nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
X. Amaliy fanlar metodbirlаshmаsidа sinfdаn tаshqаri ishlаr

|
X. Amaliy fanlar metodbirlаshmаsidа sinfdаn tаshqаri ishlаr
|
bet | 8/9 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 3,28 Mb. | | #154119 |
Bog'liq AMALIY FANLAR Metod birlashma hujjatlari - копияX. Amaliy fanlar metodbirlаshmаsidа sinfdаn tаshqаri ishlаr
Fаn olimpiаdаlаrini o’tkаzish
Fаn nomi
|
Sinfi
|
Muddаt
|
Mа’sul shаxs
|
Jismoniy tarbiya
|
|
|
|
Texnologiya
|
|
|
|
Tasviriy san`at
|
|
|
|
Chizmachilik
|
|
|
|
Musiqa
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O mmаviy tаdbilаr
Fаn nomi
|
Sinf
|
Muddаt
|
Mаs’ul shаxs
|
Tаdbir mаvzusi
|
Jismoniy tarbiya
|
|
|
B.Sharipov
|
|
Texnologiya
|
|
|
O.Ochilov, X.Haydarova
|
|
Tasviriy san`at
|
|
|
X.Haydarova
|
|
Chizmachilik
|
|
|
X.Haydarova
|
|
Musiqa
|
|
|
A.Toxirov
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Seminаrlаr
Seminаr mаvzusi
|
Muddаti
|
Mаs’ul shаxs
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
T o’gаrаklаr
To’gаrаklаr nomi
|
Mashg’ulot o’tkаzish muddаti
|
O’tkаzuvchi o’qituvchi
|
Futbol
|
Seshanba-Shanba
|
Sharipov Botir
|
Stol tennisi
|
Chorshanba-Payshanba
|
Sharipov Botir
|
Basketbol
|
Dushanba-Payshanba
|
Sariyev Dilshod
|
Voleybol
|
Seshanba-Juma
|
Sariyev Dilshod
|
“Duradgor”
|
Shanba
|
Ochilov Otamurod
|
“Mohir qo`llar”
|
Juma
|
Haydarova Xolida
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
X I. Amaliy fаn metodbirlаshmаsining fаn oyligini
o’tkаzish bo’yichа
ISH REJАSI
t/r
|
O’tkаzilаdigаn tаdbirlаr
|
Muddаt
|
O’tkаzish joyi
|
Mаs’ul shаxs
|
Bаjаrilgаnligi hаqidа mа’lumot
|
I.Tаshkiliy ishlаr
|
1
|
Devoriy gаzetаlаr chiqаrish
|
|
|
|
|
2
|
O’qituvchilаrni ijodiy ishlаridаn ko’rgаzmа tаshkil qilish
|
|
|
|
|
3
|
O’tkаzilаdigаn kechа, аnjumаnlаrni rejаsini tuzish
|
|
|
|
|
II.Metodik ishlаr
|
4
|
Ochiq dаrslаr o’tkаzish:
|
Muddаt
|
O’tkаzish joyi
|
Mаs’ul shаxs
|
Bаjаrilgаnligi hаqidа mа’lumot
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5
|
Аnjumаnlаr
o’tkаzish
|
Muddаt
|
O’tkаzish joyi
|
Mаs’ul shаxs
|
Bаjаrilgаnligi hаqidа mа’lumot
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
III.Sinfdаn tаshqаri ishlаr
|
6
|
Ekskursiyalаr
|
Muddаt
|
O’tkаzish joyi
|
Mаs’ul shаxs
|
Bаjаrilgаnligi hаqidа mа’lumot
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7
|
|
|
| |
III.Yangi mavzu bayoni: Reja

III.Yangi mavzu bayoni: Reja:1Buyuk Karl. 2.Italiya va Ispanya urushlari. 3.Sakslarga qarshi urushlar. 4.Franklar imperyasi. 5.Davlat boshqaruvi. 6.Franklar davlatining inqirozi.
Pipin 768- yilda vafot etgach, taxtga o`g`li Karl o`tiradi. Unga keyinchalik Frank davlati oldidagi xizmatlari uchun ,,Buyuk" laqabi berilgan. U mohir sarkarda, davlat arbobi,jasur, zabardast va matonatli shaxs bo`lgan.
O`rta asrlarda Buyuk Karl to`g`risida juda ko`p afsonalar to`qilgan, qo`shiqlar yaratilgan. Ularda uning qahramonliklari, adolatparvarligi va donoligi madh etilgan.
Buyuk Karlning istilochilik urushlari.
Unga Ispan markasi deb nom berilib, keyinchalik bu viloyat Barselona grafligi deyilgan.Buyuk Karl sakslarni bo`ysundirish uchun ko`p kuch sarflagan. Sakslar franklardan keyingi eng katta german qabilasi bo`lgan edi. Ular Reyn daryosidan Elba daryosigacha cho`zilgan juda katta hududda yashar edilar. U yerlar serunum bo`lganligi sababli frank feodallarini bosqinchilik urushlariga undar edi.
Shu tariqa Frank qirolligi hududlari nihoyatda kengaya borgan. Bunga Buyuk Karl va uning safdoshlari 476- yilda barham topgan g`arbiy Rim imperiyasining qayta tiklanishi sifatida qaraganlar.Endi Buyuk Karl imperatorlik tojini orzu qila boshlaydi. Tez orada uning bu orzusi ro`yobga chiqqan.Rim Papasi 800- yilda Rimdagi Avliyo Pyotr ibodatxonasida Buyuk Karlga imperatorlik tojini kiydirgan. Shu davrdan boshlab u rimliklar imperatori deb atala boshlangan. E'tibor bering, u franklar imperatori emas, rimliklar imperatori deb e'lon qilindi. Nega shunday bo`ldi, axir bu davrda rimliklar degan xalq yo`q ediku? Bu Rim imperiyasi davri an'anasining IX asrda ham odamlarga hamon katta ta'sir ko`rsatishda davom etganligining natijasi edi.
o`sha davrning boshqa mashhur imperiyalari - Vizantiya imperiyasi va Arab xalifaligi ham tez orada Buyuk Karl imperatorligini tan olgan.
|
Fanga oid kompetensiyalar

|
Fanga oid kompetensiyalar
|
bet | 33/252 | Sana | 11.06.2021 | Hajmi | 9,26 Mb. | | #14923 |
Fanga oid kompetensiyalar:
Tarixiy voqeilikni tushunishvauni mantiqiy izchillikda tushuntira olish kompetensiyasi.
tarixiy davrlar va -yillarni ajrata oladi, tarixiy hisobini tushuntira oladi; mazkur davrni o‘rganish orqali o‘quvchilar tarix fanining o‘rganilayot- gan davriga oid tarixiy atamalar mazmunini biladi;
Tarixiy shaxslar haqida ma’lumot bera oladi,tarixiy sanalarda ro‘y bergan voqealar haqida ma’lumot bera oladi
Tarixiy manba va adabiyotlar bilan ishlash kompetensiyasi.
Tarixiy illustrasiyalar asosida kichik hikoyalar tuza oladi, tarixiy joylarni xaritadan ko‘rsata oladi
Darsning blok sxemasi:
|
| |
IV.Mustahkamash - Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish

|
Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish
|
bet | 237/252 | Sana | 11.06.2021 | Hajmi | 9,26 Mb. | | #14923 |
IV.Mustahkamash:Yangi mavzuni mustahkamlash uchun o`quvchilar jadval to`ldiradilar.
Dehli sultonlarining siyosatini taqqoslang.
Qutbiddin Oyboq
|
Shamsiddin Eltutmish
|
Alouddin Xiljiy
|
Muhammad Tug`luq
|
Feruzshoh Tug`luq
|
Mahmud
|
|
|
|
|
|
|
Jadvalni to`liq ishlagan o`quvchilar baholanadi.
V.Baholash: Darsda faol qatnashgan,uyga vazifa bajargan,o`tilgan va yangi mavzuni mustah- kamlashda ishtirok etgan o`quvchilar baholanadi.
VI.Uyga vazifa: O’tilgan mavzuni mustahkamlab kelish.
Tarix fani o’qituvchisi: Sh. Allamuratov.
O’.T.I.B.D.O’: _____________
Sana: ______________
Fan: Jahon tarixi
Sinfi: 7
Mavzu: O`rta asrlarda Amerika
Mavzu: O`rta asrlarda Amerika
|
Mavzuga oid tayanch tushunchalar: Hindular. Hindular hayoti. Oliy Inka.
Soatlar soni: 1 soat
|
Mavzuning qisqacha ta`rifi:
|
O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi:
Dars turi: Yangi bilim beruvchi
Metod: suhbat, tushuntirish, “Savol-javob” metodi, “Jadval texnologiyasi” , “Tadqiqotlar yoki loyixa texnologiyasi”,“Rasmlarda aks etgan tarix”
Shakl: jamoa, guruhda ishlash
Jihoz: Siyosiy xarita,tarqatma,rasmli ko`rgazma,slayd,kompyuter.
Nazorat: o`quvchilarning darsda faolligi kuzatilib, hisobga olib boriladi.
Baholash: O`quvchilar bilimi reyting mezonlari asosida baholanib, dars oxirida e`lon qilinadi.
|
|
|
| |
Tarbiyaviy maqsad: - - Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish

Tarbiyaviy maqsad: - o`quvchilarda boshqa davlatlar tarixiga hurmat hissini uyg`otish;
Rivojlantiruvchi maqsad: -o`quvchilarni dunyoqarashini, nutqini,fikrlash qobilyatini, shakllantirish.
Tayanch kompetentsiyalar:
Kommunikativlik
o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila olish, mavzu:dan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob berish;
Milliy va umummadaniy
umumbashariy ahamiyatga ega bo‘lgan qadriyatlarini (urf odatlar, marosimlar, milliy madaniy an’analar va.h.k.) hurmat qilish;
o‘zgalarga nisbatan mehrmuruvvat, saxiylik, diniy e’tiqodi, milliy hususiyatlari, an’ana va marosimlarini hurmat qilish; jamiyatda o‘rnatilgan odobaxloq qidalariga rioya qilish
|
IV.Mustahkamlash - Sana: Fan: Jahon tarixi Sinfi: 7 Mavzu: Kirish

IV.Mustahkamlash:
1. Franklar qirolligi qachon tashkil topdi?
2. Qirol Karl istilo qilgan hududlami yozuvsiz xaritaga tushiring.
3. Hozirda Ispaniya joylashgan yarimorolning geografik nomi nima? Karlning harbiy yurishlari paytida hudud kimlarga tegishli edi?
4. Franklar imperiyasi qanday vujudga kelganini, ushbu davrda o‘lkamizda qanday davlat bo‘lganini qiyoslab gapiring.
5. Franklar davlatida boshqaruv qanday bo‘lgan?
V. Baholash: O’quvchilarni ma’naviy rag’batlantirish:
VI. Uyga vazifa: Mavzuni o’qib o’rganib kelish.
Tarix fani o’qituvchisi: Sh. Allamuratov.
O’.T.I.B.D.O’: ____________
Sana: ______________
Fan: Jahon tarixi
Sinfi: 7
Mavzu: BRITANIYADAN ANGLIYAGA
Mavzu: Britaniyadan Angliyaga
|
|
|
III.Yangi mavzu bayoni: Reja

III.Yangi mavzu bayoni: Reja:1.Dehli sultonligining tashkil topishi.
2.Dehli sultonligi XIV-XV asrlarda.
XI asrda Shimoliy Hindiston g`aznaviylar davlatiga bo`ysundirilgan. Shu tariqa Shimoliy Hindiston g`aznaviylar davlatining bir viloyatiga aylangan. 1206- yilda g`aznaviylar noibi Qutbiddin Oyboq Shimoliy Hindistonni mustaqil deb e'lon qilgan. Bu yangi davlat Dehli sultonligi deb atalgan. Dehli shahri sultonlik poytaxti etib belgilangan. XIII asr oxiri - XIV asr boshlarida Dehli sultonligi yanada kengaygan. Bu ulkan davlat viloyatlarga bo`lib boshqarilgan. Dehli sultonligida ham barcha yerlar davlatning mulki hisoblangan. Yerlarning ma'lum qismini sulton iqto` sifatida in'om etgan. Iqto` yerlar musulmon zodagonlariga harbiy xizmatlari uchun berilgan. Iqto`dor boyligining asosiy qismini iqto` yerlarida yashovchi aholidan olinadigan soliq tashkil etgan. Shuningdek, xolisa yerlar ham bo`lib, u sultonga qarashli bo`lgan. Undan yig`ilgan soliq sultonlik xazinasiga tushgan. Ayni paytda mahalliy knyazliklar saqlanib qolingan. Rojalar ularni amalda mustaqil idora etganlar. Ularning Dehli sultonligiga qaramligi belgilangan soliqni to`lab turishdan iborat bo`lgan.
Bir tomondan, viloyatlar markaziy hokimiyatgabo`ysunmaslikka intilar edilar. Ikkinchi tomondan, sulton mustaqillikka intilayotgan vassal hind rojalariga qarshi muttasil urush olib borishga majbur bo`lgan. Bu urushlar jamoachi dehqonlardan olinadigan soliqlarning yanada oshirilishiga olib kelgan. Hosilning 1/4 qismi hajmida soliq to`lagan jamoachi dehqonlar endilikda 1/2 qismi hajmida to`lashga majbur etilgan. Bu sultonlikdagi ichki vaziyatni yanada keskinlashtirgan. XIV asrning 30- yillariga kelib, aholi hatto 1/4 hajmdagi soliqni ham to`lay olmay qolgan. Muttasil yetti yil davom etgan qurg`oqchilik iqtisodiyotni butunlay xonavayron qilgan. Mamlakatda ocharchilik yuz bergan. Ana shunday bir sharoitda 1398- yilda Amir Temurning Hindistonga yurishi boshlangan. Tajribali sarkarda Amir Temur hech bir qarshiliksiz Dehlini egalladi, sultonlik tobe etildi. Amir Temurning oldida Usmonli turklar imperiyasiga qarshi kurash vazifasi turganligi uchun u tez orada Samarqandga qaytdi. Shunday bir sharoitda Dehli sultonligi yana avvalgi qudratini tiklashi mumkindek edi. Biroq o`zaro ichki urushlar bunga imkon bermagan. Mamlakatda tarqoqlik tobora kuchaya borgan. Dehli sultoni Buyuk sulton hisoblansa-da, amalda oddiy bir davlat hukmdoriga aylanib qolgan. o`zaro urushlar natijasida sultonlikda hokimiyat sayyidlar
sulolasi qo`liga o`tgan (1414 - 1451). Biroq bu sulola hokimiyat tepasida uzoq tura olmagan.
1451- yildan hokimiyatni afg`onlar qabilasi boshlig`i Bahlul Lodi boshqara boshlagan. Yangi sulola to Zahiriddin Muhammad Boburning Hindistonni egallaguniga qadar (1526- yil) hukmronlik qilgan.
|
Mavzuning o‘rganilish darajasi - I bob orif ardabiy va alisher navoiy dostonlarning kompazatsion qurilishi va syujet xususiyatlari

|
I bob orif ardabiy va alisher navoiy dostonlarning kompazatsion qurilishi va syujet xususiyatlari
|
bet | 2/25 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 149,64 Kb. | | #266440 |
Bog'liq alisherMavzuning o‘rganilish darajasi. Ilmi qofiya va uning asarlarda qo‘llanilish chegarasini o‘rganish bo‘yicha deyarli ilmiy izlanishlar olib borilmagan, maxsus tadqiqotlar qilinmagan bo‘lsa-da, qofiya ilmiga doir ayrim ishlarni – rus sharqshunoslaridan P.A.Grintser, I.Y.Krachkovskiy, V.M.Jirmunskiy, A.B.Kudelin, I.V.Stebleva va boshqa ijodkorlarning arab, fors hamda turk qofiya ilmini chuqur o‘rganib, undan so‘ngra mazkur ilm yuzasidan nazariy qarashlarini bayon qilganliklarini misol sifatida keltirishimiz mumkin. Shuningdek, qofiya ilmi yuzasidan XX asr boshlarida shakllangan nazariy qarashlarning ilk davrida Abdurauf Fitrat hamda Abdurahmon Sa’diyning ma’lumotlari ham e’tiborga molik.
Navoiy poetikasi yuzasidan Alibek Rustamov, Anvar Hojiahmedov, Yoqubjon Is’hoqov kabi olimlarimizning bir qator ishlari borki, biz ular orqali Navoiyning poetik mahorati va uning badiiy asarda yoritilishi yuzasidan atroflicha ma’lumotga ega bo‘lamiz. Navoiy ijodidagi qofiya yuzasidan aynan A.Rustamovning “Navoiyning badiiy mahorati” nomli ilmiy asari orqali “Xamsa” tarkibidagi bosh doston – tadqiqotimiz obyekti bo‘lgan “Hayrat ul-abror” dostonidan olingan misollar yordamida qofiya ilmi va uning ifodalanishiga doir ko‘plab ilmiy ma’lumotlarni olishimiz mumkin3. Bizning tadqiqotimiz ushbu asardan farq qilgan holda, qofiyaga doir barcha nazariy bilimlarni “Hayrat ul-abror” dostoni vositasida amaliy ko‘rsatib berish ko‘zda tutilgan. Shuningdek, A.Hojiahmedovning “Navoiy aruzi nafosati” nomli asarida ham qofiyaning dostonlarda qo‘llanilishi yuzasidan qimmatli manbalar keltirilgan4.
Shu bilan birga, M.Akbarovaning “Alisher Navoiy g'azallarida qofiya” mavzusidagi tadqiqoti Navoiy g'azallarida qo'llanilgan qofiya turlarini aniqlanganligi bilan e'tiborga molik. Tadqiqotchi qofiyaning 55 turi borligi, uning turkiy she'riyatda 25 ga yaqini qo'llanilganligini keltirish barobarida Navoiyning “Xazoyin ul-maoniy” kulliyotida shoir bularning 23 tasidan samarali foydalanganligini e'tirof etadi5. Biroq she'rshunoslik ilmining badiiy qiymatini belgilovchi dostonlardagi qofiya turlari, ularning mazmun va shakl bilan o'zaro munosabatini ilmiy muammo sifatida fundamental o'rganilmaganligi va bu kabi dostonlarning hali hech biri mukammal ravishda qofiyaviy birliklar sathida qiyosan tadqiq etilmaganligi, dostonlarning har biri alohida yaxlit qofiya jihatdan tahlil etilmaganligi mazkur magistrlik dissertatsiyasining avvalgi ilmiy ishlardan farqini tashkil etadi.
|
| |
Tadqiqot ishining obyekti va predmeti

|
Tadqiqot ishining obyekti va predmeti
|
bet | 3/25 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 149,64 Kb. | | #266440 |
Bog'liq alisherTadqiqot ishining obyekti va predmeti. Magistrlik dissertatsiyasining obyekti sifatida Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostoni va dostonning poetik jihatlarini o‘rganishda foydalaniladigan adabiyotshunoslik manbalari tanlab olindi.
Tadqiqotimizning predmeti qofiya ilmi, ilmi qofiyaga bag‘ishlangan ilmiy asarlar va tadqiqotlar. Mumtoz adabiyotshunoslikda ilmi qofiya, ilmi aruz va ilmi bade’ga bag‘ishlangan asarlar yaratgan Atoullo Husayniy, Shayx Ahmad Taroziy, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy va yana bir qancha mumtoz manbalardagi nazariy fikrlarga tayanildi. Mumtoz adabiyotimizni poetik jihatdan o‘rgangan Anvar Hojiahmedov, Alibek Rustamov, Hamidulla Boltaboyev, Yoqubjon Is’hoqov, Izzat Sultonov, Shuhrat Sirojiddinov, Aftondil Erkinov, Dilnavoz Yusupovalarning tadqiqotlaridan foydalanildi.
Tadqiqotning maqsad va vazifalari. Mumtoz adabiyotimizda qofiyadan foydalanish shoir badiiy mahoratining muhim qirralaridan biri bo‘lib hisoblangan. Mumtoz qofiya yuzasidan shu kunga qadar birmuncha tadqiqotlar olib borilgan bo‘lsa-da, hali talaygina tadqiqotlar qilish ilm ahlining oldidagi vazifalar bo‘lib turibdi. Shu ma’noda, qofiyaning xususiyatlarini o‘rganish bugungi kunning dolzarb talabiga aylanmoqda.
Mazkur dissertatsiya orqali Alisher Navoiyning “Hayrat ul-abror” dostoni qofiyasiga doir izlanishlarning yoritib berilishi maqsad qilib qo‘yilgan. Shu maqsadni amalga oshirish uchun quyidagi vazifalarni amalga oshirish magistrlik ishimizning asosini tashkil etadi:
“Hayrat ul-abror” dostonida qofiyaning qo‘llanilish darajasini o‘rganish;
qofiyalarning shakl va mazmun mutanosibligini ro‘yobga chiqarishdagi ahamiyatini o‘rganish;
har bir qofiya turning o‘ziga xosliklarini aniqlash;
vaznning qofiyaga va qofiyaning vaznga ta’sirini o‘rganish;
qofiyada qo‘llaniladigan badiiy san’atlarning yuzaga kelish omillarini aniqlash;
radif va hojibning qofiya bilan munosabatini o‘rganish;
qofiya ayblarining yo‘l qo‘yilish sabablarini o‘rganish;
ilmi qofiyaning mumtoz poetikada o‘rganilish tarixini tadqiq qilish va mumtoz asarlarning bugungi kun qofiya mumammolariga ta’sirini izohlash;
adabiyotshunoslik sohasidagi har bir o‘zbek farzandi uchun mumtoz adabiyotining nechog‘lik bebaho va qimmatli ekanligini anglatish.
“Hayrat ul-abror” dostoni orqali Alisher Navoiyning qofiya qo‘llash mahorati va qofiya, vazn, radif hamda badiiy san’atlarning munosabati yuzasidan izlanishlar olib borish, undan olingan yangiliklar va xulosalarni ilm ahliga taqdim etish ishimizning asosiy vazifalaridan hisoblanadi.
|
| |
Doirani juz bu sifat tuzmayin - I bob orif ardabiy va alisher navoiy dostonlarning kompazatsion qurilishi va syujet xususiyatlari

