nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-BOB. GEOMETRIK SHAKLLARNI ORTOGONAL PROEKSILASH

47
Chiziqlar (to'g'ri chiziqlar yoki egri chiziqlar) kichik lotin harflari
bilan
ko'rsatilgan -
a, b, c, d, ... Ushbu chiziqqa tegishli ikkita nuqtani ko'rsatib, chiziqni
ham belgilash mumkin. Masalan, a shaklidagi chiziq. 1.2 chiziqni a chizig'i bilan
belgilash mumkin, va "chiziq" so'zini qavslar bilan (
AB) almashtirish mumkin.
Yozuv (
AB) o'qiladi:
”
A va
B “ nuqtalardan o'tadigan to'g'ri chiziq.
3.3. Ikki chiziqning tekislikdagi o’zaro vaziyati.
Agar ikkita chiziqda bitta umumiy nuqta bo'lsa, ular o’zaro
kesishgan
deyiladi va bu nuqta
kesishish nuqtasi
deb ataladi.
3.4
- rasmda a va
b kesishgan to'g'ri chiziqlarni ko'rsatadi.
K nuqtasi -
kesishish nuqtasi. Chiziqlarning kesishishini ∩ belgisi bilan yozish mumkin.
a ∩b
=
K belgi: "
a va
b chiziqlar
K nuqtada kesishadi".
Agar ikkita to'g'ri chiziq to'g'ri burchak ostida kesilsa (ya'ni, 90
0
ga teng
burchak) bo'lsa, ular
perpendikulyar
deyiladi.
3.5 - rasmda
c va
d perpendikulyar chiziqlarni ko'rsatadi.
AB kesmani c
chiziqqa
perpendikulyar
deyiladi.
B nuqtaga
perpendikulyar asos
deyiladi.
Chiziqlarning perpendikulyarligini
┴ belgisi yordamida yozish mumkin.
c ┴
d
belgisi quyidagicha: “
c chiziq
d chizig'iga perpendikulyar”
3.4 - rasm 3.5 - rasm 3.6 - rasm
Agar
ikkita chiziq kesishmasa, ya'ni umumiy nuqtalar bo'lmasa, ularga
parallel chiziqlar
deyiladi.
3.6 - rasmda
e va
f parallel chiziqlarini ko'rsatadi. Butun uzunligi bo'ylab
parallel chiziqlar orasidagi masofalar bir xil. Chiziqlarning parallelligi ║ belgisi
bilan yozilishi mumkin,
A║
B. "
A chiziq
B chizig'iga parallel".
Mustahkamlash uchun savollar

56
Siz allaqachon ularning ko'plari bilan tanishsiz. 4.1 - rasmda siz ba'zi bir
geometrik jismlarning rasmini ko'rasiz - bu prizma,
piramida, silindr, konus va
shar.
Prizma Piramida
Silindr Konus
Shar
4.1-rasm
Taqdim etilgan jismlarning
har biri
o'ziga xos xususiyatlarga
ega, biz ularni
ajratamiz
, masalan, konusdan silindr va piramidadan konus.
Shuning uchun, chizilgan rasmda ushbu geometrik jismlarni qanday to'g'ri aks
ettirishni o'rganish uchun siz ushbu belgilar bilan tanishishingiz kerak.
Ularni
ko'rib chiqing.
4.1. Oddiy sirtlar
Geometrik jism
- bu har tomondan
sirtlar
bilan bog'langan
fazoning
yopiq
qismi.
O'z
navbatida,
sirt
ma'lum qonunga muvofiq fazoda harakatlanuvchi
chiziqning barcha ketma-ket qonuniyatlarining yig'indisi sifatida aniqlanadi.
Fazoda
harakatlanadigan
va
sirt hosil qiladigan chiziq
yasovchi
deyiladi.
Yasovchi fazoda
yo’naltiruvchi
deb nomlangan boshqa chiziq bo'ylab
harakatlanadi.
4.2 – rasm
а
b
57
Sirtlar yunon alifbosining bosh harflari bilan ko'rsatilgan -
A, B, X, ...
4.2 - rasmda
a chiziqning
b chizig'i bo’ylab harakati natijasida hosil bo'lgan sirt
.
a chiziq - yasovchi, va b chizig'i – yo’naltiruvchi.
Ba'zi
oddiy
sirtlarning
shakllanishini ko'rib chiqamiz.
Muhandislik va kompyuter grafikasi - bet 73

164
a
b
9.24-rasm
Qirqimda shtift yig'ish chizmalarida, boshqa bo'sh bo'lmagan qismlar
singari, chiqib ketish tekisligi ularning o'qi bo'ylab harakatlanadigan bo'lsa,
kesilmagan sifatida ko'rsatiladi.
Stift
silindrsimon
yoki
konussimon
shaklda bo’ladi. 9.25-rasm
9.25-rasm
Stift belgilanishida uning nomi, o'lchamlari va standart raqamini o'z ichiga
oladi, masalan: 5 × 30 silindrsimon stift GOST 3128-70. Bu shuni anglatadiki,
silindrsimon stift quyidagi o'lchamlarga ega: diametri 5 mm, uzunligi 30 mm.
Uchburchaklar - Muhandislik va kompyuter grafikasi

54
To'rtburchakning uchlari, agar uning bir tomonining uchlari bo'lsa,
qo'shni
deb ataladi. Qo'shni bo'lmagan uchlar
qarama-qarshi
deb nomlanadi. Qarama-
qarshi
uchlarini bog'laydigan
chiziq
diagonallar
deyiladi. Shakllangan
to'rtburchaklar
ABCD. 3.24 - rasmda
A va
B vertikallari qo'shni,
A va
C qirralari
esa qarama-qarshi,
AC va
BD kesma diagonaldir.
To'rtburchaklarga parallelogramma, to'rtburchaklar, romb, kvadrat va
trapesiyalar kiradi. Ularni ko'rib chiqamiz.
Parallelogramm
- to'rtburchak, unda qarama-qarshi
tomonlar juft parallel
ravishda joylashgan. Parallelogrammaning qarama-qarshi burchaklari tengdir.
3.25, a - rasmda parallelogramma
ABCD tasvirlangan.
AD ║
BC va
AB ║
DC; AD
= BC va
AB = DC; A = C va B = D.
To'rtburchak
- bu barcha burchaklari to'g'ri bo'lgan parallelogramma. 3.25, b
rasmda ABCD to'rtburchagi ko'rsatilgan.
AD ║
BC va
AB ║
DC;
AD =
BC va
AB =
DC;
A =
B =
C =
D = 90
0
.
Romb
- parallelogramm bo'lib, unda barcha tomonlar tengdir. Rombusning
diagonali to'g'ri burchak ostida kesishadi va uning burchaklarining bisektorlari
hisoblanadi. 3.25 - v rasmda,
ABCD romb tasvirlangan.
AD ║
BC va
AB ║
DC;
AB
=
BC = CD = DA;
A = C va
B = D; AC┴BD.
Kvadrat
- bu hamma tomonlari teng bo'lgan to'rtburchaklardir. 3.25, g -
rasmda
ABCD kvadrat ko'rsatilgan.
AB ║
DC va
BC ║
AD; AB = BC = CD = DA;
A = B = C = D = 90
0
.
Trapetsiya
- bu to'rtburchak bo'lib, unda qarama-qarshi
ikki tomon parallel,
qolgan ikki tomon parallel emas. Parallel tomonlar trapezoidning
asoslari
deb
ataladi. Parallel bo'lmagan tomonlar trapetsiyaning
yon tomonlari
deb ataladi. 3.25,
d - rasmda,
ABCD, AD ║ BC trapetsiya ko'rsatilgan.
AD va
BC tomonlari
trapesiyaning asosidir.
AB va
DC trapesiyaning yon tomonlaridir.
a b c
d=diametr, l - Muhandislik va kompyuter grafikasi

