nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Viruslar ta‟siri - Oʻzbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmi nomidagi toshkent...

chidamli bo‘lib, o‘z vaqtida ehtiyot chorasi ko‘rilmasa, haqiqiy epidemiyaga
aylanadi. Masalan, RCE1813 yoki Ierusalem (Quddus), Black Friday (Qora Juma).
Bootviruslar o‘zini diskning operatsion sistemani yuklovchi 0trakiga yozib oladi.
Bunday viruslar foydalanuvchi hali antivirus dasturini ishga tushirmasdan avval,
operatsion sistema yuklangandayoq faollashadi va tarqaladi. Bootviruslari fayl
viruslaridan tubdan farq qiladi. Bootviruslarining soni fayl viruslariga
qaraganda
ancha kam hamda ular sekinroq tarqaladi. Tabiiyki, ham fayl sistemasiga, ham
yuklash (Boot) sektoriga zarar yetkazuvchi viruslar ham mavjud.
Makroviruslar – ma’lumotlarni qayta ishlovchi turli tizimlarga (matn muharrirlari,
elektron jadvallar) o‘rnatilgan makrotil imkoniyatlaridan foydalanadi. Ular, ayniqsa,
Microsoft Word va Excel dasturlarida keng tarqalgan. Bunday viruslar zararlangan
fayllar ishga tushganda faollashadi va shu turdagi fayllar
ishga tushsa, ularni ham
zararlantiradi. Ular nafaqat alohida kompyuterlarni, balki ushbu dasturlar o‘rnatilgan
tarmoqdagi kompyuterlarni ham zararlantiradi.
Tarmoqqa zarar keltiruvchi viruslar
replikatorlar deb atalib, tarmoqdagi barcha
yoki ba’zi abonentlarni zararlaydi. Tarmoq viruslari o‘zini keng tarqatishi uchun
tarmoq protokollari yoki kompyuter tarmoq va elektron pochta buyruqlaridan
foydalanadi. Bugungi kunda keng tarqalgan ushbu turdagi viruslar – troyanlar va
pochta viruslari (cherv). Bunday viruslar ma’lumotlarni o‘g‘irlashda keng imkoniyat
yaratadi. Ulardan eng «taniqlisi» Morrisa nomli bo‘lib, u 1988yilda Internet
tarmog‘idagi 30 000 ta kompyuterdan 6 000 tasiga zarar keltirgan.
Chigitli paxta uchun mexanik tashish vositalari

|
Chigitli paxta uchun mexanik tashish vositalari2.5.3. Chigitli paxta uchun mexanik tashish vositalari.
Mexanik tashish vositalariga sexlarda o’rnatilgan vintli va
tasmali konveyerlar hamda elevatorlar kiradi.
Vintli konveyerlar paxtani jinlarga va tozalash mashinalariga
taqsimlashda, avtomatik taroziga tashishda, quritish uskunalariga
uzatishda, shuningdek quritilgan va tozalangan paxtani sexlardan
tashib chiqishda ishlatiladi.
Paxta tozalash sanoatida odatda ShX markali diametri 400 mm va
qadami 300 mm li vintli konveyerlar qo’llaniladi (1-rasm). Chigitli
paxta tashiydigan ShX markali vintli konveyer harakatlantirgich 1,
shnek vinti 2, shaxta 3, osma tayanchlar 4, qopqoq 5, shnek qobig’i 6,
qoldiq uchun tarnov 7 dan iborat.
Vintli konveyer ayrim zvenolardan tuzilgan bo’lib, uning
uzunligi batareyadagi mashinalar soniga va tashish uzoqligiga qarab
olinadi.
Vintni tarnov ichida shunday joylashtirish kerakki, vintuchi bilan
nov devori o’rtasida 25-32 mm oraliq qolishi kerak [4].
Vintning aylanish tezligi vintli konveyerning qaysi ish unumida
ishlashiga qarab olinadi. Lekin 120 ayl/min dan oshmasligi shart.
Vintli konveyerning ish unumi vint diametri, qadami, aylanish
tezligi, chigitli paxtaning zichligi va tarnovning to’lishlik
koeffitsientiga bog’liq. Konveyerning hajmiy unumi (m
3
/soat):
1
-r
a
s
m.
S
H
X
ti
p
id
agi
p
axt
a u
c
h
u
n
vi
n
tl
i k
on
v
e
y
e
|
| |
BB davlat kodidagi yuqori darajali domenda domenlarni ro'yxatdan

BB davlat kodidagi yuqori darajali domenda domenlarni ro'yxatdan
o'tkazuvchi har bir ro'yxatga oluvchiga qo'llaniladigan va domen nomlarini
bir ro'yxatga oluvchidan boshqasiga o'tkazish uchun talab qilinadigan
yorliqdir.
IPS yorlig'ining asl ma'nosi “Nominet UK “ ning o'tmishdoshi Nomlash
qo'mitasi bilan yaratilganidan keyin yo'qolgan deb hisoblangan ; keng
tarqalgan bo'lib, u Internet Provayderi Xavfsizlik yorlig'ini anglatadi.
IPS yorlig'i atamasining o'zi “Nominet UK” tomonidan eskirgan deb
hisoblanadi va endi oddiygina teg deb ataladi.
Shu bilan birga, Internet-provayderning boshlang'ich yozuvida xato bo'lgan
deb hisoblagan dastlabki internet sanoati bilan shug'ullanuvchilarning
yozuvlari ham bor.Tijoriy internetning dastlabki yillarida
domenlarni
ro'yxatdan o'tkazish uchun mas'ul bo'lgan asosiy organlar provayderlar
bo'lgan, noma'lum kichik tizim administratori tomonidan yaratilgan. Matn
xatosini yaratgan muhandisning shaxsi maʼlum, lekin hozircha internetda
uning shaxsiga havola qilinmagan.
Domen nomini bir ro'yxatga oluvchidan boshqasiga o'tkazish uchun asl
ro'yxatga oluvchi IPS tegini yangi ro'yxatga oluvchining tegiga o'zgartirishi
kerak. Domen nomi egalari tez-tez, lekin har
doim emas, tegishli domen
boshqaruv panellarida bu tegni o'zlari o'zgartirishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‟yxati
foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
https://www.tami.uz/
https://en.wikipedia.org/
http://fayllar.org
Strategik boshqaruv va rejalashtirish

