Mavzu: Mehnat an –analarida mehnat tarbiyasi. Reja

|
Mavzu: Mehnat an –analarida mehnat tarbiyasi. Reja
|
bet | 1/2 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 19,47 Kb. | | #122499 |
Bog'liq Hafiza 5
Mavzu: Mehnat an –analarida mehnat tarbiyasi.
Reja:
1.O’quvchilami mehnatga tarbiyalash.
2.Kasb-hunarlar xaqida tushuncha.
3.Kasb-hunar turlari va mazmuni.
4.Texnologiya darslarida kasb-hunarga yo’naltirish.
O`quvchilarni kasb-xunarga kizikishini tarbiyalashda insoniyat mehnat faoliyati tarixini urgatuvchi omillarga tayanib, O’quvchilarni kelajakda tugri kasb tanlashlariga ulkan zamin yaratilsa, maqsadga muvofiq bulardi.
O’quvchilarni mexnat turlariga kizikishini oshirish, kasb tanlash va uzlashtirishni shakllantirib borish uchun pedagoglar zimmasiga O’quvchilarga yoshligidan boshlab tahlim, tarbiya berish bilan birga kasb-xunarga kizikish ishlarini tugri yulga kuyishda kuyidagi shartlarga amal kilish lozim:
Boshlangich sinf O’quvchilariga kasb-xunar tugrisidagi tushunchalarni singdirish:
O’quvchilarni yoshiga, jinsiga mos kasb-xunar tanlashga ularga pedagogik-psixologik yondashish:
Kasb-xunarga kiziktirishda O’quvchilarning yoshi va kobiliyatlarini xisobga olish:
Maxalla oksokollari, mexnat faxriylar bilan muntazam alokalar urnatish:
Mexnat ustaxonalariga ekskursiyalar uyushtirishni tashkil etish:
Darslarda mutafakkirlar merosidan foydalanib kasb-xunarga oid fikrlari bilan tanishtirish. O‟zbek halq tarbiyashunosligining o‟tmishdagi mashhur mutafakkirlar, halq maorifi arboblari va mahrifatparvar shoirlarning, mehnat kasb-hunar to‟g‟risidagi qimmatli fikrlarini biz uchun ahamiyatli tomoni shundan iboratki, ulardan yosh avlodni mehnarsevarlik ruhida tarbiyalash, kasb-hunarga qiziqtirishning vositasi sifatida foydalanish mumkin.
Bizga mahlumki o‟zbek halqining qadimiy kasb-kori asosan dehqonchilik, chorvachilik va hunarmandchilik bo‟lgan. Ushbu kasb-korlar yuzlab yillar davomida shakllanib har biri o'z ichida o‟nlab tarmoqlarga ajralgan va gullab yashnagan.
O'rta Osiyo mutafakkirlarining kasb-hunar, mehnatsevarlik haqidagi fikrlari bizga meros bo‟lib qolgan. Abu Abdulloh Muhammad ibn Muso Al-Xorazmiy (783-850) ning insoniylik va mehnatsevarlik haqidagi dono fikrlari hozirgi kunda ham o‟z ahamiyatini yo‟qotmagan. Mutafakkirning fikricha, har bir kishi qilgan ishlari bilan hech ham mag‟rurlanmasligi va takabburlik qilmasligi lozim.
X asrdagi sharq ijtimoiy tarbiyashunoslik bo‟yicha fikrlarning eng yirik vakili Abu Nasr Al-Farobiy (870-950)ning o‟z davri uchun katta xizmatlaridan biri shundaki u insonlarni ilm-mahrifatli bo‟lishga, mehnat qilishga va kasbhunar egallashga chiqiradi.
Farobiy kasb-hunar va ahloqiy fazilatlar muayyan harakatlarni takrorlash, mashq qilish yo‟li bilan paydo bo‟lishini uqtiradi. Mutafakkir har bir kishi o‟zi yoqtirgan kasbni egallaganidan so‟ng, o‟ziga topshirilgan ishga nisbatan yuksak mahsuliyatni his etishi va o'z “kasb-hunarini mukammal bilmog'i, yaxshi tarbiya olmog'i va yaxshi xulq atvor fazilatlariga ega bo‟lmog‟i kerak” deb tahkidlaydi.
