Umumiy tushuncha - Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlar

|
Цьу \ / М. M o‘minov, A. Mamadaliyev, A. To‘xtaboyev botanikadan amaliy mashg‘ulotlarBog'liq Botanikadan amaliy mashg\'ulotlar. Mo\'minov MUmumiy tushuncha.
K o‘pchilik ikki pallali o ‘sim liklam ing
poyasida birlam chi tuzilishi ikkilam chi tuzilish bilan ancha erta
alm ashadi. U larda b o g ‘lamli, bog‘lam siz va oraliq shakldagi to-
lali nay b o g ‘lam lar b o ‘ladi. B og‘lam va oraliqlar k o ‘proq o ‘tsim on
o ‘sim liklarda uchraydi.
Poyalam ing ikkilam chi tuzilishiga xos b o ‘lgan asosiy belgi-
lari floema va ksilem a o ‘rtasida kam biyning b o lis h i, o ‘tkazuvchi
b og‘lam larning doira b o ‘lib joylashishi va birlam chi p o ‘stloqning
rivojlanganligidir.
Kerakli asboh va materiallar:
m ikroskop, qovoq, zig ‘ir va lipa
(jo ‘ka) o ‘sim liklari poyasining tayyor preparatlari.
Ishning bajarilishi.
Q ovoqning poyasidan tayyorlangan doimiy
preparat m ikroskopning kichik obyektivi orqali kuzatiladi. Avvalo,
uning asosiy qismlari: epiderm is, birlam chi p o ‘stloq va m arkaziy
silindr topiladi. Birlamchi p o ‘stloq epiderm is ostida joylashgan
b o ‘lib, uning tarkibiga uch xil to ‘qima: burchaksim on kollenxim a,
assim ilatsiyalovchi parenxim a va epiderm a kiradi. Burchaksim on
kollenxim a epiderm is ostida alohida-alohida b o ‘lib joylashadi.
Epiderm a esa birlam chi p o ‘stloqning qolgan qismi asosiy parenxi-
madan iborat. M arkaziy silindr halqasim on b o ‘lib joylashgan
sklerenxim adan boshlanadi. Uning hujayralari qayrilgan b o ‘lib, qo-
biq qalin va binafsharangda b o ‘ladi. Undan keyin asosiy parenxi
ma atrofida ochiq bikollateral b o g ‘lam joylashgan. Beshta yirik
va beshta m ayda bogMam navbat bilan joylashadi, ulardan keyin
esa b o ‘shliq bo ‘ladi. Poyaning bir qismi rasmi chizib olinadi va
undagi epiderm asi, birlam chi p o ‘stloq, markaziy silindr, kollenxi
ma, assim ilatsiyalovchi parenxim a, epiderma, asosiy parenxima,
o ‘tkazuvchi b o g ‘lamlar, floema, ksilema, kam biy va b o ‘shliq bel-
gilab q o ‘yiladi.
Z ig ‘ir poyasi ham m ikroskopning kichik obyektivida kuza
tiladi. Z ig ‘ir poyasi ikkilam chi p o ‘stloq (lub)da lub tolalarining
1 - epidermis; 2 - kolenxima; 3 - birlam
chi qobiqning parenxima hujayralari; 4 -
kraxmaldon; 5 - perisikldan hosil bo'lgan
sklerenxima; 6 - floema; 7 - kambiy; 8 -
bogiam lararo kambiy; 9 - ksilema; 10 -
bog'lam lararo kambiydan hosil b o ‘lgan
o'tkazuvchi bogiamlar.
k o ‘pligi bilan xarakterlanadi. Ik
kilamchi p o ‘stloq kam biy halqa
bo‘lib joylashgan poyada boMadi.
Lub tolalari (sklerenxim a) b o g ‘lam
boMib joylashadi. Ikkilamchi po‘stloq
to ‘qim asi (floema) tarkibiga kiruv-
chi elaksim on naylar, yoMdosh hu-
jayralar va lub parenxim asi jo y la
shadi.
U larning orasidan radius
b o ‘yicha asosiy parenxim a hujayra-
laridan iborat boMgan o ‘zak nurlari
o ‘tadi. Z ig ‘ir poyasining birlamchi
po‘stlo g‘i ingichka va b ir necha qa-
tor assim ilatsion to 'qim adan iborat
boMadi. Y og‘ochlik lubga o ‘xshash
keng halqasim on boMib joylashgan,
undan keyin yosh p oy alarda o ‘zak,
yetilgan po yalarda esa b o ‘shliq boMadi ( 33- rasm).
Poyaning bir qismi daftarga chizib olinadi va uning qismlari:
epiderm is, birlam chi p o ‘stloq, ikkilam chi p o ‘stloq, yo g ‘ochlik,
o ‘zak o ‘m idagi b o ‘shliq, o ‘zak nurlari, lub tolalari, elaksim on nay
lar belgilab q o ‘yiladi.
Jo ‘ka o ‘sim ligining tayyor preparati m ikroskopning kichik
obyektivida kuzatiladi. Poyaning asosiy kism lari: p o ‘stloq, kam
biy, y o g ‘ochlik va o ‘zak topiladi. Jo ‘ka poyasi bir necha qator
hujayradan tashkil topgan p o ‘kak bilan qoplangan, uning ustida
oMgan epiderm is qoldiqlarini k o ‘rish mum kin. P o ‘stloq tarkibiga
e s a
birlam chi va ikkilamchi p o ‘stloq kiradi. K ollenxim a, assimi-
liatsion parenxima va endoderm a topiladi. Ikkilamchi po‘stloq (lub)
endoderm a va kam biy orasida joylashadi. U nda asosiy lub va ular
orasidan oMgan o ‘zak nurlari boMadi. Lub qalin va yupqa qobiqli
boMadi va ular navbatlashadi. Y upqa qobiqli lub elaksim on nay,
yoMdosh hujayralar, lub parenxim asidan iborat. Qalin qobiqli lub
e s a
bir-biriga mahkam yopishgan lub tolalaridan iborat boMib, uning
33-rasm.
Kungaboqar o ‘simligi
poyasining ko'ndalang kesimi:
|
| |