Axborot oqimi: tushunchasi va turlari

|
Axborot oqimi: tushunchasi va turlari
|
bet | 7/8 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 42,38 Kb. | | #232502 |
Bog'liq 2-amaliy mashg’ulot Mavzu Axborot oqimini tasvirlash usullari O-fayllar.orgAxborot oqimi: tushunchasi va turlari
Logistikada axborot oqimi tushunchasi alohida ajratilgan. Axborot oqimini logistika tizimi ichida, shuningdek, ushbu tizim va undan tashqaridagi muhit o'rtasida, logistika operatsiyalarini boshqarish va nazorat qilish uchun zarur bo'lgan xabarlar to'plami sifatida ko'rib chiqing.
Axborot oqimlarini tashkil etuvchi xabarlar turli xil ommaviy axborot vositalarida chiqariladi:
An'anaviy turdagi qog'oz hujjatlar;
Elektron hujjatlar (magnit va qog'oz - perfolenta, perfokartalar) va boshqalar.
Xabarlar og'zaki, telefon yoki og'zaki bo'lishi mumkin.
Axborot oqimlarining quyidagi guruhlari ajratiladi:
1) gorizontal;
2) vertikal;
3) tashqi;
4) ichki;
5) kiritish;
6) dam olish kunlari.
Gorizontal axborot oqimlari bir xil boshqaruv darajasidagi iqtisodiy munosabatlardagi sheriklar: korxonalar-yetkazib beruvchilar va korxonalar-moddiy resurslarni iste'mol qiluvchilar yoki ular va ularning tovar aylanmasi jarayonida vositachilar o'rtasidagi xabarlarni qamrab oluvchi axborot oqimlari deb ataladi.
Vertikal axborot oqimlari yuqoridan kelayotgan xabarlarni, yetakchi organlardan bo‘ysunuvchi organlarga yoki logistika tizimidagi havolalarni qamrab oluvchi axborot oqimlari deb ataladi. Korporatsiyalar va xoldinglardan tortib sho''ba korxonalarigacha va hokazo.
Logistika tizimidan tashqari muhitda oqadigan axborot oqimlari tashqi deb ataladi. Shunday qilib, hamkor korxonalardan kelgan xabarlarning gorizontal axborot oqimlari ular yuborilgan va ularni qabul qiladigan sherikga nisbatan tashqidir.
Ichki axborot oqimlari - bu bitta logistika tizimida aylanayotgan xabarlar. Logistik quyi tizimlar uchun xabarlarning ichki oqimlari quyi tizim ichida joylashgan. Qolgan xabarlar ular uchun tashqidir.
Kirish axborot oqimlari - logistika tizimiga yoki uning quyi tizimlaridan biriga kiritilgan xabarlar.
Chiqish axborot oqimlari - bu bitta logistika tizimi yoki uning quyi tizimlaridan birining chegarasidan tashqariga chiqadigan xabarlar.
Axborot oqimlari quyidagilarga bo'linadi:
Shoshilinch bo'yicha: oddiy, shoshilinch, juda shoshilinch (chaqmoq)
Maxfiylik darajasi. Tijorat sirlarini o'z ichiga olgan xabarlar maxfiy deb tasniflangan hujjat bilan yuboriladi;
Muhimligiga ko'ra, pochta xabarlarining axborot oqimlari oddiy, odatiy va qimmatli bo'linadi;
Xabarlarni uzatish tezligiga ko'ra, axborot oqimlari tez va an'anaviy (pochta) ga bo'linadi;
- Qo'llash sohasiga ko'ra, axborot oqimlari quyidagilarga bo'linadi:
1) mahalliy;
2) norezident;
3) uzoq;
4) xalqaro.
Axborot oqimlari orasida ko'pincha ma'lum bir shakldagi qog'oz tashuvchilarda tuzilgan, belgilangan tartibda to'ldirilgan va jo'natuvchining imzosi va muhri bilan tasdiqlangan hujjatli xabarlar muhim rol o'ynaydi, xabarlar hujjatli deb ataladi. Axborot oqimlarida hujjatli xabarlar katta ulushni egallaydi.
Logistikada axborot oqimi ko'pincha moddiy oqimga nisbatan hamroh bo'ladi (o'tadi) va uning harakatini boshqarish uchun zarur bo'lgan material oqimi to'g'risidagi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi.
Logistikada axborot oqimlarining bir qismi moddiy oqimlarga emas, balki ularni shakllantirish jarayoniga, ombordagi resurslarni saqlashga, moddiy resurslarning zavod va ombor ichidagi harakatlanish jarayoniga xizmat qiladi.
