nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Rasm - 12. Shisha massasidan shisha tolalarni olish sxemasi

arzonroq va shuning uchun uglerod tolalarini ishlab chiqarish uchun
keng qo'llaniladi. Gidratlangan sellyuloza iplaridan tolalar olishning
texnologik jarayoni materialni to'qimachilik jarayoniga tayyorlash,
oksidlash, karbonlashtirish va grafitizatsiya bosqichlarini o'z ichiga
oladi.
To'qimachilikni erituvchilar yoki sirt faol moddalar bilan tayyorlash
namlikni, noorganik aralashmalarni va organik moddalarni, shu
jumladan yog'larni olib tashlash uchun kerak. Sellyulozani oksidlanish
bosqichida 350-400
0
C haroratda quritgandan so'ng, materialning
massasida katta yo'qotishlar kuzatiladi va buning natijasida qoldiq
tarkibida 60-70% dan ko'p bo'lmagan uglerod mavjud. Keyinchalik,
900-1500
0
C haroratda tolalarning karbonizatsiyasi sodir bo'ladi.
Material uglerod bilan yanada boyitiladi. Tolalarni issiqlik bilan ishlov
berishning yakuniy bosqichi - grafitizatsiya - argon muhitida amalga
oshiriladi va bir necha daqiqa davom etadi. Ushbu bosqichning
boshlang'ich harorati karbonizatsiyaning yakuniy harorati bilan
belgilanadi va oxirgi harorat ~ 2600-2800
0
C ni tashkil qiladi.
Grafitlanish oxirida toladagi uglerod miqdori 99% dan oshadi. GC-B ni
uglerodga aylantirish jarayonini ularni chizish operatsiyasi bilan
birlashtirib, mustahkamligi va elastik xususiyatlari yaxshilangan tolalar
olinadi.
Texnalogiyalar unversiteti samarqand filiali kompyuter injenering fakulteti

Texnalogiyalar unversiteti samarqand filiali kompyuter injenering fakulteti
Download
230,71 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
15.05.2024
Hajmi
230,71 Kb.
#235981
Download
230,71 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Texnalogiyalar unversiteti samarqand filiali kompyuter injenering fakulteti
Download
230,71 Kb.
Matnni ko'rish
R - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti...

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti algebra va geometriya kafedrasi asosiy algebraik sistemalar
|
bet | 34/48 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 181,1 Kb. | | #257836 |
Bog'liq Alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti-fayllar.org134. R maydonda eng kichik birli qismhalqa va: a) b)
c) sonni o’z ichiga olgan qismmaydonni toping.
135. S maydonda: a) b) c) sonni o’z ichiga olgan eng kichik qismhalqa va qismmaydon toping.
136. akslantirish halqaning halqada izomorfizmi bo’lsin, agar bo’lsa larni isbotlang.
137. ko’rinishdagi matritsalar kompleks sonlar maydoniga izomorf maydon tashkil etishini isbotlang.
138. ko’rinishdagi matritsalar bunda ko’rinishdagi sonlar maydoniga izomorf maydon tashkil etishini isbotlang.
139. bunda ko’rinishdagi matritsalar bunda ko’rinishdagi sonlar maydoniga izomorf maydon tashkil etishini isbotlang.
140. 1) 108 0) va 110 g); 2) 110 h) va 110 i) misollardagi halqalarning izomorfligini isbotlang.
141. Xarakteristikasi p bo’lgan ixtiyoriy R maydon o’z ichiga ga izomorf bo’lgan L qismmaydonni olishini va R ni L da aniqlangan chiziqli fazo sifatida qarash mumkinligini isbotlang.
142*. Ixtiyoriy chekli maydon elementlarining soni biror p tub sonning darajasiga tengligini isbotlang.
143*. Nol xarakteristikali har qanday maydon Q ga izomorf qismmaydonni o’z ichiga olishini isbotlang.
144. Halqa (maydon) ning hamma avtomorfizmlari to’plami avtomorfizmlarni akslantirishlar kabi ko’paytirish amaliga nisbatan gruppa bo’lishini isbotlang.
a) butun sonlar halqasining;
b) rasional sonlar maydonining;
c) haqiqiy sonlar maydonining avtomorfizmlari gruppalarini toping.
145. Kompleks sonlar maydonining har bir haqiqiy sonni o’z o’rniga qoldiradigan hamma avtomorfizmlarini toping.
146. va maydonlar izomorfmi?
147. K — to’plam halqalarning bevosita ko’paytmasi bo’lsin:
a) qanday shartlarda K kommutativ, birlik elementga ega; nolning bo’luvchilarisiz bo’ladi?
b) K da hamma teskarilanuvchi elementlarni, nolning hamma bo’luvchilarini va hamma nilpotent elementlarni toping.
148. Quyidagi tasdiqlarni isbotlang:
a) agar k va l o’zaro tub bo’lsa,
b) agar bunda har xil tub sonlar bo’lsa, u holda
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi samarqand davlat universiteti algebra va geometriya kafedrasi asosiy algebraik sistemalar
|
Umumiy xulosa - Achilova zarina xasanovna

Umumiy xulosa:
Tadqiqotishimizningolibborishidao’rganilganmanba’alar, kuzatilgandarsmashg’ulotlarihamdsatajribasinovishlarimiznatijasiquydagichaxulosalarniberishimnizgamosbo’ldi. Kasbhunarvaoliyta’limtarbiyaviyvaamaliysan’atdasturrejalario’rganilishidarssoatlarihajminingortishikerakligiko’rsatadi. Shuninguchun ham dizaynbutunhayotimizninghammajabhalariniqamraboldi.
O’zbekxalqamaliysan’atiqadimdanrivojlanganligiva u turlibadiiybezatilishibilan ham o’zgachako’rinishlargaegaligibugungi kun amaliysan’atida ham muhimahamyatkasbetadi. Tasviriyvaamaliysan’atgabo’lgano’quvchilarningqarashinishakllantirishningasosiyvazifalaridanbiribo’libxisoblanadi. Amaliysan’atvashundayvazifavamaqsadlarnirivojlantirishdamuhimbositadir.
Tasviriyvaamaliysan’at – tarixiyrivojlanishio’rganilishijarayonidaholikasbhunarta’limidayetarlimuammolarborligima’lumbo’ldi. Bularnibartarafetishyo’llarivadarsdantashqarita’limtarbiyaviyishlarniyaxshilashgabog’liq deb hisolayman.
Maktabkasbhunarta’limidaamaliysan’atningdizaynbo’liminio’rgatishningmasalasi ham muhimbo’libuningasosiytomonlario’qitishdagidarssoatlarningjuda ham kamekanligibilan ham izohlanadi Bu masaladiamaliysan’atta’limigaberilganvaqtlaro’quvchilargayetarliemasligiko’rsatilmoqda.
Amaliysan’atgaaloqadorkollejlariningdarssoatlariniko’paytirishningvaundadizayngaaloqadorqismini ham yetarlidarajadaoshirishlozim.
Barchakasbhunarkollejlarida ham turlitumandarslardantashqaritadbirlaruyushtiribbormoqda, shukabidizayngaoidi ham qizlargaoidlari ham bor. Ammo yigitlaruchunungaqiziqtiradiganlariyo’q.Bu masalalarda ham fikryuritibko’rishga ham vaqtyetdi.
Amaliysan’atgnio’qitishgaoidturliuslubiyqo’llanmalar, darsliklar, tavsiyanomavakeraklimateryallaryetarliemas. Shungakerakliashyolar, tarqatmamateriallar, ko’rsatmaliqurollarbo’lishilozim.
Harbiramaliysan’atmateriallarnimeyoridatashkiletishuchuno’quvchilarningyoshlikva individual xususiyatlarini ham xisobgaolishtalabqilinadi. Shungaoidko’rsatmalarbilanhammakasbhunarkollejlaridatayyorgarlikyetarlibo’lishilozim.
Dizaynsan’atinio’rganishdafaqato’quvchilardauningma’nomazmunini, ma’naviy, ahloqiy, tushunchalarnishakllantirishgaginemas, balkio’quvchilardatushuncha, Tsavvurlasrdanastasekinmuayyanko’nikmavaxislatlarnitakomillashtishgao’tishnirejalashtirmog’Ikerak.
Dizaynsan’atibilanbog’liqishlarnio’rganishborasidakollejo’quchilarigaolibboriladigandarsmashg’ulotlariningmazmun, ma’nosi, asarlar, sur’atlarya’ni, raproduksiyasiko’paytirilibulardanfoydalanishningturliusulvayo’llariqo’llanilishilozim.
Amaliysan’atta’limyo’nalishidadizaynnio’rganishgaoidyetarlidarajadadarsishlanmalaribilano’qituvchilarnita’minlashivanoananaviyusullardadarslarnitashkiletishgae’tiborniqaratishimizlozim.
Tasviriyvaamaliysan’atmashg’ulotlrigaoidbo’lganilmiytadqiqotishlarnijonlashtirish, uningsamaralijihatlarinio’quvfaoliyatidaqo’llabyaxshiyutuqlargaerishishkerakbo’ladi. Shundsakasbhunarta’limidadizaynnio’qitisahningborasidagiishlardarivojlanadi. O’quvchilarta’limiturlijihatlarda kata muvoffaqiyatlargaerishishdakafolatlitizimbo’ladi.
|
Talabalarga dizayn san’atini o’rgatishning tajriba- sinov sihlariborishi va natijasi

