nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Namen dokumenta - Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov

|
Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov
|
bet | 3/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
Namen dokumenta
Namen dokumenta je specificirati strukturo in vsebino:
XML datotek za uvoz evidenčnih listov v IS-Odpadki in
XML datotek za izpolnjevanje letnih poročil v IS-Odpadki
Dokument je namenjen razvijalcem, ki bodo pri zavezancih nadgradili informacijske sisteme tako, da bo mogoče pripraviti take datoteke. Predvideva se, da so razvijalci seznanjeni tudi z vsebinskim vidikom podatkov, ki se nahajajo v evidenčnih listih. Tako bo lažje razumeti logiko strukture.
V nadaljevanju sta opisani dve vrsti uvozov evidenčnih listov – posameznega evidenčnega lista in množice evidenčnih listov v paketu ter uvoz treh vrst letnih poročil:
LETNO POROCILO O NASTAJANJU ODPADKOV V PROIZVODNIH IN STORITVENIH DEJAVNOSTIH ZA PRETEKLO LETO (krajše ODP)
LETNO POROCILO O PREDELAVI/ODSTRANJEVANJU ODPADKOV V PRETEKLEM LETU (krajše ODP-P)
LETNO POROCILO O ZBIRANJU ODPADKOV IZ PROIZVODNIH IN STORITVENIH DEJAVNOSTIH ZA PRETEKLO LETO (krajše ODP-Z)
|
POZOR:
XML dokumenti, ki jih bodo končni uporabniki uvažali v sistem IS-Odpadkov morajo biti shranjeni v ANSI kodiranju. V nasprotnem primeru se lahko pojavijo napake pri shranjevanju besedila s šumniki (ČŠŽ) v podatkovno bazo.
|
Končni uporabnik lahko vrsto kodiranja preveri v Microsoftovem programu Beležnica (Notepad) ob shranjevanju:
Ali pa kodiranje določijo (preverijo) v naprednejših pregledovalnikih dokumentov z besedilom – npr. Notepad++:
|
| |
vozlišče za podatke o zavezancu – pošiljatelju

|
vozlišče za podatke o zavezancu – pošiljatelju
|
bet | 9/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
vozlišče za podatke o zavezancu – pošiljatelju
|
|
identifikator zavezanca - pošiljatelja iz baze ARSO - zaloga vrednosti iz posiljatelji.xml - polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/ID_ZAVEZANCA (zavezanec naj bol veljaven - vrednost 'D' v ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/VELJAVNOST)
|
34984
|
matična številka zavezanca (pošiljatelja) – zaloga vrednosti iz posiljatelji.xml - polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/MATICNA_ST
|
5043441000
|
status pošiljatelja - zaloga vrednosti iz posiljatelji.xml - polje ZAVEZANCI/ZAVEZANEC/STATUSI/STATUS (status naj bo veljaven – /VELJAVNOST in /DATUM_DO)
možni statusi pošiljatelja so: POVZROCITELJ, ZBIRALEC, ZBIRALEC IV, PREDELOVALEC, PREDELOVALEC IV in ODSTRANJEVALEC
|
POVZROCITELJ
|
|
|
| |
Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov - bet 6

Pri implementaciji sistema za generiranje XML datotek na strani zavezanca se močno priporoča, da se preveri struktura XML datoteke glede na XML shemo že v informacijskem sistemu zavezanca. Ob nalaganju podatkov iz XML datoteke v IS-Odpadki se sicer preveri struktura XML, vendar se poda le odgovor, da je struktura nepravilna, ne pa tudi kje v XML dokumentu je nepravilnost.
Pravilnost strukture XML datoteke glede na XML shemo je možno preveriti tudi na internetu na javnem servisu na naslovu http://www.xmlvalidation.com/. Po navodilih se najprej naloži XML datoteko s podatki, nato še XSD datoteko s shemo in izvede validacijo.
Po drugi strani pa se v IS-Odpadki natančno preveri vsebinska pravilnost in uporabnik, ki nalaga XML datoteko, dobi izčrpno poročilo o vsebinskih nepravilnostih (npr. vrednosti niso v določenem območju, datumi niso ustrezni, šifre niso pravilne ipd.)
Nekatere vrednosti v XML-ju morajo ustrezati vrednostim iz šifrantov. Pri vsakem elementu, ki ima to značilnost, bo navedeno, na kateri šifrant se nanaša. Zalogo vrednosti za šifrante bo možno pridobiti s klicem spletnih servisov (kot URL), ki vrnejo XML s seznamom možnih vrednosti. Za vsak šifrant bo na koncu tudi navedeno, na kakšnem URL so dosegljivi. Pri tem je potrebno vedeti, da se večina šifrantov spreminja. Predlagamo, da si zavezanci v svojem IS izdelajo kopijo teh šifrantov in jih periodično obnavljajo.
V XML datoteki je potrebno navesti tudi številke katastrskih občin in parcel. Parcele je možno preveriti na naslovu Atlasa okolja ARSO na naslovu: http://gis.arso.gov.si/atlasokolja/profile.aspx?id=Atlas_Okolja_AXL@Arso
Sloj »Zemljiški kataster« je dosegljiv v merilu 1:5000 ali podrobnejšem.
|
Spremembe v dokumentu - Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov

|
Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov
|
bet | 2/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
Spremembe v dokumentu
Datum
|
Avtor
|
Vrsta spremembe
|
15.11.2015
|
Sašo Celarc
|
Tile podateki so sedaj neobvezni, prej so bilo obvezni: ODP_TIP, ODP_FIZ_LAST, ODP_EMB_ST_ENOT, ODP_DEJ_NASTANKA
Podatek PRVZ_SREDSTVO je bil prej neobvezen, sedaj je obvezen.
|
20.11.2016
|
Sašo Celarc
|
Dopolnitev zaradi nove strukture letnih poročil za poročanje za leto 2016
|
20.1.2017
|
Sašo Celarc
|
Dopolnitve XML struktur.
|
3.2.2017
|
Andreja Vihtelič
|
Dopolnitev opisov XML struktur za poročanje
|
3.2.2017
|
Sašo Celarc
|
Dodan opis dostopa do šifranta občin
|
16.3.2017
|
Sašo Celarc
|
Popravljena napačna imena vozlišč pri navedbi strukture XML za letna poročila v primeru nekaterih tabel v poglavjih
3.2.1 Logični in vsebinski opis strukture letnega poročila ODP
3.2.3 Logični in vsebinski opis strukture letnega poročila ODP-Z
|
13.2.2019
|
Sašo Celarc
|
Prilagoditve za letna poročila 2017. Spremenjena so XML imena elementov, kjer so navedene količine za skladiščenje, tako da je zamenjan 2016 z 2017. Drugih strukturnih sprememb ni.
|
25.2.2019
|
Andreja Vihtelič, Sašo Celarc
|
Prilagoditve za letna poročila 2018: Spremenjena so XML imena elementov, kjer so navedene količine za skladiščenje, tako da je zamenjan 2017 z 2018. Drugih strukturnih sprememb ni. Spremenjene navedbe glede kontrol za zaključevanje.
Prilagoditve opisa XML za nalaganje evidenčnih listov: spremembe glede specifik za podajanje podatkov o odpadnih svečah.
|
11.2.2020
|
Andreja Vihtelič, Sašo Celarc
|
Sprememba odpadka za sveče iz 15 01 06 v 20 02 03 s 1.1.2020.
Prilagoditve za letna poročila 2019:
Spremenjena so XML imena elementov, kjer so navedene količine za skladiščenje, tako da je zamenjan 2018 z 2019.
Za poročilo ODP v tabeli 2 v svojem elementu zajema MŠO prevzemnika v Sloveniji, posebej pa naziv prevzemnika v tujini.
Za poročilo ODP-Z v tabeli 5 v svojem elementu zajema MŠO prevzemnika v Sloveniji, posebej pa naziv prevzemnika v tujini.
Za poročilo ODP-P v tabeli 4 v svojem elementu zajema MŠO prevzemnika v Sloveniji, posebej pa naziv prevzemnika v tujini.
Drugih strukturnih sprememb ni. Spremenjene navedbe glede kontrol za zaključevanje
|
1.3.2021
|
Andreja Vihtelič, Sašo Celarc
|
Prilagoditve za letna poročila 2020:
Spremenjena so XML imena elementov, kjer so navedene količine za skladiščenje, tako da je zamenjan 2019 z 2020.
Dodano polje v ODP
Drugih strukturnih sprememb ni. Spremenjene navedbe glede kontrol za zaključevanje
|
|
| |
Vsebinski principi in predpostavke

