Mavzu: Qurilish tashkilotlarini tashkiliy strukturasini o'rganish

|
Mavzu: Qurilish tashkilotlarini tashkiliy strukturasini o'rganish
|
bet | 1/2 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 27,76 Kb. | | #229997 |
Bog'liq Mavzu Qurilish tashkilotlarini tashkiliy strukturasini o\'rganis
Mavzu: Qurilish tashkilotlarini tashkiliy strukturasini o'rganish.
Tuzilishi - bu tashkiliy xususiyat tizimning barqarorligi va muvozanatini, uning tarkibiy elementlarining o'zaro ta'sirini, bo'ysunishini va mutanosibligini ta'minlaydigan barqaror, magistral aloqalar va munosabatlar yig'indisi bo'lgan tizim. Boshqaruvning tashkiliy tuzilishi - bu boshqaruv funktsiyalarini bajaradigan mustaqil boshqaruv bo'linmalari va alohida lavozimlarning tarkibi, o'zaro bog'liqligi va bo'ysunishi. Boshqaruvning tashkiliy tuzilmasi uning tarkibiy bo'g'inlari va boshqaruv darajalari bilan belgilanadi. Ushbu tuzilma boshqaruv elementlari o'rtasidagi aloqalarning barqarorligini va butun tizimning ishonchliligini ta'minlashi kerak. Tekshirish havolasi - alohida bo'linma qat'iy belgilangan funktsiyalar bilan. Nazorat nuqtasi bo'lishi mumkin alohida bo'linma, bu boshqaruv funktsiyasining bir qismini, butun boshqaruv funktsiyasini yoki boshqaruv funktsiyalari to'plamini bajaradi. Menejerlar ham boshqaruv jamoasiga kiritilgan. Bir darajadagi boshqaruvning bir necha darajalari bo'lishi mumkin. G'arb menejmentidan bizning professional leksikonimizga "departamentlashtirish" tushunchasi kirib keldi, bu tashkiliy izolyatsiya jarayoni, alohida ishlarni bajarish, maxsus bo'linmalarni ajratish, kompaniyani alohida bloklarga (bo'limlar, bo'limlar, sektorlar) aniq belgilangan vazifalar va majburiyatlarga ega. Boshqaruv bo'g'inlari o'rtasidagi munosabatlar aloqalar, aloqalar va aloqalar orqali ta'minlanadi. Tarkib va funksionallik ulanishlar va tashkilot tuzilmasini tashkil etuvchi munosabatlar; uch guruhga bo'linadi: Tizimda uning elementlarining alohida tarkibiy qismlarida mavjud bo'lmagan yangi tizim xususiyatlarining shakllanishini ta'minlaydigan bevosita o'zaro ta'sir aloqalari; Bo'ysunish munosabatlari, tashkilotda ierarxik bog'liqlikni o'rnatish va uning strukturasining qavatlar sonini aniqlash; Tashkilot strukturasining mutanosibligini o'rnatadigan va tizimning alohida tarkibiy qismlarining miqdoriy va sifat parametrlarining o'zaro mos kelishini ta'minlaydigan munosabatlar. Yo'nalishiga qarab, bog'lanishlar gorizontal va vertikalga bo'linadi. Gorizontal ulanishlar Bular boshqaruvning teng darajalari bo'g'inlari. Ular kelishuv xarakteriga ega. Ularning asosiy maqsadi - bu holda yuzaga keladigan muammolarni hal qilishda bir xil darajada joylashgan birliklarning eng samarali o'zaro ta'siriga yordam berishdir. Vertikal ulanishlar- bular yetakchi va tobening bog`lanishlari, bular tobe, ierarxik bog`lanishlar. Ularga bo'lgan ehtiyoj boshqaruvning bir necha darajalari mavjud bo'lganda paydo bo'ladi. Ushbu ulanishlar ma'muriy va hisobot ma'lumotlarini uzatish uchun kanal bo'lib xizmat