nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- Integrated Voice and data Networks, товуш ва маълумотларни узатувчи интеграцияланган тармоқлар стандартларини ишлаб чиқиш бўлими

|
- Integrated Voice and data Networks, товуш ва маълумотларни узатувчи интеграцияланган тармоқлар стандартларини ишлаб чиқиш бўлими
|
bet | 2/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #118746 |
Bog'liq 5emuqbLovD6qiX0nvKVumqm3HuhRUmz7zPXzLptf 802.9 - Integrated Voice and data Networks, товуш ва маълумотларни узатувчи интеграцияланган тармоқлар стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.10 - Network Security, тармоқ хавфсизлиги стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.11 - Wireless Networks, симсиз тармоқлар стандартларини ишлаб чиқиш бўлими; 802.12 - Demand Priority Access LAN, l00VG-AnyLAN, аҳамиятга эгалик даражаси асосида талаб қилиш усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими. Симли тармоқ технологиялари. Симли тармоқ технологияларининг 1980 йилларда ишлаб чиқарилган дастлабки вакиллари - Ethernet, Token Ring ва FDDI каби локал тармоқ технологиялари ҳисобланади. Улар - умумий шина, юлдуз ёки ҳалқа деб номланган типик топологияларнинг бири асосида қурилган бўлиб, маълумотларни узатишда биргаликда фойдаланиладиган муҳитга эга булган локал компьютер тармоқлари технологиялари эди. Ушбу технологиялар компьютер тармоқлари қўлланила бошлаган дастлабки йилларда анча кенг ишлатилган. Симли тармоқ технологиялари. Симли тармоқ технологияларининг 1980 йилларда ишлаб чиқарилган дастлабки вакиллари - Ethernet, Token Ring ва FDDI каби локал тармоқ технологиялари ҳисобланади. Улар - умумий шина, юлдуз ёки ҳалқа деб номланган типик топологияларнинг бири асосида қурилган бўлиб, маълумотларни узатишда биргаликда фойдаланиладиган муҳитга эга булган локал компьютер тармоқлари технологиялари эди. Ушбу технологиялар компьютер тармоқлари қўлланила бошлаган дастлабки йилларда анча кенг ишлатилган. Кейинчалик эса, симли тармоқ технологияларининг, асосан Ethernet технологияси мансуб бўлган Fast Ethernet ва Gigabit Ethernet технологияларининг стандартлари кўплаб ишлаб чиқарилган ва амалиётда ҳам кенг қўлланила бошлаган. Fast Ethernet ва Gigabit Ethernet технологияларида маълумотларни узатиш тезлигини ошириш учун коммутацияланадиган муҳитдан фойдаланиш ҳам йўлга қуйилган. Кейинчалик эса, симли тармоқ технологияларининг, асосан Ethernet технологияси мансуб бўлган Fast Ethernet ва Gigabit Ethernet технологияларининг стандартлари кўплаб ишлаб чиқарилган ва амалиётда ҳам кенг қўлланила бошлаган. Fast Ethernet ва Gigabit Ethernet технологияларида маълумотларни узатиш тезлигини ошириш учун коммутацияланадиган муҳитдан фойдаланиш ҳам йўлга қуйилган.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
- Integrated Voice and data Networks, товуш ва маълумотларни узатувчи интеграцияланган тармоқлар стандартларини ишлаб чиқиш бўлими
|
-расм.  Fast Ethernet стандарти такрорловчилари икки хил бўлиши мумкин

|
-расм. Fast Ethernet стандарти такрорловчилари икки хил бўлиши мумкин
|
bet | 5/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #118746 |
Bog'liq 5emuqbLovD6qiX0nvKVumqm3HuhRUmz7zPXzLptf4-расм. Fast Ethernet стандарти такрорловчилари икки хил бўлиши мумкин: Fast Ethernet стандарти такрорловчилари икки хил бўлиши мумкин: 1) I-синф такрорловчилари (концентраторлари), уларда 100Base-TХ, 100Base- FX ва 100Base-T4 ларда ишлатиладиган портлар мавжуд бўлади. 2) II-синф такрорловчилари, уларда эса 100Base-T4 ёки 100Base-TХ ва 100Base- FX портлари мавжуд бўлиши мумкин. Симсиз тармоқ технологиялари. Ҳозирги пайтга келиб симсиз локал тармоқлар, симли локал тармоқларга қўшимча локал тармоқлар сифатида қаралмоқда. Бошқача қилиб айтганда симсиз локал тармоқлар симли, яъни кабелли локал тармоқлар билан рақобатлашувчи тармоқлар эмас. Симсиз тармоқ технологиялари. Ҳозирги пайтга келиб симсиз локал тармоқлар, симли локал тармоқларга қўшимча локал тармоқлар сифатида қаралмоқда. Бошқача қилиб айтганда симсиз локал тармоқлар симли, яъни кабелли локал тармоқлар билан рақобатлашувчи тармоқлар эмас. Симсиз локал тармоқларнинг кўпгина афзаллик томонларини яққол кўриш мумкин. Уларни ўрнатиш ва модификациялаш, яъни янгилаб туриш жуда ҳам осон, бунда катта-катта хажмли кабеллар ва уларни улаш учун зарур бўлган қурилмаларга эхтиёж бўлмайди. Симсиз тармоқларнинг яна бир афзаллиги, унда фойдаланувчиларнинг кўчиб юриш имкониятининг (мобильность) борлигидир. Аммо симсиз локал тармоқларда қўлланиладиган ахборот узатиш муҳити, яъни симсиз муҳит ҳолатининг турғун эмаслиги ва у ишлаши давомида ўзини қандай тутиши номаълум эканлиги каби муоммоларга эга. Симсиз тармоқ технологиялари 802.11 стандарти хисобланган WiFi технологияси мисолида куриб чикамиз. 802.11 стандарти WiFi технологияси -симсиз локал тармоқларининг икки хил топологиси мавжуд:(5 ва 6-расмлар)
|
| |
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti amaliy ish-№1 Mavzu

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti amaliy ish-№1 Mavzu
|
bet | 1/3 | Sana | 05.02.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #151707 |
Bog'liq Safarov Qudrat
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI
Amaliy ish-№1
Mavzu: KOMPYUTER TIZIMINING UMUMIY TARKIBINI
TASHKILLASHTIRISH VA KO‘P YADROLI PROTSESSORLARNING
ARXITEKTURA TURLARI
Guruh: SRM001.
Bajardi: Safarov Qudrat.
Tekshirdi: Javliyev Shahzod
Mavzu: KOMPYUTER TIZIMINING UMUMIY TARKIBINI
TASHKILLASHTIRISH.
Ishdan maqsad: Kompyuter tizimining umumiy tarkibini va funksiyalarini o‘rganib chiqish, shaxsiy kompyuter tizimining xarakteristikalari haqida ma’lumotga ega bo‘lish.
Nazariy ma’lumotlar.
Kompyuter va uning asosiy qismlari:
Kompyuter (ingl. Computer) - bu, EHM (Elektron Hisoblash Mashinasi) bo‘lib, ingliz tilidan tarjima qilinganda hisoblovchi yoki hisoblayman degan ma’noni anglatadi.
Shaxsiy kompyuter (ing. personal computer) - shaxsiy foydalanish uchun mo‘ljallangan, narxi, hajmi va imkoniyatlari ko‘p odamlarning ehtiyojlarini qondiradigan kompyuter hisoblanadi va hisoblash mashinasi sifatida yaratilgan kompyuterdir.
Noutbuk (ingl. laptop) - shaxsiy kompyuterning odatiy komponentlari, jumladan displey, klaviatura va ishora qiluvchi qurilma (odatda sensorli panel), shuningdek batareyalar birlashtirilgan ko‘chma shaxsiy Kompyuter hisoblanadi. Noutbuklar hajmi va og‘irligi jihatidan kichik va noutbuklarning batareya quvvati 1 soatdan 15 soatgacha o‘zgarib turadi.
Shaxsiy kompyuterlar funktsional kompyuter uchun zarur bo‘lgan barcha komponentlarni o‘z ichiga oladi.
Tizim bloki - bu tizimning asosiy komponentlarini o‘z ichiga olgan kompyuterning asosiy komponenti hisoblanadi. Bunga asosiy mantiqiy plata, protsessor, xotira, har xil turdagi bir yoki bir nechta disk drayverlari, kommutatsiya quvvat manbai, simlar va kabellarni ulash kabi qurilmalar kiradi. Tizim blokida audio, video, tarmoq va boshqa funksiyalarni ta’minlash uchun kengaytirish platalari ham mavjud. 5
|
| |
Uskunaviy dasturiy ta’minot