|
Vsebinski principi in predpostavke
|
bet | 5/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
Evidenčni list se lahko preko XML datoteke vlaga na dva načina:
kot pošiljatelj, ki v XML datoteki navede le podatke pošiljatelja (svoje podatke), podatke prejemnika pa vpiše prejemnik kasneje samostojno preko uporabniškega vmesnika (Tip = EVLS_OBICAJNI_PSLJ)
kot prevzemnik, ki v XML datoteki navede podatke pošiljatelja ter podatke prejemnika (svoje podatke) (Tip = EVLS_OBICAJNI_PRJMPSLJ). Za izpolnjevanje podatkov v evidenčni list in podpisovanje le-tega v imenu pošiljatelja, mora pošiljatelj prejemnika predhodno pooblastiti.
Struktura bo predstavljena najprej s primerom XML in opisom vsebine za vsak tip, navedena bo tudi formalna XML shema, ki bo dosegljiva tudi na portalu Odpadki.
V XML strukturi se tip evidenčnega lista navede v vrhnjem elementu kot parameter TIP tega elementa. Primer, kjer je tip EVLS_OBICAJNI_PRJMPSLJ (prejemnik v svojem imenu in imenu pošiljatelja), bi bil zapisan tako:
|
| |
Odlagališče Šifra - Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov

|
Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov
|
bet | 36/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
Odlagališče Šifra BARJE (polji IV in V) 39
CERO GAJKE 27
DESKLE 29
GLOBOKO 41
HALDA TDR 31
JAVORNIK 28
LESKOVEC - novo 1001
MALA MEŽAKLA 1
NOMO MEŽICA 54
NOVAKI 20
PRAGERSKO 30
PUCONCI - novo 1002
RCERO CELJE (Bukovžlak) 4
SUHI MOST 37
ŠPAJA DOLINA 33
TUNCOVEC - novo 36
UNIČNO - novo 1003
VRHE 1036
ZMES 55
|
| |
Uvoz XML evidenčnega lista

|
Uvoz XML evidenčnega lista
|
bet | 4/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
2. Uvoz XML evidenčnega lista
Sistem omogoča pripravo XML datoteke bodisi za posamezni evidenčni list, bodisi za množico omejenega števila evidenčnih listov v paketu.
Struktura podatkov za posamezni evidenčni list je v obeh primerih enaka. V primeru paketnega prenosa pa so podatki posameznega evidenčnega lista gnezdni v XML strukturo, ki predstavlja paket.
Poleg same strukture ima način priprave (posamezno ali paket) še naslednja dva vsebinska pomena:
V nadaljevanju bo najprej opisana struktura XML za pošiljanje posameznega evidenčnega lista. Temu bo sledil opis strukture XML za pošiljanje paketa evidenčnih listov.
|
| |
"Adashgan zanjirlar" usuli - Axmatova Saida Yorquljonovna Navoiy viloyati Karmana tuman 8- umumiy o‘rta ta‘lim maktabi

|
Axmatova Saida Yorquljonovna Navoiy viloyati Karmana tuman 8- umumiy o‘rta ta‘lim maktabi
|
bet | 3/4 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 1,54 Mb. | | #268122 |
Bog'liq AXMATOVA SAIDA"Adashgan zanjirlar" usuli boshlang'ich sinflarda biror bir ketma - ketlikni tiklash uchun qo'llanadi.
Bunda o'qituvchi biror mavzu, tushuncha, algoritmga oid ketma - ketlikni alohida - alohida va tartibsiz qo'yadi. O'quvchilar tartibsiz joylashgan so'zlarga mantiqiy bog'langan zanjirni tuzishlari kerak. Bu metodni 4-6 kishilik guruhda qo'llash ham, butun sinf bilan ishlash ham mumkin. Masalan 4-sinf darsligidan "Noma'lum qo'shiluvchini toppish" qoidasi: "Noma'lum qo'shiluvchini topish uchun yig'indidan ma'lum qo'shiluvchini ayirish kerak", shunday o'zgartiriladi: qo'shiluvchini ayirish topish "noma'lum uchun yig'indidan ma'lum kerak *>* qo'shiluvchi" So'zlar alohida qog'ozlarga yoziladi va ko'rgazma taxtasiga betartib joylashtiriladi. O'quvchilar tartibni tiklaydilar, yoki har bir guruhga so'zlar to'plami beriladi va guruhlar tartibini tiklaydilar.
"Bahs - munozara" da o'quvchilar bilan biror muammoni yechish yo'lini qidirishda foydalaniladi, masalan: masala yechish, misol ishlash, o'lchash ishlarini bajarish, yechimning qulay usulini topish va hokazo. Sinfni to'rtliklarga bo'lish va guruhda ishlash mumkin.
"Muammoli savollar" sinfda muammoli vaziyatni yaratish, bir muammoni mustaqil o'quvchilar tomonidan yechilishiga erishish uchun qo'llanadi. Muammoli savol va topshiriq o'qituvchi tomonidan aniq aytiladi, doskaga yoziladi, yechimni juft - juft bo'lib qidirish taklif qilinadi. Har bir guruh javobi eshitiladi va umumlashtirib yagona yechimga kelinadi.
"Klaster" metodi. Klaster (g'uncha, bog'lam) metodi pedagogik, didaktik strategiyaning muayyan shakli bo'lib, u o'quvchilarga ixtiyoriy muammolar xususida erkin, ochiq o'ylash va shaxsiy fikrlarni bemalol bayon etish uchun sharoit yaratishga yordam beradi. Mazkur metod turli xil g'oyalar o'rtasidagi aloqalar to'g'risida fikrlash imkoniyatini beruvchi tuzilmani aniqlashni talab etadi. "
"Oyga kim birinchi" o'yini
Buni tez bajarganlarga yana qo'shimcha topshiriq yoki mana shu topshiriqni berish mumkin. Qulfîiing ko'rinishi mana bunday: Endi 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 sonlarini bo'sh doirachlarga shuday joylashtirish kerakki, oltiburchakning istalgan diaganali, balandligi yoki istalgan tomonida uchta soning yig'indisi 21 bo'lsin. Ana shunda qulf ochiladi.
|
| |
# Axborotni(sonli yoki sonli bo‘lmagan) kompyuter xotirasida tasvirlash uchun …..kodlash usulidan foydalaniladi