qiladi. Vertikal bog'lanishlar chiziqli yoki funktsional bo'lishi mumkin. Chiziqli ulanishlar- bu masalalarning butun doirasi bo'ylab bo'ysunish aloqalari. Bu rahbar hokimiyatni amalga oshirishi va barcha boshqaruv funktsiyalarida to'g'ridan-to'g'ri va yagona rahbarlikni amalga oshirishini nazarda tutadigan munosabatlardir. Funktsional havolalar- bu ma'lum bir nazorat funktsiyasini amalga oshirish doirasidagi bo'ysunish bo'g'inlari. Tashkilotda qabul qilingan boshqaruv tamoyillariga va tashkiliy tuzilmaning turiga qarab, ular maslahat, maslahat yoki axborot xarakteriga ega bo'lishi mumkin. Invariant ulanishlar- bu har qanday sharoitda deyarli o'zgarmas qolishi mumkin bo'lgan ulanishlar, bu tizimning muhim xususiyatlari, uning maqsadli yo'nalishi va funktsional maqsadi, ma'lum bir tashkilotda ulanishlarni amalga oshirishning o'ziga xos xususiyatlari bilan bog'liq. O'zgaruvchan ulanishlar- bu vaziyat o'zgarganda o'z xususiyatlarini o'zgartiradigan aloqalar. Bog'lanishlarning o'zgaruvchanligi ularning mazmuni to'yinganligining o'zgarishida, shuningdek havolalarning bir tasniflash guruhidan ikkinchisiga o'tishida namoyon bo'lishi mumkin. Tizim ichidagi o'zaro bog'lanishlar tashkilot tuzilmasini shakllantiradi, lekin ular o'z-o'zidan tashkilot tuzilishini belgilamaydi. Tashkilot strukturasining asosi aloqa - kiruvchi va chiquvchi kanallarning barcha to'plamiga ega bo'lgan aloqa tugunidir. Quyidagi asosiy tashkilotdagi aloqa turlari, uning asosida ko'plab tuzilmalar qurilishi mumkin (1-rasm). Tuzilmalar quyidagicha bo'linadi. Texnologik tuzilmalar- mahsulot ishlab chiqarishning texnologik jarayonining bog'lanishlari majmui. Tashkiliy va boshqaruv tuzilmalari- o'z maqsadlariga erishish uchun tashkilot faoliyatini tartibli, muvofiqlashtirish va tartibga solishni ta'minlaydigan bo'g'inlar majmui. Iqtisodiy tuzilmalar- tashkilotning alohida a'zolarining iqtisodiy o'zaro munosabatlari to'plami. Ijtimoiy-psixologik tuzilmalar- o'rnatadigan aloqalar to'plami ijtimoiy maqom tashkilot a'zolari; odamlar o'rtasidagi psixologik munosabatlar. Strukturaviy tamoyillar: maqsadni belgilash; Bog'lanishlar tarkibiga nisbatan funktsiyalarning ustuvorligi; Ob'ektning sub'ektga nisbatan ustuvorligi; Missiyaning ustuvorligi, maqsadlari, funktsiyalari majmuasi; Tashqi muhitdagi pozitsiyasi; moslashuvchanlik; To'liq muvofiqlashtirish; Minimal murakkablik. Tuzilish faqat barqaror aloqalar va munosabatlar orqali shakllanadi. Tuzilishni tashkil etuvchi bog'lanishlar aniq, etarlicha talaffuzli va mustahkam bo'lishi kerak, aloqalar esa aniq, aniq va aniq bo'lishi kerak. Shuni ta'kidlash kerakki, shunga qaramay, zaif bog'langan tuzilmalar mavjud. Bunday tuzilmalar tizimning bir holatdan ikkinchi holatga o'tishi jarayonida shakllanadi. 