nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. Beton mustahkamligi va suv sarfi o ‘rtasidagi umumiy

Yirik to‘ Idirgich donalari yaqin joylashganda betonning mustahkamligi
to ‘ldirgichning mustahkamligiga bog‘liq bo‘ladi, chunki to'ldirgich
donalari biri-biridan sement zarrasi 2-3 diametri o ‘lchamiga
nisbatan
uzoqlikda bo‘ladi. Ushbu omilni hisobga olib, yirik to ‘ldirgichning
mustahkamligi sement toshi mustahkamligidan 1,5-2 marta yuqori bo‘lishi
kerak. Bu holat, odatda, yuqori markadagi bikr betonlarga xosdir.
Sement xamiri miqdori ko‘p bo‘lganharakatchan beton qorishmalarida
koeffitsiyenti yuqori bo‘ladi, ya’ni yirik to‘ldirgich
donalari biri-biridan
uzoqroq joylashadi.
Bu holda betonning mustahkamligi sement toshining mustahkamligiga
va uning to ‘Idirgich donalari bilan adgeziv mustahkamligiga bog‘liq
bo‘ladi.
Vrne servis
  
Uporabi se v XML za letno poročilo

|
Vrne servis
Uporabi se v XML za letno poročilo
|
bet | 33/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za letno poročilo
|
Tip poročila
|
ODPADKI/ODPADEK/STEVILKA
|
ODPADKI_LETNO_POROCILO/ TABELA_NASTALIODPNACINRAVNANJA /ODPADEK / ODP_ST
|
ODP
|
ODPADKI_LETNO_POROCILO/ TABELA_PREDODSTRODP /ODPADEK / ODP_ST
|
ODP-P
|
ODPADKI_LETNO_POROCILO/ TABELA_NACINPRED /ODPADEK_POSTOPEK / ODP_ST
|
ODP-P
|
ODPADKI_LETNO_POROCILO/ TABELA_NACINODSTR /ODPADEK_POSTOPEK / ODP_ST
|
ODP-P
|
ODPADKI_LETNO_POROCILO/ TABELA_ZBRANIODPNACINRAVNANJA /ODPADEK / ODP_ST
|
ODP-Z
|
POZOR: V šifrantu so vidni le odpadki z 6-mestno številko (format: ## ## ##). To pomeni, da morajo biti na letnem poročilu pod številko odpadka zapisane 6-mestne številke (brez * pri nevarnih odpadkih).
3.4.2 Šifrant aktivnosti (AKTIVNOSTI)
Celoten šifrant aktivnosti se prenese z enim klicem servisa:
http://okolje.arso.gov.si/service/distributionservlet?SERVIS=SIFRANTIODPADKI&ZETON=ODP1&ZAHTEVEK=AKTIVNOSTI&IZHODNI_FORMAT=XML
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki:
JAVNI
ARSO
30.10.2008 18:08:33
D_01
D1 Odlaganje v ali na zemljo (npr. odlagališče ipd.)
…
NI
NASTAJANJE INDUSTRIJSKIH ODPADKOV
…
R_0101
Sosežig
…
|
Za generiranje XML s podatki letnega poročila so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz XML, ki ga vrne servis, v desnem pa elementi iz XML za letno poročilo, za katere je zaloga vrednosti iz servisa:
|
| |
Dostop do šifrantov, potrebnih pri gradnji XML datotek

|
Dostop do šifrantov, potrebnih pri gradnji XML datotek
|
bet | 31/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
3.4 Dostop do šifrantov, potrebnih pri gradnji XML datotek
Kot je bilo navedeno se zaloga vrednosti za nekatere elemente v XML za letno poročilo nahaja v šifrantih, dosegljivih kot spletni servisi oz. kot javno dosegljive XML datoteke (podatki o zavezancih). Podatki, ki jih vračajo ti spletni servisi so enaki (in prihajajo iz istega vira v bazi podatkov) kot tisti, ki jih dobi uporabnik preko uporabniškega vmesnika.
Za ta namen je ARSO vzpostavil URL vstopno točko, preko katere so dosegljivi ti šifranti - osnovni naslov:
|
| |
konec vozlišča za podatke pošiljatelja

|
konec vozlišča za podatke pošiljatelja
|
bet | 10/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
konec vozlišča za podatke pošiljatelja
|
|
vozlišče za osebne podatke o zavezancu - prejemniku
|
|
identifikator zavezanca - prejemnika iz baze ARSO - zaloga vrednosti iz prejemniki.xml, polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA (zavezanec naj bo veljaven - vrednost 'D' v ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/VELJAVNOST)
|
34485
|
matična številka zavezanca – prejemnika - zaloga vrednosti iz prejemniki.xml - polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
5015707000
|
status prejemnika - zaloga vrednosti iz prejemniki.xml, polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS (status naj bo veljaven – /VELJAVNOST in /DATUM_DO)
Vrednost ne sme biti definirana, če TIP=EVLS_OBICAJNI_PSLJ. Možni statusi prejemnika so: ZBIRALEC, ZBIRALEC IV, PREDELOVALEC, PREDELOVALEC IV in ODSTRANJEVALEC
|
PREDELOVALEC
|
|
|
| |
Struktura XML za paket evidenčnih listov

|
Struktura XML za paket evidenčnih listov
|
bet | 16/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
2.4 Struktura XML za paket evidenčnih listov
V spodnji tabeli bo naveden primer XML strukture za paket evidenčnih listov. Pri tem bodo navedene le specifike, ki se tičejo paketa. Struktura je namreč organizirana tako, da vsebuje gnezdno strukturo elementa za enega ali več evidenčnih listov, kot je opisano v prejšnjem poglavju.
V paketu evidenčnih listov lahko nastopajo le evidenčni listi tipa EVLS_OBICAJNI_PRJMPSLJ. To pomeni, da so v paketu evidenčnih listov shranjeni le v celoti izpolnjeni evidenčni listi, torej tisti, ki jih prevzemnik odpadkov izpolni in podpiše v svojem imenu in pošiljateljevem imenu. Število listov na paketu je omejeno na 200 evidenčnih listov.
Pri gnezdeni strukturi posameznega evidenčnega lista v paketu je potrebno upoštevati shemo za tip EVLS_OBICAJNI_PRJMPSLJ.
|
| |
OPIS POMENA POSAMEZNE VRSTICE V XML DOKUMENTU

|
OPIS POMENA POSAMEZNE VRSTICE V XML DOKUMENTU
|
bet | 17/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
OPIS POMENA POSAMEZNE VRSTICE V XML DOKUMENTU
|
XML DOKUMENT
|
vrhnje vozlišče, kjer se definira problemsko področje (ODPADKI), osnovni tip dokumenta znotraj področja in verzijo, ki dejansko definira strukturo
|
|
vozlišče, ki predstavlja podatke paketa
|
|
interni identifikator paketa iz IS zavezanca. Podatek je obvezen (ni potrebno, da je pri posameznem zavezancu enoličen).
|
237/2009
|
identifikator zavezanca iz baze ARSO, ki nalaga paket - zaloga vrednosti iz šifranta PRJEMNIKI, polje ID_ZAVEZANCA
|
3
|
matična številka zavezanca, ki izpolnjuje in podpisuje paket – zaloga vrednosti iz posiljatelji.xml - polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
5043441000
|
|
|
| |
konec vozlišča za podatke prevoznika

