nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq maktablarda-matematika-fanini-o-qitishning-dolzarb-masalalari (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 5
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
1073
w
www.oriens.uz
May
2022
shug‘ullanadi. Matematika o‘qitish metodikasi matematika fanini o‘qitish
qonuniyatlarini o‘rganish jarayonida pedagogika, mantiq, psixologiya, matematika,
lingvistika va falsafa fanlari bilan uzviy aloqada bo‘ladi. Boshqacha aytganda,
maktabda matematika o‘qitish muammolari mantiq, psixologiya, pedagogika,
matematika va falsafa fanlari bilan uzviy bog‘liqda hal qilinadi. Matematika o‘qitish
metodikasining metodologik asosi bilish nazariyasiga asoslangandir. Matematika
metodikasi fani matematik ta’limning maqsadi, mazmuni, formasi, uslubi va uning
vositalarini dars jarayoniga tadbiqiy qonuniyatlarini o‘rganib keladi. Matematika fani
fizika. chizmachilik, kimyo va astronomiya fanlari bilan ham uzviy aloqada bo‘ladi.
Matematika fanining boshqa fanlar bilan uzviy aloqasi quyidagi ikki yo‘l bilan
amalga oshiriladi:
1) Matematika tizimining butunligini buzmagan holda o‘qishni fanlarning
dasturlarini moslashtirish.
2) Boshqa fanlarda matematika qonunlarini, formulalarini teoremalarni
o‘rganish bilan bog‘liq bo‘lgan materiallardan matematika kursida foydalanish. [3,72]
Hozirgi vaqtda matematika dasturini boshqa fanlar bilan moslashtirish masalasi
ancha muvaffaqqiyatli hal qilingan. Masalan, funksiyalar va ularni grafik tasvirlash
haqida fizikada foydalaniladigan ba’zi ma’lumotlarni o‘quvchilar VII sinfdan boshlab
o‘rgana boshlaydilar. VIII sinfda beriladigan geometrik yasashlarga doir ko‘p
bilimlar chizmachilik fani uchun boy material bo‘ladi, chizmachilikning vazifasi bu
bilimlami turli chizmachilik ishlarini bajartirish yo‘li bilan puxtalashdan
iboratdir.[4,39] Matematika darslarida boshqa fanlardan foydalanish masalasini
dasturda aniq ko‘rsatish qiyin, buni o‘qituvchining o‘zi amalga oshiradi, ya’ni o‘quv
materialini rejalashtirishda va darsga tayyorlanish vaqtida e’tiborga olishi kerak.
Masalan, tenglamalami o‘rganish davrida fizik miqdorlar orasidagi bog‘lanishlarni
aks ettiradigan tenglamalarni, ya’ni issiqlik balansi tenglamasi, issiqlikdan chiziqli
kengayish tenglamasi va shunga o‘xshash tenglamalarni ham yechtirishi mumkin.
Dasturning foiz, proporsiya va boshqa boblarini o‘rganishda kimyo va fizika
masalalaridan foydalanish ma’quldir (aralashmalar, quymalar va shunga o‘xshashlar),
masalan:
1) 20% li eritma hosil qilish uchun eritiladigan moddadan 240 g suvga qancha
solish kerak?
2) 5% li 400 g eritmani qaynatib, 200 g ga keltirildi. Endi eritmaning o‘tkirligi
qancha bo‘ladi?
Qo‘shni fanlarga doir materiallardan matematika darslarida foydalanish
fanlararo uzviy aloqadorlikni yanada mustahkamlaydi.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq maktablarda-matematika-fanini-o-qitishning-dolzarb-masalalari (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 5
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
1074
w
www.oriens.uz
May
2022
XULOSA
Ta’kidlash joizki, biror tabiiy hodisa va jarayonlarni matematika yordamida
o‘rganish uchun bu jarayonni soddalashtirib o‘rganish zarur. Undagi ko‘pxillik
xossalardan biz uchun zarur bo‘ladiganini ajratib olish va bunda ba’zi xususiyatlarni
e’tiborsiz qoldirishga to‘g‘ri keladi. Biz uchun eng muhimi mavjud hodisa va
jarayonni matematika tilida ifodalash uchun zarur bo‘ladiganlarigina qoldiriladi.
Hodisa va jarayonlarni bunday usulda matematika tilida ifodalashni matematik model
deb atashadi [4.-,28].
Matematikani o‘qitishda texnik vosita va ko‘rgazmali qurollardan foydalanish
malakalarini shakllantiradi. Bunda o‘quvchilarning matematika darslarida texnik
vositalardan, matematik ko‘rgazmali qurollar, jadvallar va hisoblash vositalaridan
foydalana olish malakalarini tarkib toptiriladi. O‘quvchilarni mustaqil ravishda
matematik bilimlarni egallashga o‘rgatish. Bunda asosan o‘quvchilarni o‘quv
darsliklaridan va ilmiy-ommaviy matematik kitoblardan mustaqil o‘qib o‘rganish
malakalarini shakllantirishdan iboratdir. Shunday ekan, o‘rta umumiy ta’lim tizimida
matematika fanini o‘qitishning eng asosiy vazifasi o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash,
to‘g‘ri mushohada yuritish layoqatlarini (kompetentsiyalarini) tarkib toptirishdan
iborat bo‘lmog‘i lozim. Fanga oid umumiy kompetentsiyalar matematika fanidan
o‘quvchilar bilishi va uddalashi lozim bo‘lgan nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalarni,
fanga oid kognitiv kompetentsiyalar aynan yuqorida zikr etilgan mantiqiy fikrlash,
o‘qib-o‘rganish va fan bo‘yicha o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalarni amaliyotda
qo‘llash bo‘yicha talablarini umumiy holda belgilaydi.
REFERENCES
1. Yunusova D.I. Matematikani oʻqitishning zamonaviy texnologiyalari, (darslik)
T.:2007
2. Mirzaahmedov M., Rahimqoriyev A., Ismoilov Sh. Matematika, Umumiy oʻrta
taʼlim maktablari 6-sinfi uchun darslik. –T.: “Oʻqituvchi”, 2017.
3. Azamov A. Xaydarov B., Kuchkarov A., Sariqov Ye., Sagʻdiyev U. Geometriya.
Umumiy
oʻrta
taʼlim
maktablari
7-
sinfi
uchun
darslik.
–T.:
“Yangiyoʻlpoligrafservis”, 2017.
4. Sodiqov. U.J “Формирование у учащихся знаний и умений формализации,
решения и интерпретации прикладных математических задач.” Еаstern European
Scintific Journal. Germany, Auris – Kommunikations – und Verlagsgesellschaft №6.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq maktablarda-matematika-fanini-o-qitishning-dolzarb-masalalari (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 5
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
1072
w
www.oriens.uz
May
2022
Materastika o‘qitshning tarbiyaviy maqsadi o‘z oldiga quyidagilami qo‘yadi:
a) O‘quvchilarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish. Bu g‘oya bilish nazariyasi
asosida araalga oshiriladi.
b)
O‘quvchilarda
matematikani
o‘rganishga
bo‘lgan
qiziqishlarni
tarbiyalash.[2,28] Bizga ma’lumki, matematika darslarida o‘quvchilar o‘qishning
dastlabki kunlaridanoq mustaqil ravishda xulosa chiqarishga o‘rganadilar. Ular
avvalo kazatishlar natijasida, so‘ngra esa mantiqiy tafakkut qilish natijasida xulosa
chiqaradilar. Ana shu chiqarilgan xulosalar matematik qonuniyatlar bilan tasdiqlanadi.
Matematika o‘qituvchisining vazifasi o‘quvchilarda mustaqil mantiqiy fikrlash
qobiliyatlarini shakllantirish bilan birga ularda matematikaning qonuniyatlarini
o‘rganishga bo‘lgan qiziqishlarini tarbiyalashdan iboratdir.
c) O‘quvchilarda matematik tafakkumi va matematik madaniyatni shakllantirish.
Matematika darslarida o‘rganiladigan har bir matematik xulosa qat’iylikni talab qiladi,
bu esa o‘z navbatida juda ko‘p matematik tushuncha va qonuniyatlar bilan
ifodalanadi. O‘quvchilar ana shu qonuniyatlarni bosqichma-bosqich o‘rganishlari
davomida ularning mantiqiy tafakkur qilishlari rivojlanadi, matematik xulosa
chiqarish madaniyatlari shakllanadi. O‘quvchilarni biror matematik qonuniyatni ifoda
qilmoqchi bo‘lgan fikrlarni simvolik tilda to‘g‘ri ifodalay olishlari va aksincha
simvolik tilda ifoda qilingan matematik qonuniyatni o‘z ona tillarida ifoda qila
olishlariga o‘rgatish orqali ularda matematik madaniyat shakllantiriladi.
Matematika o‘qitishning amaliy maqsadi o‘z oldiga quyidagi vazifalami qo‘yadi:
a) Matematika kursida olingan nazariy bilimlami, kundalik hayotda uchraydigan
elementar masalalarni yechishga tadbiq qila olishga o‘rgatish. Bunda asosan
o‘quvchilarda nazariy bilimlami amaliyotga bog‘lay olish imkoniyatlarini tarkib
toptirish, ularda turli sonlar va matematik ifodalar ustida amallar bajarish
malakalarini shakllantirish va ulami mustahkamlash uchun maxsus tuzilgan amaliy
masalalarni hal qilishga o‘rgatiladi.
b) Matematikani o‘qitishda texnik vosita va ko‘rgazmali qurollardan foydalanish
malakalarini shakllantirish. Bunda o‘quvchilarning matematika darslarida texnika
vositalaridan, matematik ko‘rgazmali qurollar, jadvallar va hisoblash vositalaridan
foydalana olish malakalari tarkib toptiriladi.
c) O‘quvchilarni mustaqil ravishda matematik bilimlami egallashga o‘rgatish.
Bunda asosan o‘quvchilarni o‘quv darsliklaridan va ilmiy-ommaviy matematik
kitoblardan mustaqil o‘qib o‘rganish malakalarini shakllantirishdan iboratdir.
Bizga ma’lumki, matematika o‘qitish metodikasi fani pedagogika fanining
ma’lum bir bo‘limi bo‘lib, u matematika fanini o‘qitish qoidalarini o‘rganish bilan
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq maktablarda-matematika-fanini-o-qitishning-dolzarb-masalalari (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 5
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
1071
w
www.oriens.uz
May
2022
yoki yumshoq kabi xususiyatlar inobatga olinmaydi. Chunki, matematik ob’ektdagi
bu xususiyatlar umumlashtiriladi, abstraktlanadi va uning yordamida matematik
nazariya yaratiladi. Aks holda nazariyani yaratib bo‘lmaydi.
2) matematik xulosalar (natijalar) asosan mantiqiy xulosa chiqarish bilan olinadi.
Tajriba metodi bilan olingan natija matematika uchun to‘g‘ri hisoblanmaydi.
3) matematik xulosalar rad qilinmas xulosalardir.
4) matematikadagi paydo bo‘lgan abstraktsiyalar pag‘onasimon rivojlanadi,
ya’ni abstraktsiyadan abstraktsiyaga o‘tiladi.
matematik natijalar universal xarakterda bo‘lib, bu boshqa sohalarga ham tadbiq
etiladi[5,33].
O‘rta maktablarda matematika o‘qitishning maqsadi quyidagi uch omil bilan
belgilanadi:
1. Matematika o‘qitishning umumta’limiy maqsadi.
2. Matematika o‘qitishning tarbiyaviy maqsadi.
3. Matematika o‘qitishning amaliy maqsadi.
Matematika o‘qitishning umumta’limiy maqsadi o‘z oldiga quyidagi vazifalami
qo‘yadi:
a) O‘quvchilarga ma’lum bir dastur asosida matematik bilimlar tizimini berish.
Bu bilimlar tizimi matematika fani to‘g‘risida o‘quvchilarga yetarli darajada
ma’lumot berishi, ulami matematika fanining yuqori bo‘limlarini o‘rganishga
tayyorlashi kerak. Bundan tashqari, dastur asosida o‘quvchilar o‘qish jarayonida
olgan bilimlarining ishonchli ekanligini tekshira bilishga o‘rganishlari, ya’ni isbotlash
va nazorat qilishning asosiy metodlarini egallashlari kerak.
b) O‘quvchilaming og‘zaki va yozma matematik bilimlarini tarkib toptirish.
Matematikani o‘rganish o‘quvchilaming o‘z ona tillarida xatosiz so‘zlash, o‘z fikrini
aniq, ravshan va lo‘nda qilib bayon eta bilish malakalarini o‘zlashtirishlariga yordam
berishi kerak. Bu degan so‘z o‘quvchilaming har bir matematik qoidani o‘z ona
tillarida to‘g‘ri gapira olishlariga erishish hamda ulami ana shu qoidaning matematik
ifodasini formulalar yordamida to‘g‘ri yoza olish qobiliyatlarini atroflicha
shakllantirish demakdir
c) O‘quvchilarni matematik qonuniyatlar asosida real haqiqatlarni bilishga
o‘rgatish. Bu yerda o‘quvchilarga real olamda yuz beradigan eng sodda hodisalardan
tortib to murakkab hodisalargacha hammasining fazoviy formalari va ular orasidagi
miqdoriy munosabatlami tushunishga imkon beradigan hajmda bilimlar berish ko‘zda
tutiladi. Bunday bilimlar berish orqali esa o‘quvchilaming fazoviy tasavvur qilishlari
shakllanadi hamda mantiqiy tafakkur qilishlari yanada rivojlanadi.
|
| |
O’simlik hujayrasini o’stirish texnikasi

