nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda Articulate Storyline dasturi

33
Articulate Storylineda kursni loyihalashtirish slaydlarga asoslangan. Bu
komponentada dastur boshqa tahrirlvchilardan farq qilmaydi. Kursning boshqa
tuzilishda ham tasavvur etish qiyin. Hamma narsa ancha oson tayyorlangan material,
(matn, rasmlar, ovoz, video) slaydlarda joylashadi, ularning o’zaro ta’siri va
hronologiyasi triggerlar yordamida amalga oshiriladi. Lekin, slaydlarning
realizatsiyasi bo’yicha, Articulate, dasturining, alohida tomoni bor. Eng avval
Articulate Storylineda «sahna» kabi jarayon mavjud. Sahna- bu slaydlarning
to’plami, yani bitta kursning mantiqiy shohiga nisbatan slaydlar to’plamidir. Bu
sahna unda biror bobning nomi bo’lib, qandaydir kitobning mundarijasiga o’xshash.
Kursni bitta saha bo’yicha yoki bir necha sahnalarga bo’lib, amalga oshirish mumkin.
Sahnalar
o’rtasida
o’tish
esa
foydalanuvchining
aniq
amallariga
programmalashtirilishi mumkin. Story View bo’limi sahnalar bo’yicha loyiha
sxemasini akslantiradi, bu yerdan ixtiyoriy sahnani ochib, unda sahnaning alohida
bo’limda ishlash mumkin (2.3.4-rasm).
2.3.4-rasm.
Articulate Storyline dasturida loyiha ierarxiyasi.
CourseLab - Ii-bob. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda foydalaniladigan manbalarini shakllantirish

27
CourseLabning asosiy imkoniyatlari:
WYSIWYG tizimida ko’rish va natijalarni olish mumkin bo’lgan ta’lim
materiallarini yaratish va tahrir qilish.
Tuzuvchidan HTML yoki boshqa dasturlash tillarini bilishni talab qilmaydi.
Ob’ektiv yondashish har qanday murakkablikdagi ta’lim materiallarini yaratish
imkonini beradi.
Ssenariylardan foydalanish murakkab ko’p «Ob’ekt»li bog’liqliklarni
yaratishni osonlashtiradi.
Testlarni avtomatik yaratish mexanizmiga ega.
Ochiq ob’ektiv interfeys ob’ekt va shablonlar kutubxonasi va foydalanuvchi
yaratgan kutubxonalarni osonlikcha kengaytirish imkonini beradi.
Ob’ektlar animatsiyasi mexanizmiga ega.
Ta’lim kurslariga har qanday Rich-medianing har qanday turini —
Macromedia®Flash®, Shockwave®, Java® va har qanday formatdagi video-
formatdagi fayllarni joylashtirish imkonini beradi.
Musiqiy ketma-ketlik joylashtirish va sinxronlashning oson mexanizmlari.
Microsoft®PowerPoint® formatidagi
taqdimotlarni
o’quv
materialiga
joylashtirish imkoniyati.
Har xil dasturiy ta’minotlarning simulyasiyalarini yaratish imkonini beruvchi
ekranni suratga olish mexanizmiga ega.
Amallarni izohlashning oson tiliga ega.
Malakali foydalanuvchiga dastur fayllarining xususiyatlariga to’g’ridan-to’g’ri
JavaScript-kirish imkonini beradi.
Elektron ta’lim kurslarini ko’rish uchun Javaning bo’lishi talab qilinmaydi.
CourseLab yordamida yaratilgan ta’lim materiallari ishlatilish turiga qarab,
elektron
ta’limning quyidagi: AICC (http://www.aicc.org), SCORM 1.2
(http://www.adlnet.org) standartlariga mos keladi.
– ilova

Umumiy sug‘urta qilish sohasi tarkibidaga klasslar

II. ALOQA OPERATORLARI VA INTERNET PROVAYDERLARI FAOLIYATIDA SUG‘URTA MUNOSABATLARINING HOZIRGI HOLATI TAHLILI
2.1. Milliy sug‘urta bozorining hozirgi holati tahlili
Respublikamizda amalga oshirilayotgan islohotlar iqtisodiyotga, moliyaga, pul muomalasiga ta’sir ko‘rsatdi, iqtisodiy qarashlarda ijobiy fikrlarning shakllanishi sabab bo‘ldi. Endilikda har bir xo‘jalik ob’ektining tashkilotchisi o‘z ixtiyoridagi mol – mulkdan samarali foydalanish uchun fidokorona harakat qilish bilan cheklanib qolmay, favqulodda va tasodifiy zararlarni natijasida yetkazilishi mumkin bo‘lgan kamomadlarni tiklash, ularning oldini olish tadbirlarini ko‘rishga ham intilmoqda. Sug‘urtaga bo‘lgan talab bozorda raqobatbardoshliligini oshiradi va sug‘urta korxonalarining o‘rnini belgilaydi. Bozorda sug‘urta korxonalari ularning to‘lov qobilyatlari, moliyaviy barqarorligi va samaradorlik ko‘rsatkichlariga qarab mavqei belgilanadi. Bu ko‘rsatkichlarda sug‘urta to‘lovlari, mukofotlari, sug‘urta polislari hajmi, sug‘urta sig‘imi kabi iqtisodiy kategoriyalar orasidagi munosabat o‘z aksini topadi. Ushbu bobda biz bir qator sug‘urta atamalaridan foydalanamiz.
Sug‘urta to‘lovi – sug‘urta tarifi asosida hisoblangan sug‘urta badali hisoblanadi. Sug‘urta to‘lovi sug‘urtalangan mol – mulkning xususiyati va egaligiga qarab bir yoki necha ob’ekt bo‘yicha hisoblanishi mumkin.
Sug‘urta mukofoti (badali) – sug‘urta summasiga nisbatan belgilangan sug‘urta tarifi bo‘yicha pul to‘lovidir. Bu to‘lov sug‘urtalanuvchi tomonidan to‘lanib, sug‘urta fondini shakllantirishga yordam beradi. Sug‘urta mukofotlari va sug‘urta to‘lovlari sug‘urta bozorinig eng muhim indikatorlari hisoblanadi. Shu bois mazkur ko‘rsatkichlar dinamikasi ko‘p jihatdan mamlakatda sug‘urta sohasi ahvoli va rivojlanishini yaqqol namoyish etishi mumkin.
O‘zbekiston milliy sug‘urta bozorida 2012 yil 1 yanvar holati bo‘yicha 37 ta sug‘urta kompaniyalari, 959 ta sug‘urta kompaniyalar filiallari, 7862 ta sug‘urta agentlari, 3 ta sug‘urta brokerlari, 4 ta assistant, 14 adjaster va syurveyerlar, 2 ta aktuarlar mavjud. Shulardan 4 tasi (“Hamkor sug‘urta” MCHJ, “Xalq sug‘urta” MCHJ, “DD General Insurance” MCHJ, “Gross Insurance” MCHJ) sug‘urta faoliyati bilan shug‘ullanish uchun litsenziya olgan yangi tashkil etilgan sug‘urta kompaniyalaridir.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida sug‘urtaning ahamiyati ortib bormoqda. Sug‘urta kompaniyalari tomonidan yig‘ilgan sug‘urta mukofotlari miqdori yilgan – yilga kengaymoqda va sug‘urta kompaniyalarining sug‘urta fondi shakllanmoqda. Sug‘urta xizmatlari bozorida sug‘urta mukofotlari va to‘lovlari yildan – yilga ko‘payib bormoqda (2.1.1 – rasm).
|
Yaratilgan o’rgatuvchi trenajer dasturiy ilovadan foydalanish bo’yicha

