nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Har xil jarayonlar uchun entropiya o’zgarishini xisoblaymiz

|
Har xil jarayonlar uchun entropiya o’zgarishini xisoblaymiz
|
bet | 10/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1)Har xil jarayonlar uchun entropiya o’zgarishini xisoblaymiz.
1.Izotermik jarayonlar uchun (suyuqlanish, qaynash, muzlash va x.k.) Bu jarayonni fikran qaytar o’tkazamiz va yuqorida keltirilgan tenglama orqali entropiya o’zgarishini aniqlaymiz.
Sf.o’
Bu erda f.o’.faza o’tishidagi issiqlik; T faza o’tish absolyut temperaturasi; bosim va hajm o’zgarmas xollar uchun.
SURconst; SUVconst
2.Biror jism (sistema)ni T1 dan T2 temperaturagacha xajm o’zgarmas sharoitda isitilganda (V q const). Bunda (yo’l ma’lum bo’lganligidan) jarayon issiqligi holati funkstiyasi xususiyatiga ega bo’ladi va jarayon yo’liga bog’liq bo’lmaydi. Ilgari keltirilgan tenglamadan foydalanib
dQvqdUqnCvdT
Agar Sv const deb qabul qilinsa
SnCv ln T2G’T1 bo’ladi.
3.Biror jismni o’zgarmas bosimda isitilganda
Cpconst SnCp ln T2
4.Ideal gaz uchun har xil jarayonlar uchun quyidagicha ifodalarni keltirib chiqarish mumkin. Izotermik jarayonda xajm yoki bosim o’zgarishidagi entropiya o’zgarishini quyidagi tenglamadan topish mumkin.
SnRln V2 V1qnRln P1G’P2
bu erda V1,P1 lar dastlabki va V2,,P2 lar keyingi xajm va bosimlar. Ikki ideal gazlarning o’zaro diffuziyasida entropiya o’zgarishini hisoblaymiz. Misol uchun 1 va 2 gaz biror hajmda teshigi bor to’siq orqali ajralgan bo’lsin. Agar boshida to’siq bir tomonida n1 mol V1 hajmdagi 1-gaz va boshqa tomonda n2 mol V2 hajmdagi 2 –gaz bo’lib (ularning bosim va teperaturalari bir xil), bir qancha vaqtdan so’ng teshik orqali gazlar aralashib, to’siqning ikkala tomonida bir jinsli gazlar aralashmasi hosil bo’ladi. Bunda n1Qn2 mol gazlar hamma hajmni (V1QV2) egalaydi. Diffuziyasidagi entropiya o’zgarishini hisoblash uchun har bir gazning izotermik kengayishidagi (V1 yoki V2 dan V1 QV2 hajmgacha) entropiya o’zgarishini xisoblash lozim.
Yuqoridagilarni nazarda tutib
S1n1R ln V1V2 G’V1 S2qn2 R ln V1 V2 G’V2
Ikkala gaz uchun (umuman sistema uchun)
Sum qS1QS2qR(n1 ln V1QV2G’V1Qn2ln V1QV2G’V2)
Gazlarning molyar qismlarini N1 va N2 bilan belgilansa
nnnV1V1V2
N2qn2G’n1Qn2qV2G’V1QV2
Bu ifodani yuqoridagi tenglamalarga qo’yib 1 mol gazlar aralashmasi uchun entropiya o’zgarishini topish mumkin.
Sq-R(N1 ln N1QN2 ln N2)
Yuqorida keltirilgan tenglama va ifodalardan quyidagi xulosalarni qilish mumkin. O’z – o’zidan boruvchi real, qaytmas jarayonlar entropiya ortishi bilan borar ekan (sistema isiganida, hajm ortganda, bosimi kamayganda gazlar diffuziyasida va x.k.).
Demak entropiya qiymati ortish bilan boradigan jarayonlar o’z –o’zidan boradi va sistema muvozanat holatiga yaqinlasha boradi. Entropiya qiymati shu shart – sharoit uchun maksimal qiymatga etganda, muvozanat qaror topadi. Binobarin, izolirlangan sistemada termodinamika muvozanat shartini quyidagicha yozish mumkin.
dS q O d2S
Shunday qilib, izolirlangan sistemalarda entropiya jarayonning borish - bormasligini, yo’nalishini va muvozanat shartlarini belgilovchi mezondir.
|
| |
Klayperon-Klauzius tenglamasi - Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 16/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1)Klayperon-Klauzius tenglamasi.
Biror toza moddani bir fazadan ikkinchisiga o’tishidagi qonuniyatlarini ko’ramiz. Bunga suyuqlanish, bug’lanish, qaynash, qattik holdan gaz holatga o’tishi va xokazolar misol bo’la oladi. Ikkala fazada moddaning kimyoviy potenstiali uchun ifodalarni yozsak
d(1) q-S(1)dTQV(1)dP, d(2) q-S(2)dTQV(2)dP,
Muvozanatda d(1) q d(2) bo’lishi kerak. Unda yuqoridagi tenglamalardan quyidagini hosil qilamiz SVqdPdT
Bu erda SqS(2)- S(1); Vq V(2)- V(1)
G’aytar izotermik o’tish jarayonlari uchun SqHf.u. G’T bo’ladi. Bu erda Hf.u. - faza o’tish issiqligi ; T- faza o’tish temperaturasi. Bu ifodani yuqoridagi tenglamaga qo’ysak
dpG’dTqHf.u. G’TV
Bu ifodani Klayperon- Klauzius tenglamasi deb ataladi.
K ondensirlangan (suyuq qattiq) sistemadagi o’tishlar uchun bu tenglamani qo’llaymiz.
Biror moddani suyuqlanish (erish) jarayon uchun quyidagi ko’rinishda dTG’dpqTVG’Her
Bu erda dTG’dp – bosim o’zgarishi bilan suyuqlanish temperaturasini o’zgarishi: T- suyuqlanish (erkin) temperaturasi, K; Ner. – erish issiqligi; V q V2- V1 - erish jarayonida xajmni o’zgarish.
Bug’lanish va sublimatlanish jarayonlari uchun Klayperon- Klauzius tenglamasi boshqacharoq ko’rinishda yozish mumkin.
Bug’ xajmi suyuqlik modda hajmidan ko’p farq qilgani, ya’ni Vbuq >>Vsuyuq ligidan Vq Vbuq -Vsuyuq
Tenglamadagi V Vbuq deb olinsa katta xato bo’lmaydi. 1 mol ideal gaz yoki bug’ uchun Vbuq qRTG’P
Bu ifodani yuqoridagi tenglamaga qo’ysak, tenglama quyidagi ko’rinishga keladi. Vbuq qRTG’P dlnPG’dTqHbuqG’RT2
Bu erda Hbuq- molyar buqlanish issiqligi. Uncha katta bo’lmagan temperaturalar oralig’ida Hbuqni o’zgarmas deb olib, yuqoridagi ifodani integrallasak quyidagini hosil qilamiz.
Lnpqc-(HbuqG’R) x 1 G’ T
Bu erda s-integrallash doimiysi.
Bu tenglamadan Lnp va 1G’T orasida to’g’ri chiziqli bog’lanish borligi ko’rinib turibdi. Shu chizmadan foydalanib (burchak tangensi yordamida) bug’lanish issiqligini aniqlash mumkin. (yoki sublimatlanish issiqligini)
Yuqoridagi tenglamani r1 dan r2 gacha va mos ravishda T1 dan T2 gacha integrallab buq const, deb qarab quyidagi ifodani hosil qilamiz lnP2G’P1qHbuqG’R T2 - T1G’T2T1
Bu tenglamadan foydalanib ikki temperaturadagi bug’ bosimlari malum bo’lsa, molyar bug’lanish issiqlikni topish mumkin.
|
| |
Mavzu: Xorijiy investitsiyalarni sug'urtalash muammolari Reja

