II BOB  Qishloq xo`jaligida innovatsion faoliyatga kiritilgan investitsiyalar samaradorligi

|
II BOB Qishloq xo`jaligida innovatsion faoliyatga kiritilgan investitsiyalar samaradorligi
|
bet | 10/12 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 136,82 Kb. | | #252630 |
Bog'liq qishloq xo\'jaligi II BOB Qishloq xo`jaligida innovatsion faoliyatga kiritilgan investitsiyalar samaradorligi
2.1 Qishloq xo`jaligida innovatsion texnologiyalar faoliyat samaradorligini baholash
Qishloq xo'jaligi tizimi to'rtta asosiy jarayon sifatida ko'rsatilgan. Bu jarayonlar o'simlikchilikdagi ketma-ket bosqichlarni ifodalaydi. Qishloq xo'jaligi tizimi oziq-ovqat, em-xashak va tola ishlab chiqaradi, shuningdek, mehnat salomatligi va umuman olganda, sog'liqni saqlash va atrof-muhit uchun oqibatlari.Bug'doy yoki shakar kabi asosiy mahsulotlar oziq-ovqat, chorva ozuqasi yoki tola sifatida ishlatiladigan qishloq xo'jaligi mahsulotlaridir. Ular ushbu bobda har bir tovar sektoriga xos jarayonlar, kasbiy xavflar va profilaktika choralariga bag'ishlangan bir qator maqolalar bilan ifodalanadi. Hayvonlarning ozuqasi va em-xashaklari bobda muhokama qilinadi Chorvachilik.Sanoatning rivojlanishi va tuzilishiNeolit inqilobi - ovchilik va terimchilikdan dehqonchilikka o'tish - dunyoning uch xil joyida boshlandi. Ulardan biri Kaspiy dengizining g‘arbiy va janubi-g‘arbida, ikkinchisi Markaziy Amerikada va uchinchisi Tailandda Birma chegarasi yaqinida edi. No'xat, loviya, bodring va suv kashtan urug'lari topilgan oxirgi joyda qishloq xo'jaligi miloddan avvalgi 9750 yilda boshlangan. Bu boshqa ikki mintaqada haqiqiy qishloq xo'jaligi kashf etilishidan 2,000 yil oldin edi. Neolit inqilobining mohiyati va shuning uchun qishloq xo'jaligi o'simlik urug'larini yig'ish, ularni tuproqqa qayta kiritish va boshqa hosil uchun etishtirishdir.Pastki Kaspiy hududida bug'doy erta tanlab olingan ekin edi. Dehqonlar bug'doy urug'ini o'zlari bilan olib, ko'chib yurganlarida, boshqa hududlardagi begona o'tlar ham yeyish mumkinligi aniqlandi. Bularga javdar va jo'xori kiradi. Makkajo'xori va loviya asosiy mahsulot bo'lgan Markaziy Amerikada pomidor o'ti to'yimli oziq-ovqatga ega ekanligi aniqlandi.
Qishloq xo'jaligi bir qator muammolarni keltirib chiqardi:
Yovvoyi o'tlar va boshqa zararkunandalar (dalalardagi hasharotlar va don omborlarida sichqon va kalamushlar) muammoga aylandi.
Ilk dehqonchilik tuproqdan hamma narsani olish bilan shug'ullangan va tuproqni tabiiy ravishda to'ldirish uchun 50 yil kerak bo'ladi.
Ba'zi joylarda tuproqdagi o'simliklarning tozalanishi yerni cho'lga aylantiradi. Ekinlarni suv bilan ta'minlash uchun dehqonlar sug'orishni taxminan 7,000 yil oldin kashf etgan.
