Asosiy tushuncha va tayanch atamalar

|
Asosiy tushuncha va tayanch atamalar
|
bet | 8/36 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 175,96 Kb. | | #145269 |
Bog'liq 1-mavzu Geografiyani o’qitishda o’quvchilarning bilish faoliyat-fayllar.orgAsosiy tushuncha va tayanch atamalar:Ta’lim jarayonini insonparvarlashtirish, demokratlashtirish, pedagogik munosabatlarni insonparvarlashtirish, demokratlashtirish, hamkorlik, geografik ta’limni demokratlashtirish.
O’zbekiston Respublikasi Kadrlar tayyorlash milliy dasturining amaldagi bosqichi ta’lim muassasalarini maxsus tayyorlangan pedagogik kadrlar bilan ta’minlash, ularning faoliyatida raqobatga asoslangan muhitni vujudga keltirish, o’quv tarbiya jarayonini sifatli o’quv adabiyotlari va ilg’or pedagogik texnologiyalar bilan ta’minlash kabi qator vazifalarni amalga oshirishni ko’zda tutadi.
Ushbu vazifalarni amalga oshirish har bir ta’lim muassasasining shu jumladan, pedagogika oliy o’kuv yurtlarining bevosita vazifasi sanaladi.
Ta’lim-tarbiya jarayonida pedagogik texnologiyalarni muvaffaqiyatli qo’llash uchun Geografiya o’kituvchilari maxsus metodik bilim va ko’nikmalarni egallashlari, pedagogik amaliyotda zarur bo’ladigan metodik tayyorgarlikka ega bo’lishlari lozim.
Pedagogik texnologiya atamasiga shu muammo bo’yicha izlangan har bir olim o’z nuqtai nazaridan kelib chiqqan holda ta’rif bergan. Hali bu tushunchaga to’liq va yagona ta’rif qabul qilinmagan. Ushbu ta’riflarning ichida eng maqsadga muvofig’i YuNESKO tomonidan berilgan ta’rif sanaladi.
Pedagogik texnologiya – o’qitish shakllarini optimallashtirish maqsadida o’qitish va bilimlarni o’zlashtirish jarayonida inson salohiyati va texnik resurslarni qo’llash, ularning o’zaro ta’sirini aniqlashga imkon beradigan tizimli metodlar majmuasidir.
Bu yerda inson salohiyati deyilganda o’qituvchining pedagogik va o’quvchilarning bilish faoliyati, texnik resurslar deganda o’qitish metodlari va vositalari nazarda tutilmoqda.
Geografiyani o’qitishda o’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish va ta’lim samaradorligini oshrishga imkon beradigan texnologiyalarni guruhlashtirishda dastlab quyidagilarga asosiy e’tiborimizni qaratishimiz lozim:
1.O’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish va ta’lim samaradorligini oshirishga imkon beradigan texnologiyalarning o’ziga xos xususiyatlari.
2.O’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish va ta’lim samaradorligini oshirishga imkon beradigan texnologiyalarning turlari.
O’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish va o’qitish samaradorligini oshirish masalasi Geografiyani o’qitish metodikasi fanining asosiy muammolaridan biri sanaladi.
O’quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish deganda, o’quvchilarda yuqori darajadagi motiv, bilim va ko’nikmalarni o’zlashtirishga bo’lgan ongli ehtiyoj, natijaning yuqoriligi va ijtimoiy normalarga mos hulqning paydo bo’lishi tushuniladi.
Mazkur tipdagi faollik har doim ham vujudga kelavermaydi, faqat o’qituvchining maqsadga muvofiq pedagogik ta’sir ko’rsatishi va qulay pedagogik-psixologik muhitni tashkil etish mahorati tufayligina vujudga keladi.
Geografiyani o’qitishda maqsadga muvofiq ta’sir ko’rsatish va qulay ijtimoiy-psixologik muhitni vujudga keltirishi o’qituvchi tomonidan qo’llanilgan pedagogik texnologiyalarga bog’liq bo’ladi.
O’quvchilarning bilish faoliyatini faolllashtirish va ta’lim samaradorligini oshirishga imkon beradigan texnologiyalarning o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’lishi bilan birgalikda, ta’lim jarayonida ta’lim beruvchi, rivojlantiruvchi, tarbiyalovchi, ijodiy faoliyatga yo’llovchi, kommunikativ, mantiqiy fikrlash, aqliy faoliyat usullarini shakllantirish, o’z faoliyatini tahlil qilish, kasbga yo’llash, mo’ljalni to’g’ri olishga o’rgatish, hamkorlikni vujudga keltirish kabi funktsiyalarni bajaradi.
