Proqramın kompüterdə icrası prosesi

Proqramın kompüterdə icrası prosesi
Kompüterdə verilənlərin saxlanması və emalı ayrı-ayrı qurğularda icra edilir. İnformasiya kompüterin yaddaş qurğusunda saxlanır, mərkəzi prosessorda emal edilir. Kompüterin işi yaddaşındakı informasiyadan asılıdır. Kompüterin yaddaşı 3 bölmədən ibarətdir: ünvanlaşdırılan yaddaş, prosessor registrləri kompüter portları tərəfindən istifadə edilən giriş-çıxış yuvaları. Kompüter portları informasiya ötürülməsi qaydasına görə, ardıcıl və paralel olur. Modem ardıcıl porta, printer paralel porta qoşulur. Ünvanlaşdırılan yaddaş məntiqi cəhətdən ardıcıl yuvalardan ibarətdir. Hər yuva 1 bayt saxlayır. Operativ yaddaşdakı baytlar nömrələnmiş olur. Baytın nömrəsi onun ünvanıdır.
Mərkəzi prosessor kompüterin əsas qurğusudur. Mərkəzi prosessor həm bütün hesablamaları icra edir, həm də kompüterin bütün hissələrinin işini idarə edir.
Prosessor registrləri kompüter yaddaşının ən cəld hissəsidir. Çoxsaylı registrlər müxtəlif funksiyalar icra edir.
Kompüterin işi elementar əməliyyatlar ardıcıllığından ibarətdir. Hər bir elementar əməliyyat müəyyən maşın əmrinin nəticəsidir. Maşın əmrlərinin bütövlükdə bir neçə yüz variantı vardır. Hər maşın əmrinin icrası üçün prosessorun konstruksiyasında ayrıca elektron mikrosxem nəzərdə tutulmuşdur. Maşın əmrləri əməl tipləri üzrə təsnifləşdirilir. Əməl tipləri üzrə icra edilən maşın əmrləri aşağıdakılardır:
―informasiya blokunu operativ yaddaşdan prosessor registrinə keçırır‖
―informasiya blokunu prosessor registrindən operativ yaddaşa keçırır‖
―informasiya blokunu portdan alıb prosessor registrinə ötürür‖ və s.
Prosessor əməllərin bir çoxunu paralel icra edir. Bunun üçün impuls taktları generatoru vardır. Bu, əməli kvantlarla icra edir.
Həm verilən, həm də proqram ünvanlaşdırılmış yaddaşda saxlanır. Kompüter əmr deşifratorunun köməyi ilə proqram mətnini veriləndən ayırır. Maşın əmrlərinin bitkin çoxluğu maşın dilini yaradır. Maşın əmrinin icrası 3 addımdan ibarətdir: əmrin seçilməsi, icrası və növbəti əmrin ünvanının hesablanması. Bunun üçün prosessorda 2 registr – ünvan və əmr registri vardır. Ünvan registri əmr baytının nömrəsini, əmr registri isə əmrin məzmununu təyin edir.
Kompüterin aparat həlli
Müasir fərdi kompüter stolüstü (desktop), portativ (notebook) və cibdəgəzdirilən (handheld) variantlarda yaradılmışdır.
Kompüterin sistem bloku. Stolüstü kompüterin bütün əsas komponentləri82
sistem blokunda yerləşir. İnformasiya mübadiləsi üçün magistral da sistem bolkunda reallaşdırılmışdır. Prosessorun və operativ yaddaşın, həmçinin xarıci qurğuların kontrollerlərinin qoşulması üçün qovşaqlar da sistem blokundadır.
Prosessorun, sistem şini və periferya qurğuları şininin tezliyi. Kompüterin müxtəlif komponentlərinin sürəti bir-birindən kəskin fərqlənir. Bu qurğuları bir-birinə uyğunlaşdırmaq üçün sistem platasında xüsusi mikrosxemlər (çipsetlər) quraşdırılmışdır. Çipsetlərdə ―şimal körpüləri‖ deyilən operativ yaddaş kontrollerləri və ―cənub körpüləri‖ adlanan periferiya qurğularının kontrollerləri yerləşir. ―Şimal körpüsü‖ sistem şini vasitə- silə prosessorla operativ yaddaş arasında informasiya mübadiləsi yaratmağa imkan verir. Prosessorda daxili tezlik hasilinidən (vurulmasından) istifadə edildiyindən, prosessorun tezliyi sistem şininin tezliyindən bir neçə dəfə artıq olur. Müasir kompüterlərdə prosessorun tezliyi sistem şininin tezliyindən 10 dəfə çoxdur. Məsələn, prosessorun tezliyi
1 QHs, sistem şininin tezliyi 100 MHs-dir83.
Xarici (uzunmüddətli) yaddaş. Kompüterin xarici yaddaş qurğusunun əsas vəzifəsi böyük həcmli informasiyanı (proqramları, sənədləri, audio-video klipləri və s.)
82 prosessor və operativ yaddaş quraşdırılmış sistem platası, sərt və çevik disk yığıcıları, CD-ROM və s. 83 Dərslikdə yer alan bu tip göstəricilər sadəcə təsəvvür yaratmaq üçündür. Çünki bu göstəricilər böyük sürətlə dəyişəndir.
uzun müddət saxlamaqdan ibarətdir. İnformasiyanı yazıb oxuyan qurğuya yığıcı və ya diskovod deyilir. İnformasiyanı saxlayan qurğuya (məsələn, disketə) isə daşıyıcı deyilir.
İnformasiyanın yazılıb oxunmasının maqnit prinsipi. Çevik və sərt maqnit disklərindəki (vinçesterdəki) yığıcılar ferromaqnitə əsaslanır. Lazımi şəraitdə bu disklər informasiyanı 10 illər boyu saxlaya bilir.
Çevik maqnit diskləri. Bunlar plastik kütlədən hazırlanmış korpus daxilində quraşdırılmış fırlanan maqnit diskləri idi, informasiyanı bir kompüterdən digərinə köçürmək üçün istifadə edilirdi.
Sərt maqnit diskləri (vinçester). Vincester dəmir korpus daxilində bir ox üzərində yerləşdirilmiş böyük sürətlə fırlana bilən çoxsaylı maqnit diskləri paketidir. Vinçesterin tutumu 150 Qbayta çatır. Yazıb oxuma sürəti saniyədə 133 Mbayt təşkil edir. Fırlanma sürəti dəqiqədə 7200 dövrdür.
İnformasiyanın yazılıb oxunmasının optik prinsipi. CD-ROM və DVD-ROM kimi lazer diskovodları optik prinsiplə işləyir. CD-ROM 650 Mbayt informasiya tutumuna malikdir. Saniyədə 150 Kbayt informasiya oxuya bilir. 52 sürətli CD-ROM-lar adi CD- ROM-lardan 52 dəfə sürətlə (saniyədə 7,8 Mbayt) oxuyur. DVD-ROM 17 Qbayt həcmə malikdir.
Flash-yaddaş. Bu enerjidən asılı olmayan yaddaş növüdür. İnformasiyanı mikrosxemə yazır.
|