nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Тermoelektrik datchiklar (termoparalar)

70
bo’lgan (chiziqli xarakteristikasiga yaqin va bir ishorali) bog’lanishi;
yuqori
sezgirlik.
Тermoparalarning quyidagi turlari mavjud:
1. Platinarodiy - platina termopara (ТPP)- neytral va oksidlanadigan muxitda
ishonchli ishlaydi, ammo tiklanish atmosferasida, ayniqsa, metall oksidlari
termoparaga yaqin joylashgan yerda tez ishdan chiqadi. Metall bug’lari
va uglerod
(ayniqsa uning oksidi) platinaga zararli ta’sir ko’rsatadi.
2. Platinarodiy (30%- rodiy)- platinarodiy, (6%- rodiy) termopara (ТPR-306
tip). Bu termoparalarning asosiy xususiyati 1800
0
S gacha temperaturani o’lchash
va kichik t.e.yu.k. ga ega bo’lishdir.
3. Хromel - alyumel (ТХA tip) termopara nodir bo’lmagan metallardan
tayyorlangan termoparalar orasida eng turg’uni hisoblanadi. Musbat elektrod-
xromel (89% Ni; 9,8% Cr; 1% Fe; 0.2% Mn) qotishmadan,
manfiy elektrod-almel
esa (94% Ni; 2% Al; 2,5% Mn; 1% Si; 0,5% Fe) qotishmadan iborat. ТХA
termopara 1300
0
S gacha bo’lgan temperaturani o’lchash uchun qo’llaniladi.
4. Хromel-kopel termopara (ТХK)- turli muxitlarning temperaturasini
o’lchash uchun ishlatiladi. Manfiy elektrod - kopel mis va nikel qotishmasidan
(59% Cu; 44% Ni) iborat. ТХK termopara 800
0
S gacha temperaturani o’lchash
uchun ishlatiladi, uning t.e.yu.k. boshqa termoparalarnikiga qaraganda ancha katta.
5. NK - SA qotishmalaridan tayyorlangan (ТNS tipidagi) termopara erkin
uchining temperaturasiga tuzatish
kiritishni talab qilmaydi, chunki 200
0
S gacha
temperaturani o’lchaydigan termoparaning t.e.yu.k. amalda nolga teng. Yuqorigi
temperatura chegarasi 1000
0
S. Platina gruppasidagi ТPP va ТPR termoparalari 0,5
yeki 1mm diametrda tayo’rlanib, chinni munchoq yoki trubka bilan
izolyatsiyalanadi. ТХA, ТХK va ТNS termoparalar 0,7...3,2 mm diametrlik simdan
tayyorlanib, sopol munchoq bilan izolyatsiya qilinadi.
Mexanikaviy tayziq va o’lchanayotgan muxit ta’siridan
saqlash uchun
termopara elektrodi himoya armaturasi ichiga olinadi.
Yuqorida aytilganidek, termopara bilan temperaturani o’lchash paytida
termoparaning erkin uchlaridagi temperaturaning o’zgarishiga qarab tuzatish
71
kiritiladi. Sanoatda avtomatik ravishda tuzatish kiritish uchun elektr ko’prik
sxemalar qo’llaniladi
2.33-rasm. Тermoelektrik termometrning prinsipial sxemasi.
Т siljish vaqti mobaynida relening xarakatlanuvchi qismlari tinch xolatda bo’ladi. 
Тok esa I

75
aniqlanadi. Ruxsat etilgan chegaraviy tokni oshirish uchun kontaktlarning
qarshiligini
kamaytirib, ularning sovitish yuzasini oshirish kerak.
Ruxsat etilgan chegaraviy kuchlanish-
U r.e. Kontaktlar o’rtasidagi
izolyatsiyani va kontaktlararo masofada teshib o’tish kuchlanishi bilan aniqlanadi.
Ruxsat etilgan chegaraviy quvvat –
R r.e. Bu ko’rsatkich
kontaktlar ajralish
jarayonida turg’un - yoyni (dugani) hosil qilmaydigan zanjirning quvvati bilan
aniqlanadi.
Kontaktlarning ish rejimini yengillashtirish maqsadida kontaktlarga (3.2 -
rasm, a, v) yoki cho’lg’amga (3.2 - rasm, v, g, d) shunt sifatida qo’shimcha
elementlar ulash maqsadga muvofiqdir.
Cho’lg’amning induktivligi hisobiga yig’ilgan
magnit energiyasi
kontaktlararo masofada sarflanmasdan, rezistor
va kondensator yoki
cho’lg’amning o’zida sarflanadi. Rezistor qarshiligi cho’lg’amning aktiv
qarshiligidan 5-10 barobar katta bo’lishi kerak. Kondensatorning sig’imi esa S=
0,5 - 2,0 mkf.
3.2.-rasm. Rele kontaktlari ishini yengillashtiruvchi sxemalar.
rasm. Quduq kavernogrammasi

rasm. Quduq kavernogrammasi
NEFT VA GAZ konlari geologiyasi
bo’shlig’i hajmini hamda uni sementlashga sarflanadigan sement miqdorini bilish, quduqda sodir bo’lgan falokatlarni bartaraf etish mumkin. 4.4.7. Termokarotaj va uni izohlashTermokarotaj tog’ jinslarining o’zidan issiqlik o’tkazish qobiliyatini o’rganishga asoslangan bo’lib, quyidagi maqsadlarda bajariladi: burg’ qudug’i bilan ochilgan geologik kesimda temperatura o’zgarishini o’rganish va geotermik gradientni aniqlash; burg’ilanayotgan quduq bo’ylab temperaturani aniqlash. Olingan ma’lumotlarga asoslanib, karotaj ma’lumotlarini izohlash, burg’ilash uskunalari va geofizik asboblarning ishlatish sharoitini baholash; quvur tashqi bo’shlig’ida sementning ko’tarilish balandligini aniqlash; quduqlarning texnik holatini tadqiq qilish. Quduqda hosil bo’lgan temperatura me’yorida emasligini bilgan holda qatlamdagi flyuid oqimining quduqqa sizib kiradigan joyini, quduqda aylanayotgan gil eritma miqdorining kamayishi orqali uning qatlamga sizilish zonasini, quvur tashqi bo’shlig’ida suyuqlik harakatlanayotgan chegara oralig’ini aniqlash va b. Quduqlardan olingan karotaj ma’lumotlari tahlili tog’ jinslarining issiqlik xususiyatlari ularning litologik tarkibiga, zichligiga, suvga to’yinganligiga, qatlanishiga va sh.k.ga bog’liqligini ko’rsatadi. Kesimning geologik tuzilishini o’rganish maqsadida termokarotaj kamdan-kam o’tkaziladi, chunki cho’kindi jinslar issiqlik xususiyatlariga ko’ra bir-biridan deyarli farqlanmaydi. Agar quduq burg’ilash eritmasi bilan to’ldirilsa, u holda turli issiqlik xususiyatiga ega bo’lgan jinslardan ajralayotgan issiqlik quduqda mo’’tadillashadi, ya’ni termokarotaj egri chizig’ida temperaturaning keskin o’zgargan va anomal o’zgarishlarga duchor bo’lgan intervallari qayd qilinmaydi. Download 11,69 Mb.
|
A. X. Vаxidov, D. A. Abdullaеva avtomatikaning tеxnik vositalari toshkеnt- 2011 - bet 38

