I. A. Filipova - bet 33

5. Dunyoning boshqa mamlakatlarida sun'iy intellektni tartibga solish
asoslari
2020 yil boshiga qadar sun'iy intellektni rivojlantirish bo’yicha milliy
strategiyalar dunyoning 30 dan ortiq mamlakatlarida qabul qilingan: Yaponiya,
Janubiy Koreya, Singapur, Kanada, Isroil, Birlashgan Arab Amirliklari va boshqalar.
Strategiyalarni ishlab chiqish jarayoniga tobora ko’proq davlatlar kiritilmoqda.
Janubiy Koreya Fan, axborot texnologiyalari va kelajakni rejalashtirish vazirligi
2016 yilda sun'iy intellekt axborot sanoatini rivojlantirish bo’yicha milliy strategiyani
ishlab chiqdi. 70 sahifalik hisobot “Intellektual axborot jamiyatiga tayyorgarlik
ko’rishning o’rta va uzoq muddatli bosh rejasi: to’rtinchi sanoat inqilobini boshqarish”
deb nomlangan.
236
. Hisobotda sun'iy intellekt, narsalar interneti, bulutli hisoblash, katta
ma'lumotlar tahlili va mobil texnologiyalar kabi boshqa konvergent texnologiyalar
bilan bir qatorda muhokama qilindi.
Hisobotda bayon etilgan strategiya davlat-xususiy sheriklikka asoslangan
intellektual axborot jamiyatini rivojlantirishga qaratilgan bo’lib, unda biznes va
fuqarolar yetakchi rol o’ynaydi, hukumat va tadqiqot hamjamiyati yordam beradi.
Asosiy qonun hujjatlarini qabul qilish orqali huquqiy va axloqiy asosni yaratish
zarurligi to’risida so’z yuritiladi.
2019-yil 17-dekabrda Janubiy Koreya hukumati kelgusi 10 yilga mo’ljallangan
yangi strategiyani e’lon qildi. Strategiya tartibga solishga salbiy yondashuvni qo’llab-
235
Global AI indeksi. URL: https://www.tortoisemedia.com/intelligence/global-ai/ (Kirish mumkin:
01/02/2022).
236
Intellektual axborot jamiyatiga tayyorgarlik bo'yicha o'rta va uzoq muddatli bosh reja: To'rtinchi
sanoat inqilobini boshqarish, 2016. URL:
https://english.msit.go.kr/cms/english/pl/policies2/__icsFiles/afieldfile/2017/07/20/Master%20Plan
%20for%20the%20intelligent%20information%20society.pdf (Kirish: 112.10. 2021).
105
quvvatlaydi - sun'iy intellekt sohasidagi ko’plab ilmiy-tadqiqot va tajriba-
konstruktorlik faoliyatini tartibga solishni bekor qilishni va rivojlanish uchun
mablalarni ko’paytirishni o’z ichiga oladi, xususan, "integratsiyalashgan quvvat
modullari (PIM)). sun'iy intellekt chiplari, inson miyasini taqlid qiluvchi aql
237
.
2020 yildan boshlab har bir askar va har bir yangi davlat amaldori tegishli
ma'lumotga ega bo’lishi kerak. Janubiy Koreyada boshlanich va o’rta maktablarda
sun’iy intellekt sohasidagi ta’lim majburiy bo’ladi. 2030 yilgacha 2000 ta “aqlli” zavod
yaratish rejalashtirilgan.
2017 yilda Yaponiya hukumati tomonidan tashkil etilgan Sun'iy intellekt
texnologiyasi strategiyasi kengashi o’zining "Sun'iy intellekt texnologiyalari
strategiyasini" ishlab chiqdi.
238
, unda asosiy e'tibor sun'iy intellektni rivojlantirishga
ko’maklashish, ushbu sohada muhim bosqichlar va ustuvorliklarni belgilashga
qaratilgan.
