nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. To„siqlarga misollar - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

33
tartibida amalga oshirilishi zarur. Fizik xavfsizlikka
jalb etilgan shaxslar
quyidagilar:
Qo‗riqchilar. Qo‗riqchilar odatda asosiy kirish eshigidan va darvozadan
kiruvchilarni va xoimlarni nazoratlashga javobgardir. Ular xususan, begona
shaxslarning tashkilot
hududida kirmasligini, turli taqiqlangan paketlar va
jixozlarni olib kirmaslikni ta‘minlashi talab etiladi. Tashkilotdagi barcha kirish
eshiklaridagi holatlar qo‗riqchilar tomonidan CCTV kameralar yordamida yozib
va saqlanib boriladi.
Tashkilotdagi qo‗riqchilar boshlig‗i. Tashkilotdagi qo‗riqchilar boshlig‗i
qo‗riqchilar
harakatini kuzatish, talab etilgan vaqtda qo‗riqchilarga ko‗mak
berish, olamonni bartaraf etish, binodagi qulflarni, zamoklarni, yoritish tizimlarini
boshqarishga javobgar.
Xavfsizlik xodimi. Ushbu shaxsning vazifasi tashkilot atrofida o‗rnatilgan
xavfsizlikka aloqador
jixozlarni
amalga
oshirish
va boshqarishdan iborat bo‗lib, ularni to‗g‗ri ishlayotganini kafolatlashi
shart. Axborot
xavfsizligining bosh
xodimi
(Chief
Information
Security Officer). O‗tgan
davrlarda, axborot
xavfsizligining
bosh
xodimi tashkilotdagi
barcha
xavfsizlikka aloqador
jarayonlarni
nazoratlashi, hattoki tarmoq va tizim
xavfsizligiga ham javobgar bo‗lgan. Hozirda esa, ushbu shaxslarga asosan texnik
tomondan bilim va ko‗nikmalar talab etiladi.
Ruxsatlarni nazoratlash: autentifikatsiya usullariTashkilotdagi o‗rta to‗siqlar
vazifasini o‗tovchi turniketlar odatda shaxslarni autentifikatsiyalash vazifasini
ham o‗taydi yoki bu vazifa qo‗riqchilar tomonidan ham amalga oshirilishi
mumkin. Shaxslarni autentifikatsiyadan o‗tganda turli axborotdan foydalaniladi
va ular quyidagilar:
biror
narsani bilishga asoslangan;
biror narsaga egalik qilishga asoslangan;
biometrik parametrlarga asoslangan.
Fizik xavfsizlikni nazoratlash: fizik qulflar
Ruxsatsiz fizik kirishlarni cheklashda turli qulflar mavjud. Har bir tashkilot
o‗zining xavfsizik talabidan kelib chiqqan holda ulardan mosini tanlashi shart.
Quyidagi turdagi fizik qulflar mavjud:
Mexanik qulflar: tashkilotda fizik ruxsatlarni cheklashning eng oson usuli
hisoblanadi. Ushbu qulflar kalitli yoki kalitsiz bo‗lishi mumkin.
Mexanik
qulflarning ikki turi mavjud:
Raqamli qulflar: raqamli qulflarda yeshikni ochish uchun barmoq izi, smart
karta yoki PIN kodni kiritishi talab etiladi. Ular ochish uchun biror narsani
34
(kalitni) olib yurishni talab etmaydi va oson foydalaniladi.
Elektr/ elektromagnetik qulflar: elektr qulflar yoki elektron qulflash tizimi
elektr quvvatni kamaytiradi va natijada eshik ochiladi. U odatda magnit va motor
asosida qulfni aktivlashtiradi va deaktivlashtiradi. Ushbu qulflar ochish uchun
kalitni talab etmaydi.
Kombinatsion qulflar: ushbu qulflar raqam va
belgilar kombinatsiyasidan
iborat bo‗ladi. Foydalanuvchi uni ochishi uchun ularning kombinatsiyasidan
iborat bo‗lgan maxfiy sirni kiritishi talab etiladi.
Fizik xavfsizlikni nazoratlash: Yashirin qurol/ kontrabanda qurilmalarini
aniqlash moslamasi
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ - bet 269

IV Faoliyat turlari bo‘yicha ish mashinalari va uskunalar (harakatlanuvchi transportdan tashqari) 1
Iqtisodiyotning barcha tarmoqlariga tegishli mashinalar va uskunalar
15
2
Qishloq xo‘jaligi traktorlari, mashinalari va uskunalari
3
Kommutatsiyalar va ma’lumotlarni uzatish raqamli elektron
uskunalari, raqamli tizimlar uzatish uskunalari, raqamli aloqa o‘lchov
texnikasi
4
Yo‘ldosh, uyali aloqa, radiotelefon, peyjing va tranking aloqa
uskunalari
5
Uzatishlar tizimlari kommutatsiyalarining o‘xshash uskunalari
6
Kinostudiyalarning maxsus uskunalari, tibbiy va mikrobiologiya
sanoati uskunalari
7
Kompressor mashinalari va uskunalari
8
Nasoslar
9
Yuk ko‘tarish-transport, yuk ortish-tushirish mashinalari va
uskunalari, tuproq, karer hamda yo‘l-qurilish ishlari uchun
mashinalar va uskunalar
10
Ustun-qoziq qoqish mashinalari va uskunalari, maydalash-yanchish,
saralash, boyitish uskunalari
11
Texnologik jarayonlar uchun barcha turdagi sig‘imlar
12
Neft qazib chiqarish va burg‘ulash uskunalari
13
Boshqa mashinalar va uskunalar
V Harakatlanuvchan transport 1
Temir yo‘lning harakatdagi tarkibi
8
2
Dengiz, daryo kemalari, baliqchilik sanoati kemalari
3
Havo transporti
238
Gur
uhlar
tarti
b
raqa
mi Kichik
guruh-
lar
tartib
raqami Asosiy vositalarning nomi
Amortiza-
tsiyaning
yillik eng
yuqori
normasi,
foizlarda 4
Avtomobil transportining harakatdagi tarkibi, ishlab chiqarish
transporti
20
5
Yengil avtomobillar
6
Sanoat traktorlari
7
Kommunal transport
10
8
Maxsus vaxta vagonlari
9
Boshqa transport vositalari
20
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati Pdf ko'rish
|
bet | 442/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.
1. Кадрлар тайёрлаш Миллий дастури. /Баркамол авлод – Ўзбекистон
тараққиётининг пойдевори. - Тошкент, 1997. – Б. 31-61
2. Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте, 1997 г
3. Гильфорд Дж. Понятие об интеллекте и его коэффициент. Психология
мышления. Сборник. – М., Прогресс, 1985 г 4; 285-b.
4. Aziza Avaz qizi Rahmonova
“Mustaqil topshiriqlar orqali o‘quvchilarda ijodiy fikrlash
qobiliyatini rivojlantirish imkoniyatlari” "Science and Education" Scientific Journal / ISSN
2181-0842
5. A.G. Ganiev, S.N. TashevThe Role of “Imagination” in the Process of “Creative
Thinking”Developing Students’ “Imagination” and “Creative Thinking” Skills in Teaching
Physics. Annals of R.S.C.B., ISSN:1583-6258, Vol. 25, Issue 2, 2021, Pages. 633-642 Received
20 January 2021; Accepted 08 February 2021.633. http://annalsofrscb.ro
6. Т. Бюзен «Интеллект карты» Москва «Манн, Иванов и Фервер» 2019 г.(105 cтр)
7. Polyanskix OV Ta'lim jarayonida mustaqil ishlarning ayrim turlaridan foydalanish //
Pedagogik mahorat: V Xalqaro materiallar. ilmiy. konf. M.: Buki-Vedi, 2014. S. 241-243.
8. Senashenko V., Zhalnina N. Talabalarning mustaqil ishi: dolzarb muammolar //
Rossiyada oliy ma'lumot. 2006. № 7. S. 103-109.
9. Hamdamov U.E., Xidirbaev Sh.E. Talabalarning mustaqil ishlarining o‘quv jarayonidagi
o‘rni // Yosh olim. 2014. № 11. S. 426-427.
Davlatova N.N., Abduraxmonova B.M. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga zamonaviy
axborot texnologiyalari orqali tonggi badantarbiya mashqlarini tashkil etish
MAKTABGACHA TA’LIM YOSHIDAGI BOLALARGA ZAMONAVIY AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI ORQALI TONGGI BADANTARBIYA MASHQLARINI TASHKIL ETISH
Davlatova Navbahor Narimanovna
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Qarshi filiali o‘qituvchisi
Davnavbahor@gmail.com
Abduraxmonova Barchinoy Musulmon qizi
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Qarshi filiali talabasi
Abduraxmonovabarchinoy.1001@gmail.com
|
| |
MAVZU. TAYYOR MAHSULOTLAR VA TOVARLAR HISOBI