|
O’simlik hujayrasini o’stirish texnikasi
|
bet | 4/5 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 20,26 Kb. | | #104570 |
Bog'liq Hujayra muhandisligidagi texnologik jarayonlarO’simlik hujayrasini o’stirish texnikasi
Ajratib olingan to’qimalar bilan ishlashni asosiy sharti – sterillikga qat’iy rioya qilishdir. Tarkibi boy bo’lgan ozuqa muhiti mikroorganizmlarni rivojlanishi uchun ham juda yaxshi substrat hisoblanadi, o’simliklardan ajratib olingan fragmentlar (eksplantlar) ozuqa muhiti bilan aralashtirilganda mikroorganizmlar ta’siriga tez uchraydilar. SHuning uchun ham ekslantni ham, ozuqa muhitini ham sterilizasiya qilish kerak. Ajratilgan hujayralar va to’qimalar bilan qilinadigan barcha nozik ishlar (manipulyasiya) aseptik sharoitda (laminar-bokslarda) sterillangan uskunalar yordamida bajariladi.
Ajratilgan to’qimalarni o’stirish davrida ham sterillikni saqlash kerak, ayniqsa xarorat va namlik o’zgarganda, chunki probirkalarni paxta-bintdan tayyorlangan tiqinchalari namlanadi va undan mikroorganizmlar oson o’tishadi. Eksplantni sterilizasiyasi, shuningdek urug’lar ham 5-20 minut davomida sterilizasiya qiluvchi eritmada ushlab turish, keyin esa steril suv bilan yuvib tashlash orqali amalga oshiriladi. Sterilizasiya davri eksplantni xarakteriga hamda eritmani sterilizasiya qilish xususiyatiga bog’liq. Odatda urug’ 10-20 min, vegetativ qismlar esa 5-10 min. davomida sterilizasiya qilinadi.
Sterilizasiya keyin o’simlik ob’ektlari sterillangan suv bilan tozalab yuvib tashlanishi kerak. Sirtqi sterilizasiya eksplantni faqat tashqi infeksiyadan ozod qiladi. Agar eksplant to’qimalari ichki infeksiyaga ega bo’lsalar, ularga antibiotiklar bilan ishlov berishga to’g’ri keladi. Ayniqsa ichki infeksiyaga yirik tomirli tropik va substropik o’simliklar boy bo’lishadi. Kulturalarni zamburug’lar yoki bakteriyalar bilan ifloslanishi ekilgandan 1-14 kun o’tganda ko’zga tashlanadi.
Sterilizasiya keyin o’simlik ob’ektlari sterillangan suv bilan tozalab yuvib tashlanishi kerak. Sirtqi sterilizasiya eksplantni faqat tashqi infeksiyadan ozod qiladi. Agar eksplant to’qimalari ichki infeksiyaga ega bo’lsalar, ularga antibiotiklar bilan ishlov berishga to’g’ri keladi. Ayniqsa ichki infeksiyaga yirik tomirli tropik va substropik o’simliklar boy bo’lishadi. Kulturalarni zamburug’lar yoki bakteriyalar bilan ifloslanishi ekilgandan 1-14 kun o’tganda ko’zga tashlanadi.
Yorug’lik xonasidagi havoni ifloslanishdan saqlash uchun, ifloslangan kulturani darhol yo’qotish kerak. Ozuqa mhitlarini avtoklvda, 1200 S da 0.75 – 1,0 atm. bosimda 20 minut davomida sterilizasiya qilinadi. Agar ozuqa muhiti tarkibiga yuqori xaroratda parchalanadigan moddalar kirsa, ularni alohida sovuq sterilizasiya qilindi. Ularni teshiklar diametri 0,22 – 0,45 mkm, bo’lgan bakterial filtrlardan o’tkaziladi va avtoklavdan chiqqan ozuqa muhitini 400 S gacha sovutib, keyin ularni aralashtiriladi. Oldindan folgacha yoki o’raydigan qog’ozga o’ralgan idishlarni quruq issiq bilan, quritgich shkaflarida 1600 S da ikki soat davomida sterilizasiya qilinadi.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative
Download
0,72 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
14.01.2024
Hajmi
0,72 Mb.
#137258
Download
0,72 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Oriental Renaissance: Innovative
Download
0,72 Mb.
Matnni ko'rish
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 5
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
1075
w
www.oriens.uz
May
2022
5. Mirzayev Ch., Sodiqov U., Bahromov J. “Matematik o‘qitishning zamonaviy
muammolari. “Psixik taraqqiyot va ta’lim muammolari” O‘ZMU maqolalar to‘plami.
2013 yil.
6.
www.ziyonet.uz
7.
www.pedagog.uz
|
Omrežna napetost! - Vloga montažne dokumentacije v primerjavi s sestavnico. Kateri dve skupini ujemov poznaš? Kako...

