Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish asosida aholi

8.5. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish asosida aholi
bandligini ta`minlash yo`llari
Bugungi kunda respublikamizdagi ustuvor yo`nalishlardan biri - aholi
bandligini oshirish, ishchi kuchidan maqsadli foydalanish, foydali mehnatga
layoqatli aholining ilmiy salohiyatini oshirishga qaratilmokda.
Mamlakatamiz Prezidenti I. Karimov bir qator ma`ruzalarida bugungi kunda
asosiy ustuvor yo`nalish - aholini ish bilan ta`minlashni yanada yaxshilash va
uning farovonligini oshirishning eng muxlm yo`nalishi sifatida kichik biznes va
xususiy tadbirkorlik, xizmat ko`rsatish va kasanachilik sohalarini qo`llab-
kuvvatlash va rivojlantirishni rag’batlantirishdan iborat ekanligini ta`kidlab
o`tdilar.
Darhaqiqat oxirgi yillarda mamlakatimizda aholi bandligi va uning
daromadlarini oshirish masalasini hal etish borasida ham salmoqli ishlar amalga
oshirildi. 2010 yilda mamlakatimizda jami 950 mingdan ortiq ish o`rni tashkil
etilganini katta mamnuniyat bilan qayd etishimiz lozim. Bu yangi tashkil
qyugangan umumiy ish o`rinlarining 600 mingdan ziyodi yoki 65 foizi 'kichik
biznes sohasi va fermer xo`jaliklariga, 220 mingdan ortigi kasanachilik
sohasiga to`g’ri keladi.
Respublikamizda shaxsiy yordamchi, dexkon va fermer xo`jaliklarida
chorva mollarini ko`paytirishni rag’batlantirish dasturini amalga oshirish
yuzasidan bajarilayotgan chora-tadbirlar bugungi kunda sezilarli natijalar
bermoqtsa. Bu esa kam ta`minlangan aholini ijtimoiy va xuquqiy himoyasini
ta`minlash imkonini berdi. SHaxsiy yordamchi va dehqon xo`jaliklarida
qoramol boqish bilan band bo`lganlar sifatida ro`yxatga olingan
fuqarolarning umumiy soni yil sayin ortib bormoqda.
24
Statistik ma`lumotlar ko`rsatishicha, bugungi kunda respublikamizda jami
band bo`lganlarning 20 foizi davlat, 80 foizi nodavlat, shuningdek, 74 foizi
xususiy sohada mexdat qilmoqtsa. Ushbu statistik raqamlar taxlili davlat
korxonalarida ishlovchilarni soni qisqarib, xususiy sohada bandlikni ortishi yuz
berayotganligini ‘so`rsatadi. Bu esa respublikamiz xukumati tomonidan kichik
biznes va xususiy tadbirkorlikka keng yo`l ochib berilishi, shuning asnosida
aholining bandligini oshirishga qaratilgan iqtisodiy islohotlarni izchillik bilan
amalga oshirilayotganligidan dalolat beradi.
Iqtisodiy islohotlarning yangi bosqichida mamlakat aholisining ish bilan
bandligi darajasini oshirish va mehnat bozorini tartibga solish sohasidagi
quyidagi yo`nalishlar bo`yicha amalga oshirilmoqtsa. YA`ni:
1. Iqtisodiyotni rivojlantirish negazida yangi ish o`rinlari
yaratilmoqtsa.
2. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikka keng imkoniyatlar ochilib, bu
faoliyat qizg’in ko`llab-kuvvatlanmokda.
3. Aholining mexnat faolligini, oilaviy ijara, dehqon va fermer
xo`jaliklarini rivojlantirish negizida aholining o`zini-o`zi ish bilan band qilish
darajasi oshirilmoqda.
4. Aholining ish bilan bandligi va mehnat bozori takomillashtirilmoqtsa.
Buning uchun zarar ko`rib ishlaydigan korxonalarni tugatish yoki ixtisosini
o`zgartirish ishlari olib borilmokda.