3.2 Talabalarga dizayn san’atini o’rgatishning tajriba- sinov sihlariborishi va natijasi.
Dizayn san’atini o’qitishning masalalarini yoritar ekanmiz avvalo biz o’tkazgan birinchi s’rovlar natijasini o’z izlanmalarimiz asosida darslar tashkil qilish va uni yana qayta o’rganishga e’tiborni qaratdik.
Tajriba sinov ishimizning maqsadi talabalarga dizayn san’atini o’rgatishning samaradorligini aniqlash o’z matodikamizning to’g’ri ekanligini isbotlab bo’ldi.
Vazifalari esa: birinchidan tajriba sinov maydonchalarini elgilab olish, o’quvchilar guruhi va sinfini aniqlab bo’ldi. Ishlarni shu tarzda olib borish masalasi ham kollej rahbariyati bilan kelishib olib bajarildi.
Biz oldimizga qo’ygan maqsad vazifalarimizni aniq javobini olish uchun o’zimiz tuzgan dizayn san’atiga oid ishlarni va dasturni muvoffaqiyatni o’rgandik.
Sinov ishlarimizda 100ga yaqin amaliy san’at yo’nalishida taxsil olayotgan o’quvchilar va 4nafar ularning o’qituvchilari qatnashdi. O’quvchilarning hammasiga turli amaliy san’atning dizaynga aloqador savol so’rovnomalartarqatildi.
U so’rovnoma ilovalarda keltirilgan.
Bunda 1 so’rovnoma, dizayn ma’nosini anglashga oid so’rovnoma.
1-Ilova
Amaliy san’atda dizayn aloqadorligini o’rganishga oid so’rovnoma.
2-Ilova
Anketa so’rovi.
3-Ilova
Talabalarga amaliy san’at bilan dizaynning bog’liqligini o’rganish so’rovi.
4-Ilova
Tajriba – sinf ishlari jarayonida kollejlarning rejadagi barcha ishlari o’rganildi, kuzatildi va ochiq darslar olib borilib tahlil qilindi. O’quvchilarning dizaynni tushunishni shakllantirishda foydalanish uchun 1, 2, 3, so’rovnomalar bir-birini to’ldiradigan ketma-ketlikda tuzildi. Biz so’rovnomalarning o’zida asosiy va yordamchi savollar bergan edik. Ko’proq og’zaki savol javoblardan ham foydalandik.
Shunigdek, so’rovnomalarni tuzishda o’quvchilarning yoshlik xususiyatlari ham xisobga olindi. Shuning uchun ham o’quvchilar dizaynni amaliy san’at ekani va undagi turlar juda ko’p bo’lib turmushda foydalanadigan hamma narsalar uning izmiga oid ekanini tushunib yetish maqsad qilib qo’yildi.
Kuzatishlarimizdan ma’lumki o’quvchilarning dizayn va amaliy san’atni bilishlari oldiniga yuzaki bo’lgan bo’lsa keyingi so’rovlarda uning ancha anglab yetilganiga guvohi bo’ldik.
Amaliy san’at turi sifatida dizayn ham qaralib uning turmushda foydalanilayotgan barcha turlarida dizaynerlik bilan ham bog’liq ekani tushunildi.
|
yoki yo'q
Ha - Texnalogiyalar unversiteti samarqand filiali kompyuter injenering fakulteti

elementli A to’plamning barcha qism to’plamlari soni 2m ga teng .Umumiy holda chekli m
elementli X to’plamning barcha qism to’plamlari sonini topish masalasini qo’yaylik. Uni hal
qilish uchun istalgan tarzda X to’plamni tartiblaymiz. So’ng har bir qism to’plamini m o’rinli
kortej sifatida shifrlaymiz: qism to’plamga kirgan element o’rniga 1, kirmagan element o’rniga 0
yozamiz. Shunda qism to’plamlar soni 2 ta {0; 1} elementdan tuzilgan barcha m o’rinli kortejlar
soniga teng bo’ladi: A ̅
_2^m=2m. Bundan, 4 el
ementli to’plam to’plam ostilari soni 24 = 16 ga,
3 elementli to’plamning to’plamostilari soni 23 =8 ga tengligi kelib chiqadi. Shu bilan birga bu
son Paskal uchburchagining 4-
qatoridagi sonlar yig’indisiga ham teng, ya’ni
C_3^0+C_3^1+C_3^2+C_3^3=1+3+3+1=8. Umumiy holda:C_m^0+C_m^1+
⋯
+C_m^(m-
1)+C_m^m=2^m.
§5. Halqa ideali. Faktor halqa. Halqalar gomomorfizmi

§5. Halqa ideali. Faktor halqa. Halqalar gomomorfizmi
K halqaning quyidagi:
a)
b) ixtiyoriy va lar uchun ko’paytma I ga tegishli: , shartlarni qanoatlantiruvchi bo’sh bo’lmagan I qismto’plami uning chap (o’ng) ideali deyiladi.
K halqaning bir vaqtning o’zida ham chap ham o’ng ideali bo’ladigan qismto’plami halqaning ikki tomonlama ideali deyiladi.
Agar K halqada biror M to’plam berilgan bo’lsa M to’plamning hamma elementlarini o’z ichiga olgan eng kichik (o’z ichiga saqlash ma’nosida) (chap, o’ng, ikki tomonlama) ideal M to’plam bilan yaratilgan (mos ravishda chap, o’ng yoki ikki tomonlama) ideal deyiladi va (M) bilan belgilanadi. Bu ideal K halqaning hamma (mos ravishda chap, o’ng yoki ikki tomonlama) ideallari kesishmasidan iborat bo’ladi. Bitta a element bilan yaratilgan ideal bosh ideal deyiladi. a element bilan yaratilgan chap bosh ideal bilan, o’ng bosh ideal bilan, ikki tomonlama bosh ideal esa (a) bilan belgilanadi. Agar K – birli kommutativ halqa bo’lsa, (a) bosh ideal hamma ko’rinishdagi elementlardan iborat bo’ladi, bunda . Har bir ideali bosh ideal bo’lgan birli, nolning bo’luvchilarisiz kommutativ halqa (butunlik sohasi) bosh ideallar halqasi deyiladi.
ideal halqaning ikki tomonlama ideali, bo’lsin. Agar bo’lsa a element b element bilan ideal moduli bo’yicha (yoki qisqacha I ideal bo’yicha) taqqoslanadi deydilar va shaklda belgilaydilar. Ideal bo’yicha taqqoslamalrni hadlab qo’shish, ayirish va ko’paytirish mumkin.
Xususiy holda , bunda bo’lsa, o’rniga yozadilar va bu holda a son b son bilan modul bo’yicha taqqoslanadi deydilar.
halqaning additiv gruppasining qismgruppa bo’yicha qo’shni sinfi ideal moduli bo’yicha (yoki qisqacha ideal bo’yicha) chegirtmalar sinfi deyiladi.
halqaning modul bo’yicha hamma chegirtmalar sinflari to’plamida qo’shish va ko’paytirishni quyidagi tengliklar bilan aniqlash mumkin:
Bu amallarga nisbatan chegirtmalar sinflari to’plami halqa bo’ladi. Bu halqa halqaning ideal bo’yicha faktor halqasi deyiladi va shaklda belgilanadi.
birli kommutativ halqa bo’lsin. Agar va dan yoki kelib chiqsa K halqaning P ideali sodda ideal deyiladi. Agar va (tegishlilik qat’iy) shartni qanoatlantiruvchi I ideal mavjud bo’lmasa M ideal K halqaning maksimal ideali deyiladi.
Sodda va maksimal ideallarning ahamiyati quyidagi teoremada ifodalangan: agar birli kommutativ halqa bo’lsa u holda 1) agar sodda ideal bo’lsa faktor halqa butunlik sohasi bo’ladi;
2) maksimal ideal bo’lganda va faqat shu holdagina faktor-halqa maydon bo’ladi.
Ushbu halqalar berilgan bo’lsin. Ixtiyoriy lar uchun shartlarni qanoatlantiruvchi
akslantirish halqaning halqada gomomorfizmi deyiladi. Inyektiv gomomorfizm monomorfizm, syuryektiv gomomorfizm epimorfizm va biyektiv gomomorfizm izomorfizm deyiladi.
halqaning halqada gomomorfizmining yadrosi deb to’plamga aytiladi. gomomorfizmning yadrosi bilan belgilanadi. U halqaning ikki tomonlama ideali bo’ladi.
Agar -- akslantirish halqalar gomomorfizmi bo’lsa u holda bo’ladi (halqalar gomomorfizmi haqidagi teorema).
|
Qism to`plam va uviversial to`plam

