nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nümunə - Azərbaycan Hava Yolları

|
Azərbaycan Hava Yolları
|
bet | 8/35 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #112648 | Turi | Dərs |
Bog'liq C fakepathKOMPUTER MUHENDISLIYINDE EDEDI USULLAR 01 06 (2) (1)Nümunə. x3-x+1=0 tənliyinin köklərinin toxunanlar üsulu ilə tapılmasına baxaq.
Əvvəlcə məsələni riyazi yolla həll edək. Tutaq ki, kök [-2,-1] intervalında yerləşir və yeganədir. Birinci və ikinci tərtib törəmələri tapaq:
. Ona görə də olduğu üçün başlanğıc qiymət olaraq -2 –ni götürək və dəqiqliklə kökü müəyyən edək.
fərqini hesablayaq.
n=0 qiymətində x0=-2,
n=1 qiymətində x1=-1,545455,
n=2 qiymətində x2=-1,359615,
n=3 qiymətində x3=-1,325801,
n=4 qiymətində x4=-1,324719,
n=5 qiymətində x5=-1,324718,
Göründüyü kimi n=5 qiymətində şərti ödənilir.
Onda təqribi kök olaraq xteq=-1,32472 götürmək olar.
İndi isə köklərin toxunanlar üsulu ilə tapılması alqoritminin C++ dilində proqram kodunu yazaq.
#include
#include
using namespace std;
float F(float x)
{
return pow(x,3)-x+1;
}
float F1(float x){
return pow(x,3)-x+1;
}
float F2(float x){
return 3*pow(x,2)-1;
}
int main(){
float epsilon,n,xn,xn1;
cout<<"epsilon=";
cin>>epsilon;
cout<<"xn1=";
cin>>xn1;
cout<<"n=";
cin>>n;
xn=xn1-F1(xn1)/F2(xn1);
if(abs(xn-xn1)-epsilon)
{
n=n+1;
cout<<"n= "< cout<<"xn ="<
1.2.3. Vətərlər üsulu
Tutaq ki, [a;b] parçasında funksiya kəsilməzdir və parçanın uc nöqtələrində müxtəlifişarəli qiymətlər alır, törəməsi isə bu parçada işarəsini dəyişmir. Onda ikinci tərtib törəmənin işarəsindən asılı olaraq əyri aşağıdakı vəziyyətlərdə ola bilər (şəkil 1.2.4).
Şəkil 1.2.4. Funksiya əyrisinin vəziyyətləri.
|
| |
Şək. 2.5. box.az qeydiyyat səhifəsi

Şək. 2.5. box.az qeydiyyat səhifəsi
İstifadəçi zəruri sorğuları cavablandırıb “qeydiyyat” düyməsini sixir. əgər sorğular tam və düzgün cavablandırılarsa elektron poçt qeydə alınır və istifadəçiyə uyğun məlumat gəlir.
Yaradılmış elektron poçtdan yararlanmaq üçün login və paroldan istifadə edilir.
Bu məlumatlar
Şək. 2.6. box.az e_mail-ə daxil olma səhifəsi
.
Şəkildə göstərilən qayydaya uyğun daxil edilir və “Daxil ol” düyməsi sıxılır.
Bu zaman
|
Köklərin ayrılması - Azərbaycan Hava Yolları

|
Azərbaycan Hava Yolları
|
bet | 3/35 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #112648 | Turi | Dərs |
Bog'liq C fakepathKOMPUTER MUHENDISLIYINDE EDEDI USULLAR 01 06 (2) (1)1.1. Köklərin ayrılması
Kökləri qrafiki və analitik üsullarla ayırmaq olar. (1.1) tənliyinin köklərini qrafiki üsulla ayırmaq üçün y=f(x) funksiyasının qrafikini qurmaq lazımdır. Qrafikin absis oxu ilə kəsişmə nöqtələri tənliyin həqiqi kökləri olacaqdır.
Şək.1.1.1. Köklərin ayrılmasının qrafik təsviri (1-ci üsul).
Bəzən praktikada (1) tənliyini onunla eynigüclü tənliklə əvəz etmək daha münasib olur.
, (1.2)
burada və funksiyaları f(x) funksiyasından daha sadə şəkildədir.
və funksiyalarının qrafiklərinin absis oxu ilə kəsişmə nöqtələrinin absisi (2) tənliyinin kökləri olur. Onlar həm də (1.1) tənliyinin də kökləri olur (şəkil1.1.2).
.
Şəkil1.1.2. Köklərin ayrılmasının qrafik təsviri (2-ci üsul).
Köklərin analitik üsulla ayrılması aşağıdakı teoremlərə əsaslanır.
Teorem1. Əgər y=f(x) funksiyası [a,b] parçasının uc nöqtələrində müxtəlif işarəli qiymətlər alarsa, yəni şərti ödənərsə, onda bu parçada (1.1) tənliyinin heç olmazsa bir kökü var (şəkil 1.1.3.).
Şəkil 1.1.3. Parçada köklərin qrafiki təsviri.
Teorem2. Əgər kəsilməz y=f(x) funksiyası [a,b] parçasının uc nöqtələrində müxtəlif işarəli qiymətlər alırsa və bu parça daxilində törəməsi işarəsini dəyişmirsə, onda [a,b] parçasında f(x)=0 tənliyinin yeganə kökü var (şəkil 1.1.4.).
Şəkil 1.1.4. Parçada yeganə kökün qrafiki təsviri.
Yuxarıdakı mülahizələrə əsasən kökləri ayırmaq üçün aşağıdakı ardıcıllığa əməl etmək lazımdır:
Birinci tərtib törəmə, yəni tapılmalıdır;
Arqumentin törəmənin kritik nöqtələrinə (köklərinə) və sərhəd nöqtələrinə uyğun qiymətlərində f(x) funksiyası üçün işarələr cədvəli qurulmalıdır;
Kənar nöqtələrində funksiyanın işarəsi dəyişən intervallar təyin olunmalıdır (bu intervalların daxilində isə ancaq yeganə kök mövcud ola bilər).
|
| |
G i r i ş - Azərbaycan Hava Yolları

|
Azərbaycan Hava Yolları
|
bet | 2/35 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #112648 | Turi | Dərs |
Bog'liq C fakepathKOMPUTER MUHENDISLIYINDE EDEDI USULLAR 01 06 (2) (1)G i r i ş
Bütün dövrlərdə tətbiqi məsələlərin həll praktikası məlum analitik riyazi metodların əksər mürəkkəb məsələlərin həlli üçün kifayət etmədiyini göstərmişdir. Bu da ədədi metodların yaranması zərurətini yaratmışdır. Ədədi metodların inkişafının müasir mərhələsi kompüter texnikasının elmi tədqiqatlarda geniş surətdə istifadə edilməsilə bağlıdır. Kompüterdə riyazi əməliyyatların yüksək sürətlə yerinə yetirilməsi tarixi metodlara nisbətən daha sadə və səmərəli yeni ədədi alqoritmlər yaratmağa imkan vermişdir. Fərdi kompüterlərin geniş yayılması ədədi metodların tətbiqi zamanı onlardan istifadəni zəruri etmişdir.
Qoyulmuş məsələnin həlli üçün üsulun seçilməsində də çətinlik yaranır. Çünki indiki dövrdə işlənmiş ədədi metodlar çoxluq təşkil edir. Onlardan bəziləri ümumi, bəziləri isə tamamilə xüsusi ixtisas sahəsinə aiddir. Ona görə də qoyulmuş məsələnin həlli üçün optimal ədədi üsulun seçilməsi müəyyən informasiyaya zərurət yaratmışdır.
Bu dərs vəsaitinin yazılmasında da əsas məqsəd istifadəçilərin həmin informasiya ilə təmin olunmasına köməklik göstərməkdir.
Vəsaitdə mühəndis məsələlərinin həllində istifadə olunması nəzərdə tutulan müxtəlif ədədi üsullar və həmin üsulların C++ dilində proqram kodları verilmişdir. Bundan başqa həmin ədədi üsulların MATLAB tətbiqi proqram paketində reallaşdırılmasına da baxılmışdır.
Kitabda, həmçinin ədədi üsulların izahı zamanı bəzi riyazi məlumatlar da verilmişdir. Hər bir mövzunun və ədədi üsulların istifadəçilər tərəfindən daha yaxşı mənimsənilməsi üçün tapşırıq variantları da verilmişdir. Dərs vəsaitindən bütün ali məktəblərin tələbələri və müəllimləri istifadə edə bilər.
1. Cəbri və transsendent tənliklərin təqribi həll üsulları
Fərz edək ki,
f(x)=0 (1.1)
qeyri-xətti tənliyi verilmişdir. Bu tip tənliklərin təqribi həllərinin tapılması prosesi aşağıdakı iki mərhədən ibarətdir:
Köklərin ayrılması. Yəni f(x) funksiyasının təyin oblastına daxil olan elə intervallar tapmaq lazımdır ki, həmin intervallarda (1) tənliyinin yeganə kökü olsun.
Köklərin verilmiş dəqiqliklə tapılması.
|
| |
İNTERNETİN QISA TARİXİ - M. İ. MƏMMƏdov V. T. AĞAyev