91
5-bob. Avtomatikaning funksional elementlari
5.1. Axborotni aks etish vositalari
Axborotni qabul qilib uning vizual formaga aylantirib
maxsus ekranlarda aks
etuvchi vositalar axborotni aks etish vositalari deyiladi.
Axborot televizion tasvir, rasm, grafik, xarf yoki raqam ko’rinishida
aks etilishi
mumkin.
5.1.1.
Proyeksion indikatorlar
Proyeksion indikatorlar (5.1-rasm) linzalarga
aks ettilgan raqam va xira
oynadan iborat. Ushbu tipdagi indikatorlar yordamida har hil simvollarga erishish
mumkin. Bundan tashqari tasvir rangli bo’lishi mumkin.
Operativ boshqarish
tizimlarida PТ-2M, PP-21M, PP-21MA hamda PP-30M tipidagi proyeksion
indikatorlar keng qo’llaniladi.
5.1-rasm. Axborotni aks ettirish vositalari:
a)-proyeksion indikatorlar; b)-tuzilishi; v)-
elektrolyuminissentli
raqamli
indikatorning tashq ko’rinishi
5.1.2.
Elektrolyuminissent indikatorlar
Elektrolyuminissent
indikatorlar
(5.2-rasm) tasviri bo’yicha xarif-raqamli,
mnemonik hamda belgi indikatorlarga ajratiladi. Хarif-raqamli elektrolyuminissent
indikatorlar eng keng qo’llaniladigan axborotni aks etish vositalardan biridir.
Belgi
va raqamlar ularda har hil konfiguratsiyadagi segmentlardan iboratdir. O dan 9
92
gacha raqamlarni aks etish uchun 7, 8, 9, segmentli elektrolyuminissent
indikatorlar qo’llaniladi. 19 segmentli elektrolyuminissent
indikatorlar esa hamma
arab raqamlari va lotin hamda rus alfavit xarflarini aks etadi.
Elektrolyuminissent indikatorlarning ish prinsipi qattiq moddani
o’zgaruvchan elektr maydonda yorug’lik tarqatishga asoslangan.
Ularning
konstruksiyasi quyidagicha: oynaga 1 tiniq elektr o’tkazuvchan 2, metalik 4 va
elektrolyuminissent qatlamlari qotirilgan.
Veb-ilovalar - Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish

58
2.2-rasm. WATERFALL usuli.
Aniq muddatlari va byudjetlari bo‗lgan loyihalar (Fix Price loyihalari) ushbu
usulga mos keladi. Xaridor barcha talablarga ishonch
hosil qilganda va ishlab
chiqish jarayonida hech narsani o‗zgartirishni xohlamasa ushbu usul asqotadi.
Sharshara usulining asosiy kamchiligi shundaki, siz yopiq bosqichlarga
o‗zgartirish kirita olmaysiz. Misol uchun, agar tahlil va dizayn amalga oshirilsa va
ishlab chiqish boshlangan bo‗lsa, tuzatishlarga yo‗l qo‗yilmaydi.
Kanban – (yapon tilidan "e‘lonlar taxtasi") bu loyihaning g‗oya
davridan
boshlab to‗liq tayyor mahsulot bo‗lgunga qadar barcha vazifa va jarayonlarning
doskaga chiqarilishidan iborat. Bu vizual rivojlanish tizimi bo‗lib, u nimani,
qachon va qancha yaratish kerakligini ko‗rsatadi.
Usul dastlab Toyota ishlab
chiqarish tizimida tadbiq etilgan
14
. Ko‗pincha Kanban dan mavjud loyihalarni
texnik qo‗llab-quvvatlash uchun foydalaniladi.
II BOB. ―WEB DASTURLASH ASOSLARI‖ FANI MISOLIDA

57
Nativ (mahalliy) – mobil ilovalar muayyan operatsion tizim (iOS, Android,
Windows) uchun yaratiladi. Foydalanuvchilarni jalb qilish maqsadida turli xil
operatsion tizimlar uchun bir nechta alohida ilovalarni ishlab chiqiladi. Ular bir xil
funksiyalarni bajarishi va bir xil dizaynga ega bo‗lsada,
turli xil dasturlar
hisoblanadi. Bu ehtiyoj loyiha muddatini va rivojlanish byudjetini oshiradi.
Nativ mobil ilovalar garchi ularning ba‘zilari Internetga ulanishni talab qilsada,
Internetga ulanishdan mustaqil ishlashi mumkin. Ular kamroq xotirani egallaydi,
tez ishlaydi va batareya quvvatini kam sarflaydi.
Gibrid - mahalliy va veb-ilovalar o‗rtasida oraliq pozitsiyani egallaydi. Ular
smartfonning apparat vositalariga (kamera,
mikrofon, geolokatsiya) kirishlari
qisman cheklangan. Bunday ilovalar internetga ulanishni talab qiladi,
chunki ular
serverda joylashgan tashqi manbadan kontent tarkibini yuklab oladi. Aksariyat
reklama xizmatlariga asoslangan mobil ilovalar ushbu toifaga kiradi.
Umumiy ma‘lumot - Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish

|
Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish1. Umumiy ma‘lumot:
Xizmat maqsadi, platforma muvofiqligi, miqyoslilik - dastur keskin
o‗zgarishlarga va eng yuqori yuklanishlarga tezda moslasha oladimi, masalan,
foydalanuvchilar sonining ko‗payishi yoki ma‘lumotlarni uzatish hajmi,
nosozliklarga chidamlilik: agar uning bir yoki bir nechta komponentlari ishlamay
qolsa, dastur o‗z ishini davom ettirishi kerakmi.
2. Ilovaga qo‗yiladigan funksional talablar:
Foydalanuvchi rollari: turli foydalanuvchilar kirishning qanday darajalariga
ega bо‗lishi kerak, ilоvada ma‘lumоtlar almashinuvi qanday amalga оshiriladi
(ma‘lumotlar formatlari), integratsiya - ilova boshqa xizmatlar, masalan, onlayn
tо‗lov tizimlari va elektron pochta serverlari bilan ishlashi, kirish interfeyslari -
ilova tashqi xizmatlar bilan qanday ma‘lumotlarni almashadi, konfiguratsiya va
boshqaruv - administrator ilovani boshqarish uchun qanday elementlardan
foydalanadi.
3. Ilova uchun funksional bо‗lmagan talablar:
Xavfsizlik: dastur xavfsizligi talablari, ro‗yxatga olish - tizim dasturning
ishlashi paytida yuzaga kelgan xato hisobotlarini yaratishi va saqlashi kerakmi
yoki buni qanday turdagi hodisalar uchun qilish kerakligi, ishlash – ya`ni
dasturning ishlashiga qo‗yiladigan talablar, server uskunasiga qo‗yiladigan talablar
- texnik xususiyatlar ro‗yxati.
4. Ilova funksionalligini amalga oshirish:
Yuklanish ekrani, ro‗yxatga olish va ruxsat berish, asosiy ekran, menyu,
qidiruv va h.k. Natijada:
ilovada bo‗lishi kerak bo‗lgan funksiyalar ro‗yxati;
interfeys talablari, foydalanuvchi rollari, xavfsizlik, ishlash va boshqa
funksional bo‗lmagan talablar;
ushbu talablarning barchasi qanday amalga oshirilishining tavsifi;
loyiha smetasi;
shakllanadi.
|
| |
-rasm. Yuklashlar boʻyicha dunyo boʻylab eng yaxshi taʼlim ilovalari

52
1.31-rasm. Eng ko‗p yuklab olingan, ta‘limga oid bepul mobil ilovalar
reytingi.
Birinchi o‗rinni 2019-2020 o‗quv
yilidagi kabi Google Classroom ilovasi
egallab turibdi va u oldingi davrga nisbatan yuklab olishlar soni 7% ga oshishiga
erishgan. Ilova o‗qitish jarayonini osonlashtirish uchun mo‗ljallangan: o‗z
Google
akkaunti
yordamida
talabalar
muayyan
mavzular
bo‗yicha
tushuntirishlarni
topishlari, o‗qituvchisi taqdim etayotgan va ishlatayotgan
grafiklarni ko‗rishlari, so‗rovnomalarda qatnashishlari va boshqa ko‗p narsalarni
amalga oshirishlari mumkin [29].
54
1.33-rasm. Dunyoning barcha mobil ilova do‗konlaridan ta‘limga oid mobil
ilovalarni yuklab olish va sarflangan mablag‗lar ko‗rsatkichi [140].
Bundan tashqari, InfoCOM.UZ jurnali O‗zbekistondagi
mobil aloqa
xizmatlari bozorini nisbatan muntazam ravishda kuzatib va tahlil qilgan holda
mahalliy kompaniyalarning yangi mobil ilovalari haqida eslatma va maqolalarni
chop etib boradi. Bugungi kunga qadar to‗plangan ma‘lumotlarga tayangan
holda
mahalliy rasmiy ishlab chiquvchilarning qaysi ilovalari ko‗proq yuklab
olinayotgani va ular qanday reytingga ega ekanligi haqida vizual tasavvurni
shakllantirish mumkin. InfoCOM.UZ jurnalining
mobil ilovalar bozoriga
sub‘yektiv nuqtai nazaridan [139] kelib chiqib aytish mumkinki, O‗zbekistondagi
mobil ilova ishlab chiqaruvchilarning mahsulotlari orasida ta‘limiy mobil
ilovalarga qaraganda informatsion va xizmatga yo‗naltirilgan ilovalar ko‗pchilikni
tashkil etadi.
-bosqich. Loyihalashni qo‗llab-quvvatlash

