xavf tug'ilganda darhol xavfli zonani tark etishingiz kerak

|
xavf tug'ilganda darhol xavfli zonani tark etishingiz kerak
|
bet | 6/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,59 Mb. | | #250884 |
Bog'liq 1 mustaqilxavf tug'ilganda darhol xavfli zonani tark etishingiz kerak.
Himoya himoyasi. Ushbu usulning mohiyati radioaktiv to'lqinlardan o'tmaydigan moddalarni himoya qilish uchun foydalanishdir. Masalan, qog'oz, respirator, rezina qo'lqoplar alfa nurlanishidan himoya qilishi mumkin.
Vaqtni himoya qilish. Barcha radioaktiv moddalar yarim yemirilish va parchalanish davriga ega.
Kimyoviy himoya. Biror kishiga og'iz orqali yuboriladi yoki radiatsiyaning tanaga salbiy ta'sirini kamaytiradigan moddalarni in'ektsiya shaklida yuboradi.
Radioaktiv moddalar bilan ishlaydigan odamlar turli vaziyatlarda himoya qilish va o'zini tutish protokollariga ega. Qoida sifatida, ish xonalarida dozimetrlar o'rnatiladi - fon nurlanishini o'lchash uchun asboblar.
Radiatsiya odamlar uchun xavflidir. Uning darajasining ruxsat etilgan me'yordan oshishi bilan ichki organlar va tizimlarning turli kasalliklari va shikastlanishlari rivojlanadi. Radiatsiya ta'sirining fonida malign onkologik patologiyalar rivojlanishi mumkin. Radiatsiya tibbiyotda ham qo'llaniladi. U ko'plab kasalliklarni tashxislash va davolash uchun ishlatiladi.
Ushbu tarixiy bosqichda tsivilizatsiya rivojlanishida radiatsiya katta rol o'ynaydi. Radioaktivlik fenomeni tufayli tibbiyot sohasida va turli sohalarda, shu jumladan energetikada sezilarli yutuq bo'ldi. Ammo shu bilan birga, radioaktiv elementlarning xususiyatlarining salbiy tomonlari tobora aniqroq namoyon bo'la boshladi: radiatsiyaning tanaga ta'siri fojiali oqibatlarga olib kelishi mumkinligi ma'lum bo'ldi. Bunday fakt jamoatchilik e'tiboridan chetda qolmadi. Radiatsiyaning inson tanasiga va atrof-muhitga ta'siri haqida qanchalik ko'p ma'lum bo'lsa, inson faoliyatining turli sohalarida radiatsiya qanchalik katta rol o'ynashi haqida qarama-qarshi fikrlar ko'paydi. Afsuski, ishonchli ma'lumotlarning etishmasligi ushbu muammoni noto'g'ri tushunishga olib keladi. Olti oyoqli qo'zichoqlar va ikki boshli chaqaloqlar haqidagi gazeta hikoyalari keng doiralarda vahima qo'zg'atadi. Radiatsiyaviy ifloslanish muammosi eng dolzarb muammolardan biriga aylandi. Shuning uchun vaziyatga aniqlik kiritish va to'g'ri yondashuvni topish kerak. Radioaktivlikni hayotimizning ajralmas qismi sifatida ko'rib chiqish kerak, ammo radiatsiya bilan bog'liq jarayonlarning qonuniyatlarini bilmasdan turib, vaziyatni haqiqatdan ham baholash mumkin emas.
Buning uchun radiatsiya muammolari bilan shug'ullanuvchi maxsus xalqaro tashkilotlar, jumladan, 1920-yillarning oxiridan beri mavjud bo'lgan Radiatsiyadan himoya qilish bo'yicha Xalqaro komissiya (ICRP), shuningdek, Atom nurlanishining ta'siri bo'yicha Ilmiy qo'mita (UNSCEAR) tashkil etilmoqda. 1955 yilda BMT doirasida. Bu ishda muallif “Radiatsiya. Qo'mita tadqiqot materiallari asosida tayyorlangan "Dozalar, ta'sirlar, xavf".
Radiatsiya har doim mavjud bo'lgan. Radioaktiv elementlar Yer mavjudligining boshidan beri uning bir qismi bo'lib, hozirgi kungacha mavjud. Biroq, radioaktivlik hodisasi faqat yuz yil oldin kashf etilgan.
1896 yilda frantsuz olimi Anri Bekkerel tasodifan uran bo'lgan mineralning bir qismi bilan uzoq vaqt aloqa qilgandan so'ng, ishlab chiqilgandan so'ng fotografik plitalarda nurlanish izlari paydo bo'lishini aniqladi.
Keyinchalik Mari Kyuri (“radioaktivlik” atamasining muallifi) va uning eri Per Kyuri bu hodisaga qiziqish bildirishdi. 1898 yilda ular radiatsiya natijasida uran boshqa elementlarga aylanishini aniqladilar va yosh olimlar ularni poloniy va radiy deb nomladilar. Afsuski, radiatsiya bilan professional ravishda shug'ullanadigan odamlar radioaktiv moddalar bilan tez-tez aloqa qilishlari sababli sog'lig'i va hatto hayotini xavf ostiga qo'yishdi. Shunga qaramay, tadqiqotlar davom etdi va natijada insoniyat asosan atomning strukturaviy xususiyatlari va xususiyatlaridan kelib chiqqan holda radioaktiv massalardagi reaktsiyalar jarayoni haqida juda ishonchli ma'lumotlarga ega.
Ma'lumki, atom tarkibi uch turdagi elementlarni o'z ichiga oladi: manfiy zaryadlangan elektronlar yadro atrofida orbitalarda harakat qiladi - zich bog'langan musbat zaryadlangan protonlar va elektr neytral neytronlar. Kimyoviy elementlar protonlar soni bilan ajralib turadi. Proton va elektronlarning bir xil soni atomning elektr neytralligini aniqlaydi. Neytronlar soni har xil bo'lishi mumkin va shunga qarab izotoplarning barqarorligi o'zgaradi.
Aksariyat nuklidlar (kimyoviy elementlarning barcha izotoplarining yadrolari) beqaror va doimiy ravishda boshqa nuklidlarga aylanadi. Transformatsiyalar zanjiri nurlanish bilan birga keladi: soddalashtirilgan shaklda yadro tomonidan ikkita proton va ikkita neytronning ((-zarralar) chiqishi alfa nurlanishi deb ataladi, elektronning emissiyasi beta nurlanishidir va bu ikkala jarayon sodir bo'ladi. energiya chiqishi bilan.Ba'zan gamma-nurlanish deb ataladigan sof energiyaning qo'shimcha chiqishi sodir bo'ladi.
Radioaktiv parchalanish - beqaror nuklidning o'z-o'zidan parchalanishining butun jarayoni Radionuklid - o'z-o'zidan parchalanishga qodir beqaror nuklid. Izotopning yarim yemirilish davri - har qanday radioaktiv manbada ma'lum turdagi barcha radionuklidlarning yarmigacha bo'lgan o'rtacha vaqtga to'g'ri keladigan vaqt.Namunaning radiatsiyaviy faolligi - berilgan radioaktiv namunadagi sekundiga parchalanishlar soni. ; o'lchov birligi - bekkerel (Bq) "So'rilgan doza" - nurlangan tana (tana to'qimalari) tomonidan so'rilgan ionlashtiruvchi nurlanish energiyasi, massa birligi bo'yicha Ekvivalent doza** - so'rilgan dozaning qobiliyatini aks ettiruvchi koeffitsientga ko'paytiriladi. tana to'qimalariga zarar etkazish uchun bu turdagi nurlanish. Samarali ekvivalent doza*** - ekvivalent doza turli to'qimalarning nurlanishga turli sezuvchanligini hisobga oladigan omilga ko'paytiriladi. Kollektiv samarali ekvivalent doza**** - har qanday nurlanish manbasidan bir guruh odamlar tomonidan qabul qilingan samarali ekvivalent doza. Umumiy samarali ekvivalent doza - bu odamlar avlodlari har qanday manbadan keyingi mavjud bo'lgan vaqt davomida oladigan kollektiv samarali ekvivalent dozadir "(" Radiatsiya ... ", 13-bet)
Radiatsiyaning tanaga ta'siri har xil bo'lishi mumkin, ammo deyarli har doim salbiy. Kichik dozalarda nurlanish saraton yoki genetik kasalliklarga olib keladigan jarayonlarning katalizatoriga aylanishi mumkin va katta dozalarda ko'pincha to'qima hujayralarining yo'q qilinishi tufayli tananing to'liq yoki qisman o'limiga olib keladi.
* SI tizimidagi o'lchov birligi - kulrang (Gy)
** SI o'lchov birligi - sievert (Sv)
*** SI birligi - sievert (Sv)
**** SI o'lchov birligi - man-sievert (man-Sv)
Radiatsiyadan kelib chiqadigan jarayonlar ketma-ketligini kuzatishdagi qiyinchilik, nurlanish ta'siri, ayniqsa past dozalarda, darhol paydo bo'lmasligi va kasallikning rivojlanishi uchun ko'pincha yillar va hatto o'nlab yillar davom etishi bilan bog'liq. Bundan tashqari, har xil turdagi radioaktiv nurlanishning turli xil kirib borish qobiliyati tufayli ular tanaga teng bo'lmagan ta'sir ko'rsatadi: alfa zarralari eng xavfli hisoblanadi, ammo alfa nurlanishi uchun hatto qog'oz varag'i ham engib bo'lmaydigan to'siqdir; beta nurlanishi tananing to'qimalariga bir-ikki santimetr chuqurlikka o'tishga qodir; eng zararsiz gamma-nurlanish eng katta penetratsion kuch bilan tavsiflanadi: uni faqat beton yoki qo'rg'oshin kabi yuqori assimilyatsiya koeffitsientiga ega bo'lgan qalin qatlamli materiallar ushlab turishi mumkin. Alohida organlarning radioaktiv nurlanishga sezgirligi ham farqlanadi. Shuning uchun, xavf darajasi to'g'risida eng ishonchli ma'lumotni olish uchun ekvivalent nurlanish dozasini hisoblashda to'qimalarning sezgirligining tegishli omillarini hisobga olish kerak:
0,03 - suyak to'qimasi
0,03 - qalqonsimon bez
0,12 - qizil suyak iligi
0,12 - yorug'lik
0,15 - sut bezlari
0,25 - tuxumdonlar yoki moyaklar
0,30 - boshqa matolar
1.00 - butun organizm.
To'qimalarga zarar etkazish ehtimoli umumiy dozaga va dozaning hajmiga bog'liq, chunki reparatsiya qobiliyati tufayli ko'pchilik organlar bir qator kichik dozalardan keyin tiklanish qobiliyatiga ega.
Biroq, o'limga olib keladigan natija deyarli muqarrar bo'lgan dozalar mavjud. Masalan, 100 Gy dozalari markaziy asab tizimining shikastlanishi, 10-50 Gy nurlanish dozasi natijasida qon ketishi natijasida bir necha kun yoki hatto soatlarda o'limga olib keladi, birida o'lim sodir bo'ladi. ikki haftagacha va 3-5 Gy dozasi ta'sirlanganlarning taxminan yarmida o'limga olib keladi. Organizmning ma'lum dozalarga o'ziga xos reaktsiyasini bilish, yadroviy qurilmalar va qurilmalarning avariyalari yoki tabiiy manbalardan ham, nurlanish kuchaygan hududlarda uzoq vaqt qolish paytida ta'sir qilish xavfi bo'lgan taqdirda nurlanishning yuqori dozalari oqibatlarini baholash uchun zarurdir. radioaktiv ifloslanish holatlarida.
Radiatsiyadan kelib chiqadigan eng keng tarqalgan va jiddiy zarar, ya'ni saraton va genetik kasalliklar, batafsilroq ko'rib chiqilishi kerak.
Saraton kasalligida radiatsiya ta'siri natijasida kasallik ehtimolini baholash qiyin. Har qanday, hatto eng kichik doza ham qaytarilmas oqibatlarga olib kelishi mumkin, ammo bu oldindan belgilanmagan. Shu bilan birga, kasallik ehtimoli nurlanish dozasiga to'g'ridan-to'g'ri mutanosib ravishda ortishi aniqlandi. Leykemiyalar radiatsiya ta'sirida eng ko'p uchraydigan saraton kasalliklaridan biridir. Leykemiyada o'lim ehtimolini baholash saratonning boshqa turlari uchun o'xshash taxminlarga qaraganda ancha ishonchli. Buni leykemiya birinchi bo'lib o'zini namoyon qilishi, ta'sir qilish paytidan o'rtacha 10 yil o'tgach o'limga olib kelishi bilan izohlash mumkin. Leykemiyadan keyin "mashhurlik": ko'krak saratoni, qalqonsimon bez saratoni va o'pka saratoni. Oshqozon, jigar, ichak va boshqa organlar va to'qimalar kamroq sezgir. Radiologik nurlanishning ta'siri atrof-muhitning boshqa salbiy omillari (sinergiya hodisasi) bilan keskin kuchayadi. Shunday qilib, chekuvchilarda radiatsiyadan o'lim ancha yuqori.
Nurlanishning genetik oqibatlariga kelsak, ular xromosoma aberratsiyasi (jumladan, xromosomalar soni yoki tuzilishidagi o'zgarishlar) va gen mutatsiyalari shaklida namoyon bo'ladi. Gen mutatsiyalari birinchi avlodda darhol paydo bo'ladi (dominant mutatsiyalar) yoki faqat bitta gen ikkala ota-onada mutatsiyaga uchragan bo'lsa (retsessiv mutatsiyalar), bu ehtimoldan yiroq. Ta'sir qilishning genetik oqibatlarini o'rganish saraton kasalligiga qaraganda ancha qiyin. Ta'sir qilish paytida qanday genetik shikastlanishlar sodir bo'lishi noma'lum, ular ko'p avlodlar davomida o'zini namoyon qilishi mumkin, ularni boshqa sabablarga ko'ra yuzaga kelganlardan ajratib bo'lmaydi. Biz hayvonlarda o'tkazilgan tajribalar natijalariga ko'ra odamlarda irsiy nuqsonlarning ko'rinishini baholashimiz kerak.
Xavfni baholashda UNSCEAR ikkita yondashuvdan foydalanadi: biri ma'lum dozaning to'g'ridan-to'g'ri ta'sirini o'lchaydi, ikkinchisi normal radiatsiya sharoitlariga nisbatan naslning muayyan anomaliya bilan kasallanish darajasini ikki baravar oshiradi.
Shunday qilib, birinchi yondashuvda erkaklar tomonidan past nurlanish fonida qabul qilingan 1 Gy dozasi (ayollar uchun, taxminlar unchalik aniq emas) og'ir oqibatlarga olib keladigan 1000 dan 2000 gacha mutatsiyalarning paydo bo'lishiga olib kelishi aniqlandi va Har million tirik tug'ilgan chaqaloqqa 30 dan 1000 gacha xromosoma aberatsiyasi. Ikkinchi yondashuvda quyidagi natijalar olinadi: avlodga 1 Gy dozada surunkali ta'sir qilish, bunday nurlanishga duchor bo'lganlarning bolalari orasida har million tirik tug'ilgan chaqaloq uchun 2000 ga yaqin jiddiy genetik kasalliklarning paydo bo'lishiga olib keladi.
Bu taxminlar ishonchsiz, ammo zarur. Ta'sir qilishning genetik oqibatlari o'rtacha umr ko'rishning qisqarishi va nogironlik kabi miqdoriy ko'rsatkichlar bo'yicha ifodalanadi, garchi bu taxminlar birinchi taxminiy baholashdan ortiq emasligi tan olinadi. Shunday qilib, bir avlodga 1 Gy dozasi bilan aholining surunkali ta'siri birinchi avlod bolalari orasida har bir million tirik yangi tug'ilgan chaqaloq uchun mehnat qobiliyatini 50 000 yilga, umr ko'rish davomiyligini esa 50 000 yilga qisqartiradi; ko'p avlodlarning doimiy nurlanishi bilan quyidagi hisob-kitoblarga erishiladi: mos ravishda 340 000 yil va 286 000 yil.
Endi radiatsiya ta'sirining tirik to'qimalarga ta'siri haqida tasavvurga ega bo'lgan holda, qaysi holatlarda biz ushbu ta'sirga ko'proq moyil ekanligimizni aniqlashimiz kerak.
Ta'sir qilishning ikki yo'li mavjud: agar radioaktiv moddalar tanadan tashqarida bo'lsa va uni tashqaridan nurlantirsa, unda biz tashqi ta'sir haqida gapiramiz. Nurlanishning yana bir usuli - radionuklidlar tanaga havo, oziq-ovqat va suv bilan kirganda - ichki deb ataladi. Radioaktiv nurlanish manbalari juda xilma-xildir, lekin ularni ikkita katta guruhga birlashtirish mumkin: tabiiy va sun'iy (inson tomonidan yaratilgan). Bundan tashqari, ta'sir qilishning asosiy ulushi (yillik samarali ekvivalent dozaning 75% dan ortig'i) tabiiy fonga to'g'ri keladi.
tabiiy radiatsiya manbalari. Tabiiy radionuklidlar to'rt guruhga bo'linadi: uzoq umr ko'radiganlar (uran-238, uran-235, toriy-232); qisqa muddatli (radyum, radon); uzoq umr ko'rgan yolg'iz, oilalar hosil qilmaydi (kaliy-40); kosmik zarralarning Yer materiyasining atom yadrolari bilan o'zaro ta'siridan kelib chiqadigan radionuklidlar (uglerod-14).
Turli xil nurlanish turlari Yer yuzasiga koinotdan tushadi yoki er qobig'ida joylashgan radioaktiv moddalardan kelib chiqadi va er usti manbalari aholi tomonidan olinadigan yillik samarali ekvivalent dozaning o'rtacha 5/6 qismi uchun javobgardir, bu asosan ichki ta'sir qilish. Turli hududlar uchun radiatsiya darajasi bir xil emas. Shunday qilib, Shimoliy va Janubiy qutblar, ekvator zonasidan ko'ra, Yer yaqinida zaryadlangan radioaktiv zarrachalarni og'diruvchi magnit maydon mavjudligi sababli kosmik nurlarga ta'sir qiladi. Bundan tashqari, yer yuzasidan qanchalik uzoq bo'lsa, kosmik nurlanish shunchalik kuchli bo'ladi. Boshqacha qilib aytganda, tog'li hududlarda yashab, doimiy ravishda havo transportidan foydalangan holda biz qo'shimcha ta'sir qilish xavfiga duch kelamiz. Dengiz sathidan 2000 m balandlikda yashovchi odamlar kosmik nurlar ta'sirida dengiz sathidan bir necha baravar ko'p samarali ekvivalent dozani oladilar. 4000 m balandlikdan (inson yashash joyining maksimal balandligi) 12000 m gacha (yo'lovchi havo transporti parvozining maksimal balandligi) ko'tarilishda ta'sir qilish darajasi 25 baravar ortadi. 1985 yilda UNSCEAR ma'lumotlariga ko'ra, Nyu-Yorkdan Parijga parvoz uchun taxminiy doz 7,5 soatlik parvoz uchun 50 mikrozivertni tashkil etdi. Umuman olganda, havo transportidan foydalanish tufayli Yer aholisi yiliga taxminan 2000 man-Sv samarali ekvivalent dozani oldi. Er usti nurlanishining darajalari ham Yer yuzasida notekis taqsimlanadi va er qobig'idagi radioaktiv moddalarning tarkibi va konsentratsiyasiga bog'liq. Tabiiy kelib chiqadigan anomal radiatsiya maydonlari ma'lum turdagi tog' jinslarini uran, toriy bilan boyitish, turli jinslardagi radioaktiv elementlar konlarida, uran, radiy, radonni yer usti va er ostiga zamonaviy kiritilishi bilan hosil bo'ladi. suvlar, geologik muhit. Frantsiya, Germaniya, Italiya, Yaponiya va AQShda o'tkazilgan tadqiqotlarga ko'ra, ushbu mamlakatlar aholisining qariyb 95% radiatsiya dozasi yiliga o'rtacha 0,3 dan 0,6 millizievertgacha o'zgarib turadigan hududlarda yashaydi. Ushbu ma'lumotlarni dunyo bo'yicha o'rtacha ko'rsatkich sifatida qabul qilish mumkin, chunki yuqoridagi mamlakatlardagi tabiiy sharoitlar har xil.
