Turizm sohasida keng qo’llanilayotgan elektron bronlash tizimlari

|
Turizm sohasida keng qo’llanilayotgan elektron bronlash tizimlari
|
bet | 10/11 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 51,8 Kb. | | #243042 |
Bog'liq bron2.3 Turizm sohasida keng qo’llanilayotgan elektron bronlash tizimlari
Bronlashtirishning hozirgi zamon kompyuter tizimida bronlash – KTB (Computer Reservation SyStem - CRS) ga XX asrning 1950 yillar oxiri va 1960 yillar boshlarida asos solingandi[188]. Xuddi o`sha paytda aviа tashishlar nufuzi oshishi aviakompaniyalarga ulkan rezervlashtirish markazlarini yaratish zaruratini tug’dirdi. Ularning vazifasi turistik agentlar, mijozlardan pochta, telefon, telegraf orqali joyni bronlashga tushayotgan buyurtmalarni qo`lda ishlash edi. G’oyat kattaligi va ishlovchi xodimlar sonining ko`pligiga qaramay, o`tgan biroz vaqt ichida rezervlashtirish bo`yicha markazlar ortib borayotgan axborot hajmni uddalay olmay qoldilar. Bu esa KTB ishlanmalarining boshlanishiga turtki berdi.
Axborotlar ishlab chiqish va taqsimlashda uni uzatish va ko`paytirish, ishonchligini ta`minlash (shу jumladan, sayohtlar uchun ma`lumotnomalar, prays - varaqlar, biletlar, rezervlashtirish to`g’risidа axborotlar) ancha qimmat turadi. CHunki xato ham juda qimmatga tushadi. AQSHda ayrim kompaniyalar hali o`tgan asrning 1960 yillaridayoq o`z xususiy komp'yuter tizimlarini ishlab chiqqandilar. Keyinchalik ayrim firmalarni ular birlashtirishga o`rinishlari muvaffaqiyatsizlikka uchradi (1961 yil - "DEL TAMATIC" "Delta", "PANA - MAC", "Pan Am"firmalari), ikki Amerika kompaniyalari "American Airlenes" va "United Airlines" bir - biridan mustaqil yuqori unumli, raqobatbardosh rezervlashtirish tizimlari yaratdilar5.
"United Airlines" 1976 yilda "Apollo" tizimi bilan birinchi bo`lib bozorga chiqdi. Oradan biroz vaqt o`tib "American Airlenes" o`z "Sabre" tizimini taklif qildi. Ushbu tizimlar munosabati bilan foydalanuvchilarga tizimlar ko`priklari orqali (konnektorlar) real vaqt rejimida aviareyslar haqida axborot olish imkoniyati yaratildi. 1980 - yillar ikkinchi yarimida aviakompaniyalar bozorni egallash nuqtai
nazaridan KTB qo`llanishi afzal ekanligini anglaydilar va shunday tizimlar uchun jahonbirinchligi musobaqlari boshlanib ketdi. Amerikaning "Sabre" va "Apollo" tizimlari Britaniya bozorlarini egallab oldi Yevropa yangi "Galileo" va "Amadeus" tizimlari ularga qarshi turishga intildilar.
Bu tizimlarning paydo bo`lishi bilan agentlar sanoqli sekundlar ichida rezervlashtirishni tasdiqlashni amalga oshirish imkoniga ega bo`ldilar. Qiymati va usullarining mustahkamligi nuqtai nazaridan aviabiletlarni rezervlashtirish tizimi asosida zarur barcha xarajatlarni shakllantirishda inqiloб yasalganda, tizim muvoffaqiyatlari ham ulkan edi.
Xodimlar sonini qisqartirish, taklif etilayotgan xizmatlar hajmining ko`payishi, tannarxni va xizmat ko`rsatish vaqtining kamayishi oqilona samarasi bilan bir qatorda ko`rsatilgan tizimlar aviakompaniyalar marketing strategiyasini amalga oshirishni ta`minlash imkonini berdi. Jumladan, narx belgilash qismida, avialaynerlar yuklanishi va daromad olishida, buyurtmachini xabardor qilishda qulayliklar paydo bo`ldi. Avialiniyalar soni ko`payishi bilan 1970 - yillar ikkinchi yarimida samolyotlarda aviatashishlar hajmi o`sdi. KTB haqli aviabiletlarni, rezervlashtirishda operatsiyalarni amalga oshiruvchi asosiy vosita bo`lib qoldi. Faqat ichki avialinilarda 95 % buyurtmalar beshta asosiy tizim orqali o`tadi, ulardan "Sabre" va "Apollo" ga 75 % gacha to`g’ri keladi. "United Airlines" va "Amercan Airlines" kompaniyalarining o`zlari esa faqat 30 % aviatashishni ta`minladilar.