Logistika moddiy boyliklarning katta massasi bilan shug'ullanganligi sababli, hujjatli xabarlar unda katta rol o'ynaydi.
Logistika jarayonini hujjatli ta'minlash logistikaning muhim vazifasidir.
Logistikada axborot oqimlari moddiy oqimlarga mos ravishda shakllanadi. Har bir moddiy oqim axborot oqimiga mos keladi, deb ishoniladi. Bunday yozishmalar har doim ham izolyatsiya qilingan (to'liq) emas. Ko'pincha axborot va moddiy oqimlar turli vaqt oralig'ida sodir bo'ladi.
Axborot oqimlarini ilgari surish varianti moddiy oqimlarning harakatiga nisbatan afzalroqdir. Bu tovarlarni qabul qilishga yaxshiroq tayyorgarlik ko'rish imkonini beradi. Darhaqiqat, axborot oqimlari har doim ham oldinda emas, ular ko'pincha moddiy oqimlarning harakatlanish vaqtidan orqada qoladilar.
Axborot oqimlari ushbu oqimlarning xususiyatlari bo'yicha moddiy oqimlarga adekvat bo'lishi kerak, ammo bunday yozishmalar har doim ham mavjud emas: ba'zi hollarda qabul qiluvchilarning bir nechta iste'molchilari uchun umumiy bo'lgan hujjatlar tuziladi va keyin ular ma'lumotlarni aks ettiradi. bu resurslarning har bir oluvchisi uchun ortiqcha.
Axborot oqimlari va moddiy oqimlar o'rtasida boshqa tafovutlar mavjud.
Axborot oqimlari bir qator baholashlar yordamida o'rganiladi:
1) yuzaga kelgan manbaga ko'ra;
3) hajm;
4) davriylik;
5) tasdiqlash tartibi;
6) tasdiqlash tartibi;
7) amal qilish muddatlari;
8) saqlash tartibi va boshqalar.
Keling, ularni batafsil ko'rib chiqaylik:
1. Xabarlarning paydo bo'lish manbalari har xil bo'lishi mumkin, ular etkazib berish zanjirlari ishtirokchilaridan va ular bilan aloqador tashkilotlardan boshlab, xabarlari oqimlarning harakatlanishi, tashkil etilishi va qabul qilinishiga ta'sir qiladi.
2. Yo‘nalish bo‘yicha axborot oqimlari gorizontal (oldinga va yuqoriga) va vertikal (yuqoridan pastga va orqaga) bo‘lishi mumkin. Gorizontal qo'ng'iroqlar - bir xil darajadagi teng sheriklarning logistika jarayoni ishtirokchilari o'rtasidagi xabarlar. Vertikal axborot oqimlari boshqaruvning turli darajalari o'rtasida o'tadi: yuqori - etakchi va pastki - bo'ysunuvchi. Axborot oqimining yo'nalishi to'g'ridan-to'g'ri va bilvosita sifatida turlicha talqin qilinadi.
Axborot oqimining yo'nalishi kontseptsiyasini aniqlashning uchinchi varianti mavjud - uning maqsadli geografik yoki hududiy manzilini hisobga olgan holda.
3. Axborot oqimlarining hajmi bir necha usullar bilan hisobga olinadi.
Ulardan biri raqam bo'yicha oqim hajmini hisobga olishdir:
1) hujjatlar;
2) oqimdagi varaqlar;
3) oqimdagi sahifalar;
4) hujjatlar to'plami. Bu usul katta axborot oqimlarining hajmini aniqlash uchun ishlatiladi. Axborot oqimlari hajmini hisobga olishning ikkinchi usuli kichik oqimlar uchun qo'llaniladi. Bundan tashqari, oqim hajmi hujjatdagi qatorlar soni - hujjat qatorlari yoki xabardagi so'zlar soni - telegrammalarda aniqlanadi. Buxgalteriya hisobining uchinchi usuli - xabardagi belgilar sonini hisobga olish - da taxmin qilinadi kompyuter tizimlari maxsus o'lchov birliklarida mashina vositalariga bo'lgan ehtiyojni hisobga olish, shaxsiy kompyuter xotirasiga joylashtirish va boshqa hollarda.
4. Axborot oqimlarining chastotasi ularning shakllanish chastotasini xarakterlaydi. Logistikada ko'pgina axborot oqimlari bir martalik bo'lib, takrorlanmaydi va har bir moddiy oqim uchun bir marta, unga parallel ravishda, biroz oldin yoki biroz keyinroq yaratiladi. Ammo logistika sohasidagi ba'zi ma'lumotlar oqimlari oyda bir marta, har chorakda va boshqa chastotada chiqariladi.
5. Hujjatli xususiyatga ega bo'lgan axborot oqimlari ro'yxatga olish jarayonida ma'lum bir tasdiqlash tartibidan o'tadi. Korxonalarda rejalashtirilgan xabarlar, masalan, ustaxonalar rahbarlari va korxona rahbariyati a'zolari bilan kelishilgan. Har bir hujjat uchun odatda uning ishlab chiqilgan mazmunini muvofiqlashtirish uchun ma'lum qoidalar belgilanadi.
6. Axborot oqimining har bir hujjatli xabari tasdiqlanadi - ma'lum shaxslar tomonidan imzolanadi: bosh direktor, ijrochi direktor, ularning o'rinbosarlari va boshqalar. Tegishli imzo bo'lmasa, hujjat haqiqiy emas.
7. Ba'zi hujjatlarning amal qilish muddati bor, undan keyin ular o'z kuchini yo'qotadi. Bunday hujjatlardan faqat amal qilish muddati davomida foydalanish mumkin. Ammo axborot oqimlarining aksariyati bunday hujjatlarga taalluqli emas va ular moddiy oqimlarni boshqarish uchun zarur bo'lgan xabarnomalardir: ular ushbu oqimlarning xususiyatlarini va ma'lum bir etkazib berish joyiga harakatlanish holatini ochib beradi.
8. Axborot oqimlarida yetkazilgan xabarlarni saqlash tartibi ham har xil. Ba'zi xabarlar alohida to'plamlarda to'planadi, boshqalari magnit muhitda va boshqa shakllarda saqlanadi. Axborotni saqlash muddati har xil: bir, ikki yil, besh yil, doimiy (abadiy) va hokazo.Axborot oqimlarini tashkil etish qimmat ishdir. Ularni shakllantirish, uzatish, qabul qilish, saqlash, tahlil qilish uchun katta mablag' sarflanadi.
Axborot makonida axborot oqimlari oqadi. U keng va amalda butun yer sharini va rivojlangan qismini qamrab oladi.
Keling, axborot oqimlarining moddiy oqimlar bilan o'zaro ta'siri nima ekanligini ko'rib chiqaylik. Ko'pincha logistika jarayoni axborotni ta'minlash va moddiy oqimlarni yaratish va harakatini oldindan belgilab beruvchi axborot oqimlarini shakllantirishdan boshlanadi. Ko'pincha, birinchi ma'lumot oqimlari tomonlarning har qanday mahsulotni sotib olish va sotish jarayonida sherik bo'lish niyatlari bayonnomalaridan (shuningdek, ramka shartnomalari deb ataladi) iborat. Aytilganidan keyingi ikkinchi axborot oqimi tomonlar tomonidan kelishilgan shartnoma - savdo bitimi bo'yicha kelishuvdir. Bozor iqtisodiyoti sharoitida bunday axborot oqimi moddiy oqimdan oldin bo‘ladi va moddiy resurslar oqimini shakllantirishning huquqiy asosi hisoblanadi. Ushbu ma'lumotlar oqimidan so'ng, tomonlar kelishilgan muddatlarda, shartnomada nazarda tutilgan moddiy oqim yoki bir nechta oqimlar shakllanadi va bitim shartlariga muvofiq jo'natiladi, moddiy oqim jo'natilganda, bu haqda ma'lumot yuboriladi. sherik. Materiallar oqimi uning xaridori tomonidan qabul qilingandan so'ng, olinganligi to'g'risidagi ma'lumotlar moddiy resurslarni etkazib beruvchiga uzatiladi. Ular o'rtasida xuddi shunday ma'lumot almashinuvi ham oqimning butun vaqti davomida amalga oshiriladi.
Shunday qilib, moddiy oqimlar mavjud bo'lgan butun davr davomida ular to'g'risidagi axborot oqimlari materiallar harakatidan oldin yoki ular harakatining istalgan bosqichi tugagandan so'ng, oqim qabul qilingandan keyin, tarqatilishidan oldin sodir bo'ladi.
Axborot va moddiy oqimlarni bir vaqtning o'zida yaratib bo'lmaydi, chunki ularning har birining paydo bo'lishi uchun sharoit va asoslar har xil. Aynan shu oqimlarning ketma-ket almashinishi ikkinchi oqimning oldingi faoliyati asosida ulardan birining paydo bo'lish imkoniyatini yaratadi.
Bu shuni anglatadiki, logistikaning hammaga ma'lum bo'lgan ta'minlanishi, unda har bir moddiy oqim axborotga mos keladi va oqimlarning harakati sinxron bo'lishi kerak:
Birinchidan, bitta moddiy oqim, qoida tariqasida, bitta emas, balki bir nechta axborot oqimiga to'g'ri keladi.
