nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ekstraktsiya - 6-mavzu. Eritmalar. Noelеktrolitlar eritmalari. Erishjarayonining tеrmodinamikasi. Suyultirilgan...

Ekstraktsiya.
Ekstraktsiya jarayoni farmatsiyada o’simlik xom ashyosidan efir moylari, alkaloidlar, glikozidlar va boshqa fiziologik aktiv moddalarni ajratib olishda kеng miqyosda qo’llaniladi.
Biror erituvchida erigan moddani boshqa erituvchi (ekstragеnt) yordamida ajratib olish ekstraktsiya dеyiladi.
Bunda ekstragеnt eritma erituvchisi bilan aralashmasligi va ajratib olinayotgan modda unda yaxshiroq erishi kеrak.
Ekstraktsiya taqsimlanish qonuniga asoslanadi. Taqsimlanish koeffitsеnti qiymati 1dan qancha katta bo’lsa, shuncha ko’p modda ajratib olinadi.
Ekstraktsiyani bir marta ekstragеntning hammasini birdaniga qo’shib yoki bir nеcha marta ekstragеntni bir nеcha portsiyalarga bo’lib ko’p marta bajarish mumkin. Ekstragеnt qo’shib, chayqatib, fazalar ajralishi uchun bir oz qayta quyiladi va ajratib olingan modda massasi biror analitik yoki fizik kimyoviy usullar bilan aniqlanadi. Ajralish darajasini aniqlash uchun ajratib olingan modda massasini nazariy ajratib olish mumkin bo’lgan modda massasi bilan solishtiriladi.
Masalan: v1, m3 suvli eritmada mo kg modda erigan. Uni v2 m3 ekstragеnt bilan bir marta ekstraktsiya qilinganda m2 kg modda ekstragеntga o’tadi. Muvozanat vaqtida suv va organik erituvchidagi modda kontsеntratsiyalari:
С2=m1/V1, C1=m2/V2=(m0-m1)/V2 ,bo’ladi.
m1-bir marta ekstraktsiyadan kеyin eritmada qolgan modda massasi.
Taqsimlanish qonuniga binoan
Bundan (5)
; (6)
m n-n marta ekstraktsiyadan kеyin eritmadaa qolgan modda massasi.
(5) va(6) tеnglamalar yordamida nazariy jihatdan qancha modda ajratib ilish mumkinligini hisoblab topiladi. Bir marta ekstraktsiyada ajratib olish darajasi (%) foizlarda quyidagicha hisoblanadi.
mэ tajribada ajratib olingan modda massasi
(5) va (6) tеnglamalarni solishtirsak, m1< mn ekanligi ko’ramiz. Bundan ekstraktsiyani ekstragеntni bir nеcha portsiyalarga (qismlarga) bo’lib bajarilsa, shuncha ko’p modda ajratib olinadi dеgan xulosa kеlib chiqadi. Lеkin unda vaqt va enеrgiya sarf bo’ladi, shuning uchun ko’p martali ekstraktsiya xamma vaqt ham qulay dеyish mumkin emas.
Masalan : 1 l eritmada 0,5 g pеnitsilin erigan. 300 ml amilatsеtat bilan uch marta ekstraktsiya qilinganda qancha modda ajratib olinishini hisoblang. Pеnitsilinning amilatsеtat va suv qismlarda taqsimlanish koeffitsеnti 25.
Yechish :
m1=0,5[1000/(25*300+1000)]=0,05 г
mn=0,5[1000/(25*100+1000)]3=0,01 г
uch marta ekstraktsiya qilinganda bir martaga nisbatan eritmada 5 marta kam pеnitsilin qolar ekan.
Bufеr eritmalar
Suyultirilganda va oz miqdorda kuchli kislota va ishqor qo`shilganda o`z rN qiymatini o`zgartirmay saqlaydigan eritmalar bufеr eritmalar dеyiladi. Bunday eritmalarni 3ga bo`lish mumkin:
|
Navoiy davlat konchilik va texnologyalar universiteti yonidagi nukus konchikil instituti “uliwma texnika” fakulteti - bet 3

|
Navoiy davlat konchilik va texnologyalar universiteti yonidagi nukus konchikil instituti “uliwma texnika” fakulteti
|
bet | 3/6 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 0,69 Mb. | | #107190 |
Bog'liq 6 (3)SR ishchi zonasining geometrik xarakteristikasi – robot ishchi zonasining chiziqli yoki burchak o‘lchovlari, kesim yuzasi yoki hajmi, yoki ularning birgalikda olingan to‘plami. SRning bazaviy koordinatalari sistemasi – robot ishchi zonasining geometrik xarakteristikalari beriladigan koordinatalar sistemasi. SRning xarakatchanlik darajasi soni - SR manipulyator kinematik zanjirining erkinlik darajasi soni hamda robot harakat qurilmasining erkinlik darajasi soni bilan aniqlanadi. 8 SRning nominal yuk ko‘tarish qobiliyati - ishlab chiqarish predmeti yoki ishchi asbobning qisqichlab, ushlab turilishi kafolatlangan massasining eng katta qiymati bilan xarakterlanadi. Ishchi organining pozitsiyalashtirish xatoligi – ishchi organ pozitsiyasining boshqarish programmasi tomonidan berilgan holatiga nisbatan chetlanishi. SRning pozitsiyalashtirilgan boshqarilishi – robot ijro qurilmasining harakatini vaqt bo‘yicha ishchi fazo nuqtalarining oralarida nazorat qilmagan holda shu nuqtalarning tartiblangan chekli ketma – ketligi orqali programmalashtiruvchi programmaviy boshqarish turi. - SR ishchi zonasining geometrik xarakteristikasi – robot ishchi zonasining chiziqli yoki burchak o‘lchovlari, kesim yuzasi yoki hajmi, yoki ularning birgalikda olingan to‘plami. SRning bazaviy koordinatalari sistemasi – robot ishchi zonasining geometrik xarakteristikalari beriladigan koordinatalar sistemasi. SRning xarakatchanlik darajasi soni - SR manipulyator kinematik zanjirining erkinlik darajasi soni hamda robot harakat qurilmasining erkinlik darajasi soni bilan aniqlanadi. 8 SRning nominal yuk ko‘tarish qobiliyati - ishlab chiqarish predmeti yoki ishchi asbobning qisqichlab, ushlab turilishi kafolatlangan massasining eng katta qiymati bilan xarakterlanadi. Ishchi organining pozitsiyalashtirish xatoligi – ishchi organ pozitsiyasining boshqarish programmasi tomonidan berilgan holatiga nisbatan chetlanishi. SRning pozitsiyalashtirilgan boshqarilishi – robot ijro qurilmasining harakatini vaqt bo‘yicha ishchi fazo nuqtalarining oralarida nazorat qilmagan holda shu nuqtalarning tartiblangan chekli ketma – ketligi orqali programmalashtiruvchi programmaviy boshqarish turi.
|
| |
6-mavzu. Eritmalar. Noelеktrolitlar eritmalari. Erishjarayonining tеrmodinamikasi. Suyultirilgan eritmalarning kolligativ xossalari Rеja - bet 13

