Mavzu Ijtimoiy ishda interventsiya: shaxslar, guruxlar va jamoalar bilan

|
Mavzu Ijtimoiy ishda interventsiya: shaxslar, guruxlar va jamoalar bilan
|
bet | 14/18 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 226,68 Kb. | | #263606 |
Bog'liq Gumanitar krizislar sharoitida ijtimoiy ish-fayllar.orgMavzu Ijtimoiy ishda interventsiya: shaxslar, guruxlar va jamoalar bilan.
Reja
Inqiroz interversiya tushunchasi va yo‘nalishlari
Ijtimoiy ishda interventsiya tushunchasini kirib kelishi
Shaxslar, guruxlar va jamoalarga aralshuv “Interventsiya”ni shakillari.
Tayanch tushunchalar: Agregatsiya - olomon, tasodifiy hodisaning tomoshabini. Guruh - ma`lum maqsad asosida to`plangan, ikki va undan ortiq kishilar uyushmasi. Jamoa - uyushgan guruhlar asosida jamiyat maqsadlarini ko`zlab ish yuritadigan guruh. Konformlilik - shaxsni boshqalarning xulq -atvor motivlarini o`zining faoliyati uchun asos sifatida qabul qilishi. Lider Referent guruh - Sotsiometriya - Ustanovka - shaxsning atrofdagilarni anglamasdan idrok qilishi. SHartli guruh - ma`lum belgini asos qilib tuziladigan guruh. Empatiya - boshqalarga hamdardlik bildirish.
INTERVENTSIYA (lot. interventio – aralashuv) — bir yoki bir necha davlatning boshqa bir davlat ichki ishlariga zo‘rlik bilan aralashuvi, uning hududiy yaxlitligi yoki siyosiy mustakilligiga qarshi qaratilgan harakatlari. Bunday harakatlar BMT ustavi bilan man qilingan. Harbiy (qurolli), iktisodiy, siyosiy Interventsiya bo‘lishi mumkin. Qurolli Interventsiya agressiya sifatida baholanadi. Bundan tashqari, intervent davlatlar soniga qarab alohida bir davlatning yoki bir necha davlatning Interventsiyasi bo‘ladi, shuningdek, chet el davlati hududiga qurolli kuchlar oshkora bostirib kirishi va yashirin, pinhona tarzda kirishi ham mumkin. Xalqaro huquqda Interventsiyaning har qanday ko‘rinishi va shakllari taqiqlangan.
Introversion-uning ichki dunyosiga bo‘lgan munosabatini tavsiflovchi shaxsning mulki. Psixologiyada introversion birinchi marta mashhur shveytsariyalik psixolog va psixiatr Karl Jung tomonidan tasvirlangan. Yoshlar uchun introversion-bu o‘ziga xos shaxsiy yo‘nalish. So‘zma-so‘z, «introversion» tushunchasi o‘z navbatida, boshqa odamlar qiziqish ko‘ra, faqat unga mavjud shaxsiy ichki dunyo shaxsning afzal degan ma'noni anglatadi «ichki davolash», degan ma'noni anglatadi. Introvert o‘z dunyosini ob'ektiv haqiqatga nisbatan boy va ijodiy deb hisoblaydi.
Hozirgi bosqichda ilm-fanning eng muhim vazifalaridan biri Vatanimiz o‘tmishining asl qiyofasini tiklashdir. Rossiya fuqarolik urushi tarixining sahifalari, millionlab inson hayotini olib ketgan va asrlar davomida to‘plangan moddiy va madaniy qadriyatlarni vayron qilgan jamiyatning fojiali parchalanishi, har doim tashvishlangan.va ular bizning fuqarolarimizning e'tiborini tortdi. Hech kimga sir emaski, ob'ektiv va sub'ektiv xususiyatlarning turli sabablari tufayli, Vatanning tarixiy yo‘lining bu bosqichi bir tomonlama qayta ishlab chiqilgan. Ko‘pincha uning tavsifida siyosiy va mafkuraviy fikrlar ustun keldi.
Muammolarni ob'ektiv tahlil qilish ko‘pincha ba'zi «qulay» faktlarni o‘zboshimchalik bilan targ‘ib qilish va boshqalarni «noqulay» qilish bilan almashtirildi, bu esa o‘z navbatida haqiqatni buzishga olib keldi. Inqiroz aralashuvi, ba'zi bir muhim hayotiy hodisalarning aybi bilan uzoq vaqt davomida ruhiy va ijtimoiy muvozanatni buzgan shaxslarga berilgan professional psixologik yordamdir, ammo natijada hech qanday ruhiy kasallik yo‘q. 17-bob) mavjud aqliy va tabiiy ijtimoiy resurslar va zarur aqliy zo‘riqish o‘rtasidagi yozishmalarning buzilishiga olib keladi. Aralashuvga bo‘lgan ehtiyoj tashqi va ichki sharoitlarga bog‘liq.
Ba'zi hodisalarni oldindan bilish mumkin — masalan, pensiya yoki boshlang‘ich menopauza madaniy yoki biologik normallashtirilgan tetikleyicilerdir; boshqalar oldindan taxmin qilish mumkin emas — masalan, sherikning to‘satdan o‘lishi yoki og‘ir turmush inqirozi. Filipp va Greser (Filipp va Gräser, 1982, S. 159) ko‘p hollarda tanqidiy hayotiy voqea «ma'lum bir muhim voqea sodir bo‘lgan va bu aniq ruhiy haqiqat tufayli yuzaga kelgan» ilgari boshlangan hodisaning kontsentratsiyasi « ekanini ta'kidlaydi.
