nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavzu: № 4. CorelDraw dasturida sodda atroflama chiziqlar va

134
CorelDraw dasturi ishga tushirilgandan keyin ekranda COREL DRAWga XUSH
KILIBSIZ (welcome to Corel DRAW) suzi nomayon bo‘ladi
va dasturni ishga
tushirishning bir nechta variantlarini tanlashni suraydi: Yangi hujjat (New Graphic),
oxirgi ishlangan hujjatni ochish (Open Last Edited), Hujjatni ochish (Open Graphic),
tayyor shablonlarni ochish (Template), dastur urgatuvchini ishga tushirish
(CorelTUROR), Nima yangilik? (What is New?) Yangi
hujjatni yaratish uchun
menuning Fayl (File) va Yangi hujjat buyrugi (New) yoki instrumentlar panelidagi
maxsus tugma bosiladi. Hujjatni ochish uchun, menuning Fayl (File) va Оchish (Open)
buyruglari yoki instrumentlar panelidagi maxsus tugmalar yordamida amalga oshiriladi.
CorelDRAW dasturida bir vaqtning uzida bir nechta
hujjatlar bilan ishlash
imkoniyatlari bor, shu bilan birga kerak bo‘lmagan hujjatlami yopib qo‘ysa ham
bo‘ladi. Bu esa menuning Fayl Yopish(Close) buyrugi erdamida amalga oshiriladi.
tushirilgandan keyin ekranda dastur oynasi nomayen bo‘ladi, bu oyna foydalanuvchi
interfeysi (user interface) yoki ishchi joyi (workspace) deb ataladi.
Interfeys
foydalanuvchi va komputer orasidagi mulahotni o‘rnatadi, ishlash uchun kerak bo‘lgan
barcha sharoyotni yaratadi.
Shuni nazarda tutish kerakki, interfeys foydalanuvshi
tomonidan uzgartilgan
bo‘lib uz ko‘rinishidan o‘zgacha bo‘lishi ham mumkin. Foydalanuvchi interfeysi
quyidagilardan tashkil topadi:
sarlavha, bosh menu, hujjarlami ko‘rish
ushun ishchi
oynalar, tasvirlarni redaktorlash ushun bir nechta panellar yigindisidan. Oynaning
markazidagi katta bo‘sh joy ish joyi deb nomlanib har bir hujjat uchun yangi ochiladi.
Menu satri tagida asboblar satri (Toolbars) joylashgan.
Asboblar satrini
ekranning hohlagan joyida va har xil ko‘rinishda joylashtirish mumkin. Ekranga kerakli
oynalarni joriy qilish uchun menuning Oyna (Window) yordamida amalga oshiriladi va
ular ustida quyidagi amallar bajariladi: Asboblar (Toolbars) satriga sichqonchani o‘ng
tononi bilan chertib muloqat oynasini paydo etamiz va Parametrlar (Options), Rostlash
dan kerakli bo‘lgan asboblar tanlanadi.
CorelDRAW dasturi interfeysini foydalanuvchi uzi hohlaganday qilib rostlash va
uni xotiraga saqlash imkoniyati bor. Uning uchun quyidagi amallar bajariladi:
Menuning (Tools) dan Optsii... (Options) buyruq tanlanadi va ochilgan dialog
oynasidan Interfeys (Workspace)
135
tanlanadi Yangi... (New)
tugmasi ekranga Yangi interfiysni (New Workspace) chiqaradi. Yangi interfiysni (New
Workspace)da interfeysning yangi parametrlarini kiritish uchun foydalaniladi; masalan,
Nomi-maydonida-yangi interfeys nomi (Name of new workspace).
kiritiladi va yangi
interfeysni joriy qilish uchun belgi (Set as current) qoyiladi.
Kompozitsion faoliyat - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 83/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриKompozitsion faoliyat:
- mavzu asosida mustaqil kompozitsiya ishlashda asosiy va yordamchi vositalarni o’rinli qo’llash. Kompozitsiya mavzusini ochib beruvchi asosiy ob’ektlardan oqilona foydalanish (bo’rttirish, badiiylashtirish, stilizatsiyalash va h.k.);
- individual va jamoa bo’lib kompozitsiya ishlash. Bo’laklar, elementlarni bir butunga bo’ysundirish;
- xalq amaliy san’ati namunalari asosida turli shaklda (yo’lsimon, kvadrat, aylana) naqsh kompozitsiyalarini tuzish va uning mazmuniga mos rang, rang tuslaridan foydalanish;
- adabiy asarlarning mazmuni asosida illustrativ rasm ishlash;
- uning kompozitsiyasini topish ijodiy jarayonning (qoralama, eskiz ishlash) mohiyatini anglash va undan tasviriy ijodiy faoliyatda foydalanish;
- bayram va turli sanalarga oid dekorativ kompozitsiya ishlash;
- rangli qog’ozlarni buklash va qirqish orqali turli shakl va naqsh elementlarini hosil qilish, ularni har xil rang va shaklda ustma-ust, yonma-yon yopishtirib naqsh kompozitsiyasini hosil qilish;
- haykaltaroshlik materiallaridan mavzuiy kompozitsiya ishlash.
O’quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo’lishlari kerak:
- 2, 3 – sinflarda o’tilganlardan tashqari yana 4-5 rang nomlarini;
- kishilar hayotida tasviriy san’atning tutgan o’rni, uning asosiy tur va janrlarini;
- rasm ishlash jarayonlarining o’ziga xos go’zalliklarini;
- O’zbekistonning taniqli rassomlari va haykaltaroshlarning ismi-familyasini, ularning asarlari nomlarini;
- bu asarlarda tasvirlangan voqea-hodisalardagi go’zalliklarni ko’ra bilish va asar mazmunini so’zlab berishni;
- tasviriy san’at iboralarini (iliq, sovuq, axromatik va xromatik rang nomlarini);
- dekorativ haykaltaroshlikda qo’llaniladigan dekorativ elementlarning nomini;
- tabiiy materiallarning nomlari va ularni mashg’ulotga tayyorlashni.
Quyidagi ko’nikmalarni egallashlari zarur:
- o’z ish joyini mashg’ulotga tayyorlash;
- qalam va mo’yqalamni to’g’ri ushlay olish;
- to’g’ri va qiya ko’rinishdagi chiziqlarni qiynalmasdan o’tkaza olish;
-borliqni idrok etishdan olgan taassurotlarini ishlagan rasmlarida aks ettira olish;
- rasm chizib bo’lingach, qog’oz sirtini suv bilan yuvib bo’yash jarayoniga tayyorlash;
- suv bo’yoq (akvarel) bilan ishlash tartibini (suv bo’yoq bilan ishlashdan oldin unga suv tomizib chiqish, mo’yqalamni bo’yoqqa tez-tez botirib turishni);
- ranglarning murakkab tuslarini hosil qila olish (masalan: ko’kish, yashil, qizg’ish, jigarrang, qoramtir va h.k.);
- mo’yqalamni ish tugagandan so’ng tozalab yuvib qo’yish;
- o’z ish joyini yig’ishtirib qo’yish.
|
| |
Tasviriy faoliyat (naturaga qarab tasvirlash)

