nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
JSTOR 
http://www.jstor.org

65
biznes, moliya, siyosatshunoslik, matematika, statistika, antropologiya
va boshq.); «Arts & Sciences II Collection» (122 ta jurnal 19 soha
bo‘yicha, jumladan, iqtisod, falsafa, matematika, sotsiologiya,
antropologiya, arxeologiya va boshq.); «Business Collection» (46
nomdagi jurnallar iqtisod, moliya, biznes, marketing va menejmentga
oid); «General Science Collection» (7 ta jurnallar: biologiya,
matematika, falsafaga oid JSTORning boshqa kolleksiyalarida aks
etmagan materiallar taqdim etiladi, xronologik qamrovi-800 yil).
«Ecology & Botany Collection» (29 ta jurnallar, atrof-muhitni saqlash
fanlari bo‘yicha, xronologik qamrovi 130 yil); «Language & Literature
Collection» (turli mamlakatlarning kitobat madaniyati, tillar, ayollar
adabiyotiga taalluqli bo‘lgan 47 ta jurnallar); «Music Collection»
kolleksiyalari (31 ta jurnal musiqa nazariyasi va musiqa sohasida ilmiy
tadqiqotlarga oid).: «Education Collection», «Law Collection» va «Arts
& Science III Collection» kabi yangi kolleksiyalar ochish
rejalashtirilmoqda (bu jurnallar arxitektura, san’at tarixi, folklor, etika,
falsafa, din va boshqalarga oid).
Lexis-Nexis
http://www.lexisnexis.com
Lexis-Nexis ilmiy elektron axborotni to‘plovchi dunyodagi yirik
agregatorlardan biri hisoblanadi. To‘liq kolleksiya turli fan sohalariga
oid 35000 dan ziyod axborotni o‘z ichiga oladi. Amerika va G‘arbiy
Yevropa qonunchiligiga oid noyob manbalar, sud qarorlari, moliyaviy
va biznes-yangiliklarni o‘z ichiga olib, xalqaro yuristlar, iqtisodiy va
biznes tahlilchilari, iqtisodchi talabalar uchun qimmatbaho vosita
hisoblanadi. Lexis-Nexis bazasi qonunchilik, sud, soliq va moliyaviy
axborotlarni, korporativ hisobotlarni, davriy ma’lumotlarni o‘z ichiga
olishi bilan ahamiyatlidir. Xususan, Abeledo-Perrot, Martindale-
Hubbell(r), Butterworths, Les Editions du Juris-Classeur, Matthew
Bender(r), Shepard,s(r) va Orac kabi nashriyotlarning materiallarini o‘z
ichiga oladi.
SPIE Digital Library - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

69
foydalanish (IP-manzil asosida aniqlanadi) -STN Sneak Preview taqdim
etiladi.
Taylor & Francis Group
online-tizim nomi
Informaworld
http://www.informaworld.com/
Taylor & Francis jurnallari – universal komplektlash yo‘nalishiga
ega kutubxonalar uchun tavsiya etiladigan nufuzli nashrlar hisoblanadi.
Meditsina, hayot faoliyati haqidagi fanlar, ijtimoiy-gumanitar sikldagi
yo‘nalish bo‘yicha to‘ldiriladi. Manbalarning (jurnallar) umumiy
miqdori – 1800 ga yaqin. Barcha taqdim etiladigan jurnallar – to‘liq
matnli. Asosan to‘ldirishda meditsina; hayot faoliyati haqidagi fanlar,
ijtimoiy-gumanitar sikl, shu jumladan iqtisod va biznesga oid resurlarga
ahamiyat qaratiladi. Erkin foydalanish uchun – jurnallarning
mundarijasi, maqolalarning referatlari va bibliografik tavsifi taqdim
etiladi.
Elsevier Books - M. A. Raxmatullayev, B. I. Ganiyeva

64
xronologik davrlarning predmet kolleksiyalarini yig‘ish, alohida
nashrlarni ham yig‘ishni o‘z ichiga oladi.
Encyclopedia Britannica
http://corporate.britannica.com/about/
Encyclopedia Britannica raqamli ommaviy axborot vositalari va
kitoblarning onlayn mahsulotlarini yetkazib beruvchilaridan biri
hisoblanadi. Encyclopedia Britannica dunyo bo‘yicha har bir mavzu
bo‘yicha ishonchli axborotga ega ta’lim olishda yetakchi rol o‘ynovchi,
aholining keng qatlamiga esa o‘z amaliy ko‘nikmalarini oshirishda
yordam beruvchi manbalardan biri hisoblanadi.
Engineering Village
http://www.engineeringvillage2.org
Engineering Village 2-ilmiy-texnik axborot sohasidagi axborotning
nufuzli Internet-platformasi hisoblanadi. Injenerlik fanlari va texnika
sohasida o‘zining noyob resurslarini taqdim qiladi. Engineering Village
2 platformasida quyidagi ma’lumotlar bazasi: Compendex; Engineering
Index Backfile; Inspec; Inspec Archive; NTIS; Referex; Patents from
USPTO and esp@cenet; Ei Patents; EnCompassLIT; EnCompassPAT;
GeoBase; Chimica; CBNB; PaperChem; GeoRef kabilar taqdim etiladi.
Euromonitor International Inc.
Passport GMID (Global Market Information Database)
http://www.euromonitor.com/PassportGmid
Yeuromonitor kompaniyasi tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan 205
ta bozorning strategik tadqiqotlarini olib boruvchi statistika, marketing
hisobotlari va bozorning analitik tahlili (GMID)ning ma’lumot bazasi
hisoblanadi. Resurslarda: mamlakatlar bo‘yicha (demografiya, iqtisod)
statistika; bozor bo‘yicha analitik hisobotlar (bozor xizmatlari iste’mol
va sanoat bozori bo‘yicha 17000 dan ziyod hisobotlar); profili 3000 dan
ortiq
xalq
iste’moli bozorida faoliyat yurituvchi yetakchi
kompaniyalarning profillari keltirilgan.
Erkin va ochiq kodli dasturiy ta’minot

