Ishlash va dam olish tartibi - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

Dam olish va ish jarayoni to‘g‘ri to‘g‘ri tashkil etilishi shikastlanishlar oldini olishning birdan bir asosiy shartidir.
Insonning ish qobiliyati uning sezgirligi, ishlab chiqarishdagi har xil xavfli va zararli omillarga ta’sirchanligi, ish jarayonining uzluksizligiga bog‘liq.
Agar ishchi kun mobaynida uzluksiz ko‘rsatilgan vaqtdan ortiqcha ishlasa, unda jismoniy charchash bilan bir qatorda ruhiy charchash ham paydo bo‘lishi mumkin. Buning ustiga ishchiga uzoq vaqt mobaynida juda ko‘p qarorlar qabul qilish yoki juda ko‘p asboblarning ko‘rsatkichlariga qarash to‘g‘ri kelsa, unda ruhiy charchash jismoniy charchashdan oldin kelishi mumkin. Ish joyida shovqin, titrash, gaz, chang va nurlanishning bo‘lishi ruhiy charchashni tezlashtiradi va kishining noto‘g‘ri harakat qilishiga, shikastlanishiga yoki avariya holatini vujudga olib kelishi mumkin. Shuning uchun ishlash va dam olish tartibiga qat’iyan rioya qilish kerak.
D
1-rasm.
etal yoki agregatlarni yuvish-tozalash ishlarida yuvish uskunalaridan to‘g‘ri foydalanish zarur. Siqilgan havo bilan tozalashda himoya ko‘zoynagi taqib olinadi va havo oqimini o‘zidan qarshi tomonga yo‘naltiriladi. Uchli va kesib ketish ehtimoli bo‘lgan detallarni qo‘lqop bilan mahkam ushlab, sirpanib ketishga yo‘l qo‘ymasdan ishlash kerak. Moy, suyuqlik va loyli yuzalarni tozalab, artib quruq holatda ishlashga ruxsat etiladi. Ish joyida moy, suyuqlik va ifloslik bo‘lishi, yerga to‘kilishi yiqilishga, jarohatlanishga sabab bo‘ladi. (1-rasm)
Asbob-uskunalarni o‘z joyiga tartib bilan qo‘yish, ish joyini toza tutish, oyoq kiyimni oyoqda mustahkam turishi va ishchi kiyimni loyiq hamda qulay bo‘lishi, ish joyini to‘g‘ri tashkil qilinishi-xavfsiz ishlashning zaruriy talablarining asosidir. Har bir ishni bajarishda o‘ziga xos texnika xavfsizligi bo‘lib, ularni ish oldidan barcha o‘quv amaliyoti yo‘riqnomasida tushuntirilib, muhandis-pedagog tomonidan amalda ko‘rsatiladi.
Etillangan benzin, etilenginolli antifriz kuchli zaharlanishni keltirib chiqaradi. Odam a’zolariga tegsa tezlikda sovuq va iliq suv bilan yuvish kerak. Ishlash jarayonida ovqatiste’mol qilish man etiladi, chunki bu zaharlanishga olib keladi. Maboda ko‘ngil aynishi sodir bo‘lsa, zudlik bilan iliq suv ichib, qayd qilib, oshqozonni tozalash kerak. Har qanday ishning o‘ziga xos xavfsizligi bo‘lib, ularni ish oldidan o‘rganish, amal qilish lozim.
Ish tugagach asbob-uskuna va ish o‘rnini tozalash, quruq holatga keltirib artish, o‘lchov asboblari ish qismlarini texnik vazelin yoki toza surkov moyi bilan moylab, o‘z g‘ilofiga joylashtiring.
Ushbu qo‘yilgan talab va ko‘rsatmalarning bajarilishi xavfsiz ishlashning talab va shartlaridir.
Avtomobil ko‘targich yordamida ko‘tarib TXK da ko‘targichni boshqarish mexanizmi yoki tugmachasi oldiga «Tengmang, odamlar ishlayapti»! degan yozuv taxtachasi ilib qo‘yilishi kerak va tushib ketishni oldini oluvchi mexanizm soz bo‘lib, uni tekshirgach avtomobil ostida ishlash mumkin.
Avtomobilni yuvish joylarida (postlarida) atrof muhitni ifloslantirmaslik maqsadida suv tarkibidagi loy, moy, mahsulotlari tozalanib suvni qayta ishlash uskunalaridan foydalaniladi. Loyqa suvni tiniq holatga keltirish qurilmasining chizmasi 2-rasmda berilgan.
2-rasm.
1-quvur; 2-idish; 3-loyqa suv tushish quvuri; 4-loy yuklash quvuri; 5-nasosning so‘rish quvuri; 6-suv nasosi; 7-idish; 8-siqilgan havo yuborish quvuri.
Neft mahsulotlarini suvdan tozalash qurilmasi 3-rasmda berilgan.
3-rasm.
a) ishlash uslubi; b) neft mahsulotini ajratish
1-kirish quvuri; 2-qopqoq; 3-quduq; 4-suv chiqish quvuri; 5-oqova suv kanalizatsiya quvuri; 6-neft mahsulotini chiqish quvuri; 7-idish.
Yuvish suvini qayta tozalab foydalanish imkonini beruvchi qurilma 4-rasmda ko‘rsatilgan.
4-rasm. Yuvishsuviniqaytatozalashqurilmasi
1-chiqindisuv; 2-nasos; 3-vibrofiltr; 4-neftajratkichkamerasi; 6-tozasuvto‘plagichi; 7-dag‘alfiltr; 8-neftyig‘ishkamerasi; 9-jumrak; 10-iflosniolishquvuri; 11-nasos.