d=diametr, l=28 uzunlik, materiali markali, qoplamasi va qalinligi GOST bo’yicha.
a)
b)
c)
d)
9.11-rasm
Vintlar
odatda biriktirilayotgan detallardan biriga tovlab kiritiladi. Metal
uchun mo’ljallangan vintlarning kallagi shakli va o’lchamlari bolt kallagidan farq
qiladi. Vint kallagining shakliiga qarab ular kalitlar yordamida tovlab kiritilishi
mumkin yoki ochgich bilan kallagidagi maxsus shlitslar yordamida tovlanadi.
9.12-rasmda keng qo’llaniladigan vintlar tasvirlangan. Har biri ikki bajarilishda
tasvirlangan, a) 1-bajarilish, b) 2-bajarilish. Unda silindr kallakli (GOST 1491-72),
yarim doiraviy (sferik) kallakli (GOST 17473-72) va yashirin (konussimon)
kallakli vintlar (GOST 17475-72) tasvirlangan.
Shuruplar
uchi o’tkir bo’lib, ulardan yog’och va ba'zi polimer materiallarga
tovlab kiritish uchun foydalaniladi. 9.13-rasmda keng tarqalgan yashirin
(konussimon) kallakli (GOST 1145-70) va yarim doiraviy (sferik) kallakli (GOST
1144-70) shuruplar tasvirlangan. Yashirin kallali vint va shuruplarning kallagi
konussimon bo’ladi va ular biriktirilayotgan detalda bajarilgan maxsus
chuqurgacha tovlab kiritiladi va uning kallagi detal sirtidan tashqariga chiqmaydi.
159
9.12-rasm
9.13-rasm
Fitinglar
cho’yandan yasalgan standart birlashtirish qismlar bo’lib,
trubalarni o’zaro birlashtirishda bog’lanuvchi vazifasini o’taydi. Ularning turlari
13.3.14-rasmda keltirilgan.
9.14-rasm
Rezbali (boltli, shpilkali, vintli va trubali) birikmalarni chizish.
Yig’ish chizmalarida
qulaylik maqsadida rezbali birikmalar soddalashtirib
(9.15-rasm, a) va mahkamlash detallarini shartli tasvirlash ham mumkin (9.15-
rasm, b). Bunda ko’rinish chizma masshtabiga qarab GOST 2.315-68 bo’yicha
olinadi.
Boltli birikmalarni
tasvirlashda bolt, gayka va shaybaning o’lchamlari
standartlaridan olinadi. Oo’quv chizmalari, vaqtni tejash maqsadida, bundan
mustasno, bunda ularga yaqin bo’lgan bolt uzunligi va diametri yordamida
aniqlanishi mumkin. O’lchamlar chizmada ko’rsatilgan nisbatlar yordamida
aniqlanadi. 9.16-rasmda boltli birikma chizmasi tasvirlangan, o’lchamlar asosan
rezba diametri bilan aniqlanadi. Bolt uzunligi L=m+n+s+h+k formula bilan
aniqlanadi, bunda: m va n biriktirilayotgan detal qalinliklari, s - shayba qalinligi, h
- bolt kallagi balandligi, k - gaykadan chiqib turgan bolt uchining uzunligi. Rezba
|
Siniq chiziq - Muhandislik va kompyuter grafikasi

52
rasm,
a); to'rt qirrali va to'rt tomonli ko'pburchak
to'rtburchak deyiladi (3.20-rasm,
b); besh qirrali va besh tomonli ko'pburchak
beshburchak deb nomlanadi (3.20-
rasm,
c); olti uchi va olti tomoni bo'lgan ko'pburchak
oltiburchakli deyiladi.
(3.20-rasm,
d) va hokazo.
a
b
c
d
3.20 – rasm
Ko’pburchaklilar muntazam va muntazam bo’lmaganlarga bo’linadi. Agar
ko'pburchak va barcha tomonlar teng bo'lsa, ko'pburchak
muntazam
deb ataladi
(3.21-rasm,
a). Agar tomonlar va burchaklarning tengligi bo'lmasa, u holda
ko'pburchak
muntazam bo’lmagan
deb nomlanadi (3.21-rasm,
b).
a
b
3.21-rasm
3.4. Kesma. Nur - Muhandislik va kompyuter grafikasi

48
3.4. Kesma. Nur
Kesma
- bu chiziqning berilgan ikkita nuqtasi orasidagi chiziq.
Ushbu
nuqtalar
kesmaning uchlari
deb ataladi.
Kesma uzunligi
- kesmaning uchlari orasidagi masofa.
3.7 - rasmda a chizig'ining bir qismi bo'lgan
AB kesmani ko'rsatadi,
A va
B
nuqtalar
AB kesmaning uchlari. Chiziq uning uchlarini ko'rsatilgan. "Kesma"
so'zini kvadrat qavs bilan almashtirish mumkin - [
AB]. [
AB] yozuvida: "
A va
B
nuqtalari bilan chegaralangan chiziq kesmasi".
Nur
yoki
yarim to’g’ri chiziq
- bu chiziqning berilgan nuqtasining bir
tomonida joylashgan chiziqning bir qismi. Bu nuqta
nurning boshi
yoki
yarim
to’g’ri chiziqning
boshlang'ich nuqtasi
deb ataladi.
3.8
- rasmda AB nurini ko'rsatadi,
A nuqtasi - nurning boshlanishi. Bir nur
nurning boshlanish nuqtasi va nurga tegishli bo'lgan boshqa nuqta bilan
ko'rsatiladi.
Bunday holda, boshlang'ich nuqta oldinga suriladi. "Nur" so'zini
kvadrat va qavslar bilan almashtirish mumkin - [
AB). [
AB) yozuvida: “
A nuqtadan
boshlangan nur”.
a a
3.7- rasm 3.8 - rasm
3.5. Aylana
Aylana
- bu yopiq, tekis egri chiziq, uning
barcha nuqtalari berilgan
nuqtadan bir xil masofada joylashgan. Bu nuqta aylananing
markazi
deb ataladi.
Aylananing har qanday nuqtasini uning markazi bilan bog'laydigan bog’lovchisiga,
aylananing
radiusi
deyiladi. Aylana ikki nuqtasini bog'laydigan chiziq
yoy
deyiladi. Aylana markazidan o'tadigan
vatarga aylananing
diametri
deyiladi.
Aylana bilan kesishgan to'g'ri chiziq
keshishuvchi
deb ataladi.
А
B
А
B
49
3.9- rasm -.
O nuqtada markazi bo'lgan aylana ko'rsatilgan.
OA - aylananing
radiusi,
BC - aylananing kesmasi,
DE - aylananing diametri,
b - to’g’ri chiziq
kesishuvchi.
Aylananing bir qismi
aylana yoyi
deb ataladi. 3.10 rasmda
O nuqtada
joylashgan aylana yoyi tasvirlangan.
OA - aylana yoyining radiusi. yoy kesma kabi
ikkita harf bilan belgilanadi va markirovka belgisi, masalan,
AB, rasm. 3.10.
Aylana bilan bitta umumiy nuqtaga ega bo'lgan chiziq
aylanaga urunuvchi
deyiladi. Ushbu nuqta
urinuvchi
nuqta
deb nomlanadi.
Urinuvchi to’g’ri chiziq aylana radiusiga perpendikulyar bo’lib,
urinish
nuqtasidan o'tadi.
3.9 - rasm 3.10 - rasm 3.11 - rasm
3.11 - rasmda
A nuqta - bu urinish nuqtasi.
a to’g’ri chiziq aylana bilan
A
nuqtada urinadi.
Doira
- bu aylana bilan bog'langan tekislikning bir qismi (3.12-rasm).
Halqa
- bu bitta markazdan tortib olingan ikki doira bilan bog'langan
tekislikning qismi
(3.13-rasm).
3.12 – rasm
3.13 – rasm
=2d+2r - Muhandislik va kompyuter grafikasi

