nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Funksiya grafigini yasashda axborot texnologiyalaridan foydalanish - bet 5

"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ru
650
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sultanov R. O., Yusupov M. R. (2020). Ta'limda matematika fanini
o'qitishdagi muammolar va ularning yechimida axborot kommunikatsiya
texnologiyalarining ahamiyati. O`zMU xabarlari, 2(1/2/1), 144-147.
2.
Султанов, Р. О. (2020). Idea блокли шифрлаш алгоритмини такомил-
лаштириш методлари. Academic Research in Educational Sciences, 1(3), 397-
404.
3.
Жўраева, Н. В., Султанов, Р. О., Абдуллаева, С. А., Рахимжонова, В. А.
(2020). Systematization of word combinations in the uzbek language. Наука и
Мир, 2(6), 65-68
4.
Kamolov, E. R., Raximov, S. M., Sultanov, R. O., Maxmudov, M.A., (2021).
Innovative method of developing creative thinking of students. Экономика и
социум, 1(80).
5.
Sultanov, R., Xalmetova, M.(2021). Ikki g`ildirakli transport robotlari
harakatini dasturlash. Academic Research in Educational Sciences, 2(2), 108-
114.
6.
Xurramov, A.J., (2021). Practical Training as A Basis for The Organization
of Training in Mathematics. Journal of Pedagogical Inventions and Practices,
Volume 3, ISSN NO: 2770-2367, 54-57.
7.
Хуррамов, А.Ж., Махкамова, М.У., Юсупов, А.И., (2021). Форсайт–
инновацион фаолиятни кенгайтириш омили сифатида. Academic Research
in Educational Sciences, 2(4), 694-701.
8.
Allamova, Sh. Sh., Rizayeva, S. D., Mahkamova, M. U. (2021). Umumta’lim
muassasalarida ta’lim klasterining afzalliklari. Academic Research in
Educational Sciences, 2(11), 1370-1376.
9.
Allamova, Sh. Sh., Rizayeva, S. D. (2021). ФУНКЦИЯ R И ЕЕ
СВОЙСТВА. ФУНКЦИЯ R И ЕЕ СВОЙСТВА, 2(2), 1598-1606.
10.
Дьяконов В., Круглов В. MatLab. Анализ, идентификация и
моделирование систем. Специальный справочник. –СПб.: Питер, 2002.
11.
Потёмкин В.Г. Введение в MatLab.- М.: «Диалог-МИФИ», 2000.
12.
Кетков Ю. Л. и др. MATLAB 7: программирование, численные
методы.// СПб.:БХВ-Петербург, 2005.
|
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR VA MUAMMOLI VAZIYATLAR!

212
qilib Matlab katalogiga qo’shib qo’yish imkoniyatiga ega. Yangi funksiyani
tashkil qiluvchi komanda va funksiyalar har doim matnli m-fayllarda joylashgan
bo’ladi.
Yangi yaratilgan, bir nechta komandalar ketma-ketligidan iborat funksiyalar
o’zining nomiga, lokal xarakterdagi o’zgaruvchilarga ega bo’lib, unga parametrlar
orqali murojat qilish mumkin bo’ladi.
Funkstsiya yaratib, saqlanayotgan m-faylning nomi alifbo belgilardan
boshlanib
*. m
kengaytmasiga ega bo’ladi. Kengaytmasiz m-faylning nomi bu
Matlabda murojat qilish mumkin bo’lgan fayl funksiya yoki ishchi faylning
nomidir.
Funksiya yaratilayotgan m-faylning boshlang’ich qatorlari matnli sharhlardan
iborat bo’lib, m-faylda yaratilayotgan funksiyani mohiyatini ochib beruvchi
bo’ladi. Undan keyingi birinchi qatorda aniqlangan funksiya nomi m-faylning
kengaytmasiz nomi bilan bir xil bo’lishi kerak. Umumiy ko’rinishida m-fayldagi
funksiya har doim function so’zidan boshlanib, quyidagicha bo’ladi:
Function y=.
Funksiya nomidan keyin oddiy qavs ichiga argumentlar (parametrlar) vergul(,)
bilan ajratib yoziladi.
Masalan, diskdagi sred.m nomli fayldagi quyidagi kod:
Funksiya grafigini yasashda axborot texnologiyalaridan foydalanish

Funksiya grafigini yasashda axborot texnologiyalaridan foydalanish
Download
78,96 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
12.10.2024
Hajmi
78,96 Kb.
#274630
Download
78,96 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Funksiya grafigini yasashda axborot texnologiyalaridan foydalanish
Download
78,96 Kb.
Matnni ko'rish
"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ru

"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ru
649
Bundan tashqari uch o‘lchovli fazoda sirtlarni grafigini hosil qiluvchi
quyidagi komandalar mavjud:
mesh
-bu fazoda uch o‘lchovli “to‘r”ni chizadi;
surf
-fazoda uch o‘lchovli sirtni chizadi ;
fill3
-fazoda uch o‘lchovli to‘ldirilgan ko‘pburchakni chizadi.
MatLAB dasturida fazoda quyidagi funksiya
𝑧(𝑥, 𝑦) = 𝑠𝑖𝑛
2
(𝑥 − 2𝑦) ∗ 𝑒
|𝑦|
𝑥 ∈ [0, 𝜋], 𝑦 ∈ [−1,1]
grafiklarini yasash uchun,quyidagi Matlab komandalari
ketma-ketligi yetarli bo‘ladi:
[x,y]=meshgrid(0:0.1:pi,
-1:0.1:1);
z
=((sin(x-
2.*y)).^2).* exp(abs(y));
mesh(x,y,z)
Funksiyalar grafigini yashashda axborot texnologiyalaridan foydalanish
tajribasi shuni ko’rsatadiki,
- tizim bilan ishlash imkoniyati;
- xuddi shuningdek masalani hal etishda mavjud muammoni yechish
uchun grafik viziuallashtirishdan foydalanish imkoniyati;
- foydalanuvchilarni o’rganilayotgan fanga qiziqishini oshiradi;
- o’rganilayotgan materialni qisqa vaqt sarflab chuqur o’rganishga
ko’maklashadi.
M-fayl
funksiya quyidagi xossalarga ega bo’ladi: 
ushbu 
function

215
8.6.1-rasm.
Har qanday funksiya qobig’ida aniqlangan o’zgaruvchi singari z o’zgaruvchi
ham lokal o’zgaruvchidir. Dastlab uning qiymati aniqlanmagan bo’ladi.
Funksiyaning ichida u z=13 qiymatni qabul qiladi. Funksiyadan qaytgandan keyin
funksiyada qo’llanilganligiga qaramasdan, u noaniq bo’lib qoladi. Agar z ni
chiqarishga harakat
qilinsa komandalar oynasida xatolik to’g’risida axborot hosil bo’ladi. Bunga
ishonch hosil qilish uchun quyidagi misolni ko’raylik:
Tahrirlash oynasida funksiya kiritamiz:
>>fun(2,3)
>> z = 13
ans = 13
>> z
>>Undefined function or variable 'z'.
Funksiyadagi hamma amallar bajarilgandan keyin, ya’ni fayl-funksiyaning
oxiriga yetilgandan keyin funksiyadan qaytiladi. Funksiyada shartli operatorlar,
sikllar yoki tanlash operatori ishlatilganda funksiyaning ma’lum joyidan qaytish
zaruriyati hosil bo’lishi mumkin. Buning uchun return komandasi xizmat qiladi.
Har qanday holda ham funksiya chiqish parametrining qiymatini qaytaradi.
Yuqoridagi misolda
"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ru