|
Uskunaviy dasturiy ta’minot
|
bet | 1/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,57 Mb. | | #251329 |
Bog'liq Ma\'ruza №5 Ускунавий дастурий таъминот 5-MAVZU. USKUNAVIY DASTURLASH TEXNOLOGIYALARI. USKUNAVIY DASTURIY TA'MINOT Reja 1.Tizimli qayta ishlovchi dasturlar tuzilishi va ularning funksiyalari 2.Translyatorlarning interpretatsiyali va kompilyatsiyali tiplari. 3.Assemblerlar, ularning asosiy funksiyalari va ishlashiga misollar. 4.Uskunaviy dasturiy ta’minot Ma’ruzachi: dotsent M.M. Aliyev Uskunaviy dasturiy ta'minot - har xil dasturiy mahsulotlarni yaratish, tahrirlash, otladka qilish, test qilishni avtomatlashtirish uchun mo'ljallangan dasturiy paket. Uskunaviy dasturiy ta'minot - har xil dasturiy mahsulotlarni yaratish, tahrirlash, otladka qilish, test qilishni avtomatlashtirish uchun mo'ljallangan dasturiy paket. Tizimli va dasturiy ta’minotni kompyuterda ishlab chiqish uchun uskunaviy muhit yordami bilan yuzaga keladi: - - yuqori darajali translyatorlar tilli;
- - tahrirlash muhiti, yuklovchi va komponovka dasturlari;
- - assemblerlar va makroassemblerlar (mashinaga mo’ljallangan tillar)
- - otladchik mashina dasturlari;
- - dasturlash tizimlari;
Translyatorlar mashina tili dasturlarida, dasturlarni qaytadan o’zgartirish uchun oldindan belgilangan dasturlash tillarida yozilgan. Translyatorlar mashina tili dasturlarida, dasturlarni qaytadan o’zgartirish uchun oldindan belgilangan dasturlash tillarida yozilgan. Dasturlar, chiquvchi modullar deb nomlanuvchi dasturlash tillarida tayyorlanadi. Translyatorlar ikkita sinfga bo'linadi: kompilyatorlar (compiler) va interpretatorlar. Translyatorlar ikkita sinfga bo'linadi: kompilyatorlar (compiler) va interpretatorlar. Kompilyatorlar butun boshlang’ich modulini kompyuter tiliga tarjima qiladilar. Interpretatorlar ketma-ketlikda mashina tiliga tarjima qiladi va boshlang’ich modulning operatorlarini bajaradi. Univеrsal maqsadlarga mo’ljallangan kompyutеrlar uchun ko’proq kompiliyatsiyalovchi transilyator − dasturlar qo’llaniladi.
|
| |
Fast Ethernet - Структура стандартов ieee 802. X

|
Структура стандартов ieee 802. X
|
bet | 4/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #118746 |
Bog'liq 5emuqbLovD6qiX0nvKVumqm3HuhRUmz7zPXzLptf Fast Ethernet тармоқларида коаксиал кабель ишлатилмайди, шунинг учун уларнинг тузилиши ҳар доим концен-траторлар ва коммутаторлар асосида қурилган иерархик юлдуз топологиясига эга бўлади, 10Base-T ва 10Base-F стандартларига ўхшаб. (3-расм). Иерархик юлдуз топологияси (3-расм) Fast Ethernet тармоқлари тузилишининг аввалги стандартлардан фарқли жойи шуки, бунда тармоқ диаметри кўпи билан 200 м (250 м) бўлади (фақат концентраторлар ишлатилганда). Шунинг учун бу стандартда минимал узунликка эга бўлган кадрни узатиш вақти 10 баравар кичраяди, яъни ахборот узатиш тезлиги 100 Мбит/сек га етказилган. Fast Ethernet тармоқлари тузилишининг аввалги стандартлардан фарқли жойи шуки, бунда тармоқ диаметри кўпи билан 200 м (250 м) бўлади (фақат концентраторлар ишлатилганда). Шунинг учун бу стандартда минимал узунликка эга бўлган кадрни узатиш вақти 10 баравар кичраяди, яъни ахборот узатиш тезлиги 100 Мбит/сек га етказилган. Fast Ethernet технологияси асосида қурилган тармоқларнинг умумий узунлигини - коммутаторлардан фойдаланган ҳолда ошириш имконияти мавжуд. Бунда физик сегментларнинг узунлиги учун белгиланган чегаралар бузилмаслиги керак. Шунинг учун 2,5 километрдан катта узунликларга эга бўлган магистраль локал компьютер тармоқ-ларини қуришда Fast Ethernet технология-сидан бемалол фойдаланиш мумкин бўлади (4-расм). Бунда тармоқни ишлаши - тўлиқ дуплекс режимда амалга оширилиши керак бўладим Fast Ethernet технологияси асосида қурилган тармоқларнинг умумий узунлигини - коммутаторлардан фойдаланган ҳолда ошириш имконияти мавжуд. Бунда физик сегментларнинг узунлиги учун белгиланган чегаралар бузилмаслиги керак. Шунинг учун 2,5 километрдан катта узунликларга эга бўлган магистраль локал компьютер тармоқ-ларини қуришда Fast Ethernet технология-сидан бемалол фойдаланиш мумкин бўлади (4-расм). Бунда тармоқни ишлаши - тўлиқ дуплекс режимда амалга оширилиши керак бўладим
|
| |
Axborot tizimlarini tasniflashning boshqa alomatlari

|
Axborot tizimlarini tasniflashning boshqa alomatlari
|
bet | 24/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.org
Axborot tizimlarini tasniflashning boshqa alomatlari
Axborot tizimi tushunchasi ko‘p qirrali, uning mazmuni va mohiyati
axborot texnologiyasi qo‘llanilayotgan obyektning o‘ziga xos xususiyatlari,
xossalari bilan belgilanadi. Axborot tizimini to‘liq va har tomonlama bilish
uchun uning o‘ziga xos xususiyatlari tizimini aniqlash kerak bo‘ladi. Shu
maqsadda quyida axborot tizimini bir necha alomatlariga ko‘ra sinflarga ajratish
mumkin:
• avtomatlashtirish darajasi;
• boshqaruv jarayonining turlari bo‘yicha;
• qo‘llanilish sohalari bo‘yicha;
• faoliyat ko‘rsatish sohasi bo‘yicha;
• qo‘llanilish doirasi bo‘yicha;
• boshqaruv tizimi darajasi bo‘yicha;
• integratsiyalashuv darajasi bo‘yicha;
• qo‘llanilish yo‘nalishi bo‘yicha;
• sifat darajasi bo‘yicha va hokazo.
Axborot tizimining sinf belgilari ichida ularning qo‘llanish
sohalari asosiy hisoblanadi.
Avtomatlashtirish darajasiga ko‘ra avtomatlashtirilgan, avtomatik va
avtomatlashtirilmagan (an’anaviy) boshqarish tizimlari o‘zaro farqlanadi.
Avtomatlashtirilgan tizimlar kishilar bo‘g‘inini (operatorlar, ma’muriy apparat)
o‘zining organik tarkibiy qismiga kiritadi. Avtomatik tizimlar esa yig‘ish va
sozlashdan so‘ng inson ishtirokisiz (proflaktik nazorat va ta’mirlashni hisobga
olmasa) prinsip jihatdan ishlashi mumkin va ularni ko‘proq texnologiyalarni
52
boshqarishda qo‘llashadi, garchi bu o‘rinda avtomatlashtirilgan tizimlar afzal
ko‘rilsa ham. Tashkiliy boshqaruv tizimlariga kelganda, ular bu spetsifikasidan
kelib chiqib avtomatik bo‘la olmaydi. Odamlar bu tizimlarda quyidagi asosiy
vazifalarni hal etadi: birinchidan, bu boshqarish maqsadlari va mezonlarining
qo‘yilishi va tuzatib borilishidir (ular sharoit o‘zgarganda o‘zgartirib boriladi),
ikkinchidan, qo‘yilgan maqsadlarga erishishning eng yaxshi yo‘llarini izlab
topishda ijodiy elementlarni kiritish (qo‘llanayotgan texnologiya yoki tashkiliy
ishni keskin o‘zgartirish), uchinchidan, ishlab chiqilayotgan qarorlar tizimini
tugal tanlash va ularga yuridik kuch berish. Nihoyat, to‘rtinchi vazifa bo‘lishi
mumkin, bu tizimni boshlang‘ich axborot bilan ta’minlashki, uni to‘plashni
to‘liq avtomatlash mumkin emas yoki noratsional hisoblanadi (masalan,
kadrlarni hisobga olish ma’lumotlari, ish joyining o‘zgarishi ahvoli va
hokazolar).
|
| |
t 
B - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy...

