nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qo‘shish orqali saralash (Insertion sort)

|
Qo‘shish orqali saralash (Insertion sort)
|
bet | 70/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaQo‘shish orqali saralash (Insertion sort). Algoritm yakunlangandan keyin javobni o‘z ichiga olgan bir yangi massiv yaratiladi. Javob massividagi elementlar har doim tartiblanib turishi uchun manba massividan elementlarni birma-bir kiritamiz. Murakkabligi o‘rtacha va eng yomon hol O(n2) va eng yaxshi O(n) bo‘ladi. Boshqa algoritmlarga nisbattan joriy qilish yaxshiroq (yangi massiv yaratish va albatta u nimanidir qo‘yish qiyin): joriy massivning baʻzi bir prefikslari tartiblashtirilganiga ishonch hosil qilish va modomiki ular noto‘g‘ri tartibda ekan uni kiritish o‘rniga joriy elementni avvalgisi bilan o‘zgartiramiz.
8.4-dastur. Saralashni amalga oshirish.
-
void insertionsort(int* l, int* r) {
for (int *i = l + 1; i < r; i++) { int* j = i;
while (j > l && *(j - 1) > *j) { swap(*(j - 1), *j);
j--;
}
}
}
|
Shell caralash (Shellsort). Saralashda bir xil fikrdan foydalanishni o‘ylab ko‘ring, taroqsimon saralash va qo‘shish orqali saralash uchun uni qo‘llaymiz. Masofa tushunchasini kiritaylik va tanlaylik. So‘ngra massiv elementlari sinflarga ajratiladi, shu sinfga o‘zgarmas masofaning bir nechta elementlari kiradi. Har bir sinfni qo‘shib, tartiblash yo‘li bilan tartiblaylik. Taroqsimon saralashdan farqli o‘laroq, optimal masofalar to‘plami aniqmas. Turli taxminlarga ega bo‘lgan bir nechta ketma-ketliklar mavjud bo‘lsin. Shell saralashda birinchi element ketma- ketligi massiv uzunligiga teng, har bir keyingi element ketma-ketligi oldingisining yarim o‘lchamiga tengdir. Hibbard ketma-ketligi 2n-1 uchun murakkabligi eng yomon holat O(n2) dir, Sedgwick ketma-ketligi O(n4/3) uchun (ifoda o‘zgaruvchan xususiyatli) va Pratt (ikki va uch darajali elementlar) ketma-ketligi O(nlog2n) murakkabligi eng yomon holat O(n1,5)dir. Bu barcha ketma ketliklar faqat massiv hajmiga qadab hisoblab va kichik uchun ko‘proq ishlatish kerak (aks holda u faqat qo‘shimchalari bilan tartiblashtiriladi bo‘ladi). Qo‘shimcha tadqiqot qildim va si = a * si-1 + k * si-1 shaklida turli ketma ketliklar (bu qisman empirik siur ketma – ketlikda ilhomlanib, elementlar kichik soni uchun eng yaxshi masofa ketma ketliklardan biri) sinovdan o‘tkazdim. Eng yaxshi ketma ketliklar a = 3, k =1/3, a
= 4, k = 1/4 va a = 5, k = -1/5 koeffitsentlari bilan maqsadga erishish mumkin.
8.5-dastur. Saralashni amalga oshirish.
-
1- variant
|
void shellsort(int* l, int* r) { int sz = r - l;
int step = sz / 2; while (step >= 1) {
for (int *i = l + step; i < r; i++) { int *j = i;
int *diff = j - step;
while (diff >= l && *diff > *j) { swap(*diff, *j);
j = diff;
diff = j - step;
}
}
step /= 2;
}
}
|
2- variant
|
void shellsorthib(int* l, int* r) { int sz = r - l;
if (sz <= 1) return; int step = 1;
while (step < sz) step <<= 1; step >>= 1;
step--;
while (step >= 1) {
for (int *i = l + step; i < r; i++) { int *j = i;
int *diff = j - step;
while (diff >= l && *diff > *j) { swap(*diff, *j);
j = diff;
diff = j - step;
}
}
step /= 2;
}
|
|
| |
- MAVZU: Sintaktik tahlil - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 69/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.org7- MAVZU: Sintaktik tahlil
Reja:
Ifodalarning sintaktik tahlili.
Parser sinfi.
Sintaktik analizatorni yaratish.
Kalit so‘zlar: Oqim, satr, iterator, sinf, shablon, matematik amallar, fayl, EOF, rekursiya, iofda, qoida, grammatika.
Bugungi kunga kelib dasturlash tillarining rivojlanishiga ularni sintaktik tahlil qiluvchi konstruktorlarning ko‘payib, ommalashganidir. Har bir dasturlash tili to‘g‘ri dastur tuzilishini belgilovchi qoidalar majmuasi yordamida tasvirlanadi. Dasturlash tilining sintaktik konstruksiyalarini tasvirlash uchun eng qulay formal usul matnli-erkin grammatikadir (masalan, Backus-Naur ning normal shakli keng qo‘llaniladi).
Grammatikalar tildan foydalanadigan dasturchilar va shu til uchun kompilyatorlar yaratuvchilarning muammolarini bir xilda hal qilishga yordam beradi:
-Grammatika dasturlash tilining aniq va oson tushunadigan sintaktik xususiyatlarini taʻminlaydi.
Baʻzi grammatika sinflar uchun, avtomatik ravishda manba dasturi sintaktik to‘g‘ri yoki yo‘qligini aniqlaydigan samarali parser (analizator, tahlillovchi) qurish mumkin.
Aniq qurilgan grammatika dasturlash tiliga manba dasturini to‘g‘ri obʻyekt kodiga tarjima qilish va xatolarni aniqlash uchun foydali bo‘lgan tuzilmani berishi mumkin.
Grammatika asosida ishlab chiqilgan kompilyatorlar juda oson kengaytirilishi mumkin (bu til rivojlanishi natijasida paydo bo‘lgan yangi konstruksiyalarni qo‘shish uchun ayniqsa foydalidir).
Yana bir bor taʻkidlaymizki, matnli-erkin grammatikalar dasturlash tilining faqat matnli tarkibiy qismini, yaʻni muayyan til qurilishi qanday yozilganligini aniqlaydi. Dasturning sintaktik to‘g‘riligini aniqlashning yana bir muhim qismi - dasturda tiplardan foydalanishning to‘g‘riligini matnli-erkin grammatika yordamida aniqlab bo‘lmaydi. Shuning uchun, agar dastur grammatikasi to‘liq deb ishlansa, u butunlay sintaktik jihatdan to‘g‘ri degani emas.
|
| |
NAZORAT SAVOLLARI - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 68/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgNAZORAT SAVOLLARI:
Kopmleks tipni arifmetik tipka tenglashtirish mumkinmi?
Haqiqiy (real) yoki mavhum qismini oddiy arifmetik tipga qiy mat qilib berish mumkinmi?
Kopmleks sonning real qismi qaysi funksiya bilan olinadi?
Kopmleks sonning mavhum qismi qaysi funksiya bilan olinadi?
double re = complex_obj.real(); va double re = real(complex_obj); sintaktiklarning farqi bormi?
Kompleks soning mavhum qismini qanday kiritiladi?
Kompleks sonni to‘liq kiritish uchun qavs ichida real va mavhum qismlari qanday belgi bilan ajratiladi?
Kompleks sinfi qanday operandlarni qo‘llab quvvtlamaydi?
Valarray konteyneri nima uchun kerak?
Massiv element indekslari bo‘yicha birlashtrish operatorlari va elementlararo matematik amallarni hisoblash sinfi ayting?
apply() – bu massiv elementlari bo‘yicha bir vaqtda o‘zgarishlarni bajaradi va nimani qaytaradi?
cshift() - berilgan son qiymat bo‘yicha indeks asosida massivni qanday shaklida surib yangi massiv qaytaradi?
Valarray tiplari bilan bajariladigan amallarni qayta aniqlash mumkinmi?
Kaysi sinf valarray sinfning merosxo‘ridir va bir o‘lchovli to‘plam ostilarni yaratishda ishlatiladi?
slice sinf qanday tipdagi obʻyektni tavsiflovchi parametrlarni saqlaydi.
slice sinfining konstruktorida nechta paramert bor va qaysilar, sanab bering?
Agar qism to‘plam yordamida aniqlangan massiv doimiy valarrayning kichik bo‘lagi bo‘lsa, bu massiv yangi nima?
stride() - valarray to‘plam ostining elementlari orasidagi nimani topadi.
Qaysi sinf valarray ning ko‘p o‘lchamli to‘plam ostilari bilan ishlashga mo‘ljallangan.
Sinf gslice - Valarray bazaviy sinfdan olingan va nechta paramertni qabul qiladi?
Agar to‘plam gslice bilan aniqlangan va valarray ning to‘plam ostisi bo‘lsa, gslice yangi nima hisoblanadi.
gslice – bir nechta qismdan tashkil topgan valarray uchun to‘plam osti valarrayni aniqlaydi va hammasi belgilangan bir element indeksidan boshlanadimi yoki xar xil element indeksidan boshlanadimi?
gslice i slice ning farqlari nimadan iborat.
Qaysi sinf Valarray qismlari bilan aniqlangan to‘plam osti massivlar uchun amallarni qo‘llab quvvatlaydi.
Shaboln sinf muayyan valarray amallari tomonidan bilvosita yaratilgan va dasturda bevosita foydalanish mumkinmi yoki mumkin emasmi?
|
| |
Qiymat qaytarish asosidagi rekursiv kamayish usuli

