nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Buxgalteriya hisobi metodining ta’rifi, tarkibi, predmeti va metodining o‘zaro bog‘liqligi

1.8. Buxgalteriya hisobi metodining ta’rifi, tarkibi, predmeti va metodining o‘zaro bog‘liqligi Har qanday fanning predmeti va obektlarining mohiyatini bilishga mazkur fan metodining
mazmunini bilish orqali yerishiladi.
Oldingi paragraf (1.7) da ta’riflanganidek, buxgalteriya hisobining predmeti deganda, mablag‘lar,
manbalar va xo‘jalik jarayonlari hamda faoliyat natijalari tushunilsa, uning metodi predmetni qanday
usullar va amallar yordamida o‘rganish zarurligini ko‘rsatadi.
Iqtisodiy fanlar qatorida buxgalteriya hisobining metodi faqat uning o‘ziga xos usullardan iborat
bo‘lib, ular fan predmetining mohiyati va uning oldiga quyilgan vazifalar hamda talablardan kelib chiqadi
Buxgalteriya hisobi metodini tashkil etuvchi asosiy usullar (elementlar) quyidagilardan iborat: hujjatlashtirish va inventarizatsiya; baholash va kalkulyatsiya (mahsulotlar, bajarilgan ish va xizmatlar tannarxini aniqlash); schotlar tizimi va ikki yoqlama yozuv; balans va hisobot. Buxgalteriya hisobi sodir bo‘layotgan xo‘jalik muomalalarini hujjatlarda uzluksiz va yoppasiga aks
ettirishdan boshlanadi. Hujjatlashtirish – bu sodir bo‘lgan muomalani dastlabki ro‘yxatga olish usulidir.
Hujjatlarda xo‘jalik muomalalarining mazmuni, ularning miqdori va sifati to‘g‘risidagi ma’lumotlar aks
ettiriladi. Hujjatlarda aks ettirilgan xo‘jalik muomalalarining to‘g‘riligi uchun mas'ul shaxslar imzolari
bilan tasdiqlanib, ularning dalillovchi kuchi ta'minlanadi.
Hujjatlashtirish– buxgalteriya hisobi ma’lumotlarining aniqligi va ishonchliligini ta'minlay turib,
mulklarning saqlanishini qat'iy nazorat qilish, tejamkorlikka rioya qilish va xo‘jalik faoliyati jarayonida
Demak, buxgalteriya hisobining metodi mazkur fan predmetini o‘rganish uchun qo‘llaniladigan usullar (element) ning ilmiy asoslangan tizimiga aytiladi.
mablag‘lardan maqsadli foydalanishning muhim shartidir. Buxgalteriya hisobi ma’lumotlari mavjud
mablag‘lar bilan bir xil bo‘lmog‘i kyerak. Bunday bir xillikni ta'minlash uchun vaqti-vaqti bilan
inventarizatsiya o‘tkazib turish kyerak.
| Chapter 2: Network Security Testing Basics

encryption is also used to encrypt keys that are being sent between the client and the
server.
I am using the words
client
and
server
a lot through the course of
this
discussion, and it’s useful for you to understand what these
words mean. In any conversation over a network, there is always a
client and a server. This does not mean
that the server is an actual
server sitting in a data center. What it means is that there is a ser‐
vice that is being consumed. The client is always the side originat‐
ing the conversation, and the server is always the one responding.
That makes it easy to “see” the two parties—who originated and
who responded to the origination.
The next part is the symmetric encryption algorithm. This suggests that the
Advanced Encryption Standard (AES) is being offered with a key size of 256 bits. It’s
worth noting here that AES is not an algorithm itself but a standard.
The algorithm
has its own name. For decades, the standard in use was the Data Encryption Stan‐
dard, based on the Lucifer cipher developed at IBM by Horst Feistel and his collea‐
gues. In the 1990s it was determined that DES was a bit long in the tooth and would
soon be breakable. A search for a new algorithm was undertaken,
resulting in the
algorithm Rijndael being selected as the foundation for the Advanced Encryption
Standard. Initially, AES used a key size of 128 bits. It’s only been relatively recently
that the key strength is commonly increased to 256.
AES is the algorithm used for encrypting the session. This means a 256-bit
key is
used for the session key. It is the key that was derived and shared at the beginning of
the session. If the session were to last long enough, the session key may be regener‐
ated to protect against key derivation attacks. As noted before,
the key is used by both
sides of the conversation for encryption and decryption.
Finally, you’ll notice the algorithm SHA256. This is the Secure Hash Algorithm using
a 256-bit length. SHA is a cryptographic algorithm that is used to verify that no data
has changed. You may be familiar with the Message Digest 5 (MD5) algorithm that
does the same thing. The difference is the length of the output. With MD5,
the length
of the output is always 32 characters, which is 128 bits (only 4 bits out of every byte
are used). This has been generally replaced with SHA1 or higher. SHA1 generates 40
characters, or 160 bits (again, only 4 bits out of every byte are used). In our case, we
are using SHA256, which generates 64 characters. No
matter the length of the data,
the output length is always the same. This value is sent from one side to the other as a
way of determining whether the data has changed. If even a single bit is different, the
value of the hash—the word used for the output of the SHA or MD5 algorithm—will
be different.
Shaxsning ustanovkalari va muhim oriyentasiyalari

23
qabul qilamiz, chunki ular ham ilohiy, ham eng buyuk insonlar tomondan
yaratilgan va avloddan avlodga o’z qadrini yo’qotmay kelayotgan qadriyatlardir.
Ijtimoiy ustnovkalarni o’zgartirishning eng sodda va qulay yo’li — bu ayni
vaziyatlar va ulardagi ta’sirlarni
qaytarishdir.
Bu qaytarish qayd qilingan obraz
sifatida inson ongida uzoq muddatli xotirada saqlanadi va vaziyat paydo
bo’lganda,
obyektivlashadi
, ya’ni o’z kuchini va mavjudligini ko’rsatadi.
Shuning uchun ham agar chet el tajribasiga murojaat qiladigan bo’lsak, u yerda
biror g’oyani ongga singdirish uchun bir odam yoki biror guruh o’z siyosiy,
mafkuraviy yoki boshqa qarashlarini bir xil so’zlar va iboralar, harakatlar bilan
qaytaraveradi va shu yo’l bilan ko’pchilikning ma’qullashiga erishadi. Ayniqsa,
saylov oldi tadbirlarida ana shu usul keng qo’llaniladi. Shulardan kelib chiqib,
ijtimoiy ustanovkalarni o’zgartirishning usullari va psixologik vositalari orqali
ham dunyoqarashni o’zgartirishga erishish mumkin.
5
«Men» — obrazi va o’zini-o’zi baholash

