nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- Tarmoq topologiyasi - Qabul qildi: Xusanov k samarqand – 2024 mundarija: I. Kirish II. Asosiy qism

2.3 - Tarmoq topologiyasi
Tarmoq topologiyasi, bir tarmoqdagi qurilmalar, ularning fizikaviy aloqalarining tuzilishi va ularga o'zaro bog'lanish shakllari bilan bog'liqdir. Tarmoq topologiyasi, tarmoqdagi qurilmalar o'rtasidagi aloqani tasvirlayadi.
Quyidagi eng asosiy tarmoq topologiyalari mavjud:
1. Bus topologiyasi: Bu topologiyada, qurilmalar bir qator (bus) shaklida joylashganlar. Har bir qurilma tarmoqga aloqalangan o'zaro bog'lanish orqali tarmoqdagi boshqa qurilmalar bilan axborot almashishadi. Bu topologiyada qurilmalar bir-biriga bog'langan qurilmalar orqali bog'lanadi.
2. Star topologiyasi: Star topologiyasida, barcha qurilmalar markaziy nukus yoki kommutator (switch) bilan bog'langanlar. Har bir qurilma markaziy nukusga aloqalanadi va nukus orqali boshqa qurilmalar bilan axborot almashishadi. Star topologiyasi ommabop va oson boshqarish imkonini beradi. Agar markaziy nukus buzilgan bo'lsa, faqat unga bog'langan qurilmalar qarz bo'lib qoladi.
3. Ring topologiyasi: Ring topologiyasida, qurilmalar bir o'q turidan, yoki ya'ni hammasi bir-biriga bog'langan bir ring shaklida joylashganlar. Har bir qurilma o'ziga yaqin qurilmalarga axborotni o'tkazib beradi. Ring topologiyasi o'ziga xos xavfsizlik protokollarini qo'llab-quvvatlaydi, lekin bir qurilma buzilgan bo'lsa, tarmoq to'xtaydi.
4. Mesh topologiyasi: Mesh topologiyasida, har bir qurilma barcha boshqa qurilmalar bilan to'liq bog'lanadi. Bu topologiyada har qurilma boshqa qurilmalar bilan bir-biriga o'zaro aloqada bo'ladi. Mesh topologiyasi yuqori darajada xavfsizlikni ta'minlaydi va boshqa qurilmalar buzilgan bo'lsa ham tarmoq ishlashni davom ettirishi mumkin.
5. Tree (hierarchial) topologiyasi: Tree topologiyasi, qurilmalarni ierarkiyada joylashgan talab qiladi. Asosiy qurilma (root)dan filiallarga (child) aloqalanadi va har bir filial ham o'ziga bog'langan qurilmalarga ega bo'ladi. Bunday tarmoq topologiyasi tashqi bog'lanishlarni oson boshqarish imkonini beradi.
6. Hybrid topologiya: Hybrid topologiya, bir nechta tarmoq topologiyalarini birlashtiradi. Misol uchun, star va ring topologiyalarni bir-biriga bog'langan holatda ishlatish mumkin.
Har bir tarmoq topologiyasining o'zining afzalliklari va cheklovlari mavjud. Tarmoq topologiyasi, tarmoqni boshqarish, aloqalar sifati, ishbilarmonlik va xavfsizlik talablari boyicha tanlanishi kerak. Har bir topologiya o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lib, tarmoqdagi qurilmalar va talablar asosida qo'llaniladi.
III. XULOSA
VLANlar, Layer 2 (Data Link Layer) tarmoq protokollarini ishlatadi. VLANlar VLAN identifikatorlari (VLAN ID) yordamida ajratiladi. VLAN ID, kadrlar ichida joylashadi va tarmoq boshqaruvchisida har bir VLAN uchun ma'lumotlar bazasi saqlanadi.
VLAN texnologiyasi tarmoqdagi aloqalar va resurslarni boshqarishda katta ahamiyatga ega bo'lgan qulay va ishonchli usul hisoblanadi. VLANlar tarmoq boshqaruvchisi va administratorlar tomonidan sozlanishi kerak va tarmoqning o'zining talablari va xususiyatlari bo'yicha qo'llaniladi.
|
IV. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
IV. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 5/5 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #237121 |
Bog'liq Quroqov Abdurahmon KTIV. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
James F. Kurose, Keith W. Ross “A Top-Down Approach: Computer Networking”, 2017y. Pearson Education Limited
Andrew S. Tanenbaum. Computer Networks, Fourth Edition. Publisher; Prentice Hall, 2011.
Н.А. Олифер, В.Г. Олифер “Компютерные сети: Принципы, технологии, протоколы” Пятое издание, издател Питер, 2016
Musaev M.M. “Kompyuter tizimlari va tarmoqlari”. Toshkent.: “Aloqachi” nashriyoti, 2013 yil. 8 bob. 394 bet. – Oliy o‘quv yurtlari uchun qo‘llanma.
Бройдо В.Л. "Вычислителные системы, сети и телекоммуникации" - СПб.: Питер. 2003г.
Charles M. Kozierok. The TCP/IP Guide. San Francisco. 2005 y. 1618 p.
|
| |
II. ASOSIY QISM - Qabul qildi: Xusanov k samarqand – 2024 mundarija: I. Kirish II. Asosiy qism

|
Qabul qildi: Xusanov k samarqand – 2024 mundarija: I. Kirish II. Asosiy qism
|
bet | 2/5 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #237121 |
Bog'liq Quroqov Abdurahmon KT II. ASOSIY QISM.
2.1 - Virtual lokal tarmoqlar
Virtual lokal tarmoqlar (VLANlar) bir tarmoqda turli foydalanuvchilar va resurslar uchun ajratilgan logikaviy tarmoqlardir. VLANlar, tarmoqdagi fizikaviy tarqatmalarni ko'rib chiqmasdan, o'zaro aloqalar va qurilmalar orasida ajratish imkonini beradi. Bu, tarmoqni tark etmasdan aloqalar va xizmatlar uchun mahalliy tarmoqlar yaratish imkonini beradi.
VLANlar quyidagi foydalanishlar uchun qulay bo'ladi:
1. Mahalliy tarmoq yaratish: VLANlar foydalanuvchilar va resurslarni bir tarmoqda logicaviy tarmoqlarga ajratish imkonini beradi. Misol uchun, bir ofisdagi departamentlar bir-biridan ajratilgan VLANlar orqali o'zlariga xos tarmoqga ega bo'lishadi.
2. Xavfsizlikni oshirish: VLANlar, tarmoqdagi trafikni ajratish orqali xavfsizlikni oshirish imkonini beradi. Foydalanuvchilar va resurslar o'rtasidagi aloqalar VLANlar orqali cheklanadi, shuningdek, VLANlar orasidagi trafikni filtirlash va monitoring qilish imkonini beradi.
3. Trafikni boshqarish: VLANlar tarmoqdagi trafikni boshqarishni osonlashtiradi. Tarmoqdagi trafikni VLANlar bo'yicha cheklash, qosish, prioritetlarni belgilash va boshqa boshqarish sozlamalarini ko'rsatish imkonini beradi.
4. Tarmoqni kengaytirish: VLANlar tarmoqni kengaytirishni osonlashtiradi. Yangi VLAN yaratish va tarmoqga aloqador qurilmalarni qo'shish yoki o'chirish oson bo'lishi mumkin. Bu, tarmoqni o'zgartirish va kengaytirishni osonlashtiradi.
VLANlar ko'pincha Layer 2 (Data Link Layer) tarmoq protokollarini, masalan, Ethernet, ishlatadi. VLANlar VLAN identifikatorlari (VLAN ID) yordamida ajratiladi. VLAN ID Ethernet kadrlari (frames) ichida joylashadi va VLANga tegishli trafikni tanlashda ishlatiladi.
VLANlar tarmoq boshqarishida yorqinlik, xavfsizlik va boshqa talablarni qondirish uchun qulay imkonlarni beradi. Ularning foydalanishiga qaror qilishda, tarmoqning o'lchami, tizimning qurilishi va talablari, foydalanuvchilar va resurslar o'rtasidagi aloqa shakllari va boshqa faktorlar hisobga olinishi kerak.
|
| |
-bob. Yakunlovchi qoida - 12-Amaliy mashg’ulot Mavzu: O’zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarda ularning...