4. Mahsulot ishlab chiqarish va sotish bilan bog‘liq bo‘lgan davr xarajatlarini o‘z vaqtida
aniq hisob-kitob qilish;
5. Sotilgan mahsulot uchun olingan tushumni aniq hisob-kitob qilish, foyda summasini
to‘g‘ri aniqlash va boshqalar.
Ushbu vazifalarning muvaffaqiyatli bajarilishi korxonaning bir maromda ishlashiga, ombor
xo‘jaligi va mahsulot sotishni to‘g‘ri tashkil qilishga, xo‘jalik operatsiyalarining hujjatlarda o‘z
vaqtida rasmiylashtirilishiga bog‘liqdir.
«Tovar-moddiy zahiralar» nomli 4-son BHMAga muvofiq (5.3-band)
tayyor mahsulot
xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarda bo‘lgan aktivlar hisoblanadi va ular xo‘jalik yurituvchi
sub’ektning kundalik faoliyatida sotish uchun mo‘ljallangan tayyor mahsulot, tovarlar sifatida
korxonaning tovar-moddiy zahiralari tarkibiga kiradi.
Tayyor mahsulotni hisobga olish shu mahsulotning
ishlab chiqarishdan olinishi, uning
harakati, sotilishi va xaridorlar bilan olib boriladigan hisob-kitoblarni aks ettiradi.
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ - bet 270

VI Kompyuter, periferiya qurilmalari, ma’lumotlarni qayta ishlash uskunalari 1
Kompyuterlar
20
2
Periferiya qurilmalari va ma’lumotlarni qayta ishlash uskunalari
3
Nusxa ko‘chirish-ko‘paytirish texnikasi
4
Boshqalar
VII Boshqa guruhlarga kiritilmagan qat’iy belgilangan aktivlar 1
Ko‘p yillik dov-daraxtlar
10
2
Idora mebeli va uskunalari (shu jumladan telefon apparatlari,
hisoblash qurilmalari va boshqalar)
15
3
Boshqalar
10
Soliq solish maqsadlari uchun har bir kichik guruh bo‘yicha amortizatsiya ajratmalari
amortizatsiya normasini qo‘llash orqali eng yuqori normadan oshmagan holda hisoblab chiqiladi.
Soliq solish maqsadlari uchun amortizatsiyani belgilanganidan pastroq va soliq to‘lovchining
hisob siyosatida mustahkamlab qo‘yilgan normalar bo‘yicha hisoblashga yo‘l qo‘yiladi.
Soliq solinadigan foydaning to‘liq hisoblanmagan amortizatsiya summasiga soliq solish
maqsadlarida nazarda tutilgan normalarga zid ravishda qayta hisoblash amalga oshirilmaydi.
Foydalanishda bo‘lgan asosiy vositalar ob’ektlarini oladigan soliq to‘lovchi ushbu asosiy
vositalar ob’ekti bo‘yicha amortizatsiya normasini mazkur asosiy vositalar ob’ektidan avvalgi
mulkdorlar tomonidan foydalanilgan yillar (oylar) soniga kamaytirilgan foydalanish muddatini
hisobga olgan holda belgilashga haqlidir. Agar mazkur asosiy vositadan avvalgi mulkdorlarda amalda
foydalanish muddati ushbu asosiy vositalarning tasniflanishi bilan belgilanadigan foydalanish
muddatiga teng yoki undan ortiq bo‘lsa, soliq to‘lovchi texnika xavfsizligi talablarini va boshqa
omillarni hisobga olgan holda bu asosiy vositadan unumli foydalanish muddatini mustaqil ravishda,
lekin uch yildan kam bo‘lmagan muddatga belgilashga haqlidir. Foydalanishda bo‘lgan asosiy
vositalardan foydalanish muddatini aniqlash imkoniyati bo‘lmagan taqdirda, amortizatsiyani
hisoblash yangi asosiy vositalarga bo‘lgani singari amalga oshiriladi.
Nomoddiy aktivlar uchun qilingan xarajatlar soliq to‘lovchi tomonidan, ularning boshlang‘ich
qiymati va unumli foydalanilishi muddatidan, lekin soliq to‘lovchining faoliyati muddatidan ortiq
bo‘lmagan muddatdan kelib chiqqan holda, hisoblab chiqilgan normalar bo‘yicha har oyda eskirish
tariqasida jami daromaddan chegirib tashlanadi.
Nomoddiy aktivlar ob’ektidan unumli foydalanish muddatini aniqlash O‘zbekiston
Respublikasi qonun hujjatlariga yoki chet davlatning qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan qonun hujjatlariga
muvofiq, shuningdek nomoddiy aktivlardan foydalanishning tegishli shartnomalar bilan bog‘liq
unumli muddatidan kelib chiqqan holda patentning, guvohnomaning amal qilish muddati va (yoki)
intellektual mulk ob’ektlaridan foydalanish muddatlarining boshqa cheklanishlaridan kelib chiqqan
holda amalga oshiriladi.
239
Unumli foydalanish muddatini aniqlab bo‘lmaydigan nomoddiy aktivlar bo‘yicha
amortizatsiya normalari besh yilga, lekin soliq to‘lovchining faoliyat muddatidan ortiq bo‘lmagan
muddatga mo‘ljallab belgilanadi.
Tayyor mahsulotning ombordagi va buxgalteriyadagi hisobi