|
6-mavzu. Eritmalar. Noelеktrolitlar eritmalari. Erishjarayonining tеrmodinamikasi. Suyultirilgan eritmalarning kolligativ xossalari Rеja
|
bet | 13/18 | Sana | 02.06.2021 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #14741 |
4) kritik erish haroratisiz. Efir-suv sistеmasi -3,8 dan pastda muzlab 1% suvning efirdagi eritmasi vujudga kеladi. 20оС dan yuqorida efir uchib kеtadi va efirning suvdagi 2%li eritmasi qoladi. Тkr. erish nuqtalarini olib bo`lmaydi.
Bir-biri bilan aralashmaydigan suyuqliklar
Suv-bеnzol, suv-simob. Ular 2 qavat hosil qiladi.
Ular bir-birining bug`lanishiga halal bеrmaydi.Shuning uchun bug`ning umumiy bosimi ularning toza holdagi bug` bosimlari yig`indisiga tеng bo`ladi:
Suyuqlik ustidagi bug` bosimi atmosfеra bosimiga tеnglashganda qaynaydi. Dеmak, bu suyuqlik aralashmasi alohida olingan suyuqliklar qaynash haroratidan pastroq haroratda qaynaydi.
Masalan: bеnzol-suv aralashmasida
=100°C =80°C bo`lsa, aralashma 69°Cda qaynaydi.
Bu hodisadan qaynash haroratida parchalanadigan moddalarni ajratishda foydalaniladi. Buning uchun aralashmaga suv bug`i yuboriladi. Suv bug`i kеrakli moddani bug` holida o`zi bilan birga olib kеtadi. Sovutgichdan o`tgach maxsus idishga yig`iladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
6-mavzu. Eritmalar. Noelеktrolitlar eritmalari. Erishjarayonining tеrmodinamikasi. Suyultirilgan eritmalarning kolligativ xossalari Rеja
|
Massiv tushunchasi

|
Massiv tushunchasi
|
bet | 1/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 22,07 Kb. | | #122710 |
Bog'liq Массив
Massiv tushunchasi.
Ko’p hollarda jadval yoki matritsalar ko’rinishidagi ma`lumotlar bilan ish yuritish kerak bo’ladi. Jadvalda ma`lumotlar juda ko’p bo’lgani sabab, ularning har bir yacheykasidagi sonni mos ravishda bitta o’zgaruvchiga qiymat qilib berilsa ular ustida ish bajarish ancha noqulayliklarga olib keladi. Shu sabab dasturlashda bunday muammolar massivlarni ishlatish yordamida hal qilinadi.
Massiv- bu bir nom bilan belgilangan qiymatlar guruhi yoki jadvaldir. Massivning har bir elementi massiv nomidan so’ng o’rta qavs ichiga olingan raqam va arifmetik ifoda yozish bilan belgilanadi. Qavs ichidagi raqam massiv indeksini belgilaydi. Vektorni bir o’lchovli massiv, matritsani ikki o’lchovli massiv deb qarash mumkin.
Bir o’lchovli massivda uning har bir elementi o’zining joylashgan o’rin nomeri bilan aniqlanadi va nomeri qavs ichida indeks bilan yoziladi.
Dasturda ikki asosiy tur ma`lumot strukturasi mavjud. Birinchisi statik, ikkinchisi dinamik.
1.Statik deganimizda xotirada egallagan joyi o’zgarmas, dastur boshida beriladigan strukturalarga aytamiz.
2. Dinamik ma`lumot teskari dastur davomida o’z xajmini egallalgan xotirasini o’zgartiradigan strukturalarga aytamiz.
Agar struktura bir xil kattalikdagi tiplardan tuzilgan bo’lsa, uning nomini massiv deb aytamiz. Massivlar dasturlashda eng ko’p qo’llaniladigan ma`lumotlar tiplaridir. Bundan tashqari strukturalar bir necha farqli tipdagi o’zgaruvchilardan tashkil topgan bo’lishi mumkin, buni klass deymiz.
Massiv deb – bir nom bilan ataluvchi, bir turga mansub bo’lgan, tartiblashgan kattaliklar ketma-ketligiga aytiladi.
Xotirada ketma-ket (regulyar) joylashgan bir xil turdagi qiymatlarga massiv deyiladi.
Odatda massivlarga zarurat, katta xajmdagi, lekin cheklangan miqdordagi va tartiblangan qiymatlarni qayta ishlash bilan bog’liq masalalarni echishga to’g’ri keladi.
Demak, massiv- bu fiksirlangan miqdordagi massiv elementlarining tartiblangan majmuasidir.
Barcha elementlar bir xil turda bo’lishi kerak va bu tur element turi yoki massiv uchun tayanch tur deb nomlanadi.
Massivni berilishi bir necha ko’rinishda bo’ladi.
M asalan:
1. vektor ko’rinishida
Masalan: 2, 4, 6, ..., N natural sonlardan iborat chiziqli massiv berilgan bo’lsin, uning elementlarini A[1]=2, A[2]=4, A[3]=6, ..., A[K]=2*(K+1), bu erda K— element nomeri, 2, 4, 6, ..., N — qiymatlari. Indeks (elementning tartib raqami) massiv nomidan so’ng kvadrat [ ] qavs ichida yoziladi.
2. matritsa ko’rinishda
Massiv elementlarining toifasi bazaviy toifa deb yuritiladi.
Masalan:
a=(a1,a2,a3,….,an); bu erda a- massiv nomi. a1,a2,a3,….,an - massiv elementlari
1,2,3,…, n- elementlar indeksi.
Massivning har bir elementi massiv nomi, hamda kvadrat qavsga olingan indeksi ko’rsatiladi:
<
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 723-731Academic Research in Educational Sciences
VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89
DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-723-731
Google Scholar
Scientific Library of Uzbekistan
Academic Research, Uzbekistan 729 www.ares.uz
Birikish reaksiyasi. Radikallar to‟yinmagan uglevodorodlar molekulalariga
karrali bog‟lar bo‟yicha birikishi mumkin, masalan:
Parchalanish reaksiyasi. Erkin valentlikka ega bo‟lgan uglerod atomiga
nisbatidan
-holatdagi bog‟lar bo‟yicha radikallarni parchalanish yo‟nalishi alohida
kuzatiladi. Parchalanish natijasida to‟yinmagan uglevodorod molekulasi va
oldingisida kichik molekulyar massali radikal, xususan H hosil bo‟ladi. Masalan:
Izomerlanish reaksiyasi. Radikalning izomerlanishi erkin valentlikda aktiv
uglerod atomidan vodorod atominini ichki molekulyar uzilishini namoyon etadi:
Izomerlanish reaksiyasi oraliq holatdagi siklik aktivlangan komplekslar orqali
kechadi.
Olti a‟zoli aktivlangan komplekslar oson hosil bo‟ladi, besh-va yetti a‟zolilari
qiyin kechadi. Boshqa uglerod atom sonini siklik tarkibli aktivlangan komplekslarni
hosil bo‟lish qiyin kechadi. Shuning uchun tarmoqlanmagan uglerodli zanjir
radikallari n-dan (n+4) ga, (n+5) va (n+6) uglerod atomi erkin valentlikka o‟tishi
ehtimolga yaqindir.
Rekombinatsiya reaksiyasi. Bu radikallarni birikish reaksidir, masalan:
. Reaksiya aktivlanish energiyasi nolga yaqin bo‟ladi.
Disproporsionlanish reaksiyasi. Disproporsionlanish (vodorodning qayta
taqsimlanishi) olefinlarni ikki molekulalasi yoki ikki radikalning o‟zaro ta‟siri
natijasida sodir bo‟ladi, masalan:
Bunday reaksiyalarni ham aktivlanish energiyasi nolga yaqin. Ammo termik
pirolizda radikallar konsitrasiyasi odatda uglerodli molekulaga nisbatan bir muncha
kam bo‟lganligi sababli rekoibinasiyalash va disproporsionlanish reaksiyalari tezligi
va ularning so‟ngi mahsulotlar hosil bo‟lishidan roli odatda katta emas.
Birinchi bоsqichdа rаdikаl zаnjirli mеhаnizmgа egа bo‟lgаn, hоm аshyo
kоmpоnеntlаrining pаrchаlаnish rеаksiyalаri bоrаdi. Bundа vоdоrоd, mеtаn, etilеn vа
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 723-731Academic Research in Educational Sciences
VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89
DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-723-731
Google Scholar
Scientific Library of Uzbekistan
Academic Research, Uzbekistan 730 www.ares.uz
hоm аshyo kоmpоnеntlаridаgi kаbi yoki nisbаtаn qisqаrоq uglеrоd zаnjirigа egа
bo‟lgаn оlеfinlаr singаri mаhsulоtlаr hоsil bo‟lаdi.
Ikkinchi bоsqichdа hоsil bo‟lgаn mаhsulоtlаr ishtirоkidа, nisbаtаn murаkkаb
mеhаnizmgа egа bo‟lgаn, ikkilаmchi rеаksiyalаr bоrаdi. Bundа diоlеfinlаr, bеnzоl,
atsеtilеn, yuqоri mоlеkulyar smоlаlаr, kоks singаri mаhsulоtlаr hоsil bo‟lаdi.
XULOSA
Harorat 280
0
S dan yuqori bo‟lganda alkil radikallarning β–parchalanish
reaksiyalarning tezligi o‟rin olish tezligidan katta bo‟ladi, shu sababli uzun alkil
radikallari krekingga uchraydi.
Radikallarning
alkenlar
bilan
reaksiyasi
uchun
monomolekulyar
parchalanishning birikish va o‟rin olishning bimolekulyar jarayonlari orasida raqobat
bo‟lishi mumkin. Reaksiyaning yo‟nalishi va tezligi bu holda ko‟p darajada bosim
bilan belgilanadi: 727
0
S dan yuqori bo‟lgan haroratda va 0,1 MPa bosimda
bimolekulyar reaksiyalar deyarli amalga oshmaydi. 427
0
S haroratda va хuddi
shunday bosimda bimolekulyar reaksiyalar sodir bo‟ladi, ammo sekin ularning tezligi
parchalanish tezligidan taхminan 7 marta kam. 427
0
S haroratda va 1 MPa bosimda
bimolekulyar reaksiyalar ustun bo‟ladi.
̇
̇
̇
̇
radikalar termik jarayonlar sharoitida
parchalanmaydi. Ular uchun faqat bimolekulyar reaksiyalar ahamiyati ortadi.
|
| |
Mizrobjon Xalim o’g’li Zaripov