|
Tasviriy faoliyat (naturaga qarab tasvirlash)
|
bet | 87/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриTasviriy faoliyat (naturaga qarab tasvirlash):
- naturadan rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik turlarida ishlash;
- tasviriy san’at turlarining tasviriy vositalarida janrli (manzara, portret) syujetlar yaratish;
- tabiatning obrazli tasvirlari (turli holatlari)ni, turli badiiy materiallar va texnikada tasvirlash (qalamda, flomaster, akvarel, guash, tush);
- manzarada chiziqli va havo perspektivasi;
- manzara ob’yektiga monand tarzda tasvir sathini tanlash va unda elementlarni (daraxt, adir, tog’, ufq, jilg’a va h.k.) gorizontal, vertikal, diagonal bo’yicha, shuningdek, planlilik (birinchi plan, o’rta plan, orqa plan)da joylashtirish;
- naturadan 2-3 predmetdan iborat mavzuiy natyurmort (mevalar, uy-ro’zg’or buyumlari, sport yoki san’at atributlari va bosh.)ni tasvirlash;
- naturadan odam, hayvon, qushlarni turg’un va harakatdagi holatlarini hajmdor (yumaloq), rel’ef, barel’ef shakllarini (haykallarini) ishlash (loyda, plasilinda).
Kompozitsion faoliyat:
- mustaqil tarzda mavzuiy portret-kompozitsiya ishlash (Onam portreti, do’stim portreti, ustozim portreti, men sevgan qahramon portreti va h.k.);
- turli mazmunlarda mavzuiy kompozitsiya variantlarini mustaqil tanlash, unda kompozitsiyaning yordamchi vositalari (qoralama, eskiz)dan foydalanish;
- kompozitsiya qonuniyatlari (o’lcham, ranglar, ularning nisbati va uyg’unligi; kompozitsiya markazi, kompozitsiyada muvozanat, harakat, simmetriya, assimetriya, ritm), vositalari (chiziq, yorug’-soya, rang surtmalari va dog’lari, hajm, faktura v h.k.);
- kompozitsion faoliyatda grafik usul, vosita va materiallardan foydalanish;
- haykaltaroshlikdan berilgan mavzu asosida mustaqil kompozitsiya ishlash. Unda haykaltaroshlikning turli materiallari, shakllaridan foydalanish;
- real haykaltaroshlik va mayda plastika (dekorativ haykaltaroshlik) namunalarini yaratishda tarixiy badiiy an’analardan foydalanish (Hamro Rahimova, A.Muxtorov, U.Jo’raqulov va boshqa xalq ustalari ijodiy namunalari misolida).
|
| |
O’quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo’lishlari kerak

|
O’quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo’lishlari kerak
|
bet | 88/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриO’quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo’lishlari kerak:
-tasviriy san’atning turlari (rangtasvir, grafika, haykaltaroshlik) va asosiy janrlari (portret, natyurmort, manzara)ning xususiyatlarini bilish;
- tasviriy san’atning tur va janrlarida qo’llaniladigan badiiy materiallar, tasviriy vosita va usul, texnikasini bilish;
- tasviriy san’at tarixi va nazariyasini mazkur standartida nazarda tutilgan xususiyatlarini, portret, manzara, natyurmort janrlarida ijod qilgan rassomlarning hayoti va ijodini bilish;
- tasviriy san’atning portret, natyurmort va manzara janrlarida kartina yaratish qonuniyatlarining asosiy elementlarini bilish;
- tasviriy san’atning turlarida janrlarning umumiy va farqlanuvchi jihatlarini bilish (masalan, portret janrining rangtasvir, grafika va haykaltaroshlikdagi umumiyligi);
- tasviriy san’at turlarining bir-biri bilan bog’liqligini (masalan: qalamtasvir tasviriy san’atining barcha turlarning asosi ekanligi) bilish va o’z faoliyatlarida unga amal qilish;
- O’zbekison va jahon tasviriy san’ati, ularning namoyondalaridan boshlang’ich maktabda o’rgatganlariga qo’shimcha 5-6 nafarini va ularning asarlarini bilish;
- rassomlarning ijodiy usullarini farqlay bilish;
- berilgan topshiriqning mazmuniga muvofiq material, texnika va ifoda vositalarini bilish;
- tasviriy san’atga oid atamalarni tushunish va ulardan o’z nutqlarida to’g’ri foydalana bilish;
- tasviriy san’atning ifoda vositalarini ijodiy jarayonda qo’llanilishi, tasviriy san’atning tur va janrlariga muvofiq tarzda ularni tanlash xususiyatlarini bilish.
Quyidagi ko’nikmalarni egallashlari zarur:
- turli buyum va predmetlarning konstruktiv tuzilishlarini, odam gavdasining harakatdagi holati, tanasining turli bo’laklari nisbatlarini (qalamtasvirda, haykaltaroshlikda) to’g’ri tasvirlay bilish;
- berilgan topshiriqqa mos tarzda kompozitsiyaning rangshunoslik yechimini to’g’ri hal eta olish (masalan: manzarada turli holat hamda kayfiyatlarni tasvirlashda rang va uning tuslaridan, shuningdek, kontrast, issiq-sovuq ranglardan maqsadli foydalana olish);
- kompozitsion faoliyatda chiziq, chizgi (shtrix), rang surtmasi, dog’, yorug’-soya kabi grafik tasvir vositalarini, hajm, fazo va perspektivani tasvirlashda, rang va uning tuslari va koloritini tasvir mazmuniga mos tarzda tasvirlashda, havo perspektivasini ifodalashda qo’llay olish;
- grafika va rangtasvirda manzara ishlay olish;
- plastilin va loydan relefsimon (qabariq) tasvir ishlay olish;
- yaxlit kompozitsiya, obraz yaratishda ranglarning mutanosibligini saqlay olish;
- tasviriy san’at turlari (grafika, rangtasvir) va janrlarida (manzara, portret, natyurmort) rasm ishlay olish.
|
| |
Quyidagi ko’nikmalarni egallashlari zarur

|
Quyidagi ko’nikmalarni egallashlari zarur
|
bet | 82/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриQuyidagi ko’nikmalarni egallashlari zarur:
- tasviriy faoliyatda berilgan mavzuga mos badiiy material (qog’oz, plastilin, mato va bosh.) va tasvirlash texnikasi (akvarel, rangli qalam va h. k.) ni qo’llay olish;
- birinchi sinfda egallagan bilim, malakalarini mustaqil tarzda takomillashtirishga odatlanish;
- tabiatni kuzatish jarayonida undagi turli holatlarni anglash, taassurotlardan tasviriy faoliyatda foydalana olish;
- hayotdagi turli shakllar (aylana, uchburchak, to’rtburchak va h. k.)ni ko’ra bilish hamda ularning ijtimoiy mohiyatiga ko’ra foydalana olish;
- maishiy turmushda qo’llaniladigan amaliy buyum san’ati hamda badiiy hunarmandlik namunalarini ko’ra bilish, ulardan andoza ola bilish hamda o’z tasviriy faoliyatiga tatbiq eta olish.
Quyidagi malakalarga ega bo’lishlari lozim:
- san’atdagi va atrof muhitdagi narsa va hodisalarning shakli va ranglarini ishlagan rasmlarida ifodalay olishni;
- mo’yqalamni qog’ozga tegizish orqali turli shakllar (barglar, gullar, nuqtalar, to’g’ri va egri chiziqlar chizish va boshqalar)ni hosil qilishni;
- qog’oz yuzasidagi shaklni bir tekisda bo’yashni;
- bo’yoqlarni palitrada (suv bo’yoqlar bilan och yoki to’q bo’yoqlar qo’shish orqali aralashtirib, u yoki bu ranglarning och, to’q tuslarini) hosil qilishni;
- tabiiy shakllar (anor, lola, paxta, barg v.b.)ni tasvirlash, ulardan dekorativ rasm ishlash jarayonida foydalana olish.
3 – sinf
Borliqni idrok etish:
- tabiatdagi go’zallikni estetik idrok etishni shakllantirish;
- tabiat va undagi borliqni mazmun jihatidan (qishloq manzarasi, tog’ manzarasi, daryo, shahar manzarasi va bosh.) estetik idrok etish;
- tabiat va uning ob’ektlari o’rtasidagi aloqadorlik, undagi go’zallikni his qilish, estetik idrok etish va undan atrofdagilarni ham bahramand etish;
- inson va tabiat munosabatlari, uning estetik va ekologik jihatlari.
Naturaga qarab tasvirlash:
- naturaning xarakterli jihatlari (shakli, rangi, o’lchami, nisbatlari, fazoviy holati)ni tasviriy san’at qonunlari (yorug’-soya, rang) asosida tasvirlash;
- turli geometrik shakllar, tabiat namunalari (barg, shox, gul, meva), hayvonot va hashorat dunyosi (kapalak, qush), uy-ro’zg’or buyumlari, sport, san’at atributlari, o’quv qurollaridan tashkil topgan 1-2 buyumli natyurmortni bosqichlar bilan ishlash, bu jarayonda rang va uning tuslaridan to’g’ri foydalanish;
- loy yoki plastilindan reproduksiya yoki haykal namunasiga qarab odam, hayvon va parrandalarning haykalini yasash.
|
| |
Mashqni boshlash uchun 500×300 piksel o‘lchamda, oq fonda yangi oyna 
ochamiz (Ctrl+N)

