Iqtisodiy bilim asoslari

“Iqtisodiy bilim asoslari” fani bo’yicha Respublika Ta’lim markazi Bosh metodisti Xotamova Xurmatoy Kurbanovnaning
8-sinflar uchun “Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuv” mavzusida tayyorlagan bir soatlik
DARS ISHLANMASI
“Iqtisodiy bilim asoslari” fanidan “Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuv” mavzusi buyicha dars ishlanmasi.(Darsning texnologik xaritasi).
5- Mavzu
|
Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuv.(8- sinf)
|
Maqsad, vazifalar
|
Maqsad:
a)ta’limiy: Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuv to’g’risida tuhuncha berish;
b) tarbiyaviy: o’quvchilarning iqtisodiyot fani orqali hayotni to’g’ri tasavvur eta olish malakasini o’stirish, hunarga mehr ko’zi bilan qarashga o’rgatish, xalq og’zaki ijodidan foydalanish orqali ta’lim –tarbiya berish.
c) rivojlantiruvchi: Dars jarayonida o’quvchilarning faolligini oshirish, og’zaki va yozma fikrlashini rivojlantirish, mavzu asosida bilim va ko’nikmalarini shakllantirish, mavzuga oid tarqatilgan materiallarni o’quvchilar guruh holida o’zlashtirib olishlari va suhbat- munozara orqali tarqatma materiallardagi matnlar qay darajada o’zlashtirilganligini nazorat qilish, ularning bilimini baholash.
|
O’quv jarayonining mazmuni
|
Dars jarayonida faollahtiruvchi savol va tophiriqlardan foydalaniladi, mehnat unumdorligi, unga ta’sir etuvchi omillar, mahsuldorlik, texnologiya, mehnat taqsimotining salbiy va ijobiy tomonlari, ixtisoslashuv tushunchalari yoritiladi.
|
O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Darsturi: Yangi materialni o’rganuvchi dars.
Metod: aqliy hujum
Vosita: tarqatma materiallar: matn va rasmlar, doska, test kartochkalari
Nazorat: og’zaki nazorat, savol-javoblar, kuzatish, o’z-o’zini nazorat qilish
Baholash: rag’batlantirish, 5 balli tizimda
|
Kutiladigan
natijalar
|
Mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga erishiladi. O’quvchi faolligi oshadi, darsga nisbatan qiziqishi uyg’onadi, barcha o’quvchilar baholanadi, o’quvchi tomonidan yozma axborotni mustaqil o’rganish, uni xotirada saqlash, boshqalarga yetkazish, savol berish va javob berishga o’rganadi
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o’zgarishlar)
|
O’qituvchi: Yangi pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tadbiq etish, takomillashtirish. O’z ustida ishlash. Mavzuni hayotiy voqealar bilan bog’lash. Pedagogik mahoratni oshirish.
O’quvchi: Matn bilan mustaqil ishlashni o’rganadi. O’z fikrini ravon bayon qilaoladi, shu mavzu asosida qo’shimcha materiallar topadi, ularni o’rganadi. O’z fikri va guruh fikrini tahlil qilib, bir yechimga kelish malakasini oshiradi.
|
Sana: _____________
Sinf: VIII
Fan: “Iqtisodiy bilim asoslari”
Mavzu: “Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuv”
I. Darsning maqsadi:
Ta’limiy: O`quvchilarga mehnat taqsimoti , mehnat unumdorligi, mahsuldorlik va ixtisoslashuv to’g’risidagi tuhunchalar ni berish.
Rivojlantiruvchi: mehnat taqsimotining afzalliklari va kamchiliklarini ayta olish, mehnat unumdorligini sodda misolda aniqlay olish ko`nikmalarini shakllantirish..
Tarbiyaviy: O`quvchilarni darslikdan tashqari adabiyotlarni va internet ma`lumotlarini o`rganishga da`vat etish; o`z maqsadiga erishish ruhida tarbiyalash; jamoa bo`lib ishlash, ona Vatanga muhabbat va ajdodlarga hurmat ruhida tarbiyalash; mavzu bo`yicha olingan bilimlarni hayotda qo`llay olish malakasini shakllantirish
Dars metodi (uslubi): Ko`rgazmali-amaliy, og’zaki bayon qilish,”Aqliy hujum” “Zakovat”, “Tushunchalar tahlili”;
Dars tipi(turi): Yangi bilimlar beruvchi;
Dars shakli: Kichik guruhlar va jamoada ishlash darsi
Dars didaktikasi(ko’rgazmali vositalar):
a) jihozi: Darslik, yozuv taxtasi, tarqatma materiallar, tezkor savollar yozilgan tarqatmalar, qog`oz, marker, skotch, yelim, o`quv qurollari;
b) texnik vositalari: kompyuter, videoproyektor
Tarix, geografiya, matematika fanlari bilan bog`lab o`tish.Kompyuter (ing . computer - hisoblayman), EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) - oldindan berilgan dastur (programma) boʻyicha ishlaydigan avtomatik qurilma. Elektron hisoblash mashinasi (EHM) bilan bir xildagi atama.
Dars bosqichlari va vaqt taqsimoti:
T/r
|
Darsning bosqichlari
|
Vaqt
|
1
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2
|
Guruhlarga topshiriq berish orqali o`tilgan mavzuni so`rash
|
8 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzu bayoni
|
14 daqiqa
|
4
|
Amaliy mashqlar bajarish orqali mavzuni mustahkamlash
|
15 daqiqa
|
5
|
Dars yakuni: 1.Darsga xulosa yasash
2. G`olib guruhni aniqlash va o`quvchilarni baholash
|
3 daqiqa
|
6
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
Darsning borishi:
-
Tashkiliy qism:
a) Psixologik iqlim yaratish (salomlashish, davomat, ob-havo, sana)
b) Darsning mavzusini va maqsadini e’lon qilish (o`rganiladigan BKM lar)
d) O`quvchilarni guruhlarga ajratish, “Dehqon bozori”, “Qurilish bozori”, “Tovar birjalari” hamda “Intellektual tovarlar bozori” nomlari bilan nomlash va guruh sardorlarini tayinlash;
e) Baholash mezonlari haqida tushuncha berish (“Ofarin”, “Barakallo”, “Harakat qil” so`zlari yozilgan shakllar);
Dars boshlanadi. O`quvchilar bilan salomlashib, sana, fan, davomat, ob-havo, fasl haqida so`raladi.
-
“Zakovat” savollari
-
Tadbirkorlik layoqati va ishchi kuchi omili o‘rtasida qanday farq bor?
2.O‘zbekistonda Asaka zavodining ishga tushirilishi iqtisodiyotga qanday ta’sir ko‘rsatdi?
-
Paxta xomashyosi ni import qilingani afzalmi yoki eksportmi? Nima uchun?
-
Iqtisodchilar ishlab chiqarishni qanday sohalarga ajratadilar?
-
Ko‘ylak ishlab chiqarish uchun qanday omillar kerak bo`ladi?Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch.
O`quvchilarning savollarga qay darajada javob berganliklariga qarab “Ofarin”, “Barakallo”, “Harakat qil” so`zlari yozilgan shakllardan tegishlisi taqdim etiladi.
III. Yangi mavzu bayoni: Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuv.
Reja:
1. Mehnat taqsimoti haqida tushuncha.
2. Mehnat taqsimotining afzalligi va kamchiliklari.
3. Ixtisoslashuv va hududiy ixtisoslashuv.
O`quvchilarning ijodiy fikrlashi va jahonda bo`layotgan voqealar hamda yangiliklarni qay darajada bilishlarini sinash maqsadida ekranda mehnat taqsimotini jarayonini aks ettiruvchi kinofilmdan qisqa lavha namoyish etiladi.
Kinofilm namoyishidan so`ng, mehnatni qay tariqa taqsimlanganligi ish jarayoni to‘g‘ri tashkil etilganligi yoki yo‘qligi, ular bu jarayonni qanday amalga oshirgan bo‘lar edilar guruhlarning ta`surotlari va fikrlari so`raladi. Guruhlarning bergan javoblariga qarab tegishli rag`bat bilan taqdirlanadi.