|
«Men» — obrazi va o’zini-o’zi baholashBog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
«Men» — obrazi va o’zini-o’zi baholash
.
Shaxsning o’zi, o’z xulq-
atvori xususiyatlari, jamiyatdagi mavqyeini tasavvur qilishidan hosil bo’lgan
obraz «Men» — obrazi deb atalib, uning qanchalik adekvatligi va reallikka
yaqinligi shaxs barkamolligining mezonlaridan hisoblanadi.
«Men» — obrazining ijtimoiy psixologik ahamiyati shundaki, u shaxs
tarbiyasining va tarbiyalanganligining muhim omillaridan hisoblanadi. Shu
nuqtai nazardan olib qaralganda, tarbiya shaxsning o’zi va o’z sifatlari
to’g’risidagi tasavvurlarining shakllanishi jarayonidir, deb ta’rif berish mumkin.
Demak, har bir inson o’zini, o’zligini qanchalik aniq va to’g’ri bilsa, tasavvur
qilolsa, uning jamiyat normalariga zid harakat qilish ehtimoli ham shunchalik
kam bo’ladi, ya’ni u tarbiyalangan bo’ladi.
O’z-o’zini anglash, o’zidagi mavjud sifatlarni baholash jarayoni
ko’pincha konkret shaxs tomonidan og’ir kechadi, ya’ni inson tabiati
shundayki, u o’zidagi o’sha jamiyat normalariga to’g’ri kelmaydigan, no’maqul
sifatlarni anglamaslikka, ularni «yashirishga» harakat qiladi, xattoki, bunday
tasavvur va bilimlar ongsizlik sohasiga siqib chiqariladi (avstriyalik olim Z.
Freyd nazariyasiga ko’ra). Bu ataylab qilinadigan ish bo’lmay, u har bir
shaxsdagi o’z shaxsiyatini o’ziga xos himoya qilish mexanizmidir. Bunday
himoya mexanizmi shaxsni ko’pincha turli xil yomon asoratlardan, hissiy
kechinmalardan asraydi. Lekin shuni alohida ta’kidlash lozimki, «Men» —
obrazining ijobiy yoki salbiyligida yana o’sha shaxsni o’rab turgan tashqi muhit,
o’zgalar va ularning munosabati katta rol o’ynaydi. Odam o’zgalarga qarab,
go’yoki oynada o’zini ko’rganday tasavvur qiladi. Bu jarayon psixologiyada
refleksiya deb ataladi.
Uning mohiyati —
aynan o’ziga o’xshash odamlar obrazi
orqali o’zi to’g’risidagi obrazni shakllantirish, jonlantirishdir. Refleksiya bu
o’zini, o’zining xulq atvorini xuddi tashqaridan kuzatgandek kuzata olish va
tahlil qila olish qobiliyatidir.
5
Каrimova V. , Акramova F. Psixologiya. Ма’ruzalar matni. – Т. , 2002, 37 b
|
| |
www.expert.psychology.ru

27
3(2) -MAVZU: SHAXS VA UNING FAOLIYATI
(Mazkur mavzu 4 soatga mo’ljallangan bo’lib 2 bo’limi “Faoliyatning
psixologik tahlili” deb nomlanadi)
Aniqlashtirilgan o’quv maqsadlari.
Talaba bu mavzuni to’la
o’zlashtirgandan so’ng:
- Inson faoliyati va uning psixologik to’zilishi biladi;
- Faoliyat va ijtimoiy xulq motivasiyasini aytib beradi;
- Motivlarning turlarini sanaydi;
- Shaxs va uning motivlari: muvaffaqiyatga erishish va mag’lubiyatlardan
qochish motivlariga ta’rif beradi;
Tayanch so’z va iboralar:
Shaxs faolligi, tashqi faollik, ichki faollik, faoliyat, perseptiv harakat,
mnenik faoliyat, fikrlash faoliyati, imajitiv faoliyati, malaka, ko’nikma,
motiv, ijtimoiy ustanovka.
Asosiy savollar
:
1.
Shaxs va uning faolligi
2.
Ehtiyojlar va ularning turlari.
3.
Faoliyatning turlari. Jismoniy va aqliy harakatlar.
4.
Ijtimoiy hulq motivlari va shaxs motivasiyasi.
5.
Motivlarning turlari
1.Shaxs va uning faolligi.
Jamiyat bilan doimiy munosabatni ushlab turuvchi, o’z-o’zini anglab, har
bir harakatini muvofiqlashtiruvchi shaxsga xos bo’lgan eng muhim va umumiy
xususiyat — bu uning
faolligidir.
Faollik (lotincha «actus» — harakat,
«activus» — faol so’zlaridan kelib chiqqan tushuncha) shaxsning hayotdagi
barcha hatti-harakatlarini namoyon etishini tushuntiruvchi kategoriyadir. Bu —
o’sha oddiy qo’limizga qalam olib, biror chiziqcha tortish bilan bog’liq
elementar harakatimizdan tortib, toki ijodiy uyg’onish paytlarimizda amalga
oshiradigan mavhum fikrlashimizgacha bo’lgan murakkab harakatlarga aloqador
ishlarimizni tushuntirib beradi. Shuning uchun ham psixologiyada shaxs, uning
ongi va o’z-o’zini anglashi muammolari uning faolligi, u yoki bu faoliyat
turlarida ishtiroki va uni uddalashi aloqador sifatlari orqali bayon etiladi.
Fanda inson faolligining asosan ikki turi farqlanadi:
Shaxs shakllanishi va taraqqiyoti

25
psixologik mexanizmlari fanning muhim vazifalaridan biridir. Bu jarayon
psixologiyada
ijtimoiylashuv yoki sosializasiya
deb yuritiladi.
Demak, sosializasiya yoki ijtimoiylashuv — inson tomonidan ijtimoiy
tajribani egallash va hayot — faoliyat jarayonida uni faol tarzda o’zlashtirish
jarayonidir. Sodda til bilan aytganda, ijtimoiylashuv —
har bir shaxsning
jamiyatga qo’shilishi, uning normalari, talablari, ko’tishlari va ta’sirini qabul
qilgan xolda, har bir harakati va muomalasida uni ko’rsatishi va kerak bo’lsa,
shu ijtimoiy tajribasi bilan o’z navbatida o’zgalarga ta’sirini o’tkaza
olishi
jarayonidir.
Ijtimoiylashuv eng avvalo odamlar o’rtasidagi muloqot va hamkorlikda
turli faoliyatni amalga oshirish jarayonini nazarda tutadi. Tashqaridan shaxsga
ko’rsatilayotgan ta’sir oddiy, mexanik tarzda o’zlashtirilmay,
u har bir
shaxsning ichki ruhiyati, dunyoni aks ettirish xususiyatlari nuqtai nazaridan
subyektiv tarzda idrok etiladi. Shuning uchun ham bir xil ijtimoiy muhit va bir
xil ta’sirlar odamlar tomonidan turlicha harakatlarni keltirib chiqaradi. (V. M.
Karimova)
Psixologiyada shaxs shaklanishi va qanday inson bo’lib kamol topishiga
quyidagi bir biri bilan o’zaro bog’liq omillar ta’sir ko’rsatadi: irsiyat,
muhit(makro va mikromuhit), ta’lim tarbiya, shaxsning o’zining intilishi.
Tayanch so’z va iboralar - "psixologiya"

21
Shaxsning xarakterli belgilaridan biri individuallikdir.
Individuallik har
bir shaxsning o’zigagina hos bo’lgan, takrorlanmaydigan shaxsdir.
Individuallik kishining xarakteri, temperamenti, psixik kechinmalarining o’ziga
xos hususiyatlari, hissiyoti va faoliyatining motivlarida ko’rinadi. Ana shunga
ko’ra kishilar bir-birlaridan farq qiladilar. Dunyoda qancha odam bo’lsa,
shuncha individuallik mavjuddir. Hech kim bir-birini o’rnini bosa olmaydi.
«O’nta bo’lsa, o’rni boshqa» maqoli individuallikka ham nisbatan aytilgandir.
Shaxs tushunchasi qadimdan mavjud bo’lib,
u dastlab aktyor niqobi,
keyinchalik esa aktyor ma’nosini anglatgan. Chunki sahnadagi ko’rinish
o’zgarishi bilan aktyor maskasi ham o’zgargan. Bundan tashqari, kishi turli
sharoitda o’z qiyofasini o’zgartirishi va o’zini bir necha xil qilib ko’rsatishi ham
mumkin. Kishi akter kabi turli rollarni bajarishi mumkin.
Mavzu yuzasidan test savollari