|
Qiymat qaytarish asosidagi rekursiv kamayish usuli
|
bet | 65/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaQiymat qaytarish asosidagi rekursiv kamayish usuli. Shunday qilib, qiymat qaytarish asosidagi rekursiv kamayish usulini qo‘llash uchun grammatikani FIRST to‘plamlar kesishmaydigan shaklga aylantirish kerak. Bu murakkab va ko‘p vaqt talab qiladigan jarayondir. Shuning uchun, amaliyotda, tez-tez ishlatiladigan ibora bor, qiymat qaytarish asosidagi rekursiv kamayish hodisa deb ataladi.
Buning uchun leksik analizator anʻanaviy usullarni to‘laligicha, scan va next anaʻnaviy usullar va nusxalash konstruktoriga ega bo‘lgan obʻyekt sifatida namoyon bo‘ladi. Keyin, noaniqlik yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan barcha holatlarda, tahlil qilishni boshlashdan oldin leksik analizatorning hozirgi holatini aniqlaymiz (yaʻni, leksik analizatorning nusxasini boshlaymiz) va matnni tahlil qilishni davom ettirishga harakat qilamiz. Bu tahlil muvaffaqiyatsiz bo‘lsa, leksik analizator holatini tiklaymiz va shunday qilib, keyingi grammatika variantni yordamida yana shu zanjirni tahlil qilishga harakat qilinadi va tugaguncha davom ettiriladi. Barcha tahlil imkoniyatlari muvaffaqiyatsiz bo‘lsa, xatolar haqida xabar beramiz.
Bu tahlillovchini bu usul qiymat qaytarmaydigan rekursiv kamayish usuli ko‘ra potensiali sekin ekanligini ochiq-oydin ko‘riy mumkin, lekin evaziga uning
asl shaklida grammatikada qolishi va dasturchi uchun harakat saqlab qolish uchun boshqarish osondir.
Xuddi shu sintaktik tahlil S – bemoll kompilyatorida sintaktik tahlil uchun joriy qilingan. Masalan, quyidagi fragmentda tahlil paytida konstruksiya ifoda operatori yoki izoh ekanligini aniqlovchi usul amalga oshiradi. Ikkala konstruksiya nuqta bilan ajratilgan va ehtimol kvadrat qavslarni o‘z ichiga olgan identifikatorlar ketma-ketligi bilan boshlanishi mumkin.
-
AST.Stmt stmt_or_decl ()
{Lexer saved = new Lexer (lexer); try {
AST.Type t = type_opt ();
if (lexer.Is (Token.Tag.Ident))
return decl_tail (saved.Curr.coor, t);}
catch (ParseFailed) { lexer = saved;
AST.Expr expr = this.expr (); return new AST.Stmt.Expr (compiler,
saved.Curr.coor|lexer.req (Token.Tag.Semicolon).coor, expr);}}
|
try blokida uni tavsif deb hisoblab, konstruksiyani ajratishga harakat qilamiz. Bu muvaffaqiyatsiz bo‘lsa, tahlillovchi istisno chaqiradi va keyin catch blokda tahlil boshlanadi va shu konstruksiya ifoda sifatida tahlil qilinadi.
|
| |
It’s All in the Location - S e c o n d e d I t I o n 1 Reading for the Real World 1

102
Cheating in Sports
5
10
15
20
25
S
ports are about competition. The goal of every athlete, or every team, is
to win. Unfortunately, two
factors have been pushing American sports
in an unhealthy direction. One of these factors is the
obsession with
winning, no matter what the cost. The other factor is money. These two factors
put extreme pressure on both players and coaches to focus single-mindedly on
winning. This has resulted in a problem that is spreading and becoming more
serious. That problem is cheating.
Of course, there are rules in all sports to
penalize cheating. So coaches and
players have had to come up with ingenious ways to get around the rules.
Getting a competitive edge, even unfairly, is seen as a “strategy” rather than
cheating. Illegal acts are now even being accepted as part of the game. Coaches
Axloq alohida insonning o‘zgalarga munosabati sifatida siyosat sohasi

