nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-Amaliy mashg’ulot. «Saddi Iskandariy» dostonida

|
-Amaliy mashg’ulot. «Saddi Iskandariy» dostonida
|
bet | 94/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyoti10-Amaliy mashg’ulot. «Saddi Iskandariy» dostonida
ma’rifatparvar shoh obrazi
Ajratilgan vaqt – 2 soat
Reja:
1. Doston haqida umumiy ma’lumot
2. Dostonda Iskandar obrazi talqini
Dars maqsadi:
Talabalarga Saddi Iskandariy”dostonining o’ziga xos jihatlari, undagi Iskandar obrazining o’ziga xos talqini haqida ma’lumot berish
Identiv o’quv maqsadlari:
1. “Saddi Iskandariy” dostoni mazmuni bilan tanishadi
2. Asarda ko’tarilgan ijtimoiy, axloqiy muammolarning badiiy talqinini sharxlaydi
3. Asardagi bosh qahramon obraziga tavsif bera oladi.
Kerakli jihozlar:
Darslik-qo’llanma
Ishni bajarish tartibi:
1. Doston matni bilan tanishish
2. “Saddi Iskandariy”dagi obrazlarga tavsif berish
3. Adolatli shoh talqiniga e’tibor qaratish
4. Asardan parchalar keltirib ularni izohlash
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. Dostondagi mifologik timsollarga tavsif bering
2. Iskandar devorining botiniy mazmunini sharhlang
3. Asarda yana qanday g’oyalar ilgari surilgan
Kerakli adabiyotlar:
1. Vohidov R., Eshonqulov H. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. T., 2006
2. O’zbek adabiyoti. Majmua. 4 tomlik. 2-tom. – T., 1959.
3. Alisher Navoiy. Mukammal asarlar to’plami. 20 tomlik. – T., 1987.
4. Mallaev N. O’zbek adabiyoti. T., 1980
11-Amaliy mashg’ulot. «Lison ut-tayr» - falsafiy-tasavvufiy doston
Ajratilgan vaqt – 2 soat
Dars maqsadi:
«Lison ut-tayr»ning falsafiy-tasavvufiy doston ekanligi haqida atroflicha ma’lumot berish
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Doston g’oyasi va mazmuni haqida ma’lumotga ega bo’ladi
2. Dostonning falsafiy-tasavvufiy jihatlari bilan tanishadi
3.“Lisonut tayr”dagi majoziy timsollarni tavsiylaydi
Kerakli jihozlar:
Darslik-qo’llanma
Ishni bajarish tartibi:
1. Dostonning yaratilishi va mazmunii haqida ma’lumot berish
2. Dostondagi hikoyatlarni sharxlash
3. Dostondagi majoziy obrazlar va ularning mohiyati haqida ma’lumot berish
|
| |
Dasturning maqsadi - Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash...

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
bet | 43/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashDasturning maqsadi
|
Avtomobillar klassifikatsiyasi. Avtomobillar umumiy tuzilishi va ularning tavsifnomalari haqidagi bilimlarni o‘rganish. “Avtomobillar dvigateliga servis xizmat ko‘rsatish va tamirlash” ishlarini bajarish fanidan zarur bilimlarni shakllantirish.
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijalari
|
Avtomobil mexanizmlari, asboblari va detallarini, ichki yonuv dvigatelida sodir bo‘layotgan jarayonlarni,
zamonaviy avtomobillarning tuzilishini, avtomobil dvigatellari tuzilishini, mexanizmlar, asboblar, detallarning tuzilishi va ishlashini o‘rganish.
o‘quvchilar dvigatellarga tashhis qo‘yish, dvigatellarga servis xizmat ko‘rsatish, dvigatellarni qismlarga ajratish va joriy ta’mirlash bo‘yicha nazariy va amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lish
|
Bilimlar
|
avtomobil dvigateliga xizmat ko‘rsatishning ketma ketligi, xizmat ko‘rsatish turlari va usullari hamda davri;
dvigatelni texnik holatiga talablar hujjatlari va ularni to‘ldirish tartibi, dvigatelni qism va mexanizmlariga servis xizmat ko‘rsatish;
avtomobil dvigatellarini ixtisoslashtirilgin korxonalar sharoitida ta’mirlash texnologiyalarining mazmuni va hususiyatlari;
avtomobil dvigateli qismlarini tiklash usullari va texnologiyasi;
avtomobillar dvigatelini ta’mirlash jarayonida mehnat xavfsizligi va sanoat sanitariyasi talablari;
yong‘inga qarshi qoidalar va atrof-muhitni muhofazalash choralarining mazmuni hamda mohiyati;
ishchi o‘rinlarini tashkil qilish;
avtomobil dvigatellarini ta’mirlashga qabul qilish;
avtomobil dvigatellari mexanizim va tizimlarini ta’mirlash texnologiyasi.
|
Ko‘nikmalar
|
avtomobil dvigateliga xizmat ko‘rsatishning ketma ketligi, xizmat ko‘rsatish turlari va usullari hamda davrini aniqlash;
dvigatelni texnik holatiga talablar hujjatlari va ularni to‘ldirishni bilish;
dvigatelni krivoship shatun mexanizmi, gaz taqsimlash mexanizmi, moylash, sovitish, ta’minlash va o‘t oldirish tizimlarini tekshirish va kamchiliklarni bartaraf etish usullari.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
Nazorat topshiriqlari - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 85/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiNazorat topshiriqlari:
1. Shoira devonlari haqida ma’lumot bering
2. Shoira devonlaridagi she’riy janrlar mundarijasi haqida so’zlang.
3. Uvaysiy ijodida qanday umumbashariy g’oyalar qo’llangan?
Adabiyotlar ro’yxati:
1.V.A,Abdullayev. "O’zbek adabiyoti" ikkinchi kitob. Tosh. "O’qituvchi" 1980y. 301-315-b.
2."O’zbek adabiyoti xrestomatiyasi", ikkinchi jild. O’zdavnashr, Tosh. 1945y. 240-245-b.
3." O’zbek poeziyasi antologoyasi ", Tosh. 1948-y. 183-185-b
4."Uch shoira", Tosh. O’zdavnashr. 1958-y. 17-34-b
5."Uvaysiy", Devon. Tosh. 1963
www. literatre. uz.
www. guldu. uz
www.gduportal.uz
Mavzu: Nodira lirikasi
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Izoh
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Talabalarga Nodira hayoti va ijodi haqida ma’lumot berish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Nodira hayoti haqida ma’lumotga ega bo’la oladi.
2.Nodira tarjimai xolini tushuntira oladi.
3.Nodiraning taxalluslarini sanay oladi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar:
Rahmonqulibiy, Olimxon, Umarxon, Muhammad Alixon, Sulton Mahmud, Buxoro amiri Nasrulloxon, “ kufr “, Maknuna (yashirin), muxammas, g’azal, mustazod, tarje’band, ag’yor, “xat”, “midod” ( siyoh), “ittihod” (birlashish), “Abas”.
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullari: og’zaki bayon,savol-javob, aqliy hujum.
Vositalar: kompyuter, videoproektor, taqdimot, ishlanmalar.
|
O’qituvchi
|
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
Topshiriqlarning maqsad va vazifalari tushuntiriladi.
Mavzuga oid atama va ifodalar izohlanadi
|
Talaba
|
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
1. Nodira hayoti nima sababdan fojeali yakun topdi?
2. Nodira g’azaliyotida nima sababdan hijron motivlari kuchli?
3. Shoiraning g’azallarida ijtimoiy mavzu qay tarzda yoritilgan?
|
O’qituvchi-
Talaba
|
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
|
|
| |
Mustaqil ish topshiriqlari

