nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Maǵlıwmatlar dárekleri - I bab. Operatsion sistemalar 4

|
I bab. Operatsion sistemalar 4
|
bet | 16/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....Maǵlıwmatlar dárekleri:
1. Dástúriy maǵlıwmat dárekleri:
- Maǵlıwmatlar bazaları (RDBMS): MySQL, PostgreSQL, Oracle.
- Kesteler hám elektron kesteler: Excel, Google Sheets.
|
2.Zamanagóy maǵlıwmat dárekleri:
- Big Data platformalari: Hadoop, Spark.
- NoSQL maǵlıwmatlar bazaları: MongoDB, Cassandra.
|
3. Sensorlar hám IoT qurılmalar: Sensorlardan alınatuǵın real waqıttaǵı maǵlıwmatlar.
|
4. veb jáne social media: veb-saytlar, bloglar, social tarmaqlar daǵı postlar hám túsindiriwler.
|
5. Shólkem ishindegi maǵlıwmatlar: Biznes processlerinen hám operatsiyalardan alınǵan maǵlıwmatlar.
|
Maǵlıwmatlardı qayta islew hám analiz qılıw:
- Maǵlıwmatlardı jıynaw: Maǵlıwmatlar túrli dereklerden jıynaladı.
- Maǵlıwmatlardı tazalaw: Maǵlıwmatlardan qátelerdi alıp taslaw hám olardı analiz qılıw ushın tayarlaw.
- Maǵlıwmatlardı saqlaw: Maǵlıwmatlar bazalarında yamasa basqa saqlaw sistemalarında saqlanadı.
- Maǵlıwmatlardı analiz qılıw: Maǵlıwmatlardı analiz qılıw ushın túrli metodlar hám qurallar qollanıladı, mısalı, statistikalıq analiz, mashina oqıtıw (machine learning).
- vizualizatsiya: Maǵlıwmatlardı ańsat túsinikli formada kórsetiw, mısalı, grafiklar, diagrammalar járdeminde.
Maǵlıwmatlardıń áhmiyeti:
Maǵlıwmatlar búgingi kúnde biznes, ilim, texnologiya hám kúndelik turmıstıń ajıralmaytuǵın bólegi bolıp tabıladı. Olar qararlar qabıllaw, tendentsiyalardı anıqlaw, operatsiyalardı optimallastırıw hám jańa bilimler payda etiw ushın isletiledi. Maǵlıwmatlardı nátiyjeli basqarıw hám analiz qılıw kompaniyalarǵa básekiles ústinlik beredi hám innovatsiyalardı xoshametlentiredi. Maǵlıwmatlar tuwrı basqarilganda hám analiz etilgende, olar bilimge aylanıwı múmkin jáne bul bilim tiykarında aqılǵa say qararlar qabıl etiliwi múmkin.
|
| |
Etikaviy tamoyillari

1
2
MUNDARIJA
KIRISH……………………………………………………………………...…….3
I.BOB.PSIXOLOGNING KASBIY O'ZLIKNI BELGILASHNING
ETIKAVIY TAMOYILLARI.
1.1.
Psixologning kasbiy faoliyati haqida umumiy tushuncha.................................5
1.2
.Psixolog faoliyatining etik muammosi ………………..…………...……........10
II.BOB.PSIXOLOGNING O’ZIGA XOS SHAXSIY SIFATLARI VA
KASBIY ETIKASINI SHAKILLANTIRISH
2.1
Psixolog kasbiy faoliyat turlari……………………………..……..….………20
2.2
.Shaxsiy sifat va etikani shakillantirish……………………………...….……..27
XULOSA …….......…………………………………………………………....…36
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ………………………...…….…..…...38
3
KIRISH
Kurs ishining dolzarbligi.
Psixologiya fanini muayyan sohalarga bo’lishda
aniq, yaqqol faoliyatining psixologik tomoni, insonning jamiyatga nisbatan
psixologik munosabati, taraqqiyotining psixologik jabhasi asos qilib olingan.Quyida
psixologiya sohalarining tavsifiga qisqacha to’xtalib o’tamiz. Umumiy psixologiya
- umumiy psixologik qonuniyatlar, mexanizmlar, murakkab ichki bog’lanishlar,
nazariy va metodologik printsiplar, ilmiy tadqiqot metodlar, psixikaning filo va
ontogenetik o’zgarishlarini, ilmiy tushunchalar va kategoriyalar, bilish jarayonlarini
amaliy va nazariy jihatdan tadqiqot qiladigan soha. Umumiy psixologiya boshqa
sohalar kabi shartli ravishda qabul qilingan nomdan iboratdir. Psixologiya fanining
ilmiy tushunchalarini, kategoriyalari (shaxs, motivatsiya, faoliyat, muomala, ong)ni,
tadqiqot metodlarini umumiy psixologiyada umumlashtirish uchun uning boshqa
sohalaridagi tekshirish natijalarini mavhumlashtirish maqsadga muvofiq. Shuning
bilan birgalikda umumiy psixologiyaning tadqiqot natijalari psixologiyaning boshqa
sohalari uchun asos bo’lib xizmat qiladi.
|
Foydalanilgan adabiyotlar - Ona tili darslarida badiiy matn ustida ishlash metodikasini takomillashtirish

Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Xolboyeva, G. (2020). ONA TILI DARSLARIDA BADIIY MATN USTIDA ISHLASH
METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH. Архив Научных Публикаций JSPI.
Volume 3 issue 2 - 2023
203
2.
Siddiqova, S., & To'ychiyeva, N. (2022). BOSHLANG ‘ICH SINF O
‘QUVCHILARINING LUG ‘ATLAR USTIDA ISHLASH JARAYONIDA KREATIVLIGINI
OSHIRISH METODLARI. Boshlang'ich ta'limda innovatsiyalar, (4).
3.
Urinbayevna, M. Z. (2023). ONA TILI O ‘QITISH METODIKASI FANINING
PSIXOLOGIYA VA PEDAGOGIKA FANLARIGA BO ‘LIQLIGI. Scientific Impulse, 1(7),
960-967.
4.
Abdullayeva, B. (2021). Бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини ахборот
компетентлигини ривожлантириш. Boshlang'ich ta'limda innovatsiyalar, 2(2).
5.
Xudaybergenova, Z. (2021). Бошланғич таълим тизимида рақамли технологиялар
татбиғи: омиллар ва зарурат. Boshlang'ich ta'limda innovatsiyalar, 2(2).
|
Ídıraw - I bab. Operatsion sistemalar 4

