nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Md = f ( t ) - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

Bog'liq Elektr yuritma asoslari. Xoshimov O, Saidaxmedov S
Md = f ( t ) inersiya
massalarining ishlashi natijasida ish mashinasining yuklama
diagrammasiga nisbatan tekisroq bo‘ladi. Yuklama cho‘qqiga
erishganda inersiya massalari dvigatelning ishini yengillashtirib,
yig‘ilgan kinetik energiyaning bir qismini beradi: yuklama olib
tashlanganda esa, ular zaryadlanadi va dvigatel statik (qarshilik)
momentga nisbatan ko‘proq momentga ega bo‘ladi.
Elektr yuritmani loyihalashning boshlanishida loyihachida
faqat ish mashinasining yuklama diagrammasi bo‘ladi. Dvigatel
quvvatini esa dvigatelning yuklama diagrammasi asosida tanlash
mumkin. Shuning uchun bu diagrammani qurish loyihalashning
asosiy masalalaridan biri bo‘lib, dvigatel quvvati oldindan
aniqlanadi va keyinchalik ma’lum bo‘lgan quvvat uchun
aniqiashtirilgan yuklama diagrammasi quriladi.
Ijrochi mexanizm ishlayotganda, odatda, statik moment
uzluksiz o ‘zgarmas bo‘lib turadi. 0 ‘tkinchi jarayonda dvigatel
nafaqat statik, balki dinamik yuklamani ham yengishi kerak. Shu
bois dvigatelning qizishini aniqlaydigan o‘rtacha kvadrat momenti
qiymati har doim statik momentning o‘rtacha qiymatidan yuqori
bo‘ladi. Shuning uchun dvigatelni dastlabki tanlashda uning
nominal momentini statik momentning o‘rtacha qiymatidan katta
qilib, qabul qilinadi:
= (7.1)
bu yerda: M9.0> = ?
v ^ * - ishlash sikli vaqti
ts davomidagi
statik momentining o‘rtacha qiymati.
Bundan tashqari
Mnom ni aniqlashning quyidagi formulalarini
ham tavsif etish mumkin:
M n o m ~ ( M q o ,r~^~ ^ o ' r . k v ) ^ ' , (
7 .
2 )
Mmm =VM4.oT-Wur>;
(7.3)
bu ifodalarda
М0-Г.ь > - statik momentning o‘rtacha kvadrat qiymati,
bu
qiymat
ish
mashinasining
yuklama
diagrammasidan
aniqlanadi.
Qabul qilingan taxminiy quvvat asosida katalogdan dvigatel
tanlanadi va quyidagi formula bo‘yicha tizimning inersiya
momenti aniqlanadi.
J = J d5 + (JM/y2);,
(7.4)
bu yerda: 5 - dvigatel
va ish mashinasi orasidagi mexanik
zvenolar inersiya momentini hisobga oladigan koeffitsiyent;
j -
mexanik uzatmaning uzatish soni.
Shundan so‘ng, o ‘tkinchi rejimlar hisoblanadi va dvigatelning
yuklama diagrammasi quriladi. Bu diagramma esa dvigatel
chulg‘amlarini qizishga tekshirish uchun asos bo‘ladi.
Lekin issiqlik rejimlarini hisoblash va dvigatel quvvatini
tanlash uchun, odatda, o‘tkinchi jarayonlarni qurishda katta
aniqlik talab etilmaydi. Shuning uchun yuklama diagrammalari
soddalashtirilgan usulda, ya’ni ishga tushirish va tormozlash
bosqichlarida moment va toklaming qiymatlarini o ‘zgarmas, deb
qabul qilgan holda hisoblab quriladi. Bundan tashqari zamonaviy
elektr yuritmalarda tok va momentlaming qiymatlari maxsus
chegaralash va jadallashtirish sxemalari bilan o‘zgarmas saqlab
qolinadi.
w
+к ъ л - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

tirilgan, uzatish funksiya inersiyali guruh uzatish funksiyasigacha
soddalashtiriladi, ya’ni:
(6-85>
Keyingi
konturga
o‘tayotganda
kompensatsiya
qilinmaydigan vaqt doimiysi T1^ = 2T> deb qabul qilinadi, bu
holda esa xabarchilar inersiyasi va boshqa faktorlar hisobga
olinmaydi. U holda bu kontuming maqbul uzatish funksiyasi
quyidagi ko‘rinishga ega:
_____________ 1___________
WM(P) = j + 4р7’<2/1р2(1 + 8Г% /72)
^6-86^
Har bir tashqi kontur tezkorligi unga bo‘ysunilgan ichki
kontur tezkorligidan 2 marta kam. Koordinatalarini chegaralash
hamma tashqi kontur signallarini chegaralash yo‘li bilan amalga
oshiriladi.
+ 
I[2rx - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

Bu ifodadan ko‘rinib turibdiki,
M - f
(5)
sirpanishga nisbatan
murakkab funksiyadir. Uning hosilasini olib ekstremumga tadqiq
etamiz:
Olingan ifodaning maxrajini nolga tenglashtirib,
M = f ( s
)
bog‘lanish maksimumga ega boiadigan kritik sirpanish
Sk
qiy-
matini aniqlaymiz:
Moment
M
ni
S < S k
va
S> Sk
boiganda kamayishini
quyidagicha tushuntirish mumkin.
S
<
kamayishi dvigatel toki va momentining kamayishi bilan bogiiq,
S> Sk
boiganda esa dvigatel toki ortsa ham uning elektromagnit
momenti bilan bo g iiq boigan aktiv tashkil etuvchisi kamayadi.
Bu esa dvigatel momentining kamayishiga olib keladi.
Moment
M
ni
S < S k
va
S
>
Sk
boiganda kamayishini
quyidagicha tushuntirish mumkin.
S < S k
boiganda sirpanishning
kamayishi dvigatel toki va momentining kamayishi bilan bogiiq,
S > S k
boiganda esa dvigatel toki ortsa ham uning elektromagnit
momenti bilan bo g iiq bo igan aktiv tashkil etuvchisi kamayadi.
Bu esa dvigatel momentining kamayishiga olib keladi.
Kritik sirpanish
Sk
ning musbat belgisi mashina ishlashining
dvigatel rejimiga, manfiy belgisi esa generator rejimiga to‘g‘ri
keladi.
Shuni ta’kidlash lozimki, o‘zgarmas tok mashinasidagidek
r\
ning nisbiy qiymati mashina quvvatining ortishi bilan kamaya
boradi va quvvati 110 kW boig an mashina uchun
x i+ x
2
qiyma-
tining 10—15%ni tashkil etadi. Shuning uchun (4.11) tenglamadan
r\
ni hisobga olmagan holda sodda shaklda foydalanish mumkin
bu yerda:
xql -
keltirilgan qisqa tutashuv induktiv qarshiligi.
i
+4P - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

diagrammasidagi
yuklama
cho‘qqilariga
qo‘llangan
holda
tekshirilishi shart.
7.2. EL EK TR YURITMALARNING
YUKLAMA DIAGRAMMALARI
Elektr yuritmalami yuklama diagrammalarini qurish dvigatel
quvvati hisobining majburiy bosqichi hisoblanadi. Faqat yuklama
diagrammasi asosida oldindan tanlangan dvigatelni quvvati ijrochi
mexanizmning ishlash rejimiga va o‘ta yuklanish qobiliyatiga mos
kelishini
tekshirish
mumkin.
Mexanizm
ishining
ayrim
bosqichlarida
tezlik
va
tezlanish
qiymatlarining
haqiqiy
qiymatlarini o‘tkinchi jarayonlarni hisoblagandan keyingina
aniqlash mumkin. Shunday qilib, faqat yuritmaning yuklama
diagrammasigina
tizim
harakatining
haqiqiy
xarakterini
belgilaydi.
Odatda, yuritmaning yuklama diagrammasi ish mashinasining
yuklama diagrammasiga o‘xshamaydi. Ular faqat mexanik tavsif
absolut qattiq, ya’ni sinxron dvigatelning mexanik tavsifiga
o‘xshagandagina to ‘g ‘ri kelishi mumkin.
Agarda mexanik tavsif ozgina qiyaroq boisa, u holda,
yuritmaning
yuklama
diagrammasi
E2
o ‘z 
ishorasini o‘zgartiradi, ya’ni
E!2S = (-s) Е'з» -E^S. Rotordagi tok quyidagiga teng bo‘ladi:
-£%S