Mizrobjon Xalim o’g’li Zaripov
Download
0,52 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/10
Sana
01.12.2023
Hajmi
0,52 Mb.
#109219
Download
0,52 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mizrobjon Xalim o’g’li Zaripov
Download
0,52 Mb.
Matnni ko'rish
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 723-731Academic Research in Educational Sciences
VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89
DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-723-731
Google Scholar
Scientific Library of Uzbekistan
Academic Research, Uzbekistan 724 www.ares.uz
Zamonaviy neftkimyosida etilen ishlab chiqarishning eng keng tarqalgan usuli
piroliz bo‟lib, uglevodorodli xomashyoni pirolizlash texnologik tizimining asosiy
bo‟g‟inlari keng miqyosda takomillashtirildi Piroliz reaktor-o‟choqlari bloklari
konstruksiyasidagi texnologik yechimlar maqsadli mahsulotlar maksimal chiqishiga
va eng avvalo etilenni olishda jarayonni ancha og„ir sharoitlar imkoniyatida (harorat
va xomashyoni bo„lish vaqti bo„yicha) o„tkazish hisobiga olishga qaratildi.
Quyi olefinlar ishlab chiqarish uchun uglevodorodlar pirolizi termodinamik
hisoblash natijalari bilan mos jarayonni amalga oshirishni ancha yuqori haroratlar
600-700
0
S oshirib borish va etilenni olishda propilen ishlab chiqarishga qaraganda
ancha yuqori harorat zarur bo‟ladi. Jarayon haroratining yuqori chegarasi sezilarsiz
miqdorgacha atsetilen hosil bo‟ladigan qiymat bilan cheklanadi. Termodinamik
hisoblashlardagi ma‟lumotlarda muvofiq piroliz jarayoni past bosimda, atmosfera
bosimiga yaqin va xomashyoga suv bug‟ini yetarlicha qo‟shish sharoitida o‟tkazish
kerak.
Uglevodorodlarni termik parchalash jarayoni ketma-ketlikda va bir vaqtda
boruvchi ko‟pgina elementlar reaksiyalardan tarkib topgan bo‟lib, shartli ravishda
ikkita ketma-ket bosqichga bo‟linadi. Birinchi bosqichda alkan va sikloalkanlarni
termik parchalanishining birlamchi reaksiyalari olefinlar, diolefinlar va uglerod atom
soniga teng yoki dastlabki uglevodorodlarga qaraganda kam alkanlar hamda hatto
vodorod hosil bo‟lish bilan boradi. Ikkinchi bosqichda hosil bo‟lgan olefinlar va
diolefinlar degidrogenlanish reaksiyalariga duchor bo‟ladi. Kelgusi parchalanish va
kondensasiyalanish to‟yinmagan skilli (siklopolienlar) va aromatik uglevodorodlar
hosil bo‟lishi bilan boradi. Reaksiyaning davom etishi natijasida keyingi navbatda bir
qancha ancha murakkab ko‟p yadroli aromatik uglevodorodlar hosil bo‟ladi. Bu
birikmalar natijasida vodorod ajralishi va reaktorlar yuzasida qisman adsorbsiyalanib
piroliz koksi deb ataluvchi uglerodli qattiq plyonkani hosil qiladi. Reaksiya yakuniy
bosqichda uglevodorodlarning uglerod va vodorodga to‟liq parachalanishi bilan
nihoyasiga yetadi.
Kimyoviy reaksiya sodir bo‟lishining ehtimolligi termodinamik jarayonda
Gibbs erkin energiyasi kattaligining o‟zgarishi bilan aniqlanadi. Reaksiya Gibbs
energiyasining qiymati manfiy bo‟lganda chapdan o‟ngga qarab amalga oshadi
(atsetilendan tashqari barcha uglevodorodlarda harorat oshishi bilan Gibbs energiyasi
oshadi). Molekula qancha katta erkin energiya zahirasiga ega bo‟lsa, u shuncha
beqaror bo‟ladi, ya`ni barcha uglevodorodlarning (atsetilendan tashqari)
termodinamik barqarorrligi harorat oshishi bilan pasayadi. Alkanlar va
|
| |
G‟Aybullayev, S. A. (2021). QURITUVCHI ABSORBENTLARNING 
QIYOSIY TAHLILI. Scientific progress, 2 (4), 649-658