Bronlashtirishning komp'yuter tizim taraqqiyoti yo`lida birinchi qadam aviakompaniyalarning o`zlarini idoralarida terminallar o`rnatilishi bo`ldi. Bu aviakompaniyalar xodimlari ish samaradorligi va sifatini keskin oshirish imkoniga ega bo`ldi. Telefon qo`ng’iroqlari va telegrammalar orqali turistik agentlar va jismoniy shaxslar tomonidan bronlashga berilayotgan buyurtmalar sonini kamaytirmasdan tez va aniq ishlashga sharoit yaratdi. Aviakompaniyalar tomonidan navbatdagi qadam bir necha yil keyin qo`yiladi, ya`ni yirik turistik agentliklarda bronlashtirishning terminallarini o`rnatish boshlandi. Bronlashtirishning yangi texnologiyasi samaradorligini tez anlagan turistik agentlar aviakompaniyalardan bronlashtirish tizimida taqdim etilgan axborotlar miqyosini sezilarli ko`paytirishni qat`iy turib talab qila bshladilar. Bu tizimlarning funktsional imkoniyatlari juda katta edi. Natijada avval alohida aviakompaniyalarga mo`ljallangan dastur, majmualar, tizimlarga bo`lisha boshlashadi. Aviakompaniyalarning xizmat ko`rsatuvchi guruhlariga nafaqat u yoki bu reyslarda mavjud o`rinlar haqida, balki reys haqida batafsil axborot taqdim etila boshladi. Bu axborotlarda tariflar barcha tafsilotlari, shuningdek turistik biznesning aralash sohalari haqida ma`lumotlar – avtomobillarni prokatga olish, mehmonxonada joylashish, temir yo`l biletlarining sotilishi va boshqalar o`z ifodasini topgan.
SHunday qilib, bronlashtirishning komp'yuter tizimi asta - sekin turistik xizmatlarning global distrib'yutor tizimi - GDT (Global Distribution Systemes - GDS) ga aylandi. Bronlashtirishning komp'yuter tizimi funktsiyasi kengayishi parallel ravishda turagentga bronlashni etkazib beruvchi xizmat tasdiqini qaytarish muddatini qisqartirishga qaratilgan faol ish olib borildi. To`liq komp'yuterlashgan bo`g’in yo`qligi "Turagent - rezervlashtirish markazi - xizmat etkazib beruvchi" zanjirida 2 soatdan 2 kungacha vaqtni tashkil etadi.
Chunki etkazib beruvchi tasdig’i tizimida qo`lda kiritiladi. qo`lda axborot kiritishga batamom barham berilib, bu bilan vaqtni bir necha soatga qisqartirishga muvaffaq bo`lindi. Bunday qo`shiluv V tipi degan nom oldi. Keyingi bosqich A tipini qo`shish bo`ldi. Unga muvofiq tasdiqning qaytishi 7 sekund ichida amalga oshiriladi. Vaqtni bunday keskin qisqartirishga xizmat etkazib beruvchi va rezervlashtirish tizimi o`rtasida axborot almashinish texnologiyasini takomillashtirish tufayli erishildi. Bu turagentga mijozga xizmat ko`rsatishda printsipial yangi darajaga chiqish imkonini berdi: endi har qanday bronlashtirish shu zahotiyoq, mijoz turagent idorasida turgan daqiqasining o`zida bajariladi. Bu rejadagi eng so`nggi texnik yutug’, "ulamasiz" qo`shiluv hisoblanadi. Nisbatan yangi bu ish rejimi asosida oddiygina g’oya yotibdi: joy borligi haqida eng dolzarb axborot, tariflarning batafsil tafsiloti va h.k. Ya`ni oxirgi xizmatlar etkazib beruvchilar aviakompaniya, mehmonxonalar, avtomobillarni ijaraga beruvchi kompaniyalar. Bu g’oyaga muvofiq turagent bronlashtirishning global komp'yuterlashtirilgan tizimi terminalida bevosita xizmat etkazib beruvchi komp'yuter tizimidan olingan axborotni ko`radi6.