Abu Rayhon Beruniy (978-1048) ham mamlakatning obodonchiligi, kishilarning baxtsaodati va kamolati uning halol mehnat qilishida va kasbhunar o‟rganishida deb biladi. U kasb-hunar, ixtirolashga, turli asboblarni yasashga bag‟ishlab 9 ta asar yozgan. Asarlarida o‟zi yashab turgan davrdagi ishlab chiqarishning rivoji va kasb-hunarga oid qimmatli mahlumotlar berilgan.
Mehnatni va kasb-hunarni sharaflash, mehnat ahlining qadr-qiymatini uning manfati uchun astoydil kurashni Beruniyning zamondoshi qomusiy olim Abu Ali Ibn Sino (9801037) ning ilmiy faoliyatida ham ko‟rishingiz mumkin.
Ibn Sino “Odam ijtimoiy jondir” degan fikrni olg‟a surdi. SHunung uchun ham olim odamning yashashi uchun eng zarur narsa foydali mehnat ekanligini tahkidlaydi.
O‟rta Osiyoda ko‟plab shoirlarning ustozi bo‟lgan Abulqosim Firdavsiy (934-
1020)ning “SHohnoma”sida mehnat ahliga mehr-muhabbat bilan yog‟dirilgan va kasbhunarni egallash malakasiga bagishlangan misralarini ko‟plab uchratish mumkin:
Mehnat tagidadir, ey oqil, har ganj,
Ganj topmas hech kimsa, tortmas ersa ranj.
Firdavsiyga yaqin davrda yashagan shoirlardan yana biri Nosir Xisrav (10041088)dir. Uning fikricha, dunyodagi eng oliyjanob va oliyhimmat odamlar mehnatkashlarjamiyat uchun foydali narsalar ishlab chiqaruvchi hunarmandlar, kosiblar, binokorlardir.
Kasbdan jodu hurram yo‟q jahonda, Hunardin yaxshidur ham yo‟q jahonda. Butun kun rizqining bog’boni bo'lg’ay, Kishin o‟z uyining mehmoni bo‟lg‟ay.
Arzir uning bo‟lsa boshi osmonda, Usiz yashay olmas shoh ham jahonda.
Yuqorida tilga olingan ulug‟ mutafakkirlarning mehnat tarbiyasi va kasbhunar tarbiyasi borasida shunday xulosa chiqarishimiz mumkinki, inson dunyoga kelar ekan o‟z hayoti maboynida insoniy qadr-qiymatga ega bo‟lishi kerak.
Zero mehnat qilgan, kasb-hunarli inson birovga qaram bo‟lmaydi, ya‟ni mehnat qilish orqali inson o‟zining uch ehtiyojini qondiradi. Moddiy ehtiyojini, mag‟naviy ehtiyojini, mehnat ehtiyojini qondiradi. Moddiy ehtiyoj qondirilishi natijasida mahnaviy va mehnat ehtiyojlari ham qondiriladi.
Xullas, boshlang‟ich sinf o‟quvchilarini mehnat va kasb-hunarni tarbiyalashda ulug‟ mutafakkirlarimizning asarlarida keng foydalanish maqsadga muvofiq bo‟lar edi. Mutafakkirlarning merosiga chuqur hurmat bilan qarash va ular yaratgan asarlarni ko‟z qorachig‟iday saqlash kerak.
1-4-sinfda mehnat ta’limi fani mazmuni shartli ravishda umumiy mehnat ta’limi tayyorgarligi uning mazmuniga mavjud bo’lgan kasblar atroflicha ma’lumotlari bilan tanishilgan hamda shu yoshga maxsus tayyorgar-lik qismlaridan iborat. Bu qismlar har bir dars va mashg’ulotlarning tarkibiga singib ketgan bo’lib, ularni o’qituvchi va uslubchilar tomonidan ilmiy uslubiy nuqtai nazaridan hisobga olgan holda, tahmin qilib berish, mehnat ta’limi mashg’ulotlarining aniq maqsadga yo’naltirilgan bo’lishini ta’minlash uchun zarur mehnat ta’limi darslarini 1-4-sinfda umumiy va badiiy mehnat kursi xalq amaliy bezak san’atlari sohasidagi ayrim kasblar asoslari bilan tanishtirishni nazarda tutadi. Bu kurs bo’yicha mashg’ulotlar mazmuni bajarilayotgan mehnat jarayonining ajralmas qismi bo’lgan amaliy eskizlar, jadvallar, rasmlar, naqshlar ishlash va ayrim dizaynerlik qoidalarini o’rgatishdan iborat. Shu nuqtai nazarga asoslangan holda 1-4-sinf mehnat ta’limi o’quv fani tarkibiga quyidagi kurslari kiradi:
|
| |