2019-yil mart oyida Yaponiya hukumati sunʼiy intellektning insonga
yoʻnaltirilgan ijtimoiy tamoyillarini tasdiqladi va iyun oyida yangilangan AI
strategiyasi 2019 (AI Strategy 2019. AI for Everyone: People, Industries, Regions and
Governments) paydo boʻldi.
239
, bu Yaponiya sanoatining raqobatbardoshligini oshirish
maqsadida sun'iy intellektni rivojlantirish bo’yicha dasturlar majmuasini amalga
oshirishni nazarda tutadi.
2019 yilning kuzida Singapur ham sun'iy intellekt sohasida global yetakchilikka
erishish strategiyasini e'lon qildi. Strategiya 2030 yilgacha moʻljallangan va beshta
asosiy yoʻnalishga qaratilgan:
- transport va logistika;
- kommunal xizmatlar;
- surunkali kasalliklarni aniqlash va davolash;
- individual tayyorgarlik;
- chegara nazorati.
2025-yilga kelib Singapurda immigratsiya nazoratini to’liq avtomatlashtirish
ko’zda tutilgan va sun’iy intellekt tizimlari uchun sensorlardan davlat infratuzilmasini
profilaktik xizmat ko’rsatishda keng foydalanish rejalashtirilgan. Talabalar uchun
ingliz tilidan avtomatlashtirilgan imtihonlarni 2022 yildan, boshqa fanlardan 2030
yildan boshlab joriy etish rejalashtirilgan. Bundan tashqari, ilmiy, ishlab chiqarish va
hukumat sa'y-harakatlarini muvofiqlashtirish uchun Sun'iy intellekt bo’yicha Milliy
idora tashkil etilgan.
237
Eun-jin K. Koreya hukumati sun'iy intellekt sanoatidagi qoidalarni bekor qiladi, 18.12.2019. URL:
http://www.businesskorea.co.kr/news/articleView.html?idxno=39324 (kirish 12/10/2021).
238
Sun'iy intellekt texnologiyasi strategiyasi (AI texnologiyasi bo'yicha strategik kengash hisoboti),
2017. URL: https://www.nedo.go.jp/content/100865202.pdf (kirish 10.12.2021).
239
AI strategiyasi 2019. Hamma uchun AI: Odamlar, sanoat, hududlar va hukumatlar, 2019. URL:
https://www8.cao.go.jp/cstp/english/humancentricai.pdf (12/10/2021 dan foydalanilgan).
106
Sun'iy intellekt bo’yicha birinchi ishlab chiqilgan milliy strategiyalardan birini
2017 yilda Kanada hukumati nomidan tayyorlangan Sun'iy intellekt bo’yicha Pan-
Kanada strategiyasi deb atash mumkin.
240
. Ushbu strategiyada belgilangan maqsadlar:
- sun'iy intellekt bo’yicha taniqli tadqiqotchilar va ushbu sohada malakali
mutaxassislar sonini ko’paytirish;
- o’zaro bolangan ilmiy markazlarni yaratish;
- sun'iy intellekt sohasida iqtisodiy, axloqiy, siyosiy va huquqiy tartibga solish
masalalarida jahon yetakchiligini rivojlantirish.
Buyuk Britaniyaga kelsak, Buyuk Britaniyaning sanoat strategiyasining oq
qoozi
241
2017 yilda ma'lumotlar inqilobi va sun'iy intellektda global yetakchilikni
ta'minlash mamlakat oldida turgan eng muhim to’rtta strategik muammo qatoriga
kiritilgan. Ushbu hujjat sun'iy intellekt bilan boliq bir qator chora-tadbirlarni
belgilaydi, keyinchalik ular sun'iy intellekt bo’yicha milliy strategiyada belgilab
qo’yilgan, AI sektori kelishuvi.
242
2018 yil aprel oyida nashr etilgan. Ushbu chora-
tadbirlar orasida sun'iy intellektni rivojlantirishga rahbarlik qilish, hukumat
siyosatining amalga oshirilishini nazorat qilish, sanoatni rabatlantirish va hukumatga
sun'iy intellekt masalalari bo’yicha maslahat berish uchun Sun'iy intellekt kengashini
yaratish kiradi.
Sun'iy intellektni rivojlantirish sohasidagi milliy ahamiyatga ega maqsad
iqtisodiyot va jamiyatni bunday rivojlanish bilan birga bo’ladigan o’zgarishlarga
tayyorlash va Buyuk Britaniyaning sun'iy intellekt texnologiyalarini rivojlantirishda
etakchi sifatidagi global maqomini mustahkamlash uchun asos bo’lib xizmat qiladi.
Strategiya Buyuk Britaniyaning quyidagi beshta asosiy yo’nalishdagi pozitsiyasini
yaxshilashga qaratilgan:
1) goyalar - dunyodagi eng innovatsion iqtisodiyotni yaratish;
2) odamlar - hamma uchun yaxshi ish va katta daromad;
3) infratuzilma - infratuzilmani tubdan yangilash;
4) ishbilarmonlik muhiti - biznesni yaratish va rivojlantirish uchun eng yaxshi
sharoitlarni yaratish;
5) Yashash joylari - Buyuk Britaniya bo’ylab gullab-yashnayotgan jamoalarni
yaratish.
Buyuk Britaniya hukumati mas'uliyat, majburiyatlar va ma'lumotlarni himoya
qilish masalalarining aniq ta'riflari bilan sun'iy intellektdan barqaror, shaffof va
takroriy foydalanish bo’yicha axloqiy me'yorlarni ishlab chiqishni boshladi. Shu
maqsadda Data etikasi va innovatsiyalar markazi tashkil etildi.
240
Pan-Kanada
sun'iy
intellekt
strategiyasi,
2017.
URL:
http://www.jaist.ac.jp/~bao/AI/OtherAIstrategies/Pan-
Canadian%20Artificial%20Intelligence%20Strategy.pdf (12/10/20 dan foydalanilgan).
241
Buyuk
Britaniya
sanoat
strategiyasi
oq
qog'ozi,
2017.
URL:
https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/6
64563/industrial-strategy-white-paper-web-ready- version.pdf (kirish sanasi: 10.12.2021).
242
Sun'iy
intellekt
sektori
kelishuvi,
2018.
URL:
https://www.gov.uk/government/publications/artificial-intelligence-sector-deal (kirish 10.12.2021).
107
2019-yil 10-iyun kuni Hukumat raqamli xizmati va Sun’iy intellekt boshqarmasi
“Sun’iy intellekt etikasi va xavfsizligini tushunish” bo’yicha yo’riqnomani e’lon
qildi.
243
, bu davlat sektorida sun'iy intellektdan foydalanish bo’yicha materiallar
to’plamining bir qismiga aylandi. Alan Turing institutining batafsil ma'lumotlariga
asoslanib, qo’llanma sun'iy intellekt tizimlarini loyihalash va ulardan foydalanishda
axloqiy xulq-atvorga rahbarlik qilish uchun umumiy qabul qilingan standartlardan
foydalanadigan qadriyatlar, tamoyillar va amaliyotlar to’plami orqali sun'iy intellekt
etikasini belgilaydi.
2020 yilda Milliy ma'lumotlar strategiyasi nashr etildi
244
"dunyodagi yetakchi
ma'lumotlar iqtisodiyotini yaratish"ga qaratilgan.
2021-yil 6-yanvarda Buyuk Britaniyaning raqamli, madaniyat, media va sport
departamenti AI yoʻl xaritasini eʼlon qildi.
245
Sun'iy intellekt bo’yicha kengash
tomonidan tayyorlangan hisobot bo’lib, hukumatga sun'iy intellektning strategik
yo’nalishini yaxshiroq aniqlashga yordam beradigan tavsiyalarni o’z ichiga oladi.
2021-yil sentabr oyida Buyuk Britaniyaning raqamli, madaniyat, ommaviy
axborot vositalari va sport departamenti maʼlumotlar toʻgʻrisidagi qonunlarga
oʻzgartirishlar boʻyicha ommaviy muhokamalar boshlanganini eʼlon qildi.
- spam qo’niroqlar va xabarlar uchun javobgarlikni kuchaytirish;
- sun'iy intellekt sohasida tadqiqot va ishlanmalar uchun soddalashtirilgan
ma'lumotlar aylanishi;
- ayrim sohalarda, shu jumladan shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligi bilan boliq
bo’lganlarda sun'iy intellekt tomonidan qabul qilinadigan qarorlar ustidan majburiy
inson nazorati talabi bekor qilindi (bu normalar Britaniya qonunchiligida Yevropa
Ittifoqiga a'zolik davrida paydo bo’lgan);
- algoritmlarni noxolis bo’lmasligi va ayrim odamlar guruhlarini kamsitmasligi
uchun sozlash talablari kiritilgan.
246
.
2021-yil sentabr oyi oxirida yangi Milliy AI strategiyasi nashr etildi
247
, bu
"Buyuk Britaniyaning kuchli tomonlariga asoslanadi, lekin ayni paytda Buyuk
Britaniyada AI uchun o’yinni o’zgartiruvchining boshlanishini ifodalaydi, AIning
xususiy va davlat sektorlarida chidamlilik, mahsuldorlik, o’sish va innovatsiyalarni
boshqarish qobiliyatini tan oladi". Dasturga ko’ra, o’n yil ichida Buyuk Britaniya sun'iy
intellekt sohasida AQSh va Xitoyni ortda qoldirishi kerak. Hukumat boshqa chora-
243
Sun'iy
intellekt
etikasi
va
xavfsizligini
tushunish.
Guidance,
2019.
URL:
https://www.gov.uk/guidance/understanding-artificial-intelligence-ethics-and-safety
(kirish
12/10/2021).
244
Buyuk
Britaniya
milliy
ma'lumotlar
strategiyasi,
09.09.2020.
URL:
https://www.gov.uk/guidance/national-data-strategy (kirish 07.01.2022).
245
AI yo'l xaritasi, 01/06/2021. URL: https://www.gov.uk/government/publications/ai-roadmap
(ulanish 07/01/2022).
246
Buyuk Britaniya innovatsiyalar, iqtisodiy o'sishni kuchaytirish va jamoatchilikni himoya qilish
uchun
ma'lumotlar
islohotini
boshladi:
Press-reliz,
09/09/2021.
URL:
https://www.gov.uk/government/news/uk-launches-data-reform-to-boost-innovation-economic-
growth-and-protect-the-public (Kirish 01/07/2022).
247
AI milliy strategiyasi, 22/09/2021. URL: https://www.gov.uk/government/publications/national-
ai-strategy (kirish 07/01/2022).
108
tadbirlar qatorida sunʼiy intellekt imkoniyatlaridan hali toʻliq foydalanmayotgan
tarmoqlarga, xususan, energetika va qishloq xoʻjaligiga sarmoyalarni koʻpaytirishni
rejalashtirmoqda.
2022-yil 4-yanvardan boshlab Buyuk Britaniyada Milliy xavfsizlik va
investitsiyalar to’risidagi qonun kuchga kirishi sababli, AI tranzaktsiyalarini
tekshirishning yangi rejimi mavjud.
248
. Qonun hukumatga zarur hollarda
investitsiyalarni, kompaniyalar tomonidan sun’iy intellekt, robototexnika va boshqa bir
qator raqamli texnologiyalar bilan boliq aktivlarni sotib olishni, agar bu bitimlar milliy
xavfsizlikka zarar yetkazishi mumkin bo’lsa, tekshirish huquqini beradi. Qonun
iqtisodning eng nozik 17 ta sohasi bo’yicha kompaniyalarning ma’lum xaridlarini
oldindan tasdiqlashni talab qiladi. Shunga o’xshash investitsiyalarni tekshirish
qonunlari AQSh, Avstraliya, Germaniya va Kanadada mavjud
249
.
|