|
I bab. Operatsion sistemalar 4
|
bet | 21/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....Ídıraw. Processler júklengende hám yaddan óshirilganda, bos estelik maydanı kishi bólimlerge bólinedi. Geyde processler kishi ólshemlerin esapqa alǵan halda yad bloklarına ajratilmaydi hám yad blokları paydalanilmay qaladı. Bul mashqala Fragmentatsiya dep ataladı. Fragmentatsiya eki qıylı boladı. Fragmentatsiya xarakteristikası
1. Sırtqı ıdıraw Yaddıń ulıwma maydanı sorawdı qandırıw yamasa odaǵı processni jaylastırıw ushın etarli, lekin ol qońsılas emes, sol sebepli onı isletip bolmaydı.
2. Ishki ıdıraw Processga tayınlanǵan yad blokı úlkenlew. Yaddıń bir bólegi paydalanilmay qaladı, sebebi ol basqa process tárepinen isletilmaydi.
Barlıq bos yadlardı bir úlken blokda jaylastırıw ushın sırtqı ıdırawdı qısıw yamasa yad quramın aralastırıw arqalı kemeytiw múmkin. Qısılıwdı ámelge asırıw ushın kóshiriw dinamikalıq bolıwı kerek.
Peyjing. Peyjing texnikası járdeminde sırtqı ıdırawdıń aldın aladı. Peyjing - bul fizikalıq yad betler dep atalatuǵın birdey ólshem degi bloklarǵa bólingen texnika bolıp tabıladı (kólemi 12 bayttan 8192 baytǵa shekem). Process orınlanıwı kerek bolǵanda, onıń tiyisli betleri qálegen ámeldegi yad ramkalarına juklenedi. Processtiń logikalıq mánzil maydanı qońsılas bolmawi múmkin hám bos yad ramkası ámeldegi bolǵanda processga fizikalıq yad ajratıladı. Operatsion sistema barlıq bos freymlarni gúzetip baradı. Operatsion sistema ólshemi n bet bolǵan programmanı jumısqa túsiriw ushın n ta bos freymga mútajlik sezedi. Protsessor tárepinen jaratılǵan mánzil tómendegine bólinedi.
Bet nomeri (p) -- bet nomeri fizikalıq yad daǵı hár bir bettiń tiykarǵı adresin óz ishine alǵan bet kestesiniń indeksi retinde isletiledi.
Bet ofset (d) -- bet ofseti fizikalıq yad adresin anıqlaw ushın tiykarǵı mánzil menen birlestiriledi.
Segmentatsiya - bul yadtı logikalıq bólimlerge ajıratıw usılı bolıp, ol jaǵdayda hár bir bólim tiyisli maǵlıwmatlar toparın ańlatadı. Mısalı, hár bir process ushın maǵlıwmatlar segmentleri yamasa kod segmenti, operatsion sistema ushın maǵlıwmatlar segmenti hám basqalar. Segmentatsiyani peyjing járdeminde yamasa isletmesten ámelge asırıw múmkin. Peyjingdan ayrıqsha bolıp esaplanıw, segmentler túrli ólshemlerge iye hám usınıń menen ishki ıdırawdı joq etedi. Sırtqı ıdıraw ele da ámeldegi, biraq kemrek dárejede.
|
| |
Process jaǵdayları hám ótiwler

|
Process jaǵdayları hám ótiwler
|
bet | 24/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....Process jaǵdayları hám ótiwler. Operatsion sistemalarda processlerdi basqarıwdıń negizinde process jaǵdayları hám olardıń ótiwleri haqqındaǵı tiykarǵı túsinik jatadı. Processler hár túrlı shtatlarda ámeldegi bolıwı múmkin, olardıń hár biri óz turmıs aylanıwınıń bólek basqıshın ańlatadı jáne bul jaǵdaylar ortasındaǵı úzliksiz ótiw resurslardan nátiyjeli paydalanıw hám wazıypalardı joybarlaw ushın júdá zárúrli bolıp tabıladı. Baslanǵısh process jaǵdaylarına tómendegiler kiredi: Jańa (process jaratılǵan, lekin sistemaǵa ele kiritilmegen), Tayın (process protsessorga tayınlanıwın kútip atır), Islep atirǵan (protsessor házirde process atqarılıp atır), kútilip atır (process kirisiw/chiqarish tamamlanishi yamasa resurs ámeldegi bolıwı sıyaqlı hádiyseni kútip atır) hám Tamamlanılǵan (process orınlanıwı pıtken). Bul jaǵdaylar ortasındaǵı ótiwler sistema hádiyseleri, paydalanıwshı háreketleri hám operatsion sistemanıń processni joybarlawtiruvchisi tárepinen qabıl etilgen qararlar kombinatsiyası menen ámelge asıriladı. Mısalı, protsessor oǵan protsessor waqtın ajratganda, process Tayın jaǵdaydan Islep atirǵan jaǵdayǵa yamasa protsessordan waz keshiwdi talap etetuǵın kirgiziw-shıǵarıw operatsiyasına dus kelip Islep atirǵan jaǵdaydan Kútiw jaǵdayına ótiwi múmkin.
Process jaǵdayları hám olardıń ótiwleri quramalılıǵın túsiniw processlerdi joybarlaw, resursların bólistiriw hám wazıypalardı basqarıw ushın nátiyjeli algoritmlar hám siyasatlardı islep shıǵıw ushın zárúr bolıp tabıladı. Processler aǵımın túrli jaǵdaylar arqalı ıqtıyatlılıq menen basqargan halda, operatsion sistemalar sistema jumıs iskerligin optimallashtirishi, ádalattı támiyinlewi hám quramalı, kóp processli ortalıqta júzege keliwi múmkin bolǵan shiǵıp bolmaytuǵın kórinisler hám basqa parallellik máseleleriniń aldın alıwı múmkin.
Processti joybarlaw algoritmlerı. Processni joybarlaw operatsion sistema dizaynining tiykarǵı tárepi bolıp, sistemada isleytuǵın túrli processlerge CPU waqtın bólistiriw ushın juwapker bolıp tabıladı. Processni joybarlaw algoritmlarınıń maqseti process ústinligi, resurslar talapları hám real waqıt sheklewleri sıyaqlı faktorlardı esapqa alǵan halda sistema jumıs iskerligin optimallastırıw, ádalattı támiyinlew hám ashlıqtıń aldın aldılarr. Zamanagóy operatsion sistemalar tárepinen qollanılatuǵın bir neshe processni joybarlaw algoritmları ámeldegi bolıp, olardıń hár biri óziniń kúshli hám ayriqsha táreplerine iye.
|
| |
Dinamikalıq júklew - I bab. Operatsion sistemalar 4

|
I bab. Operatsion sistemalar 4
|
bet | 20/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1.... Dinamikalıq júklew. Dinamikalıq júklewde programmanıń tártibi programma tárepinen shaqırilmaguncha júklenbeydi. Barlıq tártipler diskta qayta jaylanatuǵın júk formatında saqlanadı. Tiykarǵı programma yadqa juklenedi hám atqarıladı. Basqa tártip usılları yamasa modulları soraw boyınsha juklenedi. Dinamikalıq júklew estelik maydanınan jaqsılaw paydalanıw imkaniyatın beredi hám paydalanilmagan tártipler hesh qashan júklenbeydi.
Dinamikalıq jalǵanıw. Baylanısıw - bul hár qıylı kod hám maǵlıwmatlar modulların yadqa júkleniwi hám orınlawǵa bolatuǵın bolǵan atqarılatuǵın faylǵa jıynaw hám birlestiriw procesi. Operatsion sistema sistema dárejesindegi kitapxanalardı programma menen bólewi múmkin. Júklew waqtında kitapxanalardı birlestirgende, baylanısıw statikalıq baylanısıw dep ataladı jáne bul baylanısıw atqarılıw waqtında ámelge asırılsa, ol dinamikalıq baylanısıw dep ataladı. Statikalıq baylanısıwda kitapxanalar kompilyatsiya waqtında baylanısadı, sol sebepli programma kodınıń kólemi úlkenlesedi. Holbuki, dinamikalıq baylanısqan kitapxanalarda atqarılıw waqtında baylanısqan, sol sebepli programma kodınıń kólemi kishilew bolıp qaladı.
Almastırıw (Swapping) - bul processni waqtınsha tiykarǵı yaddan rezerv dúkanǵa almastırıw hám odan keyin dawam etiw ushın yadqa qaytarıw múmkin bolǵan mexanizm bolıp tabıladı. Rezerv dúkanı ádetde qattı disk yamasa basqa hár qanday ekinshi dárejeli yad bolıp, oǵan kirisiw tezligi hám barlıq paydalanıwshılar ushın barlıq yad suwretleriniń nusqaların jaylastırıw ushın etarlicha úlken. Ol bul yad suwretlerine tuwrıdan-tuwrı kirisiwdi támiyinlewge ılayıq bolıwı kerek. Almastırıwdıń tiykarǵı waqıt sarplaytuǵın bólegi uzatıw waqtı bolıp tabıladı. Ulıwma uzatıw waqtı almastırılǵan yad muǵdarına tuwrıdan-tuwrı proportsional bolıp tabıladı. Oyda sawlelendiriw qilaylik, paydalanıwshı procesi 100 KB kólemge iye hám rezerv dúkanı sekundına 1 MB uzatıw tezligine iye standart qattı disk bolıp tabıladı. 100 K processtiń yadqa yamasa yaddan haqıyqıy uzatılıwı sekundta
100 KB / 1000 KB = 1/10 sekund = 100 millisekundni aladı.
|
| |
I bab. Operatsion sistemalar 4 - bet 13

