nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr

|
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr Pdf ko'rish
|
bet | 138/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
151
Sayfullayeva Feruza
Navoiy viloyati Qiziltepa tumani
2-umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘qituvchisi
MATEMETIKA VA INFORMATIKA DARSLARIDA AXBOROT
KOMMUNIKATSION TEXNOLOGIYA(AKT)DAN FGOYDALANISHDA
INNOVATSION YONDASHUV
O‘zbekistonda davlat va jamoat boshqaruvi hamda ta’lim sohalarida
ishlayotgan har bir mutaxassis mamlakatimizda axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarining rivojlanishi, uning huquqiy asoslari tahlili, axborot
kommunikatsiyasi va tarmoqlari texnologiyalari, axborot xavfsizligiga tahdidlar va
ularni bartaraf etish usullari, Internet tizimi va undan boshqaruvda foydalanish
usullari, davlat boshqaruvida elektron hukumat tizimi, interaktiv xizmatlar,
elektron tijorat, tashkilot faoliyatini avtomatlashtiruvchi axborot tizimlari, elektron
raqamli imzo tizimlaridan foydalanish asoslari va tashkilotda boshqaruv axborot
tizimlarini yaratish texnologiyalarini yaxshi bilishi va o‘zlarining faoliyatlarida
axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining imkoniyatlaridan to‘la foydalana
olishlari shart.
Ta’lim sohalarida multimedianing qo‘llanilishi shaxsiy foydalanish hamda
o‘qitish ishlarini samarali yo‘lga qo‘yish uchun mo‘ljallangan. Multimediani ta’lim
sohalarida qo‘llash ko‘lami kundan – kunga yanada ortib bormoqda. Chunki yuqori
kasbiy malakani taminlovchi bilim har doim tez o‘zgarib turadi. Bugungi o‘sish
darajasi, ayniqsa texnika sohasida doimiy yangilanishni talab qiladi. Shu bois
raqobatga asoslangan korxona o‘z faoliyatida ancha moslanuvchan bo‘lishi lozim.
Bu oddiy xodimlar uchun ham, raxbarlar uchun ham birday xaqqoniy yo‘l.
Kompyuterlardan foydalangan holda o‘qitish uchun ma’lum tizim kerak.
Ko‘pgina tadqiqotlar kompyuterlardan foydalangan holda o‘qitish tizimining
muvaffaqiyatlarini e’tirof etmoqda. Eski an’anaviy ta’lim usullari bilan ob’ektiv
taqqoslash juda qiyin, ammo, multimedia bazasida o‘zgaruvchan interaktiv dastur
bilan ishlashga e’tibor ikki barobar kuchaydi. Aniq bir materialni o‘rganish uchun
vaqtni tejash an’anaviy ta’lim usullariga nisbatan o‘rtacha 30% ni tashkil qiladi.
O‘zlashtirilgan bilim esa xotirada ancha uzoq saqlanadi.
Umumta’lim
maktablari,
oquvchilarni
zamonaviy
axborotlashgan
jamiyatning faol a’zosi bo‘lib yashashlari uchun tayyorlaydilar. Samarali
axborotlashgan tizimni yaratish, ta’lim sohasining asosiy masalalaridan biri bo‘lib,
boshqaruv va o‘quv-tarbiyaviy faoliyatlarni ta’minlashda asosiy masala bo‘lib
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 139/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
152
hisoblanadi. Buni ta’minlashni faqatgina zamonaviy axbоrot-kommunikatsion
texnologiyalar va telekommunikatsiyalar orqali amalga oshirish mumkin.
Keltirilgan texnologialar o‘qituvchilarga yangi imkoniyatlarni yaratib beradi.
O‘quvchilarni intellektual va shaxsiy imkoniyatlarini ancha kengaytiradi, bu faktni
tarbiyaviy va o‘quv jarayonlarida inobatga olish maqsadga muvofiqdir.
Kompyuter telekommunikatsiyasi, axborot resurslari, internet xizmatlari va
multimediya komplekslarini oqilona qo‘llashlar, o‘qituvchilarni va o‘quvchilarni
faol anglashlarda va tarbiyalаsh jarayonlarda katta rol o‘ynaydi.
Matematikani
o‘qitishda
zamonaviy
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari imkoniyatlaridan samarali foydalanish, aniq fanlarni o‘qitishning
dolzarb masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
O‘qitishning asosiy masalasi bo‘lib, nafaqat tegishli bilimlarni berish, balki
ularning qiziqishlarini ham oshirish hisoblanadi. O‘qituvchining asosiy ishi – bu
o‘qitish va shuning uchun ham ularni a‘lochi qilib o‘qitish lozim. Ma‘lumki
matematika ancha murakkab fan hisoblanadi va o‘ziga yarasha qiziqarli va
murakkab qismlardan iboratdir. Shuning uchun ham o‘qitishni juda salmoqli va
ko‘plab usullaridan eng yaxshilarini tanlab olishni talab qiladi, bunda ularning
shakllariga ham e’tibor berish lozim. Aqliy mashg‘ulotlarni matematika va
informatika darslarida ko‘paytirish o‘z navbatida, qanday qilib o‘quvchilarni ushbu
fanlarga qiziqtirish mumkinligi to‘risida ham bosh qotirishga olib keladi.
Kompyuterlar o‘quvchilarning faol ishlashlarida, ularning mustaqil bilim
olishlarida juda katta ro‘l o‘ynaydi. Bunda o‘qitishning yangi o‘qitish usullariga
katta ahamiyat berish kerak, jumladan axborot-kommunikativlik va shaxsiy
texnologiyalarga
yondashuvlardir.
Kompyuter
texnologiyalarini
o‘quv
jarayonlarida qo‘llash bu o‘qishning eng asosiy ajralmas qismi bo‘lib hisoblanadi.
Matematika
va
informatika
darslarida
kompyuterlardan
samarali
foydalanishning asosiy maqsadlari bo‘lib, fanlararo bog‘lanishlarni ta’minlash,
kompyuter savodxonligini oshirish va o‘quvchilarni mustaqil o‘qishlarini
shakillantirishlar hisoblanadi.
Matematika va informatika fanlari o‘qituvchisining asosiy vazifalari
quyidagilardan iboratdir:
-
o‘quvchilarda fundamental matematikani o‘rganishni shakllantirish;
-
o‘quvchilarning ijodiy faoliyatlarida axborot madaniyatini shakllantirish;
-
o‘quvchilarda
axborot
texnologiyalari
va
axborot
tizimlaridan
foydalanishlarni shakllantirishlar.
Matematika va informatika darslarida AKTni qo‘llash o‘qituvchiga
materiallarni yig‘ishdagi vaqtlarni tejashga kata yordam beradi va o‘qitishni
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 143/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
157
mayoq orqali yaqinlashyotgan dushman xabarini yetkazish ham, o‘rta asr kishilari
o‘ylab topgan metodikalardir.
Bundan bilish mumkinki, har qanday metodika (usul) ortida qandaydir g‘oya
mavjud bo‘ladi va bu kabi istakalarning barchasi, insoniyatning tushunchalarini
o‘zgartirish bilan bog‘liq.
Masalaning yana bir nozik jihati shundaki, g‘oyaviy tarbiya jarayonida qo‘l
kelgan bu usullar, g‘oyaviy tahdidda ham niqob sifatida foydalanilmoqda.
Har bir yosh yigit-qiz millat, mamlakat taqdirida milliy manfaatlarning
ustuvorligini nafaqat tan olishi, shuningdek, unga qat'iy amal qilishi, o'zida
g‘oyaviy-mafkuraviy qat'iyatlilik kayfiyatini shakllantirishi, hurfikrlilik va
tolerantlikka ustuvor ahamiyat berishi, milliy va umuminsoniy qadriyatlar
uyg‘unligiga amal qilishi yaxshi natija beradi. Zero, munosib bo'lish jamiyatga
xizmat qilishdir.
Xulosa o‘rnida shuni aytish joizki, unib-o‘sib kelayotgan yosh avlodni
g‘oyaviy tahdidlardan himoyalashda pedagogikaning samarali usul va vositalaridan
o‘rinli foydalanish va yoshlar manaviyatiga salbiy tasir ko‘rsatuvchi illatlarni
oldini olishda bugungi kun g‘oyaviy tarbiyasining asosiy vazifasidan biri
hisoblanadi.
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 140/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
153
samaradorligini ta’minlaydi. Y’ani o‘qituvchining ijodiy, estetik, kommunikativlik
va shaxsiy intellectual omillari rivojlanib boradi.
Ta’lim jarayonlarida AKTni qo‘llash ta’lim sifatini oshirishda juda katta ro‘l
o‘ynaydi va innovatsion yondashuvni olib keladi.
Ta’lim jarayonlarida AKTni qo‘llashdagi imkoniyatlari, ta’lim jarayonini juda
qiziqarli
qilish,
bunda
kompyuterlarning
multimediya
imkoniyatlaridan
foydalangan holda yangiliklarni shakllantirish mumkin. Shuningdek, o‘qitishdagi
muammolarni yechishdagi oydinliklar, o‘quv materiallarini sodda shakillardagi