|
"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ruBog'liq funksiya-grafigini-yasashda-axborot-texnologiyalaridan-foydalanish"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ru
646
Hozirgi vaqtda kompyuter texnologiyasi barcha sohalarga chuqur singib
bormoqda. Shu bois ham bugungi zamonaviy mutaxassisga qo’yilayotgan asosiy
talablardan biri buning kelajak faoliyatiga vujudga keladigan kasbiy masalalarni
yechish uchun kompyuter texnikasidan foydalana olish ko’nikmasi hisoblanadi.
OTM matematika bo’yicha tashkil etiladigan mashg’ulotlarda zamonaviy
axborot texnologiyalaridan foydalaniladigan imkoniyatlaridan foydalanish
imkonini beradigan ko’plab dasturiy mahsulotlar (matematik paketlar) mavjud.
Matematik paketlar odatda dasturlash tilida hisob-kitob ishlarini
qulaylashtirish
maqsadida
yaratiladi.
Kompyuter
texnologiyasidan
foydalanganda, dasturiy ta'minot shaklida hal algoritmlarini qo'llash muammosi
paydo bo'ldi. Turli yillarda ushbu muammoni hal qilish uchun quyidagi vositalar
ishlatilgan:
- Mashina kodlari bo'yicha dasturlash (assembler tipidagi tillarni o'z
ichiga olgan holda);
- Yuqori darajadagi tillarda dasturlash (ob'ektga asoslangan dasturlashni
o'z ichiga olgan holda);
- Kompyuter matematikasi tizimlari.
Dasturning rivojlanishi (vizual konsollar bilan yuqori darajadagi tillarni
ishlatish bilan ham) tegishli tayyorgarlikni talab qiladi ("dasturchi" deb
nomlanaylik) va undan ko'p vaqt talab etiladi (ikkalasi ham odatda "muntazam
foydalanuvchi" dan kelmaydi). Shuning uchun, o'tgan asrning 90-yillaridan
boshlab, kompyuter matematika tizimlari yoki oddiygina matematik paketlar
keng tarqalgan va taniqli bo'lganlar. Ulardan eng mashhurlari Maple, MatLab,
Mathcad. Bu matematik paketlarni qisqacha ta'riflab o’tamiz.
Maple to'plami keng foydalanuvchilarga mo'ljallangan. Hisoblash
algoritmining vazifasi paketning kirish tilida mos keladigan matematik
formulalarni yozish orqali amalga oshiriladi. Murakkab iboralarni kiritishda bu
muayyan qiyinchiliklarga olib keladi.
Mathcad - vizual yo'naltirilgan kirish tilini, qulay matn muharriri va
formulalarini, raqamli va belgilarli protsessorlarni birlashtirgan kuchli
matematik tizim. Ushbu to'plam juda oddiy bo'lib, juda ko'p elektron kitoblar va
"tez-tez ishlatiladigan plitalar" mavjudligi muayyan ilmiy va muhandislik
muammolarini hal qilish uchun o'z dasturini juda osonlashtiradi.
MatLab matrixs operatsiyalarining kengaytirilgan vakili va qo'llanilishi
bo'yicha qurilgan (MatLab - Matrix laboratoriyasi - matris laboratoriyasi)
qurilgan eng qadimgi, ehtiyotkorlik bilan ishlab chiqilgan va vaqt sinovidan
o'tgan kompyuter matematikasi tizimlaridan biridir. Bugungi kunda MatLab
ixtisoslashgan matritsa tizimidan tashqariga chiqdi va qulay qobiq, tahrirlovchi,
kalkulyator va grafik dasturiy ta'minotni birlashtirgan eng kuchli
matematik paketlardan biridir.
MATLAB tizimi bugungi kunda inson faoliyatining turli sohalarida
yuzaga keladigan muammolarni hal qilishning kuchli va universal vositasidir.
|
| |
"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ru

|
"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ruBog'liq funksiya-grafigini-yasashda-axborot-texnologiyalaridan-foydalanish"Экономика и социум" №1(92)-2 2022 www.iupr.ru
647
Matlabda grafik chizishning imkoniyatlarini ko’rib chiqamiz
Ikki o‘lchovli grafika. Matlab tizimining eng katta xususiyatlaridan biri,
unda grafik chizish imkoniyatini mavjudligidir. Biz Matlabda ikki vektor
grafigini chizishning eng sodda va umumiy komandalari bilan tanishamiz.
Matlabda grafiklarni har xil koordinata sistemalarida qurish mumkin.
Bulardan to‘g‘ri burchakli dekart koordinatalari sistemasi, polyar koordinatalari,
sferik va silindrik sistemalarni keltirish mumkin. Undan tashqari koordinatalarni
bir sistemadagi ko‘rinishidan boshqa ko‘rinishga o‘tkazish mumkin.
Biror bir sistemada grafik chizish uchun umumiy bo‘lgan ba’zi grafik
chizish komandalarini keltiramiz:
-
plot(x,y)
-x va y vektorlarning dekart tekisligidagi grafigini hosil qiladi;
-
plot(y)
-y ning y -vektor elementlari nomerlarga nisbatan grafigini
yasaydi;
-
semilogx
(x,y)- “x”ni logarifmi grafigini “ y” ga nisbatan yasaydi;
-
semilogy
(x,y)-“x”ning grafigini “y” ning logarifmiga nisbatan yasaydi;
-
loglog
(x,y)-“x”ni logarifmini “y” ni logarifmiga nisbatan grafigini
yasaydi;
-
grid
-koordinatalar sistemasida to‘rni hosil qiladi;
-
title
(‘matn’)- grafik tepasiga matn yozadi;
-
xlabel
(‘matn’)- “matn”ni “x” o‘qi ostiga yozadi;
-
ylabel
(‘matn’)- “matn”ni “ y ” o‘qining chap tomoniga yozadi;
-
polar
(theta, r)- r va theta vektorlarning polyar koordinatalar sictemasida
grafigini yasaydi (bu yerda theta faqat radianlarda beriladi);
-
bar
(x) yoki stairs(x)- “x” vektorning gistogrammasini yasaydi;
-
bar
(x,y) yoki stairs(x,y)-“u” vektor elementlarini gistogrammasini “x”
vektorning elementlariga mos to‘plamga joylashtirib chizadi;
Ma’lumki, dekart koordinatalar sistemasida grafik chizish (x, y) juftligini
qiymatlarini aniqlab, hosil bo‘lgan nuqtalarni kesmalar bilan tutashtirish orqali
hosil qilinadi. Demak (x,y) juftliklar soni qanchalik ko‘p bo‘lsa grafik ham
shunchalik silliq va aniqroq bo‘ladi. Juftliklar avvaldan berilgan bo‘lishi yoki
ma’lum funksiyaning argumenti va qiymatlaridan hisoblab hosil qilinishi yoki
tajriba o‘tkazish natijasida olingan bo‘lishi mumkin.
Masalan,
𝑓(𝑥) = 𝑠𝑖𝑛𝑥
funksiyaning
𝑥 ∈ [0,2𝜋]
segmentdagi grafigini
yasash kerak bo‘lsa, quyidagi Matlab komandalari ketma-ketligi yetarli
bo‘ladi:
|
| |
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 143

274
B) ijtimoiy, madaniy, xulq atvor
C) ijtimoiy- madaniy, ijtimoiy -iqtisodiy
D) psixografik, ijtimoiy -iqtisodiy
139.
Bozorda tovarni pozitsiyalashtirish deganda nima tushuniladn?
A) Bozorda raqobatbardosh xolatni ta’minlovchi harakatlar va unga mos
marketing kompleksini ishlab chiqarish
B) Boshqaruv, nazorat, diversifikatsiya
C) Qimmatdorlikni aniqlash, sifatni boshqarish
D) Rejalashtirish, baho belgilash
140.
Iste’mol tovarlari qanday turkumlanadi?
A) Kundalik extiyoj tovarlari, oldindan tanlab olinadigan tovarlar, aloxida
talabga ega tovarlar, passiv talabga ega tovarlar
B) Yarim fabrikatlar
C) Kraxmal, shakar va qandolat mahsulotlari
D) Meva va sabzavotlar
Matlabda haqiqiy mantiqiy amallarga quyidagilar kiradi