Axloq alohida insonning o‘zgalarga munosabati sifatida siyosat sohasiga aloqadordir. Agar siyosatni keng ma’noda, har bir insonning o‘zga insonlarga munosabati deb oladigan bo‘lsak, bu soha shartli ravishda ikki qatlamdan iborat: huquq qatlami va axloq qatlami. Huquq qatlami qonunga tayanadi, axloq qatlami esa ma’naviy qadriyatlar asosida quriladi. Aksariyat holatlarda insonlar aro muomalalar axloqiy meyorlar asosida olib boriladi. Qachonki, kimdir yoki kimlardir axloqiy meyorlarni ochiqdan-ochiq va qo‘pol ravishda buzsa, mensimasa, shundagina qonunlar ishga tushadi, axloqni jamoa qabul qilgan meyorlarni tan olmagan inson yoki insonlarni qonuniy asosda ko‘pchilik qabul qilgan qoidalarga bo‘ysunishga kuch ishlatib majbur qiladi. Davlatning paydo bo‘lishi va birinchi navbatdagi vazifasi ham ayni shunga ya’ni ijtimoiy meyorlarni nazoratda tutib, jamiyat osoyishtaligini saqlashga qaratilgan. Shu nuqtai nazardan qaraganda, har bir jamoada insonlar ma’naviyati qancha yuqori bo‘lsa, davlatning kuch ishlatib osoyishtalikni saqlash ehtiyoji ham shuncha kam bo‘ladi. Forobiy nazarda tutgan “fozil shahar aholisi” ayni shu aksar aholisi yuksak ma’naviyat va, demak, yuksak axloq egasi bo‘lgan jamiyat bo‘lib, zamonaviy tilda biz buni “fuqarolar jamiyati” deb atamoqdamiz.
Vatanimiz azaldan bashariyat tafakkur xazinasiga unutilmas hissa qo‘shib kelgan, asrlar mobaynida xalqimizning yuksak ma’naviyat, imon-e’tiqod, adolatparvarlik, ma’rifatsevarlik kabi ezgu fazilatlarni targ’ib etgan ma’naviy-axloqiy masalalarga oid asarlari, ularda ko‘tarilgan chuqur falsafiy-tarbiyaviy g’oyalar bilan haqli ravishda faxrlansa arziydi1.
Ammo o‘tmishimiz qancha buyuk bo‘lmasin, kelajagimizning ulug’vorligi millatning har bir a’zosi, O‘zbekiston Respublikasining har bir fuqarosi ushbu kelajakda Vatan ravnaqi, xalq farovonligi, inson baxti to‘kis ta’minlanishi uchun qay darajada faollik ko‘rsata bilishi va bu faolligining samaralari, unumi bilan belgilanadi. Buning uchun esa imon va ilm, iqtidor va iste’dod, iroda qudrati va maqsad yo‘lida fidoiylik, keng dunyoqarash va erkin fikr kerak. Agar qaysi millat o‘ziga mansub har bir insonnnig barcha ichki imkoniyatlari, iste’dodi ro‘yobga chiqishiga sharoit yaratmas ekan, har bir shaxsning tashabbusi qadr topmas ekan, har bir yosh qalbida bilimga, tafakkurga, faol yaratuvchilikka intilish ishtiyoqi alanga olmas ekan, millat kamoli, mamlakat qudratining yuksalishi haqidagi gaplar og’izda qolib keta beradi.
Xalqimiz bir ming uch yuz yildan beri islom dinida bo‘lgani uchun islom axloqi va ma’naviyati qon-qonimizga singib ketgan. Shu sababli milliy axloq meyorlarimizda islom axloqi markaziy o‘rin egallashi tabiiy. Ammo shu bilan birga islom axloqi va milliy axloq meyorlarimizni juda ham bir narsa deb tushunish unchalik o‘rinli bo‘lmaydi. Ularning o‘zaro farqlanishida ikki asosiy omilni nazarda tutish kerak.
|
size() – valarray to‘plam ostining umumiy massiv elementlari sonini aniqlaydi.
start()

|
size() – valarray to‘plam ostining umumiy massiv elementlari sonini aniqlaydi.
start()
|
bet | 55/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdasize() – valarray to‘plam ostining umumiy massiv elementlari sonini aniqlaydi.
start() – valarray to‘plam ostining umumiy boshlang‘ich indeksini qaytaradi
stride() - valarray to‘plam ostining umumiy elementlari orasidagi masofani topadi.
Gslice konstruktori:
gslice(
size_t _StartIndex,
const valarray& _LenArray, const valarray& _IncArray);
|
Parametrlari:
_StartIndex – to‘plam ositdagi birinchi elemeni indeksi
_LenArray – har bir to‘plam osti uchun massiv elementlari soni
_IncArray - har bir to‘plam osti uchun massiv elementlari orasidagi masofa (qadam);
Standart konstruktor boshlang‘ich indeksi nol uzunlikdagi vektorlar va vektorlari uchun uzunlik va qadam nol qiymatni saqlaydi. Ikkinchi konstruktor boshlang‘ich indeksi uchun _startindex saqlaydi, qator uzunligi uchun _lenarray va qadam uchun _incarray qiymatlarni saqlaydi.
gslice – bir nechta qismdan tashkil topgan valarray uchun to‘plam osti valarrayni aniqlaydi va hammasi belgilangan bir element indeksidan boshlanadi. gslice i slice ning farqlari birgina bir nechta qism valarray lar bilan ishlashdadir.
6.4-dastur. gslice sinfidan foydalanish.
#include "stdafx.h"
|
#include #include using namespace std; int main(){int i;
valarray va ( 20 ), vaResult; for ( i = 0 ; i < 20 ; i+=1 )
va [ i ] = i+1;
cout << "valarray massiv elementlari: " << endl << "(";
for ( i = 0 ; i < 20 ; i++ ) cout << '\t' << va [ i ];
cout << " )" << endl;
valarray Len (2), Stride(2); Len [0] = 6;
Len [1] = 4;Stride [0] = 2; Stride [1] = 4;
gslice vaGSlice (0, Len, Stride );
vaResult = va[vaGSlice];
cout << " vaGSlice asosida vaResult elementlari:" << endl<< "va[vaGSlice] = (";
for ( i = 0 ; i < 10 ; i++ ) cout << '\t' << vaResult [ i ]; cout << ")" << endl;
const valarray sizeGS = vaGSlice.size ( );
cout << "vaResult elementlar soni:"<< " vaGSlice.size ( ) = ( ";
for ( i = 0 ; i < 2 ; i++ ) cout <size_t vaGSstart = vaGSlice.start ( );
cout << "vaResult uchun birinchi element indeksi: "<< vaGSstart << "." << endl;
|
const valarray strideGS = vaGSlice.stride ( );
cout << "vaResult ychun qadamlar:"<< " vaGSlice.stride ( ) = ( ";
for ( i = 0 ; i < 2 ; i++ ) cout << strideGS[ i ] << '\t'; cout << ")." << endl; system("pause");}
|
|
6.4-dastur. Output
|
valarray massiv elementlari:
( 1 2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 )
vaGSlice asosida vaResult elementlari:
va[vaGSlice] = ( 1 5 9 13 3 7
11 15 5 9)
vaResult elementlar soni: vaGSlice.size ( ) = ( 6 4 ). vaResult uchun birinchi element indeksi: 0.
vaResult ychun qadamlar: vaGSlice.stride ( ) = ( 2 4 ).
|
Dastur tahlili bilan mutaqil shug‘ullaning.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
|
bet | 101/143 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #116605 |
Bog'liq Ona tili va adabiyot fanidan-fayllar.orgFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
Mirsoliyeva M., Hoshimova M. “OTMda o‘quv jarayoni va o‘quv-uslubiy faoliyatni modernizatsiyalash va innovatsion ta’lim texnologiyalarini joriy etish” modulidan o‘quv-uslubiy majmua. Toshkent – 2016.
Muratov X.I. Innovatsiya faoliyati uchun kadrlar tayyorlashning istiqbolli yo‘nalishlari. “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2014 yil.
Shodmonova Sh.S., Hikmatova Sh. “Bo‘lajak o‘qituvchilarni innovatsion faoliyatga tayyorlash” metodik qo‘llanma. Toshkent-2010. -113 b.
14-MAVZU. ONA TILI VA ADABIYOT FANIDAN O‘QUVCHILAR BILIM, KO‘NIKMA HAMDA MALAKALARINI BAHOLASH VA NAZORAT TURLARI
Reja:
O‘quvchilarni baholash uchun olinadigan nazoratlarning tur va ko‘rinishlarini aks ettiruvchi metod va mashqlar.
Ona tili va adabiyot darslarda o‘quvchilarni mustaqil ishlash faoliyatini tashkil etish.
Tabaqalashtirilgan darajali ijodiy topshiriqlarni, bilish darajasidagi, amaliyotda qo‘llash darajasidagi, yaratish darajasidagi topshiriqlarni ishlab chiqish.
Tayanch so‘z va iboralar: O‘quvchilarda bilim, ko‘nikma, malakaviy kompetensiyalarni shakllantirish metodikasi. Kompetensiyalarni baholash me’zonlari. O‘quvchilarni baholash uchun olinadigan nazoratlarning tur va ko‘rinishlarini aks ettiruvchi metodva mashqlar. Ona tili va adabiyot darslarida o‘quvchilarni mustakil ishlash faoliyatini tashkil etish, tabaqalashtirilgan darajali ijodiy topshiriqlarni, bilish darajasidagi, amaliyotda qo‘llash darajasidagi, yaratish darajasidagi topshiriqlarni ishlab chiqish.
Dars samaradorligini oshirishda Ko‘rgazmali va tarkatmali vositalarning o‘rni
135
va axamiyati. Ko‘rgazmali
|
| |
Nazorat savollar - 2 O‘quv uslubiy majmua O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan...