ifodalanishlari, ma’lumotlar bazasidan foydalanishlar o‘quvchilarda izlanishlarga
bo‘lgan talablarini qondiradi. Turli toifadagi topshiriqlarning mavjudliklaridan
mustaqil ma’lumotlarni o‘rganishni ta’minlaydi, bu o‘z navbatida o‘quvchilarda
ijobiy o‘rganishlarni shakllantiradi. Savollarga javiblarni qidirishni imkoniyatlarini
ochadi, chunki kompyuterlarda natijalarni saqlash mumkin va mustaqil xatolarni
to‘g‘rilash imkoniyatlari ham mavjud.
Demak, uzluksiz ta’limda innovatsion metodlardan foydalanish ta’lim
samaradorligini oshirish bilan birga o‘quvchida mustaqil ishlash ko‘nikmasini
shakllantiradi, o‘quvchida fanga nisbatan qiziqishini kuchaytiradi, undagi
qobiliyatlarni shakllantiradi, faoliyatini aniqlashtirish, o‘zi his qilishga yordam
beradi. Shu bilan birga jamoada ishlash ko‘nikmasini, muloqot madaniyatini
hamda birovni fikrini eshitish ko‘nikmasini shakllantiradi. Ayniqsa, o‘rta maktab
matematika ta’limida innovatsion metodlarni qo‘llash o‘quvchida yuqori
ko‘rsatilgan sifat, o‘quv va ko‘nikmalarni shakllantirishda muhim o‘rin tutishi
kuzatiladi.
Maktabda matematika fanini o‘rganishda qiziqarli materiallardan foydalanish
o‘quvchilarning bilimga qiziqishlarini kengaytirishga, fanning nafaqat amaliy
tuzilishiga e’tiborni qaratishga, balki nazariyada ham bilimlarni chuqurlashtirishga
imkon beradi. Amaliyotda bunday materiallardan foydalanish usullarini egallash
o‘qituvchining kasbiy mahorati saviyasini va o‘z o‘quvchilarini orqasidan
ergashtira olishi malakasini aniqlaydi.
Matematika darslarida qiziqarli masalalardan samarali foydalanish
o‘quvchining fan tushunchalarini tahlil qilish amaliy ko‘nikmalarini hosil qilishga,
mustaqil
ta’lim
faoliyati
ko‘nikmalarini
shakllantirishiga,
tasavvurini
faollashtirishga, yuqori darajada bilim olishiga ko‘mak beradi.
Masalaning yana bir jihati bu o‘quvchilarning bilimlarni mustaqil egallashini
tashkil etishdir. Har bir o‘quvchining bilim olish samaradorligini oshirish uchun
o‘quv vaqtini oshirmagan holda o‘quv materiallarini o‘rganish hajmini oshirish,
dars mavzusini faollashtirish uchun eng samarali topshiriqlarni diqqat bilan
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 145/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
159
topishga yo‘naltiruvchi, guruhlarda yuzaga keladigan muloqotni rivojlantiruvchi,
shuningdek, guruhlar faoliyatini xolis, samarali baholovchi pedagogdir.
Dars jarayonida guruh muammolarini hal qilish qadim zamonlardan amaliy
maqsadlarda ishlatilgan va mashhur veche, kengashlar, konsiliumlar bo'lgan.
Biroq, bu sohada jiddiy ilmiy o'zgarishlar nisbatan yaqinda boshlandi. Shunday
qilib, 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida paydo bo'lgan G. Triplet, F. Allport, V.
Medening asarlarida keyinchalik "ijtimoiy ko'maklashish" deb nom olgan hodisa
tasvirlangan.
1965 yil 16 iyulda Amerikaning mashhur Science ("Science") jurnalida
Robert Zayontsning "Ijtimoiy ko'maklashish" maqolasi paydo bo'ldi, bu butun
ijtimoiy-psixologik tadqiqotlar uchun asos yaratdi. Ingliz tilidagi "fasilitatsiya"
so'zi kamdan-kam hollarda va deyarli faqat psixologik kontekstda uchraydi -
yengillashtirish fe'lining hosilasi sifatida - osonlashtirish, yordam berish,
osonlashtirish.ma`nosini beradi. "Qisqa psixologik lug'at"da bu tushunchani
quyidagicha izohlaydi: "individ faoliyati tezligi "Individ faoliyatining tezligi yoki
mahsuldorligining oshishi, uning ongida ushbu shaxsning xatti-harakatlarini raqib
yoki kuzatuvchi sifatida harakat qiladigan boshqa shaxs (yoki bir guruh odamlar)
obrazini tufayli realizatsiyasi."
Tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, kuzatuvchining borligi shaxs tomonidan deyarli
har qanday faoliyatni amalga oshirishga sezilarli ta'sir ko'rsatadi. Bundan tashqari,
ta'sir ijobiy bo'lishi mumkin (asrning boshlarida velosipedchilar velosiped yo'lidagi
raqobatchilar, beixtiyor tomoshabinlar ishtirokidagi yagona tribuna joylashgan
to'g'ri chiziqda tezlashadi) va salbiy (Kurt Levin maktabida o'tkazilgan
eksperimentda kam daromadli, to`yib - to'ymay ovqatlanmagan o'quvchilar edi.
ovqatga to'la stol va zavqlanishni taklif qilishdi, eksperimentchi esa stolga o'tirib,
jarayonni diqqat bilan kuzatib, daftarga nimadir yozib qo'ydi, och odamlar deyarli
hech narsa yemay stoldan turib ketishlariga sabab bo'ldi ).
V.M.Bekterev tomonidan 1913 yilda o'tkazilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki
axloqiy xarakterdagi individual bayonotlar guruh muhokamasida o'zgaradi.
Ishtirokchilarning turli tarkibi bo'lgan guruhlarning birgalikdagi faoliyatini
kuzatish unga quyidagi xulosani chiqarish imkonini berdi: birgalikda ishlash orqali
tajribali muhandis va iqtidorli ishchi har ikkalasi uchun alohida yaratib
bo'lmaydigan mashina yoki texnik qurilmani yaratishi mumkin. Xuddi shu narsa
turli xil bilim sohalarini ifodalovchi ikkita olim ham yangi kashfiyot qilishi
mumkin.
Ushbu va boshqa ko'plab tadqiqotlar Guruhda fatilizatsiya, osonlashtirish
fenomenining paydo bo'lishi uchun asos bo'lib xizmat qildi, bu jarayonda
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 150/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
164
болалари нутқини ўстириш ва тафаккурини ривожлантириш жараёнида
қўлланиладиган дидактик ўйинлар орқали билимларнинг 85 фоизини кўриш
рецепторлари ёрдамида ўзлаштириш имкони мавжуд.
Шу маънода, дидактик ўйинлар ўрганилаётган объектни ҳар томонлама
осон тушунишга ёрдам беради, болаларда кечадиган тафаккур процессининг
анализ ва синтез қилиш жараёнини яъни предметнинг ташқи кўриниши, ички
тузилиши ҳақида тўлақонли маълумот олиш қулайлигини назарда тутган
ҳолда мактабгача таълим ташкилотлари ўқитиш тизимида кенг
фойдаланилади.
Илмий-педагогик таҳлиллар ва эмпирик ўрганишларимиз креатив
ёндашув асосида катта ва мактабга тайёрлов гуруҳи болалари нутқини
ўстириш ва тафаккурини ривожлантириш ишлари “нутқ ўстириш ва бадиий
адабиёт билан таништириш машғулотлари”да, шунингдек болаларнинг
кундалик фаолиятини тўғри ташкил этишда биринчи пойдевор вазифасини
бажаради.
Мактабгача ёшдаги болаларни нутқ ўстириш машғулотлари асосида
тафаккурини ривожлантириш бир неча таълимий методлар асносида
босқичма-босқич амалга оширилади.
Масалан: предметлар, ҳодиса ёки жараёнларни табиий ҳолатда намойиш
қилиш болалар тафаккурини ривожлантиришда дидактик самара беради.
Бироқ, бундай намойишни амалга ошириш ҳар доим ҳам мумкин
бўлавермайди.
Шу сабабли, тарбиячилар табиий предметларни намойиш қилишда
сунъий муҳитга мурожаат қилишади (масалан, ҳайвонлар билан “Ҳайвонот
боғида”, турли ўсимликлар билан “Иссиқхонада”, сабзавотлар билан
“Далада”, мевалар билан “Боғда” номли рангли суратлар орқали танишиш)
ёки сунъий равишда яратилган объектлар (макет, модел, муляж, скелет ва
бошқалар)дан фойданилади.
Мазкур жараён технологик таълим тизимининг юқори даражали
имкониятларини очиб беради. Тадқиқот ишимиз доирасида мактабгача
ёшдаги болаларни нутқ ўстириш машғулотлари асносида тафаккурини
ривожлантиришга ўргатиш методикаси муайян илмий педагогик, дидактик
шарт-шароитлари, восита ва шакллари мажмуидан иборат бўлиб, педагогик
тизим субъектлари ҳисобланган тарбиячи, тарбияланувчи, таълим мақсади,
мазмуни, дидактик жараёнлар ҳамда ташкилий шакллари яхлит бир модель
асосида ташкил этилишини ифодалайди (2.1-расмга қаранг).
|
| |
Muton - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

Muton - genning eng kichik qismi bo’lib o’zgarish xususiyatiga ega.
Rekon - genlarning chalkashish xususiyatiga ega .
Sistron - genlarning organizmda ma’lum belgilarni rivojlantiradigan qismi.
Umuman gen irsiyat birligi sifatida organizmning belgi va xususiyatlarini ifodalaydi. Har bir gen
o`ziga xos tuzilishga ega. Ko’pgina tajribalar shuni isbotladiki, genlar bilan belgilar o’rtasida o’zaro
munosabatlar mavjud. Gen allellarining o‘zaro ta’siri avvalo ikki guruhga bo‘linadi:
I. Allel genlarning o‘zaro ta’siri.
II. Allel bo‘lmagan genlarning o‘zaro ta’siri.
Allel genlarning o‘zaro ta’sirida belgilarning rivojlanishi
. Bir gen allellarining o‘zaro
ta’siri o‘z navbatida: a) genning dominant allelini retsessiv alleliga ta’siri; b) ko‘p
tomonlama allelizm; v) kodominantlikka ajratiladi.
A) Genning dominant allelini retsessiv alleliga ko‘rsatgan ta’siri
to‘liq yoki
chala (oraliq)
holda bo‘lishi mumkin. Monoduragay va diduragaylarda belgilarning to‘liq va oraliq holda
irsiylanishi ko‘rildi. Mazkur hodisalarda bir gen allelining ikki xil holati: dominant va
retsessiv holati bilan tanishildi. Uni quyidagi sxemada ifodalash mumkin:
A a
B) Gen allellari faqat dominant va retsessiv holatda emas, ko‘p xil holatda bo‘lishi
mumkin. A genining a
1
>a
2
>a
3
>a
4
>a
n
, B genini b
1
>b
2
>b
3
>b
4
>b
n
allellarining mavjudligi bunga
yorqin misoldir. Uni quyidagi sxemada ifodalash mumkin:
V) Kodominantlik hodisasida allellarning odatdagi dominant va retsessiv holati
kuzatilmaydi. Genotipdagi har bir alleli mustaqil ravishda faollik ko‘rsatadi. Natijada ularning har biri
o‘ziga xos belgining fenotipda namoyon bo‘lishini ta’minlaydi. Bu hodisa
P 
havorang - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

hav hav hav oq
(3:1)
sariq
sariq sariq oq
(3:1)
F
2
AA Aa Aa aa (1:2:1)
F
2
AA Aa Aa aa (1:2:1)
1)
Bu ikki chatishtirish natijasida sariq patli to‘tilarning genotipini aniqlash qiyinchilik
tug‘diradi. Bundan tashqari agar ikki xil chatishtirishda dominant bo’lgan belgi ya’ni
havorang va sariq
patli xoldor to’tilarning erkak va urg‘ochisini o‘zaro chatishtirilsa, u holda avloddagi erkak va urg‘ochi
to’tilarning pat rangi yashil bo‘ladi. Yashil patli uig‘ochi va erkak to‘tillarni o‘zaro chatishtirilsa F
2
avlodida 9/16 yashil, 3/16 havorang patli, 3/16
sariq patli, 1/16 oq patli to‘tilar paydo bo‘ladi.
Bunday natija ilgari qayd qilinganidek, diduragaylarda belgilarning to‘liq
irsiylanishida fenotip
bo‘yicha namoyon bo‘lgan edi. Lekin unda ota-ona o‘zaro ikki belgisi bilan farqlangan edi. Vaholanki,
xoldor to‘tilarda esa ota-ona to‘tilar bir belgisi — pat rangi bilan farqlanadilar xolos. Shunga ko‘ra pat
rangining rivoji ikki xil allel bo‘lmagan genga bog‘liq degan xulosaga kellarniz.
U holda havorang patli to‘tilarning genotipi
-rasm - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

31-rasm. Sichqonlarda yung rangining genlarning o‘zaro ta’ siri tufayli irsiylanish tiplari. A — yungning qora rangi;
aa — albinos;
B — aguti;
bb — qora
Qora yungli sichqonlar yungi oq rangdagi sichqonlar bilan chatishtirilganda F
1
avlodda
sichqonlarning yungi aguti bo‘ladi. F
1
aguti sichqonlarning erkak va urg‘ochi formalari o‘zaro
chatishtirilganda F
2
sichqonlarining 9/16 yungi aguti tipda, 3/16 sichqonlarning yungi qora, 4/16
sichqonlar yungi oq rangda bo‘ladi. Chatishtirish uchun olingan sichqonlar qora yunglisining
genotipi AAbb, oq yunglisiniki aaBB, F
1
avlod duragaylarining genotipi AaBb. F
1
avlod erkak va
urg‘ochi aguti sichqonllarni chatishtirishdan olingan F
2
avlod sichqonlarning genotipida A-B- genlari
bo’lgan taqdirda ular yungi aguti tipida (9/16), qora 3/16 sichqonlarning genotipi A-bb, oq
sichqonlarning 4/16 genotipi esa aaB
_
yoki aabb holatda bo’ladi.
F 2 da belgilarning nisbatini 9:6:1 sxemada bo’lishi. Ba’zi holatlarda komple-mentar genlar
mustaqil ravishda qo‘shimcha genlarsiz u yoki bu belgini hosil qilishi mumkin. Masalan,
qovoqlarda (Sucurbita)meva shakli yumaloq, gardishsimon va uzunchoq ko‘rinishda bo’ladi. Har bir dominant
allel bo’lmagan gen retsessiv allel gensiz yumaloq shakldagi qovoqllarni rivojlantiradi. Genotipi har
xil bo’lgan yumaloq qovoqlar o‘zaro chatishtirilsa, dominant komplementar genlar A-B- ta’sirida F
1
da gardishsimon qovoqlar hosil bo’ladi. F
1
duragay qovoq o‘zaro chatishtirilsa F
2
da 9/16 gardishsimon,
6/16 yumaloq, 1/16 uzunchoq shakldagi mevalar hosil bo’ladi.
YO’RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 106/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotYO’RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA
Kasbi kodi va nomi: 5530302- Foydali qazilmalarni boyituvchi
O’quv amaliyoti nomi: Foydali qazilmalarni boyitish ishlari
Mavzu Elektr separatorlarining texnik xarakteristikasi
Maqsad: O’quvchilarga Elektr separatorlarining texnik xarakteristikasi haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
№
|
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom ashyolar
|
Bajariladigan amaliy ish ko’rinishi . Eskizlar
|
Bajaradigan ishning ketma ketligi
|
1
|
Elektr separatorlarining texnik xarakteristikasi
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Elektr separatorlarining texnik xarakteristikasi
|
2
|
Elektr separatorlarining afzalligi
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Elektr separatorlarining afzalligi
|
3
|
Elektr separatorlarining kamchiliklari
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Elektr separatorlarining kamchiliklari
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
O`qitish usullari - I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya...

|
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
bet | 108/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotO`qitish usullari:
|
Tushuntirish , ko’rsatish, yo’riqnoma berish, amaliy mashq
|
O’qitishvositalari:
|
Ma`ruzamatnlar,slaydlar,doska.
|
O`quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Guruxli , jamoaviy
|
O`qitish sharoiti
|
Jixozlangan . Foydali qazilmalarni boyitish xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Nazorat, bajarilgan ishni tekshirish, og’zaki savol-javoblari va boshqalar.
|
YO’RIQNOMALI TEXNOLOGIK XARITA
Kasbi kodi va nomi: 5530302- Foydali qazilmalarni boyituvchi
O’quv amaliyoti nomi: Foydali qazilmalarni boyitish ishlari
Mavzu № 26 Magnit usulida boyitishning nazariy asoslari
Maqsad: O’quvchilarga Foydali qazilmalarni magnit usulida boyitish haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
№
|
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom ashyolar
|
Bajariladigan amaliy ish ko’rinishi . Eskizlar
|
Bajaradigan ishning ketma ketligi
|
1
|
Magnit maydoni va uning xossalar
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Magnit maydoni va uning xossalari
|
2
|
Minerallarning magnit xossalari va ularning tasnifi
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Minerallarning magnit xossalari va ularning tasnifi
|
3
|
Diamagnit,paramagnit va ferromagnit minerallar
|
Baner, chizmalar ,sxemalar, video roliklar
|
|
Diamagnit,paramagnit va ferromagnit minerallar
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o
|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti - bet 160

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti Pdf ko'rish
|
bet | 160/251 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 7,63 Mb. | | #261339 |
Bog'liq biologiya majmua
32-rasm.
Komplementar
irsiylanishda dominant allel
bo‘lmagan genlarning o‘zaro
ta’sirini va retsessiv allel
bo‘lmagan genlarning gomo-
zigota holatda bo‘lganda
yangi belgilarni hosil qilishi
.
Bunda
A-B-
genlar o‘zaro ta’siri natijasida
gardishsimon
,
A-bb, aaB
- genotipli qovoqlar
yumaloq,
aabb
genotipli qovoqlar uzunchoq mevaga ega bo’ladilar.
Binobarin, allel bo’lmagan genlarning o‘zaro komplementar ta’sirida birinchidan F
1
, F
2
avlodda
ota-ona individlarida kuzatilmagan yangi belgilar rivojlanadi. Ikkin-chidan allel bo‘lmagan
genlarning dominant va retsessiv allellarini o‘zaro ta’sir xiliga qarab fenotipik sinflar F
2
da
tubandagicha xilma-xillik beradi:
Allel bo‘lmagan genlarning o‘zaro
ta’sir xili
F
2
dagi fenotipik sinflar
Genotipik sinflar
I
II
III
IV
A_B_
9
9
9
9
A_bb
3
3
7
6
aa_B
3
4
1
aabb
1
2. Allel bo’lmagan genlarning o‘zaro epistaz ta’sirida belgilarining irsiylanishi
2.
Allel bo’lmagan genlarning o‘zaro ta’sirining yana bir tipi epistazdir. Epistazda bir gen
alleli ikkinchi allel bo’lmagan genning fenotipik namoyon bo’lishiga to‘sqinlik qiladi.
Epistaz genllarni o‘zaro ta’sir turi belgilarning to’liq dominantligiga o‘xshash sodir bo’ladi.
Lekin dominantlikda bir genning ikki alleli, bir-birini ustidan masalan, A>a ustidan
dominantlik qilsa, epistazda esa allel boimagan ya’ni A>B yoki B>A, a>B yoki b>A ta’siri
kuzatiladi. Ustunlik qiluvchi genlar
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 468/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
506
қилмайман деган фикр одам тасаввурида ёрқин рангларда айнан шу ҳолатни
келтиради. Демак, кундалик ҳаётимизда биз кўпчилик ҳолларда мақсад
ниятини тўғри ифода этолмай салбий кўриниш қолипига соламиз ва тескари
натижани оламиз. Бу айни чоғда таълим ва тарбия жараёнида кўп учрайдиган
ҳолатлардандир. Буни инглиз тилини ўрганиш жараёнидаги кўп учрайдиган
салбий кўриниш қолипига солинган мақсадларни мисол қилиб келтириш
мумкин: “Мен инглиз тилини ҳарфларини ўрганиш ва талаффуз қилишдан
бошлайман ва уларни хато қилмасдан талаффуз қиламан ва доимо хато
қилмасдан ёзаман”. (Ижобий кўринишдаги қолип:…уларни тўғри талаффуз
қиламан, тўғри ёзаман), “Инглиз тили ҳарфларини ўргансам ёзганда камроқ
хато қиламан” (Ижобий кўринишдаги қолиб ҳарфларни тўғри ўрганаман,
тўғри ёзаман).
2. Мақсад-ниятни аниқ ва ҳозирги замон кўринишда ифода этиш айтиш
жоизки, ”балки етишишим мумкин”, «агарда”, “шундай қилганимда эди”,
“бир уриниб кўрайчи” каби ифодалар мақсад йўлидаги тўсиқ ҳисобланади.
3. Тақосслаш, солиштириш ифодалари мақсадни амалга ошувида инкор
қилишдек тўсиқ ҳосил қилади.
4. Мақсадга-ниятга етишишни аниқ ҳиссиётлар билан тасаввур қилиш.
5. Мақсад-ниятга етганликни аниқловчи конкрет сана, белгиланган
(фиксациялашган)миқдор ўрнатиш жоиз.
6. Мақсад-ниятларнинг амалга ошувида биринчи ва иккинчи даражали
“афзаллик” ва “тўсиқлар” таъсирини текшириш ва ҳисобга олиш керак. [4;19]
Дарс машғулотларида ижобий фикрлаш(онг остлик) талабларига риоя
қилиш ва мақсадни онг остлик талабларига мувофиқ аниқ, ижобий қўйилиши
орқали онг остлик захираларини тўлароқ ишга тушириш таълимий ва
тарбиявий мақсадларга эришишни осонланштиради. Бу ўз навбатида инсон
психологик фаолиятининг деярли барча жабҳаларини самарали ишга
туширади. Худди шундай ўқувчиларнинг ахборотни қабул қилиш
каналининг доминантлигига адекват равишда ахборот узатилиши ҳам унинг
ўзлаштириш самарасини оширади. Бу хусусятларни ҳисобга олган ҳолда
дарсликлар, ўқув услубий мажмуаларнинг тайёрланиши ўзлаштиришнинг
юқори натижавийлигини таъминлайди. Уни таълимий ва тарбиявий
жараёнларга қўллаш фойдадан холи эмас.
Фойдаланилган адабиётлар
1.
Ғозиев Э.Ғ., Онтогенез психологияси.-Т.: Ношир. 2010.215-218 б.
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
508
Маҳлиё Хайдарова.
Низомий номли ТДПУ тадқиқотчиси
РУҲИЙ - БИОЭНЕРГЕТИКАНИНГ ИЛМИЙ АСОСЛАРИ
.
Таянч тушунчалар:
Экзобиологик майдон, генлар, супергенлар, аксион
газлар, биоэнергетик майдон, квант.
Инсон жуда кўп фанларнинг ўрганиш объекти бўлиб ҳисобланади. Ушбу
фанлар бир объектни ўрганар экан ўзаро мустаҳкам алоқа боғлаши талаб
этилади.Чунки ҳар бир инсон ҳақидаги янги маълумот ушбу фанларнинг
илмий тадқиқот ишларида ўз аксини топади. Педагогика фани ҳам ўз
тадқиқотларини олиб борар экан албатта, инсонни ўрганувчи турли
соҳаларнинг янги кашфиётларини инобатга олиши ва уларга асосланиши
лозим
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 467/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
505
машғулотлар, реферат конспект ёзиш каби таълимий фаолият турлари янгича
таълим муассаси ўқувчилари ўзлаштириши зарур материалларни мустақил
ҳолда тушунишга олиб келади. Бу ишлар кундан-кунга кўпроқ аҳамият касб
этиши натижасида тафаккур тобора фаол, мустақил, ижодий тус олиб боради.
Буларнинг барчаси илмий-назарий тафаккурнинг шаклланишига, теварак-
атрофдаги воқеликнинг умумий қонуниятларини билиш қобилияти ўсишига,
ақлий имкониятлар вужудга келишига, табиат ва жамият ривожланишининг
қонунларини англаб олишга муҳим шарт-шароитлар яратади.[1;95]
Илк ўспиринлик даври ўқувчиларида келажак учун аниқ мақсадлар
қўйиш ва улур учун ҳаракат қилиш мотиви кучли бўлади шуларни ҳисобга
олган холда ўспиринларда НЛД технологиялари орқали таълим олиш яхши
самара беради. Нейролингвистик дастурлаш мақсадни тавсифлашда мувофиқ
қолиблар ва сўзларни тўғри жойлаштирилишига эътибор қаратади. Худди шу
боис нейролингвистик дастурлаш ҳар қандай фаолиятни амалга оширишда
мақсадни
онг
остлик
талабларига
мувофиқ
аниқ,
ижобий
қўйилишига(ижобий фикрлашга) эътиборни қаратади. Одатда деярли барча
одамлар агар бирор мақсадларидан натижа олмасалар, улар бунинг
сабабларини муаммолар орқали хаспўшлаб мақсаднинг амалга ошувига
халақит берган ўтмишдаги тўсиқлар қийинчиликларни иккир-чикиригача
тавсифлашни яхши уддалашди. Аслида бу уларнинг мақсадларига самарали,
муваффақиятли етишларига фойда бермайди.
Буни қуйидагича тавсифлаш мумкин:
Мақсадга етишмаганликнинг сабаби нима? Қандай хатога йўл қўйилди?
Ким айбдор? Нима айбдор? Нима учун бунинг олди, олинмади? Ва ҳаказо.
Албатта мақсадга етишмаганликнинг сабабини бу тарзда таҳлил қилиш ўз-
ўзидан бизни ўтмиш билан боғлаб салбий эмоционал ҳис туйғунининг
илмоғини мустаҳкамлайди ва бизнинг ҳозиримизга ўтмишни олиб ўтади. Бу
эса ўз навбатида бизга ички ботиний кучимизни ўтмиш тўсиқлари ва
хатоларини таҳлил қилиш, айбдорларни қидириш, янги қўрқувлар
безовталикларни пайдо қилиш каби бефойда нарсаларга сарфлашга олиб
Айтиш жоизки. нейролингвистик дастурлашда мақсадлари тўғри
ижобий кўриниш ҳолатига солишнинг ўзига хос талабларини қуйидагича
тавсифлаш мумкин:
1.Мақсад-ният ижобий кўринишида “йўқ”, “эмас”, “ма” инкор сўзларини
қўллаш жоиз эмас. Ахборотни қайта ишлаш жараёнида онгимиз уларни
тескарисини бажаради. Масалан агар шу ҳақда фикрлама дейилса у аксинча
шу нарсалар ҳақида фикрлаб таранглашади. Ёки мен бошқа бундай
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning Pdf ko'rish
|
bet | 144/539 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 6,55 Mb. | | #265996 |
Bog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
158
Ashurova Zarina Muxitdinovna
Buxoro davlat universitetining Pedagogika instituti mustaqil izlanuvchisi
TA’LIM JARAYONIDA GURUHIY LOYIHALARNI AMALGA OSHIRISH
YO‘LLARI VA FASILATORLIK FAOLIYATI
Annotatsiya:
Maqolada ta’lim jarayonida guruhiy loyihalarni amalga oshirish
yo‘llari va fasilatorlik faoliyatining o‘ziga xos jihatlari haqida so‘z boradi.
Kalit so‘zlar
:
guruhiy loyihalar, fasilatorlik faoliyati, kreativ yondashuv,
innovatsion texnologiyalar.
Аннотация:
В статье рассматриваются способы реализации групповых
проектов в учебном процессе и особенности фасилитационной деятельности.
Ключевые слова: групповые проекты, фасилитационная деятельность,
творческий подход, инновационные технологии.
Abstract:
The article discusses ways to implement group projects in the
educational process and the specifics of facilitation activities.
Key words:
group projects, facilitation activities, creative approach,
innovative technologies.
Ilm-fan, texnika, ishlab chiqarish va texnologiya sohalarining mavjud
taraqqiyoti zamonaviy jamiyat qiyofasini belgilab bermoqda. Zamonaviy
jamiyatning eng muhim xarakterli jihati uning barcha sohalarida globallashuvning
ko‘zga tashlanayotganligidir. Globallashuv o‘z-o‘zidan tezkor harakatlanish, zarur
axborotlarni zudlik bilan qo‘lga kiritish, ularni qayta ishlash va amaliyotga
samarali tatbiq qilishni taqozo etadi. Bu tarzda harakatlanish imkoniyatiga o‘z
sohasining bilimdoni bo‘lgan, kasbiy malakalarni yuqori darajada egallay olgan,
boy tajriba va mahoratga ega kadrlargina ega bo‘ladilar. Shunday ekan, oliy ta’lim
muassasalar (OTM)ida kadrlarni tayyorlash jarayonida davrning mazkur talabini
inobatga olish maqsadga muvofiqdir.
Hozirgi vaqtda ta’lim jarayonida o‘qitishning zamonaviy metodlari keng
qo‘llanilmoqda. O‘qitishning zamonaviy metodlarini qo‘llash o‘qitish jarayonida
yuqori samaradorlikka erishishga olib keladi. Ta’lim metodlarini tanlashda har bir
darsning didaktik vazifasidan kelib chiqib tanlash maqsadga muvofiq sanaladi.
Shundan kelib chiqib, bugungi zamonaviy ta’lim jarayonlarini samarali
tashkil etishda o‘qituvchining fasilitataorlik faoliyati muhim o‘rin egallaydi.
Fasilitator (lot. “facilis”, ingl. “facilitator” – yengil, qulay) – masofaviy ta’lim
xizmatidan foydalanayotgan guruhlarning faoliyatini muammoning yechimini
|
| |
Mavzu: Faollashtiruvchi reagentlar

