nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Foydalanilgan adabiyotlar - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

100
таъсири
Республика
илмий-амалий
конференцияси
материаллари.-
Бухоро,2015.-Б.120-121.
4. Дониёров Б. Н. Ёввойи қоя кўк каптарлари-хонакилаштирилган каптар
зотларининг уруғбоши//Мактабда биология.-Тошкент,2015.№1.-Б.22-23.
5. Дониёров Б. Н. Кўк каптар(Columba livia Gmelin)
биологиясига доир
маълумотлар (Бухоро вилояти мисолида)//Бухоро давлат университети илмий
ахбороти.-Бухоро,2016.№2.Б.38-42.
6. Дониёров Б. Н. Бухорода учровчи қушларнинг шаҳардаги миллий-маданий
ёдгорликларга таъсири//Бухоро давлат университети илмий ахбороти.-
Бухоро,2016.№4.Б.42-46.
7. Дониёров Б. Н. Бухоро шаҳри шароитида уя қилувчи қушлар//Актуальные
научные исследования в современном мире Сборник научных трудов.-
Переяслав-Хмельницкий, 2016.№3.-С.10-18.
8. Дониёров Б. Н. Зағизғон (Pica pica bactriana BP.) нинг биологияси (Бухоро
вилояти мисолида)//Актуальные научные исследования в современном мире
Сборник научных трудов.-Переяслав-Хмельницкий, 2016.№4.-С.9-13.
9. Дониёров Б. Н. Чўл соғи (Otus brucei) нинг биологияси (Бухоро
вилояти
мисолида)//Вопросы охраны птиц Узбекистана материалы республиканской
конференции общества охраны птиц Узбекистана.-Ташкент,2017.С.39-42.
10. Дониёров Б. Н. Бухоро шаҳридаги миллий-маданий ёдгорликларни
экотуризм ресурслари сифатида шаҳарда учровчи қушларнинг таъсиридан
сақлаш//Халқаро “Ипак ва зираворлар” халқаро туризм фестивали “Бухорода
туристик эркин иқтисодий ҳудудни яратиш
имкониятлари ва ривожланиш
истиқболлари” мавзусидаги илмий-амалий конференция мақолалар тўплами.-
Бухоро,2018.-Б.313-318.
11. Дониёров Б. Н. Туризм соҳасида аҳамиятли Бухоро вилояти
агроценозларидаги манзарали ва сайроқи қушлар//«Ипак ва зираворлар»
фестивали даврида 2018 йил 26 май куни Бухоро шаҳрида «Бухоро
101
вилоятининг туристик ва инвестицион салоҳияти» мавзусида ўтказилган
халқаро илмий-амалий конференция тезислар тўплами.-Бухоро,2018.-Б.169-
173.
12. Дониёров Б. Н. Бухоро воҳасида қишлоқ қалдирғочи (Hirundo rustica
rustica L.) нинг биологияси// Хоразм маъмун академияси ахборотномаси.-
Хива, 2020.№1.Б.25-29.
13. Doniyorov B. N. Buxoro viloyatida ko‘k kaptar (Columba livia neglecta Hume,
1873) ning biologiyasiga doir materiallar//Хоразм
маъмун академияси
ахборотномаси.-Хива, 2021.№8.Б.17-21.
14. Doniyorov B. N. Materials on the biology of Streptopelia decaocto Friv. 1838
In Bukhara region
//Academicia An International
Multidisciplinary Research
Journal, Vol. 11, Issue 2, February 2021
15. Симонов Б. А. “Певчие и декоративные птицы”. Т., “Узбекистан”, 1977.-
С. 32, 80-84.
16. Холбоев Ф. Р. “Бухоро шаҳри қушларининг фаунаси, жамоаси ва
экологияси”//Биология фанлари номзоди
илмий даражасини олиш учун
диссертация. Бухоро, 2000.-Б.147-149.
17. https://teacode.com/online/udc/59/598.294.html
Adabiyotlar - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

90
"Паремия" атамаси аксарият замонавий тадқиқотчилар фикрича халқ
томонидан келиб чиққан афоризмлар, биринчи навбатда мақол ва маталлар
сифатида тушунилади.
Борлиқдаги ва тилимиздаги ҳар бир ҳодиса каби мақоллар ҳам
серқирра бўлиб, ўзининг хусусиятлари
билан тилимиздаги турли
бирликларга гоҳ яқинлашиб, гоҳида улардан узоқлашиб, алоҳидаликни
ташкил этади. Мана шунинг учун ҳам улар тилимизда ва фанимизда ўзига
хос ҳодиса
сифатида ажратилади, м а қ о л деб хусусий ном олади [1,17].
маънода қўлланган ва инсонлардаги камчиликларни, салбий

93
“
Эшак эти гўшт бўлмас, савдогар ҳеч дўст бўлмас”,
“
Ўпка, юрак гўшт эмас, ҳисоблашган дўст эмас”,
“
Қорин гўшт бўлмас, сипоҳи – дўст”,
“
Ичак-қорин гўшт бўлмас, лаганбардор дўст бўлмас”,
“
Бақа эти гўшт бўлмас, сипоҳидан дўст бўлмас”,
“
Қўзиқорин гўшт бўлмас, домла-имом – дўст”.
Ушбу мақолларда
ишкамба (
ичак-қорин, қорин), эшак эти, бақа эти,
ўпка, юрак, қўзиқорин гўшт ўрнини босмайди, яъни санаб ўтилган
масаллиқлардан тайёрланган овқат мазали чиқмайди
деган хулоса образли
тарзда ифодаланган.
Рус паремаларида гўшт турларининг номи ҳам алоҳида санаб ўтилган
ва улар турли хил мазмунда қўлланган. Масалан: меҳмон ва меҳмондўстлик
ҳақида – “
Замест хозяина — баранина, замест хозяйки — сайки” (Уй
эгасининг эвазига – қўй гўшти, уй бекасининг эвазига – буғдой нон);
предметларнинг моҳияти (табиати) ҳақида: “
По барину и говядина, а по
говядине и вилка” (Хўжайинга қараб мол гўшти, мол гўштига қараб санчқи);
камбағаллик, очлик ҳақида: “
С маслом и подметка бараниной покажется”
(Ёғ билан пойафзал таглиги ҳам қўй гўштидай туюлади).
Шундай қилиб, ўзбек ва рус халқ паремаларида “гўшт” лексемасининг
қўлланилган холатларидан шу маълум бўлдики, ушбу маҳсулот ҳар иккала
халқ вакиллари учун севимли ҳамда кўплаб овқатларининг
асосий
компоненти ҳисобланади. Бошқа ҳеч қандай маҳсулот гўштнинг ўрнини
босолмаслиги, унинг мазасини бера олмаслиги тан олинган.
Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta - bet 40