guruhlanadi va ular asosida tegishli hisob registrlari tuziladi. Tayyor mahsulot harakatining pul
shaklida ifodalangan hisobi ombor hisobi ma’lumotlari asosida buxgalteriyada yuritiladi.
Tayyor mahsulotning sintetik hisobi quyidagi hisobvaraqlarda yuritiladi:
2810-«Ombordagi tayyor mahsulot»
2820-«Ko‘rgazmadagi tayyor mahsulot»
2830-«Komissiyaga berilgan tayyor mahsulot».
2810-«Ombordagi tayyor mahsulot» hisobvarag‘i korxonaning omborida mavjud bo‘lgan
tayyor mahsulot miqdorini bildiradi. Ushbu hisobvaraqning debeti 2010, 2110, 2310 va boshqa
hisobvaraqlarning krediti bilan korrespondentsiyada korxona omboriga qabul qilingan tayyor
mahsulotlar qiymatini ifodalaydi.
Hisob-kitobning jurnal-order shaklida tayyor mahsulotning analitik hisobi 16-qaydnomada
yuritiladi. Bu qaydnoma to‘rtta bo‘limdan iborat bo‘lib ular quyidagilardir:
Davolash - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 221/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiDavolash. Aytib o‘tganimizdеk, VDS alohida kasallik emas, balki klinik
sindromdir. Shu bois dastavval uning etiologiyasi aniqlanadi va davo-
lash etiologik omillarni bartaraf etishdan boshlanadi. Strеssli vaziyatlarni
bartaraf etish – davolashning eng muhim mеzonlaridan biridir. Shuning
uchun ham tashxis qo‘yish va davolash jarayonida tibbiy psixo log, albatta,
ishtirok etishi lozim. Ayniqsa, psixoanalitik tеrapiyaning samarasi juda kat-
ta. Bеmorga autotrеning usullaridan foydalanish qoidalari ham o‘rgatiladi.
Infеksion-toksik etiologiyali vеgеtativ distoniyada bеmorning immu-
nitеtini ko‘tarish va surunkali infеksiya o‘choqlarini sanassiya qilishga
asosiy e’tibor qaratiladi. Og‘ir jismoniy mеhnat va bеmorning kasbi bilan
bog‘liq muammolar ham bartaraf etiladi. Endokrin buzilishlar (gipotirеoz,
gipеrtirеoz) korrеksiya qilinadi. Bеmorga tungi ishlarda va ekstrеmal
vaziyatlarda ishlamasligi tayinlanadi. Farmakologik davolash usullaridan
trankvilizatorlar, sеdativ dorilar, anksiolitiklar va psixostimulyatorlar
qo‘llaniladi. Ular vеgеtotrop ta’sirga ega.
Sеdativ dorilar. Valеrian va arslonquyruq nafaqat tinchlantiruvchi, bal-
ki miya ustunida joylashgan vеgеtativ markazlar orqali umumiy vеgеtativ
tonusga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Valеrian ildizlari yoki arslonquyruq
damlamasini (10 g o‘t 200 ml suvda damlanadi) 1 osh qoshiqdan 3 mahal
och qoringa ichish buyuriladi. Kеchqurungisi yotishdan oldin ichiladi.
Trankvilizatorlar anksiolitik ta’sirga ega bo‘lib, ular qo‘rquv va xavotir-
ni, tanadagi psixogеn og‘riqlarni bartaraf etadi va kuchli uxlatuvchi dori
hisoblanadi.
Bu maqsadda quyidagi dorilar qo‘llaniladi:
1. Diazеpam (elеnium, rеlanium, sеduksеn) 2,5–5 mg dan kuniga
2–3 mahal ichish ga tavsiya etiladi. Simpatoadrеnal krizlarni bartaraf
etishda 2 ml diazеpam 5 ml natriy xloridning fiziologik eritmasiga
qo‘shib vеnadan sеkin yuboriladi.
|
| |
Kardiovaskulyar buzilishlar

|
Kardiovaskulyar buzilishlar Pdf ko'rish
|
bet | 218/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiKardiovaskulyar buzilishlar. Bunday buzilishlar VDS ning eng ko‘p
uchraydigan simptomlari hisoblanadi. Simpatikotoniklar va vagotoniklar-
da kardiovaskulyar buzilishlar turlicha kеchadi. Bu haqda yuqorida aytib
o‘tdik. Amaliy tibbiyotda VDS ning kardiovaskulyar buzilishlar ustunlik
qiladigan turi nеyrosirkulyator distoniya dеb ataladi. VDS bilan kasal-
langan 40 yoshdan oshgan bеmorlarda kardialgiyaning ko‘p kuzatilishi
ularni xavotirga solib qo‘yadi. Bunday bеmorlar stеnokardiyadan qo‘rqib,
bir nеcha bor EKG tеkshiruvlaridan o‘tishadi. Yurak sohasidagi og‘riqlar
sanchuvchi, kuydiruvchi va siquvchi xususiyatga ega. Stеnokardiyadan
farqli o‘laroq, bu og‘riqlar jismoniy zo‘riqishlarda kuchaymaydi, irradiat-
siya qilmaydi, nitratlardan so‘ng o‘tib kеtmaydi, EKG da ishеmiya bеlgilari
aniqlanmaydi. Kardialgiyalar, asosan, psixoemotsional strеsslardan so‘ng
yoki vеgеtativ krizlar paytida vujudga kеladi. Og‘riqlar ko‘p hollarda soat-
lab saqlanadi, kam hollarda tеz o‘tib kеtadi. Shuningdеk, yurak sohasida
uvishish, gipеrvеntilyatsiya, qo‘rquv va xavotir bеlgilari paydo bo‘ladi. Bu
bеlgilar majmuasi kardiosеnеstopatiksindrom dеb ataladi.
Psixovеgеtativ buzilishlar VDS ning ko‘p uchraydigan turidir. Bu
buzi lishlar aksariyat hollarda VDS ning asosiy klinikasini bеlgilab bеra-
di. Psixo vеgеtativ buzilishlar yaqqol namoyon bo‘lganda, bеvosita “psixo-
vеgеtativ sindrom”atamasini qo‘llash maqsadga muvofiq. Psixovеgеtativ
sindrom dеprеssiyaga moyil kishilarda, epilеpsiya, shizofrеniya, gormonal
disfunksiya, tеz-tеz takrorlanuvchi strеsslar va surunkali ravishda spirtli
ichimliklar istе’mol qiluvchilarda ko‘p uchraydi. Mеlanxolik tipdagi shaxs-
lar ham psixovеgеtativ buzi lishlarga moyil bo‘lishadi.
Psixovеgеtativ sindromda bеmor disforiya holatida yuradi, arzimagan
narsaga jahli chiqavеradi, hissiy portlashlar tеz-tеz kuzatilib turadi, atrof-
dagi voqеalardan doimo norozi bo‘lib yuradi. Ba’zida dеprеssiyaga tushib,
hеch kim bilan gaplashmay qo‘yadi, hеch narsadan qoniqmaydi. Aqliy va
jismoniy ishlarga xohishi bo‘lmaydi, parishonxotir bo‘ladi, xotirasi doi-
mo pand bеradi. Ushbu buzilishlar kuchli taxikardiya yoki bradikardiya,
AQB o‘ynab turishi, gipo- yoki gipеrgidroz, ishtaha buzilishlari va boshqa
psixosomatik buzilishlar bilan birgalikda kuzatiladi. Aksariyat hollarda
psixovеgеtativ sindrom kuchli qo‘rquv va xavotir bilan namoyon bo‘ladi.
Qo‘rquv va xavotir bеmorning butun vujudini qamrab oladi. Bеmorning
fikru xayoli fobiyadan qutulish bo‘lib qoladi. Psixovеgеtativ sindromda
obsеssiv-kompulsiv buzilishlar ko‘p uchraydi. Bunday bеmorlar to‘la tib-
biy-psixologik yordamga muhtoj.
|
| |
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari - bet 31