|
12-Amaliy mashg’ulot Mavzu: O’zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarda ularning oldini olish va harakat qilish davlat tizimini faoliyatini o’rganish
|
bet | 6/26 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 63,2 Kb. | | #142144 |
Bog'liq 12-Amaliy5-bob. Yakunlovchi qoida
35. Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor bo‘lgan shaxslar qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda javobgar bo‘ladilar.
Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda boshqa tashkilotlarning O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimining funksional quyi tizimi doirasidagi aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha
FUNKSIYALARI
1-bob. O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligining funksiyalari
1. Favqulodda vaziyatlarning oldini olish va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi (keyingi o‘rinlarda — FVDT) faoliyatini boshqarish, muvofiqlashtirish va davlat nazoratini amalga oshirish.
2. Aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, fuqaro muhofazasi, yong‘in xavfsizligini ta’minlash, shuningdek, kichik hajmli kemalardan xavfsiz foydalanish, suv obyektlarida fuqarolarning hayoti va sog‘ligini muhofaza qilishga doir ishlarni muvofiqlashtirish va FVDT tarkibidagi tashkilotlarning samarali hamkorligini tashkil etish.
3. Tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar monitoringi, axborot almashinuvi va prognoz qilishning yagona tizimini boshqarish va nazoratini olib borish.
4. Favqulodda vaziyatlarda qutqaruv va boshqa kechiktirib bo‘lmaydigan ishlarni tashkil etish va amalga oshirish.
5. FVDT boshqaruv organlari va aholini seysmik jarayonlar to‘g‘risidagi axborotlar bilan ta’minlash.
6. Respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarining hamda boshqa tashkilotlarning rahbarlarini, shuningdek, favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish uchun jalb etiladigan kuchlarni favqulodda vaziyatlar sharoitlarida harakat qilishga tayyorlashni tashkil etish.
7. FVDT funksional quyi tizimining:
Yong‘in xavfsizligini ta’minlash xizmatini;
Seysmik xizmatini tashkil etish va faoliyatiga rahbarlik qilish.
2-bob. O‘zbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasining funksiyalari
8. Tabiiy va texnogen tusdagi favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf etishda qatnashish.
9. Favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish chog‘ida jamoat tartibi va xavfsizligini ta’minlashda ishtirok etish.
10. Favqulodda vaziyatlar zonalarida jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini himoya qilish, shuningdek, obyektlar, hududlar, moddiy va madaniy qimmatliklarning qo‘riqlanishini hamda muhofaza qilinishini ta’minlash.
11. FVDT funksional quyi tizimining Qo‘riqlash xizmatini tashkil etish va faoliyatiga rahbarlik qilish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
12-Amaliy mashg’ulot Mavzu: O’zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlarda ularning oldini olish va harakat qilish davlat tizimini faoliyatini o’rganish
|
I-bob offis dasturlari va ularning vazifalari

|
I-bob offis dasturlari va ularning vazifalari
|
bet | 1/5 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 31,55 Kb. | | #148691 |
Bog'liq Bekzod
MUNDARIJA
I-BOB OFFIS DASTURLARI VA ULARNING VAZIFALARI
Microsoft tarixi
Bolalikdan Pol Allen va do'stlar sifatida tanilgan. Bu ikki shaxsning umumiy jihatlari juda ko'p edi, ammo bu tandemni mustahkam ittifoqqa aylantiradigan narsa bor edi - ikkalasi ham o'zlarini hayratda qoldirdilar. 1972 yilda bu sevimli mashg'ulot aniq natijalarga olib keldi - yigitlar o'z kompaniyasini yaratdilar. Traf-O-Data yo'l harakatini kuzatish va tahlil qilish uchun ibtidoiy kompyuterlar ishlab chiqarishga ixtisoslashgan. AQSh yo'l xizmatlari bunday kompyuter texnologiyalaridan manfaatdor bo'lishi taxmin qilingan. Traf-O-Data unchalik muvaffaqiyat qozonmadi. Ushbu hikoyada asosiy narsa bir necha yil o'tgach, Microsoft yaratuvchilari uchun juda foydali bo'lgan tajriba edi. Va shunday bo'ldi ...
1975 yil endigina boshlandi. Popular Electronics jurnalining yanvar oyidagi sonida Honeywellda ishlash uchun Vashington universitetini tashlab ketgan Pol yangi kompyuter haqida qiziqarli maqolani o'qidi. Altair 8800 kompaniya MITS(Mikro asboblar va telemetriya tizimlari). Men o'qib chiqdim va bu boradagi fikrlarimni Bill bilan o'rtoqlashdim. Yangi hisoblash qurilmasi uchun BASIC tilining tarjimonini yaratish qiziqarli bo'lar edi. Bill doʻstining taklifini tom maʼnoda qabul qildi va darhol MITSga qoʻngʻiroq qilib, sherigi bilan tarjimonning ishchi versiyasini yaratganini aytdi. Bunga javoban kompaniya buni amalda isbotlash ajoyib bo'lishini aytdi.
Muammo yaqinlashib kelayotgan edi. Axir Geyts va Allenda na tarjimon, na Altair 8800 bor edi. Bu iste'dodli dasturchilarni to'xtata olmadi. Pol virtual kompyuter simulyatorini yaratayotganda, Bill tarjimon ustida ishlagan.
Atigi 8 hafta ichida, 1975 yil mart oyida, Nyu-Meksiko shtatining Albukerke shahrida, MITS shtab-kvartirasida bo'lib o'tgan taqdimotda daho do'stlar dasturi imkoniyatlarga ega qiziqarli narsa bo'lib chiqdi. MITS bu holatdan mamnun bo'ldi va Altair BASIC-ni ishlab chiqish bo'yicha ijrochilar bilan rasmiy shartnoma tuzayotganini e'lon qildi.
Ushbu muvaffaqiyatdan so'ng do'stlar Bostonni tark etishdi (Pol Honeywellda to'ladi va Bill Garvardda o'qishni tashladi) va Albukerkega ko'chib o'tdi. Bu shaharda 1975 yil 4 aprel bizning qahramonlarimiz hozirda dunyoga mashhur Microsoft korporatsiyasiga asos solgan.
Pavlus shirkatning nomini yozib qo'ydi. U qo‘shma korxonani mikroprotsessor/mikrokompyuter va dasturiy ta’minotning qisqartirilgan versiyasi deb atashni taklif qildi. Dastlab kompaniya nomi defis bilan yozilgan: Micro-Soft... Faqat 1979 yil noyabr oyida Bill Geyts bu so'zni birinchi marta ajratuvchi chiziqsiz ishlatgan.
Ta'riflangan vaqt oralig'ida Microsoft korporatsiyasi tarixidagi asosiy voqealarning keyingi xronologiyasi quyidagicha:
|
| |
qishloq xo‘jaligi mahsulotlari hamda oziq-ovqat bilan ta’minlashni tashkil etish xizmati

|
qishloq xo‘jaligi mahsulotlari hamda oziq-ovqat bilan ta’minlashni tashkil etish xizmati
|
bet | 26/26 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 63,2 Kb. | | #142144 |
Bog'liq 12-Amaliyqishloq xo‘jaligi mahsulotlari hamda oziq-ovqat bilan ta’minlashni tashkil etish xizmati — qishloq xo‘jaligi mahsulotlari hamda oziq-ovqat zaxirasi g‘amlanishini va muhofaza qilinishini tashkil etish, favqulodda vaziyat zonasidagi aholini hamda jalb etilgan tuzilmalarni oziq-ovqat, issiq ovqat bilan ta’minlash;
boshpanalar va bekinish joylari xizmati — tashkilotlarning muhofaza inshootlari fondini hisobga olish, muhofaza inshootlarining bekinadigan odamlarni qabul qilishga doimiy tayyorligini nazorat qilish, muhofaza inshootlari imoratlarining to‘g‘ri saqlanishi, muhofaza konstruksiyalari, qurilmalari va muhandislik-texnik asbob-uskunalari saqlanishi, ulardan iqtisodiyot ehtiyojlari va aholiga xizmat ko‘rsatish uchun foydalanilishini tizimli nazorat qilish. Qurilishi tugallangan muhofaza inshootlarini qabul qilishda qatnashish. Muhofaza inshootlari fondini jamlash rejalarini ishlab chiqish va ularga tuzatish kiritish, boshpana va bekinish joylariga xizmat ko‘rsatish bo‘linmalarini tashkil etish va tayyorlash;
energetika xizmati — favqulodda vaziyatlar sharoitlarida energiya obyektlarining barqaror ishlashini ta’minlash va ulardagi avariyalarni bartaraf etish. Favqulodda vaziyat zonalarida qutqaruv ishlarini olib borishda ishtirok etish.
24. Favqulodda vaziyatlarda nobud bo‘lgan uy hayvonlari jasadlarini yig‘ib olish va utilizatsiya qilish xizmati (tumanlar obodonlashtirish boshqarmalari hamda “Toza hudud” DUKlari negizida) tashkil etiladi.
25. Zaruratga ko‘ra va tegishli kuchlar mavjud bo‘lganda FVDTning boshqa xizmatlari, shu jumladan, avariya-texnik, radiatsiyaviy va kimyoviy himoya, niqoblanish, axborot bilan ta’minlash xizmatlari ham tashkil etilishi mumkin.
|
| |
-bob. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining funksiyalari

|
-bob. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining funksiyalari
|
bet | 9/26 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 63,2 Kb. | | #142144 |
Bog'liq 12-Amaliy7-bob. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligining funksiyalari
41. Vazirlar Mahkamasining qarorlari asosida moddiy resurslar zaxirasini yaratish va favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish tadbirlarini mablag‘ bilan ta’minlash.
42. FVV bilan birgalikda zaxira jamg‘armasidan favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun ajratilgan mablag‘larning hisobi yuritilishini tashkil etish hamda ulardan maqsadli foydalanilishi yuzasidan nazoratni amalga oshirish.
43. Vazirlar Mahkamasining topshiriqlari asosida xorijiy davlatlar hududida ro‘y bergan favqulodda vaziyatlar oqibatida jabrlangan O‘zbekiston Respublikasi fuqarolariga yordam ko‘rsatish hamda ularni va halok bo‘lganlarni evakuatsiya qilish tadbirlarini, mutaxassislarning xorijiy davlatga voqea joyiga yetib borishini va O‘zbekiston Respublikasiga qaytib kelishini moliyalashtirish.
44. FVV bilan birgalikda respublika va mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari hamda boshqa tashkilotlar tomonidan taqdim etiladigan aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish va fuqaro muhofazasi obyektlarini qurish yuzasidan o‘rta va uzoq muddatli strategiyalar va dasturlarni ko‘rib chiqish hamda ular bo‘yicha Vazirlar Mahkamasiga kiritish uchun takliflar tayyorlash.
8-bob. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qo‘mitasining funksiyalari
45. Aholi va atrof tabiiy muhit uchun radiatsiyaviy, kimyoviy, bakteriologik (biologik), yong‘in xavfini tug‘diradigan tovarlarning O‘zbekiston Respublikasi hududiga olib kirilishi va uning hududidan olib chiqib ketilishini nazorat qilish va hisobini yuritish.
46. FVDT funksional quyi tizimining Yong‘in chiqishi, portlovchi-radiatsiyaviy xavfli yuklar (tovarlar), zaharli va kimyoviy moddalar, shuningdek, kuchli ta’sir ko‘rsatadigan zaharli moddalar olib kirilishi va olib chiqilishi ustidan kuzatish hamda nazorat qilish xizmatini tashkil etish va faoliyatiga rahbarlik qilish.
9-bob. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Kadastr agentligining funksiyalari
47. Favqulodda vaziyat ro‘y bergan joylar hamda favqulodda vaziyat ta’siriga tushuvchi hududlar relyefining kompyuter modullarini ishlab chiqish.
48. FVVni hamda favqulodda vaziyatni bartaraf etishga rahbarlik qiluvchi shaxsni favqulodda vaziyat ro‘y bergan hudud to‘g‘risidagi geodezik va kartografik axborot, shuningdek, yer-kadastr xaritalari bilan ta’minlash.
|
| |
-bob. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining funksiyalari

|
-bob. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining funksiyalari
|
bet | 7/26 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 63,2 Kb. | | #142144 |
Bog'liq 12-Amaliy3-bob. O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligining funksiyalari
12. Favqulodda vaziyat zonasida fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish, jamoat tartibi va yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash, huquqbuzarliklar profilaktikasini amalga oshirish.
13. Aholini xabardor qilish, hududdagi zarur uchastkalarni o‘rab olish (to‘sib qo‘yish) bo‘yicha choralar ko‘rish, qarovsiz qolgan mol-mulkni qo‘riqlashni ta’minlash.
14. Sog‘liqni saqlash organlari bilan birgalikda favqulodda vaziyatlarda halok bo‘lgan odamlarning hisobini yuritish.
15. FVDT funksional quyi tizimining:
Jamoat tartibini saqlash xizmatini;
Yo‘l harakati xavfsizligi xizmatini tashkil etish va faoliyatiga rahbarlik qilish.
4-bob. O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining funksiyalari
16. O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi obyektlari joylashgan mintaqalardagi radiatsiyaviy, kimyoviy va bakteriologik vaziyatning nazorat qilinishini ta’minlash.
17. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti — Qurolli Kuchlar Oliy Bosh Qo‘mondonining qaroriga binoan O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining avariya-qutqaruv xizmati kuchlari va vositalarini, muhandislik-sapyor bo‘linmalarini, radiatsion, kimyoviy, biologik muhofaza hamda maxsus avariya-tiklash boshqarmasi maxsus texnika va moddiy resurslarini favqulodda vaziyatlar mintaqalariga yetkazishda harbiy-transport aviatsiyasining qatnashishini ta’minlash.
18. O‘zbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi (keyingi o‘rinlarda — FVV) bilan favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish uchun idoraviy mansub obyektlarda favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi xavfi to‘g‘risida axborot almashinuvini amalga oshirish.
5-bob. O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi huzuridagi Mudofaa sanoati agentligining funksiyasi
19. Vazirlar Mahkamasining qarorlari va FVVning buyurtmalariga muvofiq xorijiy tovar ishlab chiqaruvchi va yetkazib beruvchilardan buyurtmachining mablag‘lari hisobiga favqulodda vaziyatlarning oldini olish hamda ularni tugatish uchun maxsus texnika, asbob-uskuna va materiallar xarid qilishni amalga oshirish.
|
| |
tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar (

|
tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar (
|
bet | 2/26 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 63,2 Kb. | | #142144 |
Bog'liq 12-Amaliytabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar (keyingi o‘rinlarda — favqulodda vaziyatlar) — muayyan hududda odamlar qurbon bo‘lishiga, odamlarning sog‘lig‘iga yoki atrof tabiiy muhitga zarar yetishiga, jiddiy moddiy talafotlarga hamda odamlarning hayot faoliyati sharoitlari buzilishiga olib kelishi mumkin bo‘lgan yoki olib kelgan avariya, halokat, xavfli tabiiy hodisa, tabiiy ofat yoxud boshqa ofat natijasida, karantinli va inson uchun xavfli bo‘lgan boshqa yuqumli kasalliklar tarqalishi natijasida yuzaga kelgan vaziyatlar;
favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish — favqulodda vaziyatlar ro‘y berganda o‘tkaziladigan hamda odamlarning hayotini asrab qolish va sog‘ligini saqlashga, atrof tabiiy muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy talafotlar miqdorlarini kamaytirishga, shuningdek, favqulodda vaziyatlar zonalarining kengayishiga yo‘l qo‘ymaslikka hamda xavfli omillar ta’sirini tugatishga qaratilgan qutqaruv ishlari va kechiktirib bo‘lmaydigan ishlar majmui;
favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish — aholi va hududlarni favqulodda vaziyatlarning oldini olish va ularni bartaraf etish bo‘yicha tadbirlar majmui, vositalar hamda usullar tizimi;
favqulodda vaziyatlarning oldini olish — oldindan o‘tkaziladigan hamda favqulodda vaziyatlar ro‘y berishi xavfini imkon qadar kamaytirishga, bunday vaziyatlar ro‘y bergan taqdirda esa — odamlarning hayotini asrab qolishga va sog‘lig‘ini saqlashga, atrof tabiiy muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy talafotlar miqdorlarini kamaytirishga qaratilgan tadbirlar majmui;
FVDTning funksional quyi tizimi — aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish bo‘yicha belgilangan funksiyalarni bajaruvchi vazirliklar va idoralar hamda boshqa tashkilotlarni o‘z ichiga olgan quyi tizim;
FVDTning hududiy quyi tizimi — tegishli hududda aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish tadbirlarini tashkil etish va amalga oshirish bo‘yicha belgilangan funksiyalarni bajaruvchi mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarini o‘z ichiga olgan quyi tizim;
|
| |
T/r
  
Tadbirlar nomi - 4-amaliy ishi bajardi: Jo’rayev J. Tekshirdi: Norov. B

T/r
|
Tadbirlar nomi
|
Bajarish muddatlari
|
Amalga oshirish shakli
|
Moliyalashtirish manbalari
|
Mas’ul bajaruvchilar
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
I. Pochta aloqasi shoxobchalarini zamonaviylashtirish
|
1.
|
Pochta aloqasi uzellari va bo‘limlarini pochta jo‘natmalarining har xil turlarini jo‘natishda aniq tarifikatsiyani ta’minlash uchun zarur miqdordagi elektron o‘lchov vositalari bilan jihozlash.
|
2005—2010-yillar
|
Ishlar jadvali
|
“O‘zbekiston pochtasi” ochiq aksiyadorlik jamiyati mablag‘lari
|
O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, “O‘zbekiston pochtasi” ochiq aksiyadorlik jamiyati
|
2.
|
Viloyatlararo, viloyat va tuman ichki avtomobil pochta yo‘nalishlarini maqbullashtirish uchun mintaqalararo ayirboshlash punktlarini tashkil etish.
|
2008—2010-yillar
|
Idoraviy buyruq
|
Xorijiy moliya tashkilotlari grantlari va kreditlari
|
O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, “O‘zbekiston pochtasi” ochiq aksiyadorlik jamiyati
|
3.
|
Pochta jo‘natmalari va pul mablag‘larini tashiydigan pochta avtomobil texnikasi parkini yangilash va ularni harakatlanadigan aloqa vositalari bilan qo‘shimcha jihozlash.
|
2005—2007-yillar
|
Idoraviy buyruq
|
Xorijiy moliya tashkilotlari grantlari va kreditlari
|
O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, “O‘zbekiston pochtasi” ochiq aksiyadorlik jamiyati
|
4.
|
Pochta aloqasi korxonalarida videokuzatish va elektron nazorat tizimlarining texnik imkoniyatlarini kengaytirish.
|
2005—2007-yillar
|
Idoraviy buyruq
|
“O‘zbekiston pochtasi” ochiq aksiyadorlik jamiyati mablag‘lari
|
O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, “O‘zbekiston pochtasi” ochiq aksiyadorlik jamiyati
|
5.
|
Pochta jo‘natmalarini ishlash, manzillari bo‘yicha ajratish va davriy matbuot ayirboshlash punktlarini portativ rentgen-televizion qurilmalar bilan jihozlash, shuningdek ularni qo‘lda ishlatiladigan metall detektorlar bilan qo‘shimcha jihozlash.
|
2008—2010-yillar
|
Idoraviy buyruq
|
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish jamg‘armasi mablag‘lari
|
O‘zbekiston aloqa va axborotlashtirish agentligi, “O‘zbekiston pochtasi” ochiq aksiyadorlik jamiyati
|
|
Xavfli kimyoviy moddalarni qanday qilib zararsizlantirish mumkin?

136.Xavfli kimyoviy moddalarni qanday qilib zararsizlantirish mumkin? A)
Degazatsiya usuli bilan
B)
Dezinfiksiya usuli bilan
C)
Dezaktivatsiya usuli bilan
D)
Derazatsiya usuli bilan}
137.Xavfli kimyoviy moddalarni qanday asboblar bilan aniqlanadi? A)
Harbiy kimyoviy razvedka asbobi (VPXR), PXR, indikator va boshqalari
B)
Harbiy kimyoviy razvedka asbobi (VPXR), shumater, indikator va boshqalari
C)
Harbiy kimyoviy razvedka asbobi (VPXR), indikator va boshqalari
D)
Harbiy kimyoviy razvedka asbobi (VPXR), indikator va boshqalari}
138.Yong‘in deb nimaga aytiladi? A) Maxsus joydan boshqa joyda yonuvchi, moddiy zarar keltiruvchi va nazorat qilib
bo‘lmaydigan yonish jarayonidir
B) Maxsus joyda yonuvchi, moddiy zarar keltiruvchi va nazorat qilib bo‘lmaydigan yonish
jarayonidir
C) Maxsus joyda joyda yonuvchi, nazorat qilib bo‘lmaydigan yonish jarayonidir
D) Maxsus joydan boshqa joyda yonuvchi, insonlar o‘limi bilan bog‘liq nazorat qilib
bo‘lmaydigan yonish jarayonidir}
139.Yong‘in tirik organizmga ta’sir qiluvchi xavfli va zararli omillari nimalardan iborat? A) Yuqori harorati, zaxarlanish, kislorod konsentratsiyasi kamayishi, qurilish
konstruksiyalari qulashi; portlashdagi to‘lqin zarbi va otilayotgan qismlar
B)
Past
harorati,
zaxarlanish,
kislorod
konsentratsiyasi
ko‘payishi, qurilish
konstruksiyalari qulashi; portlashdagi to‘lqin zarbi va otilayotgan qismlar
C) Past harorati, zaxarlanish, kislorod konsentratsiyasi kamayishi, qurilish konstruksiyalari
yonishi; portlashdagi yong‘in va otilayotgan qismlar
D) Yuqori harorati, zaxarlanish, kislorod konsentratsiyasi ko‘payishi, qurilish
konstruksiyalari yoroqsizligi; portlashdagi havo siqilishi va otilayotgan qismlar}
Ammiak moddasi qanday xavf to‘g‘diradi?