|
Strategik boshqaruv va rejalashtirish
|
bet | 1/3 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 465,49 Kb. | | #115496 |
Bog'liq Strategik boshqaruv va rejalashtirish - Startegiya va strategik boshqaruv to’g’risida tushuncha
- Strategik rejalashtirish va uning afzalliklari
- Strategik ko’rishni shakllantirish
Strategiya so’zi grekcha “strategos” iborasidan olingan bo’lib “general san’ati” ma’nosini bildiradi. Bu atamaning xarbiy sohadan kirib kelganiga ta’jublanmaslik kerak. Zero, strategiya Aleksandr Makedonskiyga butun dunyoni ishg’ol qilishga imkon tug’dirgan. O’zbek tilining izohli lug’atida ham strategiya atamasi: • “yirik harbiy operatsiyalar va umuman urush olib borish san’ati”; • “ijtimoiy -siyosiy kurashga rahbarlik qilish san’ati va ilmi” ma’nosida talqin etilgan. Xarbiy sohada hozir ham bu atama yuqori qo’mondonlik tomonidan harbiy jarayon (operatsiya)larni rejalashtirish san’ati ma’nosida ishlatiladi. Istiqbolni aniq bashorat qilish uchun strategiya zarurdir. Startegiya-bu: - Istiqbolni tadqiq qilish, turli stsenariyalarni tahlil qilish san’ati;
- Istiqbolda raqobat kurashida afzallik beruvchi g’oya;
- Korxonaning umum faoliyati (fondi, quvvati, xarajati, foydasi va hokazo)ni nazorat qiluvchi keng qamrovli tizimdir.
Strategiya o’z harakat doirasi bo’yicha quyidagi turlarga bo’linadi. Sxemadagi bosh strategiya korxona vazifalarini ro’yobga chiqarishning asosiy usulidir. Strategiya o’z harakat doirasi bo’yicha quyidagi turlarga bo’linadi. Sxemadagi bosh strategiya korxona vazifalarini ro’yobga chiqarishning asosiy usulidir. Bundan tashqari korxonada quyidagi startegiyalar ham ishlab chiqiladi: •funktsional strategiyalar; •mujassamlashtirilgan strategiyalar; •diversifikatsiyalashgan strategiyalar. Strategik boshqarish vazifalarining har biri doimiy tahlil va qarorlar qabul qilishni talab etadi: ishni belgilangan yo’nalishda davom ettirish kerakmi yoki unga o’zgartirishlar kiritish kerakmi? Chunki strategik menejment doimiy harakatdagi jarayondir. - Bu besh vazifa bir-biridan ajralgan holda bo’lmaydi, ular o’zaro uzviy bog`langan. Masalan, kompaniyaning missiyalariga bog`liq masalalar mauyyan maqsadlar bilan jips bog`langan;
- Bu besh vazifa alohida holda amalga oshirilmaydi;
- Strategiyani ishlab chiqish va amalga oshirish ogir jarayon hisoblanadi va menejerlardan turli xil harakatlarni talab qiladi;
- Strategik menejmentga doimiy yetarli e’tibor berish strategiyani takomillashtirish zaruriyati va uni amalga oshirish usullarini yangilash strategiyaning sifati, samaradorligini oshirish uchun har bir xodimdan talab qilinadi.
|
| |
Ishdan maqsad: Axborot kommuniktsiya tizimlarida xavf-xatarlarni baholash usullari bilan tanishib chiqish hamda tahliliy ishlarni olib boorish

|
Ishdan maqsad: Axborot kommuniktsiya tizimlarida xavf-xatarlarni baholash usullari bilan tanishib chiqish hamda tahliliy ishlarni olib boorish
|
bet | 1/3 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #125501 |
Bog'liq 1-Amaliy mashg'ulot
1-AMALIY ISH
Mavzu: Xavf-xatarlarni baholash usullari
Ishdan maqsad: Axborot kommuniktsiya tizimlarida xavf-xatarlarni baholash usullari bilan tanishib chiqish hamda tahliliy ishlarni olib boorish.
Nazariy qism:
Xavflarni tahlil qilish jarayonini tavsiflashdan oldin quyidagi atamalarni aniqlash kerak
Xavf - zararga olib keladigan yoki maqsadlarga erishish qobiliyatiga ta'sir qiladigan ehtimoliy hodisa. Xavf ehtimolligi, mulkning ushbu tahdidga nisbatan zaifligi va xavf amalga oshirilganda yuzaga keladigan oqibatlar bilan o'lchanadi.
Tahdid - zaifliklaridan foydalangan holda tizimga zarar etkazadigan har qanday vaziyat, hodisa yoki faoliyat. Har qanday potentsial hodisaning sababini tahdid deb hisoblash kerak. Masalan, elektr ta'minotidagi uzilish xavf tug'diradi, chunki elektr tizimidan kelib chiqadigan zaiflik ishlatilishi mumkin. Zaiflik - bu foydalanish mumkin bo'lgan zaiflik. Masalan, etarli darajada sovutish tizimiga ega bo'lmagan ochiq xavfsizlik devori porti yoki server xonasi. O'lchovlarning yo'qligi zaiflik sifatida ham baholanadi.
Xavf tahlili davomida xavf darajasi quyidagi ko'rsatkichlar bo'yicha hisoblanadi:
Qabul qilinishi mumkin bo'lmagan xavflarni kamaytirish uchun iqtisodiy maqsadga muvofiq bo'lgan himoya choralarini aniqlash.
Muayyan korxonaning axborot xavfsizligi tizimini tahlil qilish (mavjud axborotni himoya qilish vositalari va usullarini ko'rib chiqish).
Mavjud xavfsizlik tizimining xavfini baholashni amalga oshiring, natijalarni jadvalga kiriting
1-jadval - Mavjud korxona xavfsizligi tizimining xavfini baholash (karxona nomi)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ishdan maqsad: Axborot kommuniktsiya tizimlarida xavf-xatarlarni baholash usullari bilan tanishib chiqish hamda tahliliy ishlarni olib boorish
|
-rasm - O’ zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi buxoro muhandislik- tеxnologiya instituti

TLX-18 markali tasmali transportyorning texnik xarakteristikasi
Ish unumi, t/soat................................................................ 20-24
Strelkaning yerdan baland ko’tarilishi, mm:
maksimum.................................................................... 12125
minimum..................................................................... 5000
Tasmaning tezligi, m/sek.................................................... 2,9
Tasmaning eni, mm.............................................................. 600
Aravachaning eni, mm........................................................... 6000
Tasmani harakatlantiruvchi elektromotor:
tipi........................................................................ AO2-51-4
quvvati, kVt................................................................. 7,5
aylanish chastotasi, ayl/min......................................... 1460
Strelkani ko’tarish mexanizmini
harakatlantiruvchi elektromotor:
tipi........................................................................ AO2-32-6
quvvati, kVt................................................................. 2,2
aylanish chastotasi, ayl/min......................................... 350
Transportyor massasi........................................................... 2200
Tashqi devorlar - Qurilish fizikasi fanidan kurs loyihaga tushuntirish xati

|
Qurilish fizikasi fanidan kurs loyihaga tushuntirish xati
|
bet | 4/6 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 290,1 Kb. | | #138772 |
Bog'liq 6 QAVAT BLOK UCHUN IZOXNOMA 11111Tashqi devorlar yirik blokdan bo‘lib GOST 22951-78 1BNU15.22.40s binodagi ichki sun’iy yaratilgan muhitni tashqi muhitdan ajratib turadi va bino fasadining asosiy kompozitsiya vazifasini hamda, ko‘pincha, yuk ko‘tarish vazifasini ham bajaradi.
Tashqi devor bloklari :
1BN - prostenka, qator,
2BN – deraza osti,
3BN - peremichka,
4BN - poyas,
5BN - parapet,
6BN - karniz,
7BN - tsokol;
Ichki devorlar yirik blokdan bo‘lib GOST 22951-78 1BVU15.22.40s binodagi ichki sun’iy yaratilgan muhitni ajratib turadi, ko‘pincha, yuk ko‘tarish vazifasini ham bajaradi.
Ichki devor bloklari:
BV - prostenka, qatorli va zina katagi bloki.
BVP – peremichka va poyas bloki.
Pardadevorlar binolarning qavatlarini xonalarga ajratish uchun qo‘llaniladigan yupqa, yuk ko‘tarmaydigan, vertikal ichki to‘siq konstruksiyasidir.
Binoning pardadevori yirik blokdan iborat bo‘lib, devor qalinligi 200 mm , ushbu binoning devori sement qum qorishmasi markasi M50 dan kam bo‘lmagan qorishma bilan teriladi..
Sokol devorning 1-qavat poli sathidan pastda joylashgan bino atrofidagi yer sathigacha bo‘lgan qismi bo‘lib, devorni atmosfera namligi va boshqa ta’sirlardan saqlaydi, hamda to‘g‘ridan-to‘g‘ri poydevor ustida yotadi.
Ushbu sath mramir plitalar bilan jihozlangan. Uning balandligi 0,6m.
Bino atrofidagi asfalt qoplama atmosfera suvlarini bino atrofidan qochirish uchun xizmat qiladi.
Binoning peremetri buyicha 2m enlilikda asfalt beton to‘shama 70 mm qalinlikda to‘shaladi. Asfalt beton to‘shama tagidan 68 mm qalinlikda щeben to‘shama to‘shalib tekislanadi.
Qavatlararo yopma binolarning ichki fazosini qavatlarga bo‘lib turuvchi gorizontal to‘siq konstruksiyadir.
Ora yopma konstruksiyalari otsek chegarasida gorizontal va vertikal tekisliklar bo‘yicha bikr mustahkam. Vertikal elementlarga bog‘langan. Bu bog‘lanish gorizontal kuchlarni vertikal elementlarga uzatishi zilzila jarayonida konstruksiyalarning birgalikda ishlashini ta’minlaydi.
|
| |
BINONING HAJMIY - PLAN YECHIMI