Qism to`plam va uviversial to`plam
Agar B to`plamning har bir elementi A to`plamning ham elementi bo`lsa,B to`plam A
to`plamning qism to`plami deyiladi va B
A ko`rinishida belgilanadi. Ta’rifga ko`ra,istalgan
to`plam o`zining qism to`plami bo`ladi:A
A bo`sh to`plam esa, istalgan to`plamning qism
to`plami bo`ladi
A.
Qism to`plamlar ikki turga bo`linadi: xos va xosmas qism to`plamlar. To`plamning o`zi va bo`sh
to`plam xosmas qism to`plam deyiladi. Ularda boshqa qism to`plamlar xos qism to`plam
deyiladi.
Masalan: Masalan: A a b c
=
, ,
to`plamning xos qism to`plamlari:
a
,
b
,
c
,
a b,
,
a c,
,
b c,
; xosmas qism to`plamlari:
abc , ,
va
dir. Agar 1 2 A A, , ... ,An to`plamlar A
to`plamning qism to`plami bo`lsa, A to`plam 1 2 A A, , ... ,An to`plamlar uchun universal
to`plam deyiladi. Universal to`plam, odatda, J yoki U harfilari bilan belgilanadi. Masalan, N -
barcha natural sonlar to`plami; Z -barcha butun sonlar to`plami; Q -barcha ratsional sonlar
to`plami; R -barcha haqiqiy sonlar to`plami bo`lib, N Z Q R
shartlar bajariladi va R
qolgan sonli to`plamlar uchun universal to`plam vazifasini bajaradi.
Xulosa
Men bu mustaqil ishdan to’plamlar nazariyasi tushunib oldim.Bunda chekli to’plamlar qism
to’plamlari sonini aniqlash.Sanoqli to’plam qism to’plamlari soni barcha tushunchalarni o`rganib
chiqdim.Bir necha savollarga javob topdim.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Azlarov T.A. va boshqa matematikadan qo’llanma. “O’qituvchi” 1990
2.
Asseyev G.G., Abramov O.M., Sitikov D.E. “Diskret matematika”
3.
To’rayev X. “Matematik mantiq va diskret matematika”
|
Sanoqli to’plamlar va ularning xossalari

|
Sanoqli to’plamlar va ularning xossalariBog'liq AZIZSanoqli to’plamlar va ularning xossalari
1. Sanoqli to’plamlar, misollar.
Ta’rif. Natural sonlar to’plami va unga ekvivalent bo’lgan to’plamlar sanoqli to’plamlar deyiladi.
Sanoqli to’plamning quvvati (alef
-
nol) bilan belgilanadi. Har qanday sanoqli to’plam cheksiz
ketma-ketlik shaklida yozila
di: A={a1, a2, . . . , an, . . .}, ya’ni sanoqli to’plam elementlarini
nomerlab chiqish mumkin.
Masalan:
1) butun sonlar to’plami;
2) uchga karrali bo’lgan natural sonlar to’plami;
3) B = { n2n | n N }; 4) B={ f(n) | n N, f-
qat’iy monoton funksiya} to’plamlari sanoqli
to’plamlarga misol bo’ladi.
2. Sanoqli to’plamlarning cheksiz to’plamlar orasidagi o’rni.
Teorema. Har qanday cheksiz to’plamning sanoqli qism to’plami mavjud.
Isboti. Ayta
ylik V cheksiz to’plam bo’lsin. Undan bitta element tanlab olamiz va uni x1 orqali
belgilaymiz. V to’plam cheksiz bo’lganligidan B
\
{x1} to’plam bo’sh emas. Bu to’plamdan yana
bir elementni tanlab olib, uni x2 bilan belgilaymiz. So’ngra B
\{x1,x2} dan x3 elementni tanlab
olamiz. Shunday davom ettirib, V to’plamning nomerlangan, ya’ni sanoqli S={x1, x2, . . ., xn, . .
.} qism to’plamiga ega bo’lamiz. Teorema isbot bo’ldi.
Bu teorema, sanoqli to’plamlar barcha cheksiz to’plamlar orasidagi muhim o’rin tutishini, ya’ni
cheksiz quvvatlarning eng kichigi ekanligini ko’rsatadi.
Teorema. Har qanday sanoqli to’plamning cheksiz qismi sanoqli to’plam bo’ladi.
Isboti. Aytaylik A sanoqli to’plam, B uning cheksiz qismi bo’lsin. A to’plamning elementlarini
nomerlab chiqam
iz. Natijada V to’plamning elementlari ham nomerlangan bo’ladi. V to’plam
elementlarining nomerlarini o’sish tartibida joylashtiramiz va 1,2,3,... sonlar bilan qayta
nomerlab chiqamiz. Demak, V -
sanoqli to’plam. Teorema isbot bo’ldi.
Natija. Sanoqli to’p
lamdan uning chekli qismini ayi-
rishdan hosil bo’lgan to’plam ham sanoqli
bo’ladi.
|
| |
Nazorat uchun savollar - 1 Maruza matnlari

3-MA’RUZA. ADABIY NORMA VA NUTQ MADANIYATI
Darsning o‘quv maqsadi: adabiy tilning normativligi va nutq
madaniyat tushunchalarining o‘zaro aloqadorligi haqida bilim berish.
Tushunchalar va tayanch iboralar: me’yor, me’yoriy ko‘rinishlar,
imlo, urg‘u, talaffuz, tinish belgilari, leksik, grammatik, uslubiy, so‘z
turkumlarida me’yor, so‘zlarning bog‘lanish qonuniyatlari, boshqaruv,
moslashuv, bitishuv, so‘z tartibi, nutqiy kamchiliklar — og‘zaki va yozma
nutqdagi kamchiliklar, varvarizmlar, dialektizmlar, vulgarizmlar, jargonlar,
uslubiy, orfografik va punktuatsion me’yorlar buzilishi.
Nazorat uchun savollar - 1 Maruza matnlari

4.Adabiy tilning nutq madaniyati bilan qanday bog‘liqligi bor?
5.Imloviy me’yor va orfografik me’yor buzilishiga misol ayting.
6.Leksik-semantik me’yorning buzilishiga misol ayting.
7.Grammatik me’yorning buzilishining nutq madaniyatiga ta’siri
nimalarda ko‘rinadi?
Tavsiya etiladigan adabiyotlar:
1.Mahmudov N. “O‘qituvchi nutqi madaniyati”. Toshkent, 2007.
2.AlimuhamedovA. Antik adabiyot tarixi. T., 1972.
3.Qo‘ng‘urov R.,Begmatov E.,Tojiyev Y.Nutq
madaniyati va
uslubiyat asoslari, T.1992.
4. Rustamov A. "So‘z xususida so‘z" T. 2010.
5. Qudratov T. Nutq madaniyati asoslari. 1994.
6. Апресян Г. Ораторское искусство. M 1978.
7. Inomxo‘jayev S. Notiqlik san’ati asoslari. T. 1982.
8. Mutaxassislik bo‘yicha o‘zbek tili (ma’ruza matnlari) JIDU,
2006
9.E.Begmatov,
A.Mamatov
“Adabiy
norma
nazariyasi”,
Toshkent, 1997. 1-qism.
10.E.Begmatov,
A.Mamatov
“Adabiy
norma
nazariyasi”,
Toshkent, 1998. 2-qism.
11.
E.Begmatov, A.Mamatov “Adabiy norma nazariyasi”,
Toshkent, 2000. 3-qism.
12.
E.Begmatov va b. “Adabiy norma va nutq madaniyati”. T.:
Fan, 1983.
13.
O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari.
4-MA’RUZA. NOTIQLIK TURLARI VA NUTQ
KO‘RINISHLARI
Darsning o‘quv maqsadi: notiqlik turlari va ularga oid nutq
ko‘rinishlari haqida bilim berish, nutqning turli shakllarini tuzish va
gapirish ko‘nikmalarini shakllantirish.
REJA - 1 Maruza matnlari