3.2. Yaratilgan o’rgatuvchi trenajer dasturiy ilovadan foydalanish bo’yicha
tavsiya va yo’riqnoma ishlab chiqish
Visio dasturi bilan ishlashni o’rgatuvchi trenajer dasturiy ilovani ishga
tushirish uchun, o’zi joylashgan katalogdan ―Visio dasturi bilan ishlashni o’rgatuvchi
trenajer dasturiy ilova.exe‖ faylini ochamiz (3.2.1-rasm).
3.2.1-rasm. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilovani ishga tushirish.
3.2.2-rasm. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova birinchi sahifasi.
51
Familiya ismingizni kiriting va avatar tanlash kerak bo’ladi. Familiya ism
kiritiladi va avatar tanlaymiz. Misol: FI: Nurmamatov Jahongir, avatar: o’g’il bola
avatarini tanlaymiz va tasdiqlaymiz (3.2.3-rasm).
3.2.3-rasm. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova birinchi sahifasi.
Familiya ism kiritilib, avatar tanlanib, tasdiqlash tugmasi bosilgach quyidagi
sahifa hosil bo’ladi. Hosil bo’lgan oynadan ―BOSHLASH‖ tugmasini bosamiz (3.2.4-
rasm).
3.2.4-rasm. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova ikkinchi sahifasi.
52
―BOSHLASH‖ tugmasi bosilgan O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilovadan
foydalanish bo’yicha yo’riqnoma boshlanadi. Yo’riqmonani to’liq ko’rish yoki avval
ko’rilgan bo’lsa ―O’tkazib yuborish..‖ mumkin (3.2.5-rasm).
3.2.5-rasm. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yo’riqnoma sahifasi.
Yo’riqnoma bilan tanishilgach ―Mundarija‖ sahifasi ochiladi. ―Mundarija‖
sahifasi kerakli mavzuni tanlab olish mumkin (3.2.6-rasm).
3.2.6-rasm.
O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova mundarija sahifasi.
53
Darslar tushuntirish matnli va ovozli yozuvlar bilan olib boriladi. Dars
davomida bajarish kerak bo’lgan amallar ustiga ko’rsatgich qo’yilgan bo’lib
foydalanuv intuitiv bajarishi soddalashtirilgan (3.2.7-rasm).
3.2.7-rasm. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova dars jarayoni.
Tanlangan dars yakuniga yetgach bu haqida habar chiqadi (3.2.8-rasm).
3.2.8-rasm. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova darsning yakuniy sahifasi.
|
Darsning borishi - Ii-bob. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda foydalaniladigan manbalarini shakllantirish

58
Salomlashish, yo’qlama, sinfning holati, yangiliklar.
O’quvchi fikrini darsga jalb etish. Bu bosqich mashg’ulotga tayyorgarlik bosqichi
hisoblanib, o’quvchilarning mashg’ulotga tayyorgarligi, guruhning ruhiyati, amaliy
mashg’ulotini o’tkazish uchun kеrak bo’ladigan kampyuter va o’quv vositalarining
yetarli, soz ekanligi nazorat qilinadi.
2. Tashkiliy qism:
Salomlashish;
Xona ozodaligini tekshirish;
Hi-Tech yangiliklari.
O’quvchilarni 4 kishidan kichik guruhlarga ajratish;
O’tilgan mavzu yuzasidan savol-javoblar o’tkazish shu vaqtda
davomatni aniqlash.
3. Nazariy ma’lumotlarni ta’kidlash:
O’quv maqsadlarini to’liq anglagan talaba va o’qituvchi ularni amalga oshirish
uchun, ya’ni fan uchun ajratilgan mavzuni to’la o’zlashtirish uchun harakatga
kirishadilar.
Ma’lumki, RWCT dasturi bo’yicha kritik (tahliliy) fikrlashning asosini
quyidagi fazalar tashkil qiladi: da’vat (chaqiruv), anglash, mulohaza.
Da’vat fazasining asosan uchta maqsadi bo’lib, bular o’quvchini yangi
o’rganilayotgan muammo bo’yicha qanday ma’lumotlarga ega ekanligini aniqlash,
uni faollashtirish va mashg’ulotning maqsadini o’quvchiga to’liq yetkazish.
Bu fikrlarga asoslanib da’vat fazasida mavzu uchun intеrfaol usullardan biri
Blum savollarini qo’llash mumkin. Bu usul talabani mavzuga oid bo’lgan bilimlarini
aniqlashga yordam bеradi. Bu esa, mavzuning maqsadini yanada aniqlashtiradi. Usul
asosida o’quvchiga quyidagi savollar bilan murojaat qilish mumkin:
1.
MS Visio da qanday dastur.
2.
MS Visio dasturida dastlabki shakllar yaratish.
Ii-bob. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda foydalaniladigan manbalarini shakllantirish - bet 26

71
o’qitishda ma’lum muammolarga duch kelinadi. Ushbu o’rgatuvchi trenajer dasturiy
ilova o’qitishdagi muammolarni qisman bo’lsada kamtirishi uchun mavjud
bilimlarimni ishga soldim.
Prеzidеntimiz Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganlaridеk, «Eng yangi zamonaviy
o’quv vositalari bilan ta’minlangan ta’lim muassasalarida eskidan qolgan o’qitish
uslublarining davom etishiga mutlaqo yo’l qo’yib bo’lmaydi». Shuning uchun ham
bu o’rgatuvchi trenajeri yoshlarga soha bo’yicha tushuncha berish bilan bir qatorda,
ularning boshlang’ich kompyuter savodxonligi bo’yicha bilimlarini oshiradi.
O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilovlaridan foydalanishda o’qitishning tizimliligi va
ketma-ketligi talablari, o’rganiladigan fan sohasida bilimlar va ko’nikmalarning
ma’lum tizimining ta’lim oluvchilar tomonidan o’zlashtirilish ketma-ketligini
ta’minlanishini bildiradi. Bilim, ko’nikma va mahorat – ta’lim tizimida mantiqiy
tartibda shakllanishi va hayotda qo’llanilishda o’z o’rnini topishi zarur.
MS Visio dasturidan foydalanish uchun nafaqat MS Visio dasturiga oid
bilimlarni bilish, kompyuter texnikasi va undan foydalanish bilimlarni egallashni
ham taqozo etiladi. Shu ma’noda o’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova ustida ish olib
bordimki, uning yordamida mustaqil o’rganuvchilarni tezroq o’rgatish masalasini hal
etishga qaratdim.
Kеlgusida o’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratish ishlarini davom ettirib,
ta’lim tizimida zamonaviy yangi pеdagogik tеxnologiyalar, shu jumladan o’rgatuvchi
trenajer dasturiy ilovalar, elеktron sahifalar, intеraktiv usullar asosidagi dasturiy
ta’minotlar yaratib, ta’lim oluvchilarning va foydalanuvchilarning bilimini yanada
mustahkam bo’lishida o’zimni olgan bilimlarim bilan javob bеrishga harakat
qilaman.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

73
12.
Vohid Hamidov, Feruzaxon Otabayeva. Mualliflik dasturiy ta’minotlarining
tahlili. Uzinfocom. 28.04.2016.
13.
Батышев С.Я. Профессиональная педагогика: учебник / Батышев С.Я. и др.
– М.: Профессиональное образование 3-е изд., 2010.
14.
Гелмерс, С. А. Microsoft Visio 2013. Русская версия / С.А Гелмерс. – М. :
ЭКОМ Паблишерз, 2011. – 576 с. (Серия «Шаг за шагом»).
15.
Солоницын, Ю. А. Microsoft Visio 2013. Создание деловой графики / Ю. А.
Со- лоницын. – СПб. : Питер, 2009. – 160 с.
16.
Казакова Анастасия, Чернятчик Роман. Microsoft Visio как основа для
создания графических редакторов графики / Ю. А. Со- лоницын. – СПб. :
Питер, 2016. – 25 с.
17.
Н.Д. Берман. MS Visio 2013: Основы работы / Хабаровск, 2014. – 100 с.
18.
Угринович Н.Д. Преподавание курса «Информатика и ИКТ» М., 2012.
19.
Угринович Н.Д. и др. Практикум по информатике и информационным
технологиям 10–11 кл. – М., 2012.
20.
Sayidaxmеdov N. O’qituvchi faoliyatining tеxnologiyalanuvchanligi. // Xalq
ta’limi. 1999. № 5, 80-83b.
21.
Z.K.Ismailova «Pеdogogikadan amaliy mashgulotlar» Toshkеnt «Fan» 2001 yil
22.
N.I.Makiеnko «Xunar-Tеxnika ta’limi bilim yurtlarida pеdogigik prosеss»
«O’qituvchi» nashriyoti Toshkеnt-1979 yil
23.
K.Y.Yormatov va boshqalar. Hayot faoliyati havfsizligi. Ma’ruzalar matnlari,
Toshkеnt, 2000 y.
Darsning maqsadi - Ii-bob. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda foydalaniladigan manbalarini shakllantirish

57
Talaba mavzuni o’zlashtirish natijasida quyidagi o’quv maqsadlariga erishishi kеrak
bo’ladi.
1.
Kognitiv (bilishga oid) sohada
MS Visio dasturi haqida tushuncha oladi;
MS Visio dasturi shablonlaridan foydalanish va ularning imkoniyatlari;
MS Visio dasturda yaratilayotgan shakllarni bog’lash turlari va ularning
imkoniyatlari;
MS Visio dasturi yordamida algoritm uchun blok sxema yaratish haqida
ko’nikmaga ega bo’lish;
MS Visio dasturi yordamida kichik tarmoq sexemasini yaratish va dastur
kutubxonalari imkoniyatlari bilan tanishish;
2.
Psixomotr (xarakatga oid) sohada
MS Visio dasturi kampyuterga o’rnata oladi;
MS Visio dasturi shablonlari vazifalari bo’yicha ajrata oladi;
Hujjatni saqlay oladi va fayl nomini o’zgartira oladi;
Yaratilgan loyihaga nom bеra oladi;
MS Visio dasturi yordamida hujjatlarni yaratadi;
MS Visio dasturi yordamida shakllarni bog’laydi;
Tahrirlovchi dasturlarni paramеtrlarini uzgartira oladi;
3.
Affеktiv (hissiyotga oid) sohada
MS Visio dasturi imkoniyatlarini anglab yetadi;
MS Visio dasturi soddaligini, tushunarli ekanligini anglab yetadi;
MS Visio dasturi muallif mеhnatlarini ancha yengillashishini his qiladi;
MS Visio dasturi hujjat yaratish uchun juda mukammal va bеqiyosligini his
qiladi;
MS Visio dasturi kutubxonalari hujjat yaratuvchilar mеhnatlarini ancha
yengillashtirishini his qiladi;
“Visio dasturi bilan ishlash” amaliy mashg’uloti mavzusi uchun dars

55
ilovani o’quvchilar tomonidan
foydalanishini nazorat qilinadi.
trenajer dasturiy
ilovada mavjud
darslarni bajarish orqali
bilim va ko’nikmaga
ega bo’ladilar.
bilan
ishlashni
o’rgatuvchi
trenajer
dasturiy
ilova
5.Baholash
Barcha talabalarga tarqatma
tarzida na’munaviy chizmalar
beriladi va uni ishlab natija
olishga vaqt belgilanadi.
Birinchi va aniq ishlab natija
olgan 5 ta talabaga a’lo keyin
tayyorlab bo’lgan 7 ta talabaga
yaxshi darajada baholanadi (2-
ilova)
A’lo baxo olishga
xarakat qilib talabalar
vaqtdan unumli
foydalanishga,
topshiriqni aniq
bajarishga harakat
qilishadi
20
Aqliy
hujum
yakka Didaktik
topshiriq
vositalari
6.Mustahkaml
ash
O’tilgan mavzu yuzasidan
barcha talabalarga test va
muammoli savollar berish. (3-
ilova)
Guruhdagi talabalar
berilgan testni yechib
savolga yaxshi javob
berish harakat qiladilar
10
Aqliy
hujum
guruh
Test
natijalari
7.Uyga vazifa
Mavzu yuzasidan tеst
topshiriqlar tuzib kеlishadi. 3ta
(ochiq), 3ta(yopiq).
Talabalar uyga
topshiriqni yozib
olishadi va tayyorgarlik
ko’rishadi
5
guruh
MS Visio bilan ishlash bo’yicha amaliy dars ssеnariysini ishlab chiqish uchun
dasturda tasvir shaklini yaratish asosida ko’rib o’tamiz. Albatta, har bir dars
mashg’uloti uchun avval o’quv maqsadlari ajratilgan bo’ladi. Amaliy mashg’ulot
uchun esa bu maqsadlar ko’proq Blum taksonomiyasining harakatga oid sohalariga
tеgishli bo’ladi. Quyida na’muna sifatida aniq bir mavzu, uning uchun ajratilgan
o’quv maqsadlari, mashg’ulot rеjasi va uni o’tkazish ssеnariysini ishlab chiqamiz:
Mavzu: ―MS Visio bilan ishlash‖
Endi amaliy mashg’ulot darsining rеjasini tavsiya qilamiz.
O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda foydalaniladigan dasturiy

24
almashtirishi mumkin, personajlar — noto’g’ri harakatda yuz ifodasini
o’zgartirishlari va hokazo. Agar tinglovchi noto’g’ri javob bersa, unga
qo’shimcha savollardan yoki yanada soddaroq vazifalardan iborat slaydlar
ochilishi mumkin.
20 dan ortiq turli xil tipdagi savollar. Bundan tashqari, ixtiyoriy shakllar
slayddagi ixtiyoriy ob’ekt yordamida savollar yaratish imkoniyatini beradi.
Drag-and-dropni qo’llab-quvvatlaydi. Olib o’tish bilan slaydga ob’ektlar
qo’shish.
Ekran holatlarini yozib olish. Yozuv elektron kurs bilan qanday ishlashni
namoyish etadi.
Simulyasiya DT. Storyline ekranini bir marotaba yozib olingandan so’ng
avtomatik ravishda, yozuvni bir necha qadamma-qadam yo’riqnomalarga
segmentlaydi. Yozuv osongina tahrirlanadi — hatolik bo’lganda, uni qayta
yaratish shart emas. Natijada tinglovchilar vazifalarning bajarilishini,
shuningdek, ularning test muhitidan o’tishini ko’rib chiqishlari mumkin.
HTML5 va Flash texnologiyalarining, shuningdek, mobil qurilmalarini qo’llab-
quvvatlashi. Kurslarni iPad, shaxsiy kompyuterlar, noutbuklar, Android, iPad
va hokazolarga moslashgan qurilmalar uchun turli formatlarda nashr etish.
Section 508, tilni o’ngdan chapga yozish, SCORM va AICC (hisobotlarda)
standartlarini qo’llab-quvvatlash.
Kurs (avtomatik tarzda generatsiyalanadigan) daraxtini ko’rish imkoniyati.
Namoyishlarni yaratish vosita yetarlicha qulayligi, slayd tartibi bo’yicha
o’ynash va video roliklarni yaratish imkoniyati bilan.
Chiroyli personajlarni tanlash imkoniyati (ularni sozlash mexanizmi qulay).
Yetarlicha qulay va tushunarli interfeysi, barcha asosiy masalalar ish
maydonining o’zida yechiladi.
Qo’shimcha sozlovlarsiz foydalanish mumkin bo’lgan ko’pgina elementlar
dizaynining sifatli shablonlarning kiritilganligi.
Savollarning yagona bankini yaratish imkoniyati.
Yangi slaydlarni qo’shish - Ii-bob. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda foydalaniladigan manbalarini shakllantirish