|
konec vozlišča za podatke prevoznika
|
bet | 12/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
konec vozlišča za podatke prevoznika
|
|
datum oddaje s strani pošiljatelja:
ne sme biti starejši od 31 dni od trenutnega datuma (POZOR: datum se preverja tik pred podpisom evidenčnega lista)
če je TIP = EVLS_OBICAJNI_PRJMPSLJ, potem mora biti zgodnejši ali enak od .
|
31.05.2012
|
datum prejema s strani prejemnika:
ne sme biti starejši od 30 dni od trenutnega datuma (POZOR: datum se preverja ob podpisu evidenčnega lista)
ne sme biti prisotno v primeru, da je TIP= EVLS_OBICAJNI_PSLJ
če je TIP = EVLS_OBICAJNI_PRJMPSLJ, potem mora biti zgodnejši ali enak od .
|
01.06.2013
|
začetek vozlišča, ki predstavlja kraj oddaje
|
|
tip lokacije, ki ima vrednost bodisi STALNA ali ZACASNA (obvezen podatek)
|
STALNA
|
identifikator lokacije, kjer se je izvršila oddaja (ta element je dovoljen le, če je TIP_LOKACIJE_ODDAJE = STALNA1, sicer ni dovoljena) - zaloga vrednosti iz posiljatelji.xml, polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/LOKACIJE/ LOKACIJA/LOC_ID (lokacija naj bo veljavna - /VELJAVNOST, /DATUM_DO)
|
34535
|
|
|
| |
konec vozlišča za podatke prejemnika

|
konec vozlišča za podatke prejemnika
|
bet | 11/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
konec vozlišča za podatke prejemnika
|
|
vozlišče za podatke o zavezancu - prevozniku
|
|
identifikator zavezanca - prevoznika iz baze ARSO - zaloga vrednosti iz prevozniki.xml, polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA (zavezanec naj bol veljaven - vrednost 'D' v ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/VELJAVNOST).
Prevoznik je lahko vsak z veljavnim statusom prevoznika ali pošiljatelj oz. prejemnik na evid. listu (tudi če nima veljavnega statusa prevoznika).
|
34485
|
matična številka zavezanca – prevoznika - zaloga vrednosti iz prevozniki.xml - polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
5015707000
|
status prevoznika - zaloga vrednosti iz prevozniki.xml, polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS (status naj bo veljaven – /VELJAVNOST in /DATUM_DO)
|
PREVOZNIK
|
|
|
| |
konec vozlišča, ki predstavlja kraj oddaje

|
konec vozlišča, ki predstavlja kraj oddaje
|
bet | 13/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
konec vozlišča, ki predstavlja kraj oddaje
|
|
začetek vozlišča, ki predstavlja kraj prejema - ne sme biti prisotno v primeru, da je TIP= EVLS_OBICAJNI_PSLJ
|
|
tip lokacije prejema2, ki ima vrednost bodisi STALNA ali ZACASNA (pozor: pri internih prenosih, ko je pošiljatelj enak prejemniku, kraj oddaje in prejema ne smeta biti identična) – obvezen podatek
|
ZACASNA
|
vozlišče, ki predstavlja začetek seznama parcel v primeru začasne lokacije, kjer se je izvršil prejem in mora vsebovati eno ali več parcel v elementu
(ta element (in podrejeni) je dovoljen le, če je TIP_LOKACIJE_PREJEMA = ZACASNA, sicer ni dovoljen)
|
|
|
|
| |
Vrne servis
  
Uporabi se v XML za evidenčni list

|
Vrne servis
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
bet | 22/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/PSLJ_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/ PSLJ_MATICNA_ST
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS/NAZIV
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/POSILJATELJ/PSLJ_STATUS
|
ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/LOKACIJE/ LOKACIJA/LOC_ID
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1 /KRAJ_ODDAJE/ODP_LOC_ID
|
2.6.4 Šifrant prevozniki (PREVOZNIKI)
Šifrant zavezancev s statusi pošiljatelja je dostopen na URL naslovu:
http://okolje.arso.gov.si/service/prevozniki.zip
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki (v XML obliki so tisti zavezanci, ki imajo veljaven status prevoznika):
JAVNI
ARSO
30.10.2008 14:23:36
34288
ČISTO d.o.o.
521234000
44912323
DUNAJSKA CESTA 6, 1231 LJUBLJANA - CRNUCE
PREVOZNIK
01.01.2008
31.12.2013
D
…
…
|
Podatki zavezanca prevoznika so v vozlišču .
V vozlišču je informacija o statusu prevoznika. Iz datuma in indikatorja veljavnosti lahko razberemo od in do kdaj je status veljaven. Zaradi dodeljevanja statusov v povezavi z odločbami, se zgodi, da se vozlišče Veljavnost vedno ne ujema z intervalom veljavnosti. Status je veljaven, če velja oboje hkrati : vozlišče veljaven je D in tekoči datum je v intervalu veljavnosti.
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz šifranta XML, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list:
|
| |
Tilinmagan yog‘och - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

X a r i
- ignabargli va bargli daraxtlardan, diametri 14 sm. dan kam
bo‘lmagan, uzunligi 4-6,5 m. yog‘ochdir. Xari 3 navga boMinadi: birinchi
navga yuqori sifatli, ikkinchi navga ba’zi bir nuqsonli va uchinchi navga
ozginamiqdord^ turli nuqsonli bo‘Igan(chirimagan)xarilar kiradi. Birinchi
navli xarilar yogjoch konstruksiyalar (to‘sin, ferma, sarrov, qoziq), ikkinchi
navli xarilar to‘sJ?flar, xovonlar va duradgorlik buyumlari, uchinchi navli
xarilar esa ikkinchi darajali ahamiyatga ega bo‘Igan konstruksiyalar
tayyorlashda ishlatiladi.
Xoda
- uchining diametri 8-11 sm, xodacha uchining diametri 3-7
sm., uzunligi 3-9 m. bo‘ladi. Xoda va xodachalar sinchli uylami qurishda,
qismlar tayyorlashda ishlatiladi.
T ilingan yog‘och
- xarilar b o ‘ylam a arralab tayyorlanadi. Ular
ko‘ndalang kesim yuzasiga ko‘ra plastina, chorak g'ola, pushtaxta, taxta,
brus va bruscha turlariga bo‘linadi. Xarini bo‘ylamasiga ikkiga bo‘lib,
plastina, to ‘rtta teng bo‘laklanib chorak g ‘o ‘la olinadi. Xarini brus va
taxtalarga tilishdan qolgan eng chetki taxtalari pushtaxta deyiladi. Eni
qalinligidan ikki baravar katta bo‘Igan yog‘och - taxta, eni ikki qalinlikdan
oshmaydigan taxta esa bruscha deyiladi. Taxta qalinligi 13-100 mm., eni
80-250 mm. Taxta ignabargli daraxtdan 6.5 m. иж-Ья hargli daraxtdan
5,5 m. gacha, 0,25 m. qadam bilan bo‘lishi mumkin. Taxta yon chetlari
arralangan (to‘g‘ri qirrali) va yon chetlari arralanmagan turlarga bo‘Iinadi
(13.9-rasm).
Xari to ‘rt tomonidan arralansa, brus hosil bo‘ladi. Bruslarning
k o ‘ndalang kesim yuzasi o ‘lchami 110x110 mm.dan 220*260 mm.
gacha. Brus qavatlararo to‘sinlar, yog‘och konstruksiyalar tayyor- lashda
ishlatiladi. Bruschalar esa yog‘och konstruksiyalari elementlari va
duradgorlik buyumlari olishda ishlatiladi. (13.10-rasm)
Randalangan yog‘och taxta va bruslar shpuntlangan va duradgorlik
buyumlar, plintuslar, galtel tayyorlashda ishlatiladi. Eshik va deraza,
asosan, qarag‘aydan tayyorlanadi. Yog‘och pardevorlari bevosita bino
ichida yig‘iladi, plintus va kamizlar yordamida mahkamlanadi. Shchitli
eshiklar ichki qatlami reykalardan yig‘iladi, ikki tomoniga bir yoki ikki
qatlam qattiqyog‘ochlardan layyorlangan shponyopishtiriladi. Duradgorlik
plitalari uzunligi 2500 mm. gacha, eni va qalinligi 30 mm. bo‘ladi.
S. Yog‘ochni chirish, qurtlash va yonishdan saqlash