98
tuxumi
O‘n besh kunlik jo‘ja
Voyaga yetgan mayna
Ninachi lichinkasini ovlayotgan mayna
Ektoparazitlarga maynaning
javob
reaksiyasi
1-rasm. Oddiy maynaning ko‘payish sikli
Maynaning ko‘payish samaradorligi (n=6) Buxoro shahrida 54,8 %
(Xolboyev, 2000) ni, Farg‘ona vodiysi shaharlarida 66,1 % (Sharipov, 1974) ni,
tashkil etgan bo‘lsa, Buxoro shahrida (n=3) bu ko‘rsatgich 54,6 % ni tashkil etdi.
Bunda tuxumlar chiqiti 45,5 % ni tashkil etdi (4 ta tuxum kushandasi-zag‘izg‘on
tomonidan, 1 ta tuxum tadqiqot jarayonida shikastlanish oqibatida nobud bo‘ldi).
Mayna asosan chigirtkalar bilan oziqlanadi. Bir juft mayna yiliga 150 000
taga yaqin chigirtkalarni qirishini (Simonov,1977; Bogdanov, 1983), ot, sigir va
qo‘ylar
tanasi va atrofidagi pashsha, so‘na va bashqa parazitlarni terib yeyishini,
kuz va qish fasllarida axlatxonalarda va shahar hududidagi yo‘l chekkalarida turli
99
chiqindilar bilan oziqlanishi hisobidan sanitarlik vazifasini bajarishini inobatga
oladigan bo‘lsak, mayna juda ham foydali qush hisoblanadi. Lekin, maynaning
shahar sharoitida
yuqori zichlikka egaligini, antisanitariya bilan bog‘liq
muammolarning kelib chiqishida ishtirok etishini, tungi koloniyalarida kuchli
shovqinga sababchi bo‘lishini
hisobga olgan holda, uning sonini boshqarish
tadbirlarini amalga oshirish lozim. Mayna biologiyasi, ekologiyasi va etalogiyasini
o‘rganib shuni aytish mumkinki, tabiiy landshaftlarning
antropogen landshaftlar
bilan almashinishi ham mayna sonini oshishiga sabab bo‘lmoqda. Maynaning
sonini shahar sharoitida boshqarish uchun ko‘payish vaqti tuxumlar uyaga
qo‘yilgandan so‘ng, tuxumlarni minutiga 3-5 ming
marta tezlikda aylanadigan
sentrafugada aylantirib (ishlov berib) o‘z o‘rniga qo‘yish, maynaning kushandasi
hisoblangan zag‘izg‘on va bo‘ktargi kabi yirtqichlarga zarar yetkazmaslik,
shahar
hududidagi axlatxonalarda chiqindilarning uzoq vaqt turib qolishiga yo‘l
qo‘ymaslik, binolarni o‘z vaqtida ta’mirlash, karnaklarni himoyalash, shahardagi
eski qurib ketgan
daraxtlarni nazorat qilish, vidio va audio tasmalaridan
foydalanish, umuman olganda maynani shaharga jalb etuvchi omillarni bartaraf
etish kerak. Buning uchun aholining madaniy-ekologik
saviyasini rivojlantirish
zarur.
Sakkizinchi mart – paranjisin tort!

120
- ordasiga osilib turadigan yengsimon va uchlari mehrob shaklida chatilib,
birlashgan yeriga
tikiladigan maxsus taqinchoq, shokilda, bezak) [ 2. 307] Ulug‘
adib Chingiz Aytmatov "Hujum" kampaniyasi haqida so‘zlab bunday degan edi:
“Afsuski, davlat tomonidan o‘tkazilgan “Hujum” kampaniyasining o‘sha davrning
og‘ir xatoligi deyish kamlik qiladi. Bu insoniyatga qarshi qaratilgan jinoyat edi.
Ustiga ustak ilohiy olam qurilmasiga qarshi yo‘naltirilgan jinoyat edi. Xudoning
barqarorligini inkor etgan murtadlar Xudoning vazifasini o‘z
zimmasiga oladilar va
yangi o‘yin yaratamiz deb dahshatli o‘yin yaratadilar”. [1.111] Chingiz
Aytmatovning bu tarzda fikr bildirishiga onasi
Naima Aytmatova nomi bilan
bog‘liq bo‘lgan. Bu ayol o‘sha paytlarda turli yuqori lavozimlarda ishlash bilan
birga Qirg‘izistonda paranji tashlash tadbirlarining faol targ‘ibotchisi bo‘lgan.
“Hujum” kampaniyasi 1927-yil 8-martda ommaviy mitinglar boshlaydi. Ularda 10
mingga yaqin xotin-qiz paranjilarini gulxanda yoqdi. Bu harakat ayni 8-mart
sanasida o‘tkazilganligi sababli shu tarzda yozilgan.
O‘zbek xalq maqollarining jilvadorligi va xilma-xilligi
shu qadar keng va
jozibadorki, ulardagi bir ma’no ikkinchi ma’noni to‘ldirib keladi. Maqollarimiz
xalqimizning ajoyib adabiy yodgorliklari hisoblanadi.
Shuning uchun maqollarning
keyingi avlodlarga o‘z holicha yetib borishi uchun ularni izohlar bilan sharhlash,
bir-biriga yaqin ma’noli maqollarni mavzuviy doirada
qayta-qayta ishlab chiqish
bizning asosiy vazifalarimizdan hisoblanadi.
Савол: Иссиклик алмаштиргич аппаратлар (Теплообменниклар) нинг турлари , вазифалари, уларнинг ишлатилиши?

|
Савол: Иссиклик алмаштиргич аппаратлар (Теплообменниклар) нинг турлари , вазифалари, уларнинг ишлатилиши?
|
bet | 31/37 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 250,62 Kb. | | #117951 |
Bog'liq Gazni quritish42. Савол: Иссиклик алмаштиргич аппаратлар (Теплообменниклар) нинг турлари , вазифалари, уларнинг ишлатилиши?
Жавоб: Жавоб: Иссиқлик алмашиниш қурилмалари – совутиш, иситиш, конденсациялаш, буғланиш ва буғлатиш жараёнларни амалга ошириш учун мўлжалланган қурилмалар ИАҚ дейилади. Жараёнларни ўтказиш шартлари ва қурилмаларни қўллаш соҳасига қараб, иссиқлик алмашиниш қурилмаларининг тузилиши турлича бўлади. Ишлаш принципига қараб; сиртий (реуператив), регенератив ва аралаштирувчи (градирня, скруббер, аралаштирувчи конденсатор ва ҳ) қурилмаларга бўлинади. Регенератив иссиқлик алмашиниш қурилмаларида бир иссиқлик алмашиниш юзаси галма-гал иссиқ ва совуқ элткичлар билан ювилиб туради. Агар иссиқлик алмашиниш юзаси иссиқ элткичбилан ювилиб турса, муҳитнинг иссиқлиги хисобига исийди, совуқ элткич билан ювилганда эса – ўз иссиқлигини беради. (булар юзали яъни пластинали ИАК),
Сиртий иссиқлик алмашиниш қурилмаларида иссиқлик элтгич девор билан ажратилган бўлиб, уларда бир муҳитдан иккинчисига иссиқлик ушбу девор орқали узатилади. Сиртий иссиқлик алмашиниш қурилмалари конструкциясига қараб ушбу турдаги қурилмалар қобиқ-трубали, «труба ичида труба», змеевикли, спиралсимон, ювилиб турувчи, пластинали, қиррали, ғилофли, блок-графитли, шнекли ва ҳоказо бўлиши мумкин.
Регенератив иссиқлик алмашиниш қурилмаларида бир иссиқлик алмашиниш юзаси галма-гал иссиқ ва совуқ элткичлар билан ювилиб туради. Агар иссиқлик алмашиниш юзаси иссиқ элткичбилан ювилиб турса, муҳитнинг иссиқлиги хисобига исийди, совуқ элткич билан ювилганда эса – ўз иссиқлигини беради. (булар юзали яъни пластинали ИАК), Регенератив иссиқлик алмашиниш қурилмалари иккита секциядан ташкил топган бўлади. Биринчисида иссиқлик элткичдан оралиқ материалга иссиқлик узатилса, иккинчисида эса – оралиқ материалдан технологик газга узатилади.
Аралаштирувчи иссиқлик алмашиниш қурилмаларида икала элткич бевоситта ўзаро аралашиши пайтида иссиқлик алмашади. Аралаштирувчи ИАҚ лар бир хил йўлли хўл конденсатор, қарама-қарши йўлли қуруқ конденсаторларга бўлинади. Бир хил йўлли хўл конденсатор буғни сув ёрдамида конденсациялаш учун мўлжалланган. Конденсаторга совутувчи сув сопло орқали киритилади. Қарама-қарши йўлли қуруқ конденсаторда буғ ва совутувчи сувнинг узаро таъсири қарама-қарши йўналишда ўтади. Совутувчи сув конденсаторнинг юқори қисмидаги тешикли тарелкасига юборилса, буғ эса –пастдаги тарелка остига юборилади. Ҳаво эса, ушлагич орқали вакуум – насос ёрдамида сўриб олинади. Шунинг учун хам бу турдаги конденсаторларни барометрик конденсаторлар деб аталади. Бунда онденсациялаш жараёни вакуум остида олиб борилади. Қурилмадаги абсалют босим 0,01 0,02 МПа бўлади.
|
| |
Савол: Деаэратор вазифаси ва унинг турлари, тузилиши?