2. Mashqni boshlash uchun 500×300 piksel o‘lchamda, oq fonda yangi oyna
ochamiz (Ctrl+N).
2. Rectangular Marquee(M) (прямоуголыный шатер) -
asbobini
tanlaymiz va quyidagi rasmda ko‘rsatilgan joyni belgilab, rang kodi #7000a4 ga moslab, yangi layer(qavat) ochamiz (Ctrl+Alt+Shift+N) va belgilangan
joyni bo‘yash uchun menyudan Edit > Fill yoki Alt+Backspace tugmalarini
bosamiz. Bu birinchi qalam shakli hisoblanadi.
197
Shundan so‘ng Rectangular Marquee (M) -
asbobi orqali quyidagi joyni
belgilaymiz va Dodbe (O) asbobini tanlaymiz (Brush: 50 px, Mode: Highlights, Exposure: 50%) va belgilangan joyni bo‘yab chiqamiz:
Endi qalam o‘ng tomonini ham belgilaymiz va Burn (Гореть) (O) asbobi
(Brush: 50 px, Mode: Shadows, Exposure: 40%) yordamida belgilangan joyni
bo‘yab chiqamiz:
Ctrl+D tugmalarini bosamiz va menyudan Layer >(слой) Layer style (стильслой)> Inner Glow ( внутреннее свеченние)ni moslaymiz:
Natija:
Keyingi bosqichga o‘tamiz…
3. Ushbu qalam shakli chizilgan qavat(layer)ni nusxalaymiz. Nusxalash uchun
Layer (слои) > Duplicate Layer (двойной слой) buyrug‘ini tanlaymiz yoki
Ctrl+J tugmalarini bosamiz. Yangi hosil bo‘lgan layerni Move (V) (ход) -
198
asbobi yordamida o‘ng tomonga o‘tkazamiz va Image > Adjustments > Hue/Saturation (Ctrl+U) Natija: Anashu holatda har bir shaklni nusxalab chiqamiz va har bir shakl rangini
yuqorida ko‘rsatilgandayo‘zgartirib chiqamiz
4. Qalamlar ichidan xohlaganimizni tanlaymiz va Rectangular Marquee (M) asbobi yordamida
o‘rtadan yuqori qismini belgilaymiz va Delete tugmasini bosamiz…
O`quv mezonlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

O`quv mezonlari:
1. Turgan joyda yuqoriga sakrashni baholash. O`g`il bolalarga 40 sm balandlikka sakraganligi uchun - "5", 35-39 smga - "4", 29- 34 smga - "3" ball qo`yiladi.
Qiz bolalarga 38 smga - "5", 33-37 smga -"4", 29-32 smga - "3" ball qo`yiladi.
2. Setka yonida, ikki tomonda turgan o`quvchining bir-birlariga to`pni setka ustidan barmoqlar uchida oshirishini baholash. Tushirmasdan 12 marta oshirsa - "5", 10 marta oshirsa - "4", 8 marta oshirsa - "3" ball qo`yiladi.
3. To`pni pastdan ikki qo`lda qaytarishni baholash.
4. Qoidasiga rioya qilgan holda 4-6 metr masofadan turib pastdan to`g`riga qarab to`pni uloqtirish.
|
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi

|
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi
|
bet | 83/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi: hunarmandlarning bozor munosabatlari asosidagi faoliyatlarini, uyushmalari va uning istiqbollarini, xalq hunarmandchiligi bo`yicha ko`rgazma va tanlovlarni tashkil qilish va ishtirokchilarni tanlash qoidalarini, xalq hunarmandchiligining tanlangan yo`nalishi bo`yicha zamonaviy dizayn talablari bilan uyg`unlashtirilgan mahsulot tayyorlash ish usullarini bilish.
Ishlab chiqarish asoslari: O`zbekistondagi ishlab chiqarish turlarini, O`zbekiston xalq xo`jaligida sanoat va qurilishda moddiy ishlab chiqarish asoslari va uning tarkibi, o`zaro munosabati, bir-biriga bog`liqligini, texnologik jarayon haqida asosiy tushunchani, yangi texnika va ilg`or texnologiya, uning ifodalanilishi, mehnat predmetiga mexanik ta`sir etish (gazlamalarning olinishi, ularni bichish-tikish, pardozlash, mahsulotlarga birinchi va ikkinchi ishlov berish, yarim fabrikatlar va h.k.) orqali amalga oshiriladigan texnologik jarayonlar; ishlab chiqarishda amalga oshiriladigan kimyoviy va fizik-texnologik jarayonlarni, fan-texnika taraqqiyotini jadallashtirish omillari va istiqbolini, kadrlarni tayyorlash, malakasini oshirish yo`nalishlari, tartibi va standartlarini, mulkchilik turlari, marketing va menejment faoliyatining rivojlanishini bilish; sanoat miqyosida ko`p seriyali ishlab chiqarish uchun tavsiya etish mumkin bo`lgan mahsulot namunasini (maketi, modeli) tayyorlash, unda qo`llanilgan xomashyo, ijodiy g`oya va dizayn yechimlarini asoslashni bilish.
|
| |
S — havo rang, 
M - - Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo`nalishi

Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo`nalishi
portal.guldu.uz-kompyuter Grafikasi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo`nalishi
|
O`quv mezonlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 172/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриO`quv mezonlari:
T/r
|
Sinov mashqlari
|
Natijalari va ballar
|
O`g`il bolalar
|
Qiz bolalar
|
«5»
|
«4»
|
«3»
|
«2»
|
«1»
|
«5»
|
«4»
|
«3»
|
«2»
|
«1»
|
1.
|
Past turnikda tortilish (marta)
|
4
|
3
|
2
|
1
|
0
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
2.
|
Arg`amchida sakrash
1 daqiqada (marta)
|
40
|
30
|
20
|
10
|
7
|
50
|
40
|
30
|
20
|
10
|
3.
|
Gardishlarni 1 daqiqagacha belda aylantirish (marta)
|
-
|
-
|
-
|
-
|
-
|
40
|
30
|
20
|
12
|
8
|
4.
|
Turgan joydan uzunlikka sakrash (sm)
|
150
|
120
|
100
|
90
|
80
|
120
|
100
|
90
|
80
|
70
|
Uyga beriladigan topshiriqlar:
1. Baland turnikda tortilish (2-3 marta).
2. Turgan joyda balandga sakrash va yumshoqgina tushish.
3. Har kuni ertalabki gimnastika mashqini qaytarish.
4. 15-20 metrga tezlanib yugurish.
YENGIL ATLETIKA
Nazariy ma`lumotlar:
Jismoniy mashqlarning salomatlikni mustahkamlashga, jismoniy sifatlarni rivojlntirishga, qaddi-qomatni yaxshilashga, ish qobiliyatini oshirishga ta`siri. Yurish va yugurishda nafas olish. 2-sinf o`quvchilarining kun tartibi, ovqatlanish va unga qo`yiladigan talablar. Yengil atletika mashg`ulotlarida o`zini tutish (yurish-turish) qoidalari.
O`quvchilarga qo`yilgan talablar:
Yengil atletika mashg`ulotlarida o`zini tutish qoidalarini bilishi. Yuqori startdan yugurishni bilish. To`ppa-to`g`ri tez yugurishni bilish. 30 metrga yugurishda o`zining natijasini bilish. 3 daqiqa davomida bir me`yorda va asta-sekin yugurishni bilish. To`pni uzoq masofaga uloqtirishni bilish.
O`quv mezonlari:
1. 30 metrga yugurish:
- o`g`il bolalar - 6,0 - 6,5 - 7,0 soniya;
- qiz bolalar - 6,3 - 6,8 - 7,3 soniya.
2. 1000 metrga yugurish - vaqti hisobga olinmagan.
3. To`pni uzoqqa va nishonga uloqtirish (6 metr masofadan 5 imkoniyatda):
- O`g`il bolalar - 20 - 17 - 13 metrdan 4 - 3 - 1 marta tekkizish;
- qiz bolalar - 15 - 12 - 8 metrdan 4 - 2 - 1 marta tekkzish.
4. Turgan joydan uzunlikka sakrash:
- O`g`il bolalar - 130 - 120 - 110 sm;
- qiz bolalar -120 - 110 - 80 sm.
5. Yugurib kelib uzunlikka sakrash:
- O`g`il bolalar - 230-200-170 sm;
- qiz bolalar - 200-190-150 sm.
6. 3x10 metrga mokisimon yugurish:
- O`g`il bolalar - 9,1-9,8-10,4 soniya;
- qiz bolalar - 9,6-10,4-11,0 soniya.
Uyga beriladigan topshiriqlar:
1. Ertalabki gigienik gimnastika mashqlarini bajarish (mashq maktabda jismoniy tarbiya darsida o`tkaziladi).
2. 6 -7 daqiqa davomida asta-sekin yugurish.
3. Sonni va tizzani baland ko`tarish bilan yugurish (turgan joyda), 2x10 marta.
4. To`pni devorga to`g`ri uloqtirish - 10- 15 marta.
5. To`xtamasdan 2x10 dan 20 marta sakrash.
6. Tayanib cho`qqayib o`tirish, qo`lga tayanib yotish va turish, 7- 10 marta.
7. Turgan joydan uzunlikka sakrash - 10 martagacha.
8. Arg`amchi bilan sakrash (ikki oyoqda) - 50 martagacha sakrash.
|
| |
Borliqni idrok etish - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 94/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриBorliqni idrok etish
Borliqni idrok etish mashg’ulotlarida kompozitsiyaga oid tegishli muhim ob’ektlarni yaxshilab kuzatadilar.
Borliqni to’laqonli idrok etish, tevarak-atrofni, hayotdagi voqea va hodisalarni bevosita kuzatish asosida olingan taassurotlar, tushunchalar hamda atrof-muhitga nisbatan estetik munosabatda bo’lish bilan bog’liqdir.
Boshlang’ich sinflarda o’quvchilar o’simliklar, hayvonlar, qushlar, baliqlarni kuzatadilar, tabiatning turli fasllardagi ko’rinishlari, kayfiyati haqida tasavvurga ega bo’ladilar va ularni tasvirlaydilar.
San’atni idrok etish
Mazkur bo’limning maqsadi o’quvchilar tomonidan san’at asarlarini ongli idrok etish va baholash, uning jamiyat va odamlar hayotidagi ahamiyatini tushunishga yordam berishdan iborat.
Badiiy obrazni idrok etish malakalarini rivojlantirish-san’at asarlarini o’rganishning asosidir. O’quvchilar asar haqida mulohaza yuritib, idrok etishni, uning mazmunini maxsus terminlarni qo’llagan holda so’zlab berishni bilishlari lozim.
San’atni idrok etishga 1-4 sinflarda maxsus soatlar ajratilmaydi. U rangtasvir kompozitsiyasi, naturaga qarab tasvirlash mashg’ulotlarida amalga oshiriladi. 3-sinfdan boshlab esa san’atni idrok etish bo’yicha maxsus darslar tashkil etiladi.
Naturaga qarab tasvirlash
Naturaga qarab tasvirlash ikki turga bo’linadi:
a) naturaga qarab rasm ishlash; b) naturaga qarab haykal ishlash.
a) Naturaga qarab rasm ishlash o’quvchilarda narsa va hodisalarning hajmi va fazoda joylashuvi, ularning bir muncha tirik belgilari haqida tasavvurga ega bo’lish imkonini beradi, tasvirlash malakalarini o’stiradi.
Naturaga qarab rasm chizish vazifalari 1-2 dars davomida va qisqa muddatli (5-15 daqiqa davomida bajaradigan lavha va chizgilar) bo’lishi mumkin. Xomaki ish va chizgilar darsning muayyan mavzusidan kelib chiqib, darsning boshlanish qismi, o’rtasi yoki oxirida bajarilishi mumkin. O’quvchilarning ko’rib, eslab qolish qobiliyatini, makon haqidagi tasavvurlarini rivojlantirish uchun ularga eslab va tasavvur qilib rasm chizish bo’yicha ko’proq vazifa berish kerak bo’ladi.
|
| |
Naturaga qarab tasvirlash

|
Naturaga qarab tasvirlash
|
bet | 85/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриNaturaga qarab tasvirlash
Naturaga qarab tasvirlash ikki qismdan tashkil topadi:
1. Naturaga qarab rasm ishlash. 2. Naturaga qarab haykal ishlash.
1. Naturaga qarab rasm ishlash:
- hayotdagi estetik qiymatga ega bo’lgan narsalar, shuningdek qush, hayvon, odam tuzilishi, shakli, rangi, o’lchovlarini asliga yaqinlashtirgan holda elementar tarzda rasmini ishlash;
- ayrim narsa va predmetlarni alohida yoki natyurmort tarzida rasmini ishlash;
- rasmning qog’oz formati va o’lchovini to’g’ri olish;
- naturaning fazoviy holatini, undagi perspektiv qisqarishlarni tasvirlay olish;
- naturaning estetik jihatlarini ko’ra bilish, rasmda ifodalay olish.
2. Naturaga qarab haykal ishlash:
- hayotda mavjud qiziqarli, jihatlari bilan kishi e’tiborini o’ziga tortadigan hashoratlar, qushlar, mayda o’lchovdagi hayvonlar, ularni xarakterli holatda yumaloq va relefli haykalini loy yoki plastilin bilan ishlash;
- ularning tuzilishi, shakli, hajmi, o’lchovlarini asliga yaqinlashtirgan holda harakatsiz yoki harakatli tasvirlash.
3. Kompozitsion faoliyatning mazmuni, uning asosiy qoidalari
1. Rangtasvir kompozitsiya. 2. Dekorativ kompozitsiya. 3. Haykaltaroshlik kompozitsiya.
Kompozitsiyaning uch turi bo’yicha ijodiy ishlarni bajarish:
- kompozitsiya haqida umumiy tushunchalar;
- kompozitsiyaning elementar qoidalari va unga bo’lgan asosiy talablar.
Rangtasvir kompozitsiya:
- tevarak-atrofdan; shuningdek tarixiy voqea va hodisalardan, ko’rinishlar, mehnat jarayonlarini kuzatish asosida olingan syujetlarni ijodiy tarzda tasavvurdan tasvirlash;
- afsonaviy mavzularda, shuningdek boshqa sayyoralar, suv ostidagi hayot ko’rinishlarning fantaziya asosida rasmini ishlash.
Dekorativ kompozitsiya:
- dekorativ kompozitsiyaning o’ziga xos xususiyatlari;
- yo’lsimon, kvadrat, to’rtburchak, doira shaklida naqshlar ishlash;
- gazlama yoki gulqog’oz uchun bezak eskizini ishlash;
- kvadrat yoki to’rtburchak shaklidagi quticha tomonlari uchun naqsh eskizini ishlash;
- tabiiy materiallardan kompozitsiya ishlash yo’llari va usullari;
- tabiiy shakllarni stilizatsiyalash;
- milliy o’zbek liboslari eskizini ishlash;
- adabiy asarlarning mazmuni asosida kitoblarni ichki va tashqi bezak eskizini ishlash;
- dazmol, choynak uchun taglik, shuningdek, naqshli yoki ganchli namoyon, panjara uchun eskizlar ishlash.
|
| |
Kasb tanlashga yo`llash - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 87/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Kasb tanlashga yo`llash: kasblar tasnifini, kasblarda mehnat turlarining (odam-tabiat, odam-texnika, odam-odam, odam-belgili tizim, odam-badiiy obraz) ta`rifini, kasb-hunar egallashda inson salomatligiga qo`yilgan talablarni, O`zbekistonda uzluksiz ta`lim tizimini, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlarining yo`nalishi, ularning bir-biridan farqi, umumiy tomonlarini, o`quvchi yoshlarni kasb-hunarga yo`naltirish tizimini bilish.
“Qishloq xo`jaligi asoslari” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
|
| |
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi

|
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi
|
bet | 82/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi: xalq hunarmandchiligining tanlangan yo`nalishi bo`yicha zamonaviy dizayn talablari bilan uyg`unlashtirilgan mahsulot tayyorlash ish usullarini bajarish.
Ishlab chiqarish asoslari: sanoat miqyosida ko`p seriyali ishlab chiqarish uchun tavsiya etish mumkin bo`lgan mahsulot namunasini tayyorlash.
Kasb tanlashga yo`llash: O`zbekistonda uzluksiz ta`im tizimini, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlarining yo`nalishini va o`quvchi yoshlarni kasb-hunarga yo`naltirish tizimini farqlash.
“Servis xizmati” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
|
| |
Mavzu: № 6. Beze va Shape uskunasi, matn va konturlar bilan ishlash

145
Berilgan obyektni transformatsya qilganda biriktiruvchi chiziq abtomat ravishta
uzgaradi va boglanishni uzmaydi.
Agarda biriktirilgan obyektlardagi tayanich nuqta uchirilganda eng yaqin nuqta
tayanich nuqta qilib olinadi.
Obyektklar ustida qanaqa amal bajarilmasin oxirgi obyekt bashqalaridan ajratilgan
bo‘lishi kerak.
Bu amalni bajarish uchun mahsus ajratish asbobi Стрелка (Pick) ishlatiladi.
Obyektning ajratilganligini obyektning enidagi markerlardan va obyekt markazidagi
krestdan bilish mumkin.Agarda bir nechta obyektlar ajratilgan bo‘lsa markerlar katta
turtburchak shaklida bo‘ladi.
HARAKATLI O`YINLAR - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 173/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриHARAKATLI O`YINLAR
Nazariy ma`lumotlar:
Harakatli o`yinlarning bolalar organizmiga ta`siri, ularning sog`lom jismoniy rivojlanishida, chiniqishida, qaddi-qomatini tiklanishida, harakat faoliyatining o`sishi, ishchanlik hamda jismoniy ko`nikma, malaka va sifatlarining rivojlanishi; harakatli o`yinlarning tarbiya va ta`lim jarayonidagi roli, o`yin qoidalari va ularga rioya qilish, o`qituvchi hamda ona boshiga ko`maklashish.
O`quvchilarga qo`yiladigan talablar:
Harakatli o`yinlarning tartib - qoidalarini bilish; to`plar, arg`amchi, zambarak va boshqa jihozlarni to`g`ri va aniq ishlata bilish.
"Sinfdaman!", "Boy o`g`li", "Topchi, kimning ovozi", "Bolalarda tartib qat`iy", "Tez joyingizga!", "Oq ayiqlar", "Tezda saflan!", "Qutqar", "Insiz quyon", "Nina, ip va tuguncha", "Charxpalak", "Karnaymi, surnaymi?", "Kim uzoqqa otadi?", "Tulkilar va na`matak", "Qurbaqa va laylak", "Mergan ovchi", "Musiqaga jo`r bo`lib yurish", "Botqoqliqdan o`tish", "Ovchilar", "Qirq tosh", "Qafasdagi qushlar", "Pohta-pochta", "Do`ngdan-do`ngga sakrash", "Meni qutqar!", "Signalga quloq sol!", "Uh chopar ot", "Kim kiyadi?", "Hushyor posbon", "Tulki", "Durra", "Olib qochar", "To`pni boshdan oshirib uzat", "To`pni oyoqlar orasidan uzatish", "Bo`sh joy", "Joyga tez qaytish", "G`ozlar va oqqushlar", "Ikki tovuq", "Yo`lakchalar ustidan sakrash", "Masofani kim sakrab o`tadi?", "Man qilingan mashq", "Simsiz telefon", "Beshtosh" va boshqa o`yinlar ishtirokida (1-sinfdagi) harakat sifatlari va fazilatlarni tarbiyalash va rivojlantirish.
RAQS ELEMENTLARI
Milliy musiqa ritmlarini ijro etish: «Andijon polkasi», «Lazgi», «Qadamlarda sakrab oldinga va o`ng tomonlarga yurish». Qo`l va oyoq harakatlarini musiqaga moslab borish. Ritmik gimnastika elementlari va aerobika: «Vals», «Polka qadamlari», «O`rdakchalar raqsi».
SUZISH
Erkin suzish usuli elementlarini o`rganish. 25 metrga erkin usulda suzish. «Laylak va qurbaqalar», «Baliqchi va baliqlar», «To`pli quvlashmachoq», «Dengizchi».
|
| |
Ishlab chiqarish asoslari

|
Ishlab chiqarish asoslari
|
bet | 88/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Ishlab chiqarish asoslari: issiqxona maketini tayyorlay olish, unda qo`llanilgan xomashyo, ijodiy g`oya va dizayn yechimlarini asoslay olish; issiqxona yoki boshqa turdagi yopiq xonalarda mahsulot (ko`chatlar, ko`katlar, gulchilik, bodring, pomidor, limon va h.k.) yetishtira olish. Dehqonchilik va chorvachilik yo`nalishlari bo`yicha zamonaviy dizayn talablari bilan uyg`unlashtirilgan mahsulot tayyorlash ish usullarini egallay olish. Qishloq xo`jalik miqyosida ko`p seriyali ishlab chiqarish uchun tavsiya etish mumkin bo`lgan mahsulot namunasini (maketi, modeli) tayyorlash, unda qo`llanilgan xom-ashyo, ijodiy g`oya va dizayn yechimlarini asoslay olish.
|
| |
Tayanib sakrash mashqlari

