Formallashtirish - Barchamizga ma’lumki, XXI asr globallashuv davri, texnika asri deyiladi Bugungi kunda fan va...

|
Barchamizga ma’lumki, XXI asr globallashuv davri, texnika asri deyiladi Bugungi kunda fan va texnika jadal suratda rivojlanib bormoqda, bu esa yangi texnologiyalardan foydalanib dars o‘tishni taqozo etadi
|
bet | 7/17 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 0,99 Mb. | | #139874 |
Bog'liq Barchamizga ma’lumki, XXI asr globallashuv davri, texnika asri d-fayllar.orgFormallashtirish - bu tekshirilayotgan predmet yoki hodisaning ma`lum konkret tomonlari, xossa va xususiyatlarining mazmunini mavhumlashtirib, uni ma`lum abstrakt ifoda, formula yoki sxemalar bilan ifodalashdir. Bu metod yordamida tadqiq etilayotgan ob`ektlarning o`rtasidagi aloqadorlik, ularning munosabatlari ma`lum ifodalarda belgilanadi. Masalan, algebradagi matematik ifodalar: a+b, ab, a2 –2ab+b2 kabilar miqdoriy munosabatlarning formallashtirilgan ko`rinishidir.
Formallashtirish usuli eng ko`p darajada matematika, fizika, ximiya, matematik mantiq, muxandislik va texnika sohalarida olib boriladigan tadqiqotlarda qo`llaniladi. Formallashtirish usuli o`z navbatida modellashtirish usuli bilan chambarchas bog`liq.
Modellashtirish metodi o`rganilayotgan ob`ektga tuzilishi yoki funksiyasiga ko`ra unga o`xshash lekin uning o`zi emas, uning nusxasini yaratib, shu nusxa orqali haqiqiy ob`ektning tegishli xossa va xususiyatlarini o`rganishdir. Ilmiy tadqiqotlarda bu usulning vazifasi odatda, tekshirilayotgan ob`ektning bevosita originalida o`rganishning iloji bo`lmagan paytda uning asliga o`xshash, unga mos moddiy yoki fikriy nusxasini, ya`ni modelini (model - lotincha modele - nusxa, shartli obraz, sxema ma`nolarini bildiradi) yasab, shu model asosida originalni o`rganishdan iboratdir. Modellashtirish va modelning o`ziga misol qilib, biz globusni olishimiz mumkin.
Modellashtirish ko`p bosqichli jarayondir. Uning 1-bosqichi modelni qurishdir. Qurilgan modelning original bilan mosligini aniqlash modellashtirishning 2-bosqichidir. Modellashtirishning 3- bosqichi – bu model asosida hosil qilingan bilimni originalga tadbiq etishdir. Modellashtirishning so`nggi, 4-bosqichi esa model orqali ega bo`lingan yangi bilimning haqiqatligini aniqlashdir.
Tabiatiga ko`ra modellarni 2 guruhga bo`lish mumkin:
1) moddiy modellar
2) fikriy modellar
Moddiy modellar moddiy jismlardan yasalgan modellardir. Fikriy modellar esa til belgilari, tildagi simvollar, har xil kodlar, EHM dasturlari va shular kabilardir.
Modellashtirishning cheklangan tomonlari ham bor. Masalan, hech bir model originalning xususiyatlarini to`la ifodalay olmaydi. CHunki har qanday model originalning tadqiqot uchun muxim bo`lgan xususiyatlarini ifodalab, boshqa barcha xususiyatlarini mavhumlashtiradi.
Ilmiy tadqiqotlarda modellashtirishning turli xillarini birgalikda qo`llash, mukammalroq modellardan foydalanish yaxshiroq natijalar beradi.
Aksariyat hollarda nazariy tadqiqotlar abstraktlikdan konkretlikka ko`tarilish metodiga asoslanadi. Bu holda bilish jarayoni ikkita nisbatan mustaqil bosqichga bo`linadi.
1-bosqichda borliqdagi konkretlikdan uning abstrakt tushunchalariga o`tish amalga oshiriladi. Tadqiqot ob`ekti qismlarga bo`linib, ko`plab tushuncha, farazlar vositasida yoritiladi, ta`riflanadi, ya`ni u tafakkurda paydo bo`lgan mavhumotlar majmuasiga aylantiriladi. Bu - tadqiqot ob`ektini abstraksiyalar darajasidagi analizidir.
So`ngra, bilishning 2-bosqichida abstraktlikdan konkretlikka ko`tarilish amalga oshiriladi. Bunda tafakkurda tadqiqot ob`ektining yaxlitligi tiklanadi (sintez).
Shuni qayd etish lozimki, yuqorida ko`rilgan ilmiy bilish metodlari, odatda, kompleks tarzda, biri-birini to`ldirib qo`llaniladi.
Bilishning mantiqi tekshirilayotgan ob`ektni boshqalaridan ajratib turuvchi muxim, ahamiyatli, ustivor qaytariluvchi va alohida xususiyatlarini aniqlash jarayoni tarzida ifodalanadi.
Bilish jarayonida quyidagi umumiy texnologiyaga rioya qilish muhimdir: oddiy kuzatish, ko`rish, taqqoslashdan abstrakt fikrlashga va undan amaliyotga o`tish kerak.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Barchamizga ma’lumki, XXI asr globallashuv davri, texnika asri deyiladi Bugungi kunda fan va texnika jadal suratda rivojlanib bormoqda, bu esa yangi texnologiyalardan foydalanib dars o‘tishni taqozo etadi
|