nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Funktorlarning ko‘llanilishi

|
Funktorlarning ko‘llanilishi
|
bet | 36/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaFunktorlarning ko‘llanilishi. Funktor so‘zi C++ da “funksional obʻyektlar” ning qisqartmasidan olingan. C++ da funksional obʻyekt - operator() bilan aniqlangan sinfning nusxasi hisoblanadi. Agar C++ sinfi operator() aniqlasangiz, u funksiya kabi ishladi, ammo holatni saqlay olmaydi. Masalan, 4.11-dasturga qarang.
4.11-dastur. Operator()ni qayta ishlatish.
-
#include "stdafx.h"
#include #include
using namespace std;
class SimpleFunctor { string name_;
public:
SimpleFunctor(const char *name) : name_(name) {}
void operator()() { cout << "Salom, " << name_ << " ishlar zoʻrmi!" << endl; }
};
int main() {
SimpleFunctor sf("Akbar"); sf();
system("pause"); return 0;
}
|
-
4.11-dastur. Output
|
Salom, Akbar ishlar zoʻrmi!
|
Dasturda sf obʻyekt bo‘lishidan qaʻtiy nazar sf() funksiyasini chaqiramiz.
Chunki SimpleFunctop sinfida operator() aniqlangan.
Ko‘p hollarda STL kutubxonasining taqqoslash va xatolik funksiyasining algoritmlarida funktorlar C++ da predikatlar sifatida ishlatiladi. Faraz qilaymiz, sonlar ketma ketligi berilgan. Bu ketma ketlikdagi barcha juft sonlar va toq sonlar yig‘indisini hisoblash kerak bo‘lsin. Bu masalani yechish uchun funktor va for_each algoritmidan foydalanish mumkin.
4.12-dastur. Funktor va for_each algoritmidan foydalanish.
-
#include "stdafx.h" #include #include #include using namespace std;
class EvenOddFunctor { int even_;
int odd_; public:
EvenOddFunctor() : even_(0), odd_(0) {} void operator()(int x) {
if (x%2 == 0) even_ += x; else odd_ += x;
}
int even_sum() const { return even_; } int odd_sum() const { return odd_; }
};
int main() {
EvenOddFunctor evenodd;
int my_list[] = { 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 };
evenodd = for_each(my_list,
my_list+sizeof(my_list)/sizeof(my_list[0]), evenodd);
cout << " Juftlar yigʻindisi: " << evenodd.even_sum() << endl; cout << " Toqtlar yigʻindisi: " << evenodd.odd_sum() << endl;
system("pause"); return 0;
}
|
-
-
Juftlar yigʻindisi: 30
Toqtlar yigʻindisi: 25
|
Dasturda for_each da EvenOddFunctor sinf obʻyekti berilgan. for_each my_list bo‘yicha ketma ket o‘tganda funktor funksiyani chaqirmoqda. Har takrorlanishda evenodd funktor nusxasini qaytaradi. Evenodd funktor esa juft yoki toq elmentlarni yig‘indisini saqlaydi.
|
| |
PrintPreviewDialog muloqot oynasi

|
PrintPreviewDialog muloqot oynasi
|
bet | 122/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgPrintPreviewDialog muloqot oynasi. Bu oyna - foydalanuvchilar uchun chop qilishda PrintDocument boshqaruv elementining ko‘rinishining ko‘rsatish imkonini beradigan muloqot oynasini ko‘rsatadi.
printPreviewDialog1->MinimumSize = System::Drawing::Size( 375, 250 ); printPreviewDialog1->UseAntiAlias = true;
printPreviewDialog1->Document = document;
printPreviewDialog1->ShowDialog();
|
Bu muloqot oynasi ham yuqoridagi muloqot oynasi kabi sozlashlarni bajarshgandan so‘ng foydalanish mumkin. Dastur fragmentida qarasangiz document obʻyektini yaratish lozim. Chop qilishninig obʻyektidan farq qilgan xolda oqimdagi maʻlumotni formatlash va uni chiqishini A4 shaklga keltrish orqali amlga oshiriladi.
11.6-rasm. PrintPreviewDialog muloqot oynasidan foydalanish.
FolderBrowserDialog muloqot oynasi. Bu oyna - foydalanuvchilar uchun papkalar ko‘rish, yaratish va tanlash imkonini beradigan muloqot oynasini ko‘rsatadi. Bundan maʻlumotlarni ko‘chirishda, papkalarni taqqsolashda ishlatish mumkin. Muloqot oynasining xususiyatlari, usullari va hodisalar mavjud. Ularning baʻzilarini quyidagi dastur fragmentiga keltirib o‘tamiz.
System::IO::Stream ^ myStream;
System::Windows::Forms::DialogResult result = folderBrowserDialog1->ShowDialog(); if ( result == System::Windows::Forms::DialogResult::OK ) {
System::String^ folderName = folderBrowserDialog1->SelectedPath; openFileDialog1->InitialDirectory = folderName;
openFileDialog1->FileName = String::Concat(folderName,"\\1.cpp"); if ( (myStream = openFileDialog1->OpenFile()) != nullptr ){
System::IO::StreamReader ^ sr = gcnew System::IO::StreamReader(openFileDialog1-
>FileName);
richTextBox1->Text = sr->ReadToEnd(); sr->Close();
}
}
|
Dastur fragmentida papka uchun muloqot oynasi chaqirilgan va ko‘rsatilgan papkadan 1.cpp faylini yuklab kelgan. Bunday holat fayl menejerlar uchun papkadagi fayllarning ro‘yhatini ham olish mumkin.
Dastur fragmentida bir StreamReader oqim yaratilgan. Oqim faylning maʻlumotlarini o‘qish uchun yaratilgan. Oqimning konstruktori asosida sr oqim obʻyekti yaratiladi. Bu oqimning ReadToEnd funksiyasi orqali richTextBox ga maʻlumotlar joylashtiriladi. FolderBrowserDialog muloqot oynasining ko‘rinishi quyidagicha:
11.7-rasm. FolderBrowserDialog muloqot oynasidan foydalanish
Bu muloqot oynasi nafaqat matnli maʻlumotlarni balki, foydlanuvchining xoxlagan maʻlumotni matn yoki binar kodlash orqali saqlash mumkin. Muloqot oynasining ko‘rinishi quyidagi rasmda keltirilgan.
11.8-rasm. SaveFileDialog muloqot oynasidan foydalanish
Ko‘rib chiqilgan muloqot oynalari barchasi OT bilan ishlashga mo‘ljallanganligi ko‘rinib, turibdi. OT qanday sozlangan bo‘lsa, bu muloqot oynalari ham shu rejimda ishlaydi. Oynalarga deyarli o‘zgartirish kiritish shart emas, xuddiki barchasi kutilgandek yaratilganga o‘xshaydi. Faqat eng katta muammosi lokalizatsiya qilish.
|
| |
Nazorat savollari - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 39/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaNazorat savollari
Adapterlar nima va qaysi sinflar kiradi?
Konteynerlarning adapterlari qaysi sinflar kiradi.
Juda keng va tez-tez ishlatiladigan maʻlumotlar tuzilmalari bu – nima?
Konteyner adapterlarining funksiyalarini taʻminlash uchun STL standart konteyneri har qanday moslashtirishda tayanch sifatida qaysi amallardan (adapter turiga qarab) foydalanish mumkin.
Birinchi navbvtda konteynerlarning adapterlari uchun qanday sinflarni dasturga qo‘shish lozim.
Stek nima va u nimasi bilan harakterlanadi.
Birinchi kirgan oxiri chiqadi tamoyili bo‘yicha faoliyat ko‘rsatuvchi maʻlumotlar to‘plami bu nima.
Navbvt nima va u nimasi bilan harakterlanadi.
Birinchi kirgan Birinchi chiqadi tamoyili bo‘yicha faoliyat ko‘rsatuvchi maʻlumotlar to‘plami bu nima.
Navbatning qaysi usuli vektor konteyner ustiga qurib bo‘lmaydi, lekin uni ro‘yxat konteyner uchun qurish mumkin.
Deque sinfi uchun front(), push_back(), pop_front()), usullari har qanday konteynerlarda qachon ishlatiladi?
Deque sinfida kaysi usuli o‘rniga front() usuli ishlatiladi?
Maʻlum bir tartibda qayta ishlanishi kerak maʻlumotlarni uchun umumiy maʻlumotlar tuzilishiga asoslangan to‘plami bu – qanday to‘plamlar?
Maʻlumotlar tuzilishi - stek juda oddiy: u qanday tartibni belgilaydi? 15.Stekning assosiativ usullarini sanab bering?
Navbatda, birinchi elment kiritilgan bo‘lsa, u qachon chiqariladi?
Agar C++ da navbat shablonini ishlatmoqchi bo‘lsangiz, avval qanday kutubxonasini ulashingiz kerak.
empty() – navbat uchun nima vazifani bajaradi.
Massiv yordamida navbatlarni yaratish mumkinmi?, mumkin bo‘lsa izohlab bering.
Ustuvor navbat (Priority_queue) bilan navbat (queue) obʻyektlarining farqi nimada.
Ustivor navbvtda yangi element qo‘shish uchun push() funksiyasi, birinchi o‘rindagi elementiga murojaat qilish uchun esa qaysi funksiyasi ishlatiladi.
Ikki tomonlama navbat va odiiy navbatning farqi nimada? 23.Dek va vektorning o‘xshash tomonlari va farqlari.
Ikki tomonlama navbatning avzalliklarini sanab bering.
Nima uchun ikki tomonlama navbat dusturchiga kerak. 3 ta asos keltiring. 26.Dekning maummolarini bilasizmi? Dek navbat qachon dasturchiga pand
berishi mumkin.
Konteyner elementlar guruhi (ehtimol, barcha elementlari) uchun ketma ket harakatni amalga oshiradigan algoritmning aniqlang.
To‘plamdagi elementlarni qidirish funksyasi find()ga taʻrif bering. 29.To‘plamga ishlov berish (aralashtirish)uchun bir shartli guruh algoritmlar
mavjud va ular joylarda elementlarni qayta tartibga soluvchi va qiymatlarni o‘zgartiruvchi algoritmlardir. Ularni sanab bering.
Ikki to‘plamlar ustida bajariladigan algoritimlar guruhi qaysi algoritmlar misol bo‘la oladi.
|
| |
ColorDialog muloqot oynasining asosiy vazifasi va obʻyekti qanday yaratiladi

