nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ikki parrakli burg'i - Iston respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

Agar burgMlash turbobur
orqali amalga oshirilayot-
gan b o ‘lsa, burg‘i maxsus vosita—o'zgartkich orqali tur-
boburga (parchalab, yerni chuqur kovlaydigan apparat)
yoki burgMlash rotor usulida bajarilayotgan boMsa, to ‘g‘-
ridan to ‘g‘ri burg‘ilash quvurlari birikmasiga ulanadi.
0 ‘zgartkichlar burgMlash
quvurlari birikmasida bur-
g‘idan to vertlyug (birikkan detallarning bir-biriga nisba-
tan aylanishini ta’minlovchi zveno)qacha bo'lgan oraliqdagi
har xil elem entlarni bir-biriga ulash uchun ham ishlatila-
di. 0 ‘zgartkich ustida turbobur bo ‘lishi mumkin.
Turbobur ko‘p bosqichli
turbinadan iborat boMib,
har bir turbinasi bitta rotor va bitta statordan tashkil top-
gan. Turbobuming o ‘qiga burg'i o ‘zgartkich orqali ulanadi.
Loyli eritm a turbobum ing bosqi bugMdan katta tezlikda
o'tganJigi tufayli turbobur o ‘qi (demak, u bilan birga burg'i
ham) katta aylanma tczlik oladi. Odatda,
turbobur bir,
ikki yoki uch bosqichli qilib tayyorlanadi. Har bir bos-
qichda turbinalariling soni 12 tadan 48 tagacha boMadi.
Agar burgMlash jarayoni rotor usulida bajarilayotgan
boMsa, burgM o ‘zgartkich orqali burgMlash quvurlari birik
masiga va burgMlash quvurlari birikmasining ikkinchi uchi
hali o ‘zgartkich orqali boshqaruvchi shtangaga ulanadi.
Boshqaruvchi shtanga qalm devorlari xochsimon kesimli
quvur boMib, vertlyugdan
chiqayotgan loyli eritm ani
burgMiash quvurlari birikm asiga yoMialtirish ham da
burgMlash ishlari .rotor usulida olib borilganda,
rotorning
aylanma harakatini burgMlovchi quvurlar birikmasiga uza-
tish uchun xizmat qiladi.
Boshqaruvchi shtangaga vertlyug ulangan boMib, u
burgMlash quvurlari birikmasini ko‘tarib turish hamda loyli
eritmani burgMlash shlangidan qabul qilib boshqaruvchi
shtangaga uzatish uchun xizmat qiladi. Vertlyug, o ‘z nav-
batida, maxsus ilgagi orqali tal tizimiga ulangan.
Tal tizi-
mi esa, o ‘z navbatida, osma chigMr, osma poMat arqon va
ustki
chigMrdan iborat boMib, burgMlash quvurlari birik
masini koMarib-tushirish uchun xizmat qiladi.
Y u qorida sanab o ‘tilg an u sk u n a la r (tal tiz im id a n
shqari) ning ham m asi burg‘ilash uskunalari b o ‘lib, ular-
nTmaxsus buyurtm a orqali burg‘ilash tashkilotlariga kclti-
rish m um kin.
Bulardan tashqari, ixcham holda ishlangan yirik blokli
b u r g
‘Hash uskunalari mavjud. Bularga burg‘ilash
minorasi
(tal tizimi bilan birgalikda), po'lat arqonli chig'ir, rotor,
loyli eritmani tozalash tizimi, ichki yonuv dvigateli yoki
elektr dvigatel va burg'ilash uchun kerak bo‘ladigan boshqa
qo'shimcha uskunalar kiradi. Bunday burg'ilash uskunalari
katta massa коЧага olishi bilan bir-biridan farq qiladi.
III BAP. SÍMSÍZ TARMAQTÍ QURÍW - Tálim bilimlendiriw sistemasında kompyuter texnologiyalarınan paydalanıw

48
• tosıqlar qansha kem bolsa signal sonsha kúshli boladı. Kompyuterlerdı
baylanısıw noqatı menen durıs kóriniw aymaǵına jaylastırıń.
• hár qıylı standartlarǵa tiyisli apparatlardan paydalanbań. Bir standartga tiyisli
apparatlardan paydalanılǵanda teoriyalıq tárepten
maksimal islew tezligine
kúsheyiw múmkinshiligı payda boladı.
• hár qıylı óndiriwshilerdiń apparatlarınan paydalanıw da usınıs etilmeydi. Bir
óndiriwshiniń apparatlarınan paydalanilǵanda informaciyalardı uzatıw tezligin
asırıw múmkinshiligi payda boladı.
• Bir neshe baylanısıw noqatlarınan paydalanılgan jaǵdayda informaciyalardı
uzatıwdıń ulıwma tezligi tómenlep ketedi, ásirese eń
uzaqta jaylasqan tarmaq
segmenti ortasında. Sol sebepli quwatı joqarı bolǵan baylanısıw noqatınan
paydalaniń yamasa olardı kabel járdeminde óz-ara jalǵawdan paydalaniń.
…11 den tursa ol jaǵdayda bunday adressge jiberilgen paket 
kórsetilgen nomerli tarmaqtıń barlıq uzellerine jiberiliwi kerek

…11 den tursa ol jaǵdayda bunday adressge jiberilgen paket kórsetilgen nomerli tarmaqtıń barlıq uzellerine jiberiliwi kerek
alaminov m x utemuratov t r
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa …11 den tursa ol jaǵdayda bunday adressge jiberilgen paket kórsetilgen nomerli tarmaqtıń barlıq uzellerine jiberiliwi kerek
|
Sımsız tarmaqtan paydalanıwdıń huqıqıy máseleleri

49
Ózbekistan Respublikasında radio tolqınlarınan paydalanıwnıń baqlaw wazıypası,
radio tolqınlar boyınsha mámleketlik komissiyasına júkletilgen.
Sonday-aq, sımsız tarmaqtı qurıwǵa bel baylaǵan bolsańız jáne bul máselede
qandayda bir mashqala bolmastan, tez jaratılıw ushın tómendegi qaǵıydalarǵa ámel
etip atırǵanıńızǵa isenim payda etiń:
• sımsız
tarmaq jay ishine jaylasqan, jabıq telek qatarında yamasa óndiris
kárxana aymaǵındalıǵı;
• 2400 — 2483, 5 MGs chastota aralıǵında isleytuǵın qurılmadan paydalanıp
atırǵanlıǵı;
• apparat Ózbekistan Respublikası aymaǵında isletiliwine sertifikatı bar
ekenligi;
• baylanısıw noqatındaǵı nurlanıw quwatı 100 mVt den aspaytuǵınlıǵı;
• tek standart antennalardan paydalanıw, basqa antenaǵa jalǵanıw
múmkinshiligi bolmawı kerek yamasa qurılmanı óndiriwshi usınıs
etken
antennadan paydalanıw kerek.
ICMP protokolı xabarı - Tálim bilimlendiriw sistemasında kompyuter texnologiyalarınan paydalanıw

58
10- Uzel menen baylanıs adminstraciya boyınsha qadaǵalanǵan.
11- Kórsetilgen servis klassı ushın tarmaqqa soraw jiberip bolmaydı.
12- Kórsetilgen servis klass ushın uzelge soraw jiberip bolmaydı.
Exo-protokolı
ICMP protokolı tarmaq adminstratorına tarmaqtaǵı uzellerge soraw imkani
bar yáki joqlıǵın testlep kóriw quralı. Bul qural ápiwayı exo-protokolı bolıp eki
tipdegi xabarlardı almasadı:
exo-soraw hám
exo-juwap. Kompyuter yáki
marshrutizator soraw imkanın tekseriw ushın uzeldi IP adressi boyınsha exo-
soraw jiberiledi. Exo-sorawdı alǵan uzel exo-juwaptı jaratadı hám sorawdı
jiberiwshige qaytaradı. Sorawda juwapta qaytarılıwı kerek bolǵan ayırım
maǵlıwmatlar kórsetiliwi múmkin. Exo-soraw hám exo-juwap tarmaqda IP paket
ishinde jiberiledi. Olardıń jetiskenligi jetip barıwı tarmaqtıń normal jumısı
jaǵdayin bildiredi.
Kóp gana operacion sistemalarda tarmaqtaǵı uzellerge soraw jiberiw
imkanın tekseriw ushın mólsherlengen
ping utilitinen paydalanıladı. Bul utilita
testlenip atırǵan uzelge exo-sorawlar seriyasın jiberedi hám paydalanıwshıǵa
joǵaltilǵan exo-juwaplar haqqındaǵı statistikanı hám sorawǵa tarmaqdiń reakciya
kórsetiwiniń ortasha waqtın kórsetedi.
Bilimni tekshirish uchun savol va topshiriqlar

