nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ommaviy axborot vositalari

Bog'liq F.Mo’minov, Sh.Barotov va boshq. Ochiq axborot tizimlarida axborot-psixologik xavfsizlik. Darslik.
Ommaviy axborot vositalari ijtimoiy hayot va tarixiy jarayon mohiyatini keskin
o’zgartirib yuborayapti. Bu borada, ayniqsa, “sariq matbuot” deb ataladigan xususiy
nashrlar bugun alohida mavqe egallamoqda. Mayda, ikir-chikir, g’iybatnamo xabarlar
bilan to’lib-toshgan bu nashrlar vositasida odamlarni fikrlashdan, mushohada
yuritishdan to’xtatib qo’yib, ular ongini engil-elpi ma’lumotlar bilan band etish jarayoni
tobora chuqurlashib borayapti. Qaysidir mashhur xonandaning oilaviy mojarolari,
boyliklari va yashash tarzi, boshqa bir ashulachining qanday kliplar yaratayotganiyu
ularni qay tarzda namoyish etishi haqidagi xabarlar gazetxonlarni mayda fikrlaydigan
ojiz kishiga aylantirib qo’yishi mumkinligi bilan birga yaxlit jamiyatni ommaviy
savodsizlikka da’vat etishdek g’oyat xatarli vazifani bajarmoqda.
Biz demokratik tamoyillarni tobora chuqurlashtirib borish, uning keng
imkoniyatlaridan unumli foydalanish zarurligi xususida gapiramiz. Bu hozirgi zamon
jahon tamadduni talabidir. Erkin jamiyat, ozod va hur inson turmush tarzini vujudga
keltirish – strategik maqsadlarimiz. So’z va fikr erkinligi hamisha biz uchun ehtiyoj
bo’lib kelgan. Ana shu ehtiyoj da’vati bilan matbuotni erkinlashtirishga, so’z va fikr
erkinligini ta’minlashga intilamiz.
Albatta, so’z va fikr erkinligi turmush tarzimizga aylanib borayapti. Bu –
jamiyatimiz ma’naviy qiyofasini, insonning ijtimoiy hodisa sifatidagi qadriyat
ekanligini ko’rsatadigan buyuk voqelik. Biroq ana shu erkinlik uchun, aytilayotgan so’z,
bildirilayotgan fikr, ilgari surilayotgan g’oya uchun javobgarlik kimning zimmasida?
Bu so’zlar, fikrlar jamiyat taraqqiyotiga qay daraja daxldor? Umummilliy manfaatlarga
xizmat qiladimi? Millatni jaholatga, yalpi savodsizlikka, xurofotga da’vat etish
demokratiyaning buyuk qadriyat sifatidagi mohiyatini tushirib yubormaydimi?
Tabiiy ravishda kelib chiqadigan bunday savollarni ba’zan unutib qo’yamiz.
Vaholanki, erkinlikni his qilish, ozodlikni tushunish hamda demokratiyani anglashdan
oldin unga qay darajada ma’naviy-axloqiy jihatdan tayyor ekanligimizni hisobga
1
Каримов И.А. Миллий истиқлол мафкураси – ҳаёт эътиқоди ва буюк келажакка ишончдир. “Фидокор” газетаси
мухбири саволларига жавоблар. // «Фидокор”. 2000. 4 июнь.
94
olmaymiz. Natijada ozodlik va demokratiya milliy madaniyat ravnaqiga to’siqlik qilishi
mumkin bo’lgan g’oyatda xavfli hodisaga aylanadi.
Axborot-psixologik xavfsizlikka tahdidlar

68
Axborot-targ’ibot ta’siri so’zni, axborot yordamida muayyan qarashlar, e’tiqodlarni
shakllantirishni nazarda tutadi.
Axborot-psixologik ta’sir o’tkazishning sanab o’tilgan turlariga oddiy odamlar
qarshilik ko’rsatishlari qiyin. Ularning biri bo’lmasa ikkinchisi, ikkinchi bo’lmasa
uchinchisi odamlar ongida muayyan o’zgarishlarni keltirib chiqaradi. Mana shu bayon
qilinganlardan kelib chiqib, shaxsning axborot-psixologik xavfsizligi - bu uning
irodasiga va hohishiga qarshi ongini o’zgartirishni ko’zlaydigan axborot-psixologik
ta’sirlardan himoyalanganligi deyish mumkin.
Axborot-psixologik ta’sirlar kuchayib borayotgan hozirgi davrda psixikaning
rivojlanishi qonuniyatlaridan hech bo’lmaganda asosiylarini bilish umumiy
madaniyatning tarkibiy qismi bo’libgina qolmasdan, balki xavfsizlik va yashash uchun
kurashning ham muhim shartiga aylanib bormokda.
Psixologiyadan hech bo’lmaganda tayanch bilimlarga ega bo’lgan odamlar o’z
onglariga o’tkaziladigan tashqi ta’sirdan himoyalanish bobida dastlabki psixologik
to’siqni qo’yish imkoniga ega bo’ladilar.
Axborot-psixologik ta’siri ikki xil darajada: nazariy-mafkuraviy va kundalik-
psixologik darajalarda namoyon bo’ladi. Nazariy-mafkuraviy darajada dunyoqarashlar,
ilmiy kontseptsiyalar, madaniy qadriyatlar o’rtasida kurash yuz beradi va bunda ta’sir
shaxsning intellektual salohiyatiga targ’ibot, mantiqiy dalillar yordamida o’tkaziladi.
Kundalik-psixologik darajada esa kurash odamlarning kayfiyatini tegishli
yo’nalishda o’zgartirish maqsadida amalga oshiriladi. Bunda uqtirish usuli asosiy vosita
hisoblanadi. Ishontirish usuli asosli dalillar keltirish yordamida shaxs e’tiqodiga ta’sir
o’tkazishni maqsad qilib qo’ysa, uqtirish yordamida inson psixikasiga e’tiborni
tortmasdan kirib boriladi.
O’tkazilayotgan axborot-psixologik ta’sirni bir necha xil mezonlar asosida tasnif
qilish mumkin. Ana shunday mezonlardan biri – ta’sirning ochiq yoki xufyaligi.
Buzg’unchi ta’sirlar ko’pincha ob’ektga sezdirmasdan maxsus texnologiyalar (masalan,
manipulyativ texnologiyalar, NLP texnologiyalar, suggestiv texnologiyalar va h.k.)
yordamida o’tkaziladi. Bunda asosiy e’tibor sub’ektning ongiga emas, ostki ongiga
qaratiladi. Bunday ta’sirlardan himoyalanish uchun odamlar psixologiyadan hech
bo’lmasa boshlang’ich ma’lumotga ega bo’lishlari zarur.
Ostki ongiga xufya tarzda o’tkazilgan ta’sir shaxsning xarakterini, xulq-atvorini
o’zgartirib, aql-zakovati va ijodiy imkoniyatlarini keskin pasaytirish yuborishi mumkin.
Bunday ta’sir turli darajadagi rahbarlar ostki ongiga o’tkazilganda, uning vayronkorlik
miqyosi yana ham kengroq bo’ladi.
Odamlar psixologik ta’sirga turli darajada beriluvchan bo’ladi. Bu ularning yoshi,
hayotiy tajribasi, shaxsiy (individual) psixologik xususiyatlari bilan bog’liq. Shaxsning
hayotiy tajribasi va bilimlari ortgani sari psixologik ta’sirga beriluvchanligi
ham
kamayib boradi. Biroq, shuni ham nazarda tutish kerakki, barcha odamlar u yoki bu
darajada uqtirish ta’siriga moyil bo’ladi. Farq faqatgina birovlarning bu ta’sir
girdobigaga tezroq, boshqalarning esa sekinroq tushib qolishida.
Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги - bet 41

