Dam olish tuzilmasi - O‘zbekiston

|
O‘zbekiston
|
bet | 7/12 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,35 Mb. | | #255628 |
Bog'liq rek. kurs ishiDam olish tuzilmasi. 70—80-yillardagi ilmiy va maxsus adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki, rekreatsion geografiyaga oid koʻpchilik nashrlarda umuman rekreatsiyaga emas, balki faqat turizmga oid masalalar koʻrib chiqiladi. Shunday qilib, mahalliy adabiyotlarda dam olish va turizm yaqin tushunchalar ekanligi, aksariyat nashrlarda ular bir xil, ammo aniqrog'i, rekreatsiya turizm, ekskursiya va odatiy mavjudlik muhitidan chiqmasdan dam olishni o'z ichiga oladi, degan kuchli fikr mavjud. Shunday qilib, turizm dam olishning eng muhim tarkibiy qismidir. "Rekreatsion" so'zini o'z ichiga olgan barcha atamalar asosan turizm yoki umuman rekreatsiya bilan bog'liq masalalarga qaratilgan.
1980-yillarda hatto maktab o'quv dasturiga kiritilgan eng yaxshi ishlab chiqilgan tushunchalardan biri bu "dam olish resurslari" edi.
Rus tiliga faol ravishda kiritila boshlagan chet elda "dam olish" so'zini boshqacha tushunish. Ingliz turistik adabiyotida rekreatsiya dam olish va davolanish jarayonida kuchni tiklash bilan bog'liq hodisalar va jarayonlar majmui sifatida tushuniladi. Shuning uchun ingliz tilidagi "Rekreatsiya va turizm" ni "Rekreatsiya va turizm" sifatida qabul qilish kerak. Biroq, zamonaviy turistik adabiyotda "Rekreatsiya va turizm" iborasi doimo uchrab turadi, bu rus tili uchun bema'nilikdir, chunki turizm dam olishning ajralmas qismidir. Bundan tashqari, ular ushbu atamalarning an'anaviy ma'nosida tavtologiya bo'lgan "rekreatsion turizm" ni ajrata boshladilar.
"Rekreatsion resurslar" atamasi almashtirila boshlandi, bu juda yaxshi rivojlangan va uning ma'nosi aniq. “Rekreatsion resurslar” o‘rniga ular mohiyati va nazariyasi hali ishlab chiqilmagan “turistik resurslar” atamasini qo‘llashadi, ta’rifning o‘zi esa juda noaniq. Ko'pincha bu tushunchalar sinonimlar sifatida qaraladi, keyin nima uchun o'rnatilgan va nazariy jihatdan asoslangan atama o'rniga yangi atama kiritilishi kerakligi aniq emas. Rekreatsion resurslar turistik resurslarning bir qismidir, degan fikr bor, bu yana terminologik chalkashlikdir, chunki turizm dam olishning bir qismidir, aksincha emas.
Shunday qilib, mahalliy fan va amaliyot doirasida mavjud kontseptual apparatni hisobga olmasdan xorijiy terminologiyani olish, birinchidan, filologik paradokslarga olib keladi, ikkinchidan, semantik qarama-qarshiliklar tufayli material taqdimotini chalkashtirib yuboradi. Rekreatsion geografiyaning mavjudligiga e'tibor bermaslik faqat turizmga zarar keltiradi.
Destinatsiyani rekreatsion resurslari bilan turistlarni o‘ziga tortadigan, turistlarni joylashtirish, tashish, ovqatlanish va ko‘ngil ochish uchun sharoit yaratib beruvchi yo‘nalish sifatida talqin qilishga urinishlar ishonarli emas. Bu har qanday sayyohlik yo'nalishi: yiliga 70 million sayyoh bo'lgan Frantsiya va Okeaniya mikrodavlatlari, Parij va Sibir, Adriatik va Shimoliy qutbdagi qishloqlar. Kontseptsiyaning turistik o'ziga xosligini aks ettirgan holda, "maqsad" so'zini "turistik (rekreatsion) yo'nalish" deb tarjima qilish mumkin, bu bir qator nashrlarda qayd etilgan. Muallif rus tilidagi sayyohlik terminologiyasiga tez kirib kelgan bu atamadan voz kechishni taklif qilmaydi, biroq turistlar hamjamiyatining diqqatini tilning chet el terminologiyasi bilan keraksiz tiqilib qolishiga qaratishni maqsad qilgan.
