Gazlamashunoslik kopi p65 - bet 14

Q
K
T
T
F
=
1
2
(
–
)
Qb
T
T
F
λ
=
(58)
Tola va ið
Harorat,
0
C
Yumshash
(yopishqoqlik)
Erish
(parchalanish)
Boshlanishida
mustahkamlik-
ning pasayishi
Alangalanishi
204245
230250
170200
235
220249
235
90127
140165
200
80110
150
150
93 105
90100
150
160170
180200
100
100
180
7080
Paxta
Jun
Viskoza
Diatsetat
Uchlanma
atsetat
Kapron
Anid
Poliefirli
Poliakril-
nitrilli
Polietilenli
Poliðro-
pilen
Vinol
Xlorin
230260
290300
214218
245260
248256
110149
165177
200235
390
590
400475
450
500
532
560
530
74
bu yerda: Q tola yoki ið qatlamlari orqali otgan issiqlik oqimining
quvvati, Vt; b tola qatlamining qalinligi; F tola qatlamining yuzasi,
m
2
; T
1
T
2
tolaning yuza qatlamidagi haroratning farqi,
0
C.
Toqimachilik tola va iðlarining issiqlik otkazuvchanlik korsatkichiga
teskari tushuncha issiqlikka qarshiligi va issiqlikdan himoyalanishidir. Bularga
issiqlikka qarshiligi R, m
2
0
C/Vt yoki solishtirma issiqlikka qarshiligi
ρ
, m
2
0
C/Vt mansub.
( )
1
2
(
)
1
F T
T
R
b
bQ
ρ
λ
−
= =
=
(59)
12-jadval
Iðlarning nolli mustahkamligi va issiqdan kirishishi
Amaliyotda umumiy issiqlik qarshiligi boyicha issiqlik xossalarini
baholash keng qollaniladi:
0
1
1
M
M
R
R
b
ρ
α
α
=
+ =
+
(60)
bu yerda: R
M
namunadagi ichki issiqlik qarshiligi, m
2
0
C/Vt;
ρ
M
namunaning solishtirma issiqlik qarshiligi, m
2
0
C/Vt; b namunaning qalinligi,
m;
α
namuna yuzasidagi issiqlikni uzatish koeffitsienti, Vt/(m
2
0
C).
Vaqt otishi davomida ozgaruvchanlikdagi issiqlik otkazuvchanlik
rejimida tola va iðlarning issiqlik xossalari harorat ogkazuvchanlik
koeffitsienti (m
2
/s) bilan baholanadi.
Xlorinli
Kapron:
oddiy
Issiqlikka
chidamlilik
Lavsan
Nitron:
oddiy
Issiqlikka
chidamlilik
Viskozali
Ið
Nolli mustahkamlik
Issiqlikdan kirishish, foiz
Iðning
buzilish
harorati,°C
Iðning buzilishdan
oldingi qizdirishning
davomiyligi, minut
Qizdirishning
boshida
Iðning
buzilishida
65
175
1,25
65
31
225
0,4
5
60
225
2,47
3
41
275
0,05
41
70
350
0,47
70
63
375
0,08
63
44
400
19,3
2
58
425
16,13
4
75
1
0
2
C
α
ρ ρ
=
⋅
(61)
bu yerda:
ρ
solishtirma issiqlik qarshiligi; C
0
solishtirma
issiqlik sigimi, J/(kg.
0
C);
ρ
1
namuna zichligi, kg/m
3
.
P.A. Kolesnikov boyicha har xil tolalar uchun solishtirma issiqlik
sigimi quyidagicha baholangan:
Alangaga chidamliligi. Tola va iðlarning alangaga chidamliligi deb
ularning olov tasiriga bolgan bardoshi tushuniladi. Tolalar alangaga
chidamliligi boyicha yonmaydigan (shishasimon, xlorinli, atsetoxlorinli),
yonishni toxtatmaydigan va hid chiqaradigan (poliamidli, poliefirli),
yonadigan va yonishni davom ettiradigan va olovdan olgandan keyin hid
chiqaradigan (paxta, zigir, gidrotsellulozali va boshqa)larga bolinadi.