|
I bob orif ardabiy va alisher navoiy dostonlarning kompazatsion qurilishi va syujet xususiyatlari
|
bet | 14/25 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 149,64 Kb. | | #266440 |
Bog'liq alisherDoirani juz bu sifat tuzmayin,
Silsilani bir-biridin uzmayin
baytida doirani-silsilani qofiyalari zulqofiyatayndagi qo‘sh qofiyaning birinchisi bo‘lib, ular misralarning boshida kelgan. Ikkinchi qofiya tuzmayin-uzmayin so‘zlari esa misralarning oxirida joylashgan. Bundan ko‘rishimiz mumkinki, ushbu baytda mahjub qofiya qo‘llanilgan. Zulqofiyataynning mahjub turini mukammalroq tushuntirish maqsadida yana bir baytni ko‘rib chiqamiz.
Bir-birig‘a bo‘yla tuzub marhala,
Silsilag‘a bog‘lanibon silsila.
Bu baytdagi bir-birig‘a- silsilag‘a so‘zlari misralar boshida qofiyadosh bo‘lib kelayotgan bo‘lsa, marhala-silsila so‘zlari misralar oxiridagi qofiyani tashkil etgan. Ko‘rib turganimizdek, baytda mahjubi zulqofiyatayn yuzaga kelgan.
Qofiya san’atlaridan yana biri zulqavofiy deb nomlanadi. Zulqavofiy san’atida qofiya bo‘lib kelayotgan so‘zlarning soni ikkitadan ortiq bo‘lishi talab etiladi. Agar ikkita qofiya qo‘llansa, zulqofiyatayn bo‘lishini ko‘rib o‘tgan edik. Demak, zulqavofiyda uchta va undan ortiq so‘zlar qofiya bo‘lib kelishi kerak.
Shahr aro po‘ya urdi ko‘y bako‘y,
Telba yanglig‘ yugurdi so‘y baso‘y.
Bu baytda urdi-yugurdi, ko‘y-so‘y, bako‘y-baso‘y so‘zlari qofiya bo‘lib kelgan. Qofiya ikkitadan ortiq bo‘lganligi uchun zulqavofiydir.
Shayx Ahmad Taroziy “Funun ul-balog‘a” asarida zulqofiyatayn san’atini zulqavofiy san’atining ichida ekanligini aytib o‘tadi. Aslida ham ikkala san’at o‘rtasida u qadar katta farq ko‘zga tashlanmaydi. Ammo qofiya san’atlari shaklga asoslanganligi uchun ham qofiya bo‘lib kelayotgan so‘zlarning soni katta ahamiyat kasb etadi. Shuni hisobga oladigan bo‘lsak zulqavofiy san’ati zulqofiyatayndan kengroq. Zulqavofiyning ichida zulqofiyatayn mavjud bo‘lishi mumkin, lekin zulqofiyataynning ichida zulqavofiy bo‘lishi mumkin emas. Shu jihatdan Taroziyning ushbu san’atlar xususidagi fikri asoslidir.
Zulqavofiy san’ati ham zulqofiyatayn kabi mutakarrin – ketma-ket yoki mahjub – turli o‘rinlarda joylashgan bo‘lishi mumkin.
Bo‘ldi risolat durining maxzani,
Balki nubuvvat gulining gulshani.
Halqa bo‘lub javhari ulviy xirom,
Xotam anga nuqtayi sifliy maqom.
Kishvar anga nuru safo xittasi,
Anshi etib hamdu sano xutbasi.
Ushbu baytlarda qofiya bo‘lib kelayotgan har uchala so‘z ketma-ket joylashgan bo‘lib, mutakarrini zulqavofiy hosil bo‘lgan. Quyidagi baytlarda esa bu holatning aksini ko‘rishimiz mumkin. Ya’ni qofiya bo‘lib kelayotgan so‘zlar ketma-ket joylashmagan.
|
| |
IV. Dissertatsiya va avtoreferatlar

|
IV. Dissertatsiya va avtoreferatlar
|
bet | 25/25 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 149,64 Kb. | | #266440 |
Bog'liq alisherIV. Dissertatsiya va avtoreferatlar:
Акбарова М. Алишер Навоий ғазалларида қофия: Филол. фан. номз. дис. ... автореф. – Тошкент, 1997.
Эркинов А.С. Алишер Навоий “Хамса”си талқинининг XV-XX аср манбалари: Филол. фан. докт. дисс. … – Тошкент, 1998.
V. Internet saytlari:
https://xabar.uz/madaniyat/shavkay-mirziyoyev-adabiyot-san’at-va-7-08-2018;
http://www.referun.com/n/issledovanie-zhizni-i-tvorchestva-alishera-navoi-vzapadnoevropeyskom-vostokovedenii#ixzz2HOWXH4iO-10-02-2018;
www.ziyonet.uz;
www.natlib.uz .
https://www.ziyouz.com
https://www.ref.uz
https://www.adabiyot.uz
https://www.ziyo.net
https://www.lib.uz
https://www.wikipedia.uz
https://www.press.natlib.uz
https://www.old.kpfu.ru
https://www.etno.jurnal
https://www.elibrary.ru
https://www.eaff.eu
https://www.myfilology.ru
https://www.kutubxona.uz
https://www.literature.uz
https://www.alishernavoiy.uz
|
| |
Muassas qofiya - I bob orif ardabiy va alisher navoiy dostonlarning kompazatsion qurilishi va syujet xususiyatlari

|
I bob orif ardabiy va alisher navoiy dostonlarning kompazatsion qurilishi va syujet xususiyatlari
|
bet | 9/25 | Sana | 03.07.2024 | Hajmi | 149,64 Kb. | | #266440 |
Bog'liq alisherMuassas qofiya. Qofiyaning o‘zak tarkibiga ko‘ra farqlanuvchi yana bir turi muassas qofiya bo‘lib, bu qofiya ta’sisli qofiya deb ham ataladi. Bunday qofiya turida cho‘ziq “o” unlisi bilan raviy o‘rtasida bir undosh va undan keyinbir unli keladi. Cho‘ziq “o” unlisi ta’sis deb, undan keying undosh daxil deb, raviy oldidagi qisqa unli esa ishbo‘ deb ataladi15. Muassas qofiya raviy harfidan keyin harflarning qo‘llanilish va qo‘llanilmasligiga ko‘ra muqayyad va mutlaq ko‘rinishlariga ega bo‘ladi. Alisher Navoiy ijodida muassas qofiyaning ko’p turlari qo‘llanilgan. Masalan, ta’sisli muqayyad qofiya. Bunda raviydan oldin bir harakatli bir undosh, undan oldin esa cho‘ziq “o” unlisi, ya’ni, ta’sis keladigan qofiya.
Ko‘rguzibon loba malohat uza,
Lobasi tuz sepsa jarohat uza.
Shohidi gul husnu namoyish uchun,
Xon olib ilgiga kushoyish uchun. (HA)
Raviy harfidan so‘ng harflarning ishtirokiga ko‘ra ta’sisli qofiyaning bir necha mutlaq turlari dostonda qo‘llangan.
Ta’sisli mutlaq – vasl
Oni dog‘i qilma saxo doxili,
Kim kishini tomiami komili.
Baytda doxili-komili so‘zlari o‘zaro qofiyalanib kelgan. Raviy harfi “l” va undan so‘ng kelgan “i” unlisi vasl.
Ta’sisli mutlaq – xuruj
Bo‘lmadi bas noqisu komilda farq,
Topmag‘ay el olimu johilda farq.
Baytda komilda-johilda so‘zlari qofiyadosh bo‘lib kelgan va raviy harfi “l” undoshi. Raviydan so‘ng joylashgan “d” undoshi vasl, vasldan so‘ng joylashgan “a” unlisi xuruj.
Ta’sisli mutlaq – mazid
Aytmakim, to‘mai qobildur ul,
Boshdin ayoq zahri halohildur ul.
Baytda kelgan “ul” so‘zi radif, radifdan oldin joylashgan qobildur-halohildur so‘zlari qofiya. Har ikkala qofiya bo‘lib kelayotgan so‘zlardagi “l” undoshi raviy. Raviydan keyin ketma-ketlikda joylashgan “d” undoshi vasl, “u” unlisi xuruj, “r” undoshi esa mazid.
|
| |
Pedagog respublika ilmiy jurnali Shirinova Venera Gafurovna (1)

PEDAGOG RESPUBLIKA ILMIY JURNALI
5 – SON / 2023 - YIL / 15 - YANVAR
www.bestpublication.org
496
INGLIZ TILI DARSLARIDA O`QUVCHILARNING LUG`AT BOYLIGINI OSHIRISH
NAZARIYASI
Shirinova Venera Gafurovna
Toshkent shahar Yashnobod tumani 145-son umumta’lim maktabi
Ingliz tili fani o’qituvchisi
Annotatsiya
.
Mazkur maqolada ingliz tili darslarida qo’llaniladigan interfaol usullar,
o`quvchilarning lug`at boyligini oshirishda qo`llaniladigan metodlar haqida so`z borgan.
Ingliz tili darslarida o`quvchilarni mustaqil fikrlashga o
‟
rgatish oldimizda turgan muhim
vazifadir. Biz bilamizki, hozirgi ta’lim jarayonida o
‟
quvchi subyekt bo
‟
lishi lozim.
Darslarga qo’yilgan eng muhim talablardan biri o
‟
quvchini mustaqil fikrlashga orgatishdir.
Kalit so`zlar
:
Ingliz tili, dars, interfaol usullar, o`quvchi, lug`at boyligi, metodlar, so`z,
ta`lim tizimi.
Yurtimiz mustaqillik yillarida buyuk o`zgarishlar tomon yuz tutdi.
Bu ayniqsa
ta`lim tizimida yaqqol ko`rinadi. Chunki ta`lim tizimi o`z oldiga erkin fikrlovchi,
barkamol, yetuk shaxsni tarbiyalashni vazifa qilib qo`yadi. Buning uchun biz
o`qituvchilar dars davomida yangicha usullardan samarali foydalanishimiz lozim.
Jahondagi rivojlangan davlatlarning tajribasi ilg‘or
pedagogik texnologiyalarga
asoslangan holda o‘quvchi yoshlarning bilim olishiga bo‘lgan qiziqish va ehtiyojlarini
qondiribgina qolmasdan, yuqori malakali mutaxassislar
yetishtirishtirib berish
vazifalarini ham hal qilmoqda.
Kadrlar tayyorlash sohasidagi davlat siyosati insonni intelektual va ma‘naviy -
ahloqiy jihatdan tarbiyalash bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan uzluksiz ta‘lim tizimi orqali har
tomonlama barkamol shahs – fuqaroni shakillantirishni nazarda tutadi. Shu tarzda
fuqaroning eng asosiy konstitutsiyaviy huquqlaridan bilim olish,
ijodiy qobiliyatini
namoyon etishdir.
―
Ta‘lim to‘g‘risidagi Qonun va kadrlar tayyorlash milliy dasturi
talablariga binoan darslarni an‘anaviy tarzda emas, noan‘anaviy
tarzda tashkil
etishimiz lozim bo‘ladi. Buning uchun biz o‘qituvchilar ko‘p izlanishimiz kerak Jahon
tillari orasida ingliz tili o`ziga xos mavqega ega. Ushbu xalqaro til Dunyo miqyosida
muloqot vositasiga aylangan, hozirda yer yuzining barcha mintaqalarida inglizcha nutq
yangramoqda. U rivojlangan
mamlakatlar - Buyuk Britaniya, AQSh, Kanada,
Avstraliya kabi mamlakatlarda davlat tili maqomini olgan. Vatanimizda ham ingliz
tilini o`rganishga alohida e'tibor berilmoqda. Bizning bobokalonlarimiz chet tillarni
puxta bilganlar
va ilm-fan, madaniyat tarixida olamshumul kashfiyotlar yaratishgan.
Biz yoshlarni avlodlarimiz ruhiga munosib bo`lgan holda, chet tillarni puxta
egallashga o'rgatishimiz lozim.
-
ngliz tilida erkin so`zlashish uchun o`quvchining lug`at
boyligini oshirish lozim. Bu vazifani hal qilishda har xil o`yinlardan foydalanish ijobiy
natija beradi. O`yinlar orqali so`zlar o`rgatilsa o`quvchilar yangi so`zlarni tez ilg`ab
-Mavzu:World Wide Web (WWW, 3W)

23-Mavzu:World Wide Web (WWW, 3W).
World Wide Web (WWW, 3W):
World Wide Web (WWW) yoki 3W, internet tarixidagi eng muhim va ko'p foydalaniladigan tizimlardan biri bo'lib, foydalanuvchilarga veb-saytlar, ma'lumotlar, rasm va boshqa multimediyaviy kontentlarga o'zlariga qo'shmoqda ishlab chiqilgan o'zgartiruvchi va imkoniyatlar bilan taminlangan bir tarmoqdir.
World Wide Web asosan quyidagi asosiy qismatlardan iboratdir:
URL (Uniform Resource Locator): Saytlar, veb-sahifalar va boshqa resurslarga havola qilish uchun ishlatiladigan manzillar.
HTTP (HyperText Transfer Protocol): Ma'lumotlar tarqatilishi va qabul qilinishi uchun ishlatiladigan protokol.
HTML (HyperText Markup Language): Saytlarning strukturasini va tuzilishini belgilovchi, matn, rasmlar, havolalar va boshqa elementlarni o'z ichiga olgan markaziy til.
Web-brauzerlar: Internetdan ma'lumot olish, veb-saytlarni ko'rish, vaqtincha fayllarni saqlash uchun ishlatiladigan dasturlar.
World Wide Web tarmoqining tuzilishi ham ko'p qatlamli bo'lib, foydalanuvchilarga multimediya, interaktivlik va dinamik ma'lumotlar bilan ta'minlash imkonini beradi. Bu tizim, internetni eng mashhur va ko'p foydalaniladigan qismi bo'lib, dunyo bo'ylab mazkur tizimga qo'shilgan millionlarca veb-saytlar mavjud. WWW, internetning rivojlanishiga katta hissa qo'shgan va har bir foydalanuvchi uchun global mazmuni osonlik va tezlik bilan qidiruv qilish, o'qish va yozish imkoniyatlarini taqdim etadi.
World Wide Web (WWW) internet dunyosidagi barcha tarmoqlarni (hostlar, serverlar, qurilmalar va boshqalar) birbiriga bog'lab turadigan global tarmoq tizimidir. WWW dunyo bo'ylab aloqada bo'lib, bir foydalanuvchi birorta bir joyda joylashgan ma'lumotlarga, veb-saytlarga yoki veb-servislarga o'z brauzeri orqali murojaat qilishi mumkin.
World Wide Web asosan quyidagi elementlardan tashkil topgan:
URL (Uniform Resource Locator): Saytlar, ma'lumotlar, rasmlar va boshqa veb-resurslar uchun xususiy manzillar.
HTTP (HyperText Transfer Protocol): Ma'lumotlar o'zgaruvchanligi va aloqa o'rnatilishi uchun ishlatiladigan protokol.
HTML (HyperText Markup Language): Veb-sahifalar tuzilishini belgilovchi til.
Web-brauzerlar: Internetdan ma'lumot olish, saytlarni ko'rish, boshqa resurslarga o'zgaruvchan ma'lumotlarni yuborish uchun ishlatiladigan dasturlar.
Veb-servislar va Platformalar: Google, Facebook, YouTube, Amazon kabi xizmatlar, tarmoqda xizmat qilish uchun eng mashhur platformalardan ba'zilari.
CSS (Cascading Style Sheets): Veb-sahifalar tuzilishini stilizatsiyalash uchun ishlatiladigan til.
JavaScript va Boshqa Skript tillar: Veb-sahifalarda dinamik va interaktiv funktsiyalarni qo'shish uchun ishlatiladigan dasturlash tillari.
World Wide Web jahon tarmoqini dunyoning har qaysi joyiga joylashtirgan va mazkur tarmoq orqali ulanish bilan foydalanuvchilarga ko'plab imkoniyatlar taqdim etgan. Bu tizim orqali har qanday ma'lumotni osonlik bilan topish, o'qish va o'rganish, xabarlar almashish, onlayn savdo qilish, ijtimoiy tarmoqda bo'lish va boshqa ko'plab amallar bajarish mumkin.
|
-Mavzu: E-mail: Outlook Express mijozi