2. Tashkilot turlari va tashkiliy tuzilmalarni qurish tamoyillari o'rtasidagi bog'liqlik Tashkiliy tuzilmalar tashkilot turi bilan bog'liq bo'lgan ma'lum tamoyillarga muvofiq qurilgan. Zamonaviy menejment, birinchi navbatda, ikki turdagi tashkilotlarni ko'rib chiqadi - byurokratik va organik. Tashkilot turi va tashkiliy tuzilmalarni qurish tamoyillari o'rtasidagi bog'liqlik 2-rasmda ko'rsatilgan. Byurokratik tashkilotlarga ierarxik tuzilmalar xosdir. Ular bo'lishi mumkin: Chiziqli; funktsional; Chiziqli-funktsional; Divizion. Organik tashkilotlar loyiha va matritsa tuzilmalari bilan tavsiflanadi; organik tashkilotlar ham yo'q qilinishi mumkin. 3. Chiziqli boshqaruv tuzilmalari Chiziqli strukturani qurishning asosiy printsipi vertikal ierarxiya, ya'ni boshqaruv bo'g'inlarining yuqoridan pastgacha bo'ysunishidir. Chiziqli boshqaruv tuzilmasi bir kishilik buyruq berish tamoyilini nazarda tutadi, ya'ni har bir bo'linmaning boshida barcha vakolatlarga ega bo'lgan boshliq mavjud bo'lib, u faqat bo'ysunuvchi bo'linmalarni boshqaradi va barcha boshqaruv funktsiyalarini o'z qo'lida jamlaydi. Chiziqli strukturaning afzalliklari: Boshqaruv birligi; Taqdim etishning soddaligi va ravshanligi; Rahbarning o'ziga bo'ysunuvchi bo'linmalar faoliyati natijalari uchun to'liq javobgarligi; Qaror qabul qilishda samaradorlik; Ijrochilar harakatlarining izchilligi; Quyi darajalar tomonidan kelishilgan buyruqlar va vazifalarni olish. Chiziqli strukturaning kamchiliklari: Menejerning katta ma'lumot yuklanishi, hujjatlarning katta oqimi, uning bo'ysunuvchilari, boshliqlari va tegishli aloqalari bilan ko'p aloqalari; O'ziga bo'ysunuvchi xodimlar tomonidan amalga oshiriladigan barcha boshqaruv funktsiyalari va faoliyat sohalarida keng ko'lamli bilim va tajribaga ega bo'lgan yuqori malakali mutaxassis bo'lishi kerak bo'lgan rahbarga yuqori talablar; Tuzilish faqat operatsion joriy vazifalarni hal qilish uchun javob beradi; Tuzilish tashkilot faoliyatining doimiy o'zgaruvchan shartlaridan kelib chiqadigan muammolarni hal qilishga imkon bermaydi. Chiziqli tashkiliy tuzilmalar sof shakl faqat quyi ishlab chiqarish darajasida, shuningdek, kichik korxonalarda, ayniqsa, ularning shakllanishi davrida qo'llaniladi. 4. Funktsional boshqaruv tuzilmalari Bunday tuzilmalar har biri o'ziga xos vazifa va mas'uliyatga ega bo'lgan bo'linmalarni yaratish bilan tavsiflanadi. Har bir boshqaruv organi amalga oshirishga qaratilgan ba'zi turlari boshqaruv faoliyati; ularning har birida faqat ma'lum bir ish sohasi uchun mas'ul bo'lgan mutaxassislar apparati yaratilgan. Funktsional tuzilma to'liq boshqaruv tamoyiliga asoslanadi, ya'ni funktsional organning o'z vakolatlari doirasidagi ko'rsatmalarini bajarish majburiydir (4-rasm). Funktsional tuzilmaning afzalliklari: Muayyan funktsiyalarni bajarish uchun mas'ul bo'lgan mutaxassislarning yuqori malakasi; Boshqaruv faoliyatining muayyan turini bajarishda bo'linmalarning ixtisoslashuvi; Shaxsiy xizmatlar uchun boshqaruv vazifalarini bajarishda takroriylikni bartaraf etish. Funktsional tuzilmaning kamchiliklari: To'liq nazorat qilish printsipidan foydalanishda buyruqlar birligi printsipini buzish; Uzoq qaror qabul qilish jarayoni; Turli funktsional xizmatlar o'rtasidagi munosabatlarni saqlashdagi qiyinchiliklar; Ijrochilarning ish uchun javobgarligini kamaytirish, chunki har bir ijrochi bir nechta menejerlardan ko'rsatmalar oladi; Funktsional menejerlar va funktsional bo'linmalarning butun tashkilot ishi uchun javobgarligini kamaytirish. 