141
12.Perlitga issiqlik ishlov berishni tushuntiring?
13.Qaynovchi qatlam pechining ishlash prinsipini tushuntiring?
6- AMALIY MASHG’ULOT:TO’LDRUVCHILARNING BETON
XUSUSIYATIGA TASIRI
Reja:
1. Dolomit asosida karboporit ishlab chiqarish texnologiyasi
2. Betonda yirik va mayda to‘ldiruvchilarni qo‘llash
3. To‘ldiruvchilar
mustaxkamligi
1. Dolomit asosida karboporit ishlab chiqarish texnologiyasi
Karboporit sun'iy g‘ovak to‘ldiruvchining asosiy
xom ashyosi dolomit va
dolomitsimon oxaktosh chiqindilari 60% ni va Darvoza konidagi bentonit gili 40%
ni tashkil topgan. Ular aralashmasidan tarelkali donalagichlar
yordamida donalar
tayyorlanib, aylanma pechlarda 1180-1220
0
C da 30-35
minut davomida
kuydiriladi. So‘ng tayyor mahsulotlar bunkeriga uzatiladi[4].
Sun’iy sham ollatish - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. NigmatovBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MSun’iy sham ollatish
mahalliy v a umum iy
sham ollatish turlariga
b o iin a d i.
M ahalliy sham ollatishda
ifloslangan havo zararli m ahsulot
ajralib chiqadigan joyning o ‘zidan y o ‘qotilib, m oddalam ing bino ichidagi
taqsim lanishiga yo‘l qo‘yilmaydi. M ahalliy sham ollatishga laboratoriya
shkaflari, havo dushlari, yonlam a suruvchilar va boshqalar ishlatiladi.
Ishlab chiqarish korxonalarida qizdirish jarayonlari b o ‘lm aganda
zaharli m oddalam ing y o ‘l q o ‘yiladigan oxirgi darajasi (YQOD) 100 mg/
mi va undan ortiq b o ig a n d a so ‘rish tezligi 0,3-0,7 m /sek talab etiladi.
Zararli va zaharli m oddalam ing YQOD 100 mg/mi dan kam v a qizdirish
jarayonlari m avjud bo ‘lganda, havoning so ‘rish tezligini 0,7-1,5
m l
sek dan 3 -5 m /sek gacha oshirish mumkin. Havo dushi 15-25°C gacha
qizdirilgan v a issiqlik k o ‘p ajralib chiqadigan joyiarda ishlayotganlarga
2 -4 m /sek tezlik bilan yuboriladigan havo oqimi yuboriladi.
Mahalliy shamollatish yordamida ajralib chiqayotgan zararli moddalar
yo‘qotilgach, normal sanitariya sharoitlariga umumiy shamollatish yo‘Ii
bilan erishiladi. Buning uchun ifloslangan toza havo bilan almashtiriladi
va aralashtiriladi. Sanitariya normalariga asosan issiqlik, bug1, gaz ajralib
chiqmaydigan binolarda har bir ishlovchiga havo almashtirish 20 mi/sek,
deraza va darchalari boim agan binolarda esa 40 mi/sek dan kam bo‘lmasligi
kerak. Almashtirilishi zarur b o ig a n havo miqdori binodagi ajralib chiqayotgan
issiqlikka, namlikka, zararli moddalar miqdoriga b o g iiq boiadi.
3.8. Ishlab chiqarish binonalarini isitish
Ishchi-xizm atchi xodimJar uzoq va doimo bo‘)adigan ishlab chiqarish
binolarini m a iu m haroratda ushlab turish uchun isitish qurilm alaridan
foydalaniladi. Isitish tizimi mahalliy va m arkazlashgan holda b o iish i
mumkin. Yuzasi 500 ml gacha b o ig a n oddiy binolam i isitishda mahalliy
isitish qurilm alaridan foydalaniladi. Yong‘in xavfsizligi jihatidan A,B,D
kategoryalarga mansub ishlab chiqarish korxonalarida mahalliy isitish
qurilmalaridan foydalanishga berilmaydi.
Kimyo
sanoati
korxonalarida
markazlashgan
isitish
tizimidan
foydalaniladi. Isitish esa bug1, suv va havo yordamida amalga oshirilishi
48
|
| |
gslice_array sinfi - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 57/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdagslice_array sinfi. Ichki yordamchi shablon sinf hisoblanadi. Valarray qismlari bilan aniqlangan to‘plam osti massivlar uchun amallarni qo‘llab quvvatlaydi. Sinf sintaktiki quyidagicha:
template
class gslice_array : public gsplice { public:
typedef Type value_type;
void operator=(const valarray& x) const; void operator=(const Type& x) const;
void operator*=(const valarray& x) const;
|
void operator/=(const valarray& x) const; void operator%=(const valarray& x) const; void operator+=(const valarray& x) const; void operator-=(const valarray& x) const; void operator^=(const valarray& x) const; void operator&=(const valarray& x) const; void operator|=(const valarray& x) const; void operator<<=(const valarray& x) const; void operator>>=(const valarray& x) const;
}
|
Bu sinf obʻyekti - valarray obʻyektidagi massiv elementlar ketma ketligi bilan yoziladigan gslice sinf obʻyekti bilan birgalikda valarray sinfiga havola saqlaydigan obʻyektlarni tasniflaydi.
Shaboln sinf muayyan valarray amallari tomonidan bilvosita yaratilgan va dasturda bevosita foydalanish mumkin emas. Ichki yordamchi shablon sinfi quyidagi sintaksis bilan ishlatiladi:
gslice_array< Type> valarray< Type>:: operator[] ( constgslice& )
|
gslice_array < Type > obʻyekti faqat [GL] formatli va GL gslice valarray ifodasini yozish orqali yaratiladi. slice_array sinfining funksiyalari valarray uchun belgilangan mos funksiyalari bilan bir xil ishlatiladi, faqat tanlangan elementlar ketma-ketligi taʻsir ko‘rsatadi. Slice_array sinf tomonidan nazorat natijasida konstruktorga uch parametrlar belgilanadi: massivning birinchi element indeksi, elementlar soni va elementlar orasidagi masofa. Dastur fragmentiga qarang.
const size_t lv[] = {2, 3};
const size_t dv[] = {7, 2};
const valarray len(lv, 2), str(dv, 2);
|
|
| |
DAR q IR x CR x DR - Audit o’quv amaliyoti cdr

|
Audit o’quv amaliyoti cdrBog'liq Audit oquv amaliyoticoverDAR q IR x CR x DR
DAR (Desired audit risk) – ARMT (auditorlik risklarning maqbul
to’plami);
IR (Internal risk) – IXR (ichki xo’jalik riski);
SR (Control risk) – NR (nazorat riski);
DR (Detection rick) – AR (aniqlanmaslik ya’ni xatolar va moliyaviy
hisobotdagi kamchiliklarning aniqlanmaslik riski).
Demak, auditorlik risklarining maqbul to’plami (ARMT) ni va uni
tashkil etuvchi tarkibiy qismlar (IXR; NR; AR)ni batafsil bayon qilish va
mohiyatini o’rganish uchun quyidagi formula ko’rinishida ifodalaymiz hamda
uning tarkibiy qismlarini alohida ko’rib chiqamiz:
ARMT q IXR x NR x AR
Ichki xo’jalik riski –IXR (IR-Internal risk) – bu mazkur buxgalteriya schyotida,
balans moddasida, bir turdagi xo’jalik muomalalari guruhida yaxlitlanganda,
xo’jalik yurituvchi subyekt hisobotida muhim kamchiliklarning, bunday
kamchiliklar ichki nazorat tizimi vositalari yordamida aniqlan-gunga qadar yoki
ichki xo’jalik nazorati umuman yo’q bo’lganda, auditor tomonidan subyektiv tarzda
aniqlanish ehtimoli tushuniladi. Ichki xo’jalik riskini baholashda auditor bir necha
guruh omillarni e’tiborga olishi lozim.
Tadbirkorlik riskini baholash mezonlari.*
Risk omillari
Tadbirkorlik riskining darajasi
Korxona faoliyat
ko’rsatayotgan iqtisodiy
vaziyatni aniqlash
Sog’lom
Depressiya, stagnatsiya
Korxona faoliyat
ko’rsatayotgan tarmoq
tavsifi
Barqaror, tashqi
shart-sharoitlar
ta’sirini sekin
qabul qiladi
Nisbatan yangi,
tashqi o’zgarishlarga
ta’sirchan
|
| |
SHARTLI BELGILAR

|
SHARTLI BELGILAR Pdf ko'rish
|
bet | 231/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M261
SHARTLI BELGILAR
FM - Fuqarolar muhofazasi.
FY - Favqulodda vaziyat.
FVV — Favqulodda vaziyatlar vazirligi.
FVDT - Favqulodda vaziyatlar davlat tizimi.
R.QQM - Respublika qidiruv-qutqaruv markazi.
TJFB - Turar joydan foydalanish boshqarmasi.
MM-1 — matoli maska.
PVX - polivinil xlorid.
EP - evakuatsiya punkti.
RSB - radiatsiyadan saqlovchi boshpana.
SHD-2 - shaxsiy dorixona.
RQ - radiatsiyaga qarshi.
K.TQ - kimyoviy ta’sirlarga qarshi.
SHKP-8 - shaxsiy kimyoviy paket.
K.TZM - kuchli ta ’sir etuvchi zaharli kimyoviy moddalar.
QBTI - qutqaruv va birinchi tiklov ishlari.
IES - issiqlik elektr stansiyasi.
RS - radiatsiyadan saqlovchi.
VPXR - kimyoviy razvedkaning qo‘shin asbobi.
PXR-MV - meditsina va veterinariya xizmatlari-kimyoviy razvedka
asbobi.
BXK - bolalar himoya kamerasi.
SHB-1 - resperator (bir marotaba ishlatiladigan).
R-2 - resperator.
ZM - zaharli moddalar.
RM - radioaktiv moddalar.
0 ‘z.R FVV - 0 ‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazir-
262
GLOSSARTY
X a v f - inson hayotiga va s o g ‘lig ‘iga zarar keltirishi, y o n g ‘in, portlashlarni
yuzaga keltirishi, zararli va zaharli m oddalam ing atrof m uhitga tarqalishi, bino
va inshootlam ing buzilishi, hududlarning su v bosishi va boshqa k o ‘n g iisiz oqi-
batlarga olib kelishi.
X a v fsiz lik - inson faoliyatining holati b o‘lib, u m uayyan ehtim ollikda yuzaga
keladigan xavflarni bartaraf qilishga yo'naliirilgan xavflar majmuyi.
T exn osfera - ishlab chiqarish jarayonidagi y ok i ish zonasidagi sodir b o ‘lishi
mum kin b o ‘!adigan xavlli joy.
|
| |
- 
rasm. K a r y r r - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

oraliq chuqurligi aniqlanadi
bu joriy va chegaraviy koeffitsiyentning
tenglik holati bilan aniqlanadi (* „= *„)• ° d d iy kon-geologik sharoitlarda joriy
qoplovchi to g ’ jin si koeffitsiyenti quyidagicha aniqlanadi. Q andaydir vaqt
oralig’ida karyer m uayyan chuqurlikka ega bo ’lsin
va I kontur bilan
chegaralangan (1.7-rasm .).
At vaqt ichida karyem ing chuqurligi ДЯ. kaltalikka
oshadi va karyer II kontur bilan chegaralanadi, uning kon m assasining hajmi esa
AV!M =AV4 + AV
ii
kattalikka oshadi. Joriy qoplovchi to g ’ jin sig a k o ’ra
quyidagicha ifodalanishi mumkin:
* „«
AVJAV.
(1.3)
yoki
* „ = ( Д ^ - Л Г .) /Д К .
(1-4)
Akad. V.V .Rjevskiy forrnulasi bo ’yicha aniqlanadigan karyem ing kon
massasi hajm idan kelib chiqqan holda, kon massasi hajm ining kattalashishi (л*3)
quyidagicha ifodalanishi mumkin:
d l S H . * '
P H ]ctgpr + \ n H \ c t g 2p .. )
ДГ = — =-*-ДЛ = — -------- 1--------------------------------
- x
(\
•
H .
T og’
jins- - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

magmatik tog’ jinslari
Qattiq
yoriqli va kam
shamollatilgan
cho’kindi,
metamorfik
va
magmatik tog’ jinslari
15-20
<75
55-60
50-55
II
C ho’kindi,
metamorfik
va
magmatik tog’ jinslari
(ohaktosh,
qum,
alevrolit
va boshqa
cho’kindi
tog’
jinslari, granit, tuf)
10-15
70-75
50-55
45-50
N isbatan
yaxshi
shamollatilgan
cho’kindi,
metamorfik
va
magmatik tog’ jinslari
va qiyaliklarda yaxshi
shamollatilgan barcha
to g ’ jinslari (argillit,
alevrolit, slanest va
boshqa)
10-15
60-70
35-45
35-40
I II
Gilsimon tog’ jinslari,
to ’la
integrastiya
qilinmagan
tog’
jinslari turlari
10-15
50-60
40-45
35-40
Qum-gil tog’ jinslari
10-15
40-50
35-45
30-40
Q um -shag’al
tog’
jinslari
10-15
<40
30-40
25-35
A gar qatlamlanish yuzasi gorizontga nisbatan
qandaydir burchak ostida
joylashsa, pog’ona qiyaligi turg’unligini oshirish uchun shunday qazilish
kerakki, qatlamlanish tekisligi qiyalikning qarama-qarshi
tomoniga tushishi
lozim. M aydalangan tog’ jinsini qazib olishda pog’ona qiyaligi turg’unligini
oshirish uchun, uning burchagi pog’ona tabiiy burchagidan oshmasligi lozim.
T og’ jinslarida suv mavjudligida pog’ona qiyalik burchagi 10-20° ga va undan
yuqoriga kamaytirilishi kerak (1.4.-jadval).
*
1.3.
jadval
40>75>90>90>
T-jadval - Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012