161
da ikki detal shurup yordamida mahkamlangan. Vintlarning otvertka uchun
mo’ljallangan o’yiqlari bo’lsa, ular bitta tutash yo’g’on chiziq bilan chiziladi,
ustdan ko’rinishda esa bu chiziq 45° burchak ostida chiziladi.
Trubalarning rezbali birikmalari
o’lchamlari GOST bo’yicha tanlanadigan
po’lat quvurlar bo’lib, isitish tizimlarida, suv va gaz quvurlarida, hamda boshqa
joylarda keng qo’llaniladi. Bu trubalar amalda ichki diametriga teng shartli o’tish
bilan harakterlanadi. Trubalarda hamda fitinglarda bir xil silindrik trubali rezbalar
chiqariladi. Shartli o’tish fitingning shartli belgisi bilan belgilanadi. Masalan,
shartli o’tish 40 mm trubalarni birlashtirish uchun ishlatiladigan to’g’ri uchtalik
(troynik) “
Uchtalik 40 GOST 8948-75” shaklida belgilanadi (9.19-rasm).
9.18-rasm
Mustahkamlash uchun savollar

68
5.1-rasm
Nuqta (narsa) tasvirining tekislikda qurilishi
proektsiya
deb ataladi.
A nuqtaning proektsiyasi a nuqta deb ataladi,
unga proyeksiya olinadigan H
tekisligi
proyeksiya tekisligi
deb ataladi. Uning yordamida
A tekisligi
H tekislikka
proyeksiya qilingan
Aa to'g'ri chiziq
proektsion nurlanish
deb ataladi.
Shunday qilib,
nuqta proektsiyasi
- bu berilgan nuqta orqali o'tadigan
proyeksiya chizig'ining proyeksiya tekisligi bilan kesishish nuqtasi (5.1-rasm).
«Soliqlar va soliqqa tortish» fani nimani o‘rgatadi?

|
«Soliqlar va soliqqa tortish» fani nimani o‘rgatadi?
|
bet | 10/42 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 107,26 Kb. | | #154741 |
Bog'liq Moliya” sо‘zi lug‘aviy ma’nosi nimani anglatadi «Soliqlar va soliqqa tortish» fani nimani o‘rgatadi?
{= Soliq voqeliklarini (harakatlarini) chuqur o‘rganish asosida zaruriy xulosalar chiqarib, ularni amaliyotga tadbiq etish yo‘llarini o‘rgatadi.
«Soliqlar va soliqqa tortish» fanining predmeti:
{= Soliq harakatini o‘rgatadi
«Soliqlar va soliqqa tortish» fanining maqsadi:
{= Soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar to‘g‘risidagi tasavvurni hosil qilish va soliq to‘lovchilardan undiriladigan soliq hamda majburiy to‘lovlarning huquqiy asoslarini, soliq majburiyati, soliq nazorati, soliqqa oid huquqbuzarliklar va ularga nisbatan qo‘llaniladigan jazo choralari bo‘yicha bilimlarni shakllantirish
«Soliqlar va soliqqa tortish» fanining vazifalari:
{= Soliqlarning mohiyatini, ularning zarurligini, soliq elementlari va funksiyalarini, soliq siyosatini, soliqqa tortish va to‘lash tartiblarini, xorijiy mamalakatlar soliq tizimlarini, soliq tizimining nazariy jihatlarini o‘rgatish va amaliy ko‘nikmalarini shakllantirsh,
Fanning boshqa fanlar bilan o‘zaro aloqasi.
{= Iqtisodiyot nazariyasi, tarmoqlar iqtisodiyoti, moliya, buxgalteriya hisobi, soliq nazariyasi, davlat budjeti,
Soliqlarning iqtisodiy mohiyatini aniqlang.
{= Soliqlar majburiy to‘lovlarni ifoda etuvchi pul munosabatlarida namoyon bo‘ladi:
«Soliq» tushunchasiga ta’rif bering.
{= Soliq Kodeksida belgilangan, O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjetiga yoki davlat maqsadli jamg‘armasiga to‘lanadigan majburiy beg‘araz to‘lov tushuniladi
«Yig‘im» tushunchasiga ta’rif bering.
{= Budjet tizimiga to‘lanadigan Soliq Kodeksida yoki boshqa qonun hujjatlarida belgilangan majburiy to‘lov tushuniladi, bu yig‘imning to‘lanishi uni to‘lovchi shaxsga nisbatan vakolatli organ yoki uning mansabdor shaxsi tomonidan yuridik ahamiyatga ega harakatlarni amalga oshirish, shu jumladan unga muayyan huquqlarni yoxud ruxsat etuvchi hujjatlarni berish shartlaridan biri bo‘ladi:
Soliqlarni joriy qilish kimning vakolatiga kiradi?
{= Oliy Majlis vakolatiga:
|
| |
Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i O‘zbekiston Respublikasida qachon joriy etilgan?

|
Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i O‘zbekiston Respublikasida qachon joriy etilgan?
|
bet | 16/42 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 107,26 Kb. | | #154741 |
Bog'liq Moliya” sо‘zi lug‘aviy ma’nosi nimani anglatadi Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i O‘zbekiston Respublikasida qachon joriy etilgan?
{= 1991 yil 1 apreldan:
Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i to‘lovchilari kimlar?
{= O‘zbekiston Respublikasining rezident va norezidenti bo’lgan jismoniy shaxslar
Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ining soliq solish ob’ektini ko‘rsating.
{= Soliq to‘lovchining jami daromadi:
Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ida soliq solinadigan baza.
{= O‘zbekiston Respublikasining rezidentlari bo‘lgan jismoniy shaxslar uchunsoliq imtiyozlarini hisobga olgan holdagi jami daromadlari, O‘zbekiston Respublikasining norezidentlari bo‘lgan jismoniy shaxslar uchunsoliq imtiyozlarini hisobga olmagan holdagi jami daromadlari:
O‘zbekiston rezidentlari bo‘lgan jismoniy shaxslar uchun deklaratsiya topshirish muddati?
{= 1 aprel:
O‘zbekiston rezidentlari bo‘lgan jismoniy shaxslar deklaratsiya bo‘yicha hisoblangan daromad solig‘ini qaysi sanagacha to‘lashlari lozim?
{= 1 iyun:
2020 yilda jismoniy shaxslarning daromadiga solinadigan soliq stavkalari necha foiz qilib belgilangan?
{= 12%,
Qaysi toifadagi fuqarolar jami yillik daromad to‘g‘risida deklaratsiya topshiradi?
{= Ikki va undan ortiq daromad manbaiga ega bo‘lgan hamma toifadagi fuqarolar
O‘zbekiston Respublikasida jismoniy shaxslarning dividend va foiz ko‘rinishidagi oladigan daromadlari qanday stavkada soliqqa tortiladi?
{= 5%,
Jismoniy shaxslarning jami yillik daromadi tarkibi nimadan iborat?
{= Mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlar, mulkiy daromadlar, moddiy naf tarzidagi daromadlar, boshqa daromadlar
Jismoniy shaxslarning mulkiy daromadiga qanday daromadlar kiradi?
{= Foiz, dividend, mol-mulkni ijaraga berishdan kelgan daromadlar:
~
Jismoniy shaxslarning foizlar tariqasida olgan daromadlariga qanday daromad turlari kiradi?
{= Mulkiy daromadlar:
|
| |
Foyda solig‘i to’lovchisiga ko’ra…

|
Foyda solig‘i to’lovchisiga ko’ra…
|
bet | 15/42 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 107,26 Kb. | | #154741 |
Bog'liq Moliya” sо‘zi lug‘aviy ma’nosi nimani anglatadi Foyda solig‘i to’lovchisiga ko’ra…
{= yuridik va jismoniy shaxlardan olinadigan soliq,
Foyda solig‘i to‘lovchilari kimlar?
{= Moliya yilida soliqqa tortiladigan foydaga ega bo‘lgan shaхslar:
Quyidagilarning qaysi biri foyda solig‘ining soliq solish ob’yekti hisoblanadi?
{= Soliq to‘lovchi tomonidan olingan foyda.
Foyda solig‘ida soliq bazasi.
{= Soliq solinishi lozim bo‘lgan foyda summasi.
Yuridik shaxslar uchun daromad solig‘i qachon joriy etilgan?
{= 1992 yil 1 yanvardan,
Yuridik shaxslar uchun daromad solig‘idan foyda solig‘i to‘lashga qachondan boshlab o‘tildi?
{= 1995 yil 1 yanvardan,
O‘zbekiston Respublikasining rezidenti bo‘lgan yuridik shaxslar qanday manbalardan soliq to‘laydilar?
{= O‘zbekiston Respublikasi va undan tashqaridagi faoliyatlari manbalaridan,
O‘zbekiston Respublikasi norezidentlari bo‘lgan yuridik shaxslar qanday manbalaridan soliq to‘laydilar?
{= O‘zbekiston Respublikasida olgan manbalaridan,
Yuridik shaxsning jami daromadlari tarkibiga quyidagilarning qaysi birlari kiritiladi?
{= Tovarlar (ishlar, xizmatlar) ni sotishdan olinadigan daromadlar va boshqa daromadlar:
Yuridik shaxslarning xarajatlari quyidagilarga bo‘linadi
{= Chegiriladigan va chegirib tashlanmaydigan xarajatlar:
O‘zbekiston Respublikasida norezident yuridik shaxslarning dividend va foizli daromadlari qanday stavkada soliqqa tortiladi?
{= 10%,
Agar amalga oshirilgan xarajat xarajatlarning bir necha toifasiga kiritilgan bo‘lsa:
{= U faqat bir marta daromaddan chegiriladi:
2020 yil uchun yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘ining asosiy stavkasi qancha qilib belgilangan?
{= 15%:
Yuridik shaxslar tomonidan foyda solig‘ining hisoboti qaysi muddatda taqdim etiladi?
{= Hisobot davri yakunlari bo‘yicha - hisobot davridan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay,
to‘ladi?
{= Tegishli hisobot (soliq) davri uchun soliq hisobotini taqdim etish muddatlaridan kechiktirmay,
Yilning hisobot choragida taxmin qilinayotgan soliq solinadigan foydasi qancha miqdordan oshadigan yuridik shaxslar foyda solig‘i bo‘yicha joriy avans (bo‘nak) to‘lovlarini to‘laydilar?
{= 5 milliard so‘mdan:
|
| |
Jismoniy shaxslarning mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlari tarkibiga qanday daromadlar kiradi?

|
Jismoniy shaxslarning mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlari tarkibiga qanday daromadlar kiradi?
|
bet | 17/42 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 107,26 Kb. | | #154741 |
Bog'liq Moliya” sо‘zi lug‘aviy ma’nosi nimani anglatadi Jismoniy shaxslarning mehnatga haq to‘lash tarzidagi daromadlari tarkibiga qanday daromadlar kiradi?
{= Rag‘batlantirish xususiyatiga ega bo‘lgan to‘lovlar, kompensatsiya to‘lovlari (kompensatsiya) hamda ishlanmagan vaqt uchun haq to‘lash:
Jismoniy shaxslarning moddiy naf tarzidagi daromadlari tarkibiga qanday daromadlar kiradi?
{= Yuridik shaxs tomonidan jismoniy shaxs manfaatlarini ko‘zlab berilgan daromadlari:
Jismoniy shaxslarning boshqa daromadlari tarkibiga qanday daromadlar kiradi?
{= Ijtimoiy nafaqalar va pensiyalar, stipendiyalar, donorlik uchun pul mukofotlari, alimentlar, sovrinlar, pul mukofotlari, yutuqlar, grantlar va boshqa daromadlar:
Ishchining ish haqidan soliqni ushlab budjetga o‘tkazish kimga yuklatilgan.
{= Ish beruvchiga,
Jismoniy shaxslarning avtotransportlarini ijaraga berishdan olinadigan daromadlari qanday soliqqa tortiladi.
{= Daromad solig‘iga.
Daromad solig‘i bo‘yicha soliq imtiyozlari qaysi ish joyida beriladi.
{= Asosiy ish joyida,
Qanday shart bajarilsa ishlab chiqarish samarali bo’ladi?
{=barcha mavjud resurslar to’liq qo’llanilsa
Firmaning doimiy xarajatlari – bu:?
{=Ishlab chiqarish hajmiga bog‘liq bo‘lmagan xarajatlar
Chekli xarajatni hisoblash usulini belgilang:
{=Umumiy xarajatning kichik miqdorga ko‘paygan qismini bir birlik mahsulot miqdoriga nisbati
Quyidagilardan qaysi biri umumiy xarajatni aks ettiradi?
{=Doimiy bilan o‘zgaruvchan xarajatlar yig‘indisi
Qisqa muddatli oraliqda firma 500 birlik mahsulot ishlab chiqardi. O‘rtacha o‘zgaruvchan xarajatlar 2 dollarni, o‘rtacha o‘zgarmas xarajatlar 0,5 dollarni tashkil etadi. Yuqoridagi raqamlardan foydalanib umumiy xarajatlarni hisoblang:?
{=1250 dollar
Uzoq muddatli oraliqda:
{=Barcha xarajatlar o‘zgaruvchan bo‘ladi.
Qanday hollarda o‘rtacha umumiy xarajatlar miqdori minimal qiymatga erishadi?
{=Chekli xarajat o‘rtacha umumiy xarajatga teng bo‘lsa
|
| |
Quyidagilardan qaysilari soliq elementlariga kiradi?

|
Quyidagilardan qaysilari soliq elementlariga kiradi?
|
bet | 11/42 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 107,26 Kb. | | #154741 |
Bog'liq Moliya” sо‘zi lug‘aviy ma’nosi nimani anglatadi Quyidagilardan qaysilari soliq elementlariga kiradi?
{= Soliq sub’ekti, soliq o‘bekti, soliq yuki
Soliqqa tortish sub’ekti kimlar?
{= Qonun bilan soliqlar, yig‘imlar va boshqa majburiy to‘lovlarni huquqiy jihatdan to‘lash majburiyati yuklatilgan yuridik va jismoniy shaxslar:
Soliq solish ob’yekti bu ...
{= Mol-mulk, harakat, harakat natijasi yoki qiymat, miqdoriy yoki fizik xususiyatga ega bo‘lgan boshqa holat bo‘lib, u mavjud bo‘lganda soliq to‘g‘risidagi qonun hujjatlari soliq to‘lovchida soliq majburiyatini vujudga keltiradi
Soliq bazasi nima?
{= Soliq solish ob’yektining soliq stavkasi qo‘llaniladigan miqdori:
Soliq stavkasi nima?
{= Soliq bazasining o‘lchov birligiga nisbatan hisoblanadigan soliqning foizlardagi yoki mutlaq summadagi miqdorini ifodalaydi:
Soliq stavkasining turlarini aniqlang.
{= Proporsional, progressiv, regressive
Daromad ortishi bilan soliq stavkasi ham ortib borishi ko‘zda tutilgan bo‘lsa bunday holda…
{= Progressiv soliq stavkasi qo‘llanilgan bo‘ladi,
Daromad yoki foyda ortishi bilan soliq stavkasi o‘zgarmasligi ko‘zda tutilgan bo‘lsa, bunday holda:
{= Proporsional soliq stavkasi qo‘llanilgan bo‘ladi,
Regressiv soliq stavkasi usulida:
{= Daromad o‘sishi bilan soliq stakasi kamaya boradi:
Soliq imtiyozi bu ...
{= Soliq to’lovchilarning ayrim toifalariga boshqa soliq to’lovchilarga nisbatan soliq to’g’risidagi qonun hujjatlarida nazarda tutilgan afzalliklar, shu jumladan soliqni to’lamaslik yoki ularni kamroq miqdorda to’lash imkoniyati
Undirilgan soliq summasining soliq ob’yekti hajmiga bo‘lgan nisbat natijasi.
{= Soliq yuki yoki og‘irligi deb yuritiladi,
Soliqlar qanday funksiyalarni bajaradi?
{= Fiskal, tartibga solib turish, nazorat, rag‘batlantirish, nazorat va hisoblash jarayonini axborot bilan ta’minlash funksiyalarini bajaradi,
Soliqqa tortishning qanday usullari mavjud?
{= Kadastrli, deklaratsiya, manba oldida:
|
| |
Egri soliqlarga qaysi soliq turlari kiradi

