-MAVZU. INSON VA TEXNIKA HAMKORLIGI

|
-MAVZU. INSON VA TEXNIKA HAMKORLIGI
|
bet | 22/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 4-MAVZU. INSON VA TEXNIKA HAMKORLIGI
Reja:
4.1. Ishlab chiqarish jarayonida operator ishining ob’ektlari.
4.2. Mehnat faoliyatida operatorining vazifalari.
4.3. Operator faoliyatining psixologik tuzulishi.
4.1. Ishlab chiqarish jarayonida operator ishining obyektlari
Umumiy operator faoliyati to'rtta asosiy bosqich shaklida ifodalanishi mumkin.
1. Ma'lumot olish. Bu bosqichda "inson-mashina" tizimiga qo'yilgan muammoni hal qilish uchun muhim bo'lgan boshqaruv ob'ektlari va atrof-muhitning xususiyatlari va umuman SCM haqidagi kiruvchi ma'lumotlarni idrok etish amalga oshiriladi. Bunday holda, signallarni aniqlash, ularning to'plamidan eng muhimini tanlash, ularni dekodlash va dekodlash kabi harakatlar amalga oshiriladi; Natijada, operator nazorat qilinadigan ob'ektning holati haqida dastlabki tasavvurga ega bo'ladi: ma'lumotlar baholash va qaror qabul qilish uchun mos shaklga tushiriladi.
2. Axborotni baholash va qayta ishlash. Ushbu bosqichda HMSning belgilangan va joriy (haqiqiy) ish rejimlari solishtiriladi, ma'lumotlar tahlil qilinadi va umumlashtiriladi, muhim ob'ektlar va vaziyatlar aniqlanadi, axborotni qayta ishlash tartibi ilgari ma'lum bo'lgan muhimlik mezonlari asosida aniqlanadi. shoshilinchlik.
3. Qaror qabul qilish. Kerakli harakatlar to'g'risida qaror ma'lumotni tahlil qilish va baholash asosida, shuningdek, tizimning maqsadlari va shartlari, mumkin bo'lgan harakat usullari, to'g'ri va oqibatlari haqidagi boshqa ma'lum ma'lumotlar asosida qabul qilinadi. noto'g'ri qarorlar va boshqalar.
4. Qabul qilingan qarorning bajarilishi.
5. Maxsus sharoitlarda operatorlik faoliyati
Bu shartlarga quyidagilar kiradi:
xavf omillarining mavjudligi,
xatoning yuqori psixologik "xavfi",
operator funksiyalarining murakkabligi,
boshqariladigan jarayonlar tezligini kengaytirish,
faollik tezligining oshishi,
harakat signalini kutish sharoitida ishning monotonligi,
maqsadga muvofiq har xil harakatlarni bitta faoliyatda birlashtirish (birgalikdagi faoliyat),
katta hajmli axborot oqimlarini qayta ishlash (axborotning haddan tashqari yuklanishi),
kerakli harakatlarni bajarishga vaqt etishmasligi;
funksional holatdagi o'zgarishlarning murakkab dinamikasi,
favqulodda vaziyatlar,
ma'lumot yetishmasligi (hissiy ochlik),
jismoniy faoliyatni cheklash (professional gipokineziya) va boshqalar.
Masalan, kosmonavt yoki uchuvchining parvozdagi faoliyati har doim o'ta og'ir sharoitlarda amalga oshiriladi. Bunda doimiy ravishda haddan tashqari omillar paydo bo'ladi: vaznsizlik, ortiqcha yuk, hissiy izolyatsiya, potensial tahdid va boshqalar. Shu bilan birga, lokomotiv haydovchisi, transport vositasi haydovchisi, energiya tizimi operatorining ishi favqulodda vaziyatlarning ma'lum bir ehtimoli bilan bog'liq bo'lgan maxsus sharoitlarda, funksional holatlarning monotonlik va operatsion dam olishdan stressli holatlarga keskin o'zgarishi bilan amalga oshiriladi.
Birinchidan, xavf omilini, ya'ni inson hayotiga tahdid mavjudligi bilan tavsiflanadigan g'ayrioddiy sharoitlarda shunday psixologik omilni hisobga olish kerak. Xavf omilini o'rganish xavfsizlik psixologiyasining eng muhim vazifalaridan biridir. Bu erda "tavakkalchilik" tushunchasi biror faoliyat bajariladigan xavfli holat sifatida, yoki noaniqlik sharoitida bajarilgan harakat sifatida qaraladi deb hisoblanadi. Xavfning shart sifatida namoyon bo'lishiga misol-bu xavfli hududdagi operatorning faoliyati (masalan, yuqori voltli qurilmaga xizmat ko'rsatishda), harakatdagi xavfning misoli-odamlar umid qilib xavfsizlik qoidalarini ataylab buzishidir.
Kutish rejimida bo'lgan odamning ishi ham alohida shartlarga tegishli. Bu holat yuqori avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish uchun xosdir. Inson faoliyatida passiv va faol kutish farqlanadi. Birinchi holda, kutish jarayoni qat'iy tartibga solingan xususiyatga ega, uning boshlanishi va oxiri oldindan ma'lum bo'lib, odam bajarishi kerak bo'lgan harakatlar ham ma'lum. Masalan, yarim avtomatik mashinalarda ishlash, bu erda operatorning vazifasi qismni o'rnatish, mashinani avtomatik rejimda yoqish, ishlov berish tugagandan so'ng, qismni olib tashlash va keyingisini qayta ishlashdir. Mehnat faoliyati passiv e'tibor, stimullarning kamligi, past harakatlanish bilan tavsiflanadi, bu odamni monotonlik, zerikish holatini boshdan kechiradi. Bunday ish uchun asab tizimining inert turiga ega bo'lgan odamlar, introvertlar, eng moslashgan.
Faol kutish rejimida, ishlab chiqarish jarayonining odatiy jarayonida operatorning vazifasi uning borishini diqqat bilan kuzatish va me'yordan chetga chiqqanda faol harakatlar qilishdir. Vaziyatning monotonligi, faol harakatning etishmasligi, jismoniy harakatsizlik tananing funksional holatining pasayishiga yordam beradi. Shu bilan birga, shoshilinch harakatga tayyorlikni saqlashga psixologik yo'naltirilganlik, uning o'z vaqtida ham, tabiatda ham noaniqligi, uzoq muddatli konsentratsiyali kuzatish zarurati operatorni tana tizimlari, birinchi navbatda analizatorlar va markaziy asab tizimi, yuqori darajada, bunday holatni ushlab turish ma'lum psixologik va energiya xarajatlarini talab qiladi, shuning uchun kutish rejimi operator faoliyatining ancha murakkab turi hisoblanadi. Shuning uchun, bu kutish ishi sifatida baholanishi mumkin.
Faoliyatni o'zgargan shartlarining yana bir ko'rinishi - desinxronoz (lat. De - uzoqlashish, yunoncha synchronismos - vaqtga moslashish) - uning sutkalik ritmlari buzilganligi tufayli organizmdagi noqulaylik. Fiziologik me'yorning holati to'g'ridan -to'g'ri tananing sutkalik tizimining uyg'unligiga bog'liq, shuning uchun sutkalik ritmlarga zarar etkazuvchi ta'sirlar bu me'yordan har xil og'ishlarda ifodalanadi.
Desinxronozning asosiy sabablari:
1. Vaqt zonalari o'zgarganda ham (masalan, transmeridiyali parvozlar), uyquning barqaror mos kelmasligi bilan ham sodir bo'lishi mumkin bo'lgan biologik vaqt sensori va tananing sutkalik ritmlarining mos kelmasligi - mahalliy vaqt sensori tizimi bilan uyg'onish (kechaning almashishi va kunlik ish smenalari);
2. Vaqt sezgichlarini qisman yoki to'liq chiqarib tashlash (Arktika yoki Antarktida sharoitlari, kosmik parvozlar, izolyatsiya qilingan makonda uzoq vaqt qolish va boshqalar);
3. Ekstremal omillarga ta'sir qilish: jismoniy va ruhiy (ayniqsa, hissiy) stress, mushaklarning stressi, jismoniy ta'sir.
Desinxronozning natijasi - uyqu buzilishi, ishtahaning pasayishi, aqliy va jismoniy ishlashning pasayishi, turli xil nevrotik kasalliklar. O'tkir va surunkali, ochiq va yashirin, umumiy va qisman desinxronozni ajratish mumkin. Desinxronozning oldini olish birinchi navbatda ratsional ish va dam olish rejimini o'rnatishga asoslangan.
Bir qator holatlarda faoliyatning maxsus shartlarining namoyon bo'lishi izolyatsiya - odamni yoki bir guruh odamlarni odatdagi hayot sharoitidan va boshqa odamlar bilan muloqotdan ajratish (guruh izolyatsiyasi). Izolyatsiya uzoq muddatli (kosmik parvozlar, masofaviy ekspeditsiyalar va boshqalar) va qisqa muddatli bo'lishi mumkin (operatorning kichik kabinalarda, operatsion dam olish holatida; favqulodda harakatlarni kutish). Keyingi holatlarda gipokineziya muammosi (cheklangan vosita faolligi) izolyatsiya muammosi bilan chambarchas bog'liq.
Sensor -perseptual sohadagi izolyatsiyaning bir turi - bu mahrumlik (lotincha deprivitio – mahrum qilish, yo'qotish) - sensor yetishmovchilik (sensor ochlik) odamda alohida yoki sezgi a'zolari buzilgan holda kuzatiladi. Deprivatsiya sharoitida odamning sezgi va hissiy tajribalarga bo'lgan ehtiyoji ortadi, bu sensor va hissiy ochlik ko'rinishida amalga oshadi. Bunga javoban tasavvur jarayonlari faollashadi, ular ma'lum ma'noda obrazli xotiraga ta'sir qiladi.
|
| |