Eshitish qobiliyati buzilgan o’quvchilarni korrektsion o’qitish

|
Eshitish qobiliyati buzilgan o’quvchilarni korrektsion o’qitish
|
bet | 13/14 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 35,93 Kb. | | #241992 |
Bog'liq 1. Korreksion pedagogika fanining tarmog`i sifatidaEshitish qobiliyati buzilgan o’quvchilarni korrektsion o’qitish. Eshitish qobiliyatining buzilishi sabablari, ularni turlarga ajratish. Anomal bolalar orasida eshitish qobiliyati turli darajada nuqsonli bo’lgan bolalar ko’pchilikni tashkil etadilar. Eshitish – borliqni tovushli hodisalar shaklida aks ettirilishi, inson (tirik jonzod)ning tovushlarni anglash va farqlash qobiliyati. Eshitish eshitish organi yoki tovush analizatori (tovush ta’sirini qabul qiluvchi va ajratuvchi murakkab nerv tizimi) yordamida amalga oshiriladi.
Eshitish qobiliyatining buzilishi ko’p hollarda muddatli bo’ladi. Masalan, o’rta qulog’ning tashkil topishi, shamollash, oltingugurt to’siqlarining yuzaga kelishi, tashqi va o’rta qulog’ining anomal tuzilishi (quloq suprasining bo’lmasligi yoki yetarlicha rivojlanmaganligi, eshitish yo’llarining bitib qolishi, quloq pardasidagi nuqsonlar va boshqalar) kabi holatlarda. Zamonaviy meditsina ularni davolashning samarali metodlariga ega. Ular qatoriga konservativ va operativ metodlarni kiritish lozim. Odatda samarali davolash, ba’zan uzoq vaqt davolash tadbiri olib borilganda eshitish qobiliyati tiklanadi.
Eshitish qobiliyatining buzilishiga yuqumli kasalliklar bilan og’rish, zaharlanish, akustik yoki kontuziyali jarohatlar ham sabab bo’lishi mumkin. Qulog’i og’irlik yoki karlik kelib chiqish sabablariga ko’ra: nasliy, tug’ma va kelib chiqqan tarzda turlarga ajratiladi. YOshlikda eshitish qobiliyatining buzilishiga olib keluvchi sabablar orasida quyidagilari alohida ko’rsatiladi: homiladorlikning birinchi uch oyida onaning virusli kasalliklar bilan og’rishi (qizamiq, kor, gripp, gepatit viruslari va boshqalar), rivojlanishdagi tug’ma nuqsonlari (masalan, labi va tanglayidagi yoriq), chala tug’ilish, kichik vaznli tug’ilishi (1500 dan kam) hamda yomon tug’ilishi kabilar. Eshitish qobiliyatining buzilishiga homiladorlik davrida onaning spirtli ichimlik, giyohvand moddalar iste’mol qilishi, antibiotiklarni qabul qilishi ham sabab bo’lishi mumkin. Karlikning nasliy o’tishi holati juda kam kuzatiladi.
Eshitish qobiliyatidagi kamchiliklarni quyidagi turlarga ajratish mumkin:
eshitish qobiliyatining zararlanganlik darajasi;
eshitish qobiliyati zararlanganda nutqiy rivojlanish darajasi;
eshitish qobiliyatida buzilishning yuzaga kelish vaqti.
YUqorida ko’rsatilgan mezonlarga ko’ra eshitish qobiliyatining buzilishi qulog’i og’irlik va karlik kabi guruhlarga ajratiladi.
Karlik bu eshitish qobiliyatining qattiq yo’qotilishi bo’lib, bola mustaqil ravishda nutqni egallay olmaydi va qulog’iga juda yaqin masofadan gapirilganda ham aniq eshitmaydi. Ammo baland tovushlar, yaqin masofadan nutqning ba’zi tovushlarini qabul qilishga imkon beruvchi eshitish qobiliyati saqlanib qoladi.
Qulog’i og’irlik – bu eshitish qobiliyatining qattiq pasayishi (80 detsibaldan kam) bo’lib, eshitish qobiliyati qoldig’i yordamida qulog’i oldida baland ovoz bilan gapirilganda bola nutqni eshita oladi. Bola minimal nutq boyligini mustaqil ravishda egallay oladi.
Karlar va qulog’i og’irlik (yomon eshituvchilar) nutqni qabul qilish usuli bo’yicha farq qiladilar. Karlar so’z nutqini ko’rib (suhbatdoshining lablari va yuziga qarab) va eshitib ko’rish (tovushni kuchaytirish apparati yordamida) qabul qiladilar.
YOmon eshitadiganlar atrofdagilar bilan tabiiy munosabatlar jarayonida baland ohangda so’zlashish asosida nutqni eshitib qabul qiladilar.
Eshitish qobiliyati buzilgan bolalarni ommaviy umumiy o’rta ta’lim maktablarida korrektsion o’qitish. Eshitish qobiliyati buzilgan bolalarni o’qitish va tarbiyalash masalalari bilan surdopedagogika shug’ullanadi. Surdopedagogika (yunoncha «surdus» – kar) - eshitish qobiliyati buzilgan bolalarni o’qitish va tarbiyalash jarayonini o’rganuvchi korrektsion (maxsus) pedagogikaning yana bir muhim sohasi.
Eshitish analizatorining normal ishlashi bolaning umumiy rivojlanishi uchun alohida ahamiyatga ega bo’ladi. Eshitish analizatori buzilganda bolaning nutqi, psixologik rivojlanishi yomonlashadi, idrok etish faoliyati, umumiy rivojlanishi ortda qoladi. Statistik ma’lumotlariga qaraganda eshitish organi funktsiyasi buzilgan va eshitmaydigan bolalar soni doimiy ravishda ortib bormoqda.
|
| |