O‘zbek adabiy tilining lug‘aviy normasi birmuncha tartibga
keltirilgan bo‘lib, u imlo lug‘atlarida o‘z ifodasini topgan. Shu tufayli
yozma nutqda so‘z qo‘llash birmuncha turg‘un holatda bo‘lib,
normani buzishlar unchalik sezilmaydi. Ammo og‘zaki nutqda so‘z
qo‘llash normasiga hamma vaqt ham yetarli darajada amal qilinyapti
deb bo‘lmaydi. Ularning ayrimlarini ko‘rib o‘tamiz.
Ba’zan so‘zlar rus tilidan ko‘r-ko‘rona kalka qilingan holda
qo‘llaniladi. Bugungi tantananing aybdorlari, boshliq o‘zlaridami,
men o‘zimda bo‘laman kabi. Bu gaplarni bugungi tantananing
sababchilari, boshliq xonasidami (yoki kabinetidami), men o‘z
kabinetimda (yoki xonamda bo‘laman) tarzida qo‘llash maqsadga
muvofiq bo‘lar edi. To‘g‘ri, men o‘z xonamda bo‘laman deyishdan
ko‘ra nutqning sodir bo‘lishidagi vaziyat, vaqtni tejash nuqtai
nazaridan men o‘zimdaman yoki o‘zimda bo‘laman deyish osonroq.
Ammo gap faqat tejamlilik va tushunarli bo‘lishdagina emas. Agar
masalaga shunday qaraydigan bo‘lsak, bu fikrni ma’lum vaziyatda
hatto imo-ishora bilan ham tushuntirish mumkin. Bu yerda gap «o‘z»
so‘ziga yuklatilgan ko‘chma ma’noning to‘g‘ri yoki noto‘g‘riligida,
fikrni shunday ifodalashning tilimiz uchun normal yoki normal
emasligida boryapti. Vaqti kelib u normaga aylanishi mumkindir.
Ammo fikrni shu ma’noda ifodalovchi vositalar tilimizda bo‘lgan
holda, sun’iylikka yo‘l qo‘yish maqsadga muvofiq emas.
Xullas, norma tilning ijtimoiy vazifa bajarishining asosiy sharti
bo‘lib, unga amal qilish shu tilda so‘zlashuvchi va yozuvchilar uchun
majburiydir. O‘zbek tilining qanchalik normaga keltirilganligi va unga
qanchalik amal qilinishi umummilliy o‘zbek madaniyatining
taraqqiyot darajasini belgilovchi omillardan biridir. Bu esa o‘z-o‘zidan
nutq madaniyati bilan bevosita bog‘liqdir. Chunki normaning til
sathlarining biror qismi bo‘yicha buzilishi nutq madaniyatining
holatiga slabiy ta’sir qiladi. (Har bir til sathi bo‘icha adabiy til
me’yorining buzilish holatlarini misollar va matnlar doirasida amaliy
mashg‘ulot darsida tahlil qilamiz.)
Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini

|
Zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini
|
bet | 1/4 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 194,42 Kb. | | #109639 |
Bog'liq Aktiv va reaktiv qarshiliklarni ketma ket va parallel ulash usullari
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI
RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILI
MUSTAQIL ISH
Mavzu:Aktiv va reaktiv qarshiliklarni ketma – ket va parallel ulash usullari
Bajardi:Sag’dullayev Lazizbek
Tekshirdi:Jumanov H.A
SAMARQAND - 2024
Mavzu:Aktiv va reaktiv qarshiliklarni ketma – ket va parallel ulash usullari
Reja:
I.KIRISH
Aktiv va reaktiv qarshiliklar.
Sig’im va induktiv elemenlar
II.ASOSIY QISM.
1.Mexanik va elektr energiyalari
2.Tomson formulasi
3.Induktiv qarshiligi
I.KIRISH
Mexanika kursidan ma’lumki har qanday tebranuvchi sistemalar uchun rezonans hodisasi o‘rinlidir. Biror sistemaga tasir etuvchi kuchning chastotasi shu sistemaning xususiy tebranish chastotasiga mos kelganda sistemada rezonanas yuz beradi va sistemadagi tebranishning amplitudasi keskin ortib ketadi. Bunday hodisalarni biz hayotda ko‘p uchratamiz, masalan avtomobilning tebranishi yo‘lning ma’lum notekisliklarida keskin ortib ketadi, yoki tarixiy ma’lumotlarda keltirilishicha, askarlar ko‘prikdan saf qadami bilan o‘tib borayotganda ko‘prik buzilib ketgan (ko‘prikning xususiy tebranish chastotasi bilan undan o‘tib borayotgan askarlar qadamlari chastotasi teng kelib qolib ko‘prik tebranishi amplitusi keskin ortib ketgan).
Elektr zanjirlarida esa rezonans tebranish konturlarida yuz beradi. Tebranish konturi esa L-induktiv g‘altak va
S- kondensatordan iborat bo‘lib ular o‘zaro ketma-ket yoki paralel ulanishi mumkin. Shunga qarab tebranish konturlari ham paralel va ketma-ket konturlarga bo‘linadi.
Kontur kondensator va g‘altakdan iborat. Kondensatorda elektr toki elektrostatik maydonga aylanadi, bu maydonning energiyasi
W q2 CU 2
2C 2
magnit maydonning energiyasi esa M 2 Li2
Tebranish konturidagi to‘la energi esa kondensatordagi va g‘altakdagi energiyalarning yig‘indisiga teng
Li2 q2 2 2C
Bu to‘liq mexanik energiyaga o‘xshash. Sistemaning to‘liq mexanik energiyasi ham uning kinetik va potensial energiyalari yig‘indisiga teng.
.
|
| |
Abu Ali ibn Sino - 1 Maruza matnlari

bilan nutqning
olatidur va ham nutqdurki, agar nopisand zohir bo‘lsa,
tilning ofatidir».
Alisher Navoiy nutqning aniq va to‘g‘ri, ta’sirli va jozibali
bo‘lishini targ‘ib qiladi. Bunday nutqqa erishish uchun so‘z ma’nosiga
alohida e’tibor berish lozim. Alisher Navoiy «Mahbub-ul qulub» asarida
voizlikka xos fazilat va xususiyatlarga alohida to‘xtalib, u xalqni o‘z
nutqiga qarata oladigan, o‘z ortidan ergashtira oladigan donishmand
kishi bo‘lishi kerakki, qalbida ma’naviy, ruhiy bo‘shliq bo‘lgan har
qanday odam esa bunday voizning suhbatidan olam-olam ma’naviy zavq
olib, ko‘ngli ko‘tarilsin, deydi.
Alisher Navoiy asarlarida nutq odobining
talablari quyidagicha
sanaladi:
Tilni, so‘zni qadrlash, uni hurmat qilish.
Yaxshi so‘zlay olish (nutq) san’atdir, noyob hunardir.
Insonning odob-axloqini belgilaydigan omillardan biri
uning nutqidir.
Kishining nutq uning aqliy kamolotidan darak beradi.
So‘zlaganda dil va tilni bir tutish zarur.
So‘zlaganda o‘ylab, tushunib gapirish kerak.
Xushmuomala, shirinso‘z bo‘lish.
Chin, to‘g‘ri so‘zlash, nutqda halol bo‘lish.
Ezgu so‘zli bo‘lish lozim.
Tildan tuhmat uchun foydalanmaslik kerak.
Ko‘p so‘z, ezma vaysaqi bo‘lmaslik.
So‘zlaganda sharoitni, suhbatdoshinni hisobga olish,
beo‘rin so‘z aytmaslik.
Suhbat sirlarini saqlash, bo‘shog‘iz bo‘lmaslik.
Gapirganda
qaytariqlardan qochish kerak, chunki ular
fikrning ta’sirini susaytiradi.
Alisher Navoiyning muxlisi, shogirdi va do‘sti bo‘lgan mashhur
voizlardan Husayn Voiz Koshifiy asosan ilmiy, siyosiy, ahloqiy, tashviq
va targ‘ib ruhida va’zlar aytgan. Voiz
Koshifiy Husayn Boyqaro
Xurosonga podshohlik qilgan yillarida davlatning bosh voizi
hisoblangan. Husayn Voiz va’zlarining ta’sirchanligi, xalqchilligi,
jozibadorligi haqida ma’lumotlar bor.
O‘rta Osiyo notiqligining o‘ziga xos xususiyatlari shundan iborat
ediki, u eng avval o‘sha davr tuzumining manfaatlariga xizmat qilar
edi. Bu davrda notiqlik san’ati
ustalarining nadimlar, qissago‘ylar,
masalgo‘ylar, badihago‘ylar, qiroatxonlar, muammogo‘ylar, voizlar,
maddohlar qasidaxonlar deb yuritilishi ham anash shundan dalolat
beradi.
Notiqlik turlari - 1 Maruza matnlari

