Ahmadjonov Muzaffarning Kiberxavfszilik asoslari fanidan mustaqil ishi

Ahmadjonov Muzaffarning Kiberxavfszilik asoslari fanidan
mustaqil ishi
Mavzu: Risklarni boshqarish
Reja:
1. Risk darajasi, risk chastotasi, risk matritsasi
2. Risklarni boshqarish
3. Risklarni boshqarish bosqichlari
4. Risklarni boshqarishning axborot tizimlari
Kalit so’zlar: risk, risk darajasi, risk chastotasi, risk matritsasi, risklarni
boshqarish, muhim risk ko’rsatkichlari, risklarni boshqarish bosqichlari,
tashkilotda risklarni boshqarishning freymvorki, risklarni boshqarishning
axborot tizimlari (Risk Management Information Systems, RMIS).
Risklarni boshqarish
Risk bu – belgilangan sharoitlarda tahdidning manbalarga potensial zarar
yetkazilishini kutish. Bundan tashqari, riskni quyidagicha tushunish mumkin:
- Risk bu – ichki yoki tashqi majburiyatlar natijasida tahdid yoki
hodisalarni yuzaga kelishi, yo’qotilishi yoki boshqa salbiy ta’sir ko’rsatishi
mumkin bo’lgan voqyea.
- Risk bu – manbaga zarar keltiradigan ichki yoki tashqi zaiflik ta’sirida
tahdid bo’lishi ehtimoli.
- Risk bu – voqyea sodir bo’lishi ehtimoli va ushbu hodisaning axborot
texnologiyalari aktivlariga ta’siri.
Risk, tahdid, zaiflik va ta’sir tushunchalari o’rtasida o’zaro bog’lanish
mavjud bo’lib, ularni quyidagicha tasvirlash mumkin: RISK = Tahdid × Zaiflik
× Ta’sir.
Boshqa tomondan, hodisaning axborot aktiviga ta’siri bu – aktivdagi yoki
manfaatdor tomonlar uchun aktivning qiymatidagi zaiflikning natijasi ekanligini
inobatga olgan holda, riskni quyidagicha ifodalash mumkin: RISK = Tahdid ×
Zaiflik × Aktiv qiymati.
Risk o’zida quyidagi ikkita faktorni mujassamlashtiradi:
- zararli hodisani yuzaga kelish ehtimoli;
- va zararli hodisaning oqibatlari.
Riskning ta’siri. Risk normal amalga oshirish jarayoniga va loyiha narxiga
yoki kutilgan qiymatga ta’sir yetadi. Risk ta’siri tashkilot, jarayon yoki tizimga
zararli muhit sababli yuzaga keladi. Ta’sir riskni kuzatilish ehtimoli jiddiyligini
ko’rsatadi.
Riskning chastotasi. Riskni aniqlash va baholashga bog’liq holda, risklarni
tasniflashda ularning takrorlanish chastotatasiga va ko’p sonli ketma-ketliklarga
asoslanadi. Chastota va ko’p sonlilik risklarni monitoring qilishda muhim
hususiyat hisoblanib, shu nuqtai nazaridan risklar ikki guruhga: minor risklar –
e’tibor talab qilmaydigan va major risklar – alohida e’tibor va kuzatuv talab
qiluvchilarga ajratiladi. Risklar chastotasi va ko’p sonligiga asoslangan holda
ularni ikki o’lchamli matrisa usuli yordamida guruhlarga ajratish mumkin.
Riskning darajalari. Risk darajasi tarmoqda (yoki tizimga) natijaviy
ta’sirning bahosi bo’lib, risk chastotasi va uning ko’p sonligiga ko’ra risklarni
darajaga ajratishning ko’plab usullari mavjud. Ulardan eng keng tarqalgan
usullaridan biri bu – ikki o’lchamli matrisa usulidir.
Risklarni tahlil qilishda, chastota yoki mojaro kuzatilishi va natijasining
ehtimoli bilan ishlash talab etiladi. Bu esa risk darajasini ifodalaydi. Risk
quyidagi tenglik bilan ifodalanadi: Risk darajasi=natija ×ehtimollik.
Risk darajalari 4 ta: ekstirmal yuqori, yuqori, o’rta va past, bo’lishi
mumkin.
Ekstrimal yuqori yoki yuqori risk paydo bo’lishini va salbiy ta’sirini
kamaytirish uchun maxsus yo’naltirilgan qarshi choralarni talab etadi. Bu
darajadagi risklar yuqori yoki o’rtacha ta’sirning yuqori ehtimolligiga ega
bo’ladi. Mazkur darajadagi risklar jiddiy xavfni olib keladi va shuning uchun,
zudlik bilan aniqlash hamda qarshi chora ko’rishni talab qiladi.
O’rta darajali risklar yuqori ehtimollikka ega past natijali hodisa yoki past
ehtimollikka ega yuqori natijali hodisa bo’lishi mumkin. Alohida qaralganda
yuqori ehtimollikka ega past natijali hodisalar loyiha narxiga yoki kutilgan
natijaga kam ta’sir qiladi. Past ehtimollikka ega yuqori natijali hodisalar doimiy
monitoringni talab etadi. O’rta darajali risklarga zudlik bilan chora ko’rish talab
etilmasada, himoyani dastlabki vaqtda o’rnatish talab etiladi.
Past darajali risklar odatda e’tibor bermasa bo’ladigan yoki keyingi
baholashlarda e’tibor bersa bo’ladigan risklar toifasi bo’lib, ularni bartaraf etish
qisqa muddatda amalga oshirilishni talab qilmaydi yoki ortiqcha sarf xarajatni
keltirib chiqarmaydi.
Risk matrisasi risklarni paydo bo’lish ehtimolini ularning natijasi va ta’siri
orqali aniqlaydi hamda risk jiddiyligini va unga qarshi himoya chorasi sathini
grafik taqdim etadi. Risk matrisasi riskning ortib boruvchi ko’rinishi uchun
foydalaniluvchi sodda jarayon bo’lib, qarshi choralarni ko’rishda yordam
beradi. Risk matrisasi risklarni turli darajalarda aniqlash va jiddiylik nuqtai
nazaridan guruhlash imkonini beradi. Bundan tashqari, har bir tashkilot
tomonidan amalga oshiriladigan risklarni o’lchash usullari ham mavjud (17.1-
rasm).
17.1-rasm. Risk matrisasi
Yuqorida taqdim etilgan risk matrisasi risklarni vizual taqdim etish va
o’zaro taqqoslash imkonini berib, undagi har bir yacheyka ehtimollik va oqibat
kattaliklarining kombinasiyasidan iborat bo’ladi. Riskning jiddiyligi uning
ehtimoli va ta’sir darajasiga bog’liq bo’ladi. Keltirilgan risk matrisasida paydo
bo’lish ehtimoli bo’yicha ular 5 ta guruhga ajratilgan. Shunga mos ravishda,
risk oqibati ham 5 ta darajaga ajratilgan.
Risklarni boshqarish. Risklarni boshqarish bu – risklarni aniqlash,
baholash, javob berish va potensial ta’sirga tashkilot tomonidan qanday javob
berilishini amalga oshirish jarayoni. Risklarni boshqarish xavfsizlikning hayotiy
siklida o’zining muhim o’rniga ega bo’lib, u davomiy va hattoki
murakkablashib boruvchi jarayon hisoblanadi. Risklar turli tashkilotlar uchun
turlicha bo’lsada, risklarni boshqarishga tayyorgarlik ko’rish barcha tashkilotlar
uchun umumiy bo’ladi. Risklarni boshqarishdan asosiy maqsad quyidagilar:
- potensial risklarni aniqlash;
- risk ta’sirini aniqlash va tashkilotlarga yaxshiroq risklarni boshqarish
strategiyasi va rejasini ishlab chiqishga yordam berish;
- jiddiylik darajasiga asoslangan holda risklarni tasniflash va yordam
berish uchun risklarni boshqarish usullari, vositalari va texnologiyalaridan
foydalanish;
- risklarni tushunish, tahlil qilish va aniqlangan risk hodisalarini qayd etish;
- risklarni nazorat qilish va risk ta’siriga qarshi kurashish;
- xavfsizlik xodimlarini ogohlantirish va risklarni boshqarish strategiyasini
ishlab chiqish.
Risklarni boshqarish risklarni aniqlashda tizimlashgan yondashuvni
ta’minlaydi va quyidagi afzalliklarga ega:
- potensial risk ta’siri sohasiga e’tibor qaratadi;
- risklarni darajalari bo’yicha manzillaydi;
- risklarni tutish jarayonini yaxshilaydi;
- kutilmagan holatlarda xavfsizlik xodimini samarali harakat qilishiga
ko’mak beradi;
- resurslardan samarali foydalanish imkonini beradi.