Inqiroz aralashuvi bunday odamlarga ruhiy va ijtimoiy muvozanatni tiklashga yordam berish uchun mo‘ljallangan, bu muammo «qotib qolgan» va umidsizlikka aylandi.Shu munosabat bilan, inqiroz aralashuvi vazifasi profilaktik deb atash mumkin, va bir kishi bir vazifa yoki rivojlanish uchun imkoniyat sifatida inqirozni talqin qodir bo‘lsa, tez-tez u yanada rivojlanishiga hissa qo‘shadi, shaxsiy va ijtimoiy hayotda yangi o‘zini-o‘zi tashkil etish uchun rag‘batlantirish (qarang. Agar tanqidiy hayotiy hodisalar oldindan taxmin qilinadigan bo‘lsa, maqsadli chora-tadbirlar yordamida kelgusi hodisaga munosabat yanada vakolatli bo‘lishi uchun ortiqcha yuklanishdan oldin ham tegishli odamlar doirasini (masalan, pensiya oldidan) tayyorlash mumkin. Turli vositalar va usullar yordamida inqiroz aralashuvi asosan quyidagi maqsadlarga erishishga intiladi:
(1) shaxsni aqliy jihatdan barqarorlashtirish,
(2) muayyan ko‘nikma va qobiliyatlarni rag‘batlantirish.
(3) mavjud ijtimoiy resurslarni safarbar qilish yoki ijtimoiy integratsiyani mustahkamlash.
Shaxsni barqarorlashtirish. Muhim hayotiy voqealarni boshdan kechirgan odamlar bir muncha vaqt aqliy muvozanatni buzishadi. Hissiy muammolar haqiqatga muvofiq hayotiy vaziyatning talablariga javob berishga imkon bermaydi (vaqtincha). Beqarorlashtiruvchi hodisalarni bartaraf etish va uni talqin qilish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish uchun, ehtimol, rivojlanish vazifasi sifatida biz inqiroz aralashuvining muhim elementlariga egamiz: empatiya ifodasi, palliativ va ishonchni kuchaytirish tadbirlar, shuningdek, yangi qarashlarni shakllantirish. Bu, masalan, kimdir yaqinini yo‘qotgan bo‘lsa, unda yo‘qotishning achchiqligini bostirish kerak degani emas; ammo biz mijozga javob berib, uni qayg‘uga olib kelishi uchun unga Ilhom berishimiz mumkin.
Usulni tanlash nafaqat texnologiya nuqtai nazariga bog‘liq. Har bir usul muayyan yondashuvga, ijtimoiy haqiqat g‘oyasiga va shuning uchun tadqiqotchi tomonidan muayyan turdagi xatti-harakatlarga e'tibor qaratishga qaratilgan tanlovga mos keladi. Jamiyatning madaniy va ijtimoiy me'yorlarining tabiati va faoliyati bilan qiziqqan sotsiolog yoki antropolog, bu o‘zgarishlardan ko‘ra o‘z tartibidan ko‘ra ko‘proq farq qiladi, kuzatuvchining pozitsiyasini egallashi kerak. Ular ushbu madaniy me'yorlarning ob'ektiv namoyonlarini, masalan, tizimning ishlashi qarindoshlik yoki marosimlar.
Ular, shuningdek, tashqi tahlil, ya'ni qoidalar majmuini boshqarish tamoyillari, va bu afsona va e'tiqodi yaratishda ishtirok hatto ruhiy tuzilmalarni izlab, vakolatxonalari, e'tiqodi va afsonalarni ro‘yxatdan. Ayniqsa, ijtimoiy ishtirok etish darajasi va shakllari bo‘yicha xulq-atvor turlarini ijtimoiy jihatdan aniqlashga qaratilgan sotsiolog keng qamrovli tergovga murojaat qilishi kerak. U rollar pozitsiyaga qanday mos kelishini, ijtimoiy narvonda jamiyatda egallab turgan pozitsiya yoki harakatchanlik bilan qanday munosabatda bo‘lishini ko‘rsatishga intiladi. Bu erda zamonaviy sosyologiyaning eng klassik usuli haqida gapiramiz. U statistik usullarning rivojlanishi bilan yangilandi. 50-yillarda Parson versiyasi ratsionalizmning g‘alabasi unga juda katta ahamiyat berdi, chunki u bir nuqtada har qanday sotsiologiya uchun konstitutsiyaviy kuchiga ishonish mumkin edi. Biroq, qarorlar, o‘zgarishlar, ta'sir va hokimiyat munosabatlariga qiziqqan kishilar hech qachon jamiyat haqida bunday fikrdan va keng qamrovli tadqiqot uslubidan mamnun emaslar.
Ular har doim qarorlarning qanday qabul qilinishini, tashkilotlarning qanday o‘zgarishini o‘rganishni afzal ko‘rdilar, bu esa ularni hodisalarning tashqarisida murakkab va yashirin qaror tarixini aniqlashga qaratilgan maxsus tadqiqotlar rivojlanishiga olib keldi. Suhbat davomida, ijtimoiy ishchi o‘z mijozlaridan kelib chiqadigan vaziyatga, ularning irodasidan qat'i nazar, jabrlanuvchini himoya qilish uchun aralashadi. Odatda aralashuv - bu bolaning ota-onasining o‘zboshimchaliklaridan manfaatlarini himoya qilish yoki ruhiy kasal yoki qariya keksa odam uchun ijtimoiy ishchining shafoati. Yana bir bor ta'kidlash joizki, ushbu ijtimoiy ish shakli mijozlar aqliy holati yoki zaif irodasi, xaraktersizligi, kasalliklari tufayli aralashuvga qarshi turishni istamasalar ham qo‘llaniladi. Qizig‘i shundaki, Germaniyada «aralashuv» so‘zi maslahatchilar va terapevtlarning so‘z birikmalarida jargon bo‘lishiga qaramasdan, u rasmiy ravishda ijtimoiy ish bo‘yicha maxsus adabiyotda qabul qilinadi. Biroq, ijtimoiy o‘qituvchilarning nutqi hali to‘liq maxsus atama sifatida kiritilmagan. Ko‘pincha ular «aralashuv» tushunchasini ishlatishadi, uni tibbiy terminologiya bilan qo‘llab-quvvatlaydi.