|
Mavzu: Xorijiy investitsiyalarni sug'urtalash muammolari Reja
|
bet | 1/3 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 46 Kb. | | #263305 |
Bog'liq Xorijiy investitsiyalarni sug\'urtalash muammolari (2)
Mavzu: Xorijiy investitsiyalarni sug'urtalash muammolari
Reja:
0’zbekiston Respublikasida sug’urta bozorining rivojlanishi
Xorijiy investitsiyalarni sug’urtalash
0’zbekiston Respublikasida xalqaro kafolatlami qoTlash masalalari
Investitsiyalarning tavakkalchilik darajasi
1.O’zbekiston Respublikasida sug’urta bozorining rivojlanishi
Bugungi kunda 0’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A. Karimov tashabbuslari bilan moliyaviy bozorni yanada rivojlantirish, uning oshkoraligi va barqaror faoliyatini ta’minlash, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini tatbiq etish, xo’jalik yurituvchi sub’ektlar tomonidan investitsiyalar jalb etilishini faollashtirish borasida tegishli vazirlik va idoralar tomonidan jadal ishlar amalga oshirilmoqda. Bu esa o’z navbatida, aholi turmush tarzini yaxshilanishiga, ishsizlikni oldini olishga va eng asosiysi kambag’allikni yo’qotishga turtki boTadi. Oxirgi yillarda 0’zbekiston Respublikasi iqtisodiyotining barcha sohalarida shu jumladan, sug’urta sohasida ham chuqur islohotlar amalga oshirildi. 0’zbekiston Respublikasi “Sug’urta faoliyati to^gTisida^gi Qonuniga kiritilgan o’zgartirish va qo’shimchalar hamda, 0’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2007 yil 10 apreldagi 618-sonli “Sug’urta xizmatlari bozorini yanada isloh qilish va rivojlantirish chora-tadbirlari to^gTisida^gi va 2008 yil 21 maydagi 872-sonli “Sug’urta xizmatlari bozorini yanada isloh qilish va rivojlantirishga oid qo’shimcha chora-tadbirlar to^gTisida^gi Qarorlari, sug’urta, sug’urta faoliyati va sug’urta nazoratining qonunchilik va me’yoriy-huquqiy bazasini yanada takomillashtirishning yaqqol misoldir.
Bundan tashqari, mazkur Prezident qarori asosida, mol-mulk sug’urtasi va hayotni uzoq muddatli sug’urtalash bo’yicha aholi va korxonalaming toTagan sug’urta mukofotlari ularning daromad soligT bazasidan chiqarilishi belgilandi, bu bilan shaxsiy sug’urtani va awalo jamg’arib boriladigan sug’urta turlarini rivojlanishiga ulkan baza yaratib berildi. Hozirda 0’zbekistonda 29 ta sug’urta kompaniyasi faoliyat yuritib kelmoqda. Ushbu sug’urta kompaniyalaridan 4 tasi davlat ulushiga ega sug’urta kompaniyalari hisoblanadi, bular “0’zbekinvest” EIMSK, “0’zagrosug’urta” DASK, “Kafolat” DASK va “Madad” Sug’urta agentligidir. “0’zbekinvest hayot” sug’urta kompaniyasi hayot sug’urtasi sohasida faoliyat yuritadi va yana bitta qayta sug’urta faoliyatini amalga oshiruvchi “Transinshurans” sug’urta kompaniyasi mavjud. Qolgan 27 ta sug’urta kompaniyasi umumiy sug’urta sohasida faoliyat yuritmoqda.
|
| |
А д а б и ё т л а р - Mavzu: Metallarning ichki tuzilishi. Rеja

|
Mavzu: Metallarning ichki tuzilishi. Rеja
|
bet | 5/5 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 423,09 Kb. | | #118562 |
А д а б и ё т л а р
1. Илхом Носир. Материалшунослик. Тошкент., “Ўзбекистон ”, 2002.
2. Мирбобоев В.А. Конструкцион материаллар технологияси.
Тошкент. “Ўқитувчи” , 1991.
3. Гуляев А.П. Металловедение. М., “Металлургия”, 1991.
4. Турахонов А.С. Металлар технологияси. Тошкент, “Ўқитувчи”,
1979.
5. Дриц М.Е., Москалев М.А. Технология конструкционных
материалов и материаловедение. М., “Высшая школа”, 1990.
6. Кондратьев Е.Т. Технология конструкционных материалов и
материаловедение. М., “Колос”, 1983.
7. Носиров И. Материалшунослик. Тошкент, “Ўқитувчи”, 1994.
8. Каландаров Р. Конструкцион материаллар технологияси.
Тошкент, “Ўқитувчи”, 1989.
|
| |
Chiziqli nuqsоnlar - Mavzu: Metallarning ichki tuzilishi. Rеja

|
Mavzu: Metallarning ichki tuzilishi. Rеja
|
bet | 3/5 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 423,09 Kb. | | #118562 |
Chiziqli nuqsоnlar. O’lchamlari faqat ikki yonalishdagina kichik bo’ladigan nuqsоnlar chiziqli nuqsоnlar dеyiladi. Chiziqli nuqsоnlarning eng muhim turi dislоkatsiyalardir; vakansiyalarning va bоshqa nuqtaviy nuqsоnlarning zanjirlari ham chiziqli nuqsоnlar jumlasiga kiradi.
Sirt (tеkislik) nuqsоnlar. O’lchamlari faqat bir yo’nalishdagina kichik bo’lgan nuqsоnlar sirt nuqsоnlar dеyiladi. Sirt nuqsоnlar jumlasiga blоklar оrasidagi va dоnalar оrasidagi chеgaralar yoki qo’sh chеgaralar, qattiq fazalar оrasidagi chеgara sirtlar va bоshqalar kiradi. Bunday hоllarda nоmukammal sоha sirt bo’ladi.
Dislоkatsiyalar. Dislоkatsilar nazariyasi hоzirgi zamоn mеtallshunоsligining fizikaviy asоslaridan biridir. Bunazariyamеtallarningstrukturasidasоdir bo’ladiganengmuhimbir katоr prоtsеsslar mеhanizmisabablariniizоlabbеrishgaimkоniyattug’diradi.
Dislоkatsiyalar suyuklantirilgan mеtallarning kristallanish prоtsеssida, mеtallarning plastik dеfоrmatsiyalanishida, mеtallarga tеrmik va bоshqa tur ishlоvlar bеrishda hоsil bo’ladi. Mеtallning atоmlar siljigan (sirpangan) sоhasibilan atоmlar siljimagansоhasi оrasidagi chеgara dislоkatsiya dеb ataladi.
Dislоkatsiyalar, asоsan, chiziqli (chеkka) va burama (vintsimоn) dislоkatsiyalarga bo’linadi. Chiziqli dislоkatsiyalar. Siljish vеktоriga pеrpеndikulyar bo’lgan dislоkatsiya chiziqli dislоkatsiya dеyiladi. Masalan, birоr kristallga siljish vеktоri bo’ylab tashqi kuch ta’sir ettirilgan va bu kuch ta’sirida sirpanish tеkisligida atоmlar bir paramеtr siljigan bo’lsin. Siljish sirpanish tеkisligining bоshidan оhirigacha emas, balkiuning AVSDqismida sоdir bo’lib, tеkislikning qоlgan qismida sоdir bo’lmagan dеb faraz qilaylik siljish zоnasining siljish vеktоriga pеrpеndikulyar bo’lgan AD chеgarasi chiziqli dislоkatsiyadir.
Rasm. 4 Chiziqli dislоkatsiyalar.
Burama dislоkatsiyalar. Burama dislоkatsiyada atоmlarning siljish yunalishi siljish vеktоriga parallеl bo’ladi. Bir kristall оlib, uning оzrоk jоyini tеkislik bo’ylab kеsaylik, kеsilgan kismining birini ikkinchisiga nisbatan panjaraning bir paramеtriga tеng оraliqqa siljish vеktоriga parallеl tarzda siljigan (rasmga qarang).
Bunday qilinganda atоmlarning gоrizоntal tеkisliklari bir qadar egiladi va ulardan har birining
Rasm. 5 Burama dislоkatsiya hosil bo’lish sxemasi
Rasm. 6 Burama dislоkatsiyali kristallarning tuzilish sxemasi
chеti shu tеkislikka engyakin tеkislikning chеti bilan tutashadi. Natijada, kristallning shakli vint bo’yicha buralgan bitta sirpanish tеkisligidan hоsil bo’lgandеk ko’rinadi.
Hоsil bo’lgan bu dislоkatsiya burama dislоkatsiyadir. Burama dislоkatsiyali kristallning tuzilish sxеmasi rasmda tasvirlangan. AD chiziq burama dislоkatsiya o’qi dеyiladi. Bu o’q siljish vеktоriga parallеldir.
|
| |
Optik aloqa tizimlarining tasnifi

|
Optik aloqa tizimlarining tasnifi
|
bet | 4/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #242897 |
Optik aloqa tizimlarining tasnifi
Optik signallar tarqaladigan uzatish muhitiga bogiiq holda OAT ochiq optik aloqa tizimi va tolaii optik aloqa tizimlariga boiinadi. Axborotlar ochiq optik uzatish muhiti orqali uzatilsa, ochiq optik aloqa tizimi (OOAT), tolali optik uzatish muhiti orqali uzatilsa, tolali optik aloqa tizimi (TOAT) deyiladi. OOATda nurlanish manbalari elektromagnit toiqinlarni ochiq fazoga nurlantiradi. OOATining uzatuvchi muhiti o‘z navbatida uch turga boiinadi: atmosfera, kosmik va suvosti aloqa muhitlari. OATning asosiy yo‘nalishi TOAT hisoblanadi. TOATda elektromagnit nurlanishlarning tarqalish yoiini tashkil etish uchun maxsus optik yom giik uzatkich — optik tolalar qoilaniladi. Hozirgi vaqtda uzatish xarakteristikalari yuqori darajada boigan yom giik uzatkichlar, optik tolalar ishlab chiqilgan. Ammo axborotlarni ochiq fazo va atmosferada uzatishga asoslangan OOAT ham, radioaloqa uchun ajratilgan chastotalarni toidim vchi vosita sifatida qiziqishlarni namoyon etadi. Optik aloqa tarmog‘i bu tugunlar orasi optik uzatish muhiti orqali bogiangan aloqa tarm ogidir. Tugunlar orasi tolali optik uzatish muhiti orqali bogiansa, tolali optik aloqa tarm ogi, ochiq optik uzatish muhiti orqali bogiansa, ochiq optik aloqa tarm ogi deb ataladi. Qoilaniladigan modulyatsiya turiga ko‘ra analog va raqamli OAT ga bo‘linadi. Analog OAT da modulyatsiyaning analog usullari: amplituda, chastota va faza modulyatsiyasi turlari qoilaniladi. Optik nurlanish manbalarining yuqori nochiziqliligi va analog uzatish uchun talab etiladigan shovqin bardoshlilikni ta'minlash texnik murakkabligi sababli analog OAT dan foydalanish chegaralangan. Shunga qaramay bir qator sohalar (optik kabelli televideniye, telemetriya, operativ va xizmat aloqa tizimlari)da qo‘llaniladi. Raqamli OATda modulyatsiyalashning diskret usullaridan foydalaniladi. Bunda signal tashuvchining biron-bir parametri diskret o ‘zgaradi, ya’ni boshlang‘ich parametrning qiymatlar sohasi kvantlash sathlariga bo‘linadi, har bir kvantlash sathiga mos ravishda aniq diskret signal qo'yiladi. Hozirgi kunda raqamli OATdan keng foydalanilmoqda. Chunki raqamli OAT analog OATga qaraganda quyidagi afzalliklarga ega: shovqin bardoshliligi yuqori, signalni uzatish sifati liniya trakti uzunligiga kam bog'liq, texnik iqtisodiy ko'rsatkichlari yuqori va boshqalar. Vazifasi va signallarning uzatish masofasiga ko‘ra, OAT magistral, mintaqaviy, mahalliy-shahar va qishloq aloqa tizimlariga bo'linadi. Magistral OAT signallarni 1000 km ga, mintaqaviy OAT signallarni 600 km ga uzatish, shahar OAT shahar telefon tarmog'ining bog‘lovchi liniyalarini zichlashtirish uchun xizmat qiladi.
|
| |
MA’RUZA №27 - Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 65/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1)MA’RUZA №27.
SIRT-AKTIV MODDALAR.
SIRT-AKTIV MODDALARNING UMUMIY XARAKTERISTIKASI.
REJA:
Kation, anion va noionogen sirt aktiv moddalar.
Sirt-aktiv moddalarning mitsellyar eritmalari.
Mitsella hosil qilishning kritik kontsentratsiyasi.
Solyubilizatsiya.
Sirt-aktiv moddalar deb biz sirt taranglikni kamaytiruvchi moddalarga aytamiz.
Biz oldin ko’rganimizdek Gibbs taklif qilgan tenglamada:
dagi « »ni akademik Rebinder “sirt-aktivlik” deb atagan edi. Bu tenglamadagi G-moddaning sirtdagi kontsentratsiyasi uning xajmiy kontsentratsiyasidan qancha ortiq ekanligini ko’rsatadi va u “ortiqcha miqdor” yoki “Gibbs adsorbatsiyasi” deyiladi. S - moddaning xajmiy kontsentratsiyasi.
Sir-aktivlik ni biz grafik yo’li bilan aniqlashimiz mumkin. Buning uchun grafik chizib abstsissalar o’qiga kontsentratsiya “S” ni, ordinatalar o’qiga sirt taranglik “ “ning qiymatlarini qo’yib - S diagrammasi tuziladi. - S chizig’iga izotermaning boshlanishidan urunma o’tkazilib uni ordinata chizig’i bilan kesishguncha davom ettiriladi. Kesishgan joydagi urunma bilan ordinatalar chizig’ining orasidagi burchakning tangensi olinadi.
C
rasm. Sirt-aktiv moddaning xajmiy kontsentratsiyasi bilan uning sirt tarangligi orasidagi bog’lanish.
Bu erda g - sirt aktivlik. Manfiy ddS bo’lgan moddalar uchun G-musbat qiymatga ega bo’ladi. Agar ddS musbat bo’lsa, modda sirt-noaktiv hisoblanadi.
Umumiy ta’rifga binoan sirt-aktiv moddalar molekulalari difil ravishda tuzilgan bo’lishi shart, ya’ni moddaning bir qismi suvga nisbatan katta moyillik ko’rsatadigan gruppadan iborat bo’lishi kerak, bu qismini gidrofil gruppa deb ataladi, ikkinchi qismi (bo’lagi) uglevodorod radikallaridan tashkil topgan bo’lib, gidrofob gruppa deb ataladi. Bunday difil ravishda tuzilgan moddalar juda katta sirt-aktivlikka ega bo’ladi.
Spirt, fenol, karbon kislota, organik aminlar, sulfat kislotalar va ularning tuzlari va ko’pgina boshqa organik birikmalar mana shunday difil molekulalardan tuzilgan va sirt-aktiv moddalar qatoriga kiradi.
U larning tarkibidagi -OH, -NH2, -NH, -COOH, -SO3H va hokazolar qutbli (polyarnaya) gruppalarni tashkil etadi. Sirt-aktiv moddalar asimmetrik tuzilishiga ega. Ular suv-havo, suv - uglevodorod (suv - yog’), suv - qattiq jism kabi sirtlarga yaxshi adsorblanadi. Sirt-aktiv moddani “O-----” shaklida, “O ” (yoki ) shaklida belgilash mumkin. Bunda doira qismi qutbli gruppalarni to’g’ri chiziq qismi esa uglevodorod radikallarini bildiradi. Suv molekulalari orasidagi kogeziya kuchlari bu moddalarning suvdagi eritmalardan ularning uglevodorod gruppalarini ikki faza orasidagi chegara sirtga yo’naltiradi. Molekulaning gidrofil qismi suvda, gidrofob qismi qutbsiz fazada bo’lganda izobar potentsial minimal qiymatga ega bo’ladi.
Suv
rasm. Sirt-aktiv modda molekulasining sirtda joylashishi.
|
| |
Scorm kursi qanday ko'rinishga ega?

|
Scorm kursi qanday ko'rinishga ega?
|
bet | 1/10 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #233790 |
Bog'liq SCORM kursi qanday ko SCORM kursi qanday ko'rinishga ega?
LMS administratori uchun odatiy SCORM-mos keladigan kurs ZIP arxiviga o'xshaydi. Ushbu arxivda kursingizda bo'ladigan barcha matn, rasmlar, videolar va boshqa aktivlar mavjud. Biroq, SCORM faylini odatiy arxivlangan aktivlar to'plamidan farq qiladigan narsa bu fayllarning qat'iy ierarxiyasi va ularning o'zaro ta'sirini boshqaradigan koddir. Va bu o'yinni o'zgartiradi.
SCORM kursining tuzilishi
Elektron kurs va LMS o'rtasidagi o'zaro ta'sir mexanizmi sifatida SCORM sizga o'quv birliklari o'rtasida harakatlanish qoidalarini o'rnatish imkonini beradi. Misol uchun, siz o'quvchilarni avval matn mazmunini o'rganishlarini va shundan keyingina ularga video ma'ruza ko'rishlariga ruxsat berishingiz mumkin. Shuningdek, u o'quvchilarning yutuqlarini saqlaydi va natijalarini kuzatib boradi.
Bizning baxtimizga, faqat texnologiyani yaxshi biladigan mutaxassislar SCORM fayllarini yaratishi mumkin bo'lgan vaqtlar o'tmishda. Endi deyarli har bir kishi buni o'rganishni boshqarish tizimiga yuklashga tayyor bo'lgan paketni avtomatik ravishda yaratadigan maxsus muharrir yordamida amalga oshirishi mumkin.
“SCORM muvofiqligi” nima?
SCORM muvofiqligi texnik muvofiqlikni anglatadi. Bu shuni anglatadiki, dasturiy ta'minot elektron ta'lim kontentining ushbu formatini qo'llab-quvvatlaydi, shuning uchun siz u bilan SCORM kurslarini ochishingiz, tahrirlashingiz yoki baham ko'rishingiz mumkin. Asosan, siz SCORM kursini yaratish uchun SCORM eLearning mualliflik vositalari yoki konvertorlaridan foydalanasiz. Uni o'quvchilarga etkazishga kelsak, sizga SCORM-ga mos keladigan ta'limni boshqarish tizimi kerak. Lekin SCORM-mos platforma nima? Bu haqda quyida batafsilroq to‘xtalib o‘tamiz.
|
| |
СамҚХИ “Ҳайвонлар анатомияси

146
Самарқанд қишлоқ хўжалик институти Ветеринария, зоотехния ва
қоракўлчилик факультети илмий кенгаши
№ 9-мажлиси баёнидан
К Ў Ч И Р М А
28.04.2014 й
Самарқанд ш
Қатнашдилар: кенгашнинг 23 нафар
аъзосидан 22 киши
КУН ТАРТИБИ:
6.5. Профессор
Б.С.Салимов,
доцент
А.С.Даминовлар
томонидан
“Зоология” фанидан тайёрланган ўқув қўлланмани муҳокамаси ва чоп этишга
тавсия этиш.
Илмий котиб Р.М.Тоштемиров мажлис қатнашчиларини “Ҳайвонлар
касалликлари ва паразитология” кафедраси профессори Б.С.Салимов, доцент
А.С.Даминовлар томонидан “Зоология” фанидан тайёрланган ўқув қўлланма
билан, таништириб ушбу ўқув қўлланма учун ташқи ва ички тақризлар,
эксперт хулосаси, факультет услубий кенгаши йиғилиши баённомалари
билан йиғилиш аъзоларини таништирди.
Профессор Қ.Н.Норбоев, ҳамда доцент Х.К.Бозоровлар сўзга чиқиб
ўқув қўлланма тўғрисида ижобий фикр билдиришди ва чоп этишга тавсия
қилиш таклифларини билдиришди.
Мажлис қатнашчилари ушбу таклифларни бир овоздан қўллаб
қувватлашди.
ҚАРОР ҚИЛИНДИ:
1.
Профессор Б.С.Салимов ҳамда доцент А.С.Даминовлар томонидан
тайёрланган “Зоология” фанидан ўқув қўлланма чоп этишга тавсия
этилсин.
2.
Ушбу қарорни тасдиқлаш учун институт Марказий услубий ҳамда
Илмий кенгашидан сўралсин.
Мажлис раиси:
Н.О.Фармонов
Котиб:
Самарқанд давлати университети

144
Самарқанд қишлоқ хўжалик институти профессори Б.С.Салимов
ҳамда доцент А.С.Даминовларнинг “Зоология” фани бўйича
ёзган ўқув қўлланмасига
ТАҚРИЗ
Ўқув қўлланма “Узлуксиз таълим тизими учун ўқув адабиётларнинг
янги авлодини яратиш концепцияси”, “Кадрлар тайёрлаш миллий дастури”,
“Таълим тўғрисидаги қонун” талабларини амалга ошириш, давлат таълим
стандартида белгиланган асосий ўқув материалларини қамраб олган ҳолда,
талабалар томонидан фанга оид билимларни мустақил ўзлаштириб олишга,
уларга кўникма ва малакаларни шакллантиришга, ҳамда уларнинг ижодий
қобилиятларини ривожлантиришга, ўқув материалларини мустақил излаш,
топиш ва амалий фаолиятда қўллашга қаратилган.
Ўқув қўлланма кириш, асосий ўқув материали, қўшимча матн, ҳар бир
мавзу охирида назорат ва тест саволлари берилган, хулоса ва бошқа
фойдаланилган ўқув адабиётлари рўйхати билан тугалланади.
Ушбу ўқув қўлланма ҳайвонот дунёсига мансуб энг муҳим
умуртқасизларни 10 та типини ўз ичига олган бўлиб, 24 та амалий машғулот
тарзида берилган. Ҳар бир амалий машғулот мавзуси, ушбу машғулот
давомида фойдаланиладиган жиҳозлар, ускуналар ва материаллар рўйхати
берилган бўлиб, талаба машғулот давомида эгаллаши лозим бўлган билим ва
кўникмалар бўйича топшириқлар бериб борилган.
Ўқув
қўлланма
“Зоология”
фанидан
амалий-лаборатория
машғулотларини ташкил қилиш ва олиб бориш учун мўлжалланган.
Ушбу
ўқув
қўлланмани
қишлоқ
хўжалик
олийгоҳларининг
ветеринария, зоотехния ва қоракўлчилик, ҳамда ушбу йўналишларнинг касб
таълими ветеринария, касб таълими зоотехния талабалари учун зарур деб
ҳисоблайман.
Қўлёзмани ўқув қўлланма сифатида нашрга тавсия қиламан.
A s daminov, B. S. Salimov - bet 99

148
Самарқанд қишлоқ хўжалик институти Ветеринария, зоотехния ва
қоракўлчилик факультети “Ҳайвонлар касалликлари ва
паразитология” кафедраси ____ -сон йиғилиш баёнидан
К Ў Ч И Р М А
Қатнашдилар: кафедранинг 21 нафар
аъзосидан 18 киши
КУН ТАРТИБИ:
4.2 Ҳар хил масала
Кафедра мудири, ветеринария фанлари номзоди, доцент Б.Бакиров
кафедра аъзолари бугун сизларнинг эътиборингизга кафедрамиз профессори
Б.С.Салимов ҳамда доцент А.С.Даминовлар томонидан “Зоология” фанидан
ёзилган ўқув қўлланма тақдим этилган.
Ўқув қўлланма учун ташқи ва ички тақризлар олинган, нашр бўйича
эксперт хулосаси мавжуд. Ушбу ўқув қўлланмани чоп этишга тавсия этиш
бўйича сизларни фикрларингиз. Кимда қандай фикр бор.
1. Доцент Б.Бакиров Ҳурматли устозлар, кафедра аъзолари ҳаммамизга
яхши маълумки дарснинг сифати кўп жиҳатидан уни ўқув –услубий
таъминотига боғлиқ. Ҳозирги кунда дарс жараёнига қўйилаётган талаб ҳам
шундай. Муаллифлар Б.С.Салимов, А.С.Даминовлар жуда кўп йиллардан
буён зоология фанидан талабаларга маъруза ва амалий-лабаратория
машғулотларини ўтаб келмоқда. Ўқув қўлланма ДТС томонидан қўйилган
талабга жавоб беради. Ушбу қўлёзмани ўқув қўлланма сифатида нашрга
тавсия этиш мумкин.
Юқоридаги фикрни қўллаб қувватлаб профессор Қ.Н.Норбоев, доцент
Х.К.Бозоровлар ўз фикрларини билдирдирлар.
Ушбу фикрлар овозга қўйилди. Кафедра аъзолари томонидан 100 %
қўллаб қувватланди.
МАЖЛИС ҚАРОРИ:
1. Профессор Б.С.Салимов ҳамда доцент А.С.Даминовлар томонидан
тайёрланган “Зоология” фанидан ёзилган ўқув қўлланма чоп этиш
учун тавсия этилсин.
Мажлис раиси, доцент:
ТАҚРИЗ - A s daminov, B. S. Salimov