|
Vloga montažne dokumentacije v primerjavi s sestavnico. Kateri dve skupini ujemov poznaš? Kako imenujemo tolerančna območja posameznega ujema?
|
bet | 4/10 | Sana | 27.03.2020 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #9190 |
HORVAT
Omrežna napetost!
Vrste in značilnosti omrežne napetosti.
Enosmerna napetost je električna napetost, ki v daljšem časovnem obdobju izkazuje nespremenjeno napetost.
Izmenična napetost v nasprotju z enosmerno napetostjo spreminja svojo vrednost v relativno krajšem časovnem odseku.
Sestavljena napetost je rezultat seštevanja enosmerne in izmenične napetosti. Sestavljeno napetost, podobno kot izmenično, lahko prepoznamo po njenem časovnem poteku. V nasprotju s čisto izmenično napetostjo njena vrednost ne niha okrog ničelne vrednosti.
Proizvodnja, distribucija in uporaba.
Naštej in opiši vrednosti izmenične napetost!
Oznaka vrednosti izmenične vrednosti.
Pomen vrednosti izmenične napetosti.
Imenuj pasivne elemente. Opiši njihovo obnašanje v izmeničnem tokokrogu!
Upori, kondenzatorji, tuljave..
Pasivni elementi električno energijo le porabijo (upor, dioda) ali jo akumulirajo (kondenzator, tuljava). Vezje, sestavljeno iz pasivnih elementov, lahko signale le preoblikuje, ne more pa jih ojačati ali generirati – to nalogo opravljajo aktivni elementi (tranzistorji).
Osnovna značilnost nihajnega kroga.
- Resonančna frekvenca in pasovna širina.
Naštejte 4 vrste vzdrževanj v industriji. Razložite način vzdrževanja glede na izbrano vzdrževanje.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Vloga montažne dokumentacije v primerjavi s sestavnico. Kateri dve skupini ujemov poznaš? Kako imenujemo tolerančna območja posameznega ujema?
|
Презентация EduMarket cdr 2-4. Masofaviy talim texnologiyalari

ZAMONAVIY O‘QITUVCHINING KASBIY
FAOLIYATIDA AKTning AHAMIYATI
zamonaviy o'quv jarayonining sifatini ta'minlash
vositalari
"Agar bugun, biz bolalarni kechagi kunday
o’qitadigan bo’lsak, ulardan ertangi kunini
o'g'irlaymiz"
Jon Devi
MASOFAVIY TA'LIM TEXNOLOGIYALARI
Masofaviy ta'lim texnologiyalari
deganda "asosan axborot va telekommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda talaba va
o'qituvchining bilvosita (masofadan turib) yoki qisman bilvosita o'zaro ta'sirida amalga oshiriladigan ta'lim texnologiyalari" tushuniladi.
Masofaviy o'qitish texnologiyasining paydo bo'lishiga masofadan turib ma'lumot uzatishning turli xil vositalarining rivojlanishi turtki bo’lgan.
XIX - asrning 50-yillarida Germaniyada "o'quv maktublari"ni
nashr etdi - tilni o'zlashtirish bo'yicha mustaqil o'rganish
uchun qo'llanma yaratdi.
Eng keng tarqalgan stenografiya tizimlaridan birining
ixtirochisi,
ushbu
pedagogik
texnologiyaning
asoschisi. 1840 yilda u talabalarga pochta orqali
stenografiya bo'yicha dars berishni boshladi.
MASOFAVIY TA'LIM QANDAY TASHKIL ETILADI?
Veb-sayt
Ma'lumotlar
bazasi
Boshqaruv
tizimi
Masofaviy ta’lim
- o'qituvchi va o’quvchilarning bir-biri
bilan masofadan turib, maqsad, mazmun, usullar, tashkiliy
shakllar, o'quv vositalarini aks ettiruvchi va Internet
texnologiyalarining o'ziga xos vositalari yoki intonatsiyani
ta'minlaydigan
boshqa
vositalar
yordamida
amalga
oshiriladigan o'zaro muluqotidir.
|
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq maktablarda-matematika-fanini-o-qitishning-dolzarb-masalalari (1)Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 5
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
1070
w
www.oriens.uz
May
2022
bo‘lgan. Shundan kelib chiqadigan bo‘lsak, matematika fanining eng asosiy vazifasi
aynan o‘quvchilarni o‘ylashga, to‘g‘ri, mantiqiy fikrlashga va mushohada yuritishga
o‘rgatishdan iborat ekanligi oydinlashadi. Hech qaysi fan matematika fanichalik
o‘quvchilarni o‘ylashga va fikrlashga majbur qila olmaydi. Matematika darslarida
turli tuman masala, muammo va jumboqlarni yechish orqali o‘quvchilar to‘g‘ri fikr
yuritish, mantiqiy fikrlashni o‘rganadilar.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Maktabda matematika o‘qitishning asosiy vazifasi o‘quvchi yoshiga mos
kundalik turmushda va mehnat faoliyatida qo‘llaniladigan, kelajakda ta’lim olishni
davom ettirishda zarur bo‘lgan matematik bilimlar va ko‘nikmalarini ongli ravishda
mustahkam egallashni ta’minlashdan iborat. Matematika o‘qitish metodikasi fani
bevosita falsafa, psixologiya, pedagogika, didaktika, matematika fanlari,
chizmachilik, mantiq, tarix va boshqa fanlarga asoslanadi.
Matematika fani nazariyasi va uni o‘qitish bilan bog‘liq muammolarni tadqiqot
qilishda matematika fani va uning o‘qitishning o‘ziga xos xususiyatlarini inobatga
olish maqsadga muvofiq bo‘ladi.
MUHOKAMA
Zamonaviy ta’limda ta’lim oluvchi uchun dars jarayonidan tashqari vaqtlarda
ham o‘z ustida ishlashlari, bilimlarini kengaytirish va chuqurlashtirish uchun
imkoniyat yaratiladi. Matematika boshqa fanlar (fizika, ximiya, tarix va hokazo) kabi
haqiqiy borliqni o‘rganadi. Haqiqiy borliqning tuzilishi va undagi qonun qoidalarini
tadqiqot qiladi. Haqiqiy borliq haqida turli modellar yasaydi. Agar, tabiiy fanlar o‘z
tadqiqotlarida tajribalarga asoslanishsa, matematika tajribalarga asoslanmaydi.
Matematikadagi nazariyani amaliyot bilan bog‘lash bilan bog‘liq muammolarni
tushunish va tasavvur qilishda tajribaga murojaat qilish mumkin. Biroq tajriba metodi
matematikada isbot uchun qabul qilinmaydi. Tabiiy ilmiy fanlar haqiqiy borliqning
noma’lum bo‘lgan xossalarni topish uchun tadqiqot o‘tkazsa, matematika moddiy
dunyoning qaralayotgan modellarida yangi xossalarni topadi va yangi modellar
yaratadi. Bunga borliqdagi hodisalarni yaxlit talqin qilishga imkon beruvchi
matematik modellashtirishlar misol bo‘ladi. Matematika bu aniq fanlar guruhiga
mansub bo‘lib, uni o‘rganish va tadqiqot qilishning boshqa fanlardan farq qiluvchi
o‘ziga xos xususiyatlari mavjud. Jumladan:
1) matematika predmetlarining abstraktlangan xossalarini o‘rganadi. Matematik
ob’ektlar mazmundan ajratilgan holda o‘rganiladi, ya’ni ob’ektning ta’mi, hidi, qattiq
|
| |
Hujayra muhandisligidagi texnologik jarayonlar Reja - bet 2

|
Hujayra muhandisligidagi texnologik jarayonlar Reja
|
bet | 2/5 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 20,26 Kb. | | #104570 |
Bog'liq Hujayra muhandisligidagi texnologik jarayonlarMasalan, biotexnologik jarayonlar juda kam energiya talab qiladilar, deyarli chiqindisiz, ekologik toza va x.k SHuning bilan bir qatorda, biotexnologiya standart jihozlardan va preparatlardan foydalanadi va iqlim sharoitiga qaramasdan hamda ko’p maydon egallamagan holda jarayonlarni yil bo’yi o’tkazishga asoslanadi.
Masalan, biotexnologik jarayonlar juda kam energiya talab qiladilar, deyarli chiqindisiz, ekologik toza va x.k SHuning bilan bir qatorda, biotexnologiya standart jihozlardan va preparatlardan foydalanadi va iqlim sharoitiga qaramasdan hamda ko’p maydon egallamagan holda jarayonlarni yil bo’yi o’tkazishga asoslanadi.
Aytib o’tilgan ustunliklar, o’simliklarni va xayvonlarni hujayralari, to’qimalari va organlariga ham tegishlidir.
Ajratib olingan hujayra va to’qimalarni biotexnologiyadagi ro’li
Ajratib olingan hujayralar va to’qimalarni biotexnologiyadagi rolini uch yo’nalishda ko’rish mumkin:
Birinchi yo’nalish ajratib olingan o’simlik hujayrasini tibbyot, veterinariya, kosmetika va boshqa sohalar uchun zarur bo’lgan ikkilamchi metabolitlar : alkoloidlar, steroidlar, glyukozidlar, gormonlar, efir moylari va boshqa biologik faol moddalar sintez qilish imkoniyati bilan bog’liq. Ma’lumki, ikkilamchi metabolitlar qattiq (agarli) yoki suyuq ozuqa muhitida o’stirilgan kallus to’qimalardan olinadi.
Hujayra texnologiyasi asosida diosgenin – dioskore hujayrasidan; aymolin – ilon rasvolfi hujayrasidan; umumiy kuch beruvchi moddalar – jenshen hujayrasidan; va x.k. ajratib olinadi va tibbiyot hamda parfyumeriyada ishlatiladi. SHuni e’tiborga olish kerakki, o’stiriladigan hujayralarni hosildorligi, butun o’simlikni hosildorligidan ancha baland. Bunday usul bilan ikkilamchi metabolitlar ajratib olishni yana bir ustunlik tomoni shundaki, muayyan sharoitda o’simlikni o’zini o’stirish imkoniyati bo’lmagan sharoitda (sovuq yoki issiq iqlimli mintaqalarda), ularni hujayralarini butun yil maboyinida o’strish mumkin.
Hujayra texnologiyasi asosida diosgenin – dioskore hujayrasidan; aymolin – ilon rasvolfi hujayrasidan; umumiy kuch beruvchi moddalar – jenshen hujayrasidan; va x.k. ajratib olinadi va tibbiyot hamda parfyumeriyada ishlatiladi. SHuni e’tiborga olish kerakki, o’stiriladigan hujayralarni hosildorligi, butun o’simlikni hosildorligidan ancha baland. Bunday usul bilan ikkilamchi metabolitlar ajratib olishni yana bir ustunlik tomoni shundaki, muayyan sharoitda o’simlikni o’zini o’stirish imkoniyati bo’lmagan sharoitda (sovuq yoki issiq iqlimli mintaqalarda), ularni hujayralarini butun yil maboyinida o’strish mumkin.
|
| |
KOLARSKI - Vloga montažne dokumentacije v primerjavi s sestavnico. Kateri dve skupini ujemov poznaš? Kako imenujemo...

|
Vloga montažne dokumentacije v primerjavi s sestavnico. Kateri dve skupini ujemov poznaš? Kako imenujemo tolerančna območja posameznega ujema?
|
bet | 6/10 | Sana | 27.03.2020 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #9190 |
KOLARSKI
Kako delimo pnevmatične ventile glede na funkcijo v krmilju? Navedite vsaj šest ventilov!
Kako odpravljamo prekrivanje (kolizijo) krmilnih signalov v pnevmatičnih krmiljih?
Opišite slabosti pnevmatičnih krmilij.
Razložite primer skrajšanja trajanja signala pri dvoročnem krmiljenju.
KURENT
Opišite prednosti elektropnevmatičnih krmilji.
enostavna prilagoditev na različne delovne pogoje,
temperaturna neodvisnost od okolice,
nizka cena kontaktov, stikal in relejev,
enostavna rešitev logičnih, spominskih in časovnih funkcij,
enostavna rešitev velikih krmilnih zahtev
Razložite zgradbo in delovanje releja ter naštejte vrste relejev.
Releji so stikala z elektromagnetnim aktiviranjem. Če teče tok skozi vzbujalno tuljavo, pritegne gibljivo kotvo in aktivira kontakte. Z releji vklapljamo relativno majhna bremena do moči 1 kW. Sestavljeni so iz vzmeti,tuljave, jedra tuljave, izolacije in kontakta.
Vrste relejev: elektromagnetni, zakasnilni, hermetični
S stikali realizirajte osnovne logične povezave med signali.
Skicirajte in razložite spominsko funkcijo (samodržna vezava) z relejem. Opišite obe različici!
Samodržna vezava kratkotrajni impulz pretvori v trajni signal.
Prevladujoč izklop prevladujoč vklop
Če pritisnemo tipko S1, se sklene tokovna veja 1 in rele K1 preklopi. Ker ima rele več kontaktnih sponk, izvedenih kot mirovni, delovni oz. menjalni kontakt, lahko za aktiviranje mag. ventila Y1 uporabimo enega od delovnih kontaktov. Po drugi strani pa v veji 2 – vzporedno s tipko S1 – sklenemo še en delovni kontakt. Tako rele drži sam sebe, tudi ko tipka S1 ni več pritisnjena. Za sprostitev te sam. vezave potrebujemo mirovni kontakt tipke S2. Glede na to, ali je vključen v veji 2 ali veji 1, razlikujemo med prevladujočim vklopom- pri istočasnem aktiviranju tipke S1 in S2 ostane rele K1 vzbujen – in prevladujočim izklopom, ko K1 ostane brez napetosti.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Vloga montažne dokumentacije v primerjavi s sestavnico. Kateri dve skupini ujemov poznaš? Kako imenujemo tolerančna območja posameznega ujema?
|
Navedite tri prednosti in tri slabosti lotanih spojev?

VIDMAR
Navedite tri prednosti in tri slabosti lotanih spojev?
PREDNOSTI:
-ne topimo osnovnega materiala, saj ima dodajni material nižje tališče,
-dobra električna prevodnost,
-enostavnost postopka
SLABOSTI:
-komponente se segrevajo,
-za odstranitev komponente moramo odstraniti dodajni material (cin),
-spoj nima dobrih mehanskih lastnosti (občutljivost na vibracije itd.)
Opiši pojem ''Električna moč''!
ENOSMERNI TOK:
Električna moč je pri enosmernem toku zmnožek električne napetosti in toka. Za označevanje moči se uporablja črka P. Enota za merjenje električne moči je Watt [W], ki se mu lahko po potrebi doda različne predpone, npr. mili[mW], kilo[kW], mega[MW] itd.
Električna moč v Wattih je izpeljana enota za označevanje energijskega toka. 1W je enak 1J/s, kar pri električnih enotah ustreza 1 V x A. Daljša oblika definicije je prenos elektrine, pomnožen z napetostjo v določenem času.
To izpeljemo iz enačbe ,kjer je . Sekundi v deljencu in delitelju se izničita, iz česar dobimo enačbo .
IZMENIČNI TOK:
Pri izmeničnih bremenih poznamo tri vrste moči, to so navidezna moč S[VA], efektivna moč P[W] in jalova moč Q[VAR].
-[VA]………volt amper
-[W]……….watt
-[VAr]…….volt amper reaktivni
Vse tri moči so povezane z enačbo .
Pri izmeničnem toku tok in napetost nista v fazi (razen pri uporovnih bremenih), zato se za računanje efektivne moči enačbi doda še kosinus kota faznega zamika.
Če faznega zamika ne upoštevamo dobimo navidezno moč, ki jo računamo z enako enačbo kot pri enosmerni napetosti.
Opiši pojem ''Električno delo''!
Električno delo je delo prenosa elektrine pod vplivom električne napetosti. Običajno ga računamo v Wattih pomnoženih z enoto časa- 1 uro. Označimo ga s črko W, za enoto pa uporabljamo [Wh]-kilovatna ura. Ker je kilovatna ura majhna enota, pogosteje uporabljamo enoti [kWh] in [MWh].
Delo izračunamo po formuli .
Merjenje električne moči in električnega dela!
Za merjenje električne moči lahko uporabljamo z namenskim instrumentom,
WATTMETROM, ki ga vežemo na oba pola med izvor napetosti in porabnika. Wattmeter hkrati meri električno napetost in tok skozi breme.
Električno moč lahko merimo tudi z ločenim voltmetrom in ampermetrom, moč pa ročno izračunamo z odčitanih vrednosti.
Simbol wattmetra je krog, ki ima nasredini črko W.
Električno delo se lahko meri z namenskimi napravami; števci električne energije, ki merijo električno moč in s pomočjo lastne časovne baze merijo porabo električne energije. Tokovni del števca vežemo zaporedno kot ampermeter, napetostni del pa vzporedno.
Delo lahko merimo tudi z W-metrom ali namesto njega kombinacijo A-metra in V-metra, čas pa merimo ročno z merilnimi instrumenti za čas (ura, štoparica…). Pri tem lahko merimo samo porabnike s fiksno močjo.
|
ПРОБЛЕМЫ ПРЕПОДАВАНИЯ МАТЕМАТИКИ В ШКОЛЕ