Fikrimizcha, ishchi kuchiga talab oshishi bo`yicha iqtisodiy tadbirlardan eng
asosiysi iqtisodiyot tarmoqlarida tarkibiy o`zgarishlarni amalga oshirishdir.
Bunga, eng avvalo, mulkchilik shakllarini rivojlantirish, mehnat unumdorligini
oshirish, yangi ish joylarini yaratish, ish vaqgidan unumli foydalanish,
ishlovchilarning moddiy va ma`naviy manfaatdorligini ko`tarish, soliqlarni
oqilona belgilash orqali erishiladi.
Muxim iqtisodiy tadbirlar majmuasiga qayta ishlash sanoati va xizmat
ko`rsatish sohalarida yangi ish joylarini yaratish, ishlab chiqarishni
kengaytirishga davlat tomonidan imtiyozli kreditlar berish, ilg’or
texnologiyalarni tatbiq etish, bozor sharoitida qishloq xo`jaligi ishlab chiqarishi
va qayta ishlash sanoati tarmoqlarining asosiy mahsulotlariga davlat
buyurtmasini belgilash, kichik biznes hamda xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish
va ijtimoiy ishlarni mablag’ bilan ta`minlash kiradi.
Bu tadbirlar qo`shimcha ish joylarini tashkil qilishda eng kam
investitsiyani nazarda tutadi va ishchi kuchiga talabni oshirishda muhim o`rin
egallaydi. Kichik biznesning rivojlanishi mablag’lar bilan ta`minlashning
manbalari bo`lib mahalliy byudjet, bandlikka ko`maklashish jamg’armasi va
biznes fond mablag’lari hamda xususiy tadbirkorlarning shaxsiy
jamg’armalari xizmat qiladi. Bugungi kunda, ayniqsa, mintaqalarda aholi
bandligi, ishlab chiqarishni ishchi kuchi bilan ta`minlash masalalarini
o`rganishni hayotni o`zi taqozo etmokda.
Respublikamizda mehnat birjasi va bandlik xizmatining boshlang’ich
tashkilotlari tashkil etilib, ular ishsizlik va bo`sh o`rinlar miqtsori va tuzilishining
25
hisob-kitobi, tahlili va kelajagi, band bo`lmagan aholini ishga joylashtirish va
qayta o`qitish, bandlikka ko`maklashish jamg’armasini tashkil qilish va sarflash
ishlari bilan shug’ullandilar, kichik biznes hamda xususiy tadbirkorlik doirasida
imtiyozli kreditlarni ajratish yo`li bilan yangi ish joylarini yaratishga muayyan
moliyaviy yordam ko`rsatildi. Iqtisodiyot tarmoqlarida, ayniqsa, qishloq
xo`jaligida tarkibiy islohotlar amalga oshirilib xodimlar va ish beruvchilar
o`rtasida ijtimoiy-mehnat munosabatlarini tartibga solishning xuquqiy asoslari
yaratildi va boshqalar.
Keyingi 10 yil davomida o`rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta`lim tizimida 100
dan ziyod yo`nalish, 265 ta mutaxassislik va 700 ta kasb bo`yicha professioial
ta`lim olgan va zamonaviy fikrlash salohiyatiga ega bo`lgan bir million nafardan
ortiq yangi avlod mutaxassislari tayyorlandi.
YUqoridagilarga asoslanib, respublikamiz va uning mintaqalarida aholi
bandligini oshirish, ishchi kuchidan samarali foydalanishda quyidagilarni
amalga opshrish maqsadga muvofiq:
1. Ma`lumki, mamlakatimizda aholyugang 62,5 foizidan ko`prog’i qishloq
joylarida yashaydi. SHunga muvofiq mehnatga yaroqli aholining ham shuncha
qismi qishloq aholisi hisobiga to`g’ri keladi. SHuning uchun qishloq
aholisining faoliyati sohalari va turlarini kengaytirish talab qilindi.