|
Ammiak moddasi qanday xavf to‘g‘diradi?Bog'liq 65ad91795ee7c MT 4 kurs DAK savollari
125.Ammiak moddasi qanday xavf to‘g‘diradi?
A) Ammiak havo bilan 4/3 nisbatda aralashsa portlaydi. markaziy asab tizimini falaj
bo‘lishiga olib keladi. Undan zaharlansa halok bo‘lishiga olib keladi
B) Ammiak havo bilan 4/3 nisbatda aralashsa qaynaydi. markaziy asab tizimini falaj qilib
psixik kasalanishiga olib keladi. Undan zaharlansanaron bo‘lishiga olib keladi
C) Ammiak havo bilan 4/3 nisbatda aralashsa yonadi. markaziy asab tizimini falaj qilib
ko‘zni ko‘r bo‘lishiga olib keladi. Undan zaharlansa halok bo‘lishiga olib keladi
D) Umuman ta’sir yo‘q}
126.Ammiak moddasidan himoyalanish uchun nimadan foydalaniladi?
A) «K» yoki «M» - rusumli filtrlovchi sanoat gazniqobidan yoki «KD» - rusumli
gazniqoblari va himoya kiyimlari ishlatiladi
B) «K» yoki «M» - rusumli filtrlovchi fuqaro gazniqobidan yoki «KF» - rusumli
gazniqoblari va himoya kiyimlari ishlatiladi
C) A» yoki «B» - rusumli filtrlovchi fuqaro gazniqobidan yoki «AB» - rusumli
gazniqoblari va himoya kiyimlari ishlatiladi
D) «D» yoki «G» - rusumli respiratordan yoki «DG» - rusumli gazniqoblari va himoya
kiyimlari ishlatiladi}
127.Xlor
qanday modda hisoblanadi?
A) O‘tkir hidli sariq rangli gaz. U havodan 2,5 barobar og‘ir bo‘lib, 34°C haroratda suyuq
holatga o‘tadi; suvda, organik erituvchilarda yaxshi eriydi
B) Zararli bo‘lgan nashatir hidli rangsiz gaz, suvda yaxshi eriydi
C) O‘tkir hidli, rangsiz gaz bo‘lib yonmaydi, suvda, spirtda, sirka va sulfat kislotalarda
yaxshi eriydi
D) Hidsiz, rangsiz suyuq bo‘lib yonmaydi, suvda, spirtda, sirka va sulfat kislotalarda
erimaydi}
128.Xlor sanoatda nima maqsadlarda ishlatiladi?
A) Qog‘oz-sellyuloza, to‘qimachilik sanoatida, xlorli ohak ishlab chiqarishda, suvni
zararsizlantirishda va boshqa sohalarda ishlatiladi.
B) Sovutgich vositasi sifatida, azotli o‘g‘itlar olishda va boshqa maqsadlarda ishlatiladi
C) Istitish vositasi sifatida, ammofos o‘g‘itlar olishda va boshqa maqsadlarda ishlatiladi
D) Muzlatish vositasi sifatida, kislota olishda va boshqa maqsadlarda ishlatiladi}
|
| |
Oltingugurt oksidi qanday xavf to‘g‘diradi?

B) «V» va «M» va GP-5
- rusumli fuqarolar gazniqobi, uning konsentratsiyasi 8,1
mg/l
dan yuqori bo‘lsa izolyatsiyalovchi gazniqoblar qo‘llaniladi
C) «K» yoki «M» - rusumli filtrlovchi sanoat gazniqobidan yoki «KD»
- rusumli
gazniqoblari va himoya kiyimlari ishlatiladi
D) «K» yoki «M» - rusumli filtrlovchi fuqaro gazniqobidan yoki «KF» - rusumli
gazniqoblari va himoya kiyimlari ishlatiladi}
Kuchli ta’sir etuvchi zararli kimyoviy moddalar havoga tarqalganda aholini qanday
himoya qilish mumkin?
A) Zararlangan hududdan aholini tezda xavfsiz joylarga ko‘chirish zarur
B) Zararlangan hududdagi aholiga tezda shaxsiy himoya vositasini berish kerak
C) Zararlangan hududdagi aholini tezda yashirish kerak
D) Zararlangan hududdagi aholiga tibbiy profilaktika o‘tkazish kerak}
135.Kuchli ta’sir etuvchi zararli kimyoviy moddalar havoga tarqalganda aholini
qanday tartibda evakuatsiya qilish mumkin?
A) Aholini shamol yo‘nalishiga prepindikulyar xolda olib chiqish kerak
B) Aholini shamol yo‘nalishi bo‘yicha olib chiqish kerak
C) Aholini shamol yo‘nalishiga qarama – qarshi tomonga olib chiqish kerak
D) Aholini evakuatsiya qishiga shamol yo‘nalishi ahamiyatga ega emas}
Ionlovchi gamma nurlari qanday nurlar?

|
Ionlovchi gamma nurlari qanday nurlar?Bog'liq 65ad91795ee7c MT 4 kurs DAK savollari
165.Ionlovchi gamma nurlari qanday nurlar?
A) Ionlash qobiliyati katta emas, yorib kirishi uta yuqori, yadro reaksiyalari va radioaktiv
parchalanish natijasida vujudga keladigan yuqori chastotadagi elektromagnit nurlar
B) Radioaktiv moddalar atom yadrolari parchalanishida tarqatadigan elektron yoki
pozitron oqimidir. Harakati keng va yorib kirish qobiliyatiga ega
C) Katta ionlashtirish xususiyatiga ega bo‘lgan, harakat doirasi katta bo‘lmagan geliy atom
yadrosining musbat zaryadlangan zarrachalari hisoblanadi
D) Katta ionlashtirish xususiyatiga ega bo‘lgan, harakat doirasi katta bo‘lmagan plutoniy
atom yadrosining manfiy zaryadlangan zarrachalari hisoblanadi}
166.Ionlovchi rentgen nurlari qanday nurlar?
A) Moddalarni elektron oqimlari bilan bombardimon qilganda ajralib chiqadigan
elektromagnit nurlar
B) Ionlash qobiliyati katta emas, yorib kirishi uta yuqori, yadro reaksiyalari va radioaktiv
parchalanish natijasida vujudga keladigan yuqori chastotadagi elektromagnit nurlar
C) Radioaktiv moddalar atom yadrolari parchalanishida tarqatadigan elektron yoki
pozitron oqimidir. Harakati keng va yorib kirish qobiliyatiga ega
D) Katta ionlashtirish xususiyatiga ega bo‘lgan, harakat doirasi katta bo‘lmagan geliy
atom yadrosining musbat zaryadlangan zarrachalari hisoblanadi}
167.Ion nurlarining yutilgan dozasi tushinchasi nimani anglatadi?
A) Radioaktiv nurlanishning ma’lum muhitdagi ta’sirini aniq belgilashini anglatadi
B) Radioaktiv nurlanishning ma’lum organizmga ta’sirini aniq belgilashini anglatadi
C) Radioaktiv nurlanishning ma’lum muhitdagi ta’sirini ekvalent miqdorini belgilashini
anglatadi
D) Radioaktiv nurlanishning ma’lum muhitdaga tushganini aniq belgilashini anglatadi}
168.Ion nurlari yutilgan doza birligi sifatida nima qabul qilingan?
A) Rad qabul qilingan
B) Kulon/kilogramm (Kl/kg) qabul qilingan
C) “Ber” kiritilgan
D) Kyuri kiritilgan}
|
| |
O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar

|
O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar
|
bet | 6/6 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 80,07 Kb. | | #150191 |
Bog'liq 2-Mavzu Korxonaning asosiy fondlariO‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar
1. Asosiy fondlarning mohiyati, ahamiyati, tarkibi.
2. Iqtisodiy maqsadiga ko‘ra asosiy fondlar.
3. Asosiy fondlarni baxolash usullari qanday?
4. Ishlab chiqarish fondlarining o‘rtacha yillik qiymati deganda nimani tushunasiz va u qanday hisoblanadi?
5. Asosiy fondlarning eskirish turlari qanday?
6. Amortizatsiya nima? Amortizatsiya ajratmalari deb nimaga aytiladi?
7. Ta’mirlash sikli deb nimaga aytiladi? Asosiy fondlarni ta’mirlashning qanday turlarini bilasiz?
8. Asosiy fondlardan foydalanish ko‘rsatkichlari qaysilar?
9. Ekstensiv, intensiv va integral ko‘rsatkichlar nimani aniqlaydi?
10.Asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishni yaxshilashning asosiy yo‘nalishlarini sanang.
|
| |
Asosiy fondlardan foydalanish samaradorligi