3 Quduqlarni o ‘zlashtirish ishlarida ishlatiladigan asbob-
uskunalarni aytib bering.
4
. Q u d u q tu b ig a t a ’sir e t is h d a is h la tila d ig a n a s b o b -
u skunalar h a q id a b a y o n etin g.
2 - BOB
NEFT VA GAZ QUDUQLARI
2
.
1
.Quduqlarning konstruksiyasi va vazifasi
Kesim yuzasi kichik va uzun silindr shakldagi tog‘
inshooti
quduq deb ataladi. Quduqning yerdan yuqori qis-
mi
quduq usti, eng pastki qismi
quduq tubi deb ataladi.
Quduq tubidan ustigacha bo‘lgan to ‘la bo‘shliq qismi uning
tan as i (stvoli) deyiladi.
Quduqlar, asosan, vertikal va qiya shaklda,
ayrim hol-
larda gorizontal bo'ladi.
Quduq neft, gaz va suv qatlamlarini yer yuzasi bilan
bog‘lovchi kanal hisoblanib, u neft,
gaz yoki suvni yer
ostidan olish uchun xizmat qiladi.
Neft, gaz yoki suv olish uchun mo'ljallangan quduq
lar majmuasi
mahsulot olinadigan (ekspluatatsion) fo n d
deb ataladi. Bundan tashqari, mahsulot (suv yoki gaz)
haydaladigan, nazorat, pyezometrik va boshqa yordamchi
quduqlar ham bo‘ladi. M ahsulot
haydaladigan quduqlar
qatlam bosimini saqlab turish, nazorat quduqlari esa max
sus asboblar yordamida neft yoki gaz uyumining ish-
lashini kuzatib turish uchun xizmat qiladi.
Vazifasidan q at’iy nazar, har bir quduq
mustaqil
devorga ega bo'lishi, qatlamlarni
bir-biridan ajratib turi-
shi zarur. Shu m aqsadda har bir quduq burg'ilanib
bo‘lingandan so‘ng, unga p o ia t qmairlar tushirilib, ular
atrofi sement eritmasi bilan mustahkamlanadi.
Vazifasi, chuqurligi, burg‘ilash
texnikasi va texnolo-
giyasi hamda geologik sharoitlarga ko‘ra quduq devorini
bir yoki bir necha quvurlar kolonnasi yordamida mus-
tahkamlash mumkin. Bunda
har bir kolonna atrofidagi
sement halqaning balandligi har xil bo ‘ladi.
7
273-ЮП
m - m t m n ж ’ ton iss-iss W'lon/ieS’ Sn
*m
Г ,
«'за ' '
- ~
Щ — }21Щ
02H
Щ/£2Й
9 0 0 m i .
1-rasm. Quduqlar konstruk-
siyasining sxemasi
(o‘lchamlar taxminan
berilgan):
a
t
К
1Шт И.
!Шт&.
b
d
Bilimni tekshirish uchun savol va topshiriqlar

2.
M aydalovchi-sindiruvchi
burg‘ilar - tog‘ jinslarini
sharoshkalarda
joylashgan tishlari yordamida maydalashga
m o'ljallangan.
Tog£ jinslari sharoshkalarning o ‘z o ‘qi va
ayni vaqtda quduq o ‘qi atrofida aylanishi hisobiga may-
dalanadi.
Bunday burg'ilar tog1 jinslarini ham maydalab,
ham qirqib, quduqni chuqurlashtirish
jarayonini ancha
tezlashtiradi. Bunday toifadagi burg‘ilar o ‘rtacha qattiq,
qattiq va o ‘ta qattiq yemiriluvchi tog‘ jinslarini burg'ilashda
ishlatiladi.
3. Qirquvchi-egovlovchi burg‘ilar — tog‘jinslarini ol-
mos zarralari yoki o‘ta mustahkam konussimon o ‘zaklar
yordamida maydalaydi. Bunday burg‘ilar o ‘rtacha qattiq va
qattiq yemiriluvchi tog1 jinslarini burg‘ilashda ishlatiladi.
Vazifasiga ko‘ra burg‘ilar uch turga bo‘linadi: quduq
tubini yalpisiga burg‘ilaydigan; quduqni faqat aylana chet-
larini burg'ilab, markazini burg'ilamaydigan
kolonkali
burg'ilar; maxsus vazifalarni bajaradigan burg‘ilar, masa-
lan, quduq diam etrini kengaytirish,
quduq ichida yon
tomonga qarab teshik ochish, quduq ichida qolib ketgan
begona narsalarni burg‘ilash kabi ishlarni bajaradilar.
4-rasm.
Quduqni o ‘zlashtirish va ishga tushirish

t f u n u iu c i
mumkin. Nasos agregatlari
suyuqlik sarflash miqdorini
6
l/s dan, sekin-asta
1,5+21/s gacha tushiradi Shundan
keyin ham neft yoki gaz oqim i paydo bo'lm asa, qudua
tubini
tozalash uchun qatlamga ko‘pik haydaladi va 2 - 3
soatdan so‘ng quduqni o ‘zlashtirish
davom ettiriladi
Bunda quduqdagi suyuqlik ko ‘pirishi uchun sharoit yara-
tiladi. Buning uchun nasos-kompressor quvurlariga 2 -3 %
konsentratsiyali suv eritmasi hosil qiluvchi ko‘pik aralash-
tirgich ulab tushiriladi. 8—10 soatdan so‘ng quvurga ham -
da quvur tashqi qismiga bir vaqtning o ‘zida havo (gaz)
haydaladi. Bunda ham quduq ishga tushm asa,
undagi
suyuqlik sekin-asta gazga almashtiriladi.
Bilimni tekshirish uchun savol va topshiriqlar
1. Mahsuldor qatlam qanday ochiladi?
2. Qatlamni ochishga qanday talablar qo‘yiladi?
3. Mahsuldor qatlamni ochishda qanday perforatsiya turlari bor?
4. Quduqni o‘zlashtirish va ishga tushirish haqida so'zlab
I -  konduktor; 2  -m u stahk am -

3- rasm.
Quduq tubi
konstruksiyasi:
a
— ochiq tubli quduq;
b —
devori
mustahkamlangan quvur.
1 ~mustahkamlovchi quvurlar;
•
2
- s c m e n t halqasi.
2- rasmda antiklinal (gumbazsimon) strukturada quduq-
larning joylashish sxemasi keltirilgan. Qatlam bosimini
saqlash maqsadida yer osti suv qismiga burg‘ilangan
1-
quduq suv qalinligining to ‘la qalinligi bo ‘yicha ochiladi.
2-quduq
qatlamning che,kka suvlariga yaqin joylashganli-
gi sababli, uni neft-suv tutashgan yuzadan yuqoriroq
qismda ochiladi.
Qatlam osti suvi b o ‘lmaganda quduqni to ‘la qatlam
qalinligi bo‘yicha ochish mumkin (3-quduq). Ba’zan b u
quduq yana 8 -1 0 metrga chuqurlashtiriladi.
Quduqning
bu qismi qatlam mahsuloti tarkibidagi qum zarrachalari-
ning yig‘ilishi uch u n m o ‘ljallangan b o ‘lib,
zu m p f deb
ataladi.
шштя
2- rasm.
Quduqlarning qatlamini ochish.
9
Agar quduq gaz qatlami (do‘ppisi)ga yaqin joylashgan
bo'lsa, bu quduq tubini shundayjihozlash kerakki, bunda
quduq mahsuloti gaz do ‘ppisidagi
gazni olib chiqmasin
(4- quduq).
MUNDARIJA - Iston respublikasi oliy va 0 ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