26
Tavsiya etiladigan adabiyotlar:
1.
G‘ozievE.G. Umumiy psixologiya. Toshkent. 2007.1-2 kitob.
2.
“Psixologiya” Uch.T-2. “Prospekt”. Moskva - 2004.
3.
Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya asoslari. T.: 1994
4.
Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya va ijtimoiy amaliyot. T.: 1999
5.
Drujinina V. “Psixologiya “. Uchebnik. “Piter”, 2003.
6.
Gamilton. YA.S. “CHto takoe psixologiya”. “Piter”, 2002.
7.
Ananev B.G. “CHelovek kak predmet poznaniya”. “Piter”, 2001.
8.
Drujinina V. “Psixologiya “. Uchebnik. “Piter”, 2003.
9.
Burlachuk F. Psixodiagnostika. “Piter”, 2002.
10. Ayzenk M. Psixologiya dlya nachinayuщix. “Piter”, 2000.
11. Nemov R.S. Prakticheskaya Psixologiya Poznanie sebya: Vliyanie na
lyudey:Posobie dlya uch-sya-M:Gumanit. Izd.Sentr VLADOS, 2003.320 s.
| Chapter 7: Wireless Security Testing

Figure 7-5. wifite attempting Pixie Dust attacks
Injection Attacks
A common approach to attacking WiFi networks is to inject frames into the network.
This can be in order to elicit a response from the AP. One of the tools available in Kali
to enable injection is
wifitap
. This program creates a tunnel
interface that can be used
to inject traffic through to the wireless network.
Example 7-4
shows the use of
wifitap
to create a tunnel interface. The BSSID is provided for the AP associated with the
SSID. You’ll also see that the interface for inbound and outbound are specified. Once
wifitap
is run, you will see that there is a new interface. You will then need to config‐
ure the new interface,
wj0
, in order to use it.
Example 7-4. Using wifitap to create a tunnel
yazpistachio:root~# wifitap -b 50:C7:BF:82:86:2C -i wlan0 -o wlan0
Psyco optimizer not installed, running anyway...
IN_IFACE: wlan0
OUT_IFACE: wlan0
BSSID: 50:c7:bf:82:86:2c
Interface wj0 created. Configure it and use it
Once you have the interface up, you will be able to set
an IP address for the target
network on the interface and then set routes for the target network through your new
interface. This program will allow you to inject packets into the network without
using any other library. Any application can use this new interface without needing to
know anything about interacting with wireless networks. Along with
wifitap
comes a
WiFi Attacks and Testing Tools | 217
few other tools that can be used to answer protocols like ARP and DNS.
The tools
wifiarp
and
wifidns
can be used to listen for and respond to those protocols on the
network.
Not all wireless interfaces support packet injection. Packet injection is something that
will be important not only for dumping traffic onto the wireless network but also for
trying to crack passwords that will allow us to get authentication
credentials for that
wireless network.
Example 7-5
shows the use of the tool
aireplay-ng
to determine
whether injection works on your system with your interface. You can see from the
result that injection is successful.
Example 7-5. Using aireplay-ng to test packet injection
yazpistachio:root~# aireplay-ng -9 -e TP-Link_862C -a 50:C7:BF:82:86:2C wlan0
21:07:37 Waiting
for
beacon frame
(
BSSID: 50:C7:BF:82:86:2C
)
on channel 5
21:07:37 Trying broadcast probe requests...
21:07:38 Injection is working!
21:07:39 Found
1
AP
21:07:39 Trying directed probe requests...
21:07:39 50:C7:BF:82:86:2C - channel:
5
-
'TP-Link_862C'
21:07:40 Ping
(
min/avg/max
)
: 1.290ms/14.872ms/48.013ms Power: -44.97
21:07:40 29/30: 96%
aireplay-ng
comes with the
aircrack-ng
package and is also
capable of running other
attacks, such as fake authentication, ARP replay, and other attacks against authentica‐
tion. All of these attacks are performed using packet injection techniques on the wire‐
less network. This is a key element of running password attacks.
Shaxsning tuzilishi - "psixologiya"

22
Ehtiyoj shaxs faolligining manbai sifatida namoyon bo’ladigan va uning konkret
yashash sharoitiga bog’liqligini ifodalovchi holatdir.
Shaxs ehtiyojlaridan tashqari, qiziqishlarga ham ega bo’ladi. Qiziqishlar
deganda odamning bilish jarayoni bilan bog’liq ehtiyojlarining hissiy namoyon
bo’lishi tushuniladi. Bilish ehtiyojlarini qondirish bilimlardagi kamchiliklarni
to’ldirishga, sharoitga
yaxshiroq moslashishga, o’zi uchun ahamiyatli
narsalarni tushunishga yordam beradi.
Faoliyat jarayonida qiziqishlarning roli nihoyatda kattadir. Qiziqishlar
mazmuniga, maqsadiga, kengligi va mustahkamligiga
qarab klassifikasiya
qilinishi mumkin.
Shaxs o’z e’tiqodiga ham ega bo’ladi. E’tiqod shaxsning o’z qarashlari,
prinsiplari, dunyoqarashlariga mos ravishda harakat qilishga undovchi
anglangan ehtiyojlar yig’indisidir. E’tiqodli kishi Hech qachon o’z prinsiplari,
qarashlari, maqsadlaridan chekinmaydi. Hozirgi tarbiyamizdan maqsad ham
e’tiqodli, iymonli, ma’naviy yetuk kishilarni tarbiyalab yetishtirishdir.
Shaxsda tilaklar ham mavjud bo’ladi. Tilak hatti–harakat motivi bo’lib, u
kishini harakat qilishga undaydi. Tilak niyat, orzu,
ehtiros shakllarida
namoyon bo’lishi mumkin. Ular yuksak va past bo’lib, odamlar faoliyati va
jamiyat hayotida turli rol o’ynashi mumkin.
Qiziqishlar, ehtiyojlar, e’tiqodlar, tilaklar anglanilgan harakatlardir.
Lekin insonda anglanilgan motivlardan tashqari,
anglanilmagan mayllar ham
borki, inson hayotida katta ahamiyatga egadir.
Network Security Testing | 53

locator (URL) by specifying
http://
instead of
https://
, you
would find that the server
converts the connection automatically to
https
for you.
The thing about SSL/TLS, though, is that encryption requires processing power.
Modern processors are more than capable of keeping up with normal encryption
loads, especially as modern encryption algorithms are generally efficient with pro‐
cessor utilization. However, any server that uses SSL/TLS
incurs a lot of processing
overhead. First, the messages that are sent from the server are generally larger, which
means that it takes more processing to encrypt those larger messages than the com‐
parably small messages originating from a client. Additionally,
the client system is
probably sending only a few messages at a time whereas the server is expected to be
encrypting messages to a number of concurrent clients,
which may all have multiple
concurrent connections going to the server. The load primarily comes from the cre‐
ation of the keys that are needed to encrypt the session.
Capabilities exist in Kali to target outdated services and capabilities. The problem is
that some of these long superseded programs still remain in service in a lot of places.
As a result, it’s still important to be able to test them. One
of those services is the SSL
encryption. The final denial-of-service testing program we’ll look at here targets
servers that use SSL. SSL is generally no longer in use, having been supplanted by bet‐
ter
technology, but that’s not to say that you won’t run across one. The program
thc-
ssl-dos
targets servers based on the idea that encryption is computationally expensive,
especially on the server side.
Example 2-8
shows a
run of
thc-ssl-dos
against a server that has been configured to
use SSL. However, the issues with SSL have been known for so long that the underly‐
ing libraries often have SSL disabled. In spite of running against an older installation,
you can see that the program was unable to achieve a complete SSL handshake. How‐
ever, if you were to find a server
that did have SSL configured, you would be able to
test whether it was vulnerable to a denial of service.
Example 2-8. SSL DoS using thc-ssl-dos utility
root@rosebud:~#
thc-ssl-dos -l
100
192.168.86.239
443
--accept
______________ ___ _________
| Chapter 2: Network Security Testing Basics

hping3
that I want it to use flood mode (
--flood
). Other command-line flags will do
the same thing by specifying the interleave rate (the amount of time to wait before
sending the next message). This way is easier to remember and also pretty explicit.
The program
hping
has been through a few versions, as you can
likely guess from the use of the 3 at the end.
This tool is commonly
available across multiple Linux distributions. You may call the pro‐
gram by
hping
on some systems, while on others, you may need to
specify the version number—
hping2
or
hping3
, for instance.
Testing at the lower layers of the network stack using tools like
hping3
can
lead to
turning up issues on systems, especially on more fragile devices. Looking higher up in
the network stack, though, Kali Linux has numerous tools that will tackle different
services. When
you think about the internet, what service springs to mind first? Spo‐
tify? Facebook? Twitter? Instagram? All of these are offered over HTTP, so you’re
interacting, often, with a web server. Not surprisingly, we can take on testing web
servers. This is different from the application running on the web server, which is a
different thing altogether and something we’ll take on much later. In the meantime,
we want to make sure that web servers themselves will stay up.
Although Kali comes with tests for other protocols including the
Session Initiation
Protocol (SIP) and the Real-time Transport Protocol (RTP), both used for Voice over
IP (VoIP). SIP uses a set of HTTP-like protocol commands to interact between
servers and endpoints. When an endpoint wants to initiate a call, it sends an INVITE
request. In order to get the INVITE to the recipient, it will need to be sent through
multiple servers or proxies. Since VoIP is a mission-critical
application in enterprises
that use it, it can be essential to determine whether the devices in the network are
capable of withstanding a large number of requests.
SIP can use either TCP or User Datagram Protocol (UDP) as a transport, though ear‐
lier versions of the protocol favored UDP as the transport protocol. As a result, some
tools, particularly if they are older, will lean toward using UDP. Modern implementa‐
tions not only support TCP but also support Transport Layer Security (TLS) to
ensure the headers can’t be read. Keep in
mind that SIP is based on HTTP, which
means all the headers and other information are text-based, unlike H.323, another
VoIP protocol, which is binary and can’t generally be read visually without something
to do a protocol decode.
The tool
inviteflood
uses UDP as the transport protocol,
without the ability to switch to TCP. This does, though, have the benefit of allowing
the flood to happen faster because there is no time waiting for the connection to be
established. In
Example 2-6
,
you can see a run of
inviteflood
.
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stansiya va podstansiyalarning elektr jihozlari - bet 26

K1 nuqta uchun qisqa tutashuv tokini hisoblash
K1 nuqtadagi qisqa tutashuv tokini hisoblashda berilgan almashtirish sxemadagi (7-rasm) qarshilik va EYuK larni qisqa tutashuv nuqtasiga nisbatan soddalashtiramiz. Soddalashtirishda manbaga ulanmagan o‘z ehtiyoj transformatorlarining, ishga tushiruvchi zaxira o‘z ehtiyoj transformatorlarining hamda avtotransformatorning quyi chulg’amidagi qarshiliklarini soddalashtirishda hisobga olinmaydi.
OTQ-1 dagi generator va transformatorlarning qarshiliklarini ketma-ket qo‘shib olamiz:
OTQ-2 dagi generator va transformatorlarning qarshiliklarini ketma-ket qo‘shib olamiz:
.
Yuklama uchun havo elektr uzatish yo‘llarini parallel qo‘shamiz:
.
Tizim uchun havo elektr uzatish yo‘llarini parallel qo‘shamiz:
Soddalashtirish natijasida quyidagi sxemani hosil qilamiz:
20-rasm. Tarmoqning soddalashtirilgan sxemasi.
Ushbu sxemani qarshilik va EYuK lar minimal darajada qolguncha soddalashtiramiz.
; ;
; ;
; ;
; ;
; ;
.
Soddalashtirish natijasida quyidagi sxemani olamiz:
21-rasm. Tarmoqning soddalashtirilgan sxemasi.
; ;
; .
Soddalashtirish natijasida quyidagi sxemani olamiz:
22-rasm. Tarmoqning soddalashtirilgan sxemasi.
Soddalashtirilgan sxemadan va toklarni topib olamiz:
; ;
Ushbu toklar asosida qisqa tutashuv tokini topib olamiz.
Ushbu qisqa tutashuv tokimiz nisbiy birlikda bo‘lgani uchun uni nomli birlikka o‘tkazib olamiz. Nomli birlikka o‘tkazilgan qisqa tutashuv toki asosida o‘rnatilishi mumkin bo‘lgan elektr apparatlar tanlanadi.
.
Hisoblangan nomli birlikdagi qisqa tutashuv toki asosida zarbaviy tok topiladi:
bu yerda, - zarbaviy koeffitsiyent (3-jadval).
Qisqa tutashuv tokining issiqlik impulsini (Joul integrali) quyidagicha topamiz:
bu yerda, - qisqa tutashuv tokining davomiylik vaqti, s; - qisqa tutashuv tokini aperiodik tashkil etuvchisining doimiy so‘nish (26-jadval)
26-jadval
Tarmoqlardagi qisqa tutashuv tokini aperiodik tashkil etuvchisining doimiy so‘nish vaqti so‘nish vaqti va zarbaviy koeffitsiyent
|
Surkov moylarining turg‘unligi - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