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 5
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
1069
w
www.oriens.uz
May
2022
Толипов Рустам Мамасолиевич
Преподаватель кафедры начального образования, Кокандский ГПИ
Мусаева Шохистахон Хабибулла қизи
Студент Кокандский ГПИ
АННОТАЦИЯ
В статье рассматриваются цели и задачи обучения математике в
общеобразовательной школе, современные методики, а также актуальные
проблемы в этой области. В статье также рассматриваются различные
задачи обучения математике и пути повышения их математической
грамотности как школьника.
Ключевые слова: мышление человека, математические знания, наглядные
пособия, таблицы, компетенции, логическое мышление, уравнения, развитие,
умения.
KIRISH
Respublikamizda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
uzluksiz rivojlanishi
uchun iqtisodiy, siyosiy, huquqiy shart-sharoit yaratildi. Jumladan,
hukumatimiz
tomonidan qabul qilingan qator me’yoriy hujjatlarda o‘qitishni sifat jihatdan yangi
bosqichga ko‘tarish sohasida qator tadbirlar boshlab qo‘yilgan. Xususan,
boshlang‘ich ta’limda o‘qitishga alohida e’tibor qaratilib, bo‘lajak boshlang‘ich sinf
o‘qituvchilarini zamon talablari asosida malakali kadr etib tayyorlash bugungi
kunning kechiktirib bo‘lmas muammolaridan biri sanaladi.
Shuni hisobga olgan
holda O‘zbekiston Prezidenti SH.M.Mirziyoyev quyidagilarni ta’kidlaydi: “Maktab
o‘quv dasturlarini ilg‘or xorijiy tajriba asosida takomillashtirish, o‘quv yuklamalari
va fanlarni qayta ko‘rib chiqish, ularni xalqaro standartlarga moslashtirish, darslik va
adabiyotlar sifatini oshirish zarur.
Mamlakatimiz uchun ilm-fan sohasidagi ustuvor yo‘nalishlarni
aniq belgilab
olishimiz kerak. Hech bir davlat ilm-fanning barcha sohalarini bir yo‘la taraqqiy
ettira olmaydi. Shuning uchun biz ham har yili ilm-fanning bir nechta ustuvor
yo‘nalishini rivojlantirish tarafdorimiz.
Ma’lumki, matematika fani - abstrakt fan. Uning mazmuni boshidan oxirigacha
inson tasavvurining va mantiqiy tafakkurining mahsulidan iborat.
Fanning bunday
abstrakt tuzilishi, o‘zini-o‘zi boyitib borishi, ya’ni
yangidan-yangi matematik
tushunchalar va ularning xossalarini ma’lum xossalardan hosil qila olish imkoniyati
qadimdan insonning aqliy qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qilib kelgan. Xatto
matematik masalalarni yechish musobaqalari o‘tmishda inson aqlini peshlash vositasi
Opišite PTP-, LIN- in CIRC-gibanje vrha orodja robota

PUGELJ
Opišite PTP-, LIN- in CIRC-gibanje vrha orodja robota.
|
Point to point gib uporabljamo takrat, kadar nimamo ovir v delovnem okolju robota. Tudi ni pomembno, kako je orodje obrnjeno.
Linearni gib uporabljamo, kadar moramo nekaj prenesti v ravnimi ali robota prepeljati po ravni premici. Ta gib pa je zelo uporaben pri paletizaciji robota.
Krožni gib uporabljamo takrat, kadar želimo neko stvar narediti v krogu. Uporaben je, kadar želimo z robotom pobrusiti okrogel izdelek.
|
Kaj je strojni vid?
Strojni vid je proces uporabe različnih tehnologij in metod za nadzor nad procesi ter zagotavljanje avtomatskih pregledov, ki temeljijo na principu zajemanja slike. Splošno sprejeta definicija strojnega vida je analiza slike do izpisa podatkov za nadzorovanje procesa ali dejavnosti.
UPORABA
Strojni vid se primarno uporablja za avtomatski nadzor in usmerjanje robotov v industriji, se pa aplikacije s strojnim vidom uporabljajo še za kontrolo izdelkov, sortiranje izdelkov, ravnanje z materialom, optično merjenje ipd.
Naštejte in opišite načine programiranja robota.
1. ročno učenje točk (point-to-point) –neposredno programiranje (on-line):
učenje z neposrednim vodenjem pasivnega robota -operater vodi vrh robota po prostoru v skladu z zahtevano nalogo (način se uporablja za lahke oz. majhne robote ter naloge majhne natančnosti);
učenje z neposrednim vodenjem aktivnega robota –operater vodi robot s pomočjo krmilnih ročic na vrhu robota ter shranjuje posamezne točke, pri tem operater ne premika robota fizično s svojo silo, ampak s pomočjo krmilne palice na samem robotu, tako nimamo mehanskih omejitev iz prejšnjega primera.
2. učenje med vodenim gibanjem –s pomočjo ročne konzole (teach by show,continuous path) –neposredno programiranje (on-line):
vodenje aktivnega robota (operater stoji zraven robota) s pomočjo ročne konzole;
preko konzole lahko spreminjamo, dodajamo ali odvzemamo točke ter v njih določamo želene aktivnosti
3. indirektno programiranje –programiranje s pomočjo računalnika –zunanje programiranje (off-line):
izven delovnega mesta brez fizične prisotnosti robota;
programiranje v ustreznih robotskih jezikih na zmogljivejših računalnikih;
možnost predhodnega preizkušanja (npr. dostopnost varilnih klešč, omejitve prostora itd.);
prihranek delovnega časa robota ter možnost vnaprejšnje priprave;
Za dvoročni vklop stiskalnice izdelajte za logično funkcijo pravilnostno tabelo, logično enačbo, simbol.
T1
|
T2
|
Q
|
1
|
1
|
1
|
1
|
0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
0
|
0
|
0
|
T1
& Q
T2
Q=T1ʌT2
|
Dobava materiala za sterilizacijo

Tehnične specifikacije
PREDMET JAVNEGA NAROČILA
Predmet javnega naročila: dobava materiala za sterilizacijo
Sklop 1: Papir za parno sterilizacijo – krep
Sklop 2: Papir za sterilizacijo – ostali
Sklop 3: Papir za plazma sterilizacijo
Sklop 4: Vpojne podloge za op. sete
Sklop 5: Rokav za parno sterilizacijo s preklopom
Sklop 6: Rokav za parno sterilizacijo brez preklopa
Sklop 7: Rokav za plazma sterilizacijo brez preklopa
Sklop 8 Vrečka zaščitna za sterilizacijo
Sklop 9: Testi - nadzor plazma sterilizacije
Sklop 10: Testi - nadzor delovanja termodezinfektorjev
Sklop 11: Biološki indikatorji za parno sterilizacijo
Sklop 12: Kemični indikatorji
Sklop 14: Trak za avtoklav
Sklop 16: Testi za odstranjevanje zraka in propustnosti pare
|
ILOVA - Bulut texnologiyasi nima va nega kerak

|
Bulut texnologiyasi nima va nega kerakBog'liq bulutli texnologiyalar hamda telekommunikatssiya tizimlari va tarmoqlarining ozaro integratsiyalari tahlili
68
ILOVA:
Bulutli
texnologiyalarda
amalga oshiriladigan
tahdidlar:
Bulutli texnologiyalardan noqonuniy va tartibsiz
foydalanish.
Tahdid tafsiloti:
IaaS provayderlar cheksiz resurslarni iluziyalashni
taminlaydi va ulardan foydalanish onson, tez amalga
oshadi. Bu jarayon yangi iste’molchilarni ro’yhatdan
o’tishiga va kredit kartasi bor har bir kishi ro’yhatga
qo’yilishiga olib keladi. Ro’yhatdan o’tishning bunday
oddiyligi spamerlar ya’ni zararli kod mualliflari o’zlarini
egri maqsadlari yo’lida bulutli servislardan foydalanish
mumkin. Bunga o’xshash tahdidlardan faqatgina PaaS
provayderlarigina zarar ko’rishgan lekin oxirgi tadqiqot
natijalariga ko’ra xakerlar parollarni buzishda IaaS
servislar , DDOS hujumlar, zararli kodni joylashtirish va
bodnet tarmoqlarini yaratishdan foydalanishyabdi.
Amaldagi misollar:
IaaS servisdan bodnet tarmog’i yaratishda
foydalanadi “troyan otlari, InfoStealer, Zevs" va boshqa
zaifliklarni topib uni Microsoft Office va AdobePDF
larga joylashtiradi.
Tahdidlarga qarshi
kurashish metodlar:
-
ro’yhatdan o’tish jarayonlarini takomillashtirish.
-
kredit kartalarini tekshirish va to’lov vositalarini
ishlatishdagi monitoring jarayonlarini takomillashtirish.
-
tarmoq faoliyatidagi servis foydalanuvchilar
ustidan umumtadqiqot ishlari olib borish.
Ishtirok etuvchi
servis modellar:
IaaS; PaaS.
|
| |
Maktabgacha yoshdagi bolalarga interfaol

