlandi. Gaz qazib olish sanoati joylashgan asosiy rayonlar – Buxoro va Qashqadaryo, shuningdek Farg’ona, Surxondaryo viloyatlari hamda Qoraqalpog’iston Respublikasidir.
1958-60 yillarda Jarkok-Buxoro-Samarqand-Toshkent magistral gazoprovodi qurilishi bilan respublika sanoat markazlari, shahar va ayrim qishloqlarni gazlashtirish boshlandi. 1962 yilda katta zaxiraga ega gazli koni ishga tushirildi. Zudlik bilan magistral gazoprovodlar qurilib O’zbekiston gazi sobiq Ittifoqning Yevropa qismi, Ural, Qozog'iston, Qirg'iziston, Tojikiston, Boltiq bo’yi mamlakatlari va boshqa mintaqalarga uzluksiz jo’natib turildi. Nihoyatda qisqa muddatlarda Buxoro-Ural (1, 2, 3 navbatlari), O’rta Osiyo-Markaz, Buxoro -Toshkent-Frunze (Bishkek)-Olma-ota gazoprovodlari kurib foydalanishga topshrildi. O’rta Osiyo-Markaz gazoprovodiga Turkmaniston va Qozog'iston ham gaz yetqazib berib turdi. 1970 yilga kelib respublikada jami 32 mlrd. m.kub tabiiy gaz qazib olishga erishildi (1960 yilda 447 mln. m.kub edi). O’sha yillari Buxoro-Xiva provinsiyasi tarkibida oltingugurtsiz yana bir qancha gaz konlari ochildi.
O’zbekiston tabiiy gazi murakkab geologik qatlamlarda (3500 m va undan chuqurda, bosimi 600 atmosferagacha) joylashgan. Tarkibida vodorod sulfid (6 % ga qadar), karbonat kislota kabi agressiv aralashmalar bo’lgan gaz konlarini ishga tushirishda bir qancha ilmiy-tehnikaviy muammolarni xal etishga to’g’ri keldi.
1972 yil Muborak gazni qayta ishlash zavodining birinchi navbati ishga tushirilib, gazni magistral gazoprovodlarga uzatishdan oldin aralashmalardan tozalash imkoniyatlari yaratildi. Sho’rtanda gaz majmuasi qurildi, oltingugurti ozroq tabiiy gazni energetika ehtiyojlari uchun uzatish maqsadida Sho’rtan-Sirdaryo-Toshkent gazoprovodi ishga tushirildi. Gazli-Chimkent gazoprovodi qurilib foydalanishga topshirildi. Muborak gazni qayta ishlash zavodida gazdan oltingugurt ajratib olishda aminli usuldan foydalanildi. Sho’rtan gaz majmuasida esa jahonda birinchi bo’lib molekulyar elak (g’alvir)lar qo’llanildi. Qazib olinayotgan gazning qariyb 98 % oltingugurtli gaz konlariga to’g’ri keladi. Farg’ona neftni, Muborak gazni qayta ishlash zavodlari va Sho’rtan gaz majmuasida yiliga 100 ming t. ga yaqin suyultirilgan gaz ishlab chiqariladi.
Respublikadagi gaz uzatish bo’linmalari 7 magistral gaz quvuri tarmog’i (Buxoro-Gazli-Toshkent, 522 km; Muborak-Navoiy, 112 km; Sho’rtan-ToshGRES, 602 km; Kalif-Do’shanbe, 408 km; Buxoro-Ural, O’zbekiston hududidan o’tadigan qismi 489 km; O’rta Osiyo-Markaz, O’zbekiston hududidan o‘tadigan qismi 369 km), umumiy quvvati 1576,6 ming kVt bo’lgan 25 kompressor stansiyasi, 283 gaz taqsimlash stansiyasi, 5 yer osti gaz saqlash omboriga ega. Diametri 720-1220 mm.li magistral gaz quvurlarining umumiy uzunligi 12,5 ming km.
Respublikada gaz sanoatining rivojlanishi qishloq xo’jaligi va boshqa sanoat tarmoqlarining o’sishini ta’minladi. Shahar, shaharcha va ayniqsa qishloqlarni gazlashtirish avj oldi. Respublikada tabiiy gaz bilan 3,8 mln.xonadon (jami 66 %), shu jumladan shahar va shaharchalarda 1,85 mln., qishloq joylarda 1,98 mln.dan ortiq xonadon ta’minlangan (1998).
|
| |