|
Egri soliqlarga qaysi soliq turlari kiradi
|
bet | 13/42 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 107,26 Kb. | | #154741 |
Bog'liq Moliya” sо‘zi lug‘aviy ma’nosi nimani anglatadi Egri soliqlarga qaysi soliq turlari kiradi.
{= Qo‘shilgan qiymat solig‘i, aksiz solig‘I,
Bevosita soliqlar...
{= Soliq to‘lovchi tomonidan bevosita to‘lanadi:
Bilvosita soliqlar ...
{= Korxona va tashkilotlar to‘lasada, aslida soliq yuki iste’molchilar zimmasiga o‘tkazilgan bo‘ladi:
Soliqqa tortish tartibi…
{= Umumbelgilangan va maxsus:
Soliq stavkalari qaysi me’yoriy hujjatga asosan belgilanadi?
{= O‘zbekiston Respublikasi Qonuni va Soliq Kodeksi,
Davlat budjeti daromadlarining asosiy manbalarini ko‘rsating.
{= Soliqlar
Soliq kodeksi dastlab O‘zbekistonda qachon qabul qilingan va joriy etilgan?
{= 1997 yil 24 aprel - 1998 yil 1 yanvar:
Yuridik shaxslar soliqlarni qanday shaklda to‘laydilar?
{= Naqd pulsiz shaklda:
Jismoniy shaxslar soliqlarni qanday shaklda to‘laydilar?
{= Naqd pul va naqd pulsiz shaklda,
Soliqlar davlat budjetining qaysi qismiga tushadi?
{= Davlat budjetining daromad qismiga tushadi,
~
Soliqlar qaysi budjetlarga tushadi?
{= Umumdavlat soliqlari Respublika budjetiga mahalliy soliqlar va yig‘imlar esa mahalliy budjetlarga tushadi
Quyida qayd etilgan soliqlarning qaysi biri mahalliy soliqlar va yig‘imlar tarkibiga kiradi?
{= Yer solig‘i,
Quyida qayd etilgan soliqlarning qaysi biri mahalliy soliqlar va yig‘imlar tarkibiga kiradi?
{= Mol-mulk solig‘i,
Quyida qayd etilgan soliqlarning qaysi biri mahalliy soliqlar va yig‘imlar tarkibiga kiradi?
{= Ayrim turdagi tovarlar bilan chakana savdo qilish va ayrim turdagi хizmatlarni ko‘rsatish huquqi uchun yig‘im
O‘zbekistonda yangi tahrirdagi soliq kodeksi qachon qabul qilingan va joriy etilgan?
{= 2019 yil 30 dekabr - 2020 yil 1 yanvar:
Mahalliy hokimiyatlar o‘z hohishlaricha soliqlar kiritish huquqiga egami?
{= Ega emas.
Jismoniy shaxslardan olinadigan soliqlarga quyidagilardan qaysilari kiradi:
{= Yer solig‘i:
|
| |
Soliqlarning qanday o‘ziga xos belgilari mavjud?

Soliqlarning qanday o‘ziga xos belgilari mavjud?
{= Majburiylik, davlat budjetiga tushishlik, qat’iylik, beg’araz:
Soliqlarning qanday tamoyillarini bilasiz?
{= Yetarlilik, adolatlilik, oddiylikvaxolislik, boshqarishgaqulaylik, arzonlik, qiyoslashtamoyillari:
O‘zbekiston Respublikasi soliq qonunchiligi prinsiplarini ko‘rsating.
{= Soliq solish majburiylik, aniqlik va soliq organlarining soliq to’lovchilar bilan hamkorligi, adolatlilik,
Soliq tizimiga ta’rif bering.
{= Yuridik va jismoniy shaxslardan olinadigan soliqlar va yig‘imlar hamda ularning tuzilish tamoyillari, usullari, soliq nazoratining yig‘indisi soliq tizimini tashkil etadi,
O‘zbekistonning soliq tizimi necha bosqichdan iborat?
{= 4 bosqichdan 1991-1995, 1996-2005, 2006-2017, 2018 yildan hozirgacha,
Soliqlarning soliqqa tortish ob’yekti bo‘yicha guruhlarini ko‘rsating.
{= Oborotdan, daromaddan, mol-mulk qiymatidan va yer maydonidan olinadigan soliqlar:
Iqtisodiy mohiyatiga qarab soliqlar…
{= Bilvosita va bevosita soliqlarga bo‘linadi:
Budjetga tushushiga qarab soliqlar…
{= Umumdavlat va mahalliy soliqlarga bo‘linadi:
To‘lovchisiga qarab soliqlar…
{= Jismoniy va yuridik shaxslar to‘laydigan soliqlarga bo‘linadi:
Umumdavlat soliqlarini ko‘rsating.
{= Foyda solig‘i, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i, qo‘shilgan qiyma tsolig‘i, aksiz solig‘i, yerqa’ridanfoydalanuvchilaruchunsoliqlar, suv resurslaridanfoydalanganlikuchunsoliq, ijtimoiysoliq,
Mahalliy soliqlarini ko‘rsating.
{= Mol-mulk solig‘i, yer solig‘i, ayrim turdagi tovarlar bilan chakana savdo qilish va ayrim turdagi xizmatlarni ko‘rsatish huquqi uchun yig‘im,
To‘g‘ri soliqlarga qaysi soliq turlari kiradi.
{= Aylanmadan soliq, mol-mulk solig‘i, yer solig‘i, yer qa’ridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus to‘lovlar, suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq:
|
Nechanchi yillarda Vank of Amerika Kaliforniya shtatining kredit kartochkalari bozorida yakka o‘zi hukmronlik qilgan?

|
Nechanchi yillarda Vank of Amerika Kaliforniya shtatining kredit kartochkalari bozorida yakka o‘zi hukmronlik qilgan?
|
bet | 22/42 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 107,26 Kb. | | #154741 |
Bog'liq Moliya” sо‘zi lug‘aviy ma’nosi nimani anglatadi Nechanchi yillarda Vank of Amerika Kaliforniya shtatining kredit kartochkalari bozorida yakka o‘zi hukmronlik qilgan?
{= 1958 yildan 1966 yilgacha,
”Konsortsium” so‘zining manosi nimani anglatadi?
{= ”Konsortsium” so‘zi lotincha so‘zdan olingan bo‘lib, sheriklik,birga ishtirok etish degan ma’noni anglatadi.
Xalqaro sayohatlarga kredit kartochkasini ishlatishni taklif qilgan birinchi kompaniya nima deb nomlanadi?
{=Diners Club
Tijorat banklari birinchi bo‘lib kredit kartochkalari bilan ishlashni qachondan boshlab sinab ko‘rishgan?
{= O‘tgan asrning 50 yillarida,
Vank of Amerika Kaliforniya shtatining kredit kartochkalari necha yil davomida bozorda yakka o‘zi hukmronlik qilgan?
{=Sakkiz yil davomida,
1966 yil boshlarida Kaliforniyaning to‘rtta yirik banki o‘zlarining umumiy dasturini nima deb nomlangan?
{=Master Charge:
Kredit kartochkalaridan foydalanish xizmati bozorida ikkita yirik bank tizimini aniqlang?
{=VISA va Master Card.
Foiz stavkalari deganda nimani tushunasiz?
{= Foiz stavkalari deganda olinayotgan mablag‘lar evaziga vada qilinayotgan daromadlilik stavkasiga aytiladi.
Foiz stavkasi miqdoriga tasir etuvchi omillar nimalardan iborat?
{= Hisob-kitob pul birligi, to‘lov muddati, to‘lanmaslik muddati,
Hisob-kitob pul birligi........hisoblanadi?
{=To‘lovlar amalga oshiriluvchi pul birligi bo‘lib,o‘z ichiga, qoidaga ko‘ra u yoki bu mamlakatning valyutasi,
Foiz stavkasi bo‘yicha to‘lov muddati deganda nimani tushunasiz?
{= Qayd qilingan daromadga ega bo‘lgan vosita bo‘yicha davomiyligida jami olingan summani to‘lash lozim bo‘lgan vaqtga aytiladi,
To‘lanmaslik riski deganda nima tushuniladi?
{= Qayd qilingan daromadga ega instrument bo‘yicha qarzning asosiy summasi yoki foizning qandaydir bir qismi qarz oluvchi tomonidan to‘lanmaslik ehtimoliga aytiladi.
”Komponent “ so‘zining lug‘aviy manosi nimani anglatadi?
{= Lotincha so‘zdan olingan bo‘lib, tashkil etuvchi, tarkibiy qism degan manoni anglatadi,
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Nechanchi yillarda Vank of Amerika Kaliforniya shtatining kredit kartochkalari bozorida yakka o‘zi hukmronlik qilgan?
|
ADABIYOTLAR RO’YXATI - Mundarija Kirish. I. Bob Tasviriy san’atning rivojlanish tarixi