|
Erkin va ochiq kodli dasturiy ta’minot
|
bet | 122/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатErkin va ochiq kodli dasturiy ta’minot - Bu dasturiy ta’minotni ishlab chiqarishning shunday usuliki, unda dasturlarning yaratilayotgan dastlabki kodi ochiq, ya’ni barchaning kurib chiqishi va o‘zgartirishlar kiritishi uchun ochiq bo‘ladi. Ochiq dasturlarning dastlabki kodlari yoxud jamoat mulki ko‘rinishida, yoxud “erkin” litsenziya shartlarida - kodga xamisha kirish mumkinligi va u dasturiy ta’minot bilan birga tarkatilishi talab kilinadigan, masalan, GNU – General Public License kabi, ko‘rinishda ishlab chiqariladi. Ochiq dasturiy ta’minot va erkin dasturiy ta’minot goyalarining yakinligi va tushunchalari bir- birini o‘zaro tuldirib turishlarini hisobga olib, ular “erkin va ochiq kodli dasturiy ta’minot” (EOKDT) umumiy tushunchasi ostida kuriladi.
Erkin dasturiy ta’minot fondi - Notijorat tashqilot, 1985 yil oktabr oyida Richard Stollmen tomonidan erkin dasturiy ta’minot g‘oyasini xamda GNU loyixasini qo‘llash uchun tashqil kilingan. Tashqil qilingandan beri to 1990 yillar o‘rtalarigacha jamg‘arma mablaglari birinchi navbatda dasturchilarni yollashga va erkin dasturlarni yozishga ishlatilgan. 1990 yillarning urtalaridan to oxirigacha, erkin dasturining uchun xozirda fond ishchilari va volontyorlari asosan erkin DT sohasidagi yuridik va tashqiliy savollar bilan ishlashadi.
Yuzabiliti - Kompyuter texnikasida foydalanuvchi uchun maksimal psixologik va estetik qulayligiga qaratilgan dasturiy ta’minot va veb-saytlarning foydalanuvchi interfeyslarini ishlab chiqish konsepsiyasi.
Yuzerbar - Veb-forumlar, onlayn anjumanlar va internet- muloqotning boshqa vositalarida imzo sifatida joylashtirish uchun mo‘ljallangan grafik tasvir. Yuzerbar foydalanuvchining
195
ma’lum qiziqishlari va xatto xarakter xislatlarini ifodalashi mumkin.
Yuklovchi virus - Zararlangan diskni kompyuterga yuklashda uning xotirasiga kirishib ketadigan virus. Ayni xolda tizim yuklovchisi yuklanish bajariladigan diskning birinchi sektoridagi axborotni o‘qiydi, o‘qilgan axborotni xotiraga joylab, unga (ya’ni virusga) boshqaruvni uzatadi. Keyinchalik yuklovchi virus o‘zini fayl kabi tutadi, ya’ni, operatsion tizimning disklarga murojaatini tutib olib, ularni zararlantiradi, ayrim sharoitlarga qarab, buzg‘unchilik harakatlarini amalga oshiradi yoki tovush xamda tasvir effektlarini bajaradi.
|
| |
Yulduzsimon tarmoq - - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 123/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатYulduzsimon tarmoq - Xamma foydalanuvchi tizimlar bitta markaziy ob’ektga ulangan tarmoq. Yulduzsimon tarmoq ma’lumotlarni marshrutlashda eng sodda tarmoq turi hisoblanadi. Bunday tarmoqda dastlab terminal - bosh kompyuter arxitekturasi ishlatilgan. Bu xolda tarmoqning markazida bosh kompyuter joylashar edi. Keyinchalik mijoz-server arxitekturasi vujudga keldi va endi tarmoq markazida server yoki kommutatsiya bog‘lamasi joylashadi. Bunday tarmoqning kamchiligi shundaki, markaziy ob’ektning ishdan chiqishi butun tizimning ishdan chiqishiga olib keladi. Bundan tashqari, tarmoq kanallarining umumiy uzunligi xaddan tashqari katta bo‘ladi.
Yulduzsimon topologiya – Tarmokning “Yulduz” ni eslatuvchi topologik sxemasi. Unda xar bir olisdagi tarmoq bog‘lamasi bitta markaziy kommutator, bog‘lama stansiyasi yoki kanallar konsentratori bilan bog‘lanadi. Yulduzsimon topologiyali tarmoq lokal foydalanuvchilar uchun trafikni tarmoqlash (ajratish) va olisdagi foydalanuvchilar o‘rtasida qayta taqsimlash imkonini beradi.
Yumshoq xendover (soft handover) - Axborotni yo‘qotmay turib, ishchi kanalni bir tayanch stansiyasidan boshqasiga avtomatik tarzda qayta ulash. Yumshoq qayta ulash rejimi bir vaqtda,
196
bittadan ko‘p tayanch stansiya bilan ishlash imkoniniyatini nazarda tutadi. O‘xshash tartibot ko‘p yo‘ldoshli aloqa tizimida xam mavjud bo‘lib, unda yer stansiyasining bitta kosmik apparat (tushayotgan) dan boshqa kosmik apparat (kutarilayotgan) ga qayta ulanishi sodir bo‘ladi.
Yagona axborot makoni - Ma’lumotlar bazalari va banklari, ularni olib borish va ishlatish texnologiyalari, axborot- kommunikatsiya tizimlari va tarmoqlari majmui. U yagona tamoyillar va umumiy qoidalar asosida ishlab, tashqilotlar va fuqarolar uchun axborot almashuvini ta’minlash xamda ularning axborotga extiyojlarini qondirishga xizmat qiladi.
Yarim avtomatik xendover - Abonentni bir tayanch stansiyadan boshqasiga avtomatik tarzda qayta ulash usuli, bunda uning mobil stansiyasi signal darajasini ulchaydi va bu ma’lumotlar (o‘lchash natijalari) ni tayanch stansiyasiga uzatadi.
|
| |
Qiyoslash testlari - - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 125/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатQiyoslash testlari - o‘rganilayotgan obektlarda umumiylik yoki farqlarni topish so‘raladi, bunda kiyoslanayotgan xususiyatlar yoki parametrlar topshiriq shartida berilgan bo‘ladi.
198
Qobik (shell) – Ko‘pchilik uchun foydali bulgan dasturiy ta’minot, ko‘p xollarda mustaqil dastur bo‘lib, u foydalanuvchi uchun operatsion muhit bilan muloqot rejimida qulay o‘zaro ishlashni ta’minlaydi. Optik tolali va gibrid kabellarni tashqil qiluvchi elementlardan biri.
Ko‘shimcha reallik (additional reality) - bu kompyuter tomonidan qabul qilingan reallik elementlari (real narsalar idrok maydoniga o‘rnatilganda) yordamida "ko‘shimcha " yaratilgan aralash reallikdir.
Ko‘shimcha reallik. Atrofdagi olamga axborot qo‘shish – vazifa yoki mahsulot bilan yaqinroq tanishish uchun grafik-audioqator qo‘shish. Bunday “kengaytirish” yordamchi qurilmalar yordamida amalga oshiriladi.
Asosiy qo‘llanish sohalari:
Virtual ekspozitsiya
Ta’lim
Sayohat va turizm
O‘yin sanoati
Bosma va reklama
Chakana savdo
Marketing
Halka tarmog‘i - O‘zagi davriy halqa bo‘lgan kabelli lokal tarmoq. Bunday tarmoqda davriy halqa fizik ulanishlar vositasi vazifasini bajaradi. Ushbu halqaning ishlash ishonchliligiga butun tarmoqning ishlay olish qobiliyati bog‘liq. Mono halqa kanalining uzilishi tarmoq faoliyatining to‘xtashiga olib keladi. Shu sababli, sodda halqali kanal tarmoq qiymati eng kam bo‘lishi lozim bo‘lgan xollardagina qo‘llaniladi. Yuqori ishonchlilik halqa tarmog‘ida qayta ulanadigan konsentratorli halqa ishlatiladi, u tarmoqning ishdan chiqqan qismlarini uzib qo‘yadi. Bundan xam yuqori ishonchlilikni juft halqa ta’minlay oladi, u
199
ikki halqadan biri ishdan chikkan xolatlarda xam ishlash imkoniyatiga ega.
Hisoblash tarmog‘i - Axborotga ishlov berish va uni saqlash uchun apparat vositalarini yaratishga ixtisoslashgan ilm-fan va texnika sohalari majmui. Vazifalarni bajarish jarayonini avtomatlashtirish uchun mo‘ljallangan hisoblash vositalari: kompyuterlar, tashqi qurilmalar, abonent punktlari, aloxida terminallar, ma’lumotlarni uzatish vositalari.
|
| |
LTE (Long-Term Evolution - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 55/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатLTE (Long-Term Evolution, uzoq muddatli evolyutsiya) - uzoq muddatli rivojlanish, ko‘pincha 4G LTE deb ataladi - mobil telefonlar va ma’lumotlar bilan ishlaydigan boshqa terminallar uchun simsiz yuqori tezlikda ma’lumotlarni uzatish standarti. GSM/EDGE va UMTS/HSPA tarmoq texnologiyalariga asoslangan bo‘lib, tarmoq yadrosini takomillashtirish bilan bir qatorda boshqa radio interfeysdan foydalanish orqali tarmoqli kengligi va tezligini oshiradi»
MMS (Multimedia Messaging Service) – GPRS texnologiyasiga asoslangan multimedia xabarlarini almashish xizmati. Xizmat rangli rasm, fotosurat, musiqa va hatto videoroliqlarni uzatish va qabul qilish imkonini beradi. MMS texnologiyasi bevosita xabar matniga tasvir va musiqani biriktirishni nazarda tutadi. MMS-xabarlarni jo‘natish-qabul
92
qilish uchun, MMS xizmatni nafaqat telefon qurilmasi, balki mobil aloqa operatori ham qo‘llashi zarur.
Monero - 2014 yil yaratilgan kriptovalyuta, tranzaksiyalar mahfiyligini oshirish uchun foydalaniladigan CryptoNote protokol (u jo‘natuvchini yashiradi).
MRP II (Manufacturing Resource Planning) - ishlab chiqarish korxonalarini boshqarish konsepsiyasi, ishlab chiqarish quvvatlarini bir-biriga bog‘liq rejalashtirish, materiallar, moliya va kadrlar ehtiyojlari asosida.
MySQL - PHP bilan hamkorlikda saytga ma’lumotlar bazasidan ma’lumotlarni o‘qib olish, yozish, o‘zgartirish uchun xizmat qiladi. Programmani yaratish jarayonidagi uning nomlari Beta versiya - bu versiya programmani ommaga havola qilinib, ularning fikri bo‘yicha programmaga turli o‘zgartirishlar kiritiluvchi versiyasi. Programmaning bu versiyasi, odatda, tekin bo‘lib, ko‘pchilik hukmiga havola yetiladi. Programmaning bu versiyasi orqali sizga yetkazilgan ziyon qoplanmaydi (fayllaringizning o‘chib ketishi, OS ning buzilishi va h.k.). Hozirda ko‘pchilik firmalar o‘z mahsulotlarini Beta versiyasini chiqarib, o‘z mahsulotlarini takomillashtirib bormoqdalar. Bundan, programma ishlab chiqarish bo‘yicha yetakchi bo‘lgan Microsoft korporatsiyasi ham mustasno emas (Windows Vista, Office 2007, Exchange Server 2007, Internet Explorer 7 va h.k.).
|
| |
Yacheyka - xar bir dasturda eng kichik ma’lumot birligi mavjud. Yexcel da ma’lumot birligi – katakcha, ya’ni (yacheyka) hisoblanadi.
Yashil kompyuter

|
Yacheyka - xar bir dasturda eng kichik ma’lumot birligi mavjud. Yexcel da ma’lumot birligi – katakcha, ya’ni (yacheyka) hisoblanadi.
Yashil kompyuter
|
bet | 124/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатYacheyka - xar bir dasturda eng kichik ma’lumot birligi mavjud. Yexcel da ma’lumot birligi – katakcha, ya’ni (yacheyka) hisoblanadi.
Yashil kompyuter (green computer) - Atrof-muhitga nisbatan kamroq ta’siri bilan farqlanadigan kompyuter. Yashil kompyuter modelini yaratishda foydalanuvchilar salomatligini saqlash, radiatsion va elektromagnit nurlanishlar darajasi xamda energiya sarfini kamaytirish vazifalari qo‘yilgan.
Yashirin kanal - Xavfsizlik siyosatiga rioya kilgan xolda ma’lumotlar uzatish uchun foydalanilishi mumkin bo‘lgan ma’lumotlar uzatish kanali. Ikkita o‘zaro ishlovchi jarayonga tizim xavfsizligi siyosatiga rioya kilmagan xolda axborot almashish imkonini beruvchi axborot uzatish yo‘li.
Yashirin maydon - Veb-sahifada ko‘rinmaydigan va foydalanuvchi ma’lumot kirita olmaydigan forma maydoni. Yashirin maydonlarning maqsadi - serverga texnik yoki xizmat ma’lumotini
197
uzatish. Ko‘pincha forma ma’lumotlarini bir sahifadan boshqa sahifaga uzatish uchun qo‘llaniladi.
Yashirin papka (hidden folder) - Operatsion tizimga tegishli muxim fayllar va foydalanuvchi sozlamalarini yashirish uchun mo‘ljallangan papka.
O‘zbekiston kompyuter xodisalariga chora ko‘rish xizmati - UZ- CERT
O‘yinlar nazariyasi - Axborot yetarli bo‘lmagan sharoitda yechimlar qabul qilish nazariyasi. Nazariya atrof-muhitning va o‘zga odamlarning yoki ular o‘rnini bosadigan kompyuterlarning xatti- harakatlari bilan bog‘liq taxdidlar sharoitidagi shaxsiy yechimlarni tadqiq kiladi. Nazariya o‘z foydaliligini iqtisodiyot sohasiga oid turli xolatlar taxlilida namoyon qiladi. Ikki qatnashchi o‘yinida, ularning xar biri xar xil maqsadlarga ega bo‘lib, turlicha natijalar beruvchi yurishlar tanlash imkoniga ega. O‘yinning optimal strategiyasi ayrim yurishlarni tanlashda, yutuk eng katta yoki mag‘lubiyat eng kam bo‘lishiga tegishli nisbiy vaznlarni ko‘rsatadi.
Qattik disk - Diskovodda doimiy mustahkamlangan qattiq magnit disk yoki disklar majmui. U yozish va o‘qish kallaklari bilan birga changdan tozalangan atmosfera bosimi ostida oddiy xavo bilan to‘ldirilgan germetik yopiq korpusga solingan bo‘ladi. Diskning aylanishida uning ustida kallaklarning disk ustidan taxminan bir necha mikron balandlikda osilib turishini ta’minlovchi “xavo yostig‘i” paydo bo‘ladi. IBM muxandislari o‘zlarining birinchi qattiq magnit diskda jamlovchilarini Vinchester deb atashgan. Bunga sabab, qattiq diskning 30 Mbitli ikkita plastinadan (30-30) iborat bo‘lganligidir. Bu loyixa raxbari Ken Xotonga (Ken Haughton) Vinchester miltigini (0,30 kalibrli ikki stvol) eslatgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yacheyka - xar bir dasturda eng kichik ma’lumot birligi mavjud. Yexcel da ma’lumot birligi – katakcha, ya’ni (yacheyka) hisoblanadi.
Yashil kompyuter
|
Материнская - download

Qidiruv: Материнская
Ma’lumotlarni kiritish-chiqarish arxitekturasi va shinalar
Kompyuterning asosiy platasida (rus tilida материнская плата) protsessorning mikrosxemasi, asosiy xotira modullari bo‘lgan dimmlar uchun mo‘ljanangan ulanish nuqtalari
468,84 Kb.
4
o'qib
5-mavzu: kompyuterga ma’lumotlarni kiritish-chiqarish tizimlari
Kompyuterning asosiy platasida (rus tilida материнская плата) protsessorning mikrosxemasi, asosiy xotira modullari bo‘lgan dimmlar uchun mo‘ljanangan ulanish nuqtalari
11,46 Kb.
2
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. Tu’sindiriw metodı - Vaxabov X., Gaypova r., Tursinov m

54
Ekonomikalıq geografiya kurslarında to’mendegi temalardı tu’sindiriw
metodı ja’rdeminde alıp barıw mu’mkin, mısalı, «Xalıq-xojalıg’ının’ tarawlıq
strukturası h’a’m du’zilisi». Tu’sindiriw belgili bir ta’rtipte ayırım bo’limlerge
bo’lingen jag’dayda alıp barılıwı tiyis. Ma’selen: awıl xojalıg’ı h’aqqında
mag’lıwmat beriw, bunda temanı to’mendegi bo’limlerge bo’lip o’tiw mu’mkin:
1. Awıl xojalıg’ının’ ta’biyiy sharayat penen tıg’ız baylanısqanlıg’ı.
2. Awıl xojalıg’ının’ rawajlanıwının’ ulıwma belgileri.
3. Awıl xojalıg’ı tarmaqları.
Tu’siniklerdin’ o’zlestiriw da’rejesin asırıwda oqıwshılardın’
basqa
pa’nlerden alg’an bilimleri menen baylanıstırıw u’lken a’h’miyetke iye.
Agrokimyo va agrotuproqshunoslik ta’lim yo’nalishi talabalari uchun Yakuniy Davlat Attestasiyasi savollari – 300 ta III umumkasbiy fanlar bloki – 50 ta