|
Tayanib sakrash mashqlari
|
bet | 175/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриTayanib sakrash mashqlari:
O`g`il bolalar - balandligi 90 sm «xari» ustiga sakrab chiqish va yuqoriga kerilib yumshoq sakrab tushish; oyoqlarni yozib sakrash. «Kozyol» (xari) ustiga tayanib, sakrab chiqish va yumshoq kerilib tushish.
Qiz bolalar - balandligi 80-90 sm «ot» ga qo`llarga tayanib chiqish va yuqoridan qerilib yumshoq sakrab tushish.
Sport zalida 5 to`siqdan iborat to`siqlardan o`tish mashqlari:
1. Uzunasiga qo`yilgan gimnastik to`shakda 2 marta oldinga o`mbaloq oshish.
2. 60 sm balandlikdagi eniga turgan «xari» ustiga tizzalar bilan chiqib, gimnastik to`shak ustiga sakrab tushish.
3. 60-70 sm balandlikdagi yakka cho`p ustiga chiqib, qo`llarni yonga uzatib, oxiriga borish va to`shak ustiga sakrab tushish.
4. 3 ta gimnastik to`shakni uzunasiga qo`yib, 35-40 sm balandlikda har bir to`shakni o`rtasidan ikki yon tomonga arqoncha (rezinka) bilan tortib qo`yish va rezinkalarga tegmasdan emaklab o`tish.
4. 5-7 metr oraliqda kichik to`pni belgilangan doira shaklidagi nuqtaga uloqtirish (bu mashqni eni 80 smli va uzunasi 2 metrli chuqur ichidagi gimnastik to`shakka sakrab tushish bilan almashtirish mumkin).
QUVNOQ O`YINLAR VA ESTAFETALAR
1. 3-4 ta o`rgatilgan akrobatika mashqlaridan o`quvchilar xohishiga qarab o`yin va estafeta otkazish.
2. «Bosh joy», to`plarni qo`lda urib olib yurish va ma`lum joyga tashlash estafetasini o`tkazish. 3-sinfda yurish, burilish mashqlarini bilish.
3. Ertalabki gimnastika mashqlar majmuasini bilish.
Safda yurish, burilish mashqlarini bilish.
Yugurish, sakrash va turli to`siqlardan o`tishda turli estafetali o`yinlarni bilish.
Akrobatikadan o`quv kombinatsiyasini bilish.
O`quv mezonlari
|
| |
-mavzu. Iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari

3-mavzu. Iqtisodiy tizimlar va mulkchilik munosabatlari Ijtimoiy-iqtisodiyot taraqqiyot bosqichlarini bilishga turli xil yondashuvlar: tarixiy-
formatsion, madaniylashish (tsivilizatsiya) darajasi, texnika va texnologik darajasi,
iqtisodiy tizimlar o’zgarishi jihatidan yondashuv. Jamiyatning ishlab chiqaruvchi kuchlari.
Ishlab chiqarish munosabatlari. Ishlab chiqarish usuli. Ijtimoiy-iqtisodiy formatsiya.
Sivilizatsiyaning tarixiy rivojlanish tiplari. Sivilizatsiyalarning almashuvi nazariyasi. Ishlab
chiqarishning texnologik usuli. Oddiy kooperatsiya, manufaktura va yirik mashinalashgan
ishlab chiqarish. Industrlashishgacha bo’lgan jamiyat, industrlashgan jamiyat, yuqori
industrlashgan (axborotlashgan) jamiyat.
Iqtisodiy tizim tushunchasi. Iqtisodiy tizim modellari: an’anaviy iqtisodiyot,
ma’muriy-buyruqbozlik iqtisodiyoti, bozor iqtisodiyoti. Bozor iqtisodiyotining bosqichlari:
erkin raqobatga asoslangan va hozirgi zamon bozor iqtisodiyoti. Mulkchilik
munosabatlarining iqtisodiy mazmuni: egalik qilish, foydalanish va tasarruf qilish. Mulk
ob’ekti va sub’ekti. Mulkchilikning iqtisodiy va huquqiy jihatlari. Mulk shakllarining
tasniflanishi.
Davlat mulki, jamoa mulki, shaxsiy mulk, xususiy mulk va aralash mulk.
Iqtisodiyotni isloh qilishda mulkchilikning o’rni. Mulkchilik shakllarini o’zgartirish
usullari: milliylashtirish, davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish. Davlat mulkini
xususiylashtirishning usullari. O’zbekiston Respublikasida mulkchilikni davlat tasarrufidan
chiqarish va xususiylashtirish jarayonini amalga oshirish bosqichlari.
2017-2021 yillarda davlat mulkini xususiylashtirishni yanada kengaytirish va uning
tartib-taomillarini soddalashtirish, xo’jalik yurituvchi sub’ektlarning ustav jamg’armalarida
davlat ishtirokini kamaytirish, davlat mulki xususiylashtirilgan ob’ektlar bazasida xususiy
597
tadbirkorlikni rivojlantirish uchun qulay shart-sharoitlar yaratish, xususiy mulk huquqi va
kafolatlarini ishonchli himoya qilishni ta’minlash.
Qarz majburiyatlari bozorida pul vaqtincha qarzga olinadi va shaxsiy

114
Iqtisodiyot uchun qimmatli qog’ozlarning ikkilamchi bozori favqulodda muhim
ahamiyatga ega. U xo’jalik sub’ektlari o’rtasida moliyaviy vositalarning erkin harakat
qilishini ta’minlaydi.
6. Bozor infratuzilmasi va uning unsurlari
Bozorning samarali amal qilishi ko’p jihatdan uning infratuzilmasining
rivojlanganlik darajasiga bog’liqdir.
Bozor infratuzilmasi
– bu bozor aloqalarini o’rnatish va ularning bir
maromda amal qilishga xizmat ko’rsatuvchi muassasalar tizimidir.
Bozor infratuzilmasi tarkibiga kiruvchi muassasalarni quyidagi asosiy
yo’nalishlar bo’yicha guruhlash mumkin:
Auditor firma – korxona, firma, kompaniyalar moliyaviy

117
4.
Bozor iqtisodiyoti – murakkab ijtimoiy-iqtisodiy tizim bo’lib, birlashgan,
o’zaro bog’langan va birgalikda harakatlanadigan bir qator tarkibiy tuzilmalarni o’z
ichiga oladi.
5.
Bozor iqtisodiyotining samarali amal qilishi uchun uning infratuzilmasi
shakllantiriladi. Bozor infratuzilmasi – bu bozor munosabatlariga ko’mak berishga
qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy institutlar tizimidir.
-mavzu. Ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari

|
-mavzu. Ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari Pdf ko'rish
|
bet | 594/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI2-mavzu. Ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari
Ishlab chiqarishning ahamiyati to’g’risidagi turli maktab vakillarining fikr va
qarashlari. Ishlab chiqarish omillari va ularning turkumlanishiga turlicha yondashuvlar.
Ishlab chiqarish omillarining o’zaro bog’liqligi va bir-birining o’rnini bosishi.
Ishlab chiqarish jarayonining mazmuni va uning iqtisodiy asoslari. Ishlab
chiqarishning tarkibiy tuzilishi. Ishlab chiqarish jarayonining ikki tomoni. Qisqa va uzoq
davrdagi ishlab chiqarish. Ishlab chiqarishning jamiyat hayotidagi ahamiyati. Ishlab
chiqarish va xizmat ko’rsatishning o’zaro bog’liqligi. Tovar va xizmatlar nafliligi va
qiymatining yaratilishida ishlab chiqarish omillarining roli.
Ishlab chiqarishning umumiy va pirovard natijalari. Yalpi ijtimoiy mahsulot.
Takroriy
hisob. Oraliq mahsulot, pirovard mahsulot, qo’shilgan mahsulot, sof mahsulot. Zaruriy va
qo’shimcha mahsulot. Qo’shimcha mahsulot normasi va massasi. Qo’shimcha
mahsulotning zarurligi va ahamiyati. Ishlab chiqarish funktsiyasi.Umumiy, o’rtacha va
so’nggi qo’shilgan mahsulot, ularni hisoblash tartibi. So’nggi qo’shilgan omil unumdorligi.
Unumdorlikning pasayib borishi qonuni.
Ishlab chiqarish imkoniyatlari tushunchasi. To’la bandlik. Ishlab chiqarish
imkoniyatlari chegarasi. Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig’i. Muqobil xarajatlar.
FTT va ishlab chiqarish imkoniyatlari chegarasining kengayishi. Ishlab chiqarishni
optimallashtirish. O’zbekistonda 2017-2021 yillarda yuqori texnologiyali qayta ishlash
tarmoqlarini, eng avvalo, mahalliy xomashyo resurslarini chuqur qayta ishlash asosida
yuqori qo’shimcha qiymatli tayyor mahsulot ishlab chiqarishni jadal rivojlantirish.
Ishlab chiqarish samaradorligi. Vaqtni tejash qonuni. Iqtisodiy resurslarni tejash
qonuni. Mehnat unumdorligi va unga ta’sir qiluvchi omillar. Samaradorlikni belgilovchi
ko’rsatkichlar tizimi. Ishlab chiqarish samaradorligini oshirish omillari. FTTning
evolyutsion va revolyutsion shakllari. Mamlakatimizda tarkibiy o’zgarishlarni va
iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish jarayonlarining davom ettirilishi. Ishlab chiqarishni
mahalliylashtirishni rag’batlantirish siyosati.
|
| |
Kasb tanlashga yo`llash - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Texnologiya va dizayn” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak: Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi
Оптималлаштирилган ўқув дастури
Download
1,7 Mb.
bet
94/434
Sana
15.03.2017
Hajmi
1,7 Mb.
#158
1
...
90
91
92
93
94
95
96
97
...
434
Bu sahifa navigatsiya:
Texnologiya va dizayn” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak: Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi
Kasb tanlashga yo`llash
: kasb
tanlashga doir reja tuzishni
,
kasb tanlashda shaxs
,
kasbiy qiziqish
, moyillik va qobiliyatlarini e`tiborga olishni, kasb tanlashdagi
onglilik va mustaqillikni
, kasblarning
murakkablik omillarini
, kasbga yaroqlilikni belgilash va kasbga moyillikni tarbiyalash usullarini tahlil qilish.
“
Texnologiya va dizayn” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi:
xalq hunarmandchiligiga oid tanlangan bitta
kasb-hunar turini tavsiflashni
, xalq hunarmandchiligining tanlangan yo`nalishi bo`yicha mahsulot tayyorlashda uning tashqi shakli uzviyligi va yaxlitligini ta`minlash.
Download
1,7 Mb.
1
...
90
91
92
93
94
95
96
97
...
434
Download
1,7 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Оптималлаштирилган ўқув дастури
Download
1,7 Mb.
Uyga beriladigan topshiriqlar

Uyga beriladigan topshiriqlar:
1. Joyida turib tovonlarni orqaga siltab yugurish:
90 soniyaga -"5" ball, 60 soniyaga - "4" ball, 30 soniyaga - "3" (o`g`il bolalar uchun) baho qo`yiladi. 60 soniyaga -"5" ball, 45 soniyaga - "4" ball, 30 soniyaga - "3" (qizlar uchun) ball qo`yiladi.
2. 45° burchak hosil qilib tayangan holatda qo`llarni bukib yozish:
10 martaga - "5" ball, 8 martaga - "4" ball, 6 martaga -"3" (o`g`il bolalar uchun) ball qo`yiladi. 7 martaga - "5" ball, 5 martaga - "4" ball, 3 martaga- "3" (qizlar uchun) ball qo`yiladi.
Bir oyoqda tizzalarni ko`krakka tortib, har bir oyoqda o`rtacha sakrashlar: 6 marta -o`g`il bolalarga, 4 marta - qizlar uchun.
|
tizimiy islohotlar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

tizimiy islohotlar deb atash maqsadga muvofiq bo’ladi.
O’tish davrida bozor iqtisodiyotini shakllantirishning asosiy yo’nalishlari bo’lib
quyidagilar hisoblanadi:
1. Iqtisodiyotni erkinlashtirish. Erkinlashtirish – bu xo’jalik hayotining barcha sohalaridagi to’siq hamda cheklovlarni, shuningdek, davlat nazoratini keskin ravishda qisqartirish yoki bekor qilishga yo’naltirilgan chora-tadbirlar tizimidan iborat. U butun iqtisodiyotga tatbiq etilib, quyidagilarni o’z ichiga oladi:
- xo’jalik faoliyatini amalga oshirishda davlat monopoliyasini bekor qilish;
- resurslarning markazlashgan holdagi taqsimotini tugatish;
- narxlarning asosan talab va taklif nisbati asosida shakllantirilishiga o’tish;
- ichki va tashqi bozorlarda transaktsion bitimlar ustidan davlat nazoratini
pasaytirish.
2. Iqtisodiyotni monopoliyadan chiqarish va raqobat muhitini yaratish. Bu
yo’nalish quyidagi jarayonlarning amalga oshirilishini taqozo etadi:
- barcha iqtisodiy agentlarning ish faolligi uchun teng imkoniyat va sharoitlar
yaratilishi;
- bozorga xorijiy raqobatchilar ham kirishi uchun imkon berilishi;
- kichik biznesning rivojlanishiga halaqit beruvchi ma’muriy to’siqlarni olib
tashlash, imtiyozli kreditlar berish orqali qo’llab-quvvatlash va tarmoqqa kirishidagi
to’siqlarni pasaytirish;
- tabiiy monopoliyalarning narx va mahsulot sotish siyosatini tartibga solish va
boshqalar.
3. Institutsional o’zgarishlar. Mazkur o’zgarishlar quyidagi sohalarni qamrab
oladi:
122
- mulkchilik munosabatlarini o’zgartirish, jumladan, xususiy sektorni yaratish;
- bozor infratuzilmasini (tijorat banklari, tovar va fond birjalari, investitsiya
fondlari va h.k.) shakllantirish;
- iqtisodiyotni davlat tomonidan tartibga solishning yangi tizimini yaratish;
- bozor sharoitlariga mos tushuvchi xo’jalik qonunchiligini qabul qilish va
boshqalar.
VOLEYBOL

Nazariy ma`lumotlar

VOLEYBOL
Nazariy ma`lumotlar:
Voleybol o`yini qoidalarini bilish, hakamlik qilishni bilish, voleybol o`yinining organizmga ijobiy ta`siri.
O`quvchilarga qo`yiladigan talablar:
Voleybol o`yinida turish holatini va joylarni o`zgartirish qoidalarini o`rgatish. Katta qadamlab chapga, o`ngga, orqaga, oldinga tezlik bilan yurish qoidalarini o`rgatish. To`pni yuqoridan uzatish malakasini mustahkamlash. Pastdan kelgan to`pni ikki qo`lda qaytarishni o`rgatish. Voleybol setkasi ustidan, 4-6 metr masofada turib, pastdan to`g`riga to`pni bir qo`lda ushlab, ikkinchi qo`l bilan urib o`tkazishni o`rgatish. Ikki tomonlama o`yin vaqtida to`pni yuqoridan, pastdan qabul qilish va qaytarish qoidalarini bilish.
|
sotdisi amalga oshiriladigan, rasmiy jihatdan tashkil etilgan bozori shakli