Agar avval boshda KTB faqat aviakompaniyaning muntazam reyslarida o`rinlarni bronlashtirishdа qo`llanilgan bo`lsa, endi ularni joriy etish sohalari kengaydi va ular bronlashtirishga taaluqli barchа turistik mahsulotlar – kema sayohti, avtomobilni ijaraga olish, mehmonxonada nomer band etish uchun foydalanilayapti. GDT dan foydalanishga joylashtirish sektorida ayniqsa qiziqish katta va unga o`zining xususiy ulanish tizimini ishlab chiqdi. Butun jahonga mashhur KTB va GDT larning milliy va hududiy turistik brokerlar (turistik xizmatlar etkazib beruvchi mahalliy firmalar, turbuyurolar bilan ham) bilan aloqasi taqsimlangan turistik bozor makonida rezervlashtirish va bronlashtirish tizimi evolyutsiyasining so`nggi bosqichi hisoblanadi. Ulangan hisoblash tarmoqlarining keng joriy etilishi va ular o`rtasidagi raqobat foydalanuvchilar uchun tizimiga kirish qiymatini kamaytirishga olib keladi.
Bronlashtirishning komp'yuterlashgan tizimi va rezervlashtirish tobora mashhur bo`lib bormoqda. AQSHdа bronlashtirish terminallaridan barcha turagentlarning 96 % foydalanilmoqda. KTB o`z pulining katta qismini bronlashtirish huquqi, ya`ni xizmat etkazib beruvchilardan olib agentliklarga etkazib berish orqali ishlab topadi. Agentliklar bilan aloqa qiymati kattaligi amalda doimiy, buyurtmani etkazib beruvchilar soni o`sishi sof daromadga aylanadi. har bir etkazib beruvchi aniq mijozga nima zarur bo`lsa hammasini muhayyo qilishga urinadi, buni ular sotish va daromadni ko`paytirish uchungina emas, balki mijozlarni boshqa potentsial raqobatchi etkazib beruvchilarga oqib ketmasligi uchun ham qilishadi. SHu tariqa "Monopoliya sotish nuqtasi" g’oyasi tug’ildi raqobat va evolyutsiya tizimi jarayonlari global distrib'yutor tizimi bozorini qo`yidagi holatga olib keldi.
1- jadval
"Amadeus" tizimining hozirgi davrdagi holati. "Amadeus" etakchi GDT (globaldisrib'yutor tizim) tizim bo`lib, turistik xizmatlar etkazib beruvchilar aviakompaniyalar, mehmonxonalar, avtomobillarni prokatga berish kompaniyalari, sug’urta kompaniyalari va boshq.) ni real vaqt rejimida resurslarga kirishni ta`minlaydi va bu resurslarni 139 mamlakat turistik agentliklari o`rtasida taqsimlaydi. "Amadeus"" tizimi 751 aviakompaniyalar resurslariga kira oladi, bu jahonbozorida muntazam aviayo`lovchi tashishning 95 % dan ko`proqini tashkil qiladi. SHuningdek u 322 mehmonxonalar zanjiriga birlashgan. 52731 mehmonxonalar, 48 avtomobillarni prokatga berish kompaniyalari turoperatorlar mahsulotlari, temiryo`llar, kemalar va sug’urta kompaniyalar bilan ishlashiga imkon beradi.
Yevropa konsortsiumining bo`linib ketishi natijasida 1987 yilda asos solingan GDT to`rтта yirik yevropa aviakompaniyalari "Air France", "Uberia", "Lufthansa" va "SAS" (birinchi uchtasi hozirgacha kontrol aktsiyalar paketi egalari hisoblanadi). 25 ta nisbatan mayda aviakompaniyalarni birlashtirgan. 1992 yildan to`laqonli ish boshlagan bronlashtirish tizimi hozirgi paytda jahonda eng katta hisoblanadi. O`z taraqqiyoti boshlanishida yevropa bronlashtirish tizimida afazlligini ko`rsatgan "Amadeus" keyinchalik o`ziga xos tarzda amerika bozoriga yorib kirdi va bronlashtirishning "Sustem One" komp'yuter tizimi bilan qurollanish
unga ana shunday imkoniyat eshigini ochdi.
"Amadeus" tizimi Yevropa va Janubiy Amerikada shuningdek Afrika va Osiyo mamlakatlarida mustahkam o`rinni egallaydi. Turistik agentliklarning ko`proq terminallar soni va aviakompaniyalarning aviabiletlarini sotish idoralari (225 549) "Amadeus" tizimiga ulangan. Tizimni boshqaruv tarkibi shtat - kvartirasi (Madrid Ispaniya), barcha axborotlarni qayta ishlash bo`yicha texnologik markaz (Erding, Germaniya) va tizim taraqqiyoti bo`yicha markaz (Frantsiya)larni o`z ichiga olgan. Madriddagi bosh idora kommunikatsiya markazi hisoblanadi va umumiy marketing strtegiyasi, korporativ va moliyaviy yo`nalishlar (350 dan ko`proq xodimlar)ni belgilaydi. Nitstsedagi mahsulotlar taraqqiyoti markazi faoliyati yo`nalishi marketing mahsulotlari va taraqqiyoti, mijozlarni qo`llab - quvvatlash va ma`lumotlarsiz xizmat ko`rsatish bazasi hisoblanadi. Markazda 1100 dan ko`proq xodimlar ishlaydi.
Yevropada eng qudratli hisoblangan bosh komp'yuter Myunxen yaqinidagi Erdingda joylashgan. Bu eng yirik xususiy ma`lumotlar bazasi markazi. Bu erda bir sekunda 2500 dan ziyod transaktsiya amalga oshirildi. Markazda 900 dan ko`proq xodim ishlaydi. "Amadeus" - eng katta tizimlardan biri 36 mln. dan ziyod sayohtchilar kelmasdan turib har kuni undan foydalanishadi va 11 mingga yaqin turagentlar ularga servis taqdim etadi. "Amadeus" nufuzi shundaki, uning mahsulotlari o`tirish o`rinlarini rezervlashtirishdan tortib, avtomatik amalga oshirishgacha bo`lgan hisob - kitoblarini doimiy ravishda axborot tablosida keng aks ettiradi. "Amadeus" orqali turagentlar so`rov bilan 100 turoperatorlardan istaganiga - deyarli asosiy ishtirokchilarning barchasiga murojaat qila oladilar. "Amadeus" turgan joydagi turagentlikka kelgan sayohtchi xizmatlarning to`liq paketini olishi mumkin. Unga aviauchishni bronlashtirish, mehmonxona, avtomobil prokati kiritilgan. "Amadeus" ularning tipi bo`yicha to`liq axborot taqdim etgan holda nomerlar mavjudligini, arzondan tortib qimmat turadigan narxlargacha ko`rsatadi. Bundan, tashqari tasdiqlangan bronlashtirishni, bronlangan nomer narxi o`zgarmasligini kafolatlaydi. Ularni agentlik maxsus narxlarida 51mingdan ko`proq mehmonxonalarga sotilishini ta`minlaydi7.
2000 yil iyuni oxiridan boshlab "Amadeus" tizimida AQSH, Buyukbritaniya va Germaniyada yaqin joylashgan diqqatga sazovar mehmonxonalarni qidirish mumkin bo`ldi. Masalan, Londonda Trafal'gar maydonidan uzoq bo`lmagan otelni tanlash buyurtmachi uchun hech qanday qiyinchilik tug’dirmaydi. Endi bu barcha Yevropa mamlakatlari va Kanadada derli hamma mehmonxonalar uchun mumkin.
"Amadeus Ferry" tizimi (parom - kema) axborot servisini avtomatlashtirish evaziga paromda sayohat qiluvchilar uchun keng xizmatlarni tanlashni taklif qilishi mumkin. "Amadeus Tickets" tizimi har kuni sport va ommaviy tadbirlarga o`rtacha 30 mingdan ko`proq biletni bron qila oladi. "Amadeus Videotext" esa turagentlar va iste`molchilar o`rtasida elektron aloqa tizimi. Bu hamma modullar bir - birining o`rnini bosa oladi va alohida ham ishlatilishi, har daqiqada yangilanishi mumkin. "Amadeus" tarmoqlari 50 dan ortiq turli tizim operatorlari (funktsiyalari)ga mo`ljallangan: xususiy aloqa kanallarini ulaydi, yo`ldosh aloqani ta`minlaydi, katta hisoblash tizimlari kanallarini va mul'tipleksor kanallarni ulaydi. Ular Yevropada 81000 KTB terminallarini bog’laydi, Lotin Amerikasida ham taxminan shuncha. "Amadeus" da "global terminallar" tizimi mavjud. Ular bevosita ma`muriyat funktsiyalarini amalgа oshiradigan tarmoqlarga ham ulangan. GDT orqali amalga oshiriladigan bronlashtirish hajmining o`sib borishi yanada texnologik mahsulotlarni izlashga turtki beradi. Ushbu tashabbus bilan bog’liq izlanishlar o`rtasida "National Companies Amadeus"ni joriy etilishini ta`kidlash mumkin. Unda mahalliy bozor bo`yicha ekspertlar guruhlari mehmonxona assotsiatsiyalari va savdo tarmoqlari o`rtasida har kvartalda uchrashuv dasturini amalga oshiradi. Bu bilan doimiy axborot oqimini ta`minlaydi, umumiy maqsadlarga erishish uchun yakdil fikrga kelinadi. SHu munosabat bilan, "Amadeus" o`z tizimini yaratdi. U orqali iste`molchi texnik imkoniyatlari bor - yo`qligiga qaramay har qanday holda, har kim bilan aloqani amalga oshiradi. Gap bir - biridan farq qiluvchi ikki tip kirish to`g’risida borayapti: "Complex Access" operatorlarga nomerlarni sotishga imkon beradi.