231
Haqiqiy mantiqiy amallar bajarilishi bo’yicha arifmetik va solishtirish
amallariga nisbatan past ustuvorlikka ega bo’ladi.
Mantiqiy amallar o’z-o’ziga nisbatan quyidagi ustuvorlik qoidasiga
bo’ysunadi:
”yo’q” amali eng yuqori ustuvorlikka ega;
2) ”va” bilan “yoki” teng ustuvorlikka ega va chapdan o’ngga ketma-ket
bajariladi.
Quyidagi misollarni ko’ramiz:
1&0+2
3>5&1
Ularning natijasi mos ravishda 1 va 0 bo’ladi. Birinchi ifodada avval 0+2=2,
undan keyin esa 1&2 amali bajariladi. Ikkinchi ifodada esa avval solishtirish amali
3>5=0, undan keyin esa 0&1 mantiqiy amal bajariladi.
Quyidagi keltirilgan misollarda esa mantiqiy amallar ketma-ket chapdan
o’ngga qarab bajariladi:
1&0 | 1=1
0&0 | 0=0
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR VA MUAMMOLI VAZIYATLAR!
1.
Matlabda solishtirish va mantiqiy amallar?
2.
Mantiqiy amallar uchun rostlik jadvalini keltiring?
3.
Mantiqiy amallar o’z-o’ziga nisbatan qanday ustuvorlik qoidasiga bo’ysinadi?
function - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

213
keyin yozilib, u ham xuddi asosiy fayl funksiya kabi aniqlanadi. Masalan, srg
funksiya sred fayldagi funksiya osti bo’lsa, kod
>>function [y, sr, sd]=sred(x)
>>n=length(x);
>>sr=srg(x,n);
>>sd=sqrt(sum((x-srg(x,n)).^2)/n);
>>function sr=srg(x,n)
>>sr=sum(x)/n;
Agar Matlab funksiyani nomi bo’yicha topa olmasa, u holda shu nomdagi
faylni qidiradi. Funksiya topilgandan keyin, uni keyinchalik ishlatish uchun
Matlab tizimi funksiyani xotiraga kompelyatsiya qiladi.
Funktsional m-fayldan chaqirilsa, Matlab funksiyani analiz qiladi va xotirada
saqlab qo’yadi. Bu funksiya, xotira clear buyrug’i bilan tozalanmaguncha xotirada
saqlanib turadi.
Matlab katalogidagi barcha trigonometrik funksiyalar radian argumentlarda
hisoblashni bajaradi. Endi biz graduslarda berilgan ixtiyoriy burchakning sinusini
hisoblab beruvchi fayl funksiya hosil qilish misolini ko’ramiz. Bunda, shunga
e’tibor berish kerakki, funksiya nomi fayl nomi bilan bir xil bo’lishi kerak. Bu
funksiya uchun sing(x) funksiya nomi qilib olamiz. Masalani hal qiluvchi kod
quyidagicha bo’ladi:
>>
%Bu funksiya graduslarda berilgan
>>
%argumentning
sinusini hisoblab beradi
>>
Function y=sing(x)
>>
y=sin(x.*pi./180)
Endi tizim ichida x ning aniq gradus qiymatlari bilan sing(x) ga murojat qilsak,
unga qiymat chiqarib beriladi. Yuqoridagi o’xshash misollardan bir nechtasini
mustaqil bajaring.
Kon’yunkturani prognoz qilish

130
kon’yunkturadan ajratish uchun hamma narsani e’tiborga olishi kerak. Bu maqsad
uchun esa uzoq davr uchun xizmat qiladi.Kon’yunktura rivojlanishidagi ichki omillar
bilan bir qatorda yana shu mamlakatning iqtisodiyotiga jahon kon’yunkturasini ta’sir
etishini ham kuzatish kerak, chunki u ba’zi mamlakatlar uchun kon’yunktura sinish
paytida katta ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin. Agar mamlakatning tashqi iqtisodiy
aloqalari qancha kuchli bo‘lsa, shunchalik unga bo‘lgan ta’sir ortadi.
Resurslarni taqsimlash grafi bo‘yicha berkliklarni qidirish

|
Resurslarni taqsimlash grafi bo‘yicha berkliklarni qidirish
|
bet | 50/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Resurslarni taqsimlash grafi bo‘yicha berkliklarni qidirish
Ma’lumki, bunday grafdasikl berklikning borligini bildiradi.
R1 R3
R4
2.28- rasm. Berklikli resurslarni taqsimlash grafiga misol
2.28- rasmda berklikli resurslarni taqsimlash grafiga misol keltirilgan. 1, 2 va 3- jarayonlar orasidagi siklli kutish vaziyati mavjud. 1- jarayon, 2- jarayon ega bo‘lgan resursga da’vogarlik qiladi. 2- jarayon, 3- jarayon ega bo‘lgan resursga da’vogarlik qiladi. 3- jarayon bitta birligi 1- jarayonga, ikkinchi birligi 2- jarayonga berilgan resursga da’vogarlik qiladi.
Lekin har doim ham resurslarni taqsimlash grafida siklning bo‘lishi berklikni borligini bildirmaydi.
2.29- rasmda siklli, lekin berkliksiz resurslarni taqsimlash grafiga misol keltirilgan. Bu holda (2.29- rasm) to‘rtta jarayonlar va ikkita resurslar turlari mavjud bo‘ladi. Siklda 1- va 3- balandliklar- jarayonlar qatnashadi. Lekin har bir resursda ikkitadan birliklar borligi tufayli berklikning oldini olishga erishiladi. 1- resursni kutadigan 1- jarayon uni bu resursning bitta birligiga ega bo‘lgan va kutish sikliga kirmaydigan 2- jarayon (1- jarayon emas) tugagandan keyin olishi mumkin. Shunga o‘xshash, 2- resursga da’vogarlik qiladigan 3-
jarayon uni 4- jarayon (1- jarayon emas) bo‘shatganidan keyin olishi mumkin.
2.29- rasm. Siklli, lekin berkliksiz resurslarni taqsimlash grafiga misol
Shunday qilib, quyidagi mulohazani aytish mumkin. Agar resurslarni taqsimlash grafi sikllarga ega bo‘lmasa, u holda tizimda berkliklar mavjud emas. Agar resurslarni taqsimlash grafi sikllarga ega bo‘lsa, u holda quyidagi ikkita hollar bo‘lishi mumkin:
Agar har bir turdagi resurslar faqat bittadan bo‘lsa, u holda berklik o‘z o‘rniga ega bo‘ladi;
Agar resurslar bir necha nusxalarda bo‘lsa, u holda berklik bo‘lishi mumkin.
|
| |
- rasm. Marketing majmui dasturi jarayoni

107
•
chiqarilayotgan mahsulot hajmini natural va qiymat birligida belgilash;
•
iste’molchilarni maqsadli bozorda ko‘zlagan maqsadlarini hisobga olgan
holda har bir tovar bo‘yicha sifat ko‘rsatkichlarini o‘rnatish;
•
har bir mahsulotni integral baholash (xarajatlar, narx va foydani solishtirish);
•
maqsadli bozorda raqiblarning mavjud o‘xshash tovarlarini hisobga olgan
holda har bir tovar bo‘yicha raqobatbardoshlik darajasini hisoblash.
Berkliklarga ishlov berish usullari