|
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolarBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isSurkov moylarining turg‘unligi. Surkov moylari o‘z xususi-
yatlarini bir qator omillar ta’sirida, birinchi navbatda, haroratning
keskin ortishi va moy miqdorining kamayishi ta’sirida qisman yoki
butunlay yo‘qotishi mumkin.
Tomchilab tushish harorati. Bu ko‘rsatkich surkov moyining
harorat o‘zgarishiga bardosh berish ko‘rsatkichi hisoblanadi. Kon-
sistent moylar saqlash va ishlatish sharoitida plastik material ko‘-
rinishida bo‘lishi lozim. Uni suyuq holatga o‘tishiga asosiy sabab-
lardan biri uning me’yordan ortiq qizishidir. Shuning uchun
ixtiyoriy surkov moyining muhim sifat ko‘rsatkichi quyultirgich
asosida hosil qilingan kristall karkasning katta miqdorda yemirili-
shi natijasida surkov moyi oquvchanlik xususiyatiga ega bo‘lib
qoladigan harorat hisoblanadi. Surkov moylarining plastik holatdan
suyuq ho latga o‘tish haroratini shartli ravishda tomchi lab tushish
157
harorati deyiladi. U labora toriya sha-
6. 2- rasm. Plastik surkov
moyining tomchilab
tushish haroratini
aniqlash asbobi.
roitlarida aniqlanadi. Maxsus asbobda
istalgan moyning harorati belgilangan
darajaga yetganda birinchi tomchisi
tushadi. Plastik surkov moyining tom-
chilab tushish harorati maxsus asbob
yordamida aniqlanadi (6. 2- rasm). As-
bobning asosiy detali simob zoldirli
monometr 1 bo‘lib, uning pastki qis-
miga metall gilza 5 biriktirib qo‘yil-
gan. Gilzaning ostki qismiga kalibr-
langan teshikchali shisha kosacha 6
o‘rnatilgan. Moyning tomchilab tu-
shish haroratini aniqlash uchun shisha
kosacha chiqarib olinib, tekshirilishi
lozim bo‘l gan moy bilan to‘ldiriladi va
o‘z o‘rniga mahkamlanadi. Shundan
so‘ng shisha mufta 3 bo‘g‘izi tiqin 2
yorda mida zichlab berkitiladi. Mufta 3
asbob bilan birgalikda suv yoki glitse-
rin bilan to‘ldirilgan stakan 4 ga bo-
tiriladi. Sta
kan
dagi suyuqlik gaz
gorelkasi yor da mi da (oson suyuqla-
nadigan moylarni tekshirishda 30°C
gacha, o‘rtacha suyuqlanadigan moylarni tekshirishda 60°C gacha,
natriyli va litiyli moylarni tekshirishda mos ravishda 110°C va
150°C gacha) isitiladi. Isitish paytida shisha kosachadagi surkov
moyining kalibrli teshikcha orqali oqib tushgan birinchi tomchi-
sining oqib tushish harorati manometr yordamida aniqlanadi va u
|
| |
Uch fazali qisqa tutashuv toklarini hisoblash usullari

|
Uch fazali qisqa tutashuv toklarini hisoblash usullari
|
bet | 23/30 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 246,81 Kb. | | #114565 |
Bog'liq Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stan-hozir.org7.2. Uch fazali qisqa tutashuv toklarini hisoblash usullari
7.2.1 Qisqa tutashuv toklarini hisoblashdan maqsad
Qisqa tutashuv toklarini hisoblashdan maqsad:
elektr stansiyalari, tarmoqlari va podstansiyalarning bosh elektr sxemalarini taqqoslash, baholash va tanlash;
elektr apparatlarni va o‘tkazgichlarni tanlash va tekshirish;
releli himoya va avtomatika qurilmalarini loyixalash va sozlash;
shikastlanish holatida iste’molchilarning ishlashini tahlil qilish;
generatorlar qo‘zg‘atish tizimini tanlash va baholash;
himoyalash uchun yerga ulash qurilmalarini loyihalash;
razryadlagichlar harakteristikasini tanlash;
elektr tizimining statik va dinamik turg‘urligini hisoblash;
bo‘lib o‘tgan shikastlanishni tahlil qilish;
elektr uzatish yo‘llarining aloqa va signalizatsiya simlariga ta’sirini aniqlash.
7.2.2. Qisqa tutashuv tokini hisoblashda qabul qilinadigan asosiy farazlar
Zamonaviy elektr tizimidagi barcha mavjud shartlarni e’tiborga olib, qisqa tutashuv toklarini hisoblash juda qiyin va amalda bajarib bo‘lmaydi. Shu sababdan hisoblash uchun bir qator farazlar kiritiladi. Bu farazlar yechiladigan masalaning harakteriga bog‘liq. Qisqa tutashuv toki va kuchlanishini aniqlash bilan bog‘liq ko‘pgina amaliy masalalarni yechishda odatda quyidagi taxminlar qabul qilinadi:
elektr apparatlarning magnit tizimlari to‘yinmagandir, ya’ni sxemadagi qarshiliklar chiziqlidir ( );
transformatorni magnitlanish toklari hisobga olinmaydi ( );
elektr liniyasi sig‘imiy o‘tkazuvchanligi hisobga olinmaydi ( ), bu 500 kV va yuqori kuchlanishli elektr uzatish yo‘llariga tegishli emas;
havo elektr uzatish yo‘lining aktiv qarshiliklari hisobga olinmaydi ( ), bu past kuchlanishli tarmoqlar va kabel liniyalari uchun tegishli emas;
uch fazali tizim simmetrikdir;
yuklamalar taxminiy hisobga olinadi;
sinxron mashinalarning davriy tezligi o‘zgarmasdir ( ).
|
| |
Nazorat funksiyasi - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

|
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \Bog'liq Buxgalteriya2. Nazorat funksiyasi – iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish va bozor munosabatlarini
yerkinlashtirish, turli mulkchilik shakllarining mavjudligi sharoitlarida buxgalteriya hisobining nazorat
qilish funksiyasi kuchaymoqda. Bunga uning shakl va uslublarini takomillashtirish, buxgalteriya hisobining
xalqaro va milliy standartlarini joriy qilish, hisob ishlarini kompyutyerlashtirish, buxgaltyer, iqtisodchi va
tahlilchilarning avtomatlashtirilgan ish o‘rinlari imkoniyatlaridan keng foydalanish sabab bo‘lmoqda.
Bozor iqtisodiyotiga o‘tish turli mulkchilik shakllarining mavjudligi, xo‘jalik yurituvchi subektlar
huquqlarining kengaytirilishi, xalq xo‘jaligida moliyaviy nazorat tizimining mahsulot ishlab chiqarish va
realizatsiya qilish, ish bajarish va xizmat ko‘rsatish xarajatlari ustidan nazoratning pasaytirilishini
bildirmaydi. Aksincha, moliya-hisob markazi (MHM), vazirlik va davlat idoralarining nazorat va taftish
xizmatlari, banklar, auditorlik tashkilotlar va soliq inspeksiyasi xodimlari yangicha xo‘jalik yuritish
uslublariga tayangan holda barcha resurslardan oqilona foydalanish ustidan kuchli nazorat o‘rnatishlari
lozim. Buxgalteriya hisobining yagona yaxlit tizimida nazorat qilish funksiyasining roli kuchaymoqda va
yanada ulkan ahamiyat kasb etmoqda. Chunki, korxona ma'muriyati yoki mulkdorlarga nafaqat o‘z
korxonasining moliyaviy ahvolini bilish, balki raqobatchi korxonalarning hamda hamkorlarining moliyaviy
ahvolini, to‘lov layoqatini bilish zarur.
Buxgalteriya hisobining maxsus usullari va amallari yordamida nazoratning uchta turi yuritiladi:
dastlabki – xo‘jalik muomalasi sodir bo‘lgungacha; joriy – xo‘jalik muomalasini amalga oshirish; keyingi
– muomala sodir bo‘lganidan so‘nggi.
Hisob jarayonining axborotlarni to‘plash, o‘lchash, ro‘yxatga olishdan tortib, to zarur bo‘lgan
oraliq, natijaviy va hisobot ko‘rsatkichlarini olish bilan yakunlanadigan barcha bosqichlarida kompyutyer
va boshqa tashkiliy-texnik vositalardan foydalanish buxgalteriya hisobining boshqaruv tizimidagi nazorat
funksiyasini kuchaytirishga doir vazifalarni bajarishga yordam beradi.
|
| |
Kuchlanish transformatorini tanlash

|
Kuchlanish transformatorini tanlash
|
bet | 15/30 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 246,81 Kb. | | #114565 |
Bog'liq Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stan-hozir.org5.4. Kuchlanish transformatorini tanlash
Kuchlanish transformatori: har bir yuqori kuchlanishli yuqori shina sistemasida va har bir seksiyada agar har bir tarmoqdagi seksiyalanish Unom =500 kV bo‘lsa, blokli transformator va generator orasida uskunalar ishlashi va generator yoqilishi va o‘chirishi uchun o‘rta kuchlanish 6 kV har seksiyada, AZQU (AVR) ishlash sharti uchun o‘rnatiladi.
O‘rnatilgan kuchlanish transformatorlar nominal kuchlanishi ular o‘rnatilish joyiga qarab qabul qilinadi. Elektr stansiyalarda hisoblagichlar o‘rnatilganligi sababli aniqlik sinfi kuchlanish transformatori uchun ham tok transformatori uchun ham 0,5 ga teng deb olinadi.
Nazariy qismda barcha kuchlanish transformatorining aniqlik sinfiga tekshiruv o‘tkaziladi.
11-jadval
Ma’lumotlar bo‘lmasa hisoblagichlar uchun cos = 0,38 deb qabul qilinadi. Ikkilamchi yuklanish tekshiruvi quyidagi shart bilan birlashtiriladi:
S2.hisob ≤ S2.nom
|
| |
Shinalar va tok uzatish qismlar tanlash

5.5. Shinalar va tok uzatish qismlar tanlash
5.5.1. Qayishqoq shinalar tanlash
Qayishqoq simlar blokli transformatorlarni OTQ bilan bog‘lash uchun ishlatiladi.
35kV dan ortiq kuchlanishli elektr uzatish tarmoq simlari, blokli transformator bilan OTQ bog‘lanish uzun simlari, qayishqoq tok o‘tkazuvchi kuchlanish generatori tejovchi tok zichligi orqali tekshiriladi: . Bunda Inorm – normal rejimdagi tok; je – tokning normallangan zichlik, A/mm2. O‘rta Osiyo uchun Je=1,3 A/mm2.
Qizish kesimi tanlovi:
Imax Irux. Orqali olib boriladi.
Tanlangan kesim qisqa tutashish tokining termik ta’siriga BK BK rux orqali tekshiriladi;
. Sal=91, SCu=167. (41)
Qisqa tutashish toki elektrodinamik ta’siriga TQ qayishqoq shinalari tekshiriladi bunda Ik(3) 20kA va HL simlar iz 50kA.
Toj sharti tekshiruvi 35kV va undan yuqori kuchlanishli qayishqoq simlar uchun zarur toj ko‘rinishidagi rezerv yuqori kuchlanishli elektr maydoni atrofida hosil bo‘ladi, bunda yoritilish jarayoni qo‘shimcha energiya sarflanishiga olib keladi, radiolokatorlar hosil qiladigan elektrmagnit to‘lqin yuzaga keladi, kontakt birikmalarining oksidlanishiga olib keladigan ozon hosil bo‘ladi
Toj ko‘rinishdagi zaryadsizlanish elektr maydonining keskin kuchlanganligi boshlang‘ich maksimal ko‘rsatkichi, kV/sm,
(42)
Bunda m – g‘adir-budurlik koeffitsiyenti 0.82 ga teng; r0 – sim radiusi, sm.
Parchalanmagan sim yuzasi yonidagi elektr maydon kuchlanishi quyidagi formula orqali aniqlanadi:
(43)
Bunda U – tarmoqdagi kuchlanish, kV; Do‘r – fazalar simlari orasidagi o‘rta geometrik masofa, sm.
Fazalarning gorizontal holatdagi Do‘r =1.26D, bunda D – fazalar orasidagi masofa, sm.
Simlar parchalanganda elektr maydon kuchlanishi quyidagi formula orqali aniqlanadi:
(44)
Fazaning ikki parallel sigma parchalanishda K = 1+2r0/a, ekvivalent radius esa . Bunda a – fazaning parchalangan simlar orasidagi masofa. U=220kV a=20-30 sm uchun sim yuzasidagi.
Eng yuqori kuchlanishi 0.9E0 dan oshmasa simlar ekranlanmaydi, shuning uchun toj shartini bu tarzda yozish mumkin: 1.07 E 0.9E0.
|
Energetika tizimining bir qismi yoki elementi

Energetika tizimining bir qismi yoki elementi
| | |
, s
|
| |
Turbogenerator quvvati, MVt:
|
12÷60
100÷1000
|
0,16÷0,25
0,4÷0,54
|
1,94÷1,955
1,975÷1,98
|
Turbogenerator va transformator blokining quvvati 60 MVt dan yuqori bo‘lgandagi generatorlar nominal kuchlanishi, kV:
6,3
10
|
0,15
|
1,95
1,935
|
Turbogenerator va transformator blokida generatorning quvvati, MVt:
100-200
300
500
800
|
0,26
0,32
0,35
0,3
|
1,965
1,97
1,973
1,967
|
Qisqa tutashuv toki ko‘rilayotgan havo elektr uzatish yo‘llari orqali yig‘ma shinalarga bog‘langan tizim, bunda havo liniyalarning kuchlanishi, kV;
35
110-150
220-330
500-750
|
0,02
0,02-0,03
0,03-0,04
0,06-0,08
|
1,608
1,608-1,717
1,717-1,78
1,85-1,895
|
Qisqa tutashuv toki ko‘rilayotgan transformator orqali yig‘ma shinalarga bog‘langan tizim, bunda transformatorning birlik quvvati, MVA;
80 va undan yuqori
32-80
1,6-32
|
0,06÷0,15
0,05÷0,1
0,02÷0,05
|
1,85÷1,935
1,82÷1,904
1,6÷1,82
|
Reaktor bilan himoyalangan tarmoq, bunda reaktorning nominal toki, A:
1000 va undan yuqori
630 va undan kichik
|
0,23
0,1
|
1,956
1,904
|
6-10 kV li taqsimlovchi tarmoqlar
|
0,01
|
1,369
|
7.3. Asosiy elektrotexnik uskunalarning va o‘tkazuvchi qisimlarni tanlash
Har bir elektrotexnik uskunalar va o‘tkazuvchi qismlar nominal parametrari bo‘icha tanlanib, qisqa tutashuv toklarni ta’siriga tekshiriladi. Qisqa tutashuv toklarlarning o‘tishi elektrotexnik uskunalarni kontaktlarida va o‘tkazgichlarda elektr energiyaning ko‘prok isrof bo‘lishiga olib keladi, bu ularni tez qizishiga sabab bo‘ladi. Qizish protsessi izolyatsiyani eskirishi bilan buzilishini tezlashtiradi, kontaktlarni payvandlanishi va yonishiga, shina va simlarning mexanik mustahkamligini yo‘qotishiga va shunga o‘xshash hollarga olib keladi. Apparatlar va o‘tkazgichlar berilgan hisobiy vaqt oraligida qisqa tutashuv toktdan qizib, shikastlanmasliklari kerak, ya’ni termik chidamli bo‘lishlari lozim.
Qisqa tutashuv toklarning o‘tishi, shuningdek, o‘tkazgichlar orasida katta elektrodinamik kuchlar hosil bo‘lishi bilan kuzatiladi. Tok o‘tkazuvchi qismlar, apparatlar va elektr mashinalar shunday loyihalangan bo‘lishi kerakki, ular qisqa tutashuvda hosil bo‘ladigan kuchlar ta’siriga shikastlanmasdan chidashi, ya’ni elektrodinamik nuqtai nazaridan turg‘un bo‘lishi lozim.
|
GLOSSARIY 


Elektr qurilmalari

|
GLOSSARIY
Elektr qurilmalari
|
bet | 29/30 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 246,81 Kb. | | #114565 |
Bog'liq Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stan-hozir.orgGLOSSARIY
Elektr qurilmalari deb elektr energiyani ishlab chiqarish, o‘zgartirish, transformatsiyalash, uzatish, taqsimlash va boshqa turdagi energiyaga o‘zgartiruvchi mashinalar, apparatlar, liniyalar va yordamchi uskunalar (ular o‘rnatilgan inshoot va xonalar bilan birga) majmuiga aytiladi.
Energetik tizim deb bir-biri bilan o‘zaro bog‘langan elektr stansiyalar, elektr va issiqlik tarmoqlari majmuining elektr energiyasini uzluksiz ishlab chiqarish, o‘zgartirish va taqsimlash jarayonlarini umumiy rejimda birlashganligi va shu rejimning umumiy holda boshqarilishiga aytiladi.
Elektr energetik tizim deb energetik tizimning elektr qismiga va undan ta’minlanuvchi, elektroenergiyani ishlab chiqarish, uzatish, taqsimlash va iste’mol qilish umumiy jarayonlari bilan bog‘langan elektroenergiya qabul qiluvchilarga aytiladi.
Elektr ta’minoti tizimi deb iste’molchilarni elektroenergiya bilan ta’minlab berish uchun mo‘ljallangan elektr qurilmalar majmuiga aytiladi.
Elektr tarmog‘i deb ma’lum bir hududda ishlovchi podstansiyalar, taksimlovchi qurilmalar, havo va kabel elektr uzatuv liniyalaridan tashkil topgan, elektroenergiyani uzatish va taqsimlash uchun mo‘ljallangan elektr qurilmalar majmuiga aytiladi.
Elektr energiya qabul qiluvchisi deb elektr energiyasini boshqa turdagi energiyaga aylantiruvchi apparat, agregat, mexanizmga aytiladi.
Elektr energiya iste’molchisi deb texnologik jarayon bilan birlashgan va ma’lum bir hududda joylashgan elektr qabul qiluvchiga yoki bir guruh elektr qabul qiluvchilarga aytiladi.
Mustaqil energiya manbai deb kuchlanish boshqa energiya manbalarida yuqolganida, ushbu qoidalarda avariyadan keyingi rejim uchun belgilangan oraliqda, kuchlanish saqlanib qoluvchi energiya manbaiga aytiladi.
Zaminlash deb elektr qurilmasining qandaydir qismini zaminlovchi qurilmaga elektr ulanishga aytiladi.
Apparatlar – barcha turdagi kuchlanish o‘chirgichlari, bo‘lgichlar, ajratkichlar, uzgichlar, qisqa tutashtirgichlar, saqlagichlar, razryadniklar, tokni chegaralovchi reaktorlar, kondensatorlar.
|
| |
Qattiq shinalar tanlash - Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stansiya va podstansiyalarning...

|
Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stansiya va podstansiyalarning elektr jihozlari
|
bet | 17/30 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 246,81 Kb. | | #114565 |
Bog'liq Islom karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti stan-hozir.org5.5.2. Qattiq shinalar tanlash
Yopiq TQ 6-10kV da qalin sim o‘rnatish va yig‘ma shinalar qattiq alyumin shinalar bilan bajariladi. Mis shinalar qimmatligi sababli hatto yuqori tok kuchlanishlarda ham ishlatilmaydi. 3000A gacha bo‘lgan toklarda bir va ikki tasmali shinalar ishlatiladi. Yuqori toklarda qutichasimon kesishmali shinalar tavsiya etiladi, chunki ular yaqinlik effektidan, yuza effekti sodir bo‘ladigan kam yo‘qotishni ta’minlaydi hamda sovish uchun yaxshi sharoit mavjud.
elektr uskuna yig‘ma shinalari va qalin sim o‘rnatish ochiq va yopiq TQ chegaralaridagi barcha kuchlanish tejovchi tok zichlovchi tekshirilmaydi.
Shinalar kesishmasi tanlovi qizish bo‘yicha olib boriladi, bunda nafaqat normal, ba’lki avariyadan keyingi rejim hamda remont vaqtidagi rejim, shina seksiyalari orasidagi tok taqsimlanishi imkoni hisobga olinadi. Tanlov sharti Iishmax Irux, bunda Irux – tanlangan kesishma shinalardagi tok, plasmas yoki farq qiladigan havo harorati B0nom = 25C. Unda . Yakkalanmagan simlar va bo‘yalgan shinalar uchun Brux=70C; B0.NOM=25C, deb qabul qilinadi, unda , bunda Irux.nom– havo haroratidagi tok B0.NOM=25C da; B0 – havoning haqiqiy harorati; Brux – davomiy rejimdagi qizish harorati (shinalar uchun +70C).
Shinalarning termik chidamlilikka tekshirish qisqa tutashishda BK BK.rux yoki qmin q, bunda BK – qisqa tutashish toki orqali shinalar qizish harorati; BK.rux – qisqa tutashishdagi ruhsat etilgan shina qizish harorati; qmin – termik chidamlilikka minimal kesishma; q – tanlangan kesishma, sharti asosida bajariladi.
Ko‘pchilik, shinalar tuzulishining amaliy qo‘llanishida bu shartlarga amal qiladi, shuning uchun mexanik to‘lqinni e’tiborga olib PUE da elektrodinamik chidamlilik tekshiruvini talab qilmaydi.
5.5.3. Bir tasmali shinalar mexanik hisobi
Uch fazali qisqa tutashishda eng katta solishtirma kuchayish, N/m, quyidagi ifoda orqali aniqlanadi:
(45)
Fazalar orasidagi masofa shinalar parametridan ancha katta bo‘lganligi tufayli a>>2(b + h), unda forma koeffitsiyenti kF=1.
Eng katta solishtirma kuchayish uch fazali shikastlanishda sodir bo‘ladi, shuning uchun keyingi hisob-kitobda uch fazali qisqa tutashishning zarbaviy toki hisobga olinadi. Indekslar (3) soddalashtirishlar maqsadida tushuriladi.
Bir zayilda taqsimlangan kuch F eguvchi moment hosil qiladi, Nm:
(46)
bunda l – shinali konstruktor izolyatori orasidagi ustunlar orasi uzunligi, m.
Eguvchi moment ta’sirida vujudga keladigan shina materiali kuchlanishi, MPa,
(47)
bunda W – o‘qga nisbatan shinalar qarshiligi momenti, kuch harakatiga perpendikulyar, sm3.
Shinalar mexanik mustahkam, agar hisob rux, bunda rux – shina materiyalidagi mexanik kuchlanish.
|
| |
Qurilmalar va tok uzatuvchi qismlarni tanlash

5. Qurilmalar va tok uzatuvchi qismlarni tanlash
Qurilmalar va tok uzatish qismlar faqat tanlangan variant uchun tanlanadi. Tanlovga: uzgich, ajratgich, tok va kuchlanish o‘lchovchi transformator,barcha kuchlanish TQ tok uzatish qismlari, zaryadsizlagich va yig‘ma shinalar kiradi.
5.1. Uzgich va ajratgich tanlash
Uzgichlar haqidagi umumiy ma’lumotlarda ularni standart bo‘yicha xarakterlovchi parametrlari ko‘rib o‘tilgan. Uzgichlarni tanlashda ularning 12 ta parametrlarini hisobga olish lozim, biroq ishlab chiqaruvchi zavodlar tomonidan parametrlarning ayrim bog‘lanishi kafolatlanganligi sababli, masalan,
(28)
uzgichlarni muhim parametrlari bo‘yicha tanlashga ruxsat etiladi.
qurilmaning kuchlanishi bo‘yicha:
(29)
Nominal toki bo‘yicha:
(30)
uzish qobiliyati bo‘yicha.
Birinchi navbatda quyidagi shartga asosan simmetrik uzish toki bo‘yicha tekshiriladi:
(31)
So‘ngra q.t. operiodik tashkil etuvchisining uzilish ehtimoli tekshiriladi
(32)
bunda ia.nom-uzilayotgan tokning t vaqtdagi aperiodik tashkil, etuvchisining ruxsat etilgan nominal qiymati; βnom—uzilayotgan tokdagi aperiodik tashkil etuvchining nisbiy qismi nominal qiymati; ia.τ— kontaktlarning ajrash momenti τ dagi q.t. tokining aperiodik tashkil etuvchisi; τ q.t. boshlanishidan yoy so‘ndiruvchi kontaktlarning ajrash vaqtigacha bo‘lgan eng qisqa vaqt:
(33)
bunda tz,min=0,01 s—releli muhofazaning minimal ta’sir etish vaqti; t —uzgichning xususiy uzish vaqti.
Agar Id.τ≤Iuz.nom shart bajarilib, in.τ>ia.nom bo‘lsa, u holda q.t. ning to‘liq toki bo‘yicha uzish qobiliyatini tekshirish mumkin.
(34)
Uzgich elektrodinamik turg‘unlikka q.t. ning chegara parron o‘tish toki bo‘yicha tekshiriladi:
(35)
bunda Ipr.s—q.t. ning chegara parron o‘tish tokining ta’sir etuvchi qiymati (katalog bo‘yicha olinadi); ipr.s—q.t. ning chegara parron o‘tish tokining amplituda qiymati (katalog bo‘yicha olinadi); Id.t—uzgich zanjiridagi q.t. tokining davriy tashkil etuvchisining boshlang‘ich qiymati; iz— uzgich zanjiridagi q.t. ning zarbiy toki.
Uzgich termik turg‘unlikka issiqlik impulsi bo‘yicha tekshiriladi:
(36)
bunda Bk—hisob bo‘yicha issiqlik impulsi; I —termik turg‘unlikning katalog bo‘yicha chegara toki; t —termik turg‘unlik tokining o‘tish davomiyligi, s.
8-jadval
Ko‘rsatkich
|
Hisob ko‘rsatkichi
|
Uzgichning katalog ma’lumotlari
|
Ajratgich katlog ma’lumotlari
|
Tanlash sharti.
|
Nominal kuchlanish, kV
|
|
|
|
Uish ≤ Unom
|
Uzkuksiz tok, A
|
|
|
|
Iish ≤ Inom
|
Nominal uchirish toki, kA
|
|
|
|
Id ≤ Io'ch.nom
|
Dinamik chidamli nominal toki, kA
|
|
|
|
Iz ≤ ipr.skv
|
Termik chidamlilik, kA2∙s
|
|
|
|
Bk ≤ I2 t
|
|
Elektr qurilmalarning hisobiy sxemalari

7.2.3 Elektr qurilmalarning hisobiy sxemalari
Elektr qurilmaning hisobiy sxemasi sifatida, qisqa tutashuv tokiga ta’sir etuvchi va shuning uchun hisoblashlarda hisobga olinishi lozim bo‘lgan elektr uskunaning barcha elementlar va ularning parametrlari ko‘rsatilgan bir chiziqli soddalashtirilgan sxemasi tushuniladi.
Hisobiy sxemada barcha elementlarning (tizim, generator, transformator, havo elektr uzatish yo‘li, reaktor) nominal parametrlar ko‘rsatiladi (kuchlanish, quvvat, qarshilik va h.z.).
Elektr qurilmaning nominal parametrlari katalog ma’lumotlardan olinadi.
Elektr qurilmaning hisobiy sxemasining yig‘ma shinalarida o‘rtacha kuchlanishlari ko‘rsatilishi lozim. O‘rtacha kuchlanishlar qatori quyidagicha:770; 515; 340; 230; 154; 115; 37; 24; 20; 18; 15,75; 13,8; 10,5; 6,3; 3,15.
Har bir pog‘ona uchun o‘rtacha kuchlanishni qabul qilinadi. Bundan tashqari hisobiy sxemada manbaning o‘ta o‘tkinchi elektr yurituvchi kuchining faza qiymatlari ( ) ko‘rsatilish lozim. Bunda shartli ravishda qisqa tutashuvdan oldin barcha sinxron mashinalar nominal quvvat koeffitsiyenti va nominal kuchlanishda to‘liq nominal yuklamada ishlashayotgandi deb qabul qilinadi. Bundan tashqari ularning barchasi AQU va qo‘zg‘atishni forsirovkalash bilan jihozlangan.
24-jadvalda manbalarning o‘ta o‘tkinchi elektr yurituvchi kuchining o‘rtacha qiymatlari berilgan bo‘lib, ushbu qiymatlarni qisqa tutashuvlarni hisoblashda ishlatish mumkin.
24-jadval
Nominal sharoitlarda o‘ta o‘tkinchi elektr yurituvchi kuchining o‘rtacha qiymatlari.
Manba
|
, n.b.
|
Turbogenerator quvvati, MVt:
|
|
100 MVt gacha
|
1,08
|
100-1000 MVt
|
1,13
|
Gidrogenerator tinchlantiruvchi chulg’am bilan
|
1,13
|
Gidrogenerator tinchlantiruvchi chulg’amsiz
|
1,18
|
Sinxron kompensator
|
1,2
|
Sinxron motor
|
1,1
|
Asinxron motor
|
0,9
|
Energetika tizimi
|
1,0
|
Qisqa tutashuv yaqinidagi katta quvvatli yuklamalar o‘zinig parametrlari bilan ; umumlashgan manbaa sifatida qaraladi.
Hisobiy sxemada qisqa tutashuv toklarini hisoblash uchun nuqtalar belgilanib olinadi. Ushbu nuqtalar yig‘ma shinalardagi tutashmalarida (liniya, transformator) elektr apparatlari va tok o‘tkazuvchilarni tanlash kerak bo‘lgan zanjirlarda belgilanadi.
|