nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Jismoniy tarbiya darslari

|
Jismoniy tarbiya darslari
|
bet | 154/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастури1. Jismoniy tarbiya darslari:
- maktabda jismoniy tarbiya va ta`limning asosiy shakli. Ularning miqdori tayanch o`quv jismoniy rejasida haftasiga 2 o`quv soati hisobidan belgilangan.
2. Harakat faoliyatining darsdan tashqari shakllari:
- darsdan oldin o`tkaziladigan gimnastika, umumiy o`rta ta`lim darslarida jismoniy tarbiya daqiqalari va pauzalar, uzaytirilgan tanaffuslardagi dinamik pauzalar, ko`ngilochar harakatli o`yinlar.
3. Jismoniy mashg`ulotlarining sinfdan tashqari shakllari:
- sport to`garaklari, fakultativlar, o`quvchilar qiziqishiga qarab ochilgan to`garaklar va boshqalar.
4. Umummaktab tadbirlari:
- bayramlar, sport turlari bo`yicha musoboqalar, spartakiadalar, viktorinalar va boshqalar;
5. Mustaqil mashg`ulotlar:
- ko`pincha uy vazifalarini bajarish tarzida, bolalar va o`smirlar sport maktabi sport sho`balaridagi mashg`ulotlar. Safarlar, o`yinlar va boshqalar.
Mashg`ulotlarning barcha shakllari haftasiga boshlang`ich sinf o`quvchilari uchun 8-10 soat, 5-9 sinf o`quvchilari uchun 10-12 soat harakat tartibini ta`minlab berish kerak.
Belgilangan hajm o`quvchilarning ko`rsatilgan guruhlari uchun yetarli darajada zarur va minimal darajada majburiydir. Nosog`lom, jismoniy rivojlanish va tayyorgarligi past darajali o`quvchilar uchun maxsus (individual-differensial) rejim o`rnatiladi.
III. O`quvchilarning jismoniy tayyorgarligi darajasini belgilovchi bilim, ko`nikma malakalar
1-sinf
Bilimlar:
- ertalabki oddiy gimnastik mashqlari elementlarini bilish;
- yakkama-yakka, bittadan, juft-juft, ikkitadan bo`lib qisqa masofaga yurish va yugurishlarni bilish;
- kalta arqonlar, arg`amchilardan sakrash, baland bo`lmagan gimnastik to`siqlardan «Chuqurcha»ga sakrash, aniq nishonga uloqtira olish;
- turli to`siqlardan, gimnastik o`rindiqdan va shuningdek, gimnastik devorlarga tirmashish (yuqoriga, pastga) mashq elementlarini bilish;
- qomatni to`g`ri tutib yurish, oyoq uchida yurish, signal bo`yicha to`xtash bilan yurish, sekin va tez yurish mashqlarini bajara olish;
- milliy raqs harakatlarini o`rganish va raqsga tushishni bilish;
- gimnastik narvonda qo`llarda osilib turishni, shu holatda tizzalarni ko`tarib tushirishni, past turnikda bir va ikki qo`lda osilib turishlarni bajarishni bilish;
- quvnoq harakatli o`yinlarni gimnastik gardishlar, to`ldirma to`p va boshqa sport anjomlari bilan bajarishni bilish;
- milliy raqs harakat elementlarini bajarishni bilish;
- «Alpomish» va «Barchinoy» maxsus test sinovlarini topshirish.
|
| |
-sinf
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak

|
-sinf
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak
|
bet | 129/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастури3-sinf
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
- Ansambl, orkestr va xor haqida umumiy tushunchaga ega bo`lish.
- o`rganilgan qo`shiqlarning mazmuni va mualliflari haqida tushunchaga ega bo`lish;
- musiqa savodiga doir kuy, usul, ritm, sur`at, o`lchov notalar shakli va pauzalar cho`zimi, nota yo`lidagi o`rni; major va minor lad (tuzuk) lari xususiyatlari, ularning uch tovushliklari;
- oddiy musiqa shakllari volta, repriza haqida umumiy tushunchaga ega bo`lish;
- tinglangan musiqa asarlarining mazmuni, janri (qo`shiq, marsh, raqs) va mualliflari haqida umumiy bilimlarga ega bo`lish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
-Qo`shiqlar kuylash va ularning janri, shakli, ifoda vositalari haqida fikr bildira olish;
-mashq va qo`shiqlar kuylaganda o`qituvchining dirijorlik ishoralariga qarab ansambl bo`lib kuylay olish;
- o`z o`rnida nafas olish, qo`shiq so`zlarini to`g`ri talaffuz qilish, dinamik belgilarga rioya etib kuylay olish;
-musiqa asarini diqqat bilan tinglash, uning shakli, qismlari(jumlalari), qaytarish va tugatish joylari, janr (qo`shiq, raqs, marsh) undagi major yoki minor tavsifi, ijro turi va asboblar ishtirokini aniqlay olish;
-oddiy nota yozuvlaridan o`rganilgan nota belgilarini topib aniqlay olish;
-musiqa tavsifini raqs, turli harakatlarda ifodalab ko`rsata olish;
-chapak va bolalar kichik urma cholg`u asboblarida chalib musiqaga ritmik jo`r bo`la olish;
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
-Qo`shiqlar kuylash va ularning janri, shakli, ifoda vositalari haqida fikr bildirish;
-mashq va qo`shiqlar kuylaganda o`qituvchining dirijorlik ishoralariga qarab ansambl bo`lib kuylash, o`z o`rnida nafas olish, qo`shiq so`zlarini to`g`ri talaffuz qilish, dinamik belgilarga rioya etib kuylash;
-musiqa asarini diqqat bilan tinglash, uning shakli, qismlarini (jumlalari), qaytarish va tugatish joylari, janr (qo`shiq, raqs, marsh) undagi major yoki minor tavsifi, ijro turi va asboblar ishtirokini aniqlash;
-ijrochilik turlarini ijro sadolaridan farqlash;
-chapak va bolalar kichik urma cholg`u asboblarida musiqaga ritmik jo`r bo`lish.
- cholg`u asboblarini tembridan ajratish.
|
| |
Xorijiy adabiyotlar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

570
14.
“Dehqon xo’jaligi to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. – T., 1998
y.
15.
“Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to’g’risida”gi O’zbekiston
Respublikasi Qonuni. – T., 2000 y.
16.
“Sug’urta faoliyati to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. – T., 2002
y.
17.
“Axborot erkinligi printsiplari va kafolatlari to’g’risida”gi O’zbekiston
Respublikasi Qonuni. – T., 2003 y.
18.
“Tadbirkorlik faoliyati sohasidagi ruxsat berish tartib-taomillari to’g’risida”gi
O’zbekiston Respublikasi Qonuni. – T., 2012 y.
19.
“Xususiy bank va moliya institutlari hamda ular faoliyatining kafolatlari
to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. – T., 2012 y.
20.
“Xususiy mulkni himoya qilish va mulkdorlar huquqlarining kafolatlari
to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. – T., 2012 y.
21.
“Oilaviy tadbirkorlik to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. – T.,
2012 y.
22.
“Raqobat to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni. – T., 2012 y.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak

|
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak
|
bet | 128/216 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #137371 |
Bog'liq Оптималлаштирилган ў ув дастуриMusiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
- Asar ohangidan unda nima tavsiflanganligini, uning ifoda tavsifi (quvnoq, sho`x, g`amgin, hazil va boshqalar ) orqali aniqlay olish;
chapakda va bolalar cholg`u asboblarida chalib musiqaga ritmik jo`r bo`lish;
- dirijorning “Diqqat”, “Nafas” va “Tugatish” kabi asosiy ish oralariga amal qila olish;
- notalar uzunligi (butun, yarim, chorak va nimchorak) haqida tasavvurga ega bo`lish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
- Shoir va bastakorlarni bir-biridan farqlash;
- asarlarni ifoda tavsiflari orqali farqlash;.
- musiqa tovushlarini farqlash;
- kuy va qo`shiqlarga tavsif berish;
- dirijorning ishoralariga qarab kuylash.
2-sinf
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
- Asarning nomi, ijodkorlari va badiiy mazmuni haqida umumiy tasavvurga ega bo`lish;
- musiqaning ifoda tili-kuy, registr va dinamik tuslari haqida tushunchaga ega bo`lish,
- nota yo`lida yetti asosiy bosqichning joylashuvini bilish;
- cholg`u asboblari, g`ijjak, qashqar rubobi, nog`ora bilan tanishish;
- yakkanavoz, yakkaxon, cholg`uchilar va xonandalar ansambili haqida tushunchaga ega bo`lish;
kuyning tuzilishi, uning ifoda vositalari haqidagi tushunchalarni bilish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
- Asarning musiqiy tavsiflari tahlilida qatnashish va o`z nuqtai nazarini bayon eta olish;
- cholg`u asboblarini tovush tembridan ajrata olish;
- tinglash orqali musiqaning ijro turlari yakkanavoz, yakkaxon dasta yoki orkestr ekanligini ajrata bilish;
- dirijorlik ishoralari yordamida xor bo`lib kuylay olish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
- Asarning musiqiy tavsiflari tahlilida qatnashish va o`z nuqtai nazarini bayon etish;
- cholg`u asboblarini tovush tembridan farqlash;
- tinglash orqali musiqaning ijro turlari yakkanavoz, yakkaxon, ansambl ekanligini bir-biridan farqlash;
- dirijorlik ishoralari yordamida xor bo`lib kuylash.
|
| |
iste’molchining muvozanatli holatini

|
iste’molchining muvozanatli holatini Pdf ko'rish
|
bet | 159/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIiste’molchining muvozanatli holatini
ifodalaydi.
Iste’molchi o’zining o’z didi va ruhiyatiga ko’ra turli xil tovarlar to’plamini
ma’qul ko’rishi mumkin. Bunda u tovarlarning ma’lum bir to’plamini boshqa biriga
taqqoslab ko’radi. Iste’molchi tanlovini tushuntirishda befarqlik egri chizig’i muhim
rol o’ynaydi.
Befarqlik egri chizig’i ehtiyojlarni bir xil darajada qondirilishini
ta’minlovchi iste’mol to’plamlari yig’indisini namoyon etadi. Ya
’ni, iste’molchi
uchun befarqlik egri chizig’ida joylashgan tovarlar to’plamini tanlashda farq mavjud
bo’lmaydi.
Befarqlik egri chizig’i pasayib boruvchi ko’rinishda bo’ladi. Befarqlik egri
chizig’ining pasayib borishi shu bilan izohlanadiki, tanlanishi lozim bo’lgan har ikkala
tovar ham iste’molchi uchun nafli hisoblanadi. Shunga ko’ra, bir tovarlar to’plami
(masalan, A)dan boshqa bir tovarlar to’plami (masalan, V ga) tomon harakat qilib,
iste’molchi naflilik miqdorini oshiradi. Biroq, ayni paytda xuddi shuncha miqdordagi
naflilikka ega bo’lgan A tovardan voz kechadi. Qisqasi, V tovar qanchalik ko’p bo’lsa,
A tovar shunchalik oz bo’ladi, chunki A va V tovarlar o’rtasida teskari aloqa mavjud.
O’zgaruvchilari o’rtasida teskari aloqa mavjud bo’lgan har qanday egri chiziq esa
pasayib boruvchi ko’rinishda bo’ladi.
Agar iste’molchining A va V tovarlarning barcha to’plamlari bo’yicha afzal
ko’rishlarini egri chiziqlar orqali tasvirlansa,
befarqlik kartasi
hosil bo’ladi. Har bir
befarqlik egri chizig’i kishi har biriga bir xilda qaraydigan tovarlar to’plamini
ifodalaydi. 7.5-chizmada befarqlik kartasining bir qismini aks ettiruvchi uchta
befarqlik egri chizig’i tasvirlangan. I
3
befarqlik egri chizig’i ehtiyojlarni
qondirilishining eng yuqori darajasini aks ettiradi.
7.5-chizma
|
| |
Iste’molchi tomonidan - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

153
o’zi uchun turli tovarlarning naflilik darajasining baholanishi iste’molchining
afzal ko’rishi deyiladi.
Naflilik funktsiyasi ma’lum miqdordagi tovarlarga boshqa bir miqdordagi
tovarlarni taqqoslashni bildiradi.
Naflilikni mutlaq ko’rsatkichlarda o’lchashning
ahamiyati bo’lmay, iste’molchi tanlovini naflilik darajasining ketma-ket joylashuvi
bilan izohlash mumkin. Bir to’plamdagi tovarlar nafliligi boshqasidan qay darajada
afzalligini ko’rsatib berish mumkin emas.
Naflilik funktsiyasi iste’mol qilinayotgan tovarlar(X,Y)dan olinayotgan
naflilikning hosilasini ifodalaydi:
XY
Y
X
U
)
,
(
.
So’nggi qo’shilgan naflilik – muayyan ne’matning navbatdagi birligini
iste’mol qilishdan olingan qo’shimcha naflilikdir.
So’nggi qo’shilgan naflilik
umumiy naflilikning o’sgan qismidan iborat ekan, u naflilik funktsiyasining hosilasi
hisoblanadi. Muayyan ehtiyojni qondiruvchi har bir navbatdagi ne’mat oldingisiga
qaraganda kamroq naflilikka ega bo’ladi. Ne’matlarning cheklangan miqdori
sharoitida esa doimo ehtiyojni eng kam darajada qondiruvchi «so’nggi nusxasi»
mavjud bo’ladi.
So’nggi qo’shilgan naflilik pasayib borish tendentsiyasiga ega bo’lib, bu iqtisodiy
tamoyil sifatida ifoda etiladi. Mazkur tamoyilning mohiyati shundan iboratki, agar
alohida olingan yakka iste’molchining holatidan kelib chiqilsa, ne’matlarni iste’mol
qilish hajmining ko’payib borishi bilan, ma’lum vaqtdan boshlab, muayyan
ne’matning navbatdagi birligini iste’mol qilishdan olingan qo’shimcha naflilik
oldingisiga nisbatan kamayib boradi.
Kishi qanchalik ko’p miqdordagi tovarni iste’mol qilsa, u shunchalik ko’p yalpi
naflilikka ega bo’ladi. Ya
Amaliy mashg`ulot - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 125/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Amaliy mashg`ulot: Tuxum qaynatib, qovurib pishirish usullari. Dasturxonga tortish qoidalari. Buterbrod va issiq ichimlik turlarini tayyorlash. Yaxna taomlar tayyorlash. Ochiq, yoriq va gazak uchun tayyorlangan buterbrodlarni tayyorlash. Go`shtli salatlar. Mevali va sut mahsulotli salatlar tayyorlash va dasturxonga tortish. “Tvorogli”, “Murabboli” blinchiklar tayyorlash tartibi va dasturxonga tortish.
Tayanch ma`lumotlar: mehnat xavfsizligi qoidalari va sanitariya-gigiyena talablari. Pazandachilik va qandolatchilik korxonalari, oshxonalarda ishchilar mehnatining mazmuni va ish o`rni.
|
| |
) talab yoki taklif egiluvchanligi koeffitsienti 1 dan katta (E