IPSec protokoli simli va simsiz (mobil) tarmoqlarda muvaffaqiyatli
ishlatiladi. Xavfsizlikni ta’minlash IP-sathida va Internet-modelda amalga
oshiriladi. IPSec ni tatbiq etish usullaridan ko’p tarqalgani tunnellash
bo’lib, u bitta sessiyada IP-trafikni shifrlash va autentifikatsiyalash
imkonini beradi. IPSec hozirda Internetda ishlatiluvchi aksariyat virtual
xususiy tarmoqlardagi (VPN - Virtual Private Network) asosiy texnologiya
hisoblanadi (8.5-rasm).
IPSec ning
moslanuvchanligi
va
ilovalar
tanlanishining kengligi sababli, ko’pchilik aynan bu sxemadan simsiz
ilovalar xavfsizligini ta’minlashda foydalanadi.
103
8.5-rasm. IPSec VPN-tunnel
IPSec ni
ilovalarga
asoslangan
qo’llanilishining
juda
ko’p
imkoniyatlari mavjud. Xavfsiz kommunikatsiyalar uchun IPSec ning
qo’llanilishi ko’pgina Internet orqali masofadan foydalanuvchi virtual
xususiy tarmoq VPN bilan bog’liq. Qachonki, umumfoydalanuvchi tarmoq
xususiy tarmoq funksiyalarini amalga oshirish uchun ishlatilsa, uni VPN
deb atash mumkin. Bunday ta’rifga ATM (uzatishning asinxron usuli),
Frame Relay va x.25 kabi tarmoq texnologiyalari ham tushadi, ammo
aksariyat odamlar Internet orqali shifrlangan kanalni tashkil etish xususida
gap ketganida VPN atamasini ishlatishadi. Korporativ tarmoq perimetri
bo’yicha shlyuzlar o’rnatiladi va IPSec-tunneli orqali shlyuzdan
masofadan foydalanish amalga oshiriladi.
104
9 BOB. MOBIL KOMMERSIYADA XAVFSIZLIKNI TA’MINLASH 9.1. Mobil moliya xizmatlari modeli Zamonaviy mobil moliya xizmatlari tizimi, asosan 9.1-rasmda
keltirilgan sxema bo’yicha quriladi:
9.1-rasm. Mobil moliya xizmatini amalga oshirish sxemasi
Hozirda quyidagi mobil moliya xizmatlari modellari mavjud:
- Premium-SMS - asosida to’lov;
- mobil kommersiya.
Mobil operatsion tizimlar xavfsizligi va uni amalga oshirish

80
dan foydalanishning klassik misollari – elektron to’lovlarni himoyalash,
video/audio kontentning xususiy patentlangan dasturiy ta’minotini, har xil
ma’lumotlarni autentifikatsiyalash.
TrustZone xilidagi prosessorlarda apparat sathdagi himoya
mexanizmlari.
Mobil qurilmalarda axborotni apparat himoyalash yagona
asosiy chipda integrallashgan doimiy va operativ xotiraning katta
bo’lmagan soniga ega markaziy prosessordan, tashqi qurilmalar va
uzilishlar kontrollerlaridan hamda sozlash va trassirovka portlaridan iborat.
Bunday prosessorga o’rnatilgan elementlar umumiy shina orqali ulangan,
mobil qurilmaning boshqa komponetlari – asosiy (operativ) xotira, flesh-
xotira, displey, antenna va h. – asosiy chipdan alohida amalga oshirilgan
(6.4-rasm).
Apparat elementlaridan foydalanish prosessorning himoyalangan
yoki shtat rejimida ishlashini aniqlovchi
holatlar bayrog’chasi
yordamida
amalga oshirilgan. Holatlar bayrog’chasi markaziy prosessorning
kommunikatsiya shinasi orqali uzatiladi.
6.4-rasm. Mobil qurilmaning apparat konfiguratsiyasi misoli
Markaziy prosessor mos holda, REE va TEE larga mo’ljallangan
oddiy yoki himoyalangan rejimlarda ishlashi mumkin. Himoyalangan
rejimda yuklash va sozlash ro’y beradi, so’ngra oddiy rejim harakatga
Prosessorning
o‘rnatilgan xotirasi
Modem
Foydalanishni
boshqarishning apparat
mexanizmi
Yuklovchi doimiy
xotira
Markaziy prosessor
Foydalanishni
boshqarishning apparat
mexanizmi
Foydalanishni
boshqarishning apparat
mexanizmi
Xotira kontrolleri
Xotira kontrolleri
Prosessor tashqarisidagi
xotira
Tashqi qurilmalar
"Mijoz-mijoz" xilidagi hujumlar

67
infratuzilmada juda sezilarli "raxnalar" hosil qilishi mumkinki, ular
tarmoqdan bir necha kilometr uzoqdagi hujum qiluvchilar diqqatini tortishi
mumkin.
5.7-rasm. "Simsiz urushni" olib borish asbob-uskunasi
Xuddi shunga o’xshash konstruksiya yordamida o’ziga xos "simsiz
ko’prik" o’tkazish va foydalanish nuqtalarining
butun zanjirini tashkil
qilgan holda tarmoqdan ma’lumotlarni himoyalangan bino tashqarisida
chiqarib olish mumkin (5.8-rasm).
5.8-rasm. "Orqa eshik" ko’rinishidagi tarmoqdan foydalanish
Shaxsiy kompyuter
Shaxsiy kompyuter
Bino
perimetri
Hujum
qiluvchi
Kommutator
Marshrutizator
iOS operatsion tizim - Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги

76
iOS operatsion tizimning kamchiliklari:
- norasmiy ilovalarni o’rnatish uchun djaylbreyk
dasturiy ilovadan
foydalanish zaruriyati;
- operatsion tizimning blokirovkalangan xarakteri;
- ko’p vazifalikning mavjud emasligi;
- hujjatlarni o’rnatilgan muharirining yo’qligi.
Palm operatsion tizim.
1996 yili paydo bo’lgan va cho’ntak shaxsiy
kompyuterida
qo’llanilgan.
Imkoniyatlarining
kengligi
va
foydalanuvchilarga qulayligi tufayli keng tarqalgan edi. Hozirgacha
deyarli ishlatilmagan. Ammo, HP kompaniyasi
yordamida ulardan
foydalanish imkoniyati paydo bo’ldi.
Palm operatsion tizimning afzalliklari:
- resurslarga talabchan emas;
- foydalanuvchining qulay interfeysi;
- shaxsiy kompyuter bilan sinxronlashning qulayligi;
- ishonchligi.
Palm operatsion tizimning kamchiliklari:
- ko’p vazifalikning yetarlicha emasligi;
- multimedia funksiyalari rivojlanmagan.
BlackBerry
operatsion
tizim
faqat
Research
In
Motion
Limited (RIM) kompaniyasi ishlab chiqaruvchi qurilmalarida ishlaydi.
Xabarlarni ushlab qolishning murakkabligi tufayli ushbu operatsion tizimli
smartfonlar korporativ muhitda tarqalgan.
BlackBerry operatsion tizimning afzalliklari:
- elektron pochtadan foydalanishning qulayligi;
- shaxsiy kompyuter bilan osongina sinxronlanishi;
- xavfsizlikni sozlashning keng imkoniyatlari.
BlackBerry operatsion tizimning kamchiliklari:
- faqat matnli axborotni chiqarishga eng qulay sharoit yaratilgan,
grafika bilan ishlash sifati juda yaxshi emas;
- juda qulay bo’lmagan brauzer.
Yuqorida keltirilganlardan
kurinib turibdiki, mobil qurilmalarni
tanlashda ularning texnik xarakteristikalari
aslo asosiy parametr
hisoblanmaydi. Haqiqatan, imkoniyati yuqori bo’lmagan
operatsion
tizimda ishlovchi zamonaviy apparatdan ma’no minimal.
Kompyuterning apparat qismiga profilaktik xizmat qanday amalga oshiriladi