13. G‟Aybullayev, S. A. (2021). QURITUVCHI ABSORBENTLARNING
QIYOSIY TAHLILI. Scientific progress, 2 (4), 649-658.
14. Zaripov, M. X. O. G. L., & G‟Aybullayev, S. A. (2021). PIROLIZ
KINETIKASINING MATEMATIK MODELI. Academic research in educational
sciences, 2(9), 619-625.
15. Jumaev, A. V. O. G. L., & G‟Aybullayev S. A. (2021). Adsоrbentlarning turlari
va tasnifi. Science and Education, 2 (9), 145-154.
16. G‟Aybullayev,
S. A. (2021). MEMBRANALI USULDA TABIIY
GAZLARDAN GELIY AJRATIB OLISH. Academic research in educational
sciences, 2 (5), 1594-1603. doi: 10.24411/2181-1385-2021-01074
17. Raupov, B. K. O. G. L., Mavlonov, B. A., & G‟Aybullayev S. A. (2021).
Bitumlarning ekspluatatsion xossalari va ularni yaxshilash. Science and Education, 2
(9), 170-179.
|
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 723-731Academic Research in Educational Sciences
VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89
DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-723-731
Google Scholar
Scientific Library of Uzbekistan
Academic Research, Uzbekistan 725 www.ares.uz
sikloalkanlarning Gibbs energiyasi tez, alken va arenlarniki esa sekin oshadi. Buning
natijasida turli sinf uglevodorodlarining termodinamik barqrorligi bilan harorat
orasidagi nisbati o‟zgaradi: 227
0
S gacha bo‟lgan haroratda eng barqarori alkanlardir.
Undan yuqoriroq haroratda esa alken, alkadiyen va arenlar barqaror sanaladi.
Shu sababli, alkanlardan alkenlarni olish uchun yuqori haroratgacha
qizdirishning o‟zi yetarlidir. Ammo alkenlar yuqori haroratda ikkilamchi
reaksiyalarga masalan, polimerlanishga beqarordir. Bundan tashqari, hatto nisbatan
past haroratda termodinamik nuqta–nazardan uglevodorodlarning elementlarga
parchalanishi mumkin bo‟ladi. SHuning uchun sistemaning umumiy termodinamik
muvozanati vaqt o‟tishi bilan chuqur o‟zgarishlar (vodorod, metan, smola,
kokslarning hosil bo‟lishi.) sodir bo‟ladigan tomonga siljiydi hamda vaqt tizimning
holatini belgilovchi asosiy parametrlardan biri bo‟lib qoladi.
Yuqori haroratli jarayonlar mahsulotlarining natijaviy tarkibi ma`lum darajada
kinetik qonuniyatlar bilan aniqlanadi. Agar jarayonning maqsadi alkenlarning
maksimal chiqishini ta`minlash bo‟lsa, unda reaksiyani alkenlarning konsentratsiyasi
eng yuqori bo‟lgan paytda to‟хtatish va sistemani oхirgi termodinamik muvozanatga
yaqinlashishiga imkon bermaslik talab etiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Uglevodorodlarning termik reaksiyalari asosan radikal–zanjirli meхanizm
bo‟yicha amalga oshadi.
Alkanlar termik o‟zgarishlarining radikal– zanjirli meхanizmi Amerikalik
kimyogar F.Rays tomonidan 1934 yilda taklif qilingan edi. Uglevodorodlarning
yuqori haroratli reaksiyalari nazariy asoslarini yaratishda akademik N.N. Semyonov
tomonidan 1958 yilda yaratilgan zanjirli reaksiyalarning umumiy nazariyasi katta
ahamiyatga ega.
Molekulyar reaksiyalar katta ahamiyatga ega emas, ionli reaksiyalar esa termik
gaz fazali nokatalitik jarayonlar sharoitida deyarli ishtirok etmaydi, chunki
bog‟ning geterolitik parchalanishi
⁄
energiyani talab qilsa gomolitigi
esa
⁄
ni talab qiladi. Geterolitik jarayonda energiyaning katta sarflari
ionlarning elektro-statik o‟zaro ta`sirini yengish zarurligi va ularning solvatlanmagan
holatdagi barqaror emasligi bilan belgilangan.
Uglevodorodlarning termik parchalanishining radikal–zanjirli jarayoni barcha
zanjirli jarayonlar kabi uchta bosqichdan iborat: zanjirni initsiirlash, zanjirning
davomi, zanjirning uzulishi.Sanoat sharoitida piroliz jarayoni atmosfera bosimiga
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 723-731Academic Research in Educational Sciences
VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89
DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-723-731
Google Scholar
Scientific Library of Uzbekistan
Academic Research, Uzbekistan 726 www.ares.uz
yaqib yoki atmosfera bosimdan bir necha yuqori bosimlarda va 1000-1500 K
haroratlar tartibida amalga oshiriladi. Bunday sharoitlarda uglevodorodlarining
bo‟linishi reaksiyalarning gaz fazasida erkin radikallar shaklida kechadi.
MUHOKAMA
Uglevodorodlar termik parchalanishining qonuniyatlari ma`lum darajada
termik kreking sharoitidan (470–540
0
S) piroliz sharoitida (700–1000
0
S) o‟tganda
o‟zgaradi. Harorat jarayon meхanizmiga va mahsulotlar tarkibiga ta`sir ko‟rsatadi.
Piroliz va krekingda sodir bo‟ladigan yig‟indi reaksiyalarni quyidagi uchta
guruhga bo‟lish mumkin:
1) alkenlarning hosil bo‟lishiga olib keladigan kreking va degidrogenlanishining
birlamchi reaksiyalari:
2) alkenlar o‟zgarishining ikkilamchi reaksiyalari polimerlanish va
kondensatsiyalanish:
3) pirouglerod, vodorod va qisman atsetilen hosil bo‟ladigan to‟g‟ridan– to‟g‟ri
molekulyar parchalanish reaksiyalari.
Pirolizning yuqori haroratlari sharoitida molekulalarning juda yuqori
energoto‟yinganligida radikallar konsentratsiyasi oshadi. Bu zanjir uzunligining
kamayishiga va radikal– zanjirli bo‟lmagan parchalanish rolining oshishiga olib
keladi. Radikal–zanjirli bo‟lmagan parchalanishda ayrim uglevodorodlar bir– biriga
bog‟liq bo‟lmagan holda parchalanadi.
Haroratning oshishi faollanish energiyasining qiymatlari ancha yuqori bo‟lgan
reaksiyalarni tezlashtiradi, buning natijasida radikallarning turli reaksiyalar orasidagi
nisbat o‟zgaradi. Energiyani kam talab qiladigan birikish reaksiyalariga nisbatan
radikallar parchalanishining energiyani ko‟p talab qiladigan reaksiyalarning
aхamiyati oshadi. Alkenlar o‟zgarishlarining ikkilamchi reaksiyalariga harorat ham
ta`sir ko‟rsatadi. Faollanish energiyasining ancha past qiymatlari bilan
хarakterlanadigan alkenlarning kondensatsiyalanish reaksiyalariga nisbatan yuqori
faollanish energiyasi bilan amalga oshadigan alkenlarning parchalanishi harorat
oshishi bilan ancha tezlashadi. Va nihoyat harorat piroliz reaksiyalarning asosiy
guruhlari
orasidagi
nisbatni
belgilaydi.
(birlamchilar,
ikkilamchilar
va
pirouglerodlarning hosil bo‟lishi). Bu reaksiya turlarining faollanish energiyasi
qiymatlarini quyidagi qatorga joylashtirilish mumkin:
Bu yerda
–birlamchi reaksiyalarning faollanish energiyasi:
|
| |
NATIJALAR - Mizrobjon Xalim o’g’li Zaripov

Academic Research in Educational Sciences
VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89
DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-723-731
Google Scholar
Scientific Library of Uzbekistan
Academic Research, Uzbekistan 728 www.ares.uz
Uglevodorodlarni termik pirolizida hosil bo‟ladigan
uglevodorodli erkin
radikallarda piroliz texnologik sharoitiga ko‟ra quyidagi reaksiyalar kechishi
mumkin.
Erkin radikallar hosil bo‟lishi. Erkin radikallar termik bo‟linish jarayonlarida
dastlabki
uglevodorod molekulasidan, ko‟pincha bog‟ini uzilishida hosil
bo‟lishi mumkin, masalan etanni pirolizida.
Pirolizni birlamchi dalolati sifatida
bog‟ni amaliy uzilishini e‟tiborga
olmasa ham bo‟ladi. Alkanlar molekulasidagi va bog‟larni bog‟larni
uzilish energiyasi barcha jinsli bog‟liqligidan bog‟lar uchun bir xil emas, molekulalar
tuzilishi va undagi bog‟lar holatiga bog‟liqligidan bir qancha o‟zgaradi. Olefinlar va
aromatik uglevodorodlar molekulalaridagi
va bog‟i
alkanlar
molekulasidagi shunday bog‟lariga qaraganda bu qo‟shbog‟lar ancha mustahkamdir.
Radikallar faqatgina monomolekulyar reaksiyalardagina emas, bimolekulyar
reaksiyalarda ham hosil bo‟lishi mumkin.
Reaksion tizimdagi harorat qancha past va yuqori bosim bo‟lsa, bi va
monomolekulyar yo‟nalishdagi radikallar hosil bo‟lish tezlik nisbati shuncha yuqori
bo‟ladi. Ba‟zi sharoitlarda (past haroratda) bimolekulyar reaksiyalar bo‟yicha
radikallar hosil bo‟lishi monomolekulyar jarayoniga
qaraganda yuqori tezlikda
boradi.
Ta‟sirlanuchi uglevodorodlar molekulalaridagi turli va bog‟lar
uzilish energiyasi nisbati, radikallar reaksiya tezligini va reaksiya mahsulotlari
tarkibidagi turli radikallarning hosil bo‟lish miqdorini belgilaydi.
O‟rin almashish reaksiyasi (vodorod atomini uzilish), masalan:
̇
̇
Molekuladagi vodorod atomining joylashgan holatiga ko‟ra uzilish aktivlanish
energiya kattaligi munosabatining bog‟liqligidan bu
atomlarning uzilish tezligi
turlichadir, bu esa hosil bo‟luvchi radikal strukturasini aniqlashda va keyinchalik
molekulalar emirilishidagi mahsulot tarkibini ham aniqlaydi. Demak, radikalni
propan bilan o‟zaro ta‟siri natijasida erkin valentlik
holatidan farqlanuvchi
radikali hosil bo‟lishi mumkin:
REFERENCES - Mizrobjon Xalim o’g’li Zaripov