|
A s daminov, B. S. SalimovBog'liq zoologiyaТАҚРИЗ
Ўқув адабиётларини янги авлодини шакллантириш, талабаларни ҳозирги
замон талабларига жавоб берадиган замонавий дарслик, ўқув қўлланмалари билан
таъминлаш шу куннинг долзарб вазифаларидан бири бўлиб ҳисобланади.
Муаллифлар Б.С.Салимов, А.С.Даминов ўзларининг кўп йиллик педагогик
ва илмий-амалий тажрибалари асосида, рус ва ўзбек тилларида мавжуд бўлган
кўплаб адабиётларни чуқур ўрганиш, зоологияни олий ўқув юртларини биринчи
курсида ўрганилиши борасидаги тажрибалари асосида ўқув қўлланмага яратишга
уринганликлари қўлёзмадан кўриниб турибди.
Ўқув қўлланма “Зоология” фанидан амалий-лаборатория машғулотларини
ташкил қилиш ва олиб бориш учун мулжалланган.
Б.С.Салимов ва А.С.Даминовларнинг “Зоология” фанидан ёзган ўқув
қўлланмаси қишлоқ хўжалик олий ўқув юртларида зоология фанини ўқитиш
дастурига мувофиқ равишда ёзилган.
Қўлланмада энг содда ҳайвонлар, тубан кўп ҳўжайралилар, ясси ёки
паренхимали чувалчанглар, бирламчи тана бўшлиқли ёки юмалоқ чувалчанглар,
иккиламчи тана бўшлиқли ёки халқали чувалчанглар, юмшоқ танлилар ёки
моллюскалар, бўғимоёқлилар хордалилар типларига хос ҳайвонлар тўғрисида
маълумотлар келтирилган.
Муаллифларнинг ветеринария йўналиши талабалари учун зоология ҳамда
ветеринария паразитологияси фанларидан дарс беришлари алоҳида аҳамиятга эга.
Шу сабабли қўлланма паразитология фани учун асосий фундамент бўлиб
ҳисобланади.
Ўқув қўлланма содда, тушунарли, шунинг билан бирга махсус илмий тилда
ёзилган. Иллюстрация учун берилган расм ва схемалар дидактик мақсадларга
хизмат қилиб, ўқувчини ўрганилиши лозим бўлган материални тушунишини
енгиллаштиради. Қўлёзмада мавжуд бўлган айрим стилистик ва орфографик
ҳатоларни осонлик билан тузатиш мумкин. Зоологиява умумий биологияга хос
атамаларни халқаро номенклатурадаги атамалар билан тўлиқ мутаносиб ҳолга
келтириш ҳам мақсадга мувофиқ бўлади.
Хулоса
қилиб
айтганда
профессор
Б.С.Салимов
ва
доцент
А.С.Даминовларнинг “Зоология” фанидан амалий-лаборатория машғулотларини
олиб бориш учун мўлжалланган ўқув қўлланмаси ветеринария, чорвачилик ва
педагог ветеринар, педагог зоотехник мутахассислари тайёрлашга қўйилган
замонавий талабларга жавоб беради у фаннинг бугунги тараққиёти даражасида
яратилган ўқув дастурига мос келади.
Қўлёзмани ўқув қўлланма сифатида нашрга тавсия қилишни лозим деб
биламан.
|
| |
A s daminov, B. S. Salimov - bet 92

141
S) Yerlarning o’zlashtirilishi
D) O’rmonlarning kesilishi
36.
Sut emizuvchilar terisi qanday qavatlardan tashkil topgan?
A)
Epidermis, derma
S) Epidermis, derma, gipoderma
V) Gipoderma, derma
D) Epidermis, gipoderma, derma
37.
Sut emizuvchilar bosh miyasi qanday qismlardan iborat?
A)
Orqa miya, oldingi, o’rta, oraliq
V) Uzunchoq, miya ko’prigi, o’rta, oraliq, miyacha, oldingi miya
S) Oldingi, oraliq, o’rta, miyacha
D) O’rta, oraliq, oldingi, miya ko’prigi
38.
Kavsh qaytaruvchi hayvonlar oshqozon kameralarini tartib bilan
nomlang.
A)
Katta qorin, tur qorin, qat qorin, shirdon
V) Katta qorin, qat qorin, shirdon
S) Shirdon, tur qorin, qat qorin, oshqozon
D)
Tur qorin, qat qorin, shirdon
39.
Hayvonot dunyosini xilma-xilligini o’rganuvchi zoologiyani qismi?
A) Morfologiya
S)
Sistematika
V) Etiologiya
D)
Zoogeografiya
40.
biogenetik qonun nima maqsadda qo’llaniladi?
A) Hayvon turlarini o’rganish uchun
V) Hayvonlarni kelib chiqishini o’rganish uchun
S) Hayvonlarni taraqqiyotini o’rganish uchun
D) Hayvonlarni geografik tarqalishini o’rganish uchun
СамҚХИ, нашр бўйича - A s daminov, B. S. Salimov

145
Самарқанд қишлоқ хўжалик институти ветеринария, зоотехния ва
қоракўлчилик факултети профессори Б.С.Салимов, доцент
А.С.Даминовларнинг “Зоология” фанидан
ёзилган ўқув қўлланмасига
ТАҚРИЗ
Зоология ҳайвонлар тўғрисидаги фан бўлиб, ҳайвонларнинг келиб
чиқиши, ташқи ва ички тузилиши, систематикаси, экологияси ҳамда тарихий
тараққиёти қонуниятларини ўрганади. Барча ўрганиладиган материаллар
шакл ва
функция бирлиги, корреляция, адаптация, биогенетик қонунлар
асосида ўрганилади. Ўқув қўлланма қишлоқ хўжалик олий ўқув юртларида
зоология фанини ўқитиш дастурига мувофиқ равишда ёзилган. Қўлланмада
ҳайвонлар систематикаси, морфологияси ва экологиясига алоҳида эътибор
қаратилган бўлиб, ҳайвонларнинг табиатда тутган ўрни, кўпайиши,
ривожланиши, ҳаёт кечириш тарзи, айрим паразит ҳайвонларнинг
биологияси чуқур ўрганилган.
Қўлланма кириш, содда ҳайвонлар, кўп хужайрали тубдан ҳамда кўп
хужайрали юксак тузилишга эга бўлган ясси чувалчанглар,
бирламчи ва
иккиламчи тана бўшлиқлилар, моллюскалар, бўғимоёқлилар, хордалилар
типлари уларнинг систематикаси ўқувчига тушунарли тилда, содда,
равон
тарзда, илмий услубда баён этилган.
Муаллифлар томонидан ёзилган ўқув қўлланмада фан ва таълим
узвийлигини кетма-кетлигига риоя қилинган ҳолда зоология фанини чуқур
ўрганиш келажакда юқори курсларда ўтиладиган паразитология фанини
ўрганишда асосий базис сифатида хизмат қилишига
катта эътибор
қаратилган. Шунинг билан бир қаторда қўлланмада айрим стилистик ва
орфографик хатолар ҳамда халқаро номенклатурадаги атамаларни тўлиқ
мутаносиб ҳолга келтириш мақсадга мувофиқ бўлади.
Хулоса қилиб айтиш мумкинки, профессор Б.С.Салимов ва
доцент
А.С.Даминовларнинг
“Зоология”
фанидан
амалий-лаборатория
машғулотлари учун тайёрланган ўқув қўлланмаси ветеринария, зоотехния ва
қоракўлчилик факултети ҳамда касб таълими ветеринария, зоотехния бўлими
талабалари учун мўлжалланган бўлиб, у фаннинг бугунги ўқув режасига мос
тарзда ёзилган.
Қўлёзмани ўқув қўлланма сифатида тавсия қиламан.
Р.М.Тоштемиров - A s daminov, B. S. Salimov

147
К Ў Ч И Р М А
Қатнашдилар: услубий кенгаш раиси, профессор
Қ.Н.Норбоев, Аъзолар 4 киши
КУН ТАРТИБИ:
3. Ҳар хил масала
Эшитилди:
Қ.Н.Норбоев Ҳурматли услубий
кенгаш аъзолари бугунги
кенгаш йиғилишига профессор Б.С.Салимов, доцент А.С.Даминовлар
томонидан “Зоология” фанидан ёзилган ўқув қўлланма тақдим этилган.Ушбу
ўқув қўлланмани чоп этишга тавсия қилиш бўйича фикрларингизни эшитсак.
Мен ўқув қўлланмани қўлёзмаси билан танишиб чиқдим. Қўлёзма ўқув
дастурига мос ҳолда тузилган. Ташқи ва ички тақризлар, эксперт хулосалари
мавжуд. Сизларда муаллифлар томонидан тайёрланган ушбу қўлланмани чоп
этиш бўйича қандай фикрлар бор.
Сўзга чиқдилар
: доцент Кулиев Б.А.зоология фанидан ўқув қўлланма,
дастур асосида, тушунарли, равон, илмий услубда ёзилган,
мавзуга оид
рангли расмлар билан иллюстрация қилинган. Қўланма
ветеринария,
зоотехния, қоракўлчилик факультети ҳамда
касб таълими ветеринария,
зоотехния йўналиши талабалари учун мўлжалланган.
Мен ушбу қўлланмани ҳозирги вақтда
амалий-лабаратория
машғулотларига қўйиладиган талаблар асосида ёзилган бўлиб, ушбу
қўлланмани чоп этишга тавсия қиламан. Ушбу фикрни услубий кенгашнинг
бошқа аъзолари ҳам қўллаб қувватлашди.
Раис:
битта таклиф тушди: Овозга қўяман.
Юқорида номлари қайд этилган
муаллифлар томонидан
“Зоология” фанидан тайёрланган ўқув қўлланмани чоп этишга тавсия қилиш
мумкинлиги ҳақида фикр билдирилди. Ушбу фикр овозга қўйилади. Услубий
кенгаш аъзолари томонидан 100 фоиз қўллаб қувватланди.
ҚАРОР ҚИЛИНДИ
:
1.
“Ҳайвонлар касалликлари ва паразитология”
кафедраси профессори
Б.С.Салимов, доцент А.С.Даминовлар томонидан тайёрланган ўқув
қўланма чоп этишга тавсия этилсин. Ушбу фикрни қўллаб қувватлаш
институт марказий услубий кенгашидан сўралсин.
Мажлис раиси:
Қ.Н.Норбоев
Котиб:
Б.А.Кулиев
Mavzu: Sulfidlarni bakterial tanlab eritish

Mavzu: Sulfidlarni bakterial tanlab eritish
Mavzu: Sulfidlarni bakterial tanlab eritish Reja
«Sao - Bento» (Braziliya) fabrikasida qayta ishlanadigan oltin margumushli boyitmalar tarkibidagi yuqori miqdorli (19%) pirrotin bilan farqlanadi. Shuning uchun boyitmalar (150 t/sut) xajmi 580 m3 bo‗lgan bioreaktorga bakterial tanlab eritish uchun yo‗naltiriladi.
Bu erda 4 soat davomida sulfidlarning 30% oksidlanadi, eng avvalo pirrotin. Quyiltirilgandan so‗ng bakterialtanlab eritilgandan so‗ng qolgan kek avtoklav jarayoniga yuboriladi, bu erda oltinning yuzasi to‗liq ochiladi. Oltinni sianlash yo‗li bilan ajratib olish 92 % ni tashkil qiladi. BV jarayonini oltin margumushli boyitmalarni qayta ishlash texnologiyasiga kiritish oksidlanish sikli umumiy unumdorligini 25%ga oshirishga imkon berdi.
Barcha tirik organizmlar yig`indisi planetamizning biomassasini tashkil etadi. Biosfera biomassasining ko`paytirishida o`simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlarning roli katta.
V.I.Vernadskiy fikricha, mikroorganizmlar tog` jinslarining o`zgarishida mikroorganizmlar kuchli agentlardan biridir. Chunki ular juda tez ko`payishi, ko`p miqdordagi moddalarni o`zgartirib, hayoti uchun zarur bo`lgan energiyadan foydalanishi bilan ajralib turadi. Masalan, temir bakteriyalari 1 g tanani ko`rish uchun 464 g FeCO3 ni, ammonifaqatorlar 20 g NH3, nitrifikatorlar 72 g HNO2 ni oksidlashi lozim. Turushlar bir necha yuz tonnalab mahsulotlarni o`zgartirib, spirtga aylantiradi.
CO2 dan tashqari, oksalat, sirka, sut, limon va boshqa organik kislotalar hosil qiladi, bu kislotalar o`z navbatida СaСO3 ni tez yemiradi.Tog` jinslarining yemirilishida saprofitlardan tashqari, avtotroflardan nitrifikatorlar, oltingugurt bakteriyalari va boshqalar ham qatnashadi. Avtotroflar saprofitlarga qaraganda ohaktoshlarni 8 marta tez yemiradi. Oltingugurt bakteriyalari hosil qilgan N2SO4 ham tog` jinslarini yemiradi.
Sulfid rudalaridan pirit (FeS2), alkopirit (CuFeS2), molibdenit (MoS2) va boshqalar hosil bo`lishida Thiobacillus ferrooxydans, Th. thiooxydans ishtirok etadi. Yerdagi ohaktoshlarning 90% mikroorganizmlar tomonidan hosil bo`lgan. Bunda ayniqsa bakteriyalar, aktinomitsetlar va zamburug`larning ahamiyati katta.
Mikroorganizmlarniig ohaktosh hosil qilishi uchun, Muhitda ularning tuzlari bo`lishi kerak, dengiz suvida esa kaltsii tuzlari doim yetarli miqdorda bo`ladi.
|
Mavzu bo’yicha nazorat savollari - Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 22/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1)Mavzu bo’yicha nazorat savollari
1.Fizik kimyoviy taxlil usullari hakida nimalarni bilasiz.
2.N.S. Kurnakovning uzluksizlik va mos kelishlik tamoyillarini izohlang.
3.Sovush egrilari qanday vujudga keladi?
Ular asosida qanday kilib holat diagrammalarini chizish mumkin.
4.Evtektikali sistema holat diagrammasini izohlang.
Evtektika nuqtasiga mos keladigan aralashma qanday xususiyatlarga ega.
5.Biror bir tarkibli suyuqlanmani kristallanish yulini chizmada izohlang.
6.Likvidus va solidus chiziqlarini chizmada ko’rsatib, izohlang.
7.Kongruent suyuqlanadigan sistema holat diagrammasini keltiring va izohlang.
8.Inkongruent suyuqlanadigan sistema holat diagramasini izohlang.
9.Termik analiz usuli asosida nimalar etadi?
10.Ikki komponentli qattiq sistemalarga fazalar qoidasini tadbiqibini izohlang.
11.Uch komponentli sistemalarni grafik usulida qanday qilib tasvirlash mumkin?
12.Teng tomonli uchburchakda 3 komponentli sistemani tasvirlashning Gibbs usulini moxiyatini tushuntiring.
13.Tarkibni aniqlash Rozebum usuli nimalarga asoslangan?
14.Chekli eriydigan ikki komponentli sistemaga uchinchi konmonent qo’shilganda eruvchanlikni o’zgarishini diagrammada izohlang.
15.Kritik nuqtani topish uchun Tarasenkov qoidasini qo’llash mumkinligini ko’rsating (diagrammada).
16.Xarorat ortishi bilan komponentlarning o’zaro eruvchanligi o’zgarishini fazaviy diagrammada izohlang.
17.Uch komponentli suyuq sistemalarda ikki qo’sh komponentlari chekli eriydigan bo’lgan sistema izotermik proekstiyasini izohlang.
18.Chekli eriydigan uch qo’sh komponentli sistema izotermik proekstiyasini keltiring va izohlang.
19.Diagrammadagi kritik nuqtalar nimalarni ifodalaydi?
20.Birlashtiruvchi chiziqlar qoidasini keltiring va izohlang.
Adabiyotlar:
1.X.R. Rustamov “Fizik kimyo”, T. , “O’zbekiston”, 2000., 243-250 betlar.
2.A.G. Stromberg, D.P. Semchenko “Fizicheskaya ximiya”, M., “Visshaya shkola”, 1988., 164-172 betlar.
3.Fizik kimyo fanidan amaliy mashqulotlar B.N. Afanasev va boshqalar. Tarjimonlar X.I. Akbarov, R.S.Tillaev - 4-ruscha nashr tarjimasi, T., O’zbekiston, 1999., 111-116 betlar.
|
| |
Kimyoviy reakstiyalarning izoxora va izobara tenglamalari

|
Kimyoviy reakstiyalarning izoxora va izobara tenglamalari
|
bet | 13/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1)Kimyoviy reakstiyalarning izoxora va izobara tenglamalari.
Yuqorida aytilgandek, muvozanat konstantasi qiymati teperaturaga bog’lik, temperatura o’zgarsa u ham o’zgaradi. Bu bog’liqliklarni izxora-izobara tenglamalarida qurish mumkin.
Buning uchun izoterma tenglamasini temperatura bo’yicha differenstiallasak;
ni xosil qilamiz.
Gibbs-Gelmgolst tenglamasini eslab
GqHQT(GG’T)
uni yuqoridagi tenglamaga qo’yamiz.
(a) dlnKpG’dTqHRT2 ni xosil qilamiz.
Xuddi shuningdek izoxorik-izotermik jarayon uchun
(b) dlnKsG’dTqURT2 ni xosil qilish mumkin.
Birinchi (a) tenglamani reakstiyaning izobara, (b) tenglamani izxora tenglamalari deb ataladi. Bu tenlamalardan foydalanib ideal gazlardagi reakstiyalar uchun har xil temperaturalarda muvozanat konstantasini topish mumkin.
Agar reakstiya real gazlar aralashmasidan borayotgan bo’lsa izobara tenglamasidagi bosimni uchuvchanlik bilan almashtirish kerak dlnKf G’dTqHG’RT2
Agarda reakstiya noideal eritmada borayotgan bo’lsa
dlnKaG’dTqUG’RT2 ni qo’llash lozim.
Muvozanat siljishi.
Yuqorida keltirilgan izoxora, izobara tenglamalari muvozanat konstantasini temperaturaga qarab o’zgarishini baxolashga imkon beradi.
Agar bo’lsa dlnKrd Demak, temperatura ortishi bilan endotermik reakstiyaning muvozanat konstantasi ortadi va muvozanat o’ngga siljiydi.
Agarda bo’lsa dlnKrd bo’ladi va muvozanat chapga, dastlabki moddalar hosil bo’lishi tomonga siljiydi.
Agarda q bo’lsa muvozanat konstantasi qiymati temperaturaga bog’lik bo’lmaydi.
Bu xulosalarni Le Shatale pristipidan ham keltirib chiqarish mumkin edi: Muvozanatda turgan sistemaga biror ta’sir bo’lsa, sistemadagi muvozanat shu ta’sirni kamaytirish tomonga siljiydi.
Bunga har xil misollar keltirish mumkin. Chunonchi, bosim ortishi, moddalarni muvozanatdagi sistemaga qo’shilishi va x.k.
Biror temperaturadagi muvozanat konstanta qiymatini topish uchun izobara yoki izoxora tenglamasini integrallash kerak.
|
| |
Ko‘p hujayralilarning kelib chiqishi

22
4 - M A SH G‘ U L O T
Mavzu: Tip. Bulutlar – Spongia
Kerakli jihozlar:
Fiksatsiya
qilingan badyaga buluti, tarqatma materiallar,
mikroskop, qo‘l lupasi, buyum oynasi, pinset, skalpel, shisha
tayoqcha, Petri idishi,
to‘g‘rilagich igna
Darsning maqsadi:
Badyaga buluti misolida ko‘p xujayrali
hayvonlarning eng sodda tuzilishga ega bo‘lgan vakillarining
muhim belgilarini
o‘rganish.Badyagani umumiy ko‘rinishi bilan tanishish.
Geterogen muvozanatning umumiy sharti

|
Geterogen muvozanatning umumiy sharti
|
bet | 15/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1)Geterogen muvozanatning umumiy sharti
Har qanday sistemada muvozanatning umumiy shartini komponentlarning kimyoviy potenstiallar yordamida ifodalasak quyidagicha bo’ladi:
idniq0
Faraz qilaylik, muvozanat holatidagi sistemada va fazalar mavjud bo’lsin va i-komponent fazadan fazaga o’tsin. Boshqa komponentlar miqdorlari o’zgarmas bo’lsin. Bunda
i()dni( ) Qi( )dni( )q0
bo’ladi. dni( ) q-dn (chunki) dn mol i – komponent fazadan fazaga o’tayapti) va dni( )dn. Demak, -i()dnQi( )dnq0 bo’ladi. Bundan i() qi() bo’ladi. Umuman i – komponent uchun quyidagicha yozish mumkin. i()qi()
Bu geterogen muvozanatning umumiy shartidir.
Bu shartni kengroq (ko’p fazali komponentli sistemaga tadbiq kilcak) olsak, fazalararo muvozanat sharti-hamma fazalardagi har qaysi komponentning kimyoviy potenstiallarini tengligidir.
Demak, i-komponentining o’z-o’zicha fazadan fazagacha o’tish sharti. i() >i( )
Yuqoridagi tenglamalarni real gazlar uchun yozsak fi( ) q fi(),
fi( ) > fi()
Fazalar qoidasi
Fazalararo muvozanatning asosiy qonuni-Gibbsning fazalar qoidasi geterogen sistemalardagi o’tishni o’rganishida termodinamikaning 2-qonunini eng muhim qo’llanilishidir.
Bu qoida geterogen sistemani harakterlovchi uch kattalikni-fazalar soni F, komponentlar soni K, erkinlik darajalari soni S, ni bir-biri bilan boqlaydi. Muvozanatning hamma fazalarida temperatura, bosim va har qaysi komponentning kimyoviy potenstiali bir xil bo’ladi.
Muvozanat holatidagi sistemada hamma fazalardagi temperatura, bosim va har qaysi komponentning kimyoviy potenstiali bir xil bo’ladi. K-miqdorda komponent tutgan har qanday fazaning tarkibini bilish uchun K-1 komponentning miqdorini bilish kifoya. F ta faza bo’lgan sistemaning tarkibini bilish uchun F (K-1) mustaqil komponentlar sonini bilish, yani mustaqil o’zgaruvchi parametlarni bilish kerak. Sistemaning termodinamik holatini aniqlash uchun T, V, P, lardan 2 tasini bilish kerak. Demak, mustaqil o’zgaruvchi parametrlar soni F (K-1) 2 ga teng bo’ladi.
Sistemaning komponentlarini 1,2,3,... K bilan, fazalar esa 1,2,3,4,... F bilan ifodalab, muvozonatda har qaysi komponentning kimyoviy potenstiali hamma fazalarda bir xil bo’lgani uchun;
1(1) q1( 2 ); 1(2) q1( 3 );. . . . 1(f-1) q1( f ); bu erda (F-1) tenglama
2(1) q2( 2 ); 2(2) q2( 3 );. . . . 2(f-1) q2( f ); (F-1) tenglama
k(1) qk( 2 ); k(2) qk( 3 );. . . . k(f-1) q( f ); (F-1) tenglama bor.
Demak, tenglamalar soni (F-1) K ga teng. Demak mustaqil o’zgaruvchi parametrlar soni, ya’ni erkinlik darajasi
SqQ[F(K-1) Q2]-[K(F-1)] bo’la, bundan SQFqKQ2 tenglamani hosil qilamiz. Bu tenglama fazalar qoidasini matematik ifodasidir.
|
| |
Mavzuning dolzarbligi - Mavzu: pedagogik kengash va uni o‘tkazish metodikasi reja: Kirish