|
# Axborotni(sonli yoki sonli bo‘lmagan) kompyuter xotirasida tasvirlash uchun …..kodlash usulidan foydalaniladi
|
bet | 24/26 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 77,45 Kb. | | #154736 |
Bog'liq тест курилмалар# Axborotni(sonli yoki sonli bo‘lmagan) kompyuter xotirasida tasvirlash uchun …..kodlash usulidan foydalaniladi.
Sakkizlik
O‘n oltilik
O‘nlik
+ ikkilik
# 1 petabayt (Pbayt) necha tbayt-?
+ 1024 Tbayt
# RGB da 000 qaysi rang-?
+ qora
# RGB da 111 qaysi rang-?
+ Oq
# Axborotlashgan jamiyatda eng qimmat mahsulot nima-?
Ma’lumot
Raqamli texnologiya
Sanoat ishlab chiqarish
+ Bilim
# Axborotlashgan jamiyatning moddiy va texnologik negizini nima tashkil qiladi-?
+ kompyuter texnikasi va kompyuter tarmoqlari, axborot texnologiyalari, telekommunikatsiya aloqalari asosidagi turli xil tizimlar tashkil etadi
Analogli texnologiyalar
Diskret texnologiyalar
Axborotlashgan jamiyatni shakllantirish jarayonlari
# Axborotlashgan jamiyat —?
- jamiyatning ko‘pchilik a’zolari axborot, ayniqsa, uning oliy shakli bo‘lmish bilimlarni ishlab chiqarish, saqlash, qayta ishlash va amalga oshirish bilan band bo‘lgan jamiyatdir.
Axborot, kompyuterlashtirish, hisoblash texnikasi, zamonaviy axborot texnologiyasi, modellash, ma’lumotlar manbai, dasturlashtirish, shaxsiy kompyuterlar, dastur bilan taminlash va boshqa shu kabi ilmiy tushunchalar jamiyatini axborotlashtirishning eng muhim xususiyatlarini ifoda etadi.
Yangi XXI asrda mamlakatlarning milliy iqtisodi globallashib, axborotlashgan iqtisod shakliga aylanmoqda. Ya’ni milliy iqtisoddagi axborot va bilimlarning tutgan o‘rni tobora yuksalmoqda va ular strategik resursga aylangan.
+ barcha javoblar to‘g‘ri
|
| |
Retardált potenciálok, dipólsugárzás, fényszórás

8. 8 Retardált potenciálok, dipólsugárzás, fényszórás
Levezetjük a Maxwell-egyenletek egy fizikailag nagyon fontos megoldását. A teljes egyenletrendszer:
Az elektrosztatikában már bevezettük a skalárpotenciált, a stacionárius áram tárgyalásánál a vektorpotenciált, most ugyanezek legáltalánosabb alakját adjuk meg. Mivel , ezért bevezethető a vektorpotenciál, B rotA . Beírva ezt a harmadik egyenletbe az adódik, hogy
ezért az vektor írható fel gradiensként,
és ugyanazt az E-t és B-t határozza meg, mint A és , most is igaz, hogy a potenciálok csak egy mértéktranszformáció erejéig meghatározottak, kiróható egy mellékfeltétel, ami egyszerűsítheti az egyenleteket. Azt írjuk elő, hogy teljesüljön, ekkor Lorentz-mértékben dolgozunk. A potenciálokra így a következő egyenleteket kapjuk:
ezek az inhomogén hullámegyenletek. Megmutatható, hogy az alábbi megoldások az egyenletek mellett a Lorentz-feltételt is kielégítik:
Ezek a retardált potenciálok, a retardálás, időbeli késés az idő szerinti második derivált hatása. Fizikai jelentésük nagyon természetesnek látszik. A hatás nem pillanatszerű, sebességgel terjed, az idővel korábbi töltés- ill. árameloszlás határozza meg a skalár- ill. vektorpotenciált. Éppen ennyi időre van szükség ahhoz, hogy hatás elérjen az helyzetvektorú pontból az r helyzetvektorú pontba. Megjegyezzük, hogy az inhomogén hullámegyenleteknek megoldásai az ún. avanzsált potenciálok is, amelyekben . Ez azt jelentené, hogy az idővel későbbi töltés- ill. árameloszlás határozná meg a potenciálokat, ami ellentmond az ok-okozat összefüggésnek, így semmiféle fizikai jelentése nem lehet.
A megoldás alábbi szemléletes magyarázata Feynmantól származik. Ha csak a kezdőpontban van egy pontszerű töltés, akkor megoldása az egyenletnek a
kifutó gömbhullám, amit a töltés hoz létre. Kis esetén , mert elég nagy mellett kicsi. Ez a kezdőpontban lévő változó nagyságú töltés Coulomb-potenciálja, tehát , ami megoldása a
egyenletnek, . A hullámegyenlet megoldása ezért
Alkalmazásként meghatározzuk egy nagyon kicsi (pontszerű) rezgő elektromos dipólus antenna elektromágneses terét. Az helyzetvektorú pontban lévő dipólmomentumú antenna sűrűségvektora, a polarizáció vektor , . A pontszerű töltés töltéssűrűségéhez hasonlóan most is a általánosított függvény segítségével fejezzük ki a dipólmomentumsűrűséget,
A dielektrikumok és a stacionárius áram tárgyalásánál kiderült, hogy a P dipóluseloszlás skalárpotenciálja töltéssűrűségével, vektorpotenciálja áramsűrűségével ekvivalens. Így a
|
OPIS POMENA POSAMEZNE VRSTICE V XML DOKUMENTU

|
OPIS POMENA POSAMEZNE VRSTICE V XML DOKUMENTU
|
bet | 8/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
OPIS POMENA POSAMEZNE VRSTICE V XML DOKUMENTU
|
XML DOKUMENT
|
|
|
vrhnje vozlišče, kjer se definira problemsko področje (ODPADKI), osnovni tip dokumenta znotraj področja in verzijo, ki dejansko definira strukturo. Za kateri tip gre, se definira z atributom TIP, ki ima vrednosti EVLS_OBICAJNI_PSLJ ali EVLS_OBICAJNI_PRJMPSLJ
|
|
vozlišče, ki predstavlja podatke evidenčnega lista
|
|
interni identifikator evidenčnega lista iz IS zavezanca – podatek je obvezen (niz med 1 in 255 znaki). Sistem za kontroliranje preverja enoličnost identifikatorja pri posameznem zavezancu!
|
772/2007
|
|
|
| |
Amaliy mashgulot boskichlari

Amaliy mashgulot boskichlari
|
Mashgulot shakli
Utkazish joyi
|
Mashgulot
davomiyligi
225
|
1
|
Kirish kismi
|
|
10
|
2
|
Yangi pedagogik texnologiyalar bilan mavzuni tushintirish tablitsalar plakatlar rentgenogrammalar.
|
Surov, muxokama
Dars xonasi UASh xonasi
|
40
|
3
|
Xulosa muxokama
|
|
10
|
4
|
Amaliy kisimni bajarish uchun vazifalarni belgilash
Tibbiy kartalarni tuldirish buyicha kursatmalarni tushintirish.
|
muxokama
UASh xonasi
|
20
|
5
|
Ukituvchi nazorati ostida mashgulotlarni amaliy kismini tushintirish.
|
Profisional surov bemorlar bilan suxbat.
bemorlarni
poliklinikada va uyda
kurish
|
20
|
6
|
Tekshiruv natijalari irterpritatsiyasi kuruv palpatsiya, perkussiya auskultatsiya UKT, UST,bioximik analizlar interpritatsiyasi
|
Kasallik tfrixi
Laborator ma’lumotlar
|
25
|
7
|
Talabalarni nazariy va amaliy bilimlarini tekshirish.
|
Ogizaki surov testlar muxokama
Poliklinikadagi ukuv xona
|
75
|
8
|
Amaliy dars buyicha xulosani belgilash 100 balli sistema buyicha baxolash va ballarni e’lon kilish uyga vazifa berish.
|
Axborot mustakil ish buyicha savollar
|
25
|
Ukuv vakti: 6,4 soat - «tasdiklayman»