Biroq, pedagogik texnologiyalarning funktsiyalarini taqqoslaganda bu funktsiyalar bir xil darajada o’rin egallamasligi ma’lum bo’ldi.
Geografiya o’qituvchisi darsda o’rganiladigan mavzuning ta’limiy, tarbiyaviy va riovjlantiruvchi maqsadlari va pedagogik texnologiyalarning didaktik funktsiyalarini hisobga olgan holda qaysi texnologiyadan foydalanishini ilmiy-metodik asosda tanlagandagina ko’zlangan maqsadga va samaradorlikka erishadi.
Ta’lim-tarbiya jarayoniga qo’yilgan buyurtmalarni bajarish uchun avvalo ta’lim jarayonini differentsiallashtirish va individuallashti-rish, pedagogik munosabatlarni insonparvarlashtirish va demokratlashti-rish, ta’lim dasturlarini tanlashga yagona va tabaqalashtirilgan yondashuv-ni talab etadi.
Pedagogik munosabatlarni insonparvarlashtirish va demokratlashtirish texnologiyasi o’zida falsafa, psixologiya va pedagogikaning inson-parvarlik g’oyalarini mujassamlashtiradi. Ushbu texnologiya diqqat mar-kazida o’z imkoniyatlarini maksimal darajada amaliyotga qo’llaydigan, ijodiy va ijtimoiy faol, turli hayotiy vaziyatlarni anglab tahlil qila-digan, mo’ljalni ongli ravishda mustaqil, to’g’ri oladigan shaxsni shakllantirish g’oyasi turadi.
Pedagogik munosabatlarni insonparvarlashtirish va demokratlashtirish texnologiyasi orqali pedagogik jarayonda hamkorlik, g’amxo’rlikning vujudga kelishi, o’quvchilar shaxsini hurmat qilish va e’zozlash orqali shaxsning tahsil olishi, ijod qilish va o’z - o’zini rivojlantirishiga qulay ijtimoiy va psixologik muhit yaratiladi. Mazkur jarayonda o’quvchi o’z o’quv faoliyatining sub’ekti sanaladi va o’qituvchi bilan yagona ta’lim jarayonining ikkita sub’ekti hamkorlikda o’quv-tarbiyaviy vazifalarni hal etadi.
Pedagogning o’quvchi shaxsiga bo’lgan insonparvarlashtirilgan munosabati bolalarni sevish, ularning taqdiri uchun qayg’urishi, bolalarga bo’lgan ishonchning yuqoriligi, o’zaro hamkorlikning vujudga kelishi, muloqot madaniyatining yuqori darajada bo’lishi, o’quvchilarni to’g’ridan-to’g’ri majburlashdan voz kechish va aksincha ijobiy rag’batlantirishning ustunligi tufayli ta’lim jarayonidan ko’zlangan maqsadga erishish, bolalar faoliyatida uchraydigan kamchiliklarga chidamli bo’lish, ularni bartaraf etishning eng samarali yo’llarini qo’llashda namoyon bo’ladi.
Ta’lim-tarbiya jarayonini demokratizatsiyalash o’qituvchi o’quvchilarning fuqarolik huquqlarini tenglashtirish, o’quvchilarga tanlash huquqining berilishi, o’z fikri va nuqtai nazarini erkin bayon etish, ular bu borada xatoga yo’l qo’yishi mumkinligi, O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va bolalar huquqlari Konventsiyasiga amal qilinishini taqozo etadi.
Demokratizatsiyalash ta’lim tizimidagi formalizm, byurokratizmni yo’qotib pedagogik hamkorlikni yuzaga keltiradi.
Hamkorlik – o’qituvchi va tahsil oluvchilarning o’quv-bilish faoliyatini takomillashtirish, ularni ma’naviy, axloqiy, intellektual jihatdan rivojlantirish, bu jarayonni bir-biriga uyg’unlashtirish, faoliyatning natijasi va borishini hamjihatlikda tahlil qilish imkonini beradi.
Demokratlashtirilgan jarayonni insonparvarlashtirish o’quv-tarbiya-viy jarayonining maqsadini amalga oshirish, tahsil oluvchilarning o’quv-bilish va ma’naviy ehtiyojlarini qondirish, o’quv mehnatining xarakteri va mazmunini o’zgartiradi va shaxsning uyg’unlikda rivojlanishiga qulay psixologik muhit yaratadi.
|
| |