Rus maktablarida - Vazirligi urganch davlat

|
Vazirligi urganch davlat
|
bet | 211/301 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #263417 |
Bog'liq Umumiy Pedagogika darslik. 08.09.22Rus maktablaridao‘qiydigan qozoq bolalarning ko‘pchiligi internatlarda yashar edilar, xudi shu internatlarda rus tili yanada tezroq va puxtaroq o‘rganib olinar edi.
Toshkentdagi gimnaziyada dastlabki yillarda, mahalliy aholining bolalarini rus tili bilan ko‘proq shug‘ullantirish uchun lotin tilini o‘rgatishdan ozod qilinar edi.
1880-yillarning boshlariga kelib rus maktablaridao‘qiydigan o‘zbek va tojik bolalari uchun islom dinini o‘qitish kerak, toki ota-onalari bu maktablardan qo‘rqmasinlar, degan fikr tarqalgan edi. Turkiston ma’murlari bu fikrning qanchalik to‘g‘ri ekanligini tekshirishga qaror qildilar. 1884-yil 19 dekabrda Toshkentda, «eski shahar» qismida sinab ko‘rish uchun birinchi rus-tuzem maktabi ochilgan edi. 10 yillardan keyin Toshkentda bunday maktablar soni to‘rttaga ko‘paydi. Bu tipdagi maktablar o‘lkadagi yirik shaharlar hamda qishloqlarda ham tashkil etila boshladi. O‘lkada rus, rus-tuzem maktablari ilk bor XIX asrning 70 – yillarida yuzaga kelgan bo‘lsa, 1904-yilga kelib ularning soni 57 taga yetdi.
Tadqiqotchi A.Muhammadjonovning ma’lumotiga ko‘ra o‘lkada tashkil etilgan rus-tuzem maktablari 1870-1904 yillarda quyidagi holatda edi.
Rus-tuzem maktablarida o‘quvchilarga rus muallimi rus tilini hamda arifmetikani va boshqa fanlarni o‘rgatar, buning uchun o‘qish vaqtining yarmi ajratib qo‘yilgan edi. O‘qish vaqtining qolgan yarmi «Musulmon domla» ixtiyoriga berib qo‘yilgan bo‘lib, u eski usul maktablaridagidek bolalarga diniy darslar o‘qitish bilan shug‘ullanardi.
Rus-tuzem maktablarida faqat o‘g‘il bolalar o‘qitilar edi. Ota-onalar qizlarini bunday maktablarga bermas edilar. 1903-yilda Turkiston pedagogika to‘garagi, Toshkentda qizlar uchun rus-tuzem maktabi ochildi. Lekin bu maktabning faoliyati uzoqqa cho‘zilmay, ikki yildan keyin yopilib qoldi.
Rus-tuzem maktablarida rus tilini o‘qitish dasturi va uslubi rus bo‘lmagan o‘quvchilar uchun mo‘ljallab tuzilar edi. (bu maktablarda ba’zan rus bolalar ham uchrab qolar edi).
1884-yili, sinash uchun ochilgan rus-tuzem maktabida (Turkiston o‘qituvchilar seminariyasining rus qismida) tarbiyalanuvchilar uchun o‘zbek tili kiritildi. Namangan yaqinida bir qishloqda 6 yil yashagan va o‘zbek tilini yaxshi o‘rganib olgan V.P.Nalivkin, bu maktabda birinchi bo‘lib o‘zbek tilini o‘qitgan edi. U sinash uchun ochilgan rus-tuzem maktabining birinchi o‘qituvchisi edi. Nalivkin V.P. seminariyada 1890 -yilgacha dars berdi. Dars chog‘ida Nalivkin bo‘lajak cho‘qituvchilarga faqat o‘zbek tilinigina o‘rgatib qolmasdan, balki ularda o‘lkani o‘rganishga ham havas uyg‘otgan edi. Seminariyada o‘qib chiqqanlar orasida rus-tuzem maktablarida ishlashga tayyor bo‘lgan va bu ishni sevib qolganlar anchagina edi.
Turkistonning rus aholisi maktab ta’limi bilan yerli aholiga qaraganda ancha yaxshiroq ta’minlangan edi. Turkiston o‘lkasida birinchi bo‘lib rus maktabi Toshkentda 1866-yilda, Samarqandda 1870-yilda, oradan 1-2 yil o‘tgach, Turkiston o‘lkasining boshqa shaharlarida ham paydo bo‘ldi.
Bu rus maktablarida mahalliy aholi bolalari juda kam sonni tashkil etardi. 1876-yilda Toshkentda erkaklar progimnaziyasi va qizlar progimnaziyasi ochiladi. 1894-yilda real bilim yurti ochildi. Bu o‘quv yurtlarida boshqa shaharlardan kelgan o‘quvchilar uchun pansion (yotoqxona) ham bor edi. Bu maktablar davlat byudjetidan ta’minlanar edi.
|
| |