|
Berkliklarga ishlov berish usullari
|
bet | 51/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Berkliklarga ishlov berish usullari
Nazariy jihatdan quyidagi berkliklarga ishlov berish usullari bo‘lishi mumkin:
Tizim hech qachon berklik holatiga kirmasligiga amin bo‘ling;
Tizim berklik holatiga kirishi mumkinligini olish, lekin berklikdan keyin qayta tiklanish imkoniyatini ko‘zda tutish.
Afsuski, amalda ko‘plab OTlarda (shu jumladan, UNIXda) berkliklar bilan kurashishning uchinchi “usuli” ham ishlatiladi. Berkliklar muammosi inkor qilinadi, lekin OT mualliflari hech bir asoslarsiz tizimda berkliklar mumkin emasligiga da’vo qilishadi.
Berkliklarning oldini olish
Berkliklarning oldini olish qanday usullarining mumkinligini tahlil qilamiz. Asosiy g‘oya jarayonlar tomonidan resurslarga so‘rovlar usullarini cheklash hisoblanadi. Resurslarga ega bo‘lishni o‘zaro inkor qilish (berklikning birinchi sharti) imkoniyatini cheklash uchun u barcha resurslar uchun ham talab qilinmasligini ta’kidlash zarur.
Bo‘linadigan resurslar (masalan, konstantlar, kodlar, fayllari massivlari) uchun u talab qilinmaydi. Saqlash va kutish imkoniyatini cheklash (berklikning ikkinchi sharti) uchun qandaydir resursni so‘raydign jarayon boshqa hech qanday resurslarga ega bo‘lmasligini talab qilish mumkin.
Muqobil variant barcha jarayonlar ularning haqiqiy bajarilishini boshlanishigacha barcha zarur resurslarga ega bo‘lishi talabi hisoblanadi. Afsuski, har ikkala talablarning bajarilishi resurslardan foydalanishning yetishmasligi va “och qolish”ga (starvation) olib keladi.
Jarayon resursni har bir kutishida resurslarni qayta taqsimlash algoritmi ma’qulroq hisoblanadi. Agar jarayon qandaydir A resursga ega bo‘lsa va unga darhol ajratilishi mumkin bo‘lmagan boshqa B resursni so‘rasa, u holda jarayon kutishi kerak. Bunda jarayon egallagan A resurs darhol bo‘shatilishi kerak. A resurs jarayon kutayotgan resurslar ro‘yxatiga kirtiladi.
Jarayon faqat agar unga bir vaqtda u ega bo‘lgan barcha eski resurslar va u kutayotgan yangi resurslar ajratilishi mumkin bo‘lsa, qayta tiklanishi mumkin.
Siklli kutish vaziyatining oldini olish uchun eng oddiy yechim barcha resurslar turlari raqamlari bo‘yicha tartiblashtirishni kiritish va jarayon resurslarni faqat ularning raqamlarini ortib borishi tartibida so‘rashi talabini kiritish hisoblanadi.
Amalda bunday yechimni qo‘llanishi va qulay bo‘lishi ehtimoli kam, chunki iste’mol qilinadigan va talab qilinadigan resurslar turlarining o‘ziga xosligi barcha bo‘lishi mumkin raqamlashlarga hech qanday bog‘liq emas va istalgan raqamli resursga ehtiyoj zarurati bo‘yicha vujudga kelishi mumkin.
|
| |
Sum(V) 
yoki
 sum(A,k) - O‘zbеkiston rеspublikasi oliy va o‘rta maxsus ta`lim vazirligi

234
yoki yuqoridagi hisoblashni
sum
funksiyasi ham chiqaradi.
>> sum(v1.*v2)
ans = -1
cross(v1,v2)
– v1 va v2 vektorlarning vektor ko’paytmasini
aniqlaydi.
>> v1=[1.2;0.3;-1.1];
>> v2=[-0.9;2.1;0.5];
>>cross(v1,v2)
ans =
2.4600
0.3900
2.7900
min(V)
–
V massivning kichik elementini aniqlaydi.
>> V=[-1 0 3 -2 1 -1 1];
>> min(V)
ans = -2
max(V)
- V massivning katta elementini aniqlaydi.
>>V=[-1 0 3 -2 1 -1 1];
>> max(V)
ans = 3
sort(V)
–
V massivni tartiblaydi (o’sish tartibi bo’yicha saralaydi).
>> V=[-1 0 3 -2 1 -1 1];
>> sort(V)
ans =
-2 -1
-1
0
1
1
3
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 141

125. Korxonaning sifat sirtmog’ining turli bosqichlariga sifatning ta’siri qanday yo’nalishlarda ifodalanadi? A) Sifatni ta’minlash, sifatni boshqarish, sifatni yaxshilash
B) Sifat va miqdoriy taxlil o’tkazish
C) Tovar assortimentini shakllantirish, sifat ko’rsatkichlari o’rganish
D) Xom-ashyo sifatini o’rganish, joylash, saqlash jarayonlarida sifatni tashkil
etish
126. Tovar assortimentini kengaytirishdan asosiy maqsad nima? A) bozorning turli segmentlariga chuqurroq kirib borish
B) istemolchilar talabini qondirish
C) foyda miqdorini oshirish
D) istemolcholarda yangi Tovar to’g’risida tasavvur uyg’otish
127. Tovar siyosatida nimaga alohida e’tibor qaratiladi? A) innovatsiya siyosati, assortiment siyosatiga
B) tovar innovatsiyasiga, tovar eliminatsiyasiga
C) yangi tovar ishlab chiqarishga
D) assortimentni boshqarish siyosatiga
128. Tovar siyosatining vazifalariga nimalar kiradi? A) tovarning yashash davrini boshqarish,tovarning raqobatbardoshligini
boshqarish, assortimentni boshqarish
B) tovarni nomenklaturasini o’rganish, yangi tovar ishlab chiqarish
C) tovarni eng ilg’or shakllari orqali sotishni tashkil etish
D) tovarning raqobatbardoshligini oshirish
129. Tovarni rivojlanishini aniqlovchi tovar strategiyalariga nimalar kiradi? A) mahsulotni variatsiyasi, differentsiatsiyalash, mahsulot diversifikatsiyasi
272
B) tovarni takomillashtirish, bozorga chuqurroq kirish
C) mahsulot variatsiyasi, diversifikatsiya
D) innovatsiya, tovarni takomillashtirish
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 140

119. Moslashish strategiyasining o’ziga xos xususiyatlari: A) mahalliy bozor talablariga yo’nalgan
B) yagona standart marketing dasturidan foydalanish
C) yagona unifikatsiyalangan mahsulot gammasi
D) chet elda tovar ishlab chiqarishni joylashtirish
120. Diversifikatsiya strategiyasi «tovar-bozor» matritsasidagi kombinatsiyaga mos keladi: A) yangi tovar, yangi bozor
B) yangi tovar, eski bozor
C) eski tovar, yangi bozor
D) eski tovar eski bozor
121. Marketing rejasi qanday tarkibiy qismlardan iborat? A) Maqsadi, marketing strategiyasi, marketing kompleksi dasturi, sotish dasturi,
iqtisodiy xisob-kitoblar
B) Marketing tamoyillari, tadqiqot utkazish qoidalari
C) Bozor kon’yunkturasi tafsiloti
D) Talab va taklifni o’rganish
122. Tovar qimmatdorligi nima bilan belgilanadi? A) iste’mol xususiyati bilan
B) assortiment kengligi bilan
C) assortiment chuqurligi bilan
D) sifati bilan
123. Tovar nima? A) Ehtiyojni yoki muhtojlikni qondira oladigan hamda bozorga e’tiborni tortish,
sotib olish, ishlatish yoki iste’mol qilish maqsadida taklif etilgan barcha narsalardir
B) Sotish uchun ishlab chiqarilganbarcha narsalar
C) Tovar ayirboshlanadigan joy
D) Iste’mol qilish uchun chiqarilgan tovarlardir
124. “Sifat sirtmog’ining” so’nggi bosqichi nimadan iborat?
271
A) Tovardan foydalangandan so’ng uni qayta ishlash
B) Ishlab chiqarish
C) Tovarni o’rash va saqlash
D) Tovarni sotish va taqsimlash
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 142

273
134.
Tovarni nima vujudga keltiradi?
A) Talab va taklif
B) Taklif
C) Talab
D) g’oya
135.
Ishlab chiqarish maqsadidagi tovarlar qanday kategoriyalarga
bo’linadi?
A) Asosiy uskunalar, yordamchi jihozlar, uzel va agregatlar, asosiy materiallar,
yordamchi materiallar va xom ashyolar
B) Sut va sut maxsulotlari
C) Don va don maxsulotlari
D) To’qimachilik tovarlari
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR VA MUAMMOLI VAZIYATLAR!