Agrokimyo va agrotuproqshunoslik ta’lim yo’nalishi talabalari uchun Yakuniy Davlat Attestasiyasi savollari – 300 ta III umumkasbiy fanlar bloki – 50 ta
1 2
1 2
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Agrokimyo va agrotuproqshunoslik ta’lim yo’nalishi talabalari uchun Yakuniy Davlat Attestasiyasi savollari – 300 ta III umumkasbiy fanlar bloki – 50 ta
|
V-BAP. OQITIWDIN’ AWIZEKİ METODLARI

52
- bayan o’lsheminde bolıwı h’a’m onı oqıwshılar jazıp alıwg’a u’lgeriwi;
- awızeki bayan basqa usıllar menen qosılıp alıp barılıwı;
- awızeki bayanda so’ylew jaqsı rawajlang’an bolıwı tiyis.
Awızeki bayan usılları durıs qollanılg’anda ol oqıwshılarda to’mendegi
qa’siyetlerdi rawajlandıradı:
Oqıtıwshının’
awızeki
tu’sindiriwin
baqlap
barıw
ko’nlikpesin
rawajlandıradı; geografiya bilimleri h’a’m olar arasındag’ı baylanıslardı jaqsı qabıl
etedi; awızeki bayandag’ı pikirdi o’zlestiriw ko’nlikpesin qa’liplestiredi. Oqıtıwshı
ta’repinen oqıw materialların anıq bir bag’darda ashıp beriw, oqıwshılarda oy
pikirdi rawajlandırıwda ja’rdem beredi.
Awızeki bayan metodının’ jetiliskenliklerinin’ biri onda 15-20 minut ushın
u’lken ko’lemde material beriledi h’a’m waqıttan u’nemli paydalanıladı.
Awızeki bayan metodların bir qatar jetiskenlikleri menen birge kemshilikleri
de bar. Mısalı, awızeki metodlar ja’rdeminde kartalar menen islew, sabaqlıq penen
islesiw ko’nlikpelerin qa’liplestirip bolmaydı. Ayırım waqıtları awızeki
bayan
metodları oqıtıwdın’ tiykarg’ı metodına aylanıp qalıwı mu’mkin, bu’nda
oqıwshılar o’z betinshe jumıslardı islew ko’nlikpeleri qa’liplestirilmeydi yaki bul
jumıslarg’a kem itibar beriledi.
Sabaq oqıtıwda awızeki bayan metodı ja’rdeminde tek oqıw materiallarının’
tiykarg’ı mazmunın ashıp beriwge h’a’reket etiledi, bunda oqıwshılardı
aktivlestiriwge kemirek itibar beriledi.
Awızeki bayan metodında oqıwshılardın’ dıqqat penen tın’lawı talap etiledi.
Sonın’ ushın awızeki bayan metodları menen sabaq oqıtıwda tın’law ko’nlikpesin
qa’liplestiriw tiyis. Bunda oqıwshılarg’a berilip atırg’an materialdı tek qabıl etiw
h’a’m pikirlew talap etiledi. Usı maqsetti a’melge asırıw ushın oqıtıwshı
oqıwshılardın’ bilimin o’zlestiriwin basqarıwı tiyis. Bul oqıwshılarg’a sabaq beriw
rejesin tu’sindiriw arqalı a’melge asırıladı.
Oqıwshılar geografiyalıq baylanıslardı jaqsı tu’siniwi ushın oqıtıwshı
geografiyalıq ortalıq h’a’m h’a’diyselerdin’ bayanı rejesin islep shıg’ıwı tiyis. Reje
oqıtıwshı ta’repinen klass taxtasına jazıp shıg’ıladı yaki awızeki aytıladı.
Oqıwshılar usı rejeni da’pterge jazıp aladı. Bul oqıwshılardın’ bayan etip atırg’an
tema mazmunın jaqsı o’zlestiriwge ja’rdem beredi.
Reje boyınsha oqıw materiallarının’ mazmunı bayan etilgennen son’
oqıtıwshı juwmaq shıg’aradı. Eger oqıwshı sabaqtı jaqsı o’zlestirgen bolsa, o’zleri
erkin o’z tu’sinigin so’ylep beriwleri mu’mkin. Bunda gu’rrin’ metodınan
paydalanıladı.
53
Oqıw materialı mazmunın oqıwshılar o’zlestiriwin an’satlastırıw maqsetinde
oqıwshılar dıqqatın en’ kerekli na’rselerge tartıw tiyis.
Oqıwshılarda esitiw ko’nlikpesi a’ste-aqırın qa’liplesedi. Sonın’ ushın tu’rli
klasslarda awızeki bayan dawam etiwi h’a’r tu’rli boladı. To’mengi
klasslarda
awızeki bayan 5-10 minut, joqarı klasslarda bolsa, sabaqtı tolıq iyelewi mu’mkin.
Oqıtıwdın’ awızeki metodları to’mendegi tu’rlerge bo’linedi:
1. Tu’sindiriw,
2. Sa’wbetlesiw,
3. Gu’rrin’,
4. Lektsiya,
5. Oqıp beriw.
Investitsiyalar manbalari

|
Investitsiyalar manbalariBog'liq 9FGpxRXF4oZVzQ4RAFkIWArGCd7lguGpnEliCPmR4. Investitsiyalar manbalari.
Umuman olganda, korxona moliyaviy resurslarining barcha manbalarini quyidagi ketma-ketlikda
aks ettirish mumkin:
- o’z shaxsiy moliyaviy resurslari va ichki xo’jalik zaxiralari;
- qarz moliyaviy mablag`lari;
- aksiyalarni sotish, pay va boshqa turdagi badallardan olinadigan, jalb qilingan moliyaviy
mablag`lar;
- korxonalar uyushmalari tomonidan markazlashtirilgan moliyaviy mablag`lar;
- nobyudjet fondlari mablag`lari;
- davlat byudjeti mablag`lari;
- chet el investorlari mablag`lari.
O’z moliyaviy resurslari. O’z moliyaviy resurslarining tuzilmasi 1.2.-rasmda keltirilgan.
1.2.-Rasm. O’z moliyaviy mablag`lar tuzilmasi
O’z va qarz moliyaviy mablag`lar o’rtasidagi asosiy farq shundaki, foiz to’lovlari soliq
to’lagunga qadar chegirib tashlanadi, ya'ni yalpi xarajatlarga kiritiladi, dividendlar esa foydadan
to’lanadi.
Qarz moliyaviy mablag`lar. Qarz moliyaviy mablag`larning tuzilmasi 1.3.-rasmda aks ettirilgan.
O‘z moliyaviy mablag‘lari
Korxona egalari
badallarining puldagi
qismi (ustav fondlari)
Xo‘jalik faoliyati natijasida
paydo bo‘lgan jamg‘armalar
Ichki aktivlar
Qarz moliyaviy mablag‘lari
Bank krediti
Qarz majburiyatlariga olingan
yuridik shaxslar ssudalari
Obligatsiyalarni
joylashtirish
Lizing
|
| |
Nazorat uchun savollar - Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlar

|
Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlarBog'liq 9FGpxRXF4oZVzQ4RAFkIWArGCd7lguGpnEliCPmRNazorat uchun savollar
1.Xorijiy investitsiya tushunchasiga ta'rif bering.
2.Investitsiya faoliyatiga ta'sir etuvchi omillarni tushuntirib bering.
3.Investitsiya munosabatlari davlat tomonidan qanday qilib tartibga solinadi?
4.Xorijiy investitsiyalarning mohiyatini yoritib bering va ularni jalb qilinish sabablari tushuntirig.
5.O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishda xorijiy investitsiyalar qanday ahamiyat kasb etadi?
6.Investitsiya faoliyatini moliyalashtirishning qanday manbalari mavjud?
7. Qishloq xo‘jaligi korxonalarida investitsion faoliyat
Bozor iqgisodi sharoitida investitsiya mablag‘lari yangi, samarali texnologiya hamda intellektual
mulkni barpo etishga xizmat qiladi. Investitsiya mablag‘lari doimiy va o‘zgaruvchan kapitalni hamda
intellektni barpo etish, uni rivojlantirish uchun sarflanadi. Fermer xo‘jaligi daro- madlarining bir qismi
asosiy vositalarini sotib olish, qurish hamda ularni kapital ta'mirlashga sarflanadi. Aso- siy kapitalga
kiritilgan sarmoya investitsiya deb ataladi. Investitsiyalar fermer xo‘jaligining moddiy-texnika ba-
zasini yaratib, ishlab chiqarishni mexanizatsiyalash, kimyo- lashtirish, elektrlashtirish, irrigatsiya-
melioratsiyalash natijasida sarf-xarajatlarni kamaytirib, mahsulotlar hajmini ko‘paytirish va sifatini
yaxshilash orqali daro- madni oshirishdan iborat.
Investitsiya mablag‘laridan samarali foydalanishning tashkiliy-huquqiy asoslari haqida
O‘zbekiston Respubli- kasining «Investitsiya faoliyati to‘g‘risida»gi, «Chet el in- vestitsiyalari
to‘g‘risida»gi qonunlari qabul qilingan. Unda investitsiyalar maqsad va vazifalariga ko‘ra, 3 ga
bo‘linadi: 1. Kapital investitsiyalar asosiy fondlarni barpo etishga, takror ishlab chiqarishga va
moddiy ishlab chiqarishning barcha shakllarini rivojlantirishga sarflangan investi- siyalardir. 2.
Innovatsiya investitsiyalari, texnika, texnolo- giyalar yangi avlodini yaratish va o‘zlashtirishga
sarflangan investitsiyalarga aytiladi. 3. Ijtimoiy investitsiyalar in son salohiyatini, malakasini va
ishlab chiqarish tajriba- sini oshirishga, shuningdek, moddiy iste'mollarning boshqa shakllarini
rivojlantirishga sarflanadigan mab- lag‘lardir.
Investitsiyalarning ikki turi bor:
|
| |
OECD 
Iqtisodiy hamkorlik va rivojlantirish tashkiloti

71
Kolleksiyada quyidagilar taqdim etiladi:
16 000 dan ziyod matnlar varrag‘i – «Birlashgan Millatlar
Tashkiloti ensiklopediyasi», «Xalqaro kelishuvlar ensiklopediyasi»,
«Inson huquqlari ensiklopediyasi», «Siyosiy iqtisod ensiklopediyasi»,
«Zamonaviy siyosat» (seriyalar bo‘yicha) kabi klassik ko‘p tomli va bir
tomli materiallar;
Asosiy mavzu ichida: ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish,
genderlik siyosati, xavfsizlik masalari, turli xil siyosiy g‘oyalar
(anarxizm, fashizm, liberalizm, sotsializm va boshq.) kabi bir qator
quyidagi predmet sohalarga oid materiallar;
Quyidagi mavzular bo‘yicha minglab mualliflik maqolalari:
hokimiyat, siyosiy partiyalar, diplomatiya; ximik qurollar va ximik
qurollar bo‘yicha Konvensiya (CWC); erkinlik uchun kurash; terrorizm
va terrorizmni moliyalashtirish; immigratsion siyosat va shaxsning
dahlsizligi; NAFTA va OPEC singari xalqaro tashkilotlar faoliyati;
Nafaqat siyosat va xalqaro munosabatlar, balki huquq, falsafa,
tarix, sotsiologiya, osiyo muammolarini tadqiq etish masalalariga oid
materiallar;
Kolleksiya mavzulari talabalar va tadqiqotchilar uchun qiziqarli
va foydalidir.
Kriptovalyuta - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 52/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатKriptovalyuta mayningi. Mayning uchun kriptovalyutani
«mayning» qiladigan uskuna xarid qilish talab etiladi. Ko‘plab fikrlarga qaramay, mayning uskunalari Bitkoinni
«jalb qilmaydi». Firma egasi, uskunani tizimga ular ekan, tranzaksiyalar haqida axborotni saqlaganlik uchun mukofot oladi. An’anaviy to‘lov instrumentlari bo‘lgan mamlakatlar valyutalari bilan bo‘ladigan internet tarmog‘i orqali mamlakatlararo to‘lovlarda bir qancha o‘ziga xos muammolar mavjud edi. Bular jumlasiga quyidagilarni kiritishimiz mumkin:
to‘lovlarni amalga oshirishda albatta banklar tomonidan belgilangan yuqori komission haqni to‘lash;
tomonlarning to‘liq rekvizitlarini (manzili, hisob raqami, ismisharifi va boshqalar) o‘zaro oldi-sotti qilayotgan shaxslardan tashqari, albatta uchinchi tomonga (bankka) ma’lum bo‘lishi;
to‘lovlarni markazlashgan holda qaysidir tashkilotlar tomonidan boshqarilishi;
ayrim holatlarda to‘lovlar amalga oshirilgach, bekor qilish ham mumkinligi tufayli sotuvchi ham ishoch hosil qilishi uchun ko‘proq ma’lumotlar so‘rash kerak bo‘ladi
88
Bitkoinning o‘ziga xos jihatlari sifatida quyidagilarni ko‘rsatishimiz mumkin:
markazlashmagan tizim –bunda har bir ishtirokchi teng huquq va imkoniyatlarga ega;
hisob-kitoblarning to‘liq shaffofligi – har bir ishtirokchi barcha tranzaktsiyalarni ko‘rishi mumkin;
nazoratning yo‘qligi – hech bir davlat yoki tashkilot tizim ichidagi operatsiyalarni nazorat qila olmaydi;
sirlilik – tizim ishtirokchilar haqidagi ma’lumotlarni tasdiqlanishini so‘ramaydi;
kriptotangalarni emissiya qilish cheklangan –jami 21 million BTC (Bitkoin tangasi) chiqariladi;
balans ikki yoqlama yozuv asosida bo‘lmaydi, balki barcha tranzaktsiyalar xronologik tartibda barcha ishtirokchilarda ko‘rinadi;
kriptovalyutalar inflyatsiyaga uchramaydi. Qiymati esa bozordagi talab va taklifga qarab o‘zgaradi;
yuridik (huquqiy) jihatdan kriptovalyutalarning ishlatilishi uchun hech qanday asos mavjud emas;
Kriptografiya. 1. Fan (bilimlar sohasi). U axborot (ma’lumotlar) o‘zgartirish tamoyillari, vositalari va usullari bilan shug‘ullanadi. Bundan maqsad axborot mazmunidan ruxsat etilmagan foydalanishdan muhofazalash va uni buzishni bartaraf qilish. Kriptografiya ma’lumotlarni aloqa kanallari orqali uzatishda yoki saqlashda konfidensiallikni va/yoki haqiqiylikni ta’minlash usullari bilan shug‘ullanadi. 2. Ma’lumotlarni xabardor bo‘lmagan shaxslar uchun tushuna olmaydigan qilish maqsadida o‘zgartirish usuli. Ma’lumotlar xavfsizligi tizimining muhim tarkibiy bo‘lagidir. Uning mohiyati ma’lumotlarni uzatishdan oldin ma’nosiz belgilar yoki signallar yig‘masiga aylantirishda va ma’lumotlarni oluvchi qabul qilib olgandan so‘ng, ularni dastlabki shakliga qayta tiklashda.
89
Kross-brauzerlik - Veb-saytning turli brauzerlarda bir xil, ya’ni tuzilishi buzilmasdan va materialning uqilishi darajasi o‘zgarmasdan aks ettirilishi va ishlay olish xususiyati.
|
| |
Mantiq (logika) - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 57/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатMantiq (logika) - Mantiqiy tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan. Mantiq fanining ob’ekti - tafakkur qonunlari,
94
shakllari, uslublari va amallaridir. Mantiq fani u urganadigan predmet sohasining turi bo‘yicha ikki bo‘limdan iborat: formal mantiq va dialektik mantiq. Formal mantiq statik borliqka, dialektik mantiq dinamik borliqka oiddir. Formal mantiq ilmining asoslari eramizdan avvalgi IV asrda buyuk yunon olimi Aristotel tomonidan yaratilgan. IX asrda yashab utgan Markaziy Osiyolik alloma Abu Nasr Farobiy Aristotelning umumiy formal mantiq tizimini uning boshqa asarlari asosida tuldiri b, uz zamonasi uchun eng muxim mantiq fanini shakllantirib bergan. Yo rost yo yolgon bo‘lishi mumkin bo‘lib qiymatlari ikkilik sanok tizimiga xos fikrlar, ya’ni xukmlar ustida matematik taxlil va deduktiv fikrlashni birinchi bo‘lib
XIX asr urtalarida irlandiyalik Jorj Bul qo‘llagan. Bu Bul algebrasi deb ataluvchi mantiq algebrasi yaratilishiga va oxir okibatda XX asr urtalarida elektron hisoblash mashinalarining yaratilishiga olib kelgan.
Mantiqiy analizator - Raqamli qurilmalarning mantiqiy xolatlarini yozish va taxlil qilish qurilmasi. Mikroprotsessorli tizimlarning aloqa kanallarini xamda protokollarini diagnostika qilish va sozlashda qo‘llaniladi.
Mantiqiy bomba - Biror-bir shart bajarilsa ishga tushib ketadigan va avtomatlashtirilgan tizim resurslarining (ma’lumotlar, dasturiy yoki apparat ta’minoti) shikastlanishiga olib keladigan kompyuter dasturi yoki dastur bulagi.
Marshrutizator (router) - Tarmoq trafigini uzatishning bir yoki bir necha marshrutlarini tanlash bo‘yicha karorlar qabul qilishga javobgar tizim yoki qurilma. Mazkur vazifani bajarish uchun tarmoq haqidagi axborotni va marshrutlash metrikasi deb nomlangan bir necha mezonlar asosida eng yaxshi marshrutni tanlash algoritmlariga ega marshrutlash protokollari ishlatiladi. Xabarlarni tezkor va eng samarali marshrutlash uchun
95
marshrutizatorlar bir- biri orasida tarmoqning ayni paytdagi xolati haqidagi ma’lumotlarni almashish qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim. Tarmoqda paketlarni marshrutlash, ya’ni paketlarning tarmoq buylab uzatilishida eng qisqa marshrutni tanlab berish bilan shugullanuvchi tarmoq kompyuteri. Ma’lumotlar bloklarini marshrutlash bilan shugullanuvchi qayta uzatish tizimi.
|
| |
Magistral kanal - Informatikaning asosiy atamalari