|
ColorDialog muloqot oynasining asosiy vazifasi va obʻyekti qanday yaratiladi
|
bet | 115/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda ColorDialog muloqot oynasining asosiy vazifasi va obʻyekti qanday yaratiladi.
ColorDialog muloqot oynasidan foydalanish uchun qanday konstruktorni ishga tushirish lozim.
CanRaiseEvents xususiyatining vazifasini ayting?
komponentaga ilova qilinadigan hodisalar ro‘yxatini oladi xususiyat nomini ayting?
Muloqot oynasi ochilganda maxsus ranglarni yaratish uchun ishlatiladigan boshqaruv elementlari ko‘rinib turishini ko‘rsatuvchi qiymatni oladigan yoki o‘rnatadigan xususiyat nomini ayting?
Dispose() bu qanday usul?
Komponenta yoki uning konteyneri tomonidan taqdim etilgan xizmatni ifodalovchi obʻyektni qaytaradigan hodisani ayting?
Disposed hodisaning vazifasini ayting?
Foydalanuvchi umumiy muloqot oynasidagi yordam tugmasini bosganda sodir bo‘ladigan usul nomini ayting?
Foydalanuvchilarga kerakli komponenta uchun shrift va uning xususiyatlarini o‘rnatish imkonini beruvchi muloqot oynasini nomini ayting?
PrintPreviewDialog muloqot oynasi qaysi tabda joylashgan va vazifasini aniq aytib bering.
Dastur fragmentida bir StreamReader oqimi nima uchun yaratiladi.
Win32Window Interface nima uchun ishlatiladi.
Muloqot oynasida OK va Cancel tugmalarini o‘rnatish qayday amalga oshiriladi.
MessageBoxIcon muloqot oynalarida nima uchun ishlatiladi.
Qandaydir hodisa haqida faqat xato amal bajarilganligi haqida maʻlumot beruvchi muloqot oynasi uchun ikonka nomi va yozlishini tushuntirib bering.
Muloqot oynasida standart tugmalarni o‘rnatuvchi o‘zgarmaslarni belgilaydigan parametrni ayting?
RtlReading qaysi parametr uchun ishlatiladi va muloqot oynasida nima hodisa sodir bo‘ladi.
System::Windows::Forms::DialogResult r6 = MessageBox::Show(this, message, caption, MessageBoxButtons::OK, MessageBoxIcon::Question, MessageBoxDefaultButton::Button1, (MessageBoxOptions)0, "mspaint.chm", HelpNavigator::KeywordIndex, "ovals" ) – dastur fragmentini tushuntirib bering
Asosiy formaga yang forma qanday qo‘shiladi
Nima uchun [StartPosition] xususiyatining qiymatini [CenterParent]ga tenglashtiriladi.
ShowDialog() va Show() usullarining farqini tushuntirib bering.
Oddiy obʻyekt yaratish va konstruktor asosida obʻyektni yaratish farqini tushuntirib bering.
Muloqot oynalarni yaratishda foydalanuvchi yangi konstruktor yaratishi mumkinmi?
[menu] → [project] → [add New item] → [UI] → [Windows Form] ketma ketlik qanday amalni bajaradi.
Muloqot oynasidagi maʻlumotlarni qanday qilib asosiy formaga o‘tkazish mumkin.
|
| |
iterator ( iterator - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 26/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaiterator ( iterator ) bu – const value_type ko‘rsatuvchi domiy ikki tomnlama iterator. Aniq tipni belgilash realizatsiya qilishga bog‘liq va Allocatorda aniqlanadi.
sonst_iterator - ham iterator ( iterator ) kabidir.
size_type - ishorasiz butun tip, Aniq tipni belgilash realizatsiya qilishga bog‘liq va Allocatorda aniqlanadi.
difference_type - ishorali butun tip, Aniq tipni belgilash realizatsiya qilishga bog‘liq va Allocatorda aniqlanadi.
va to‘plamlarning xususiyatlari, operatorlari va funksiyalari umuman olganda bir xil. Shuning uchun 2 ta to‘plamni birga o‘rganish maqsadga muvofiq.
set va multiset uchun foydalaniladigan iteratorlar o‘zgarmas ikki tomonlama iterator bo‘lganligi uchun algorithm kutubxonasida mazkur tipni qo‘llamaydigan funksiyalari uzatish mumkin emas. Shuning uchun joriy sinfda aniqlangan massiv elementlari bilan ishlaydigan usullari, funksiyalardan (umumlashgan algoritmmlari o‘rnida) foydalanish kerak.
Yuqorida taʻkidlab o‘tilgandek, multiset to‘plamning set to‘plamdan farqi faqat kalit bir nechta bir xil qiymatli kalitlarni saqlashidadir. Shuning uchun ixtiyoriy sohada ishlatishda multiset sinfining ishlatilishi set sinfinikidan farq qilmaydi.
set va multiset sinflarining obʻyektlarining tipi kalit bilan yonma-yon bitta shablonli parametr olishi mumikn. Bu shablon taqqoslash (comp) funksiyasidir.
Agar shundan funksiya mavjud bo‘lsa, oshkormas less<> funksiyasi bilan beriladi (< amali).
set (multiset) sinflarining obʻyektlarini quyidagi konstruktolar bilan yaratish mumkin:
Bo‘sh to‘plam konstruktori - set ar; yoki set ar(Comp);
Nusxalash konstruktori - set ar(other);
Iteratorlar yordamida qo‘shish konstruktori - set ar(first, last); yoki set ar(first, last, Somp);
Ro‘yxat asosida initsializatsiya qilish konstruktori - set ar
{init}; yoki set ar(init); yoki set ar(init, Comp);
Bu konstruktorlarda Comp – konteynerlarning kalitlarini taqqoslash funksyasi (ixtiyoriy). Agar dasturchi o‘zining allokator funksiyasini yaratsa, qo‘shish uchun taqqoslash funksiyasining yonida konstruktorga majburiy bo‘lmagan Allocator() funksiyasi bor.
set (multiset) sinflarining obʻyektlarini o‘chirish uchun destruktor - ar.~set();
|
| |
Nazorat savollari - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 43/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgNazorat savollari
Adapterlar nima va qaysi sinflar kiradi?
Konteynerlarning adapterlari qaysi sinflar kiradi.
Juda keng va tez-tez ishlatiladigan maʻlumotlar tuzilmalari bu – nima?
Konteyner adapterlarining funksiyalarini taʻminlash uchun STL standart konteyneri har qanday moslashtirishda tayanch sifatida qaysi amallardan (adapter turiga qarab) foydalanish mumkin.
Birinchi navbvtda konteynerlarning adapterlari uchun qanday sinflarni dasturga qo‘shish lozim.
Stek nima va u nimasi bilan harakterlanadi.
Birinchi kirgan oxiri chiqadi tamoyili bo‘yicha faoliyat ko‘rsatuvchi maʻlumotlar to‘plami bu nima.
Navbvt nima va u nimasi bilan harakterlanadi.
Birinchi kirgan Birinchi chiqadi tamoyili bo‘yicha faoliyat ko‘rsatuvchi maʻlumotlar to‘plami bu nima.
Navbatning qaysi usuli vektor konteyner ustiga qurib bo‘lmaydi, lekin uni ro‘yxat konteyner uchun qurish mumkin.
Deque sinfi uchun front(), push_back(), pop_front()), usullari har qanday konteynerlarda qachon ishlatiladi?
Deque sinfida kaysi usuli o‘rniga front() usuli ishlatiladi?
Maʻlum bir tartibda qayta ishlanishi kerak maʻlumotlarni uchun umumiy maʻlumotlar tuzilishiga asoslangan to‘plami bu – qanday to‘plamlar?
Maʻlumotlar tuzilishi - stek juda oddiy: u qanday tartibni belgilaydi? 15.Stekning assosiativ usullarini sanab bering?
Navbatda, birinchi elment kiritilgan bo‘lsa, u qachon chiqariladi?
Agar C++ da navbat shablonini ishlatmoqchi bo‘lsangiz, avval qanday kutubxonasini ulashingiz kerak.
empty() – navbat uchun nima vazifani bajaradi.
Massiv yordamida navbatlarni yaratish mumkinmi?, mumkin bo‘lsa izohlab bering.
Ustuvor navbat (Priority_queue) bilan navbat (queue) obʻyektlarining farqi nimada.
Ustivor navbvtda yangi element qo‘shish uchun push() funksiyasi, birinchi o‘rindagi elementiga murojaat qilish uchun esa qaysi funksiyasi ishlatiladi.
Ikki tomonlama navbat va odiiy navbatning farqi nimada? 23.Dek va vektorning o‘xshash tomonlari va farqlari.
Ikki tomonlama navbatning avzalliklarini sanab bering.
Nima uchun ikki tomonlama navbat dusturchiga kerak. 3 ta asos keltiring. 26.Dekning maummolarini bilasizmi? Dek navbat qachon dasturchiga pand
berishi mumkin.
Konteyner elementlar guruhi (ehtimol, barcha elementlari) uchun ketma ket harakatni amalga oshiradigan algoritmning aniqlang.
To‘plamdagi elementlarni qidirish funksyasi find()ga taʻrif bering. 29.To‘plamga ishlov berish (aralashtirish)uchun bir shartli guruh algoritmlar
mavjud va ular joylarda elementlarni qayta tartibga soluvchi va qiymatlarni o‘zgartiruvchi algoritmlardir. Ularni sanab bering.
Ikki to‘plamlar ustida bajariladigan algoritimlar guruhi qaysi algoritmlar misol bo‘la oladi.
|
| |
*iter – iterator ko‘rsatadigann elementni olish; 
- ++iter