|
Oila ma’naviyati fanini o‘qitish metodikasi (o‘quv-uslubiy qo‘llanma) Toshkent – 2012
|
bet | 70/147 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 11,8 Mb. | | #732 |
T-jadval
5-ilova
Oiladagi ma’naviy sog’lom ruhiy muhitning farzand tarbiyasiga ta’siri
Markaziy Osiyo xalqlari hayoti, madaniyati, urf-odatlari orasida tarixiy umumiylik mavjud. Demak, mazkur umumiylik ushbu xalqlar orasida tarbiyada ham umumiy lik mavjud bo‘lganligini ko‘rsatadi. Bu haqda islomgacha davr madaniyati tarixi, qadimiy yozma obidalar: Avesto, O‘rxun-Enisey yozma obidalari, moniylik, mazdakiylik kabi oqimlar ta’limotlarini o‘rgangan olimlarning ilmiy xulosalari mavjud. Avestoning eng eski qismlaridan biri «Yasna»da chorvadorning adolatli, oqil va hurmatga sazovor bo‘lishi maqsadiga etkazishini e’tiqod darajasiga ko‘tarishgan. Lekin qo‘lida qurol bilan, zo‘rlik ishlatib, yaylovlarni er bilan yakson qilib, merosga qolgan mol-mulkini talon-toroj qiluvchi ko‘chmanchilarni manfur dushman hisoblaganlar. Natijada, qadimgi ajdolarimiz nazdidayoq adolatsizlik natijasida «biz», «ular» (bosqinchilar) antitezasi paydo bo‘lgan. Bu esa o‘z navbatida yosh avlodlarda vatapparvarlik, millatparvarlik, fidoyilik kabi fazilatlarni shakllantirishni qabilaviy tarbiya vazifalariga aylantirgan.
|
| |
Chap rekursiv grammatikalar - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 73/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgChap rekursiv grammatikalar. LL (k) – xususityalari grammatika uchun kuchli cheklovlar yuklaydi. Natijada grammatika LL(1) xususiyatiga ega bo‘lishi uchun baʻzan grammatikani o‘zgartirish mumkin. Buni amalga oshirish uchun har doim ham muvaffaqiyatli bo‘lmaydi, lekin bir LL(1) grammatika olish imkoniyatiga ega bo‘ldi, keyin rekursiv kamayish usuli asosida analizator qurishda foydalanishingiz mumkin. Faraz qilaylik, quyidagi grammatika asosida tahlillovchi qurish kerak bo‘lsin.
E → E + T|E-T|T
T → T * F|T/F|F
F → num|(E)
FIRST(T)to‘plamning terminallari FIRST(E+T) to‘plamga tegishli bo‘lsin. Bu holda protseduralarning ketma – ket chaqirish bir qiymatli aniqlab bilmaymiz, chunki kirish zanjiridagilarni tahlil qilishmiz kerak.
Muammo shundaki, terminal bo‘lmagan E ning o‘ng pozitsiyasida qoidaning o‘ng tomoni, chap qismi ham Eda bo‘ladi. Bunday holatlarda terminal bo‘lmagan E – chap rekursiv deb aytiladi.
Taʻrif. Agar grammatikada A =>* Aw chiqish mavjud bo‘lsa, A terminal bo‘lmagan KS grammatika G chap rekursiv deb aytiladi.
Bitta bo‘lsa ham chap rekursiv qoidaga ega bo‘lgan grammatika LL(1)- grammatika bo‘la olmaydi. Ikkinchi tomondan bilamizki, KS til bitta bo‘lsa ham chap rekursiv bo‘lmagan grammatika bilan aniqlanadi.
Chap rekursivlikni bartaraf etish algoritmi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri chap rekursivlikni bartaraf etish algoritmini keltiramiz.
G = (N, T, P, S)- KS grammatika va A → Aω1|Aω2|…|Aωn|ν1|ν2|…|νm qoidalar P dagi barcha qoidalarni ifodalasin, A ning chap qismini saqlamaydi, chunki biror bir zanjir νi - A terminal bo‘lmagan bilan boshlanmaydi. N to‘plamga yana bir taerminal bo‘lmagan Aʻ qo‘shamiz va A da chap tomondagi bo‘lgan qoidalarni o‘zgartiramiz. Quyidagi qoidalarni olamiz.
A → ν1|ν2|…|νm | ν1Aʻ|ν2 Aʻ|…|νm Aʻ|
Aʻ → ω1| ω2|…| ωm | ω1Aʻ| ω2 Aʻ|…| ωm Aʻ|
Olingan grammatika oldingisiga ekvivalet ekanligini ko‘rsatish mumkin. Yuqorida keltirilgan grammatikaga bu akslantirishni qo‘yib, arifmetik amallarni yozish uchun quyidagicha grammatikani olamiz:
E → T|TEʻ
Eʻ →+T|+TEʻ T → F|FTʻ
Tʻ → *F|*FTʻ F → (E)|num
Tuzilgan grammatika LL(1) xususiyatlariga ega ekanligini ko‘rsatish mumkin.
Agar ikkita qoida ham terminal bo‘lmagan bir xil belgi bilan bo‘lsa, aniq muammoni vaziyatga keltiradi, masalan,
S → if E then S else S S → if E then S
Bunday hollarda yana bir terminal bo‘lmagan qoida qo‘shamiz, qaysiki yuqoridagi vaziyatga oydinlik kiritib, farqli qoidalarni keltirib chiqaradi va quyidagi qoidani olishimiz mumkin:
S → if E then S Sʻ Sʻ →
Sʻ → else S
Olingan grammatika rekursiv kamayish usuli bilan amalga oshirilishi mumkin.
|
| |
я
а
(1 0 .5 ) - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

|
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va Pdf ko'rish
|
bet | 138/139 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 8,39 Mb. | | #157908 |
Bog'liq ochiq kon ishlari texnologiyasi mexanizatsiyasi va kon ishlarini я
а
(1 0 .5 )
Bunda, а, - rudaning i-hajmidagi o ’rtachalashtiriladigan komponenti tarkibi;
ac-
o ’rtachalashtiriladigan kom ponent o ’rtacha tarkibi.
Foydali qazilm aning meyorlashtirilishi uning qazib olinishi va qayta ishlash
davridagi turli bosqichlarida o ’rtachalashtirish bilan am alga oshadi.foydali
qazilm a sifatining o ’rtachalashtirilishi karyerlarda asosan o ’rtachalashtirish
koeffitsiyenti bilan aniqlanadi, bu esa quyidagi form ula bilan aniqlanadi:
B unda, <
t
„, Oj- o ’rtachalashtiriladigan komponentning tarkibining mos
ravishda o ’rtachalashdan oldin va keyingi o ’rtacha tarkibdan o ’rtacha kvadrat
xatoligi.
к№
koeffitsiyenti o ’rtachalashtirishdan keyin nechi martaga o ’rtacha kvadrat
xatoligining nechi m artaga kamayishini ko ’rsatadi.
O ’rtachalashtirish
ko’p
bosqichli
jarayon
hisoblanadi.
K aryem ing
proektlashtirish davrida, yoki qayta proektlashda foydali qazilm alam i qazib
olishda, ularni tashishda va q o ’llaniladigan uskunalarga m os ravishda foydali
qazilm alam i sifati b o ’yicha va tarkibi b o ’yicha o ’rtachalashtirilishi k o ’rib
chiqilishi v a inobatga olinishi kerak. M eyorlashtirishning asosiy usullaridan bu
foydali qazilm ani qazib olish tizimini tanlash va uning elementlarini aniqlashdir
(ishlar frontining uzunligi va borish tezligi, ishchi maydon kengligi, panellar
o ’lcham lari, zaxodkalar turi va parametrlari va boshqalar), shuningdek bu
param etrlam i boshqarish, o ’rtachalashtirish texnologiyasi tanlash, ekskavatorlar
turlarini aniqlash kiradi. Zaboylardagi qazib olish hajmini nazorat qilish (zaboy
orasi o ’rtachalashtirish) alm ashinuvda va sutkada qazib olinadigan foydali
qazilm alam ing har bir qazib olinadigan turi bo yicha rejaviy k o ’rsatkichlar
bajarilishi
ta ’m inlanishi
bilan
am alga
oshirilishi
kerak.
Zaboy
orasi
|
| |
Tabiiy sham ollatish - M tojiyev, I. Nigmatov

yetarli hisoblanadi. Aeratsiya usuli qish vaqtida faqat k o ‘proq issiqlik
ajralib chiqaradigan ishlab chiqarish korxonalarida q o ‘llaniladi.
Bunda
ortiqcha issiqlik miqdori xonaning isitilishi talab qiladigan issiqlik
m iqdoridan 4 -5 m arta k o 'p b o ‘lgan sexlarda ishlatilishi mumkin. Odatda,
aeratsiya usullaridan m exanik sham ollatish bilan birgalikda foydalaniladi.
T og’ jinsi
T oe’ unslarinine tabiiy qiyalik burchagi (daraja)