Doimiy axborot berib turuvchi tablodan rezervlashtirilgan o`tqazish o`rinlaridan
tortib, ularni avtomatik hisob - kitoblarigacha bir zumda oladi va darhol joylashtiradi. "Amadeus" orqali turagent 100 turoperatorlardan istalganiga so`rov bilan murojat qilishi va asosiy ishtirokchilarning deyarli barchasidan ma`lumot olishi mumkin. Turagentlikka kelgan sayohtchi "Amadeus" dan xizmatlar to`liq paketini olishi mumkin. Aviatashish bronlangan, mehmonxona, avtomobil prokat - hamma - hammasi qo`shilgan. "Amadeus" firmasi so`rovi bo`yicha aloqaning navbatdagi darajasiga o`tiladi. "Amadeus" "Thiso" va "Wicom" firmalariga ulangan, ular mehmonxona xizmati ko`rsatishga ixtisoslashgan, bozorda tez o`zaro harakatini ta`minlaydilar.
"Amadeus" tizimining bosh vazifasi quyidagilar hisoblanadi: Turistik xizmatlar etkazib beruvchilarga avia temiryo`l biletlari, otellar, avtomobil prokati va boshqa sotishning ishonchli, samarali xizmatlarini taklif etish; abonentga kuchli boshqaruv va marketing, raqobatbardosh va daromadli usulni taklif qilish; mahalliy va xalqaro etkazib beruvchilarga kirishgа ko`maklashish, faoliyat boshqaruvini ta`minlash va firma moliyaviy ishlarini yuritishda yordam berish.
Aviakompaniyalar va turagentlarga bir vaqtning o`zida ularning idoralaridagi tizimlardan foydalanish imkoniyatini taqdim etish; texnik aloqa vositalari bilan global xizmat ko`rsatishni ta`minlash va boshqa tizimlar bilan ittifoqini yo`lga qo`yish. "Galileo" tizimlarining yangi imkoniyatlari. Bronlashtirishning xalqaro komp'yuter tizimi "Galileo International", "The Galileo Company Ltd" kompaniyasi tomonidan yaratilgan. Bu kompaniyaga 1917 yil iyulda "British Airways", "Swissair", "KLM" va "Covia" aviakopaniyalari tomonidan asos solingan. O`sha yili avgustda ta`sischilarga "Alitalia" va "Austrian Airlines" qo`shildilar. 1987 yil oktyabrda ta`sischilar tarkibiga "Air Linqus" va "Tap Air Portuqal" kirdilar. 1988 yilda ularga "Sabena" va "Olympic Airways" ning qo`shilishi bilan kompaniya ta`sischilari tarkibini shakllantirish yakunlanadi.
"Galileo" va "Apollo" tizimlari bazalarida dunyodagi barcha bronlashtirishning uchdan bir qismi amalga oshirilayapti. "Galileo International" da 3 mingga yaqin menejerlar, dasturchilar va operatorlar band. Ma`lumotlarni ishlash markazi Denverdan uncha uzoq bo`lmagan Kolorodo shtatida joylashgan. U yilning 365 kuni davomida sutkasiga 24 soat faoliyat ko`rsatadi. har kuni 200 mln. dan ziyod xabarlarni qayta ishlaydi.
Agar "Amadtus" global GDT bozorida terminallar bo`yicha birinchi o`rinni egallasa, tizimi ulangan turagentlar soni bo`yicha etakchilik so`zsiz "Galilieo"ga tegishli. Bu tizim aviakompaniyalar, mehmonxonalar zanjiri, kompaniyalar, avtomobillarni prokatga berish nuqtalari, mehmonxonalar, turoperatorlar, kema guruhlari (kema sayohtini bronlashtirish), safarlarni bronlashtirish imkoniyatlari, teatrlarga biletlar sotish, tariflar haqida axborotlar, ob - havo ma`lumotlari, vizalar, emlashlar, kredit kartalari va boshqa xizmatlarni taqdim etadi.