Academic Research in Educational Sciences
VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89
DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-723-731
Google Scholar
Scientific Library of Uzbekistan
Academic Research, Uzbekistan 731 www.ares.uz
5. Гайбуллаев, С. А., & Тураев, М. М. (2016). Октаноповышающие компоненты
бензинов и их свойств.
Молодой ученый, (3), 349-351.
6. Зарипов, Г. Б., & Гайбуллаев, С. А. (2016). Выбор
режима работы процесса
низкотемпературной сепарации углеводородных сырьевых ресурсов.
Молодой
ученый, (3), 98-100.
7. Urunov, N. S., & G‟aybullayev, S. A. (2021). PIROKONDENSAT
TARKIBINING KIMYOVIY TAHLILI.
Science and Education,
2(3).
8.
Sharipov, M. S., & G‟aybullayev, S. A. (2021). TASHLAMA GAZLARNI
NOAN'ANAVIY USULLARDA TOZALASH.
Science and Education,
2(3).
9. Гайбуллаева А.Ф., Шарипов М.С., Гайбуллаев С.А. (2021 г.). ТАБИИЙ
ГАЗЛАРДАН ГЕЛИЙ ОЛИШНИНГ КРИОГЕН УСУЛИ.
Академические
исследования в области педагогических наук ,
2 (4), 571-579.
10. G‟Aybullayev, S. A. (2021). TABIIY GAZLARNI ABSORBSION QURITISH
JARAYONIGA TA‟SIR QILUVCHI OMILLAR.
Scientific progress,
2(4), 659-668.
11. Абдулазизов, С. С. Ў., Шарипов, М. С., & Ғайбуллаев, С. А. (2021). МОЙ
ФРАКЦИЯЛАРИНИНГ
КИМЁВИЙ
ТАРКИБИ
ВА
РЕОЛОГИК
ХОССАЛАРИ.
Science and Education,
2(3).
12. G‟Aybullayev, S. A. (2021). TABIIY
GAZLARNI UZATISH VA QAYTA
ISHLASHDA GIDRATLANISHGA QARSHI KURASH. Scientific progress, 2 (4),
675-681.
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 723-731Academic Research in Educational Sciences
VOLUME 2 | ISSUE 11 | 2021
ISSN: 2181-1385
Scientific Journal Impact Factor (SJIF) 2021: 5.723
Directory Indexing of International Research Journals-CiteFactor 2020-21: 0.89
DOI: 10.24412/2181-1385-2021-11-723-731
Google Scholar
Scientific Library of Uzbekistan
Academic Research, Uzbekistan 727 www.ares.uz
–ikkilamchi reaksiyalarning faollanish energiyasi:
–elementli parchalanishning faollanish energiyasi.
Agar termik jarayonning maqsadli vazifasi alkenlarni olish bo‟lsa, unda
reaksiyani yuqori haroratda o‟tkazish kerakki birlamchi reaksiyalarning tezligi
ikkilamchi jarayolarning tezligidan yuqori bo‟lsin. Ammo haroratni 900
0
S dan
yuqori ko‟tarish maqsadga muvofiq emas, chunki bunda ma`lum darajadagi tezlik
bilan parchalanish reaksiyalari boshlanadi.
Past molekulali alkenlarni olish uchun jarayonni pastroq bosimda o‟tkazish
kerak. Reaksiyalarning kam davom etishini ta`minlash uchun хomashyo oqimining
katta tezliklarini talab qiluvchi jarayonning teхnologik хususiyatlari ancha katta
gidravlik qarshiliklarini yengish bilan bog‟liq, buning uchun reaksion zmeyevikka
kirish joyida oshirilgan bosim vujudga keltiriladi. Uglevodorodlar bosimining
pasayishi хomashyoni inert moddalar (odatda suv bug‟i bilan) yordamida suyultirish
bilan amalga oshiriladi.
Uglevodordlar pirolizining tezligi molekulyar vodorod ishtirokida oshadi.
Atomar vodorod bilan bir qatorda pirolizning zanjirli jarayonini olib boradigan metil
radikali molekulyar vodorod ishtirokida ikkita parallel bo‟yicha tasirlashadi vodorod
molekulasi va dastlabki uglevodorod, masalan geksan bilan:
̇
̇
̇
̇
haroratda birinchi reaksiyaning tezlik konstantasi ikkinchisinikiga
qaraganda bir tartib yuqori (
) konsentratsiyasi bir hil bo‟lganda). Metil
radikalining alkenlar bilan reaksiyasi tezligi vodorod bilan o‟zaro ta`sir tezligidan
pastdir (1–buten uchun tezlik konstantantasi 4 martaga farq qiladi).
Hosil bo‟layotgan atomar vodorod хomashyo uglevodorodlarining molekulalari
bilan ta`sirlashadi. Bu reaksiyaning tezlik konstantasi uglevodorodlarning metil
radikali bilan o‟zaro ta`sir tezlik konstantasida 2–3 tartibga ko‟pdir.
Natijada molekulyar vodorod piroliz yig‟indi jarayonining gomogen
katalizatori rolini o‟ynaydi. Bundan tashqari, u vinil radikallari bilan ta`sirlashib
dienlar hosil bo‟lish reaksiyasini ma`lum darajada yengadi va ularni etilenga
birikishini oldini
oladi. Buning natijasi bo‟lib kondensatsiyaning og‟ir
mahsulotlarining
chiqishining pasayishi hisoblanadi.
|
| |
12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik tahlilning asosiy amallari. Reja

12-mavzu. Gravimetrik tahlil va uning tasnifi. Cho`ktirish usulida gravimetrik tahlilning
asosiy amallari.
Reja:
1. Gravimetrik tahlilni mohiyati. Tashifi.
2. Gravimetrik tahlil cho’ktirish usulining asosiy amallari.
3. Gravimetriyaning avzalligi va kamchiligi.
Tayanch iboralar: gravitas, xemiogravimetriya, elektrogravimetriya, termogravimetriya,
analitik omil, tortim, ajratib
olish usuli, haydash usuli, cho‘ktirish usuli, choraklash.
1.
Gravimetrik tahlilni mohiyati.
Тasnifi.
1
Gravimetriya lotincha
“gravitas”
so’zidan olingan bo’lib,
og’irlik
ma’nosini anglatadi.
Gravimetrik tahlil
(tortma taxlil) - tahlil etilayotgan namunadagi aniqlanuvchi
tarkibiy qismni
turg’un holda ajratib olib, uning massasini aniq tortishga asoslangan.
Create New Shape Layer - O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta maxsus ta'lim vazirligi toshkеnt to`qimachilik va...

