nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tafakkur haqida tushuncha

|
Tafakkur haqida tushuncha
|
bet | 89/169 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #242452 |
Bog'liq Umumiy psixologiya1.Tafakkur haqida tushuncha.
Tashqi оlamdagi vоqеilikni sеzgi, idrоk va tassavur jarayonlari оrqali bilish muхim ahamiyat kasb etadi, lеkin o`rganilayotgan narsa va хоdisalarni atrоflicha chuqur aks ettirish uchun bular хali еtarli emas. CHunki ularning o`zarо munоsabatlari, sifat va miqdоr o`zgarishlari, murakkab ichki bоg`lanishlari, o`zarо ta’sir etish хоssalarini bеvоsita kuzatish yoki хissiy оbrazlar yordamida aniqlash imkоniyati yo`q.
Madоmiki shunday ekan, sub’еktning bilish /anglash/ lоzim bo`lgan оb’еkt bilan o`zarо ta’sirini bеvоsita aks ettirish yo`li оrqali bo`laqlarga ajratish imkоniyati chеklanganligi sababli хissiy bilish bosqichidan aqliy bosqichga, ya’ni tafakkurga o`tish zarurati tug`iladi.
Fikr yuritish yordamida atrоf – muхitni chuqurrоq bilish, narsalar, vоqеalar va хоdisalar o`rtasida mavjud bo`lgan o`zarо ichki munоsabatlar, bоg`lanishlarni aniqlash muammoli tarzda namоyon bo`ladi. Insоn оldida muammо vujudga kеlmas ekan, u хоlda tafakkur jarayoni хоsil bo`lishi mumkin emas.
SHunday qilib, insоn o`zining bilish faоliyatida vоqеilikning murakkab jiхatlarini хissiy bosqich yordami bilan aks ettira оlmay qоlganda tafakkurga, fikr yuritishga murоjaat qiladi.
Insоnning bilish faоliyatida sеzgi, idrоk, tassavur оbrazlari bilan tafakkur o`zarо uzliksiz ravishda bir – birini bоyitib turadi. Ana shunga binоan bilish jarayonining хissiy va aqliy bosqichlari mavjuddir.
Tafakkur, sеzgi va idrоkdan farq qilib, bir nеchta хususiyatga egadir. Uning birinchi хususiyati vоqеilikni umumlashgan хоlda aks ettirishdir.
Tafakkurning ikkinchi muхim хususiyati bоg`lanishlarni bеvоsita aks ettirishdir. Bu хususiyat tufayli tabiat va jamiyatdagi turli хоdisa va vоqеalar o`rtasidagi bоg`lanishlarni tushuntirish imkоniyatiga ega bo`lamiz.
Tafakkurning uchinchi хususiyati so`z /nutq/ оrqali narsa va хоdisalar o`rtasidagi murakkab munоsabatlarni aks ettirishdan ibоratdir. Insоnnning fikr yuritishi bir va undan оrtiq so`zlar, tushunchalar vоsitasida ifоdalanadi. SHuning uchun оdam o`ylayotganda o`z fikrini aytayotgandеk, gapirayotganda esa fikr yuritayotgandеk tuyiladi.
Ergash G`оziеv o`zining «Tafakkur psiхоlоgiyasi» /Tоshkеnt, «O`qituvchi» nashriyoti, 1990 yil/ kitоbida ta fakkurga quyidagicha ta’rif bеrgan. «Tafakkur atrоf muхitdagi vоqеlikni nutq yordami bilan bavоsita, umumlashgan хоlda aks ettiruvi psiхik prоsеss, sоsial sababiy bоg`lanishlarni anglashga, yangilik оchishga va prоgnоz qilishga yo`naltirilgan aqliy faоliyatdir». Bizningcha, ushbu ta’rifda tafakkurning eng muхim хususityalari va funktsiyalari sanab o`tilgan.
|
| |
Slaydga oʻtish effektlarini qoʻshish

|
Slaydga oʻtish effektlarini qoʻshish Pdf ko'rish
|
bet | 34/112 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 38,32 Mb. | | #102461 |
Bog'liq 7-sinf Informatika kitobi Cambridge 40
Slaydga oʻtish effektlarini qoʻshish
Slayd oʻtish effekti – bir slayddan boshqasiga oʻtishda yordam beradigan animatsiya turi.
Slayd o‘tish effektlari taqdimotni yanada qiziqarli bo‘lishiga va
auditoriya e’tiborini jalb
qilishga yordam beradi. Auditoriya kontentni tushunishi va uni to‘liq anglab olishini istasangiz,
auditoriyani qiziqtirish juda muhimdir.
Esingizda bo‘lsin, juda ko‘p turli o‘tish effektlari auditoriyani chalg‘itishi mumkin. Buning uchun
faqat bitta yoki ikki xil effektni tanlash samaralidir. Auditoriyangizni uzoq kuttirib qoʻymaslik
uchun slaydni o‘tish effektlarini almashtirish vaqtlarini sozlaganingizga ishonch hosil qiling.
Slaydlarning juda tez o‘tishi ham auditoriya uchun qiyinlik qilishi mumkin. Chunki ular kontentni
berilgan vaqt ichida oʻqiy olishga ulgurmay qoladi.
Slaydga oʻtish effektini qoʻshsangiz, u slaydning boshiga qoʻshiladi. Shuning uchun slayd chiqishi
bilan oʻtish ishga tushadi. Siz kerakli slaydni tanlashingiz hamda
Transitions
menyu oynasi
orqali kerakli slaydga o‘tish effektini qo‘shishingiz mumkin.
Shuningdek, slayd o‘tish bo‘limi “Transitions to This Slide”ning oxiridagi kichik belgini bosish
orqali slayd o‘tish effektlarining to‘liq namunalari ro‘yxatini ko‘rishingiz mumkin.
Doʻstingiz fotosuratda mavjudligi tufayli bu tasvir sizga tegishli boʻlsa ham taqdimotda
undan foydalanish uchun doʻstingizning ruxsati kerak. Doʻstingizdan tasvirdan foydalanish
uchun ruxsat oling. Bu
axloqiy xulq-atvor uchun yaxshi namuna bo‘ladi.
Axloqiy xulq-atvor:
axloqiy tamoyillarni
koʻrsatadigan xatti-
harakatlar. Bunga
yaxshi xulq-atvor
sifatida qaraladi.
Kalit so‘z
Auditoriya:
taqdimotni tomosha
qiluvchi insonlar.
Kalit so‘z
2-amaliy ko‘nikma
|
| |
2 - Cover ict stb indd

42
Slaydlarga vaqt va audio qoʻshish
Slaydga oʻtish effektlarini tanlab, qo‘shganingizdan so‘ng, ularni juda tez yoki sekin emasligiga
ishonch hosil qiling. Buni amalga oshirish uchun har biriga mos vaqt kiritishingiz lozim. Odatda
mos vaqt 0.5 va 1 soniya orasida boʻladi.
Yodda tuting: siz auditoriyangiz uzoq kutishini
xohlamaysiz. Slaydlar almashinishi uchun ketgan vaqt
To‘lqin uzunligi bo‘yicha zichlashtirish

24
spektral kanalning kengligi 10 nm ni tashkil etsa, u holda belgilangan
diapazonda 100 tagacha spektral kanallarni joylashtirish mumkin.
To‗lqin uzunligi bo‗yicha zichlashtirilgan TOA tizimlarida so‗nish va
dispersiya qiymatlari kichik
bir modali optik tolalardan, quvvati yuqori
lazer
nurlanish
manbalaridan foydalanish
maqsadga
muvofiqdir.
Foydalaniladigan bir modali optik tola 1,5...1,6 mkm to‗lqin
uzunligida
ishlashi va kvars shishasidan tayyorlangan bo‗lishi kerak.
To‗lqin uzunligi bo‗yicha zichlashtirilgan TOATda uzatishda optik
kanallarni birlashtirish uchun optik multipleksor va qabul qilishda optik
kanallarni ajratish uchun optik demultipleksor ishlatilinadi.
Optik
multipleksor va demultipleksorlar spektral sezgir bo‗lib, selektiv
hisoblanadi, ya‘ni ularning xarakteristikalari optik to‗lqin uzunligiga
bog‗liq.
Rivojlantiruvchi - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 41/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Rivojlantiruvchi: Tanqidiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
DTS talabi: Tekis va notekis harakat haqida tushunchaga ega bo’lishi. Tezlik va uning birliklarini bilishi. Masala yechish ko’nikmasiga ega bo’lishi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Dars turi: Yangi bilim beruvchi.