O ’rtacha urug’li
qum
28-32
32-35
20-25
Mayda
urug’li
qum
25-30
30-35
12-20
Suglinok
40-50
35-40
20-30
Gil
40-45
35
12-20
Shag’al
35-40
35
15-20
Ildizsiz torf
40
25
10-15
Pog’onalar qiyalik burchaklarini analitik
usulda aniqlashda ulam ing
turg’unligining zaxirasi q o ’llaniladi, bu ushlab turish kuchlarining yuqori
qismlaming buzilishga moyil tom onlam ing nisbati bilan aniqlanadi (buzilish
prizmasi). T urg’unlik zaxira koeffitsiyenti mos ravishda qisqa muddatli (ish olib
boriladigan pog’onalar) va uzoq muddatli (ish olib borilmaydigan) tu rg ’unlikka
ega pog’onalar uchun 1.1-1.2 va 1.5-2 ni tashkil qiladi.
1 .6 . OCHIQ K O N ISH L A R IN IN G T A B IIY OM1LLARGA BO G ’LIQLIGI
Ochiq kon ishlarini tashkil etish va
mexanizatsiyalash vositalari,
texnologiyasining zamonaviy rivojlanish darjasida ulami qo ’llash imkoniyati
qoplovchi to g ’ jinslari va foydali qazilmalarning fizik-texnik
xususiyatlari bilan
ham, kon hududining iqlimiy holatlari bilan ham chegaralanmaydi. Biroq, ochiq
usulda qazib olishning iqtisodiy jihatdan
muvofiqligini asoslash, kon ishlarini
tashkil etish va texnologiya, mexanizatsiyasini tanlash konning joylashish yuzasi
relyefi, kon uyum ining yyer
yuzasiga nisbatan joylashishi, konning tushish
burchagi, quvvati,
shakli va tuzilishi, kon hududining iqlimiy va gidrogeologik
sharoitlari bilan aniqlanadi.
Yyer yuzasining relyefi tekis, qiyalikka ega,
yuqoriga k o ’tarilgan yoki suvliklarga ega b o ’lishi mumkin (1.14-rasm.).
Bu kon
ishlarining y o ’nalishini belgilashga. qazish va yuklash uskunasini tanlashga,
ochish
ishlariga, qoplovchi to g ’ jinslarining to ’plash joylariga va boshqalarga
ta’sir qiladi.
YANGI PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA - «PANORAMA»

mukammal ma’lumotlami ulaming boshqa xususiyatlarini xarakterlovchi
ko‘rsatkichlami o' rganish orqali amalga oshiriladi.
Chunonchi tabiiy ofatlaming har bir turi o‘zining kelib chiqish
sabablariga, belgilariga, xususiyatlariga va keltiradigan salbiy oqibatlariga
ega. Shuning uchun har bir ofat turirii mukammal o‘rganish orqali
o ‘rganilayotgan mavzuni to iiq yoritish imkoniyatiga ega bo‘linadi. Mavzuni
yoritish uchun guruh talabalari 5 kishidan 4 guruhga bo‘linadi va o‘qituvchi
tomonidan guruhlardagi talabalarga o‘rganilayotgan mavzuning maqsadi
va uni o‘tkazish tartibi tushuntiriladi». 0 ‘zbekistonda kuzatiladigan tabiiy
ofatlar va ulaming oqibatlari» mavzusini o‘rganishda «Panorama» trening
uslubi uchun tayyorlangan tarqatma materialning tuzilishi.
S
     
Зс = 3, = * > „ =22038000-2.8 = 61708000m
10

T og’ jinslarining xususiyatlari katta diapazonda o ’zgarganligi sababli ulami
guruhlarga, kategoriyalar va sinflarga, ularning qazib olish holatlarini
k o ’rsatuvchi muayyan xususiyatli diapazonlarga birlashtirish qabul qilingan.
T og’ jinslarini ochiq usulda qazib olishda barcha tog’ jinslari quyidagi
guruhdarga bo ’linadi: parchalanmagan,
qoyali, yarim qoyali (tabiiy holatda),
parchalangan (tabiiy yoki sun’iy o ’zgartirilgan)
qoyali va yarim qoyali, zich
joylashgan vayum shoq (bog’langan). T og’ jinslarining guruhlariga k o ’ra ulami
qazib olishning va qo ’llaniladigan texnik uskunalam ing turli usullari
qo’llaniladi.
Qoyali to g ’ jinslariga suvga to ’yingan holati 50 M Pa dan yuqori b o ’lgan
bo ’lakda bir o ’qli siqilishda mustahkamlik chegarasini xarakterlovchi tog’
jinslari taalluqlidir. Bularga k o ’plab magmatik va metamorfik tog’ jinslari kiradi
(kvartsitlar, granitlar, bazaltlar, gabbro va boshqalar), shuningdek bir qancha
cho’kindi tog’ jinslari (qattiq ohaktoshlar, qumlar, qum slanestlar kremniy
konglomeratlar va boshqalar) ham kiradi.
Yarim qoyali to g ’ jinslariga suvga to ’yingan holati 20-50 M Pa dan yuqori
b o ’lgan b o ’lakda bir o ’qli siqilishda mustahkamlik chegarasini xarakterlovchi
tog’ jinslari taalluqlidir. Bularga m agm atik shamollatilgan, metamorfik va
ildizsimon cho’kindi to g ’ jinslari kiradi (gilli va qum gilli slaneslar, gilli va
ohaktosh qumlar, gem atit rudalari, mergellar, agrillitlar, alevrolitlar, gips, tosh
tuzi, tosh va boshqa q o ’n g ’ir k o ’mirlar va boshqalar).
Qoyali va yarim qoyali to g ’ jinslarining oddiy texnik vositalari bilan
yuklash va tashishda ulam ing avval portlatish yoki mexanik usulda tayyorlanishi
lozim.
Yumshatilgan to g ’ jinslari bog’lanuvchanlik va b o ’laklilik darajasi bilan
xarakterlanadi.
3>
Moliyaviy hisobotning asosiy ko’rsatkichlari bo’yicha

|
Moliyaviy hisobotning asosiy ko’rsatkichlari bo’yichaBog'liq Audit oquv amaliyoticoverMoliyaviy hisobotning asosiy ko’rsatkichlari bo’yicha
muhimlik darajasini hisoblash jadvali. (namuna)
Asosiy ko’rsatkichlar
A
so
si
y
ko
’
rs
at
ki
ch
q
iy
ma
ti
%
Mu
h
im
li
k
d
ara
ja
si
n
i
su
mma
si
,
m.s.
Mahsulot(ish, xizmat)larni sotishdan olingan tushum (2-
shakl, 010 satr)
5%
Sotilgan mahsulot(ish, xizmat)larning ishlab chiqarish
tannarxi (2-shakl, 020-satr)
3%
Jami davr xarajatlari (2-shakl, 040-satr)
3%
Korxonaning xususiy kapitali (1-shakl, 460-satr)
10
%
Balansning umumiy summasi (1-shakl aktividagi 380-satr
yoki passivdagi 700-satr)
5%
Tugallanmagan ishlab chiqarish (1-shakl, 150-satr)
3%
Taqsimlanmagan foyda (1-shakl, 430-satr)
2%
Ko’rsatkichlarning bir qismi ushbu jadvalga kiritilmasligi mumkin. Masalan, mijoz-
korxona joriy yil yakuni bo’yicha foyda olmagan yoki kam foyda olgan bo’lib, bu
ko’rsatkich – korxonaning balans foydasi auditor fikriga ko’ra mazkur korxonada
audit o’tkazish uchun ahamiyatsiz bo’lishi mumkin. Korxona agar foyda
olmaydigan, notijorat korxona yoki tovar, ish va xizmatlar realizatsiyasidan olingan
tushumdan boshqa manbalar hisobiga moliyalashtiriladigan tashkilot bo’lsa, unda
sotish jarayoni bo’lmasligi mumkin.
4. Auditorlik risklar maqbul to’plamining elementlari
va ularni baholash.
Yuqorida bayon etilganidek, auditorlik risklarining maqbul to’plami bir qancha
risklardan iborat. Umumiy auditorlik amaliyotida auditorlik risklarining maqbul
to’plamiga quyidagicha yondashuv ishlab chiqilgan va ular ingliz tilidagi
abbreviaturasi (bosh harflari) bo’yicha quyidagi formula ko’rinishida ifodalangan:
|
| |
chiqarishda (quymakorlik sanoatida), o g ‘ir yuklarni transportlarga yuklash

|
chiqarishda (quymakorlik sanoatida), o g ‘ir yuklarni transportlarga yuklashBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mchiqarishda (quymakorlik sanoatida), o g ‘ir yuklarni transportlarga yuklash
va tushirish, yer osti ishlarida va boshqa bir qancha sohalarda ayollam ing
ishlashiga y o i qo‘yilm aydi. Shuningdek, qizlar va 8 yoshgacha bolalari
b o ig a n ayollam ing tungi ishlarda (soat 22 dan soat 6 gacha) ishlashlari,
dam olish kunlaridagi ishlarga jalb qiiish va xizm at safariga yuborish
taqiqlanadi.
0 ‘zbekiston
Respublikasining
1993-yildagi
«Mehnatni
m uhofaza qiiish to‘g ‘risida»gi Qonunida ishlovchilam ing mehnatini va
s o g i i g i n i ta ’minlash, ishlab chiqarish tarmoqlarida mehnat m uhofazasini
tashkil etishning yagona tartibini o ‘matishga qaratilgan. Bu qonun 5
ta b o iim va 2 9 moddadan iborat: 1 b o iim . Um um iy qoidalar (7 ta
modda); II b o iim . Mehnatni m uhofaza qilishni ta’minlash (8 ta modda);
III b o iim . Ishlovchilam ing mehnatini m uhofaza qilishga oid huquqlarni
amalga oshirishdagi kafolatlar (6 ta modda); IV b o iim . Ishlovchilam ing
mehnatini m uhofaza qilishga doir qonunlar va boshqa m e’yoriy hujjatiarga
rioya etilishi ustidan davlat va jam oatchilik nazorati (3 ta modda); V
b o iim . Mehnatni m uhofaza qiiish to ‘g ‘risidagi qonunlar va boshqa
m e ’yoriy hujjatlami buzganlik uchun javobgarliklar (5 ta modda)
52
4.2 Mehnat muhofazasiga oid tadbirlarni rejalashtirish
Mehnat m uhofazasiga oid hamma ishlar oldindan tuzilgan reja
asosida amalga oshiriladi. Buning uchun mehnatni m uhofaza qilishning
nomenklatura chora-tadbirlari rejasi tuzilishi kerak. Nomenklatura chora-
ladbirlari rejasi kasaba uyushmasi qo‘mitasi bilan kelishilgan holda korxona
ma’muriyati tomonidan tuziladi. Unda ushbu korxonada mehnat sharoiti,
|
| |
y o ‘riqnomalar asosida o‘qitiladir

|
y o ‘riqnomalar asosida o‘qitiladirBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov My o ‘riqnomalar asosida o‘qitiladir
55
K irish
yo‘riqnomasi.
Bunda ishga kirayotgan yangi ishchilar kirish
y o ‘riqnomasidan o ‘tkaziladi. Bu y o ‘riqnomaning asosiy maqsadi ishga
kirayotgan ishchiga mehnatni m uhofaza qiiish, xavfsizlik texnikasi va sanoat
sanitariyasi to‘g ‘risida m a’lumotlar berish, uni ishlab chiqarish maydoni
va sexlardagi tartib-qoidalarga o ‘rgatishdan iborat. Kirish y o ‘riqnomasi
xavfsizlik texnikasi muhandisi tomonidan jihozlangan mehnatni m uhofaza
qiiish xonasida o ‘tkaziladi.Kirish y o ‘riqnomasini o'rgatishda mehnatni
m uhofaza qiiish asoslari, ishlab chiqarishda o ‘rnatilgan ichki tartib-
qoidalar, ish joy ini tashkil qiiish, uskuna qurilmalardan xavfsiz foydalanish
qoidalari, baxtsiz hodisalam ing oldini olish usullarini tushuntirish,
xavfli moddalar bilan ishlash tartibi, jihoz-uskunalam i to‘xtaish usullari,
zarur vaqtda k o ‘rsatilgan tartibda birinchi yordam k o ‘rsatish va boshqa
masalalar muhokama etiladi. Kirish yo'riqnomasidan o ‘tkazilgan ishchi
bilim i m axsus daftarda qayd qilinadi.
Ish joyidagi yo‘riqnoma.
Bunday yo'riqnoma ishchining bir ish
joyidan ikkinchi ish joyiga o ‘tkazilganda amalga oshiriladi. Ish joyidagi
y o ‘riqnomada ishchiiarga ishchining doim iy ish joyi, xavfli ish jarayonlari,
muhofaza qurilmalari va ularning vazifalari, ishni olib borish qoidalari,
uskuna, m oslam alam ing sozlanganligi va yerga ulanganiigi, shaxsiy
muhofaza vositalarining vazifalari xususida bilim beriladi. Ish joyidagi
y o ‘riqnomadan o ‘tkazilgan ishchilar bilim i tekshirilgach, m axsus daftarga
yoziladi va im zo chekiladi, s o ‘ngra, mustaqil ish yuritishga ruxsat etiladi.
|
| |
Ommaviy axborot vositalarining huquqiy axborotlar tarqatish

|
Ommaviy axborot vositalarining huquqiy axborotlar tarqatishBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)Ommaviy axborot vositalarining huquqiy axborotlar tarqatish
sohasidagi faoliyati rasmiy e ’lon qilish bilan to'ldirilishi lozim.
Normativ hujjatlarni rasmiy e’lon qilish - muhim axborot kanal-
laridan biridir.
§ 3 . 0 ‘zbekiston Respublikasi hamda MDHga
a ’zo davlatlarning yagona huquqiy-axborot
maydonini yaratish
O'zbekiston Respublikasi va boshqa MDH mamlakatlarining
yagona axborot-huquqiy maydonini yaratish O'zbekistonning hu
quq sohasini axborotlashtirish borasidagi davlat siyosatining muhim
amaliy vazifalaridan biri hisoblanadi.
Yagona huquqiy-axborot maydoni bu davlat hamda axborotlar
sohasidagi munosabatlarning boshqa subyektlari tomonidan vu
judga keltiriladigan tashkiliy va uslubiy jihatdan o'zaro bog'langan
axborot resurslari tizimidir. Axborot jamiyatida fuqarolar va huqu
qiy munosabatlarning boshqa ishtirokchilari o'zlarini qiziqtirgan
har qanday axborotlami erkin olishlari, saqlashlari, ishlab chiqarish-
lari, tarqatishlari, almashishlari va foydalanishlari mumkin. Huqu
qiy axborotlar umummilliy tizimini barpo etish fan va texnikaning
oliy yutuqlari, mavjud kommunikatsiya va aloqa vositalarini inte-
gratsiya qilish, har xil huquqiy axborotlar tizimlarini jalb etish,
shuningdek sun’iy intellekt elementlaridan foydalanish asosida
amalga oshiriladi.
«Axborot maydoni» va «huquqiy-axborot maydoni» tushuncha-
larining mazmuni «integratsiya», «muvofiqlik», «biriik» va boshqa
tushunchalar orqali yaxshiroq ochiladi.
Har xil miqyosdagi axborot markazlari va xizmatlarini integratsi
ya qilish:
www.ziyouz.com kutubxonasi
yangi dasturiy-apparat vositalari va telekommunikatsiya tizim
|
| |