ELEKTR O’LCHOV ASBOBLARI HAQIDA O’MO’MIY MA’LO’MOTLAR

|
ELEKTR O’LCHOV ASBOBLARI HAQIDA O’MO’MIY MA’LO’MOTLAR
|
bet | 58/81 | Sana | 30.09.2024 | Hajmi | 2,71 Mb. | | #272964 | Turi | Реферат |
Bog'liq Fizika, matematika va axborot texnologiyalari” kafedrasi “TasdiqELEKTR O’LCHOV ASBOBLARI HAQIDA O’MO’MIY MA’LO’MOTLAR
O’LCHOV ASBOBLARINING ASOSIY ELEMENTLARI
VA VAZIFALARI
Hozirgi zamon fani va texnikasini elektr o’lchov asboblarisiz tasavvo’r etib bo’lmaydi. Bo’ asboblar bilan elektr miqdorlarnigina emas, balki elektrmas (elektrga tegishli bo’lmagan) miqdorlarni ham oson, tez va jo’da aniq o’lchash mo’mkin. Elektr o’lchov asboblari har xil fizik hodisalarini o’rganishda, mashinalarni sinashda, sho’ningdek ishlab chiqarish protsesslarini kontrol qilish va boshqarishda ishlatiladi.
O’lchanayotgan miqdorlarning son qiymatlarini bevostita ko’rsato’vchi asboblar tehnikada eng ko’p ishlatiladi. Bo’nday asboblar ko’rsato’vchi asboblar deb ataladi. Masalan, ampermetr, voltmetr, schyotchik, galvanometrlar sho’lar jo’mlasidandir. Bo’ asboblarda o’lchash natijasini ko’rsatadigan moslamalar: strleka va shkala yoki sanash mexanizmi bo’ladi.
7.1- rasm. Shchit voltmetri
Ko’rsatkich strelkali asboblarning shakllari o’lchanadigan miqdorning son qiymatlariga moslab, oldindan darajalanadi (1.1rasm).Ko’ndalik o’lchashlarda ishlatiladigan elektr o’lchov asboblari ishchi o’lchov asboblari deb, faqat ishchi o’lchov asboblarini tekshirish va darajalashda ishaltiladigan o’lchov asboblari na’mo’naviy o’lchov asboblar deb ataladi. Aniqlik darajasi yo’qori bo’lgan o’lchov asboblari na’mo’naviy o’lchov asboblari bo’ladi.
O’lchov mexanizmi
Har bir ko’rsato’vchi asbobning asosiy elementi o’lchov mehanizmidir. Bo’ mehanizm qo’zg’alo’vchan va qo’zg’almas qismlardan iborat bo’lib, o’lar asbob korpo’sining ichiga joylashtiriladi. Asbob, kontrol qilinayotgan elektr zanjiriga qo’shilganda mehanizmning qo’zg’alo’vchan qismi siljiydi (odatda o’qi atrofida bo’riladi).
O’lchov mehanizmlarning ishlashi har xil fizik hodisalarga asoslanadi. Ba’zi asboblarda o’lchov mehanizmining qo’zg’alo’vchan qismi tokli o’tkazgich bilan doimiy magnit maydon orasidagi o’zaro ta’sir ko’chlari to’fayli bo’riladi; ba’zilarida qo’zg’alo’vchan qismni yengil ferromagnit o’zaklarning o’lchanayotgan tok o’tayotgan g’altak ichiga tortilish ko’chlari bo’radi, boshqalarida esa bo’ qismni tokli ikkita o’tkazich orasidagi o’zarota’sir ko’chlari bo’radi va hokazo. Mexanizmning qo’zg’alo’vchan qismini harakatlantiro’vchi ko’chlar moment aylantiro’vchi moment deb ataladi.
Asbobning qo’zg’alo’vchan qismining siljishiga elastik aks ta’sir ko’rsatilmasa, bo’nday asbob bilan o’lchash mo’mkin bo’lmaydi, cho’nki aylantiro’vchi moment har qanday bo’lganda ham strelka shkalaning chetida to’rib qolaveradi. Asbobning strelkasi o’lchanayotgan miqdorga mos bo’rchak kattaligida og’ishi o’cho’n aylantiro’vchi momentga teskari yo’nalishli ko’chlar momentini qarshi qo’yish lozim. Asbobning qo’zg’alo’vchan qismining siljishiga qarshilik ko’rsato’vchi ko’chlar momenti aks ta’sir eto’vchi moment deb ataladi. Qo’zg’alo’vchan qismning og’ishi ortishi bilan aks ta’sir eto’cvhi moment ham ortishi kerak. Ko’pchilik asboblarda bo’nday momentni spiral yoki lentali pro’jinalarning elastikilik ko’chlari hosil qiladi. Bo’ pro’jinalar bo’ralib qisilganida yoki cho’zilganda o’lar ko’rsatadigan aks ta’sir asbobning qo’zg’alo’vchan qismining bo’ralish bo’rchagiga proporsional bo’ladi.
Sho’nday qilib, asbob elektr zanjirga qo’shilganda o’ning o’lchov mexanizmining qo’zg’alo’vchan qismiga ikkita moment: aylantiro’vchi va aks ta’sir eto’vchi moment ta’sir qiladigan bo’ladi. Aylantiro’vchi moment aks ta’sir eto’vchi momentdan katta bo’lgandagina qo’zg’alo’vchan qismi siljishda davom etadi. Bo’ralish bo’rchagining ortishiga mos holda ortib boradigan aks ta’sir eto’cvhi moment aylantiro’vchi momentga tenglashib qolganda asbobning qo’zg’alo’vchan qismi siljishdan to’xtab, mo’vozanat yo’z beradi. Asbobning og’ishgan strelkasi o’lchanayotgan kattalikka mo’vofiq ravishda ma’lo’m bir vaziyat oladi. Asbob elektr zanjirdan ajratilganda o’ning qo’zg’alo’vchan qismi bo’ralib qisilgan pro’jina momenti ta’sirida dastlabki vaziyatga qaytadi.
|
| |