nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qattiq, magnit disklardagi yig’uvchilar

|
Qattiq, magnit disklardagi yig’uvchilar
|
bet | 27/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Qattiq, magnit disklardagi yig’uvchilar
Vinchester nomi ostidagi qattiq magnit disklardagi yig’uvchilar (KMDY) SHK larda keng tarqilishgan.
Vinchester atamasi sig’imi 16 Mbayt ( IBM, 1973 yil ) bo’lgan qattiq disk birinchi modelining jargonli nomidan kelib chiqqan bo’lib, u har biri 30 ta sektordan iborat 30 ta yo’lkaga egadir, bu malum bo’lgan «Vinchester» ov miltig’ini «30/30» kalibri bilan aynan mos keladi.
Bu yig’uvchilarda bitga yoki bir nechta qattiq disklar bo’lib, ular alyuminiy yoki keramika qotishmasidan tayyorlangan va ferrilok bilan qoplangan, germetik yopik korpusga o’qish-yozish magnit kallagi bloki joylashtirilgandir. Bu yig’uvchilarning sirini olinmaydigan konstruksiya hisobiga erishiladigan o’ta yuqori yozish zichligi tufayli bir necha ming megabaytgacha etadi; ular tezkorliligi ham EMDY ga nisbatan jiddiy darajada juda yuqoridir.
1997 yildagi eng katta qiymatlar:
sig’imi 9000 Mbayt (1997 yilga sig’im standarti — 1200 Mbayt);
aylanish tezligi — 8000 ayl/min;
murojaat qilish vaqti — 5 ms;
transferi — 17 bayt/s.
QMDY juda rang-barangdir. Disk diametri ko’pincha 3, 5" (89 mm), lekin boshqalari ham bordir, xususan 5, 25" (133 mm) va 1, 8" (45 mm) ham bor. Diskovodning eng ko’p tarqalgan korpusining balandligi stol usti SHK larda—25 mm, mashina-serverlarda—41 mm, ixcham SHK larda—12 mm va b.
Zamonaviy vinchesterlarda zonali yozish usuli ishlatila boshlandi. Bu holatda diskning butun yuzasi bir nechta zonalarga bo’linadi, shu bilan birga sektorlarning tashqi zonalariga ichkisiga nisbatan ko’proq qiymatlar joylashadi. Bu, xususan, qattiq disklarning sig’imini taxminan 30 % oshirish imkonini beradi.
Optik disklardagi yig’uvchilar
So’nggi yillarda optik disklardagi yig’uvchilar (ODY) borgan sari ko’proq tarqalmoqda. Kichik o’lchamlari (ko’proq 3, 5", 4, 72" va 5, 25" diametrli kompaktdisklar ishlatiladi, lekin 12" va 14" ham bordir), katta sig’imi va ishonchliligi tufayli bu yig’uvchilar yanada ommaviylashib bormoqda.
|
| |
Magnit disklardagi yig’uvchilar - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 26/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Magnit disklardagi yig’uvchilar
Magnit disklar ( MD ) malumotlarni magnitli mashinali tashuvchilarga kiradi. Eslab qoluvchi muxit sifatida ularda maxsus xossalarga (to’g’ri burchakli gisterezis ilmog’i) ega bo’lgan magnit materiallar ishlatilib ular ikki magnit holatni - magnitlanganlikning ikki yo’nalishini qayd qilish imkonini beradi.
MD dagi malumot koncentrik aylanalar - yo’lkalar (trek) bo’ylab magnit kallaklar bilan yoziladi va o’qiladi (43-rasm). MD dagi yo’lkalar soni va ularning malumot sig’imi MD tipi, MD dagi yig’uvchi tuzulishi, 1 magnit kallaklar va magnit qoplama sifatiga bog’liq bo’ladi.
MD markazidan bir xil masofada joylashgan MD yo’lkalar yig’indisini «silindr» deb ataladi.
Har bir yo’lakcha sektorlarga bo’lingan. Har bir sektorda 128, 256, 512 yoki 1024 bayt joylashtirilishi mumkin, lekin odatda 512 bayt qiymatlar joylanadi.
MDY va AX o’rtasidagi qiymatlarni almashish ketma-ket butun sondagi sektorlar bilan amalga oshiriladi.
Ma’lumotni yozishda va o’qishda MD o’z o’ki atrofida aylanadi, magnit kallakni boshqaradigan mexanizm esa uni ma’lumotni yozish yoki o’qish uchun tanlangan yo’lkaga olib keladi.
Egiluvchan magnit diskda (EMD) magnit katlani egiluvchan asosga yurgiziladi. UIK da ishlatiladigan EMD 5, 25" va 3, 5" form-faktorga ega bo’ladi. EMD sig’imi 180 Kbaytdan 2, 88 Mbaytgacha oraliqda bo’ladi. 5, 25 dyuym diametrli zich egiluvchan konvertga joylashtiriladi, 3, 5 dyuymlisi esa changdan va mexanik buzulishlardan himoya qilish uchun plastmassali kassetaga o’rnatiladi.
Formatlashning mumkin bo’lgan varianti disketa tipiga borliqdir (uning konvertida quyiladigan belgilar) :
SS/SD — bir tomonlama (single sides), birlangan zichlikli (single density);
SS/DD — bir tomonlama, ikkilangan zichlikli (double density);
DS/SD — ikki tomonlama (double sides), birlangan zichlikli;
DS/DD — ikki tomonlama, ikkilangan zichlikli;
— DS/HD — ikki tomonlama, eng katta sig’imni ta’minlaydigan yuqori zichlikli (high density).
Disketa bilan muomala qilishni aniq bir qoidalariga rioya qilish kerak, chunonchi:
—disketani egmaslik kerak;
—diskning magnit qoplaniga qo’l bilan teginmaslik kerak;
disketa magnit maydon ta’siriga uchramasligi kerak;
disketani qog’oz konvertda musbat haroratda saqlash kerak;
disketaga elimlangan yorliqqa yozuvlarni bosmasdan qalam bilan bajarish kerak;
disketani faqat himoya konvertining bir burchagidan olish kerak;
disketani yuvmaslik kerak;
SHK ni uzmasdan oldin disketani diskovoddan chiqarib olish kerak;
disketani diskovodga qo’yishni va undan chiqarishni faqat diskovodning ulanishi signal lampasi yonmaganda bajarish kerak.
|
| |
Ilg'or texnologiyalardan foydalanishning afzalliklari

|
Ilg'or texnologiyalardan foydalanishning afzalliklari
|
bet | 2/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #229375 |
Bog'liq Iskandarov Shohruhjon.Ilg'or texnologiyalardan foydalanishning afzalliklari
Venus is the second planet from the Sun
Mercury is the closest planet to the Sun
Jupiter is the biggest planet of them all
1
2
3
Muvaffaqiyatli yo'l jihozlarini ta'mirlash misollari
Yo‘l texnikasini ta’mirlashda ilg‘or texnologiyalardan foydalanish samaradorlik va samaradorlikni sezilarli darajada oshirdi. Amaliy tadqiqotlar ushbu texnologiyalarni joriy etishda sezilarli muvaffaqiyatlarni ko'rsatdi.
Avtomatlashtirilgan diagnostika vositalaridan tortib ixtisoslashtirilgan ta'mirlash texnikasigacha yo'l texnikasini ta'mirlash tezroq va aniqroq bo'ldi. Ushbu yutuqlar ishlamay qolish vaqtlarini kamaytirishga va umumiy ta'mirlash xarajatlarini kamaytirishga yordam berdi.
Yo'l texnikasini muvaffaqiyatli ta'mirlashni sinchkovlik bilan tahlil qilib, kompaniyalar qimmatli saboqlarni olishlari va o'zlarining ta'mirlash jarayonlarini yaxshilashlari mumkin. Yo'l texnikasini mukammal ta'mirlashda texnologiyalar hal qiluvchi rol o'ynaydi.
Yo'l uskunalarini ta'mirlash texnologiyalarining kelajakdagi tendentsiyalari
Yo'l texnikasini ta'mirlash kelajagi ilg'or zondlash tizimlari va bashoratli texnik vositalar kabi innovatsion texnologiyalar bilan istiqbolli. Ushbu texnologiyalar ishlamay qolish vaqtini minimallashtirish va ish samaradorligini oshirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi.
Robotik ta'mirlash tizimlari ham yo'l texnikasini ta'mirlash sohasida o'z o'rniga ega bo'lib, aniq ta'mirlash va tezroq ishlash vaqtini taklif qilmoqda. Ushbu avtomatlashtirilgan tizimlar muammolarni aniq aniqlashi va minimal inson aralashuvi bilan murakkab ta'mirlashni amalga oshirishi mumkin.
3D bosib chiqarish texnologiyasi talab bo'yicha qismlarni ishlab chiqarish va etkazib berish vaqtlarini qisqartirish orqali yo'l uskunalarini ta'mirlash jarayonini inqilob qilmoqda. Ushbu ilg'or texnologiya qismlarni moslashtirish imkonini beradi, bu esa xarajatlarni tejash va uskunaning ishlashini yaxshilash imkonini beradi.
|
| |
Yo'l uskunalarini ta'mirlashda tejamkor yondashuvlar

|
Yo'l uskunalarini ta'mirlashda tejamkor yondashuvlar
|
bet | 3/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #229375 |
Bog'liq Iskandarov Shohruhjon.
1
2
3
Yo'l texnikasini ta'mirlashga kelganda, texnologik taraqqiyot jarayonni inqilob qildi. Tejamkor yondashuvlar endi kompaniyalarga o'z uskunalarini samarali saqlash va ta'mirlashni osonlashtiradi.
Yo'l texnikasini mukammal ta'mirlashning asosiy texnologiyalaridan biri bu bashoratli texnik xizmatdir. Ushbu yondashuv qachon texnik xizmat ko'rsatish zarurligini bashorat qilish uchun ma'lumotlar va tahlillardan foydalanadi, to'xtash vaqtini va qimmat ta'mirlarni kamaytiradi.
Bundan tashqari, materiallar va ishlab chiqarish jarayonlaridagi yutuqlar yanada mustahkam va uzoq muddatli yo'l uskunalarini yaratishga, ta'mirlash chastotasini kamaytirishga va uzoq muddatda pulni tejashga olib keldi.
Yo'l uskunalarini ta'mirlash bo'yicha mutaxassislarni tayyorlash dasturlari
1
2
3
2
Yo'l texnikasini ta'mirlashda qo'llaniladigan eng yangi texnologiyalar bilan tanishing. Bizning o'quv dasturlarimiz texnik xodimlarni samarali ta'mirlash uchun zarur bo'lgan ko'nikmalar bilan jihozlanganligini ta'minlaydi.
1
Ilg'or diagnostika vositalaridan tortib ixtisoslashtirilgan o'quv modullarigacha bizning dasturlarimiz yo'l texnikasini ta'mirlashning barcha jihatlarini qamrab oladi. Texniklar o'z sohalarida ustunlik qilish uchun amaliy tajriba va nazariy bilimlarga ega bo'ladilar.
3
Sertifikatlangan yo'l texnikasini ta'mirlash bo'yicha mutaxassis bo'lish uchun bugun bizning o'quv dasturlarimizga qo'shiling. Muhim infratuzilma uskunalarini mukammal ta'mirlash bo'yicha ilg'or texnika va tajriba bilan oldinda bo'ling.
|
| |
Operasion tizim funksiyalari - Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja

|
Ma’ruza matnlari 1-mavzu: Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va uning turlari. Reja
|
bet | 32/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Operasion tizim funksiyalari. Agar operasion tizim (OS) tushunchasini qisqacha izohlasak bu boshqaruv dasturidir. OS bu kompyuterning fizik va dasturiy resurslarini taqsimlash va ularni boshqarish uchun ishlatiladigan dastur.
Kompyuter resurslari ikki xil: fizik va dasturiy resurslarga bo’linadi. Fizik resurslar bu:
xotira,
vinchester,
monitor,
tashqi qurilmalar,
va shu kabilar kiradi.
Dasturiy resurslar bu:
Dasturlash tizimsi - dasturlash tillari va ularga mos til prosessorlari majmuasidan iborat bo’lib, dasturlarga ishlov berish va sozlashni taminlovchi dasturlar to’plamidan iborat. Dasturlash tizimsining tashkil qiluvchilar (dasturlar) amaliy dasturlar to’plami singari OS boshqaruvi ostida ishlaydi. Kompyuter resurslari OS boshqaruvi ostida bo’ladi. OS ga ehtiyoj resurslar taqsimoti va ularni boshqarish masalasi zaruriyatidan kelib chiqadi. Resurslarni boshqarishdan maqsad foydalanuvchiga kompyuterdan effektiv foydalanish bilan birga resurslarni boshqarish tashvishidan ozod qilish.