|
Савол: Деаэратор вазифаси ва унинг турлари, тузилиши?
|
bet | 35/37 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 250,62 Kb. | | #117951 |
Bog'liq Gazni quritish48. Савол: Деаэратор вазифаси ва унинг турлари, тузилиши?
Жавоб: Деараторнинг тузилиши.
У деарацион колонна ва деарацияланган сувнинг бак аккумляторидан иборат, деарация қилинадиган сув колоннанинг юқори қисмига ва қиздирувчи буғ пастки қисмига берилади.
Сув сачратувчи тарелкаларга оқиб тушади, қарши йўналишга харакатланаётган буғ эса сув томчиларини қиздиради ва дегазациялайди. Ажралиб чиқаётган газлар колоннанинг юқори қисмидаги калта қувур орқали ташқарига чиқариб юборилади. Агрессив газлардан тозаланган сув деаратор бакида тўпланади, юқори ва ўта юқори босимли таъминот суви насослари орқали буғ қозони ва пиролиз печларига узатилади.
Деараторларнинг вакуумли, атмосферали ва юқори босимли (0,05÷0,7 МРа ли) турлари бор.
49. Коллоид эритмалар ҳақида маълумот беринг.
Жавоб: Коллоид эритмалар – булар дисперсион муҳит билан дисперс фазадан таркиб топган икки фазали системалардир; уларда дисперс фаза заррачаларининг чизиқли ўлчамлари 0,001 дан 0,1 мкм гача бўлади. Коллоид эритмалар золлар деб аталади.
Коллоид ва чин эритма заррачаларининг катталиги турлича эканлигидан фойдаланиб, уларнинг аралашмасини таркибий кисмларга ажратиш осон. Бунинг учун майда ғовакларидан коллоид заррачалар ўта олмайдиган ва фақат молекула ҳамда ионлар ўтадиган ғовак мембрана (пергамент когоз, махсус плёнкалар ва бошқалар) танлаб олинади.
50 Савол: Идишлар (ёмкостлар) ва уларнинг вазифалари, уларга қўйилган талаблар.
Жавоб: Идиш – Кимёвий, иссиқлик технологик жараёнларда қатнашувчи хамда газсимон ва суюқ моддаларни сақлаш ва ташиш учун мўлжалланган герметик ёпиқ идиш.
Босим остида ишловчи идишлар босими 0,7 кгс/см2 дан температураси 1150 С дан ошган идишлар (гидростатик босимдан ташқари), хамда 0,7кгс/ см2 дан юқори бўлган буғ ва газ билан ишлайдиган идишлар босим остида ишловчи идишлар дейилади.
Босим остида ишловчи идишларга қўйидагилар киради:
1) Босими 0,7 кгс/см2 дан температураси 1150С дан ошган идишлар (гидростатик босимдан ташқари).
2) Босими 0,7кгс/ см2 дан юқори бўлган буғ ва газ билан ишлайдиган босим остида ишловчи идишлар.
3) Босим 0,7кгс/ см2 дан юқори бўлган сиқилган, суюлтирилган ва эриган газларни ташиш ва сақлашга мулжалланган баллонлар.
4) Температураси 500 С гача ва босим 0,7 кгс/см2 дан юқори бўлган сиқилган, суюлтирилган ва эриган газларни ташиш ва сақлашга мўлжалланган цистерна бочкалар.
5) Сиқилган, суюлтирилган ва эриган газларни ташиш ва сақлашга мўлжалланган, хамда босими 0,7 кгс/см2 дан юқори бўлган суюқ ва сепилувчи жисмларни бўшатишга мўлжалланган идишлар ва цистерналар киради.
|
| |
Даврий назоратда қўйидагиларни текшириш шарт

|
Даврий назоратда қўйидагиларни текшириш шарт
|
bet | 33/37 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 250,62 Kb. | | #117951 |
Bog'liq Gazni quritishДаврий назоратда қўйидагиларни текшириш шарт:
қувурузатгичларнинг техник холатини ташқи кўздан кечириш, зарурат бўлса, қувурузатгич ва улар деталларининг занглашдан ва эррозиядан кўп емирилган жойларни бузмасдан назорат қилинишини;
олдинги текширув камчиликларини бартараф этиш ва «Саноатконтехназорат» давлат инспекцияси органлари хамда корхона техник назорати хизмати амрномаларида кўзда тутилган, техник кенгаш протоколлари, буйруқ ва фармойишлар, аврияларни тафтиш далолатномаларида баён этилган қувурузатгични хавфсиз ишлатиш тадбирларини бажарилишини;
қувурузатгичларни ишлатиш ва таъмирлаш буйича техник хужжатлар тўлалиги ва юритилиш тартиби.
Қувурузатгичларнинг даврий назорати натижалари далолатнома билан расмийлаштирилиб, унинг бир нусхаси цех бошлиғи- қувурузатгич эгасига берилади.
Ташқи назоратда қўйидагиларнинг холати текшириш шарт:
Изоляция ва қопламаларнинг;
Пайванд чокларининг;
Фланец ва муфтали бирикмаларнинг, қотирмалар ва назорат-улчов асбобларини ўрнатиш учун қурилмаларнинг;
Таянчлар;
Компесацияловчи қурилмалар;
Дренаж қурилмалари;
Арматура ва унинг зичлагичлари;
Қолдик деформацияни ўлчаш учун реперлар;
Пайвандланган учликлар (тройник), эгилган жойлар (отвод), четлагичлар (переходник).
Шунинг билан бир вақтда қувурузатгичнинг тебраниши текширилади.
45. Савол: Қозон турлари, вазифалари ҳамда уларнинг ишлатилиши?
Жавоб: Буғ қозони - ичида ёқилғи ёндирилиб қиздириладиган ўтхонаси мавжуд бўлган, атмосфера босимидан юқори босимли буғ ишлаб чиқариб, ундан ташқарида фойдаланиладиган қурилма.
Сув иситиш қозони – ичида ёқилғи ёндирилиб қиздириладиган ўтхонаси мавжуд бўлган, атмосфера босимидан юқори босимли сув иситиш учун мўлжалланган бўлиб, ундан ташқарида иссиқлик ташувчи сифатида фойдаланиладиган қурилма.
Вазифаси бўйича қозон қурилмалари энергетик, саноат (ишлаб чикариш) ва иситиш курилмаларига бўлинади. Энергетик қозон қурилмаларида юқори босимли (90 АТМ. ёки 9 мПа) буғ ишлаб чиқарилади ва у буғ турбиналарни юритиш учун фойдаланилади.
Саноат қозон қурилмалари технологик эхтиёжларга ишлатиладиган буғ ёки сув олиш учун мўлжалланган, иситиш қозон қурилмаларида яшаш ва саноат биноларида фақат иситиш ва иссик сув таъминоти учун паст босимли буг олинади ёки сув иситиб берилади.
|
| |
Сақловчи клапанлар қўйидагиларга бўлинади