Dars usullari

|
Dars turi: Yangi bilim beruvchi.
Dars usullari
|
bet | 37/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Dars turi: Yangi bilim beruvchi.
Dars usullari: Binar, og’zaki so’rov, AKT dan foydalanib mustaqil ish, Evristik(yo’naltiruvchi savollarga javob berish.)
Dars materiallari va jihozlari: 1. Fizika darsligi va multimediya darslik. Kompyuter.. CD disk. 2. O’yinchoq mashina, blokka osilgan yuk. 3. O’lchov lentasi 4.Soat yoki sekundomer.
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism.
O’quvchilarga jism, mexanik harakat, trayektoriya, vaqt, masofa yozilgan kartochkalar tarqatiladi va shu yozuvni topib birlashish taklif etiladi.(Bu yozuv kattaroq format qog’ozda yozib qo’yilgan bo’ladi.) . 1 daqiqadan so’ng o’quvchilar o’z guruh nomini bilganlaricha taqdim etadilar.
|
| |
O’tilgan mavzuni so’rash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 46/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
2. O’tilgan mavzuni so’rash.
Uyga berilgan mashqlar tekshiriladi. O’quvchining maktabdan uyga yoki uydan maktabgacha bo’lgan yo’lni o’tishdagi o’rtacha tezlikni aniqlash vazifasini qanday bajarganligini aytib berishini bir-ikkita o’quvchidan so’raladi. Doskaning turli joyiga turli tezliklar yozib qo’yilib, ulami m/s ga yoki km/soat ga aylantirish, yoki tezliklarni solishtirish taklif qilinadi.
1. Shamol tezligi soat
2. Avtomobil tezligi
3. Tovush tezligi (havoda)
4. Samoloyot tezligi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
davomiylik deyiladi. Oʻtish effekti 
davomiyligini o‘zgartirishni istasangiz, toʻgʻridan-toʻgʻri 
Duration

|
davomiylik deyiladi. Oʻtish effekti
davomiyligini o‘zgartirishni istasangiz, toʻgʻridan-toʻgʻri
Duration Pdf ko'rish
|
bet | 36/112 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 38,32 Mb. | | #102461 |
Bog'liq 7-sinf Informatika kitobi Cambridge davomiylik deyiladi. Oʻtish effekti
davomiyligini o‘zgartirishni istasangiz, toʻgʻridan-toʻgʻri
Duration maydonchasiga ushbu vaqtni
yozing.
Slayd oʻtish vaqtini oʻtishlar tugmachasini yana bir marta bosish orqali koʻrishingiz mumkin. Ushbu
jarayonni qanday amalga oshishini
Preview
tugmasini tanlagan holda ham namoyish etish mumkin.
Taqdimotingiz yanada chiroyli koʻrinishga ega boʻlishi uchun taqdimot davomida bir xil oʻtish effektlarini
ishlatib, ularni taqdimot maqsadiga mos kelishiga ishonch hosil qiling.
2.1-mashg‘ulot
“My_Favourite_Things_v1.pptx” taqdimot faylini oching. Slaydni ekranning oʻng tomonidan
chiqayotganday koʻrinishi uchun birinchi slaydga
Push slayd oʻtish effektini qoʻshing.
Birinchi slaydingizda ikki xil slayd oʻtishlarini sinab koʻring. Keyin esa sizga yoqqan eng
yaxshisini tanlang. Faylni saqlash esingizdan chiqmasin.
2.2-mashg‘ulot
“Design_Favourite_Things_v1.docx” nomli dizayn faylini tanlang. Qaysi slayd oʻtish
effektidan foydalanishingizni koʻrsatish uchun har bir slayd uchun o‘tish effekti qismini
toʻldirib chiqing. Ushbu bosqichda vaqt sozlamalarini kiritish shart emas.
Faylni saqlang.
3-amaliy ko‘nikma
43
2
Multimediadan maqsadli foydalanish
Avtomatlashgan:
taqdimotni
ko‘rayotgan odamdan
biror narsani bosish
talab etilmaydigan,
barchasi avtomatik
tarzda amalga
oshiriladigan
taqdimot
Kalit so‘z
Agar siz o‘zingizga ma’qul keladigan slayd o‘tish effekti va davomiyligini tanlasangiz, uni barcha
slaydlar uchun
Apply To All
tugmachasini bosish orqali tezda qo‘llash mumkin bo‘ladi.
Taqdimotni namoyish etayotgan shaxs yoki uni ko‘rayotgan auditoriya sichqonchani bosish orqali
keyingi slaydga o‘tadigan qilib yoki
avtomatlashgan holda sozlashingiz mumkin. Buning uchun
taqdimot avtomatik ravishda keyingi slaydga oʻtguncha slaydni qancha vaqt namoyish etish
kerakligini belgilashingiz lozim.
Siz ushbu har ikki variantni taqdimotingizni yaratayotganingizda sozlashingiz mumkin (qoʻlda
boshqarish yoki avtomatlashgan). Taqdimotni maʼlum bir vaqtdan so‘ng keyingi slaydga
avtomatik oʻtkazish yoki auditoriya ekran tugmachasini bosish va vaqt tugamasdan keyingi
slaydga oʻtishga imkon berish uchun sozlanishi mumkin.
Bir slayddan ikkinchisiga oʻtish sozlamasi
Advance Slide deb nomlanadi. Sichqoncha yoki
ekranni bosish orqali keyingi slaydga oʻtish uchun (agar siz sensor ekranli kompyuterdan
foydalansangiz)
On Mouse Click maydonidan foydalaniladi. Agar siz ushbu parametrga ruxsat
berishni xohlasangiz, shu maydonchada belgi qoʻyishingiz kerak.
|
| |
Ajratib ko‘rsatish - Cover ict stb indd

50
Auditoriya va maqsadni bilish
Taqdimotni yaratishda auditoriya va maqsad sizning fikrlaringiz markazida boʻlishi kerakligini
allaqachon bilib oldingiz. Shuningdek, taqdimotingizning
auditoriyasi va maqsadi qarab,
kontentning tarkibi va uslubi (masalan, oʻtish va vaqt kabi) boʻyicha har xil tanlov qilishingiz
mumkinligini tushunasiz.
5.1-mashg‘ulot
“My_Favourite_Things_v3.pptx” nomli taqdimot faylini oching. Keyin quyidagilarni bajaring:
1. sarlavhangiz birinchi slaydda paydo bo‘lishi uchun
Float animatsiyasini qoʻshing;
2. sarlavhani ekranning yuqorisidan
Float qilib oʻrnating;
3. animatsiyani 1
soniya davom etadigan qiling;
4. animatsiyani sichqoncha bilan bosilganda ishga tushadigan qiling.
5.2-mashg‘ulot
Dizayn faylini oching: “Design_Favourite_Things_v1.docx”. Animatsiyani moslash uchun
vaqt va boshqa koʻrsatmalarni kiriting.
5.3-mashg‘ulot
“My_Favourite_Things_v3.pptx” nomli taqdimot faylini oching. Tuzgan taqdimotingizga
vaqt va moslashtirishlarni kiriting.
5.4-mashg‘ulot
Sherigingiz bilan taqdimotga qoʻshgan animatsiyalar va
ularning har birini qanday
sozlaganingiz haqida suhbatlashing. Nima uchun har bir misolda eng yaxshi animatsiyani
tanladim deb oʻylashingizni tushuntiring.
Animatsiyalar joylashtirilgan tartibni notoʻgʻri deb hisoblasangiz,
uni animatsiya oynasi
yordamida osongina tahrirlash mumkin. Toʻgʻri joyda koʻrinmaydigan kontentni tanlang, soʻng uni
toʻgʻri joyga koʻchirish uchun
Transport tarmog‘ini loyihalashtirish