|
-Mavzu: E-mail: Outlook Express mijozi
|
bet | 19/45 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 73,67 Kb. | | #235341 |
Bog'liq 1-45 mavzu mustaqil ta\'lim19-Mavzu: E-mail: Outlook Express mijozi.
Outlook Express:
Outlook Express, Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan bir elektron pochta mijozidir. U Windows operatsion tizimlariga (XP, Vista, 7) o'rnatilgan Microsoft Outlook pochtalash tizimining qisqa versiyasidir. Hozirda, bu mijoz Microsoft Outlook bilan qo'llanilmaydigan, ammo uning bir nechta funktsiyalarini o'z ichiga olgan ko'p foydalaniladigan dastur edi. Quyidagi yirik xususiyatlari keltiriladi:
Elektron Pochta Yuborish va Qabul Qilish: Outlook Express orqali foydalanuvchilar elektron pochta xabarlarini yozib, ko'rish, yuborish va qabul qilishlari mumkin edi.
Pochta Kutubxonalari: Outlook Express pochta kutubxonalari tuzish, foydalanuvchilarga xabarlarni tahrir qilish, arxivlash va boshqa amallarni bajarish imkonini beradi.
Elektron Pochta Manbai (SMTP, POP3, IMAP): Uchta asosiy elektron pochta protokoli (SMTP, POP3, IMAP) orqali foydalanuvchilar o'zlariga mo'ljallangan manbalardan xabarlarni yuborish va olishlari mumkin edi.
Adres Kitobi: Outlook Express ichida adres kitobi mavjud edi, bu orqali foydalanuvchilar o'z adraslari bilan tez foydalanuvchilarni qo'shish, o'zlariga xat yozish va boshqa aloqa muammolarini hal qilishlari mumkin edi.
Tugallangan Xabarlar Va Xatoliklar: Outlook Express foydalanuvchilarga jo'natilgan xabarlarni, ular tomonidan jo'natilgan vaqtlar, muqobil foydalanuvchilarning xabarlari va h.k. haqida xabar beringanligi mavjud edi.
Tez Tahrir (Spell Check): Outlook Express xabarlarni yozishda tahrir qilish uchun "Spell Check" imkoniyatiga ega edi.
Outlook Express bir necha yil davom etgan, ammo 2010-yilda Microsoft uning ishlab chiqilishini to'xtatgan va uning o'rniga Microsoft Outlook dasturini taklif qilgan. Shuningdek, xavfsizlik va boshqa sabablarga ko'ra, bu mijozni yangilash ham boshlandi. Bu kabi yangi versiyalari, Outlook Express bilan bir xil vazifa ko'rsatmaydi, ammo Microsoft Outlook va boshqa brauzerlardagi pochtalash xizmatlariga o'xshash funktsiyalarga ega edi. Bu dasturlar, elektron pochta almashish va yuborish uchun tuzilgan, foydalanuvchilarga keng imkoniyatlar taqdim etadigan va o'zaro hamkorlik qilishga imkon beradigan xususiyatlarga ega bo'lgan mijozlardir. Agar siz Outlook Express-dan yangi dasturlarga o'tishni xohlaysiz, o'sha dasturlarni o'rganishni tavsiya qilaman. Yangi versiyalarda foydalaniladigan dasturlar ko'p ma'lumot va funktsiyalarga ega bo'lgan.
|
| |
Kanal sirtiga asfalt-beton qoplamalarini yotqizuvchi

Bu mashina chuqurligi 1,5 m, tubini eni 1,0 m gacha, devorlarining
nishabligi 1:1,5 boMgan kanaliarda qoilaniiadi. Ish unumdorligi 16-20
m/soat, qorishma soluvchi idishning hajmi 4,5 m3, massasi 14 t. Harakat,
generator va motorli elektr energiyasi yordamida amaiga oshiriladi.
4.5. K an al
sirtiga yig'm a qoplam qatlamlarni yotqizuvchi
m ash in a la r
Bu turdagi mashinalar asosan kanal sirtiga tayyor temir beton,
asfait-beton, polimer va qatlamlarni yotqizish uchun moMjallangan.
Bu mashinalar, tayyor temir-beton plitalarini kanal devorlari va
tubiga yotqizadi.
Mashina
o ‘rmalovchi
xartumli
kran
yoki
bir cho‘michli
ekskavator-draglaynlarga moslashtirilgan boMib, uning xartumi 5 ning
pastki qismiga maxsus temir y o ‘l 11 va unda yuradigan yok aravacha
o ‘rnatilgan. Bu aravacha harakatini po‘lat arqon orqali ekskavator
chig‘iridan oladi
(4.10-rasm).
4.10-rasm. Kanal sirtiga temir beton plitalarni yotqizuvchi mashina:
Syu = - % - = 3 , 6 - 106 -.Q— 'f- , m/soat

bu yerda Qns - namlatgichning suv sarfining miqdori, m3/s;
v»stsh -
suvning tuproqqa shirailish tezligi, ш/s; £ - namlatgichning namlangari
qismini uzunligi, m,
Polietilen quvurlardagi suv naporining ishqalanishdagi y o ‘ qotishini
quyidagi formula yordamida aniqlash mumkin:
Heo,4 = i.L = Q , 2 7 ^ , m
(19,14)
q
bu yerda i - gidravlik nishablik; L - namlovchi quvuming uzunligi,
m; Q - namlatgichning suv sarfi, 1/s; Dq - namlovchi quvuming diametri,
mm.
Sug‘ orishning davomiyligini quyidagi formula yordamida aniqlash
mumkin:
dS
ning, shu davrga ketgan 
dt

Q = H - ^ - V 2 g H ’ m 3 /s
(19.3)
bu yerda
ц
- yom g‘ irlatuvchi
uskunadan chiqayotgan suv
miqdorming gidravlik koeffitsiyenti; Du- yom g‘ irlatuvchi
uskunaning
chiqtsh diametri, m; H- yomg‘ irlatuvchi uskunadan chiqayotgan suvning
napori, m.
Sug‘ orish mashinasi yoki uskunasi yordamida sug‘ oriiadigan
maydonning yuzasi S turli mashinaiarda turlicha bo'ladi (
19.1-rasm
).
Bir joyda turib, aylana bo‘ y lab sug‘ orish
(19,1. a-rasm\
bir
nechta
aylana bo'ylab sug'orish uskunasiga ega bo‘ lgan fermaning harakati
yordamida sug‘ orish
(19.1, b-rasm
) va ma’ lum
burchak ostidagi sektor
bo‘ yicha sug‘ orish
(19.1. d-rasm).
Agar sug‘ orish mashinasi to‘ g ‘ ri chiziqli harakatda bo‘ lsa
(19.1, li­
ras m) - Melioratsiya

Sug‘ orish me’ yori (normasi) deb,
bir birlik yuzani bir marta
sug‘ orishga sarflangan suv miqdoriga aytiladi va u
m
harfi
bilan
belgilanadi.
Boshqacha aytganda sug‘ orish me’ yori, bu o ‘ simlik suv iste'mol
kamomadini to‘ ldirish uchun, ya’ ni jami suv iste’moli bilan tabiiy
namlik resurslari tafovutini to‘ ldirish
uchun mavjud ekinning butun
o ‘ sish davri mobaynida 1 gektar (ga) yemi 1 marta sug‘orishga kerak
bo'ladigan suv miqdoridir.
Buni odatda, yerga tushgan yomg‘ ir
qatlamining qalinligi Sh deb yuritiladi.
m = SA = ^ , m yoki 103 mm
(19.7)
bu yerda 5h - yerga tushgan yomg‘ ir qatlamining qalinligi, m yoki
mm; Q - maydonni sug‘ orish uchun sarflanadigan suvning hajmi, m3; S
- sug‘ oriladigan maydonning yuzi, m2.
A.N.Kostyakov sug‘ orish me’yorini aniqlashda quyidagi formulani
tavsiya etadi,
m
= 100-yh(ps - p0), m3/ga
(19.8)
bu yerda
y-tuproqning hajmiy massasi, t/m3; h-sug‘ oriladigan
tuproqning chuqurligi, m; ps va po -tuproqning namlik sig‘ imi va
namligi, %.
Odatda yomg‘ irlatib sug‘ orish me’ yori, o ‘ simIik turiga qarab, 100
-500 m3/ga oraliqda bo‘ ladi.
Qatlami kuchsiz, yupqa tuproqda va ildiz
tarmog‘ i uncha chuqur bo‘ Imagan ekinlarda sug'orish me’yorining
kamroq qiymati, ildiz tarmog‘ i uzun (g‘ o ‘ za, beda va tokzorlar) bo‘ lgan
ekinlarda esa sug‘ orish me’yorining kattaroq qiymati olinadi.
Sug‘ orish mashinalarining ish unumdorligi.
Sug'orish mashinasining bir holatdan boshqa holatga o ‘ tish
vaqtining davomiyligini quyidagi formula yordamida aniqlash mumkin:
t. = —
, min
(19.9)
d 6104 Q
v
Sug‘ orish mashinasining ish unumdorligini quyidagi formula orqali
aniqlanadi:
Um = 3,6-106
m2/soat
(19.10)
5h
bu yerda
kv - mashinani ishlatishda
vaqtdan foydalanish
koeffitsiyenti, (kv = 0,83-0,95).
Sug‘ orish mashinasining yurish tezligini quyidagicha aniqlash
mumkin:
271
“oq kema” asari tahlili

“oq kema” asari tahlili
Download
156,16 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
24.05.2024
Hajmi
156,16 Kb.
#252446
Download
156,16 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
“oq kema” asari tahlili
Download
156,16 Kb.
Matnni ko'rish
Zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish sharoitida innovatsiyalar

Zamonaviy axborot kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish sharoitida innovatsiyalar
Special Issue | 2022
bugungi kundagi dolzarb
mavzularning bayonidir desak,hech ham mubolag'a bo'lmaydi.Chunki
undagi
obrazlar,insonlar atrofimizda son-sanoqsiz.Ayniqsa,O'rozquldek g'alamislar borlig'i juda
achinarli.Ayolini xo'rlovchi,ichkilikka
berilgan,o'z xatosidan uyalmaydigan
bunday manfurlardan
nafratlansak bo'ladi.Balkim shining uchun ham Alloh unga farzand ato etmagandir.Ota-onasi
tashlab ketgan bolani jerkiyvermasdan
unga mehr nurini ulashganida,Shirin so'z bo'lganida ,balki
Alloh uni farzand ne'mati
bilan siylarmidi,ehtimol.Axir ,Yaratgan barchamizni sinaydi.Sinov
berib,sabrimizni,irodamizni qanchalar mukammalligini sinaydi.Bu taqdir
sinovlaridan kimdir save
Ila,kimdir yaxshilik ila,yana Kimdir johillik bilan o'tadi.
Xulosa shuki, buyuk yozuvchi Chingiz Aytmatov shu bir bola nigohicha
dunyoga boqadi va bu
dunyoda insonni chuqur o'yga toldiruvchi kirdikorlarga to'la ekanligini ko'rsatib beradi.Qalami
o'tkir adib ushbu asari orqali bu dunyoning Oq kemaga o'xshagan pok va to'kis bo'lishini istaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
"Oq kema".Chingiz Aytmatov."Yangi asr avlodi".Toshkent.2019-yil.
2.
Norov, I. (2021). METHODS Of Teaching Phonetics In Other Language Groups.
Барқарорлик
ва
Етакчи
Тадқиқотлар
онлайн
илмий
журнали
, 1(5), 306-309.
3.
NOROV, I., & ISMOYIL, A. " the Role of Modernity in the Formation of the Uzbek Language
as the State Language"(“IT is a Mirror of the Existence of a Nation in the World His Life is in
His Language and Literature”). JournalNX, 6(06), 773-775.
4.
o’g’li, R. S. S. ., & o’g’li, I. N. K.. (2021). Reforms in Education. "ONLINE -
CONFERENCES&Quot;
PLATFORM, 138–140. Retrieved from http://papers.online-
conferences.com/index.php/titfl/article/view/341
t =
soat 
(19.15)
q* n
4
bu yerda 
m

t = soat
(19.15)
q* n 4
bu yerda
m - sug‘ orish me’yori, m3/ga;
S - sug‘ oriladigan maydon
yuzasi, ga;
q- bir namlatgich beradigan suvning miqdori, m3/soat;
n - namlatgichlarning soni.
Uzunligi bir metr boMgan namlatgichning suv sarfi miqdori
quyidagi formula bilan aniqlanadi:
q s = ah , m3/s
(19.16)
bu yerda
a - tuproqni suv-fizik xossasini va namlanish darajasini
hisobga oluvchi ko‘ rsatkich, m/s;
h - namlatgichning pezometrik napori,
m.
19.3. Tomchilatib sug‘ orish uskunalarini hisoblash
Tomchilatib sug‘ orishda, sug'oriladigan tuproqning turi va tabiiy
namligini hisobga olib, tomchilatgichning o ‘ rnatish sxemasi va uning
soni
hamda
suv
sarfining
miqdori
aniqlanadi.
Shuningdek,
sug‘ oriladigan maydon yuzasi aniqlanib, unda tomchilami bir xil
tarqalishini ta’ minlash choralari ko‘ rilishi zarur.
Tomchilatib sug‘ orishda, sug‘ orish me’ yori quyidagi formula
orqali aniqlanadi:
т=Е-къ- kn- n, mm
(19.17)
bu yerda
E - bir kecha-kunduzlik singishi, mm;
kb - biologik
koeffitsiyent;
kn - namlangan va umumiy yuzalarning nisbat
koeffitsiyenti;
n - sug‘ orish oralig'ining davri.
Tomchilatib sug‘ orishda, suvning tuproq qatlamida tarqalish
sxemasi
19.3-rasmda ko‘ rsatilgan.
273
О
=£2a_,l/s
(19.18)
bu yerda QS4 - bitta sug'orish quvurining suv sarfi miqdori, 1/s;
ц - quvurning F.I.K., (q = 0,98).
Magistral quvurdagi suv sarfmi quyidagi form ula yordam ida
aniqlash mumkin:
-kanal tubidagi temir y o id a yuruvchi moslama; 2-titratgich; 3-tutgich; 4-beton

ettiriladi. Kerakli qalinlikdagi yotqizilgan beton zichlagich 10 orqali
zichlanib, silliqlovchi 12 moslama orqali silliqlanadi.
Ayrim
mashinalar, qorishma betonni kanal sirtiga yotqizishni
ko‘ndalang y a ’ni kanal o ‘qiga perpendikulyar ravishda amalga
oshiriladi. Bunda beton qorishmasini
tarqatuvchi maxsus aravacha
ichidagi beton qorishmasini tarqatish, kanat o*qiga perpendikulyar
ravishda harakati orqali amaiga oshiriladi. Mashina,
bu holatda harakat
qilmaydi. Yotqizilgan beton qoplami aravacha orqasiga qo^g'aluvehan
qilib o'rnatilgan zichlagich va silliqlagieh orqali zichlanib, silliqlanadi.
4.4-rasm. Kanal sirtiga qorishma betonni bo ‘ylam ayotqizadigan
mashina:
-elektromotor; 2,6-yorish uskunasi; 3-harakat manbai joylashgan boshqaruv joyi

Kanal sirtiga qorishma beton yotqizuvchi mashinaning kinematik
sxemasi
4.5-rasmda keltirilgan. Mashinani harakatga keltirish asosan
elektromexanik bo‘Jib, ish jihozlari motor-reduktorlar yordamida
harakatga keltiriladi,
Maxsus dizef-generator yordamida elektr energiyasi ishlab
chiqilib, uni tegishli elektr motorlarga uzatiladi. Beton tarqaiuvchi qutl
16 harakatni elektrmotor 5 dan oladi? bunda reduktor ikki g ‘a!takli
c h ig ir 6 harakatga keltirib, po‘lat arqonlar orqali beton tarqatgieh
harakatga keltiriladi. Mashinaning temir y o id a yorish harakati esa
motor-reduktor 13 orqali amalga oshiriladi va bunda harakat kardan val
21 reduktor 2 orqali zanjirli uzatma 3 ga beriladi. Vinfli mexanizm 17
orqali yotqizilishi kerak b o i-g an beton qatlami o ‘rnatiladi. Kanal sirtiga
beton yotqizishdan oldin uning yuzi suv yordamida namlanadi, bunda
suv, suv idishi 19 dan suv nasosi 18, elektr motor 20 orqali harakatga
keltirish yordamida olinadi. Kanal sirtiga yotqizilgan beton qatlami
titgratgich 8 va tebratgich 15 moslamalari orqali zichlanadi. Zichlangan
beton qatlami silliqlagich 9 orqali silliqlanadi.
4
4.5-rasm. Kanal sirtiga qorishma beton yotqizuvchi mashinaning
kinematik sxemasi:
a-turg‘un boMgan gruntlarda; 6-turg‘un boMmagan gruntlarda; c-yer sathidan past