Yaxshi tashkil etilgan kontseptual apparatga zid bo'lgan atamalarning paydo bo'lishi bilan bir qatorda, rekreatsion geografiya nazariyasini buzadigan nashrlar paydo bo'ladi. Masalan, I.V. Zorin va V.A. Har choraklik rekreatsion potentsial "rekreatsion resurslar mavjudligidan kelib chiqqan holda aniqlangan turistlarning haqiqiy va maksimal mumkin bo'lgan soni o'rtasidagi nisbat" deb ataladi. Potensial "nisbat" bo'lishi mumkin emas, garchi uni o'rganish sayyohlarning mumkin bo'lgan maksimal sonini taxmin qilish imkonini beradi. Hududning rekreatsion salohiyati "dam olish faoliyatini tashkil etish uchun tabiiy, madaniy, tarixiy va ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoitlarning kombinatsiyasi" (Mironenko, Tverdoxlebov, 1981), asosiy. qismi rekreatsion salohiyat rekreatsion resurslardir.
Rekreatsion resurslar ta'rifidan I.V. Zorin va V.A. Har chorakda, birinchidan, nima uchun ular turistik resurslar tarkibiga kirganligi, ular tarkibiga nima kirmasligi aniq emas, ikkinchidan, bu ta'rifda ularning eng muhim qismi madaniy va tarixiy rekreatsiya resurslaridir. Ko'rinib turibdiki, mualliflar rekreatsion resurslarni faqat tabiiy komponent sifatida tushunishadi. Xuddi shu ishda "rekreatsion resurslar sig'imi" (mohiyatan tabiiy!) tushunchasini izohlab, "antropogen yuk" ko'rib chiqiladi. Antropogen yukda "tabiiy muhitning ekologik holati buzilishining oldini olish uchun" belgilangan normalar mavjud emas, chunki bu ruxsat etilgan maksimal darajadan past, teng yoki undan ko'p bo'lishi mumkin bo'lgan haqiqiy yuk bo'lib, rekreatsion yuk deb ataladi. turizmda (antropogen yuk - bu nafaqat dam olish, balki har qanday inson faoliyati uchun tabiatning buzilishi). Maksimal ruxsat etilgan dam olish yuki "qonun hujjatlariga muvofiq belgilanmagan Rossiya Federatsiyasi", chunki ular har bir landshaft uchun farq qiladi va mavjud standartlar alohida holatlarga, masalan, plyajlarga, qo'riqlanadigan hududlarga tegishli11.
Dam olish resurslari atamasining ko'plab ta'riflari mavjud, ba'zilari muvaffaqiyatliroq, boshqalari kamroq. V.I. Prelovskiy tabiiy rekreatsion resurslarning to'liq qabul qilinadigan ta'rifidan foydalangan, "uni tushunish kerak tabiiy hodisalar, landshaftning jarayonlari yoki alohida elementlari (qisqaroq va yaxshiroq - "geografik muhitning elementlari va hodisalari"), ... dam olish faoliyatini tashkil qilish uchun ishlatilishi mumkin. " har kimning ayblovlari bilan atamaning mohiyatini buzadi va hamma narsa uni noto'g'ri tushunishda.V.I.Prelovskiyning fikricha, tabiiy rekreatsion resurslar "tabiiy jismlar, hodisalar, jarayonlar yoki alohida relyef elementlari ..."tabiiy muhitning tarkibiy qismlari".
Tabiiy muhit, lekin butun geografik muhit elementlari majmui, ya'ni plyajning rekreatsion resurslari rel'ef, iqlim va dengiz, shuningdek, o'simlik va hayvonot dunyosi xususiyatlarining ma'lum bir kombinatsiyasi hisoblanadi. , jismoniy va filogenetik ta'sir ko'rsatadigan rekreatsion resurslarni aniqlash uchun "tabiiy jismlar" so'zlarini ishlatish. divan yuki. Aksincha, biz geografik muhitning tabiiy ob'ektlari yoki elementlari haqida gapirishimiz kerak. O'simliklar, hayvonlar, plyajlar, sharsharalar va boshqalar boshqa ta'rifni talab qiladi. Mavhum tushunchalar qatoriga beton qo'shilishi - "individual relyef elementlari" g'alati ko'rinadi.
Eng muhimi: rekreatsion resurs, har qanday boshqa kabi, tadqiqotni talab qiladi, lekin u o'rganilgan yoki o'rganilmaganidan qat'i nazar, resurs bo'ladi. Agar sharshara ma'lum bo'lsa va sayyohlarni o'ziga jalb qilsa - bu uning balandligi o'lchanishidan qat'i nazar va unga qancha odam tashrif buyurishi mumkinligidan qat'i nazar, agar plyaj odamlarni dam olish va suzish uchun jalb qilsa, demak bu manba resursdir, biz nima bo'lishidan qat'i nazar. uning hududini, plyaj va suzish mavsumining davomiyligini va dam olish imkoniyatlarini bilish. Qadim zamonlardan beri odam kilovatt haqida hech qanday tasavvurga ega bo'lmagan holda, shamol va tushayotgan suvning energiya manbalaridan foydalangan.
Qadimgi Rimdagi patritsiylar mineral buloqlardagi vannalarda cho'milishgan, ularning debiti, kimyoviy tarkibi, Selsiy va Farengeytning harorat shkalasi haqida hech narsa bilishmagan, ammo ular shifobaxsh manbadan foydalanganlar. Demak, tabiiy holat o‘rganilgandagina resursga aylanadi, degan gap noto‘g‘ri, “iqlim sharoiti qulay sharoitga ega bo‘lgan davrning davomiyligi ma’lum bo‘lgandagina resursga aylanadi” (V.I.Prelovskiy bo‘yicha). Tabiiy sharoit va tabiiy resurslar - geografiyaning asosiy tushunchalaridan biri bo'lib, "geografik muhit" natural-falsafiy kategoriyasi bilan chambarchas bog'liq.
Tabiiy sharoitlar - bu geografik muhitning inson ishlab chiqarish faoliyatida bevosita foydalanmaydigan elementlari, lekin ularsiz uning mavjudligi mumkin emas, bu biz nafas olayotgan havo, bu biz yashaydigan iqlim (issiq yoki sovuqdan qat'iy nazar) issiq qurilish va yoqilg'i uchun katta xarajatlarni keltirib chiqaradigan iqlim).
O`zbekiston sivilizatsiyalar to`qnashgan mintaqalardan birida joylashgan mamlakatdir. Uning tarixi nihoyatda boy va betakrordir. Tarixda xalqimiz tabiatdagi har bir o`zgarishni (bahorning kelishi, hosil yig`imini) bayram sifatida to`kin-sochinlikdan, yaxshilikdan nishona sifatida qabul qilgan. Bayramlar va an`analar ijtmioiy va shaxsiy hayotning barcha tomonlarini qamrab oluvchi va kishilar o`zaro munosabatlarining turli jihatlari va shakllarida namoyon bo`luvchi muuayyan urf-odatlar va an`analar, ahloqiy printsiplar va huquqiy tartibotlarning tarixan shakllangan yig`indisidir. O`zbek xalqining asrlar davomidagi ijtimoiy ma`naviy qarashlari xalq og`zaki ijodi orqali ajdodlardan avlodlarga etkazib kelingan. Bugungi kunga kelib, o`lka tarixi, etnografiyasi, madaniyati va ma`naviy merosi jahon jamoatchiligining diqqatini o`ziga tortmoqda. Respublikada “Sharq taronalari”, “Boysun bahori” festivallarining “Navro`z” bayram sayllarining o`tkazilishi xorijlik sayyohlarning, sharqshunos, etnograf olimlarining o`lka tarixi, madaniyatiga bo`lgan qiziqishini orttirmoqda. O`z urf odatlari marosimlari mazmuniga ko`ra, dehqonchilik va chorvachilik uchun baraka so`rovchi xalq hech qachon o`zganing eriga ko`z tikmasligini, xalqining bag`rikeng, dilkash ekanligini O`zbekistonga tashrif buyurgan har bir sayyoh anglab etmoqda.
Shuningdek, O`zbekiston milliy guruhlari xorij mamlakatlarida o`z milliy an`analari, qarashlarini ifoda etuvchi chiqishlari bilan xorijliklar e`tiborini tortmoqda. 46 Respublika mustaqilligining dastlabki yillaridanoq, mamlakatda sportni rivojlantirish sport sohasida zafarli yutuqlarni qo`lga kiritgan sportchilarni ma`naviy, moddiy rag`batlantirish to`g`risida me`yoriy hujjatlar qabul qilindi. O`tgan qisqa muddat ichida jahon sport sahnasida O`zbekistonning mavqei yuksaldi. Bugungi kunga kelib, maktablar o`quvchilari o`rtasida “Umid nihollari”, talabalarning “Universiada” uchrashuvlari va turli yoshdagi sportchilarning xalqaro sport musobaqalari muntazam o`tkazilib borilmoqda. Umuman, rekreatsiyaning rivojlanishida festivallar, ko`rgazmalar xalq bayramlari va sportning ahamiyati yuqoridir. Turizm inson hayotiy faoliyatining ko`pgina tarmoqlarini o`z ichiga oladi. Shuning uchun turizmni o`rganish madaniyatshunoslik, tarix, antropologiya, psixologiya, sotsiologiya iqtisodiyot kabi fan tarmoqlarini o`rganish bilan uzviy bog`liq. O`zbekiston dunyo tarixchilari va keng jamoatchiligiga hali targ`ib etib ulgurmagan boy tarixga ega. Respublika mustaqillikka erishgunga qadar, Kushonlar davri Sulton Saodat, Qirqqiz arxitektura yodgorliklari to`g`risida g`ishtdan qurilgan. “Qirqqiz” xarobalari hozirga qadar saqlanib kelingan. Ma`lum bo`lishicha, tarixda “Qirqqiz” ga dunyoning turli mamlakatlaridan, jumladan, Frantsiya kelib tahsil olgan. Ular Sharq madaniyatini o`rganishgan. “Qirqqiz”da saroy ayollari tarbiyalangan. Sulton Saodat, Hakim At Termiziy, Iso Termiziy maqbaralari esa, mustaqillikka qadar o`ta ayanchli ko`rinishga ega bo`lib qolgan edi. Bu allomalar o`z davrining yirik olimlari, ma`rifatparvar va hadisshunos bo`lishgan.
O‘zbekistonda turizm raqamlarda Ko‘plab xalqaro nashrlarning fikriga ko‘ra, mamlakatimiz 2020-yilda eng jozibador sayyohlik joylaridan biriga aylangan. Kuni kecha Buyuk Britaniyaning The Telegraph gazetasi bu yil tashrif buyurish lozim bo‘lgan shaharlar ro‘yxatini e’lon qildi. Shular qatorida bizning Toshkent ham bor.Yildan-yilga mamlakatimizga sayyohlar soni tobora ko‘payib borayotganini hisobga olsak, bu juda munosib e’tirofdir. Endi esa bir nechta raqamlarni keltirsak.O‘tgan yilning yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonga 6,748 million kishi tashrif buyurgan bo‘lib, bu 2018-yil statistikasidan 125 foizga (5,346 million kishi) ko‘pdir.O‘zbekistonga tashrif buyurgan turistlarning umumiy sonidan 6,260 million kishi MDH mamlakatlaridan, 488,4 ming sayyoh esa olis xorij mamlakatlaridan kelgan.Shu bilan birga, 2019-yilda turizm xizmatlarining eksporti 1,313 milliard dollarni tashkil etgan, 2018-yilda u 1,041 milliard dollariga teng bo‘lgan (o'sish 126 foiz).Ushbu qiymatning yarmidan ko‘prog‘ini MDH mamlakatlaridan kelgan sayyohlar (966,559 mln. AQSH dollari) sarflagan, 346,472 mln. dollar esa boshqa mamlakatlarning sayohatchilariga to‘g‘ri keladi.Ko‘rib turganingizdek, O‘zbekistonda turizm jadal sur’atlar bilan rivojlanmoqda va bu juda yaxshi yutuq hisoblanadi, chunki bizda dunyoga namoyish etadigan jihatlarimiz bor12.
Chet el tajribasini o'rganish asosida "Qarshi" aeroportida "Ochiq osmon" rejimi joriy qilinib, sayyohlarga keng erkinlik yaratilmoqda. Kelgusida shunday tizim Andijon, Nukus va Navoiy aeroportlarida ham qo'llanadi.
Yig'ilishda qayd etilganidek, 30 kungacha viza olish bekor qilinganidan keyin ikki kun ichida Isroildan O'zbekistonga kelish uchun iyun oyigacha bo'lgan aviachiptalar sotib bo'lingan. Shu bois viza rejimi bekor bo'lgan davlatlardan qatnovlar soni oshiriladi, Toshkent shahridan tashqari Buxoro, Samarqand, Urganch, Navoiy va Qarshi shaharlariga ham to'g'ridan-to'g'ri reyslar ochiladi.
Prezident sayyohlarning kayfiyatiga ta'sir qiladigan eng kichik jihatlargacha e'tibor qaratdi. Aeroportlar zallaridagi chiroqlar xiraligi, pasport nazorati kabinalari to'liq ishlamasligi, uzundan-uzoq sun'iy navbatlar, taksi xizmati ko'rsatuvchi xususiy avtomobil egalarining tartibsizligi kabi holatlarni yaxshilash bo'yicha ham topshiriqlar berildi.
Turizmda mavsumiy davrni uzaytirish, ko'rsatiladigan xizmat turlarini ko'paytirish va turizm infratuzilmasini yaxshilash masalalari muhokama qilinar ekan, mehmonxonalarning asosiy qismi Toshkent, Buxoro va Samarqand shaharlarida ekani, turistlar oqimi oshgan davrda ularda ham joy yetishmasligi qayd etildi. Mehmonxonalarni ko'paytirish, shu bilan birga, bu yo'nalishda xususiy joylashtirish obyektlari va mehmon uylari tashkil etish, tadbirkorlarga yer ajratish bo'yicha ko'rsatmalar berildi. Sayyohlar tashrif buyuradigan maskanlar va avtomagistral yo'llar bo'yida sanitariya-gigiyena shoxobchalarini ko'paytirish zarurligi ta'kidlab o'tildi.
Madaniy meros obyektlariga kirish tizimini takomillashtirish, turniketlar, videokameralar va yo'l ko'rsatkichlari o'rnatish, axborot markazlari tashkil etib, ularda turistlarni qiziqtiruvchi barcha xizmatlarni yo'lga qo'yish bo'yicha ko'rsatmalar berildi.
Yig'ilishda yangi xizmat va savdolar tashkil etish orqali valyuta tushumini ko'paytirish masalasiga alohida ahamiyat qaratildi. Xususan, suvenirlar ishlab chiqarish va ularni maxsus kiosklarda sotish, aeroportlarda faoliyat yuritadigan "Duty Free", "Tax Free" tizimidagi savdo shoxobchalarini turistik shaharlarda ham ochish, tadbirkorlik subyektlarini jalb qilgan holda avtomobil ijarasi markazlari va Wi-Fi zonalar tashkil etish zarurligi ta'kidlandi.
Qadimiy shaharlarda tunu kun ishlaydigan sayyohlik hududlari, "Qadimiy Buxoro" va "Samarqand siti" turistik zonalari tashkil etish bo'yicha olib borilayotgan ishlar yuzasidan mutasaddilarning hisoboti tinglandi.
Videoselektor yig'ilishida ichki turizmni rivojlantirish masalalari ham muhokama qilindi.
Xalqimiz, ayniqsa, mahalla faollari, nuroniylar, yoshlar va kam ta'minlangan oilalar vakillarining mamlakatimiz hududlariga sayohatlarini an'anaga aylantirish, tashkilotlar kasaba uyushmalari mablag'larida sayohat uchun xarajatlar ulushini ko'paytirish yuzasidan tavsiyalar berildi.
Ziyorat turizmi bo'yicha mamlakatimizning salohiyati juda yuqori. Bu yo'nalishda zarur qulayliklar yaratish maqsadida Din ishlari bo'yicha qo'mita tarkibida Ziyorat turizmini qo'llab-quvvatlash bo'limi tashkil etildi, Malayziya, Turkiya, Indoneziya kabi davlatlar uchun vizasiz rejim joriy qilindi.
Yig'ilishda bu boradagi imkoniyatlardan to'la foydalanilmayotgani, bir qator ziyoratgohlar qarovsiz ahvolda ekani qayd etildi.
Yurtimizda islom dunyosida tan olingan allomalarning maqbaralari, tabarruk qadamjolar ko'p, dedi Shavkat Mirziyoyev. Masalan, turli viloyatlarda Naqshbandiya tariqatini targ'ib qilgan 12 ulamoning qabri bor. Biz hozir ularning 8 tasi, ya'ni Buxorodagi "Etti pir" va Samarqanddagi "Xo'ja Ahror Valiy" ziyoratgohlarini obod qilyapmiz.
Lekin Surxondaryodagi Muhammad Zohid Buxoriy, Alovuddin Attor va Qashqadaryodagi Muhammad Darvesh, Muhammad Imganakiy maqbaralari ta'mirga muhtoj. Shundan kelib chiqib, Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlari hokimlariga ushbu qadamjolarni obodonlashtirish, ularga olib boruvchi yo'llar holatini yaxshilash, ziyoratchilar uchun barcha sharoitlar yaratish bo'yicha topshiriqlar berildi. O'zbekiston turizm brendini xorijda targ'ib qilish masalasi ham tahlil qilindi.
Mamlakatimiz investitsiya, savdo va turizm salohiyatini o'zaro muvofiqlashtirib, yagona brend ostida reklama qilish zarurligi ta'kidlandi. Milliy teleradiokompaniya hamda Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi zimmasiga O'zbekistonning turizm salohiyatini kecha-kunduz targ'ib qiluvchi, sayohatga oid turli qiziqarli ko'rsatuvlar namoyish etib boruvchi xalqaro telekanal tashkil etish vazifasi yuklandi.Tarixiy obidalarga boy yurtimizning sayyohlik biznesi salohiyati juda katta. Ayni paytda turistik agentliklarimiz sobiq ittifoqdan meros bo‘lib qolgan, sayyohlarni guruh tarzida qabul qilish kabi xizmatlarni ko‘rsatishadi. Biroq dunyoda bir talay yangi va zamonaviy turizm turlari ham paydo bo‘lganki, ularning ayrimlarini O‘zbekistonda tatbiq etish ayni muddao bo‘lar edi. Bu joylarda qo‘shimcha daromad va ish o‘rinlari yaratilishiga olib kelishi shubhasiz.
So‘nggi yillarda jahon bo‘ylab turizmning unutilgan, yangi, innovatsion ko‘rinishlari paydo bo‘lmoqda. Keling, ushbu multimediali maxsus loyihada (Loyihaning Tilda’da yasalgan versiyasiga o‘tish uchun mana bu yerni bosing) ana shunday yangi yo‘nalishlarning o‘zbekona mentalitetimizga mos keladigani hamda yurtimizda rivojlantirsa bo‘ladiganlarini ajratib olib, o‘rganib chiqamiz.
Madaniy meros obyektlariga kirish tizimini takomillashtirish, turniketlar, videokameralar va yo'l ko'rsatkichlari o'rnatish, axborot markazlari tashkil etib, ularda turistlarni qiziqtiruvchi barcha xizmatlarni yo'lga qo'yish bo'yicha ko'rsatmalar berildi.
|
| |