|
Mavzu: pedagogik kengash va uni o‘tkazish metodikasi reja: Kirish
|
bet | 2/9 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 45,75 Kb. | | #146958 |
Bog'liq Mavzu pedagogik kengash va uni o‘tkazish metodikasi reja KirisMavzuning dolzarbligi.Pedagogik kengash jamoa pedagoglari fikrini ifodalovchi, bolalar bilan olib boriladiga ta'lim-tarbiyaviy masalalarni kollegial ko'rib chiqadigan doimiy ishlovchi organ, metodik mahorat maktabi va ilg'or tajriba minbaridir. Maktabgacha ta'lim tashkiloti direktori Pedagogik kengash raisi hisoblanadi.
Pedagogik kengashga quyidagi masalalar: bolalar bilan olib boriladigan ta'lim-tarbiyaviy ishlar darajasini oshirish, ularni hal qilish yo'llarini izlash; muassasa ish amaliyotga pedagogika fanining yutuqlari va ilg'or pedagoglar tajribasini joriy qilish; tarbiyachilarning pedagogik mahoratini oshirish, ularning ijodiy faolligini rivojlantirish kiritiladi.
Pedagogik kengash maktabgacha ta'lim bo'yicha buyruq, yo'l-yo'riq, nizom va boshqa me'yoriy hujjatlarni; maktabgacha ta'lim tashkilotining yillik ish rejasini; bolalar sog'ligini mustahkamlash tadbirlarini; har bir yosh guruhlari bo'yicha dasturining sifatli bajarilishi jarayonini; ish amaliyotiga joriy qilish maqsadida tarbiyachilarning ilg'or tajribalarini; maktabgacha yoshdagi bolalarga ta'lim va tarbiya berishning dolzarb masalalarini, tarbiyachilarning nazariy va metodik tayorgarliklarini oshirish masalalarini va maktabgacha ta'lim muassasasi faoliyatining boshqa masalalarini muhokama qiladi.
Pedagogik kengashlar kun tartibini belgilashda barcha qatnashchilarni qiziqtiruvchi mavzuning kengligini, dolzarbligini ta'minlash zarur. Faqat shundagina Pedagogik kengashda ish muhiti hukm suradi, masalalar muhokamasi sermaxsul va faol bo'ladi. Pedagogik kengash tarkibiga: uslubchi, tarbiyachilar, musiqa rahbari, maktabgacha ta'lim muassasasiga hizmat ko'rsatuvchi shifokor, katta hamshirasi, kasaba uyushma, ota-onalar qo'mitasining raisi xamda vasilik kengash raislari kiradi. Pedagogik kengash yig'ilishiga jamoat tashkilotlarining vakillari, maktablar o'qituvchilari, maktabgacha ta'lim tashkiloti tarbiyalanuvchilarining ota-onalari taklif etilishi mumkin. Pedagogik kengash maktabgacha ta'lim tashkilotining yillik ish rejasiga kiritilgan va pedagoglar Pedagogik kengashi tomonidan tasdiqlangan reja bo'yicha ishlaydilar.
|
| |
A s daminov, B. S. Salimov - bet 93

142
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Veselov E. A., Kuznetsova O. N. Praktikum po zoologii. M., «Visshaya shkola», 1979.
2.
Dadayev.S, Q.Saparov “Zoologiya (Xordalilar)” Toshkent “Iqtisod-moliya” Nashriyoti 2011.
3.
Dadayev.S, Q.Saparov “Zoologiya” Toshkent “Iqtisod-moliya” Nashriyoti 2008
4.
Qulmamatov A. Umurtqasiz parazit hayvonlar. Toshkent “Oqituvchi” 1988
5.
Laxanov J.L. O’zbekiston umurtqali hayvonlari aniqlagichi “Fan
va texnologiya nashriyoti
”Toshkent 2013.
6.
Laxanov J.L. “Umurtqalilar zoologiyasi fanidan labaratoriya mashg’ulotlari”
Samarqand
2007
7.
Lukin.E.I. Zoologiya. Moskva “Vыsshaya shkola”1989
8.
Muratov D.M. Umurtqali hayvonlar zoologiyasidan praktikum. Toshkent "o’qituvchi" 1980
yil
9.
Norboev Z. N. Umurtqasiz hayvonlar zoologiyadan amaliy mashg‘ulotlar.
Toshkent,
“Mehnat” 1991.
10.
Salimov B. S., Daminov A. S. “Zoologiya” O’zbekiston faylasuflari
milliy jamiyati
nashriyoti Toshkent-2012
11.
Samadov K. Umurtqasiz hayvonlar zoologiyasi. T., «O‘qituvchi», 1980.
Axborotni eng kichik o‘lchov birligi qaysi javobda to‘g‘ri berilgan? - bet 2

|
Axborotni eng kichik o‘lchov birligi qaysi javobda to‘g‘ri berilgan?
|
bet | 2/2 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 18,44 Kb. | | #137976 |
Bog'liq Axborotni eng kichik o‘lchov birligi qaysi javobda to‘g‘ri beril
Yashash huquqi har bir insоnning qanday huquqi hisoblanadi?
(Yashash huquqi har bir insonning ajralmas huquqidir va u qonun bilan muhofaza qilinadi. Inson hayotiga suiqasd qilish eng og‘ir jinoyatdir.
O‘zbekiston Respublikasida o‘lim jazosi taqiqlanadi. )
Qanday hоllarda mitinglar, yig‘ilishlar kabi tadbirlarni o‘tkazish hоkimiyat оrganlari to‘хtatishi yoki taqiqlashi huquqiga ega?
(Hokimiyat organlari faqat xavfsizlik nuqtai nazaridangina bunday tadbirlar o‘tkazilishini to‘xtatish yoki taqiqlash huquqiga ega.
Fuqarоlar o‘z ijtimоiy faоlliklarini qanday amalga оshiradilar?
(Fuqarolar o‘z ijtimoiy faolliklarini O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq mitinglar, yig‘ilishlar va namoyishlar shaklida amalga oshirish huquqiga ega.
O‘zbеkistоn Rеspublikasi fuqarоlarining shaхsiy huquqlari bеrilgan javobni bеlgilang.
Quyidagilarning qaysi biri iqtisоdiy va ijtimоiy huquqlarga talluqli emas?
Prеzidеnt qachоn va qayеrda qasamyod qiladi?
(O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi yig‘ilishida quyidagi qasamyodni qabul qilgan paytdan boshlab o‘z lavozimiga kirishgan hisoblanadi:
Oila jamiyatning asosiy bo‘g‘inidir hamda u ... muhofazasidadir? Nuqtalar o‘rniga tegishli so‘zlarni qo‘ying.
(Oila jamiyatning asosiy bo‘g‘inidir hamda u jamiyat va davlat muhofazasidadir.
O‘zbеkistоn Rеspublikasining amaldagi Prеzidеnti o‘z vazifalarini bajara оlmaydigan hоlatlarda uning vazifa va vakоlatlari kimning zimmasiga yuklatiladi?
(O‘zbekiston Respublikasining amaldagi Prezidenti o‘z vazifalarini bajara olmaydigan holatlarda uning vazifa va vakolatlari vaqtincha O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Raisining zimmasiga yuklatiladi, bunda uch oy muddat ichida qonunga to‘liq muvofiq holda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti saylovi o‘tkaziladi.
O‘zbеkistоn Rеspublikasi Kоnstitutsiyasiga ko‘ra, Rеspublikamizda eng оliy qadriyat nima?
(demokratiya, erkinlik va tenglik, ijtimoiy adolat va birdamlik g‘oyalariga sadoqatimizni namoyon qilib,
inson, uning hayoti, erkinligi, sha’ni va qadr-qimmati oliy qadriyat hisoblanadigan insonparvar demokratik davlatni, ochiq va adolatli jamiyatni barpo etish borasida hozirgi va kelajak avlodlar oldidagi yuksak mas’uliyatimizni anglagan holda,
Оta va оnalar o‘z farzandlarini bоqish va tarbiyalash uchun bеlgilangan muddatni aniqlang.
(Ota-onalar va ularning o‘rnini bosuvchi shaxslar o‘z farzandlarini voyaga yetguniga qadar boqishi, ularning tarbiyasi, ta’lim olishi, sog‘lom, to‘laqonli va har tomonlama kamol topishi xususida g‘amxo‘rlik qilishga majburdirlar.
|
| |