nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
YaIMni taqsimlash usulida hisoblash

|
YaIMni taqsimlash usulida hisoblash
|
bet | 3/6 | Sana | 25.09.2024 | Hajmi | 162,19 Kb. | | #272441 |
Bog'liq Yalpi ichki mahsulot hajmini hisoblash usullariYaIMni taqsimlash usulida hisoblash.
Bu usulning mohiyati shundaki, unda YAIM uni ishlab chiqarish jarayonida qatnashganlar orasida taqsimlanishi lozim bo‘lgan birlamchi daromadlarning summasi sifatida qaraladi. Bu daromadlar joriy davrda ishlab chiqarish jarayonida yaratilgan qo‘shilgan qiymatning quyidagi komponentlari hisoblanadi:
yollanma хodimlarning ish haqqi (rezident va norezidentlar) – joriy davr davomida yonlanma хodimlarga bajargan ishlari uchun pul va natural formada to‘langan to‘lovlar hisoblanadi;
ishlab chiqarish va importga sof soliqlar, davlatning daromadlari hisoblanadi. Bunda faqat mahsulotga bo‘lgan soliq va subsidiyalar emas, balki ishlab chiqarishga bo‘lgan soliqar ham hisobga olinadi;
yalpi foyda va yalpi aralash daromadlar, rezidentlar tomonidan ishlab chiqarishda qatnashganlari uchun olgan boshqa хo‘jalik sub’ektlari bilan hisob-kitob qilmasdan oldingi (aktsiyalar bo‘yicha devidentlar, jamg‘arma bo‘yicha fondlar, erdan foydalangani uchun renta to‘lovlari va h.k.larni) to‘lashdan oldingi daromadlari hisoblanadi. YOnlangan aktivlardan foydalangani uchun to‘lovlar MHTda mulkdan olingan daromad sifatida qaraladi. Shu elementdan asosiy kapitaldan foydalanish ayirib tashlansa, sof foyda va sof aralash daromadni olamiz.
Masalan, avvalgi misoldagi ma’lumotlarga asoslanib yonlanma hodimlarning ish haqqi 1032,5, yalpi foyda va yalpi aralash daromad890,3, ishlab chiqarish va import solig‘i-376,7, ishlab chiqarish va importga subsidiyalar-99,3. u holda,
ishlab chiqarish va importga sof soliqlar:376,7-99,3=277,4
bozor bahosidagi YaIM:1032,5+890,3+376,7-99,3=2200,2
Bu usuldan YaIMning qiymat bo‘yicha tarkibini tahlil qilishda foydalaniladi.
Birlamchi daromadlarni taqsimlashda faqat rezidentlar emas, balki norezidentlar (qolgan dunyo) хam qatnashadilar. Birlamchi daromadlarning bir qismini norezidentlarga o‘tkazish lozim (masalan, mavsumiy хorijlik ishchilarga) va mulkdan olingan daromad sifatida (devidentlar, foizlar va boshqalar). Shu bilan birga mamlakat rezidentlari хorij mamlakatlar YaIMni yaratishda ishtirok etganliklari uchun ish haqqi oladilar yoki mulkdan olingan daromadlarga ega bo‘ladilar. Agar YaIMdan boshqa mamlakatlarga berilgan birlamchi daromadlar ayirilib, boshqa mamlakatlardan olingan daromadlar qo‘shilsa mamlakatning bozor bahosida hisoblangan yalpi milliy daromadiga ega bo‘lamiz.
|
| |
Nazorat savollari - Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari

|
Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari
|
bet | 40/69 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 28,88 Mb. | | #159966 |
Bog'liq Вентиляция lotinNazorat savollari
Ventilyasiya tizimida kaloriferlarni vazifasi.
Kaloriferlarni tasnifi.
Kaloriferlarni turlari.
Suvni kaloriferlarni quvurlar bilan ulanish sxemalari.
Bug‘li kaloriferlarni quvurlar bilan ulanish sxemalari.
Kaloriferlarni hisoblash.
10 – bob Mahalliy ventilyasiya tizimlari.
10.1. Havoni so‘rib chiqarish qurilmalari.
Mahalliy otsoslar ifloslangan havoni zararli moddalar ajrab chiqqan joydan so‘rab chiqarishga imkoniyat tug‘diradi. Bu esa zararli moddalarning so‘rib chiqariyotgan havoda konsentratsiyasini umum almashuv ventilyasiyaga nisbatan yuqoriroq olishga sharoitlar yaratadi va toza havo sarfini kamaytirshga imkoniyat yaratadi. Demak, havoga ishlov berish jarayonida sarflanadigan harajatlar kamayishiga olib keladi.
Mahalliy otsoslarning sanitar – gigienik ahamiyati ularni zararli moddalarni ishlash zonasiga tarqalishini oldini olishdan iboratdir.
Sanitar – gigienik talablaridan tashqari mahalliy otsoslarga quyidagi texnologik talablari qo‘yiladi:
Zararli moddalar paydo bo‘ladigan joylar texnologiya yo‘l qo‘yish darajada yopilish kerak, texnologik jarayon bo‘yicha ochiq bo‘lishi talab etilgan joylarni o‘lchamlari minimal olinishi lozim;
Mahalliy otsoslar ishlarga va ish unumdorligini kamayishiga olib kelishi mumkin emas.
Zararli moddalar tabiiy yo‘nalishi bo‘yicha so‘rib chiqarilishi lozim, ya’ni issiq gazlar va bug‘lar yuqoridan, sovuq vya og‘ir gazlar va changlar pastki qismlardan.
Mahalliy otsosni to‘zilishi oddiy bo‘lib kam gidravlik qarshilikka ega bo‘lishi lozim. Ular engil echilib va joyig‘a ko‘yilish kerak.
Mahalliy otsoslar yarim ochiq, ochiq va to‘la berk bo‘lishi mumkin.
YArim ochiq otsoslarda zararli moddalarning manbai ichki qismidan joylashgan. Misol tariqasida surma shkaflarni, shamollatish kameralarni va kabinalarni keltirish mumkin, bundan tashqari ularga vitrinali otsoslari, dastgohlar ustidagi otsoslari kiradi.
Butunlay berk otsoslar odatda mashina yoki apparatlarning kojuxini qismi bo‘lib, mayda tirqishlar va tirqishlarga ega bo‘ladi. Bu tirqishlardan otsosga tashqi muhitdan toza havo kiradi. Misol tariqasida elevatorlarni, tegirmonlarni, va boshqalarni keltirish mumkin.
Surma shkaflar. Tabiiy ventilyasiyani surma shkaflarining oldi qismi ochiq bo‘lib, qolgan tamonlari yopiq bo‘ladi. Ochiq joydan bajariladigan jarayon ko‘zatiladi. SHkaf ichida paydo bo‘ladigan zararli moddalar havo bilan tashqi muhitga surilib chiqariladi.
|
| |
-rasm - Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari

|
Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari
|
bet | 35/69 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 28,88 Mb. | | #159966 |
Bog'liq Вентиляция lotin8.1-rasm. Ventilyasiyasi tizimida bosim taqsimlanish sxemasi
1-so‘rin havo quvuri; 2-ventilyator; 3-havo uzatuvchi quvur; 4-havo uzatuvchi tarafidagi to‘liq bosimni chizig‘i; 5-o‘sha erdagi statik bosimni chizig‘i; 6-so‘rish tarafidagi to‘liq bosimni chizig‘i; 7-o‘sha erdagi statik bosim chizig‘i; I-IV – kesimlarni, nomeri (qolgan belgila tekstda berilgan). II-II va III-III kesimlarni orasidagi diffuzorda oqimni tezligi o‘zgaradi. Dinamik bosim kamayadi. SHuning uchun statik bosim o‘zgaradi va ko‘payishi ham mumkin (RstII>RstIII) rasmda ko‘rsatilga. III-III kesimdagi ventilyator tufayli yaratilgan to‘liq bosim ishqalanish ∆Rish va mahalliy qarshiliklarda ∆Rmax (diffuzorda, chiqishda) sarflanadi. Havo uzatish tarafidagi umumiy bosim teng:
(8.26)
bu erda: R-1m havo quvurdagi bosim yo‘qolishi, Pa/m; l – quvur uzunligi, m; - havo quvurlarini ichki devorlarining yuzasini g‘adir budirligini hisobga oluvchi koeffitsient; Z-mahalliy qarshiliklardagi bosim yo‘qolishi, Pa.
So‘rish tarafidagi havo quvurni tashqarasidagi statik bosim nolga teng. So‘rish tirqishni yaqinligida havo oqimi kinetik energiyaga ega.
Havo quvuriga kirishda oqimni tezligi kuchayadi, demak kinetik energiya ham ko‘payadi. Demak energiya saqlanish qonuni asosida oqimni potensial energiyasi pasayadi. So‘rish tarafidagi ixtiyoriy kesimidagi bosim yo‘qolishini hisobga olganda:
Rst=0 - Rd - ∆Ryo‘q (8.27)
So‘rish havo quvurida ham havo uzatishi tarafidaga to‘liq bosim havo quvurni boshidagi bosimni va shu kesimgacha bo‘lgan bosim yo‘qolishini farqiga teng.
Rt=0 - ∆Ryo‘q (8.28)
Keltirilgan formuladan so‘rish tarafidagi kesimlaridagi statik Rst va to‘liq Rt bosimlar noldan past. Absolyut bosimga ko‘ra statik bosim to‘liq bosimdan katta.
Statik bosim chizig‘i to‘liq bosimni chiziqdan pastroq ketadi. Havo quvuriga kirishda o‘rama zona paydo bo‘ladi, oqim siqiladi shu tufayli VI-VI kesimdan keyin statik bosim chizig‘i to‘satdan pasayadi. V-Vva IV-IV kesimlar orasida sxemada kenfuzor burilish bilan ko‘rsatilgan shu kesimlarni orasidagi statik bosimni chizig‘i pasayishi konfuzorda oqimni tezlikishi ko‘payishi va hamda bosim yo‘qolishiga bog‘liq. 1-rasmda statik bosim epyuralar ketriklangan.
Havo quvurlar tizimida eng past to‘liq bosim nuqta B-da kuzatiladi. U so‘rish tarafidagi bosim yo‘qolishiga teng.
Ventilyator bosimni farqini yaratib beradi. U to‘liq bosimni maksimum va minimumini farqi (RTA-RTB), 1 m3 havoni energiyasini Rvent ga ko‘paytiradi
Rvent=∆Rso‘r+∆Ruz (8.29)
So‘rish havo quvurdagi bosim epyuralarini professor P.N.Kamenev absolyut noldan qurilishni taklif etgan. Bunda Rstabs va Rtabs chiziqlarni chizilishi huddi havo uzatishdagicha bo‘ladi.
|
| |
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti
|
bet | 1/11 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #254974 |
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
TELEKOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI FAKULTETI
“Ma’lumotlar uzatish tarmoqlari va tizimlari” kafedrasi
“INDIVIDUAL LOYIHA” ISHI
O‘qituvchi: Xaytbaev Aybek
Bajardi: Abdurahmonov Jasurbek
Qadamov Doniyor
Toshken – 2022
Mavzu: Cisco Packet Tracer dasturida har xil tipdagi kommutatorlarni (L2,L3) o‘rganish va uni qo‘llagan holda tarmoqni qurish.
Mundarija:
Kirish…………………………………………………………………………
Tarmoq tushunchasi va uning ahamiyati…………………………………….
Tarmoq metodi…………………………………………………………
TCP / IP protokoli to'plami…………………………………………………
TCP / IP modeli bo'yicha protokollarni qatlamlash………………….
Turli xil Ethernet standartlari o'rtasidagi farq………………………..
Wi-Fi tarmoqlarini tashkil etish turi……………………………………….
5.Xulosa…………………………………………………………………………
6.Foydalanilgan adabiyotlar…………………………………………………….
Kirish
Asosiy kompyuter tarmoqlari tushunchalari
Kompyuterlar dunyosida tarmoqlar ma'lumot almashish maqsadida ikki yoki undan ko'p hisoblash qurilmalarini bir-biriga bog'lash amaliyotidir. Tarmoqlar kompyuter uskuna va kompyuter dasturlarining kombinatsiyasi bilan qurilgan.
Kompyuter tarmoqlari turlari
Tarmog'larni bir necha usulda tasniflash mumkin.Bir usul tarmoqning geografik maydoniga qarab turini belgilaydi.Shu bilan bir qatorda, tarmoqlar ham topologiyaga yoki ular qo'llab-quvvatlaydigan protokollarning turlari bo'yicha tasniflanishi mumkin.
Mijoz-server tarmoqlari
Tengdosh tarmoqlar
Hududiy tarmoqlarga kirish
|
| |
Nazorat savollari - Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari

|
Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari
|
bet | 49/69 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 28,88 Mb. | | #159966 |
Bog'liq Вентиляция lotinNazorat savollari
SHovqinning fiziologik ko‘rsatgichlari?
SHovqining fiziologik ko‘rsatgichlari.
SHovqinning tarqalish yo‘llari.
SHovqin so‘ndirgich turlari.
SHovqin so‘ndirgichlarni hisobi.
Tebranish izolyatorlarni turlari.
13 – bob. Havoni markaziy konditsiyalash qurilmalari va ularning asosiy bo‘limlari.
Markaziy konditsionerlar. Prinsipial sxemalari, va ularning texnik tavfsiflari.
Karkas – panelli KSKP turdagi (oqimli kameralar) markaziy konditsionerlar
Tu – 4862 – 011 – 40149 ROSS RU.AYA04.VO7508 karkas – panelli (oqimli kameralar)larning gigienik sertifikati
13.1-rasm. KSKP turidagi markaziy konditsioner
Konditsionerlar sanoat korxonalari, jamoat va ma’muriy binolarni havosini konditsiyalash, ventilyasiyasi va havo bilan isitish tizimlarida ishlatish uchun belgilangan.
KSKP turidagi konditsionerlarda tashqi havoga barcha turdagi jarayonlarni filtrlar, isitish, sovutish, quritish, namlash, issiq va sovuqni rekuperatsiya va regeneratsiya qilish, shovqindan himoyalash, dezinfeksiyalash (havoni zararsizlantirish) va xizmat qiluvchi xonalarda berilgan parametrli sun’iy iqlimni ta’minlaydi.
Konditsionerlar avtomatika va sozlash jihozlari bilan iste’molchiga etkazib beriladi. Havoga ishlov berishning qabul qilingan texnologik jarayoni unga mos avtomatika bilan uyg‘unlashib, parametrlarni aniq sozlanishini ta’minlaydi, konditsionerlarni ishlatish diapazonini kengaytiradi va har bir konkret variantlarda optimal energetik va iqtisodiy mablag‘larni optimal ta’minlash imkoniyati yaratiladi.
Konditsionerni tanlash uchun maxsus kompyuter programmasi “KSKP” ishlab chiqilgan funksional bloklarni ichki hajmini germetikli issiqlik va shovqindan izolyasiyasi konditsionerni aynan sanoat korxonasida o‘rnatishga imkoniyat yaratadi.
Konditsionerlarni ishlab chiqariladigan nomenklaturasi quyida sxemada ko‘rsatilgan.
O‘lcham katerlar
KSKP turidagi konditsionerlar
Nominal havo unumdorligi 200 dan – to 100000 m3
Konditsionerning qatorlar o‘lchami dunyo amaliyotiga mos keladigan etib tanlangan bo‘lib, uning asosi etib turli moduldagi 610 – 610 mm havo filtrlarining uyg‘unlashuvida uning yarmi (305 x 610) va choragiga (305 x 305) ularning bazasida (asosida) konditsioenr bloklarining frontal o‘lchamlari belgilanadi.
Umumiy KSKP turidagi va metropolitenlar uchun ishlab chiqariladigan konditsionerlar.
Konditsionerlar KSKP – 40 gacha barcha turdagi o‘lchamlar uchun vertikal bo‘yicha ikki bosqichli sxema (ikki qavat), gorizontal bo‘yicha (ikki qator) KSKP havo kanalidagi havo oqimining yo‘nalishi bo‘yicha o‘ng yoki chap konstruktiv variantda komponovka (yig‘ilish) qilinadi.
|
| |
Laboratoriya ishining natijalarini taxlili

|
Laboratoriya ishining natijalarini taxlili
|
bet | 16/20 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 92,46 Kb. | | #138657 |
Bog'liq Elektr mashinalar-fayllar.orgLaboratoriya ishining natijalarini taxlili. Laboratoriya ishining natijalarini ta’lil qilib, genera-torning o’tkazilgan tajriba natijalarga asosan ko’rilgan xarakteristikalarini darslikda keltirilgan tipik xarakte-ristikalariga mos kelishi xaqida xulosa beriladi. Bunda u yoki bu grafikning ko’rinishiga taosir etuvchi fizik jarayon-larni alo’ida tushuntiriladi.
Masalan, nima uchun salt ishlash xarakteristikasi egri chiziqli ko’rinishda bo’lib, uning magnitlanish va magnitsiz-lanish shaxobchalari ustma - ust tushmaydi. Tajriba asosida chizilgan salt ishlash xarakteristikasini normal xarakteris-tika bilan solishtirilganda bu xarakteris-tikalarni bir-biridan farqini miqdor ji’atidan baxolash kerak. Xarak-teristikalarining miqdor jixatidan eng katta farqi ()
Ye0eng.kat. = (Ye taj - Ye norm)100, (8.4) Bu yerda Ye taj va Ye norm kuchlanishlarning, tajriba asosida qurilgan va normal salt ishlash xarakteristikalarning eng katta farqiga to’g’ri keluvchi qo’zg’atish tokiga nisbatan aniqlangan nisbiy birliklardagi qiymatlari.
Generatorning tashqi va rostlash xarakterstikalarini taxlil qilishda aktiv yuklama bilan ishlaganda qurilgan xarakteristikalarni aktiv-reaktiv xarakterdagi yuklama bilan ishlaganda kurilgan xarakteristikalardan farqini tushuntirib berish kerak.
Generatorning xususiyatlarini ta’lil qilishda, yuklama ajratilgandan keyin kuchlanishning nominal o’zgarishi (8.1) va qo’zg’atish tokini nominal o’zgarishi (8.2) tushunchalaridan foydalanish maqsadga muvofiq bo’ladi.
Qisqa tutashuv tajribasining natijalarini taxlil qilishda esa qisqa tutashuv xarakteristikasini to’g’ri chiziqli ko’rinishda bo’lishini tushuntirish kerak.
Nazorat savollari. 1. Ayon qutbli va ayonsiz qutbli sinxron mashinalarning tuzilishlarini so’zlab bering.
2. Sinxron generatorda qanday qo’zg’atish usullari qo’llanadi?
3. Sinxron generatorning kuchlanishini rotorning aylanish chastotasini o’zgartirib rostlash mumkinmi?
4. Sinxron generatorning magnitlanish va magnitsiz-lanish salt ishlash xarakteristikalari nima uchun bir-biriga to’g’ri kelmaydi?
5. Sinxron generatorning xar-xil xarakterdagi yuklama-lar bilan ishlaganda qurilgan tashqi va rostlash xarakteris-tikalari nima uchun bir-biriga mos kelmaydi?
6. Sinxron generatorning qisqa tutashuv xarakteris-tikasini to’g’ri chiziqli ko’rinishida bo’lishini qanday tushunish mumkin?
7. Sinxron generatorning qisqa tutashuv nisbati nima va uning kattaligi generatorning xususiyatlariga qanday ta’sir ko’rsatadi ?
|
| |
Kashfiyot va ixtirolarning ilmiy-texnik

~ 34 ~
bilan yasadi va televizor mavjud bo`ldi. Kashfiyot esa, bu hayotda
avvaldan mavjud bo`lgan, lekin insonlarga noma’lum bo`lgan va hech
kim bilmagan biror yangilikni ochish. Boshqacha aytganda, Dunyoda
bor bo`lib, lekin odamzot bilmaydigan narsani insonlarga ma’lum
qilinishi tushuniladi. Masalan, “Amerikaning kashf qilinishi” deganda,
o`z-o`zidan ma’lumki, Amerika avvaldan yerda mavjud bo`lgan, biroq,
insonlar bu haqida bilishmagan. Shu sababdan “kashf qilindi” iborasi
ishlatiladi. Yana bir misol keltirsak: “tortishish qonuni kashf qilindi”
deyilganda, bu qonun avvaldan olamda mavjud bo`lgani, biroq bu
haqda insonlar bilmaganlar. Haqiqatdan ham, fizika, kimyo,
astronomiya va boshqa fanlarda topilgan qonunlar azaldan mavjud,
ammo insonlar bu qonunni keyinroq bilib olganlari tufayli “qonun
kashf qilindi”deb aytiladi.
AQSH da Avtomobilning eng so`nggi turi uchar avtomobil
sinovdan o`tkazildi.
AQShning Massachuseta shtatidagi Terrafugia kompaniyasi
yaratgan bu avtomobil nomi Terrefugia Transition deb nomlanadi. U
havoda yaxshigina parvoz qilish bilan birga yo`llarida ham oddiy
avtomobillar kabi bemalol yura oladi. N’yuyork shtati bo`ylab 6 marta
muvaffaqiyatli parvoz qildi.
Qadimgi ixtirolar haqida. G`ildirak qanday ixtiro etilgan? Qadimda
vaqt o`lchovi (1.1-chizma).Vaqtni aniqlashda qadimgi Yunonistonda
dastlab quyosh soatlaridan foydalanishgan. Bu soatlar insoniyat
tarixidagi birinchi soat edi. Ular 4000 yil ilgari ishlatilgan. Bunda vaqt,
tik turgan taxtachaning soya uzunligiga qarab aniqlangan.
Laboratoriya ishi natijalarining taxlili

|
Laboratoriya ishi natijalarining taxlili
|
bet | 12/20 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 92,46 Kb. | | #138657 |
Bog'liq Elektr mashinalar-fayllar.orgLaboratoriya ishi natijalarining taxlili. Laboratoriya ishini taxlil qilganda asinxron motorishga tushirish xossalariga solishtirma baxo berish kerak. Bunda asosiy ishga tushirish parametrlari: boshlang’ich ishga tushirish topiladi va ishga tushirish momenti va ularni xar bir ishga tushirish usulidagi qiymatlariga extibor berish kerak. Natijalarni solishtirishda I /I M /M ifoda-dan foydalanish qulay bo’ladi. Ishga tushirish usullarining afzallik va kamchilik tomonlarini solishtirilganda uning ishga tushirish jarayoni murakkabligi, tejamliligi, qo’shimcha uskunalarining qiymati va boshqalari xisobga olinadi.
Nazorat savollari. 1. Asinxron motorishga tushirish xossalarini qaysi parametri aniqlaydi.
2. Asinxron motorto’g’ridan – to’g’ri manbaga ulash usulining asosiy afzalligi va kamchiligi nimadan iborat?
3. Qisqa tutashuv rotorli asinxron motorishga tushirish tokini kamaytirish nimaga asoslanadi. Bu usullarni sanab bering.
4. Asinxron motorni kuchlanishini pasaytirib ulash usulini asosiy kamchiligi nima?
5. Asinxron motorstator cho’lg’amini y dan ulab yurgizilganda dvigatelni ishga tushirish toki qanchaga kamayadi?
6. Asinxron motorstator cho’lg’amiga berilayotgan kuchlanish uning ishga tushirish momentiga qanday bog’liq?
3-LABORATORIYA ISHI
SINXRON MASHINANING XARAKTERISKASINI TEKSHIRISH
Ishning maqsadi: Sinxron generatorning tuzilishini o’rganish va sxemalarni yig’ish bo’yicha amaliy bilimlarini mustaxkamlash va xarakteristikalarini qurish: Sinxron generatorning xossalari to’g’risidagi nazariy maolumotlarni tajriba yordamida mustaxkamlash.
Ishni bajarish dasturi: 1.Sinxron generatorning va aylantiruvchi (birlamchi) dvigatelning konstruktsiyalarini o’rganish, ularning pasportidagi berilganlarni va o’lchov asboblarining berilganlarini yozib olish.
2. 8.1-rasmda ko’rsatilgan sxemani yig’ish va yig’ilgan sxemani to’g’riligini o’qituvchi tomonidan tekshirilgandan so’ng generatorni dastlabki sinash uchun ishga kiritish.
3. Generatorning salt ishlash xarakteristikasini tajribada aniqlangan kattaliklar yordamida qurish va uni sinxron mashinaning normal xarakteristikasi bilan taqqoslash.
4. Generatorning aktiv (sos1 = 1) va aktiv-induktiv (sos11) xarakterdagi yuklamaga ulab, tajribada aniqlagan kattaliklarga asosan tashqi xarakteristikalarni qurish; Generator yuklamadan ajratilganda uning kuchlanishini o’zgarishini aniqlash.
5. Generatorni aktiv (sos1 = 1) va aktiv-induktiv xarakterdagi yuklamaga ulab o’tkazilgan tajribada aniqlangan kattaliklarga asosan rostlash xarakteristikalarini qurish; qo’zg’atish tokini nominal o’zgarishini aniqlash.
6. 8,2-rasmga asosan uch fazali qisqa tutashuv sxemasini yig’ish, sxemani o’qituvchi tekshirgandan so’ng tajribani o’tkazib, aniqlangan kattaliklarga asosan qisqa tutashuv xarakteristikasini qurish; generatorning qisqa tutashuv nisbatini kattaligini (qiymatini) aniqlash.
7. Xisobot tuzish va baja-rilgan ish bo’yicha xulosa qilish.
Ishni bajarishga tayyorgarlik ko’rish.
|
| |
Ish xarakteristikalari - Elektr mashinalar

|
Elektr mashinalar
|
bet | 19/20 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 92,46 Kb. | | #138657 |
Bog'liq Elektr mashinalar-fayllar.orgIsh xarakteristikalari. Sinxron motorning ish xarakteris-tikalari stator toki I1, qabul qilib olayotgan quvvat R1, yuklama momenti M1 va foydali ish koeffitsenti larning motorni foydali quvvatiga boьliqligini ifodalaydi. Ish xarakteristikalarini qurishda motorning qo’zg’atish cho’lg’amidagi qo’zg’atish toki Iq = Iqnom uning quvvat koeffitsenti cos1 ni birga teng cos1 = 1,0 bo’lishini taxminlashi shart. Motorni ishga tushirilgandan so’ng qo’zg’atish cho’lg’amidagi tokni Iqnom ga tenglashtiriladi. So’ngra R3 va R4 rubilniklar (1- rasmga qarang) ulanadi va generatorni yuklamasi stator toki I1 = I1nom tenglashgunga qadar sekin asta orttiriladi. Stator tokining taxminan bir xil oraliqdagi qiymatlari uchun aniqlangan o’lchov asboblarining ko’rsatmalarini 9.2-jadvalga yozib boriladi.
O’lchov asboblarining ko’rsatmalari xar safar aniqlanib jadvalga yozib olingandan so’ng, motorning qo’zg’atish tokini kattaligi yuklama momenti M2 ga mos keladigan boьliq ravishda xosil bo’ladigan stator tokining eng kichik qiymatiga mos keladigan Iqnom ga tenglashtiriladi.
2 - jadval
O’lchov va xisoblar nomeri
|
O’lchovlar
|
Xisoblar
|
IB,A
|
I1,A
|
R’1,del
|
U1,B
|
Ug,B
|
Ig,A
|
R1,Vt
|
Rg,Vt
|
M2,Nm
|
R2,Vt
|
sos
|
, %
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
So’ngra motorga kelayotgan quvvat (3)(Vt); generatorning chiqish klemmalaridagi quvvat (2) (Vt); motor-ning validagi moment (1)(Nm); motorning foydali quvvati (Vt)
R2 = R1/n (5)
motorning quvvat koeffitsenti bo’yicha (4) FIK (%)
= (R2/R1) 100 (6)
xisoblanadi.
Jadvaldagilarga (2) asosan bitta koordinat o’qlarida sinxron motorning ish xarakteristikalari quriladi.
|
| |
Nazorat savollari - Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari

|
Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari
|
bet | 46/69 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 28,88 Mb. | | #159966 |
Bog'liq Вентиляция lotinNazorat savollari
Aerodinamik iz zonasi deb nima tushungani aytiladi?
Gidravlik lotokda nimani ko‘rish mumkin?
Aerodinamik quvurda nimani aniqlash mumkin?
Aerodinamik koeffitsienti nima?
Binoda havoni harakatiga qanday kuchlar ta’sir etadi?
Bosim epyuralari qanday to‘ziladi?
Tabiiy havo almashuviini hisoblashda qanday usullardan foydalanish mumkin?
Tartibsiz havo almashuv ko‘p qavatli binolarda qanday o‘tadi?
12 – bob. Ventilyasiya tizimlarida shovqin va tebranishga kurash.
12.1. SHovqinni fizik va fiziologik ko‘rsatkichlar.
Ventilyasiya tizimlarida shovqin va tebranish asosan ventilyator ishlaganda paydo bo‘ladi.
SHovqinni fizik va fiziologik ko‘rsatgichlari mavjud.
Fizik ko‘rsatgichlarga quyidagilar kiradi: a) tebranish chastotasi; b) to‘lkin uzunligi; v) tovush intensivligi; g) tovush intensivligining sathi; d) tovush bosimi; e) tovush bosimining sathi.
Tebranish chastotasi f gerslarda o‘lchanadi.
f=1/T, 1/sek. (12.1)
Tovush to‘lqinining uzunligi , bir tebranish vaqtida tovush qancha masofaga tarqalishini ko‘rsatadi.
=sT=s/f, m (12.2)
bu erda
s - tovushning tarqalish tezligi, m/sek.
Tovushning intensivligi, yoki tovush kuchi I deganda, Vt/m2 vaqti birligida tovush to‘lqinlari bilan qancha energiya o‘tkazilganligini tushiniladi.
Tovush intensivligi sathi
, dB (12.3)
Bu erda LI -tovush intensivligining sathi dB; I-berilgan tovush intensivligi, Vt/m2; I0-colishtirilangan tovush intensivligi, Vt/m2; bu kattalik sifatida odam qulog‘i eshitish chegarasidagi intensivlik qabul qilinadi.
, Vt/m2 (12.4)
Bir detsebel (dB) deganda
, (12.5)
tovush intensivligi tushiniladi
Tovush bosimining sathi
(12.6)
ga teng. Bu erda Lp -tovush bosimining sathi, dB; r-tovushning bosimi, Pa; r0-solishtiriladigan boshlang‘ich tovush bosimi, ya’ni odam qulog‘i sezishni boshlagan bosimi
r0=2 10 -5 Pa. (12.7)
Fiziologiya ko‘rsatgichlari. Odam odatda 20 dan 20000 Gs bo‘lgan tebranishlarni eshitadi. Fiziologiya ko‘rsatgichlarga ton va tovush balandligi kiradi.
Ton balandligi tebranish chastotasi bilan aniqlanadi: qancha chastota katta bo‘lsa, ton ham shunchalik yuqori bo‘ladi.
Tovush balandligi 1000 Gs solishtirib aniqlanadi.
SHovqinning tarqalish yo‘llari
Ventilyator ishlaganda paydo bo‘ladigan shovqin quyidagi yo‘llar orqali tarqaladi: a) havo quvurlarida harakatda bo‘lgan havo orqali xonalarga; b) havo quvurlarining devorlari orqali xonaga;v) ventilyator qurilmasini atrofidagi atmosfera havosi orqali.
SHovqinni normalash. SHovqin 8 ta oktava tilimi (polasa) bo‘yicha normalanadi. Bular 63, 125, 250, 500, 1000, 2000, 4000, 8000 Gs. Har bir xonalar turi uchun me’yorlar mavjud. Masalan: konstruktor byurosida xonalarida 63-71 dB, 1000-45 dB, 8000-38 dB kamroq bo‘lishi lozim.
|
| |
Kaloriferlar hisobi - Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari

|
Ventilyasiya va havoni konditsiyalash tizimlari
|
bet | 39/69 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 28,88 Mb. | | #159966 |
Bog'liq Вентиляция lotin9.2 Kaloriferlar hisobi
Kaloriferlar hisobi quydagi ketma-ketlikda bajariladi.
Havo qizdirishga sarflangan issiqlik miqdori aniqlanadi
Q= 0,278 G s (tk - t0), Vt (9.1)
bu erda G - havoning massa sarfi, kg/soat; c=1 kJ/(kg•K) havoning issiqlik sig‘imi; tk, t0 - mos ravishda havoni kaloriferdan oldingi va keyingi haroratlari, S.
Kaloriferlar yuzasi quyidagi formula yordamida topiladi
(9.2)
bu erda; K-kaloriferning issiqlik uzatish koeffitsienti, Vt/(m2K); to‘rut-issiqlik tashuvchisining o‘rtacha harorati, S; to‘rx-isitiladigan havoning o‘rtacha harorati, S; 1,11,2 - zaxira koeffitsienti.
Issiqlik uzatish koeffitsienti K havoning massa sarfiga bog‘liqdir.
3-rasm. Kaloriferlarning quvurlar bilan ulanish chizmalari
I. bug‘li; II. bir yo‘nalishli suvli: a) va b) r 0,3 MPa bo‘lganda; v) va g) r 0,3 MPa bo‘lganda; d) va e) quvurlarga parallel ulanish; j) va z) quvurlarga ketma-ket ulanish; III. ko‘p yo‘nalishli suvli i), k), l) va m) quvurlarga parallel ulanish; n), o), p), va r) quvurlarga ketma-ket ulanish
Bug‘ uchun
K=A ()n (9.3)
Suv uchun
(9.4)
bu erda
kg/(s•m2) (9.5)
f- kaloriferning havo o‘tadigan kesimining yuzasi, m2
A, A1, n, n1, m-kalorifer tuzilishiga bog‘liq bo‘lgan kattaliklar.
Kalorifer quvurlardagi suvning tezligi
m/s (9.6)
Kalorifer qarshiligi formula yordamida topiladi.
P=B ()z , Pa (9.7)
bu erda B va Z-kalorifer tuzilishiga bog‘liq bo‘lgan kattaliklar.
Ketma-ket o‘rnatilgan kaloriferlarning umumiy qarshiligi
P=Pm, Pa (9.8)
bu erda m-ketma-ket joylashgan kaloriferlarning soni.
Hisob kaloriferni qizdirish quvvati tekshirish bilan yakunlanadi, ya’ni
(9.9)
kaloriferlar tanlanganda yuzasi bo‘yicha bo‘lgan zapas 15-20% ni, havo oqimiga qarshilik bo‘yicha-10% va suv harakatiga qarshiligi -20% tashkil qilish lozim.
Keltirilgan ifodalar asosida turli xil kaloriferlarni kompyuterlarda hisoblash uchun maxsus dasturlar tuzilgan.
|
| |
– LABORATORIYA ISHI - Elektr mashinalar

|
Elektr mashinalar
|
bet | 10/20 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 92,46 Kb. | | #138657 |
Bog'liq Elektr mashinalar-fayllar.org2– LABORATORIYA ISHI
ASINXRON MOTORNI ISHGA TUSHIRISH USULLARINI TEKSHIRISH
Ishning maqsadi.Asinxron motorni ishga tushirish xossalari tajribaviy tasdiьini olish, dvigatelni ishga tushirish sxemalari va uni ishga tushirish to’g’risida amaliy bilimlarni oshirish.
Ishning dasturi. 1. Dvigatelni konstruktsiyasi bilan tanishib, reaktor va ulash qurilmalari, o’lchov priborlari va boshqa yordamchi qurilmalarni pasport kattaliklarni yozish.
2. 3.1-rasmda ko’rsatilgan sxemani yig’ish va u o’qituvchi tomonidan tekshirilgandan so’ng manbaga to’g’ridan-to’g’ri ulash.
3. 3.1-rasmda ko’rsatilgan sxemadan foydalanib, stator cho’lg’ami sxemasini uchburchakdan yulduzga o’zgartirib yurgizishni amalga oshirish.
4. 3.2-rasmda ko’rsatilgan sxemani yig’ib, o’qituvchini ruxsatidan so’ng dvigatelni reaktor yordamida yurgizish.
1- rasm. qisqa tutashgan rotorli uch fazali asinxron motorning stator chщlamlarini yulduzdan uchburchakka qayta ulash bilan ishga tushirish uchun ulanish sxemasi
5. 3.3-rasmda ko’rsatilgan sxemani yig’ish va u o’qituvchi tomonidan tekshirilgandan so’ng ishga tushirish momentini manba kuchlanishiga bog’lanish grafigini qurish.
6. Xisobot tuzish va bajarilgan ish bo’yicha xulosa qilish.
Ishga tayyorgarlik ko’-rish. 1. Nazariy bilimlarni takrorlash: Uch fazali qisqa tutashuv rotorli asinxron motorni ishga tushirish xossalari; pasay-tirilgan kuchla-nishda ishga tushirish usullari; taxminlash kuchlanishni ishga tushirish tokiga va ishga tushirish mo-mentiga taxsiri;
A d a b i yo t. Katsman M.M. Elektricheskiye mashinы. – M.: Vыsshaya shkola, 2000, s 193-199.
2. Ishchi daftarda tajriba natijalarini kiritish uchun jadvallarni tayyorlash va grafik qurish uchun koor-dinata to’rlarini chizish.
Ishning bajarish tartibi. U m u m i y k o’ r s a t m a l a r. Laboratoriya mashьuloti davomida obxektiv natija olish uchun maxlum bo’lgan bir necha usullardan foyda-lanilganda bir dvigatelni ustida sinash ishlarini olib boriladi xamda o’lchash ishlarida xam bitta ampermetrdan foydalaniladi.
|
| |
Elektr mashinalar - bet 15

8.3 - jadval
O’lchash nomeri
|
sos1=1
|
O’lchash nomeri
|
sos1<1
|
I1, A
|
U1, B
|
I1, A
|
U1, B
|
|
|
|
|
|
|
Generator sos1 = 1 va sos1 < 1 rejimlarida ishlayotganda uning stator cho’lg’amidan yuklama ajiratilganda kuchlanishning nominal o’zgarishi (%).
bu yerda U0 = E0 generatorning salt ishlash rejimidagi kuchlanishi.
R o s t l a sh x a r a k t ye r i s t i k a s i - aylanish chastotasi n2 = n1 va kuchlanishi o’zgarmas U1 = Unom bo’lgan generatorning kuzatish toki Iq ni I1 yuklama tokiga bog’liqligini ifodalaydi.
Generatorga ulangan aktiv yuklama sekin-asta orttiriladi (R3 ulanadi) va tajribani o’tkazish davrida sinxron generatorning yakor cho’lg’amidagi kuchlanish nominal qiymatiga teng va kattaligi o’zgarmasligini taominlash uchun qo’zg’atish toki o’zgartiriladi. Tajriba davomida yuklanish tokining (A2) taxminan bir xil oraliqlardagi qiymatlari uchun generatorning qo’zg’atish toki o’lchanadi (A3). O’lchov asboblarining ko’rsatmalarini 8.2 jadvalga yoziladi. Sinxron generatorning stator cho’lg’amiga aktiv-induktiv yuklamani ulab tajriba qaytariladi (R3 ajratilgan, R4 ulangan).
Rostlash xarakteristikalardan qo’zg’atish tokining nominal o’zgarishini aniqlanada (%).
Bu yerda Iqnom va Iq0nom - nominal yuklamaga ulangan generatorning nominal kuchlanishiga va salt ishlash rejim-lariga mos keluvchi qo’zg’atish toklarining qiymatlari, A.
Q i s q a t u t a sh u v x a r a k t ye r i s t i k a s i - bir xil aylanish chastota bilan aylanayotgan n2 = n1 sinxron generatorining qisqa tutashuv rejimidagi statorning toki I1k bilan qo’zg’atish cho’lg’amidagi qo’zg’atish toki orasidagi bog’lanishni ifodalaydi.
2 – rasm. Uch fazali sinxron generatorning qisqa tutashuv tajribasini щtkazish sxemasi
Sinxron generatorning qisqa tutashuv xarakte-ristiklarini nisbiy birliklarda qurish qabul qilingan I =f(I ) bu yerda I =Ik/Inom; va I =Iq/I0nom. Sinxron generatorning uch fazali qisqa tutashuv sxemasini yig’ib (8.2-rasm) uni o’qituvchi tekshirgandan so’ng, gene-ratorning qo’zg’atish cho’lg’ami-ni manbaga ulamasdan (R2 ulangan) aylantiruvchi dviga-telni ishga tushiriladi. Ge-neratorning tezligi nomi-nal aylanish chastotaga teng-lashtiriladi (n2 = n1), va tajribani o’tkazish davomida bu tezlik o’zgartirilmaydi; R2 rubilpnikni ulab, Rq potentsiometr yordamida gene-ratorning qo’zg’atish tokini generatorning qisqa tutashuv toki I1q = 1,2 I1nom ga tenglashgunga qadar sekin - asta orttiriladi. Qisqa tutashuv tokining I1q (ampermetr A1) taxminan bir xil intervallaridagi qiymatlari uchun qo’zg’a-tish toki o’lchanadi (ampermetr A2). Qisqa tutashuv tokining o’lchangan qiymatlaridan bittasi generatorning nominal tokiga teng (I1q = I1nom) bo’lishi shart. O’lchov asboblarining ko’rsatmalari jadvalga yoziladi.
So’ngra o’lchov asboblarining ko’rsatmalarini nisbiy birliklarda qayta xisoblanib, qisqa tutashuv xarakteris-tikasi quriladi.
Sinxron generatorning qisqa tutashuv toklarni nisbati:
QTN= I1q0nom/Iq.q.nom, (8.3)
Bu yerda Iq.q.nom- qisqa tutashuv tajribasida statorning nominal (I1q = I1nom) tokiga mos kelgan qo’zg’atish toki, A. Ayon qutbli sinxron mashina-lar uchun QTN = 0,91,9.
1>
|
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar

Mavzuni mustahkamlash uchun savollar: 1.
Kashfiyot tushunchasi deganda nimani tushunasiz?
2.
Kashfiyot turlarini tushuntiring?
3.Kashfiyot tushunchasining me’yoriy sifatlarini tushuntiring ?
4.
Kashfiyotning yangiligini asoslash.
5.
Kashfiyotni ishonchligini tushuntiring.
6-MAVZU.IXTIROCHILIK VA RATSIONALIZATORLIK FAOLIYATI Reja: 1. Ixtiro tushunchasi. Uning kashfiyotdan farqi 2. Kashfiyot va ixtirolarning ilmiy-texnik taraqqiyotga ta’siri 3.
Kashfiyot nima? Ixtiro nima? Ixtiro tushunchasi. Uning kashfiyotdan farqi Ixtiro - bu xalq xo`jaligini barcha tarmoqlarida texnik yechimlari
bilan ijobiy natijaga ega bo`lgan yangilik hisoblanadi. Kashfiyot -
ob’yektiv borliqni xossalari, hodisa va qonuniy bog`liqliklar
aniqlanadi, ixtiro bu oldin bo`lmagan texnik vazifalarni yechishga
qaratilgan. Kashfiyot va ixtiro o`rtasida dialektik o`zaro bog`liqlik bor.
Ko`p hollarda ixtiro kashfiyot natijasida olingan ilmiy bilimlarni
rivojlantiradi. Masalan: N.G.Basov, A.M.Proxorov va Tomsonlarning
kvant jarayonining qo`llashga asoslangan elektromagnit to`lqinlarni
ko`paytirish bo`yicha qilgan kashfiyotlari xalq xo`jaligida amaliy
ahamiyatga ega bo`lgan ko`p ixtirolarni yaratishga sabab bo`ladi.
Ilmiy-texnik
hamda
pedagogik-psixologik
adabiyotlarda
ixtirochilik hamda ixtirochilik ijodkorligiga ko`plab ta’riflar keltirilgan.
Jumladan, I.I.Kichkin ixtirochilikni ilmiy g`oyalarining texnik
yechimlarga ijodiy tatbiqi, ilmiy texnika taraqqiyoti sur’atlarini
belgilovchi asosiy ko`rsatgich, yangi texnika va texnologiyalar
yaratilishining mezoni hamda uning yuqori ilmiy-texnik darajasini
ta’minlovchi omil deb hisoblaydi. M.A.Vachevskiy “ixtiro qilish” -
qo`yilgan masalani yechish uchun eskilaridan tubdan farq qiluvchi,
odatdagi mantiqiy fikrlash yo`li bilan yetishib bo`lmaydigan yangi
samarali texnik yechimni taklif qilish” deb ta’riflaydi. Bizning
fikrimizcha ixtirochilikni tegishli idoralar tomonidan patentlar bilan
tasdiqlanadigan yangi texnik yechimni ishlab chiqishga yo`naltirilgan
~ 33 ~
ijodiy faoliyat turi, ixtirochilik ijodkorligini esa bu jarayonning
shaxsdagi zehnlilik, topqirlik, mustaqil va tanqidiy fikrlash kabi
ijodkorlik sifatlari bilan bog`liq umumiy tavsifi deyish mumkin.
Mustaqil(paralel) qo’zg’atishli o’zgarmas tor dvigatelini ishga tushirish xarakteristikalarini hisoblash va grafigini qurish tartibi

|
Mustaqil(paralel) qo’zg’atishli o’zgarmas tor dvigatelini ishga tushirish xarakteristikalarini hisoblash va grafigini qurish tartibi
|
bet | 4/11 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 381,53 Kb. | | #153362 |
Bog'liq «elektr yuritma asoslari»6.5.2.Mustaqil(paralel) qo’zg’atishli o’zgarmas tor dvigatelini ishga tushirish xarakteristikalarini hisoblash va grafigini qurish tartibi.
Dvigatelning tabiiy xarakteristikasini quring (6.5.1.ga qarang).
Qo’zg’atish tokining nominal qiymatini hisoblang.
IBH = UH / rШ [ A ]
Yakorning nominal tokini aniqlang: IЯН= IH - IBH [ A ]
4. Nominal qarshilik qiymatini aniqlang: RH =UH / IЯН [ Om ]
yoki nisbiy birliklarda dvigatel qarshiligi ṙД = rД / RH
Dvigatelni 4 pog’onali qarshilik orqali ishga tushadi deb qabul qilamiz: z = 4 λ = z + 1√1 / ṙДВ·İ2
bu yerda İ2 = 0,88 A o’tish toki, u 20% gacha İCT tokdan katta olinadi.
Chegara tokini hisoblaymiz: İ1 = λ·İ2
Ishga tushirish paytidagi to’la qarshilik: Ṙ1 = 1 / İ1
Qolgan pog’onalarning qarshiliklarini hisoblaymiz.
Ṙ2 = Ṙ1 / λ; Ṙ3 = Ṙ2 / λ; Ṙ4 = Ṙ3 / λ
Reostat seksiyalarinig qarshiliklari: ṙ1 = (1 / I1) (λ-1 / λ)
ṙ2 = ṙ1 / λ; ṙ3 = ṙ2 / λ; ṙ4 = ṙ3 / λ; ṙД = 0,06
Jami: Ṙ1 = ṙ1 + ṙ2 + ṙ3 + ṙ4 + ṙД
10. Qarshiliklarning qiymatini nisbiy birliklardan Om larga o’tkazilsa,
r1 = ṙ1·RH; r2 = ṙ2·RH; r3 = ṙ3·RH; r4 = ṙ4·RH; rД = ṙД·RH
Jami: R1 = r1 + r2 + r3 + r4 + rД
Tekshiruv: Ṙ1 = UH / İ1·IЯН
Dvigatelni ishga tushirish xarakteristikasini chizamiz.
5-rasm: Mustaqil(paralel) qo’zg’atishli o’zgarmas tor dvigatelini ishga tushirish xarakteristikalari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mustaqil(paralel) qo’zg’atishli o’zgarmas tor dvigatelini ishga tushirish xarakteristikalarini hisoblash va grafigini qurish tartibi
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Texnik ijodkorlik va konstruksiyalash h. O. Uzoqov, H. O. Jo’rayev, sh. H. Quliyeva,...

|
Texnik ijodkorlik va konstruksiyalash h. O. Uzoqov, H. O. Jo’rayev, sh. H. Quliyeva, A. R. Jo’rayev, M. N. Karimova, D. P. NazarovaBog'liq 13121 2 7352F7D481888A25ACBDEC51CD1A0CA7896653D3FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Bekmuratova M. Texnikaviy ijod va dizayn.–T.: Fan va
texnologiya, 2004.–180 b.
2. Vorobyov A.I., Limanskiy A.S. Texnik konstruksiyalash va
modellarni yasash.–T.:O`qituvchi, 1990.–210 b.
3. Mavlonova R., M. Satbayeva O`quv ustaxonasida amaliy
mashg`ulot / Kasb-hunar kollejlari uchun o`quv qo`llanma, Toshkent-
”ILM ZIYO”-2010 – 120 b.
4. Mehnat ta’limi. Umimiy o`rta ta’lim maktablarining 5-sinfi
uchun darslik: / mualliflar Sh.Sharipov va boshq. T.: “Sharq”, 2012. –
240 b.
5. Mehnat ta’limi: 3-sinf uchun darslik: / X.R. Sanaqulov, D.P.
Xodiyeva, A.R. Sanaqulova. – T.: “Sharq”, 2012. – 80 b.
6. Mehnat ta’limi: 2-sinfi uchun darslik: / X.R. Sanaqulov, D.P.
Xodiyeva, A.R. Sanaqulova. – T.: “Sharq”, 2012. – 80 b.
7. Muslimov N.A., Sharipov Sh.S. Texnik ijodkorlik va dizayn.-T.:
«Iqtisod -Moliya» 2009.-150 b.
8. Nozik munchoqlar to`qish/ to`plovchi va tarjimon D.
Abduraimova. – T.: “DAVR PRESS” NMU, 2012. – 84 b.
9. Gulli bezaklar tikish: / tuzuvchi va to`plovchi: A.Oynazarova. –
T.: “DAVR PRESS”, 2011. – 24 b.
10. Xolmanskiy L.M., Shpiganov A.S. Dizayn. – T.: “O`qituvchi”
1991. – 230 b.
11. Boltaboyev S.A., Ismoilova M.M. Kasb ta`limi metodikasi
fanidan kurs ishlari. Metodik qo`llanma. -T.: TDPU, 2002. 32 b.
12. Muslimov N.A. Bo`lajak kasb ta`limi o`qituvchilarini kasbiy
shakllantirish. Monografiya. –Toshkent: Fan, 2004. -127 b.
13. Gazlamaga badiiy ishlov berish: Kasb-hunar kollejlari uchun
o`quv qo`l. Abdullayeva Q.M., Maxsumova M.A., Rahimjonova M.;
O`zR oliy va o`rta maxsus ta’lim vazirligi, O`rta maxsus, kasb-hunar
ta’lim markazi. –Т.: Cho`lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi,
2009. 184 b.
14. E-mail: davr-press@ mail.ru.
15. www. tdpu. Uz
16. www. pedagog. uz
17.
www. Ziyonet. Uz
~ 161 ~
18.
www. yedu. Uz
19.
tdpu-INTRANET. Ped
20.www.leeprominfo.ru
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Texnik ijodkorlik va konstruksiyalash h. O. Uzoqov, H. O. Jo’rayev, sh. H. Quliyeva, A. R. Jo’rayev, M. N. Karimova, D. P. Nazarova
|
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 11/11 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 381,53 Kb. | | #153362 |
Bog'liq «elektr yuritma asoslari»Foydalanilgan adabiyotlar:
Ключев В. И «теория электропривода» М. Энергоатомиздат. 2000. 440с.
Москаленко В. В «электрический привод» Учебное пособие, Академия 2004г. 238с.
Москаленко В. В «системы автоматизированного управления электропривода» Учебник. Инфра М. 2004г.
Бекетов В.Ф. «Основы электропривода» Учебное пособие по курсовому проектированию. М.2002г.
Mundarija:
Kirish …………………………………………………………….3
”Elektr yuritma asoslari” fanidan kurs loyihasini bajarish maqsadi va vazifalari………………………………………………………3
Kurs loyihasining bajarishni tashkil qilish……………………….3
Kurs loyihasini shakllantirish talablari…………………………..4
Kurs loyihasining strukturasi va mazmuni……………………….5
Kurs loyihasini bajarish bo’yicha uslubiy ko’rsatmalar………….5
Kurs loyihasi bo’limlarining andozaviy masalalarini echish…….7
Asinxron dvigatelning mexanik xarakteristikalarini hisoblash….18
Elektr yuritmalardagi o’tkinchi jaryonlar……………………….24
Tanlangan dvigatelni tekshirish…………………………………27
Ilovalar ………………………………………………………….29
Adabiyotlar ……………………………………………………...32
~ ~
|
| |
Elektrodvigatelni tabiiy, ishga tushirish xarakteristikalarini hisoblash va grafigini qurish

|
Elektrodvigatelni tabiiy, ishga tushirish xarakteristikalarini hisoblash va grafigini qurish
|
bet | 3/11 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 381,53 Kb. | | #153362 |
Bog'liq «elektr yuritma asoslari»6.5. Elektrodvigatelni tabiiy, ishga tushirish xarakteristikalarini hisoblash va grafigini qurish.
O’zgarmas va o’zgaruvchan tok dvigatellari turli mexanik xususiyatlarga ega va ularning mexanik xarateristikalari turlicha ko’rinishda bo’ladi. Dvigatellarni tabiiy mexanik xarakteristikalari passport kattaliklari bo’yicha tegishli tenglamalar yordamida hisoblanadi. Hisoblash usullari tenglamalar va mexanik xarakteristikalarni ko’rinishiga bo’g’liq bo’ladi.
Masalan: Mustaqil qo’zg’atishli o’zgarmas tok dvigatelni mexanik xarakteristikasi to’g’ri chiziqdan iborat bo’ladi,shuning uchun uni 2ta nuqta bo’yicha qurish mumkin: 1) ω = ωo ; M = 0. 2) ω = ωH ; M = MH.
Demak dvigatelni mexanik xarakteristikasini qurish uchun shu ikkita nuqtani koordinatlarini hisoblash etarli bo’ladi.
6.5.1. O’zgarmas tor dvigatelini tabiiy va sun’iy mexanik xarakteristikalarini hisoblash va grafigini qurish tartibi.
Dvigatelning nominal FIK aniqlanadi:
ηH = PH103 / UHIH
Dvigatel yakorining qarshiligi topiladi: RЯ = 0,5 (1 - ηH) (UH/IH) [ Om ]
Salt ishlash burchak tezligi hisoblanadi:
ω0 = ωHU / (U-IHRЯ) [ rad/sek ]
bu yerda: ωH = nH / 9,55 [ rad/sek ]
Salt ishlash aylanish tezligi aniqlanadi: n0 = 9,55 ω0 [ rad/sek ]
Nominal moment hisoblanadi: MH = PH103 / ωH (N∙m)
Dvigatelning tabiiy mexanik xarakteristikasi 2ta nuqta koordinatlari bo’yicha quriladi: “a” nuqta: ω0 va M = 0; “b” nuqta: ωo va MH
Dvigatelningsun’iyxarakteristikasiham ikki nuqta orqali o’tadi
“a” nuqta: ω0 va M = 0; “c” nuqta: ωP va MH
4-rasm: Mustaqil(paralel) qo’zg’atishli O’TDni tabiiy va sun’iy mexanik xarakteristikalari.
bu yerda, ωP – dvigatel yakoriga qo’shimcha RP = 6RЯ qarshilik qo’shilgandagi burchak tezlik quyidagicha hisoblanadi
ωP = ω0 [ 1-(IH (R2+RP) / UH)] [ rad/sek ]
|
| |
Ketma-ket qo'zg'atishli dvigatelni ishga tushirish xarakteristikasini hisoblash va qurish

|
Ketma-ket qo'zg'atishli dvigatelni ishga tushirish xarakteristikasini hisoblash va qurish
|
bet | 5/11 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 381,53 Kb. | | #153362 |
Bog'liq «elektr yuritma asoslari»6.5.3.Ketma-ket qo'zg'atishli dvigatelni ishga tushirish xarakteristikasini hisoblash va qurish.
Dvigatelni tabiiy xarakteristikalarini hisoblang va quring (amaliy ishga qarang).
Dvigatelni tabiiy xarakteristikasida Imax va Imin toklarga tegishli ikkita nuqtani belgilang, bunda
Imax =2IH ; IC =IH =const; Imin =1.2 Ic deb oling.
Imax va Imin toklarga mos qarshilikni hisoblang.
R1=U/Imax; R2=U/ Imin
Dvigatelni reostat xarakteristikasni chizing.
6-rasm: Ketma-ket qo'zg'atishli dvigatelni ishga tushirish xarakteristikasi.
Pog'ona qarshilikning qiymatini aniqlash.
RT1 = ; RT2 = ; RT3= .
Reostat pog'onalarining qarshiliklari
Rp1=Rd+RT1+RT2+RT3; Rp2=Rd+RT2+RT3; Rp3=Rd+RT3
Reoatatning to'la qarshiligini hisoblang.
Rp=RT1+RT2+RT3
6.6. Dvigatelni tormozlash xarakteristikalarini qurish va tormozlash qurilmasini hisoblash.
Elektr yuritmani to’xtatish yoki reverslashda elektrodvigatelni elektr tormozlash qo’llaniladi. Dvigatelni teskari ulab tormozlash va dinamik tormozlash usullari keng qo’llaniladi. Dvigatelni teskari ulab tormozlash ikkita holatda amalga oshirilishi mumkin:
a) tashqi kuchlar,aktiv qarshilik moment bilan, hisobiga tormozlash, masalan yukni tushurishda;
b) reverslash, dvigatel momentini yo’nalishini o’zgartirsh, bunga O’TD da yakor kuchlanishining qutblarini olmashtirish yoli bilan erishiladi
M = kФ(-Iy) = -Mt
3 fazali asinxron dvigatellarda esa ikkita fazasini o’rnini olmashtirish bilan
M = [m (I2)2 R2]/ (-ω0)s = -Mt
Bu erda, m- fazalar soni.
Dvigatelni teskari ulab tormozlashda O’TDni yakoriga (ADni rotoriga) qo’shimcha qarshilik ulash shart. Odatda tormozlash bir pog’onali bo’ladi. elektrodinamik tormozlash elektr yuritma tezligini 0ga tishirish uchun qo’llaniladi.
|
| |
-chizma: O’lchov asbobi - Texnik ijodkorlik va konstruksiyalash h. O. Uzoqov, H. O. Jo’rayev, sh. H. Quliyeva, A....

~ 35 ~
Issiqlik va sovuqlik miqdorini o`lchash
uchun ilk termometr
asboblarini 1714-yilda nemis fizigi Gebriel Daniel Farengey o`ylab
topdi. Uning termometri simobli bo`lib, buning uchun muz va tuz
aralashmasining haroratini 0 daraja deb belgiladi.
Aloqa qurilmalari qachon ixtiro qilindi? Simli aloqa.
Morze
kodlari.
Telefon
aloqasi
qachon
paydo
bo`ldi?
XIX asrda aloqa sistemasi va mexanizmlari kashf qilish jarayoni
anchagina qiyinchiliklar va sekinlik bilan davom etdi (1.2-chizma).
Qadimgi davrlarda odamlar bir-biriga
maktubni choparlar yoki
karvonlar yordamida yetkazar edi.
1.2-chizma: Aloqa qurilmasi
Avtomobillar tarixi. Dvigatel qanday ixtiro qilingan ? Ichki yonuv
dvigateli. Avtomobilni kim ixtiro qilgan?
Birinchi yengil dvigatelni
1860-yilda belgiyalik muhandis Etenn Lenuar (1822-1900) ixtiro qildi
(1.3-chizma). Uni ichki yonuv dvigateli deb atashgan. Bu dvigatelning
porsheniga havo va yonuvchi gaz aralashmasi yuboriladi va u qattiq
siqilib yonish natijasida energiya hosil bo`lib
porshenni harakatga
keltiradi. Porshen esa g`ildirakni aylantiradi.
1.3-chizma: Avtomobil
Samolyotlar va uchish apparatlari tarixi. Havo sharlari. Samolyot
qanday yaratilgan? Birinchi bo`lib havoga ko`tarilgan kishilar aka-uka
~ 36 ~
Mongolfe Jozef (1740 -1810) va Jak (1745 -1799) hisoblanadi (1.4-
chizma). Ular issiq havo sovuq havoga nisbatan yengil bo`lishini kashf
etdilar.
Shunday ekan, havo sharini bunday havo bilan to`ldirsa
bo`ladiku? Birinchi bo`lib bu havo sharida sinov uchun xo`roz va
o`rdak osmonga ko`tarilib, atigi 8 minut turishdi.
Ixtirochilarning shaxsiy psixologik xislatlari

~ 43 ~
-
ijtimoiy xislatlar turkumi
- dunyoqarashi, ma’naviy, mehnat va
estetik fazilatlar;
-
tajriba xislatlar turkumi
- anglanganligi,
ilmiyligi, mahorati va
hajmi;
-
aqliy xislatlar turkumi
-
tasavvur bir butunligi, diqqati
jamlanganligi, fikrlash kengligi, mustaqil va tanqidiy fikrlashi, xotirasi
mustahkamligi,
-
irsiy xislatlar turkumi
- topqirlik, zehnlilik, ziyraklik, ixtirochilik,
ishchanlik, hozirjavoblik, mantiqiylik, sog`lom fikrlilik.
Mavzuni mustahkamlash uchun savollar:
1.
Texnik ijodkorlikda ishlatiladigan metodlarni tushuntiring.
2.
«Amal va xato» metodlari nima?
3.
«Amal va xato» metodining afzalligi va
kamchiliklari
nimalardan iborat?
4.
«Aqliy hujum» metodi haqida gapiring.
5.
Ixtirochilarning shaxsiy psixologik xislatlari nimalardan
iborat?
9-MAVZU. TEXNIK LOYIHALASH VA
MODELLASHTIRISHNING MODDIY SHAROITLARI
Reja:
1.
O`quv binosiga qo`yiladigan talablar.
2.
Texnik loyihalash jarayoni.
3.
Texnik konstruktsiyalash va modellashtirishuchun kerakli
materiallar.
O`quv binosiga qo`yiladigan talablar.
Pedagogika oliy ta’lim muassasalarida texnik loyihalash va
modellashtirish mashg`ulotlari uchun ko`pincha o`quv ustaxonalaridan
foydalaniladi. Bu ustaxonalarda mehnat ta’limining
har xil tashkiliy
shakl va metodlaridan foydalanish; texnik ma’lumotlar berish;
tadqiqotchilik va mehnat malakalarini shakllantirish ishlarini amalga
oshirish; texnik bilimlarni mehnat usullarini, bajarilgan ishlarni sifatini
nazorat qilish; estetik did va mehnat madaniyati ko`nikmalarini,
mustaqil ishlash
iqtidorini shakllantirish; konstruktorlik - texnologik
xarakterdagi ijodiy masalalarni hal qilish,
yuksak darajadagi mehnat
intizomi va mehnat muhofazasi talablariga rioya etish uchun yaxshi
sharoitlar mavjud bo`lishi kerak.
~ 44 ~
O`quv ustaxonasining maydoni 80-90 m
2
bo`lishi kerak. O`quv
ustaxonalari yordamchi xonalarga ega bo`ladi. Ushbu xonalarda:
yarimfabrikatlar,tayyorlangan buyumlar saqlanadi. Xonalar albatta
quruq, yog`och polli, tabiiy va majburiy ventilyatsiyali, normal tabiiy
va sun`iy yoritilgan, havosining harorati qishda 16-18° S,yozda 20° S
dan oshmasligi kerak. Ustaxonada devorlari tekis, yorqin rangda shifti
oq rangda bo`yalishi kerak. Ustaxonada tovush va vibratsiyani yutuvchi
moslamalarni qo`llash hamda mehnatning
ratsional usullaridan
foydalanish orqali tebranish intensivligini kamaytirib tovush va
vibratsiyani pasaytirishga erishish mumkin.
Yuqorida aytilgan vazifalardan kelib chiqib o`quv ustaxonalari
quyidagi asosiy sanitariya - gigiyenik va tashkiliy - metodik talablarga
javob berishi lozim: