Yangi davr (XVI asr - XX asr boshi)

|
Yangi davr (XVI asr - XX asr boshi)
|
bet | 4/12 | Sana | 08.10.2024 | Hajmi | 37,28 Kb. | | #274042 |
Bog'liq Joylashtirish tizimi va vositalari. Yangi davr (XVI asr - XX asr boshi)
XVI asrda dastlabki qahvaxonalar ochildi. Ular o'sha davr madaniy va adabiy hayotining markazlariga aylandi. G'arbiy Evropada qahva va choy kabi ekzotik ichimliklarning tarqalishi qahvaxonalarning paydo bo'lishiga imkoniyat yaratdi. Evropada dastlabki qahvaxonalar 1652 yili Londonda va 1683 yili Venada ochildi. Xususan, Venada birinchi marta asal va sut qo'shilgan qahva taklif qilindi. XVII asr oxiriga kelib Evropa qit'asida qahvaxonalar ancha keng tarqalgan hodisaga aylandi. Yirik shaharlarda ularning soni bir necha o'ntaga etar edi.
1553 yilda Parijda birinchi restoran - "Tur d'Arjan" restorani ochildi. Bu restoran keyingi ikki asr mobaynida o'ziga xos muassasa bo'lib qoldi, chunki uning yagona funktsiyasi faqat ovqatlantirishdan iborat edi. "Restoran" atamasining o'zi keyinroq, XVIII asrning ikkinchi yarmida muomalaga kirdi. Janob Bulanjening Parijdagi tunu kun ishlaydigan tavernasida asosiy taom hisoblangan sho'rva "restorantes" (frantsuz tilida "quvvatbaxsh, tiklovchi" degan ma'noni anglatadi) deb atalar edi. Bugungi kunda Bulanje "hozirgi zamon restoranining otasi" deb e'tirof etilgan. 1767 yilda Bulanje Oliy sudda go'shtli taomlarga bo'lgan monopoliyaga ega oziq-ovqat ta'minotchilari gildiyasiga qarshi ishni yutib chiqib, mijozlarga birinchi marta ajoyib taomlarning keng assortimentini taklif qildi.
1789-1799 yillardagi "Buyuk frantsuz inqilobi" davrida frantsiyalik mashhur oshpazlar boshqa davlatlarga chiqib ketishga majbur bo'ldilar. YAngi joyda ular restoran biznesi bilan shug'ullandilar. Natijada restoran g'oyasi butun dunyoga tarqaldi.
1800 yilga kelib inglizlar o'z qo'shnilaridan restoran g'oyasini o'zlashtira boshladilar. Angliyada restoran did bilan jihozlangan, anvoyi taomlar tortiladigan, yuksak darajada xizmat ko'rsatiladigan juda muhtasham muassasa edi.
XIX asr o'rtalaridan "a la carte" (a lya kart) menyusidan foydalanila boshlandi. Mijoz taklif qilingan ro'yxatdan o'ziga ma'qul taomni tanlash imkoniyatiga ega bo'ldi.
1898 yilda Londonda "Savoy" mehmonxonasi ochildi. Uning boshqaruvchisi TSezar Ritts (hozirda Ritts-Karlton mehmonxonalari uning nomi bilan ataladi), bosh oshpazi esa - Jorj Agyust Eskofe edi. Bu ikki odam mehmonxonalar qoshida restoranlar tashkil etishda chinakam inqilob sodir etdi. Eskofe o'z davrining buyuk kulinarlaridan biri edi. U kulinariya bo'yicha nashr etgan ma'lumotnoma hamda oshxonada joriy etgan brigada pudrati bilan dong taratdi.
Mehmondo'stlik korxonalarining rivojlanishida AQSH alohida o'rin tutadi. Tarixchilarning fikricha, birinchi karvonsaroy bu erda Evropadan ancha keyin, 1607 yilda paydo bo'lgan. Dastlabki tavernalardan biri 1634 yili Bostonda ochildi. 1642 yilda Nyu-Yorkda (o'sha davrda u YAngi Amsterdam deb atalar edi) taverna gollandlar tomonidan ochildi. SHu davrdan boshlab tavernalar jamiyat hayotining markaziga, askarlar va tijoratchilar uchrashadigan joyga aylandi. Ular nafaqat shaharlarda, balki katta yo'llar yoqasida, ayniqsa, chorrahalarda ravnaq topdi.
