Maǵlıwmatlar bazasınıń maqseti, wazıypası hám onıń úsh basqıshlı arxitekturası

|
Maǵlıwmatlar bazasınıń maqseti, wazıypası hám onıń úsh basqıshlı arxitekturası
|
bet | 1/6 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 0,61 Mb. | | #153200 |
Bog'liq 1-maruza
Malumotlar bazasınıng maqsadi, vazifasi va uning uch bosqishli arxitekturasi
Ma’lumotlar bazasining asosiy tushinchalari. Ma’lumotlar bazasining uch bosqishli arxitekturasi.
Biror masalaga doir ma`lumotlarni to`plashda yoki aniqlashda inson real dunyoni u yoki bu sohasi bilan cheklanadi. Bunday hollarda faqat ba`zibir ob`ektlarni o`rganishgina qiziqish o`yg`otadi. Bunday ob`ektlarni majmuasini predmet soha deyiladi. Shuning uchun ham ma`lum predmet soxadagi ma`lumotlar tuplami MB hisoblanadi.
Ob`ekt – bu ixtiyoriy predmet, xodisa, tushuncha yoki jarayondir.
Ma`lumot – bu uni ma`nosiga e`tibor bermay qaraladigan ixtiyoriy simvollar to`plamidir. O`zaro bog`langan ma`lumotlar ma`lumotlar tizimi deyiladi. Barcha ob`ektlar atributlari orkali xarakterlanadi. Masalan, ob`ekt sifatida fakultet, biblioteka, kompyuter va boshqalarni qarash mumkin. Jumladan, kompyuter ob`ektini atributi sifatida hisoblash tezligini, operativ xotira xajmi, o`lchamlari va boshqalarni ko`rish mumkin. Atributlarda saqlanadigan xabarlar ma`lumotlarni qiymatlari deyiladi. Masalan, operativ xotira xajmi 128 MB, EHM hisoblash tezligi sekundiga 5 mln.ta amal. Atributning qiymatlari mavjudki, ular yordamida ob`ektlarni identifikatsiyalash mumkin. Bog`langan atributlarni qiymatlarni birlashtirsak ma`lumot yozuvlarini hosil qilamiz.
Ma`lumotlarni ifodalashda qo`llaniladigan atamalarning ko`plab variantlari mavjud. Ma`lumotlar bazalari atamashunosligi sohasida CODASIL (ma`lumotlarga ishlov berish tizimlari assotsiatsiyasi) atamalari ko`proq nufuzga ega. Shu nuqtai nazardan, ma`lumotlar bazasi dasturlovchisi tomonidan ma`lumotlarni ifodalashda qo`llaniladigan atamalarni 1.5-rasmdagi kabi tasvirlash mumkin. Ma`lumotlar bazalari bo`yicha boshqa ishchi guruhlari tomonidan ham shunga yaqin atamalar qo`llaniladi.
1.4-rasm. Ma`lumot yozuvlariga namuna
Ma`lumotlar elementi – ma`lumotlarning eng kichik nomlangan birligi. Bu birlik ko`pincha maydon deb aytiladi va bayt va bitlardan iborat.
Maydonlar MB tuzilmasining asosiy elementlaridir. Ular ma`lum xususiyatlarga ega bo`ladilar. Har qanday maydonning asosiy xususiyati uning uzunligidir. Maydon uzunligi undagi belgilar soni bilan ifodalanadi.
Maydonning yana bir xususiyati, uning nomidir. Maydonda uning nomidan tashqari yana imzo xususiyati ham mavjud. Imzo-ustunning sarlavhasida aks ettiriladigan axborotdir. Uni maydon nomi bilan aralashtirib yubormaslik lozim. Agar imzo berilmagan bo`lsa sarlavhada maydon nomi yozib quyiladi. Turli tipdagi maydonlar turli maqsadlarda ishlatiladi va turli xossalarga ega bo`ladi.
1.5-rasm. Ma`lumotlarni tasvirlash
Ma`lumotlar agregati – ma`lumotlar yozuvi tarkibida bir butun deb qaraluvi ma`lumotlar elementlarining nomlangan jamlanmasi. Ba`zida bu birlik ma`lumotlar guruhi deb ataladi. Ma`lumotlar agregatining ikki tipi mavjud: vektorlar va qaytariluvchi guruhlar. Ma`lumotlar elementlarining bir o`lchovli, tartiblangan jamlanmasiga vektor deyiladi. «Kun», «Oy» va «Yil» ma`lumotlar elementlaridan tashkil topuvchi «Sana» ma`lumot agregati vektorga misol bo`ladi. Ma`lumotlar yozuvi nusxasida bir necha bor uchraydigan ma`lumotlar jamlanmasiga qaytariluvchi guruh deyiladi. Bu tipdagi ma`lumotlar agregatiga misol tariqasida o`quvchining imtihon daftarchasidagi o`zlashtirish ko`rsatkichlarini keltirish mumkin. Qaytariluvchi guruhlar alohida ma`lumotlar elementlari, vektorlar, ma`lumotlar agregatlari yoki boshqa qaytariluvchi guruhlardan tashkil topishi mumkin.
Ma`lumotlar yozuvi – ma`lumotlar elementlari va agregatlarining nomlangan jamlanmasidan iborat. YOzuv umumiy holda agregat bo`lib, u boshqa agregatlarning tarkibiga kirmaydigan tarkibli agregatdan iborat. Ta`kidlash lozimki, bu yozuvdagi ma`lumotning o`zi (qiymatga ega bo`lgan elementar ma`lumot) faqat yozuvning oxirgi uchlarida ko`rsatilgan, ma`lumotlar tuzilmasining boshqa turlari, shu jumladan agregatlar ham fakat nomlangan ma`lumotlarning to`plami bo`lib hisoblanadi.
|
| |