Turli jinsli sistemalarning hosil b - bet 3

|
Turli jinsli sistemalarning hosil b
|
bet | 3/7 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #119806 |
Bog'liq Turli jinsli sistemalarni ajratishG2 = G1 ( 1 – X1 / X2 )
CHo’kish yuzasi umumiy holda quyidagi tenglamadan topiladi:
CHo’ktirish qurilmalarining balandligi odatda hisobga olinmaydi va 2,5 - 3,5 m ga teng deb olinadi.
Tabiatda ko’pchilik moddalar toza xolatda bo’lmay balki aralashmalar xolida ham bo’ladi,shu bilan bir qatorda shunday moddalar barki ular turli jinsli sistemalar deb yuritiladi.
Turli jinsli sistema deganda har hil fazalardan tashqil topgan aralashmalar tushiniladi.Ular tabiiy xolatda va texnologik jarayonlardan keyin hosil bo’ladi.Turli jinsli sistemalar bir nechta fazalardan tashqil
topgan bo’lib,odatda bir faza ikkinchi faza ichida yotadi.Ichida yotgan faza
ichki faza yoki dispers faza deb,uni urab olgan faza esa tashki yoki dispersion faza deb yuritiladi.Fazalarning fizik xolatlariga qarab turli jinsli sistemalarni quyidagilarga bo’linadi:
1.Suspenziyalar- suyuqlik va qattiq modda zarrachalaridan tshqil topgan aralashma.ular o’z navbatida:
-dagal suspenziyalar- qattiq zarracha o’lchami 100 mkm dan ortiq
-mayin suspenziyalar- qattiq zarracha o’lchami 0,5dan 100mkm gacha
-loykasimon suspenziyalar-qattiq zarracha o’lchami 0,5dan 0,1mkm gacha
-kolliod eritmalar- qattiq zarracha o’lchami 0,1mkmdan kichiq
Bularga misol tarikasida pivo suslasi,kraxmalli sut,loykali suv va shu kabilarni keltirish mumkin.
2.Emulsiyalar -o’zaro aralashgan ikkita suyuqlikdan tashqil topgan aralashma,ularga misol tarikasida ichimlik sutini,turli suvli emulsiya bu-
eklarini keltirish mumkin.Emulsiyalar tur`gun yoki notur`gun bo’lishi mumkin.Tur`gun emulsiya vaqt davomida kavatlanmaydi, notur`gun emulsiya esa vaqt ochtishi bilan kavatlanadi.Emulsiyalarni doyimiy ravishda tur`gun qilish uchun ularni tarkibiga stabilizatorlar kushiladi.
3.Ko’piklar- o’z tarkibida gaz puffakchalarni to’tgan suyuqlik aralashmalari,misol tarikasida sirt aktiv moddalar bilan suyuqliklarni ralashtirishda hosil bo’lgan jarayonni keltirish mumkin.
4.CHanglar- o’z tarkibida qattiq moddaning dispers zarrachalarini to’tgan gaz aralashma,bu erda qattiq zarracha o’lchami 3-70 mkm orali`gida yotadi.Odatda changlar texnologik jarayonlardan keyin hosil bo’lishi yoki tabiiy jarayonlarda hosil bo’ladi.5.Tutunlar- tarkibida qattiq zarrachasi bor bo’lgan kondensatsiyaga uchragan bu`g yoki gaz aralashmasi,bu erda qattiq zarracha o’lchami 0,3-5 mkm orali`gida bo’ladi.
6.Tumanlar- o’z tarkibida suyuq va gaz faza aralashmasi saqlagan bo’lib,zarachalarning o’lchamlari taxminan 0,3-0,5 mkmga teng bo’ladi.
Kimyoviy ishlab chiqarishda turli jinsli sistemalar xolatlariga,zarrachalar o’lchamiga , suyuqlik zichliklariga va kuvushokligiga qarab ajratish ususullari tanlanadi.
Asosiy qo’llaniladigan usullarga chochktirish ,filtrlash,tsentrifugalash,suyuqlik yordamida ajratish kabilar kiradi.
CHochktirish jarayonida turli jinsli sistemalar tarkibidan qattiq yoki suyuq faza o`girlik kuchi,inertsiya kuchlari yoki elektrostatik kuchlar yordamida ajratiladi.Agar bu jarayonda faqat o`girlik kuchi yordamida chochktirish olib borilsa bu jarayon tindirish deb yuritiladi.
Filtrlash jarayonida suyuq yoki gazsimon aralashmalar gavaksimon tochsiq yordamida ajratiladi.Gavaksimon tochsiqlar texnikada filtrlar deb yuritiladi.Bu jarayonda turli jinsli sistemalar bosim yoki markazdan qochma kuch ta`sirida ajratiladi.Gavak tochsiq orasida yoki yuzasida suspenziyalar tarkibidagi qattiq zarrachalar ushlab kolinadi, bo’qa fazalar esa o’tkazilib yuboriladi.Keyingi paytlarda filtrlashning yangi usullari jumladan membranalar yordamida ajratish usullari qo’llanila boshladi.