Yangi slaydlarni qo’shish. Loyihaga yangi slaydni tayyorlashda dastur uning
tipini ko’rsatishni talab qiladi. Slaydlarning besh tipi mavjud: Templates, Basic
Layouts, Quizzing, Screen Recordings, Import. Ularni batafsil ko’rib chiqamiz.
Templates (mavzular). Mahsulotning rasmiy saytidan rasmiylashtirish
shablonni yuklash taklif etiladi (bu jarayon avtomatik tarzda amalga oshiriladi).
34
Shablonlarning to’rt kategoriyasi amalga oshirilishi mumkin, ular orasida stikerli
doskalar, yozuv kitobchalar, personajlar va boshqalar (2.3.5-rasm). Taqdimotni
o’tkazish uchun yoki o’quv jarayonni imitasiya qilish uchun bu shablonlar juda
foydali bo’ladi.
2.3.5-rasm. Articulate Storyline dasturi mavzu tanlash oynasi. Basic layouts (asosiy maketlar). Agar siz slaydni noldan rasmiylashtirsangiz,
bu bazzzali shablonlar. Bu erda absolyut toza slayd va boshqa shablonlar mavjud,
qulayligi, aniq shaklda chegaralangan bo’lsa: slayd nomini, matn mazmunini,
savollar va mediakontentlarni joylashuvi uchun soha bilan chegaralangan bo’lsa.
Quizzing (foydalanuvchilarni testdan o’tkazish). Har bir o’qitishning
ahamiyatli elementi bo’lib, testdan o’tkazish yoki testlashtirish hisoblanadi.
Articulate Storyline testlarni yaratishning keng imkoniyatlariga ega (2.3.6-rasm).
Jami 11 ta savollar tiplari dasturda mavjud. Scrinshootda pastda savollar turlari
ko’rsatilgan. Bu yerda «Rost/Yolg’on», javobning bitta /bir necha variantlarini,
matnli shakliga javobni mustaqil kiritish, «Hotspot»ni chertish, Drag va Drop yoki
tasvirlarni tanlash va juda ko’p boshqalardan iborat slaydni loyihaga qo’shishda,
savol tahrirlagichining oynasi ochiladi. Unga savol matnini va javob variantlarini
kiritish lozim, to’g’ri javobni ko’rsatish va boshqa sozlovlarni amalga oshirish zarur.
Savollardan tashqari testlashtirish natijalari bilan slaydni qo’shish mumkin, u olingan
ballar va to’plangan ballar haqida ma’lumot beradi.
35
2.3.6-rasm. Articulate Storyline dasturi test turlarini tanlash oynasi. Testni yaratishda, har bir savol individual sozlangan bo’lishi mumkin, ballar
soni bo’yicha va boshqa parametrlar bo’yicha. Storyline – SCORM standartini
qo’llab quvatlaydi, bu degani yaratilgan kurs ixtiyoriy LMSga import qilinishi
mumkin, testing natijalari esa LMS berilganlar bazasiga to’g’irlanishi mumkin.
Lectora - Ii-bob. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda foydalaniladigan manbalarini shakllantirish

Lectora.
Lectora dasturi Ogayo shtatida joylashgan Trivantis Corporation
kompaniyasida 1999-yilda Timoti D. Loudermilk tomonidan yaratilgan. Hozirgi
vaqtga kelib, dasturdan 64dan ortiq davlatlarda foydalanib kelinmoqda. Lectora
28
dasturi masofali ta’lim jarayonida elektron o’quv kontenti yaratish uchun va elektron
o’quv majmualarini yaratish imkoniyatini beruvchi dastur hisoblanadi.
Dastur asosan:
masofali ta’lim kurslarini yaratishda;
taqdimot fayllarini yaratishda;
nazorat testlarini yaratishda;
ppt formatidagi fayllarini boshqa ta’lim formatlariga (SCORM yoki AICC)
o’tkazishda;
intellektual o’qitish kurslarini yaratishda keng foydalaniladi.
Lectora dasturida yaratilgan kurslarni elektron ta’lim standartlari bo’lgan
SCORM va AICCda nashr etish mumkin. Shuningdek, Lectora dasturi hozirda
mavjud bo’lgan LMS tizimlar talablari bilan mos keladi.
Lectora dasturida yaratilgan o’quv kurslarini bir tugmani bosish orqali ularni
dinamik veb-sayt ko’rinishida, HTML, CD disklarda ishlaydigan, bitta faylga
yig’ilgan .exe ko’rinishda, SCORM va AICC standartlarida hech qanday dasturlash
tillarini bilmay turib ham o’tkazish mumkin.
Shuningdek, Lectora dasturi orqali nazorat ishlarining elektron ko’rinishini
tashkillashtirish mumkin, xususan, 7 xil (yolg’on/rost, bitta to’g’ri javobli, bir necha
to’g’ri javobli, moslikni topish, esse, qisqa javob kiritishli, hot point) shaklidagi
elektron testlar, so’rovnomalarni yaratish mumkin. Elektron nazorat yakunida
Lectora dasturi elektron pochta orqali va tashqi CGI skript, XML, SCORM, AICC
standartlariga asosan natijalarni olish/yuborish mumkin.
Lectora dasturi dasturchilar uchun yaratilmagan bo’lsada, oxirgi versiyalarida
dasturlash tilidan xabardor bo’lgan foydalanuvchilar uchun kengaytirilgan ilovalari
bilan boyitildi. Bu esa o’z navbatida, dasturlash tilidan xabardor bo’lgan
foydalanuvchilar uchun katta imkoniyatdir.
Lectora — universal muhit bo’lib, imkoniyatlari keng, ko’rgazmali grafika
amaliy dasturlari sirasiga kiradi va matn, rasm, chizma, grafiklar, animatsiya
effektlari, ovoz, videorolik, Java, Flash va boshqalardan tashkil topgan slaydlarni
yaratish imkonini beradi (2.2.4-rasm). Lectora — bu Internet tizimida, masofaviy
ta’lim tizimlarida, kompakt disk yoki boshqa har qanday saqlash qurilmalarida
29
ishlatish uchun mo’ljallangan interaktiv ta’lim materiallari (elektron darsliklar)
tayyorlash uchun mo’ljallangan kuchli va ishlatish oson bo’lgan dasturiy vositadir.
Hozirda jahondagi oltmishdan ortiq davlatlarda elektron ta’lim yo’nalishida Lectora
dasturidan keng foydalanilib kelinmoqda.
2.2.4-rasm. Lectora dasturi interfeysi.
|
– rasm. Sug‘urta to‘lovlari va mukofotlarining o‘sish

|
– rasm. Sug‘urta to‘lovlari va mukofotlarining o‘sish
|
bet | 9/46 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #793 |
2.1.1 – rasm. Sug‘urta to‘lovlari va mukofotlarining o‘sish
dinamikasi (mlrd so‘m)11
Yuqoridagi diagrammada 2007 – 2012 yil ma’lumotlarini o‘zida mujassam etgan. 2007 yilda sug‘urta to‘lovlari 8,7 mlrd so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2011 yilga kelib 45,1 mlrd so‘mni tashkil etgan. Sug‘urta mukofotlari ham yildan yilga oshganini ko‘rishimiz mumkin. 2007 yil sug‘urta mukofotlari 73,6 mlrd so‘m bo‘lgan bo‘lsa, 2012 yilda 285,9 mlrd so‘m sug‘urta mukofotlari yig‘ilgan. Bunga sabab sug‘urtaga bo‘lgan talabning oshishi va 2008 yilda “Transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish to‘g‘risida”gi, 2009 yilda “Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, shuningdek, 2008 yil 10 dekabrda “Xavfli ishlab chiqarish ob’ektlarining sanoat xavfsizligi to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonunini amalga oshirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar haqidagi 271-sonli Vazirlar Mahkamasining qarori qabul qilinganligidir.
Sug‘urta mukofotlari va sug‘urta to‘lovlari orasidagi nisbat sug‘urta mukofotlarining zararlilik darajasini ifodalaydi. Ya’ni sug‘urta mukofotlarining zararlilik darajasi sug‘urta mukofotlarining to‘lovlarga nisbatini bildiradi. Zararlilik darajasining yillar bo‘yicha o‘zgarishini ko‘rishimiz mumkin (2.1.2 - rasm).
|
| |
Adobe Captivate - Ii-bob. O’rgatuvchi trenajer dasturiy ilova yaratishda foydalaniladigan manbalarini shakllantirish