O`qituvchi yangi mavzuni o`quvchilarga tushuntirish jarayonida darslik, “Pul, bozor, kredit” jurnali, internet yangiliklari asosida yangi mavzuni tushuntirib beradi.
Faollashtiruvchi savol va topshiriqlar
-
Yuqoridagi rasmga qarab kulolchilik ustaxonasida mehnat qanday taqsimlanishi kerakligini so‘zlab bering.Kulollik, Kulolchilik - hunarmandlikning loydan turli buyumlar (terrakota, sopol idish, qurilish materiallari va boshqalar) tayyorlaydigan turi. Kulolchilikda asosiy xom ashyo - tuproq. Kelib chiqishi va tarkibi turlicha boʻlgan tuproqlardan turli xil kulollik buyumi yasash jarayoni.
-
Nima uchun mehnatni bunday taqsimlagan ma’qul deb o‘ylaysiz?
-
Mehnat taqsimoti va ixtisoslashuvni iqtisodiyot uchun qanday naïf bor?
-
Har qanday tizimda mehnat taqsimotini bo‘lgani ma’qulmi?
Mahsuldorlik- resurs birligidan foydalanib ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori.Mahsulot - iqtisodiy faoliyatning ashyolar va xizmatlarda mujassam etilgan natijasi. Uning moddiy-buyum shakli moddiy M. koʻrinishiga ega. Maʼnaviyat sohasida gʻoya, ixtiro va kashfiyotlar, yangi texnologiyalar, i.t.
Texnologiya- Mahsulot ishlab chiqarishda qaysi resurslardan foydalanish, qanday usul va ketma- ketlikda ishlov berish yo’l- yo’rig’i.
Mehnat unumdorligi- vaqt birligi ichida bir birlik tesursdan foydalanib ishlab chiqarilgan tovar va xizmatlar miqdori.
Mehnat taqsimoti- mahsulot ishlab chiqarish jarayonining ishchilar o’rtasida ishni taqsimlash asosida tashkil qilinishi.
Ixtisoslashuv- biror mahsulot turini yoki mahsulotning bir qismini ishlab chiqarish bo’yicha korxonalar o’rtasida mehnat taqsimoti.
Hududiy ixtisoslashuv – sharoit, an’analar, mahalliy imkoniyatlar tufayli butun bir hudud mahsulotning biror turini ishlab chiqarishga moslashuvi.
3.Amaliy ish
Yuqoridagi rasmlarga qаrab biror korxona misolida mehnat taqsimotini amalga oshiring. Javoblar tinglanadi va guruhlar rag‘batlantiriladi.
IV. Yangi mavzuni mustahkamlash.
О`quvchilarni o`rganilgan mavzu bo`yicha BKMlarini sinash maqsadida guruhlarga “Tushunchalar tahlili” tarqatiladi.
Tushunchalar
|
Tahlili
|
Mehnat taqsimoti
|
|
Mehnat unumdorligi
|
|
Ixtisoslashuv
|
|
Hududiy ixtisoslashuv
|
|
Mahsuldorlik
|
|
V. Baholash. Dars so`ngida guruhlardagi rag`batlar soni va yig`gan ballari hisoblanadi. G`olib guruh e`lon qillinib, dars davomida faol ishtirok etgan o`quvchilar baholanadi.
VI. Uyga vazifa beriladi.
-
Bilimingizni sinab ko’ring. 8-sinf darsligi, 107-bet
-
Topshiriq
-
“Buni yodda tuting” o’qib kelish
“Iqtisodiy bilim asoslari” fanidan “Soliqlar va ularning turlari” mavzusi buyicha dars ishlanmasi.(Darsning texnologik xaritasi).
Mavzu
|
Soliqlar va ularning turlari
|
Darsning maqsad va vazifalari
| -
O’quvchilarga soliqlarning mazmuni va turlari haqida ma’lumotlar berish. Davlat va mahalliy miqyosdagi soliqlarni tushuntirish.
-
Davlat va mahalliy miqyosdagi soliqlarni farqlay olish, soliqlar nimalar uchun sarflanishini ayta olish, ko`nikmalarini shakllantirish;
-
Soliqlarni o`z vaqtida to`lash madaniyatini shakllantirish;
|
O’quv jarayoning
mazmuni
| -
Soliq haqida tushuncha
-
Mamlakatda soliqlarni joriy etishdan ko`zlangan maqsad;
-
Soliqlarning turlari
-
Bevosita va bilvosita soliqlar
-
Davlat va mahalliy soliqlar
|
O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi.
|
Usulubi:Og’zaki bayon qilish, “ Tushunca tahlili” uslubi. Kichik guruhlar va jamoada ishlash.
Vosita: Tarqatma materiallar.boshqotirma, ko`rsatmali material, darslik.
Nazorat:Og’zaki nazorat, yozma nazorat, savol – javoblar, kuzatish,o’z- o’zini nazorat qilish.
Baholash. Rag’batlantirish 5 balli tizim asosida .
|
Kutiladigan
natijalar
| -
O’quchilarning qisqa vaqt ichida mavzu bo’yicha ma’lumotlarni o’zlashtirishi;
-
Soliqlarning mazmunini ayta olishi;
-
Soliq solishdan ko`zlangan asosiy maqsadni tushuntirib bera olishi
-
Jismoniy shaxslar tolaydigan soliqlarni va yuridik shaxslar to`laydigan soliq turlarini farqlay olishi
-
davlat va mahalliy soliqlarini aytib berishi.
-
O`z vaqtida to`langan soliqlar ham davlat uchun, ham aholi uchun, ham mamlakat uchun foydali ekanligini ahglab yetish.
|
Kelgusi rejalar
(tahlili.o’zgarishlar)
|
O’qituvchi:
-
O’z bilimini oshirish maqsadida ko’proq gazeta va jurnallardan ayniqsa “Soliq va bojxona xabarlari” jurnalidan tizimli foydalanishi lozim.
-
Yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanishi.
-
Pedagogik mahoratini yanada oshirishi kerak;
O’quvchi:
-
Mustaqil ishlashni , izlanishni o’rganishi;
-
Mustaqil Internetdan materiallar olishni;
-
Olingan materiallarni tahlil qilishni;
-
Egallagan bilimlarini o`rtoqlari bilan muhokama qilishni organishi kerak.
|
Fan: " Iqtisodiy bilim asoslari"
8-sinf. ( 28 – dars).
Mavzu: Soliqlar va ularning turlari.
Maqsadi: O’quvcilarni “Soliqlar va ularning turlari” mavzusidagi bilim, ko’nikma va malakalarni egallashlariga erishish:
Vazifalari:
-
Soliq to’lash savobligini anglash;
-
Soliq turlani sanab berish;
-
davlat va mahalliy miq`yosdagi soliqlarni farqlay olish;
-
Soliq to’lovining o’ziga xos xususiyatlarini tushuntirish;
-
Bevosita va bilvosita soliqlarni ayta olish;
Darsda jarayonida egallashlari lozim bo’lgan asosiy atamalar:
-
soliq;
-
jismoniy shaxs;
-
yuridik shaxs;
-
to’g’ri soliq;
-
egri soliq;
Darsga tayyorgarlik va darsga kerakli bo’lgan vositalar;
1. Vositalar; darslik, soliq to’lovlari aks etgan slaydalar, ko`rsatmalar, topshiriqli tarqatmalar.
2. Sinf tayorgarligi: Dars jarayoniga guruxni shakllantirish, sinf partalarini joylashtirish va stol ustiga oila, bank, tadbirkor,do’kon, pul, tovar rasmlari aks etgan kartochkalarni qo’yiladi.
Darsning turi: yangi mavzuni bayon etivchi;
Darsda qo’llanilgan metodlar; aqliy hujum, guruhlar bilan ishlash, namoish etish, suhbat;
Dars bosqichlari va vaqt taqsimoti:
1
|
Tashkiliy qism
|
2daqiqa
|
2
|
Uyga berilgan vazifalarni nazorat qilish
|
5 daqiqa
|
3
|
Yangi mavzuni yoritish
|
18 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni mustaћkamlash:
b)guruhlarda mustaqil ishlash
d) taqdimot qilish e) test ishlash
|
15 daqiqa
5 daqiqa
5 daqiqa
5 daqiqa
|
5
|
Baholash
|
3 daqiqa
|
6
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
Darsning borishi.
I. Tashkiliy qism;
O’quvcilar sinfga kirishadi ularning har biriga stol ustidagi rasmlar aks etgan kartochkalarni olish tavsiya etiladi va rasmlar bo’yicha stollarga o’tirish kerakligi aytiladi.
II. O’tilgan mavzudagi bilimlarni mustahkamlash.
-
Bozor iqtisodiyotiga o`tish tamoillari haqida nimalarni bilasiz?
-
Iqtisodiyotning siyosatdan ustunligi deganda nimani tushunasiz? Javobi;(Bu tamoyilga ko’ra ham ichki, ham tashqi iqtisodiy munosabatlar mafkuradan xoli qilinadi. Iqtisodiyot siyosatdan ustun qo’yiladi.)
-
Davlat – bosh islohotchi – deganda nimani tushunasiz? Javobi; (Bu tamoyilga ko’ra davlat butun xalq manfaatlaridan kelib chiqib, islohat jarayonlarining tashabbuskori bo’adi.)
-
Qonunlarga rioya etish tamoili o`zida nimalarni aks ettiradi?
-
Faol ijtimoiy siyosat yuritish deganda nima nazarda tutilgan?Siyosat (arab. سياسة (siyasa) - ot tarbiyalash, ot boqish) - davlatni boshqarish sanʼati. Siyosat biror guruh, jamiyatni boshqarish jarayonidir. Ushbu jarayonda tegishli guruh vakillari ham qatnashishadi.
-
Bozor iqtisodiyotiga bosqichma bosqich o`tish tamoilini tushuntirib bering
Mamlakatimizda bozor iqtirodiyotiga o`tish davrida qanday islohatlar o`tkazildi? Javobi; ( Bunga misol qilib, mulkchilik, qishloq xo’jaligi, moliya – kredit, tashqi iqtisodiy aloqalar va ijtimoiy sohadagi amalga oshirilgan islohatlarni keritirish mumkin.)
. Sizlar bilan, O’zbekiston bozor iqtisodiyotiga o’tishning besh tamoyili haqidagi bilimlarimizni mustahkamlab oldik.
III. Yangi mavzu: Soliqlar va ularning turlari.
Mavzuni bayon qilish rejasi:
1). Soliqlar va ularning mohiyati
2). Soliq turlari.
3). Davlat va mahalliy miqyosdagi soliqlar.
Yangi mavzu o`qituvchi tomonidan slaydlar , ko`rsatmalar , sinf doskasidan foydalanib tushuntirib beriladi.Moslikka oid jadval to’ldiriladi.
Atamalar
|
javobi
|
Talqinlar
|
Jismoniy shaxs
|
|
a). O’zbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi bo’lmagan shaxslar;
|
To’g’ri soliq
|
|
b). O’zbekiston Respublikasining qonunlariga muvofiq tashkil etilgan korxonalar, firmalar, ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish muassasalari;
|
Egri soliq
|
|
c). fuqaro, firma va korxonalardan davlat xazinasiga undiriladigan, qonunda ko’rsatilgan majburiy to’lov.
|
Soliq
|
|
d).fuqaro va korxonalardan bevosita davlat xazinasiga undiriladigan soliq;
|
Yuridik shaxs
|
|
e). fuqarolar tomonidan avvaliga muayyan tovarlarni sotuvchi korxonalarga to’lanadigan, so’ng korxona tomonidan davlatga o’tkaziladigan soliq.
|
|