О‘zbekiston Respublikasi elektron hukumat bо‘yicha

4.7. О‘zbekiston Respublikasi elektron hukumat bо‘yicha
amalga oshirilayotgan loyihalar.
Janubiy Koreyada elektron hukumatning rivojlanish bosqichlari
Janubiy Koreya elektron hukumatni rivojlantirishda ulkan muvaffaqi-
yatga erishgan davlat hisoblanadi. U Birlashgan Millatlar Tashkilotining
elektron hukumat institutlarining hamda aholining davlat boshqaruvidagi
131
elektron ishtirokining rivojlanganlik darajasi bо‘yicha reytingida birinchi
о‘rinda turadi. Shuning uchun ham uning tajribasi sо‘nggi yillarda kо‘plab
tadqiqotchilarning diqqat markazida bо‘lib kelmoqda.
Janubiy Koreyada elektron hukumatni shakllantirish bо‘yicha tashab-
bus 2001-yilda yuridik kuchga ega bо‘ldi. Mamlakatda elektron hukumatni
rivojlantirish bо‘yicha ishlab chiqilgan dastur hukumat organlarining
ishida samardorlikni oshirishga qaratilgan bо‘lib, u uch bosqichda amalga
oshirilishi lozim bо‘lgan.
Birinchi bosqichda (2001-2003) kompleks chora-tadbirlar ishlab
chiqilgan bо‘lib, ularning natijasida Koreyaning hukumat organlari tashqi
dunyo bilan Internet orqali uchta asosiy yо‘nalishda — G2C (davlatdan-fu-
qaroga), G2B (davlatdan-biznesga) va G2G (davlatdan-davlatga)
sxemalari bо‘yicha aloqa qila boshladi.
Bundan tashqari, davlat boshqaruvi tizimida idoralararo elektron
aloqalarni ta’minlashga qaratilgan informatsion-texnologik arxitektura
ham ishlab chiqilgan. Unda, xususan, elektron hujjat aylanishi, elektron
raqamli imzo va boshqa texnologiyalar faol qо‘llanilgan. Umumiy
hisobda, birinchi bosqich uchun jami 225 million AQSH dollari miqdorida
mablag‘ sarflan-gan. Natijada, Koreya raqamli imkoniyatlar indeksi
bо‘yicha jahonda 4-о‘ringa kо‘tarilib oldi.
Ikkinchi bosqichda (2003-2007) Koreya hukumati о‘z oldiga ancha
katta maqsadni qо‘ygan — dunyo davlatlari ichida nisbatan ochiq va
shaffof elektron hukumatni shakllantirish. Koreyaning “Elektron hukumat
qurishning milliy asoslari va tamoyillari” nomli dasturiga muvofiq tо‘rtta
sohaga oid loyihalar ishga tushirilgan:
davlat boshqaruvi organlarining faoliyat kо‘rsatishi
davlat xizmatlarini kо‘rsatish
axborot resurslarini boshqarish
qonun ijodkorligi tizimi
Ushbu loyihalarni amalga oshirish uchun jami 981 million AQSH
dollari miqdoridagi mablag‘ sarflangan. Natijalar kutilganidan ham a’lo
darajada bо‘lgan.
2007-yilga kelib Koreyada markaziy boshqaruv organlarining
55 foizida davlat apparatining 96,6 foiz xodimlari axborotlarni qayta
132
ishlash-ning milliy elektron tizimi — “On-Nara” (koreyscha, onlayn-
mamlakat) tizimidan foydalanishga о‘tgan. Buning natijasi о‘laroq,
fuqarolarning mu-rojaatlarini kо‘rib chiqish muddati 30-44 kundan
7-13 kungacha qisqargan.
Davlat tuzilmalarida ma’lumotlarni qayta ishlashning innovatsion
tizimi - “On-Nara” 2007-yildan tо‘liq ishga tushgan bо‘lib, uning oldiga
quyidagi maqsadlar qо‘yilgan:
ma’lumotlarni qayta ishlash va almashish doirasida barcha
boshqaruv jarayonlarini standartlashtirish;
davlat organlarining markazlashmagan operatsiyalarini boshqarishni
yagona tizimga solish;
tizim ishtirokchilari о‘rtasida axborotlarni almashish va tarqatishni
ta’minlovchi turli jarayonlarni о‘zaro bog‘lash va bir-biriga integratsiya
qilish.
Janubiy Koreyada hozirda deyarli barcha davlat xaridlari veb-texno-
logiyalar yordamida amalga oshiriladi -tenderlarning 93 foizi va onlayn-
xaridlarning 99,6 foizi.
Davlat instansiyalariga tovar va xizmatlarni yetkazib berishda
elektron shaklga о‘tish natijasida har yili 4,8 milliard dollar mablag‘
tejalmoqda. Chunki, barcha tender takliflari veb-saytdagi maxsus
kompyuter dasturi vositasida kо‘rib chiqiladi va baholanadi, bu tenderning
qanchalik ochiq va shaffof ekanligini kо‘rsatib beradi.
Tashqi savdoda eksport bо‘yicha bojxona deklaratsiyalarini kо‘rib
chiqish uchun ketadigan vaqt 1 kundan 2 daqiqagacha, import bо‘yicha
esa- 2,5 kundan 1,5 soatgacha qisqartirilgan. Bu esa, yiliga 2,5 milliard
dollar mablag‘ni tejash imkonini bermoqda.
Umumiy hisobda, Janubiy Koreyada elektron hukumatni joriy etish
ortidan har yili 10 milliard dollardan ortiq mablag‘ tejab qolinmoqda.
2008-yildan uchinchi bosqich boshlangan. Bu bosqichda asosiy
e’tibor barcha mavjud tizimlar va turli darajadagi elektron hukumatlar
о‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlash va ularni bir-biriga integratsiyasini
ta’minlashga qaratilgan. Bu fuqarolarga va kompaniyalarga kompleks
davlat xizmatlarini taqdim qilish imkonini beradi.
133
Ushbu bosqichda Koreya Respublikasi boshqa davlatlarga (jumladan,
Ekvador, Indoneziya, Bangladesh, Shri-Lanka, Mali) elektron hukumatni
shakllantirish uchun texnologik yechimlarni yetkazib berish bо‘yicha
shartnoma ham tuzgan. Bungacha, 2004-yildan boshlab Janubiy Koreyada
elektron hukumat uchun ishlab chiqilgan texnologiyalarni import qiluvchi
asosiy davlat Yaponiya bо‘lgan.
Janubiy Koreya hukumati turli sohalarda axborot texnologiyalarni
qо‘llash borasida ilg‘or davlatlar qatoriga kiradi. Mamlakatda, bir sо‘z
bilan aytganda, bojxona ishidan tortib to intellektual mulk masalalarigacha
avtomatlashtirilgan tizimga о‘tgan. Shuning uchun ham u hozirda dunyoda
elektron hukumatning rivojlanish darajasi bо‘yicha birinchi о‘rinda turadi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti 2002-yildan beri dunyodagi 192 ta
davlat uchun elektron hukumat rivojlanishi indeksi (inglizcha “e-
Government Development Index”) va elektron ishtirok indeksini
(inglizcha “e-Participation Index”) hisoblab, bu bо‘yicha yillik reytingni
e’lon qiladi. Bunda birinchi indeks mamlakatdagi milliy onlayn-
servislarning mavjudli-gini baholasa, ikkinchisi esa о‘sha servislardan
foydalanish darajasini baholaydi. Janubiy Koreya 2008-yilda ushbu
reytingda elektron hukumat rivojlanishi bо‘yicha jahonda oltinchi, aholi va
biznes vakillarining onlayn-servislardagi elektron ishtiroki bо‘yicha
ikkinchi о‘rinda turgan bо‘lsa, u 2010-yildan beri har ikkala reytingda ham
yetakchilikni о‘z qо‘lida saqlab kelmoqda.
Koreyada elektron hukumatni rivojlantirishdagi eng yirik loyiha -
www.korea.go.kr portali asosiga qurilgan G4C (government-for-citizen -
davlatdan fuqaroga) loyihasidir. Ushbu elektron hukumat portali
fuqarolarga kerakli ma’lumotlarni taqdim qilish hamda davlat servislaridan
Internet orqali foydalanish uchun markaziy platforma vazifasini bajaradi.
Mazkur G4C tizimi 2002-yilda ishga tushgan bо‘lib, 2011-yildan barcha
turdagi davlat xizmatlari uchun “yagona oyna markazi” sifatida faoliyat
kо‘rsatmoqda. Hozirda ushbu “yagona oyna markazi”da 4 000 dan ortiq
davlat va ma’muriy xizmatlar mavjud bо‘lib, ular yо‘nalishiga qarab 12 ta
kategoriyaga bо‘lingan:
san’at va madaniyat
avtomobillar va transport
134
korporatsiyalar va iqtisodiyot
mudofaa va Shimoliy/Janubiy Koreya
ta’lim va bandlik
atrof-muhit
kо‘ngilochar va sport
shaxsiy va uy xо‘jaligi
kо‘chmas mulk
ijtimoiy himoya va salomatlik
soliqlar
sayohat va emigratsiya
Har bir kategoriyaning о‘zi ham yana bir nechta kichik bо‘limlarga
ajratilgan. Har bir axborotdan unga oid agentlik, kerakli hujjatlar rо‘yxati,
anketalari, unga oid qonunchilik haqida ma’lumot olish mumkin. Davlat
xizmatlariga oid kо‘pgina ishlarni saytning о‘zida turib bitirish mumkin:
kerakli hujjat shaklini onlayn tо‘ldirib, xizmat haqqini elektron tо‘lov bilan
amalga oshirish mumkin. 2001-yilda “Elektron hukumat tо‘g‘risida”gi
qonun ham qabul qilingan.
Koreya hukumatining G4B (government-for-business — davlatdan-
biznesga) portali hukumat va kompaniyalar о‘rtasidagi onlayn-kо‘prik
vazifasini о‘taydi. Xususan, 2009-yildan boshlab ushbu portalda biznesni
rо‘yxatda о‘tkazish va litsenziya olish kabi xizmatlar ishlab kelmoqda.
Koreya Bojxona xizmati 1994-yildan bojxona ma’muriyatini
kompyu-terlashtirish ishlarini boshlagan bо‘lsa, 1999-yilga kelib bojxona
jarayonlari uchun elektron axborot almashinuvi (electronic data
interchange, EDI) tizimini ishga tushirgan. 2004-yildan boshlab bojxona
ishi Internetga asoslangan servis asosida amalga oshiriladigan bо‘ldi.
Hozirda UNI-PASS deb nomlangan portalda bojxonaning barcha
bosqichlarini — eksport/import tozalovi, bojxona tо‘lovlarini yig‘ish,
eksport/import yuklarini boshqarish va qо‘shilgan qiymat solig‘ini
qaytarish kabi ishlarning barchasini qisqa vaqt ichida bajarish mumkin.
UNI-PASS tizimi ishga tushganidan sо‘ng Koreyada eksportni bojxona
majburiyat-laridan tozalash ishlari 2 daqiqagacha, importni tozalash esa —
2,5 soat-gacha, QQSni qaytarish — 5,2 soatgacha, soliqlarni tо‘lash — 10
|