|
I bab. Operatsion sistemalar 4
|
bet | 13/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....i OS: Apple tárepinen islep shıǵılǵan mobil OS bolıp, tek iPhone hám iPad qurılmalarında isletiledi. Operatsion sistemalar kompyuterlerdiń nátiyjeli islewin támiyinleydi hám paydalanıwshılarǵa qolaylıq jaratadı.
5-su`wret
Hár bir OT óziniń arnawlı qásiyetleri hám múmkinshiliklerine iye bolıp, túrli mútajliklerge sáykes keledi. IOS — bul Apple Inc. tárepinen islep shıǵılǵan hám tek Apple qurılmalarında, atap aytqanda iPhone, iPad hám iPod Touch'da isletiletuǵın mobil operatsion sistema. iOS dúnyadaǵı eń ataqlı mobil operatsion sistemalardan biri bolıp, óziniń ápiwayılıǵı, qawipsizligi hám intuitiv paydalanıwshı interfeysi menen belgili.
iOS operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri:
1. Paydalanıwshı interfeysi: iOS óziniń qolay hám intuitiv paydalanıwshı interfeysi menen ajralıp turadı. Bul sistemada qosımshalar tarmaǵı, ańsat basqarılatuǵın sazlamalar hám maslasıwshı basqarıw elementleri bar.
2. Apple ekotizimi menen integraciya: iOS Apple'ning basqa ónimleri hám xızmetlerin menen jetilisken integraciyaǵa iye. Bul, mısal ushın, Mac kompyuterleri, Apple Watch, Apple Tv, iCloud, Apple Music hám basqa xızmetler menen birgelikte islewdi óz ishine aladı.
3. Joqarı qawipsizlik: iOS kúshli qawipsizlik ilajları menen ataqlı. Bul atap aytqanda, App Store'dan júklep alınǵan qosımshalar ushın qatań qadaǵalaw, shifrlanǵan maǵlıwmatlar, Touch ID hám Face ID sıyaqlı biometrik autentifikatsiya usılları kiredi.
4. Kóp wazıypalılıq: iOS kóp wazıypalilikni qollap -quwatlaydı, bul bir waqtıniń ózinde bir neshe qosımshalardı isletiw imkaniyatın beredi. Split view hám Slide Over sıyaqlı funksiyalar iPad'larda kóbirek isletiledi.
5. Nátiyjeli energiya basqarıwi: iOS qurılmalarınıń batareyasın nátiyjeli isletiw ushın optimallastırılgan, bul uzaǵıraq paydalanıw múddetin támiyinleydi.
6. Joqarı dárejedegi qosımshalar hám oyınlar: iOS ushın islep shıǵılǵan qosımshalar hám oyınlar kóbinese joqarı sapa hám optimallastırılgan islew menen ajralıp turadı. App Store'da millionlap qosımshalar bar.
7. Regulyar jańalanishlar: Apple iOS ushın úzliksiz túrde qawipsizlik jańalanishlari hám jańa funksiyalardı usınıs etedi. Bul jańalanishlar ádetde barlıq qollap -quwatlanatuǵın qurılmalarǵa bir waqıtta jetip baradı.
|
| |
III bo'lim - Energiya tejash muammolarni hal qilishda mavzuga yondashuv usullari…

|
Energiya tejash muammolarni hal qilishda mavzuga yondashuv usullari…
|
bet | 17/23 | Sana | 24.09.2024 | Hajmi | 9,79 Mb. | | #272137 |
III bo'lim .
YENGIL SANOAT KORXONALARIDA ELEKTR ENERGIYA KO'RSATMALARINI VA ELEKTR ENERGIYANI TEJASHNING ASOSIY YO'NALISHLARI,
3.1. Umumiy qoidalar
Fosforni elektrotermik usulda uzluksiz ruda-termik pechlarda ishlab chiqarish sanoatdagi elektr quvvatini talab qiladigan jarayonlardan biridir. Zamonaviy fosfor zavodlarida elektr pech agregatlarining o‘rnatilgan quvvati yuzlab MVA ni tashkil etadi, mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan fosfor pechlarining birlik quvvati esa 72 MVA ga yetdi.
Fosfor ishlab chiqarishning texnologik jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat: zaryadni tayyorlash va uni pechga yuklash; elektr pechlarida fosfor ishlab chiqarish, o'z-o'zidan parchalanadigan elektrodlarni ishlab chiqarish va ulardan foydalanish; o'choq gazlarini elektr cho'ktirgichlarda tozalash, o'choq gazlaridan fosforni kondensatsiya qilish; o'choq gazini tashish; cüruf va ferrofosforni chiqarish.
1 tonna uchun elektr energiyasi iste'moli. fosfor 15,5 dan 16,5 ming kVt soatgacha, ba'zi hollarda undan ham yuqori. Fosforning umumiy qiymatida elektr energiyasining ulushi 30% dan oshadi. Energiyani tejash vazifasining muhimligini hisobga olgan holda, sanoat uchun asosiy ob'ekt sifatida qabul qilingan Jambul "Ximprom" ishlab chiqarish birlashmasi misolida elektr energiyasi ko'rsatkichlarini baholash usuli berilgan (xom ashyodan). mineral o'g'itlar ko'rinishidagi yakuniy mahsulotlar uchun materiallar) fosfor ishlab chiqarish;
“Ximprom” uyushmasi fosfor, fosfor kislotasi va diamofos monokalsiy fosfat ishlab chiqaruvchi korxonalar majmuasidir (31-rasmga qarang). Shaklda energiya ko'rsatkichlarini tahlil qilish va hisoblashda hisobga olinishi kerak bo'lgan ishlab chiqarish bo'lmagan ulanishlar ko'rinadi.
Bunday ishlab chiqarish birlashmalarining energiya ko'rsatkichlarini hisoblashni soddalashtirish va unifikatsiya qilish uchun ishlab chiqarish ob'ektlarining energiya ko'rsatkichlarini funktsional aloqalarni hisobga olgan holda umumlashtirish usuli taklif etiladi .
Hisob-kitoblar ko'plab o'zgaruvchilarning murakkab funktsiyasi bo'lgan URE ning o'ziga xos energiya iste'moli ko'rsatkichlariga asoslanadi.
|
| |
Processni jaratıw hám tamamlaw (processni jaratıw)