13.S. Yog‘ochni chirish, qurtlash va yonishdan saqlash
Yog‘och konstruksiya va buyumlaming chidamliligini oshirish
usullari: yog‘ochni quritish, antiseptiklash, sirtini olovdan himoyalaydigan
chidamli tarkiblar bilan qoplash, yelimlangan yog‘och konstruksiyalami
ishlatishdan iborat.
Arralanganbinokorlikmateriallarini
quritish
asosiy chora-tadbirlardan
biri hisoblanadi. Yogochni
tabiiy va sun’iy usulda
quritish mumkin.
Tabiiy
usulda
quritish ochiq havoda, bostirma ostida yoki yopiq honalarda quruq
212
Iiavoda amalga oshiriladi (13.7, a rasm). Bunga ko‘p vaqt (hafla va oylar)
talab etiladi. Yog‘ochlar
su n ’iy usulda
(13.7, b rasm) yog‘och-taxta
quritish kameralarida qizdirilgan havo, gaz, bug‘ yoki yuqori chastotali
tok yordamidaquritiladi.
13.7-rasm. a) Yogochni tabiiy va b) - vakuum da quritish usuli.
C hirishdan sa q la sh
uchun yog‘och antiseptiklar bilan ishlanadi.
Antiseptiklarga quyidagi talablar qo‘yiladi: zamburugMarga nisbatan
yuqori toksinlik, yog‘ochga yaxshi shimilish, noxush hid tarqatmaslik,
inson va uy hayvonlariga beziyonlik, yog‘ochning sifatini pasaytirmaslik
va shu kabilar. Antiseptiklar suvda organik erituvchilarda eriydigan, moyli
va pastasimon xillarga boMinadi. Suvda eruvchan antiseptiklarga natriyli
ftorid, natriyli kremneftorid,ammoniyli kremneftorid, BBK-3, XXS,
MXXS va G R^t8 preparatlari kiradi. Natriyli ftorid hidsiz oq kukun,
3—4
foiz suvdagi eritmasi yog‘och, payraha va qipiqdan tayyorlangan
buyumlami chirishdan saqlaydi.
Ammoniyli kremneftorid antiseptik xususiyati bilan birga yog‘ochni
olovga bardoshliligini ham oshiradi. Organik erituvchilardagi (mazut,
kerasin vashu kabi) preparatlar PL(pentaxlorfenol) vaNM L(misnaftenati)
yuqori darajadagi toksinli antiseptik boMib, yog‘ochga yaxshi shimiladi.
Moyli antiseptiklarga toshko‘mir, antrasen, slanes moylari kiradi.
Moyli antiseptiklar (qo‘ngMr rang) oMkir hidli, to‘q jigarrang, kuchli
toksinlovchi xususiyatli boMib, suvda yuvilmaydi, metall qismlarni
korroziyalamaydi. Bu bilan ishlangan yog‘ochlami ochiq havoda, yerda
yoki suvli sharoitda (ko‘prik va qoziq konstruksiyalari, shpallar, suvosti
inshootlari va h.k.) ishlatiladi.
Antiseptik pastalar bitum, eruvchan shisha, giltuproq va shu kabi
bogMovchilar hamda natriyli ftorid yoki kremneftorid antiseptiklari va
213
dispers toMdiruvchilar asosida tayyorlanadi. Pastalar namlanish ehtimoli
bor yog‘och konstruksiyalarni himoyalashda ishlatiladi. Yog‘och buyum va
konstruksivalar turli usullarda antiseptik bilan qayta ishlanadi: moslamalar
vositasida sepish, sovuq va issiq vannalarda shimdirish, avtoklavda bosim
ostida shimdirish, pastalami surish.
|
Yog‘och tanasi normal shaklining va yog‘och tuzilishining buzi-

13.5-rasm. a) daraxt tanasidagi ishib chiqqan saraton kasalligi;
b) oqqayin tanasidagi yopiq saraton kasalligi.
Zamburug‘lar yog‘och nam bo‘lganda (20 foizdan ko‘p), muayyan
haroratda vakislorodli muhitda ko‘payadi. Zamburug‘lar suvli, harorat 0°S
past bo‘lgan sharoitda ko‘paymaydi. Ularning ko‘payishi yog‘och rangini
o ‘zgartiradi. Zamburug‘lar tushgan yog‘ochdan konstruksiyalar tayyorlash
xavfli, chunki yog‘ochning mustahkamligi keskin kamaygan bo‘ladi.
Zamburug‘larning mog‘or, rang o‘zgartiruvchi, ko‘klik kasalligi turlari
mavjud. Yog‘och bino va inshootlarda ishlatilganda, unda uy zamburug‘i
ko‘payishi mumkin. Oq uy zamburug‘i va pardasimon uy zamburug‘i
yog‘och konstruksiyalar uchun juda xavfli bo‘lib, uni bir necha oydayoq
butunlay ishdan chiqarishi mumkin.
Q urtlash.
Qurt va hasharotlar, qo‘ng‘izlar yog‘och materiali bilan
oziqlanib, uning strukturasini zaiflashtiradi. Qurt va hasharotlar yurgan
joyda ko‘plab teshiklar hosil bo'ladi va ularo‘zi bilan birga zamburugMarni
olib kirib yog‘ochning buzilishini tezlashtiradi. Hoi va ildizi qurigan zaif
yog‘ochlarni qurt va hashoratlar tez shikastlaydi.
Neobvezni pogoj - Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov

|
Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov
|
bet | 35/36 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 353,08 Kb. | | #15802 |
Neobvezni pogoj:
v primeru odpadka s številko z zadnjima dvema ciframa 99 (xx xx 99), naj se poskusi najti drugo, ustreznejšo številko odpadka ali v opombe () vpišite lastnosti in vir nastanka tega odpadka.
|
| |
Maqsadi - Mavzu: mehnat qo’shiqlariga oid guruhlarda iborat qo’shiqlar haqida malimot berish. Reja: kirish i-bob mehnat qo’shiqlari