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 6
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
77
w
www.oriens.uz
July
2021
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARGA INTERFAOL
METODLARNI QO’LLASH USULLARI
Turdiyeva Izzatoy Sadikovna
Surxondaryo viloyati Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
Maktabgacha ta'lim kafedrasi o'qituvchisi
ANNOTATSIYA
Bugun maktabgacha ta’lim tizimiga boshqa sohalarga qaraganda ko’proq
e’tibor qaratilmoqda. Buning boisi esa, maktabgacha ta’lim muassasalari va
bog’achalarning yetuk kadr yetishib chiqishida, bolalarning qiziqishlari va
qobiliyatlarini belgilashida o’rni beqiyosdir. Ushbu maqolada ayni shu sohadagi
tizimli ishlar, maktabgacha yoshdagi bolajonlarda interfaol texnologiya va
metodlarni qo’llab ko’rish, shuningdek xorij tajribasidagi faktlar-tahlillar bayon
etilgan.
Kalit so’zlar: interfaol, texnologiya, metodlar, maktabgacha ta’lim, bolalar
psixologiyasi va h.k.
ABSTRACT
Today, the pre-school education system is receiving more attention than any
other area. This is due to the fact that preschools and kindergartens play an
important role in the development of mature staff, in determining the interests and
abilities of children. This article describes the systematic work in this area, the use of
interactive technologies and methods in preschool children, as well as fact-analysis
of foreign experience.
Keywords: interactive, technology, methods, preschool education, child
psychology, etc.
KIRISH
Bolalar ham xuddi katta odamlar singari doim ma’lum faoliyat bilan mashg‘ul
bo‘ladilar. Katta odamlar boshqa odamlar uchun kerak bo‘ladigan
ijtimoiy foydali
narsalar ishlab chiqarish faoliyati bilan band bo‘lsalar, bolalar faoliyatining asosiy
maqsadi bilib olish, o‘rganishda asoslanadi. Maktabgacha
yoshdagi bolalarning
faoliyatlari – o‘yin, rasm chizish, plastilin yoki loydan biron narsa yasash,
applikatsiya, qurish-yasash va shu kabilardan iborat bo‘lishi mumkin. Bolalar odatda
77ata kishilarning topshiriq va takliflari bilan ma’lum faoliyatga kirishadilar.
Ayrim
hollardagina bolalarning o‘zlari mustaqil ravishda u yoki bu faoliyatni bajaradilar.
Har ikki holatda ham bolalar faoliyati ma’lum natijaga ega bo‘ladi. Faoliyat
Yong’in xavfsizligi - Bulut texnologiyasi nima va nega kerak

Yong’in xavfsizligi Bino yoki inshootning o’tga chidamliligi, ularning quyidagi asosiy
qismlarining yong’inga qarshi devor ko’tarib turuvchi va o’zini-o’zi ko’tarib
turuvchi devorlar, zina kataklari devorlari, o’rnatma panel devorlari, karkas
devorlar fakverkaning to’ldirgichi, ko’taruvchi poydevorlar, qavatlararo va gordok
yonmalari hamda toshlarning o’tga chidamliligi bilan belgilanadi.
Turar joylarda chidamli yong’inlar katta moddiy zarar yetkazadi va umumiy
yong’inlar miqdorining 50%ini tashkil etadi. Uylarda (binolarda) yong’in
chiqishiga asosan elektr va gaz jixozlaridan, sanoat hamda uy-ro’zg’or
asboblaridan foydalanish qoidalarining tuzilishi va boshqalar sabab bo’ladi.
Xizmat qiluvchi xodimlarning ish sharoiti Xodimlar samarali faoliyat ko’rsatish uchun sharoit yaratish va texnik
vositalarni ishlash uchun xonalar yorug’, toza, tovush va tebranishdan
izolyatsiyalangan xolatda loyixalanadi. Shkaf va devorlar tovush yutuvchi plitkalar
bilan qoplanishi maqsadga muvofiqdir.
Yashin qaytargichlar himoya hududini hisoblash Tabiiy gaz tarqaladigan binoning himoyasini tashkil qilish uchun sterjenli
yashin qaytargich balandligini (h) ni hisoblash. Bino, yashin bir yilda 60-80 soat
bo’ladigan joyda joylashgan.
Alohida sterjenli yashin qaytargich balandligi quyidagi formula bilan
aniqlanadi:
[h=(R
x
+1.63*h
x
)/1.5]
Bu yerda R
x
– bino satxi himoyasining h
x
balandlikdagi xona himoyasining
gorizantal kesimi.
64
Yashin himoyalagichi bo’lmagan binoga yashinning bir yilda (N) urilish
soni.
6
10
*
*
*
6
*
*
6
h h L h S N x x Agar N>1 – (A) turdagi hudud
Agar N<1 – (V) turdagi hudud
4.2-rasm.Sterjenli yashin qaytargich balandligi chizmasi
1>
Panda 
Cloud Antivirus -