|
Mustaqil ish topshiriqlari
|
bet | 113/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyoti Mustaqil ish topshiriqlari:
1. «Devonu lug’otit turk» asarining adabiy manba ekanligini asoslang
2. Asarning qomusiylik xususiyati haqida gapiring
Kerakli adabiyotlar:
1. R.Vohidov, H. Abdullaev. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. T.: O’qituvchi, 2006
2. O’zbek adabiyoti. Majmua. 4 tomlik. 3-tom. – T., 1959.
MUSTAQIL ISH TOPSHIRIQLARI:
1. «Bu ko’ngul» radifli g’azalni yod olish
2. «Hayrat ul-abror» dostonini o’qish va o’zlashtirish
3. “Farhod va Shirin” dostonini o’qish va o’zlashtirish
4. “Layli va Majnun” dostonini o’qish va o’zlashtirish
5. “Sab’ai sayyor” dostonini o’qish va o’zlashtirish
6. “Saddi Iskandariy” dostonini o’qish va o’zlashtirish
7. “Lison ut-tayr” dostonini o’qish va o’zlashtirish
8. “Boburnoma” asarini o’qish va o’zlashtirish
9. “Qaro ko’zum...” g’azalini yodlash
10. “Cango” g’azalini yodlash
11. “Jong’a chun dermen...” g’azalini yodlash
12. “Sochining savdosi tushti...” g’azalini yodlash
13. “Yaxshilig’” g’azalini yodlash
14. “Yorning vasli emas ozorsiz...” g’azalini yodlash
15. “Tor ko’ngullik beklar...” g’azilini yodlash
16. “Yuzing ochkim...” g’azalini yodlash
17. “Yordin ayru ko’ngul...” g’azalini yodlash
18. “Ko’ngluma bir gul g’amidin” g’azalini yodlash
19. Muhammad Solih va uning «Shayboniynoma» asari.
20. Xoja ijodi. Asarlarining talqini
21. Turdining hayoti va ijodi. Asarlarining mazmuni
22. So’fi Ollohyor hayoti, tariqati va asarlari
23. Mashrab she’riyatida ishq talqini
24. “Shajarayi turk” asarida tarixiy siymolar tasviri
25. Uvaysiy dostonlari. Mazmuni va timsollari.
26. Nodira she’riyati. Mavzular doirasi
27. “Zarbulmasal” asarida timsolar tizimi
28. Ogahiy she’riyati. Mavzular doirasi va badiiyati.
Asosiy adabiyotlar
1. Vohidov R., Eshonqulov H. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. –T.:
O’zbekiston yozuvchilar uyushmasi jamg’armasi nashriyoti, 2006.
2. Islom tasavvufi manbalari. –T.: O’qituvchi, 2005.
3. O’zbek mumtoz adabiyoti namunalari (1-2 jild). –T.: Fan, 2003; 2005
4. Adizova I. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. O’quv qo’llama. –T.: 2006
5. Orzibekov R. O’zbek adabiyoti. O’quv qo’llanma. –Samarkand:
2005
6. Mallayev N. O’zbek adabiyoti. –T.: Fan, 1976.
Qo’shimcha adabiyotlar:
1. A.Abdurahmonov Turkiy adabiyotning qadimgi davri. –T.: 2006
2. Boltaboyev H. Mumtoz so’z qadri. –T.: Adolat, 2004
3. Rahmonov N. Ruhiyatdagi nur murodi. –T.: 2002
4. Rahmonov N. Turk xoqonligi. –T.: 1993
5. Adizova I. So’zumni o’qib anglagaysen o’zumni… -T.: 2008
6. G.Xo’janova. «Hibat ul-haqoyiq» haqiqatlari. –T.: 2001
7. Yo.Ishoqov. So’z san’ati so’zligi. –T.: 2006
TEST SAVOLLARI
|
| |
-seminar mashg’ulot. Amiriy lirikasi

|
-seminar mashg’ulot. Amiriy lirikasi
|
bet | 112/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyoti18-seminar mashg’ulot. Amiriy lirikasi
Ajratilgan vaqt – 2 soat
Dars maqsadi:
Amiriyning lirik merosi haqida atroflicha ma’lumot berish
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Amiriyning she’rlari haqida ma’lumotga ega bo’ladi
2. Amiriyning she’rlari orqali shoir mahoratini o’rganadi
3. Shoir she’riyatining badiiy xususiyatlarini tahlil eta oladi.
Kerakli jihozlar:
Darslik-qo’llanma
Ishni bajarish tartibi:
1. Amiriyning she’rlari haqida ma’lumot berish
2. Amiriyning she’rlari orqali shoir mahoratini o’rganish
3. Shoir she’riyatining badiiy xususiyatlarini tahlil etish.
4. Shoirning muhabbat mavzusidagi she’rlarining asosiy poetik obrazi xususida baxs yuritish.
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. Amiriy g’azallaridan yod oling.
2. Amiriy ijodiyotiga Nodira she’riyati ta’sirini tadqiq eting.
Kerakli adabiyotlar:
1. R.Vohidov, H. Abdullaev. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. T.: O’qituvchi, 2006
2. O’zbek adabiyoti. Majmua. 4 tomlik. 3-tom. – T., 1959.
19-seminar mashg’ulot. Nodira lirikasi
Ajratilgan vaqt – 2 soat
Dars maqsadi:
Nodiraning lirik merosi haqida atroflicha ma’lumot berish
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Nodiraning she’rlari haqida ma’lumotga ega bo’ladi
2. Nodiraning she’rlari orqali shoir mahoratini o’rganadi
3. Nodira she’riyatining badiiy xususiyatlarini tahlil eta oladi.
Kerakli jihozlar:
Darslik-qo’llanma
Ishni bajarish tartibi:
1. Nodiraning she’rlari haqida ma’lumot berish
2. Nodiraning g’azalari orqali shoira mahoratini o’rganish
3. Shoira she’riyatining badiiy xususiyatlarini tahlil etish.
4. Shoiraning muhabbat mavzusidagi she’rlarining asosiy poetik obrazi xususida baxs yuritish.
5. Nodiraning ijtimoiy mavzudagi asarlarini aniqlash.
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. Nodira g’azallaridan yod oling.
2. Nodira va Uvaysiy ijodiyotining o’xshash va farqli jihatlarini solishtiring.
|
| |
Navoiyning “Majolis un-nafois”asari tarkibi…

|
Navoiyning “Majolis un-nafois”asari tarkibi…
|
bet | 114/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiNavoiyning “Majolis un-nafois”asari tarkibi…
Muqaddima,8 majlis,xotima
8 majlis, hikoya , xotima
Muqaddima, 8 majlis
8 majlis, xotima
Navoiy nima uchun nasrga murojat qilgan?
Nasrning imkoniyatlari she’riyatga nisbatan ko’proq bo’lgani uchun.
Nasrni tushunish jihatini yahshiroq bilish uchun.
Nasr janiriga qiziqqani uchun.
Nasrni boshqalardan ajratish uchun.
”Majolis un-nafois”asari asarlarning qaysi turiga mansub?
Ilmiy-filologik xarakterdagi
Memuar-biografik xarakterdagi
Ijtimoiy, falsafiy-dialektik
Tarix, din va tasavvuf
Navoiyning memuar-biografik xarakterdagi asarlari berilgan qator
„Hamsat ul-mutahayyirn“,“Holati Sayid Hasan Ardasher“
“Mezon ul-avzon”,”Majolis un-nafois”
“Holati Sayid Hasan Ardasher“,”Vaqfiya””Risolai muammo”,
”Risolai muammo”, „Hamsat ul-mutahayyirn“
Navoiyning “Mezon ul-avzon”asarida qaysi janrning kelib chiqishi izohlanadi?
Aruz
Qit’a
Tuyuq
G’azal
Navoiyning tarix,tasavvuf va din tarixiga oid asarlari berilgan qator
“Tarixi mulki ajam””Nasoyim ul-muhabbat”
“Tarixi anbiyo va hukamo”,”Munshoat”
“Vaqfiya””Mahbub ul-qulub”
“Tarixi mulki ajam”, ”Munshoat”
Navoiyning “Tarixi mulki ajam” asarida Doro 3 qanday tasvirlanadi?
Zolim podshoh sifatida tasvirlanadi.
Zehnli, ilmli podshoh sifatida tasvirlanadi.
O’ta maishatparast deb tasvirlanadi
Mehribon podshoh sifatida tasvirlanadi.
Navoiyni “Tarixi anbiyo va hukamo” asarining 2-qismi nima deb nomlangan?
“Hukamo zikri”
“Hukamo mehri”
“Tarixiy Fabariy”
“Tarixi hukamo”
Navoiyning ”Nasoyim ul-muhabbat”asari qaysi asar asosida vujudga kelgan?
“Nafoatul-uns”
“Tazkirat ul-avliyo”
“Vaqfiya”
”Mahbub ul-qulub”
Navoiyning ”Mahbub ul-qulub” asarining 2-qismi qanday nomlangan?
Hamida af’ol va zamima xisol hosiyati
Mutafarriqa favoid va amsol surati
Sa’r un-nasning af’ol va ahvoli
Nafohat ul-uns
”Lison ut-tayr”da Simurg’ga nisbatan qushlar tabiatida shavq o’tining alangalanganligiga
Nima sabab bo’ladi?
U haqida afsona aytilgach
Simurg’ni ta’rifini aytgach
Xudxud tavsiya qilgach
|
| |
Almashinuv 
tezliklarini muvofiqlashtirish

142
yechimi – bu tashqi qurilmalar kontrollerlarida katta hajmli bufer
xotirasidan foydalanish. Bunday yondashuv ma’lumotlarni diskka
joylashtirish almashinuvni haddan tashqari sekinlashtirgan (yoki
ma’lumotlar diskning o‘ziga chiqarilgan) hollarda ayniqsa foydali.
Masalan, grafik displeylarning kontrollerlarida hajmi operativ xotira
bilan taqqoslanadigan bufer xotira qo‘llaniladi, va bu grafik shakllarni
ekranga
chiqarishni
sezilarli
darajada
tezlashtiradi.
Kiritish/chiqarishda ma’lumotlarni buferlash nafaqat protsessor va
tashqi qurilmaning ishlash tezliklarini muvofilashtiradi, balki boshqa
masalani hal etadi, ya’ni ma’lumotlarni keshlash hisobiga
kiritish/chiqarish real amallari sonini qisqartiradi. Diskli kesh deyarli
barcha operatsion tizimlarni kiritish/chiqarish kichik tizimlarining
ajralmas qismi bo‘lib, saqlanayotgan ma’lumotlardan foydalanish
vaqtini sezilarli darajada qisqartiradi.
Ketma-ket yozishga asoslangan axborot saqlash qurilmalari

146
Bloklash ikki xil afzalliklarga ega:
Faqatgina READ buyrug‘i butun blokni harakatlantirishi
mumkin va bir nechta mantiqiy yozuvlarni o‘z ichiga olgan fizik
yozuvni asosiy xotiraga ko‘chirishi mumkinligi sababli kamroq
kirish/kiritish operatsiyalari kerak bo‘ladi.
Fizik yozuvlar hajmi bo‘shliqdan kattaroq bo‘lganligi
hisobiga kamroq joy isrof qilinadi.
Bloklashning ikkita kamchiliklari taqqoslash bilan yumshoq
ko‘rinadi:
Blokirovka qilish, blokirovkadan chiqarish va yozishda
davom etish uchun uchun qo‘shimcha dasturlar va dasturiy ta’minot
kerak.
Agar sizga bitta mantiqiy yozuv kerak bo‘lsa, blokni to‘liq
o‘qishingiz kerakligi uchun bufer maydoni isrof bo‘lishi mumkin.
Blokka yoki magnit lentadagi yozuvga kirish uchun qancha vaqt
talab etiladi? Bu yozuv qayerda joylashganiga bog‘liq, ammo biz ba’zi
umumiy hisob-kitoblarni amalga oshirishimiz mumkin. Masalan,
bizning 2400 futli (731.5 metr) g‘altakning lenta tashish tezligi
sekundiga 200 dyuym (ips) bo‘lganida taxminan 2,5 daqiqada
to‘xtamasdan o‘qilishi mumkin. Shuning uchun, lentadagi so‘nggi
yozuvga kirish uchun 2,5 daqiqa vaqt kerak bo‘ladi. O‘rtacha hisobda
yozuvga kirish uchun 1,25 daqiqa vaqt ketadi. Bir yozuvga ketma-ket
kirish uchun lentani ishga tushurish va to‘xtatish uchun sarflangan -
0,003 sekund yoki 3 millisekund vaqt oralig‘i talab etiladi.
4.2- jadval
Qurilma drayverlari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

159
Drayver operatsiyasini yakunlash bo‘yicha operatsiya xatosiz o‘tganligiga
ishonch hosil qilishi kerak. Agar bari to‘g‘ri bo‘lsa drayverga qurilma
dasturiy ta’minotidan mustaqil ravishda ma’lumotlarni uzatish mumkin
bo‘ladi (faqat o‘qilgan bloklar). Va nihoyat drayver operatsiya
yakunlanganligi to‘g‘risida ma’lumot uchun chaqiruvchi dastur ayrim
axborotlariga murojaat qilinadi. Agar navbatda boshqa so‘rov turgan
bo‘lsa, ulardan biri tanlaniladi va ishga tushiriladi, boshqa so‘z bilan
aytganda drayver keyingi so‘rovni kutishga bloklanadi.
Qiymatlar 
Kirish vaqti - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