|
Mavzu: mehnat qo’shiqlariga oid guruhlarda iborat qo’shiqlar haqida malimot berish. Reja: kirish i-bob mehnat qo’shiqlari
|
bet | 2/10 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 53,13 Kb. | | #259726 |
Bog'liq MEHNAT QO’SHIQLARIGA OID GURUHLARDA IBORAT QO’SHIQLAR HAQIDA MALIMOT BERISH.Maqsadi: Bu mavzuning maqsadi insonlarni mehnatni sevimli va faol qilishga himoya qilish, ularni mehnatga qarshi bo'lgan negativ tasavvurlardan ozod qilish va ularni mehnatning ahamiyati va natijalaridan foydalanishga yo'naltirish.
Vazifalari: "Mehnat qo'shiqlari" mavzusining vazifalari quyidagilardan iborat bo'lishi mumkin:
Insonlarga mehnatga qarshi qo'yilgan xulosa va qarorlarni o'zlashtirish;
Mehnatning o'zining maqsadlari va ahamiyatini tushuntirish;
Mehnat motivatsiyasini oshirish va mehnatga ishonch hosil qilish;
Insonlarni mehnat bilan bog'liqliklarini, sabr va ish bilan bog'liqlikni rivojlantirish;
Shaxsiy maqsadlarga yo'naltirish va muvaffaqiyatga yetishishga yo'naltirish.
Obyekti va predmeti: Mavzuning obyekti va predmeti insonlar hayotida mehnatning o'z mavzusiga oid mazmunlarni o'rganish va tushuntirish. Bu mavzu mehnatning motivatsiyasi, samaradorligi, rivojlanishi, shaxsiy maqsadlarga yo'naltirish va muvaffaqiyatga yetishish bilan bog'liq bo'lgan barcha tushunchalarni o'z ichiga oladi.
I-BOB. MEHNAT QO’SHIQLARI
Mehnat qo’shiqlari xalq ijodiyotining eng qadimiy shakllaridan xisoblanadi. Bu qo’shiqlar ibtidoiy insonning mehnat faoliyati bilan bevosita aloqadorlikda vujudga kelib, ana shu jarayonda taraqqiy etgan. Eng qadimiy mehnat qo’shiqlari vazn, qofiya va boshqa poetik shakllar e’tibori jixatidan mukammal uyushmagan, so’zlar ham ongli tarzda bo’lib, ular ko’proq mehnat jarayonida muayyan harakat ritmiga mos keluvchi undov, xitob va nidolar xarakteridagi poetik parchalardan iborat tuzilishga ega bo’lgan.
Mehnat turlari ko’p va xilma-xil bo’lganidek, uning qo’shiqlari ham turli-tumandir. Mehnat qo’shiqlarining g’oyaviy-mavzu va janr xususiyatlariga qarab uch guruhga bo’lib o’rganish mumkin.
Dehqonchilik bilan bog’liq qo’shiqlar.
Chorvachilik bilan bog’liq qo’shiqlar.
Hunarmandchilik bilan bog’liq qo’shiqlar.
1.1 Dehqonchilik bilan bog’liq mehnat qo’shiqlari.
Dehqonchilik bilan bog'liq mehnat qo'shiqlari, ya'ni o'zbek xalq mehnat qo'shiqlari, o'zbek madaniyati va folklorining muhim qismi hisoblanadi. Bu qo'shiqlar dehqonchilik ishlarida, masalan, yer haydash, ekin ekish, hosil yig'ish kabi jarayonlarda ijro etilgan. Ushbu qo'shiqlar bir necha maqsadlarni ko'zlagan: ish jarayonini yengillashtirish, ishchilarga ruhiy dalda berish va mehnat jarayonini maromiga keltirish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: mehnat qo’shiqlariga oid guruhlarda iborat qo’shiqlar haqida malimot berish. Reja: kirish i-bob mehnat qo’shiqlari
|
AKSIYALAR NAZORAT PAKETI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 36/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AKSIYALAR NAZORAT PAKETI — 1) bitta Aksioner qo‘lida to‘plangan (fuqaro, tashkilotlar), unga Aksioner jamiyati faoliyati ustidan haqiqiy nazorat qilishni amalga oshirishga imkoniyat ta’minlovchi aksiyalarning bir qismi. Nazariy jihatdan A.n.p. ovoz berish huquqiga ega bo‘lgan barcha chiqarilgan aksiyalarning kamida 51 foizini o‘z ichiga olishi kerak. Aksiyalarning Aksionerlar o‘rtasida tarqalib ketganligi, Aksionerlar umumiy majlislarida kichik aksiyalar egalarining qatnashmasligi munosabati bilan Aksioner jamiyat ustidan to‘liq, nazorat qilish uchun aksiyalarning 8 foizidan 20 tasiga ega bo‘lish yetarli hisoblanadi; 2) A.n.p. Hissadorlik faoliyatida to‘liq nazorat o‘rnatish zaruratini ta’minlaydigan aksiyalar ulushi. Shunga ko‘ra hissadorlik jamiyatining to‘la huquqli xo‘jayini bo‘lish uchun aksiyalarning muayyan foiziga ega bo‘lishi lozim.
AKSIYALAR OPSIONI – moliyaviy bozorga darhol ustama haq to‘lash evaziga chiqarilgan aksiyalarni muayyan muddatga xarid qilish yoki sotish shartnomasi.
AKSIYALAR PAKETI UCHUN QO‘SHIMCHA - sotib oluvchida korporatsiyadagi hokimiyati o‘sganligi uchun sotuvchi tomonidan aksiyalar paketini oluvchi aksiyalar kursiga qo‘shimcha.
AKSIYALAR QIYMATINING KO‘PAYISHIGA HUQUQLAR — optsion shakli, bunda korporatsiya menejeriga aksiyalarning bozor qiymati va korporatsiya uning hisobiga ushbu qog‘ozlarni o‘tkazgan baho o‘rtasidagi farqni naqd olish huquqi beriladi.
AKSIYALAR RAZVERSTKASI — tegishli savollarga javob olinganligi yoki shunday maqsad uchun tuzilgan shartnomalarni bajarganlik sababli Aksioner kompaniyasi aksiyalarini taqsimlash.
AKSIYALARGA (yoki aksiyaga) GUVOHLIK — aksiya egasiga ko‘rsatilgan aksiyalari yoki Aksioner kapital uchun huquq beruvchi Aksioner jamiyatning muhri bilan biriktirilgan hujjat. Aksiyalar va Aksioner kapital o‘rtasidagi farq quyidagicha: aksiyalar to‘liq berilishi kerak. Aksioner kapital esa qismlarga bo‘linishi mumkin.
AKSIYALARGA OBUNA — Aksioner jamiyatni ta’sis etish bosqichlaridan biri. Agarda obuna nizomda belgilangan nizom fondi miqdorini qoplamasa, Aksioner jamiyat amalga oshmagan bo‘ladi. A.o. shartnoma hisoblanib, uning doirasidagi obuna bo‘lganlardan har biri Aksioner jamiyatning nizom fondiga o‘zining badali yoki uning qismi sifatida ma’lum summani o‘tkazish majburiyatini oladi. Bu majburiyat har bir obunachi tomonidan Aksioner jamiyat tuzilganiga qadar qabul qilinadi, tuzilishi bilan esa Aksioner jamiyatning o‘zi tomonidan qabul qilinadi. A.o. agarda bu jamiyatni tuzishga olib kelmasa, berilgan pay puli qaytariladi. A.o. yangi tuziladigan Aksioner jamiyatning bir qator Aksionerlarini aniqlaydi. U birlamchi moliya bozorida aksiyalarni joylashtirishni bildiradi.
|
| |
AKSIZ SOLIG‘INI TO‘LASH TARTIBI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 39/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AKSIZ SOLIG‘INI TO‘LASH TARTIBI - Import qilinadigan aksiz to‘lanadigan tovarlar bo‘yicha aksiz solig‘i tovarlarning bojxona rasmiylashtiruviga qadar yoki bojxona rasmiylashtiruvi vaqtida import qiluvchi tomonidan to‘lanadi.
Aksiz markalari bilan tamg‘alanishi lozim bo‘lgan import qilinadigan aksiz to‘lanadigan tovarlar bo‘yicha aksiz solig‘i aksiz markalari olinguniga qadar to‘lanadi.
AKSIZOSTI MAHSULOTLAR — ularga nisbatan aksizlar o‘rnatilgan (belgilangan) mahsulotlar. (Qarang: Aksizlar).
AKTUAR HISOB-KITOBLAR (sug‘urtada) — tarif stavkalarini hisob-kitob qilishning iqtisodiy-matematik metodlari majmui. Sug‘urta fondini vujudga keltirishda (yaratishda) har bir sug‘urtalanuvchining (sug‘urta qiluvchining) ishtirok etish salmog‘ini aniqlab beradi, ya’ni tuzilgan sug‘urta shartnomasiga muvofiq tarif stavkalarining o‘lchamini aniqlaydi. AKTUARIY (lot, ing.) – statistik va matematik metodlardan foydalanish orqali sug‘urta xavfini baholaydigan va sug‘urta mukofotini hisoblaydigan sug‘urta kompaniyasi xodimi.
AKVIZITOR (lot.) – yangi aloqalarni kengaytirish, yangi buyurtmachilar va mijozlarni jalb etish bo‘yicha transport yoki sug‘urta agenti.
AKVIZITSIYA (ingl. acquisition) — 1) transport yoki sug‘urta kompaniyasi xodimi yoki agenti — akvizitor tomonidan yangi mijozlar, yangi yuklar, yangi sug`urtalarning jalb etilishi; 2) birjada — aksiyador yoki aksiyadorlar guruhi tomonidan ana shu korxonaning sotib olinganligini anglatuvchi korxona barcha aksiyalarining sotib olinishi. Bir korxonaning boshqa bir korxona tomonidan sotib olinishi yoki korxonalarning qo‘shilib birlashishi hamma vaqt ham sotib olinayotgan korxona roziligi bilan amalga oshirilavermaydi. Bunga o‘xshash hollarda “dushmanlarcha akvizitsiya” xususida so‘z yuritiladi; 3) birjada kompaniya aksiyalarni uning roziligi yoki roziligisiz sotib olish yo‘li bilan unga egalik qilish.
ALAF PULI — O‘rta Osiyo xonliklarida yaylov, bedazorlardan olinadigan soliq.
ALEATOR BITIMLAR (lot.) — qaltis bitimlar (ayrim birja bitimlari, garov o‘ynash).
|
| |
AKSIYA KURSI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 35/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AKSIYA KURSI – 1) qimmatli qog‘ozlar bozorida aksiyalarning sotiladigan narxi; 2) A.k. qimmatli qog‘ozlar bozorida, ya’ni fond birjalarida sotilayotgan aksiyalarning narxi.
AKSIYADORLAR RO‘YXATI (REESTRI) – ro‘yxatga olingan aksiya egalarining ularga tegishli egasining ismi yozilgan qimmatli qog‘ozlar soni, nominal qiymati va toifasi ko‘rsatilgan har qanday belgilangan sanadagi holatiga ko‘ra tuzilgan hamda bu aksiya egalari, ularga tegishli qimmatbaho qog‘ozlar soni va toifalari aynan to‘g‘riligini aniqlash imkonini beruvchi ro‘yxat. Aksiyalar reestrini yuritish shartlari va tartiblari qonun hujjatlariga muvofiq belgilanadi.
AKSIYALAR - ulushga egalik qilish huquqini beruvchi qimmatli qog‘oz.
AKSIYALAR BAHOSI – ko‘pchilik mamlakatlarda aksiya nominal bahosining minimal hajmi ko‘zda tutiladi. Masalan, Avstriyada 100 shilling, Germaniyada 50 marka, Yaponiyada 500 ien va h.k. Angliya va AQShning ko‘plab shtatlarida aksiyalarning minimal bahosi kelishib olinmaydi. A.b. minimali qancha kam bo‘lsa, Aksionerlar sonini ko‘payishi va ozgina kishilar qo‘lida barcha Aksioner kapitalni boshqarishni to‘plash ehtimoli shuncha katta bo‘ladi. Ko‘plab mamlakatlarda korxona ishchilari va xizmatchilari o‘rtasida imtiyozli shart bilan taqsimlash uchun aksiyalar chiqarish amalda qo‘llanilmoqda.
Qimmatbaho qog‘ozlar hisoblangan aksiyalar fond birjalarida hamda birjadan tashqari savdoda sotiladi va sotib olinadi. Shuning uchun ular nominal bahosi belgilangandan tashqari yana jamiyatning foyda hajmiga, dividendiga, aksiyalar bo‘yicha to‘lanadigan bank foiziga, talab va taklifga, jamiyatning moliyaviy ahvoliga, tarmoq va mamlakatdagi ishbilarmonlik aktivligiga bog‘liq bo‘lgan bozor kursiga ham ega bo‘ladi.
AKSIYALAR DEPOSI – aksiyalar saqlanadigan muassasa.
AKSIYALAR DISKONTI – aksiyalar bo‘yicha chegirma.
AKSIYALAR INDEKSLARI — raqam ko‘rsatkichlari bo‘lib, bular birjada kotirovka qilinadigan ayrim aksiyalar kurslarining o‘zgarishi to‘g‘risida axborotni bir butun qilib bog‘laydi va shu bilan ko‘plab ushbu aksiyalar qiymatining o‘zgarishi to‘g‘risidagi prognozni asosli qilib qo‘yadi. Milliy va xalqaro kapital bozorida belgilab qo‘yilgan ko‘plab yangiliklarga A.i. ham tegishli bo‘ladi, ya’ni bozor xususiyatini ifodalovchi yangi ko‘rsatkichlar tashkil topadi. Masalan, nemis bozori uchun DAXindeks kiritilgan (nemischa A.i.) Xalqaro ahamiyatga ega bo‘lgan keyingi yangiliklardan biri 1990 yil oktabrida London birjasiga kiritilgan yevrotrakt-indeks hisoblanadi. U Kontinental Yevropaning 100 ta eng muhim aksiyalarini hisobga oladi va nemis markalarida ifodalanadi. Aksiyalar va obligatsiyalar egasi rolida chiqadiganlarni institutsional investor — moliya-kredit institutlari deyiladi.
|
| |
ALEATORLAR OPERATSIYASI (lot.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 40/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ALEATORLAR OPERATSIYASI (lot.) — qaltis, yutuqqa, omad o`yiniga hisob-kitob qilingan operatsiyalar (misol: lotereya, totalizator). ALIBI (lot.) — ayblanuvchini uning aybsizligini isbotlovchi boshqa joyda, jinoyat yuz bergan joyda topish.
ALIENATSIYA (lot., ing.) — 1) begonalashish, sotish; sotish yoki berish huquqi. 2) mol-mulkni musodara qilish; 3) aksiya, sarmoya yoki boylikning egasini almashtirish; bir shaxsga tegishli mol-mulkni boshqaga o‘tkazish operatsiyasi.
ALL - EXOENSE TOUR – e’lon qilingan qat’iy balgilangan narxli tur, transport (transfar), joylashtirish, ovqatlanish, ekskursiyalarni o‘z ichiga oladi. Ko‘pincha uning analogi - all-inclusive tour, all-in uchraydi.
ALL ORDLNARIES KO‘RSATKICHI – Avstraliyaning Sidney birjasidagi yetakchi ko‘rsatkich.
ALLOGRAF (grek.) — boshqa shaxs uchun qo‘yilgan soxta imzo; soxta qo‘lyozma.
ALLONIYA — vekselga qo‘shib qo‘yilgan qo‘shimcha varaq bo‘lib, unga veksel bo‘yicha huquqlarni o‘tkazish haqidagi yozuvlar kiritiladi (agarda vekselning orqa betiga bu yozuvlar sig‘masa). Birinchi o‘tkazma yozuv vekselda boshlanib, qo‘shimcha varaqa tugashi sharti allonjga avalni ham ifodalashi mumkin.
ALLONJ (frans. – alloge) –1) vekselga ilova qilinadigan qo‘shimcha varaq, topshirish yozuvlari (andossament) uchun mo‘ljallanadi. Allonj vekselni boshqalarga o‘tkazish paytida qimmatli qog‘ozning orqa tomonida yozuvlar uchun joy qolmagan hollarda qo‘shimcha qilinadi.
Allonj shuningdek kafolatli topshiriq yozuvlari (aval) uchun ham ishlatiladi. Bunda veksel bilan bog‘liq operatsiyalarni amalga oshiruvchi shaxs tomonidan allonj ilova qilinadi; 2) agarda veksel blankada ular ortiq joylashtirilmasa o‘tkaziladigan, kafolatli yozuvlar uchun vekselga yopishtirib qo‘yilgan qo‘shimcha varaq A. aval ham amalga oshirish mumkin. A. hozirgi savdo bitimlarida ko‘plab qo‘llar orqali o‘tadi, bunda vekselni o‘tkazish miqdori ancha ko‘p bo‘lishi, ammo barcha nomdagi indossantlarni sig‘dirish uchun vekselning orqa tomonida joy yetarli bo‘lmasligi mumkin. Bunday holatda indossamentlarni ko‘proq joylashtirish uchun vekselga allonj deb ataluvchi yo‘l-yo‘l qog‘oz yopishtiriladi.
ALMASHLAB EKISH – ekinlarni ilmiy asosda navbatlab ekishdir. Bunda almashlab ekish dalalaridagi ekinlar ma’lum davrda yuqori agrotexnika qoidalariga rioya qilingan holda o‘rin almashlab ekiladi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Mavzu: mehnat qo’shiqlariga oid guruhlarda iborat qo’shiqlar haqida malimot berish....

|
Mavzu: mehnat qo’shiqlariga oid guruhlarda iborat qo’shiqlar haqida malimot berish. Reja: kirish i-bob mehnat qo’shiqlari
|
bet | 10/10 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 53,13 Kb. | | #259726 |
Bog'liq MEHNAT QO’SHIQLARIGA OID GURUHLARDA IBORAT QO’SHIQLAR HAQIDA MALIMOT BERISH.FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Islom Karimov. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch.-Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
Islom Karimov. Adabiyotga e’tibor – ma’naviyatga, kelajakka e’tibor. T., “O‘zbekiston”. 2009.
Alaviya M. Lirik qo‘shiqlar // O‘zbek folklori ocherklari.-Toshkent.: Fan, 1998, 1-tom, 244-254-betlar;
Musaqulov A. O‘zbek xalq lirikasining tarixiy asoslari va badiiyati. DDA. T., 1995;
Yoqubbekova M. O‘zbek xalq qo‘shiqlarida o‘xshatish.-Toshkent.: Fan,
Sarimsoqov B. O‘zbek marosim folklori. - Toshkent.: Fan, 1886;
Navro‘z. Navro‘z bayrami bilan bog‘liq qo‘shiqlar, afsona va rivoyatlar. To‘plab, nashrga tayyorlovchilar: T.Mirzayev, M.Jo‘rayev. – Toshkent.: Fan, 1992;
Navro‘z qo‘shiqlari (Tadqiqot majmua, Turdimov Sh, Eshonqulov J.),-T.: “O‘zbekiston ” 2012.
Musaqulov A. O‘zbek xalq lirikasi. T.: Fan, 2010. 307 b.
Турдимов Ш. Поэтические символы в узбекских народных лирических песнях. Дисс., канд.филол., наук. Т.: 1987. – 184 с.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: mehnat qo’shiqlariga oid guruhlarda iborat qo’shiqlar haqida malimot berish. Reja: kirish i-bob mehnat qo’shiqlari
|
LIBERALIZATSIYA - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 465/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)LIBERALIZATSIYA (lot.) — bozor omillari ta’siri ostida baholarning erkin harakatga o‘tishi; baholari erkin bozorda yuzaga keladigan tovarlar ro‘yxatini kengaytirish jarayoni. Ya’ni bu baholar davlat tomonidan tartibga solinmaydi. Baholarning to‘liq yoki qisman L. bo‘lishi mumkin. Baholar L. dagi bosh masala ularni oshirish emas, balki ishlab chiqarishni rivojlantirishning iqtisodiy stimulini yaratish, ushbu natijaga erishish orqali iste’mol bozorida balanslashuvga erishish, iqtisodiy holatni barqarorlashtirish va iqtisodiyotni krizis holatidan chiqarishdan iboratdir. Baho siyosati daromadlar, soliq tizimi, xususiylashtirish va ishlab chiqarishni demonopolizatsiyalash sohasidagi siyosat bilan uzviy bog‘liq bo‘lishi kerak.
LIBERTARIZM — shaxsiy erkinlik falsafasiga asoslangan va o‘zi haqida “hozirgi zamonning birdan-bir chinakam liberalizmi” deya bayonot bergan g‘oyaviy-siyosiy oqim. Libertarizm izdoshlari huquqiy radikallar sanaladi hamda erkin bozor munosabatlari va jamiyat hayotining barcha sohalarida cheklanmagan raqobat bo‘lishini yoqlaydilar. Libertarizm tarafdorlari ideali — erkin tadbirkorlikning bozor stixiyasidir (erkin bozor — erkinlikning moddiy jihatdan gavdalanishidir). Boshqa bir tomondan esa, libertarizm demokratiyada asosiy inflyatsion omilni ko‘rgan va “ijtimoiy ishtaha”ni jilovlash uchun kuchli avtoritar hokimiyatni talab qilgan holda demokratiyani ochiqdan-ochiq tanqid qiladi. General Pinochet tomonidan Chilida amalga oshirilgan denatsionalizatsiya dasturi libertarizm pozitsiyasidan ish ko‘radigan amerikalik iqtisodchilar M.Firdmen va E.Xerberger tomonidan ishlab chiqilgan edi (ikkalasi ham iqtisodiyot sohasida xalqaro Nobel mukofoti laureati).
LIBOR (ing.) — 1) Londondagi banklarning birinchi klassli banklarga yevrovalutalarda ularda o‘z depozitlarini joylashtirish yo‘li bilan ssuda berish bo‘yicha o‘rtacha foiz stavkasi; 2) L. — Londondagi jahon ssuda kapitallari bozorida yetakchi erkin almashinadigan valutalar, AQSh dollari, Germaniya markasi, Yaponiya iyenasi, Buyuk Britaniya funt sterlingi kabi valutalardagi depozitlarga to‘lanadigan foiz stavkasidir.
“LIDZ END LEGZ” (inglizcha – leds and leads) – 1) moliyaviy va boshqa shaklda foyda olish maqsadida hisob-kitob qilish muddatlarini boshqarish, pul to‘lashni tezlatish yoki cho‘zish. “Lidz end legz” mamlakat ichkarisida ham qo‘llaniladi; 2) ma’lum moliyaviy va boshqa foyda olish maqsadida hisob-kitob o‘tkazish muddatlarini manipulyatsiya qilish taktikasi. Valuta kursi ayniqsa devalvatsiya va revalvatsiyada keskin o‘zgarishlarda, foiz stavkalarining ko‘plab tebranishlarida, tomonlar valuta pozitsiyalari betayinligining kuchayishi, valuta cheklanishlaridan foydalanish imkoniyati, fiskal tartiboti holatlarida keng qo‘llaniladi.
|
| |
LIKVID AKTIVLARNI DIVERSIFIKATSIYA QILISH -

|
LIKVID AKTIVLARNI DIVERSIFIKATSIYA QILISH -
|
bet | 467/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)LIKVID AKTIVLARNI DIVERSIFIKATSIYA QILISH - sarflangan mablag‘lar tavakkalchiligini eng kam darajaga yetkazish maqsadida tijorat banklari mablag‘larining bir joyda to‘planishining oldini olishga qaratilgan kredit siyosati qoidalaridan biri.
LIKVIDLIK FONDI – korxonalar, firmalar va banklar aktivlarining moliya-kredit majburiyatlarini va qonuniy pul talabnomalarini o‘z muddatida uzluksiz to‘lash layoqatini ta’minlash fondi.
LIKVIDLIK RISKI — ma’lum vaqtda kutilgan narxda aktivlarni sotish yoki sotib olishda vujudga kelishi mumkin bo‘lgan qiyinchiliklar.
LIKVIDLIK RISKLARI - qimmatli qogozlar yoki boshqa tovarlar sifatini va iste’mol qiymatini baholashning o‘zgarishidan ularni sotishdagi mumkin bo‘lgan yo‘qotishlar bilan bog‘liq bo‘ladi.
LIKVIDNAYA LOVUSHKA — pul bozoridagi shart-sharoitlar bo‘lib, bunda foiz normasi pul taklifidagi o‘zgarishlarga juda ham kam darajada ta’sir ko‘rsatadi (ayniqsa, past foiz normasida).
LIKVIDATSION DAVR — bitimlar yopiladigan davr, hisob-kitob kunlari oyning o‘rtasidagi to‘rt kun va oyning oxiridagi to‘rt kun, ushbu kunlar davomida birjada tuzilgan bitimlar bo‘yicha hisob-kitoblar amalga oshiriladi.
LIKVID MABLAG‘LARI (lot.) — qarz majburiyatlarini bajarish uchun foydalanish mumkin bo‘lgan pul mablag‘lari va boshqa aktivlar. Aloqadorligiga bog‘liq holda banklar L.m.dan farq qiladi. U yoki bu aktivlarni L.m. o‘tkazish ko‘p tomondan ssuda kapitallari bozori kon’yunkturasi va holati bilan aniqlanadi. Firmalarning L.m. ga naqd pul mablag‘lari, bank hisoblaridagi resurslar, qimmatbaho qog‘ozlar va aylanma kapitalining yengil realizatsiya qilinadigan qismlari kiradi.
LIKVID BOZOR - bitimlar tuzish muomalasi amalga oshiriladigan bozor.
LIKVID QARZDORLIK - talafot va xarajatlarsiz naqd pul mablag‘lariga oson aylantiriladigan qarzdorlik.
LIKVID MABLAG‘LAR - qarz majburiyatlarini qoplashda foydalanish mumkin bo‘lgan pul mablag‘lari va boshqa aktivlar.
|
| |
Andijonga uyush- - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

41
Gene ral M. Sko belev boshchiligidagi qo‘shin fevral oyiga kelibgina har-
biy qurol ustunligi bilan g‘alabaga erishdi. Po‘latxon va uning tarafdor-
lari qatl qilindi.
1876-yil 19-fevralda podsho hukumatining Qo‘qon xonligining tu-
gatilganligi to‘g‘risidagi farmoni e’lon qilindi. Shu tariqa Qo‘qon xon-
ligi hududi o‘rnida Turkiston general-gubernatorligi tarkibiga kiruvchi
Farg‘ona viloyati tashkil qilindi. Viloyatga Qo‘qon xonligini bosib olish-
dagi harbiy yurishlarga rahbarlik qilgan general M. Skobelev harbiy gu-
bernator etib tayinlandi.
XIX asrning ikkinchi yarmida Rossiya imperiyasining O‘rta Osiyo-
da olib borgan istilochilik yurishlari natijasida Qo‘qon xonligi Buxoro
va Xiva davlatlaridan farqli ravishda davlat sifatida butunlay tugatildi.
Uning o‘rnida mahalliy aholining asrlar davomida shakllangan an’anaviy
turmush tarziga mos ma’muriy boshqaruv tizimi va hududiy birliklari
tugatilib, imperiya manfaatlariga mos keladigan, ayni paytda mahalliy
aholini boshqarishi uchun mustamlaka ma’muriyatga qulay bo‘lgan yan-
gi boshqaruv tizimi qaror topdi.
O‘rta Osiyo XIX asr oxirida
Orsk
(1834)
Ko‘kchatov
(1824)
Oqmola (Astana)
(1830)
Karkaralinsk
(1824)
Sergiopol
(1831)
Aktyubinsk
(1869)
To‘rg‘ay
(1845)
Ulug‘ tog‘
(1846)
Irgiz
(1845)
Embinsk
Kopal
(1847)
Verniy (Almati)
(1854)
E R O N
KASPIY DENGIZI
KOBUl
General-gubernator qarorgohi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

47
!
!
!
boshlig‘i, qishloq oq so qoli, ovul boshlig‘i, xalq sudyalari va ularning
yordamchilari, ariq oqsoqoli, mirob, o‘nboshi, ellik boshilar kabi lavo-
zimlarda yerlik aholi vakillari ish olib borgan.
1867-yilgi «Nizom» loyihasi asosida o‘troq aholi bir bosqichli tizim
shaklida, ya’ni oqsoqolliklarga, chorvador aholi esa ikki bosqichli ti-
zim ko‘rinishidagi volost va ovullarga birlashtirilgan. Har bir oqsoqollik
100–200 xonadon, ovul 100–200 o‘tov, har bir volost esa 1000–2000
o‘tovdan iborat holda tashkil qilinishi belgilangan.
O‘zingizni sinang!
1865-yilda ...
1867-yilda ...
Uyezdlar – ...
Volostlar – ...
Oqsoqollik – ...
K. Palen – ...
O‘rta Osiyoning Rossiya imperiyasi tomonidan bo-
sib olinishi bilan bir vaqtda uni kelgusida qanday
boshqarish va o‘z manfaatlari yo‘lida foydalanish
hal qilib borilgan. Shunga ko‘ra Turkiston o‘lkasi
bosib olingan davrdan boshlab to‘liq mustamlaka sifatida boshqaruv tartib-
lariga asoslangan ma’muriy-hududiy birliklar va ularning boshqaruv tar-
tiblari joriy qilib borilgan. Uning asosiy maqsadi mahalliy aholini qattiq
nazoratda va tobelikda ushlab turishga qaratilgan edi. Joriy qilingan bosh-
qaruv tartiblari to‘liq ravishda harbiy tartiblarga asoslanib, o‘lkada imperi-
yaning siyosiy va iqtisodiy hukmronligini o‘rnatishga qaratilgan edi.
O‘rta Osiyoda Rossiya imperiyasi hukumatining yana bir asosiy maq-
sadi – bu imperiyaning markaziy rayonlaridan bu yerlarga aholini ko‘chirib
keltirib joylashtirish bo‘lgan. O‘lka ma’muriyati ko‘chirib keltirilgan aho-
liga erkin yashashi va xavfsiz turmush kechirishi uchun yetarli imkoniyat-
lar yaratib be rishga harakat qildi. Ko‘chirib keltirilganlar yerlar va kerakli
mablag‘lar bilan ta’minlangan. Aholini ko‘chirib keltirib joylashtirishdan
yana bir maqsad bu o‘lkada mustamlakachilik siyosatini amalga oshirishda
qo‘shimcha ta yanch kuchlarga ega bo‘lish edi. Bu siyosat mahalliy aholini
ruslashtirish imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan tadbir bo‘ldi.
O‘rta Osiyoda bosib olingan hududlar ma’muriy ji-
hatdan bo‘linib, ular to‘liq harbiy zobitlar qo‘l ostida
bo‘lgan. 1877-yilda Toshkentda «Shahar nizomi»
joriy etilgan bo‘lib, unga muvofiq shahar boshqaru-
vi Dumaga o‘tgan edi. Duma a’zolarining 1/3 qismi
Eski shahar qismidan, 2/3 qismi esa Yangi shahar qismidan saylangan.
Bunga ko‘ra shaharning 80 ming mahalliy aholisidan 21 ta deputat, 3900
Atamalar izohi - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

39
12-§. QO‘QON XONlIGINING BOSIB OlINIShI
Rossiya imperiyasi XIX asrning 50–60-yillarida har-
biy istilochilik yo‘li bilan Qo‘qon xonligi hududi-
ning bir qismini bosib oldi. K. P. Kaufman xonlikda
o‘z ta’sirini kuchaytirish maqsadida 1868-yilda xon
bilan shartnoma tuzdi. Unga ko‘ra xon likda Rossiy a
savdogarlariga katta imkoniyatlar berildi. Bu davrda xonlik yerlari an-
cha qisqarib, xazinaga tushadigan daromadlar kamaydi. Urush natijasida
ko‘rilgan zararlar xalq ommasi zimmasiga tushdi, soliq va majburiyatlar
ko‘paydi. Buning oqibatida xonlikda ichki nizolar, xalq noroziligi kuchaydi.
XIX asrning 70-yillarida Qo‘qon xonligida ko‘plab qo‘zg‘olonlar
bo‘lib o‘tdi. Ulardan biri 1875-yil bahorida avj olib, unga Mulla Is’hoq
Mullo Hasan o‘g‘li «Po‘latxon» nomi bilan rahbarlik qildi. Qo‘qon
hukmdori Xudoyorxon qo‘zg‘olonni bostirish uchun Abdurahmon Ofto-
bachi, Iso Avliyolar boshchiligida qo‘shin yubordi. Lekin ular 17-iyulda
qo‘zg‘olonchilar tomoniga o‘tib ketdi. Xudoyorxonning o‘g‘li Nasriddin-
bek ham qo‘zg‘olonchilarga qo‘shilgandan so‘ng, 20-iyulda Xudoyorxon
K. P. Kaufmandan yordam so‘rashga majbur bo‘ldi. Uning ukasi va ik-
kinchi o‘g‘li ham qo‘zg‘olonchilar
tomoniga o‘tib ketgach, xon general-
gubernatordan panoh izlab Toshkentga
ketdi. K. P. Kaufman uni Orenburgga
jo‘natdi. Xudo yorxon Orenburgdan
Hindiston orqali Makkaga boradi va
u yerdan qaytib kelayotganda kasal-
ga chalinib, 1882-yilda Afg‘onistonda
vafot etdi.
Xudoyorxondan so‘ng taxtga Nasriddinbek o‘tirdi.
Taxtni egallashga harakat qilgan Po‘latxon Nasrid-
dinbek va Abdurahmon Oftobachiga qarshi bo‘lib
qoldi. Qo‘qon xonligida siyosiy vaziyat keskinla shib,
qo‘zg‘olon butun vodiyni qamrab oldi. Mustamla-
kachi hukumat qo‘z g‘olonchilarga qarshi katta har-
biy kuchlarini yuborgan. Janglar keskin davom eta-
yotgan vaqtda Nasriddinbek mag‘lubiyatdan qo‘rqib,
1875-yil 22-sentabrda taslim bo‘ldi va fon Kaufman
bilan shartnoma imzoladi. Unda o‘zini imperator ning
Yangi usul
maktablari - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

138
O‘quv adabiyotlari nashrlariga senzura joriy qilindi. Mustamla-
kachi hukumatning jadidlarga qarshi kurashiga
mahalliy mutaassib
dindor-ruhoniylar ko‘maklashdilar. Yangi usul maktablariga, ayniqsa,
ma’muriyat vakillari va ayrim din peshvolari qarshi turgan.
Natijada 1911-yilda 50 ga yaqin jadid maktablari yopib qo‘yildi.
Jadid maktablarini ochish tashabbuskorlari qattiq nazorat ostiga olindi.
1913-yilga kelib Buxoro amirligida barcha jadid maktablari yopildi.
1870-yildan boshlab Turkiston general-gubernatorli-
gining rasmiy nashri – «Tуркестанские ведомости»
va uning o‘zbek tilidagi ilovasi «Turkiston viloya-
tining gazeti» muntazam chiqib turdi. Uning muharriri mustamlakachilik
tuzumi ning targ‘ibotchisi N. Ostroumov edi.
1906-yilda Ismoil Obidov muharrirligida ilk bor o‘zbek milliy gaze-
tasi «Taraqqiy» nashr etildi. Gazetaning birinchi soni chiqqan sana, ya’ni
27-iyu n hozirda O‘zbekistonda Matbuot va ommaviy axborot vositalari
xodimlari kuni sifatida nishonlanadi.
Jadidlarning ma’rifatparvarlik faoliyati faqatgina maktablarda emas,
balki
matbuotchilik faoliyati, jumladan, gazetalarning ko‘plab
vujudga
kelishida ham ko‘rindi. 1906-yilda Ismoil Obidovning muharrirligida
«Taraqqiy», shu yili Munavvarqori muhar rirligida «Xurshid», 1907–
1908-yillarda Abdulla Avloniy muharrirligida «Shuhrat», Ahmadjon Bek-
temirov muharrirligida «Osiyo» gazetalari chop etildi. Ma’rifatchilikning
yangi to‘lqinida 1913–1915-yil larda «Samarqand», «Sadoi Turkiston»,
«Sadoi Farg‘ona», «El bayrog‘i», «Ken gash», «Ulug‘ Turkiston», «Tu-
ron» gazetalari, «Oyna» jurnali, 1917-yil da esa «Hurriyat», «Farg‘ona
sahifasi» kabi ommaviy axborot vositalari ham paydo bo‘ldi.
Bu davr-
dagi nashrlar orasida «Sadoi Turkiston», «Sadoi Farg‘ona» gazetalari-
ning milliy o‘zlikni anglashdagi xizmatlari katta bo‘ldi. Uning ikki yillik
(1914–1915) faoliyati davomida milliy ziyolilarning vatanparvar qatlam-
lari tomonidan millat ozodligi
va ravnaqini tarannum etuvchi, xurofot
kabi eski aqidaparastlikni qoralovchi ko‘plab maqolalar e’lon qilindi.
An’anaviy maktabda ta’lim - O‘zbekiston tarixi (XIX asrning ikkinchI yARmI – XX asr boshlari)

136
!
!
!
Rus-tuzem
maktablari
Karim oyatlari va suralarning sharhlarini to‘liq o‘zlashtirish talab qilin-
gan. Qorixonalarda Qur’oni Karim yod olingan. Ayollar alohida o‘qitilib,
ularga Qur’oni Karim, oila masalalari, odob-axloq va tarbiyadan saboq
beruvchi otinlar ta’lim berganlar. Mustamlaka davrida eski maktablar
saqlanib qolgan, ammo bu maktablar hukumat e’tiboridan chetda qolib,
ularga hech qanday mablag‘ ajratilmagan.
O‘zingizni sinang!
Turkistonda an’anaviy ta’lim tizimi – ...
Oliy ta’lim – ...
Boshlang‘ich ta’lim – ...
Rossiya imperiyasining turli gubernalaridan Tur-
kistonga ko‘chirib keltirilganlarning bolalariga ta’-
lim berish orqali ma’muriyat vakillari bilan mahal-
liy aholi o‘rtasida vositachilik qiladigan tarjimonlarni tayyorlash ko‘zda
tutilgan. Shu bilan birga bu maktablar orqali tub joy aholisi o‘rtasida rus
ma daniyatini keng yoyishga xizmat qiladigan ta’lim tizimini yaratish-
ga harakat qilindi. Bu vazifani bajarishga Turkiston general-gubernatori
G. Rozenbax (1884–1889) astoydil kirishdi. U boshlang‘ich maktablar,
rus-tuzem maktab lari tarmog‘ini yaratish loyihasini ishlab chiqdi.
Bi-
rinchi rustuzem maktabi 1884yilda Toshkentda Saidg‘ani Saidazimboy
uyida ochiladi. Undan o‘rnak olib, boshqa davlatmand kishilar ham o‘z
uylarida shunday maktab larni ocha boshladilar. Dastlab bu maktablarga
mahalliy savdogar va ishbilarmonlar o‘z farzandlarini o‘qishga berishgan.
1911-yilda bunday maktablarning soni 89 taga yetadi. Ammo bu mak -
tablardagi o‘qitish usullari va darajasi Rossiyaning o‘zidagi maktablar
bilan taqqoslanganda ancha sayoz bo‘lgan. Rus-tuzem maktablarida
o‘quv kuni ikki qismdan iborat bo‘lib, dastlab rus o‘qituv chisi (o‘quv,
yozuv, hisob), ikkinchi qismida esa mashg‘ulotlarni mahalliy o‘qituvchi
olib borar edi. 1896-yilda Toshkentda birinchi gimnaziya ochilib, unda
zamonaviy fanlar va kundalik turmushda zarur bo‘ladigan bilimlar
o‘qitilgan.