I. SIYOSIY-IJTIMOIY NOTIQLIK
1. Siyosiy-ijtimoiy va siyosiy-iqtisodiy mavzudagi ma’ruza shu
mavzuga oid muayyan axborotlarni yoritib,
tinglovchilarni ulardan
xabardor etish, siyosiy-ijtimoiy va siyosiy-iqtisodiy sohalarda keng fikr
yuritishga o‘rgatishdan iborat. Bunday mavzudagi ma’ruzalarda
muammolar keng ko‘lamda va aniq faktlar misolida yoritiladi.
2. Hisobot ma’ruzasi – rahbar shaxsning biror tashkilot, jamoaning
ma’lum bir muddat orasidagi faoliyatiga
oid rasmiy hisoboti Bunday
hisobot, ko‘zlangan reja, amalda bajarilgan ish hajmi va mazmuni,
erishilgan
yutuqlar, nuqsonlar va istiqbolda ko‘zlanadigan rejalarning
real faktlar asosida qilinadigan tahlilidan iborat.
3. Siyosiy nutq – majlis, qurultoy, kengashlarda so‘zlanadigan nutq
bo‘lib, bunda rahbar xodim muayyan
davrga xos dolzarb siyosiy
masalalarni yoritib beradi.
4. Diplomatik nutq – davlat ahamiyatidagi rasmiy nutq bo‘lib,
xalqaro mavqega egaligi bilan xarakterlanadi. Diplomatiya har bir
davlatning tashqi
siyosatini amalga oshirish, uning chet mamlakatlar
bilan aloqa qilish sohasidagi faoliyati bo‘lib, shu jarayonda u yoki bu
davlat nomidan so‘zlanadigan barcha siyosiy, iqtisodiy, madaniy, harbiy
mavzulardagi nutqlarga diplomatik nutq deyiladi.
1 Maruza matnlari - bet 16

kabi zabardast harbiylar va so‘z san’ati namoyandalarining notiqlik
faoliyati e’tiborga sazovor.
7.
Tashviqotchi nutqi – nutqning bu ko‘rinishi o‘zining
sodda, oddiy suhbatga yaqin, har bir auditoriyaning sharoiti va talabiga
mosligi bilan xarakterlanadi. Mavzu turlicha, suhbat o‘tkazish ham turli
usullarda o‘tkazilishi mumkin.
8.
Ilmiy-ommabop nutq o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Nutq
usulini
sun’iy ravishda bir qolipga solib bo‘lmaydi.
9. Ilmiy-ommabop nutqlar muayyan talablarga javob berishi,
ya’ni har bir ma’ruza ilmiy asosga va g‘oyaviy yo‘nalishga ega bo‘lishi,
aniq dalil va hujjatlarga asoslanishi masalani tarixiy jarayonga bog‘liq
holda yoritishi, qiziqarli va ixcham bo‘lishi shart.
II. AKADEMIK NOTIQLIK
Akademik notiqlik o‘zining akademizmi, ya’ni ilmiyligi bilan,
yuksak talabchanligi bilan xarakterlanadi. Akademik notiqlikning eng
muhim
xususiyati
ilmiy
dalillarning
kuchliligi va uning muayyan fan tarmog‘ining mohiyatini yechishga
bag‘ishlanganligidir. Biror fanga xos bo‘tgan barcha asos va
qonuniyatlar to‘la ilmiy tarzda yoritib beriladi.
U
bir
necha
ko‘rinishga ega:
Zona nomini tanlash - Universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti

|
Universiteti telekommunikatsiya texnologiyalari fakulteti
|
bet | 10/16 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #253955 |
Bog'liq “DNS server tarmoq dasturini yaratish” (2)
Zona nomi (Yangi zonasi sehrgarligi) sahifasida siz to‘g‘ridan-to‘g‘ri tomosha qilish zonasi nomini tanlashingiz mumkin, ular tasdiqlangan IP manzil doirasiga muvofiq maxsus nomlar bilan olinadi.
Agar mintaqaviy katalog domenida nomlarni hal qilish uchun zona yaratilgan bo‘lsa, u faol katalog domen nomiga mos zona nomini belgilash yaxshidir. Masalan, agar tashkilot ikkita faol katalog domeni bo‘lsa, Google-ga ega va "Google" ni o‘z ichiga olgan bo‘lsa va tarjima .Gu tranna nomlari, nomi ushbu domenlarning ismlariga mos keladigan ikkita zonalarni o‘z ichiga olishi kerak.
Agar siz DNS NomSoce uchun zonani yaratsangiz, siz Vikipediya kabi tashkilotning Internet domen nomining nomini ko‘rsatmaysiz. Organ.
ESLATMA: Qo‘shimchaDomen kontroleridagi DNS serveri
Mavjud domen boshqaruvchisiga DNS serverini qo‘shish uchun asosiy zonaning nusxasi odatda domen nomlari nomli faol ma’lumotnomaning ismlarini kiritish uchun qo‘shilgan. Buning uchun siz shunchaki ismi mavjud zona nomiga mahalliy domenda mavjud bo‘lgan zonaning nomiga mos hududni yaratishingiz kerak. Yangi zona boshqa DNS-dan domendagi boshqa DNS-lar ma’lumotlari bilan to‘ldiriladi.
Dinamik yangilanish parametrlarini o‘rnatish
DNS Mijoz kompyuterlari DNS serveridan foydalanib, resurslar yozuvlarini ro‘yxatdan o‘tkazish va jadal yangilashlari mumkin. Odatiy bo‘lib, statik IP manzillari bo‘lgan DNS-mijozlar, Xoklar (PTR) yozuvlarini yangilaydilar, bu DHCP -clcles-ning dns-clins, faqat host yozuvlari. Ishchi guruhda DHCP serveri har bir IP konfiguratsiyasi yangilanishi bilan DHCP-Mijozning yuzidagi ko‘rsatgich yozuvlarini yangilaydi.
Mijozlar ro‘yxatdan o‘tadigan yoki yangilaydigan DNS zonasining muvaffaqiyatli yangilanishi uchun, yozuvlarni dinamik yangilanishlarni olish kerak emas. Ushbu yangilanishning ikki turi mavjud:
■ Xavfsizyangilash (Xavfsizyangilanishlar)
Faqatgina faol ma’lumotnomalar domenlari bilan ro‘yxatdan o‘tish va faqat dastlabki kompyuterdan yangilangan kompyuterdan yangilanishga imkon beradi.
■ Xavfliyangilanishlar (Yaramas.yangilanishlar)
Har qanday kompyuterdan yangilanishga imkon beradi.
Yangi zona ustasi (yangi zona ustasi) dinamik yangilanish sahifasida (Yangi zonasi sehrgarligi), siz xavfsiz, xavfli dinamik yangilanishlarni yoki yangilanishni oldini olishingiz mumkin.
|
| |
boshqaruv paneliga kirish