|
*iter – iterator ko‘rsatadigann elementni olish;
- ++iter
|
bet | 49/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.org*iter – iterator ko‘rsatadigann elementni olish;
- ++iter - keyingi elementga murojjat qilish uchun iteratorni harakatlantirish
--iter - oldingi elementga murojjat qilish uchun iteratorni harakatlantirish. forward_list konteyner iteratorlari dekrement amalini qo‘llab quvvatlamaydi.
iter1 == iter2 - ikki iterator teng, agar ular bir xil iteratorni aniqlagan bo‘lsa.
iter1 != iter2 ikki iterator teng emas, agar ular bir xil iteratorni aniqlagan bo‘lsa.
#include "stdafx.h"
#include
#include
using namespace std; int main(){ vector myvector;
for (int i = 0; i < 15; i++)
{myvector.push_back(rand() % 100);}
// vector::iterator iter = myvector.begin(); auto iter = myvector.begin(); while(iter!=myvector.end()) {cout << *iter << " | ";
++iter;}
cout << endl; system("pause");
return 0;
5.6-dastur. Iterator amallaridan foydalanish.
Konteynerlar bilan ishlaganda, konteynerdagi elementlarni qo‘shish yoki o‘chirish ushbu konteyner uchun barcha joriy iteratorlarni, shuningdek, uning elementlariga havola va ko‘rsatgichlarni bekor qilishiga olib kelishi mumkin. Iteratorlar nafaqat elementlarni olish, balki ularni o‘zgartirish imkonini beradi.
5.7-dastur. Iterator yordamida konteynerni elementlari qiymatini o‘zgartirish.#include "stdafx.h"
#include #include using namespace std; int main()
{vector myvector;
for (int i = 0; i < 15; i++)
{myvector.push_back(rand() % 10);}
vector::iterator iter = myvector.begin();
//auto iter = myvektor.begin(); while(iter!=myvector.end())
{*iter = (*iter) * (*iter);++iter;}
for(iter = myvector.begin(); iter!=myvector.end(); ++iter)
{cout << *iter << " | ";}
cout << endl; system("pause"); return 0;
}
|
5.7-dastur. Output
|
1 | 49 | 16 | 0 | 81 | 16 | 64 | 64 | 4 | 16 | 25 | 25 | 1 | 49 | 1 |
|
Dasturda while takrorlanish operatori konteynerning elementlarini iteratorga olib, o‘zini o‘ziga ko‘paytirib, yana shu iteratorga yozadi. Shuning uchun ekranga konteynerdagi sonlarning kvadratlari chiqadi.
|
| |
Kichik va katta amallari - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 48/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.org
Boshqa yordamchi amallar:
9.1
|
lexicographical_compare
|
leksikografik jihatdan qiyoslash
|
9.2
|
next_permutation
|
to‘plam aylantirish uchun keyingi ideks
|
9.3
|
prev_permutation
|
to‘plam aylantirish uchun oldingi ideks
|
Bu yerda 85 ta algoritmlar keltirilgan, ammo bularning hammasi shablon funksiya bo‘lganligi uchun C++ dasturlash versiyalarida farqi bo‘lishi mumkin. Shuningdek, eslab ko‘ring, bu algoritmlarning ko‘plaridan oldin mavzularimizda foydalanganmiz.
Iteratorlar va ularning qo‘llanilishi. Iteratorlar konteynerlarning elementlariga murojaat qilish uchun foydalaniladi. Iteratorlar bilan elementlar bilan ishlash juda qulay hisoblanadi. Iterator iterator tipi bilan yoziladi. Har qanday konteyner uchun iteratorlarning tiplari farq qiladi. Masalan, list tipidagi konteyner uchun list::iterator tipi, vector tipidagi konteyner uchun esa vector::iterator tipi ishlatiladi. C++ tiladi konteynerlardan iteratorlarni ajratib olish uchun begin() va end() funksiyalaridan foydalaniladi. begin() funksiyasi konteynerdagi birinchi element ko‘rsatuvchi iteratorni qaytaradi (agar konteynerda elementlar bo‘lsa). end() funksiyasi konteynerdagi oxirgi elementdan keyingi pozitsiyani ko‘rsatuvchi iteratorni (yaʻni konteyner oxirini) qaytaradi. Agar konteyner bo‘sh bo‘lsa, begin() va end() funksiyalari bir xil qiymat qaytaradi. Agar begin() va end() funksiyalari o‘zaro teng bo‘lmasa, ularning orasidan kamida bitta element bor. Bu funksiyalar aniq tipli konteyner uchun iterator qaytaradi. Iterator yaratishga misol:
std::vector v = { 1,2,3,4 };
std::vector::iterator iter = v.begin();
|
Bu misolda tipiga mansub bo‘lgan vektor tipidpgi konteyner - vektor yaratilgan. Konteyner doimiy qiymatlar bilan to‘ldirilgan. begin() funksiyasi (usuli) bilan vektor elementini olish uchun iterator keltirilgan. Bu iterator vektor konteynerning birinchi elementini ko‘rsatadi.
Iterator amallari:
|
| |
Massiv yordamida navbatlarni yaratish