|
Mundarija Kirish. I. Bob Tasviriy san’atning rivojlanish tarixi
|
bet | 11/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 7,87 Mb. | | #239469 |
ADABIYOTLAR RO’YXATI
X.E. Sultanov. RANGTASVIR (Akvarelda natyurmort ishlash). O‘quv qo‘llanma. Toshkent-2019.
X.X. Muratov., Qalamtasvir, O‘quv qo‘llanma, TOSHKENT IJODPRINT 2020.
R.Xalilov Akvarel Izdatelstvo “Navruz”. T– 2013
Suzanne Brooker The elements of landscape oil painting : techniques for rendering sky, terrain, trees, and water. Published in the United States by Watson–Guptill Publications, an imprint of the Crown Publishing Group, a division of Penguin Random House LLC, New York. 2015. s 664
B.Boymetov, Qalamtasvir. Darslik “Musiqa nashriyoti-2006.
B.Boymetov “Qalamtasvir” pedagogika institutlari va universitetlari talabalari uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent, Iqtisod-Moliya”-2010
S.Abdirasilov, N.Tolipov, N. Oripova. Rangtasvir: Toshkent– “O‘zbekiston” –2006/ 136 bet.
Ankabaev R.T. “Rangtasvir” (1-qism). o‘quv qo‘llanma.“Ishonchli hamkor”, 2021
Aggy Boshoff. Oil–painting Workshop. First American Edition, 2006 Published in the United States by DK Publishing, 375 Hudson Street, New York, New York.
Barrington Barber. Advanced DRAWING SKILLS a course in artistic excellence. The Publishing House, Bennetts Close, Cippenham, Slough, Berkshire
SL1 5AP, England.2003/s-136
Orif Muinov, Rangtasvir., Toshkent-2007.
Paramon Edisionis, «Curso Completo de Dibujo y Pintura Artistica». SA, Barselona, Ispaniya 1992: s–127
Tolipov N., Abdirasilov S. , Oripova N. Rangtasvir (1–qism). Toshkent.,
2002. TDPU
Sultanov X. “Rangtasvir” (grizaylda ishlash). Metodik qo‘llanma. T.– 2014.
Isaxojayeva Nasiba, “Rangtasvir. Kompozitsiya (natyurmort)., Toshkent-2014.
Shuhratovich, I. U. (2020). Technologies of working on graphic materials in fine arts classes (on the example of working still life in the pen. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences, 8 (4), Part II, 41-45
Ismatov U.Sh. Bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini turli grafik materiallarda ishlashga o‘rgatish (tempera bo‘yog‘i misolida). МУҒАЛЛИМ ҲӘМ
ҮЗЛИКСИЗ БИЛИМЛЕНДИРИЎ Илимий-методикалық журнал ISSN 21817138, № 3/2 2021 жыл.
Ismatov Ulfat Shuhratovich and Sobirov Sarvar Tursunmurotovich. Development of Creative Competence in Teaching Future Teachers of Fine Arts to Work in Graphic Materials. International Journal of Psychosocial Rehabilitation,
Vol. 24, Issue 05, 2020 ISSN: 1475-7192
|
| |
Asosiy xususiyatlar - Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish

|
Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish
|
bet | 3/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #231561 |
Bog'liq 1-amaliy ishAsosiy xususiyatlar
Protsessor
|
AMD Ryzen 5 5500U with Radeon Graphics
|
6-Core 2.1 GHz base clock, up to 4.2 GHz max boost clock, 8 MB L3 cache
|
RAM
|
Samsung RAM
|
Bir kanallik (64-bitli)
DDR4-SDRAM
8 GB
Modul o’lchami:
70mm * 31mm(LxH)
|
SSD
|
GB NVMe SSD
|
hajmi 512Gb
|
Graphic Card (GPU)
|
AMD Radeon Graphics
|
Core 448MGz
|
)
2.CPU-Z dasturida noutbuk xarakteristikasini olish.
3.Kompyuter (noutbuk) elementlarining ulanish sxemasini (sxematik) chizing.
Xulosa
Ushbu amaliy ishni bajarish mobaynida biz, kompyuterlar nimalardan tashkil topgani haqida nazariy ma’lumotlarga ega bo’ldik, shuningdek shaxsiy kompyuter yoki noutbukimizning asosiy xususiyatlarini o’rgandik, xususan, CPU-Z dasturi yordamida kompyuter (noutbuk)imizning dasturiy xarakteristikasining ma’lumotlarini oldik, hamda kompyuter (noutbuk) elementlarining ulanish sxemasini (sxematik) chizdik.
|
| |
Printer - - Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish

|
Kompyuter tizimining tuzilishini tashkil etish
|
bet | 2/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,77 Mb. | | #231561 |
Bog'liq 1-amaliy ishPrinter - ma’lumotlarni qog’oz yoki plyonkali material tashuvchisiga o‘tkazadigan raqamli tasvir nusxasini chiqaradigan qurilma. Odatda, matritsa, purkovchi va lazer printerlari ma’lumotni qog’ozga chiqarish uchun ishlatiladi.
Ovoz karnaylari - nutq, musiqa va boshqa audio ma’lumotlarni tinglash uchun ovoz chiqaradigan qurilmalar.
Odatda tizim platasi tarkibiga quyidagilar kiradi:
Quvvatni ulash uchun ulagichlar.
Protsessorni ulash uchun ulagich (socket).
Operativ xotira qurilmasini o‘rnatish uchun slotlar.
Qattiq disklar va optik disklarni (IDE, SATA) ulash uchun ulagichlar.
USB ulagichlari.
PCI ulagichlari (Peripheral component interconnect–periferik qurilmalarning o‘zaro aloqasi).
Video kartani ulash uchun ulagich (PCI – EXPRESS).
Shimoliy ko‘prik (Northbridge) - «Markaziy protsessor – Operativ xotira-grafik adapter»to‘plamida ma’lumotlarni uzluksiz uzatishni ta’minlaydi.
Janubiy ko‘prik (Intel platalarida ICH - I/O Controller Hub deb nomlanadi) USB portlari, optik disklar va qattiq disklar o‘rtasida ma’lumotlarni uzatishni ta’minlaydi, shuningdek kirish moslamalari uchun javobgar hisoblanadi: klaviatura, sichqoncha.
SATA II va SATA III interfeyslari optic qurilmalar va qattiq disk uchun
1.1-rasm. Tizim platasi
7
Amaliy ishni bajarish uchun topshiriqlar
1.Kompyuter elementlari
Element nomi
|
Ishlab chiqaruvchi va model
|
|
|
| |
Boshlang’ich sinf matematika darslarida qiziqarli matematikani tashkil etishning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyati - bet 6

|
Boshlang’ich sinf matematika darslarida qiziqarli matematikani tashkil etishning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyati
|
bet | 6/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 96,88 Kb. | | #245508 |
Bog'liq Leksiya 2Boshlangi’ch sinflarda matematika o‘qitishning tarbiyaviy, ta’limiy va rivojlantiruvchi maqsadi Ulkan iqtisodiy o`zgarishlar yuz bеrayotgan hozirgi davrda matеmatikaning ahamiyati yanada oshdi, shuning uchun ham matеmatik ta'lim katta ijtimoiy ahamitga ega. Rеspublikamiz hukumati yoshlarga ta'lim va tarbiya bеrish tizimini takomillashtirish, ta'lim va tarbiyani turmushning oshib borayotgan talablari darajasiga еtkazish vazifasini qo`ydi.«Ta'lim to`g`risida qonun» qabul qilindi. Bu qonunda ijtimoiy va iqtisodiy o`zgarishlar davrida maktabning roli yanada o`sganligi, maktabning bosh vazifasi - o`quvchilarga fan asoslaridan puxta bilim bеrish ularda iqtisodiy – matеmatik savodxonligini shakllantirish, hayotga va ongli kasb tanlashga tayyorlash haqida, hamda o`quv rеja va dasturlarni ta'lim mazmunini hozirgi zamon yutuqlari va talablari darajasiga kеltirish to`g`risida fikrlar kеltiriladi. - Boshlangi’ch sinflarda matematika o‘qitishning tarbiyaviy, ta’limiy va rivojlantiruvchi maqsadi Ulkan iqtisodiy o`zgarishlar yuz bеrayotgan hozirgi davrda matеmatikaning ahamiyati yanada oshdi, shuning uchun ham matеmatik ta'lim katta ijtimoiy ahamitga ega. Rеspublikamiz hukumati yoshlarga ta'lim va tarbiya bеrish tizimini takomillashtirish, ta'lim va tarbiyani turmushning oshib borayotgan talablari darajasiga еtkazish vazifasini qo`ydi.«Ta'lim to`g`risida qonun» qabul qilindi. Bu qonunda ijtimoiy va iqtisodiy o`zgarishlar davrida maktabning roli yanada o`sganligi, maktabning bosh vazifasi - o`quvchilarga fan asoslaridan puxta bilim bеrish ularda iqtisodiy – matеmatik savodxonligini shakllantirish, hayotga va ongli kasb tanlashga tayyorlash haqida, hamda o`quv rеja va dasturlarni ta'lim mazmunini hozirgi zamon yutuqlari va talablari darajasiga kеltirish to`g`risida fikrlar kеltiriladi.
- Bu vazifalarni amalga oshirish maqsadida dеyarli barcha prеdmеtlar, jumladan matеmatikadan ham yangi o`quv dasturi kiritiladi, o`qitish mеtodlari takomillashtiriladi. Boshlang`ich sinflar uch yil o`rniga 4 yillik ta'limga o`tkazildi.Boshlang`ich sinflarning matеmatikadan yangi dasturlarga o`tish munosabati bilan, yangi mеtodik tizim ishlab chiqildi
|
| |
Boshlang’ich sinf matematika darslarida qiziqarli matematikani tashkil etishning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyati - bet 3

|
Boshlang’ich sinf matematika darslarida qiziqarli matematikani tashkil etishning ta’limiy va tarbiyaviy ahamiyati
|
bet | 3/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 96,88 Kb. | | #245508 |
Bog'liq Leksiya 2Mamlakatimizning dunyo hamjamiyatiga integratsiyalashuvi, fan-texnika va texnologiyalarning rivojlanishi yosh avlodning o‘zgaruvchan dunyoda raqobatbardosh bo‘lishi fanlarni mukammal egallashni taqozo etadi, bu esa ta’lim tizimiga, jumladan, matematikani o‘rgatish bo‘yicha ham xalqaro tajriba va andozalarni joriy etish orqali ta’minlanadi. Bundan ta’lim bo‘yicha qator xalqaro tashkilotlarning tadqiqotlari ham dalolat bermoqda. Shu o‘rinda, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD)ning 15 yoshli o‘quvchilarning ona tili, matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha savodxonlik darajasini baholashga qaratilgan PISA - o‘quvchilar yutuqlarini baholash xalqaro dasturi tadqiqotlari natijalari e’tiborga molik. - Mamlakatimizning dunyo hamjamiyatiga integratsiyalashuvi, fan-texnika va texnologiyalarning rivojlanishi yosh avlodning o‘zgaruvchan dunyoda raqobatbardosh bo‘lishi fanlarni mukammal egallashni taqozo etadi, bu esa ta’lim tizimiga, jumladan, matematikani o‘rgatish bo‘yicha ham xalqaro tajriba va andozalarni joriy etish orqali ta’minlanadi. Bundan ta’lim bo‘yicha qator xalqaro tashkilotlarning tadqiqotlari ham dalolat bermoqda. Shu o‘rinda, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD)ning 15 yoshli o‘quvchilarning ona tili, matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha savodxonlik darajasini baholashga qaratilgan PISA - o‘quvchilar yutuqlarini baholash xalqaro dasturi tadqiqotlari natijalari e’tiborga molik.
- Bundan tashqari, ta’limiy yutuqlarni baholash xalqaro uyushmasi (IEA) tomonidan tashkil etilgan TIMSS - matematika va tabiiy fanlar ta’lim sifatining xalqaro monitoringi dasturini ham keltirish mumkin. Ushbu tadqiqot o‘quvchilarning turli davlatlarda matematika va tabiiy fanlardan bilim darajasi va sifatini solishtirishga hamda milliy ta’lim tizimidagi farqlarni aniqlashga ko‘maklashadi. Tadqiqotlar natijalariga asoslangan holda matematika fanini o‘qitishga xalqaro baholash dasturlarining mazmuni, baholash me’zonlari va mexanizmlari mahalliy sharoitdan kelib chiqqan holda joriy etilishi maqsadga muvofiq bo‘ladi.
|
| |
Matematika fanidan 1-sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat

|
Matematika fanidan 1-sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat
|
bet | 5/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 96,88 Kb. | | #245508 |
Bog'liq Leksiya 2Matematika fanidan 1-sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat. - Matematika fanidan 1-sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat.
- Matematik mazmun standartlari
- 1-sinfda matematik mazmun standartlari matematikaning:
- - Sonlar va amallar (SA);
- - Geometriya va o‘lchashlar (GO‘);
- - Ehtimollik va statistika (ES) bo‘limlarini qamrab oladi.
Kelgusida ishlatish qulay bo‘lsin uchun 1-sinfda qamrab olingan bo‘limlar nomi - avval sinfning tartib raqami, so‘ng bo‘limning ikki bosh harfi bilan kodlanadi. Standartlar kodida esa avval sinf tartib raqami, song bo‘lim nomi va oxirida standart tartib raqami keltirladi. - Kelgusida ishlatish qulay bo‘lsin uchun 1-sinfda qamrab olingan bo‘limlar nomi - avval sinfning tartib raqami, so‘ng bo‘limning ikki bosh harfi bilan kodlanadi. Standartlar kodida esa avval sinf tartib raqami, song bo‘lim nomi va oxirida standart tartib raqami keltirladi.
- Masalan, 1.SA.3 kod - birinchi sinfning “Sonlar va amallar” bo‘limi bo‘yicha 3- standartini bildiradi. Muayyan sinfga kiritilgan standartlar o‘z navbatida sinflar kesimida yanada aniqlashtiriladi. Ular quyida kichik lotin harflari bilan keltirilmoqda.
Matematika fanidan 2- sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat. - Matematika fanidan 2- sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat.
- Matematik mazmun standartlari 2- sinfda matematik mazmun standartlari matematikaning:
- - Sonlar va amallar (SA);
- - Geometriya va o‘lchashlar (GO‘);
- - Ehtimollik va statistika (ES) bo‘limlarini qamrab oladi.
Matematika fanidan 3-sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat. - Matematika fanidan 3-sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat.
- Matematik mazmun standartlari 3- sinfda matematik mazmun standartlari matematikaning:
- - Sonlar va amallar (SA);
- - Geometriya va o‘lchashlar (GO‘);
- - Ehtimollik va statistika (ES) bo‘limlarini qamrab oladi.
- Matematika fanidan 4- sinf ta’lim standartlari matematik mazmun va amaliyot standartlaridan iborat. Matematik mazmun standartlari 4- sinfda matematik mazmun standartlari matematikaning:
- - Sonlar va amallar (SA);
- - Geometriya va o‘lchashlar (GO‘);
- - Ehtimollik va statistika (ES) bo‘limlarini qamrab oladi.
|
| |
Kompyuterlarni o’quv jarayonida qo’llash quyidagilarga imkon beradi

