O’lchash vositalarini qiyoslash va kalibrlash

|
O’lchash vositalarini qiyoslash va kalibrlash
|
bet | 1/8 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #150318 |
Bog'liq Comparison and calibration of measuring instruments - lecture 9
O’LCHASH VOSITALARINI QIYOSLASH VA KALIBRLASH
9-mavzu: Temperaturani qiyoslash sxemasi.
Germometrlarii qiyoslash va kalibrlash. Termoelektrik termometrlarni qiyoslash. Qarshilik termomeflarini qiyoslash. Millivoltmetr va logomeflarni qiyoslash. Potensiometrlarni qiyoslash. Ko’priklarni qiyoslash
www.calibrate.co.uk
MA’RUZACHI: AKHRORBEK ERMATOV
9-mavzu: Temperaturani qiyoslash sxemasi.
Germometrlarii qiyoslash va kalibrlash. Termoelektrik termometrlarni qiyoslash. Qarshilik termomeflarini qiyoslash. Millivoltmetr va logomeflarni qiyoslash. Potensiometrlarni qiyoslash. Ko’priklarni qiyoslash.
Reja:
1. Harorat va uni o’lchashdagi asosiy tushunchalar
2. Haroratni o’lchash asbobi turlari
3. Germometrlarii qiyoslash va kalibrlash.
4. Termoelektrik termometrlarni qiyoslash.
5. Qarshilik termomeflarini qiyoslash.
6. Millivoltmetr va logomeflarni qiyoslash.
7. Potensiometrlarni qiyoslash.
8. Ko’priklarni qiyoslash.
Ma’ruzachi: Akhrorbek Ermatov
Temperatura - texnologik jarayonlarning muhim parametrlaridan biridir. Temperatura deb jismlarning qiziganlik darajasini xarakterlaydigan kattalikka aytiladi.
Jismning temperaturasi malekulalarning issiqlik xarakatida hosil bo’ladigan ichki kinetik energiyasi va qizdirilganlik darajasi bilan xarakterlanadi. Temperaturani o’lchash amalda ikkinchisidan birining qizdirilish darajasi ma’lum bo’lgan ikki jismning qizdirilishini taqqoslash yordamidagina bilish mumkin. Jismlarning qizdirilish darajasini taqqoslashda ularning temperaturasiga bog’liq bo’lgan va osongina o’lchanadigan fizik xossalaridan birortasini o’zgarishidan foydalaniladi. Molekulalarning o’rtacha kinetik energiyasi va ideal gaz temperaturasi orasidagi bog’lanish quyidagi formula bilan ifodalanadi.
E=(3/2)KT (1.)
bunda K=1,380*10-23 J K—1 - Boltsman doimiysi; T - jismning absolyut temperaturasi, K.
Agar jismning temperaturasi turlicha bo’lsa, ular bir-biriga tegib turganida energiyaning tenglashuvi ro’y beradi, yuqoriroq temperaturaga va demak malekulalarning ko’proq o’rtacha kenetik energiyasiga ega bo’lgan jism o’z issiqligini kamroq temperaturali va demak malekulalarning kamroq o’rtacha energiyasiga ega bo’lgan jismga beradi. SHunday qilib, temperatura issiqlik almashish, issiqlik o’tkazish jarayonlarining ham sifat, ham miqdoriy tamonlarini xarakterlaydigan parametrdir. Temperatura uzunlik, massa kabi fizik kattaliklardan farqli ravishda intensiv (aktiv) kattalikdir.
Ammo temperaturani bevosita o’lchash mumkin emas; uni jismning temperaturasiga bog’liq bo’lgan va oson o’lchanadigan qandaydir boshqa fizik parametrlari bo’yichagina aniqlash mumkin.
Jismlarning bunday xususiyatlarini termometrik xususiyatlar deyiladi.
Temperaturaga bog’liq parametrlarga masalan: xajm, uzunlik, zichlik, elektr qarshiligi, termoelektr yurituvchi kuch, va xokazolar kiradi. Temperaturani o’lchaydigan o’lchash vositalarini termometrlar deb ataladi.
Temperatura o’lchaydigan asbobni 1597 yilda Galiley birinchi bo’lib tavsiya etgan. Galiley yaratgan suv termometri shkalasiz bo’lib, faqatgina temperatura indikatori edi. 1641 yilda esa bizga noma’lum avtor ixtiyoriy shkalali termometr yaratdi. Bundan yarim asr o’tgandan keyin Renaldin muzning erish va suvning qaynash nuqtalarini doimiy deb qabul qilishni taklif etdi. So’ngra M.V. Lomonosov D.G., Farengeyt (1724 y.)lar shkalali termometr ishlab chiqishdi. O’lchanayotgan temperaturaning son qiymatini topish uchun temperaturalar shkalasini o’rnatish, ya’ni sanoq boshini va temperatura oralig’ining o’lchash birligini tanlash lozim edi.
Ximiyaviy toza moddalarning oson tiklanadigan (asosiy reper va tayanch) qaynash va erish nuqtalari bilan chegaralangan temperatura oralig’idagi qator belgilar temperatura shkalasini hosil qiladi.
Bu temperaturalarga t1 va t2 qiymatlar berilgan. U xolda o’lchash birligi. 1 gradus (t2-t1)/n, bu yerda: t1 va t2 - oson tiklanadigan o’zgarmas temperaturalar
n - t2 t1 - tayanch nuqtalar orasidagi temperatura oralig’i bo’linadigan butun son.
Temperatura shkalasining tenglamasi
|
| |