nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 189/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 223
руководствоваться
минимальным
возрастом
лица,
предполагаемым
экспертами.
Установление условий жизни и воспитания несовершеннолетнего
предполагает сбор и изучение информации о семье, роде занятий родителей
либо лиц, которые их заменяют, образе их жизни, взаимоотношениях в семье.
Отводится важное значение также выяснению условий учебы и работы (если
ребенок работает), успеваемости, поведению, склонности к определенным
предметам, участию в общественной жизни учебного заведения, увлечениям.
Если несовершеннолетний не работает, не учится, то требуется обязательное
выяснение причин, по которым была оставлена учеба либо работа, также
известен ли этот факт самой семье и соответствующим государственным
органам.
Обусловлены приведенные обстоятельства системой ценностных
ориентаций, установок, потребностей, желаний, стремлений подростка, его
убеждениям, мировоззрением, что предопределяют условия его жизни,
окружение, дефекты в воспитании, акцентуации характера, причины и
условия,
21
которые
определяют
ситуативность
преступления,
способствующие ему, темперамент3 . Важное значение отводится сведениям
об условиях жизни и воспитания, психическом развитии и других
особенностях личности несовершеннолетнего при установлении мотивов
совершенного преступления, обосновании вины, индивидуализации
ответственности,
наказании
несовершеннолетнего,
осуществлении
превентивной, профилактической деятельности.
Необходимо при этом учитывать – закон понимает под старшими по
возрасту не только лиц, достигших возраста 18 лет, однако также старших по
возрасту среди несовершеннолетних.
Обобщая вышесказанное, можно сделать вывод, что предварительное
следствие в отношении несовершеннолетних – это особый порядок
уголовного судопроизводства, который характеризуется наличием особенных
характеристик подозреваемого (обвиняемого), которые выражаются в первую
|
| |
BoshQaruv jarayoni – bu boshQaruv

|
BoshQaruv jarayoni – bu boshQaruv
|
bet | 85/151 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #125044 |
Bog'liq Adobe Dreamweaver yordamida xml ma\'lumotlarini ko\'rsatish-hozir.orgBoshQaruv jarayoni – bu boshQaruv xodimlari tomonidan ijtimoiy – iQtisodiy tizimning maQsadlariga erishish yo’lida boshQarish printsiplari, usul va vositalarini Qo’llash asosida maxsus texnologiya bo’yicha menejment funksiyalarini amalga oshirishning o’zaro boG’liQ bo’lgan xatti – harakatlarning uzluksiz ketma – ketligidir. Menejment funksiyalarini tadQiQ Qilishga jarayonli yondoshish mohiyati shundan iborat. Mahmuriy boshQaruv nazariyasini ishlab chiQQan Anri Fayol XX asrning boshida mahmuriy jarayonning besh boshlanG’ich funksiyalari yoki elementlarini turkumlagan.
Elektromexanik tizimlarning analog elementlari tranzistorli o‘zgarmas tok kuchaytirgichi, boshqaruvchi va vazifalovchi qurilmalar, funksional o‘zgartgichlar, boshqariluvchi koordinatalarning o‘lchov o‘zgartkichlari va ta’minot bloklaridan tashkil topgan bo‘ladi. Tizimda umumlashgan quyidagi V, mA ko‘rsatkichli signallardan foydalanish, umummaqsadlar uchun ishlatiladigan tranzistorlarni keng qo‘llash imkonini beradi. Bu rostlash tizimlarida mikrosxemalarning qo‘llanilishi, boshqarish sxemalarining texnik tavsiflarini yaxshilashga va ularning funksional imkoniyatlarini kengaytirishga olib keldi.
Boshqaruv tarkibidagi quyidagi elementlar aloxida ajratib ko`rsatiladi: zvenolar (buginlar), saviyalar (boshqaruv darajasi) va aloqalar - gorizontal va vertikal. Menejmentning nomlari tilga olingan tashkiliy tarkib elementlari bir-biri bilan o`zaro boғlangandir. Kiskacha ularning anik tushunchasini aloxida ko`rib chiqamiz: Zveno yoki boshqaruv bo`limi - bu tashkilotning aloxida yoki erkin boshqaruv idorasidir. ... Xalq xo`jaligini boshqarishning ijroiya tashkilotlariga umumiy, tarmoq va maxsus vakolatga ega tashkilotlar kiradi. Umumiy vakolatga ega ijroiya tashkilotlariga O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Maҳkamasi, Qoraqalpoғiston Respublikasi Vazirlar maҳkamasi va xokimiyatlar kiradi. Maxsus vakolatli tashkilotlar tarmoqlararo xususiyatga ega vazifalarni bajaradilar.
“TASDIQLAYMAN”
O’quv va tarbiyaviy ishlari
bo’yicha direktor o’rinbosari ________________M.Yo’ldasheva
“___”______2021 yil
NAZARIY O’QUV MASHG’ULOTNING O’QITISH TEXNOLOGIYASI №30
Guruhlar
|
|
|
|
Dars o’tiladigan sana
|
|
|
|
Mavzu(nomi): Foydalanuvchiboshqaruviniwebshaklniqo’shish
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 49
BOSHLANG‘ICH SINF DARSLARIDA EKOLOGIK TARBIYA BERISH
Qoraqalpoqg'iston Respublikasining Amudaryo tumani
3-sonli maktabning Boshlang'ich sinf o'qituvchisi
Kaypova Gu'lzar Allambergenovna
Annotatsiya: Barchamizga ma’lumki, hozirgi globallashuv jarayonida jahonn
ing rivojlangan davlatlari qatori yurtimizda ham barcha sohalar kabi ta’lim sohasid
a islohotlar izchil davom ettirilmoqda. Ushbu
maqolada
boshlang‘ich
sinf
darslarida ekologik tarbiya berish to`g`risida so`z yuritiladi.
Kalit so`zlar: Tabiatshunoslik, boshlangʻich sinf, tafakkur, ma’naviy-axloqiy
sifatlar, ona-tabiat, she’r,
Boshlangʻich ta’limdagi oʻqish darslari oʻz mohiyati, maqsad va vazifalariga
koʻra oʻquv predmetlari orasida alohida ajralib turadi. Zero, boshlangʻich sinf
oʻquvchilariga ta’lim-tarbiya berishdagi muhim vazifalarning asosiy qismi oʻqish
darslarida «Oʻqish va nutq oʻstirish» dasturi hamda DTS talablariga javob beruvchi
konsepsiya asosida tuzilgan “Oʻqish kitobi” darsliklari asosida tashkil qilinadi.
Binobarin, yosh avlodga ta’lim-tarbiya asoslarini puxta oʻrgatish,
ularda keng
dunyoqarash hamda tafakkur koʻlamini
hosil qilish, ma’naviy-axloqiy
sifatlarni
shakllantirish boshlangʻich sinflardagi oʻqish darslarining
asosiy vazifalaridan
hisoblanadi. Oʻqish darslarining tarbiyaviy vazifalardan biri- oʻquvchilarda
ekologik madaniyatni shakllantirish, ona-tabiatga mehr-muhabbatni uygʻotish ham
hisoblanadi. Boshlangʻich ta’limdagi 1-2-sinflarda oʻqitiladigan “Atrofimizdagi
olam” va 3-4-sinflarda oʻqitiladigan “Tabiatshunoslik” fanlari oʻquvchilarga
ekologik tarbiya berishda muhim oʻrin tutadi.
Lekin yosh avlodda ekologik
madaniyatni shakllantirishda sinfda oʻqish darslari ham muhim oʻrin tutadi.
Ayniqsa, bevosita ona- tabiat, yil vasllari bilan bogʻliq mavzularni oʻrganishda bu
masalaga bevosita yondashiladi. Masalan, 2-sinf “Oʻqish kitobi’
darsligining
“Tabiatni asrang, avaylang” hamda “Qushlar, hayvonlar-bizning doʻstimiz”
boʻlimlari, 3-sinf “Oʻqish kitobi” darsligidagi “Tabiatni seving va asrang” boʻlimi,
4-sinf “Oʻqish kitobi” darsligidagi “Hayvonot olamida” boʻlimi
materiallarini
oʻrganish orqali oʻquvchilarga ekologik tarbiya
berish maqsadga muvofiq
“UMUMIY O’RTA TA’LIM MAKTABLARIDA MADANIY MUHITNI YARATISHNING PEDAGOGIK