Shunday qilib, aralashuv mijozning yordamisiz ijtimoiy xodim tomonidan qo‘llaniladi. Shu bilan birga, uni amalga oshirishda qat'iy shart «zarar qilmang»amri bo‘ladi. Ijtimoiy ishchi muammoga duch kelgan odamni huquqiy yoki boshqa me'yorlardan foydalangan holda himoya qiladi. Agar yordamsiz odamni himoya qila olmasangiz, ijtimoiy ishda aralashuvga yo‘l qo‘yiladi.
Ba'zan aralashuvga muhtoj bo‘lgan shaxslar o‘zlariga zarar etkazishi mumkin. Bu erda, masalan, aqliy jihatdan muvozanatsiz odamlar, shizofreniya; kuchli depressiya, giyohvandlar, demanslardan azob chekayotgan odamlar. Ko‘pincha, bunday odamlar ko‘chalarni uyqu kabi yurishadi yoki yotoqda yotishadi, bir nuqtada tikilib, ovqatdan bosh tortishadi. Ular hayotdan mahrum bo‘lishni istaydilar va ularning tajovuzkor xatti-harakati kvartirada tartibsizlikni keltirib chiqarmoqda, ular uy sharoitida harakat qilmaydi, nopokliklarga botgan, kvartirani bexosdan yoqib yuborishi mumkin, ko‘chaga chiqmaydi, o‘zlarini kuzata olmaydi, boshqalarga yoqimsiz, boshqalarga nisbatan tajovuzkor bo‘lib, ularni tahdid qiladi. Bu jamiyatning bir turi.
Bu holatda, bu odamlar o‘z sog‘lig‘iga zarar etkazishi mumkin, masalan, doimiy to‘yib ovqatlanmaslik yoki salqin ob-havo sharoitida kiyinmasdan, ular noqonuniy xatti-harakatlar uchun jarimaga tortilishi mumkin, boshqa odamlar bilan aloqani yo‘qotadi, nafrat va tajovuzni keltirib chiqaradi, hayotning moddiy asoslarini yo‘qotishi mumkin (kvartira, ish, pul). Boshqa odamlar tomonidan zarar ko‘rgan va ijtimoiy ishchining faol aralashuviga muhtoj bo‘lgan bir guruh odamlar, birinchi navbatda, bolalar, qariyalar, kasallar va ruhiy jihatdan muvozanatsiz odamlardir. Ular, shuningdek, jinsiy ekspluatatsiya qilingan, moliyaviy yoki jismoniy (shaxsiy huquq va erkinliklarni himoya qilishda to‘siqlar yaratilganligi sababli) ekspluatatsiya qilingan, o‘z hayotlarini yashay olmaydigan va shaxslar sifatida rivojlana olmaydigan kishilarni ham o‘z ichiga oladi. Bunday hollarda vasiylar haqida savol tug‘iladi: ota-onalar, ota-onalar, kunduzgi hamshiralar, keksa yoshdagi kattalar yoki nogironlar, qarindoshlar, bolalar bog‘chalari va kengaytirilgan kunlik guruhlar, internatlarda o‘qituvchilar, terapevtlar, ijtimoiy xodimlar, shifokorlar, klinikada xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar, psixoterapevtik kasalxonalar, boshqa sog‘liqni saqlash muassasalarida nosog‘lom odamlar, shuningdek xususiy muassasalar. Vasiylikka ega bo‘lgan kishi o‘z-o‘zidan yordamsiz. Shu bilan birga, vasiylik tizimining o‘zi ham katta xavf-xatarlarga duch kelayotganini esdan chiqarmaslik kerak. Misol uchun, ota-onalar, bolada mustaqillikni oshirish o‘rniga, uni irodasiga to‘liq qarab ko‘tarishlari mumkin.
Yoki turmush qurgan qizining uyida yashovchi keksa ayol, oilaviy mojarolar holatlarida, uning asoslariga, hayotiy tamoyillariga zid bo‘lgan bunday xatti-harakatlarni amalga oshirishga majbur bo‘ladi, agar u yashayotgan oilaning g‘azabini qo‘zg‘atmasa. Ko‘pincha bu holatda keksa kishi o‘z mol-mulkidan, pulidan voz kechadi. Ijtimoiy ish aralashuvi, shuningdek, vasiylik tizimiga aralashish bilan bog‘liq. Natijada, vasiylik tizimi olib tashlanadi yoki cheklanadi yoki uni yo‘q qilishga va'da beradigan ijtimoiy ishchining doimiy nazorati ostida bo‘ladi. Aybsiz shaxsga zarar etkazish tashqaridan tahdid soladigan hollarda, vasiylik tizimini buzish yoki cheklash to‘g‘risidagi tadbir ijtimoiy-pedagogik aralashuvning yadrosidir. Shu bilan birga, bu ijro etilishi yoki tahdid bo‘lib qolishiga befarq.
Bundan tashqari, vasiylik tizimi o‘rnatilmagan bo‘lsa-da, odam yomon munosabatda bo‘ladi, u ekspluatatsiya qilinadi, erkinlikni cheklaydi va u o‘zini himoya qila olmaydi.
Uning shafqatsiz va shafqatsiz turmush o‘rtog‘i yoki turmush o‘rtog‘i bilan yashaydigan ayollarni eslab qolish kifoya. Ehtimol, turmush o‘rtoqlar orasida psixologik ta'sir ham mavjud: beparvolik, izolyatsiya, tahqirlash, masxara qilish, shafqatsiz so‘zlar, qasam ichish, tahdidlar va h.k., sherikni nafaqat depressiyaga, balki o‘z joniga qasd qilishga ham qodir. Bu eri, masalan, uning pul, uning holatini buzadigan amallar, uning tibbiy yordam uchun uning xarajatlarni to‘lash emas, balki, uning turmush o‘rtog‘ingizning huquqlari bo‘yicha harakat, uning rashk azob, uning holda bolalar va kvartirada haqida qaror qabul qiladi, deb sodir qarindoshlari va boshqalarni ziyorat qilishni taqiqlaydi. eriga moliyaviy qaramligi, qonuniy ravishda noto‘g‘ri tuzilgan nikoh shartnomasi tufayli, bunday ayol turmush o‘rtog‘ining shafqatsiz xatti - harakatlariga qarshi yordamsiz. Bunday nohaqlik xorijiy ishchi va nemis ish beruvchisi o‘rtasidagi munosabatlarda ham bo‘lishi mumkin, ammo bu erda biz ish haqi, ta'til, ishdan bo‘shatish tahdidi masalalarida kamsitish haqida gapiramiz.
Yana bir misol-bu kasallik va yordamsizlikdan foydalanib, o‘z hayotini o‘z ixtiyori bilan tasarruf etadigan yomon ayol va yolg‘iz pensioner o‘rtasidagi jinsiy munosabatdir.
Uchinchi misol: kattalar o‘g‘li keksa ota-onasini qo‘rqitadi, ishlamaydi, pul oladi, ichadi, ahmoqdir. Ular unga qarshilik ko‘rsatishga harakat qilganda, uni to‘g‘ri yo‘lga yo‘naltirishga harakat qilishadi, ularning «bolasi» ularni jismoniy zo‘ravonlik bilan tahdid qiladi. Tabiiyki, bu holatda qo‘rquv, ota-ona his-tuyg‘ulari ko‘pincha ularga yordam bermaydi.
Aralashuvni amalga oshirishda ijtimoiy xodim:
a) vaziyatni aniqlash;
b) muammoni baholash;
v) qo‘llaniladigan choralarni va yordam ko‘rsatish darajasini aniqlash;
d) aralashuvni amalga oshirish samaradorligini baholash.
Shubhasiz, aralashuvni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun ijtimoiy ishchi boshqa mutaxassislar bilan hamkorlikda ishlashi kerak. U yoshlar bo‘limi, jamoat ijtimoiy xizmati, narkologik maslahat va boshqalar bilan birgalikda ishlashi mumkin. Aralashuv ijtimoiy xodimdan psixoterapiya, huquqshunoslik, shuningdek muayyan muammoni hal qilish uchun aralashuvni o‘z ichiga olgan muassasalar sohasida keng bilimga ega bo‘lishni talab qiladi. Keling, asta-sekin aralashuv jarayonini ko‘rib chiqaylik, chunki azoblangan kishi yordamsiz va yordam uchun hech kimga murojaat qila olmaydi. Bu holatda ijtimoiy xodimga uchinchi tomon aralashuv talablari bilan murojaat qiladi. Birinchidan, ijtimoiy ishchi qaysi yo‘lni tanlashini aniqlashi kerak: to‘g‘ridan-to‘g‘ri aralashuv yo‘li yoki azoblangan shaxs bilan aloqada bo‘lgan shaxslar orqali ishlarning holatini aniqlash. Shu bilan birga, yordamga muhtoj bo‘lgan shaxs yordamni rad etishi mumkinligini hisobga olish kerak.
Zarar ko‘rgan tomon tez-tez yomon munosabatda bo‘lish faktini inkor etadi, ijtimoiy ishchi bilan uchrashuvlardan qochish uchun bu yolg‘onga murojaat qiladi. Bu holat bolalar, o‘smirlar, alkogoliklar haqida gap ketganda ayniqsa keng tarqalgan. Bu holat haqiqiy vaziyatni aniqlash jarayoniga katta to‘sqinlik qiladi. Bunday muammolar yuzaga kelganda, ijtimoiy ishchi haqiqatni bilvosita, tabiiy ravishda, azob-uqubatlarga nisbatan vakolatli shaxslar bilan hamkorlikda aniqlashi kerak. Ijtimoiy ishchi vositachilik yo‘li bilan aniqlangan vaziyatni aniqlagandan so‘ng, agar zarurat bo‘lsa, ijtimoiy jihatdan tanqidiy vaziyatni yaratgan shaxslarga murojaat qilishi mumkin. Bundan tashqari, azob-uqubat chekkan kishi juda nochor, shubhali, ijtimoiy ishchi zudlik bilan himoya harakatlariga o‘tishi kerak. Misol uchun, agar bola shafqatsiz munosabatda bo‘lsa, u ruhiy anormalliklarga ega bo‘lsa, ijtimoiy ishchi bolani vakolatli qo‘llarga, eng muhimi, u tekshiriladigan va to‘g‘ri davolanish usullarini topadigan bolalar klinikasiga o‘tishi uchun zudlik bilan choralar ko‘rishi kerak.
Agar biz yomon munosabatda bo‘lgan bolalar haqida gapiradigan bo‘lsak, ijtimoiy ishchining aralashuvi bola bilan yaxshi aloqa o‘rnatish, muloqot jarayonida oddiy va mehribon savollar bilan to‘la ishonch va yaxshi niyat muhitini yaratish va kuzatuv jarayonida mavjud vaziyatni aniqlashga harakat qilish, so‘zlar, his-tuyg‘ular va bolaning xatti-harakatlariga e'tibor berish. Yana bir misol-bu kasallik va yordamsizlikdan foydalanib, o‘z hayotini o‘z ixtiyori bilan tasarruf etadigan yomon ayol va yolg‘iz pensioner o‘rtasidagi jinsiy munosabatdir.
Uchinchi misol: kattalar o‘g‘li keksa ota-onasini qo‘rqitadi, ishlamaydi, pul oladi, ichadi, ahmoqdir. Ular unga qarshilik ko‘rsatishga harakat qilganda, uni to‘g‘ri yo‘lga yo‘naltirishga harakat qilishadi, ularning» bolasi « ularni jismoniy zo‘ravonlik bilan tahdid qiladi. Tabiiyki, bu holatda qo‘rquv, ota-ona his-tuyg‘ulari ko‘pincha ularga yordam bermaydi.
Aralashuvni amalga oshirishda ijtimoiy xodim:
a) vaziyatni aniqlash;
b) muammoni baholash;
v) qo‘llaniladigan choralarni va yordam ko‘rsatish darajasini aniqlash;
d) aralashuvni amalga oshirish samaradorligini baholash.
Shubhasiz, aralashuvni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun ijtimoiy ishchi boshqa mutaxassislar bilan hamkorlikda ishlashi kerak. U yoshlar bo‘limi, jamoat ijtimoiy xizmati, narkologik maslahat va boshqalar bilan birgalikda ishlashi mumkin. Aralashuv ijtimoiy xodimdan psixoterapiya, huquqshunoslik, shuningdek muayyan muammoni hal qilish uchun aralashuvni o‘z ichiga olgan muassasalar sohasida keng bilimga ega bo‘lishni talab qiladi. Keling, asta-sekin aralashuv jarayonini ko‘rib chiqaylik, chunki azoblangan kishi yordamsiz va yordam uchun hech kimga murojaat qila olmaydi. Bu holatda ijtimoiy xodimga uchinchi tomon aralashuv talablari bilan murojaat qiladi. Birinchidan, ijtimoiy ishchi qaysi yo‘lni tanlashini aniqlashi kerak: to‘g‘ridan-to‘g‘ri aralashuv yo‘li yoki azoblangan shaxs bilan aloqada bo‘lgan shaxslar orqali ishlarning holatini aniqlash. Shu bilan birga, yordamga muhtoj bo‘lgan shaxs yordamni rad etishi mumkinligini hisobga olish kerak. Zarar ko‘rgan tomon tez-tez yomon munosabatda bo‘lish faktini inkor etadi, ijtimoiy ishchi bilan uchrashuvlardan qochish uchun bu yolg‘onga murojaat qiladi. Bu holat bolalar, o‘smirlar, alkogoliklar haqida gap ketganda ayniqsa keng tarqalgan.
Bu holat haqiqiy vaziyatni aniqlash jarayoniga katta to‘sqinlik qiladi. Bunday muammolar yuzaga kelganda, ijtimoiy ishchi haqiqatni bilvosita, tabiiy ravishda, azob-uqubatlarga nisbatan vakolatli shaxslar bilan hamkorlikda aniqlashi kerak. Ijtimoiy ishchi vositachilik yo‘li bilan aniqlangan vaziyatni aniqlagandan so‘ng, agar zarurat bo‘lsa, ijtimoiy jihatdan tanqidiy vaziyatni yaratgan shaxslarga murojaat qilishi mumkin. Bundan tashqari, azob-uqubat chekkan kishi juda nochor, shubhali, ijtimoiy ishchi zudlik bilan himoya harakatlariga o‘tishi kerak. Misol uchun, agar bola shafqatsiz munosabatda bo‘lsa, u ruhiy anormalliklarga ega bo‘lsa, ijtimoiy ishchi bolani vakolatli qo‘llarga, eng muhimi, u tekshiriladigan va to‘g‘ri davolanish usullarini topadigan bolalar klinikasiga o‘tishi uchun zudlik bilan choralar ko‘rishi kerak. Agar biz yomon munosabatda bo‘lgan bolalar haqida gapiradigan bo‘lsak, ijtimoiy ishchining aralashuvi bola bilan yaxshi aloqa o‘rnatish, muloqot jarayonida oddiy va mehribon savollar bilan to‘la ishonch va yaxshi niyat muhitini yaratish va kuzatuv jarayonida mavjud vaziyatni aniqlashga harakat qilish, so‘zlar, his-tuyg‘ular va bolaning xatti-harakatlariga e'tibor berish.
Vaziyatni tushuntirishda katta qiyinchiliklar ayollar bilan, oila a'zolarining chidab bo‘lmas zulmidan azob chekayotgan keksa odamlar bilan paydo bo‘ladi. Bu erda asosiy to‘siq sharmandalik.
O‘zlariga zarar etkazadigan odamlar, ichkilikbozlar, giyohvandlar, odatda, kasal bo‘lib, shuning uchun ijtimoiy ishchi vositachi bo‘lgan shifokorlarning jarrohlik aralashuvi talab etiladi. Ruhiy jihatdan beqaror odamlar bilan ijtimoiy ishchi ishni psixiatrik ekspertizaga olib boradi. Buning uchun ba'zan majburlash kerak.
Aralashuvni qo‘llash orqali ijtimoiy ishchi nafaqat azob chekayotgan shaxs, balki bu azob-uqubatlarga sabab bo‘lgan shaxslar bilan ham shug‘ullanadi. Uning maqsadi nafaqat bevosita yordam berish, balki azob-uqubatlarni himoya qilish uchun emas, balki insonning azob-uqubatlarini keltirib chiqaradigan sharoitlarni bartaraf etish va yo‘q qilishdir. U tajovuz sabablarini tushunishga harakat qilib, ularni yo‘q qilish yo‘llarini topishga harakat qilib, tajovuzkor shaxslar bilan ham tegishli ish olib boradi.
