nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Inson kapitalini rivojlantirish menejmenti

|
Inson kapitalini rivojlantirish menejmenti
|
bet | 8/12 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 84,3 Kb. | | #154081 |
Bog'liq Reja Kirish Inson kapitalini rivojlantirish omillari,mohiyati-fayllar.orgInson kapitalini rivojlantirish menejmenti
Biz inson kapitalini rivojlantirish masalasiga yanada sezgir bo‘lishiga sabab bo‘layotgan bir qator noqulay omillarga guvoh bo‘lmoqdamiz. Bu omillar:
Mehnatga layoqatli yoshdagi o'lim tufayli xodimlar sonining kamayishi;
Kasalliklar sonining ko'payishi sog'lom yo'l hayot (giyohvandlik, tamaki chekish, alkogolizm, qimor o'yinlariga qaramlik);
Nogironlikning progressiv ko'rsatkichlari;
Axloqiy qadriyatlarni yo'qotish va axloqiy me'yorlar mehnat munosabatlarida;
Ta'lim rolining pasayishi yoki uning eskirishi;
Zamonaviy ta'lim olish imkoniyatining yo'qligi (mablag', vaqt va kuch etishmasligi, ta'lim sifatining pasayishi va boshqalar).
Inson kapitalini rivojlantirish tashkilotning ko'plab muammolarini hal qilish uchun muhimdir. Inson kapitalini boshqarish kerak, lekin uning o'zi keyinchalik biznesning rentabelligini boshqarish vositasi sifatida ishlaydi. Uning yordami bilan korxonaning ilmiy-texnikaviy taraqqiyotini rag'batlantirish, yangi texnologiyalardan foydalanish, samaradorlikni oshirish mumkin. Bugungi kunda inson kapitalidan foydalanishning asosiy yondashuvlari motivatsiyaning vakolatli tizimlari, etakchilik, boshqaruvning to'g'ri uslubi, faoliyatni tashkil etish va ustuvorlikdir. Bunday yondashuvlardan foydalanganda inson kapitali ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarga ta'sir qilishning haqiqiy quroliga aylanadi.
Inson kapitalining xaotik shakllanish imkoniyatini inkor etib bo'lmaydi. Ammo bu hodisadan uning barcha ijobiy xususiyatlarining rivojlanishini kutadigan bo'lsak, inson kapitalining shakllanishi va rivojlanishi jarayonini ongli ravishda boshqarish kerak. Butun dunyoda xodimlarni boshqarish paradigmasidan uzoqlashish kuzatilmoqda, tobora ko'proq korxonalar to'g'ridan-to'g'ri inson kapitalini rivojlantirish boshqaruviga o'tmoqda.
Inson kapitalini boshqarishda ustuvorlik asosiy hisoblanadi (1, 2-rasmlar). Inson hayotini imkon qadar yaxshilashga intilish o'z samarasini berayotganiga qaramay, u hali ham menejmentda ustuvor ahamiyatga ega emas. Lekin inson kapitalining shakllanishi aynan shu xohishga asoslanadi. Ustuvorlikni amalga oshirish uchun odamlar manfaatlarini bilish, qadriyatlar tizimini qurish, ijtimoiy mas'uliyatni o'rnatish va tegishli resurslarning mavjudligi zarur. Xodimlar bilan ishlashga etarlicha e'tibor berish muhimdir. Xodimlarni qidirish bo'yicha e'lonlar bugungi kunda ko'pincha qanday shakllantirilganiga qarang: "ish tajribasiga ega bo'lgan xodimlar talab qilinadi" yoki "malakali mutaxassislar talab qilinadi, mas'uliyatli va kommunikativ". Talablar to'plami juda cheklangan. Albatta, tajriba muhim, lekin inson kapitalining to‘liq afzalliklarini ochib berish uchun tajribaning o‘zi yetarli emas.
|
| |
Reja:
1. Kattaliklar - Metrologiya va standartlashtirish

|
Metrologiya va standartlashtirish
|
bet | 13/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQIReja:
1. Kattaliklar.
2. Kattalikning o’lchamligi.
3. Kattaliklarning birliklari. Xalqaro birliklar tizimi
Kattalik - sifat tomonidan ko’pgina fizikaviy ob’ektlarga (fizikaviy tizimlarga, ularning holatlariga va ularda o’tayotgan jarayonlarga) nisbatan umumiy bo’lib, miqdor tomonidan har bir ob’ekt uchun xususiy bo’lgan xossadir.
Ta’rifda keltirilgan xususiylik biror ob’ektning xossasi ikkinchisinikiga nisbatan ma’lum darajada kattaroq yoki kichikroq bo’lishini ifodalaydi.
Biz o’rganayotgan metrologiya fani aynan mana shu kattaliklar, ularning birliklari, o’lchash texnikasining rivojlanishi bilan chambarchas bog’liqdir. “Kattalik” atamasidan xossaning faqat miqdoriy tomonini ifodalash uchun foydalanish to’g’ri emas (masalan, “massa kattaligi”, “bosim kattaligi” deb yozish), chunki shu xossalarning o’zi kattalik bo’ladi. Bunda “kattalik o’lchami” degan atamani ishlatish to’g’ri hisoblanadi. Masalan, ma’lum jismning uzunligi, massasi, elektr qarshiligi va hokazolar.
Har bir fizikaviy ob’ekt bir qancha ob’ektiv xossalar bilan tavsiflanishi mumkin. Ilm-fan taraqqiyoti va rivojlanishi bilan bu xossalarni bilishga talab ortib bormoqda. Hozirga kelib zamonaviy o’lchash vositalari yordamida 70 dan ortiq kattalikni o’lchash imkoniyati mavjud. Bu ko’rsatkich 2050 yillarga borib 200 dan ortib ketishi bashorat qilinmoqda.
Ko’pincha kattalikning o’rniga parametr, sifat ko’rsatkichi, tavsif (xarakteristika) degan atamalarni ham qo’llanishiga duch kelamiz, Lekin bu atamalarning barchasi mohiyatan kattalikni ifodalaydi.
Muayyan guruhlardagi kattaliklarning orasida o’zaro bog’liqlik mavjud bo’lib, uni fizikaviy bog’lanish tenglamalari orqali ifodalash mumkin. Masalan, vaqt birligidagi o’tilgan masofa bo’yicha tezlikni aniqlashimiz mumkin. Mana shu bog’lanishlar asosida kattaliklarni ikki guruhga bo’lib ko’riladi: asosiy kattaliklar va hosilaviy kattaliklar.
Asosiy kattalik deb ko’rilayotgan tizimga kiradigan va shart bo’yicha tizimning boshqa kattaliklariga nisbatan mustaqil qabul qilib olinadigan kattalikka aytiladi. Masalan, masofa (uzunlik), vaqt, temperatura, yorug’lik kuchi kabilar.
Hosilaviy kattalik deb tizimga kiradigan va tizimning kattaliklari orqali ifodalanadigan kattalikka aytiladi. Masalan, tezlik, tezlanish, elektr qarshiligi, quvvat va boshqalar.
4.2. Kattalikning o’lchamligi
Har bir xossa ko’p yoki kam darajada ifodalanishi, ya’ni miqdor tavsifiga ega bo’lishi mumkin ekan, demak bu xossani o’lchash ham mumkin. Bu haqda buyuk italiyalik olim Galileo Galiley “O’lchash mumkin bo’lganini o’lchang, mumkin bo’lmaganiga esa imkoniyat yarating” degan edi.
Kattaliklarning sifat tavsiflarini rasmiy tarzda ifodalashda o’lchamlikdan foydalanamiz.
|
| |
Sertifikatlashtirish tizimi a’zosi