|
Massiv yordamida navbatlarni yaratish
|
bet | 32/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaMassiv yordamida navbatlarni yaratish. Yuqorida aytganimizdek, navbatni massiv orqali amalga oshirish mumkin. Odatda, agar dasturchi bunday navbatni yarasa, massiv navbat deb ataladi. Shuningdek, buni massiv deb ham aytish mumkin, ammo massiv so‘zi C++ da bor. Shuning uchun, navbat shablon deb aytish ham mumkin va bir xil tarzda uni chaqiriladi.
Buning uchun 2 ta ko‘shimcha o‘zgaruvchi yaratish kerak. Birinchisi start bo‘lsin va navbatning birinchi elemenitini bildirsin. Ikkinchisi ends bo‘lsin va navbatning oxirgi elemenitini bildirsin.
queue[ends] - ifodasini ishlatib navbatning oxirgi elementini qiymatini qaytaradi.
queue[start] - ifodasini ishlatib navbatning oxirgi elementini qiymatini qaytaradi.
Navbatdagi birinchi elementni o‘chirish uchun start ni birga kamaytirish kerak xolos, navbatni bo‘shligini tekshirish uchun start=ends mantiqiy shartni tekshirishning o‘zi kifoyadir. Agar mantiqiy shart true qaytarsa navbat bo‘sh, akas holda bo‘sh emas.
4.6-dastur. Massiv yordamida navbatlardan foydalanish.
// Created by MBBahodir #include "stdafx.h" #include #include
using namespace std;
int main() {
//queue q; int q[3];
int start = 0, ends = 0;
for (int h = 0; h < 3; h++) { int a; cin >> a; q[start++] = a;
}
cout << "Navbatdagi birinchi element " << q[start - 1] << endl; start--; // bir elementni oʻchirish
cout << " Navbatdagi birinchi element (oʻchirilgandan soʻng) " << q[start - 1] << endl;
cout << " Navbatdagi oxirgi element " << q[ends] << endl;
cout << "Navbat boʻsh " << ((start == ends)?"":" emas ") << endl;
|
system("pause"); return 0;
}
|
4.6-dastur.Output
|
9
7
5
Navbatdagi birinchi element 5
Navbatdagi birinchi element (oʻchirilgandan soʻng) 7 Navbatdagi oxirgi element 9
Navbat boʻsh emas
|
|
| |
X avflam in g - M tojiyev, I. Nigmatov

X avflam in g
taksonom iyasi.Taksonom iya - murakkab hodisalam i,
jarayonlam i, tushunchalami yoki obyektlam i bir sistem aga solish haqidagi
fandir.
Xavflar taksonom iyasi - xavflarni tartib bo‘yicha joylashtirish degan
m a’noni anglatadi. M asalan, tabiiy ofat xavfining taksonom iyasini tuzish:
a) geologik o‘zgarishlar oqibatida yuzaga keladigan xavflar: yer
silkinishi, yer ko‘chkisi, vulqon otilishi, togMaming yemirilishi va
boshqalar;
b) gidrom eterologik o :zgarish oqibatida yuzaga keladigan xavflar:
shamollar, yog ‘ingarchiliklar, tabiiy yong‘in, qurg‘oqchilik, m omaqaldiroq,
chaqm oq chaqishi, do‘l yog'ishi va hokazolar;
d) epidemiologik, epizootik v a epifttotik xavflar: (insonlar kasallanishi,
zaharlanishi, ommaviy o ‘lim, parranda, cho‘chqa gripplari, qutirish, oqsil
kasalligi, chigirtkalam ing yog‘ilishi, fotosintez jarayonining buzilishi va
boshqalar);
Xavflar taksonomiyasini tuzish aynan inson faoliyati xavfsizligini
ta ’m inlashda muhim ro‘l o ‘ynaydi. Xavflam ing taksom aniyasini tuzishni,
albatta, xavflam ing tabiatini chuqur o ‘rganish orqaligina am alga oshirish
mumkin.
Afsuski, hozirga qadar xavflam ing yetarlicha to ‘liq taksanomiyasi
yaratilmagan. Bu esa har qanaqa xavfning oldini olishni ta’minlashni
chegaralab qo4yadi. Shuning uchun olimlar, soha m utaxassislari oldiga
xavflam ing taksonom iyasini yaratish bo‘yicha ilmiy va metodologik
izlanishlar olib borish m aqsad qilib q o ‘yilgan.
X avflam ing nom enklaturasi.
Nom enklatura - m uayyan belgi,
xususiyatiga k o ‘ra sistem aga solingan nom va so 'zlar ro ‘yxatidir. Masalan,
tibbiyotda qoilaniladigan dori-darm onlar nom enklaturasi birm uncha aniq
tuzilgan. Jum ladan, antibiotiklarga: tetratsiklin, ampitsilin, oksotsilin,
biotsilin, trimol, sefozolin, sefamizin va boshqalar kiradi.
Xavflar nom enklaturasini tuzishda ham aynan xavfning biror belgisi,
xususiyati, keltiradigan oqibati yoki boshqa ko‘rsatkichlariga ko ‘ra
tuzilishi lozim. Hozirgi kunda xavflar nomenklaturasi um um iy holda alfavit
bo‘yicha tuzilgan. Masalan, ajal, alanga, alkagol, aziyat, vakuum, vulqon,
vahima, gaz, gerbitsid, dinam ik zo ‘riqish, yem irilish, yom g‘ir, yong‘in,
z o ‘riqish, zahar, zilzila, ifloslanish, ichimlik, iztirob, kasallik, kuyish,
lat yeyish, loyqalanish, m agnit m aydoni, momaqaldiroq, meteoritlar,
mikroorganizmlar, radiatsiya, reanim atsiya, rezonans, tebranish, tok urish,
toyib ketish, uzilish, urmoq, ultratovush, hujum, xatar, shamol, shovqin,
elektr toki, elektr maydoni, ekzema, yaxlash, yadro zaryadi, yashur
kasalligi va boshqalar.
14
Umuman, xavflam ing nom enklaturasi har bir obyekt, ishlab chiqarish
jarayoni, sexlar, ish oi'in lari, texnologik jarayonlar, kasblar va boshqa
faoliyat o ‘rm)ari uchun tuzilsa m aqsadga muvofiq b o ia rd i.
|
Hayot faoliyati xavfsizligining asosiy tushunchalari

