Korxonaning mehnat unumdorligi bilan ta’minlanganligi tahlili

Korxonaning mehnat unumdorligi bilan ta’minlanganligi tahlili
Iqtisodiyotni yangilash sharoitida ishlab chiqarish korxonalarining kerakli
mehnat unumdorligi bilan yetarli darajada ta’minlanlanishi, ulardan oqilona
foydalanish, mehnat unumdorligining yuqori darajada bo’lishi mahsulot hajmining
ko’paytirish va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish uchun katta ahamiyatga
egadir. Xususan barcha ishlarning hajmi va o’z vaqtida bajarilishi, asbobuskunalar,
mashinalar, mehanizimlardan foydalanish samaradorligi va buning natijasi sifatida
mahsulot ishlab chiqarish hajmi, uning tannarxi va bir qator iqtisodiy ko’rsatkichlar
korxonalarning mehnat unumdorligi bilan ta’min etilganligiga va ulardan samarali
foydalanishga bog’liqdir.
Mehnat resurslar ta’minlanlanganligini tahlil etish asosiy vazifalari
quyidagilardir:
21
korxona va uning tarkibiy bo’linmalarining umuman shuningdek toifalar va
kasblar bo’yicha mehnat unumdorligi bilan ta’min etilganligini o’rganish va unga
baho berish;
mahsulotga sarflanadigan mehnat hajmini kamaytirish va mehnat
unumdorligini oshirish sohasidagi reja topshiriqlarining asoslanganligi chuqur
tekshirish;
tashkiliy-texnik tadbirlar samaradorligini to’g’ri hisoblanganini, uning mehnat
normalarida to’g’ri aks etganini va haqiqatda erishgan samaradorlikning hisob kitob
samaradorligidan chetga chiqish sabablarini aniqlash;
mehnatni tashkil etish ahvoliga va uning darajasiga baho berish, albatta ish
vaqtidan foydalanish ko’rsatkichlarini ajratib ko’rsatish, qo’l mehnati birinchi
navbatda jismoniy mehnat qisqarganligini qayd qilish, ish o’rinlari attestasiya
qilinganligi, mehantni tashkil etish brigada shakliga baho berish;
ishlab chiqarishning shaxsiy omildan foydalanishni yaxshilash sohasidagi ishlar
samaradorligiga baho berish, mehnat potensiali hajmi va tarkibini, mehnatni
rag’batlantirish va sog’lomlashtirish tizimini jamoadagi psixologik vaziyat tahlil
etish;
jadal, joriy va istiqbolni ko’zlab rejalashtirish va boshqaruvga doir qarorlar
qabul qilish uchun zarur materiallar to’plash;
kadrlar kurimsizligi ko’rsatkichlarini aniqlash va o’rganish;
mehnat unumdorligi zahiralarini naiqlash ulardan yanada to’laroq va
samaraliroq foydalanish
Tahlil uchun axborot manbalari sifatida mehnat rejasi. mehnat bo’yicha hisobot
statistik hisobotlari, tabel asosida hisobga olish va kadrlar bo’limi ma’lumotlari
xizmat qiladi.
Bugungi kunda jadal rivojlanib borayotgan bozor iqtisodiyoti sharoitida
xodimlarning bilim darajasi, yuqori kasbiy ko‘nikmalari va ish tajribalarini oshirish
maqsadida korxonada doimiy ravishda xodimlarni turli malaka oshirish kurslari
22
o‘qitish, ularni kasbiy mahoratlarini oshirish ishlari uzluksiz ravishda amalga oshirib
kelinmoqda.
Korxona xodimlari malakasini oshirish sohasidagi rejani bajarilishi va
dinamikasini tahlil qilganda, shunday ko‘rsatkichlardan, chunonchi oliy, o‘rta
maxsus o‘quv yurtlarida, korxonadagi ishchi kadrlar tayyorlash tizimida ta’lim
olayotgan, o‘z malakasini oshiriyotgan xodimlar soni va foizi malakali mehnat bilan
band bo‘lgan xodimlar foizi va hokazo ko‘rsatkichlar o‘rganiladi. Ijtimoiy malakaga
doir ko‘rsatkichlar ishdan ozod bo‘lib qolgan xodimlar malakasini o‘zgartirish va
ishga joylashtirishni tashkil etishni ham aks ettirmog‘i lozim.
