Axborot tizimlari va texnalogiyalari

MIRZO ULUG`BEK NOMIDAGI
O`ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI
JIZZAX FILIALI
A maliy matematika fakulteti
“Axborot tizimlari va texnalogiyalari”
yo`nalishi: 461-22 guruh
Berilganlar bazasi fanidan
MUSTAQIL ISH
Bajardi: Qo’ychiyev Orzubek.
Tekshirdi: ABDUKARIMOV A. X
Jizzax 2024
Mavzu: Murakkab so‘rovlarni modellash.
Reja:
1.Murakkab so‘rovlarni simpllashtirish
2.Dastlabki ma’lumotlarni topish
3.Ma’lumotlarni tahlil qilish
4. Murakkab so‘rovlarni qisqa javoblar bilan taqdim etish
Murakkab so‘rovlarni simpllashtirish jarayoni quyidagi qadamlardan iborat bo‘ladi:
1. **Asosiy maqsadni aniqlash:** Muammo yoki so‘rovni o‘qib, uni qanday yechish kerakligini tushunish juda muhimdir. Asosiy maqsadni aniqlab, uni simpllashtirish uchun kerakli yo‘llarni topishingiz mumkin.
2. **Aniq va sodda so‘zlar ishlatish:** So‘rovni yozishda yordamchi bo‘lish uchun sodda va aniqlikka e’tibor qaratishingiz muhimdir. Tushunarli va sodda so‘zlar va ifodalar ishlatish, murakkab so‘rovlarni simpllashtirishga yordam beradi.
3. **Qisqartirish:** Agar so‘rov juda uzun bo‘lsa, uning qisqa va qulay ko‘rinishda ifodalangan bo‘lishi lozim. Buning uchun muhim ma’lumotlarni ajratib chiqishingiz va faqat asosiy qismga e’tibor qaratishingiz kerak.
4. **Ana maqsadga yo‘naltirish:** So‘rovni simpllashtirishda, muammoga qanchalik to‘la javob berilishi kerakligini tushunishingiz muhim. Ana maqsadga qaratilgan so‘rovning hamda uni javoblashning asosiy yo‘llari shart bo‘ladi.
5. **Ko‘rsatish va tartiblash:** So‘rovni boshlang‘ich ko‘rsatish, keyinchalik boshqa qismlarni tartiblash juda muhimdir. Bu, so‘rovniki bilan doim ham masalani ko‘rsatishni hamda ma’lumotlarni tushunarli va aniq ko‘rsatishni ta’minlashda yordam beradi.
6. **Murakkab so‘rovlarni segmentlarga bo‘lish:** Agar so‘rov ko‘p qatlamli bo‘lsa, uning segmentlarga bo‘lishi yoki bloklarga bo‘lishi muhimdir. Bu, o‘qituvchining yoki o‘rganuvchining muammoga qo‘yilishi mumkin bo‘lgan bo‘limlarni aniqroq tushuntirishiga yordam beradi.
Dastlabki ma'lumotlarni topish uchun quyidagi yo'llardan foydalanishingiz mumkin:
1. **Internet:** Ma'lumotlar o'rganish uchun internet keng doiradagi manbalar, maqolalar, veb-saytlar va forumlar sizga yordam berishi mumkin. Google, Wikipedia, va so'zlash motorlari bu maqsad uchun yaxshi manbalar bo'lishi mumkin.
2. **Elektron kutubxona va maqolalar:** Elektron kutubxonalar, akademik maqolalar, va ilmiy jurnallar muhim ma'lumot manbalari bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, akademik kutubxonalar va elektron maqolalar platformalari ham ma'lumotlar topish uchun yaxshi manbalar bo'lishi mumkin.
3. **Mavzuga mo‘ljallangan elektron resurslar:** Agar ma'lumotlar belgilangan mavzuda bo‘lsa, uni mo‘ljallangan elektron resurslardan topish juda qulay bo‘ladi. Misol uchun, shu mavzudagi web-saytlar, bloglar, akademik dasturlar va maqolalar.
4. **Akademik manbalar:** Universitetlar va akademiyalar tomonidan ishlangan akademik manbalar va jurnallar, ma'lumotlar to‘plamini o‘rganishingizda foydali bo‘ladi. Ularning ma’lumotlar bazasi, ilmiy o‘quv yoki tadqiqotlar ustida yozilgan maqolalar bilan to‘ldirilgan bo‘ladi.
5. **Mavzuga mo'ljallangan kitoblar va qo'llanmalar:** Agar ma'lumotlarni ilmiy ravishda topish talab etilsa, mavzuga mo'ljallangan kitoblar va qo'llanmalar yordam berishi mumkin. Bu kitoblar mavzuga doir nazariy va amaliy ma'lumotlar bilan to'ldirilgan bo'lishi mumkin.
6. **Mavzuga oid kurslar va onlayn ta'lim platformalari:** Mavzuga oid kurslar va onlayn ta'lim platformalari yordamida ma'lumotlarni oshirishingiz va o'rganishingiz mumkin. Bu platformalarda mavzuga doir kurslar, darsliklar, video darslar, va qo'llanmalar mavjud bo'lishi mumkin.
