Reja: Kirish. I. O‘zbekistonning investitsion siyosati

|
Reja: Kirish. I. O‘zbekistonning investitsion siyosati
|
bet | 1/8 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 2,5 Mb. | | #132985 |
Bog'liq Reja Kirish. I. O‘zbekistonning investitsion siyosati
REJA:
Kirish.
I. O‘zbekistonning investitsion siyosati
1.1. Investitsiyaning iqtisodiy mazmuni va uning darajasini belgilovchi omillar
1.2. Investitsiyaning iqtisodiy mazmuni va uning darajasini belgilovchi omillar
II. O‘zbekistonning investitsion siyosatini takomillashtirish yo’llari
2.1.Iqtisodiyotni modernizatsiyalash jarayonida investitsiyalarning iqtisodiy mohiyati va iqtisodiyotga jalb qilishning ob‘yektiv zarurligi
2.2.Investitsiya siyosati doirasida investitsiya faoliyatini xorijiy kredit liniyalari orqali moliyalashtirishning o‘ziga xos xususiyatlari
2.3. O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotini va yetakchi tarmoqlarini investitsiyalar yordamida rivojlantirish va uni boshqarish
Kirish.
So‘nggi yillarda kuzatilgan va hali beri davom etib kelayotgan jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi global iqtisodiyotning aksariyat tarmoqlarini qamrab olishi bilan birgalikda investitsiyalar oqimiga ham sezilarli darajada o‘z salbiy ta‘sirini ko‘rsatdi. O‘z navbatida investitsiyalar oqimining pasayishi ularni moliyalashtirish manbalarining qisqarishi bilan birga jahon iqtisodiyotidagi beqarorlik va investitsion risklarning birmuncha oshishi bilan izohlanadi.
Jahon miqyosida 2010 yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning global oqimi 5 foizdan ko‘proqqa oshishiga qaramasdan, inqirozga qadar bo‘lgan davrga nisbatan uning miqdori 15 foizga past bo‘lgan. Ayniqsa, global investitsiyalarning eng yuqori miqdori kuzatilgan 2007 yilga nisbatan 37 foizga pastroqni tashkil etgan. 2011 yilda esa uning miqdori 17 foizga o‘sib, 1500 mlrd. AQSh dollaridan oshdi. Bu ko‘rsatkich global to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalar oqimi inqirozgacha bo‘lgan davr darajasiga chiqqanligidan dalolat beradi. BMTning savdo va rivojlanish masalalari konferentsiyasining (UNCTAD) baholashiga ko‘ra, 2012 yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalarning o‘sishi saqlab qolinib, qariyb 1,6 trln. AQSh dollarini tashkil etadi.
Investitsion oqimlarning o‘sishini chegaralashi mumkin bo‘lgan asosiy omillar sifatida quyidagilar ilgari surilmoqda: jahon iqtisodiyotidagi susayish va iqtisodiy o‘sish sur‘atlarining qisqarishi riski, Evropa mintaqasidagi qarzdorlik va byudjet taqchilligi muammolari, evro kursi taqdirining noaniqligi va moliya bozorlaridagi risklarning ortishi.
Investitsiyalarni jalb etish va ulardan samarali foydalanishda rivojlangan sanoatlashgan mamlakatlarda investitsiya siyosatini amalga oshirishda quyidagi uchta yo‘nalishga alohida e‘tibor bilan qaraladi:
- import o‘rnini bosish strategiyasini rivojlantirish;
-tayanch tarmoqlar va eksport salohiyatining mustahkamlash;
-ilmtalab sohalar va innovatsion ishlanmalarni rivojlantirish.
Ayniqsa,e‘tiborli jihat Koreya Respublikasining investitsiya strategiyasida namoyon bo‘ladi. Ushbu mamlakat xorijiy investitsiyalardan samarali foydalanishda shunday siyosat olib borganki, bunda Janubiy Koreyaga boshqa rivojlangan mamlakatlardan, xususan AQSh va Yaponiyadan investitsiyalar jalb qilishda ulardagi samarali menejment uslublari va ishlab chiqarish texnologiyasini o‘ziga tatbiq qilishga intilgan.
Malayziyaning investitsiya siyosatida esa ustuvor jihat investitsiyalarni qayta ishlash sanoatiga yo‘naltirish bo‘lib hisoblanadi38 .
Ushbu mamlakatda investitsiyalarni ilmtalab va yuqori texnologiyalarga asoslangan ishlab chiqarish sohalariga, jumladan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, nanotexnologiyalar, yuqori malakali xizmatlar kabi sohalarga yo‘naltirilmoqda. Xususiy sektorning o‘zida investitsiyalarning yillik o‘rtacha o‘sishi 11-12 foizni tashkil etmokda. Ularning umumiy investitsiyalar hajmidagi salmog‘i 50 foizdan ortiq bo‘lib, so‘nggi besh yil mobaynida xususiy investitsiyalarning umumiy miqdori 95 milliard AQSh dollaridan oshib ketgan.
Malayziyada Sanoatni rivojlantirishning bosh rejasiga asosan investitsiyalar sohasida quyidagi vazifalar belgilab olingan:
- investitsiyalarni jalb etish orqali yuqori qo‘shimcha qiymatga ega bo‘lgan mahsulot ishlab chiqarishni jadallashtirish va ilg‘or texnologik tarmoqlarni rivojlantirish;
-sanoatning ustuvor tarmoqlari rivojlanishiga ko‘maklashish;
-sanoatga ilg‘or texnologiyalarni, jumladan, biotexnologiyalar, nanotexnologiyalar, simsiz uzatish texnologiyalari, mikroelektromexanik tizimlari, lazer texnologiyalarini tatbiq etishni yanada kengaytirish;
-sanoatning o‘sishida mehnat unumdorligi omilining rolini oshirish;
- milliy sanoatning xalqaro mehnat taqsimoti tizimiga integratsiyalashuvini chuqurlashtirish;
- ilmiy tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlanmalarini yanada rivojlantirish va ularni sanoatga tatbiq etishni davlat tomonidan qo‘llabquvvatlash;
- iqtisodiy salohiyat va raqobatdoshlikni mustahkamlash maqsadida strategik hamkorlik va markazlashuvni rag‘batlantirish. Shu bilan birga, Malayziyada investitsion jozibadorlikni oshirish maqsadida turli soliq imtiyozlari joriy qilingan bo‘lib, bunda investitsiya natijasida olingan foydaning faqat 30 foizi dastlabki 5 yil davomida soliqqa tortiladi. Ayniqsa, hududlarning rivojlanishini qo‘llab- quvvatlash yo‘nalishida nisbatan yaxshi rivojlanmagan shtatlarda faoliyat ko‘rsatuvchi investorlar foyda solig‘idan dastlabki 5 yil davomida to‘liq ozod qilinadi.
Yaponiyada ham investitsiya siyosatining ustuvor yo‘nalishi yuksak texnologiyalarga asoslangan va resurs tejovchi ishlab chiqarishni rag‘batlantirishga qaratilgan. Umuman olganda, Yaponiyaning rivojlanishi aynan ilmtalab sohalarning rivojlantirilishi hamda samarali ishlab chiqarish texnikalarining tatbiq etilishiga tayanadi. Yaponiyaning dastlabki rivojlanish davri tajribasi shuni ko‘rsatdiki, nafaqat yangilik yaratish uchun kapital zarur, balki kapitaldan foydalanish uchun ham yangilik zarur bo‘ladi. Ushbu ikkala yo‘nalish bir-biri bilan uzviy bog‘liq va o‘zaro bir-birini to‘ldirib turadi. Bu holat shunday izohlanadi, ya‘ni yangilik yaratish uchun muayyan kapital zarur bo‘lsa, mavjud kapitaldan samarali foydalanish uchun yangilik kiritilishi taqozo qilinadi.
Taraqqiy etgan mamlakatlar iqtisodiyotidagi yana bir ahamiyatli jihat investitsiya jarayonida yirik transmilliy kompaniyalarning faol ishtiroki, moliya 60 bozorining yuqori rivojlanganligi, xususan, qimmatli qog‘ozlar muomalasining keng tarqalganligi, turli jamg‘armalarning investitsiya faoliyatiga jalb qilish mexanizmining yuqori darajada tarkib topganligi bilan ajralib turadi.
Rivojlangan mamlakatlar investitsiya faoliyatida boy tajriba to‘plangan bo‘lib, undan O‘zbekiston amaliyotida foydalanish investitsiyalash amaliyotini takomillashtirish va investitsiyalarning samaradorligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqish imkonini beradi. Bu borada bir qator rivojlangan mamlakatlarda investitsiya me‘yorining nisbatan yuqori va barqaror darajasiga erishilganligining guvohi bo‘lamiz.
|
| |