Mavzu: Graflarda marshrutlar,sikllar,marshrut narxi

|
Mavzu: Graflarda marshrutlar,sikllar,marshrut narxi
|
Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 10,8 Kb. | | #146053 |
Bog'liq Mavzu Graflarda marshrutlar,sikllar,marshrut narxi-fayllar.org
Mavzu: Graflarda marshrutlar,sikllar,marshrut narxi
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Universiteti
Mavzu: Graflarda marshrutlar,sikllar,marshrut narxi.
Bajardi:Komilxonov A’zam
Tekshirdi Aliqulov Yorqin
Gurux 064-21
Toshkent 2023
Mavzu:Graflarda marshrutlar,sikllar,marshrut
Reja
1Kirish
2 asosiy qism
3.1Graflar nazariyasi.Sikllar haqida tushunchaMarshrutlar haqida umumiy ma’lumot.Xulosa. Foydalanilgan adabiyotlar
3.2Graflar nazariyasi haqida umumiy ma’lumotlar.
4.Xulosa
5.Foydalanilgan adabiyotlar
1736- yilda L. Eyler tomonidan o‘sha davrda qiziqarli amaliy masalalardan biri hisoblangan Kyonigsberg1ko'priklari haqidagi masalaning qo‘yilishi va yechilishi graflar nazariyasining paydo bo‘lishiga asos bo‘ldi. Kyonigsberg shahridagi Pregel daryosi ustida qurilgan yettita ko'prikning joylashuvi 1- shakldagi qadimiy xaritada tasvirlangan va qurilishi tartibida 1, 2, 3, 4, 5, 6va 7 raqamlar bilan belgilangan. Pregel daryosi Kyonigsberg shahrini o ‘sha davrda to‘rtta A , В , С va Dqismlarga bo‘lgan. Shaharning ixtiyoriy qismida joylashgan uydan chiqib yettita ko‘prikdan prikdanfaqat bir martadan o‘tib, yana o‘sha uyga qaytib kelish mumkinmi? Kyonigsberg ko‘priklari haqidagi bu masalani hal qilish jarayonida graflarda maxsus marshrut mavjudligi shartlari ham topildi. Bu natijalar e’lon qilingan tarixiy ilmiy ishning birinchi sahifasi 2- shaklda keltirilgan.
Avvalo, grafning abstrakt matematik tushuucha. sifatidagi
ta’rifini va boshqa ba’zi sodda tushunchalami keltiramiz. V qandaydir
bo'shmas to‘plam bo‘lsin. Uning v1 e V va v2 e V elementlaridan
tuzilgan ko‘rinishdagi barcha juftliklar (kortejlar) to‘plamini
(V to‘plamning o‘z-o‘ziga Dekart ko‘paytmasini) V x V bilan
belgilaymiz.
Graf deb shunday juftlikka aytiladiki, bu yerda va
U - (v1 e V, v2 e V ) ko‘rinishdagi juftliklar korteji bo‘lib,
VxV to‘plamning elementlaridan tuzilgandir.
Bundan buyon grafni belgilashda yozuv o‘miga (V,U)
yozuvdan foydalanamiz. Grafning tashkil etuvchilarini ko‘rsatish muhim
bo‘lmasa, u holda uni lotin alifbosining bitta harfi, masalan, G bilan
belgilaymiz.
Grafning abstrakt ta ’rifl va u bilan bog‘liq boshlang‘ich
tushunchalar.
G = (V,U ) graf berilgan bo‘lsin. V to‘plamning elementlariga G grafning uchlari, V to‘plamning o‘ziga esa, graf uchlari to‘plami deyiladi.
Graflar nazariyasida “uch” iborasi o‘miga, ba’zan, tugunyoki nuqtaiborasi ham qoilaniladi.
G = {V,U) grafning ta’rifiga ko‘ra, U bo‘sh kortej bo’lishi ham mumkin. Agar U bo‘sh bo'lmasa, u holda bu kortej (a,b) ( a e V , b e V) ko‘rinishdagi juftliklardan tashkil topadi, bunda a = b bo'lishi hamda ixtiyoriy (a, b) juftlik U kortejda istalgancha marta qatnashishi mumkin.
(a,b) e U juftlikni tashkil etuvchi a va b uchlaming joylashish tartibiga bog‘liq holda, ya’ni yo'nalishning borligi yoki yo‘qligiga qarab, uni turlicha atash mumkin. Agar (a,b ) juftlik uchun uni tashkil etuvchilaming joylashish tartibi ahamiyatsiz, ya’ni (a,b) = (b,a) bo‘lsa, (a,b) juftlikka yo‘naltirilmagan (oriyentirlanmagan) qirra (yoki, qisqacha, qirra) deyiladi. Agar bu tartib muhim, ya’ni (a,b) = (b,а) bo‘lsa, u holda {a, b) juftlikka yoyyoki yo‘naltirilgan (oriyentirlangan) qirra deyiladi.