Risklarni boshqarishda muhim rollar va javobgarliklar. Risklarni
boshqarishda rollar va javobgarliklar bajaruvchilar o’rtasida quyidagicha
taqsimlangan:
− Bosh boshqaruvchi. Bosh boshqaruvchi tashkilotda risklarni boshqarish
jarayonini olib borishga rahbar hisoblanib, u risk paydo bo’lganga ularni
aniqlash uchun talab qilinadigan siyosat va usullarni ishlab chiqadi. Bundan
tashqari, kelajakda bo’lishi mumkin bo’lgan risklarni tutib olish uchun zarur
bo’lgan ishlarni amalga oshirish ham uning vazifasi hisoblanadi.
− Axborot texnologiyalari bo’yicha direktor. Mazkur lavozim egasi
tashkilot axborot va kompyuter texnologiyalarini madadlash uchun zarur
bo’lgan siyosat va rejalarni amalga oshirishga javobgar bo’lib, risklarni
boshqarishdagi asosiy reja va siyosatlarda muhim rol o’ynaydi. Ushbu lavozim
egasi uchun asosiy javobgarliklar bu – xodimlarni xavfsizlik bo’yicha o’qitish
hamda axborot texnologiyalarida bo’lishi mumkin bo’lgan risklarni va ularni
biznes jarayonlariga ta’sirini boshqarishdan iborat.
− Tizim va axborot egalari. Tizim va axborot egalarining vazifasi asosan
axborot tizimlari uchun ishlab chiqilgan rejalar va siyosatlarni monitoring qilib
borish bo’lib, quyidagi javobgarliklarni o’z ichiga oladi:
sozlanishlarni boshqarish jarayoniga bog’liq barcha muzokaralarda
ishtirok etish;
axborot texnologiyalari komponentlari qaydlarini saqlash;
axborot tizimlarida barcha o’zgarishlarni va ularni ta’sirlarini tadqiq
qilish;
barcha tizimlar uchun xavfsizlik holati bo’yicha hisobotlarni tayyorlash;
axborot tizimlarini himoyalash uchun zarur bo’lgan xavfsizlik
nazoratlarini yangilab borish;
doimiy ravishda xavfsizlikka oid hujjatlarni yangilab borish;
mavjud xavfsizlik nazoratini o’zining samaradorligini ta’minlashi
bo’yicha tekshirish va baholash.
− Biznes va funksional menedjerlar. Mazkur lavozim egalari tashkilotdagi
barcha boshqaruv jarayonlarini madadlash uchun javobgar bo’lib, bu vazifani
bajarishida tashkilot rahbariyati tomonidan qo’llab quvvatlanadi. Funksional
menedjeri quyidagilarni anglatadi:
rivojlantirish jamoasi menedjeri;
savdo menedjeri;
mijozlarga xizmat ko’rsatuvchi menedjer.
− AT xavfsizlik dasturi menedjerlari va kompyuter xavfsizligi bo’limi
direktori. Ushbu lavozim egalari tizimni himoyalashda xavfsizlik nazoratlarini
tanlash orqali axborot tizimi egalarini qo’llab quvvatlaydi. Ushbu lavozim
egalari tashkilotda xavfsizlik nazoratini tanlashda va tuzatishda muhim ro’l
o’ynaydi.
− AT xavfsizlik amaliyotchilari. AT xavfsizlik amaliyotchilari tashkilotda
shaxsiy, fizik va axborot xavfsizligini amalga oshiradilar va ular quyidagilarga
javobgar:
tashkilotda yaxshiroq xavfsizlik usullarini yaratish;
tashkilot standartlariga to’liq mos keluvchi usullarni ishlab chiqish;
risklarni boshqarish va biznesni rejalashtirish uchun tashkilot xavfsizlik
yondashuvlarini tekshirish;
xavfsizlik insidentlarini tutish va qayd qilish;
tashkilotda xavfsizlik uchun rol va javobgarliklarni belgilash;
tashkilotdagi barcha xavfsizlik o’lchovlarini nazorat qilish.
− Xavfsizlik bo’yicha murabbiy. Xavfsizlik bo’yicha murabbiy
tashkilotdagi tayyorgarlik va o’quv kurslarini amalga oshiradi. Bu vazifani
odatda soha mutaxassislari tomonidan bajarilishi tavsiya etiladi.
Muhim risk ko’rsatkichlari. Muhim risk ko’rsatkichlari risklarni samarali
boshqarish jarayonida muhim tashkil etuvchi bo’lib, dastlabki bosqichlarda
harakatlarning xavflilik darajasini ko’rsatadi. Muhim risk ko’rsatkichlarini
to’g’ri aniqlash tashkilot maqsadini tushunishni talab etadi. U tashkilotdagi risk
ehtimolini ko’rsatuvchi o’lchov bo’lib, quyidagilarni amalga oshirishda yordam
beradi:
- hodisa ta’sirini aniqlash;
- chegara qiymatda ogohlantirish;
- risk hodisalarini qayta ko’rish.
Muhim risk ko’rsatkichi aniqlik bilan hisoblanishi va tashkilotning muhim
amalga oshirish ko’rsatkichlariga salbiy ta’sirlarni aks ettirishi kerak. Bu yerda,
tashkilotning muhim amalga oshirish ko’rsatkichi tashkilotni o’zining
maqsadalariga erishish jarayonini baholash ko’rsatkichi hisoblanadi.
Risklarni boshqarish bosqichlari. Risklarni boshqarish uzluksiz jarayon
bo’lib, har bir bosqichda muvaffaqqiyatli amalga oshirilishni talab etadi. U
aniqlangan va faol ishlaydigan xavfsizlik dasturidan foydalangan holda xavfni
maqbul darajada oldini oladi. Risklarni boshqarish quyidagi asosiy to’rtta
bosqichga bo’linadi:
1. Risklarni aniqlash.
2. Risklarni baholash.
3. Risklarni bartaraf etish.
4. Risk monitoringi va qayta ko’rib chiqish.
Har bir tashkilot risklarni boshqarish jarayonida yuqorida keltirilgan
bosqichlarni bosib o’tadi. Quyida ushbu bosqichlar bilan yaqindan tanishib
chiqiladi.
Risklarni aniqlash. Risklarni boshqarishdagi dastlabki qadam bo’lib, uning
asosiy maqsadi riskni tashkilotga zarar yetkazmasdan oldin aniqlash
hisoblanadi. Risklarni aniqlash jarayoni mas’ul mutaxassislar qobiliyatiga
bog’liq bo’lganligi sabab, ular turli tashkilotlar uchun farq qiladi. Risklarni
aniqlash o’zida tashkilot xavfsizligiga ta’sir qiluvchi ichki va tashqi risklarning
manbasini, sabablarini, natijasini va boshqalarni aniqlashni mujassamlashtirgan.
Risklar odatda quyidagi 4 ta muhim sohalardan kelib chiqadi:
- Muhit.Muhitga aloqador bo’lgan risklar o’zida ish joyidagi kamchiliklar,
turli xalaqitlar, issiq/ sovuq muhit, tutun, past yoritilganlik va elektr xavflari
kabilarni birlashtiradi.
- Jixoz. Jixozga aloqador risklar sifatida jixozlarning past ta’mirlash
muhiti, ishlamaslik, mavjud bo’lmaslik va vazifaga nomutanosibligini keltirish
mumkin.
- Mijoz. Mijozlar bilan bog’liq risklar odatda muhim o’zgarishlar,
kutilmagan ko’chishlar va zaif aloqa natijasida yuzaga keladi.
- Vazifalar. Vazifalarga aloqador bo’lgan risklarga yetarli bo’lmagan
bajarish vaqti, takroriy vazifalar, ishni loyihalash va xodimlar sonini yetarli
bo’lmasiligi orqali paydo bo’luvchi risklar misol bo’ladi.
Risklarni aniqlash jarayoni ikki bosqichda amalga oshiriladi:
- kontekstni belgilash: xodim ichki va tashqi muhitni va tashkilot
faoliyatidagi joriy holatni aniqlaydi;
- risklarni sanash: bo’lishi mumkin bo’lgan risklarni va ular sababli
kutilayotgan natijalar aniqlanadi.
Riskni aniqlash risklarni boshqarish jarayonidagi turli og’ishlarni
kamaytiradi va bu o’z navbatida kelajakda ta’sir qiluvchi omillar ehtimolini
kamaytiradi. Risklarni aniqlashning ko’plab usullari mavjud bo’lib, ular asosida
turli dasturiy vositalar ishlab chiqilgan. Ko’plab risklarni aniqlash jarayonlari
maxsus shakllantirilgan jamoa tomonidan amalga oshiriladi. Risklarni aniqlash
jarayoni bir qancha faktorlarga, masalan, tarmoqning holati va jamoa a’zolarini
risklarni boshqarishdagi qobiliyatlariga asoslanadi.
Riskni baholash. Risklarni baholash bosqichida tashkilotdagi risklarga
baho beriladi va bu risklarning ta’siri yoki yuzaga kelish ehtimoli hisoblanadi.
Risklarni baholash uzluksiz davom etuvchi jarayon bo’lib, riskka qarshi
kurashish va rejalarni amalga oshirish uchun imtiyozlarni belgilaydi. Risklarni
baholash ularning miqdor va sifat qiymatini aniqlaydi. Har bir tashkilot risklarni
aniqlash, darajalarga ajratish va yo’q qilish uchun o’zida riskni baholash
jarayonini qabul qilishi kerak.
Riskni baholash taqdim etilgan risk turini, riskning ehtimoli va miqdorini,
uning darajasini hamda uni nazoratlash uchun rejani aniqlaydi. Tashkilotlar
risklarni baholash jarayonini odatda xavf aniqlanganda va uni zudlik bilan
nazoratlay olmaganlarida amalga oshiradilar. Riskni baholashdan so’ng ma’lum
vaqt oralig’i bilan barcha axborot vositalarini yangilash talab etiladi.
Risklar baholangandan so’ng, ular miqdor va tashkilotga keltiradigan
zarariga ko’ra darajalanadi. Darajalarga ajratish risklarga qarshi kurashishga va
resurslarni joylashtirishga yordam beradi. Taqdim etilgan risklarning darajalari
ularning miqdoriga bog’liq bo’ladi:
1-2: darajasi 1-2 ga teng bo’lgan risklarni zudlik bilan bartaraf etish talab
etiladi yoki bartaraf etish imkoni bo’lmasa, nazorat harakatlari orqali uning
xavflilik darajasini tushirish talab etiladi.
3-4: darajasi 3-4 ga teng bo’lgan risklarni o’ylangan biror vaqt oralig’ida
bartaraf etish yoki xavfni nazoratga olish zarur hisoblanadi.
5-6: mazkur darajaga ega risklarni imkoni bor bo’lgan vaqtda bartaraf etish
yoki imkoni bo’lsa xavfni nazoratga olish zarur.
Risklarni baholash quyidagi ikki bosqichdan iborat:
Riskni tahlil qilish: risk tabiatini aniqlash va uni paydo bo’lish darajasini
hisoblash bosqichi bo’lib, u risklarni nazoratlashga yordam beradi.
Riskni darajalarga ajratish: risklarni tahlil qilish jarayonida ularning
miqdoriy jixatdan reytingini aniqlash va qarshi choralarni loyihalash bosqichi
hisoblanadi.
Risklarni bartaraf etish. Risklarni bartaraf etish jarayoni aniqlangan
risklarni modifikasiyalash maqsadida mos nazoratni tanlash va amalga
oshirishni ta’minlab, bunda miqdoriy darajasi yuqori bo’lganlariga birinchi
murojaat qilinadi. Ushbu bosqichda qaror qabul qilish riskni baholash natijasiga
asoslanadi. Ushbu bosqichning asosiy vazifasi jiddiy hisoblangan risklarni
nazoratlash uchun qarshi choralarni aniqlash bo’lib, bunda risklarni individual
ravishda yo’q qilish, monitoring qilish va qayta ko’rib chiqish uchun ularni
darajalarga ajratish amalga oshiriladi. Risklarni yo’q qilishdan oldin quyidagi
axborotni to’plash talab etiladi:
- mos himoya usulini tanlash;
- himoya usuli uchun javobgar shaxsni tayinlash;
- himoya narxini inobatga olish;
- himoya usulini afzalligini asoslash;
- muvaffaqqiyatga erishish ehtimolini aniqlash;
- himoya usulini o’lchash va baholash usulini aniqlash.
Agar aniqlangan risklarni bartaraf etish talab etilsa, risklarni boshqarish
rejasini doimiy qayta ko’rib chiqish va ishlab chiqish zarur bo’ladi. Turli
himoya usullaridan foydalanish riskdan qochish, ularni kamaytirish va ular
uchun javobgarliklarni boshqaga o’tkazish kabi imkoniyatlar taqdim qiladi.
Xodimlar risklarni kamaytirish yoki minimallashtirish uchun quyidagilarni
amalga oshirishi talab etiladi:
- riskni nazoratlash rejasini ishlab chiqish;
- ko’rsatilayotgan xizmatga riskni ta’sirini aniqlash;
- riskni nazoratlash rejasini tamomlash uchun qat’iy cheklovlarni qo’yish;
- risklarni nazoratlash strategiyasini amalga oshirish;
- risklarni nazoratlashda mijoz harakatini aniqlash;
- risklarni nazoratlash daravomida madadlovchi xodimlar/ ishchilar bilan
aloqani o’rnatish;
- risklarni nazoratlash jarayonining bir qismi sifatida risklarni nazoratlash
rejasini to’liq hujjatlashtirish.
Tashkilotda risklarni boshqarish freymvorki (Enterprise Risk Management
Framework, ERM Framework). Risklarni boshqarish freymvorki tashkilotning
risklarni boshqarish usuliga xos bo’lgan amalga oshirish tadbirlarini belgilaydi
va tashkilotda axborot xavfsizligi va risklarni boshqarish bo’yicha faoliyatni
birlashtiruvchi tarkibiy jarayonni ta’minlaydi. Tashkilotda risklarni boshqarish
freymvorki quyidagi harakatlarni aniqlaydi, tahlil qiladi va amalga oshiradi:
- riskka olib keluvchi harakatlarni bekor qilish orqali riskdan qochish;
- risk ta’siri yoki ehtimolini minimallashtirish orqali riskni kamaytirish;
- risklarni boshqarish jarayoni standartlarini taqdim qilish.
Tashkilotda risklarni boshqarish freymvorkining asosiy maqsadlari
quyidagilardan iborat:
- tashkilotda risklarni boshqarishni tashkilot faoliyatini boshqarish bilan
birlashtirish;
- risklarni boshqarishning afzalliklarini o’zaro bog’lash;
- risklarni boshqarish uchun tashkilotda rollarni va vazifalarni aniqlash;
-
risklar to’g’risida hisobot berish va rivojlanish jarayonini
standartlashtirish;
- tashkilotda risklarni boshqarish uchun standart yondashuvlarni o’rnatish;
- risklarni boshqarishda resurslarga ko’maklashish;
- tashkilotda risklarni boshqarishning doirasi va ilovalarini o’rnatish;
- tashkilotda risklarni boshqarishni takomillashtirish uchun vaqti-vaqti
bilan tekshirishni amalga oshirish.
Amalda tashkilotda risklarni boshqarish freymvorklari sifatida NIST ERM,
COSO ERM va COBIT ERM kabilardan keng qo’llaniladi.
Risklarni boshqarishning axborot tizimlari (Risk Management Information
Systems, RMIS). RMIS bu – boshqaruv axborot tizimi bo’lib, axborotni
saqlashni boshqarish, tahlil qilish va tashkilot tarmog’i uchun risk to’g’risida
ma’lumot olish imkoniyatini taqdim qiladi. Tashkilotlar risklarni boshqarish
jarayonini optimallashtirish uchun RMIS bilan risklarni boshqarish
freymvorkini birlashtiradi. RMIS tizimlari quyidagi afzalliklarga ega:
- ma’lumot ortiqchaligi va xatoligini kamaytirish orqali ma’lumot
ishonchligini yaxshilaydi;
- RMIS orqali xabarlar boshqaruvining yaxshilanishi natijasida
tashkilotdagi xarajatlarni kamaytiradi;
- RMIS tashkilotning standartlariga muvofiq ravishda, ularga risklarni
boshqarish siyosatidan samarali foydalanishda yordam beradi.
RMIS turli omillar bo’yicha hisobotlarni hosil qiladi va ushbu hisobotlar
tashkilotda tarmoq risklari to’g’risida yaxlit tasavvurga ega bo’lishga hamda
ularni boshqarishga imkon beradi. Hosil qilingan RMIS hisoboti turlari unga
yuborilgan so’rov turiga bog’liq bo’ladi. RMIS quyidagi turdagi hisobotlarni
hosil qiladi:
- Standart hisobotlar: yuborilgan umumiy so’rovlarga javob sifatida RMIS
standart hisobotlarni hosil qiladi. Ushbu hisobot guruhga ajratilgan
ma’lumotlardan tashkil topmaydi.
- Maxsus hisobotlar: bundan tashqari RMIS tizimi maxsus so’rovlarga
nisbatan maxsus javoblarni generasiya qiladi va ular turli guruhga tegishli
ma’lumotlardan tashkil topgan bo’ladi.
Amalda RMIS tizimining turli ko’rishdagi vositalaridan keng
foydalaniladi. Ularga misol sifatida, Aon Enterprise Risk Management, Stars
RMIS, RiskEnvision, RiskonnectRMIS, INFORM, Traveler’s e-CARMA
vositalarini keltirish mumkin.
|