- atro f m uhitga begona gazlarning tarqalishi;
- tuproq zarrachalarining deformatsiyalanishi;
~ tuproq zarrachalari elektr qarshiligining o ‘zgarishi va hokazo.
Yer k o ‘chki xavfi um uman boshqa xarakterlovchi belgilar orqali
aniqlanadi. Jumladan:
- tuproq zarrachalari nam lik darajasining ortishi;
- tuproq zarrachalari m ustahkam lik darajasining pasayishi;
- qiya sathli joylarda yoriqlarning hosil bo‘ lishi;
- yo‘llarda
uzilishlam ing kuzatilishi;
- daraxtlam ing to ‘g ‘ri o ‘smasligi;
- uylar konstruksiyasining buziiishi;
- uylam ing devorlarida yoriqlarning yuzaga kelishi va boshqa
k o ‘rsatkichlar;
H ar
qanaqa
x av f o ‘zida inson hayot faloiyatini izdan chiqaruvchi
energiyaga ega b o ‘lib, kimyoviy yoki biologik faol kom ponentlam i
o ‘zida saqlaydi. Masalan: atir-upa sanoatida qcrllaniladigan erituvchilar:
efir, spirt, xloroform va boshqalam ing surunkali ta ’sir etishi insonlarda
allergik kasalliklar yuzaga kelishiga sabab b o ia d i.
Xavflam ing turlari quyidagicha tasn if qilinadi:
1. Kelib chiqish tabiatiga koVra: tabiiy,
texnogen, antropogenik va
ekologik.
2. Ta’sir xususiyatiga k o ‘ra: fizikaviy, kimyoviy, biologik, term ik va
psixofiziologik.
3. Olib keluvchi oqibatiga k o ‘ra: toliqish, kasallanish,
jarohatlanish,
halokat, yong‘in, nurlanish, kuyish va boshqalar.
4. Keltiruvchi zarariga ko‘ra: ijtimoiy, iqtisodiy, texnik, siyosiy.
5. Kelib chiqish sohasiga k o ‘ra: turmushga, sportga, y o i transportiga,
ishlab
chiqarishga, urushga, tabiiy ofatga oid xavflar.
6. Insonga ta ’sir qiiish darajasi ga qarab: faol (aktiv) va sust (passiv).
7. Ta’sir doirasiga ko ‘ra: lokal, mahalliy, milliy, global.
8. Ta’sir etish tezligiga ko ‘ra: tasodifiy, shiddatii, m o ‘tadil va ravon.
Bulardan shunday xulosa chiqadiki, inson faoliyatining bironta turi
yo'qki, u absolut xavfsiz am alga oshsa.
Shuning uchun, har qanday xavf
potensial xavfli hisoblanadi.
M tojiyev, I. Nigmatov

M tojiyev, I. Nigmatov
Download
8,77 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/244
Sana
27.05.2024
Hajmi
8,77 Mb.
#254799
Download
8,77 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
M tojiyev, I. Nigmatov
Download
8,77 Mb.
Matnni ko'rish
qo'lianilishi................................................................................................................. ..... 259

|
qo'lianilishi................................................................................................................. ..... 259 Pdf ko'rish
|
bet | 244/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mqo'lianilishi................................................................................................................. ..... 259
Shartli b elg ila r........................................................................................................... .....262
Olossariy..................................................................................................................... ..... 263
Foydalanilgan adabiyotlar........................ ............................................................. .....266
271
M.X.TOJIYEV, LNIGMATOV
HAYOT FAOLIYATI
XAVFSIZLIGI
«TA FA K K U R -B O ‘STO N I» MCHJ
100190. Toshkent shahri Yunusobod tumani 9-13.
Tel: 199-84-09, e-m ail: tafakkur0880@ m ail.ru
B osh muharrir:
M .Saparov
Muharrir:
A. Z iyadov
M usahhih:
Z .O stonov
Sahifalovchi:
Л. Абкеримова
L itsen ziy a № A l-1 9 0 . 10.05.2011 y.
Terishga berildi 3 0 .0 5 .2 0 1 2 y. B osish ga ruxsat etildi 13.08.2012 v.
O fset q o g 'o zi. B ichim i 6 0 x 8 4 V]6. «T im es N e w Rom an» garniturasi.
Shartli b o sm a ta b o g ‘i 17. O fset bosm a. Adadi 500 dona.
Buyurtma № T-02.
«T A FA K K U R -B O 'ST O N |
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
qo'lianilishi................................................................................................................. ..... 259
|
Xavflar kvantifikatsiyasi

Xavflarni identifikatsiya qilishda, albatta, xavflam ing nom enklaturasi
aniq o ‘rganilgan b o iis h i lozim. Chunki xavfning aniq turini, nomini
bilm asdan turib,
u keltiradigan talafotlarini,
oqibatlarni
o ‘rganib
b o im ay d i. Demak, xavflarni o‘rganishdan xulosa qilsak, xavf-sabab-
oqibat tushunchalari bir-biri bilan uzviy b o g iiq lik d a b o ia d i. U chala
tushuncha ham ko ‘ngilsiz hodisaning asosiy ko ‘rsatkichlari hisoblanadi.
K o‘ngilsiz hodisaning oqibatilari turli koVinishda b o iis h i mumkin.
M asalan: havo transporti
- transport
-
yerga qulashi
(xavf)
elementining
(oqibat)
ishlamay qolishi
(sabab)
M isolda oqibat - havo transportining yaroqsiz holga kelishi,
odam lam ing turli darajada jarohat olishi, o ‘!im b o iis h i, y o n g in chiqishi,
portlash yuz berishi, buzilishlar, atrof m uhit zararlanishi va boshqa
holatlar kuzatilishi mumkin.
Z ahar - ichib qo‘yish - zaharlanish;
(xavf)
(sabab)
(oqibat)
yoki elektr toki - sim lam ing qisqa tutashuvi - tok urishi, kuyish.
(xavf)
(sabab)
(oqibat)
A h b o ? o 5 - r e s u r s m f i f k a z l j