7 4.Tebratm a dastgohlar (T D )..........................................45
7 5 Shtangali chuqurlik nasoslarini
ishlatishda uchray-
d'iaan nuqsonlar va ularni b a rta ra f e tis h ....................... 47
7 .6.Q uduqlarni d in am o m etrlash ...................................... 49
7 7 Shtangali nasoslarni ishlatishda xavfsizlik texnikasi
va atrof-m uhitni m uhofaza qilish ...................... .............. 50
8
- bob. Shtangasiz n asoslar bilan neft qazib olishda ish lati
ladigan m ashina va m ex an iz m lar................................................ 52
8.1 .C h o 'k tim a m arkazdan qochm a elektr nasoslar .... 52
8.2.G idroporshenli nasosning tu z ilish i..........................57
8.3.Tebratma.nasosning tuzilishi.................................. 61
9- bob. Quduqlarni ta ’mirlashda
foydalaniladigan mashina
va m e x a n iz m la r................................................................................ 62
9. 1.Q uduqlar norm al ishi buzilishining sabablari .....62
9.2.Q uduqlarni ta ’m irlashda ishlatiladigaa iexnika
v o s ita la ri
63
9.3.Yer..osti ta ’m irlash is h la ri..........................................65
9.4.Q uduqni kapital ta ’m irlashda ishlatiladigan m a
shina va m ex an iz m lar...........................................................67
1 0 -bob. Quduqdagi m exanizm larni ko‘ta rib -tu sh irish d a
ishlatiladigan asbob-uskunalar...... ........................................ 69
10.1.Q uduq tubiga ta ’sir etishda ishlatiladigan m ashina
va m exanizm lar...................................................................... 69
10.2.Q uduq m ahsuldorligining pasayishi sa b a b la ri.... 74
10.3.Quduq tubiga tebranm a ishlov b e r is h ....................76
10.4.Q atlam ni gidravlik yorish jih o z la r i....................... 79
11- bob. Ikkita qatlamni bir quduq vositasida alohida ishlash ... 83
11.1 .Ikkita qatlam ni faw ora usulida alohida ishlashda
qo'ffiniladigan j i h o z l a r ......................................................84
1 1.2.Ikkita qatlam ni faw ora'va nasos usulida alohida
ishlash q u rilm a si..................................................................
88
11.3.Ikkita qatlam ni shtangali chuqurlik
nasosi va
ch o 'k tirm a m arkazdan q o ch m a elektr nasos bilan
birgalikda-alohida ishlash q u rilm a s i.............................. 91
llo v alar.................................................................................... 96
Foydalanilgan adabivotlar.......................................... Ю9
111
3 3 .3 6 -5
А43
Akroraov В., Hayitov О.
Ncft-gaz konlarining mashina va mexanizmlari: Kasb-
hunar kollejlari uchun o ‘quv q o ‘llanm a. - т ■
,,0 ‘qituvchi“ , 2004. - 112 b.
B B K 33.36 -- 5ya 722
A K R A M O V B A X S H IL L O S H A F IY E V IC H
H A Y IT O V O D IL J O N G ‘O F U R O V IC H
N EFT-G A Z K O N LA RIN IN G M A SH IN A VA
M EX A N IZM LA R I
K asb-hunar kollejlari uchun o ‘quv
qoMlanma
Toshkent „0 ‘qituvchi “ 2004
Tahririyat mudiri
B.Akbarov
Muharrir
D.Abbosova
Download 4,37 Mb.
SINF O‘QUVCHILARINING - Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘

№
|
Ko’riladigan masalalar
|
Muddati
|
I – YIG’ILISH
|
1
|
Sinf faollarini saylash
|
Sentabr
|
2
|
O‘quvchilarni darsliklar bilan ta’minlanishi
|
3
|
Ustozlar va Murabbilar bayramini nishonlash
|
4
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
II– YIG’ILISH
|
1
|
O‘quvchilarni maktab formasi
|
Oktabr
|
2
|
O‘quvchilarni tartib-intizomi
|
3
|
Til bairamini nishonlash
|
4
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
III – YIG’ILISH
|
1
|
Birinchi chorak yakuni
|
Noyabr
|
2
|
O‘quvchilarni o‘quv qurollari va kundalik.com nazorati
|
3
|
Kuzgi ta’tilni mazmunli o‘tkazish to‘g‘risida
|
4
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
IV– YIG’ILISH
|
1
|
Yarim yillik yakun , o‘quvchilarni o‘zlashtirishi
|
Dekabr
|
2
|
Yangi yil bayramini o‘tkazish , tartib-intizom
|
3
|
Qishqi ta‘tilni mazmunli o‘tkazish to‘g‘risida
|
4
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
V – YIG’ILISH
|
1
|
Vatan himoyachilari kunini nishonlash
|
Yanvar
|
2
|
O‘quvchilarni formasi va o‘quv qurollari to‘g‘risida
|
3
|
Iqtidorli o‘quvchilar bilan qo‘shimcha ishlash
|
4
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
VI – YIG’ILISH
|
1
|
Sinf ozodaligi , o‘quvchilarni tartib-intizomi
|
Fevral
|
2
|
Past o’zlashtiruvchi va dars qoldiruvchi o’quvchilar to‘g‘risida
|
3
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
VII – YIG’ILISH
|
1
|
Maktab atrofini obodonlashtirish to‘g‘risida
|
Mart
|
2
|
Navro‘z bayramini nishonlash
|
3
|
Uchinchi chorak yakuni
|
4
|
Bahorgi ta’tilni mazmunli o‘tkazish to‘g‘risida
|
5
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
|
VIII – YIG’ILISH
|
1
|
Sinf ozodaligi , o‘quvchilarni tartib-intizomi, o‘quvchilar formasi va kundaligini yuritilish ahvoli
|
Aprel
|
2
|
O’quvchilar bilimini nazorat qilish
|
3
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
IX – YIG’ILISH
|
1
|
Bir yillik yakun , o‘qivchilarni sinfdan-sinfga ko’chish
|
May
|
2
|
So‘nggi qo‘ng‘iroq tadbirida qatnashish
|
3
|
Yozgi ta’tilni mazmunli o‘tkazish to’g’risida
|
4
|
Sinf xonasini yangi o‘quv yiliga tayyorlash va tamirlash
|
|
Tarmaq analizatorları - Tálim bilimlendiriw sistemasında kompyuter texnologiyalarınan paydalanıw

52
4. 2. Programmalıq qurallardan paydalanıw
TCP/IP tarmaqdaǵı hár bir kompyuter 3 dárejeli adressge bólinedi:
1) Hazirgi uzelge tiyisli bolǵan ayrıqsha tarmaq texnologiyası anıqlawshı
uzeldiń lokal (tarmaqdaǵı) adressi. Lokal tarmaqqa kiriwshi uzellerdi – bul
tarmaq adapter yáki marshrutizatorlar portın МАС-adress esaplanadı, mısalı,
11-А0-17-3D-BC-01. Bul adressler qurılmanı islep shıǵarıwshılar tárepinen
belgilenedi hám qolay address esaplanadı, hám de adresslew oraylasqan
jaǵdayda basqarıladı. Lokal tarmaqlardı bar barlıq texnologiyalarında МАС-
adress 6 bayttan turadı hám ondaǵı dáslepki 3 bayt islep shıǵıwshı
firma
identifikatorı, keyin 3 bayt qolay formada islep shıǵıwshı tárepinen
belgilenedi. Х.25 yáki frame ielay siyaqli global tarmaqdaǵı uzellerdi lokal
adressleri global tarmaq adminstratorı tárepinen belgilenedi.
2) IP- adress 4 bayttan turadı, mısalı, 109.26.17.100.
bul adress tarmaq
dárejesinde qollanıladı. Bul adress administrator tárepinen kompyuter yáki
marshrutizator konfiguraciyalanıwında ornatıladı. IP-adress 2 bolimnen
tarmaq nomeri hám uzel nomerinen turadı.
Tarmaq nomeri administrator
tárepinen qálegenshe belgileniwi yáki eger tarmaq internettiń arnawlı bólimi
(NIC-Nefwork Information Center) kórsetpesine muwapıq belgilenedi.
Mısalı, Provayderler NIC bóliminen adressler diapazonın aladı hám olardı
óz abonetlerine tarqatıp beredi.
3) Simvollı adress - bul simvollardan turatın identifikator yáki at. Mısalı,
SERVIS.IBM.COM. bul adress administrator tárepinen belgilenedi hám bir
neshe bólimnen turadı, mısalı, mashina atı, shólkem atı hám domen atı.
Sonday-aq, jáne DNS-at atalıwshı bul adress programma dárejesinde
qollanıladiı, mısalı, FTP, TELNET hám HTTP bayannamalarında.
b) ota-onalar uchun - Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘

T/r
|
O‘quvchining F.I.SH.
|
Ota-onasining familiyasi, ismi sharifi
|
Imzo
(tanishganligi to‘g‘risida)
|
1
|
Abdumuminov Abdullox Abdurasul O'g'li
|
Xamidova Barnoxon
|
|
2
|
Abdupattoyeva Robiyaxon Dilshod qizi
|
Vohidov Dilshodjon
|
|
3
|
Abduvohidov Otabek Akmaljon O'g'li
|
Olimova Ziyodaxon
|
|
4
|
Asilov Nurmuhammad Rasuljon O'g'li
|
Dadaboyev Rasuljon
|
|
5
|
Boymurodova Feruza Shukrullo Qizi
|
Boymurodova Shoiraxon
|
|
6
|
Dehqonov Davlatshoh Rustambek O'g'li
|
Dexqonov Rustambek
|
|
7
|
G'aniyev Ozodbek Hikmatjon O'g'li
|
Karimjonov Xikmadjon
|
|
8
|
Hamidjonov Diyorbek Shuhratjon O'g'li
|
Axmadjonov Nigoraxon
|
|
9
|
Hamidjonov Ulug'bek Shavkatjon O'g'li
|
Abdusattorova Zuxraxon
|
|
10
|
Ibragimova Barno Shuhratovna
|
Ibragimov Shuxratjon
|
|
11
|
Jo'raqulov Dilmurod Ilhomjon O'g'li
|
Haydarova Dilnoza
|
|
12
|
Karimdjanova Madina Dilshodovna
|
Karimdjanov Dilshodjon
|
|
13
|
Karimova Ruxshona Ilhom qizi
|
Karimova Zoxira
|
|
14
|
Madaminova Madinaxon Ihtiyorjon qizi
|
Madaminov Ixtiyorjon
|
|
15
|
Mamajonova Madinabonu Hodirjon qizi
|
Mamajonov Nodirjon
|
|
16
|
Mo'minova Zayfuna Jaxongirbek qizi
|
Mo‘minova Latofatxon
|
|
17
|
Musajonov Jasurbek Murodjon O'g'li
|
Haydarov Murodjon
|
|
18
19
|
Odilova Munojatxon Orifjon Qizi
|
Qo‘chqorova Maxfuza
|
|
19
25
|
Qodirova Marziya Siddiqali qizi
|
Qodirov Siddiqali
|
|
20
|
Qosimova Zilola Asqarjon Qizi
|
Qosimova Zamiraxon
|
|
21
|
Rahmatov Bekzod Bahodirovich
|
Rashidov Baxodir
|
|
22
|
Raxmatjonova Hakimaxon Yunusali qizi
|
Olimov Yunusali
|
|
23
|
Raxmatjonova Maftuna Omonjon Qizi
|
Maxmudov Omonjon
|
|
24
|
Rayimov Abduqodir Bahtiyor O'g'li
|
Baratoxunov Baxtiyorjon
|
|
25
26
|
Rustamova Mubinaxon Avazbek qizi
|
Xatamov Avazbek
|
|
26
|
Soliyeva Mubinaxon Muzaffar qizi
|
Soliyev Muzaffar
|
|
27
|
Sotvoldiyeva Parizoda Jahongir Qizi
|
Ergasheva Xurshidaxon
|
|
28
|
Soyipova Madina Umidjon Qizi
|
Umarova Maftuna
|
|
29
|
To'xtasinov Temurbek Umid o'g'li
|
Maxmudova Nargizaxon
|
|
30
|
Toshaliyev Abdug'ani Qodirjon O'g'li
|
Axmedova Muhtaram
|
|
31
|
Ubaydullayeva Muslimaxon qizi
|
Ubaydullayev Muhammadjon
|
|
32
|
Vahobova Rayhona Rasuljon Qizi
|
Mamadaliyev Rasuljon
|
|
33
|
Yoqubov Asilbek Avazovich O'g'li
|
Nizomov Avazbek
|
|
34
|
Yunusjonova Dilshoda Sharifjon Qizi
|
Nematova Gulmira
|
|
35
|
Shokirova Gulshanoy Orifjon Qizi
|
Shodmonova Turg‘unoy
|
|
JPEG yaki JPG - Tálim bilimlendiriw sistemasında kompyuter texnologiyalarınan paydalanıw

138
Grafikaniń haqıyqıy ólshemleri displeydiń ajirata alıwǵa baylanıslı bolǵanliǵi,
web-ortaliǵi ushın dyumlarda ólshew namaqbul, ólshewdin birden bir zárúr birligi
piksel bolmaqta.
Kórinisti 72 ppi ajirata alıw menen jaratiw qolay (ekranda usiniw ushın ul eń
zárúr variant), buda piksellerdegi ulıwmaliq ólshemlerge itibar beriw kerek.
Webde grafika jaratiw protsessinde dyumlardı ulıwma isletpew múmkin.
Kórinistiń bettegi basqa kórinisler menen salistirilǵan ólshemi hám brauzer
aynasiniń ulıwmaliq ólshemi zárur bolıp esaplanadı.
Maselen, kópshilik paydalanıwshılar elege deyin 640x480 pikseldegi ajirata
alıwli 14-dyumli displeylerdi isletedi. Ekranniń bárshe ornin grafika qoyilmasi
menen tolıq toldiriw ushın onıń keńligin 600 pikseldan asirmaytuǵin qılıw kerek.
Bettegi basqa túymesheler hám kórinislerdiń ólshemi 600 pikselli keńlikke iye
banerge qaraǵanda piksellerde ólshew kerek.
Baslaw kombinaciyası - Tálim bilimlendiriw sistemasında kompyuter texnologiyalarınan paydalanıw

141
kirgen qandayda bir abonentke balkim bir waqıttıń ózinde tarmaqtaǵı barlıq
abonentlerge tiyisli ekenligin tanıwǵa xızmet etedi.
Uzatıwshı abonenttiń tarmaq mánzili (identifikator), yaǵnıy tarmaqtaǵı hár
bir qabıl etiwshi abonentke berilgen jeke yaki jámáát nomeri. Bul mánzil nomeri
qabıl etiwshi abonentke paket qay jerden kelgenligi haqqındaǵı maǵlıwmattı
beredi. Paket quramına uzatıwshı mánzildiń kórsetiliwiniń sebebi bir qabıl
etiwshige gezekpe-gezek hár qıylı uzatıwshılardan paket keliwi múmkinligi ushın.
Xızmetshi maǵlıwmat-bul maǵlıwmat paket túri, onıń nomeri, formatı, alıp
barılatuǵın baǵdarı hám qabıl etiwshi qurılma bul paket penen ne islew kerekligin
kórsetedi.
Maǵlıwmatlar-bul sonday maǵlıwmat, onı uzatıw ushın paket payda etiledi.
Haqıyqattanarnawlı basqarıw paketleri belgili, olarda Maǵlıwmat maydanı
bolmaydı. Bunday paketlerdi tarmaq buyrıqları (komandı) dep qabıl etiw múmkin.
Xabar maydanı bar paketlerdi, maǵlıwmat paketleri dep júritiledi. Basqarıw
paketleri baylanıs tamamlanıwın, maǵlıwmat paketiniń qabıl qılınǵanlıǵınıń
tastıyıqlanǵanlıǵıń, maǵlıwmat paketin sorawdı hám basqa wazıypalardı orınlaw
múmkin.
Pakettiń qadaǵalaw sanlar jıyındısı-bul sanlı kod, uzatıwshı qurılma
tárepinen belgili qaǵıydalarǵa tiykarınan payda etilip, paket haqqında
ıxshamlanǵan maǵlıwmat bolıp esaplanadı. Qabıl etiwshi qurılma uzatıwshı
qurılmada paket penen ámelge asırılǵan esaplawlardı qaytarıp, payda bolǵan
qadaǵalaw sanı menen salıstıradı hám uzatılǵan pakete qátelik bar yaki joqlıǵın
anıqlaydı. Egerde pakete qátelikke jol qoyılǵan bolsa, ol jaǵdayda qabıl etiwshi
qurılma maǵlıwmattı tárirar túrde uzatılıwın soraydı.
Ipconfig hám ping utilitleri járdeminde TCP/IP ni testlew

60
tekseresiz. Keyin kompyuter DHCP-server járdeminde sazlanadı, hám aqırında
DHCP-serverdi toqtatıp API PA funkciyasın tekseresiz.
Bul tapsırmalardı islew ushın sizge Windows 2000 yáki Windows XP hám
jalǵız tarmaq bayannamaları steki-TCP/IP ornatılǵan hám lokal tarmaqqa
jalǵanǵan kompyuter kerek boladı. Tarmaqda DHCP-server funkciyası bar bolıwı
kerek. Eger siziń kompyuterińiz tarmaqqa jalǵanbaǵan bolsa yáki DHCP-server
bar bolmaǵan tarmaqqa jalǵanǵan bolsa ol jaǵdayda tapsırmanı tolıq isley
almaysiz.
4.2.4- kestege tapsırmanı islew ushın tarmaq adminstratorı sizge ruxsat bergen
IP-adress, tarmaq maskası hám shlyuz adressin qollanıń. Sonday-aq onnan basqa
kompyuterge jalǵanıw imkanin anıqlań hám ol kompyuterdiń IP adressin jazıp alıń.
Eger kompyuter tarmaqqa jalǵanbaǵan bolsa keltirilgen parametrlerden
paydalanıń.
4.2.4-keste. TCP/IP-konfiguraciyadaǵı parametrler
Tuproq g‘ovakligi va unumdorligini oshirish

40
•
yerga haydashdan oldin solingan
mineral va mahalliy
o‘g‘itlarni va o‘simlik qodiqlarini tuproq bilan arashib,
kelgusi yili qishloq xo‘jaligi
ekinlari uchun yaxshi
o‘zlashtiriladigan holga o‘tishiga olib kelish;
•
bahorgi ekish ishlarini o‘z vaqtida va sifatli bajarilishiga
zamin yaratish va ekiladigan ekinlarning erta unib chiqishi
va yaxshi rivojlanishiga ko‘maklashish.
Haydov oldi tayyorgarlik ishlari quyidagilardan iborat:
•
Dalani o‘simlik qoldiqlaridan (masalan, g‘o‘zapoyadan)
tozalash uchun RR-4 yoki UV-3,6 korchevatelni qo‘llash
mumkin.
•
G‘umay va ajriq kabi ildizli begona o‘tlar bosgan dalalar-
da shudgor qilishdan oldin ularni
qirqib tashlash maqsa-
dida korchevatel yoki otvalsiz plug yordamida 15-20 sm
chuqurlikda haydalishi lozim. Keyin esa ko‘ndalang
yo‘nalishda chizel yoki borona yordamida qirqilgan
ildizlarni yig‘ishtirib, dala chetiga chiqazib tashlash kerak.
•
Oxirgi tadbir, dalaga 5-10 t/ga miqdorda go‘ng yoki yillik
normaning 70 foizi miqdorda fosforli va kaliyli o‘g‘itlarni
mexanizmlar yoki qo‘l kuchi yordamida shudgordan oldin
solish lozim.
-95% iga teng bo‘lgan namlik

37
1.7-jadval.
Tuproqlarning dala sharoitidagi chegaraviy namlik sig‘imlari
Tuproq
turi
Maksimal
gigrosko-
pik namlik
sig‘imi
(MGNS)
Maksimal
molekular
namlik
sig‘imi
(MMNS)
Tuproqning dala chegaraviy
namlik sig‘imi
To‘la nam-
lik sig‘imi
(PV),
hajmga
nisbatan,
%
hajmga
nisba-
tan, %
g‘ovak-
likka
nisbatan,
%
massaga
nisba-
tan, %
Soz
8-12
21-24
45-55
75-85
21-26
45-65
Og‘ir
qumoq
6-8
18-21
45-55
65-75
40-55
O‘rtacha
qumoq
5-6
14-18
35-45
55-65
19-21
40-52
Yengil
qumoq
3-5
7-14
30-35
50-60
13-19
38-50
Qumloq
1,5-3,0
3-7
20-30
40-50
35-45
Qum
0,5-1,5
2-3
10-20
25-40
30-38
Ekinni sug‘orish vaqtida tuproqlarning namliklari keltirilgan
ko‘rsatkichlardan
ortib ketsa, keragidan ortiq suv berilgan
hisoblanadi va suv tuproqning
pastki qatlamlariga behuda
o‘tkazib yuborilgan
Nasos bosimi - Shvetsariya taraqqiyot va hamkorlik agentligi

408
Nasos qurilmasi
– suvni manbadan olib, ekinlarni sug‘orish
uchun zarur miqdor va kerakli bosimda yetkazib berishga mo‘l-
jallangan, elektr energiyasi, suyuq yonilg‘i yoki boshqa muqobil
energiya yordamida ishlaydigan qurilma.
Ob-havo
– biror joy yoki hudud atmosferasidagi meteoro-
logik elementlarning uzuluksiz o‘zgarishlari majmui. Bu jarayon-
lar atmosferada Quyosh energiyasi oqimi va Yer yuzasining
o‘zaro ta’siridagi fizik jarayonlar natijasida sodir bo‘ladi.
Hududning aniq bir vaqtdagi ob-havosi
meteorologik elementlar
(havo harorati, havo namligi, yog‘in miqdori,
shamol tezligi va
yo‘nalishi kabilar) bilan tavsiflanadi.
Penman
– o‘simliklarning suvni iste’mol qilishi va bug‘lani-
tirishi to‘g‘risidagi ta’limotning asoschilaridan, avstraliyalik
olim.
Quti (korob)
– sug‘orish tizimining yer ostiga o‘rnatilgan
soqqali kranlari va
boshqa uskunalarini himoyalash, nazorat
qilish va boshqarish uchun xizmat qiladigan uskuna.
Qishloq xo‘jalik ekinlari
– oziq-ovqat, yem-xashak, sanoat
xom ashyosi olish maqsadida yetishtiriladigan madaniy
o‘simliklar.
Samarali harorat
– o‘simliklarning fenologik fazalariga
mos keladigan issiqlik miqdori.
Suvning qattiqligi - Shvetsariya taraqqiyot va hamkorlik agentligi

410
maqsadida suv manbalaridan (daryo, ko‘l, suv ombori va yer osti
suvlari) suv olish uchun quriladigan gidrotexnika inshootlari.
Suv ombori
– daryo, soylar suv oqimlarini qayta rostlash va
yig‘ish uchun to‘g‘onlar qurish asosida tashkil qilinadigan sun’iy
suv havzasi.
Suv resurslari
– yer usti va yer
osti suvlarining insonlar
foydalanishi uchun yaroqli bo‘lgan qismi.
Suv-tuz almashinuvi
– inson va hayvonlar organizmlarida,
o‘simliklar organlarida suv
va tuzlarning qabul qilinishi,
so‘rilishi, taqsimlanishi, ehtiyoji hamda ajralishi bilan bog‘liq
jarayonlar majmui.
Suv xo‘jaligi
– iqtisodiyot tarmog‘i; suv resurslarini
o‘rganish,
hisobga olish, undan kompleks foydalanishni
rejalashtirish, sug‘orish tizimlarini ekspluatatsiya qilish,
yer osti
va yer usti suvlarini ifloslanishdan, tugab qolishdan saqlash,
shuningdek, suvni iste’molchilarga
taqsimlab, yetkazib berish
bilan shug‘ullanadi.
Suvchi, irrigator
– suv resurslarini iste’molchilarga,
xususan qishloq xo‘jalik
ekin maydonlariga yetkazib, taqsimlab
beruvchi kasb egasi.
Sensor (datchik, ma’lumot uzatuvchi)

409
Sizot suvlari sathi
– sizot suvlari yuzasini yer sathiga
nisbatan yotish chuqurligi. Sug‘orish ta’sirida o‘zgarib
turadi va
sug‘oriladigan maydonning meliorativ holatini belgilaydi.
Suv
– vodorod oksid, N
2
O – vodorod (11,19%) va kislorod
(88,81%) dan iborat eng sodda kimyoviy birikma, rangsiz, hidsiz
suyuqlik. Molekular massasi 18,016. Suv Yerda hayotning paydo
bulishi, fizik va kimyoviy muhit, iqlim
va ob-havoning shaklla-
nishida muhim ahamiyatga ega. Hech qanday tirik organizm
suvsiz hayot kechira olmaydi. Suv fotosintez jarayonida karbonat
angidrid bilan birgalikda organik moddalar hosil bo‘lishida
qatnashadi. Suv to‘qimalar faoliyatini,
oziq moddalar va
almashinuv mahsulotlari (qon, limfa, o‘simliklar sharbati) ning
singishini, fizik termoregulyatsiyani va hayot faoliyatiga tegishli
boshqa jarayonlarni ta’minlaydi.
Suv bug‘i
– suvning gazsimon holati. Suvning suyuq
holatdan gazsimon holatga o‘tishi natijasida hosil bo‘ladi.
Suv istemoli
– o‘simliklarning o‘sishi va rivojlanishinini
ta’minlash uchun yetkazib beriladigan suvning miqdori.
Suvning sho‘rligi
– suvning xossasi,
suv tarkibidagi erigan
tuzlarning miqdori. Suvning tarkibidagi Sa
2+
, Mg
2+
, Na
+
kationlari va HCO
3-
, SO
4
2-
, Cl- anionlarining o‘zaro
birikmalari
suvning tuzlilik darajasini (sho‘rligini) ifodalaydi.
Tuproq unumdorligi va uning ekinlarni

38
Potensial
unumdorlik
o‘simlik
uchun
zarur
oziq
moddalarning umumiy zaxirasi hamda o‘simlik rivojining tabiiy
suv, havo va issiqlik rejimlari bilan belgilanadi.
O‘zbekistonning sug‘oriladigan yer fondi asosan soz tuproq,
soz- o‘tloq, taqir-o‘tloqi tuproqlardan va oz darajada kulrang-
jigarrang va cho‘l qumli tuproqlardan iborat.
Bu tuproqlarning
barchasi, ana’naviy nuqtai nazaridan, qora tuproqlar, kashtan va
boshqa yuqori gumusli
tuproqlar bilan taqqoslaganda, kam
unumdor sanaladi, chunki ulardagi gumus miqdori nisbatan past
bo‘ladi.
Qishloq xo‘jaligi ekinlarini har gal sug‘orishdan so‘ng tuproq
ma’lum darajada zichlashadi. Buning oldini olish
uchun yer tobga
kelishi bilan kultivatsiya qilinadi.
Tuproqni kultivatsiya qilishning asosiy maqsadi tuproq
g‘ovakligini oshirish va ekin qatorlari oralig‘idagi begona o‘tlarni
yo‘qotishdan iborat.
Qishloq xo‘jalik ekinlaridan rejalashtirilgan hosilni olish
uchun har bir sug‘orishdan keyin tuproqqa ishlov berishni o‘z
vaqtida o‘tkazish, bunda tuproqning donadorligini (agregat
tarkibini) qayta tiklashdir.
Buning uchun texnik ekinlar (g‘o‘za,
qand lavlagi, kanop,
makkajo‘xori, jo‘xori) qator oralari sug‘orishdan so‘ng chopiq
qilish uchun ‘‘yetilgan’’ paytda (1-3 kun orasida) kultivatsiya
qilinadi.
O‘z vaqtida, sifatli o‘tkazilgan
kultivatsiya hosildorlikni
yuqori bo‘lishini ta’minlash bilan birga suvni behuda isrofni
kamaytirish uchun imkoniyat yaratadi.
G‘o‘za va boshqa chopiq qilinadigan ekinlarni sug‘orilgan-
dan keyin kultivatsiya qilish ularni normal rivojlanishini
ta’minlash
uchun havo, issiqlik va oziqlanish rejimlarini yaratadi.
Kultivatorlarning turlari va ularning ishchi organlarini dala
39
tuprog‘i, ekin turi, begona o‘tlarning
miqdori va ob-havo
sharoitlariga bog‘liq ravishda tanlanadi.
Quruq ob-havo sharoitida (ayniqsa yozning ikkinchi
pallasida) tuproqni kultivatsiya qilish sayozroq yumshatiladi.
Tuproqning umumiy g‘ovaklik darajasini quyidagi tenglik
asosida aniqlash mumkin:
𝑷
𝒖𝒎𝒖𝒎𝒊𝒚
= (𝟏 −
𝑫
𝒅
) ∙ 𝟏𝟎𝟎
bu yerda, R
umumiy
– tuproqning umumiy g‘ovakligi, %;
D – tuproqning hajmiy og‘irligi,
d – tuproqning nisbiy og‘irligi.
Ózbekstan respublikasí joqarí HÁm orta arnawlí bilimlendiriw ministrligi berdaq atindaǵi Qaraqalpaq Mámleketlik Universiteti

|
Ózbekstan respublikasí joqarí HÁm orta arnawlí bilimlendiriw ministrligi berdaq atindaǵi Qaraqalpaq Mámleketlik Universiteti
|
bet | 1/4 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 32,51 Kb. | | #119311 |
Bog'liq Ayjamal Ómir qáwipsizligi
ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍ JOQARÍ HÁM ORTA ARNAWLÍ BILIMLENDIRIW MINISTRLIGI
Berdaq atindaǵi Qaraqalpaq Mámleketlik Universiteti
Ekonomika fakulteti
Ekonomika kafedrasi
3a Turizm qánigeligi studenti
Saparbayeva Ayjamaldiń
Ómir qáwipsizligi páninen
Ózbetinshe jumisi
Tema: Xaliqti tábiyiy hám iyis gazinen záhárleniwdiń aldin aliw.
Orinlawshi: Saparbayeva A
Qabillawshi: Atashov A
Nókis-2023
Reje:
1. Iyis gazi degenimiz ne?
2. Gazden záhárlengende birinshi járdem qanday kórsetiledi.
3. Xojalıq turmısta iyis gazinen paydalanıw hám qorǵaniw.
1. Iyis gazi degenimiz ne?
Iyis gazi (uglrod oksidi)- reńsiz, dámsiz, iyissiz záhárli gaz. Ximiyaliq formulasi CO2 . Ol jer jiyindi energiyaniń tez isletiliwinen júzege keliwshi, tábiyatda eń kóp tarqalǵan záhárlewshi gazlardan biri.
Qazip alinatuǵin janilǵilardiń toliq janbawi iyis gaziniń bas deregi esaplanadi. Ol tiykarinan kómir, tábiyiy gaz hám basqa janilǵilardiń toliq janbawi sebepli júzege keledi. Tutin quraminda 3%, islengen gazde 13%, partlawshi gazler quraminda bolsa 50-60% ge shekem iyis gazi boladi. Dem aliwshi hawa quraminda 0,1 % is gaziniń boliwi ólim jaǵdayina alip keliwi múmkin. Iyis gazi organizimge túskende ol qan quramindaǵi gemoglabin hám kislorod tasiwshi eritrotsitlerdi óz ara biriktirip, kislorodtiń dene boylap háreketleniwin shekleydi. Nátiyjede insan esin joǵaltadi.
Iyis gazinen samallatiw sistemasi jaqsi islemeytuǵin organik elementlerdi islep shigaratuǵin karxanalarda , avtomashinalar turatuǵin parklerde, jańadan boyalǵan hám samalatilmaǵan xanalarda, sonday-aq úy sharayatlarinda tábiy gaz shiǵip turǵanda hám pechka menen isitilǵan úyler, dem aliw palatkalarinda, janiwshi elementtiń toliq janbawi nátiyjesinde záhárlenip qaliw múmkin.
Iyis gazi organizmge dem aliw aǵzalari arqali tásir etedi. Bul gaz gemoglabin menen kislorodqa salistirǵanda 300 mártebe kúshli birikpe- karboksigemoglabin payda etedi. Nátiyjede gemoglabinniń toqimalarǵa kislorod tasiw qásiyeti keskin tómenlep, gipoksiyaǵa, awir jaǵdaylarda bolsa- ólim jaǵdayina alip keliwi múmkin.
Záhárleniw-záhárli zat organizmge awiz, ishek, dem aliw jollari arqali kirgende, teriden sorilǵanda, teri astinda, arasina, venaǵa jiberilgende júz beretuǵin kesellik jaǵdayi. Organizm iskerliginiń isten shiǵiwi menen ótedi. Záhárleniwdiń júzege keliwi hám keshiwi zaharlewshi zattiń organizmge qaysi jol menen kirgenine, oniń muǵdari, fizikaliq jaǵdayi, sonday-aq organizmniń uliwmaliq ahwali hám sirtqi ortaliqqa da baylanisli.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ózbekstan respublikasí joqarí HÁm orta arnawlí bilimlendiriw ministrligi berdaq atindaǵi Qaraqalpaq Mámleketlik Universiteti
|
Basqarıw serverin tańlaw - Tálim bilimlendiriw sistemasında kompyuter texnologiyalarınan paydalanıw

67
emes. Sol sebepli qarıydar ushın hám server mólsherlengen
operacion sistemalar
bar.
Server operacion sistemasın tańlawda jergilikli tarmaq basqarıwdıń
múmkinshilikleri hám keleshekleri anıqlanadı.
Házirgi kúnde jetkilikli tájiriybege iye server operacion sistemaları isletilip atır.
Ne ushın Windows Server 2008 R2 operacion sisteması? degen soraw tuwıladı.
Sebebi bul operacion sistema Microsoft tárepinen ilgeri islep shıǵarılǵan
operacion sistemalarniń barlıq múmkinshiliklerin ózinde sáwlelendirgen hám
jergilikli tarmaqtıń qálegen ólshemdegi iskerligin basqarıwdiń zamanagóy usılların
usınıs etken.
Tómende Windows Server 2008 R2 operacion sistemasınan zaryadlanıw ushın
tiykar bolatuǵın ayrım qásiyetleri kórsetilgen:
• tolıq 64-razryadlı operacion sistema (32-razryadlısı joq) 32-razryadlı
qosımshalarlar menen isleydi. Sol sıyaqlı, 256 ǵa shekem processorlar menen
parallel isley aladı hám salıstırǵanda nátiyjeli operativ yadtı basqarıw sistemasına
iye;
• Hyper-V virtuallasǵan texnologiyası virtual mashinalar menen tolıq
islewin
támiyinleydi, Bul 64 tege shekem processorlar menen isleydi. Usı texnologiya
járdeminde bir serverde bir neshe virtual serverler barısın shólkemlestiriw hám de
olardaǵı maǵlıwmatlardıń operativ kóshiriwdi támiyinlew múmkin;
• Power Shell buyrıq qatarın keńeytiw múmkinshiligi tarmaq basqarıwǵa tiyisli
geypara hallardı avtomatizaciyalaw imkaniyatın cenariy dúziw arqalı ámelge
asıradı;
• Direct Access resurslarına aralıqtan shaqırıq etiwdiń jańa usılı baylanıs
kanalları bánt bolǵanda da hújjetlerdi basqarıw, qálegen maǵlıwmatlarǵa tolıq
shaqırıq etiw múmkinshiligin beredi;
• jańa
Core
Pakiń
texnologiyası
kóp
yadrolı
prosessorlarıniń
elektroenergiyadan paydalanıw kórsetkishin minimumǵa teńlestiredi. Bul
texnologiya óndiristegi real talaptı anıqlaw hám isletilmey atırǵan yadrolardı tez
óshiriw, joǵaltıw arqalı ámelge asıradı;
68
• jańa Branch Cache maǵlıwmatlardı keshlew sisteması aralıqtaǵı
kompyuter
hám oraylıq server arasındagi trafiktı nátiyjeli basqarıw múmkinshiligin beredi;
• bir operacion sistemada hár qıylı xızmetlerge mólsherlengen qosımsha
serverlerden paydalanbaw imkanyatın beredi;
• basqarıw serverinń tanımalı veb-programmaları ASP NET texnologiyasına
tiykarlanǵan jańa IIS 7. 5 versiyası ornatılǵan;
• Active Directory niń jańa múmkinshilikleri: yaǵnıy Active Directory
Recycle Bin - Active Directory obektlerın óshiriw hám
qayta tiklew
múmkinshiligin beretuǵın korzina, bar bolmaǵan domenge jalǵanıw, belgilengen
jazıwların basqarıwn jańa orayi hám basqalar;
• Windows 7 sisteması menen integraciyalasıwı;
• joqarıda keltirilgenler basqarıw sisteması Windows Server 2008 R2
múmkinshilikleriniń ayırımları bolıp, biraq tiykarǵı abzallıqlarıdan
biri server
funkcional wazıypalardı orınlawı hám tarmaqtı basqarıw ushın mudamı
basqarıwshı bolıwı talap etilmaydi.
Toqtatıw kodlar kombinaciyası - Tálim bilimlendiriw sistemasında kompyuter texnologiyalarınan paydalanıw

142
Paketti baslanǵısh basqarıw maydanı (yaki paket teması), yaǵnıy bul maydan
quramı baslaw kombinaciyası, qabıl etiw hám uzatıw qurılmalarınıń
tarmaq
mánzili,
sonday-aq, xızmetshi maǵlıwmatlardan payda boladı.
Pakettiń maǵlıwmatlar maydanı.
Pakettiń keyingi basqarıw maydanı ( treyler), bul maydan quramına pakettiń
qadaǵalaw sanları jıyındısı hám toqtatıw kodları kombinaciyası, sonday-aq,
xızmetshi maǵlıwmattı da kiritiw múmkin.
Ádebiyatlarda «paket» ataması ornında «kadr» ataması da isletiledi. Bazı bir
jaǵdayda bul eki atama bir maydandı anıqlaydı, biraq bazı bir waqıtta
kadr paket
ishine jaylasqan dep te oylaydı. Bul jaǵdayda barlıq sanap ótilgen kadr maydanı
priambula hám toqtatıw kodları kombinaciyasınan tısqarı kadrǵa tiyisli. Paketke,
sonday-aq, kadr basqarıw belgisi (priambula keyninde) da kiriw múmkin. Bunday
atama Ethernet tarmaǵında qabıl etilgen. Biraq hár dayım yeste tutıw
kerek dene
mánisinde bári bir tarmaqtan kadr uzatılmaydı bálkim paket uzatıladı (egerde
álbette bul eki túsinikke ajıratılsa). Tap sonday kadrdıń uzatılıwı emes, bálkim
paketti uzatıw tarmaq bántligine tuwrı keledi.
Tarmaqta uzatıwshı hám qabıl etiwshi abonentler ortasındaǵı maǵlıwmat
almasıw processinde ornatılǵan tártipte maǵlıwmat hám basqarıw paketleriniń
almasıwı júz beredi, bul process almasıw protkolı dep ataladı. Qabıl etiw qurılması
tayar bolǵan jaǵdayda «tayar» basqarıw paketin juwap retinde qaytaradı. Egerde
qabıl etiw qurılması baylanısqa tayar bolmasa inkar juwabın basqa basqarıw paketi
arqalı jónetedi. Sonnan keyin, tiykarında maǵlıwmat uzatıw baslanadı. Bul waqıtta
hár bir qabıl etilgen maǵlıwmat paketke qabıl etiwshi qurılma, maǵlıwmat
alınǵanlıǵı haqqında tastıyıqlaw paketi menen juwap beredi. Paket qátelik
penen
uzatılǵan jaǵdayda qabıl etiw qurılması qaytadan maǵlıwmat uzatıwdı soraydı.
Maǵlıwmat almasıw waqtında basqarıw paketi menen tamamlanadı, keyin uzatıw
qurılmasınıń baylanısı úzilgenligi haqqında xabar beriledi. Kóp
standart paketler
bar, maǵlıwmat uzatıwdı tastıyıqlaw menen (kepilliklengen paket uzatıw), sonday-
aq, tastıyıqlawsız maǵlıwmat uzatıw (kepillenbegen paket uzatıw) paket túrleri bar.
143
Tarmaqtan anıq almasıw alıp barılǵanda kóp basqıshlı
paketler isletiledi,
olardıń hár birinde kadr strukturası bar (óz adreslewi, óz basqarıw maǵlıwmatı, óz
maǵlıwmatlar formatı hám t,b). Joqarı basqısh protokolları
fayl-server yaki
qosımshalar sıyaqlı túsinikler menen jumıs alıp baradı. Basqa qosımshadan
soralatuǵın maǵlıwmatlar tarmaq qurılma túri haqqında hám baylanıstı basqarıw
usılı haqqında túsinikkede iye bolmawı múmkin. Joqarılaw basqısh kadrları
uzatılatuǵın paketke izbe-iz jaylasadı (6.1.1-súwret).
Úshinshi basqısh kadrı
Ekinshi basqısh kadrı
Birinshi basqısh kadrı
Tuproq namligini nazorat qilishning usullari va

71
1.4.1. Ekinlarning sug‘orish vaqtini an’anaviy usullar
bilan aniqlash
Ekinlarning sug‘orish vaqtini to‘g‘ri aniqlashda tuproq
namligini aniqlashning bir qator an’anaviy usullari mavjud bo‘lib,
ularning aksariyati e
kinlarning sug‘orish vaqtini undagi fiziologik
o‘zgarishlar asosida, ya’ni o‘simlik
holatini baholash asosida
aniqlashga asoslanadi.
E
kinlarning sug‘orish vaqtini undagi fiziologik o‘zgarishlar
asosida, masalan:
–
barglarning to‘q yashil rangga kirishi;
–
barg bandlari to‘qimasining bo‘shashib ketishi;
–
bargning asosiy o‘zagini kunduzi soat 14-15 larda
sinmasdan egilishi asosida aniqlash mumkin.
Barglarning so‘lib to‘q yashil rangga kirishi
Tuproqda namlikning kamayishi bilan o‘simlik barglari
hujayra sokining konsentratsiyasi va uning so‘rish
kuchi oshib
boradi. Bunda barglar so‘lib to‘q yashil rangga kiradi. Ekin may-
donidagi 20% barglar to‘q yashil rangga kirganda sug‘orishning
vaqti kelgan bo‘ladi. Paxta yetishtirishda bu uslubdan g‘o‘zaning
shonalash bosqichida foydalaniladi. G‘o‘zani sug‘orilgandan
so‘ng, barglari och-yashil tus oladi.
Ekin barglari bandlari to‘qimalarining bo‘shashib ketishi
Kunning eng issiq paytida (kunduzgi soat 14-15 larda)
barglarning tarangligi susayadi. Bu paytda o‘rtadagi bandni
bukilganda qirsillab sinmasa va bu holat daladagi ekinning 20%
ida
kuzatilsa, ekinni sug‘orish vaqti kelgan bo‘ladi.
Labirint tomizgichli sug‘orish lentasi

407
asbob). Suyuqlikni bosimsiz harakatlantirish uchun mo‘ljallangan
qurilmalar suv ko‘tarish mashinalari deb ataladi. Nasosning
asosiy parametrlari vaqt birligida haydaladigan suvning miqdori,
bosimi, energiya iste’mol quvvati va foydali ish koeffitsienti.
Nasoslar parrakli,uyurma va hajmiy xillarga, bular esa yana
bir necha turlarga bo‘linadi.
Nasos (parrakli)
– parrakli nasosning dvigateli g‘ildirakni
aylantirganda parraklari suyuqlik oqimiga ta’sir qiladi va uni
harakatlantiradi. Parrakli nasoslarning markazdan qochma,
diagonal va o‘q bo‘ylab haydaydigan xillari bor.
Nasos (uyurma)
– uyurma nasosda dvigatel energiyasi
uyurma hosil qiladi. Uyurma suyuklikni ilashtirib, harakat-
lanishga majbur qiladi. Uyurma nasos qovushqoqligi past suyuq-
liklarni haydash uchun kam quvvatli qurilmalarda ishlatiladi.
Nasos (hajmiy)
– hajmiy nasosda suyuqlik nasosning berk
bo‘shlig‘idan quvurlarga porshen (plunjer), shesternya, vint,
kulachok va boshqalar ta’sirida o‘tkaziladi.
Hajmiy nasoslarning porshenli (plunjerli), membranali va
rotorli turlari mavjud.
Nasos agregati
– so‘rish quvuri, nasos, dvigatel, uzatish
mexanizmi, teskari klapanli bosimli quvur va zulfindan iborat
qurilma.
Qadaǵalaw ushın sorawlar - Tálim bilimlendiriw sistemasında kompyuter texnologiyalarınan paydalanıw

50
IV BAP. TARMAQTÍ TESTLEW HÁM DIAGNOZLAW.
4.1. Testerlerden paydalanıw
Jergilikli tarmaqtıń hámme qásiyetlerin tekseriwdiń obektiv hám ápiwayı usılı
tester járdeminde testlewden paydalanıw bolıp tabıladı.
Olar testlew procesin
maksimal túrde avtomatlastırıw hám ápiwayılastırıw imkaniyatın beredi. Egerde
bunday múmkinshilik bolǵan jaǵdayda bul usıldı qóllaw maqsetke muwapıq bolıp
tabıladı.
Testlewniń hár qıylı variantları bar, sonıń ishinde, testlew usılı menen, hár qıylı
testler sanı menen hám sonıń
menen birge, nátiyjelerdi shıǵarıp beriw usılları
menen parq etedi. Testlew apparatlarınıń bahası joqarıda sanab ótilgen
wazıypalarǵa tuwrıdan-tuwrı baylanıslı. Bazarda testlewshi apparatlardıń hár qıylı
óndiriwshiler tárepinen usınıs etiletuǵın kóp apparatlar bar, olardıń bahası 50$ dan
20 000$ ǵa shekem aralıqta. Ayrım sebeplerge muwapıq qımbat bahadaǵı testlew
qurılmalarınan paydalanıwdı kabel sistemasınıń montajın sapasın xızmet
kórsetiwshi úlken firmalar ámelge asıra aladı. Ámelde bolsa jaratılıp atırǵan 30—
50 kompyuterlerden ibarat bolǵan jergilikli tarmaqlardıń kópshiligin testlewde
ápiwayı testlerden paydalanıladı hám olar kabel sistemasınıń halatında ǵana
teksere aladı hám de ol 90% jaǵdayda jeterli esaplanadı.
Testler eki túrge bólinedi: kabel sistemasın testlewshi hám
tarmaq
analizatorları. Eń kóp tarqalǵan testerler kabel sistemasın testlewshi testerlar bolıp
tabıladı, onıń kóp tarqalıw sebebi arzanlıǵı bolıp tabıladı.
Bunday tester kabel
segmentindegi fizikalıq basqıshta buzılıwdı anıqlaydı, hátte kabeldiń úzilgen jerin
anıq kórsetedi. Odan tısqarı ol, kabel segmentiniń tolqın qarsılıgın
yamasa
informaciya uzatıw tezligin ólshewi múmkin. Bul bolsa tarmaqda paydalanıp
atırǵan standarttı anıqlawǵa yamasa basqa qandayda bir standartǵa sáykesligin
anıqlaw imkaniyatın beredi. Bunday testerdi kishi kárxanalar da satıp alıwı
múmkin hám jergilikli tarmaqlardı paydalanıw procesinde buzılıwlardı anıqlaw
hám saplastırıw ushın paydalanadı.
Uy-joy kommunal xo’jaligi –shahar xo’jaligining yetakchi sohasi. Shahar va uy-joy kommunal xo’jaligi

|
Uy-joy kommunal xo’jaligi –shahar xo’jaligining yetakchi sohasi. Shahar va uy-joy kommunal xo’jaligi
|
bet | 1/5 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 411,56 Kb. | | #158052 |
Bog'liq 1-ma\'ruza .Uy-joy.2023 UY-joy kommunal xo’jaligi –shahar xo’jaligining yetakchi sohasi.Shahar va uy-joy kommunal xo’jaligi. Shahar xo’jaligi – bu aholining moddiy va madaniy, maishiy ehtiyojlarini Shahar xo’jaligi – bu aholining moddiy va madaniy, maishiy ehtiyojlarini qondirish uchun belgilangan korxonalar, tashkilotlar, xo’jaliklar va idoralar tizimidir. Shahar xo’jaligining rivojlanish darajasi va sur’atlari qurilish va sanoat rivojlanishi darajasi va sur’atlariga bog’liqdir. Ko’p holatlarda shahar xo’jaligi sanoat korxonalarini o’z mahsulotlari va xizmatlari bilan ta’minlaydi. Shahar xo’jaligiga quyidagilar kiradi: Shahar xo’jaligiga quyidagilar kiradi: - uy-joy-kommunal xizmatlar, aholiga maishiy xizmatlar ko’rsatuvchi korxonalar, shahar jamoat transporti, aloqa, yo’l-ko’prik qurilishi, savdo-sotiq va umumiy ovqatlantirish; - xizmatlar va inshootlar, sog’liqni saqlash, madaniyat va ijtimoiy ta’minot muassasalari. Infratuzilma – bu shahar xo’jaligini umumiy tuzilishini tarkibiy qismi: transport va aloqa, sog’liqni saqlash, ilm-fan va madaniyat, uy-joy, kommunal xo’jaligi va h.k., ya’ni jamoat ishlab chiqarishi bilan bog’liq bo’lgan sohalar. Shahar xo’jaligi o’z faoliyatini: Shahar xo’jaligi o’z faoliyatini: - shaharning tasdiqlangan bosh plani; - bozor, iqtisodiy qayta qurishlar; - asosiy fondlar va aylanma mablag’lardan foydalanish; - ishlab chiqarish jarayonida xalq xo’jaligining asosiy tarmoqlari ishchilarini faoliyatiga yaqin bo’lgan mehnatdan foydalanish asosida amalga oshiradi. Shahar xo’jaligi korxonalarining mahsulotlari, u moddiy ko’rinishga egami, yoki xizmat ko’rinishidami undan qat’iy nazar yalpi ijtimoiy mahsulotning bir qismi hisoblanadi va xalq xo’jaligi aylanmasida ishtirok etadi. Shahar xo’jaligining ko’p turdagi funksiyalari - bu aholini bekamu-ko’st
|
| |