MSI Mail - 1-ma’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi. Reja

|
1-ma’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi. Reja
|
bet | 6/9 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 30,63 Kb. | | #105637 |
Bog'liq 1-ma’ruza. Kirish. Kompyuter tarmoqlarining tarixi. Reja-hozir.orgMSI Mail – savdo-sotiq uchun mo‘ljallangan ICT ham Internet bilan bog‘langan bo‘lib, o‘z mijozlariga pochta, faksimil va teleks xizmatini ko‘rsatadi.
NSFNET – AQSHning milliy ilmiy fondi tarmog‘i, AQSHdagi minglab ilmiy – tadqiqot institutlarini, korporatsiya va hukumat idoralarini birlashtiradi. U Amerikadagi eng yirik superkompyuterga ulangan bo‘lib, murakkab masalalarni echishda undan foydalanish imkoniyatini beradi.
USENET (1979) – yangiliklar va elektron pochtaning xalqaro tarmog‘i. Universitetlar o‘rtasida aloqa o‘rnatish maqsadida ish boshlangan bu tarmoq xozirda AQSHning deyarli barcha universitetlarini KT orqali birlashtiradi. Hatto undan foydalanuvchilar juda ko‘payib ketganligi tufayli, grafikning ancha qismini UUNET tarmog‘iga topshirgan. UUNET tarmog‘i asosan shu maqsad uchun ham yaratilgan.
UUNET – savdo–sotiq bilan bog‘liq bo‘lmagan tarmoq bo‘lib, u USENET yangiliklarini UNIXda boshlang‘ich matnlarni olishni va boshqa ishlarni bajarishni ta’minlaydi. U Internet bilan tarmoqlararo interfeysga ega.
UUCPNET – Unix-to Unix Copy – xalqaro elektron pochta bo‘lib, ma’lumotlar UUCP nomli dasturlar yordamida uzatiladi. UUCP – uzatish uchun qaydnoma, kommunikatsiya maqsadlari uchun fayllar to‘plami, kommunikatsion dasturlar uchun esa buyruqlar to‘plamidir. Undan elektron pochtalar yuborish va telekonferensiyalarda qatnashish maqsadlarida keng foydalaniladi.
2. Kompyuterlarning avlodlari va ularning imkoniyatilari
Kompyuterlarning rivojlanish bosqichlarini quyidagicha ifodalash mumkin:
1.Nolinchi avlod – mexanik kompyuterlar (1642-1945 yillar) -Paskal (1642 yil), Leybnits (1672 yil) va Bebbidjlar (1722 yil) tomonidan ishlab chiqilgan kompyuterlar.
2.Birinchi avlod – elektron lampalar asosida qurilgan kompyuterlar (1945-1955 yillar) – Fon Neyman tamoili asosida qurilgan kompyuterlar.
3.Ikkinchi avlod – tranzistorlar asosida qurilgan kompyuterlar (1955-1965 yillar).
4.Uchinchi avlod – integral sxemalar asosida qurilgan kompyuterlar (1965-1980 yillar).
5.To‘rtinchi avlod – katta integral sxemalar asosida qurilgan kompyuterlar (1980 yillardan boshlab) – Intel 8080 (8), 8086 (16), 8088 (16), 80486 (32) va Pentium protsessorlari asosida qurilgan kompyuterlar.
6.Beshinchi avlod – ko‘rinmas kompyuterlar.
Kompyuter texnologiyalarining rivojlanishi davomida juda ko‘p turli xil kompyuterlar ishlab chiqildi. Ularning ichida hozirda unitilib ketganlari bilan birga, kompyuter arxitekturasiga oid zamonaviy g‘oya va ishlanmalarga o‘zining katta ta’sirini ko‘rsatgan kompyuterlar ham bor. Kompyuter arxitekturasini yuqorida keltirilgan rivojlanish bosqichlarini taxlil qilish bilan, zamonaviy kompyuterlarning qanday qurilganligi va qanday ishlashi haqidagi bilimlarni yanada kengaytirish, hamda ushbu kompyuterlarda ishlash malakasini yanada oshirish mumkin bo‘ladi.
