nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Xablar yordamida ma’lumotlarni uzatish

Xablar yordamida ma’lumotlarni uzatish
Xab ma’lumotlar paketini olganda, u oddiy ravishda ularni hamma portlar chiqishlariga yuboradi. Ularning bittasida, mantiqga asosan, qabul qiluvchi joylashgan.
(CSMA/CD) uzatish jarayonida, Ezernetta ishlatilishi sababli, Xabni bunday o‘zini tutishi unumdorlik muammolariga olib keladi.
Hamma portlarga barcha paketlarni yuborish, uzatish unumdorligini bekorga sarflash bilan bog‘liq. Buning ustiga ma’lumotlar paketlari qidirilayotgan qabul qiluvchi yo‘q kanallarga tushadi. Bu yerda ma’lumotlar paketlari ulangan oxirgi qurilmаlargа ma’lumotlarni uzatishga halaqit beradi va ular bilan kolliziyaga olib kelishi mumkin. Tarmoq katta yuklanganda bunday kelishmovchiliklar aynan ko‘p bo‘lib turadi, bu esa hamma tegishli stansiyalarda ma’lumotlarni qayta uzatishga olib keladi.
B unday holatda, gap segmentlar kolliziyalari to‘g‘risida ketadi. Bir segmentga birlashtirilgan hamma kompyuterlar 10-100 Mbit/s (Shared LAN) li polosalar enini o‘zaro bo‘lib olishadi. Kelishmovchilik chiqib qolganda polosa enining ma’lum bir qismi ishlatilib bo‘lmaydi. Farast qilaylik, 100 Mbit/s polosa enini o‘zaro 100 kompyuter bo‘lib oladi, bunda ma’lumotlar almashuvi juda sekin o‘tadi.
Ekstremal holatda u hatto to‘xtab qoladi, chunki tarmoq yangi paketlarni uzatish o‘rniga retransmissiya bilan ko‘prоq bog‘liq.
Shuning uchun ruterlar va svitchalar yordamida katta tarmoqlarni kichik segmentlarga bo‘linadi (5.2-rasm).
Ruter yoki svitchadagi har bir port o‘zini segmentiga ega. Agar har bir kompyuter o‘zini svitch-port, ya’ni o‘zini segmenti, bunda gap mikrosegmentatsiya to‘g‘risida ketadi.
Intellektual xab (HUB)
Intellektual xabning har bir portini boshqarish pulti yordamida qiyofalash, nazorat qilish, yopish va o‘chirish mumkin. Intellektual xablardan foydalanganda ko‘p sоnli tarmoq parametrlari to‘g‘risida axborot yig‘ish mumkin bo‘ladi. Qancha paketlar xabga yetib bordi va uning har bir portlari, qaysi paketlar to‘g‘risida gap ketayapdi, xatoli paketlar bo‘lganmi, qancha kollizitlar paydo bo‘ladi va h.k. to‘g‘risida ma’lumotlar olish mumkin.
Xabarlarni ishlab chiqaruvchilar qurilmalar bilan birga menejment – paketlarni taklif qilishadi. Agar yig‘ilishi mumkin bo‘lgan, axborotlar soni bo‘yicha, shuningdek foydalanadigan komandalar bilan va axborot qanday ko‘rinishda tarmoq adminstratoriga taqdim etilish bilan farqlanadi.
|
Disk yurituvchi qurilma (diskovod) CD va DVD-ROMlar

|
Disk yurituvchi qurilma (diskovod) CD va DVD-ROMlar
|
bet | 2/5 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,43 Mb. | | #104105 |
Bog'liq Labara toriya ishi 1Disk yurituvchi qurilma (diskovod) CD va DVD-ROMlar – egiluvchan magnit disklardagi (diskеtadagi) ma’lumotni o‘qish va unga ma’lumot yozish qurilmasi;
Tarmoq kartasi – kompyuterni mahalliy tarmoqqa ulash imkonini beradi;
Video karta – Video karta, kompyuterga monitor , televizor yoki proyektor kabi video tasvir qurilmasiga grafik ma’lumot yuborish imkonini beradigan kengaytirish kartasi.
2-rasm. Sistema blokning asosiy tarkibiy qismlari
Sistema blokining tanasi
Sistema blokining ajralmas qismi-ona plata (1), qurilma drayverlar (2), quvvat manbai (3) va quvvat kabellarini joylashtirish uchun joy (kabelni boshqarish (4)).
3-rasm. Sistema bloki tanasining qismlari
Sistema blokida sovuq havoni ushlab turish tananing old va yon qismida joylashgan sovutgichlar bilan amalga oshiriladi. Issiq havoni chiqarish tizim blokining orqa va yuqori qismidagi joylashgan sovutgichlar bilan amalga oshiriladi.
4-rasm. Sovutish tizimi
5-rasm. Sistema bloki o‘lchamlari
Ona plata. Tizim platasi — har qanday kompyuter arxitekturasining asosi-tizim blokining tarkibiy qismlarini bir butunga birlashtiradi. Ona plataga protsessor va protsessor sovutish tizimi, operativ xotira, video karta o‘rnatiladi. Unga disklar (SSD, HDD), elektr ta'minoti, boshqa o‘qish va yozish moslamalari, shuningdek, kompyuterning barcha tashqi qurilmalari (klaviatura, sichqoncha, monitor (ixtiyoriy), printer, skaner, MFP, virtual reallik shlemi va boshqalar) ulangan.
6-rasm. Ona plata uchun periferik qurilmalar ulash
7-rasm. Ona plata standartlari va o‘lchamlari
Protsessor. Markaziy protsessor yoki protsessor (CPU) - tizim blokining yadrosi, dastur kodini bajarish uchun javobgardir, kompyuter arxitekturasining deyarli barcha tarkibiy qismlari bilan o‘zaro ta'sir qiladi.
8-rasm. RYZEN protsessori
Protsessorlarning zamonaviy modellari o‘rnatilgan grafikalar bilan jihozlangan, bu grafik kartani tizim birligidan chiqarib tashlash imkonini beradi. Xususiyatlarga ko‘ra, bunday protsessorlar uy/ofis yoki byudjet o‘yin kompyuterlariga mos keladi. BIOS sozlamalari bilan o‘rnatilgan grafik protsessor sizning ehtiyojlaringizga mos ravishda 2 Gbaytgacha operativ xotiradan foydalanishi mumkin.
|
| |
Plotterni tanlahda quyidagilarga е’tibor berish kerak

Plotterni tanlahda quyidagilarga е’tibor berish kerak:
aniq bir masalalarni echish uchun plotterni qo’llash mumkinligini baholash mumkin bo’lgan funkcional imkoniyatlar to’plami (tashuvchilar va tasvirning o’lchamlari, bajariladigan ishlar hajmi va b.);
rangli tasvirlarni shakllantirish imkoniyati;
tasvir sifati (o’tkazish qobiliyati);
unumdorligi (chizish tezligi);
ishlash ishonchliligi va qulayligi, servis;
avtonom ishlashining mumkin bo’lgan imkoniyati (operator aralashuvisiz);
tashuvchi, sarflanadigan materiallar, kuryushaga xizmat ko’rsatish, еlektroеnergiyani iste’mol qilish narxlarini o’z ichiga olgan еkspluataciya harajatlari;
plotgerning o’zining na
Mavzu_№-_39_: O‘tkazgichli tarmoq uskunalari (hub, switch, marshrutizator, ko‘prik)
Reja:
Xab (HUB)
Xablar yordamida ma’lumotlarni uzatish
Intellektual xab (HUB)
Dualspeed – Xab (Hub)
Xab (HUB)
5.1-rasmda Mini Hub Ethernet 10 Mbit/5x RJ – 45 Ports RJ – 45 ko‘rsatilgan. Shuningdek xabni konsentrator va taqsimlovchi deb atashadi.
Y ulduz shakli qurilgan tarmoqlarda u markaziy punkt bo‘ladi. Xabning har bir portidan ishchi stansiyalariga kabel olib boradi, natijada yulduzga o‘xshash hosil bo‘ladi (5.1-rasm).
5.1-rasm
Kompyuter o‘rniga xabga qo‘shimcha xab ulash mumkin, bu esa tarmoq imkoniyatlarini kengaytirishga yordam beradi. Ezernet “to‘qilgan juftlik” uchun 5-24 portli xablar mavjud. Ular 10 yoki 100 Mb/s uzatish tezligiga ega bo‘lishi mumkin. Yana Dual-Speed-Hubs (10 yoki 100 Mb/s) olinishi mumkin, ular, kommutator ko‘rinishida ulanib, ikki xablardan iborat bo‘ladi.
Shuningdek xablar ma’lumotlarni bita stansiyadan hamma bоshqаlargа uzatishi mumkin, ya’ni, hamma unga ulangan stansiyalar polosalar enini bo‘lishi kerak. Ular eng past apparatli ta’minlangan darajasida (1031-darajasi) ishlaydilar.
|
vektorli tipidagi - Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi

vektorli tipidagi plotterlar, ularda yozuvchi uzel qog’ozga nisbatan birdaniga ikkita koordinata bo’yicha siljishi mumkin va tasvir qog’ozda kerakli to’g’ri va еgri chiziqlarni istalgan yo’nalishda bevosita chizib chiqish bilan yaratiladi;
rastrli tipdagi plotterlar, ularda yozuvchi uzel qog’ozga nisbatan faqat bir yo’nalishda bir vaqtning o’zida siljishi mumkin va tasvir qog’ozda satrma-satr ketma-ket tushiriladigan nuqtalardan shakllanadi.
Ish tamoyili bo’yicha plotterlar peroli, purkagichli, lazerli, termografik, еlektrostatik bo’ladi.
Vektorli plotterlar faqat peroli bo’ladi, plotterlarning qolgan tiplari rastrlidir.
Plotterlarning tiplari
Peroli plotterlar
Peroli plotterlar (Pen Plotter) — bu vektorli tipdagi еlektromexanik qurilma bo’lib, ularda tasvir umumiy holda pero deb atalgan yozuvchi еlement yordamida chiziqlarni chizib chiqish yo’li bilan yaratiladi. Perolar sifatida plotterlarning turli modellarida perolar, fibrali (juda pishik qog’ozli) va plastik sterjenlar (flomasterlar buyog’i ichidan chizib keladigan yozish quroli), bir marta va ko’p marta ishlatiladigan sharikli uzellar, qalamli grifellar (toshqalam) va bo’rchalar ishlatiladi.
Peroli plotgerlar rulonli (o’ramli) va planshetli bo’lishi mumkin.
Rulonli plotgerlar ixchamroq, ishlatishda ko’lay va aniqdir; ular ko’proq A1, AO formatli — yirik formatli chizmalarni yaratish uchun ishlatiladi, shu bilan birga rulonli qog’ozdan varaqni o’rab chiqarish va kesish avtomatik bajariladi.
Planshetli plotterlar odatda A3 va undan kichik formatli chizmalarni yaratish uchun ishlatiladi.
Siyoxdta ishlatuvchi peroli plotterlar ham bir tusli, ham rangli tasvirlarning yuqori sifatli bo’lishini ta’minlaydi, lekin yuqori bo’lmagan chizib chiqish tezligiga еga, chunki bo’yoqiing perodan chiqishi va uning ko’rishiga vaqt kerak bo’ladi. Bundan tashqari, suyuq bo’yoqli yozuvchi uzellar bo’yoqni uzatish kanalining tez-tez, shu jumladan, qotib qolgan bo’yoq zarralari bilan tiqilib qolishi sababli doimiy ravishda xizmat ko’rsatish va tozalashni talab еtadi. Kalamli grifellarni ishlatishda sifat yomonroq, lekin chizish tezligi yuqori va asosiysi yozuvchi uzelga xizmat ko’rsatish ancha oddiyroq va arzondir (kancelyariya dukonida sotib olinadigan grifel bilan oddiygina almashtiriladi).
Flomasterli va sharikli peroli plotterlar o’zlarining tavsiflari bo’yicha yuqorida ko’rib o’tilganlar orasidagi holatni еgallaydi.
Peroli plotgerlarni tayyorlovchi etakchi firmalar: CalComp (1959 yidda jahonda birinchi yaratgan plotterlar modeli CalComp 565), Hewlett Packard, Summagraphics, Mutoh (xususan, Mutoh XP 620 qalamli modeli).
Aytish kerakki, peroli plotterlar doimo va jadallik bilan, xususan, purkagichli plotgerlar tomonidan siqib chiqarilmoqda.
|
Purkagichli plotterlar - Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi

|
Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi
|
bet | 116/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matniPurkagichli plotterlar
Purkagichli plotterlar (IN K-Jet Plotter) tasvirlarni shakllantirishda qog’ozga bosuvchi kallakning mayda soplolari yordamida siyox, tomchilarini yo’naltirilgan purkashdan foydalanadi — bu purkagichli printerlarni ko’rib chiqishda purkagichli bosishning "pufakchali" texnologiyasi deb ataldi. Purkagichli plotgerlar bilan bajarilgan chizmalar sifati juda yuqoridir.
Purkagichli plotterlarning uch ko’rinishi mavjud: monoxromli, rangli va rangli bosish imkoniyatli.
Rangli purkagichli plotterlar yozuvchi kallakda ko’p sonli soplolarni ishlatadi, lekin ularning o’tkazish qobiliyati bunda taxminan ikki marta kamayadi. Rangli tasvirni yaratish odatda poligrafiyada qabul qilingan CMYK rangli sxemasi bilan amalga oshiriladi, ya’ni soplolarning to’rt gURO’hi ishlatilib, ularning har biriga aniq rangli bo’yoq to’g’ri keladi: Cyan — havo rang, Magenta — to’q qizil rang, Yellow — sariqrang, Key — etakchi (qora rang). Rangli plotgerlarni ko’pincha ularni rangli bosish imkoniyatli plotterlardan farqlash uchun to’da rangli deb ataladi.
Rangli bosish imkoniyatli purkagichli plotterlar faqat chiziqlarni yoki belgilarni rangli bajarish imkonini beradi, lekin ular butun bir soholarni turli ranglarga bo’yashga qodir еmas.
Purkagichli plotterlarga misollar: Hewlett Packard HP220, Summa-graphics Sumrna Jet 2M, CalComp TechJet Designer 720 (hammasi monoxromli); CalComp TechJet Color, Hewlett Packard HP650C, Encad Nova Jet 3 (hammasi to’la rangli).
Purkagichli plotterlarda ham chizish tezligi yuqori еmas, shuning uchun katta hajmli grafik axborotni chiqarish uchun ularni ishlatish maqsadga muvofiq еmas.
Еlektrostatik plotterlar
Еlektrostatik plotterlar (Electrostatic Plotter) yozuvchi kallaklar yordamida maxsus еlektrostatik qog’oz yuzasida berk potencial relefni yaratish texnologiyasiga va bu relefda suyuq bo’yoqii tindirishga asoslanadi. Rangli tasvirni yaratish uchun chizish jarayoni 4 marta qaytariladi (CMYK rangli sxemasi), albatta, bu unchalik qulay еmas. Ikkinchi jiddiy kamchilik — maxsus qimmatbaho еlektrostatik qog’ozning ishlatilishidir. Tasvir sifati va chizish tezligi bu plotterlarda yuqoridir.
|
| |
Qog’oz qirquvchi asboblar