|
M. İ. MƏMMƏdov V. T. AĞAyev
|
bet | 3/35 | Sana | 22.03.2020 | Hajmi | 2,44 Mb. | | #8337 | Turi | Dərs |
İNTERNETİN QISA TARİXİ
İlk atom bombasının sınağı, yerin birinci (ilk) və ikinci sünii peyklərinin buraxılması ABŞ-nı elmi texniki tədqiqatların güclın- dirilməsini stimullaşdırdı. Buna əsas səbəblərdən biri keçmiş SSRI dövlətinin başçısı, SSRİ Kommunist Partiyasının birinci katibi N.Xruşşovun BMT tribunasından dünyanı, xüsusilə də ABŞ-ı atom silahı ilə təhdid etməsi oldu. 1957-ci ildə ABŞ müdafiə nazirliyi yeni strukturlu bölmə - Layihələrin Perspektiv Tədqiqatı Agentliyi (Advanced Research Projects Agency – ARPA) yaratdı. ARPA-nın əsas vəzifəsi mərkəzi idarəetmə olmadan kompüterlərin bir birinə qoşulması metodlraını işləmək idi. Bu isə şəbəkənin bir hissəsi sıradan çıxdıqda digər hissəsinin müstəqil işləməsini təmin etməli idi. Dünyada ilk kompüter şəbəkəsi olan ARPANET bu agentlik tərəfindən quruldu.
|
| |
www.box.az- e-mail xidməti

www.box.az- e-mail xidməti
Azərbaycanda ən böyük servislərdən biri Box.az-dır. Box.az inkişaf tempinə görə digərlərindən müsbət istiqamətə fərqlənir: Xüsusən son dövrlərdə digər jabber sistemləri ilə inteqrasiyası, Box.az Chat-ın istifadəyə verilməsi. Digər servisləri yoxlayanda, Box.az mail servis kimi daha güclü təsir bağışlayır. Məktubları yollayanda xarici mail servislərdə spam-a düşmürdü. Başqa maillərə baxanda, Azərbaycanca
versiyası olduğunu da qeyd əhəmiyyət kəsb edir.
Brauzder proqramı vasitəsilə www.box.az səhifəsinə keçildikdə
Şək. 2.4. box.az baş səhifəsi
Əgər boxşaz-da elektron poçtunuz yoxdursa yeni eliktron poçt yaratmaq lazımdər bunun üçün keçidi sixilir (basılır).
Bu zaman qeydiyyat səhifəsi açılır.
|
acot(x)  
  
x ədədinin arkkotangensi
    
asec(x)

|
acot(x)
x ədədinin arkkotangensi
asec(x)
|
bet | 35/35 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #112648 | Turi | Dərs |
Bog'liq C fakepathKOMPUTER MUHENDISLIYINDE EDEDI USULLAR 01 06 (2) (1)acot(x)
|
x ədədinin arkkotangensi
|
asec(x)
|
x ədədinin arcsekansı
|
acsc(x)
|
x ədədinin arkkosekansı
|
sinh(x)
|
x ədədinin hiperbolik sinusu
|
cosh(x)
|
x ədədinin hiperbolik kosinusu
|
tanh(x)
|
x ədədinin hiperbolik tangensi
|
coth(x)
|
x ədədinin hiperbolik kotangensi
|
sech(x)
|
x ədədinin hiperbolik arcsekansı
|
csch(x)
|
x ədədinin hiperbolik arkkosekansı
|
exp(x)
|
|
log(x)
|
|
sqrt(x)
|
|
abs(x)
|
|
log10(x)
|
lg(x)
|
log2(x)
|
|
pow2(x)
|
|
imag(x)
|
x kompleks ədədinin xəyali hissəsi
|
real(x)
|
x kompleks ədədinin həqiqi hissəsi
|
conj(x)
|
x kompleks ədədinin qoşması
|
gcd(x, y)
|
x və y ədədinin ƏBOB-u
|
lcm(x, y)
|
x və y ədədinin ƏKOB-u
|
rats(x)
|
X ədədinin rasional kəsr şəklində təsviri
|
factor(x)
|
X ədədinin sadə vuruqları
|
mod(x,y)
|
x-ın y-ə bölünməsindən alınan qalıq
|
length(x)
|
x massivinin uzunluğu
|
5.İkiölçülü qrafiklərin qurulması
plot(x1, y1, x2, y2, ….., xn, yn) - burada x1, y1-birinci qrafikin absis və ordinatı, x2, y2- ikinci qrafikin absis və ordinatı və xn, yn- n-ci qrafikin absis və ordinatıdır;
subplot(n, m, k)- eyni qrafiki pəncərədə bir neçə ayrı-ayrı koordinat sistemləri və hər birində ayrıca olaraq müxtəlif funksiyaların qrafiklərini qurmaq. Burada n və m uyğun olaraq şaquli və üfüqi istiqamətlərdə qrafiklərin sayını təyin edir, k isə cari qrafikin nömrəsini göstərir.
polar(R,Z) – Z bucaq və R radiuslu radius-vektorunun mövqeyinə uyğun polyar koordinat sisteminə qrafik qurur.
polar(R,Z,S) – Z bucaq və R radiuslu radius-vektorunun mövqeyinə uyğun polyar koordinat sistemində qrafik qurur, S sətrinin köməyi ilə plot( ) funksiyasına analoji olaraq xəttin stili seçilir.
Xətlərin rəngi
|
Y
|
sarı
|
M
|
Bənövşəyi
|
C
|
Mavi
|
R
|
Qırmızı
|
G
|
Yaşıl
|
B
|
Göy
|
W
|
Ağ
|
K
|
Qara
|
Markerin tipi
|
.
|
Nöqtə
|
O
|
Dairə
|
X
|
kres
|
+
|
Üstəgəl
|
*
|
Ulduz
|
S
|
Kvadrat
|
D
|
romb
|
V
|
Üçbucaq (aşağı)
|
^
|
Üçbucaq(yuxarı)
|
<
|
Üçbucaq(sola)
|
>
|
Üçbucaq(sağa)
|
P
|
düzbucaqlı
|
H
|
altıbucaqlı
|
Xəttin tipi
|
-
|
bütöv
|
:
|
ikiqat
|
-.
|
Ştrik nöqtə
|
-
|
ştrix
|
Dərs vəsaitinə “Mülki Aviasiya” redaksiya
heyəti tərəfindən baxılmış
və çapına icazə verilmişdir.
Çapa hazırlanmışdır: 25.04.2017
Texniki korrektor Əliyeva O.V.
Dərs vəsaiti
“Azərbaycan Hava Yolları” QSC
Milli Aviasiya Akademiyasının
Poliqrafiya mərkəzində çap edilmişdir.
Tirajı: 30 nüsxə.
|
| |
Nümunə.    tənliyinin köklərini ayıraq.
Göründüyü kimi, ƒ(x)= x