U kortejning tarkibiga qarab, uni yo grafning qirralari korteji, yo yoylari korteji, yoki qirralari va yoylari korteji deb ataymiz. Grafning uchlari va qirralari (yoylari) uning elementlari deb ataladi.
Eyler graflari. Graflar nazariyasining shakllanishi Kyonigsbergko‘priklari haqidagi masala bilan bog‘liq ekanligi yaxshi ma’lurn. L. Eyler 1736- yildabu masalaning yechimga ega emasligini isbotladi. U graflar nazariyasining ancha umumiy hisoblangan quyidagi savoliga ham javob topdi: qanday shartlar bajarilganda bog‘lamli grafda barcha qirralardan faqat bir marta o'tadigan sikl mavjud bo‘ladi?
Grafning har bir qirrasidan faqat bir marta o‘tadigan zanjir Eyler zanjiri deb ataladi. Yopiq Eyler zanjiriga (ya’ni Eyler sikliga) ega graf Eyler grafi deb ataladi. Agar grafda yopiq bo’lmagan Eyler zanjiri topilsa, u holda bunday graf yarim Eyler grafi deb ataladi.
Oriyentirlangan graflarda oriyentirlangan Eyler yo'lini izlash bilan shug‘ullanish mumkin. Har bir yoydan faqat bir marta o ‘tadigan yo‘l oriyentirlangan Eyler yo‘li deb ataladi. Tarkibida oriyentirlangan Eyler yo‘li bor bo‘lgan oriyentirlangan graf oriyentirlangan Eyler grafi deb ataladi
Endi qirralari soni n ga teng bo'lgan berilgan Eyler grafida Eyler zanjirini tuzishning Flyori algoritminikeltiramiz. Bu algoritmga ko‘ra grafning qirralari Eyler siklida uchrashi tartibi bo‘yicha ldan n gacha raqamlab chiqiladi.
Flyori algoritmiga ko‘ra ish yuritish Eyler grafi uchun doimo chekli jarayon ekanligi va bu jarayon doimo grafdan barcha qirralarning olib tashlanishi, ya’ni Eyler zanjirini tuzish bilan tugashi isbotlangan. Shuni ham ta’kidlash kerakki, Flyori algoritmini qo‘llash jarayonida qirralami tanlash imkoniyatlari ko‘p bo'lgani uchun, bunday vaziyatlarda, algoritmni qo'llash mavjud Eyler sikllaridanbirini topish bilan cheklanadi. Tushunarliki, Flyori algoritmini takror qo'llab (bunda qirralami tanlash jaroyoni algoritmini avvalgi qo'llashlardagidek aynan takrorlanmasligi kerak) grafda mavjud bo‘lgan barcha Eyler sikllarini topish mumkin.
Berilgan grafga flyori algoritmini qo‘llab mavjud Eyler sikllaridan birini aniqlaymiz. Dastlabki uch sifatida grafdagi 1 belgili uch olingan bo‘lsin. Bu uchdan ikki yo‘nalishda: (1;2) qirra bo‘ylab yoki (1;4) qirra bo‘ylab 1-shakl harakatlanish mumkin. Masalan, (1;2) qirra bo‘ylab harakatlanib 2 belgili uchga o‘tamiz. Endi harakatni 3 yo‘nalishda: yo (2;3) qirra bo‘ylab, yo (2;4) qirra bo‘ylab, yoki (2;5) qirra bo‘ylab davom ettirish mumkin. Aytaylik, (2;3) qirra bo‘ylab harakatlanib 3 belgili uchga o‘tgan bo‘laylik. Shu usulda davom etib mumkin bo‘lgan Eyler sikllaridan birini, masalan, quyidagi siklni hosil qilamiz:
((1,2), (2,3), (3,5), (5,4), (4,6), (6,9), (9,8), (8,6), (6,5), (5,8), (8,7), (7,5), (5,2), (2 ,4 ), (4,1)).
1- misol. 1- shaklda tasvirlangan grafni qaraymiz. Avvalo bu grafning Eyler grafi bo'lishi shartini, ya’ni 1- teorema shartlarining bajarilishini tekshiramiz.
nV = 4nV = 4INF = 999def floyd_warshall(G):distance = list(map(lambda i: list(map(lambda j: j, i)), G))for k in range(nV):for i in range(nV):for j in range(nV):distance[i][j] = min(distance[i][j], distance[i][k] + distance[k][j])print_solution(distance)def print_solution(distance):for i in range(nV):for j in range(nV):if(distance[i][j] == INF):print("INF", end=" ")else:print(distance[i][j], end=" ")print(" ")G = [[0, 3, INF, 5],[2, 0, INF, 4],[INF, 1, 0, INF],[INF, INF, 2, 0]]floyd_warshall(G)
Marshrutlar va zanjirlar haqida umumiy ma’lumotlar. Uchlari to‘plami V = {v1;v2,...,vm} va qirralar korteji U — {u1,u2,...,un} bo’lgan oriyentirlanmagan G = (V,U) graf berilgan bo‘lsin. Bu G grafdagi uchlar va qirralaming har ikki qo‘shni qirralari umumiy chetki uchga ega
(…,vi,ui,vi2,ui2,vi3,..)
ko'rinishidagi chekli yoki cheksiz ketma-ketligi marshrut deb ataladi. Marshrutni uning uchlari ketma-ketligi (...,vj1,vj2,...) yoki qirralari ketma-ketligi (…,uj1,uj2,...) ko‘rinishida ham belgilash mumkin
Agar marshrutda qandaydir uchdan oldin uchlar bo‘lmasa, bu uchni marshrutning boshlang‘ich uchideb, shu uchdan keyin marshrutga tegishli uchlar bo‘lmaganda esa, uni marshrutning oxirgi uchi deb ataydilar
Agar marshrutning boshlang‘ich uchi vp va oxirgi uchi vq bo‘lsa, u holda uni vp uchdanvq uchga yo‘nalgan marshrut yoki chetlarivp va vq bo‘lgan marshrut deb ataladi.
Marshrutdagi ikkita qoshni qirralarga tegishli uch ichki uch yoki oraliq uch deb ataladi.
Marshrutda qirralar va uchlar takrorlanishi mumkin boMgani uchun marshrutning ichki uchi, bir vaqtning o ‘zida, uning boshlang‘ich va (yoki) oxirgi uchi bo‘lishi ham mumkin va teskarisi, marshrutning boshlang‘ich va (yoki) oxirgi uchi uning ichki uchi bo‘lishi ham mumkin.
Tabiiyki, marshrut:
- boshlang‘ich uchga ham oxirgi uchga ham ega bo‘lmasligi mumkin (bunday marshrut ikki tomonlama cheksiz marshrut deb ataladi);
boshlangich uchga ega bo‘lib, oxirgi uchga ega bo‘lmasligi mumkin yoki, aksincha, oxirgi uchga ega bo'lib, boshlangich uchga ega bo‘lmasligi mumkin (bir tomonlama cheksiz marshrut);
- yagona qirradan iborat bo‘lishi mumkin (notrivial marshrut);
birorta ham qirraga ega bo‘lmasligi mumkin (nol m arshrutyoki trivial marshrut).
Marshrutning uzunligi deb undagi qirralar soniga aytiladi.
Turli qirralardan tashkil topgan marshrutga zanjir deb ataladi
Grafning bog‘lamliligi tushunchasi. Agar oriyentirlanmagan grafda chetlari a va b uchlardan iborat marshrut topilsa, bu a va b uchlar bog‘langan deb, marshrutning o‘zi esa a va b uchlarni bog‘lovchi marshrutdeb ataladi.
Tabiiyki, agar qandaydir uchlarni bog‘lovchi marshrutbiror at uchdan bir necha marta o‘tsa, u holda marshrutning siklik qismini olib tashlab (bunda siklik qismning o‘rniga marshrutda faqat ai uch qoldiriladi) yana o‘sha uchlarni bog‘lovchi oddiy zanjir ko‘rinishdagi marshrutni hosil qilish mumkin. Shuning uchun, marshrutbilan bog‘langan uchlar doimo oddiy zanjir bilan ham bo'glangan bo‘ladi, degan xulosaga kelamiz.
Bir-biri bilan ustma-ust tushmaydigan ixtiyoriy ikkita uchlari bog‘langan graf bog‘lamli graf deb ataladi.
Xulosa
Ushbu mavzuda graflar haqida qisqa tarixiy ma’lumotlar, grafning abstrakt matematik tushuncha sifatidagi ta’rifi va u bilan bog‘liq boshlang‘ich tushunchalar, graflaming geometrik ravishda, maxsus turdagi ko‘phad yordamida, qo'shnilik va insidentlik matritsalari vositasida berilishi, graining elementlari ustida sodda amallar, graflami birlashtirish, biriktirish va ko‘paytirish amallari, marshrutlar va zanjirlar, grafning bog’lamliligi tushunchasi, Eyler va Gamilton graflari, graflarda masofa tushunchasi, minimal masofali yo‘l haqidagi masala, daraxt va unga ekvivalent tushunchalar, grafning siklomatik soni, tarmoq tushunchasi, tarmoqdagi oqimlar, maksimal oqim haqidagi masala va bu masalalarni hal qilish uchun Ford algoritmi yoritiladi..
Foydalanilgan adabiyotlar
http://fayllar.org
http://fayllar.org
|
| |