Elektr toki ta’siriga tushib qolishdan himoya usullari

|
Elektr toki ta’siriga tushib qolishdan himoya usullari
|
bet | 39/44 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 468,94 Kb. | | #104380 |
Bog'liq xayot faliyati4.Elektr toki ta’siriga tushib qolishdan himoya usullari
Elektr tokidan sikastlanishning asosiy sabablari.Elektr qurilmalarini ishlatish xavfligini taxlili inson tanasidan o’tayotgan tokni meyorida, turli holatida kuchlanish ostida qolishi va turli tarmoqdagi turli factor va parametrlarini ulanib qolishi ta’sirini baholashiga keltiradi.
Elektr tarmoqlar o’zgaruvchan va o’zgarmas tokli bo’ladi. O’zgaruvchan tok bir fazali va ko’p fazalilarga ajratiladi. O’zgaruvchan tokni uch fazali tarmoqlar turi eng ko’p qo’llaniladi. Transformator yoki generator neytral rejimi bo’yicha, uch fazali tarmoqlar izolyasiyalangan yoki mustahkam yerga ulangan bo’lishi mumkin. Agar generator yoki transformator yerdan izolyatsiyalangan bo’lsa, yoki katta qarshilik orqali yerga ulanilgan bo’lsa, izolyatsiyalangan neytral (kuchlanish transformatorlar, kompensasiyalovchi g’altaklar va boshqalar) deb ataladi. Agar yerga ulash qurilmalariga to’g’ridan-to’g’ri, yoki kichik qarshilik aparatlar orqali yerga ulangan bo’lsa mustahkam yerga ulangan neytral (tok transformatorlari va boshqalar) deb ataladi.
Izolyatsiyalangan nеytralli uch fazali tarmoqlarni xavfi.Elеktr tarmoqlarni o’tkazgichlari yеrga nisbatan, o’ziga xos hajmiga va faol qarshiligini-siljish tok qarshiligiga ega. Siljish tok qarshiligi esa o’tkazgichlarni izolyatsiyasi qarshiligi bilan tokni yеrga o’tish yo’lini qarshiligini yig’indisiga tеng.
Izolyatsiyalangan nеytralli uch fazali tarmoq sxemasi
Umumiy holatida hajm va siljish tok qarshiligilari har xil. Taxlilni soddalashtirish uchun ularni bir xil dеb olish mumkin, ya’ni:
Inson fazali o’tkazgichlarini biriga ulanib qolishi (bir fazali ulanish) shu simni o’tkazuvchanligi yеrga nisbatan, kamayib kеtadi va nеytralni surilishiga olib kеladi, ya’ni fazalarni qiyaligi hosil bo’ladi. Shu xolatda inson tanasidan o’tayotgan tok quyidagicha aniqlanadi:
Ii = 3Uf /(3Ri + Z)
bu yеrda Uf - tarmoqdagi faza kuchlanishi Ri-inson tana zanjirni qarshiligi
Z- fazali o’tkazgichni yеrga nisbatan jamlanganlik qarshiligi.
Inson tana zanjirini qarshiligi quyidagicha aniqlanadi:
Ri = Rт.q. + Rк.q+ Rп.q+ Rот.q
bu yеrda: Rт.q - tanani qarshiligi
Rк.q - kiyimni qarshiligi (5 – 1kom –nam matolar uchun va
10-15kom quruq matolar uchun)
Rп.q.- poyafzalni qarshiligi
Rот.q- poyafzal tagidagi pol yoki еrni qarshiligi.
Poyafzalni qarshiligi poyafzalini poshnasiga materialga va namlik holatiga bog’liq: nam sharoitlarda: Rп.к = 0,2 - 2 kom
quruq holatlarda: Rп.к = 25 - 500 kom
Poyafzal tagidagi pol yoki yеrni qarshiligi (quruq pol qarshiligi
2кOm gacha еtib boradi, nam holatida 4-50 Om. Yerni qarshiligi esa, yerni solishyirma qarshiligiga bog’liq va quyidagi formula bilan aniqlanish mumkin RO.T.K= 2,2P agar oyoqlar yonma-yon joylashgan bo’lsa, RO.T.K=
1,6P agar oyoqlarni orasida masofa bir qadam bo’lsa, (bu yerda P-yerni solishtirma qarshiligi Om·m).
Fazali o’tgazgichni yerga nisbatan jamlanganlik qarshiligi
Z=R/ (f+iwrc) bu yerda
W=2π f- tarmoqni burchak chastotasi; f-tokni chastotasi, ishlab chiqarish tarmoqlar uchun 50 Gs.
Shularni inobatga olganda inson tanasidan o’tayotgan tok qo’yidagicha ko’rinishga ega bo’ladi:
I=Uf/Ri 1r(r6R)/9R2(1r2w2c2)2 (1)
Agar tarmoqning uzunligi kalta bo’lsa (fazali o’tgichlarni hajmi yerga nisbatan C=O) formula (1) qo’yidagi holatga keladi.
Ii=3Uf / (3Ri+r)
Ko’pincha kabel tarmoqlarida siljish to’kini qarshiligi katta
( r → ∞ ) hajmi esa kichik bo’ladi. Shu holatda:
Ii = UfWC/ 9R 2w2c2 1
Inson bir vaqtda ikkita fazaga tegib ketsa, chiziqli kuchlanishiga duch keladi va tanadan o’tadigan tok quyidagicha aniqlanadi:
Ii = Uch / Ri
Bu yerda: Uch – tarmoqni chiziqli kuchlanishi
Uch = Uf
Avariya holatida bitta o’tgazgich uzilib qolgan bo’lsa, inson ikkinchi o’tgazgichga tegib ketishida, tanasidan o’tayotgan to’k qo’yidagicha aniqlanadi:
Ii=Uch/(Ri+Rk)
Agar o’tgazgichni yerga ulagan joyidagi qarshiligi (Rк) ga axamiyat berilmasa, inson tana zanjirini nisbatan ancha kam bo’lgani uchun inson tanasidan qo’yidagicha to’k o’tadi.
Ii=Uch/ Ri
Demak, izoliyatsiyalangan netralli nоrmal holatida ishlab turgan tarmoqni fazalar biriga tegib ketilsa, inson tanasidan o’tayotgan tok siljishtokini qarshiligiga va yerga nisbatan tarmoqni hajmiga bog’liq bo’ladi. Fazalardan biri yerga ulanib qo’ladi (tarmoqni avariya holatida) inson uchun havf keskin oshadi, chunki shu holatida inson chiziqli kuchlanishga yaqin bo’lgan qiymatiga uchraydi. Inson uchun eng xatarlisi bir paytda ikki fazaga ulanib qolishi.
|
| |