71
2.10-rasm. Ta‘limiy mobil ilova maketlari.
SCRUM-ning afzalliklariga qoshimcha qilib, yana shularni aytish mumkinki,
Scrum mijozni ishlab chiqish jarayoniga imkon qadar ko‗proq
jalb qilish, ish
muddatini qisqartirish va barcha jamoa a'zolarining
mahsuldorligini oshirish
imkonini beradi.
Shuningdek, u mijozga har bir sprint oxirida ma‘lum
funksiyalarni olish va kerak bo‗lganda dasturga o‗zgartirishlar
kiritish imkonini
beradi.
Ta‘limiy mobil ilovalarni yaratish uchun tashkil
etilgan guruh ham odatdagi
mobil ilovalarni ishlab chiqaruvchi guruhdan farq qiladi. Jarayon ta‘lim
bilan
bog‗liq bo‗lganligi sababli, guruh a‘zolari o‗rtasida pedagogik
saviyasi yuqori va
elektron ta‘lim resuslarining psixologik jihatlarini
yaxshi tushunadigan yoki
shunday iqtidorlarga ega mutaxassislar bo‗lishi lozim [102].
Mavzu : Mobil qurilmalar uchun operatsion tizimlarning qiyosiy tahlili - bet 10

|
Mavzu : Mobil qurilmalar uchun operatsion tizimlarning qiyosiy tahlili
|
bet | 10/12 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,5 Mb. | | #228180 |
Bog'liq Mobil qurilmalar uchun operatsion tizimlarning qiyosiy tahlili System.TypInfo,
System.SysUtils, System.Types, System.UITypes, System.Classes, System.Variants,
FMX.Types, FMX.Controls, FMX.Forms, FMX.Dialogs, FMX.StdCtrls,
FMX.Effects,
FMX.Objects, FMX.Layouts, FMX.Media; type
TFlashLightForm = class(TForm)
FlashLight: TImage;
ImageOn: TImage;
FlashLightShadow: TShadowEffect;
Light: TImage;
ImageOff: TImage;
ContainerLayout: TLayout;
Camera: TCameraComponent;
GlowEffect1: TGlowEffect; LayoutButtons: TLayout; procedure FormCreate(Sender: TObject); procedure ImageOffClick(Sender: TObject); procedure ImageOnClick(Sender: TObject); private procedure SetFlashlightState(Active : Boolean); public
{ Public declarations } end; var
FlashLightForm: TFlashLightForm; implementation {$R *.fmx} procedure TFlashLightForm.SetFlashlightState(Active : Boolean); begin if Active then begin
Camera.TorchMode := TTorchMode.ModeOn; end else
Camera.TorchMode := TTorchMode.ModeOff; end;
procedure TFlashLightForm.FormCreate(Sender: TObject); begin
ImageOff.Enabled := Camera.HasFlash; Camera.Active := True; end; procedure TFlashLightForm.ImageOffClick(Sender: TObject); begin
ImageOff.Visible := False;
ImageOn.Visible := True;
SetFlashlightState(True); Light.Visible := True; end; procedure TFlashLightForm.ImageOnClick(Sender: TObject); begin
ImageOff.Visible := True;
ImageOn.Visible := False;
SetFlashlightState(False); Light.Visible := False; end; end.
Dasturning ko’rinishi quyidagicha:
Dastur sinovdan o’tkazish jarayonida yoki qurilmaga o’rnatilganidan so’ng, ekran markazidagi power tugmasining belgisiga o’xshash tugmani bosilganda qurilmaning yoritgichi faollashadi. Ikkinchi marta bosish esa, o’sha yoritgich faoliyatini to’xtatishga xizmat qiladi.
|
| |
Birinchi bob bo‗yicha xulosalar

55
1. Ta‘limiy mobil ilovalarni yaratish va ulardan oliy ta‘lim muassasalaridagi
o‗quv jarayonida foydalanish bo‗yicha xorijiy va
mamlakatimiz olimlarining
tadqiqotlari o‗rganib chiqildi.
2. Ta‘limiy mobil ilovalarni yaratish va ulardan oliy ta‘lim muassasalaridagi
o‗quv jarayonida foydalanish bo‗yicha izlanishlar kam olib borilganligi,
mavjud
ishlarda asosan xorijiy tillarni mobil ilovalardan foydalanib o‗qitish nazarda
tutilganligi va bakalavriat ta‘limining texnika yo‗nalishlari uchun umumkasbiy
yoki ixtisoslik fanlarini o‗qitishda ta‘limiy mobil
ilovalardan foydalanish
metodikasi bo‗yicha qisman tadqiqodlar o‗tkazilganligi aniqlandi.
3. Ta‘lim jarayonida mobil ilovalarni yaratish va ulardan foydalanish jarayoni
– ilmiy tadqiqot ob‘yekti sifatida tadqiq qilindi va tadqiqot mavzusi shakllanishida
asos bo‗lib xizmat qilgan manbalar mazmunida yoritilgan ma‘lumotlar o‗rganilib,
nufuzli xorijiy oliy ta‘lim muassasalarida ta‘limiy mobil ilovalardan foydalanish
tajribasi statistik ma‘lumotlar asosida tahlil qilindi.
4.
Respublikamizda
ta‘limiy
mobil
ilovalardan
foydalanish
darajasi
so‗rovnoma o‗tkazish orqali olingan statistik ma‘lumotlar va O‗zbekiston hududida
mobil ilovalarning yuklanishi bo‗yicha statistikani taqdim etuvchi maxsus saytlar
ma‘lumotlariga tayanib tahlil qilindi va mavjud muammoli holatlar aniqlandi.
5. Oliy ta‘lim muassasalarida ta‘lim sifati va samaradorligiga ijobiy ta‘sir
korsatish hamda ta‘lim jarayonida mobil texnologiyalardan foydalanish bilan
bog‗liq holatni yaxshilash maqsadida takliflar ishlab chiqildi.
6. Dunyo mobil ilovalar bozorini boshqarib turgan Apple App Store va Google
Play Market do‗konlaridagi ilovalar o‗zaro qiyosiy tahlil qilindi va nafaqat dunyo
balki O‗zbekistondagi mobil ilova ishlab chiqaruvchilarning
mahsulotlari orasida
ham ta‘limiy mobil ilovalarga qaraganda informatsion va xizmatga yo‗naltirilgan
ilovalar ko‗pchilikni tashkil etishi aniqlandi.
Shularni hisobga olib, ta‘limiy mobil ilovalarni yaratish va ulardan
foydalanish metodikasini takomillashtirishning dolzarbligini va uning bugungi kun
ta‘lim vositalari orasida zaruratga aylanib ulgurganligini oliy ta‘lim
muassasalari
ta‘lim jarayonida foydalanish hamda o‗quv-biluv faoliyati samaradorligini
oshirishga xizmat qilishi bilan asoslash mumkin.
-bosqich. G‗oya tahlili, raqobatchilarni o‗rganish

1-bosqich. G‗oya tahlili, raqobatchilarni o‗rganish. Har bir dastur g‗oya
bilan boshlanadi. Mobil ilova kelajakda qanday vazifalarni hal qilishi uning
funksionallagining bosh mezoni hisoblanadi. Mobil ilovalar bozorini o‗rganish,
mavjud yechimlarning tahlili, raqobatchilar va mijozlarning xatti-harakatlari
modellarini o‗rganish – g‗oya tahlilining asosiy bosqichlaridir. Tahlilning har bir
bosqichida oxirgi foydalanuvchini yodda tutish lozim. Bu foydalanuvchilar yangi
ilovadan qanday foydalanishini birgalikda tushunishga yordam beradi va uni iloji
boricha qulay va tushunarli qiladi [52].
G‗oyalarni tadqiq qilish - ushbu bosqichda ilova g‗оyasini, u qanday
funksiyalarni о‗z ichiga olishi kerakligini, qanday vazifalarni va kim uchun
bajarilishini tushunish va aniqlash kerak. Buning natijasida funksionallik va dizayn
uchun havolalar shakllanadi.
Ushbu bosqichda:
Ilova foydalanuvchilarini aniqlash;
Raqobatni o‗rganish;
Ilovaning maqsad va vazifalarini belgilash;
Ilovangiz uchun mobil platformani tanlash lozim bo‗ladi.
Tahlil va rejalashtirish foydalanish holatlarini aniqlash va batafsil funksional
talablarni hisobga olish bilan boshlanadi.
2-bosqich. Funksionalliklar muhokamasi, texnik topshiriqni ishlab chiqish. Mobil ilovani ishlab chiqish narxi va muddatlarini to‗g‗ri baholash hamda
mutanosib qaror qabul qilish uchun funksional talablarni muhokama qilish lozim.
Unda foydalanuvchi belgilarini aniqlash, foydalanuvchi tavsiflari (User Story),
foydalanuvchi ilova bo‗ylab sayohati xaritasini (Customer Journey Map) tuzish va
xizmatga texnik talablarni shakllantirish amalga oshiriladi.
Texnik topshiriq (TT) tufayli dizaynerlar va ishlab chiquvchilar jamoasi mijoz
qanday xizmatni olishni istayotganini aniq tushunadi va asta-sekin dastlabki
g‗oyani amalga oshiradi.
64
Texnik topshiriqda quyidagilar o‗z aksini topadi:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‗YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‗YXATIFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‗YXATI
1. Normativ-huquqiy hujjatlar va metodologik ahamiyatga molik nashrlar
1.
O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 08 oktabrdagi PF-5847-
sonli ―O‗zbekiston Respublikasi oliy ta‘lim tizimini 2030-yilgacha
rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‗g‗risida‖ gi farmoni // Qonun
hujjatlari ma‘lumotlari milliy bazasi, 09.10.2019 y., 06/19/5847/3887 –son.
2.
O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 5 oktabrdagi PF-6079-
sonli ―Raqamli O‗zbekiston-2030‖ strategiyasini tasdiqlash va uni samarali
amalga oshirish chora-tadbirlari to‗g‗risida‖gi farmoni // Qonun hujjatlari
ma‘lumotlari milliy bazasi, 06.10.2020 y., 06/20/6079/1349-son.
3.
O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 20 oktabrdagi PF-6084-
sonli ―Mamlakatimizda o‗zbek tilini yanada rivojlantirish va til siyosatini
takomillashtirish chora-tadbirlari to‗g‗risida‖ gi farmoni // Qonun hujjatlari
ma‘lumotlari milliy bazasi, 21.10.2020 y., 06/20/6084/1398-son
4.
O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 3 fevraldagi PF-6155-sonli
―2017 — 2021-yillarda O‗zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta
ustuvor yo‗nalishi bo‗yicha harakatlar strategiyasini― yoshlarni qo‗llab-
quvvatlash va aholi salomatligini mustahkamlash yili‖da amalga oshirishga
oid davlat dasturi to‗g‗risida‖gi farmoni // Qonun hujjatlari ma‘lumotlari
milliy bazasi, 04.02.2021 y., 06/21/6155/0082-son
5.
O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 10 dekabrdagi PQ-42-sonli
―Iqtisodiyot tarmoqlari uchun muhandis kadrlarni tayyorlash tizimini
innovatsiya va raqamlashtirish asosida tubdan takomillashtirish chora-
tadbirlari to‗g‗risida‖ gi Qarori // Qonun hujjatlari ma‘lumotlari milliy
bazasi, 11.12.2021 y., 07/21/42/1148-son.
6.
O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi PF-60-sonli
―2022-2026-yillarga mo‗ljallangan Yangi O‗zbekistonning taraqqiyot
strategiyasi to‗g‗risida‖ gi farmoni // Qonun hujjatlari ma‘lumotlari milliy
bazasi, 29.01.2022 y., 06/22/60/0082-son.
7.
O‗zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021 yil 31 avgustdagi
556-sonli ―Axborot texnologiyalari va kompyuter dasturlash sohasida yosh
mutaxassislarni
rag‗batlantirish
bo‗yicha
qo‗shimcha
chora-tadbirlar
to‗g‗risida‖ gi Qarori // Qonun hujjatlari ma‘lumotlari milliy bazasi,
31.08.2021 y., 09/21/556/0844-son.
|
| |
Uchinchi bob bo‗yicha xulosalar

|
Uchinchi bob bo‗yicha xulosalarUchinchi bob bo‗yicha xulosalar
139
Oliy ta‘lim muassasalarida o‗qitiladigan ―Web dasturlash asoslari‖
umumkasbiy fanini tа‘limiy mobil ilovadan foydalanib о‗qitish bо‗yicha
о‗tkazilgan tajriba-sinov ishlaridan olingan natijalar quyidagi xulosalarni
chiqarishga imkon berdi:
Tajriba-sinov ishlarini tashkil qilish va ularning natijasini tahliliga kо‗ra,
о‗quv jarayonida loyihaviy yondashuv asosida aralash tа‘lim texnologiyasidan
foydalanish va dars samaradorligini oshirishga erishishda tа‘limiy mobil ilovalar
о‗quv jarayonining muhim didaktik vositasi ekanligi aniqlandi.
Pedagogik tajriba-sinov tа‘limiy mobil ilovalarning talabalar bilim darajasiga
tа‘sirini о‗rganish maqsadida olib borildi va uning natijаlari mаtematik statistika
usullari yordamida tahlil qilindi. Ushbu jarayonda qо‗yilgan farazni tekshirish
uchun kuzatishlar va tajribalar orqali aniq mа‘lumotlar olinib, farazga muvofiq
nazаriy jihаtdan kutilayotgan mа‘lumotlar taqqoslanib kо‗rildi.
O‗tkazilgan tajriba-sinov ishlari natijasi shuni kо‗rsatdiki, mobil ilovalar
orqali tа‘lim oluvchilarni о‗quv materiali bilan ishlash, bilimlarni mustaqil izlab
topish va amalda qо‗llash bо‗yicha kо‗nikmalarini rivojlantirish muhim
ahamiyatga ega. Oliy tа‘lim muassasalarida ―Web dasturlash asoslari‖
umumkasbiy fani tа‘limiy mobil ilovalardan foydalanib о‗qitish jarayonida tajriba-
sinov guruhlarida ―а‘lo‖ va ―yaxshi‖ baho olgan о‗quvchilar soni ortgan,
―qoniqarsiz‖ va ―qoniqarli‖ baho olganlar soni nazorat guruhlariga nisbatan
kamaygan.
Tadqiqot ishidan olingan natijalarni о‗quv jarayoniga tatbiq qilishda loyihaviy
yondashuv asosida aralash tа‘lim texnologiyasidan foydalanib talabalarga berilgan
topshiriqlarni bajarish va bilimlarni о‗zlashtirish darajasi bо‗yicha samaradorlik
mezonining kо‗rsatkichlari sifatida ―Styudent kriteriyasi‖dan foydalanildi. Tajriba
natijalari ilmiy jihatdan asoslanib tegishli xulosalarga kelinganligi bois ―Web
dasturlash asoslari‖ fanini о‗qitish metodikasi takomillashtirilganligi, talabalarning
о‗zlashtirishini 14 % oshganligi bilan о‗z isbotini topdi.
|
| |
CROSS JOIN operatoriga ta’rif bering

|
CROSS JOIN operatoriga ta’rif bering
|
bet | 18/27 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 149,35 Kb. | | #127449 |
Bog'liq Test savollari154. CROSS JOIN operatoriga ta’rif bering
Predikat orqali tutashtirishda, chap va o’ng jadvallar ko’rsatilgan predikat yordamida ulanadi
Tabiiy tutushtirishda, chap va o’ng jadvallarini bir xil ustun ismlari bo’yicha ulanadi, natijaviy jadvalga bir xil ismlar bir marta kiradi
O’zaro kesishilgan ulanish, bu tutashtirishda natijaviy jadval manba jadvallarni dekart ko’paytmasiga teng bo’ladi
Ustunlar nomi bo’yicha tutashadi
155. NATURAL JOIN operatoriga ta’rif bering
O’zaro kesishilgan ulanish, bu tutashtirishda natijaviy jadval manba jadvallarni dekart ko’paytmasiga teng bo’ladi
Ustunlar nomi bo’yicha tutashadi
Tabiiy tutushtirishda, chap va o’ng jadvallarini bir xil ustun ismlari bo’yicha ulanadi, natijaviy jadvalga bir xil ismlar bir marta kiradi
Predikat orqali tutashtirishda, chap va o’ng jadvallar ko’rsatilgan predikat yordamida ulanadi
156. JOIN … ON operatoriga ta’rif bering
Ichki tutashtirish turi
Tabiiy tutushtirishda, chap va o’ng jadvallarini bir xil ustun ismlari bo’yicha ulanadi, natijaviy jadvalga bir xil ismlar bir marta kiradi
Ustunlar nomi bo’yicha tutashadi
Predikat orqali tutashtirishda, chap va o’ng jadvallar ko’rsatilgan predikat yordamida ulanadi
157. JOIN USING operatoriga ta’rif bering
Ustunlar nomi bo’yicha tutashadi
Kalit so’zi majburiy emas, uni yozmasa ham bo’ladigan jarayon
Ichki tutashtirish turi
Chap tashqi tutashtirish turi
158. OUTER operatoriga ta’rif bering
Kalit so’zi majburiy emas, uni yozmasa ham bo’ladigan jarayon
O’ng tashqi tutashtirish turi
To’liq tashqi tutashtirish turi
Tutashtirishda ichki tutashtirishga teskari bo’lgan holat
|
| |
Strukturali dasturlash

|
Strukturali dasturlash
|
bet | 1/3 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 7,05 Kb. | | #125024 |
Bog'liq Strukturali dasturlash
Strukturali dasturlash
STRUKTURALI DASTURLASH
Strukturaviy dasturlash - dasturni ierarxik blokli tuzilma shaklida tasvirlashga asoslangan dasturlash paradigmasi. 1960-yillarning oxiri - 1970-yillarning boshlarida dasturlarni tizimli tashkil qilish imkoniyatini matematik jihatdan asoslaydigan Boem-Jacopini teoremasi va Edsger Dijkstraning "O'tish operatorining xavf-xatarlari to'g'risida" ishida kontseptsiya ishlab chiqilgan.
Paradigmaga muvofiq, goto operatoridan foydalanmasdan tuzilgan har qanday dastur uchta asosiy boshqaruv tuzilmasidan iborat: ketma-ketlik, tarmoqlanish, tsikl; bundan tashqari, subprogrammalar qo'llaniladi. Shu bilan birga, dasturni ishlab chiqish bosqichma-bosqich, "yuqoridan pastga" usuli yordamida amalga oshiriladi.
Strukturaviy dasturlash metodologiyasi kompyuterlarda hal qilinadigan vazifalarning murakkabligi va shunga mos ravishda dasturiy ta'minotning murakkabligi natijasida paydo bo'ldi. 1970-yillarda dasturlarning hajmi va murakkabligi shu darajaga yetdiki, an’anaviy dastur ishlab chiqish amaliyot ehtiyojlariga javob bermay qoldi. Dasturlar to'g'ri parvarish qilish uchun juda murakkab bo'lib qoldi. Shuning uchun dasturlarni ishlab chiqish jarayoni va tuzilishini tizimlashtirish talab qilindi.
Dastlab,strukturali dasturlash g'oyasi goto operatori va undan foydalanishning maqsadga muvofiqligiga shubha bilan bog'liq holda tug'ilgan. Bunday shubhalarni birinchi marta Xaynts Zemanek 1959 yil boshida Kopengagenda algo tili bo'yicha yig'ilishda bildirgan. Biroq, bu nutq e'tiborni jalb qilmadi va hech qanday natijaga olib kelmadi.
O'n yil o'tgach, 1968 yil mart oyida Dijkstra o'zining mashhur "Go To operatori zararli deb hisoblanadi" maktubini e'lon qilganidan keyin vaziyat keskin o'zgardi.Bu dasturlashning keyingi rivojlanishiga sezilarli ta'sir ko'rsatgan chinakam tarixiy hujjatdir. Hujjatning o'zitarixi juda qiziq. Gap shundaki, Dijkstra maqolaga butunlay boshqacha sarlavha bergan: "GO TO operatoriga qarshi dalillar"
|
| |
Sanoat robotlari - Zbekiston respublikasi

87
O`zining unikal texnologik yechimlari evaziga robot bu ishni chiqindisiz,
changitmasdan bajaradi, ajratib olingan ko`pgina materiallarni ikkinchi marta uy
qurish uchun ishlatish mumkin. Betonni buzish katta bosim ostidagi suv oqimi
ta`sirida bajariladi. Shu vaqtda vakuum sistemasi hosil bo`lgan substantsiyani so`rib
yig`ib oladi. Robot separatori sement, suv va boshqa chiqindini ajratadi. Shunday
qilib, ho`l beton qorishmasi germetik taraga upakovkalanadi, suv filtrdan o`tib,
qaytib sistemaga beriladi, chiqindilar maxsus qoplarga solinadi (2.2.9-rasm).
Robototexnikaning rivojlanish tarixi

76
Robot deganda manipulyatorga (inson qo`lining mexanik analogiga) va
manipulyatorni boshqarish sistemasiga ega avtomatik qurilmaga tushuniladi. Ushbu
ikkita tashkiliy qism har xil tarkibga ega bo`lishi mumkin –
eng oddiydan eng
murakkabgacha. Inson qo`li suyaklardan tuzilib va suyaklar bo`g`inlar orqali
bog`langandek manipulyator bir-biri bilan sharnirli birikkan qismlardan tuzilgan. Bu
qismlar inson qo`l kaftiga o`xshash ishchi organ bilan tugaydi.
2.2.1-rasm. Robot-manipulyator
Manipulyatorlar qo`l bilan boshqariladigan va avtomatlashtirilgan bo`ladi.
Birinchi paydo bo`lgan
manipulyatorlar passiv, ya`ni mexanizmlari
yuritmasiz bo`lib, inson qo`li harakatlarini masofadan
turib takrorlash uchun
mo`ljallangan edi. Bu harakat faqat inson mushagi kuchi evaziga amalga oshirilgan.
Keyinroq yuritmali va inson tomonidan boshqariladigan manipulyatorlar
yaratildi. Birinchi marta bunday manipulyatorlar 1940-1950
yillarda atom
tadqiqotlari uchun, keyinroq atom energiyasi sanoati uchun yaratildi.
Birinchi to`liq avtomatlashtirilgan manipulyatorlar 1960-1961 yillarda
AQShda ishlab chiqildi. 1961 yilda kontaktli va fotoelektrik datchikli
ushlab olish
qurilmasiga ega va EHM bilan boshqariladigan manipulyator yaratildi. Bu
manipulyator
MN-1 muallifi nomi bilan “
Ernst qo`li” (
Heinrich Ernst) deb ataldi.
“
Ernst qo`li” stol ustida sochilib yotgan kubiklarni yig`ib yashikka terib qo`yardi.
Eng birinchi sanoat robotlari 1962 yilda AQShda yaratildi. Bular "
Unimation
77
Incorporated” firmasining "
Unimate" sanoat robotlari edi.
22
Bu robotlar ishlash
jarayonida o`zgarmaydigan dasturlar asosida harakatlangan va holati o`zgarmas
muhitlarda uncha murakkab bo`lmagan operatsiyalarni
avtomatlashtirish uchun
foydalanilgan.
-rasm. ERO Concrete Recycling Robot demontaj ishini bajaryapti