|
BINONING HAJMIY - PLAN YECHIMI
|
bet | 3/6 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 290,1 Kb. | | #138772 |
Bog'liq 6 QAVAT BLOK UCHUN IZOXNOMA 11111BINONING HAJMIY - PLAN YECHIMI
Loyihalanayotgan bino to`g`ri to`rtbutchak shaklida bo`lib, 1-7 o’qlar orasidagi uzunligi L=33,3 m, A-V o’qlar orasidagi masofa B=12 mni tashkil etadi. Binoning sokol qismi balandligi esa hts=0,9 m ni tashkil etadi. Binoning umumiy balandligi esa H=20,8m ni tashkil qiladi.
Xona binonig asosiy tarkibiy qismi xisoblanadi. Xona uchun asosiy narsa bu uning funksional vazifasidir, ya`ni kishilarning ishlab chiqarish, ijtimoiy va shaxsiy hayot faoliyatining ma`lum talablarini qondirishdir. Binodagi xonalar vazifasiga qarab asosiy (ishchi) va yordamchi xonalariga bo`linadi.
Asosiy xonalarga binoning funksional vazifasiga mos ravishda kishilarni doimiy yashashi va faoliyati uchun mo`ljallangan xonalar kiradi, ya`ni yashash xonalari.
Binodagi asosiy jarayonni amalga oshirish uchun asosiy xonalardan tashqari yordamchi xonalar ham kerak bo`ladi. Bu xonalar binoda amalga oshiriladigan jarayonlarning bajarilishini ta`minlash uchun zarur, lekin binoning vazifasini belgilamaydi. Yordamchi xonalarga oshxona, vannaxona, hojatxona, kladofka kabi xonalar kiradi.
Binolardagi asosiy va yordamchi funksional vazifani bajaruvchi barcha xonalar kommunikatsiya xonalari vositasida o`zaro bog`langan bo`ladilar. Ularning asosiy vazifasi – kishilarning harakatlanishiga qulaylik yaratishdir.
BINONING KONSTRUKTIV YECHIMI
Binoning konstruktiv yechimi- loyhalashtirishning konstruktiv va qurulish sistemalarini hamda konstruktiv sxemalarini tanlash bosqichlaridan iborat.
Konstruktiv sistema binoning mustahkamkigini, ustuvorligini ta`minlovchi, o`zaro bog`langan yuk ko`taruvchi konstruksiyalardir. Konstruktiv sistemani tanlash bilan binodagi har bir konstruksiyaning statik roli belgilanadi. Binodagi yuk ko`taruvchi konstruksiyalar gorizontal va vertikal elementlardan iborat. Gorizontal yuk ko`taruvchi konstruksiyalar (tom yopmalari, qavatlararo yopmalar) o`zlariga tushadigan barcha vertikal yuklarni qabul qilib, vertikal yuk ko`taruvchi konstruksiyalar (devorlarga) uzatadilar. Gorizontal yuk ko`taruvchi konstruksiyalar binodagi bikrlik diofragmasini ham bajaradilar, ya`ni gorizontal yuklar va shamol, zilzila va ta’sirlarni qabul qilib vertikal yuk ko`taruvchi konstruksiyalarga uzatadilar. Bu loyihada vertikal yuk ko`taruvchi konstruksiyalar devorlardir.
Loyihalanayotgan bino quyidagi konstruksiyalardan tashkil topgan.
Poydevor: - bu konstruksiya binodan tushadigan barcha yuklarni o`zigaqabul qilib asosga uzatuvchi konstrksiya xisoblanadi. Binoning uzoqqa chidamligi, mustahkamligi va ustivorligi ko`p jihatdan poydevorning sifatiga bog`liq. Binoning Lentasimon yig’ma beton bloklardan iborat bo`lib, uning tagligining eni δ=1200 mm, o’rnatilish chuqurligi polga nisbatan hf=-2,400 mm chuqurlikda joylashgan. Barcha asosiy devorlarning ostida yig’ma betondan yotqizilgan. Yig’ma beton bloklar tagliklarga yotqizilgan. Tagliklar quyma manalit betondan tayyorlangan
|
| |
Transformator quyidagi konstruktiv elementlardan tuzilgan

|
Transformator quyidagi konstruktiv elementlardan tuzilgan
|
bet | 3/3 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 0,95 Mb. | | #107212 |
Bog'liq 2-mavzu Uch fazaTransformator quyidagi konstruktiv elementlardan tuzilgan:
Magnit o‘zak, chulg‘amlar, kirish klemmalari, bak va boshqa izolyasiyalovchi, maxkamlash, himoyalash elementlari va b.
Magnit o‘zak va unga o‘rnatilgan chulg‘amlari birgalikda transformatorning aktiv qismini tashkil etadi. Transformatorning qolgan elementlari transformatorning passiv (yordamchi) qismi deyiladi. Transformator tuzilishining asosiy qismini batafsil ko‘raylik.
Magnit o‘zak. Transformatordagi magnit o‘zak ikki vazifani bajaradi: a) transformator asosiy magnit maydonining berk konturini hosil qiladi va uni kuchaytiradi; b) chulg‘amlar, chulg‘am ulamalari va ulagichlarini maxkamlaydigan asos.
Magnit o‘zak shixtovka (tunukachalar ustma-ust qo‘yilib presslanadi) qilingan konstruksiyaga ega bo‘lib, ikki tomoni izolyasiyalovchi plyonkali (maslan, lak) yupqa (aksariyat qalinligi 0,5 mm) po‘lat plastinalardan iborat. Magnit o‘zakning bunday tuzilishi unda o‘zgaruvchan magnit oqimi hosil qiladigan uyurma toklarini kamaytirish uchun, demak transformatorda quvvat isroflarini kamaytirishga qaratilgan. Kuchli transformatorlar magnit o‘zaklari uch turda bajariladi: sterjenli, zirxlangan, zirx-sterjenli.
Uch fazali zanjirlarda quvvat va uni o’lchanishi.
Sinusoidal EYUK kuchlanish va toklarning haqiqiy va
o’rtacha qiymatlari
Nominal (normal) rejim barcha elektr qurilmalarining ishlab chiqaruvchi zavodlar tomonidan ko’rsatilgan nominal tok -I nom nominal kuchlanish - U nom va nominal quvvat-Rnom bilan ishlashidir. Elektr qurilmasining nominal parametrlari, odatda uning pasportida ko’rsatilgan bo’ladi. Elektr zanjirlari xam nominal yuklansa shu rejimda ishlayotgan bo’ladi.
Umuman olganda esa ish rejimlari elektr zanjirlari uchun quyidagicha bo’ladi.
Umuman olganda esa ish rejimlari elektr zanjirlari uchun quyidagicha bo’ladi.
Salt ishlash rejimi - deganda tashqi zanjir manbaadan ajratilgan va uni qarshiligi amalda cheksizga teng bo’lib (R=) zanjirdan tok o’tmagandagi (I=O) xolat tushuniladi. Bu xolatda tizim xech qanday ish bajarmaydi.
Umuman olganda esa ish rejimlari elektr zanjirlari uchun quyidagicha bo’ladi.
Qisqa tutashuv rejimi deb, qismlaridagi kuchlanishi bo’lgan zanjir yoki zan-jir elementlarining qarshiliklarsiz o’zaro ulanib qolishiga aytiladi. Elektr qurilmalari uchun qisqa tutashuv rejimi salbiy xolat xisoblanadi. Elektr qurilmalarini qisqa tutashuv toklaridan ximoyalash uchun zanjirni shikastlangan joyi ni tarmoqdan avtomatik ravishda uzib quyadigan ximoya qurilmalari qo’llaniladi.
E’tiboringiz uchun rahmat!
|
| |
Uch fazali zanjirlarga iste’molchilarni ulash usullari