11
•
Elektronika Loyihalari: Platformada elektronika qurilmalarni yaratish va ulash
imkoniyati mavjud. Bu, elektronik loyihalarni amaliyotda test qilishga imkon
beradi.
•
Kodlash: Tinkercad, Arduino mikrokontrollerlar va blok-programmalash tili
yordamida qurilgan kodlar orqali mikrokontrollerlarni boshqarish imkonini
taʼminlaydi. Bu, talabalar uchun elektronik va dasturiy tajribani biriktirish uchun
samarali bir vosita.
•
Tajribali Oʻquv Qoʻllanmalar: Tinkercad foydalanuvchilarga tajribali qoʻllanmalar
va darsliklar orqali 3D model qilish va elektronika bilimlarni oʻrganishga yordam
beradi.
O‘quv yurtlari ma’ruzalari

III. SUD NOTIQLIGI
Sud notiqligi notiqlik san’atining qadimgi turlaridan hisoblanadi.
Qadimgi yurist (faqih)lar orasida o‘z nutqi, notiqlik mahorati bilan
mashhur bo‘lgan so‘z san’atkorlari ko‘p bo‘lgan. Mashhur sharq faqih
notiqlaridan biri qozi al-Harbavayxiy (941y.) shu qadar katta e’tiborga
ega bo‘lganki, hatto yurtning amiri har kuni ertalab kelib uni ziyorat
qilib ketgan.
Sud notiqligi bir necha turga bo‘linadi:
1. Qoralovchi nutqi o‘zining muayyan shaxs yo bir guruh
kishilaming aybini bo‘yniga qo‘yish, o‘zi xizmat qilayotgan ijtimoiy
tuzum manfaatini yoqlab, shu tuzum yo davlat styosatiga qarshi
bo‘lgan, qonun-qoidalarga rioya qilmagan fuqarolarni qoralash ruhi
bilan xarakterlanadi.
2. Jamoatchi qoralovchi nutqi. Agar davlat prokurori chetdan
kelgan kishi sifatida bu ishga aralashsa, jamoatchi qoralovchi jinoyat
ishtirokchilari bilan yonma-yon turib, bir jamoada ishlagan bo‘lishi
mumkin Jinoyatchi tarjimai holini jamoatchi-qoralovchi prokurorga
qaraganda ko‘proq bilishi tabiiy. Shu yo‘l bilan uning jinoyatini
oydinlashtirishi mumkin.
Uzluksiz tolalar va to’qimalar - Pkm yaratish uchun tolalarning tavsifi va ularning olinish usullari

to’ldiruvchilarni keng assortimentini ishlab chiqarish sanoati
hozirda
mavjud.
Metal tolalarning afzallik tomoni shundaki, ular yuqori elektr
o’tkazuvchanlikka ega tolaning diametri va uzunligi bo’ylab bir jinsli,
ko’ndalang kesimi shaklini va o’lchamlarini qat'iy nazorat
qilish
mumkin (u juda murakkab berilishi mumkin). Metall tolalarning
kamchiligi esa, ular zichligini yuqoriligi va narxining balandligi. Metall
tolalar xossalari dastlabki material va tayyorlash texnologiyasi bilan
aniqlanadi.
Tola shakli, kesimining bir jinsliligi, sirtning notekisligi
va uning
tarkibi tola ishlab chiqarish texnologiyasi bilan aniqlanadi. Ularning
kimyoviy, fizikaviy va mexanik xossalari amalda dastlabki material
xossalaridan deyarli farq qilmaydi.
Tolani ishlab chiqarishda tolasimon qilib tortish jarayonidan
tashqari, hozirgi kunda ko’plab yangi usullar qo’llaniladi.
Galvanik usulda metallarni
yotqizish, yoki taglikka bug’ fazasidan
metallarni purkash, noorganik birikmalarni ajratish, shakl berish va
suspenziyalash kabi usullar qo’llanadi.
Odatiy to’qimachilikdagi qayta ishlov usuli
yordamida metall
tolalardan jgutlar, to’qimalar, iplar, noto’qima materiallar va to ’qilgan
va eshilgan mahsulotlar olinadi.
Komponentlar va bibliotekalar

Komponentlar va bibliotekalar:
Komponentlarni saqlash va ulashish,
dizaynning barcha qismlarini boshqa loyihalarda qayta ishlatishni
osonlashtiradi.
•
Real vaqtli ishlash:
Hamjamiyat oʻrtasida bir vaqtning oʻzida ishlash,
tekshirish va koʻrib chiqish uchun qulayliklar taʼminlaydi.
8
Amaliy mashg‘ulot ishi № 27.
Tinkercad online platformasida 3d obyektlar bilan ishlash
Amaliy mashg’ulot ishining maqsadi:
Tinkercad online platformasida 3d obyektlar bilan
ishlash
Nazariy qism
Tinkercard
.
3D dizayni, elektronika va kodlash uchun bepul, ishlatish uchun qulay
dastur. Bu o'qituvchilar, bolalar, qiziquvchilar va dizaynerlar tomonidan har qanday
narsani tasavvur qilish, loyihalashtirish va qilish uchun ishlatiladi! O'zingizning fikringizni
Tinkercad bilan 3D printer uchun SAPR modeliga aylantiring.
Tinkercard - Autodesk mahsulot katalogiga kiritilgan veb-platforma. Hamma narsani
Internetda qilish orqali biz kompyuterimizga hech narsa o'rnatmasligimiz shart
emas. Shuningdek, biz dizayndagi bulutli zaxiraga ega bo'lamiz. Ularning barchasi
afzalliklari.
Kunni jamiyat tomonidan modellashtirilgan ob'ektlarni tomosha qilish bilan
o'tkazish juda yaxshi. Ammo siz o'zingizning dizaynlaringizni o'zingizning
harakatlaringiz bilan amalga oshirgan vaqt haqida. Xavotir olmang, HardwareLibre-
da biz bilamizki, yuzlab dasturlardan qaysi birini boshlashni tanlashni o'zingizdan
so'rash qo'rqinchli bo'lishi mumkin. Shunday qilib, Undan foydalanishni o'rganish
bo'yicha qator maqolalarimizni davom ettirsak, ushbu platformani sizga ko'rsatishga
qaror qildik.
9
Birinchi qadamlar
Siz qilishingiz kerak bo'lgan birinchi narsa - Internetda ro'yxatdan o'tish. Profilda siz
boshqa narsalar qatorida sizning tanlovingiz borligini ko'rasiz Tinkercad-ni
Thingiverse profilingiz bilan ulang. Bu siz allaqachon bajarmagan bo'lsangiz, bizning
maqolamizni o'qigan payt Thingiverse. Undan foydalanishni o'rganing.
|
Badiiy tasvirda portret yaratish uchun kaysi vositalar

53. Badiiy tasvirda portret yaratish uchun kaysi vositalar muhim sanaladi? A) sifatning turli ma’oviy guruhlariga oid so‘zlar
B) ot, olmosh va iboralar
C) so‘z birikmalari va iboralar
D) mubolag‘a, metafora va tazod
54. Nutqning boyligini ta’minlovchi sinonimiya hodisasi qaysi birliklar doirasida kuzatiladi? A) so‘zlar, iboralardo‘shimchalar
B) so‘z birikmalari, nutq tovushlari
C) so‘z-gaplar, qo‘shimchalar
D) so‘z qo‘shilmalari va iboralar
55.Nutqning maqsadga muvofiqligi nimalarga bog‘liq? A) fikrning ijtimoiy asoslari, adresat va auditoriya
B) intonasion va psixologik pauza
C) ifodali nutq, nutqiy vaziyat
D) mantiqiy urg‘u.
YAKUNIY NAZORAT UCHUN SAVOL VARIANTLARI 1 – VARIANT 1. Nutq madaniyati va uslubiyatni sharhlang.
2. Sharq notiqlari haqida ma’lumot bering.
3. Nutqning aniqligi deganda nima tushuniladi?
2 – VARIANT 1. Nutqning vazifaviy uslublari haqida ma’lumot bering.
2. G‘arb va sharq notiqlik maktablarini farqlang.
3. Nutqning kommunikativ sifatlari haqida nimalar bilasiz?
3 – VARIANT 1. Adabiy me’yor nima?
2. A.Navoiyning notiqlik mahorati haqida ma’lumot bering.
3. Nutqning sofligi va to‘g‘riligi deganda nima tushuniladi?
4 – VARIANT 1. Madaniy nutqning asosiy sifatlari
2. Kaykovus va uning “Qobusnoma” asarida nutq odobi haqida
3. Ommaviy axborot vositalari tili va uslubining o‘ziga xosligini
sharhlang. 5– VARIANT 1. G‘arb notiqlik maktablari haqida ma’lumot bering.
2. Nutq madaniyati va notiqlik tushunchalarini sharhlang.
3. O‘qituvchi nutq ifodaliligi va texnikasi deganda nimalar
tushuniladi?
Asosiy darslik va o‘quv qo‘llanmalar

|
Asosiy darslik va o‘quv qo‘llanmalarBog'liq Kitob 5502 uzsmart.uz
Asosiy darslik va o‘quv qo‘llanmalar:
1. Mahmudov N. O‘qituvchi nutqi madaniyati. –T.: Alisher
Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti, 2008.
2. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va
uslubiyat asoslari.- T.: O‘qituvchi, 1992.
3. Rasulov R., Mo‘ydinov Q. Nutq madaniyati . – Nizomiy
nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti , 2004.
4. Rasulov R., Husanov N., Mo‘ydinov Q. Nutq mahorati. -
Toshkent Moliya instituti, 2006.
Qo‘shimcha adabiyotlar:
14.
Karimov
I.A.
Barkamol
avlod
–
O‘zbekiston
taraqqiyotining poydevori. - T.: Sharq 1997.
15.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch.– T.:
“Sharq” 2008.
16.
Rasulov R., Husanov N., Mo‘ydinov Q. Nutq madaniyati
va notiqlik san’ati. TDPU. T.: 2007.
17.
Rustamov A. So‘z xususida so‘z, T, 2010
18.
Siddiq Mo‘min. So‘zlashish san’ati.– Farg‘ona, 1997.
19.
Mahmudov N. Ma’rifat manzillari.– T.: Ma’naviyat, 1999.
20.
E.Begmatov, A.Mamatov “Adabiy norma nazariyasi”,
Toshkent, 1997. 1-qism.
21.
E.Begmatov, A.Mamatov “Adabiy norma nazariyasi”,
Toshkent, 1998. 2-qism.
22.
E.Begmatov, A.Mamatov “Adabiy norma nazariyasi”,
Toshkent, 2000. 3-qism.
23.
E.Begmatov va b. “Adabiy norma va nutq madaniyati”. T.:
Fan, 1983.
24.
O‘zbek tilining asosiy imlo qoidalari.
25.
Aпресян Г. Ораторское искусство. M. 1978.
26.
Головин
Б.Н. Основы культуры речи. – M.: Высшая
школа
, 1989.
27.
R.Qo‘ng‘urov, S. Karimov. “O‘zbek tili stilistikasi va nutq
madaniyati: Bibliografik ko‘rsatkich” – SamDU, 1984.
28.
Begmatov E. Nutq madaniyati tushunchasi haqida.O‘zbek
tili va adabiyoti.1975.№ 5.
|
| |
Nutqning boyligi va rang-barangligi

birliklar (iboralar) va sintaktik vositalar (sintaktik sinonimlar,
sintaktik variantlar, inversiya)dan unumli foydalanishga alohida
e’tibor talab qilinadi.
Shuningdek, so‘z yasash imkoniyatlaridan
maqsadli foydalanishga, intonatsiyaga ham e’tibor berish muhim.
Bunda nutq uslublarining o‘ziga xos jihatlari nazarda tutiladi.
Turli
vositalarga boy va eng rang-barang uslub badiiy uslubdir. Turli
stilistik figuralardan foydalanish imkoniyati keng, bu esa ta’sirchanlik
va mazmuniy ifodaning yuqori darajada bo‘lishiga yo‘naltiriladi.
Nutqning qisqaligi. Aytilayotgan fikrning qisqa shaklda bayon
etilishi ham muhim. Haddan ziyod uzun shaklda tuzilgan gaplar
ba’zan mantiqan chalkashliklarga olib keladi. Shuningdek, o‘quvchi
yoki tinglovchini toliqtirish bois zerikarli bo‘ladi. Nutq qisqa bo‘lsa,
tegishli fikr
aniq sodda shaklda ifodalansa, ko‘pincha maqsadga
muvofiq bo‘ladi. aforizmlardan foydalanish ham nutqiy qisqalik
namunasi hisoblanadi.
Nutqning ifodaliligi (ifodali nutq) Nutqning bu xususiyati uning
ta’sirchanligi va samaradorligini oshiruvchi vositadir. Bunda nutqqa
ifodalilik va obrazlilik baxsh etuvchi
turli tasviriy vositalar
(o‘xshatish, epitet, metonimiya, metafora, sinekdoxa, allegoriya va b.)
bilan birgalikda kontekstual nutqiy vositalar (nutqning tovush
tomonidan muvofiqligi,
ifodali intonatsiya, nutqni dialoglashtirish va
intimlashtirish; intonasion va psixologik pauza) kabilarga e’tibor
qaratiladi.
Nutqning maqsadga muvofiqligi. Nutqning bu xususiyati
fikrning ijtimoiy asoslari bilan bog‘liq. Bunda mavzu va nutqiy
muvofiqlikni ta’minlash uchun axborotning
mohiyatidan tashqari
quyidagilar muvofiqligi muhim sanaladi: nutqiy uslub va nutqiy
maqsad muvofiqligi, predmet va mazmun,
adresat va auditoriya, til
vositalari va adabiy norma, til vositalari va stilistik talab o‘rtasidagi
muvofiqlik.
Nutqning maqsadga muvofiqligi kommunikatsiyaning muhim
sifat belgilaridan biri hisoblanadi.
DIALOG - 1 Maruza matnlari

MADANIYAT
MANTIQIY URG‘U
MUZAKKIR
MONOLOG
NUTQ
NUTQ
MADANIYATI
NOTIQ
OHANG
RITORIKA
SAN’AT
SINEGOR
USLUBSHUNOSLIK
URG‘U
XATIB
SHARH
yozib beruvchi shaxs
Jamiyatning
ishlab chiqarish va
ma’naviy hayotida qo‘lga kiritgan
yutuqlar majmui.
Nutq jarayonida birir so‘zning
ma’nosiga
alohida diqqat jalb etish
maqsadida uni boshqalardan ajratib,
kuchliroq talaffuz etib ko‘rsatish..
Tarixchi notiq
Bir kishining nitqi
Fikrni
so‘z
orqali
ifodalash.
So‘zlashuv jarayoni.
Og‘zaki va yozma tarzda fikr
bildirishning adabiy til me’yorlariga
mos tarzda ifodalanishi.
Tilshunoslik faniga oid soha.
Nutq so‘zlovchi; gapga chechan,
usta so‘zamol.
Bir-biriga ulangan, uyg‘unlashgan
yoqimli tovushlr tizimi. Nutqda
ma’noga qarab ovozning ko‘tarilishi va
pasayishi.
Notiqlik nazariyasi.
Yuksak mahorat, ustalik.
Qadimgi g‘arb sud notiqligida nutq
tayyorlab beruvchi shaxs (hozirgi
advokat)
Nutq uslublari haqidagi fan.
So‘z tarkibidagi
tovushlardan
birining yoki gap tarkibidagi
bo‘laklardan birining boshqalariga
nisbatan kuchliroq aytilishi hodisasi.
Masjidda xutba o‘qiydigan, va’z
aytadigan dmla imom,voiz.
Biror bir narsaning mazmunini
ochib berish, tushuntirish izohlash.
Umumxalq
tilining
ma’lum
hududga xos tarmog‘i, mahalliy til,
SHEVA
ESTETIKA
dialekt.
Go‘zallik, nafis san’at,
badiiy
ijodiyot va ularning shakllari haqidagi
ta’limot.
Nutq - 1 Maruza matnlari

D) iboralar
42.
Matnda tovush orttirish, bo‘g‘inlarni qisqartirish yoki
inversiya hodisalari qaysi uslubga xos?
A) badiiy uslub
B) so‘zlashuv uslubi
C) rasmiy uslub
D) ilmiy uslub
43.
Grammatika va grammatik stilistika haqidagi kaysi hukm
to‘g‘ri?
A) grammatik stilistika birliklarning ekspressiv ma’nolari va
vazifalarini o‘rganadi, grammatika til qurilishini tekshiradi
B) grammatika so‘zlarning leksik va grammatik ma’nolarini
o‘rganadi, grammatik stilistika uslubiyatning bir turi
C) grammatika so‘zlar, so‘z shakllari, ularning morfologik
xususiyatlari, sintaktik vazifalarini o‘rganadi, grammatik stilistika nutq
uslublarini tadqiq etadi
D) grammatik stilistika qo‘shimchalarning vazifaviy turlarini
o‘rganadi,
grammatika gap tuzilishini o‘rganadi
44.Boshlarim og‘ribketdi, tillaridan bol tomadi gaplaridagi
ko‘plik qo‘shimchasi qanday ma’no ifodalaydi?
A) uslubiy ma’no
B) leksik ma’no
C) asosiy (bosh) ma’no
D) ko‘chma ma’no
Nazorat savollar - Guruh talabasi darmonov Fazliddin Amaliy mashg‘ulot ishi №25

Nazorat savollar:
1.
Power point dasturi nima ish bajaradi?
2.
Power point dasturi qachon ishlab chiqarilgan?
3.
Power pointning afzalliklari?
JAVOBLAR:
1.
PowerPoint dasturi nima ish bajaradi?
PowerPoint, Microsoft Office paketining
bir qismidir va prezentatsiyalarni yaratish, tahrirlash, va koʻrsatish uchun
moʻljallangan dasturdir. Bu dastur orqali foydalanuvchilar, diapozitivlar yaratish,
matn, tasvir va grafikalar qoʻshish, animatsiyalar va koʻrsatkichlarni qoʻllab-
quvvatlash orqali qiziqarli va profesional prezentatsiyalar tuzishadi.
2.
PowerPoint dasturi qachon ishlab chiqarilgan?
PowerPoint dasturi 1987-yilda
Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan. Unga "Presenter" nomi berilgan va keyin
"PowerPoint" nomiga oʻzgartirilgan. Dastur, kompyuterlar va elektron hujjatlarni
ishlatib, muvaffaqiyatli va sodda prezentatsiyalar yaratish imkonini beradi.
3.
PowerPointning afzalliklari:
•
Oson Foydalanish:
PowerPoint dasturi oson va sodda foydalanish uchun
dizayn qilingan. Bu, boshlangʻich foydalanuvchilar uchun ham oson
tushunarliy va ishlash imkoniyatlarini taʼminlaydi.
•
Profesional Koʻrinish:
PowerPoint, koʻp turli dizayn shablonlari, grafikalar,
tasvirlar va temalarni taqdim etadi, shuningdek, animatsiyalar va
koʻrsatkichlarni qoʻllab-quvvatlaydi, bu esa prezentatsiyalarni koʻrsatishni
sifatli va koʻrinishli qiladi.
23
•
Boshqa Microsoft Office Dasturlari bilan Integratsiya:
PowerPoint,
Microsoft Office paketining qismi sifatida, Word, Excel va boshqa dasturlar
bilan oʻzaro integratsiya qiladi, shuningdek, fayllarni ulash va tahrir qilish
imkonini taʼminlaydi.
•
Diapozitiv Animatsiyalari:
Animatsiyalar orqali diapozitivlarga hayajon
bering va prezentatsiyani dinamik qilish imkonini beradi.
•
Real Vaqtli Hamjamiyat:
PowerPoint Online yoki PowerPoint Qo'llanma
(Desktop) versiyalari orqali, bir necha odam bir vaqtning oʻzida bir vaqt
oʻzgarib, prezentatsiyalarni boshqa joylarda hamjamiyat oʻrtasida ishlab
chiqish imkonini taʼminlaydi.
|
Nutqning ifodali bo‘lishidagi asosiy shartlar

A) kishilarni ishontirish vositasi deb hisoblashgan
B) nutqni bezash vositasi deb qarashgan
C) o‘z ichki xususiyatlariga ega alohida soha deb hisoblashgan
D) nutqning funksional uslubi deb baholashgan
36.
Qadimda hindistonliklar stilga nisbatan qanday
munosabatga bo‘lishgan?
A) nutqni bezash vositasi deb qarashgan
B) kishilarni ishontirish vositasi deb hisoblashgan
C) o‘z ichki xususiyatlariga ega alohida soha deb hisoblashgan
D) nutqning funksional uslubi deb baholashgan
37.
Nutq uslubi va nutq madaniyati haqidagi qaysi hukm to‘g‘ri?
A) nutq uslubi xususiy, nutq madaniyati umumiy hodisa
B) nutq madaniyati xususiy, nutq uslubi umumiy hodisa
C) nutq uslubi yozma, nutq madaniyati og‘zaki nutqqa xos
D) ular orasida jiddiy farq yo‘q
38.
Nutqning vazifaviy uslublaridan qaysi birlari nutq madaniyati
bilan aloqador?
A) har bir uslub o‘ziga xos tarzda nutq madaniyati bilan aloqador
B) ularning aloqadorligi yo‘q
C) so‘zlashuv uslubi va badiiy uslub
D) ommabop va rasmiy uslubgina nutq madaniyati bilan aloqador.
Notiqlik turlari keltirilgan qatorni aniqlang

C) tushunarli, ta’sirchan nutq
D) adabiy tilga begona bo‘lgan, o‘zlashmagan so‘zlardan
foydalanilmagan nutq
30. Sof nutq bu-
A) adabiy tilga begona bo‘lgan, o‘zlashmagan so‘zlar, gap
qurilishida o‘rin olmagan nutq
B) adabiy til me’yorlariga amal qilingan nutq
C) vaziyatga mos kelgan jo‘yali nutq
D) faqatgina o‘z qatlamga oid so‘zlardan foydalanilgan nutq
31. Obrazli nutq -
A) ma’lum tasavvurlarni hosil qiluvchi nutq
B) ifodali, boy nutq
C) tushunarli, ta’sirchan nutq
D) so‘zlovchiga har tomonlama tushunarli nutq
32. Agar nutq tinglovchi ongining ko‘p tomonlarini egallab olib,
uni so‘zlovchiga
maxliyo, tobe qilib qo‘ysa, bunday nutq -
A) ta’sirchan nutqdir
B) jo‘yali nutqdir
C) mantiqli nutqdir
D) boy nutqsir
Qaysi birliklarni qo‘llashdagi xatolik nutqning mantiqan

A) sinonimlar
B)omonimlar
C)paronimlar
D) undov sozlar
48.Yozma nutq madaniyatining yuqori darajasiga erishish uchun
qaysi qoidalarni to‘liq va mukammal bilish zarur?
A) orfografik va grammatik qoidalarni
B) orfoepik va orfografik qoidalar
C) uslubiy va fonetik koidalarni
D) fonetik va grammatik qoidalarni
49. So‘roq gaplardan qaysi uslubda deyarli foydalanilmaydi?
A) rasmiy uslubda
B) badiiy uslubda
C) ilmiy uslubda
D) ommabop uslubda
50.
She’riy matnda -gin (-gil), -mi (-mu), -ar (-ur)
qo‘shimchalarning turli variantlarda qo‘llanilishi qaysi yozuv
qoidasiga muvofiq yoziladi?
A) tarixiy-an’anaviy prinsip
B) fonetik prinsip
C) morfologik prinsip
D) shakliy yozuv qidasi
51.Atov
gaplardan
qaysi
uslubda
foydalaniladi?
A) badiiy uslub
B) so‘zlashuv uslubi
C) rasmiy uslub
D) ilmiy uslub
52.
So‘zlarning lug‘aviy ma’nosini farqlashga xizmat
qiluvchi vositalarqaysilar?
A) leksik urg‘u, tutuq belgisining ishlatilishi
B) inversiya, mantiqiy urg‘u
C) sinonimiya, so‘z birikmasi tarkibi
D) gapda so‘z tartibi
– VARIANT - 1 Maruza matnlari

1.
Nutq madaniyatining pedagogika
va psixologiya bilan
aloqadorligi.
2.
Notiqlikning muhim shartlari.
3.
Yozma nutq shakllari va ularning
nutq madaniyati bilan
aloqadorligi
TAYANCH TUSHUNCHALAR
ADABIY TIL
Umumxalq tilining til me’yorlari
doirasida sayqallangan shakli.
BADIIYLIK
VA’Z
VOIZ
VULGARIZM