25
dastur simulyasiyasini yaratish, o’quv taqdimotlarni yaratish va .swf formatda turli
testlarni yaratish uchun qo’llanilishi mumkin bo’lgan Mac OS Xning 5
versiyalari
uchun elektron ta’limda qo’llaniladigan elektron kurslarni yaratish va tahrirlash
dasturi. Adobe Captivatedagi generatsiyalangan .swf ni .aviga videoxosting saytlarga
konvertatsiya qilish imkoniyati mavjud. Dastur simulyatsiyalarini yaratish uchun
Captivateda chap va o’ng sichqoncha tugmasini bosish va klavishalarni bosish
mumkin.
Shuningdek, Adobe Captivateni skrinkastlarni, podkastlarni yaratish va
Microsoft PowerPoint taqdimotlarini Adobe Flash formatiga konvertatsiya qilish
uchun qo’llash mumkin.
Captivate yordamida dasturlarning
interfaol namoyishlari, simulyatsiyalar,
yordamchi ma’lumotlar, skrinkastlar, o’yinlar va darslar yaratish va tahrirlash
mumkin (2.2.2-rasm).
2.2.2-rasm. Adobe Captivate dastur oynasi.
Captivateda yaratilgan skrinkastlar ekrandan qilingan
yozuvlarga nisbatan
ancha kam joy egallaydi. Foydalanuvchilar Captivateda taqdimotlarga effektlar, faol
nuqtalar, matnli sohalar, video va hokazolarni qo’shib tahrirlashlari mumkin.
Mualliflar mazmunini va u yoki bu elementni paydo bo’lish vaqtlarini tahrirlashlari
mumkin. Faol nuqtalarni bosish boshqa slaydga o’tish, shuningdek,
tashqi
murojaatlarga o’tishni ta’minlashi mumkin. Captivate tasvirlarni, PowerPoint
taqdimotlarni, video, .flv va audiolarni loyihaga import qilishni qo’llab-quvvatlaydi.
Adobe Captivate dasturi materiallarni yaratish va namoyish etishning qulay
26
vositasidir. Captivate keng doiradagi imkoniyatlarni taklif etadi:
Microsoft
PowerPointda yaratilgan taqdimotlar asosida o’quv materiallarni yaratish,
monitordagi suratni olib, savolga berilgan javobga bog’liq ravishda o’tish imkoniyatli
testlar yaratish.
O’quv materiallariga matnli ma’lumotlarni kiritish maydonlari va to’g’ri
javobni tanlash imkoniyati bo’lgan so’rovlar kabi interfaol elementlar joylashtirilishi
mumkin. Adobe Captivate fayllarining kompakt o’lchovi va yuqori ruxsatliligi ilova
bilan ishlash ko’nikmalarga ega bo’lishda keng foydalanish, yordamchi
ma’lumotlarni taqdim etish va yangi mahsulotlar imkoniyatlarini
namoyish etish
imkonini beradi. Talab etilgan qismlarni kattalashtirish texnologiyasini qo’llagan
holda o’quv kontentga ega ekranning aniq sohalariga foydalanuvchi diqqatini jalb
qilish imkonini beradi. Adobe Captivate yordamida ishlab chiqilayotgan o’quv
kurslari Flash texnologiyasiga asoslangan. Adobe Captivatening yuqorida ko’rib
chiqilgan imkoniyatlariga qaramay, bu texnologiya yopiq,
maxsus va planshet
qurilmalar va smartfonlar qo’llab-quvvatlanmasligini ta’kidlash lozim. Bundan
tashqari, bu texnologiyalar hisoblash resurslariga juda talabchan, bu esa hozirda keng
tarqalgan shaxsiy kompyuterlarning rusumlarida — noutbuklarda (ko’p quvvat
sarflaydi) ishlatish uchun noqulaylik tug’diradi.
Sig’im datchiklari va ularning qo’llanish sohalari

Sig’im datchiklari va ularning qo’llanish sohalari
Sig‘im datchiklarida xilma-xil kirish kattaliklarni (chiziqli va burchak xarakatlarni, mexanik kuchlanish, satx va kabilar) sig‘im o‘zgarilishiga aylantiri- ladi. Amalda sig‘im datchiklari kondensatorlardan yasaladi. O‘lchaydigan kattal- iklariga qarab sig‘im datchiklari (2.10-rasm) yuzasi o‘zgaruvchan, oraliq masofasi o‘zgaruvchan va dielektrik singdiruvchanligi o‘zgaruvchan turlariga bo‘linadi.
2.10- rasm. Sig‘im datchiklarining turlari.
Тekis kondensatorning sig‘imi quyidagi tenglama orqali ifodalanadi:
(2.13)
bu yerda: 0=8,85 10-12 F/m - vakuumning dielektrik singdiruvchanligi; - kondensatorning plastinalararo muhitining dielektrik singdiruvchanligi; S - plas-
tinalarning yuzasi; plastinalararo masofa.
Oraliq masofasi o‘zgaruvchan datchiklar (2.10, a-rasm) 0,1...0,01 mkm aniqliqda chiziqli xarakatlarni, yuzasi o‘zgaruvchan datchiklar (2.10, v-rasm) chiziqli va burchak xarakatlarni nazoratida va dielektrik singdiruvchanligi
o‘zgaruvchan (2.10, s - rasm) namlik, sath, kimyoviy tarkib kabi kattaliklarni o‘lchashda qo‘llaniladi. O‘lchash aniqligini va sezgirligini oshirish maqsadida sig‘im datchiklari ko‘priksimon sxemalarga ulanadi. Yuqorida ko‘rib chiqilgan prinsip asosida sig‘im manometrlari ishlaydi.
O‘lchash aniqligini va sezgirligini oshirish maqsadida sig‘im datchiklari ko‘priksimon sxemalarga ulanadi. Yuqorida ko‘rib chiqilgan prinsip asosida sig‘im manometrlari ishlaydi. (2.11-rasm).
O‘lchanayotgan bosim asbobga quvur 1 orqali uzatilib, membrana 2 orqali qabul qilinadi. Membrana o‘z navbatida plastina 3 bilan kondensatorni hosil qi- ladi. Kondensator sxemaga klemma 4 lar yordamida ulanadi. Bosim ta‘sirida membrana egilib plastinaga yaqinlashadi va kondensatorning sig‘imini o‘zgartiradi. Shunday qilib kondensator sig‘imi o‘lchanayotgan bosimga pro- porsionaldir.
2.11-rasm. Sig‘im manometrining sxemasi.
Sig‘im datchiklarining afzalliklari: soddaligi, ixchamligi, arzonligi va kichik inersionligi. Kamchiliklari: chiqish signalining quvvati pastligi, o‘lchov natijalari atrof muhit ko‘rsatkichlariga bog‘liqligi, ulaydigan simlar va qurilma metall qismlarning sig‘imlari turlicha ta‘sir qilib, detallarning o‘zaro joylashishiga bog‘liq.
|
Kuchaytirgichning foydali ish koeffitsiyenti - bet 4

|
Kuchaytirgichning foydali ish koeffitsiyenti
|
bet | 4/4 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 170,51 Kb. | | #147855 |
Bog'liq kuchaytirgichlarning chiqish kaskadlariI. Karimov. Jaxon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O’zbekiston sharoitida uni betaraf etishning yo’llari – Toshkent, "O’qituvchi", 2009.
Miraxmedov D.A. Avtomatik boshqarish nazariyasi. Oliy texnika o’quv yurti talabalari uchun darslik. - Тoshkent, " O’qituvchi", 1993. - 285 b.
Borodin I.F. Osnovi avtomatiki. – M.: Kolos, 1987, 320 s.
Borodin I.F., Nedilko N.M. Avtomatizatsiya texnologicheskix protsessov. - M.;, Agropromizdat, 1986. -386 s.
Martinenko I.I. i dr. Avtomatika i avtomatizatsiya proizvodstvennix protsessov. - M; Agropromizdat, 1985 - 335 s.
Borodin I.F., Andrev S.A. Avtomatizatsiya texnologicheskix protsessov i sistemi avtomaticheskogo upravleniya. – Moskva, Kolos, 2006 g., 352 s.
Borodin I.F. Тexnicheskiye sredstva avtomatiki. – M.: Agropromizdat, 1982. 303 s.
|
| |
Белгороде - download