|
Sertifikatlashtirish tizimi a’zosi
|
bet | 50/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQISertifikatlashtirish tizimi a’zosi deganda ushbu tizimning koidalariga binoan faoliyat kursatadigan va tizimni boshkarishda katnashadigan sertifikatlashtirish idorasi tushuniladi.
Sertifikatlashtirish ikki xil buladi. majburiy va ixtiyoriy.
Majburiy sertifikatlashtirish deganda sertifikatlashtirish xukukiga ega bulgan idora tomonidan maxsulot , jarayon, xizmatning standartlardagi majburiy talablarga muvofikligini tasdiklash tushuniladi.
Ixtiyoriy sertifikatlashtirish deganda ishlab chikaruvchi, sotuvchi yoki iste’molchi talabi bilan ixtiyoriy ravishda utkaziladigan sertifikatlashtirish tushuniladi.
3. Sertifikatlashtirishning asosiy sxemalari.
Sertifikatlashtirish buyicha ISO (XST) tarkibidagi kumita tomonidan tayyorlangan xujjatda uchinchi tomon tarafidan amalga oshiriladigan sertifikatlashtirishning sakkizta sxemasi berilgan :
Birinchi sxema : Bu sxema bilan fakat maxsulot namunalari turlarini standartlar talablariga muvofikligini maxsus tasdiklangan sinov tashkilotlarida sinovdan utkaziladi. Bu xildagi sertifikatlashtirishda sinovga takdim etilgan namunani belgilangan talablarga muvofikligi tasdiklanadi, xolos. Bu yul sodda va kam xarajatligi bilan milliy va xalkaro savdo munosabatlarda muayyan darajada tarkalgan.
Ikkinchi sxema : Bu sxemada maxsulotning namuna turlarini maxsus tasdiklangan sinov tashkilotlarida sinovdan utkazilib, sungra uning sifatini savdo shaxobchalaridan vakti-vakti bilan olinadigan namunalar asosida nazorat kilib boriladi. Bu usul takdim etilgan namunalar sifatini baxolash bilan seriyali chikaetgan maxsulotning sifatini xam baxolash imkonini beradi.Uning afzalligi soddaligidir. Uning kamchiligi esa nazorat savollar natijasiga karab, agar maxsulot standart talabiga nomuvofikligi aniklanilsa, baribir uni savdo shaxobchasidan chikarib tashlash mumkin bulmaydi, yoki chikarish birmuncha kiyinchilik tugdiradi.
Uchinchi sxema : Maxsulot namunalarining turlarini maxsus tasdiklangan sinov tashkilotlarida utkazish, sungra sotuvchi yoki iste’molchiga yubormasdan turib vakti – vakti bilan namunalarning tekshiruvchini nazorat kilishga asoslangan. Ikkinchi sxemadan farki shuki maxsulot savdo shaxobchalariga tushmasdan turib, sinov nazorati utkaziladi va standartga nomuvofikligi aniklansa, maxsulotning istemolga junatilishi tuxtatiladi.
|
| |
Turtinchi sxema - Metrologiya va standartlashtirish

|
Metrologiya va standartlashtirish
|
bet | 51/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQITurtinchi sxema : Maxsulot namunalarining turlarini xuddi 1 – 3 –sxemalardek sinovdan utkazishga asoslangan bulib, sungra savdo shaxobchasidagi xamda ishlab chikarishdan olingan namunalarning tekshirish nazorati vakti – vakti bilan utkazish orkali maxsulotning sifati xisobga olinadi. Bu xolda maxsulot ishlab chikarilgan bulib, uning chikarilishiga ma’lum xarajatlar bulgandan keyin standart talablariga nomunovikligi aniklanadi.
Beshinchi sxema : Bu sxema maxsulot namuna turlarini tasdiklangan sinov tashkilotlarida utkazishga va maxsulot ishlab chikarishning sifatini baxolashga asoslangan bulib, sungra savdo shaxobchasida va ishlab chikarishda namunalar sifatini vakti – vakti bilan tekshirilib nazorat kilib boriladi. Bu sertifikatlashtirish usuli fakat maxsulotning sifatini nazorat kilibgina kolmay, balki korxonada chikaziladigan maxsulotning sifatini kerakli darajada bulishini xam nazorat kiladi.
Ushbu usul sanoati rivojlangan mamlakatlarda xamda xalkaro sertifikatlashtirish tizimlarida eng kup tarkalgan sxemadir. Bu sxema 1 – 4 – sxemalarga karaganda eng murakkab va nisbatan kimmatrok turadigan sxema bulib, uning afzalligi iste’molchi maxsulot sifatini yukori ekanligiga ishonch xosil kiladi.
Oltinchi sxema : fakat korxonadagi maxsulotning sifatini ta’minlash bilan tizimni baxolanishini utkazishga muljallangan. Bu usul ayrim vaktda korxona -tayyorlovchini attestatlash deb xam yuritiladi. Bu xil sertifikatlashtirishda fakat korxonaning belgilangan sifat darajadagi maxsulotni chikarish kobiliyati baxolanadi.
Yettinchi sxema: Maxsulotning xar bir tayyorlangan tudasidan sinovlarga tanlab olishga asoslangan. Tanlab olish sinovlarining natijalariga karab tudani ortish uchun karor kabul kilinishi aniklanadi. Bu xildagi sertifikatlashtirish uchun tanlanmagan xajmi aniklanishi lozim, bu esa tayyorlangan tudaning katta kichikligiga makbul buladigan sifat darajasiga boglik. Kabul kilingan koidalarga asosan tanlanmani tuplash vakolatlangan tashkilotlari tomonidan amalga oshiriladi.
|
| |
savdodagi texnik to‘siqlar

|
savdodagi texnik to‘siqlar
|
bet | 57/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQIsavdodagi texnik to‘siqlar
2
|
……texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, umumiy texnik reglamentda nazarda tutilmagan mahsulotlar va xizmatlar ayrim turining xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilovchi normativ hujjat;
|
* maxsus texnik reglament
|
texnik reglament
|
umumiy texnik reglament
|
savdodagi texnik to‘siqlar
|
2
|
….. mahsulotlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarning texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlarda mavjud bo‘lgan tafovutlari yoki o‘zgarishlari oqibatida savdoda yuzaga keladigan to‘siqlar.
|
* savdodagi texnik to‘siqlar
|
texnik reglament
|
umumiy texnik reglament
|
maxsus texnik reglament
|
Adabiyotlar:
Asosiy adabiyotlar
Morris & Langari. Measurement and Instrumentation, 2nd Edition/ Theory and Application. Academic Press. 2019, 726 page
Ammar Grous. Applied Metrology for Manufacturing Engineering. Great Britain and the United States by ISTE Ltd. 2021, 670 page
Abduvaliyev A.A., Latipov V.B., Umarov A.S. i dr. Osnovы standartizatsii, metrologii, sertifikatsii i upravleniye kachestvom. – T.: NIISMS 2017. - 555 s.
Ismatullayev P.R., Qodirova Sh.A. “Metrologiya va standartlashtirish”, o‘quv qo‘llanma, (kirillda) Tafakkur nashryoti, (lotinda) “Extremum-Press” nashryoti, 2018.
Ismatullayev P.R., Matyakubova P.M., Turayev Sh.A. Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish. Darslik. “Lisson-press”, Toshkent, 2019. -423b.
|
| |
Sakkizinchi sxema - Metrologiya va standartlashtirish