|
Kompyuterlarni o’quv jarayonida qo’llash quyidagilarga imkon beradi
|
bet | 9/11 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 96,88 Kb. | | #245508 |
Bog'liq Leksiya 2Kompyuterlarni o’quv jarayonida qo’llash quyidagilarga imkon beradi: - Kompyuterlarni o’quv jarayonida qo’llash quyidagilarga imkon beradi:
- - o’quvchilarda bilish ehtiyojini shakllantiradi;
- - o’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtiradi;
- - o’quvchilarda fanni o’rganishga qiziqishni oshiradi;
- - kompyuter bilan ishlashni o’rganishga bo’lgan ishtiyoqni oshiradi;
- - kompyuterlardan foydalanish bilan bog`liq dunyoni ilmiy bilishning hozirgi zamon metodlari bilan tanishtiradi;
- - ta’limda o’quvchining individuallik darajasini oshiradi;
- - o’quvchilarning ijodkorlik qobiliyatini rivojlantiradi;
- - materiallar mazmunining xilma-xilligini ta’minlaydi;
- - ta’limda foydalaniladigan o’quv materiallari doirasini kengaytiradi;
- - ta’limda ko’rgazmalilikni kuchaytiradi;
- - o’quvchilarning o’z-o’zini nazorat qilishi, ya’ni baholash jarayonining omillarini kengaytiradi va h.k.
Matematik kompetentsiya - Matematik kompetentsiya
- Kompetensiya –fan bo‘yicha egallagan nazariy bilim, amaliy ko‘nikma va malakalarni kundalik hayotida duch keladigan amaliy va nazariy masalalarni yechishda foydalanib, amaliyotda qo‘llay olishdir.
- Kompetentlilik –(lotincha: competens – layoqatli, qobiliyati bor) Kompetentlilik tarkibiga sof kasbiy bilim, ko‘nikma va malakalardan tashqari, tashabbuskorlik,hamkorlik, guruhda ishlash layoqati, kommunikativ qobiliyati,real baholay olish, mantiqiy fikrlash, axborotni saralash va foydalana olish xususiyatlari ham kiradi. Kompetensiyalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan ta’lim–o‘quvchilarda egallangan bilim, ko‘nikma va malakalarni o‘z shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy faoliyatlarida amaliy qo‘llay olish kompetensiyalarini shakllantirishga yo‘naltirilgan ta’limdir.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi– aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda shaxsiy, oilaviy, kasbiy va iqtisodiy rejalarini tuza olish; - Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi– aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda shaxsiy, oilaviy, kasbiy va iqtisodiy rejalarini tuza olish;
- – shaxsiy, ijtimoiy va iqtisodiy munosabatlarda hisob-kitob bilan ish yuritish;
- – kundalik faoliyatda turli formula, model, chizma, grafik va diagrammalarni o‘qiy olish va foydalanish;
- – inson mehnatini yengillashtiradigan , mehnat unumdorligini oshiradigan va qulay shart-sharoitga olib keladigan fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalana olish.
- “Matematik savodxonlik” bo‘limi bo‘yicha dasturda o‘quvchilarga havola qilingan masalalardan namuna ko‘raylik.
|
| |
Комплементар мдя транзисторларда ясалган мантиқий елементлар (кмдям) - bet 3

|
Комплементар мдя транзисторларда ясалган мантиқий елементлар (кмдям)
|
bet | 3/5 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #115201 |
Bog'liq Xudaykulov XВТ1 транзистор емиттер – коллектор оралиғи калит вазифасини бажаради. Сигнал манбаи ва юклама сифатида худди шундай схемалар ишлатилади. Aгар киришга мантиқий бирга мос келувчи юқори потенциал берилса, ВТ1 транзистор очилади ва тўйиниш режимида бўлади. Унинг чиқишидаги потенциал нол потенциалига мос келади. Киришга мантиқий нолга мос келувчи потенциал берилса, ВТ1 транзисторнинг емиттер ўтиши беркилади. Коваклар токи IQ (қайта уланиш токи) ВТ1 транзисторнинг коллектор ўтишини тескари йўналишда улайди. Бунинг натижасида ВТ1 чиқиш қаршилиги кескин ортади ва унинг чиқишида мантиқий бир потенциали ҳосил бўлади. Яъни мазкур схема юқорида кўрилган схемалар каби инвертор вазифасини бажаради. Мантиқий амалларни бажариш инвертор чиқишларини металл симлар билан бирлаштириш натижасида амалга оширилади. 9.10 б – расмда ҲAМ амалини бажариш усули кўрсатилган. Ҳақиқатдан ҳам, агар Х1 ёки Х2 киришлардан бирига юқори потенциал берилса U1KIR, натижада бирлашган чиқишларда (A нуқта) паст потенциал ҳосил бўлади U0. Натижада ва инверс ўзгарувчиларнинг конъюкцияси бажарилади. Улар ВТ1 ва ВТ3 инвертор чиқишларида ҳосил бўлади: I2M елементининг тезкорлиги 10100 нс ва истеъмол қуввати 0,010,1 мВт. Кристаллда битта I2M елементи КМДЯ –елментга нисбатан 34 марта кичик, ТТМ – елементига нисбатан еса 510 марта кичик юзани егаллайди. Кўриб ўтилган мантиқий ИМС негиз елементларининг асосий параметрлари жадвали Parametr Negiz element turi TTM TTMSh n - MDYa 5 5 5 Signal mantiqiy o’tishi (U1ChIQ- U0ChIQ), V 4,5-0,4 4,5-0,4 TTM bilan mos keladi Ruxsat etilgan shovqinlar darajasi, V 0,8 0,5 0,5
|
| |
Usability (Foydalanish imkoniyati)

Foydalanuvchi muammolarini hal qilish texnologiyasini tushunish uchun ishlab
chiqaruvchi quyidagi savollarga javob topishi kerak:
• Muammoni hal qilish uchun foydalanuvchiga qanday ma'lumot kerak?
• Foydalanuvchi qanday ma'lumotni e'tiborsiz qoldirishi (hisobga olmaslik) mumkin?
• Foydalanuvchi bilan birgalikda barcha ma'lumotlarni ko'rsatiladigan,
tahrir qilingan,
qidiruv va natijalarga qarab signallarga bo'lish.
• Dastur bilan ishlash paytida foydalanuvchi qanday qarorlar qabul qilishi kerak?
• Foydalanuvchi bir vaqtning o'zida bir nechta turli xil harakatlarni (bir nechta vazifalarni
hal qilishni) amalga oshirishi mumkinmi?
• Muammoni echishda foydalanuvchi qanday tipik operatsiyalardan foydalanadi?
• Agar foydalanuvchi belgilangan algoritmga rioya qilmasa, ba'zi qadamlarni o'tkazib
yuborsa yoki ularni chetlab o'tsa nima bo'ladi?
Foydalanuvchi interfeysi dizayni ishlarni bajarishda foydalanuvchining
harakatlari
minimallashtirilganligini ta'minlashi va quyidagilarga olib kelishi kerak:
• ma'lumotni o'qish, tahrirlash va izlash bo'yicha operatsiyalar davomiyligini qisqartirish;
• navigatsiya va jamoani tanlash
vaqtini qisqartirish,
• foydalanuvchining umumiy mahsuldorligini oshirish, ma'lum bir vaqt davomida qayta
ishlangan ma'lumotlar miqdoridan iborat.
• foydalanuvchining barqaror ishlashi davomiyligini oshirish va boshqalar.