|
) talab yoki taklif egiluvchanligi koeffitsienti 1 dan katta (E Pdf ko'rish
|
bet | 156/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI1) talab yoki taklif egiluvchanligi koeffitsienti 1 dan katta (E
T,
E
Tf
>1).
Bunday
talab yoki taklif «egiluvchan» yoki «nisbatan egiluvchan» deb ataladi. U talab yoki
taklif etilayotgan tovar miqdorining foizdagi o’zgarishi narxning foizdagi o’zgarishiga
qaraganda ahamiyatli darajada ro’y berishini anglatadi;
2) talab yoki taklif egiluvchanligi koeffitsienti 1 ga teng (E
T,
E
Tf
=1).
Bunday
talab yoki taklif «birga teng egiluvchan» deb ataladi. U talab yoki taklif etilayotgan
tovar miqdorining foizdagi o’zgarishi narxning foizdagi o’zgarishi bilan teng borishini
anglatadi;
3) talab yoki taklif egiluvchanligi koeffitsienti 1 dan kichik (E
T,
E
Tf
<1).
Bunday talab yoki taklif «noegiluvchan» yoki «nisbatan noegiluvchan» deb ataladi. U
talab yoki taklif etilayotgan tovar miqdorining foizdagi o’zgarishi narxning foizdagi
o’zgarishiga qaraganda ahamiyatsiz darajada ro’y berishini anglatadi.
Tovarlarning talab yoki taklif bo’yicha egiluvchanlik darajasini bilish real
hayotda ularning narx strategiyasini ishlab chiqish hamda tovar sotishdan olinadigan
yalpi daromadni eng yuqori hajmiga yetkazishda ham muhim rol o’ynaydi.
4. Iste’molchi xatti-harakati nazariyasi
Hozirda iqtisodiyot nazariyasiga oid ko’plab darslik va o’quv qo’llanmalarda
bozor talabining shakllanishi va namoyon bo’lishini iste’molchining xatti-harakati
orqali tushuntirishga harakat qilinmoqda. Bunda oldindan g’arb adabiyotlarida mavjud
bo’lib kelgan turli nazariyalardan foydalanib, iste’molchi hatti-harakati nazariyasi
alohida yo’nalish sifatida bayon etilmoqda
34
. Talabalarni mazkur nazariyaning
mohiyati bilan tanishtirish maqsadida uning asosiy tushunchalarini ko’rib chiqamiz.
Iste’molchining bozordagi xatti-harakati so’nggi qo’shilgan naflilik nazariyasi
hamda iste’molchi tanlovi nazariyasi orqali izohlanadi. Co’nggi qo’shilgan naflilik
nazariyasining mazmuni bilan 4-mavzuda batafsil tanishib chiqqan edik. Bu nazariya
yordamida iste’molchining manfaati nuqtai-nazaridan uning afzal ko’rishi qoidalari
bayon etiladi.
Agar naflilikka iste’molchi o’lchami bilan qaralsa, u iste’molchining biron-bir
ne’matni iste’mol qilishidan olinadigan qoniqishni anglatadi.
|
| |
Shakllantiriladigan bilimlar

|
Shakllantiriladigan bilimlar
|
bet | 124/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Shakllantiriladigan bilimlar: plita, muzlatgich, idish-tovoq, yuvish moslamalari, oshxona stollari, quritgich moslama, shkaflar haqida umumiy tushuncha. Plita turlari, tuzilishi va foydalanish qoidalari.
Amaliy mashg`ulot: Kartoshka bo`tqasini tayyorlash.
Taom tayyorlash texnologiyasi (10 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Tuxum va uning ozuqaviy qiymati, pishirish usullari. Dasturxonga tortish qoidalari. Buterbrod va issiq ichimlik turlarini tayyorlash. Kundalik ovqatlanish uchun dasturxon bezash. Sabzavotlardan yaxna taomlar tayyorlash. Ularning sifatiga va saqlanishiga qo`yiladigan talablar. Yaxna taomlarni did bilan bezatib, dasturxonga tortish tartibi. Ochiq, yoriq va gazak uchun tayyorlangan (ka-na-pe) buterbrodlarni tayyorlash va dasturxonga tortish tartib, qoidasi. Sanitariya-gigiyena, xavfsizlik qoidalariga rioya qilish. O`zbek milliy oshxonasining rivojlanish tarixi, uning taomlari, tasnifi hamda taomlarning tayyorlanishidagi o`ziga xos xususiyatlari. “Tvorogli”, “Murabboli” blinchiklar tayyorlash tartibi va dasturxonga tortish.
Sohaga oid kasb-hunarlar to`g`risida ma`lumot.
|
| |
Befarqlik kartasi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 160/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIBefarqlik kartasi
V
S
V
A I
3
I
2
I
1
0 A
Ehtiyojlarning har bir darajasiga ko’ra cheksiz befarqlik egri chizig’i mavjud
bo’lishi mumkin. Biz sodda ko’rinishda faqat uchta egri chiziqni ifodaladik. Bu uch
egri chiziq tovarlar to’plamining ranjirovkasi (tartibini) ta’minlaydi. Ranjirlash
to’plamlarni afzallikning eng yuqori darajasidan eng kam tomonga yo’naltirilgan
tartibda qo’yib chiqadi. Biroq, bu tartib bir to’plamning boshqa biridan nechog’liq
afzalligini ko’rsatib bera olmaydi.
Iste’molchi hatti-harakatini tushunishda
iste’molchi
budjetining cheklanganligi
muhim ahamiyat kasb etadi. Budjet cheklanganligi iste’molchining muayyan pul
daromadlari mavjudligi sharoitida narxlarning muayyan darajasida u yoki bu turdagi
tovarlarning ma’lum cheklangan miqdorini sotib olish imkoniyati orqali ifodalanadi.
Iste’molchi budjetining cheklanganligini grafikda ikki turdagi tovarni sotib olishning
turli kombinatsiyalarini ko’rsatuvchi
budjet chizig’i
shaklida ham aks ettirish
mumkin.
Iste’molchi budjeti chizig’ining holatiga uning daromadlari va tovarlar narxining
o’zgarishi ta’sir ko’rsatishi mumkin.
Misol uchun, iste’molchi daromadining muayyan miqdorida 20 birlik A tovar
yoki 10 birlik V tovar sotib olish mumkin bo’lsin. Birdaniga sotib olinishi mumkin
bo’lgan har ikkala tovarning turli kombinatsiyalari G budjet chizig’ida joylashadi.
Agar iste’molchining daromadi 2 barvar oshsa, u holda uning budjet chizig’i ham
tegishli ravishda G
1
holatiga siljiydi. Aksincha, daromadning kamayishi, budjet
chizig’ining ham qisqarishiga va G
2
holatiga siljishiga olib keladi(7.6-chizma).
|
| |
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti - bet 573

569
nashr. – T.: TDIU, 2007. – 76 bet
5.
Nosova S.S., Novichkova V.I.. Ekonomicheskaya teoriya dlya bakalavrov.
Uchebnoe posobie. - M.: KNO RUS, 2009. – 368 str.
6.
Xudokormov A.G. Ekonomicheskaya teoriya: Noveyshie techeniniya Zapada. –
M.: INFRA-M, 2009. – 416 str.
7.
Avtonomova V., Ananina O., Makashevoy N.. Istoriya ekonomicheskix ucheniy.
Uchebnoe posobie. Pod. red. - M.: INFRA-M, 2009. – 784 str.
8.
SHodmonov SH.SH., Baubekova G.D. Pedagogicheskoe masterstvo i innovatsii
v prepodavanii ekonomicheskoy teorii. - T.: Yangi asr avlodi. 2004. – 164 str.
iste’molchilar o’rtasida - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

163
qiluvchi sub’ektlar manfaatlarining to’qnashuvidan iborat bo’lishini aniq tavsiflaydi.
Raqobat mavjud bo’lishining boshqa sharti tovar-pul munosabatlarining ma’lum
darajada rivojlangan bozor tizimida amal qilishidir.
Raqobatning mazmuni uning vazifalarini ko’rib chiqish orqali yanada kengroq
namoyon bo’ladi.
Hozirgi bozor iqtisodiyotida raqobatning quyidagi asosiy vazifalarini ajratib
ko’rsatish mumkin:
1)
tartibga solish vazifasi;
2)
resurslarni joylashtirish vazifasi;
3)
innovatsion vazifa;
4)
moslashtirish vazifasi;
5)
taqsimlash vazifasi;
6)
nazorat qilish vazifasi.
Raqobatning
Amaliy mashg`ulot - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 127/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Amaliy mashg`ulot: Mashinada ishlash qoidalari. Mashinada ipsiz tikish. Mashinaga ip o`tkazish. Biriktiruvchi, ziy choklarini tikish.
Mahsulot ishlab chiqarish texnologiyasi (36 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: Bichish va tikish haqida ma`lumot. Gavdadan o`lchov olish. Masshtabli lineyka. Fartuk va bog`ichli qalpoqcha chizmasini chizish. Fartuk va bog`ichli qalpoqchani modellashtirish va andoza tayyorlash. Fartuk va bog`ichli qalpoqcha bichish. Bog`ichli qalpoqchani tikish. Fartukni tikish. Bog`ichni va belbog`ni tikish. Ko`krak qismini tikish. Qoplama cho`ntakni tikish. Fartuk qismlarini birlashtirish va oxirgi ishlov. Dazmollash usullari. Xalq hunarmandchiligi to`g`risida umumiy ma`lumot. Milliy kiyimlar haqida tushuncha. Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi asosida “Qiyiqcha” tikish texnologiyasi. Kashtachilikda ishlatiladigan naqshlar chizish va qiyiqchaga tushirish. Kashtachilikda ishlatiladigan choklardan namunalaridan tikish. Qiyiqchani bichish va tikish. Milliy qo`g`irchoq turlari va tikish texnologiyasi. Qo`g`irchoqni andozasini tayyorlash, andozani gazlama ustiga joylashtirish va bichish. To`qish uchun asbob-moslamalar. To`qish usullaridan namunalar. XTQ va sanitariya-gigiyena talablari. To`qish choklarini o`rganish. Ko`zoynak uchun g`ilof to`qish.
|
| |
Buyumlarni ta`mirlash texnologiyasi 2 soat

|
Buyumlarni ta`mirlash texnologiyasi 2 soat
|
bet | 129/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Buyumlarni ta`mirlash texnologiyasi 2 soat
Amaliy mashg`ulot: Choklari so`kilgan turli buyumlarni ta`mirlash texnologiyasi.
“Qishloq xo`jaligi asoslari” yo`nalishi
Qishloq xo`jalik asoslari (60 soat)
O`simlikshunoslik (14 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: qishloq xo`jaligi moddiy oziq-ovqatlar yetishtirishning asosiy sohasi. Yer qishloq xo`jaligining asosiy omili. Dehqonchilik va chorvachilikni uyg`unlashtirish istiqbollari. Mahalliy hududda yetishtiriladigan ekinlar va ularning turlari. Ekin navlari va ularning hosildorligi, urug`chilik, ko`chat tayyorlash asoslari. Urug`larning sifatini aniqlash usullari. Ekilgan urug`ning unib chiqish tezligi va unga ta`sir etuvchi omillar. Turli ekinlarni parvarish qilish qoidalari.
|
| |
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari

|
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari Pdf ko'rish
|
bet | 575/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI
5. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari
1.
Sh.Mirziyoyev. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik –
har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo’lishi kerak. O’zbekiston
Respublikasi Prezidenti SHavkat Mirziyoevning mamlakatimizni 2016 yilda
ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlantirishning
asosiy
yakunlari
va
2017
yilga
mo’ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo’nalishlariga
bag’ishlangan
Vazirlar
Mahkamasining
kengaytirilgan
majlisidagi
ma’ruzasidan. Xalq so’zi, 2017 yil 17 yanvar.
12. Internet saytlari.
1.
www.stat.uz
– O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasining rasmiy
sayti.
2.
www.ceep.uz
– O’zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi huzuridagi
Samarali iqtisodiy siyosat markazi rasmiy sayti.
3.
www.internetindicators.com
– Iqtisodiy indikatorlar Internet veb-sayti.
4.
www.economyworld.com
–
Photius Coutsoukis
and
Information Technology
Associates
(Axborot Texnologiyalari Assotsiatsiyasi) veb sayti.
571
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
NAMANGAN DAVLAT UNIVERSITETI
Iqtisodiyot kafedrasi
«IQTISODIYOT NAZARIYASI»
fanidan kurs ishlarini bajarish bo’yicha
U S L U B I Y K O’ R S A T M A
|
| |
Shakllantiriladigan bilimlar

|
Shakllantiriladigan bilimlar
|
bet | 134/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Shakllantiriladigan bilimlar: Tokarlik-vint qirqish stanogining vazifasi, qo`llanishi, tuzilishi, asosiy qismlari. Tokar va chilangarning ish o`rnini tashkil qilish. Stanoklarda ishlashdagi xavfsizlik texnika qoidalari. Tokarlik ishlarida moslamalardan foydalanish asoslari. Metallga issiqlik va sovuqlik ishlov berishning mohiyati.
Amaliy mustaqil ishlar: Parmalash va tokarlik-vint qirqish stanoklarining qismlaridan ichki detallarni ajratish. Ichki detallarning tuzilishini, ishlash tamoyilini o`rganish.
Mahsulotlar ishlab chiqarish texnologiyasi (8 soat)
Shakllantiriladigan bilimlar: texnika va konstruktsiyalash elementlari. Buyumlarni tayyolash: loyihalash, o`lchash, rejalash, biriktirish, pardozlash. Rejalash, arra bilan kesish, egovlash, zubilo bilan ishlash usullari. Bir necha detal va tayyorlanmaga ishlov berish. Metallarga ishlov berishga oid xalq hunarmandchiligi turlari bo`yicha ish usullari.
Amaliy mustaqil ishlar: Tayyorlanadigan detal eskizini chizmalarini, texnologik xaritalarni tuzish va o`qish. Materialni tejamli sarflashni rejalash. Metallarga ishlov berishga oid xalq hunarmandchiligi turlari bo`yicha ish usullarini o`rganish.
|
| |
m asofani bosib o‘tish uchun qilingan harakati kiradi

|
m asofani bosib o‘tish uchun qilingan harakati kiradi Pdf ko'rish
|
bet | 165/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mm asofani bosib o‘tish uchun qilingan harakati kiradi.
To‘rtinchipog‘onaga
odamlarning
zinapoyadantushgandan
keyin
ay von va y o ‘laklar orqali tashqariga chiqish eshigigacha b o ‘lgan m asofani
200
bosib o ‘tishiga qaratilgan harakati kiradi. Sanoat korxonalari, bino va
inshootlarda odamlarning harakatlanib yurishi, yordamchi vazifalar kiradi
va uni amalga oshirish uchun m axsus maydonlar (y o ‘laklar, zinapoyalar,
kirish va chiqish joylari) ajratiladi. Odamlarning binodagi harakatlanish
jarayoni, ayniqsa, y o n g ‘in yoki biror tabiiy ofat paytida keskin m as’uliyatli
tus oladi. Bunday hollarda harakatlanishni to ‘g ‘ri ta’m inlash odamlar
hayotini saqlab qolishga garov b o i a oladi, Har qanday xonada ham
y o n g ‘in sodir b o iis h ehtim oli mavjud ekanligini inobatga olsak, barcha
xonalardan va umuman binodan odamlarni xavfsiz joyga k o ‘chirish uchun
evakuatsiya yo'llarini rejalashtirish majburiy tadbirlardan hisoblanadi.
Evakuatsiya y o ‘llari deb, bino va inshootlarda xavfli holat yuzaga
kelganda, odamlarni bino ichida joylashgan doim iy ish joyidan, qisqa vaqt
ichida tashqariga olib chiqadigan elementlar tizim iga aytiladi. Bunday
elementlarga odamlarni doim iy ish joyidan eng qisqa y o ‘l bilan tashqariga
olib chiqadigan y o ‘nalish bo‘ylab joylashgan y o ‘laklar, dahliz, zinapoyalar
va maydonchalar, darvozaxonalar, chiqish eshiklari va boshqalar kiradi.
Ular orasidagi masofa L
= 1,5
yfp tenglama bilan topiladi, (bu yerda
P
-
bino piremetri)
Yuqori qavat
Birinchi qavat
|
| |
Zararlangan materiallarga maxsus qayta

|
Zararlangan materiallarga maxsus qayta Pdf ko'rish
|
bet | 147/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M10.3. Zararlangan materiallarga maxsus qayta
ishlov berish
Dushman tomonidan qo‘llanilgan qirg‘in qurollari oqibatida insonlar,
atrof muhit, suv, oziq-ovqatlar, texnika, transport vositalari va inshootlar
radioaktiv zarrachalar, zaharli moddalar va bakterial moddalar bilan
zararlanishi mumkin. Shu sababdan fuqarolarni mana shu zararlanishdan
saqlashda maxsus ishlov berish omillari bajariladi. Maxsus ishlov berish
187
omili - umumiy qirg‘in qurollari talafotlarini y o ‘qotish jarayonining
asosiy qismini tashkil etib, u qutqaruv va tiklash ishlarini olib borishda
kom pleks vazifalam i o ‘z ichiga oladi.
M axsus ishlov berish omili - to‘liq va qisman ishlov berish xillariga
boMinadi. T o‘liq ishlov berish om ili deyilganda qo‘yilgan vazifalam i
bajarishda hech qanday him oya vositalarisiz amalga oshirish, ya’ni xavfsiz
sharoit yaratis'n tushuniladi. Qism an ishlov berish omillarida esa qo‘yilgan
vazifalarni faqat terini him oyalovchi vositalarsiz amalga oshirish sharoiti
tushuniladi. M axsus ishlov berish om ili - atrof muhitni zararsizlantirish
va fuqarolarni sanitar qayta ishlov berishdan tashkil topgan
Texnika hamda transport vositalarini zararsizlantirish avtoservis va
boshqa ta’mirlovchi korxonalarda am alga oshiriladi.
Fuqarolarni sanitar ishlovdan o ‘tkazish esa hammom, dushxona va
boshqa m axsus yuvinish joylarida am alga oshiriladi. Zararsizlantirish
om iliga dezaktivatsiya, degazatsiya v a dezinfeksiya jarayonlari kiradi.
Dezaktivatsiya
deyilganda, zararlangan vositalar (kiyim-kechak,
him oya vositalari, suv, texnika, transport vositalari) va inshootlardagi
radioaktiv moddalarning faolligini y o ‘qotish tushuniladi. Dezaktivatsiyaning
|
| |
V.A.Tokarevaning - Oila psixologiyasi

|
Oila psixologiyasi
|
bet | 59/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023V.A.Tokarevaning "Kichik maktab yoshidagi bolalarning ijtimoiy burchga nisbatan shakllanish psixologiyasiga" bag‘ishlangan tadqiqotlarida o‘quvchilar o‘quv faoliyati motivlarini o‘rganish borasida olib borilgan tadqiqotlarda va izlanishlarida burch motivini shakllanishiga jamiyatning ta'sirini o‘rganish muhim sanalishi ko‘rsatib o‘tiladi
E.G‘.G‘oziev tadqiqotlarida o‘smir o‘quvchilarning o‘quv faoliyatini boshqarish xususiyatlari o‘quv faoliyatini rejalashtirish, o‘z-o‘zini nazorat qilish, o‘z-o‘zini baholash jarayonlari haqida mulohaza yuritiladi. Tadqiqotchi o‘quv faoliyatini boshqarishning diagnostik metodini ishlab chiqib, psixologiya fanining kam o‘rganilgan sohalaridan biri bo‘lgan o‘qish faoliyatini boshqarish muammosining nazariy va amaliy, empirik tomonlarini yoritib beradi. Shuningdek, mazkur tadqiqotlarda o‘qish va o‘qitish jarayoni uchun tavsiyanoma ishlab chiqilgan, o‘z-o‘zini anglash bosqichlari to‘g‘risida ma'lumot berilgan.
A.A.Fayzullaev ilmiy tadqiqotlarida shaxsning motivasion o‘z-o‘zini boshqarishning turli-tuman omillari ham ko‘rib chiqilgan. Aniqlangan bu omillar shaxs motivatsiyasining xususiyatlariga motivasion boshqarishning amalga oshirish usullari va natijalariga tegishlidir. Bundan tashqari motivasion tuzilmalarning shaxs tomonidan ob'ektivlashtirish va o‘z motivatsiyasini boshqarishdagi turli psixologik strategiya va usullari masalalari ham aniqlab berilgan. Shaxsning hayot faoliyatida motivasion o‘z-o‘zini boshqarishning boshqa bir qator sohalari ham o‘rganilgan.
E.Z.Usmonovaning ilmiy tadqiqotida o‘quvchilarning o‘quv faoliyati jarayonidagi qarama-qarshilik, motivatsiya, ijod va shaxs muammolari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida ikki asosiy motivatsiya toifasining munosibligini tushunish muhim bo‘lgan, muvaffaqiyatga erishish motivatsiyasini odamda tashqi motivatsiyaga kiritiladi.
F.I.Haydarovning "Qishloq maktabi o‘quvchilarida o‘qish motivlarining shakllanishi" nomli ilmiy izlanishlarida o‘quv motivlari ularning xususiyatlari, o‘qitish jarayonida ijobiy va salbiy motivlarning ta'siri keng qamrovda o‘rganilgan. Shuningdek, muallif o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga bog‘liq holda o‘qish motivlarini namoyon bo‘lishining regional tafovutlarni o‘rganishga asosiy e'tiborni qaratgan. Muallifning ishlariga nazar tashlar ekanmiz, o‘qish motivlarini bir qator turkumlarga ajratgani, ya'ni obro‘ga intilish, kasbga qiziqish, muvaffaqiyatga erishish va boshqalarni yuzaga kelishiga ta'sir ko‘rsatuvchi ob'ektiv, sub'ektiv omillarni, shuningdek rivojlanish mexanizmlarini ishlab chiqqanligini ko‘ramiz. u esa ta'lim faoliyatida o‘quvchiga samarali yondashish mezoni hisoblanadi.
|
| |
Evakuatsiya vaqtida binodan chiqish eshiklari ikkitadan kam bo‘lmagan

|
Evakuatsiya vaqtida binodan chiqish eshiklari ikkitadan kam bo‘lmagan Pdf ko'rish
|
bet | 166/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MEvakuatsiya vaqtida binodan chiqish eshiklari ikkitadan kam bo‘lmagan
holda loyihalashtiriladi. Xonalardan chiqish eshiklari va binodan chiqish
darvozalari bir-biridan m a’lum masofada uzoqlashtirilgan b o ‘ladi (7-
rasm).
201
Evakuatsiya yo‘Harming tarkibiy qismlari
B inolarning yer osti qavatlaridan evakuatsiya qilishda odam larning
harakat y o ‘nalishi b o ‘ylab, yonuvchi ashyolar saqlanadigan omborxonalar
m avjud b o ‘lm asa, um um iy zinapoya orqali chiqishlariga ruxsat etiladi.
Agar yerto‘lada bunday omborlar m avjud b o ‘lsa v a bu omborlar uchun
alohida chiqish y o 'li asosiy evakuatsiya y o ‘lidan o ‘tda yonm aydigan
devor bilan to ‘silgan b o ‘lsagina, ulardan evakuatsiya qilishda um um iy
zinapoyadan foydalanishga ruxsat beriladi. A gar yerto‘lada joylash gan
xonaning sathi 300 m 2 gacha b o ‘lib, undagi odamlar soni 15 kishidan
oshm agan b o is a , xonadan chiqish oson b o ‘lishi uchun m axsus
m oslam alar mavjud boMgan taqdirda, tik o ‘rnatilgan narvon bilan
yerto‘la tom idagi 0 ,9 x 0,9 m2 o ‘lcham li tuynuk orqali yoki tashqi
devorda o ‘m atilgan o ‘lchami 0,75 x 1,5 m2 ga teng b o ‘lgan deraza
orqali evakuatsiya qilish mumkin b o ‘ladi. Yerto‘lada ishlovchilar
soni 5 kishidan oshm asa, undan chiqish uchun bitta tuynuk yoki
deraza q o ‘y ish k ifoya qiladi. B in on in g qaysi qavatda b o ‘lishidan qat’i
nazar, agar xonadan chiqish esh igi, shu qavatdagi ikkita evakuatsiya
chiqish darvozasiga olib boradigan b o ‘lsa, bu xonadan ch iq ish uchun
bitta evakuatsiya esh igi q o ‘yilish i m um kin. Faqat xonadagi en g uzoq
joylashgan ish joyid an to bu eshikkacha b o ‘lgan m asofa 25 m dan uzoq
|
| |
uning boshqa ixtiyoriy nuqtasidagi harorat 220°C dan oshib ketsa

|
uning boshqa ixtiyoriy nuqtasidagi harorat 220°C dan oshib ketsa Pdf ko'rish
|
bet | 164/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Muning boshqa ixtiyoriy nuqtasidagi harorat 220°C dan oshib ketsa;
- qurilmaning biror qismi qulab tushishi natijasida yuk ko'tarish
qobiliyati kamayib qolganda va h.k.
Qurilm alaming o ‘tga chidam lilik chegarasi tajriba usuli bilan yoki
analitik hisoblash y o i i bilan aniqlanadi. Bu usullarning asosiy shart va
qoidalari Xalqaro m ezonlashtirish tashkilotining tavsiyanomalarida (ISO)
va m ezon SE V 1000-78 y on g‘inga qarshi qurilishni loyihalashtirish
m e ’yorlarida aks ettirilgan.
11.4. Yong‘in yuz berganda odamlar evakuatsiyasi
Bino va inshootlarda odamlarning harakatlanishi zaruriy funksional
jarayon hisoblanadi. Bu jarayonni amalda oshirishda odamlarning harakati
m e ’yoriy yoki majburiy holda b o ‘lishi mumkin. Birinchisida odamlarning
bino va inshootlarda kundalik ehtiyoj yuzasidan normal harakatlanishi
bilan ifodalansa, ikkinchisida bino yoki xonalardan y o n g ‘in yoki zilzila
sharoitida odamlarni xavfli muhitdan xavfsiz joyga majburiy k o ‘chish
uchun m o ‘ljallangan harakati tushuniladi. Majburiy evakuatsiya jarayoni
ikkita yoki to ‘rtta p o g ‘onada o ‘tkaziladi.
Birinchi pog‘ona
- bu binoning oxirgi qavatida joylashgan barcha
xonalarda odamlarning y o ‘lakka chiqish harakatidir.
Ikkinchi pog‘onaga
odamlarning xonaning chiqish eshigidan to
zinapoyagacha bo'lgan masofani bosib o ‘tishi uchun m o ‘ljallangan
harakati kiradi. Bunda harakatlanuvchi oqim y o ‘lak b o ‘ylab o ‘tadi. Agar
bino bir qavatli b o ‘lsa, evakuatsiya ikkinchi pog'onadan s o ‘ng tugashi
mumkin.
Uchinchipog‘onaga
odamlarning
yuqori
qavatning
zinapoyaga
kelishidan to birinchi qavatdagi zinapoyadan chiqish eshigigacha b o ‘lgan
|
| |
Qarorga kelish - Oila psixologiyasi

|
Oila psixologiyasi
|
bet | 64/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023 Qarorga kelish. Maqsadga yetishish yo‘llarini va vositalarini tanlash jarayonida rejalashtirish, motivlar ko‘rashi bilan bog‘langan bo‘lib, qarorga kelish bilan tugaydi. Qarorga kelish-muayyan bir maqsadni va shu maqsadga erishish yo‘lida harakat usullaridan birini tanlab olish demakdir. Motivlar ko‘rashida buning ma’nosi shuki, motivlardan biri hal qiluvchi rol o‘ynagan bo‘ladi. Masalan, kechqurun qayoqqa borish kerak – teatrgami yoki o‘rtog‘ining yonigami-degan motivlar ko‘rashi natijasida kishi bormoqchi bo‘lgan joyi haqida qarorga keladi.
Kishi ba’zan tez qarorga keladi, bu qaro‘rning bajarilishi mumkinligiga ishonadi. Buni qat’iyat deb ataymiz. Ba’zi motivlar ko‘rashi o‘zoq vaqtga cho‘zilib ketadi va qaror bajarilishiga ishonchsizlik hamda ikkilanishlar bilan qabul qilinadi. Bu qat’iyat sezgirlikdir. Masalan, o‘rta maktabni bitirayotgan va bitirgan ba’zi yigit-qizlar qaysi o‘quv yurtiga yoki korxonaga kirish masalasini tez hal qiladilar, boshqalari esa juda o‘zoq vaqt ikkilanib, xayolga tolib yuradilar. Qat’iyat odamda jiddiylik vaziyatining yengillashtirishi mamnunlik tuyg‘usini tug‘dirsa, qat’iyatsizlik ikkilanish hissi, jiddiylik tuyg‘usi va alohida noaniq holat bilan birga sodir bo‘ladi.
Biror qarorga kelish sur’ati bir qancha sabablarga, jumladan, ehtiyojga, hal qiluvchi motiv kuchiga, vaziyatga, hissiyotga tafakkur va xayolning taraqqiyot darajasiga, kishining turmush tajribasi va bilimlariga, temperamenti va harakteriga, boshqa kishilarning nasihat, buyruq, iltimos takliflariga quloq solishiga bog‘liq bo‘ladi. Biror qarorga kelish sur’ati asosan qo‘yilgan maqsadning ahamiyatiga, biror qarorga keltiruvchi faoliyatning harakteriga bog‘liq bo‘ladi.
Murakkab tarzdagi motivlar ko‘rashi va qarorga kelish faqat shunday hollarda bo‘ladiki, bunda odamning hayoti va faoliyati uchun ayniqsa muhim ahamiyatga ega bo‘lgan yangi maqsadlar qo‘yiladi va bu maqsadlarni amalga oshirish uchun yangicha usullar va vosita talab qiladi.
Qat’iyat faqat tezlik bilan qarorga kelishdagina emas, shuningdek bu qaro‘rni tez va dadil bajarishda ham zohir bo‘ladi. Tezlik bilan qarorga kelish va uni aniq belgilangan muddatda bajarish – qat’iyatni namoyon qilish demakdir.
Qaror qabul qilinsa-yu, keyin o‘zgartirilsa, yoki boshqa qaror bilan almashtirilsa, yoxud butunlay bekor qilinsa, bunday qaro‘rni yuzaki yoki bo‘sh qaror deb ataladi. Qat’iyat va mustahkam qarorga kelish-irodaning yuksak sifatidir.
Qabul qilingan qaro‘rning o‘zgarishi ko‘pincha yana bu qaror to‘g‘risida yetarli darjada o‘ylamaslikdan, emotsional holatning o‘zgarishidan yoki kishi harakat qilayotgan sharoit o‘zgarishidan kelib chiqadi. Qaro‘rning o‘zgarishi ko‘pincha motivlar ko‘rashining qaytadan boshlanib ketishiga va oxirgi marta qat’iy qaror qabul qilishga olib keladi.
|
| |
sifatli razvedk - M tojiyev, I. Nigmatov

har bir uyning o ‘zida tashkil etiladi. Avariya yuz bergan obyektda, birinchi
navbatda, KTZMning tarqalish o‘chog‘i yopiladi.
Avariya o‘chog‘ini bekitishda ishtirok etuvchi tizimlar xavfsizlik
qoidalariga qat'iy rioya qilishlari, ya’ni izolirlovchi gazniqoblardan, tana
a’zolarini saqlovchi izolirlovchi
himoya kiyimlaridan, shaxsiy dorixona
(SHD-2) va shaxsiy kimyoviy paketlardan (SHKP-8) foydalanadilar.
Avariya oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etmaydigan fuqarolaming
zaharlangan hududga kirishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida, obyekt
maxsus xizmat guruhlari tomonidan qo‘riqlanadi.
Avariya hududidan
odamlarni olib chiqib ketishda eng qisqa yo‘l bo‘yicha, shamol
yo‘nalishiga perpendikular tarzda, balandlikda joylashgan hamda yaxshi
shamollanadigan hududga harakatlanish lozim.
KTZMdan zaharlanganlarga juda qisqa muddatda tibbiy yordam
ko‘rsatilishi lozim. Buning uchun ularga gazniqob kiydiriladi, agar tanasiga
yoki kiyimiga KTZM tekkan bo‘lsa, ulardan tozalanadi.
Tozaiash toza
suv yordamida ko‘p marotaba yuvish orqali amalga oshiriladi. Birinchi
tibbiy yordam ko‘rsatish KTZM xususiyatiga qarab amalga oshiriladi.
Esda tutish kerakki, KTZM bilan zaharlangan odamga sun’iy nafas
berish muolajasi bajarilmaydi, aks holda
zaharlangan odamning ahvoli
og‘irlashadi. Avariya o ‘chog‘i bartaraf etilgandan so‘ng, KTZM tarqalgan
hududlar, obyektlar, qurilma va uskunalar qayta ishlov (sanitar tozaiash)
dan o‘tkaziladi.
Demak, tabiiy va texnogen xususiyati favqulodda vaziyatlar yuz
bergan hududlarda, obyektlarda avariya-qutqaruv
va boshqa kechiktirib
bo‘lmas ishlami olib borish tartibi shulardan iborat. Ushbu tartib-qoidalami
yaxshi o ‘rgangan va amaliyotda qo‘llay biladigan fuqaroiar respublikamiz
hududlarida yuzaga keladigan favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf
etishda o ‘zlarining insoniy burchlarini bajara oladilar.
Suv toshqinida qanday qutqaruv ishlari o ‘tkaziladi?

|
Suv toshqinida qanday qutqaruv ishlari o ‘tkaziladi? Pdf ko'rish
|
bet | 151/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M9. Suv toshqinida qanday qutqaruv ishlari o ‘tkaziladi?
10. Avariya va halokatlarda qanday tartibda qutqaruv ishlari olib
boriladi?
190
XI BOB
Y 0N G ‘IN XAVFSIZLIGI ASOSLARI
Sanoat korxonalarida, turar jo y binolarida sodir ho'ladigan y o n g ‘in,
portlashlar k o ‘plab m oddiy zarar ko'rishga, odamlarning qurbon b o ‘lishiga
olib keladi. Turar joy, m a’muriy binolar, xom ashyo, mahsulotiar,
uskuna, dastgohlar,
ishlab chiqarish binolari, tayyor m ahsulotiar
(yonish xususiyatiga ega b o ‘!ganligi uchun) yonib ketadi, natijada
iqtisodiyotim izga salbiy ta’sir k o ‘rsatadi. M a’lum otlarga qaraganda.
dunyo b o ‘yicha har 10 soniyada, jam i 5 mln. y o n g ‘in sodir bo'lm oqda.
M D H da esa bu k o ‘rsatkich 8 0 0 0 -8 5 0 0 ni tashkil etadi, oqibatda mln.
hatto bir necha yu z mln. s o ‘mdan ortiq m oddiy zararlar k o ‘riladi. Sanoat
korxonalarini, turar jo y binolarini y o n g ‘in, portlashdan him oyalash
davlatim izning m uhim va bosh vazifalaridan biri boTib hisoblanadi.
Bu vazifani bajarish texn ologik uskunalardan to ‘g ‘ri foydalanish, bino,
qurilma, inshootlarni y o n g ‘inga qarshi umumiy normalarga asoslanib
to ‘g ‘ri loyihalash, qurish bilan uzviy b o g ‘langan. Ishlatiladigan qurilish
ashyoiari va jihozlarning yonuvchanligini avvaldan hisobga olish, qayta
ishlanadigan, olinadigan modda, m ahsulotlam ing yon ish ga m oyilligi,
fizika-kim yoviy xususiyatlarini e'tiborga o lish y o n g ‘in xavfsizligin i
ta’m inlashda va undan ogohlantirishda, odam larning xavfsizligin i
ta’m inlashda katta aham iyatga egadir. Shu m aqsadda y o n g ‘inga qarshi
qoTIaniladigan um um iy norma talablariga m os tushadigan va am alga
|
| |
BRENDNI POZITSIYALASHTIRISH - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 146/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BRENDNI POZITSIYALASHTIRISH — raqobatchilarning xuddi shunday harakatlariga nisbatan iste’molchilar ongida muayyan brend konsepsiyasini yaratish, foydalanish va rivojlantirishdir. Basharti, masalan, yengil avtomobillar ayrim brendlari foydali xossalar eng ko‘p miqdorini iste’molchiga uning puli evaziga taqdim etishga harakat qiladi. Qimmat hisoblanadigan markalar (rusumlar) esa hech mahal bunga intilmagan va intilmaydi ham. Iste’molchilar, ana shu brendlarni pozitsiyalashtirishga bog‘liq holda muayyan margarin markalarini turlicha qabul qilishlari mumkin. Masalan, ozishni xohlovchilar uchun margarin, sog‘lom turmush tarziga amal qiluvchilar uchun mo‘ljallangan margarin, pishiriqlar uchun ajoyib bo‘lgan margarin, buterbrodga osongina surkash mumkin bo‘lgan margarin, ta’miga ko‘ra sariyog`ni eslatuvchi margarin va hokazo.
BRENDNING ESTETIK KODLARI (Brend esthetic codes) — brend yaratilayotgan yoki harakatlantirilayotganda tasvir yoxud matnning simvolik yoinki vizual ifodalanishi (masalan, tilla rang — boylik va hashamat ramzidir).
BRETTON-VUD VALUTA TIZIMI - G‘arbiy Yevropa mamlakatlarida ularning xalqaro iqtisodiy aloqalari bilan taqozo etiladigan pul munosabatlarini tashkil etish shakllaridan biri. B-v.v.t. ikkinchi jahon urushidan keyin amal qila boshlagan (tizim 1944 yilda o‘rnatilgan), shunga ko‘ra jahon puli rolini oltin bilan bir qatorda AQSh dollari bajara boshladi. AQShning bu valuta mexanizmi kapitalistik dunyo sanoati va savdosidagi o‘z monopol holatiga tayangan holda G‘arbiy Yevropa mamlakatlariga majburan qabul qildirildi. Barcha kapitalistik mamlakatlar davlat oltin zaxiralarining to‘rtdan uch qismiga ega bo‘lgan AQSh har qanday mamlakatlarning markaziy emission banklari taqdim etadigan oltinga dollarni almashtirish majburiyatini oldi. B-v.v.t. Amerika dollarini, qolaversa, AQShning o‘zini ustunlik holatiga qo‘ydi. Boshqa mamlakatlardan farq qilib AQSh to‘lov balansi bo‘yicha o‘z qarzlarini oltin bilan emas, balki dollar bilan qoplash imkoniyatiga ega bo‘ldi.
|
| |
mir-beton, beton, tabiiy va sun’iy toshlardan va boshqa olovda yonm ay­

|
mir-beton, beton, tabiiy va sun’iy toshlardan va boshqa olovda yonm ay Pdf ko'rish
|
bet | 163/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mmir-beton, beton, tabiiy va sun’iy toshlardan va boshqa olovda yonm ay
digan ashyolardan qurilgan inshootlar kiradi.
II darajali o‘tga chidamli inshootlarga
ham birinchi toifadagi bino
va inshootlar kiradi, faqat farqi shundaki, bulam ing tomini yopishda bi-
moyalanmagan metall qurilmalar ishlatilishi ruxsat etiladi.
III darajali o‘tga chidamli inshootlarga
yuk k o ‘taruvchi devorlari
temir-beton, beton, tabiiy v a sun’iy tosh ashyolardan qurilgan inshootlar
kiradi. Bularda tom yopg‘ich qurilmalarini qiyin yonadigan ashyolardan
shuvoq, metall tunukalar yoki azbest plitkalar bilan him oyalash ruxsat
etiladi.
IV darajali o‘tga chidamli inshootlarga
yuk k o ‘taruvchi devorlari
va tom yopg‘ich qurilmalari yaxlit yoki yelim langan y o g ‘ochlardan va
yonadigan yoki yonm aydigan ashyolardan qurilib, suvoq yoki azbest pli-
talari bilan himoyalangan inshootlar kiradi.
V darajali o‘tga chidamli inshootlarga
devorlari va boshqa quril-
malariga o ‘tga chidam lilik bo‘yicha talablar qo‘yilm aydigan barcha in
shootlar kiradi.
Qurilmalami yon g‘in sharoitida issiqlik ta’siridan yuk ko‘tarish yoki
lo ‘sib turish qobiliyatining yo'qolishiga sabab b o ‘luvchi dastlabki buzi-
199
lishgacha bo‘lgan vaqt oralig‘i, ulam ing o ‘tga chidamlilik chegarasi deb
ataladi va vaqt birligi soatda o ‘lchanib, qurilmalaming sinov boshlangan
daqiqadan to quyidagi buzilish belgilarining birortasi paydo b o ‘lganiga
qadar o ‘tgan vaqt oralig‘i bilan ifodalanadi:
- qurilmada alanga yoki tutun o ‘ta oladigan teshikning paydo bo'lishi;
- qurilmaning yonmay turgan sirtida harorat 160°C ga ko‘tarilsa yoki
|
| |
BUDJET PROFITSITI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 152/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BUDJET PROFITSITI — 1) muayyan davrda budjet daromadlarining budjet xarajatlaridan ortiq bo‘lgan summasi; 2) B.p. davlatning daromadlari uning xarajatlaridan oshsa, bunda budjet profitsiti yuzaga keladi. Davlat xarajatdan ortib qolgan qismini zahira sifatida olib qo‘yishi mumkin bo‘ladi.
BUDJET ROSPISI (ro‘yxat-yozuvi) — budjet klassifikatsiyasining bo‘linmalari bo‘yicha daromadlar va xarajatlar taqsimlanishining asosiy operativ rejasi. Unda yil davomida soliqlar va boshqa to‘lovlarning budjetga kelib tushish va budjet mablag‘larining sarflanish muddatlari o‘z aksini topadi.
BUDJET SAVODXONLIGI — kishini oila budjetini daromadlari va xarajatlarini boshqara olish, moliya bozorida to‘g‘ri qaror qabul qila olishdan iborat.
BUDJET SO‘ROVI – budjet tasnifi bo‘yicha tushumlarni shakllantirish va budjetdan mablag‘ ajratish to‘g‘risidagi so‘rov.
BUDJET TAQCHILLIGI – 1) muayyan davrda budjet xarajatlarining budjet daromadlaridan ortiq bo‘lgan summasi; 2) B.t. budjet daromadlari bilan xarajatlarining nomuvofiqligi bo‘lib, xarajatlarning daromadlardan ortib katishi tushuniladi. Budjet taqchilligining kalib chiqish sabablari: Iqtisodiyotni rivojlantirish maqsadida davlat budjeti hisobidan kapital qo‘yilmalar hajmining oshib katishi; favqulodda holatlar – urushlar, davomiy ommaviy tartibsizliklar, tabiiy ofatlar; YaIM o`sish sur’atlarining pasayib katishi, ishlab chiqarishning izdan chiqishi; Budjet daromadlari bazasining mustahkam emasligi; YaIM ning o`sish sur’atlariga erishmasdan turib markazlashgan uzoq muddatli invastitsiyalarni, ijtimoiy-madaniy tadbirlarni moliyalashtirishni muttassil oshirib borish; Iqtisodiy inqirozlar va boshqalar; 3) B.t. budjet daromadlaridan xarajatlarining ortib ketishi natijasida hosil bo‘ladigan farq. Bunga inflyatsiya, sarflarning noratsional tarkibi, pul- kredit siyosati, budjet intizomiga rioya etmaslik sabab bo‘ladi. Budjet taqchilligi aholi va yuridik shaxslar mablag‘larini jalb etish, xalqaro kreditdan foydalanish va hokazolar yordamida hal etiladi; 4) Budjet tanqisligi — belgilangan yil uchun hukumat xarajatlarining uning daromadlaridan oshib ketgan pul summasi; inflyatsiya jarayoni rivojlanishining omillaridan va davlat moliyasi krizis holati ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi.
BUDJET TASNIFI – O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti, davlat maqsadli jamg‘armalari tuzilmasiga kiruvchi budjetlar daromadlari va xarajatlarini, shuningdek uning taqchilligini moliyalashtirish manbalari guruhlanishidir.
|
| |