TSentrifugalash usulida turli jinsli sistemalar markazdan qochma kuch ta`sirida olib borilib,bu jarayon yaxlit yoki gavaksimon tochsiqliidishlarda amalga oshiriladi.
Suyuqlik yordamida ajratish usuliga ko’ra turli jinsli sistema tarkibidagi kaysidir kompanent suyuqlik yordamida ushlab kolinadi.Bu jarayon inertsiya yoki o`girlik kuchlari yordamida boradi va sanoatda gazlarni tozalashda qo’llaniladi.
O`girlik va bosimlar farqi kuchlari yordamida ajratish
O`girlik kuchi yordamida ajratish odatda birlamchi ajratish deb yuritilib,tindirgichlarda amalga oshiriladi.Tindirish jarayoni gravitatsion chochktirish deb ham yuritiladi.Gravitatsion chochktirish usuli turli jinsli sistemalardan- suspenziyalar ,emulsiyalar va changlarni ajratishda keng kulamda ishlatiladi.Bu usulda cho’kma hosil bo’lib u chuktiruvchi qurilmaning ostki qismiga chukadi.chochkish tezligi bunday qurilmalarda juda sekin boradi.CHochkish tezligini oshirish uchun sanoatda kaogulyantlar kushiladi.Kaogulyantlar sifatida ko’pchilik xollarda Aluminiy sulfat to’zidan foydalaniladi.Cho’ktirish jarayoni mexanizmini ko’rib chiqamiz:- chukaetgan sharsimon zarrachaga chochkishiga uning o`girlik kuchi G toch`gri yo’nalgan bo’lsa unga karama qarshi yo’nalgan Arximed kuchi A va muxitning qarshiligi R teskari yo’nalgan bo’ladi.CHochktirish jarayonini harakatlantiruvchi kuchini bu erda o`girlik kuchi va zarrachani ko’tarish kuchi o’rtasidagi farq tashqil qiladi,yani.
(92).
bu erda d-zarracha diametri,m g-o`girlik kuchi tezlanishi m/s2.kv.
kz-zarracha zichligi,kg/m.kub, m- muxit zichligi kg/m3.kub. R-muxitning qarshiligi ikkita kuch yigindisidan ishqalanish va iner-
tsiya kuchidan iborat.
CHochktirish jarayonini Stoks o’rganib chiqqan bo’lib chochkish tezligiga tasir qiluvchi omillarni o’rganib chiqqan va Stoks tenglamasini taklif qilgan:
(93)
Sanoatda chuktiruvchi qurilmalar keng kulamda qo’llanilib ularning ishlash printsiplari juda sodda,faqat ularda jarayonning borishi o’zok vaqt davom qilishi sababli keyingi yillarda ulardan kam foydalanila boshladi.Bu qurilmalar hajm jihat idan juda katta maydonlarni egallashi mumkin.Davriy ishlaydigan chochktirish qurilmasini tuzilishini ko’rib chiqamiz.
suspenziya
o o o o o o o o o o o o
o o o o o o o o o o o dekantant
o o o o o o o o
o
cho’kma
Davriy ishlaydigan chochktirish qurilmasini tuzilishi va ishlash printsipini ko’rib chiqamiz.Bu qurilma konus asosli tsilindrsimon idish bo’lib,unga suspenziya yuqori dan beriladi. Qurilma ichiga tushgan qattiq zarracha tezligi bilan suspenziya o’zatilayotgan quvurdagi qattiq zarracha tezligi o’rtasida farq yuzaga kelib qattiq zarracha og’irligi oqimda muxim rol ochynaydi va buning natijasida zarracha idish tubiga chukadi.Qurilmaning yuqori qismida tozalangan mahsulotni chiqarib yuborish uchun shtutser mavjud.Cho’kma esa qurilmaning tubida joylashgan щtutser orqali chiqarilib olinadi.Davriy ishlaydigan qurilmaning ish tsikli quyidagilardan iborat
-suspenziya bilan qurilmani tulgazish,
-chochktirish ,
-tozalangan mahsulot va cho’kmani ajratib olish,
- qurilmani tozalash,
Bu qurilmalar ichimlik suvi,maishiy va sanoat chiqindi suvlari- okava suvlarni tozalash inshootlarida qo’llaniladi.
Bunday qurilmaning afzalligi sifatida uning soddaligi,ishchi elementlarining kamligi, energiya istimolining yo’qligini keltirsak,kamchiligi sifatida uning hajmining yurikligini, jarayonning o’zok davom qilishini va davriyligini keltirish mumkin.
|
| |