nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Neyron tarmoqlari yordamida yechiladigan asosiy masalalar (approksimasiyalash)

|
Neyron tarmoqlari yordamida yechiladigan asosiy masalalar (approksimasiyalash)
|
bet | 9/15 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #105888 |
Bog'liq ma\'lumotlarning intellektual tahlili Amaliyot MI 2 kis21 05 guruh10.Neyron tarmoqlari yordamida yechiladigan asosiy masalalar (approksimasiyalash)
Approksimatsiyalash Ma'lumotlarning yaqinlashishi va interpolyatsiyasi, ehtimol, sun'iy neyron tarmoqlardan foydalangan holda eng ko'p hal qilinadigan muammolar sinfidir. Va bu ajablanarli emas, chunki ularni hal qilishning klassik usullari ham ko'pincha ular tasvirlaydigan jarayonlar yoki hodisalar fizikasi bilan aloqada bo'lmagan funktsional bog'liqliklardan foydalanadi. Ikkala holatda ham statistik muvofiqlik va olingan modelning eksperimental ma'lumotlarga muvofiqligi birinchi o'rinda turadi.
Funksiyani yaqinlashtirish. Faraz qilaylik, bizda ((x1, y1), (x2, y2) ..., (xN, yN)) (kirish-chiqish ma'lumotlari juftliklari) o'quv majmuasi mavjud bo'lib, u noma'lum F (x) funktsiyasi tomonidan yaratilgan, tomonidan buzilgan shovqin. Taxminlovchi masala F (x) noma’lum funksiya uchun taxminni topishdir. Funktsiyani yaqinlashtirish ko'plab muhandislik va ilmiy modellashtirish muammolarini hal qilish uchun zarurdir.
11.Neyron tarmoqlari yordamida yechiladigan asosiy masalalar(avtoassosiyasiya)
Dastlab, neyron tarmoqlardan inson miyasi faoliyatini simulyatsiya qilish uchun foydalanish kerak edi, ammo hozir ular texnologiyada keng qo'llaniladi. Sun'iy intellekt (sun'iy neyron tarmoqlarga asoslangan) qimmatli "xislatlarga" ega (ko'p qirralilik, yuqori tezlik, o'rganish qobiliyati, muvaffaqiyatsizlikka qarshilik) va ko'plab rasmiylashtirilmagan yoki rasmiylashtirish qiyin bo'lgan muammolarni hal qilish uchun ishlatiladi:
· · Shaklni aniqlash;
· · Nutqni aniqlash va sintez qilish;
· · Aerokosmik tasvirlarni tanib olish;
katta shovqin mavjudligida signalni qayta ishlash;
· · Prognozlash;
· Optimallashtirish;
· · Qimmatli qog'ozlar kotirovkalari va valyuta kurslarini prognozlash;
· · Kredit kartalar bilan firibgarlikning oldini olish;
· · Ko'chmas mulk qiymatini baholash;
· · Korxonalarning moliyaviy holatini va kreditlar bo'yicha to'lamay qolish xavfini baholash;
· · Radar signallarini qayta ishlash;
· Tez va temir yo'llarda harakatni nazorat qilish;
· · Tibbiyotda diagnostika;
· · Biznes, moliya va ilmiy tadqiqotlarda katta hajmdagi ma’lumotlardan ma’lumotlarni qazib olish;
· Haqiqiy vaqtda nazorat qilish.
Sun'iy neyron tarmoqlarning tasnifi
Neyron tarmoqlari quyidagilar bilan ajralib turadi:
· · Tarmoqning tuzilishi (neyronlar orasidagi aloqalar);
· · Neyron modelining xususiyatlari;
· · Tarmoqli o'qitishning o'ziga xos xususiyatlari.
|
| |
Neyron tarmoqlar turi - Rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari...

|
Rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
bet | 3/15 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #105888 |
Bog'liq ma\'lumotlarning intellektual tahlili Amaliyot MI 2 kis21 05 guruh2.Neyron tarmoqlar turi
Neyron tarmoq [1] (bunday sun'iy neyron tarmoq, INS) matematik model bo'lib, biologik neyron tarmog'ini tashkil etish va ishlash tamoyillari asosida qurilgan uning dasturiy yoki apparat ta'minoti - tarmoqdir. Bu kontseptsiya miyada sodir bo'ladigan jarayonlarni o'rganishda va bu jarayonlarni modellashtirishga harakat qilganda tushuniladi. Birinchi bunday urinish U.Makkallok va U.Pitsning neyron tarmoqlari edi [2]. O'rganish algoritmlari ishlab chiqilgandan so'ng, olingan modellar amaliy maqsadlarda qo'llanila boshlandi: prognozlash masalalarida, naqshni aniqlashda, boshqaruv masalalarida va boshqalar.
Kirish axborotining turi bo'yicha neyron tarmoqlar quyidagilardir: - analog; - ikkilik; - obrazli. 4. Sinapslarni o'rnatish xarakteriga ko'ra: - qo'zg'almas bog'lanishlar bilan; - dinamik havolalar bilan. Geteroassotsiativ yoki avtoassotsiativ neyron tarmoqlar tushunchalari ham mavjud. Tasniflash mezoniga ko'ra Neyron Sinf ni har xil turlarga bo'lish mumkin. Ushbu sun'iy intellekt usulini quyidagi mezonlarga ko'ra tasniflashimiz mumkin:
O'rgatish yo'li bilan
Topologiya bo'yicha
NS modeliga ko'ra
Og'irlik koeffitsientlarini belgilash usuli bilan
NN yordamida hal qilingan vazifalar bo'yicha
Neyron tarmoqlar, umuman olganda, oddiy biologik jarayonlarni modellashtiradigan hisoblash tuzilmalari. Masalan, miya yarim korteksida neyronlarning faollashuvi va inhibisyonu jarayonlari assotsiatsiya vazifasini bajaradi.
O'qituvchisiz o'rganish tarmoqlari (o'z-o'zini o'rganish yoki o'z-o'zini tashkil qilish), masalan, Kohonen va adaptiv rezonans tarmoqlarini o'z ichiga oladi, ular tuzatish nisbati va kirish ma'lumotlarini taqdim etish formatlarida farqlanadi. Va bu tarmoqlar ham to'g'ridan-to'g'ri tarqatishdir.
Neyron tarmoqlarning universal tasnifi
Topologiya bo'yicha neyron tarmoqlarning tasnifi
Neyron tarmoqlarning echilayotgan masala turi bo'yicha tasnifi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
Rekurrent neyron tarmoqlari - Rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari...

|
Rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
bet | 4/15 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,6 Mb. | | #105888 |
Bog'liq ma\'lumotlarning intellektual tahlili Amaliyot MI 2 kis21 05 guruh3.Rekurrent neyron tarmoqlari
Takroriy neyron tarmog'i (RNN) - elementlar orasidagi ulanishlar yo'naltirilgan ketma-ketlikni tashkil etadigan neyron tarmoq turi. Bu vaqt yoki ketma-ket fazoviy zanjirlarda bir qator hodisalarni qayta ishlash imkonini beradi. Ko'p qatlamli perseptronlardan farqli o'laroq, takrorlanuvchi tarmoqlar o'z ichki xotirasidan ixtiyoriy uzunlikdagi ketma-ketliklarni qayta ishlash uchun foydalanishi mumkin. Shuning uchun RNNlar yaxlit narsa qismlarga bo'lingan vazifalarda qo'llaniladi, masalan: qo'l yozuvini aniqlash [1] yoki nutqni aniqlash [2] [3]. Takrorlanuvchi tarmoqlar uchun oddiydan murakkabgacha ko'plab turli arxitektura yechimlari taklif qilingan.Takroriy (Recurrent) neyron tarmoqlar:
Takrorlanadigan neyron tarmoqlar (RNN), nomidan ko'rinib turibdiki, operatsiyalarning tsikl shaklida takrorlanishini o'z ichiga oladi. Ular oldingi tarmoqlarga qaraganda ancha murakkab va tasvirni asosiy tanib olishdan ko'ra murakkabroq vazifalarni bajara oladilar. Masalan, takrorlanadigan neyron tarmoqlari odatda matnni o’qib berishda va til yaratishda qo'llaniladi. Tabiiy tilni anglash va uni yaratish, takrorlanadigan neyron tarmoqlari arxitekturasi tufayli amalga oshiradigan tasvirni aniqlashdan ko'ra ancha murakkab ishlov berishni o'z ichiga oladi. Uzoq muddatli neyron tarmoqlarida ulanishlar faqat bitta neyrondan keyingi qatlamlarda neyronlarga hech qanday teskari aloqa qilmasdan olib boradigan bo'lsa, takroriy neyron tarmoqlar ulanishning yana bir xil qatlamdagi neyronlarga olib borishiga imkon beradi, bu esa operatsiyalarning yanada keng doirasini ta'minlaydi.Biroq, an'anaviy RNN-larda bir nechta cheklovlar mavjud. Ularni o'qitish qiyin va juda qisqa muddatli xotiraga ega, bu ularning funksionalligini cheklaydi. Xotira cheklanishini bartaraf etish uchun LSTM yoki Uzoq Qisqa muddatli Xotira tarmoqlari deb nomlanuvchi RNN ning yangi shakli qo'llaniladi. LSTMlar uzoq muddatli xotira bilan bog'liq vazifalarni bajarishi uchun xotira RNNlarini kengaytiradi.
RNN-larning asosiy dastur sohalariga tabiiy tillarni qayta ishlash muammolari kiradi, masalan nutq va matnni aniqlash, matnni bashorat qilish va tabiiy tilni yaratish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
Abstrakt model tizimni - 13-ma’ruza. Ishlab hqarishni modellarini yaratish asoslari: jarayonlar maqsadi, usullar...

|
13-ma’ruza. Ishlab hqarishni modellarini yaratish asoslari: jarayonlar maqsadi, usullar va texnologiyalar reja
|
bet | 11/18 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 138,03 Kb. | | #117282 |
Bog'liq 13-ma’ruza. Ishlab hqarishni modellarini yaratish asoslari jaraAbstrakt model tizimni ichki tuzilishi nuqtai nazaridan qayta ishlab chiqaradi, aniqroq nusxa ko'chiradi. Unda ko'proq imkoniyatlar mavjud, hal qilinadigan kengroq vazifalar sinfi.
Faol modellar foydalanuvchi bilan o'zaro aloqada bo'ladi; ular passiv sifatida foydalanuvchining savollariga javob beribgina qolmay, balki ular o'zlari muloqotni faollashtiradilar, uning qatorini o'zgartiradilar va o'zlarining maqsadlariga ega bo'ladilar. Bularning barchasi faol modellar o'zlarini o'zgartirishi mumkinligi sababli sodir bo'ladi.
Diskret va uzluksiz modellar. Diskret modellar sakrashda o'zgaruvchilar holatini o'zgartiradi, chunki ular sabablar va ta'sirlar o'rtasidagi bog'liqlikni batafsil tavsifiga ega emas, jarayonning bir qismi tadqiqotchidan yashiringan. Uzluksiz modellar aniqroq, o'tish tafsilotlari haqida ma'lumotni o'z ichiga oladi.
Tarqatilgan, tizimli, birlashtirilgan modellar. Agar ob'ektning xususiyatini tavsiflovchi parametr uning har qanday nuqtasida bir xil qiymatga ega bo'lsa (u vaqt o'tishi bilan o'zgarishi mumkin). Demak, bu birlashtirilgan parametrlarga ega tizim.
Agar parametr ob'ektning turli nuqtalarida har xil qiymatlarni qabul qilsa, u holda ular taqsimlangan va ob'ektni tavsiflovchi model taqsimlangan deyishadi. Ba'zan model ob'ektning tuzilishini nusxa ko'chiradi, lekin ob'ekt parametrlari konsentratsiyalangan bo'ladi, keyin model tizimli bo'ladi.
Funktsional va ob'ekt modellari. Agar tavsif xulq-atvor nuqtai nazaridan ketadigan bo'lsa, unda model funktsional asosda quriladi. Agar har bir ob'ektning tavsifi boshqa ob'ektning tavsifidan ajratilgan bo'lsa, uning xatti-harakati kelib chiqadigan ob'ektning xususiyatlari tavsiflangan bo'lsa, unda model ob'ektga yo'naltirilgan bo'ladi.
Har bir yondashuvning o'ziga xos afzalliklari va kamchiliklari mavjud. Turli xil matematik qurilmalar muammolarni echish uchun turli xil imkoniyatlarga (kuchga), hisoblash resurslariga bo'lgan turli ehtiyojlarga ega. Xuddi shu ob'ektni turli xil ta'riflash mumkin. Muhandis hozirgi sharoit va uning oldida turgan muammoga asoslanib u yoki bu fikrni malakali ravishda qo'llashi kerak.
Muammo
Vazifa va chegaraviy holatlani aniqlsh
Formalizatsiya, atamalar, belgilash, o’lchamlar
Obyekt va konuniyatlar
Elementlar va aloqalar turlarini tanlash,
Masala, savol
Hisoblash apparatini moslash
O’lchamlarni berish
Modelni moslash
Moslash
Xisoblash eksperimenti. Masalani echish. Tahlil va sintez.
Qaror
Aniqlilikni baholash. Taqdim etish.
Tekshirish
Tizimlashtirish. Qarorni eski tizimlarga kiritish.
Ierarhik tizimlash
|
| |
Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi

|
Vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi
|
bet | 1/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 167,99 Kb. | | #242649 |
Bog'liq 3-LABOROTORIYTA ISHI1
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
QARSHI FILIALI
TT 14 21 - GURUH TALABASI CHO’LIYEV SHERBEKNING AXBOROT VA KODLASH NAZARIYASI FANIDAN
2- MUSTAQIL ISHI
Bajardi: CHO’LIYEV SH
Qabul qildi: KUCHABOYEV.R.T
QARSHI-2024
3-laboratoriya ishi
Mavzu: BCHX, Rid-Solomon, O'rama, Turbo va LDPC kodlarini kodlash va dekodlash jarayonini Matlab muhitida modellashtirish
Ishdan maqsad: BCHX, Rid-Solomon, O'rama, Turbo va LDPC kodlarini kodlash va dekodlash jarayonini Matlab muhitida modellashtirish bilan tanishish.
Turbo –kodning tuzilishi.
Shennonga ko‘ra eng yaxshi kod sifatida, malumotlarni uzluksiz vaqt ichida uzatadigan va vaktning xar bir laxzasida tasodifiy kod elementlarini shakllantiradigan kod xisoblanadi. Qabul qiluvchida tasodifiy tarzda buzilgan, turli cheksiz ma’lumotlar mavjud bo‘ladi. Dekoder bu nusxalardan yuborilgan xabarga yaqin (mos) bo‘lgan nusxani tanlashi kerak. Bu o‘z navbatida nazariy jixatdan o‘zi bilan signalda barcha xatolarni to‘g‘irlash imkonini beruvchi, mukammal kodni taqdim etadi. Turbo-kod bu yo‘nalishda ilk qadam xisoblanadi.
Turbo kodning bir nechta sxemasi mavjud:
PCCC — yaxshiroq parallel o‘ralgan kodlar xolatida.
SCCC — yuqori tavsifga ega shovkinli signalga aloqador xolda ketma – ket ulangan o‘ralgan kodlar SCCC
TPC — turbo-kod-maxsuli, o‘ralgan kodlar o‘rniga blokli kodlarni qo‘llaydi, ikkita boshqa turdagi kodlar (odatda Xemming kodlari ) ketma- ket ulangan oraliqqa ega bo‘lmaydi, ikkita kod bir - biriga bog‘liq bo‘lmagan, qatorlar va ustunlar xolida ishlaydi, bu esa o‘z navbatida etarli darajada yaxshi randomiziyaga olib keladi va o‘zgartirgichni qo‘llash zaruriyatini talab etmaydi.
|
| |
X-BOB MUSTAQIL TA’LIM MASHG’ULOTLARINING ………………

181
1.5 Методы исследования валеологии
…………...………………...…………..
12
ГЛАВА II. СОСТАВНЫЕ ЧАСТИ ЗДОРОВОГО ОБРАЗА ЖИЗНИ,
ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К ЕГО ОРГАНИЗАЦИИ.………………….
15
2.1 Здоровье и здоровый образ жизни
……...………………...………………… 15
2.2 Личная и общая гигиена
……...………………...………………….………... 24
2.3 Предмет и методы гигиены
……...………………...………………..............
26
2.4. Влияние окружающей среды на здоровье человека
………...………......... 26
2.5 Предупреждение несчастных случаев
..………………...…………………..
29
2.6 Гигиеническое и половое воспитание
……………...……………………....
32
2.7 Психогигиена
…...………………...………………...………………………..
34
Model - bu X kirish va Y chiqish o'rtasidagi bog'liqlik F

|
Model - bu X kirish va Y chiqish o'rtasidagi bog'liqlik F
|
bet | 13/18 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 138,03 Kb. | | #117282 |
Bog'liq 13-ma’ruza. Ishlab hqarishni modellarini yaratish asoslari jaraModel - bu X kirish va Y chiqish o'rtasidagi bog'liqlik F. Model Y = F (X) naqshini aks ettiradi. Model ko'pincha qonundir. Model, uni qurish paytida tan olingan farazlar doirasida to'g'ri. Shuning uchun model ma'lum bir sohada cheklangan va unda yetarli.
Modellar to'plami ilmiy intizomni shakllantiradi (mexanika, fizika, tog'-kon sanoati va boshqalar) .Modelni undagi qo'shimcha parametrlarni hisobga olgan holda kengaytirish mumkin. Keyin uni qo'llash doirasi kengroq bo'ladi.
Ob'ekt analitik yoki simulyatsiya modeli ko'rinishida taqdim etilishi mumkin.
Analitik namoyish faqat juda sodda va o'ta idealizatsiya qilingan muammolar va ob'ektlar uchun javob beradi, ular qoida tariqasida haqiqiy (murakkab) haqiqat bilan unchalik o'xshash emas, lekin yuqori umumiylikka ega.
Analitik modellar odatda ob'ektlarning asosiy xususiyatlarini tavsiflash uchun ishlatiladi (shuning uchun ular nazariy fizika tomonidan juda keng qo'llaniladi), chunki poydevor tabiatan sodda. Murakkab ob'ektlar kamdan-kam hollarda analitik tavsiflanadi.
Shunday qilib, simulyatsiya ob'ektlarni, ularning holatini, xulq-atvorini va ular o'rtasidagi o'zaro ta'sirni tabiiy ravishda tavsiflovchi ob'ektga yo'naltirilgan tasvirga moyil bo'ladi. Simulyatsiya modeli tobora murakkablashib borishi mumkin; analitik yo'l bunga yo'l qo'ymaydi yoki ruxsat bermaydi, lekin katta cheklovlar bilan.
Simulyatsiya modellashtirish katta modelni qismlarga (buyumlar, "bo'laklar") ajratishga imkon beradi, ular alohida boshqarilishi mumkin, boshqa, oddiyroq yoki aksincha murakkab modellarni yaratadi.
Model boshqa modellar bilan birlashtirilishi mumkin. Matematik nuqtai nazardan, bu modellarning birgalikdagi echimini (kesishish) va bog'liq o'zgaruvchilarga identifikatorlarni kiritishni anglatadi. Bog'lanish paytida modellar ma'lum bir tuzilishga ega bo'lgan tizimni tashkil qiladi (ichki, parallel, ketma-ket, aralash, fikr-mulohazalar bilan va boshqalar).
Agar siz qurilgan modelga savol qo'shsangiz, unda uning yordamida muammoni hal qilishingiz mumkin, oldindan aniq bo'lmagan javobni oling. Agar javob oldindan aniq bo'lsa, unda model qurilmagan. Odatda, xuddi shu model ko'plab vazifalar uchun javob beradi. Muammolarni hal qilishda odam odatda boshida modellar yasaydi va ularni u erda yoki sun'iy muhitda (modellashtirish muhitida) jonlantiradi (izohlaydi).
Yana takrorlaymiz:
|
| |
-rasm. Strukturaviy tasvir modellashtirish muhitidagi modellar

|
-rasm. Strukturaviy tasvir modellashtirish muhitidagi modellar
|
bet | 10/18 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 138,03 Kb. | | #117282 |
Bog'liq 13-ma’ruza. Ishlab hqarishni modellarini yaratish asoslari jara10-rasm. Strukturaviy tasvir modellashtirish muhitidagi modellar
Model - bu kirish qiymatlarini chiqishga aylantiruvchi naqsh. Va matematikadan ma'lum bo'lganidek, Y = M (X) ifodasi bilan siz jadvalda keltirilgan uchta turdagi masalalarni echishingiz mumkin. 1.1.jadval
1-jadval. Hujjatlarning namunaviy shakllari va turlari
|
Bu aniq
|
Noma’lum
|
Qaror
|
To'g'ridan-to'g'ri vazifa
|
X,M
|
Y
|
Y=M(X)
|
Teskari muammo
|
Y,M
|
X
|
X=M–1(Y)
|
Modelni o'rnatish vazifasi
|
X,Y
|
M
|
M=f (X, Y)
|
Director
Bashorat
Qaror
ARM - Director modeli
AIJ Director
xisobotlar
Buhgalteria hisoboti MB
Ombor AIJ Jadvallar
Ma’lumot
11-rasm. ACSdagi AWPlarning o'zaro ta'sir sxemasi
(prognozlash muammolarini o'rnatishda)
E'tibor bering: "Model" darajasi avvalgi darajadagi "Pra-model" turiga ko'ra tuzilgan ma'lumot bilan "oziqlanadi", ya'ni u ma'lumotlarni kiritishda sarflaydi, qayta ishlaydi va xuddi shu ma'lumotlarni qaytaradi, ya'ni modellar pastki darajadagi (grand-model).
Modelni kiritishda ob'ektlar va operatsiyalar shaklida iste'mol qiladi, ularni qayta ishlaydi va modellarni qaytaradi (bunday supra-modellarning namunalari modellarni (tenglamalarni) o'zgartira oladigan grammatikalardir.
Ushbu tamoyil keyingi barcha (yuqori) darajalar uchun ham amal qiladi. Piramida funktsional darajalar sifatida taqdim etilgan; bu shuni anglatadiki, har bir keyingi daraja oldingisiga qaraganda kuchliroq, ya'ni bu sizga katta, kuchli sifatli natijaga erishishga imkon beradi.
Strategiya va marketing
Korhona boshqaruvi
Ishlab chiqarishni tayyorlash
Ishlab chiqarish
12-rasm. Modellashning pogonalari va vazifalari
Modellar tadqiqotchining fikrlash tarziga, uning dunyoqarashiga, ishlatilgan algebrasiga qarab har xil shakllarda bo'lishi mumkin. Keyinchalik turli xil matematik vositalardan foydalanish muammolarni hal qilishda turli xil imkoniyatlarga olib keladi.
Modellar quyidagilar bo'lishi mumkin:
• fenomenologik va mavhum;
• faol va passiv;
• statik va dinamik;
• diskret va uzluksiz;
• deterministik va stoxastik;
• funktsional va ob'ekt.
Fenomenologik modellar ma'lum bir hodisaga qattiq bog'langan. Vaziyatdagi o'zgarishlar ko'pincha yangi sharoitlarda modeldan foydalanish ancha qiyin bo'lishiga olib keladi. Buning sababi shundaki, modelni kompilyatsiya qilishda uni modellashtirilgan tizimning ichki tuzilishiga o'xshashlik nuqtai nazaridan qurish mumkin emas edi. Fenomenologik model tashqi o'xshashlikni anglatadi.
|
| |
Qo‘shimcha adabiyotlar - Ijtimoiy fanlar va jismoniy madaniyat