Bu ifodadan ko‘rinib turibdiki,
AD
generator rejimiga o ‘tishi
bilan faqat rotor tokining aktiv tashkil etuvchisi o ‘z yo‘nalishini
o ‘zgartiradi. Chunki dvigatel o ‘qidagi aylantiruvchi moment dvi
gatel rejimiga nisbatan o ‘z yo‘nalishini o‘zgartirgani uchun / 2 a
tokining aktiv tashkil etuvchisi ishorasining o‘zgarishi elektro-
magnit quvvatining manfiy bo‘lishiga olib keladi, ya’ni tarmoqqa
qaytariladi, chunki
S
< 0 bo‘lib
Р=!Ц
/'I • r2'/ S=mi O',2
S)2+x£d)
Ikkilamchi kontur reaktiv quvvatining belgisi mashinaning
ishlash rejimiga bog‘liq bo‘lmagan holda o‘zgarmay saqlanishi
quyidagi ifodadan ko‘rinadi:
Assinxron dvigatellarda reaktiv statik moment mavjud b o i-
ganda energiyani tarmoqqa qaytarib, generator tormozlashni ular-
ning qutblar sonini o‘zgartirish yoki aylanish tezligini chastotali,
chastota-tokli va vektor usulida rostlab amalga oshirish mumkin.
Birinchi holda (4.8-rasm,
a)
mashina statorini kam qutblar so-
nidan ko‘p qutblar soniga o ‘zgartirib, sinxron tezlik kamaytiriladi
(O
02
< (Ooi va bunda butun davr davomida dvigatel ikkinchi kvad-
rantda ishlayotganda tormozlash energiyani tarmoqqa qaytarish
bilan amalga oshiriladi.
Tezlikni chastota yordamida rostlayotganda stator ta’minot
chastotasini asosiydan kamaytira borib, (/} dan
to f i < f l
v a /j <
fo)
dvigatelni bir mexanik tavsifdan boshqasiga o ‘tkaziladi (4.8-rasm,
Yuritma ishchi nuqtasi ikkinchi kvadrantda joylashgan me
xanik tavsif bo‘laklari bo‘yicha harakatlanishi davomida ener
giyani tarmoqqa qaytarib tormozlash rejimida ishlaydi. Dvigatelni
ta’minlovchi chastotani ravon va avtomatik ravishda o‘zgartirib
ozgina o‘zgaruvchi moment bilan yuritmaning tormozlash reji-
mini olish mumkin. Lekin bunda ma’lum qonuniyat bo‘yicha kuch-
lanishni ham o ‘zgartirish kerak.
tushirishdagi (MUJ./a.r.) bog‘lanishlar

Assinxron dvgatellarda quyidagi: tarmoqqa energiyani qay-
tarish yo‘li bilan generator rejimida tormozlash; mashina genera
tor rejimida ishlab statorga o ‘zgarmas tok bilan turli q‘zg‘atish
hosil qilgan holda dinamik tormozlash, teskari ulash bilan tor
mozlash; o ‘z-o‘zini qo‘zg‘atib kondensatorli yoki magnitli dina-
mik tormozlash rejimlari qo‘llanadi. Stator magnit maydoni qo‘z-
g‘atish usuli bo‘yicha ikkita guruhga bo‘linadi: o‘zgaruvchan yoki
o ‘zgarmas tok tarmog‘i orqali mustaqil qo‘zg‘atishli (rekuperativ
teskari ulash va dinamik tormozlash) va kondensator batareyasi
orasida energiya almashuvi hisobiga yoki dvigatel statori qisqa
tutashtirilganda magnit oqimi o‘zinduksiya EYK hisobiga hosil
bo‘ladigan o‘z-o‘zini qo‘zg‘atish orqali.
Yuqorida qayd etilgan rejimlarni qisqa tutashgan va faza ro-
torli mashinalar uchun qo‘llash mumkin.
Energiyani tarm oqqa qaytarib torm ozlash. Boshqa mashi
nalar kabi assinxron dvigatel uchun ham elektromagnit induksiya
prinsipini qo‘llab (dvigatel va generator rejimida ishlash qobiliya-
ti) uni generator rejimida ishlashiga imkon yaratish mumkin.
Agarda mashina o‘qida yuklama boMmasa (salt yurish) u holda
tarmoqdan olinayotgan energiya rotordagi mexanik isroflar, po‘-
latdagi isroflar hamda statordagi isroflami qoplash uchun sarfla-
nadi. Mashina o ‘qiga rotoming aylanish tomoni bo'yicha ta’sir
etayotgan tashqi moment qo‘yish bilan sinxron tezlikka erishish
mumkin. Bu holda rotordagi isroflar tashqi energiya manbayi hi
sobiga qoplanadi, tarmoqdan esa faqat statordagi isroflami qop
lash uchun energiya iste’mol qilinadi. Shundan so‘ng tezlikning
sinxrondan yuqoriga o‘zgarishi assinxron mashinani generator
rejimiga o ‘tishga olib keladi.
Bu rejimda ishlaganda stator simlarini (chulg‘amini) oldingi
yo‘nalishdagi magnit maydoni kesib o‘tadi, rotor simlarini esa
teskari yo‘nalishda kesib o‘tadi. Shuning uchun rotor EYK
3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli eksperiment. Reja

3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli eksperiment. Reja
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli eksperiment. Reja
|
Nazorat topshiriqlari - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 36/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiNazorat topshiriqlari:
1.Farhod va Shirin dastonidagi yetakchi obrazlarning ramziy - majoziy xususiyatlarini izohlang?
2.Dostondagi Xusrav obrazining boshqa Xamsashunos shoirlarning xamsasidagi Xusrovdan qanday farqi bor?
Mavzu: “Layli va Majnun” dostoni
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Izoh
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: Talabalarga «Layli va Majnun» dostonining yozilish tarixi haqida o’quvchiga ma’lumot berish..
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Alisher Navoiyning «Layli va Majnun» dostoni haqida tushunchaga ega bo’la oladi.
2. «Layli va Majnun» dostonining boshqa shoirlar dostonlaridan farqini bilib oladi.
3.Doston mohiyati haqida tushunchaga ega bo’ladi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar:
Alisher Navoiy, Nizomiy Ganjaviy, Krachkovskiy, Layli, Majnun, Qays, Bani Omir va Hay qabila boshliqlari, Ibn Salom, Asad qabilasi, Navfal, Zayd, Najd tog’i.
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullari: og’zaki bayon,savol-javob, aqliy hujum.
Vositalar: kompyuter, videoproektor, taqdimot, ishlanmalar.
|
O’qituvchi
|
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
Topshiriqlarning maqsad va vazifalari tushuntiriladi.
Mavzuga oid atama va ifodalar izohlanadi
|
Talaba
|
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
1 Alisher Navoiyning « Layli va Majnun » dostoni boshqa shoirlarnikidan nimasi bilan farqlanadi.
2.Ushbu mavzuning Navoiydan keyingi takomili haqida nima deya olasiz?
3. Majnun obrazining o’ziga xos xususiyatlari haqida o’z fikringizni bayon qiling.
|
O’qituvchi-
Talaba
O’qituvchi-
Talaba
|
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
|
|
| |
Nazorat topshiriqlari - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 40/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiNazorat topshiriqlari:
1.«Layli va Majnun» dostonining tun va tush lavhalarining o’ziga xos xususiyatlari haqida so’zlang.
2. Majnunning Ka’ba ziyorati tavsilotlari lavhasini sharxlashga harakat qiling.
Adabiyotlar ro’yxati:
1.A.Navoiy. Mukammal asarlar to’plami. 20-tomlik. 9-tom. Toshkent - 1991.
2.A.Navoiy. Xamsa. Toshkent. 1986.
3.A.Navoiy. «Layli va Majnun». Toshkent - 1991.
4.T.Jalolov. Xamsa talqinlari, Toshkent - 1968.
5.N.Mallayev. A.Navoiy va xalq ijodiyoti. T. 1974.
6.A.Hayitmetov. Navoiyning ijodiy metodi masalalari. T. 1963.
7.T.Ahmedov. A.Navoiyning «Layli va Majnun» dostoni. T. 1970.
8.Navoiyning ijod olami. Toshkent-2001.
Internet ma’lumotlar:
1.www.literature.uz
2.www.ziyonet.uz
3.www.gduportal.uz
Mavzu: “Saddi Iskandariy” dostoni
№
|
Bajariladigan ish mazmuni
|
Amalga oshiruvchi mas’ul
|
Izoh
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-bosqich
|
Dars maqsadi: O’quvchilarga Alisher Navoiyning “Saddi Iskandariy” dostonidagi mardlik g’oyasini singdirish.
Identiv o’quv maqsadlari:
1. Alisher Navoiyning “ Saddi Iskandariy “ dostoni haqida tushunchaga ega bo’la oladi.
2.“Saddi Iskandariy“ dostonining boshqa shoirlar dostonlaridan farqini bilib oladi.
3. Dostonning g’oyasi haqida to’liq ma’lumotga ega bo’la oladi.
|
O’qituvchi
|
|
2-bosqich
|
Asosiy tushunchalar:
Faylaqus, Iskandar, Arastu, Doro, Bonu, Ravshanak, Mehrinoz, Lo’bayniti chin, Manjaniq, Usturlob.
Dars shakli: ma’ruza.
Metod va usullari: og’zaki bayon,savol-javob, aqliy hujum.
Vositalar: kompyuter, videoproektor, taqdimot, ishlanmalar.
|
O’qituvchi
|
|
3-bosqich
|
Guruhda ishlash.
Topshiriqlarning maqsad va vazifalari tushuntiriladi.
Mavzuga oid atama va ifodalar izohlanadi
|
Talaba
|
|
4-bosqich
|
Mustahkamlash va baholash uchun savollar:
1“Iskandar va gadolikni ixtiyor etgan shahzoda muloqotida” qanday umumbashariy muammolar xususida fikr yuritadi.
2. Iskandarning adolatli shoh ekanligi qaysi lavhalarda o’z ifodasini topgan?
3. Ulug’ jahongir vasiyatining mohiyati nimalardan iborat
|
O’qituvchi-
Talaba
O’qituvchi-
Talaba
|
|
5-bosqich
|
Umumiy yakuniy xulosalar chiqariladi.
Maqsad va vazifalarning bajarilganligi tahlil qilinadi, zaruriy maslahatlar beriladi, mustaqil ish topshiriqlari tarqatiladi, xulosalar chiqariladi.
|
O’qituvchi
|
|
|
| |
P2p= r r p i\ - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

4.8-rasm. Assinxron dvigatelning reaktiv statik moment qo‘yilganda generator tormozlash rejimidagi mexanik tavsiflari: a - juft qutblar sonini o'zgartirilgan holatidagi; b - tezlikni chastotali rostlangan holatidagi. Teskari ulab torm ozlash. Bu ko‘rinishdagi tormozlash dvi
gatel rotorini statik moment ta’sirida stator maydoni aylanishiga
teskari bo‘lgan yo‘nalishda aylanishidan yuzaga keladi. Reaktiv
moment mavjudligida tormozlash vaqti kam bo‘lib, mashina tor
mozlash rejimidan dvigatel rejimiga o ‘tadi (4.9-rasm,
a). Boshida
dvigatel 7-nuqtada dvigatel rejimida ishlayotgan edi, stator chul-
g ‘ami ikkita fazasining o ‘rnini almashtirgandan so‘ng mashina
magnit maydonining aylanish yo‘nalishi va elektromagnit moment
yo‘nalishi o‘zgaradi (2-nuqta). Yuritma harakati nol nuqtasigacha
sekinlashadi, shundan so‘ng rotor reverslanadi va dvigatel teskari
tomonga aylanib, harakat nuqtasi
3 ga chiqadi.
Faza rotorli dvigatellar uchun katta qo‘shimcha qarshilik bo‘l-
gan paytda yuritma
Mtr tormozlash momenti bilan to‘liq to‘xtashi
mumkin (4.9-rasm,
a dagi 5-nuqta).
Aktiv qarshilik momenti mavjud bo‘lganda (4.9-rasm,
b), xuddi oldingi holatdagidek magnit maydonining aylanish yo‘na-
lishi o ‘zgarsa, dvigatel ishlash rejimini o‘zgartiradi, ya’ni ikkinchi
kvadrantda teskari ulab tormozlash, uchinchi kvadrantda rotor
aylanish yo‘nalishini reverslab dvigatel rejimi, to‘rtinchi kvad
rantda yangi rejim-energiyani aylanish yo‘nalishini reverslab dvi-
gatel rejimi, to‘rtinchi kvadrantda yangi rejim-energiyani tarmoq
qa qaytarib, generator rejimi sodir boMadi va dvigatel
Skr
va 
Mkr - Xoshimov, S. Saidaxmedov elektr yuritma

esa kamayadi. Bunday sxemada rostlash diapazoni
D =
1,2+1,3 ga
teng bo‘ladi.
Tezlikni m ashinaning ju ft q u tb la r sonini o‘zgartirib rost
lash. Oddiy texnologik va ishlab chiqarish jarayonlarini bajara-
digan ko‘plab mexanizmlar tezlikni ravon rostlashni talab qil-
maydi. Ular uchun tezlikni ikki, uch pog‘onada rostlashga mo‘l-
jallangan yuritmalar yetarli bo‘ladi. Bu mexanizmlarga yuk va
passajir tashuvchi liftlar, yog‘ochga ishlov beruvchi dastgohlar,
markazdan qochma separatorlar va boshqa mashinalar kiradi.
Bu holda yuritmada ko‘p tezlikli elektr dvigatelidan foyda-
laniladi. Bunday dvigatellar konstruktiv jihatdan ikki turda: stator-
ning bitta paziga turli juft qutbli bir nechta chulg‘amlar joylash-
gan; chulg‘am seksiyalami ma’lum tarzda ulaganda juft qutblar
sonini o'zgartirish imkonini beradigan bir nechta chulg'amli qilib
Wtjariladi.
Zaydiylar - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

99
mo‘tazila, qadariya, jahmiya va boshqa turli firqalar aqidalari asoslarini o‘rgandi. U
vaqtda Basra va Kufada mazkur firqalar kabi fors falsafasidan ta’sirlangan oqimlar
ko‘p edi. U yerda Vosil ibn Atodan (mo‘taziliya firqasi asoschisi) aqida ilmini
mukammal egallagach, o‘zi uchun mo‘taziliylar yo‘lini tanladi.
Keyinchalik Zayd ibn Ali mo‘tadilroq yo‘lni tanladi. Uning fikriga ko‘ra,
imomlik bir shaxs tomonidan tayin qilinmaydi va u o‘z avlodlariga imomlikni
vasiyat ham qilmaydi, balki Fotimaning zurriyotidan bo‘lgan shijoatli, mujtahid,
xaqni baralla aytuvchi kishi saylanadi.
Zaydiylar e’tiqodiga ko‘ra:
-
bir vaqtning o‘zida ikki o‘lkada ikki imomga bay’at qilish joiz;
-
imomlar begunoh emas;
-
taqiya (sharoit og‘irlashgan paytda e’tiqodni sir tutish) nojoiz;
-
sahobalar haqida noloyiq so‘zlarni aytish mumkin emas;
-
Abu Bakr, Umar va Usmon (r.a.)lar ham xalifalikka loyiq bo‘lganlar.
Imom Zayd ibn Alining «Majmu’» nomli kitobidagi qarashlari zaydiya
fiqhining asosini tashkil qiladi. U ham boshqa faqihlar kabi birinchi o‘rinda
Qur’onni, keyin esa sunna, ijmo, qiyos, istihson, so‘ngra aqlni shariat asoslaridan
deb hisoblaydi.
Zaydiya fiqhining o‘ziga xos tomonlari quyidagicha:
ahli kitob (samoviy kitobga ega bo‘lgan boshqa din vakillari: yahudiylar,
xristianlar) tomonidan so‘yilgan hayvon go‘shtini yeyish, ular bilan quda-andachilik
qilish harom;
maxsi (oyoq kiyim)ga mas'h tortish joiz emas.
Zaydiya firqasi vakillari hozirgi kunda Yamanda ko‘p uchraydi. Bu firqa bir
necha mayda firqachalarga bo‘lingan. Ulardan jorudiya, sulaymoniya, batriya,
qosimiya, nosiriya, hoduviyalarni zikr etish mumkin.
Ja’fariya - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

100
o‘zlarini «Alaviylar» deb tanishtiradilar. Chunki ular Ali ibn Abu Tolibni
ilohiylashtirib, muqaddaslashtirib unga ibodat qiluvchi toifalardan hisoblanadilar.
Firqaning asosiy ta’limoti:
Hazrat Alini iloh darajasiga ko‘taradilar;
Ularda nasroniylarning uchlik aqidasiga o‘xshash ta’limot mavjud bo‘lib,
unga ko‘ra ilohiy uchlik Ali, Muhammad va Salmon Forsiylardan tarkib topgan.
Unga ko‘ra Ali - ma’no yoki mutloq g‘ayb (ya’ni Xudo), Muhammad – ism, yoki
zohir ismning shakli, Salmon esa ma’noga yetaklovchi eshik yoki yo‘ldir;
Shar’iy hukmlardagi fikrlari boshqa botiniy firqalar kabi Islom ruknlarining
har birini botiniy ta’vil etadilar.
Hozirgi kunda bu firqa vakillari Suriya Arab Respublikasi aholisining
taxminan 10 % ini tashkil etadi. Bundan tashqari ular Livan va Turkiyaning janubida
joylashgan shaharlarda istiqomat qiladi.
II.I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi

II.I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi: 1-mavzu. Din ijtimoiy madaniyat hodisa sifatidagi ahamiyati. Din, dinshunoslik, din falsafasi, teologiya, teosofiya, xudojoʻylik, diniy eʼtiqod,
aqida, ilohiyot tushunchalarining mohiyati. Dinning funksiyalari va ijtimoiy
ahamiyati. Din dunyoqarash shakli va uning jamiyat taraqqiyotiga ta’siri. Dinlarning
tasnifi. Dinlar paydo bo‘lishining geografik va xronologik tasnifi. Diniy
eʼtiqodlarning evolyutsiyasi: poleteizm, genoteizm, monoteizm. Ibtidoiy eʼtiqodlar,
milliy dinlar, jahon dinlarining shakllanishi va o‘ziga xos jihatlari. Diniy
taʼlimotlarda xudo va g‘ayritabiiy kuchlar haqidagi eʼtiqodlar dinamikasi.
Dinshunoslikning fan sifatida shakllanishi, predmeti, funksiyalari, kategoriyalari.
Dinshunoslikning boshqa ijtimiy fanlar bilan o`zaro aloqasi. Ijtimoy muhit va diniy
an’analarning shaxsning diniy e’tiqodi va individual tarbiyasiga ta’siri. Dinlarni
tadqiq etish metodologiyasi: tipologik, qiyosiy, tarkibiy-funksional, genetik tahlil.
Qiyosiy dinshunosliklikning metodlari.
2-mavzu. Milliy dinlar. Yahudiylik dinining yuzaga kelishi. Tavrot yahudiylik dinining muqaddas
kitobi. Yahudiylik ta'limoti, an'ana va marosimlari. Markaziy Osiyoda yahudiylik.
Hinduizm dinining mazmun mohiyati. Vedalar. Braxmanlik. Hinduiylik ta'limoti va
xudolar panteoni. Jayniylik. Sikxiylik ta'limoti va manbalari. Konfutsiylik ta'limoti
va uning Xitoy milliy diniga aylanish jarayonlari. Konfutsiylik ta'limotida ijtimoiy-
axloqiy masalalar. Daochilik – falsafiy ta'limot. “Dao” tushunchasi tahlili.
Sintoiylik. Yapon xalqi an'analari. Kami kulti.
3-mavzu: Zardushtiylik dini Zardushtiylik dinining vujudga kelishi. Zardushtiylik shakllangan tarixiy
sharoit. Zardushtiylik ta'limoti. Ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal tamoyili. Govmard
va shoh Yima. Zardushtiylikning teologik tizimi va diniy marosimlari.
200
Zardushtiylikda tabiatning ulug’lanishi. Zardushtiylikning diniy iyerarxiyasi.
“Avesto” matnlari. Avestoning tarkibiy tuzilishi.
Hanbaliylik mazhabi - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

106
483/1009-1090), al-Pazdaviy ’Ali (vaf. 482/1089 y.), as-Sadr ash-Shahid ’Umar
(vaf. 536/1141 y.), an-Nasafiy ’Umar (vaf. 537/1142 y.), Alouddin as-Samarqandiy
(vaf. 539/1144 y.), Ibn Moza Mahmud (vaf. 570/1174 y.), al-’Attobiy Ahmad (vaf.
586/1190 y.), al-Kosoniy Mas’ud (vaf. 587/1191 y.), Qozixon (vaf. 592/1191 y.) va
yuqorida zikr etilgan al-Marg‘inoniy ’Ali (vaf. 593/1196 y.) kabi ma’lum va
mashhur faqihlarning nomlarini keltirish mumkin.
Bo‘ysuniIgan rostlash tizimli tiristorli elektr yuritma

EYUKni ta’sirini hisobga
olmagan holda ochiq tok
konturining uzatish funksiyasi quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:
ky
kT
w T (p)= w TP (P)
Y
^ ; i ; : ^ p T ya )
(^ 7 )
Ur
w
Un
AH
AA
Ut
ту
(.),
т
1
ш
6.15-rasm. Bo‘ysunuvchan rostlanishli tiristorli elektr yuritmaning tuzilish
sxemasi.
Ty qiymatni qoplanmaydigan vaqt doimiyligi T ^ ga
tenglashtirib (16) ifodani ochiq kontuming optimal uzatish
funksiyasi (6.84) ga tenglashtirib olingan
ifodadan tok rostlagichi
A ning uzatish funksiyasini aniqlaymiz.
WTP (P) =
R>J1 + p7» l
(6.88)
’
2 PTfiKykr
K
’
Shunday qilib, tok konturi proporsional - integral rostlagich
(PI - rostlagich)
bilan optimallashtiriladi, optimallashgan tok
konturi o‘z ichiga
boshqaruvchi obyektning guruhi, tok
xabarchisini va tok rostlagichini oladi. Ochiq kontuming uzatish
funksiyasi quyidagi ko‘rinishda yoziladi:
WTZR(P) = W RT(P)
(6.89)
kT
(1
+
2 рТц) pTfjc
Bu yerda ichki tok konturi vaqt doimiyligi 2T>
ga teng
inersiyali guruh deb qaraladi.
Qoplanmaydigan vaqt doimiyligi T'^ ni 2 T> ga teng deb
qabul etib va konturni (6.84) ifodaga muvofiq optimallashtirish va
bu yerdaT^ ni T'^ bilan almashtirsak quyidagi tenglikni olamiz:
WTZR-
kl7 Rye
1
kT(\ +pTfi)pTMc 2pTju(l +pT/j)
bu yerdan:
(6-90)
Tezlik rostlagichi - proporsional (P) rostlagich.
Ikki kara
integrallovchi tizim uchun (6.89) tenglamaga muvofiq simmetrik
optimumga
sozlangan
tezlik
rostlagichi
(6.84)
ifodaga
tenglashtirib T'^= 2 T^ga teng holda:
WTZR= ------- !------- _ggjg_=-------
Ismoiliya - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