|
Сақловчи клапанлар қўйидагиларга бўлинади
|
bet | 29/37 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 250,62 Kb. | | #117951 |
Bog'liq Gazni quritishСақловчи клапанлар қўйидагиларга бўлинади
Пружинали сақловчи клапанлар
Ричаг-юкли сакловчи клапанлар
Импульс сакловчи клапанлар (асосий сакловчи ва импульс бошкарув клапанидан ташкил топган)
Мембранали сакловчи клапанлар
Сақловчи клапанлар идишларнинг энг юқори нуқтасига вертикал холатда ўрнатилади ва ишлаган вақтда биринчи навбатда буғлар , газлар чиқиб кетиши учун.
Босим остида ишловчи идишлардаги химояловчи клапанлар (СППК)да коррозияга олиб келмайдиган таркиб (среда) билан ишлаганда, кайнаш, музлаш, полимеразация бўлиш холлари булмаганда, даврий текширув 24 ойда утказилади. Коррозия тезлиги 0,2мм/йил гача бўлган таркиб билан ишлаётган идишлардаги химояловчи клапанларнинг даврий текшируви хар 12 ойда. Коррозия тезлиги 0,2мм/йил дан юқори бўлган таркиб билан ишлаётган идишлардаги химояловчи клапанларнинг даврий текшируви хар 6 ойда. Музлаш, полимерланиш, коксланиш мухитда ишловчи клапанларнинг даврий текшируви хар 4 ойда амалга оширилади.
39. Савол: Компрессор нима ва компрессор турларини айтинг?
Жавоб: Газларни узатиш ва сикиш учун мўлжалланган машиналар компрессор машиналари дейилади.
Компрессор машинаси ҳосил қиладиган охирги босим Р2 нинг, газни сўрилиш пайтидаги босим Р1 га нисбати сиқиш даражаси деб номланади. Сиқиш кўрсаткичининг қиймати бўйича компрессор машиналари қуйидаги турларга бўлинади:
Вентиляторлар (Р2/Р1) <1,1 – катта миқдордаги газларни узатиш учун;
Газодувкалар 1,1 < (Р2/Р1) < 3 – нисбатан катта гидравлик қаршиликка эга қувурлардан газларни узатиш учун;
Компрессорлар (Р2/Р1) > 3 юқори босим ҳосил килиш учун ишлатилади;
Вакуум-насос атмосфера босимидан кичик бўлган босимларда газларни суриб олиш учун;
Компрессор машиналари ишлаш усули (принципи) бўйича поршенли, роторли, марказдан қочма, ўқли ва бошқа машиналарга бўлинади.
|
| |
Савол:  Редукцион совутиш қурилмалари нима учун хизмат қилади, уларнинг ишлаш принциплари?

|
Савол: Редукцион совутиш қурилмалари нима учун хизмат қилади, уларнинг ишлаш принциплари?
|
bet | 34/37 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 250,62 Kb. | | #117951 |
Bog'liq Gazni quritish46. Савол: Редукцион совутиш қурилмалари нима учун хизмат қилади, уларнинг ишлаш принциплари?
Жавоб: Редукцион совутиш қурилмалари (РСҚ) буғ босими ва ҳароратини пасайтириш учун хизмат қилади. Улар турбинадан етарли миқдорда буғ олишнинг иложи бўлмаган ёки бошқа параметрли буғ лозим бғлган холларда қўлланилади.
Юқори босимли Редукцион совутиш қурилмалар автоматик равишда тез (10÷15 секундда) ишга тушириладиган бўлиши шарт. Бундай Редукцион совутиш қурилмаларни тезкор Редукцион совутиш қурилмалар (ТРСК) деб аталади.
Буғ босимининг пасайишига уни махсус редукцион клапанда дросселлаш йўли билан эришилади. Буғ хароратини пасайтириш учун унга совук конденсат пуркалади.
Редукцион совутиш курилмаларининг унумдорлиги ва бугнинг харорати автоматик равишда ростланади.
Редукцион совутиш қурилмалар ёрдамида буғнинг босими 13,0 МРа дан 0,1 МРа гача (ёки 130 ат дан 1 ат гача) ва ҳарорати 580 0С дан 100 0С гача пасайтирилиши мумкин. Аммо бу пайтда ҳеч қандай фойдали иш бажарилмайди. Бу Редукцион совутиш қурилмаларнинг энг катта камчилиги ҳисобланади. Шунинг учун Редукцион совутиш қурилмаларидан иложи борича камроқ фойдаланилса, мақсадга мувофиқ бўлади.
47. Савол: Дисперс системаларга қандай эритмалар киради?
Жавоб: Табиатда ва техникада дисперс системалар кенг тарқалган. Булар компонентлари бир-бирида текис тақсимланган системалардир.
Дисперс системаларда дисперс фаза – майдаланган модда ва дисперсион мухит ичида дисперс фаза тақсимланган бир жинсли модда бўлади. Масалан тутунда дисперс фаза кўмирнинг қаттиқ заррачалари, дисперсион мухит – хаво; гилли сувда гилнинг қаттиқ заррачалари дисперс фаза, дисперсион муҳит – сув; туманда дисперс фаза суюқлик заррачалари, дисперсион мухит – ҳаво; ва хокозолар.
Дисперс системалар жумласига чин эритмалар, коллоид эритмалар, шунингдек суспензиялар ва эмульсиялар киради. Уларнинг барчаси бир-биридан заррачаларнинг ўлчамлари яъни дисперслик даражаси билан фарқ қилади.
Заррачаларининг ўлчамлари 0,001 мкм дан кичик бўлган системалар чин эритмалар ҳосил қилади. (Микрометр (мкм)-метрнинг миллиондан бир қисми).
|
| |
ADABIYOTLAR RO‘YXATI - O`zbekiston geo-iqtisodiyotida toshkentoldi geohududidagi konlarning sanoatdagi ahamiyati

ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
«Рассеянное органическое вещество
горных пород и методы его
изучения» Издательство «Наука» Сибирское отделение – 1977// и. д. Полякова
«Закономерности накопления органического вещества в древних осадочных
толщах»
2.
А.И. Дьяконов, Б.А. Соколов, Ю.К. Бурлин «Теоретические основы и
методы прогноза, поисков и разведки месторождений нефти и газа» УХТА 2002
«Методические основы прогнозирования нефтегазоносности»
Москва
"Недра" 1990
3.
В.В.Доценко «Учебное пособие эмиграция нефти и газа» Ростов-на-
Дону 2010
4.
Резултати параметрическое скважин на Дегизкульской поднятий
Toshkent davlat transport universiteti - bet 18

|
Toshkent davlat transport universiteti
|
bet | 18/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)3.1-rasm. Yarim o’tkazgichli diodning sxemada belgilanishi (a) va volt- amper xarakteristikasi (b).
3.1-rasmda yarim o’tkazgichli diodning sxemada belgilanishi va to’liq volt-amper xarakteristikasi ko’rsatilgan. Unda 1-chiziq issiqlik buzilishi, 2-chiziq esa, elektr buzilishini ko’rsatadi.
Kontakt sohasining kengligiga qarab yarim o’tkazgichli diodlar nuqtaviy va yassi diodlarga ajratiladi. Biz tanishgan diodlar yassi (Z) diodlardir. Ularda to’g’ri tokning kattaligi kontakt yuzasi kengligiga bog’liq bo’lib, qiymati bir necha milliamperdan bir necha yuz ampergacha yetadi.
Nuqtaviy diodlarning kontakt yuzasi juda kichik bo’ladi. Ular nuqtaviy kontaktli payvandlash yo’li bilan hosil qilinadi. Nuqtaviy diodlarning yassi diodlardan afzalligi shundaki, ularning p-n o’tish sig’imi juda kichik bo’ladi. Shuning uchun ularni yuqori chastotali qurilmalarda ishlatish mumkin.
Yarim o’tkazgichli diodlar bir qancha kattaliklar bilan xarakterlanadi. Masalan, to’g’ri ulanish kuchlanishining qiymati 1V yoki 0,5V bo’lgandagi to’g’ri tokning kattaligi; buzilish kuchlanishining 80% ni tashkil qiladigan teskari kuchlanishning kattaligi; p-n o’tish sig’imi; to’g’rilash xususiyati saqlanadigan chastota va temperatura diapazoni; to’g’rilashda hosil qilinadigan tokning mumkin bo’lgan eng katta qiymati va boshqalar. Bu kattaliklarni baholashda diodning ekvivalent sxemasidan foydalaniladi (3.2- rasm).
3.2- rasm. Yarim o’tkazgichli diodning ekvivalent sxemasi
§ 3.2. p-n o’tishda teshilish, p-n o’tishning teshilish turlari
Uncha katta bo’lmagan teskari kuchlanishlarda I0 qiymati katta emas. Teskari kuchlanish ma’lum chegaraviy qiymatga UChYeG yetganda, teskari tok keskin ortib ketadi, o’tishning elektr teshilishi yuz beradi.
O’tishning teshilish turlari ikki guruhga bo’linadi: elektr va issiqlik. Elektr teshilishining ikki mexanizmi mavjud: ko’chkisimon va tunnel teshilish.
|
| |
§ 4.5. Yarim o’tkazgich diodlarning chastotaviy xususiyatlari

|
§ 4.5. Yarim o’tkazgich diodlarning chastotaviy xususiyatlari
|
bet | 25/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)§ 4.5. Yarim o’tkazgich diodlarning chastotaviy xususiyatlari
p-n o’tishning chastotali xossalari unga yuqori chastotali o’zgaruvchan kuchlanish qo’llanilganda p-n birikmasi qanday ishlashini ko’rsatadi. p-n o’tishning chastotali xususiyatlari ikki turdagi birikma sig’imi bilan belgilanadi: to’siq va diffuziya.
4.9-rasm. p-n o’tishda to’siq va diffuziya hodisasi
Birinchi turdagi sig’im - donor va qabul qiluvchi aralashmalarning ionlarining harakatsiz zaryadlari tufayli sig’im. U zaryadlovchi yoki to’siq sig’imi deb ataladi.
(4.1)
Kondensator orasidagi bo’shliqni to’ldiruvchi muhitning nisbiy o’tkazuvchanligi (vakuumda u birga teng);
e0 -elektr doimiysi, son jihatdan 8,854187817*10-12 ga teng
S- p-n o’tish joyi;
Ikkinchi turdagi sig’im - diffuziya sig’imi, to’g’ridan-to’g’ri ulanish bilan p-n birikmasi orqali mobil zaryad tashuvchilarning tarqalishi tufayli.
(4.2)
Q - p-n o’tish joyidan oqib o’tadigan umumiy zaryad.
Ekvivalent sxema p-n o’tish.
4.10-rasm.Ekvivalent sxema p-n o’tish.
Ri to’g’ridan-to’g’ri ulanish bilan juda kichik [Ri = (n∙1 - n∙10) Om] va teskari ulanish bilan katta bo’ladi [Riqay = (n∙100 kOm - n∙1 MOm)].
(4.3)
Agar p-n o’tish joyiga o’zgaruvchan kuchlanish qo’llanilsa, u holda p-n o’tishning sig’imi chastotaning ortishi bilan kamayadi va ba’zi yuqori chastotalarda sig’im to’g’ridan-to’g’ri ulanganda p-n o’tishning ichki qarshiligiga teng bo’lishi mumkin. Bunday holda, qayta yoqilganda, bu sig’im orqali yetarlicha katta teskari oqim o’tadi va p-n birikmasi bir tomonlama o’tkazuvchanlik xususiyatini yo’qotadi.
Xulosa o’rnida p-n o’tishning sig’im qiymati qanchalik kichik bo’lsa, u qanchalik yuqori chastotalarda ishlashi mumkin.
To’siqning sig’imi chastota xususiyatlariga asosiy ta’sir ko’rsatadi, chunki diffuziya sig’imi to’g’ridan-to’g’ri ulanish bilan sodir bo’ladi, p-n o’tishning ichki qarshiligi kichik bo’lsa.
|
| |
-rasm. Stabilitronning volt-amper xarakteristikasi

|
-rasm. Stabilitronning volt-amper xarakteristikasi
|
bet | 24/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)4.8-rasm. Stabilitronning volt-amper xarakteristikasi
Elektr buzilishi yuz berishiga «tunnel effekti» hodisasi ham sabab bo’lishi mumkin. Tunnel effekti deganda p-n o’tishga teskari kuchlanish ulanganda tok tashuvchilarni potensial to’siqni oshib emas, balki «teshib» o’tish hodisasi tushuniladi. Uning asosiy xususiyati jarayonning energiya yutilmagan holda borishidir.
Tunnel effektining kattaligi p-n o’tish qatlamining kattaligiga bog’liq bo’ladi. Bu qatlam qancha tor va undagi elektr maydon qancha kuchli bo’lsa, effekt shuncha katta bo’ladn.
Tunnel effekti asosida ishlaydigan diodlar tunnel diodlari deb ataladi. Ularda n - sohadagi donorlar va p-sohadagi akseptorlar soni oddiy diodlardagidan minglab marta ko’p bo’ladi. Donor va akseptor modda konsentratsiyasining bunday katta miqdorda bo’lishi p-n o’tish sohasining juda yupqa bo’lishini ta’minlaydi. Shuning uchun tokning kattaligi ikki xil jarayon - tunnel effekti va diffuziya bilan belgilanadi.
Agar tashqi manba kuchlanishi hosil qiladigan elektr maydon p-n o’tishning potensial to’sig’i maydoni bilan mos tushsa (oddiy dioddagi teskari ulanish), p-n o’tishdan tunnel effekti hisobiga tok o’tadi. Agar u aksincha ulangan bo’lsa (oddiy dioddagi to’g’ri ulash), potensial to’siq maydoni kichrayadi va tunnel effekti kamayadi. Shuning uchun tashqi maydon ortishi bilan tunnel toki kichrayib diffuziya toki orta boshlaydi va tashqi kuchlanishning biror qiymatidan boshlab tunnel toki nolga aylanib, faqat diffuziya toki qoladi. Demak, tunnel diodining volt-amper xarakteristikasi ana shu ikki tokning natijaviy qiymati orqali belgilanadi. U 4.7 v-rasmda ko’rsatilgan. Manfiy kuchlanishlar sohasida tunnel effekti hisobiga yetarlicha katta tok o’tadi (diodning qarshiligi kichik). Musbat kuchlanishlar sohasining 0÷l qismida (4.7v-rasm) ham natijaviy tok tunnel toki bilan belgilanadi. Xarakteristikaning 1 nuqtasiga to’g’ri keladigan kuchlanish chegaraviy kuchlanish hisoblanadi. Undan keyingi qiymatlarda tunnel toki keskin kamayib, diffuziya toki orta boshlaydi. Shuning uchun xarakteristikaning 1÷2 oraligida natijaviy tokning kamayishi kuzatiladi. 2 nuqtaga yetganda, tunnel toki nolga aylanadi va xarakteristika diffuziya toki bilan belgilandi (2÷3-qism).
Demak, tunnel diodining volt-amper xarakteristikasi oddiy diodnikidan tubdan farq qiladi. Unda, birinchidan, ventil xususiyat kuzatilmaydi va, ikkinchidan manfiy differensial qarshilikli soha vujudga keladi (1÷2-qism).
Tunnel diodlarining yana bir xarakterli xususiyati ularda inersionlikning ozligidir. Shuning uchunularni o’ta yuqori chastotali qurilmalarda ham ishlatish imkoni bor.
Yarim o’tkazgichli diodlarning turlari biz yuqorida ko’rgan turlari bilan cheklanmaydi. p-no’tish qarshiligining boshqarilish usullariga bog’liq bo’lgan maxsus diodlar ham mavjud.
|
| |
Ko’chkisimon - Toshkent davlat transport universiteti

|
Toshkent davlat transport universiteti
|
bet | 19/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)Ko’chkisimon teshilish nisbatan keng p-n o’tishlarda sodir bo’ladi. Bunday o’tishda teskari kuchlanishda elektron va kovaklar zarba ionizatsiyasi uchun yetarli bo’lgan energiya oladilar va natijada qo’shimcha elektron-kovak juftlar hosil bo’ladi. Bu juftliklarning har bir tashkil etuvchisi, o’z navbatida, elektr maydonida tezlashib, yana yangi juftlikni yuzaga keltiradi va h.k. Zaryad tashuvchilarning bunday ko’chkisimon ko’payishi natijasida o’tishdagi tok keskin ortadi.
Tor p-n o’tishga ega bo’lgan yarim o’tkazgichlarda tunnel effektiga asoslangan tunnel teshilish sodir bo’ladi. UTYeS UChYeG yetganda zaryad tashuvchilarning bir sohadan ikkinchisiga energiya sarf qilmasdan o’tishiga imkon yaratiladi (tunnel effekti). UChYeGning yanada ortishi bilan shuncha ko’p zaryad tashuvchilar tunnel o’tishi sodir etadilar va teskari tok keskin ortib boradi.
P-n o’tishda issiqlik teshilishi teskari tok o’tish natijasida o’tishning qizishi hisobiga sodir bo’ladi. Teskari tok, issiqlik toki bo’lib, u ortgan sari qizish ham ortadi. Bu holat tokning ko’chkisimon ortishiga olib keladi, natijada p-n o’tishda issiqlik teshilishi yuz beradi va u ishdan chiqadi.
IV BOB. DIODLARNING ASOSIY KO’RINISHLARI, ISHLASH TAMOYILLARI VA PARAMETRLARI
§ 4.1. Varikaplar
Varikap (ing . vari (able) - oʻzgaruvchan va car (acitu) - sigʻim) - yarim oʻtkazgichli elektr kondensator. Elektr sigʻimi qoʻyilgan kuchlanishga bogʻliq boʻladi. Varikap kremniy, germaniy va galliy arsenid asosida tayyorlanadi. Tashqi elektr maydoni varikapdagi zaryadni va elektr sigʻimni oʻzgartiradi. Varikapning ikkinchi turi fotovarikapdir. U yarimoʻtkazgichli fotoelement. Unda elektr sigʻimi sirtga tushayotgan yorugʻlik oqimi intensivligiga bogʻliq boʻladi. Shu qonuniyatga asoslanib, varikapdan yorugʻlik taʼsirida boshqariladigan elektr sigʻim sifatida foydalanish mumkin. varikap hisoblash texnikasida, radioelektronika va boshqa sohalarda qoʻllaniladi.
Diodga qo’yilgan kuchlanish o’zgarishi p-n o’tishning kengligini o’zgartiradi. Bu o’zgarish kondensator qoplamalari orasidagi masofaning o’zgarishiga mos keladi. p-n o’tishning bu xususiyati diodni boshqariluvchi sig’imli element qilib ishlatish imkonini beradi. Bunday diodlar varikaplar deb ataladi.
Varikaplar uchun tashqi kuchlanishning to’g’ri ulanishi emas, balki teskari ulanishi katta ahamiyatga ega. Teskari kuchlanishning ortishi bilan p-no’tish kengligi ortadi va Cp-nsig’im kichrayadi. Bu bog’lanish varikapning voltfarada xarakteristikasi deyiladi. 4.1a-rasmda varikapning sxemada belgilanishi va voltfarada xarakteristikasi ko’rsatilgan.
p-n o’tish sig’imining nominal (Cnom), maksimal (Cmax), minimal (Cmin) qiymatlari, sig’imning aslligiga bog’liq yutilish energiyasi va boshqalar varikaplarning asosiy parametrlari hisoblanadi.
Varikaplar radioelektron qurilmalardagi tebranish konturlarini elektron sozlashda, parametrik element sifatida (parametrik kuchaytirgich va generatorlarda) va boshqa maqsadlarda keng qo’llaniladi.
|
| |
To’yinish rejimi - Toshkent davlat transport universiteti

|
Toshkent davlat transport universiteti
|
bet | 30/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)To’yinish rejimi. Ikkala p-no’tish joyi oldinga yo’naltirilgan (ikkalasi ham ochiq). Emitter va kollektor p-no’tish joylari oldinga yo’nalishda tashqi manbalarga ulangan bo’lsa, tranzistor to’yinish rejimida bo’ladi. Emitter va kollektor birikmalarining diffuziya elektr maydoni tashqi manbalar Ueb va Ukb tomonidan yaratilgan elektr maydoni tomonidan qisman zaiflashadi. Natijada, asosiy zaryad tashuvchilarning tarqalishini cheklaydigan potentsial to’siq kamayadi va emitter va kollektordan poydevorga teshiklarning kirib borishi (injeksiya) boshlanadi, ya’ni oqimlar emitter va kollektordan o’tadi. Tranzistor, emitterning (Ie) va kollektorning (Ik) to’yinish oqimlari deb ataladi.
Kollektor-emitterning to’yingan kuchlanishi (Uke) - ochiq tranzistorda kuchlanishning pasayishi, maydon tranzistorlar uchun ochiq. Xuddi shunday, tayanch-emitterning to’yingan kuchlanishi (Ube) ochiq tranzistorda tayanch va emitter o’rtasidagi kuchlanishning pasayishi.
Berkilish ish rejimi. Ushbu rejimda kollektor p-no’tish joyi teskari yo’nalishda bo’ladi va emitterdan bazaviy hududga kichik zaryad tashuvchilarning chiqishi boshlanadigan chegara qiymatidan oshmaydigan emitter o’tish joyiga ham teskari, ham oldinga egilish qo’llanilishi mumkin. ( tranzistorlar uchun taxminan 0, 6-0,7 V).
Berkilish rejimi Ueb<0,6-0,7 V yoki Ib=0 shartiga mos keladi.
Ushbu rejimda tranzistorning doimiy asosi qisqa tutashgan yoki uning kollektori bilan kichik rezistor orqali va tranzistor orqali oqimni o’rnatuvchi tranzistorning kollektor yoki emitter pallasiga rezistor ulangan. Shu munosabat bilan, tranzistor oqim o’rnatuvchi qarshilik bilan ketma-ket ulangan diodning bir turidir. Bunday kaskadli sxemalar oz sonli komponentlar, yaxshi yuqori chastotali ajralish, katta ish harorati oralig’i va tranzistor parametrlariga befarqlik bilan ajralib turadi.
§ 5.3. Bipolyar tranzistorlarning kuchaytirish effektlari
Tranzistor kuchaytirish rejimida ishlatilganda, uning kirnshiga EYuKli manba, chiqishiga Ryuk yuklama ulanadi (5.3-rasm). Bunda to’rt qutbli tizimning kirish va chiqish kuchlanishi, mos ravishda,
(5.1)
bo’ladi. Uni to’rtqutblikning (5.1) tenglamasiga qo’ysak, quyidagi ko’rinishga keladi:
(5.2)
(5.2) ifodadan tizimning kirish va chiqish zanjiridagi tokning amplituda qiimatini aniqlash mumkin:
(5.3)
Ular tranzistorning uch xil ulanishi asosida hosil bo’ladigan yarim o’tkazgichli kuchaytirgichning asosiy kattaliklarini aniqlash va baxolash imkoniyatini beradi.
|
| |
CRT - katod ray naychalari;
VI

|
CRT - katod ray naychalari;
VI
|
bet | 113/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)CRT - katod ray naychalari;
VI - muayyan ziddiyatlar sozlash uchun elektron qurilmalar ishlab chiqarishda ishlatiladigan lavhani, tanlash;
KP - muayyan ziddiyatlar sozlash uchun elektron qurilmalar ishlab chiqarishda ishlatiladigan lavhani sozlash;
OP - muayyan ziddiyatlar sozlash uchun elektron qurilmalar ishlab chiqarishda ishlatiladigan formular plastinka;
AP - jadallashtirish keyin anod;
AOK - manzili chalg'itish bobini;
LCD - Suyuq kristallar katta va qo'shimcha keng ko'lamli integral mikrosxemalar ishlab chiqarishda ishlatiladi;
TWT – yuguruvchi to'lqin lampasi;
BWT – teskari to'lqin lampasi;
PV – fokuslovchi elektrod ;
IR - infraqizil nurlanish.
GLOSSARIY
REA - radio electronic equipment, often used in electronics;
NC - nominal (par), each device used in the electronics industry has a nominal value which characterizes the operating range of a particular device;
Durability - defined by that parameter degrades over time, i.e. its value reaches the minimum or the minimum;
Maintainability - a property element characterizing its adaptability to the prevention, detection and elimination of failures;
Persistence - this property elements remain operable during storage and transportation;
Thermal resistance and cold resistance - characterized by limiting the minimum and maximum temperatures at which normal operation is still possible and there will be failures;
Moisture - describes the ability of cells to withstand the impact of humidity;
Radiation resistance - characterized by the ability to work under the influence of light or ionizing radiation;
UHF - ultra-high frequency, the frequency of each device is characterized by a specific operating frequency, which determines the frequency range of the device;
EMF - electromotive force, the force that acts on during the electric charges;
|
| |
-rasm. Varikap (a), stabilitron (b), tunnel diodi (s) ning sxemada belgilanishi va volt-amper xarakteristikasi

|
-rasm. Varikap (a), stabilitron (b), tunnel diodi (s) ning sxemada belgilanishi va volt-amper xarakteristikasi
|
bet | 20/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)4.1-rasm. Varikap (a), stabilitron (b), tunnel diodi (s) ning sxemada belgilanishi va volt-amper xarakteristikasi
§ 4.2. Impuls diodlar
Impulsli diod - yuqori chastotali impuls davrlarida ishlash uchun mo’ljallangan diod. Odatda, bu p-n birikmasi bo’lgan yarimo’tkazgichli diod bo’lib, o’z paketining sig’imi, to’siqni sig’imi uchun optimallashtirilgan va teskari qarshilikning qisqa tiklanish vaqtiga ega (diodning bazasida to’g’ridan-to’g’ri oqim bilan to’plangan ozchilik tashuvchilarning rezorbsiyasi).
Ishlab chiqarish jarayonida o’zlarining sig’imlarini kamaytirish uchun ular p-n-birikma maydonini ataylab qisqartiradilar va ozchilik tashuvchilarning ishlash muddatini qisqartirish uchun kuchli aralashmali yarimo’tkazgich materiallari ishlatiladi, masalan, kremniy teskari tiklanish vaqtini qisqartirish uchun oltin bilan qo’shiladi, shuning uchun pulsatsiyalanadi. Diodlar past cheklovli impuls oqimlariga (yuzlab mA gacha) va kichik cheklovchi teskari kuchlanishlarga (o’nlab voltgacha), shuningdek, teskari oqimlarning ortishiga ega. Shuningdek, Schottky-to’siqni almashtirish diodlari ham mavjud.
Kommutatsiya diodining odatiy to’siqli sig’imi bir necha pikofaraddan kamroq va teskari qarshilikni tiklash vaqti odatda 4 ns dan oshmaydi.
Impulsli diodning ishlash prinsipi p-nbirikmasi bilan an’anaviy to’g’rilagich yarimo’tkazgichli diodaning ishlash printsipidan farq qilmaydi, to’g’ridan-to’g’ri kuchlanish qo’llanilganda, diod elektr tokini yaxshi o’tkazadi. Amaldagi kuchlanishning qutblari teskari bo’lganda, diod bloklanadi. Bloklash darhol sodir bo’lmaydi, birinchi navbatda teskari oqimning keskin o’sishi kuzatiladi, keyin ozchilik tashuvchilarning rezorbsiyasidan so’ng, p-n birikmasining yuqori qarshiligi tiklanadi va diod qulflanadi.
Qo’llanilishi. Impulsli diodlar, masalan, mantiqiy davrlarda o’ta tez kommutatsiya qilish davrlarida qo’llaniladi.
Ular, shuningdek, subnanosekundli impulslarni shakllantirishda, masalan, stroboskopik osiloskoplarda strob impulslarini shakllantirishda, tez teskari tiklash diodlari (zaryad to’planishi bilan impulsli diodlar) deb ataladi. Subnanosekundli impulslarni shakllantirish prinsipi ozchilik tashuvchilarning so’rilishidan so’ng teskari qarshilikning tiklanishi juda qisqa vaqt ichida, qutbli teskari frontning davomiyligidan sezilarli darajada qisqaroq sodir bo’lishiga asoslanadi, shuning uchun uzaygan front qisqaradi.
Impulsli diodlar: parametrlar, sxema, qo’llanilishi, belgilanishi, asosiy texnik tavsiflari
|
| |
–rasm. Yorug’lik diod strukturalari (a, b ) va spektral xarakteristikalar (v)

4.6 –rasm. Yorug’lik diod strukturalari (a, b ) va spektral xarakteristikalar (v)
Yorug’lik diodda injeksiyali lyuminsensiya mexanizmi uchta asosiy jarayonlardan iborat: yarim o’tkazgichlarda nurlanish (va nurlanishsiz) rekombinasiyasi, yorug’lik diod bazasiga ortiqcha asosiy bo’lmagan zaryadlarni injeksiyasi va generatsiya sohasida nurlanishni chiqishi. Yarim o’tkazgichda zaryad tashuvchilar rekombinatsiyasi , eng muhimi , uni zona diagrammasi, tabiiy krishmalar va nuqsonlarni mavjudligi, muvozanat holatdagi buzulishlar darajasi bilan aniqlanadi. Optron nurlagichlarning asosiy materiallariga to’g’ri zonali yarimo’tlazgichlar ( GaAs va uning uchlik birikmalari GaAlAs va GaAsP) kiradi, yani bularda ruxsat etilgan zona -zona to’g’ri optik otishlar bo’ladi
Turli rekombinasiya mexanizmlarni nisbiy roli ichki chiqish nurlanish tushunchasini kiritish bilan ifodalanadi, bu nurlanish rekombinatsiya ehtimolligini to’la (nurlanish va nurlanishsiz) rekombinatsiya extimoligiga nisbati bilan (boshqacha aytganda generatsiyalangan kvantlar sonini shu bilan injeksiyalangan asosiy bo’lmagan zaryad tashuvchilar soniga) aniqlanadi. .Bu qiymat foydanalinadigan yorug’likdiod uchun materialni ahamiyatli xarakteristikasi hisoblanadi.
Optronlar. Kirish elektr signali ta’sirida yorug’lik diodi yorug’lik nurlatadi, foto qabul qilgich (fotodiod, fotorezistor va x.z.) esa yorug’lik ta’sirida tok generatsiyalaydi.
a) b) v) g)
4.7-rasm. Yorug’lik diodi
4.7-rasmda yorug’lik diodi va fotodiod (a), fototranzistor (b), fototiristor (v), fotorezistor (g) dan tashkil topgan optoparalar keltirilgan.
§ 4.4. Stabilitronlar, p-n o’tish sig’imi
Diodlardagi elektr buzilishida jarayonning qaytar bo’lishi katta amaliy ahamiyatga ega. Chunki bunda teskari tokning biror kichik qiymatidan boshlab dioddagi potensial tushuvi tokka bog’liq bo’lmay qoladi. Yarim o’tkazgichli diodning bu xususiyati uni kuchlanishni stabillovchi element qilib ishlatish imkonini beradi. Bunday yarim o’tkazichli diodlar stabilitronlar deb ataladi. 4.8-rasmda stabilitronning sxemada belgilanishi va volt-amper xarakteristikasi ko’rsatilgan.
|
Қўйидаги холларда босим остида ишловчи идишлар дархол ишдан тўхтатилади