Muammoni baholash bemorni aralashuvga muhtojmi yoki yo‘qmi degan xulosaga keladi. Ko‘p narsa, agar barchasi bo‘lmasa, mavjud vaziyatga bog‘liq. Masalan, ijtimoiy adolat og‘irligidagi bolalar bilan, bir tomondan, bolaning farovonligi, boshqa tomondan, ota — ona huquqlari mavjud. Tabiiyki, bu masalani hal qilish qiyin emas, agar bola o‘z-o‘zidan kaltaklash izlari bo‘lsa yoki u butunlay o‘z-o‘zidan taqdim etilsa, tashlab ketilgan, och, iflos, uysiz odam kabi kiyingan bo‘lsa. Yana bir narsa shundaki, hissiy sohada yomon yaqinlik belgilari mavjud bo‘lsa, bu erda ijtimoiy ishchi uchun juda nozik savol bor. Juda noaniq vaziyatlar bo‘lishi mumkin, masalan, ona va bola munosabatlari uning shaxsiyati va aqliy holati uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega, ya'ni bolaning onalik tashvishlaridan mahrum etilishi mumkin emas, boshqa tomondan, onaning ta'siri bolaga salbiy ta'sir ko‘rsatishi mumkin.
Bu, masalan, spirtli ichimliklar yoki giyohvand moddalar bo‘lgan hollarda sodir bo‘ladi. Ijtimoiy ishchining kasbiyligi, aralashuv mavjud vaziyatni yaxshilashi yoki vaziyatni yanada murakkablashtirishi, qanchalik samarali va izchil amalga oshirilishi mumkinligiga bog‘liq. Qiyin qarorlardagi umumiy qoida quyidagicha: muammo aralashuvni qo‘llamasdan hal qilinishi mumkin bo‘lgan imkoniyat mavjud bo‘lsa, uni amalga oshirish kerak emas. Ma'lumki, bunday prognozni amalga oshirishda ijtimoiy ishchi eng kam zararli echimni tanlaydi.
Keling, qo‘llaniladigan chora-tadbirlarga va aralashuv bilan yordam berishga murojaat qilaylik.
Ijtimoiy ishchi tomonidan amalga oshirilgan aralashuv ikki tomonlama harakatga ega. Agar asabiy kasallik ruhiy shifoxonaga majburan joylashtirilsa yoki ota-onaning despotizmidan azob chekayotgan bo‘lsa, ota-onaning yaqinligidan mahrum bo‘lsa, u yordam sifatida qaralishi mumkin.
Shu bilan birga, salbiy fikrlar mavjud: masalan, shaxsiy huquqlarga qarshi hujum, ota-ona huquqlaridan mahrum etish yoki cheklash. Muayyan choralar ko‘rish yoki bunday chora — tadbirlar amalga oshirilishi mumkinligini ko‘rsatish uchun aralashuvda qanday yo‘l tanlash kerak, savollar bo‘sh emas. Ular ijtimoiy ishchi bilan boshqa mutaxassislar, masalan, hokimiyat vakillari, sudyalar bilan aloqada qaror qabul qilishadi. Muammoni muvaffaqiyatli hal qilish uchun, ijtimoiy ishchi aralashuvda quyidagi printsiplarga amal qiladi: boshqa xodimlar va xizmatlar bilan hamkorlikda ishlash, ish mezonlari — harakat, samaradorlik va o‘z vaqtida, muammoni hal qilishning asosiy yo‘nalishi bo‘yicha konsentratsiya, har tomonlama yordam printsipi va jamiyatni tiklash printsipi.
Endi aralashuv masalasiga to‘xtalamiz. Aralashuv jarayonini amalga oshirishning murakkabligi shundaki, u irodasiga zid yoki hech bo‘lmaganda jabrlanuvchining roziligisiz sodir bo‘ladi. Bu jarayon huquqiy yoki ruhiy bosim bilan bog‘liq.
Huquqiy bosimni qo‘llashda aralashuv jarayonini amalga oshirish choralari qonuniy xususiyatga ega. Hokimiyat yoki sudning qarorlari haqiqatga aylanishi uchun siz qonuniy mazmundagi qo‘shimcha qadamlar qo‘yishingiz kerak. Bu, masalan, uy, ko‘char mol-mulk, shaxsiy mol-mulkni sotish, bir marta taqdim etilgan moddiy yordam, vasiylik Kengashiga takliflar, tashrif uchun ota-onalar huquqlarini vaqtinchalik taqiqlash, pul jarima, sudda shikoyat yig‘ish to‘g‘risidagi qaror, bo‘lishi mumkin. Aniqlik uchun quyidagi misolni keltiramiz. Kasallikning kuchayishi bilan passiv qarshilik ko‘rsatgan asab kasalligi psixiatriya shifoxonasiga joylashtirilgan. U yaxshiroq emas edi, lekin u yozib qo‘yishni talab qila boshladi. Bunday holda, bemorni ozodlikdan mahrum qilish bo‘yicha huquqiy qaror talab qilinadi.
Ijtimoiy ishchining ruhiy ta'siri. Ko‘pincha, ijtimoiy ishchining mijozlari, aralashuv paytida, zaif keksa odamlar, bolalar; o‘zlarini nazorat qilishni yo‘qotgan odamlar: mast spirtli, behayo giyohvand. Bu odamlar odatdagi yashash joylaridan chiqarib yuborilgan paytda juda tajovuzkor yoki juda hissiy bo‘lishi mumkin. Ijtimoiy ishchi xotirjam bo‘lib qolishi kerak, uning barcha ko‘rinishi tinchlik va xotirjamlikni ifodalaydi.
Uning ovozi silliq va xotirjam bo‘lishi kerak, uning harakatlari bilan u faqat bitta narsani ifodalaydi — himoya qilish va yordam berishga tayyor. Agar ijtimoiy ishchining teginishidan azob chekayotgan kishi do‘stona ishtirok etsa, ijtimoiy xodimga aralashuvni amalga oshirish osonroq bo‘ladi. Axir, ishtirok etish muhiti do‘stona harakatlar, ovozning silliq, sokin ohanglari va do‘stona munosabat va do‘stona tabassum bilan yaratiladi. Ijtimoiy ishchi ko‘pincha oila a'zolari, yaqin atrofdagi mijozlar, ish xodimlari, uy shifokori, shoshilinch psixiatriya yordami, jamoat opa-singillari, hamshiralar, politsiya bilan birgalikda ishlaydi. Ijtimoiy ishchining aralashuviga duchor bo‘lgan salbiy keskin reaktsiya bilan politsiyachini yoki shifokorni jalb qilish kerak.
Ba'zida aralashuv paytida zarur bo‘lgan davlat xizmatlari vakillari jarayonda ishtirok etishni xohlamaydilar. Shuning uchun, aralashuvni amalga oshirishdan oldin, ijtimoiy ishchi ishlashga tayyor ekanligiga ishonch hosil qilishi kerak. Agar bunday bo‘lmasa, tegishli hamkorlarni ijtimoiy ehtiyoj va ularning harakatlarining qonuniyligini ishontirish kerak. Inqiroz i usuli ijtimoiy va ruhiy salomatlik xizmatlarida keng qo‘llaniladi.
Stressli tajribalar va psixotravma bilan tavsiflangan ko‘plab tibbiy va boshqa vaziyatlarda ham krizisi texnikasi zarur.
Inqirozli modeli amaliy tabiatning muayyan muammolarini hal etishga qaratilgan qisqa muddatli, yo‘naltirilgan va shakllangan nazariyalarni rivojlantirishning zamonaviy tendentsiyasini aks ettiradi. Ushbu model mijozning uzoq muddatli muammolarini hal qilishdan, shuningdek, ijtimoiy istisnolarni keltirib chiqaradigan ijtimoiy muammolarni hal qilishdan voz kechish uchun tanqid qilinadi.
Ijtimoiy ishda ularning asosiy g‘oyalari, ya'ni «inqiroz»haqidagi g‘oyalar jozibadorligi va amaliy foydasi bilan bog‘liq. Inqiroz i nazariyasining ahamiyati hali ham katta, garchi u tor doirada bo‘lsa-da, chunki u vaziyat inqirozi bilan bog‘liq bo‘lib, u shaxslarning muammolari bilan ishlash uchun umumiy texnologiyani ifodalaydi.
Ijtimoiy ishchilar ijtimoiy o‘zgarish va islohotlar o‘tkazuvchisi sifatida qaraladi. Professional ijtimoiy ish jamiyatning yangi ijtimoiy vaziyatga, uning vazifalariga, muammolariga va imkoniyatlariga javob berishning asosiy usullaridan biridir. Ijtimoiy ishni kasb sifatida ijtimoiy tan olish o‘sib bormoqda. Ijtimoiy ishchilarning vazifalari kengayib, ular global, umuminsoniy miqyosga ega. Ijtimoiy ishchilar o‘zlarini tinchlik va insoniyatning farovonligi uchun advokatlar sifatida harakat qilishadi. Shuning uchun ijtimoiy ish nafaqat shaxsga, odamlar guruhlariga nisbatan professional rahmdil harakatlarning shakli va printsipi, balki umuminsoniy kontekstda konstruktiv ijtimoiy o‘zgarishlarning elementi sifatida ham tushuniladi.
Ijtimoiy guruhlar - muntazam ravishda bir-birlari bilan oʻzaro muno-sabatga kirishadigan shaxslar guruhi. Turli sinflar, qatlamlar muhim I. g . hisoblanadi.
Kasbga oid, diniy, et-nik, turli demografik guruhlar (nuroniylar, ayollar, yoshlar va h. k.) ham I. g . ga kiradi, chunki ularning jami-yatdagi mavqei hukmron ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar bilan bogʻliqdir. Bir xil faoliyat bilan shugʻullanuvchi, ijtimoiy-psixologik xususiyatlari oʻxshash, maqsad va qadriyatlari umumiy boʻlgan kishilar ham alohida I.g . ni tashkil etadi. I. g . katta va kichik (soni boʻyicha), boshlangʻich (guruh aʼzolarining bevosita shaxsiy aloqalari va munosabatlariga asoslangan) va ikkilamchi (guruh aʼzolari oʻrtasida bevosita shaxsiy aloqalar boʻlmagan), rasmiy (tadqiqotchi tomonidan muayyan belgi asosida tashkil qilingan) va norasmiy (obʼyektiv holda mavjud) guruxlarga boʻlinadi. I. g . ning hajmi, shakli, xususiyatidan qatʼi nazar, ularning muhim belgisi — aʼzolarning bir umumiy guruhga mansub ekanliklarini anglashidir.
Odamlar uz hayotining koʻp qismini guruhlardagi muloqotlarda oʻtkazadi. Hoz. jamiyatdagi odamlarning aksariyati koʻpdan-koʻp turli guruxlarga mansubdir.
Zo‘ravonlik bo‘lmaganlar nazariyasini ishlab chiqish va o‘rganishga katta hissa qo‘shishga katta hissa qo‘shdi. Uning asarlarida u yovuzlikning muvaffaqiyatsizligining bo‘lmaydi, bu odatdagi o‘zgarishlar uchun yashirin uzrlar uchun yashirin uzrlar, masalan, qasos, korruptsiya, hasad, qo‘rqoqlik va hokazo. «Xristian dunyosining aksariyati ... ularning mavqeidanoq, o‘zlaridan qutulishda foydalaniladi, uning dunyoga ko‘ra, uning haqiqiy deb hisoblagan degani. Asbob ba'zi odamlarning boshqalarning zo‘ravonligidir.
O‘zlari uchun foydali bo‘lgan ba'zi odamlar davlat faoliyatining zo‘ravonligi ushbu tartibni saqlashga harakat qilmoqdalar, inqilobiy faoliyatning boshqa zo‘ravonligi mavjud qurilmani yo‘q qilishga va boshqalarini, eng yaxshisini belgilashga harakat qiladi. Sevimli davlatga olib kelgan turli mashqlar mualliflarining asosiy noto‘g‘riligi, ular odamlarni qarshi chiqmasliklari uchun, odamlar tomonidan aniqlik bilan o‘stirish uchun to‘g‘ri zo‘ravonlik deb ishonishgan. hayot. «Har bir zo‘ravonlik shundaki, azob-uqubatlar yoki o‘lim xavfi ostida ba'zi odamlar zo‘rlashni istamagan narsani qilishadi.»
Shunday qilib, har qanday zo‘ravonlik ziddiyatlar yoki qarama-qarshiliklarni hal qilish vositasi emas, chunki bu hech narsa yaratmaydi, faqat yo‘q qiladi. Yomonlikka quloq soladigan kishi yomonlik bilan ko‘payadi, lekin undan qutulolmaydi. Sher tlinstoy bizni oddiy xulosaga olib boradi: zo‘ravonlik vayronagarchilik va antiganly.
Zo‘ravonlik emas, balki zo‘ravonliksiz bo‘lmagan boshqa taniqli shaxs Martin Lyuter Kingdir. Uning ishi ayniqsa qiziqarli - bu ishda insoniyat uchun universal sevgining umumiy tamoyillari, shuningdek ushbu tamoyillarni amalga oshirish bo‘yicha tavsiyalar mavjud. M. Podshoh nafaqat axloqiy, balki psixolog edi: u zo‘ravonliksiz bo‘lmagan, bu har kuni inson ongi bilan mos kelmaslik qanchalik qiyinligini to‘liq tushunadi.
M. Kingning asarlarida biz ma'lum paradoksga duch kelishimiz mumkin: zo‘ravonlik boshlagan Zot uni sodir etgan emas, balki uni kechirish va uni kechirish kerak. «Xafalangan - uzr» shablon har qanday vaziyatda deyarli avtomatik ravishda ishlashi kerak. Ushbu tezis shohi: «Kechirganda, yovuzlik endi yangi munosabatlarni o‘rnatish uchun ruhiy to‘siqni unutamiz ... Kechirim yana bir bor ... biz buni tushunishimiz kerak ... biz buni yomonlashtirishimiz kerak ... , Bizning qo‘shnimiz - dushmanimiz, azob-uqubatlarimizning sababi, bu odamning butun mohiyatini hech qachon aks ettirmaydi. Yaxshilarning elementlarini jim dushmanlar tabiatida topish mumkin. «
Yana biri, zo‘ravonlik qilmaslik axloqiy shohi Maxatma Gandi, zo‘ravonliksiz mustaqillik topishni orzu qilgan Martin Lyuter Kingdan boshqa hech bir taniqli emas. Uning kurashining asosiy zo‘ravonliksiz usullari: fuqarolik itoatsizligi va ishlamaydigan ishchilar. M.Galining qarashlari «mening nesnik» ishida o‘z fikrlarini bildirdi.
«Men kashf qildim, - deb yozadi Gandi,» bu hayot yo‘q qilinish borasida yashaydi va shuning uchun halokat qonunidan ko‘ra qonuniy qonunchilik bo‘lishi kerak. Faqatgina ushbu qonun jamiyati bilan haqiqiy va oqilona qurilishi kerak bo‘ladi, hayotda yashash uchun xarajat qilinadi ... Qaerda bo‘lmasin, raqib o‘zini tutib borishi ... Bu sevgi qonuni hech qachon yo‘q qilinmaydi.
Gandi bunga ishonganiga ishonish kerakki, zo‘ravonliksizlik hodisasi inson ruhiyatining ajralmas qismi bo‘lib, faqat qat'iy tartib-intizomning yo‘lini tugatishi kerak, bu kerakli natijaga erishish mumkin. «Hozirgacha ongdan samimiy yordam yo‘q, bitta tashqi muvofiqlik faqat niqob bo‘ladi, chunki o‘zi va boshqalar uchun ham zararli bo‘ladi. Davlatning mukammalligi faqat ong, tana va nutq roziligi bilan bog‘liq ... zo‘ravon bo‘lmagan - kuchli qurol. Qo‘rquv va sevgi - qarama-qarshi tushunchalar. Sevgi ehtiyotkorlik bilan, buning evaziga olishi haqida o‘ylamasdan beradi. Sevgi men bilan butun dunyo bilan kurashadi va oxir oqibat boshqa barcha his-tuyg‘ularni boshqaradi ... Sevgi qonuni, biz buni qabul qilmasligimiz yoki qilmasligimizga qaramay, tortishish qonuni sifatida harakat qiladi. Xuddi olim mo‘jizalar, tabiat qonunchiligini qo‘llash va olimning to‘g‘riligi bilan sevgi qonunini qo‘llaydigan kishi ko‘proq mo‘'jizalar yaratishi mumkin.»
|
| |