Ma'lumotlarni tahlil qilish quyidagi jarayonni o'z ichiga oladi:
1. **Maqsadni aniqlash:** Ma'lumotlarni qanday tahlil qilish kerakligini tushunish uchun maqsadni aniqlang. Maqsadning to'g'ri belgilanishi, tahlil jarayonini o'rganishga yordam beradi.
2. **Ma'lumotlarni filtrlash:** Ma'lumotlarni o'qib chiqishingiz va qanday tahlil qilishingiz kerakligini tushunishingiz uchun ularni filtrlash kerak. Bu, ma'lumotlarni relevans darajasiga, amaliyoti, yoki zaruratiga ko'ra filtrlashni o'z ichiga oladi.
3. **Ma'lumotlarni tartiblash:** Ma'lumotlarni tartiblash, ularni o'rganish va tahlil qilishni osonlashtiradi. Bu, ma'lumotlarni tuzatish va ularni bir-biriga bog'liq tartibda joylashni o'z ichiga oladi.
4. **Statistik analiz qilish:** Ma'lumotlarni tahlil qilishning eng muhim qismlaridan biri statistik analizdir. Bu, ma'lumotlarni sonli qiymatlar va o'lchovlarga ajratish, ularning keskinligini aniqlash va o'zaro bog'lanishlarini tushuntirishga yordam beradi.
5. **Mavzuni o'rganish:** Ma'lumotlarni tahlil qilishda, mavzuni tushunish va uning yuzasidan qanday tahlil qilishingiz kerakligini tushunish muhimdir. Mavzuni tushunish, ma'lumotlarni to'g'ri taqdim etish va tahlil qilishga imkoniyat beradi.
6. **Bog'lanishlar va o'zaro aloqalar:** Ma'lumotlarni tahlil qilishda, ularning o'zaro aloqalari va bog'lanishlarini aniqlash muhimdir. Ular o'rtasida o'zaro aloqalarni aniqlash, tushuntirish va ma'lumotlarni tahlil qilishni osonlashtiradi.
7. **Tahlil natijalarini taqdim etish:** Ma'lumotlarni tahlil qilgandan so'ng, olingan natijalarni tizimli va aniq ko'rsatish juda muhimdir. Natijalarni taqdim etish, o'zingizning tahlil qilishni o'rganishni tushuntiradi va ma'lumotlarni o'rganishga osonlashtiradi.
Murakkab so'rovlarni qisqa javoblar bilan taqdim etish quyidagi yo'llar orqali amalga oshirilishi mumkin:
1. **Asosiy savollarni tushunish:** So'rovni yaxshi tushunish uchun, uning asosiy savollarni tushunish juda muhimdir. Asosiy savollar, muammoning yuzaga kelgan asosiy sabablari va yechim yo‘llarini aniqlaydi.
2. **Essential ma’lumotlarni ajratish:** So‘rovdagi asosiy savollarga javob bermak uchun zarur ma'lumotlarni ajratib chiqish kerak. Bu, so‘rovdagi asosiy sabablar, maqsadlar, yoki muhim faktlar bo‘lishi mumkin.
3. **Qisqacha va aniq javoblar:** So'rovdagi muhim nuqtalarni ta’kidlash va ularni qisqa va aniq javoblar bilan taqdim etish juda muhimdir. Bu, o‘qituvchining yoki muhokama qiluvchining ma'lumotni tez va qulaylik bilan tushunishiga yordam beradi.
4. **Ko'pgina o‘rnatiladigan savollarga qisqa javoblar:** Agar so'rovning ko‘p qatlamli bo‘lsa, uni qisqa javoblar bilan taqdim etish muhimdir. Bu, muammo uchun muhim bo‘lgan asosiy ma'lumotlarni qisqa va to'g'ri shaklda taqdim etish imkonini beradi.
5. **Javoblar ustida ko‘rsatish:** Qisqa javoblar taqdim etilgandan so‘ng, ular ustida ko‘rsatish va ularni batafsilroq tushunish uchun ma‘lumotlarni boshqa shaklda taqdim etish juda muhimdir.
6. **Grafiklar, ko‘rsatmalar yoki jadval ko'rsatish:** Agar muammo grafiiklar, ko‘rsatmalar yoki jadval orqali yaxshi tushuntirilishi mumkin bo‘lsa, ularni ham javoblar bilan birga taqdim etish muhimdir. Bu, muammolarni o‘qituvchining yoki qarshilik qiluvchining tushunishiga yordam beradi.
Xulosa:
Murakkab so‘rovlarni simpllashtirish uchun quyidagi jarayonni izohlash mumkin:
1. **Asosiy maqsadni aniqlash:** Maqsad, muammoni tushunish va unga javob topishning yo‘llarini aniqlashga yordam beradi.
2. **Aniq va sodda so‘zlar ishlatish:** So‘rovni yozishda sodda va tushunadigan so‘zlar va ifodalar ishlatish, muammolarni aniqroq tushuntirishga yordam beradi.
3. **Qisqartirish:** Asosiy ma’lumotlarni ajratib chiqish va faqat kerakli qismlarini ko‘rsatish, o‘qituvchining yoki o‘rganuvchining muammoga qo‘yilishi mumkin bo‘lgan bo‘limlarni tushuntirishga yordam beradi.
4. **Ana maqsadga yo‘naltirish:** So‘rovniki bilan doim ham muammoga qo‘yilishi mumkin bo‘lgan bo‘limlarni tushuntirish, javoblashning asosiy yo‘llarini aniqlashga yordam beradi.
5. **Ko‘rsatish va tartiblash:** Asosiy savollarni boshlang‘ich ko‘rsatish, keyinchalik qo‘llanma va jadvallar orqali ma’lumotlarni ko‘rsatish, ma‘lumotlarni tushunarli va aniq ko‘rsatishga yordam beradi.
6. **Murakkab so‘rovlarni segmentlarga bo‘lish:** Ko‘p qatlamli so‘rovlarni segmentlarga bo‘lish, muammoga qo‘yilishi mumkin bo‘lgan bo‘limlarni tushuntirishga yordam beradi.
Dastlabki ma'lumotlarni topish uchun quyidagi yo‘llardan foydalanishingiz mumkin:
1. **Internet va elektron resurslar:** Google, Wikipedia, akademik kutubxonalarning onlayn versiyalari, akademik dasturlar va maqolalar platformalari, mavzuga mo'ljallangan veb-saytlar va bloglar ma'lumotlarni olib kelishda yordam berishi mumkin.
2. **Elektron kutubxona va maqolalar:** Elektron kutubxonalar, akademik jurnallar va maqolalar, akademik dasturlar, va elektron maqolalar platformalari yordamida ma'lumotlarni olib kelish mumkin.
3. **Akademik manbalar va kitoblar:** Universitetlar va akademiyalar tomonidan ishlangan akademik manbalar, jurnallar, va mavzuga mo'ljallangan kitoblar ma'lumotlarni topishda yordam berishi mumkin.
4. **Onlayn ta'lim platformalari:** Mavzuga mo'ljallangan onlayn kurslar va ta'lim platformalari yordamida ma'lumotlarni olib kelish va o'rganishga imkoniyat beradi.
Ma'lumotlarni tahlil qilish jarayoni quyidagi jarayonni o‘z ichiga oladi:
1. **Maqsadni aniqlash:** Tahlil jarayonini boshlash uchun maqsadni belgilash juda muhimdir.
2. **Ma'lumotlarni filtrlash:** Zarur ma'lumotlarni ajratib chiqish va ularni tahlil qilish uchun filtrlash muhimdir.
3. **Ma'lumotlarni tartiblash:** Ma'lumotlarni tuzatish va tahlil qilishni osonlashtirish uchun ularni tartiblash kerak.
4. **Statistik analiz qilish:** Ma'lumotlarni tahlil qilishda statistik analizdan foydalanish, ularning keskinligini va o'zaro bog'lanishlarini aniqlashga yordam beradi.
5. **Bog'lanishlar va o'zaro aloqalar:** Ma'lumotlarni tahlil qilishda ularning o'zaro aloqalarini va bog'lanishlarini aniqlash muhimdir.
6. **Tahlil natijalarini taqdim etish:** Olingan natijalarni tizimli va aniq ko'rsatish tahlil jarayonini tugatish uchun muhimdir.
Murakkab so‘rovlarni qisqa javoblar bilan taqdim etish jarayoni quyidagi qadamlardan iborat bo‘ladi:
1. **Asosiy savollarni tushunish:** So‘rovni yaxshi tushunish uchun asosiy savollarni tushunish muhimdir.
2. **Essential ma’lumotlarni ajratish:** Zarur ma’lumotlarni ajratib chiqish va qisqa javoblar bilan taqdim etish.
3. **Qisqacha va aniq javoblar:** Asosiy savollarga qisqa va to'g'ri javoblar bilan taqdim etish.
4. **Ko'pgina o‘rnatiladigan savollarga qisqa javoblar:** Ko‘p qatlamli so‘rovlarga qisqa va to'g'ri javoblar bilan taqdim etish.
5. **Javoblar ustida ko‘rsatish:** Javoblar ustida qo‘shimcha ma'lumotlar, grafiklar yoki jadval ko'rsatish.
6. **Grafiklar, ko‘rsatmalar yoki jadval ko'rsatish:** Muammolarni grafiklar, ko‘rsatmalar yoki jadval orqali yaxshi tushuntirish.
Bu qadamlar va jarayonlar ma’lumotlarni tahlil qilish, simpllashtirish va qisqa javoblar bilan taqdim etishda yordam beradi.
Umid qilamanki, ushbu reja va qadamlar sizga murakkab so‘rovlarni modellashda yordam beradi. Agar qo‘shimcha savollar yoki ma’lumotlar kerak bo‘lsa, menga so‘rang, men sizga yordam bera olishga tayyorman.
|