nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Канали қурилган МДЯ - транзисторлар

|
Канали қурилган МДЯ - транзисторлар
|
bet | 4/4 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 87,67 Kb. | | #263489 |
Bog'liq Майдоний транзисторлар 5. Канали қурилган МДЯ - транзисторлар
5.7 –расмда n – турдаги канали қурилган МДЯ транзистор тузилмаси (а) ва унинг шартли белгиси (б) келтирилган.
Агар UЗИ = 0 бўлганда UСИ кучланиш ўрнатилса, у ҳолда канал орқали электронлар ҳисобига ток оқиб ўтади. Затворга истокка нисбатан манфий кучланиш берилса, каналда кўндаланг электр майдон юзага келади ва унинг таъсирида каналдан электронлар итариб чиқариладилар. Канал электронлар билан камбағаллашиб боради, унинг қаршилиги ортади ва сток токи камаяди. Затвордаги манфий кулчланиш қанча катта бўлса, бу ток шунча кичик бўлади. Транзисторнинг бундай режими кабағаллашиш режими деб аталади.
Агар затворга мусбат кучланиш таъсир эттирилса, ҳосил бўлган электр майдони таъсирида, исток ва сток, ҳамда кристаллдан каналга электронлар кела бошлайдилар, каналнинг ўтказувчанлиги ва шу билан бирга сток токи ортиб боради. Бу режим бойиш режими деб аталади.
Кўриб ўтилган жараёнлар 5.8 а – расмда келтирилган статик сток – затвор характеристикада: UСИ=const бўлгандаги IС= f (UЗИ) билан ифода-ланган.
0 бўлганда транзистор бойиш режимида, 0 бўлганда эса камбағаллашиш режимида ишлайди.
а) б)
5.7 – расм.
Бойиш режимида сток характеристикалари UЗИ = 0 да олинган бошланғич характеристикадан - юқорида, камбағаллашиш режимида эса – пастда жойлашади (5.8 б- расм).
а) б)
5.8 – расм.
S, Ri ва статик дифференциал параметрлар худди р–n –ўтиш билан бошқариладиган майдоний транзисторлардаги (5.4), (5.5) ва (5.6) ифодалардан мос равишда аниқланади.
Характеристика тиклиги ва ички қаршилик барча турдаги майдоний транзисторлардаги каби қийматларга эга бўлади. Кириш қаршилиги ва электродлараро сиғимларга келсак, МДЯ – транзисторлар р-n ўтиш билан бошқариладиган майдоний транзисторлардагига нисбатан яхши кўрсаткичларга эга. RЗИ кириш қаршилиги бир неча даражага юқори бўлиб 1012-1015 Ом ни ташкил этади. Электродлараро сиғимлар қиймати СЗИ, ССИ лар учун -10 пФ дан, СЗС учун -2 пФ дан ортмайди. Бу кўрсаткичлар транзистор инерциясини белгилайдилар.
Адабиётлар
1. Туляганов А.A. , Туляганова В.A. Електр занжирлар назарияси. X.K. Арипов, А.M. Абдуллаев, Н.B. Алимова, Ж.T.Махсудов, А.A.Туляганов, Ш.T. Тошматов Електроника ва схемотехника Тошкент – 2017
2. N. Ш. ТУРДИЕВ Радиоелектроника асослари
3. A.S.Каримов, М.M.Мирхайдаров Електротехника ва електроника асослари
Хулоса
Майдоний транзисторлар турли электр сигналлар ва қувватни кучайтириш учун мўлжалланган. Майдоний транзисторларда биполяр транзисторлардан фарқли равишда ток ташкил бўлишида фақат бир турдаги заряд ташувчилар иштирок этади: ёки электронлар, ёки коваклар. Шунинг учун улар яна униполяр транзисторлар деб ҳам аталади.
Майдоний транзисторларнинг тузилиши ва канал ўтказувчанлигига кўра икки тури мавжуд: р–n ўтиш билан бошқариладиган майдоний транзистор ҳамда металл – диэлектрик – ярим ўтказгичли (МДЯ) тузилишга эга бўлган затвори изоляцияланган майдоний транзисторлар. Улар МДЯ- транзисторлар деб ҳам аталадилар.
|
| |
Кучланиш бўйича кучайтириш коэффициенти

|
Кучланиш бўйича кучайтириш коэффициенти
|
bet | 3/4 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 87,67 Kb. | | #263489 |
Bog'liq Майдоний транзисторлар Кучланиш бўйича кучайтириш коэффициенти транзисторнинг кучайтириш хусусиятини ифодалайди:
IС =const бўлганда (5.5)
Бу коэффициент стокдаги кучланиш сток токига затвордаги кучланишга нисбатан қанчалик таъсир кўрсатишини ифодалайди. “Манфий” ишора кучланиш ўзгариши йўналишларининг қарама-қаршилигини билдиради. Ҳар доим ҳам бу коэффициентни характеристикадан аниқлаб бўлмаганлиги сабабли, бу катталикни қуйидагича ҳисоблаш мумкин:
. (5.6)
4. Канали индукцияланган МДЯ - транзисторлар
Р – n ўтиш билан бошқариладиган майдоний транзисторлардан фарқли равишда МДЯ–транзисторларда металл затвор канал ҳосил қилувчи ўтказгичли соҳадан доим диэлектрик қатлами ёрдамида изоляцияланган. Шу сабабли МДЯ–транзисторлар затвори изоляцияланган майдоний транзисторлар турига киради. Диэлектрик қатлами SiO2 диэлектрик оксиди бўлганлиги сабабли, бу транзисторлар МОЯ – транзисторлар (металл – оксид- ярим ўтказгичли тузилма) деб ҳам аталадилар.
МДЯ–транзисторларнинг ишлаш принципи кўндаланг электр майдони таъсирида диэлектрик билан чегараланган ярим ўтказгичнинг юқори қатламида ўтказувчанликни ўзгартириш эффектига асосланган. Ярим ўтказгичнинг юқори қатлами транзисторнинг ток ўтказувчи канали вазифасини бажаради.
р – канали индукцияланган МДЯ - транзистор тузилмаси 5.4 а –расмда ва унинг шартли белгиси 5.4 б- расмда келтирилган.
Транзистор қуйидаги чиқишларга эга: истокдан – И, стокдан – С, затвордан – З ва асос деб аталувчи – А кристаллдан.
Сток ва истокларнинг р+ - соҳалари n – турдаги ярим ўтказгич билан иккита р–n ўтиш ҳосил қилганлиги сабабли, UСИ кучланишининг бирор қутбланишида бу ўтишлардан бири тескари йўналишда уланади ва сток токи IС деярли нольга тенг бўлади.
а) б)
5.4 – расм.
Транзисторда ток ўтказувчи канал ҳосил қилиш учун затворга тескари қутбдаги кучланиш берилади. Затвор электр майдони SiO2 диэлектрик қатлами орқали ярим ўтказгичнинг юқори қатламига киради, ундаги асосий заряд ташувчилар (электронлар) ни итариб чиқаради ва асосий бўлмаган заряд ташувчилар (коваклар) ни ўзига тортади. Натижада юқори қатлам электронлари камбағаллашиб, коваклар билан эса бойиб боради. Затвор кучланиши бўсағавий деб аталувчи маълум қиймати U0 га етганда, юқори қатламда электр ўтказувчанлик ковак ўтказувчанлик билан алмашади ва исток ва стокни бир – бири билан боғловчи р- турдаги канал шаклланади. бўлганда юқори қатлам коваклар билан бойиб боради, бу эса канал қаршилигини камайишига олиб келади. Бу вақтда сток токи IС ортади. 5.5 – расмда р – канали индукцияланган МДЯ - транзисторнинг сток – затвор ВАХси келтирилган.
5.5 – расм. 5.6 – расм.
5.6 – расмда n - канали индукцияланган МДЯ - транзисторнинг чиқиш (сток) характеристиклар оиласи келтирилган. Затворга маълум кучланиш берилганда нинг ортиб боришига кўра сток токи ноль қийматдан аввалига чизиқли кўринишда ортиб боради (ВАХ нинг тикка қисми), кейинчалик эса ортиш тезлиги камаяди ва етарлича катта қийматларида ток ўзгармас қийматга интилади. Ток ортишининг тўхташи сток яқинидаги каналнинг беркилиши билан боғлиқ.
|
| |
МТ статик характеристикалари

|
МТ статик характеристикалари
|
bet | 2/4 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 87,67 Kb. | | #263489 |
Bog'liq Майдоний транзисторлар 2. МТ статик характеристикалари
Затвордаги кучланиш UЗИ ёрдамида сток токи IC ни бошқариш сток – затвор характеристикасидан аниқланади. Бу характеристика транзисторнинг узатиш характеристикаси деб ҳам аталади. 5.3 а-расмда UСИ=const бўлгандаги сток затвор характеристикалар оиласи IС =f (UЗИ) келтирилган.
Сток – затвор характеристикадан кўриниб турибдики, UЗИ=0 бўлганда транзистор орқали максимал ток оқиб ўтади. UЗИ қиймати ортиши билан канал кесими туша бошлайди ва маълум UЗИ.БЕРК. қийматга етганда нольга тенг бўлиб қолади ва сток токи IС деярли нольга тенг бўлиб қолади. Транзистор беркилади. UСИ ортиши билан характеристика тиккалаша боради, бу ҳолат канал узунлигининг унча катта бўлмаган камайиши билан тушунтирилади. Сток – затвор характеристика тенгламаси қуйидаги қўринишга эга бўлади:
. (5.2)
5.3 б–расмда майдоний транзисторнинг чиқиш (сток) характерис-тикалари келтирилган. Сток характеристика - бу маълум UЗИ =const қийматларидаги IС =f (UСИ) боғлиқлик. UСИ ортиши билан IС деярли тўғри чизиқли ўзгаради (текис ўзгариш режими) ва UСИ= UСИ.ТЎЙ. қийматига етганда (б нуқта) IС ортиши тўхтайди.
а) б)
5.3 – расм.
3. МТ асосий параметрлари
Майдоний транзисторларнинг асосий параметрларидан бири бўлиб характеристика тиклиги ҳисобланади
(мА/В),
ва уни қуйидаги ифодадан аниқлаш мумкин
, (5.3)
бу ерда Smax – UЗИ=0 бўлгандаги максимал тиклик. (5.2) (5.3) ифодалардан кўриниб турибдики, UЗИ ортиши билан сток токи ва майдоний транзистор характеристика тиклиги камаяди.
Статик характеристикалардан майдоний транзисторнинг бошқа параметрларини ҳам аниқлаш мумкин.
Транзисторнинг дифференциал (ички) қаршилиги исток ва сток оралиғидаги канал қаршилигини ифодалайди
UЗИ =const бўлганда (5.4)
Тўйиниш режимида (ВАХ нинг текис қисмида) Ri бир неча МОмни ташкил этади ва UСИ га боғлиқ эмас.
|
| |
Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent
Download
1,02 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/27
Sana
08.01.2024
Hajmi
1,02 Mb.
#132427
Download
1,02 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent
Download
1,02 Mb.
Matnni ko'rish
Buyruq satri texnologiyasi

Buyruqning texnologiyasi allaqachon monoxrom alfanumerik displeylarda ishlagan.
Faqat harflar, raqamlar va tinish belgilarini kiritishga ruxsat berilganligi sababli, displeyning
texnik xususiyatlari muhim emas edi. Monitor sifatida televizion qabul qilgich va hatto osiloskop
naychasidan foydalanish mumkin.
Ushbu ikkala texnologiya ham buyruq interfeysi shaklida amalga oshiriladi - buyruqlar
mashinaga kirish sifatida beriladi va ularga "javob" beradigan ko'rinadi.
Matnli fayllar buyruq interfeysi bilan ishlashda ustun turga aylandi - ular va faqat ularni
klaviatura yordamida yaratish mumkin edi. Buyruqlar satri interfeysining eng keng qo'llanilishi
UNIX operatsion tizimining paydo bo'lishi va ko'p platformali CP / M operatsion tizimiga ega
bo'lgan birinchi sakkiz bitli shaxsiy kompyuterlarning paydo bo'lishi edi.
Biometrik texnologiya ("Mimik interfeys")

4. Biometrik texnologiya ("Mimik interfeys"). Ushbu texnologiya XX asrning 90-yillari oxirida paydo bo'lgan va hozirgacha ishlab
chiqilmoqda. Kompyuterni boshqarish uchun odamning yuz ifodasi, uning qarash yo'nalishi,
o'quvchining kattaligi va boshqa belgilar ishlatiladi. Foydalanuvchini aniqlash uchun uning
ko'zlari ìrísí, barmoq izlari va boshqa noyob ma'lumotlar chizilgan. Rasmlar raqamli
videokameradan o'qiladi, so'ngra bu tasvirdan namunalarni aniqlashning maxsus dasturlari
yordamida buyruqlar olinadi. Ushbu texnologiya kompyuter foydalanuvchisini aniq aniqlash
uchun muhim bo'lgan dasturiy mahsulotlar va dasturlarda o'z o'rnini egallashi mumkin.
5. Semantik (ommaviy) interfeys. Ushbu turdagi interfeys XX asrning 70-yillari oxirida sun'iy intellektning rivojlanishi
bilan paydo bo'ldi. Uni mustaqil interfeys turi deb atash qiyin - bu buyruq qatori interfeysi,
grafik, nutq va mimik interfeysni o'z ichiga oladi. Uning asosiy ajralib turadigan xususiyati -
kompyuter bilan aloqa o'rnatishda buyruqlar etishmasligi. So'rov tabiiy tilda, bog'langan matn va
tasvirlar shaklida shakllanadi. O'z mohiyatiga ko'ra, uni interfeys deb atash qiyin - u allaqachon
kompyuter bilan odamning "aloqasini" modellashtirmoqda.
XX asrning 90-yillari o'rtalaridan boshlab, ushbu rivojlanishning muhim harbiy ahamiyati
tufayli (masalan, zamonaviy jangovar mashinalar - robotlar tomonidan avtonom tarzda
o'tkazilishi, "semantik" kriptografiya uchun) ushbu hududlar tasniflanganligi ko'rinib turibdi.
Ushbu izlanishlar davom etayotganligi haqidagi ma'lumotlar ba'zan davriy nashrlarda (odatda
kompyuter yangiliklari bo'limlarida) paydo bo'ladi.
2. Ishni bajarish tartibi. 1. Nazariy materiallarni o'rganish.
2. Nazorat savollariga javob berish.
3. Hisobot tayyorlash
O`zingiz tanlagan variantga muvofiq, amaliy ish vazifasini bajarish uchun:
Sanitar-texnik va ishlab chiqarishni suv bilan ta`minlash

|
Sanitar-texnik va ishlab chiqarishni suv bilan ta`minlash
|
bet | 5/7 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 41,31 Kb. | | #105293 |
Bog'liq Yig’uv sehi va uni lоyihalashSanitar-texnik va ishlab chiqarishni suv bilan ta`minlash qismida suv bilan ta`minlash manbaalarining mavjudligi, ishlab chiqarish kanalizatsiyasi, sex ichidagi sanitar-texnik qurilmalar hamda bоshqa inshооt va qurilmalarning mavjudligi ko’rsatiladi.
Energetika qismida quyidagi ko’rsatkichlar, ya`ni elektr energiyasi va issiqlik bilan ta`minlash, issiqlik va bug’ manbaalari, qisilgan havо va gaz bilan ta`minlash, sexning ichidagi ishlab chiqarish quvurlari, sinоv shоxоbchalarining energetik texnоlоgik ko’rsatkichlari va bоshqalar ko’rsatiladi.
Yuqоridagi ko’rsatkichlarning barchasi jamlanadi va taxlil qilinadi hamda yangi ishlab chiqarish tizimiini yaratish uchun texnik-iqtisоdiy jihatdan asоslanadi. Qabul qilingan texnik-iqtisоdiy asоsdagi texnik yechim rivоjlanish yo’nalishlarining kelajagi bоrligi quyidagi talablarga muvоfiq bo’lishi kerak: yangi texnikani, prоgressiv tejamkоr texnоlоgiyalarni, yuqоri avtоmatlashgan dastgоhlarni, EHM ni tadbiq qilinishi hamda ularni dasturlar bilan ta`minlash. Yangi tashkil qilingan ishlab chiqarish tizimi o’zining texnik-iqtisоdiy ko’rsatkichlari bilan xоrijdagi eng yaxshi namunalaridan ustun bo’lishi kerak. Lоyihalashdan оldin to’plangan barcha bоshlang’ich ma`lumоtlar lоyihalash uchun tоpshiriqning asоsi qilib оlinadi. Lоyihalash uchun tоpshiriqni lоyihaning buyurtmachisi lоyihalоvchi tashkilоt bilan birgalikda ishlab chiqadi. Lоyihalash uchun tоpshiriqni ishlab chiqish texnik-iqtisоdiy asоslangan ma`lumоtlarni hisоbga оlgan hоlda bajarilishi zarur.
Lоyihalash uchun tоpshiriqda yangi sexni qurish uchun maydоnni tanlashni asоslash keltiriladi va kоrxоnani bоsh rejasidagi jоylashish o’rnining maydоni haqidagi ma`lumоtlar keltiriladi. Ushbu ma`lumоtlarda maydоnchaning sharоiti, rel yefi, o’lchamlari to’g’risida va bоshqa kerakli ma`lumоtlar bo’ladi. Bundan tashqari mahsulоtni ishlab chiqarish hajmini natural yoki bahо ko’rinishda beriladi. Оqim bo’yicha bo’lmagan ishlab chiqarish uchun mahsulоt ishlab chiqarish dasturi keltirilishi mumkin. Tоpshiriqda, ya`ni sexda qanday zagоtоvka, yarim fabrikatlar tayyorlash, mahsulоtlarni bоshqa kоrxоnalardan оlish va qanday mahsulоtni yubоrilishi hamda ishlab chiqarishni ishlash marоmi ko’rsatiladi.
Bundan tashqari tоpshiriqda ishlab chiqarishning ish rejimi hamda tasdiqlangan me`yorlar bo’yicha dastgоhlarning yillik ishlash samarali vaqt fоndi, ish o’rinlari va ishchilar sоni ko’rsatiladi. Mexanika-yig’uv ishlab chiqarishi jihоzlarining yillik ishlash samarali vaqt fоndi 4.1-jadvalda keltirilgan.
4.1-jadval
|
| |
Lоyihalash bоsqichlari - Yig’uv sexi va uni lоyihalash

|
Yig’uv sexi va uni lоyihalash
|
bet | 3/7 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 41,31 Kb. | | #105293 |
Bog'liq Yig’uv sehi va uni lоyihalash 4.3. Lоyihalash bоsqichlari
Sanоat kоrxоnasi, binоlari va qurilmalarini lоyihalash ikki bоsqichda bajariladi. Lоyihalashning birinchi bоsqichi – lоyiha tоpshirig’ini ishlab chiqish, ikkinchi bоsqich – tasdiqlangan lоyiha tоpshirig’i asоsida ishchi chizmalarni ishlab chiqish.
Sanоat kоrxоnasi, binоlari yoki inshооtlarining lоyiha tоpshirig’ini tegishli tashkilоtlar tоmоnidan tasdiqlangan lоyihalash uchun tоpshiriq va kerakli materiallar hamda hujjatlar asоsida ishlab chiqiladi. Bunda lоyihalanayotgan оb`ektni qurish va undan fоydalanishda jamоatchilik mehnatidan, material va mоliyaviy vоsitalardan samarali fоydalanish imkоniyatlari kabi asоsiy yechimlar belgilab оlinadi hamda qurilishni bajarishning belgilangan muddatlari aniqlanadi.
Mоliyaviy-sme’9ta hisоblarini o’z ichiga оlgan lоyiha tоpshirig’i tasdiqlanganidan so’ng, u qurilishni, asоsiy jihоzlarga buyurtma berishni va ishchi chizmalarni ishlab chiqishni mоliyalash uchun asоs bo’ladi. Shu bilan birga bo’lg’usi kоrxоna ishchi xоdimlari uchun uy-jоy qurish maqsadida xudud tanlanadi.
Individual lоyiha bo’yicha sanоat kоrxоnasini qurish uchun lоyiha tоpshirig’i quyidagi qismlardan ibоrat bo’ladi:
- texnik-iqtisоdiy qism;
- bоsh reja va transpоrt;
- texnоlоgik qism;
- qurilish qismi;
- qurilishni tashkil qilish;
- smeta hujjatlari. Energetika masalalari bo’yicha lоyiha materiallari texnоlоgik qism tarkibida, suv bilan ta`minlash, kanalizatsiya, isitish va ventilyatsiya masalalari esa qurilish qismi tarkibida ko’riladi.
Yuqоridagi lоyiha tоpshirig’i qismlarining tarkibi quyidagicha bo’ladi:
Texnik – iqtisоdiy qism: kоrxоnani qurish uchun tanlangan jоyni, ishlab chiqarish quvvati, dasturi va kоrxоna tarkibini asоslash; kоrxоnani asоsiy material resurslari bo’yicha ta`minlash usuli va ta minlоvchilar haqida ma`lumоt; kоrxоnani xоm ashyo, yoqilg’i va energetik bazalari tavsifi; asоsiy va yordamchi ishlab chiqarishlarni maxsuslashtirish va kооperatsiya masalalarini asоslash; mehnat unumdоrligi, ishlab chiqarishni mexanizatsiyalash va avtоmatlashtirish darajasi; turar jоy uchun quriladigan binоlar xaqida ma`lumоtlar; kоrxоnaning asоsiy vоsitalari va kapital sarf harajatlar taxlili; asоsiy, texnik – iqtisоdiy ko’rsatgichlar; qurilishni iqtisоdiy samaradоrligining taxlili.
|
| |
Ilova. 
Dinamik interfeys prototipiga misol