22
2.
Chiqishda tayinlangan uzunlikdagi qiymat shakllanadi.
3.
Berilgan ixtiyoriy
𝑥𝑥
bo’yicha
ℎ
(
𝑥𝑥
)
oson hisoblanadi.
4.
Berilgan ixtiyoriy
𝑆𝑆
bo’yicha
ℎ
(
𝑥𝑥
) = N
tenglikdan
𝑥𝑥
ni hisoblab topib
bo’lmaydi (bir tomonlilik xossasi).
5.
Olingan
𝑥𝑥
va
𝑦𝑦 ≠ 𝑥𝑥
matnlar uchun
ℎ
(
𝑥𝑥
)
≠
ℎ
(
𝑦𝑦
)
bo’ladi (kolliziyaga
bardoshlilik xossasi).
Xesh funksiya yordamida uzatilayotgan ma’lumot yaxlitligini tekshirishning
sodda ko’rinishi 8-rasmda keltirilgan. Jo’natuvchi xabarning xesh qiymatini
hisoblaydi va uni qabul qiluvchiga xabar bilan birgalikda yuboradi. Qabul qiluvchi
dastlab xabarning xesh qiymatini hisoblaydi va qabul qilingan xesh qiymat bilan
solishtiradi. Agar har ikkala xesh qiymat teng bo’lsa, u holda ma’lumotning
yaxlitligi o’zgarmagan, aks holda o’zgargan deb topiladi. Odatda xesh funksiyalar
kirishda ma’lumotdan tashqari xech qanday qiymatni talab etmagani bois,
kalitsiz
kriptografik funksiyalar
deb ham ataladi (kalit talab qiluvchi ma’lumotni yaxlitligini
ta’minlash usullari ham mavjud, ular bilan keyingi qismlarda tanishib chiqiladi).
Hello !
Hello !
Xesh qiymat
Hello !
Xesh qiymat
Xesh funksiya
Hello !
Xesh funksiya
Xesh qiymat
Xesh qiymat
Yaxlitlikni
tekshirish
Haqiqiy
xabar
Jo’natilgan
xabar
Qabul
qilingan
xabar
8-rasm. Xesh funksiya asosida ma’lumot yaxlitligini tekshirish
Simmetrik va ochiq kalitli kriptotizimlardan ma’lumotlarning maxfiyligini
ta’minlashda, xesh funksiyalardan esa ma’lumotlarni yaxlitligini tekshirishda
foydalaniladi.
Download
O’rin almashtirish akslantirishi - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

25
1.
Qadimiy davr (qadimiy davr klassik shifrlari).
Ushbu davrda klassik shifrlar
asosan bir alfavitli o’rniga qo’yish va o’rin almashtirish akslantirishlariga
asoslangan. Masalan, Sezar, Polibiya kvadrati usullari.
2.
O’rta davr (o’rta davr klassik shifrlari).
Ushbu davrda shifrlar asosan ko’p
alifboli o’rniga qo’yishga asoslangan bo’lib, ularga Vijiner, Atbash
usullarini misol keltirish mumkin. Ushbu davrdagi shifrlar birinchi davr
shifrlariga qaraganda bardoshligi yuqori bo’lgan.
3.
1 va 2 – jaxon urishlari davri (1 va 2- jaxon urishlari davridagi klassik
shifrlar).
Ushbu davr kriptotizimlari asosan elektromexanikaga asoslangan
bo’lib, radioto’lqin orqali shifrmatnni uzatishni (Morze alifbosi) amalga
oshirgan. Mazkur davrga oid shifrlash usullariga Zimmermann telegrammi,
Enigma shifri, SIGABA mashinalarini misol keltirish mumkin.
4.
Kompyuter davri (zamonaviy shifrlar).
Ushbu davr shifrlari hisoblash
qurilmalariga mo’ljallangan bo’lib, yuqori xavfsizlik darajasiga ega
hisoblanadi. Zamonaviy shifrlarga misol sifatida DES, AES, GOST 28147-
89, IDEA, A5/1, RC4 (barchasi simmetrik) va RSA, El-Gamal (ochiq kalitli)
larni keltirish mumkin.
Download
Bir martali bloknot - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad...

27
S
R
L
H
H
H
T
H
S
R
A tomonidan jo’natilgan shifrmatn B tomonda bir xil kalitdan foydalanib
osongina deshifrlanadi:
S
R
L
H
H
H
T
H
S
R
Shifrmatn: 110 101 100 001 110 110 111 001 110 101
Kalit: 111 101 110 101 111 100 000 101 110 000
Ochiq matn: 001 000 010 100 001 010 111 100 000 101
H
E
I
L
H
I
T
L
E
R
Ushbu shifrlash algoritmi uchun quyidagi ikki holatni qarab chiqish muhim:
faraz qilaylik,
A
tomonning dushmani
M
A tomon quyidagi kalitdan foydalangan deb biladi:
101 111 000 101 111 100 000 101 110 000
Agar
M
dushman ushbu kalitni
B
tomonga uzata olsa, u holda
B
tomon
shifrmatnni quyidagicha deshifrlaydi:
S
R
L
H
H
H
T
H
S
R
Shifrmatn: 110 101 100 001 110 110 111 001 110 101
“Kalit”: 101 111 000 101 111 100 000 101 110 000
“Ochiq matn”: 011 010 100 100 001 010 111 100 000 101
K
I
L
L
H
I
T
L
E
R
Agar
Download
Simmetrik kriptotizimlardagi muammolar

|
Simmetrik kriptotizimlardagi muammolar |
bet | 22/149 | Sana | 10.09.2024 | Hajmi | | | #270811 |
Bog'liq kiberxavfsizlik-asoslari2.2.6. Simmetrik kriptotizimlardagi muammolar
Simmetrik shifrlash tizimlari ma’lumotni shifrlashda va deshifrlashda aynan
bir kalitdan foydalanadi. Bu esa tarmoq bo’ylab shifrlangan ma’lumotni uzatishdan
oldin shifrlash kalitini uzatishni taqoza etadi. Boshqacha aytganda,
kalitlarni
tomonlar orasida xavfsiz uzatish
simmetrik kriptotizimlar oldidagi asosiy muammo
sanaladi.
Bundan tashqari, bir foydalanuvchi qolganlari bilan ma’lumot almashmoqchi
bo’lsa, ularning har biri bilan alohida-alohida kalitlarga ega bo’lishi talab etiladi. Bu
esa foydalanuvchiga ko’p sonli kalitlarni xavfsiz saqlash zaruriyatini keltirib
chiqaradi.
2.2.7. Simmetrik kriptotizimlarda kalit uzunligi
Amalda foydalanish uchun kriptografik tizimlarning kalit uzunligiga qat’iy
talablar qo’yiladi. Ushbu talablar vaqt o’tishi bilan hisoblash qurilmalari
imkoniyatining o’zgarishiga bog’liq holda o’zgarib boradi. Kriptotizimlarda
foydalanilgan kalitni joriy vaqtdagi hisoblash qurilmalari orqali hisoblab topishning
imkoniyati bo’lmasligi zarur. Bu yerda kalitni topish deganda biror uzunlikdagi
kalitni bo’lishi mumkin bo’lgan barcha variantlarini hisoblab chiqish nazarda
tutiladi. Masalan, kalit uzunligi 4 bitga teng bo’lsa, u holda bo’lishi mumkin bo’lgan
variantlar soni
2
4
= 16
ga teng bo’ladi yoki, umumiy qilib aytganda,
𝑛𝑛
bitli
kalitlarni bo’lishi mumkin bo’lgan variantlari
2
𝑛𝑛
ga teng bo’ladi.
Hozirgi kunda simmetrik kriptotizimlarda foydalaniluvchi kalitlarning
uzunligi kamida 128 bitli bo’lishi zarur. 3-jadvalda turli uzunlikdagi kalitlarni
bo’lishi mumkin bo’lgan barcha variantlarini hisoblash uchun turli qiymatdagi
qurilmalardan foydalanganda sarflanadigan vaqt keltirilgan. Ko’rsatilgan natijalar
2005 yildagi narx asosida keltirilgan [20].
3-jadval
Qurilma narxi
Kalit uzunligi
80-bit
112-bit
128-bit
10 000 $
7 000 yil
10
13
yil
10
18
yil
100 000 $
700 yil
10
12
yil
10
17
yil
45
1 000 000 $
70 yil
10
11
yil
10
16
yil
10 000 000 $
7 yil
10
10
yil
10
15
yil
100 000 000 $
245 kun
10
9
yil
10
14
yil
Download |
| |
RSA shifrlash algoritmi - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