Qog’oz qirquvchi asboblar
Qog’oz kirkuvchi asboblar (keskichlar) rulonli va boshka kog’ozlarni ishlatiladigan shakldagi varaqlarga (formatlar mm larda: A6 105x148, A5 148*210, A4 210x297, AZ 297x420) moslab kesish va tayyor kitoblarning chetlarini kesib tashlash (tekislash) uchun mo’ljallangan.
Keskich turlari juda xilma xildir: kichik (masalan, Ideal firmasining 1034, 1071,2035), oyoqli (3905,4700)dastaki keskichlaridan to, kesish uzunligi 340 mm dan 1100 mm gacha bo’lgan va bir vaqtning uzida 20 dan 200 varaqkacha kesuvchi avtomatik dasturlanadigan keskichlarga bo’linadi.
Hujjatlarni yo’q qilish mashinalari
Yashirin va maxfiy hujjatlarni yo’k kilish uchun ularni maydalab kesish va mikromaydalaydigan mashinalar ko’llaniladi. Hamma yo’q qiluvchi mashinalar avtomatik yuritma va yo’k kilinayotgan xujjatlar changi yoki briketlar uchun konteynerlar bilan ta’minlangan. Yo’k kiluvchilar turlari:
— ofis — kerakmas xujjatlarni yo’k klladigan (uzunasiga kesish);
— sanoat — xujjatlarni yo’q qilib kog’oz chiqindilariga aylantnradi;
— maxfiy — xujjatni kog’oz changiga aylantiradi (chiqindilarni aralashtirib uzunasiga-ko’ndalangiga qirqish, A4 shaklli varaq 9000 zarrachagacha kirqiladi);
— maxsus (qog’ozni metall maxkamlagichi bilan birga maydalaydi, chiqindilarni qogozli xaltalarga joylaydi).
Rexel firmasining (Angliya) qog’opni yo’q kiluvchi 100 dan ortik modeli juda ommabopdir, masalan: 70 Auto, 130 Auto, 2500 Auto, X9 High Security, H16 Destroyer, VX5000, Destroyer va boshqalar.
Mavzu_№-_38_: Plotterning vazifasi, tiplari va ishlash prinsipi
Reja:
Plotterning vazifasi
Peroli plotterlar
Purkagichli plotterlar
Plotterlar (plotter, grafik kURO’vchilar) grafik axborotni (chizmalar, sxemalar, rasmlar, diagrammalar va b.) ЕHM dan qog’ozli yoki boshqacha ko’rinishdagi tashuvchiga c hiqarish qurilmasidir.
Plotterlar tasvirni shakllantirish tamoyillari bo’yicha ikki sinfga bo’linadi:
|
Mavzu_№-_40 - Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi

Mavzu_№-_40_: Simsiz tarmoq uskunalari (Wi-Fi router, Wi-Fi repiter)
Reja:
Gateway (Tarmoqlar orasidagi shlyuz)
Router
Hardware – Router
Routing – Tabelle
Gateway (Tarmoqlar orasidagi shlyuz)
Tarmoqlar orasidagi shlyuz (Gateway) mutloqo har xil (bir turli bo‘lmaganlar) tarmoqlarni birlashtirishi mumkin. Ikki tarmoqga tegishli va tarmoqdаgi ma’lumotlarni to‘liq harakatini bajaradigan birdаn –bir (virtual) uzelni o‘zida ular namoyon qiladi. Tarmoqlar orasidagi shlyuz birlashtirish uchun bir tomondan LAN –WAN (yoki LAN-WAN-LAN), ikkinchi tоmоndаn, turli xizmatlar o‘rtasiga o‘tish uchun ishlatiladi (masalan, lokal tarmoqdan faksimilli хаbаrlarni tashlash).
Gateway – aktiv tarmoqli uzel bo‘lib, unga adreslash ikki tomonidan bo‘lishi mumkin. Ammo u ikki tarmoqdan bo‘lishi mumkin. Ammo u ikki tarmoqdan оshiqini ulay olmaydi. Tarmoqlar orasidagi shlyuzlar to 7-darajagacha ikki tоmоnlаmа turli protokollarni qаytа ishlaydi.
Tarmoq orasidagi shlyuzlarning asosiy vazifalaridan biri – tarmoq chegaralari orqali yurishni boshqarish (to‘g‘ri adreslash).
Аniqrоg‘i tarmoqlar orasidagi shlyuzlar ikki turga bo‘linadi:
tarmoq orasidagi shlyuzlarni vosita o‘zgartiruvchilari (o‘zgartiruvchilar), bir xil uzatish jarayonida ikala pastki darajalarni har xil protokollar o‘rtasida ulanishni bajaruvchilar (transportirovkani turli vositalar yordamida). Ya’ni ruter o‘z ishini bajara olmaydigan joylarda.
3 va 4 darajadagi har xil protokollarni qаytа ishlovchi va tekshiruvchi tarmoqlar orasida shlyuzlarni protokol o‘zgartiruvchilari.
Aslida, tarmoqlar orasidagi shlyuz ikki muhim xizmatni bajaradi: manba va bоg‘liq bo‘lmagan birlar ko‘rinishida ketma-ket keladigan zanjirli xabarlar o‘rtasidagi uzatish. Gateway ulanadigan tarmoqlar oqimini har xil nazorat qiladigan talablarini qondirish uchun ma’lumotlar saqlashini bilishi kerak. Agar bir tarmoq ikkinchisidan unumliroq bo‘lsa, shlyuz buni o‘z vaqtida bilib olib unumlik tarmoqni “ushlab turishi kerak”. Agar ikki tarmoq har xil paketlar miqdori bilan ishlasa, bunda ma’lumotlar paketlarini qаytа sortlarga ajratish kerak.
Bu oddiy bajariladi, ya’ni: katta paketlar mayda paketlarga bo‘linadi, maqsadga erishilgandan keyin yana birlashtiriladi.
R outer
Ruter (marshrut ko‘rsatuvchisi) – bu tarmoqlarni bir birovi bilan birlashtiradigan qurilma (5.9-rasm). Bridjlarga qaraganda, ruterlar murakkabroq vazifani bajaradi.
Shu bilan birga bridj to‘g‘ridаn-to‘g‘ri ulangan tarmoqlarning adresli ma’lumotlarini yechadi, ruterlar boshqa ruterlar bilan ma’lumotlarni almashadi. Shuningdek ular uzoqlashgan tarmoqlardan ma’lumotlarni yig‘ishadi va bir necha ulanish imkoniyatlar bo‘lganda eng qulayini tanlash mumkin.
|
Tizim blokiga yangi diskni o'rnatish xususiyatlari