|
«tasdiklayman»
|
bet | 2/36 | Sana | 19.05.2021 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #14550 |
Ukuv vakti: 6,4 soat
Mashgulot tuzilishi
|
Ukuv tematik kabinet.
UASh xonasi.
Ukuv kullanma, fantomlar, mulyajlar, tarkatma material, vaziyatli masalalar va testlar tuplami
Televizor, video apparatura, multimedia
|
Mashgulot maksadi: UAShni axolii orasida stt ni targibot kilish profilaktik tadbirlarni, immunizatsiyani amalga oshirishni urgatish.
|
Pedagogik vazifalari
1UAShni profilaktika ishlari bilan tanishtirish
2 UAShni axolii orasida stt ni targibotini urgatish
3 UASh ga profilaktik kuruv va skrining usullarini urgatish.
4 Axoli orasida immunizatsiyani utkazishni urgatish.
|
Ukuv faoliyat natijalari:
Talaba bajarishi kerak:
UASh amalietida profilfktika turlari.
STT prinsplari va ularni axoliga kullash usullarini.
maxallalarda kanday kilib suxbatlar utkazishni.
SMIlarda kanday kilib ma’ruza ukishni.
Immunizatsiya,skrining prirsplari va uni utkazish usullari.
Bilishi kerak:
SMIlarda kuydagi mavzularda ma’ruzalar tuzilishini:alkogolizm,narkomaniya,chekish,sil, VGA, OITS, kontrasepsiya.
soglom ovkatlanish piramidasini tuzish.
xarita tuzish va skrining natijalarini baxolash.
axolini immunizatsiyasini rejalashtirish
|
|
|
| |
Ukitish usullari - «tasdiklayman»

|
«tasdiklayman»
|
bet | 3/36 | Sana | 19.05.2021 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #14550 |
Ukitish usullari
|
«kor uyumi» usuli , demonstratsiya , videokuruv , diskussiya , suxbat , test yechish
|
Ukuv faoliyatining tashkillashtirish shakillari
|
Individual ishlash, guruxlarda ishlash, kollektiv, auditoriya va auditoriyadan tashkarida.
|
Ukitish vositalari
|
Tarkatma ukuv material, viziual materiallar, videofilmlar, mulyajlar, grafik organayzerlar, , tablitsalar, stendlar.
|
Kayta boglanish usul va vositalari
|
Blis-surov , testlash, tibbiy xaritalarni tuldirish
Amaliy kunikmalarni bajarish
|
Mashgulotning texnologik xaritasi №1
Mavzu: «UASh amalietida profilaktika. Profilaltika turlari soglom turmush tarzi targiboti ovkatlanish gigienasi profilaktik kuruvlar skrining. Infeksion va noinfeksion kasalliklar profilaktikasi . Immunizatsiya dastur va tadbirlari»
|
| |
Analitik kism - «tasdiklayman»

4.2 Analitik kism
Vaziyatli masalalar:
1. Sizga 14 yeshli kiz yutal shikoyati bilan keldi.
1Savol. Shu kizdagi yutalning uch sababini ayting
Javob: ORVI, BA, NY infeksiyalari (laringit, traxeit i t.p.)
2.Savol :Yutalni aniklash uchun bu kizga kanday savollar berish kerak?
Javob:Kuyidagi savollarni berish mumkin:
Yutal kanchadan beri davom etyapti?
Isitma bormi? (ORVI)
Xansirash bormi? Asosan kechasi(BA)
Ovoz xirillashi bormi? (laringit)
U chekadimi?
Boshka simptomlar bormi
Suxbat da siz bildizki yutal 2-3 oydan beri davom etmokda, ovoz xirillashi kuzatildi lekin tomokda ogrik yuk. Yutal asosan ertalablari shillik balgam ajralishi bilan 5 oy oldin u chekishni boshlagan. Shundan boshlab u tez tez shamollaydigan va tepadagi shikoyatlari paydo bulla boshlagan. Xozir u kuniga 10 ta sigaret chekadi. Uning ota onasi bu xakida bilmaydi.
3.Savol.Endi siz nima deb uylaysiz? Uning yutalini sababi nimada?Chekish soglikni yemonlashuviga olib kelishi mumkinmi?
4.Sizni kizga maslaxatiz?Sizni xarakatlariz?
Ukituvchiga: deyatelnostUASh ni ishi nafakat individual muammoni yechish balki shu muammoni sababini topishdan iboratdir. Bu kizda u bilan birga chekadigan dugonalari bulishi mumkin Bu kizga chekishni muammosini aytgandan kura maktabda shu mavzu buyicha suxbat utkazsa yaxshi emasmi?Siz bu xakida nima deb uylaysiz?
2.Sizga 32 yeshli erkak uz sogligini tekshirtirishga keldi.U xech kasal bulmagan. Sizga odatiy kurinish uchun keldi.
Savol1. Kuyidagilardan kaysinisini bajarish eng muxim? (.chekishi spirli ichimliklar ichishi fizik ish bilan shugullanishi?)
2. Siz anikladiz uni IMT= 27. Kanday3maslaxat bergan bulardiz
3. Siz anikladiz u chekadi. Kanday 3 sababni cheishga keltirsa buladi? (Chekish upka rakiga XOBL ga olib keladi)).
4.U suradi: «Soglikka salbiy tasir etmasligi uchun kancha alkogol ichish mumkin?». (Xaftasiga 21 YeD dan oshmasdan).
|
O'zbekiston pul tizimining tashkil topishi va rivojlanishi

|
O'zbekiston pul tizimining tashkil topishi va rivojlanishi
|
bet | 11/13 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 220,5 Kb. | | #246529 |
Bog'liq Raximjanova Kurs iwi
2.3O'zbekiston pul tizimining tashkil topishi va rivojlanishi.
O`zbekiston Respublikasining zamonaviy pul tizimi milliy valuta so`m muomalaga kiritilgandan keyin shakllandi. Yangi pulni eski valuta birligiga almashtirish “denominatsiya” deb ataladi.
Birinchi bosqichi. Pul tizimining birinchi bosqichi 1991-yil sentyabrdan 1993-yil noyabr oyiga qadar bo'lib o'tgan davri o'z ichiga oladi. Ikkinchi bosqich. 1993-yil noyabrdan 1994-yil iyun oyiga to'g'ri keladi. Ushbu davrda, yani 1993-yil 15 noyabrda muomalaga oraliq «so'm - kupon» lar kirtildi. Pul tizimining uchinchi bosqichi 1994-yildan hozirgi kunchagacha o'tgan davri o'z ichiga oladi.
O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 122-moddasi va «O'zbekiston Respublikasi Davlat mustaqilligining asoslari to'g'risida»gi qonunning 11-moddasi, shuningdek, O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 1993-yil 3-sentyabrdagi 952-XI-sonli qaroriga muvofiq 1994-yi 1- iyuldan boshlab O;zbekiston Respublikasi hududida qonuniy to'lov vositasi bo'lgan milliy valyuta «So'm» muomalaga kirtildi.
O'zbekistonda pul tizimining shakllanishi so'm milliy valyutasini muomalaga kiritish bilan bog'liq. Mamlakat pul tizimining shakllanishini milliy valyuta So'm muomalaga kiritilgan davrlarga asoslanib, uni uch bosqichga bo'lib o'rganish maqsadga muvofiqdir.
O'zbekiston pul tizimining elementlari mamlakatimiz mustaqillikka erishgan 1991 yildan buyon shakllanib kelmoqda. Bunga quyidagilar kiradi.
- pul birligi "so'm" bo'lib, 1 so'm 100 tiyindan iborat;
- baxo masshtabi tovarlar va xizmatlarga bo'lgan talab va taklif asosida aniqlanadi;
- muomalada qog'oz va tanga pullar to'lov vositasini bajaradi. Qog'oz pullar 1000, 2000, 5000, 10000, 20000, 50000, 100000, 200000so'm qiymatdagi banknotalardan, tanga pullar 50 ,100,200 va 500 so'mdan iborat;
- banknota va tangalarni emissiya qilish va muomaladan qaytarib olish O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankiga yuklatilgan bo'lib, muomaladagi barcha pullar uning majburiyati hisoblanadi;
- Markaziy bank pul-kredit siyosati instrumentlari asosida mamlakatda pul muomalasini tartibga soladi;
- mamlakatda pul aylanmasi va naqd pulsiz hisob - kitob shaklidan iborat bo'lib, pul aylanishi tarkibida asosiy ulush naqd pulsiz hisob - kitoblar hissasiga to'g'ri keladi. Markaziy bank pul muomalasi aylanmasini tashkil etadi va hisob - kitoblarning shakllarini belgilaydi.
|
| |
Pul tizimi elementlari - Mavzu: Pul tizimi va uning tarkibiy qisimlari Mundarija: Kirish I bob Pul tushunchasi