1.4. Faoliyat xavfsizligini ta’minlash vositalari
Texnosferada ishlovchilarga zararli
va xavfli ishlab chiqarish
omillarining ta ’sirini kam aytirish yoki oldini olish uchun turli maqsadli
him oya vositalari qurilm alari qo'llaniladi. Him oya vositalari quyidagilami
ta’rniniashi lozim:
- texnosferadagi (ish zonasidagi) xavfli va zararli m oddalar miqdorini
kam aytirish, ulam ing ta ’sirini uzoqlashtirish yoki haydashi (so'ruvchi
shkaf, havo alrnashtirgich yordamida);
- zararli om illar m iqdorini belgilangan darajadagi
sanitar norm agacha
kamaytirilishi;
- texnologik jarayon buzilganda paydo b o ‘ladigan salbiy om illardan
him oya qililishi.
Himoya vositlari har bir zararli holat uchun m ehnat xavfsizligi
talablariga asoslanib qo ‘llaniladi. Himoya vositalri q o ‘lanilish xarakteriga
qarab: jam oa him oya vositalari (JHV ) va shaxsiy him oya vositalariga
(ShHV) b o ‘linadi. Bularninng har biri taktik qo‘llanilishiga qarab
tasniflanadi. Jam oa him oya vositalariga:
shovqindan, titrashdan, issiqdan,
sovuqdan, elektro-statik zaryadlardan, zararli changlardan, radiatsiya
nuridan va boshqa ta'siriardan him oyalovchi: to ‘siqlar, blokirovkalar,
tormozlar, yorug‘lik
va ovoz signallari, xavfsizlik asboblari, xavfsizlik
belboqlari, avtom atik harorat qurilmalari, masofadan boshqarish vositalari,
elektr jihozlarini yerga ulash qurilmalari,
shamollatish, yoritish, sovutish,
izolatsiyalash, germ etizatsiyalash vositalari va boshqalar kiradi.
Shaxsiy him oya vositalari asosan inson tana a’zolari (nafas olish
y o ‘llari, yuz, k o ‘z, bosh, eshitish a ’zolari, teri va boshqalar) himoyalovchi
vositlarga bo‘linadi.
Shaxsiy him oya vositalari q o ilaniiishiga qarab bir necha sinflarga
b o ‘linadi.
- him oya kostyum lari (pnevma-gidrokastyum, skafandrlar);
- m axsus kiyim lar (kombenzonlar,
yarim konbenzoniar, kurtkalar,
shimlar, kostyumlar, xalat, fartuk, nimcha, paltolar);
- m axsus oyoq kiyim lar (etik, yarim etik, botinka, kalish va boshqalar);
- nafas olish organlarini him oyalovchi vositalar (gazniqoblar,
resperatorlar, pnevmom askalar);
- boshni him oyalash vostilari (kaska, shlem, shapka, qalpoq,
shlyapalar);
18
— qo‘lqoplar, k o ‘ zoynaklar, shovqindan saqlovchi vositalar, him oya
tasmalari, belbog‘!ar, dielektrik poyondoz, q o ‘l
ushlatgich - ilgaklar va
boshqalar.
— teri a ’zolarini saqlovchi dermotologik vositalar (sovun, pasta, krem,
mazlar);
— odam boshini m exanik va elektr toki ta ’siridan himoyalovchi
kaskalar (tekstolitli, plastmassali, vinilplastli, shishapastli xillari);
M exanik shikastlanishdan, term ik kuyishdan, kislota, ishqor, tuzlar,
erituvchilar, zararli v a
terini qizdiruvchi moddalar, elektr toki ta ’siridan
qo‘lni him oya qilish uchun paxtadan, kanopdan, sherst gazlamasi, charm,
rezina, polim er m ateriallardan tayyorlangan qo'lqoplardan foydalaniladi.
Sanoat korxonlarida ishchi-xizm atchilar him oya kaskasini kiyib yurishlari
kerak. Ayollar esa sochlarini ixchamlashtirib, ro'm ol o ’rab
ish yuritishlari
lozim.
Nazorat uchun savollar - Audit o’quv amaliyoti cdr

3. Tulaxodjayeva M, G’ulomova F. Audit. –T: TDIU va O’BAMA, 2004
Baholash vositalari
Baholash mezonlari
“Audit o‘quv amaliyoti” fan (modul)ining o‘qitish natijalarini va
kompetensiyalarni baholash:
- 5 “A’lo”:
amaliy faoliyatni to‘g‘ri bajarilishi 90-100% ga bajarish;
- 4 “Yaxshi”
: amaliy faoliyatni bajarish algoritmiga muvofiq 75-89 foizga bajarish;
- 3 “Qoniqarli”
: amaliy faoliyatni bajarish algoritmiga muvofiq talab qilinadigan
ish turlarini 60-74 foizga bajarish;
2 “Qoniqarsiz”: kerakli ish turlarini algoritmini bajarish ketma-ketligini sezilarli
darajada buzilishi, amaliyot davomida topshiriqlarni to‘g‘ri bajarishga intilmaslik;
- kerakli ish turlarini bajarish algoritmini qo‘pol ravishda buzgan holda (60% dan
past) ish turlarini bajarish.
Vizual-didaktik resurslar
Kichik guruhlarda ishlash tartibi
Kichik guruh a’zolari o’zaro hamkorlikda ishlashlari, barcha vazifalarni teng
bo’lib olishlari lozim, zero, baholash jarayonida guruh a’zolarining
barchasining faolligiga ham e’tibor beriladi!
Kichik guruhlarda ishlash avvalida kichik guruh sardori tanlanadi;
Guruh sardori guruh a’zolarining soniga qarab vazifalarni taqsimlaydi;
Vazifalar quyidagilardan iborat:
Kichik guruhga nom tanlash (guruhning barcha a’zolari hamkorlikda) va beyjiklar
tayyorlash;
Mavzuni chuqur o’rganish (guruhning barcha a’zolari uchun);
Guruhga ajratilgan mavzuni flipchartga ko’rgazmali taqdimotini tayyorlash;
Taqdimot qilish uchun ikkita ma’ruzachini tayinlash;
Raqobatchi guruhga ko’rgazmali ravishda savollar tayyorlash.
-ilova - Audit o’quv amaliyoti cdr

Farq qiladigan belgilari Audit Taftish Maqsadlariga
kora
Moliya-xojalik faoliyatidagi
kamchiliklarni uning ajralmas
elementi sifatida aniqlashga
yol qoymaslikni ta’minlash
Kamchiliklarni oldini olish va
bartaraf qilish uchun ularni
aniqlash
Huquqiy jihat-
lari boyicha
Fuqarolik huquqi
Ma’muriy huquqi
Gnoseologik
(bilish) jihatlari
boyicha
Mijoz korxona buxgalteriya
hisobotidagi axborotlarning
haqiqiyligini isbotlash
Sodir etilgan operatsiyalarning
qonuniyligi va xodimlar
tomonidan o’g’irliklar
yoqligini aniqlash
Uslubiy jihatlar
boyicha
Uslubiy jihatdan o’xshash, ammo qo’yilgan maqsadlar xilma-
xilligidan kelib chiqib har xil nisbatlarda qollaniladi
Obyektlari
boyicha
Mijoz-korxona to’lov layoqa-
tini izdan chiqaradigan, uning
moliyaviy ahvolini yomon-
lashtiradigan barcha vaziyat-
lar obyektlari hisoblanadi
Amaldagi qonunchilik va
korxona hisob siyosatining
buzilishiga olib keladigan
barcha vaziyatlar obyektlari
hisoblanadi
Boshqaruv
shakliga ko’ra
Aloqalar gorizontal va
ixtiyoriy
Aloqalar vertikal, ma’muriy
tayinlash va majburiy tartibda
Xizmatlar
uchun haq to’-
lash prinsip-
lariga ko’ra
Haqni mijoz-korxona to’laydi Haqni yuqori tashkilot yoki
davlat to’laydi
Amaliy
vazifalar
bo’yicha
Yangi passiv manbalarni jalb
qilish, to’lov qobiliyatini
mustahkamlashga doir
vazifalarni mijoz-korxona hal
qiladi
Korxona aktivlarining saq-
lanishi, suiste’mol qilish-
larning oldini olish va tosqin-
lik qilish boyicha vazifalarni
xo’jalik tizimi hal qiladi.
Yetarlilik
darajasiga ko’ra
Xarajatlar va natijalar
nisbatiga qarab oqilona
yetarlilik prinsipi amal qiladi
Eng yuqori darajadagi aniqlik
va aybdor shaxslarni, so’ralgan
zarar ko’lamini aniqlash
prinsipi amal qiladi
24
Natijalariga
ko’ra
Auditorlik hisoboti va
auditorlik xulosasi tuzish
bilan yakunlanadi
Taftish dalolatnomalari,
tashkiliy xulosalar, jarima
solish, majburiy ko’rsatmalar
va ularning bajarilishini
tekshirish
Audit o’quv amaliyoti cdr - bet 13

“AUDITORLIK FAOLIYATI TO’G’RISIDA”GI O’ZBEKISTON
RESPUBLIKASI QONUNINING TARKIBIY TUZILISHI 2021 yil 25fevral
“AUDITORLIK FAOLIYATI TO’G’RISIDA”GI O’ZBEKISTON
RESPUBLIKASI QONUNI
Auditorlik faoliyati, uni to’g’risidagi qonun hujjatlari, auditorlik
faoliyati sohasidagi prinsiplar
1-modda. Auditorlik faoliyati
to’g’risidagi qonun maqsadi
3-modda.Asosiy
tushunchalar
Auditorlik tashkilotlari va uni huquqlari
27-modda. Auditorlik
tashkiloti
28-modda.
Auditorlik
tashkilotining huquqlari
Auditorlik tashkilotining majburiyatlari va
javobgarligi
29-modda. Auditorlik
tashkilotining
majburiyatlari
Auditorlik tekshiruvi va shakllari
35-modda. Majburiy
auditorlik tekshiruvi
30-modda. Auditorlik
tashkilotining javobgarligi
32-modda. Auditorlik
tekshiruvi
2-modda. Auditorlik faoliyati
to’g’risidagi qonunchilik
4-modda. Auditorlik faoliyati
sohasidagi prinsiplar
36-modda. Tashabbus tarzidagi auditorlik
tekshiruvi
26
37-modda. Xo’jalik yurituvchi subyektning auditorlik
tekshiruvi o’tkazilayotgandagi huquq va majburiyatlari
33-modda. Auditorlik
tashkilotlarining turdosh
xizmatlari
34-modda. Auditorlik
tekshiruvi o’tkazishdagi
cheklovlar
16-modda. Auditorlik
faoliyatiga aralashishga
yo’l qo’ymaslik
38-modda. Tashabbus
tarzidagi auditorlik
tekshiruvining
buyurtmachisining huquq
vqmajburiyatlari
Auditorlik hisoboti va xulosasi
40-modda. Bila turib soxta
tuzilgan
auditorlik xulosasi
xulosasi
Auditorlik faoliyatini litsenziyalash
39-modda. Auditorlik
xulosasi
22-modda. Litsenziyaning amal
qilishini to’xtatib turish
21-modda. Auditorlik
faoliyatini litsenziyalash
18-modda. Auditorlik
hisoboti
Auditor
malaka sertifikati,uni amal qilishini tugatish va
bekor qilish
23-модда. Litsenziyaning
amal qilishini tugatish
24-модда. Litsenziyani bekor
qilish
tadbirlari 
ro’yxati - Audit o’quv amaliyoti cdr

|
Audit o’quv amaliyoti cdrBog'liq Audit oquv amaliyoticovertadbirlari
ro’yxati
O’tkazish
davri
Bajaruvchi
Auditor-
ning ish
hujjatlari
Izoh-
lar
Uning nomidan auditorlik xulosalariga imzo chekish huquqiga ega bo’lgan
auditorlik tashkiloti rahbari
Auditorlik guruhi rahbari
3.AUDITORLIK XIZMATLARINI KO’RSATISH TO’G’RISIDA
SHARTNOMA№ ______
Imzolangan joy _______
Sana ________
Ustav asosida faoliyat ko’rsatuvchi ___________________________ auditorlik
tashkiloti nomidan Bosh Direktor ___________________________ (bundan
buyon “Ijrochi”) bir tomondan, va _________________ asosida faoliyat
ko’rsatuvchi ___________________________ (korxona nomi) nomidan Bosh
Direktor ___________________________ (bundan buyon “Buyurtmachi”)
ikkinchi tomondan quyidagilar to’g’risida ushbu Shartnomani tuzishdi:
1. Shartnoma mazmuni
1.1. Buyurtmachi quyidagi ishlarni topshiradi, Ijrochi esa ularni bajarishni o’z
zimmasiga
oladi:
______________________________________________________________
1.2.
Ishlarni
bajarish
muddatlari:
______________________________________________
2. Ijrochining huquq va majburiyatlari
38
2.1. Ijrochi “Auditorlik faoliyati to’g’risida”gi O’zR Qonuniga muvofiq,
Buyurtmachining buxgalterlik hisobotini auditorlik tekshiruvini o’tkazadi.
2.2. Ijrochi O’zbekiston Respublikasini me’yoriy hujjatlari talablaridan,
|
| |
YO’RIQLI TEXNOLOGIK XARITA (o’quv amaliyoti uchun)

|
YO’RIQLI TEXNOLOGIK XARITA (o’quv amaliyoti uchun)Bog'liq Audit oquv amaliyoticoverYO’RIQLI TEXNOLOGIK XARITA (o’quv amaliyoti uchun)
5.32.06.01 - Buxgalter va auditor
O’quv amaliyot nomi: “AUDIT”
Mavzu №1 Auditning mohiyati , uning maqsadi va vazifalari.
O‘zbekiston
Respublikasida auditorlik faoliyatini tashkil qilishning huquqiy asoslari.
Maqsad:Auditning mohiyati , uning maqsadi va vazifalari.
O‘zbekiston
Respublikasida auditorlik faoliyatini tashkil qilishning huquqiy asoslari haqida
tushunchalarni chuqurlashtirish
№ Bajariladigan ishlar
mazmuni
Moslamalar, asboblar
va xom – ashyolar
Eskizlar,
chizmalar,
rasmlar
Bajarish
tartibi
1.
Audit fanining usullari
Chizg’ich, qalam,
ruchka
1-ilova
Yozish
2
Audit va taftish o’rtasidagi
tafovutlar
Grafikli organayzerlar,
ruchka, qalam
2-ilova
Yozish
3
O’zbekiston
Respublikasining
“Auditorlik faoliyati
to’g’risida”gi qonuni,tarkibi
va tuzilishi
Grafikli organayzerlar,
ruchka, qalam,
chizg’ich
3- ilova
Yozish
4
”TOIFALASH” jadvali
va “KLASTER” da
mavzuni mustahkamlash
Grafikli organayzerlar,
ruchka, qalam
4-ilova
Yozish
5
Mavzuga doir vaziyatli
masalalar
Chizg’ich, qalam,
ruchka
5-ilova
Yozish
FAN: “AUDIT” O’QUV AMALIYOTI MASHG’ULOTINING O’QITIISH
TEXNOLOGIYASI
2 - Mavzu: Auditorlik tekshirishni rejalashtirish
O’quv amaliyoti mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
|
| |
Korxona rahbari: Imzo - Audit o’quv amaliyoti cdr

214
4
Moliyaviy koeffitsiyentlar
Grafikli
organayzerlar,
ruchka, qalam
4- ilova
Chizish
yozish
5
Xo’jalik yurituvchi subyekt
faoliyatining moliyaviy natijalari
foydani aniqlash ko’rsatkichlari
Grafikli
organayzerlar,
ruchka, qalam
5- ilova
Savollarga
javob
berish
6
Masala yechish
Jadval, ruchka
6- ilova
Chizish
yozish
FAN: “AUDIT” O’QUV AMALIYOTI MASHG’ULOTINING O’QITIISH
Ichki auditni o’tkazish bosqichlari tasnifi

218
Asosiy jarayonlar quyidagilar hisoblanadi:
-iste’molchilarning kutilayotgan talablarini o’rganish;
-xaridlarni boshqarish;
-iste’molchilar bilan o’zaro harakatlar va mahsulotlar sotilishini o’rganish;
-xodimlarni tayyorlash va ularning vakolatliligini baholash.
Asosiy jarayonlarni bir tartibda qo’yish va alohida jarayonlarning korxona yakuniy
natijalariga qay darajada ta’siri darajasi yoki ekspertchilar
tomonidan baholashlar
natijasida bajariladi.
O’tkazilgan ichki audit yakunlari bo’yicha, ichki audit rahbari tomonidan
imzolanadigan yig’ma hisobot tuziladi.
Ichki audit yig’ma hisoboti:
-tahliliy qismni;
-yakuniy qismni;
-tasdiqlaydigan hujjatlarning to’liq paketini o’z ichiga olishi kerak.
Ichki audit yig’ma hisobotining tahliliy qismi, yuqoridagilarga asosan, ichki audit
xodimlari tomonidan o’tkazilgan tekshirishlar natijalari to’g’risidagi
umumlashtirilgan axborotni o’z ichiga olishi kerak.
Ichki audit hisobotining yakuniy qismi:
-korxonaning ijro etuvchi organi va tarkibiy bo’linmalari faoliyatiga, shuningdek,
likvidligigiga umumiy bahoni;
-aniqlangan chetga chiqishlar va qonunni buzishlarni bartaraf etish bo’yicha ichki
audit xizmatining tavsiyalarini hamda korxonaning moliya- xo’jalik faoliyati
samaradorligini oshirishga, korporativ boshqarishni takomillashtirishga doir
umumlashtirilgan takliflarni o’z ichiga olishi kerak.
Yig’ma hisobot ichki audit yakunlangandan keyin 10 kun mobaynida
tugallanishi
lozim.Yig’ma hisobotlar bevosita korxonaning kuzatuvchi kengashiga uning ko’rib
chiqishi va keyinchalik tasdiqlashi uchun taqdim etilishi kerak. Hisobotlar
nusxalari tasdiqlanganidan keyin korxona ijro etuvchi organiga taqdim etilishi
kerak.Korxonaning ijro etuvchi organi ichki audit natijasida
aniqlangan
kamchiliklarni bartaraf etish chora-tadbirlarini ko’rishi shart.
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)

217
-ishni joyida tashkil qilish;
-kutilmagan inventarizatsiyani o’tkazish;
-tekshirilayotgan obyektni tekshirish;
-xo’jalik muomalalarini hujjatli tekshirish (zarur hollarda ekspertlarni jalb qilish);
-tekshiruvning boshqa jarayonlarini amalga oshirish.
Auditorlik tashkilotining javobgarligi

20
2. ”Info – buxgalter” tashkiloti auditorlik firmasiga
buxgalteriya hisobini
komyuterlashtirish yuzasidan murojaat qildi. Ushbu auditorlik tashkiloti “Info –
buxgalter” tahskilotini bir necha yildan beri tekshiruvdan o’tkazadi va tashkilotning
moliyaviy va boshqaruv hisobi muammolarini va xususiyatlarini yaxshi biladi. Agar
auditorlik tashkiloti korxonaga komyuterlashtirish yuzasidan xizmat ko’rsatsa
auditorlik tekshiruvi o’tkazilayotgan vaqtda auditorning mustaqilligiga ta’sir
ko’rsatadimi?
3. “Abbos-audit” auditorlik firmasining auditori Zoitov A. K. o’zining malakaviy
xizmati to’g’risida matbuotda va radioda reklama qilib,
mahoratlilik darajasi va
boshqa auditorlarga nisbatan yuqori malakali ekanligini e’lon qildi. Shuning bilan
birgalikda xizmati uchun to’lanadigan summani ham oshkor qildi. Auditor Zoitov
A. K. ga kasbiy etik me’yorlariga rioya qilgan holda qanday bo’lishi haqida maslahat
bergan bo’lar edingiz?
4. “Kuryer” auditorlik firmasining 3 kishidan iborat auditorlari “Kafolat” sug’urta
kompaniyasini auditdan o’tkazmoqda. Auditorlardan biri korxona bosh direktori
muovuniga yaqin qarindoshchiligi borligi aniqlandi.
Bunday holda auditning etik
me’yorlariga zid bo’ladimi?
5.Auditor buyurtmachilardan birining hali e’lon qilinmagan balansini auditorlik
firmaning boshlig’i boshqa xodimlari bilan muhokama qilmoqda.
Bu holatda sir
saqlash majburiyati buzilganmi?
6.Sug’urta kompaniyasi auditorlik firmasiga audit o’tkazishni taklif qildi. Ammo
auditorlar orasida sug’urta kompaniyasi faoliyatini yaxshi biladigan mutaxasis yo’q.
Bu holatda auditorlik firmasi taklifni qabul qila oladimi?
7. Qandolatchilik fabrikasi boshqa bir auditorlik firmasi bilan shartnomani buzib
sizning suditorlik firmangiz bilan shartnoma tuzmoqchi, bu holatda siz nima qilasiz?
8. Sizning auditorlik firmangiz mijozga moliyaviy hisobot tayyorladi. 3
haftadan
so’ng, mijoz telefon orqali qaysidir hujjatda xatoga yo’l qo’yilganligini e’lon qildi.
Xatoni yuzaga kelmasligi borasida qanday sifat nazorati tadbiri amalga oshirishi
lozim?
Qayta aloqaning usul va vositalari

216
yordamida
tasniflab
beradi
3.2 Kichik guruhlarga
mavzuga doir vazifalar
berib, uni bajarish tartibini tushuntiradi;
3.3 Vazifani bajarishga ajratilgan vaqtni e’lon
qilib, tarqatma material
yoki slayd yordamida
o’quvchilarga materiallarni havola etadi.
Mavzuga oid masalalar topshiradi;
4.Mustaqil ishlarni
bajarilishini maqsadli
aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida
o’quvchilar tomonidan yo’l qo’ygan xatolarni
ko’rsatadi
Masalani
yechimini
topadi.
Topshiriqlarni
bajaradilar
Kuchaytirgichlarda teskari aloqa

|
Kuchaytirgichlarda teskari aloqa
|
bet | 7/10 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 244,15 Kb. | | #136472 |
Bog'liq elektronikaKuchaytirgichlarda teskari aloqa
Teskari aloqa (TA) deb, kuchaytirgich chiqish zanjiridan kirish zanjiriga energiya uzatishga aytiladi. Chiqish signali kuchaytirgichning kirish zanjiriga to‘liq yoki qisman uzatilishi mumkin. Bitta kaskadni egallagan TA mahalliy, ko‘p kaskadli kuchaytirgichni butunlay egallagan TA esa umumiy deb ataladi.
Umumiy holda TA signali kirish signaliga qo‘shilishi yoki ayirilishi mumkin. Shunga qarab, mos ravishda, musbat va manfiy TAga ajratiladi. Agar kuchaytirgichning kirish signali va TA signali fazalari bir xil bo‘lsa, TA musbat, agar π burchakka farq qilsa, ya’ni fazalari teskari bo‘lsa, TA manfiy deb ataladi.
Manfiy TAning kiritilishi, tranzistor ishlash sharoiti o‘zgarganda, kuchaytirgichning kuchaytirish koeffitsiyenti va boshqa parametrlari barqarorligini oshiradi. Bundan tashqari, manfiy TA kuchaytirgichning o‘tkazish polosasini oshirish imkonini beradi, nochiziqli buzilishlar darajasini pasaytiradi.
Manfiy TA kuchaytirgichlarda, musbat TA esa elektr signallar generatorlarida va maxsus elektron qurilmalarda ishlatiladi.
TAli kuchaytirgichning tuzilish sxemasi 11.8-rasmda keltirilgan. Bu yerda, K – kuchaytirish koeffitsiyenti, TA zanjiri TA koeffitsiyenti æ bilan ifodalanadi. Chiqish signalinining qanday qismi kuchaytirgich kirishiga uzatilayotganini æ ko‘rsatadi.
Kuchaytirgichlarda manfiy TAning turli ko‘rinishlaridan foydalaniladi. TA zanjiri kuchaytirgich chiqishiga qanday ulanganiga mos ravishda kuchlanish bo‘yicha va tok bo‘yicha TA amalga oshiriladi.
Чиқиш
алоқа
8-rasm. TAli kuchaytirgichning tuzilish sxemasi.
- kuchlanish bo‘yicha TA amalga oshirilganda TA zanjiri sxema chiqishiga yuklama bilan parallel ulanadi (9a-rasm). Bun-da TA kuchlanishi kuchaytirgich RYu yuklamasidagi kuchlanishga proporsional bo‘ladi;
a) b)
|
| |