5. Aralash tuzilmalar Aralash chiziqli tuzilmalarda ma'lum darajada chiziqli va funktsional tashkiliy tuzilmalarning kamchiliklari kamayadi. funktsional tuzilmalar turli darajadagi bo'limlarda boshqaruv mehnatining funktsional taqsimotini va chiziqli va funktsional boshqaruv tamoyillarining kombinatsiyasini ta'minlaydigan boshqaruv. Bunday holda, funktsional bo'linmalar o'z qarorlarini tarmoq rahbarlari orqali yoki maxsus vakolatlar doirasida amalga oshirishi mumkin. Ushbu variantlarni 5-rasm va 6-rasmdagi misolda ko'rib chiqing. Tashkilot tushunchasiga ikki nuqtai nazardan yondashish mumkin - tarkibiy va xulq-atvor. Strukturaviy yondashuvda tashkilot shunday, tarqatish usullari sifatida qaraladi ishlab chiqarish majburiyatlari va tashkilot ichida vakolat va mas'uliyat qanday o'tkazilishi. Da xulq-atvor yondashuvi Tadqiqot markazida inson turadi. Tashkilotning tuzilishi qanchalik puxta o'ylangan bo'lishidan qat'i nazar, faoliyat birinchi navbatda ushbu tashkilot tarkibiga kiradigan odamlar, ularning qobiliyatlari va ishlashga bo'lgan motivatsiyasi bilan belgilanadi. Tashkilot jarayon sifatida tuzilmani shakllantirish masalalarini hal qilishdan iborat: mas'uliyat, bu orqali korxonaga yuklangan vazifalar alohida menejerlar va xodimlar o'rtasida taqsimlanadi; mas'uliyatni taqsimlash bo'yicha korxona xodimlari o'rtasidagi rasmiy ichki munosabatlar. Tashkil etish - muayyan ishni bajarish uchun zarur bo'lgan funktsiyalar va harakatlarni rejalashtirish va aniqlash, shuningdek, ushbu funktsiyalar va harakatlarni guruh, sektor, bo'lim, bo'linma doirasida birlashtirish. Tashkiliy o'zaro ta'sir - bu tuzilmadagi individual boshqaruv lavozimlari o'rtasidagi rasmiy munosabatlar. Tashkilot o'z oldiga ma'lum bir maqsadni qo'ygan, bir jamoada, guruhda ishlaydigan, ma'lum bilim va usullardan foydalanadigan, yagona yaxlit organizm sifatida harakat qiladigan shaxslardan iborat. Tashkiliy tuzilma - bu boshqaruv apparatidagi bo'limlar, xizmatlar va bo'limlarning tarkibi (ro'yxati), ularning tizimli tashkil etilishi, bir-biriga bo'ysunish va hisobdorlik xususiyati va oliy organi kompaniyani boshqarish, shuningdek muvofiqlashtiruvchi va axborot aloqalari majmui, boshqaruv ierarxiyasining turli darajalari va bo'linmalarida boshqaruv funktsiyalarini taqsimlash. Korxonani boshqarishning tashkiliy tuzilmasini qurish asosi ishlab chiqarishning tashkiliy tuzilmasi hisoblanadi. Funktsional ulanishlarning xilma-xilligi va mumkin bo'lgan usullar ularning bo'limlar va xodimlar o'rtasida taqsimlanishi ishlab chiqarishni boshqarish uchun tashkiliy tuzilmalarning mumkin bo'lgan turlarining xilma-xilligini belgilaydi. Ushbu turlarning barchasi asosan to'rt turdagi tashkiliy tuzilmalarga qisqartiriladi: chiziqli, funktsional, bo'linish va moslashish. Lineer boshqaruv tuzilishi Xususiyatlari va qamrovi. Chiziqli (ierarxik) boshqaruv tuzilmasining mohiyati shundan iboratki, ob'ektdagi nazorat harakatlari faqat bitta dominant shaxs tomonidan o'tkazilishi mumkin - rasmiy ma'lumotni faqat o'ziga bevosita bo'ysunuvchi shaxslardan oladigan menejer, ushbu qismga tegishli barcha masalalar bo'yicha qaror qabul qiladi. u boshqaradigan ob'ektning ishi va o'z ishi uchun yuqori rahbar oldida javobgardir (1.5-rasm). Ushbu turdagi tashkiliy boshqaruv tuzilmasi oddiy ishlab chiqarishga ega bo'lgan kichik korxonalarning etkazib beruvchilar, iste'molchilar, ilmiy va sanoat korxonalari bilan keng ko'lamli hamkorlik aloqalari mavjud bo'lmagan holda faoliyat yuritishi sharoitida qo'llaniladi. loyihalash tashkilotlari va hokazo.Hozirda bunday tuzilma boshqaruv tizimida qo'llaniladi ishlab chiqarish joylari, alohida kichik ustaxonalar, shuningdek kichik firmalar bir hil va murakkab bo'lmagan texnologiya. Afzalliklar va kamchiliklar. Chiziqli strukturaning afzalliklari qo'llash qulayligi bilan izohlanadi. Bu erda barcha vazifa va vakolatlar aniq taqsimlangan va shuning uchun tezkor qarorlar qabul qilish jarayoni, jamoada zarur intizomni saqlash uchun sharoitlar yaratilgan. Tashkilotning chiziqli qurilishidagi kamchiliklar orasida odatda qattiqlik, moslashuvchanlik, korxonaning keyingi o'sishi va rivojlanishi uchun yaroqsizligi qayd etiladi. Chiziqli tuzilma boshqaruvning bir darajasidan boshqasiga uzatiladigan katta hajmdagi ma'lumotlarga yo'naltirilgan bo'lib, boshqaruvning quyi darajadagi ishchilarining tashabbusini cheklaydi. U menejerlarning malakasiga va ularning ishlab chiqarish va bo'ysunuvchilarni boshqarishning barcha masalalarida malakasiga yuqori talablarni qo'yadi. Ishlab chiqarish ko'lamining o'sishi va uning murakkabligi mehnat taqsimotining chuqurlashishi, faoliyat funktsiyalarining farqlanishi bilan birga keladi. ishlab chiqarish tizimi. Shu bilan birga, boshqaruv ishlari hajmining o'sishi boshqaruv mehnatining funktsional taqsimotining chuqurlashishi, funktsiyalarning bo'linishi va boshqaruv bo'linmalarining ixtisoslashuvi bilan birga keladi. Bu boshqaruv strukturasining funktsional turini yaratadi. Funktsional boshqaruv tuzilmasi Xususiyatlari va qamrovi. Funktsional tuzilma (1.6-rasm) boshqaruv jarayonining murakkabligining muqarrar natijasi sifatida rivojlandi. Funktsional tuzilmaning o'ziga xosligi shundaki, buyruqlar birligi saqlangan bo'lsa-da, shaxsiy boshqaruv funktsiyalari uchun maxsus bo'linmalar tuziladi, ularning xodimlari ushbu boshqaruv sohasida bilim va ko'nikmalarga ega. Aslida, funktsional tuzilmani yaratish xodimlarni ular bajaradigan keng vazifalar bo'yicha guruhlashdan iborat. Muayyan birlik (blok) faoliyatining o'ziga xos xususiyatlari va xususiyatlari butun korxona faoliyatining eng muhim yo'nalishlariga mos keladi. Korxonaning an'anaviy funktsional bloklari ishlab chiqarish, marketing va moliya bo'limlari hisoblanadi. Bu har bir korxonada o'z maqsadlariga erishishni ta'minlash uchun mavjud bo'lgan keng faoliyat sohalari yoki funktsiyalari. Agar butun tashkilot yoki ma'lum bir bo'limning hajmi katta bo'lsa, unda asosiy funktsional bo'limlar, o'z navbatida, kichikroq funktsional bo'limlarga bo'linishi mumkin. Ular ikkilamchi yoki lotin deb ataladi. Bu erda asosiy g'oya ixtisoslashuvning afzalliklarini maksimal darajada oshirish va etakchilikni ortiqcha yuklashga yo'l qo'ymaslikdir. Biroq, bunday bo'lim (yoki bo'linma) o'z maqsadlarini butun korxonaning umumiy maqsadlaridan yuqori qo'ymasligini ta'minlash uchun biroz ehtiyot bo'lish kerak. Amalda odatda chiziqli strukturaning asosiy bo'g'inlarida funktsional birliklarni yaratishni ta'minlaydigan chiziqli-funktsional yoki shtab-kvartiradan foydalaniladi (1.7-rasm). Ushbu bo'linmalarning asosiy vazifasi tegishli rahbarlar tomonidan tasdiqlanganidan keyin kuchga kiradigan qarorlar loyihalarini tayyorlashdan iborat. Tarmoqli menejerlar (direktorlar, filiallar va ustaxonalar boshliqlari) bilan bir qatorda funktsional bo'limlar (rejalashtirish, texnik, moliya bo'limlari, buxgalteriya hisobi), rejalar loyihalarini tayyorlash, tarmoq rahbarlari tomonidan imzolangandan keyin rasmiy hujjatlarga aylanadigan hisobotlar. Bu tizim ikki xil bo'ladi: sex boshlig'i ostida eng muhim ishlab chiqarish funktsiyalari uchun funktsional bo'linmalarni yaratish bilan tavsiflangan sexni boshqarish tuzilmasi va kichik korxonalarda qo'llaniladigan va sexlarga emas, balki bo'linish bilan tavsiflangan do'konsiz boshqaruv tuzilmasi. bo'limlarga bo'linadi. Ushbu tuzilmaning asosiy afzalligi shundaki, chiziqli tuzilmaning diqqat markazida bo'lgan holda, u individual funktsiyalarni bajarishni ixtisoslashtirishga imkon beradi va shu bilan butun boshqaruv vakolatini oshiradi. Afzalliklar va kamchiliklar. Funktsional tuzilmaning afzalliklari shundan iboratki, u biznes va kasbiy ixtisoslikni rag'batlantiradi, kuch va iste'molning takrorlanishini kamaytiradi. moddiy resurslar funktsional sohalarda, faoliyatni muvofiqlashtirishni yaxshilaydi. Biroq, funktsional bo'limlarning ixtisoslashuvi ko'pincha to'sqinlik qiladi muvaffaqiyatli faoliyat korxonalar, chunki bu boshqaruv harakatlarini muvofiqlashtirishni qiyinlashtiradi. Funktsional bo'limlar butun tashkilotning umumiy maqsadlaridan ko'ra o'z bo'limlarining maqsad va vazifalariga erishishdan ko'proq manfaatdor bo'lishi mumkin. Bu funktsional bo'limlar o'rtasidagi nizolar ehtimolini oshiradi. Bundan tashqari, yirik korxonada menejerdan to to'g'ridan-to'g'ri ijrochigacha bo'lgan buyruqlar zanjiri juda uzun bo'ladi. Tajriba shuni ko'rsatadiki, nisbatan cheklangan mahsulot turlarini ishlab chiqaradigan, barqaror tashqi sharoitda ishlaydigan va ularning ishlashini ta'minlash uchun standart boshqaruv vazifalarini hal qilishni talab qiladigan korxonalarda funktsional tuzilmadan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Bunga metallurgiya, kauchuk sanoati, xomashyo ishlab chiqaruvchi tarmoqlarda faoliyat yurituvchi korxonalar misol bo'la oladi. Funktsional