"Galilieo" xizmatidan jahonning 107 tadan ko`p mamlakatlararo turagentlari
foydalanadilar. "Galilieo" turfirmalari axborotlarga kirishni ta`minlaydi va yo`l - yo`lakay turistik xizmatlar turlarini bron qilishga imkon beradi. "Galilieo International" dasturi ishtirokchilari haqida axborot (jadvallar, mavjud o`rinlar, tariflar va boshqa)lar 100 dan ortiq mamlakatlardagi obunachilarga jo`natiladi. "Galilieo" har qanday boshqa taqsimlash tizimi singari, ma`lum vazifalarni bajarish uchun mo`ljallangan va ilovada deb atalgan majmua tizimlaridan iborat. Barcha ilovalar bitta "Muqova"ga birlashtirilgan va "Focalpoint" ("Sita" tarmoqi orqali ulanishadi) yoki "Fosalpoint Net" (Internet orqali ulanganda) deb ataladi. Funktsional va boshqa variantlar imkoniyatlari bir xil o`xshash ikki ulanish mavjudligi "Galilieo International" ni ham yirik, ham uncha katta bo`lmagan turfirmalar aloqalariga mo`ljallanganligi bilan bog’liqdir.
"Galilieo" nafaqat agentliklar uchun yuqori sifatli mahsulotga ega. "Travel Point" dasturi oddiyligi va ixchamligi bilan mutlaqo tayyorlanmagan odamga ham u yoki bu turistik xizmatni bronlashtirish imkonini beradi. Korporativ mijozning shaxsiy komp'yuteriga yoki masalan, ko`p uchuvchi yo`lovchi komp'yuteriga o`rnatilishi mumkin. SHu yo`l bilan firma telefon qo`ng’iroqlari, muzokaralar, ma`lumotlar berish va boshqalardan xolos bo`lib, vaqtni sezilarli tejaydi. Foydalanuvchi o`z navbatida "SITA" tarmoqi orqali to`g’ridan - to`g’ri "Galilieo" komp'yuter markazi bilan boqlanib, zarur variantni izlash va bronlashni amalga oshirish imkoniga ega bo`ladi. Bron dasturi o`rnatgan distrib'yutor - firmada birkitilgan va mijoz o`z biletini undan oladi. Barcha ilovalar, narxni shakllantirish funktsiyasi, jadvallar, bronlashtirish, xujjatlarni tayyorlash, mijozlarning fayllari, hisob - kitob fayllarini birlashtirishga muvaffaq bo`lindi. Mutaxassislar ularning barchasini hamrab olgan grafik ilovalar yaratdilar. "Viewpoint" imkoniyatlari doimiy ravishda kengaytirilib, takomillashtirilib borilmoqda. Bugunning o`zida "Viewpoint" bilan ishlashda aviatashishga minimal tariflarni olish, aviakompaniyalar konfidentsial tariflariga murojaat qilish, aviakompaniyalar al'yanslari bilan ishlash, tariflarning qo`llanish tartiblarini ekranga chiqarish, evro bilan ishlash, mijozlarni qiziqtiruvchi qo`shimcha axborotlar olish uchun Internetga ulanish mumkin.
Ko`pchilik zamonaviy yirik kompaniyalar shafqatsiz raqobat sharoitida ishlab, ekspansiya evaziga yoki texnologik topilmalar hisobiga yashamoqda. "Galilieo" - budan xoli. Uning mutaxassislari yangi qimmat turadigan texnologiyalarni ishlab chiqmaydilar, aksincha o`z dasturlari yordamida jahonandozasidagi mavjud mahsulotlardan yuqori samara olib, xarajatlarni qisqartirmoqda. Bunda o`zining global imkoniyatlarini tez kengaytirishga intilmaydi, balki ishlab turgan mavjud tarmoqlar samaradorligini mustahkamlaydi. SHunday strategiya sharofati bilan kompaniya mijozlar va sheriklar o`rtasida katta salmoqli axborotlarni har qanday joyga har qanday lahzada tez, aniq tarqatishga muvaffaq bo`layapti. Global elektron taqsimlash bilan shug’ullangan "Galilieo" sanoqli yillar ichida butun jahonturistik biznesini bog’lovchi mezon bo`qiniga aylanadi. Yaqin yillarda kompaniya o`z yutug’larini rivojlantirishni mo`ljallayapti. Jumladan, katta potentsialga ega yangi turistik bozor evaziga bunga erishiladi. SHuningdek u foydalanuvchilar uchun juda qulay, geografik kartada aks ettirilgan, to`liq grafik interfeyslarni taklif qilmoqda. Bularning barchasi birgalikda jamlanib, o`zlashtirilishi va foydalanishi oson, noyob dasturni ta`minlashga imkoni beradi.