Biroq, radiatsiya darajasi ancha yuqori bo'lgan bir nechta "issiq nuqtalar" mavjud. Bularga Braziliyaning bir nechta hududlari kiradi: Poços-de-Kaldas shahrining chekkasi va Guarapari yaqinidagi plyajlar, 12 000 kishilik shahar, bu erda har yili taxminan 30 000 ta dam oluvchilar dam olish uchun keladi, bu erda radiatsiya darajasi yiliga mos ravishda 250 va 175 millizievertga etadi. Bu o'rtacha ko'rsatkichdan 500-800 barobar oshadi. Bu erda, shuningdek, dunyoning boshqa qismida, Hindistonning janubi-g'arbiy qirg'og'ida, xuddi shunday hodisa qumlarda toriyning ko'payishi bilan bog'liq. Braziliya va Hindistondagi yuqoridagi hududlar bu jihatdan eng ko'p o'rganilgan, ammo Frantsiya, Nigeriya, Madagaskar kabi radiatsiya darajasi yuqori bo'lgan boshqa ko'plab joylar mavjud.
Rossiya hududida radioaktivlikning kuchayishi zonalari notekis taqsimlangan va mamlakatning Evropa qismida ham, Trans-Ural, Polar Urals, G'arbiy Sibir, Baykal mintaqasi, Uzoq Sharq, Kamchatka va Rossiyada ham ma'lum. shimoli-sharqiy. Tabiiy radionuklidlar orasida radon va uning parchalanish mahsulotlari (shu jumladan radiy) nurlanishning umumiy dozasiga eng katta hissa qo'shadi (50% dan ortiq). Radonning xavfliligi uning keng tarqalishi, yuqori penetratsion qobiliyati va migratsiya harakatchanligi (faolligi), radiy va boshqa yuqori faol radionuklidlarning shakllanishi bilan parchalanishidadir. Radonning yarimparchalanish davri nisbatan qisqa va 3,823 kun. Radonni maxsus asboblardan foydalanmasdan aniqlash qiyin, chunki uning rangi va hidi yo'q. Radon muammosining eng muhim jihatlaridan biri bu radonning ichki ta'siri: uning parchalanishi paytida hosil bo'lgan mahsulotlar mayda zarrachalar shaklida nafas olish organlariga kirib boradi va ularning organizmda mavjudligi alfa nurlanishi bilan birga keladi. Rossiyada ham, G'arbda ham radon muammosiga katta e'tibor qaratiladi, chunki tadqiqotlar natijasida ko'p hollarda ichki havo va musluk suvidagi radon miqdori MPC dan oshib ketishi aniqlandi. Shunday qilib, mamlakatimizda qayd etilgan radon va uning parchalanish mahsulotlarining eng yuqori kontsentratsiyasi yiliga 3000-4000 rem nurlanish dozasiga to'g'ri keladi, bu MPC dan ikki-uch darajaga oshadi. So'nggi o'n yilliklarda olingan ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, radon Rossiya Federatsiyasida atmosferaning sirt qatlamida, er osti havosi va er osti suvlarida ham keng tarqalgan.
Rossiyada radon muammosi hali ham yaxshi tushunilmagan, ammo ba'zi mintaqalarda uning kontsentratsiyasi ayniqsa yuqori ekanligi ishonchli ma'lum. Bularga Onega ko'li, Ladoga va Finlyandiya ko'rfazini qamrab oluvchi radon "nuqtasi", O'rta Uraldan g'arbgacha cho'zilgan keng zona, G'arbiy Uralning janubiy qismi, Polar Ural, Yenisey tizmasi, G'arbiy Baykal mintaqasi, Amur viloyati, Xabarovsk o'lkasining shimolida, Chukotka yarim oroli ("Ekologiya, ...", 263).
Inson tomonidan yaratilgan nurlanish manbalari (texnogen)
Sun'iy nurlanish manbalari tabiiy manbalardan nafaqat kelib chiqishi bo'yicha sezilarli darajada farq qiladi. Birinchidan, sun'iy radionuklidlardan turli odamlar tomonidan qabul qilingan individual dozalar juda farq qiladi. Ko'pgina hollarda, bu dozalar kichik, lekin ba'zida texnogen manbalardan ta'sir qilish tabiiy manbalardan ko'ra ancha kuchliroqdir. Ikkinchidan, texnogen manbalar uchun ko'rsatilgan o'zgaruvchanlik tabiiy manbalarga qaraganda ancha aniq. Nihoyat, sun'iy radiatsiya manbalaridan (yadro portlashlaridan tashqari) ifloslanishni nazorat qilish tabiiy ifloslanishdan ko'ra osonroqdir. Atom energiyasi inson tomonidan turli maqsadlarda qo'llaniladi: tibbiyotda energiya ishlab chiqarish va yong'inlarni aniqlash, yorug'lik soatlarini ishlab chiqarish, minerallarni qidirish va nihoyat, atom qurollarini yaratish uchun. . Texnogen manbalardan ifloslanishning asosiy omillari radioaktivlikdan foydalanish bilan bog'liq turli xil tibbiy muolajalar va davolash usullaridir. Hech bir yirik klinika holda qila olmaydigan asosiy qurilma rentgen apparati, ammo radioizotoplardan foydalanish bilan bog'liq boshqa ko'plab diagnostika va davolash usullari mavjud. Bunday tekshiruv va davolanishdan o'tayotgan odamlarning aniq soni va ular qabul qiladigan dozalar ma'lum emas, ammo shuni ta'kidlash mumkinki, ko'plab mamlakatlar uchun radioaktivlik hodisasidan tibbiyotda foydalanish deyarli texnogen ta'sir qilish manbai bo'lib qolmoqda. Aslida, tibbiyotda radiatsiya, agar u suiiste'mol qilinmasa, unchalik xavfli emas. Ammo, afsuski, bemorga ko'pincha keraksiz katta dozalar qo'llaniladi. Xavfni kamaytirishga yordam beradigan usullar qatoriga rentgen nurlari maydonini kamaytirish, ortiqcha nurlanishni olib tashlaydigan filtrlash, to'g'ri himoyalanish va eng keng tarqalgani, xususan, uskunaning xizmat ko'rsatish qobiliyati va uning malakali ishlashi kiradi. . To'liqroq ma'lumotlar yo'qligi sababli, UNSCEAR 1985 yilga kelib Polsha va Yaponiya tomonidan qo'mitaga taqdim etilgan ma'lumotlarga asoslanib, hech bo'lmaganda rivojlangan mamlakatlarda o'tkazilgan radiologik tadqiqotlar natijasida olingan yillik kollektiv samarali doza ekvivalentining umumiy bahosi sifatida qabul qilishga majbur bo'ldi. 1000 kishining qiymati - 1 million aholiga Sv. Rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu qiymat pastroq bo'lishi mumkin, ammo individual dozalar yuqoriroq bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, butun Yer aholisiga tibbiy nurlanishdan (shu jumladan saraton kasalligini davolashda radiatsiya terapiyasidan foydalanish) ekvivalentining kollektiv samarali dozasi taxminan 1,600,000 kishini tashkil etishi hisoblab chiqilgan. -Yiliga sv. Inson qo'li bilan yaratilgan radiatsiyaning navbatdagi manbai bu atmosferada yadroviy qurolni sinash natijasida tushgan radioaktiv parchalanishdir va portlashlarning asosiy qismi 1950-60-yillarda sodir bo'lganiga qaramay, biz hali ham boshdan kechiramiz. ularning oqibatlari. Portlash natijasida radioaktiv moddalarning bir qismi poligon yaqinida tushadi, bir qismi troposferada saqlanadi va keyin bir oy davomida shamol tomonidan uzoq masofalarga harakatlanadi, asta-sekin erga cho'kadi va taxminan bir xil kenglikda qoladi. . Biroq, radioaktiv moddalarning katta qismi stratosferaga chiqariladi va u erda uzoq vaqt qoladi, shuningdek, er yuzasiga tarqaladi. Radioaktiv tushishlar tarkibida juda ko'p turli xil radionuklidlar mavjud, ammo ular orasida sirkoniy-95, seziy-137, stronsiy-90 va uglerod-14 eng katta rol o'ynaydi, ularning yarimparchalanish davri mos ravishda 64 kun, 30 yil (tseziy va stronsiy) va 5730 yil. UNSCEAR ma'lumotlariga ko'ra, 1985 yilga kelib amalga oshirilgan barcha yadroviy portlashlardan kutilayotgan kollektiv samarali doza ekvivalenti 30 000 000 man-Zv ni tashkil etdi. 1980 yilga kelib, Yer aholisi ushbu dozaning atigi 12 foizini oldi, qolganlari esa millionlab yillar davomida qabul qilinmoqda va olinadi. Bugungi kunda eng ko'p muhokama qilinadigan radiatsiya manbalaridan biri bu atom energiyasidir. Darhaqiqat, yadroviy inshootlarning normal ishlashi paytida ulardan etkazilgan zarar juda oz. Gap shundaki, yadro yoqilg‘isidan energiya olish jarayoni murakkab va bir necha bosqichda amalga oshiriladi. Yadro yoqilg'i aylanishi uran rudasini qazib olish va boyitish bilan boshlanadi, so'ngra yadro yoqilg'isining o'zi ishlab chiqariladi va yoqilg'i atom elektr stantsiyalarida sarflangandan so'ng, ba'zan undan uran va plutoniyni olish orqali uni qayta ishlatish mumkin. . Tsiklning yakuniy bosqichi, qoida tariqasida, radioaktiv chiqindilarni yo'q qilishdir.
Har bir bosqichda radioaktiv moddalar atrof-muhitga chiqariladi va ularning hajmi reaktorning dizayni va boshqa sharoitlarga qarab juda katta farq qilishi mumkin. Bundan tashqari, minglab va million yillar davomida ifloslanish manbai bo'lib xizmat qiladigan radioaktiv chiqindilarni utilizatsiya qilish jiddiy muammodir.
Radiatsiya dozalari vaqt va masofaga qarab o'zgaradi. Biror kishi stantsiyadan qanchalik uzoqda yashasa, u qabul qiladigan dozani kamaytiradi.
Atom elektr stantsiyasi faoliyati mahsulotlaridan tritiy eng katta xavf tug'diradi. Suvda yaxshi eriydi va intensiv bug'lanish qobiliyati tufayli tritiy energiya ishlab chiqarish jarayonida ishlatiladigan suvda to'planadi va keyin sovutish suv omboriga kiradi va shunga mos ravishda yaqin atrofdagi drenajsiz suv omborlariga, er osti suvlariga va atmosferaning sirt qatlamiga kiradi. Uning yarim yemirilish davri 3,82 kun. Uning parchalanishi alfa nurlanishi bilan birga keladi. Ushbu radioizotopning yuqori konsentratsiyasi ko'plab atom elektr stantsiyalarining tabiiy muhitida qayd etilgan. Shu paytgacha biz atom elektr stansiyalarining normal ishlashi haqida gapirgan edik, ammo Chernobil fojiasi misolidan foydalanib, biz atom energiyasi o'ta xavfli degan xulosaga kelishimiz mumkin: AESning har qanday minimal ishdan chiqishi bilan, ayniqsa katta. u butun Yer ekotizimiga tuzatib bo'lmas ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Chernobil avariyasining ko'lami jamoatchilikda katta qiziqish uyg'otmay qolmadi. Ammo dunyoning turli mamlakatlaridagi atom elektr stansiyalarining ishlashidagi kichik nosozliklar haqida kam odam biladi.
Shunday qilib, M. Proninning 1992 yilda mahalliy va xorijiy matbuot materiallari asosida tayyorlangan maqolasida quyidagi ma'lumotlar mavjud:
“...1971 yildan 1984 yilgacha. Germaniyada atom elektr stansiyalarida 151 ta avariya yuz berdi. Yaponiyada 1981 yildan 1985 yilgacha ishlaydigan 37 ta atom elektr stantsiyasida. 390 ta avariya qayd etilgan bo'lib, ularning 69 foizi radioaktiv moddalarning sizib chiqishi bilan birga kelgan ... 1985 yilda AQShda tizimlarda 3000 ta nosozliklar va 764 ta atom elektr stantsiyalarining vaqtincha to'xtab qolishi qayd etilgan ... ”va hokazo. Bundan tashqari, maqola muallifi, hech bo'lmaganda, 1992 yil uchun, bir qator mintaqalarda noqulay siyosiy vaziyat bilan bog'liq bo'lgan yadro yoqilg'isi energiya aylanishidagi korxonalarni ataylab yo'q qilish muammosining dolzarbligini ta'kidlaydi. Shu tariqa “o‘zlari uchun qazigan”larning kelajak ongiga umid qilish qoladi. Har birimiz har kuni duch keladigan radiatsiyaviy ifloslanishning bir nechta sun'iy manbalarini ko'rsatish uchun qoladi. Bular, birinchi navbatda, radioaktivlikning ortishi bilan ajralib turadigan qurilish materiallari. Bunday materiallar orasida alyuminiy oksidi, fosfogips va kaltsiy silikat shlaklari ishlatilgan granit, pomza va betonning ba'zi navlari bor. Yadro chiqindilaridan qurilish materiallari ishlab chiqarilgan holatlar mavjud, bu esa barcha standartlarga ziddir. Binoning o'zidan chiqadigan radiatsiyaga yerdan kelib chiqadigan tabiiy radiatsiya qo'shiladi. Uyda yoki ishda o'zingizni hech bo'lmaganda qisman ta'sir qilishdan himoya qilishning eng oson va eng maqbul usuli bu xonani tez-tez ventilyatsiya qilishdir. Ba'zi ko'mirlardagi uran miqdorining oshishi issiqlik elektr stantsiyalarida, qozonxonalarda va transport vositalarining ishlashi paytida yoqilg'ining yonishi natijasida atmosferaga uran va boshqa radionuklidlarning sezilarli darajada tarqalishiga olib kelishi mumkin. Radiatsiya manbai bo'lgan juda ko'p ishlatiladigan narsalar mavjud. Bular, birinchi navbatda, nurli siferblatli soatlar bo'lib, ular yillik samarali ekvivalent dozani atom elektr stantsiyalaridagi oqish tufayli 4 baravar yuqori, ya'ni 2000 man-Sv ("Radiatsiya ...", 55) beradi. Ekvivalent dozani atom sanoati xodimlari va samolyot ekipajlari oladi. Bunday soatlarni ishlab chiqarishda radium ishlatiladi. Soat egasi eng ko'p xavf ostida. Radioaktiv izotoplar boshqa yorug'lik moslamalarida ham qo'llaniladi: kirish-chiqish ko'rsatkichlari, kompaslar, telefon terishlari, diqqatga sazovor joylar, lyuminestsent lampalar va boshqa elektr jihozlari va boshqalar. Tutun detektorlarini ishlab chiqarishda ularning ishlash printsipi ko'pincha alfa nurlanishidan foydalanishga asoslangan. Juda nozik optik linzalarni ishlab chiqarishda toriy, tishlarga sun'iy porlash uchun uran ishlatiladi.
Rangli televizorlar va aeroportlarda yo'lovchilarning yuklarini tekshirish uchun rentgen apparatlaridan juda past nurlanish dozalari.
Ular muqaddimada bugungi kundagi eng jiddiy kamchiliklardan biri xolis ma’lumotlarning yo‘qligi ekanligini ta’kidladilar. Shunga qaramay, radiatsiyaviy ifloslanishni baholash bo'yicha juda ko'p ishlar qilingan va tadqiqotlar natijalari vaqti-vaqti bilan maxsus adabiyotlarda ham, matbuotda ham e'lon qilinmoqda. Ammo muammoni tushunish uchun parcha-parcha ma'lumotlarga ega bo'lmaslik kerak, balki to'liq rasmni aniq taqdim etish kerak. Va u. Radiatsiyaning asosiy manbasini, ya'ni tabiatni yo'q qilishga haqqimiz va imkoniyatimiz yo'q, shuningdek, tabiat qonunlari haqidagi bilimimiz va ulardan foydalanish qobiliyati bizga beradigan afzalliklarni rad eta olmaymiz va rad etmasligimiz kerak. Lekin bu zarur
Radiatsiya ko'pchilik tomonidan davolash qiyin bo'lgan muqarrar kasalliklar bilan bog'liq. Va bu qisman to'g'ri. Eng dahshatli va halokatli qurol yadro deb ataladi. Shu bois, radiatsiya er yuzidagi eng katta ofatlardan biri deb bejiz emas. Radiatsiya nima va uning ta'siri qanday? Keling, ushbu maqolada ushbu savollarni ko'rib chiqaylik.
Radioaktivlik - bu beqaror bo'lgan ba'zi atomlarning yadrolari. Bu xususiyat natijasida yadro parchalanadi, bu ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirida yuzaga keladi. Bu nurlanish nurlanish deb ataladi. U ajoyib energiyaga ega. hujayralar tarkibini o'zgartirishdan iborat.
Radiatsiyaning ta'sir qilish darajasiga qarab bir necha turlari mavjud
Oxirgi ikki turdagi neytronlar va biz kundalik hayotda bunday nurlanish turiga duch kelamiz. Bu inson tanasi uchun eng xavfsiz hisoblanadi.
Shuning uchun radiatsiya nima ekanligi haqida gapirganda, uning nurlanish darajasini va tirik organizmlarga etkazilgan zararni hisobga olish kerak.
Radioaktiv zarralar katta energiya kuchiga ega. Ular tanaga kirib, uning molekulalari va atomlari bilan to'qnashadi. Ushbu jarayon natijasida ular yo'q qilinadi. Inson tanasining o'ziga xos xususiyati shundaki, u asosan suvdan iborat. Shuning uchun ushbu moddaning molekulalari radioaktiv zarrachalarga ta'sir qiladi. Natijada, inson tanasi uchun juda zararli bo'lgan birikmalar mavjud. Ular tirik organizmda sodir bo'ladigan barcha kimyoviy jarayonlarning bir qismiga aylanadi. Bularning barchasi hujayralarni yo'q qilish va yo'q qilishga olib keladi.
Radiatsiya nima ekanligini bilish, uning tanaga qanday zarar etkazishini ham bilishingiz kerak.
Insonning radiatsiya ta'siri uchta asosiy toifaga bo'linadi.
Asosiy zarar genetik fonga olib keladi. Ya'ni, infektsiya natijasida jinsiy hujayralar va ularning tuzilishi o'zgarishi va buzilishi sodir bo'ladi. Bu naslda aks etadi. Ko'pgina bolalar og'ish va deformatsiyalar bilan tug'iladi. Bu, asosan, radiatsiyaviy ifloslanishga moyil bo'lgan hududlarda sodir bo'ladi, ya'ni ular ushbu darajadagi boshqa korxonalar yonida joylashgan.
Radiatsiya ta'sirida yuzaga keladigan kasalliklarning ikkinchi turi genetik darajadagi irsiy kasalliklar bo'lib, ular bir muncha vaqt o'tgach paydo bo'ladi.
Uchinchi tur - immunitet kasalliklari. Radioaktiv nurlanish ta'sirida organizm viruslar va kasalliklarga moyil bo'ladi. Ya'ni immunitet pasayadi.
Radiatsiyadan najot - bu masofa. Odam uchun ruxsat etilgan nurlanish darajasi 20 mikrorentgenni tashkil qiladi. Bunday holda, u inson tanasiga ta'sir qilmaydi.
Radiatsiya nima ekanligini bilib, siz ma'lum darajada o'zingizni uning ta'siridan himoya qilishingiz mumkin.
|
| |