66
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Axmedova O.”Axborot xavfsizligiga oid terminlarning ruscha- o’zbekcha izohli
lug’ati” Toshkent, fan nashriyoti, 2009.- b.54.
2.Amirov D.M, Atajonov A.Y, Ibragimov D.A, Raximjonov Z.Y, Saidxo’jayev
S.S. “Axborot - Kommunikatsiya texnologiyalari izohli lug’ati”
BMTTD ning
O’zbekistondagi vakolatxonasi, 2010.- b.320.
3.Usmanova N.B. Ma’lumotlar uzatish tizimlari va tarmoqlari. O‘quv
qo‘llanma. T: TUIT.2006.
4.Kruk B.I. Telekommunikatsion sistem seti. Sovremenne texnologi.M:
Goryachaya liniya – Telekom 2003 yil.
5.Olifer V.P. Kompyutern seti. Moskva – 2003 yil
6.Muhammedov R.J. Innovatsion texnologiyalar yordamida ta’lim samaradorligini
oshirish yo‘llari. T:TDPU 2004 yil.
7.I.A.Karimov “O`zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida” Toshkent.
“O`zbekiston” nashriyoti 2011yil.
8.I.A.Karimov “Zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini yanada
joriy etish va rivojlantirish chora-tadbirlari” to`g`risida PQ-1730-son Toshkent sh.,
2012 yil 21 mart
9.I.A.Karimov “Barkamol avlod yili” davlat dasturi. Toshkent. ”O`zbekiston”,
2010.
10.I.A.Karimov “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish
va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish” kontseptsiyasi. 2010 yil 12 noyabr.
11.Juha Korhonen. Introduction to 3G Mobile Communications.
Second Edition
2003
12.B. Walker Seidenberg M. P. Althoff. UMTS The Fundamentals. All of
Communications Networks, Aachen University (RWTH),
Germany Translated by
Hedwig Jourdan von Schmoeger, UK 2003.
13.William Webb. Understanding Cellular Radio London 1998
67
14.A.V. Abilov. Seti Sotovoy Svyazi. Uchebno-metodicheskoe
posobie po
kursu
“Seti svyazi”. Ijevsk 2000
15.Komashinskiy V.I, Maksimov A.V. Sistemы podvijnoy radiosvyazi s paketnoy
peredachey informatsii. Moskva. “Goryachaya liniya” – Telekom. 2007
16.L.M.Nevdyaev. Mobil`naya svyaz` 3-go pokoleniya.
Pod redaktsiey
Yu.M.Gornostaeva. “Svyaz Biznes”. Moskva 2000
17. Radiotexnicheski sistem Ucheb. dlya vuzov po spets. “Radiotexnika”
Yu.P. Grishin, V.P. Ipatov, Yu.M. Kazarinov dr. Pod red. Yu.M. Kazarinova.
M. Vssh. shk., 1990. – 469 s.
18.Babkov Yu.D.”Mobil aloqa tizimlari”. 2000-yil.
19.Skrinnikov V.G, Srkinnikov O.V.”UMTS tarmog’ini
loyihalashtirishning
boshlang’ich davrida radio qoplash hududini baxolash”. Mobil tizimlar. № 2.
2001-yil.
20. “DRMASS ko’p stansiyali kirishli raqamli radioaloqali abonent tizimi”.NEC
firmasi. 2006-yil.
Internet/Universitet Axborot texnologiyalari
1.
http://www.intuit.ru/department/security/secbasics/1/secbasics 1.html
2.
http://www.cnews.ru/reviews/new/oblachnye servisy 2013/articles/zash
chishchaem
oblachnuyu sredu novye tehnologii bezopasnosti/
3.
http://bureausolomatina.net/ru/themes in progress/clouds/6
4.
www.ec.europa.eu/justice
5.
www.enisa.europa.eu
Amaldagi misollar - Bulut texnologiyasi nima va nega kerak

72
Bulutli
texnologiyalarda
amalga oshiriladigan
tahdidlar:
Ma’lumotni yo’qolishi yoki sizib chiqishi.
Tahdid tafsiloti:
Ma’lumotni yo’qolishi Ko’p sabablarga ko’ra kelib
chiqishi mumkin. Misol uchun, shifrlash kalitini qasddan
yo’qotish bu shifrlangan axborotni qaytarilish imkoni
bo’lmaydi. Ma’lumot qismini yoki butun xolda yo’qotish,
muxim axborotlarga ruxsatsiz kirish, yozuvni o’zgartirish
ham misol bo’la oladi.
Amaldagi misollar:
Aytentifikatsiya, avtorizatsiya va audit qoidalarini
noto’g’ri qo’llanilishi; shifrlash metodlarini noto’g’ri
qo’llanilishi, qurilmalarni yetishmasligi ma’lumotni
yo’qolishiga va sizib chiqishiga sabab bo’ladi.
Tahdidlarga
qarshi
kurashish metodlar:
-
ishonchli va xavfsiz API qo’llash
-
uzalilayotgan
ma’lumotlarni
himoyalash
va
shifrlash.
-
tizimni barcha bosqichlaridagi ma’lumotlarni
himoyalash metodlarini analiz qilish.
-
shifrlash kalitini boshqarishning ishonchli tizimini
tashkil etish.
-
faqat eng ishonchli tashuvchilarni tanlash va sotib
olish.
-
o’z vaqtida ma’lumotlarni zahira nusxalash.
tahdidlar:
Ichki buzg’unchilar

71
Bulutli
texnologiyalarda
amalga oshiriladigan
tahdidlar:
Bulutli texnologiyalardagi zaifliklar.
Tahdid tafsiloti:
IaaS servis provayderlari apparat resurslarni tizim
virtualizatsiyasi orqali abstraksiyalab foydalanadi. Ammo
apparat vositalari resurslarni ish xisoboti bilan ishlashga
moslashtirilmagan bo’lishlari mumkin. Bu faktor tasirini
minimallashtirish uchun, gipervizor virtual mashinani
apparat resurslaridan foydalana olishini boshqaradi, lekin
gipervizor ham jiddiy zaifliklarga duch kelishi mumkin.
Ya’ni foydalanishda imtiyozlarni oshib ketishi yoki fizik
qurilmadan ruxsatsiz fodalana olishlardir. Bunday
muomolardan qochish maqsadida virtual mashinalarni va
tizimdagi
muffaqiyatlarni
payqash
izolatsiya
mexanizmlarini amalga oshirish kerak bo’ladi.
Ishlab chiqarish shovqini

Ishlab chiqarish shovqini
Shovqin qattiq, suyuq va gaz muhitida tebranish natijasida hosil bo’ladi. 20-
20000 Gts chastota diapazonidagi mexanik tebranish tovush ko’rinishida inson
eshitish organi qabul qiladi. 20 Gts chastotadan kam bo’lgan tebranish
62
(infratovush) va 20000 Gts dan yuqorisi (ultratovush) eshitish sezgisi uyg’otmaydi,
lekin inson organizmiga biologik ta’sir ko’rsatadi.
Shovqinni uzoq muddat ta’siri natijasida eshitish qobiliyati pasayibgina
qolmay, qon bosimini o’zgarishiga, e’tiborni pasayishiga, ko’rish qobiliyatini
pasayishiga, harakat markazida o’zgarish yuz berishi, natijada harakat markazi
koordinatsiyasining buzilishiga olib keladi, hamda bir xil fizik yuklama bo’lsa ham
energiya sarfini oshishiga olib keladi.
Elektr xavfsizligi
Yong’in maxsus manbadan tashqarida bo’ladigan, nazorat qilib
bo’lmaydigan yong’in bo’lib, juda katta moddiy zarar yetkazadi. Yong’in
chiqishiga asosan olovdan noto’g’ri foydalanish, elektr qurilmalarning pechlarini,
tutun trubalarni mantaj qilish va ishlatish qoidalarining buzilishi, xalq xo’jaligi
ob’yektlarini loyixalash va ko’rishda yong’in xavfsizligi normalari talablarining
buzilishi, yong’in jihatidan xavfli jixozlarni ishlatishda va oson alanga oladigan
materiallardan foydalanishda, yong’in xavfsizligi qoidalariga rioya qilmaslik,
bolalarni olov bilan o’ynashi, momaqaldiroq razryadlari sababli bo’ladi.
Loyihalardagi eng harakterli kamchiliklarga quyidagilar kiradi: odamlarni
evakuatsiya qilish va evakuatsiya yo’llari masalalarini noto’g’ri hal etish, ya’ni
yopiq zinalar ochiqlarini ko’rish; yonuvchi materiallar saqlanadigan yerto’lalardan
chiqish joylarini hammasini umumiy zina katagida joylashtirish; o’tga chidamliligi
1-3 darajali binolarda koridorlarni xonalardan ajratib turuvchi yonadigan
poydevorlardan foydalanish; evakuatsiya yo’llariga surilma eshiklar va o’tish
yo’llarini hisobiy toraytirish; o’tga chidamliligi 1-3 darajali binolarda har xil
shkaflar uchun yonadigan to’siqlardan foydalanish va hokazo.
|