|
Nümunə. tənliyinin köklərini ayıraq.
Göründüyü kimi, ƒ(x)= x
|
bet | 4/35 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #112648 | Turi | Dərs |
Bog'liq C fakepathKOMPUTER MUHENDISLIYINDE EDEDI USULLAR 01 06 (2) (1) Nümunə. tənliyinin köklərini ayıraq.
Göründüyü kimi, ƒ(x)= x3 - 3x + 13=0 funksiyası bütün ədəd oxunda kəsilməzdir. Onun törəməsini tapdıqda alınan (x)=3x2–3 funksiyası da bütün ədəd oxunda kəsilməyəndir.
3x2–3=0 tənliyinin x1=-1 və x2=1 kökləri ƒ(x) funksiyasının monotonluq intervallarını təyin edir: (- ;-1), (-1;1), (1;+ ).
Bu intervalların birincisində, yəni - <x<-1 olduqda (x)>0. Deməli, (- ;-1) intervalında ƒ(x) funksiyası artandır. ƒ(x)=- və ƒ(-1)=15 olduğundan həmin intervalda tənliyin bir həqiqi kökü vardır. Bu kökü ayıran parçanı tapaq. Bunun üçün [-3;-2] parçasını götürək və f(-3) və f(-2) qiymətlərini hesablayaq. ƒ(-3)=-5<0 və ƒ(-2)=11>0 olduğundan [-3;-2] parçasını kökü ayıran parça olaraq götürmək olar.
İkinci intervalda, yəni -1<x<1 aralığında (x)>0 olur. Buna görə də [-1;1] parçasında ƒ(x) artandır. Lakin ƒ(-1)=15>0 və ƒ(+1)=11>0 olduğundan tənliyin [-1;1] parçasında heç bir kökü yoxdur.
Üçüncü (1, + ) intervalında isə (x)>0 olduğundan həmin intervalda y=ƒ(x) artan funksiyadır. Lakin f(x)=+ və f(1)=11 olduğundan bu intervalda tənliyin həqiqi kökü yoxdur.
Əgər tənlik
(1.2)
şəklində verilərsə, onda bu tənliyin həqiqi köklərini ayırmaq üçün onların əvvəlcədən sayını, həmçinin onların yerləşdikləri intervalların aşağı və yuxarı sərhədlərini müəyyən etmək lazımdır. Bunun üçün aşağıdakı teoremlərdən istifadə etmək olar.
Teorem3. n tərtibli (1.2) cəbri tənliyi n sayda həqiqi və ya kompleks kökə malikdir və hər bir kök tərtibi qədər sayılır.
Teorem4. Əgər hər hansı kompleks ədəd (1.2) tənliyinin köküdürsə, onda həmin kompleks ədədin qoşması da həmin tənliyin kökü olur.
Teorem5. Tutaq ki,
,burada an,an-1,...,a0 (1) tənliyinin əmsallarıdır. Onda (1.2) tənliyinin təqribi köklərinin mütləq qiymətləri və ya modulları aşağıdakı bərabərsizliyi ödəyər:
, i=1,2,…,n.
Nəticə. və qəbul etsək, onda onlar (1.2) tənliyinin müsbət təqribi köklərinin aşağı və yuxarı sərhədi olar. -R və -r uyğun (1.2) tənliyinin mənfi köklərinin aşağı və yuxarı sərhədləridir.
Teorem6 (Laqranj). Tutaq ki, və ai əmsalı an, an-1,...,a0 ardıcıllığında birinci mənfi əmsaldır və C mənfi əmsalların modullarının ən böyüyüdür. Onda (1.2) tənliyinin müsbət köklərinin yuxarı sərhədi olaraq ədədini götürmək olar.
Teorem7. Tutaq ki,
R ədədi Pn(x)=0 tənliyinin müsbət köklərinin yuxarı sərhədidir,
R1 ədədi Pn1(x)=xnPn(1/x) tənliyinin müsbət köklərinin yuxarı sərhədidir,
R2 ədədi Pn2(x)=Pn(-x) tənliyinin müsbət köklərinin yuxarı sərhədidir,
R3 ədədi Pn3(x)=xnPn(-1/x) tənliyinin müsbət köklərinin yuxarı sərhədidir, onda müsbət təqribi köklər şərtini, mənfi təqribi köklər isə şərtini ödəyir.
1>0>
|
| |
Başlanğıc verilənlər - Azərbaycan Hava Yolları

|
Azərbaycan Hava Yolları
|
bet | 9/35 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #112648 | Turi | Dərs |
Bog'liq C fakepathKOMPUTER MUHENDISLIYINDE EDEDI USULLAR 01 06 (2) (1)Başlanğıc verilənlər:
f (x) – funksiya;
ε – tələb olunan dəqiqlik;
x0 – başlanğıc yaxınlaşma.
Nəticə: xtəq – f (x) = 0 tənliyinin təqribi kökü.
Həll metodu:
və funksiyalarının eyni işarəli olduqları hala baxaq (şəkil 1.2.5).
Şəkil 1.2.5. halı üçün vətərlər metodunun həndəsi interpretasiyası
Göründüyü kimi funksiyanın qrafiki və nöqtələrindən keçir. Tənliyin axtarılan x* kökü naməlumdur, ona görə də onun yerinə А0В0 vətərinin absis oxu ilə x1 kəsişmə nöqtəsini götürürük. Onda bu elə kökün təqribi qiyməti olacaqdır.
Analitik həndəsədən məlum olduğu kimi (х1; у1) və (х2;у2) nöqtələrindən keçən düz xəttin tənliyi aşağıdakı şəkildədir:
.
Onda А0В0 vətərinin tənlyi:
şəklində olar.
x=x1 qiymətini tapaq. y=0 şərtindən
alırıq.
İndi isə fərz edək ki, kök parçasında yerləşir. Vətərlər metodunu bu parçaya tətbiq edək. və nöqtələrini birləşdirən vətər çəkək. А1В0 vətərinin absis oxu ilə kəsişmə nöqtəsini x2 ilə işarə edək. Onda .
Bu prosesi davam etdirsək, .
Nəhayət, kökə yaxınlaşma üçün aşağıdakı kimi rekurrent düstur alırıq:
.
Bu halda parçasının b ucu tərpənməz olur, a ucu isə hərəkət edir.
Beləliklə, vətərlər metodu üçün hesablama düsturu alırıq:
; . (1.4)
Tənliyin dəqiq kökünə növbəti yaxınlaşmanın hesablanması verilmiş dəqiqlik ödənilmədiyi halda, yəni şərti ödənilmədiyi halda baş verir.
İndi isə şərtinin ödəndiyi hala baxaq (şəkil 1.2.6).
Şəkil 1.2.6. halı üçün vətərlər metodunun həndəsi interpretasiyası.
və nöqtələrini А0В0 vətəri ilə birləşdirək. Həmin vətərin Ox oxu ilə kəsişmə nöqtəsini kökə birinci yaxınlaşma kimi hesab edə bilərik. Bu halda parçanın a ucu tərpənməz olur. Onda AoBo vətərinin tənliyi . Vətər Ox oxunu kəsdiyindən y=0 olur. Ona görə də -i tapırıq: . Bu halda kök . Metodu bu parçaya tətbiq etsək, alarıq. Bu prosesi ardıcıl davam etdirsək, alarıq.
Metodun hesablama düsturu aşağıdakı kimi olar:
, . (1.5)
şərti ödəndikdə hesablama sona çatır. Onda dəqiqliklə təqribi kök xtəq=xn+1 olur.
Beləliklə, əgər şərti ödənərsə, onda təqribi həllin qiyməti (1.4) düsturu ilə, şərti ödəndikdə isə (1.5) düsturu ilə hesablanır.
Qeyd. Parçanın uc nöqtəsi o vaxt tərpənməz hesab olunur ki, həmin nöqtədə funksiya və onun ikinci tərtib törəməsinin işarələri eyni olsun.
Bətərlər üsulunun tətbiqi ilə köklərin tapılması nümunəsinə baxaq.
|
| |
Mustaqil ish №1 Mavzu