226
MUHOKAMA UCHUN SAVOLLAR VA MUAMMOLI VAZIYATLAR!
1.
Matritsa elementlarini songa ko'paytirish qanday amalga oshiriladi?
2.
Matritsani transponerlash deganda nimani tushunasiz?
3.
Matritsani kvadratga ko'tarish misol keltiring?
3-§ Chiziqli algebrik tenglamalar sistemasini yechish.
Fizik manzillar - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 55/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Fizik manzillar – o‘zgaruvchilar va buyruqlar joylashgan yoki joylashishi kerak bo‘lgan xotira xujayralari raqamlariga mos keladi.
Barcha jarayonlar uchun mumkin bo‘lgan virtual maydon manzillari diapazoni bir xil. Masalan, 32-razryadli virtual manzillardan foydalanganda, bu oraliq 0000000016 va FFFFFFFF16 chegaralari bilan belgilanadi. Dastur tomonidan yaratilgan barcha virtual manzillarning to‘plami virtual manzil maydoni deb nomlanadi. Ushbu virtual manzillarga mos keladigan barcha fizik manzillarning to‘plami fizik manzillar maydoni deb nomlanadi. Virtualdan fizik manzilgacha ish vaqtini xaritalash, qurilma vositasi bo‘lgan xotirani boshqarish bloki (MMU) tomonidan amalga oshiriladi. MMU virtual manzilni fizik manzilga tarjima qilish uchun quyidagi mexanizmdan foydalanadi. Baza registridagi qiymat foydalanuvchi jarayoni natijasida hosil bo‘lgan har bir manzilga qo‘shiladi, ular xotiraga yuborilganida hisobga olinadi. Masalan, agar bazaviy registr qiymati 10000 bo‘lsa, foydalanuvchi 100 manzil manzilidan foydalanishga urinsa, dinamik ravishda 10100 manziliga joylashtiriladi. Foydalanuvchi dasturi virtual manzillar bilan shug‘ullanadi, u hech qachon haqiqiy fizik manzillarni ko‘rmaydi.
3.2- rasm. Manzil turlari
Shu bilan birga, har bir jarayon o‘zining virtual manzil maydoniga ega - tarjimon har bir dasturning parametrlari va kodlariga virtual manzillarni mustaqil ravishda tayinlaydi (3.3- rasm).
3.3- rasm. Bir nechta dasturlarning virtual manzil maydonlari O‘zgaruvchining virtual manzillari va turli xil jarayonlar
ko‘rsatmalarining bir-biriga to‘g‘ri kelishi nizolarga olib kelmaydi, chunki ushbu o‘zgaruvchilar bir vaqtning o‘zida xotirada bo‘lganida, operatsion tizim ularni turli xil fizik manzillarga joylashtiradi. Turli xil operatsion tizimlar virtual manzillar maydonini tuzishning turli usullaridan foydalanadilar. Ular chiziqli va segmentli. Ba’zi bir operatsion tizimlarda, fizik xotira singari, jarayonning virtual manzillar maydoni doimiy ravishda virtual manzillarning ketma- ketligi sifatida taqdim etiladi. Manzil maydonining bunday tuzilishi chiziqli deb nomlanadi. Boshqa operatsion tizimlarda virtual manzillar maydoni segmentlar (yoki bo‘limlar, yoki maydonlar yoki boshqa atamalar) deb nomlangan qismlarga bo‘linadi.
|
| |
-savol - Soxibaxon ped texnologiya doc

112
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /.
::5.11-savol::
Mashg’ulotlarda o’quvchi (talaba)larda rejalashtirish, qaror qabul qilish,
faoliyatni amalga oshirish, ma’lumotlarni qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga
tayangan holda xulosa chiqarish, natijalarni baholash ko’nikmalarini shakllanishiga
yordam beradigan metod-bu...
{
~ “Keys-stadi” #harakatingiz bor
~ “Hamkorlik” #harakatingiz bor
= “O`quv loyihasi” #a`lo javob
~ “Axborot” #harakatingiz bor
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.12-savol::
Qanday metod qo`llanilganda o’quvchi (talaba)lar mavzu bo’yicha yangi
loyihalarni yarata oladilar?
{
~ “Keys-stadi” #harakatingiz bor
~ “Hamkorlik” #harakatingiz bor
= “O`quv loyihasi” #a`lo javob
~ “Axborot”#harakatingiz bor
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
-rasm. SWOT tahlil matritsasi

115
Marketing nazorati uch xil shaklda olib boriladi: strategik, yillik va rentabellikni
tekshirib borishdan iborat. Strategik nazorat - ma’lum davr mobaynida korxona
marketing faoliyatini har tomonlama taftish qilib, uning bozordagi haqiqiy holatiga
mos kelish-kelmasligini aniqlashdir.
Yillik rejani nazoratda sotish hajmi, bozordagi ulushi, iste’molchilarning
tovarlarga bo‘lgan munosabati va boshqalar tahlil qilinadi. Korxonaning foyda va
zararlari balansi orqali va foydaning xarajatlariga solishtirish yo‘li bilan uning
rentabelligini nazorat qilinadi.
- §. Asosiy matematik funksiyalari

232
Shuning uchun Matlabda foydalanuvchi uchun zarur bo’lgan
matematik
funksiyalar mavjuddir.
Bu funksiyalarni quyidagicha ikkita guruhga bo’lish mumkin:
elementar funksiyalar- barcha yuqori darajadagi tillarda ham mavjud bo’ladi;
maxsus funksiyalar- faqat Matlabda qo’llaniladigan
va murakkab,
maxsus
funksiyalarni hisoblashga mo’ljallangan.
Elemantar funksiyalarga
trigonometrik, darajali, ko’rsatkichli, sonlarga ishlov
beruvchi, qoldiq va yaxlitlash funksiyalari kiradi.
Length(V)
–
V vektorning uzunligini aniqlaydi.
>> %satrli vektorni kiritish
>> V=[-1 0 3 -2 1 -1 1];
>> length(V)%Vektor uzunligini aniqlash
an
s= 7
>> W=[[0,3,1,1,2]; ]; % ustunli vektorni kiritish
>> length((W) ) % vektor uzunligi
ans =
5
Prod(V)
yoki
prod(A,k)
–
V vektor
elementlarining ko’paytmasi
yoki k ga
ko’paytirish
>>V=[1,2,3];
>> prod(V) % vektor elementlarini ko'paytmasi
ans= 6
>>A=[1 2;3 4];
>> prod(A) % matritsa ustunlari ko'paytmasi
ans =
3 8
>> prod(A,1) % matritsa ustunlari ko'paytmasi
ans = 3 8
233
>> prod(A,2) % matritsa satrlarini ko'paytmasi
ans =
2
12
Manzillar bog‘lanishi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 57/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Manzillar bog‘lanishi
Demak, mantiqiy va fizik manzillar maydonlari, tashkil etilishi va o‘lchami bo‘yicha bir biriga mos emas. Mantiqiy manzillar
maydoning maksimal o‘lchami odatda protsessorning razryadi bilan aniqlanadi (masalan 232), va zamonaviy tizimlarda fizik manzillar maydonining hajmidan ko‘zga ko‘rinarli darajada yuqori bo‘ladi. Shunday ekan, protsessor va operatsion tizim asosiy xotirada joylashgan dasturni dastur kodiga, real fizik manzilga tayangan holda yo‘lni aks ettirishi kerak. Bunday ko‘rinishda manzillarni tasvirlash manzillarni translatsiyasi yoki manzillarni bog‘lash deb nomlanadi.
Mantiqiy manzilning fizik manzil bilan bog‘lanishi dastur operatorining bajarilishigacha yoki bajarilish vaqtida amalga oshirilishi shart. Bunday holda, ko‘rsatmalarni va ma’lumotlarni xotiraga bog‘lash quyidagi qadamlar bo‘yicha amalga oshiriladi.
Kompilyatsiya bosqichi. Kompilatsiya bosqichida siz jarayonning xotirada joylashish joyini bilsangiz, unda mutloq (absolyut) kodni yaratishingiz mumkin. Masalan, agar foydalanuvchi jarayoni doimiy ravishda R joyida boshlanishini bilsangiz, u holda yaratilgan kompilyator kodi o‘sha joyda boshlanadi va u yerdan davom etadi. Agar bir muncha vaqt o‘tgach, dastlabki joylashuv o‘zgarsa, ushbu kodni qayta yozishingiz kerak bo‘ladi.
Yuklash bosqichi. Agar kompilatsiya bosqichida dasturlarni joylashtirish to‘g‘risida axborot mavjud bo‘lmasa, u holda kompilyator o‘zgaruvchan kodni yaratishi kerak. Bu holatda yakuniy bog‘lanish yuklanish vaqtigacha xotirada saqlanadi. Agar dastlabki manzil o‘zgarsa, o‘zgarishlarni hisobga olib foydalanuvchi kodini qayta yuklash kerak bo‘ladi.
Bajarilish bosqichi. Agar jarayonni bajarilish vaqtida bir xotira segmentidan boshqa xotira segmentiga o‘tkazish mumkin bo‘lsa, u holda bajarilish muddati tugaguncha bog‘lanish kechiktirilishi kerak. Bu yerda mavjud maxsus qurilmalardan foydalangan ma’qul, masalan, register joyini o‘zgartirish. Ko‘plab zamonaviy operatsion tizimlar bajarish bosqichida manzil translatsiyasidan foydalanadi, buning uchun maxsus qurilma vositalaridan foydalaniladi.
|
| |
«qiyin tarbiyali bolalar»