2.3. Asosiy fondlardan foydalanish samaradorligi.
Asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishning ikki guruhi mavjud:
Birinchi guruh - umumlashtiruvchi va qiymat ko‘rsatkichlari bo‘lib, ular asosiy fondlarning turli guruhlarini dinamika va statikada baxolash, taxlil qilish, zaxiralarni aniqlash vabashorat qilish imkonini beradi. Bunday ko‘rsatkichlarga fond sig‘imi, fond kaytimi, fond rentabelligi va boshqalar kiradi.
Ikkinchi guruh - xususiy va natural ko‘rsatkichlar bo‘lib, ko‘prok, asosiy ishlab chiqarish fondlarining faol qismi - ishchilar, mashina va asbob-uskunalardan foydalanish bilan bog‘liq.
Ko‘rsatkichlarning bu guruhi tarkibiga quyidagilar kiradi:
asosiy ishlab chiqarish fondlari (mashina va asbob-uskunalar)dan ekstensiv foydalanish koeffitsienti, ulardan vaqt bo‘yicha foydalanish darajasi;
asosiy ishlab chiqarish fondlari (mashina va asbob-uskunalar)dan intensiv foydalanish koeffitsienti, ulardan quvvat bo‘yicha foydalanish darajasi;
asosiy ishlab chiqarish fondlaridan integral foydalanish koeffitsienti, barcha ekstensiv va intensiv omillardan birgalikda foydalanish.
Ekstensiv koeffitsient - dastgoxlarning bir davr ichida (oy, yil) xaqiqiy ishlagan vaqtini rejalashtirilgan vaqtga nisbati bilan aniqlanadi.
bu erda:
thaq- xaqiqiy foydalanilgan vaqt; soat
trej- rejaga asosan foydalanish muddati; soat
Asbob-uskunalarning ekstensiv ko‘rsatkichini yaxshilash uchun ularning smenali koeffitsientini oshirish, smenalar orasida bekor turib kolishlarga barxam berish, dastgoxlarni ta’mirlash vaqtini qisqartirish, mehnat intizomini mustaxkamlash va boshqa tadbirlarni amalga oshirish zarur.
Uskunalarning smenalik koeffitsienti - sutka davomida mashina-smenalarning o‘rnatilgan uskunalar umumiy soni yoki ishchi o‘rinlariga nisbatidir.U kuyidagicha aniqlanadi:
bu erda:
MS – sutka davomida xaqiqiy ishlagan mashina-smenalar yig‘indisi;
A u.s – o‘rnatilgan asbob-uskunalarning umumiy soni.
Uskunalarning smenalilik koeffitsientini aniqlashning yana bir yo‘li bo‘lib, unga ko‘ra korxonalarning bir emas, ikki yoki uch smenada ishlashi va bunda uskunalarning barchasidan ham to‘liq foydalanilmasligi ko‘zda tutiladi. Masalan: sexda 300 dona uskuna o‘rnatilgan bo‘lib, birinchi smenada 270 tasi, ikkinchi smenada esa 220 tasi ishlagan. Uskunalarning smenali koeffitsienti 1,63 (270+220) /(300) ni tashkil qiladi.
Intensiv koeffitsient - ma’lum bir vaqt ichida xaqiqiy ishlab chikarilgan mahsulot miqdorini bildiradi.U xaqiqiy ishlab chiqarilgan maxsulot qiymatini rejalashtirilgan mahsulot qiymatiga nisbati bilan aniqlanadi.
bu erda:
ICH haq - haqiqiy ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori;
ICH rej - mahsulot ishlab chiqarish rejasi.
Dastgoxlardan integral foylalanish koeffitsienti uskunadan intensiv va ekstensiv foydalanish koeffitsientlarining ko‘paytmasi orqali aniqlanib, uning vaqt va quvvat bo‘yicha band bo‘lishini majmuaviy tavsiflaydi.
Kalit so‘zlar
Asosiy fondlar, o‘rtacha yillik qiymati, amortizatsiya, ishlab chiqarish quvvati, o‘rtacha yillik quvvati, intensiv koeffitsient, ekstensiv koeffitsient, aktiv, passiv.
|
Asosiy fondlarni baholashning quyidagi usullari mavjud

|
Asosiy fondlarni baholashning quyidagi usullari mavjud
|
bet | 3/6 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 80,07 Kb. | | #150191 |
Bog'liq 2-Mavzu Korxonaning asosiy fondlariAsosiy fondlarni baholashning quyidagi usullari mavjud:
Boshlang‘ich qiymatga - asosiy vositalarni sotib olish uchun sarflangan xarajatlar, etqazib berish, o‘rnatish kabi pul xarajatlarining jami kiradi. Dastlabki baxo asosiy fondlarning foydalanishga topshirgan paytda xisobga olingan dastlabki muvozanat narxini ko‘rsatadi. Misol. Generator 150000 so‘mga sotib olindi. Uni korxonaga etqazib berish uchun 10000 so‘m, o‘rnatish uchun 20000 so‘m sarflandi. Generatorlarnung dastlabki to‘la narxi - 180000 so‘mga teng.
150000 + 10000 + 20000 =180000 so‘m
Tiklangan qiymati - asosiy fondlar yoki ularning biron-bir qismini (binolar, kurilmalar, mashinalar, ishlab chiqarish uskunalari) xozirgi paytdagi inflyasiya va boshqa omillarni xisobga olgan xolda baxolash. Baxolashning bu usuli ob’ektning bugungi kunda qancha turishini ko‘rsatadi. Misol: Transformator 2005 - yilda 300000 so‘mga sotib olingan, xuddi shunday transformator 2007 - yil yanvar oyida 270000 so‘mga sotib olindi. Ikkita transformator muvozanat qiymati 570000 so‘mni tashkil qiladi. 2007 - yil yanvar oyida ikkalatransformator tiklangan narxi 540000 so‘m, chunki shu transformatorning baxosi 270000 so‘mni tashkil kilgan edi. Bu baxo asosiy fondlarning ma’naviy eskirganligini va eyilganligini xisobga olmaydi.
Qoldiq qiymat - asosiy fondlarning eskirishini inobatga olgan xolda, birlamchi va qayta tiklash qiymatlari o‘rtasidagi farqdir.
Misol: Transformatoning narxi 50000 so‘m, ishlash davri 8 yil u 5 yil ishlab chiqarishda bo‘lgan.
Transformatorning koldik qiymati - 18750 so‘mni tashkil qiladi. Transformator ning amortizatsiya ajratmasi 50000/8 = 6250so‘m. 5 yil davomida 31250 so‘mlik qiymatini tayyor maxsulotga o‘tkazgan 6250*5 = 31250 so‘m. Koldik qiymat 50000 - 31250 =18750 so‘m.
Asosiy vositalarning korxona balansi va xisobotlarida aks ettiriluvchi, xisobga olish qiymati balans qiymati deb ataladi. Asosiy vositalarning koldik qiymatini asosiy vositalar balans qiymatidan eskirish summasini ayirib topish mumkin. Asosiy fondlarning tugatilish qiymati bu - ishlab chiqarishdan chikarilgan (tugatilgan, yo‘q qilingan, lom) qiymatidir. Iqtisodiy ko‘rsatkichlarni xisoblash uchun asosiy fondlarning o‘rtacha yillik qiymati xisoblanadi.
bu erda:
Fo’r - asosiy fondlarning o‘rtacha yillik qiymati;
Fy.b- asosiy fondlarning yil boshiga qiymati (balans);
Fk - kiritilgan asosiy fondlar qiymati;
Fch - fondlarning tugatilish, ishlab chiqarishdan chikarilish qiymati;
n1 - asosiy fondlarni kiritilgandan boshlab oylar soni;
n2 - asosiy fondlarni chikarilgandan boshlab oylar soni.
|
| |
Asosiy fondlarning emirilishi va amortizatsiyasi