|
“UMUMIY O’RTA TA’LIM MAKTABLARIDA MADANIY MUHITNI YARATISHNING PEDAGOGIK
“UMUMIY O’RTA TA’LIM MAKTABLARIDA MADANIY MUHITNI YARATISHNING PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYALARI: MUAMMO VA YECHIMLAR” MAVZUSIDAGI RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY
ANJUMANI, MAY 15-16, 2023
233
zerikarli. Robotlar yig‘ish, yetkazib berish, yer va kosmik tadqiqotlar, tibbiy operatsiyalar, qurol,
laboratoriya tadqiqotlari, xavfsizlik sifatida keng qo‘llaniladi.
Hozirgi kunda turli xil muhitda turli xil qo‘llaniladigan robotlarning ko‘p turlari mavjud.
Maqsad va tashqi ko‘rinish har xil bo‘lsa ham, ularning barchasi tuzilishi jihatidan 3
o‘xshashlikka ega:
1-rasm. Robotlarning tuzilish
1)
Har bir robotning mexanik asoslari ramkadan tashkil topgan qurilma. Robotning
ishlatilish maqsadiga qarab turlicha bo‘ladi. Agar robot loy va qum ustida harakatlansa,
traktorlardan foydalanish mumkin. Ixtirochining alohida e’tibor qaratiladigan mexanik tomoni
robot harakatlanadigan muhitga bog‘liq. Robotning shakli uning bajaradigan ish funktsiyasiga
bevosita bog‘liq.
2) Har bir robot elektr qismlardan iborat. Ushbu qismlar robot tizimlarini to‘liq
boshqaradi. Zanjir bo‘ylab harakatlanadigan robotni olaylik va bu zanjirlarni haydash uchun
kuch talab etiladi. Ushbu quvvat elektr energiyasi sifatida keladi, simlardan o‘tadi va batareyada
saqlanadi. Gaz bilan ishlaydigan mashinalar, shuningdek, gazni qayta ishlash uchun elektr
energiyasini talab qiladi. Shu sababli, gaz bilan ishlaydigan vositalar kabi avtoulovlarda ham
batareyalar mavjud. Elektr tizimi robot (dvigatel) harakatida o‘lchov (issiqlik, tovush, joy va
energiya miqdorini aniqlash uchun elektr signallari) va umumiy foydalanish uchun ishlatiladi
(robot o‘z motorlari va sensorlariga umumiy energiyani bajarish uchun bir oz energiya yuborishi
kerak) asosiy operatsiyalar).
3)
Barcha robotlar kompyuter kodlari orqali boshqariladi. Xuddi shu algoritm
robotning qanday ishlashini ko‘rsatadi. Kodni yozgan odam dasturda robot qanday va qachon
qaror qabul qilishini va qanday ishlashini yozadi. Mexanik dizayni va konstruktsiyasi tufayli
ushbu zanjir bo‘ylab harakatlanadigan robot, batareyadan kerakli miqdordagi energiyani simlar
orqali yutsa ham, kompyuter dasturisiz harakat qilmaydi. Chunki dastur robotga qachon va
qayerda harakat qilish kerakligini aytadi. Dastur robotning asosiy qismidir. Agar robotning
mexanik va elektr qismlari mukammal tarzda ishlab chiqilgan bo‘lsa-da, ammo yozma dastur
yomon bo‘lsa, robot ishlay olmaydi va u ishlagan taqdirda ham uning harakati va ishlashi
tartibsiz bo‘ladi.
Robotlarning tuzilishidagi
o‘xshahliklar
Har bir robotning mexanik
asoslari ramkadan tashkil
topgan qurilma
Har bir robot elektr
qismlardan iborat
Barcha robotlar
kompyuter kodlari orqali
boshqariladi
|
| |
ning an'anaviy elementlari teskari

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 54
Maktablarga yangi axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarining kirib kelishi bilan
yangi o'qitish uslublari ha
m, raqamli avlod uchun qayta ko'rib chiqilgan va yangilangan
mavjud metodikala
rning yangi versiyalari ham paydo bo'ldi. Hozirgi vaqtda sinfda eng ko'p qo'llan
iladiganlardan biri bu loyihaga asoslangan ta'limdir.
O‘z mohiyatiga ko‘ra, loyihaga asoslangan ta'lim
o‘quvchilarga hayotiy muamm
olarga javob beruvchi loyihalarni ishlab chiqish orqali asosiy bilim va ko‘nik
malarni egallash imkonini beradi. An'anaviy nazariy va mavhum model o'rni
ga aniq muammodan boshlab, o’quvchilarning bilimlarni saqlab qolish qobiliyati
ning sezilarli yaxshilanishi, shuningdek,
tanqidiy fikrlash, muloqot, hamkorlik y
oki muammolarni hal qilish kabi murakkab kompetensiyalarni rivojlantirish i
mkoniyatini ko'rsatadi.
"Birgalikda kuchliroq". Ushbu kontseptsiya oddiy usulda hamkorlikda o'r
ganish, o'qituvchilar o'quvchilarni birlashtirish uchun foydalanadigan va shu tariqa
o'rganishga ijobiy ta'sir ko'rsatadigan metodologiyadir. Ushbu model tarafdorlari
g
uruhda ishlash o'quvchilarning diqqatini, jalb qilishni va bilimlarni o'zlashtir
ishni yaxshilaydi, degan nazariyani ta'kidlaydi .
Asosiy xususiyat shundaki, u 3-
6 kishidan iborat guruhlarni shakllantirish asosida tuzilgan bo'lib, bu yerda
har bir
Tolali optik aloqa tizimining tuzilishi

18
1.3–rasm. TOA tizimining tuzilish sxemasi
Hozirgi kunda OA ning oxirgi qurilmalari sifatida raqamli uzatish
tizimlari (RUT) dan foydalanilmoqda Chunki RUT analog uzatish
tizimlariga qaraganda quyidagi afzalliklarga ega: shovqin bardoshliligi
yuqori, signalni uzatish sifati liniya trakti uzunligiga kam bog‗liq, texnik
iqtisodiy ko‗rsatkichlari yuqori va boshqalar. Kanallari chastota bo‗yicha
bo‗lingan analog uzatish tizimlarining bir qancha kamchiliklari tufayli,
ularning OA da qo‗llanilishi chegaralangan.
Nazorat savollari
1. Optik aloqa va uzatish tizimi deb nimaga aytiladi?
2. Optik signallarning qanday xususiyatlarini bilasiz?
3. Optik aloqani qo‗llanish sohalarini tushuntiring.
4. OA tizimlari elektrik tizimlardan qanday xususiyatlari bilan
farqlanadi?
5. OA tizimlarining tuzilish prinsipini tushuntiring.
6. TOA tizimlari qanday tuzilgan?
7. Optik tarmoqlarda qanday optik uzatish tizimlaridan
foydalaniladi?
Tarbiachi: Kim pilisos haqida she’r biladi? 
Muhayyo

