KIMYOVIY FIZIKAVIY JARAYONLARNING ISSIQLIK EFFEKTLARI VA UNING TURLARI

|
KIMYOVIY FIZIKAVIY JARAYONLARNING ISSIQLIK EFFEKTLARI VA UNING TURLARI
|
bet | 2/11 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 98,71 Kb. | | #160996 |
Bog'liq Fizikaviy kimyo fanining zamonaviy tahlil usullarini o\'rgatishda hamda kimyo texnalogiya sohalarini rivojlantirishdagi o\'rniKIMYOVIY FIZIKAVIY JARAYONLARNING ISSIQLIK EFFEKTLARI VA UNING TURLARI
Reja.
1.Kimyoviy reaksiyalarning issiqlik effekti.
2.Termodinamikaning I qonuni.
3.Termokimyo qonunlari.
Kimyoviy reaksiyalarning issiqlik effekti. Kimyoviy reaksiyalar ko'pincha issiqlik va boshqa energiya turlarini yutish yoki chiqarish bilan sodir bo'ladi. Agar reaksiya o'zgarmas bosimda olib borilsa ajralib chiqqan yoki yutilgan issiqlik – reaksiyaninng o'zgarmas bosimdagi issiqlik effekti deb ataladi va Qp bilan belgilanadi. Reaksiya o'zgarmas hajmda olib borilganda esa uning issiqlik effekti QV bilan belgilanadi va u reaksiyaning o'zgarmas xajmdagi issiqlik effekti deb yuritiladi.
Issiqlik chiqarish bilan sodir bo'ladigan reaksiyalar ekzotermik, issiqlik yutilishi bilan boradigan reaksiyalar esa endotermik reaksiyalar deb ataladi. Issiqlik miqdorini o'lchov birligi Joul (J) va kilojoul (kJ) (kaloriya va kilokaloriyadan ham foydalanish mumkin).
Kimyoviy reaksiya natijasida reaksiyaga kirishuvchi moddalarning energiya zapasi o'zgaradi. Ekzotermik reaksiyalarda hosil bo'lgan moddalarning energiya zapasi boshlang'ich moddalarnikidan kam, endotermik reaksiyada esa ko'p bo'ladi. Kimyoviy birikma hosil bo'lishida qancha ko'p energiya ajralib chiqsa, bu mahsulotlar shuncha barqaror bo'lishi mumkin. Aksincha, endotermik reaksiya natijasida hosil bo'lgan moddalar o'zining beqarorligi bilan ajralib turadi va ular oson parchalanadi.
Reaksiyaning issiqlik effekti ya'ni ajralib chiqayotgan yoki yutilayotgan issiqlik miqdori ko'rsatilgan kimyoviy tenglamalar termokimyoviy tenglama deyiladi. Bu tenglamalar massalar saqlashi qonuni va energiyaning saqlanish qonuni asosida tuziladi.
Ekzotermik reaksiyalar issiqlik effekti musbat (),endotermik reaksiyalar issiqlik effekti esa manfiy (–) ishora bilan yoziladi. Masalan: 1 mol CH4, 2 mol O2 bilan reaksiyaga kirishganda 212,44 kkal issiqlik ajraladi:
CH42O2CO22H2O212,44 kkal
ekzotermik reaksiya
1 mol kalsiy karbonat to'la parchalanganda – 42,54 kkal issiqlik yutiladi:
CaCO3CaOCO2–42,54 kkal
endotermik reaksiya
Kimyoning kimyoviy reaksiyalarning issiqlik effektlari miqdorini o'rganadigan bo'limi termokimyo deyiladi va bu soha kimyoviy termodinamikaning bir qismini tashkil etadi.
Termodinamikaning I qonuni. Reaksiyaning o'zgarmas bosim (Qp) va o'zgarmas xajm (QV) dagi issiqlik effekti tushunchalarini to'la tushunish uchun termodinamikaning I qonunidan foydalanamiz. Bu qonunga muvofiq, har bir sistema o'zining ichki energiyasi U ga ega bo'lib uning o'zgarishi sistemaga berilgan issiqlik Q va sistema bajargan ish A qiymatiga bog'liq.
UQ – A yoki Q UA
Termodinamikaning I qonuni quyidagicha ta'riflanadi:
Sistemaga berilgan issiqlik miqdori uning ichki energiyasining o'zgarishi (U) va sistemaning tashqi kuchlar ustidan bajargan ishi (A) ga sarf bo'ladi.
Tashqi muhitdan ajralgan deb faraz qilingan modda yoki moddalar guruhi termodinamikada sistema nomi bilan yuritiladi. Sistemaning ichki energiyasi deganda moddaning umumiy energiya tutumini tushunish kerak.
Oddiy moddalardan bir mol birikma hosil bo'lganida ajralib chiqadigan yoki yutiladigan issiqlik miqdori shu birikmaning hosil bo'lish issiqligi deyiladi.
Agar hosil bo'lish issiqligi 250C va 760 mm simob ustunida aniqlangan bo'lsa, u modda hosil bo'lishining standart issiqligi deyiladi va Q bilan belgilanadi.
Agar sistema bir xolatdan ikkinchi xolatga utsa , sistemaning ichki energiyasi uzgaradi :
U = U 2 - U1
Kimyoviy jarayon paytida sistema xech kanday ish bajarmasa, ya’ni sistemaning xajmi uzgarmasa, sistemaga uzgarmas xajmda berilgan issiklik (-Qv) sistemaning ichki energiyasining uzgarishiga sabab bo’ladi :
- Qv = U
Demak, reaksiyaning uzgarmas xajmdagi issiklik effekti sistema ichki energiyasining uzgarishiga teng .
Reaksiyaning termodinamik issiklik effekti H va termokimyoviy issiklik effekti karama-karshi ishora bilan tengdir:
H = - Qp yoki U = - Qv.
|
| |