|
«qiyin tarbiyali bolalar»Bog'liq Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S«qiyin tarbiyali bolalar»
(talab yuqori, ammo bozorda ulush
kam). Bu hudud imkoniyatlarini o‘rganish va «yulduzlar» hududi darajasiga
ko‘tarilishi ehtimoli bormi yoki yo‘qmi? Kerak bo‘lsa, harakatni ko‘paytirish zarur.
To‘rtinchi hudud -
«itlar»
(past talab va bozorda kam ulush). Agar bunday
hududni egallab turishga keskin sabab bo‘lmasa, undan qutulish kerak.
Marketing strategiyasida jahon amaliyotida General Electric biznes – portfel
matritsasidan ham foydalaniladi. Boshqacha aytganda, “Bozorning jalb etuvchanligi
– raqobatli pozitsiya” matritsasi ham deb yuritiladi. U quyidagi ko‘rinishga ega
bo‘ladi.
113
Biznes samaradorligi
Kuchli
O‘rtacha
Kuchsiz
B
oz
or
ning
jalb
e
tuvcha
nli
gi
yuqor
i
Himoyalangan pozitsiya
Ishlab chiqarishni
kengaytirishda
investitsiyalar
Ishlab chiqarishni
tanlanma kengaytirish
o‘
rtac
ha
Ishlab chiqarishni
tanlanma kengaytirish
Tanlash, yoki daromadga
mo‘ljallangan boshqarish
Cheklangan kengayish,
yoki “Hosilni yig‘ib
olish”
pa
st
Himoya va qayta
mo‘ljalni olish
Daromadga mo‘ljal olish,
boshqarish
Tugatish
6.9-rasm. GE yoki “Djeneral - Elektrik” matritsasi
Firmaning biznes portfelida har bir mahsulotning joyi aniqlangandan so‘ng
to‘rtta strategiyasidan biri tanlanadi.
1.
Ishlab chiqarishni kengaytirish (maqsadi – bozor ulushini o‘stirish).
2.
Saqlab qolish (maqsadi – bozor ulushini saqlab qolish).
3.
“Hosilni yig‘ib olish”(maqsadi – qisqa muddatli pul mablag‘larini kelib
tushishini o‘stirish).
4.
Tugatish (maqsadi – sotish yoki mavjud resurslardan samarliroq foydalanish
uchun biznesni tugatish).
SWOT tahlil – marketing tahlilining oddiy va keng tarqalgan turlaridan biri
hisoblanadi. SWOT tahlil quyidagicha tavsiflanadi:
-
S (STRENGTHS) – firmaning kuchli tomoni;
-
W (WEAKNESSES) – firmaning kuchsiz tomoni;
-
O (OPPORTUNITIES) – imkoniyatlari;
-
T (THREATS) – tazyiqlar.
Birinchi ikkita omil kompaniyaga nisbatan ichki, qolgan ikkita – tashqi
hisoblanadi. Odatda, SWOT tahlilning natijalari to‘rtta kvadratlik jadvalda
ifodalanadi.
114
Kuchli tomonlari
Kuchsiz tomonlari
Ichki omillar
Imkoniyatlari
Tazyiqlar
Tashqi omillar
|
| |
Bozorga kirish - Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S

112
«Boston konsalting guruhi qolipi»
orqali bozorda foyda olish,
korxona faoliyat
ko‘rsatadigan hududlardan eng samarali strategik xo‘jalik bo‘limlarini
tanlash bilan
amalga oshiriladi. Bu quyidagicha ifodalangan.
Nis
biy
boz
or
ulus
hi
Nisbiy bozor ulushi
yuqori
past
yuqor
i
“Yulduzlar”
“So‘roq belgisi”
pa
st
“Sog‘in sigirlar”
“Itlar”
6.8-rasm. BKG matritsasi
Birinchi hudud -
«yulduzlar»
(katta talab va bozorda yuqori ulushga erishilgan).
Bu hududni e’zozlab, yanada mustahkamlash choralari ko‘riladi.
Bozordagi ulushni
saqlash
uchun narxlarni pasaytirish, reklama xarajatlarini ko‘paytirish,
mahsulot
turlarini ko‘paytirish va boshqalar amalga oshiriladi.
Ikkinchi
hudud -
«sog‘in sigirlar»
(past talab,
ammo bozorda firmani ulushi
yuqori). Bu hududga qattiq nazorat o‘rnatiladi.
Uchinchi hudud -
-savol - Soxibaxon ped texnologiya doc