|
Uch fazali zanjirlarga iste’molchilarni ulash usullari
|
bet | 2/3 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 0,95 Mb. | | #107212 |
Bog'liq 2-mavzu Uch fazaUch fazali zanjirlarga iste’molchilarni ulash usullari.
Uch fazali tok zanjirida ikki xil ulanish usullari mavjud. Yulduzchasimonulanish bu uch fazali elektr energiya istemolchilarini shartli ravishda qabul qilingan kirish qismi. ABC cho’lg’amlar manbaga ulanib, ularning tugallanishi a; b; c; lar o’zaro birlashtiriladi. Bunday ulash Y belgisi bilan belgilanadi. Generator va iste’molchilarni 0 nuqtalarini birlashtiruvchi sim nolinchi (neytral) simi deyiladi. Nolinchi simdan o’tadigan tok I0 tarzda belgilanadi. Kirxgofning birinchi qonuniga muvofiq neytral simidan o’tadigan toklarni geometrik yig’indisi nolga teng.
Uch fazali zanjirlarga iste’molchilarni Yulduzcha ulash
Uch fazali zanjirlarga iste’molchilarni Yulduzcha ulash
Uch fazali zanjirlarga iste’molchilarni uchburchak ulash
Uch fazali zanjirlarda simmetrik va nosimmetrik ish rejimlar.
Uch fazali tizimlarda iste’molchilar yuklamasi xar bir fazalarda bir xil bo’lsa bu simmetrik rejim deb ataladi, fazalardagi yuklanish qiymatlarini biri boshqasidan farq qilsa nosimmetrik ish rejimi deyiladi.
Uch fazali (sinusoidal) tok zanjirida elektr energiyasining iste’molchilari uch fazali manbaaga “yulduz” yoki “uchburchak” sxema bo’yicha biriktiriladi. 3 fazali tok manbayiga iste’molchilarni qanday ulanishi ularning xar qaysi fazalarining qarshiliklarini qanday miqdordagi nominal kuchlanishga mo’ljallanganligiga bog’-lik. Iste’molchilari “yulduz” sxemada ulanganda Za, Zv, Zs faza qarshiliklari bosh uchlari A, B, C manbaadan kelayotgan liniya simlariga, oxirgi uchlari esa neytral nuqta 0’ ga ulanadi. Uch fazali sistema EYUKlarini oniy qiymatlari miqdor jixa-tidan bir-biriga teng bo’lib, faza jixatidan bir-biridan 1200 ga farq qiladi.
Uch fazali zanjirlarda quvvat va uni o’lchanishi.
Transformatorlar
Transformator (lotincha: transformo — oʻzgartiraman) — bu pas kuchlanishni yuqori kuchlanishga yuqori kuchlanish pas kuchlanishga aylantirib beruvchi elektro statik apparat(chastotasini o'zgartirmagan holda). Texnikada —. energiya yoki obʼyektlarning biron bir muhim xossasi (mas., tok kuchi, kuchlanish va boshqalar)ni oʻzgartirish uchun moʻljallangan qurilma. Elektr T., gidrotransformator, fototransformator, OʻYUCH (oʻta yuqori chastota) T.i va boshqa xillargaboʻlinadi. Elektr T. oʻzgaruvchan tok kuchlanishini oʻzgartirish (kuchaytirish yoki pasaytirish) uchun moʻljallanadi. Uning ishi elektromagnit induksiya hodisasiga asoslanadi. U bitta birlamchi chulgam, bitta yoki bir necha koʻp ikkilamchi chulgʻam va asosan berk tipdagi ferromagnit oʻzak (magnit oʻtkazgich) dan iborat. Barcha chulgʻamlar ferromagnit oʻzakka oʻraladi va birbiriga induktiv bogʻlangan boʻladi.
|
| |
«k savdo» avtomatlashtirilgan axborot tizimi ko'chma savdo joyining sxemasi № sx150013

«K - SAVDO» avtomatlashtirilgan axborot tizimi
ko'chma savdo joyining sxemasi
№ SX150013
13.03.2024
Navoiy
viloyati, Qiziltepa tumani
savdo joyining manzili:
Navoiy viloyati, Qiziltepa tumani, Азизобод MFY, Azizobod mahallasi
Paxta tozalash
zavodi qarama qarshisi, Azizobod mahallasi Paxta tozalash zavodi qarama
qarshisidagi Vulkanizatsiya orqa tomonida
ixtisoslashuvi:
yengil turdagi transport vositalarini (yengil
avtomobil, velosiped, samokat, skuter va boshqalar)
ijaraga
berish va taʼmirlash xizmatlari
joylashuvi:
bino oldida
umumiy maydoni:
25.00 m2
boshlang'ich bahosi:
255 150 so'm
kadastr raqami:
joylashtirish davri:
36 oy
mulkdor nomi:
mulkdor STIR/JShShIR:
Ko‘chma savdoni amalga oshirishda quyidagi talablarga amal qilinishi lozim:
qonunchilik hujjatlariga,
shu jumladan, chakana savdo qoidalariga, sanitariya qoidalariga,
normalarga va gigienik normativlarga majburiy rioya qilish;
xaridorlar bilan naqd pulda hisob-kitob qilishda nazorat-kassa texnikalarini majburiy qo‘llash
(savdo avtomatlari bundan mustasno);
bank plastik kartochkalardan foydalangan holda to‘lovlarni qabul qilish bo‘yicha
hisob-kitob
terminalining mavjudligi;
ko‘chma savdo joyini va atrof hududini zarur tarzdagi sanitariya holatida saqlash;
sotuvchilarda ko‘chma savdo ob'ekti bo‘yicha guvohnomasi va uning tasdiqlangan joylashish
sxemasining,
shuningdek, sotiladigan tovarlarning kelib chiqishi, sifati va xavfsizligini
tasdiqlaydigan hujjatlar asl nusxalarining bo‘lishi, ular nazorat organlarining mansabdor shaxslari
talablariga ko‘ra ko‘rsatilishi lozim.
Navoiy viloyat IIB:
SULTONOV AZIZBEK ABDUSATTOR O‘G‘LI
Qiziltepa tuman qurilish bo‘limi:
QURBONOV FARHOD NARZULLOYEVICH
ELEKTRON RАQАMLI IMZOLАR:
1. MURODOV DAVLATJON ISMATOVICH (jshshir: 32111822330079 sana: 13.03.2024 )
2. TUXTAYEV OTABEK UZOKOVICH (jshshir: 30701876520029 sana: 14.03.2024 )
3. QURBONOV FARHOD NARZULLOYEVICH (jshshir: 32311892330025 sana: 16.03.2024 )
4. SULTONOV AZIZBEK ABDUSATTOR O‘G‘LI (jshshir: 30609995780028 sana: 18.03.2024
)
https://hujjat.uz/document?pin=aI54xN42&id=b9540d13-f882-4851-9e60-053800e3c1e1
Paxta tozalash zavodlarida chiqariladigan changlari

changlarga bo’linadi. Organik changlar; o’simlik changlari-yog’och, paxta, zig’ir,
un changlari va shunga o’xshashlari, xayvon mahsulotlaridan chiqadigan changlar-
jun, qil, suyak, shox changlari va hokazolar kiradi. Bulardan tashqari organik
changlarga ximiyaviy mahsulotlar changlari plastmassa, ximiyaviy tola changlari
va boshqa changlar. Anorganik changlarga; 1) metall changlari-mis, cho’yan, temir
va boshqalardan chiqqan changlar, shuningdek 2) mineral changlar-jilvir
qog’ozdan chiqqan chang, qum changi, kvarts, fosfor, tsement, oxak changidan va
boshqalardan chiqqan chanlar kiradi. Ishlab chiqarishda ko’pincha aralash changlar
ham uchraydi, masalan, metall buyumlarni charxlash va shlifovka qilishda mineral
va metall changlari, tosh ko’mir chiqarishda mineral va ko’mir changi ifloslangan
paxtani tozalaganda paxta va tuproq changlari uchraydi. Changlar qaysi
materialdan ajralib chiqishga qarab suyuqlikda (suvda, qonda, limfada, oshqozon
sokida) eriydigan va erimaydigan changlarga bo’linadi.
Sun’iy yoritish manbalari - O’ zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi buxoro muhandislik-...