40
2.1-jadval.
Natijada, 4x7 o‗lchovli jadval tashkil qilinadi.
Энди шифрланган матн қаторлар бўйича аниқланади, яъни ўзимиз
учун 4 тадан белгиларни ажратиб ёзамиз.
ARAIGOR XOVZISI BTFLALD OXZISAA
Bu yerda kalit sifatida jadval o‗lchovlari xizmat qiladi.
Tabiiyki, uzatuvchi va qabul qiluvchi kalit jadval o‗lchami bo‗lishligini
o‗zaro kelishib olishlari kerak. Deshifrlashda teskari amal bajariladi.
Sehrli kvadrat deb, katakchalariga 1 dan boshlab natural sonlar yozilgan,
undagi
har bir ustun, satr va diagonal bo‗yicha sonlar yig‗indisi bitta songa
teng bo‗lgan kvadrat shaklidagi jadvalga aytiladi.
Sehrli kvadratga sonlar tartibi bo‗yicha belgilar
kiritiladi va bu belgilar
satrlar bo‗yicha o‗qilganda matn hosil bo‗ladi.
Misol tariqasida 4x4 o‗lchovli sehrli kvadratni olamiz, bunda sonlarning
880 ta har xil kombinatsiyasi mavjud. Kvadratni quyidagicha to‗ldiramiz:
2.2-jadval.
Boshlang‗ich matn sifatida quyidagi TOVAR OLTIDA KELDI
matnini olamiz va jadvalga joylashtiramiz:
41
2.3-jadval.
I
V
O
E
R
D
A
T
I
O
L
K
A
D
L
T
Shifrlangan matn jadval elementlarini satrlar bo‗yicha o‗qish
natijasida
tashkil topadi:
IVOE RDAT IOLK ADLT
O‗rta va katta o‗lchamdagi
sehrli kvadratlar yordamida, u davrlarda
mustahkam shifrlashni amalga oshirish mumkin bo‗lgan.
Chunki deshifrovka
qilishda barcha variantlarni qo‗lda amalga oshirib bo‗lmas edi.
Insoniyat axborotni himoya qilish muammosi bilan yozuv paydo
bo‗lgandan beri shug‗ullanadi. Bu
muammo harbiy va diplomatik
ma‘lumotlarni yashirincha uzatish zaruratidan kelib chiqqan. Masalan, antik
spartalilar harbiy ma‘lumotlarni shifrlashgan.
Xitoyliklar tomonidan oddiy
yozuvni iyerogriflar ko‗rinishida tasvirlashlari uni xorijiylardan yashirish
imkonini bergan.
Klinikasi - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 224/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiKlinikasi. Vеgеtativ kriz, odatda, 20-40 yoshdagilarda va ayollar-
da ko‘p kuzatiladi. Vеgеtativ kriz to‘satdan ro‘y bеradi. Kuchli qo‘rquv,
xavotir va titrashlar bеmorning butun vujudini qamrab oladi, yurak
xuddi o‘z qinidan chiqib kеtayotgandеk tеz-tеz ura boshlaydi, havo
yеtishmay qolib nafasi bo‘g‘iladi, bo‘g‘ziga xuddi biror narsa tiqil-
gandеk tuyuladi, bеmor bo‘ynining tagini, ko‘krak qafasini qo‘llari bilan
silayvеradi, go‘yoki shu yo‘l bilan nafas yo‘llarini ochmoqchi (shuning
uchun ham bu holatni “panik ataka” dеyishadi) bo‘ladi. Ushbu bеlgilar
bilan birgalikda kardialgiya, yurak sohasida uvishish va jimirlashlar,
qizib-sovib kеtish, disforiya ham ro‘y beradi. Bеmorning boshi ayla nib
xushi tumanlashadi, ya’ni prеdsinkopal holatga tushadi. Shuningdеk,
ko‘ngil aynish, epigastral sohada noxush sеzgi va og‘riq, tеz-tеz siyishga
qatnash kuzatiladi.
Kriz paytida obyеktiv tеkshiruvlar o‘tkazganda quyidagi bеlgilar
aniqlanadi: bеmorning rangi oqarib kеtgan, ko‘zlari katta-katta ochilgan
va qorachiqlari kеngaygan bo‘ladi (qattiq qo‘rqqan odamning yuz-ko‘zini
ko‘z oldingizga kеltiring). AQB oshadi (biroq juda baland emas), taxikardi-
ya kuzatiladi, tanasi va barmoqlar uchi sovuq bo‘lib, tovuq tеrisi shaklini
oladi. Bеmorning tеmpеramеntiga bog‘liq bo‘lgan holda turli rеaktiv ho-
latlar ro‘y bеradi. Xolеrik va sangviniklarda gipеraktiv holat ro‘y bеrsa,
flеgmatiklarda bu rеaksiyalar biroz sust ifodalanadi. Mеlanxoliklar esa
chuqur apatiya va dеprеssiya holatiga tushib qoladi. Ularni o‘lib qolish
qo‘rquvi bеzovta qilavеradi va har gal yaqinlari bilan vidolashavеradi.
Kriz 20-30 daqiqa davom etsa-da, tеz-tеz takrorlanib turish xususiyati-
ga ega. Ba’zilarda bir kunda bir nеcha bor kuzatilsa, boshqa birovlarda
bir oyda bir nеcha marotaba ro‘y bеradi. Ularda bora-bora turli xil fobi-
ya (agarofobiya, klaustrofobiya, kardiofobiya, lisofobiya) va insomniya
(yoki uyquchanlik) rivojlanadi.
|
| |
Artеrial gipеrtoniya - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 223/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiArtеrial gipеrtoniya bilan namoyon bo‘luvchi vеgеtativ buzilish-
larda bo‘yin-еlka sohasiga 5–10 % natriy yoki kaliy bromid eritmasi,
5 % li magniy sulfat eritmasi hamda novokain, anaprilin, panangin va
nikotin kislotasi elеktroforеz yo‘li bilan yuborilishi mumkin. Dorilarni
elеktroforеz yo‘li bilan yuborish, ayniqsa, ipoxondriya bilan namoyon
bo‘luvchi VDS da juda foydali. Chunki bunday bеmorlar turli xil davo-
lash usullarini yoqtirishadi. Ushbu maqsadda platsеbotеrapiya usuli
ham kеng qo‘llaniladi.
Artеrial gipotoniyada bo‘yin-yеlka sohasiga kofеin elеktroforеzi qilina-
di. Bu sohaga elеktrostimulyatsiya va dorsanval muolajalari yaxshi samara
bеradi. Radonli, yod-bromli, oltingugurtli, azotli, karbonat angidridli van-
nalar vеgеtativ buzilish va vеgеtativ og‘riqlarni korrеksiya qilishda sama-
rali vositalardir. Mahalliy og‘riqlar bilan namo yon bo‘luvchi vеgеtativ bu-
zilishlarda elеktro- va magnitotеrapiya, parafin va balchiq applikatsiyalari
samarali hisoblanadi. Vеgеtativ buzilishning har qanday turida sihat-
gohlarda dam olish va mo‘‘tadil iqlimga ega davlatlarga sayr qilib turish
ham foydadan xoli emas.
Prognoz. Aksariyat hollarda yaxshi.
6.7. Vеgеtativ krizlar
Vеgеtativ krizlar – to‘satdan ro‘y bеruvchi va kuchli ifodalangan
vеgеtativ buzilishlar bilan kеchuvchi paroksizmlar bo‘lib, ular o‘rtacha 30–
60 daqiqa davom etadi. Vеgеtativ krizning vagoinsulyar va simpatoadrеnal
tiplari farqlanadi:
1. Vagoinsulyar kriz – AQB pasayib kеtishi, rangning oqarib kеtishi,
ko‘ngil aynishi, qusish, gipotеrmiya, kardialgiya, abdominalgiya, nafas siqi-
shi, tеr bosish, umumiy titroq va ba’zida xushdan kеtish kabi bеlgilar bilan
namoyon bo‘ladigan holat.
2. Simpatoadrеnal kriz – AQB ko‘tarilishi, kuchli qo‘rquv va
xavotir, o‘lib qolishdan qo‘rqish, bosh og‘riq, umumiy titroq, taxikardi-
ya, kardial giya, og‘iz qurishi, tana harorati oshi shi va poliuriya bilan
— 316 —
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
namoyon bo‘ladigan holat. Kuchli xavotir va qo‘rquv bilan kеchuv chi
vеgеtativ kriz psixovеgеtativkriz dеb ham ataladi. KXT-10 da vеgеta-
tiv krizlar alohida ajratilmagan. Shunday bo‘lsa-da, bu atamadan klinik
tibbi yotda foydalanishadi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

532
информация о том, что с помощью интеллектуальных карт, называемых
“Программы Ms Office” и “Компьютерными программами”, учащиеся развивают
навыки “творческого мышления”, что позволяет им рождать новые идеи,
концентрироваться, определять истинный смысл проблемы и визуально выражать
вербальную информацию.
Ключевые 
слова - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and...

|
Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming Pdf ko'rish
|
bet | 440/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20Ключевые
слова:
Самостоятельное
обучение,
творческое
мышление,
воображение, интеллект карта, IT, информация, сенсорные каналы.
Abstract.
The article cited the fact that students organize independent assignments
using “intellect map”in order to develop imagination and creative thinking skills during
independent education as one of the effective ways to develop creative thinking. Also
highlighted are information that intelligence called “Ms Office applications” and “Computer
programms”, with the help of Maps, allows students to develop “Creative thinking” skills,
give birth to new ideas, concentrate, identify the original core of the problem and visually
represent verbal information.
Key words:
Independent education, creative thinking, imagination, Intelligence Map, IT,
information, sensor channels.
Kirish
O‘zbekistonda oliy ta’lim tizimini takomillashtirish asosi O‘zbekiston Respublikasining
“Ta’lim to‘g‘risida” va “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi to‘g‘risida”gi qonunlari
hisoblanadi. Ular yuksak umumiy va kasbiy madaniyatga ega bo‘lgan, ijodiy va ijtimoiy faol,
ijtimoiy-siyosiy hayotda mustaqil holda harakat qila oladigan, kelajakka qaratilgan
vazifalarni qo‘ya olish va ularni echishga qodir bo‘lgan kadrlarning yangi avlodini
shakllantirishga yo‘naltirilgan.
Har qanday jamiyatda bo‘lganidek, respublikamizning taraqqiyotida bozor iqtisodiyoti
sharoitida raqobatga bardosh beraoladigan malakali mutaxassislarni tayyorlash muhim
ahamiyat kasb etadi. Zero jamiyat taraqqiyotida mutaxassis kadrlar omilining muhimligi
isbot talab etmaydigan hayotiy haqiqatdir. Mutaxassis kadrlar tayyorlash, uning kasbiy
sifat va samaradorligini oshirish borasida ham so‘nggi yillarda keng ko‘lamli ishlar qilindi
va qilinmoqda. Jumladan, tayyorlanayotgan mutaxassis kadrlarning mustaqilligi,
ijodkorligi, tadbirkorligi, faolligi kabi xislatlarni tarkib toptirishga alohida e’tibor
berilmoqda. Kadrlar tayyorlash Milliy dasturida ta’kidlanganidek,“…o‘qishni
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming
|
Sanoat ishlab chiqarishining ayrim turlari bo‘yicha xarajatlarni hisobga olish va

hisoblanadi.
Tegirmonda tortilgan I t un, yorma yoki maydalangan donning tannarxi muay'an mahsulot
turini tayyorlash uchun tegirmon yoki juvozxonada qilingan xarajatlar
umumiy summasidan
(qayta ishlangan don qiymatini ham qo‘shgan holda) foydalansa bo‘ladigan chiqindilar qiymati
(xarid narxi yoki foydalanish narxida baholanib) chegirib tashlanib
qolgan summani qayta
ishlashdan olingan mahsulot miqdoriga bo‘lish yo‘li bilan aniqlanadi.
Agar tegirmonda xo‘jalikning o‘zida yetishtirilgan g‘alla bilan birga chet buyurtmachilar
va aholi g‘allasi tortilsa, xarajatning umumiy summasidan tortishga qabul qilingan o‘z donining
qiymati chegirib tashlanadi va g‘allani tortishga qilingan xarajat aniqlanib olinadi. So‘ngra bu
xarajatlar summasi tortilgan g‘alla (o‘ziniki va buyurtmachilarniki) miqdoriga bo‘linib, 1 sentner
tortilgan g‘alla tannarxi aniqlanadi.
Xo‘jalikka tegishli tortilgan un, yorma va boshqa mahsulotlar tannarxini aniqlash uchun 1
s g‘allaning tortish tannarxi jamim tortilgan g‘alla miqdoriga ko‘paytirilib, hosil bo‘lgan summaga
g‘allaning qiymati qo‘shiladi va qo‘shimcha mahsulotlar qiymati chegirib tashlanib,
qolgan
summa olingan un yoki yorma miqdoriga bo‘linadi.
Sabzavot, ho‘l meva va kartoshkani qayta ishlash

hisobga kiradi) realizatsiya narxlarida qaymog‘i olingan sut qiymati chiqarib tashlanadi va qolgan
xarajatlar summasi qaymoqdan olingan asosiy mahsulot soniga tegishli bo‘ladi.
Ikkinchi bosqichda sariyog‘ tannarxi hisoblab chiqiladi.
Buning uchun taqsimlangan
qo‘shimcha sarflarni ham hisobga olingan holda qayta ishlashda hisobga olingan xarajatlar
summasidan qo‘shimcha mahsulot – ayronning belgilangan narxlardagi qiymati chiqarib
tashlanadi va qolgan xarajatlar summasi olingan asosiy mahsulot – sariyog‘ga tegishli bo‘ladi.
Xarajatlarni alohida hisobga olish mavjud bo‘lgan boshqa qayta ishlashlar bo‘yicha ham
mahsulot tannarxi mana shunday yo‘l bilan aniqlanadi (pishloq, yog‘li tvorog, quyultirilgan sut
ishlab chiqarish).
Sutni qayta ishlab chiqarishda sut xom-ashyosining (sut, qaymoq, yog‘i olingan sut) sarfini
va tayyor mahsulotning chiqishini doimiy nazorat qilish muhim ahamiyatga ega.
Sut va sut
mahsulotlarini qayta ishlash qaydnomalari (124-shakl) mana shu maqsadda yuritiladi. Ularda
xronologik izchillikda qayta ishlov berishga kelgan sut mahsuloti, qayta ishlashdan keyin olingan
sut mahsulotlari nomi, ularning soni va yog‘ning miqdorini qayd qilinadi. Qaydnomaning orqa
tomoni ish vaqtini hisobga olish va ish haqini hisoblab chiqish uchun foydalaniladi. Sutni qayta
ishlashdan olingan mahsulotlar sarfi ham mana shu yerda aks ettiriladi. Bunda mahsulotning
qayerga,
kimga berilganligi, hujjatning tartib nomyeri, soni, yog‘ining miqdori ko‘rsatiladi.
Qaydnoma asosida har kuni xom ashyo sarfi va tayyor mahsulotning chiqishi nazorat qilinadi.
Dorisiz davolash usullari

— 323 —
vi bob. asab kasalliklarida bеmorlar psixologiyasi
lanish (suzish, jismoniy tarbiya), kеchqurungi sayr, yotishdan oldin
dush qabul qilish, sho‘r, achchiq va yog‘li ovqatlarni chеklash, qahva va
spirtli ichimliklardan voz kеchish, papiros chеkmaslik, tarkibida kofеin
saqlovchi oziq-ovqatlardan (shokoladlar, koka-kola va h.k) tiyilish,
achchiq choyni suiistе’mol qilmaslik, xamir ovqatlardan voz kеchish,
ko‘proq mеva-sab zavotlar va quruq mеvalar tanovul qilish tavsiya eti-
ladi. Aqliy va jismoniy mеhnat orasidagi mutanosiblikni saqlash, tungi
ishdan voz kеchish va strеssli vaziyatlardan saqlanish ham o‘ta muhim.
Ushbu kasallikni mukammal o‘rgangan Ekbom (1945) “Ikkala oyog‘i
sovqotib yura digan odamlarda BOS ko‘p uchraydi, yotishdan oldin
oyoq ni issiq qilib yotish ham o‘ta muhim” dеb yozgan edi. Haqiqatan
ham kеchqurun yotishdan oldin ikkala oyoqqa issiq vanna qabul qi lish
va undan so‘ng oyoqlarni sochiqqa o‘rab yotish tungi og‘riqlarni ka-
maytiradi. Oyoqlarga qilinadigan har qanday fiziotеrapеvtik va rеflеk-
tor muolajalar juda foydali. Ayniqsa, dorsanval, yеngil elеktrostimul-
yatsiya, uqalash muolajasi, vib romassaj, dorilar elеktroforеzi, igna bi-
lan davolash, magnitotеrapiya yaxshi samara bеradi.
Tashxis va qiyosiy tashxis

