Mavzu: O`rta guruh yoshidagi bolalarni geometrik shakl

|
Mavzu: O`rta guruh yoshidagi bolalarni geometrik shakl
|
bet | 98/185 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 7,07 Mb. | | #99720 |
Bog'liq Bolalarning matematik tasavvurlarini shakilantirish O\'qitish materiallariMavzu: O`rta guruh yoshidagi bolalarni geometrik shakl
haqidagi tasavvurlarini shakllantirish.
Reja
1. O‘rta guruh yoshidagi bolalarni geometrik shakl haqida.
2. O‘rta guruh yoshidagi bolalarni geometrik shakl bilan o‘yinlar o‘tkazish.
3. Narsalarning shakllarini geometrik namunalar bilan solishtirib ko‘rish.
O‘rta guruh yoshidagi bolalarni geometrik shakl haqida.
Shakl haqidagi tasavvurlarni o‘stirish ishi sanashga o‘rgatish bilan va narsalarning o‘lchamlarini taqqoslash mashqlari bilan parallel ravishda amalga oshiriladi va uzviy sur’atda olib boriladi. Bu
ishni tasviriy faoliyatning turli xillariga o‘rgatish bilan bog'lab olib borish katta ahamiyatga ega, chunki narsani yasash (rasmini chizish, loy yoki plastilindan yasash, konstruksiya qilish) ehtiyoji uning shaklini aniq, alohida-alohida qismlarga bo‘lib idrok ctish zaruriyatini tug'diradi.
Geometrik figuralarni bir-biridan farq qilish va ularning ba'zi xususiyatlari bilan tanishish. I- fasl davomida bolalarda doira.
kvadrat, uchburchaklami farqlash va ularning nomini to‘g‘ri aytish ko‘nikmasi mustahkamlanadi. Mazkur figuraiarning modelidan bolalarga narsalar yig‘indilari o‘rtasidagi miqdoriy munosabatlami aniqlash va sanashni bajarish uchun tarqatma material sifatida keng foydalaniladi. Pedagog (tarbiyachi) bolalarni sanashga o‘rgatishda yo‘l-yo‘lakay ularning mazkur figuralar haqidagi tasawurlarini mustahkamlab boradi. U bolalarga berilgan model atrofidan qo‘l yurgizib chiqishni, uni ushlab ko‘rishni, ko‘rsatil-
gan shakldagi modellarni (chunonchi, hamma kvadratlarni) tanlab olishni taklif qiladi. Bolalar har xil yoki bir xil, ammo rangi yoki olchamlari har xil bo‘lgan figuralar miqdorini taqqoslaydilar. «Qaysinisi ko‘proq, kvadratiarmi yoki uchburchaklarmi? Katta uchburchaklar ko‘pmi yoki kichkina uchburchaklar
ko‘pmi?» va shu kabilar.
O‘qitishning bu davrida «Xuddi shunday figurani ko‘rsat», «Sizlardachi?» kabi o‘yin mashqlaridan foydalanish mumkin. Tarbiyachi ko‘rgazma materialni doimo o‘zgartirib turadi. U ayni bir figuraning turli rang va o‘lchamlardagi modellarini ko‘rsatadi va hokazo. Har gal bolalarga bu narsalarning rangi va
o‘lchamiarini aytib berishni taklif qiladi.
Modellarning muhim xususiyatlari bilan bir qatorda, ularning muhim bo‘lmagan xususiyatlarini ajratib ko‘rsatish figuralar haqidagi bilimlarni umumlashtirish uchun shart-sharoit yaratadi.
Modellarning rangi va o‘lchami o‘zgaradi, ammo shaklining belgilari csa o‘zgartirilmaydi. Bolalar shu belgilarga qarab figuralarni taniydilar.
Bolalami yangi geometrik figuralar bilan tanishtirish uchun ularning modellari bolalarga oldindan tanish bo‘lgan modellar bilan taqqoslanadi yoki ikkita yangi model bir-biri bilan; to‘g‘ri to‘rt burchakni kvadrat bilan, shami kub bilan, silindrni kub va shar bilan taqqoslanadi. Avval ular juft qilib taqqoslanadi, keyin esa figuralaming guruhlari bir-biri bilan, masalan, kvadrat guruhi uchburchaklar guruhi bilan taqqoslanadi va hokazo.
Figuralarni ko‘rib chiqish va bir-biriga qiyoslash ma’lum tartibda olib boriladi: «Bular nima? Rangi qanaqa? O‘lchamlari qanday?
Nimadan yasalgan? Bir-biridan nima bilan farq qiladi? Qaysi tomonlari bir-biriga o‘xshaydi?». Savollarning ma’lum tartibda berilishi bolalarni figuralarni izchillik bilan ko‘rib chiqishga va tekshirishga, bir xil belgilariga qarab taqqoslashga, muhim belgilarini ajratib ko‘rsatish, murakkab belgilari (rangi, o‘lchamlari, materiali, fazodagi joylashishi)ga e’tibor bermaslikka o‘rgatadi.
Bolalami figuralaming modellari bilan turli xil ish bajarishlarini tashkil etish muhim ahamiyatga ega, chunki bu modellar haqidagi tasavvurlar darajasi shaklni idrok etish tajribasining boyligi bilan belgilanadi.
Modellami sezish — harakat vositasida tekshirib chiqish kata ahamiyatga ega. K.o‘rib idrok etishda qo‘lning ishtirok qilishi shakllarni yaxshiroq idrok etishga yordam beradi. Bolalar modelni barmoqlarining uchi bilan ushlab ko‘rib, uning qirralari atrofidan barmoq yurgizib chiqadilar. Pedagog ularni figura qirralari bo‘ylab barmoq harakatini kuzatib borishga undaydi: «Qaranglar, barmoq
uning atrofidan qanday aylanadi?» Model qirralari atrofidan barmoq yurgizish uning sathi bo‘ylab qo‘l yurgizib chiqish bilan tugallanadi.
Bolalar modellarni yumalatib, har xil holatlarda qo‘yadilar va ularning qanchalik turg‘un yoki turg‘un emasligini aniqlaydilar.
Bir figura ustiga ikkinchisini: doira ustiga kvadratni, kvadratga to‘g‘ri to‘rtburchakni, kvadrat ustiga uchburchakni qo‘yish bolalarga har bir figura turlarining xususiyatini aniqroq bilib olish, ularning
elementlarini ajratib ko‘rsatish imkonini beradi.
|
| |