111
Mashg’ulotlarda
“O`quv
loyihasi”
metodidan
foydalanish
qanday
ko’nikmalarini shakllanishiga yordam beradi?.
{
~o’quvchi (talaba)larda rejalashtirish, qaror qabul qilish, faoliyatni amalga
oshirish, ma’lumotlarni qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga tayangan holda
xulosa chiqarish, natijalarni baholash va amalda qo`llash #harakatingiz bor
= o’quvchi (talaba)larda rejalashtirish, qaror qabul qilish, faoliyatni amalga
oshirish, ma’lumotlarni qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga tayangan holda
xulosa chiqarish, natijalarni baholash #a`lo javob
~ o’quvchi (talaba)larda rejalashtirish, qaror qabul qilish va uni o`zgartirish,
faoliyatni amalga oshirish, ma’lumotlarni qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga
tayangan holda xulosa chiqarish, natijalarni baholash #harakatingiz bor
~ o’quvchi (talaba)larda qaror qabul qilish, faoliyatni amalga oshirish va ishtirok
etish, ma’lumotlarni qayta tekshirish, mavjud ma’lumotlarga tayangan holda xulosa
chiqarish, natijalarni baholash#harakatingiz bor
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2 -adabiyotni 33-saxifani qayta ko`rib
chiqin /
Berkliklardan qochish - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 52/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Berkliklardan qochish usullari tizim har bir jarayon tizimga kiritilishi momentidan boshlab jarayon va uning resurslarga ehtiyojlari haqidagi qo‘shimcha tekshirilmagan ma’lumotlarga ega bo‘lishini talab qiladi. Eng oddiy va foydali model har jarayon tizimga kiritilishida unga kerak bo‘ladigan har bir turdagi resurslarning maksimal hajmini ko‘rsatishini talab qiladi.
Bu yondashish hatto oldingi OTlarda ishlatilgan va topshiriqlar pasporti nomiga – jarayonning har bir turdagi resurslarga maksimal ehtiyojlari ro‘yxatiga – operativ va tashqi xotira, bajarilish vaqti, chop etish varaqlari va boshqalarga ega.
Berkliklardan qochish algoritmi siklli kutish vaziyati hech qachon yuz bermasligiga ishonch hosil qilish uchun resurslarni taqsimlanishi holatini tahlil qilishi kerak. Resurslarni taqsimlanishi holati mumkin resurslar hajmi, taqsimlangan resurslar hajmi va jarayonlarning maksimal talablari sifatidatavsiflanadi.
Operatsion tizimda jarayon nima?
Jarayonlarni boshqarish nima uchun kerak?
Jarayon dastur hisoblagichi nima uchun kerak?
Jarayonlarni boshqarish bloki nima va u nima uchun kerak?
Jarayonlarni boshqarish blokining vazifasi nima?
Jarayonlarni boshqarish bloki o‘z ichiga qanday ma’lumotlarni oladi?
Jarayon qanday holatlarda bo‘lishi mumkin?
Yangi holat bo‘yicha ma’lumot bering.
Bajarilishga tayyor jarayonlar holatiga ta’rif bering.
Bajarish holatiga ta’rif bering.
Kutish holatiga ta’rif bering.
Tugatish holatiga ta’rif bering.
Tayyor jarayonlar navbati nima?
Rejalashtiruvchi nima va uning vazifasi?
Uzoq muddatli rejalashtiruvchi qanday vazifani bajaradi?
O‘rta muddatli rejalashtiruvchi qanday vazifani bajaradi?
Qisqa muddatli rejalashtiruvchi qanday vazifani bajaradi?
Kontekst jarayoni nima?
Kontekstni almashtirish nima?
Oqim nima?
Oqimning jarayondan farqini tushuntiring.
Oqimni afzalliklarini keltirib o‘ting.
Oqim turlari va bir-biridan farqlari?
Foydalanuvchi darajasidagi oqimlarni tushuntiring.
Yadro darajasidagi oqimlarni tushuntiring.
Ko‘p oqimli model turlarini keltiring.
Many to many modelini tushuntiring.
Many to one modelini tushuntiring.
One to one modelini tushuntiring.
Jarayonlarni dispetcherlashtirish nima?
Protsessorni rejalashtiruvchining vazifasi nima?
Protsessor manejerini tushuntiring.
Jarayonni rejalashtiruvchining vazifasi nima?
Vazifa va jarayon holatlari.
Protsessor dispetcherining vazifasini tushuntiring.
Rejalashtirish mezonlari nechta?
FCFS algoritmini tushuntiring.
SJF algoritmini tushuntiring.
Ustuvorliklar bo‘yicha dispetcherlashtirish algoritmini tushuntiring.
RR algoritmini tushuntiring.
Ko‘p darajali navbat algoritmini tushuntiring.
Berkliklar nima?
Berkliklar vujudga kelishi mumkin bo‘lgan shartlarni keltiring.
Resurslarni taqsimlash grafini tushuntiring.
Berkliklarga ishlov berish usullarini keltiring.
Berkliklarni oldini olishni tushuntiring.
Berkliklardan qochish usullari.
|
| |
IIIBOB. XOTIRANI TASHKIL ETISH VA BOSHQARISH USULLARI

|
IIIBOB. XOTIRANI TASHKIL ETISH VA BOSHQARISH USULLARI
|
bet | 53/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Xotira aniq boshqaruvni talab qiladigan juda muhim resurs. Asosiy xotirani boshqarish juda muhimdir. Aslida, tarixiy nuqtai nazardan, butun tizimning ishlashi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ikkita narsaga bog‘liq edi: ishlov berishda qancha xotira mavjudligi va u qanday optimallashtirilganligida. Xotira ierarxiyasini boshqaradigan operatsion tizimning qismi xotira menejeri yoki menejer deb ataladi. U xotirani samarali boshqarish uchun mo‘ljallangan va xotiraning qaysi qismlari ishlatilishini kuzatishi, jarayonlar uchun kerak bo‘lgan xotirani ajratishi va jarayonlar o‘z ishini tugatgandan so‘ng xotirani bo‘shatishi kerak.
Ushbu bobda bir nechta turli xil xotiralarni boshqarish modellari ko‘rib chiqiladi, juda oddiylaridan juda murakkablarigacha. Bundan tashqari virtual xotira tushunchasi masalalari ham ko‘rib chiqilgan.
Xotira menejeri (shuningdek, operativ xotira yoki RAM, yoki asosiy xotira sifatida ham tanilgan) va xotirani taqsimlash sxemalarining to‘rtta turi mavjud: bir foydalanuvchili tizimlar, belgilangan qismlar, dinamik qismlar va ko‘chiriladigan dinamik qismlar. Hozirgi kundagi zamonaviy operatsion tizimlarda virtual xotira tushunchasi mavjud.
Xotira – buko‘p dasturli operatsion tizim tomonidan ehtiyotkorlik bilan boshqarishni talab qiladigan muhim resursdir. Xotira ostida sifatida bu yerda tezkor (operativ) xotira tushuniladi. Tashqi xotira (saqlash qurilmasi) deb nomlanadigan qattiq diskning xotirasidan farqli o‘laroq, ma’lumotlarni saqlash uchun operativ xotira doimiy quvvat manbai talab qiladi. Dastlabki operatsion tizimlarda xotirani boshqarish dasturni va uning ma’lumotlarini tashqi diskdan (perfokarta, magnit lenta yoki magnit disk) xotiraga yuklanar edi. Ko‘p dasturlashni paydo bo‘lishi bilan, operatsion tizim bir vaqtning o‘zida bir nechta ishga tushuriladigan dasturlar o‘rtasida mavjud xotirani taqsimlash bilan bog‘liq yangi vazifalarga duch keldi.
Multidasturli tizimda xotirani boshqarish uchun OT funksiyalari quyidagilardan iborat:
bo‘sh va band xotirani kuzatish;
jarayonlarga xotirani taqsimlash va jarayonlar tugaganda xotirani bo‘shatish;
asosiy xotira o‘lchamlari undagi barcha jarayonlarni joylashtirish uchun yetarli bo‘lmaganda jarayon kodlari va ma’lumotlarini operativ xotiradan diskka ko‘chirish (to‘liq yoki qisman), va qachonki unda bo‘sh joy paydo bo‘lganda ularni RAM ga qaytarish;
fizik xotiraning ma’lum bir sohasiga dastur manzillarini o‘rnatish;
xotirani himoya qilish - boshqa jarayonga taqsimlangan xotiraga ma’lumotlarni yozishni yoki u yerdan o‘qishni taqiqlash. Ushbu funksiya qoida tariqasida operatsion tizim dasturiy modullari tomonidan qurilma vositalari bilan yaqin hamkorlikda amalga oshiriladi.
|
| |
-savol - Soxibaxon ped texnologiya doc

113
~ O’quvchi (talaba)larda mustaqil fikrlash qobiliyatini, mavzularni mustaqil o’rganish
ehtiyojini qaror toptiradi, mustaqil ishlash ko’nikmalarini shakllantiradi # javobga
yaqinlashdingiz
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.14-savol::
Qay vaqtda taklif etilgan jarayonning mohiyati qisqa, aniq fikr, belgi, tasvirlar
yordamida ifodalanishi talab etiladi?
{
= Loyihalarni yaratishda #maqbul javob
~ Ishlanmalarni tayorlashda # javobga yaqinlashdingiz
~ Maqolalarni yozishda # javobga yaqinlashdingiz
~Tezislarni yoritishda # javobga yaqinlashdingiz
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2-adabiyotni 42-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.15-savol::
Hamkorlik pedagogikasi qachon rivojlana boshladi?
{
= XXasrning 80-yillarida # a`lo javob
~ XIXasrning 70-yillarida # javobga yaqinlashdingiz
~XXasrning 60-yillarida # javobga yaqinlashdingiz
~XXasrning 90-yillarida# javobga yaqinlashdingiz
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun
3-adabiyotni
83-saxifani qayta
ko`rib chiqin /
::5.16-savol::
“Hamkorlik pedagogikasi” texnologiya negizida kimlarning tajribasi yotadi?
{
~taniqli rus va arman pedagoglarining # javobga yaqinlashdingiz
= taniqli rus va chet el pedagoglarining# maqbul javob
~taniqli o`zbek va chet el pedagoglarining# javobga yaqinlashdingiz
~taniqli o`zbek va chex pedagoglarining # javobga yaqinlashdingiz
Bilaman
Bilishni xohlayman

Bilaman
Bilishni xohlayman
Bilib oldim
O’rta Osiyoning buyuk
mutafakkirlarining
asarlarida,
jumladan,
Abu Ali ibn Sino, Abu
Nasr
Forobiy,
Muhammad Tarag’ay
Mirzo Ulug’bek, Abu
Rayhon
Beruniy,
Alisher Navoiylarning
asarlarida, shuningdek,
qadimgi
yunon
faylasuflari
Aristotel,
Sokrat,
Platonning
asarlarida, hozirgi kunda
ham biz uchun g’oyat
Vatanimizda
faol
ijtimoiy
-pedagogik
tafakkur rivojlanishiga
hissa
qo’shayotgan
o`zbek
pedagog-
olimlarning
asarlarida
kelajak kishi siymosini
yaratish
g’oyasi
muammosini
va
unga
erishish
yo’lida
tarbiyaning
tegishli
tizimi barpo bo’lishini
Abu
Nasr
Forobiy
pedagogikaning
fan
sifatidagi ayrim muhim
vazifalarini
ko’rsatib
o’tadi.
“Tarbiyalash
san’ati
tamoyili
shundayki, - degan u,-
tarbiyalash uchun reja
tuzadigan
kishilarning
ko’z oldidan quyidagilar
ketmasligi kerak va bu
shunday: bolalar faqat
hozirgi kungina emas,
148
darajada
qiziqarli
bo’lgan, xususan, ta’lim
-
tarbiyaning maqsadi
va vazifasi, mazmuni va
usullariga oid tashhisiy
mulohazalar va fikrlar
mavjud.
balki kelajak uchun xam
tarbiyalanishlari lozim,
ya’ni,
odamzod
mafkurasi uchun va
uning umumiy burchi
uchun tarbiya olishlari
kerak”. Ulug’ matematik,
astronom Mirzo Ulug’bek
o’z shogirdlariga tez-tez
shunday deb turgan:
“Agar Yerdagi voqelikni
yaxshi
tushunishni
istasang, kelajakni yaxshi
rejalashtira
ol”.
Astronomiya, matematika,
fizika,
tibbiyot,
geografiya, tarix
va
lingvistikaga oid ko’plab
asar
yozgan
buyuk
mutafakkir Abu Rayhon
al-Beruniy
ta’kidlagan:
“Aqlli kishi kelajak avlod
uchun foyda keltirib, u aql
va idrok bilan hammani
mushohada eta olsagina,
ruhan qanoat hosil
qilgan”.
149
ILOVALAR
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA PEDAGOGIKANING MUSTAQIL SOHASI
SIFATIDA. PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANING RIVOJI. PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYANING ILMIY ASOSI
.
REJA:
•
1
.
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA FAN SIFATIDA, UNING
ASOSIY KATEGORIYALARI, METODOLOGIK ASOSLARI
VA O`ZIGA XOS JIXATLARI
.
•
2
.
“TEXNOLOGIYA” VA “PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA”
TUSHUNCHALARI, UNING PAYDO BO`LISHI, TARIXIY
RIVOJLANISH DAVRLARI VA PEDAGOGIK OLIMLARNING
“PEDAGOGIK TEXXNOLOGIYA” TUSHUNCHASIGA
TA`RIFLARI
3.
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYANING DARAJALARI,
TUZULISHI VA NAZARIY ASOSLARI
Tavsiya etilgan adabiyotlar
1.
Azizxo‘jaeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va
pedagogik mahorat.Toshkent.,2003.
2.
Saidahmedov N. Yangi pedagogik texnologiyalar. – T.:
Moliya, 2006.
3.
Xoshimova M. Pedagogik texnologiya va pedagogik
mahorat. T.: TDIU. 2007.
4.
Omonov X., Xo‘jaev N.X. Pedagogik texnologiya va
pedagogik mahorat.T.2009 y
5.
Yo‘ldoshev J, ,Xasanov S. Pedagogik texnologiyalar.T.:
“Iqtisod-moliya”,2009.
6.
Bekmuradov A.SH, Golish L.V i dr. Sovremenn
ы
e
texnologii obucheniya.T.: TGEU, 2009g
7.
A.CH.CHoriev Pedagogik texnologiya va pedagogik
mahorat (ma’ruzalar matni)- Qarshi 2010
.
|
Linux da jarayonlarning o‘zaro harakati

|
Linux da jarayonlarning o‘zaro harakati
|
bet | 195/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Linux da jarayonlarning o‘zaro harakati
UNIX ga o‘xshab, Linux jarayonlarga - hodisalar ro‘y berganligi to‘g‘risida signallar yordamida xabar beradi. Signallarning cheklangan to‘plami mavjud va ular birorta axborotni olib bormaydi: jarayon faqat signal borligi haqidagi faktdan foydalanishi mumkin. Linux yadrosi, yadro rejimida bajarilayotgan jarayonlar o‘rtasida aloqa qilish uchun signallardan foydalanmaydi. Yadro ichidagi aloqa tuzilmalarini rejalashtiruvchi - states (holatlar) va wait.queue (pipe) (kutish navbati)
- yordamida amalga oshiriladi. Konveyer mexanizmi (pipe) farzand jarayonga ona jarayondan aloqa kanalini meros qilib olishga imkon beradi. Konveyerning bir uchida yozilayotgan ma’lumotlar uning ikkkinchi uchida o‘qilishi mumkin. Umumiy xotira aloqa qilishning juda tez usulini ta’minlaydi; bir jarayon bilan umumiy xotiraning hududiga yozilgan barcha ma’lumotlar mazkur hududni o‘zining manzil maydonida aks etgan boshqa jarayon tomonidan o‘sha zahoti o‘qilishi mumkin. Lekin sinxronlash maqsadida, umumiy xotira boshqa birorta aloqa mexanizmlari bilan birgalikda foydalanilishi kerak. Umumiy xotiradagi obyekt umumiy xotiradagi hududlar uchun faylni chiqarish maqsadida foydalaniladi; xuddi shunday fayl xotirada aks ettiriladigan hududdan ma’lumotlarni chiqarish uchun ishlatiladi. Umumiy xotiraga aks ettirishlar sahifalar buzilishlarini ajratiladigan obyekt band qilingan xotiraning hududiga qayta yo‘naltiradi. Ajratiladigan obyektlar o‘z ichidagilarni esida qoldiradi, xattoki mazkur onda xech qanday jarayonlar ularni o‘zining virtual xotira maydonida aks ettirilmayotgan bo‘lsa ham.
Linux da tarmoqning tuzilishi
Tarmoqda ishlash – buLinux da funksionallikning eng muhim sohasidir. Linux ning tarmoq tizimi UNIX – UNIX aloqalari uchun asosiy Internet-protokollarni qo‘llab-quvvatlaydi. Shuningdek, u UNIX bo‘lmagan operatsion tizimlarga xos protokollarni, xususan, Appletalk va IPX kabi kompyuter tarmoqlarida ishlatiladigan
protokollarni qo‘llaydi. Linux tarmoq tizimi abstraksiyaning uch darajasida amalga oshiriladi:
soket interfeysi;
drayverlar protokollari;
tarmoq qurilmalari drayverlari.
Linux da tarmoq protokollarining eng muhim to‘plami – bu Internet protokollari to‘plami. Linux tarmoq tizimi tarmoqning barcha qismlarida turli mashinalar o‘rtasida mashrutlashni ta’minlaydi. Mashrutlash protokolini yuqori darajasida UDP, TCP va ICMP protokollar qo‘llaniladi.
|
| |