O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta maxsus ta'lim vazirligi toshkеnt to`qimachilik va yеngil sanoat instituti informatika va axborot texnologiyalari kafеdrasi
adobe photoshop dastur haqida umumiy malumot. (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta maxsus ta'lim vazirligi toshkеnt to`qimachilik va yеngil sanoat instituti informatika va axborot texnologiyalari kafеdrasi
|
Gidrometeorologik xavfli hodisalar

|
Gidrometeorologik xavfli hodisalar
|
bet | 4/5 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 12,51 Kb. | | #152307 |
Bog'liq 20-dars. 10-sinf. 6-bo`lim. Fuqaro muxofazasi-fayllar.org2. Gidrometeorologik xavfli hodisalar.
Gidrometeorologik havfli hodisalarga odamlar o`limiga, aholi punktlarini, iqtisodiyot ob`ektlarini suv bosishiga, odamlarning hayot faoliyatini buzilishiga olib keladigan va odamlarni ko`chirishni talab qiladigan suv toshqinlari, sel, jala, kuchli shamollar va boshqalar kiradi.
Dovul, to`fon - birgina shamolning turlicha nomlanishi bo`lib, ularning bir-biridan farqi tezligidadir.
Dovul (tayfun) - qattiq bo`ron bo`lib, uning chekkalarida shamol tezligi 30 m/s ni tashkil etadi. Dovul shimoliy yarim sharda soat miliga teskari, Janubiy yarim sharda soat millari bo`yicha esadi. Bu shamol 120km/s tezlik bilan harakat qiladi. Dovul paytida avvaldan tayyorlab qo`yilgan pana joylarda yoki hech bo`lmaganda erto`lada panoh topgan ma`qul. Agar tabiiy ofat paytida binoda bo`lishga to`g`ri kelsa unda uyning o`rta qismi, yo`laklar, binoning birinchi qavatida yashirinish zarur.
Dovul yoki to`fon paytida ko`chada bo`lsangiz, iloji boricha binodan uzoqroq va ariq ichiga erga yopishib yotib olish zarur.
Quyun (tornado) - diametri bir necha o`n metrdan yuzlab metrga etadigan aylanuvchi havo ustunidir. Quyun quyun bulutidan uzun hartum ko`rinishida past ergacha tushadi. Havo ustuni soat millari harakatiga teskari yo`nalishda 100m/s dan ortiqroq tezlikda aylanadi.
Ulkan havo girdobi ichida bosim doimo past, shu sababli u erga shamol ko`tara olishi mumkin bo`lgan barcha narsalar so`rib olinadi va spiral bo`yicha yuqoriga ko`tariladi.
Agar kuchli quyun vaqtida muhofaza choralari ko`tarilmasa, u odamning o`n qavatli bino balandligigacha ko`tarib chiqish mumkin, odamning ustiga uchirib ketayotgan narsa bo`laklarini olib kelib tashlashi mumkin.
Quyun yaqinlashib kelayotganda eng yaxshi qutqaruv vositasi - pana joylarda jon saqlashdir. Quyun vaqtida binoning ichida emas balki erto`lalarda yashirinish zarur. Agar ochiq erda quyunga duch kelinsa yo`l chetida, jarlik, chuqurliklarda berkinish va erga mahkam yopishib yotish kerak.
|
| |
Favqulodda epidemiologik, epizootik va epifitotik vaziyatlar

|
Favqulodda epidemiologik, epizootik va epifitotik vaziyatlar
|
bet | 5/5 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 12,51 Kb. | | #152307 |
Bog'liq 20-dars. 10-sinf. 6-bo`lim. Fuqaro muxofazasi-fayllar.orgFavqulodda epidemiologik, epizootik va epifitotik vaziyatlar.
-o`lat,vabo, sarg`ayma isitma kabi kam uchraydigan kasalliklarni chaqiruvchi alohida xavfli infeksiyalar;
-odamlarda uchraydigan yuqumli kasalliklar-toshmali terlama, Bril kasalligi, Ku-isitma;
-zoonoz infektsiyalar-Sibir yarasi, quturish;
-virusli infektsiyalar-SPID.
-epidemiya –aloxida xavfli infektsiyalarga tegishli bo`lmagan, yuqish manbai bitta yoki yuqish omili bir xil bo`lgan odamlarning gurux bo`lib deyarli bir vaqtda yuqumli kasallaishi, bir aholi punktida 50 kishi va undan ortiq;
-epizootiya-hayvonlarning ommaviy kasallanishi yoki nobud bo`lishi;
-epifitotiya-o`simliklarning ommaviy infeksion kasallanishi va nobud bo`lishi.
3-oquv savoli. Yaqinlashib kelayotgan xavf belgilari.
Yaqinlashib kelayotgan xabfning belgilari:
Jala quyishi, haroratning birdan ko`tarilib ketishi yaqinlashib kelayotgan xavfning birinchi belgilaridan hisoblanadi. Sel ko`chirib kelayotgan toshlarning urilishidagi larza, daryolardagi suv sathining keskin ko`tarilishi sel oqimining bevosita belgilaridan hisoblanadi.
Tog` va tepalik yonbag`irlari yuzalarida g`yrioddiy o`zgarishlarni paydo bo`lishi, yer massasining turli shakldagi uyumlari va ochiq yiriqlarni paydo bo`lishi ko`chki yaqinlashayotganining belgilari hisoblanadi.
Yer qimirlashi yuz berishi mumkin bo`lgan vaqtda geodeziya reperlari ko`tarilishi mumkin, yer osti suvlari tarkibining fizik-ximik parametrlari o`zgaradi. Bulardan tashqari yer qimirlashi kutilayotgan joyda avvallari bo`lmagan gaz hidi paydo bo`ladi, uy xayvonlari va qushlar bezovtalanadilar.
Yakuniy qism.
23-IDUM CHQBT raxbari: A.Bo`tayev.
http://fayllar.org
|
| |
Aerozolni o'lchashning gravimetrik usuli

|
Aerozolni o'lchashning gravimetrik usuli
|
bet | 2/4 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #253818 |
Bog'liq chang konsentratsiyasiAerozolni o'lchashning gravimetrik usuli (GOST 17.2.4.05-83) chang va gaz oqimidan zarrachalarni ajratib olish, keyin ularni analitik filtrga joylashtirish va quritishdan iborat. Aerozolning massa kontsentratsiyasi namuna hajmini hisobga olgan holda filtrdagi vazn ortishi miqdori bilan aniqlanadi. Bu holda chang konsentratsiyasi formuladan foydalanib hisoblanadi.
Gravimetrik usulning afzalliklari
+ Ushbu usulning afzalliklari o'lchashning aniqligidir, chunki aerozol to'g'ridan-to'g'ri o'lchanadi va natijalarga fizik-kimyoviy xususiyatlarning ta'siri yo'q.
Gravimetrik usulning kamchiligi
- usulning murakkabligi
- jarayonning davomiyligi
- qo'shimcha jihozlardan foydalanish
Ko'p mehnat talab qiladigan gravimetrik usul cho'ktirilgan chang namunasini piezo-balansli tortishning yangi usuli bilan almashtirildi. Bu usul birinchi marta KANOMAX chang o'lchagichlarida 3521 va 3522 modellarida qo'llanilgan (3521 va 3522 modellar orasidagi farq 3521 seriyali PM 2.5 va 10 zarba beruvchini, 3522 seriyali esa PM 2.5, 4 va 10 ni o'z ichiga oladi). Keyinchalik, NTM-ZASCHITA MChJ kabi Rossiya kompaniyalari ushbu o'lchash usulini o'zlashtira boshladilar va uni Atmas qurilmasiga tatbiq etishdi. Yetkazib berish to'plami xuddi KANOMAX 3521 kabi, PM o'lchamlari 2,5 va 10 mikron bo'lgan ikkita zarba beruvchini o'z ichiga oladi.
Qurilmaning ishlashini o'lchashning pyezo-muvozanatli usuli vaqti-vaqti bilan aerozol zarralarini zarrachalarning umumiy massasidan nafas olish (10 mkm gacha) fraktsiyalarni ajratib turadigan zarba beruvchi orqali namuna olishdan, ularni keyinchalik toj elektrodida zaryadlashdan va keyin cho'ktirishdan iborat. yig'uvchi elektrodning yuzasi. Bunday elektrod sifatida piezoelektrik element (kvars) ishlatiladi. Namuna qurilmaning ichki nasosi tomonidan olinadi. Kvarts pyezoelektr elementi elektr tebranish generatorining sxemasiga kiritilgan. Uning yuzasiga chang tushganda, piezoelektr elementning og'irligi va natijada uning tebranish chastotasi o'zgaradi. Chastotaning chiziqli o'zgarishi elementga to'plangan chang massasiga bog'liq va aerozolning o'lchangan og'irlik konsentratsiyasining qiymati hisoblanadi.
Pyezobalanslangan o'lchash usulining afzalliklari
+ tez o'lchovlar, qo'shimcha uskunalarning katta parkidan foydalanishga hojat yo'q
+ qurilma ko'rsatkichlarining ishonchliligi, fizik va kimyoviy xususiyatlar o'lchovlarga ta'sir qilmaydi
+ o'lchov vositasining kichik o'lchamlari (qurilma odatda ko'chma sumkada beriladi, korpusdagi qurilmaning umumiy og'irligi 4 kg dan oshmaydi).
Pyezobalanslangan o'lchash usulining kamchiliklari
- o'lchash faqat ish va yashash joylarida amalga oshiriladi
- uskunaning yuqori narxi
- ehtiyotkorlik bilan ishlash kerak (qurilmaning sezgir elementi juda nozik, tushishiga yo'l qo'yilmaydi va qurilmaga texnik xizmat ko'rsatish qat'iy ko'rsatmalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak).
|
| |
Triboelektrik o'lchash usuli - Changni o'lchashning optik usuli (fotometrik va nefelometrik usul)

