nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
|
bet | 14/109 | Sana | 18.01.2021 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #13041 |
1.7-rasm. Boshqaruv tizimining modeli.
O‘rta darajada berilgan strategik yo‘nalishni amalga oshiruvchi tarkibi shakllanadi yoki ko‘rinishini o‘zgartiradi(tashkil etish konturi). Quyi darajada yuzaga kelgan ogishlarni bartaraf etgan holda, tizimning tegishli rejimda bula olishini ta’minlaydi.
Mazkur modelda bonsharuvchi qism va boshqaruv ob’ektining o‘zaro aloqaci aniq namoyon bo‘ladi. Ular uch xil ko‘rinishdagi buyruq, oladi, ya’ni: hech bir ko‘rsatmasiz bajariladigan dastur; ma’lum bir ehti-moliy voqealar sodir bo‘lgan hollarda bajariladigan tashkiliy qoidalar; atrof-muhitning taxminiy ta’siri va tizim faoliyatining me’yoriy rejimdan chalg‘ish bilan bog‘liq bo‘lgan boshqaruv buyruqdari. Quyida to‘liq, boshqaruv davri faoliyatining amaliy mohiyatini ko‘rib chiqamiz.
Bashoratlash – bu tashqi muhitning yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan ho-latini, boshqariladigan ob’ektning o‘zini tutishini aniqlash maqsadida ma’lu-motlarni qayta ishlash hamda ular har birining ehtimolligini baholashdan iborat.
Rejalashtirish – bu tizimning kelajakdagi orzu qilingan holatini ishlab chiqish (rejali modelini ishlab chiqish) va ushbu holatga erishish uchun mablag‘larni taqsimlashga nisbatan qarorlar qabul qilishdan iborat. Rejalashtirish maqsad va mezonlarni tan-lashni uz ichiga oladi. Shu maqsad va mezonga nisbatan boshqaruv samaradorligi baholanadi.
Dasturlash rejasini amalga oshirish, ya’ni tizim faoliyatining algoritmini ishlab chiqish uchun boshqariladigan harakatlar ketma-ketligi hamda o‘zaro aloqasini bayon etuvchi dasturlarni ishlab chiqishdan iborat.
Tashkil etish – mustaxkam (bardoshli) ob’ektlar yoki jarayonlar tuzilmasini o‘zgartirishi yoki kurishdan, ya’ni ma’lum bir holatlarida boshqari-ladigan ob’ektlar faoliyatini reglamentlashtirishda foydalaniladi-gan u yoki bu qoida, protsedura, usul, algoritmlarini belgilash yoki o‘zgartirish demakdir.
Me’yorlashtirish – tizimning xususiyatlarini ifodalovchi statistik ma’lumotlarni doimiy ravishda yig‘ish va ular asosida tizimning bir me’yorda faoliyat ko‘rsatishini ta’minlab turish.
Hisobga olish boshqariladigan ob’ekt va tashqi muhit parametrlari majmuini kdnd etishdan iborat. U yana keladigan ma’lumotlarni dastlab qayta ishlash, jumladan, tasniflash, guruhlash va hokazo arifmetik hamda mantiqiy operatsiyalarni uz ichiga oladi.
Nazorat qilish - boshqariladigan ob’ektlarning me’yorida ishlashi-dan chalg‘ishi to‘g‘risidagi ma’lumotlar mazmunini aniqlashdan iborat.
Boshqarish – tasodifiy ta’sirlar sababli tizim ishining me’yoriy rejasidan chetlashishini bartaraf etish maqsadida qaror qabul qilish, ya’ni qayta aloqa asosida tuzatish, olinadigan samaraning sifat va miqdor o‘l-chovlari o‘zgarishiga ko‘ra boshqariluvchi ob’ektga ta’sir ko‘rsatishidir.
Tahlil – tizimning joriy holatini o‘rganishda ish samaradorligini oshirish uchun uning imkoniyatlarini tahlil etishdan iborat.
|
| |
Axborot tizimlari - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Axborot tizimlari
Tizimlar tarkibi hamda asosiy maqsadlariga ko‘ra farqlanadi. Quyida 1.1-jadvalda turli elementlardan iborat bo‘lgan va turli maqsadlarga qaratilgan bir qancha tizimlar namunasi keltirilgan.
Tashkiliy murakkablik tizimning asosiy xususiyati sanaladi va u elementlar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalar (o‘zaro harakatlar) miqdori bilan aniqlanadi- Elementlar o‘rtasidagi chatishib, kushilib ketgan o‘zaro aloqalar shunday tuzilganki, u birorta parametr aloqasining o‘zgarishiga olib keladi.
Tashkiliy murakkablik elementlar tizimini tashkil etuvchi tavsiflar miqdori bo‘lmagan, yaxlit holda, faqat tizimga tegishli
1.1 - jadval.
|
- b o b. Tizimlarning umumiy ta’rifi

1 - b o b. Tizimlarning umumiy ta’rifi
____________________________________________________________
I b o‘ l i m.
AXBOROT TIZIMLARI
VA TEXNOLOGIYALARINI MILLIY
IQTISODDA QO‘LLASH ASOSLARI
1 - b o b.
TIZIMLARNING UMUMIY TA’RIFI
«Faoliyat ko‘rsatayotgan mu-rakkab tizim faoliyat kursa-tayotgan oddiy tizim asosida shakllanadi».
Sistemantiqaning 15-qonuni.
1.1-§. TIZIM: ASOSIY TUSHUNCHA VA TA’RIFLAR
Axborot tizimini ishlab chiqishdan maqsad - tashkiliy loyihalashti-rish, texnologik va hokazo jihatlarini hisobga olgan holda tizim faoliyatining samaradorligini oshirishdir.
Urganilayotgan fan sohasini aks ettiruvchi ham umumiy, ham ayrim xususiyatlarga ega bo‘lgan tizimning ko‘plab tushuncha va ta’riflari mavjud.
Umumiy holatda tizim, deganda ular orasidagi va ularning xususiyat-lari o‘rtasidagi aloqalar majmuiga ega bo‘lgan, ya’ni bir-biriga chambar-chas bog‘langan qismlardan iborat butun bir ob’ektlar majmuasi tushuni-ladi. Bunday ta’rifdagi tizimga quyidagilarni misol qilib keltirish mumkin: detallar va tutashtiruvchi qurilma-lardan yig‘ilgan mashina; hujayralarning butun majmuini tashkil etuvchi tirik organizm; turli resurslar, bir-biri bilan bog‘langan ko‘plab ishlab chiqarish jarayonlari va kishilar jamoalari yaxlitli-gida yuzaga kelgan korxonalar va hokazo. Bunday hollarda ob’ektlar (qismlar) yagona tizim sifatida ishlaydi, ya’ni har bir ob’ekt, kenja tizimlar umumiy tizim oldidagi yagona maqsad uchun harakat qiladi.
«Tizim»ni aniqlashta quyidagi atamalar kiradi: «ob’ektlar», «aloqalar», «xususiyatlar».
Ob’ektlar – tizimning bir bo‘lagi yoki komponentlari bo‘lib, jismoniy, matematik o‘zgaruvchan tenglamalar, qoida va qonunlar, texnologik jarayonlar, axborot jarayonlari, ishlab chiqarish bo‘linmalari kabi ko‘plab cheklanmagan qismlarga ega.
Xususiyatlar – bu obektning sifatini ifodalovchi parametr-lardir. Xususiyat tizimning ma’lum bir o‘lchamga ega ob’ektlarini bittalab miqdoriy jihatdan bayon etish imkonini beradi. Ob’ekt-larning xususiyatlari tizim harakati natijasida o‘zgarishi mumkin.
Aloqalar ob’ektlar va ularning xususiyatlarini tizim jarayonida yagona yaxlitlikka birlashtiradi. Bunda barcha tizim elementlarining kenja tizimlari va tizimlar o‘rtasida aloqa bo‘lishi nazarda tutiladi. Ayrim umumiy qonuniyatlar, qoidalar yoki tamoyillar bilan birlashuvchilar o‘rtasida aloqaning mavjud bo‘lishi tizimning asosiy tushunchasi sanaladi. Boshqalar bilan biror-bir aloqaga ega bo‘lmagan element ko‘rib chiqilayotgan tizimga kirmaydi. Tizimning xususiyatlari quyidagilar sanaladi: element-lar murakkabligi, maqsadga qaratilganligi, turli-tumanligi hamda ular tabiati, tarkiblashganligi, bo‘linishligidir.
|
-rasm. Tizimlar tasnifi - Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

1.1 -rasm. Tizimlar tasnifi.
mezonlari uchun foydalana-digan, xodimlarning yurish-turishi va texnik vositalarning ishlatilish tartibini belgilovchi qoidalar yig‘indisidir.
Tashkiliy tizimlar ishlab chiqarish vositalaridan foydala-nuvchi kishilar jamoasining ishlab chiqarish faoliyatini boshqarish uchun mo‘ljallangan. Oxirgisi ancha muhim holat hisoblanadi, chunki tashkiliy tizimlar texnik vositalarning o‘ziga xosligini, xususan, boshqaruv vositalarini hisobga olishi lozim.
Tizimda boshqaruv ob’ekti – bu muayyan moddiy zahiralarga ega va aniq mahsulotni olishga yo‘naltirilgan ishlab chiqarish operatsiya-larini bajaruvchi vazirlik, idora, korxona, sex, ishlab chiqarish, uchastkalar, ijrochilar jamoasi yoki ayrim shaxslardir. Boshqaruv ob’ektining faoliyati ishlab chiqarish jarayoni chog‘idagi turli holatlardagi vazifalarni amalga oshirishga bo‘ysundirilgan.
Boshqaruv organi ob’ektni boshqarish uchun tashkiliy tizimdan foydalanuvchi shaxs yoki shaxslar guruhi sanaladi.
Tashkiliy tizimlar avtomatlashtirilgan yoki avtomatlashtirilmagan bo‘lishi mumkin.
Tashkiliy tizimlar bir qator o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Dastlabki o‘ziga xosligi shuki, tizimning asosiy elementi murakkab, faol tizim bo‘lgan insondir. Inson yurish-turishi, hulqi jihatlarining amaliy talablarini bayon etuvchi norasmiy modellarini tuzish juda murakkab, ba’zan esa iloji yo‘q. Ayni paytda inson tashkiliy tizimlarda qaror qabul qiluvchi shaxs (QQSH) hisoblanadi.
Tashkiliy tizimlarning ikkinchi o‘ziga xosligi ko‘p maqsadli ishlash xususiyatidir. Ushbu tizimlar faoliyatining samaradorligi umuman olganda ham uning kichik tizim va elementlarini tashkil etuvchilariga ko‘ra ko‘plab miqdordagi texnik, iqtisodiy va ijti-moiy ko‘rsatkichlar bilan belgilanadi. Samaradorlikni baholashning ko‘p qirraligi ko‘pgina o‘zaro bog‘liq jihatlar bo‘yicha boshqarishni tashkil etish zaruriyatiga olib keladi. Bunda tizimning boshqa elementlari bilan moddiy va axborot jihatdan o‘zaro ta’sirini tashkil etish talab etiladi.
Uchinchi o‘ziga xoslik – tashkiliy tizimlarning uzluksiz rivoj-lanishini uz ichiga oladi, u yangi ehti-yojlar paydo bo‘lishi, bu ehtiyojlarni tashqi va ichki shart-sharoit hamda o‘zgarishlar bilan bog‘liq holda qondirish yo‘llarini takomillashtirishdan iborat. Oqibatda, ob’ektlar tarmoqlari doimiy o‘zgaradi, uning element-lari o‘rtasida yangi aloqalar paydo bo‘ladi. Shuningdek, ham alohida ob’ekt, ham umuman tizim sifatida boshqarish tizimi o‘zgaradi.
|
Nazorat savollari - 1- amaliy ish Mavzu: Risk modeli. Ishdan maqsad

|
1- amaliy ish Mavzu: Risk modeli. Ishdan maqsad
|
bet | 11/13 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 303,16 Kb. | | #234322 |
Bog'liq 1-6-Amaliy ishNazorat savollari
1. Vaziyatlar daraxtining tahlili tushunchasiga ta’rif bering.
2. Vaziyatlar daraxti qanday maqsadlarda qo’llaniladi?
3. ETA usulida kirish ma’lumotlari nimalarni o’z ichiga oladi?
4. Usulning afzallik va kamchiliklarini tushuntirib bering?
6-amaliy ish
Mavzu: Riskni identifikatsiyalash
Ishdan maqsad: Aktivlarga duch kelishi mumkin bo'lgan axborot xavfsizligining dolzarb tahdidlarini identifikatsiyalash dolzarb tahdidlar uchun "tahdid paydo bo'lish ehtimoli" ko'rsatkichini aniqlashni o’rganishdan iborat.
Qisqacha nazariy ma’lumot
Axborot aktivlarini identifikatsiya qilish.
Aktivlarning quyidagi turlari ajratiladi:
birlamchi (axborot) aktivlar - kompaniya uchun muhim bo'lgan, uning ixtiyorida bo'lgan va uni qayta ishlash, saqlash yoki uzatish uchun mos shaklda har qanday moddiy tashuvchida taqdim etilgan ma'lumotlar;
ikkilamchi aktivlar - kompaniya tomonidan o'z maqsadlariga erishish uchun foydalaniladigan, asosiy (axborot) aktivlar joylashtiriladigan yoki ular yordamida qayta ishlanadigan, saqlanadigan resurslar.
Birlamchi axborot aktivlari ro'yxatini shakllantirish axborot, axborotlashtirish va axborotni himoya qilish to'g'risidagi O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligiga shu jumladan texnik normativ-huquqiy hujjatlar va biznes jarayonini amalga oshirish nuqtai nazaridan aktivning kritikligini baholashni hisobga olgan holda muvofiq amalga oshirilishi kerak.
Amaliy qism
Birlamchi aktivning qiymati asosiy aktivga nisbatan axborot xavfsizligi buzilishi tahdidi yuzaga kelgan taqdirda Kompaniyaning biznesiga yetkazilishi mumkin bo'lgan zararni taxmin qilish asosida aniqlanadi.
Aktiv qiymati shkalasi uchta asosiy xususiyatga asoslanadi: yaxlitlik, maxfiylik va mavjudlik.
Birlamchi aktivlarning qiymati quyida keltirilgan mezonlarga muvofiq belgilanadi.
Ikkilamchi aktivlar - kompaniya o'z maqsadlariga erishish uchun foydalanadigan, birlamchi (axborot) aktivlar joylashtiriladigan yoki ular yordamida qayta ishlanadigan, saqlanadigan resurslar.
Ikkilamchi axborot aktivlarining quyidagi turlari mavjud:
dasturiy ta'minot (keyingi o‘rinlarda - DT deb yuritiladi ):
uskunalar (server uskunalari, Avtomatlashtirilgan ish o'rinlari, tarmoq uskunalari):
axborot tizimlari:
qog'oz axborot tashuvchilar.
Ikkilamchi aktivlarning qiymati ushbu ikkilamchi aktiv yordamida qayta ishlangan asosiy aktivning maksimal qiymatini meros qilib olish qoidasi asosida aniqlanadi.
6-1-jadval. Ikkilamchi aktivning qiymatini identifikatsiyalash misoli.
|
| |
Asosiy aktiv(AA) - 1- amaliy ish Mavzu: Risk modeli. Ishdan maqsad