OS quyidagi xususiyatlarga ega bo’lishi talab qilinadi:
Ishonchlilik. OS o‘zi ishlayotgan qurilmalar bilan birga ishonchli bo’lishi kerak. OS foydalanuvchi aybi bilan vujudga kelgan xatoni aniqlash, uni taxlil qilish va tiklanish holatida bo’lishi kerak. OS foydalanuvchining o‘zi tomonidan qilingan xatodan himoyalashi, hech bо‘lmaganda dasturiy muhitga keltiriladigan zararni minimumga olib kelishi kerak.
|
| |
Kompyuter viruslarining xarakteristikalari

|
Kompyuter viruslarining xarakteristikalari
|
bet | 6/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanKompyuter viruslarining xarakteristikalari. Viruslarning ko‘p tarqalishi va yetkazayotgan zarar miqdorining ortib borishi antivirus dasturlariga bo‘lgan talabning ortib borishini keltirib chiqarmoqda. Antivirus mutaxassislar tomonidan tuzilgan dastur bo‘lib ular yordamida kompyuter viruslari aniqlanadi va davolanadi. Albatta antivirus dasturi avvaldan ma’lum bo‘lgan viruslarnigina aniqlaydi va davolaydi. Shuning uchun antivirus dasturining bazasini yangilashda yangi viruslar o‘rganiladi va Shunga mos dastur tuziladi.
Anitivirus dasturlari quyidagi vazifalarni bajaradi:
kompyuterga zarar yetkazishgacha virusni to‘xtatib qolish;
kompyuterda mavjud bo‘lgan virusni aniqlash;
viruslarni o‘chirish.
Barcha antivirus dasturlari yuqorida ko‘rsatilgan uchala vazifalarni bajara olmasligi mumkin.
Odatda antivirus dasturlari uchta qismdan iborat bo‘ladi:
Viruslar monitori. Antivirus monitori xotirada saqlanib kompyuterning Shubxali holatlarini kuzatadi. Chunki antivirus monitori jadvalning imkoniyatlari va o‘zlaricha tutish holatini yaxshi biladiyu. Matn muxarrir yoki elektron jadvalni ishga tushirganda faylllargao‘zgartirishlar kiritiladi yoki diskda saqlab qo‘yiladi.
Viruslarning hulqi va ularning faoliyati ham ma’lum. Infeksiyalash uchun yoki kompyuterga xujum qilish uchun viruslar diskdagi mavjud faylni, yuklovchi sektorni, fayllar joylashish jadvali(FAT)ni modifikatsiyalashi ya’ni unga o‘zgartirishlar kiritishi kerak.
O‘yin yoki elektron jadvallvr kabi oddiy dasturlar xech qachon dastur fayllarini, yuklovchi sektorni yoki bosh yuklovchi yozuv(MRR)ga o‘zgartirishlar kiritilmaydi. Agar yuqoridagi kabi oddiy viruslar ishlash jarayonida ishchi fayllarni , yuklovchi sektorni yoki FATni o‘zgartirayotgan bo‘lsa, antivirus monitori ekranga kompyuterda virus borligi haqidagi ma’lumotni chiqaradi.
Antivirus monitorining yutug‘i barcha tipdagi viruslarga – mavjud bo‘lgan va kirib kelayotgan viruslarga emas ularning hulqiga, harakatlanish doirasiga e’tibor beradi.Ularning kamchiligi esa, yaxshi ishlayotgan dasturning xatti xarakatini ham virus harakatiga o‘xshatib ayrim vaqtlarda virus aniqlaganligi haqidagi xabarni ekranga chiqarib yuborishidadir. Undan tashqari antivirus monitori virus topmagan vaqtlarda ham tez-tez ekranga ogoxlantiruvchi ahborotlarni chiqarishidadir. Bunday noto‘g‘ri axborotlarni tez-tez ekranga chiqarishi foydalanuvchiga salbiy ta’sir etishi mumkin va ko‘p hollarda antivirus monitorini o‘chirib qo‘yadilar.
|
| |
Kompyuter viruslari dasturlarini tashkil etuvchilari

|
Kompyuter viruslari dasturlarini tashkil etuvchilari
|
bet | 9/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanKompyuter viruslari dasturlarini tashkil etuvchilari. Kompyuter viruslarining dasturlari asosan ikki qismdan va uchta qo‘shimcha qismdan iborat bo‘lishi mumkin. Uning asosiy qismlarini qidirish va infeksiyalash dasturiga bo‘linadi. Qo‘shimcha qismlari esa, ishga tushirish, dasturni yuklash va dastur aniqlanishini qiyinlashtiruvchi bo‘limlaridan iborat bo‘ladi.
Qidirish dasturi egiluvchan yoki qattiq diskni zararlash maqsadida uning bo‘sh bo‘g‘inlarini o‘rganib chiqadi. Bu dasturning asosiy nishonlari sifatida fayllar yoki yumshoq va qattiq disklarning yuklovchi sektorlari olinadi. Shuningdek, qidirish dasturi avval zararlagan fayllar yoki disklarni qayta zararlamaslik uchun taqqoslash ishlarini amalga oshiradi.
Dastur nishonini aniqlagandan so‘ng, infeksiyalash dasturi ishga tushadi. U nishonni (fayl yoki diskning yuklovchi sektori) virus bilan infeksiyalaydi.
Ishga tushirish dasturi virusga qaysi vaqtdan boshlab ishni boshlashni belgilab beradi. Bular xafta kunlari (masalan dushanba) yoki boshqa shartlar (masalan, qattiq disk hajmi 75 foyizga yetgandi) bo‘lishi mumkin.
Dasturni yuklash qismi virusga faylni o‘chirib yuborishga yoki uni buzishga, ayrim tugmachalarni ishdan chiqarishga yoki ekranga ayrim so‘zlar chiqarishga buyruq beradi.
Dastur aniqlanishishi qiyinlashtiruvchi dastur foydalanuvchini yoki antivirus dasturini virus dasturini aniqlashga xalaqit beradi. Bu dastur zararlangan fayllarning yaratilgan vaqtini o‘zgartirishi, uning hajmini o‘zgartirishi yoki disklardagi yuklovchi sektorlarni aniqlash ishlarini xotirada saqlab antivirus dasturining yuklovchi sektoriga murojaatlarini aniqlash va mos holdagi javoblarni berishi mumkin.
Masalan, antivirus dasturi yuklovchi sektorni zararlanganligini aniqlab kompyuterga «YUklovchi sektor joyidami?» degan savol bilan murojaat qiladi. Kompyuter esa «Yo‘q u zararlangan» degan javobni beradi. Lekin virus dasturi bu javobni aniqlab (ushlab) oladi va antivirus dasturiga «Ha joyida» degan mazmundagi axborot bilan almashtiradi. Natijada, yuklovchi sektor zararlangan bo‘lsada, antivirus dasturi uni aniqlay olmaydi.
Ayrim antivirus dasturlari bunday holatlarni oldini olish maqsadida avvalo kompyuterning tezkor xotirasini zararlanganligini tekshiradi. Xotira viruslardan holi bo‘lgan taqdirdagina disklarni tekshirishni boshlaydi.
|
| |
WinZip arxivatori xarakteristikasi

WinZip arxivatori xarakteristikasi.
WinZip Windows muhitida ishlatiladigan ommabop arxivatorlardan biri. WinZip dasturi .zip, tipidagi arxivlar bilan ishlash uchun mo’ljallangan. Bundan tashqari ushbu arxivatorni boshqa arxivatorlar yordamida arxivlangan fayllar bilan ishlashga ham moslashtirish mumkin.
WinZip dasturini ishga tushirish:
WinZip oynasi quyidagilardan iborat:
Oyna nomi va menyu.
Menyu oyna nomi ostida joylashgan satrida WinZip dasturi buyruqlari joylashgan.
Menyu ostida uskunalar paneli joylashgan. Bu panelda tez-tez bajariladigan buyruqlarni ifodalaydigan 8 ta yirik tugmalar joylashgan.
Таблица атрибутов файлов- bu arxivlashtirilgan fayllar xaqida turli axborotlar joylashgan bir necha ustunlardan iborat bo’lgan jadval:
Oynaning pastki qismida «Стрoки состояния» holat satri joylashgan.
WinZip dasturida arxiv fayl yaratish va uni ochish.
Readme. txt matn fayli uchun Readme.zip arxiv fayl yaratamiz.
WinZip ishchi dasturi uskunalar panelidagi New (Создать) tugmasini sichqoncha bilan bosing. New Archive (Новый архив) muloqot oynasi ochiladi. Agar muloqot oynasida boshqa papkadagi fayllar ro’yxati ifodalangan bo’lsa, C:\Program Files\ WinZip papkasini tanlang.
“Имя файла” maydonida yaratilayotgan arxiv nomini - Readme.zip yozing va OK tugmasini bosing. Bunda arxiv fayl yaratish jarayoni tugaydi va muloqot oynasi yopiladi. Arxiv ishchi oynasi sarlavhasida uning nomi -Readme.zip yoziladi.
Arxiv yaratish jarayoni tugagach, WinZip dasturi ishchi oynasini yopamiz:
|
Asosiy dasturiy ta’minot (baze software)

|
Asosiy dasturiy ta’minot (baze software)
|
bet | 31/56 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 178,89 Kb. | | #133838 |
Bog'liq Ma’ruza matnlari 1-mavzu Shaxsiy kompyuterlarning ta’minoti va -www.fayllar.org (1)Asosiy dasturiy ta’minot (baze software) - bu, kompyuter ishini ta’minlovchi dasturlarining minimal to‘plamidan iborat.
Ularga quyidagilar kiradi:
operasion tizim (OT);
tarmoq operasion tizimi.
Yordamchi (xizmat ko’rsatuvchi) dasturiy ta’minotga asosiy dasturiy ta’minot imkoniyatlarini kengaytiruvchi va foydalanuvchining ish muhitini (interfeysni) qulayroq tashkil etuvchi dasturlar kiradi. Bular tashxis qiluvchi, kompyuterning ishchanligini oshiruvchi, antivirus, tarmoq ishini ta’minlovchi va boshqa dasturlardir.
Operasion tizimlar va ularning turlari
Operasion tizim - kompyuter bilan foydalanuvchi o’rtasidagi muloqotni o’rnatadi, kompyuter asosiy qurilma manbalarini va qo’shimcha qurilmalarini ishini boshqaradi. Operasion tizim dasturlari operativ xotiraga kuchiradi bu dasturlarning talablarini bajarib, ishini ta’minlaydi. Dastur vazifasini bajarib bo’lgandan so’ng operativ xotirani undan tozalaydi, ya’ni foydalanuvchi ishlashi uchun operativ xotirada keng maydon yaratadi.
Shaxsiy kompyuterlarning operasion tizimlari yaratilish tarixi.
Sakkiz razryadli shaxsiy kompyuterlar uchun yaratilgan birinchi operasion tizim CR/M- 80 (Control Programm for Microcompyuters, ya’ni mikrokompyuterlar uchun boshqaruvchi dasturlar) nom bilan tanilgan. MS DOS 64 K bayt xotiraga ega bo`lgan kompyuterlarga mо‘ljallangan bo`lib, o`zi 8 Kbayt xotirani egallagan. Hozirgi kunga kelib shaxsiy kompyuterlarning xotirasi birnecha Gegabaytlarga tenglashdi.
Turli mualliflar MS DOS ni rivojlantirishni davom etirib, uning MS DOS 1.1, MS DOS 1.25, MS DOS 2.0, MS DOS 2-11 versiyalarini taklif etishdi va nihoyat, 1984 yilda MS DOS 3.0 IBM PC AT shaxsiy kompyuteriga 80286 mikroprotsessorga asoslangan, 5.25 dyuymli diskovodda ishlashga, mо‘ljallangan operasion tizim yaratildi.
1986 yilda Compaq Compyuter firmasi 80386 mikroprotsessorga asoslangan IBM kompyuterini chiqardi. IBM firmasi esa 80386 mikroprotsessorga asoslangan PC/2 (Personal system - shaxsiy tizim) kompyuterini yaratdi.
Bu mikroprotsessor asosida yaratilgan kompyuter nazariy bir necha Gegabayt xotiraga ega bo`lishi mumkin edi. Ammo MS DOS esa 640K bayt xotiraga ega kompyuterlarga moslashgan edi. Shuning uchun MS DOS tizimsini kengaytirish ishlari davom etardi va 1987 yil MS DOS 3.3 yaratilib, u 3.5 dyuymli, ya’ni 1,44 Mbaytli disklar bilan ishlash imkoniyatini berdi. 1987 yili IBM va Microsoft firmasi tomonidan bir vaqtda bir nechta masalalar yechishga qodir bo’lgan OS/2 operasion tizimsi ishlab chiqildi. Ammo u keng tarqalmadi. Chunki o’sha paytda MS DOS 3.3 ning imkoniyatlari ko‘pchilikni qoniqtirar edi. Hozirda biz keng tarqalgan Windows, Unix, Linux operasion tizimlaridan keng foydalangan bo’lsakda MS DOS o’z ko’chini yuqotdi deyaolmaymiz.
|
| |
Skanerlar - 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 7/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanSkanerlar. Kompyuter viruslari, boshqa dasturlar kabi, o‘ziga xos bo‘lgan signatura deb nomlanuvchi buyruqlaridan iborat bo‘ladi. Dastur signaturalari ham inson barmog‘i izlariga o‘xshab bir biridan ajrab turadi. Biror virus signaturasini aniqlash mumkin bo‘lsa, Shu signatura orqali diskda yashiringan virusni aniqlash imkoni bo‘ladi. Antivirus dasturi ma’lum signaturalar orqali diskdagi har bir faylni tekshirib chiqadi. Agar u biro fayl ichida virus signaturasini aniqlasa, u virusni aniqlagan bo‘ladi. Bunday qidirish skanerlash, bunday jarayon esa skanerlash jarayoni deyiladi.
Skanerlar o‘ziga ma’lum bo‘lgan viruslarni aniqlashni bilgani uchun kompyuterni o‘ziga ma’lum bo‘lgan viruslardan to‘la himoya qila oladi. Agar virus yangi bo‘lsa yoki signatura ro‘yxati to‘la bo‘lmasa yoki u eskirgan bo‘lsa, u holda skaner virusni aniqlay olmaydi. Shuning uchun ham antivirus ishlab chiqaruvchilar antivirus dasturlarini tez-tez yangilab turilishini taklif qiladilar. Signatura ro‘yxati qanday bo‘lishidan qat’iy nazar agar virus yangi bo‘lsa, uni antivirus dasturi topa olmaydi. Antivirus dasturning skanerining muddati 6 oydan oshgan bo‘lsa, albatta uni yangilash zarur bo‘ladi.
YUqori darajada ximoyalanish uchun ikki yoki undan ortiq antivirus skanerlarni qo‘llash zarur. Biror skaner yangi virusni o‘tkazib yuborsa, boshqasi uni aniqlashi mumkin bo‘ladi.
Hech qanday antivirus dasturi yakka holda viruslarga qarshi kurasha olmaydi. Shuning uchun viruslardan ilojining boricha to‘la himoyalanishda bir necha antivirus dasturlaridan va himoya dasturlari(filtr dasturlari, taftish dasturlari, doktor dasturlari, doktor-taftish dasturlaridan foydalanish maxim ahamiyat kasb etadi.
Shunday bo‘lsada “Viruslarning kelajagi qanday? Qaysi tipdagi viruslar yaqin kelajakda saqlanib qoladi?”- degan savol hammani qiziqtiradi. Viruslarga qarshi kurashish to‘xtamasdan davom etishiga qaramasdan polimorfizm asosida tuzilgan viruslar, makroviruslar, Shuningdek tarmoq viruslari foydalanuvchilarga muammolarni tug‘dirishi mumkin. Balki bulardan boshqa muammolar ham yaratilishi mumkin, Shunday bo‘lsada optimistik nuqtai nazardan qaralganda virus yozuvchilar tuShunchasining ijobiy tomonga o‘zgarishiga umid bog‘lash ham ehtimoldan holi emas. Shuningdek, OS larning himoya sistеmasini kuchaytirish ham viruslar bilan zararlanishni oldini olishda yaxshi natija beradi dey hisoblaymiz.
|
| |
Sputnik virusi - 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 14/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanSputnik virusi. Sputnik virusi-yo‘qolib borayotgan viruslar tarkibiga kirib, ularni MSDOS sistеmasida ishlaydigan kompyuterlarda uchratish mumkin. MSDOS rejimidagi ishchi dasturlarining ko‘pchiligi .EXE kengaytmasiga ega bo‘ladi. Ko‘pchilik foydalanuvchilar bunday dasturlarni ishga tushirishda fayl nomini yozilb kengaytmasini yozmaydilar. Virus foydalanuvchining Shu xususiyatidan foydalanadi. Fay nomi to‘la yozilmaganda virus .EXE tipli faylga zarar yetkazmagan holda Shu nom bilan .COM tipli faylni hosil qiladi. Kompyuterlarda .COM tipli fayllar .EXE tipli fayllardan oldin yuklanganligi uchun virus yashiringan .COM tipli fayl boshqa faylni hosil qilib, so‘ngra haqiqiy yeXE tipli faylni yuklaydi.
Antivirus dasturlari bunday fayllarni topishga qiynaladi, Chunki bunday viruslar dastur hajmini o‘zgartirmaydi va zarar yetkazmaydi. Bunday viruslar faqat MSDOS sistеmasida keng tarqalishi mumkin. Bunday hollarda .COM tipli qo‘shimcha fayllarni oddiy usulda diskdan o‘chirib yuborish mumkin. Windows sistеmasida bunday fayllar tarqala olmaydi. Chunki bu sistеmada ishchi dasturni ishga tushirishda .exe kengaytma albatta yoziladi.
Goldbug-bu murakkab viruslardan hisoblanib, ikki xil usulda kengayish imkoniga ega. YA’ni yuklanuvchi virus sifatida disklarning ishga yuklanish sektorlarini, virus sputnik sifatida esa har safar yeXE fayllar ishga tushganda kengaytmasi .COM bo‘lgan fayllarni hosil qiladi. Bu virus juda kam uchrasada, antivirus dasturlaridan himoyalanish imkoniyati juda katta. Agar Goldbug yuklovchi sektorga o‘rnashib olgan bo‘lsa, .exe tipli fayl nomining oxiridan oldinga xarfi A bo‘lgan dasturlarni ishga tushirishga xalaqit beradi. Chunki ko‘p antivirus dasturlari nomining oxirgisidan oldingi xarfi A dan iborat. Masalan, SCAN, CLEAN, NETSCAN, CPAV, NAV, TBAV va boshqalar.
Windows viruslari. MICROSOFT kompaniyasi WINDOWS 10/98/NT sistemalarini ishlab chiqqanda MS DOS sistemasidagi viruslarning tarqalishini oldini oldi. Avval ishlab chiqarilgan ko‘p turdagi viruslar o‘z moxiyatini yo‘qotdi. Viruslar Windows sistеmasida tarqalish imkoniyati bo‘lgan bo‘lsada MSDOS dasturlari ishlatilmagan vaqtlarda uning fayllarga zarari tegmaydi. Shundan so‘ng viruslarning avtorlari Windows sistemasi uchun viruslar yaratishni boshlab yuborishdi.
Boza virusi 1996 yili aniqlangan bo‘lib MICROSOFT WINDOWS 10 sistemasida tarqalishga va zararlantirishga qaratilgan birinchi virus edi. Bu virus .exe tipli dastrlarni infeksiyalashga qaratilgan bo‘lib, dasturning yozilishida xatoliklari bo‘lganligi uchun virus to‘g‘ri ishlashmagan.
Eng ko‘p tarqalgan viruslar qatoriga esperanto virusini misol keltirish mumkin. U MS DOS va Windows dagi dastur fayllarga zarar keltiradi. Bu virus har yili 26 iyul kuni juda faollashadi. Shu kuni virus esperantoning g‘aroyib imkoniyatlarini ekranga chiqaradi.
|
| |
Kompyuter viruslarini aniqlash va ulardan himoyalanish

|
Kompyuter viruslarini aniqlash va ulardan himoyalanish
|
bet | 8/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan Kompyuter viruslarini aniqlash va ulardan himoyalanish. Hozirgi vaqtda insoniyat faoliyatining ko‘p sohalarida kompyuterlar keng ko‘lamda qo‘llanib kelinmoqda. Kompyuterlardan katta hajmdagi hisoblash, yozish, bezash, nazorat qilish va boshqa Shu kabi turli tuman ishlarning bajarilishi albatta foydalanuvchilarni og‘ir mehnatdan ozod qilmoqda, ularning mehnat unumdorligini oshirmoqda.
Kompyuterlarni texnik vosita sifatida qaralishi bilan bir qatorda ularda ham turli xil insonlar kasalligiga o‘xshash «kasallik»larga chalinishi mumkin ekanligi ma’lum. Ular ham turli hil kompyuter «virus»lari xujumiga duchor bo‘ladilar. Tegishli choralar o‘z vaqtida ko‘rilmasa, kompyuter «kasallikka» chalinib, noto‘g‘ri axborotlar beradi, ishlamay qoladi yoki umuman yaroqsiz holatga keladi. Kompyuterlarning viruslar bilan zararlanishi juda katta xavf tug‘dirishi, ya’ni faqat bitta kompyuter emas balki u orqali boshqa kompyuterlarga ham o‘tishi (tarmoqqa ulangan holda yoki zararlangan kompyuterlarda foydalanilgan disketadan foydalanish natijasida) mumkin.
Viruslar. Kompyuter viruslari ixtiyoriy kompyuter uchun turli xildagi muammolarni keltirib chiqaradi. Kompyuter virus bilan zararlanganda ekranga turli xildagi ma’lumotlarning chiqishiga, klaviaturaning noto‘g‘ri ishlashiga, tezkor xotiraning to‘lib ketishiga, fayllarning buzilishiga, yuklovchi (exe tipli) fayllar xajmining ortib ketishiga va Shunga o‘xshash bir qator qiyinchiliklarga olib keladi. Natijada ayrim fayllarni o‘chirish ayrim hollarda qattiq diskdagi barcha fayllarni o‘chirish yoki qaytadan formatlashga to‘g‘ri keladi.
Shuning uchun hozirgi kunda kompyuter foydalanuvchilari oldida katta muammo, ya’ni viruslardan ximoyalanish muammosi turadi. Chunki, kompyuterlarning viruslar bilan zararlanishi korxona va tashkilotlarga katta zarar keltiradi.
Kompyuter viruslari o‘z o‘zidan paydo bo‘lib qolmaydi.Ular maxsus dastur orqali yoki zararlangan fayllar orqali kompyuterdan kompyuterga ko‘chib o‘tadi. Kompyuter virusi-maxsus yozilgan kichik programma bo‘lib, u dasturlash tillarining birida yoki assembler tilida yoziladi. Virus dasturlarining yozilishiga qarab ular ko‘payishi, boshqa dasturlarga ko‘chishi mumkin.
|
| |
Qasoskor viruslar - 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 20/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanQasoskor viruslar. Eng yaxshi himoya – xujum qilishdir. Ayrim viruslar antivirus dasturlaridan passiv holda yashirinish o‘rniga antiviruslarni qidirish va ularga xujum qiladilar. Bunday virus dasturlari antivirus dasturlarini modifikatsiyalaydi. Natijada antivirus dasturlari faqatgina viruslarni aniqlay olmasdan, fayllarni zararlashi va viruslarni tarqatish holatiga kelib qoladi. Zararlangan antivirus dasturlari hamma vaqt «Diskda viruslar aniqlanmadi»,- degan ma’lumot chiqaraveradi.
Ayrim qasoskor virus dasturlari MICROSOFT firmasining antivirus dasturlarining ishini to‘xtatib ko‘ysa, ayrimlari antivirus dasturini har safar ishga tushirilganda bittadan faylna zararlab turadi.
Shuning uchun ham eng zamonaviy antivirus dasturlari (Norto Anti-Virus, VirusScan) bilan kuraShuvchi qasoskor viruslar ham mavjud.
Xulosa qilib aytganda, har kuni qattiq diskni antivirus dasturlari bilan to‘la tekshirish ham viruslardan himoyalanishning eng yaxshi vositasi hisoblanmaydi. Viruslardan himoyalanishning eng yaxshi usuli kompyuter bilan ishlash jarayonidagi profilaktik ishlarga to‘la amal qilish hisoblanadi. Bundan tashqari mutaxassis maslaxati bilan ham ish olib borish viruslardan himoyalanishda yaxshi natija beradi.
Har qanday himoya chora-tadbirlariga rioya qilinganda ham kompyuterga virus tushishi ehtimoldan holi emas. Bundan vahimaga tushish shart emas. Chunki, birinchidan, kompyuter viruslarini hamma vaqt davolash imkoni mavjud, ikkinchidan, kompyuter viruslarinining asosiy tarqalish vositasi bo‘lgan MICROSOFT Outlook da ayrim dasturlarni avtomatik bajarishda chegara qo‘yish lozim, notanish kishilardan kelgan xatlarni ochmaslik kerak, har doyim bir yoki bir necha hil yangi antivirus dasturlaridan foydalanish zarur.
Savol va topshiriqlar
Amaliy dasturlar paketlari atamasi nimani bildiradi?
Amaliy dasturlar paketlarini turlarini aytib bering.
Amaliy dasturlar paketlari predmetli sohasini har xil bayonlari uchun qanday yondashishlardan foydalaniladi?
Kompyuter virusi deganda nima tuShuniladi?
Kompyuter viruslari necha qismga bo‘linadi?
Viruslar bilan zararlanish alomatlarini aytib bering?
Viruslar qanday ko‘rinishlarda tarqaladi?
Viruslarni necha xil turga bo‘lish mumkin?
Viruslar qanday ko‘rinishlarda aniqladnadi?
Viruslar bilan zararlanishni oldini olish deganda nimalar tuShuniladi?
Viruslardan himoyalanish chora-tadbirlarini aytib bering.
|
| |
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 43
1. Qatnov qismi eni qaysi formula orqali hisoblanadi.
2. Asfaltbeton qoplamalarini qurishning texnologik xaritasi.
3. Yo„l qoplamasi va to„shamasining xizmat qilishida taʼmirlashlar oraliq davri.
4. Temirbeton oraliq qurilmalarini xavonlarda betonlash.
5. Aerodromlarni qurish barcha asosiy meʼyoriy xujjatlar. Qurilish davrlari va tashkiliy texnik
tayyorgarlik. Aerodromlar qurilishi davomiyligi va ish yurgizish ketma-ketligi. Ko„lam
o„lchamlarini aniqlash. Qurilish mashinalarini tanlash. Ishchi texnologik kartalar. Ishlarni tashkil
yetishning oqim usuli.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 44
1. SHNQ bo„yicha qatnov qismi va yo„l yoqasi qanaqa bo„lishi kerak.
2. Sovuq asfaltbetondan qoplama qurish texnologiyalari.
3. Taʼmirlash ishlarini turlarini belgilashni qanday ko„rsatkichlar asosida belgilanadi.
4. Temirbeton oraliq qurilmalarini xavonlarda montaj qilish.
5. Joyni qurilishga tayyorlashda ishlarning tarkibi. Joyni mayda o„rmondan, yirik daraxt va
butalardan tozalash. Vaqtinchalik suvni chetlatish qurilmalarini qurish. Joyni qurishga tayyorlashda
xavfsizlik texnikasi. Atrof-muhitni muhofaza qilish.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 25
1. Avtomagistrallarga qo„yiladigan talablar. Avtomagistralarning ko„ndalang va bo„ylama
kesimlari.
2. Yo„l poyini qurish ishlarini tashkil qilish va usullari.
3. Yo„llarni qor uyumi bilan qoplanishdan saqlash usullari.
4. Metall to„sinli oraliq qurilmalarining tayanch qismlari.
5. Yerusti va yerosti suvlarini jilovlash bo„yicha muhandislik tadbirlari. Sunʼiy qoplamalarning suv
qochirish va drenaj tizimlari.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 26
1. Qidiruv vaqtida ko„prikli o„tish joyini tanlashga bo„lgan talablar.
2. Yo„l poyini qurish bo„yicha ishlar hajmini aniqlash va zarur bo„lgan mashina-mexanizmlar
tanlash.
3. Yo„llarni saqlash ishlarida zamonaviy mexanizatsiyalarni qo„llash.
4. Ramali, arkali va aralash sistemadagi metall ko„priklarining asosiy sistemalari.
5. Aerodrom gruntlarining turli darajada o„ta namlanishi va suvni qochirish bo„yicha muhandislik
choralari.Tarmoqlarining yer ustki va ostki taʼsir qiluvchi omillar.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
Internet ресурсларининг манзилгоълаш услубиёти

|
Internet ресурсларининг манзилгоълаш услубиёти
|
bet | 26/39 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #141219 |
Bog'liq muzaffar10.2. Internet ресурсларининг манзилгоълаш услубиёти
Таянч сщз ва иборалар:
HTTР, манзилгоъ, типик манзилгоъ, сервер, сервер манзилгоъи, деректория, порт, порт номери.
HTTР схемаси (гиперматн билан ишлаш схемаси)
Типик манзилгоъ ыуйдаги кщринишга эга бщлади:
Протокол://сервер_манзилгоъи:{порт номери }/деректория номи
/файл номи.
Масалан: HTTР://WWW.edimо.ru/ea/grоwth.html
FTР схемаси (файллар архиви билан ишлаш схемаси)
Типик манзилгоъ ыуйдаги кщринишга эга:
Протокол://{протокол}@сервер_ манзилгоъи: {потр номери} / деректория номи/файл номи
Масалан: FTР: //FTР.msu.edu
Gорher схемаси (таысимланган Grорher ахборот тизими ресурсларига таяниш учун схема).
Типик манзилгоъ ыуйдагича кщринишга эга:
протокол://сервер_ манзилгоъи:{порт_ номери}/директория_ номери/файл_ номи.
Масалан: gорher://sunsite.une.edu
MAILTО схемаси (почтани жщнатиш учун схема)
Масалан:mailtо: vmedvedev@wоldbank.оrg
NNTР схемаси(Usener тизими хабарларини кщриб чиыиш учун схема)
Масалан: nntр://cоmр.infоsystems.gорher/086
TELNET схемаси (олислашган терминал режимдаги ресурсларга кириш)
Масалан: telnet://marvel.lоc.gоv
WAIS схемаси (таысимланган ахборот - ыидирув тизими)
Масалан: wais//quake.think.cоm/рub/wais/bibliоgrafhy.txt
FILE схемаси (локол режимда www техналогиясидан фойдаланиш)
Масалан: file:///c/internet/html/index.htm
10.3. WWW билан ишлаш.
Таянч тушуняалар:
WWW, браузерлар, кураш, браузерлар уруши, Internet Exрlоrer.
Браузерлар (мижоз - дастурлар) www - серверларида саыланувчи www хужжатларни кщриб чиыиш махсус дастури. Бу дастурлар серверлар билан щзаро ъаракатланади ва экранга WWW хужжатларни чиыаради.
WWW хужжатлар HTML (hyрer Text Markuр Language) - гиперматнли щлчам тили ёрдамида яратилади.
Internet Exрlоrer 3.02 ва Netscaрe Navigatоr 3.01 энг оммалашган ( унинг бош ойнасини юкорида кщрганмиз).
Энг яхши ва энг оммалашган браузер деган ном учун кураш шунга олиб келадики, дастурий махсулот ишлаб чиыарувчилар ъар доим ъам мос келиш масалаларига етарли этибор бермайди. Натижада кодлар Internet Exрlоrer 3.02 ва Netscaрe Navigatоr
Назорат саволлар.
1.WWW нима?
2. Браузер нима?
3. Браузерлар уруши нима?
4. Internetга уланиш учун нима ыилиш керак?
5. TelNet нима?
6. Unifоrm Resоurse Lоcatоr нима?
7. Мижоз – сервер деганда нимани тушунасиз?
8. Интернетга кириш учун нима ыилиш керак
9. Мижоз дастурлар нима?
10. Netscaрe Navigatоr нима?
|
| |
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 45
1. Piyodalar, tratuar va velosiped yo„lakchalari yo„lning qaysi mintaqasida joylashtiriladi.
2. Qoplama ustki yuzasiga ishlov berish texnologiyasida himoya va yemirilish qatlamlarini qurish.
3. Avtomobil yo„llarini saqlash qanday ishlardan iborat?
4. Uzluksiz temirbeton oraliq qurilmalarini siklik bo„ylama siljitish usulida qirg„oqda konvyerli
betonlash.
5. Qattiq bo„lmagan qoplamalar konstruksiyasini muzlikka chidamliligini tekshirish. Aerodromning
bikir beton qoplamasining konstruksiyasi. Armabeton va temir-betonli qoplamalar.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 46
1. SHNQ bo„yicha piyodalar yo„lakchasi eni qancha bo„lishi kerak.
2. Qurishda texnik nazorat va ishlarni qabul qilish.
3. Saqlash ishlari texnologiyasi va uni tashkil etish.
4. Tog„ bosimining vaqt bo„yicha o„zgarish grafigini chizing va izohlab bering.
5. Qattiq bo„lmagan qoplamalar konstruksiyasini muzlikka chidamliligini tekshirish. Aerodromning
bikir beton qoplamasining konstruksiyasi. Armabeton va temir-betonli qoplamalar.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 49
1. Geologik sharoit nimadan iborat.
2. Yaxlit sementbeton qoplamalarini qurish texnologik jarayonlari.
3. Yo„llarni qishgi davrda saqlash ishlari texnologiyalari.
4. Tonnel trassasini muhandis-geologik o„rganishlardagi umumiy masalalar nimalardan iborat?
5. Ish unumdorligining sifat nazorati. Rejalashtirilgan ishlar tarkibi. Ularni bajarish usullari va
sxemalar. Kerakli mashinalarni aniqlash, ko„lamda ishni tashkillashtirish.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 50
1. Iqlim sharoiti, gidrologik sharoitlar nimalarga bog„liq.
2. Ko„ndalang va bo„ylama choklar.
3. Murakkab sharoitdagi avtomobil yo„llarini saqlash qanday ishlardan tashkil topgan?
4. Tonnel trassasini muhandis-geologik tekshiruvlar majmuasi qanday bosqichlardan iborat?
5. Gidromexanizasiyani qo„llash. Ish unumdorligining asosiy sxemasi. Gidromonitor va yer
snaryadlari bilan gruntga ishlov byerish.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 33
1. Yo„l ko„ndalang kesimi qismlari nimadan iborat .
2. Yo„l to„shamasi asosining qo„shimcha qatlamlarini qurish.
3. Yo„l poyi va suv qochirish tizimini mukammal taʼmirlash qanday ishlar amalga oshiriladi?
4. Temirbeton ko„priklari rivojlanishi to„g„risida umumiy maʼlumotlar.
5. Normativ og„irlik. Aerodrom qoplamalarini ayrim joylarida og„irliklar takrorlanishi va taʼsiri
dinamikasi. Turbo reaktiv dvigatellarning gaz oqimlarining taʼsiri. Aerodrom qoplamalarining yuk
ko„tarish qobiliyati va unga iqlimiy va gidrologik sharoitlarning taʼsiri.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 34
1. Avtomobil harakatiga qanaqa kuchlar taʼsir qiladi.
2. Engilashtirilgan va o„tuvchi turdagi yo„l to„shamalarini qurish.
3. Yo„l poyiga yer osti suvlarini taʼsiri.
4. Temirbeton ko„priklari uchun ishlatiladigan materiallar va buyumlar.
5. Nobikir qoplamalarning tuzilish qonun qoidalari. Qattiq bo„lmagan qoplamalar uchun
ishlatiladigan xom ashyoning mustahkamlik va deformativligini hisoblash xususiyati.
\
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 29
1. Tog„li erlarda bo„ylama profilini loyihalash.
2. Yo„l to„shamalari asosini qurish
3. Avtomobil yo„llarnita‟mirlash va saqlashdagi xavfsizlik texnikasi qoidalari.
4. Metall ko„priklari konstruksiyalarini tayyorlash.
5. Qoplamalarni havo kemalari taʼsiriga qarshi chidamli kapital darajasiga qarab tasniflash.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 30
1. Tog„li erlarda yo„l o„q chizig„ini o„tkazish.
2. Yo„l to„shamalari, qoplamalari va asoslarining texnologik turlanishi
. 3. Avtomobil yo„llarini saqlash ishlarini tarkibini qanday?
4. Metall oraliq qurilmalarining montaj qilishga tayyorgarlik ishlari. Montaj qilishning asosoiy
usullari.
5. Aerodrom sunʼiy qoplamalarining turlari: bikir va nobikir turdagi qoplamalar. Qoplamalarning
qo„llanishi sohasi.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 21
1. Yo„llardagi harakatlanish tartibi. Bo„ylama profilini loyihalash.
2. Yo„l poyini tog„ yon bag„rlarida qurish.
3. Mavjud avtomobil yo„lining holatini baholash.
4. Tosh va beton ko„priklarning asosiy turlari.
5. Yomg„irlarning takrorlanishi intensivligi va davomiyligi. Inflyasiya bug„lanish. Sirtqi oqimining
hosil bo„lish jarayonlari. Jala oqimini hisoblash formulalari.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 22
1. Yo„l o„q chizig„ini lanshaft bilan uyg„unlashgan holda loyihalash.
2. Ko„chuvchi qumli hududlarda yo„l poyini qurish texnologik jarayonlari va qo„llaniladigan
mashina-mexanizmlar.
3. Avtomobil yo„llarini ta‟mirlash va saqlash korxonalarining asosiy vazifalari va ularning
strukturasi.
4. Metall ko„priklarining asosiy sistemalari.
5. Uchish-qo„nish yo„laklari kollektorlari burilish va to„xtash joylarini hisoblash. Tizim boshini va
tarmoq hajmini hisobga olgan holda kollektor quvurlari kesimlarini hisoblash.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil