Fayl-server (F S —m odeli)

Fayl-server (F S —m odeli)
Mijoz-server
7.1-rasm. ,,Fayl-server“ va ,,mijoz-server“ texnologiyalari.
um um iy bazasiga jam oa h o ld a kirish unga xos x ususiyatdir.
Foydalanuvchilardan bid tomonidan fayl yangilangan taqdirda boshqa
foydalanuvchilaming kirishiga qarshi himoyalanadi. So'ralgan ma’lumotlar
,,fayl-server“ dan ishchi stantsiyaga o'tkaziladi va ular ma’lumotlar bazasini
boshqarish tizimi vositalari bilan qayta ishlanadi (7.1-rasm).
,,Mijoz-server“ konsepsiyasi. Mazkur konsepsiyaga asosan, m a’lu
motlami ishlab chiqish vazifasi mijoz — ishchi stantsiyasi va ma’lumotlar
bazasining mashina serveri o'rtasida bo'lishi mo'ljallangan. Ma’lumotlami
qayta ishlashni mijoz so'raydi va u tarmoq bo'ylab ma’lumotlar bazasi
serveriga uzatiladi. So'rov ma’Iumotlari o'sha yerda qidiriladi. Qayta ishlangan
ma’lumotlar tarmoq orqali serverdan mijozga uzatiladi. „Mijoz-server"
arxitekturasi uchun xos hususiyat — bu ma’lumotlar bazasidan so'rov
uchun SQL dasturlash tilidan foydalanish. Bu tarmoq mijozlarining turli
xildagi umumiy m a’lumotlar bilan ishlash imkonini beradi (7.1-rasm).
M a’lumotlar bazalarini boshqarish tizimi
— bu ma’lumotlar bazasini
yaratish, yuritish va foydalanish uchun mo'ljallangan dasturiy, tillar
vositalarining to'plamidir. Ma’lumotlar bazasiga murojat qilish bilan bog'liq
barcha jarayonlami avtomatlashtirish uchun mo'ljallangan boshqarish
dasturi o'zagi MBBTning asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi.
MBBTning tarkibiga ma’lumotlami qayta ishlash dasturlarining to'plami
kiradi. Bu to'plamni taijimonlar (translatorlar), talab va dasturlash tillari,
muharrirlar, servis dasturlari va boshqalar tashkil qiladi.
MBBTning asosiy vositalarini quyidagilar tashkil etadi:
• ma’lumotlar bazalari tuzilmalariga topshiriq berish (tasvirlash)
vositalari;
• ma’lumotlarni kiritish, ko'rish va muloqotlar rejimida ishlashga
mo'ljallangan darcha shakllarini loyihalash vositalari;
135
• berilgan sharoitlarda ma’lumotlarni tanlash uchun talablar yaratish,
shuningdek, ulami ishlash bo‘yicha operatsiyalar bajarish vositalari;
• ishlov natijalarini foydalanuvchiga qulay ko'rinishda bosmaga
chiqarish uchun m a’lumotlar bazasi ma’lumotlaridan hisobot yaratish
vositalari;
• til vositalari — makroslar, qurilgan algoritmik til (Dbase, Visual
Basic yoki boshalar), talablar tili (QBE — Query Example, SQL) va
h.k. Ular m a’lumotlarni ishlashining nostandart algoritmlarini, shunin
gdek, foydalanuvchi topshiriqlaridagi voqealami ishlash protseduralarini
bajarish uchun qo'llaniladi.
Shunday qilib, ma’lumotlar banki bir necha m a’lumotlar bazasi,
boshqarish va amaliy dasturlardan tashkil topadi. Bu elementar AT ga
yuklatilgan vazifalami bajarishda asosiy rol o'ynaydi. Shu bilan birga,
ma’lumotlar bankining samarali faoliyati uning ta’minlovchi elementlariga
ham bog'liqdir. Bu ta’minot tarkibiga quyidagi elementlar kiradi.
Texnik ta ’minot ma’lumotlar banki va foydalanuvchilaming ish fao
liyatini avtomatlashtirish imkoniyatini yaratadigan texnik vositalardan
tashkil topadi. Bunday vositalar jumlasiga EHM, tashqi qurilmalar, ax
borotni tashish, uzatish vositalari, aloqa tarmoqlari, abonent punktlari va
boshqalar kiradi.
Matematik ta’minot — funksional masalalami yechish va ma’lumotlar
bankini boshqarish usullari, matematik modellar va algoritmlar to'plamidan
tashkil topadi.
Dasturiy ta ’minot — ma’lumotlar bankining faoliyatini amalga oshi
rish dasturlari va turli xil qo'shimcha vazifalami bajarish uchun mo'ljallangan
servis dasturlaming to'plamidan iborat bo'ladi.
Axborot ta ’minoti — ma’lumotlarni turkumlash va ixchamlashtirish,
ifodalash va taqdim etish tizimlaridan tashkil topadi.
Lingvistik ta ’minot — MBBTda foydalaniladigan tillar, lug'atlar
majmuasi orqali tashkil qilinadi.
Tashkiliy ta ’minot — ma’lumotlar bankining kundalik faoliyatini
ifodalovchi rasmiy hujjatlar, me’yoriy ko'rsalmalai to'plamidan iborat
bo'ladi.
Yuqorida aytib o'tilgandek, ma’lumotlar banki inson-mashina tizimi
hisoblanadi, ya’ni axborot tizimidir. Hozirgi kunda ma’lumotlar banklari
inson faoliyatining turli sohalarida, masalan, iqtisodiyot tarmoqlarini
boshqarishda, ilmiy-tadqiqot ishlarini boshqarishda, ommaviy axborot
xizmatlarini ko'rsatishda qo'llanilmoqda. Bunda ma’lumotlar bankining
axborot tizimi sifatida faoliyat yuritishida quyidagi ikki shaklning biridan
foydalaniladi:
136
|