TADQIQOT NATIJALARI - Muqobil energiya manbalaridan foydanish smaradorligini

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 6
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
512
tiklanuvchi energiya manbalari ijtimoiy muammollarni hal qilishda
muhim omil hisoblanadi,
jumladan aholi yashash joylarida bandlikni ta’minlaydi.
Shu munosabat bilan, dunyoning ko‘pgina mamlakatlari atrof muhit energiya oqimidan
olingan qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish va tadbiq qilish hajmini oshirishni
o‘z oldilariga maqsad qilib qo‘ydilar. Bunday energiya manbalari tarkibiga quyosh, shamol, suv
resurslari, geotermal manbalar, shuningdek sanoat, qishloq xo‘jaligi va maishiy chiqindilardan
olingan biogaz kiradi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi
barqaror rivojlanish uchun
energiyaning muhimligini e’tiborga olgan holda 2012 yilni "Barqaror energetika hamma
uchun" Xalqaro yili deb e’lon qildi.
Bu yil energetik resurslarga bo‘lgan ehtiyojni barqaror qondirish, energiyadan foydalanishning
samaradorligini oshirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanish imkonini
kengaytirishning naqadar muhimligi to‘hrisida joylarda, milliy, mintaqaviy va xalqaro miqiyosda
xabardorlikni oshirish uchun yaxshi imkoniyat yaratadi.
Joriy yilning iyun oyida Braziliyada bo‘lib o‘tgan Rio+20 Xalqaro Sammitining yakuniy
hujjatlariga "yashil iqtisodiyot" konsepsiyasi barqaror rivojlanish instrumenti sifatida kiritilgan.
"Yashil iqtisodiyot" ning muhim sektorlaridan biri qayta tiklanuvchi
energiya manbalaridan
foydalanishdir. Bu narsa energetik xizmatlarni ishlab chiqarishga, sohliqni saqlash, ta’lim, iqlim
o‘zgarishi, oziq-ovqat va suv resurslari xavfsizligi, shuningdek aloqa xizmatlariga ta’sir ko‘rsatishi
bilan bohliq.
Ekologik toza, qimmat bo‘lmagan va ishonchli energiya manbalaridan foydalanish imkoni yo‘qligi
inson salohiyati rivojlanishini, umuman iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishni to‘xtatadi va Ming yillik
deklaratsiyasida ifodalangan rivojlanish maqsadlariga erishishda asosiy to‘siq bo‘lmoqda.
Rio 2020 yilda Konferensiyasiga O‘zbekiston delegatsiyasiga rahbarlik qilgan O‘zbekiston
Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qo‘mitasi raisi N.Umarov 5-Yalpi yihilishdagi
ma’ruzasida energiya iste’molini qisqartirishga, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan
foydalanishga, Toza Taraqqiyot Mexanizmi loyihalariga yo‘naltirilgan iqtisodiyot tarmoqlarini
modernizatsiyalash Dasturlarini O‘zbekistonda tadbiq qilish masalalarini alohida ta’kidlab o‘tdi.
O‘zbekiston dunyodagi energiya mustaqilligiga ega bo‘lgan kamsonli mamlakatlardan
biridir. Bizda elektr energiya ishlab chiqarishda resurslarning
asosini tabiiy gaz va neft
mahsulotlari tashkil qiladi. Uglevodorod resurslarini tejashda, mamlakatning energiya
xavfsizligini ta’minlashda qayta tiklanuvchi energiya manbalarining muhimligini, shuningdek
(qTEM) markazlashgan energiya manbalaridan (elektr energiyasi,
tabiiy gaz, issiq suv) uzoqda
yashaydigan aholini, toh va cho‘llarda istiqomat qiluvchi aholini, mavsumiy ishdagilar yoki
ekspeditsiyadagilarni elektr energiyasiga, issiqlik va ichimlik suvga bo‘lgan talablarini
qondirishda hal qiluvchi ahamiyatga egaligini hisobga olgan holda bu yo‘nalishni rivojlantirishga
ko‘proq ahamiyat berilmoqda.
Hozirgi vaqtda bu sohada yetarlicha tajriba to‘plangan.
qayta tiklanuvchi energiya
manbalarining ko‘pgina qurilmalaridan foydalanish bo‘yicha o‘tkazilgan tajribalar shuni
ko‘rsatadiki, ularga boshlanhich nisbatan katta mablah sarflansada, iqtisodiy jihatdan ular o‘zlarini
oqlaydilar. Birlamchi energiya tashuvchilar narxlarining oshib ketishi (geologorazvedka, qazib
olish, yetkazib berish) va ikkinchi tomondan qayta tiklanuvchi energiya texnologiyalarining
rivojlanishi bilan bu energiya tobora raqobatdosh bo‘lib bormoqda.
SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 6
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
513
Qayta tiklanuvchi energiya manbalarining afzalliklaridan biri elektroenergiya ishlab
chiqarishda uglevodorodli energiya manbalaridan foydalanish imkoniyatini kamaytiradi va ularni
neft-kimyo sanoatida xom ashyo sifatida ishlatish uchun saqlab qolish imkonini beradi.
Qayta tiklanuvchi energiya manbalari, odatda yetarlicha katta bo‘lgan
aholi yashash
joylarini, yirik sanoat korxonalari va muassasalarni energiya bilan to‘la taminlash imkoniga ega
emas. Mamlakatimizda, xususan ekologik jihatdan noqulay hududlarda qayta tiklanuvchi ekologik
toza energiya manbalarini qo‘llash katta istiqbolga ega va bu ekologik, ijtimoiy va iqtisodiy
samaralar beradi.