5. Yoritilish miqdori vaqt bo’yicha o’zgarmas bo’lishi kerak. Yoritilishning
ko’payib-kamayishi, agar o’qtin-o’qtin ro’y beradigan bo’lsa, ko’zga zarar
keltiradi, chunki ko’z yorug’lik o’zgarishlariga ko’nikishiga to’g’ri keladi.
6. Yorug’lik nurlarini optimal yo’nalish bilan yo’naltirish kerak, bunda ma’lum
holatlarda detalning ichki yuzalarini ko’rish va boshqa holllarda detal
yuzasidagi kamchiliklarni yaxshiroq ko’rish imkoniyati tug’iladi.
7. Yorug’likning lozim bo’lgan spektor tarkibini tanlash zarur. Bu talab
materiallarning rangini aniq belgilash zarur bo’lgan hollarda muhim rol
o’ynaydi.
8. Yorug’lik qurilamalari qo’shimcha xavflar manba bo’lmasligi kerak. Shuning
uchun yoritish manbalari ajaratadigan issiqlikni, tovush chiqarishini maksimal
kamaytirish kerak.
9. Yoritish qurilmasi ishlatish uchun qulay, o’rnatish oson va iqtisodiy samarali
bo’lishi kerak.
Changlarning gigienik ahamiyati - O’ zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi buxoro muhandislik-...

olayotgan havo bilan organizm ichkarisiga kirayotgan mayda changlar katta
changlarga qaraganda uzoqroq masofaga o’pkagacha boradilar, katta changlar esa
yuqori nafas olish yo’llarida ushlanib qoladilar va bir oz muddatdan keyin
tashqariga chiqib ketadilar, shuning uchun mayda changlar katta changlarga
qaraganda xavfliroq.
Changlarning inson organizmiga ta’siri. Changlarni inson terisiga ta’siri
natijasida teri yallig’lanadi, biroz shishadi, qizaradi va og’riq paydo bo’ladi.
Changlar teri va yog’ bezlari teshiklariga tushib ularni normal ishlashga yo’l
qo’ymaydi, natijada terida yog’ va suyuqliklar etishmaydi va teri quriydi, yoriladi.
Yog’ bezlarining teshiklari chang bilan kirgan ba’zi bir mikroblar bilan t
ыlib qolsa
toshmalar kelib chiqishi va terini yiringlab ketishi mumkin. Teri bezlari
teshiklariga chang t
ыlib qolishi terining ter ajratish xususiyatini pasaytiradi. Bu esa
issiq ishlab chiqarish binolarida kishi tanasiga yomon ta’sir ko’rsatadi, chunki
terlash organizmning haddan tashqari qizishiga qarshi himoya vositasi sifatida juda
muhim ahamiyatga ega.
Ishqorli changlarning teriga ta’sirini alohida hisobga olish kerak, chunki bu
chang terida teri yaralanishi kasalligini olib kelishi mumkin. Bunday changlarga
xrom ishqorli tuzlar, mishyak, ohak, soda, kaltsiy karbidi, osh tuzi, superfosfat
changlari va hokazolar kiradi.
Changlarning ko’zga ta’siri natijasida ko’zlar kon’yuktivit kasali bilan
kasallanadilar, bunda ko’z qizarib yosh oqadigan bo’ladi, ayrim xollarda ko’z
shishadi va yiringlaydi [16].
Texnologik uskunalarni changsizlantirish va atmosferaga

3.8. Texnologik uskunalarni changsizlantirish va atmosferaga
chiqariladigan chiqindilarni tozalash
Paxtaga dastlabki ishlov berishning texnologik jarayoni ishlab chikarish
binolaridagi havo va atmosferani buzadigan kup chang aj-ralishi bilan birga boradi.
Bu esa kasb patologiyasi va allergik kasalliklari vujudga kelishiga sabab bulishi
mumkin. Ishlab chikarish binolari havosining changlanishini kamaytirishga havo
surish ti-zimlari (aspiratsiya), atmosferaga chikarilgan iflosliklarni to-zalashga esa
havo tozalagichlarni qo’llash bilan erishiladi. Texnologik uskunalardan chikadigan
va havo surish tizimlari yordamida uzok-lashtiriladigan havo 800 dan 3000 mg/m3.
gacha o’zgarib turadigan boshlangich changlanishga ega.
Paxta zavodi changining fraktsion tarkibi muayyan chegaralarda o’zgarib
turadi. 5 mkm. gacha o’lchamli zarrachalar 17,8—36,4 %; 5 dan 10 mkm gachalar
26,2—43,2 %; 10 dan 50 mkm gachalari 21,3—33,4 % va 50 mkm dan yuqorilari
5,0—23,9 % ni tashkil kiladi.
Paxtadan ajraladigan chang organik va mineral fraktsiyalardan iborat.
Organik fraktsiya g’o’za tupi yoki ko’saklarining maydalangan zarralari va mayda
qisqa tolalardan iborat. Changning mineral fraktsiyasi tuprok, qum hamda paxta
yig’im-terim va uni tashish xamda saqlash vaktida unga tushadigan begona
aralashmalardan iborat.
Texnologik jarayon boshida paxtani tashish va iflos aralashmalardan tozalash
paytida mineral chang ajralib havoni ifloslaydi, texnologik jarayon oxirida esa,
ayniqsa, momiq ajratish va uni shibbalaganda, organik chang ajraladi. Paxtaning
pnevmotransport tizimida ishlatilgan havoda 10 dan 20 foizgacha organik va 80—
90 % mineral zarralar bo’ladi.
Linterlash texnologik jarayonining oxirida linter kondensorlardan chikarilgan
havo tarkibida organik fraktsiya mikdori 80—90 % ga etadi. Changni pnevmatik
usulda ishonchli tashish paxta tozalash zavodining tozalash sexlari uchun havo
tezligi 20 m/s dan kam bo’lmaganda va qolgan hamma sexlarda 18 m/s. dan kam
bo’lmagan tezlikda ta’minlanadi.
Havo so’rish tizimi uchun TS6-46 va UVTS-22M rusumli chang
ventilyatorlari qo’llaniladi (shuningdek, VTS-8M, VTS-10M va U1VTS
ventilyatorlaridan ham foydalanishga ruxsat etiladi). Havo so’rish tizimlari
qurilmasi va paxta zavodi texnologik uskunasining havo so’rish tizimining shakli
«Ishlab chikarish binolarini changsizlantirish va paxta tozalash zavodlarida
atmosfera chiqindilarini tozalash bo’yicha tavsiya» da keltirilgan (Toshkent,
TSNIIXProm, 1981) [16].
Paxta tozalash zavodining chang chiqaradigan barcha mashina va
mexanizmlari mahalliy havo so’rish tizimi bilan ta’minlanishi kerak. Changni
bevosita chang ajratish manbaidan so’rish mahalliy so’rish deb ataladi. Paxta
tozalash zavodining jami texnologik uskunalari chang ajratadi va mahalliy chang
so’rish mashina hamda mexanizmlarni changsizlantirishning asosiy usuli sifatida
qabul qilingan.
|
Elektr tokining inson organizmiga ta’siri

faoliyatining ba’zi bir funktsiyalari boshqarilmay qoladi: nafas
olishning
yomonlashuvi, qon aylanish tizimining ishlamay qolishi va x.k.
Elektr tokining inson organizmiga ta’sirining xilma xilligidan kelib chiqib,
uni ikki gurupaga bo’lib qarsh mumkin: mahalliy elektr ta’siri va tok urish.
Mahalliy elektr ta’siri - kuyib qolish, elektr belgilari hosil bo’lishi, terining
metallashib qolishi hollaridir. Elektr ta’qsirida kuyish asosan organizim bilan
elektr o’tkazgichi o’rtasida volta yoyi hosil bo’lganda sodir bo’ladi. Elektr
o’tkazgichdagi kuchlanishning ta’siriga qarab bunday kuyish turlicha bo’lishi
mumkin. Yengil kuyish faqat yallig’lanish bilan chegaralanadi, o’rtacha
og’irlikdagi kuyishda pufakchalar hosil bo’ladi va og’ir kuyishda xujayra va terilar
ko’mirga aylanib, og’ir asoratlarga olib kelishi mumkin. Elektr belgilari – bu
terining ustki qismida aniq kulrang yoki och sarg’ish rangli 1-5 mm diametrdagi
belgi paydo bo’lishi bilan ifodalanadi. Bunday belgilar odatda xavfli emas.
Terining metallashib qolishida, odatda erib mayda zarrachalarga parchalanib
ketgan metal teri ichiga kirib qoladi. Bu holat ham elektr yoyi hosil bo’lganda ro’y
beradi. Ma’lum vaqt o’tgandan keyin bu teri ko’chib tushib
ketadi va hech qanday
asorat qoldirmaydi.
Inson organizmining tok ta’siriga ma’lum qarshiligi, shuningdek tokning
kuchlanishi ma’lum ta’sir
darajasini belgalaydi, chunki inson organizmining
qarshiligi o’zgarmagan holda, kuchlanish ko’payishi natijasida organizmdan
oqib o’tgan tok mikdori oshib ketadi. Inson organizmining qarshiligi teri
qarshiligi va ichki organlar qarshiliklari yig’indisi sifatida olinadi.
Teri, asosan quruq va o’lik xujayralarning qattiq
qatlamlaridan tashkil
topganliga sababli katta qarshilikka ega va u umuman inson organizmining
qarshiligani ifodalaydi.
Organizm ichki organlarining qarshiligi uncha katta emas. Odamning quruq,
zararlanmagan terisi 2.000 dan 20.000 Om gacha va undan yuqori qarshilikka ega
bo’lgani holda, namlangan, zararlangan teri qarshiliga 40-5000 Om
qarshilikka ega bo’ladi va bu qarshilik inson ichki a’zolari
qarshiligiga teng
hisoblanadi. Aytilganlarni hisobga olgan holda umuman texnik hisoblar uchun
inson organizmi qarshiligi 1000 Om deb qabul qilingan [11].
XULOSA - O’ zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi buxoro muhandislik- tеxnologiya instituti

mavjud texnika va texnologiyalarni modernizatsilash hozirgi vaqtdagi dolzarb
vazifalardan bo’lib hisoblanadi.
Ushbu bitiruv-malakaviy ishini bajarishda Respublikamiz paxta tozalash
zavodlari va paxta tayyorlash punktlarida chigitli paxtani g’aramlash va saqlash
texnologik jarayoni, tashish va g’aramlashda qo’llaniladigan transportvositalari va
qurilmalarning konstruktsiyalari o’rganib tahlil qilib chiqildi. G’aramlanadigan
paxtani toza va sifatli saqlanishini ta’minlash maqsadida PLA markali chigitli
paxtani saqlashga tayyorlash qurilmasining qonstruktsiyasi takomillashtirildi.
Takomillashtirilgan qurilma g’aramlarda saqlanish davomida chigitli paxtaning o’z
tabiiy xususiyatlarini saqlab qolishiga ko’maklashadi.
Bitiruv-malakaviy ishida shuningdek “Hayot faoliyati xavfsizligi va
ekologiya” qisim ham ko’rib chiqilgan bo’lib, unda korxona atrof muhitini
muhofazalash, atrof - muhitining meterologik sharoitlari, yuk ko’tarish va tashish
ishlarida xavfsizlikni ta’minlash, yong’in haqida umumiy ma’lumotlar va uni
oldini olish chora-tadbirlari, shovqin va uning inson tanasiga ta’siri, paxta tozalash
zavodlarida chiqariladigan changlari va uning inson organizmiga ta’siri, texnologik
uskunalarni changsizlantirish va atmosferaga chiqariladigan chiqindilarni tozalash,
sanoat korxonalarini yoritish, elektr tokining inson organizmiga ta’siri va boshqa
savollarga javoblar yoritilgan.
-rasm. Chigitli paxta uchun EX-15 markali elevatori

2-rasm. Chigitli paxta uchun EX-15 markali elevatori:
1- tasma; 2 – kovsh (cho’mich); 3,4 – yiritish va taranglash barabanlari;
5,6,7- elevator korpusining ustki kallagi, o’rta sektsiyasi va pastki qismi;
8 – elektr yuritma; 9 - kontryuritma; 10- reduktor; 11 – vintli konveyer;
12 – kurak; 13 – bo’shatish qisqa quvuri.
Paxta elevatori uchun
. Kovshlar qadami
quyidagi tenglamadan olinadi:
Yetakchi barabanga beriladigan quvvat (kVt):
bu yerda:
- konveyerning ish unumi, t/soat;
- chigitli paxtani
ko’tarish balandligi, m;
- chigitli paxta zichligi, kg/m
3
;
-
harakatlantirish mexanizmini foydali ish koeffitsienti,
ga tengdir; k – elevatorning salt harakat qilishda quvvat sarfini
hisobga oluvchi koeffitsient. Konveyerning ish unumi 20 t/soat
bo’lganda k = 1,15; 20-40 t/soat bo’lganda k = 1,5.
2.5.4. Paxta tozalash zavodlarida chigitlarni tashishga
mo’ljallangan qurilma.
Vintli konveyerlar linterlarga chigitni taqsimlab berish,
jinlashdan va linterlashdan chiqqan chigitlarni tashish, shuningdek
tolali chiqindilarni tashishda vintli konveyyerdan foydalaniladi. Ular
tuzilishi va ishlash usuli jihatidan chigitli paxta tashishda
qo’llaniladigan konveyerlarga o’xshaydi. Vintli konveyer sxemasi 3-
rasmda keltirilgan.
Vintli konveyer metall tarnov 1, chetki podshipnik 3 va oraliq
podshipnik 4 larda aylanuvchi vint 2, elektromotor 5, reduktor 6,
ochiq tarnov 7 va qopqoq 8 dan iborat.
Tarnov 1 qalinligi 3-4 mm li tunukadan yasalgan bo’lib, har
qaysisining uzunligi 3,5 metrgacha bo’lgan bir xil bo’lakchalardan
yig’iladi. Tarnovning usti qopqlq bilan berkitiladi, shu tufayli qopqoq
ichidan chang chiqmaydi. Konveyer vinti ham uzunligi 3,5 metrli
bo’laklardan tuziladi.
Paxta tozalash sanoatida chigit tashish uchun diametri 300 mm
va qadami 225 mm bo’lgan himda ish unumiga qarab 80-120 ayl/min
chastota bilan aylanuvchi vintli konveyerlar qo’llaniladi. Vint
harakatni elektromotordan tishli g’ildirak yoki chervyakli reduktorlar
vositasida yuklash tomonidan oladi. Tarnovning ichki diametri vint
qanoti diametridan bir oz katta bo’lib, u harakatlanayotganda tarnov
devori bilan vint qanoti qirrasi orasida 9-15 mm li tirqish qolishi
kerak [4].
Vintli konveyerlarni chigit tashish masofasi 20 metrdan ortiq
bo’lgan erlarga o’rnatish tavsiya qilinmaydi.
O’rnatilgan joyi va bajariladigan vasifasiga qarab vintli
konveyerlarning har xil markalari ishlab chiqariladi.
Vintli konveyerlarning ish unumi quyidagi formuladan topiladi:
bu yerda: D – vint diametri;
- vint qadami,
–
vintning aylanish chastotasi,
- chigitni vintli
konveyyerda tashishda ko’rsatadigan umumiy qarshiligi, chigit uchun
tozalash mashinalarida ajraladigan iflosliklar uchun
- to’lish koeffitsienti, chigit uchun
iflosliklar uchun
- tashiladigan material zichligi, kg/m
3
, o’rta tolali
paxta chigiti uchun
uzun tolali paxta chigiti uchun
tozalash mashinalarida ajraladigan iflosliklar
uchun
o’luk uchun
.
Talab etiladigan quvvat (kVt):
bu yerda:
- konveyer uzunligi, m;
- uzatmaning foydali ish
koeffitsienti;
- konveyerning ish unumi, t/soat;
- umumiy
qarshilik.
|
O’ zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi buxoro muhandislik- tеxnologiya instituti - bet 30

suv purkash, tanasini va qo’llarini ishqalash yaxshi natija beradi.
Agar jarohatlangan kishining
nafas olishi qiyinlashsa, qaltirash holati
bo’lsa, ammo yurak urish ritmi nisbatan yaxshi bo’lsa, unda bu kishiga sun’iy nafas
oldirish ishlarini bajarish zarur.
Klinik o’lim holati yuz bergan taqdirda sun’iy nafas berish bilan bir qatorda
yurakni ustki tomondan massaj qilish kerak.
Sun’iy nafas berish jarohatlangan kishini tok ta’siridan
qutqazib olish, uning
holatini anikdash bilanoq boshlanishi kerak. Sun’iy nafas berish "og’izdan
og’izga" deb ataluvchi usul bilan, ya’ni yordam ko’rsatuvchi kishi o’z o’pkasini
havoga to’ldirib, jarohatlangan kishi og’zi orqali uning o’pkasiga
bu havoni
haydaydi. Odam o’pkasidan chiqqan havo, ikkinchi odam o’pkasi ishlashi uchun
yetarli midorda kislorodga ega bo’lishi aniklangan. Bu
usulda jarohatlangan kishi
chalqancha yotqiziladi, og’zini ochib begona narsalardan tozalanadi. havo o’tish
yo’lini ochish uchun boshini bir yo’li bilan peshona aralash ko’tariladi, ikkinchi
yo’l bilan dahanidan tortib, dahanini bo’yni
bilan taxminan bir chiziqqa
keltiriladi. Shundan keyin ko’krak qafasini to’ldirib nafas olib, kuch bilan bu
havoni jarohatlangan kishi og’zi orqali puflanadi. Bunda yordam ko’rsatayotgan
kishi og’zi bilan, jarohatlangan kishining og’zini butunlay berkitishi va yuzi yoki
panjalari yordamida uning burnini berkitish kerak.
Shundan keyin yordam ko’rsatuvchi boshini ko’tarib yana o’pkasini
havoga
to’ldiradi. Bu vaqtda jarohatlangan kishi passiv ravishda nafas chiqazadi.
Bir minutda taxminan 10-12 marta puflashni doka, dastro’mol va trubka
orqali ham bajarish mumkin. Agar jarohatlangan kishi
mustaqil nafas olishini
tiklagan taqdirda ham, sun’iy nafas oldirishni uning nafas olishiga bemor o’ziga
kelguncha davom ettiriladi [10].
r:
1 - O’ zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi buxoro muhandislik- tеxnologiya instituti

Massa bo’yicha ish unumi (kg/soat):
bu yerda:
–
vint diametri, m;
-
vint qadami, m;
–
vintning
aylanish tezligi, ayl/min;
-
tarnovning to’lish koeffitsienti,
-
chigitli paxtaning zichligi.
O’rta tolali chigitli raxta uchun
ingichka
tolali
paxta uchun esa
ga teng [6]. Agar vintli konveyer
qiya o’rnatilgan bo’lsa, tarnovning chigitli paxtaga to’lishi kamayadi,
shuning uchun ish unumi formulasi
C koeffitsientga ko’paytiriladi.
Konveyerning gorizontal qiyalik burchagi
ga qarab
C ning qiymati
quyidagicha olinadi.
0
0
5
0
10
0
15
0
20
0
C
1,0
0,9
0,8
0,7
0,65
Gorizontal konveyerning vintini harakatlantirish uchun
elektromotor quvvati quyidagi formula bilan hisoblanadi (kVt):
Konveyer qiya o’rnatilgan bo’lsa, quvvat quyidagi formula bilan
hisoblanadi (kVt):
bu yerda:
– konveyerning ish unumi, t/soat;
– konveyer
uzunligi, m;
-
harakatlantiruvchi uskunaning
foydali ish
koeffitsienti,
- erkin tushish tezlanishi;
- chigitli
paxtaning tarnovda surishga qarshiligi. Chigitli paxta uchun
- konveyerning qiyalik burchagi [5].
Vintli konveyer taqsimlagich
sifatida ishlasa, har bir jin yoki
tozalash mashinasidan keyin konveyerning ish unumi kamaya boradi.
Bu sarf qilinadigan quvvat (kVt):
bu yerda:
- konveyerni har bir uchastkadagi ish unumi, t/soat;
– ish unumi o’lchangan uchastka uzunligi, m;
EX-15 markali paxta elevatori paxta tozalash zavodida va paxta
tayyorlash punktlarining quritish-tozalash
va tozalash sexlariga
o’rnatiladi. 2-rasmda EX-15 elevatorining sxematik ko’rinishi
keltirilgan [6].
Elevatorning asosiy ish organlari eni 500 mm li rezinalangan
tasma 1 va unga har 600 mm da o’rnatilib, maxkamlangan kovsh 2
lardan iborat.
Tasma diametri 630 mm dan iborat bo’lgan yuqorigi yetakchi 3
va pastki taranglovchi 4 barabanlarga kiydirilgan [4].
Elevator korpusi metall g’ilof ko’rinishida yasalgan bo’lib, u
yuqorigi kallak
5, o’rta qismdagi qutilar sektsiyasi
6 va pastki qismi
(boshmoq)
7 dan iborat. Tasma elektromotor
8 dan, reduktor
10 va
ponasimon
tasmali uzatma 9 orqali 1,9 m/sek tezlikda harakatlanadi.
Elevatorning balandligi joyiga qarab har xil bo’ladi. G’ilofning
o’rta qismi 1,7-2 metrli sektsiyalardan iborat bo’lib, xohlagan
balandlikda yig’ish mumkin. Chigitli paxta elevatorining yuklash
quvuri 11 ga yassi kurak 12 bilan solinadi. Chigitli paxta elevatordan
uning yuqori qismiga o’rnatilgan tarnov 13 orqali chiqariladi.
Elevatorning ish unumi (t/soat)
formula yordamida topiladi.
bu yerda: - kovsh hajmi,
m
3
;
a –
kovshlar orasidagi oraliq,
m;
– kovshlarni chigitli paxta bilan to’lish koeffitsienti,
– chigitli paxtaning zichligi,
; o’rta tolali chigitli paxta uchun
- tasmaning
harakatlanish tezligi,
m/sek,
bu yerda:
– yetakchi barabanning aylanish chastotasi,
ayl/min;
– baraban diametri,
m.
Elevatorning ish unumi, odatda 12-15 t/soat qilib olinadi.
Elevator kovshlarining hajmi (
m
3
) elevatorning ish unumiga qarab
olinadi, ya’ni:
PLA markali ta’minlash qurilmasining texnik xarakteristikasi

tushadi. Chigitli paxta shnek bo’ylab surilib, qiya elevator 10 ga borib
tushadi va uning cho’tkalari yordamida g’aramlash uchun navbatdagi
tashish qurilmasiga uzatiladi.
Chigitli paxtani saqlashga tayyorlash qurilmasining
konstruktsiyasini takomillashtirishdan maqsad, g’aramlangan chigitli
paxtada turli xildagi nuqsonlar paydo bo’lishining oldini olish hamda
toza va sifatli saqlashdir. Chigitli paxta turli xildagi iflos
aralashmalardan ajratilib, ma’lum darajada tozalangan holda
g’aramlanishi uning xossalarini buzmasdan sifatli saqlanishiga
ko’maklashadi va navbatdagi ishlov berish jarayonlarini ham
osonlashtiradi.
KLP-650 tasmali kuchma konveyer - O’ zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi buxoro muhandislik-...

