nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi - bet 72

155
ishlatilishi shart.
Foydalanuvchini
autentifikatsiyalash
uchun
bir
martali
paroldan
foydalanishning uchinchi usuli foydalanuvchi va tekshiruvchi uchun umumiy
bo‘lgan bir xil dastlabki qiymatli psevdotasodifiy sonlar generatoridan
foydalanishga asoslangan. Bu usulni amalga oshirishning quyidagi variantlari
mavjud:
o‘zgartiriluvchi bir martali parollar ketma-ketligi. Navbatdagi
autentifikatsiyalash sessiyasida foydalanuvchi aynan shu sessiya uchun oldingi
sessiya parolidan olingan maxfiy kalitda shifrlangan parolni yaratadi va uzatadi;
bir tomonlama funksiyaga asoslangan parollar ketma-ketligi. Ushbu
usulning mohiyatini bir tomonlama funksiyaning ketma-ket ishlatilishi
(Lampartning mashhur sxemasi) tashkil etadi. Xavfsizlik nuqtai nazaridan bu usul
ketma-ket o‘zgartiriluvchi parollar usuliga nisbatan afzal hisoblanadi.
Keng
tarqalgan
bir
martali
paroldan
foydalanishga
asoslangan
autentifikatsiyalash protokollaridan biri Internet da standartlashtirilgan S/Key
(RFC1760) protokolidir. Ushbu protokol masofadagi foydalanuvchilarning
haqiqiyligini tekshirishni talab etuvchi ko‘pgina tizimlarda, xususan, Cisco
kompaniyasining TACACS+tizimida amalga oshirilgan.
ОРГАНИЗАЦИЯ - download

Виртуальная память. Понятие виртуальной памяти. Организация виртуальной памяти Ishlayotgan dastur uchun bu usul mutlaqo shaffof va dasturchi tomonidan qo'shimcha harakatlarni talab qilmaydi, ammo bu usulni amalga oshirish uchun ham apparat(hard), ham operatsion tizim(soft) tomonidan qo'llab-quvvatlanish kerak 0,76 Mb. 4
References - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий...

Sun’iy intelekt, axborot xavfsizligi texnikasi va texnologiyalari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
561
определение оптимальных мер по предотвращению и устранению угроз.
Это снижает риск человеческой ошибки, сокращает время реакции на
инциденты и повышает эффективность работы службы информационной
безопасности.
Искусственный интеллект предлагает многообещающие технологии
и возможности в области информационной безопасности, такие как
автоматизация, анализ больших данных, обнаружение аномалий и
прогнозирование угроз. Для успешного внедрения искусственного
интеллекта в задачи информационной безопасности необходимо учитывать
эти вызовы и разрабатывать соответствующие стратегии и подходы.
Список литературы:
1.
Шарма, С., & Чен, П. (2019). Искусственный интеллект и
кибербезопасность: Практическое руководство по внедрению
ИИ в кибербезопасности. Издательство Apress.
2.
Рассел, С., & Норвиг, П. (2016). Искусственный интеллект:
Современный подход. Издательство Pearson.
3.
Бишоп, К. М. (2006). Распознавание образов и машинное
обучение. Издательство Springer.
Литературы - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий...

Sun’iy intelekt, axborot xavfsizligi texnikasi va texnologiyalari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
565
3) Sun’iy intellekt asosida qurilgan mаshinаlarning odаmlаr ustidаn
nаzorаtni qo'lgа kiritishi: bu AIgа oid eng qаdimgi farazlardan biri bo’lib, buni
oldini olish choralarini ko’rish kerak.
4) Ish o’rinlarning yo’qolishi: ba’zi tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki sun'iy
intellekt ilovalari va mexanizmlarining hayotga tadbiq etilishi yaqin kelajakda
ishsizlik darajasini oshib ketishiga sabab bo’lishi tаxmin qilinmoqdа.
Ushbu mаqolаdа sun'iy intellektning kiberxаvfsizlikdаgi аhаmiyаtini vа
unga bog’liq bo’lgan turli muаmmolаrni hamda ulаrni qаndаy qilib bartaraf etish
mumkinligini ko'rdik. Sun’iy intellekt kelajakda kiberxavfsizlikning ajralmas
qismiga aylanadi va uni muntazam ravishda rivojlanishiga yordam beradi.
VPN (VIRTUAL PRIVATE NETWORK) VIRTUAL XUSUSIY TARMOQ

Новые этапы развития альтернативных источников энергии и телекоммуникационных технологий
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
124
bo‘lgan serverlarga yuboriladi. Serverlar o‘z bazasidagi ro‘yxatdan o‘tgan
foydalanuvchilarga yuboradi. Dasturni qabul qilgan foydalanuvchi ishonchli
server tomonidan yuborilganligini bilib yoki bilmay dasturni o‘rnatadi. Aynan
shu holat minglab hattoki, millionlab kompyuterlarda sodir bo‘lishi mumkin.
Dastur belgilangan vaqtda barcha kompyuterlarda faollashadi va to‘xtovsiz
ravishda hujum qilinishi mo‘ljallangan obyektning serveriga so‘rovlar yuboradi.
Server tinimsiz kelayotgan so‘rovlarga javob berish bilan ovora bo‘lib, asosiy
ish faoliyatini yurgiza olmaydi. Server xizmat qilishdan voz kechib qoladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
https://uz.wikipedia.org/wiki/VPN
2.
Иванов М. А. Криптографические методы защиты информации
в компьютерных системах и сетях. -- М.: КУДИЦ-ОБРАЗ, 2001.
3.
Кульгин М. Технологии корпоративных сетей. Энциклопедия. -
- СПб.: Питер, 2000.
4.
Романец Ю. В. Тимофеев П. А., Шаньгин В. Ф. Защита
информации в компьютерных системах и сетях. 2-е изд. -- М:
Радио и связь, 2002
Использованная литература - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и...

Новые этапы развития альтернативных источников энергии и телекоммуникационных технологий
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
102
для
поддержки
принятия
решений
при
управлении
электропотреблением промышленных предприятий (Doctoral
dissertation,
Саратовский
государственный
технический
университет имени Гагарина ЮА).
4.
Цзинь,
Ю.
(2018).
Комбинированная
теплосолнечная
энергетическая установка.
5.
Шульгин, И. А., Страшная, А., & Береза, Ч. О. В. (2015).
Возможность
учета
солнечной
радиации
в
агрометеорологической
оценке
урожайности
яровых
культур. Труды
Гидрометеорологического
научно-
исследовательского центра Российской Федерации, (357), 51-
80.
6.
Кирилович Ю.Г., Латкова Е.В., & Латков Н.Ю. (2021). Влияние
освещения на выращивание растений в теплицах с системой
закрытого грунта. Инновационная наука, (2), 37-40.
7.
Жуков Г. Ф. Общая теория энергии.//М: 1995.
8.
Видяпин В. И., Журавлева Г. П. Физика. Общая теория.//М:
2005.
9.
Дагаев М. М. Астрофизика.//М:2007.
REGULATORY FRAMEWORK FOR PROVIDING INFORMATION
SECURITY.
T.M.Okhunov
Deputy dean for work with youth, "Software engineering and digital economy",
Fergana branch, Tashkent University of Information Technologies named after
Muhammad al-Khorazmi
ИСЧЕЗНОВЕНИЕ ПРОФЕССИЙ ИСКУССТВЕННЫМ

Sun’iy intelekt, axborot xavfsizligi texnikasi va texnologiyalari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
563
В заключение, исчезновение профессий из-за искусственного
интеллекта — это реальность, которую нельзя игнорировать. Хотя
технология ИИ приносит много преимуществ, для общества важно
учитывать потенциальное влияние на рынок труда и способы поддержки
работников в этот период перемен. В конечном счете, от всех нас зависит
максимальное использование преимуществ ИИ при минимальных
негативных последствиях для отдельных людей и общества в целом.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

167
устного пересказа. Также составление кластеров, фишбоунов, диаграмма
Венна, концептуальной таблицы, таблицы Инсерт, написание эссе, ответы на
данные вопросы, заучивание стихотворений наизусть.
Задания, включающие виды самостоятельной работы студентов в
неязыковом вузе, должны реализовать разные виды речевой коммуникации
студентов. Одним из важных
компетенций при этом является
умение
"SADDI ISKANDARIY" DOSTONI - NAVOIY IJODINING KO‘ZGUSI

148
esa uni boshqarish ramzidir.Kunjutlarni u menga qushlarimning ozuqasi sifatida
yuboribdi".
Doro bu javobdan gʻazablanib,Rumga bostirib boradi.Ammo u xiyonatkor
xos navkarlari tomonidan oʻldiriladi.Iskandar u yerlarda ham oʻzining adolatli
boshqaruvini oʻrnatadi.Faqat Kashmir shohi,Hind royi,Chin xoqoni unga
boʻysunmay qoladi.Kashmirga yurishida unga 500 olim yoʻldosh boʻladi.Kashmir
shohi Malluning sehr-jodularini olimlar sharofati bilan yoʻq qilib tashlashdi.Keyin
Hindiston safari boshlanadi.Hind royi u borgach,salom boʻladi.Hind royi
Iskandarga askarlarini saroyga joylashtirishi mumkinligini aytadi.Ammo Iskandar
xalqqa zahmat yetmasligi uchun uning taklifini rad etadi.Chin safariga chiqqanda
ularning xoqoni elchi qiyofasida Iskandar huzuriga keladi.O‘rtada sulh va omonlik
paydo boʻladi.Xoqon Iskandarga bir oyna tuhfa qiladi.Bu oyna chin va yoggʻonni
ajrata olar edi.Iskandarning buyrugʻi bilan olimlar ikkita tilsim:usturlob va koʻzgu
yasaydilar.
Adib dostonida koʻplab olimlar,podshohlar,har xil kasb,hunar va mavqedagi
shaxslarning obrazlarini yaratgan.Iskandarning oʻzi ham shu siraga kiradi.U
asarda tadbirkor va adalatli podshoh,mohir sarkarda,yetuk olim va ulkan qalb egasi
sifatida namoyon boʻladi.
Umuman, “Xamsa”dagi shu dostonning tugatilishi bilan turkiy tilda ilk
"Xamsa"dunyo yuzini koʻradi.Navoiy shunda " Menga davlat ilgi rahnamun"
boʻldi,deb ta'kidlaydi.Navoiydan keyin hech kim bunday yuksaklikka koʻtarila
olmaydi.Ayni paytda,u juda qisqa vaqtda - ikki yarim yilda yaratilgani bilan esda
qoladi.Husayn Boyqaro ham faqat "Xamsa" yozishga ketgan vaqt hisoblansa,olti
oydan oshmas edi,deb lutf qilgan. Hozirda Navoiy "Xamsa"si maʼnaviy
boyligimizning toji hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

151
Bu boʻlgan voqeadan soʻng ikki oʻgʻli ham bir umur oʻzlarini kechira olishmasa
kerak. Shoikrom faryod ovozi eshitilishi bilanoq qilgan ishi xatoligini qoyil boʻlib
qolganini anglang qiynalishni boshlagandi, keyin esa qulupnay pushtalati orasida
onasini koʻrish uni daxshatga solib qoʻyishi turgan gap. Shone'mat esa faqat tiitroq
tovushda Sut ichmay zahar ichsam bo‘lmasmidi, deya olardi xolos. Aslini olganda
Umri xolaning oʻlimiga uning oʻgʻillarini ham, kelinini ham ayblab boʻlmaydi.
Mening fikrimcha bu yerda yagona ayibdor bu urush. Adibimiz Oʻtkir Hoshimov
shu asari orqali urush yillaridagi bitta oilaning axvolini ochib berdi. Endi bir oʻylab
koʻring bu urush qancha axolining qancha oilalarning taqdirida oʻchmas dogʻlar
qoldirdi. Agar shu urush boʻlmagamda edi odamlarni azobga qo‘ygan
«qoraxat»lar kelmagan bo‘lar edi. Shoikrom vijdon azobida qolmas, erkin nafas
olardi. Shone'mat o‘lim changalidan qutulib ketgan, Umri xola esa farzandlarining
rohatini ko‘rgan bo‘lar edi. Xadichani oila tashvishlari bunchalik qiynamagan
bo‘lardi. Bu urush har bir xonadonga kulfat olib kelgan, har bir qalbda bitmas
jarohat qoldirgan. Lekin urush degan balo hali Yer yuzidan butunlay supurib
tashlangani yo‘q. U goh terrorchilik shaklida, goh milliy va diniy adovatlar
shaklida o‘z sharpasini ko‘rsatib turibdi. Agar odamzod ogoh bo‘lmasa, ona
zamindagi barcha tinchliksevar kuchlar birlashib, urushga qarshi chiqmasa, bu
fojia avvalgilaridan ham dahshatliroq bo‘lib takrorlanishi mumkin. Barchamiz esa
hamisha bir yoqadan bosh chiqarib, o‘zaro birlashib tinchlik barqarorligi uchun
shay turishimiz kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

922
6. Dyachenko O.M. Maktabgacha yoshdagi bolaning tasavvuri. – M.: Ma'rifat.
Noyob texnikasi rivojlanish tugʻilish 3 yoshgacha. M.: 2012. –180 b.
7. Kirillova G. D. Ijodiy tasavvurning boshlang‘ich shakllari bolalar. //
Maktabgacha ta'lim. 2008. – No 2. S. 41-46.
8. Badiiy va estetik rivojlanish maktabgacha yoshdagi bolalar. Volgograd, 2005. –
250 b.
9. Korshunova Tasavvur ratsionallik. Uslubiy kognitiv tasavvur. – Kravtsova E.
Tasavvurni rivojlantirish. // Psixologiya savollari. 2005 yil. № 12. – P.17.
10. Psixologiya: talabalar ta’lim muassasalari: psixologiya. Ma’rifat, 2007. – 478
b.
SHAXSGA YO‘NALTIRILGAN TA’LIM TEXNOLOGIYALARI VA
ULARNING JAMIYAT RIVOJLANISHIDAGI O‘RNI
Homidova Dilrabo Tolibovna
Buxoro davlat universiteti pedagogika innstituti
Pedagogika va psixologiya 1-bosqich magistranti
Shaxs – psixik jihatdan taraqqiy etgan, shaxslararo
munosabatlarning
obyekti va subyekti, ijtimoiy munosabatlarning yaratuvchisi va ishtirokchisi.
Rivojlanishning har bir bosqichida shaxs o‘zining muhim jihatlarini ko‘rsatadi.
Ayniqsa, bugungi rivojlanish davrida hamma islohotlar aynan shaxsga
yo‘naltirilmoqda.
Binobarin, ijtimoiy fanlarning ham ko‘pchiligi markazida shaxs
turadi va bu gumanitar fanlar deb yuritiladi.
Gumanitar fanlar esa gumanitar bilimlarga asoslanadi. Ularning
xususiyatlari haqida to‘xtalsak, gumanitar bilimlarning xususiyatlari:
tushunish;
murojaat qiling
matnlar maktublar
va ommaviy chiqishlar, kundaliklar va siyosat
bayonotlari, badiiy asarlar va tanqidiy sharhlar va boshqalar;
bilimlarni bir
ma'noli, barcha tan olingan ta’riflarga qisqartirishning mumkin emasligi.
Gumanitar bilimlar insonga ta’sir ko‘rsatish, ma’naviyatlash,
uning axloqiy,
mafkuraviy, dunyoqarash yo‘l-yo‘riqlarini o‘zgartirish, insoniy fazilatlarini kamol
923
toptirishga xizmat qilishga mo‘ljallangan. Ijtimoiy va gumanitar bilimlar ijtimoiy
bilishning natijasidir.
Ijtimoiy bilish –
shaxs va jamiyat haqidagi bilimlarni
egallash va rivojlantirish jarayoni. Jamiyatni bilish, unda kechayotgan jarayonlar
barcha bilish faoliyatiga xos xususiyatlar bilan bir qatorda tabiatni bilishdan ham
jiddiy farqlarga ega.
Shponkali birikmaiar - R. X. Maksudov

'///////////.
ж ш ш
Л
А
2.21-rasm.
2.22-rasm.
2.23-rasm.
OMchamlari valning diam etriga nisbatan
jadvaldan tanlanadi.
Shponkaning ay rim oMchamlari 2.5-jadvalda berilgan.
___________________________________ _________________
2.5-jadyal
Vallarning
diametri
Shponkaning kesimi
0 ‘yiqchalarning
chuqurligi
b
h
valda t]
gubchakda
h
36
10
8
5
3,0 .
40
12
8
5
3,0
45
14
9
5,5
3,8
50
14
9
5,5
3,8
Tanlangan shponkani valdan chiqib turgan yon yoqlarini (h-tj)
qismi burovchi moment ta ’sirida hosil boMgan ezilishdagi kuchlanishga
tekshiriladi, bunda
J\_= 2л&_т_
[2 . 17]
”
d(h-tl )ix
L
J
§ 7.3. Umumiy tushunchalar

|
§ 7.3. Umumiy tushunchalar
|
bet | 40/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)§ 7.3. Umumiy tushunchalar.
Ilgari zamonda vakuumli lampalarga elektron asos solgan bo’lsa, endilikda yarim o’tkazgichli qurilmalar, elektronikaning beqiyos rivojlanishiga ustqurma bo’lib xizmat qilmoqda. Vakuumli lampalarda elektr zaryadlar v balki elektronlardir. Elektr o’tkazuvchanlik jihatidan yarim o’tkazgichlar metallar va dielektriklar oralig’ida sodir bo’ladi. Yarim o’tkazgichli tranzistorlarning muhim xossalari turli tashqi omillar:
T-temperatura; F-yorug’lik oqimi;
R-bosim kuchi; E-elektr maydon kuchlanganligi;
va boshqa tashqi ta’sirlarida elektr o’tkazuvchanlikni tez o’zgarishidir. Yarim o’tkazgichlar tarkibida bir oz aralashma qo’shilganda, ularning elektr o’tkazuvchanligi bir necha ming marta o’zgarishiga olib keladi. Xulosa qilib shuni ta’kidlash mumkinki yarim o’tkazgichlarda elektronlar konsentratsiyasi kam ekanligi (metallarga solishtirganda ancha kam) va tashqi omillarga bog’liqligi sababdir. Tashqi elektr maydon ta’sirida erkin elektronlar harakatlanib, elektron o’tkazuvchanlikni hosil qiladi (n-o’tkazuvchanlik). Tashqi elektr maydon ta’sirida teshiklar maydon yo’nalishiga siljiydi. Ana shu teshiklar siljishi kattalik jihatidan elektronlar zaryadiga teng bo’lgan musbat zaryadlar tokiga ekvivalent. Bu jarayon teshikli o’tkazuvchanlik deb ataladi (p-o’tkazuvchanlik). Shunday qilib yarim o’tkazgichlarning o’tkazuvchanligi elektron o’tkazuvchanlik va teshikli o’tkazuvchanlik yig’indisidan iborat ekan. Elektron o’tkazuvchanlik xossasiga ega bo’lgan yarim o’tkazgichlar n-turdagi yarim o’tkazgichlar deb yuritiladi, teshikli o’tkazuvchanlik xossaga ega bo’lgan yarim o’tkazgichlar p-turdagi yarim o’tkazgichlar deb yuritiladi.
VIII BOB. MAYDON TRANZISTORLARNING ASOSIY TAVSIFLARI, TURLARI, ISHLASH TAMOYILLARI.
§ 8.1. p-n o’tishli maydon tranzistorlari
Unipolyar tranzistorning stok toki ikkita kuchlanish- zatvor va stok kuchlanishlarining funksiyasidir:
Ic = f(Uz, Uc) (8.1)
Zatvor kuchlanishi o’zgarmas bo’lganda, stok tokining stok kuchlanishiga bog’liqligi
Is= f1(Us)/Uz, = const (8.2)
unipolyar tranzistorning chiqshi xarakteristikalar tizimi, stok kuchlanishi o’zgarmas bo’lganda stok tokining zatvor kuchlanishiga bog’liqligi esa, o’tish (kirish) xarakteristikalar tizimi deb ataladi.
Is= f2(Uz)/Us, = const (8.3)
8.1-rasmda boshqaruvchi p-n o’tnshli unipolyar tranzistorlarning xarakteristikalar tizimsi ko’rsatilgan.
Chiqish xarakteristikalariii 3 ta sohaga ajratish mumkin: chiziqli soha, to’yinish sohasi va buzilish sohasi. Chiziqli soha kanalning bir oz qisilgan holiga to’g’ri kelsa, to’yinish sohasida kanalning ko’ndalang kesimi deyarli nolga yaqin bo’ladi.
Zatvor kuchlanishining ustki va pastkn kambag’allashgan sohalarni(p-n o’tishlarni) bir-biriga tutashtiradigan Uzo qiymati chegaraviy (ostonaviy) kuchlanish deb ataladi.
|
| |
Integral mikrosxema (IMS)

|
Integral mikrosxema (IMS)
|
bet | 106/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)Integral mikrosxema (IMS) elektr jihatdan o’zaro bog’langan elektr radiomateriallar (tranzistorlar, diodlar, rezistorlar, kondensatorlar va boshqalar) majmui bo’lib, yagona texnologik siklda bajariladi, ya’ni bir vatqning o’zida yagona konstruksiya (asos)da ma’lum axborotni qayta ishlash funksiyasini bajaradi.
IMSlarning asosiy xossasi shundaki, u murakkab funksiyalarni bajarish bilan birga kuchaytirgich, trigger, hisoblagich, xotira qurilmasi va boshqa funksiyalarni ham bajaradi. Xuddi shu funksiyalarni bajarish uchun diskret elementlarda mos keluvchi sxemani yig’ish talab qilinardi.
IMSlar uchun ikki asosiy belgi mavjud: konstruktiv va texnologik. Konstruktiv belgisi shundaki, IMSning barcha elementlari asosiy asos ichida yoki sirtida joylashadi, elektr jihatdan birlashtirilgan va yagona qobiqga joylashtirilgan bo’lib, yagona hisoblanadi. IMS elementlarining hammasi yoki bir qismi va elementlararo bog’lanishlar yagona texnologik siklda bajariladi. Shu sababli integral mirosxemalar yuqori ishonchlilikka va kichik tannarxga ega.
Hozirgi kunda yasalish turi va hosil bo’ladigan tuzilmaga ko’ra IMSlarning uchta prinsipial turi mavjud: yarim o’tkazgichli, pardali va gibrid. Har bir IMS turi konstruksiyasi, mikrosxema tarkibiga kiradigan element va komponentlar sonini ifodalovchi integratsiya darajasi bilan xarakterlanadi.
Element deb biror elektroradioelement (tranzistor, diod, rezistor, kondensator va boshqalar) funksiyasini amalga oshiruvchi IMS qismiga aytiladi va u kristall yoki asosdan ajralmagan konstruksiyada yasaladi.
IMS komponentasi deb uning diskret element funksiyasini bajaradigan, lekin avvaliga mustaqil mahsulot kabi montaj qilinadigan qismiga aytiladi.
Asosiy IMS konstruktiv belgilaridan biri bo’lib asos turi hisoblanadi. Bu belgiga ko’ra IMSlar ikki turga bo’linadi: yarim o’tkazgichli va dielektrik.
Asos sifatida yarim o’tkazgichli materiallar orasida kremniy va galliy arsenidi keng qo’llaniladi. IMSning barcha elementlari yoki elementlarning bir qismi yarim o’tkazgichli monokristall plastina ko’rinishida asos ichida joylashadi.
Dielektrik asosli IMSlarda elementlar uning sirtida joylashadi. Yarim o’tkazgich asosli mikrosxemalarning asosiy afzalligi – elmentlarning juda katta integratsiya darajasi hisoblanadi, lekin uning nominal parametrlari diapazoni juda cheklangan bo’lib ular bir - biridan izolyatsiyalanishni talab qiladi. Dielektrik asosli mikrosxemalarning afzalligi – elementlarning juda yaxshi izolyatsiyasi, ularning xossalarining barqarorligi, hamda elementlar turi va elektr parametrlari tanlovining kengligi.
|
| |
-rasm - R. X. Maksudov

dastaki yordamida bajarilgan. Burchakli po‘lat materialning o ich am lari
b=32mm, Z0=9.4mm, d=4mm qabul qilamiz.
1.Tanlangan material uchun kesimdagi ruxsat etilgan kuchlanishni
aniqlaym iz, [5Ц =
1.5
b o ig a n d a
2.Payvand birikma uchun ruxsat etilgan kuchlanish
H , = 0.65[cr]2 = 0.65 ■
147 = 95
МПа
[а\ =
=
j j
= 147
МПа .
3.Yon choklam ing umumiy uzunligi
llun
_ 30000
(0.7
К[т]'к.)
0.7-4 95
Har bir yon choklam ing uzunligi
= 113 mm.
/
=iZlL
u*
b
113-9.4
32
1
1
yon
lyon
byon
113
33
80mm.
Bu yerda: T - uzatilayotgan moment N mm hisobida

t r shponkaning gubchakga o ‘tkazilgan qism ning balandligi;
[erj - ezilishdagi kuchlanishning ruxsat etilgan qiymati, MPa.
Shponkaning uzunligi gubchakning uzunligidan 5-И0
mm kam
olinadi. Bunda ikki uchi tekis bo‘lgan shponkaning uzunligi
ex =e, ikki
uchi aylanasim on bo‘lgan shponkaning uzunligi
( x = ?-e. v -sh p o n
kaning eni.
Agarda ezilishdagi hisobiy kuchlanishning
qiymati ruxsat etilgan
qiym atdan 5% ko‘p boTsa, shponkaning uzunligini oshirish yoki shlitsli
shponka bilan alm ashtirish tavsiya etiladi.
Burovchi moment qiymatlari nisbatan kichik b o ig a n id a
segm entli
shponkalarni ham
ishlatish mumkin,
2.22-rasm. Shponkaning baland
ligi h=0,4d, uzunligi
l~d. Bu shponkalar ham ezilishga hamda ensiz
bo‘lgani uchun qo‘shim cha ravishda kesilishga tekshiriladi.
bu yerda b - shponkaning eni.
Silindrsim on shponka (2.23-rasm). Standart
asosida tayyorlanib
o'y iq q a m a'lum darajada tig ‘izlik bilan oi'natiladi. Bunday shponkalar
valning tayanch uchi kalta bo‘lgan hollarda ishlatilib uzunligi
/=(3...4)dsh; diametri dsh= (0 ,13^-0.16)d olish tavsiya etiladi.
Tanlangan
shponkani ezilishga tekshiriladi.
bu yerda:
dsjt - shponkaning diametri; d- valning diametri.
Shponkaning
sonini
uzatilayotgan
m om entiga
nisbatan
quyidagicha aniqlash mumkin.
Standart
bo‘yicha
tayyorlanadigan
shponkalar
uchun
mustahkam ligi 500 MPa dan kam bo‘lmagan uglerodli va legirlangan
po‘lat m ateriallar ishlatiladi. Ruxsat etilgan
kuchlanishlam ing qiymati
ish rejimiga, val hamda vtulka m ateriallarning mustahkam ligiga bog‘liq
boTib qiymatlarini quyidagicha olish tavsiya etiladi.
Birikmada gubchak po‘lat materialdan tayyorlangan bo‘lsa,
[aez]=120 MPa; gubchak cho‘yan materialdan tayyorlangan b o is a .
[aez]=70 MPa. Yuklanish zarb bilan ta’sir bo‘lganda bu qiym at 50 %
kamaytiriladi.
[2.18]
30
www.ziyouz.com kutubxonasi
Shponka uchun materiallar. Standart shponkalar asosan St6 markali
o ‘rta uglerodli po‘lat materiallaridan tayyorlanadi, bunda
on>600M Pa.
Ruxsat etilgan kuchlanishlar. Shponkali
birikmalarda ezilishdagi
kuchlanishni ruxsat etilgan qiymati gubchak po ‘lat materiallardan
bo‘!ganda [tr].f = 130 . 200/
I a, gubchak cho‘yan materiallardan bo‘lganda
[
la.
Yuklanish doimiy boMganda tavsiya etilgan qiymatlarning kattasi
o ‘zgaruvchan bo‘lganda kichigini olish tavsiya etiladi. Harakat ikki
tom onlam a b o ig an d a tavsiya etilgan qiymatlar 1,5 marta kamaytiriladi.
Shponkalar uchun kesilishdagi kuchlanishning ruxsat etilgan qiymati
Мм» = 70—too/
R. X. Maksudov - bet 148

|
R. X. Maksudov Pdf ko'rish
|
bet | 148/157 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 6,25 Mb. | | #140078 |
Bog'liq Mashina detallari (R.Tojiboyev va b.)R2
3000
to
fe
qabul qilamiz.
5.
Ekvivalent dinamik yuklanish qiymatlarini anqlaymiz.
A tayanch uchun
/?,,
(xvFi
+
YFa )K, ■
K 2
= ( 0 4 - 1 . 0 - 4 0 0 0 + 1 . 6 7 • 1500) 1.3 -1. 0 = 5 3 3 6 Я
V tayanch uchun
R.,2x\'R2
-AT,
-K2
=1.0
•
1.0-3000 -1.3 -1.0 = 3900Я
6.
Yuklanish nisbatan katta bo‘lgan A tayanch uchun dinamik
yuk ko‘taruvchanlik qiymatini aniqlaymiz.
с =
R
,
= 53364 J 573
• 15
;1QQQQ = 20276Я
1
э1 V
10
"
v
10
"
SX7. Ishlash muddati soat hisobida
I
С X
10'’
nJ
23900 V ” 10"
Ly,i,
= °
2
i —
= ------ = 0.7 --------
---------= 12023c
1
\ R 3])
6 0
-n
I 5336 J
60-143
Lm
>
Lh
shart bajarildi.
S A V O L V A T O P S H IR IQ L A R
1. Dumalash podshipniklari qanday elementlardan tashkil topgan ?
2. Dumalash podshipniklari sirpanish podshipniklariga nisbatan
qanday afzalliklarga ega?
www.ziyouz.com kutubxonasi
3. Dumalash podshipniklarning qanday turlarini bilasiz? Eskiz
sxemasini chizing.
4. T a’sir qilayotgan kuchlarni qabul qilish bo‘yicha podshipniklar
qanday turlarga bo‘linadi? Eskiz sxemasini chizing.
5. Podshipnik elementlari qanday materiallardan tayyorlanadi?
6. Podshipniklar uchun bazoviy dinamik yuk ko‘taruvchanlik
deganda nimani tushunasiz ?
7. Podshipniklar uchun ekvivalent dinamik radial kuchlanish
deganda nimani tushunasiz?
8. Qanday hollarda podshipniklar dinamik yuk ko‘taruvchanlik
bo‘yicha hisoblanadi?
9. Qanday hollarda podshipniklar statik yuk ko‘taruvchanlik
bo‘yicha hisoblanadi?
10. Q o ‘shimcha bo‘ylamchi kuchlar qanday hisoblanadi?
205
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
| |
R. X. Maksudov - bet 145

|
R. X. Maksudov Pdf ko'rish
|
bet | 145/157 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 6,25 Mb. | | #140078 |
Bog'liq Mashina detallari (R.Tojiboyev va b.)vR:
1 -2 8 00
G
/?„,
=
x
\ R 2K 1
-A \ = 1.0-1.0 -2 80 0 1.3-1.0 = 3 6 4 0 / /
4.
Yuklanish 2 chi tayanchda nisbatan katta boiganligi uchun shu
tayanch podshipnik uchun dinamik yuk koiaruvchanlik qiymatini
aniqlaymiz
c . ^ ^ S . 3 6 4 0
j 573 ^ y 000- = 14033// >-c shart bajariladi.
5.
Ishlash muddati soat hisobida.
llY’ Г C V
10" f
1 4 0 0 0
V
,
Lu. , =
--------- ------- = --------------- ----------- - ~ 1 0 1 0 0 c ^ L
l A
573co2 { R .i : )
5 7 3 - 1 0 v 3 64 0
J
Masalan
Qiya tishli silindrsimon uzatma val tavanchlari uchun
podshipnik tanlansin. Valning burchak tezligi v r= 5/.‘/ c '/.Podshipnikning
ishlash
muddati
Lh=10000c.
Podshipnik
o ‘tkaziladigan
val
tayanchlarining diametri
d=40mm.
Tayanchlarga ta’sir qiluvchi kuchlar
R,=3000H, R2-4000H, Fa=1330H (10.17-rasm).
M a sa la n in g
echimi.
1. Val tavanchlari uchun a<12° b o i g a n d a 36208 yengil seriyali
zoldirli radial - tirak podshipniklar tanlaymiz, bunda S=30.6 kN,
S0=23/7kN,
Fa
X
10.17-rasm .
2. — - nisbat bo‘yicha x,u,e koeffitsiyent qiymatlarini jadvaldan
tanlaymiz.
=
1330 = 0 .0 5 6
b o ig a n d a x^O.56. u= 1.71, e=0.26.
C 0
2 3 7 0 0
3. Radial kuchlardan hosil b o ig a n qo‘shimcha bo'ylama kuchlarning
qiymatini aniqlaymiz.
202
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
| |
- f
'
c 
) - R. X. Maksudov

10.18-rasm.
FSi
=0.83еЛ, =0.83 -0.36-4000 = 1195Я
Fs; = 0.83еЯ2 =0.83 -0.36 -3000 = 896Я
Tayanchlarga ta’sir qiluvchi kuchlar o ‘zaro muvozanatda bo‘lishi
shart, y a ’ni, F ,
- Fc-
F : =
0.
Fal = Fa + F,a =
1500
+
896
=
2396/7
Natijada tayanchlarga ta’sir qiluvchi bo'ylama kuchlarning umumiy
qiymati.
Fal = Fsl =
2396
H,
Fal
=
FS2 =
896Я
4.
X, U - koeffitsiyent qiymatlarni aniqlaymiz.
A tayanch uchun
^ = ^ ^ - =
0
599>e
bo‘lganligi uchun x=0,4,
J
/?,
4000
о
a
u = l,6 7 qabul qilamiz
r'
V tayanch uchun
-^- =
-----= o.29-< bo‘lganligi uchun x=1.0, u=0
J
R. X. Maksudov - bet 20

2.24-rasm.
2.25-rasm.
Shlisli brikmalarning barcha oMchamlari standardashgan boMib,
shakli to ‘g ‘ri to 'rt burchakli
(2.24-rasm) evolventa
(2.25-rasm) va
uchburchakli
(2.26-rasm)
boMishi
mumkin.
Bulardan eng k o ‘p
tarqalgani to‘g ‘ri toMlburchak shaklli shlitslardir.
T o‘gM'i to ‘rtburchak tishli shlisli birikm alarda
detallar shlislarning
tish osti va tashqi diametri bo'yicha yoki yon tomonlari bilan
m arkazlashtiriladi hamda jadvaldan burovchi m omentga nisbatan
tanlanadi,
2.24-rasm.
M arkazlashtirish D yoki d bo‘yicha boMsa gubchak va val o'qlarini
o ‘qdoshligi yon bo‘yicha markazlashtirganga nisbatan yaxshi boMadi.
Yon yoqlari bilan m arkazlashtirish ish sharoiti
ogMr boMgan hollarda
tavsiya etiladi, chunki bunda tishlarga yuklanish nisbatan bir tekisda
yuklanadi.
Bu birikmalar standart asosida uch serivaga boMinadi: yengil, o ‘rta,
ogMr. Seriyalar bir-biridan teshikning balandligi va tishlar soni bilan farq
qiladi 2.6-jadvalda shlislarning ayrim larining oMchamlari berilgan.
Asosan yengil seriya q o ‘zg ‘almas birikmalarda ishlatiladi. 0 ‘rta
seriya qobzg ‘aluvchan
birikmalar, ogMr seriya esa burovchi m oment
katta boMganda qo‘zg ‘almas va q o ‘zg ‘aluvchan holda ishlatiladi.
32
www.ziyouz.com kutubxonasi
Рўйхатдан ўтказувчи

Рўйхатдан ўтказувчи
Download
49,8 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
24.07.2024
Hajmi
49,8 Kb.
#268401
Download
49,8 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Рўйхатдан ўтказувчи
Download
49,8 Kb.
Matnni ko'rish
T o‘g ‘ri to‘rtburchakli shlislarning

Uchburchakli birikmaiar uchun.
h = 0.5(D - d);
do r = mz.
Agarda hisobiy kuchlanish 5j ruxsat etilgan qiymatdan
5% oshsa,
gubchakni uzaytirish termik qayta ishlashni o ‘zgartirib yoki birikmani
boshqa turi olinib hisob qaytariladi.
Agar /x > 1.5d bo‘lsa, o ‘lchamlari o'zgartiriladi, boshqa tezlik
qayta ishlash belgilanadi. Gubchakning uzunligini /r=/x+ 4....6m m olish
tavsiya etiladi
-§. Tishli g ‘ildiraklarni tayyorlash usullari

0 ‘zaro sirpanishsiz harakatlanib qutb nuqtasidan o‘tadigan
aylanalar boshlangMch aylana deb ataladi, shartli belgisi
d (a2.
Uzatmada o ‘qlararo masofa o ‘zgarsa boshlang‘ich aylana diametrlari
ham o ‘zgaradi, chunki
a _
+ dm2
2
Shuning uchun boshlang‘ich aylanalar cheksiz ko‘p boMishi mumkin,
lekin
alohida olingan
tishli
g‘ildiraklarda
boshlang‘ich
aylana
boMmaydi.
Tishli g ‘ildiraklar o ‘zaro ilashganda hisoblash uchun asosan
quyidagi aylana diametrlaridan va oMchamlaridan foydalaniladi.
R. X. Maksudov - bet 146

|
R. X. Maksudov Pdf ko'rish
|
bet | 146/157 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 6,25 Mb. | | #140078 |
Bog'liq Mashina detallari (R.Tojiboyev va b.) = /?, = 0 . 2 6 - 3 0 0 0 = 7 8 0 Я
Fsz = eR7
= 0 . 2 6 - 4 0 0 0 = 1 0 4 0 Я
Tayanchlarga ta’sir qiluvchi kuchlar o ‘zaro muvozanatda boiishi
shart, y a ’ni
F„ - F a - Fal
=
0.
F , = Fal + F a =
1040
+
1330
=
2 3 7 0 Я
Natijada tayanchlarga ta’sir qiluvchi bo‘ylama kuchlarning umumiy
qiymatlari
f
,
=
FV1
=
2 3 7 0
H,
f o2
=
f S2
=
1 0 4 0
я.
4. x, u koeffitsiyent qiymatlarini aniqlashtiramiz.
F
2370
A tayanch uchun — =--------- =
0.79
>e =
0.26
bo‘lgani uchun yuqorida
J
vtf,
1.0 -3 0 00
&
J
n
qabul qilingan qiymatlarni qoldiramiz, y a ’ni u—1.71, x=0.56.
V tayanch uchun
^ - =
1040 =
o.26
= e bo‘lgani uchun x=1.0, u=0 qabul
vR:
1 .0 -4 00 0
fo
M
qilamiz.
5. Tayanchlar uchun ekvivalent yuklanish qiymatini aniqlaymiz.
A tayanch uchun
R
a
= { x v R l + Y F J K l K 2
=(0.56-1.0-3000 + 1.71-1330)1.3-1.0 = 5140Я
V tayanch uchun
R, 2 =
xv
R, - K r K :
= 1.0-1.0-4000 • 1.3 • 1.0 = 5200Я
6. Nisbatan yuklanish katta boMgan V tayanch uchun dinamik yuk
ko‘taruvchanlik qiymatini aniqlaymiz.
c . . .
.
н
00,]573.34.0.Ш000 = 30500H
10°
V
10'
SXIshlash muddati soat hisobida
|
| |
SAVOL VA TO PSH IRIQ LAR - R. X. Maksudov

tayyorlangan yengil po‘lat detallar ishlatilishi, materialni 30-40%
tejashga imkon beradi.
Payvandlashni suyuq holatda va bosim ostida
payvandlash usullariga
boiin ad i.
Suyuq holatda payvandlashga elektr yoyi. gaz alangasida, elektron
nuri yordamida plazma, lazer nuri yordamida va boshqa payvandlash
usullari kiradi.
Bosim ostida payvandlashga kontakt usuli, ishqalab.
portlash,
sovuqlayin va boshqa usullar kiradi.
Sanoatda asosan elektr yoyi, gaz alangasi yordamida hamda kontakt
usulida payvandlashlar ko‘p ishlatiladi.
E le k tr yoyi y o rd a m id a payvandlashda maxsus elektroddan (ustki
qismi suyuq shisha aralashmasi qoplangan metall sterjen) foydalaniladi.
Payvandlash jarayonida erigan metall chok hosil qiladi, bunda sterjen
ustidagi aralashma erib chokning ustini qoplaydi (flyusi) bu esa havo
tarkibidagi kislorod
va azotdan chokni saqlaydi, natijada chok sifatli
b o iad i.
Dastaki yordamida kam, o ‘rtacha uglerodli po‘lat materiallami
payvandlashda E34, E42. E42A, E46, E46A va boshqa markali
elektrodlar ishlatiladi. E harfi keyingi sonlar mustahkamlik chegarasini
eng kichik qiymatini bildiradi. Masalan E46A
mustahkamlik chegarasi
om=460 MPa, A harfi payvand chok sifatli ekanligini bildiradi.
Dastaki yordamida kalta, noqulay joylashgan choklarni hosil
qilishda foydalaniladi. Katta seriya bilan tayyorlanadigan konst-
ruktsiyalarni hosil qilishda avtomatik chok hosil qiluvchi uskunalardan
foydalaniladi. bunda unumdorligi dastaki yordamiga bajarilgan ishga
nisbatan 10-20 martagacha oshadi.
Kontakt payv an d lash d a- biriktiriladigan joyda
kerakli darajada tok
yordamida qizdiriladi, bunda ulanadigan joyi plastik holatga keladi,
unda detallar m a’lum kuch bilan siqilganda payvand chok hosil bo'ladi.
A fzalliklari. 1. Ish hajmi nisbatan kam boMganligi uchun tannarxi
arzon, tuzilishi oddiy. 2. Payvandlash jarayonini avtomatlashtirish
mumkin. 3. O g'irligi nisbatan (bo‘ltli, kalit mixli birikmaiar) kam.
4. Birikma germetik muhit hosil qiladi.
K am chiliklari. 1. Payvand chokli sifatini tekshirish qiyinchiligi.
2. Yuklanish o‘zgaruvchan bo‘lganda mustahkamligining nisbatan
pastligi.
3.Payvandlash jarayonida detaliarning
qizishi natijasida vuzasida
notekislik hosil bo'lishi.
37
www.ziyouz.com kutubxonasi
Ishlatilishi. Payvandlash jarayoni qurilishda ko‘p ishlatiladi. M ashi-
nasozlikda kalta mixli birikm a o‘m ida ko‘p ishlatiladi, shuningdek kam
seriyali uzellarda ishlatiladi. Shkivlar, tishli g ‘ildiraklar, tirsakli vallar,
kem alarning
korpuslari, avtomobil kuzovlari, vagonlar, k o ‘priklar,
trubalar va boshqalami payvandlashda ishlatiladi.
Mashg‘ulotning borishi - Pedagogning professional kompetentligi va mahorati

|
Pedagogning professional kompetentligi va mahorati
|
bet | 39/58 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,03 Mb. | | #236422 |
Bog'liq 2.3. PEDAGOGNING PROFESSIONAL KOMPETENTLIGI VA MAHORATI Mashg‘ulotning borishi
Mashg‘ulotda “Aqliy hujum” metodidan foydalaniladi.
“Aqliy hujum” savoli:
“Pedagog” deb kimga aytiladi? Javoblar tinglanadi va xulosalanadi.
“Pinbord” metodi o‘tkaziladi.
“Pinbord metodi” – vazifalarni hal etish bo‘yicha g‘oyalarni tizimlashtirish va guruhlashtirish va yagona nuqtai nazarni ishlab chiqish imkonini beradi. Ta’lim beruvchi tomonidan berilgan vazifalarni hal etish bo‘yicha ta’lim oluvchilarga o‘z nuqtai-nazarini ifodalashni taklif etadi. Pinbord metodidan yangi mavzu bo‘yicha birlamchi bilimlarini aniqlash maqsadida foydalanamiz.
Metodni qo‘yidagicha qo‘llash tavsiya etiladi: ta’lim oluvchilarni rangli kartochkalar yordamida kichik guruhlarga ajratiladi va vazifalar beriladi.
Guruhlarga vazifalarni bajarishlari uchun rangli kartochkalar va markerlar tarqatiladi. Berilgan vazifani kichik guruh a’zolari kelishilgan holda qog‘ozlarga yozib boradi. Guruhdan bitta ishtirokchi yozadi, qolgan ishtirokchilar vazifa javoblarini aytib turadi. Har bir fikr alohida bitta qog‘ozga yoziladi. Keyingi fikr yana bir boshqa rangli kartochkaga yoziladi. Shu tariqa, nechta fikr bo‘lsa, shuncha rangli kartochka ishlatiladi. Vazifani bajarishga 5 daqiqa vaqt beriladi. Vazifa bajarib bo‘lgandan keyin, rangli kartochkalar magnitlar yordamida doskaga mahkamlanadi va taqdimot qilinadi. Taqdimotga 3-5 daqiqadan vaqt ajratiladi. Barcha kichik guruhlar taqdimotidan keyin guruhlar bilan birgalikda bajarilgan vazifalar muhokama va tahlil qilinadi.
“Pinbord” metodi bo‘yicha kichik guruhlarga quyidagicha vazifa beriladi:
“Maktabgacha yoshdagi bolalarda jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllanishida qanday omillar ta’sir ko‘rsatadi?”.
|
| |
topshiriq. Mashg‘ulotning amaliy qismida tinglovchilar kichik guruhlarga ajratilib, “FSMU” metodi qo‘llaniladi

|
topshiriq. Mashg‘ulotning amaliy qismida tinglovchilar kichik guruhlarga ajratilib, “FSMU” metodi qo‘llaniladi
|
bet | 40/58 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,03 Mb. | | #236422 |
Bog'liq 2.3. PEDAGOGNING PROFESSIONAL KOMPETENTLIGI VA MAHORATI topshiriq. Mashg‘ulotning amaliy qismida tinglovchilar kichik guruhlarga ajratilib, “FSMU” metodi qo‘llaniladi.
Raqamli kartochkalar orqali 4 ta kichik guruhlar shakllantiriladi. Har bir kichik guruhga tarqatma materiallar beriladi.
guruhga savol:
3-4 yoshli bolada jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini
shakllanishida “yirik motorika”qanday ahamiyatga ega?
F- fikringizni bayon eting
S- fikringizning bayoniga sabab ko‘rsating.
M- ko‘rsatilgan sababingizni isbotlab misol (dalil) keltiring. U- fikringizni umumlashtiring.
guruhga savol:
4-5 yoshli bolada jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllanishida “yirik motorika”qanday ahamiyatga ega?
F- fikringizni bayon eting
S- fikringizning bayoniga sabab ko‘rsating.
M- ko‘rsatilgan sababingizni isbotlab misol (dalil) keltiring. U- fikringizni umumlashtiring.
guruhga savol:
5-6 yoshli bolada jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllanishida “yirik motorika”qanday ahamiyatga ega?
F- fikringizni bayon eting
S- fikringizning bayoniga sabab ko‘rsating.
M- ko‘rsatilgan sababingizni isbotlab misol (dalil) keltiring. U- fikringizni umumlashtiring.
guruhga savol:
6-7 yoshli bolada jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllanishida “yirik motorika”qanday ahamiyatga ega?
F- fikringizni bayon eting
S- fikringizning bayoniga sabab ko‘rsating.
M- ko‘rsatilgan sababingizni isbotlab misol (dalil) keltiring. U- fikringizni umumlashtiring.
Har bir kichik guruh berilgan savollar bo‘yicha o‘z fikr-mulohazalarini bayon etadilar. Topshiriqni bajarishga 10 daqiqa vaqt beriladi. Berilgan vaqt tugagandan so‘ng, kichik guruhlardagi topshiriq varaqalari yig‘ib olinadi. So‘ngra kichik guruhlar o‘z topshiriqlariga berilgan javobni taqdimot qilishadi. Har bir taqdimotchiga 3 daqiqadan vaqt beriladi. Har bir taqdimotdan so‘ng savol-javob orqali muhokama bo‘lib o‘tadi. Boshqa kichik gurug‘lar a’zolari o‘z-fikr mulohazalari orqali berilgan javoblarni to‘ldirishi yoki takliflar berishi mumkin.
Professor-o‘qituvchi esa har bir taqdimotdan so‘ng FSMU bo‘yicha berilgan savolga keltirilgan javoblarni to‘ldiradi va umumlashtiradi.
|
| |
-§. Payvand choklarni mustahkam likka hisoblash

а)
Б)
2.29-rasm.
2.30-rasm.
Qabariq chok detaining ulangan joyidagi kesimini sezirarli
darajada o ‘zgartiradi, bu esa, o ‘z navbatida shu yerda kuchlanishlarning
qo'shim cha to ‘planishiga sabab bo‘ladi. Ana shu nuqtaiy nazarda,
choklam ing botiq boMgani yaxshi. Ammo, choklarni botiq qilish
qo‘shimcha mehnat talab etadi. Shuning uchun
aksaryat choklar normal
shaklda tayyorlanadi. Lekin o'zgaruvchan kuch ta’sir etadigan hollarda
chokni botiq qilib tayyorlash tavsiya etiladi. Burchakli choklarning
asosiy xarakterli oich am lari bu uning kateti va balandligi. Chokning
balandligi uning katetiga bog'liq bo‘lib, quyidagicha h=ksin45°=0,7k
aniqlanishi mumkin,
2.29-rasm.
Qalinligi S=3 mm bo'lgan listlar uchun katet К ning eng kichik
qiymati 3 mm bo‘lishi mumkin. Detallami
ustma-ust payvandlashda
choklarni ta’sir etayotgan kuch yo'nalishiga tik, parallel, m a'lum
burchak hosil qilib joylashtirish mumkin, birinchi holda payvand chok
ro‘para chok
2.30a-rasm deb ikkinchi holda-yonbosh chok,
2.30b deb
ataladi. Yonbosh chok qanchalik uzun bo‘lsa,
kuchlanishni ham
shunchalik ko‘p tavsiya etiladi.
Ustma-ust payvandlangan birikmalarda cho‘zuvchi va siquvchi
kuch ta’sirida cho‘zuvchi va siquvchi kuch ta’sirida choklar kesimiga
tekshirilib mustahkamligi quyidagicha aniqlanadi.
r,
[2.24]
A
6-1
...
39
www.ziyouz.com kutubxonasi
^ШДВЩТТТШШГ
F,
и
bunda: xkes, [x]'kes - kesimidan kuchlanishni ruxsat etilgan qiymati;
Igok ~ chokning hisobiy uzunligi. Payvandlash ro‘para chok
bo‘lganda
lgok =21 p (2.30a-rasm). Payvandlash yonbosh chok bo‘lganda
Uok =21 von (2.30b-rasm). Payvanlash ro'para hamda yonbosh boMganda
lg()lc shu choklarning uzunligini у ig‘indisiga teng olinadi.
Yonbosh
choklar
nosim-
m etrik
boMganda
2.31-rasm
chokning
uzunligini shu chokdan
detaining ogMrlik m arkazigacha
boMgan
masofani
teskari
pro-
portsional tarzda olinadi, y a’ni
t j { . 2=e2iex
Kichik soha: Sensomotorika

|
Kichik soha: Sensomotorika
|
bet | 35/58 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,03 Mb. | | #236422 |
Bog'liq 2.3. PEDAGOGNING PROFESSIONAL KOMPETENTLIGI VA MAHORATIKichik soha: Sensomotorika
Talab: Bola sezgi organlari yordamida o‘z harakatlarini boshqarishga qodir
Kutilayotgan natijalar
katta koptoklarni masofaga, ikki qo‘l bilan, o‘tirib, turib irg‘itadi;
belgilangan nishonga predmetni irg‘itadi;
boshqa bolaga koptokni irg‘itadi yoki otadi;
silliq va notekis teksturaning farqiga boradi;
ta’mni aniqlaydi;
qo‘g‘irchoqli aravachani itaradi.
koptokni erga o‘ng va chap qo‘li bilan galma-gal uradi;
galma gal chap va o‘ng tomon aylanadi;
turli tekstura va yuzaning farqiga boradi;
matrap bilan mayda uchayotgan, suzayotgan predmetlarni tutadi;
sovun ko‘piklarini uchiradi.
koptokni osmonga irg‘itib, tutib oladi;
uzatilgan koptokni turli usullar bilan ilib oladi;
koptokni klyushka bilan to‘siqlarora olib o‘tadi;
qumli xaltachani nishonga otadi;
boshqa bolaga koptokni ikki qo‘llab asosiy vaziyatdan uzatadi;
turli analizatorlar orqali predmetni tadqiq qiladi (ko‘zi bog‘langan holda, ta’miga qarab, paypaslab).
pastdan, boshi uzra koptokni irg‘itadi;
koptokni er bo‘ylab ilonizi qilib irg‘itadi;
chanada, rolikda, ikki oyoqli velosipedda uchadi;
koptok bilan nishonni urib tushiradi (bouling) ;
gardishni qo‘lida, oyog‘ida, belida aylantiradi;
halqalarni halqa ustuniga otib tushiradi.
Kichik soha: Sog‘lom turmush tarzi va xavfsizlik
Talab: Bola sog‘liqni saqlash malakalarini namoyon qiladi. Bola xavfsiz sog‘lom taom va hayot xavfsizligi qoidalari haqida tushunchaga ega
|
| |
Kutilayotgan natijalar - Pedagogning professional kompetentligi va mahorati

|
Pedagogning professional kompetentligi va mahorati
|
bet | 36/58 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,03 Mb. | | #236422 |
Bog'liq 2.3. PEDAGOGNING PROFESSIONAL KOMPETENTLIGI VA MAHORATI Kutilayotgan natijalar
mustaqil qo‘li, yuzini yuvadi, tishini tozalaydi, sochiqdan foydalanadi;
taroq va dastro‘mol yoki salfetkadan foydalanadi;
ovqat vaqtida mustaqil qoshiq bilan foydalanadi, ovqatdan so‘ng og‘zini chayadi ;
xonada tartibni saqlaydi, o‘zidan keyin o‘yinchoqlarni yig‘ishtiradi;
mustaqil hojatxonaga boradi;
xavfli bo‘ladigan predmetlarni farqiga boradi.
vitaminlar va sog‘lom ovqatlanish foydasini biladi;
ovqatlanish oldidan qo‘lini yuvadi;
sanchqidan to‘g‘ri foydalanadi;
o‘z tashqi ko‘rinishini tartibga keltiradi;
hojatxonadan so‘ng o‘z-o‘ziga xizmat qiladi;
yordam so‘ray oladi;
xavfli bo‘lgan predmetlar, joylar va moddalar nomini biladi (zinapoya, boloxona, ochiq oyna, issiq suv, olov, dori, o‘tkir asboblar, elektr);
notanish insonlar bilan ketish mumkin emasligini tushuntiradi;
qanday qilib gavdani to‘g‘ri tutish kerakligini tushuntirib bera oladi.
shaxsiy gigienaga rioya qiladi;
stol atrofida ovqatlanish madaniyatiga rioya etadi;
vitaminlar va ularni taomdagi foydasini biladi;
salomatlik haqida qayg‘urish muhimligini anglaydi;
asosiy tana a’zolari va ularning funktsiyalarini biladi;
piyodalar uchun asosiy yo‘l qoidalarini biladi;
suv ichish foydasini anglaydi va mustaqil suv ichish rejimini bajaradi;
xavfsiz xatti-harakatning asosiy qoidalarini biladi va ularga rioya qiladi;
yordam zarur bo‘lganda kattalarga murojaat qilish kerakligini biladi;
xavfli faoliyatlar nomini aytib beradi: xavfli joylarda o‘ynash ( mashina qatnovi yo‘laklarida, qurilish yaqinida, notanish suv havzalarida, ko‘l, oqar suvlarda cho‘milish), velosipedda mashina qatnovi yo‘llarida.
o‘zining tashqi ko‘rinishiga etibor beradi;
jismoniy mashqlarni mustaqil bajaradi;
tabiat burchagidagi o‘simliklar va jonzotlarni parvarishlaydi;
salomatlikka zararli bo‘lgan xulq shakllarini anglaydi (chekish, ichkilikbozlik, olov bilan o‘ynash va hokazo) ;
bog‘chada, ko‘chada, transportda yurish qoidalariga rioya qiladi;
piyodalar va velosipedchilar uchun yo‘l qoidalarini biladi;
yong‘in xavfsizligi -101; milliy gvardiya- 102; tez yordam -103; gaz xizmati
-104 telefon raqamlarini biladi;
xavfli vaziyatlarda qanday yo‘l tutishni biladi va tushuntiradi
supermarketda, shaharda, qishloqda, dalada yo‘qolib qolsa, o‘zini qanday tutish kerakligini biladi.
|
| |
Xulosa o‘rnida - Pedagogning professional kompetentligi va mahorati

|
Pedagogning professional kompetentligi va mahorati
|
bet | 37/58 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,03 Mb. | | #236422 |
Bog'liq 2.3. PEDAGOGNING PROFESSIONAL KOMPETENTLIGI VA MAHORATIXulosa o‘rnida:
“Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi” sohasidagi o‘quv-tarbiyaviy faoliyat yakunlanganidan so‘ng 6-7 yoshli bola:
o‘z imkoniyatlari va yoshi bilan bog‘liq jismoniy rivojlanish me’yorlariga mos ravishda jismoniy faollik ko‘rsatadi;
turli harakatchanlik faolligini uyg‘un ravishda va maqsadli bajarishni biladi;
turli hayotiy va o‘quv vaziyatlarida mayda motorika ko‘nikmalaridan foydalanadi;
o‘z harakatlarini hissiyot va sezgi organlari yordamida boshqaradi;
shaxsiy gigiena malakalarini qo‘llaydi;
sog‘lom turmush tarzi va ovqatlanish asoslarini biladi;
xavfsiz hayotiy faoliyat asoslari qoidalariga rioya qiladi.
NAZORAT SAVOLLARI
Kompetentlik nazariyasi va uning bosqichlari haqida nimalarni bilasiz?
Kompetentsiyalar nima?
Kompetentlik nima?
Pedagog kompetentsiyasi haqida nimalar bilasiz?
Kasbiy kompetentsiyaga ta’rif bering.
Jismoniy faoliyatiga oid kompetentsiya turlarini tushuntirib bering.
Professional kompetentlikni tushuntirib bering.
Pedagog professional kompetentligi masalasi bo‘yicha kimlar ilmiy tadqiqotlarni olib borishgan?
Trener-o‘qituvchining autopsixologik kompetentsiyalariga nimalar kiradi?
Pedagogik maqsadning o‘ziga xosligini qanday bilish mumkin?
Pedagogik faoliyatning o‘ziga xosligini qanday farqlash mumkin?
“Kompetentlik zinasi” nima?
“Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi” sohasidagi o‘quv-tarbiyaviy faoliyat yakunlanganidan so‘ng 6-7 yoshli bolada qanday
kompetentsiyalar shakllanadi?
|
| |
§ 15.3. Mikrosxemalarni belgilash

|
§ 15.3. Mikrosxemalarni belgilash
|
bet | 105/125 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 4,71 Mb. | | #99646 |
Bog'liq ENG SO\'NGGI Birinchi qism tipografiya uchun (1)§ 15.3. Mikrosxemalarni belgilash
IMSlarning turlarini aniqlash tasdiqlangan shartli belgilar asosida olib boriladi. U mikrosxemaning qanday shakl va texnologik asosda ishlab chiqarilganligini, qanday maqsad uchun ishlatish mumkinligini hisobga oladi.
Yasalish shakli va texnologiyasiga qarab IMSlar 3 ta guruhga bo’linadi va raqamlar orqali ifodalanadi.
a) 1,5,6,7-yarim o’tkazgichli mikrosxema;
b) 2,4,8- duragay mikrosxema;
d) 3-pardasimon vakuumli, keramikali (sopol)mikrosxema.
Mikrosxema belgisida uning seriyasi raqamlari bilan ifodalanadigan ikki elementdan tashkil topdi. Unda birinchi raqam mikrosxemani yasashdan shakl va texnologiyasini ifodalasa, ikkinchisi, ikki xonali (eskicha) yoki uch xonali (yangicha) raqam-seriyaning tartib nomerini ko’rsatadi. Masalan, 1801 seriya 801 tartib nomerli yarim o’tkazgichli IMS deb o’qiladi. 252 seriya - 52 nomerli duragay mikrosxemadir.
Qanday maqsadga xizmat qilishga qarab IMSlar yana guruh bo’limlari (podgruppa) va ko’rinishga ajratildi (masalan generatorlar, kuchaytirgichlar, mantiqiy elementlar va boshqalar). U mikrosxema belgisida seriyadan keyin yoziladigan ikki harif bilan ifodalanadi. GS-garmonik tebranish generatori, DF-fazoviy detektor, UV-yuqori chastotali kuchaytirgich, UN-past chastotali kuchaytirgich, VX-mikrokalkulyator va boshqalar. Ular mikrosxemalarni belgilash jadvallarida ko’rsatiladi. Mikrosxema belgisining oxirida A (ruscha) dan Ya (ruscha) gacha bo’lgan harflar bo’lishi mumkin. Ular bir turdagi mikrosxemaning parametrlaridagi farqni ifodalaydi.
Mikrosxema belgisida seriya belgisidan oldin K, KM, KN, KR va KA harflar yozilgan bo’ladi. Ular mikrosxemada chiqargan zavoddan qabul qilib olinganlik shartini ifodalaydi. Bunda K harfi mkrosxemaning keng qo’llanilish maqsadida ishlab chiqarishni bildiradi. Masalan K155IYe7 deb belgilangan mikrosxema quydagicha o’qiladi: keng qo’llanilishi maqsadida ishlab chiqarilgan 155 seriyadagi 7 tartibli (nomerli) schyotchik (hisoblagich) vazifasini bajaradigan yarim o’tkazgichli mikrosxema, seriya tartibi (nomeri). Integral mikrosxemalar elektr asboblarning sifat darajasidagi yangi turi bo’lib elektron qurilmalarning asosiy negiz elementi hisoblanadilar.
|
| |