101
Ismoiliya mafkurasi shakllanishining ilk davrdayoq uning ikki qirrasi
«tashqi», ekzoterik (az-zohir) va «ichki», ezoterik (al-batin) namoyon bo‘ldi.
«Tashqi» ta’limot o‘z ichiga barcha urf-odat va jamoaning oddiy a’zolariga
majburiy bo‘lgan shariatning huquqiy qonunlarini olgan edi. «Ismoiliya»
ta’limotining bu jixati imomiylar ta’limotidan juda kam farq qiladi. «Ismoiliya»ning
«Ichki» ezoterik aqidasi ikki qismdan iborat:
1.
«At-Ta’vil» – Qur’on va shariatni allegorik tarzda sharxlash;
2.
«Al-Haqoiq» – «maxfiy», «oliy» haqiqatlarni tafsir qilishga asoslangan
falsafiy va ilohiy bilimlar tizimi.
«Ismoiliya» ilohiyotchilari «tashqi» va «ichki» jihatlarning bir-biri bilan
mustahkam bog‘liq ekanligini ta’kidlaydilar. Ismoiliylarning diniy-siyosiy
aqidasining asosi imomat – Ali ibn Abu Tolib avlodlaridan begunoh imomning bor
bo‘lishi edi. Ismoiliylarda din asoslari yettita bo‘lib, ulardan asosiysi imomga itoat
etishdir. Qolgan oltitasi tahorat, namoz, zakot, ro‘za, haj va jihoddir.
Bu firqa vakillari Hindiston, Pokiston, Arabiston yarim orolining janubi va
boshqa joylarda mavjud.
-mavzu. Buddaviylik dini - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

201
Qurʼon, hadis, fiqh, aqida ilmlarining shakllanish tarixi. Qurʼon,
sura va oyat
tushunchalarining maʼnosi, qurʼonshunoslikning shakllanishi va rivojlanishi. Hadis
tushunchasining mohiyati, hadislarning turlari va tasnifi.
Buyuk muhaddislarning
hayoti va ijodi. Oʻzbekistonda hadisshunoslikning rivoji. Movarounnahrda islom
dinining tarqalishi va madrasa ta`limi shakllanishining
ijtimoiy madaniy hayotga
ta`siri. Hozirgi davrda islom sivilizasiyasining ahamiyati
Insert
→
Math Region (Qo’yish - 3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga...

|
3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli eksperiment. RejaInsert
→
Math Region (Qo’yish
→
Matematik maydoni)
buyrug’ini berish kifoya.Bu maydondagi kiritilgan matematik ifodalar ham oddiy
kiritilgan matematik maydon kabi hisoblashni bajaradi.
Oddiy matematik ifodalarni hisoblash.
Mathcadda foydalanuvchi funksiyasini tuzish hisoblashlarda qulaylikni va
uning effektivligini oshiradi.Funksiya chap tomonda ko’rsatilib, undan keyin
yuborish operatori (:=) va hisoblanadigan ifoda yziladi. Ifodada ishlatiladigan
o’zgaruvchi kattaliklari funktsiya parametri qilib funktsiya nomidan keyin qavs
ichida yoziladi.
Hsoblashlarda foydalanuvchi funksiyasini tuzish.
Nazorat savollari ?
1.Mathcad dasturi imkoniyatlari ?
2.Mathcad dasturi funksiyalari ?
|
| |
Boshqariluvhi grafika - 3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish....

Matlab tizimining arifmetik operatorlari bir xil o’lchovli massivlar bilan
ishlaydi. Vektorlar va to’g’ri to’rtburchakli massivlar uchun ikkala operand ham
bir xil o’lchovga ega bo’lishi kerak (skalyarlar bundan mustasno).
Munosabat operatorlari: <><= >= == ~=
Munosabat operatorlari teng o’lchovli ikkita massivni elementlari bo’yicha
solishtirishni bajaradi. Vektorlar va to’g’ri to’rtburchakli massivlar uchun ikkala
operand ham bir xil o’lchovga ega bo’lishi kerak (skalyarlar bundan mustasno).
Mantiqiy operatorlar: & | ~
Mantiqiy operatorlar teng o’lchovli massivlarni elementlari bo’yicha
solishtirishni amalga oshiradi. Vektorlar va to’g’ri to’rtburchakli massivlar uchun
ikkala operand ham bir xil o’lchovga ega bo’lishi kerak (skalyarlar bundan
mustasno).
Tayanch tushunchalar - Ўзбeкистoн Рeспубликaси Oлий вa ўртa мaxсус тaълим вaзирлиги

Tayanch tushunchalar.
Burchak islimi – burchak shaklidagi o`simliksimon naqsh turlari.
qubba – gumbazcha shaklidagi bo`rtma bеzak turlari.
Hovuz – shiftning hovuz shaklidagi ko`rinishi.
Nim hovuz – shiftning yarim hovuz shaklidagi ko`rinishi
5 .Shift – binolarning tеpa yuzalari
Savollar:
1. Intеryеr shiftlariga qanday naqsh namunalari ishlanadi?
2. Sharafa so`zining ma'nosi nima?
3. Vassa jufta yoki bolor haqida nimalarni bilasiz?
4. Intеryеr shiftini naqshlash tartibi qanday?
62
Mavzular bo`yicha testlar
Badiiybezak san’atining asosiy vazifalari
Interer va ekstererni badiiy bezash
ko‘rgazma tashkil qilish
Buyumlarni naqqoshlikda bezash
Bezak berish
Badiiy bezak ishlarining maqsadi
Insonlarda badiiy didni shakllantirish
Bezak berish
Naqshlash
Ko‘rgazma tashkil qilish
Badiiybezakishlarida ishlatiladigan yangi materialla rqaysi
qatorda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
banner, arakal,
moybo‘yoq, akvarel, guash
ganch, vatman
flamaster, karton
Eksteryerning bezatilishi deganda nimani tushunasiz?
Binoning tashqi bezagi
Binoning ichki bezagi
Xona bezagi
Kitob bezagi
Badiiy bezak ishlarida ishlatiladigan asbob-uskunalar
qalam, chizg‘ich, plakat pero, mo‘yqalam,
qalam , arra, bolg‘a,tush,pichoq
plakatpero, ketmon, belkurak
mo‘yqalam,bolta, tesha
Badiiy bezakda ishlatiladigan materiallar
qog‘oz, karton, penoplast,fanera, yog‘och, DVP, DSP, banner, arakal
sim, g‘isht, shag‘al, , penoplast,fanera
yog‘och, DVP, DSP, banner, beton
banner, arakal,g‘isht,beton
|
Badiiybezak ishlarida yelimning qaysi turi ko‘proq ishlatiladi?

Badiiybezak ishlarida yelimning qaysi turi ko‘proq ishlatiladi?
PVA
KMS, konein, silikat
BF, rezina yelimi
Super kley
Kompozitsiya so‘zi qanday ma’noni anglatadi?
To‘qish, tuzish
Doimiy bir tekisda takrorlanish
Simmetrik chiziqlarning buzilishi
Chizma chizish
Komponovka so‘zi qanday ma’noni anglatadi?
O‘lchovlarning bir-biriga mutanosibligi, to‘g‘ri joylashishi
Doimiy bir tekisdatakrorlanish
to‘qish, tuzish
Buyum yasash
Badiiybezatishlarining asosini nima tashkil qiladi?
Rang, shakl, mazmun
Gips, alebastr
Sement
Bo‘yoq;
E’lon va shiorlarda qaysi shrift turlari ko‘proq qo‘llaniladi?
Plakat shrifti
Akademik shrifti
Kursiv shrifti
Antikva
Penoplastnimada kesiladi?
tok, pichoq
arra, pichoq,
arra, tok
Lezviya
64
Guash bo‘yoqlar nimada eriydi?
Suv
Kerosin
Razbavitel
Rastvoritel
Moybo‘yoqlari nimada eritiladi?
Razbavitel
Suv
Zardob
Disterlangansuv
Matoga yozuvlarni mada yoziladi?
kist (mo‘yqalam)da
Plakat peroda
Flomasterda
Qalamda
Hajmli reklama nima?
Hajmli harflar, har tomonlama ko‘rinadigan reklama
devoriygazeta
shior
Bannerda gireklama
Tunuka ustiga qanday bo‘yoq bilan ishlanadi?
moybo‘yoq
suv – emulsiya bo‘yog‘i
Guash bo‘yog‘i
Tempera bo‘yog‘i
Moybo‘yoq bilan bo‘yalgan yuzagaqanday bo‘yoq bilan yozish—
chizish mumkin?
moybo‘yoq
Akvarel bo‘yog‘i
Nitro bo‘yoq
|
Naqshni to‘liq pardozlash ketma-ketligi qaysi qatorda to‘g‘ri

74
Arabcha tasvir, gul degan ma’noni bildiradi, turli shakllarning ma’lum
tartibda takrorlanishidan hosil qilingan bezak
Geometrik shakllardan tuzilgan naqsh
Yo‘l ichidagi naqsh
lotincha «ornament» - bezak degan ma’noni anglatadi
Axta nima uchun tayyorlanadi?
Naqsh bezakdan nusxa ko‘chirib devor yoki buyum yuzasiga tushirish
uchun
Naqsh bezak yuzasiga jilo berish uchun
Naqshdan nusxa ko‘chirish uchun
Naqsh bezak yuzasiga pardozlash uchun
Xalq amaliy bezak san’ati turlari qaysi qatorda to‘g‘ri
ko‘rsatilgan?
Naqqoshlik, ganch o‘ymakorlik, , kandakorlik, zargarlik
Ganch o‘ymakorlik, me’morchilik, kandakorlik, teatr
Naqqoshlik, haykaltaroshlik, dizayn, musiqa
Me’morchilik, haykaltaroshlik, teatr , musiqa
Rapgor tushunchasi ta’rifini keltiring
Naqsh taqsimi bo‘lib, naqshning ma’lum bir shaklda takrorlanuvchi
qismidir
Doyira shaklidagi naqsh
Naqshning asosiy qismi
Rang tusi
Molikiylik mazhabi - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

104
bo‘lgan, shu orada boshqa olimlardan ham tahsil olgan. Bundan tashqari ulug‘
sahobiy Abdulloh ibn Umar xizmatida bo‘lgan Nofe’dan va Muhammad Ibn Shihob
az-Zuhriydan ham ilm olgan. Molik o‘n yetti yoshga yetganda hadis va fiqh ilmlari
bo‘yicha mudarrislik mansabiga tayinlandi. Shundan keyin uning nomi hamma
tarafga ovoza bo‘lib, shuhrati keng tarqaladi. Oqibatda odamlar undan ilm olishga
har tarafdan kela boshladilar. Ilm talab qilib kelganlar eshiklarining oldida izdihom
bo‘lib, hatto bir-birlari bilan urishib ketar edilar. Imom Molik odamlarga yetmish yil
chamasida fatvo berdilar va ilm o‘rgatdilar. Imom Molik hadislarni saralab
«Muvatto» («Ommalashtirilgan») kitobini yozdi.
Molikiya mazhabi ko‘proq Misr, Sudan, Liviya, Tunis, Jazoir, Marokash,
Mavritaniya, Kuvayt, Bahraynda tarqalgan.
Shofiiylik mazhabi. Imom Shofiiy «Ahli sunna val jamoa»ning Shofiiya
mazhabi asoschisi bo‘lib, to‘liq ismi Abu Abdulloh Muhammad ibn Idris ibn Abbos
ibn Usmon ibn Shofi’ al-Hoshimiy al-Muttalibiy. U 150/767 yilda Falastin diyorida
tavallud topgan. Uning nasabi Payg‘ambar (a.s.)ning ulug‘ bobolari Abdumanofga
borib taqaladi.
Muhammad ibn Idris yoshlik chog‘idayoq Qur’oni karimni yod olgan. U ilm
istab onasi bilan ota-bobolari yurti Makkaga kelgan. U yerda Makka muftisi Muslim
ibn Xolid Zanjiydan dars oldi. Muhammad ibn Idris 15 yoshida diniy ilmlarni
mukammal egalladi. Shundan so‘ng ustozlari unga fatvo berishga ruxsat berdilar.
Imom Shofiiy Madinaga Imom Molik ibn Anas huzuriga ilm olish maqsadida
boradi va uning «Muvatto» kitobini yod oladi. U Molik ibn Anas, Sufyon ibn
Uyayna, Fudayl ibn Iyod, amakisi Muhammad ibn Shofiiy va boshqalardan hadis
ilmini o‘rgandi.
Imom Shofiiy 184/800 yilda shia mazhabini qabul qilgan deb ayblanib, Iroqqa
surgun qilindi. Keyinchalik Horun ar-Rashid bu ishning tuhmat sababli bo‘lganini
bilib, Imom Shofiiyga belgilangan surgunni bekor qildi va uning o‘z faoliyatini
davom ettirishiga ruxsat berdi.
Iroqda Imom Shofiiy Abu Hanifaning shogirdlaridan Imom Muhammad ash-
Shayboniy va boshqa Iroq faqihlari bilan uchrashib, ular bilan ilmiy munozaralar
o‘tkazdi.
U 199/814-5 yili Misrga kelib, u yerda o‘z ilmiy faoliyatini davom ettirdi.
Misrda Imom Shofiiy Hijoz va Iroq faqih va muhaddislaridan eshitmagan
hadis, fatvolardan xabardor bo‘ldi, shu sababli ko‘plab masalalarda uning ijtihodiy
qarashlari o‘zgardi. U bu yerda o‘z mazhabining asosini tashkil qilgan «al-Umm»
asarini yozdi.
Imom Shofiiy 204/819-20 yili Misrda vafot etdi. U o‘z davrida sanoqsiz
shogirdlar yetishtirdi. Ulardan Ismoil ibn Yahyo al-Muzaniy, Abu Ya’qub Yusuf ibn
Yahyo al-Buvaytiylarning nomlarini qayd etish o‘rinli.
Shofiiya mazhabi asosan Suriya, Livan, Falastin, Iordaniya, Saudiya
Arabistoni, Birlashgan Arab Amirliklari, Yaman, Misr, Somali, Komor orollari,
Maldiv, Hindiston, Malayziya, Indoneziya, Bruney sultonligida tarqalgan.
Shriftli plakatlarga nimalar kiradi?

67
To‘rtburchak ichiga chizilgan
Devorga chizilgan
Xontaxtaga chizilgan
Spektr ranglari qaysi ranglardan iborat ?
Xil – kamalak ranglar
Barcha issiq ranglar
Xil
- yashil, qizil, sariq, ko‘kranglar
Xil - yashil, qizil, sariq, ko‘k, oqranglar
Tashkilotlar nomlarini qanday asosga yozgan ma’qul?
Oynaga
Tunukaga
Yog‘ochga
Qog‘ozga
Quyosh nuri bir necha rang nurlari tutamidan iborat ekanligini qaysi
fizik olim aniqlagan va sistemaga solgan
Nyuton
Arximed
Beruniy
Paskal
Sariqrang qaysiranglar to‘plamiga kiradi?
Xromatik ranglar
Axromatik ranglar
Neytral
Qo‘shmaranglar
Yashil rang qaysi rang turkumiga kiradi?
Xromatik ranglar
Neytral
Issiq , ranglar
Axromatik ranglar
Binafsha ranglar qaysi ranglar turkumiga kiradi?
68
Qizil va yashil ranglar aralashmasidan hosil bo‘ladi
Axromatik ranglar
Qizil va sariq ranglar aralashmasidan hosil bo‘ladi
Spektr ranglar
Kulrangqaysiranglargakiradi?
Axromatik ranglar
Xromatik ranglar
Iliqranglar
Spektr ranglar
Okrangqaysiranglarturkumigakiradi?
Neytral
Xromatik ranglar
Iliq ranglar
Qo‘shma ranglar
Qaysiranglar «Axromatikranglar» xisoblanadi?
Ok, kulrang, qoravashungayakinranglar
Ko‘k, binafsha va shunga yaqin ranglar
Sariq, ko‘k, qizil va shunga yaqin ranglar
Iliq ranglar
Badiiy bezak san’atida ishlatiladigan asbob-uskunalar qaysi

71
Islimi,girix, murakkab( gulli girix)
Mexrob,ofort, gul
Shobarg, oygul, mexrob
Issiq ranglar
Ritmi borasining ta’rifi qaysi qatorda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
Bezaklarning ma’lum tartibda bir
tekisda takrorlanishi
O‘lchovlarning bir-biriga mos kelishi (mutanosiblik)
Ranglar qarama-qarshiligi
Rang uyg‘unligi
Stilizatsiya nima ?
Tabiatda nolingan murakkab shakllarni soddalashtirish
Murakkab shakllarni tasvirlash
Nusxa ko‘chirish
Tabiatda nolingan sodda shakllarni murakkablashtirish
Samaqanddagi tarixiy obidalarni ko‘rsating?
Tillakori, Sherdor, Ulugbek, Shoxi-Zinda madrasalari, Al-Buxoriy
majmuasi
Ko‘kaldosh, Abul-Kosim madrasalari, Tilla-Shayx, Shayx-Zayniddin
masjidlari
Minorayi Kalon;
Samoniylar maqbarasi,
Chor Minor
Kalta-minor, Ichanqal’a
Amaliy san’atga oid iboralarqaysi qatorda joylashgan?
Zardo‘z, kulol, kashtachi, o‘ymakor naqqosh
Haykal, porteret, manzara
Interyer, eksteryer, dekoratsiya
Retush , sous, pastel, koshin, kigiz
Assimetriya iborasiga qaysi qatorda to‘g‘ri ta’rif berilgan ?

72
Simmetriyali borasiga to‘g‘ri ta’rif berilgan qatorni ko‘rsating?
Mutanosiblik, buyum bo‘laklarining bir-biriga mos kelishi
Buyum bo‘laklarining bir-biriga o‘xshamasligi
Buyum bo‘laklarini to‘g‘ri joylashtirish
Ranglar uyg‘unligi
Me`morchilikka oid iboralarni toping?
Arka, peshtoq, ayvon, minora
Interyer, barelef, ornament
Sgrafitto, grafika, qalamtasvir
Eksteryer, dekoratsiya, faye
Rang kaloriti deganda nimani tushunasiz?
Ranglar mutanosibligi
Ranglar qarama-qarshiligi
Jilo berish
Rang tusi
Nilobi rangi qaysi ranglardan hosil qilinadi?
Qizil va ko‘k
Qizil va sariq
Oq va ko‘k
Yashil va oq
Samarqanddagi “Tillakori “ madrasasida qanday bezak turlaridan
foydalanilgan?
Koshinkorlik, gancho‘ymakorligi, yog‘ocho‘ymakorligi, unvonliyozuv,
me’morlikdizayni
Koshinkorlik, haykaltaroshlik, me’morchilik, yog‘ocho‘ymakorligi
Me’morchilik, koshinkorlik, kashtachilik,
haykaltaroshlik
Gancho‘ymakorligi, yog‘ocho‘ymakorligi, zardo‘zlik
Naqshlarni bo‘yashda qaysi bo‘yoq turidan ko‘proq
foydalaniladi?
Akvarel, emulsiya guash, tempera
Guash, nitrolak, tempera
73
Tempera, guash, akvarel, nitrolak
Moybo‘yoq, guash, avto bo‘yoq
Naqshni chizish ketma-ketligi qaysi qatorda to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
Naqshni chizish, bo‘yash, pardozlash, siyoh va obitortish
Naqshni chizish, pardozlash, bo‘yash
Naqshni chizish,siyoh va obitortish, pardozlash
Pardozlash,siyoh va obitortish,naqshni chizish
Mathcad dasturi - 3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli eksperiment. Reja

taqdim etadi.Bu tizimlar ichida Mathcad oddiy, yetarlicha qayta ishlangan va
tekshirilgan matematik hisoblashlar tizimidir.
Umuman olganda Mathcad – bu kompyuter matematikasining zamonaviy
sonli usullarini qo’llashning unikal kollektsiyasidir.U o’z ichiga yillar ichidagi
matematikaning rivojlanishi natijasida yig’ilgan tajribalar,qoidalar va matematik
hisoblash usullarini olgan.
Mathcad paketi muxandislik hisob ishlarini bajarish uchun dasturiy vosita
bo’lib,u professional matematiklar uchun mo’ljallangan. Uning yordamida
o’zgaruvchi va o’zgarmas parametrli algebraik va differentsial tenglamalarni
yechish, funksiyalarni tahlil qilish va ularning ekstremumini izlash, topilgan
yechimlarni tahlil qilish uchun jadvallar va grafiklar qurish mumkin.Mathcad
murakkab masalalarni yechish uchun o’z dasturlash tiliga ham ega.
Mathcad interfeysi Windowsning barcha dasturlari intefeysiga o’xshash.
Mathcad ishga tushurilgandan so’ng uning oynasida bosh menyu va uchta panel
vositasi
chiqadi:Standart
(Standart),Formatting
(Formatlash)
va
Math
(Matematika).Mathcad ishga tushganda avtomatik ravishda uning ishchi hujjat
fayli
Mathematica,Maple, Matlab, MathCAD dasturlari misolida statik va dinamik

ICHTT ishlash asosi samarali avtomatlashgan ishlovi quyidagi bazoviy
omillar maqul bo’lishi kerak:
-asosiy vazifani bajarishga va ICHTTasosiy masalalarini yechishga
kompleks yondoshish;
-tizimni ochiqliligi, boshqa tizimlar bilan ishlab ciqiladigan tizimni BYAD
avtomatlashtirilgan qo’llab quvvatlashda, CALS –standart orqali information
birlashush;
- tizim bir qator tizim ostilari ishtirokida tashkil qilinishi, ish umumiy
tizimga bo’y sunishi kerak.Tizim osti bir-birlari bilan tas’irda bo’lishi, shuningdek
ulardan birortasi boshqalardan ajralib ishlanmasligi kerak;
- tizim rivojlanishga va samaradorlikni ko’tarishga, loyiha muddatini
qisqartishga sifatni oshirish, mablag’ni tejashga, raqobatbardosh mahsulot
yaratishga qaratilgan bo’lishi kerak.
Matlab va MathCAD loyihalash tizimlari

boshqarish)
Matlabni yuklash uchun PC yoki Mac da Matlab belgisi ustida sichqoncha
ko’rsatkichini ikki marta bosish kerak. Uni Unix tizimida yuklash uchun amaliyot
tizim satrida Matlab buyrug’ini berish kerak. Matlabdan chiqish uchun Matlab
satrida quit buyrug’ini berish kerak.
Grafikni chop etish - 3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli...

3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli eksperiment. Reja
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli eksperiment. Reja
|
Untitled 1 - 3-Mavzu: Matematik modellashtirish, sonli tahlil usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli eksperiment. Reja

modullar yaratish operatorlari; Greek (Grek harflari) - Symbolik belgililar ustida
ishlash uchun operatorlar.
Algebraik hisoblashlar
Boshlang’ich holatda ekranda kursor krestik ko’rinishda bo’ladi.Ifodani
kiritishda u kiritilayotgan ifodani egallab olgan ko’k burchakli holatga o’tadi.
Mathcadning har qanday operatorini kiritishni uchta usulda bajarish mumkin:
✓
menyu buyrug’idan foydalanib;
✓
klaviatura tugmalaridan foydalanib;
✓
matematik paneldan foydalanib.
O’zgaruvchilarga qiymat berish uchun yuborish operatori “:=” ishlatiladi.
Hisoblashlarni amalga oshirish uchun oldin formuladagi o’zgaruvchi qiymatlari
kiritiladi,keyin matematik ifoda tuzilib tenglik “=” belgisi kiritiladi, natijada ifoda
qiymati hosil bo’ladi.
Oddiy va matematik ifodalarni tahrirlashda menyu standart buyruqlaridan
foydalaniladi.Tahrirlashda klaviaturadan ham foydalanish mumkin, masalan
kesib olish – Ctrl+x;
nusxa olish – Ctrl+c;
qo’yish – Ctrl+v;
bajarishni bekor qilish – Ctrl+z.
Mathcad 200 dan ortiq o’zida qurilgan funktsiyalariga ega bo’lib, ularni
matematik ifodalarda ishlatish uchun standart panel vositasidagi Insert Function
(Funktsiyani qo’yish) tugmasiga bog’langan muloqot oynasidan foydalaniladi.
Mathcad hujjatiga matn kiritish uchun bosh menyudan Insert
→
Text Region
(Qo’yish
→
Matn maydoni) buyrug’ini berish yoki yaxshisi klaviaturadan ikkitali
kavichka (“) belgisini kiritish kerak.Bunda matn ma’lumotini kiritish uchun
ekranda matn kiritish maydoni paydo bo’ladi.Matn kiritish maydoniga matematik
ifodani yozish uchun matematik maydonni ham qo’yish mumkin.Buning uchun
shu matn maydonida turib
Munabbat naqsh qanday naqsh hisoblanadi ?

Munabbat naqsh qanday naqsh hisoblanadi ? To‘rt tomonga takrorlanadigan naqsh
Bir tomonga takrorlanadigan naqsh
Ikki tomonga takrorlanadigan yo‘l ichidagi naqsh
Aylana bo‘ylab harakatlanadigan naqsh
Musiqa asbobini yasashda qaysi daraxt yog`ochidan foydalaniladi? Tut, o`rik, nok
Oq qayin, sosna, archa
Gujum, tut, chinor
Chinor, o`rik, tut
Namoyon bu … Tugal naqsh kompozisiyasi
To‘rtdan bir qismi tugallangan naqsh kompozisiyasi
Tugallanmagan naqsh kompozisiyasi
Yarim tugallangan naqsh kompozisiyasi
O‘simlik elementlaridan iborat naqshning nomi?
79
Islimiy
Madohil
Bog‘dodi
Iroqi
Reysmus asbobi qanday vazifani bajaradi? Buyum qirrasiga parallel chiziqlar chizish uchun
Zanjira, yarim doiralar, nuqtalar chiqarishda
Naqsh konturlarini qirib chiqishda
Naqsh zaminini chaqichlab chizish uchun
Ritm deganimizda nimani tushunasiz? Elementlarning takrorlanishi
Buyumlarning ko‘rinishi
Elementlarning ko‘pligi
Buyumlarning umumiy ko‘rinishi
Tanob nima? Naqsh kompozisiyasining asosiy yo‘l chizig‘i
Naqsh kompozisiyasining tuzilishini ifodalovchi shakl
Naqshning ramziy ma’nolari nomi
Naqshning gul elementlari
To‘rt tomonidan bir xil davom etadigan naqsh turi? Munabbat naqsh
Muqarnas naqsh
Madohil naqsh
Turunj naqsh
Ustalar ganchni sekin va mustahkam qotishi uchun nima qo‘shganlar? Shiraj
Tuz
80
Tuproq
Ohak
Yog‘och o‘ymakorligi usullari qaysi qatorda to‘g‘ri ko‘rsatilgan? Bag‘dodi, islimi, pargori
Iroqi, girix, pargori
Mehrob, zaminsiz o‘yma, pargori
Pargori, zaminsiz o‘yma, islimi
Qarmatiylar - Andijon davlat universiteti falsafa kafedrasi dinshunoslik

102
tortganlar oxiratda azobda, itoat qilganlar rohatda» ma’nodagi oyatlarni
o‘zgartirilib, «Xalifa Hakimni itoatidan bosh tortganlar oxiratda azobda, itoat
qilganlar rohatda» - deb yozilgan.
Ular g‘aybiy narsalarga imon keltirmaydilar, jannat, do‘zax, farishtalarni,
islomning asosiy ruknlaridan hisoblangan ro‘za, haj ibodatlarini inkor etadilar. Diniy
bayramlardan faqat qurbon hayitini va shialarda motam marosimi hisoblangan
ashuroni (shaxsey-vaxseysiz) nishonlaydilar.
Druzlar jamiyati ikki tabaqa ruhoniylar va jasadlarga bo‘linadi. Ruhoniylar –
ularda o‘z dinlarini chuqur biladigan, e’tiqodlarida mustahkam, barcha man qilingan
narsalardan parhezkor insonlar hisoblanadi. Jasadlar – savlatlari bor-u, lekin ular o‘z
dinlari haqida ko‘p narsadan bexabar johil insonlardir.
Druzlar ta’limotida masjidga borish, namoz o‘qish shart emas. Ularning
ibodatxonalarida payshanba kunlari faqat ruhoniylargina to‘planadilar.
Hozirgi kunda druzlar asosan Livan, Isroil, qisman Suriya, Iordaniya bilan
Iroq o‘rasida joylashgan sahrolarda yashaydilar.
Interyer so‘zi nimani anglatadi?

Interyer so‘zi nimani anglatadi?
ma’lum tartibda joylashtirish
Mos degan ma’noni anglatadi
Ranglash degan ma’noni anglatadi
Binoning ichki qism
Tanob nima?
Naqsh kompozitsiyasining tuzilishi
Naqshning ramziy ma’nolar nomi
Naqsh kompozitsiyasining asosiy yo`l chizigi
75
Naqshning gul elementlari
Bezak san’ati turlari qaysi qatorda to‘g‘ri ko‘rsating
Mahobatli bezaksan’ati, badiiy bezak san’ati, amaliy san’at, dizayn
Rangtasvir, qalamtasvir grafika,
Haykaltaroshlik, miniatyura, mazayka,
Ganchkorlik, yog‘och o‘ymakorligi, grafika, sgraffito
Mahobatli haykallarni asosan qayerda uchratish mumkin?
Do‘kon va bozorlarda
Ko‘cha va xiyobonlarda
Shaxsiy uylarda
Kafe va barlarda
Perolarning qanday turlari mavjud ?
Plakat perosi, rezinali pero, yog‘ochli pero, redis
Oddiy pero, rondo, temir pero, plastik pero
Oddiy pero, plakat perosi, rondo, redis
Plastikpero, temirpero , rezinali pero, yog‘ochli pero
Redis perosi uchi qanday shaklga ega ?
To‘g‘ri
Egri
Aylana
Yassi
Badiiybezak ishlarida oddiy perodan qanday maqsadda
foydalaniladi?
Shriftlarning kontularini to‘g‘rilab chiqishda
Kesik shriftlarni yozishda
Foydalanilmaydi
Hattotlikda
Monumental haykallar bezak san’atining qaysi turiga aloqador ?
Mahobatli bezak san’ati
Badiiy bezak san’ati
76
“Bindigi“ eshik va darvozalarda qanday maqsadda ishlatiladi?
Ikki tabaqa orasidagi tarqishni yopish va zeb berish
Zeb berish uchun
Eshik qiyshaymasligi uchun
Eshikni namgarchilikdan saqlash uchun mustahkamligini oshirish
maqsadida
|
Ўзбeкистoн Рeспубликaси Oлий вa ўртa мaxсус тaълим вaзирлиги - bet 20

66
ko‘rgazmali qurol tayyorlashda
Shior yozishda
Xonani bezashda plakatning qanday turlaridan foydalaniladi?
Mavzuli plakatlar
Tanqidiy
Tashviqotli
Siyosiy
Xona ichidagi bezaklarni qanday materiallarga ishlagani yaxshi?
DVP
Shisha
DSP
Fanera
Bino tashqarisiga qilingan bezaklar qaysi bo‘yoqlarda ishlagani
ma’qul
moybo‘yoq
Emulsiyali bo‘yoq
akvarel
Tush
Bezak ishida qaysi bo‘yoqlar quyoshga va qor, yomg‘irlarga chidamli?
Nitroemal
Emal
Guash
Akvarel