KLP-650 konveyerining texnik xarakteristikasi
Unumdorligi, kg/soat
38000
tashish uzunligi, m
19
tashish balandligi, m
5,0 dan 12,5
gacha
Tasmaning xarakat
4,7
Tasmaning eni, mm
650
O’rnatilgan kuvvat, kVt
9,7
Xajm o’lchamlari, mm:
ish xolatida yuk tashish xolatida
Uzunligi
15000-19000 19000
Eni
4960 3220
Balandligi
13000 gacha 5200
Vazni, kg
3200
Konveyer
va
u
bilan
bog’langan
mexanizmlarda
ish
boshlanishidan oldin o’chirgichlarning ishi,
konveyer tasmalarining
taranglashuvi, podshipnik va reduktorlar moylanishi tekshiriladi.
Konveyer bir g’aram maydonchasidan boshqasiga ko’chirilganda:
—konveyerni maydoncha oldidan g’ildiratib surish kerak;
—strelani tushirish kerak.
2.7.3. PLA markali tasmali ta’minlash qurilmasi.
PLA markali tasmali ta’minlash qurilmasi o’zi ag’daruvchi
avtopoezd va traktor tirkamalarida qop-qanorsiz keltirilgan
chigitli
paxtani qabul qilib, transportyorlarga uzatadi. 8-rasmda va bitiruv
malakaviy ishining grafik qismida PLA markali tasmali ta’minlash
qurilmasi ko’rsatilgan.
Ta’minlash qurilmasi quyidagi asosiy qismlardan: ikki tasmali
gorizontal transportyor 1, rama 3
ga maxkamlangan qoziqchali
elevator 2 va g’ildirak 4, 5 li aravachalardan iborat. Ramaning yon
balkalariga qo’zg’almas 6 va tushiriladigan 7 bortlar mahkamlangan.
G’ildirak 4, quti 9, konsol 8 vositasida buriladigan qilib
mahkamlangan. Bu esa ta’minlash qurilmasini shatakka olib, oson
tortish imkonini beradi. Qoziqchali elevator 2 tunukadan yasalgan
muofaza bortlar 10 bilan o’ralgan. Elevator yuk bo’shatish
tomonidan quti 12 li g’ilof 11 bilan berkitilgan. Quti 12 chigitli
paxtani tasmali transportyorning voronkasiga to’g’ri yo’naltiradi.
Ta’minlagich
tashigichining ish unumi
(t/soat) quyidagi
formula bilan topiladi
bu yerda
- gorizontal tasmada tashilayotgan chigitli paxta
qatlamining qalinligi,
m;
- transportyorda tashilayotgan chigitli
paxta qatlamining eni,
m;
- tashilayotgan chigitli paxta zichligi,
m/s;
- tasma ustidagi paxtaning zichligi,
t/m
3
.
Qiya elevatorning ish unumi quyidagi formuladan topiladi:
bu yerda
- qoziqlar bilan ilib olingan paxta prizmasi qirqimi
yuzasi,
m
2
;
– qiya elevator tasmasining tezligi,
m/s;
-
qoziqlar
qatorining qadami,
m.
-rasm. Linter batareyalaridan chigitni olib ketadigan

Tasma tezligi 1,5 m/sek atrofida bo’lib, tasmaning kengligi 350
mm bo’ladi. Elevatorning ish unumi, talab etiladigan quvvati chigitli
paxta uchun qo’llaniladigan EX-15 markali elevatorga o’xshab
topiladi. Cho’michli elevatorning ish unumi 14 t/soatgacha bo’lishi
mumkin. Talab qilinadigan quvvat elevatorning balandligiga
bog’liqdir. Har bir kovsh hajmi 2,5 l ni tashkil etib, uning to’lish
koeffitsienti chigit uchun
, tozalagichlar chiqindisi
uchun
ga teng qilib olinadi. Tasmaning har bir metr
masofasiga 7 ta cho’mich joylashtiriladi. Paxta tozalash zavodlarining
ba’zi uchastkalarida changlar va boshqa shunga o’xshash materiallarni
tashishda ELG va ELM markali cho’nqir va tekis kovshli elevatorlar
ham qo’llaniladi.
O’ zbеkiston rеspublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim vazirligi buxoro muhandislik- tеxnologiya instituti - bet 27

3.9. Sanoat korxonalarini yoritish. Yorug’lik inson faoliyati davomida juda muhim rol o’ynaydi. Ko’rish inson
uchun asosiy ma’lumot manba hisoblanadi. Umumiy olinadigan ma’lumotning
taxminan 90% ko’z orqali olinadi.
Shuning uchun ham sanoat korxonalarini ratsional yoritish sifatli mahsulot
ishlab chiqarish sharoitini yaxshilaydi, ishchilarni charchashdan salaydi va
unumdorligini oshiradi. Oqilona yoritilgan zonalarda ishlayotgan ishchilarning
kayfiyati yaxshi bo’ladi; shuningdek xavfsiz mehnat qilish sharoiti yaratiladi va
buning natijasida baxtsiz xodisalar kesin kasayadi. Bundan ko’rinib turibdiki,
sanoat korxonalarini yoritishga faqat gigienik talab qo’yilmasdan, balki texnik
iqtisodiy talablar ham qo’yiladi. Elektromagnit spektorlarining to’lqin uzunliklari
10 n.m dan 340000 n.m gacha oralig’i spektorlari optik jaryoni deb ataladi, bundan
10 dan 380 nyum i infraqizil nurlar, 380 dan 770 n.m i ko’rinadigan nurlar va 770
dan 340000 n.m gacha bo’lganlari esa ultra-binafsha nurlar deb aytiladi. Biz
ko’zimiz bilan binafsha rangdan to qizil rangacha bo’lgan yorug’lik nurlarini
sezamiz.
Sanoat korxonalarini yoritishning mukammalligi sifat va son ko’rsatkichlari
bilan tavsiflanadi. Son ko’rsatkichlari nur oqimi, yorug’lik kuchi, yorqinlik, nur
qaytarish koeffitsentlari, yorug’lik kiradi.
Nur oqim nur energiyasining quvvati sifatida aniqlanadi va u inson ko’ziga
ta’sir qilish sezgisi sifatida baholanadi. Nur oqimining birligi sifatida lyumen (lm)
qabul qilingan.
Nur oqimi faqatgina fizik ko’rsatkich bo’lib qolmasdan, balki fiziologik
ko’rsatkich sifatida ham aniqlanadi. Chunki uning o’lchov birliklari kurish
sezgisiga asoslangan.
Hamma nur manbalari, shu jumladan, yoritish asboblari ham fazoga bir xilda
nur sochmaydi, shuning uchun fazodagi nur oqimi zichligini aniqlovchi yorug’lik
kuchi I birligi kiritilgan. O’tadigan va tushadigan nur oqimi fazo yoki yuza bilan
baholanishi mumkin [10].