Azərbaycanda İnformasiya Cəmiyyətinin inkişafı

Azərbaycanda İnformasiya Cəmiyyətinin inkişafı
• Azərbaycan Respublikasının inkişafı naminə informasiya və kommunikasiya
texnologiyaları üzrə Milli Strategiya
• Azərbaycanda İnformasiya Cəmiyyətinin cari vəziyyəti xarakterizə edən əsas
amillər
• Cari vəziyyəti müsbət xarakterizə edən amillər:
•
Cari vəziyyəti mənfi xarakterizə edən amillər:
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 9 yanvar 2002-ci il tarixli 865 nömrəli
sərəncamına əsasən Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İnkişaf Proqramı ilə birlikdə
hazırlanmış, müvafiq milli və beynəlxalq qurumların müsbət rəyini almış
Azərbaycan Respublikasının inkişafı naminə informasiya və kommunikasiya
texnologiyaları üzrə Milli Strategiya (2003-2012-ci illər)"nın Azərbaycan
Respublikası üçün əhəmiyyətini nəzərə alaraq qərara alıram:
1.
"Azərbaycan
Respublikasının
inkişafı
naminə
informasiya
və
kommunikasiya texnologiyaları üzrə Milli Strategiya (2003-2012-ci illər)" təsdiq
edilsin (əlavə olunur).
2. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu sərəncamdan irəli gələn
məsələləri həll etsin.
XX əsrin son onilliyində informasiya və kommunikasiya texnologiyaları
cəmiyyətin inkişafına təsir göstərən əsas amillərdən birinə çevrilmişdir. Onların
təsir dairəsi dövlət strukturlarını və vətəndaş cəmiyyəti institutlarını, iqtisadi və
sosial sahələri, elm və təhsili, mədəniyyəti və bütövlükdə insanların həyat tərzini
əhatə etmişdir. Bir çox inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr informasiya
və kommunikasiya texnologiyalarının verdiyi üstünlüklərdən faydalanırlar.
Hazırda informasiya cəmiyyətinə istiqamətlənmiş yolun bəşəriyyətin gələcəyinə
gedən yol olduğu artıq heç kimdə şübhə doğurmur.
İnformasiya cəmiyyətinin əsas xüsusiyyətləri sırasına aşağıdakları aid etmək
olar:
· qlobal informasiya mühitinin yaradılması;
· informasiya və kommunikasiya texnologiyalarından kütləvi istifadə
edilməsi, sosial və iqtisadi fəaliyyətin yeni formalarının yaranması;
· informasiyanın əmtəəyə çevrilməsi, informasiya və bilik bazarının
yaradılması və inkişafı;
· təhsil sisteminin təkmilləşməsi, beynəlxalq, milli və regional
səviyyədə
irformasiya
mübadiləsi
sistemlərinin
imkanlarının
genişlənməsi hesabına peşə və ümumi mədəniyyət səviyyəsinin artması;
· demokratik inkişafın vacib şərti sayılan vətəndaşların və sosial
institutların məlumat almaq, onu yaymaq və istifadə etmək kimi
hüquqlarını təmin edən mühitin yaradılması.
İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinin səviyyəsi hər bir
ölkənin intellektual və elmi potensialının, dövlət idarəçiliyində şəffaflığın və
demokratiyanın inkişafının əsas göstəricilərindəndir. Dünya bazarında elektron
ticarətin rolunun artdığı müşahidə olunur və ümumiyyətlə, gələcəkdə ölkələrin
rəqabət
aparmaq
qadiyyəti
onların
informasiya
və
kommunikasiya
texnologiyalarından səmərəli istifadəsindən asılı olacaqdır.
Dünya
təcrübəsi
göstərir
ki,
informasiya
və
kommunikasiya
texnologiyalarından geniş istifadə olunması ölkənin hərtərəfli inkişafına xidmət
edir və məhz bu texnologiyalar əhalinin sosial-iqtisadi vəziyyətində mövcuddan
problemlərin həll olunması və yoxsulluğun azaldılması üçün tutarlı vasitələrdəndir.
Son illərdə Azərbaycanda informasiya və kommunikasiya texnologiyalarından
istifadə sahəsində müəyyən addımlar atılmış, bir sıra sahələrdə bu texnologiyaların
tətbiqində ciddi uğurlar qazanılmış və ümumiyyətlə, bu istiqamət dövlət siyasətinin
prioritetlərindən birinə çevrilmişdir.