178
30. Yunusova Yu.M. Teoriticheskie osnovы fizicheskoy kulьturы i sporta.T.: 2005
31. Эрдонов O.Л. Оздоровительная физическая культура в
системе
образовательного процесса по физическому воспитанию студентов. Учебное
пособие. T.: 2012.
32. Yunusov T.T., Yunusova Y.M. “Alpomish” va “Barchinoy” mahsus testlari bo‘yicha
uslubiy qo’llanma.T.: 2004.
33. Юсупова Ю.М. Теоретические основы физической культуры и спорта. T.:
2005.
Internet saytlar
1. http://www.ziyonet.uz
2. http://titli.uz
3. lex.uz
4. gov.uz
5. www.edu.uz
6. http://www.uzdjti.uz
7. http://sport.ru/
8. http://fizruku.rf/
9. http://www.sports.uz/uz/
10. http://medinfo/home/-ml/ord
11. http://weeklynems/mnet/uz/arxiv/23/
12. http://www.uvestnir/By/ru/uv 10/
13. www. Pedagog.uz
14. http://www.sports.uz/uz/
15. www.gimnastik.ru/athletics
MASHINASOZLIK ISHLAB CHIQARISHNI REJALASHTIRISH VAZIFALARIDA SIMULYATSIYA VA KO'P AGENTLI MODELLASHTIRISH USULLARINING QO'LLANILISHI TAHLILI

|
MASHINASOZLIK ISHLAB CHIQARISHNI REJALASHTIRISH VAZIFALARIDA SIMULYATSIYA VA KO'P AGENTLI MODELLASHTIRISH USULLARINING QO'LLANILISHI TAHLILI
|
bet | 15/18 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 138,03 Kb. | | #117282 |
Bog'liq 13-ma’ruza. Ishlab hqarishni modellarini yaratish asoslari jaraMASHINASOZLIK ISHLAB CHIQARISHNI REJALASHTIRISH VAZIFALARIDA SIMULYATSIYA VA KO'P AGENTLI MODELLASHTIRISH USULLARINING QO'LLANILISHI TAHLILI
Har qanday tashkiliy-texnik tizim kabi yirik mashinasozlik korxonasi muayyan maqsadlar yoki natijalarga erishish uchun sub'ektlarning o'zaro aloqasi va aloqalarining noyob va murakkab tizimidir.
Bunday korxonalar tarkibiga turli bo'linmalar kiradi:
dizayn byurosi (KB),
instrumental ishlab chiqarish,
ishlab chiqarish birliklari,
turli xizmat ko'rsatish xizmatlari.
Mahsulotlar (mahsulotlar) ni ishlab chiqish, ishlab chiqarish, sotish, xizmat ko'rsatish va utilizatsiya qilish, korxonalarning funktsional faoliyati. Ushbu funktsiyalarning barchasini umumiy korporativ boshqaruv tizimiga birlashtirish CALS texnologiyasi deb ataladi.
CALS-texnologiya-integratsiyalashgan axborot muhitidan foydalanishga asoslangan barcha bosqichlarda mahsulotning hayot aylanish jarayonini qo'llab-quvvatlash tamoyillari va texnologiyalarini birlashtiruvchi kontseptsiya. Kelgusi yillarda CALS texnologiyasini joriy etish sanoat korxonalarining xalqaro va milliy bozorlarda mavjud bo'lgan qattiq raqobat sharoitida omon qolish uchun zarur shart bo'ladi.
Fizikaviy modellashtirish:
Fizikaviy model tuzish
Fizikaviy hususiyatlarini o’rganish
Static va dinamik ko’rsatkichlarini olish va tadqiq etish
Matematik modellashtirish:
Eg kulay shaklda matematik modelini tuzish (differtsial tenglama, statistic model, grafa tuzilmasi va x.k.)
Modelning taxlili (cheklamalar va tegisli o’lchovlar va x.k)
Fizikaviy hususiyatlarini o’rganish
Jk
Avtomatlashtirilgan
Tuzilmaviy – parametric tahlili
Dickret kompyuter modelini tuzish:
Diskretlash ol’chamlarini belgilash,
Dasturiy joriy etishni ishlab chiqish
Imitatsion modellashtirish
Xisoblash tajribani rejalashtirish:
Tajribalar va quzatuvlar natijalarini qayta ishlash
Natijalar to’g’ri va mosligini tekshirish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
MASHINASOZLIK ISHLAB CHIQARISHNI REJALASHTIRISH VAZIFALARIDA SIMULYATSIYA VA KO'P AGENTLI MODELLASHTIRISH USULLARINING QO'LLANILISHI TAHLILI
|
CHAPTER V RATIONAL DIET AND HEALTH ……………

CHAPTER V RATIONAL DIET AND HEALTH ……………......................... 60
5.1. Rational nutrition ………………………………………………………........... 60
5.2. Nutrition in a person's life and activities ………………………………........... 64
5.3. Nutrition of an overweight person …………………………………................ 73
CHAPTER VI THE VALEOLOGICAL SIGNIFICANCE OF PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS ……………………………………………........... 75
6.1. Interdependence of physical education and health ……………………............ 57
6.2. Effective means of improving health …………………………….................... 63
6.3. The healing direction of physical training ……………..................................... 74
CHAPTER VII INCREASED IMMUNODEFICIENCY SYNDROME AND HEALTH DISRUPTING FACTORS (SPID TOBACCO SMOKING, ALCOHOL, DRUGS)………...................……………………........ 95
7.1. Ways of infection with AIDS ………………………………………................ 95
7.2. Human immunodeficiency virus ……………………....................................... 92
7.3. Diseases associated with AIDS ……………………………………................. 98
7.4. Harms of smoking to health ……………………………………….................. 101
7.5. Harmful effects of alcohol on the body and its complications ……………….. 107
7.6. Drug addiction ………………………………………...................................... 110
CHAPTER VIII EFFECTIVE MEANS OF IMPROVING HEALTH …...…. 113
8.1. Physical education and sports and health …………................................…….. 113
8.2. Application of game method in strengthening health ……………………....... 115
8.3. Role of competitions in a healthy lifestyle …………………………................ 122
8.4. Competitions within the program of the student sports week ………………... 124
8.5 Morning hygienic gymnastics and sports competitions in the
184
conditions of the students' sports and health camp (camp) ………………………. 125
MUNDARIJA - Ijtimoiy fanlar va jismoniy madaniyat

|
Ijtimoiy fanlar va jismoniy madaniyatBog'liq DARSLIKMUNDARIJA
KIRISH…………….............................................................................................
3
I-BOB VALEOLOGIYANING NAZARIY VA METODIK ASOSLARI….. 5
1.1.Valeologiyaning asosiy tushunchalari………………...……………………..
5
1.2.Valeologiyaning predmeti………………...………………………………….
8
1.3.Valeolgiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi………………...........................
9
1.4.Valeologiyaning vazifalari………………...………………...……………….
11
1.5.Valeologiyaning tadqiqot usullari……………...………………...…………..
12
II-BOB SOG‘LOM TURMUSH TARZINI TARKIBIY QISMLARI, UNI
TASHKIL QILISHGA QO‘YILADIGAN ASOSIY TALABLAR.…………
15
2.1.Salomatlik va sog‘lom turmush tarzi……...………………...……………….
15
2.2.Shaxsiy va umimiy gigiena……...………………...…………………………
24
2.3.Gigienaning predmeti va metodlari……...………………...………………...
26
2.4.Atrof-muhitning inson salomatligiga ta’siri……...………………...………...
26
2.5.Baxtsiz hodisalarning oldini olish……...………………...…………………..
29
2.6.Gigienik va jinsiy ta’lim-tarbiya……...………………...……………………...
32
2.7.Psixogigiena……...………………...………………...………………………
34
III-BOB SOG‘LOM TURMUSH TARZIDA O‘ZINI O‘ZI JISMONAN
TARBIYALASH O‘ZINI O‘ZI TAKOMILLASHTIRISH…………………
36
3.1.Jismoniy tarbiya va salomatlik……………………………………………….
36
3.2.O‘yinlar shug‘ullanuvchilar organizmiga har tomonlama
ta’sir ko‘rsatish vositasi sifatida …………………………………………………
41
3.3.O‘rta Osiyo xalqlarining bellashuv va o‘yinlari yoshlarni tarbiyalashning
samarali vositasi sifatida…………………………………………………………
44
3.4.Musobaqalar talaba yoshlarni tarbiyalashning samarali yo‘li sifatida……...
44
3.5.Talaba-yoshlarni va o‘quvchilarni “Umid nihollari”, “Barkamol avlod”,
“Universiada” musobaqalari salomatlikni mustahkamlash vositasi sifatida…….
48
|
| |
ГЛАВА III. ФИТНЕС ДЛЯ ЗДОРОВОГО ОБРАЗА ЖИЗНИ

ГЛАВА III. ФИТНЕС ДЛЯ ЗДОРОВОГО ОБРАЗА ЖИЗНИ ОБРАЗОВАНИЕ САМОСОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ……………………… 36
3.1.Физическое воспитание и здоровье ………………………………………… 36
3.2.Игры комплексны для организма участников как средство
воздействи………………………………………………………………….......... 41
3.3. Соревнования и игры народов Центральной Азии как эффективное
средство обучения молодых людей ……………………………………………. 44
3.4 Конкурсы как эффективный способ воспитания младших школьников ... 44
3.5.Конкурсы «Ростки надежды», «Баркамол авлод», «Универсиада» для
студентов и школьников как средство укрепления здоровья ………………… 48
ГЛАВА IV. ПРАКТИЧЕСКИЕ ЗАНЯТИЯ………………………………….. 51
4.1.Нормализация нагрузок в физическом воспитании студентов …………… 51
4.2 Характеристика физической нагрузки в спорте …………………………... 53
4.3 Энергетическая ценность физических упражнений ……………………..... 56
ГЛАВА V РАЦИОНАЛЬНОЕ ПИТАНИЕ И ЗДОРОВЬЕ ………………… 60
5.1. Рациональное питание ……………………………………………………… 60
5.2 Питание в жизни и деятельности человека ………………………………... 64
5.3 Питание человека с избыточным весом ……………………………………. 73
ГЛАВА VI ВАЛЕОЛОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ ФИЗИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ И СПОРТА…………………………………………………... 75
6.1.Взаимозависимость физического воспитания и здоровья …………........... 57
6.2 Эффективные средства оздоровления ……………………………………… 63
6.3.Лечебное направление физической культуры …………………………….. 74
ГЛАВА VII СИНДРОМ ПОВЫШЕННОГО ИММУНОДЕФИЦИТА И ………………………………………..................'>ФАКТОРЫ, НАРУШАЮЩИЕ ЗДОРОВЬЕ (СПИД ТАБАЧНЫЕ КУРЕНИЕ, АЛКОГОЛЬ, НАРКОТИКИ)……… …………………………... 95
7.1. Пути заражения СПИДом ……………………………………….................. 95
7.2. Вирус иммунодефицита человека ……………………………..................... 92
7.3 Заболевания, связанные со СПИДом ……………………………................. 98
182
7.4 Вред курения для здоровья ………………………………………................. 101
7.5 Вредное воздействие алкоголя на организм и его сложнения …………… 107
7.6. Наркомания ……………………………………….......................................... 110
IV-BOB AMALIY MASHG‘ULOTLAR……………………………………

180
6.2.Salomatlikni yaxshilashning samarali vositalari
…………………………….
63
6.3.Jismoniy mashg‘ulotlarning sog‘lomlashtiriruvchi yo‘nalishi
……………...
74
VII-BOB ORTTIRILGAN IMMUNODEFITSIT SINDROMI VA
SALOMOTLIKNI BUZUVCHI OMILLAR (SPID TAMAKI
CHEKISH, ALKOCOL,NORKOTIKLAR)……… ……………………........
95
7.1.OITS bilan zararlanish yo‘llari
………………………………………...........
95
7.2.Inson immun tan qislik virusi
……………………………………….............
92
7.3.OITS ga hamroh kasalliklar
………………………………………...............
98
7.4.Tamaki chekishning sog‘liqqa zarari
………………………………………...
101
7.5.Alkogolning organizmga zararli ta’siri va uning asoratlari
…………………
107
7.6.Giyohvandlik
………………………………………......................................
110
VIII-BOB SALOMATLIKNI YAXSHILASHNING SAMARALI
VOSITALARI ………………………………………………………………….
113
8.1.Jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish va salomatlik
………………..
113
8.2.Salomatlikni mustahkamlashda o‘yin usulini qo‘llash
……………………...
115
8.3.Musobaqalarni sog‘lom turumush tarzidagi o‘rni
…………………………...
122
8.4.Talabalar sporti haftaligi dasturi doirasidagi musobaqalar
………………….
124
8.5Talabalarning sport-sog‘lomlashtirish oromgohi (lageri) sharoitidagi ertalabgi
gigienik gimnastika va sport musobaqalari
……………………………
125
CHAPTER II COMPONENT PARTS OF A HEALTHY LIFESTYLE

183
2.7. Psychohygiene
…...………………...………………...………………………..
34
CHAPTER III FITNESS FOR A HEALTHY LIFESTYLE
EDUCATION SELF IMPROVEMENT …………………..................................
36
3.1.
Physical education and health ………………………………………………...
36
3.2. Games are comprehensive for the organism of the participants
as a means of influence
…………………………………………………................
41
3.3. Competitions and games of the peoples of Central Asia
as an effective means
of educating young people
………………………………………………………...
44
3.4. Competitions as an effective
way to educate young students ...............……....
44
3.5. "Sprouts of Hope", "Barkamol Avlod", "Universiade" competitions for
students and pupils as a means of strengthening health
.
………………………......
48
CHAPTER IV PRACTICAL EXERCISES …………………………………....
51
4.1. Normalization of loads in physical education of students
…………….............
51
4.2. Characteristics of exercise load in sports
…………………………….......…...
53
4.3. Energetic
value of physical exercises ………………………………........…...
56
13-mavzu. Avtotransport korxonalarida harakat xavfsizligini ta’minlash

|
13-mavzu. Avtotransport korxonalarida harakat xavfsizligini ta’minlash
|
bet | 1/3 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 61,38 Kb. | | #237422 |
Bog'liq 13-mavzu. AVTOTRANSPORT KORXONALARIDA HARAKAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH
13-mavzu. AVTOTRANSPORT KORXONALARIDA HARAKAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH
Reja:
1. Avtotransport korxonalarining boshqaruv tizimi.
2. Avtotransport korxonasi texnik xizmat bo’limining harakat xavfsizligini ta’minlashdagi vazifalari.
3. Avtotransport korxonasi foydalanish bo’limining harakat xavfsizligini ta’minlashdagi vazifalari.
4. Avtotransport korxonasi harakat xavfsizligi xizmatining harakat xavfsizligini ta’minlashdagi vazifalari.
5. Avtotransport korxonasi xodimlari va tibbiy xizmat bo’limlarining harakat xavfsizligini ta’minlashdagi vazifalari.
1. Avtotransport korxonalarining boshqaruv tizimi
Keyingi yillarda Toshkent shahri aholisiga transport xizmati ko’rsatishni yaxshilash bo’yicha muayyan ishlar amalga oshirildi. Avtobuslar parki izchil yangilanmoqda, servis xizmati tarmog’i tashkil etildi va bu yo’lovchilar tashish xavfsizligini oshirish imkonini bermoqda. Shahar yo’lovchi transportining yangi, muntazam yo’nalishlari ochildi, metropolitenning Yunusobod yo’nalishi ishga tushirilishi ta’minlandi, xususiy yo’lovchi tashuvchilar ko’rsatayotgan xizmatlar hajmini oshirish imkonini beradigan qonunchilik va me’yoriy-xuquqiy baza yaratildi.
Shu bilan birga, jamoat transportida aholiga xizmat ko’rsatish tizimida bozor mexanizmlarini joriy etish jarayoni sust bormoqda. Xususiy yo’lovchi tashuvchilarning tender savdolarida ishtirok etishda va yo’lovchilarga transport xizmatlari bozori rivojiga to’sqinlik qilmoqda. «Toshshahartransxizmat» aksiyadorlik kompaniyasida korxonalarning nizom jamg’armasidagi davlat ulushini qisqartirish bo’yicha maqsadli ishlarning amalga oshirilayotgani avtobus saroylari, haydovchilar va xizmat ko’rsatuvchi xodimlarning yo’lovchilarga xizmat ko’rsatish sifatini yaxshilash, yo’nalishlarda vaqtida va ishonchli harakatlanish tartibni saqlash va yo’lovchi tashish tannarxini pasaytirish borasidagi mustaqilligi, moddiy manfaatdorligi va mas’uliyatini oshirish imkonini bermayapti.
|
| |
ГЛАВА VIII ЭФФЕКТИВНЫЕ СРЕДСТВА ОЗДОРОВЛЕНИЯ ………

|
ГЛАВА VIII ЭФФЕКТИВНЫЕ СРЕДСТВА ОЗДОРОВЛЕНИЯ ………Bog'liq DARSLIKГЛАВА VIII ЭФФЕКТИВНЫЕ СРЕДСТВА ОЗДОРОВЛЕНИЯ ………... 113
8.1.Физкультурно-спортивная и оздоровительная ………………...................... 113
8.2.Применение игрового метода в укреплении здоровья ………………......... 115
8.3.Роль соревнований в здоровом образе жизни …………………………....... 122
8.4.Соревнования в рамках программы студенческой спартакиады …………. 124
8.5 Утренняя гигиеническая гимнастика и спортивные соревнования в
условиях спортивного и медицинского лагеря студентов (лагерь) ………......
125
ГЛАВА X САМОСТОЯТЕЛЬНАЯ УЧЕБНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ ……... 132
9.1.Цель, задачи и структура самостоятельной подготовки …………….......... 132
9.2 Методы определения физического состояния работника ……………….... 133
9.3.Планирование самостоятельных тренировок ……….................................... 137
9.4 Формы самостоятельных занятий с физическими упражнениями ……...... 140
9.5.Методика проведения самостоятельных тренировок …………………....... 143
9.6 Тренировочные занятия ………………………………………....................... 145
9.7.Обследование за состоянием здоровья работников ……….......................... 157
ТЕСТЫ ДЛЯ ИТОГОВОГО КОНТРОЛЯ …………………………………. 170
ГЛОССАРИЙ …………………………………………………………………... 175
ЛИТЕРАТУРЫ ……………………………………………………………….... 176
ONTENTS
INTRODUCTION ……………………………………………………………......
3
CHAPTER I. THEORETICAL AND METHODOLOGICAL
FOUNDATIONS OF VALEOLOGY
........................................................
5
1.1. The main concepts of valeology ………………...…………………….............
5
1.2. The subject of valeology ………………...…………………………………....
8
1.3. Relationship of valeolgy with other sciences ………………............................
9
1.4. Duties of valeology ………………...………………...……………….............
11
1.5. Research methods of valeology ……………...………………...…………......
12
|
| |
1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuni

1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuni
Download
1,24 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/66
Sana
20.01.2024
Hajmi
1,24 Mb.
#142082
Download
1,24 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuni
Download
1,24 Mb.
Matnni ko'rish
Kosonsoy tetk boshlig’i

Kosonsoy tetk boshlig’i
Download
174,76 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
18.01.2024
Hajmi
174,76 Kb.
#140123
Download
174,76 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kosonsoy tetk boshlig’i
Download
174,76 Kb.
Matnni ko'rish
Modellashtirishda quyidagi shart-sharoitlar bajarilishi kerak

|
Modellashtirishda quyidagi shart-sharoitlar bajarilishi kerakModellashtirishda quyidagi shart-sharoitlar bajarilishi kerak:
a)
modelda o‘tkaziladigan tajribalar kiska vatda olib borilishi, bu tajribalar esa
originaldagiga nisbatan oddiy, kulay arzon va xavfsiz bo‘lishi zarur;
b)
bir maonoli qoidalar-algoritmlar maolum bo‘lishi kerak, bu algoritmlar yordamida
modeldagi sinov natijalari asosida originalning parametrlari xisoblanadi;
v) modelning tarkibi, tuzilishi va vazifasi modellashtirishning asosiy maqsadlariga tugri
kelishi kerak, chunki xech bir model originalni tula xolda kaytarishi qiyin.
Xozirgi kunda modellashtirish nazariyasi asosan ikki xil yo‘nalishda rivojlanmokda: 1) fizik;
2) matematik modellashtirish.
Xozirgi kunda modellashtirish nazariyasi asosan ikki xil yo‘nalishda rivojlanmokda:
1) fizik; 2) matematik modellashtirish.
Fizik modellashtirishning mazmunini shundan iboratki, model original bilan bir xil
tabiatga ega bo‘ladi va uning xususiyatlarini qaytaradi.
Matematik modellashtirishning asosiy maqsadi texnologiya jarayonining fizik-kimyoviy,
gidrodinamik va konstro‘qtiv kattaliklarni o‘zaro bog‘laydigan tenglamalarni tuzishdan
iborat. Matematik modellashtirishda asosan elektron-xisoblash mashinalaridan
foydalaniladi. Umuman olganda modellashtirish quyidagi tartibda olib boriladi:
1) o‘rganilayotan jarayon differensial tenglamalar va bir xil maonoli shart-sharoit qoidalari
bilan ifodalanadi. 2) o‘xshashlik mezonlari keltirib chiqariladi, ularning ichidan aniqlovchi
mezon ajratib olinadi xamda shu aniqlovchi mezonning boshqa mezonlar bilan boglaydigan
funksional tenglama tuziladi.
3)
model va originaldagi aniqlovchi kriteriylarning o‘zaro tengligini xisobga olgan xolda
xar bir fizik kattalik uchun o‘xshashlik doimiyliklari yoki konstantalari aniqlanadi.
4)
olingan natijalar asosida shunday model tayyorlanadiki, uning ish unumdorligi shunday
xisobga olinishi kerakki, bunday xolatda ish muxitlarining tegishli tezligi, sarfi, xarorati va
boshqa kattaliklari taxminlanishi zarur.
5)
tajribalar o‘tkazilishda aniqlovchi mezonlarning o‘zgarish chegaralari modelda xam,
originalda xam bir me’yorda bo‘lishi kerak.
Yuqoridagi shartlarni tula bajarish kimyoviy texnologiya uchun yangi jarayonlar va
qurilmalarni yaratish va ularni kiska vaqtda sanoatga joriy etish imkoniyatini yaratadi.
|
| |
filtrlash qurilmalari, siklonlar, elektrofiltrlar, syentrifugalar, skrubberl

|
filtrlash qurilmalari, siklonlar, elektrofiltrlar, syentrifugalar, skrubberlfiltrlash qurilmalari, siklonlar, elektrofiltrlar, syentrifugalar, skrubberlar va shu kabi
qurilmalarda olib boriladi
Cho‘kish tezligini aniqlash uchun aloxida olingan sharsimon qattiq zarrachalarning
suyuqlik muxitda erkin cho‘kishini tekshiramiz: cho‘ktirish jarayonlari tindiruvchi qurilmalarda
olib boriladi. Bu jarayonda cho‘kish tezligini xisoblash muximdir.
Zarracha dastlab tez cho‘ka boshlaydi, so‘ngra og‘irlik kuchi qarshilik kuchiga teng
bo‘lgandan so‘ng o‘zgarmas tezlik bilan bir xilda cho‘kadi. Shu o‘zgarmas tezlik cho‘kish tezligi
deyiladi. Umumiy xolda tezligi quyidagi formuladan topiladi:
3.
Markazdan qochma tipdagi mashinalar.
Ventilyator, bosim, g‘ildirak, quvvat, turbokompressor, turbogazoduvka, vakum nasos,
porshenli, rotorli, nasoslarni tanlash, afzalligi, kompressorlarni tanlash.
4.
Kimyoviy texnologiyaning asosiy qonun – qoidalari.
Massa saqlanish qonuni,Energiya saqlanish qonuni, muvozanat, Le-Shatelye, Gibbs, faza,
komponent, kinetik tenglama, ish unumi, samaradorlik, usullar, talablar, tayyorlash, markalar,
birliklar.
5.
Listli va romli filtrlar konstruksiyasi, ishlash prinsipi, afzallik va kamchiliklari.
Filtrlash, filtr, usullari, qo‘shimcha jarayonlar, tezligi, tenglama, rejimlari, qurilmalar,
cho‘kma, panronli, filtr, filtr-press, xisobi
Suspenziya va changli gazlarni filtr to‘siqlar orqali o‘tkazib tozalash jarayoni filtrlash
deyiladi. Filtr to‘siqlar qattiq zarrachalarni ushlab qolib, suyuqlik yoki gazni o‘tkazib yuborish
qobiliyatiga ega. Filtr to‘siqlar yoki filtr sifatida mayda teshikli turlar,turli gazlar, sochiluvchan
materiallar (qum, maydalangan ko‘mir, bentonitlar) kerakli buyumlar va boshqalar ishlatiladi.
Filtr sifatida paxta, yung va sintetik gazlamalardan tayyorlangan materiallardan xam
foydalaniladi.
Bu xususiyaga ko‘ra filtrlash ikkiga bo‘linadi.
1. Cho‘kma xosil qilish yo‘li bilan filtrlash.
2. Filtrlovchi materialning teshiklarini to‘ldirish orqali filtrlash.
Sanoatda filtrlashdan so‘ng quyidagi qo‘shimcha jarayonlar amalga oshiriladi.
1. Cho‘kmani yuvish.
2. Cho‘kmani oddiy xavo va inert gazlar bilan dudlash.
3. Cho‘kmani issiq xavo bilan quritish.
Filtrlash jarayonining unumdorligi va olinadigan filtrlashning tozaligi asosan, filtr
to‘siqlarining xususiyalariga bog‘liq. Filtr to‘siqlarning teshiklari katta va gidravlik qarshiliklari
kichik bo‘lishi zarur. Filtr to‘siqlar struktura tuzimiga qarab egiluvchan va egilmas bo‘ladi.
|
| |
Xarorat maydoni va gradiyenti

Konvektiv issiqlik almashinishning differensial tenglamasi. Konvektiv usul bilan
issiqlik almashinilganda suyuqlik muxitdan issiqlik bir vaqtning o‘zida issiqlik o‘tkazuvchanlik
va konveksiya orqali tarqaladi. Issiqlik o‘tkazuvchanlik differensial tenglama bilan ifodalanadi:
.
2
2
2
2
2
2
дz
t
д
дy
t
д
дх
t
д
а
дt
дt
8.
Jarayon va qurilmalarni moddellashtirish asoslari.
Nazariyaning moxiyati, teoremalar, mezonlar gidromexanik, issiqlik, diffuzion, modellashtirish,
shart – sharoitlar, fizik, matematik, tartibi
O‘xshash fazoda joylashgan jismlarning fizik va vaqt bo‘yicha bir xillikka ega bo‘lishi uchun
ularning boshlang‘ich va chegara shartlari bir xil bo‘lishi kerak. O‘xshashlik nazariyasi
xaqidagi fikrni birinchi bo‘lib 1686 yili I.Npyuton taklif etgan. Keyinchalik bu nazariyani
V.L.Kirpichyov, V.Nusselpt, M.V.Kirpichyov, A.A.Guxman va boshqa olimlar rivojlantirgan.
O‘xshashlik nazariyasi uchta teoremaga asoslanadi. Birinchi teoremani I.Nьyuton kashf qilgan.
Bu teoremaga muvofiq o‘xshash xodisalar bir xil qiymatga ega bo‘lgan o‘xshashlik mezonlari
bilan xarakterlanadi. Masalan, ikkita o‘xshash sistemadagi (original va modeldagi)
zarrachalarning mexanik xarakati Npyuton o‘xshashlik mezoni orqali quyidagicha ifodalanadi:
9.
10.
Turli jinsli sistemalarni ajratish

Turli jinsli sistemalarni texnikada ajratish uchun gravitasion, markazdan qochma kuch va elektr
maydonlaridan xamda suyuqlik va gazlardagi yuza kuchlari bosimining maydonidan
foydalaniladi
Og‘irlik kuchi, inersiya kuchlari yoki elektrostatik kuchlar yordamida suyuqlik va
gazsimon turli jinsli sistemalar tarkibidagi qattiq yoki suyuq zarrachalarni ajratish
cho‘ktirish
deb ataladi.
Agar cho‘ktirish og‘irlik kuchi ta’sirida borilsa, bu jarayon
tindirish deb yuritiladi.
Tindirish asosan turli jinsli sistemalarni birlamchi ajratish uchun ishlatiladi.
Filtrlash - suyuq va gazsimon aralashmalarni g‘ovaksimon to‘siq filtr yordamida
ajratishdan iborat. Filtrlash bosim yoki markazdan qochma kuch ta’sirida olib boriladi va asosan
suspenziya xamda changlarni to‘la tozalash uchun ishlatiladi.
Sentrifugalash - suspenziya va emulpsiyalarni markazdan qochma kuchlar ta’sirida
yaxlit yoki g‘ovaksimon to‘siqlar yordamida ajratish jarayonidir.
Suyuqlik yordamida
ajratish usuli deb gaz tarkibida bo‘lgan qattiq zarrachalarni biror
suyuqlik ishtirokida ushlab qolish jarayoniga aytiladi. Bu jarayon og‘irlik yoki inersiya kuchlari
ta’sirida olib boriladi va gazlarni tozalash uchun ishlatiladi.
Turli jinsli sistemalarni ajratishning yuqorida bayon etilgan usullari sanoatda
cho‘ktirish,
Gaz tozalash qurilmalari

Suyuqlikni sochib beruvchi
Kuzgalmas va kuzgaluvchan nasadkali
Tarelkali - barbatajli va kupikli
Plyonkali - suv plyonkali sklonlar va uyurmali chang ushlagichlar.
2) Ish prnsipiga ko’ra
Gravitasion
Markazdan kochma
Zarba inersion
Oqimchali va mexanik gaz yuvuvchi qurilmalar
3) Energiya sarfiga ko’ra 3 guruxga bo‘linadi:
Past bosimli chang ushlagichlar - gidravlik karshiligi 1500 Pa gacha (suyuqlikni sochib beruvchi,
tarelkali, markazdan kochma va xokazo)
Urta bosimli chang ushlagichlar - karshiligi 1500 dan 3000 Pa gacha ( nasadkali, mexanik va
zarba inersion va xokaza)
Yukori bosimli qurilmalar (venturi trubasi, dezinegratorlar va xokazo)
Gaz yuvuvchi qurilmalarda
mexanik (markazdan kochma, ultra tovushli)
pnevmatik
(suyuqlikning sochilishi gaz yordamida amalga oshiriladi) va
elektr forsunkalar ishlatiladi
(forsunka suyuqlikni purkab beruvchi asbob).
. Gazlarni changdan tozalash uchun cho‘ktirish kameralari, siklonlar, uyurmali chang
ushlagichlar, skrubberlar, Venturi trubasi, filtrlar, rotasion qurilmalar, elektr filtrlar ishlatiladi.
Amalda gaz aralashmalaridagi mayda zarrachalarni birgina tozalash qurilmalarida
butunlay ajratish mumkin emas. Shuning uchun kupincha ikki va kup boskichli tozalash
qurilmalari ishlatiladi, yani avval katta zarrrachalar chang cho‘ktirish kameralarida, sungra
mayda zarrachalar elektr filtrlarda cho‘ktiriladi.
Chang yuvishning kamchiligi - ifloslangan oqindi suyuqliklarning hosil bo‘lishidir.
Bunday okindi suvlar tozalashni talab qiladi. Gaz yuvish usuli yordamida juda kichik zarrachalar
(0,1 mkm gacha) tutib kolish imkoniyati mavjud va juda yukori (99 % gacha tozalash darajasiga
erishish mumkin. Gaz yuvuvchi qurilmalarni chang tutishidan tashqari bir vaqtning o‘zida
quyidagi vazifalarni hal qilish maqsadida ishlatish mumkin:
gazlarni sovitish yoki namlash,
chang bilan birgalikda tomchi va tumanlarni tutib kolish,
gaz aralashmalarini absorblash.
Filtr - presslar - 1. «Jarayonlar va qurilmalar» fanining mazmuni

Xar xil xaroratga ega bo‘lgan jismlarda issiqlik energiyasining biridan ikkinchisiga o‘tishi
issiqlik almashinish jarayoni deb ataladi.
“Issiq” va
“sovuq” jismlarning xarorati o‘rtasidagi
farq issiqlik almashinishning
xarakatlantiruvchi kuchi xisoblanadi.
(Yoki muxitlar
o‘rtasidagi temperatura farqi jarayonning xarakatlantiruvchi kuchi deyiladi.) Xaroratlar farqi
bo‘lganda termodinamikaning ikkinchi qonuniga ko‘ra issiqlik energiyasi xarorati yuqori
bo‘lgan jismdan xarorati past bo‘lgan jismga xaraat qiladi va o‘z-o‘zidan o‘tadi. Jismlar
o‘rtasidagi issiqlik almashinishi xisobiga sodir bo‘ladi. Issiqlik almashinishida katnashadigan
jismlar
issiqlik tashuvchilar deb ataladi. Issiqlik o‘tkazish jarayonlari (isitish, sovitish,
bug‘larni kondenslash, bug‘latish) kimyo sanoatida keng tarqalgan.
Issiqlik tarqalishining uchta prinsipial turi bor:
issiqlik o‘tkazuvchanlik,
konveksiya va
issiqlikning nurlanishi.
Bir-biriga tegib turgan kichik zarrachalarning xarakati natijasida yuz beradigan issiqlikning
o‘tishi
issiqlik o‘tkazuvchanlik deyiladi
(yoki konduksiya). Gaz va tomchili suyuqliklarda
molekulalarning xarakati natijasida yoki kattiq jismlarda kristall panjaradagi atomlarning
tebranishi ta’sirida yoxud metallarda erkin elektronlarning diffuziyasi oqibatida issiqlik
o‘tkazuvchanlik jarayoni sodir bo‘ladi. Qattiq jismlarda va gaz yoki suyuqliklarning katlamlarida
issiqlik asosan issiqlik o‘tkazuvchanlik issiqlik tarqalish prinsipi asosida tarqaladi.
Gaz yoki suyuqliklarda makroskopik xajmlarning xarakati va ularni aralashtirish
natijasida yuz beradigan issiqlikning tarqalishi
konveksiya deb ataladi.
Konveksiya ikki xil 1.Erkin. 2.Majburiy bo‘ladi.
Gaz yoki suyuqlik ayrim qismlaridagi zichlikning farqi natijasida xosil bo‘ladigan issiqlikning
almashinishi ~tabiiy yoki ~erkin konveksiya deyiladi.
Tashqi kuchlar ta’siridagi jarayonni ~majburiy konveksiya deyiladi.
(M:suyuqliklarni
nasoslar yordamida o‘zatish yoki ularni mexanik almashtirgichlar bilan aralashtirish paytida)
Issiqlik energiyasining elektr magnit to‘lqin yordamida tarqalishi
issiqlikning nurlanishi
deb yuritiladi. Xar qanday jism o‘zidan energiyani nurlatish qobiliyatiga ega. Nurlangan energiya
boshqa jismga yutiladi va qaytadan issiqlikka aylanadi. Natijada nur bilan issiqlik almashinish
jarayoni sodir bo‘lib, u o‘z navbatida nur chiqarish va nur yutish jarayonlaridan tashkil
topadi.
Xaqiqiy sharoitlarda issiqlik almashinish aloxida olingan biror usul bilan emas, balki bir necha
usullar yordamida yuzaga keladi, ya’ni murakkab issiqlik o‘tkazish jarayonlari amalga oshiriladi.
Qurilmalarning ishlash rejimiga ko‘ra jarayonlar ikki xil:
turg‘un va
noturg‘un bo‘ladi.
Uzuliksiz ishlaydigan qurilmalarning turli nuqtalaridagi xarorat vaqt davomida o‘zgarmaydi,
bunday qurilmalarda ketayotgan jarayon
turg‘un bo‘ladi. Davriy ishlaydigan issiqlik
almashinish qurilmalarida xarorat vaqt davomida o‘zgaradi. Bunday qurilmalarda ketadigan
jarayon
noturg‘un bo‘ladi. (M: isitish yoki sovitish paytida).