299
ishlaydigan marshrutizator yoki shlyuzdan) tashkil topgan ximoya to’sig’i
hisoblanadi.
Tizim ma’muri
– tizimni ekspluatatsiyasiga
va uning ishga layoqatlik
holatini ta’minlashga javobgar shaxs.
Tizim xavfsizligi
- tizim resurslaridan va funksional imkoniyatlaridan
ruxsatsiz foydalanishdan hamda ishlashida turli
bashorat qilinadigan yoki
qilinmaydigan holatlar sabab bo’luvchi, bo’lishi mumkin bo’lgan buzilishlardan
tizimning himoyalanishi.
Virus
– boshqa dasturlar bajarilayotganida o’zini
ularga kirituvchi unchalik
katta bo’lmagan dastur; yana - nusxalarini beixtiyor yaratish va keyinchalik yangi
nusxasini nazoratlash va qayta yaratishga erishish maqsadida fayllardagi
va tizimli
sohalardagi boshqa dasturlarni modifikatsiyalash imkoniyatiga ega dastur.
Download
Parolni buzib ochish - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad...

298
algoritm). Algoritm ishining natijasi raqamli imzo hisoblanadi. Raqamli imzo
sxemasining ba’zi turlarida imzoni shakllantirishda protokol ishlatiladi.
Risk matritsasi
- rutbalash va oqibatlariga va imkoniyatlariga rutbalar berish
yo’li bilan riskni ifodalash instrumenti.
Risk menejmenti
— axborot-telekommunikatsiya texnologiya resurslariga
ta’sir etishi mumkin bo’lgan xavfli xodisalar oqibatlarini
identifikatsiyalashning,
nazoratlashning, bartaraf etishning yoki kamaytirishning to’liq jarayoni.
Riskni nazoratlash -
riskni modifikatsiyalovchi (o’zgartiruvchi) chora.
1-
izoh.
Riskni nazoratlash o’z ichiga har qanday jarayonni, siyosatni, usulni,
amaliyotni va riskni modifikasiyalovchi boshqa harakatlarni olishi mumkin.
2-izoh.
Riskni nazoratlash doimo istalgan va kutilgan effektni bermasligi mumkin.
Download
Nazorat savollari……………………………………..……………………… 
15 
2. AXBOROTNING KRIPTOGRAFIK HIMOYASI …………………

302
5.3. Ma’lumotlarni qayta tiklash usullari ……………...…………………….. 190
5.4. Hodisalarni qaydlash ………...………………………………………….. 192
Nazorat savollari..............…………………………………………..……….... 198
6. DASTURIY VOSITALAR XAVFSIZLIGI …………………………...
199
6.1. Dasturiy vositalardagi xavfsizlik muammolari ………………………… 199
6.2. Dasturiy vosita xavfsizligining fundamental prinsiplari ………………... 203
6.3. Zararkunanda dasturiy kodlar ……………………………………………. 209
Nazorat savollari……………………………………………………………… 223
Download
AXBOROT XAVFSIZLIGI SIYOSATI VA RISKLARNI

7.
AXBOROT XAVFSIZLIGI SIYOSATI VA RISKLARNI
BOSHQARISH ……………………………………………………………..
224
7.1. Tizimlarning umumiy arxitekturasi ……………………………………... 224
7.2. Axborot xavfsizligi siyosati va uni amalga oshirish …………………… 232
7.3. Risklarni boshqarish …………………………………………………….. 247
Nazorat savollari……………………………………………………………… 257
8. KIBERJINOYATLARNING INSON XAVFSIZLIGIGA TA’SIRI ….
259
8.1. Kiberjinoyatchilik, kiberhuquq va kiberetika …………………………... 259
8.2. Inson xavfsizligi ………………………………………………………… 270
Nazorat savollari……………………………………………………………… 282
ADABIYOTLAR RО‘YHATI
………………………………………………
284
BELGILAR VA QISQARTMALAR..……………………………………..
287
TERMINLAR LUG'ATI……………………………………………………
289
303
Muhammad al-
Xоrazmiy nоmidagi Tоshkent axbоrоt texnоl
ogiyalari
universiteti,
2020
“Kiberxavfsizlik asoslari”
5330300 – Axborot xavfsizligi, 5330500 – Kompyuter njiniringi (Kompyuter
injiniringi, AT-servisi, Multimedia texnologiyalari), 5330600 – Dasturiy injiniring,
5350100 - Telekommunikatsiya texnologiyalari (Telemommunikatsiya,
teleradiouzatish, mobil tizimlar), 5350200 – Televizion
texnologiyalar
(Audiovizual
texnologiyalar, telestudiya tizimlari va ilovalari), 5350300 –
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasida iqtisodiyot
va menejment,
5350400 – Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasida kasb ta’limi,
5350500 – Pochta aloqasi texnologiyasi va 5350600 – Axborotlashtirish va
kutubxonashunoslik yo’nalishlari talabalari uchun o‘quv qo‘llanma.
Kriptologiya kafedrasi
majlisida
ko
‘
rib chiqildi va nashr etishga ruxsat etildi.
2020 yil 9 may
36 -
sоnli bayonnоma
“AX” fakulteti UK majlisida
ko
‘
rib chiqildi va nashr etishga ruxsat etildi.
2020 yil 27 may
9 -
sоnli bayonnоma
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
TATU
Kengashi majlisida
ko
‘
rib chiqildi, nashr etishga va nashr
guvohnomasini
olishga ruxsat etildi
2020 yil 4 iyul
9(702) -
sоnli bayonnоma
Tuzuvchilar: S.K.Ganiyev
A.A.Ganiyev
Z.T.Xudoyqulov
Taqrizchilar: K.A.Tashev
O.P.Axmedova
Mas’ul muharrir:
Musahhih: S.X.Abdullaeva
Kodlar kitobi - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad...

31
2-jadval
Kodlar kitobidan olingan na’muna
Ochiq matn
Shifrmatn
Februar
13605
fest
13732
finanzielle
13850
folgender
13918
Frieden
17142
Friedenschluss
17149
⋮
⋮
Masalan, “Februar” so’zini shifrlash uchun butun so’z 5-simvolli kod so’z
13605 bilan almashtirilgan. Kodlar kitobi
shifrlash uchun, deshifrlash uchun esa kod
so’zlar ustuni bo’yicha tartiblangan kod so’zlar kitobidan foydalanilgan. Kod so’zlar
kitobi o’rniga qo’yish akslantirishiga asoslangan bo’lib, bunda bir simvol
emas balki
butun so’z, ba’zida esa butun ibora o’rniga kod so’z qo’yilgan.
2-jadvalda keltirilgan kod so’zlar mashhur Zimmermann telegrammini
shifrlash uchun foydalanilgan. 1917 yil
birinchi jaxon urushi davrida, Germaniya
tashqi ishlar vaziri Artur Zimmerman Germaniyaning Meksikadagi elchisiga
shifrlangan ko’rinishdagi telegramma yuboradi. 10-rasmda keltirilgan shifrlangan
xabar Britaniyaliklar tomonidan tutib olinadi. Bu vaqtda Britaniya va Fransiya
Germaniya bilan urush va AQSh bilan betaraf holatida edi.
10-rasm. Zimmerman telegrammi
32
Ruslar Nemislarning kodlar kitobini
zararlangan versiyasini tiklab, uni
Britaniyaga yuboradi. Murakkab tahlillardan so’ng, Britaniyaliklar Zimmerman
telegrammi yozilgan vaqtidagi kodlar kitobining bo’shliqlarini to’ldirishadi va uni
deshifrlashadi. Telegrammda aytilishicha, Germaniya hukumati
cheklanmagan
suvosti urushi boshlashni rejalashtirayotgani va bu AQSh bilan urushga olib kelishi
mumkinligi haqida mulohazalar borligi bayon etilgan. Shu sababli, Zimmerman o’z
elchisiga Meksikani AQShga nisbatan urushda Germaniya ittifoqchisi bo’lishga
undashi kerakligini aytadi. Xususan, Meksikani Texas, Yagni
Meksika va Arizona
shtatlaridagi hududlarini qaytarib olishga undagan. AQShda ushbu telegramma
oshkor bo’lgandan so’ng, jamoatchilik Germaniyaga qarshi turadi. Shundan so’ng,
AQSh urushga kiradi. Zimmerman telegrammini to’liq deshifrlangan ko’rinishi 11-
rasmda keltirilgan [22].
11-rasm. Zimmerman telegrammining deshifrlangan ko’rinishi
Download
Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot - bet 11

23
2.1.5. Kriptografik akslantirishlar
Odatda kriptografiyada ma’lumotlarni shifrlashda (deshifrlashda) ikki turdagi
akslantirish
lardan foydalaniladi. Ulardan biri
o’rniga qo’yish (substitution)
akslantirishi, ikkinchisi
o’rin almashish (permutation)
akslantirishi.
O’rniga qo’yish akslantirishi.
Ushbu akslantirish
sodda va zamonaviy
simmetrik kriptografik algoritmlarning asosi hisoblanadi. O’rniga qo’yish
akslantirishida, ochiq matn belgilari bir alfavitdan olinib, unga mos shifrmatn
boshqa bir alfavitdan olinadi.
Sodda ko’rinishda olingan o’rniga qo’yish akslantirishi
asosida shifrlash
uchun olingan matn quyida keltirilgan. Ushbu sodda shifrlash usuli Sezar nomi bilan
mashhur. Masalan, agar ochiq matn “HELLO” ga teng bo’lsa, unga mos
holda
shifrmatn “KHOOR” ga teng bo’ladi. Mazkur holda shifrmatn alifbosi ochiq matn
alifbosidan 3 taga surish natijasida hosil qilingan va shuning
uchun shifrlash kalitini
3 ga teng deb qarash mumkin. Deshifrlash jarayonida esa shifrmatn simvollari
shifrmatn alifbosidan olinib, unga mos ochiq
matn alifbosidagi simvolga
almashtiriladi. Masalan, shifrmatn “ILUVW” ga teng bo’lsa, unga mos ochiq matn
“FIRST” ga teng bo’ladi.
O
ch
iq
ma
tn
A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
S
h
if
r ma
tn
D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z A B C
O’rniga qo’yish akslantirishida ochiq matndagi
simvollar shifrmatnda
bo’lmasligi mumkin. Biroq, ochiq matndagi simvollarning takrorlanish chastotasi
shifrmatndagi simvollarda ham bir xil bo’ladi (ko’p alifboli o’rniga qo’yish usullari
bundan mustasno). Masalan, yuqoridagi misolda ochiq matndagi “L” simvolining
takrorlanish chastotasi 2 ga teng. Uning o’rniga qo’yilgan shifrmatndagi “O”
24
simvolining ham takrorlanish chastotasi ham 2 ga teng. Bu
holat ochiq matndagi
qolgan simvollar uchun ham o’rinli. Bu esa ushbu akslantirishni
chastotalar tahlili
usuliga bardoshsizligini anglatadi.
Download
Simmetrik kriptografik algoritmlar

2.2. Simmetrik kriptografik algoritmlar
Quyida simmetrik kriptotizimlar, shuningdek ularning ikki tarmog’i:
oqimli
va
blokli
simmetrik shifrlash algoritmlariga to’xtalib o’tiladi. Simmetrik shifrlash
algoritmlarida ma’lumotlarni shifrlash va deshifrlashda yagona kalitdan
foydalaniladi. Ular ma’lumotlarni shifrlash va deshifrlash jarayonlarini amalga
oshirish tartibi bilan farq qilib, foydalanilayotgan tizim xususiyatidan kelib chiqqan
holda tanlanadi.
33
Simmetrik kriptotizimlarning ishlashi bilan tanishishda quyidagi
belgilanishlarni aniqlab olamiz:
−
ochiq matn
𝑃𝑃
ni simmetrik kalit
𝐾𝐾
bilan shifrlash:
𝐶𝐶
=
𝐿𝐿
(
𝑃𝑃
,
𝐾𝐾
)
;
−
shifrmatn
𝐶𝐶
ni simmetrik kalit
𝐾𝐾
bilan deshifrlash:
𝑀𝑀
=
𝑀𝑀
(
𝐶𝐶
,
𝐾𝐾
).
Bu yerda,
𝐿𝐿
()
va
𝑀𝑀
()
lar mos ravishda simmetrik kriptotizimdagi shifrlash va
deshifrlash funksiyalari.
2.2.1. Oqimli simmetrik shifrlash algoritmlari
Oqimli simmetrik shifrlash algoritmi bir martali bloknotga asoslangan bo’lib,
undan farqli jihati – bardoshligi yetarlicha past va boshqariladigan kalitga
asoslanishi. Ya’ni, kichik uzunlikdagi kalitdan ochiq matn uzunligiga teng bo’lgan
ketma-ketlik hosil qilinadi va bir martali bloknot sifatida foydalaniladi.
Oqimli shifr
𝑛𝑛
bitli kalit
𝐾𝐾
ni qabul qiladi va ochiq matnni uzunligiga teng
bo’lgan
ketma
−
ketlik
𝑆𝑆
ga uzaytiradi. Ketma – ketlik
𝑆𝑆
esa ochiq matn
𝑃𝑃
bilan
𝑋𝑋𝑋𝑋𝑋𝑋
amalida bajariladi va shifrmatn
𝐶𝐶
hosil qilinadi. Bu o’rinda ketma-ketlikni
qo’shish bir martali bloknotni qo’shish kabi bir xil bo’ladi.
Oqimli shifrni quyidagicha sodda ko’rinishda yozish mumkin:
𝑆𝑆𝑆𝑆𝑆𝑆𝑒𝑒𝑎𝑎𝑆𝑆𝐶𝐶𝑆𝑆𝑆𝑆ℎ𝑒𝑒𝑆𝑆
(
𝐾𝐾
) =
𝑆𝑆
Bu yerda
𝐾𝐾
kalit,
𝑆𝑆
esa natijaviy ketma-ketlik. Shuni esda saqlash zarurki, bu
yerda ketma-ketlik shifrmatn emas, balki bir martali bloknotga o’xshash oddiy qator.
Agar berilgan ketma-ketlik
𝑆𝑆
=
𝑠𝑠
0
,
𝑠𝑠
1
,
𝑠𝑠
2
, …,
va ochiq matn
𝑃𝑃
=
𝑆𝑆
0
,
𝑆𝑆
1
,
𝑆𝑆
2
, …,
berilgan bo’lsa, mos bitlarni XOR amali orqali shifrmatn bitlari
𝐶𝐶
=
𝑎𝑎
0
,
𝑎𝑎
1
,
𝑎𝑎
2
, …,
ni
quyidagicha hosil qilish mumkin.
𝑎𝑎
0
=
𝑆𝑆
0
⨁𝑠𝑠
0
,
𝑎𝑎
1
=
𝑆𝑆
1
⨁𝑠𝑠
1
,
𝑎𝑎
2
=
𝑆𝑆
2
⨁𝑠𝑠
2
, …
Shifrmatn
𝐶𝐶
ni deshifrlash uchun, yana ketma-ketlik
𝑆𝑆
dan foydalaniladi:
𝑆𝑆
0
=
𝑎𝑎
0
⨁𝑠𝑠
0
,
𝑆𝑆
1
=
𝑎𝑎
1
⨁𝑠𝑠
1
,
𝑆𝑆
2
=
𝑎𝑎
2
⨁𝑠𝑠
2
, …
34
Yuboruvchi va qabul qiluvchini bir xil oqimli shifrlash algoritmi va kalit
𝐾𝐾
bilan ta’minlash orqali, ikkala tomonda bir xil ketma-ketliklarni hosil qilish mumkin.
Biroq, natijaviy shifr kafolatli xavfsizlikka ega bo’lmaydi va bunda asosiy e’tibor
amaliy tomondan qo’llashga qaratiladi.
Download |
16- mavzu. Integral sxemalar. Reja

|
16- mavzu. Integral sxemalar. Reja
|
bet | 1/7 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 39,19 Kb. | | #126556 |
Bog'liq 16-mavzu
16- mavzu. INTEGRAL SXEMALAR.
Reja:
Umumiy ma’lumotlar
Yarimo‘tkazgichli IMSlar yaratilishi texnologik jarayon va operatsiyalar.
BTlar asosidagi IMS larni tayyorlash.
MDYa tranzistorlar asosidagi IMSlarni tayyorlash.
16.1 Umumiy ma’lumotlar
Integral mikrosxemalar elektr asboblarning sifat darajasidagi yangi turi bo‘lib elektron qurilmalarning asosiy negiz elementi hisoblanadilar.
Integral mikrosxema (IMS) elektr jihatdan o‘zaro bog‘langan elektr radiomateriallar (tranzistorlar, diodlar, rezistorlar, kondensatorlar va boshqalar) majmui bo‘lib, yagona texnologik siklda bajariladi, ya’ni bir vatqning o‘zida yagona konstruksiya (asos)da ma’lum axborotni qayta ishlash funksiyasini bajaradi.
IMSlarning asosiy xossasi shundaki, u murakkab funksiyalarni bajarish bilan birga kuchaytirgich, trigger, hisoblagich, xotira qurilmasi va boshqa funksiyalarni ham bajaradi. Xuddi shu funksiyalarni bajarish uchun diskret elementlarda mos keluvchi sxemani yig‘ish talab qilinardi.
IMSlar uchun ikki asosiy belgi mavjud: konstruktiv va texnologik. Konstruktiv belgisi shundaki, IMSning barcha elementlari asosiy asos ichida yoki sirtida joylashadi, elektr jihatdan birlashtirilgan va yagona qobiqga joylashtirilgan bo‘lib, yagona hisoblanadi. IMS elementlarining hammasi yoki bir qismi va elementlararo bog‘lanishlar yagona texnologik siklda bajariladi. Shu sababli integral mirosxemalar yuqori ishonchlilikka va kichik tannarxga ega.
Hozirgi kunda yasalish turi va hosil bo‘ladigan tuzilmaga ko‘ra IMSlarning uchta prinsipial turi mavjud: yarim o‘tkazgichli, pardali va gibrid. Har bir IMS turi konstruksiyasi, mikrosxema tarkibiga kiradigan element va komponentlar sonini ifodalovchi integratsiya darajasi bilan xarakterlanadi.
Element deb biror elektroradioelement (tranzistor, diod, rezistor, kondensator va boshqalar) funksiyasini amalga oshiruvchi IMS qismiga aytiladi va u kristall yoki asosdan ajralmagan konstruksiyada yasaladi.
|
| |
A5/1 oqimli shifrlash algoritmi - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

35
𝑆𝑆
=
𝑧𝑧
7
⨁𝑧𝑧
20
⨁𝑧𝑧
21
⨁𝑧𝑧
22
𝑆𝑆
= 22,21,20, … ,1 uchun
𝑧𝑧
𝑖𝑖
=
𝑧𝑧
𝑖𝑖−1
𝑧𝑧
0
=
𝑆𝑆
Berilgan uchta bit
𝑥𝑥
,
𝑦𝑦
va
𝑧𝑧
uchun
𝑆𝑆𝑎𝑎𝑚𝑚
(
𝑥𝑥
,
𝑦𝑦
,
𝑧𝑧
)
funksiyasi eng ko’p bitni
qaytaradi. Agar
𝑥𝑥
,
𝑦𝑦
va
𝑧𝑧
bitlar 0 ga teng bo’lsa, u holda funksiya 0 ni qaytaradi, aks
holda birni qaytaradi. Funksiyaga kiruvchi bitlar toq bo’lgani uchun, funksiya har
doim 0 ni yoki 1 ni qaytaradi. Boshqa holatlar bo’lmaydi.
A5/1 shifrida, ketma-ketlikning har bir bitini generasiyalash uchun
quyidagilar bajariladi. Dastlab,
𝑆𝑆
=
𝑆𝑆𝑎𝑎𝑚𝑚
(
𝑥𝑥
8
,
𝑦𝑦
10
,
𝑧𝑧
10
)
funksiya qiymati hisoblanadi.
Shundan so’ng
𝑋𝑋
,
𝑌𝑌
va
𝑍𝑍
registrlar quyidagicha sijitiladi (yoki siljitilmaydi):
−
agar
𝑥𝑥
8
=
𝑆𝑆
ga teng bo’lsa,
𝑋𝑋
siljitiladi;
−
agar
𝑦𝑦
10
=
𝑆𝑆
ga teng bo’lsa,
𝑌𝑌
siljitiladi;
−
agar
𝑧𝑧
10
=
𝑆𝑆
ga teng bo’lsa,
𝑍𝑍
siljitiladi.
Shundan so’ng, ketma-ketlikning bir biti
𝑠𝑠
quyidagicha generasiyalanadi va
ochiq matn biti bilan XOR amali bajariladi (agar shifrlansa) yoki shifrmatn
biti bilan
XOR amali bajariladi (agar deshifrlansa).
𝑠𝑠
=
𝑥𝑥
18
⨁𝑦𝑦
21
⨁𝑧𝑧
22
Yuqorida keltirilgan ketma-ketlikdagi amallar talab etilgunga qadar
takrorlanadi (ochiq matn yoki shifrmatn uzunligiga teng).
Agar biror registr siljitilsa, uning to’liq holati siljish natijasida o’zgaradi.
Ketma-ketlikning bir bitini hosil qilishda uchta registrdan kamida ikkitasi siljiydi va
shuning uchun yuqoridagi ketma-ketlikni davom ettirgan holda yangi bitlar ketma-
ketligini hosil qilish mumkin bo’ladi.
A5/1 oqimli shifrlash algoritmi murakkab ko’rinsada, qurilmada amalga
oshirilganida yuqori tezlik qayd etadi. Umumiy holda A5/1 oqimli shifrni 12 -
rasmdagi kabi ifodalash mumkin.
Kiberjinoyatchilik - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad...

296
Kiberxavfsizlik
–
kiberfazoning kiberhujumlardan foydalanishidan
qo’riqlash yoki himoyalash imkoniyati.
Koder (dasturchi) -
internet-firibgarlik texnologiyalari bilan shug’ullanuvchi
uyushgan jinoiy guruh
ichidagi ixtisosliklardan biri; troyan va boshqa zarar
yetkazuvchi dasturlarni yozuvchi va ularni yopiq anjumanlarda “o’ziga
o’xshashlarga” sotuvchi ishtirokchini belgilaydi.
Kodlar kitobi –
tarkibida tartibga solingan ochiq
matn va kodlar ekvivalenti
yoki so’zlarni almashtirish texnologiyasidan foydalanuvchi mashina shifrlash usuli
bo’lgan hujjat.
Kodlar lug’ati –
kod tizimida kod ekvivalenti berilgan ochiq matn so’zlari,
raqamlari, iboralari yoki gaplar nabori.
Kompyuter xavfsizligi –
axborot tizimlari
aktivlarining, jumladan apparat
vositalarining, dasturiy ta’minotning, o’rnatilgan
mikrodasturiy vositaning va
ishlanuvchi, saqlanuvchi va uzatiluvchi axborotning konfidensialligini, yaxlitligini
va foydalanuvchanligini kafolatlovchi choralar va nazoratlash vositalari.
Konfidensial axborot
– egasi tomonidan himoyalashni talab etuvchi tijoriy
yoki shaxsiy sirdan iborat axborot.
Kriptografik algoritm
– kriptografik funksiyalardan
birini hisoblashni
amalga oshiruvchi algoritm.
Lug’atga asoslangan hujum
– ochiq matn elementlari lug’atidan
foydalanishga asoslangan kriptotizimga hujum.
Download
Xavfsizlik xizmati ma’muri - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi...

Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot
kiberxavfsizlik-asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot |
Mo-12-1004287 axmadjonov lazizxon raximjonovich Ahmadjonov Lazizxon 33 689 16 16

MO-12-1004287
AXMADJONOV
LAZIZXON RAXIMJONOVICH
2023-yil 11-dekabrdan 2023-yil 22-dekabrgacha
A.Avloniy nomidagi pedagoglarni kasbiy rivojlantirish
va yangi metodikalarga
o‘rgatish
milliy-tadqiqot instituti
Jami 36
soatli
“INFORMATIKA VA
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANI
O‘QITUVCHILARINI UZLUKSIZ KASBIY RIVOJLANTIRISH”
A.Ismailov
18
Farg‘ona
viloyati,
Buvayda tumani, 41-maktab
Kao kompozitor, izvođač, istraživač te tzv. 'multimedijski kipar', Dr. Ivica Ico Bukvić se primarno bavi interaktivnom intermedijskom umjetnošću

|
Kao kompozitor, izvođač, istraživač te tzv. 'multimedijski kipar', Dr. Ivica Ico Bukvić se primarno bavi interaktivnom intermedijskom umjetnošću
|
Sana | 01.04.2020 | Hajmi | 22,5 Kb. | | #9662 |
Kao kompozitor, izvođač, istraživač te tzv. 'multimedijski kipar', Dr. Ivica Ico Bukvić se primarno bavi interaktivnom intermedijskom umjetnošću. S internacionalnim izvedbama putem festivala (ICMC, SEAMUS, Spark, FEMF, CMS, EMM, IEMF, LAC, MusicX, OCEAn, gmem), radija, koncerata, kao i Interneta, njegova djela pokrivaju raznoliki dijapazon žanra (vizualni i auralni, akustični i elektronički, interaktivna djela te instalacije).
Njegove kreacije su osvojile nagrade kao i sponzorstva, te njegov istraživački rad je izdan u internacionalnim publikacijama, kao što su Organised Sound i Array. Prije dolaska na Virginia Tech univerzitet, kao istraživač i pedagog predavao je na Oberlin koledzu, konzervatoriju glazbe u Cincinatiju (CCM), te na raznim festivalima i tzv. workshop-ima. Njegov istraživački rad rezultirao je doprinosom u obliku zvučno-orijentiranog software-a, ukljucivsi RTMix, RTcmix instrumente, Soundmesh, Superkaramba, te 'Borealis' desktop zvučnu temu.
Kao aktivni zagovarač i član libre software komune, Ivica je originalni kreator CCM-ovog 'Linux and Multimedia' predmeta koji se bavi implementacijom te uporabom libre operativnog sistema i software- a za potrebe kreativnog rada u području multimedije, te od 2004. godine služi kao izabrani direktor internacionalnog Linuxaudio.org konzorcija. Kao izvođač, Ivica se bavi sviranjem klavira, tzv. hiperinstrumenata, orgulja, te dirigiranjem.
Povodom završetka doktorata krajem 2005. godine (CCM) radi na Virginia Tech univerzitetu kao assist. profesor kompozicije i muzičke tehnologije, kao i član novog interdisciplinarnog programa Collaborative for Creative Technologies in the Arts and Design (CCTAD iliti Cyberarts).' MaMa
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kao kompozitor, izvođač, istraživač te tzv. 'multimedijski kipar', Dr. Ivica Ico Bukvić se primarno bavi interaktivnom intermedijskom umjetnošću
|
Adabiyotlar - O‘rantilgan tizimlar

№
|
F.I.O
|
Mustaqil ish
|
|
O‘rnatilgan dasturiy vositalar va dasturlash tillari sharhi.
|
Abdialimov Sohibjon Xusniddin o‘g‘li 214-21
|
|
Raqamli signal va o‘rnatilgan tizim protsessorlari.
|
Abdibayev Nursultan Kayrat o'g'li 214-21
|
|
Xotirani tashkil etilishi. O‘rnatilgan tizim xotiralari.
|
Abdumutalibov Odiljon Abdunabi o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan tizimlarda axborotlarni kiritish/chiqarish.
|
Abdusattorov Abdulbosit Abduvohid o‘g‘li 214-21
|
|
Shinalarni tashkil etilishi. O‘rnatilgan tizim shinalari.
|
Abduvoxobova Xonoyim Abduvaqqos qizi 214-21
|
|
Taqsimlangan va parallel ishlov berish.
|
Amirov Bekzod To‘ra o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan tizimlarda qurilmalar drayveri.
|
Baxtiyorov Shahriyor Ixtiyorovich 214-21
|
|
O‘rnatilgan operatsion tizimlar ( Embedded linux).
|
Dilmurodov Zafar Ziyodulla o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan operatsion tizimlarda ko‘p vazifalilik va jarayonlarni boshqarish.
|
Hakimov Bobirjon Baxrom o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan operatsion tizimlarda xabarlar navbati.
|
Mahmudjonov Sardorjon Xojiakbar o'g'li 214-21
|
|
O‘rnatilgan operatsion tizimlar xizmatlari.
|
Matyaqubov Fazliddin Jamoliddin o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan operatsion tizimlarda uzilishlar.
|
Normuminov Nodir Shuxrat o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan operatsion tizimlarda xotirani boshqarish.
|
Nu’monov Tohir Uchqun o‘g‘li 214-21
|
|
POSIX standarti.
|
Nurmamatova Maftuna Muxidin qizi 214-21
|
|
O‘rnatilgan tizimlarda tarmoqlar.
|
O‘ktamov Lazizbek Azizbek o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan dasturiy vositalar va dasturlash tillari sharhi.
|
O‘rinov Farruxbek Dalijon o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan protsessorlar
|
Qa‘dirbaev G‘afur Alisher uli‘ 214-21
|
|
O‘rnatilgan tizimlarda xotirani tashkil etilishi
|
Qodirova Barchinoy Xasanovna 214-21
|
|
O‘rnatilgan tizimlarda kiritish/chiqarish
|
Safarov Qudrat G‘ayrat o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan tizimlarda shinalar tashkil etilishi
|
Shamuratov Ulug‘bek Alisher uli 214-21
|
|
O‘rnatilgan tizimlarda taqsimlangan va parallel qayta ishlashlar.
|
Usmonov Asadbek Luqmon o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan tizimlarda qurilmalar drayveri.
|
Xalilov Jasurbek Erkin o‘g‘li 214-21
|
|
O‘rnatilgan operatsion tizimlar( Embedded linux)
|
Xudoyberdiyeva Nozila Mamanazar qizi 214-21
|
|
O‘rnatilgan operatsion tizimlarda ko‘p vazifalilik va jarayonlarni boshqarish
|
Yuldoshov Dilshodbek Shamshod o‘g‘li 214-21
|
Ma’lumotlar - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy...