AkkumulatorgaTXKyo‘riqnomasi
AvtomobilbatareyasigaTXKdachekishvaochiqolovdanfoydalanishmanetiladi.
5-rasm.
Bu 5-rasmdako‘rsatilgandekportlashgaolibkelishimumkin. Kislota kuydirishi va qo‘rg‘oshinning zararli ta’siridan saqlanish zarur, buning uchun himoya ko‘zoynagi, rezina qo‘lqop, rezina fartuk va rezina etik kiyib ishlash kerak. Akkumulatorni zaradlash xonasi yaxshi shamollatilishi zarur, chunki ajralib chiqadigan gazlar nafas yo‘liga salbiy ta’sir qilib, zaharlanishga ham olib kelishi mumkin.
Zaradlanayotgan akkumulator bankasidagi barcha tiqinlar olib qo‘yilishi shart, chunki ajralib chiqayotgan gazlar to‘planishi va bosim ko‘tarilishi mumkin, bu akkumulatorni yorilib ketishiga ham olib keladi. UZDAEWOO avtomobilllaridan tashqari! Hech qachon (-) va () qutblarni qisqa tushashuviga yo‘l qo‘ymang. Maboda elektrolit tayyorlash lozim bo‘lsa, plastmassali yoki sopol idishdan tayyorlangan idishdan foydalanish maqsadga muvofiq. Suvga H2SO4 kislota kam-kamdan qo‘yilib, shisha tayoqchada aralashtirish lozim, chunki suv bilan kislota aralashgan kimyoviy reaksiya hisobiga issiqlik ajraladi. Bu jarayonda kuyib qolish ehtimolini nazarda tuting. Hech qachon kislotaga suv quya ko‘rmang, u o‘ta xavflidir, ya’ni portlash va kuydirishga olib keladi!
Elektrolit yoki kislota tananing ochiq qismiga tegsa, darhol nashatir spirti yoki kuchsizlantirilgan soda eritmasi bilan ho‘llab arting va iliq suvda sovinlab yuving. Kislota yoki elektrolit bilan ishlashda o‘ta ehtiyotkorlik qilish zarur. Faqat ruxsat etilgan kislotaga chidamli asbob uskunadan foydalanish maqsadga muvofiq. 6-rasmda ko‘rsatilgan.
6-rasm.
1-aralashtirgich; 2-so‘rgich; 3-voronka; 4-idish; 5-areometr;
6-trubka; 7-yuklanish ayrisi.
Akkumulator zaradlashga ulanganda simlari ishonchli mahkamlansin. Hozirgi paytda zaradlanib bo‘lgach, avtomatik o‘chadigan zaradlash uskunalari mavjud bo‘lib bu juda qulay va ishonchlidir. 7-rasmda ko‘rsatilgan.
7-rasm. Zaradlash uskunalari.
Elektrolitni quyish, miqdori va zichligini aniqlash asbob-uskunalari 8-rasmda berilgan.
а)
б)
8-rasm. Elektrolit tayyorlashda ishlatiladigan asboblar
a)-elektrolit yoki kislotani olib yurish aravachasi; b) – ariometr turlari.
Avtomobilga TXK da uni ko‘tarish zarurati bo‘lsa, garaj domkrati yoki maxsus ko‘targichlardan foydalanilsin. Ko‘tarish oldidan yuksiz ko‘tarilishi va tushishi tekshirilib, xavfsiz ishlashga ishonch hosil qilingach, foydalaning. Ko‘tarish va tushirish siltovsiz bajarilsin. Ko‘targich zanjir yoki tros sekinlik bilan taranglashtirilgach, keyin ko‘tarish asta-sekinlik bilan bajarilsin. Ko‘tarish paytida yukni aylanib ketishi yoki ilinib qolishdan ehtiyot bo‘ling. Yuk ko‘targichlardan foydalanishda uni ko‘zdan kechirib, chiqib ketishdan saqlovchi moslamalardan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Uning tuzilishi 9-rasmda berilgan.
2
3
9-rasm.
1-yukko‘tarishmoslamasi; 2-himoyaqulfi; 3-ilmoq;
Yuk ko‘tarish moslamalarining turlari 10-rasmda ko‘rsatilgan.
10-rasm.
A) trosliyukko‘targichlar;
B) zanjirliyukko‘targichlar.
Zanjirliyukko‘targichlarningtexnikholatininazoratqilishqismi 11-rasmdastrelkalarbilanbelgilangan.
11-rasm. Yuk ko‘targich
Yuk ko‘targich ko‘proq yemirilib ishdan chiqish qismi strelka ko‘rsatilgan.
Avtomobil va uning agregatlariga TXK va joriy ta’mirlashda ish bajarish joyi toza va zarur bo‘lgan asbob-uskunalar bilan ta’minlanib, chiqindi va iflosliklarni solishga qulay, tozalash uskunalari bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak.
Xonaning tagi zarbga chidamli, tekis va zich holatda qoplangan bo‘lib, tozalashga qulay bo‘lgani maqsadga muvofiq. Xona tagi beton, tabiiy tosh yoki sementdan bo‘lganda, taxtadan tayyorlangan taglik oyoq ostida bo‘lishi kerak.
Texnik va joriy ta’mirlash ishlarida ochiq alangadan foydalanish, ifloslangan artish materiallarini duch kelgan joyga qo‘yish yoki tashlash man etiladi. Bu yong‘in kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. Ishlayotganda halaqit qilmaslik va fikrini bo‘lmaslik kerak, bu qilinayotgan ishni noto‘g‘ri bajarishga yoki shikastlanishga olib keladi. Ifloslangan yerni zudlikda bilan tozalash, agarda neft mahsulotlari to‘kilsa, qum yoki yog‘och qirindisi bilan quruq holatga kelguncha tozalab olish kerak.
|