89
Harbiy robotlar. Quinetiq kompaniyasi harbiy robotlashtirilgan
MAARS
(Modular Advanced Armed Robotic System) qurolli robot tizimini yaratdi. Uning
elektrodvigatel yuritmali zanjirli platformasi 7 km/soatgacha tezlikni ta`minlaydi va
og`irligi 165 kg.
2.2.11-rasm. Quinetiq kompaniyasining MAARS harbiy-transportli roboti
Manba:https://en.wikipedia.org/wiki/Modular_Advanced_Armed_Robotic_System
U kichkina harbiy mashina bo`lib, 7,62 mm kalibrli
M240B pulemyot va
40mm li granatomyot bilan jihozlangan. Uning minorasi 360
0
ga 155
0
/sek tezlik bilan
aylana oladi. Optik-elektron stantsiyasi 360
0
ga aylana bo`yicha ko`rishni
ta`minlaydi. Tunda va og`ir tabiat sharoitlarida ham to`g`ri otishni ta`minlaydigan
optik kameralari va lazerli dalnomeri mavjud.
Haydovchi tomonidan belgilangan 
tezlikda harakatlanish

Haydovchi tomonidan belgilangan tezlikda harakatlanish.
Bir xil distantsiyani saqlagan holda oldingi avtomobil tezligi bo`yicha harakatlanish. Oldindagi avtomobil to`xtaganda berilgan distantsiyani saqlagan holda avtomatik to`xtash Oldingi mashina yurganidan 3 sek o`tgandan keyin harakatlanish.
Harakat paytida orqa va yon tomondagi “o`lik” zonalarni nazorat qilish 2.3.5-rasm. Adaptiv kruiz-kontrol tizimining asosiy vazifalari
100
Parkovkani nazorat qilish –Parking distance control (PDC) 30 . Akustik
parkovkalash tizimi ultratovushli datchikli tizim bo`lib, asosiy maqsadi parkovka
vaqtida avtomobil va to`siqlar orasidagi distantsiyasini nazorat qilishdir.
Ultratovushli datchiklar mashina va yaqin turgan to`siqlar orasidagi distantsiyani
o`lchaydi va bu distantsiya kamayishi bilan akustik signallar xarakteri o`zgaradi va
displeyda haydovchi uchun ogohlantirish signali paydo bo`ladi.
2003 yilda parallel parkovkalash imkoniyatiga ega avtomobil chiqdi.
Birinchi bo`lib bu ishni Toyota Prius uddaladi.
Zamonaviy avtomobillarda avtomatik parkovkalash tizimlari mavjud. Ular
quyidagicha ishlaydi (2.3.6-rasm):
1)
ultratovushli datchiklar (ultrasonic sensor) mashina perimetri bo`ylab
joylashtiriladi. Ular soni qancha ko`p bo`lsa, shuncha yaxshi. Ular atrof-muhit
haqidagi vaziyatni skanerlab boshqaruv blokiga signalni etkazishadi. Faoliyat
masofasi o`rtacha 4 m dan ko`proq.
Elektr energiyani ultratovush to`lqinlariga (chastotasi 20 kGts dan ortiq
bo`lgan mexanik tebranishlarga) o`zgartirib beruvchi sensorli qurilma ultratovushli datchik deyiladi. Uning ishlash printsipi radarga o`xshash;
2)
sistemaning “bosh miyasi” bo`lgan boshqarish bloki ultratovushli
datchiklardan signallarni qabul qilib olib, qayta ishlaydi va samarali parkovkalash
uchun kerakli barcha boshqa boshqaruv tizim va modullarni ishga tushiradi;
3)
mashinaning kurs bo`yicha barqarorlik sistemasi avtoparkovka rejimida
boshqarish blokidan nazorat qilinadi va mashinani berilgan trayektoriyada saqlab
turish uchun javob beradi;
4)
dvigatel to`liq avtoparkovka rejimi nazoratiga o`tadi. Bunda
aylanishlar soni rostlanib, yonilg`i berish jadalligi nazorat qilinadi;
5)
rul boshqaruvi – rul g`altagi aylanishi ultratovushli datchiklardan
olingan signallar asosida amalga oshiriladi. Uning aylanish jadalligi real
vaqt
rejimidagi avtoparkovka sistemasi tomonidan boshqariladi. Haydovchi ishtiroki
30
https://www.privatefleet.com.au/glossary/what-is-park-distance-control/
101
kerak bo`lmaydi.
6)
uzatmalarni avtomatik korobkasi avtoparkovka nazoratiga olinadi.
“parking” va “to drive” rejimlarini o`zaro almashtirish elektronika boshqaruvi bilan
bajariladi.
Robotlar boshqaruviga inson aralashuvi darajasi bo`yicha

|
Robotlar boshqaruviga inson aralashuvi darajasi bo`yicha Pdf ko'rish
|
bet | 44/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasi2.2.2. Robotlar boshqaruviga inson aralashuvi darajasi bo`yicha
klassifikatsiyasilash
Robotlar asosan boshqaruviga inson aralashuvi darajasi bo`yicha,
bajarayotgan vazifasiga ko`ra, konstruktiv tuzilishiga ko`ra, tezkorligi va
harakatining aniqligi va boshqalar bo`yicha klassifikatsiyalanadi. Bizlar
robotlarning birinchi 2 ta xususiyatiga ko`ra sinflanishini ko`rib chiqamiz.
1. Robot boshqaruviga inson aralashuvi darajasi bo`yicha 2 turdagi
robotlar ajratiladi:
– biotexnik;
– avtonom (yoki avtomatik).
Biotexnik robotlar:
• masofadan turib boshqariladigan (harakatni takrorlovchi) barcha robotlar;
• ekzoskeletlar;
• inson tomonidan boshqarish pulti orqali boshqariladigan robotlar;
• yarimavtomatik robotlar.
Harakatni takrorlovchi robotlar quyidagi boshqarish strukturasuga ega:
• ijrochi mexanizmga o`lchami va ishlatadigan kuchi bo`yicha masshabli
o`xshashs organ (odatda, manipulyator);
• to`g`ri va teskari aloqa signallarini etkazish vositalari;
• robot faoliyat ko`rsatadigan muhitni operatorga ko`rsatuvchi vosita.
Operator tomonidan ishlab chiqilgan harakat ijrochi organ tomonidan ikki
tomonlama nazorat tizimlari yordamida masshtabli koeffitsiyent aniqligida
takrorlanadi (2.2.3 va 2.2.4-rasmlar).
81
2.2.3-rasm. Harakatni takrorlovchi robotlarni boshqarish tizimi
1 - manipulyator, 2 – operator boshqaradigan manipulyator nusxasi, 3 -
manipulyator faoliyatini operatorga ko`rsatuvchi tizim.
Manba: http://roboticslib.ru/books/item/f00/s00/z0000003/st026.shtml
2.2.4-rasm. “Telerobot” (Italiya) firmasining Maskot harakatni takrorlovchi
manipulyatori
Manba: https://studfiles.net/preview/396110/page:2/
|
| |
Ekzoskeletlar - Zbekiston respublikasi

|
Zbekiston respublikasi Pdf ko'rish
|
bet | 45/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasiEkzoskeletlar (unon. έξω — tashqi va σκελετος — skelet)– bu antropomorf
konstruktsiyalar bo`lib, ularni inson qo`liga, oyog`iga yoki tanasiga “kiyib”, inson
harakatini masshtab koeffitsiyentini hisobga olgan holda takrorlash uchun
qo`llaniladi. Ekzoskeletlar ko`pincha bir necha o`nlik harakat erkinligiga ega
bo`ladi. Takrorlovchi robotlar singari ikki tomonlama nazorat tizimlari orqali
boshqariladi
23
.
Mexanik
ada erkinlik darajasi — bu tizim yoki jismlarning muhitdagi
vaziyati va ularning mustaqil harakatlanish (aylanish) koordinatlari to`plamidir.
Ekzoskelet «HAL 9000» inson qo`li va oyoqlarini “simulyatsiyalovchi”
vazifasini bajaradi va inson yurganda va biror ishni bajarganda paydo bo`ladigan
zo`riqishlarni o`z zimmasiga oladi. Komplekt og`irligi 40 kg , lekin bu og`irlikni va
ichidagi inson og`irligini ekzoskelet o`zi ko`taradi. HAL-9000 ichidagi insonlarga
hech qanaqa jismoniy ishni bajarish kerak emas, barcha boshqaruv ishlari maxsus
pultlar yordamida bajariladi (2.2.5-rasm).
Ishlanma 3 toifa guruhlariga mo`ljallangan:
•
og`ir jarohat olgan insonlar salomatligini tiklash uchun;
•
qari insonlarning jismoniy ishlarni bajarishi uchun;
•
og`ir jismoniy ishlarni bajaruvchi insonlar uchun.
Shadow Robot Company (Buyuk Britaniya) tomonidan yaratilgan mexanik
qo`l “Dexterous Hand” deb nomlanadi, qurilma 24 erkinlik darajasiga ega,
“barmoqlari” uchida teskari aloqasi bo`lgan maxus sensorlari bor. Bu “qo`l” sun`iy
intellekt bilan emas, balki qo`lga kiyilgan maxsus qo`lqop yordamida inson
tomonidan boshqariladi (2.2.6-rasm).
23
https://habr.com/ru/company/asus/blog/126752/
83
2.2.5-rasm. Ekzoskelet «HAL 9000» ichidagi inson
|
| |
Tadqiqot robotlari - Zbekiston respublikasi

90
robotlari, chat-botlar va h.k.
Asosiy tayanch so`z va iboralar
Robot; robot-manipulyator;
"Unimate" sanoat roboti; biotexnik va avtonom
robotlar; ekzoskeletlar; yarimavtomatik robotlar; robot-android; ishlab chiqarish
robotlari; tadqiqot robotlari
Asosiy tayanch tushunchalar
*
Robot (chesh. “
robot, robota – majburiy mehnat” yoki “
rob – qul” degani)
– tirik organizm printsipi asosida yaratilgan avtomatik qurilma, vosita.
* Robotlarning tashqi ko`rinishi va konstruktsiyasi juda ham har xil bo`lishi
mumkin. Hozirgi vaqtda ishlab chiqarish va boshqa sohalarda (texnik va iqtisodiy
sabablarga ko`ra) inson tashqi ko`rinishidan juda ham farq qiladigan tashqi
ko`rinishga ega bo`lgan robot ishlatilib kelinmoqda.
* Birinchi to`liq avtomatlashtirilgan manipulyatorlar 1960-1961
yillarda
AQShda ishlab chiqildi. 1961 yilda kontaktli va fotoelektrik datchikli ushlab olish
qurilmasiga ega va EHM bilan boshqariladigan manipulyator yaratildi.
* Hozirgi vaqtda dunyoda robot ishlab chiqarish bo`yicha birinchi o`rinni
Yaponiya egallagan. Bu yerda dunyo robot parkining ko`p qismi mujassamlangan.
* Ekzoskeletlar (unon.
έξω — tashqi va
σκελετος — skelet)– bu antropomorf
konstruktsiyalar bo`lib, ularni inson qo`liga, oyog`iga yoki tanasiga “kiyib”, inson
harakatini masshtab koeffitsiyentini hisobga olgan
holda takrorlash uchun
qo`llaniladi.
-yil - Hisobo t kompyuter injiniring

|
Hisobo t kompyuter injiniring
|
bet | 3/7 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 291,14 Kb. | | #260866 |
Bog'liq 13-1 Diyor2005-yil. Oʻzbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 2005-yil 8-avgust № PP-149 «Maʼlumotlar uzatish xizmatlarini rivojlantirish va «Oʻzbеktеlkom» AKni xususiylashtirishga tayyorlash boʻyicha tatbirlar toʻgʻrisida»gi Qaroriga binoan PRPAK «Oʻzbеktеlkom» AKning «UzNet» filiali bilan birlashish hisobiga «Oʻzbеktеlеkom» AKning filialiga aylantiriladi. Oʻzbеkiston Rеspublikasi Vazirlar Mahkamasining 2004-yil 29-sеntabr № 453 sonli qarorini ijro etish yoʻlida 2004-yil oxiri va 2005-yil boshida «Oʻzbеktеlеkom» AK va uning filiallari tomonidan ToshTTS VoIP shlyuzini kеngaytirish va TShTT va OʻZNET filiallari asosida qoʻshimcha ikki VoIP uzеllarini tashkil qilish boʻyicha katta ishlar amalga oshirildi, bu univеrsal oldindan pul toʻlash kartochkalari boʻyicha xalqaro tеlеfon aloqalari hamda Intеrnеt tarmogʻiga ulanish xizmatlarini taqdim etishga imkon bеrdi. 2006-yil
2006-yilda IEEE 802.16–2004 standarti WiMax pilot loyihasini amalga oshirish boshlandi. Oʻquv jarayonini takomillashtirish va «Oʻzbеktеlеkom» AK mutaxassislarining malakasini oshirish maqsadida 2003-yilda Oʻzbеkiston aloqa va axborotlashtirish agеntligi (OʻzAAA) va Toshkеnt axborot tеxnologiyalari univеrsitеti (TATU) bеvosita ishtirokida «Injеnеr-tеxnik markazi» (ITM) ixtisoslashtirilgan filiali tashkil etildi. Rеspublikaning barcha viloyat markazlarini qamrab olgan vidеokonfеrеntsaloqa xizmati tatbiq etildi.
2007-yil. Kompaniyaning «Oʻzbеktеlеkom Mobayl» filiali CDMA 450 standarti asosida rеspublikaning barcha mintaqalarida mobil aloqa va maʼlumotlar uzatish xizmatlarini taqdim etadi. Oʻzbеkiston Rеspublikasi Prеzidеntining 2007-yil 23-yanvar Qaroriga muvofiq, Xitoy rivojlanish banki (CDB) va Huawei Technologies kompaniyasi bilan hamkorlikda, lizing asosida «Oʻzbеktеlеkom» AK tеlеkommunikatsiya tarmoqlarini rеkonstruktsiya qilish va rivojlantirish» invеstitsion loyihasini amalga oshirilmoqda. NGN «Kеyingi avlod tarmogʻi» tеxnologiyalari asosida Toshkеnt shahri tеlеkommunikatsiya tarmogʻini modеrnizatsiyalash va kеngaytirish amalga oshirildi, vidеotеlеfoniya, maʼlumotlar uzatish va Intеrnеt tarmoqlariga ulanish xizmatlari tatbiq etildi.
|
| |
V -MODUL BO`YICHA TEST JAVOBLARI

|
V -MODUL BO`YICHA TEST JAVOBLARI Pdf ko'rish
|
bet | 191/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasiV -MODUL BO`YICHA TEST JAVOBLARI
1A; 2A; 3B; 4B; 5B; 6C; 7A; 8A; 9B; 10A
361
FAN BO`YICHA GLOSSARIY
Atamaning
o`zbekcha
nomlanishi
Atamaning
inglizcha
nomlanishi
Atamaning ma’nosi
Mexatronika
Mechatronics “ Mexatronika” atamasi 1969 yilda Yaponiyada
paydo bo`ldi. Yaponiyada bu vaqtda dasturli
boshqariladigan stanoklar va markazlar uchun
pretsizion
(ingl.
precision
-
aniqlik)
elektrdvigatellar ishlanmalari tayyorlanayotgan
edi. Atama muallifi - Tetsuro Mori “YASKAWA
ELECTRIC” kompaniyasining katta muhandisi.
Bu atama mashina va agregatlar ishchi organlarini
va elektron yarim o`tkazgichli o`zgartgichlar
bilan boshqariladigan elektromexanik uskunalar
elektrodvigatelarini belgilash uchun ishlatilgan.
“Mexanika”
va
“elektronika”
so`zlari
birlashuvidan paydo bo`lgan «MEXAnika» va
«elekTRONIKA». Bunday birlashuv texnikaning
yangi avlodlarini yaratilishi va uskunalarining
yangi ko`rinishlarini ishlab chiqish, ilm-fan va
texnika jabhalardagi bilimlarni integratsiyasini
anglatadi.
Mechatronics - A blend of mechanics and
electronics. It's a crossdisciplinary combination of
mechanics, electronics, electrical engineering and
computing; the use of microelectronics to control
mechanical devices (“Raynet Business and
Marketing English glossary” Ingliz glossariy
kompaniyasining “Mexatronika”ga bergan izohi.
2012).
|
| |
Boshqarishning intellektual bosqichini qo`llashdan maqsad nima?

360
TEST JAVOBLARI
I-MODUL BO`YICHA TEST JAVOBLARI
1A; 2B; 3C; 4D; 5B; 6A; 7A; 8C; 9C; 10D; 11D; 12A; 13B; 14C; 15D; 16C; 17B;
18C; 19B; 20B
II -MODUL BO`YICHA TEST JAVOBLARI
1A; 2A; 3A; 4A; 5D; 6B; 7B; 8C; 9D; 10B; 11A; 12C; 13D; 14C; 15D; 16B; 17B;
18A; 19B; 20A
III -MODUL BO`YICHA TEST JAVOBLARI
1B; 2B; 3C; 4D; 5C; 6C; 7B; 8B; 9D; 10A; 11A; 12B; 13B; 14C; 15D; 16C;
17D; 18B; 19C; 20B; 21D; 22C; 23B; 24B; 25C; 26D; 27D; 28B; 29C; 30A
IV -MODUL BO`YICHA TEST JAVOBLARI
1B; 2D; 3D; 4C; 5B; 6B; 7B; 8C; 9D; 10C; 11B; 12A; 13A; 14B; 15D; 16D; 17C;
18B; 19C; 20C
Atamaning 
o`zbekcha - Zbekiston respublikasi

|
Zbekiston respublikasi Pdf ko'rish
|
bet | 192/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasiAtamaning
o`zbekcha
nomlanishi
Atamaning
inglizcha
nomlanishi
Atamaning ma’nosi
Mexatronika - funksional harakatlari intellektual
boshqariladigan
yangi
modullar,
tizimlar,
mashinalarni loyihalash va ishlab chiqarish
maqsadida
aniq
mexanikani
elektronika,
elektronexnika
va
kompyuterli
boshqarish
komponentlari bilan sinergetik birlashtirish
masalalarini o`rganadi.
(Nou-xau)
bajarish
imkoniyati
Know-how
Umumiy xarakterdagi axborotdan farqli, ma`lum
faoliyatni amalga oshirish uchun kerakli bilim va
tajriba.
Agregat
Aggregate
(lat. aggrego — ulayman)— 1) mashinaning to`la
o`zaro almashinadigan va texnologik jarayonda
ma`lum
vazifani
bajaradigan
yiriklashgan,
unifikatsiyalangan
elementi
(mas.,
elektr
dvigatel’, nasos). 2) Birgalikda ishlaydigan
birqancha mashinalarning mexanik birikmasi
(mas., yer haydash agregati traktor, plug va
boronadan iborat).
Agregat
(mashina)
Aggregate
(mashine)
Tashqi muhit bilan o`zaro ta`sirlashgan holda kerakli
harakatlarni amalgan oshirishga mo`ljallangan va bir
nechta modullardan tuzilgan. Bularga misol bo`lib
sanoat robotlari, raqamli boshqariladigan stanoklar va b.
xizmat qiladi.
Akkumulya-
tor
The
accumulator
(lat. Accumulo - yig`aman) – keyin foydalanish
uchun energiya yig`adigan qurilma. Yig`iladigan
energiya turiga ko`ra, A.ning gidravlik, inertsion
pnevmatik va elektr xillari bo`ladi.
|
| |
-yil - Hisobo t kompyuter injiniring

|
Hisobo t kompyuter injiniring
|
bet | 4/7 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 291,14 Kb. | | #260866 |
Bog'liq 13-1 Diyor2010-yil. Tеlеkommunikatsiya va intеrnеt-xizmatlarini rivojlantirish, raqobatni kеngaytirish maqsadlarida «Oʻzbеktеlеkom» AK xalqaro pakеtli kommutatsiya Markazi sigʻimini 2010-yil davomida 2 barobarga oshirildi va 2,5 Gbit/s gacha yеtkazildi, provaydеrlar uchun intеrnеt-xizmatlari tariflari esa 1 Mbit/s. uchun 1510 AQSh dollaridan 849 AQSh dollarigacha yoki 44 foizga pasaytirildi.
2011-yil. Rеbrеnding oʻtkazildi va 2011-yilga yangi UZTELEСOM™ brеndi va «Oʻzbеktеlеkom» AK subbrеndlari — UZMOBILE™ vа UZONLINE™ brеndlarini kеng miqyosda ilgari surish rеjalashtirildi, ular «Oʻzbеktеlеkom» kompaniyasi va uning tuzilma boʻlinmalari xizmatlarini ilgari surish yagona komplеks koʻrgazmali stratеgiyasini yaratishga yoʻnaltirilgan.
2012-yil. 1 576 km masofali optik tolali aloqa liniyalarini yotqizish va qurish ishlari yakunlandi. Shaharlararo, xalqaro va zona ichi aloqa kanallarining umumiy uzunligi 276,2 mln. kanal/km ni tashkil etdi, ulardan 263,5 mln. kanal/km optik tolali aloqa liniyalaridir. 2012-yilda amalga oshirilgan chora-tadbirlar Xalqaro paketli kommutatsiya markazi sigʻimini 4 barobarga oshirishga va uni 40 Gbit/s gacha yetkazishga, provayderlar uchun internet tarmogʻidan foydalanish tariflarini 1 Mbit/s. uchun 529 AQSH dollaridan 422 AQSH dollarigacha pasaytirishga imkon berdi. Viloyatlar, tumanlar markazlari va respublika shaharlarini raqamli telekommunikatsiya tarmoq bilan qamrab olish darajasi 100 foizni, qishloq aholi punktlarini telekommunikatsiya tarmoq bilan qamrab olish darajasi – 95,7 foizni tashkil etdi. 2012-yil natijalarini oʻtgan yil davri bilan taqqoslab «Oʻzbektelekom» AK asosiy yutuqlarini sanab oʻtish zarur – bular asosan ovozli aloqa xizmatlari koʻrsatilishidan hozirgi kunda yanada katta talabga ega boʻlgan maʼlumotlar uzatish zamonaviy xizmatlari, FTTx, IP-telefoniya/videotelefoniya, IPTV va CDMA-450 standartida simsiz radioulanish xizmatlariga oʻtishdir. «Yagona oyna» tamoyil boʻyicha ishlaydigan 94ta savdo ofislari foydalanishga topshirildi. 2012-yil oxiriga kelib, Internetga keng polosali ulanish abonentlari soni 52 foizdan koʻproqqa oshdi, respublika aholi punktlari hududlarini CDMA-450 simsiz radioulanish zonasi bilan qamrab olish 71,3 foizga yetkazildi, IP-telefoniya, videotelefoniya va IPTV xizmatlari foydalanuvchilari soni jadal oʻsishi kuzatildi.
|
| |