147
ketlikfaolligibo‘lganfayllarbundanmustasno, ya’nidasturdavomida90-
100
foizyozuvlargaketma-
ketkirishtalabqilinadiganfayllarbundanmustasno.
2400 fut (731.5 metr) vatezligisekundiga 200 dyuym (ips)
bo‘lganmagnitlentauchunyozuvlargakirishvaqtlari
4.2-
jadvaldako‘rsatilgan.
4.4. To‘g‘ridan to‘g‘ri yozishga asoslangan axborot saqlash
qurilmalari
To‘g‘ridan to‘g‘ri kirishni saqlash qurilmalari (DASD) – bu
belgilangan joyga to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘qish
yoki yozish imkoniyatiga
ega qurilmalardir. DASDlarni uch toifaga bo‘lish mumkin: magnit
disklar, optik disklar va flesh-xotira. DASDga kirish o‘rtasidagi vaqt
farqi magnit lentani ishlatishda unchalik katta bo‘lmasa ham, ma’lum
bir yozuvning joylashuvi unga kirish
uchun qancha vaqt kerak
bo‘lishiga bevosita ta’sir qiladi.
Belgilangan boshli magnit disk qurilmasi
Belgilangan boshli magnit disk odatda magnit plyonka bilan
qoplangan, katta CD yoki DVDga o‘xshaydi, odatda formatlanadigan,
har ikki tomoni ham konsentrik aylanalardan iborat.
Har bir aylana -
bu yo‘lak. Ma’lumotlar har bir yo‘lakka uning ustida joylashgan
belgilangan
o‘qish/yozish boshi orqali ketma-ket yoziladi.
Belgilangan boshli disklar 4.7-rasmda ko‘rsatilgan.
Shuningdek ular
juda tezkor, harakatlanuvchi boshli magnit disklarga qaraganda tezroq
hisoblanadi. Harakatlanuvchi boshli magnit disk qurilmasini keyingi
bo‘limda ko‘rib chiqamiz. Lekin, uning
asosiy kamchiligi - bu
harakatlanadigan boshli disklarga nisbatan narxining yuqoriligi va
xotira hajmining kichikligi (kamayishi) hisoblanadi (chunki
o‘qish/yozish boshlarining kengligini ta’minlash uchun yo‘laklar bir-
biridan uzoqroq joylashishi kerak). Ushbu
qurilmalar tezlik katta
ahamiyatga ega bo‘lgan hollarda, masalan,
kosmik parvozda yoki
samalyotlarda qo‘llaniladi.
Nazorat topshiriqlari - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 82/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiNazorat topshiriqlari:
1.Uvaysiy she’rlari badiiyatining qaysi unsurlarda ko’ramiz?
2.Shoira qo’llagan ma’naviy san’atlarni ko’rsata olasizmi?
3.Shoira g’azallarining mumtozligini ko’rsata olasizmi?
4.Uvaysiy ijodining ta’sirchanligini izohlab bering.
Uchinchi asosiy masala: Uvaysiy dostonlari.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Shoira ijodi haqida tassavvur hosil qiladi.
2. Uvaysiyning mumtoz shoira ekanligini biladi.
3. Shoira ijodi o’zbek mumtoz adabiyoti namunasi ekanligini isbotlab bera oladi.
4. Shoira she’rlari ma’naviy san’atlar bilan ziynatlanganini ko’radilar.
3 – asosiy savolning bayoni:
Uvaysiy "Shahzoda Hasan", "Shahzoda Husayn" nomli dostonlarni hamda "Voqeoti Muhammad Alixon" nimli she’riy manzumasini yozdi. Ikkila dostonning temasi ham Sharq adabiyotida Uvaysiygacha o’nlab-yuzlab shoir va yozuvchilar (ayniqsa islom dini muhiblari) tomonidan qalamga olingan edi. Bu temaning Uvaysiy tomonidan "ne maqsad bilan qalamga olingani" haqida o’rni bilan mulohaza yuritamiz.
"Voqeoti Muhammad Alixon". Bu asrda Muhammad Alining tug’ilishi, uning taxtga o’tirishi, Qashqarga harbiy yurish qilishi voqealari tasvirlangan. Dostonda tasvirlanishicha, Alixon Qashqarda ro’y bergan "g’azot" munosabati bilan u yerga harbiy yurish qiladi. Bunga ayrim vazirlari va saroy ahllari qarshilik ko’rsatishiga qaramay, u onasi Nodiraxonimdan ruxsat olib, yo’lga tushadi. Onasi o’z o’g’lini Marg’ilongacha kuzatib borib, safar natijasini shu yerda toqatsizlik bilan kutib qoladi. Dostonda Nodiraning sabrsizlik bilan xudoga sig’inib, o’g’lining salomat kelishini so’raganligi, uning kechalarni uyg’oq, kunduzlarni betoqat bo’lib o’tkazganligi tasvirlanadi. Chunonchi:
Ul kecha uyda bo’ldi bedor,
Hazrat oyim ki sarvraftor.
Xurshid kabi yuzni o’shal kun,
Qo’ydi, misoli bo’lidi majnun.
Asosan, masnaviy formasida yozilib, ora-sira g’azallar ham keltirilgan bu manzuma tugallanmay qolgan. Asarda Qashqardagi "g’azot" voqeasining natijasi nima bilan tugaganligi— Muhammad Alixon va boshqalarning safari haqida hech narsa bayon qilinmagan. Shuningdek, dostonning xom va sohta o’rinlari, ko’p baytlarining bo’shligi sezilib turadi.
Bu dostonda diniy rivoyatlar ko’pligidan qat’i nazar, unda Nodiraxonimning hamsuhbat zamondoshi tomonidan Nodiraga xos ayrim xususiyatlar ishonarli qilib tasvirlanishi g’oyat muhimdir. Chunonchi, dostonda Qo’qondan Marg’ilonga kelgunga qadar Nodiraxonimning ayrim kishilarga "saru po" berib, "g’aribu g’urabo"larni to’ydirganligi, "ehson" qilishda himmatli ekanligi, rahmdilligi, shafqat-muruvvati bilan darhol ko’zga tashlanib qolganligi hikoya qilinadi:
Ul kuni turib berib saru po,
To qildi ulug’lig’in bar a’lo.
Ser ayladi har g’arib g’urabo…
Ehsoneki beadad qilib ul,
To tushti Marg’ilona g’ul-g’ul.
Marg’ilonda intizorlikda qolgan Nodiraning ham, Tunqator onasining ham, Uvaysiyning o’zining farzandlarini sarosima bilan kutishi tasvirlangan hayotiy lavhalarda o’sha davr onalarining onalik dramatizmi ifodalangan.
|
| |
Dars maqsadi - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 111/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiDars maqsadi:
Ogahiyning adabiy-ilmiy asarlari haqida ma’lumot berish
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Ogahiyning adabiy asarlarii haqida ma’lumotga ega bo’ladi
2. Ogahiyning ilmiy asarlari bilan yaqindan tanishadi
3. Ularning o’ziga xos jihatlarini anglab oladi
Kerakli jihozlar:
Darslik-qo’llanma
Ishni bajarish tartibi:
1. Ogahiyning adabiy asarlarii haqida ma’lumotga ega bo’lish
2. Ogahiyning ilmiy asarlari bilan yaqindan tanishish
3. Ularning o’ziga xos jihatlarini o’rganish
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. Ogahiyning tarjima asarlarini o’rganing.
2. Ogahiyning janrlar taraqqiyotidagi novatorligini izohlang
Kerakli adabiyotlar:
1. R.Vohidov, H. Abdullaev. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. T.: O’qituvchi, 2006
2. O’zbek adabiyoti. Majmua. 4 tomlik. 3-tom. – T., 1959.
17-seminar mashg’ulot. Huvaydoning «Rohati dil» dostoni
Ajratilgan vaqt – 2 soat
Dars maqsadi:
Xo’janazar Huvaydoning adabiy merosi haqida atroflicha ma’lumot berish
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Huvaydoning “Rohati dil” dostoni haqida ma’lumotga ega bo’ladi
2. Huvaydoning ushbu dostonidagi “Bayoni g’addoriyn dunyo” hikoyatini o’rganadi
3. Adib mahorati va dostonning badiiy xususiyatlarini tahlil eta oladi.
Kerakli jihozlar:
Darslik-qo’llanma
Ishni bajarish tartibi:
1. Huvaydoning “Rohati dil” dostoni haqida ma’lumot berish
2. Huvaydoning ushbu dostonidagi “Bayoni g’addoriyn dunyo” hikoyatini o’rganish
3. Adib mahorati va dostonning badiiy xususiyatlarini tahlil etish.
Mustaqil ish topshiriqlari:
1. Huvaydo biografiyasi haqida ma’lumot bering.
2. “Rohati dil” dostoni obrazlariga tavsif bering.
Kerakli adabiyotlar:
1. R.Vohidov, H. Abdullaev. O’zbek mumtoz adabiyoti tarixi. T.: O’qituvchi, 2006
2. O’zbek adabiyoti. Majmua. 4 tomlik. 3-tom. – T., 1959.
|
| |
Tuzuvchilar - Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash...

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
bet | 42/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashTuzuvchilar:
|
Madjitov A.
|
Pedagogik innovatsiyalar instituti Ta’lim texnologiyalari, o‘quv reja va dasturlarini ishlab chiqish bo‘limi bosh mutaxassisi
|
|
Yusupova G.
|
Shayxontohur tuman kasb-hunar maktabi direktori
|
|
Tuxtamuratov O.
|
Shayxontohur tuman kasb-hunar maktabi o‘quv ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari
|
Taqrizchilar:
|
|
|
|
J.Xakimov
O.Daminov
|
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti “Mashinasozlik” fakulteti “Energiya mashinasozligi va kasb talimi” kafedrasi mudiri
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti “Mashinasozlik” fakulteti “Energiya mashinasozligi va kasb talimi” kafedrasi Dotsent
|
1. O‘quv dasturi umumiy talablari
Dastur nomi
|
Avtomobil dvigatellariga servis xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash.
|
Ajratilgan soat
|
80
|
O‘qituvchining mashg‘ulotida qatnashib o‘zlashtirilishi lozim bo‘lgan mavzular soni
|
10
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
- § Putssolanli portlandsementlar

304
reaksiyaga kirishib, uni ikki kalsiyli alyuminatga aylantiradi. 3CaO∙Al
2
O
3
ning
miqdori kamaytirilsa, putssolan portlansementning sulfatli suv ta’siriga turg‘unligi
ortadi, chunki bunda,
«sement batsillalari» ning hosil bo‘lish ehtimoli kamayadi.
Putssolan portlandsementlarning korroziyasi haqida yuqorida gapirib o‘tilgan.
SHuning uchun bu haqda batafsil to‘xtamaymiz. Ammo bunday sementlarning
mahalliy sharoitga qarab boshqa turlari ham ishlab chiqarilgan. Bularga
gliej va
glinit
Protsessor va kiritish/chiqarish qurilmalarini parallel ravishda

Protsessor va kiritish/chiqarish qurilmalarini parallel ravishda ishlashi Kiritish/chiqarish qurilmalari va protsessorni parallel ravishda
ishlashi mazkur qurilmaga tegishli kontroller va drayverni o‘zaro
harakatda bo‘lish yo‘li bilan tashkil etiladi. Kontroller muntazam
ravishda drayverdan qurilmaga chiqariladigan ma’lumotlar, hamda, bu
ma’lumotlarga nisbatan qanday amallar bajarilish kerakligini
bildiruvchi (masalan, ekranning ma’lum qismiga matn ko‘rinishda
ma’lumotni chiqarish yoki diskning aniq sektoriga yozish) boshqaruv
ko‘rsatmalarni qabul qiladi. Kontroller boshqaruvi ostida qurilma o‘z
amallarini ma’lum bir vaqt davrida mustaqil tarzda, markaziy
protsessor va OT tomonidan e’tibor talab qilmagan holda, bajarishi
mumkin. Bu vaqt ko‘p omillarga bog‘liq – chiqarilayotgan
ma’lumotlarning hajmi, qurilmaning ishlash tezligi va hokazo. Xatto
eng oddiy, sodda funksiyalarni bajaradigan kontroller odatda
protsessor tomonidan navbatdagi ko‘rsatmani olganidan keyin mazkur
funksiyani bajarish uchun bir muncha ko‘p vaqt sarflaydi. Bunday
xulosa murakkab kontrollerlarga nisbatan ham o‘rinli, chunki barcha
kiritish/chiqarish qurilmaning, hatto eng katta tezlik bilan ishlaydigan,
ishlash tezligi odatda protsessorning tezligidan sezilarli darajada past.
Demak protsessor tomonidan buyruqlar berilishi o‘rtasidagi davrlarda
kontrollerlar o‘z amallarini OT ga bog‘lanmagan holda bajaradi. OT
ning
kiritish/chiqarish
kichik
tizimidan
“faqat”
tegishli
kontrollerlardan har bir drayverning unga keluvchi to‘xtatish
signallarga javob berishning ma’qul vaqtini ta’minlagan holda,
kompyuter tarkibiga kiritilgan barcha kiritish/chiqarish qurilmalarning
drayverlarini ishga tushurish va vaqtinchalik to‘xtatish talab etiladi.
Bunda protsessorning kiritish/chiqarishni ta’minlashga sarflaydigan
vaqti foydalanuvchilar jarayonlari foydasiga minimallashtirilgan
bo‘lishi lozim. Mazkur vazifa real vaqtda ishlaydigan tizimlarda
jarayonlarni rejalashtirish/dispetcherlashtirishning klassik topshirig‘i
deb hisoblanadi va odatda to‘xtatish bo‘yicha ko‘p darajali ustuvorlik
sxema asosida hal etiladi. Javob berishning ma’qul darajasini
ta’minlash uchun barcha drayverlar (yoki drayverlarning bir qismi)
mazkur qurilmaga ruxsat berilgan javob berish vaqti va tegishli
drayverni bajarish uchun jarayon sarflaydigan vaqtga ko‘ra bir nechta
141
ustuvor darajalar bo‘yicha taqsimlanadi. Ustuvorlik sxemasini amalga
oshirish uchun, odatda OT ning to‘xtatishlar dispetcheri ishlatiladi.
Harakatlanuvchi boshli magnit disk qurilmasi

150
silindr mavjud va silindrlar disklar to‘plami kabi uzun. Istalgan har
qanday yozuvga kirish uchun, tizimga uchta narsa kerak: silindr
raqami, dastak o‘qish/yozish boshini harakatlantirishi uchun; uning
yuzasi soni, shuning uchun o‘qish/yozish uchun mos keladigan bosh
faollashtirilgan; va 4.10-rasmda ko‘rsatilgandek uning sektor raqami,
shuning uchun o‘qish/yozish boshi o‘qish yoki yozishni boshlash
vaqtini biladi.
4.10- rasm. Magnit diskdagi bloklar har xil o‘lchamga ega: markazga
yaqinrog‘i kamroq va markazdan uzoqrog‘i ko‘proq. Ushbu farqni
qoplash uchun disk doimiy burchak tezligida (CAV) aylanadi. Ba’zi
optik disklar bir necha qatlamlarda o‘qish va yozish imkoniyatiga ega,
bu xotira hajmini sezilarli darajada oshiradi.
Bitta aniqlik: biz ushbu munozarada sirt atamasini ishlatdik,
chunki bu konsepsiyalarni tushunishni osonlashtiradi. Biroq, oddiy
adabiyotlarda "yo‘lak" atamasi odatda sirtni va konsentrik yo‘lakni
aniqlash uchun ishlatiladi. Shuning uchun bizning sirt/yo‘lakdan
foydalanishimiz boshqa ba’zi matnlarda ishlatiladigan yo‘lak yoki
bosh atamasi bilan bir xil.
Sementtoshnnng sovuqqa chidamliligi

284
bosimiga bardosh berib, muzning buzuvchi kuchini qirqadi. Bu esa sementtoshning
sovuqqa chidamliligini oshirishga sabab bo‘ladi.
Gidrofob qo‘shilmalar, masalan, milonaft, sementtosh strukturasining bir
jinsliligini oshiradi va kovak hamda kapillyar devorchalarini gidrofoblaydi, shu bilan
sementtoshning suv ta’siriga chidamliligini kuchaytiradi. Shunisi ham borki,
gidrofillovchi qo‘shilmalar (masalan, sulfit-spirt bardisi—SSB) zarur darajada
yoyiluvchanlikni saqlagani holda betonbop qorishmalarning suvga talabini ancha
pasaytiradi va shu bilan sementtoshning g‘ovakligini kamaytiradi. Shu tarzda uning
sovuqqa chidamliligi va suv o‘tkazmasligi oshadi.
Yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan qo‘shilmalar sement umumiy og‘irligining
0,1…0,25 protsentini tashkil qiladi. Shuni ta’qidlash zarurki, sementtosh uchun
qotayotgan dastlabki davrda muzlash ayniqsa xavflidir, xali unchalik mustahkam
bo‘lmagan, g‘ovak strukturali sementtosh muz bosimiga bardosh berolmaydi. U etarli
darajada qotgan bo‘lsa, ya’ni marka mustahkamligining 50 protsentiga etganda u
muzlashga yaxshi qarshilik ko‘rsata oladi. Sement tishlasha boshlamasdan oldin
muzlasa, mustahkamlikka zarar etmaydi, chunki u erigandan so‘ng qotish jarayonlari
qayta tiklanadi.
Linuxda jarayonlarni boshqarish tizim chaqiruvi

348
vaqtincha uzilish va ishga tushurish uchun foydalanadigan ma’lumot.
Yadro har bir jarayon tomonidan har bir onda foydalanadigan
resurslar va har bir jarayon tomonidan uni yaratilishdan boshlab to
hozirgi vaqtigacha foydalanilgan resurslarning umumiy hajmi
to‘g‘risida statik ma’lumotlar saqlanishini qo‘llab-quvvatlaydi. Fayllar
jadvali – bu tizim fayl tuzilmalariga ko‘rsatkichlar vektori.
Kiritish/chiqarish uchun tizimli chaqirishlar bajarilganida jarayonlar
fayllar jadvalidagi indekslar yordamida bu tuzilmalarga havola etadi.
Fayllar jadvalida ochiq fayllar ro‘yxati saqlanadigan bo‘lsa, fayl
tizimining konteksti yangi fayllarni ochish uchun so‘rovlar uchun
qo‘llaniladi. Bu yerda fayllarni izlash uchun joriy ildiz (root) katalog
va ishchi (default) kataloglarga havolalar saqlanadi. Signallarga ishlov
beruvchilar jadvali tegishli signallar paydo bo‘lganida chaqirilishi
mumkin bo‘lgan, jarayonning manzil maydonidagi kichik dasturlarni
belgilaydi. Jarayonning virtual xotirasi konteksti uning shaxsiy manzil
maydonining barcha tarkiblarini belgilaydi.
Linux tizimida jarayonlar - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

346
} else { /* bu yerda farzand kodi joylashgan */
}
Jarayonlar o‘zlarining PID-lariga ega bo‘ladilar (PID-jarayon
identifikatori). Yuqorida aytib o‘tilganidek, jarayon yaratilganda,
uning
PID-si
yangi
jarayonning
onasiga
beriladi.
Jarayon
identifikatorlari turli xil usullarda qo‘llaniladi. Masalan, farzand
jarayoni tugaganda, uning onasi yangi tugatilgan farzand jarayonining
PID-ni oladi. Bu juda muhim bo‘lishi mumkin, chunki ona jarayonida
ko‘plab farzand jarayonlari bo‘lishi mumkin. Farzand jarayonning
ham farzand jarayonlari bo‘lishi mumkin. Linux tizimida jarayonlar
bir-birlari bilan xabarlarning biron bir shaklidan foydalangan holda
aloqa o‘rnatishi mumkin. Siz ikkita jarayon o‘rtasida kanal
yaratishingiz mumkin, bunda bitta jarayon baytlar oqimini yozishi
mumkin, boshqa jarayon esa o‘qishi mumkin. Ushbu kanallar ba’zan
kanallar (pipes) deb ataladi. Jarayonni sinxronizatsiya qilish bo‘sh
kanaldan ma’lumotlarni o‘qiyotganda jarayonni blokirovka qilish
orqali amalga oshiriladi. Kanalda ma’lumotlar paydo bo‘lganda,
jarayon blokdan chiqariladi. Jarayonlar boshqa usulda - dasturiy
uzilishlardan foydalangan holda aloqa o‘rnatishi mumkin. Jarayonlar
tizimga kiruvchi signal kelganida qanday harakatlar qilish kerakligini
aytishi mumkin.
Kоrxоnaning to‘lоv qоbiliyatini bahоlash ko‘rsatkichlari

Uzоq muddatli majburiyatlarning aylanmadan tashqari aktivlarga
nisbatini aks ettiradigan kоeffitsiyent asоsiy vоsitalarning
qancha ulushi
uzоq muddatli qarzlar hisоbidan mоliyalanishini ko‘rsatadi.
Aylanmadan tashqari aktivlarning asоsiy unsurlariga quyidagilar kiradi:
nоmоddiy aktivlar (tashkiliy xarajatlar, patentlar,
litsenziyalar, tо-
var belgilari);
asоsiy vоsitalar (yer uchastkalari, tabiatdan fоydalanish оbyektlari
va shu kabilar);
tugallanmagan qurilish;
uzоq muddatga sоlingan mоliyaviy mablag‘lar (sho‘ba kоmpani-
yalarga investitsiyalar);
tashkilоtlarga bir yildan оrtiq muddatga berilgan qarzlar;
aksiyadоrlardan sоtib оlingan o‘z aksiyalari;
bоshqa aylanmadan tashqari aktivlar.
Nоmоddiy aktivlarga kоmpaniya uzоq
vaqt mоbaynida yoki dоimiy
ravishda darоmadlar оlib turishini ta’minlaydigan (mоddiy vоsitalarda
mustahkamlab qo‘yilgan) axbоrоt (litsenziyalar, tоvar belgilari,
patentlar-dan
fоydalanish huquqini beradigan shartnоmalar va bоshqalar) kiradi.
Fоizlarni qоplash kоeffitsiyenti yoki kreditоrlarning himоyalan-ganlik
kоeffitsiyenti ularning bergan kreditlari uchun fоizlar to‘lanmas-ligidan
himоyalanganlik darajasini bildiradi
va kоmpaniya hisоbоt davri
mоbaynida qarzlar bo‘yicha fоizlar to‘lash uchun necha marta mablag‘
ishlab tоpganligini ko‘rsatadi. Bu ko‘rsatkich fоizlar to‘lash bilan bоg‘-liq
maqsadlar uchun ishlatiladigan fоydani kamaytirishning yo‘l qo‘ysa
bo‘ladigan darajasini aniqlash imkоnini beradi.
Qarzni qоplash kоeffitsiyenti kredit bo‘yicha qarz summasining bir-ga
nisbati sifatida fоyda sоlig‘i stavkasini chegirib
tashlagan hоlda hi-sоblab
chiqariladi.
Qarzni pul mablag‘lari bilan qоplash kоeffitsiyenti
. U firmaning o‘z
qarzlarini real mavjud bo‘lgan pul mablag‘lari bilan
qaytarish imkоni-
yatini aks ettiradi.
Jarayonlar va oqimlar - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

351
ustuvorlikka ega. Rejalashtiruvchi jarayonni eng yuqori ustuvorlik
bilan ishga tushiradi; teng ustuvorlikka ega jarayonlaridan eng ko‘p
vaqt kutib qolgan jarayon bajariladi. FIFO – jarayonlar tugaguncha
yoki blokirovka qilinguniga qadar bajariladi. Round-robin – jarayon
ma’lum vaqt o‘tgach to‘xtatiladi va rejalashtirish navbatining oxiriga
joylashtiriladi; shuning uchun teng ustuvorlikka ega. RR-jarayonlar
vaqtni avtomatik tarzda o‘zaro taqsimlaydi. Linux 2.0 versiyasi SMP
qurilmalarni qo‘llab-quvvatlovchi Linux ning birinchi yadrosi
bo‘lgan; turli jarayonlar yoki oqimlar bir nechta protsessorlarda
parallel ravishda bajarilishi mumkin. Yadroning uzilishlarsiz bajarish
talabiga rioya qilish uchun SMP quyidagi cheklashni o‘rnatadi: har bir
onda bittadan ko‘p bo‘lmagan jarayon yadro rejimida kodni bajarishi
mumkin.
Linux da fizik xotirani boshqarish

353
Yangi dastur bajarilishida jarayonga yangi, bo‘sh manzil
maydoni tadqim etiladi; dasturlarni yuklash protseduralari bu manzil
maydoni virtual xotiraning hududlari bilan to‘ldiradi. Fork yordamida
yangi jarayonni yaratish amaldagi manzil maydonining to‘liq
nusxasini yaratishni nazarda tutadi. Yadro ona jarayonning virtual
xotirasidan foydalanish deskriptorlaridan nusxa oladi, keyin farzand
jarayon uchun sahifalar jadvallarining yangi jamlamasini yaratadi.
Ona jarayonning sahifalar jadvallaridan bevosita farzand jarayonning
sahifalar jadvallariga nusxalar olinadi. fork bajarilganidan keyin ona
va farzand jarayonlar o‘z virtual manzili maydonlarida bir xil fizik
sahifalaridan foydalanadi. Agar fizik xotiraning sahifalarini birorta
boshqa maqsad uchun kerak bo‘lsa, sahifalarni boshqarish tizimi
ularni diskka ko‘chiradi (o‘tkazadi). Sahifalarni boshqarish tizimi ikki
qismga bo‘linadi:
qaysi sahifalarni va qachon diskka ko‘chirishni belgilaydigan
algoritm;
almashtirish
mexanizmi,
kerak
bo‘lgan
hollarda
ma’lumotlarni uzatish va fizik xotiraga qayta ko‘chirishni amalda
bajaradi.
Linux yadrosi har bir jarayonga, uni o‘ziga tegishli ichki
foydalanish uchun doimiy, hudud arxitekturasiga bog‘liq manzil
maydonni zahiralaydi. Virtual xotiraning bu hududi ikki hududdan
iborat:
statik hudud – tizimdagi xotiraning har bir foydalanadigan
fizik sahifa uchun sahifalar jadvalida havolani saqlaydi, shuning
uchun yadro kodi bajarilishida fizik manzilni virtual manzilga
translyatsiya qilishda ishlatiladi;
zahiralangan qismning qoldig‘i – birorta boshqa maqsadda
ishlatilmaydi; uning sahifalar jadvalining elementlari o‘zgartirilishi va
xotiraning istalgan sahifalariga yo‘naltirilishi mumkin.
Ilm-fan va innovatsiya ilmiy-amaliy konferensiyasi in-academy uz/index php/si 333 web texnologiyalar mavzusida tezisi abdumannonov Asilbek Axrorjonovich

Ilm-fan va innovatsiya ilmiy-amaliy konferensiyasi in-academy uz/index php/si 333 web texnologiyalar mavzusida tezisi abdumannonov Asilbek Axrorjonovich
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Ilm-fan va innovatsiya ilmiy-amaliy konferensiyasi in-academy uz/index php/si 333 web texnologiyalar mavzusida tezisi abdumannonov Asilbek Axrorjonovich
|
-§. Oq va rangli portlandsementlar

296
Rangli sementlar yana quyidagi yo‘l bilan ham olinadi. Bo‘yovchi oksidlar
(xrom, marganets, kobalt, nikel, mis oksidlar) xom ashyo aralashmasiga aralashtirib
yashil, havo rang, qora, jigar rang, sariq va boshqa turdagi rangdor klinkerlar olinadi.
Mineral strukturasiga turli oksidlarning birikishi tufayli olingan rangli klinker tortilib
yaltiroq, tekis va turg‘un rangga ega bo‘lgan sement olinadi.
Pardozlash materiallari o‘zlarining tabiati va texnikaviy xossalariga ko‘ra
konstruktiv betonga yaqin tursa xam yig‘ma o‘y-joy qurilishlaridagi pardozlash
ishlarini mexanizatsiyalashga qulay imkon yaratadi. Ular bir xil tipdagi texnologik
jarayonlar va asbob-uskunalarni ishlatish hamda uzoq muddatga chidamli rangli
konstruksiyalar olish imkonini beradi. Shu jixatdan oq va rangli portlandsementlarni
eng yuqori unumli pardozlash materiallaridan biri deb xisoblash mumkin. Chunki bu
oddiy portlandsementning ko‘rinishlaridan biri bo‘lib, oq va turli ranglarni o‘zida
mujassamlashtirgan va yuqori darajadagi mustahkamlikka ega bo‘lgan sementdir.
Kоrxоnaning amaliy faоlligini bahоlash ko‘rsatkichlari

Ko‘rsatkich nоmi
Hisоb-kitоb turi
Mоddiy ishlab chiqarish zaxiralarining
aylanuvchanlik kоeffitsiyenti
To‘g‘ri xarajatlar / zaxiralar
Zaxiralarning aylanuvchanligi
360 / zaxiralarning aylanuvchanligi kоef-
fitsiyenti
Debitоrlik qarzlarining aylanuvchanlik
kоeffitsiyenti
Bir yillik sоtuvdan tushum / debitоrlik
qarzi
Debitоrlik qarzlarini to‘lash davrlari
360 ga ko‘paytirilgan debitоrlik qarzi /
mahsulоt sоtishdan tushum
Kreditоrlik qarzlarining aylanuvchanlik
kоeffitsiyenti
Mahsulоt sоtishdan tushum / Kreditоr-
lik qarzdоrlik
Aylanma (ishchi) kapitalning aylanuv-
chanlik kоeffitsiyenti
Sоtuvdan tushum / aylanma (ishchi) ka-
pital, agar kоrxоnada mavjud bo‘lsa, ba’-
zan maxrajda kreditоrlik qimmatli qо-
g‘оzlari summasi ham bo‘ladi
Asоsiy fоndlarning aylanuvchanligi kоef-
fitsiyenti
Sоtuvdan tushum / ishlab chiqarish fоnd-
larining o‘rtacha yillik qiymati (asоsiy
fоndlar plyus aylanma mablag‘lar)
Aylanmadan tashqaridagi aktivlarning
aylanuvchanlik kоeffitsiyenti
Sоtuvdan tushum / aylanmas aktivlar-
ning o‘rtacha yillik qiymati
Xususiy aylanma kapitaldan fоydala-
nish kоeffitsiyenti
Sоtuvdan tushum / ko‘rib chiqilayotgan
davrda kоrxоnaning xususiy kapitali-
ning o‘rtacha hajmi
-§. Plastifikatsiyalangan va gidrofob portlandsementlar

291
g) olein kislota yoki oksidlangan petrolatum, sement massasidan 0,06…1%
miqdorda;
d) oksidlangan petrolatum, sement massasidan 0,3% miqdorda.
Klinkerni tuyish jarayonida gidrofob moddalar sement zarrachasi yuzasini
namlanmaydigan parda bilan qoplaydi. Sruning uchun uni uzoq vaqt havoda saqlash
mumkin. Bu vaqt ichida uning mustahkamligi boshqa sementlar kabi kamayib
ketmaydi. Gidrofob sementdan qorishma tayyorlanganda, qotish vaqtini 1,5-2 minut
uzaytirish kerak, chunki sement zarrachalari sirtidagi gidrofob parda qum va
shag‘alning ishkalanishidan buzilib, suv bilan erkin ravishda birikishi lozim. Shuning
uchun gidrofob sement uzoq saqlansa ham o‘zining plastiklik xossasini yo‘qotmaydi.
Gidrofob portlandsementdan buyum tayyorlaganda uning zichligi yuqori
bo‘ladi, suv o‘tkazuvchanligi kamayadi, sovuqqa chidamliligi esa 800-1000 siklga
ortadi (oddiy portlandsement betonning sovuqqa chidamlilik markasi SCH-200-300).
Gidrofob portlandsement ham oddiy portlandsement kabi markalarda chiqariladi.
Nazorat va mulohaza savollari

245
9. Кревенс Девид. Стратегический маркетинг. Учебное пособие - М.:
изд. дом. «Вильямс», 2010. – 742 с.
10. www.gov.uz - O‗zbekiston Respublikasi hukumat portali
11. www.press-service.uz- O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining matbuot
xizmati
12. www.stat.uz - O‗zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‗mitasi
Chakana savdo, ulgurji savdo, vositachini tanlash va sotish

230
Chakana savdoning moddiy - texnika asosini do‗konlar, univermaglar,
maxsuslashgan do‗konlar,
supermarketlar, oshxonalar va ko‗pchilik mayda
shahobchalar tashkil etadi.
Chakana savdo aylanmasi. Ichki iste‘mol talabini rag‗batlantirilishi tovarlar
va xizmatlar iste‘mol hajmini kengayishiga turtki berdi.
Chakana savdo
aylanmasining o‗sish sur‘ati barcha hududlarda etarlicha yuqori bo‗ldi. Respublika
o‗rtacha ko‗rsatkichi 114.4 % ni tashkil etgani holda, Surxandaryoda - 115,3 %,
Jizzaxda – 115,2 %, Navoiyda – 115,1%, Buxoroda – 114,8%, Qashqadaryoda –
114,6%, Toshkent – 114,6% va Farg‗onada – 114,5% ni tashkil etdi.
27
Ushbu hududlardagi chakana savdo aylanmasining yuqori o‗sish sur‘atlariga
aholining xarid qobiliyati o‗sishi tufayli erishildi. Aholi jon boshiga chakana savdo
aylanmasi
indeksi Buxoro, Jizzax, Navoiy va Sirdaryo viloyatlarida o‗sdi.
Hududlarning eng yuqori va eng kichik ko‗rsatkichi o‗rtasidagi farqlanish darajasi
4,9 barobarni tashkil etmoqda.
Xizmatlar. So‗nggi yillarda Respublika iqtisodiyotining ustuvor yo‗nalishi
sifatida xizmatlar sohasini barqaror rivojlantirishga alohida ahamiyat qaratilmoqda.
2016-2020 yillarda xizmatlar sohasini rivojlantirishga qaratilgan dasturiy
tadbirlarni amalga oshirilishi o‗zining ijobiy natijalarini berdi. Barcha
hududlarda
xizmatlar sohasi o‗sishining yuqori sur‘atlari qayd etildi. Bu hududlarda bank-
moliya
xizmatlari, aloqa xizmati va axborotlashtirish hamda transport
xizmatlarining barqaror rivojlanishi bilan bog‗liq.
2016 yil mobaynida xizmatlar sohasida 14,6 mingta yangi ob‘ekt
tashkil
etilib, 194 ta yangi maishiy xizmat ko‗rsatish majmualari ishga tushirildi hamda 54
ta yangi mehmonxona qurildi.
28
Chakana savdo do‗konlarining turlari quyidagi rasmda keltirilgan (11.1-
jadval).
ILM-FAN VA INNOVATSIYA - Ilm-fan va innovatsiya ilmiy-amaliy konferensiyasi in-academy uz/index php/si 333 web texnologiyalar...

ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
336
9.Gulyamov, K. M., & Ikramov, M. H. (2021). Development of artistic and creative abilities of
future teachers of fine arts through computer graphics. JournalNX, 7(06), 95-99.
10.Ikromov, M. X. O., & Qizi, Z. M. (2022). MARKAZIY OSIYODA GRAFIKANING
RIVOJLANISHIGA HISSA QO’SHGAN BUYUK OLIMLAR. Central
Asian Academic Journal of
Scientific Research, 2(5), 627-630.
11.Makhmudovich, G. K., & Hakimjon o'g, I. M. A. (2022). DEVELOPMENT OF CHILDREN'S
ARTISTIC AND CREATIVE ABILITIES IN THE PROCESS OF TEACHING UZBEK FOLK APPLIED
DECORATIVE ARTS. Web of Scientist: International
Scientific Research Journal, 3(5), 957-963.
12.MUBINAKHON, I., & ANASKHON, I. M. The Importance of Using
the Ict to Increase the
Efficiency of Education. JournalNX, 7(1), 106-108.
13.Хонбобоев, Х. О., Икромова, М. Х., & Икромов, М. А. Х. (2016). Ta’limda
axbоrоt
texnоlоgiyalarni qollashning oziga xоs xususiyatlari. Молодой ученый, (3-1), 21-22.
14.Juraev, Muzaffarjon Mansurjonovich. "Theoretical and practical principles of improving the
content of the pedagogical activity of ICT teachers of professional educational institutions in
the conditions of information of education." (2022).
15.Juraev, Muzaffarjon Mansurjonovich. "Methodological foundations for improving the
content of training future ict teachers in the conditions of digital transformation of education."
(2022): 9-11.
16.Melikyzievich,
Siddikov Ilkhom, et al. "THE METHOD OF REFERENCE TESTS FOR THE
DIAGNOSIS OF DIGITAL DEVICES." International Journal of Early Childhood Special Education
14.7 (2022).
17.Mansurjonovich, Juraev Muzaffarjon. "Designing an electronic
didactic environment to
ensure interdisciplinary integration in the teaching of" Informatics and information
technologies" during professional education." Confrencea 11.11 (2023): 78-82.
18.Mansurjonovich,
Juraev
Muzaffarjon,
and
Aroyev
Dilshod
Davronovich.
"INTERDISCIPLINARY INTEGRATION IS AN IMPORTANT
PART OF DEVELOPING THE
PROFESSIONAL TRAINING OF STUDENTS." Open Access Repository 9.1 (2023): 93-101.
19.Juraev, M. M. "ZY Xudoyberdiyev Theoretical analysis of the continuity model of computer
science and information technology in the System of professional education." European
Scholar Journal (ESJ)//ISSN (E): 2660-5562.
20.Xudayberdiyev,
Zayniddin Yavkachevich, and Muzaffarjon Mansurjonovich Juraev.
"Theoretical analysis of the continuity model of computer science and information technology
in
the
system
of
professional
education."
(2021).
Yuqori temperaturalarning portlandsementtoshga ta’siri

Yuqori temperaturalarning portlandsementtoshga ta’siri. Nol darajagacha
temperaturada (qupyq muhit sharoitida) sementtoshda xech qanday fizik-kimyoviy
o‘zgarishlar sodir bo‘lmaydi. Biroq, ma’lum vaqtgacha ancha yuqori temperatura
ta’sir qilib tursa, mustahkamlik o‘zgara boshlaydi. Masalan 200
0
C temperaturada
portlandsement asosida ishlangan beton mustahkamligi taxminan 50 % gacha
pasayadi va issiqlik manbai olib quyilganidan keyin ham bu mustahkamlik qayta
tiklanmaydi. Temperatura ortib borishi bilan beton mustahkamligi yanada pasayadi.
Aytaylik, beton 500…550
0
C temperaturagacha qizdirib namlansa, sementtosh
strukturasi buziladi; bu temperaturada Ca(OH)
2
kalsiy oksid (CaO) va suvga ajraladi,
sementtosh namlanganda tosh ichidagi ohak qayta so‘nadi va tosh buziladi. Hozirgi
vaqtda juda yuqori, masalan 1000…1300
0
C temperatura ta’siriga ham yaxshi
qarshilik ko‘rsata oladigan sement yaratish usullari ishlab chikilgan, ulardan turli
285
issiqlik apparatlarini qoplashda foydalansa bo‘ladi. Mayda tuyilgan shamot, xromit,
magnezit va boshqa mineral moddalar qo‘shish bilan portlandsementtoshning yuqori
temperaturalarga chidamliligi oshiriladi. Yuqori temperatura sharoitida qo‘shilmalar
Ca(O)
2
ni bog‘laydi va shu bilan sementtosh qizdirilgan hamda sovitilganda earur
darajada mustahkam va muayyan strukturada bo‘lishiga yordam beradi.
Demak, portlandsement juda qimmatli qurilishbop xossalarga ega, ya’ni u
nihoyatda mustahkam bo‘lib, mustahkamligi nisbatan tez o‘sadi, shuningdek, turli
noqulay muhit ta’siriga chidamli. Uni olish ham nisbatan arzon. Bu esa
portlandsement ishlab chiqarishni yuqori darajada mexanizatsiyalashtirishga imkon
beradi.
Industrial qurilishda yig‘ma beton va temir-beton konstruksiyalar tobora ko‘p
ishlatilayotgan davrda portlandsement kabi qimmatli bog‘lovchi materialni ko‘plab
ishlab chiqarish va ulardan tejamli foydalanish nihoyatda muhimdir.
|