Agar novariqlar qattiq va turg'un gruntlar ustida o ‘rnatiladigan
bo‘lsa, novariq uzunligiga qarab, maxsus qoziq ustunlar 2, aniq
nishablik asosida qoqiladi va uning ustiga novariq 1 iar o'rnatiiadi
(4,13,a-rasm).
Qumli, o ‘troq gmntlarda, ustun 3, poydevor piita 5
va uning ustida
joylashgan beton stukan 4 ga joylashtirilib, beton qorishma bilan
niahkanlianadi. Qorishma qotgandan so'ng
ustun ustiga novariq
qo‘yiladi
(4.13,b-rasm).
Yerlarning rePefiga qarab, ayrim joylarda novariqlar,
yer sirtidan
ma'him chnqurlikda o ‘matiiadi. Bunda m a5lum ehuquflikda transheya
nishablikka qattiq rioya qilgan holda qazilib, unga m a’Ium
qalinlikda
qumshag‘al 6 soiinib, zichlanadi, uning ustiga poydevor plita 5
qo‘yilgandan so‘ng novariq 1 o ‘matiiadi. Loyihadagi nishablik bo‘yicha
o ‘rnatilgan ustun 6 Iarga novariq 1 lar maxsus ekskavator 5 yoki
avtomobil kranlari yordamida qo‘yiladi
(4.14-rasm).
Novariqlar maxsus mashinalarda tashib keitiriladi va oldindan
nishablik asosida o ‘rnatilgan ustunlar bo‘ylab,
kranlar yordamida
tushiriladi. Novariqlarni ustunlar ustiga o ‘rnatish esa maxsus qamrovchi
moslamali kranlar orqali amaiga oshiriladi. Maxsus qamrovchi moslama
po‘lat arqon yordamida
harakatga keitiriladi, moslamaning ustunligi,
uning novariqni to‘g ‘ri tutib
turishida. U
ning qamragicblari nov
ariqlarni ezmasdan ustunlar ustiga yaxshi joylashishini ta’minlaydi.
4.14-rasm. Novariqlarni о 'rnatish sxemasi:
-rasm. Yon tomondan qazuvchi draglayn

5.5-rasm. Bir cho 'michli gidravlik ekskavator:
i-aylanish platformasi; 2-harakat manbai; 3-boshqaruv joyi; 4-asosiy xartum;
5,6,10-gidiotsiiindrlar; 7-ch o ‘mich; 8-tirsak; 9-yordam chi xartum; 11-aylanuvchi
tayanch m exanizm i; 12-yurish uskunasi.
Cho‘mich cho‘kindi bilan to ‘lgandan so‘ng, uni gidrotsilindr
6 yordamida burib, chiqarib tashlash uchun, ko‘tarish bilan birga
aylanish platformasi 1 orqali aylantiriladi.
,5 ,1 1,13,14,20-elektrdvigatellar; 2 ,4 ,7 ,12-reduktorlar; 3-zanjirli uzatma

|
,5 ,1 1,13,14,20-elektrdvigatellar; 2 ,4 ,7 ,12-reduktorlar; 3-zanjirli uzatma Pdf ko'rish
|
bet | 29/189 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 10,96 Mb. | | #142869 |
Bog'liq Melioratsiya mashinalari1 ,5 ,1 1,13,14,20-elektrdvigatellar; 2 ,4 ,7 ,12-reduktorlar; 3-zanjirli uzatma;
6- ikki g ‘altakli ch ig ‘ir; 8-titratgich; 9-silliqlagich; 10- qirquvchi moslama;
15-tebratgichlar; 16-beton qutisi; 17-vintli mexanizm; 18-suv nasosi; 19-suv
idishi; 2 1 -kardan val; 22-elektromufta.
47
Titratma harakatli kanal sirtida sirpanib yuruvchi beton
yotqizuvchi mashina. Bu m ashinalar uncha katta bo‘lmagan kanal
(tubining eni 2,5 m gacha va perim etri 4 ,5-5 m) sirtini betonlashga
moMjallaugan. Uning umumiy ko‘rinishi 4.6, a, b -rasmda keltiril
gan.
Kanal sirtida sirpanib yuruvchi mashinaning o ‘ichamlari kanal
o ‘lchamlariga moslashtirilgandan so ‘ng, beton qutisi 3, beton bilan
to'idiriladi va arqonni o ‘rovchi chig‘ir 2 yordamida mashinaga harakat
beriladi, mashina sirpanib, betonni kerakli qaiinlikda kanal sirtiga
yotqizadi. Beton yotqizilishidan oldin, kanal sirti suv yordamida
namlanadi, suv, mashinaga o ‘rnatilgan maxsus idishdan suv nasosi 12
orqali beriladi. M a’lum qaiinlikda yotqizilgan beton titratgich 10
yordamida zichlanib, suv berish orqali betonni silliqlovchi moslamalar
6,11 yordamida silliqlanib, tekislanadi. Kanal sirtiga yotqizilgan beton
qatlamini qirqish maxsus pichoq 7 orqali amalga oshiriladi, pichoq,
harakatni vintli mexanizm 13 yordamida oladi. Barcha harakatlar,
elektrmotor 4 va unga tegishli reduktorlar orqali beriladi. Tebranma
harakatni, maxsus mexanizm (debalans), y a’-ni o‘qlari siljitilgan vallar
yordamida hosil qilinadi.
Qirqilgan betonlarda hosil qilingan tirqish (chok) lar maxsus rezina
yoki suyoq qorishmalar bilan toidiriladi.
Yangi yotqizilgan betonlarni qirquvchi mashinalar. Betonni
qirqishdan asosiy maqsad; havoning (issiq yoki sovishi) ta ’sirida be
tonlarni yorilishini oldini olish, kanal sirti o ‘tirishi, y a’ni cho‘kishini
(tabiiy zichlanishi) yotqizilgan beton bilan birgalikda bo'lishiga va
yotqizilgan betonlarni qayta ta’mirlashga sharoit yaratishdir.
Beton qirquvchi uskunalar ham, qirquvchi ish jihozining
harakatiga qarab ko‘ndalang va bo‘ylama (kanal o ‘qiga nisbatan) turiari
mavjud. Qirquvchi pichoqlar ham, sifatli tirqish (chok) hosil qilish
maqsadida, ularni qizdirish yoki tebranma harakat berish orqali amalga
oshiriladi.
Odatda kanal sirtini suv shimilishiga qarshi qoplamlar o‘rnatuvchi
mashinalar zavoddan bir butun (komplekt) y a’ni, kanal sirtini
tekislovchi, unga beton yotqizuvchi va yotqizilgan beton qatlamini
qirquvchi mashinalar jamlanmasi holatida chiqariladi. Barcha mashi
nalar uchun yagona harakat manbai, dizelgenerator bo‘lib, u energiyani
tegishli mexanizmlarga elektr motor va reduktorlar orqali uzatadi.
48
Ь)
4.6-rasm. Titratma harakatli kanal sirtida sirpanib yuruvchi
beton yotqizuvchi mashinaning umumiy ко ‘rinishi:
a-
|
| |
-posangi; 2-aylanish platformasi; 3-xartumning arqoni; 4 - k o‘tarish arqoni

4.6. Novariqlarni o ‘rnatuvchi mashinalar
Suvni tejash, kanallar egaliagan yer maydonlarini qisqartirish va
kanal tozalash ishiarini yo‘qotish maqsadida, maxsus parabola
shaklidagi temir beton novariqlari (lotokiar) ishlatiladi. W arning
nishabligi 0,0005-0,015 oraliqda boMib, utardagi suv sarfi 0,05 5,00
m3/s ni tashkil qiladi.
Temir beton novfarining uzunftgi 6...S m balandligi esa 0,60; 0,80;
1,00; 1,20; 1,40; 1,50, 1,80 m boMadi, Novariqlar L hart! bilan (lotok
so‘zinmg bosh harfi) ataladi, Masalan L-80, bu yerda 80 soni
novariqning ikkinchi uchi keying! novni ulashga xizmat qiluvchi maxsus
bcIbog‘ga ega. Belbog‘ning o ‘rtasida ehuqurlik bo‘lib, u maxsus
materiallar (odatda rezina materiallari) bilan to‘ldiriladi. Bu bog‘lanish
novlar ulashgan joydan suv o ‘tmaslikni ta ’minlaydi
(4.12-rasm).
Novariqlarni, joylardagi gruntlarning holatiga qarab, turlicha
o'rnatish mumkin
(4.13-rasm).
4.13-rasm. Novariqlarni о ‘rnatish usullari: