nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nazorat savollar - Oila psixologiyasi

|
Oila psixologiyasi
|
bet | 53/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Nazorat savollar:
1.Nutq xaqida tushunchangizni izohlab bering?
2.Tilning asosiy funksiyalari nimadan iborat?
3. Nutq faoliyatini tushuntirib bering?
4.Nutq faoliyatining fiziologik mexanizmlari nima?
5.Nutq turlari necha hil boʻladi? ( turlarini ajrating)
6. Nutq turlarining psixologik tavsiflang?
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Muhammedova D.G‘, Mullaboyeva N.M, Rasulov A.I “Umumiy psixologiya” psixologiya ta’lim yo‘nalishlari uchun darslik. Toshkent-2017
2.Ergash G‘oziyev Umumiy psixologiya. Psixlogiya mutaxassisligi uchun darslik. O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashryoti. Toshkent-2010
3. Myers.D.G Psychology. HopeCollege. Holland, Michigan, 2010
4. Aliyev Islambek Tursunbayevich. Pedagogika va Psixologiya. O‘quv qollanma. Toshkent-2012
5. Qodirov Obid Safarovich. pedagogika va psixologiya fanlarini o’qitish metodikasi fanidan ma’ruzalar matni. Samarqand-2021.
6-MAVZU: MOTIV VA MOTIVATSIYA VA HISSIYOTNING NAMOYON BO‘LISHI.
Ichki va tashqi motivatsiyalarning umumiy tavsifi. Motivning rivojlanish bosqichlari.
Motiv va motivatsiya tushunchasining mazmuni
Garchand psixologik adabiyotlarda ayniqsa yosh va pedagogik psixologiyaga oid manbalarda motiv va motivatsiya masalasi ko‘p bora ko‘tarilgan bo‘lsa-da, batafsil yoritilmagan. Masalan, ayrim psixologlar maktabgacha yoshda ayrim tarqoq situasion mayllar ma'lum motivlar tizimlariga aylanib borishini qayd etadilar. Biroq bu fikr atroflicha chuqurroq o‘rganilmagan. Shunga muvofiq adabiyotlarda psixologlar tomonidan olib borilgan tadqiqotlar asosida motiv va motivatsiya tushunchasi turlicha talqin qilingan.
Eng keng tarqalgan ta'riflarga ko‘ra, motiv - bu kishini faoliyatga undovchi kuch, sabab yoki ehtiyojlar yig‘indisidan iboratdir.
Motiv tushunchasiga olimlar tomonidan quyidagicha ta'rif beriladi: A.Maslouning fikricha, motiv bu ehtiyojlar yig‘indisidir. S.L.Rubinshteynning ta'kidlashicha, motiv bu ehtiyojning his qilinishi va qondirilishi. S.L Rubinshteyn. "Motivatsiya - bu psixika orqali amalga oshuvchi determinasiyadir". A.N.Leontev - motivni inson faoliyatiga yo‘nalgan aniq ehtiyojlar va uni qo‘zg‘atadigan voqelik deb hisoblaydi.
|
| |
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti - bet 576

574
boshiga bitta oq qog’oz qo’yiladi. Kurs ishi titulini rasmiylashtirish 3-ilovada
keltirilgan.
Kurs ishining birinchi betiga kurs ishi rejasiga tegishli savollarning sahifalari
qo’yiladi. Undan keyingi varaqlarda kurs ishining matni bayon qilinadi va mavzudagi
har bir savolning nomi hamda unga tegishli betlari alohida beriladi. Kurs ishi faqat
varaqning bir tomoniga yoziladi va sahifalar tartib raqami bilan belgilanadi.
Kurs ishining oxiriga talaba o’z imzosini qo’yib, unga bajargan vaqtini ko’rsatishi
zarur. Kurs ishini tayyorlab kafedra professor-o’qituvchilariga taqrizga berish muddati
yilning 10 apreliga qadar belgilanadi. CHunki har bir kurs ishini professor-o’qituvchi
o’qib chiqib o’z xulosasini berishlari lozim. Bu vaqt talab etadi. Kurs ishlarini taqriz
qilish yilning 10-aprelidan 10-mayigacha amalga oshiriladi. Bajarilgan kurs ishiga
ijobiy taqriz yozilgandagina u himoyaga qo’yiladi. Keyin talbalar kurs ishi himoyasiga
tayyorlanishlari kerak. Agar kurs ishi bo’yicha professor-o’qituvchi kamchiliklar
ko’rsatgan bo’lsa, u holda talaba ushbu kamchyailiklarni to’g’rilab, qayta taqrizga
topshirishi lozim.
Kafedra professor-o’qituvchilari kurs ishlarini himoyasini yilning 10-mayidan 25
mayigacha muddatda o’tkazishlari kerak. Kurs ishlari himoyasini hay’at a’zolari qabul
qilishlari kerak.
Nutq faoliyatining fiziologik mexanizmlari

|
Nutq faoliyatining fiziologik mexanizmlari
|
bet | 50/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Nutq faoliyatining fiziologik mexanizmlari.
1.Nutqni idrok qilish oddiy reflektor faoliyatining qonunlari asosida sodir boʻlishi mumkin. Chunki uni yuzagakeltiruvchi stimullar birinchi signallar tipidagi qo‘zgʻatuvchilardan iboratdir9masalan: “Marsh”, “Salom”)
2.Nutqni yuzagakelishi va idrok qilinishidan inson “signallarning signali” (I.P.Pavlov ) trazdagi soʻzlardan foydalanishi mumkin. Mazkur jarayon bosh miya katta yarim sharlarning poʻstida amalga oshadi
3. P.Broka (1861y) miya poʻstining maʼlum qismi (miya chap yarim shari peshana qismining pastki tomonidagi burmalarning orqa qismi) shikastlansa, bemorlarda nutq artikulyasiyasining bo‘zilishini kashf etgan va “ soʻz obrazlarini harakatlantiruvchi markaz” deb atagan.
4. K.Vernike 91874) bosh miya yarim sharlari peshana qismining tepa tomonida “soʻzlarning sensor obrazlari” joylashgan deb dallilashga harakat qiladi. Nutq mexanizmlari ( N.I. Jinkin)
1.Biron fikrni nutq vositasi yordami bilan bayon qilishlhdan oldin, maxsus kod orqali bu fikrning asosini to‘zamiz – u programmalashtirish mexanizmidir.
2. Undan keyin rejalashtirishdan gapning grammatik tuzilishiga oʻtish bilan bir guruh mexanizmlar keladi
3. Esda olib qolishni soʻzlarning grammatik xususiyatlarini amalda qoʻllashni taʼminlovchi mexanizm.
4. Bir xil tipdagi to‘zilishdan boshqa tipdagi to‘zilishga oʻtish mexanizmi.
5. Programma elementlarini grammatik to‘zilishga yoyish mexanizmi.
6. Soʻzni maʼnosiga qarab qidirishni taʼminlovchi mexanizmlar.
7. Sintagmalarni harakat jihatidanprogrammalashtiruvchi mexanizmlar
8. Nutq tovushlarini tnlash va harakat programmasidan tovushlarni toʻldirishga oʻtish mexanizmlari
9. Nutqni amalga oshirishni taʼminlovchi mexanizm.
Nutq rivojlanish davrlari.
1-davr – 2 oydan 11 oygacha
2 – davr -11 oydan 19 oygacha
3 – davr – 19 oydan 3 yoshgacha
Nutq rivojlanishi qoʻydagi xususiyatlarga ega:
a) gugulash
b) gʻudurlanish (soxta soʻzlar)
v) paradigmatik fonetika (1,3- 1,5 yoshgacha) – buvi, buva, oʻtir, oʻtirdi, oʻtiradi.
g) nutqning vaziyatbobligi ( J Piaje – situativ nutq);
d) nutq egosentrizmi (J. Piaje –egosentrik nutq)
|
| |
qobiiiyatiga ega b o ‘lishi kerak. Y ong‘inga qarshi devorlarda eshik qo‘yish

|
qobiiiyatiga ega b o ‘lishi kerak. Y ong‘inga qarshi devorlarda eshik qo‘yish Pdf ko'rish
|
bet | 170/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mqobiiiyatiga ega b o ‘lishi kerak. Y ong‘inga qarshi devorlarda eshik qo‘yish
ayrim holatlarda ruxsat etiladi, ammo bu eshiklar albatta maxsus, y o n g ‘inga
chidamli qilib tayyorlangan bo‘ladi va ularning o ‘tga chidam lilik darajasi
kamida 1,2 soatga teng boMishi shart. Bunday eshiklar metal karkasdan
tayyorlanib, ikkala tomonidan po‘lat tunuka bilan qoplanadi va orasi o ‘tda
yonm aydigan mineral paxta v a boshqa issiqlik saqlagich ashyolar bilan
to ‘ldiriladi. Bular o ‘tda yonm aydigan eshiklar turiga kiradi. Y ong‘inga
qarshi devorlarda zarurat bo'lganda ochilm aydigan derazalar q o ‘yilishiga
ruxsat etiladi va ulam ing o ‘tga chidam lilik darajasi 1,2 soat dan kam
bo‘lm asligi lozim . Odatda, ular olovga chidamli boMgan shisha bloklar
yoki shisha profilitlardan tayyorlanadi.
Y ong‘inga qarshi tom yopgich plitalar deb, o 4 d a yonm aydigan
ashyolardan tayyorlangan va tutun o ‘tkazmaydigan, o ‘tga chidam lilik
chegarasi 0,75 soatdan kam b o ‘lmagan yaxlit qurilmalarga aytiladi.
Bunday qurilmalar yo n g 'in paytida binoning yuqori qavatidan xonalarga
tutun va y o n g ‘inning m e ’yordagi vaqt davom ida o ‘tm asligini ta’minlash
maqsadida q o ‘llaniladi. Odatda, bunday plitalar o ‘tga chidam lilik dara
ja si I dan V gacha aniq bo‘lgan bino va inshootlarda o ‘rnatiladi. B u
toifadagi sanoat korxonalarining o ‘tga chidam lilik darajasi I va II
b o ‘lgan yer osti qavatlarida, yonuvchi moddalar joylash gan xonalarda
yo k i y o n g ‘in xavfi mavjud bo'lgan ishlab chiqarish jarayonlari kechadi-
gan xonalardagi tom yop gich qurilmalarning o ‘tga chidam lilik chegarasi
1 soatdan kam b o ‘lm asligi va o ‘tga chidam lilik darajasi Ш, IV va V
b o ‘lgan bino va inshootlarda esa 0,75 soatdan kam b o ‘lm asligi shart.
|
| |
bo‘lm asligi v a bir sm enada ishchilar soni, A va В toifadagi xonalarda -

|
bo‘lm asligi v a bir sm enada ishchilar soni, A va В toifadagi xonalarda - Pdf ko'rish
|
bet | 167/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mbo‘lm asligi v a bir sm enada ishchilar soni, A va В toifadagi xonalarda -
5 kishidan, D toifadagi xonada 25 kishidan, E va F toifadagi xonalarda
50 kishidan osh m asligi shart.
E vakuatsiya y o ‘nalishi b o ‘ylab joylash gan y o ‘l qism lari (oraliq
y o ‘laklar, y o ‘ lak, zinapoyalar va h .k .) har x il texn ik qurilm alar bilan
toraym asligi, balki aksincha, y o ‘l-y o ‘lakay q o ‘shilib boruvchi odam lar
oqim ini h iso b g a olgan holda kengayib borishi inobatga o lin ish i lozim
bo'ladi. Barcha evakuatsiya y o 'lla ri tabiiy yoki su n ’iy y o r u g ‘lik
bilan ta’m inlangan b o ‘lishi va su n ’iy yoritilgan lik tizim i albatta, ham
umumiy, ham avariya elektr tarm og‘idan ish lash ga m oslash tiriigan
bo‘lish i kerak.
Evakuatsiya paytida xonalardan k o ‘chayotgan odamlarni soniga,
binoning o ‘tga chidam lilik darajasiga, xonalam ing toifasiga va haj-
miga qarab, chiqish eshiklarining kengligi hisobiab chiqariladi. A so
siy y o ’Iaklarning k engligi 1,20 m dan kam bo'lm asligi kerak, M aydo
202
Yo'lakdagi eshikdan tashqariga chiqish joyigacha bo‘lgan masofa
12-jadval
Xonadan chiqish
Binoning o'tga
Odamlar oqim iga qarab (od/m2),
y o ‘lining
Xona toi falari
chidamlilik
belgilangan masofa, m
joylanishi
darajasi
1-2
2 -3
3 - 4
4 -5
Л ва В
I, II, Ilia
60
50
40
35
D
I, II, III, Ilia,
120
95
80
65
IHb, IV
85
|
| |
-rasm. Filtrlovchi fuqaroiar protivogazi GP-5

B olalar gazniqobi o‘Ichovini topish
11-jadval
0 ‘lchov nomi
N iqob oMcbami
1
2
3
4
Yuz balandligi, mm
72 mm gacha
7 2 -8 7
88-95
96 -1 0 3
Gazniqobdan foydalanish umumiy tartibda berilgan «Gazlav» degan
komandada yoki atmosferada radioaktiv birikmalar,
zaharli moddalar,
biologik ta’sir tarqalganda, mustaqil ravishda kiyib olinadi. Filtrlovchi
sanoat gazniqoblari ham bir necha rusumda bo‘lib, ular asosan turli sanoat
va qishloq xo‘jaligi tarmoqlarida kuzatiladigan
favqulodda vaziyatlarda
ishlatiladi. Ulaming turlari va xususiyatlari to‘g‘risida oldingi mavzularda
m a’lumot berilgan.
Izolatsiyalovchi gazniqoblar asosan turli xil zaharli birikmalar
aralashmasi bo‘lganda, ulaming konsentratsiyasi yuqori bo‘lganda hamda
atmosferada kislorod miqdori juda kichik hollarda ishlatiladi. Bundan
tashqari, izolirlovchi gazniqoblar suv ostida
va yer ostida bajariladigan
ishlarda ham foydalaniladi. Izolatsiyalovchi hiqobgaziar saqlash xusu-
siyatiga ko'ra 2 guruhga: kislorod biian kimyoviy bog‘langan gazniqob
(IP-4, IP-5) va siqilgan kislorod yoki havo bilan foydalaniladigan
gazniqob (KIP-7, KIP-8)larga bo‘lmadi. Izolatsiyalovchi gazniqoblar
bilan asosan, fuqaro muhofazasining qutqaruv
va avariyani tiklovchi
tizimlar ta’minlanadi (suvga cho'kkan odamlarni, yong'inda qolgan
fuqarolarni qutqaruvchilar, radioaktiv
chang tarqalgan va yuqori
konsentratsiyali zaharli moddalar bo'lgan joylardagi avariyani tiklovchi
va boshqa tizimlar).
Resperatorlar asosan radioaktiv va mexanik changlardan nafas
organlarini saqlovchi vosita hisoblanadi. Fuqarolar muhofazasida asosan
R-2 va ShB-1 rusumli resperatorlar ishlatiladi. Resperator R-2
filtrlovchi
yarim niqob va mahkamlovchi tasmadan iborat. Niqobda 3 ta klapan:
2 tasi nafas olish uchun va bittasi nafas chiqarish uchun xizmat qiladi.
Resperatoming tashqi tomoni poliuretanli materialdan, ichki tomoni esa
yupqa havo o'tkazmaydigan polietilenli piyonkadan tarkib topib,
ularning
o ‘rtasiga filtrlovchi polimer tolalari joylashtirilgan (4-rasm).
172
Nutq vujudga kelishning nazariyalari

|
Nutq vujudga kelishning nazariyalari
|
bet | 51/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Nutq vujudga kelishning nazariyalari.
Psixologiya, psixofiziologiya, psiholingvistika fanlarida toʻplangan nazariy va amaliy materiallar taxliliga koʻra, akustik nutq signallari murakkab muvofiqlashgan harakatlarning natijasida namoyon boʻluvchi majmuaviy holatlarning birlashuvi nutq apparati deyiladi.
Odatda, oʻpka va nafas olish tana aʼzolarning muskul harakatlari bosimning oshishini va havo oqimlarning (ichki va tashqi) nutq aktida artikulyatorlar qatnashishini o‘zluksiz ravishda taʼminlab turadi.Nutqni vujudga keltiruvchi umumiy apparat sxemasi uchta jihatini oʻzida aks ettiradi.
I. Nutqning anatomik tasviri:
1.Koʻkrak qafasi.
2.Oʻpka
3.Traxeya
4.Ovoz paychalari.
5.Tomoq trubkasi.
6.Halqum boʻshligʻi.
7.Tanglay pardasi.
8.Ogʻiz boʻshligʻi.
9.Burun boʻshligʻi.
II. Nutqning funksional elementlari.
1.Nafas olish tomirlari, muskullarning kuchi.
2. Oʻpka sigʻimi.
3. Traxeya harakati.
4. Ovoz paychalari tebranishi yoki harakati.
5. Tomoq trubkasining funksiyasi.
6. Halqum boʻshligʻining organiq vazifasi.
7. Tanglay pardasining holati ( torayishi, kengayishi, shilimshiqligi).
8. Ogʻiz boʻshligʻi ( uning tarkiblari, aʼzolari: tish, havo harakati, kuchaytirgich, susaytirgichlar va hokozo)
9. Burun boʻshligʻi va uning tarkibiy aʼzolari ( kataklari, tuklari, namligi, quruqligi)
10. Ogʻizdan nurni (yorugʻlikni) kirib kelishi, yaʼni nurlanishi.
11. Burundan nurni kirib kelishi.
12. Ogʻiz va burundan havo oqimining kirishi.
13. Ichki tana aʼzolaridan havo oqimining chiqib ketishi.
III.Nutqning ekvivalent blok sxemasi:
1,2,3 – oʻpka va traxeya sigʻimi,
4.-ovoz( tovush) tebranishining manbai,
5.6 –xiqildoq va tomoq aʼzolarining sigʻimi,
7 – tanglay pardasi mexanizmi,
8 –ogʻiz boʻshligʻi sigʻimi,
9 – burun boʻshligʻi sigʻimi,
10 – ogʻiz traktidan chiqish signali,
11 – burun traktidan chiqish signali,
12 –shovqin manbai.
|
| |
P.Ya.Galperin - Oila psixologiyasi

|
Oila psixologiyasi
|
bet | 57/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023P.Ya.Galperin fikricha, tashqi motivlar ta'lim jarayoni va predmetiga nisbatan "amaliy" munosabatda namoyon bo‘ladi, bunda bilim keyingi faoliyat uchun tashqi shart-sharoit sifatida qaraladi va u ichki ta'limga bo‘lgan barqaror qiziqish bilan bog‘liqdir. Tashqi motivlar ichida aynan tashqi yoki utilitar motivlar (bunda harakatning shakllanishi, sub'ekt moyil bo‘lgan faoliyatni amalga oshiradigan shart-sharoit hisoblanadi) va musobaqaviy motivlar ajratiladi, bunda sub'ekt: boshqalarga va o‘z-o‘ziga o‘zining oldingi muvaffaqiyatlarini qiyoslagan holda muvaffaqiyatlarga intiladi.
P.M.Yakobson ta'lim jarayoni bilan bog‘liq bo‘lmagan ijobiy yoki salbiy motivlarni tashqi motivlar deb, ta'lim jarayoniga singdirilgan motivlarni esa ichki motivlar deb hisoblaydi.
Ammo bir qator zamonaviy tadqiqot mualliflari, mazkur motivlarning o‘qish sharoiti uchun ahamiyatini tushunishdan kelib chiqqan holda, o‘qishning ijtimoiy motivlariga nisbatan "tashqi" degan terminni ishlatishdan qochadilar. Masalan, A.K.Markova bilish motivlari ichida keng ta'limiy (yangi bilimlarni o‘zlashtirishga yo‘naltirilgan), o‘quv-bilim (bilim olish usullarini egallashga yo‘naltirilgan) motivlarni farqlaydilar.
Ijtimoiy motivlar ichida: keng ijtimoiy (jamiyatga foyda keltirish uchun bilim olishga intilish), pozisiyaviy (atrofdagilarning ma'qullashiga va obro‘ orttirishiga intilish), o‘qish davomida boshqalar bilan hamkorlik motivlari farqlanadi.
M.V.Matyuxina ham o‘qsh faoliyati jarayoniga singdirilgan quyidagi ikki toifa motivlarni ajratadi:
A) mazmun vositasida motivlashish (uchta darajasi mavjud, qiziqish-qiziqarlilik, dalillarga bo‘lgan qiziqish, voqealar mohiyatining kelib chiqishiga qiziqish):
B) jarayon vositasida motivlashish (uchta darajasi mavjud, ijrochilik faoliyatini bajarish sifatida, qidiruv ijrochilik qoidalarini keltirib chiqarish sifatida, ijodiy-mustaqil ravishda masalalar tuzish).
O‘quv faoliyatidan tashqarida mavjud bo‘lgan motivlar:
A) keng-ijtimoiy;
B) tor-shaxsiy;
V) salbiy.
O‘qish motivlarini ichki va tashi motivlarga bo‘lishga kelsak, bu bo‘linish funksional tabiatga ega va o‘qish harakatlari va ular o‘rtasidagi tuzilish jihatidan tahlil qilishni talab qiladi: ular orasida bevosita aloqa bo‘lsa, tashqi motiv haqida gapirish mumkin.
|
| |
BREMYA SOLIG‘I - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 144/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BREMYA SOLIG‘I — to‘lanadigan soliq summasi.
BREND (ingl. Brend) — soddalashtirilgan va tor ma’noda talqin qilganda ushbu termin muayyan mahsulotning xususiy nomini uning yaratuvchi ijodkori va egalik qiluvchi sohibi tomonidan berilgan individual xarakteristikasi va vizual identifikatsiyasi bilan birgalikda anglatadi.
BREND AKTIVLARI — aynan mazkur mahsulotga xos bo‘lgan va uning yaratuvchi ijodkori mavjudligini faol reklama qiladigan qadriyatlar, aktivlar, mahsulot xossalari va qabul qilinishi. Ushbu termin shuning aynan ushbu brend bilan bog‘liq bo‘lgan mas’uliyat va majburiyatlarga ham taalluqlidir. Ko‘pgina brend operatorlari ushbu termin, hammasidan tashqari, muayyan bozorda aynan ushbu brend to‘g‘risida xabardorlik, brendga iste’molchining qattiq moyilligi, uning sifati, shuningdek, brend logotiplari va savdo markalari singari elementlarni o‘z ichiga oladi, deb ta’kidlaydilar. Boshqa operatorlar esa mazkur tushuncha raqobatchilarning aynan shunga o‘xshash mahsulotlariga nisbatan brendning toifalanish layoqatini o‘z ichiga oladi deb hisoblaydilar. Bu ta’rifga shuningdek brend egasining korporativ identifikatsiyasi va tashkiloti nufuzi ham kiradi.
BREND HAQIDA XABARDORLIK - (ingl. Brand awareness) — tadqiqotlar davomida muayyan brendni tanib olishga qodir bo‘lgan iste’molchilar salmog‘i yoki foizdagi tarkibini aniqlash.
BREND IDENTLIGI (Brend identity) — aynan mazkur brend iste’molchilar tomonidan aniq-raso tanib olinadigan alomatlarning noyob jamlanmasi. Bunday alomatlarga esa tovar atributlari, assotsiatsiyalar (nimagadir o‘xshatish va qiyoslash), munosabat, naf, va’da, vizual yoki dizayn uslubi, brendning asosiy qimmatli jihatlarini ifoda etuvchi alomatlar kiradi.
BREND KAPITAL TARIQASIDA (Brend equity) — brendi sotib olish va sotish mumkin bo‘lgan ham moddiy, ham nomoddiy aktiv tariqasida ko‘rib chiquvchi bir konsepsiya.
BREND MENEJERI (ingl. Brand manager) — “mahsulot menejeri” deb ham yuritiladi. Bozorlarda muayyan mahsulot yoki brendni o‘tkazish va sotish uchun mas’ul bo‘lgan menejer yoki rahbar. Brend menejeri majburiyatlari sifatiga istalgan faoliyat aniq brendga nisbatan birlamchi marketing maqsadlarini ta’riflab berish va tadbiq etishdan tortib to ushbu brend bilan shug‘ullanuvchi jamoaga har kungi rahbarlikni amalga oshirishgacha; mahsulotni qadoqlashdan boshlab to belgilangan foyda ko‘rsatkichlariga erishish va istiqbolda rivojlanish rejalarini amalga oshirishga qaratilgan faoliyat kiradi. Bunda, qoidaga ko‘ra, boshqa menejerlar va bo‘limlar, jumladan, sotuvlar bo‘limi bilan qizg‘in hamkorlikni saqlab ta’minlab turish talab etiladi.
|
| |
BOZORDA ISHLAYOTGAN PERSONAL - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 138/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BOZORDA ISHLAYOTGAN PERSONAL — ba’zida ana shu termin bilan keng ommadan ma’lumotlar to‘plash zimmasiga yuklatilgan jamoalar yoki alohida tadqiqotchilar nazarda tutiladi. Zarur axborotlarni to‘plash yo ko‘chada, ish joylarda yoxud respondentlar — so‘rovga tortilgan kishilar uylarida o‘tkaziladi. Tadqiqotchilar odatda tadqiqotchilik tashkiloti oldiga qo‘yilgan vazifalar bajarilishi uchun mas’ul bo‘lgan rahbarlar boshchiligida guruh-guruh bo‘lib ish ko‘radilar.
BOZORDA MONOPOLIYA — bozorda hukmron mavqe o‘rnatish, hokimiyatni egallab olish va monopoliyalarni vujudga keltirish. Raqobat va monopoliya bozorda bir-biriga har doim qarshi turgani va zid bo‘lgani uchun dialektik mushtaraklikni vujudga keltiradi va bozor munosabatlarining ajralmas jihati sanaladi. Kapitalistik mamlakat monopolistik faoliyat maxsus qonunchilik hujjatlari ishlab chiqish bilan cheklab qo‘yiladi (masalan, AQShdagi monopoliyaga qarshi qonunlar). Bozordagi mutlaq monopoliyada bitta sotuvchi — davlat – tashkiloti, xususiy tartibga solib turiladigan monopoliya yoki xususiy tartibga solib turilmaydigan monopoliya ish ko‘radi. Tartibga solib turiladigan monopoliyada davlat kompaniyalarga ishlab chiqarishni oldingi darajada saqlab turishga yoki uni kengaytirishga imkon beradigan narxlar tayinlashga ruxsat beradi. Bunda, qoida tariqasida, bu narsa raqobatchi diqqatini o‘ziga tortishi, davlat tomonidan tartibga solib turish joriy etilishini nazarda tutgan holda maksimal yuqori narxlar belgilashdan voz kechadilar, boz ustiga uncha yuqori bo‘lmagan narxlar bozor ichkarisiga tezroq kirib borishga imkon beradi. Ammo ko‘p hollarda bozorda oligopoliya — bir qancha yirik firmalar hukmronligi ko‘zga tashlanadi.
BOZORDAN TASHQARI OPERATSIYALAR — YaMMni hisoblashga kirmaydigan tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqarish, chunki ular sotib olinmaydi va sotilmaydi.
BOZORGA TAKRORAN CHIQARISH — bozorda tovar yoki xizmatni takror taqdim etish. “Koka-kola” singari “o‘lmas” — mangu yashovchi tovarlar bo‘lmagani sababli bozorga takroran chiqarish zaruriyatdir. Bu tadbir pasayishga yuzlangan sotishni jonlantirib borishga, raqobatchilar hamlasiga duchor bo‘lganda yoxud u yoki bu sababga ko‘ra tovarlar va xizmatlar bozordagi ulushni yo‘qotganda yordam beradi.
|
| |
KASSA BITIMI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 416/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KASSA BITIMI — fond birjasida amalga oshiriluvchi qimmatbaho qog‘ozlar bilan operatsiya turlaridan biri. K.b. xususiyati shundan iboratki, qimmatbaho qog‘ozlar sotib oluvchiga tuzilgan kuni to‘lanadi va beriladi. K.b. shaklida odatda kichik partiyali qimmatbaho qog‘ozlar bilan operatsiyalar o‘tkaziladi. 2) Valuta bozorida valuta operatsiyalarining turli xili.
KASSA OPERATSIYALARI – 1)naqd pul mablag‘larini qabul qilib olish, saqlash va tarqatishga oid moddiy texnikaviy tartib qoidalar. Ushbu qoidalar maxsus moliyaviy-bankka oid me’yoriy hujjatlar asosida belgilanadi va tartibga solinadi. Davlat tomonidan qanday sub’ektlarga taaluqli kassa operatsiyalari tartibga solinishiga ko‘ra: a) blankalar va boshqa kredit muassasalarida amalga oshiriladigan kassa operatsiyalari; b) korxona tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladigan kassa operatsiyalari; hamda v) tovarlar, xizmatlar, ishlar uchun aholidan bevosita pullarni qabul qilish bilan shug‘ulanuvchi korxonalardagi kassa operatsiyalari. Kassa operatsiyalari amalga oshirishi tartiblarni davlat yo‘li bilan belgilab qo‘yilishi davlat va pul muomalasi ishtirokchilar manfaatlarini o‘zaro uyg‘unlashgan holda muxofaza qilish imkonini beradi. O‘zbekiston Respublikasi hukumat qarorlariga ko‘ra, korxonalar o‘rtasidagi hisobkitoblar faqat naqd pulsiz shaklda amalga oshiriladi hamda naqd pul muomalasi qat’iy cheklangan doiralarda amalga oshirilishi mumkin. Kassa operatsiyalari to‘g‘risidagi qoidalarni buzish moliya intizomini qo‘pol tarzda buzilishi deb baholanadi va aybdor mansabdor shaxslarning huquqiy javobgarligiga sabab bo‘ladi; 2) K.o. banklar, korxonalar va muassasalar kassalarida naqd pullar, chet el valutasi bilan o‘tkaziladigan operatsiyalar. Barcha kassa operatsiyalari naqd pullarning sarflanishi ustidan nazoratni amalga oshiradigan tegishli kirish va chiqish hujjatlari bilan rasmiylashtiriladi.
KASSA REJASI – xo‘jalik yurutuvchi sub’ektlarining muayan davr (yil, kvartal, oy) davomida naqd pul tushumlarini va ish haqi hamda boshqa maqsadlar uchun xarajatlarini oldindan taxmin qilish asosida belgilanishi . Kassa rejasining vaziyati aniq aks ettirilishi va korxonalar tomonidan bajarilishi mamlakatda naqd pul muomilasini samarali tarzda tartibga solish, pul emissiyasini jilovlash, infilyatsiya sur’atlarini pasaytirish imkonini beradi. Kassa rejalarini bajarilishi bilan aholi turmush darajasi o‘rtasida mustahkam bog‘lanish mavjud.
|
| |
dasturiy ta’minotni loyihalash va ishlab chiqishga qaratilgan dasturlar uchun asosiy komponent hisoblanadi

|
dasturiy ta’minotni loyihalash va ishlab chiqishga qaratilgan dasturlar uchun asosiy komponent hisoblanadi
|
bet | 92/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchundasturiy ta’minotni loyihalash va ishlab chiqishga qaratilgan dasturlar uchun asosiy komponent hisoblanadi.
Bu talab o‘quv va kognitiv faoliyatning tabiati bilan bog‘liq. Hal qilinishi kerak bo‘lgan muammoli vaziyatga duch kelganda, ta’lim oluvchilarning idrok etish faolligini oshiradi.
31. O‘zbekistonda innovatsiyalar yaratish uchun davlat buyurtmasi –bu:
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlangan boshqa manbalar hisobiga innovatsion loyihani bajarish uchun topshiriq
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga innovatsion loyihani bajarish uchun topshiriq
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga texnik loyihani bajarish uchun topshiriq
O‘zbekiston Respublikasi mahalliy budjeti mablag‘lari va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa manbalar hisobiga innovatsion loyihani bajarish uchun topshiriq
32. Silikon vodiysi otasi nomini olgan olim..
Stenford universiteti prorektori Fredrik Terman hisoblanadi
San-Diyegodagi Kaliforniya universiteti professori X.Xirsha hisoblanadi
Stenford universiteti professori G.Itskovich hisoblanadi
Garvard universiteti professori B.Klark hisoblanadi
33). Tadbirkorlik universiteti(TU) missiyasi:
madaniy-ta’lim; ilmiy-tadqiqot; innovatsion-tadbirkorlik.
ilmiy-tadqiqot; innovatsion;
o‘qish; ta’lim; ilmiy-tadqiqot; innovatsion; tadbirkorlik; ishlab chiqarish.
madaniy-ta’lim; ilmiy-tadqiqot; innovatsion; tadbirkorlik.
34). Kelajak universiteti sifatida nafaqat talim, ilm-fan va innovatsiya, ko‘proq darajada - sotsiumning barcha tuzilmalari bilan integratsiyalashuv, inson kapitalining uning butun umri davomidagi rivojlanishi bilan birga borishi qaysi universitet shakliga xos?
universitet 5.0 ga
universitet 3.0 ga
universitet 4.0 ga
universitet 1.0 ga
36). “Innovatsion faoliyat to‘g‘risida”gi qonunning maqsadi nimalardan iborat?
ilmiy faoliyat sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
tadbirkorlik faoliyati sohasidagi munosabatlarni tartibga solishdan iborat.
|
| |
BOZORGA YO‘NALTIRILGAN TARMOQLAR - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 139/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BOZORGA YO‘NALTIRILGAN TARMOQLAR — tayyor mahsulotni tashish xarajatlari xom-ashyoni tashish xarajatlaridan qimmatga tushadigan tarmoqlar.
BOZARGON — o‘rta asrlarda viloyat va mamlakatlararo yurib savdo qiluvchi shaxs, savdogar. Bozargonlar oldi-sotdi ishlaridan tashqari ayg‘oqchilik ham qilganlar va borgan mamlakatlarining iqtisodiy ahvoli, harbiy qudrati haqida ma’lumot to‘plaganlar. Xon va sultonlar odatda o‘z elchilarini bozargonlarga qo‘shib yuborganlar.
BOZORNI BOSHQARISH — tovarlarni qarshiliksiz sotish va ehtiyojlarni to‘la qondirish hamda to‘lovga qobil talabni ta’minlash uchun shart-sharoit yaratish maqsadida bozorning rivojlanishini ta’minlashga yo‘naltirilgan faoliyat turi.
BOZORNI TEKSHIRISH — 1) Qanday kotirovka yaxshi va qancha aksiyalarni sotib olish yoki kotirovka qilingan baho bo‘yicha sotishni belgilash uchun birja oboroti tashqarida turuvchi bir qancha firmalardan qimmatbaho qog‘oz kotirovkasini rasmiy ravishda so`rash; 2) Bozorning o‘zgarishi darajasini belgilash maqsadida har qanday mol-mulk fondi bo‘yicha kotirovkani rasmiy ravishda so‘rash.
BOZORNING FAOLIYAT QILISHI — bozorlar o‘zaro foydali savdoni tashkil etishni ta’minlashdan iborat o‘z vazifasini qanchalik samarali uddalayotganligi muammosi.
BOZORNING TUZILISHI — bu bozor elementlarining ichki tuzulishi, joylashishi va tartibi, ularning bozor umumiy hajmidagi ulushi demakdir va shu tariqa o‘zlariga kerakli muhim ma’lumotlarni qo‘lga kiritganlar.
BOSH AUDITOR — bir qator mamlakatlarda, jumladan, sobiq ingliz koloniyalarida (Hindiston, Nepal, Keniya, Mavrikiy, Barbados, Zambiya va hokazo) davlatda moliya-byudjet xizmatini boshqaruvchi, yuqori mansabdor shaxs. Bosh auditor mamlakat prezidenti yoki general- gubernatori tomonidan, premer-ministr maslahati bo‘yicha yoki parlament tasdig‘idan so‘ng tayinlanadi. Ushbu mansabni ma’lum bir yoshgacha (masalan, Zambiyada 60 yosh) egallab turadi yoki ba’zi hollarda impichment tartibida o‘zgartiriladi. Bosh auditor mustaqil holda o‘z xizmatini shakllantiradi.
|
| |
KASANA — yollangan hunarmand-kosib tomonidan uyda tayyorlanadigan narsa va shu tartibda ishlash.  
KASANACHI

|
KASANA — yollangan hunarmand-kosib tomonidan uyda tayyorlanadigan narsa va shu tartibda ishlash.
KASANACHI
|
bet | 415/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KASANA — yollangan hunarmand-kosib tomonidan uyda tayyorlanadigan narsa va shu tartibda ishlash.
KASANACHI — 1) yollanib, uyida ishlaydigan hunarmand-kosib. 2) kasanachilik bilan shug‘ullanuvchi jismoniy shaxs.
KASANACHILIK – 1) yirik sanoat korxonalari bilan tuzilgan shartnoma asosida uy sharoitida mahsulot ishlab chiqarish yoki xizmat ko‘rsatish; 2) K. — mehnat shartnomasiga muvofiq kasanachining yashash joyi bo‘yicha unga yoki uning oila a’zolariga tegishli bo‘lgan boshqa binolarda ish beruvchining buyurtmalari bo‘yicha tovarlar ishlab chiqarish yoki xizmatlar ko‘rsatish tushuniladi.
KASB SOLIG‘I (kasbiy soliq) - mahalliy hokimiyat organlari tomonidan tadbirkorlik faoliyatining barcha turlaridan har yili olinadigan to‘g‘ri (bevosita) soliqlardan biri. Masalan, Fransiyada kasb solig‘i (kasbiy so‘liq)ning stavkasini hisoblashda baza sifatida ko‘chmas mulk ijarasining qiymati, ishlab chiqarishda foydalanilayotgan barcha asbob-uskunalarning qiymati (sub’ektning o‘z mulkini yoki ijaraga olganmi, bundan qat’iy nazar), ish haqi fondining qiymati va boshqalar xizmat qiladi. Kasb solig‘i (kasbiy soliq)ning summasi asos raqamlari va mahalliy hokimiyat organlari tomonidan belgilanadigan koeffisient asosida hisoblanadi. Bunga uning summasi korxonada yangidan yaratilgan mahsulotning ma’lum bir foizidan (masalan, 5 foiz) oshmasligi lozim.
KASKO - transport vositalarini sug‘urtalash.
KASSA - 1) pul, qimmatbaho qog‘ozlar saqlanadigan po‘lat sandiq, quti, shkaf; 2) muassasa, korxonalarning pul qabul qilish, pul berish, bilet sotish va shu kabilar bilan ish yurituvchi, muomala qiluvchi bo‘linmasi; 3) muassasa, korxona va shu kabilardagi bor pul; 4) korxonadagi mavjud naqd pullar; 5) kassa operatsiyalarini bajaruvchi korxona, tashkilot, muassasalarning tuzilmaviy bo‘linmalari; 6) buxgalteriya hisobida naqd pullarning harakati, tushishi va berilishini ifodalovchi hisob; 7) qabul qilish, saqlash, pul va boshqa qiymatliklarni berish uchun maxsus uskunalangan bino.
|
| |
KARTEL (fr.cartel, ital.cartello cartaooz, hujjat)

|
KARTEL (fr.cartel, ital.cartello cartaooz, hujjat)
|
bet | 414/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KARTEL (fr.cartel, ital.cartello cartaooz, hujjat) - 1) monopolistik birlashmaning bir ko‘rinishi: yirik korxona egalarining bozorda tanho hukmdorlik qilish, ko‘p foyda olish maqsadida tuzgan uyushmasi. Uyushmaga kiruvchilar mahsulot hajmi, narxi, ishchilar yollash sharti, patentlar ayirboshlash, bozorlarni bo‘lish, umumiy masulot ishlab ciqarishdagi har bir atlaschining kvotasi va shu kabilar bo‘yicha kelishib olishlari. K. ning boshqa uyushmalardan (konsern, trest) farqi unga kiruvchilar xo‘jalik yuritish mustaqilligini saqlab qoladilar; 2) K. (fr.) — bitta tarmoq baholar, oldi-sotdi bozori, ishlab chiqarish hajmlari, patentlar bilan ayirboshlash va h.k. kabi korxonalar o‘rtasidagi bitim. Hozirgi vaqtda 11 mamlakatdan 55 kompaniya (“Telefunken”, “Simens”, “Xitachi”, “Mitsubisi” va boshqalar)ni birlashtiruvchi xalqaro elektrotexnik K. eng yirik hisoblanadi; 3) K. – bitta sanoat tarmog‘idagi bir necha korxonalarning uyushmasi bo‘lib, uning ishtirokchilari ishlab chiqarish vositalari va mahsulotlariga o‘z mulkiy egaligini saqlab qoladi, yaratilgan mahsulotlarni sotish esa kvota, ya’ni mahsulot ishlab chiqarish umumiy hajmdagi har bir ishtirokchining ulushi, sotish narxlari, bozorlarning bo‘lib olinishi va h.k. bo‘yicha kelishuv asosida amalga oshiriladi; 4) K. – ishlab chiqaruvchilar yoki iste’molchilar birlashmasi shakli. Bunda ixtisosiga ko‘ra yaqin korxonalar, firmalar, kompaniyalar ishlab chiqarish va sotish, narx-navo va mahsulot o‘tkazish bozorlari haqida bitim tuzadilar. Kartelning maqsadi birlashma ichidagi raqobatni bartaraf etish, cheklash va tartibga solish hamda mazkur bitimda ishtirok etmayotgan firmalar raqobatiga tazyiq o‘tkazish yo‘li bilan foydani oshirishdan iboratdir.
KARUS BELLI (lot.) — urush holatini e’lon qilish uchun bevosita formal bahona yoki vaj bo‘lib xizmat qiluvchi voqea yoki ma’lumotni belgilash uchun foydalaniladigan diplomatik termin.
KARUS FEDERIS (lot.) — vaziyat yoki faktni belgilash uchun foydalanadigan diplomatik termin. Ularning vujudga kelishida davlatlarning shartnoma bo‘yicha o‘zaro yordam ko‘rsatish to‘g‘risidagi majburiyati kuchga kiradi. Hozirgi Xalqaro huquq har bir davlatning individual va jamoa mudofasi bilan bog‘liq bo‘lgan huquqini ko‘zda tutadi.
|
| |
Yengil himoya kostumi L -l

|
Yengil himoya kostumi L -l Pdf ko'rish
|
bet | 140/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MYengil himoya kostumi L -l. U qalpoqchadan, shim bilan birga
tikilgan paypoq hamda ikki qavatli qo‘lqop va podshlemnikdan tashkil
topgan. L-lning ham oicham lari huddi himoya kombinezoniga o‘xshash
bo'ladi; L -l kiyimlari asosan fuqarolar muhofazasining razvedka
qismlarida kiyiladi. Umumiy himoya jamlamasi (OZK) vositasi himoya
plashidan (OP-1) va himoya paypogi va qo'lqopdan tashkil topgan.
Umumqo‘shin himoya jamlamasi qo‘yilgan maqsadga ko‘ra:
a)
radioaktiv birikmalardan, zaharlovchi moddalar va biologik vosita
lar ta’sirlaridan saqlashda, radioaktiv moddalar va biologik shikastlangan
joylarda xatti-harakatlar hamda texnika, transportlarni zararsizlantirish
ishlarini bajarishda yopg‘ich ko‘rinishda; b) shikastlangan o'choqlardagi
xatti-harakatlarda va qutqaruv-evakuatsiya ishlarini bajarishda kombi
nezon ko‘rinishda foydalaniladi. Filtrlovchi terini himoyalovchi vositalar
paxtali materiallardan tayyorlangan kiyimlarga maxsus kimyoviy modda
lar shimdirilgan bo‘ladi. Bunda zaharli moddalar kiyimdan o‘tayotganda
yutilib qoladi va terini shikastlashdan saqlaydi. Filtrlovchi himoya kiy
imlari (FXK-58). Bu vosita kombinezondan, paytava, shlemostiligidan
tashkil topgan. FXK-58 gazniqob, rezinali etik va qo‘lqopdan iborat
jamlama holida ham foydalaniladi (5-rasm). Kombinezon 3 xil o‘lchamda
chiqariladi: 1-o‘lcham - 160 sm gacha, 2- o ich am - 161-170 sm gacha
va 3-o‘lcham - 171 sm dan yuqori bo‘yli odamlar uchun. Oddiy terini
himoya qiluvchi vositalarga oddiy, hech narsa shimdirilmagan yopg‘ich,
plashlar, qalin zich to‘qilgan paltolar, paxtali, charm-terili kurtkalar va
boshqa kiyim kechaklar kiradi.
Trikotaj, sherst va paxtali matolardan tayyorlangan kiyimlar, qo‘lqoplar
faqat radioaktiv changlardan va biologik ta’sirlardan saqlaydi.
174
5-rasm . Filtrlovchi himoya kiyimi ZFO-58:
|
| |
Ishlab chiqarish avariyalari va halokatlar

Vayronalardagi yong‘iniami halqaga olish va bartaraf etish bo‘yicha
tezkor choralar ko‘riladi, bunda o‘tni o ‘chirishda ishtirok etuvchilar himoya
vositalaridan, zarurat tug‘ilsa, gazniqobiardan foydalanishlari zarur. Ishlab
chiqarish tarmoqlaridagi avariya oqibatida zaharli suyuqliklar to‘kilishi,
ularning atmosfera havosiga va atrof muhitga tarqalish xavfi mavjud
bo‘ladi. Yuqori kuchlanishdagi elektr manbalari bo‘lishligi qo‘shimcha
yong‘in va portlashlaming paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Shuning
uchun avariya va halokat oqibatlarini bartaraf
etuvchi tizimlar shulami
hisobga olishlari lozim bo‘ladi. Zararlangan hududdagi jabrlanuvchilarga
o‘z vaqtida birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish lozim, buning uchun
jabrlanuvchilar soni, ulaming turgan joyi, ahvoli, olgan jarohat xususiyati
hamda yordam ko‘rsatish vaqtlarini aniqlashi darkor.
Avariya va halokatiar natijasida quydagi jarohatlar: yaralanish,
kuyish,
shikastlanish, suyaklar sinishi, to'qimalarning uzilishi, ezilish.
elektr tokidan kuyish, KTZMlardan zaharlanish va hokazolar kuzatiladi.
KTZMlar ishlatiladigan, olinadigan va saqlanadigan obyektlardagi
avariyada zaharlanish o ‘chog£i o ‘z
vaqtida aniqlanishi va
BOSHQARISHNING NORASMIY TUZILISHI

|
BOSHQARISHNING NORASMIY TUZILISHI
|
bet | 141/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BOSHQARISHNING NORASMIY TUZILISHI – tashkilotda ishlovchi jamoa a’zolarining o‘zaro munosabatlari asosida shakllanadi (ular qarashlarining birligi va qarama-qarshiligi, manfaatlari, dunyoqarashi, moyilligi va boshqalar).
BOSHQARISHNING RASMIY TASHKILIY TUZILISHI – deganda yuqori tashkilot yoki davlatning tegishli idoralari tomonidan tasdiqlangan va huquqiy kuchga ega bo‘lgan tashkiliy tuzilishlar tushuniladi.
BOSHQARISHNING TASHKILIY TUZILISHI – deganda boshqaruv bo‘g‘inlarining birlashuvini, ular orasidagi o‘zaro munosabatlarni hamda ulardagi maqsad va vazifalarning bajarilishini ta’minlash tushuniladi.
BOSHQARUV HISOBI – korxona bo‘linmalari faoliyatlari yuzasidan taktik va stratagik boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun zarur axborotlarni taqdim etuvchi, budjetlashtirish, invastitsiya loyihalarini tahlil qilish, xarajatlar hisobi va tannarx kalkulyatsiyasi, javobgarlik markazlari bo‘yicha sagmantar hisobot tuzish, transfart baholarni shakllantirish kabi masalalarni qamrab olgan komplaks fan turi.
BOSHQARUV HISOBI AXBOROT MANBALARI – moliyaviy hisobot axborotlari, shuningdak markating, soliq, sug‘urtaga oid ma’lumotlar va h.k. Boshqaruv hisobi axborotlarini aks ettirish usullari – moliyaviy hisob usullari, ekonomatrika, statistika va iqtisodiy tahlil usullari.
BOSHQARUV HISOBI AXBO- ROTLARINING O‘LCHOV BIRLIKLARI – moddiy, mahnat va qiymat kabi barcha hisob o‘lchovlari.
BOSHQARUV HISOBI SCHATLAR RAJASI – korxona faoliyatini budjetlashtirish, xarajatlar hisobi va tannarx kalkulyatsiyasini tashkil etish, “Xarajatlar-ishlab chiqarish hajmi- foyda” tizimi bo‘yicha moliyaviy natijalarni aniqlashga mo‘ljallangan schatlar to‘plami.
BOSHQARUV HISOBI TAKTIKASI – joriy davrda ishlab chiqarishni tashkil etish, xarajatlar va mahsulot tannarxi kalkulyatsiyasi bo‘yicha hisob yuritish, dalillash, qabul qilingan qarorlarni tahlil va nazorat qilish hamda ular ijrosi uchun javobgarlik.
BOSHQARUV HISOBI TAMOYILLARI – hisobni ikkiyoqlama yozuv usulida yuritish, uzluksizlik, aniqlik, ishonchlilik, hisoblash, ehtiyotkorlik, ko‘rsatkichlarning qiyoslanuvchanligi va h. k. Boshqaruv hisobi axborotlaridan foydalanuvchilar – korxona boshqaruvi xodimlari, ta’sischilar va kuzatuv kangashi a’zolari.
|
| |
BOSH DISTRIBYUTOR - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 140/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BOSH DISTRIBYUTOR — u yoki bu firmaning muayyan bozordagi asosiy vakili. Bosh distribyutor tovar ishlab chiqaruvchi firmaning mahsulotlarini bevosita yoxud o‘ziga qarashli vositachilar (agentlar) tarmog‘i orqali sotish bilan shug‘ullanadi.
BOSH HISOBCHI (BOSH BUXGALTER) — moliyaviy hisob-kitobni amalga oshirishga javobgar mansabdor shaxs.
BOSH YUK — dengiz kemalari bilan tashiladigan har qanday qoplanib yoki o‘ramlanib joylangan yuk. Uning qoplanmasdan tashiladigan yuklar (bug‘doy, ruda, ko‘mir)ni tashishdan farqi shundaki, yuk tashuvchidan qoplangan yukka nisbatan alohida g‘amxo‘rlik talab etadi.
BOSHQARISH — ma’lum tuzilmani saqlash, faoliyat tartibini qo‘llab-quvvatlashni saqlash, dasturni realizatsiya qilish, faoliyat maqsadlarini ta’minlovchi element, tashkiliy tuzilma vazifasi.
BOSHQARISH SAMARADORLIGI – uning boshqariluvchi ob’ekt maqsadlariga erishishdagi va ijtimoiy-iqtisodiy samarasini ta’minlashdagi natijaviyligi bilan boshqarish xarajatlarini va unda foydalanilgan resurslarni taqqoslash orqali aniqlanadi.
BOSHQARISH SAMARADORLIGINING IJTIMOIY MA’NOSI – boshqarishning joriy holatida eng ko‘p ijtimoiy samarani ta’minlashdir.
BOSHQARISH SAMARADORLIGINING IQTISODIY MA’NOSI – boshqarish xarajatlarining joriy holatida makro va mikro darajada eng ko‘p iqtisodiy samarani ta’minlashni anglatadi.
BOSHQARISHNING IQTISODIY USULLARI — jamiyat uchun zarur bo‘lgan natijalarga erishish maqsadida iqtisodiy munosabatlarga va xodimlarning manfaatlariga ta’sir ko‘rsatish usullari. B.i.u. ma’muriy boshqarish usullaridan farq qiladi, bu ob’ektlarning mustaqilligi va tashabbusini cheklab qo‘ymaydi, davlat, korxona va har bir xodimning manfaatlarini to‘la-to‘kis qo‘shib olib borishga yordam beradi. B.i.u. jumlasiga xo‘jalik hisobi, iqtisodiy normativlar, qo‘shimchalar va chegirmalar tizimiga ega bo‘lgan narxlar, iqtisodiy rag‘batlantirish fondlari, mukofotlar, amortizatsiya ajratmalari, kredit, kapital mablag‘lar, jarimalar, ishlab chiqarishning pirovard-natijalaridan manfaatdorlik va h.k. kiradi. B.i.u. imkoniyatlaridan har tomonlama foydalanish hozirgi bozor iqtisodiyotiga o‘tish sharoitida fan-texnika taraqqiyotini jadallashtirish, korxonalar ishlab chiqarish potensiyalidan omilkorlik bilan foydalanish iqtisodiy samaradorlikni oshirishga olib keladi.
|
| |
a) 1-kombinezon; 2-kapushonkani mahkamlnvchi qism; 3-bosh klapani

d) baktereologik vositalarga qarshi ishlatiladigan dori - «№ 1» (oq
shishada - tetratsiklin gidroxlorid) joylashgan.
Bu dorini baktereologik
qurol ishlatilganda, jarohatlar olganda va kuyganda foydalaniladi. Bunda
bir yo‘la 5 ta tabletka ichiladi va 6 soatdan keyin yana 5
tasi ichiladi
(vabo, o‘lat, Sibir yarasi).
e) biologik ta’sirlarga qarshi ishlatiluvchi sulfodometoksin (5 tabletka)
dorisi qo‘yilgan. Bu dorini oshqozon-ichak kasali boshlanganda bir yo‘la
7 ta tabletkasi va keyingi kunlarda 4 tadan ichiladi;
f) radiosaqlovchi vosita № 1 (sistamin) joylashgan bo‘lib, u nurianish
yuz berganda biz yo ‘la 6 ta tabletka ichiladi.
6-rasm. Shaxsiy dorixona SHD-2.
Yuqorida qayd etilgan dorilarni kichik bolalarga ham ichish tavsiya etiladi,
yoshgacha bo‘lganiar: 1/4 tabletka, 8 -1 5 yoshgacha 1/2 tabletka
Kimyoviy zaharlovchilarga
qarshi yakka
tartibdagi paket
(SHKP-8). Bu vosita har bir odamda bo‘lishi shart.
Bu paket kimyoviy
zaharlovchilar teriga, kiyimlarga, shaxsiy saqlovchi vositalarga tushganda
zararsizlantirishda foydalaniladi. Bu paketda
degazatsiya qiluvchi idish
eritmasi va to‘rtta paxta dokali tampon bo‘lib, bular polietilen qopchada
germetik joylashtirilgan bo‘ladi.
Agar biror zaharlovchi modda teriga yoki kiyim-boshga tushib qolsa,
darhol tampon, degazatsiya qiluvchi
eritmaga shimdirilib, keyin o‘sha joy
176
artiladi.Degazatsiya qiluvchi eritmalar 3 foiz H20,+ 3 foiz NaON yoki 3
foiz H ,0 2+(150 g natriy silikatning
KAPITALNING AYLANISHI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 413/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KAPITALNING AYLANISHI - kapitalning funksional holati yoki kapital doiraviy aylanishlarining uzluksizligi, davomliligi.
KAPITALNING DOIRAVIY AYLANISHI - kapitalning bir shakldan boshqa shakllarga kirib yana dastlabki shakliga qaytishi. Bunda u pul, unumli va tovar kapitali shakllariga aylanib turadi.
KAPITALNING QOCHISHI — rivojlanayotgan mamlakatlardan kapital uning ekspropriatsiya qilinishidan, yuqori darajada soliq solinishidan, inflyasiyadan saqlanish maqsadida yoxud pulning yanada foydali investitsiyalashni ta’minlash maqsadida sanoati taraqqiy etgan mamlakatlarga o‘tkazilishi.
KAPITALNING CHETGA CHIQIB KETISHI - kapitalning bir qismini milliy iqtisodiyotdan chiqishi va uni tegishli shakllarda xorijiy mamlakatlar iqtisodiyotiga o‘tkazish jarayoni.
“KAPITAN” KANAL; “KAPITAN” MAHSULOT O‘TKAZISH KANALI (Channel “capitan”) — tovarlar sotish-taqsimlash tarmog‘ining ishlab chiqaruvchi, ulgurji sotuvchi va chakana sotuvchini o‘z ichiga oluvchi, eng nufuzli uchastkasi. “Kapitan” mahsulot o‘tkazish (odatda ishlab chiqarish) kanali butun savdotaqsimlash tarmog‘ini nazorat qilib turadi va tovar u ko‘rsatib o‘tgan talablarni inobatga olgan holda taqsimlanishiga majburlashi mumkin.
KARGO (isp.) — yuk tashib o‘tkazadigan kemani belgilash uchun qo‘llaniladigan va sug‘urtaga yoki agarda nomi aniq ko‘rsatilmagan bo‘lsa, sug‘urta qilingan yukka tegishli termin.
KARTALIZM - mahsulot sotish bozorini o‘ziga bo‘ysundirish va bozorda yakkahokimlik mavqeini egallash maqsadida yoppasiga kartellar tuzish.
KART-BLANSH (fr., ing.) –1) ishonch bildiruvchi shaxsning ishonch bildirilayotgan shaxsga uning nomidan operatsiyalarni amalga oshirish paytida beradigan cheklanmagan vakolatlari; 2) kart-blansh tomonidan berilgan shaxs nomidan u yoki bu harakatlar yoki operatsiyalarni amalga oshirish uchun vakolatnoma beruvchi shaxs tomonidan o‘z ishongan kishisiga beriladigan cheklanmagan vakolatlar.
|
| |
BOSHQARUV TAMOYILLARI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 143/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BOSHQARUV TAMOYILLARI - iqtisodiyotning barcha sohalarini boshqarish tizimining tuzilishi va amal qilinishini balgilab baruvchi asosiy qoida.
BOSHQARUV TIZIMI - boshqarishning maqsadlari, tarkibi, shakli va usullari majmuasi. U dinamik bo‘lib, ijtimoiy iqtisodiy sharoitlar o‘zgarishi bilan uning unsurlarini aniq mazmuni ham o‘zgaradi.
BOSHQARUV XARAJATLARI - boshqaruv (davlat hokimiyati organlari, sud va prokuratura organlari, fuqarolarning o‘z- o‘zini boshqaruv organlari) xarajatlari davlat organlari faoliyatining moliyaviy asosini tashkil etib, jamiyat hayotining barcha sohalariga rahbarlik qilishga imkon yaratadi.
BOSHQARUV YOKI DIREKTORLAR KENGASHI — korporatsiyalarning joriy ishlariga rahbarlik qilishi uchun aksiyadorlarning umumiy yig‘ilishida saylanadigan korporatsiya boshqaruvning oliy kollegial organi.
BOSHQARUV SHAKLI – kompleks konstitutsiyaviy-huquqiy institut bo‘lib, bunda hokimiyatning rasmiy manbai va amalga oshirilish shakli anglanadi. Boshqaruv shaklining asosiy, belgilovchi alomati davlat boshlig‘ining huquqiy maqomidir. Hozirgi zamon davlatlaridagi boshqaruv shaklining ikki turi mavjud: respublika va monarxiya.
BOSHQARUVNING PARLA-MENT SHAKLI - (parlament — fr. parler — gapirmoq) — qonun chiqaruvchi va ijroiya organlarning vazifalari aniq taqsimlanganda parlamentning imtiyozli mavqega ega bo‘lishi. Parlament deputatlari hukumatni shakllantiradilar, bosh vazirni va konstitutsiyaviy nazorat organlarini saylaydilar.
BOSHQARUVCHI QARORLAR – rahbarlar tomonidan qabul qilinadigan qarorlar.
BRAK MAHSULOT - tasdiqlangan andoza va taxnika shartlarga mos kalmaydigan mahsulot.
BRAKER – mahsulot sifatining tegishli mezonlar talablariga muvofiqligini tekshiruvchi rasmiy mahsulotshunos.
BRAKERAJ (ing.) — rasmiy tovarshunoslar (brakchilar) tomonidan tovarlar ko‘rib chiqilganda brakni aniqlash.
BRETTON-VUD VALUTA TIZIMI – 1944 yil tuzilgan xalqaro valuta tizimi. Quyidagilar uning asosiy unsurlari hisoblanadi: chet el markaziy banklariga dollarni oltinga almashtirish AQSh hukumati tomonidan kafolatlangan; valutalarning bozor kurslari oltin yoki dollar pariteti doirasida +1% farqi qat’iy belgilangan; xalqaro valuta foizi xalqaro valutani tartibga solishni amalga oshiradi.
|
| |