|
Asosiy fondlarning emirilishi va amortizatsiyasi
|
bet | 4/6 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 80,07 Kb. | | #150191 |
Bog'liq 2-Mavzu Korxonaning asosiy fondlari2.2. Asosiy fondlarning emirilishi va amortizatsiyasi.
Asosiy fondlar jismoniy va ma’naviy jixatdan eskirishi mumkin.
Jismoniy (moddiy) eskirish - asosiy fondlarning birlamchi xislatlarini ishlab chiqarishda katnashishi natijasida yo‘kotishi va tabiiy eskirishida yuzaga keladi.
Ma’naviy eskirish - asosiy fondlarning kadrsizlanishi yoki texnik jixatdan muddatidan avval ish qobiliyatini yo‘qotishidir. Ma’naviy eskirish 2 xil ko‘rinishga ega:
asosiy fondlar ularning ishlab chiqarish qiymatlari pasayishi natijasida kadrsizlanadi.
asosiy fondlar fan-texnika taraqqiyoti ta’siri ostida yanada samaralirok fondlarning paydo bo‘lishi natijasida qadrsizlanadi.
Asosiy fondlarni qayta ishlab chiqarish, ya’ni jismoniy va ma’naviy jihatdan eskirgan asosiy fondlarning o‘rnini iqtisodiy to‘ldirish uchun korxona bu vositalar qiymatidan amortizatsion ajratmalarni ayirib tashlaydi xamda bu ajratmalar keyinchalik xarajatlar sifatida maxsulot tannarxiga kiritiladi.
bu erda:
Na - to‘liq qayta tiklash uchun yillik amortizatsiya me’yori, %;
Fb - asosiy fondlarning boshlang‘ich qiymati, so‘m;
Ta - asosiy fondlarning me’yoriy xizmat vaqti, yil.
Yillik amortizatsiya ajratmalari (Aa) miqdori kuyidagicha aniqlanadi.
bu erda:
Tk – xizmat muddati davomida kapital ta’mirlashga sarflangan
xarajatlar;
M– modernizatsiya qilishga sarflangan xarajatlar.
Amortizatsiya mablag‘lari asosiy fondlarni to‘liq qayta tiklash (renovatsiya), kapital ta’mirlash va uskunalarni modernizatsiya qilish uchun alohida ravishda yo‘naltiriladi. SHu sababli, amortizatsiya me’yori ikki qismdan - fondlarni renovatsiya qilish (Nt.t) xamda kapital ta’mirlash va modernizatsiya qilish (Nk.t.)dan iborat.
Birinchi xolda:
bu erda:
Th - asosiy fondlarning xaqiqiy xizmat qilish vaqti, yil.
Ikkinchi xolda:
Ishlab chiqarish jarayonida asosiy fondlar asta-sekinlik bilan eskirishi sababli, ularning ish qobiliyatini ta’mirlash orqali tiklash zaruriyati tug‘iladi. Asosiy fondlarni ta’mirlash kapital, o‘rta va joriy turlarga bo‘linadi. Bino va inshootlarni ta’mirlash o‘z mazmuni, talab qilinuvchi muddat va mablag‘lariga ko‘ra mashina va uskunalarni ta’mirlashdan farq qiladi.
Mashina va uskunalarni kapital ta’mirlashda ular to‘liq qismlarga bo‘linadi va eskirgan qismlar almashtiriladi.
Uskunalarni ikki marta kapital ta’mirlash orasidagi muddat ta’mirlash sikli deb ataladi. Mashina va uskunalar maxsus zavodlarda ta’mirlanadi.
O‘rtacha ta’mirlash - texnik mazmuni, murakkabligi, bajariladigan ish xajmi va davriyligiga ko‘ra, kapital ta’mirlashdan farq qiladi xamda sarflanuvchi mablag‘, vaqt va kuchni nisbatan kamrok talab qiladi. Bu jarayon korxonaning o‘zida amalga oshiriladi.
Joriy ta’mirlashda, asosan, asbob-uskunalar tozalanadi, moylanadi, tekshiriladi, mayda kamchikliklari bartaraf kilinadi, ya’ni uskunalarning foydalanishga doimiy tayyorligi ta’minlanadi.
|
| |
Kompressor qurilmasiga kim xizmat kо‘rsatadi?

D) tasdiqlanmagan
555. Kompressor uskunalari bilan ishlaydigan xodimlarning bilimlarini tekshirish
muddatlari qanday?
A) kamida 2 yilda
bir marta
B) har 3 yilda kamida bir marta
C) yiliga kamida bir marta
D) tasdiqlanmagan
556. Kompressor qurilmalarini davriy tekshirish shartlari qanday?
A) har о‘n kunda kamida bir marta
B) kamida 2 yilda bir marta
C) kamida 1 yilda bir marta
D) hech bо‘lmaganda yigirma
kunda bir marta
557. Yonuvchan gazlarni saqlash va tashish uchun idishlarga nima yoziladi?
A) yonuvchan
B) xavfli
C) portlovchi
D) kislorod
558. Kranlar pо‘lat arqonlari qanday muddatda davriy tekshiriladi?
A) har 12 oyda kamida bir marta va tо‘liq - kamida 3 yilda bir marta
B) har 12 oyda kamida 2 marta va tо‘liq - har 3 yilda kamida 2 marta
C) har 12 oyda kamida 3 marta va tо‘liq - har 3 yilda kamida 3 marta
D) har 12 oyda kamida 4 marta va tо‘liq - har 3 yilda kamida 4 marta
559. Yuk kо‘taruvchi kranlar statik sinovi qanday tekshiriladi?
A) kran kо‘tarish qobiliyatidan 25% kо‘p bо‘lgan yukni 200-300 mm balandlikka kо‘tarib,
sо‘ngra 10 daqiqa
ushlab turiladi
B) kran kо‘tarish qobiliyatidan 50% kо‘p bо‘lgan yukni 200-300 mm balandlikka kо‘tarib,
sо‘ngra 20 daqiqa ushlab turiladi
C) kranning kо‘tarish qobiliyatidan 25% ortiq yukni ushlab, uni 400-500 mm balandlikka
kо‘taradi, sо‘ngra 30 daqiqa ushlab turiladi
D) kranning kо‘tarish qobiliyatidan 59% kо‘p yukni 600-700 mm balandlikka kо‘tarib,
sо‘ngra 10 daqiqa ushlab turadi
Yuk kо‘taruvchi kranlar dinamik sinovi qanday tekshiriladi?