|
Mavzu: Pul tizimi va uning tarkibiy qisimlari Mundarija: Kirish I bob Pul tushunchasi
|
bet | 10/13 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 220,5 Kb. | | #246529 |
Bog'liq Raximjanova Kurs iwi2.2.Pul tizimi elementlari.
Pul tizimining elementlari xususida iqtisodchi olimlar o`rtasida munozarali fikrlar mavjud. Taniqli iqtisodchi olim O.I.Lavrushinni fikriga ko`ra pul tizimini boshqarish printsipi, emissiya mexanizmi va kassa instrumentlari ham asosiy elementlar sifatida e`tiorof etadi. Beloglazava baho masshtabini ham kiritadi.
Beloglazova pul tizimiga 5 ta elementni kiritadi:
1. Pul birligi
2. Baho masshtabi
3. Pul aylanmasi
4. Pul massasi
5. emmisiya mexanizmi
Shuningdek, Miller, Xesus de Sota kabi mashhur iqtisodchi olimlarning pul tizimining elementlari xususida o`z qarashlari mavjud.
Ko`pchilik iqtisodchi olimlar tomonidan e`tirof etilgan pul tizimining elementlariga quyidagilar kiradi:
1.Pul birligi
2. Pul aylanmasining tarkibi
3. Pul aylanmasini tashkil qilish va tartibga solish
4. Pul massasi va uning tarkibi
5. Milliy valyutaning pariteti
6. Milliy valyutaning kursi
7. Pul tizimini tashkil qiluvchi va tartibga soluvchi organ
Pul islohotlari.
Pul islohoti pul tizimini tartibga solish va mustahkamlash maqsadida o'zgartirishdir pul muomalasi.
Koʻrishlar pul islohotlari:
1) yangi pul tizimining shakllanishi;
2) pul tizimini qisman o'zgartirish (banknotlarning chiqarilish tartibi, turi, nomini o'zgartirish);
3) pul muomalasini barqarorlashtirish.
Ushbu turdagi pul islohoti quyidagi turlarga ega:
a) bekor qilish - eski pullarni haqiqiy emas deb topish va to'liq qiymatli metall pulga qaytarish. Valyutani barqarorlashtirishning ushbu usuli faqat qadrsizlanish holatida qo'llaniladi qog'oz pullar katta o'lchamlarga erishdi;
b) qayta tiklash, ya'ni. qog'oz pul birligi qiymatining bir xil nomdagi metall pul birligi qiymatiga ko'tarilishi, qog'oz tokenlarning metalga nominal qiymatida almashinuvi tiklangan holda. Bu faqat qog'oz pullarning nisbatan kichik devalvatsiyasi bilan mumkin;
v) devalvatsiya - milliy valyutaning metallga nisbatan kursining pasayishi yoki pul birligi tarkibidagi metall tarkibining pasayishi.
Qog'oz pullarni oltinga almashtirishni tiklamay turib devalvatsiya qilish valyuta kursini barqarorlashtirish emas, balki qog'oz pullarning qadrsizlanishi ko'rsatkichidir.
Devalvatsiya quyidagi shakllarda amalga oshiriladi:
a) ochiq devalvatsiya - qog'oz pullarni qog'oz pullarning nominal qiymatidan past kurs bo'yicha metallga almashtirish;
b) yashirin devalvatsiya - qog'oz pullarni nominal qiymati bo'yicha to'liq qiymatga almashtirish, lekin bir vaqtning o'zida pul birligidagi metall og'irligining pasayishi.
c)Ochiq devalvatsiya tovarlar narxining pasayishiga olib keladi, yashirin devalvatsiya esa o'z-o'zidan narx o'zgarishiga olib kelmaydi;
d) qayta baholash - milliy valyuta kursining oshishi;
e) denominatsiya - "nollarni kesib tashlash" orqali narxlar shkalasini birlashtirish.
|
| |
Sog'liqni saqlashda qo'llanilishi: Kasallik diagnostikasi va prognozi

|
Sog'liqni saqlashda qo'llanilishi: Kasallik diagnostikasi va prognozi
|
bet | 4/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 19,15 Kb. | | #149214 |
Bog'liq 7-mavzuSog'liqni saqlashda qo'llanilishi: Kasallik diagnostikasi va prognozi
Sog'liqni saqlash sohasida bemor ma'lumotlariga asoslangan kasallik diagnostikasi va prognoz vazifalarini birgalikda o'rganish uchun ko'p vazifali o'rganish modellari qo'llanildi. Bir nechta tibbiy sharoitlarda umumiy asosiy naqshlardan foydalanish orqali ushbu modellar diagnostika aniqligi va prognostika imkoniyatlarini oshiradi va shu bilan ilg'or sog'liqni saqlash tahlillari va qarorlarni qo'llab-quvvatlash tizimlariga hissa qo'shadi.
Moliya sohasida qo'llanilishi: risklarni baholash va portfelni boshqarish
Moliyaviy tahlil doirasida ko'p vazifali o'rganish modellari risklarni baholash va portfelni boshqarish vazifalarini birgalikda o'rganishni osonlashtiradi, bu esa tashkilotlarga o'z investitsiya strategiyalarini optimallashtirish va xavflarni kamaytirish bo'yicha sa'y-harakatlarni amalga oshirish imkonini beradi. Turli xil moliyaviy ko'rsatkichlar va samaradorlik ko'rsatkichlari bo'yicha tushunchalarni birlashtirgan holda, ushbu modellar portfelni boshqarish va risklarni baholashda qaror qabul qilish jarayonlarini yanada mustahkamlaydi.
Bepul sinab ko'ringNusxalash
Avtonom tizimlarda va tavsiya dvigatellarida foydalanish
Ko'p vazifali o'rganish modellarining avtonom tizimlar va tavsiyalar dvigatellarida integratsiyalashuvi foydalanuvchi imtiyozlarini tushunish va qaror qabul qilishning murakkab stsenariylarini boshqarishda sezilarli yutuqlarga olib keldi. Bunga misollar kiradi:
Avtonom tizimlar: atrof-muhitni idrok etish va yo'lni rejalashtirish
Avtonom tizimlarda ko'p vazifali o'rganish modellari bir vaqtning o'zida yo'lni rejalashtirish va navigatsiya strategiyalarini optimallashtirish bilan birga atrof-muhitni idrok etish qobiliyatini oshiradi. Sensor ma'lumotlarini talqin qilishni va optimal navigatsiya marshrutlarini bashorat qilishni birgalikda o'rganish orqali ushbu modellar avtonom avtomashinalarni boshqarish va aqlli robot tizimlarida ishonchli qarorlar qabul qilishni osonlashtiradi.
|
| |
AIda ko'p vazifali o'rganish modellarining foni/tarixi

|
AIda ko'p vazifali o'rganish modellarining foni/tarixi
|
bet | 2/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 19,15 Kb. | | #149214 |
Bog'liq 7-mavzuAIda ko'p vazifali o'rganish modellarining foni/tarixi
Sun'iy intellektda ko'p vazifali o'rganish modellari kontseptsiyasi ko'p qirrali muammolarni samarali hal qilish uchun sun'iy intellekt tizimlariga ortib borayotgan ehtiyoj tufayli vaqt o'tishi bilan sezilarli darajada rivojlandi. Mashinani o'rganish va neyron tarmoqlarni tadqiq qilish asoslaridan kelib chiqqan holda, ko'p vazifali o'rganishning dastlabki izlanishlari bir vaqtning o'zida vazifalarni bajarishga qodir bo'lgan yanada murakkab modellarga yo'l ochdi. Ushbu modellarning tarixiy rivojlanishi bilim almashish va bir vaqtning o'zida vazifalarni o'rganish orqali AI tizimining imkoniyatlarini maksimal darajada oshirishga doimiy intilishni aks ettiradi.
AIda ko'p vazifali o'rganish modellarining ahamiyati
Sun'iy intellektdagi ko'p vazifali o'rganish modellarining ahamiyati ularning turli xil real dunyo ilovalarida AI tizimlarining ishlashi va moslashuvini oshirish potentsialidadir. Tizimlarga bir nechta vazifalarni samarali bajarishga va umumiy bilimlardan foydalanishga imkon berish orqali ushbu modellar turli AI sohalarida, jumladan, kompyuterni ko'rish va tabiiy tilni qayta ishlashdan tortib, robototexnika va avtonom tizimlargacha bo'lgan yutuqlarga hissa qo'shadi. Bir nechta domenlar bo'yicha tushunchalarni birgalikda o'rganish va qo'llash qobiliyati ko'p vazifali o'rganish modellarining murakkab real muammolarni hal qilishda chuqur ta'sirini ta'kidlaydi.
AIda ko'p vazifali o'rganish modellari qanday ishlaydi
Ko'p vazifali o'rganish modellari AI tizimlarida bilim almashish va vazifalar bilan hamkorlik qilishning asosiy printsipi asosida ishlaydi. Ushbu modellar umumiy bilim va naqshlardan foydalanish orqali bir nechta vazifalarni o'rganish va optimallashtirish uchun mo'ljallangan. Moslashuvchan optimallashtirish va murakkab ta'lim arxitekturalari orqali ko'p vazifali o'rganish modellari turli xil ma'lumotlar to'plamlari va vazifalar talablarini samarali boshqarishi mumkin, bu ularga bir nechta vazifalarni samarali o'rganish va bajarish imkonini beradi.
|
| |
Kompyuterni ko'rishda ko'p vazifalarni o'rganishning haqiqiy misollari

|
Kompyuterni ko'rishda ko'p vazifalarni o'rganishning haqiqiy misollari
|
bet | 3/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 19,15 Kb. | | #149214 |
Bog'liq 7-mavzuKompyuterni ko'rishda ko'p vazifalarni o'rganishning haqiqiy misollari
Kompyuterni ko'rish sohasida ko'p vazifali o'rganish modellari bir vaqtning o'zida turli xil vizual aniqlash vazifalarini bajarishda ajoyib imkoniyatlarni namoyish etdi. Bunga misollar kiradi:
1-misol: Obyektni tanib olish va semantik segmentatsiya
Ob'ektni tanib olish va semantik segmentatsiya kontekstida ko'p vazifali o'rganish modellari bir vaqtning o'zida ularning fazoviy chegaralarini aniqlash va demarkatsiya qilish bilan birga tasvir ichidagi ob'ektlarni samarali ravishda farqlashi mumkin. Ushbu integratsiyalashgan yondashuv modelga vizual sahnalarni har tomonlama tushunish va tasvirlash imkonini beradi va shu bilan uning umumiy ishlashini oshiradi.
2-misol: Yuzni tanib olish va hissiyotlarni aniqlash
Ko‘p vazifali o‘rganish orqali sun’iy intellekt tizimlari bir vaqtning o‘zida yuz ifodalari va his-tuyg‘ularini aniqlash va izohlash bilan birga yuzlarni tanib olishni samarali o‘rganishi mumkin. Ushbu bir vaqtda o'rganish yondashuvi insonning yuz xususiyatlarini yanada yaxlitroq tushunishga yordam beradi va shu bilan yuzni aniqlash va his-tuyg'ularni aniqlash tizimlarining aniqligini oshiradi.
3-misol: Pozni baholash va harakatni aniqlash
Ko'p vazifali o'rganish modellari bir vaqtning o'zida ularning harakatlari va harakatlarini tan olish va tahlil qilish orqali tasvirlar yoki videolar ichidagi odamlarning pozalarini baholashni o'rganishga mohirdir. Ushbu multimodal yondashuv inson pozasi va faoliyatini yanada yaxlitroq tushunishga yordam beradi, bu esa qo'shma pozalarni baholash va harakatni tan olishni talab qiladigan vazifalarda ishlashning yaxshilanishiga olib keladi.
Sog'liqni saqlash va moliya sohasidagi ilovalar
Ko'p vazifali o'rganish modellari sog'liqni saqlash va moliya sohalarida jozibali ilovalarni topib, turli xil ma'lumotlar to'plamlari va bashoratli vazifalarni boshqarishda ularning ko'p qirraliligini namoyish etdi. Bunga misollar kiradi:
|
| |
Tegishli shartlar - 7-mavzu: Sun'iy intellekt vazifalariga kirish. Sun'iy intellektning asosiy tushunchalari

|
7-mavzu: Sun'iy intellekt vazifalariga kirish. Sun'iy intellektning asosiy tushunchalari
|
bet | 6/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 19,15 Kb. | | #149214 |
Bog'liq 7-mavzu
Bir nechta tegishli atamalar va tushunchalar ko'p vazifali o'rganish modellari bilan chambarchas bog'liq bo'lib, AI tadqiqotlari va qo'llanilishining kengroq manzarasiga hissa qo'shadi. Bularga quyidagilar kiradi:
Ta'limni uzatish
Federativ ta'lim
Domenlararo o'rganish
Multimodal ta'lim
Birgalikda vazifalarni o'rganish
Xulosa
Ko‘p vazifali o‘rganish modellari sun’iy intellekt imkoniyatlarini tinimsiz takomillashtirishga intilishning asosi bo‘lib, AI tizimlari murakkab muammolarni hal qilishda paradigma o‘zgarishini taklif etadi. Ularning umumiy bilimlardan foydalanish, o‘rganish samaradorligini optimallashtirish va mustahkam umumlashtirishga yordam berish qobiliyati ularning AI rivojlanishi va qo‘llanilishining kelajagini shakllantirishdagi ahamiyatini ta’kidlaydi.
|
| |
Tavsiya dvigatellari: Shaxsiylashtirilgan kontent tavsiyalari va foydalanuvchi imtiyozlarini modellashtirish

|
Tavsiya dvigatellari: Shaxsiylashtirilgan kontent tavsiyalari va foydalanuvchi imtiyozlarini modellashtirish
|
bet | 5/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 19,15 Kb. | | #149214 |
Bog'liq 7-mavzuTavsiya dvigatellari: Shaxsiylashtirilgan kontent tavsiyalari va foydalanuvchi imtiyozlarini modellashtirish
Ko'p vazifali o'rganish modellari bir vaqtning o'zida foydalanuvchi imtiyozlarini modellashtirish va bashorat qilishda kontent tavsiyalarini shaxsiylashtirishni o'rganishda muhim rol o'ynadi. Turli xil foydalanuvchi xatti-harakatlari va kontent atributlarini birgalikda o'zlashtirgan holda, ushbu modellar tavsiya mexanizmlariga yanada moslashtirilgan, tegishli va jozibador kontent takliflarini taqdim etish imkoniyatini beradi va shu bilan foydalanuvchi tajribasi va ishtirokini boyitadi.
Sun'iy intellektda ko'p vazifali o'rganish modellarini qabul qilish muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun keng qamrovli baholashni talab qiladigan ko'plab afzalliklar va mulohazalarni taqdim etadi.
Kengaytirilgan ta'lim samaradorligi: umumiy bilim va naqshlardan foydalangan holda, ushbu modellar o'quv jarayonlarini optimallashtiradi va vazifalar bo'yicha bilimlarni uzatishni rag'batlantiradi va shu bilan umumiy ta'lim samaradorligini oshiradi.
Umumlashtirish imkoniyatlari: Ko‘p vazifali o‘rganish modellari turli xil ma’lumotlar manbalaridan birgalikda o‘rganish orqali vazifalar bo‘yicha yaxshilangan umumlashtirishga yordam beradi, bu esa yanada mustahkam va moslashuvchan AI tizimlariga olib keladi.
Resurslarni optimallashtirish: Birgalikda vazifalarni o'rganish orqali ushbu modellar hisoblash resurslari va ma'lumotlaridan samarali foydalanadi va vazifalarni optimallashtirishga iqtisodiy jihatdan samarali yondashuvni taklif qiladi.
Vazifa aralashuvi: Murakkab stsenariylarda ko'p vazifali o'rganish modellari vazifalarga aralashishi mumkin, bunda bitta vazifani o'rganish boshqalarning ishlashiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin, bu esa ehtiyotkorlik bilan vazifa tanlash va arxitektura dizaynini talab qiladi.
Hisoblashning murakkabligi: Ko'p vazifali o'rganishni amalga oshirish murakkab model arxitekturalari va optimallashtirish strategiyalarini o'z ichiga oladi, bu esa hisoblash uchun qo'shimcha xarajatlar va resurslar talablarini keltirib chiqarishi mumkin, bu esa resurslarni oqilona taqsimlashni talab qiladi.
|
| |
ADAM SMITNING MUTLAQ USTUNLIK NAZARIYASI

|
ADAM SMITNING MUTLAQ USTUNLIK NAZARIYASI
|
bet | 6/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ADAM SMITNING MUTLAQ USTUNLIK NAZARIYASI — xalqaro savdo nazariyasidagi muhim postulat; konsepsiya. Ma’lumki, XVI- XIX asrlardagi buyuk geografik kashfiyotlar, Gollandiya va Angliyadagi sanoat va burjuaziya inqiloblari sanoat inqilobi va yaxlit milliy davlatlarning vujudga kelishi bilan bog‘liq ravishda tashqi savdo operatsiyalari xajmi va nomenklaturasining sezilarli kengayishi jarayoni xalqaro savdoni nazariy asoslab berish muammosini kun tartibiga qo‘ygan edi. “Ilk industrial davr”dagi yetakchi mamlakatlarning zamirida pul kapitalini maksimal miqdorda jamg‘arish va minimal miqdorda import qilishga intilishayotgan “merkantalistik siyosati” XVIII asrning oxiriga keliboq, yangi bozorlarning ochilishi va xususiy savdo kompaniyalarining shiddatli rivojlanishi bilan bog‘liq amaliyot tomonidan qarama-qarshilikka duch kelgan edi. Klassik iqtisodchi olimlardan biri, shotlandiyalik professor Adam Smit “Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to‘g‘risidagi tadqiqotlar” deb nomlangan mashhur kitobida mamlakatlar o‘rtasidagi savdo nazariy modelini yaratishga katta e’tibor berishi sababi ham ana shunda. Mamlakatlar geografik joylashuvi xilma- xilligi natijasida u yoki bu tovarlarni ishlab chiqarish xarajatlari bir xil bo‘lmasligi tufayli yuzaga keladigan “xalqaro mehnat taqsimoti” bu modelning asosini tashkil etadi. Adam Smit ilgari surgan tamoyilda “sog‘lom fikr”ga tayanuvchi xo‘jalik sub’ektining maqsadga muvofiq muomala prinsiplari tashqi savdo sohasiga ko‘chiriladi: tadbirkor o‘z mamlakatidagiga nisbatan xorijdan past narxda tovar sotib olar ekan, o‘z mamlakatida ma’lum ustunliklar natijasida ishlab chiqarilishi arzonga tushadigan tovar tayyorlashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi. Yuzaga kelgan ana shunday vaziyatda davlatning xalqaro savdodagi roli eng kam darajaga kamaytiriladi. Tovarlar oqimini esa bozordagi ko‘rinmas qo‘l”, binobarin, “raqobat” belgilaydi. Shu taxlit, mehnat taqsimoti va mamlakatlar o‘zlari mutloq ustunlikka ega bo‘lgan tovarlarni ishlab chiqarishga ixtisoslashuvi keyinchalik, chunonchi, ichki ehtiyojlar qanoatlantirilganidan so‘ng bu tovarlarni boshqa mamlakatlarda kam sarf-harajatlarga ega bo‘lgan tovarlarga ayirboshlash o‘zaro savdo qiluvchi mamlakatlarga resurslarni tejash hisobiga xarajatlarni qisqartirish imkonini beradi. Shunday ekan, mamlakatlarning kamroq xarajatlar bilan biron-bir mahsulot ishlab chiqarishga ixtisoslashuvi ana shu mamlakat uchun qo‘shimcha foyda keltiradi. Adam Smit ilgari surgan konsepsiya mazmuni asosan ana shundan iborat bo‘lib, u zamon va makonda o‘zini tarixan oqladi.
|
| |
AGROSANOAT ISHLAB CNIQARISHI (ingl. agro-industrial production)