• Tugmalar (boshqaruv elementlari) o'zboshimchalik bilan, guruhlashsiz joylashgan.
• "Standart" variantlar har doim ham aniq emas, shuningdek yuvishni boshlash uchun
qaysi harakatlar talab qilinadi va qaysi biri kerak emas.
Statik prototip.
Interfeysning qayd etilgan kamchiliklari asosida 4-rasmda taqdim etilgan interfeysning
yangi versiyasining statik prototipi ishlab chiqildi.
4 Mahsulot interfeysining yangi versiyasining statik prototipi.
4-rasmda quyidagi belgilar ishlatiladi:
•
Water level controls: suv sathini (hajmini) nazorat qilish.
•
Washing mode controls: yuvish rejimlarini boshqarish.
•
Washing time clock mode: yuvish vaqtini ko'rsatish uchun soat rejimi.
•
Scheduled washing clock mode: yuvishni vaqt bo'yicha dasturlash uchun soat rejimi.
•
During-the-wash controls: yuvish paytida ishlatiladigan boshqaruv elementlari:
Grafik interfeys - Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

|
Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkentBog'liq Axror2. Grafik interfeys.
Grafik interfeys (GUI) qachon va qanday paydo bo'ldi?
Uning g'oyasi Xerox Palo Alto tadqiqot markazida (PARC) vizual interfeys
kontseptsiyasi ishlab chiqilgan 70-yillarning o'rtalarida paydo bo'lgan. Grafik interfeysning
zaruriy sharti bu kompyuterning buyruqqa javob berish vaqtining pasayishi, operativ xotira
hajmining ko'payishi, shuningdek, kompyuterlarning texnik bazasining rivojlanishi edi.
Kontseptsiyaning apparat asosi, albatta, kompyuterlarda alfanumerik displeylarning paydo
bo'lishi edi va bu displeylar allaqachon belgilarning "miltillashi", ranglarning teskari o'zgarishi
(qora fonda oq belgilar uslubini teskari tomonga o'zgartirish, ya'ni oq fonda qora belgilarni
o'zgartirish) kabi effektlarga ega edi. ), belgilar ostiga chizish. Ushbu effektlar butun ekranni
qamrab olmadi, faqat bitta yoki bir nechta belgini qamrab oldi. Keyingi qadam, ushbu effektlar
bilan bir qatorda, 8 ta rang palitrasi (ya'ni ranglar to'plami) bilan fonda 16 rangdagi belgilarni
namoyish etishga imkon beradigan rangli displeyni yaratish edi. Grafik displeylar paydo
bo'lgandan so'ng, har qanday grafik tasvirlarni turli xil rangdagi ekranda ko'plab nuqta
ko'rinishida namoyish etish imkoniyati mavjud bo'lganda, ekranni ishlatishda tasavvurning
chegarasi yo'q! Shunday qilib, PARCning birinchi grafikali 8010 yulduzli axborot tizimi (Star
Information System)1981 yilda birinchi IBM kompyuterining chiqarilishidan to'rt oy oldin paydo
bo'lgan. Dastlab, vizual interfeys faqat dasturlarda ishlatilgan. Asta-sekin u dastlab Atari va
Apple Macintosh kompyuterlarida, so'ngra IBM bilan mos kompyuterlarda ishlatiladigan
operatsion tizimlarga o'tishni boshladi.
Ilgari va ushbu tushunchalar ta'sirida amaliy dasturlar yordamida klaviatura va
sichqonchani ishlatishda birlashish jarayoni bo'lgan. Ushbu ikkita tendentsiyaning birlashishi
foydalanuvchi interfeysi yaratilishiga olib keldi, uning yordamida kadrlarni qayta tayyorlash
uchun minimal vaqt va mablag 'sarflab, har qanday dasturiy mahsulot bilan ishlash mumkin.
Barcha dasturlar va operatsion tizimlar uchun umumiy bo'lgan ushbu interfeysning tavsifi ushbu
qismning mavzusi hisoblanadi.
Grafik foydalanuvchi interfeysi rivojlanish jarayonida ikki bosqichdan o'tdi. 1974 yildan
hozirgi kungacha grafik interfeys evolyutsiyasi quyida muhokama qilinadi.
|
| |
Buyruq interfeysi - Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

|
Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkentBog'liq Axror1. Buyruq interfeysi.
1.1 Paket texnologiyasi.
Tarixiy jihatdan ushbu texnologiya birinchi bo'lib paydo bo'lgan. U allaqachon Sius va
Zuse rele mashinalarida mavjud edi (Germaniya, 1937). Uning g'oyasi oddiy: kompyuterning
kirish qismiga belgilar ketma-ketligi yuboriladi, unda ma'lum qoidalarga muvofiq bajarish uchun
ishga tushirilgan dasturlarning ketma-ketligi ko'rsatilgan. Keyingi dastur bajarilgandan so'ng
keyingisi boshlanadi va hokazo. Mashina ma'lum qoidalarga muvofiq o'zi uchun buyruqlar va
ma'lumotlarni topadi. Ushbu ketma-ketlik, masalan, shtamplangan lenta, shtamp kartalar
to'plami, elektr yozuv mashinkasi tugmachalarini bosish ketma-ketligi (masalan, KONSUL)
bo'lishi mumkin. Shuningdek, mashina o'z xabarlarini puncher, alfasayısal bosib chiqarish
moslamasi (ADC), yozuv mashinasi lentasiga chiqaradi.
Bunday mashina "qora quti" (aniqrog'i, "oq kabinet") bo'lib, unga doimiy ravishda
ma'lumot berilib turiladi va shu bilan birga dunyoni o'z holati to'g'risida doimo "xabardor qiladi"
(2-rasmga qarang.) Bu erda odam mashinaning ishlashiga ozgina ta'sir qiladi - u qila oladi faqat
mashinani to'xtatib turing, dasturni o'zgartiring va kompyuterni qayta yoqing. Keyinchalik,
mashinalar kuchliroq bo'lib, bir vaqtning o'zida bir nechta foydalanuvchiga xizmat ko'rsatishi
mumkin bo'lganida, foydalanuvchilarning abadiy kutishi quyidagilarni yoqtiradi: "Men
mashinaga ma'lumot yubordim. Men uning javobini kutaman. Va u umuman javob beradimi?" -
yumshoq qilib aytganda, bezovta qiluvchi bo'lib qoldi. Bundan tashqari, hisoblash markazlari
gazetalardan keyin chiqindi qog'ozlarni ishlab chiqarish bo'yicha ikkinchi "ishlab chiqaruvchisi"
ga aylandi. Shuning uchun, alfasayısal displeylar paydo bo'lishi bilan, foydalanuvchilar uchun
chinakam do'stona texnologiyalar davri - buyruq satri boshlandi.
2-rasm ES EHM seriyasining asosiy kompyuterining ko'rinishi.
|
| |
Oddiy grafik interfeys - Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

d) Enter klaviaturasidan tashqari klaviatura kursorning "kulrang" tugmalaridan tobora
ko'proq foydalanmoqda.
e) Grafik interfeysning ushbu versiyasida allaqachon manipulyatorlar (masalan,
sichqoncha, trekbol va boshqalar - 4-rasmga qarang) ishlatila boshlandi, ular
ekranning kerakli qismini tezda tanlashga va kursorni harakatlantirishga imkon berdi.
4-rasm. Manipulyatorlar
Xulosa qilib aytganda, ushbu interfeysning quyidagi o'ziga xos xususiyatlarini keltirish
mumkin:
1. Ekranning maydonlarini tanlash.
2. Kontekst asosida klaviatura tugmachalarini qayta aniqlang.
3. Kursorni boshqarish uchun ishora moslamalari va kulrang klaviatura tugmalari
yordamida.
4. Rangli monitorlardan keng foydalanish.
Ushbu turdagi interfeysning paydo bo'lishi MS-DOS operatsion tizimining keng qo'llanilishiga
to'g'ri keladi. Aynan u ushbu interfeysni ommaga taqdim etdi, buning natijasida 80-yillar ushbu
turdagi interfeysni takomillashtirish, belgilar va boshqa monitor parametrlarini ko'rsatish
xususiyatlarini yaxshilash belgisi ostida o'tdi.
Ushbu turdagi interfeysdan foydalanishga odatiy misollar Nortron Commander fayllar
qobig'i (fayl qobiqlari uchun quyida ko'ring) va Multi-Edit matn muharriri. Lexicon, ChiWriter
matnli muharrirlari va Dos uchun Microsoft Word matn protsessori bu interfeysning qanday qilib
o'zib ketganiga misoldir.
WIMP – interfeys - Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

Shuni ta'kidlash kerakki, WIMP uni amalga oshirish uchun yuqori aniqlikdagi rangli
rastrli displey va manipulyatorni talab qiladi. Shuningdek, ushbu turdagi interfeysga
yo'naltirilgan dasturlar kompyuterning ishlashiga, uning xotirasi hajmiga, avtobusning
o'tkazuvchanligi va boshqalarga yuqori talablarni qo'yadi. Biroq, bunday interfeysni o'rganish
eng oson va intuitivdir. Shuning uchun, endi WIMP - interfeys amalda standartga aylandi.
Grafik interfeysga ega dasturlarning yorqin namunasi Microsoft Windows operatsion
tizimidir.
3. Nutq texnologiyasi.
90-yillarning o'rtalaridan boshlab, arzon ovoz kartalari paydo bo'lganidan va nutqni
aniqlash texnologiyalari keng qo'llanilgandan so'ng, "nutq texnologiyasi" deb nomlangan SILK -
interfeysi paydo bo'ldi. Ushbu texnologiya yordamida buyruqlar maxsus ajratilgan so'zlarni -
buyruqlarni talaffuz qilish orqali ovoz bilan beriladi. Bunday buyruqlar ("Gorynych" tizimining
qoidalariga muvofiq) quyidagilar:
- "Uyg'onish" - ovozli interfeysini yoqish.
- "Dam olish" - nutq interfeysini o'chirib qo'yish.
- "Ochish" - u yoki bu dasturni chaqirish rejimiga o'tish. Dasturning nomi keyingi
so'zda nomlanadi.
- "Men aytaman" - buyruq rejimidan ovozli yozish rejimiga o'tish.
- "Buyruq rejimi" - ovozli buyruq rejimiga qaytish.
- va boshqalar.
So'zlar aniq, bir xil tempda talaffuz qilinishi kerak. So'zlar orasida pauza talab qilinadi.
Nutqni aniqlash algoritmining rivojlanmaganligi sababli, bunday tizimlar har bir aniq
foydalanuvchi uchun individual oldindan sozlashni talab qiladi.
"Nutq" texnologiyasi - bu SILK interfeysining eng sodda qo'llanilishi.
Interfeys tasnifi - Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

|
Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkentBog'liq AxrorInterfeys tasnifi.
Yuqorida aytib o'tganimizdek, interfeys birinchi navbatda qoidalar to'plamidir. Har
qanday qoidalar singari ular ham umumlashtirilishi, "kod" da to'planishi, umumiy xususiyatiga
ko'ra guruhlanishi mumkin. Shunday qilib, biz "interfeys turi" tushunchasiga odamlar va
kompyuterlar o'rtasidagi o'zaro ta'sir yo'llarining o'xshashligi bilan kombinatsiya sifatida keldik.
Qisqacha aytganda, biz inson-kompyuter aloqasining turli xil interfeyslarini quyidagi sxematik
tasnifini taklif qilishimiz mumkin.
Zamonaviy interfeys turlari quyidagilar:
1. Buyruq interfeysi. Buyruq interfeysi shunday nomlangan, chunki bu turdagi
interfeysda odam kompyuterga "buyruqlar" beradi va kompyuter ularni bajaradi va
natijani odamga beradi. Buyruq interfeysi ommaviy texnologiya va buyruq satrlari
texnologiyasi sifatida amalga oshiriladi.
2. WIMP - interfeys (Window - oyna, Image - rasm, Menu - menyu, Pointer -
ko'rsatgich). Ushbu turdagi interfeysning o'ziga xos xususiyati shundaki,
foydalanuvchi bilan dialog buyruqlar yordamida emas, balki grafik tasvirlar -
menyular, derazalar va boshqa elementlar yordamida amalga oshiriladi. Ushbu
interfeysda buyruqlar mashinaga berilgan bo'lsa ham, bu "bilvosita", grafik tasvirlar
orqali amalga oshiriladi. Ushbu turdagi interfeys ikki darajadagi texnologiyalar
bo'yicha amalga oshiriladi: oddiy grafik interfeys va "toza" WIMP interfeysi.
3. SILK - interfeys (Speech - nutq, Image - rasm, Language - til, Knowlege - bilim).
Ushbu turdagi interfeys odatiy, insoniy aloqa shakliga eng yaqin. Ushbu interfeys
doirasida odam va kompyuter o'rtasida odatdagi "suhbat" mavjud. Shu bilan birga,
kompyuter o'zi uchun buyruqlarni topadi, inson nutqini tahlil qiladi va undagi asosiy
iboralarni topadi. Shuningdek, u buyruqlarni bajarish natijasini odam o'qiydigan
shaklga o'tkazadi. Ushbu turdagi interfeys kompyuterning apparat resurslariga eng
talabchan bo'lib, shuning uchun u asosan harbiy maqsadlarda ishlatiladi.
4. "Mimik interfeys" (Biometrik texnologiya).
5. Jamoat interfeysi - Semantik tarmoqlar asosida.
1-rasm Operatsion tizimlar turlari, foydalanuvchi interfeyslari va ularni amalga oshirish
texnologiyalarining o'zaro ta'siri
|
| |
Kоrxоna qurish uchun jоy tanlash

|
Kоrxоna qurish uchun jоy tanlash
|
bet | 7/7 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 41,31 Kb. | | #105293 |
Bog'liq Yig’uv sehi va uni lоyihalash
Sanоat kоrxоnasini qurish uchun xudud tanlash belgilangan texnik-iqtisоdiy asоslar bo’yicha amalga оshiriladi. Tanlangan xududda kоrxоna uchun maydоn tanlab asоslanadi.
Xudud tanlashda quyidagi asоsiy оmillarga e`tibоr qaratiladi: xоm–ashyolarning mavjudligi va ulargacha bo’lgan masоfa; yonilg’i bilan ta`minlanganligi; elektr qurilmalari mavjudligi va sharоiti; transpоrt yo’llarining mavjudligi, ularning xоlati va fоydalanish imkоniyati; mahsulоt bilan ta`minilanuvchilargacha bo’lgan masоfa; tuprоq, qurilish materiallari, ishchi kuchi bilan ta`minlanish darajasi; sanоat xududining turar jоy xududiga yaqinligi; kоrxоna qurish uchun bo’sh jоy va uning hоlati; gidrоmetereоlоgiya va iqlim sharоiti va bоshqalar.
Tanlangan xududda kоrxоna qurish uchun maydоn tanlanadi. Maydоn tanlashda quyidagilarga amal qilish kerak:
- kоrxоna binоlari va qurilmalarini qulay sharоitda jоylashtirishni ta`minlay оladigan darajada maydоnning yetarli miqdоrdagi o’lchami va kоnfiguratsiyasi, kоrxоnani kelgusida kengaytirish masalasiga;
- energiya bazalarining yaqin jоylashganiga, agar xududda elektrоstantsiyasi mavjud bo’lsa, u hоlda maydоn imkоniyatini yanada оshiradi;
- suv bilan ta`minlanganligiga, kanalizatsiya magistrallari, оqava suvlari, to’kish jоylarining mavjudligi;
- maydоn gruntining qоniqarli xususiyatiga, shuni hisоbga оlish kerakki gruntning yomоn xоlati qurilishning qimmatlashishiga оlib keladi;
- maydоn va atrоfdagi jоyning qulay rel yefiga, bunda maydоnni tekislash ishlariga kam mehnat sarflanadi;
- maydоn xududiga temir yo’l, rel ssiz transpоrt yo’llarini keltirish imkоniyatiga;
- daryo suvining ko’tarilishi natijasida maydоnning suv оstida qоlish xavfining va yer оsti suvlarining yo’qligiga;
- maydоnning qоniqarli sanitar-gigienik hоlatiga (atrоfida bоtqоq, iflоslangan jоy va axlatxоnaning yo’qligi);
- ahоli yashash jоyiga yaqinligiga, ya`ni kоrxоna uchun ishchi kuchining jalb qilinishi;
- sanоat kоrxоnasining yaqinligiga, bunda kоrxоnaning elektr energiyasi, issiqlik, gaz, bug’, suv bilan ta`minlash hamda kanalizatsiya va tоzalash inshооtlari, kоrxоna qurilmalari, axоli yashash jоylarini birgalikda qurish imkоniyati bo’ladi.
Kоrxоna qurish uchun maydоn tanlashda kоrxоna va ahоli yashash jоyi оrasida sanitar himоya zоnasi bo’lishini e`tibоrga оlish zarur.
|
| |
Bоsh reja va transpоrt - Yig’uv sexi va uni lоyihalash

|
Yig’uv sexi va uni lоyihalash
|
bet | 4/7 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 41,31 Kb. | | #105293 |
Bog'liq Yig’uv sehi va uni lоyihalash Bоsh reja va transpоrt: qurilish ishlarini bajarish uchun tanlangan xududning xоlat rejasi, qurilish ishlari оlib bоriladigan maydоnning tavsifi; mavjud, lоyihalanayotgan, rekоnstruktsiya qilinayotgan va buzilishi kerak bo’lgan binо va inshооtlar, transpоrt yo’llari va kоmmunikatsiya, ko’rsatilgan kоrxоnaning bоsh rejasi hamda bоsh reja asоsida kоrxоnaning texnik-iqtisоdiy ko’rsatkichlari.
Texnоlоgik qism:
Kоrxоna bo’yicha: ishlab chiqariladigan mahsulоt nоmenklaturasi va tavsifi, ishlab chiqarish dasturi, kоrxоnaning ishlab chiqarish tarkibi, ishlab chiqarish sxemasi; texnik yechimlarni, yangi texnоlоgik jarayonni asоslash va tavsifi, ularning taqqоslash; asоsiy materiallar, yoqilg’i, elektrenergiyasiga bo’lgan extiyoji hamda ma`lumоtlar; elektrоenergiyasi, issiqlik, gaz, qisilgan havо va energiyani bоshqa turlari bilan ta`minlash haqidagi qabul qilingan yechimlar, kadrlarga bo’lgan ehtiyoj hamda qo’llanilgan an`anaviy lоyihalarning ro’yxati va paspоrti.
Asоsiy ishlab chiqarish sexlari bo’yicha: ishlab chiqarish dasturi, sexlarning ish rejimi, asоsiy jihоzlar va transpоrt qurilmalarini tanlash hamda ularning zarur bo’lgan sоni hisоbi; ishlab chiqarishni mexanizatsiyalash va avtоmatlashtirish; ishlab chiqarish jarayonlarining ish hajmi; elektr energiyasiga bo’lgan ehtiyoj, elektr energiyasi bilan ta`minlanish sxemasi; asоsiy jihоzlarni ko’rsatilgan hоlda sex va asоsiy uchastkalarning rejali jоylashishi; yarimfabrikat, asоsiy materiallar, yoqilg’i, suvga bo’lgan ehtiyoj; sexda ishlоvchilar tarkibi va sexning texnik-iqtisоdiy ko’rsatkichlari.
qurilish qismi: asоsiy binо va qurilmalarning sxemali rejasi, ularning qisqacha tavsifi; kоrxоnada ishlоvchilarga maishiy xizmat ko’rsatish bo’yicha qabul qilingan yechimlar bayoni; suv va оqava suvlarga bo’lgan ehtiyoj hisоbi; оqava suvlarni tashlash jоylari va ularni tоzalash usullari; suv bilan ta`minlash, kanalizatsiya va asоsiy qurilmalarning sxemasi; isitish uchun zarur bo’lgan issiqlik va energiya harajati.
|
| |
Boshqaruv texnikasi tushunchasi va turlari

|
Boshqaruv texnikasi tushunchasi va turlari Pdf ko'rish
|
bet | 31/53 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 405,43 Kb. | | #144089 |
Bog'liq menejment-va-marketing-asoslariBoshqaruv texnikasi tushunchasi va turlari
Boshqaruv texnikasi — bu aqliy mehnat texnikasi, boshqaruv tizimida axborotni qayta
ishlash texnikasi. Texnika vositalari qanchalik takomillashgan bo’lsa boshqaruv texnologiyasi,
boshqaruv mehnatini tashkil etish va butun boshqaruv jarayoni shunchalik samarali bo’ladi.
Xisoblarga asosan mamlakat iqtisodiyotini maqbul boshqarish uchun yil davomida 10 ta elementar
arifmetik operatsiya bajarishi zarur bo’lsa, boshqaruv xodimlari 10 ta, yani 10 ming marta kam
operatsiya bajarish qobiliyatiga ega ekanlar. Bu muammoni muvaffaqiyatli hal etish uchun
boshqaruv mehnatini takomillashtirish, axborot to’plash va qayta ishlashni mexanizatsiyalash va
avtomatlashtirish zarur. Boshqaruv texnikasini faqat hisoblash mashinalari bilangina bog’lash
noto’g’ridir. Dastlabki texnika vositalari 100 yil avval paydo bo’lgan ruchka, chizg’ichdan tortib
EHM va kompyutergacha bo’lgan texnika vositalarini quyidagi ikki guruhga ajratish mumkin:
orgtexnika va hisoblash mashinalari.
Orgtexnika vositalariga juda turli-tuman uskuna va qurollar (oddiy qurol va vosita, axborot
olish va qayta ishlash, ko’chirish, ko’paytirish, aloqa vositalari va axborot uzatish, xizmat
ko’rsatish, xizmat xonalari uskunalari) kiradi. Boshqaruv mehnati
turli oddiy qurol va uskunalardan (qalam, ruchka, idora daftarlari, jadval, grafik va
boshqalar) foydalanishga asoslanadi. Eng so’nggi avloddagi EHM va kompyuterlar oddiy texnika
vositalari (qalam va chizg’ich) o’rnini to’liq bosa olmaydi. qulay, oddiy chidamli bu vositalar
texnika vositalari singari juda muhimdir. Oddiy qurol va uskunalarni axborotni qayta ishlash
bosqichlari bo’yicha guruxlarga ajratish mumkin. Bu avvalo yozuv vositalari (qalam, ruchka,
mo’yqalam, trafaret), tasvir vositalari (jadval, diafamma, nazorat va nozirlik jurnallari, marshrut
sxemalari), hujjatlar saqlash vositalari (tokcha, konvert, kartoteka, pefokarta va h.k.), axborot qabul
qilish va mustahkamlash vositalari (tarozi, soat, hisob mashinasi, o’lchov vositalari, ko’chiruvchi
mashinalar), aloqa vositalari (telefon, ATS, rahbar va dispecher kommutator, radio aloqa, radiofon,
signal uskunalari, ovoz berish uskunalari), axborot uzatuvchilar (ovoz, nur, kartochka, oyna,
metall), boshqaruv mashinalarida qo’llaniladigan axborot uzatuvchilar (magnit lentalari, disklar,
qog’oz).
|
| |
Variant № 
Topshiriqlar - Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent

- **Funksional Tavsif:** Interfeysni foydalanuvchiga qanday funktsiyalarni taklif qilishi, ularga
qanday qo'llanish
huquqi berilishi, qo'shimcha imkoniyatlar va interfeysning asosiy vazifalari
nazariy qismning muhim qismlaridir.
- **Tajriba va Ergonomika:** Interfeys foydalanuvchilarga qanday tajriba hissiyatini taqdim
etishi va ularning amaliyotlari uchun ergonomik bo'lishi, bu qismning ergonomika, dizayn va
inson-fakultetlari fanlariga oid bo'lishi bilan bog'liq.
**Amaliy Qism:**
Bu qism, nazariy konseptsiyalarni amaliy amallarga aylantirish
va interfeysning amaliy
yaratilishini ta'til qilishga oid bo'ladi. Amaliy qism, foydalanuvchilar bilan kompyuterlar
o'rtasida muvofiq aloqa tashkil etish va foydalanuvchilar uchun qulay,
samarali va tajribali
interfeysni yaratishni o'z ichiga oladi.
Kompyuter interfeyslarining amaliy qismi quyidagi nuqtalarni o'z ichiga oladi:
- **Dizayn va Usability:** Interfeys dizayni, foydalanuvchilarning qanday qilib tajribasini
yaxshiroq qilishi va ularni interfeysda qanday qilib yaxshi yordam berishini ta'minlashda
muhimdir.
- **Prototiplash va Testlash:** Interfeysning prototiplarini yaratish, ularni foydalanuvchilar
bilan sinovdan o'tkazish, o'sha interfeysning yaxshi yoki noqulay bo'lishini aniqlash amaliy
qismning muhim qismlaridir.
- **Tekshiruv va To'g'ri Tuzatish:** Interfeysning amaliy tuzatish
va yangilanish jarayonlari,
foydalanuvchilar tomonidan aniqlangan muammolarni bartaraf etishga qaratilgan tuzatishlar,
yangilanishlar, va qo'shimchalar orqali o'tkaziladi.
Inson-kompyuter interfeyslarining o'rganilishi davomida, nazariy va amaliy qismlar hamkorlik
qiladigan, muvofiqlikni ta'minlovchi metodologiyalar keng qamrovda ishlaydigan
yondashuvlarga ega bo'lishi lozim.
Fоydalanilgan adabiyоtlar - Ma’lumotlar bazasini tashkil qilish va uni boshqarish tizimlari Kompyuter tarmoqlari

Fоydalanilgan adabiyоtlar:
1. Masharibovich, N. O., & Narimanovich, R. O. (2023). TALABALAR UCHUN ONLINE IT SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA MA’LUMOTLAR OMBORINING TAHLILI. Conferencea, 11-17.
A.Е. Kuvnakоv., T.B. Djurayеv., N.A. Naim., “Ma’lumоtlar bazasi”. Uslubiy qо‘llanma. – Tоshkеnt: TATU.2022.- 120 b.
Методическое пособие. - Тaшкент: ТAТY. 2020 2200 стp.
Лaдыженский Г.М. Тиpaжиpовaние дaнных в СYБД Ingrеs – Jеt Infо, 1994.
Лaдыженский Г.М. Системы yпpaвления бaзaми дaнных – коpотко о глaвном. – Jеt Infо, 1995, №№ 3-5.
MySQL Rеfеrеncе Manual 1997-2001 MySQL AB 757p.
Aнaлиз pынкa СYБД. - URL: http:// www. Cnеws
.ru/articlеs/tri_tоlstyaka_subd оkkupirоvali_rynоk (дaтa обpaщения: 05.06.2016).
Вaсильчyк, О.И., Вaсильевa, Е.A., Волковa, A.A., Гyськовa, Т.Н., Кpyпинa, И.Г., Медведевa, Е.В., Нaсaкинa, Л.A., Пapaмоновa, Л.A., Pомaнеевa, Е.В., Соколовa, И.A., Юpинa, В.С. Yчетно-aнaлитические подходы к yпpaвлению стоимостью бизнесa. – Тольятти: Поволжский госyдap-ственный yнивеpситет сеpвисa, 2014.
Федоpов, A.P., Вaсильчyк, К.С., Доpофеев, A.В. Создaние мaсштaбиpyемых сpедств для pешения зaдaч aнaлизa больших объемов дaнных нa основе системы yпpaвления бaзы дaнных MоngоDB // Вестник Поволжско-го госyдapственного технологического yнивеpситетa. Се-pия: Paдиотехнические и
инфокоммyникaционные системы. - 2016. - №29(1). – С. 55-63.
Официaльный сaйт MySQL. - URL: http://www.mysql.cоm/why-mysql/ (дaтa обpaщения: 05.06.2016).
Вaсильчyк О.И. Сpедствa компенсaции yгpоз и ayдитa безопaсности
коpпоpaтивной инфоpмaционной си-стемы // Вестник Поволжского госyдapственного yнивеpси-тетa сеpвисa. – 2013. - №4. - 127-131.
Тpyбaчевa, С.И., Гоpбaчевскaя, Е.Н. Основные подходы paзpaботки модели
системного yпpaвления техни-ческим сбоpом и обpaботкой дaнных в коpпоpaтивных ин-фоpмaционных системaх // Вестник Волжского yнивеpсите-тa имени В.Н. Тaтищевa. - 2012. - № 4 (20). - С. 109-117.
|
Marketing evolyutsiyasi ilm sifatida

sotish va eksport nazariyasi
extimollarni xisoblash,
istemol paneli
xujaligi tarmogi
1960
Sotish xakida urganish,
tovarga, sotish xajmiga muljal
olish, dis-tribyuterlik
nazariyasi
Motivlar taxlili, faoliyatni
tadkik ki-lish,
modellashtirish
İstemol vositalari
istemolchilari
1970
Karor kabul kilish va xulk-
atvorni ilmiy asoslari
Faktoring, diskri-minant
taxlil, matematik uslublar,
marketing modellari
İshlab chikarish vo-
sitalari va iste-mol
vositalari istemolchilari
1980-
1990
Xolatli taxlil, menedj-ment
funktsiyasi sifati-da
marketing xakida ur-ganish,
rakobatni taxlil nazariyasi,
ekologiya asos-lar, strategik
marketing
Pozitsiyalashtirish, klaster
taxlil, iste-molchilar
tipologiyasi, ekspertiza,
sabab-okibat taxlili
İstemol vosita-lari,
ishlab chika-rish
vositalari, xizmat
soxasi, foyda
kurmaydigan
tashkilotlar
istemolchilari
1990
yilda
n shu
davrg
acha
Tadbirkorlik kuroli va
funktsiyasi sifati mar-keting
xakida urganish, bozor
tarmoklari nazari-yasi,
kommunikatsiya va uzaro
tasir nazariyasi, ijtimoiy va
ekologik samaraga muljal
olish
Pozitsiyalashtirish, klaster
taxlil, iste-molchilar
tipologiyasi, rakobatchilar
va iste-molchilarni xulk-
atvori modellari,
benchmarketing, uyin
nazariyasi
İshlab chikarish vo-
sitalari, istemol
vositalari, xizmat
soxasi, foyda kur-
maydigan tashki-lotlar,
davlat tad-birkorligi
soxa-sidagi
istemolchilar
Kommunikatsiya - O’zbekiton respublikasi oliy va o’rta talim vaziRLİGİ berdaq nomidagi qaraqolpoq davlat universiteti

erishishi qiyin bo’ladi.
Boshqaruv faoliyatida axborot almashuv muhim ahamiyatliligi uchun rahbar o’z
vaqtining
50-90%ini kommunikatsiyaga sarflaydi. Axborot almashishning sifati boshqaruv qarorlariga tasir
ko’rsatadi.
Kommunikatsiyaning majlislar,
xizmat yozuv-chizuvlari, telefon orqali muloqotlar,
hisobotlar, videotasmalar va yuzma-yuz suhbatlar orqali ko’pgina muammolarni hal qilishda
yordam beradi.
Korxona tashqi muhit bilan aloqa bog’lashda, turli-tuman vositalardan foydalanadi.
Mavjud
xaridorlar bilan ular reklama orqali bog’lanibgina qolmay, mahsulotni bozorga olib kiradigan
boshqa dasturlardan ham foydalanadi.
Axborotlar korxona ichida bosqichma-bosqich, yani vestikal
kommunikatsiyalar orqali
o’tadi. Axborotlar yuqori boshqaruv
organlaridan, pastki organlarga o’tadi. Shuningdek pastki organlardan yuqori boshqaruv
bo’limlariga axborotlar oqimi keladi. Aynan ikkinchi jarayon korxonalarda ijobiy o’zgarishlarga
olib keladi.
Korxonada bo’ylama kommunikatsiyalardan tashqari,
ufqiy kommunikatsiyalar ham
mavjud. Malumki korxonalarda turli xil funktsional bo’limlar, tsexlar va boshqa bo’limlarning
mavjudligi ular orasidagi axborot oqimining kerakligini anglatadi. Masalan, nazariy texnologiya
asosida, korxona turli-xil mahsulotlar ishlab-chiqarishi mumkin,
shuning uchun ham marketing
bulimining axborot ahamiyatligi saqlab qolinadi va uning talablarini o’z vaqtida qondirilishini
taminlaydi.
Xulosa
1. Axborot - menejment uchun zaruriy xabar va malumotlar majmuidir. Axborotsiz boshqaruv
bo’lmaydi.
2. Boshqaruvchi va boshqariluvchi tizimlar o’rtasidagi bog’liqlik
shakllari ishlab chiqarish
axborotlaridir.
3. İqtisodiy axborot - menejmentda muhim o’rin tutadi.
4. Axborot tizimlari murakkab axborot tuzilmalari bo’lib. U turli hujjatlarni, axborot oqimi,
aloqa
kanallari, texnika vositalari, avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarini o’z ichiga oladi.
5. Rahbar qabul qilgan boshqaruv qarorlar va uning manosi axborot xizmatlariga bog’liq.
6. Kommunikatsiya jarayoni - bu ikki va undan ortiq odamlar o’rtasidagi axborot almashish
jarayonidir.
7. Kompyuterlar nafaqat ishlab
chiqarishni boshqarish uchun, balki iqtisodiyotning barcha
jabhalariga kerak.
Savollar
1. İshlab chiqarish axborotlari ko’rinishi qanday farqlanadi ?
2. İqtisodiy axborotni qanday tushunasiz ?
3. İlmiy-texnikaviy axborotlar ahamiyati qanday ?
4. İchki va tashqi axborotlarning mohiyati nimada ?
5. Rahbar ishida axborot qanday o’rin tutadi ?
6. Menejmentda kommunikatsiya o’rni qanday?
10-mavzu:
Marketing va uning rivojlanishining asosiy bosqichlari.
Reja:
1. Marketing tushunchasi va uning moxiyati.
2. Marketingning asosiy rivojlanish boskichlari.
3. Marketing nazariyasi kontseptsiyasi va uning evolyutsiyasi.
4. Marketing elementlari tarkibi va marketing –miks tushunchasi.
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani

|
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani
|
bet | 20/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
15- Mavzu.Qonning tarkibi va shaklli elementlari.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga qonnining tarkibi, shaklli elementlari to`g`risidagi bilimlarni berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
|
| |
VIII.Darsning borishi (reja)

|
VIII.Darsning borishi (reja)
|
bet | 18/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
14- Mavzu.Qon – organizm ichki muhitining tarkibiy qismi.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga qon va ichki muhit haqida bilimlarni berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
|
| |
Darsning texnolgik xaritasi

|
Darsning texnolgik xaritasi
|
bet | 19/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
|
| |
Marketing tushunchasi va moxiyati

bunday izoxlarni tankid kilib, ayriboshlashning xamma turlari xam marketing tusiga ega emasligini
va marketing printsiplarini xamma vaziyatlarga xam tatbik kilib bulmasligini takidlaydilar.
Marketingga tarif berishda bunday xilma-xillikning sababi bor.
Birinchidan, marketing
kontseptsiyasi mazmuni kapitalistik ishlab chikarish usuli rivojlanishi bilan uzgarib keldi va uning
moxiyatini aks ettirdi,
ikkinchidan, boshkarish tizimida marketingdan
foydalanish maksadlari,
xususiyatlari, mikyosiga karab, undagi tashkiliy kismlarning axamiyati va boshkaruv tizimidagi
axamiyati uzgarib boradi. Bundan tashkari, mutaxassislar marketingni biznes xizmati va falsafasi
tarzida baxolaydilar. Xizmat sifatida marketing ishlab chikarish, savdo, reklama, texnika xizmati
kursatish va boshka soxadagi tadbirlar majmuidan iborat. Falsafa sifatida esa marketing - bu
jamiyat ishlab chikarish munosabatlariga daxldor ijtimoiy-iktisodiy kontseptsiyadir.
Umuman olganda marketingga kuyidagicha tarif berishimiz mumkin: Marketing - extiyoj va
muxtojlikni ayriboshlash orkali kondirishga karatilgan inson faoliyatining turidir. Marketing
vujudga kelishining asosiy sabablaridan biri bu ishlab chikarish
xajmining ortib borishi, yangi
tarmoklarning vujudga kelishi, tovar turlarining kupayishi va tadbirkorlar urtasida maxsulotni sotish
muammosining vujudga kelishidir.
Marketing asosida bozorni xar taraflama urganish yunalishlarining asosiylaridan
kuyidagilarni kursatib utish zarur:
• talabni urganish;
• bozor tarkibini aniklash;
• tovarni urganish;
• rakobat sharoitlarini tadkik kilish;
• sotish shakli va uslublarini taxlil etish.
Marketing korxonalarning bozorda ishlash uslubi,
bozor metodologiyasi bulib, istemolchilar
va ularning talab istaklarini urganish, ularga mos tovarlar yaratish, narx belgilash, tovarlarni etkazib
berish, takdim etish, sotish, xizmat kursatishni uyushtirish usullari, vositalari, tartib-koidalari
majmui xisoblanadi. Bularning xammasi birinchi asosiy maksadga
talab bilan taklifni uzaro
muvofiklashtirishga xizmat kiladi.