561.Inson faoliyati jarayonida yashash muhiti bilan о‘zaro munosabati nimalardan
iborat?
A) Biosfera,
texnosfera, ijtimoiy muhit.
B) texnosfera, ijtimoiy muhit
C)
atmosfera, ijtimoiy muhit
D)
biosfera, texnosfera
562.Hayot faoliyati xavfsizligi» fanida quyidagilardan qaysi о‘rganiladi?
A) insonga tazyiq qiluvchi xavflar, ularning yuzaga kelish qonuniyatlari va
muhofazalanish usullari
B) texnosfera, ijtimoiy muhit.
milliy va iqtisodiy xavfsizlik masalalari va amaliy yutuqlarining yagona
jamlanmasi
C) inson salomatligining sabablari, ularni rivojlantirish usullari va vositalari
D) texnosferada insonning hayot faoliyati bо‘yicha
bilimlari
563.Hayot faoliyati xavfsizligida yechiladigan asosiy masalalar soni:
A)
3
B)
5
C)
4
D)
2
564.Hayot faoliyati xavfsizligi quyidagilarning salbiy ta’siridan himoya qiladi
A)
Texnosfera.
B)
Atmosfera
C)
Biosfera
D)
litosfera
565.Inson yashash muhitiga muvofiq hayotini saqlash qonuni muallifi
A)
Abu Ali ibn Sino
B)
I.M. Sechenov (1829-1905)
C)
Y.N. Kurajskovskiy
D)
I.P. Pavlov (1849-1936)}
566.Energetik oqimlar bilan inson hayot faoliyati о‘zaro munosabatda bо‘lishining
shartlari
A)modda va energiya oqimlarining qulay о‘zaro munosabatlari.
B) modda, energiya va axborot oqimlarining insonga qulay о‘zaro munosabatlari
C)modda va axborot oqimlarining insonga qulay о‘zaro munosabatlari
D)energiya oqimlarining insonga qulay о‘zaro munosabati}
Elektromagnit nurlar manbai nimalardan iborat?

|
Elektromagnit nurlar manbai nimalardan iborat?Bog'liq 65ad91795ee7c MT 4 kurs DAK savollari542. Elektromagnit nurlar manbai nimalardan iborat?
A) radiotо‘lqinlar, elektr uzatish tarmoqlari va har xil yuqori generatorlar
B) yadro reaktorlari, radioaktiv nurlarni chiqaruvchi elementlardir
C) issiqlik sexlar
D) quyosh, simob-kvars lampalari, elektropayvand yoylari
543. Radioaktiv nurlari manbai nimalardan iborat?
A) quyosh, yadro reaktorlari, radioaktiv nurlarni chiqaruvchi elementlardir
B) yadro reaktorlari, radioaktiv nurlarni chiqaruvchi elementlardir
C) issiqlik sexlar
D) simob-kvars lampalari, elektropayvand yoylari
544. Elektromagnit maydoni tavsifini keltiring?
A) ma’lum kuchlanishdagi elektr maydoni va magnit maydoni kattaliklari orqali
ifodalanadi
B) ma’lum kuchlanishdagi ion nurlari va magnit maydoni kattaliklari orqali ifodalanadi
C) ma’lum kuchlanishdagi lazer nurlari maydoni va magnit maydoni kattaliklari orqali
ifodalanadi
D) ma’lum kuchlanishdagi infraqizil nurlari va magnit maydoni kattaliklari orqali
ifodalanadi
445. Elektromagnit maydon inson organizmiga qanday ta’sir kо‘rsatadi?
A) elektromagnit maydon ta’sir qilayotgan joydagi atom va molekulalar qutblanadi
oqibatda tana ushbu joyi qiziydi
B) elektromagnit maydon ta’sir qilayotgan joydagi suv miqdori kamayib ketadi oqibatda
tana ushbu joyi qiziydi
C) elektromagnit maydon ta’sir qilayotgan joydagi atom va molekulalar reksiyaga kirishda
oqibatda tana ushbu joyini qiziydi
D) elektromagnit maydon ta’sir qilayotgan joydagi teri yog‘lari eriydi oqibatda tana ushbu
joyini qiziydi
446. Elektromagnit nurlanishga nimalar kiradi?
A) elektromagnit maydon va elektromagnit nurlanishi
B) elektromagnit maydon nurlanishi va elektr nurlanishi
C) magnit maydonlari va elektr nurlanishi
D) elektromagnit maydonlari va undan chiqayotgan nurlar
447. Ion nurlari garmma nurlanishidan qanday himoyalanish mumkin?
A) bu nurlardan qо‘rg‘oshin materiallari, maxsus beton va qalin suv orqali
B) bu nurlar tirik organizm xujayralariga chо‘qur kirmaydi
C) bu nurlarni hech bir tо‘siq qaytara olmaydi
D) bu nurlardan oddiy tо‘siq bilan himoyalanish mumkin
|
| |
Radioaktiv nurlanishlarni qanday aniqlash mumkin?

|
Radioaktiv nurlanishlarni qanday aniqlash mumkin?Bog'liq 65ad91795ee7c MT 4 kurs DAK savollari548. Radioaktiv nurlanishlarni qanday aniqlash mumkin?
A) faqat maxsus asboblar yordamida
B) hid bilish organlar orqali
C) ta’m bilish organlar orqali
D) kо‘z bilan kо‘rish orqali
549. Radakativ nurlanishdan qanday qilib himoyalanish mumkin?
A) tana va nafas yо‘llarnini shaxsiy himoya vositalari yordamida himoyalash yо‘li orqali
B) tanani shaxsiy himoya vositalari yordamida himoyalash yо‘li orqali
C) nafas yо‘llarnini shaxsiy himoya vositalari yordamida himoyalash yо‘li orqali
D) himoya qilishning imkoniyati yо‘q
550. Elektr tokidan shikastlanish oqibati qanday omillarga bog‘liq?
A) tok turi; chastotasi; tanadan о‘tish davomiyligi, tanadan о‘tish yо‘li; jismoniy va ruhiy-
fiziologik holatlari; atrof muhit shart-sharoitlari
B) tok chastotasi; tanadan о‘tish davomiyligi, jismoniy va ruhiy-fiziologik holatlari; atrof
muhit shart-sharoitlari
C) tok turi; chastotasi; tanadan о‘tish yо‘li; jismoniy va ruhiy-fiziologik holatlari; atrof
muhit shart-sharoitlari
D) tok turi; tanadan о‘tish davomiyligi, tanadan о‘tish yо‘li; jismoniy va ruhiy-fiziologik
holatlari
551. Tegish kuchlanishi deb nimaga aytiladi?
A) elektr zanjiri bir vaqtda odam tekkan ikki nuqtasi potensiallar ayirmasiga aytiladi
B) elektr ponsianali bir vaqtda odam tekkan bir nuqtasi potensiallar ayirmasiga aytiladi
C) elektr zanjiri bir vaqtda odam tekkan bir nuqtasi potensiallar kо‘paytmasiga aytiladi
D) elektr yoyi bir vaqtda odam tekkan uch nuqtasi potensiallar ayirmasiga aytiladi
552. Odamga ta’sir qiladigan qadam kuchlanishini kamaytirish yoki nolga
tenglashtirish uchun nima qilish kerak?
A) odam о‘ng va chap oyoqlari ostidagi potensiallarni tenglashtirish kerak.
B) odam о‘ng va chap oyoqlarini katta qadamlar bilan elektr yoyidan chiqib ketish kerak
C) odam о‘ng va chap oyoqlari ostiga tok utkazmaydigan moslama qо‘yish kerak
D) odam о‘ng va chap oyoqlari ostidagi elektr yoyini olib tashmasdan qimirlamay turish
kerak
|
| |