Triboelektrik o'lchash usuli chang va gaz oqimi harakatlanadigan metall truba ichida joylashgan izolyatsiyalangan o'lchash elektrodida induktsiyalangan zaryadni o'lchashga asoslangan. Induktsiyalangan zaryad harakatlanuvchi aerozol zarralari elektrod yuzasi bilan o'zaro ta'sirlashganda yuzaga keladi va uning kattaligi keng o'lchov oralig'ida aerozolning massa kontsentratsiyasiga proportsionaldir.
Ushbu qurilmalar triboelektrik deb ataladi. Ular triboelektrik signalning doimiy komponentini o'lchaydigan qurilmalarga va triboelektrik signalning o'zgaruvchan komponentini (elektrodinamik induktsiyalangan zaryad) o'lchaydigan qurilmalarga bo'linishi mumkin. Birinchisiga Auburn, FilterSense, Babbit and Bidicator (AQSh) qurilmalari kiradi. Foedich, ikkinchisi - S300 seriyali elektrodinamik qurilmalar (S301/S303/S304/S305), Sintrol Oy (Finlyandiya) kompaniyasining Snifter sumka filtri monitoringi moslamasi, shuningdek, PCME (Angliya) dan DT, DS va DA qurilmalari modellari. . Sintrol Oy qurilmalari portlashdan himoyalangan Ex versiyasida, shuningdek, Faraday kamerasi bo'lgan kuchli elektr bloklari yonida ushbu qurilmalar tomonidan yaratilgan shovqinlarni yumshatish uchun foydalanilganda ishlab chiqarilishi mumkin.
Triboelektrik o'lchash usulining afzalliklari
+ o'rnatish joyidagi tebranish o'qishlarga ta'sir qilmaydi
+ ifloslanishi mumkin bo'lgan tarkibiy qismlarga ega emas, bu qurilmalarni og'ir sharoitlarda uzoq vaqt ishlatishga imkon beradi va signalni qayta ishlash komponentlari og'ir sharoitlardan tashqarida joylashganligi sababli uskunani ishonchli qiladi
+ qurilmada vaqt o'tishi bilan o'z resurslarini tugatadigan tugunlar yo'q. Qurilmalar bardoshli bo'lib, ularga xizmat ko'rsatish oddiy va arzon.
Chang kontsentratsiyasini o'lchashning radioizotop usuli radioaktiv nurlanishning (odatda b-nurlanish) chang zarralari tomonidan so'rilishi xususiyatiga asoslanadi. Tutilgan changning massasi radioaktiv nurlanishning to'plangan chang qatlamidan o'tayotganda zaiflashuv darajasi bilan belgilanadi.
Radioizotop usuli yordamida chang kontsentratsiyasini o'lchash natijalari ma'lum darajada kimyoviy va dispers tarkibga bog'liq bo'lib, bu radioaktiv nurlanishning modda bilan o'zaro ta'sirining o'ziga xosligi va yutilish darajasining qalinligiga bog'liqligining chiziqli emasligi bilan bog'liq. absorber qatlami.
|
Chang o'lchagichlarni qo'llash sohalari

|
Chang o'lchagichlarni qo'llash sohalari
|
bet | 4/4 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #253818 |
Bog'liq chang konsentratsiyasiChang o'lchagichlarni qo'llash sohalari.
Amaliyot shuni ko'rsatadiki, chang o'lchagichlarni qo'llash doirasi har xil bo'lib, ular ikki guruhga bo'linadi: birinchisi - ish joylarini sertifikatlash, ikkinchisi - ishlab chiqarishdan sanoat chiqindilari.
Ish joylarini sertifikatlash uchun aniqroq natijalarni olish uchun kichikroq o'lchov diapazoniga ega asboblar qo'llaniladi. Ushbu sohada changning kontsentratsiyasini nazorat qilish kerak, chunki ish joyidagi ko'p miqdordagi chang bunday sharoitda ishlaydigan xodimlarning sog'lig'iga salbiy ta'sir ko'rsatishi va bir qator nafas olish kasalliklarini keltirib chiqarishi mumkin.
So'nggi paytlarda tobora ko'proq yirik sanoat korxonalari o'zlari ishlab chiqaradigan chiqindi gazlar haqida o'ylashni boshladilar. Statsionar gaz tahlil stansiyalari yordamida atrof-muhit monitoringi bilan bir qatorda, chang chiqindilari ham kuzatilmoqda.
Atmosferaga aerozol chiqindilarining eng katta manbai koks pechlaridan foydalanadigan kompaniyalardir. Metallurgiya zavodlari, sement va g‘isht zavodlarida elektrostatik cho‘ktirgichlar o‘rnatilib, bu filtrlarning ifloslanishini nazorat qilish uchun Sintrol Oy tomonidan ishlab chiqarilgan Snifter chang detektorlaridan foydalaniladi. Ushbu signallar operatorga tozalash kerak bo'lganda yoki filtrlar noto'g'ri bo'lganda xabar beradi.
Mualliflar: Korotkov M. A., Sychev D. V.
|
| |
Ctrl+Alt+Minus - O`zbеkiston rеspublikasi oliy va o`rta maxsus ta'lim vazirligi toshkеnt to`qimachilik va yеngil...