Azərbaycanın informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinə istək
və marağını, həmçinin bu istəyin reallığa çevrilmə imkanlarını aşağıdakılar əyani
nümayiş etdirir:
· Azərbaycan hökuməti informasiya cəmiyyətinin formalaşdırılması
prosesini sürətləndirməyə qərarlıdır, digər tərəfdən BMTİP və başqa
beynəlxalq təşkilatlar bu sahədə ölkəyə texniki və maliyyə dəstəyi
göstərməyə hazırdırlar;
· informasiya cəmiyyətinin hüquqi-normativ bazasının yaradılması
sahəsində Azərbaycan dövlətinin artıq müəyyən müsbət təcrübəsi vardır;
· respublikanın ali və orta ixtisas məktəblərinə tələbə qəbulu prosesində
yeni texnologiyalar geniş şəkildə tətbiq edilmiş, online rejimində biliyin
yoxlanılması həyata keçirilmiş, bu sahədə informasiya resursları
formalaşdırılmışdır. Əhaliyə internet vasitəsilə geniş informasiya
xidmətləri göstərilir;
· respublikada məhkəmə hakimlərinin və bir sıra dövlət qulluqçularının
seçilməsi prosesində informasiya və kommunikasiya texnologiyaları
müvəffəqiyyətlə tətbiq edilmişdir;
· "Seçkilər" dövlət avtomatlaşdırılmış informasiya sistemi yaradılmışdır
və 2000-ci ildən başlayaraq əhalinin səs verməsi zamanı İKT-dən geniş
istifadə olunur;
· Azərbaycanın bir çox elm və təhsil müəssisələrini birləşdirən
telekommunikasiya şəbəkəsi yaradılmışdır;
· informasiya və kommunikasiya texnologiyaları üzrə sertifikatlı
mütəxəssislərin hazırlanması üçün regional Akademiyanın yaradılması
layihəsi həyata keçirilmişdir;
· "Azərbaycanın milli pasport sistemi" layihəsində müasir informasiya
və kommunikasiya texnologiyaları geniş tətbiq edilmişdir;
· Azərbaycanın bank sistemində real vaxt rejimində banklararası milli
elektron ödəniş sistemi və kiçik ödənişlər üçün avtomatlaşdırılmış klirinq
sistemi layihələri həyata keçirilmişdir;
· respublikada beynəlxalq təşkilatların dəstəyi ilə informasiya sahəsində
maarifləndirmə yönümlü bir sıra regional mərkəzlər yaradılmışdır;
· Transasiyaavropa layihəsi çərçivəsində respublikada optik rabitə
xətləri şəbəkəsi qurulmuş, bunun sayəsində mövcud rabitə kanalları
əsasən rəqəmli rejimə keçirilmişdir;
· TRACECA layihəsi çərçivəsində Bakı-Tbilisi dəmir yolu xətti
boyunca ortik rabitə xətti istifadəyə verilmişdir;
· Gömrük sistemində idarəetmənin və prosedurların təkmilləşdirilməsi
məqsədilə "Məlumatların ötürülmə şəbəkəsi və avtomatlaşdırılmış
nəzarət sistemi" yaradılmışdır;
· Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətində "İnformasiyanın
ötürülmə şəbəkəsi" və "Avtomatlaşdırılmış nəzarət sistemi" layihələri
həyata keçirilmişdir;
· bir sıra dövlət və özəl qurumlarda informasiya və kommunikasiya
texnologiyaları sahəsində əhəmiyyətli layihələr həyata keçirilmişdir və s.
• CARİ VƏZİYYƏTİ XARAKTERİZƏ EDƏN ƏSAS AMİLLƏR
Ölkənin
bütövlükdə
elektron
hazırlığmın,
o
cümlədən
mövcud
telekommunikasiya infrastruktuaınun, texniki və proqram vasitələrinin,
informasiya resursları və xidmətlərinin, hüquqi-normativ bazanın təhlili göstərir ki,
ölkədə informasiya cəmiyyətinin formalaşdırılması prosesini daha da
sürətləndirmək üçün ilkin şərtlər və bir sıra obyektiv çətinliklər mövcuddur.
• Cari vəziyyəti müsbət xarakterizə edən amillər
· əhalinin savadlılıq və təhsil səviyyəsinin yüksək olması;
· internet şəbəkəsindən ölkə miqyasında istifadə edilməsi üçün münasib
imkanların olması;
· milli özəl telekommunikasiya operatorlarının mövcudluğu və onların
inkişafda olması;
· milli layihələrdə informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının
tətbiqi sahəsində geniş təcrübənin olması;
· ölkədə iqtisadi fəaliyyət və investisiyaların qoyuluşu üçün əlverişli
şəraitin mövcudluğu və bunun beynəlxalq təşkilatlar, o cümlədən İqtisadi
Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı tərəfindən tanınması və xarici
investorların informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqi
sahəsinə marağının olması;
· Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi və ölkə ərazisindən
beynəlxalq nəqliyyat magistrallarının və rabitə kanallarının keçməsi;
· iqtisadiyyatın sabit inkişafı və ölkənin zəngin enerji resurslarına malik
olması;
· "2000-ci il problemi"nin həlli üzrə keçirilmiş tədbirlər nəticəsində
kömpüter parkının və proqram vasitələrinin yetərincə yeniləşməsi və
müasirləşməsi;
· respublika ərazisini praktiki olaraq bütünlüklə əhatə edən mobil
telefon şəbəkəsinin formalaşması və onun daim inkişaf etdirilməsi;
· respublikada naqilli telefon şəbəkəsinin müasirləşdirilməsi və
genişləndirilməsi, o cümlədən rabitə kanallarının rəqəmli rejimə
keçirilməsi və s.
• Cari vəziyyəti mənfi xarakterizə edən amillər:
· ölkədə informasiya və kommunikasiya texnologiyalarından istifadə ilə
bağlı aparılan işlərin istiqamətlərini və onların prioritetlərini təyin edən,
görülən işlərin əlaqələndirilməsini təmin edən məqsədyönlü dövlət
siyasətinin hələlik tam müəyyən edilməməsi;
· informasiya və kommunikasiya texnologiyalarından istifadə ilə
əlaqədar yaranan münasibətləri tənzimləyən hüquqi-normativ bazanın
tam işlənilməməsi;
· bir tərəfdən ölkənin keçid iqtisadiyyatı dövrü yaşaması, digər tərəfdən
isə Ermənistan Respublikası tərəfindən Azərbaycan Respublikası
ərazisinin 20%-nin işğal olunması nəticəsində bir milyondan çox
qaçqının və məcburi köçkünün mövcud olması ilə əlaqədar, informasiya
və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinə hökumətin yetərincə
maliyyə vəsaitləri ayırmaq imkanlarının olmaması;
· ölkənin keçid iqtisadiyyatı dövrü yaşaması ilə əlaqədar olaraq inkişaf
etmiş ölkələrə "beyin axınının" mövcudluğu;
· informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının imkanları və
üstünlükləri barədə geniş əhali kütlələrinin az məlumatlı olması;
· informasiya və kommunikasiya texnologiyaları sahəsində yüksək
səviyyəli mütəxəssislərin çatışmazlığı;
· ölkə miqyasında kompüterləşdirmənin səviyyəsinin aşağı olması;
· təhsilin bütün səviyyələrində informasiya və kommunikasiya
texnologiyaları ilə əlaqədar olan fənlərin tədrisinin müasir dövrün
täəblərinə cavab verməməsi;
· informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf səviyyəsinə
görə şəhər və rayonlar arasında kəskin fərqin olması;
· Azərbaycan dilinin informasiya və kommunikasiya texnologiyaları
sahəsində geniş istifadə olunmasında ciddi problemlərin olması;
· İKT sahəsində Azərbaycan dilində ədəbiyyatın azlığı;
· ümummilli informasiya resurslarının formalaşması prosesinin həddən
artıq ləng getməsi;
· respublikanın
informasiya
və
kommunikasiya texnologiyaları
sahəsində bir çox beynəlxalq inteqrasiya yönümlü layihələrdə fəal iştirak
etməməsi;
· respublikada
qüvvədə
olan
telekommunikasiya
tariflərinin
informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinə maneələr
yaratması;
· telekommunikasiya sahəsində innovasiyaların tətbiqini ləngidən və
azad rəqabətə mane olan dövlət inhisarının mövcudluğu.
|