Kompyuterning apparat qismiga profilaktik xizmat qanday amalga oshiriladi
Download
424,16 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
25.06.2024
Hajmi
424,16 Kb.
#265548
Download
424,16 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kompyuterning apparat qismiga profilaktik xizmat qanday amalga oshiriladi
Download
424,16 Kb.
Matnni ko'rish
Slosh 
Spharm2.m 
O’rdakka o’xshash xalqani qurish 
Modes

256
4-§. Ikki o’lchovli grafiklar qurish
O’quv modullari
MATLAB ning grafik imkoniyatlari, MATLAB tizimida
funksiyani grafigini qurish,Chiziq segmenti grafigi.
MATLAB ning grafik imkoniyatlari. Ikki o‘lchovli grafikaning eng sodda
buyruqlari.
MATLAB turli koordinatalar tizimlarida grafiklar yasash imkoniyatiga
ega: to‘g‘ri burchakli, sferik, silindrik koordinatalar tizimlarida koordinatalarni bir
ko‘rinishidan ikkinchi ko‘rinishga o‘zgartirish imkoniyati ham bor.
Shuningdek, grafiklarni ikki o‘lchovli, uch o‘lchovli koordinatalar tizimlari
yasash mumkin.
U yoki bu koordinatalar tizimida grafiklar yasashning xususiyatlarini qurishdan
oldin istalgan tizimda qo‘llaniladigan ba’zi – bir umumiy grafik buyruqlarni
keltiramiz:
Plot(x,y)
–
dekart tekisligida x va u vektorlar grafiklarini yaratadi;
Plot(y)
–
y
-rasm - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

186
MATLAB tizimining integrallashgan muhiti(interfeysi) universal-interfaol rejimda
ishlaydi. Bir tomondan, MATLAB tizimidan dasturlash tili sifatida foydalanib,
hisoblash jarayonlarini o’ta tez va yuqori aniqlikda olish mumkin bo’lsa, ikkinchi
tomondan, virtual laboratoriya sifatida yuqoridagi tizimlarni modellashtirish,
loyihalash, tavsiflash va tahlil qilish mumkin. Bundan tashqari, MATLAB dasturiy
tizimi bilan Microsoft Office, Maple sistemasi va boshqa bir qancha dasturlarga
bevosita bog’lash orqali shu dasturlarda ishchi varag’ida MATLABda mavjud
buyruqlardan “jonli” ravishda foydalanish mimkin. Masalan Microsoft Office
Excelda MATLAB buyruqlaridan foydalanish orqali undagi ishlarni osonlashtirish
mumkin. Microsoft Office Wordda(Word+Notebook) esa MATLAB tizimi
buyruqlaridan foydalanib, “jonli” elektron darsliklar, darsliklar, prezentatsiyalar va
turli ko’rinishdagi “jonli” elektron hujjatlar yaratish imkoniyatlari mavjud.
Kompyuterning apparat qismiga profilaktik xizmat qanday amalga oshiriladi - bet 7

Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Олифер В.Г., Олифер Н.А. Компьютерные сети. Принципы, технологии,
протоколы: Учебник для вузов.3-е изд. – СПб.:Питер, 2009.- 958с.
2.
Таненбаум Э. Компьютерные сети, 4-е изд.- СПб.Питер,2007.- 992с.
3.
Столингс В. Передача данных.-СПб.: Питер, 2004. - 752с.
4.
Столингс В. Современные компьютерные сети,2-е
изд.СПб.:Питер.2003.832с.
5.
Гук М. Аппаратные средства локальных сетей.Энцклопедия. –
СПб.:Питер,2000.- 816с.
6.
Бройдо В.Л. Вычислительные системы, сети и
телекоммуникации.Учебник для вузов.2-е изд.- СПб.:Питер, 2005 -703с.
7.
Буза М.К. Архитектура компьютеров.Учебник для вузов.- Минск.Новое
знание.2006,-559с.
8.
Сттолингс У. Структурная организация и архитектура компьютерных
систем, 5-е изд./ Пер. с англ..- М.: Изд. дом «Вильямс», 2002.- 896 с.
9.
Musayev M.M., Qahhorov A.A., Karimov M.M. Kompyuter tarmoqlarini
yigish. Akademik litsey va kollejlari uchun oquv qollanma. T.:”ILM ZIYO”,
2006.-160 b.
10.
Максимов Н.В., Партыка Т.Л., Попов И.И. Архитектура ЭВМ и
вычислительных систем. Учебник. –М.:ФОРУМ, 2008.-512с.
11.
Ғаниев С.К., Каримов М.М., Ташев К.А. Ахборот хавфсизлиги.
Ахборот-коммуникацион тизимлар хавфсизлиги. Ўқув қўлланма. Т.
«Aloqachi», 2008, 382 бет.
12.
Мусаев М.М. Компьютер тизимлари ва тармоқлари. Тошкент. 2011,
336 бет.
|
Kompyuterning apparat qismiga profilaktik xizmat qanday amalga oshiriladi - bet 3

— grafik muharrirlar;
— hisoblashlar uchun qulay muhitni ta’minlovchi elektron jadvallar;
— taqdimot qilish vositalari, ya’ni tasvirlar hosil qilish, ularni ekranda
namoyish etish, slaydlar, animatsiya, filmlar tayyorlashga mo’ljallangan maxsus
dasturlar.
Ofis ADТ
idora faoliyatini tashkiliy boshqarishni ta’minlovchi dasturlarni o’z
ichiga oladi. Ularga quyidagilar kiradi:
— rejalovchi yoki organayzerlar, ya’ni ish vaqtini rejalashtiruvchi,
uchrashuvlar bayonnomalarini, jadvallarni tuzuvchi, telefon va yozuv kitoblarini
olib boruvchi dasturlar;
— tarjimon dasturlar, ya’ni berilgan boshlang’ich matnni ko’rsatilgan tilga
tarjima qilishga mo’ljallangan dasturlar;
— skaner yordamida o’qilgan axborotni tanib oluvchi va matnli ifodaga
binoan o’zgartiruvchi dasturiy vositalar;
— tarmoqdagi uzoq masofada joylashgan abonent bilan foydalanuvchi
orasidagi o’zaro muloqotni tashkil etuvchi kommunikatsion dasturlar.
Kichik nashriyot tizimlari
«kompyuterli nashriyot faoliyati» axborot
texnologiyasini ta’minlaydi, matnni bichim solish va tahrirlash, avtomatik ravishda
betlarga ajratish, xat boshlarini yaratish, rangli grafikani matn orasiga qo’yish va
hokazolarni bajaradi.
Multimedia dasturiy vositalari
dasturiy mahsulotlarning nisbatan yangi sinfi
hisoblanadi. U ma’lumotlarni qayta ishlash muhitining o’zgarishi, lazerli
disklarning paydo bo’lishi, ma’lumotlarning tarmoqli texnologiyasining
rivojlanishi natijasida shakllandi.
Sun’iy intellekt tizimlari.
Bu sohadagi izlanishlarni to’rt yo’nalishga bo’lish
mumkin:
— Ijodiy jarayonlarni imitatsiya qiluvchi tizimlar.
Ushbu yo’nalish kompyuterda o’yinlarni (shaxmat, shashka va x.k.)
avtomatik tarjima qilishni va boshqalarni amalga oshiradigan dasturiy ta’minotni
yaratish bilan shug’ullanadi.
— Bilimlarga asoslangan intellektual tizimlar.
Ushbu yo’nalishdagi muhim natijalardan biri ekspert tizimlarning yaratilishi
hisoblanadi. Shu tufayli sun’iy intellekt tizimlarini ma’lum va kichik sohalarning
eksperti sifatida tan olinishi va qo’llanishi mumkin.
— EHMlarning yangi arxitekturasini yaratish.
Bu yo’nalish sun’iy tafakkur mashinalari (beshinchi avlod EHMlari) ni
yaratish muammolarini o’rganadi.
— Intellektual robotlar.
Bu yo’nalish oldindan quyilgan manzil va maqsadga erisha oladigan
intellektual robotlar avlodini yaratish muammolari bilan shug’ullanadi.
-rasm. 
Endi 2-masala uchun 
numol

173
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR VA MUAMMOLI VAZIYATLAR!
✓
Parabolik tipdagi tеnglamani oshkor va oshkormas sxеmalar orqali yechish
qanday tashkil etiladi?
✓
Mathcad dasturida oshkormas sxеmani qo’llab, masalani Zеydеl usulida
yechish algoritmini bilasizmi?
✓
MathCAD dasturida pdesolve funksiyasi bilan parabolik tipdagi tеnglamani
yecha olasizmi?
✓
Numol standart funksiyasi parabolik tipdagi differensial tenglamani yechishda
qanday imkoniyatlar yaratadi?
✓
numol
va
pdesolve
standart funksiyalarini differensial tenglamani
yechishdagi imkoniyatlarini taqqoslang, ulardan qaysi biri samaraliroq
ekanligini aniqlang.
Umumiy tizimli dasturiy ta’minot - Kompyuterning apparat qismiga profilaktik xizmat qanday amalga oshiriladi

Katta hajmdagi mantiqiy sintez qadamlarini qo’l mehnati va
avtomatlashtirilgan kodlash va otladka vositalarini qo’llab-quvvatlaydi.
Kodlash va otladka mikroprogramma loyihasida xuddi mustaqil ish qismi
sifatida amalga oshiriladi. Mavjud foydalaniladigan va keng tarqalgan
loyihalashtirilgan tizimlaridan biri, PLIS firmasining Altera yoki uning
kengaytirilgan va professional versiyasi Cuartusga asoslangan MaxPlus [2,3]
hisoblanadi. PLIS ning yuqori murakkabligi, bitta loyihada bir kristalli kompyuter
sxemasini bajarilishi uchun imkon beradi.
PLIS ning yaxlitlangan parametrlari FLEX10K seriyasining yuqori
murakkabligi quyidagi jadvalda berilgan:
Device
LCells
Flipflops
Memory bits
I/O
EPF10K100E
5000
5400
50000
270
200E
10000
10200
100000
460
LCell- yacheyka (mantiqiy murakkabligini o’lchash birligi), taxminan bitta
triggerga yoki xotiraning 10 bitiga ekvivalent.
Biroq, bitta PLIS, MCS51ning barcha resurslarini amalga oshirish uchun yetarli
emas:
Marketing tashqi xabarnoma

65
4. Bozor tahlili.
5.Sotuv imkoniyatlari va marketing izlanishlari (salohiyatli bozorlarni aniqlash,
bozor tarkibi tahlili, sotuv hajmi o‘zgarishlari tahlili, sinov marketingi o‘tkazish,
sotishni rag‘batlantirish tadbirlarini o‘rganish bo‘yicha va h.k.)
3-laboratoriya ishi Mavzu: Ta’limda ommaviy ochiq onlayn kurslar va Google bulutli xizmatlar tizimidan foydalanish usullarini o’rganish (4 soat). Ishning maqsadi

|
3-laboratoriya ishi Mavzu: Ta’limda ommaviy ochiq onlayn kurslar va Google bulutli xizmatlar tizimidan foydalanish usullarini o’rganish (4 soat). Ishning maqsadi
|
bet | 1/6 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 68 Kb. | | #130348 |
Bog'liq 3,4-laboratoriya ishi
3-laboratoriya ishi
Mavzu: Ta’limda ommaviy ochiq onlayn kurslar va Google bulutli xizmatlar tizimidan foydalanish usullarini o’rganish (4 soat).
Ishning maqsadi: Talabalarda ommaviy ochiq onlayn kurslardan foydala-nish usullarini o’rganish va Google bulutli xizmatlar tizimidan foydalanish bo’yicha amaliy ko’nikmalarini hosil qilish.
Kutilayotgan natija: Talabalar ommaviy ochiq onlayn kurslardan va Google bulutli xizmatlar tizimidan foydalanish va yaratishga doir topshiriqlarni bajara oladi.
Kerakli jihozlar va materiallar: ma’ruza matnlari, adabiyotlar, ma’ruza
daftarlari, kompyuter vositasi, ishni bajarish bo’yicha uslubiy ko’rsatma.
Ishning bajarilish tartibi:
1) ommaviy ochiq onlayn kurslar bilan ishlash
2) Google bulutli xizmatlar tizimidan foydalanish.
1-variant
Coursera platformasi va uning kurslari bilan tanishib chiqing. O‘zingizni qiziqtirgan biror kursning tarkibi bilan tanishib chiqing (nomi, qaysi ta’lim muassasasi tomonidan taqdim etilganligi, ta’lim beruvchi o‘qituvchilari, maqsadi, davomiyligi, materiallari).
“Axborot va raqamli texnologiyalar” mavzusi bo’yicha Google Docsda matnli,taqdimot va jadvalli hujjat tayyorlang.
2-variant
Udemy platformasi va uning kurslari bilan tanishib chiqing. O‘zingizni qiziqtirgan biror kursning tarkibi bilan tanishib chiqing (nomi, qaysi ta’lim muassasasi tomonidan taqdim etilganligi, ta’lim beruvchi o‘qituvchilari, maqsadi, davomiyligi, materiallari).
“Kompyuterni boshqaruvchi dasturlar” mavzusi bo’yicha Google Docsda matnli,taqdimot va jadvalli hujjat tayyorlang.
3-variant
EdX platformasi va uning kurslari bilan tanishib chiqing. O‘zingizni qiziqtirgan biror kursning tarkibi bilan tanishib chiqing (nomi, qaysi ta’lim muassasasi tomonidan taqdim etilganligi, ta’lim beruvchi o‘qituvchilari, maqsadi, davomiyligi, materiallari).
“Axborotni kodlash. Axborot o‘lchov birliklari” mavzusi bo’yicha Google Docsda matnli,taqdimot va jadvalli hujjat tayyorlang.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
3-laboratoriya ishi Mavzu: Ta’limda ommaviy ochiq onlayn kurslar va Google bulutli xizmatlar tizimidan foydalanish usullarini o’rganish (4 soat). Ishning maqsadi
|
To‘plangan axborotlarni tahlil qilish va qayta ishlash

76
Shkalalashtirish aniq o‘lchamlari orqali aniqlash asosida ma’lumotlarni
klassifikatsiyalashni bildiradi.
Amaliyotda nominal shkala, tartibli shkala va son
shkalalari qo‘llaniladi.
Axborotlarni qayta ishlash uchun yozma va tahliliy uslublar ishlatiladi.
Marketingda tahliliy uslublar ichida ko‘proq: trend tizimi, regressiya va korrelyasiya
uslubi, diskriminant tahlil, klaster tahlili, omillar tahlili va boshqalar qo‘llaniladi.
Axborotni
qayta ishlash, hisoblash va boshqarish uchun tayyorlash mashina
texnikasi vositasi yordamida amlaga oshiriladi. Bajariladigan
hisoblarning aniq va
operativligiga qo‘yiladigan talablarga qarab,
shuningdek, ularning xarakteriga ko‘ra
hisoblash jadvallari va monogrammalar,
hisoblash asboblari, hisoblash mashinalari,
kompyuterlar ishlatiladi.
Nazorat va mulohaza uchun savollar
1. Marketing axboroti tizimini tuzilishi qanday?
2. Marketing axborotini asosini nimalar tashkil etadi?
3. Amaliyotda axborot to‘plashni qanday uslublari qo‘llaniladi?
4. Axborot to‘plashni imitatsiya uslubi deganda nimani tushunasiz?
5. Axborotlarni tahlil qilish qanday olib boriladi?
6. Axborotlarni tahlil qilishda va qayta
ishlashda qanday usullardan
foydalaniladi?
7. Axborot manbalari nimalardan iborat?
8. Dala tadqiqotlari deganda nimani tushunasiz?
-rasm. Marketing xususida qaror qabul qilinishni quvvatlovchi

4.2-rasm. Marketing xususida qaror qabul qilinishni quvvatlovchi tizimning tarkibiy tuzilishi Yuqoridagi rasmda aks ettirilgan statistik tahliliy uslublar banki matematik
uslublar bilan boyitilishini va tegishli axborotni qayta ishlash jarayonida
mukammallashgan modelga aylanishi nazarda tutiladi. Modellar banki tarkibi ushbu
rasmda umumiy jihatdan keltirilgan. Amaliy faoliyatda ularning ko‘lami juda keng
bo‘lib, tashkilotda marketing faoliyatining tashkil etilishi darajasi, zarurati va
salohiyatiga qarab ko‘p yoki kam qo‘llanilishi mumkin. Hozirgi paytda, ko‘plab
marketing xizmatlarini taklif etuvchi firmalar tayyor holdagi modellarni kompyuter
dasturlari sifatida sotmokdalar. Shu jihatdan modellar banki doimiy kengayib borish
xususiyatiga ega bo‘lib bormokda.
Har qanday boshqaruv qarorlari (shu jumladan marketing) uchta asosiy
jihatlarga (dolzarb, haqqoniy va to‘liq) ega bo‘lgan, axborotlarga asoslangan bo‘lishi
kerak.
Marketing borasida qaror qabul qilishni quvvatlovchi quyi tizimga bo‘lgan
zaruratning kelgusida ham ortib borishi tabiiydir. Chunki, axborot ko‘lami va
miqdorning nihoyat ko‘pligi va uni boshqarishga sarflanadigan vaqtni tejash muhim
Qaror qabul qilishni quvvatlovchi quyi tizim
Statistik taxliliy
uslublar banki
Regression tahlil
Korrelyatsion tahlil
Omillar tahlil
Diskriminant tahlil
“Uyalar tahlili”
“Konjayt Mesurment”
Modellar banki
Tovarlar shakli modeli
Narxni aniklash modeli
Manzilni tanlash modeli
Mediya-miks modeli
Reklama byudjeti
modeli
Natija va
qarorlar
Marketing
axboroti
66
ahamiyatga ega. Modellar banki vositasida esa axborotni qayta ishlash va qaror qabul
qilishda nisbatan kam xatoga yo‘l qo‘yiladi.
Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги - bet 33

|
Мобил алоқа тизимларда ахборот хавфсизлиги
|
bet | 33/47 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,64 Mb. | | #230773 |
Bog'liq tarmoqSimsiz lokal tarmoqning identifikatorini belgilash (SSID) tarmoqlarni bir-biridan mantiqiy farqlashga imkon beruvchi simsiz tarmoqning atributidan (tarmoq nomidan) iborat. Foydalanuvchi tarmoqqa kirishga urinishida simsiz adapter makonni, unda simsiz tarmoq mavjudligini aniqlash maqsadida, skanerlaydi. Yashirin identifikator rejimida skanerlashda tarmoq foydalaniluvchi tarmoqlar ro’yxatida ko’rsatilmaydi. Unga faqat, birinchidan uning SSID si aniq bo’lsa, ikkinchidan ushbu tarmoqqa ulanishning profili oldindan yaratilgan bo’lsa, ulanish mumkin.
SSID identifikator maxsus freymlarda - bikonlarda (beacon) - boshqarishning eng muhim freymlarining birining signal kadrlarida radiofoydalanishning nuqtalari yordamida muntazam uzatiladi. Radiofoydalanuvchi nuqta u qamrab olgan zonadagi barcha qurilmalarga o’zining borligini va kerakli axborotni (SSID, kanal chastotasi, qurilmalarni sinxronlash uchun vaqt markerlarini, madadlanuvchi tezliklarni, xizmat ko’rsatish sifatini ta’minlash funksiyasining imkoniyatini va h.) afisha qilish uchun vaqti-vaqti bilan bikonlarni jo’natadi.
Ta’sir doirasida joylashgan va 802.11 standartni madadlovchi har qanday qabul qiluvchi-uzatuvchi stansiya SSID ni 802.11 protokolining trafikni tahlillagichi yordamida aniqlashi mumkin. Radiofoydalanishning ba’zi nuqtalari freymlar-bikonlar ichida SSID ni keng ommaga eshittirishni ma’muriy taqiqlashga imkon beradi. Ammo bu holda SSID ni Probe response frame freymlarni freym-so’rovga olingan freym-javoblarni egallash yo’li bilan osongina aniqlash mumkin. Freym-javob tarkibida radiofoydalanish nuqtalari jo’natuvchi funksionallik, ma’lumotlarni uzatishning madadlanuvchi tezliklari va h. xususidagi axborot mavjud. SSID ma’lumotlarning konfidensialligini ta’minlamaydi. Undan tashqari, radiofoydalanish nuqtasi tomonidan SSID ni keng ommaga eshittirishning to’xtatib qo’yilishi bitta simsiz tarmoqda ishlatiluvchi turli ishlab chiqaruvchilarining simsiz tarmoqlari uskunalarining qo’shilishiga jiddiy ta’sir ko’rsatishi mumkin.
Mijozning, uning MAC-adresi bo’yicha autentifikatsiyasi. Begona foydalanuvchilarning foydalanishlari ehtimolligini kamaytirish uchun, ochiq autentifikatsiyaga qo’shimcha ravishda, mijozning MAC-adresi bo’yicha autentifikatsiyasi ishlatiladi (8.3-rasm).
8.3-rasm. Mijozning, uning MAC-adresi bo’yicha autentifikatsiyasi
MAC-adres bo’yicha autentifikatsiyalashda mijozning MAC-adresi foydalanish nuqtalarining MAC-jadvaliga kiritilgan mijozlarning ruxsat etilgan (yoki taqiqlangan) ro’yxati bilan yoki autentifikatsiyaning tashqi serveri yordamida taqqoslash ro’y beradi.
|
| |
bob. mobil ilovalardagi zaifliklar

|
bob. mobil ilovalardagi zaifliklar
|
bet | 29/47 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,64 Mb. | | #230773 |
Bog'liq tarmoq
7.1. Mobil ilovalar tasnifi
Mobil ilovalar deganda u yoki bu masalani yechishga mo’ljallangan, mobil telefonda, smartfonda yoki kommunikatsiyada ishlatilishi uchun maxsus yaratilgan kompyuter dasturlari tushuniladi.
Mobil ilovalarni tasniflashda bir necha yondashishlar mavjud.
O’rnatish usuli bo’yicha: pulli va bepul.
Kontent turi bo’yicha: ko’ngil ocharli (multimediali), kommunikatsiyali, navigatsiyali, ma’lumot beradigan va tatbiqiy.
Ishlab chiqarish usuli bo’yicha: nativ ilovalar, mobil saytlar/veb-ilovalar, gibrid ilovalar.
Nativ ilovalar (Native Apps) – o’rnatilishini talab etuvchi ilovalar. Bunday ilovalardan smartfon ekranida ikonkalar orqali foydalanish mumkin. Ular ilovalar magazini (Google Play yoki App Store) orqali o’rnatiladi va muayyan platforma uchun ishlab chiqarilib qurilmalarning (fotokakmera, GPS, akselerometr, kompas, va h.) barcha funksiyalaridan foydalanadi. Bunday ilovalar bildirish xatini jo’natish tizimidan foydalanishlari mumkin va avtonom rejimda (Internetdan foydalanmay) ishlashlari mumkin. Bu ilovalarning, resurslarning katta hajmini talab qiluvchi turi, ammo taklif etilgan muayyan operatsion tizim imkoniyatlaridan maksimal foydalanishga imkon beradi. Nativ ilovalar funksionallik va ishlash tezligi bo’yicha mobil ilovalarning boshqa turlaridan afzal hisoblanadi.
Mobil saytlar/web-ilovalar eng ko’p tarqalgan bo’lib, birmuncha nativ ilovalarga o’xshash mini saytlardan iborat. Ular HTML5 va Java Script tillarida yozilgan va brauzer orqali ishga tushiriladi. Foydalanuvchilar ulardan, ixtiyoriy web-saytdan qanday foydalanishsa, shunday foydalanadilar. Web-ilovalar kam pul sarfi va qisqa muddat evaziga katta natijalarga erishishga imkon beradi. Mobil saytning yana bir afzalligi – uning universalligi, ya’ni barcha operatsion tizimlarda ishlatilishi mumkin.
Gibrid ilovalar qisman nativ, qisman veb-ilovalardan iborat. Nativ ilovalarga o’xshab, ular ilovalar magazinida joylashgan va qurilmaning ko’pgina funksiyalaridan foydalana oladilar. Web-ilovalarga o’xshab, ular HTML ga asoslanadilar, brauzer esa ilovada o’rnatilgan bo’ladi.
|
| |
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 151

283
C) Rejalashtirish, tashkil etish
D) Iste’molchini jalb qilish va ushlab turish
185.
Kommunikatsiya siyosatida nimalar hisobga olinadi?
A) reklama siyosati, narxsiz rag’batlantirish siyosati, personal sotuv siyosati
B) shaxsiy sotuv, shaxsiz sotuv
C) reklama, sotuvni rag’batlantirish
D) talabni shakllantirish, shaxsiy sotuv
186.
Marketing kommunikatsiyalari kompleksi nimalardan tashkil
topgan?
A) Reklama, sotishni rag’batlantirish, targ’ibot, shaxsiy sotish
B) Marketing strategiyalari tafsilotidan
C) Marketing rejasi va dasturi tafsilotidan
D) Marketing tamoyillari, vazifalari, maqsadlaridan
187.
Savdo firmasining sayyor agenti ya’ni namunalar, kataloglar va
boshqalar bo’yicha tovarlar savdosini rasmiylashtiruvchi xodimi qanday
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 148

280
A) Mahsulotni uzoq muddatli ijaraga olishdan iborat bo’lib, tovar narxini
to’lashning o’ziga xos shakli hisoblanadi
B) Mahsulotni o’rta muddatli ijaraga olishdan iborat bo’lib, tovar narxini
to’lashning o’ziga xos shakli hisoblanadi.
C) Murakkab ijaraga olish
D) Oddiy ijaraga olish.
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 149

281
A) Taklif etilayotgan assortiment bo’yicha, baholarga bo’lgan nisbiy asos asosida,
savdo xonalari harakteri asosida, do’konning kimga tegishliligi ekanligi bo’yicha
B) Geografik tarmoq ,talab darachasi bo’yicha
C) Tovar belgisi bo’yicha, sifati bo’yicha
D) Savdo markasi bo’yicha, haridorlar soni bo’yicha
175.
Chakana savdo nima?
A) Tovar va xizmatlarni bevosita iste’molchiga sotish bo’yicha istalgan
faoliyat
B) Tovar va xizmatlarni bilvosita pirovard iste’molchiga sotish bo’yicha maxsus
faoliyat
C) Tovarlarni ulgurji asosda sotish
D) Tovarlarni distribyutorlar orqali sotish
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 150

282
A) Bu iste’molga yo’naltirilgan xabardir
B) Bu bozordagi ma’lum bir holatdir
C) Bu bozordagi talabning o’sishidir
D) U bozordagi narxning o’sishidir
180.
Kompaniyaning keng tarqalgan shakllariga nimalar kiradi?
A) PR, pablisiti, propaganda, sotishni rag’batlantirish chora tadbirlari,
to’g’ridan to’g’ri marketing, shaxsiy sotuv,sotish joyidagi reklama, merchendayzing
B) PR, pablisiti, propaganda, sotishni rag’batlantirish chora tadbirlari
C) shaxsiy sotuv,sotish joyidagi reklama, merchendayzing
D) sotishni rag’batlantirish chora tadbirlari, to’g’ridan to’g’ri marketing, shaxsiy
sotuv,sotish joyidagi reklama.
181.
“Direkt meyl” tushunchasi nimani anglatadi?
A) To’g’ridan-to’g’ri pochta orqali reklama qilishni
B) Radio orkali reklama qilishni
C) Gazetalar orkali reklama qilishni
D) Televidenie orqali reklama qilishni
GUI with Uicontrols - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

254
11.3.6-rasm.
Uch o’lchovli grafik galeriyasi va unga kirish
. Matlabda 3-o’lchovli grafik
imkoniyatlari bilan tanishish uchun professional tarzda bajarilgan grafik dasturlar
galereyasi mavjuddir. Ular kirish demonstratsiya rejimidan ham (komanda Examples
and Demos→menu help komandnogo okna Matlab) va komandalar rejimidam ham
(ma’lum faylni nomini terib) murojat qilish mumkin.
Galereya quyidagi shakl va fayllar bilan aniqlanadi:
Figura nomi
Fayl
Figura tuzilishi
Knot
Knot.m
Bog’langan (uzel) xalqa
Quiver
Quiv demo.m
Vektor hajmli maydon
Kleinll
Kleinl.m
Hajmli xalqa
Cruller
Cruller.m
Mebiusning hajmlisi
Hoops
Tory4.m
4 ta hajmli xalqalar
Ob’ektlar diskreptorlari - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

251
11.3.1-rasm.
New
M_file (Новый
m_fayl)
–Yangi m-faylni ochish;
Open file
(Открыт
fayl)
–m-faylni ochish;
Cut
(Верезат)–
belgilangan qismni kesib oladi va buferga joylashtiradi ;
Copy
(Копироват)
–belgilangan buffer fragmentidan nusxa oladi;
Paste
(Вставит) –chiqarish kerak bo’lgan qatorga buffer
fragmentini
joylashtiradi;
Undo
(Отменит)
–avvalgi operatsiyani bekor qilish; 
Redo

|
–avvalgi operatsiyani bekor qilish;
Redo
–avvalgi operatsiyani bekor qilish;
Redo
(Повторит)
–bekor qilingan so’nggi operatsiyani qayta tiklash;
Simulink –
Simulink kutubxonasidan brauzer oynasini ochish;
GUIDE –
grafik interfeysli kengaytirilgan oynani ochish;
Help
(Помош)
–ma’lumotnoma oynasini ochish.
Matlabda kiritilayotgan buyruqlarni ko’rsatib borish vazifasi alohida grafik
interfeysga yuklatiladi. Bu interfeys foydalanuvchi interfeysi deyiladi-GUI(Graphe
User Interface).
Ushbu dasturda boshqa yuqori darajadagi ob’ektga mo’ljallangan dasturlashda
bo’lgani kabi bir nechta ma’lumotlarni kiritish vositalardan foydalanish mumkin.
Ularni ifodalash uchun an’anaviy grafik interfeysdan foydalanish yetarli emas.
Buning uchun maxsus vizual grafik interfeys tashkil etilgan bo’lib, uning nomi
GUIDE(Graphe User Interface Designer).
Ushbu interfeys alohida kutubxona ko’rinishida tashkil etilgan bo’lib, uning
tarkibiga barcha vizual ma’lumot kiritish ob’ektlari joylashtirilgan.
252
Ularga misol sifatida tugma, checkbox, radio, matn kiritish ob’ekti, grafik chizish
ob’ekti va boshqalarni olish mumkin.
Ushbu kutuxonani ishga tushirish uchun GUI foydalanuvchi ishchi stoliga
quyidagicha buyruq beriladi:
>>guide
Ushbu buyruq kiritilganda maxsus oyna ochilib, bu oyna yordamida
foydalanuvchi o’ziga kerakli bo’lgan dizayndagi oynani tanlashi mumkin. Bu
oynalarni 4 xil varianti bor:
11.3.2-rasm.
Standart uskunalar oynasi
Blank GUI (default). Bunda barcha uskunalar va
ob’ektlar passiv holatda bo’ladi. Bo’sh formaning o’zi mavjud bo’lib, kerakli
uskunalarni foydalanuvchi o’zi o’rnatadi.
11.3.3- rasm.
|
| |
Axborotni to‘plash uslublari

71
belgilariga ko‘ra farqlanadi. Bu xususda iqtisodiy statistikaga oid darsliklar va o‘quv
qo‘llanmalarida etarli ma’lumotlar berilgan.
3.4-rasm. Marketing axborotlarini to‘plash uslublari
Kuzatish asosida o‘rganilayotgan ob’ekt yoki jarayonga xos bo‘lgan axborotni
yoppasiga yoki tanlama shaklda olish mumkin.
Yoppasiga kuzatish muayyan
majmuaning barcha birliklarini tadqiq qilish asosida amalga oshiriladi. Bunday
kuzatish odatda ko‘p vaqt, mablag‘ talab qiladi va uning
natijalari tarmoqlararo
ehtiyojlarni qondirish uchun xizmat qiladi. Masalan, aholini ro‘yxatga olish, tegishli
hududdagi sanoat va savdo korxonalarini ro‘yxatga olish va h.k.
Tanlama kuzatish esa marketing tadqiqotlarida ko‘proq qo‘llaniladigan uslub
hisoblanadi. U yoppasiga kuzatishdan bir necha xususiyatlariga ko‘ra
farqlanadi va
etarlicha ustunliklarga ega. Ular quyidagilardan iborat.
Birinchidan, tanlama kuzatishda echiladigan ma’lumotlar tez fursatlarda amalga
oshiriladi. Bu esa bozor xususida tezkor axborot yig‘ish va qaror qabul qilish jarayoni
uchun o‘ta muhimdir.
Marketing faoliyatini boshqarishni tashkil etish

92
➢
marketing kompleksini ishlab chiqish;
➢
marketing chora-tadbirlarini hayotga tatbiq etish. Bu quyidagi rasmda o‘z
ifodasini topgan.
5.6-rasm. Marketingni boshqarish jarayoni
Bozor imkoniyatlari tahlilida marketing tadqiqotlari
marketing axboroti,
marketing muhiti, bozor tuzilishi, ulgurji va chakana savdo tahlili olib boriladi.
Maqsadli bozor tanlashda esa talab hajmini o‘lchovi, bozorni segmentlash
jarayonlari ko‘rib o‘tiladi.
Marketing kompleksini ishlab chiqishda esa, tovar ishlab chiqarish, tovarga narx
o‘rnatish, tovarlarni
tarqatish va sotish usullari, kommunikativ siyosati ustida ishlar
olib boriladi.
Keyingi bosqichda marketing chora – tadbirlarini amalga oshirishda strategik va
taktik
rejalashtirish, marketing faoliyatini nazorat qilish,
korxonaning tashkiliy
tuzilishi kabilar to‘liq yoritib beriladi.
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari

|
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari
|
bet | 43/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, og‘zaki savol –javob
|
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. Ta’lim oluvchilarning davomatini tekshiradi.
2. Ta’lim oluvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3.Amaliy mashg‘ulotning baholash mezonlari bilan tanishtiradi.
5. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi, sanitariya va
gigiyena qoidalarga
rioya qilishadi.
Xavfsizlik texnikasi
jurnaliga imzo qo‘yadilar.
Tinglaydilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq)
|
Kirish yo‘riqnomasi
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rov orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti mavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Joriy yo‘riqnoma
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo‘riqnomali texnologik xarita hamda mustaqil ish bajarish uchun homashyo tarqatadi va ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan mahsulotni qabulqildi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, chizadilar,
yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari va yo‘riqli
texnologik xaritaga rioya
qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
|
|
| |
O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi

O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi
|
Amaliy (o‘quv amaliyoti)
|
O‘quv mashg‘uloti rejasi tuzilishi
|
1. Bir tugunli tarmoqlar
2. Simli aloqa liniyalari bo'lgan tarmoqlar
3. Radiokanal tarmoqlari. Ring tarmoqlari.
|
O‘quvmashg‘ulotimaqsadi: Maxalliytarmoqlariningtarmoqtopologiyasimavzusidao’quvchilardako’nikmaxosilqilish
|
O‘qitish natijasi
|
Maxalliy tarmoqlarining tarmoq topologiyasida axborotga bo’ladigan xujumlar va ularning oldini olish mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan ko‘nikma
|
Pedagogik vazifalar:
1.Maxalliy tarmoqlarining tarmoq topologiyasida axborotga bo’ladigan xujumlar va ularning oldini olish mavzusini o’quvchilarga tushuntirib berish.
|
O‘quv faoliyat natijalari:
1. Maxalliy tarmoqlarining tarmoq topologiyasida axborotga bo’ladigan xujumlar va ularning oldini olish mavzusi bo’yicha o’zlarini qiziqtirgan savollarga javob oldilar
|
O‘qitish usullari
|
Tushuntirish, ko‘rsatish, yo‘riqnoma berish
|
O‘qitish vositalari
|
Slayd kompyuter proektor,
|
O‘qitish faoliyatini tashkil etish shakli
|
tezkor savollarga javob beradilar
|
O’qitish sharoiti
|
Jixozlangan kompyuter xonasi
|
|
-bosqich.  
Yakuniy - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 44/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi20223-bosqich.
Yakuniy
(20 daq)
|
Yakunlash:
1. O‘quvchilarni amaliy mashgulot bo‘yicha
baholarini e’lon qiladi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan
ishlarining ahamiyati va muhimligiga o‘quvchilar
e’tiborini qaratadi,
3. Kelgusi mashgulot mavzusi bilan tanishtirib uyga
vazifa beradi
|
Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
| Maxalliy tarmoqlarining tarmoq topologiyasi mavzusidao’quv amaliyotining texnologik xaritasi
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA (240 minut)
Kasb kodi va nomi: 352 01 04Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari operatori
O’quv amaliyot nomi: Kompyuter tarmoqlarini administratorlash
Mavzu: Mahalliy tarmoqlarining tarmoq topologiyasi
Amaliy masg’ulot maqsadi: O’quvchilarda amaliy ish bajarish ko’nikmalarini shakllantirish
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
Ishning maqsadi
Internet tarmoqlari bilan ishlash bo’yicha tushuncha hosil qilish
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Lokal tarmoqlarda asosan bir tugunli (yulduzli) tarmoqlar qo'llaniladi. Aloqa vositasi sifatida tashkilot, korxonalar, firmalar va boshqalarning telefon liniyalari va ATSlar, maxsus yotqizilgan kabel liniyalari va signallarni radio orqali uzatish uchun kanallardan foydalanish mumkin
|
|
|
| |
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash

|
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash
|
bet | 48/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash.
1
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa amaliy ishni bajara olsa.
|
5
|
2
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa va amaliy ishda ustaning ko’magiga tayansa
|
4
|
3
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
3
|
4
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
2
|
Uyga vazifa
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tarmoqlarni rejalashtirish va qurish. A.A.Qahhorov “Noshir” Toshkent-2012 yil
2. Kompyuter tarmoqlarini yig’ish M.M.Musayev, A.A.Qahhorov. M.M.Karimov “Ilm-ziyo” Toshkent-2006 yil
3. G’aniyev S.K., Karimov M.M., Toshev K.A. Axborot xavfsizligi. Darslik. -2016.
O`QUV AMALIYOT MASHG‘ULOTINING O‘QITISH TEXNOLOGIYASI
Mavzu: № 8 Tarmoq muammosining parchalanishi OSI ma’lumotnoma modeli. Muloqot protokollari mavzusida
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt 240 daqiqa
|
O‘quvchilar soni 25-30 ta
|
|
|
| |
Amaliy