|
Processni jaratıw hám tamamlaw (processni jaratıw)
|
bet | 23/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....Processni jaratıw hám tamamlaw (processni jaratıw). Operatsion sistemada jańa processni jaratıw esaplaw wazıypaların dinamikalıq túrde keńeytiw imkaniyatın beretuǵın fundamental operatsiya esaplanadı. Paydalanıwshı yamasa programma jańa processni baslaǵanda, operatsion sistema jańa processtiń orınlanıwın ańsatlastırıw ushın yad, protsessor waqtı, sistema faylları hám sırtqı qurılmalarǵa kirisiw sıyaqlı zárúr resursların ajratadı. Bul processni jaratıw kóbinese sistema shaqırıwları arqalı ámelge asıriladı, bul bolsa qosımshalarǵa kerek bolǵanda qosımsha esaplaw mısalların jaratıw ushın operatsion sistemanıń processlerdi basqarıw múmkinshiliklerinen paydalanıw imkaniyatın beredi.
Forking hám miyraslar. Processni jaratıwdıń keń tarqalǵan usıllarınan biri "Forking " sisteması shaqırıwınan paydalanıw bolıp tabıladı, bul ata-ana procesine birdey bala procesin jaratılıwma múmkinshilik beredi. Bala procesi ata-ana mánzil maydanınıń nusqasın, sonday-aq onıń kodı, maǵlıwmatları hám stekini miyraslar etip aladı, bul bolsa ulıwma resurslarǵa kirisiwdi saqlap qalǵan halda ǵárezsiz túrde orınlawdı dawam ettiriw imkaniyatın beredi. Bul vilkalar mexanizmi Unix-ga tiykarlanǵan sistemalarda keń qollanıladı hám processlerdi basqarıwdıń zárúrli strukturalıq bólegi bolıp, jumıs júklerin bólistiriw hám wazıypalardı parallel túrde orınlaw imkaniyatın beredi.
Procesti tamamlaw. Processni tamamlaw sistema resurslarini basqarıwda birdey dárejede zárúrli bolıp tabıladı. Processler qálegen túrde, mısalı, programma óz orınlanıwın tamamlaǵannan keyin yamasa qáte yamasa paydalanıwshı aralasıwı nátiyjesinde qálegen túrde tamamlanılıwı múmkin. Operatsion sistema processga ajıratılǵan resursların, atap aytqanda yadtı, protsessor waqtın hám hár qanday ashıq fayllardı yamasa tarmaq jalǵanıwların qaytarıp alıw arqalı processni tamamlaw menen shuǵıllanadı. Bul processni tamamlaw sistema resurslarınan nátiyjeli paydalanıwdı hám sistema turaqlılıǵındı saqlawdı támiyinleydi, tastap qoyılǵan yamasa etim processlerdiń toplanıwına jol qoymaydı.
|
| |
Ishlab chiqarishning umumiy elektr quvvatini baholash

|
Ishlab chiqarishning umumiy elektr quvvatini baholash
|
bet | 19/23 | Sana | 24.09.2024 | Hajmi | 9,79 Mb. | | #272137 |
3.3. Ishlab chiqarishning umumiy elektr quvvatini baholash.
Xalq xo‘jaligi, xususan, to‘liq ishlab chiqarish tsikliga ega bo‘lgan ishlab chiqarish birlashmasi uchun energiya tejash zahiralariga xom ashyo va yarim tayyor mahsulotlarning noishlab chiqarish xarajatlarini, shuningdek, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirishni kiritish juda muhimdir. tayyor mahsulotlarning iste'mol sohasidagi o'ziga xos ko'rsatkichlari.
Bu maqsad har bir ishlab chiqarish mahsulotining umumiy elektr quvvatini baholash orqali amalga oshiriladi.
Yakuniy mahsulotning umumiy elektr quvvatini ko'rib chiqaylik: (fosfor) fosfor kislotasi, diannofos va monokalsiy fosfat.
Mos ravishda umumiy elektr quvvati [8]
bu yerda m - tayyor mahsulot ishlab chiqarish uchun korxonaga yetkazib beriladigan xom ashyo, materiallar, yarim tayyor mahsulotlar turlari soni;
D i - ishlab chiqarish uchun o'ziga xos energiya sarfi - yakuniy mahsulot ishlab chiqarishda ishtirok etadigan ishlab chiqarish"
D zi yakuniy mahsulot birligiga th oraliq mahsulotning solishtirma sarfi;
e - urish. elektr iste'moli uz. yakuniy mahsulot ishlab chiqaruvchi korxonada.
Ipak tolasining umumiy elektr quvvati:
kVt / soat
Diamofosning to'liq elektr quvvati
Monokalsiy fosfatning umumiy elektr quvvati
3.4. Murakkab fosfor ishlab chiqarishning tabaqalashtirilgan elektr balansini hisoblash algoritmi.
ob'ektlari bo'yicha farqlanadigan elektr balansini hisoblash va optimallashtirishdir . Ushbu maqsadlar uchun elektr balansi algoritmi ishlab chiqarishning ayrim turlarining elektr energiyasi ko'rsatkichlarining o'zgarishi qonuniyatlarini, energiya va xom ashyoning samarasiz xarajatlarini kamaytirishni hisobga olgan holda qayta ishlangan mahsulotlar iste'molini kamaytirish yo'llarini aks ettirishi kerak.
Quyida "Ximprom" DPO elektr balansining algoritmi keltirilgan bo'lib, u xom ashyoning o'ziga xos ko'rsatkichlarini, yakuniy mahsulot ishlab chiqarishda ishtirok etadigan barcha turdagi komponentlarni o'z ichiga oladi.
bu erda F, K, D, M - mos ravishda ishlab chiqarilgan fosfor, fosfor kislotasi, diamofos va monokalsiy fosfat miqdori;
W np - yordamchi va boshqa davrlar uchun elektr energiyasi xarajatlari:
Elektr ta'minoti tarmoqlarida W nc yo'qotishlar;
g g - mos ravishda elektr va materiallarning o'ziga xos ko'rsatkichlari.
|
| |
Kod jazıw ushın programmalastırıw tilleri

|
Kod jazıw ushın programmalastırıw tilleri
|
bet | 15/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....Kod jazıw ushın programmalastırıw tilleri:
- Joqarı dárejeli tiller: Python, Java, C++, JavaScript, Ruby, hám basqalar. Bul tiller insanlar ushın ańsat túsinikli bolıp, kóbirek abstrakciya dárejesine iye.
- Tómen dárejeli tiller: Assembly, C. Bul tiller kompyuter arxitekturası menen kóbirek baylanıslı hám mashina kodına jaqın.
- veb programmalastırıw tilleri: HTML, CSS, JavaScript, PHP. Bul tiller veb -betler jaratıw hám olardı dizayn qılıw ushın isletiledi.
Kod programmalastırıwdıń oraylıq elementi bolıp, ol kompyuterler hám basqa elektron qurılmalar ushın kórsetpelerdi anıq hám túsinikli formada usınıs etedi. Kod jazıw ushın programmistler arnawlı programmalastırıw tillerin hám quralların isletip, hár qıylı mashqalalardi sheshiw ushın programmalar jaratadılar.
2. Maǵlıwmatlar: Process óziniń menshikli maǵlıwmatlarına iye boladı, bul maǵlıwmatlar programma tárepinen isletiledi hám modifikatsiya etiledi. Maǵlıwmatlar (Data) — bul nomerler, tekstler, súwretler, dawıslar hám basqa túrdegi faktlar hám kórsetkishler bolıp, olar kompyuterler tárepinen saqlanıwı, qayta isleniwi hám uzatılıwı múmkin. Maǵlıwmatlar túrli sırtqı kórinislerde bolıwı múmkin hám olar hár qıylı dereklerden alınıwı múmkin. Maǵlıwmatlar kóbinese programmalar hám sistemalar tárepinen qararlar qabıllaw hám analizler ótkeriw ushın isletiledi.
Maǵlıwmatlar túrleri:
1. Strukturalanǵan maǵlıwmatlar (Structured Data): Bul maǵlıwmatlar aldınan belgilengen formatda hám tártipte saqlanadı, mısalı, maǵlıwmatlar bazalarında kesteler formasında. Mısallar: klientler dizimi, ónim inventarlari.
- Cifrlı maǵlıwmatlar: Integer, float, double sıyaqlı cifrlı bahalar.
- Tekstli maǵlıwmatlar**: Tırtıq, varchar, text sıyaqlı tekst bahalar.
2. Strukturalanbaǵan maǵlıwmatlar (Unstructured Data): Bul maǵlıwmatlar aldınan belgilengen formatqa iye emes hám olar quramalılaw bolıwı múmkin, mısalı, tekst hújjetleri, e-pochtalar, audio hám video fayllar.
- Tekstli hújjetler: Word hújjetleri, elektron pochta xabarları.
- Multimedia fayllar: Súwret, audio, video.
3. Yarım strukturalanǵan maǵlıwmatlar (Semi-structured Data): Bul maǵlıwmatlar strukturalanǵan hám strukturalanbaǵan maǵlıwmatlar arasında bolıp, olarda birpara formatlaw hám tártip ámeldegi, mısalı, XML yamasa JSON faylları.
|
| |
Android operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri

|
Android operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri
|
bet | 12/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....Android operatsion sistemasınıń tiykarǵı qásiyetleri:
1. Ashıq kodli: Android ashıq kodlı bolıp, bul onıń derek kodın kóriw, ózgertiw hám tarqatıw múmkinligin ańlatadı. Bul islep shıǵıwshılarǵa hám óndiriwshilerge sistemanı óz mútajliklerine maslastırıw imkaniyatın beredi.
2. Maslasıwshanlıq hám sazlaw múmkinshilikleri: Android paydalanıwshılarǵa hám óndiriwshilerge paydalanıwshı interfeysin hám sistema funksiyaların keń sheńberde sazlaw múmkinshiligin beredi.
3. Google xızmetlerin integraciyasi: Android Google xızmetlerin menen, mısalı, Google Play, Google Drive, Google Photos, Google Maps hám basqalar menen tereń integraciyalasqan.
4. Keń programmalıq támiynat ekotizimi: Google Play dúkanı arqalı millionlap qosımshalar hám oyınlardı júklep alıw múmkin. Bul Android platformasining tiykarǵı abzallıqlarınan biri bolıp tabıladı.
5. Kóp wazıypalılıq: Android bir waqtıniń ózinde bir neshe qosımshalardı isletiw hám olar arasında ańsat almaslaw imkaniyatın beredi.
6. Jańalanıwlar: Google úzliksiz túrde Android operatsion sistemasına qawipsizlik hám funksional jańalanishlar shıǵaradı. Sonıń menen birge, óndiriwshiler óz qurılmalarına arnawlı jańalanishlarni shıǵarıwı múmkin.
7. Keń qurılma járdemi: Android kóplegen túrli óndiriwshiler tárepinen islep shıǵarılǵan keń túrdegi qurılmalarda isletiledi, atap aytqanda, Samsung, Huawei, Xiaomi, OnePlus hám basqalar.
Androidning qollanılıw tarawları:
- Smartfonlar hám planshetlar: Android operatsion sisteması tiykarlanıp smartfonlar hám planshetler ushın mólsherlengen bolıp, eń ataqlı mobil operatsion sistema bolıp tabıladı.
- Smart saatlar: Wear OS Androidning smart saatlar ushın arnawlı islep shıǵılǵan versiyası bolıp tabıladı.
- Televizorlar: Android Tv platformasi smart televizorlar ushın mólsherlengen.
- Avtomobiller: Android Auto avtomobiller ushın infotainment sistemalarında isletiledi.
- IoT hám basqa qurılmala: Android Things platformasi IoT qurılmalar ushın mólsherlengen.
Androidning keń kólemli qollanılıwı hám maslasıwshılıǵı onı dúnya boylap óndiriwshiler hám paydalanıwshılar arasında júdá ataqlı etdi. Onıń ashıq kodlı tábiyaatı hám Google xızmetlerin menen integraciyası onı mobil hám basqa smart qurılmalar ushın kúshli hám qızıqlı platforma retinde belgileydi.
|
| |
Mavzu: Assembler tili operatorlari va ularni qo’llash

|
Mavzu: Assembler tili operatorlari va ularni qo’llash
|
bet | 1/7 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 93,54 Kb. | | #253351 |
Bog'liq Kompyuterni Tashkil etish Imomov Amirsaid Mavzu:Assembler tili operatorlari va ularni qo’llash Imomov Amirsaid Reja: Assembler tili. - Assembler so'zi ingliz tilidan olingan bo'lib, yig'uvchi, jamlovchi ma'nolarini anglatadi. Assemblerda yoziladigan dasturlar hamma dasturlash tlllarida bo'lgani kabi, oddly matn sifatida matn muharirlari orqall yoziladi. Assembler berilgan matndagi assembler buyruqlarini mashina buyruqlariga o'giradi.
Bu til quyi darajali til deb atalishining sababi shundaki, assembler tili mashina tiliga juda yaqin ko'rinishga ega. Undagi har bir vazifa, topshlriq, amal yoki buyruq aniq bir mashina darajasidagi buyruqqa to'g'ri keladi, ya'ni assemblerdagi har bir buyruq mos ravishda o'z yagona mashina kodiga ega - Bu til quyi darajali til deb atalishining sababi shundaki, assembler tili mashina tiliga juda yaqin ko'rinishga ega. Undagi har bir vazifa, topshlriq, amal yoki buyruq aniq bir mashina darajasidagi buyruqqa to'g'ri keladi, ya'ni assemblerdagi har bir buyruq mos ravishda o'z yagona mashina kodiga ega
Assemblerda tuziladigan dasturlar mikroprotsessor imkoniyati va resurslarini to‘liq hisobga olgan holda amalga oshiriladi, masalan, 16-bit, 32-bit va hk. Dasturlarni assemblerlash va bog‘lanish muharrirlari yordamida exe-faylga yig‘ish uchun turli kompilyatorlar ishlab chiqilgan. Masalan: - Assemblerda tuziladigan dasturlar mikroprotsessor imkoniyati va resurslarini to‘liq hisobga olgan holda amalga oshiriladi, masalan, 16-bit, 32-bit va hk. Dasturlarni assemblerlash va bog‘lanish muharrirlari yordamida exe-faylga yig‘ish uchun turli kompilyatorlar ishlab chiqilgan. Masalan:
(Macro Assembler) - Microsoft firmasining paketi. DOS bilan bir vaqtda Windows 9x/NT uchun assembler dasturlarini kompilyatsilashda ishlatiladi. Yangi versiyasi paketi MASM32 deb nomlanadi; - (Macro Assembler) - Microsoft firmasining paketi. DOS bilan bir vaqtda Windows 9x/NT uchun assembler dasturlarini kompilyatsilashda ishlatiladi. Yangi versiyasi paketi MASM32 deb nomlanadi;
|
| |
Nókis filialí Telekommunikaci

|
Nókis filialí Telekommunikaci
|
Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 196,5 Kb. | | #137274 |
Bog'liq 8 lab
ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASI SANLÍ TEXNOLOGIYALAR MINISTRLIGI
MUXAMMED AL-XOREZMIY ATINDAǴÍ
TASHKENT INFORMACIYALÍQ TEXNOLOGIYALARÍ UNIVERSITETI
NÓKIS FILIALÍ
Telekommunikaciya texnologiyaları hám kásiplik tálim fakulteti “Informacıyalıq qáwipsizlik” bag‘darı studenti
Duysenbaeva Dilfuzanın`
8-Laboratorıya jumısı
“Kompyuter tarmaqları” páninen
ORINLADI: _______________________ D.Duysenbaeva
QABILLADI: _______________________ Sh.Abdiganiev
Nòkis-2023
8-LABORATORIYALÍQ JUMÍS
CISCO PACKET TRACER DASTURINDE PORT
QȦWIPSIZLIGIN TȦMIYNLEW
Jumıstıń maqseti
Bul laboratoriya jumisiniń maqseti:
- Port security protokolin sazlaw boyınsha kónikpelerge iye boliw.
Natijemiz shiqti.
|
| |
Islew konteksti - I bab. Operatsion sistemalar 4

|
I bab. Operatsion sistemalar 4
|
bet | 17/27 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 178,7 Kb. | | #243978 |
Bog'liq Piyshenbaev Ilham Kurs jumisi 3k1....3. Islew konteksti: Process islew kontekstine iye bolıp, ol processtiń CPUdagi jaǵdayın, registrlarni hám basqa kerekli resursların óz ishine aladı.
4. Jıynaw (heap): Process dinamikalıq yaddan paydalanadı jáne bul yad jıynaw maydanında jaylasadı.
5. Stack: Process stack maydanına iye bolıp, ol funksiyalardı shaqırıw hám jergilikli ózgeriwshilerdi saqlaw ushın isletiledi.
Programma. Programmanıń ózi process emes. Bul programma bayanatınan shólkemlesken statikalıq ob'ekt, process bolsa dinamikalıq ob'ekt bolıp tabıladı. Programma protsessor tárepinen orınlanıwı kerek bolǵan kórsetpelerdi óz ishine aladı. Programma tiykarǵı yadta bir orından jay iyeleydi hám ol erda qalıwda dawam etedi. Programma óz-ózinen hesh qanday háreketti atqarmaydı.
2.2. Operatsion sistemalarda procesler jaǵdayı
Process jaǵdayları. Process orınlanǵanda, ol jaǵdaydı ózgertiredi. Processtiń jaǵdayı processtiń ámeldegi iskerligi retinde anıqlanadı. Process bir waqtıniń ózinde tómendegi besew jaǵdaydan birine ıyelewi múmkin.
Processler jaǵdayları:
1. Jaratılǵan (New): Process jaratıw processinde bolǵanda bul jaǵdayda boladı.
2. Aktiv (Running): Process CPUda atqarılıp atırǵan jaǵdayda boladı.
3. Kútiw (Waiting): Process qandayda bir hádiyseni kutayotgan bolǵanda, mısalı, kirgiziw-shıǵarıw operatsiyasın.
4. Tayın (Ready): Process atqarılıw ushın tayın, lekin házirgi waqıtta CPU bánt bolǵan jaǵday.
5. Tamamlaw (Terminated): Process orınlanıwı tawsılǵan jaǵday.
Processlerdi basqarıw:
- Jaratıw hám tamamlaw: Processler ádetde 'fork () ' yamasa 'createprocess () ' sıyaqlı sistema shaqiriqleri arqalı jaratıladı hám 'exit () ' yamasa 'terminateprocess () ' arqalı tamamlanıladı.
- Joybarlaw (Scheduling): Operatsion sistema CPU waqtın processler arasında bóliwleydi. Joybarlaw algoritmları hár qıylı bolıwı múmkin, atap aytqanda, birinshi kelgen birinshi xizmet kórsetiw (FCFS), eń qısqa jumıs birinshi (SJF), hám kóp dárejeli gezek joybarlaw (Multilevel Queue Scheduling).
- Sinxronizatsiya hám óz-ara baylanıslılıq: Processler bir-biriniń jumisına tásir etiwi múmkin hám olar ortasında sinxronizatsiya zárúr bolıwı múmkin. Bul semaforlar, monıtorlar yamasa yad blokirovkasi (mutex) sıyaqlı mexanizmler arqalı ámelge asıriladı.
|
| |
Havo 
o‘tkazuv- - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

308
Hozirgi paytda «Стрелка», «Газон», «Дорожная», «Олим
пийская», «Ока» kabi yarim sherst materiallardan keng foydalaa-
niladi.
Sun’iy charm. Avtomobilsozlikda qoplama material sifatida
eng ko‘p ishlatiladigan materiallardan biri sun’iy charmdir. Sun’iy
charm avtomobillarning yostiqchalarini, o‘rindiq suyanchiqlarini,
salon shiftini, yon panellarni va boshqa detallarni qoplashda ishla-
tiladi.
Avtomobilsozlikda ishlatiladigan sun’iy charm yuzasiga poli-
vinilxlorid qoplangan to‘qima asosdan iborat. To‘qima asos sifatida
tabiiy (paxta), sintetik (poliamid va poliefir), sun’iy yoki aralash
tolalardan foydalaniladi.
Avtomobilsozlikda ishlatiladigan sun’iy charmlar, asosan, uch
turda ishlab chiqariladi: gazlama asosidagi viniliskoja – BO–T;
trikotaj asosdagi viniliskoja – BO–TP; asosi gazlama bo‘lmagan
viniliskoja – BO–HT.
Sun’iy charmni minus 40°C dan yuqori haroratlarda ishlatish
mumkin. Havo o‘tkazuvchanligi 0,02–0,35 sm
3
/(sm
2
· s).
Avtomobillarning salonlari (kabinalari) shiftini qoplash uchun
maxsus markadagi (viniliskoja – TP, viniliskoja – HT, viniliskoja –
T ИКАП) sun’iy charmlar ishlab chiqariladi.
Nazorat savollari - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

Nazorat savollari:
1. Yelimli birikmalarning afzalliklari nimalardan iborat?
2. Avtomobilsozlikda qanday turdagi yelimlardan foydalaniladi?
3. Epoksidli smolalar asosidagi yelimlar qanday maqsadlarda ishlati-
ladi?
4. Poliuretan smola asosidagi yelimlar qanday maqsadlarda ishlatila-
di?
5. Polivinilxlorid polimerlari va sopolimerlari asosidagi yelimlar haqi-
da ma’lumot bering.
6. Kauchuk asosidagi yelimlar qanday maqsadlarda ishlatiladi?
7. Qoplama materiallarning avtomobilsozlikda ishlatilishi.
8. To‘qima qoplama materiallarning afzalliklari nimalardan iborat?
9. Sun’iy teri qanday maqsadlarda ishlatiladi?
10. Avtomobil polini qoplash uchun materiallar qanday talablarga
javob berishi lozim?
316
11. Qistirma va zichlovchi materiallarning vazifasi nimalardan iborat?
12. Qistirmalar, salniklar va boshqa zichlash detallari qanday materi-
allardan tayyorlanadi?
13. Qoplama sifatida qanday materiallardan foydalaniladi?
14. Avtomobilsozlikda qanday elektroizolatsion materiallardan foyda-
laniladi?
15. Yog‘och materiallarning avtomobilsozlikda ishlatilishi haqida ga-
pirib bering.
16. Shpon, faner nima?
317
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Kodirov S. M., Nikitin S. E. Avtomobil va traktor dvigatellari. – T.:
O‘qituvchi, 1992. – 152 b.
2. Лышко Г. П. Топливо исмазочные материалы. – М.: Агропро-
миздат, 1985. – 336 с.
3. Итинская Н. И., Кузнецов Н. А. Спровочник по товливу, маслам
и техническим жидкостям. – М.: Колос, 1982.
4. Итинская Н. И., Кузнецов Н. А. Автотракторные эксплуатаци-
онныематериалы. – М.: Агропромиздат, 1987. – 271 с.
5. Павлов В. П., Заскапько П. П. Автомобильные эксплуатацион-
ные материалы. – М.: Транспорт, 1982. —205 с
6. Химики – автолюбителям: Справ, изд. / Б. Б. Бобович, Г. В.
Бровак, Б. М. Бунаковидр. – П.: Химия, 1989. – 320 с.
7. Карбонович И. И. Экономия автомобильного топлива: Опыт и
проблемы. – М.: Транспорт, 1992. – 145 с.
8. Кац A. M. Окраска автомобилей на автотранспортных и авто-
ремонтных предприятиях. – М : Транспорт, 1986, – 112 с.
|
Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari

Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari
Download
5,25 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/87
Sana
29.11.2023
Hajmi
5,25 Mb.
#107440
Download
5,25 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari
Download
5,25 Mb.
Matnni ko'rish
Poliuretan smola asosidagi yelimlar

|
Poliuretan smola asosidagi yelimlarBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isPoliuretan smola asosidagi yelimlar. Poliuretan smola asosi-
dagi yelimlarning adgezion xususiyati yaxshi bo‘lib, xona harorati-
da va qaynoq holda ishlatish mumkin. Yelim tayyorlashda poliefir
va poliizotsianatlarning gidroksidlaridan foydalaniladi. Poliure-
tan smoialar asosidagi yelimlar metall va metallmas materiallarni
yelimlashda ishlatiladi. Hosil qilingan birikmalar quyidagi xususi-
yatlarga ega bo‘ladi: neft mahsulotlari ta’siriga chidamli, titrash va
zarb ta’siriga mustahkamligi yuqori, haroratning tezlik bilan o‘zga-
rishiga chidamli.
Poliuretan smola asosidagi yelimlar Вилад 11К–1, Вилад 13–
2M, ГПК 24–11, КЛМ–1, РУ–2, ВК–5, ВК–11 kabi markalarda
ishlab chiqariladi. Bu yelimlar asosida hosil qilingan birikmalar-
ning siljishdagi mustahkamligi 3–20 MPa oralig‘ida bo‘ladi. Ularni
minus 60 dan 200°C gacha ishlatish mumkin. Yelimlarni 6 oygacha
(ba’zi bir markalari 12 oygacha) muddatda saqlash mumkin.
Poliefirakrilatli yelimlar. Poliefirakrilatli yelimlar (masalan,
siakrin)ning yopishtirish xossalari juda yuqori bo‘lib, u bilan istal-
gan materialni biriktirish mumkin. Xona haroratida bir daqiqada
qotadi. Uning suvga chidamliligi past bo‘lganligidan kam ish-
latiladi. Fenolkauchuk asosida olingan, qaynoq holda qotadigan
yelimlarni yopishtirish xossalari yaxshi. 130–200°C haroratda va
0,5–1,2 MPa (5–12 kgk/sm
2
) bosim ostida 1–4 soat mobaynida
qotadi. Xona haroratida 24 soat, qizdirilganida esa 4 soat mobayni-
da qotadigan poliuretan asosida tayyorlangan yelimlar zaharliligi
tufayli kam ishlatiladi.
Polivinilxlorid polimerlari va sopolimerlari asosidagi yelim-
lar. Polivinilxlorid organik erituvchilarda yomon eriydi, shuning
uchun ular plastizol deb ataluvchi plastifikatordagi pastasimon
dispersiya ko‘rinishida ishlatiladi. Plastizol tarkibida polivinil-
xloriddan tashqari stabilizatorlar, to‘ldirgichlar, pigmentlar, adgezi-
on qo‘shilmalar va boshqa moddalar bo‘ladi. Polivinilxlorid poli-
merlari va sopolimerlari asosidagi yelimlar Д–1А, Д–4А, Д–7A,
301
ГИПК–133, ПФ–1А kabi markalarda ishlab chiqariladi. Bu yelim-
lar asosida hosil qilingan birikmalarning siljishdagi mustahkamligi
1,5–10 МPа oralig‘ida bo‘ladi. Ularni minus 60°C dan 130°C gacha
ishlatish mumkin. Yelimlarni 1–3 oygacha muddatda saqlash mum-
kin. Ularni havo filtrlari qopqoqlarini quyishda, payvand choklarini
jipslashda, moy filtrlari kartonli elementlarini yelimlashda, antikor-
rozion va shovqinga qarshi himoya vositasida ishlatiladi.
Shuningdek, polivinilxlorid polimerlari va sopolimerlari asosi-
da avtomobillarni ta’mirlashda ishlatiladigan Mars, Feniks, MC–1,
РЕД–В kabi yelimlar ishlab chiqariladi. Ularni minus 40 dan 80°C
gacha haroratlarda ishlatish mumkin. Ularni saqlash muddati 3 oy-
dan 1 yilgacha. Bu yelimlardan asosan avtomobil salonlari va ka-
binalarini pardozlashda foydalaniladi.
12. 1- jadval
|
| |
Epoksidli smolalar asosidagi yelimlar

Bog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda is
Epoksidli smolalar asosidagi yelimlar. Bu yelimlar sovuqlayin
va qaynoq holda qotadigan turlarga bo‘linadi ular asosida fizika-
viy-mexanikaviy xususiyatlari juda yaxshi bo‘lgan birikmalar hosil
qilinadi. Epoksidli yelimlar asosida hosil qilingan birikmalar suv,
moy va benzin ta’siriga chidamli bo‘ladi. Avtomobillarni ta’mir-
299
lashda sovuqlayin qotadigan epoksidli yelimlardan nisbatan keng
foydalaniladi. Epoksid kompozitsiyalar 1 dan 21 gacha raqam bilan
ifodalanadigan tarkibda ishlab chiqariladi. 4, 13–16 va 19 raqamli
tarkiblarning asosini ЕД–20 smolasi, qolgan tarkiblarning asosini
esa ЕД–16 smolasi tashkil etadi. Bu epoksidli kompozitsiyalar ning
tarkibida 10 foizdan 25 foizgacha plastifikator – dibutilftalat (20
va 21 raqamli tarkiblarda mos ravishda 60 va 50 foiz) bo‘ladi. Bu
kompozitsiyalar epoksidli smolaga 10–12 foiz qotirgich qo‘shib
tayyorlanadi. Qotirgich sifatida polietilenpoliamindan foydala-
niladi. proksidli kompozitsiyalarga to‘ldirgich sifatida aluminiy
kukuiv. maydalangan sluda, grafit, cho‘yan kukuni, temir oksidi va
gaz qurumidan foydalaniladi.
Avtomobillar ishlab chiqarishda qaynoq holda qotadigan УП–5–
207 epoksidli yelimidan keng foydalaniladi. Ular eshiklarning ich ki
va tashqi panellarini, kapot va yukxona qovurg‘alarini birik tirishda
ishlatiladi. Shuningdek, epoksidli smolalar asosidagi yelimlar dan
silindrlar blokidagi, silindrlar kallagidagi, ilashish muftasi va uzat-
malar qutisi karterlaridagi, moy va suv radiatorlaridagi, yonilg‘i
bakidagi darz ketgan joylarni va teshiklarni ta’mirlashda foyda-
laniladi.
Qaynoq holda qotadigan yelimlar ishlatiladigan joyning o‘zida
90–93 foiz epoksid smolaga 7–10 foiz qotirgich qo‘shib tayyorla-
nadi. Tayyorlangan yelimni 1–2 soat ichida ishlatib yuborish zarur,
aks holda ular foydalanishga yaroqsiz bo‘lib qoladi. Yelimli birik-
malar uchun ruxsat etilgan haroratlar chegarasi 60–150°C. Xona
haroratida qotadigan yelimlar yordamida mustahkam birikma hosil
qilish uchun taxminan bir sutka kerak bo‘ladi. Biriktirilgan detallar-
ni bir-biriga bosmasa ham bo‘ladi (ularning o‘z massasi yetarli).
Birikmalarning mexanik xossalarini yaxshilash uchun qotirgich
qo‘shishdan oldin epoksid smolaga ko‘pincha to‘ldirgichlar (metall
kukunlar, grafit, maydalangan sluda, talk va boshqalar) qo‘shiladi.
Qo‘shiladigan to‘ldirgichning miqdori uzelning turi va ishlash sha-
roitiga bog‘liq. To‘ldirgichli va qotirgichli, qaynoq holda qotadigan
epoksid smolalar asosida olingan birikmalarning mustah kamligi
300
ancha yuqori bo‘ladi. Qotish jarayoni 120–200°C haroratda 0,5–
4,0 soat mobaynida kechadi.
Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari - bet 87