|
Қўйидаги холларда босим остида ишловчи идишлар дархол ишдан тўхтатилади
|
bet | 36/37 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 250,62 Kb. | | #117951 |
Bog'liq Gazni quritishҚўйидаги холларда босим остида ишловчи идишлар дархол ишдан тўхтатилади:
1) Агар идиш босими кўтарилиб кўрилган чоралар натижасида тушмаса.
2) Химоя клапанларида нуқсонлар бўлса.
3) Босим остида ишловчи идиш ва унинг элементлари шиши ва прокладка йиртилса.
4) Манометр ишламаса ва бошқа асбоблардан босимни аниқлашнинг иложи бўлмаса.
5) Олов ёрдамида қиздириладиган идишларда сатх рухсат этилган нормадан тушиб кетса.
6) Хамма сатх кўрсатувчи асбоблар ишдан чиққанда.
7) Химоя блокировкаси тизимида нуқсонлар бўлса.
8) Агар ёнғин бўлиб шу идишга хавф туғдирса.
Босим остида ишловчи идишлар қўйидагилар билан жихозланган бўлиши керак:
1) Запорно- регулирующий арматура (задвижкалар, клапанлар).
2) Химоя клапани (СППК).
3) Босимни кўрсатадиган асбоб—манометр.
4) Сатх ўлчов асбоблари, УБП камераси.
5) Харорат ўлчов асбоблари – термометр.
6) Канализация.
7) Машъала линияси.
8) Дренаж.
Toʻyingan uglevodorodlar — uglevodorodlarning gomologik qatori, umumiy formulasi CnH2n+2. Atsiklik birjmalar sinfiga mansub; eng oddiy vakili — metan CN4; bu qatordagi har qaysi keyingi aʼzo oʻzidan oldingi uglevoroddan CN2 guruh (gomolog) bilan farklanadi. Katorning boshlangʻich 4 aʼzosining nomi — metan CN4, etan C2N6, propan C3N8, butan C4N10; keyingi gomologlarning nomi yunoncha sanoq sonlar bilan ifodalanadi, mas., C5N]2— pentan, CgH]8— oktan, C|()N22—dekan, C16N34— setan. Barcha Toʻyingan uglevodorodlar ning nomiga „an“ qoʻshimchasi qoʻshib aytiladi. Toʻyingan uglevodorodlarning molekulalaridagi uglerod atomlari bir-biriga oddiy bogʻ bilan bogʻlangan. Butangacha boʻlgan Toʻyingan uglevodorodlar va neopentan — rangeiz gaz, C5N12 dan to C17N36 gacha —suyuklik, undan keyingilari qattiq moddalardir. Toʻyingan uglevodorodlar suvda erimaydi, koʻpchilik organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Toʻyingan uglevodorodlar kimyoviy jihatdan inert, shuning uchun ham ularga parafinlar deb nom berilgan. Lekin nisbatan qattiq sharoitda ulardagi vodorod atomlari boshqa atom va guruxlarga almashinishi mumkin; ana shu reakdiyalar asosida koʻpgina muhim sanoat mahsulotlari olinadi; chunonchi: Toʻyingan uglevodorodlarni xlorlab, metilxlorid, metilenxlorid, xloroform; nitrolab—nitroparafinlar; kuyi Toʻyingan uglevodorodlarni oksidlab spirt, aldegid, keton va kislotalar olinadi. Toʻyingan uglevodorodlarni katalitik degidrogenlab olefinlar (propilen, butenlar), diolefinlar (butadiyen, izopren), izomerlab izobutan va izopentan hosil qilinadi. Toʻyingan uglevodorodlar toshkoʻmir, yonuvchi slanetslarni haydab ham olinadi. Toʻyingan uglevodorodlar neftda (5—60%), oʻsimliklarda, asalari mumida boʻladi. Ozokerit deyarli yuqori Toʻyingan uglevodorodlardan iborat; tabiiy gazda 99% gacha metan bor. Toʻyingan uglevodorodlar plastmassalar, sintetik kauchuk va tolalar, yuvuvchi moddalar olishda muhim xom ashyo hisoblanadi; erituvchilar sifatida qoʻllanadi.[1]
|
| |
Fizik pog‘ona Fizik pog‘ona

|
Fizik pog‘ona Fizik pog‘ona
|
bet | 2/16 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #253966 |
Bog'liq 2-Ma\'ruzaFizik pog‘ona Fizik pog‘ona
Fizik pog‘ona fizik qurilmalar, apparat vositalari o'rtasida signallar almashinuvi uchun javobgar hisoblanadi. Kompyuter texnikasi rasm nima ekanligini yoki unda nima tasvirlanganligini tushunmaydi, apparat tasvirni faqat nollar va birliklar to'plami, ya'ni bitlar shaklida tushunadi.
Fizik pog‘ona qurilmalari bitlarda ishlaydi. Ular kabellar orqali yoki simsiz - masalan, Bluetooth, Wi-Fi, GSM, 4G va boshqalar orqali uzatiladi.
Physical
01010101110011001
Data link
Kanal pog‘ona Kanal pog‘ona
Ikkinchi daraja axborotni uzatishda adreslash masalasini hal qiladi. Bog'lanish qatlami bitlarni qabul qiladi va ularni freymlarga aylantiradi. Asosiy vazifa jo'natuvchi va qabul qiluvchining manzili bo‘yicha freymlar yaratish va keyin ularni tarmoq orqali yuborishdir.
MAC (Media Access Control) fizik manzillarini tayinlash uchun mas'uldir va LLC (Logical Link Control) ma'lumotlarni tekshiradi va tuzatadi hamda uning uzatilishini nazorat qiladi.
Kommutatorlarning vazifasi manzil sifatida faqat fizik MAC manzillaridan foydalangan holda yaratilgan kadrlarni bir qurilmadan ikkinchisiga o'tkazishdir. Bunda ARP (Address Resolution Protocol) keng qo‘llaniladi.
Data link
Physical
Network
Tarmoq pog‘ona Tarmoq pog‘ona
Uchinchi darajada yangi tushuncha paydo bo'ladi - marshrutlash. Ushbu vazifa uchun uchinchi darajali qurilmalar yaratilgan - marshrutizatorlar (ularni routerlar deb ham atashadi). Routerlar MAC manzilini oldingi qatlamdagi kommutatorlardan oladi va tarmoqdagi barcha mumkin bo'lgan muammolarni hisobga olgan holda bir qurilmadan ikkinchisiga marshrutni tashkil qilish bilan shug'ullanadi.
Network
Data link
Transport
Transport pog‘ona Transport pog‘ona
OSI modelining barcha yetti qatlamini ikki guruhga bo'lish mumkin:
- Media Layers (L1, L2, L3), axborotni uzatish uchun javobgardir
- Xost Layers (L4, L5, L6, L7), to'g'ridan-to'g'ri qurilmalardagi jarayonlarni ifodalaydi.
To'rtinchi daraja Xost qatlamlari va Media qatlamlari o'rtasida vositachi bo'lib, uning asosiy vazifasi paketlarni tashishdir. Tranzit paytida yo'qotishlar bo'lishi mumkinligini inobatga olgan holda TCP yoki UDP protokoli qo'llaniladi.
Birinchi to'rt daraja tarmoq muhandislarining ixtisosligiga mos keladi. Oxirgi uchtasi odatda dasturchilar tomonidan boshqariladi.
|
| |