nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
JSON_VALUE funksiyasi ma'lumotlar ustunida saqlangan JSON

JSON_VALUE funksiyasi ma'lumotlar ustunida saqlangan JSON matnidan qiymatni oladi. Ushbu funktsiya JSON matnida olingan qiymatga murojaat qilish uchun JavaScript-ga o'xshash yo'ldan foydalanadi. Olingan qiymat SQL so'rovining istalgan qismida ishlatilishi mumkin.
JSON_QUERY funktsiyasi JSON_VALUE funksiyasiga o'xshash. JSON_VALUE dan farqli o'laroq, ushbu funksiya JSON matniga mos keladigan massivlar yoki obyektlar kabi murakkab subyektlarni oladi.
JSON_MODIFY funksiyasi sizga yangilanadigan JSON matnidagi yo'lni, shuningdek eski qiymatni almashtirish uchun yangi qiymatni belgilashga imkon beradi. Shunday qilib, JSON matnini barcha tuzilmani tahlil qilmasdan osongina yangilashingiz mumkin.
JSON ma'lumotlari oddiy matnda saqlanganligi sababli, matn ustunlarida saqlangan qiymatlar to'g'ri formatlanganligiga kafolat yo'q. Siz Azure SQL ma'lumotlar bazasini tekshirish cheklovlari va ISJSON funktsiyasidan foydalangan holda JSON ustunida saqlangan matnning to'g'ri formatlanganligini tekshirishingiz mumkin.
ALTER TABLE Products
ADD CONSTRAINT [Data should be formatted as JSON]
CHECK (ISJSON(Data) > 0)
Agar kiritilgan matn to'g'ri JSON formatida bo'lsa, ISJSON funktsiyasi 1 qaytadi, har safar JSON ustuni qo'shilganda yoki yangilanganda, ushbu cheklash yangi matn qiymatining JSON formati to'g'ri yoki yo'qligini tekshiradi.
JSON ma'lumotlarini jadval formatiga o'tkazish
Azure SQL ma'lumotlar bazasi va Azure SQL boshqariladigan holati JSON to'plamlarini jadval formatiga o'zgartirish va JSON ma'lumotlarini yuklash yoki so'rashga imkon beradi.
OPENJSON - bu JSON matnini tahlil qiladigan, JSON obyektlarining ketma-ketligini topadigan, qator elementlari ustida iteratsiya qilinadigan va chiqishdagi har bir qator elementlari uchun bitta qatorni qaytaradigan jadvalga asoslangan funksiya.
Yuqoridagi misolda JSON massivini qayerdan ($Orders yo'lida) qidirish kerakligini, natijada qaysi ustunlar qaytarilishi kerakligini va yacheykalar sifatida qaytariladigan JSON qiymatlarini qayerdan qidirishni belgilashingiz mumkin.
@Orders o'zgaruvchisi JSON qatorini qatorlar qatoriga o'zgartirishi, natijalar to'plamini tahlil qilishi yoki standart jadvalga qatorlarni qo'shishi mumkin.
CREATE PROCEDURE InsertOrders(@orders nvarchar(max))
AS BEGIN
insert into Orders(Number, Date, Customer, Quantity)
select Number, Date, Customer, Quantity
FROM OPENJSON (@orders)
WITH (
Number varchar(200),
Date datetime,
Customer varchar(200),
Quantity int
)
END
JSON qatori sifatida formatlangan va saqlanadigan protsedura uchun parametr sifatida ko'rsatilgan buyruqlar to'plamini tahlil qilish va Orders jadvaliga kiritish mumkin.
XML ma’lumotlar bazasi
XML ma'lumotlar bazasi XML formatida katta hajmdagi ma'lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi. XML-dan foydalanish barcha sohalarda ko'payib borishi bilan XML hujjatlarini saqlash uchun xavfsiz joy talab qilinadi. Ma'lumotlar bazasida saqlanadigan ma'lumotlar XQuery yordamida so’rov yaratish mumkin va kerakli formatga eksport qilinishi mumkin.
|
JSON ma'lumotlari bilan ishlash - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

JSON ma'lumotlari bilan ishlash
Agar sizda yuqori darajada tuzilgan ma'lumotlar bo'lmasa, murakkab ichki obyektlar, massivlar yoki iyerarxik ma'lumotlar mavjud bo'lsa yoki vaqt o'tishi bilan ma'lumotlar tuzilmalari rivojlansa, unda JSON formati har qanday murakkab ma'lumotlar tuzilmasini taqdim etish imkoniyatini beradi.
JSON bu Azure SQL ma'lumotlar bazasida va Azure SQL boshqariladigan instansiyasida boshqa har qanday turdagi kabi ishlatilishi mumkin bo'lgan matn formatidir. JSON ma'lumotlarini standart NVARCHAR ma'lumotlari sifatida yuborish yoki saqlash mumkin.
CREATE TABLE Products (
Id int identity primary key,
Title nvarchar(200),
Data nvarchar(max)
)
go
CREATE PROCEDURE InsertProduct(@title nvarchar(200), @json nvarchar(max))
AS BEGIN
insert into Products(Title, Data)
values(@title, @json)
END
Ushbu misolda ishlatilgan JSON ma'lumotlari NVARCHAR (MAX) turidan foydalanib taqdim etilgan. JSON ma'lumotlarini ushbu jadvalga kiritish mumkin yoki quyidagi misolda ko'rsatilgandek standart Transact-SQL sintaksisidan foydalanib saqlanadigan protsedura uchun argument sifatida ko'rsatish mumkin.
EXEC InsertProduct 'Toy car', '{"Price":50,"Color":"White","tags":["toy","children","games"]}'
Azure SQL ma'lumotlar bazasida va Azure SQL boshqariladigan Instant-da satrli ma'lumotlar bilan ishlaydigan har qanday mijoz tili yoki kutubxonasi ham JSON ma'lumotlari bilan ishlaydi. JSON ma'lumotlari NVARCHAR turini qo'llab-quvvatlaydigan jadvalda saqlanishi mumkin. Masalan, bu xotira bilan optimallashtirilgan jadval yoki tizim versiyalangan jadval bo'lishi mumkin. JSON formati mijoz tomonidan yoki ma'lumotlar bazasi darajasidagi kod uchun hech qanday cheklovlar qo'ymaydi.
JSON ma'lumotlari so’rovlari
Agar JSON ma'lumotlari Azure SQL jadvallarida saqlansa, SSL so'rovida ushbu ma'lumotlardan foydalanish uchun JSON funksiyalaridan foydalanishingiz mumkin.
Azure SQL ma'lumotlar bazasida mavjud bo'lgan JSON funksiyalari va Azure SQL boshqariladigan holati sizga boshqa har qanday SQL ma'lumotlari kabi JSON ma'lumotlarini davolashga imkon beradi. Siz osongina JSON matnidan qiymatlarni chiqarib olishingiz va istalgan so'rovda JSON ma'lumotlarini ishlatishingiz mumkin.
select Id, Title, JSON_VALUE(Data, '$.Color'), JSON_QUERY(Data, '$.tags')
from Products
where JSON_VALUE(Data, '$.Color') = 'White'
update Products
set Data = JSON_MODIFY(Data, '$.Price', 60)
where Id = 1
|
SELECT CustomerName, PhoneNumber, FaxNumber
FROM

SELECT CustomerName, PhoneNumber, FaxNumber
FROM Sales.Customers
FOR JSON PATH
FOR JSON PATH so'zi so'rov natijalarini JSON matni sifatida formatlaydi. Ustun nomlari kalit sifatida ishlatiladi va uyali qiymatlar JSON qiymatlari sifatida yaratiladi.
[
{"CustomerName":"Eric Torres","PhoneNumber":"(307) 555-0100","FaxNumber":"(307) 555-0101"},
{"CustomerName":"Cosmina Vlad","PhoneNumber":"(505) 555-0100","FaxNumber":"(505) 555-0101"},
{"CustomerName":"Bala Dixit","PhoneNumber":"(209) 555-0100","FaxNumber":"(209) 555-0101"}
]
Natija to'plami JSON massivi sifatida formatlanadi, har bir satr alohida JSON ob'ekti sifatida formatlanadi.
PATH ustunlar taxalluslarida nuqta belgisi yordamida JSON natijalarining chiqish formatini sozlashingiz mumkinligini bildiradi. Quyidagi so'rov JSON formatidagi CustomerName kalit nomini o'zgartiradi va telefon va faks raqamlarini Cantact ichki ob'ektiga qo'yadi.
SELECT CustomerName as Name, PhoneNumber as [Contact.Phone], FaxNumber as [Contact.Fax]
FROM Sales.Customers
WHERE CustomerID = 931
FOR JSON PATH, WITHOUT_ARRAY_WRAPPER
Ushbu so'rov natijasi quyidagicha.
{
"Name":"Nada Jovanovic",
"Contact":{
"Phone":"(215) 555-0100",
"Fax":"(215) 555-0101"
}
}
Ushbu misolda biz massiv o'rniga bitta JSON obyektini WITHOUT_ARRAY_WRAPPER parametrini ko'rsatib berdik. Ushbu parametr so'rov natijasi bitta obyekt ekanligini bilganingizda foydalanish mumkin.
FOR JSON operatorining asosiy qiymati shundan iboratki, u JSON obyektlari yoki JSON massivi sifatida joylashtirilgan murakkab iyerarxik ma'lumotlarni ma'lumotlar bazasidan qaytarishga imkon beradi. Quyidagi misol Customerga tegishli bo'lgan Orders jadvalidan qatorlarni Orders obyektlarining joylashtirilgan qatori sifatida qanday qo'shish kerakligini ko'rsatmoqda.
select CustomerName as Name, PhoneNumber as Phone, FaxNumber as Fax,
Orders.OrderID, Orders.OrderDate, Orders.ExpectedDeliveryDate
from Sales.Customers Customer
join Sales.Orders Orders
on Customer.CustomerID = Orders.CustomerID
where Customer.CustomerID = 931
FOR JSON AUTO, WITHOUT_ARRAY_WRAPPER
Mijoz ma'lumotlarini olish uchun alohida so'rovlarni yuborish va keyin mos keladigan Customer ro'yxatini olish o'rniga, quyida keltirilgan namunada ko'rsatilganidek, bitta so'rov bilan kerakli barcha ma'lumotlarni olishingiz mumkin.
{
"Name":"Nada Jovanovic",
"Phone":"(215) 555-0100",
"Fax":"(215) 555-0101",
"Orders":[
{"OrderID":382,"OrderDate":"2013-01-07","ExpectedDeliveryDate":"2013-01-08"},
{"OrderID":395,"OrderDate":"2013-01-07","ExpectedDeliveryDate":"2013-01-08"},
{"OrderID":1657,"OrderDate":"2013-01-31","ExpectedDeliveryDate":"2013-02-01"}
]
}
|
-ma’ruza. JSON ma’lumotlar bazasi

|
-ma’ruza. JSON ma’lumotlar bazasi
|
bet | 95/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjar16-ma’ruza. JSON ma’lumotlar bazasi
JSON (JavaScript Object Notation) - bu JavaScript asosidagi matn almashish formati. Boshqa ko'plab matn formatlarida bo'lgani kabi, JSON ham odamlar tomonidan o'qilishi oson. JSON formati Duglas Crokford tomonidan ishlab chiqilgan.
JavaScriptning paydo bo'lishiga qaramasdan (aniqrog’i 1999-yil ECMA-262 tilidan), format mustaqil deb hisoblanadi va deyarli har qanday dasturlash tilida ishlatilishi mumkin. Ko'pgina tillarda JSON ma'lumotlarini yaratish va boshqarish uchun tayyor kod mavjud.
Foydalanish. XML bilan taqqoslaganda aniqligi tufayli, JSON murakkab tuzilmalarni seriyalashtirish uchun ko'proq mos bo'lishi mumkin. U brauzerdan-serverga (AJAX) va serverdan serverga (HTTP dasturiy ta'minot ko'prigi) ikkala web-dasturlarda ishlatiladi.
JSON formati JavaScript sintaksisining quyi qismi bo'lganligi sababli, uni ichiga o'rnatilgan eval() funksiyasi yordamida tezda deserializatsiya qilish mumkin.
Sintaksis. JSON matni ikkita tuzilmaning bittasidir (kodlangan):
Kalit qiymatlar juftligi to'plami: qiymatlar. Turli tillarda bu yozuv, tuzilma, lug'at, xesh jadval, kalitli ro'yxat yoki assotsiativ qator sifatida amalga oshiriladi. Kalit faqat har qanday shaklda satr bo'lishi mumkin (holatlarning sezgirligi standart tomonidan tartibga solinmaydi, bu dasturiy ta'minotning ixtiyorida qoldiriladi. Qoidaga ko'ra, ish dasturlar tomonidan ko'rib chiqiladi - har xil holatlarda harflari bo'lgan ismlar har xil deb hisoblanadi). Kalit nomlarining nusxalari takrorlanishi mumkin, ammo standart tomonidan tavsiya etilmaydi; bunday vaziyatlarni qayta ishlash dasturiy ta'minotning ixtiyorida bo'ladi, mumkin bo'lgan variantlar faqat birinchi bunday kalitni hisobga olish, faqat oxirgi kalitni hisobga olish, xato yuzaga kelishi mumkin.
Buyurtma qilingan qiymatlar to'plami. Ko'pgina tillarda bu massiv, vektor, ro'yxat yoki ketma-ketlik sifatida amalga oshiriladi.
JSON tomonidan ishlatiladigan ma'lumotlar tuzilmalari har qanday zamonaviy dasturlash tili tomonidan qo'llab-quvvatlanadi, bu esa turli xil dasturlash tillari va dasturiy tizimlar o'rtasida ma'lumot almashish uchun JSONdan foydalanishni ta'minlaydi.
Quyidagilarni JSON-da qiymatlar sifatida ishlatish mumkin:
yozuv - bu tartibga solinmagan kalitlar to'plami: "{}" qavs ichiga o'ralgan qiymat juftliklari. Kalit satr bilan tasvirlangan, uning orasidagi qiymat ":" belgisiga ega. Kalit qiymati juftlari vergul bilan ajratiladi.
Massiv(bir o’lchovli) - Massiv kvadrat qavslarga "[]" bilan biriktirilgan. Qiymatlar vergul bilan ajratilgan. Massiv bo'sh bo'lishi mumkin, ya'ni hech qanday qiymatlarni o'z ichiga olmaydigan massiv bo’sh bo’ladi. Bir xil qator ichidagi qiymatlar har xil bo'lishi mumkin.
|
| |
Aqliy hujum savollari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

57
IPAK QURTI URUG’INI JONLANTIRISH USULLARI
Mashg’ulotning maqsadi: Inkubatoriyada olib
boriladigan ishlarning eng
mas’uliyatlilaridan bittasi urug’ni jonlantirish (inkubasiya qilish) tartibi va
usullarini bilish hamda uni amalda to’g’ri bajarishni o’rganish.
Topshiriqlar:
1.Inkubatoriyada jonlantirish usullari bilan tanishish.
2.Urug’ni tabiiy va sun’iy issiqlik ta’sirida jonlanishini kuzatish.
3.Urug’ to’kilgan qutichaning chetiga yozilgan ma’lumotlar
qanday tartibda
bo’lishini o’rganish.
Kerakli materiallar va jihozlar: Tabiiy va sun’iy inkubasiya chizmasi va
jadvali, ipak qurti urug’i
namunalar, mavzuga oid jadvallar, pechka,
elektr
energiyasi, batareya, namlikni o’lchaydigan
termometr, inkubasiya varaqasi,
qog’oz quticha.
Sodiqov - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 97/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarSodiqov
Samarqand v., 101, kv.101
Samarqand
101101
812 123-1234
916 123-4567
yoki bunday:
firstName=" Anvar " lastName=" Sodiqov ">
streetAddress="Samarqand v., 101, кв.101" city="Samarqand" postalCode="101101" />
812 123-1234
916 123-4567
JSON5. JSON5 - ECMAScript 5 sintaksisiga muvofiq JSON formatining kengaytirilgan shakli, chunki JSON nafaqat dasturlar o'rtasidagi aloqa uchun ishlatiladi, balki qo'lda tuziladi/tahrir qilinadi. JSON5 fayli har doim yaroqli ECMAScript5 kodidir. JSON5 JSON bilan orqaga mos keladi. Ba'zi dasturlash tillari uchun JSON5 sintaksisi allaqachon mavjud.
JSON va Relatsion ma’lumotlar bazasi
Azure SQL ma'lumotlar bazasi va Azure SQL boshqariladigan holati sizga JavaScript Object Notation (JSON) formatidagi ma'lumotlarni tahlil qilish va so'rovlarni amalga oshirish va aloqador ma'lumotlarni JSON matni sifatida eksport qilish imkonini beradi. Quyidagi JSON skriptlari mavjud:
Relatsion ma'lumotlarni JSON formatiga o'tkazish
Agar sizda ma'lumotlar bazasi qatlamidan ma'lumotlarni olib qo'yadigan va JSON javobini yoki JSON ma'lumotlarini qabul qiladigan mijoz tizimlari yoki JavaScript kutubxonalarini taqdim etadigan web-xizmati bo'lsa, siz to'g'ridan-to'g'ri SQL so'rovida ma'lumotlar bazasini JSON-ga o'zgartirishingiz mumkin. JSON formatidagi Azure SQL ma'lumotlar bazasi yoki Azure SQL tomonidan boshqariladigan instansiya natijalarini formatlaydigan dastur kodini yozishingiz shart emas, yoki jadval so'rovlari natijalarini o'zgartirib, keyin obyektlarni JSON formatiga siljitish uchun ba'zi JSON seriyalashtirish kutubxonalarini kiritishingiz shart emas. Buning o'rniga, SQL so'rov natijalarini JSON formatida formatlash va to'g'ridan-to'g'ri dasturingizda foydalanish uchun FOR JSON-dan foydalanishingiz mumkin.
Quyidagi misol, Sales.Customer jadvalidagi qatorlarni FOR JSON-dan foydalanib JSON-ga o'zgartiradi.
|
| |
Ipak qurtiga haroratning ta’siri - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch....

70
haroratda, kichik yoshdagi qurtlar uchun 70 - 75 %, katta yoshdagi qurtlar uchun
24 - 25
0
S da 65 - 75 %, pilla o’rash davrida 25 - 26
0
S da 60 - 70 % ni tashqil etishi
zarur.
Hashoratlarning hayoti uchun yorug’lik ekologik omil sifatida muhim rol
o’ynaydi.
Ipak qurti xonakilashtirilgani uchun u boqiladigan joy
qurt boqish maydoni
deb ataladi.
Qurt boqiladigan maydonning katta-kichikligi ipak qurti-ning ovqatlanishi,
rivojlanishi va xosildorligiga ta’sir etadi.
Qurt boqiladigan satxning katta-kichikligi bir qutidagi qurtlar soniga va
qurtning yoshiga bog’liq. Bir quti qurtga yoshlari bo’yicha qo’yidagicha oziqlanish
maydoni zarur bo’ladi: 1 -yoshda 2 m
2
, 2- yoshda 6 m
2
,3- yoshda 15 m
2
, 4-
yoshda 30 m
2
, 5- yoshda 60 m
2
, qo’shimcha maydon esa oziqlanish maydonining
30 - 35 % ga teng bo’lishi kerak.
Binolarning harorati va namligi turli xil uy termometrlari, «Avgust»
psixrometri, o’zi yozuvchi avtomatik termograf, gigrograf va boshqa asboblar
yordamida o’lchanadi.
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali telekommunikatsiya

Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali telekommunikatsiya
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali telekommunikatsiya
|
Asosiy tushunchalar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

58
yupqa qatlam qilib to’kiladi. Mabodo to’kilgan urug’ qutichani biron joyida qalin
bo’lib qolsa, u darhol yoyib qo’yiladi. Shu tartibda inkubatoriyaga keltirilgan
barcha kassetalardagi urug’lar to’kilgach, har
bir qutichaga tartib nomeri, ipak
qurtining zoti yoki duragayning nomi va uni qanday zotlardan olinganligi hamda
urug’ning miqdori yozilgach, qutichalar so’kchaklarga tartib nomeri bilan
qo’yiladi. Shu ma’lumotlar inkubasiya varaqasiga ham yoziladi:
shu bilan birga
qog’oz qutichaning tartib nomeri inkubasiya varaqasida yozilgan tartib nomeriga
mos kelishi shart.
№ 1 1)Tetragibrid – 3, 2)Partiya № 112 , 3)Urug’ni massasi 58 g
Inkubasiya qoidasiga binoan bitta inkubatoriyada turli zot yoki turli
duragaylarni, birorta zot bilan duragay urug’larni bir joyda jonlantirmasligi kerak.
Agar bitta inkubatoriyada turli zot yoki duragaylarning urug’larini jonlantirishga
majbur bo’linsa, xonadagi etajerkalarning bittasiga ma’lum
bir zot yoki
duragayning urug’i qo’yiladi, ikkinchisiga esa boshqa zot yoki duragayning urug’i
joylashtiriladi.
Odatda ikki quti urug’ (bir quti urug’ 29 g) bitta qutichaga to’kiladi. Agar
inkubatoriyada 50 qutidan kamroq urug’ jonlantiriladigan bo’lsa, bitta qutichaga
bir quti urug’ to’kiladi. Urug’larni qutichaga to’kishda quticha devorchalari bilan
urug’lar orasida 1,0-1,3 sm ochiq joy qoldirilishi lozim. Inkubasiya qoidasiga
binoan 1 g uruqqa 18 sm
2
joy talab etilgan bo’lsa, bitta qutichaga to’kilgan 58 g
urug’ uchun esa 1044 sm
2
joy zarur bo’ladi. U holda quticha ichidagi umumiy
maydon 1196 sm
2
ga teng bo’ladi.
So’rilarning yuqorigi va pastki qavatlarida havo harorati 1-2
darajaga farq
qiladi. Shuning uchun ham qavatdagi urug’larga bir xil sharoit yaratish va qurtlarni
bir muddatda ochib chiqishini ta’minlash maqsadida qutichalarning joyi
almashtirib turilishi kerak. Har kuni bir marta yuqori qavatda joylashgan
qutichalarni pastki qavatga, pastki qavatdagisini yuqori qavatga olib turish lozim.
qutichadagi urug’lar bir joyga to’planib qolmasligi
uchun bu ishni maxsus
taxtachalar yordamida bajarish tavsiya etiladi. Pechka yoki boshqa isitkichlarga
yaqin joylashgan urug’ni ham tez-tez almashtirib turish zarur.
59
Inkubatoriyaga jonlantirish uchun qo’yilgan urug’ va uning murtagini
(embrion) yaxshi va bir tekis rivojlanishi uchun xonadagi havo harorati va
namligini, yorug’lik hamda havo almashinish jarayonini ahamiyati kattadir.
Operatsion tizimlarda resurs tushunchasi, resurslarni sinflashtirish

Resurslar
sinflashtirish, ularga turli xususiyatlar va qoidalar
berish orqali turli
turlardagi resurslarni ifodalashga imkon beradi. Sinflashtirishning asosiy maqsadi,
resurslarni boshqarishni soddalashtirish, ishga tushirish
va xatoliklarni oldini
olishdir. Quyidagi sinflashtirish turlari o'zgaruvchilardan, fayllardan,
soketlardan,
protsesslardan, bo'limlardan va boshqa obyektlardan foydalaniladi:
1. Fayllar: Fayllar sinflashtirish turi fayllar tizimi bilan bog'liq resurslarni
ifodalaydi.
Ular fayllarga murojaat qilish, o'qish va yozish amallarini bajarish,
fayllarni yaratish, o'chirish va boshqarishga imkon beradi.
2. Soketlar: Soketlar sinflashtirish turi tarmoq orqali axborot almashish uchun
ishlatiladi. Ular server va klient o'rtasida ma'lumot almashishni ta'minlaydi va
tarmoq protokollari yordamida axborot uzatishga imkon beradi.
3. Obyektlar: Obyektlar sinflashtirish turi turli xil tizim obyektlarini ifodalaydi.
Masalan, printerlar, portlar, boshqaruv paneli va boshqalar. Har bir obyekt o'z
xususiyatlari va usullari bilan birgalikda ishlaydi.
4. Protsesslar: Protsesslar sinflashtirish turi, operatsion tizimdagi ishga tushgan
dasturlarni ifodalaydi. Har bir dastur o'zining o'zgartirishsiz xotirasi, ishlash muhiti
va asosiy ishga tushirish to'g'risida ma'lumotlarni saqlaydi.
5. Bo'limlar: Bo'limlar sinflashtirish turi tizimning tarkibiy qismlarini
ifodalaydi. Masalan, disk bo'limlari, kataloglar, registrlar va boshqalar.
Resurslarni sinflashtirish, dastur yoki jarayonlar uchun yaxshi tuzilgan va
boshqarilgan resurslarga murojaat qilishni osonlashtiradi. Bu,
tizimlarda ishlab
chiqarishni, boshqarishni va xatoliklarni aniqlashni osonlashtiradi.
Operatsion tizimlarni qurish prinsiplar (modullilik, vertuallik, generatsiya)

1. Modullilik:
Modullilik prinsipi, tizimlarni modullarga bo'lib tuzishni
anglatadi. Har bir modul o'zining o'zgarmas xususiyatlari va vazifalari bilan
ajratilgan bo'ladi. Modullar, tizimning bir qismini bajarish, masalan, fayllar tizimini,
tarmoq
protokollari, grafik interfeysni va hokazo bajarish uchun yordam beradi.
Modullar tizimni bo'lshtirish, qo'shimcha funktsiyalarni qo'shish va boshqa modullar
bilan o'zaro hamkorlik qilish imkonini beradi. Modullilik, tizimning qurilishini va
boshqarishni soddalashtiradi hamda kodni qayta ishlashni osonlashtiradi.
2. Vertuallik (Virtualizatsiya): Vertuallik prinsipi, fizikaviy tizim resurslarini
(masalan, serverlar, xotiralar, tarmoqlar) o'zaro ajratib bo'lmagan, ammo bir-biriga
o'xshashmiymiş kabi ko'rinadigan virtual tizimlar orqali ishlatish imkonini beradi.
Bu prinsip, bir nechta virtual maşinalarni bir yoki bir nechta fizikaviy serverda ishga
tushirish imkonini yaratadi. Virtualizatsiya tizimlarda resurslarni yaxshi ishlatish,
boshqarish va tashkil etishni osonlashtiradi. Shu bilan birga, moliyaviy va energiya
resurslarini ham oqishga, qo'shimcha xizmatlar o'rnatishga
va ishga tushirishga
imkon beradi.
3. Generatsiya: Generatsiya prinsipi, tizimlarni avtomatik tarzda generatsiya
qilishni anglatadi. Bu prinsip, tizimlarni o'zi avtomatik ravishda yaratish, sozlash va
tashkil etishga imkon beradi. Generatsiya prinsipi, skriptlar, konfiguratsiya
fayllari,
templating vositalari va boshqa avtomatlashtirish vositalari yordamida amalga
oshiriladi. Bu prinsip, tizimlarni
tez va ishlab chiqarishni, qayta ishlash va
qo'shimcha o'zgartirishlarni osonlashtirishni ta'minlaydi. Generatsiya prinsipi,
tizimlarni
klonlash va takrorlash, o'zgartirishlarni to'g'riq-qayta ishlash va
o'zgartirishlarni konsistentlik bilan boshqarishni osonlashtiradi.
Bu prinsiplar, tizimlarni
yaxshi tuzish, o'zgartirishlarni boshqarish va barcha
tizim jarayonlarini osonlashtirishga yordam beradi. Ular tizimlarni ko'proq chetlab
o'tirish, qo'shimcha funktsiyalar qo'shish va boshqarish vaqtini kamaytirish imkonini
beradi.
Xulosa
Jarayonlar bir qatordan boshlab bajariladi, agar ish tamom bo'lmagan bo'lsa,
quyidagi qatorga o'tkaziladi. Bu algoritm jarayonlarga davom etuvchi rejalashtirish
imkonini beradi.
Sinxronlashtirish mexanizmlari, jarayonlar orasidagi hamkorlikni
boshqarishda ishlatiladigan mekanizmalardir. Bu mexanizmlar
jarayonlar
o'rtasidagi tartibni ta'minlash, xatoliklarni oldini olish, ma'lumot almashishni
to'xtatish va resurslarga to'g'ri murojaat qilishni ta'minlash maqsadida
foydalaniladi.
Resurslar sinflashtirish, ularga turli xususiyatlar va qoidalar berish orqali turli
turlardagi resurslarni ifodalashga imkon beradi. Sinflashtirishning asosiy maqsadi,
resurslarni boshqarishni soddalashtirish, ishga tushirish va xatoliklarni oldini
olishdir.
Foydalanilgan saytlar - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali...

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali telekommunikatsiyaBog'liq Mustaqil ishi-2Foydalanilgan saytlar
1.
https://kompy.info/jarayonlar-ozaro-boglanishi-algoritmlari-
sinxronlashtirish-kir.html
2.
https://kompy.info/jarayonlar-ozaro-boglanishi-algoritmlari-
sinxronlashtirish-kir.html
Adabiyotlar ro’yxati:
1.
Каримов И.А. Ўзбекистон келажаги буюк давлат. “Ўзбекистон”, 1992
2.
Каримов И.А. Ислоҳотларни амалга оширишда қатъиятли бўлайлик.
“Ўзбекистон”, 1996
3.
«Иқтисодий информатика» С.С.Ғуломов ва бошқалар С.С.Ғуломовнинг
умумий тахрири остида.-Т.: «Шарқ», 1999.- 546 б
4.
“Ахборот тизимлари ва технологиялари”: Олий ўқув юртлари талабалари
учун
дарслик//Муаллифлар
жамоаси:
С.С.Ғуломов,
Р.Х.Алимов,
Х.С.Лутфуллаев ва бошк./; С.С.Ғуломовнинг умумий тахрири остида.-Т.:
«Шарқ», 2000.- 592 б.
5.
Аюпов Р.Х., Исмоилов С.И., Аюпов Х.Р. Хусусий компьютерларда ишлаш.
“Microsoft Word 2000 матн муҳаррири”. – Т.: ТМИ, 2002. 124 бет
6.
Марахимов А.Р., Раҳмонқулова С.И. “Интернет ва ундан фойдаланиш
асослари.“ Ўқув қўлланма.-Т.:Тошкент давлат техника университети
нашриёти, 2001.–176 б.
7.
Ғуломов С.С. ва бошқалар. Ахборот тизимлари ва технологиялари – Т.:
«Шарқ», 2000
8.
Арипов М.М, Мухаммадиев Ж..У “Информатика ва информацион
технологиялар”. Ўқув қулланма. Тошкент шахри, 2005 йил.
9.
Макарова “ Информатика “ Тошкент ш 2005 йил.
10.
Эрматов
Ш
“Шахсий
компьютерларнинг
операцион
тизимлари,курилмалари ва воситалари”. Тошкент 2007 йил.
11.
Закиров Ф.И др.Информатика и информационные технологии”.Ташкент
2007 г.
12.
Симонович С.В. и другие. Общая Информатика. Учебное пособие. – М.:
Издательство «АСТПресс», 2001
13.
Симонович С.В. и другие. Специальная Информатика. Учебное пособие. –
М.: Издательство «АСТПресс», 2001
|
| |
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali telekommunikatsiya

Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish algoritmlari.
Operatsion tizimlarning jarayonni rejalashtirish (scheduling) algoritmlari,
jarayonlar va ulardan iborat vazifalarni effektiv bajarish uchun qo'llaniladigan
qoidalar va strategiyalardir. Bu algoritmlar tizim resurslarini (protsesslar,
vazifalar,
yordamchi qurilmalar) optimal ravishda ishga tushirish, vazifalarni tashkil etish va
vazifalar orasidagi tartibni belgilashda yordam beradi.
Quyidagi turdagi ba'zi operatsion tizimlarning
jarayonni rejalashtirish
algoritmlari mashhur:
1. FIFO (First In, First Out): Bu algoritm jarayonlarni kelgan tartibda bajarishni
ta'minlaydi. Uning asosiy tamoyili, birinchi kelgan jarayonning
birinchi ravishda
bajarilishi, keyingi jarayonlarga imkon berishidir. FIFO algoritmi oddiy va osonlik
bilan qo'llaniladi, lekin ishga tushirish vaqti katta jarayonlarda muammolar
tug'dirishi mumkin.
2. SJF (Shortest Job First): Bu algoritm jarayonlarni
vazifalarning ishga
tushirish vaqti bo'yicha tartibga soladi. Uning asosiy tamoyili,
eng qisqa ishga
tushirish vaqti bo'lgan jarayonlarni birinchi o'rinda bajarishdir. SJF algoritmi ishga
tushirish vaqtlari qisqa jarayonlarda yuqori samarali bo'ladi, lekin katta jarayonlarda
yo'qotish vaqti katta muammolar tug'dirishi mumkin.
3. Round Robin: Bu algoritm jarayonlarni belgilangan vaqt kesimlarida ishga
tushiradi. Har bir jarayon belgilangan vaqt kesimida ishga tushiriladi,
keyingi
jarayon esa o'tgan jarayonlar ro'yxatining oxiriga qo'yiladi. Round Robin algoritmi
adil ishga tushirishni ta'minlaydi, ammo katta jarayonlarda qo'pol o'tkazish va o'tish
vaqti muammolarini tug'dirishi mumkin.
4. Priority Scheduling: Bu algoritm jarayonlarni ularga berilgan prioritetlar
bo'yicha tartibga soladi. Har bir jarayonga
bir prioritet belgilanadi, va yuqori
prioritetga ega bo'lgan jarayonlar boshqa jarayonlardan oldin ishga tushiriladi.
Priority Scheduling algoritmi jarayonlarni maqsadlarga qarab tashkil etishda yordam
beradi, ammo qisqa ishga tushirish vaqti bo'lgan
jarayonlar uchun boshqa
jarayonlarni to'xtatish muammolariga olib kelishi mumkin.
Jarayonlar o‘zaro bog‘lanishi algoritmlari (sinxronlashtirish)

2. Semaphores: Semaphores, resurslarni boshqarishda
ishlatiladigan raqamli
o‘zgaruvchilardir. Ular orqali jarayonlar resurslarga kirish
va chiqishni tartibga
solishadi. Semaphores haqiqiy (binary) va tartiblangan semaphores bo‘lib, ular
mutex algoritmini ham o‘z ichiga olgan holda keng qo‘llaniladilar. Semaphores
algoritmi jarayonlar orasidagi hamkorlikni tuzishda keng qo‘llaniladi.
3. Monitors: Monitor, resurslarni boshqarish uchun ko‘rsatmalar va
ma’lumotlardan iborat o‘ziga xos obyekt. Monitorlarda resurslarga murojaat qilish,
o‘zgartirish va hamkorlikda ishlash uchun maxsus metodlar mavjud bo‘ladi.
Monitorlar jarayonlar orasidagi hamkorlikni boshqarishda yordam beradi va xato
holatlarini oldini olish uchun xavfsizligini ta’minlaydi.
4. Conditional Variables: Shartli o‘zgaruvchilar,
jarayonlar orasidagi
hamkorlikda qo‘llaniladigan xavfsizlik imkoniyatini yaratish uchun ishlatiladi.
Shartli o‘zgaruvchilar orqali jarayonlar izohlangan shartlarga asosan to‘xtalishi,
davom etishi yoki go‘zallik qilishi mumkin. Shartli o‘zgaruvchilar, monitorlar bilan
birga ishlatiladi va jarayonlar orasidagi koordinatsiyani ta’minlaydi.
5. Barrier: Barrier (bar’yer) algoritmi, bir guruhdagi (thread) jarayonlarning
biror amalni bajarishlarini to‘xtatib, hamkorlikda ishlashlarini ta’minlaydi. Barrier
algoritmi, biror jarayonning barcha jarayonlarning bitta nuqtada to‘xtashini kuzatish
uchun ishlatiladi va keyin hamkorlikda ishlashni davom ettiradi.
Ushbu algoritmlar, jarayonlar o‘zaro bog‘lanishini
boshqarishda keng
qo‘llaniladigan usullardan faqat bir nechta namunalar hisoblanadi.
Boshqa
hamkorlik algoritmlari ham mavjud bo‘lishi mumkin, ulardan ba'zilari monitorlar,
spinlocks, event-driven programming va boshqalar bo‘ladi. Algoritmlar
to‘g‘risidagi tanqidiy ma’lumotlar va ulardan foydalanish usullari alohida
tadqiqotlar va tizimlarda mavjud bo‘lgan xususiyatlarga bog‘liJarayonlar o'zaro
bog'lanishi algoritmlari (sinxronlashtirish) har xiljarayonlar
orasidagi resurslarni
yoki ma'lumot almashishni to'xtatish, hamkorlik bilan ishlashni yo'lga qo'yish,
ma'lumot almashish va boshqalar kabi jarayonlarning o'zaro bog'lanishlarini
boshqarishda qo'llaniladi. Bu algoritmlar sinxronlashgan jarayonlar orasidagi
tartibni ta'minlash, xatoliklarni oldini olish va resurslarga to'g'ri murojaat qilishni
ta'minlash maqsadida foydalaniladi. Quyidagi turdagi ba'zi jarayonlar o'zaro
bog'lanish algoritmlaridan mashhur:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - 1. kirish klaster usuliga ta`rif va tadbirkorlik jarayonida klaster usulidan foydalanish

|
1. kirish klaster usuliga ta`rif va tadbirkorlik jarayonida klaster usulidan foydalanish
|
bet | 4/4 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 28,4 Kb. | | #245548 |
Bog'liq 1. kirish klaster usuliga ta`rif va tadbirkorlik jarayonida klas-www.hozir.orgFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1. Mirziyoyev Sh. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. Toshkent. ―O‘zbekiston‖ nashriyoti. 2017 yil. 263-bet.
2. I.A.Karimov . Yuksak ma'naviyat engilmas kuch. T.: ―Ma‘naviyat‖, 2008 yil, 53-bet.
3. A.Taniyev ―Innovatsion iqtisodiyot‖. Darslik. Samarqand, SamDU nashriyoti 2020 y. – 460 b.
4. Ergashxodjaeva SH.D. Innovatsion marketing. Darslik. –T. Iqtisodiyot, 2017. –191 bet. Internet saytlar:
www.google.uz
www.arxiv.uz
www.lex.uz
www.stat.uz
http://hozir.org
|
| |
Axborot manbalari - Nukus innovatsiya instituti «tasdiqlayman»

|
Nukus innovatsiya instituti «tasdiqlayman»
|
bet | 3/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 50,41 Kb. | | #249091 |
Bog'liq Amaliy uzbek tili 22-23Axborot manbalari:
1 .http://n.ziyouz.com/kutubxona/category/9-o-zbek-adabiy-tili
2. www. Literalure.uz
3. http//en.wikipedia.org/wiki/Structuralism.
4. http://natlib.uz/-A.Navoiy nomidagi O‘zbekiston Milliy kutubxonasi sayti
5. http://ensiklopediya.uz/ Oʻzbekiston Milliy ensiklopediyasi sayti
6. http://ziyouz.uz/-O‘zbek va jahon adabiyoti portal
7. http://ziyonet.uz O'zbekiston milliy ta'lim portali
8. http://kitob.uz/ - Respublika bolalar kutubxonasi
9. http://www.kamolot.uz/ “Kamolot” yoshlar ijtimoiy sayti
10. http://www.infolib.uz Rcspublika Axborot kutubxona markazi
11 .http://book.uz - Elcktron adabiyotlar kutubxonasi
12. http://txt.uz - Elektron kutubxona
|
Talabaning fan bo’yicha o’zlashtirish ko’rsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:
a) 5 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi kuyidagilarga javob berishi lovim:
fanning mohiyati va mazmunini to’liq yorita olsa;
fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yul kuymasa;
fan bo’yicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati xaqida aniq tasavvurga ega bo’lsa;
fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
berilgan savollarga aniq va lo’nda javob bera olsa;
konspektga puxta tayyorlangan bo’lsa; mustaqil topshiriqlarni to’liq va aniq bajargan bo’lsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa me'yoriy-xuquqiy xujjatlarni to’liq o’zlashtirgan bo’lsa;
fanga tegishli mavzulardan biri bo’yicha ilmiy maqola chop ettirgan bo’lsa;
tarixiy jarayonlarni sharhlay bilsa;
b) 4 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lovim:
fanning moxiyati va mazmunini tushungan,
fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yo’l qo’ymasa;
fanning mazmunini amaliy axamiyatini tushingan bo’lsa;
fan bo’yicha berilgan vazifa va topshiriqlarni o’quv dasturi doirisida bajarsa;
fan bo’yicha berilgan savollarga tugri javob bera olsa;
fan bo’yicha konspektini puxta shakllantirgan bo’lsa;
fan bo’yicha mustaqil topshiriqlarni to’liq bajargan bo’lsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa me'yoriy xujjatlarni o’zlashtirgan bo’lsa.
|
| |
Asosiy adabiyotlar - Nukus innovatsiya instituti «tasdiqlayman»

|
Nukus innovatsiya instituti «tasdiqlayman»
|
bet | 2/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 50,41 Kb. | | #249091 |
Bog'liq Amaliy uzbek tili 22-23Asosiy adabiyotlar:
1. Yuldasheva Sh. Va boshq. O`zbek tili Toshkent: “METODIST NASHRIYOTI”, 2023.
2. Mengliyev B. Hozirgi o‘zbek tili (kirish, fonetik sath, liksik - semantik sath) Darslik. - Toshkent: «Excellent Polygraphy», 2020. - 200 b.
3. Tojiyev Yo. Nazarova N. O‘zbek tilidagi ergash semantik morfemalarning semantik stilistik xususiyatlari. –T.: “O‘zMU” 2012. -266 б.
|
Qo‘shimcha adabiyotlar:
|
1. Mirziyoev Sh.M. Erkin va farovon demokratik O’zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. - T.: O’zbekiston, 2016. - 29 b.
2. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalkimiz bilan birga quramiz. - T.: O’zbekiston, 2017. – 485 b.
3. Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qatiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bólishi kerak. - T.: O’zbekiston, 2017. – 103 6.
5. Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini tàminlash yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. – T.: O’zbekiston. 2017. – 47 b.
6. Husanov N., Xo'jaqulova R., Dilmurodova N. O‘zbek tili. - T: "Excellent Polygraphy", 2020. - 528 b.
7. Rasulov R. va boshqalar. O‘zbek tili. Darslik. -T.: Aloqachi, 2005.
8. Rafiyev A., Qurbonova G. O‘zbek tili.O‘quv qo‘llanma. -T.,2008.
9. Nurmonov A.N. O‘zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi. - T .: «O’qituvchi», 2005.
10. Jamolxonov H. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. - Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2013.
11. Mirtojiyev M.M. O‘zbek tili fonetikasi. -T.: «Universitet», 2013.
12. Rahmatullayev Sh.U. O‘zbck tilining yangi alifbosi va imlosi. - T.: «Universitet», 1999 (qayta nashri - 2002).
|
|
|
| |
v) 3 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim

|
v) 3 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim
|
bet | 4/4 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 50,41 Kb. | | #249091 |
Bog'liq Amaliy uzbek tili 22-23v) 3 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
fan xakida umumiy tushunchaga ega bo’lsa;
fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yul qo’yilsa;
bayon qilish ravon bo’lmasa;
fan bo’yicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
fan bo’yicha matn puxta shakllantirilmagan bo’lsa.
g) quyidagi xollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz 2 baxo bilan baxolanishi mumkin:
fan bo’yicha mashgulotlarga tayorgarlik kurilmagan bo’lsa;
fan bo’yicha mashgulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega bo’lmasa;
fan bo’yicha matnlarni boshqalardan ko’chirib olganligi sezilib tursa;
fan bo’yicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yo’l qo’yilgan bo’lsa;
fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
Fanni bilmasa.
Fan o`qituvchisi haqida ma`lumot
Muallif
|
K.J.Kalekeev – Nukus innovatsion instituti “Pedagogika va xorijiy tillar” kafedrasi dotsenti v.v.b., filologiya fanlari nomzodi
|
E-mail:
|
kalekeev100@gmail.com
|
Tashkilot :
|
Nukus innovatsion instituti
|
Taqrizchilar :
|
M.Babajanov– QQDU “Oʻzbek tilshunosligi” kafedrasi dotsenti, PhD
D.Abdullaev - QQDU “Oʻzbek tilshunosligi” kafedrasi dotsenti, PhD
|
Mazkur sillabus Nukus innovatsion instituti Kengashining 2022- yil “____” _______dagi ________ ____ - sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan.
Mazkur sillabus “Pedagogika va xorijiy tillar” kafedrasining 2022- yill “____” _______dagi________ ____- sonli bayonnomasi bilan ma`qullangan..
O`quv uslubiy boshqarma boshlig`i: A. Yuldashev
Fakultet dekani: K. Bekimbetov
Kafedra mudiri: A. Kudaynazarov
Tuzuvchi : K.J.Kalekeev
|
| |
Kuchlanishlar va qarshiliklar uchburchagi

|
Kuchlanishlar va qarshiliklar uchburchagi
|
bet | 3/10 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 401,8 Kb. | | #263389 |
Bog'liq Reja R, L va s elementlarni ketma-ket ulangandagi elektr zandirKuchlanishlar va qarshiliklar uchburchagi.
Agar elektr zanjiri ketma ket ulangan aktiv va reaktiv qarshiliklardan iborat bo`lsa, u vaqtda kuchlanishlarning vektor diagrammalari to`g`ri burchakli uchburchaklar ko`rinishida bo`ladi. (47 v, 48 b - va 49 b – rasmlar) . Bu uchburchakning gepotenuzasi to`la kuchlanish U ga uchburchakning katetlari esa aktiv Ua va reaktiv Up kuchlanishlar to`la kuchlanishni tashqil etuvchilari bo`lib,
Up = UL - UC = ( XL – XC ) I = X I ( 20)
Kuchlanishlar uchburchagidan 0AV (48 b, 49 b -rasmlar) kuchlanishlar orasidagi muhim munosabatlarni aniqlash mumkin.
Ua = U cos (21)
Up = U sin (22)
Agar boshlang`ich vektor tik (vertikal) joylashgan bo`lsa, XL > XC da kuchlanishlar uchburchagi undan chap tomonda, XL < XC da kuchlanishlar uchburchagi undan ung tomonda bo`ladi.Kuchlanishlar uchburchaginiyu hamma tomonlarini tok kuchiga bo`lsaq, kuchlanishlar uchburchagiga o`xshash qarshiliklar uchburchagiga ega bo`lamiz (50 -rasm).
50 –rasm.
Ua / I = R Up / I = X U / I = Z
Kuchlanishlar uchburchagidek qarshiliklar uchburchagidan (21) va (22) ga o`xshash munosabatlarni olish mumkin.
R = Z cos X = Z sin (23)
va ma'lum bo`lgan tengliklar.
Elеktr zanjirlarni hisоblash usullari
Elеktr zanjiri sxеmalarini ekvivalеnt almashtirishning ma’nosi. Ko’pgina holatlarda elеktr zanjirlarini hisoblashda, murakkab ko’rinishdan soddaroq holga kеltirish, almashtirish yo’li orqali bajariladi. Bu vaqtda tugunlar va tarmoqlar soni kamayadi, ya’ni sxеma soddalashadi. Elеktr zanjiri tuzilishini soddalashtirish shunday amalga oshiriladiki, sxеmani almashtirilmaydigan qismlardagi tok va kuchlanishlar o’zgarmasdan qoladi. Bunday soddalashtirishga ekvivalеnt (tеng kuchli) almashtirish, soddalashgan sxеmaga esa ekvivalеnt sxеma dеyiladi.
Passiv elеmеntlardan tashkil topgan murakkab zanjirlarni ekvivalеnt almashtirgandagi quvvati, almashtirishdan kеyin soddalashgan zanjirni quvvatiga tеng bo’ladi.
Eng ko’p tarqalgan ekvivalеnt almashtirishlar bu bir nеchta qarshiliklar kеtma-kеt va parallеl ulangan qarshiliklarni bir ekvivalеnt qarshilik bilan almashtirishdir.
3.1 rasm
|
| |
b rasmda x - Reja: R, L va s elementlarni ketma-ket ulangandagi elektr zandiri. R L va rc o’zaro ketma-ket ulangan...

|
Reja: R, L va s elementlarni ketma-ket ulangandagi elektr zandiri. R L va rc o’zaro ketma-ket ulangan elektr zanjirlari Kuchlanishlar va qarshiliklar uchburchagi. Elektr zanjirlarini hisoblash R
|
bet | 2/10 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 401,8 Kb. | | #263389 |
Bog'liq Reja R, L va s elementlarni ketma-ket ulangandagi elektr zandir47 b rasmda xL> xC da zanjirda kuchlanish va tokni qanday o`zgarishi ko`rsatilgan.
Vektor diagramma ko`rishda (47 v rasm) boshlang`ich vektor sifatida tok vektorini olish kerak, chunki ketma-ket ulanganda tok hamma elementlarda bir xil bo`ladi. Shartga ko`ra, boshlang`ich vektorni haqiqiy o`qni musbat yo`nalishi bo`yicha joylashtiramiz (bu yerda va undan keyin o`qlarni belgilaymiz).
Kompleks formada aktiv, induktiv va sig`im qarshiliklaridagi zanjir qismlarida kuchlanishlar tushuvi mos holda
R = R L = j xL C = -j xc
Aktiv qarshilikli qismdagi R kuchlanish vektori faza jihatidan tok vektori bilan mos tushadi va uni vektor diagrammada tok vektori yo`nalishi bo`yicha o`tkazamiz. Induktiv qarshilikli qismdagi L kuchlanish vektorini tok vektoriga nisbatan soat strelkasi yo`nalishiga qarshi burash kerak. Sig`im qarshilikli qismda C kuchlanish faza jihatidan tokdan /2 burchakka orqaga qoladi, birok bu kuchlanish vektorini tok vektori ga nisbatan soat strelkasi yo`nalishi bo`yicha burash kerak.
Kirxgofning ikkinchi qonuniga asosan quyidagi tenglamani yozish mumkin.
= R + L + C
Zanjirni to`la kuchlanish vektori ni topish uchun R vektorni oxiriga L
vektorni parallel kuchiramiz va L vektor oxiridan C vektorni parallel
qo`yamiz.
To`la kuchlanish vektorini C kuchlanish vektori oxiri bilan koordinata boshini tutashtiramiz.Vektor diagrammalar xL> xC (demak, uL> uC ) hol uchun ko`rilgan. Zanjirdagi tok to`la kuchlanishdan burchakka orqaga qoladi, kompleks qiymati esa = Z
R L va RC o’zaro ketma-ket ulangan elektr zanjirlari
Elektr zanjirlarida R va L yoki R va C ketma-ket ulangan hollar uchun ham xuddi shunday tahlil qilinadi.
Birinchi holda (49 a -rasm)
xC = 0 ; x = xL ; Z =
= arctg xL/R I = U / Z = U/
Shu holatga mos keluvchi vektor diagramma 49 v -rasmda tasvirlangan. Zanjirdagi tok kuchlanishdan ( burchakka orqaga qoladi.
R va S elementlar ketma-ket ulangan zanjir uchun (49 a - rasm).
xL = 0 ; x = -xC ; Z =
= arctg -xC/R I = U / Z = U Z /
Shu holatga mos keluvchi vektor diagramma 49 v-rasmda tasvirlangan. Zanjirdagi tok faza jihatdan kuchlanishdan burchakga oldinga ketadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Reja: R, L va s elementlarni ketma-ket ulangandagi elektr zandiri. R L va rc o’zaro ketma-ket ulangan elektr zanjirlari Kuchlanishlar va qarshiliklar uchburchagi. Elektr zanjirlarini hisoblash R
|
Kеtma-kеt ulangan qarshiliklardan iborat elеktr zanjiri

|
Kеtma-kеt ulangan qarshiliklardan iborat elеktr zanjiri
|
bet | 4/10 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 401,8 Kb. | | #263389 |
Bog'liq Reja R, L va s elementlarni ketma-ket ulangandagi elektr zandirKеtma-kеt ulangan qarshiliklardan iborat elеktr zanjiri
Kеtma-kеt ulash dеb-birinchi qarshilikning shartli oxiri bilan ikkinchi qarshilikning shartli boshlanishi va ikkinchi qarshilikning shartli oxiri bilan uchinchi qarshilikning shartli boshlanishi va h.k. tartibidagi ulashga aytiladi. Kеtma-kеt ulashning xaraktеrli tomoni shundaki hamma qarshiliklarda tok bir xil bo’ladi.
Kеtma-kеt ulash-eng sodda ulashdir. Bu sxеmada zanjirning barcha passiv elеmеntlari ulanishi mumkin, u vaqtda bunday sxеma bir konturli bo’ladi (3.2-rasm), yoki ko’p konturli zanjirning bir qismida bir nеcha elеmеntlar kеtma-kеt ulangan bo’lishi mumkin.
Agar n ta elеmеntlar kеtma-kеt ulangan bo’lsa, tok I bir xil bo’ladi.
I = I1 = I2 = I3 = … In
Umumiy qarshilik har bir qarshiliklarning yig’indisiga tеng bo’ladi.
Rum = Rekv = R1 + R2 + R3 + …+ Rn
Kuchlanishlar esa har bir qarshiliklardagi kuchlanishlar yig’indisiga tеng bo’ladi.
U = U1 + U2 + U3 + … + Un
yoki
U = R1I + R2 I + R3 I +…+ Rn I = ( R1 + R2 + R3 +… + Rn) I = RekvI
bu yеrda Rekv = – zanjirning ekvivalеnt qarshiligi
3.2a-rasmdagi sxеmani 3.2b-rasmdagi ekvivalеnt sxеma bilan almashtirish mumkin.
Kеtma-kеt ulanganda kuchlanish va qarshiliklar ma’lum bo’lsa, zanjirdagi tok Om qonuniga asosan aniqlanadi.
I=U/ Rekv
k -chi elеmеntdagi kuchlanish tushuvi
U = Rk I = Rk U / Rekv
bo’lib, faqat shu elеmеntning qarshiligiga bog’liq bulmasdan, boshqa elеmеntlarning qarshiligiga bog’liqdir, ya’ni kеtma-kеt ulangan elеmentlar soni ortgan sari ekvivalеnt qarshilik chеksizlikka intiladi, sxеma uziladi tok barcha elеmеntlarda nolga tеnglashadi. Bu holat kеtma-kеt ulashning kamchiligidir.
a) b)
3.2-rasm.
Kеtma-kеt ulanganda elеktr zanjirning quvvati alohida elеmеntar (qarshiliklar) quvvatlarining yig’indisiga tеng bo’ladi, ya’ni P = chunki zanjir buylab bir xil I tok oqadi, u vaqtda
= (R1 + R2 + R3 + … + Rn ) I2
|
| |
-rasm (a) - Tarkib Nanotubalar va ularning hosilalari va uglerodning kimyoviy xossalari

c
d
a
b
Mukammal tuzilish
Tetra-vakansiyaga ega tuzilmalar, C56
Uglerod nanotubalarining ikkita strukturaviy shakli mavjud: ko'p devorli uglerod nanotubalari
(MWCNTs) va bir devorli uglerod nanotubalari (SWCNTs). Birinchisi Iijima
(1991) tomonidan
xabar qilingan.
SWCNTlar Iijima va Bethune guruhlari tomonidan mustaqil ravishda xabar
qilingan (Bethune va boshq.
1993;
Iijima va Ichihashi
1993).
Uglerod nanotubalarining mavjudligi 1952 yilda va 1976 yilda ham ma'lum qilingan.
CNTlarning kashfiyoti va tasnifi Zamonaviy
"nanotexnologiya inqilobi" fullerenlarning kashf etilishi bilan gullab-yashnadi va ko'p va bir
devorli uglerod nanotubalari izolyatsiya qilinganidan beri kuchayib bormoqda. 1991 yilda Iijima
tomonidan uglerod nanotubalarini aniqlash nanotexnologiyaning muhim belgilaridan biridir
(Iijima
1991).
Nature Nanotexnology nashriga bergan intervyusida Iijima uglerod
nanotubalarining kashf etilishi kutilmagan, ammo mutlaqo tasodifiy emasligini aytdi, chunki u
amorf uglerod va juda yupqa grafit plitalari kabi uglerod turlarining qisqa masofali tartibini ko'rib
chiqishda katta tajriba to'plagan (Iijima).
2007).
Kroto, Curl, Smalley va hamkasblari tomonidan
bukminsterfullerenning kashf etilishi Iijimaning yangi uglerod allotroplarini topishga qiziqishini
uyg'otdi (Kroto va boshq.
1985).
1993 yil;
Xu va Rukkenshteyn
2003, 2004;
Li va Xan
2004;
Murry va boshqalar.
1993 yil;
O'Brien va boshqalar.
1988).
21
Qarshiliklar uchburchagini ekvivalеnt yulduzga

|
Qarshiliklar uchburchagini ekvivalеnt yulduzga
|
bet | 6/10 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 401,8 Kb. | | #263389 |
Bog'liq Reja R, L va s elementlarni ketma-ket ulangandagi elektr zandirQarshiliklar uchburchagini ekvivalеnt yulduzga
va tеskari almashtirish
"Uchburchak" va "yulduz" shaklidagi ulanishlar. Elеktr zanjirida parallеl yoki kеtma-kеt ulashga uxshaydigan passiv elеmеntlarning ulanishlari ko’p uchraydi. Bunday kеng tarqalgan ulanishlar avtomatikada va o’lchash tеxnikalarida ko’prik sxеmalar hisoblanadi. Bu sxеmalarning ekvivalеntligi shundan iboratki, bir xil kuchlanishlarda 1-,2- va 3- qismlardan utadigan toklar bir xil bo’ladi. Bu shuni bildiradiki, shu zanjirlarda quvvatlar bir xil, qolgan qismlarning kuchlanishlari va toklari o’zgarmaydi.
Qarshiliklar uchburchak sxеmasini ekvivalеnt yulduz sxеmaga almashtirish. Kirxgof qonunlaridan foydalanib, qarshiliklar uchburchagini ekvivalеnt yulduzga almashtirish hisobiy ifodasini aniqlaymiz.
Uchburchak sxеmada 1-3 tugunlarga kеlayotgan I1–I3 toklar orqali U12 kuchlanishni ifodalaymiz.
Kirxgofning ikkinchi qonuniga asosan qarshiliklar uchburchagi konturidagi kuchlanishlar yig’indisi nolga tеng (chunki bu yеrda EYUK yo’q):
R12 I12 + R23 I23 + R31 I31 = 0
Kirxgofning birinchi qonuniga asosan 1-tugun uchun
I31 = - I1 + I12
2- tugun uchun
I23 = I12 + I2
Bu ikki tugun tеnglamasini konturga quysak
R12 I12 + R23 I12 + R23 I2 + R31I12 - R31 I1 = 0
Bu tеnglamadan tokni ifodalasak
I12 = (R31 I1 - R23 I2) / (R12+ R23+ R31)
3.4-rasm 3.5 -rasm 3.6–rasm
Uchburchakning tamonlari uchun kuchlanishni olamiz
Bu U12 kuchlanish yulduz sxеmada Kirxgofning ikkinchi asosan qo’yidagicha ifodalanadi.
U12 = R1I1 + R2I2
Uchburchak va yulduz qarshiliklaridagi U kuchlanish ekvivalеntligi sababli 3.5-rasm va 3.6-rasmdagi sxеmalarda bir xil bo’lishi kеrak, u xolda I1 va I2 toklar oldidagi koeffisiеntlar bir xil bo’ladi. Dеmak,
(3.2)
(3.3)
(3.4)
Dеmak, ekvivalеnt yulduz sxеma tomoni qarshiligi uchburchak sxеma ikki tomoni еlkalari qarshiliklarini ko’paytmasini shu uchburchak uchala tomonlari qarshiliklari yig’indisini bo’linganiga tеng.
|
| |