Mavzuning o‘rganilganlik darajasi

|
Mavzuning o‘rganilganlik darajasi
|
bet | 2/15 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 62,21 Kb. | | #102538 |
Bog'liq Smeta tuzish.Mavzuning o‘rganilganlik darajasi. Iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashchda byudjet tashkilotlaridasmetalarni tuzish va uni ijrosi hisobini tashkil qilish va umuman iqtisodiyotda xorijiy davlatlarning etakchi iqtisodchi olimlari V.I.Xorujiy, K. Druri, B.Rayan, Ch.T.Xorngren, Dj.Foster, V. Govindaradjan, Dj.K. Shim va boshqalar, respublikamizda qator iqtisodchi olimlar va amaliyotchi mutaxassislar M.Sh.Sharifxo‘jaev, A.Ibragimov., B.A.Xasanov,
A.S.Sotivoldiev, L.P.Yugay, A.T.Ibrohimov, M.M.To‘laxodjaeva, B.K.Hamdamov, S.U Mexmonov, Sh.V. G‘aniev va boshqalarning ilmiy ishlari bag‘ishlangan bo‘lib, ularda iqtisodiyotni rivojlanishi davrlari bo‘yicha ilmiy yondashuvlar aks ettirilgan. Jahon moliyaviy - iqtisodiy inqirozi sharoitida O‘zbekistonning o‘ziga xos hususiyatlarini aks ettirgan holda byudjet tashkilotlari rivojlanishiga ijobiy tasir etish imkoniyatini beruvchi va ayni paytda tashkilot daromadlarining barqaror, mustahkam manbaini shakllantirishga qaratilgan hisob siyosatini ishlab chiqish, va amaliyotini uyg‘unlikda kompleks tadqiq qilishga yo‘naltirilgan maxsus ilmiy-tadqiqot ishlari amalga oshirilmagan.
Smetalar va uning turlari.
Bir qarashda taxmin faqat hayotni murakkablashtiradi. Darhol biznesga kirishish o'rniga - uy qurish, adabiy festivalni tashkil etish yoki yangi ishlab chiqarish liniyasini ishga tushirish o'rniga siz "smeta" deb nomlangan qog'ozlarni to'plashingiz va kelishishingiz kerak, bu juda mashaqqatli va mashaqqatli ishdir. Umuman aytganda, smeta - bu kelgusi xarajatlar va daromadlarni qayta hisoblash. Biroq, bunday umumiy ta'rif byudjet imkoniyatlarining butun arsenalini va uning asosiy maqsadi - biznes ishtirokchilariga loyihani tayyorlash bosqichida to'g'ri qarorlar qabul qilishda yordam berishini aks ettirmaydi. To'g'ri tuzilgan smeta loyihani amalga oshirish uchun zarur bo'lgan xarajatlarning aniq miqdorini aniqlaydi, bu sizga byudjetning bajariladigan ishlar hajmiga qanday mos kelishini aniq baholashga imkon beradi va agar kerak bo'lsa, kerakli tuzatishlarni amalga oshiradi. Agar biz smeta haqida batafsil to'xtaladigan bo'lsak, shuni ta'kidlash kerakki, smeta nafaqat tijorat kompaniyalari, balki byudjet tashkilotlari tomonidan ham qo'llaniladi. Bundan tashqari, turli vazirliklar buyurtmachilar vazifasini bajarib, moliyaviy-rejalashtirish dalolatnomasini, ya'ni byudjet muassasalarining to'liq ishi uchun davlat tomonidan ajratiladigan mablag'larning miqdori, maqsadi va har chorakda taqsimlanishini belgilaydigan smetani tuzadilar. Kelgusida ushbu smeta asosiy nazorat hujjatiga aylanadi, chunki unda qat'iy rioya qilish zarur bo'lgan xarajatlar moddalari ko'rsatilgan. Buyurtmachi - smeta – pudratchi Ham tijorat, ham xizmat ko'rsatuvchi davlat tashkilotlari uchun smeta shartnomaning ajralmas qismidir. Shunga ko'ra, smeta hujjatlarning butun to'plami shaklida tuzilishi mumkin - odatda qurilish yoki sanoat tashkilotlari uchun murakkab smetalar zarur, ular uchun maxsus shakllar va shablonlar ishlab chiqilgan. Kichikroq vazifalar uchun batafsil smeta talab etilmasligi mumkin, jadvaldagi jadval yoki bepul shakldagi xarajatlar ro'yxati juda mos keladi, ammo smeta shakli yoki hajmi qanday bo'lishidan qat'i nazar, u barcha resurslar va materiallar birligiga sarflanadigan xarajatlarni hisoblashni aks ettirishi kerak. Masalan, qurilish va ishlab chiqarish uchun bu buyum, pallet, to'plam, ishlaydigan metr yoki kilogramm bo'lishi mumkin. Kelgusi naqd xarajatlarni hisoblash dastlabki yoki qat'iy bo'lishi mumkin, ya'ni yakuniy. Tasdiqlangan smeta buyurtmachi va pudratchi o'rtasida tuzilgan shartnomaga ilova qilinadi. Agar siz o'zingizning professional faoliyatingizda smeta bilan shug'ullanishingizga to'g'ri kelmasa, unda siz u bilan har qanday uy va shaxsiy masalalarni rejalashtirish va hal qilish, masalan, kvartirani ta'mirlash yoki to'y tashkil qilish bilan shug'ullangansiz. Ushbu orzularingizni byudjetsiz amalga oshirish juda qiyin bo'lar edi, chunki e'tiborga olish kerak bo'lgan narsalar