nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ajratilgan soat - Avtomobillarni ta

|
Avtomobillarni ta
|
bet | 89/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2Ajratilgan soat
|
50
|
O‘qituvchiningmashg‘ulotida
qatnashibo‘zlashtirilishilozim
bo‘lgan mavzularsoni
|
22
|
Dasturningmaqsadi
|
O‘quvchilarda avtomobillardagi elektr va eleлron jihoz va uskunalarini diagnostika qilishda foydalaniladigan apparatlar tuzilishi va ishlash prinsiplari bo‘yicha ko‘nikmalar hosil qilish.
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijasi
|
- Avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish uchun ish joylarinitayyorlaydi;
- Avtotransport vositalarini texnik holatini diagnostika qurilmalarini qo‘llay oladi;
- Avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish uchun texnologikuskunalarni ishlataoladi;
- Ish jarayonida mehnatni muhofaza qilish va xavfsizliknita’minlaydi.
|
Bilimlar
|
- texnik diagnostika va o‘lchash asboblari qurilmasi va ishlash prinsipi;
- avtotransport vositalarini texnik ko‘rikdan o‘tkazish texnologiyasi;
- texnik diagnostika vositalaridan va transport vositalarining agregatlari, agregatlari va tizimlarining ish jarayonlari parametrlarini o‘lchash usullaridan foydalanishqoidalari;
- texnik diagnostika asboblari, shu jumladan o‘lchash asboblari uchun foydalanish qo‘llanmalariga qo‘yiladigan talablar.
|
Ko‘nikmalar
|
- texnik diagnostika vositalarini, shu jumladan o‘lchash asboblarini ishlashgatayyorlash;
- avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish usullarini amalga oshirish uchun ish joylarini tayyorlash;
- avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish usullarini amalgaoshirish;
- avtotransport vositalarining texnik holatini tekshirish usullarini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan qo‘shimchatexnologikuskunalardan foydalanish.
|
|
|
| |
AutoCenter - bet 7

|
AutoCenter
|
bet | 7/9 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 0,83 Mb. | | #260125 |
Bog'liq Hamdambek (1) Xulosa
Birlamchi texnik qarov vaqtida, hamda matal konstruksiyalarni kapital tahmiridan, ko’tarish mexanizmlarining kapital tahmiridan yoki almashtirilgandan, ilgak yoki arqon almashtirgandan so’ng yuk ko’tarish mashinasio’zining,maksimal ko’tarish qobiliyatidan 25% ortiq yuklanishda, davriy texnik ko’rikda esa 10%ortiq yuklanishda sinaladi. Barcha yuk ko’tarish mashinalarinig statik sinovlari o’gir ish sharoitida (munkin bo’lgan eng katta egilish holatida) yuknibalandlikga ko’tarib,10 minut davomida tutib turib o’tkaziladi.
Dinamik sinovlar yuk ko’tarish mashinasi mexanizmi va tormozini ishlashini yuk ko’tarish qobiliyatidan 10% ortiq yuklangan holatda tekshirishdan iborat. Buning uchun yuklar qayta-qayta ko’tarilib tushiriladi, va boshqa mexanizmlarning ishlashi tekshiriladi. Dinamik sinovlarni ishchi yuk bilan o’tkazishga ruxsat etiladi.Texnik qarovlar o’tkazilgandan so’ng qarovni o’tkazishga mahsul bo’lgan shaxs tomonidan yuk ko’tarish mashinasining texnik pasportiga zarur bo’lgan yozuv kiritiladi.
Yuk ko’tarish moslamalarini ekspluatatsiya qilishda asosiy amallardan biri bu po’lat arqonlarni o’z vaqtida buroqlash hisoblanadi. Ulardan ehtiborsizlik bilan foydalanish arqonning uzilishiga va noxush holatlarga olib kelishi mumkin.Osma kajavalardan foydalanishga ularni faqat hisoblangandan 50% ortiq statik yuklanishda hamda hisoblangandan 10% ortiq dinamik yuklanishda sinalgandan keyin ruxsat beriladi va bu haqda dalolatnoma tuziladi. Agar ishlab chiqaruvchining texnik shartlari yoki yo’riqnomasi bilan boshqa muddatlar ko’zda tutilmagan bo’lsa, sinovlar kamida olti oyda bir marta o’tkaziladi.Osma kajavani ko’tarish uchun ishlatiladigan po’lat simlar hisob bilan tekshirilgan bo’lishi va to’qqiz baravardan kam bo’lmagan mustahkamlik darajasiga ega bo’lishi kerak. Osma kajavalarni ko’tarish uchun xizmat qiladigan yuk ko’tarish kranlari kranlarining tuzilishi va ulardan xavfsiz foydalanishning belgilangan talablariga javob berishi lozim.Ishlatilayotgan po’lat arqonlar bir o’ram qadamidagi uzilgan simlar sonlari orqali buroqga chiqariladi. Arqon yuzasida yeyilish yoki simlarning zanglash alomatlari sezilsa, o’ramdagi simlar soni kamaygan deb hisobga olinadi.Simning dastlabki holatidan yeyilganlik yoki zanglash 40% va undan ortiq bo’lsa, arqon buroqga chiqarilishi
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi. Qayta ishlangan va to’ldirilgan ruscha 4-nashridan (prof.E.S.Kuznetsov tahriri ostida. M.: Nauka, 2004.-535s.) tarjima prof.Q.M.Siddiqnazarovumumiy tahriri ostida, Toshkent. VORIS-NAShRIYoT, 2006.- 670 b.
Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi. O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi avtotransport oliy o’quv yurtlari talabalari uchun darslik sifatida tavsiya etgan. prof. Q.M.Siddiqnazarov umumiy tahriri ostida, Toshkent. VORIS-NAShRIYoT, 2008.-560 b.
O.Hamraqulov, Sh.Magdiev. Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi. Toshkent, 2005 y.Yu.I. Borovskix va boshq. Avtomobillarning tuzilishi, texnik xizmat ko’rsatish va ta’mirlash.Toshkent, Mehnat, 2001 yil.
Sh. Magdiev. Avtomobillarni texnik ekspluatatsiyasi. Toshkent, 2004 yil.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 100/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
104
мушоҳада қилишга ундаши табиий. Мутахассислар эътирофича, дунёдаги
болалар ва ўсмирларнинг 42 фоизи «онлайн-порнография» таъсирига
тушаётган экан. Ёки компьютерларга киритилган ўйинларнииг 49 фоизи
зўравонлик ва ёвузликни, бешафқат урушлар, отишмалар, портлашларни
тарғиб қилиши нимадан далолат беради?
Бу каби тахдидлар, аввало, ёшларнииг онгини эгаллашга
йўналтирилган бўлиб, халқимизнинг маънавий хазинаси бўлган одоб, ахлоқ,
шарм-хаё, иффат-андиша каби юксак фазилатларимизга тажовуз қилиб, кўп
минг йиллик миллий қадриятларимизнинг илдизига путур етказаётгани ҳам,
таассуфки, бор гап.
Ахборот узатиш, алмашиш ва қабул қилиш жараёнида тезкорлик,
аниқлик, сифат ва таъсирчанликни таъминлаш, ахборотни дунё бўйлаб кенг
ёйилиши имкониятини яратишда “Бутун жахон ўргимчак тўри” нинг
аҳамияти катта ва айнан мана шу омил ундан фойдаланиш эҳтиёжини тобора
орттирмоқда. Янги юз йилликда Ўзбекистонга ҳам интернет шиддат билан
кириб келди ва кундалик ҳаётда ўз ўрнига эга бўлди. Фан-техника ютуқлари
инсон манфаатлари, эзгу мақсадлар йўлида хизмат қилиши лозим, албатта.
Бироқ айрим кучлар виртуал оламдан ғаразли ниятлари йўлида
фойдаланилаётгани ҳам айни ҳақиқатдир.
Европа мамлакатларида интернет ҳам умумевропа қонунчилиги, ҳам
ҳар бир давлатнинг ўз ҳуқуқий-меъёрий ҳужжатлари билан тартибга
солинади. Масалaн: “Кибер жиноятлар тўғрисида”ги Конвенция, “Вояга
етмаганлар учун хавфсиз Интернет тўғрисида”ги Европа Иттифоқи
парламенти Ассамблеясининг тавсиялари, Германия, АҚШ, Буюк Британия,
Нидерландия, Франция каби илғор давлатларда вояга етмаган ва ёшларнииг
ахборот хавфсизлигини таъминлашга қаратилган қонунлар шулар
жумласидандир.
Интернетни чеклаб қўйиш ёки ахборот олишни тақиқлаш билан
муаммо ҳал бўлмайди. Бу ҳусусда яна биринчи президентимиз “...ёшларимиз
нафақат ўқув даргоҳларида, балки радио - телевидиния, матбуот, интернет
каби воситалар орқали ҳам ранг - баранг ахборот ва маълумотларни
олмоқдалар. Жахон ахборот майдони тоборо кенгайиб бораётган шундай бир
шароитда болаларимизнинг онгини фақат ўраб-чирмаб, уни ўқима, буни
кўрма деб, бир томонлама тарбия бериш, уларнинг атрофини темир девор
билан ўраб олиш, ҳеч шубҳасиз, замоннинг талабига ҳам, бизнинг эзгу
мақсад - муддаоларимизга ҳам тўғри келмайди. Нега деганда, биз юртимизда
|
| |
Annotatsiya - Образование”