  
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor

|
Amaliy
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
bet | 45/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Amaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Tarmoqqa kirish usuli abonentni aloqa tugunida (MC) kontaktlarning zanglashiga olib, tarmoq nomi bilan chaqirishdir. Kanalni almashtirish usuli abonentlarning xabarni uzatish muddati davomida MC orqali ulanishini ta'minlaydi. Shu bilan birga, Buyuk Britaniyada abonentlar tarmog'iga ustuvor kirishni tashkil qilish mumkin
|
Amaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Tarmoq tuzilishi bir tugunli tarmoqqa o'xshaydi, faqat tarmoqdagi xabarlar simli aloqa liniyalari orqali emas, balki radio aloqalari orqali uzatiladi. Buning uchun har bir kompyuter abonent radiostansiyasi (ARS) bilan jihozlangan. Abonent radiostansiyalari markaziy radiostansiya (TsRS) orqali ulanadi
|
7-Mavzu: Mahalliy tarmoqlarining tarmoq topologiyasi
Reja
1. Bir tugunli tarmoqlar
2. Simli aloqa liniyalari bo'lgan tarmoqlar
3. Radiokanal tarmoqlari. Ring tarmoqlari.
Bir tugunli tarmoqlar
Lokal tarmoqlarda asosan bir tugunli (yulduzli) tarmoqlar qo'llaniladi. Aloqa vositasi sifatida tashkilot, korxonalar, firmalar va boshqalarning telefon liniyalari va ATSlar, maxsus yotqizilgan kabel liniyalari va signallarni radio orqali uzatish uchun kanallardan foydalanish mumkin.
Simli aloqa liniyalari bo'lgan tarmoqlar
Tarmoqqa kirish usuli abonentni aloqa tugunida (MC) kontaktlarning zanglashiga olib, tarmoq nomi bilan chaqirishdir. Kanalni almashtirish usuli abonentlarning xabarni uzatish muddati davomida MC orqali ulanishini ta'minlaydi. Shu bilan birga, Buyuk Britaniyada abonentlar tarmog'iga ustuvor kirishni tashkil qilish mumkin.
Ushbu turdagi tarmoqning afzalliklari quyidagilardan iborat:
Tarmoq foydalanuvchilarini ulashning soddaligi va arzonligi;
Tarmoqni boshqarish qulayligi;
Tarmoqni to'xtatmasdan abonentlarni ulash va o'chirish imkoniyati;
Uning kamchiliklari ham bor:
Xabarni uzatish tezligi abonentlar soniga, xabarlarni qabul qilish va uzatish intensivligiga va CMning texnik imkoniyatlariga bog'liq;
Tarmoqning ishonchliligi CMning ishonchliligi bilan belgilanadi;
Signalni uzatishning jismoniy vositasidan foydalanishning katta umumiy uzunligi va past samaradorligi;
Ishonchliligini oshirish uchun MCs modulli asosda qurilgan bo'lib, ular ishchi va zaxira modullarni ta'minlaydi. Diagnostika tizimi ishchi modulning ishlashini baholaydi va agar kerak bo'lsa, tarmoqni zaxira moduli bilan ishlashga o'tkazadi.
Bir tugunli tarmoqqa misol Arcnet (AQSh). Tarmoq xalqaro standart maqomiga ega bo'lmasa-da, kichik ofis tarmoqlarini qurish uchun keng qo'llaniladi. Tarmoq 8 kanalli CCni o'z ichiga oladi. Yangi boshqaruv kompaniyalarini ulash orqali abonentlar sonini oshirish mumkin.
|
| |
Yassi yuzali kollektorlarda - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti qayta tiklanuvchi energiya manbalari

Yassi yuzali kollektorlarda – yassi absorber (nur yutish moslamasi)dan keyin
(ko‘pincha qora yuzali nur yutuvchi yuzali metall plastina) issiqlik eltgich (teplonositel) harakatlanadigan nur yutish naychalar joylashadi. Yig‘ilgan issiqlik
energiyasining atrof muhitga va tashqariga behuda sarf bo‘lishidan saqlash
maqsadida issiqlik eltgich harakatlanuvchi naychalarning orqa va yon tomonlari
issiqlikni izolyatsiyalovchi material bilan yopiladi.
Absorberning old tomoni oyna bilan qoplanadi. Quyosh nuri oynadan bemalol
to‘siqsiz issiqlik eltuvchiga o‘tadi. Absorberning ijobiy xususiyati shundaki, unga
tushgan quyoshning energiyasi va infraqizil nurlari yutiladi. Issiqlik eltuvchi
tomonidan quyoshdan yutilgan issiqlik energiyasi orqaga qaytmaydi balki, u yerda
saqlanib qoladi. Qalin yuzali old oyna va issiqlik eltuvchi naycha oralig‘idagi havo,
konveksiyasining yo‘qligi sababli issiq harorat konvektorda to‘planish imkoniyatiga
ega.
Ayrim holatlarda uskunaning narxi va og‘irligi ortishiga qaramasdan
kollektorning old oynasi ikki qavat qilib qoplanadi. Bundan kutiladigan natija
kollektordagi foydali ish koeffitsientini oshirishdan iborat.
O‘ta yuqori sifatli kollektorlar issiqlik eltuvchini 150
0
C gacha qizdirishi
mumkin. Ammo ko‘pchilik quyosh kollektorlarida issiqlik eltuvchisining harorati
qaynash haroratiga ham yetib bormaydi. Shu sababli, yassi yuzali kollektorlar uzoq
muddat texnik ko‘riksiz ishlatilishi mumkin.
Vakuumli kollektorlar o‘z nomiga mos holda issiqlikni to‘plash xususiyatiga
ega. Ushbu qurilmalarda issiqlikni generatsiyalovchi (o‘zgartiruvchi) elementlar
vakuum hosil qiluvchi shisha naychalarga payvandlangan. Shisha qizigan
elementlardan chiquvchi infraqizil nurlarni yutish qobiliyatiga ega, shu sababli
nurning qaytishiga to‘sqinlik qiladi. Chunki unda konveksiya natijasidagi sovutish
tizimi mavjud emas.
Vakuumli kollektorlar qattiq sovuqda, bulutli ob-havoda ham samarali ishlaydi,
quyoshda ular issiqlik eltuvchini 300
0
C gacha qizdirishi mumkin.
122
Ushbu xususiyatlari tufayli vakuumli kollektorlar juda murakkab va qimmat
turadi. Mazkur tipdagi kollektorlar ortiqcha issiqlikni tashqariga chiqarib yuborishga
mo‘ljallangan maxsus kontrollerlar bilan jihozlangan.