Bundan tashqari, "Galileo" taklif qiladi:Har qanday murakkab havo marshrutlari qiymatini ("Global Faree" ma`lumotlar bazasiga qo`shilgan narxlarni) jahonnarx etakchi tizimida bir kunda uch marta yangilanib turadigan milliarddan ko`p narx pozitsiyasida tanlab avtomatik tarzda qayta hisoblab beradi. "Eng yaxshi narxlar"ni tanlaydi, yanada "yaxshirog’i" chiqsa avtomatik ravishda bronlaydi, marshrutlar uchun narxni tez hisoblab beradi, bunda bronsiz, "Private Faree" agentligi bilan bog’lanib, kelishilgan narxlar bo`yicha ma`lumotlar bazasidan foydalanadi.
Zarurat tug’ilganida har qanday bronlashtirish tegishli geografik kartalarni ko`rsatish bilan amalga oshirilishi mumkin. Bu potentsial sayohtchiga aeroport yoki otel joylashgan joyni, harakat yo`nalishini aniq tasavvur qilishiga imkon beradi. "Galilieo" tizimi (NVS) butun mamlakat bo`yicha bronlashtirishning elektron onlayn tizimi qaldirg’ochi hisoblanadi, ushbu tizimdan foydalanib faoliyat
ko`rsatadi. NVS servis turagent va turistni mahsulotlar va xizmatlar haqidagi axborotlar bilan ta`minlaydi. Bronlashtirish jarayonning avtomatlashtirilishi, buyurtmani kuzatadigan xizmatlar, turli tashkilot va agentlar o`rtasida aloqani quvvatlash, o`qitish va bevosita xabarlar almashinishni tezkorligini ta`minlaydi.
"Galilieo" tarmoqida texnik vositalar muntazam modifikatsiyalashtirilib turiladi, lekin turistik mahsulotlar bozoriga mo`ljalangan matematik ta`minot boshlanqich davridagidek qolaveradi. Internetda global distrib'yutor tizimining integratsiyasi. GDT texnologiyasining kamchiliklaridan biri shuki, undan foydalanish ancha murakkab. GDT birinchi versiyasi uchun noitellektual terminal yoki foydalanuvchiga nodo`stona murakkab sintaksisli matn tizimi odatiy hol hisoblangandi. Texnologiyani egallash ancha vaqt sarflashni, operator tayyorlashni talab qilardi. GDT ko`p sonli xodimlar, ayniqsa tizimidan foydalanish uchun turagentlarni o`qitishga instruktorlarni yollashga to`g’ri keldi. Foydalanuvchi uchun nisbatan do`stona "Windoms" tipidagi tizimni yaratish sari qo`yilgan qadam GDT bilan ishlashda zarur texnik tayyorgarlik talab etilishini ancha kamaytirdi va faoliyat doirasida tezkor yumushlarni bajarish imkonini tug’dirdi. Endilikda operatorga spetsifik sintaksis bilimi umuman kerak emas. Texnik takomillashtirish Internet imkoniyatlariga tayanaladigan izchil yo`llarni ochdi. hozirgi vaqtda "Galilieo" biznes foydalanuvchilar bilan Internet orqali bronlashtirishni amalga oshirayapti. SHundan kelgan buyurtmalar ular tanlangan turagentga bajarish va aviabilet yozib berish uchun jo`natiladi. Bunday tiplar tizimi GDT o`z faoliyati samaradorligini oshirish va turagentni qanday qo`llab - quvvatlayotganiga yordam berayotganiga yorqin misol bo`laoladi.
GDT qaysi yo`nalish bo`yicha rivojlanmasin, bahs talab qilmaydigan haqiqat
shundaki, u turistik bozorda onlayn rejimida ishlashi zarur. Biznesni kengaytirish bo`yicha qo`yilgan har bir qadamda olg’a qarab qanday harakatlanish kerak degan bahsli savol vujudga keladi. "Galilieo" va "Amadies", "Golilieo", "Internet Travel Network" (onlayn rejimida ishlayotgan yirik AQSH turistik kompaniyasi) sherigi hisoblanishiga qaramay ochiqchasiga ular xizmatlaridan foydalanayotgan turagentlar bilan raqobatga kirishilmasliklarini aytdilar.
Internet beradigan afzalliklar anglagan holda GDT rahbariyati mijozlar uchun yangi tip ulanishlarni o`ylab topishdan to`xtalganlari yo`q. Internet tarmoqlaridan turistik biznesda yanada kengroq foydalanayotgani munosabati bilan "Amadeus" da qator dasturlar yaratilgan. Ular yirik xalqaro tarmoqlardan erkin foydalanish va uning mijozlari bilan ishlash imkonini beradi. Endi "Amadeus" agentligi o`z sahifalarida yoki tarmoqlari sahifalarida o`z turistik mahsulotlari haqida axborotlar joylashtirishni va "Wored Wide Wed" orqali bronlashtirishni amalga oshirishi mumkin. Sayohtchilarning bevosita o`zlari bronlashtirish imkoniyatlari ham bor. Global tarmoq yaqindagina o`z mijozlarini "Publie Internet" orqali ulay boshladi. Bu uning texnik imkoniyatlarini sezilarli kengaytirdi va tariflarni pasaytirishga imkon berdi. "Amadies" doirasida ikkita maxsus mashulot ishlab chiqilgan: "Pro Wed" va "Pro Clent Server". Birinchisi yordamida mijoz o`z komp'yuteridan sertifikatsiya nomerini olishi va sistemalar saytiga kirishi va uning imkoniyatlaridan foydalanishi mumkin. "Pro Clint Serves" esa mijoz komp'yuterini murakkabroq ulanishini amalga oshiradi - avval "Amadies" ning yaqinroq vakiliga serveri bilan, keyin shisha tolali aloqa bo`yicha tizimning asosiy serveri bilan ulaydi. Bunda mijozga to`liq funktsional agentlik terminali "Pro Tempo" quyiladi. Foydalanilayotgan komp'yuterlarga talab minimal: hech bo`lmasa "Windows" - ma`lumotlarni himoya qilishni faollashtirish funktsiyasi uchun "Vritual Private Network" (VPN) bo`lsa kifoya.
"Calilieo" da shuningdek, "EDIFACTSELCT" dastur mashuloti ishlayapti. "Calilieo" ni agentliklar bilan o`z vositalari saytlari orqali muloqat uchun mo`ljallangan. "Calilieo" vakillarining ishontirib aytishlaricha, "XML Seleet" inqilobiy yangilik, mijozlarga ona tilida mustaqil tarzda xizmatlarga buyurtma berishi uchun maksimal qulayliklar yaratishga imkon beradi. hozircha esa Internet bo`yicha "Sayoht qila turib" xohlovchi ish orasida o`ziga oteldan joy, avtomobil rezervlashtirishi yoki gol'f o`ynash uchun bron qilib qo`yishi mumkin.
XULOSA
Bugungi kunda jahonda to`rtta dunyo miqyosida rezervlash tizimi (Global
Distribution Systems - GDS) mavjud. Bular: Amadeus, Galileo, Sabre va Worldspan. Ular jami mehmonxonalar bozorining 90% dan ko`prog’ini qamrab olgan. Ularning terminallari er yuzidagi 400 mingdan ortiq turistik agentliklarda o`rnatilgan[161]. Tarixan bu tizimlar aviachiptalarni rezervlash tizimi sifatida yaratilgan edi. Hozirda bu funktsiyadan tashqari barcha tizimlar mehmonxonalardagi joylarni rezervlashtirish, ijaraga avtomobillar, turli tomoshalarga chiptalar va h.k. buyurtma qilish imkonini beradi.
Bronlashtirishning hozirgi zamon kompyuter tizimida bronlash – KTB (Computer Reservation SyStem - CRS) ga XX asrning 1950 yillar oxiri va 1960 yillar boshlarida asos solingandi[188]. Xuddi o`sha paytda aviа tashishlar nufuzi oshishi aviakompaniyalarga ulkan rezervlashtirish markazlarini yaratish zaruratini tug’dirdi. Ularning vazifasi turistik agentlar, mijozlardan pochta, telefon, telegraf orqali joyni bronlashga tushayotgan buyurtmalarni qo`lda ishlash edi. G’oyat kattaligi va ishlovchi xodimlar sonining ko`pligiga qaramay, o`tgan biroz vaqt ichida rezervlashtirish bo`yicha markazlar ortib borayotgan axborot hajmini uddalay olmay qoldilar. Bu esa KTB ishlanmalarining boshlanishiga turtki berdi.
Yevropa mamlakatlari turizm industriyasi rivojlanishining asosiy omillaridan biri bu - turizm sohasiga informatsion texnologiyalarning kirib kelishidir. Turizm sohasidagi infarmatsion texnologiyalar bu, shu soha ichidagi va
tashqarisida, tijorat maqsadida qo`llaniladigan barcha kommunikatsiya hamdа infarmatsion texnologiyalar majmuidir. Internet va global axborot tarqatish texnologiyalari turizm industriyasining asosiy axborot texnologiyalari hisoblanadi. Avtomatlashtirilgan axborot tizimi kompyuter dasturlari to`plamidan iborat bo`lib, ular yordamida boshqarish ofislari va yordamchi bo`limlar ishi uchun dolzarb ahamiyatga ega bo`lgan axborotni yig’ish va undan foydalanish mumkin.
|
| |