|
AGROSANOAT ISHLAB CNIQARISHI (ingl. agro-industrial production)
|
bet | 14/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AGROSANOAT ISHLAB CNIQARISHI (ingl. agro-industrial production) — qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi, qishloq xo‘jaligi xom-ashyosini qayta ishlash va tayyor mahsulotni realizatsiya qilish, shuningdek, qishloq xo‘jaligi xom-ashyosi va tayyor mahsulotni ishlab chiqarish, qayta ishlash va realizatsiya qilish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan xo‘jalik faoliyati yig‘indisi.
AGROSANOAT KOMPLEKSI (ASK) – qishloq xo‘jalik mahsulotini yetishtirish, saqlash, qayta ishlash va iste‘molchiga yetkazib berish bilan band bo‘lgan xalq xo‘jalik tarmoqlarining hajmi. ASK tarkibiga quyidagi sohalar kiradi: 1. Qishloq xo‘jaligi uchun ishlab chiqarish vositalari ishlab chiqarish; 2. Qishloq xo‘jaligining o‘zi; 3. Qishloq xo‘jaligi mahsulotini qayta ishlash va iste‘molchiga yetkazib berish; 4. Ishlab chiqarish infratuzilmasi va ijtimoiy infratuzilma.
AGROSANOAT MAJMUASI - qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirish, saqlash, qayta ishlash va iste’molchilarga yetkazish bilan shug‘ullanuvchi xo‘jaliklar yaxlitligi.
AHOLI DAROMADLARI - 1) aholining ma’lum vaqt davomida pul va natural shaklida olgan daromadlari miqdoridan iborat. A.d.ga ish haqi, tadbirkor daromadi, pansiya, nafaqa, stipandiya, kapitaldan olinadigan foyda, puldan olingan foiz, davidand, ranta, ko‘chmas mulk, qishloq xo‘jalik mahsulotini, hunarmandchilik buyumlarini sotish va har xil xizmatlar ko‘rsatishdan olingan daromadlardir; 2) A.d. - ishchi va xizmatchilarning davlat korxonalari muassasalari, tashkilotlari va boshqa har xil mulk shaklidagi korxonalardan, dehqon va ishchilarning qishloq xo‘jalik korxonalari hamda o‘z shaxsiy tomorqasidan oladigan ish haqlari, pul va moddiy daromadlari, pensiyalar, stipendiyalar, jamg‘arma bankiga qo‘yilgan pullardan keladigan daromadlar, har xil imtiyozlar va mukofotlardan iborat bo‘ladi; 3) A.d. - aholining ma’lum vaqt davomida pul va natural shaklda olgan daromadlari miqdori; 4) A.d. - muayyan jamiyatdagi taqsimot qonunlari va axloq meyorlari asosida va ularga zid usullar bilan vujudga keladigan jamiyat a’zolarining yalpi ichki mahsulotdagi hissalari; 5) A.d.- bu alohida shaxs yoki oila (uy xo‘jaligi) tomonidan turli manbalardan ma’lum davr mobaynida olinadigan va iste’mol, jamg‘arma, turli yig‘in va soliqlarga sarflanadigan pul va natural tushumlar majmuidir; 6) A.d. - ma’lum davr davomida aholining olgan barcha pul va natural daromadlari yig‘indisi.
|
| |
ABSENTEIZM (lot.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 4/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ABSENTEIZM (lot.) – 1) o‘zining fuqarolik huquqlaridan foydalanishdan bosh tortish hamda kollegial organlar a`zolari majlislarida muntazam qatnashmaslik; 2) mulkdorning yo‘qligi, yerga ishlov berishda ishtirok etmayotgan hamda yerdan renta shaklida daromad olayotgan mulkdordan yerni ajratib qo‘yishni ko‘zda tutuvchi yerdan foydalanish shakli; 3) xodimning ishda bo‘lmasligi, ishga uzrli sababsiz chiqmaslik.
ABSOLYUT QO‘SHIMCHA QIYMAT – xususiy mulkchilik mavjud mamlakatlarda, ayniqsa, kapitalizmda qo‘shimcha qiymat normasini ko‘paytish usullaridan biri hisoblanadi. Absolyut qo‘shimcha qiymat ish kunini uzaytirish yo‘li bilan hosil bo‘ladi. Ishchining ish kuni zarur va qo‘shimcha ish vaqtiga bo‘linadi. Zaruriy ish vaqtida ishchi o‘z ish kuchining qiymatiga teng qiymat hosil qiladi. Qo‘shimcha ish vaqtida qo‘shimcha qiymat yaratadi, bu korxona egalari tomonidan o‘zlashtiriladi. Gap shundaki, qo‘shimcha ish vaqti zaruriy ish vaqtiga nisbatan har doim ko‘p bo‘ladi va mamlakat rivojlanishi bilan bu farq oshib boradi.
ABSOLYUT RENTASI (lot.) – 1) yer uchastkalarining sifatidan qat’iy nazar yer mulk bo‘lgani uchun uning egalari oladigan renta; 2) qishloq xo‘jaligida yerga bo‘lgan xususiy mulkchilik monopoliyasi natijasida vujudga kelib, hamma turdagi: yaxshi, o‘rtacha va yomon yerlardan olinadigan renta; 3) yerga bo‘lgan xususiy mulkchilik monopoliyasi bilan taqozo etiladi. Natijada bu renta ishlanadigan hamma uchastkalarda vujudga keladi va ishlab chiqarish bahosidan ortiqcha qiymatni tashkil etadi. Demak, qishloq xo‘jalik tovarlari qiymatidagi qo‘shimcha qiymat miqdori jamiyatda shakllangan o‘rtacha foydadan oshiq bo‘ladi. Qishloq xo‘jalik tovarlarining bozor bahosi bilan ijtimoiy ishlab chiqarish bahosi o‘rtasidagi bu tafovut absolyut yer rentasini vujudga keltiradi. Bu qishloq xo‘jalik mahsulotlariga talabning oshib borishiga ko‘p tomondan bog‘liq bo‘ladi; 4) Absolyut yer rentasi qishloq xo‘jaligida yerga xususiy mulk monopoliyasi tufayli bu sohaga kapital erkin oqib o‘tishi qiyinligi natijasida uning uzviy tuzilishi pastligi bois iqtisodiyotning barcha sohalaridagi o‘rtacha foydaga nisbatan ko‘proq yaratiladigan va yer egalari to‘la o‘zlashtiradigan ustama foyda.
|
| |
AA — Buyuk Britaniya reklama agentliklari assotsiatsiyasini ifodalash uchun umum qabul qilingan abbreviatura.  
AAA

|
AA — Buyuk Britaniya reklama agentliklari assotsiatsiyasini ifodalash uchun umum qabul qilingan abbreviatura.
AAA
|
bet | 3/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AA — Buyuk Britaniya reklama agentliklari assotsiatsiyasini ifodalash uchun umum qabul qilingan abbreviatura.
AAA — Amerika Qo‘shma Shtatlari reklama agentliklari assotsiatsiyasi.
A KONTO (ital.) – 1) eksportyor bilan dastlabki hisob-kitob qilishni eksportyor hisoblari asosida importyor tomonidan amalga oshiriladigan to‘lov; 2) chetdan mahsulot keltiruvchining chetga mahsulot chiqaruvchi bilan uning sotilgan mahsulotlar uchun bergan to‘lovnomalarini to‘lash shaklida hisob-kitob qilishi.
AB OVO - muvaffaqiyatsiz o‘tgan savdo mavsumidan keyingi birja faoliyati boshlanganligi haqida guvohlik beruvchi ibora.
ABANDON (fr.) – yuk va kema egasining sug‘urta qiluvchi foydasiga sug‘urta qilingan mol-mulkka bo‘lgan o‘z huquqidan voz kechishi, bunda sug‘urta qiluvchi sug‘urta qildiruvchiga to‘la sug‘urta summasini to‘lash majburiyatini oladi.
ABDIKATSIYA (lot.) – o‘z vakolatini gardanidan soqit qilish; vazifadan, huquqdan voz kechish; taxtdan voz kechish.
ABEKOR (ing.) – (Yevropa assotsiatsiyalashgan korporatsiya banklari) kapitalistik dunyoda eng yirik ko‘p millatli bank guruhi. 1971-yilda G‘arbiy Yevropa banklari raqobatliligini mustahkamlash uchun tuzilgan.
ABOLITSIONIZM (ing, lot.) - qandaydir qonunni bekor qilishga erishgan jamoatchilik harakati. Masalan, AQShda XVIII-XIX asrlarda qonunlashgan negrlar qulligini bekor qilish harakati.
ABOLITSIYA (lot.) – 1. Qonun, qaror, shartnomani bekor qilish; 2. Vazifani bekor qilish; 3. Aybi hali yuridik jihatdan o‘rganilmagan bosqichda jinoiy ishni to‘xtatish; 4. Or-nomusni tiklash, tuxmatni rasmiy rad etish.
ABONEMENT (fr.) – muayyan vaqt davomida biror narsadan (telefon, tomoshaxonadagi o‘rin, shahar transporti, kutubxona va h.k.) ko‘pincha avval haq to‘lash yo‘li bilan foydalanish huquqini beruvchi hujjat.
ABROGATSIYA (lot.) – foydasizligi yoki vaqt ruhi va didiga zid bo‘lgan eski qonunni bekor qilish, A. yangi qonun deb e`lon qilinadi. A. quyidagicha farqlanadi. A.ning o‘zi eski qonunni yangisi bilan to‘liq almashtirish; derogatsiya – eski qonunni qisman bekor qilish; abrogatsiya – eski qonunga zarur o‘zgarishlar kiritish va subrogatsiya – eski qonunni to‘ldirish.
|
| |