|
Informatikaning asosiy atamalari
|
bet | 56/150 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 1,42 Mb. | | #131556 |
Bog'liq Информатикадан изохли лугатMagistral kanal - Ikkita kommutatsiya tugunini bog‘lovchi jismoniy kanal. Kommutatsiya tugunlari bilan birga magistral kanallari ma’lumotlar marshrutlash tarmog‘ini tashqil kiluvchi asosiy tarkibiy qismlardir. Magistral kanal ko‘p sonli tizimlar tomonidan yo‘naltirilgan ma’lumotlarni uzatish uchun mo‘ljallanganligi sababli, u ayniksa katta ishonchlik va yuqori utkazish qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim. Shuning uchun magistral kanallar odatda efir, optik kabel va koaksial kabellar asosida kuriladi.
93
Magistral tarmoq - Umumiy yuqori tezlikli aloqa liniyalariga ko‘priklar, marshrutizatorlar va kanal konsentratorlari orqali bog‘lanadigan tarmoq segmentlari, boglamalari xamda aloxida stansiyalar jami.
Majoritar element - Chiqish diskret signali qiymati uning kirishlarida ko‘pchilikni tashqil etgan bir-biriga teng qiymatlarga mos ob’ekt. Majoritar element xam qurilma tarkibiy qismi, xam dastur qismi bo‘lishi mumkin. Uning moxiyati shundaki, u tok sonli kirishlarga va bitta chiqishga ega bo‘lib, guyo ovoz berish jarayonini aks ettiradi. Ya’ni, elementning chiqish signali uning kirishlaridagi bir xil signallar qiymatini aks ettiradi. Masalan, uchta kirishli majoritar elementning ikkita yoki uchta kirishiga “bir” berilgan bo‘lsa, ushbu element chiqishida xam “bir” paydo bo‘ladi. Ikki yoki uch kirishida “nol”lar bulsa, chiqishda xam “nol” bo‘ladi.
Mak Elis kriptotizimi - Xatolarni tuzatish kodlariga asoslangan kriptotizim. 1978 yili Robert Makelis tomonidan taklif kilingan. Unga ikki kamchilik xos: kalitning katta uzunligi va katta ortikchalik (shifrlangan matn uzunligi xabarning uzunligidan ikki barobar ko‘p). 1991 yili ikki rossiyalik Makelis kriptografik tizimini “sindirishgan”.
Makrovirus - Skript tili (masalan, Microsoft Visual Basic Script - VBS) yordamida yaratilgan kompyuter virusi. U foydalanuvchi tomonidan Excel yoki Word formatidagi va ayniksa Outlook pochtasi orqali qo‘llanma sifatida olingan viruslangan xujjatni ochish paytida avtomatik tarzda ishga tushadi.
Makros - Boshqa buyruqlar ketma-ketligini bajarishga olib keluvchi buyruq yoki urniga makroko‘rsatma (masalan, Assembler tilining bir necha mashina buyruqlariga aylantiriluvchi buyrugi) orqali berilgan matn yoziluvchi dastur ifodasi.
|
| |
o‘lchash 
ob’ekti - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

26
O‘lchash
– bu izlanayotgan kattalik haqida informatsiya qabul qilish va
o‘zgartirish jarayonidir. Bundan ko‘zda tutilgan maqsad shu o‘lchanayotgan
kattalikning ishlatish, o‘zgartirish, uzatish yoki qayta ishlashlar uchun qulay
formadagi ifodasini ishlab chiqishdir.
O‘lchash fan va texnikaning qaysi sohasida ishlatilishiga qarab u aniq nomi
bilan yuritiladi: elektrik, mexaniq, issiqlik, akustik va x.k.
O‘lchanayotgan kattalikning sonli qiymatini topishning bir necha xil turlari
(yo‘llari) mavjuddir. Quyida shu yo‘llar bilan tanishib chiqamiz (3.1-rasm).
Routledge Reference Religion Resource

70
The American Association for the Advancement of Science
(AAAS)
http://www.sciencemag.org/
Multidissiplinar yetakchi ilmiy jurnallardan biri hisoblanadi.
Dunyoga mashhur ilmiy-ommabop nashr. Fanni rivojlantirish bo‘yicha
Amerika assotsiatsiyasi (AAAS) tomonidan nashr etilib, tabiiy va
amaliy fanlar bo‘yicha yangi ishlanmalarni tahlil qiladi, dunyo bo‘yicha
ilmiy yangiliklarni yoritadi. Ko‘lami -1997-yildan hozirgi vaqtga qadar.
Истеъмолчи 
Талаблар - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