401
Transport tarmog‗ining o‗tkazish qobliyati katta bo‗lishi kerak, bu
multimediali trafikda video axborotning mavjudligi bilan izohlanadi.
Transport tarmog‗i resurslarining bir qismi ikkala kommutatsiyalash
tarmoqlari tomonidan birgalikda qo‗llanishda davom ettiriladi.
Telekommunikatsiya tarmoqlarining deyarli barcha operatorlari duch
keladigan muammolar o‗rtasida, kirish tarmog‗ini
keyingi rivojlanishi
uchun ssenariyni tanlash murakkabligini ta‘kidlash kerak. Bunday holat
juda ko‗p omillarga bog‗liq, ammo infokommunikatsiya xizmatlari
bozorida talabni bashorat qilishdagi murakkablikni yetakchi deb hisoblash
mumkin. Shuning uchun telekommunikatsiya tarmog‗i
operatori uchun
bozordagi talabga bog‗liq holda eng kam xarajatlar bilan o‗zgarishi
mumkin bo‗lgan, tizimli-tarmoqli yechimlar juda katta amaliy qiziqish
uyg‗otadi. Bunday shartlarni ‗‗Protey-MAK‘‘ga o‗xshash apparat-dasturiy
vositalar qanoatlantiradi. Ular operatorlarga texnologiyalarni tanlashga
talab qo‗ymaydi va xizmatlarning yangi turlarini
kiritish jarayonlarini
to‗xtatib qolmaydi.
2.5- rasm. NGN arxitekturasi (Recommendation ITU-T Y.1001)
402
Tarmoqlarning o‘zaro ta’siri.
NGNning fizik arxitekturasi uchta sathni (platformani) o‗z ichiga
olgan bo‗lib, ular orasida standart interfeyslar qo‗llaniladi, bu esa
masshtablashtirishni,
yetkazib
beruvchilarga
bog‗liq
bo‗lmaslikni,
investitsiyalarni saqlanishini va aloqa operatori uchun foydali bo‗lgan
boshqa juda ko‗p xossalarning saqlab qolinishini ta‘minlashga
imkon
beradi.
Keyingi avlod tarmog‗ining fizik arxitekturasi (8.5-rasm) o‗z ichiga
quyidagilarni qamrab oladi:
- transport platformasi;
- yangi dasturiy-apparat majmualari negizida amalga oshiriluvchi
boshqarish va signalizatsiya platformasi;
- zarur xizmatlar to‗plamini ta‘minlovchi serverlar platformasi.
MUNDARIJA - Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat

414
3.6. Multimediali aloqa tarmoqlarini boshqarish ................................................ 314
3.7. Konvyergent aloqa tarmoqlari ..................................................................... 330
3.8. IP - ga yo‗naltirilgan multimediali tizim OSI – IMS ................................... 347
IV-BOB. TELEKOMMUNIKATSIYA TIZIMLARI VA TARMOQLARINI
LOYIHALASHTIRISH ......................................................................................... 357
4.1. Tolali optik aloqa tizimlarini loyihalashtirish asoslari ................................... 357
4.2. Multimediali tarmoqlarni loyihalashtirish ................................................... 391
QISQARTMALAR RO‗YXATI .......................................................................... 407
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‗YXATI........................................... 410
Nazorat savollari - Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat

25
tarqaladi. Yorug‗lik nurining faqatgina o‗zak bo‗ylab tarqalishini
ta‘minlash uchun n
1
>n
2
,shart bajarilishi kerak. Mos ravishda bu yerda:
n
1
- o‗zakning sindirish ko‗rsatkichi,
n
2
, - qobiqlarning sindirish ko‗rsatkichlari.
Sindirish ko‗rsatkichi n, yorug‗likning vakumdagi tezligini (s)
materialdagi yorug‗lik tezligiga (s
m
) nisbati orqali ifodalanadi: n =
s / s
m
.
Turli moddalardan yorug‗lik turli tezliklarda tarqaladi.
OT uchun
asosiy material juda toza va tiniq
kvars shishasi, kremniy ikki oksidi (SiO
2
)
hisoblanadi.
Agar dengiz suvi shunchalik tiniq bo‗lganda, u xolda Tinch okeanida
joylashgan 33,177 futli Mariana cho‗kmasining eng chuqur joyini ko‗rish
mumkin bo‗lardi [2].
3.1-jadval
Turli materiallarning sindirish ko‗rsatkichlari
Ma'lum Ma - O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi urganch davlat universiteti xuzuridagi...

|
O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi urganch davlat universiteti xuzuridagi xorazm viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish
|
bet | 95/151 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #125044 |
Bog'liq Adobe Dreamweaver yordamida xml ma\'lumotlarini ko\'rsatish-hozir.orgMa'lum Ma’lumotlar bazasi bu — tartiblangan ma’lumotlarni saqlovchi va qayta ishlovchi axborot modeli hisoblanadi. Soddaroq qilib aytganda, bir hil turdagi axborotlarni o‘zida saqlovchi va berilgan so‘rovlar orqali ularni taqdim etuvchi model. Misol uchun, kitoblar javoni, bu ma’lumotlar bazasi hisoblanadi, ya’ni bir hil turdagi (kitoblarni) ob’yektlarni o‘zida saqlaydi, yoki bo‘lmasa telefon raqamlar yozilgan kitobcha, bu yerda ism, telefon raqam kabi bir hil tipdagi ma’lumotlar saqlanadi, bu ham ma’lumotlar bazasi. otlarning aniqligi. Ma'lumki, ma'lumotlar bazasi tеgishli sohaning axborat modеlini tashkil qiladi. Shu sababli ham MB da saqlanayotgan axboratlar ob'еktlarning holati, xususiyati va ular o`rtasida alaqalarni to`liq va aniq ifodalash lozim. Aks holda tashkil qilingan MB xatarli bo`lishi va zarar kеltirishi mumkin.
Hozirgi kunda inson faoliyatida ma’lumotlar bazasi (MB) kerakli axborotlarni saqlash va undan oqilona foydalanishda juda muhim rolь o‘ynamoqda. Sababi: jamiyat taraqqiyotining qaysi jabhasiga nazar solmaylik o‘zimizga kerakli ma’lumotlarni olish uchun, albatta, MBga murojaat qilishga majbur bo‘lamiz. Demak, MBni tashkil qilish axborot almashuv texnologiyasining eng dolzarb hal qilinadigan muammolaridan biriga aylanib borayotgani davr taqozasidir. Informatsion texnologiyalarning rivojlanishi va axborot oqimlarining tobora ortib borishi, ma’lumotlarning tez o‘zgarishi kabi holatlar insoniyatni.
“TASDIQLAYMAN”
O’quv va tarbiyaviy ishlari
bo’yicha direktor o’rinbosari ________________M.Allamova
“___”______2021 yil
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI №34
Guruhlar
|
|
|
|
Dars o’tiladigan sana
|
|
|
|
Mavzu(nomi): DataGrid Control-da ma’lumotlarni tanlash
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi urganch davlat universiteti xuzuridagi xorazm viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish
|
Pеdagоgika - Umumiy psixologiya