juda ko'p! O'zingizning mijozingiz va qisman ijrochisiz bo'lgan smeta qo'l bilan tuzilishi va bitta varaqqa joylashtirilishi mumkin. Biroq, havaskorlik smetasi professional ravishda tuzilgan qurilish smetasi bilan bir xil printsipga asoslanadi. Bashoratlar har xil, har bir smeta turi o'ziga xos xususiyatlarga ega va loyihaning turli davrlarini hisobga oladi. Va barchasi birgalikda ular smeta hujjatlari bo'lib, ular smetaning yakuniy, ommaviy shakli deb ham ataladi. Mahalliy smeta ishning umumiy hajmining bir qismi bo'lgan faqat ayrim ish turlarini o'z ichiga oladi, buning uchun barcha mumkin bo'lgan xarajatlar hisoblab chiqiladi: materiallar, jalb qilingan mutaxassislarning ish haqi, uskunalar va mexanizmlarning ishlashi, shuningdek mumkin bo'lgan qo'shimcha xarajatlar va rejalashtirilgan tejash. Mahalliy smetani hisoblash katta hajmdagi qurilish loyihasini amalga oshirish kerak bo'lgan oraliq bosqich sifatida zarur bo'lib, talab qilinadigan ishlarning yakuniy hajmini va ularning narxini aniqlash darhol mumkin emas. Keyinchalik, smetada, ishning dolzarbligiga qarab, texnik binoning alohida tarkibiy qismlari guruhlangan. Ob'ekt smetasi barcha mahalliy taxminlarni bitta ob'ekt ichida birlashtiradi, shuningdek, bilvosita xarajatlarni hisobga oladi, masalan, har qanday ish narxining mavsumiy ko'tarilishi. Shunday qilib, turar-joy majmuasining qo'shni hududini obodonlashtirish bo'yicha loyiha smetasida bir qator mahalliy taxminlar bo'lishi mumkin: avtoturargoh qurish, bolalar maydonchalari, barbekyu zonalari majmuasini yaratish uchun. Konsolidatsiyalashgan smeta - bu amalga oshirilayotgan loyiha doirasida barcha ob'ektlarni qurish uchun yakuniy ko'rsatkichlar va qurib bitirish muddatlarini aniqlash uchun zarur bo'lgan barcha xarajatlar turlari bo'yicha barcha ob'ektlar smetalari va hisobotlari uchun hujjatlar to'plami. Qurilish loyihalarida nafaqat smeta, balki "taxminiy xarajatlar" deb nomlanuvchi rol ham muhim rol o'ynaydi: biz qurilish materiallari yoki unga joylashtirilgan resurslardan qurilish uchun zarur bo'ladigan pullar haqida gaplashamiz. Bashoratli narx - bu kapital qo'yilmalarning umumiy hajmini, shuningdek talab qilinadigan qurilish materiallari uchun shartnoma narxini, tugallangan kontrakt bo'yicha hisob-kitoblarni (foydalanishga topshirish, qurilish-montaj ishlari, texnik jihozlarni sotib olish uchun xarajatlarni to'lash va uni qurilish maydonchalariga etkazib berish, shuningdek boshqa xarajatlar uchun tovon puli) uchun umumiy qiymatdir. konsolidatsiyalangan smetada nazarda tutilgan mablag'lar hisobi. Shunday qilib, bu qurilish uchun moliyaviy resurslarga bo'lgan ehtiyojni qondiradigan taxminiy narx. Smetaning fizik ko'rsatkichlari, masalan, ishlarning turlari va hajmlari, materiallarning sarflanishi, pudratchilar xizmatlari fizik jihatdan va to'liq hajmda qurilish loyihalashda ko'rsatilgan, ya'ni qurilish loyihasining o'zgarmas parametrlari. Bashoratli narxga kelsak, uni har qanday vaqtda, ya'ni qurilishda resurslar va xizmatlarning yangi, bozorga mos narxlarida hisoblash mumkin. Qurilish xarajatlarining taxminiy tannarxining bir qismi sifatida taxminiy foyda ham hisobga olinadi, ya'ni pudratchilar xarajatlarini qoplash va loyihada ishtirok etgan mutaxassislarning moddiy ish haqini qoplash uchun rejalashtirilgan mablag'lar. Smetadagi xarajatlar va xarajatlar: qo'shimcha, to'g'ridan-to'g'ri, rejalashtirilgan Smeta narxini hisoblash ko'pincha asosiy indekslar usuli bilan amalga oshiriladi, bu esa asosiy narx darajasida aniqlangan qiymatga nisbatan joriy va prognostik indekslar tizimiga asoslangan. Ushbu usul investitsiya jarayonining turli bosqichlarida mavjud (prognozli) narxlar darajasini hisobga olishga imkon beradi. Indekslar asosiy xarajatlarni joriy narxlarga aylantirish uchun ishlatiladi. Bugungi kunda turli xil standartlar, koeffitsientlar va indekslar smeta hujjatlarini tayyorlashda zarur bo'lgan ko'plab hisob-kitoblarni amalga oshiradigan ixtisoslashtirilgan dasturlar tomonidan hisobga olinadi, masalan, DefSmeta Free, My smeta, Light smeta va boshqalar. Ishning taxminiy qiymati uchta tarkibiy qismdan iborat: to'g'ridan-to'g'ri va qo'shimcha xarajatlar, shuningdek rejalashtirilgan.
|
| |