Ishni bajarish tartibi - O‘zbеkiston r

|
O‘zbеkiston r
|
bet | 6/17 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #140320 |
Bog'liq Uslubiy qo'llanma 1-6Ishni bajarish tartibi
1-laboratoriya ishida qurilgan mohiyat - aloqa diagrammasi uchun relyatsion bog`lanish o`rnatamiz.
2.1-rasm. Mohiyat - aloqa modelining umumiy ko`rinishi.
Foydali qazilmalarni boyitish fabrikasining relyatsion modeli jadvallarini tuzib chiqamiz.
2.2 - jadval. Ma’lumotlar bazasining Korpuslar jadvali
ID
|
Korpuslar(zavod bo’limlari)
|
1
|
Maydalash korpusi
|
2
|
Yanchish korpusi
|
3
|
Flotatsiya korpusi
|
4
|
Quritish va quyish ko’rpusi
|
2.3 - jadval. Ma’lumotlar bazasining Qurilmalar jadvali
ID
|
Korpuslar_ID
|
Qurilma
|
1
|
1
|
Jag’li maydalagich
|
2
|
1
|
Konusli maydalagich
|
3
|
1
|
g’alvir
|
4
|
2
|
Sharli tegirmon
|
5
|
2
|
Barabanli tegirmon
|
6
|
3
|
Flotatsion mashina
|
7
|
4
|
Pech
|
2.4 – jadval. Ma’lumotlar bazasining Maxsulot jadvali
ID
|
Qurilma ID
|
Korpus ID
|
Maxsulot(Korpusdan chiquvchi maxsulot)
|
1
|
7
|
4
|
Oltin
|
2
|
6
|
3
|
Kumush kukuni
|
3
|
6
|
3
|
Boshqalar
|
4
|
6
|
3
|
Mis kukuni
|
|
2.5 - jadval. Maxsulot xomashyosi keluvchi baza (MXKB)
ID
|
Maxsulot_ID
|
MXKB
|
1
|
1
|
Marjonbuloq ochiq koni
|
2
|
2
|
Marjonbuloq ochiq koni
|
3
|
3
|
Marjonbuloq ochiq koni
|
4
|
4
|
Marjonbuloq ochiq koni
|
Vazifalar
Yuqorida ko`rsatilganlardan foydalanib tanlangan variantga muvofiq mavzu uchun relyatsion bog`lanishni o`rnatish.
Predmet soha bo`yicha ob’yektlarni aniqlang.
Tanlangan ob'ektlarning atributlarini aniqlang.
O`b’yektlar o'rtasidagi bog`lanishni aniqlang.
Bajarilgan ishlar haqida hisobot tayyorlang (1-2-ilovalarga qarang).
Nazorat savollari
1. Relyatsion bog`lanish nima?
2. 1:1 munosabatning mohiyati.
3. 1:n munosabat bog`lanishda nimalarga e`tibor qaratish zarur?
4. m:n munosabat bog`lanishga misol keltiring.
5. Iyerarxik ma`lumotlar tuzilishi nima?
6. Mohiyat-aloqa modelidagi elementlar relyatsion modelga qanday o’tkaziladi?
3 - LABORATORIYA ISHI
Mavzu: SQL tilida jadvallar yaratish, o‘zgartirish va o‘chirish
Ishdan maqsad: predmet soha ma’lumotlar bazasini so`rovlar orqali yaratishni va so`rovlar orqali oddiy jarayonlarni bajarishni o`rganish, hamda ko`nikmaga ega bo`lish. Talabalarda DDL komandalaridan foydalanish va shu orqali relyasion MB yaratish ko’nikmasini hosil qilish.
Masalani qo`yilishi: Predmet soha ma`lumotlar bazasini SQL so`rovlari orqali yaratish. Mavjud ob`yektlarni so`rovlar orqali ma`lumotlar bilan to`ldirish, o`zgartirish va keraksiz ma`lumotlarni o`chirishni ko`rib chiqish.
Uslubiy ko`rsatmalar: SQL tilida quyidagi asosiy ma’lumotlar turlari ishlatilib, ularning formatlari har xil MBBT lar uchun farq qilishi mumkin:
INTEGER
|
butun son (odatda 10 tagacha qiymatli raqam va ishora).
|
SMALLINT
|
«qisqa butun» (odatda 5 tagacha qiymatli raqam va ishora).
|
DECIMAL(p,q)
|
o‘nli son, p raqam va ishoradan iborat (0 < p < 16). O‘nli nuqtadan so‘ng raqamlar soni q orqali beriladi (q < p, agar q = 0 bo‘lsa, tashlab yuborilishi mumkin).
|
FLOAT
|
haqiqiy son 15 ta qiymatli raqam va butun darajadan iborat. Daraja MBBT tipi bilan aniqlanadi (masalan, 75 yoki 307).
|
CHAR(n)
|
uzunligi o‘zgarmas, n ga teng bo‘lgan simvolli qator (0 < n < 256).
|
VARCHAR(n)
|
uzunligi o‘zgaruvchi, n simvoldan oshmagan simvolli qator (n > 0 va har xil MBBT larda turlicha, lekin 4096 dan kam emas).
|
DATE
|
maxsus komanda orqali aniqlanuvchi formatdagi sana; sana maydonlari bizning eramizdan oldin bir necha mingyilliklardan boshlanuvchi va bizning eramiz beshinchi-o‘ninchi mingyilligi bilan cheklangan haqiqiy sanalarni o‘z ichiga olishi mumkin.
|
TIME
|
maxsus komanda orqali aniqlanuvchi formatdagi vaqt (ko‘zda tutilgan bo‘yicha hh.mm.ss).
|
DATETIME
|
sana va vaqt kombinatsiyasi.
|
MONEY
|
maxsus komanda orqali aniqlanuvchi formatdagi pul birligi.
|
SQL tili quyidagi tarkibiy qismlardan iborat:
DDL ( Mа’lumоtlаrni Tа’riflаsh Tili ) - ANSI dа ma’lumotlar sxemаsini tа’riflаsh tili, оb’ektlаrni (jаdvаllаr, indekslаr, tаsаvirlаr vа hоkаzо) yarаtuvchi buyruqlar to’plamidan ibоrаt.
DML (Mа’lumоtlаrni O‘zgаrtirish Tili) - bu iхtiyoriy dаqiqаdа jаdvаllаrdа qаndаy qiymаtlаr sаqlаnishini аniqlоvchi buyruqlar mаjmuаsidir.
DCL (Mа’lumоtlаrni Bоshqаrish Tili) fоydаlаnuvchigа aniq оb’ektlаrga tа’sir o‘tkаzishgа ruхsаt berish yoki bermаslikni аniqlоvchi buyruqlardаn ibоrаt.
DDL tilining asosiy komandalari:
CREATE – yangi jadval hosil qilish uchun ishlatiladi. Quyidagi ko’rinishda yoziladi:
CREATE TABLE ( ustun_nomi va toifasi, … );
ALTER – jadvalga o’zgartirish kiritish uchun ishlatiladi. Bu buyruq jadvalga yangi ustunlar qo'shish, ustunlarni o'chirish, ustunlar kattaligini o'zgartirish, hamda cheklanishlarni qo'shish va olib tashlash imkoniyatlariga ega. Bu buyruq ANSI standarti qismi emas, shuning uchun har xil tizimlarda har xil imkoniyatlarga ega. Misol uchun jadvalga ustun qo’shish buyrug’i sintaksisi quyidagicha:
ALTER TABLE ADD ;
DROP - jadvalni o’chirish buyrug’i. Jadvalni o'chirish imkoniga ega bo’lish uchun, jadval egasi (ya’ni yaratuvchisi) bo’lshingiz kerak. Faqat bo‘sh jadvalni o'chirish mumkin. Qatorlarga ega bo’lgan, to’ldirilgan jadvalni o‘chirish mumkin emas, ya’ni jadval o‘chirishdan oldin tozalangan bo’lshi kerak. Jadvalni o'chirish buyrug'i quyidagi ko‘rinishga ega:
DROP TABLE ;
Ishni bajarish tartibi
Avvalo 1 va 2 -laboratoriya ishida tuzgan jadvallarimizni esga olamiz. Bizda
5 ta jadval mavjud edi. Endi o’sha jadvallarni MYSQL da yuqorida sintaksisini keltirib o’tganimizday komandalardan foydalanib yaratamiz:
Eski yaratilgan ma’lumotlar bazasini ko’ramiz:
So`rov: show databases;
Natija:
3.1-rasm. Mavjud ma’lumotlar bazalarining ro’yxati
Yangi foydali_qazilma_boyitish_zavodi nomli baza yaratamiz;
So`rov: create database foydali_qazilma_boyitish_zavodi;
Natija:
3.2-rasm. Yangi foydali_qazilma_boyitish_zavodi nomli bazasining yaratilishi
Oltin_rudasi nomli jadval yaratamiz:
|
| |