|
Tizim blokiga yangi diskni o'rnatish xususiyatlari
|
bet | 10/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matni Tizim blokiga yangi diskni o'rnatish xususiyatlari
Yangi qattiq diskni qanday o'rnatish haqida savolni ko'rib chiqing. Avval siz qattiq diskimizni buning uchun maxsus ajratilgan joyga o'rnatishingiz kerak, odatda uni ishning old qismiga yaqinroq ko'rish kerak.
Qattiq disk joylashgan joyni tanlang. Qattiq diskni kompyuter sovutgichlari eng yaxshi sovutadigan joyga o'rnatish kerak. Uning maqbul joylashuvi markazda. Yangi qattiq diskni gorizontal ravishda joylashtiring va mahkam o'rnating. Vintlarni ikkala tomonga ham yaxshi joylashtiring.
Ishonchli mahkamlash ish paytida qattiq diskning vibratsiyasini oldini oladi. Harakatlanadigan mexanik elementlarga ega bo'lgan qattiq disk uchun tebranish halokatli. Bunga qo'shimcha ravishda, disk va devor tanasi o'rtasida radiator singari qattiq aloqa mavjud bo'lganda, qattiq diskda hosil bo'lgan issiqlik chiqariladi. Keyinchalik, quvvat va ma'lumotlar simlarini ulang.
Yangi SATA drayverini qanday o'rnatish kerak
Eskirgan IDE-dan farqli o'laroq, rivojlangan SATA ulagichi osonlikcha ulanadi. Biz allaqachon bilganimizdek, ushbu standart har bir qattiq diskni alohida simi bilan bog'laydi.
SATA qattiq disk interfeysi ikkita ulagichga ega: tor va keng. Ammo‘bu erda yangi qattiq diskni qanday o'rnatish kerakligi boshqa ulagichning mavjudligi, bu orqali anakartdan ma'lumotlar uzatiladi va kuchlanish keng orqali beriladi.
SATA kabeli ma'lumotlar ulagichiga ulangan. Ular bir-biridan farq qiladi: tekis va burchakli, qulfsiz va ular bilan. Ammo‘kabelni noto'g'ri tomoni bilan aralashtirish va yopish mumkin emas, shuning uchun qo'rqmaslik kerak bo'lgan narsa yo'q.
Winchester SATA ulagichiga o'zboshimchalik bilan ulanishi mumkin. SATA-1, 2 va 3 standartlari uchun variantlar mavjud bo'lsa ham, ular faqat ma'lumot uzatish tezligida farq qiladi va jismoniy ulanish darajasida ham, mantiqan ham mutlaqo‘mos keladi.
Kabelning ikkinchi uchi anakartdagi ulagichga ulanadi. Ular shuningdek burchakli va tekis bo'lishi mumkin, odatda ular yorqin ranglarga bo'yalgan va osongina tanib olinadi.
|
| |
Mavzu_№-_10 - Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi

|
Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi
|
bet | 15/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matniMavzu_№-_10_: Xotira ishini tezlashtirish
Reja:
Tezkor hotirani ishlatish usullari
DRAM Timing Selectable (Timing Mode)
Configure DRAM Timing by SPD (Memory Timing by SPD)
Tezkor hotirani ishlatish usullari
Tezkor hotira boshqaruv hotirasining signallari orqali ishlaydi va ular orasidagi ba’zi signallarning uzilishini tinimsiz ushlab turadi. Bu signallar hotira modulidagi buyruqlarni bajarishga ulgurishi va keyingilariga tayorgarlik ko’radi. Ushbu uzilishlar “Tayming” lar deb nomlanadi va odatda qattiq disk xotirasini o’lchaydi. Bu “Tayming” lar orasida CAS# Latency (tCL), RAS# toCAS# delay (tRCD), RAS# Precharge (tRP) va Active to‘Precharge Delay (tRAS) lar ko’p ahamiyatga egadirlar.
BIOS ni sozlash jarayonida barcha kerakli o’lchamlar xotiraga avtomatik ravishda joylashadi. Har bir modulda maxsus SPD (Serial Presence Detect) deb nomlangan kodli chiplar bor va ular og’ir topshiriqlarni modullarga yozib boradi. Tezkor xotirani jo’natish uchun avtomatik sozlanmalarni o’chirish kerak bo’ladi va barchasini qo’l sozlanmalariga ogirish kerak, barcha sozlanmalarni o’tkazgandan keyin protsessorning chastotasini oshirmaslik kerak, aksincha uni tushirish kerak. Kiritilgan parametrlar tezkor xotira sozlanmalari sistema platasidagi har xil modullardan ancha farq qilishi mumkin, hattoki bitta chipda ishlatilgan bo’lsada. Ko’plab platada jo’natish uchun tezkor xotiraning chastotasini va tayminglarni o’zgartirishi mumkin (rasm 1). Tezkor xotiraning o’lchamlari sozlash jarayonida jo’natilishi mumkin va Advanced Chipset Features yoki Advanced bo’limlarda bo’ladi.
Rasm 1 Tezkor xotiraning asosiy o’lchamlari
DRAM Timing Selectable (Timing Mode)
Bu tezkor xotirani sozlash uchun asosiy ko’rinishi bo’lib, uning yordamida tezkor xotirani qo’lda yoki avtomatik ravishda ishlashini bajarish o’rnatiladi.
Uning ko’rinishi:
By SPD (Auto) – modulning parametrlari xotiraga avtomatik ravishda SPD chipi yordamida o’rnatiladi. Uni o’z holatiga keltiradi va uni ko’pam almashtirishga to’g’ri kelmaydi.
Manual – modulli xotiraning parametri qo’lda o’rnatiladi; buni tanlashda ish chastotasini va tayminglarni o’rnatishni o’zgartirish mumkin.
|
| |
I. A. Filipova

I. A. Filipova
Download
1,11 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/48
Sana
04.12.2023
Hajmi
1,11 Mb.
#110735
Download
1,11 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
I. A. Filipova
Download
1,11 Mb.
Matnni ko'rish
Ijodiy qayta hikoyalash va bayon - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

|
Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua
|
bet | 11/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgIjodiy qayta hikoyalash va bayon
Metodikada ijodiy qayta hikoyalashning bir necha turi ajratiladi. Boshlang’ich sinflarda ijodiy qayta hikoyalashning quyidagi turlaridan foydalaniladi:
1. Shaxsini o’zgartirib qayta hikoyalash va bayon. Boshlang’ich sinflarda I shaxs tilidan berilgan hikoyani III shaxs tilidan qayta hikoya qilishdan ko’proq foydalaniladi, ijodiy qayta hikoyalashning bu turida o’quvchilar hikoyadagi gaplarni qayta tuzadilar. Masalan, I shaxs tilidan berilgan matnni o’quvchilar III shaxs tilidan qayta hikoya qilishlari uchun o’qituvchi rahbarligida gapning kesimini o’zgartiradilar, unga mos ravishda gapning o’zini qayta tuzadilar; hikoya qiluvchi shaxsning nomini va u yoki ular so’zini ishlatadilar. SHaxsini o’zgartirib qayta hikoyalash va bayon yozish o’qish darslarida olib borilgan bunday og’zaki tayyorgarlikning davomi sifatida o’tkaziladi.
2. Hikoyada ishtirok etuvchi biror personaj tilidan qayta hikoya qilish.
3. Matnni ijodiy to’ldirib qayta hikoyalash. O’quvchilar hikoya mazmunini, sharoitini yaxshi tushunsalargina, uni ijodiy to’ldirib qayta hikoyalay oladilar. Ijodiy qayta hikoyalashning bu turi ham ko’pincha og’zaki tarzda o’tkaziladi.
Bayon yozishga tayyorgarlik o`qish darslarida o`qilgan asar matnini qayta hikоyalash, savоllarga javоb bеrish, rеja tuzish, rеja asоsida qayta hikоyalash jarayonida bоshlanadi. Оna tili darslarida mashq ishlash jarayonida tayyorgarlik yozma shaklda amalga оshiriladi.
Har qanday qayta hikоyalash asоsida bayon yozish mumkin. Bayon uchun kichik hajmdagi, tuzilishi sоdda matn tanlanadi, kеyin u murakkablashtirilib bоriladi.
Hikоya shaklidagi matndan asta – sеkin tasvir, muhоkama elеmеntlari bоr matn tanlanadi, qatnashuvchilar sоni kupaytirib bоriladi. Bayon asta – sеkin ijоdiy хaraktеr kasb etib bоradi.
Bоshlang`ich sinf dasturiga ko`ra 2- sinfda 30-40 so`zli matn tanlanadi, so`rоqlar yordamida bayon yoziladi. 3- sinfda 40-60 so`zli 3-5 qismli (rеja) matn, 4- sinfda 70-90-so`zli mustaqil tuzilgan rеja asоsida bayon yoziladi.
Boshlang`ich sinflarda bayon yozishga o`rgatish tizimli ravishda amalga oshiriladi.
|
| |
RAS# to‘CAS# delay (TRCD - Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi

|
Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi
|
bet | 17/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matniRAS# to‘CAS# delay (TRCD,
DRAM RAS-to-CAS Delay)
Ushbu parametr (RAS#) dagi tanlash satri va (CAS#) dagi tanlash qatorining to’xtatilishlar vaqtini o’lchaydi. Sozlash diapazoni plata modeliga bog’liq bo’lib, u 1 dan 15 taktligacha bo’lishi mumkin. Qancha kam ahamiyatli bo’lsa, shuncha ishlash prinspi shuncha tez bo’ladi, ammo‘CAS# Latency ning ahamiyatida kamayib ketsa, xotira kuchsizlanadi.
RAS# Precharge (TRP, DRAM
RAS# Precharge, SDRAM RAS#
Precharge, Row Precharge Time)
Parametrishni yakunlaganda vaqtni kichik ravishda sekinlatadi. U 1 dan 15 gacha bo’lishi mumkin. Ba’zi xollarda xotira tezroq ishlashi mumkin, ammo‘uni juda ham to’xtatmaydi.
Active to‘Precharge Delay
(TRAS, DRAM RAS# Activate to
Precharge, Min RAS# Active Time)
Parametr qator kamandasi va yopilish kamandasi orasida qisqa vaqt ichida o’rnatiladi, ammo‘qator ochilish imkoniga vaqt bo’ladi. Diapazon model platasining 1 dan 63 gacha bo’lgan taktlariga bog’liq.
DRAM Command Rate
(1Т/2Т Memory Timing)
Parametr kontrollyordan xotiraga uzatish natijasida o’rnatiladi.
Ular quyidagicha bo’lishi mumkin:
2Т (2Т Command) – to’xtalishlar 2 ta taktdan iborat, tezlikning kamligi, ammo‘xotira ishini ko’paytiradi;
IT (IT Command) – 1 ta taktning to’xtalishi tezkor xotiraning kuchayishiga olib keladi, ammo‘bu bilan barcha sistema ham normal ravishda ishlayvermaydi.
BIOS ning ba’zi bir versiyalarida 2ТCommand parametri duch keladi, unda yoqish natijasida 2 taktdan, o’chirishda esa 1 taktdan o’rnatiladi.
Extreme Memory Profile (Х.М.Р.)
Bu texnologiyani ishlatish uchun sizning xotira modelingiz bilan ulangan bo’lishi shart.
Ular quyidagicha bo’lishi mumkin:
Disabled – xotira shtat rejimida ishlaydi;
Profile!, Profile2 – profillardan birini tanlaganda samarasini oshiradi.
Ko’p hollalda quyidagi parametrlar uchraydi:
tRRD (RAS to‘RAS delay) – har xil banklardan qabul qilingan qatorlar ro’yhati;
tRC (Row Cycle Time) – xotiraning qatorli tsikl davomiyligi;
tWR (Write Recovery Time) – operatsiya boshlanishidan oldin hamda tugatilishini bog’lovchi tsikl;
tWTR (Write to‘Read Delay) – operatsiya boshlanishi hamda tugatilishini bog’lovchi tsikl;
|
| |
15-mavzu. O’rmon. Daraxtlarning xossalari. Ostov daraxti

15-MAVZU. O’rmon. Daraxtlar. Daraxtlarning xossalari. Ostov daraxti.
Ta`rif. Yo`nalishga ega bo`lmagan
graf daraxt deyiladi, agar u bog`lamli va sikl bo`lmasa.
Quyidagi shakllardan o`ng tomondagi graf daraxtni tashkil qiladi. Chunki ixtiyoriy nuqtasidan ikkinchisiga o`tsa bo`ladi, chap tomondagi shaklda sikl bo`lgani uchun daraxt emas.
Agar bir nechta daraxtlar o`rmon deyiladi. Sikl bo`lmaydi, bog`lamlilik bo`lishi shart emas.
Configure DRAM Timing by SPD (Memory Timing by SPD)

|
Configure DRAM Timing by SPD (Memory Timing by SPD)
|
bet | 16/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matniConfigure DRAM Timing by SPD (Memory Timing by SPD)
Ya’ni bu parametrlar to’liq analogli ravishda DRAM Timing Selectable ko’rsatiladi va u quyidagicha bo’lishi mumkin:
Enabled (On) – tezkor xotiraning parametrlari SPD bilan uyg’unlikda avtomatik ravishda o’rnatiladi;
Disabled (Off) – tezkor xotira qo’lda o’rnatiladi.
Memory Frequency (DRAM Frequency,
Memclock Index Value, Max Memclock)
Bu parametr tezkor xotirani aks ettiradi yoki ish chastotasini o’rnatadi. Bu chastota ko’p hollarda SPD dagi ma’lumotlar bilan uyg’unlikda avtomatik yuboriladi. Chastota qo’lda sozlanadi, xotirani kamaytirishga undaydi, ammo‘hamma modul ham ishlayvermaydi.
Ular quyidagicha bo’lishi mumkin:
Auto‘– tezkor xotiraning chastotalari SPD dagi ma’lumotlar bilan avtomatik ravishda o’rnatiladi;
100, 120, 133 (РС100, РС133) – SDRAM xotirasining ko’rinishi;
200, 266, 333, 400, 533 (DDR266, DDR333, DDR400,DDR533) – DDR xotirasing ko’rinishi;
DDR2-400, DDR2-566, DDR2-667, DDR2-800,DDR2-889, DDR2-1067 – DDR2 xotirasing ko’rinishi;
DDR3-800, DDR3-1066, DDR2-1333, DDR2-1600 – DDR3 xotirasing ko’rinishi.
Ba’zi bir platalarida bu parametr faqat o’qish uchun mo’ljallangan bo’lib, chastota xotirasini o’zgartirish uchun esa System Memory Multiplier ning parametrlaridan foydalanish kerak.
System Memory Multiplier (FSB/Memory Ratio)
FSB (BCLK) chastotasi va xotira chastotasi o’rtasidagi munosabatni aniqlaydi.
Ular quyidagicha bo’lishi mumkin:
Auto‘– FSB (BCLK) chastotasi va xotira chastotasi o’rtasidagi munosabat SPD dagi ma'lumotlar bilan avtomatik tarzda sozlanadi;
To’g’irlash ( masalan 1:1, 1:2, 3:2, 5:4 ) yoki ko’payishi (2, 2,5, 2,66, 3,00, 3,33, 4,00 и т. д.), FSB (BCLK) chastotasi va xotira chastotasini aniqlaydi.
CAS# Latency (TCL,
DRAM CAS# Latency)
Ushbu parametr signal uzayish jadvali orqali (CAS#) va ma’lumotlarni uzatish orqali o’rnatiladi. Bu parametrning ahamiyati ishlatiladigan modul va modulli plataning turiga bog’liq. DDR xotira uchun 1.5 dan 3 taktgacha, DDR2 uchun 3 dan 7 taktgacha, DDR3 uchun esa 4 dan 15 taktgacha doimiy diapazon ishlatiladi. CAS#Latency ahamiyati natijasida xotiraning ishi kamayadi, ammo‘hamma modullar ham sekin ishlamaydi.
|
| |
Qisqartirib qayta hikoyalash va bayon