Nazorat savollari va topshiriqlar:
1. Issiqlikka chidamlilik tushunchasini izohlab bering.
2. Toqimachilik tola va iðlarining issiqlik otkazuvchanligi nima?
3. Toqimachilik tola va iðlarining issiqlikka qarshiligini tahlil eting.
4. Toqimachilik tola va iðlarining alangaga chidamliligini izohlang.
Eslab qoling!
Issiqlikka chidamliligi, issiqlik otkazuvchanligi, alangaga chidamliligi,
nolli mustahkamlik, issiqlikdan kirishishi, issiqlikka qarshiligi, solishtirma
issiqlikka qarshiligi.
3-§. Tola va iðlarning optik xossalari
Toqimachilik tola va iðlarining optik xossalari deganda yoruglik
nurlarining yutilishi, sinishi, aks tasiri va tarqalishini tushunamiz. Optik
xossalar korish sezgirligini his qilish orqali namoyon boladi. Yoruglik
nurining tola yoki iðlarda yutilishi natijasida, elektromagnit tolqinlari
energiyasining bir qismi ikkilamchi tarqalishdagi energiyaga yoki turli
korinishdagi ichki energiyaga aylanadi.
Tola va iðlarning muhim optik xossalari qutblangan luminessensiya,
radiotermoluminessensiya, yaltiroqlik, rang, boyoqning tekisligi, uning
chidamliligidan iborat.
Tola
Xom iðak,
kapron, jun
Paxta, zigir,
orlon, viskoza
Lavsan,
dakron
Shishasi-
mon
Solishtirma
issiqlik sigimi,
kJ/kg.
0
C
0,88
1,671,88
1,381,63
1,091,13
76
Tola va iðlarning optik xossalari atomlarning elektron qobiqlaridan
tuzilgan holda aniqlanadi. Yoruglikning elektromagnit tarqalishidagi spektral
oraliq ultrabinafsha (3.10
9
4.10
7
m), korinarli (4.10
7
8.10
7
m) va
infraqizil (8.10
7
10
4
m) ga bolinadi.
Yoruglikning tarqalishi tola yoki ið orqali qaytariladi, yutiladi, sinadi
va tarqaladi.
Otkazuvchanlik koeffitsienti (τ) toladan otadigan tarqalish oqimining
unga tushadigan tarqalish oqimiga nisbati bilan tavsiflanadi. Shu sababli,
turli tarqalish chastotasidagi otkazuvchanlik koeffitsienti turli qiymatlarga
ega va tola yoki ið tuzilishiga, haroratga, boyogi, yuza korinishi va boshqa
omillariga bogliq boladi. Tola yoki iðlardagi otkazuvchanlik koeffitsienti
past haroratda katta boladi.
Tola va iðlar yuzasidan yoruglik tasvirlanadi. Tasvirlanish imkoniyati
yuza xossalariga bogliq. Tolaning tekis yoki qattiqlashgan yuzasi yuqori
tasvirlanish imkoniyatiga ega. Turli optik zichlik muhitining oraligidagi
yoruglikning sinishi sindirish korsatkichi (n) bilan belgilanadi. U
vakuumdagi yoruglik tezligi va tola yoki iðdagi yoruglik tezligining nisbati
bilan aniqlanadi. Bu korsatkich qiymati yoruglikning tushish chastotasiga
bogliq. Chastotaning sindirish koeffitsienti kamayadi.
Tola yoki iðlardan yoruglik otganda atom va molekulalarning harakati
tufayli energiyaning sarflanishi hisobiga tarqalish yutiladi. Lambert qonuni
boyicha tola yoki ið orqali otuvchi yoruglik intensivligi (I ) kuchsizlanadi:
( )
0
exp
|