Eshitadi 
Hisqiladi - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova,...

Eshitadi
Hisqiladi
Ko‘nikmagaegabo‘la
di
16
ishlabchiqarishkorxonalarivaboshqadiqqatgasazovorjoylarniko‘rsatish,
hikoyaqilishjarayoniniuslubiyjihatdantashkilqilishdir.
Ushbujarayondaekskursantlarko‘zoldidagiob’ektlar,
ularbilanbog‘liqvoqea-
hodisalarmalakalimutaxassis-gidtomonidanhikoyavatahlilqilinadi.
Ekskursiyaxizmatidagidekskursantlargamavzuniyoritishgayordamberuvchiob
’ektlarniko‘rishga
(birinchivazifa),
ushbuob’ektlarhaqidazaruriyma’lumotlarniolishga
(ikkinchivazifa),
tarixiyvoqeaningmohiyatinihisetishga(uchinchivazifa),
ekskursiyaob’ektlarinimustaqilkuzatishvatahlilqilishko‘nikmasigaegabo‘lishga
(to‘rtinchivazifa)
yordamberadi.
So‘nggivazifanibajarishdaekskursantlardaob’ektlarnito‘g‘riko‘rishqobiliyatinishakll
antiraolishkattao‘rinniegallaydi.
Ob’ektlarnito‘g‘riko‘raolishqobiliyatidegandaestetikqabulsifatidame’morchilikmass
alari,
ranglari,
harxilturdagichiziqlar,
jismlarguruhini,
ranglarjilosini,
chiziqlarvaularningkompleksiniyorug‘lik,
ma’lumburchakostidako‘rish,
qabulqilishtushuniladi.
Ob’ektlardagitarixiyjozibadorliknianglayolishquyidagilardanamoyonbo‘ladi:
birinchidan,
ekskursiyaob’ektidagitarixiy-madaniyo‘zigaxosliknitopaolish;
ikkinchidan,
ekskursiyaob’ektidaturlidavrlardanqolganizlarnianiqlayolish;
uchinchidan,
monumentalvamuzey-
tarixiyyodgorliklaridantarixiyfaktlarnitopaolishdir.
Bujarayonhardoimkattabilimvako‘nikmanitalabqiladi.
Ekskursiyama’lumotlarivaularnihikoyaqilishdagidningmalakaviyligiekskursantlarni
ngkeraklixulosagakelishiimkoniniberadi.
Buhaqda
rossiyalikpedagogA.V.
Bakushinskiyshundaydegan:
«Ekskursiyarejasi,
vazifasi,
maqsadibilanasoslanganmaterialninguslubiyishlanmasiqatnashchilargamustaqilhisq
ilish, qabulqilishvabaholashko‘nikmalariniuyg‘otishikerak».
Ekskursiyaxizmatiningvazifalaridanbiri
–
ekskursantlarongidaekskursiyamavzusi,
tarixiyshaxslarhayoti,
voqealar,
17
faktlarvaumumanekskursiyama’lumotigabo‘lganmunosabatnivamustaqilbahoberish
nishakllantirishdir.
Bahoberish
-
bubirorkimyokinarsahaqidatasavvurgaegabo‘lish,
uningmohiyati,fe‘l-atvori,
rolinianiqlash,
kimningdirijobiysifatlarivaustunliklarinitanolishdir.
Ekskursiyaxizmatinibaholashdeganigidningko‘rsatmalariyordamidaekskursan
tlarningmavzubo‘yichayakuniyxulosagakelishidir.
Ekskursiyaxizmatigamunosabat-
buekskursiyaxizmatimavzusidayoritiladigantarixiydavrganisbatanekskursantningani
qbirqarashlari;
biror-birharakatlarnihisetishi,
yozuvchiyokirassomo‘zasariniyaratganidauningkayfiyatinitushunishdir.
Adabiyasarlargaqo‘yilgantalablarkabiekskursiyahamaniqmuallifningasarisifa
tidao‘zsyujetigaegabo‘lib, barchaekskursiyamateriallariungabo‘ysunadi.
Ekskursiyaxizmatio‘zvazifasivao‘tkazishshakligako‘rayo‘l-
yo‘lakayolibboriladiganekskursiyaaxborotiyokituristikpoxodlardagiinstruktorsuhbat
laridanko‘ramurakkabroqjarayondir.
Mavzuliekskursiyaxizmatishaharko‘rgazmaliekskursiyasidano‘ziningtarkibi,
mazmuni,
uslubjihatidanmurakkabligibilanfarqlanadi.
Ekskursiyaningrivojlanishyo‘liuningmazmunjihatidano‘zgarishibilanbog‘liqdir.
Avvallariekskursiyashifobaxsho‘simliklarniizlabtopishmaqsadidagisayrdeyilgan,
keyinchalikungamasalan,
o‘lkashunoslikmuzeylariganamunalaryig‘ishkabiilmiymaqsadlarqo‘yilgan.
Mustaqilta’limningyangishakllariniizlashjarayoniekskursiyaxizmatioldidaumumta’l
imiymaqsadlarnibelgiladi.
Tarbiyaviyishlarnisamaraliroqtashkillashtirishharakatlariekskursiyaxizmatinimadan
iy-ta’limiyishlarningbirigaaylantirdi.
Hozirdaekskursiyaxizmatiindividualmetodikasifatidatugallangan, maqsadli,
o‘zigaxosfunksiyavaxususiyatlargaegabo‘ldi.
Umazmuni,
o‘tkazishshakli,
ma’lumotlarnitaqdimetishuslubijihatidanahamiyatlidarajadaboyidivag‘oyaviy-
18
tarbiyaviy,
madaniy-ommaviyishlarningajralmasqismisifatidatavsiflandi.
Ekskursiya xizmatiningvazifasivao‘tkazishshakllari 1.1- jadvaldakeltirilgan.
Demak,
ekskursiya
xizmatiinsonningatrof-
muhitnio‘rganishidagiko‘rgazmalijarayonbo‘lib,
undatabiiysharoitlarda,korxonabinolarida,
laboratoriyalarda,
ilmiy-
tadqiqotinstitutlaridavaboshqa
joylardajoylashganob’ektlaroldindantanlanganbo‘ladi.
Ob’ektlarniko‘rsatishjarayonimalakalimutaxassis-
gidrahbarligidaamalgaoshiriladi.
Ob’ektlarnitushunish,
qabulqilishjarayonianiqmavzuni
yoritishdagivazifalari
bilan
belgilanadi.
Gidekskursantlarningob’ektko‘rinishini,
tarixiyjoyningqadr-qimmatini,
ob’ektbilanbog‘liqtarixiyvoqeanitushunibolishlariga yordam beradi. Ekskursantayni
damda nimaniko‘rayotgani, tushunayotgani, his etayotganigid uchunmuhimdir.
Gido‘zhikoyasibilanekskursantlarnito‘g‘rixulosa
qilishga,baho
berishga
ko‘maklashadi, shubilanekskursiya xizmatiningzaruriysamaradorligigaerishiladi.
1.1-jadval
|