tuzilma keng yoki tez-tez o'zgarib turadigan mahsulot assortimentiga ega bo'lgan korxonalar uchun, shuningdek, turli xil ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va qonunchilikka ega bo'lgan mamlakatlarda bir vaqtning o'zida bir nechta bozorlarda keng xalqaro miqyosda faoliyat yurituvchi korxonalar uchun mos emas. Ushbu turdagi korxonalar uchun bo'linma tuzilmalari ko'proq mos keladi. Bo'lim boshqaruv tuzilmasi Xususiyatlari va qamrovi. Boshqaruvni tashkil etishga bunday yondashuv zarurati korxonalar hajmining keskin o'sishi, ularning faoliyatining diversifikatsiyasi va murakkablashuvi bilan bog'liq edi. texnologik jarayonlar dinamik ravishda o'zgaruvchan tashqi muhit. Ushbu modelga muvofiq tuzilmani qayta qurish birinchi bo'lib boshlandi eng yirik tashkilotlar ular o'zlarining ulkan korxonalari (korporatsiyalari) doirasida ishlab chiqarish bo'limlarini tashkil qila boshladilar, ularga operativ faoliyatni amalga oshirishda ma'lum mustaqillik berdilar. Shu bilan birga, ma'muriyat rivojlanish strategiyasi, tadqiqot va ishlanmalar, investitsiyalar va boshqalarning korporativ masalalari ustidan qattiq nazorat qilish huquqini o'zida saqlab qoldi. Shuning uchun bunday tuzilma ko'pincha markazlashtirilmagan boshqaruv bilan markazlashtirilgan muvofiqlashtirishning kombinatsiyasi sifatida tavsiflanadi (markazsizlashtirish muvofiqlashtirish va nazorat qilish). Bo'linma tuzilmasi bo'lgan tashkilotlarni boshqarishda asosiy shaxslar funktsional bo'linmalar rahbarlari emas, balki ishlab chiqarish bo'limlariga rahbarlik qiluvchi menejerlar (menejerlar) hisoblanadi. Tashkilotning bo'limlar bo'yicha tuzilishi odatda uchta mezondan biri bo'yicha amalga oshiriladi: taqdim etilayotgan mahsulot yoki xizmatlar (mahsulotga ixtisoslashuv), iste'molchiga yo'naltirilganligi (iste'molchining ixtisoslashuvi), xizmat ko'rsatilayotgan hududlar (mintaqaviy ixtisoslashuv). Mahsulot printsipi bo'yicha bo'linmalarni tashkil etish (1.8-rasm) bo'linma tuzilmasining birinchi shakllaridan biri bo'lib, hozirgi vaqtda eng ko'p. eng yirik ishlab chiqaruvchilar diversifikatsiyalangan mahsulotlar bilan iste'mol tovarlari tashkilotning mahsulot tuzilmasidan foydalanadi. Bo'linma-mahsulotni boshqarish tuzilmasidan foydalanganda asosiy mahsulotlar uchun bo'limlar yaratiladi. Har qanday mahsulotni (xizmatni) ishlab chiqarish va sotishni boshqarish ushbu turdagi mahsulot uchun mas'ul bo'lgan bir shaxsga o'tkaziladi. Unga yordamchi xizmatlar rahbarlari hisobot beradi. Ba'zi korxonalar bir nechta yirik iste'molchilar guruhlari yoki bozorlarning ehtiyojlarini qondiradigan keng turdagi mahsulot yoki xizmatlarni ishlab chiqaradi. Har bir guruh yoki bozor aniq belgilangan yoki o'ziga xos ehtiyojlarga ega. Agar ushbu elementlarning ikkitasi yoki undan ko'pi korxona uchun muhim bo'lib qolsa, u mijozlarga yo'naltirilgan tashkiliy tuzilmani qo'llashi mumkin, unda uning barcha bo'linmalari guruhlangan. muayyan guruhlar iste'molchilar (1.9-rasm). Ushbu turdagi tashkiliy tuzilma ancha aniq