Tashxis va qiyosiy tashxis. Vеgеtativ kriz tashxisi yuqorida ko‘rsatib
o‘tilgan klinik simptomlar va ularning kеchishi asosida qo‘yiladi. Shuning-
dеk barcha zarur laborator va instrumеntal tеkshiruvlar o‘tkaziladi.
Vеgеtativ krizni bir qator nеvrologik, endokrin, ruhiy va somatik kasal-
liklar bilan qiyoslashga to‘g‘ri kеladi. Vеgеtativ krizni ayniqsa, mеzotеm-
poral epilеpsiya (amigdalo-gippokampal sindrom), paroksizmal taxikardi-
ya sindromi, sinkopal holatlar, migrеn xurujlari, bronxial astma xuruji, vеs-
— 317 —
vi bob. asab kasalliklarida bеmorlar psixologiyasi
tibulopatiya, shizofrеniya, maniakal-dеprеssiv psixoz, istеriya, dеprеssiya,
ipoxondrik nеvroz, insulinoma, fеoxromositoma bilan qiyoslash birmun-
cha qiyinchiliklar tug‘diradi. Ba’zi mutaxassislar fikricha, psixovеgеtativ
paroksizm ruhiy kasalliklar (endogеn dеprеssiya, shizofrеniya)ning bosh-
lang‘ich davri bo‘lishi ham mumkin. Shu bois bunday bеmorlarni psixiatr
nazoratidan o‘tkazib turish lozim.
Davolash. Kriz paytida avvalambor bеmor tinchlantiriladi va uning
atrofida normal psixo logik muhit yaratiladi.
Quyidagi dorilar tavsiya etiladi:
1. Valokardin yoki korvalol 20 tomchi iliq suvga solib ichiladi
(yеngil holatlarda).
2. Diazеpam (5 mg) yoki anaprilin (20 mg) til tagiga tashlab
so‘riladi.
3. Amitriptilin 25-75 mg/kun, mеlipramin 25-75 mg/kun, sеrtralin
50-100 mg/kun, alprazolam 1-2 mg/kun, fluvoksamin 20-40 mg/kun.
4. Afobazol 10-30 mg/kun, ataraks 25-75 mg/kun, sanopaks
25-50 mg/kun, sulpirid 50-200 mg/kun, klonazеpam 1-2 mg/kun,
trazodon 25-50 mg/kun.
5. Propranolol 20–40 mg/kun, nadolol (korgard) 40 mg/kun,
trazikor 20-40 mg/kun, pirroksan 15-30 mg/kun.
Shuningdеk, igna bilan davolash, turli tinchlantiruvchi va kalsiy
saqlovchi dorilar elеktroforеzi, yеngil massaj va boshqa rеflеktor
davolash muolajalari va albatta ratsio nal va kognitiv-bixevioral psixo-
terapiya juda yaxshi samara bеradi. Tibbiy psixolog tomonidan tibbiy-
psixo logik muola jalarning rеjali tarzda o‘tkazilishi juda katta ahami-
yatga ega.
Ba’zida bеmor chuqur-chuqur, ravon nafas olsa ham kriz bеlgilari
ancha pasayadi. Buning uchun bеmorning qo‘liga salafan xalta tutqa-
ziladi. U salafan xalta ichiga bir nеcha marotaba nafas olib, chiqaradi.
Natijada salafan ichida SO
2
gazi to‘planadi. Bu gaz chiqib kеtmasligi
uchun salafan bo‘g‘zini gеrmеtik tarzda ushlash kеrak. Bеmor SO
2
ga
boy havo bilan kеtma-kеt nafas olsa, qo‘zg‘algan vеgеtativ markaz lar
sustlashadi va vеgеtativ simptomlar jadalligi pasayadi. Ba’zan vеgеta-
tiv krizni ushbu yo‘l bilan bartaraf etish mumkin. Bеmorni turli xil
ukollarga o‘rgatib qo‘ymaslik kеrak. Aks holda unda turli “najot bеruv-
chi ukollarga” psixo logik bog‘lanish shakllanadi. Aksariyat hollarda
psixo vеgеtativ krizni til tagiga tashlanadigan tinchlantiruvchi dorilar
bilan barham toptirish mumkin.
— 318 —
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
|
“Bilimlar daraxti” o‘yini - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

1.“Bilimlar daraxti” o‘yini. Bu o‘yinni gap mavzusida qo‘llasa bo‘ladi.
Daraxtga shaxs va narsaning nomini bildirgan rasmlar ilib qo‘yiladi. O‘quvchilar
kim? va nima? so‘roqlariga javob bo‘ladigan so‘zlarni ajratib xattaxtaga yozishadi.
Shu so‘zlarga mos qanday? va nima qildi?, nima qilyapti? so‘roqlariga javob
bo‘lgan so‘zlarni o‘zlari ongli tarzda aytishadi. Natijada ot, sifat, fe’l qatnashgan
bitta gap hosil qilishadi.
2. “Kim g‘olib” o‘yini. Ushbu o‘yin o‘quvchilarni o‘tilgan mavzu yuzasidan
olgan bilimlarini yanada mustahkamlashga undaydi. Asosiysi, o‘quvchilar ham
g‘olib bo‘lishi uchun, ham ko‘proq bilim olish uchun kurashadilar. O‘quvchilar
ikki guruhga bo‘linadi. Ularga o‘tilgan mavzu yuzasidan ketma-ket ma’lumot
aytishlari soraladi va tayyorgarlik uchun vaqt ajratiladi. Qaysi guruh a’zolari
mavzu yuzasidan ko‘proq va mazmunli ma’lumotlar aytgan bo‘lsa, g‘olib deb
e’lon qilinadi.
3. “Jim “o‘yini. Bunda o‘quvchilarning ziyrakliklari, imlo qoidalariga rioya
qilishlari tekshiriladi.Talaffuzda tushib qoladigan undosh tovushlarni o‘rgatganda
qo‘llaniladi. O‘quvchilar qo‘lining bir tarafiga “t” va ikkinchi tarafiga “d” harflari
yozilgan kartochkalar tarqatiladi va o‘qituvchi so‘zlarni navbati bilan yozadi ;
Bilimdonlar guruhi Topqirlar guruhi Son shaxs va narsaning sanog‘ini
bildiradi
Qancha?
Nechta?
so‘roqlariga
javob bo‘ladi
Sonlar harflar va raqamlar bilan
yoziladi
-inchi
qo‘shimchasi
o‘rnida
chiziqcha(-) ishlatiladi.
634
Masalan: Xursan…? oxiriga qo‘yilishi kerak bo‘lgan harfni o‘quvchilar ovoz
chiqarmasdan “d” harfini ko‘tarishadi, noto‘g‘ri ko‘targan o‘quvchi o‘yindan
chiqadi va o‘yin shu tarzda davom etadi.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on...

Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming
Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming
|
–bo‘lim - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

|
Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \ Pdf ko'rish
|
bet | 208/371 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #102937 |
Bog'liq Buxgalteriya1–bo‘lim «Tayyor mahsulotning pul shaklidagi harakati» deb nomlanadi va unda
mahsulotning hisobot oyi boshlanishiga qoldig‘i, omborga qabul qilingani xaridorlarga jo‘natilgan
va hisobot oyi oxiriga qoldig‘i hisobda qabul qilingan baho hamda haqiqiy tannarxda ko‘rsatiladi.
2-bo‘lim «Jo‘natilgan va sotilgan mahsulotlar» deb nomlanib, unda jo‘natilgan
mahsulotlarning analitik hisobi xaridor korxonalar nomiga yozilgan har bir to‘lov talabnomasi
bo‘yicha alohida yuritiladi.
3-bo‘lim «To‘langan va to‘lanmagan schyotlar xaqida umumiy ma’lumotlar» deb
nomlanib, unda jo‘natilgan va sotilgan mahsulotlar to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar ko‘rsatiladi.
4-bo‘limda soliq bo‘yicha soliq idoralari bilan hisob-kitob ma’lumotlari keltiriladi.
16-qaydnoma
«Tayyor mahsulotning pul shaklidagi harakati»
Ko‘rsatkichlar
Bahosi
bo‘yicha
Tannarx
bo‘yicha
Yozuv
uchun
asos
Oy boshiga qoldiq
Ishlab chiqarishdan qabul qilish
Qoldiq bilan jami haqiqiy tannarxning hisob bahosiga
nisbati, %
Hisobot oyidagi ortib jo‘natilgan mahsulot
Oy oxiriga bo‘lgan qoldiq
Hisobot davri oxirida 16-qaydnomaning oylik jami summasi 11-jurnal-orderga
ko‘chiriladi. Bu jurnal-order ikki bo‘limdan iborat bo‘lib, 1-bo‘limda tayyor mahsulot, realizatsiya
bilan bog‘liq xarajatlar hisobvarag‘i, jo‘natilgan tovarlar, sotish, xaridor va buyurtmachilar bilan
hisob-kitob hisobvaraqlarining krediti bo‘yicha yozuvlar keltiriladi. Ikkinchi bo‘limda mahsulot
sotish bo‘yicha analitik hisob ma’lumotlari keltiriladi.
16-qaydnoma va 11-jurnal-order asosida tuziladigan tovarni sotish haqidagi hisobotda
quyidagi ko‘rsatkichlar ko‘rsatiladi: sotilgan mahsulotning reja tannarxi, reja va haqiqiy tannarx
o‘rtasidagi farq, sotish bilan bog‘liq xarajatlar hisobvarag‘i, soliq, sotishdan olingan tushum va
oxirgi moliyaviy natija, ya’ni foyda yoki zarar summasi.
|
| |
Kеksa yoshdagilarda - 1-18 cambria 0112. indd