Ranglarni solishtirish - Color Sampler (sravnenie svetov) - [I] - Info
yordamchi soxada 4 nuqtalar ranglari haqidagi ma’lumotlarni ko’rsatish
imkoniyatini yaratadi. Nuqtani sichqoncha yordamida qo’yamiz, o’chirish
uchun esa Alt tugmasini bosib turib sichqoncha bir nuqtaga bosish kerak.
Chizgich- Measure (izmeritel) - [I] - rasmdagi masofani aniqlash
uchun qo’llaniladi. Agar Alt tugmasidan foydalanib
chizgich boshidan yoki
oxiridan yana bitta chiziq chizish mumkin va u yordamida transportir sifatida
foydalansa bo’ladi, chunki ikkita chiziqlar xosil qilgan burchak o’lchamini
ko’rsatadi.
Xususiyatlar satrida quyidagilar aktiv bo’ladi:
·
boshlovchi nuqta koordinatalari (X, Y)
·
birinchi nuqtadan ikkinchisigacha bo’lgan masofa vertikal va
gorizontal bo’yicha (W, H)
·
X o’qi bo’yicha egilish burchagi (A)
·
birinchi nuqtadan ikkinchisigacha bo’lgan masofa (D1)
·
birinchi nuqtadan uchinchigacha bo’lgan masofa (transportirdan
foydalanganda) (D2)
·
Clear - chizgichni o’chirish tugmasi
Ushbu tugma bir nechta amalni bajaradi:
1) Asosiy rangni tanlash - Set Foreground Color (vыbrat svet perednego
plana) - ustki turgan rang ko’rsatkichini (turtburchagini) bir marta bosib,
xosil bo’lgan oynadan rang tanlaymiz.
2) Orqa yoki ichki rang tanlash - Set Background Color (vыbrat svet
fona) - pastki turgan rang kursatkichini (turtburchagini)
bir marta bosib,
xosil bo’lgan oynadan rang tanlaymiz.
3) Asosiy va orqa ranglarni o’zgartirish Switch Foreground and
Background Colors (pereklyuchit svet perednego plana i svet fona) [X] -
asosiy va orqa ranglar ko’rsatkichlari (to’rtburchaklari) ustida joylashgan
strelka yordamida asosiy va orqa ranglarni o’zaro urnini o’zgartirish.
4) Avtomatik asosiy va orqa ranglarni qora va oqga o’tkazish - Default
Foreground and Background Colors (ustanovit svet perednego plana i svet
fona po umolchaniyu) [D] - asosiy va orqa ranglar ko’rsatkichlari
(to’rtburchaklari) tagida joylashgan kichkina
belgilar yordamida asosiy
rangni - qora, orqa rangni esa oqga o’tkazish.
Ekran xolati - Screen Mode (rejim ekrana) - [F] - ekran xolatini
o’zgartirish tugmasi. Birinchi
standart xolat - standartnыy (Standard Screen
Mode) - asosiy xolat, rasm oynasi, menyu satri,
ish qurollar soxasi va
yordamchi soxalar ko’rinadigan xolat. Ikkinchi
menyo’li to’liq ekran xolati
- polnoekrannыy so strokoy menyu programmы (Full Screen Mode with
Menu Bar) - to’liq ekran xolati, nom satri, oyna chegaralari, ma’lumotlar
satri va kurib chiqish soxalari ko’rinmaydi. Uchinchi
menyusiz to’liq ekran
xolati - polnoekrannыy (Full Screen Mode) - to’liq ekran xolati, oldingiga
qaraganda menyu satri ham ko’rinmaydigan xolat.
ImageReady dasturga o’tish - Jump to ImageReady
(pereklyuchitsya v ImageReady) - [Ctrl+Shift+M]
- ochiq rasmni
ImageReady dasturga o’tkazadi va unda taxrirlashni davom etishga
imkoniyat yaratadi.
Кattalashtirish - Rastyanut (Expand)

|
Кattalashtirish - Rastyanut (Expand)Bog'liq adobe photoshop dastur haqida umumiy malumot. (1)Кattalashtirish - Rastyanut (Expand) - Tanlangan soxani siz
ko’rsatgan masofani proporsional kattalashtiradi.
Кichkinalashtirish - Svernut (Contract) - Tanlangan soxani siz
ko’rsatgan masofani proporsional kichkinalashtiradi.
·
Yonidagilarni qo’shish - Smejnыe pikseli (Grow) - Yonida joylashgan
o’xshash ranglarni ham tanlangan soxaga qo’shish.
·
O’xshashlarni qo’shish - Sxojie pikseli (Similar) - ixtiyoriy joyda
joylashgan o’xshash ranglar soxalarini tanlangan soxaga qo’shish.
·
Tanlangan soxani o’zgartirish - Preobrazovat vыdelenie (Transform
Selection) - tanlangan soxani ixtiyoriy xolatda cho’zish va
o’zgartirish.
Tanlangan soxaning shaklini o’zgartirish va u ustidan xar hil amallarni
bajarish mumkin. Buning uchun bizga Redaktirovar - Edit menyu
buyruqlari bizga yordam beradi. Masalan tanlangan soxa nusxasini xotiraga
olish va qirqib olish (Кopirovat-Copy, Vыrezat-Cut), xotiradan chiqarish
(Vstavit-Paste).
AMALIY QISM
Ko’z oynasida tasvir hosil qilish:
Ushbu amaliy qismda men ko’z ko’rayotgan tasvirni yaqqol ko’rsatishni o’rgandim
Buning uchun ko’z tasvirlangan birorta rasm tanlab olinadi/ masalan quyidagi rasm.
Ko’zda tasvirlash uchun yana bitta rasm tanladim. Masalan kapalak tasviri.
Fondan kapalakni ajratib oldim
Shift+Ctrl+I yoramida tasvrni ko’z oynasiga o’tkazdim:
Ctrl + T buyrug’i bilan tasvirning shakli va hajmi ko’zga moslashtiriladi:
Tasvir ortiqcha qismlardan tozalanadi:
Sezuvchanligi 60% ga teng qilib tasvir xiralashtiriladi.
Va nihoyat quyidagi tasvir hosil
bo’ladi
|
| |
Adobe Photoshop dasturning menyusi. Menyu Image - Obraz, Select -

Adobe Photoshop dasturning menyusi. Menyu Image - Obraz, Select - Vыbor va Edit - Redaktirovanie. Rasm ranlarini, xajmini va boshqa xususiyatlarini o’zgartirish uchun
maxsus menyu bo’limi Image buyruqlaridan foydalanish kerak.
Soxa tanlash - bu fotomontajning eng asosiy harakatlaridan biri. Shuning
uchun bu harakatlarga doir bo’lgan Select menyu bo’lim buyruqlari bilan
yaqinrok tanishamiz. Soxa tanlash ish qurollari bilan biz yuqoridagi
mavzularda tanishganmiz. Ushbu ish qurollari bilan rasmning ixtiriy soxa
tanlaganimizda, u punktir chiziqlar bilan chegaralanib ko’rinadi.
Agar shu tanlangan soxaga yana boshqa ixtiyoriy soxani qo’shish uchun,
Shift tugmasini bosib qo’shimcha soxani tanlaymiz.
Agar esa shu tanlangan soxadan bir qismini tanlangandan chiqarib olish
uchun, Alt tugmasini bosib shu soxani tanlaymiz.
Endi Select menyusining asosiy buyruqlari bilan tanishaylik.
·
Hammasini tanlash - Vse (All) -{Ctrl+A}- butun rasm soxasini
tanlash.
·
Tanlashdan chiqarish - Razotmenit (Deselect) -{Ctrl+D}- Tanlangan
soxani bekor qilish.
·
Tanlashni og’darish - Inversiya (Inverse) - Tanlangan soxani
tanlovdan chiqarib, tanlanmagan soxani tanlash.
·
Rang orqali tanlash - Diapazon svetov (Color Range) - Rang asosida
tanlash. Sexrli tayoqcha yordamchi tugmaga o’xshash xolatida
ishlaydi.
·
Chegaralar - Rastushevka (Feather) - tanlangan soxaning chegaralari
qalinligini aniqlash.
·
O’zgartirishlar - Izmenit (Modify) - tanlangan soxani xar hil xolatlar
bilan o’zgartirish. Asosiy xolatlar:
Chegaralar - Ramka (Border) - Tanlangan soxa chegaralari bo’yicha
siz ko’rsatgan xajmda tanlangan ramka soxasini yaratadi.
Chegara silliklashtirish - Sglajivanie (Smooth) - Tanlangan
soxaning burchakli chegaralarini yumshoq va silliklashtiradi.