Korxonaning mehnat unumdorligi bilan ta’minlanganligi tahlili ma’lum usul
asosida amalga oshiriladi. Usul umuman olganda muayyan ishni bajarish uslubini
bildiradi, u turli yo’llar va zarur texnik vositalar majmuasini o’z ichiga oladi.
Korxonaning mehnat unumdorligi bilan ta’minlaganligini tahlil etishga tadbiq
etganda, usul deganda korxona tomonidan qo’yilgan maqsadga erishish sohasidagi
faoliyatga baho berish yo’li tushuniladi, bunda muayyan tashkiliy-texnikaviy
sharoitdagi mazkur mehnat potensiali mavjud bo’ladi.
Korxonaning mehnat unumdorligi bilan ta’minlanishi toifalar va kasblar
bo’yicha xodimlaming haqiqiy sonini reja ehtiyojlari bilan taqqoslash asosida
aniqlanadi. Korxonaning eng muhim kasblardagi kadrlar bilan ta’min etilishi tahlil
qilishga alohida e’tibor beriladi. Mehnat resursslari sifat tarkibini malaka bo’yicha
tahlil qilish ham zarur.
Agar ishchilarning haqqiqiy o’rtacha tarif razryadi ishlarning rejalashtirilgan va
o’rtacha tarif razryadidan past bo’lsa, uholda bu sifat pastroq mahsulotni ishlab
chiqarishga olib kelishi mumkin. agar ishchilarning o’rtacha razryadi ishlarning
o’rtacha turif razryadlaridan yuqori bo’lsa, bunday holda ishchilardan kam malaka
talab qilinadigan ishlarda foydalanilgani uchun ularga qo’shimcha haq to’lash zarur
bo’ladi.
Ma’muriy-boshqaruv personalini har bir xodimning haqiqiy ma’lumot darajasi
uning egallab turgan lavozimiga mos kelishi nuqtai nazaridan tekshirish va kadrlar
23
tanlash ularni tayyorlash va malakasini oshirish bilan bog’liq masalalami o’rganib
chiqish zarur.
Xodimlaming malaka darajasi ko’p jihatdan ularning yoshiga, ish stajiga,
ma’lumotiga va hokazolarga bog’liqdir. Shu sababli tahlil jarayonida ishchilarning
yoshi, ish staji, ma’lumoti bo’yicha o’zgarishlar o’rganiladi. Bu o’zgarish ish
kuchining harakati natijasida sodir bo’lishi sababli, bu masalaga tahlil jarayonida
katta e’tibor beriladi.
Xodimlaming bo’shab ketishi sabablarini (o’z ixtiyori bilan, kadrlar qisqarishi,
mehnat intizomini buzganligi uchun va h.q.) o’rganish zarur.
Korxonaning mehnat unumdorligi bilan ta’min etilganligini tahlil etishni
korxonani ijtimoiy rivojlantirish rejasining bajarilishining o’rganish bilan
mustahkam bog’liq ravishda qo’yidagi ko’rsatkichlar guruhlari bo’yicha amalga
oshirish kerak:
xodimlar malakasini oshirish;
xodimlaming mehnat sharoitini yaxshilash va sog’lig’ini mustahkamlash;
ijtimoiy-madaniy va uy-joy-maishiy sharoitlarini yaxshilash;
mehnat jamoasi a’zolarining ijtimoiy himoya qilinishi.
Xodimlarning ijtimoiy himoya qilish masalalari bankrotlik yoqasida turgan
korxonalar uchun ayniqsa dolzarbdir. Bularga ish o’rinlarini saqlash, xodimlaring
ommaviy ravishda bo’shatib yuborilishiga yo’l qo’ymaslik, bo’shatib yuborilgan,
lekin tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanishni xohlaydigan xodimlarga moliyaviy
yordam ko’rsatish, pensiya yoshi arafasidagi xodimlarni muddatidan oldin
pensiyaga chiqarish, ish haqining ortishini vaqtincha chegaralash, to’liq bo’lmagan
ish kuniga va haftasiga o’tish chora-tadbirlari kiradi, bulardan maqsad xodimlar
sonini saqlab qolishdan iboratdir. Nochor korxonalarning tanglikka uchrashi
ijtimoiy oqibatlarini yumshatish choralaridan biri bo’shatilayotgan xodimlarga
24
boshqa bir-biriga yaqin kasblar bo’yicha bo’sh o’rinlarga ishga joylashishda
yordamlashishi, bunda kasbini o’zgartirish imkonini berishdir.
|