Jarayonlarni rejalashtirish - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. AbdullayevBog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhhJarayonlarni rejalashtirish
Kompyuter ko‘p vazifalik rejimda ishlayotganda markaziy
protsessorda bir vaqtning o‘zida bir nechta jarayon yoki oqimlar ishga
tushadi. Agar bunday vaziyatda tayyorlilik holatda bo‘lsa bir vaqtning
o‘zida ikki yoki undan ko‘p jarayon yoki oqimlarga duch kelinadi.
Agar faqat bitta protsessorga kirish ruhsat etilgan bo‘lsa, bu
jarayonlardan qaysi biri birinchi bajarilishi tanlaniladi. Ko‘plab
operatsion tizimlarda bu tanlov
rejalashtirish
deb ataladi, u
foydalanadigan algoritm esa
rejalashtirish algoritmi
deb ataladi.
Jarayonlarni rejalashtirishni qo‘llash, shuningdek bir biridan
farqli bo‘lgan ayrim oqimlarni rejalashtirishga qo‘llash mumkinmi
degan ko‘plab bir xil bo‘lgan savollar mavjud. Yadro oqimni
boshqarsa, u holda odatda har bir oqimni, u aynan qaysi jarayonda
yotganiga qaramay rejalashtiriladi. Dastlab biz jarayonlar va oqimlar
qanday rejalashtirishni ko‘rib chiqamiz. Shundan so‘ng biz oqimlarni
rejalashtirish va qator paydo bo‘ladigan noyob savollarni ko‘rib
chiqamiz. Magnitli lentada keltirilgan perfokart ko‘rinishli shakldagi
ma’lumotlarni kiritishni amalga oshirgan paketli tizim davrida
rejalashtirish algoritmlari soddaroq bo‘lgan: faqat lentadagi
navbatdagi topshiriqni ishga tushirish talab qilingan. Ko‘p topshiriqli
tizimlarning
paydo
bo‘lishi
rejalashtirish
algoritmlarini
takomillashtirdi, ushbu holatda odatda xizmat ko‘rsatishni kutayotgan
bir nechta foydalanuvchiga, bir vaqtning o‘zida xizmat ko‘rsatiladi.
Ayrim universal mashinalar haligacha vaqtni ajratish rejimida
topshiriqlarni paketli topshiriq usulida hisoblaydi, va rejalashtiruvchi
navbatdagi bajariladigan ish qanday bo‘lishini hal qilishi kerak
bo‘ladi: paketli topshiriqni bajaradi yoki terminalda o‘tiruvchi
65
foydalanuvchi bilan interaktiv aloqani ta’minlaydi. Bunday vaqtli
protsessorli mashinalari uchun resurslar yetishmovchiligi bo‘ladi,
kuchli rejalashtiruvchi mashinalar unumdorligini his qilishi va
foydalanuvchilarni qanoatlantira olishi mumkin.
Shaxsiy kompyuterlarning paydo bo‘lishi vaziyatni ikki holatga
yo‘naltirdi. Birinchisi, asosiy vaqtni bitta faol jarayonga qaratdi.
Foydalanuvchi hujjatga matnni kiritishda protsessor bir vaqtning
o‘zida fonli rejimda dasturni kompilatsiyalagan. Foydalanuvchi
protsessor matni uchun buyruqni terganda, rejalashtiruvchi qaysi
jarayoni ishga tushirishni tanlamagan, chunki matnli protsessor
yagona nomzod bo‘lgan.
Kompyuterlarning ikkinchi davrida, kompyuterlar tez ishlashi
natijasida,
resurslar
yetishmovchiligi
kuzatilgan.
Shaxsiy
kompyuterlar uchun ko‘plab dasturlar foydalanuvchiga kiruvchi
axborotlar belgilangan (chegaralangan) tezlikda taqdim etiladi, lekin
bu tezlik bilan emas. Markaziy protsessor uni qayta ishlashiga bog‘liq.
Endilikda xatto bir vaqtning o‘zida bir nechta dasturlar bilan ishlash
imkoniga ega bo‘lindi, masalan, matnli jarayon va elektron jadval.
Shu sababli shaxsiy kompyuterlarda jarayonlarni rejalashtirish muxim
rol o‘ynamaydi. Albatta mavjud ilovalar, markaziy protsessorning
barcha resurslaridan foydalanadi: masalan, bir soatli yuqori sifatli
videoda har bir 108 000 kadrni (NTSC da) yoki 90 000 kadrni (PAL
da) rangli gammalarda to‘g‘irlash uchun katta quvvatga ega sanoat
hisoblash kompyuterlari talab qilinadi, lekin ilova qoidalari bundan
mustasno.
Tarmoq xizmatlari talab qilinganda vaziyat o‘zgaradi. Bu yerda
protsessor vaqtida bir nechta jarayonlarga qarshi kurashiladi, shu
sababli yangi topshiriqlar olinadi. Masalan, markaziy protsessorda
ishga tushirilgan jarayonlardan birontasini tanlash zarurati paydo
bo‘lganda kunlik statistikani to‘playdi va foydalanuvchi so‘rovlariga
xizmat ko‘rsatish jarayonlaridan birini tanlaydi (agar navbatdagi
jarayonga muximlilik berilsa, foydalanuvchi o‘zini yaxshi xis qiladi).
“To‘g‘ri” jarayonni tanlashdan tashqari rejalashtiruvchi
markaziy protsessorning to‘g‘ri ishlashi haqida o‘ylashi kerak. Dastlab
foydalanuvchi rejimida yadro rejimiga o‘tkazilishi kerak. So‘ng ularni
keyingi qayta yuklanish uchun uning registeri jarayon jadvalida
saqlashni o‘z ichiga olgan joriy jarayon holati saqlanishi kerak.
Shundan so‘ng, keyingi jarayonni tanlash uchun rejalashtirish
66
algoritmi ishga tushiriladi. So‘ng yangi jarayon xotira kartasiga
muvofiq xotirani boshqarish blokiga yuklanadi. Va nihoyat yangi
jarayon ishga tushiriladi.
|
| |