|
Umumiy psixologiya
|
bet | 125/169 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #242452 |
Bog'liq Umumiy psixologiya3. Pеdagоgika bilan psiхоlоgiyaning o’zarо hamkоrligi va alоqasi an’anaviy va azaliy bo’lib, ularning yosh avlоd tarbiyasini zamоn talablari ruhida amalga оshirishdagi rоli va nufuzi o’ziga хоsdir. Rеspublikamizda amalga оshirilayotgan yangi «Ta’lim to’g’risidagi Qоnun» hamda «Kadrlar tayyorlashning milliy Dasturi»ni amalga оshirish ham ikki fan hamkоrligi va o’zarо alоqasini har qachоngidan ham dоlzarb qilib qo’ydi.
Milliy dasturda e’tirоf etilgan yangicha mоdеldagi shaхsni kamоl tоptirish, uning chuqur bilimlar sоhibi bo’lib еtishishi, barkamоlligini kafоlatlоvchi shart-sharоitlar оrasida yangi pеdagоgik tехnоlоgiyalarini ta’lim va tarbiya jarayonlariga tadbiq etishda pеdagоgikaning o’z uslub va qоidalari еtarli bo’lmaydi.
SHuning uchun ham psiхоlоgiya u bilan hamkоrlikda yosh avlоd оngining ta’lim оlish davrlaridagi rivоjlanish tеndеntsiyalaridan tоrtib, tоki yangicha o’qitish tехnоlоgiyalarini bоla tоmоnidan o’zlashtirilishi va undagi aqliy hamda intеllеktual qоbiliyatlarga nеchоg’lik ta’sir ko’rsatayotganligini o’rganish asоsida ta’lim-tarbiya ishini tashkil etish psiхоlоgiyadagi mеtоdlarni didaktik mеtоdlar bilan uyg’unlashtirishni taqоzо etadi.
Ayniqsa, ma’naviy barkamоllik tamоyillarini maktabda va yangi tipdagi ta’lim muassasalarida jоriy etish ham shaхs psiхоlоgiyasini tеran bilgan hоlda o’qitishning eng ilg’оr va zamоnaviy shakllarini amaliyotga tadbiq etishni nazarda tutadi.
4. Tabiiy fanlar: biоlоgiya, fiziоlоgiya, хimiya, fizika va b.q. psiхik хоdisalar va jarayonlarning tabiiy fiziоlоgik mехanizmlarini tushunish va shu оrqali ularning kеchishi qоnuniyatlarini оb’еktiv o’rganish uchun matеrial bеradi. Ayniqsa, bоsh miyaning hamda markaziy asab sistеmasining psiхik faоliyatlarini bоshqarishda va ularni muvоfiqlashtirishdagi rоlini e’tirоf etgan hоlda psiхоlоgiya fani tabiiy fanlar erishgan yutuqlar va ulardagi tadqiqоt uslublaridan оmilkоrоna fоydalanadi.
Masalan, shaхs qоbiliyatlarini diagnоstika qilish uning tug’ma layoqatlari hamda оrttirilgan sifatlarini bir vaqtda bilishni taqоzо etgani sababli, o’sha tabiiy layoqatning хususiyatlarini aniqlashda psiхоfiziоlоgiyaning qatоr usullaridan (miya assimеtriyasi qоnunlari, miya biоritmlarini yozib оlish, nеyrоdinamik хоdisalarni aniqlash, qоn aylanish va tana harоratini o’lchash mеtоdlari) o’z o’rnida fоydalanadi va biоlоgiya, anatоmiya, fiziоlоgiya, nеyrоfiziоlоgiya kabi fanlarning shu kungacha erishgan yutuqlaridan fоydalanadi.
SHuning uchun tabiiy fanlar sоhasida erishilgan barcha yutuqlar psiхоlоgiyaning prеdmеtini mukammalrоq yoritishga o’z hissasini qo’shgan.
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 64
o'rganishning foydali usullarini topishlari va ularni o'z darslariga qo'shishlari
mumkin.
8. Korperativ ta'lim
Nomidan ko'rinib turibdiki, hamkorlikda o'rganish ko'plab guruh ishlarini o'z
ichiga oladi. Shu bilan birga, o'rganishni iloji boricha samarali qilish uchun
o'qituvchidan juda ko'p tuzilma va aralashuvni talab qiladi. Ba'zi tez-tez
qo'llaniladigan hamkorlikdagi o'rganish strategiyalari orasida "o'ylang-juft-
bo'ling". Kichik guruhlarda yoki juftlikda muhokama qilish ham samarali bo'lishi
mumkin, shuningdek, "jigsa" yondashuvi. Jigsa modelida o’quvchilar o'qish yoki
ma'lum bir nuqtai nazardan o'rganish uchun kichik guruhlarga bo'linadi. Keyin, o'z
guruhlarini o'zgartirib, a'zolar ma'lumotni tarqatadilar va boshqalar bilan baham
ko'radilar.
Afzalliklari:
1. Hamkorlik va hamkorlik talab qilinadigan real ish sharoitlarini qayta yaratish,
hamkorlikda ishlash orqali ijtimoiy ko'nikmalarni yaxshilaydi. Korperativ
ta'limning eng yorqin natijalaridan biri amerikalik psixolog va Jon Xopkins
universiteti professori Robert E. Slavinning "Hamkorlikda o'rganish: nazariya,
tadqiqot
va
amaliyot"
asarida
tasvirlangan.
2. Tanqidiy fikrlashni yaxshilaydi: guruhda ishlash jarayonida o‘quvchilar o‘z fikr-
mulohazalarini yoki fikr-mulohazalarini guruhdagi boshqa o‘quvchilar bilan
birgalikda bildiradilar. Har bir o’quvchi uchun bu fikr-mulohaza tanqidni,
shuningdek bildirilgan fikr yoki g'oyalarni sharhlashni o'z ichiga oladi.
Kamchiliklari:
1. Guruh a'zolari o'rtasida ijtimoiy rollarni taqsimlashda qiyinchiliklar va natijada
bir o’quvchining guruhdan ajralib chiqishi mumkin. Guruh a'zolari o'rtasida yuzaga
kelishi mumkin bo'lgan nizolar xavfi mavjud, bu esa o'qituvchidan ko'proq e'tibor
talab qiladi.
2. Bir guruhda ishlovchi o‘quvchilarning o‘rganish tezligi har xil bo‘lishi mumkin.
9. Shaxsiylashtirilgan ta'lim
|
| |
O’quvmashg’ulotiningo’qitish texnologiyasi modeli

Vaqt: 80 daqiqa
|
Ta’lim oluvchilar soni
|
|
O’quv mashg’ulot shakli va turi
|
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1. DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish
2. . DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish haqida
3. . DataSets yordamida ma’lumotlarga kirishva foydalanish umumiy tushuncha
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Kompyuter turlari to’g’risidagi bilim (ko’nikma)larnishakillantirish(mustahkamlash.).
|
O’qitish natijasi
|
Ushbu mavzuni o’zlashtirishnatijasida o’quvchida shakllanadigan asosiy bilim ,ko’nikma yoki kompetensiyalar.
|
Pedagogik vazifalar.
1.. DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish bilan tanishtirish.
2. DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish tasnifini berish.
3. . DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish tushuntirish.
4.. DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish ni ochib berish va boshqa.
|
O’quv faoliyat natijalari.
1. . DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish umumiy ma`lumotga ega bo`ladilar.
2. DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish ni tasniflaydilar,
3.. DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish haqida aytib beradilar,
4.. DataSets yordamida ma’lumotlarga kirish foydalanish ni tartibli ravishda izohlab beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Axborotli - kichik ma’ruza, namoish, «aqliy hujum», munozara
|
O’qitish vositalari
|
O’UM, tarqatma materiallar, slaydlar, proektor, kompyuter, klaster , T-sxema.
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Jamoa va guruhlarda ishlash
|
O’qitish shart-sharoiti
|
Texnikvositalar bilan ta’minlangan auditoriya
|
Qautar aloqaning usul va vositalari
|
Og’zaki nazorat, savol-javob
|
Ekspluatatsion jarayonida tolani cho‘zilishi

Ekspluatatsion jarayonida tolani cho‘zilishi uchun faktor bo‗lib
hisoblanadi va u orqali ekspluatatsion mexanik ishonchlilik aniqlanadi.
kabel ichidagi optik tolaning kuchlanganlik holati o‗z navbatida mexanik
ishonchliligini kamayishiga olib keladi va turli sabablar hisobiga bo‗ladi,
bular: optik kabel tayyorlash texnologiyasi buzilish, ya‘ni lozim bo‗lgan
tola uzunligini to‗g‗ri tanlamaslik yoki kabel tayyorlovchi uskunani
ishlashidagi turli to‗xtashlar, kabel yotqizilish texnologiyasini buzilishi, er
ko‗chishlari kabi seysmik o‗zgarishlar, ekspluatatsiya jarayonida osilgan
kabellarni muzlashi va x.k.
Yuqorida keltirilgan ma‘lumotdan shuni xulosa qilish mumkinki,
kabel ichida va yotqizilgan liniyalarda optik tolalarni cho‗zilishi nazorati
asosiy parametr bo‗lib hisoblanadi. Kabel ichidagi tolalarni cho‗zilish
bo‗yicha xozirgi zamon diagnostikasi uchun tolalar ichida yorug‗lik nurini
spektrlarni brillyuen sochilishini analiziga asoslangandir. Bunday usul
yordamida tolalarni cho‗zilishini baholashda liniyalarni mustaxkam
bo‗lmagan uchastkalari aniqlandi va u yordamida ekspluatatsiya
jarayonida tolalarni mexanik mustaxkamligi baholanadi.
Liniyadagi optik tolalarni cho‗zilish chegaralarini baholashda 100
kmm liniya 25 yil mobaynida uzilish extimolligi 0.001 bo‗lgan qiymat
uchun liniyaning ekspluatatsion mustaxkamligini kafolatlash uchun uning
nisbiy cho‗zilishi yoki ruxsat etiladigan cho‗zilish qiymati 0.2...0.25% dan
oshmasligi kerak. bu qiymat tolani ruxsat etiladigan cho‗zilish kritariya
bo‗lib, u brillyuen reflektometri yordamida aloqa liniyalarining
mustaxkam bo‗lmagan uchastkalarini o‗lchov natijasida aniqlash imkonini
beradi.
Tola ustidagi muxofazalovchi qoplamini tozalash kuchi ham
tolaning mexanik tafsilot lariga taaluqli bo‗lib, aloqa liniyalarida
qo‗llanuvchi optik tolani aloqa liniyalarini qurilishi, ta‘mirlab qayta tiklash
ishlari hamda aloqa liniyalariga texnik xizmat ko‗rsatish jarayonida
bunday ishlarni bajarishni bir muncha engilroq va effektiv bo‗lishini
ko‗rsatuvchi bo‗lib hisoblanadi. Yuqorida qayd etilgan ishlarni bajarishda
optik tolalarni oson ravishda ochib tashlash, optik tolalarni payvandlab
ulashda hamda ulanuvchi tolalarni tekis ravishda kesish ishlaridan tashkil
topadi. Optik tolani muxofazalovchi qoplamini tozalash kuch qiymati
36
optik tolalarning pasportida ko‗rsatiladi. Bunday kuch qiymati quruq va
namgarchilik atmosferasi ostida bo‗lgan tolalar uchun bir xil qiymatga ega.
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 60
O’quvchiga yo'naltirilgan yondashuv o'qituvchilar uchun o'zlashtirishi yoki
mukammallashishi qiyin bo'lishi mumkin va bu har doim ham 100% natijani
kafolatlamaydi. Biroq, agar o'qituvchilar ushbu usullarni boshqa dars turlari bilan
aralashtirib, qisman qo'llasalar, natijalar juda ijobiy bo'lishi mumkin.
4. Loyihaga asoslangan ta’lim
Nisbatan yangi o'qitish usuli bo'lgan loyihaga asoslangan ta'lim o’quvchiga
asoslangan yondashuvga to'g'ri keladi. Nomidan ko'rinib turibdiki, loyiha asosida
o'qitishda o’quvchilar loyihalarni bajarishadi. Biroq, bu katta, go'shtli loyihalar
bo'lib, ularda o’quvchilar bilim oladi, tadqiqot qiladi, tanqidiy fikrlaydi, baholaydi,
tahlil qiladi, qaror qabul qiladi, hamkorlik qiladi va hokazo.
Odatda, loyihalar “Qanday qilib bizning maktabimiz yanada yaxshi bo‘lishi
mumkin?” kabi ochiq savolga javob sifatida yaratiladi yoki "O'tmishda shahrimiz
qanday rejalashtirilgan edi va kelajakda uni qanday rejalashtirish mumkin?"
Loyihalarning yana bir muhim jihati shundaki, ular real muammolar bilan bog‘liq.
Loyihalar nafaqat sinfga taalluqli, balki ta'siri ham bo'lishi kerak. Misol uchun,
o'quvchilar butun maktab tinglashi uchun radio ko'rsatuvini yaratishi mumkin.
Yoki ular shahar kengashiga xat yozib, fikr bildirish uchun yig'ilishda
qatnashishlari mumkin.
Afzalliklari:
1. Loyihalar o'rtasida o'qituvchi tadqiqot o'tkazish, bo'linish masalalarini qanday
hal qilish, xat yozish va hokazo kabi ko'nikmalarni shakllantirishga yordam berish
uchun oddiy va kichikroq loyihalarni taqdim etishi mumkin. Shunday qilib,
o’quvchilar o'zlari bilgan narsalarga: savollar berish, tekshirish, boshqalar bilan
muloqot
qilish
va
bu
tajribalarni
aks
ettirish
orqali
asoslanadilar.
2. O’quvchilarga o‘z ishlarini guruhlarda tashkil etish imkonini berish orqali
hamkorlikda o‘qitish yaxshilanadi.
Kamchiliklari:
1. Bu ancha vaqt talab etadi va yaxshi sinfni boshqarish ko'nikmalarini talab qiladi
(uskunalar mavjudligidan tortib, ulardan foydalanishni tashkil qilish va nazorat
qilishgacha).
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 63
mavzular chetda qolib ketish xavfi doimo mavjud. Tabiiyki, bu standartlashtirilgan
test ko'rsatkichlariga putur yetkazadi.
Shunga qaramay, tadqiqotga asoslangan ta'limning ba'zi foydali uslublari va
g'oyalarini topish mumkin, chunki ularni darsga sinchkovlik bilan tatbiq etish va
ulardan foyda olish mumkin, chunki bu yondashuv o'quvchilarning muammolarni
hal qilish qobiliyatini rivojlantirish uchun juda ko'p imkoniyatlarni beradi.
7. Flipped Classroom
O’quvchilar uydan turib ko'rishlari mumkin bo'lgan onlayn ma'ruzalarni sinfda
o'qishni almashtirish kontseptsiyasi teskari o'rganish deb nomlanadi. FLIP harflari
ushbu turdagi ta'limga kiritilgan to'rtta ustunni ifodalaydi: Moslashuvchan muhit,
ta'lim madaniyatining o'zgarishi, asosiy tarkib va professional o'qituvchi. Ushbu
uslub nazariy jihatdan darsda ko'proq vaqtni o'qitishdan ko'ra faol o'rganishga
bag'ishlashga imkon beradi.
Afzalliklari:
1. O’quvchilar o‘z bilimlarini nazorat qiladilar. Uyda video kontent yoki boshqa
materiallarni ko'rishda talabalar o'z tezligida o'rganish imkoniyatiga ega.
2. O’quvchilarga yo‘naltirilgan ta’lim va hamkorlikni rivojlantirishga yordam
beradi.
Kamchiliklari:
1. Amalga oshirish qiyin: texnologik resurslardan tengsiz foydalanish aholining
ayrim
qatlamlarini
noqulay
ahvolga
soladi.
2. Ko'pincha o'quvchilarning eshitish idrokiga asoslangan bo'lib, u kamroq
samarali
tushunishga
olib
keladi.
3. Bu ko'p jihatdan o'quvchilarning o’quvchilarga muvofiqligiga bog'liq:
yondashuv o’quvchilarning sinfdan tashqari tayyorgarlikni yakunlashini va har
doim darsda qatnashishga tayyor bo'lishini nazarda tutadi. Hamma o‘quvchilar
ham har doim ham darsga tayyor bo‘lavermaslik xavfi bor.
Ko'plab amaliy tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, bu usulning ijobiy ta'siri
qisman aylantirilgan sinfdan foydalanish orqali osongina oldini olish mumkin
bo'lgan kamchiliklardan ustundir. Ishonchimiz komilki, o'qituvchilar teskari
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 70
bo'lganligi tufayli uni matematik ifoda yordamida aniqlash uchun unga ko'proq
to'g'ri keladigan yuza ellipsoid bilan almashtiriladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.Qishloq xo'jaligida islohotlarni chuqurlashtirishga doir qonun va me'yoriy
hujjatlar to'plami va II qism Toshkent «Sharq» 1998.
2.Yer munosabatlarini tartibga solishga doir qonun va meyoriy hujjatlar to'plami
qism Г : «A groxarita». 2000.
3.A vezbavev S.Volkov S.N . Yer tuzish iqtisodi: Darslik Т.: «Yangi asr avlodi»,
2002. - 290 b.
4.O'zbekiston Respublikasining yer resurslari Atlasi - Т.: « O R D Y F .R Q »,
2001 - 64 b.
5.Nazirov .A .Geodeziya I qism . Т O'qituvchi. 1978.
6.Norxojayev. Q Injenerlik geodeziyasi. T. « O 'qituvchi». 1983
www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 71
Boshlang'ich sinflarda matematika o'qitish metodikasi.
Jalilova Zumrat Botirovna Buxoro viloyati Shofirkon tumani 4-
maktab Boshlang'ich sinf o'qituvchisi.
Annatatsiya:Ushbu maqola boshlang‘ich sinflarda matematika kursining vazifasi
maktab oldiga qo‘yilgan “o‘quvchilarga fan asoslaridan puxta bilim berishda
yangi texnologiyadan foydalanish, ularga hozirgi zamon ijtimoiy-iqtisodiy
bilimlarni berish, turmushga, kasb-hunarga yo‘naltirish, kasblarni ongli tanlashga
o‘rgatish” kabi vazifalarni hal qilishda yordam berishdan iboratligi haqida.
Kalit so'zlar:Ko‘rgazmali qurollar,muayyan usul,o‘qitish xarakteri, didaktik
materiallar.
Kirish:Boshlang'ich sinflarda matematika o‘qitish metodikasi eng avvalo kichik
yoshdagi o‘quvchilarni umumiy tizimda o‘qitish va tarbiyalash vazifasini qo‘yadi.
Umumiy metodika boshlang‘ich sinf matematikasining mazmunini va tizimliligini
aks ettiradi, har bir bo‘limni o‘qitishning o‘ziga xos xususiy metodlarini o‘rgatadi.
Xususiy metodika matematika o‘qitishning asoslangan metodlarini va o‘qitish
formalarini, shuningdek o‘quv faoliyatini tashkil qilish yo‘llarini ko‘rsatadi.
Ma’lumki o‘qitish tarbiyalash bilan o‘zaro mustahkam bog‘liqdir. Ushbu
metodika o‘qitishni tarbiyalash bilan qo‘shib olib borish yo‘llarini o‘rgatadi.
Asosiy qism:Amaliyotda o‘qituvchilar ko‘pincha biror topshiriqning usullarini biri
boshqalaridan soddaroq yoki murakkabroq deb aytadilar. Bundan tashqari, didaktik
materiallar qanchalik san’atkorona tuzilgan bo‘lmasin, ularning mazmuni va
tuzilishida qanchalik sermahsul va chuqur g‘oyalar amalga oshirilmasin, ular
baribir barcha metodik vazifalarni tezda hal etishga qodir emas, chunki hech
qanday o‘rgatuvchi mashina o‘qituvchining intuisiyasini, ya’ni hissiyotini
almashtira olmaydi.
Shunday qilib, didaktik materiallarni o‘quvchilarning o‘quv materialini
o‘zlashtirish darajasini nazorat usullaridan biri sifatida qarash lozim. Shu bilan
birga muayyan usul mazkur sinf, mazkur o‘qituvchi uchun eng yaxshi usul
bo‘lmasligi ham mumkin. Shu sababli didaktik materiallar o‘qituvchini
o‘quvchilarning bilimlarni o‘zlashtirish darajasini aniqlash imkonini beradigan
|
Innovatsion tashkiliy tizimni qayta qurish

|
Innovatsion tashkiliy tizimni qayta qurish
|
bet | 82/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininInnovatsion tashkiliy tizimni qayta qurish.
Mahsulotni hozirgi davr texnologiyalarida ishlab chiqarish e’tiborga sazovordir. Yangi texnologiyani tadbiq etishda mahsulotning «hayotiy tsikli» rol o‘ynaydi. Hayotiy tsikl – loyihani yangi texnikaga tadbiq etilishi va iste’molchini talabini qondirish bilan bog‘liq bo‘lgan bir qancha bosqichlardan iborat.
Boshlang‘ich hayotiy bosqichda yagona texnik topshiriq bo‘yicha ilmiy izlanishlar olib boriladi. Ular quyidagilardan iborat: yagona texnik topshiriqni ishlab chiqish, izlanish yo‘nalishini tanlash, nazariy va amaliy izlanishlar, ilmiy izlanishlar natijasini umumlashtirish va bah
olash.
Ikkinchi hayotiy bosqichda amaliy konstruktorlik ishlari amalga oshiriladi. Bunda konstruktorlik hujjatlari ishlab chiqiladi, texnik takliflar, eskiz loyiha, texnik loyiha, konstruktorlik hujjatlashlar. Amaliy konstruktorlik ishlaridan yangi texnologiyalarni yaratishda foydalaniladi.
Hayotiy tsiklning keyingi bosqichlarida mahsulot, ya’ni yangi texnologiyani ishlab chiqarishga qo‘yiladi.
Yangi texnikani quyidagi topshiriqlar bajarilgandan so‘ng, ishlab chiqarishga tadbiq etiladi: yangi texnologiya ishlatish uchun, yangi texnikadan mahsulot chiqarib topshirish uchun, kamchiliklarni to‘g‘rilash.
Bu bochqichlarni o‘tgan texnika yangiliklari bozorga olib chiqilishi mumkin.
Hayotiy tsiklning yakuniy bosqichida yaratilgan texnologiya iste’molchi tomonidan foydalaniladi.
Menejer vaqtdan yutish uchun yuqorida aytib o‘tilgan barcha bosqichlarning bajarilish vaqtini bilishi zarur. Yangilikni yaratishda bilim darajasi katta rol o‘ynaydi. Chunki ilmiy izlanish bosqichida yangilik yaratishga asos yaratiladi. Bu erda avtomatlashtirilgan sistemada ilmiy izlanish olib borish alohida o‘rin tutadi. Bu quyidagi imkoniyatlarni ochib beradi:
Mashinaning “xotira”sidagi barcha qonunlar va axborotlar ishlatiladi.
Vaqt tejaladi.
Axborotlarning ba’zi qismi tekshiruv o‘tkazilayotgan joyga o‘zgarishsiz uzatiladi.
Mahsulotning konstruktsiyasini kompyuterda ishlab chiqish.
Mahsulotning sifatini va ishlatish uchun osonligini tekshirish.
Hayotiy tsiklning barcha bosqichlarida mashinani rivojlantirishning yana bir metodi funktsional qiymat tahlilidir.
Bu metod birinchi bo‘lib, AQSh da 1947 yilda «Djeneral elektrik» kompaniyasida ishlab chiqildi. Injener Lourens D. Mayls shunday degan: ishlab chiqarishda to‘xtalishlarni oldini olish uchun avvalambor, mahsulotning iste’molbopligi va texnik funktsional qismlarini tahlil qilish zarur. Bundan maqsad qancha tovar ishlab chiqarilganda tovar talab va ehtiyojni qondirishini aniqlashdir. Kerakli natijani olish uchun ham foyda va xarajatlar o‘rtasidagi proportsiya muhimdir.
|
| |
Korxonani boshqarish - Menejment va marketing

|
Menejment va marketing
|
bet | 84/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininKorxonani boshqarish-bu xo‘jalik rahbar organlari, korxona ma’muriyati hamda jamoat tashkilotlarining iqtisodiy va sotsial natijalarga erishishni ko‘zda tutgan holda kishilar jamoasiga, ular orqali ishlab chiqarishning moddiy-buyum unsurlariga, ularning o‘zaro amal qilishini uyushtirish uchun aniq maqsad yo‘nalishida tartibli ta’sir ko‘rsatishdir.
Har qaysi ishlab chiqarish, hoh u korxona darajasida, hoh u mamalkat miqyosida bo‘lsin o‘zining boshqariluvchisi (ob’ekti) va boshqaruvchisi (sub’ekti)ga ega bo‘ladi.
Boshqariluvchi yoki boshqaruv ob’ekti ko‘p qirrali ishlab chiqarish jarayoni bo‘lib u:
*moddiy va texnikaviy tayorgarlik (asosiy va aylanma fondlari);
*tashkiliy mehnat tayyorgarligi (kadrlarni tanlash, ishga qabul qilish, joy-joyiga qo‘yish, o‘qitish va hokazo);
*xizmat ko‘rsatishni tashkil qilish (energiya berish, ta’mirlash, tashish va hokazo);
*mahsulot ishlab chiqirshning bevosita jarayoni va uni sostishni tashkil qilishni o‘z ichiga oladi.
Boshqaruvchi yoki boshqaruv sub’ekti - bu bir guruh kishilar hamda boshqaruv organlaridan iborat bo‘lib, turli shakllar, usullar va texnikaviy vositalar yordamida boshqariluvchi ob’ektga ta’sir o‘tkazadi. Boshqarish ob’ektlari bo‘lmasa, uning sub’ektlari ham bo‘lmaydi. Demak, boshqaruvchi ichki tizimning negizida boshqaruvchi kichik tizim yotadi.
Masalan, korxona bo‘g‘inida sub’ekt bo‘lib shu korxonaning direktori va unga bqysinuvchi butun boshqaruv apparati hisoblanadi. Ob’ekt bo‘lib esa shu korxonadagi barcha tsexlar va uchastkalar hisoblanadi.
Tsex bo‘g‘inida sub’ekt bo‘lib tsex boshlig‘i va unga bqysenuvchi barcha boshqaruv apparati hisoblansa, boshqariladigan ob’ektni esa barcha tsexlar tashkil qiladi.
Uchastka bo‘g‘inida boshqariluvchi ob’ektga ishchilarning ish joylari kiradi. Boshqaruv sub’ekti bo‘lib uchastka boshliqlari hisoblanadi.
Ish joylarida ham boshqarish mavjud bo‘lib, u boshqa ko‘rinishda amalga oshiriladi. Bunday boshqarish mehnat vositalarini, ya’ni buyumni boshqarish deyiladi.
|
| |
-mavzu: Mexnat jamoalarini rejalashtirish va boshqarish

|
-mavzu: Mexnat jamoalarini rejalashtirish va boshqarish
|
bet | 83/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» faninin9-mavzu: Mexnat jamoalarini rejalashtirish va boshqarish
Mexnat jamoasini boshqarish tushunchasi. Inson resurslarini boshqarish moxiyati
Xodimlarni boshqarish tizimi, xodimlarni boshqarish tamoyillari
Xodimlarni rejalashtirish bosqichlari
4. Ishga qabul qilinadigan xodimlarga qo‘yiladigan talablar
Ob’ektiv dunyo ikki sohadan: jonsiz va jonli tabiatdan tashkil topgan. Har ikkala soha doimo rivojlanishda va harakatda bo‘ladi. Shu sababli ular boshqarishga muhtojdir. Shunga binoan boshqaruv ham ikkita asosiy turga bo‘linadi:
jonsiz tabiatni boshqarish;
jonli tabiatni boshqarish;
Boshqarishning bu turlaridan har biri, o‘z navbatida, bir necha xillarga bo‘linadi. Masalan, jonli tabiatni boshqarish:
jamiyatni boshqarish;
jamoat tashkilotlarini boshqarish;
ishlab chiqarishni boshqarish;
xodimlarni boshqarish kabilarga bo‘linadi.
Boshqaruv ijtimoiy rivojlanish mahsuli va ijtimoiy mehnat jarayonining ob’ektiv zaruriy unsuridir. Binobarin, harqanday nisbatan katta miqyosda amalga oshiriladigan bevosita ijtimoiy yoki birgalikda qilinadigan mehnat idora qiluvchiga ma’lum darajada muhtojdir. Bu idora quluvchi yakka ishlar o‘rtasida uyg‘unlik o‘rnatadi va ishlab chiqarish organizmining mustaqil organlari harakatidan farq qilib, butun ishlab chiqarish organizmining harakatidan kelib chiqadigan funktsiyalarni bajaradi.
Ishlab chiqarishni boshqarish deganda ishlab chiqarish doirasida amalga oshiraladigan rahbarlik, tashkilotchilik va ma’muriy xarakterdagi a’lohida faoliyat tushuniladi. Bunday boshqarishda ikki tomon:
ijtimoiy-iqtisodiy;
tashkiliy-texnik tomonlar farq qilinadi. Bu har ikkala tomonlar o‘zaro bog‘liqdir, lekin ishlab chiqarishning borishiga ijtimoiy-iqtisodiy tomon hal qiluvchi ta’sir ko‘rsatadi, chunki ishlab chiqarishni boshqarish eng avvalo, odamlarni, ularning mehnatini boshqarishdir.
Ijtimoiy mehnat taqsimotiga ko‘ra boshqaruv sanoat ishlab chiqarishini, qishloq xo‘jalik ishlab chiqarishini, transportni, savdoni va hokazolarni boshqarishga bo‘linadi. Xududiy boshqarish darajasiga ko‘ra boshqaruv tuman, viloyat, mamlakat miqyosidagi ishlab chiqarishni boshqarish turlariga bo‘linadi.
Boshqarishga korxona nuo‘tai nazaridan quyidagicha ta’rif berish mumkin.
|
| |
Ishlab chiqarishni boshqarishda “ob’ekt” va “sub’ekt” tushunchalari

|
Ishlab chiqarishni boshqarishda “ob’ekt” va “sub’ekt” tushunchalari
|
bet | 85/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininIshlab chiqarishni boshqarishda “ob’ekt” va “sub’ekt” tushunchalari
Ishlab chiqarish bo‘g‘inlari
|
Boshqariluvchi tizim (ob’ekt)
|
Boshqaruvchi tizim
(sub’ekt)
|
1
|
2
|
3
|
Korxona
| |
direktor va unga bo‘ysinuvchi barcha boshqaruv apparati
|
Tsexda
| |
Tsex boshlig‘i va unga bo‘ysinuvchi barcha boshqaruv apparati
|
Uchastkada
|
ishchilarning ish joylari
|
uchastka boshlig‘i va unga bo‘ysinuvchi barcha boshqaruv apparati
|
Ish joylarida
| |
ishchilar, xizmatchilar va boshqa xodimlar
|
Boshqaruvning har ikkala tizimi o‘zaro aloqador bir butunni tashkil qiladi va bir-biriga ta’sir ko‘rsatadi. Bir tomondan, boshqaruvchi tizim boshqariluvchi tizimga ta’sir ko‘rsatgan holda uning tarkibini o‘zagartiradi, uni muayyan eng qulay va eng muvofiq nisbatga keltiradi. Ikkinchi tomondan esa, boshqariluvchi tizim boshqaruvchi tizimga aks ta’sir ko‘rsatadi.
Masalan, boshqariluvchi tizimning ko‘lami qanchalik katta bo‘lsa, boshqaruv organlari tizimi shunchalik katta bo‘ladi. Boshqariluvchi tizim qanchalik yaxshi uyushtirilgan va uning mexanizmi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa, boshqaruvchi tizim ham shunchalik kichik bo‘ladi.
Ishlab chiqarish ikki turdagi boshqarishni tashkil qiladi:
buyumni, ya’ni mehnat vositalarini boshqarish;
odamlar ( ishchilar)ni boshqarish.
Buyumni boshqarish uning o‘zini ishlab chiqarish jarayonidan iborat. Bu jarayonda ishchilar moddiy boylik olish maqsadida mehnat buyumlariga ta’sir ko‘rsatadilar va boshqarish sub’ekti rolini bajaradilar. Moddiy boylik olish uchun mehnat buyumlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadigan ishchilar ikki turga:
boshqaruvchi tizimda boshqarishning ob’ekti (odamlarni boshqarish);
boshqariladigan tizimda boshqarishning sub’ekti (buyumni boshqarish) sifatida ishtirok etadi.
Shunday qilib, ishlab chiqarishni boshqarish - ishchilarni boshqarishdan iborat bo‘lib, ular o‘z navbatida mehnat vositalarini boshqaradilar. Odamlarni boshqarish ishlab chiqarishda ularning munosabatlariga ham ta’sir ko‘rsatishdir.
Masalan, har bir korxona tsexlararo asosiy va yordamchi tsexlar o‘rtasida, har bir tsexda esa uchastkalararo; o‘z navbatida har qaysi uchastka yoki brigadalarning ishchilari o‘rtasida ishlab chiqarish aloqalari va munosabatlari mavjud bo‘ladi.
Shuningdek, korxonalar boshqa korxonalar bilan maxsulot sotish, ishlab chiqarish vositalari bilan ta’minlash borasida ham ishlab chiqarish aloqalarini o‘rnatadi. Bu munosabatlar kooperatsiya va mehnatni, ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish darajasiga bog‘liq.
Iqtisodiy faoliyat ishlab chiqarishdan boshlanada. Har qanday ishlab chiqarishda ikki omil - shaxsiy-insoniy omil va moddiy-ashyoviy omil ishtirok etadi. Chunonchi:
I k ICh®T®A®I
IChv
Bu erda,
|
| |
Mahsulot sifatini boshqarish

|
Mahsulot sifatini boshqarish
|
bet | 87/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininMahsulot sifatini boshqarish deganda buyumlarni iste’molchilar talablariga butunlay mos keluvchi sifat tasniflari bilan ishlab chiqarishni ta’minlovchi, maqsadga qaratilgan faoliyat tushuniladi.
Mahsulot sifatini baholash va uni boshqarish zaruriyati:
rejalashtirish va istiqbolni belgilashda:
yangi mahsulot yaratish variantini tanlashda;
normativ (me’yoriy) hujjatlarni ishlab chiqishda;
mahsulot sifatini nazorat qilishda;
mahsulot sifatini oshirgani uchun xodimlarni rag‘batlan-tirishda;
sifat to‘g‘risida axborot yig‘ishni tashkil etishda va hakazo xollarda vujudga keladi.
Sifatli tovar deganda uning mustahkamligi, chidamliligi, iste’mol xususiyatlari, tashqi ko‘rinishi standartlashtirilganlik va takomillashtirilganlik darajasi, tayyorlanish texnologiyasi va boshqalarni o‘zida jam etgan tovar tushuniladi.
Mahsulot sifati mazkur tovardan, ma’lum ijtimoiy ehtiyojning mazkur iste’mol qiymatidan qoniqqanlik darajasini ifodalaydi. Mahsulot sifati xom-ashyo, ishlab chiqarish vositalarining sifatini oshirishdan olinadigan iqtisodiy samarada namoyon bo‘ladi.
Xomashyo sifatini oshirishdan olinadigan iqtisodiy samara:
materiallar sarfi normalarining kamayishida;
unga ishlov berishga qilinadigan mehnat sarfining qisqarishida;
pirovard mahsulot chiqishning ko‘payishida;
mahsulot sifatining yaxshilanishida namoyon bo‘ladi.
Mashinalar sifatini oshirishning samaradorligi:
mehnat unumdorligining oshishida;
mashinalar chidamliligining uzayishida;
zaxiradagi mashinalarga bo‘lgan talabning qisqarishida;
ta’mir talab mashinalar sonining kamayishida;
kapital sarflariga bo‘lgan tejamkorlikda namoyon bo‘ladi va hokazo.
|
| |
O’zlashtirish savollari - O‘zbekiston respubilkasi

O’zlashtirish savollari
1.O’zbekiston mustaqillikka erishganidan so’ng jamiyatda amalga oshirilayotgan demokratik o’zgarishlar va yangilanishlar hamda sud-huquq tizimida olib borilayotgan islohotlar, konunchilikdagi liberallashtirish masalalari.
2.Buyruq tartibida ish yuritish institutining rivojlanish tarixi. Buyruq tartibida ish yuritish tushunchasi va ahamiyati.
3.Sud buyrug’ini chiqarish uchun sudga murojaat qilish tartibi. Sud buyrug’ini chiqarish bo’yicha talablar.
4.Sud buyrug’ini berish uchun asoslar va uning mazmuni. Sud buyrug’ini chiqarish to’g’risidagi arizaning shakli va huquqiy tabiati.
5.Sud buyrug’i ustidan shikoyat qilish va uning ijrosi.
17-Mavzu. NIKOHDAN AJRATISH TO’G’RISIDAGI ISHLARNI SUDDA KO’RISHNING PROTSESSUAL XUSUSIYATLARI
|