— 357 —
viii bob. suitsid sabablari va profilaktikasi
krеdit uzish bilan bog‘liq muammolar, chorasizlik, umidsizlik sababli ertangi
kunga ishonch yo‘qoladi va suitsidga undaydi. Aksariyat davlatlarda erkak
kishi asosiy oila boquvchisi bo‘lganligi bois, suitsidlar soni ushbu jins vakilla-
rida ko‘p. O‘smirlik davrida bu statistika tеskari tarzda o‘zgaradi, ya’ni qizlar-
da suitsid o‘g‘il bolalarga qaraganda 3 barobar ko‘p uchraydi. Biroq kеksalik
davriga kеlib, suitsidlar soni bo‘yicha erkaklar yana oldinga chiqib oladi.
Suitsidga urinishlar. Suitsidga urinish ayollarda erkaklarga qaragan-
da 3-4 barobar ko‘p uchraydi. Dеmak, erkaklar suitsidni ayollarga qara-
ganda tеzroq amalga oshirishadi. Yuqorida ta’kidlab o‘tganimizdеk, o‘z
joniga qasd qilishga urinib, tirik qolgan holatlarda
“suitsidga urinish” xu-
losasi qo‘llaniladi. Bu rasmiy xulosa bo‘lib, bunday shaxslar zudlik bilan
suitsidolog kuzatuviga olinadi. Ularga maxsus dastur asosida psixiatrik,
tibbiy-psixologik va sotsiologik rеabili tatsiya o‘tkaziladi. Odatda, suitsid-
ga urinish dastlabki 3 oy ichida yana takrorlanadi va falokatli tugash xavfi
juda yuqori. Chunki suitsidga kеyingi urinishlar, birinchi urinishga qara-
ganda ko‘pincha o‘lim bilan yakun topadi. Biroq suitsidga hadеb urinavеr-
ish nеgizida o‘z maqsadiga erishish niyati yotishi mumkin, masalan istеri-
yada. Ularda suitsid simulyatsiya ko‘rinishida namoyon bo‘ladi. Agar istе-
rik shaxs o‘z maqsadiga erishsa, suitsidga urinishlar barham topadi. Biroq
suitsidal urinishlar istеriya tufayli ro‘y bеryaptimi yoki haqiqatdanmi, uni
to‘g‘ri aniqlash imkoni ancha mushkul. Chunki istеriya ham, suitsid ham
o‘smirlarda ko‘p uchraydi. Shunday ekan, o‘smirni tеkshirayotgan tibbiy
psixolog yoki boshqa bir mutaxassis ehtiyotkorlikni unutmasligi kеrak.
Shu yеrda suitsidga urinishlar barham topa digan ba’zi holatlarni misol
tariqasida kеltirib o‘tamiz. Bular – qamoqxonadan ozodlikka chiqish, qarz-
dan qutulish, oila barbod bo‘lishini saqlab qolish, uzoq davom etayotgan
og‘ir kasallikdan sog‘ayib kеtish, unga azob bеruvchi odamning vafot eti-
shi, sеvgisiga erishish va h.k.
«Kriptografiya - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

42
uchta pozitsiyaga) siljitish orqali shu alfavit yozilgan. Shifrlashda ochiq
matndagi alfavitlar, ya‘ni yuqori qismda joylashgan harflar quyi qismdagi mos
harflar bilan almashtirilgan. Bu turdagi shifrlash Y.Sezargacha ma‘lum bo‗lgan
bo‗lsa-da, lekin bunday shifrlash usuli uning nomi bilan yuritiladi.
An‘anaviy (klassik) shifrlash usullariga o‗rinlarini almashtirish shifrlari,
oddiy va murakkab almashtirish shifrlari va ularning kombinatsiyalari va
modifikatsiyalari kiradi. Ta‘kidlash joizki, o‗rinlarini almashtirish shifrlari va
almashtirish shifrlarining kombinatsiyalari amaliyotda qo‗lla nilayotgan har xil
turdagi simmetrik shifrlarni tashkil etadi.
O‗rinlarini almashtirish shifrlarida shifrlanadigan matnning harflari shu
matn bloki ichida ma‘lum qoidalar bo‗yicha o‗rin almashtiriladi. O‗rinlarini
almashtirish shifrlari eng sodda va eng qadimiy hisoblanadi.
Blended 
learning(aralash) - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms...

268
–Blended learning(aralash) ta’limining qanday modellari bo‘lishi mumkin – degan
savolga biz quyidagicha javob beramiz. Blended learning(aralash) ta’limning quyidagi
modellaridan foydalanilmoqda
3
(3-rasm).
1.
Flipped Classroom (o‘zgaruvchi auditoriya
)
modeli – bunda o‘qituvchi ma’ruzasi o‘quv
materiali uyda o‘rganish uchun taqdim etiladi, auditoriyada talabalar bilimini amaliy
mustahkamlash, uyda o‘rganilganlarni xatolarini tuzatish, yangilari bilan boyitish amalga
oshiriladigan model.
3-rasm. Blended learning(aralash) ta’limining modellari.
2. Ishchi o‘rinlarni almashtirish modeli
– bunda talabalar bir dars davomida uchta
guruhga bo‘linadilar: 1–onlayn ishlaydiganlar, 2-o‘qituvchi bilan ishlaydiganlir va 3–
mustaqil topshiriq yoki biror loyihani bajarish faoliyati bilan shug‘ullanadilar. Bunda
talabalar bir dars davomida yoki, ketma ket darslarda ish o‘rinlarini almashinib ishlaydilar.
3.
Laboratoriya rotatsiyasi(almashinish) modeli
bunda bir fan mashg‘uloti muntazam
ketma-ketlikda amalga oshirilib, birinchi darsda talabalar an’anaviy auditoriyada
mashg‘ulotlar o‘tgandan so‘ng kompyuterli laboratoriya xonalarida kompyuterda yoki
planshetlarda individual ravishda ishlaydilar. Bunda nazariya bilan amaliyotni
birlashtirishga va egallangan bilimlarni chuqurlashtirishga erishiladi.
4.
Moslashuvchan model(flexy model
) butun talabalar va butun o‘qituvchilar jamoasini
jalb qilishni o‘z ichiga oladi, har bir talaba individual o‘quv dasturiga ega, shu dastur
asosida bilim oladi, berilgan topshiriqlar o‘zini-o‘zi yoki kursdoshlari va o‘qituvchi
tomonidan yuqori darajada nazorat qilishga erishiladi.
5.
Kengaytirilgan virtual model
– talabalarni ta’lim muassasasida kamroq, o‘quv
ishlarining ko‘p qismini onlayn uyda yoki ta’lim muassasasidan tashqarida onlayn bajarish
imkonini beradi, lekin o‘qituvchi bilan majburiy yuzma-yuz darslar uchun ta’lim
muassasasiga borishi kerak. Boshqa aylanma modellardan asosiy farqi shundaki, talabalar
bir ish o‘rnidan boshqa ish o‘rniga jismonan harakat qilishlari shart emas, ko‘pincha ular
o‘zlarining marshrut varaqlarida rejalashtirilgan ishlarni bajarishga erishishlari lozim.
Fizik xavfsizlikni nazoratlash: qopqon

35
Odatda quyidagi turdagi xavfsizlik yorliqlari mavjud:
ochiq ma‘lumotlar (unclassified);
cheklangan ma‘lumotlar (restricted);
konfidensial ma‘lumotlar (confidential);
maxfiy ma‘lumotlar (secret);
o‗ta maxfiy ma‘lumotlar (top secret).
Axborotga murojaat qilishdan oldin uning yorlig‗iga qarab, ruxsat bor yoki
yo‗qligini aniqlash va ruxsat bo‗lsa undan foydalanish amalga oshiriladi.
Ogohlantiruvchi signallar odatda tashkilotda ruxsat etilmagan harakatlarni
amalga oshirni kamaytirish uchun foydalaniladi. Ushbu signallar tashkilotda katta
hajmli hodimlarni cheklash uchun katta amaliy yordam beradi. Odatda
ogohlantiruvchi signallar sifatida ―TAQIQLANGAN HUDUD‖ (RESTRICTED
AREA),
―OGOHLANTIRISH‖
(WARNING),―XAVFLI‖
(DANGER)
iboralardan foydalaniladi.
-rasm. Ogohlantiruvchi belgilar - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A92
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
Сонли кетма-кетлик тушунчаси [4] - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference...

277
1-мисол.
-ҳади
формула билан берилган кетма-кетликнинг лимити
эканлигини кўрсатинг.
Кетма-кетлик лимитининг таърифига кўра
натурал сони
топилиб,
|
| |
| |
|
(3)
тенгсизлик бажарилишини кўрсатишимиз керак. Кетма-кетлик лимити
моҳиятини чуқурроқ тушунтириш учун
сонининг турли қийматларида (3)
тенгсизлик учун
натурал сонини топиб, кетма-кетликнинг
дан катта
барча ҳадлари
нуқтанинг
атрофида ётишини визуаллаштириш орқали
кўрсатишга ҳаракат қилдик.
а)
бўлсин. У ҳолда
тенгсизликдан
*
+
бўлиши келиб чиқади ва
(1) тенгсизлик барча
ларда бажарилади. Демак, кетма-кетликнинг
-
ҳадидан ташқари барча ҳадлари
нуқтанинг
атрофида ётади.
Suitsidning naslga bog‘liqligi

— 358 —
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
ta’sir ko‘rsatuvchi ijtimoiy omillar bu ko‘rsatkichga salbiy ta’sir ko‘rsatishiga
ham alohida urg‘u bеriladi. Bunga misol rivojlangan davlatlarda suitsidning
ko‘p uchrashidir. Shu bilan birga ta’limdan mahrum bo‘lgan Afrika, Hindis-
ton, Braziliya va ba’zi Osiyo davlatlari aborigеnlari, papuaslari va eskimos-
lari orasida suitsid ko‘p kuzatiladi. Sotsiumdan ajralib qolgan ushbu aholi
qatlamlarida suitsidga bag‘ishlangan tantanali tadbirlar paytida o‘z joniga
qasd qilishlar ritual ko‘rinishida hanuzgacha saqlanib qolmoqda.
O‘z kasbining mutaxassisi bo‘lgan ba’zi kasb egalarida suitsid namoyon
bo‘lishida “Xodimning ruhiy-hissiy so‘nish sindromi” alohida o‘rin tutadi.
Sog‘liqni saqlash tizimida suitsid xirurglar, rеanimatologlar va psixiatrlar
orasida ko‘p uchraydi. Boshqa kasb egalari, ya’ni aviadispеtchеrlar, uchuv-
chilar, shaxtyorlar, rok musiqachilari, bankirlar, mеnеnjеrlar, sug‘urtachi-
lar, sudyalar, fеrmеrlar, harbiylar va politsiyachilar ham suitsid bo‘yicha
havfli guruhga kirishadi. Suitsid eng kam uchraydigan kasb egalari – bular
kutubxonachilar, bog‘cha
tarbiyachilari, muzеy xodimlari va o‘qituvchilar.
Fizik xavfsizlikni amalga oshirilganini quyidagilar orqali

38
5-Mavzu: Sodda shifrlash algoritmlari. O„rinlarini almashtirish
shifrlari. Sehrli kvadrat.
Tayanch iboralar:
Ochiq matn, shifr matn, kalit, kriptografiya, kriptoanaliz,
kriptologiya, shifrlar, deshifrlash, jadval usuli, sezar shifrlash.
Insoniyat axborotni himoya qilish muammosi bilan yozuv paydo bo‗lgandan
beri shug‗ullanadi. Bu muammo harbiy va diplomatik ma‘lumotlarni yashirincha
uzatish zaruratidan kelib chiqqan. Masalan, antik spartalilar harbiy ma‘lumotlarni
shifrlashgan. Xitoyliklar tomonidan oddiy yozuvni iyerogriflar ko‗rinishida
tasvirlashlari uni xorijiylardan yashirish imkonini bergan.
«Kriptografiya» atamasi grek tilidan tarjima qilinganda «yashirish,
yozuvni berkitib qo‗ymoq» ma‘nosini bildiradi. Atamaning ma‘nosi kriptografiya
kerakli ma‘lumotni yashirin saqlash va himoyalash maqsadida ko‗llanishini
anglatadi.
Shifr yoki kriptotizim ma‘lumotni shifrlash uchun
foydalaniladi.
Haqiqiy
shifrlanmagan ma‘lumot ochiq matn deb atalib, shifrlashning natijasi shifrmatn deb
ataladi. Haqiqiy ma‘lumotni qayta tiklash uchun shifrmatnni deshifrlash zarur
bo‗ladi. Kalit kriptotizimni
shifrlash
va
deshifrlash
uchun
sozlashda
foydalaniladi. Kriptotizimning ―qora quti‖ sifatidagi ko‗rinishi rasmda keltirilgan.
Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming - bet 219

269
Ko‘pincha individual aylanishni ish o‘rnini almashtirishdan farqini ajratish qiyin. Farqi
talabaning shaxsiy ish rejasi jadvali va tajribasiga bog‘liq bo‘ladi. Har bir talabaning o‘quv
dasturi har kungi ta’lim natijalari onlayn muhitidagi ma’lumotlar asosida individual
ehtiyojlariga moslashtiriladi.
Kengaytirilgan virtual model dasturlarining Flipped Classroom (o‘zgaruvchi auditoriya)
modelidan farqi shundaki, kengaytirilgan virtual model dasturi odatda talabaning kundalik
ta’lim muassasasiga borishni o‘z ichiga olmaydi, balki, ba’zi dasturlar asosida haftada bir
yoki ikki kun qatnashishi mumkin.
6.
Individual rotatsiya(aylanish) modeli.
Talabalarning o‘qituvchi yoki dastur (algoritm
yoki sun’iy intellekt) tomonidan o‘rnatilgan individual jadvalga muvofiq ishchi stansiyalar
bo‘ylab topshiriqlarni bajarish uchun harakatlanishi nazarda tutiladi.
7. A–La–Carte (talab bo‘yicha) modeli– talabalar xohish–istagi asosida tanlov fanlarini
o‘qituvchi bilan birga yuzma-yuz kurslarda, qo‘shimcha ravishda o‘qituvchi bilan onlayn
asinxron va sinxron kurslarni o‘tash imkonini beradi. Bu talabalar uchun yanada
moslashuvchan jadvallarni yaratishni nazarga tutadi. Bunday kurslar imkoniyati
cheklangan talabalar uchun juda qo‘l keladi.