|
Metrologiya va standartlashtirish
|
bet | 52/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQISakkizinchi sxema: Xar bir tayyorlangan, ayrim buyumning standartlar talabiga muvofikligi sinovlar utkazib, aniklashga asoslangan sertifikatlashtirish usulida yukorida 1 –7 – sxemalariga karaganda ta’minlovchining ma’suliyati ancha yukori . Tabiyki muvoffakiyatli sinovlardan utgan buyumlargina sertifikat yoki muvofiklik belgisini oladi. 8 – sxema maxsulotga nisbatan yukori va kat’iyrok talablar kuyilganda ishlatilishiga asoslangan yoki maxsulotning ishlatilishi natijasida standart talablarga mos kelmasligi iste’molchiga katta iktisodiy zarar yetkazganida kullaniladi. Bu xil sertifikatlashtirish kimmat baxo metallardan va kotishmalardan tayyorlanadigan buyumlarda kuprok kullaniladi. Bundan asosiy maksad kimmat baxo metallarning belgilangan mikdori, tarkibi va buyumning tozaligini tekshirishdir.
Ekspert-auditorlar
Sertifikatlashtirish bilan bog‘liq bo‘lgan faoliyatda faol qatnashuvchi shaxs bu ekspert-auditordir. U odatda sifat tizimlarini, ishlab chiqarishni va mahsulotni sertifikatlashtirishda, sinov laboratoriyalarini akkreditlashda va boshqa ishlarda qatnashishi mumkin.
Ekspert-auditor deb, sertifikatlashtirish sohasida muassasa va korxonalar faoliyatini baholash va nazorat qilish huquqiga ega bo‘lgan attestatlangan shaxsga aytiladi.
Ekspert-auditor sifatida “O‘zstandart” tomonidan belgilangan tartibda attestatlangan fan, sanoat, maishiy xizmat, institutlar va boshqa tashkilotlarning vakillari hamda belgilangan hujjatlar bilan ishlashda yetarli chuqur bilimga ega bo‘lgan xususiy shaxs ham bo‘lishi mumkin.
Ekspert-auditor quyidagi vazifalarni bajaradi:
mahsulot, jarayon, xizmatlarni, sifat tizimlarini va ishlab chiqarishni sertifikatlashtirish;
sertifikatlashtirilgan mahsulot, jarayon va xizmatlarning tavsiflarini hamda sertifikatlashtirilgan sifat tizimlarini va ishlab chiqarishning turg‘unligini nazorat qilish;
sertifikatlashtirish bo‘yicha akkreditlash idoralari, sinov laboratoriyalarini (markazlarini) va ularning faoliyatini nazorat qilish;
sertifikatlashtirishda tavsiyalar berish.
Ekspert-auditor o‘z faoliyatini sertifikatlashtirish milliy idorasi, bir turdagi mahsulotni sertifikatlashtirish idoralari, sifat tizimlarini va ishlab chiqarishni sertifikatlashtirish doirasida amalga oshiradi.
|
| |
Nazorat savollari - Metrologiya va standartlashtirish

|
Metrologiya va standartlashtirish
|
bet | 56/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQINazorat savollari
O‘zbekiston standartlashtirish davlat tizimini isloh qilish asoslari
Texnik jihatdan tartibga solish davlat tizimining tarkibi.
Texnik reglament nima va uning turlarini ayting.
Mavzu yuzasidan mustaqil ishlar:
Texnik reglamentlari va ularni ishlab chiqishni o’rganish.
Mavzu yuzasidan testlar:
Qiyinlik darajasi
|
Test topshirig’i
|
*To’g’ri javob
|
Muqobil javob
|
Muqobil javob
|
Muqobil javob
|
2
|
…….texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, mahsulotlar va xizmatlar xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilovchi normativ hujjat;
|
*texnik reglament
|
maxsus texnik reglament
|
savdodagi texnik to‘siqlar
|
umumiy texnik reglament
|
2
|
…….texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi, bir turdagi mahsulotlar va xizmatlar guruhi xavfsizligiga doir majburiy talablarni belgilovchi normativ hujjat;
|
* umumiy texnik reglament
|
texnik reglament
|
maxsus texnik reglament
|
|
|
| |
-rasm - Mavzu: Talabalar bilimini baholash bazasi Reja

|
Mavzu: Talabalar bilimini baholash bazasi Reja
|
bet | 3/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #233758 |
Bog'liq dilnoza talabalarni baholash3.10-rasm
Ish holatidan skreanshotlar:
4.1-rasm
4.2-rasm
4.3-rasm
4.4rasm
4.5-rasm
4.6-rasm
4.7-rasm
4.8-ras
4.9-rasm
4.10-rasm
4.11-rasm
4.12-rasm
Xulosa
C++ builder Rad Studio Xe3 da dasturida ishlash ancha qulay ekan. Men va foydalanuvchilarga Embarcadero RAD Studio XE3 dasturlash muhiti haqida umumiy tushuncha berishga va ushbu dasturlash tilidan foydalanish bo‘yicha dastlabki ko‘nikmalarni shakllanishiga yordam beradi. Embarcadero RAD Studio XE3 dasturlash muhiti hozirgi paytda akademik litsey, kasb-hunar kollejlari, oliy o‘quv yurtlarida keng qo‘llanilmoqda. Bu dasturlash muhiti yordamida o‘quvchi va talabalarning taffakuri, mustaqil fikrlash, dastur tuzish malakasi rivojlanadi. Ushbu kurs ishida Embarcadero RAD Studio XE3 dasturlash muhiti standart komponentalari imkoniyatlari o‘rganib chiqilib, ushbu komponentalarga oid bir nechta masalalarning dasturi tuzilgan. Bu dasturlar barcha foydalanuvchilar uchun tushunarli va qulay. Respublikamizning har bir jabhasida kun sayin yuksalish uchun bir qancha imkoniyatlar eshigi ochilmoqda. Shu jumladan, informatika va axborot texnologiyalari sohasida ham rivojlanish ancha yuksak darajadadir. Zamonaviy dasturlash tillaridan unumli foydalanishda va uni hayotga keng tadbiq qilishda yoshlarimiz o‘z yo‘llarini aniq va ravon belgilab, yetuk mutaxasis bo‘lib yetishishmoqda. Bundan ko‘rinadiki, ayni damda zamonaviy dasturlash tillarisiz rivojlanayotgan jamiyatni tasavvur qilib bo‘lmaydi. C++ Builderda mavjud bo‘lgan ko‘plab komponentalar haqida ma‘lumotga ega bo‘ldim. O‘z dasturimni tayyorlash jarayonida shunga xulosa qildimki, har bir dasturchi, o‘z dasturini tuzar ekan, avvalambor uning foydalanuvchiga tushunarli, boshqarishga oson, hamma qismlari puxta hisob-kitob qilingan, dasturda yuz berishi mumkin bo‘lgan xatoliklarni oldi olingan, dasturning yasash sikli hisobga olingan bo‘lishi lozim ekan. Shundagina yaratilgan dastur foydalanuvchiga uzoq muddat, hizmat qilishi mumkin.
|
| |
Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari

Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari
Download
0,83 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
17.05.2024
Hajmi
0,83 Mb.
#240781
Download
0,83 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari
Download
0,83 Mb.
Matnni ko'rish
Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari - bet 3

Sistemalar bloki (prosessor)
Kompyuterning asosiy qismlari sistema blokida joylashgan bo`lib, ular
quyidagilardir.
Elektron sxemalar
:
Mikroprosessor kompyuterni boshqarish va barcha hisob
Ishlarini bajaradi. Mikroprosessor turli amallarni tez
bajarish qobiliyatigi ega. Uning tezligi sekundiga 100 mln
amalgacha va undan ortiq bo`lishi mumkin. IBM PC
kompyuterlarida odatida Shteud firmasi va unga muvafiq
boshqa firmalarning mikroprosessorlari o`rnatiladi. (AMD,
Cyrix, IBM va boshqalar).
Mikroprosessor Intel 8088, 80286, 80386 SH, 80386 DX,
80486, Pentium, Pentium Pro kabi va boshqa turlari mavjud.
Mikroprosessorlarning
tezligini
takt
chastotasi
belgilaydi.
Bir
turdagi
mikroprosessorlar turli takt chastotasi bilan ishlab chiqarilishi mumkin. Shu
sababdan takt chastotasiga qarab mikroprosessorining bahosi va unumdorligi xar
xil bo`ladi. Takt chastotasi megagerslarda (Mgs) o`lchanadi. Masalan, Takt
chastotasi 75 MGs dan 200 MGs ga bo`lgan Pentium mikroprosessori ishlab
chiqarilmoqda.
Takt
chastotasi
mikroprosessor
ichidagi
elementar
operatsiyalarning tezligini ko`rsatadi. Mikroprosessor modeli bilan takt chastotasi
ko`rsatiladi. Masalan: Pentium / 75 MGs.
Xotira ma’lumot va programmalarni saqlash uchun xizmat qiladi va ular bir necha
turga bo`linadi: operativ xotira. KESH xotira, BIOS (doimiy xotira) , CMOS
(yarim doimiy xotira) va videoxotira .
Tezkor operativ xotira
kompyuterning muhim qismi bo`lib, prosessor
undan amallarni bajarish uchun programma, berilganlarni oladi va amalni bajarib,
natijani yana unda saqlaydi. Kompyuter o`chirilsa, tezkor xotirada saqlanayotgan
programmalar berilganlar yo`q bo`lib ketadi. RAM ( random acctss memory, -
ya’ni ixtiyoriy kirish mumkin bo`lgan).
Xotiraning katta-kichikligiga qarab, u yoki bu programmalar majmuini ishlata
olish mumkin.
1 Mbayt - DOS
4 Mbayt - W – 3.1
16 Mbayt - W – 95
32 Mbayt - W NT, lokal tarmoq, Photoshop, Pentium 2, 3.
|
Printerlar matrisali - Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari

lanishini o`zgarishini bir maromda ushlab
turish imkoniyatiga
ega va tok kuchlanishi
birdan uzilib qolgan paytlarda UPSlar o`zi-
ning bir qancha daqiqagacham yetarli tok
manbaiga ega bo`ladi. Bu vaqtning ichida biz kompyuter qurilmalariga ziyon
yetkazmasdan to`g`ri o`chirish imkoniyatiga ega bo`lamiz
Hozirgi kunga kelib kompyuterning juda ko`p qo`shimcha qurilmalari
mavjud. Ulaning borligi biz kompyuterda ishlagan vaqtimiz
bizning talabimizni
to`liq qondirish uchun ish beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar

Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O.T. Kenjaboev, R. X. Ayupov, B.S. Sultonov, A.O.
Ro‘ziev, A.X.Abdullaev
«
Informatika va axborot texnologiyalari
» fanidan ma’ruza
matnlari to`plami.
- Toshkent: TMI, 2009.
2. “Informatika va axborot tehnologiyalari” fanidan tajriba
ishlari to’plami.
3.
.
Abduqodirov. “Axborot texnologiyalari” Toshkent
O`qituvchi, 2001 yil.
4. M. R. Musayeva, M. A. Zoidova, F. S. Islamova
“Informatika” fanidan amaliy mashg`ulotlar uchun uslubiy
qo`llanma, Toshkent 2008 yil, TAQI.
5. S. Simonovich, G. Evseev, A. Alekseev “Obshaya
informatika” Moskva: ASTpress, 2003 god.
6. I. G. Lesnichnaya, I.V. Missing, Yu. D. Romanov, V. I.
Shestakov “Informatika I informatsionnie texnologii” 2-e
izdaniya. Moskva: Eksmo, 2007 god
7. Internet saytlari
Xulosa.
Kompyuterlarning avvalgi chiqqan avlodlarini so`nggi chiqayotgan
avlodlarini solishtiradigan bo`lsak yer bilan osmonchalik farq borligiga amin
bo`lamiz. Ilk chiqqan kompyuterlarning ko`rinishi juda katta bo`lgan.
Kompyuterni joylashtirish uchun maxsus ajratilgan xona zarur bo`lgan. Avloddan
avlodga kompyuterlar ko`rinishi ixchamlashib boravergan. Yildan yilga
kompyuterlar uchun qo`shimcha qurilmalar soni ko`payib boravergan.
Xozirgi kun shaxsiy kompyuterlarning asosiy qurilmalarini turli xillari
mavjud. Nafaqat xillari balki ularning bajaradigan jarayonlari jihatdan xam kuchli.
Berilgan vazifalarni juda tez bajarishi bilan xam ajralib turadi. Ko`rinishi jihatdan
ham ixcham turlari mavjud. Xatto kompyuterning qo`shimcha qurilmalarining
ko`pligidan odam xayratlanadi. Kompyuterdan foydalanayotgan foydalanuvchi o`z
ish yoki uyidan tashqariga yoki biror joyga borishiga xojat xam yo`q.
foydalanuvchi o`ziga kerak bo`lgan fayl yoki biror rasmni yoki boshqa zarur
narsalarni maxsus qurilmalari bo`lsa shular yordamida bajarishi mumkin. Zarur
bo`lgan narsalar yoki buyumlar xaqida ma’lumotlarni bemalol uyidan yoki ish
joyidan olishi mumkin. Buning uchun faqat internet tarmog`iga ulansa bo`lgani.
Shaxsiy kompyuterlar va ularning qo`shimcha qurilmalari biz kabi oliy
o`quv yurt talabalar, maktab o`quvchilari, litsey va kollej talabari va o`qituvchilari
uchun bir qancha imkoniyatlar yaratmoqda.
|
1 мъаруза ўЎҒғҚқҲҳ

O„ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O„RTA MAXSUS TA‟LIM
VAZIRLIGI
BUXORO MUHANDISLIK-TEXNOLOGIYA INSTITUTI
STANDARTLASHTIRISH ASOSLARI
fanidan
O„QUV QO„LLANMA
Buxoro - 2021
2
O„ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O„RTA MAXSUS TA‟LIM
VAZIRLIGI
Maxmudov R.A., Toirov B.B., Yodgorova M.O., Oltiyev A.T., Ulashov SH.M.
STANDARTLASHTIRISH ASOSLARI
O„QUV QO„LLANMA
(t.f.d.,professor Ismatullaev Patxulla Raxmatovich tahriri ostida tayyorlandi)
Buxoro - 2021
3
Maxmudov R.A., Toirov B.B., Yodgorova M.O., Oltiyev A.T., Ulashov SH.M.
Ushbu o‗quv qo‗llanmada standartlashtirish bo‗yicha xalqaro tashkilotlar (ISO, MEK) va
Butunjahon savdo tashkiloti (BST) qoidalari va me‘yorlariga muvofiq standartlashtirish va texnik
jihatdan tartibga solishning asosiy tamoyillari, O‗zbekiston Respublikasining standartlashtirish va
texnik jihatdan tartibga solish tizimlarining qonuniy asoslari, texnik me‘yoriy huquqiy aktlar
(TMHA) (texnik reglamentlar, davlat standartlari, korxona standartlari, texnikaviy shartlar)ning
turlari va ularga qo‗yilgan talablar, standartlashtirishning asosiy usullari va ulardan mahsulotni
yaratishdagi barcha bosqichlaridan foydalanish, o‗zaro almashinuvchanlikni ta‘minlash tamoyillari
va ularning turlari to‗g‗risida ma‘lumotlar keltirilgan.
Oliy o‗quv yurtlarining 5310900 – ―Metrologiya, standartlashtirish va maxsulot sifati
menejmenti (sanoat)‖ yo‗nalishi bo‗yicha ta‘lim olayotgan bakalavrlar uchun o‗quv qo‗llanma
sifatida mo‗ljallangan, undan ilmiy-texnik va muhandis xodimlar, magistrlar, mustaqil
tadqiqotchilar, doktorantlar ham foydalanishlari mumkin.
|
Kesh xotira - Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari

kompyuteriga qo`shimcha qurilmalar qo`yishi mumkin. (Masalan,
faks-modem,
tovush kartasi yoki teleko`rsatuv ulash mumkin).
Shinalar
– operativ xotira va kontroller orasida o`zaro ma’lumot uzatish
uchun xizmat qiladi. Shuning uchun kontroller platasi ona plata razyomiga
kiritilganda shinaga ulanadi. Zamonaviy kompyuterlarda 2 turdagi shinalar
mavjud. ISA va RCI
ISA –
turdagi shinalar, tezligi sustroq bo`lgan kontrollerlar uchun
(klaviatura, sichqon, disket qurilmalari, modem tovush kartasi va boshqalar).
RCI - turdagi shina tezligi yuqori bo`lgan qurilmalar orqali ma’lumot
uzatishga xizmat qiladi (vinchestor, videokontroller va boshqalar).
Kiritish-chiqarish portlari kontrollerlari kompyuterning orqa panelidagi
razyomiga kabellar orqali ulanadi. Kiritish – chiqarish portlari quyidagi turlarga
bo`linadi:
-
parallel ( ZE1 – ZE4), 25 uyali printer ulanadi;
-
ketma-ket ( SOM1 – SOM3 belgili) 9 va 25
bigizli sichqon, modem va
boshqalar ulanadi;
o`yin porti , 1.5 uyali razyomiga djoystik ulanadi.
Kompyuterning energiya bloki

(1.33 mm) va 3.5 dyuym (89 mm) o`lchovida bo`ladi.
3.5 disket hajmi 1.44 Mbayt, 5.25 disket hajmi 3.60 Kbayt
Oxirgi kompyuterlarda 3.5 Mbaytli disketlardan foydalanish amalda
kiritilgan. Disketlardan foydalanishdan oldin formatlash zarur (maxsus programma
orqali). Formatlanganda buzilgan uchastkalari defektli deb belgilab qo`yiladi va u
yerga axborot yozilmaydi. Yo`l, sektorlarga bo`linadi.
Kompakt disklar - Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari

|
Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari Kompakt disklar
. 640 – Mbaytgacha ma’lumotlarni
saqlay oladi. Kompakt disklar asosan o`qish uchun ishlatiladi
va ularga ma’lumot tayyorlanayotgan pallada yoziladi. Bu
ma’lumotlar o`yinlar kompleksi, ensiklorediya va x.k. Ovoz
kartasi mavjud bo`lsa, qo`shiq, kino, videoklip eshitish
imkonini beradi. Lazer disklari CD ROM yoki DVD ROM
qurilmasiga qo`yiladi. Axborotlarni o`qish lazer nurlari orqali amalga oshiriladi.
Kompyuterning qo`shimcha qurilmalari va ularning ishlash prinsiplari.
Windows muxitida ishlaganimizda sichqoncha ko`rsatkichi doim bo`ladi.
Ayrim vaqtlarda ko`rsatkich o`z ko`rinishini o`zgartirishi mumkin.
Sichqoncha yordamida quyidagi asosiy xarakatni bajarish mumkin:
-
ko`rsatkichni ekranning kerakli joyiga ko`chirish;
-
sichqoncha tugmasini bosib, darhol qo`yib yuborish;
-
sichqoncha tugmasini ikki marta tez bosish yordamida biror ob’ektni tanlash.
Sichqoncha va trekbol.
Sichqoncha vatrekbol kompyuterga
axborotni kiritishning koordinatali qurilmalari hisoblanadi. Ular
klaviaturaning o`rnini to`laligicha almashtira olmaydi.
Bu qurilmalar asosan ikki yoki uchta boshqaruv tugmachasiga ega.
Trekbol – “ag`darilgan” sichqonchani eslatuvchi qurilmadir.
Trekbolda uning korpusi emas, balki sharcha harakatga keltiriladi.
Bu esa kursorni boshqarish aniqligini sezilarli ravishda oshirishga
imkon beradi.
Kolonka.
Kolonka kompyuterdan tovushli (ovozli) film, musiqa, o`yinlar
o`ynagan paytda o`yinning maxsus effektli tovushlarini eshitish, tovushli
programmalarni, maxsus tovushli o’rgatuvchi fayllarni bizga eshittirish uchun
yordam beradigan moslama.
Modem va faks modemlar.
Modem-telefon tarmog`i
orqali kompyuter bilan aloqa qilish va internet tarmog`iga
ulanish imkonini beruvchi qurilmadir.
Faks modem bu faksimil xabarlarni qabul qilish
va jo`natish imkonini beruvchi modemdir.
O`zining tashqi ko`rinishi va o`rnatilishi joyiga qarab modemlar ichki va
tashqi modemlarga bo`linadi.
|
| |
MONITOR. (Displey - Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari

4 . Yordamchi klaviatura.
Ayrim xizmatchi klavishalarni ko`rib chiqamiz.
ENTER – satr kiritilishi tugaganligini bildiradi;
EXC – (inglizcha qochish) buyruqni bekor qilish ,
dasturdan chiqish uchun
foydalaniladi;
HOME – kursorni qator boshiga qo`yadi.
END - kursorni qator oxiriga qo`yadi
PgUp – matnni orqaga varaqlaydi.
PgDn - matnni oldinga varaqlaydi.
Delete [ Del ] – kursor ko`rsatayotgan belgini olib tashlash.
Ins [ Insert ] – simvol kiritayotgan vaqtida bosilsa , kursor ko`rsatayotgan
pozitsiyadagi mavjud simvol o`rniga yangisi uriladi.
Agar mazkur klavish
bosilmasa, bor simvol bir pozitsiyaga, o`ngga surilib oraga yangi simvol kiritiladi.
Baskspace – kursordan chapdagi belgini o`chiradi.
Print Screen – ekrandagi tasvirni qog`ozga printer orqali bosib chiqaradi,
undan
tashqari faylga va Windows buferiga nusxa ko`chirishga xizmat qiladi.
[ Break ] – programma ishini to`xtatadi.
[ Scroll Lock ] – blokirovka rejimi surishni saqlaydi. Kursor ekranga o`z xolatini
mustaxkamlash ishini bajaradi.
Tab – matnlar bilan ishlanayotganda keyingi qator navbatdagi maxsus ko`rsatilgan
nuqtaga (pozitsiyaga) suradi (o`ngga – chapga).
Ctrl (boshqarish) + Alt (o`zgartiruvchi) + Shift (surish ) – boshqa tugmachalarning
vazifalarini o`zgartirish uchun ishlatiladi.
Numlock – bosilsa raqamlar kiritish, aks holda kursorni
boshqaruvini klavishlar
vazifasini o`taydi.
[ Caps Lock ] – bosma xarflarni kiritish yana bossangiz yozma (kichik) xarflarga
o`tish mumkin.
[ Shift] + [Ctrl] – alfavitni o`zgartirishimiz mumkin.
[Ctrl]+[Alt]+[Del] – baravariga bosilsa, kompyuter qayta yuklanadi.
[Ctrl] + [Break] – bajarilayotgan programma yoki buyruq tugatilishini ta’minlaydi.
Kursor – bu o`chib yonib turadigan vertikal chiziqcha. Agar shu chiziqcha ekranda
ko`rinsa, demak, siz alfavit raqamli axborotlarni kiritishingiz mumkin. Grafik
holatda esa kursor o`z ko`rinishini o`zgartirishi mumkin.
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta ta’lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti qurilishni boshqarish fakulteti

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta ta’lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti qurilishni boshqarish fakulteti
|
bet | 1/7 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 22,72 Kb. | | #153231 |
Bog'liq Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari-fayllar.org
Kompyuterning asosiy va qo`shimcha qurilmalari
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA TA’LIM
VAZIRLIGI TOSHKENT ARXITEKTURA QURILISH INSTITUTI
QURILISHNI BOSHQARISH FAKULTETI
“Informatika va axborot texnologiyalari” kafedrasi
Informatika va axborot texnologiyalari fanidan
Mavzu: Kompyuterning tashkil etuvchilari va ishlash printsiplari
Bajardi: 13-10 MO’ Shukurov N.
Qabul qildi: Azimjonova M.
Toshkent 2010
Reja:
1.Kompyuterning asosiy qurilmalari.
2.Kompyuterning asosiy qurilmalarining ishlash prinsipi.
3.Sistemalar bloki (prosessor).
4.Kompyuterning qo`shimcha qurilmalari va ularning ishlash prinsiplari.
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar.
Shaxsiy kompyuterlarning tuzilishi.
Monitor Sistemalar bloki
Klaviatura
Shaxsiy kompyuterlar quyidagi asosiy qurilmalardan tashkil topgan:
sistemalar bloki – ichki qurilmalar joylashadi.
Klaviatura – belgini kompyuterga kiritadi. (
Monitor (displey) – ma’lumotlarni matnli va tasvirli tasvirlash imkonini beradi.
Kompyuterlar imkoniyatlarini oshirish maqsadida unga turli qo`shimcha qurilmalar ulanishi mumkin.
Bular:
Sichqoncha – ma’lumotlar kiritilishini yengillashtiruvchi manipulyator.
Printer – ma’lumotlarni qog`ozga chiqaradi.
Skaner – qog’ozdagi ma’lumotni kompyuterga tasvirli yoki matnli ravishda kiritadi.
Modem – telefon tarmog`i orqali boshqa kompyuter bilan ma’lumot almashish imkoniyatini va internet tarmog`iga ulanishga yordam beradi.
Plotter – turli tasvirni va grafiklarni bosmaga chiqarish qurilmasi.
Strajer – kompyuterning venchesteridagi ma’lumotlar nusxasini zaxiraga olish uchun mo`ljallangan qurilma bo`lib , ma’lumotlarni magnit lentali kassetaga (kartridjga) yozishga mo`ljallangan.
Kompakt disklar – 610 Mgbaytgacha ma’lumatlarni saqlay oladi. Ular asosan o`qish uchun ishlatiladi.
Trekbol – shar shaklidagi manipulyator. Kompyuter o`yinlarida foydalaniladi.
Tarmoq qurilmasi – bir necha kompyuterlarni tarmoqqa birlashtirilib, kompyuter o`zi axborot almashish imkonini beruvchi qurilma.
Har bir qurilma – sistema blokida joylashgan mos ulagichga ulanadi yoki o`rnatiladi.
Qo`shimcha qurilmani ulashdan avval kompyuterni o`chirish zarur , aks holda kompyuter ishdan chiqishi mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta ta’lim vazirligi toshkent arxitektura qurilish instituti qurilishni boshqarish fakulteti
|
"Kompyuter tizimlari" fakulteti

"Kompyuter tizimlari" fakulteti
Download
1,73 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
15.05.2024
Hajmi
1,73 Mb.
#233946
Download
1,73 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
"Kompyuter tizimlari" fakulteti
Download
1,73 Mb.
Matnni ko'rish
Tayyorladi: 043-22

|
Tayyorladi: 043-22
|
bet | 1/7 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 79,79 Kb. | | #129954 |
Bog'liq Aliakbarova Zulxumor to\'g\'irlovchi diodlar mustaqil ish
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL‑XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Sirtqi bo‘lim Telekomunukatsiya texnologiyalari fakulteti
Elektronika va radiotexnika kafedrasi
Sxemalar va elektronika 1 fanidan
MUSTAQIL ISH
Mavzu: To’g’rilovchi diodlar.
Tayyorladi: 043-22 guruh talabasi
Aliakbarova Zulxumor
Qabul qildi:_____________________
Toshkent – 2023 y.
MAVZU: To’g’rilovchi diodlar
REJA:
To’g’rilovchi diodlar;
To’g’irlovchi diodlar va ularning ishlash prinsipi;
Diyotlarning asosiy xarakteristikalari va parametrlari;
Diyotlarning tasnifi;
Maqsadlari bo'yicha diodlarning turlari;
Chastota diapazoni bo'yicha diodlarning turlari;
Xulosa;
Foydalanilgan adabiyotlar.
To’g’irlovchi diodlar
Diod—elektr tokini bir tomonlama o'tkazish xususiyatiga ega bo'lgan elektron asbobdir. Diodlar ikki xil: vakuumli (shisha ballonga joylashtirilgan ikki elektrodli elektron lampa) va yarim o'tkazgichli (asosi — germaniy va kremniy kristallari) bo'ladi. Diodning ko’rinishi rasmdagidek bo’ladi.
Quyida yarim o'tkazgichli diodni tavsiflovchi eng muhim parametrlarni (muhit temperaturasi 20°C bo'lgan holat uchun) keltiramiz: teskari kuchlanishning eng katta qiymati 400 V, eng katta teskari kuchlanishda teskari tok (o'rtacha qiymati) 0,3 mA, eng katta to'g'rilangan tok (to'g'ri tokning o'rtacha qiymati) 300 mA, eng katta to'g'ri tokda diodda kuchlanishning tushishi 0,5 V.
Diod deb odatda bir yoki bir necha elektr o‘tishlar va tashqi zanjirga ulanish uchun ikkita chiqishga ega bo‘lgan elektr o‘zgartirgich asbobga aytiladi. Yarim o‘tkazgichli diodlar ma’lumotnomalarda radioelektron apparaturalarda qo‘llanilish sohalari yoki vazifasiga ko‘ra sinflanadilar.
To‘g‘rilovchi diodlar kuchlanish manbai o‘zgaruvchan kuchlanishini o‘zgarmasga o‘girishda qo‘llaniladi. To‘g‘rilovchi diodlarning asosiy xossasi– bir tomonlama o‘tkazuvchanlik bo‘lib, uning mavjudligi to‘g‘rilash effekti bilan aniqlanadi.To‘g‘rilovchi diodlarning ishlatilish chastota diapazoni juda keng. Shu sababli ular ishchi chastota diapazoni bo‘yicha sinflanadilar.
|
| |
Asosiy adabiyotlar - Autacad dasturini örnatish

|
Autacad dasturini örnatish
|
bet | 11/11 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 1,05 Mb. | | #102833 |
Bog'liq Autacad dasturini örnatishAsosiy adabiyotlar
1. Stephen J. Chapman MATLAB Programming for Engineers. – New York: CL Engineering USA, 2015. -456r.
2. Keith Stouffer, Joe Falco, Karen Kent. Guide to Supervisory Control and
Data Acquisition (SCADA) and Industrial Control Systems Security. – Gaithersburg: National Institute of Standards and Technology Gaithersburg, 2006. - 164 p.
T.Dadajonov, M.Muxitdinov. MATLAB asoslari. - Toshkent: Fan, 2008. 631 b.
A.N. Yusupbekov, F.T. Adilov, V.M. Dozorsev Tipik texnologik obyektlarni imitasion modellashtirish va boshqarish malakali kopyuter treningi. -Toshkent: Tafakkur Bo’stoni, 2016. – 196 b.
A.N. YUsupbekov, F.T. Adilov, V.M. Dozorsev Imitatsionnoe modelirovanie tipovыx texnologicheskix ob’ektov i kompyuternыy trening navыkam upravleniya.-Tashkent: Tafakkur Bo’stoni, 2015. – 204s.
Frolov D.A. Analiz vidov kompyuternыx obuchayuщix sistem dlya podgotovki personala promыshlennogo predpriyatiya i sovremennыx texnologi ix postroeniya / D.A. Frolov // Innovatsionnыe informatsionnыe texnologii. 203. T. 1. №2.S. 431-434.
|
| |
Uch oʻlchаmli mоdеllаsh - Autacad dasturini örnatish

|
Autacad dasturini örnatish
|
bet | 8/11 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 1,05 Mb. | | #102833 |
Bog'liq Autacad dasturini örnatishUch oʻlchаmli mоdеllаsh
CAD-tizimlаridа uch oʻlchаmli оbyеktlаrni yarаtish uchun mоdеllаshning аsоsаn uch: kаrkаsli, sirtli vа qаttiq jismli mоdеllаsh usullаridаn fоydаlаnilаdi; ulаrning hаr biri rеаl оbyеktlаrni rеаllikning hаr xil dаrаjаsidа yarаtish imkоnini bеrаdi:
Kаrkаsli mоdеllаsh. Ushbu mоdеldа оbyеktning fаqаt qоburgʻаlаri tаqdim etilаdi, uning qirrаlаri аniqlаnmаydi, shuning uchun mоdеl shаffоf boʻlаdi. Kаrkаsli mоdеldа hаjm tushunchаsi boʻlmаydi.
Sirtli mоdеllаsh. Bu mоdеldа оbyеktning qоburgʻа vа qirrаlаri аniqlаnаdi, u kаrkаsli mоdеlgа nisbаtаn аniqrоq bаyonni tаʻminlаydi. Mоdеl shаffоf emаs, оldindаgi qirrаlаr оrtdаgi qirrаlаrni bеrkitib turаdi. Sirtli mоdеl hаjmgа egа, lеkin mаssаni hisоbgа оlmаydi, chunki mоdеl dеvоrlаri qаlinligi hisоbgа оlinmаydi.
Qаttiq jismli mоdеllаsh. Bu mоdеl оbyеktni hаqiqаtgа yaqin bаyon qilish imkоnini bеrаdi. U оbyеktning tаshqi qirrаlаri vа qоburgʻаlаri hаqidа bаtаfsil infоrmаtsiyani bеrаdi hаmdа uning ichki strukturаsini bаyon qilаdi. Qаttiq jismli mоdеl hаjm vа mаssаgа egа vа mаtеriаl xаrаktеristikаsini hisоbgа оlаdi.
Uch oʻlchаmli mоdеllаsh quyidаgi imkоniyatlаrni tаʻminlаydi:
mоdеlni fаzоning istаlgаn nuqtаsidаn koʻrib chiqish;
mоdеl kеsimini bаjаrish;
mоdеlning ikki oʻlchаmli chizmаlаrini аvtоmаtik tаrzdа bаjаrish;
mоdеlning rеаl аksini оlish;
mаtеriаl xаrаktеristikаlаri vа tаshqi yoritishni qoʻshish.
AutoCADdа uch oʻlchаmli fаzоdа ishlаsh uchun kоmаndаlаr mаvjud, ulаr yordаmidа uch oʻlchаmli оbyеktlаrni mоdеllаsh, mаtеriаlni bаyon qilish vа yoritishni oʻrnаtish mumkin. AutoCAD 2007 dа uch oʻlchаmli mоdеllаsh uchun qulаy mаxsus intеrfеys mаvjud.
Uch oʻlchаmli fаzо
Dаstur dаstlаb ishgа tushirilgаndаn kеyin diаlоg dаrchаsidа 3D Modeling (3D моделирование/3D mоdеllаsh) intеrfеysini tаnlаsh mumkin. Lеkin kеyingi ishgа tushirishlаrdа bu rеjimgа oʻtish uchun Tools => Workspase => 3D Modeling (Сервис => Рабочее pространство => ZM моделирование/Sеrvis => Ishchi mаydоn => 3D mоdеllаsh) kоmаndаsidаn fоydаlаnish yoki Workspase (Рабочее pространство/Ishchi mаydоn) pаnеlidа оqib tushаdigаn mеnyuning tizimiy qаtоri оstidа mоs rеjimni tаnlаgаndаn kеyin oʻtish mumkin.
|
| |
Chizmаlаrni yarаtish boʻyichа tаvsiyalаr

|
Chizmаlаrni yarаtish boʻyichа tаvsiyalаr
|
bet | 7/11 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 1,05 Mb. | | #102833 |
Bog'liq Autacad dasturini örnatishChizmаlаrni yarаtish boʻyichа tаvsiyalаr
Shаblоnni yarаtish vа undаn, misоl uchun, kеyinchаlik А3, А4 fоrmаtli chizmаlаrni оlish uchun fоydаlаnish. Shаblоnni tаyyorlаshdа zаrur boʻlgаn аmаllаrni bаjаrish:
chizmа chеgаrаlаri vа oʻlchоv birliklаrini bеrish;
ulаrdа chizmаning hаr xil kоmpоnеntlаrini chizish uchun qаtlаmlаrni yarаtish vа hаr bir qаtlаm uchun chiziqlаrning tаlаb qilingаn turi, qаlinligi vа rаngini oʻrnаtish; oʻlchаmlаrni qoʻyib chiqish uchun оpsiyalаrni rоstlаshni аmаlgа оshirish;
chizmаdа yozuvlаrni аmаlgа оshirish uchun mаtn stilini yarаtish;
rаmkаni chizish vа аsоsiy yozuvni bаjаrish;
kооrdinаt sеtkаsini ekrаngа chiqаrish rеjimini oʻrnаtish.
Chizmаni qoʻl usulidа yarаtish usuligа yaqin boʻlgаn mеtоdikаdаn fоydаlаnib chizmаni bеvоsitа bаjаrish (bundа hаr bir kоnstruktоrning oʻzining «dаstxаti» boʻlishi mumkin).
Chizmаni bаjаrish
Yuqоridа kеltirilgаn tаvsiyalаrni аmаlgа оshirish uchun turli usullаrdаn fоydаlаnish mumkin. 6.1rаsmdа tаsvirlаngаn [8] «Kоrpus» dеtаlini chizish misоlidа usullаrdаn birini koʻrib chiqаmiz.
6.5-6.14 rаsmlаrdаgi individuаl (shаxsiy) grаfik tоpshiriq vаriаntini tаnlаsh tаlаbа rеyting dаftаrchаsining оxirgi ikki rаqаmi yigʻindisi boʻyichа аmаlgа оshirilаdi.
Individuаl grаfik tоpshiriq quyidаgi bаndlаrdаn tаrkib tоpаdi:
dеtаlning ikki tаsviri boʻyichа uning uchinchi tаsviri rаtsiоnаl kеsimlаr bilаn А3 fоrmаtdа qurilsin;
kеsishish chiziqlаri vа yuzа (sirt)lаr oʻtishlаri yordаmchi kеsishuvchi yuzаlаr (oʻtish chiziqlаri shаrtli koʻrsаtilgаn, ulаrdа sаvоl bеlgisi qoʻyilgаn) qurilsin; oʻlchаmlаr qoʻyib chiqilsin vа аsоsiy yozuvlаr toʻldirilsin.
Ishni bоshlаshdаn оldin dеtаlni tаshkil etuvchi аsоsiy gеоmеtrik jismlаrni аniqlаsh lоzim. Bundаn tаshqаri oʻzаrо kеsishuvchi sirtlаr juftliklаrini аniqlаsh zаrur. Oʻtish chiziqlаrining xаrаktеrli nuqtаlаrini qurish kеrаk. Оrаliq nuqtаlаrni yordаmchi kеsishuvchi tеkisliklаr usuli bilаn аniqlаsh lоzim. Oʻtish chiziqlаri qurilgаndаn kеyin uchchаlа tаsvirdа oʻlchаmlаrni qoʻyib chiqish zаrur, bundа oʻlchаmlаr koʻrinishlаrdа rаtsiоnаl tаqsimlаnishi kеrаk.
|
| |
Mаtnli kiritmа (kiritib oʻrnаtish)lаr

|
Mаtnli kiritmа (kiritib oʻrnаtish)lаr
|
bet | 6/11 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 1,05 Mb. | | #102833 |
Bog'liq Autacad dasturini örnatishMаtnli kiritmа (kiritib oʻrnаtish)lаr
Mаtnni yarаtish AutoCADdа chizmаgа bir qаtоrli mаtnli infоrmаtsiyani kiritish uchun Text (Теkст/Mаtn) kоmаndаsidаn fоydаlаnilаdi. Bu kоmаndаni chаqirish quyidаgi оpsiyalаr boʻyichа sоdir boʻlаdi: Draw => Text => Single Line Text (Черчение => Теkст => Теkстовая строkа/Chizmаchilik => Mаtn => Mаtnli qаtоr).
Koʻp qаtоrli mаtnni kiritish uchun MText (MTеkst) kоmаndаsidаn fоydаlаnish lоzim, uni chаqirish uchun Draw => Text => Multiline Text (Черчение => Теkст => Многострочный/Chizmаchilik => Mаtn => Koʻp qаtоrli)ni tаnlаsh yoki Draw (Черчение/Chizmаchilik) instrumеntlаr pаnеlidаgi Multiline Text (Многострочный/Koʻp qаtоrli) instrumеntdаn fоydаlаnish kеrаk.
Multiline Text (Многострочный/Koʻp qаtоrli) kоmаndа chаqirilgаndаn kеyin kоmаndа qаtоridа quyidаgi soʻrоvlаr pаydо boʻlаdi:
Specify first corner: (Оpределите pервый угол:/ Birinchi burchаkni аniqlаng:);
Specify the other corner or [Height/Justify/ Linespacing/Rotation/Style/Width]: (Оpределите pротивоpоложный угол или [Высота/Выравнивание/Межстрочный интервал/ Pоворот/ Стиль/ Ширина]/ Qaramaqarshi burchakni aniqlang yoki [Bаlаndlik/Tеkislаsh/Koʻp qаtоrli intеrvаl/ Burаsh/Stil/Kеnglik]).
Grаfik infоrmаtsiyani pеchаtgа chiqаrish
Grаfik infоrmаtsiyani pеchаtgа chiqаrish File => Plot... (Fаyl => Pеchаt...) kоmаndаsi yordаmidа yoki instrumеntlаr tizimiy pаnеlidаgi Plot (Pеchаt) piktоgrаmmаsidа sichqоn shiqillаtilib аmаlgа оshirilаdi. File => Plot... (Fаyl => Pеchаt...) kоmаndаsi Plot (Pеchаt) diаlоg dаrchаsini оchаdi, undа pеchаtlоvchi qurilmа tаnlаnаdi vа chizmа pаrаmеtrlаri (mаsshtаb, jоylаshish, оriyеntаtsiya) oʻrnаtilаdi.
Chizmаni yarаtish mеtоdikаsi
Shuni qаyd qilish kеrаkki, yuqоridаgi mаshqlаrdа koʻrib chiqilgаn hаr xil grаfik tаsvirlаrni chizish mеtоdikаsi mumkin boʻlgаn yagоnа mеtоdikа emаs. U yoki bu chizmаni qurish grаfik tаshkil etuvchilаrining kоnfigurаtsiyasigа, chizmа murаkkаbligi dаrаjаsigа hаmdа kоnstruktоrning аvtоmаtlаshtirilgаn muhitdа ishlаshgа tаyyorgаrlik dаrаjаsigа bоgʻliq. Biz AutoCAD muhitidа chizmаlаrni yarаtish boʻyichа fаqаt umumiy tаvsiyalаrni bеrаmiz xоlоs.
|
| |
Autacad dasturini örnatish - bet 5

|
Autacad dasturini örnatish
|
bet | 5/11 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 1,05 Mb. | | #102833 |
Bog'liq Autacad dasturini örnatishIzoh: Koʻrilayotgan misolimizda Mashq – 1 faylining nomi koʻrinib turadi.
«Vstаvkа blоkа» - Boʻlim qoʻyish axborot oynasidagi ―OK‖ tugmasi tanlanganda interfaol oyna yopilib, ekranga «Tоchkа vstаvki blоkа» - Boʻlim qoʻyish nuqtasi axboroti chiqariladi. Sichqoncha yordamida qoʻyish nuqtasi tanlanadi va boʻlim oʻrnatiladi.
Shtrixоvkаlаrni bаjаrish
Mаshinаsоzlik chizmаlаridа shtrixоvkа dеtаllаr kеsimlаrini bаjаrishdа mаtеriаllаrni bеlgilаsh uchun qoʻllаnаdi. Shtrixоvkаni bаjаrishdа kеsmаlаr, аylаnаlаr yoylаri vа h.k.lаrdаn tаrkib tоpgаn chеklаngаn bеrk kоnturlаr jаbhаlаri toʻldirilаdi.
Shtrixоvkаni yarаtish uchun Draw (Черчение/Chizmаchilik) instrumеntlаr pаnеlidа Hatch (Shtrixоvkа) piktоgrаmmаsini shiqillаtish yoki shu nоmdа chiqаyotgаn mеnyudаn kоmаndаni chаqirish kеrаk. Kоmаndа ishgа tushgаndаn kеyin ekrаndа kоntur boʻyichа shtrixоvkаlаsh diаlоgi dаrchаsi Hatch and Gradiyent (Штриховkа и градиент/Shtrixlash va grаdiyеnt) pаydо boʻlаdi, undа quyidаgi аmаllаrni bаjаrish mumkin:
Oʻlchаmlаrni bеrish (chizish)
Oʻlchаmlаrni bеrish – chizmаni yarаtish jаrаyonidаgi eng mаshаqqаtli bоsqichlаrdаn biridir. AutoCAD tizimi quyidаgi оpеrаtsiyalаrni аvtоmаtlаshtirish imkоnini bеrаdi [4]:
oʻlchаmlаrni bеrish, yaʻni oʻlchаm turigа qаrаb hаmmа elеmеntlаrni (chiquvchi vа oʻlchаm chiziqlаrini, strеlkаlаrni, oʻlchаmli mаtnlаrni, tоkchаlаrni) аvtоmаtik rаvishdа qurish;
bоgʻlаngаn oʻlchаmlаr kеtmа-kеtligini: oʻlchаmlаr zаnjirchаlаri vа bаzаviy chiziqdаn oʻlchаmlаrni qoʻyib chiqish.
Shtrixоvkа qаysi xоssаlаrgа egа boʻlsа, oʻlchаm hаm oʻshа xоssаlаrgа egа boʻlаdi, yaʻni oʻlchаm – blоk vа аssоsiаtivlidir, dеtаl shаkli oʻzgаrgаndа u hаm oʻzgаrаdi. Oʻlchаmlаrni qoʻyib chiqish kоmаndаlаri оqib chiquvchi Dimension (Размеры/Oʻlchаmlаr) mеnyusidаn yoki Dimension instrumеntlаr pаnеlidаgi mоs piktоgrаmmаlаr yordаmidа chаqirilаdi.
Oʻlchаm stilini oʻzgаrtirish
Tizim yuklаngаndа ISO-25 stili oʻrnаtilаdi, u oʻlchаm pаrаmеtrlаri mаjmuаsi (oʻlchаm chiziqlаri оrаsidаgi mаsоfа, mаtn jоylаshishi, mаtn vа strеlkаlаr oʻlchаmi, mаtn shrifti vа h.k.) bilаn аniqlаnаdi. Dimension Style (Стиль размера/Oʻlchаm stili) instrumеnti Dimension Style Manager (Менеджер стилей размеров/Oʻlchаm stillаri mеnеjеri) diаlоg dаrchаsini chаqirish (5.4-rаsm) hаmdа stаndаrtgа muvоfiq oʻlchаmlаrni qoʻyib chiqish uchun mаvjud stilgа oʻzgаrtishlаr kiritish imkоnini bеrаdi.
Oʻlchаm stiligа oʻzgаrtishlаr kiritish uchun sichqоn bilаn Modify... (Изменить.../Oʻzgаrtirilsin...) knоpkаsi shiqillаtilаdi, nаtijаdа Modify Dimension Style: ISO-25 (Заменить теkущий стиль: ISO-25/Mаvjud stil аlmаshtirilsin: ISO-25) diаlоg dаrchаsi pаydо boʻlаdi.
|
| |
Član 10.
Svrha YU-T domena

Član 10.
Svrha YU-T domena je stvaranje i omogućavanje virtuelnog prostora za tržišne potrebe, tj. zadovoljavanje tržišnih i drugih dodatnih potreba pravnih i fizičkih lica.
YU-T domena se otvara kao poddomen unutar domena co.yu.
Svako pravno ili fizičko lice, koje ima fizičku adresu u SRJ (u smislu člana 24. ovog pravilnika), može registrirovati neograničen broj YU-T domena
Član 11.
YU-V domeni su domeni od posebnog značaja za SRJ i informatički prostor SRJ, tj. domeni koji imaju ili mogu imati posebno mjesto u organizaciji informatičkog prostora SRJ. Svrha
YU-V domena je omogućavanje kvalitetnog organizovanja i prezentovanje informacija iz predmetnog područja za koje je domen registrovan.
U načelu se radi o domenama čiji je naziv jednak ili sadrži naziv ili skraćeni naziv:
-
· Objekata na području SRJ, naprimer imenima oblasti, krajeva, regija, područja i gradova (npr. Beograd, Podgorica, Budva, Jugoslavia i dr.);
-
· pojedinih područja ljudske delatnosti, a za koja postoje nadležna upravna, profesionalna ili stručna tela na državnom nivou (npr. kultura, sport, fudbal, pozorišta, muzeji i dr.);
-
· prirodnih, kulturnih, naučnih ili drugih intelektualnih bogatstava, resursa, dostignuća, proizvoda ili usluga, po kojima je SRJ međunarodno prepoznatljiva, a za koje postoje nadležna tela ili organizacije na državnom nivou (npr. Crilica, Vuk Karadzić, Zoran Djindjic, Njegoš);
-
· nacionalnih i međunarodnih događaja ili događaja od posebne važnosti za SRJ (npr. sportska takmičenja kao što su svetske ili regionalne sportske igre ili prvenstva, svetske izložbe, skupovi, kongresi i dr.)
YU-V domen je sekundarni domen unutar .YU domena, tj. domen na nivou neposredno ispod nivoa .YU domen.
Pravila za registraciju .YU-V domena, kao i prava i obveze vezane uz registraciju i uporabu .YU-V domena definisani su u članu xx ovog pravilnika.
Popis YU-V domena javno se objavljuje na adresi http://www.dns.yu/domeni/ prema odredbama člana xx. ovog pravilnika.
Član 12.
Svrha YU-I domena je unapređenje informatičkog prostora SRJ, omogućavanjem pravnim i fizičkim licima stvaranje virtuelnog identiteta za kvalitetne informatičke servise iz predmetnog područja navedenog u zahtevu za registraciju domena.
|