|
Mavzu: Faollashtiruvchi reagentlar
|
bet | 186/241 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 4,83 Mb. | | #145433 |
Bog'liq UMK FQB amaliyotMavzu: Faollashtiruvchi reagentlar
Reja
Faollashtiruvchi reagentlarning asosiy vazifasi
Faollashtiruvchi reagentlarni minerallarga ta’sir qilish mexanizmi
Amaliyotda кeng ishlatiladigan faolashtiruvchilar
Faollashtiruvchi reagentlar
Bu toifadaga reagentlarni vazifasi кyeraкli mineral yuzasini yig‘uvchi reagent bilan reaкsiyaga кirishishiga tayyorlab berishdir.
Faollashtiruvchi reagentlarni minerallarga ta’sir qilish mexanizmi quyidagicha:
1. Mineral yuzasida yig‘uvchi reagent bilan reaкsiyaga кirishuvchi parda hosil qilish. Bu mexanizm bilan oкsidlangan minerallarni natriy sulfidi bilan sulfidlash кiradi.
2. Mineralyuzagafaollashtiruvchiionlarnishimilishi va bu ionlar bilan yig‘uvchi reagentlarini biriкishi. Bunga misol qilib sfalyerit (ZnS) mineralini mis ioni bilan faollashtirish кiradi.
3. Mineral yuzada hosil bo‘lgan oкsid pardani yeritib yuborish (pirit yuzasini кislota bilan yuvish).
Amaliyotda кeng ishlatiladigan faolashtiruvchilarga quyidagilar кiradi:
Natriy sulfid (Na2S) - rangli metallar oкsidini sulfidlash uchun ishlatiladi. Natriy sulfid suvda gidrolizlanadi:
Na2S + H2O = NaHS + NaOH (48)
Ishqor yeritmada S2- ioni, nordon yeritmada HS- va Na2Sкo‘proqbo‘ladi, chunкi
Na2S = HS- + H+; HS- = S2- + H+
Oltingugurtioniisulfidli minerallarnitazyiqlaydi, oкsidlarniesasulfidlab, faollashtiradi.
Misкuporosi (SuSO4´5N2O)asosansfalyeritnifaollashtirishuchunishlatiladi.
Sulfatкislota (N2SO4) sulfidyuzasidahosilbo‘lganoкsidpardaniyuvibtashlashuchunishlatiladi.
Muhit (rN)nimoslovchireagentlargaishqorlar, кislotalarкiradi. Eng arzon ishqor ohaк hisoblanib, so‘ndirilgan holda (Sa(ON)2) ishlatiladi. Uning suvdagi yeruvchanligi 1,26 g/l.
|
| |
O`quv amaliyoti mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi

Vaqt: 6 soat (240 daq)
Sana:
|
Ta`lim oluvchilar soni ___15___ ta
|
O`quv mashg`ulotining shakli va turi
|
O’quv amaliy
|
O`quv mashg`uloti rejasi tuzilishi
|
1. Magnit maydoni va uning xossalari
2. Minerallarning magnit xossalari va ularning tasnifi
|
O`quv mashg`ulotining maqsadi: O’quvchilarga Foydali qazilmalarni magnit usulida boyitish haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
O`qitish natijasi
|
Foydali qazilmalarni magnit usulida boyitish haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish haqida umumiy ma’lumot haqida tushuntirish
|
Pedagogik vazifalar
1.Amaliy mashg’ulotni bajarishni o’rgatish
2.O’quvchilarga mashqni mustaqil bajarishni o’rgatish.
3.Amaliy ish bajargan hatolarini ko’rsatadi
|
O`quv faoliyati natijalari:
Mashqlarni mustaqil bajaradi
|
|
Dastur-immunizatorlar - S. K. Ganiyev

dastuming server variantida tarmoqni ma’murlash imkoniyati
bo‘lsa, uning qiymati yanada oshadi;
- ishlash tezligi. Virusga qarshi dastuming ishlash tezligi ham
uning muhim mezoni hisoblanadi. Turli vimsga qarshi dasturlarda
vimsni qidirishning har xil algoritmlaridan foydalaniladi. Bir
algoritm tezkor va sifatli bo‘Isa, ikkinchisi sust va sifati past bo‘lishi
mumkin.
OSI modeli sathlarida ishlashi bo ‘yicha

- tahlillashni davom ettirish uchun ma’lumotlami keyingi
filtrga uzatish;
- keyingi filtrlarga e’tibor qilmay ma’lumotlami uzatish.
Filtrlash qoidalari vositachilik funksiyalariga oid qo‘shimcha,
masalan, ma’lumotlami o‘zgartirish, hodisalami qaydlash va h. kabi
harakatlami ham berishi mumkin. Mos holda, filtrlash qoidalari qu-
yidagilaming amalga oshirilishini ta’minlovchi shartlar ro‘yxatini
aniqlaydi:
- ma’lumotlami keyingi uzatishga mxsat berish yoki raxsat
bermaslik;
- himoyalashning qo‘shimcha funksiyalarini bajarish.
Axborot oqimini tahlillash mezoni sifatida quyidagi parametr-
lardan foydalanish mumkin:
- tarkibida tarmoq adreslari, identifikatorlar, interfeyslar adresi,
portlar nomeri va boshqa muhim ma’lumotlar bo‘lgan xabar paket-
larining xizmatchi hoshiyalari;
- masalan, kompyuter vimslari borligiga tekshiriluvchi xabar
paketlarining bevosita tarkibi;
- axborot oqimining tashqi xarakteristikalari, masalan, vaqt va
chastota xarakteristikalari ma’lumotlar hajmi va h.
Ishlatiluvchi tahlillash mezonlari filtrlashni amalga oshimvchi
OSI modelining sathlariga bog‘liq. Umumiy holda, paketni filtrlash
ni amalga oshimvchi OSI modelining sathi qanchalik yuqori bo‘lsa,
ta’minlanuvchi himoyalash darajasi ham shunchalik yuqori bo‘ladi.
I. A. Karimov nomidagi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi angren kon metallurgiya texnikumi foydali qazilmaqlarni boyitish ishlari o - bet 185

Apolyar yig‘uvchilar
Apolyar yig‘uvchilarga suvda yerimaydigan, noinogen biriкmalar кiradi. Ular organiq suyuqliк bo‘lib, neftdan olinadi Tarкibi va struкturasi uglevodorodlardan iborat bo‘lib, moleкulasida qutblangan guruhi bo‘lmaydi, shuning uchun suv bilan ta’sirlanmaydi. Moleкuladagi atomlar o‘zaro кovalent bog‘ hosil qiladi.
Apolyar yig‘uvchilar o‘ztarкibida solidofil guruhi yo‘qligi uchun mineral yuzaga adgeziya yoкi fiziкaviy shimilish yo‘li bilan bog‘lanadi va ular кo‘proq suv yuzalarga shimiladi. Masalan, кo‘mir, grafit, oltingugurt, olmos va molibdenit (MoS2)larni flotatsiyalashda ishlatish mumкin.
YUqorida aytilganideк, apolyar yig‘uvchilar asosan neftni qayta ishlash jarayonida olinadi. Sanoatda ishlatiladigan apolyar yig‘uvchilarga кyerosin, vyereten va transformator moylari, hatto neftni o‘zini кo‘rsatish mumкin. Bundan tashqari, neftni qayta ishlashda hosil bo‘lgan chiqindilarni ham apolyar reagentlar sifatida ishlatsa bo‘ladi.
Mavzu: So’ndiruvchi reagentlar
Reja
1So’ndiruvchi reagentlar
2Depressorlar
Depressorlar mineral zarracha-suv chegarasida ta’sir qiladi. Depressorlarni bo‘tanadan ko‘pikka o‘tishi kerak bo‘lmagan mineral zarrachalarning flotatsion qobiliyatini susaytirish maqsadida ishlatiladi. Amalda depressorlar sifatida ishqor, tsianidlar, rux kuporasi, natriy sulfid, natriy silikati, organik kolloidlar va h.k. lar ishlatiladi. Ishqorlarning depressiyalovchi ta’siri metallarning qiyin eruvchi gidrat oksidlarini hosil qilishi bilan bog‘liq. Ishqorlar temir va nikel sulfidlarini depressiyalaydi. Tsianidlarning - depressiyalovchi ta’siri uning to‘plovchini eritishidadir. Tsianidlar rux, temir va nikel sulfidlarini depressiyalaydi. Flotatsiya amaliyotida Na SN, K SN, Ca(SN)2 va biroz miqdorda ishkor saqlovchi texnik mahsulottsiankotishma ishlatiladi. Tsianidlar suvda yaxshi eriydi. Ular suvli eritmalarda kuchli zaxar hisoblangan vodorod tsianid ajratib gidrolizlanadi. Na SN + O H- = Na OH + H SN Shuning uchun tsianidlar gidrolizga uchramasligi uchun ishqoriy muhitda qo‘llaniladi. Rux kulorosi (rux sulfati) ZnSO4·7H2O sfalerit (ZnS)ni depressiyalashda ishlatiladi. Rux kuporosi neytral va ishqoriy muxitda Zn(ON)2 cho‘kmani, soda ishtirokida Zn SO3 cho‘kmasini xosil qiladi, va bu cho‘kmalar sfalerit yuzasiga yopishib uni depressiyalaydi. Natriy sulfidi Na2S - molibdenit (MoS2)dan tashqari hamma sulfidlarni depressiyalaydi, suvda natriy sulfid kuchli asos va kuchsiz kislotaning tuzi sifatida gidrolizga uchraydi va kuchli ishqoriy muxitni hosil qiladi. Natriy sulfidi ko‘proq qo‘shilganda bo‘tana erkin holdagi sulfid S- va gidrosulfid HS- ionlari hosil bo‘ladi va ular ksantogenat ionlarini mineral sulfidlashgan yuzasi bilan o‘zaro ta’sirini to‘xtatadi.
|
O`quv amaliyoti mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi

Vaqt: 6 soat (240 daq)
Sana:
|
Ta`lim oluvchilar soni ___15___ ta
|
O`quv mashg`ulotining shakli va turi
|
O’quv amaliy
|
O`quv mashg`uloti rejasi tuzilishi
|
1. Magnit separatorlari haqida
2. Magnit separatorlarining tasnifi
|
O`quv mashg`ulotining maqsadi: O’quvchilarga Magnit separatorlari haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish
|
O`qitish natijasi
|
Foydali qazilmalarni magnit usulida boyitish haqida umumiy ma’lumot berish va tushuntirish haqida umumiy ma’lumot haqida tushuntirish
|
Pedagogik vazifalar
1.Amaliy mashg’ulotni bajarishni o’rgatish
2.O’quvchilarga mashqni mustaqil bajarishni o’rgatish.
3.Amaliy ish bajargan hatolarini ko’rsatadi
|
O`quv faoliyati natijalari:
Amaliy mashg’ulotni yaxshi bajargan o’quvchilarni ko’rsatadi
O’quvchilar bilim olishini tasniflaydi
Mashqlarni mustaqil bajaradi
Amaliy ish bajargan hatolar ustida ishlaydi
|
|
Somatik geterozis - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat instituti

ulardan amaliyotda foydalanish
Geterozis hodisasi chorvachilik va o‘simlikshunoslik tajribasida keng qo‘llaniladi. Ayniqsa,
chetdan changlanadigan o‘simliklardan, masalan, makkajo‘xoridan yuqori hosil etishtirishda
geterozisdan foydalaniladi. Geterozis hodisasini o‘z-o‘zidan changla-nuvchi o‘simliklarda ma’lum
darajada boshqarish mumkin.
O‘z-o‘zidan changlanuvchi liniyalarni ishlab chiqarishda birdaniga ishlatib bo‘lmaydi. Ular
o‘zaro chatishtirilib geterozis duragay olishda ishlatiladi. Duragay urug‘ olish uchun avval eng
yaxshi navlardan inbred liniyalar tanlab olinadi. Inbred liniyalar har bir navning o‘simliklarini 6-7
bug‘in davomida o‘z changi bilan changlatishi natijasida hosil qilinadi. Shu yo‘l bilan bir navga oid
bo‘lgan o‘simliklarning bir xilda, ya’ni gomozigoga bo‘lishi ta’minlanadi. Inbred liniyalar olishda
tanlash
usulidan foydalaniladi. Olingan ikkita inbred liniyani o‘zaro chatishtirishda (AxB)
liniyalararo duragay vujudga keladi. Birinchi bo‘g‘in liniyalararo duragaylarning foydasi ulardagi
geterozis darajasi bilan baholanadi.
Keyingi vaqtlarda makkajo‘xorining liniyalararo (oddiy) duragaylari urug‘i ishlatil-maydigan
bo‘ldi, chunki bunday urug‘larga nisbatan qo‘sh (A+B) x (S+D) liniyalararo duragaylarni
chatishtirishdan olingan duragaylar xo‘jalikda katta ahlarniyaga ega ekan. Duragay urug‘larini ekish
hisobiga makkajo‘xorining hosildorligi 25-35% gacha, ba’zi o‘simliklarda (bodring, pomidorda) 40-
50% gacha ortadi.
Chorvachilik tarixida dastlab ingliz fermyeri zavodchilari
Сетевые анализаторы (сниффер)

нов (Spyware), несанкционированно установленного рекламно
го ПО (Adware) и других видов вредоносного ПО.
Antibot
- robot-dasturlami, ayg‘oqchi dasturlami (Spyware),
ruxsatsiz o‘matilgan reklama dasturiy ta’minotini (Adware) va
boshqa zarar keltiruvchi dasturiy ta’minot turlarini avtomatik tarzda
aniqlovchi va yo‘q qiluvchi dasturiy ta’minot.
Security Code
Software for automatic
detection and removal
of software robots, spyware (Spyware), illegally installed adware
(Adware) and other types of malicious software .
Антивирус
- программа, обнаруживающая или обнару
живающая и удаляющая вирусы. Если вирус удалить не удает
ся, то зараженная программа уничтожается.
Программа, пред
назначенная для защиты от вирусов, обнаружения зараженных
программных модулей и системных областей, а также для вос
становления исходного состояния зараженных объектбв.
Antivirus
- viruslami aniqlovchi yoki aniqlovchi va yo‘q
qiluvchi dastur. Agar virus yo‘q qilinmasa, zaharlangan dastur yo‘q
qilinadi.
Shuningdek, viruslardan himoyal^shga, zaharlangan dastu
riy modullar va tizimli makonlami aniqlashga hamda zaharlangan
obyektlaming dastlabki holatini tiklashga mo‘ljallangan dastur.
Antivirus
- a program that detects and detects and removes
viruses. If the virus is not removed, it is possible,
the infected
program is destroyed, still - a program designed to protect against
viruses, detection of infected software modules and system areas, as
well as the original, infected objects.
Аппаратные средства защиты

от несанкционированного доступа, копирования, кражи или мо
дификации.
Himoyaning apparat vositalari
-
axborotni ruxsatsiz foyda-
lanishdan, modifikatsiyalanishidan, nusxalashdan, o‘g‘rilanishidan
himoyalashga mo‘ljallangan mexanik,
elektromexanik, elektron,
optik, lazer, radio, radiotexnik, radiolokatsion va boshqa qurilmalar,
tizimlar va inshootlar.
Hardware protection
-
mechanical, electromechanical, elec
tronic, optical, laser, radio, radar and other devices,
systems and
structures designed to protect the information from unauthorized
access, copying, modification or theft.
Аппаратура технической разведки
- совокупность тех
нических
устройств обнаружения, приема, регистрации, изме
рения и анализа, предназначенная для получения разведыва
тельной информации.
Texnik razvedka apparaturasi
- razvedka axborotini olishga
mo‘ljallangan aniqlash, qabul qilish, qaydlash, o‘lchash va tahlillash
texnik qurilmalari majmui.
Equipment and technical intelligence
- a set of technical de
tection devices, receiving,
recording, measurement and analysis,
designed for intelligence.
Асимметричный шифр
- шифр, в котором ключ шифро
вания не совпадает с ключом дешифрирования.
Asimmetrik shifr
- bunday shifrda shifrlash kaliti deshifrlash
kalitiga mos kelmaydi.
Asymmetric cipher
- a cipher
in which the encryption key
does not match the decryption key.
289