Qidiruv: Белгороде
Bel ru Тёплый вторник в Белгороде разбавит небольшой дождь
Nissan Terrano сбил четырёхлетнюю девочку, которая вышла из припаркованной машины. Ребёнок получил травмы
2,59 Mb.
8
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
I bob. Funksional ketma-ketliklar va ularning yaqinlashuvchanligi

|
I bob. Funksional ketma-ketliklar va ularning yaqinlashuvchanligi
|
bet | 1/10 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 2,81 Mb. | | #263944 |
Bog'liq TAYYOR
Mundarija:
Kirish
I BOB. FUNKSIONAL KETMA-KETLIKLAR VA ULARNING YAQINLASHUVCHANLIGI
1.1. Funksional ketma-ketliklar
1.2. Funksional qator
1.3. Tekis yaqinlashuvchi funksional qatorlar va xossalari
1.4. Darajali qatorlar.
II BOB. FUNKTSIONAL QATORLAR
2.1. Funktsional qator yig`indisining funktsional xossalari
2.2. Darajali qatorni hadlab differenstiyalash va integrallash
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
KIRISH
"Erishilgan yutuqlarga mahliyo bo'lib o'tirish
taraqqiyot yo'lidagi eng katta g'ovdir"
SH.M.Mirziyoyev
Hozirgi kunda insonlar axborot kommunikatsiya sohasidan samarali foydalanishmoqda. Hayotning hamma sohasida kompyuterlashtirilgan tizim, internet tushunchalari kirib bordi va keng foydalanilmoqda.
Mаtеmаtikа oʻsib kеlаyotgаn yosh аvlоdni kаmоl tоptirishdа oʻquv fаni sifаtidа kеng imkоniyatlаrgа egа. U oʻquv tаfаkkurini rivоjlаntirib, аqlni chаrхlаydi, fikrlаshni tаrtibgа sоlаdi. Shu bilаn bir qаtоrdа tеоrеmаlаrni isbоtlаsh vа mulоhаzаlаrning toʻgʻri, mukammal va aniq tuzilgаnligi tаlаbаlаrga qiziqish paydo qiladi. Matematikaning imkoniyatlari juda keng va boy. U nafaqat fizika, astronomiya, ximiya, biologiya, geologiya, iqtisod fanlarida, balki tibbiyot, tilshunoslik, atrof-muhitni himoya qilish tabiatdagi turli-tuman hodisalarni oʻrganishga ham dadillik bilan kirib borayapti va samarali natija berayapti. Mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini jadallashtirish yangi texnologiyalarni yaratish va ishga tushirishni, bu esa oʻz navbatida juda murakkab matematik hisob-kitoblarni taqozo etadi. Shunday qilib, matematik kadrlar sifatini tubdan yaxshilash masalasi yuzaga kelmoqda. Mamlakatimizga koʻplab yuqori malakali matematiklar kerak. Ularni tayyorlash ishi maktabdan, hattoki, bogʻchadan boshlanishi kerak. «Rеspublikаdа quyidаgi yoʻnаlishlаr boʻyichа jаhоn dаrаjаsidаgi ilmiy mаktаblаr yarаtilgаn boʻlib, ulаrdа tаdqiqоtlаr muvаfаqqiyatli оlib bоrilmоqdа. Jumlаdаn, mаtеmаtikа, ehtimоllаr nаzаriyasi, tаbiiy vа ijtimоiy jаrаyonlаrni mаtеmаtik mоdеllаsh, infоrmаtikа vа hisоblаsh tехnikаsi sоhаsidаgi tаdqiqоtlаr. Mаtеmаtikа fаnining ehtimоllаr nаzаriyasi vа mаtеmаtik stаtistikа, diffеrеnsiаl tеnglаmа, аlgebrа vа sоnlаr nаzаriyasi, funksiоnаl tаhlil sоhаsidаgi yutuqlаri rеspublikаdа аnchа mаshhur».
Bu esa nafaqat har bir kasb-hunar kolleji, akademik litsey, oliy o`quv yurtlari bitiruvchilari balki magistrlarga ham matematika fani boʻyicha ilmiy ishlar, tadqiqotlar, ilmiy izlanishlar olib borish va matematika sohasida yanada ulkan natijalarga erishish uchun katta imkoniyat sanaladi.
|
| |
Magnitoelastik datchiklar va Хoll elementi

|
Magnitoelastik datchiklar va Хoll elementi
|
bet | 11/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Magnitoelastik datchiklar va Хoll elementi
Magnitoelastik datchiklarning ish prinsipi ferromagnit materiallarni yoki mehanik kuchlar ta‘sirida magnit singdiruvchanligi o‘zgarishiga asoslangan. Ush- bu datchiklar har hil ko‘rinishdagi o‘zaklar va ularga o‘ralgan bitta yoki bir necha cho‘lg‘amlardan iborat (2.8-rasm). F kuchi ta‘sirida bir vaqtning o‘zida o‘zakning geometrik o‘lchamlari hamda magnit singdiruvchanligi o‘zgariladi.
2.8- rasm. Magnitoelastikli datchikning sxemasi va tavsifnomasi.
2.8 b-rasmda ko‘rsatilganidek, magnitoelastik datchiklarning statik tavsifnomalari katta qismda nochiziqli. Shuning uchun ular ish diapazonining 15- 20 % ishlatiladi. Bundan tashqari cho‘lg‘amning toki haroratga bog‘liq va temir - nikel eritmalardagi qoldiq deformatsiyaga ega.
Хoll elementi yoki Хoll datchigi magnit maydonga joylashtirilgan to‘rt chi- qish klemmalariga ega bo‘lgan yarim o‘tkazgich plastinadan iborat (2.9 -rasm).
2.9- rasm. Хoll elementining sxemasi.
Хoll elementining ish prinsipi quyidagicha. Ikkita chiqish klemmalariga tok uzatiladi. Magnit maydon o‘zgarishi bilan elektronlar xarakat yo‘nalishini o‘zgartirib qolgan ikkita chiqishda kuchlanishni hosil qiladi. Shunday qilib kirish kattaligi bo‘lib mexanik ta‘sirda hosil bo‘ladigan magnit maydoni o‘zgarilishi chi- qish kattaligi kuchlanishining o‘zgartirilishi bo‘ladi.
Chiqishdagi kuchlanish:
Ux=kIB/h (2.12)
bu yerda: K - Хoll koeffitsiyenti, har hil yarim o‘tkazgich materiallar uchun K= 10-2 … 9x10-9 m3/A. s
h - plastina qalinligi, m.
B - magnit induksiyasi, Tl.
I - plastinaga uzatilgan tok, A.
Ushbu datchikalar kirish va chiqish qarshiliklari katta diapazoni, ixcham- ligi yuqori darajadagi vibroturg‘unlik va uzoq muddatli hizmat davri tufayli keng qo‘llanadi.
|
| |
Namlik datchiklarining klassifikatsiyasi va ish prinsiplari

Namlik datchiklarining klassifikatsiyasi va ish prinsiplari
Ish prinsipi bo‘yicha elektrik namlik dachiklari elektrofizikaviy va elektro- parametrik turlariga bo‘linadi. Elektrofizikaviy datchiklar radiatsion va magnito- yaderli rezonans dachiklarini o‘z ichiga oladi. Radiatsion dachiklarning ish prinsipi nam muxitnig infraqizil nurlarni, yuqori chastotali
elektromagnit tebralishlarni, - nurlar va neytron nurlanishlarni qabul qilish darajasini o‘lchashga asoslangan bo‘ladi. Magnitoyaderli rezonans datchiklarining ish prinsipi esa vodorod atomlari yadrosi va namlikning radiochastotali magnit maydonini qabul qilishi prinsipida ishlaydi.
Elektroparametrik datchiklar konduktometrik, dielkometrik va gigrometrik turlarga bo‘linadi. Konduktometrik datchiklar elektrokimyoviy o‘zgartirgichlar tarkibiga kiradi va ishlash prinsipi muxitning elektr o‘tkazuvchanligini o‘zgarishi natijasida namlikni aniqlashga asoslangan bo‘ladi. Chiqish ko‘rsatgichi bo‘lib bun- da muxit o‘tkazuvchanligi hisoblanadi.
Dielkometrik datchiklar dielektrik singdiruvchanlik (E=2...10
- qattiq jismlar uchun; E=81-suv uchun) yoki dielektrik isrof tangens burchagi qiymatlari bo‘yicha namlikni aniqlanadi.
Gigrometrik datchiklar elektronli o‘zgartirgichlar guruhiga mansub bo‘lib, ularning ishlash prinsipi qo‘shimcha gigroskopik zarrachalarning mexanik yoki elektrik xarakteriskalarini o‘zgarishiga asoslangan bo‘ladi.
Qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishida gazlar va xavo namliklari datchiklari keng miqyosda qo‘llaniladi. Ularning quyidagi turlari mavjud: gigrometrik dila- tometrik datchiklar - namlik ta‘sirida chiziqli o‘lchamlari o‘zgarishiga, gigristorlar, elektropsixrometrlar, xarorat - muvozanatli va kondensatsion datchiklar - qarshilik o‘zgarishiga hamda radioskopik va infraqizil datchiklar - gaz va xavoning fizikaviy xususiyatlarini o‘zgarishiga asoslangan bo‘ladi.
Хavo namligini aniqlashning psixrometrik usuli quruq va suv bilan nam- langan ikki termometrlarni qo‘llashga asoslangan bo‘ladi. Bu prinsipda namlikni nazorat tizimi datchiklari-elektropsixrometrlar ishlaydi. Elektropsixrometrning prinsipial sxemasi 2.23-rasmda keltirilgan.
2.23-rasm. Elektropsixrometrning prinsipial sxemasi.
Avtomatik boshqarish tizimlarining chastotaviy xarakteristikalari

|
Avtomatik boshqarish tizimlarining chastotaviy xarakteristikalari
|
Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 25,18 Kb. | | #258295 |
Bog'liq Якуний саволлар
Avtomatik boshqarish tizimlarining chastotaviy xarakteristikalari.
Avtomatik boshqarish tizimlarining sxemalari.
Avtomatik boshqarish tizimlarining vaqt xarakteristikalari.
Barqaror rejimda rostlash sifatini baholash.
Boshqarishning fundamental prinsiplari.
Chiziqlantirish.
Dinamika va statika tenglamalari.
Gurvis turg‘unlik mezoni.
Lenar-shipar turg‘unlik mezoni.
Logarifmik chastota xarakteristikalari.
Logarifmik chastotaviy xarakteristika bo‘yicha turg‘unlikning tahlili (Turg‘unlikning logarifmik mezoni).
Mixaylov turg‘unlik mezoni.
Naykvist turg‘unlik mezoni.
Ochiq tizimning chastotaviy xarakteristikalari.
Pog‘onali signal ta’siri orqali o‘tish jarayonini sifat ko‘rsatkichlari.
Raus turg‘unlik mezoni.
Statsionar chiziqli tizimlarning strukturali sxemalari.
Tizim parametrlari tekisligida turg‘unlik doirasini qurish.
Turg‘unlikning algebraik mezonlari.
Turg‘unlikning chastotaviy mezonlari.
Uzatish funksiyasi.
|
| |
Тermoelektrik datchiklar qanday kattaliklarni nazorat qiladi

Тermoelektrik datchiklar qanday kattaliklarni nazorat qiladi
siljish, satx, tezlik, v) xarorat, namlik, zichlik, s) kuch, sarf, moment,
d) zichlik, bosim, xarorat, ye) namlik bosim, tebranish.
Хoll datchiklari qanday kattaliklarni nazorat qiladi
siljish, kuch, bosim, v) xarorat, sarf, tebranish, s) kuch, sarf, moment,
d) zichlik, bosim, xarorat, ye) namlik bosim, tebranish.
Gidravlik datchiklar qanday kattaliklarni nazorat qiladi
siljish, satx, tezlik, v) xarorat, sarf, tebranish, s) kuch, sarf, moment,
d) zichlik, bosim, xarorat, ye) namlik bosim, tebranish.
Monometrik xarorat datchiklari qanday prinsipda ishlaydi?
material qarshiligi uning deformatsiyasiga bog‘liq
v) gaz yoki suyuklik temperaturasiga bog‘liq
s) magnit sistemasida induktivlik o‘zgarishi xolatiga bog‘liq
d) materialning elektr qarshiligi uning temperaturasiga bog‘liq ye) elektr o‘tkazuvchanlikga bog‘liq
Bosim kattaligini o’lchash uchun qanday turdagi datchiklar qo’llaniladi?
potensiometrik, fotorezistorli, induksion
v) termorezistorli, induksion, fotoelektrik
s) mexanik, gidravlik, sig‘im
d) ko‘mir, termorezistorli, induksion
ye) fotoelektrik, termoelektrik, fotorezistorli
Namlikni o’lchash uchun qanday turdagi datchiklar qo’llaniladi?
potensiometrik, fotorezistorli, induksion
v) termorezistorli, induksion, fotoelektrik
s) ko‘mir, termorezistorli, induksion
d) mexanik, gidravlik, sig‘im
ye) termorezistorli, sig‘im, termoelektrik
|
Magnitoelektrik relelar qanday prinsipda ishlaydi?

|
Magnitoelektrik relelar qanday prinsipda ishlaydi?
|
bet | 70/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1) Magnitoelektrik relelar qanday prinsipda ishlaydi?
xarorat tasirida
v) magnit xarakteristikalarining o‘zgarishi tasirida
s) xarakatlanuvchi diskda xosil bo‘ladigan tokning o‘zaro tasirida
d) ramkani xarakatga kelishi va kantaktlarning xolati o‘zgarishi asosida
ye) magnit maydoni tasirida yakorning va kontaktlarning xolati o‘zgarishi tasirida
Induksion relelar qanday prinsipda ishlaydi?
xarorat tasirida
v) magnit xarakteristikalarining o‘zgarishi tasirida
s) xarakatlanuvchi diskda xosil bo‘ladigan tokning o‘zaro tasirida
d) ramkani xarakatga kelishi va kantaktlarning xolati o‘zgarishi asosida
ye) magnit maydoni tasirida yakorning va kontaktlarning xolati o‘zgarishi tasirida
Ferrodinamik relelar qanday prinsipda ishlaydi?
xarorat tasirida
v) magnit xarakteristikalarining o‘zgarishi tasirida
s) xarakatlanuvchi diskda xosil bo‘ladigan tokning o‘zaro tasirida
d) ramkani xarakatga kelishi va kantaktlarning xolati o‘zgarishi asosida
ye) magnit maydoni tasirida yakorning va kontaktlarning xolati o‘zgarishi tasirida
Elektron-ion relelari qanday prinsipda ishlaydi?
sakrashsimon o‘zgarishlar tasirida
v) magnit xarakteristikalarining o‘zgarishi tasirida
s) xarakatlanuvchi diskda xosil bo‘ladigan tokning o‘zaro tasirida
d) ramkani xarakatga kelishi va kantaktlarning xolati o‘zgarishi asosida
ye) magnit maydoni tasirida yakorning va kontaktlarning xolati o‘zgarishi tasirida
Rezonans relelari qanday prinsipda ishlaydi?
elektrik tebranish tizimlarida xosil bo‘ladigan rezonans tasirida
v) magnit xarakteristikalarining o‘zgarishi tasirida
s) xarakatlanuvchi diskda xosil bo‘ladigan tokning o‘zaro tasirida
d) ramkani xarakatga kelishi va kantaktlarning xolati o‘zgarishi asosida
ye) magnit maydoni tasirida yakorning va kontaktlarning xolati o‘zgarishi tasirida
|
| |
Master Boot Record bios-da disk maydonini manzillash

|
Master Boot Record bios-da disk maydonini manzillash
|
bet | 1/3 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 457,49 Kb. | | #271560 |
Ma’lumotlarni qattiq disklarda saqlashni tashkillashtirish va mantiqiy strukturasi
REJA: Qattiq disk - bu kompyuterdagi barcha ma'lumotlarni saqlaydigan apparat qurilmasi. Diskdagi ma'lumotlar fayllar va kataloglar ko'rinishida saqlanadi. Qattiq disk o'rnatilgan operatsion tizimga mos keladigan mantiqiy tuzilishga ega - Qattiq disk - bu kompyuterdagi barcha ma'lumotlarni saqlaydigan apparat qurilmasi. Diskdagi ma'lumotlar fayllar va kataloglar ko'rinishida saqlanadi. Qattiq disk o'rnatilgan operatsion tizimga mos keladigan mantiqiy tuzilishga ega
- Qattiq diskning boshida MBR joylashgan. Kompyuter qattiq diskni o'qiy boshlaganda, bu yozish birinchi bo'lib ketadi. - MBRning o'zida ma'lum bir qismi bor. Uning hajmi 512 baytni tashkil qiladi. - MBR ning dastlabki 446 bayti bootloader hisoblanadi. Ushbu bo'limda dasturlarni joylashtiradigan bajariladigan kod mavjud. - Bo'lim jadvallari - har biri 16 baytdan iborat 4 slot, ular diskdagi bo'limning tavsifini o'z ichiga oladi. Master Boot Record (MBR) qattiq diskning eng muhim qismidir. Bu operatsion tizim tomonidan foydalaniladigan qattiq diskdagi birinchi sektor. Asosiy yuklash yozuvi bootloader jadvallari va bo'lim jadvallarini o'z ichiga oladi. Qattiq diskning ishlashi bilan bog'liq yuzaga kelishi mumkin bo'lgan muammolarni yaxshiroq tushunish va tuzatish uchun uning mantiqiy tuzilishi haqida bilish muhimdir: Qattiq disk odatda 17 dan 63 tagacha sektorga ega ( BIOS o'ylaydi ). Haqiqatda, zamonaviy diskning treki 100 ga yaqin sektorni o'z ichiga oladi va ularning maksimal soni 256 ni tashkil qiladi. Sektor hajmi 512 bayt sifatida belgilanadi. Yo'lda sektorlarni raqamlash bosh va silindrlardan farqli o'laroq, noldan emas, balki birdan boshlanadi. - Qattiq disk odatda 17 dan 63 tagacha sektorga ega ( BIOS o'ylaydi ). Haqiqatda, zamonaviy diskning treki 100 ga yaqin sektorni o'z ichiga oladi va ularning maksimal soni 256 ni tashkil qiladi. Sektor hajmi 512 bayt sifatida belgilanadi. Yo'lda sektorlarni raqamlash bosh va silindrlardan farqli o'laroq, noldan emas, balki birdan boshlanadi.
|
| |
Хarorat datchiklari - Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects

|
Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € technical objects
|
bet | 13/75 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 2,66 Mb. | | #122696 |
Bog'liq Avtomatikaning texnik vositalari (darslik) automatically € techn (1) (1)
Хarorat barcha texnalogik jarayonlarning muxim ko‘rsatkichlaridan biridir. Qishloq va suv xo‘jaligida ko‘pgina texnologik jarayonlar ular o‘tayotgan sharoit xaroratiga bog‘liq. Jism, suyuqlik yoki gazning xarorati nazorat qilayotgan muxit- ning yoki u bilan issiqlik kontaktida bo‘lgan mahsus elementning xaroratini o‘lchab aniqlanadi.
Amalda xarorat datchiklarining sezgir elementlari sifatida issiqlik tasirida o‘zining fiziko-mexanikaviy xususiyatlarini keng diapazonda o‘zgartirib, boshqa kattaliklar (namlik, muxitning tarkibi, xavo bosimi ta‘sirida xususiyatlarini o‘zgartirmaydigan materiallardan foydalaniladi. Хarorat datchiklarining sezgir el- ementlari issiqliqga kengayish koeffensenti maksimal ko‘rsatkichiga ega bo‘lishi kerak.
Ishlash prinsipi jihatdan xarorat datchiklari suyuqlik, bimetallik va dila- tometrik datchiklariga hamda termoparalar va termorezistorlarga bo‘linadi.
Suyuqlik datchiklari
Suyuqlik datchiklari -2000S dan +7500 C gacha oralig‘idagi xaroratni o‘lchashda ishlatiladi. Shisha termometrlarning ishlatish usuli sodda, aniqligi yetarli darajada yuqori va arzon bo‘lganligi sababli sanoatda keng tarqalgan.
Suyuqlikli termometrlarning ishlash prinsipi termometr suyuqligining xajmi xarorat ko‘tarilishi yoki pasayishi tufayli o‘zgarilishiga asoslangan. Shishali termometrning suyuqligi sifatida simob, toluol, etil spirti, efir va boshqalar ishlati- ladi. Suyuqlikli datchiklarning kirish signali xarorat o‘zgarilishi t bo‘lib, chiqish signali kapilyardagi ustunning balandligi bo‘ladi:
ΔH=ΔV/S, (2.14)
bu yerda: ΔV=V(B-3*ΔQ) - suyuqlik xajmining o‘zgarilishi; S- kapilyarning kesim yuzasi;
B- suyuqlikning issiqlikka kengayishkoeffitsiyenti; V- suyuqlikning boshlang‘ich hajmi;
I- kapilyar materialining issiqlikga kengayish koeffitsiyenti.
Suyuqlik termometrlariga qo‘shimcha elementlar kiritish natijasida ular avtomatika tizimlarida qo‘llanish imkoniyatiga ega bo‘ladilar (2.12-rasm) Тakomillashtirish natijasida suyuqlikli datchiklarning chiqishida xarorat o‘zgarilishi bilan aktiv, induktiv, sig‘im qarshiliklari yoki nurlar intensivligi o‘zgartiriladi.
2.12.-rasm. Suyuqlik datchiklarining turlari:
a – kontaktli; b – aktiv qarshilikli; v – induktiv qarshilikli; g – sigim qashili- kli; d – nurlar intensivligi.
|
| |
Stoffverteilungsplan Kerncurriculum für die Integrierte Gesamtschule, Schuljahrgänge 5–10, Niedersachsen

Stoffverteilungsplan
PRISMA Physik, Differenzierende Ausgabe A
Stoffverteilungsplan Kerncurriculum für die Integrierte Gesamtschule, Schuljahrgänge 5–10, Niedersachsen
Download
0,5 Mb.
bet
1/7
Sana
28.09.2020
Hajmi
0,5 Mb.
#11764
1
2
3
4
5
6
7
Bu sahifa navigatsiya:
Stoffverteilungsplan
PRISMA Physik, Differenzierende Ausgabe A
Stoffverteilungsplan
Kerncurriculum für die Integrierte Gesamtschule, Schuljahrgänge 5–10, Niedersachsen
PRISMA Physik, Differenzierende Ausgabe A
Schule:
ISBN 978-3-12-068840-2
Lehrer:
Download
0,5 Mb.
1
2
3
4
5
6
7
Download
0,5 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Stoffverteilungsplan Kerncurriculum für die Integrierte Gesamtschule, Schuljahrgänge 5–10, Niedersachsen
Download
0,5 Mb.
O’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi

|
O’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
|
Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 291,37 Kb. | | #106816 |
Bog'liq KMT referat
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ISLOM KARIMOV NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI
ELEKTRONIKA VA AVTOMATIKA FAKULTETI
Fan: Kompyureli matematik tizimlar
Mavzu:Kompyuterli sxemalar. Funksional sxemalar
Guruh:168-20ATT
Bajardi:Maxammatov A
Qabul qildi:Yakubova Noila
Reja:
1.Sxemalarning turlari
2.Funksional sxema
3.Prisnipial sxema
4.Strukturaviy sxema
Sxemalarning turlari
Avtomatik tizimlar, elementlar va moslamalarning montaj, sozlash, rostlash, ekspluatatsiya qilish kabi ish jarayonlarni bajarish maqsadida avtomatik sxemalardan foydalaniladi.
Avtomatika sxemalari asosiy xujjat hisoblanadi va ular quyidagi turlarga bo’linadi.
Funksional sxemalar moslamalarni, elementlarni, vositalarni o‘zaro bog`lanishlarini va harakatlanishlarini ifodalaydi.
|
| |