217
ADABIYOTLAR:
Asosiy adabiyotlar:
1. Stallings W. Network security essentials. Applications and Standards.
Fourth Edition. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, 2011.- 417 p.
2. Aripov X.K., Abdullayev A.M., Alimova N.B., Bustanov X.X.,
Toshmatov Sh.T.. Raqamli mantiqiy qurilmalarni loyihalashtirish. Darslik. –
T.: «Aloqachi », 2017, 396 bet.
3. G‘aniyev S.K., Karimov M.M., Tashev K.A.. Axborot xavfsizligi. –
T.:”Fan va texnologiya”, 2016, 372 bet.
4. Aripov X.K., Abdullaev A.M., Yodgorova D.M., Toshmatov Sh.T.
Raqamli mantiqiy qurilmalarni loyihalashtirish fanidan ma’ruzalar matni.
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti. “Nashr-matbaa”, 2016., 56-bet.
Qoʻshimcha adabiyotlar:
5. Новиков А.А. Уязвимость и информационная безопасность
телекоммуникационных технологий: учеб. пособие для студ./ Под ред.
Г.Н. Устинова. – М.: Радио и связь, 2003. - 296 с.
6. Устинов Г.Н. Основы информационной безопасности систем и сетей
передачи данных. Учебное пособие. Серия «Безопасность». – М.:
СИНТЕГ, 2000, 248 с.
7. Конахович Г.Ф., Климчук В.П. Паук С.М., Патапов В.Г. Защита
информации в телекоммуникационных системах. К.: МК – Пресс. 2005. -
288 с.
8. Мельников Д.А. Информационная безопасность открытых систем.
Москва. Издательства «Флинта», Издательства «Наука», 2013
9. Ғаниев С.К., Ғаниев А.А., Иргашева Д.Ю.. Маълумотлар базаси
хавфсизлиги. – Т.: “Фан ва технология”, 2016, 228 бет.
Axborot manbaalari:
10. www.gov.uz – O‘zbekiston Respublikasi hukumat portali.
218
11. www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari
milliy bazasi.
12. estudy.iiau.uz – O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi masofaviy
ta’lim portali.
13. tace.uz- “Kiberxavfsizlik markazi” DUK rasmiy sayti.
14. www.iso27000.ru - Axborot xavfsizligini boshqarish san’ati portali.
15. www.itsec.ru - Axborot xavfsizligi portali.
16. https://www.ubuntu.uz/ - Ubuntu operatsion tiznimlar haqidagi sayt.
17. https://www.redhat.com/- Redhat operatsion tiznimi haqidagi sayt.
18.
https://www.computerhope.com/os.htm
-
Operatsion
tizimlar
haqidagi sayt.
|
-mavzu. Dasturiy himoya ta’minotlarni sinflanishi ………………………..91

|
-mavzu. Dasturiy himoya ta’minotlarni sinflanishi ………………………..91Bog'liq Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari qo\'llanma17-mavzu. Dasturiy himoya ta’minotlarni sinflanishi ………………………..91
18-mavzu. Antivirus himoya dasturlari …………………………………….…96
19-mavzu. Trojan va tarmoq viruslariga himoya dasturlari ……………….105
5
20-mavzu. Axborotning yaxlitligini ta’minlash vositalari .………………….116
21-mavzu. Axborotlarni himoya qilish dasturlari (1-qism) …………………125
22-mavzu. Axborotlarni himoya qilish dasturlari (2-qism) …………………133
23-mavzu. Axborotlarni himoya qilish dasturlari (3-qism) …………………142
24-mavzu. USB qurilmalarni dasturiy himoya qilish ……………………….150
25-mavzu. Tarmoqda axborot xavfsizligi ……………………………………163
26-mavzu. Axborot tizimlari va kompyuter tarmoqlarida axborotlarni himoya
qilish……………………………………………………………………………..167
27-mavzu. Axborotlarni himoyalashda tarmoq dasturlari …………………172
28-mavzu. Axborotlarni himoyalashda yordamchi tarmoq dasturlari
(utilitalar) ............................................................................................................179
29-mavzu. Faol tarmoq uskunalari va axborot xavfsizligi ………………….183
30-mavzu. Avtomatlashtirilgan tizimlarda axborotni himoya qilish ……….190
TEST SAVOLLARI …………………………………………………………...194
ADABIYOTLAR ………………………………………………………………218
6
СОДЕРЖАНИЕ:
ПРЕДИСЛОВИЕ .………………………………………………………………11
ВВЕДЕНИЕ ……………………………………………………………………..12
Тема 1. Введение в предмету «Программная защита информации в
цифровых устройствах»……………………………………………………….14
Тема 2. Цифровые устройства и стандарты ..…………….………………...17
Тема 3. Интегральные микросхемы и их виды………………………….……
|
| |
Аннотaция - Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari

3
специального образования РУз для студентов, обучающихся по направлению
5220400 - «Управление информационной безопасностью».
Также данным учебным пособием могут пользоваться бакалавры,
обучающиеся по направлениям 60610400 – «Менеджмент информационной
безопасности» и 60610500 – Компьютерный инжиниринг («Компьютерный
инжиниринг»,
«ИТ-сервис»,
«Информационная
безопасность»,
«Мультимедийные технологии»),
магистрам и лица, работающие в данной
области.
Annotation
This textbook describes in detail methods of software protection in ensuring
the security of information in automated systems and processes, and their
theoretical and practical methods of analysis the importance of software protection
in
the process of storing, transmission and processing information in digital
devices and on the network,. At the end of the textbook
recommendations are
given for conducting practical exercises and laboratory work, and test questions are
presented.
The textbook was written on the basis of the curriculum approved by the
Ministry of Higher and Secondary Specialized Education of the Republic of
Uzbekistan for students studying in the direction 5220400 - "Information Security
Management".
Also, this textbook can be used by bachelors
studying in the directions
60610400 - "Information Security Management" and 60610500 - Computer
Engineering ("Computer Engineering", "IT Service", "Information Security",
"Multimedia Technologies"), masters and persons, working in this area.
IEEE 754 (IEC 60559) - Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari

21
pochta tizimlarida va internetda keng qo‘llaniladi.
•
UTF-16 – eng ko‘p ishlatiladigan belgilarni kodlash uchun ikkita baytni
(16 bit) ishlatadi. Agar kerak bo‘lsa, qo‘shimcha belgilar 16 bitlik juftlik bilan
ifodalanishi mumkin.
•
UTF-32 – belgilarni kodlash uchun to‘rtta baytni (32 bit) ishlatadi.
Unicode standarti o‘sib ulg‘ayganligi sababli, 16 bitli raqam barcha belgilarni aks
ettirish uchun juda kichik. UTF-32 har bir Unicode belgilarini bitta raqam sifatida
ko‘rsatishga qodir.
Тема 4. Логические элементы и их параметры ………………………………

|
Тема 4. Логические элементы и их параметры ………………………………Bog'liq Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari qo\'llanmaТема 4. Логические элементы и их параметры ………………………………
Тема 5. Способы сохранения и восстановления данных в постоянной и
внешней памяти …………………………………………………………………..
Тема 6. Методы защиты информации на уровне BIOS: идеология и
подходы …………………………………………………………………………….
Тема 7. Контроллеры, процессоры и их защита данных ……………………
Тема 8. Угрозы и риски для информации на цифровых устройствах …….
Тема 9. Программы, которые обеспечивают информационную
безопасность в портативных устройствах, которые несут информацию …
Тема 10. Способы создания резервных копий информации и их
использование……………………………………………………………………..
Тема 11. Экосистема мобильных приложений: риски, факторы и
ответственность …………………………………………………………………..
Тема 12. Система DLP (Data Leak Prevention) …………………….………….
Тема 13. Методы оценки рисков и программные продукты………………..
Тема 14. Технологии и продукты Microsoft в обеспечении
информационной безопасности…………………………………………………
Тема 15. Подсистемы безопасности в MS Windows…………………………..
Тема 16. Методы защиты информации в операционных системах с
открытым исходным кодом …………………………………………………….
Тема 17. Классификация средств обеспечения безопасности
программного обеспечения…………………………………………..…………..
Тема 18. Программы антивирусной защиты………………………………….
7
Тема 19. Программы защиты от троянов и сетевых вирусов………………
Тема 20. Средства обеспечения целостности информации………………….
Тема 21. Программы защиты информации (часть 1)………………………...
Тема 22. Программы защиты информации (часть 2)………………………...
Тема 23. Программы защиты информации (часть 3)………………………...
|
| |