|
Образование”Annotatsiya: Бугунги кунда ёшларни интернет тармоқларидан
фойдаланиш маданиятини ошириш давр талаби.
Kalit so‘zlar: Инсон, маданият, маънавият, таълим-тарбия, илм-
маърифат, ахлоқ, одоб, фарзанд, ота-она.
***
Аннотация: Повышение культуры использования Интернет молодыми
людьми сегодня – требование времени.
Ключевые слова: Человек, культура, духовность, образование и
обучение, научное образование, поведение, учтивость, ребенок, родитель.
***
Annotation: Raising the culture of Internet use by young people today is a
requirement of the times.
Keywords: People, culture, spirituality, education, science education, ethics,
decency, a child, the parent.
Бугунги кунда олдимизга қўйган буюк мақсадларимизга, эзгу
ниятларимизга эришишимиз, жамиятимизнинг янгиланиши, ҳаётимизнинг
тараққиёти
ва
истиқболи,
амалга
оширилаётган
ислоҳотларимиз,
режаларимиз самараси, тақдири, авваламбор, замон талабларига жавоб
берадиган юқори малакали, онгли, мустақил фикрловчи, ижодкор мутахассис
кадрларни тайёрлаш муаммоси билан боғлик. Ёш авлодни етук баркамол
шахс қилиб шакллантиришда эса педагогик, психологик билимларнинг ўрни
бекиёсдир.
Глобаллашув ҳақиқатда инсоннинг нафақат моддий ҳаёт тарзига, шу
билан бирга маънавияти, руҳий оламига ҳам сезиларли таъсир ўтказмоқда.
Ҳар куни виртуал маконда бир неча миллиондан зиёд ахборот
ресурсларининг пайдо бўлиши, унинг ҳар дақиқа сайин ўсиб бораётганидан
далолат беради. Глобал тармоқ афзалликларини инкор этмаган ҳолда, унинг
инсоният маданиятига туғдираётган ҳавф-хатарлари тўғрисида сўз юритишга
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 105/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
109
Kreativ yondashuv – termini AQSHda XX asrning 60-yillarda paydo
bo‘ldi. U individning yangi tushuncha yaratishi va yangi ko‘nikmalar hosil
qilish qobiliyati, hislatilini bildiradi.
Fizika fanini o‘qitishda talabalarning fanni yaxshi o‘zlashtirishi uchun o‘quv-
uslubiy ta’minot muhim ahamiyat kasb etadi. Shu jumladan fanni o‘qitishda ta’lim
texnologiyalaridan samarali foydalanish lozim. Fizika ta’limida modulli tizimlarni
qo‘llash ayniqsa diqqatga sazovor.
Fizikani o‘qitishning modul tizimi mazmunidan uning quyidagi afzalliklari
namoyon bo‘ladi:
Fizika fani, tabiiy fanlar ichidagi modullar orasidagi o‘qitish uzluksizligi
ta’minlanishi;
har bir modul ichida va ular orasida o‘quv jarayoni barcha turlarining
uslubiy jihatdan asoslangan muvofiqligi o‘rnatilishi;
fizika fanning modulli tuzilish tarkibining moslanuvchanligi;
tahsil oluvchilar bilimini muntazam va samarali nazorat (har qaysi moduldan
so‘ng) qilinishi;
tahsil oluvchilarning zudlik bilan qobiliyatiga ko‘ra tabaqalanishi (dastlabki
modullardan so‘ng, o‘qituvchi ayrim tahsil oluvchilarga fanni individual
o‘zlashtirishni tavsiya etishi mumkin);
axborotni «siqib» berish natijasida, o‘qishni jadallashtirish, auditoriya
soatlaridan samarali foydalanish va o‘quv vaqti tarkibini ma’ruzavy, amaliy
(tajribaviy) mashg‘ulotlar, individual va mustaqil ishlar uchun ajratilgan soatlarni -
maqbullashtirish. Buning natijasida, tahsil oluvchi etarli bilimlarga ham,
ko‘nikmaga ham, malakaga ham ega bo‘ladi.
O‘quv mashg‘ulotlarining rivojlantiruvchi funksiyasini ta’minlash uchun
zamonaviy modulli yondashuv bo‘yicha fizika fanidan ta’lim berish tizimini
takomillashtirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Shu bilan birga o‘z fanini chuqur bilishi, bu fanning rivojlanish istiqbolini
tahlil qila olishi hamda o‘z bilimlarini innovatsion ta’lim texnologiyalari asosida
o‘rgatish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi, har doim mustaqil ishlab bilim va
malakasini zamon talabi asosida oshirib borishi zarur. Yuqoridagi talablardan kelib
chiqqan holda fizika darslarida fan o‘qituvchisining o‘z mashg‘ulotlarini
pedagogik an’anaviy usullarda, interfaol metodlarda maqsadli ravishda olib borish
ta’limning samaradorligini oshiradi. Mashg‘ulot samaradorligini oshirishda fizika
fani o‘qituvchisi mavzuning maqsadini belgilab olishi, noan’anaviy va an’anaviy
darslarning farqini ko‘ra bilishi natijasida o‘zlashtirish ko‘rsatkichini ko‘tarish
mumkin. Noan’anaviy mashg‘ulotlardan maqsad–bo‘lajak fizika o‘qituvchisining
|
| |
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)

|
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
103
тўғри келади. Бу нохуш ғайриинсоний ҳолатлар муайяи кучларнинг глобал
тармоқдаги ахборотларни сифатли ва тез узатиш ҳамда таркатиш бўйича
имкониятлардан фойдаланиш орқали жамоатчилик фикрини тўғри йўлга
буриш, ўзлари тарғиб этаётган нопок ғоя ва манфаатлар томон йўналтириш
учун уларга ахборот етказиш борасида олиб бораётган ҳаракатлари билан
боғлиқдир. Сўзсиз, бундай таъсирга интернет аудиториясининг энг фаол, энг
кўп қисми тафаккури етилиб, дунёқараши пухта шаклланиб улгурмаган
ёшлардир. Таассуфки, ана шундай жиддий муаммони мукаммал ва тизимли
ўрганишга етарли эътибор берилмаяпти. Биринчи президентимиз Ислом
Каримовнинг "Юксак маънавият - енгилмас куч" асарида, "Бугунги кунда
инсон маьнавиятига қарши йўналтирилган, бир қарашда арзимас туюладиган
кичкина хабар ҳам ахборот оламидаги глобаллашув шиддатидан куч отиб,
кўзга кўринмайдиган, лекин зарарини ҳеч нарса билан қоплаб бўлмайдиган
улкан зиён етказиши мумкин" [1]. Бундан шу нарса англашиладики, ҳозирда
ҳар қандай ахборот чегара билмаслик ҳусусиятига эга, шундай экан эндигина
онги, дунёқараши шаклланаётган ёш авлодни маьнавий олами дахлсизлигини
асраш муаммо бўлиб кўпчиликни ўйлантираётир.
Агар яқин ўтмишимизда асосий ахборот манбалари сифатида даврий
босма нашрлар, радио ва телевидение бўлган бўлса, айни пайтда бу қатордан
интернет мустаҳкам жой олди ва қисқа фурсатдаги жадал ривожи билан том
маънода улардан илгарилаб кетди.
Бугун юртимизда 1053 та Интернет-кафе, 945 та Интернет провайдер,
187 та ахборот-ресурс марказн, [2] «ZiyoNET» ёшлар ахборот портали
фаолият юритмоқда. Интернетдан фойдаланувчиларнинг сони эса 9
миллиондан ошган. [3]. Баъзи бир таҳлилларга кўра уларнинг 80 фоизини
ёшлар ташкил этади.
Мамлакатимиз ёшларининг Интернетдан фойдаланиш ҳолатини таҳлил
қилиб кўрсак: уларнинг 421 минг нафари «Одноклассники.ru», 129 мингга
яқини «Fasebook» сайтида, 165 мингдан ортиғи «Мой мир», 250 мингдан
зиёди эса «Вконтакте.ru» сайтининг доимий фойдаланувчилари ҳисобланади.
Вахоланки, Россия ИИВ томонидан «Вконтакте.ru» сайти Рунетдаги болалар
порнетрафиясини сақловчи ижтимоий тармоқ сифатида тан олинган,
«Одноклассники.ru» ва бошқа ижтимоий тармоқларда ҳам порнография ва
шафқатсизликни тарғиб этувчи ресурслар мавжуд.
Экспертларнинг ҳисоб-китобларига кўра, бугун бутун жахон Интернет
тармоғида ўз жонига қасд қилишнинг осон йўлларини тарғиб қилувчи 9 млн,
эротик мазмунга эга 4 млн.дан зиёд сайтнинг мавжудлиги ҳар биримизни
|
| |
Windows OT hodisalari turlari

178
Hodisalarni qaydlash jurnali ustida quyidagi
amallar bajarilishi
mumkin:
-
zaxira nusxalash (BackupEventLog funksiyasi yordamida);
-
tozalash (ClearEventLog funksiyasi yordamida);
-
monitoringlash (NotifyChangeEventLog funksiyasi yordamida);
-
so‘rov yuborish (boshqa dasturlar tomonidan,
GetOldestEventLogRecord, GetNumberOfEventLogRecords
funksiyalari yordamida);
-
o‘qish (ReadEventLog funksiyasi yordamida);
-
yozish (ReportEvent funksiyasi yordamida).
Windows XP/2000 operatsion tizimlarda hodisalarni qaydlash
jurnalida turli qayd yozuvlari uchun berilgan imtiyozlar mavjud
(6.3-jadval).
6.3-jadval
- rasm - • Coreldraw • pho to s h o p

12.1.
Ishchi fazoni sozlash
Adobe Flash dasturida qulay ish
lash uchun foydalanuvchi o‘z xohishi
bo‘yicha ishchi stolni joylashtirish,
kerakli va ko‘p qo'llaydigan qurollami
ishchi stolining kerakli joyiga joylash
tirish mumkin. Buning uchun gorizon
tal
menyular qatoridagi
Окно
(Oyna)
menyusi tanlanadi va tushib keluvchi
ro cyxatdan zarur asbob va buyruqlar
belgilanadi, 21-rasm.
Bunda buyruqlar
yoniga belgilar qo‘yilgan b o is a u
holda mazkur buyruqlar dastur ishchi
oynasida o 'z aksini topadi. Ba’zi buy
ruqlar yozuvlari
yonida kichik uch-
burchak strelkalar mavjud bo‘lib, bu
shu buyruqda mujassamlashgan buy
ruqlar to'plamini anglatadi.
Menyular qatorining pastida joy
lashgan Asosiy asboblar panelini ko‘ri-
shimiz mumkin. Bu panel buyruqlari
asosan fayllami saqlash,
chop etish,
bajarilgan operatsiyalami oldga-ortga
qaytarish va boshqa buyruq tugmalari
bilan jihozlangan, 2 2 - rasm.
Dasturdagi
buyruqlar panellarini
foydalanuvchi ehtiyojidan kelib chiq
qan holda dastur oynasining turli
tomoniga joylashtirish mumkin.
Дублировать окно
Пангли инструментов
Hodisalarni qaydlash - K. A. Tashev texnika fanlari nomzodi, dotsent, Muhammad

176
–
tizimga kirishdagi urinishlar (muvaffaqiyatli yoki
muvaffaqiyatsiz);
–
tizimga kirgandan so‘ng bajariladigan funksiyalar (masalan,
muhim faylni o‘qish
yoki yangilash, dasturni o‘rnatish);
–
qayd yozuvini o‘zgartirish (masalan, yozuvni yaratish va yo‘q
qilish, imtiyozlarni tayinlash);
–
imtiyozli qayd yozuvidan muvaffaqiyatli / muvaffaqiyatsiz
foydalanish.
ilova qayd yozuvi to‘g‘risidagi ma’lumot:
–
ilovani muvaffaqiyatli va muvaffaqiyatsiz autentifikatsiya
qilishga
urinishlar;
–
hisob qaydnomasidagi o‘zgartirishlar (masalan, qayd yozuvini
yaratish va yo‘q qilish, qayd yozuvi imtiyozlarini tayinlash);
–
dastur imtiyozlaridan foydalanish.
ilova amallari:
–
dasturni ishga tushirish va o‘chirish;
–
dastur xatolari;
–
dastur konfigurasiyasidagi asosiy o‘zgarishlar.
Har bir hodisa uchun qaydlangan tafsilotlar farqlanadi, ularni
quyidagi parametrlar bo‘yicha qaydlash tavsiya qilinadi:
–
vaqt belgisi;
–
hodisa, holat va / yoki xatolik kodlari;
–
servic / buyruq / ilova nomi;
–
foydalanuvchi yoki tizim bilan bog‘liq voqea;
–
amaldagi qurilma (masalan, IP
va manba manzili, terminal
sessiyasi identifikatori, web brauzer va h.).
Audit jurnallarida barcha
harakatlar qaydlangani bois,
niyatibuzuqlar ularni tahrirlash orqali o‘z faoliyatini yashirishi mumkin.
Shuning uchun, audit jurnalidan foydalanishlarni nazoratlash muhim
vazifa hisoblanadi.
Windows OTda hodisa turlari.
Windows OTda besh
turdagi hodisa
ro‘yxatga olinadi. Bularning barchasi uchun aniq belgilangan
ma’lumotlar mavjud bo‘lib, biror bir hodisa haqidagi xabar faqat bitta
turga tegishli bo‘ladi (6.2-jadval).
Simsiz tarmoqlardan foydalanishda bo‘lishi mumkin bo‘lgan

154
Ushbu himoya chorasi hujumchini to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarmoqqa ulanishini
oldini oladi.
Fayl almashishini ehtiyotkorlik bilan amalga oshirish.
Tomonlar
orasida faylni almashtirishga zaruriyat bo‘lmagan taqdirda, ushbu
imkoniyat o‘chirilgan holatda bo‘lishi kerak. Fayl
almashishini har doim
shaxsiy yoki uy tarmog‘ida amalga oshirish zarur. Ochiq bo‘lgan
tarmoqda fayllarni almashtirish tavsiya etilmaydi. Bundan tashqari,
uzatilayotgan har bir fayllarni parol asosida himoyasini ta’minlash zarur
(faylni blokirovkalash).
Simsiz tarmoq nuqtasida foydalaniluvchi dasturiy vositalarni
muntazam yangilab borish.
Ishlab chiqaruvchilar tomonidan qurilmalar
uchun doimiy ravishda yangi versiyalar ishlab chiqiladi va
ular mavjud
versiyadagi xavfsizlik muammolarini oldini olishga qaratilgan bo‘ladi.
Shu sababli, simsiz tarmoq qurilmalarini dasturiy jixatdan yangilab
borish tavsiya etiladi.
Internet provayderi yoki simsiz tarmoq qurilmasini ishlab
chiquvchilar tavsiyalariga quloq solish.
Odatda simsiz tarmoq
qurilmalarini ishlab chiqaruvchilar tomonidan o‘ziga
tegishli web
sahifalarda, qurilmalardan xavfsiz foydalanish tavsiyalari beriladi.
Ushbu tavsiyalarga amal qilish, aksariyat hollarda bo‘lishi mumkin
bo‘lgan xavfsizlik muammosini oldini olishga katta yordam beradi.
https://www.youtube.com/watch?v=IbyPWn1eK

|
https://www.youtube.com/watch?v=IbyPWn1eK
|
bet | 87/147 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 1,56 Mb. | | #271541 |
Bog'liq NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2https://www.youtube.com/watch?v=IbyPWn1eK-Q&list=PLPr0HmiQrrltJP733PLR609vr- mk27D8V&index=5
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
PROFESSIONAL TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH INSTITUTI
BOSHLANG‘ICH PROFESSIONAL TA’LIMNING
30711601-Avtomobillarnita’mirlash vaularga xizmat ko‘rsatish kasbibo‘yicha
Diagnostika apparatlarinituzilishiva ishlash prinsiplari fanidan
O‘QUV DASTURI
Kvalifikatsiya(lar) nomi:
O‘quvrejadagitartibraqami:
Ajratilgan soat:
4. Avtomobil elektr va elektron jihozlariga texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha elektrochilangar
3.4.4
50
Toshkent – 2024
O‘quv dasturi Professional ta’limni rivojlantirish instituti Yer usti transport tizimlari va ularning ekspluatatsiyasi (transport turlari bo‘yicha) yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-metodik birlashmasining 2024-yil 18-iyuldagi 5-sonli majlis bayoni bilan ma’qullangan.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashining 2024-yil 22-iyuldagi 8-son yig‘ilishida ma’qullangan va Vazirlikning 2024-yil 1-avgustdagi 277-son buyrug‘i bilan TASDIQLANDI VA JORIY ETILDI.
|
| |
Yangi mavzuni mustaxkamlash - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 179/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Yangi mavzuni mustaxkamlash.
Mashqlar
1.«Buyuk ajdodlarimiz» nomli web-sahifaga ajdodlarimiz yutuqlarga erishgan sohaga mos rasmlarni turli o'lchamlarda joylashtiring.
2.«Men sevgan kasb» nomli web-sahifaga kasbga oid rasmlar joylashtirib, rasmlar atrofida 15 pikselli ramka hosil qiling.
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganish. 3-mashqni bajarish.
3.«Mening oilam» nomli web-sahifaga oila a'zolaringiz kasbiga oid rasmlarni joylashtiring. Bunda joylashtirish turli usullaridan foydalaning.
Sana :______________________
Sinf :_______________________
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 101/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
105
очиқ ва эркин демократик жамият қуриш вазифасини ўз олдимизга мақсад
қилиб қўйганмиз ва бу йўлдан ҳеч қачон қайтмаймиз” [1].
XXI аср бошида ҳаёт суратларининг беқиёс даражада тезлашуви,
ахборот оқимининг кучайиши оқибатида авторитар - нуфуз масаласи ҳам
янгича маъно касб этаётир. Баъзи ёшлар ўзининг билим олиш ва ҳаётга
муносабатини белгилашда ота - она, устоз - мураббийини эмас, ОАВ ҳамда
интернетни авторитар сифатида эътироф этиши, улардаги ахборот ва
маълумотларни мутлоқ чин деб ишониши ташвишланарли ҳолдир. Бугун
ҳақиқатни уйдирмадан ажрата олмайдиган, бу борадаги ҳали тажрибаси ҳам
бўлмаган ёшларнинг ҳаётий тушунча ва тасаввурларини асосан таълим -
тарбия муассасаларининг иш фаолиятини қийинлаштириб қўймоқда.
Сир эмаски, интернет тез ва арзон ахборот ёки маълумот олиш,
етказиш ҳамда кайта ишлашда беқиёс манба саналади. Кундан-кун сафи
кенгайиб, фойдаланувчилар сони ортаётган мазкур тизим дунё
ҳамжамиятининг ахборотга бўлган эҳтиёжини қондирмоқда. “Узоқни яқин
қиладиган” манба сифатида қараладиган интернетнинг кўпроқ ёшлар
кирадиган сайтларини тубдан янгилаш зарур. Сабаби — соғлом турмуш
тарзини шакллантириш, юксак маънавият, пок ахлоқ асосида ўғил-қизларни
тарбиялаш вазифаси ана шуни таказо этади. “Оммавий маъданият” ниқоби
остида ғарбона кийинииш, ғарбона муомала сингари миллий - маънавий
қадриятларимизга зид ғоялар ёшларимиз онгини заҳарлашига лоқайд қараб
туриб бўлмайди. Шунинг учун, айниқса, таълим тизимидаги сайтларнинг
маълумотлар базасини соғлом тарзи талабларига мос равишда гиёҳвандлик,
кашандалик, ичкиликбозликка қарши курашга оид ахборот-у маълумотлар
билан бойитиш, янгилаш зарур.
Ёш авлодда бу жихатлар шу даражада шаклланган ва қарор топган
бўлиши лозимки, улар виртуал маконда умуммиллий манфаатга хизмат
қиладиган, унинг тараққиётига ёрдам берадиган ахборотни танлай олсин.
Фақат шундагина, глобаллашув жараёнларида ёшларнинг маълумотларга
кўр-кўрона эргашиш, уларни нотўғри талқин қилишининг олди олинади.
Ахборот истеъмоли маданиятига эга ёшлар, салбий ва нохолис ахборотлар
таъсирига тушиб қолмайди, чунки уларда бундай ахборотларга нисбатан
мустаҳкам мафкуравий иммунитет шаклланади. Дунёда ёшлар камоли ҳақида
қайғурмайдиган миллат, уларнинг келажаги учун жон койитмайдиган давлат
топилмаса керак. Ёшлар ҳар бир миллатнинг давомчилари бўлиши
баробарида, давлатнинг таянчи, келажагини ҳал қилувчи куч сифатида
намоён бўладилар. Аммо, шундай кучлар ҳам борки, улар ўз қарашларини
|
| |
Uyga vazifa: O`tilgan mavzularni takrorlash. 5- mashqni bajarish

|
Uyga vazifa: O`tilgan mavzularni takrorlash. 5- mashqni bajarish
|
bet | 176/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Uyga vazifa: O`tilgan mavzularni takrorlash. 5- mashqni bajarish.
5.«Men sevgan kasb» nomli web-sahifa tayyorlang. Web-sahifa foniga sevgan kasbingizga oid rasmni MS Word kolleksiyasidan oling (yo'llanma: avval mos rasmni MS Word ishchi maydoniga joylashtiring, keyin rasm nusxasini Paint dasturi ishchi maydoniga joylashtiring, rasm qismini alohida faylga saqlang).
Sana :______________
Sinf :_______________
55- dars. Mavzu: Web-sahifada grafika.
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Web-sahifada grafika.
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: o’quvchilarga HTML da rasmlar bilan ishlash haqida ma’lumot berish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarga rasm formatlari uchun juftmas tegi, uning parametrlari haqida bilim berish va ulardan foydalanish bo’yicha ko'nikma hosil qilish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarda daqqatini maqsadli yo'naltirish xususiyatlarini shakllantirish.
|
|
| |
Д Наручные устройстве BREvV

oynasi ochiladi, 2 0 - rasm. Dastur oynasining
eng yuqori qismida dastur
sarlavhasi, uning tagida menyular qatori joylashgan. Oynaning chap qis
mida asboblar paneli joylashgan b o iib , uning yordamida
dasturda turli
chizmalarni chizish va tahrirlash mumkin. Bu panel alohida chiziqlar
bilan gruppalarga ajratilgan.
Menyular qatorining ostida montaj
stoli joylashgan b o iib , u aso-
san dastur yordamida yaratiladigan animatsiyani
loyihalash qurollari,
animatsiya chizgichi va animatsiya qatlamlari joylashgan.
f Adobe FSeliC
| Файл Ред*ггиров«имс Просмотр Ekm trtb Ишшить Текст Команды Управление (Нлад
ы
Окна Справке
ЯН
.fc
j
Paaneoti 550 х 400 г*иве»
Рон;
-tecroraкеда*»;
ы
кадр»
Публибэаатз»! | Параметры*., ]проегрм»ате<ъ
:9
JkettonS-strttf.O Поофидь! П о у ко /м *
Ю'лссди^унетта;
J* ^
Пусгая б*блнсге«са
*_[ нм за
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi

|
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi
|
bet | 177/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda kompyuterdan samarali foydalanish haqida bilim va tasavvurlarini kengaytirish.
O'quv
jarayonining mazmuni
|
Jpeg va gif formatli rasmlar. juftmas tegining SRC parametric bilan qo’llanilishi. WIDTH va HEIGHT parametrlari. HSPACE va VSPACE buyruqlari. BORDER parametrining vazifasi va ishlatilishi.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
Uslub: Ma'ruza va amaliyotning uyg'unligi.
Shakl: Savol-javob. Jamoa va kichik guruhlarda ishlash.
Vosita: Elektron resurslar, darslik, plakatlar, tarqatma materiallar.
Usul: Tayyor prezentatsiya materiallari asosida.
Nazorat: Og'zaki, savol-javob, muhokama, kuzatish.
Baholash: Rag'batlantirish, 5 ballik reyting tizimi asosida.
|
Kutiladigan natijalar
|
O'quvchilarning yangi bilim va ko'nikmaga ega bo’ladi. Jpeg va gif formatli rasimlar, juftmas tegining SRC parametric bilan qo’llanilishi, WIDTH va HEIGHT parametrlari, HSPACE va VSPACE buyruqlari hamda BORDER parametrining vazifasi hamda ishlatilishi to’g’risida ko’nikmaga ega bo’ladi.
|
Kelgusi rejalar (tahlil, o'zgarishlar)
|
O'qituvchi o'z faoliyatining tahlili asosida yoki ham- kasblarining dars tahlili asosida keyingi darslariga o'zgartirishlar kiritadi va rejalashtiradi.
|
|
| |
Ushbu sohaning chap tomonida qatlamlar sohasi, o‘ng tomonida

□ t
ustuni qatlam elementlari to‘liq yoki faqat chegaralari
ko‘rinishini o‘zgartirishga yordam beradi.
Tit
-
tugmasi yangi qatlam yaratish,
s —tugmasi harakat trayektoriyasi qatlamni yaratish,
- tugmasi qatlamlar
uchun papka yaratish,
i
- tugmasi esa tanlangan qatlamm o‘chirish amallarm
bajaradi.
Vaqt-chizg‘ichning o‘ng (kadrlar) tomoni:
Vaqt-chizgichining o‘ng tomonning pastki qismidagi joylashgan
i
J
Ё 1Ё ^ ^4 - sohasi bosh kadrga o‘tish, qo‘ shni kadrlami
yoki ular chegaralanm ko‘rsatish hamda bir nechta kadrlarni
bir paytda
taxrirlash tugmalari,
12 0 кадров/е
0.0c
.
.
* • * » j. i
— sohasi esa nechanchi kadr tanlangan,
kadrlar tezligi va nechanchi sekundda joylashimizni ko‘rsatuvchi tugma
lari.
"%1 Слой 1
*
* □
13.3. Qatlam (Layer — Слой)
Har qanday grafik muharrirlarida boigandek,
Flash dasturida ham
qatlamlardan foydalanish mumkin. Qaysi qatlam yuqorida joylashgan
boisa, shu qatlamdagi obyektlar boshqalari ustida ko‘rsatiladi.
Qatlamni
ko‘rinmas yoki o‘zgartiruvchan emas holatga o‘tkazish mumkin. Qat
lamlar oddiy, harakat trayektoriya qatlami yoki maska (paydo boiish)
qatlam ko‘rinishida boiishi mumkin. Bir vaqtdagi bir nechta har xil
harakatlar uchun har xil qatlamlar kerak.
ham matn bilan, ham alohida tasvirlar bilan ishlash imkoniyatidan kelib

|
ham matn bilan, ham alohida tasvirlar bilan ishlash imkoniyatidan kelib Pdf ko'rish
|
bet | 48/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)ham matn bilan, ham alohida tasvirlar bilan ishlash imkoniyatidan kelib
chiqadi.
13.1. Dasturning asosiy ish sohalari va tnshunchalari
Macromedia (hozirda Adobe) Flash dasturi yordamida ham ani
matsiya va taqdimot fayllami yaratishimiz mumkin. Ammo Power Point
ga qaraganda Macromedia Flash dasturda yaratilgan animatsiya fayllari
to‘liq siz tomoningizdan yaratiladi va animatsiyalashtiriladi. Shu bilan
bfrgalikda bu dasturda faol elementlar bilan ishlash va dasturlash imko-
niyatlari mavjud. Asosan Macromedia Flash dasturida kichik animatsiya
fayllari (kliplar), Internet saxifalar, elektron qo‘llanmalar va Flash das-
tnrda yaratilgan fayllar o‘zining original, ishlash soddaligi, yaratilish
murakkabligi, tezkorligi, multimediya jihozlanganligi va hajm bo‘yicha
kichikligi bilan ko‘zga tashlanishadi.
Dastumi ishga tushirish uchun Windowsning Пуск tugmasining
Программы bo‘limining Macromedia guruhi ichidagi Macromedia
Flash buyrug‘ini tanlaymiz. Natijada ekranda quyidagi dastur oynasi
hosil qilinadi.
Flash dasturida ishlash uchun biz bir nechta yangi tushunchalar
bilan tanishishimiz zarur. Bular: Flash belgisi, grafik tasvir (simvol),
aum atsion klip, faol tugma, ssena, kadr, boshqaruv kadr, vaqt-
duzg*ichi, va qatlam.
13.2. Vaqt ch iz^ k h i (TimeLine -
Временная шкала)
Flash dasturida animatsiya harakatlami yaratishda asosiy ish
qoroli. Ushbu sohada qatlam va kadrlami ko‘rishimiz va ular ustidan har
хЭ amallami bajarishimiz mumkin. Vaqt-chizg‘ich orqali qatlamlami
joylashuvi va turi, kadrlar turi (boshqaruv va avtomatik yaratilgan
kadrlar) va ulardagi action dasturlash skriptlar mavjudligini ko‘rishimiz
va sozlashimiz mumkin.
|
| |
Фойдаланилган адабиётлар - Образование”

Фойдаланилган адабиётлар:
1. Каримов И. А. Юксак маънавият - енгилмас куч. -Т.: Маьнавият, 2008.
114-1156.
2. АКТ: тезкор қулай ва илғор // Халқ сўзи. – 2012. – 24 апрель.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
107
3. Алоқа ва ахборотлаштириш масалалари муҳокамаси // Халқ сўзи. –
2012. – 24 июль.
4. Ismailov T.J, Tagaev X, Kholmatov P.K, Yusupov K.Y, Alkarov K.Kh,
Orishev Zh.B Karimov O.O. (2020). Cognitive-Psychological Diagram Of
Processes Of Scientific And Technical Creativity Of Students. International
Journal of Advanced Science and Technology, 29(08), 3669-3677.
5. Orishev, Jamshid (2021) "PROJECT FOR TRAINING PROFESSIONAL
SKILLS
FOR
FUTURE
TEACHERS
OF
TECHNOLOGICAL
EDUCATION," Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal:
Vol. 2021 : Iss. 2 , Article 16.
6. Orishev, J. (2020). ГЛОБАЛЛАШУВ ДАВРИДА ПЕДАГОГЛИК
МАСЪУЛИЯТИ
. Научно-просветительский
журнал
"Наставник", 1(1).
7. Тагаев, Х., Убайдуллаев, С., Алкаров, К. Х., & Оришев, Ж. Б. (2016).
ПОВЫШЕНИЕ ПАТЕНТНЫХ ЗНАНИЙ В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ.
In Современные тенденции развития аграрного комплекса (pp. 1776-
1780).
|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 104/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
108
FIZIKA FANIDAN TALABALARNING O’ZLASHTIRISH
DARAJALARINI OSHIRISHDA KREATIV YONDASHUV
Irmatov Fozil Mo’minovich
1
, Abduvaxobov Xondamir
2
, Safarov Shaxzod
2
1
A.Qodiriy nomidagi JDPI, Fizika o’qitish kafedrasi o’qituvchisi,
2
Fizika o’qitish yo’nalishi talabalari, Jizzax, O’zbekiston
e-mail: irmatov-fozil-84@mail.ru
Annotatsiya:Pedagogning kreativlik sifatlariga ega bo‘lishi uning shaxsiy
qobiliyatlari va kasbiy faoliyatini sifatli, samarali tashkil etishga zamin yaratadi.
O‘qitishning didaktik ta’minotini kreativ yondashuv asosida tashkil etish dars jarayoni
samaradorligini kafolatlaydi.
Tayanch so‘z va tushunchalar: didaktik ta’minot, xususiy metodika, o‘qitish
usullari, o‘quv materiallari, o‘qitish tamoyillar, kreativlik.
***
Аннотация:Обладание учителем креативных качеств направляет его на
качественную и эффективную организацию личных способностей и профессиональной
деятельности. Организация обучения на основе креативного подхода к дидактическому
обеспечению гарантирует высокое качество учебного процесса.
Ключевые слова и понятия: дидактическая поддержка, частная методология,
методы обучения и материалы, дидактические принципы, творчество.
***
Annotation:Possessing the teacher of creative internalss rules him to quality and
effective organization of the personal capabilities and professional activity. Organization
of educating on the basis of the creative approach to didactics providing guaranteed high
quality of educational process.
Key words: didactic support, private methodology, teaching methods and materials,
didactic principles, creativity.
Kreativlik, ijodiy yondashish o‘quv mashg‘ulotlarini mavjud Davlat ta’lim
standartlari (DTS) ga moslashtirish, qolaversa, o‘qituvchilardan o‘qitish jarayoniga
nisbatan kreativ, ijodiy yondashuvni ta’minlashga xizmat qiladigan metod, usul va
vositalar mashg‘ulotlarni metodik jihatdan samarali, to‘g‘ri olib borilishini
ta’minlaydi.
O‘quv materialini o‘zlashtirish bosqichida ta’lim mazmunining o‘quv modul
(fan)lari bo‘yicha yaratilgan DTS, o‘quv rejasi va o‘quv dasturi kabi me’yoriy
hujjatlar, shuningdek, o‘quv manbalari (darslik, o‘quv va metodik qo‘llanma,
yo‘riqnoma, tavsiyanoma va shu kabilar)da aks etishni ta’minlanadi.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 115/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
119
8. Муртозаев, М. З., Юсупов, К., & Рахматов, В. (2008, October).
Системный подход к определению практической значимости учебной
дисциплины. In Образование через всю жизнь: непрерывное
образование
для
устойчивого
развития».
Материалы
VI
Международной конференции. г. Минск (pp. 2-3).
9. Муртозаев, М. З. (2009). О сегодняшнем состоянии учебных планов
подготовки учителей трудового обучения: проблемы и решения.
10. Муртозаев, М. З. (2016). Вопросы модернизации процесса подготовки
высококвалифицированных учителей трудового обучения. Молодой
ученый, (24), 484-486.
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “ Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
120
YER RADIATSIYA MINTAQALARINING UMUMIY
XARAKTERISTIKALARI
Saydayev Obid Bahodir oʻgʻli
A.Qodiriy nomidagi Jizzax davlat pedagogika instituti, Jizzax, O’zbekiston
e-mail: obidsaydayev@gmail.com
Annotatsiya.Yerning radiatsion belbogʻlari, odatda, ichki va tashqi qismlarga boʻlinadi.
Yerning magnit maydoni koinot (Quyosh) dan kelayotgan zarralar uchun qafas rolini oʻtashi
mumkin. Yerning magnit maydonida zaryadlangan zarralar (proton, elektronlar, alfa zarralari)
energiyasi oʻnlab KeV dan yuzlab MeV gacha boʻlib, Yerning radiatsion belbogʻlarida, Yer
magnitosferasining ichki qismlarida zarrachalarning energiyalariga qarab turli mintaqalarida
joylashadi.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 117/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
121
koinot (Quyosh) dan kelayotgan zarralar uchun qafas rolini oʻtashi mumkinligini
XX asr boshlarida Norvegiyalik olimlar Birkelind va Shtermer bashorat qilishgan.
Maʼlumki, magnit maydoniga kirgan zarrachaga Lorens kuchi zarra tezligiga
perpendikulyar yoʻnalishida taʼsir qiladi. Bu kuch taʼsirida zarra magnit kuch
chiziklari atrofida magnit maydoni induksiya vektoriga tik tekislik bilan aylana
boshlaydi. Siklotron aylanish (Larmor) radiusi g zarra massasi va tezligiga toʻgʻri
proporsional boʻlib, uning zaryadi hamda magnit maydoni induksiya vektori (B) ga
teskari proporsional boʻladi. Binobarin, maydon kuchlanganligi qancha katta
boʻlsa, Larmor radiusi shuncha kichik, zarraning energiyasi (yaʼni tezligi) qancha
katta boʻlsa, aylana shuncha katta boʻladi. Agar Yerning magnit "qafasi"ga tushgan
zarraning Larmor radiusi Yer radiusidan ancha kichik boʻlsa, zarra Yer sirtigacha
yetib bormaydi va geomagnit maydonida tutilib qoladi.
Yer magnit maydoni tutib qolingan zarrachalar sohalarini oʻrganishga doir
dastlabki tadqiqotlar natijasida geomagnit ekvator atrofida Yerni oʻrovchi va aniq
chegaralari boʻlgan 2 ta ulkan halqa koʻrinishdagi, asosan elektrondan tashkil
topgan radiatsion belbogʻlar mavjudligi aniqlandi. Ular ichki va tashqi radiatsion
belbogʻlar deb ataladi. Tashqi elektron belbogʻ ekvator qismida Yer markazidan
uning 4-6 Yer radiusiga teng masofaga choʻzilgan sohani oʻz ichiga olib,
energiyasi oʻnlab KeV dan MeV gacha boʻlgan proton va elektronlardan tashkil
topgan.
Ichki elektron belbogʻ radiatsiyaning quyi chegarasi yaqinida joylashib,
energiyasi bir necha KeV dan yuzlab KeV gacha boʻlgan elektronlar zarralarning
asosiy qismini tashkil etadi. Bu sohani 1958-1962 yillarda amerikalik olimlar
atmosferada oʻrganishgan yadro portlashlardan ajralgan elektronlar bilan toʻldirdi.
Tashqi va ichki elektron belbogʻlar orasida elektronlar oqimi Yer markazidan 3-4
Yer radiusi masofasida minimumga tushadi.
Radiatsion belbogʻlar sohasida Yerga kelayotgan protonlarning energiyasi
radiatsion belbogʻlar tashqi chegarasidan quyi chegarasigacha 100 KeV dan oʻnlab
MeV gacha ortadi. Bunda protonlarning umumiy oqimi ham 3,5 Yer radiusi
masofasigacha ortib, soʻngra kamaya boradi. Elektronlar oqimining minimumi
kuzatilgan joyda (Yer markazidan 3,5 radius masofada) protonlar belbogʻi hosil
boʻladi. Protonlardan tashkil topgan radiatsion belbogʻlar Yerning magnit
maydoniga sezilarli taʼsir koʻrsatadi.
Yerning radiatsion belbogʻlar kosmik parvozlarda kosmonavtlar hayoti
uchun katta xavf tugʻdiradi. Shuning uchun Oyga, sayyoralarga parvozlarda uchish
trayektoriyalari, Radiatsion belbogʻlar bilan kesishmaydigan qilib tanlanadi.
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 118/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
122
Yerning magnit maydonida zaryadlangan zarralar (proton, elektronlar, alfa
zarralari) energiyasi oʻnlab KeV dan yuzlab MeV gacha boʻlib, Yerning radiatsion
belbogʻlarida, Yer magnitosferasining ichki qismlarida zarrachalarning
energiyalariga qarab turli mintaqalarida joylashadi. Zaryadlangan zarralarning
Yerning radiatsion mintaqalaridan chiqishiga geomagnit maydon kuchlari
chiziqlarining maxsus konfiguratsiyasi toʻsqinlik qiladi, bu zaryadlangan zarralar
uchun magnit “qafas” ni hosil qiladi. Lorens kuchi ta'sirida Yerning magnit
qafasiga tushadigan zarralar murakkab harakatni hosil qiladi, bu shimoliy yarim
shardan janubiy yarimshargacha magnit maydon chizigʻi boʻylab spiral yoʻl
boʻylab tebranuvchi harakat sifatida aks ettirilishi mumkin (1-rasm). Bir zarracha
spiralda magnit maydonning kattalashishi tomon harakat qilganda (Yerga
yaqinlashadi), spiral va uning aylanish radiusi qisqaradi. Parchalanish tezligi
vektori kattalikda oʻzgarmay, maydon yoʻnalishiga perpendikulyar boʻlgan
tekislikka yaqinlashadi.
1-rasm. Geomagnit tuzoqqa tushirilgan zaryadlangan zarralar harakati.
Zaryadlangan zarrachalar Yerning magnit maydonining kuch chizigʻi
boʻylab spiralsimon harakatlanadilar va bir vaqtning oʻzida choʻzilib ketadilar.
Shimoliy yarim shardan janubiy yarim sharga harakatlanayotgan
protonning energiyasi ~ 100 MeV ga, kuchlanish chizigʻidagi bitta tebranishi
taxminan 0,3 sek teng. Bunday protonning geomagnit qafasdagi yashash vaqti (~
3*10
9
sek), bu vaqt davomida 10
10
marta tebranishlarni amalga oshiradi.
Ushlangan yuqori energiyali zarrachalar bir yarim shardan ikkinchisiga oʻtguncha
oʻrtacha bir necha yuz million marta tebranishlari mumkin. Uzoq muddatli
sochilish ancha past tezlikda sodir boʻladi. Energiyasiga qarab, zarralar bir necha
daqiqadan bir kungacha Yer atrofida toʻliq aylanishni amalga oshiradi. Musbat
|
| |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического

|
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического Pdf ko'rish
|
bet | 110/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
“Fizika va texnologik ta’lim” jurnali | Журнал “Физико-технологического
образование” | “Journal of Physics and Technology Education” 2021, № 4 (Online)
Journal of Physics and Technology Education | https//phys-tech.jspi.uz/
114
Ушбу масалани ечиш учун, биринчи навбатда, бир қатор саволларга
жавоб бериш керак: "Графикда кўрсатилган қийматларнинг боғлиқлиги
нима?", "Ушбу боғлиқликнинг моҳияти нимада?", "Бу боғлиқлик нимани
англатади?", "Газ ҳолатини ўзгартириш жараёнлари қандай?". Масаланинг
саволига жавоб бериш учун изотерма ўтказилади ва қайси жараёнда катта
ҳажм бир хил ҳароратга мос келиши аниқланади. Маълумки, изотермик
жараёндаги катта ҳажм камроқ босимга тўғри келади. Шунинг учун, I изобар
билан тавсифланган жараён изобар II билан тавсифланадиган жараёнга
нисбатан пастроқ босимда содир бўлади.
График масалаларини ечишда эсда тутинг: агар сизга графикда маълум
бир думалоқ жараён берилса (яъни, натижада газ бошланғич параметрларга
эга бўлган дастлабки ҳолатга ўтадиган жараён) ва сиз бу жараённи бошқа
координата ўқларида акс эттиришингиз керак бўлса, сиз яратган
графикларда, жараён ҳам думалоқ бўлиши керак, яъни жадвал ёпилиши
керак. Агар сизнинг графигингизда думалоқ жараённинг алоҳида бўлимлари
тасвирланган сегментларнинг учлари бир нуқтада уланмаган бўлса, унда
график тўғри тузилмаган. Агар учбурчак асл графикда кўрсатилган бўлса,
унда сиз тасвирлаган айланма жараённинг графиги, ҳар иккала томони
доимий массадаги газдаги изожараёнлардан бирига тўғри келадиган бўлса, P-
V координата ўқларида чизиш бундан мустасно, бу ерда изотерма гипербола
шаклида бўлади. Агар P-V координата ўқларида график тўртбурчаклар
шаклида бўлса, P-Т ва V-Т координаталари ўқларида у ҳам тўртбурчак
бўлиши керак.
Газлардаги жараёнлар графиги бўйича босим ҳар доим вертикал ўқ
(ордината ўқи) ва Т ҳарорати горизонтал ўқ (абсcисса ўқи) бўйлаб четга
сурилади. P-V координаталаридаги V ҳажм абтсисса бўйлаб, V-Т
координаталари эса ординат бўйлаб чизилади.
Агар газнинг массаси ўзгармаган бўлса, у ҳолда V-Т координаталарида
изобарик графикалар ва P-Т координаталаридаги изохорик графикларнинг
давоми шубҳасиз О орқали ўтади.
Графика билан боғлиқ масалаларни ечишдан олдин, газ қонунларининг
барча графикларини тушунишга ва эслашга ҳаракат қилинг (бир неча марта
ўзингиз чизиб олинг).
|
| |
Kalit soʻzlar - Образование”

|
Образование” Pdf ko'rish
|
bet | 116/167 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #140538 |
Kalit soʻzlar: protonlar, elektronlar, alfa zarralari, Lorens kuchi, Yerning radiatsion
belbogʻlari.
***
Аннотация.Радиационные пояса Земли принято делить на внутреннюю и
внешнюю части. Магнитное поле Земли может действовать как клетка для частиц,
приходящих из Вселенной (Солнца). Энергия заряженных частиц (протонов, электронов,
альфа-частиц) в магнитном поле Земли колеблется от десятков кэВ до сотен МэВ и
находится в радиационных поясах Земли, в разных частях магнитосферы Земли, в
зависимости от энергии частицы.
Ключевые слова: протоны, электроны, альфа-частицы, сила Лоуренса,
радиационные пояса Земли.
***
Annotation. The Earth's radiation belts are usually divided into internal and external
parts. The Earth's magnetic field can act as a cage for particles coming from the universe (the
Sun). The energy of charged particles (protons, electrons, alpha particles) in the Earth's
magnetic field ranges from tens of KeV to hundreds of MeV, and is located in the Earth's
radiation belts, in different parts of the Earth's magnetosphere, depending on the energy of the
particles.
Keywords: protons, electrons, alpha particles, Lawrence force, Earth's radiation belts.
Radiatsion belbogʻlar sayyoraning xususiy magnitosfera sohasi, shu
magnitosferada tutib qolingan yuqori kinetik energiyali zarralar (protonlar va
elektronlar, alfazarralar) dan iborat teshik kulcha koʻrinishidagi sayyorani oʻrovchi
belbogʻlar. Radiatsion belbogʻlarda zarralar magnit maydoni (Lorens kuchi)
taʼsirida murakkab trayektoriyalar boʻylab sayyoraning shimoliy yarim sharidan
janubiy yarim shariga tomon va aksincha harakatlanadi. Yerning radiatsion
belbogʻlari, odatda, ichki va tashqi qismlarga boʻlinadi. Yerning magnit maydoni
|
| |