115
Birjada ishtirokchilar tomonidan tovar ayirboshlash to’g’risidagi bitimlar tuziladi,
lekin tovarni yetkazib berish va uning haqini to’lash birjadan tashqarida yuz beradi.
Bunda tovarning egasi va xaridorlari qatnashishi shart emas.
Ular nomidan ishni
brokerlar (dallollar) yuritadi.
Broker (makler) – bu tovar, fond va valyuta
birjalarida oldi-sotdi bitimlarini tuzishda vositachilik qiladigan shaxs yoki
maxsus firma.
Ular odatda mijozlar topshirig’iga ko’ra va
uning hisobiga ish yuritadi,
kafolat beruvchi hisobiga o’z nomidan savdo bitimlari tuzishi ham mumkin.
Birjaning yana bir xususiyati shundaki, bu yerda hali ishlab chiqarilmagan, lekin
tayyorlanishi aniq bo’lgan, oldin sotib olinib, egasi ixtiyoriga kelib tushmagan tovarlar
ham sotiladi.
Birjalar ixtisoslashgan yoki universal bo’lishi mumkin. Ixtisoslashgan
birjalarda
ayrim turdagi yoki bir guruh tovarlar, universal birjalarda har xil tovarlar sotiladi.
Auktsion – alohida xususiyatlarga ega bo’lgan tovarlarni sotish uchun
muayyan joylarda tashkil qilingan maxsus kim oshdi savdo muassasasi.
Auktsionda savdo tovarlarning nisbatan cheklangan ro’yxati bo’yicha, ommaviy
sotuvga qo’yish yo’li bilan o’tkaziladi. Auktsion e’lon qilingan vaqtda va ma’lum
davrda o’tkaziladi. Bunda tovarlarning bozorga kelib
tushish mavsumi va hajmi
hisobga olinadi. Auktsion savdosida namuna tovarlar ro’yxatda ko’rsatilgan tartibda
savdoga qo’yiladi, xaridorlar orasida eng yuqori narxni taklif qilgan kishi tovarni sotib
oladi. Auktsionlarda san’at
asarlari, noyob buyumlar, kollektsiyalar
ham sotilishi
mumkin.
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi

|
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi
|
bet | 85/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi: xalq hunarmandchiligining tanlangan yo`nalishi bo`yicha zamonaviy dizayn talablari bilan uyg`unlashtirilgan mahsulot tayyorlash ish usullarini bajara olish.
Ishlab chiqarish asoslari: yo`nalish asosida sanoat miqyosida ko`p seriyali ishlab chiqarish uchun tavsiya etish mumkin bo`lgan mahsulot namunasini (maketi, modeli) tayyorlash, unda qo`llanilgan xomashyo, ijodiy g`oya va dizayn yechimlarini asoslay olish.
Kasb tanlashga yo`llash: O`zbekistonda uzluksiz ta`lim tizimini, akademik litseylar va kasb-hunar kollejlarining yo`nalishi, ularning bir-biridan farqi, umumiy tomonlarini, o`quvchi yoshlarni kasb-hunarga yo`naltirish tizimini ajarata olish.
“Servis xizmati” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
|
| |
Sotiladigan va sotib olinadigan tovar, xizmat turiga ko’ra

112
Bozorning asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo’lib
iste’mol
tovarlari va xizmatlar
bozori
hisoblanadi. Bu bozorda xo’jalik sub’ektlarining barcha uchta turi: uy xo’jaliklari,
davlat va korxonalar qatnashadi.
Iste’mol tovarlari va xizmatlari bozorining maxsus turi
intellektual tovarlar
bozoridir
. Bu bozorda aqliy mehnat mahsuli bo’lgan tovarlar – ilmiy g’oyalar, texnika
yangiliklari, san’at va adabiyot asarlari, har xil axborotlar oldi-sotdi qilinadi.
Intellektual bozor tarkibida ilmiy-texnika ishlanmalarini ayirboshlash katta o’rin
tutadi. U amalda patent, litsenziya va nou-xau sotishdan iborat bo’lib, bu bozorda
asosan innovatsiya firmalari ish ko’radi. Mazkur firmalar yangiliklar yaratish, bozorda
sotish va ishlab chiqarishga joriy etish bo’yicha xizmat ko’rsatadi.
Ishlab chiqarish vositalari (resurslar) bozorida
tovar sifatidagi mehnat
vositalari va materiallar oldi-sotdi qilinadi. Bu bozorda mashina, asbob-uskuna,
xomashyo, yoqilg’i va materiallar kabi ishlab chiqarish vositalari ulgurji ravishda
sotiladi. Resurslar bozoridagi tovarlar shaxsiy iste’molga emas, ishlab chiqarish
iste’moliga xizmat qiladi, ya’ni ishlab chiqarish talabini qondiradi.
Bozorning barcha sub’ektlari o’rtasidagi iqtisodiy aloqalar iste’mol tovarlari va
resurslar bozori orqali ancha to’liq va yorqin namoyon bo’ladi (5.4-chizma).
-chizma 
Iste’mol tovarlari bozori va resurslar bozori hamda bozor sub’ektlari o’rtasida

113
Chizmadan ko’rinib turibdiki, uy xo’jaliklari va davlat iqtisodiy resurslarga
egalik qilib, ularni resurslar bozoriga yetkazib beradi. Korxonalar resurslarga talab
bildiradi. Korxonalarning resurslarni sotib olishga sarflagan pul mablag’lari resurslarni
yetkazib beruvchilarning daromadlari (ish haqi, renta, foiz va foyda) oqimini tashkil
qiladi.
Uy xo’jaliklari resurslarni sotishdan olinadigan pul daromadlarini sarflash
jarayonida ko’plab tovar va xizmatlarga o’zlarining talabini bildiradi. Bir vaqtda
korxonalar aynan shu bozorda tovar va xizmatlarni taklif qiladi. Tovar va xizmatlarga
iste’mol sarflari oqimi korxonalarning pul tushumi yoki daromadini tashkil qiladi.
Iqtisodiy resurslar bozorining tarkibiy qismini ishchi kuchi bozori tashkil qiladi.
Ishchi kuchi bozorida o’ziga xos xususiyatga ega bo’lgan iqtisodiy resursning oldi-
sotdi bitimi amalga oshiriladi. Bu bozorda biznes tomonidan ishchi kuchiga bo’lgan
talab, uy xo’jaliklari tomonidan bildirilgan ishchi kuchi taklifi bilan to’qnash keladi.
Shunday ekan, ishchi kuchi bozorida iqtisodiy sub’ektlarning ikki turi – tadbirkorlar
va yollanma ishchilar harakat qiladi. Ishchi kuchi insonning mehnat qilish qobiliyati
sifatida tovarga aylanadi, bu qobiliyat bozor orqali uning egasidan ajratib olinishini
bildirmaydi. Ishchi kuchi bozorida insonning o’zi emas, uning mehnat qilish qobiliyati
ma’lum muddatga sotiladi.
Moliya bozori turli-tuman va ko’p jihatli bo’lsa ham oldi-sotdi ob’ekti bitta,
ya’ni pul (pulga tenglashtirilgan qog’ozlar) hisoblanadi. Ortiqcha mablag’larga ega
bo’lgan xo’jalik sub’ektlari o’z moliyaviy resurslarini ularga ehtiyoj sezgan
sub’ektlarga taklif qiladi.
Moliya bozorini moliyaviy bitimlarning harakatiga qarab turkumlash mumkin.
Bunda moliya bozori ikkiga ajraladi: qarz majburiyatlari bozori va kapital (mulk)
bozori.