|
Mustaqil ish №1 Mavzu
|
bet | 1/4 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 215,2 Kb. | | #105629 |
Bog'liq Документ Microsoft Word
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUXAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
KOMPYUTER TIZIMLARI KAFEDRASI
60610500 - Kompyuter injiniringi («Kompyuter injiniringi») yo’nalishi
“Kompyuter tarmoqlari” fanidan
MUSTAQIL ISH № 1
Mavzu: TCP/IP protokollar steki
Bajardi: ____________ 3-kurs talabasi Samadov A.
Qabul qildi: ___________ Sattarov M.A.
Ishni bahosi: ___________ ball
Samarqand – 2021
SAMARQAND – 2023
Mavzu rejasi:
TCP/IP protokollar steki tarixi
TCP/IP nima
TCP/IPning funksiyalari
Pog’onalari va ularning vazifasi
Asosiy protokollar
TCP/IP ning ahamiyati
1. TCP/IP protokollar steki tarixi.
Dastlabki tarmoq ,,ARPANET” , AQSh Mudofaa vazirligi tomonidan moliyalashtiriladigan tadqiqot tarmog'i edi. Chunki, u ijaraga olingan telefon liniyalari bilan yuzlab universitetlar va hukumat binolarini bog‘lagan. Keyinchalik sun'iy yo'ldosh tarmoqlari va radio tarmoqlari paydo bo'lishi bilan, mavjud protokollar yordamida boshqa tarmoqlarni ular bilan ulashda katta muammolar paydo bo'ldi. Yangi etalon arxitekturaga ehtiyoj paydo bo’ldi. Shunday qilib, turli tarmoqlarni bir butunga birlashtirish qobiliyati boshidanoq asosiy maqsadlardan biri edi. Keyinchalik ushbu arxitektura ikkita asosiy protokolga muvofiq TCP/IP etalon modeli deb nomlandi. Uning birinchi tavsifini Cerf va Kan (1974) kitobida uchratish mumkin, keyinchalik standartga aylantirilgan (Braden, 1989). Modelning konstruktiv xususiyatlari Klarkda, 1988 yilda muhokama qilingan.
AQSh Mudofaa vazirligi qimmatli xostlar, marshrutizatorlar va shlyuzlar bir zumda yo'q qilinishi mumkinligidan xavotirlanishgani sababli, yana bir muhim vazifa tarmoqning tarmoq osti uskunalarining mumkin bo'lgan yo'qolishidan omon qolishi va aloqa uzilib qolmasligini ta'minlash edi. Boshqacha qilib aytganda, AQSh Mudofaa vazirligi qabul qiluvchi va uzatuvchi mashinalar ishlayotgan vaqtda, hatto ba'zi bir oraliq mashinalar yoki aloqa liniyalari to'satdan ishdan chiqqan taqdirda ham aloqa uzilmasligini talab qildi. Bundan tashqari, arxitekturadan ma'lum miqdordagi moslashuvchanlik kerak edi, chunki u turli xil talablarga ega bo'lgan ilovalardan, real vaqt rejimida fayllarni uzatishdan to ovozli xabarlarni uzatishgacha foydalanishi kerak edi.
2. TCP/IP nima
TCP/IP - bu ma'lumotlarning tarmoqlar bo'ylab qanday uzatilishi, yo'naltirilishi va qabul qilinishini belgilaydigan protokollar to'plami. U ikkita asosiy protokoldan iborat: Transmission Control Protocol (TCP) va Internet Protocol (IP). TCP ma'lumotlarning ishonchli va tartibli yetkazib berilishini ta'minlaydi, IP esa tarmoqlar bo'ylab ma'lumotlar paketlarini manzillash va yo'naltirish bilan shug'ullanadi.
|
| |
< userid> @ < nodeid> - M. İ. MƏMMƏdov V. T. AĞAyev

– şəbəkə qovşağının identifıkatorudur. Bu iki identifıkator arasında
«@» (“at commercial”) işarəsini yazmaq vacibdir. Bu səbəbdən də o «elektron poçt işarəsi» adını almışdır.
İstifadəçinin identifikatoru (userid) baxılan şəbəkə qovşağı çərçivəsində unikal olmalıdır. Qovşağın identifikatoru (nodeid) nöqtə işarəsi ilə ayrılmış domenlərin adlarından ibarət olan mətni sətirdir. Qovşağm identifikatoru bütöv İNTERNET çərçivəsində unikal olmalıdır.
Elektron poçt ünvanlarının yazlışma aid misal: nk@rambler.ru
Elektron poçtu ilə işləmək üçün ən çox OUTLOOK EXPRESS və NETSCAPE proqramlarından istifadə edilir. Bu məqsədlə Rusiyada THE BAT adlı proqram da yaradılmışdır.
www.mail.az – elektron poçt xidməti portalı
Qeyd olunan bu səhifədə qeydiyyatdan keçib özünüzə elektron poçt ünvanı yarada bilərsiniz.
Şək. 2.2. Mail.az baş səhifəsi
Bu veb-səhifənin “qeydiyyatdankeçin” (1) linkindən yeni elektron poçt yaratmaq olar. Bu link açıldıqda ekranda qeydiyyat pəncərəsi açılır istifadəçi uyğun sorğuları cavablandırıb qeydiyyatdan keçir.
Şək. 2.3. Mail.az qeydiyyat səhifəsi səhifəsi
Sorğular düzgün cavablandırılarsa elektron poçt qeydiyyatdan keçmiş hesab olunur.
Yaradılmış elektron pocta daxil olmaq üçün www.mail.az portalının sistemə giriş bölməsindən istifadə edilir.
Reja: Isitish haqida ma’lumot

|
Reja: Isitish haqida ma’lumot
|
bet | 1/11 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 98,5 Kb. | | #116165 |
Bog'liq Isitish tizimlari
Mavzu: Isitish tizimlari
Reja:
1.Isitish haqida ma’lumot;
2. Maxsus uyni isitish uchun elektr isitgich. Elektr issiqlik, suv isitish tizimlari;
3. Elektr isitish asboblari turlari;
4. Elektrol isitish tizimlarini o’rnatish.
Isitish — turar joylar, sanoat binolari, muassasalar va b. jamoat binolarini yilning sovuq paytlarida sun’iy isitishga doir tadbirlar majmui. Kishilar o’zini yaxshi his qilishi, texnologik jarayonlar me’yorida o’tishi, jixrzlar, materiallar, mahsulotlar va b. yaxshi saklanishi uchun xona temperaturasi mo’’tadil (turar joylarda + 18°, tomosha zallarida +16°, kasallar operatsiya qilinadigan xonalarda +25° va h.k.) bo’lishi kerak.
I. qurilmalari majmui isitish tizimi deb ataladi. U mahalliy va markaziy I.ga bo’linadi. Pechka, gaz va elektr qurilmalar yordamida I. mahalliy isitish tizimiga kiradi. Markaziy isitish tizimi issiqlik generatori (qozon), qizish asboblari (radiatorlar, reyestrlar) va issiklik yo’llari (quvurlar)dan iborat. Issiklik generatorida yoqilg’i (ko’mir, gaz, ba’zan, mazut va b.) yonganda issiklik eltuvchi (suv, bug’ yoki havo) qiziydi. U quvur orqali borib, qizish asboblarini, ular esa xona havosini qizdiradi. Qozondagi suv temperaturasini o’zgartirib, xona temperaturasini bir me’yorda saklash mumkin. Issikdik eltuvchi turiga qarab, markaziy I. suv bilan isitish, bug’ bilan isitish va havo bilan isitish xillariga bo’linadi. Bitta generator bir yoki bir necha binoni isitadi. Binolar guruhi tuman qozonxonasidan yoki issiklik elektr markazidan isitilishi va issiq suv bilan ta’minlanishi mumkin. Suv bilan isitish va havo bilan isitish tizimlari turar joylar, o’quv muassasalari, kasalxonalar, bog’cha, yasli va b. binolarni I.da, bug’ bilan isitish organik chang ajralmaydigan korxona binolarinigina I.da qo’llanadi. Bulardan tashkari, gaz bilan isitish, elektr bilan isitish, aralash (kombinatsiyalashgan) isitish, nur bilan isitishpzm ham foydalaniladi. Yirik panelli binolarda radiatorlar, quvurlar devor yoki pol orasiga o’rnatiladi. Kam qavatli va yakka (xususiy) binolarni isitishda pech bilan isitish usulidan foydalaniladi.
|
| |
Iste’molchilarni parallel ulashda elektr kuchlanish

|
Iste’molchilarni parallel ulashda elektr kuchlanish
|
bet | 4/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,02 Mb. | | #232452 |
Bog'liq 1-MUSTAQIL ISH1. Iste’molchilarni parallel ulashda elektr kuchlanish. Parallel ulashda hamma asboblar aynan bir tok manbaiga ulangani uchun ularda kuchlanish bir xil bo’ladi. Buni quyidagicha yozishimiz mumkin:
U = U1 = U2 = U3 = … = Un. (1-formula)
2. Iste’molchilar parallel ulangan zanjirdagi tok kuchi. 59-rasmda tasvirlangan elektr zanjirni yig’amiz. Ampermetrlarning ko’rsatishlarini kuzatib, quyidagi xulosaga kelish mumkin: zanjirning tarmoqlanmagan qismidagi tok kuchi uning ayrim tarmoqlaridagi tok kuchlarining yig’indisiga teng:
I = I1 + I2.
Agar bizda ikkita emas, balki n ta iste’molchi bo’lsa, u holda tarmoqdagi tok kuchi n ta iste’molchidan o’tayotgan tok kuchlarining yig’indisiga teng bo’ladi:
I = I1 + I2 + I3 + … + In. (2-formula)
Parallel tarmoqlanishdagi qarshilik. Fizik hodisalarni o’rganishda ikkita usuldan foydalaniladi: hodisa maxsus tajribalar asosida o’rganiladigan eksperimental usul va tajribalarning natijalariga tayangan holda olingan bilimlarni tahlil qilish asosida o’rganadigan nazariy usul.
Shu vaqtgacha biz asosan birinchi usuldan foydalanib keldik. Parallel tarmoqlanish qarshiligini topish uchun esa nazariy usuldan foydalanamiz.
Tajribadan ma’lumki, parallel tarmoqlanishdagi tok kuchi uning ayrim tarmoqlaridagi tok kuchlari yig’indisiga teng (2-formulaga qarang).
Tarmoqlarning har biri qarshilikka ega. Bu qarshiliklarni R1, R2, R3, …, Rn bilan belgilaymiz. Bundan tashqari, hamma tarmoq uchlaridagi kuchlanish bir xil ekanligi bizga ma’lum (1-formulaga qarang).
Parallel tarmoqlanishning qarshiligini topish uchun butun tarmoqqa Om qonunini qo’llaymiz:
|
| |
Mavzu: Isitish va shamollashtirish tizimi tarmog’iga smeta tuzish. Reja

|
Mavzu: Isitish va shamollashtirish tizimi tarmog’iga smeta tuzish. Reja
|
bet | 1/3 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 348,72 Kb. | | #244274 |
Bog'liq Isitish va shamollashtirish tizimi tarmog’iga smeta tuzish
Mavzu: Isitish va shamollashtirish tizimi tarmog’iga smeta tuzish.
Reja:
Isitish smetasi.
Smetani shakllantirish ketma-ketligi.
Pudratchi bilan o'zaro munosabatlar.
Isitish smetasi. Isitish tizimi va quvurlarni almashtirish smetasi isitish tizimlarini payvandlash uchun smeta batafsil tavsif.
Qoida tariqasida, kosmik isitish tizimlari binoning kapital elementlarini qurish tugagandan so'ng o'rnatiladi. Aynan shu vaqtda isitish moslamalarini o'rnatish, quvurlarni yotqizish va periferik elementlarni o'rnatish bilan bog'liq barcha xarajatlarni o'z ichiga olgan isitish uchun mahalliy smeta tuziladi.
Va isitish hisob-kitoblari asosan vakolatli tashkilotlar tomonidan tuzilgan bo'lsa-da, ushbu maqolada biz ularni rivojlantirishning umumiy tamoyillarini tasvirlaymiz. Bu sizga montaj ishlari boshlanishidan oldin ham xarajatlar tarkibi haqida tasavvurga ega bo'lish imkonini beradi, ya'ni bu xarajatlarni optimallashtirish imkonini beradi.
dastlabki bosqich
Yuqorida aytib o'tganimizdek, isitish tizimini o'rnatish uchun smeta binoni qurish yoki ta'mirlash bo'yicha asosiy ishlar tugagandan so'ng tuziladi. Ammo shu bilan birga, isitish tizimini o'rnatish uchun ma'lum dastlabki operatsiyalarni bajarish kerakligini yodda tutish kerak.
Smetani shakllantirish ketma-ketligi
Dizayn ishlari
Har qanday operatsiyaning birinchi bosqichi loyihani tuzishdir va uyning isitish tizimi hech qanday holatda istisno bo'lmasligi kerak. Kichkina qishloq uyida bir nechta o'rnatishni rejalashtirgan bo'lsak ham, rejalashtirilgan operatsiyalar ma'lum bir tarzda tavsiflanishi va rejalarda qayd etilishi kerak.
Loyihalash jarayonida quyidagilar tasdiqlangan:
Xonadagi tegmaslik haroratni saqlash uchun zarur bo'lgan qurilmalarning umumiy quvvati. Bu binoning dizayn xususiyatlarini ham (issiqlik izolyatsiyasining samaradorligi) va mintaqaning iqlimiy xususiyatlarini hisobga oladi.
Amaldagi issiqlik generatorlari turi (elektr, gaz, qattiq yoqilg'i va boshqalar).
Miqdori va .
Tanlangan quvur liniyalarining joylashuvi, uzunligi va turi.
Butun tizimning konfiguratsiyasi tasdiqlangandan so'ng, barcha sxemalarni yotqizishning aksonometrik chizmalari, shuningdek issiqlik generatorlari, radiatorlar, o'chirish klapanlari va boshqalarni joylashtirishning sxematik tasviri tuziladi. Bunday chizmaning namunasi fotosuratda ko'rsatilgan.
Konfiguratsiya va chizmalar asosida isitish tizimini o'rnatish uchun investor smetasi deb ataladigan shakl tuziladi, ya'ni. moliyaviy xarajatlarning dastlabki hisob-kitobi.
|
| |
5-mustaqil ish

|
5-mustaqil ish
|
bet | 1/18 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 212,5 Kb. | | #245157 |
Bog'liq 5-mus
5-mustaqil ish
Tarmoqni dasturlashda FTP, HTTP.I I P - fayllarni uzatish protokoli
FTP ning ishlash model! TCP/IP scrvenni yaratish
FTP - bu Internetda va TCP tarmoqlarida fayllarni nusxalash va ko'chirish uchun ishlatiladigan ma'lumotlarni uzatish protokolining bir turi. FTP ko'pincha sahifalar va hujjatlarni yuklab olish uchun ishlatiladi har xil turdagi hosting kompyuterlariga. FTP mijoz-server arxitekturasidan foydalanadi va turli xil ulanishlar mijozdan serverga va aksincha buyruqlar va ma'lumotlarni uzatish uchun tarmoq ichida. FTP foydalanuvchilariga login va parol yordamida autentifikatsiya protsedurasidan o'tishga ruxsat beriladi yoki agar serverda bunday shaklga ruxsat berilsa, foydalanuvchilar anonim rejimda kirishlari mumkin.
Odatiy protokolga qo'shimcha ravishda, mijozlarga serverga kirish va shifrlangan ma'lumotlarni uzatish seanslaridan foydalanish imkonini beruvchi standart FTP ning maxsus kengaytmasi bo'lgan FTPS ham qo'llaniladi. Ushbu yondashuv "auth tls" autentifikatsiya buyrug'ini yuborish orqali amalga oshiriladi, shu bilan birga serverga TLS ulanishlarini talab qilmaydigan ulanishlarni qabul qilish yoki rad etishga ruxsat beriladi.
SFTP
SFTP xavfsiz va xavfsiz SSH (Secure Shell) ulanishi orqali fayllarni ko'chirish va nusxalash uchun Internet uzatish standartidir. Ushbu turdagi ulanish kirish va xavfsiz uzatishni ta'minlashi mumkin, bu login va parolni va uzatishning o'zini shifrlash bilan amalga oshiriladi, shu bilan parollar va parollarni himoya qiladi. maxfiy ma'lumotlar dan ochiq uzatish Tarmoq.
FTP dan farqli o'laroq, SFTP protokoli, shunga o'xshash funktsiyalarga qaramay, u boshqa ma'lumotlarni uzatish protokolidan foydalanadi va shuning uchun standart mijozlar SFTP serverlari bilan bog'lana olmaydi.
FTP standartining xususiyatlari
Ushbu standart eng qadimgi hisoblanadi tarmoq protokollari, 45 yil oldin yaratilgan va bugungi kunda Internetda keng qo'llaniladi. Bittasi tanqidiy xususiyatlar protokol - bu bir nechta ulanishlardan foydalanish: biri boshqaruv buyruqlarini uzatish uchun, ikkinchisi - fayllarni to'g'ridan-to'g'ri uzatish uchun. Bunday holda siz bir nechta ochishingiz mumkin parallel ulanishlar, ularning har biri ikkala yo'nalishda ham ma'lumotlarni uzatishi mumkin.
FTP ishining ikkita rejimi mavjud bo'lib, ular ulanishlarni o'rnatish usuli bilan farqlanadi: passiv va faol. Faol rejimda server ma'lumotni foydalanuvchiga uzatish uchun ulanishni o'rnatadi va passiv rejimda esa aksincha.
Ushbu standart uzoq vaqtdan beri qo'llanilgan va birinchi qarashda juda oddiy. Ammo bu soddalik juda aldamchi bo'lishi mumkin, chunki ko'plab foydalanuvchilar kirishda muammolarga duch kelishlari mumkin. bu standart ayniqsa, agar server yoki foydalanuvchi xavfsizlik devori yoki NAT dan foydalansa.
|
| |
Vazirligi muhammad al-xorazmiy - bet 2

|
Vazirligi muhammad al-xorazmiy
|
bet | 2/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,02 Mb. | | #232452 |
Bog'liq 1-MUSTAQIL ISHI1 = I2 = I3 = … In . (1-formula)
2. Ketma-ket ulangan zanjirdagi kuchlanish. 56-rasmda tasvirlangan elektr zanjirni yig’amiz. Lampa, isitkich, spiral va reostatga ulangan voltmetrlarning ko’rsatishlari har xil. Ammo U1, U2, U3 va U4 kuchlanishlarni qo’shib, ularning yig’indisi umumiy kuchlanishga teng bo’lishini ko’ramiz:
U1 + U2 + U3 + U4 = U.
To’rtta iste’molchi emas, balki n iste’molchi ketma-ket ulangan bo’lganda ham, butun zanjirdagi kuchlanish alohida qismlardagi kuchlanishlarning yig’indisiga teng bo’ladi:
U = U1 + U2 + U3 + … Un . (2-formula)
Shunday qilib, ketma-ket ulangan zanjirdagi umumiy kuchlanish uning har bir qismidagi kuchlanishlar yig’indisiga teng.
3. Ketma-ket ulangan zanjirning qarshiligi. Tajribalardan quyidagilarni bilib oldik:
a) ketma-ket ulangan zanjirning hamma qismlaridan o’tuvchi tok kuchi bir xil. (1-formula)
b) ketma-ket ulangan zanjirning alohida qismlaridagi kuchlanishlar yig’indisi butun zanjirdagi kuchlanishga teng. (2-formula)
Ketma-ket ulangan zanjirning qarshiligini topish uchun butun zanjirga va uning har bir qismiga Om qonunini qo’llaymiz:
U = RI; U1 = R1I; U2 = R2I; U3 = R3I; … , Un = RnI.
Kuchlanishlarning topilgan qiymatlarini (2) formulaga qo’yamiz:
|
| |
RI =R1 - Vazirligi muhammad al-xorazmiy

|
Vazirligi muhammad al-xorazmiy
|
bet | 3/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,02 Mb. | | #232452 |
Bog'liq 1-MUSTAQIL ISHRI =R1I + R2I + R3I + … + RnI.
Oxirgi munosabatni I ga qisqartirib:
R = R1 + R2 + R3 + … + Rn.
formulani hosil qilamiz, ya’ni ketma-ket ulanganda zanjirning qarshiligi unga ulangan iste’molchilar qarshiliklarining yig’indisiga teng.
4. Ketma-ket ulashga oid misollar. Ketma-ket ulash texnikada keng qo’llaniladi. Masalan, elektr qo’ng’iroq bilan tugma ketma-ket ulanadi. Shuning uchun qo’ng’iroq zanjir ulangandagina chalinadi. Elektr uzgich (viklyuchatel) o’zi ulashi va uzishi kerak bo’lgan asbob bilan ketma-ket ulanadi. Archa bezagidagi (girlyanda) lampachalar ham ketma-ket ulanadi.
Asboblarning ketma-ket ulanishiga oid misollarni juda ko’p keltirish mumkin.
5. Ampermetrning qarshiligi qanday bo’lishi kerak? Ampermetr zanjirdagi tok kuchini o’lchash uchun mo’ljallangan va shuning uchun zanjirga tok kuchi o’lchanishi kerak bo’lgan qism bilan ketma-ket ulanadi. Ampermetrning ulanishi zanjirdagi tok kuchini o’zgartirmasligi kerakligi mutlaqo ravshan. Bu hol ampermetrning qarshiligi juda kichik bo’lgandagina amalga oshadi.
QARSHILIKLARNI PARALEL ULASH
Elektr zanjirga ulanadigan asboblarni bir-biriga bog’liq bo’lmagan holda ulash va uzish zarur bo’lgan hollarda ketma-ket ulash yaramaydi. Masalan, ketma-ket ulash uydagi xonalarni yoritish uchun yaroqsizdir. Chunki bir vaqtda hamma xonalardagi lampalarni yoqish shart emas. Biz bittasini o’chirganimizda ketma-ket ulangan boshqalarini ham o’chirib qo’yamiz. Ketma-ket ulash rozetkalarni va boshqa asboblarni ulash uchun ham yaroqsizdir. Elektr asboblarni zanjirga alohida ulash va uzish kerak bo’lgan hamma hollarda parallel ulashdan foydalaniladi. 57- a rasmda lampa, changyutkich va isitkichning parallel ulanishi, 57- b rasmda esa shunday ulashning sxemasi ko’rsatilgan. Unda 1-isitgich, 2-lampa va 3-changyutgich.
Parallel ulashda tok bir nechta tarmoqqa ajralib ketadi va o’rtasida bir necha orolcha bo’lgan daryoni eslatadi. Parallel ulash haqida gapirilganda, odatda, quyidagi ikki atamadan: “parallel tarmoqlanish” va “parallel tarmoqlanish tuguni” atamalaridan foydalaniladi.
|
| |
Teorem8 (Dekart) - Azərbaycan Hava Yolları

|
Azərbaycan Hava Yolları
|
bet | 5/35 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #112648 | Turi | Dərs |
Bog'liq C fakepathKOMPUTER MUHENDISLIYINDE EDEDI USULLAR 01 06 (2) (1)Teorem8 (Dekart). (1.2) tənliyinin müsbət köklərinin sayı əmsallar ardıcıllığında işarə dəyişmələrin miqdarına və ya ondan cüt ədəd qədər az ədədə bərabər olur. Mənfi köklərin sayı isə Pn(-x)=0 tənliyinin əmsallarının işarə dəyişmələrinin miqdarına və ya ondan cüt ədəd sayda az ədədə bərabər olur.
Teorem9 (Qua). Əgər (1.2) tənliyinin köklərinin hamısı həqiqidirsə, onda hər bir kənar olmayan əmsalın kvadratı onun iki qonşu əmsalları hasilindən böyük olur.
Nəticə. Əgər ixtiyari k üçün şərti ödənərsə, onda (2) tənliyi heç olmazsa bir kompleks kökə malik olur.
Nümunə. P(x)=x7+6x6-5x5+12x3-9x-7=0 tənliyinin müsbət və mənfi köklərini, həmçinin, onların sərhədlərini təyin edək.
Həlli. Tənliyin dərəcəsi n=7 olduğundan onun 7 kökü var. Tənliyin dərəcəsi tək olduğundan onun heç olmazsa bir həqiqi kökü var. Teorem5-ə əsasən
A=max{
B=max{
Onda
olar.
1.2. Köklərin verilmiş dəqiqliklə təyin edilməsi
Qeyri-xətti tənliklərin təqribi həllinin tapılması üçün aşağıdakı üsullardan istifadə edilir.
1.2.1. Parçanın yarıbölünməsi (biseksiya) metodu
Parçanın yarıbölünməsi metodunu yarıya bölmə metodu, dixotomiya metodu, biseksiya metodu, sınaq metodu da adlandırırlar.
Şəkil1.2.1. Parçanın yarıbölünməsi metodunun qrafiki təsviri
Bu üsulun təqribi həll alqoritmini qısaca olaraq aşağıdakı kimi vermək olar:
Başlanğıc verilənlər:
f (x) – tənlikdə verilmiş funksiya;
ε – tələb olunan dəqiqlik;
a, b – kökün axtarılacağı intervalın sərhədləri.
Nəticə: xtəq – f(x) = 0 tənliyinin təqribi kökü.
Fərz edək ki, [a,b] parçasında f(x) = 0 tənliyinin kökü ayrılmışdır və .
Həll metodu:
1-ci addım. Təqribi kök olaraq [a;b] parçasının orta nöqtəsini götürürük.
|
| |
I = U / R.
Endi esa Om qonunini tarmoqlarning har biriga qo’llaymiz:
I

|
I = U / R.
Endi esa Om qonunini tarmoqlarning har biriga qo’llaymiz:
I
|
bet | 5/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,02 Mb. | | #232452 |
Bog'liq 1-MUSTAQIL ISHI = U / R.
Endi esa Om qonunini tarmoqlarning har biriga qo’llaymiz:
I1 = U / R1; I2 = U / R2; I3 = U / R3; …, In = U / Rn.
Tarmoqlardagi tok kuchi qiymatlarini va parallel tarmoqlanishdagi tok kuchi qiymatini (2) formulaga qo’yib,
U / R = U / R1 + U / R2 + U / R3 + … + U / Rn
tenglikni hosil qilamiz. Tenglikning o’ng va chap qismlarini U ga bo’lib,
1 / R = 1 / R1 + 1 / R2 + 1 / R3 + … + 1 / Rn
munosabatni hosil qilamiz. Qarshilikka teskari bo’lgan kattalik o’tkazuvchanlik deb ataladi. Hosil qilingan formulani bunday o’qish kerak: parallel tarmoqlanishdagi o’tkazuvchanlik uning tarmoqlaridagi o’tkazuvchanliklarning yig’indisiga teng.
4. Voltmetrning qarshiligi qanday bo’lishi kerak? Voltmetr zanjirning ma’lum’qismidagi kuchlanishni o’lchash uchun mo’ljallangan. U zanjirning shu qismiga parallel ulanadi. Uning ulanishi zanjirdagi tok kuchini sezilarli o’zgartirmasligi kerak. Shuning uchun voltmetrning qarshiligi kata bo‘lishi kerak. Aks holda, undan o’tayotgan tok parallel tarmoqlanishdagi umumiy tok kuchini orttiradi.
Parallel ulanish sxemasining grafik belgilanishi
Quyidagi rasmda R1, R2, R3, R4 qarshiliklarning parallel ulanishi ko'rsatilgan. Diagrammadan ko'rinib turibdiki, bu to'rtta qarshilikning barchasi ikkita umumiy nuqtaga (ulanish tugunlari) ega.
Elektrotexnikada simlarni gorizontal va vertikal ravishda chizish odatiy holdir, lekin qat'iy talab qilinmaydi. Shuning uchun, xuddi shu sxemani quyidagi rasmdagi kabi tasvirlash mumkin. Bu ham bir xil qarshiliklarning parallel ulanishi.
Qarshiliklarning parallel ulanishini hisoblash formulasi
Parallel ulanganda, ekvivalent qarshilikning o'zaro nisbati barcha parallel ulangan qarshiliklarning o'zaro nisbatlarining yig'indisiga teng bo'ladi. Ekvivalent o'tkazuvchanlik elektr zanjirida parallel ulangan barcha o'tkazuvchanliklarning yig'indisiga teng.
Muayyan holatda, ikkita qarshilik parallel ravishda ulanganda:
Ekvivalent zanjir qarshiligi formula bilan aniqlanadi:
"n" bir xil qarshiliklarni ulashda ekvivalent qarshilik shaxsiy formuladan foydalanib hisoblanishi mumkin:
Shaxsiy hisoblash uchun formulalar asosiy formuladan kelib chiqadi.
|
| |
Ishbay mehnat haqi tizimiga qanday mehnat haqi kiradi?

|
Ishbay mehnat haqi tizimiga qanday mehnat haqi kiradi?
|
bet | 5/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 32,99 Kb. | | #240946 |
Bog'liq Korxona mahsulotiga qachon talab pasayadi -www.fayllar.orgIshbay mehnat haqi tizimiga qanday mehnat haqi kiradi?
{=oddiy ishbay tizimi, progressiv ishbay tizimi, ishbay mukofot tizimi, akkord mukofot tizimi;
~oddiy ishbay tizimi, progre-siv ishbay tizimi, ishbay mukofot tizimi;
~oddiy ishbay, ishbay mukofot va progressiv ishbay tizimi;
~progressiv ishbay tizimi, vaqtbay mukofot va akkord mukofot tizimi}
Vaqtbay mehnat haqi tizimiga qanday mehnat haqi kiradi?
{=akkord mukofot tizimi va vaqtbay mukofot tizimi;
~oddiy vaqtbay tizimi va vaqtbay mukofot tizimi;
~progressiv vaqtbay va vaqtbay mukofot tizimi;
~ishbay mukofot tizimi va akkord mukofot tizimi}
Iqtisodiy islohotlar deganda nimani tushunasiz?
{=ijtimoiy о‘zgarishlarni amalga oshirishga qaratilgan chora tadbirlar.
~iqtisodiyotda bozor munosabatlarini shakllantirishga qaratilgan chora-tadbirlar
~siyosiy о‘zgarishlarni amalga oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar;
~barcha javoblar tо‘g‘ri}
Masala. Quyidagi ma’lumotlar asosida ishlab chiqarish samaradorligini aniqlang. Asosiy fondlar - 865 ming so’m, aylanma mablag’ - 685 ming so’m, olingan daromad esa 900 ming so’m.
Masala. Dastlabki ma’lumotlar: Pechning rejali ish vakti fondi - 300 ishchi-kecha va kunduzi. Pechka asosan 270 kecha-kunduz ishlagan. Pechdan foydalanish koeffitsenti aniqlansin.
Masala. Hisobot yilning oxiriga kelib tarmoqning foydasi 1,7 mlrd. so’mni tashkil etdi. Asosiy va aylanma fondlarning qiymati 3,8 mlrd so’mga teng bo’lgan. Ushbu tarmoqda ishlab chiqarishining fondorentabelligi aniqlansin.
Masala. Tikuv fabrikasining sof foydasi 5 mlrd. so’mni tashkil etgan. Asosiy fondlarning o’rtacha yillik qiymati 20 mlrd. so’mni, aylanma fondlarning o’rtacha yillik qiymati 5 mlrd. so’mni tashkil etgan. Korxonaning fond samaradorligi ko’rsatkichi aniqlansin.
Masala. Aktsionerlik uyushmasining korxonalarida ishlab chiqarilgan mahsulotlar sotilgandan so’ng ularning hisob schetiga 4 mlrd. 640 mln. so’m mablag’ kelib tushdi. Ular sotilgan mahsulotlarni tayyorlash uchun 4 mlrd. 200 mln. so’m xarajat qilgan edilar. Undan tashqari transport ishlari uchun 1 mln. 200 ming so’m sarfladilar. Sotishdan ko’rilgan moliyaviy natija aniqlansin.
|
| |
Mavzu: Volt-amper xarakteristika va parametrlarining temperaturaga bog’liqligi

|
Mavzu: Volt-amper xarakteristika va parametrlarining temperaturaga bog’liqligi
|
bet | 1/5 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 15,34 Kb. | | #144820 |
Bog'liq Mavzu Volt-amper xarakteristika va parametrlarining temperatura-fayllar.org
Mavzu: Volt-amper xarakteristika va parametrlarining temperaturaga bog’liqligi
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI Urganch FILIALI
MUSTAQIL ISH
Mavzu: Volt-amper xarakteristika va parametrlarining temperaturaga bog’liqligi.
Fan nomi: Elektronika va sxemalar
Guruh: 962_21
Bajardi: Ismoilov.A.N
Tekshirdi: Nurullayev.Y.Y.
VOLT-AMPER XARAKTERISTIKASI — tokning elektr zanjir elementiga qoʻyilgan kuchlanishiga yoki elektr zanjir elementidagi kuchlanish tushishining element orqali oʻtayotgan elektr tokiga bogʻlanishini ifodalovchi grafik: l=f(U). V-a. x. asboblarning turiga qarab toʻgʻri chiziq yoki egri chiziq koʻrinishida boʻlishi mumkin. Agar element qarshiligi tok qiymatiga bogʻlliq boʻlmasa, V-a. x. koordinata boshi orqali oʻtuvchi toʻgʻri chiziqdan iborat boʻladi. V-a. x. yordamida asboblarning xususiyatlari toʻgʻrisida maʼlumotlar olish va ularning tegishli parametrlarini aniqlash mumkin. Elektron asboblarning qanday sxema va qurilmalarda ishlatilishi ularning V.-a. x. ga qarab belgilanadi.
Diod deb odatda bir yoki bir necha elektr o‘tishlar va tashqi zanjirga ulanish uchun ikkita chiqishga ega bo‘lgan elektr o‘zgartirgich asbobga aytiladi. Yarim o‘tkazgichli diodlarmalumotnomalarda radioyelektron apparaturalarda qo‘llanilish sohalari yoki vazifasiga ko‘ra sinflanadilar.
3.1. To‘g‘rilovchi diodlar
To‘g‘rilovchi diodlar kuchlanish manbai o‘zgaruvchan kuchlanishini o‘zgarmasga o‘girishda qo‘llaniladi. To‘g‘rilovchi diodlarning asosiy xossasi– bir tomonlama o‘tkazuvchanlik bo‘lib, uningmavjudligi to‘g‘rilash effekti bilan aniqlanadi.
To‘g‘rilovchi diodlarning ishlatilish chastota diapazoni juda keng. Shu sababli ular ishchi chastota diapazoni bo‘yicha sinflanadilar.
Past chastotali to‘g‘rilovchi diodlar (PCh diodlar) sanoat chastotasidagi (50 Gts) o‘zgaruvchan tokni o‘zgarmasga o‘girishda qo‘llaniladi. PCh diodlariga qo‘yiladigan asosiy talab – bu katta qiymatga ega bo‘lgan to‘g‘rilangan toklar olish. To‘g‘rilovchi diodlar odatda 0,3 A gacha, 0,3 A dan 10 A gacha va 10 A dan yuqori bo‘lgan to‘g‘rilangan toklargamo‘ljallangan kichik, o‘rta va katta quvvatli diodlarga bo‘linadi. PCh diodlari katta r-n o‘tish bilan xarakterlanadilar.
|
| |
Mahsulot (xizmatlar)ni majburiy sertifikatsiya qilish xarajatlari” xarajatlarning qaysi turiga mansub

|
Mahsulot (xizmatlar)ni majburiy sertifikatsiya qilish xarajatlari” xarajatlarning qaysi turiga mansub
|
bet | 12/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 32,99 Kb. | | #240946 |
Bog'liq Korxona mahsulotiga qachon talab pasayadi -www.fayllar.orgMahsulot (xizmatlar)ni majburiy sertifikatsiya qilish xarajatlari” xarajatlarning qaysi turiga mansub:
{=favqulodda zararlar;
~davr xarajatlari;
~moliyaviy xarajatlar.
~ishlab chiqarish xarajatlari}
“Xo‘jalik shartnoma-lari shartlarining, shu jumladan mahsulotni yetkazib beruvchilar va debitorlar aybi bilan buzilganligi uchun belgilangan yoki e’tirof etilgan jarimalar, peniyalar, vaqtida to‘lanmagan to‘lovlar va boshqa xil sanksiyalar, shuning-dek yetkazilgan zararlarni to‘lash bo‘yicha xarajatlar” xarajatlarning qaysi turiga mansub:
{=davr xarajatlari;
~ishlab chiqarish xarajatlari;
~moliyaviy xarajatlar;
~favqulodda zararlar}
Masala. 2018 yilda «Toshmargyog’» AOOTida 500 mln. so’mlik mahsulot ishlab chiqarilgan. Undan sotilgan mahsulot hajmi 350 mln. so’mni tashkil etadi. Soliq tulagushgacha bo’lgan foyda 230 mln. so’mni tashkil etadi. Mahsulot tannarxini aniqlang.
Masala. Quyidagi ma’lumotlar asosida ishlab chiqarish samaradorligini aniqlang. Asosiy fondlar - 865 ming so’m, aylanma mablag’ - 685,4 ming so’m, olingan daromad esa 18 mln. 900 ming so’m.
Masala. «Evrostyle» korxonasi uy jihozlari ishlab chiqarish bilan shug’ullanadi. 2018 yilning oxiriga kelib uning foydasi 1,7 mln. so’mni tashkil etadi. Asosiy va aylanma fondlarning qiymati yil boshida 850 ming so’mga teng bo’lgan. Yil oxiriga kelib ular 2,1 mln. so’mni tashkil etadi. Ushbu korxona ishlab chiqarishining fondorentabelligi aniqlansin.
Masala. 2018 yilda tikuv fabrikasining sof foydasi 500 mln. so’mni tashkil etgan. Asosiy fondlarning o’rtacha yillik qiymati 20 mnl. so’mni, aylanma fondlarning o’rtacha yillik qiymati 5 mln. so’mni tashkil etgan. «Malika» korxonasining fond samaradorligi ko’rsatkichi aniqlansin. Mahsulotlarning ko’payish sur’atini va mehnat unumdorligining o’zgarishi xam aniqlansin.
http://fayllar.org
|
| |
Muhammad Al- xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Unversiteti Mustaqil ish Mavzu;ssl va ssh protokollarining xavfsizlik tahlili

|
Muhammad Al- xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Unversiteti Mustaqil ish Mavzu;ssl va ssh protokollarining xavfsizlik tahlili
|
bet | 1/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 263,08 Kb. | | #246222 |
Bog'liq Samandar
Muhammad Al- Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Unversiteti
Mustaqil ish
Mavzu;SSL va SSH protokollarining xavfsizlik tahlili
Guruh: 218-21
Bajardi: Eshnazarov Samandar
Tekshirdi: Xolimtayeva Iqbola
Toshkent 2024
SSL va SSH protokollarining xavfsizlik
tahlili
Reja:
SSH va SSL o'rtasidagi farq
Ma'lumotlar xavfsizligida SSL/TLS dan foydalanish
SSH funktsiyalari
SSL va SSH: yonma-yon taqqoslash
Foydalanilgan adabiyotlar
SSH va SSL o'rtasidagi farq
SSH va SSL o'rtasidagi chalkashlik juda tushunarli. Garchi ular ikkalasi ham ma'lumotlarni bir so'nggi nuqtadan boshqasiga himoya qiladigan xavfsizlik protokollari bo'lsa-da va ular o'z nomlarida bir xil harflardan ikkitasini bo'lishadi, SSH va SSL butunlay boshqacha narsalardir.
Biz ushbu ikkala xavfsizlik protokoli nima ekanligini, nima uchun ishlatilishini va qaysi biri sizga mos kelishini yaxshiroq tushunish uchun ularni ko'rib chiqamiz. Shuningdek, biz "SSH va SSL" argumentini to'liq qo'yamiz. Qani boshladik!
Xavfsiz rozetka qatlami degan ma'noni anglatadigan SSL - bu mijozlar (veb-brauzerlar) va veb-serverlar o'rtasida xavfsiz ulanishni o'rnatadigan xavfsizlik protokoli. Soddaroq qilib aytganda, SSL brauzerlar va vebserverlar o'rtasida uzatiladigan ma'lumotlar, ular orasidagi ruxsatsiz ob'ektni ushlab turmasdan yoki manipulyatsiya qilmasdan xavfsiz bo'lishini ta'minlaydi.
Ma'lumotlar xavfsizligida SSL/TLS dan foydalanish
Siz TLS (transport qatlami xavfsizligi) nima ekanligini qiziqgandirsiz. Xo'sh, TLS SSL protokolining yangilangan versiyasidir . SSL ning oldingi versiyalari (SSL 2.0 va 3.0) eskirgan va ular yangilangan TLS versiyalari (TLS 1.2 va 1.3) bilan almashtirilgan. "SSL" atamasi nima uchun qo'llanilishining sababi shundaki, u uzoqroq ishlatilgan va mashhurroq. Umuman olganda, odamlar ikkala atamani bir-birining o'rnida ishlatishadi, chunki ikkalasi ham bir xil narsani bajaradi:
foydalanuvchilarni o'rtadagi odam (MiTM) hujumlaridan himoya qiladi.
443-portda ishlaydigan SSL/TLS protokoli veb-serverga SSL/TLS sertifikati shaklida qo'llaniladi . Ushbu sertifikat o'z mijozlari bilan xavfsiz ulanishni osonlashtirishi uchun veb-serverga o'rnatilishi kerak.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad Al- xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Unversiteti Mustaqil ish Mavzu;ssl va ssh protokollarining xavfsizlik tahlili
|
Rivojlantirish vazirligi toshkеnt axborot tеxnologiyalari univеrsitеti

(imzo) Toshkеnt-2023 O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Loyiha ishi bo‘yicha: Rahbar:____________________________________________________________ Loyihaishimavzusi: Gazeta va jurnallarda onlayn obuna bo‘lish axborot tizimini yaratish.
Mavzu kafedra majlisida №1 bayonnomasi bilan tasdiqlangan.
Ishga oid dastlabki ma’lumotlar.
Ishni bajarish grafigi: