Jozibali turistik mahsulot yaratish

9.2. Jozibali turistik mahsulot yaratish
Turoperatorning bosh vazifasi bo‘lib, xizmat ko‘rsatishning munosib dasturi bilan isbotlangan tur yaratilishi hisoblanadi. Mana shu mahsulot turoperatorning bozorga chiqariladigan asosiy mahsuloti bo‘lib hisoblanadi. Turist buyurtmachiga va sotishni tashkil etish usuliga binoan turlar yakka holda va guruhiy bo‘lishi mumkin.
Yakka holdagi turlar turist uchun ko‘proq mustaqillik va erkinlik yaratishi bilan qimmatga tushadi, chunki yo‘nalish ichidagi transport xizmatlarni, gid xizmatlarni hamda ularning boshqa turlarini turist to‘liq holda to‘lashi kerak, guruhiy turlarda esa narx guruhning barcha a’zolariga taqsimlanadi. Shuning uchun ham yakka holdagi turlar ommaviy turistlarda qiziqish uyg‘otmaydi.
Bundan tashqari, yakka holdagi safarli tashkil etilishi, bu —o‘rin egallash, dispetcherlik, hisob-kitob va boshqa ishlarni amalga oshirishda kompyuter texnikasidan foydalanishni talab qiladigan murakkab jarayondir. Boshqa tomondan, iqtisodiyot nuqtai nazaridan yakka turizm turistik firmalarga katta naf keltiradi, chunki bitta turistdan olinadigan daromadlar guruhiy turlarga nisbatan yuqoriroq daromad keltiradi. Buning uchun firma strategiyasida guruhiy hamda yakka holdagi turizm ma’lum joylar topilishi kerak.
Guruhiy turlar arzonroq va ommaviy turistlar uchun hammabop bo‘ladi, ammo guruhiy safarlarda ularning har bir a’zosi guruh uchun belgilangan tartibga bo‘ysunishi kerak.
Jozibali turistik mahsulotni yaratish turoperatorning birinchi va eng muhim vazifasi bo‘ladi. Turistik korxonalar faoliyatning bu sohasi ishlab chiqarish jarayonlar bilan bevosita bog‘liq. Korxonaning tovar siyosati ishlab chiqarish va sotish (tijorat) o‘rtasida kelishilgan yechimlarni hamda turlar xilma-xilligi (variantligi)ni, xizmat ko‘rsatish dasturlarni va turistik mahsulotning miqdori (massa)ni hisobga oladigan yechimlarni qabul qilishni talab qiladi.
Turistik mahsulotni yaratganda turist nimani olar ekan, degan savolga aniq javob berish kerak. U mehmonxonada joylashuvni emas, balki yangi his-tuyg‘ularni va noma’lum narsalar bilan tanishuvga, restorandagi ovqat emas, balki saranjom-sarishtalikka, e’tiborga, qulay sharoitga pul to‘laydi. Buning uchun turistik mahsulot yaratilishi uning iste’mol sifatlari va xossalarini o‘rganishdan, turistlar uchun eng jozibali bo‘lgan tomonlarni aniqlashdan boshlanadi. Turistik mahsulotni ishlab chiqarishda va sotishda ayni ular yo‘nalish belgi bo‘lib hisoblanadi.
Mutaxassislar turistik mahsulotning bir nechta iste’mol xossalarni ajratib bergan:
asoslanganligi, ya’ni barcha xizmatlarning taqdim etilishi sayohat maqsadi va turist ehtiyojlariga va bir vaqtda yuz beradigan sharoitlarga asoslangan bo‘lishi kerak;
ishonchligi — mahsulot haqiqiy mazmunining reklamaga mutanosib bo‘lishi, axborotning doimiyligi;
samaradorligi — turist eng kam sarf-harajat qilgan paytida yuqori samaraga erishish;
butunligi — mahsulot tugallanganligi, uning turist ehtiyojini to‘la qondirish qobiliyati;
aniqligi — mahsulotning iste’moli, uning yo‘nalishi turist uchun ham, xizmat ko‘rsatuvchi xodimlariga ham tushunarli bo‘lishi kerak;
ishlatishda soddaligi;
egiluvchanligi — mahsulot va xizmat ko‘rsatish tizimining iste’molchi boshqa turiga yondasha olishi, xizmat ko‘rsatish xodimlari o‘zgarishiga e’tibor bermaslik;
nafligi — bitta yoki bir necha maqsadlar (masalan, dam olish va bilish)ga erishuviga xizmat qilish qobiliyati, turistning u yoki bu ehtiyojlarini qondirish.
Bu xossalarni amalga oshirishni nazoratini ta’minlash — bu, eng avvalo, sayohatdan keyin turist qay darajada qoniqqanligini (so‘rov, anketalash) o‘rganish ammo turistik xizmatini nazorat qilish jarayoni turistik mahsulotni rejalashtirish bosqichida boshlanadi.
Yuqorida ko‘rsatilgan bilan birgalikda turistik mahsulotning boshqa xossalariga to‘g‘ri kelmaydigan mehmondorchilik kabi xossasining muhimligi tan olingan. Busiz har qanday eng takomillashgan turistik mahsulot egasizlik bo‘lib qoladi va turist o‘z ehtiyojini to‘liq darajada qondira olmaydi. Turistik industriya sohasida mehmondorchilik — bu kasbiy mahorat va talab, bu odamlarga ularning kelishidan xursand bo‘lish sezgisini berish san’atidir. Mehmondorchilikning tarkibiy qismlari xodimlarning obro‘sini, hurmati va xushmuomalaligi bo‘ladi. Bu tushuncha ko‘p qirrali va ko‘pgina tarkibiy omillardan iborat bo‘ladi:
a) dam olish, bilish va sayr-tomosha imkoniyatlari to‘g‘risida, mehmonlar (turistlar)ni kutib olish tayyorgarligi to‘g‘risida mahalliy va mintaqaviy bozorlarning sifatli axboroti;
b) turistik hududning, salohiyatli mijozlarga xizmat ko‘rsatuvchi korxonalarning ijobiy obrazini yaratish (reklama, turizmga bag‘ishlangan teleko‘rsatuvlarda ishtirok etish, homiylik faoliyati va boshq);
v) xizmat ko‘rsatuvchi xodimlarning turistlarga e’tibor ko‘rsatishga ochiqdan-ochiq intilish («Hamma narsa mijoz uchun» tamoyili bo‘yicha xizmat ko‘rsatish siyosati);
g) turistik mahsulotni taqdim etuvchilarning mijoz iltimoslari va tilaklariga e’tiborli munosabatda bo‘lish («Sizlar uchun bizlar yana nima qilishimiz mumkin?» tamoyili bo‘yicha);
d) turistlarni xizmatlarni olishda bo‘lgan yo‘nalishni yengillashtirish to‘g‘risida g‘am yeyish (firma ichida, yo‘llanmalardagi ob’ektlar va buklamalarda turistga tushunarli tilda ma’lumot berish va boshq);
e) xizmat ko‘rsatish tamoyiliga ko‘tarilgan turistlarga nisbatan bo‘lgan oqko‘ngil munosabat.
Bu tamoyillarning barchasi xizmat ko‘rsatish texnologiyasiga kiritilgan bo‘lishi shart. Turni tashkil qilish texnologiyasida turistlarning xizmat ko‘rsatuvchi xodimlari bilan o‘zaro munosabat ham, turist tomonidan xizmatlarni va xizmat ko‘rsatishni qabul qilish psixologik jihatlarni hisobga olish ham muhimdir. Bu turistning shaxsiy manfaatlari, unga bo‘lgan samimiy munosabati birinchi o‘ringa qo‘yilishini bildiradi.
Shuning uchun ham xalqaro turizmda uzoq vaqtdan beri turistlarga quyidagi e’tibor belgilarini amalga oshirish amaliyot bo‘lib qolmoqda:
har bir turist uchun tabrik esdalik sovhasi. Buning ustiga mehmonxonadagi xizmat ko‘rsatishdan farqi shundaki, u yerda esdalik bo‘lib yostiqdagi konfet ham bo‘lishi mumkin, turlarda esa sayohatning maqsadiga binoan esdaliklarning o‘ziga xos yo‘nalishi mavjud (ish bilan bog‘liq turlarda bu prospektlar, qiziqtiradigan mahsulotning esdalik namunalari, bayroqchalar va h.k. (og‘zaki ijod bilan shug‘ullanuvchilar uchun — milliy tavsifdagi mayda esdaliklar);
turlar tamom bo‘lishidan so‘ng turistlarga maxsus ishlab chiqarilgan diplom, yorliq va o‘tgan marshrutlar to‘g‘risida maxsus belgilarni berish;
dam olish joyi to‘g‘risidagi reklama buklamalari, yo‘llanmalari va ma’lumotlardan turistlar oson foydalanishi kerak;
dam olish (sayohat)ning dastlabki kunlarning birida rejalashtirilgan va qo‘shimcha xizmatlar to‘g‘risida ma’lumotlar va tushunchalar olish maqsadida turistlarning gid bilan uchrashuvini o‘tkazish zarur. Bu uchrashuv videoaxborot yordamida o‘tkazilsa, yanada yaxshi bo‘lar edi.
Turistlar uchun bu jozibali bo‘ladi. Demak, mehmondo‘stlik darajasini oshiradi.
Xizmat ko‘rsatishni tashkil etishda erkinlik tamoyilini hisobga olish muhim, ya’ni mijozni barcha yoqimsiz narsalardan ozod qilish kerak (malol keladigan tashvishlardan, transport chipta vositalaridan, teatr va tomosha chiptalardan, xilma-xil xizmat ko‘rsatishni kutib turishdan va h.k.).
Xizmat ko‘rsatishning maqbulligi — mehmondorchilikka bevosita munosabatga ega bo‘lgan muhim iste’mol xossasi. Uni shunday tushunish kerak:
xizmatlarning barcha turlarini xizmat ko‘rsatishning yuqori darajasi (sinfi)ga mos kelishi;
barcha xizmatlarning tur mavzusiga mos kelishi;
turning iste’molchilari ma’lum maqsadli guruhiga aniq yo‘naltirilganligi;
xizmat ko‘rsatish dasturlariga oldindan kelishish;
dasturlarning egiluvchanligi (yoki boshqa xizmatlarni almashtirish imkoni);
ko‘rsatiladigan xizmatlar miqdoriga qarab xizmat ko‘rsatishning oqilona mazmuni;
bir yoqlama xizmat ko‘rsatishning yo‘qligi (xizmatlarning shilqim bo‘lmasligi).
Bu tamoyillarning hammasini turistik mahsulot ishlab chiqish bosqichining o‘zida hisobga olib, noto‘g‘ri yaratilsa talabga ega bo‘lmay-di hamda salohiyatli, bo‘lajak mijozlarni korxonadan qaytib ketishga majbur qilishni esdan chiqarmaslik kerak. Bugungi turistik bozorda mavjud bo‘lgan jiddiy raqobat sharoitlarida bu muhim omildir.
|