Hozirda ishlab chiqarilayotgan kompyuterlarning qurilish asoslarini o‘zida mujassam etgan dastlabki kompyuterlardan biri, bu 1952 yili Djon Fon Neyman tomonidan ishlab chiqilgan va birinchi avlod kompyuterlariga mansub bo‘lgan - IAS (Immediate Address Storage) «to‘g‘ridan-to‘g‘ri adreslanuvchi xotira» degan nomga ega kompyuter edi. Ushbu kompyuterning arxitekturasini 1.4-rasmda keltirilgan chizma asosida tushuntirish mumkin.
Fon Neyman kompyuteri beshta asosiy qismlardan iborat edi: xotira, arifmetik-mantiqiy qurilma, boshqarish qurilmasi va ma’lumotlarni kiritish-chiqarish qurilmalari. Ushbu kompyuterning xotirasi, har biri 40 bit uzunlikdagi 4096-ta so‘zlardan iborat edi. Bu 4096 x 5 bayt (40 bit = 5 x 8 bit) = 20480 bayt = 20 Kbayt xajmga ega tezkor xotira demakdir. 40 bitli har bir so‘z 20 bitli ikkita buyruqdan yoki 40 bit uzunlikdagi ishorali butun sondan iborat bo‘lishi mumkin edi. 20 bit uzunlikdagi har bir buyruqning 8 biti buyruqning xilini – ya’ni qo‘shish (ADD), ayrish (SUB), ko‘paytirish (MUL), ko‘chirib yozish (MOV) kabi buyruqlardan birini ko‘rsatsa, buyruqning qolgan 12 biti esa xotiradagi 4096 so‘zdan birini adreslash uchun xizmat qilar edi.[5]
1.4-rasm. Fon Neyman kompyuterining tuzilish chizmasi.
Arifmetik-mantiqiy qurilma tarkibida 40 bit uzunlikka ega – akkumulyator deb nomlangan maxsus ichki registr bor edi. Ushbu kompyuterning buyruqlari, hozirgi kompyuterlarning buyruqlariga o‘xshab, tezkor xotiradan olingan ma’lumotlarni akkumulyatorga yozish, unda kerakli amallarni bajarish, so‘ngra esa natijalarni tezkor xotiraga qaytib yozish amallarini bajarar edilar. Bu kompyuter suriluvchi vergulli sonlar ustida amallar bajara olmas edi.
Zamonaviy kompyuterlar tarkibida asosiy tashkil etuvchilardan biri hisoblangan displey, 1960 yili DEC firmasi tomonidan ishlab chiqarilgan, ikkinchi avlod kompyuterlariga mansub PDP-1 kompyuterida birinchi bor qo‘llanilgan edi. Ushbu displey 512x512 piksel o‘lchamga ega bo‘lib, unda nuqtalar yordamida chizmalarni chizish mumkin edi.
1965 yili ishlab chiqarilgan birinchi mini-kompyuter hisoblangan PDP-8 kompyuterida, hozirgi kompyuterlar arxitekturasida muhim o‘rin tutgan, kompyuter tarkibiga kirgan qurilmalarni o‘zaro ulovchi parallel o‘tkazgichlardan iborat - umumiy shinadan foydalanilgan. DEC firmasi PDP-8 kompyuteridan 50 000 donasini sotishga erishgan va bu bilan, mini-kompyuterlar bozorida etakchi kompaniyaga aylangan edi. PDP-8 kompyuterining soddalashtirilgan chizmasi 1.5-rasmda keltirilgan. [5]
1.5 -rasm. PDP-8 kompyuterining soddalashtirilgan chizmasi.
Hozirgi kompyuterlarda keng qo‘llanib kelayotgan – bir vaqtning o‘zida, bir nechta dasturlarni ishlashini amalga oshirish mexanizmi – multidasturlash, IBM firmasi tomonidan 1964 yildan boshlab ishlab chiqarila boshlagan, uchinchi avlod kompyuterlari hisoblangan IBM 360 kompyuterlari oilasiga mansub bo‘lgan modellarda yo‘lga qo‘yilgan edi.
1981 yilda IBM kompaniyasi tomonidan xozirgi shaxsiy kompyuterlarning dastlabkilari hisoblangan, o‘ta katta integral sxemalar asosida to‘rtinchi avlod kompyuterlariga mansub bo‘lgan IBM PC (Personal Computer) kompyuterlari ishlab chiqarila boshlangan. Ushbu kompyuterlarda Microsoft korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan MS-DOS operatsion tizimi o‘rnatilgan edi.
1985 yili xozirgi Pentium protsessorlari oilasiga mansub bo‘lgan so‘z uzunligi 32 bitli Intel 386 protsessori o‘rnatilgan shaxsiy kompyuterlar ishlab chiqarila boshladi. Ushbu kompyuterlarda esa, MS-DOS operatsion tizimi asosida ishlaydigan, Microsoft korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqilgan Windows operatsin tizimi ham o‘rnatilgan edi.
1980 yillarning o‘rtalariga kelib qisqartirilgan buyruqlar to‘plamiga ega bo‘lgan - RISC (Reduced Instruction Set Computer) kompyuterlar ishlab chiqarila boshlandi. Ushbu kompyuterlarning buyruqlari, ulardan avval ishlab chiqarilgan - to‘liq buyruqlar to‘plamiga ega bo‘lgan - CISC (Complex Instruction Set Computer) kompyuterlarning buyruqlariga nisbatan ancha sodda va tez bajarilar edi. RISC kompyuterlari asosida keyinchalik ko‘p sonli buyruqlarni bir vaqtda bajara oladigan -superskalyar kompyuterlar ishlab chiqarila boshladi.
1981 yili sun’iy intellekt texnologiyalari asosida ishlab chiqarilishi rejalashtirilgan - beshinchi avlod kompyuterlari uchun Yaponiya xukumati o‘zining milliy kompaniyalari uchun 500 million dollar sarmoya ajratishini e’lon qildi. Sun’iy intellekt texnologiyalari asosida beshinchi avlod kompyuterlarini ishlab chiqish g‘oyasi, unga mos texnologik bazaning yo‘qligi tufayli amalga oshmay qoldi.
Shunga qaramasdan to‘rtinchi avlod kompyuterlarinin element bazasi hisoblangan - o‘ta katta integral mikrosxemalar tarkibiga bir necha o‘n ming, keyinchalik esa bir necha yuz ming va nihoyat bir necha o‘n millionlab tranzistorlarni joylashtirish imkoniyatlarining paydo bo‘lishi, ishlab chiqarilayotgan kompyuterlar o‘lchamlarini tez suratlar bilan kichrayishiga olib keldi. 1993 yili Apple kompaniyasi tomonidan beshinchi avlod kompyuteri hisoblangan, Apple Newton nomli cho‘ntak kompyuteri ishlab chiqildi. Keyinchalik esa ana shu avlod kompyuterlariga mansub deb hisoblangan, kompyuter texnologiyasi sohasida keskin burilish yasagan – «ko‘rinmas kompyuterlar» deb nom olgan kompyuterlar ham ishlab chiqarila boshladi. «Ko‘rinmas kompyuterlar» hozirda – maishiy texnika qurilmalari, soatlar, bank kartochkalari va boshqa-boshqa ko‘pgina qurilmalar tarkibida ishlatilmoqda. Ushbu kompyuterlar, jahon ishlab chiqarishining rivojlanishiga, o‘zining juda kuchli ta’sirini ko‘rsatdi va yillar o‘tishi bilan uning bu ta’siri yanada kuchayib borishini ko‘rish qiyin emas.
Kompyuterlarning turlari sifatida esa, quyidagilarni ko‘rsatib o‘tish mumkin:
1.Shaxsiy kompyuterlar (ishchi stansiyalar).
2.Serverlar.
3.O‘rnatiladigan kompyuterlar – mikrokontrollerlar (rus tilida – встраиваемые компьютеры).
4.Ishchi stansiyalardan iborat komplekslar – klasterlar.
5.Meynfreymlar.
6.O‘yinlar uchun mo‘ljallangan kompyuterlar (rus tilida – игровые компьютеры) PS-3, PS-4.
7. «Bir marotaba qo‘llaniladigan» kompyuterlar (rus tilida – одноразовые компьютеры).
|
| |