Bu muammolarning yechimi yangi sanoat tarmoqlarining paydo bo‘lishiga olib keldi. Yovvoyi o'tlar, hasharotlar va kemiruvchilarga qarshi kurash usullari pestitsid sanoatiga aylandi va tuproqni to'ldirish zarurati o'g'it sanoatini keltirib chiqardi. Sug'orish uchun suv bilan ta'minlash zarurati suv omborlari tizimlari va quvurlar, kanallar va ariqlar tarmoqlarini tug'dirdi.Rivojlanayotgan mamlakatlarda qishloq xo'jaligi asosan oilaviy tomorqalardan iborat. Bu syujetlarning ko‘pchiligi avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Dehqonlar dunyodagi qishloq kambag'allarining yarmini tashkil qiladi, ammo ular rivojlanayotgan mamlakatlarning oziq-ovqat ta'minotining beshdan to'rt qismini ishlab chiqaradilar. Aksincha, rivojlangan mamlakatlarda fermer xo'jaliklari hajmi kattalashib, qishloq xo'jaligini yirik tijorat operatsiyalariga aylantirmoqda, bu erda ishlab chiqarish agrobiznes tizimida qayta ishlash, sotish va tarqatish bilan birlashtirilgan (Loftas 1995).
Qishloq xoʻjaligi koʻp asrlar davomida dehqonlar va ularning oila aʼzolarining tirikchiligini taʼminlab kelgan va yaqinda u ishlab chiqarish qishloq xoʻjaligi tizimiga aylandi.
Qishloq xo‘jalik mahsulotlarining 50 % dm ko‘prog‘i xom -ashyo sifatida ishlatiladi. B u soha sanoatnig yengil, oziq-ovqat, omuxta em va boshqa tannoqlari uchun xom -ashyo yetkazib beradi.O‘z navbatida qishloq x o ‘jaligi sanoat tovarlarining yirik iste’m olchisi hamdir. Sanoat qishloqni traktorlar, avtomobillar, mashinalar, asbobuskunalar, yoqilg‘i-m oylash materiallari, mineral o‘g ‘itlar, omuxta em va boshqalar bilan ta’m inlaydi. Sanoatda qilinadigan xarajatlamig qariyb 40 foizi qishloq xo'jalik mahsulotlarini ishlab chiqarishga sarflanadi. Shunday ekan, sanoatning ayrim tarmoqlari rivoji qishloq xo‘jaligi bilan chambarchas bog‘liq va ayni vaqtda qishloq xo‘jaligida tovar ishlab chiqaruvchilarining maqsadga m uvofiq faoliyat ko‘rsatishi ham sanoatning qay darajada rivojlanganligida namoyon bo‘ladi. Xalq x o ‘jaligining har bir tarmog‘ida ishlab chiqarish vositalaridan foydalaniladi, turli x il mahsulotlar ishlab chiqariladi, ishchi-xizmatchilardan yetarlicha malaka talab qilinadi. Xuddi shunday qishloq xo'jaligining ham o ‘ziga xos xususiyatlari borki, bu tarmoqda tadbirkorlik faoliyatini olib borishda ushbu xususiyatlami hisobga olish zarur. 17 1. Tarmoqda yer eng asosiy, almashtirib bo‘lmaydigan ishlab chiqarish vositasi sifatida namoyon bo‘ladi. Boshqa ishlab chiqarish vositalaridan farqli o ‘laroq yerdan foydalanilganda u eskirmaydi, balki o‘z sifatini saqlab qoladi. Qishloq xo‘jaligida foydalaniladigan yer resurslari o ‘zining unumdorligi va joylashish o ‘rniga qarab farqlanadi. Bu esa differentsial renta I m avjudligini taqozo etadi: mahsulot bozorlariga yaqin joylarda joylashgan yer maydonlari egalari qo‘shimcha daromad (foyda) olish imkoniyatiga ega. 2. Q ishloq xo‘jaligida ishlab chiqarish turli tuproq-iqlim sharoitlarida olib borilib, ishlab chiqarish jarayonini mexanizatsiyalash, kimyolashtirish va tarmoq m elioratsiyasi, qishloq x o ‘jalik ekinlavining navini tanlash hamda naslchilikda ham ushbu xususiyatni e’tiborga olish muhim ahamiyatga ega
|
| |