|
1- amaliy ish Mavzu: Risk modeli. Ishdan maqsad
|
bet | 12/13 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 303,16 Kb. | | #234322 |
Bog'liq 1-6-Amaliy ishAsosiy aktiv(AA)
|
Ikkilamchi aktiv nomi
|
K
|
B
|
F
|
AA-1
|
AT
|
3
|
3
|
1
|
AA-2
|
AT
|
3
|
3
|
3
|
AA-3
|
AT
|
5
|
2
|
2
|
Maksimal zarar
|
5
|
3
|
3
|
Aktivga nisbatan axborot xavfsizligi tahdidlarining mumkin bo'lgan manbalarini aniqlash tahdid manbai mavjudligi bilan tavsiflanadi, shuning uchun axborot xavfsizligi tahdidlarining manbalari axborot xavfsizligi tahdidlarini identifikatsiyalashda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Axborot xavfsizligiga tahdidlar tasodifiy yoki qasddan sodir bo'lishi mumkin bo'lgan tabiiy hodisalar, texnogen hodisalar yoki inson harakatlari natijasida yuzaga kelishi mumkin..
Tahdidlarni identifikatsiyalash bosqichida quyidagi standart tahdidlar ro'yxatidan foydalanish kerak:
Axborot tizimlariga jismoniy kirish bilan bog'liq tahdidlar
Kompyuter uskunalari va axborot tashuvchilarini ichki buzg'unchilar (insiderlar) tomonidan o'g'irlash yoki ularga zarar yetkazish.
Kompyuter uskunalari va axborot tashuvchilarini tashqi huquqbuzarlar tomonidan o'g'irlash yoki ularga zarar yetkazish.
Ichki huquqbuzarlar (insiderlar) tomonidan qog'oz hujjatlarini o'g'irlash.
Tashqi huquqbuzarlar tomonidan qog'oz hujjatlarini o'g'irlash.
Ruxsatsiz kirish tahdidlari
Foydalanuvchi identifikatorini belgilash, boshqa birovning foydalanuvchi identifikatorlaridan foydalanish, parollar va boshqa autentifikatsiya ma’lumotlarini oshkor qilish.
Ichki va tashqi buzg'unchilar tomonidan himoya tizimining tarkibiy qismlarida zaifliklardan foydalanish. Qoidabuzarlar tasodifan yoki maqsadli qidiruv natijasida ma'lumotlarga ruxsatsiz kirish uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan himoya vositalarida zaifliklarni aniqlashlari mumkin.
|
| |
- r a s m. Korxona boshqaruvidagi axborotlar konturi

1.2 - r a s m. Korxona boshqaruvidagi axborotlar konturi.
Boshqarish tizimining ishlashi. Boshqarish tizimining ishlashi (1.3-rasm) axborot bazasida, oldiga qo‘yilgan maqsadga muvofiq holda boshqariladigan ob’ekt, uning kirish va chiqishlari (1,2,4 aloqalari) holati bo‘yicha amalga oshiriladi (b). Ob’ektni boshqarish boshqaruvchi ta’sirni uzatish yo‘li bilan amalga oshiriladi (3). Tashqi muhit bilan aloqa tizimi strelka bilan ko‘rsatilgan(5). Boshqarishning asosiy tamoyili – teskari aloqa tamoyilidir (yopik sikl bo‘yicha boshqarish).
Boshqarish jarayoni muayyan maqsadga erishishga yo‘naltirilgan. Shundan kelib chiqib boshqarish jarayonini boshqariladigan ob’ektdagi jarayonga muvofiq keluvchi maqsad va hajm o‘rtasidagi farqni kamaytirishga intilish sifatida ko‘rib chiqish mumkin.
1.3 – r a s m. Boshqarish tizimining ishlashi
Boshqarish tizimining ishlashi tasodifiy yoki muttasil ta’sirlar man-bai bo‘lgan tashqi muhit bilan o‘zaro ta’sir sharoitlarida ro‘y beradi, ular boshqarish ob’ekta chiqishida ham, boshqaruv jarayoni kechishida ham kamchilik chiqarishi mumkin. Boshqarish jarayonida to‘g‘ri va teskari alo-qa kanallari bo‘yicha tizimning boshqaruvchi va boshqariluvchi qismlari o‘rtasida axborot almashinuvi kechadi. Oldiga ko‘yilgan maqsadlarni baja-rish uchun tizimning boshqaruvchi qismi boshqariluvchi ob’ektga axborot uzatishning turli kanali bo‘yicha boshqaruvchi ta’sirlar jo‘natadi. Teskari aloqa kanali bo‘yicha boshqariluvchi ob’ektdan boshqarish jarayoni holati va boshqaruvchi ta’sir bajarilishi natijalari haqida axborot kelib tushadi.
Tizimning boshqaruvchi qismi kirishida keladigan axborot ta’sir ko‘rsatadi. U boshqarish ob’ektidan (masalan, xom-ashyo, materiallar keltirilganligi haqidagi ma’lumotlar) tashqaridan (7) hamda ichkaridan (1,2,4) olingan ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.
Ko‘rilganlardan kelib chiqilsa, boshqarish mohiyatini boshqari-luvchi ob’ektga boshqaruvchi ta’sir ko‘rinishida yetkaziluvchi qarorlar qabul qilish uchun barcha kelib tushuvchi axborotni tizimning boshqariluvchi qismida qayta ishlash, deb izohlash mumkin.
|
MustahkamlashSavol va topshiriglar

|
MustahkamlashSavol va topshiriglar
|
bet | 12/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalar MustahkamlashSavol va topshiriglar
Qattiq disklar haqida ma‘lumot bering.
Ma‘lumotlarni kiritish va chiqarishning qanday qurilmalarini bilasiz?
Тashqi xotiraning qanday turlarini bilasiz?
Egiluvchan magnit disklar haqida ma‘lumot bering.
Optik disklarning turi va sig‘imi haqida so‗zlab bering.
USB-yig‘uvchilar haqida so‘zlab bering.
Multimedia texnologiyasini qo‘llash uchun qanday vositalar kerak?
Masqlar
Agar CD-diskning sig‘imi 680 Mb bo‘lsa, u holda unga Yuksak ma‟naviyat – yengilmas kuch iborasidan nechta yozish mumkinligini aniqlang (yo‘llanma: 1 ta belgi 1 bayt).
Agar kompyuter 4 Gb sig‘imli flash-xotiraga 480 Mb/s tezlikda yozsa, uni to‘ldirish uchun qancha vaqt zarurligi hisoblang (yo‘llanma: sig‘im=tezlik · vaqt).
Uyga vazifa.
Mavzuni o`rganish(16-21-bet). 1-7-savollar
“KO‟RIB CHIQDIM” O‟QUV ISHLAR BO‟YICHA
DIREKTOR ORINBASORI:
“ ” 201 YIL
Fan – Informatika
Sinf
|
8 «А»
|
8 «V»
|
8 «G»
|
8 «B»
|
Sana
|
|
|
|
|
Mavzu: Mantiqiy amallar
Maqsad:
ta‟limiy: O`quvchilarga mantiqiy amallar: ―yoki‖-mantiqiy qo`shish, ―va‖-mantiqiy ko`paytirish, ―emas‖-mantiqiy inkor amallari haqida, sodda mulohazalar, ―rost‖ yoki
―yolg`on‖ mantiqiy qiymatlar haqida mal‘lumot berish;
|
| |
Tarkibiy web-sahifa - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy...

|
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
bet | 58/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarTarkibiy web-sahifa – bir mavzuga bag’ishlangan, bir-biriga bog’liq va bir-biriga “o’tish” imkoni bo’lgan web-sahifalar majmui.
Bitta mavzuni bo‘laklarga bo‘lib, har bir qism uchun alohida web-sahifa tayyorlash, ularning har birida bir-biriga o‘tishni tashkil etish ortiqcha ishdek tuyulishi mumkin. Ammo buning quyidagi (asosiy) afzalliklari mavjud:
Web-sahifadagi axborot hajmi qancha kam bo‘lsa, uni tahrir qilish shuncha oson bo‘ladi; Web-sahifadagi axborot hajmi qancha kam bo‘lsa, uni o‘qish (ko‘rib chiqish) shuncha qulay;
Web-sahifa faylining hajmi qancha kichik bo‘lsa, uni Internet tarmog‘idan ―o‘qish‖ shuncha tez amalga oshiriladi
tegi yordamida elektron pochtaga ham ma‘lumot yuborishni tashkil etish mumkin. Buning uchun pochta adresidan avval mailto (pochtaga) so‘zi yoziladi, masalan:
Fikr va mulohazalaringizni yuboring.
Bu gipermurojaat ko‘rinishidan boshqalaridan farq qilmaydi. Agar sichqoncha ko‘rsatkichi gipermurojaatga yo‘naltirilsa, holat satrida elektron pochta adresi aks etadi:
Lekin, bu adresga murojaat etilganda (Internet tarmog‘ida ishlayotgan bo‘lsangiz) web-brauzer elektron pochta bilan ishlash uchun o‘z oynasini ochadi. Bu oynaning interfeysi turli web- brauzerlarda turlicha bo‘lishi mumkin, lekin ko‘p dasturlar adres va foydalanuvchi nomi haqida xabar chiqaradi hamda ―Subjekt‖ satrni to‘ldirishni eslatadi.
Mustahkamlash
URL-manzil deganda nimani tushunasiz?
Web-sahifada gipermurojaat qanday tashkil etiladi?
Web-sahifadagi o‘tish nuqtasi o‘z ichiga nimalarni olishini izohlang.
Tarkibiy web-sahifa deganda nimani tushunasiz?
Elektron pochtaga murojaat qanday tashkil etiladi?
Mashqlar
Avvalgi darslarda tayyorlagan web-sahifalaringizni gipermurojaatlar yordamida o`zaro bog`lang.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
Uyga vazifa - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga...

|
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
bet | 17/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarUyga vazifa
Mavzuni o`rganish. 3-mashq
Agar D = 5,3, E = 4,0, A = „rost", В = „yolg'on" bo'lsa, quyidagi amallarni bajaring: а)(D = Е) А В; b) (D>E)A ]A; d) AV(D < E) A VB.
“KO‟RIB CHIQDIM” O‟QUV ISHLAR BO‟YICHA
DIREKTOR ORINBASORI:
“ ” 201 YIL
Fan – Informatika
Sinf
|
8 «А»
|
8 «V»
|
8 «G»
|
8 «B»
|
Sana
|
|
|
|
| Mavzu: Amaliy mashg‟ulot Maqsad:
ta‘limiy: o`quvchilarga mantiqiy ifodalarning qiymatini aniqlashni o`rgatish.
tarbiyaviy: o`quvchilarni milliy istiqlol g`oyalari ruhida tarbiylash
rivojlantiruvchi: o`quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish.
Tashkiliy qism
Salomlashish;
Davomatni aniqlash;
Takrorlash.
Sodda mulohazani ta‘riflang va uning qabul qiladigan qiymatlariga misol keltiring.
Mantiqiy ko‗paytirish amali haqida so‘zlab bering.
Mantiqiy qo‗shish deganda nimani tushunasiz?
Rostlik jadvali haqida so‘zlab bering.
Mantiqiy inkor deganda nimani tushunasiz va uning rosrlik jadvali qanday?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
DIREKTOR ORINBASORI - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy...

Bu teglar formada ―Izoh:‖ so‘zi, hamda 4 ta satr va 40 ta ustunli (ya‘ni, har biri 40 tadan belgili 4 ta satr) ―Izoh‖ nomli matn maydoni hosil qiladi.
Shunday savollar borki, ularga aniq javoblardan biri tanlanadi. Masalan, ma‘lumotingiz haqidagi savolga albatta, ―Boshlang‘ich‖, ―O‘rta‖, ―O‘rta-maxsus‖ yoki ―Oliy‖ javoblaridan birini tanlaysiz. Bunday savollarga javoblarni formaga oldindan kiritib qo‘yish mumkin. Odatda, bunday tashkil qilingan javoblar oldiga doiracha joylashtirilib, qaysi javob tanlansa, shu javob oldidagi doiracha (sichqoncha yordamida) belgilanadi. Formada bunday savol-javobni tashkil qilish uchun tegida NAME parametri bilan TYPE (tip) parametri RADIO (yo‘naltirish) qiymati bilan birga ishlatiladi. Belgilangan doirachaga mos sizga (yoki web-serverga) keladigan ma‘lumot VALUE (qiymat) parametrining qiymati bo‘ladi. Masalan:
Ma'lumotingiz:
Boshlang'ich
O'rta
O'rta-maxsus
Oliy
Bu yerda TYPE=radio parametri ekranda doiracha hosil qiladi; NAME= dan keyingi qo‘shtirnoq ichida yozilgan ―Ma‘lumoti‖ so‘zi maydon nomi bo‘lib, ekranga chiqarilmaydi; VALUE= dan keyingi ―Boshlang‘ich‖ so‘zi web-serverga yuboriladi; undan keyingi Boshlang‘ich so‘zi ekranga doiracha yonidan chiqariladi.
tegi keyingi matn yangi satrdan chiqishini ta‘minlaydi.
Ba‘zan, taklif etilgan javoblardan bir nechtasini tanlash zarur bo‘lib qoladi. Bu holda TYPE parametrining RADIO qiymati o‘rniga CHECKBOX (tanlash joyi) qiymati ishlatiladi. Bu holda formada doiracha o‘rniga katakcha hosil bo‘ladi. Masalan, o‘zlashtirilgan tillar haqidagi savolni HTML-hujjatda quyidagicha ifodalash mumkin:
Gaplasha oladigan tillaringiz
O‘zbek
Rus
Ingliz
Nemis
Ko‘rib chiqilgan teglardan foydalanib murakkab bo‘lmagan formalar tashkil qilish mumkin. Hosil qilgan formangizni Internet tarmog‘iga joylashtirsangiz, uni millionlab odamlar ko‘radi. Ammo undagi savollarga berilgan javoblar sizga yetib kelmaydi. Hosil qilingan forma javoblari bilan qaytib kelishi uchun <INPUT> tegi SUBMIT (qo‘shilish) qiymatli TYPE parametridan foydalaniladi. Formadagi matn maydonlarini tozalash uchun esa <INPUT> tegi RESET (qayta
tanlash) qiymatli TYPE parametridan foydalaniladi. Mazkur tegda VALUE parametri ishlatilsa, brauzer ekranda tugma hosil qiladi. Masalan,
tegi ekranga ichida ―Formani jo‘natish‖ jumlasi yozilgan tugma chiqaradi va bu tugma tanlansa formadagi ma‘lumotlar kerakli manzilga jo‘natiladi,
tegi esa ekranga ichida ―Formani tozalash‖ jumlasi yozilgan tugma chiqaradi va bu tugma tanlansa formadagi barcha ma‘lumotlar o‘chib, ma‘lumotlarni yangilash imkoni bo‘ladi.
Quyida forma uchun HTML-hujjat va unga mos web-sahifa keltirilgan:
Yuqoridagi formani hosil qilishda web-sahifaga jadval joylashtirish imkoniyatlaridan foydalandik. Shuning uchun ikki turdagi tanlash tugmalari yonma-yon aks etgan.
Forma hosil qilishda tanlash imkoniyatini <SELECT> juft tegi yordamida ham amalga oshirish mumkin. Bunda tanlanishi kerak bo‘lgan ma‘lumotlar suriluvchi ro‘yxat kabi aks etadi. Ro‘yxat elementlari
Mustahkamalsh - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga...

|
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
bet | 55/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarMustahkamalsh
Web-sahifada jadval qanday tashkil etiladi?
Jadvalning chegara chiziqlarini qanday formatlash mumkin?
Jadvaldagi sarlavha haqida ma‘lumot bering.
Jadval sarlavhasi haqida ma‘lumot bering.
Jadval bilan matn web-sahifada qanday joylashishi mumkin?
Jadval ichidagi ma‘lumotlarni formatlashga oid misol tuzing.
Jadval chegara chiziqlarini formatlashga oid misol tuzing. Mashqlar
Jadvalga oid teglar va ularni ta‘riflash ustunli web-sahifasini hosil qiling.
―Bizning sinf‖ nomli web-sahifaga jadval joylashtiring.
Uyga vazifa
―Mening oilam‖ nomli web-sahifangizdagi oila azolaringiz haqidagi ma‘lumotlarni jadval ko‘rinishida ifodalang.
“KO‟RIB CHIQDIM” O‟QUV ISHLAR BO‟YICHA
DIREKTOR ORINBASORI:
“ ” 201 YIL
Fan – Informatika
Sinf
|
8 «А»
|
8 «V»
|
8 «G»
|
8 «B»
|
Sana
|
|
|
|
| Mavzu: Web-sahifada “o‟tish” (gipermurojaat) Maqsad:
ta‘limiy: o`quvchilarga o`tish tashkil etishda qo`llaniladigan deskriptorlar va ularning qo‘llanilishi haqida ma‘lumot berish;
tarbiyaviy: o`quvchilarga estetik va axloqiy tarbiya berish;
rivojlantiruvchi: o`quvchilarda web-sahifalarda o`tishlar tashkil etish ko`nikmalarini rivojlantirish.
DTS: gipermurojjat, , deskriptorlarini bilish va amaliyotda qo`llay olish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
ALIGN="center">Web-sahifaga gipermurojaat

Web-sahifada o‘tish nuqtasi boshqa matnlardan ―ajralib‖ turishi uchun, uni ro‘yxat tarkibiga kiritish ham mumkin. Gipermurojaat web-sahifada o‘tish nuqtasida berilgan matnga sichqoncha parametrini olib kelib, sichqonchaning chap tugmasini bosish orqali amalga oshiriladi. Bu holda o‘tish nuqtasidagi matn rangi o‘zgaradi (odatda pushti rangga bo‘yaladi).
Keltirilgan misolda o‘tish nuqtalari markerli ro‘yxat tarkibiga kiritilgan. O‘tish nuqtasi bilan o‘tish joyi ekranda ko‘rinib turgan bo‘lsa, o‘tish bajarilgani bilinmaydi.
Gipermurojaat o‘tish nuqtasidagi matn o‘rniga yoki matn bilan birga rasm ham qo‘yish mumkin. Buning uchun o‘tish nuqtasidagi matn o‘rniga tegi ishlatiladi. Mazkur teg yordamida qo‘yilgan rasmni brauzer avtomatik ravishda o‘tish buyrug‘i bilan bog‘laydi. Endi web-sahifada
―o‘tish‖ uchun matndan ham, rasmdan ham foydalansa bo‘ladi. Masalan, HTML-hujjatga
yozuvi kiritilsa, web-sahifada ―mypic.jpg‖ rasm orqali ―1-bob‖ga o‘tish mumkin bo‘ladi.
tegi yordamida nafaqat bitta web-sahifa ichida, balki bir web-sahifadan boshqa web- sahifalarga o‘tishni ham amalga oshirish mumkin. Buning uchun mazkur tegdagi ―manzil‖ sifatida Internet tizimidagi biror web-sahifa manzilini, ya‘ni URL-manzilni yozish kifoya. Masalan,
Rambler.ru ga o‘tish
O‘tishdagi ―manzil‖ sifatida diskdagi web-sahifa faylining nomini yozsa ham bo‘ladi va bu holda diskdagi web-sahifa ochiladi. Bu hususiyat tarkibiy web-sahifalar (web-saytlar) yaratish imkonini beradi.
Tashkiliy davr - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga...

|
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
bet | 56/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarTashkiliy davr
Takrorlash
Web-sahifada jadval qanday tashkil etiladi?
Jadvalning chegara chiziqlarini qanday formatlash mumkin?
Jadvaldagi sarlavha haqida ma‘lumot bering.
Jadval sarlavhasi haqida ma‘lumot bering.
Jadval bilan matn web-sahifada qanday joylashishi mumkin?
Jadval ichidagi ma‘lumotlarni formatlashga oid misol tuzing.
Jadval chegara chiziqlarini formatlashga oid misol tuzing.
Yangi mavzuni o`rganish
Web-sahifadagi axborot bir nechta bo‘limdan iborat bo‘lishi mumkin. Bu bo‘limlarga tez
―o‘tish‖ imkoniyati web-sahifani ko‘rib chiqishni osonlashtiradi. Web-sahifada bunday o‘tishlar gipermatnli aloqani tashkil etadi. Gipermatn texnologiyasi o‘z vaqtida WWW hizmatining oz fursatda ommaviylashishiga sabab bo‘lgan edi.
Gipermurojaat, ya‘ni hujjatning bir joyidan boshqa joyiga yoki bir hujjatdan boshqa hujjatga o‘tish, juft tegi yordamida amalga oshiriladi. Bu tegning HREF parametri bor bo‘lib, uning qiymati o‘tish joyi manzili (adresi) bo‘ladi. Web-sahifaning mazkur teg yozilgan joyi o‟tish nuqtasi deyiladi. tegi parametri bilan umumiy holda quyidagicha yoziladi:
matn ,
bu yerda ―matn‖ – ixtiyoriy matn bo‘lib, brauzer uni ekranda belgilab ko‘rsatadi, ―manzil‖ – o‘tish kerak bo‘lgan joy (bo‘lim) manzili. Odatda o‘tish joyini aniqlovchi matn ekranga ko‘k rangda va tagiga chizilgan ko‘rinishda chiqadi. Manzil ham ixtiyoriy matn bo‘lishi mumkin.
Web-sahifaning o‘tish kerak bo‘lgan joyiga tegining NAME parametri yordamida ―manzil‖ kiritiladi. U o‘tish nuqtasidagi ―manzil‖ bilan bir xil bo‘lishi kerak. Bu teg NAME parametri bilan birgalikda umumiy holda quyidagi ko‘rinishda yoziladi:
matn ,
bu yerda ―matn‖ – ixtiyoriy matn bo‘lib, odatda, ―matn‖ sifatida web-sahifaning shu yeridan boshlangan bo‘lim nomi yoziladi, dagi ―manzil‖ dagi ―manzil‖dan ko‘rib turganingizdek ―#‖ belgisi bilan farq qiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
IV. Uyga vazifa - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga...

|
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
bet | 59/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalar
Mavzuni o`rganish. 1-5-savollar
“KO‟RIB CHIQDIM” O‟QUV ISHLAR BO‟YICHA
DIREKTOR ORINBASORI:
“ ” 201 YIL
Fan – Informatika
Sinf
|
8 «А»
|
8 «V»
|
8 «G»
|
8 «B»
|
Sana
|
|
|
|
| Mavzu: Nazorat ishi (Test sinovi)
Maqsad: O`quvchilarning bilim, ko`nikma va malakalarini aniqlash
DTS: Web-sahifaga matn kiritish va rasm joylashtirishda ishlatiladigan teglarni bilish
Darsning borishi
Tashkiliy davr
Nazorat ishi ttopshiriqlarini bajarish
HTML da sarlavha pog`onalari nechta?
5 B) 6 C) 3 D) 4
Shrifti eng kichik sarlavha pog`onasi deskritori?
B) C) D)
Web-sahifada abzasni belgilash uchun qaysi deskriptor ishlatiladi?
B)
C) D)
Matndagi so`zlarni qalin shriftda yozish uchun qaysi deskriptordan foydalaniladi?
B)
C) D)
Matndagi ma'lum so'zlarni tagchiziqli ko'rinishda yozish uchun qaysi deskriptor ishlatiladi?
B) C) D)
"Ustoz otangdek ulug' " iborasini vozishda ishlatilishi lozim bo'lgan deskriptorlar ketma-ketligini aniqlang.
, , , , , B) , , , , , , !>
C) , , , <1>, !>, U>, D) , , , <1>, , , !>
ALIGN= "Right"> - deskriptorining vazifasi?
abzasni о 'ngdan tekislaydi B) abzasni chapdan tekislaydi
C) abzasni o'rtadan tekislaydi D) abzasni sahifa kengligi bo'yicha tekislaydi
ALIGN= "Justify"> - deskriptorining vazifasi?
abzasni o'ngdan tekislaydi B) abzasni chapdan tekislaydi
C) abzasni o'rtadan tekislaydi D) abzasni sahifa kengligi bo 'yicha tekislaydi
SIZE=7> deskriptori qanday vazifani bajaradi?
matn 7-pog`ona sarlavhada chiqadi B)Web-sahifa foni 7-raqam ostidagi rangda chiqadi
C) matn shrifti eng katta o`lchamda chiqadi D) matn 7-raqam ostidagi rangda chiqadi
deskriptorlar ishlatilgandan so'ng екгаnda qanday web-sahifa hosil bo'ladi?
Foni sariq, matni ко'к B) foni yashil, matni ko`k
C) Foni ko'k, matni sariq D) foni yashil, matni qizil
Yashil fonli va matni qizil web-sahifa quyidagi qaysi deskriptorlardan tuziladi?
Ava В javoblar to 'g 'ri
Shriftga rang berish uchun qo'llaniladigan deskriptorni aniqlang.
B)
C) D) COLOR=>
deskriptori qanday vazifa bajaradi?
Xarita nomli tasvirni web-sahifaga joylashtiradi. B) Xarita nomli tasvirni Bloknotga joylashtiradi.
C) Web-sahifada Xarita so`zi namoyon bo`ladi. D) ‖Xarita.jpg‖ faylidagi rasm formatini o`zgartiradi
Rasmning quyi chegarasi joriy satrning tagiga tekislanishi uchun tekislanishi uchun ALIGN parametriga qanday qiymat berish kerak?
Middle B) Bootom C) Top D) SRC
“KO‟RIB CHIQDIM” O‟QUV ISHLAR BO‟YICHA
1>1>
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar bilan ishlash. 3D grafik muharrirda materiallar bilan ishlash. Reja

3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar bilan ishlash. 3D grafik muharrirda materiallar bilan ishlash. Reja
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar bilan ishlash. 3D grafik muharrirda materiallar bilan ishlash. Reja
|
Javob: masala shartidagi da‘voni aytgan kishi rostgo‟y

|
Javob: masala shartidagi da‘voni aytgan kishi rostgo‟y
|
bet | 16/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarJavob: masala shartidagi da‘voni aytgan kishi rostgo‟y va qora sochli ekan.
Mustahkanlash
Sodda mulohazani ta‘riflang va uning qabul qiladigan qiymatlariga misol keltiring.
Mantiqiy ko‗paytirish amali haqida so‘zlab bering.
Mantiqiy qo‗shish deganda nimani tushunasiz?
Rostlik jadvali haqida so‘zlab bering.
Mantiqiy inkor deganda nimani tushunasiz va uning rosrlik jadvali qanday?
Ikkilik sanoq sistemasidagi arifmetik amallar bilan mantiqiy amallarni bog‗lay olasizmi?
Agar sodda mulohazalar ―VA‖ amallari bilan bog‘langan bo‘lsa va murakkab mulohazadagi bittagina sodda mulohaza ―yolg‘on‖ qiymat qabul qilsa, natijani aniqlang va izohlang.
Mashqlar
Quyidagi mantiqiy mulohazalarga mos rostlik jadvalini tuzing.
a) (A B); b) A B; d) A B; e) (A B);
Quyidagi mantiqiy mulohazalarga mos rostlik jadvalini tuzing.
B).
a) (A B); b) A B; d) A B; e) (A B); f) ( A B).
A= rost, В= rost, D = rost qiymatlar uchun quyidagi amallarni bajaring:
a) A B D; b) A B D; d) A B D; e) A B D; f) A B D.
Agar D = 5,3, E = 4,0, A= rost, B = yolg‗on bo‗lsa, quyidagi amallarni bajaring:
a) (D = Е) A ; b) (D > E) A; d) A (D < E) A B; e) (D < E) (D < E).
Agar A= ―1012 = 410‖, B= ―O‘zbekiston – mustaqil davlat‖ bo‘lsa, quyidagi amallarni bajaring:
a) A B; b) A B A ; d) A B ; e) A B A; f) ( A B) A.
|
| |
Mustahkamlash - Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga...

|
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
bet | 61/62 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,15 Mb. | | #135281 |
Bog'liq 8-sinf Informatika fanidan dars ishlanmalarMustahkamlash
Hayotingizda uchratgan formalar haqida so‘zlab bering.
Formalar nima uchun ishlatiladi?
Web-sahifada forma qanday tashkil etiladi?
Formani jo‘natish haqida so‘zlab bering.
Formada matn maydoni qanday belgilanadi?
Formada bir nechta satrli matn maydoni qanday tashkil etiladi?
Formada oldindan berilgan javoblarni belgilashni tashkil etish usullarini izohlang.
Mashq:
2. ―Do‘stlashishga taklif‖ nomli forma tayyorlang. Unda bilishingiz kerak bo‘lgan ma‘lumotlar aks etsin.
Uyga vazifa
3. ―Kutubhona anketasi‖ nomli forma tayyorlang.
“KO‟RIB CHIQDIM” O‟QUV ISHLAR BO‟YICHA
DIREKTOR ORINBASORI:
“ ” 201 YIL
Fan – Informatika
Sinf
|
8 «А»
|
8 «V»
|
8 «G»
|
8 «B»
|
Sana
|
|
|
|
|
Maqsad:
ta‘limiy: o`quvchilarga interaktiv web-sahifalar haqida tushuncha berish120
tarbiyaviy: O`quvchilarga axloqiy tarbiya berish;
rivojlantiruvchi: O`quvchilarning AKT dan foydalanish ko`nikmalarini rivojlantirish. DTS: nteraktiv web-sahifalar haqida yushunchaga ega bo`lish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Hisoblash texnikasi rivojlanish tarixini tahlil qilib, bu rivojlanish ham nazariy ham amaliy asosga EGA ekanligini ko’rish mumkin
|
Educational Research in Universal Sciences issn: 181-3515 volume

Educational Research in Universal Sciences issn: 181-3515 volume
Download
226,55 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
30.11.2023
Hajmi
226,55 Kb.
#108566
Download
226,55 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Educational Research in Universal Sciences issn: 181-3515 volume
Download
226,55 Kb.
Matnni ko'rish
Maslahat - 3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar...

Shakl: 2.11.Ibtidoiy qutining (Box) o'tish klaviaturasini kiritish (klaviaturadan kiritish)
Yaratilayotgan
ob'ekt
turiga
qarab,
tarqatish
parametrlari
ro'yxati
Klaviatura
yozuvi(Klaviaturadan kiritish) boshqa hisoblagichlarni o'z ichiga oladi, faqat boshqarish
nuqtasining koordinatalarini kiritish uchun maydonlar birlashtirilgan bo'lib qoladi
X,
Yva
Z.
Barcha qiymatlar o'rnatilgandan so'ng tugmani bosing
Yaratmoq
Tarmoqdan foydalanish
Agar sizga asosiy kataklardan tashqari tekisliklarda qurilish kerak bo'lsa yoki barcha
proektsion oynalarda bir xil tekislikdan foydalansangiz, u holda ob'ektdan foydalanish
qulay
Tarmoq(Koordinata panjarasi). Mesh moslamalari sizning modelingizning murakkabligini
oshirganda va orfografik proektsiyalardan tashqari tekislikka joylashtirilgan moslamalarni
yaratishda juda foydali. Panjara ko'rinishlar, yuzlar va narsalar bilan mos keladigan tizimli
tekisliklarni aniqlashda bebahodir. Ibtidoiy narsaning yaratilishi misoldir
QutiOb'ekt yordamida
shar yuzasida (quti)
AutoGrid(Avtogrid).
1.
Sfera
yaratish
uchun
buyruqni
bajaring
Yaratmoq >
Standart
Shakl: 2.15 - 3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar...

|
3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar bilan ishlash. 3D grafik muharrirda materiallar bilan ishlash. RejaBog'liq 3-laboratoriyaShakl: 2.15.Buyruqlar panelidagi ChamferBox ibtidoiy sozlamalari
2. Dalalarda X, Yva Zmos keladigan o'qlar bo'ylab kelib chiqadigan ofset qiymatlarini
kiriting.
3.
Parametr
qiymatlarini
kiriting Uzunlik(Uzunlik), Kengligi(Kenglik), Balandligi(Balandligi) va Fileto(Yuvarlama).
4. Tugmani bosing YaratmoqKo'rish joylarida ob'ekt yaratish uchun (Yaratish).
5. Agar kerak bo'lsa, aylantirish yordamida Parametrlar(Variantlar), qutining qirrali
tomonlari uchun segmentlar sonini va yaxlitlash uchun segmentlar sonini o'rnating.
6. Dumaloq doiradagi sirtni tekislash uchun katagiga belgi qo'ying Yumshoq(Silliqlash)
(2.16-rasm).
Shakl: 2.16.Chamfered parallelepiped
Ob'ektlarni shakllantirish
Sahnada murakkab ob'ektlarni yaratish uchun oddiy va murakkab parametrli ob'ektlar har
doim ham etarli emas. Bunday holda, forma ob'ektlari yordamga keladi. 3ds Max-da shaklli
ob'ektlar boshqa murakkab ob'ektlarni qurish uchun manba geometriyasi sifatida ko'tariladi (ya'ni
yo'lning yo'l bo'ylab ob'ektning xususiyat qismlarini to'plamini joylashtirish), ekstruziya, aylanish
va hk.
Keling, birinchi guruhni eng keng tarqalgan va tez-tez ishlatiladigan deb hisoblaymiz.
Spline nima? Bu to'g'ri yoki egri chiziqli segmentlar - segmentlar bilan bog'langan tepaliklar
to'plami bo'lgan egri chiziqlar. Vertices, Segmentlar va Splines bu turdagi egri chiziqning
subobject darajasini tashkil qiladi.
Vertices - bu spline egriligini belgilaydigan segmentlar uchidagi nuqtalar. Tepaliklarning
to'rt turi mavjud.
Yumshoq(Yumshoq) - teng darajada egrilik darajasiga ega bo'lgan ikkita qo'shni segmentni
silliq birlashtiradi.
Burchak(Burchak) - tutashgan joyda egiluvchanlikni hosil qiluvchi ikkita segmentni
birlashtiradi.
Bezier(Bezier) - tekislangan tepalikka o'xshash, ammo Bezier tutqichlari yordamida
segmentlar birlashadigan nuqtada egrilikni boshqarish qobiliyatiga ega. Manipulyatorlar bir xil
tekis chiziqda joylashgan bo'lib, ular faqat ularning qiyaliklari va uzunligini boshqarishga imkon
beradi, bu esa segmentlarning egriligi va ularning yo'nalishini o'zgartiradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar bilan ishlash. 3D grafik muharrirda materiallar bilan ishlash. Reja
|
Shakl: 2.10 - 3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar...

3ds Max-da moslamalarni yaratish tez va murakkab jarayon. Har bir yaratilgan ob'ekt
tabiatan parametrikdir, ya'ni uning shakli parametrlar to'plami bilan belgilanadi. Sahna ob'ektlarini
yaratish uchun siz odatda quyidagilarni bajarasiz:
1. Ob'ekt uchun mos yozuvlar tekisligi tanlangan (ko'pincha bu shunchaki proektsion oynani
faollashtirishni anglatadi).
2. Samolyotda joy tanlangan, u ob'ektning boshlang'ich nuqtasi bo'ladi.
3. Sichqoncha ko'rsatgichi ob'ektning qolgan parametrlarini aniqlash uchun ko'rinish
oynasida siljiydi.
Parametrik moslamalarni ikkita rejimda yaratish mumkin: interaktiv va klaviatura
yordamida.
Interaktiv
Ushbu usul ko'pincha sahna ob'ektlarini qurishda qo'llaniladi. Ob'ekt yaratish uchun siz
ob'ekt turini tanlashingiz kerak, so'ngra ko'rish oynasini bosib, sichqoncha ko'rsatgichini harakatga
keltirib, qolgan parametrlarni aniqlang. Olingan geometriya bir vaqtning o'zida barcha ko'rish
joylarida chiziladi, chunki masofalar aniqlanadi va yaratish jarayoni davom etadi. Kabi ob'ektlarni
yaratish uchun
Sfera(Sfera) yoki
Samolyot(Samolyot), ko'rinish oynasini bosgandan so'ng,
sichqoncha ko'rsatgichini harakatga keltiring va qo'yib yuboring.
Shakl: 2.4 - 3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar...

Shakl: 2.5.Tahrirlash mumkin bo'lgan Poly Object
(chapda)va uning sozlamalarini tanlab
olish
(o'ngda)
Ko'pburchakli ob'ektlar tahrirlanadigan sirtlarga qaraganda ko'proq resurslarni talab qiladi
va kam quvvatli kompyuterlarda kompyuter tezligini pasaytirishi mumkin. Sahnani
optimallashtirishning bir necha oddiy usullari mavjud.
Ob'ektlarni
iloji
boricha
sodda
qilib
modellashtirish
Tahrirlanadigan
mash(Tahrirlanadigan sirt).
Murakkab va katta hajmli ob'ekt yuzlarini qurish paytida buyruqni bajarish orqali vaqti-vaqti
bilan modifikatorlar to'plamini yo'q qilish maqsadga muvofiqdir.
Yiqilish(Yiqish).
Buyruqni
qo'llash
orqali
NURMS
bo'linmasi(NURMS
bo'linmasi),
ko'rish
maydonchalarida namoyish qilish uchun zarur bo'lgan va ko'rsatish uchun etarli bo'lgan minimal
bo'linmalar sonidan foydalaning. Agar kerak bo'lsa, ko'rinish oynalarida bo'linishlarni butunlay
o'chirib qo'ying.
Ob'ektni qurgandan so'ng, uni o'zgartiring
Tahrirlanadigan mash(Tahrirlanadigan sirt).
Bezier mesh ob'ektlari
Shakl: 2.9.Yordamchi ob'ektlar: qo'g'irchoq, panjara va kompas 
Sakkizta 
yordamchi 
ob'ektlar 
guruhi 
mavjud: Standart

Shakl: 2.9.Yordamchi ob'ektlar: qo'g'irchoq, panjara va kompas Sakkizta yordamchi ob'ektlar guruhi mavjud: Standart
3-laboratoriya
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Shakl: 2.9.Yordamchi ob'ektlar: qo'g'irchoq, panjara va kompas Sakkizta yordamchi ob'ektlar guruhi mavjud: Standart
|
Shakl: 2.7 - 3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar...

|
3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar bilan ishlash. 3D grafik muharrirda materiallar bilan ishlash. RejaBog'liq 3-laboratoriyaShakl: 2.7.Simli ramkada shapka modeli (chapda)va rangli (o'ngda)ko'rinish NURBS
sirtlari bilan qilingan
Turiga qarab, NURBS sirtlari sirt ustida yotadigan nazorat tepalari yoki boshqarish nuqtalari
yordamida chizilishi mumkin.
Ushbu sirtlar organik shakllarni yaratish uchun ideal vositalar: ular bilan ishlash oson, ular
yaxshi interaktiv boshqaruvga ega, choksiz sirtlarni yaratishga va egri yuzalarda ham silliq
bo'lishga imkon beradi.
O'simliklar, hayvonlar, gullar va boshqalar kabi narsalarning silliq yuzalarini
modellashtirishda NURBS sirtlari ko'pburchak yuzalarga nisbatan afzalroq.
Ushbu ob'ektlar modellashtirilgan turlar emas. Shunga qaramay, bu juda muhim ob'ektlar,
chunki kameralar va yorug'lik manbalari bo'lmaydigan jiddiy loyihani tasavvur qilish qiyin.
Kameralar va yorug'lik manbalari (2.8-rasm) - bu turli xil lampalarni (nuqta, yo'naltiruvchi,
kunduzgi yorug'lik va boshqalarni) simulyatsiya qilish va haqiqiy kameralarning fizik
xususiyatlarini (fokus masofasi, ko'rish burchagi va boshqalarni) simulyatsiya qiladigan virtual
kameralardan ko'rinishlar yaratish uchun mo'ljallangan sahna ob'ektlari. va boshqalar.).
Shakl: 2.8.Maqsadli yorug'lik manbai va maqsadli kamera
Kameralar va chiroqlar bepul va maqsadli bo'lishi mumkin. Maqsadli kameralar va
chiroqlar, nomidan ko'rinib turibdiki, nishon bilan tavsiflanadi.
Maqsadli kameralar (yoki chiroqlar) ikkita ob'ektni o'z ichiga oladi: kamera (yoki yorug'lik)
va ularning maqsadi. Kamera nima ko'rayotganingizni ko'rsatadi va uning maqsadi siz ko'rib
turgan nuqtani bildiradi. Kamera va uning nishoni mustaqil ravishda o'zgartirilishi mumkin, ammo
kamera har doim nishonga qarab turadi deb hisoblanadi. Yo'naltirilgan yorug'lik manbai bo'lsa,
nishon qaysi yo'nalishda porlayotganligini ko'rsatadi. Maqsad mustaqil ravishda harakatlanishi
mumkin.
Eslatma
Kamera va yorug'lik manbai uchun siz kameradan yoki yorug'lik manbasidan maqsadga
qarab ko'rinishni simulyatsiya qiladigan proektsion oynalarni yaratishingiz mumkin. Yorug'lik
manbalari uchun ishlatiladigan ushbu oynalar yorug'likni aniqroq joylashtirishga va soyalarni
ochishga imkon beradi.
Ikkita turdagi kameralar va sakkiz turdagi chiroqlar mavjud (shu jumladan, ikkita aqlli nur
bilan ta'minlangan).
Yordamchi ob'ektlar
Yordamchi ob'ektlar - bu yakuniy namoyish paytida ko'rinmaydigan, ammo modellashtirish
va animatsiya jarayonini soddalashtiradigan sahna ob'ektlari (2.9-rasm).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda mesh obyektlar bilan ishlash. 3D grafik muharrirda materiallar bilan ishlash. Reja
|
Yamoq 
panjaralari - 3-laboratoriya mashg'uloti: 3D grafik muharrirda sahnani boshqarish. 3D grafik muharrirda...

Shakl: 2.6.Bézier fragmentlari
bilan qurilgan chumoli modeli (chapda)va uning
sozlamalarini tanlab olish
(o'ngda)
Menyu
Yaratmoq(Yaratilish) ikkita parametrli Bézier tilim ob'ektlarini o'z
ichiga oladi,
lekin ko'p ob'ektlar konvertatsiya qilish yo'li bilan yaratiladi
Tahrirlash mumkin bo'lgan
yamoq(Tahrirlash mumkin bo'lgan yamoq yuzasi).
Bezier tilimlari bilan modellashtirish ob'ektlarni yaratishning
boshqa usullariga nisbatan
quyidagi afzalliklarga ega:
Parchalar orasidagi bo'g'inlarni avtomatik ravishda tekislash, bunda bir bo'lakdan
ikkinchisiga silliq o'tish
amalga oshiriladi;
Bezier manipulyatorlari yordamida parchalarni boshqarish;
Bezier fragmentlarining topologiyasini (zichligini)
boshqarish qobiliyati, bu sizga arzon
narxlarda tekislangan
modelni olish imkonini beradi;
Yakuniy model - bu jonlantirish uchun qulay bo'lgan to'liq choksiz simli sim.
Biroq, bunday modellashtirishning ma'lum kamchiliklari ham mavjud:
Qo'shimchalarni ustunlikdan avtomatik ravishda yumshatish, yuzaning sinishini (masalan,
mixni) simulyatsiya qilish zarur bo'lganda, kamchilikka aylanadi;
Bezier bo'laklari
juda katta, shuning uchun kichik elementlar yoki ob'ekt detallari bilan
ishlash noqulay.
NURBS ob'ektlari
NURBS - shakli bir xil bo'lmagan ratsional B-splinallar bilan tavsiflangan
yuzalar yoki egri
chiziqlar. Shakl. 2.7 yordamida tayyorlangan shlyapa modeli ko'rsatilgan
NURBS
yuzalari(NURBS yuzasi).