Bir qator yevropa davlatlarida quruqlikdagi ransportning ulushi (foizda)

|
Bir qator yevropa davlatlarida quruqlikdagi ransportning ulushi (foizda)
|
bet | 36/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni RejaBir qator yevropa davlatlarida quruqlikdagi ransportning ulushi (foizda)
Davlatlar nomi
|
Poezd
1980 1990
| Avtomobil
1980 1990
| Avtobus
1980 1990
|
Belgiya
|
8.5
|
11.2
|
80.3
|
6.9
|
11.4
|
81.7
|
Buyuk Britaniya
|
6.4
|
9,6
|
84
|
5,3
|
6.5
|
88,3
|
Daniya
|
8.7
|
14.7
|
76,6
|
7.2
|
13.2
|
79.6
|
G’arbiy Germaniya
|
7
|
11.4
|
81.6
|
6
|
8.2
|
85.9
|
Ispaniya
|
8.5
|
16.2
|
75.3
|
7.6
|
17.6
|
74.8
|
Italiya
|
9.4
|
13.7
|
76.9
|
7
|
12.9
|
80.1
|
Gollandiya
|
6.9
|
10.2
|
82.9
|
6.4
|
8
|
85.6
|
Portugaliya
|
11.1
|
13.9
|
75
|
7
|
12.7
|
80.3
|
Frantsiya
|
10.1
|
7
|
83
|
9.2
|
6
|
84.8
| Jadvaldan shuni kursa bo’ladiki, quruqlikdagi turizmning asosiy qismi avtomobillar ulushiga to’g’ri keladi. 80-chi yillarda avtobus turlaridan foydalanish Belgiya va Ispaniyadan tashqari deyarli hamma davlatlarda kamaydi. Avtobus turizmining asosiy raqobatchisi temir yo’lda sayohati xisoblanadi. Lekin poezddan foydalanish barcha davlatlarda kamayib ketgan. Avtobusdan eng ko’p Ispaniya foydalanadi (17,6foiz), undan keyin Daniya (13,2foiz) va Italiya (12,9foiz), avtobusdan eng kam Frantsiyada foydalaniladi (6,0foiz). Quyidagi jadvalda 1975 yildan boshlab avtobus turizmining o’sishi haqidagi ma’lumotlar berilgan.
3-jadval
1975-1990 yillarda yevropa avtobus turizmi (mlrd. yo’lovchi/km)
Davlatlar nomi
|
yillar
|
o’zgarishlar
|
1975
|
1986
|
1989
|
1990
|
Belgiya
|
9.6
|
9.5
|
10.5
|
N/d
|
Angliya
|
55
|
41
|
41
|
41
|
Gretsiya
|
4.8
|
5
|
5.1
|
N/d
|
Daniya
|
5.7
|
9
|
8.9
|
8.95
|
G’ar.Germaniya
|
58.7
|
53.1
|
53
|
55.5
|
Ispaniya
|
26.9
|
33.5
|
39
|
38.7
|
Italiya
|
42.3
|
70.5
|
79.8
|
84
|
Gollandiya
|
11.8
|
12.1
|
12.8
|
N/d
|
Portugaliya
|
5.2
|
8.3
|
10.1
|
10.3
|
Frantsiya
|
26.9
|
89.8
|
40.3
|
41.3
|
Jami yeI
|
248
|
281.8
|
300.5
|
N/d
|
Avtobusda sayohat qilish yevropada eng arzon turizm shakllaridan biri xisoblanadi. SHuning uchun avtobus turlarining sotilishiga ta’sir qiluvchi asosiy omil narx, undan keyin xizmat qilish sifati, turni taklif kilayotgan firma imidji, vaqtning sarflanishi va xakozo turadi. Iste’molchi qulaylik uchun haq to’laydi va unga bu qulaylikni avtobusda yoki poezda olishini farqi yuk. Xizmat ko’rsatuvchi personal ham muhim rol o’ynaydi. Xizmatchilar mijozlarning ehtiyojlarini bilishlari va shunga muvofiq xizmat ko’rsatishlari lozim.
yevropa ittifoqida avtobuslarning yulduzli sistemasini qabul qilish rejasi bor. Bu sistema 1986 yildan Belgiyada majburiy xisoblanadi. yevropada qonun yo’li bilan barcha uchun umumiy xavfsizlik talablarini o’rnatishga harakat qilinyapti. Masalan, avtobuslar tezligini 100 kmG’soatga cheklash bo’yicha loyiha mavjud. Bu atrof-muhitga yaxshi ta’sir ko’rsatadi, lekin avtobuslarning boshqa transport vositalariga nisbatan raqobatbardoshligini keskin kamaytirishi mumkin.
Turistik xizmat ko’rsatishning arzon shakli bo’lgan avtobus turizmi O’zbekistonda ham keng rivojlanib kelmoqda. Dam olish kunlari avtobusga ehtiyoj kattadir. Ommaviylik bo’yicha ikkinchi o’rinda O’zbekiston shaharlari bo’ylab ekskursiya-tanish maqsadida ikki – uch kunlik sayohatlar uchinchi o’rinda SHarqiy yevropaga sayohat va avtobuslarda shop-turlar turadi. Turizmning rivojlanishi bilan avtobuslar modernizatsiya qilinmoqda, turistlarda qiziqish uyg’otadigan shaharlarning infratuzilmasi yaxshilanmoqda. Avtobus turizmi rivojlanishi tufayli mahalliy xoqimiyatlar tomonidan arxitektura yodgorliklarini restavratsiya qilish va atrof-muhit tozaligi nazoratini kuchaytirishgi qaratilgan qarorlar qabul qilinmoqda.
Havo transporti
"Samolyot" degan ajablarni so’z, qanotli mashinalar paydo bo’lishidan avval, ilk bora xalq ertaklarida to’qilgan. Bunda, insonning uchish haqidagi qadimiy orzulari ifoda etilgan. Bizning davrimizda bu orzular ro’yobga chiqdi. Ulkan po’lat qushni, bulutlar orasiga vizillab uchib kirishini haqiqiy sehrgarlik desa bo’ladi. Xar yili turli laynerlar o’n millionlab yo’lovchilarni tashishadi va har qaysi havo layneri bortida yaxshi kayfiyat va shinamlik yaratilgan.
Samolyotlar - jahonda eng ommaviy transport turidir. Sayyohlik aviatashishlarda ham bu narsani aytish mumkin. Bunga bir qator sabablar bor:
• Birinchidan, aviatsiya uzoq joylarga borishda eng tez va qulay transport turi;
• Ikkinchidan, hozirgi vaqtda aviareys xizmatlari sayohlarning ehtiyojlarini koniktiradi.
• Uchinchidan, xalqaro bronlash va rezerv tizimlariga ega bo’lgan aviatsion kompaniyalar, har qaysi samolyotda bron qilingan o’rin uchun sayyohlik agentliklariga aniq bir summani to’laydilar, bu aviatashishlarni tanlashga rag’batlantiradi.
Sayohat qilish uchun transport turlarini tanlashda, temir yo’l yoki avtobus kompaniyalarga qaraganda, sayyohlarning ko’proq foizi aviayo’llarni tanlashadi. SHuning uchun ham, aviatashish ko’rsatkichlari, oldingi o’rinlarni egalab keladi.
Havo transporti, jahon xo’jaligida tobora kuchli va tez rivojlanib kelayotgan tarmoqlardan biridir va yildan yilga umumjahon transport tizimida mustahkam o’rinlarni egallab kelmoqda.
Havo transportining asosiy qatnashchilari bo’lib: davlat aviatsiya ma’muriyati, aviakompaniyalar va aviakorxonalar, aeroportlar, sayyoh firmalari va boshqa tashkilotlar aviatashishlarini sotish bo’yicha aviakompaniya agentliklari, aviakompaniya sherikchilik-tashkilotlari va samolyotlarga xizmat ko’rsatuvchi aeroportlar, yo’lovchilar va yuk yuboruvchilar (yoqilg’i quyuvchi firmalar tijorat va texnik xizmatlarni ko’rsatuvchi tashkilotlar va bortda ovqatlanish, avtotransport firmalari, mehmonxonalar va boshqa xizmat ko’rsatuvchi tashkilotlar) xisoblanadi. Hozirgi vaqtda xalqaro tashish tizimi bir qancha geografik mintaqalarni va jahonning 150dan ortiq davlatlarini hamrab olgan.
Bu tashkilot va korxonalarning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat:
Fuqarolik aviatsiyasini xavfsizligi va tartibli rivojlanishini ta’minlash, havo vositalaridan foydalanish va tuzilishni kengaytirish, havo trassalarni rivojlanishini kengaytirish, aviaport va boshqalar.
Yo’lovchilarni, xavfsiz, doimiy, samarali va arzon havo transporti bilan ta’minlash, iqtisodda yo’kotish oldini olish, kelishilgan tomonlarni huquqlarini hurmat qilishni ta’minlash xalqaro havo qatnovlarini xavfsiz uchishlarini, aviaqatnovlarni rivojlanishiga ko’maklashish.
Hozir jahonda 1300 dan ko’proq aviakompaniyalar mavjud. Aviatransportda odamlarni tashish bo’yicha birinchi 4 o’rinni Amerika komlaniyalari (“Delta Air Lines”, "Ran Amegisan" va boshqalar), 5 o’rinni YAponiyaning ("Ou nyu men") kompaniyasi egallagan.
1994 yilda Amerika 500 mln. yo’lovchilarni, YAponiya - 94 mln., Rossiya kompaniyasi "Aeroflot" - 34 mln. yo’lovchini tashib 6 o’rinni egallagan.
Kompaniyalar foyda olishlarini yuqoriligi bo’yicha quyidagicha joylashadi (yuqoridan pastga qarab) "American, "Delta", "United” (AQSH), "Air France" (Frantsiya), "Lufthansa" (GFR), "NorthWest" (AQSH), “Federal express”, “British Airvays", "USA air", "Continental” (AQSH).
Keyingi yillarda, jahonda bo’lgani kabi Rossiyada ham sayohatlar ko’payishiga intilish paydo bo’lgan. Sayohlik xizmatlari transportning ko’p turlarini taklif etadi, ulardan ko’prok ko’llaniladigani avtomobil, avnatransport va temir yo’l transporti xisoblanadi. Avtomobil transporti qisqa manzillarga sayohat qilganda qulay, bundan farqli o’laroq, uzoq masofalariga qisqa vaqtda yetish uchun aviatransportdan foydalanadilar. SHunday qilib, bu ikki translort turi bir biri bilan raqobatlashmaydi, balki bir birini o’rnini to’ldiradi, statistikaga muvofiq, avtotransportga qaraganda, aviatransportdan foydalanishning o’sishi yuqoriroqdir.
Temir yo’l transportida tashish soni tushib boryapti, bu transport turini avia va avtotransport turlariga qiyoslash qiyin.
Xalqaro aviatashishlar boshqaruvini, xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi amalga oshiradi (International Air Assosiation- IATA), 1919 yilda asos solingan va ikkinchi jahon urushidan keyin qayta tashkil etilgan, xalqaro reyslarni professional aviatsiya kompaniyalari orqali amalga oshiradi. Uning asosiy vazifasi, xalqaro tijorat aviatsiya xabarlarini tartibga solish, barcha a’zolar uchun yagona qoida va tartiblarini kiritish va xalqaro marshrutlarda yo’lovchilarni aviatashishlar bo’yicha kelishilgan tariflarini o’rnatish Bu faoliyat davomida IATA yer sharini barcha hududini shartli ravishda uchta katta mintaqaga yoki konfederatsiyaga bo’ladi va tashishlarga yagona kelishilgan tariflarni o’rnatishga harakat qiladi va o’zaro ular bilan har qaysi konferentsiya doirasida yagona standartlarini o’rnatadi.
Sayohlik agentliklari IATA faoliyatida, uning maxsus bo’linmasi International Airlines Tgavel Agents Network (IATAK) xalqaro aviakompaniya agentlari tashkilotlari orqali qatnashadi.
Belgilangan talablarga muvofiq va akkreditatsiya tartiblaridan o’tgan har qaysi sayoh agentlariga aviakompaniyalar va boshqa tarmoq qatnashchilari bilan xisob-kitobni amalga oshirishda vizit kartochkalari bo’lib xizmat qiladigan maxsus rahamlar beriladi. IATAM qoidalariga rioya qilish, xalqaro reyslarga aviabilet sotadigan sayohlik agentliklarini yagona moliyaviy qoida talablariga rioya qilishlarini va o’zaro sayohlik agentliklari va IATA a’zolari aviakompaniyalar bilan aloqa funktsiyalarini bajaradi.
|
| |