sohalarda, masalan, ta'lim sohasida qo'llaniladi, bu erda so'nggi paytlarda an'anaviy umumta'lim dasturlari bilan bir qatorda kattalar ta'limi, malaka oshirish va boshqalar uchun maxsus bo'limlar paydo bo'ldi. Faol foydalanishga misol. tijorat banklari iste'molchiga yo'naltirilgan tashkiliy tuzilma hisoblanadi. Ularning xizmatlaridan foydalanuvchi iste'molchilarning asosiy guruhlari - bu individual mijozlar (jismoniy shaxslar), pensiya jamg'armalari, ishonchli firmalar, xalqaro moliya institutlari. Mijozlarga yo'naltirilgan tashkiliy tuzilmalar bir xil darajada xarakterlidir savdo shakllari ulgurji va chakana sotuvchilar. Agar korxona faoliyati, ayniqsa, xalqaro miqyosdagi yirik geografik hududlarni qamrab oladigan bo'lsa, unda hududiy tamoyilga ko'ra, ya'ni uning bo'linmalarining joylashuviga ko'ra tashkiliy tuzilmaga ega bo'lish maqsadga muvofiqdir (1.10-rasm). Mintaqaviy tuzilma mahalliy qonunchilik, bojxona va iste'molchilar ehtiyojlari bilan bog'liq muammolarni hal qilishga yordam beradi. Ushbu yondashuv korxonaning mijozlar bilan aloqasini, shuningdek, uning bo'limlari o'rtasidagi aloqani soddalashtiradi. Hududiy tashkiliy tuzilmalarning mashhur namunasi savdo bo'linmalaridir. yirik korxonalar. Ular orasida ko'pincha faoliyati juda katta geografik hududlarni qamrab olgan birliklarni uchratish mumkin, ular o'z navbatida kichikroq birliklarga bo'lingan, hatto kichikroq bloklarga bo'lingan. Afzalliklar va kamchiliklar. Har xil turdagi bo'linma tuzilmalarining maqsadi bir xil - korxonaning ma'lum bir ekologik omilga yanada samarali javob berishini ta'minlash. Mahsulot tuzilishi raqobat, texnologiyani takomillashtirish yoki mijozlar ehtiyojini qondirish asosida yangi mahsulotlarni ishlab chiqishni osonlashtiradi. Mintaqaviy tuzilma bozor hududlari geografik jihatdan kengayib borishi sababli mahalliy qonunlar, ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar va bozorlarni yanada samaraliroq ko'rib chiqish imkonini beradi. Iste'molchiga yo'naltirilgan tuzilmaga kelsak, bu korxona eng ko'p bog'liq bo'lgan iste'molchilarning ehtiyojlarini eng samarali hisobga olishga imkon beradi. Shunday qilib, bo'linma tuzilmasini tanlash korxonaning strategik rejalarini amalga oshirish va uning maqsadlariga erishishni ta'minlash nuqtai nazaridan ushbu omillarning qaysi biri muhimroq ekanligiga asoslanishi kerak. Bo'linma tuzilmasi korxonaning tashqi muhitdagi o'zgarishlarga reaktsiyasini sezilarli darajada tezlashtiradi. Operatsion va iqtisodiy mustaqillik chegaralarini kengaytirish natijasida bo'limlar ish samaradorligini oshirish uchun ularga berilgan erkinlikdan faol foydalanadigan foyda markazlari sifatida qaraladi. Shu bilan birga, boshqaruvning bo'linma tuzilmalari ierarxiyaning o'sishiga olib keldi, ya'ni boshqaruv vertikali. Ular bo'limlar, guruhlar va boshqalar ishini muvofiqlashtirish uchun boshqaruvning oraliq darajalarini shakllantirishni talab qildilar. turli darajalar pirovardida boshqaruv apparatini saqlash xarajatlarining oshishiga olib keldi.
|
| |