297
Mantiqiy bomba
– “qurbon” kompyuterida rezident joylashgan va ma’lum
mantiqiy shart bo’yicha, masalan, ma’lum sanada yoki tizimning ma’lum xolatlari
naborida, faollashuvchi destruktiv dasturiy komplekslarni umumlashtiruvchi atama.
Mualliflik huquqi
– fan, adabiyot va san’at asarlarini
yaratish va foydalanish
bilan bog’liq vujudga keladigan munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy normalar
majmui.
Nuqson -
axborot tizimidagi topshiriq, adashish
yoki etiborsizlik asosidagi
xato bo’lib, himoya mexanizmlarini aylanib o’tishga imkon beradi.
Ochiq axborot
– barcha manfaatdor shaxslarning foydalanishlari bo’yicha
cheklash bo’lmagan axborot: umumfoydalanuvchi axborot.
Ochiq kalit -
odatda imzoni tekshirish yoki ma’lumotni shifrlashda
foydalaniluvchi asimetrik kalit juftining ochiq qismi.
Parol yordamida himoyalash
– foydalanish uchun
parol kiritilishi zarur
bo’lgan ma’lumotlarni himoyalash usuli.
Parollarni fosh qiluvchi
- parollarni saralash yoki o’g’rilashni
amalga
oshiruvchi kompyuter dasturi.
Download
Virusga qarshi himoya - Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad...

Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot
kiberxavfsizlik-asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot |
XULOSALAR - Matbaa texnologiyalari

|
Matbaa texnologiyalari
|
bet | 22/26 | Sana | 07.06.2024 | Hajmi | 250,41 Kb. | | #261142 |
Bog'liq Xolmuminov BMIXULOSALAR
Toʻqimachilik korxonalari marketing faoliyatini takomillashtirish yo`llarini oʻrganish, hamda tayyor to`qimachilik mahsulotlarini ishlab chiqarish va sotishni marketing tamoyillari asosida amalga oshirilgan bitiruv malakaviy ish natijasi quyidagi xulosalarga kelish imkoniyatini berdi:
1. Oʻzbekistonning innovatsion rivojlanish sharoitda bozor faoliyati toʻgʻrisidagi bilimlar zamonaviy marketingning muhim qoidalariga asoslanishi lozim. Marketingning zamonaviy konsepsiyalariga moslashuvchan tadqiqot oʻtkazish usul va uslubiyatlaridan samarali foydalanish asosida korxonalar bozorda doimiy faoliyat yuritishi va samaraga erishish imkoniyati kengayib boradi.
2. Toʻqimachilik mahsulotlari bozorida marketingni tashkil etishning tashkiliy mexanizmi korxonalar marketing faoliyatini boshqarish jarayonlaridagi analitik (tahlil) vazifalarni samarali bajarilishini ta'minlashga yo`naltirilgan holda tashkil etilishi lozim.
3. Oʻzbekistonda keng iste'mol tovarlari bozori mahalliy toʻqimachilik mahsulotlar bilan emas, balki xorijiy brendlar ulushi yuqoriligicha qolgan. Bunday holat narxlarning oʻsishiga va aholi real daromadlarining pasayishiga ta'siri mavjud. Kiqim kechak bozorini faollashtirish, mamlakatda ishlab chiqarilgan tovarlar bilan toʻldirishda korxonalar iste'molchilarni shaxsiylashtirishga qaratilgan marketing strategiyalaridan foydalanishni taqozo etadi. Shaxsiylashtirilgan marketing har bir iste'molchi segmenti uchun vertual kommunikasiya vositalari asosida shaxsiy identifikasiyalovchi marketing tadqiqot usullarini ishlab chiqishni talab qiladi.
5. Iste'molchilar bo`yicha segment strategiyalarini ishlab chiqish toʻqimachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchi korxonalar mahsulotlari sotiluvchi chakana savdo shaxobchalarida marketingdan samarali foydalanish ustuvor vazifa sifatida qaralishi lozim.
6. Toʻqimachilik mahsulotlari bozorida marketingni tashkil etishda soddalashtirilgan eksperiment usullaridan foydalanish, tadqiqot oʻtkazuvchi sub'ektlarning vaqt va iqtisodiy resurslarini tejash imkoniyatini berib, iste'molchilar segment xususiyatlari bo`yicha qaror qabul qilishdagi risk darajasini pasaytirish imkonini beradi.
7. Toʻqimachilik mahsulotlari ishlab chiqaruvchi korxonalar raqobatbardoshligiga ta'sir etuvchi asosiy tashqi omil sifatida chakana savdo shaxobchalarida iste'molchilar uchun koʻrsatilayotgan xizmatlarga e'tibor qaratish talab etiladi.
|
| |
Operativ boshqaruv pog‘onasiga tegishli axborot tizimlari

|
Operativ boshqaruv pog‘onasiga tegishli axborot tizimlari
|
bet | 21/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgOperativ boshqaruv pog‘onasiga tegishli axborot tizimlari:
buxgalteriya;
bank depozitlari;
buyurtmalarni qayta ishlash;
aviabiletlarni qayd qilish va realizatsiya qilish;
oylik maoshlarni hisoblash va boshqalar.
Mutaxassislar axborot tizimlari ma’lumotlar bilan ishlovchi mutaxassislar,
loyihachilar, muhandislar mehnat unumdorligini oshirishda yordam beradilar. Ularning
vazifasi qog‘ozli axborotlarni qayta ishlashni osonlashtirish va yangi ma’lumotlarni
tashkilot bazasida integratsiyalashdan iboratdir.
46
Jamiyat va ishlab chiqarish taraqqiyoti, iqtisodiyotning o‘sishi kelajakda
mana shunday axborot tizimlarining keng ko‘lamda joriy etilishiga bog‘liq.
Bunday tizimlarda ikki guruhni alohida ajratib o‘tish o‘rinlidir:
• ofisni avtomatlashtirish axborot tizimlari;
• bilimlarni qayta ishlash axborot tizimlari.
Ofisni avtomatlashtirish axborot tizimlari o‘zining soddaligi va keng
qamrovligi tufayli ixtiyoriy tashkiliy bo‘g‘in xodimlari tomonidan faol
ishlatiladilar. Ko‘pincha ulardan o‘rta maxsus ma’lumotga ega bo‘lgan kichik
mutaxassislar, buxgalterlar, kotibalar va hattoki yuqori malakaga ega bo‘lgan
mutaxassislar foydalanadilar. Asosiy maqsad – ma’lumotlarni qayta ishlash, ish
yuritish samaradorligini oshirish va axborotlarni qayd qilish, ularni izlash,
so‘rovlar bo‘yicha muayyan shakllar yoki jadval ko‘rinishidagi hisobotlarni
tayyorlashni tezlashtirishdir.
Ofisni avtomatlashtirish axborot tizimlari axborot xizmati ko‘rsatish sohalari
xodimlarini xaridorlar, buyurtmachilar, iste’molchilar bilan aloqani o‘rnatish
imkonini yaratadi. Ularning faoliyati asosan hujjatlar yuritish, kommunikatsiyani
boshqarish, reja-jadvallar ishlab chiqishni qamrab oladi. Bunday tizimlar quyidagi
funksiyalarni bajaradilar:
• turli matn protsessorlari asosida kompyuterda matnlarni qayta ishlash;
• yuqori sifatli bosma mahsulotlarni ishlab chiqish;
• hujjatlarni arxivlash;
• elektron kalendarlar va ish yuritishga doir ma’lumotlarni elektron yozuv
daftarchasida saqlash;
• elektron va audiopochta;
• video- va telekonferensiyalar.
Bilimlarni qayta ishlash axborot tizimlari, shu jumladan, ekspert tizimlar
muhandislar, huquqshunoslar, olimlar uchun yangi mahsulot yaratishda
foydalaniladigan zarur bilimlarni qamrab oladilar. Ularning vazifasi yangi
axborot va yangi bilimlarni yaratishdir. Masalan, muhandislik va ilmiy
47
loyihalashning ixtisoslashtirilgan ishchi stansiyasi yuqori darajadagi sifat
talablariga javob beradigan texnik ishlanmalarni yaratish uchun imkoniyat
yaratadi.
|
| |
W legal warning!

|
W legal warning!
|
bet | 1/10 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #13832 |
W LEGAL WARNING!
Use only machines you own, or machines you have permission to hack into. Hacking into machines without permission is a crime! Don’t do it! If you do illegal things, you may be arrested and go to jail, and I will be unable to save you. These instructions are intended to train computer security professionals, not to help criminals.
hat You Need for This Project
A trusted computer running any version of Windows, with Internet access. You need administrator privileges. This can be either a real or virtual machine.
A victim computer running Windows 2000 Professional with no Service Packs. This can be either a real or virtual machine.
|
| |