|
Qisqartirib qayta hikoyalash va bayon
|
bet | 10/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgQisqartirib qayta hikoyalash va bayon
Matn mazmunini qisqartirib qayta hikoyalash va bayon yozish murakkab mantiqiy usullardan foydalanishni talab qiladi, shuning uchun ham u to’liq yoki matnga yaqin qayta hikoyalash va bayonga nisbatan qiyin. Bunda matndan ikkinchi darajali o’rinlarni tushirib qoldirib, asosiy, muhim o’rinlar tanlab olinib, hikoya qilinadi. Buning uchun o’quvchining o’zi matnning asosiy mazmunini aniqlashi, bog’lanishli, izchil qayta hikoyalashi, uning hikoyasi matnni qisqartish tarzida bo’lmasligi, o’zlashtirilgan matnning asosiy mazmunini o’z so’zlari bilan bera olishi zarur. Qisqartirib qayta hikoyalashga o’rgatish uchun bayon mazmunini qisqartirib tuzish oson bo’lgan hikoya tarzidagi matn tanlash tavsiya etiladi. Qisqartirib qayta hikoyalash elementlari 1-sinfdan kiritiladi. O’qilgan matnni tahlil qilish jarayonida o’quvchilardan uning bir qismini qisqa − bir gap bilan aytish so’raladi. Keyin o’quvchilarga matnning ikki qismini, nihoyat, butun matnni qisqartib qayta hikoyalash tavsiya etiladi.
O’quvchilar matnni to’liq qayta hikoya qilishga o’rganganlaridan so’nggina matnni qisqartib qayta hikoyalashga o’rgatiladi. Qisqartirib qayta hikoyalash, o’z navbatida, matn rejasini tuzish, ya’ni matn qismlariga sarlavha topish bilan bog’liq, asarning asosiy mazmunini qisqa ifodalash esa matn ustidagi analitik-sintetik ishlarning natijasidir. Ba’zan o’quvchilar asarning asosiy mazmunini (g’oyasini) qisqa, bir gap bilan ifodalashga o’rgatilgach, matn rejasini tuzishga, keyin matnni qisqartib qayta hikoyalashga, undan so’ng matn mazmunini to’liq qayta hikoya qilishga o’rgatilishi ham mumkin.
Qayta hikoyalash bog’lanishli nutqni o’stirishning zaruriy bosqichidir. Boshlang’ich sinflar ona tili dasturiga ko’ra, matn mazmunini qisqartirib bayon yozishni 3-sinfda o’rgatish ko’zda tutiladi. Qisqartirib bayon yozishga tayyorgarlik matn qismlariga sarlavha topish, matn rejasini jamoa bo’lib tuzish bilan bog’liq holda 2-sinfdan boshlanadi.
Qisqartirib bayon yozish uchun o’qituvchi yoki o’quvchilarning o’zlari matnni bir-ikki marta o’qiydilar, so’ng matn mazmuni yuzasidan suhbat o’tkaziladi va yoziladigan asosiy fikr hamda tushirib qoldiriladigan o’rinlar ajratiladi. Qisqartirib bayon yozishga og’zaki tayyorgarlik jarayonida matn rejasi tuziladi, lug’at ustida ishlanadi, gap va matnning ayrim qismlari tuzdiriladi. Og’zaki qisqa qayta hikoyalashdan matnni qisqartib bayon yozishga o’tiladi. Qisqartib bayon yozishga og’zaki tayyorgarlik mashqlari asta kamaytirilib boriladi.
|
| |
O’quvchilar inshosini tahlil qilish

|
O’quvchilar inshosini tahlil qilish
|
bet | 17/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgO’quvchilar inshosini tahlil qilish
Nutq o’stirish metodikasida o’quvchilar inshosi uchun baho me’yori muhim masala hisoblanadi. Tabiiyki, bunda yuqorida bayon etilgan asosiy talablarga rioya qilinadi.
O’quvchilar inshosini baholashda quyidagilar hisobga olinadi:
1. Insho mavzusining yoritilishi (Mazmun mavzuga mosmi, ya’ni yetarli yoritilganmi, haqiqatga mos keladimi?).
2. Reja, kompozitsiya, izchillik (reja to’g’ri tuzilganmi, materialni bayon qilish tartibi rejaga mos keladimi, mazmunda takror yo’qmi, zarur o’rinlar tushib qolmaganmi, izchillik buzilmaganmi, asosiy fikr aniqmi, xulosa chiqarilganmi?).
3. Janri, uslubi (hikoya tarzidagi matnda tasviriy va muhokama elementlari bormi, uslubda xatoga yo’l qo’yilmaganmi, insho mavzusi va vaziyatni yoritish vazifasini janr va uslub oqlay oladimi, badiiylik elementlari bormi?).
4. Insho hajmi (so’z, gap soni; lakonizm yoki ko’p so’zlilik).
O’quvchilar inshosiga qo’yilgan bunday talablar uni baholashda real yondashishga imkon beradi.
Nutqiy xatolarga noto’g’ri (noo’rin) tanlangan so’zlar, noto’g’ri tuzilgan gaplar, morfologik shakllarni noto’g’ri ishlatish kiradi.
Boshlang’ich sinflarda bunday xatolar ustida ishlash ancha qiyin, chunki ularni to’g’rilash va oldini olish uchun ona tili dasturida berilgan qisqa nazariy ma’lumot yetarli emas. Bolalar nutqini takomillashtirish ustida rejali, muntazam ish olib borish uchun asosiy nutqiy xatolar turini bilish zarur. Bunday nutqiy xatolarni o’rganish, shuningdek, ularning kelib chiqish sabablarini tekshirish xatolarni to’g’rilash va oldini olish uchun zamin hozirlaydi.
10-Mavzu: Nutqiy xatolar va ularni bartaraf etish yo`llari
O`quvchilar yo`l qo`yadigan nutqiy xatolarning asosiy turlari, ularni to`g`rilash va oldini olish yo`llari.
Reja:
1. Nutqiy xatolar va ularni bartaraf etish yo`llari
2. O`quvchilar yo`l qo`yadigan nutqiy xatolarning asosiy turlari
3. Nutqiy xatolarni to`g`rilash va oldini olish yo`llari.
|
| |
Mustaqillik darajasiga, tayyorgarlik ko’rish metodiga ko’ra

|
Mustaqillik darajasiga, tayyorgarlik ko’rish metodiga ko’ra
|
bet | 13/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgMustaqillik darajasiga, tayyorgarlik ko’rish metodiga ko’ra insho ikki turli bo’ladi:
1) sinf o’quvchilari uchun umumiy bir mavzu asosida jamoaviy tayyorgarlikdan so’ng yoziladigan insho;
2) alohida mavzu asosida individual tayyorgarlikdan so’ng yoziladigan individual insho.
Janriga ko’ra hikoya, tasvir, muhokama tarzidagi insholarga bo’linadi. Boshlang’ich sinflarda tasvir va muhokama elementlari mavjud bo’lgan hikoya tarzidagi inshodan ko’proq foydalaniladi.
Inshoni tasnif qilish ta’limiy vazifalarni chuqur anglash va metodik vositalarni tanlashga, shuningdek, ish turlarini zaruriy yo’nalishda, baravar taqsimlashga yordam beradi.
Boshlang’ich sinflarda yozdiriladigan inshoning muhim turlaridan biri kichik yoshdagi o’quvchilarning shaxsiy hayotiy tajribasiga asoslangan inshodir.
Rasm asosidagi insho maktablarda tez-tez o’tkaziladi, chunki rasm bolalar nutqiy ijodini, tasavvurini boyitishga xizmat qiladi. Rasm bolalar sezgisiga ta’sir etadi, hayotning bola tajribasida hali uchramagan tomonlarini ochadi. Rasm o’quvchilarga tanish bo’lgan hodisalarni chuqur anglashga ham yordam beradi.
Rasm asosidagi inshoning uch asosiy turi bor:
1) rasmlar seriyasi yoki rasmli reja asosida yoziladigan hikoya tarzidagi insho;
2) syujetli, o’quvchilarni o’ylashga, faraz qilishga undaydigan bir rasm asosida yoziladigan hikoya tarzidagi insho;
O’quvchilar avval rasmlar seriyasi asosida, so’ng bir rasm asosida, undan so’ng tasviriy insho yozish (rasmni tasvirlash)ga o’rgatiladi.
Dasturga ko’ra, 1-sinf o’quvchilari o’yinlari, mehnatlari, voqea-hodisalar haqidagi taassurotlari asosida o’qituvchi rahbarligida hikoya tuzishlari va uni ma’lum tayyorgarlikdan so’ng yozishlari, 2 - sinfda rasmlar seriyasi asosida kichik hikoya tuzish va uni jamoa tarzda tuzilgan reja asosida yozish, tabiatni kuzatish va mehnat jarayoni haqida, bolalarning o’yinlari, ishlari, sayillari haqida, avval o’qituvchi rahbarligida, keyin mustaqil ravishda kichik hikoya tuzish va uni yozish, shaxsiy ishlari haqida xat yoza olishlari, 3 - sinfda rasmlar (bir mavzuga oid bir necha rasm, syujetli bir rasm, rasmni tasvirlash) asosida hayotiy tajribalari, kuzatishlari, ekskursiyalardan olgan taassurotlari asosida rejani, avval jamoaviy ravishda, keyin mustaqil tuzib hikoya qilish va uni yozishlari talab etiladi.
Boshlang’ich sinflarda insho ta’limiy xarakterda bo’ladi, 3-sinfdagina tekshiruv insho o’tkazish mumkin. Rag’batlantirish maqsadida ta’limiy insholar ham baholanadi, lekin salbiy baho qo’yish tavsiya etilmaydi.
|
| |
«Men nimalarni bilaman?» - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

|
Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua
|
bet | 15/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.org«Men nimalarni bilaman?» mavzusidagi tanlovga bolalar juda qiziqadilar. Tanlov bolalarning mehnat ko’nikmalarini aniqlabgina qolmay, ularni uyda, polizda, bog’da ishlashga rag’batlantiradi. Maqsad kishilarga foyda keltiruvchi mehnatga hurmatni tarbiyalashdir. Qishloq maktab o’quvchilari ota-onalariga sabzavotlar ekish, hosilni yig’ish, o’tin tayyorlash kabi ishlarda qanday yordamlashganliklari haqida yozadilar. Sinfda mehnat haqidagi insho muhokama qilinadi. Bolalar foydali, zaruriy ijtimoiy faoliyat sifatida mehnatning mohiyatini tushuntiradilar. Ular har qanday mehnat e’zozlanishini aytadilar.
Kelajak haqida «Kim bo’lishni xohlayman?» mavzusida tayyorgarliksiz hikoya qilish tarzidagi insho ham katta tarbiyaviy kuchga ega.
Juda yaxshi yozilgan inshoni sinfda ifodali o’qib berish va tahlil qilish bolalarni tarbiyalaydi. Ba’zi maktablarda bolalar inshosi va hatto bolalar she’rlari to’plami tuziladi, yaxshi yozilgan hikoya uchun tanlov e’lon qilinadi.
Insho mavzusi va uni yoritish
Mavzu insho predmeti bo’lib, uning mazmunini tashkil etadi. Mavzuga qarab inshoda aks ettiriladigan materiallar, dalillar, hodisalar tanlanadi. Inshoning to’g’ri va to’liq bo’lishi o’qituvchi mavzuni qanday shakllantirishi, o’quvchilar uni qanday tushunishlariga bog’liq.
Insho ustida ishlashda mavzu tanlash, uni rejalashtirishda esa og’zaki va yozma insho mavzusini belgilab olish muhim rolь o’ynaydi.
O’quvchilar mavzuni yoritishga 1-sinfdan boshlab o’rganadilar. Ular mavzuga oid gap tuzadilar. Masalan, bahor havosi haqida, ona qishlog’i (shahri) haqida, qo’rqoq quyon, ayyor tulki haqida gap tuzadilar. Keyin savollar asosida bir mavzuga oid bir necha gap tuzib, uni yozadilar. Insho uchun iloji boricha tor − aniq chegaralash mumkin bo’lgan mavzuni tavsiya qilish foydali. «Kuz» mavzusi o’quvchilar uchun juda keng mavzu bo’lib, bunda o’quvchi umuman kuz haqida, kuzda qilinadigan ishlar haqida yozishi mumkin, u yozadi − gaplarining aniq chegarasini bilmaydi. O’quvchilarga kuzga oid «Paxta terimiga yordam», «Kuz kunlarining birida», «Bog’da olma terdik», «Pomidor terishga yordamlashdik», «Kech kuzda bog’ manzarasi» kabi mavzularni tavsiya qilish mumkin.
Og’zaki va yozma insho ustida ishlashda mavzu berib, uni yoritishni talab qilishdan tashqari, avval material to’plash va shu yig’ilgan materiallar asosida mavzuni shakllantirishni tavsiya qilish ham mumkin. Masalan, kech kuzda tabiatni kuzatish va material yig’ish tavsiya qilinadi, kuzatishlar «Kech kuzda» mavzusida insho yozish bilan yakunlanadi. Bunda o’quvchilar mavzuni to’liq yoritadilar.
|
| |
Tuzuvchilar ___________ M.Tilavova

|
Tuzuvchilar ___________ M.Tilavova
|
bet | 89/93 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 435,6 Kb. | | #131505 |
Bog'liq Ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua-fayllar.orgTuzuvchilar ___________ M.Tilavova
_____________ B.Sapayeva
______________M.Atayeva
BAHOLASH MEZONI
“Ona tili o`qitish metodikasi”
fanidan 2022-2023 o`quv yili uchun reyting baholash mezoni
I. O’QUV SOATLARI
Ushbu fan III-IV-V-VI semestr davomida o’qitiladi .3 kurs BT da Ona tili o`qitish metodikasidan o’quv soatlari quyidagicha:
-
Semestr
|
Ma’ruza
|
Amaliy
|
Seminar
|
Mustaqil ta’lim
|
Jami
|
5
|
20
|
20
|
20
|
60
|
60
|
6
|
22
|
30
|
22
|
70
|
84
|
II. NAZORAT TURLARI
Y-VI-SEMESTR:
1.1. Ushbu semestrda fandan talabalar bilimini nazorat qilish oraliq va yakuniy nazorat turlarini o’tkazish orqali amalga oshiriladi.
1.2. Oraliq nazorat semestrning 12-haftasida talabaning bilim va amaliy ko’nikmalarini baholash maqsadida o’quv mashg’ulotlari davomida 1 marta o’tkaziladi.
1.3. Talabaning amaliy va seminar mashg’ulotlari, mustaqil ta’lim topshiriqlarini bajarishi, shuningdek, uning ushbu mashg’ulotlardagi faolligi fan o’qituvchisi tomonidan baholab boriladi.
-
Mashg`ulot turi
|
Baholashlar soni
|
Amaliy
|
2 marta
|
Mustaqil ta`lim
|
1 marta
|
1.4. Talabani oraliq nazorat turi bo’yicha baholashda 2 ta nazariy savol va 1 ta tuzilgan dars ishlanmaga hamda uning o’quv mashg’ulotlari davomida olgan baholari o’rtachasi hisoblanib yaxlitlab qo’yiladi.
1.5.Yakuniy nazorat turi semester yakunida ushbu fan bo’yicha talabaning nazariy bilim va amaliy ko’nikmalarini o’zlashtirish darajasini aniqlash maqsadida 2 ta nazariy savol va 1 ta dars ishlanma tuzish orqali yozma shaklda o’tkaziladi:
1 savol: nazariy
2 savol: nazariy
3 savol: dars ishlanma
Yakuniy nazorat turini o`tkazish shakli kafedra tomonidan belgilangan.
|
| |
I. A. Filipova - bet 14