Amerika qit'asiga ko'chib kelgan evropaliklar karvonsaroylar va tavernalar qurish va ularni boshqarish sohasida asrlar mobaynida to'plangan tajribani o'zlari bilan olib keldilar. Arxitekturasi, joylashishi, xizmat ko'rsatish tarziga ko'ra Amerika karvonsaroylari va tavernalari Yevropa karvonsaroylari va tavernalariga o'xshab ketar edi. Ammo ba'zi bir jihatdan jiddiy farq qilardi. Masalan, bu erda odamlarni joylashtirishda sinfiy belgiga qarab kamsitish mavjud emas edi. Ko'p jihatdan ijtimoiy funktsiyani bajargan Evropa korxonalaridan farqli o'laroq, AQSH tavernalari o'z mavjudligining dastlabki davridan asosan tijorat yo'nalishiga ega edi, ya'ni daromad olish maqsadida tashkil etilardi.
Nyu-Yorkning Brodvey ko'chasidagi 70 xonali "Siti-otel" Qo'shma SHtatlarda ochilgan birinchi mehmonxona bo'ldi. Bu muhim hodisa 1794 yilda sodir bo'ldi. 1829 yilda Bostonda "Tremont" mehmonxonasi - AQSHdagi birinchi klassli, koridor xizmatchilari, registratura (retseptsiya)ga ega, nomerlarning eshiklari qulflanadigan va hatto mehmonlarga bepul sovun beriladigan ilk mehmonxona ochildi. Bu AQSHda mehmonxona bumi boshlanishiga turtki berdi. SHarqiy qirg'oq shaharlarida, so'ngra G'arb va Janubda ko'plab mehmonxonalar ochildi. XIX asr oxiriga kelib bu erda mehmonxonalarning ikki turi - katta, hashamatli, shinam mehmonxonalar hamda kichkina, eskirgan, arzon narxda xizmatlar taklif qiluvchi mehmonxonalar tarqalgan edi.
1831 yilda Nyu-Yorkda ochilgan mashhur "Delmoniko" restorani AQSHdagi birinchi restoran hisoblanadi. O'sha davrda AQSHda restoran ishining rivojlanishiga frantsuz an'analari katta ta'sir ko'rsatdi. 1852 yilga kelib AQSHning birinchi klassli har bir mehmonxonasi o'z frantsuz bosh oshpaziga ega edi. Menyu ham an'anaga ko'ra frantsuz tilida yozilardiki, bu inglizzabon mijozlar uchun muayyan qiyinchiliklar tug'dirardi. "Delmoniko" restoranining sohiblaridan biri Jon Delmonikoning sa'y-harakati bilan birinchi marta ikki tilli menyu joriy etildi. Unda taomlarning frantsuz va ingliz tilidagi nomlari qarama-qarshi joylashtirilgan edi. Bu an'ana saqlanib qoldi va yillar o'tib butun jahonda keng tarqaldi.
XIX-XX asrlar chegarasida mehmondo'stlik sanoati muhim tarmoqqa aylandi. Mehmonxona birlashmalari, sindikatlar, aktsiyadorlik jamiyatlari, korporatsiyalar mehmonxonalar qurish, kadrlar tayyorlash, narxlarni belgilash masalalari bilan shug'ullana boshladi. XX asr boshida faoliyat ko'rsatgan bunday uyushmalar orasida London mehmonxonalar sohiblari sindikati, Frantsiya "Mehmonxona sohiblari uyushmasi"ni qayd etish mumkin. 1906 yilda jahonning turli mamlakatlarida joylashgan 1700 mehmonxonani birlashtirgan Mehmonxonalar sohiblari xalqaro uyushmasi tashkil topdi.
So'nggi yillarda mehmondo'stlik sanoati korxonalarining rivojlanishida ko'zga tashlangan tendentsiyalar qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin:
1. Mehmonxona va restoran xizmatlari ixtisoslashuvining chuqurlashishi.
2. Xalqaro mehmonxona va restoran tarmoqlarining tashkil topishi.
3. Kichik korxonalar tarmog'ining rivojlanishi.
4. Mehmondo'stlik sanoatiga yangi kompyuter texnologiyalarining joriy etilishi.
So'nggi yillarda to'la servisli an'anaviy mehmonxonalar bilan bir qatorda, taklif qilinuvchi xizmatlar to'plami qisqartirilgan ixtisoslashgan korxonalar paydo bo'la boshladi. Korxonalarning ixtisosligi har xil bo'lishi mumkin. Mehmonxonalar turistik bozorning muayyan segmenti vakillariga, masalan, o'z mehnat ta'tilini golf o'yiniga, chang'i sportiga, otda sayr qilishga va h.k.ga bag'ishlagan mijozlarga, kongresslar, ko'rgazmalar, yarmarkalar va h.k.da qatnashish uchun kelgan turistlarga xizmat ko'rsatishga ixtisoslashishi mumkin.
|
| |