-rasm - Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 47/69 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #251021 |
Bog'liq Маъруза o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vaz (1) 15-rasm. SAM kontsentratsiyasining o’zgarishi bilan molekulyarning sirtda joylashishi.
Yuqoridagi sirt taranglik va adsorbtsiya izotermalarini (14-rasm) 3 soxaga bo’lib o’rganish mumkin. Diagrammaning 1 soxasida, kontsentratsiyaning kichik qiymatlarida sirt taranglikning keskin kamayshi va adsorbtsiya qiymatining unga to’g’ri proportsional ortishi kuzatiladi. Bunga sabab SAM molekulalari sirtda yoyiq joylashadi (15-rasm, a-holat). 2 soxada kontsentratsiyaning o’rtacha qiymatlarida sirt taranglik egri chiziq bo’yicha, birmuncha kamrok o’zgaradi. Adsorbtsiyaning ortishi ham kamrok bo’ladi (rasmda b-holat). Bunga sabab SAM molekulalari sirtda jipsroq joylashadi. 3 soxada esa kontsentratsiyaning katta qiymatlarida sirt taranglik minimumga tushadi, adsorbtsiya qiymati esa maksimumga etadi. Bunda SAM molekulalari to’yingan adsorbtsion qavat hosil qiladi (rasmdagi s-holat). Izotermadagi G adsorbtsiyaning eng maksimal qiymatini ko’rsatadi. Gning aniq qiymatini topish uchun Lengmyur tenglamasidan foydalanish mumkin:
bu tenglamada G-solishtirma adsorbtsiya, G- solishtirma maksimal adsorbtsiya, s-kontsentratsiya, k-konstanta.
Eritmadan adsorbtsiyalanish texnologiyada aralashmalardan komponentlarni ajratishda (xromotografiya) suyuqliklarni tozalashda, atrof-muxit muxofazasida katta axamiyatga ega. Qattik jism sirtida eritmadan adsorbtsiyalanish qattik, jism - gaz adsorbtsiyasiga qaraganda murakkabdir, chunki bunda erigan moddadan tashqari erituvchi xam adsorbtsiyalanishi mumkin.
Adsorbtsiya turlari:
1) molekulyar adsorbtsiya (noelektrolitlar adsorbtsiyasi)
2) elektrolitlar adsorbtsiyasi (tanlanish va ion almashinish) adsorbtsiyasi.
3) kolloid elektrolitlar adsorbtsiyasi kabilarga bo’linishi mumkin.
Kattik, jism sirtidagi molekulyar adsorbtsiya Freyndlix formulasi — yoki Lengmyur —— formulasi orqali xisoblanadi. Amalda qo’yidagi empirik formula orqali ifodalanadi.
So - eritmaning adsorbtsiyadan oldingi boshlangich kontsentratsiyasi. Smuv, - adsorbtsiyadan keyingi muvozanat vaqtidagi kontsentratsiya. V- eritma xajmi,
m- adsorbent massasi.
Agar eritmadan erigan modda molekulalari adsorbtsiyalansa, adsorbtsiya musbat erituvchi moddaning molekulalari yutilsa adsorbtsiya manfiy deb xisoblanadi. Erigan modda molekulalarining adsorbtsiyalanishi akademik Rebinder ta’limotiga ko’ra, adsorbentning va muxitning qutbligiga bog’liq. Agar erigan moddaning polyarligi (S) adsorbent (A) va erituvchi (V) larning polyarliklari orasida bo’lsa, bunda erigan modda molekulalari shu adsorbentda yaxshi adsorbtsiyalanadi.
Ya’ni, AE < SE < VE yoki AE > SE > VE (E - moddaning polyarligi bilan boqlik bo’lgan dielektrik doimiy).
Erigan modda molekulalari yaxshi adsorbtsiyalanishi uchun, erituvchi shu qattiq sirtni yomon xo’llashi kerak. Aktivlangan ko’mir yuzasida suvda erigan moddalar yaxshi adsorbtsiyalanadi (16-rasm, a-xolat), silikagelda esa organik erituvchida erigan moddalar yaxshi adsorbtsiyalanadi ( rasmda, b-xolat)
|
| |