Ikkinchidan, dastlab bir yoki ikkita axborot oqimi odatda tug'iladi va shundan keyingina moddiy oqimning shakllanishi uchun asoslar mavjud.
Uchinchidan, moddiy oqim allaqachon yaratilgan bo'lsa, uning holati to'g'risidagi ma'lumotlar ko'pincha sodir bo'lgan moddiy oqim holatini baholash sifatida tuziladi, ya'ni. moddiy oqimning harakatlanish vaqtiga nisbatan kech.
Ishonchli logistika jarayonini ishlab chiqaruvchi tomonidan moddiy resurslarni sotish bosqichida ham, etkazib berish yoki xaridor bosqichida ham moddiy resurslarga nisbatan axborot oqimlarini ilg'or yaratishni talab qiladi.
Moddiy oqimlarning axborot ta'minoti ko'pincha vaqt va makon bo'yicha moddiy resurslarning jismoniy harakati jarayonidan ajralib turadi. Ammo moddiy oqimlar harakatidan kelib chiqadigan bir qator axborot oqimlari na vaqt, na makon bo'yicha ajratilmaydi va ular bilan hamroh bo'lib, sinxron ravishda harakatlanadi. Ushbu ma'lumot oqimlari yukga hamroh bo'lgan shaxslar tomonidan tarjima qilinadi: agentlar, ekspeditorlar.
Tashqi axborot oqimlari ko'pincha tashqi muhitda sodir bo'ladigan logistika jarayonini kuzatish va yo'naltirish, muvofiqlashtirish, tuzatish va takomillashtirish imkonini beradi.
Tashqi axborot oqimlari ba'zi hollarda bir nechta adresatlarga ega. Shunda ushbu yo'nalishlardan faqat bittasi material oqimining qabul qiluvchisi bo'lib, u haqida ma'lumot axborot oqimida mavjud va bu adresat uchun ikkala oqim ham bir xil yo'l bo'ylab harakatlanadi. Bunday axborot oqimlarining qolgan marshrutlari material oqimi harakatlanadigan yo'ldan farq qiladi.
Tashqi axborot oqimlari ichki oqimlardan axborot tashuvchilarni puxta ishlab chiqishda farqlanadi, ular imzo va muhr bilan tasdiqlangan.
Ichki axborot oqimlari logistika jarayonining bosqichlarini aniq tavsiflaydi - ta'minot, ichki, marketing. Axborot oqimlari asosida tovarlarni sotib olish va sotish jarayonini boshlash, ularni korxona omboriga qabul qilish dalolatnomasi qayd etiladi, bu korxonani sotib olingan moddiy resurslar bilan ta'minlashning yakuniy bosqichi hisoblanadi.
Alohida ishlab chiqarish birliklari - ustaxonalar va uchastkalar ichida eng oddiy ma'lumotlar oqimi. Ular odatda og'zaki hisobotlardan iborat bo'lgan yomon hujjatlashtirilgan.
Logistikada axborot oqimini boshqarish o‘z-o‘zidan maqsad emas, balki moddiy oqimlarni, ularning shakllanishi, harakatlanishi va qabul qilinishini boshqarish vositasidir.
Axborot oqimlarini mohirona boshqarish bilan ularning shakllanishi va uzatilishi kamayadi. Axborot massivlarini qabul qilish va saqlash, axborot almashinuvi tezlashtiriladi, ularni qabul qilish tezligi, uzatuvchi va qabul qiluvchi tezligi o'rtasidagi tafovutga yo'l qo'yilmaydi, bu hisobga olinadi. o'tkazish qobiliyati axborot yo'lining har bir bo'limidagi aloqa vositalari va ularda ishlaydigan operatorlarning malakasi.
Axborot oqimlarini rejalashtirish axborotni uzatish, muvofiqlashtirish va qabul qilish punktlarida ushbu oqimlarga xizmat ko'rsatish uchun zarur bo'lgan aloqa vositalarining o'tkazish qobiliyatini oldindan aniqlash imkonini beradi. Axborot oqimlarini loyihalashda ularning oqilona yo'li va aloqa vositalari orqali xizmat ko'rsatish rejimi tanlanadi. Natijada axborot oqimlari logistikasi ishonchliligi ta'minlanadi. Bu shuni anglatadiki, axborot oqimlari yaxshi tashkil etilgan, o'ylangan va hisoblangan bo'lishi kerak. Busiz moddiy oqimlarning to'g'ri axborot ta'minotini yaratib bo'lmaydi.
|
| |