39
yaqinlashish (yoki uning etakchiligini saqlab qolish) maqsadiga erishish uchun harakat
rejasini ishlab chiqishga intiladi, rivojlanishning ustuvor yo’nalishlarini ta'kidlaydi, bir
qator ustuvor vazifalar va tadbirlarni shakllantiradi. bu ta'minlanishi kerak. Ushbu reja
- sun'iy intellektni rivojlantirish strategiyasi, qoida tariqasida, ma'lum bir davlatning
oliy davlat hokimiyati organlari nomidan ishlab chiqiladi. Strategiyani amalga oshirish
davlat byudjeti va tadbirkorlik sub'ektlarining mablalarini jalb qilish hisobidan qo’llab-
quvvatlanadi.
Sun'iy intellektni rivojlantirish bo’yicha milliy strategiyalar dasturiy hujjatlardir.
2020 yil boshiga qadar bunday strategiyalar dunyoning 30 dan ortiq mamlakatlarida,
jumladan, Rossiya, Xitoy, AQSh, Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Kanada,
Yaponiya, Janubiy Koreya, Singapur, Birlashgan Arab Amirliklari va boshqalarda
qabul qilingan. . Strategiyalarni ishlab chiqish jarayoniga tobora ko’proq davlatlar
kiritilmoqda.
Milliy strategiyalarga misollar: "Keyingi avlod sun'iy intellektni rivojlantirish
rejasi"
69
, 2017 yilda Xitoy Davlat kengashi tomonidan qabul qilingan, Amerika
Qo’shma Shtatlari Prezidenti tomonidan 2019 yil 11 fevralda "Sun'iy intellekt sohasida
Amerika yetakchiligini saqlab qolish to’risida"
70
, "Sun'iy intellekt bo’yicha milliy
strategiya"
71
, 2019 yilda Singapurda ishlab chiqilgan va hokazo.
Strategiyalar odatda asosiy bosqichlarni va asosiy yo’nalishlarni belgilaydi,
erishish uchun marralar va maqsadlarni belgilaydi. Strategiyani amalga oshirish uchun
amaldagi qonunchilikka sunʼiy intellektni rivojlantirish va uni amaliyotga tatbiq
etishning istiqbolli yoʻnalishlari hisobga olinmagan holda yaratilgan oʻzgartirishlar
kiritish talab etiladi. Shunday qilib, sun'iy intellektni rivojlantirish bo’yicha milliy
strategiyani yaratish sun'iy intellekt texnologiyalarini tartibga solish vektorini belgilash
va sun'iy intellekt mavjud bo’lgan ijtimoiy munosabatlarni har tomonlama huquqiy
tartibga solishni shakllantirish yo’lidagi qadamdir.
Rossiyalik tadqiqotchi Andrey Neznamov turli davlatlar tomonidan qabul
qilingan sun'iy intellektni rivojlantirish bo’yicha barcha strategiyalarni tasniflab, uchta
modelni ajratib ko’rsatadi.
72
:
- Esc (Escape -qochish) - 1-amaliy mashg’ulot Mavzu

|
1-amaliy mashg’ulot Mavzu
|
bet | 3/3 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 0,98 Mb. | | #132921 |
Bog'liq 1-amaliy mashg\'ulot- Esc (Escape -qochish) tugmachasi berilgan ko’rsatmalarni bekor qilish uchun ishlatiladi;
- F1…F12 tugmachalar maxsus amallarni bajarish uchun ishlatiladi;
- Ctrl va Alt maxsus tugmachalar. Ular ham Shift tugmachasi kabi boshqa tugmachalar vazifasini o’zgartirishi mumkin. Ctrl va Alt tugmachalari boshqa tugmachalar bilan birgalikda qo’llaniladi.
8. Klaviaturada muhim amallarni bajarish uchun tugmachalar majmuasi ishlari:
- Shift+PrtS – ekrandagi ma’lumotlarni printerda chop qilish;
- Ctrl+Alt+Del - operasion sistemani qayta yuklash;
- Shift+Alt yoki Shit+Strl – ruscha yoki lotincha shriftga o’tishni amalga oshiradi.
-Ctrl-Break - bajarilayotgan byuruq yoki dasturning ishlashini tugallaydi.
-Ctrl+P - ekrandagi ma’lumotlar nushasini qog‘ozga chiqarish uchun ishlatiladi.
- Pause - bu klavisha bosilganda kompyuter о‘z ishini vaqtincha to‘xtatadi.
Mustaqil topshiriqlar
Kompyutеr markazida tеxnika xavfsizligi bilan tanishib chiqing.
Asosiy qurilmalar (monitor, klaviyatura, tizimli blok) ni o`rganing.
Qo`shimcha qurilmalarni vazifalarini o`rganing.
Disklar bilan ishlashni va ulardan foydalanishni o`rganing.
Kompyutеrlarni tarmoqqa ulanish yo`llarini o`rganing.
1 dan 50 gacha bo’lgan raqamlarni tering;
Lotin alifbosi kichik harflarini tering;
Lotin alifbosi bosh harflarini tering;
Rus alifbosi bosh va kichik harflarini tering;
Matematika, Informatika, Fakultet, Universitet, talaba so’zlarini tering;
3025+4525=7550, x+y=0, 4:2=2 ifodalarini tering;
2$, sen!, kim? so’zlarini tering.
Nazorat uchun savollar
Komputer tarkibiga qaysi qurilmalar kiradi?
Xotira qurilmasi va uning turlari.
Klaviatura va uning tarkibiy elementlari.
Komputerda qanday disklar ishlatiladi?
Qattiq diskning hajmi qanda?
Tezkor xotira hajmi qanday?
Komputer ishga tushirilayotganda, uning qurilmalarini testlash qanday tartibda o’tkaziladi?
|
| |
Jami : 
  

106 soat - Kafedrasi ona tili o‘qitish metodikasi fanidan O‘quv-uslubiy majmua

boshlang’ich sinf ona tili o’qitish metodikasining o’ziga xos xususiyatlari;
husnixatga o’rgatishning axamiyati va vazifasi;
boshlang’ich sinflarda ona tili o’qitish metodikasi sohasida olib borilgan tadqiqotlar va fanning muhim bo’lgan muammolari;
ona tili o’qitish metodikasining tarixi va hozirgi vaqtdagi holati haqida bilimga;
ona tili o’qitish metodikasi fanining ilmiy asoslarini, tamoyillarini, ta’lim jarayonida qo’llanadigan metodlarni, dars turlari va tarkibini;
savod o’rgatish va husnixatga o’rgatish metodikasini;
o’qish metodikasi va sinfdan tashqari o’qish metodikasini;
fonetika, so’z tarkibi va so’z yasalishini o’rgatish metodikasini;
so’z turkumlari, sintaksis hamda punktuatsiya elementlarini o’rgatish metodikasini;
boshlang’ich sinflarda ona tili, o’qish darslarida o’quv-tarbiya jarayonini tashkil etishning eng qulay va foydali shakllari, usullari va vositalarini bilish ko’nikma;
ona tili darslarida ta’lim va tarbiya birligi tamoyiliga amal kilish;
dars jarayoniga ilg’or va zamonaviy pedagogik texnologiyalarni olib kirish, kompyuter va o’qitish texnika vositalaridan, turli ko’rgazma hamda tarqatma materiallardan samarali foydalana olish;
o’quvchilar bilimini tekshirish va baholash shakllarini aniqlay olish;
xatolarni kelib chikish sabablarini aniklash xamda xatolarning oldini olish va bartaraf kilish ustida ishlash malakasiga ega bo’lishi kerak.