Tarbiachi: Kim pilisos haqida she’r biladi?
Muhayyo: Pilisos egalladi zamonaviy texnika
Ishlarni egalladi bekajonlar
Ishlarni bir pastda yakunladi
Tarbiyachi: Bolajonlar buni foydali tomonlari juda qulay. Mana pilisosni ishlatishni ham
o`rganib oldik. Buni kattalar yordamisiz hech qachon ishlata ko`rmang. Doimo kattalar
yordamida foydalaning. Yangi pilisosni o`g`il bolalar yordamida yig`ishtirib olib qo`yamiz.
Uylarimiz saramjon-sarishta bo`ldi.
Bolalar san’at markaziga taklif qilinadi. Endi bolajonlar sizlarni stol yoniga taklif qilaman. Sizlarni ixtiyoriy spurge yoki pilisos
rasmini chizishga taklif qilaman, marhamat. Bolajonlar chizishni boshladi. Bolalar ishlarini
chiroyli chizgan bolalarni rag`batlantirib borish.
Bolalar bugungi sayoxatimiz sizlarga yoqdimi. O`tgan zamon bilan hozirgi zamonni farqlay
oldinglarmi. Muzey haqida o`z fikrlaringizni bir biringiz bilan o`rtoqlashing. Mashg`ulotimiz
davomida bilm va ko`nikmalarga ega bo`lasiz. Biz mamnunmiz. Endi sizlar bilan sayr
davomida ZAG`IZG`ON harakati o`yinini o`ynaymiz.
45-Mavzu: Idish buyumlarini (oshxona anjomlari)
Maqsad: Oshxona idishlar va anjomlarini farqlashga nomlarini to`g`ri aytishga o`rgatish.
Bolalarni Vatanni sevishga uni ardoqlashga kattalarga doimo hurmatda bo`lishga kichiklarga
esa izzatda bo`lishga o`rgatish. Bolalarni nutqini o`stirish so`z boyligini rivojlantirish.
E’tiborga molik jixat:Bolalar oshxona idishlari va anjomlarini nomini vazifasini bilib
oladilar.
Kerakli jixozlar: Oshxona anjomlari, qozon, tovoq, kapkir, cho`mich, kosalar, lagan, elak,
hamr yoyadigan taxta, o`qlov, pichoq, tovoq, likopchalar.
Faoliyatning borishi: Bolalar bugun men sizlarni bir joyga olib boraman. Bu bog`chamizni oshxonasi, bolalar bu
yerda oshpaz opalarimiz inoq, axil kelishib sizlar uchun shirin taomlar tayyorlaydilar.
Bolalar atrofdagi oshxona jixozlari bilan sizlarni tanishtiraman. Elektr, plita ya’ni qozondan
66
yuz kishilik taom tayyorlanadi. Sabzavotlarni tozalaydigan qirqadigan asbob elektr termiz,
pichoqlar, taxtakachlar bor ekan.
Tarbiyachi:Bolalar bugungi suhbatimiz qaysi mavzuda ekanligini tushunib yetdingizmi,
demak bugun oshxona idishlari bilan tanishamiz. Oshxonada nima qilinadi.
E’tiborga molik jixat - Mening jonajon O`zbekistonim

65
biz bog`chamizga qaytamiz. Biz ot aravada kelgan edik. Endi biz damas mashinasida
qaytamiz.
Qani bolalar mashinaga chiqib joylashib oldinglarmi tarbiyachi mana bolajonlar guruh
xonamizga yetib keldik. Zamonaviy chang yutgich va supurgi qo`yilgan xona tozalashda bu
changyutgichdan foydalanib u elektr to`ki
bilan xonalarni tozalaydi, uni foydali tomoni bu
changni o`z ichiga oladi. Xonani chang qilmaydi. Ayrim allergiyasi bor bolalarga o`zidan
chang chiqarmaydi. Qani bu uskunani ishlatish uchun zumradoylar
davrasida ishtirokchilarni
taklif etamiz. Xola-xola o`yini birgalikda o`ynaymiz.
Qizlar: yuringlar biznikiga yordam berib yuboringlar bugun bizlarnikiga mehmonlar kelar
ekan, tarbiyachi yordamidapilisosni qanday ishlashini bolalarga tanishtirib, u texnikani og`ir
yengil qilish foydali tomonlarini aytib o`tadi.
Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat

Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat
Download
6,74 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/177
Sana
19.12.2023
Hajmi
6,74 Mb.
#123225
Download
6,74 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat
Download
6,74 Mb.
Matnni ko'rish
Tarbiyachi - Mening jonajon O`zbekistonim

Tarbiyachi: Bolalar baxor haqida kim she’r aytadi.
1-bola: Tezroq baxor kelsaydi
Binafshani ko`rsaydim
Tezroq baxor kelsaydi
Momaqaymoq tersaydim
2-bola: Keldi baxor, gul baxor
Erib ketdi oppoq qor
Tarbiyachi: Bolajonlar raxmat sizlarga endi sizlar bilan sayoxatga chiqamiz. Sayoxatda
sizlar bilan baxorgi dala hayotini dexqonlar mehnatini kuzatamiz. Sayoxatga boorish uchun
tez yurar poyezdni yordamga chaqirganman. Hozir bizni ko`z ochib yumguncha
manzilimizga olib borib keladi. Qani bo`lmasa yo`lga otlanamiz.
Tarbiyachi: Vatanimiz dalalari go`zalligi, chiroyli manzaralarini kuzatishim uchun qishning
qorlaridan to`yingan yerlarni ko`rish uchun bog`ga kimning yordami kerak bo`ladi.
Bolalar: Sexrgar momo
Tarbiyachi: Sexrgar momo deyishi bilan sexrgar momo xozir bo`ladi. Katta ekran orqali
dexqonlarni baxordagi mehnatlarini, tabiatimizdagi baxorgi o`zgarishlar aks ettirilgan
videorolik taqdim etiladi. Bolalar vedeorolik orqali kattalar mexnatini qadrlashga, mehnat
qilishga o`rgatish, shuningdek baxordagi uyg`onish davri haqida tabiat xodisalari haqida
bilimlar berishga erishish.
Tarbiyachi: Namoyish etilgan lavhalarni tushuntirib beradi.
Tarbiyachi: Bolajonlar baxor fasli va mehnati haqida ko`plab maqollar o`rganganmiz,
keeling hozir shularni eslab olamiz.
Bolalar: 1. Vatani borning baxti bor
Mehnati borning taxti bor
2. Bir boshdan bir savat non
3. Daraxt ildizi bilan kuchli
Odam do`sti bilan
4. Daraxtdan meva olaman desang
Nixolligida parvarish qil
71
Tarbiyachi: Ofarin bolajonlar sizlarni chiroyli maqol va she’rlaringiz juda ham yoqdi.
Sexrgar momoga ham juda yoqdi. Endi guruhimizga qaytish uchun sexrgar momodan yana
yordam so`raymiz.
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 188/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 222
любое время в случае угрозы для его здоровья по причине продолжения
допроса.
Обязательным
условием
для
допроса
несовершеннолетнего
обвиняемого
становится
участие
его
защитника.
Для
допроса
несовершеннолетних обвиняемых, подозреваемых, возраст которых не
достиг 16 лет или достиг данного возраста, однако при психическом
расстройстве либо отставании в 18 психическом развитии лицо не может
самостоятельно осуществлять свои процессуальные права, к участию в деле
обязательно должен быть привлечен психолог либо педагог.
У педагога либо психолога, принимающего участие в рамках допроса,
есть право с разрешения дознавателя, следователя, задавать для
несовершеннолетнего вопросы, изучать по завершении допроса протокол
показаний, делая соответствующие замечания в отношении полноты и
правильности сделанных в нем записей. У психолога либо педагога при этом
есть право изложения своего вывода в отношении правильности ведения
допроса с позиции психологии и педагогики. Есть право участия в рамках
допроса несовершеннолетнего обвиняемого либо подозреваемого также у
законного представителя, допускающегося к уголовному делу с момента
первого допроса.
Предмет доказывания по
уголовным делам в
отношении
несовершеннолетних – комплекс обстоятельств, которые должны быть
установлены по общим правилам, учитывая особенности социального и
психофизиологического
развития
несовершеннолетних
обвиняемых,
подозреваемых, которые направлены для справедливого разрешения
уголовных дел и способствуют выполнению назначения уголовного
судопроизводства.
Если
судебно-медицинская
экспертиза
устанавливает
возраст
несовершеннолетнего, в качестве его дня рождения будет считаться
последний день года, который определили эксперты. Для определения
возраста минимальным и максимальным числом лет необходимо
|
| |
Vaqt, harakat va fazoni idrok qilish

|
Vaqt, harakat va fazoni idrok qilish
|
bet | 80/169 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #242452 |
Bog'liq Umumiy psixologiyaVaqt, harakat va fazoni idrok qilish.
Idrоk turlariga quyidagilar kiradi:
Fazоni idrоk qilish.
Vaqtni idrоk qilish.
Хarakatni idrоk qilish.
Fazоni idrоk qilish tugrisida gapirar ekanmiz, biz narsalarning fazоdagi shakllarini, katta-kichikligini va fazоdagi o`zarо munоsabatlarini tushunamiz. Ma’lumki, fazоdagi shakllarga karab uch burchaqli, turt burchaqli, kub, o`ilindir kabilarga ajratiladi. Narsalar katta - kichikliga karab katta, kichik, o`rtacha dеyiladi. Fazоdagi munоsabatlariga qarab bizga nisbatan yaqin yoki uzоq, bizdan o`ng tоmоnda yoki chap tоmоnda, yuqоrida yoki pastda dеyiladi.
Fazоni biz faqat ko`rish оrqali idrоk qilmasdan balki tеri-tuyg`u va muskul-хarakat sеzgilari оrqali ham idrоk qilamiz. Maydarоq narsani shaklini,ularning katta-kichikligini,хоlatini tеri sеzgisi bilan ya’ni ushlab ko`rib idrоk qilamiz.
Biz idrоk qilib turgan narsa va хоdisalar ma’lum bir vaqt (zamоn) davоmida paydо bo`ladi,taraqqiy qiladi va o`zgarib bоradi. Vaqtni idrоk qilishni vaqt «bo`laklarini » sоat va хrоnоmеtrik asbоblar yordamida ulchash dеb tushunish yaramaydi.
Kishi хuddi bir хilda bo`lgan vaqt bo`lagi «minut, sоat yoki kun» ning оb’еktiv davоmini hamisha bir хilda sеzavеrmas ekan. Ba’zan bir sоat bir daqiqaday tеz o`tib kеtadi yoki bir kun bir yildеk tuyuladi. Biz vaqtni «uning to`хtоvsiz bоrishi,cho`zilishi va davоmini» idrоk qiladigan maхsus bir оrganga ega emasmiz. O`tayotgan vaqt avvalо atrоfimizdagi narsa va хоdisalarning o`zgarib va almashinib turishidan bilinadi. SHu sababli vaqtni idrоk qilish hamma sеzgi a’zоlarimiz faоliyati bilan bоg`langan dеb aytish mumkin.
Maхsus mashq qilib, o`tayotgan vaqtning ayrim хissalarini mumkin kadar aniq bеlgilay bilish qоbiliyatini o`strish mumkin. I.P.Pavlоv itlarda оvqatning kеlish vaqtini хis qiladigan shartli rеflеkslar хоsil qilgan edi. Bunday rеflеksni оdamlarda хоsil qilish mumkin.
Хarakatni idrоk qilish dеb narsalarning fazоda o`rin almanishini idrоk qilishga aytiladi. Хarakatni idrоk qilish хayotiy muхim ahamiyatga egadir.
Хarakatni idrоk qilishga imkоn bеradigan usullardan ikkinchisi оb’еktning хarakatiga ko`z bilan qarab turishdir. Bunda хarakat qilayotgan о’еktning tasviri ko`z tur pardasiga nisbatan bir оz хarakatsiz bo`lib qоladi. Birоq biz, shunday bo`lsa ham, оb’еktning хarakatini ko`ramiz.
Eshitish analizatоri yordami bilan ham хarakatni idrоk qilish mumkin.Bunda tоvush manbai bizga yakinlashgan sari tоvush baland eshitiladi. Aksincha, manba uzоqlashgan sari tоvush pasayib eshitiladi. Masalan, uyning ichida turib kuchadan mashina o`tayotganligini bilamiz.
Adabiyotlar
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 187/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 221
оказывается психологическая, моральная поддержка, защитником с
применением всех своих полномочий, регламентированных законом (ст. 49
УПК), осуществляется необходимая юридическая помощь – с участием в
рамках исследования доказательств, заявлением ходатайств, изложением
суду своего мнения по существу обвинения, его доказанности, об
обстоятельствах, которые смягчают наказание для подсудимого, либо
которые его оправдывают; также о мере наказания, и по ряду других
вопросов в ходе разбирательства в суде.
В отличие от законного представителя, необходим допуск защитника
для участия в рамках дела с момента вынесения постановления о
привлечении 17 несовершеннолетнего как обвиняемого, а при возбуждении
дела в отношении конкретного лица, которое является несовершеннолетним
или при его задержке либо аресте, соответственно с момента возбуждения
дела или задержания либо ареста, или с момента объявления лицу, которое
подозревается в преступлении, постановления назначения судебно-
психиатрической экспертизы, или с момента начала осуществления других
мер процессуального характера, которые затрагивают права и свободы лица,
которое подозревается в преступлении.
Следовательно, по делам, которые возбуждены в отношении
конкретных несовершеннолетних лиц, защитник допускается в рамках дела
немного раньше законного представителя. Ведь с момента возбуждения дела
и до проведения первого допроса может проходить определенное время.
Вызов несовершеннолетнего обвиняемого, подозреваемого, который не
находится под стражей, к дознавателю, следователю либо в суд для допросов
либо других процессуальных действий осуществляется через законных
представителей. Несовершеннолетнего обвиняемого, который не находится
под стражей, вызывают к дознавателю, следователю либо в суд повесткой.
Фиксируется протоколом продолжительность допроса с точностью до
минут и не может увеличиваться даже с согласия допрашиваемого. Должен
прерываться допрос несовершеннолетнего обвиняемого, подозреваемого в
|
| |
O‘tkazish oralig‘ining kengligi

O‘tkazish oralig‘ining kengligi. Bu tashuvchi chastotasining juda
yuqoriligi 10
14 _
10
15
Gs bilan tushuntiriladi. Bitta optik tola bo‗ylab
sekundiga bir necha terabit axborotlar oqimini uzatish imkoniyati mavjud.
O‗tkazish oralig‗ining kengligi tolali optik aloqaning mis va boshqa
axborot uzatish muhitlaridan ustun turuvchi eng muhim afzalligidir.
Optik tolada yorug‘lik signallarining kam so‘nishi. Xozirgi kunda
ko‗plab kompaniyalar tomonidan ishlab chiqarilayotgan optik tolalar 1
kanal kilometr hisobida 1,55 mkm to‗lqin uzunligida 0,2-0,3 dB/km
so‗nishga ega. So‗nish va dispersiya qiymatlarining kichikligi optik
signallarni TOA liniyalari bo‗ylab retranslyasiyasiz 100 km va undan uzoq
masofalarga uzatish imkonini beradi.
Shovqin sathini kichikligi optik tolaning o‗tkazish qobiliyatini
oshiradi.
Shovqindan yuqori darajada himoyalanganligi.Optik tola
dielektrik materiallar – kvars, ko‗p tarkibli shisha, polimerlardan
tayyorlanganligi uchun u elektromagnit nurlanishni induksiyalash
xususiyatiga ega atrofidagi mis kabelli tizim va elektr qurilmalarning
(elektr uzatish liniyalari, elektrodvigatelli uskuna va boshqalar) tashqi
elektromagnit shovqinlariga ta‘sirchan emas. Shuningdek ko‗p tolali optik
kabellarda ko‗p juftli mis kabellarga xos elektromagnit nurlanishlarning
o‗zaro ta‘siri kabi muammolar yuzaga kelmaydi [1].
Bu afzalligi tufayli optik kabellardan ishlab chiqarish korxonalarida,
boshqaruv markazlarida, samolyot va kema kabi transport vositalarida
foydalangan ma‘quldirChunki shu kabi kichik joylarda ham energetik
qurilmalar, ham avtomatika va teleboshqaruv tizimlari, ham ko‗p sonli
abonent qurilmalaridan iborat tarmoqlangan aloqa tarmoqlari joylashgan
bo‗ladi [2]. Bunday xolatda elektromagnit va o‗zaro shovqinlar yuzaga
11
keladi. Optik kabellarning esa bunday shovqinlarga ta‘sirchan emasligini
aytib o‗tdik.
Bolalar: minoralarni rasmlar tarbiyachining ko`rsatmalari asosida bajaradilar va 
rag`batlantiriladi. 
Tarbiyachi

70
Bolalarga suhbatda faol ishtirok etish, tinglash,o`rtoqlari javobini bo`lmaslik, bir-biriga
o`zaro xurmatini tarbiyalash.
Kerakli jixoz va materiallar: Bahor fasliga oid rasimlar, tabiat hodisalari aks ettirilgan
rasmlar, tabiat mo`jizalari haqidagi video roliklar, rag`bat tasmalar.
Faoliyatning borishi: “Davomini ayt”, ta’limiy o`yin orqali faoliyatni boshlash va quyidagi
savol javoblarini o`yin orqali o`tkazish.
Tarbiyachi: bolalar o`lkamizga qaysi fasl tashrif buyurdi
Bolalar javobi:
Tarbiyachi: Baxor faslida kunlar qanday bo`ladi.
Bolalar javobi:
Tarbiyachi: Baxor faslida qanday bayramlarni nishonlar ekanmiz
Tarbiyachi: Barakalla bolajonlar
Bolalar baxor fasli kelishi bilan dalalarda dexqonlar mexnati boshlanadi. Baxorning ilk
kunlaridan boshlab dehqonlarimiz yerga ishlov berib, milliy boyligimiz bo`lgan paxta ekini,
sabzavot ekinlarini ekish uchun xozirlik ko`radilar. Qishning qorlari yerdan baxorning tafti
kelishi bilan eriy boshlaydi.
Bola: Ovqatlar qilinadi 
Bola

67
pichoq, taxtakach,
sabzavotlar, likopchalar mana salatim ham tayyor bo`ldi. Endi men
ishlatga pichog`imni, taxtakachimni keraksiz bo`lganidishlarni yuvib artib joyiga qo`yishimiz
kerak. Agar shu ishlatgan narsamni tez yuvib qo`ymasam
tez yaroqsiz xolga keladi, demak
oshxona idishlarini va anjomlarni extiyot qilib avaylab ishlatish kerak.
Faoliyatdavomida va yakunida bolalarni shirin so`zlar bilan rag`batlantirish.
• 20-iyul, 12:30 dan 14:00 gacha.
4-mashg‘ulot

31
1
Matnli hujjatdan maqsadli foydalanish
Diqqat Qiling!
“Replace all”
buyrug‘idan
foydalanganda
ehtiyot boʻling.
Chunki bunda butun
soʻzlarni emas,
balki
ularning qismlarini
almashtirib
qoʻyishingiz
mumkin.
Topish va almashtirish buyrug‘idan foydalanish
1.
Home
menyu
oynasini oching,
Find and Replace nomli oynani ochish uchun
Replace
tugmasini bosing.
Effektlar: slaydlarga 
qoʻshish mumkin 
boʻlgan turli oʻtishlar 
va animatsiyalar.
Loyiha

38
1.1-mashg‘ulot.
Oʻqituvchingiz taqdim qilgan “Design_Specification.docx” faylini oching. Bu siz multimediya
taqdimoti uchun reja tuzishda foydalaniladigan namuna faylidir.
Endi “Design_Specification_Example.docx” faylini oching. Bu namuna faylini qanday
toʻldirish va multimedia taqdimotining dizayn rejasini namoyish etish uchun andozadir.
Maket: slayddagi
matn va tasvirlarning
tartiblangan
ko‘rinishlari
Formatlash: bu
matn
yoki tasvirni
oʻzgartirish.
Masalan, shrift turini
oʻzgartirish.
Kalit so‘zlar
Loyiha xususiyatlari barcha ma’lumotlarni kichik detallari bilan qamrab olgan bo‘lishi kerak.
Chunki siz taqdim qilgan maʼlumotlaringizdan foydalanib taqdimotni yaratayotgan shaxs
uni sizning yordamingizsiz ishlab chiqa olishi kerak.
Bu shriftlar formatlanishi, maket, slayd
oʻtishlari, animatsiyalar va har bir slayd orasidagi havolalar atrofidagi tafsilotlarni qamrab
oladi. Taqdimotingiz uchun loyiha xususiyatini yaratish orqali uni
puxta rejalashtirganingizni,
qanday koʻrinishda va nimalardan iborat boʻlishi kerakligini koʻrsatasiz. Aynan puxta
rejalashtirish yordamida eng yaxshi ishni amalga oshirishingiz mumkin!
Ushbu amaliy ko‘nikma boʻlimida bu elementlarning ayrimlarini qanday rejalashtirishni bilib
olasiz. Bu sizga modul davomida oʻrganayotgan yangi koʻnikmalar
doirasida elementlarni
loyiha xususiyatingizga qoʻshish imkonini beradi.
Shrift
Har bir slaydda foydalanilgan matnli axborot uchun siz qaysi shrift ishlatilishi kerakligi, shrift
oʻlchami,
rangi va uning qalin, qiya yoki tagiga chizilgan kabi ko‘rinishlarning qaysi biridan
foydalanish haqida axborot berishingiz kerak.
Maket
Taqdimotning har bir slaydida kontent ichidagi elementlar slaydning qayeriga joylanishi
kerakligi haqida axborot berishingiz kerak.
Bu elementlar matn, tasvir va tugmalarni oʻz ichiga
oladi. Shuningdek, har bir slaydda foydalaniladigan har qanday fon
rangi yoki dizayni haqida
ham axborot berishingiz kerak.
Engilligi, xajmi va o‘lchamlarining kichikligi

|
Engilligi, xajmi va o‘lchamlarining kichikligiEngilligi, xajmi va o‘lchamlarining kichikligi. Optik kabellar mis
kabellar bilan solishtirilganda ancha engil va xajmi kichik. Masalan, 900
juftli 7,5 sm diametrli mis telefon kabeli 0,1sm diametrli bitta optik tola
bilan almashtirilishi mumkin. Agar optik tola bir necha himoya
qobiqlaridan iborat va bron po‗lat lenta bilan qoplangan bo‗lsa, bunday
tola diametri 1,5 sm ga teng bo‗ladi, bu esa ko‗rilayotgan mis kabel
diametridan bir necha marta kichik.
Optik tolaning bu afzalligi optik kabelli liniya traktlarini qurishda
ancha engilliklar yaratadi. Engilligi va o‗lchamining kichikligi tufayli
optik tolaning samolyot, vertolyot va boshqa transport vositalarida
ishlatilishi tolali optik aloqaning juda muhim yutug‗idir. Masalan,
axborotlarni yig‗ish va boshqarish vazifalarini bajarish uchun maxsus
jihozlangan samolyotlarda bog‗lovchi kabellar og‗irligini 1 tonnadan
oshiqqa kamaytiradi [2].
Aloqaning maxfiyligi. Tolali optik kabellar radio to‗lqin
diapazonida umuman nur uzatmasligi sababli, undan uzatilayotgan
axborotni uzatib-qabul qilishni buzmasdan ruxsatsiz tashqi ulanishlarda
eshitish juda qiyin. Optik aloqa liniyasining monitoring tizimi (uzluksiz
nazorat) tolaning yuqori sezgirlik xususiyatini qo‗llab, darxol ruhsatsiz
tashqaridan eshitilayotgan aloqa kanalini o‗chirishi va xavf (trevoga)
signalini uzatishi mumkin.
Tarqaluvchi optik signallarning interferensiya effektini qo‗llovchi
tizimlar tebranishlarga, bosimni ozgina og‗ishlariga sezuvchanligi juda
yuqori. Xukumat, bank va ma‘lumotlar himoyasiga yuqori talablar
qo‗yiladigan boshqa maxsus xizmatlarning aloqa liniyalarini tashkil
etishda bunday tizimlar ayniqsa zarurdir [1].
Yong‘indan
himoyalanganligi. Optik tolada
uchqun hosil
bo‗lmasligi kimyoviy, neftni qayta ishlovchi korxonalarda, portlash va
yong‗in xavfi mavjud bo‗lgan binolarda xavfsizlikni oshiradi.
|
| |
ko‘rsatishning murakkabligi

14
Sxema OA tizimining turlari TOA va OOA tizimlariga xos standart
qurilmalardan (elementlardan) tashkil topgan.
OAtizimining umumlashgan tuzilish sxemasi tarkibiga quyidagi
texnik vositalar kiradi:
1) Uzatish traktining kanal hosil qiluvchi uskuna (KHQU), u standart
o‗tkazish polosali yoki uzatish tezlikli aniq tipli kanal yoki tipli guruhli
traktlar sonini shakllanishini ta‘minlaydi;
2) Traktning muvofiqlashtiruvchi qurilmasi (MvQ), u KHQU
chiqishidagi ko‗p kanalli signal parametrlarini
optik uzatgich parametrlari
bilan muvofiqlashtirishuchun zarur;
3) Optik uzatgich (OUz), elektr signalini optik signalga aylantirishni
ta‘minlaydi;
OA tizimining umumlashgan tuzilish sxemasi 1.2 – rasmda
keltirilgan.
OUz tarkibiga quyidagilar kiradi:
1. Optik nurlanish manbayi (ONM), u optik tashuvchiga ega bo‗lib,
optik tashuvchining bir yoki bir necha parametrlari MvQ dan tushgan ko‗p
kanalli elektr signali bilan modulyasiyalanadi;
2. Moslashtiruvchi qurilma (MQ), u optik nurlanishni optik uzatish
muhitiga minimal mumkin bo‗lgan yo‗qotishlar bilan kiritish vazifasini
bajaradi;
3. Optik nurlanish manbai va moslashtiruvchi
qurilma uzatuvchi
optik modul (UzOM) deb ataladigan bitta blokka kiradi;
4. Optik uzatish muhiti (OUM), optik nurlanishni uzatish vazifasini
bajaradi; OOA tizimida bu atmosfera, kosmik va suv osti aloqa muhitlari
bo‗lishi mumkin, TOA tizimida esa optik toladir;
5. Optik retranslyator (OR), signalning optik uzatish muhiti bo‗ylab
tarqalgandagi so‗nishini kompensatsiya qiladi
va turli buzilishlarni
korreksiyalaydi; optik retranslyatorlar xizmat ko‗rsatadigan va xizmat
ko‗rsatmaydigan bo‗lishi mumkin, ular retranslyasiya uchastkalari deb
ataladigan ma‘lum masofalar oralig‗ida o‗rnatiladi; optik retraslyatorlarda
optik signalni elektr signalga aylantirish yo‗li bilan elektr signalni qayta
ishlash (kuchaytirish,
korreksiyalash, regeneratsiyalash va b.q.) amalga
15
oshiriladi, so‗ng bu regeneratsiyalangan elektr signal qaytadan optik
signalga aylantiriladi; optik retranslyatorlarda shuningdek optik signallar
ham
qayta ishlanadi, ya‘ni optik kvant kuchaytirgichlar yordamida
kuchaytiriladi;
6. Optik qabul qilgich (OQq), optik nurlanishni qabul qilish va elektr
signalga aylantirishni ta‘minlaydi, optik qabul qilgich moslashtiruvchi
qurilma (MQ) va optik nurlanish qabul qilgichi (ONQq) dan iborat;
moslashtiruvchi qurilma optik nurlanishni uzatuvchi muhitdan minimal
yo‗qotishlar
bilan qabul qilish uchun kerak; moslashtiruvchi qurilma va
optik nurlanish qabul qilgichi qabul qiluvchi optik modul (QqOM) ni
tashkil etadi;
7.Qabul qilish qurilmasining muvofiqlashtiruvchikurilmasi (MvQ), u
QqOM chiqishida signalni KHQUga mos keluvchi ko‗p kanalli signalga
aylantiradi;
8.Qabul qilish traktining kanal hosil qiluvchi uskunasi (KHQU),
teskari aylantirish, ko‗p kanalli signalni alohida tipli kanal va trakt
signallariga ajratishni amalga oshiradi.
1.2
– rasm. OA tizimining umumlashgan tuzilish sxemasi.
a) OUz – OA tizimi uzatish traktining tuzilish sxemasi;
KHQU
МvQ
4 - Cover ict stb indd

132
Endi matn maydonchalarini surish va hisobotni oʻzgartirish uchun ekranning yuqori qismidagi
tahrirlash buyruqlaridan foydalanishingiz mumkin.
Maydonchalarni belgilab orqali ularni kengroq qilish va keyin kengroq koʻrinishi
uchun sariq
maydonchalarni kattalashtirishingiz mumkin.
133
4
Ma’lumotlar bazasidan maqsadli foydalanish
View
buyrug‘ini tanlang.
Report koʻrinishi sizga maʼlumotlarni koʻrish imkonini beradi.
Design
koʻrinishi esa, hisobotni tahrirlash imkonini beradi.
Yakuniy loyiha – maktab oʻyinlari uchun chiptalar
sotish
Maktabingizda maktab oʻyinlari namoyish etilmoqda. Ular oʻquvchilarning ota-onalari, vasiylari,
tarbiyachilari va doʻstlariga chipta sotmoqda. Chiptalarni kimlar sotib
olganini hisoblab borish
uchun maktabga maʼlumotlar bazasi kerak. Shuningdek, ular chiptalarni
sotib olgan insonlarga
e-mail orqali xabar yuborishi kerak. Har bir shaxs maksimum oʻn dona chipta sotib olishi mumkin.
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab - bet 49

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 56
BOSHLANG'ICH MAKTABDA ENG YAXSHI O'QITISH USLUBLARI
BO'YICHA QO'LLANMA
37-umumo’rta maktabining
Boshlang’ich sinf o’qituvchisi
Turdaliyeva Gulbahor
Ushbu maqolada biz o'qituvchilar uchun foydali bo'lishi mumkin bo'lgan eng
mashhur yondashuvlarni sanab o'tdik va ko'rib chiqdik.
Boshlang'ich sinf o'quvchilari bilan foydalanishingiz mumkin bo'lgan o'qitish
uslublari ro'yxati juda katta. Bir o'qituvchi uchun samarali bo'lgan yondashuv
boshqasi uchun foydali bo'lishi shart emas, chunki har bir usul umumiy ta'lim
maqsadlariga erishish uchun turli xil vositalar va usullardan foydalanadi. Shuning
uchun ko'plab o'qituvchilar turli yondashuvlardan ba'zi g'oyalarni ajratib olishga
harakat qiladilar, ularni aralashtirib, o'quvchilar va maktab ehtiyojlari va boshqa
holatlarga qarab yagona o'qitish usuliga kiritadilar.
Bundan tashqari, shuni yodda tutingki, o'qituvchi quyida sanab o'tilgan
usullardan qaysi birini tanlamasin, bugungi kunda texnologiyaga tayanmasdan har
qanday yondashuvni amalga oshirish juda qiyin ko'rinadi. Ushbu maqoani
yaratilishining sabablaridan biri ham aynan shu : o‘qituvchilarga o‘z g‘oyalarini
raqamli yo‘naltirilgan o‘quv tajribasiga qo‘shishga yordam berish va o‘quvchilarga
qiziqishlarini yo‘qotmasdan undan foydalanishga imkon berish.
O'qitish usullari ro'yxati
1. O‘qituvchiga yo‘naltirilgan ta’lim
Eng an’anaviy yondashuv sifatida e’tirof etilgan o‘qituvchiga yo‘naltirilgan
metodologiya ta’lim muhitida asosiy mas’uliyat o‘qituvchiga tegishli degan fikrga
asoslanadi. O'qituvchilar
sinfga
mas'uldirlar
va
barcha
tadbirlarni
boshqaradilar. Odatda, bu yondashuvda o’quvchilar o'qituvchiga qaragan alohida
stollarda o'tirishadi. Guruh ishi bo'lishi mumkin bo'lsa-da, sinfdagi vaqtning ko'p
qismi o'qituvchi tushunchalarni tushuntirish va individual ishlarni belgilash bilan
|
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 51
hihollardan xabar olishmagani, ularning birin- ketin suvsizlikdan nobud
boʻlganliklari zoʻr badiiy mahorat bilan tasvirlangan. Zero, hikoyada tasvirlangan
voqealar oʻquvchilarning kundalik hayotlarida yuz berayotganligi hech kimga sir
emas. Ba’zan oʻquvchilar oʻqituvchining tayziqi ostidagina koʻchatlarni
sugʻoradilar, ularni yuzaki parvarishlaydilar. Ammo hikoyada yangi ekilgan
nihollarning suvsizlikdan “Suv, suv” deya faryod urib, azoblanib halok boʻlish
oʻrinlarini oʻqish jarayonida oʻqituvchi oʻquvchilar ongiga nihollarning ham tirik
mavjudot ekanliklarini, ularga ham parvarish zarurligini yetkaza olishi darkor.
Bunda hikoyani ifodali oʻqish, suvsizlikdan nobud boʻlayotgan nihollar holatini
oʻquvchilarga yetkazish muhimdir. Ayniqsa, oʻquvchilar zoʻr ishtiyoq bilan ekkan
novcha niholcha ajal bilan qattiq olishishi, har daqiqa uni ekkan bolalarni koʻzlari
toʻrt boʻlib kutishi oʻrinlariga oʻquvchilarning diqqatini qaratish lozim. “…
Qaddiqomati kelishgan novcha niholcha bu judolikdan dahshatga tushdi-yu, lekin
oʻzini yoʻqotmadi. “Yoʻq,- deya chayqalib ketdi novcha niholcha,- men
oʻlmasligim kerak, men yashayman, yashayman!” -Suv!- deb chinqirib yubordi”.
Bu hikoyani oʻqish orqali oʻquvchilarda oʻz ishlariga mas’uliyat hissi ham
tarbiyalanishiga ahamiyat berish dars samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
Boshlangʻich sinf oʻqish darslarida yil fasllari bilan bogʻliq mavzularni
oʻrganishda ochiq tabiatga ekskursiya uyushtirish ham samarali vositalardan
biridir. Darslarni ochiq osmon ostida oʻtkazish oʻquvchini tabiat haqidagi fikrlarni
bir qadar tiniqlashtiradi va boyitadi. Chunki kitobda oʻqigan daraxtining tanasiga
qoʻl qoʻyishi, suratini koʻrgan gulni muattar hidini ham tuyushi yoki qayrilgan
butaga tirgovuch berishi, iliq nurlari bilan erkalayotgan quyoshga javoban
jilmayishi orqali oʻquvchi tabiat bu ona ekanligini toʻliq his qiladi. Zero, eng
yaxshi mazmun ham oʻquvchilarning faoliyatiga qoʻshilgandagina ularning ongiga
yetib boradi. Boshqacha aytganda, oʻquvchi oʻqituvchi hikoya qilib berganidan
koʻra oʻzi anglab yetgan voqea- hodisalarni koʻproq esda saqlab qoladi. Aslida
ham oʻqituvchilarning vazifasi oʻquvchini atrofda boʻlayotgan oʻzgarishlarni tez va
toʻgʻri idrok etish va vaziyatga muvofiq xulosa yasashga yoʻnaltirishdir.
|
| |
Optik aloqa tizimlarining tasnifi

19
tizimlari signallarning 600 km ga uzatish, shahar TOA tizimlari shahar
telefon tarmog‗ining bog‗lovchi liniyalarini
zichlashtirish uchun xizmat
qiladi.
1.5. Tolali optik aloqa tizimlarining optik kanallarini
zichlashtirish usullari
TOAT liniyalarini quyidagi zichlashtirish usullari mavjud: vaqt,
chastota va to‗lqin uzunligi bo‗yicha.
Vaqt bo‘yicha zichlashtirish. Bu usulda bir necha informatsion
oqimlarni bitta oqimga birlashtirish nazarda tutiladi. Birlashtirish elektrik
signallar va optik signallar darajasida amalga oshirilishi mumkin.
Elektrik
signallar darajasida vaqt bo‗yicha zichlashtirilgan TOAT liniya traktining
tuzilish sxemasi 2.1-rasmda ko‗rsatilgan .
2.1-rasm. Elektrik signallar darajasida vaqt bo‗yichazichlashtirilgan
TOA tizimining liniya trakti.
A va V kirishdan tushayotgan elektrik signallarning ikki qism
impulslari (N manba bo‗lishi mumkin) birlashtiruvchi qurilma (BQ)
yordamida vaqt bo‗yicha aniq ketma-ketlikka ega guruhli signalga
birlashtiriladi. Guruhli signal optik uzatgich
OUzda optik tashuvchini
modulyasiyalaydi. Optik nurlanish OT bo‗ylab tarqaladi va optik qabul
qilgich OQq da qaytadan elektr signaliga o‗zgartiriladi. So‗ng bu signal
ajratuvchi qurilma (AQ) yordamida A
1
va V
1
chiqishlariga
beriladigan
impulslarga ajratiladi.
Optik va raqamli oqimlarni birlashtirish sxemasi 2.2–rasmda
ko‗rsatilgan.
BQ
OUz
OQq
AQ
А'
В'
А
В
OT
20
2.2-rasm. Optik signallar darajasida vaqt bo‗yicha zichlashtirilgan
TOA tizimining liniya trakti.
N manbadan elektrik raqamli oqimlar N optik uzatgich OUzga
tushadi. OUz da elektr signallar optik signallarga o‗zgartiriladi. Optik
signallarni birlashtirishdan oldin ularni Δt;2Δt;3Δt;...( N -1) Δt ga
kechikishi ro‗y beradi. Bunday kechikishdan keyin optik siljitgich (OS)
chiqishida optik impulslar ketma-ketligiga ega bo‗lamiz.
Qabyl qilishda
bunga teskari jarayon amalga oshiriladi.
Vaqt bo‗yicha zichlashtirishda qisqa (10
-9
S va undan kichik)
yorug‗lik impulslarini uzatish talab etiladi. Lekin subnanosekundli
impulslarni uzatish TOAT uzatib qabul qiluvchi apparaturalarining
optoelektron
qurilmalarining
oxirgi
imkoniyatiga
yaqin
bo‗lgan
tezkorligiga juda yuqori talablar qo‗yadi. Bundan tashqari optik tolaning
dispersiya xususiyatlari
tufayli uzatish tezligi, o‗tkazish oralig‗i ham
chegaralangan. Vaqt bo‗yicha zichlashtirishning asosiy afzalligi bu OT
o‗tkazish qobiliyatidan samarali foydalanish koeffitsientining ortishi va
to‗liq optik aloqa tarmoqlarini yaratish imkoniyatining mavjudligi
hisoblanadi.
N.M. J O‘RAYEV - Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat

415
N.M. J O‘RAYEV
TELEKOMMUNIKATSIYA
TARMOQLARIGA
TEXNIK XIZMAT
KO‘RSATISH
( Darslik )
Toshkent – «Aloqachi» – 2020
Muharrir:
Q.Matqurbonov
Tex. muharrir:
A.Tog‗ayev
Musavvir:
B.Esanov
Musahhiha:
G.Tog‗ayeva
Kompyuterda
sahifalovchi:
B.Berdimurodov
Nashr.lits. АI №176. 11.06.11.
Bosishga ruxsat etildi: .
Bichimi 60х841 /16.
Shartli bosma tabogʻi 26,5. Nashr bosma tabogʻi 26,0.
Adadi 100. Buyurtma № 25 .
416
«Nihol print» Ok da chop etildi.
Toshkent sh., M. Ashrafiy ko‗chasi, 99/101.
|
Ishlab chiqarishni boshqarish

|
Ishlab chiqarishni boshqarish
|
bet | 74/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininIshlab chiqarishni boshqarish deganda ishlab chiqarish doirasida amalga oshiraladigan rahbarlik, tashkilotchilik va ma’muriy xarakterdagi a’loxida faoliyat tushuniladi. Bunday boshqarishda ikki tomon:
ijtimoiy-iqtisodiy;
tashkiliy-texnik tomonlar farq qilinadi. Bu xar ikkala tomonlar o‘zaro bog‘liqdir, lekin ishlab chiqarishning borishiga ijtimoiy-iqtisodiy tomon xal qiluvchi ta’sir ko‘rsatadi, chunki ishlab chiqarishni boshqarish eng avvalo, odamlarni, ularning mexnatini boshqarishdir.
Ijtimoiy mexnat taqsimotiga ko‘ra boshqaruv sanoat ishlab chiqarishini, qishloq xo‘jalik ishlab chiqarishini, transportni, savdoni va xokazolarni boshqarishga bo‘linadi. Xududiy boshqarish darajasiga ko‘ra boshqaruv tuman, viloyat, mamlakat miqyosidagi ishlab chiqarishni boshqarish turlariga bo‘linadi.
Boshqarishga korxona nuqtai nazaridan quyidagicha ta’rif berish mumkin.
Korxonani boshqarish-bu xo‘jalik rahbar organlari, korxona ma’muriyati xamda jamoat tashkilotlarining iqtisodiy va sotsial natijalarga erishishni ko‘zda tutgan xolda kishilar jamoasiga, ular orqali ishlab chiqarishning moddiy-buyum unsurlariga, ularning o‘zaro amal qilishini uyushtirish uchun aniq maqsad yo‘nalishida tartibli ta’sir ko‘rsatishdir.
Xar qaysi ishlab chiqarish, xox u korxona darajasida, xox u mamalkat miqyosida bo‘lsin o‘zining boshqariluvchisi (ob’ekti) va boshqaruvchisi (sub’ekti)ga ega bo‘ladi.
Boshqariluvchi yoki boshqaruv ob’ekti ko‘p qirrali ishlab chiqarish jarayoni bo‘lib u:
*moddiy va texnikaviy tayorgarlik (asosiy va aylanma fondlari);
*tashkiliy mexnat tayyorgarligi (kadrlarni tanlash, ishga qabul qilish, joy-joyiga qo‘yish, o‘qitish va xokazo);
*xizmat ko‘rsatishni tashkil qilish (energiya berish, ta’mirlash, tashish va xokazo);
*maxsulot ishlab chiqirshning bevosita jarayoni va uni sostishni tashkil qilishni o‘z ichiga oladi.
Boshqaruvchi yoki boshqaruv sub’ekti - bu bir gurux kishilar xamda boshqaruv organlaridan iborat bo‘lib, turli shakllar, usullar va texnikaviy vositalar yordamida boshqariluvchi ob’ektga ta’sir o‘tkazadi. Boshqarish ob’ektlari bo‘lmasa, uning sub’ektlari xam bo‘lmaydi. Demak, boshqaruvchi ichki tizimning negizida boshqaruvchi kichik tizim yotadi.
Masalan, korxona bo‘g‘inida sub’ekt bo‘lib shu korxonaning direktori va unga bo‘ysinuvchi butun boshqaruv apparati hisoblanadi. Ob’ekt bo‘lib esa shu korxonadagi barcha tsexlar va uchastkalar hisoblanadi.
Tsex bo‘g‘inida sub’ekt bo‘lib tsex boshlig‘i va unga bo‘ysenuvchi barcha boshqaruv apparati hisoblansa, boshqariladigan ob’ektni esa barcha tsexlar tashkil qiladi.
|
| |
Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat - bet 7

16
b) OQq – OA tizimi qabul qilish traktining tuzilish sxemasi.
OA tizimida optik tashuvchini ko‗p
kanalli elektr signal bilan
modulyasiyalash
uchun
chastota
modulyasiyasi
(CHM),
faza
modulyasiyasi (FM), amplituda modulyasiyasi (AM), qutblangan
modulyasiya
(QM),
intensivlik
bo‗yicha
modulyasiyalash
va
modulyasiyaning boshqa turlarini qo‗llash mumkin. Optik nurlanishning
intensivlik bo‗yicha modulyasiyalash turi ko‗proq qo‗llaniladi.
Bunga
sabab, modulyasiyaning bu turi keng chastota diapazonida oddiy texnik
qurilmalar yarim o‗tkazgich nurlanish manbalari (yorug‗lik diodi, lazer
diodlar) uchun bajariladi. Yarim o‗tkazgich
manbaning nurlanish
intensivligini boshqarish uchun modulyasiyalaydigan elektr signal bilan
mos holda injeksiya tokini o‗zgartirish etarlidir. Bu tok kuchaytirgich
ko‗rinishidagi elektron sxema yordamida oson amalga oshiriladi.
Optik
nurlanishning intensivlik bo‗yicha modulyasiyasi teskari jarayon optik
signalni elektr signaliga aylanish masalasini engillashtiradi. Darxaqiqat,
fotoqabul qilgich tarkibiga kiruvchi fotodetektor
kvadratik asbob
hisoblanib, uning chiqishidagi tok optik maydon amplitudasining
kvadratiga proporsional.
Intensivlik bo‗yicha modulyasiyalangan optik signalni bevosita
fotodetektorga berib, osongina uni boshlang‗ich signal ko‗rinishini
saqlagan elektr signaliga aylantirish mumkin.
Optik signallarni qabul
qilishning bu usuli to‗g‗ridan-to‗g‗ri fotodetektorlash usuli deyiladi.
OOA tizimining uzatuvchi muhitlari yuqorida aytib o‗tilgandek
atmosfera, kosmik va suv osti aloqa muhitlari bo‗lishi mumkin.
Kosmik aloqa tizimlarini loyihalashtirishda asosiy masala bu uzatish
va qabul qilish antennalarining o‗lchamlarini mos ravishda to‗g‗ri tanlash
orqali yo‗qotishlarni bartaraf etish hisoblanadi.
OOA tizimlarining uzatish va qabul qilish antennalarini aniq
yo‗naltirishga
qaratilgan yuqori talablar, optik nurlanish manbalarining
foydali ish koeffitsientining kichikligi, qabul
qilishda shovqin sathining
yuqoriligi, atmosfera xarakteristikalarining aloqa sifatiga ta‘siri kabi bir
qator kamchiliklari sababli ular telekommunikatsiya tarmoqlari va umumiy
foydalanish tizimlarida qo‗llanilmayapti.