Истеъмолчи
Талаблар
SHartli belgilar
:
Qiymat qo‘shuvchi faoliyat
Ma’lumot oqimi
4.5-rasm. Jarayonli yondoshuvga asoslangan sifat menejmenti tizimi modeli.
SMT bazaviy modelini ishlab chiqishda bu tamoyil, tashkilot mahsulot yoki
xizmatlarni yaratish jarayonlarini, mahsulot yoki xizmatlarni buyurtmachi
ehtiyojlariga muvofiqlikka tekshirish jarayonlari bilan birlashtirishga harakat
qilayotganligini ta’kidlaydi.
6.
Doimiy yaxshilash.
Tashkilotning faoliyatini doimiy yaxshilashga
qaratilishini o‘zgarmas maqsad deb qaralishi lozim.
Tashkilot SMT faoliyati orqali buyurtmachini kelajakdagi ehtiyojlarini
107
samarali qanoatlantirish va joriy qilingan jarayonlarni eng yaxshi natijalarga
erishishini o‘z maqsadi deb qaraydi.
7.
Dalillarga asoslangan qarorlarni qabul qilish.
Samarali qarorlar
ma’lumotlarni va axborotlarni tahlil etishga asoslanadi.
SMT faoliyatiga taalluqli qarorlarni qabul qilish uchun bu darajada faktlar
va ma’lumotlar qo‘llaniladi. Bunda ma’lumotlar manbalari bo‘lib auditlar,
to‘g‘rilovchi amallar, jarayonlar faoliyati, buyurtmachilarni shikoyatlarini tahlillari
natijalari, shuningdek boshqa manbalar hisoblanadi. Tahlilda qanoatlanganlik
darajasi va SMT samaradorligini oshirish uchun qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan
ma’lumotlarga alohida e’tibor beriladi.
8.
Etkazib beruvchilar bilan o‘zaro manfaatli munosabatlar.
Tashkilotlar
va ularning etkazib beruvchilari o‘zaro bog‘liq bo‘ladi va o‘zaro manfaatli
munosabatlar ikkala tomonning moddiy boylik yaratish imkoniyatlarini oshiradi.
Nazorat savollari
1.
Sertifikat, muvofiqlik belgisi atamalariga ta’rif bering.
2.
Sertifikatlashtirishga ta’rif bering.
3.
Sertifikatlashtirish sohasida atama va ta’riflarga xalqaro talablarni qaysi
tashkilot shakllantiradi?
4.
Muvofiqlik beligisi nima degani?
5.
Sertifikatlashtirish tizimi nima degani?
6.
Muvofiqlik sertifikatiga ta’rif bering.
7.
Sertifikatlashtirishni
majburiy
va
ixtiyoriyga
bo‘linishi sababini
tushuntiring.
8.
Sertifikatlashtirish ob’ektlari nimalar bo‘lishi mumkin?
9.
Xalqaro va milliy darajada korxona sifat tizimlariga talablarni belgilovchi
qanday standartlarni bilasiz?
10.
ISO 9000 seriyali standartlarning asosiy mazmuni nimadan iborat?
11.
Sertifikatlashtirish va sifatni boshqarish sohasida atama va ta’riflar uchun
asosiy O‘zbekiston davlat standartlarini ayting.
108
12.
Sertifikatlashtirish sxemalarini ta’rif bering.
13.
Mahsulot
va
xizmatlarini
sertifikatlashtirishda
qaysi
sxemalardan
foydalaniladi?
14.
Sertifikatlashtirish jarayoni qanday bosqichlardan iborat?
15.
Sertifikatlashtirishda inspeksion nazorat (nazorat yo‘sinidagi tekshiruv) ning
vazifasi nimadan iborat?
16.
Qanday holatlarda muvofiqlik sertifikatining amal qilinishi to‘xtatilishi yoki
bekor qilinishi mumkin?
17.
O‘zbekiston Respublikasi sertifikalashtirish milliy tizimi tashkiliy
tuzilmasini tutintiring.
|
Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova - bet 72

106
Раҳбариятни
жавобгарлиги
Ресурслар
менеджменти
Ўлчашлар,
таҳлил ва
яхшилаш
Маҳсулот ҳаётий
цикли жараёнлари
Маҳсулот
Кириш
Чиқиш
Истеъмолчи
Қониқиш
СИФАТ МЕНЕДЖМЕНТИ ТИЗИМИНИ
ДОИМИЙ ЯХШИЛАШ
rasmda keltirilgan.
4.
Jarayonli yondashuv.
Tashkilotning faoliyati va mavjud resurslar
jarayon tarzida boshkarilganda kutilgan natija samarali bo‘ladi.
SMT bazaviy modeli sharoitlarida tashkilot bu tamoyil asosida mahsulot va
xizmatlarni loyihalash, ishlab chiqarish va etkazish jarayonlarini aniq belgilaydi.
5.
Boshqarishga tizimli yondashuv.
Tashkilot o‘z maqsadlariga erishishda
o‘zaro bog‘liq jarayonlarni aniqlashi, tushunishi va boshqarishi korxonani
samaradorligi va yuqori tashkiliy-texnikaviy darajasiga hissa qo‘shadi.
murakkab xossasiga - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

100
ta’mirlanuvchanligi va saqlanuvchanligi kabilar).
Mahsulot sifati
deganda, uning vazifasiga binoan muayyan ehtiyojlarni
qanoatlantirishga yaroqliligini belgilaydigan xossalar majmuasi tushuniladi.
Mahsulot sifati, uni tashkil etuvchi buyum va materiallarning sifatiga bog‘liq.
Agar mahsulot mashinasozlik buyumlaridan tashkil topgan bo‘lsa, mahsulotning
sifatini belgilovchi, uning ayrim buyumlarining hamda birxillik, o‘zaro
almashuvchanlik va boshqa shunday xossalarining majmuasidan tashkil topadi.
Masalan, paxta terish mashinasining sifati, uni tashkil etuvchi dvigatelning,
shpindellarning, bolt va gaykalarning, g‘ildirak va undagi rezina kabilarning sifatiga
bog‘liq.
Mahsulot sifati
– o‘zida aniqlangan ehtiyojlarni qanoatlantiruvchi uning
yaroqliligini ta’minlovchi xossalar majmuasini namoyon etadi. Mahsulotning har bir
xossa yoki bir necha xossalarining darajasini aniqlash sifat ko‘rsatkichlari
yordamida baholanadi. Bunda ulkan ko‘p xilli mahsulotlar turlari tavsiflovchi turli
xil xossalar mavjud va unda xuddi shuningdek, mahsulot sifati ko‘rsatkichlari ham
ko‘p bo‘ladi.
Mahsulotlarning murakkab xossasini tavsiflovchi, uning ehtiyojini, maqsadini
va topshiriqga binoan berilgan vazifalarni bajarishga
mahsulotning funksional
layoqatligi
deb ataladi.
Mahsulotning
badiiy
ifodalanishini,
shaklning
to‘g‘riligini,
kompozitsiyaning butunligini tavsiflovchi murakkab xossa
mahsulotning estetikligi
deb ataladi.
Foydalanilgan va tavsiya etiladigan adabiyotlar

|
Foydalanilgan va tavsiya etiladigan adabiyotlarBog'liq Monografiya - Eshonqulova 2 (1)Foydalanilgan va tavsiya etiladigan adabiyotlar
1.
Karimov I.A. O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish yo‘lida. T.
O‘zbekiston, 1996 y.
2.
“Standartlashtirish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuni. 1993 y.
3.
“Metrologiya to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi qonuni. 1993 y.
4.
“Mahsulot va xizmatlarni sertifikatlash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi qonuni. 1993 y.
5.
Ismatullaev P.R., Maqsudov A.N., Abdullaev A.X., Axmedov B.M.,
A’zamov A.A. Metrologiya, standartlashtirish va sertifikatlashtirish. Darslik -
Toshkent.: “O‘zbekiston” 2001. - 360b
6.
Abduvaliev A.A. i drugie. «Standartizatsiya, metrologiya, sertifikatsiya,
kachestvo» – T.: NIISMS, 2007 g.
7.
Abduvaliev A.A. i dr. Osnovы standartizatsii, sertifikatsii i upravleniya
kachestvom. Tashkent, 2005 g.
8.
Ismatullaev P.R., Kodirova SH.A. Metrologiya asoslari. O‘quv qo‘llanma.
Toshkent, “Tafakkur” nashriyoti 2012, -304 bet.
9.
Turchaninov V.I. Metrologiya, standartizatsiya, sertifikatsiya i upravlenie
kachestvom v promыshlennosti stroitelnыx materialov: Uchebnoe posobie. -
Orenburg: GOU OGU, 2004. - 128 s. Krыlova A.N. Osnovы metrologii,
standartizatsii i sertifikatsii. M.: Audit, 1998 g., YUNITI.
10.
SHishkin I.F. Metrologiya, standartizatsiya i upravlenie kachestvom. M.:
Izd. Standartov, 1990 g.
11.
Lifits N.M. Standartizatsiya, metrologiya i sertifikatsiya. M., 2002 g.
12.
Radkevich YA.M., Laktionov B.I. «Metrologiya, standartizatsiya i
vzaimozamenyaemost». Kniga 1, Izdatelstvo Moskovskogo Gosudarstvennogo
gornogo universiteta. Moskva, 1996 g.
13.
www.standart.uz
110
MUNDARIJA
SO‘Z BOSHI ..........................................................................................................
|
| |
Xalqaro birliklar tizimi (SI) ning hosilaviy birliklari

17
kuchlanganligi
Komponentning molyar
konsentratsiyasi
L
-3
N
mol taqsim metrning kubi mol/m
3
Ravshanlik
L
-2
J
kandela taqsim metrning
kvadrati
cd/m
2
SI ning maxsus nomiga va belgilanishiga ega bo‘lgan hosilaviy birliklari 3.3-
jadvalda ko‘rsatilgan.
SI ning elektr va magnit kattaliklarining birliklarini elektromagnit maydoni
tenglamalarini ratsionallashtirilgan shakliga muvofiq hosil qilish lozim. Bu
tenglamalarga vakuumning magnit doimiyligi μ
0
kiradi. Uni aniq qiymati 4π
10
-7
H/m yoki 12,566 370 614...-10
-7
H/m (aniq).
O‘lchovlar va tarozilar XVII Bosh konfernsiyasining - O‘TBK (1983 y.)
qarorlariga muvofiq uzunlik birligi - metrni yangi ta’rifi bo‘yicha, tekis
elektromagnit to‘lqinlarining vakuumda tarqalish tezligini qiymati s
0
- 299792458
m/s (aniq) ga teng deb qabul qilingan.
Bu tenglamaga shuningdek qiymati 8,854187817 10
-12
F/m teng deb qabul
qilingan vakuumning elektrik doimiyligi ε
0
kiradi.
Elektr birliklari o‘lchamlarining anikligini Djozefson effekti va Xoll kvant
effekti asosida oshirish maqsadida O‘lchovlar va tarozilar xalqaro komiteti (O‘TXK)
tomonidan 1990 yil 1 yanvaridan boshlab Djozefson konstantasining shartli qiymati
K
j-90
= 4,83579
10
14
Hz/V (aniq) [O‘TXK 1 - tavsiyasi, 1988 y] va Klitsing
konstantasini shartli qiymati R
k-90
= 25812,807 Ω (aniq) [O‘TXK, 2- tavsiyasi, 1988
y] deb kiritildi.
Izoh - O‘TXK ning 1 va 2 tavsiyalari elektr yurituvchi kuch birligi volt va elektr qarshilik
birligi – Om ta’rifi Xalqaro birliklar tizimida qayta ko‘rib chiqilgan degan ma’noni bildirmaydi.
3.3-jadval
-rasm. O‘lchash turlari - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

28
a
Majmuiy o‘lchash -
bir necha nomdosh kattaliklarning
birikmasini bir vaqtta
bevosita o‘lchashdan kelib chiqqan
tenglamalar tizimini echib,
izlanayotgan
qiymatlarni topish. Masalan, har xil tarozi toshlarining
massasini solishtirib, bir
toshning ma’lum massasidan boshqasining massasini topish uchun o‘tkaziladigan
o‘lchashlar, haroratni qarshilik termometri orqali o‘lchash.
Birgalikdagi o‘lchash -
turli nomli ikki va undan ortiq kattaliklar orasidagi
munosabatni topish uchun bir vaqtda o‘tkaziladigan o‘lchashlar. Misol, rezistorning
20
0
S dagi elektr qarshiligi qiymatini turli temperaturalarda o‘lchab topish.
Mutlaq o‘lchash -
bir yoki bir necha asosiy
kattaliklarni bevosita
o‘lchanishini va (yoki) fizikaviy doimiylikning qiymatlarini qo‘llash
asosida
o‘tkaziladigan o‘lchash.
To‘g‘ri: 
m/s 
W/(m·K). 
Noto‘g‘ri

To‘g‘ri: m/s W/(m·K). Noto‘g‘ri: m s W/m·K. Ikki va undan ortiq birliklardan tashkil topgan hosilaviy birlik ko‘rsatilganda
birliklarning belgisini va nomlarini kombinatsiyalash yoki bir birliklarning
To‘g‘ri: 80 km/h 80 kilometr soatiga .
Noto‘g‘ri: 80 km/soat 80 km soatiga.
belgisini, boshqalarning nomlarini keltirishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Maxsus belgilar birikmalarini ...°, ...', ...", % va
°/ oo
birliklarni harfli belgilari
bilan birgalikda ishlatishga yo‘l qo‘yiladi, masalan, ...°/s.
1.3 O‘lchash usullari va ularning turlari Kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin,
ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi
kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi.
O‘lchash deb , shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki,
unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik
sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi.
Bu ta’rifdan shunday xulosaga kelish mumkinki: birinchidan, o‘lchash bu har
xil kattaliklar to‘g‘risida informatsiya hosil qilishdir; ikkinchidan, bu fizik
eksperimentdir; uchinchidan - o‘lchash jarayonida o‘lchanadigan kattalikning
o‘lchov birligining ishlatilishidir. Demak, o‘lchashdan maqsad, o‘lchanadigan
kattalik bilan uning o‘lchov birligi sifatida qabul qilingan miqdori orasidagi
(tafovutni) nisbatni topishdir. YA’ni, o‘lchash jarayonida o‘lchashdan ko‘zda
tutiladigan maqsad, ya’ni izlanuvchi kattalik (bu shunday asosiy kattalikki uni
25
aniqlash butun izlanishni, tekshirishni vazifasi, maqsadi hisoblanadi) va
Sifatni boshqarish - Jizzax-2024 M. N. Eshonqulova

104
Muomala va taqsimot bosqichida savdo xodimlari tovarlarni saqlash, tashish,
sotish sharoitlarini shunday yaratilishi kerakki unda mahsulot sifatida zarar etmasligi
kerak.
Bu bosqichda, mahsulotlar sifat ko‘rsatichlari bo‘yicha qabul qilinishi kerak.
Ekspluatatsiya va iste’mol qilish bosqichida tovarlarni to‘g‘ri ekspluatatsiya
qilish, ularga xizmat qilish, sifatini tiklash, eskirgan mahsulotlarni chiqitga
chiqarish jarayonlarini tashkil qilish kerak. Savdo bu haqidagi axborotni
xaridorlarga etkazishi kerak.
Bizni yurtimizda mahsulot sifatini boshqarishning yagona davlat tizimi
mavjuddir.
Uning asosiy maqsadi kam mablag‘ sarf qilgan holda yuqori sifatli mahsulot
ishlab chiqarishdir. Bunday maqsad faqat ilm-fan, texnika yutuqlarini, ilg‘or
tajribani ishlab chiqarishga keng va izchil joriy qilishidagina amalga oshirishi
mumkin.
YUqoridagi tizim - davlat standarti asosida mahsulot ishlab chiqarishga
asoslangan.
Mahsulotni sifatini boshqarishning yagona davlat tizimi keng assortimentli
yangi mahsulotni ishlab chiqishga va o‘zlashtirishga mo‘ljallangan. Bu tizim
Vazirlar Mahkamasi tomonidan amalga oshiriladi.
Mahsulot sifatini boshqarishni
Birliklarni va o‘lchamlarni belgilash va yozish qoidalari

22
Tug‘ri:
423,06 m
5,758°
yoki
5°45,48'
yoki
5
0
45'28,8".
Notug‘ri:
423 m 0,6
5°758
yoki
5°45',48
yoki
5°45'28",8.
Kattaliklar qiymatlari chegaraviy og‘ishlari bilan ko‘rsatilganda
sonli
qiymatlari chegaraviy olishlari bilan qavs ichiga olinishi lozim va birlikning belgisi
qavsdan keyin qo‘yilishi lozim. YOki birliklar belgisi kattalikning
sonli kiymatidan
keyin va uning chegaraviy og‘ishidan keyin qo‘yilishi lozim.