2. Ayni paytda bugun alohida muhim ahamiyat kasb etadigan yana bir
masala - yoshlarni, bo`lg’usi kadrlarni tayyorlash sifati bilan bog’liq.
Tabiiyki, bu borada pedagogik kadrlarni tayyorlash va qayta tayyorlash tizimi
qanday tashkil etilgani hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bu masala umumiy o`rta va
o`rta maxsus ta`limni isloh qilish tizimining eng dolzarb vazifasi bo`lmog’i zarur.
Litsey va kollejlarimizda ta`lim jarayonlariga oliy o`quv yurtlarining
tajribali amaliyotchi va o`qituvchilarini yanada keng va faol jalb etish lozim.
3. Ijtimoiy yo`naltirilgan mehnat bozori faoliyatini yildan-yilga kengaytirib
borib, ular tomonidan o`tkazilayotgan mehnat yarmarkalari muntazam
o`tkazilishini ta`minlash zarur.
4. Ishchi kuchiga talab va taklifni tartibga soluvchi mustahkam
rivojlangan mahalliy va xorijiy bandlik xizmati tashkilotlari tizimini
takomillashtirish lozim.
9. Respublika va uning mintaqalarida yangi ish joylarini tashkil etish, aholi
bandlik darajasini oshirish va ishlab chiqarish saloxiyatidan maqsadli foydalanish
bo`yicha chuqur iqtisodiy islohotlarni og’ishmay amalga oshirish zarur.
10.Aholining oqilona bandligini takomillashtirish maqsadida amalga
oshirilayotgan dasturlarning monitoringini muntazam olib borish lozim.
11.Qayta ishlash sanoati, xizmat ko`rsatish sohalarida yangi ish
joylarini yaratish kerak.
12.Ishchi kuchiga talabning oshishi va ishsizlikning kamayishini
ta`minlovchi kichik biznes hamda xususiy tadbirkorlik faoliyatini
rivojlantirish lozim.
13.Xizmat ko`rsatish sohalarini mahalliy va xorijiy samarali texnika va
texnologiya bilan ta`minlash darkor.
26
14.Mehnat bozori, ishsizlik va aholi bandligi jarayonlarini tartibga soluvchi
tashkiliy-iqtisodiy va huquqiy mexanizmlarni takomillashtirish lozim.
SHu bilan birga mamlakat mehnat bozori rivojlanishida qator muammolar
mavjud bo`lib, ulardan eng muhimi mehnat resurslarining salmoqli qismini
tashkil etuvchi yoshlarning ish bilan bandligini ta`minlash muammosidir.
Prezident
I.A.
Karimov
O`zbekiston
Respublikasi
Vazirlar
Mahkamasining 2011 yil 21 yanvarda bo`lib o`tgan majlisida umuman aholini,
shu jumladan yoshlarni ish bilan ta`minlash, jumladan shahar, viloyatlardagi
yoshlarni kollejni bitirganlaridan so`ng o`z sohalari bo`yicha ish topishlarini
ta`minlash borasida maqsadli rejalar tayyorlash va uni amalga oshirish
masalalarini o`rganib chiqishni, "korxona-kollej" aloqalarini yo`lga qo`yishni
qo`llab-quvvatlash to`g’risida so`zladilar.
Mehnat bozorida yoshlar guruhining boshqa guruhlarga nisbatan
betakrorligi shundaki, aynan yoshlar mehnat bozoriga ilk bora kirib
boradilar. Ular mobil’, yangilikka tez o`rganuvchan, o`z kuchiga ishonuvchan,
lekin yoshlarning ish bilan bandligini ta`minlash borasida bajarilayotgan
ishlardagi xatoliklar va kamchiliklar ularning sohalariga mos ish topishlari,
hayotiy ehtiyojlarini qondirish uchun etarli ish haqi bilan ta`minlanmasliklariga
olib keladi. Hozirgi davrda yoshlarni ish bilan ta`minlash borasida bir qancha
muammolar mavjud, jumladan:
1)Ko`pchilik yoshlar o`zlari hali qanday firma yoki kompaniyada ishlashni
xohlashlarini ko`z oldilariga keltira olmaydilar, ya`ni qanday ishni
tanlashni aniq bilmaydilar.
2)YOshlar ham, davlat ham o`qitish vaqtida ancha vaqtni oladilar, lekin
shunga qaramasdan oliy o`kuv yurtlarida olingan bilim hamma sohada ham
etarlicha bo`lavermaydi.
3)YOshlarning mehnat bozorida raqobatbardosh emasligi natijasida ish
beruvchilar ularni yollashni xohlamaydilar, ko`pincha ular kamida 3 yillik ish
stajiga ega bo`lganlarni olishni xoxlaydilar.
Bu muammolarni hal qilish maqsadida bir qancha chora-tadbirlarni amalga
oshirildi. Birinchi Prezidentimiz Islom Karimovning 2010 yil 28 iyulda qabul
qilingan "Ta`lim muassasalarining bitiruvchilarini tadbirkorlik faoliyatiga jalb
etish borasidagi ko`shimcha chora-tadbirlar to`g’risida"gi farmoni yoshlarning
ish bandligini ta`minlash muammolarini hal qilishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Hozirgi paytda O`zbekistonda yoshlarni ish bilan ta`minlash va
tadbirkorlik faoliyati bilan shug’ullanishi uchun sharoit yaratilmoqtsa.
Jumladan, 2010 yilda yurtimizning kasb-hunar kollejlarini 400 ming nafardan
ziyod yigit-qiz bitirdi. Ularni ish bilan ta`minlashda ta`lim muassasalari va
korxona, tashkilotlar o`rtasida yo`lga qo`yilgan shartnomaviy munosabatlar
muhim ahamiyat kasb etmokda. 2017 yilning iyul-noyabr oylarida o`tkazilgan
olti yuzga yaqin mehnat yarmarkasi samarasida oliy va o`rta maxsus, kasb-xunar
ta`lim muassasalarini tamomlagan yigit-qizlarning aksariyati ish bilan
ta`minlandi. Ko`rilgan chora-tadbirlar natijasida, 784 mingta ish o`rni tashkil
etildi.
Bu
jarayonda
kichik
korxonalar,
mikrofirmalar
tomonidan
27
bitiruvchilarni ishga qabul qilish muhim o`rin tutadi. 2017yil davomida 17
mingdan ziyod kichik korxona va mikrofirmaga qirq mingga yaqin bitiruvchi
ishga joylashtirildi
1
.
Mamlakatimizning
yoshlar
mehnat
bozorida
talab
va
taklif
muvozanatini ta`minlash maqsadida ularning tadbirkorlik faoliyati bilan
shug’ullanishini rag’batlantirish bo`yicha quyidagi chora-tadbirlar amalga
oshirish lozim:
- yoshlar tadbirkorlik faoliyatini tartibga solish bo`yicha me`yoriy
hujjatlarni takomillashtirish;
- yosh tadbirkorlarga moliya-kredit va xomashyo resurslarini olishlarida
yordam berish tizimini shakllantirish;
- yosh tadbirkorlar uchun soliq imtiyozlarini kengaytirish;
- ularning tashqi iqtisodiy faoliyatidagi ishtirokini kengaytirish uchun
qo`llab-quvvatlash;
- yosh tadbirkorlarni bozor kon`yunkturasi, xomashyo va
moliyaviy resurslar bozori bo`yicha axborot bilan ta`minlovchi
infratuzilmani shakllantirish;
- yosh tadbirkorlarni tayyorlash va qayta tayyorlash, malakasini oshirish
tizimini yanada rivojlantirish.
|