Rafinatsiyalangan yog’‘ ko‘rsatkichlari

|
Rafinatsiyalangan yog’‘ ko‘rsatkichlari
|
bet | 18/51 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #157144 |
Bog'liq 1 Moylarni rafinatsiyalash va gidrogenizatsiyalash. Margarin va Rafinatsiyalangan yog’‘ ko‘rsatkichlari
Ko‘rsatkichlar
|
Oliy nav
|
I nav
|
Rangi, qizil birlikda,
35 sariqda, ortiq emas
|
7
|
10
|
Kislota soni,
mg KON, ortiq emas
|
0,2
|
0,3
|
Namlik va uchuvchan
moddalar, %, ortiq emas
|
0,1
|
0,2
|
Ekstraksiya moyini chaqnash harorati, 0C, kam emas
|
232
|
232
|
Paxta moyini rafinatsiyalashda ishqor eritmasining konsentratsiyasi va ishqorni ortiqcha miqdori 8-jadvaldan moyni qaysi usulda ishlab chiqarilgani va kislota soniga qarab tanlab olinadi.
8-jadval
Ishqor eritmasining konsentratsiyasi va uni ortiqcha miqdori
Moyni turi
|
Kislota soni, mg KON
|
Ishqor eritmasining konsentratsiyasi, g/l
|
Ishqorning moy massasiga nisbatan, ortiqcha miqdori. Quyidagi rangli likdagi moy olish uchun, % da
|
7 q. bir
|
12 q. bir
|
16 q. bir
|
Forpress
|
4 gacha
|
125-180
|
0,3
|
0,5
|
-
|
|
7 gacha
|
250-300
|
1,0
|
0,7
|
-
|
|
14 gacha
|
300-400
|
-
|
1,2
|
1,0
|
Ekstraksiya
|
4 gacha
|
150-250
|
0,6
|
0,5
|
-
|
|
7 gacha
|
250-300
|
0,6
|
0,5
|
-
|
|
14 gacha
|
350-450
|
0,5
|
-
|
-
|
Paxta moyini rafinatsiyalashda soapstokdagi yog’‘ni chiqindisi ko‘p bo‘ladi. Neytrallash koeffitsienti yog’‘ sifatiga qarab 3 dan 6 gacha, soapstokni yog’‘liligi 30-40% ni tashkil qiladi. Soapstok ajratib olingandan keyin moydagi sovunni miqdori 0,3-0,5% ga teng bo‘ladi, bu o‘z navbatida yog’‘ni ko‘p marta yuvishni talab qiladi.
11 – rasm. Paxta yog’‘ini emulsiyali uzluksiz rafinatsiyalashni
texnologik sxemasi
Takrorlash uchun savollar
Moylarni ishqoriy rafinatsiya qilish.
Rafinatsiya qilish uchun zarur bo‘lgan ishqor sarfini xisoblash.
Ishqor eritmasini tayyorlash.
Ishqoriy rafinatsiya mexanizmi.
Rafinatsiya jarayoniga turli omillarning ta’siri.
Neytrallashdagi chiqindilar.
Ishqorning ortiqcha miqdori nima uchun olinadi?
Chiqindi miqdorini rafinatsiya usuli va yog’‘ tabiatiga bog‘liqligi.
Neytrallash usullari.
Neytralizatsiyalangan yog’‘dan sovun va namlikni yo‘qotish.
Paxta yog’‘ini ishqorli rafinatsiyasi.
Yog’‘lar rafinatsiyasining sxemasi.
Tayanch so‘z va iboralar
Ishqor.
Moy quyqasi – fuza
3. Soapstok Nеytrаllash
4. Ishqоrni оrtiqchа miqdоri
5. Erkin Yog’ kislоtаlаr.
6 .Triglisеrid
Yog’‘lar tarkibida pigmentlar bo‘lib, ular yog’‘ni bo‘yaydi. Masalan: ksantofillar yog’‘ga sariq rang beradi, V-karotin qizil, xlorofill – yashil; gossipol – jigarrang yoki qora rang beradi.
Karatinoidlar ishqorga chidamli bo‘ladi, shuning uchun u ishqorli rafinatsiyada ajrab chiqmaydi. Ishqor eritmasini konsentratsiyasi yuqori bo‘lsa neytralizatsiya vaqtida karotinoidlar soapstokga sorbsiyalanadi va yog’‘ qisman oklanadi (tiniqlashadi). Karotinoidlar qattiq sorbent yuzasida aktiv sorbsiyalanadi.
Xlorofillar karotinoidlardan farq qilib ishqor bilan reaksiyaga kirishib, birikma hosil qiladi. Biroq ishqorli rafinatsiyada to‘liq ajralib chiqmaydi. Kungaboqar yog’‘ida karotinoid va xlorofillar bo‘lsa, paxta yog’‘ida esa ular bilan bir qatorda gossipol ham mavjud. Tozalangan yog’‘ va salomas tiniq rangda bo‘lishi kerak, bu margarin ishlab chiqarish uchun juda zarur omildir. Yog’‘dan bo‘yovchi moddalarni yukotish uchun adsorbsiyali tozalash usuli qo‘llaniladi.
Adsorbsiya – bu qattiq yoki suyuq modda sirtida boshqa modda molekulalari va atomlari yig‘ilishi jarayonidir. Adsorbsiya adsorbent yuzasidagi aktiv markazlarni molekulyar kuchi ta’sirida borib, ularni sirt yuza energiyasini kamaytiradi. Adsorbsiyani yaxshi borishi adsorbsiyalanadigan moddalarni tabiati va tuzilishiga bog‘liq bo‘ladi. Masalan: qutblanmagan (kam qutblangan) birikmalar qutblanmagan adsorbentlarda yaxshi sorsiyalanadi (ko‘mirda) va polyarlangan birikmalar qutblangan sorbentlarda yaxshi sorsiyalanadi. Yog’‘ va moylardagi hamma bo‘yovchi moddalarni tabiati va strukturasi (tuzilishi) har xil. Lekin ular har biri uziga xos qutblikka ega. Shuning uchun ham adsorbsiyali rafinatsiyada tanlash qobiliyatiga va aktivlikka ega bo‘lgan qutbli adsorbentlar ishlatiladi. Buning uchun aktivlangan oqlovchi tuproqlar ishlatiladi.Bu tuproqlar tabiiy bentonit tuproqlar – alyumosilikatlardan olinadi.
Yog’‘ni qayta ishlash sanoatidagi ishlatiladigan adsorbentlar yuqori adsorbsiyali sig‘imga va aktiv, rivojlangan yuzaga, yog’‘ sig‘imi katta bo‘lmagan va yog’‘ bilan ximiyaviy reaksiyaga kirishmasligi va yog’‘dan oson ajralishi kerak. Yog’‘ni qayta ishlash sanoatida MDXda ishlab chiqilgan aktivlangan tuproq-askanit ishlatiladi, uning yog’‘ sig‘imi – 75 %. Sorbent miqdori yog’‘dagi bo‘yovchi moddalar miqdoriga bog‘liq, u 0.5 dan 5 % oraligida bo‘ladi. Oqlash jarayonining samaradorligi oklangan yog’‘ni rangi, ishlatilgan sorbent miqdori, yukotish va chiqindilar me’yoriga va oklangan yog’‘ni chiqkan miqdoriga qarab aniqlanadi. Oqlash jarayonida aktivlangan tuproq ishlatilganda bir oz izomerizatsiya va bir
muncha glitseridlar hosil bo‘lishi kuzatiladi. Bu esa oklangan yog’‘ va moylarni saqlashda ularni sifati va saqlanish muddatini pasayishiga olib keladi. Yuqorida ko‘rsatilgan xolatlar va yog’‘ sig‘imini kattaligi iloji boricha oqlash uchun ishlatiladi aktivlangan tuproq miqdorini kamaytirishni talab qiladi. Oqlash vaqti 20-30 minutni tashqil qiladi. Adsorbent bilan yog’‘ning uzoq muddat ushlab turish, uning oksidlanishiga olib keladi va yog’‘ yer ta’mini oladi.
Oqlash uchun gidratatsiya qilingan, neytralizatsiya qilingan, yuvilgan va quritilgan yog’‘lar tavsiya etiladi. Oqlash jarayonida oksidlanishni kamaytirish maqsadida jarayon vakuum ostida olib boriladi. Oxirgi yillarda bizning mamlakatda va chet ellarda har xil konstruksiyaga ega bo‘lgan cho‘kmani mexanik usulda tushiradigan germetik filtrlar o‘rnatilgan, uzluksiz oqlash usullar yo‘lga quyilmokda.
Hamma usullar uchun oqlash jarayoni quyidagicha amalga oshiriladi:
adsorbentning yog’‘li suspenziyasini tayyorlash;
deaeratsiya, oqlash jarayoni;
adsorbentni filtr yordamida ajratib olish
Oqlash jarayonida harorat 75-80 0C, oqlash apparatidagi qoldiq bosim 4 kPa (40 mm. sim. ust. atrofida) bo‘ladi.
Oxirgi vaqtda MDXda va chet ellarda yog’‘larni oqlashda turli apparatlar (De-Smet, Alfa-Laval, Speshim, Okrim va x.k.) ishlatiladi.
|
| |