nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mustaqil ish - Tasdiqlayman” Yakkabog’ 3-son kasb hunar maktabi deriktori: I. Jo’rayev “ ” 2021

Mustaqil ish:
O‘zbekistonning Birlashgan Millatlar Tashkiloti doirasidagi faoliyati va tinchlikparvar tashqi siyosati
|
O‘zbekistonning Birlashgan Millatlar Tashkiloti doirasidagi faoliyati va tinchlikparvar tashqi siyosati mavzu yuzasida ma’lumotlar to’pl ganligi va boshqa ma’lumotlar bilan tanishadi.
|
O‘zbekistonning Birlashgan Millatlar Tashkiloti doirasidagi faoliyati va tinchlikparvar tashqi siyosati mavzusida Referat tayyorlaydi
|
|
|
Albomlar
Plakatlar
Mavzuga oid testlar
O’quv qo’llanmalar
Tarqatma materiallar
|
Prezident asarlari
Manaviyat asoslari
Qahramon Rajapov,
Akbar Zamonov
Qamariddin usmonov
Mahmudjon Sodiqov
|
52
|
O‘zbekistonning mintaqaviy tashkilotlar doirasida ko‘p tomonlama hamkorligi
|
Nazariy
|
2
|
Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi. O‘zbekiston tashqi siyosatining diqqat markazida Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi doirasidagi mamlakatlar bilan o‘zaro teng manfaatli aloqalarni mustahkamlash ganligi va boshqa ma’lumotlar bilan tanishadi.
|
2004-yil sentabr oyida Qozog‘iston poytaxti Ostonada bo‘lib o‘tgan MDHning sammiti mazmunini bilishi;
ShHTning rasmiy tillari qaysi tillar ekanligini bilishi lozim
|
1991-yil 8-dekabrda Belarus, Rossiya va Ukraina rahbarlari Minskda uchrashib Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligiga asos solinishi;
O‘zbekistonning Shanxay Hamkorlik Tashkiloti bilan aloqalari haqida ma’lumotga ega bo’ladi
|
Sovet ittifoqi parchalangan so’ng mintaqada vaziyat judda og’ir edi va shunday sharoitda mintaqadagi davlatlar aloqalarni mustahkamlsh yo’lida amalga oshirgan ishlarni tahlil qila oladi
|
Albomlar
Plakatlar
Mavzuga oid testlar
O’quv qo’llanmalar
Tarqatma materiallar
|
Prezident asarlari
Manaviyat asoslari
Qahramon Rajapov,
Akbar Zamonov
Qamariddin usmonov
Mahmudjon Sodiqov
|
|
Mustqil ish - Tasdiqlayman” Yakkabog’ 3-son kasb hunar maktabi deriktori: I. Jo’rayev “ ” 2021

61
|
Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlari siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining asosiy yo‘nalishlari.
|
Nazariy
|
2
|
XX asrda Lotin Amerikasi mamlakatlari uchun umumiy bo‘lgan modernizatsiyalashning uchta — inqilobiy, neokonservativ va islohotchilik variantlari yaqqol ko‘zga tashlanadi va boshqalar bilan tanishadi.
|
X X asr oxiriga kelib Osiyo, AfrikavaLotinAmerikasimamlakatlarida modernizatsiya jarayonlarini;
Janubiy Osiyo mamlakatlarining o‘ziga xos jihatlarini;
XX asrda Lotin Amerikasi mamlakatlari uchun umumiy bo‘lgan modernizatsiyalashning uchta — inqilobiy, neokonservativ va islohotchilik variantlari haqida ma’lumot ayta oladi
|
Modernizatsiyalashni maqsad qilgan Osiyoning eng yirik mamlakatlari (Hindiston, Pokiston, Indoneziya, Filippin, Tailand va boshqalar) haqida;
«islom fundamentalizmi» va boshqa ma’lumotga ega bo’ladi.
|
Modernizatsiyalashuv jarayoni Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlarida qanday kechganligi haqida fikr yurita oladi
|
Albomlar
Plakatlar
Mavzuga oid testlar
O’quv qo’llanmalar
Tarqatma materiallar
|
Jaxon tarixi Shuhrat Ergashev
Begzod Xodjayev
Jamshid Abdullayev
Jahon mamlakatlari Shuxrat Ergashev
T.Bobomatov
N.Tursunov
|
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi

|
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi
|
bet | 22/24 | Sana | 11.09.2024 | Hajmi | 480 Kb. | | #270867 |
Bog'liq ISHCHI DASTUR MOHINURMatematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi:
inson mehnatini yengillashtiradigan, mehnat unumdorligini oshiradigan va qulay shartsharoitga olib keladigan fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalana olish.
Tarix fanining maqsadva vazifalari o‘zlashtirish natijasiga qo‘yiladigan talablar:
o‘quvchilarni kundalik hayotda, mehnat faoliyatida, shuningdek , kelgusida bilim olishini davom ettirish uchun zarur bo‘lgan tarixiy bilim va malakalar sistemasini chuqur va ongli ravishda o‘zlashtirishini ta’minlash;
o‘quvchilarda izchil mantiqiy fikrlashni shakillantirib borish natijasida ularning aql zakovat rivojiga, tabiat va jamiyatdagi muammolarini hal etishning maqbul yo‘llarini topa olishlariga ko‘maklashish;
o‘quvchilarda vatanparvarlik , milliy g‘ururni tarkib toptirishni rivojlantirish;
o‘quvchilarni qomusiy olimlarimizning tarix rivojiga qo‘shgan ulkan xissalaridan xabardon qilish;
jamiyat taraqqiyotida tarix fanining ahamiyatini xis qilgan holda umuminsoniy ma’daniyatning tarkibiy qismi sifatida tarix to‘g‘risidagi ta’savurlarni shakillntirish;
akdemik litsey va kasb-hunar kollejlari o‘rta umumiy ta’limning bevosita davomi bo‘lgani uchun o‘quvchilarning ilgari olgan bilimlarini chuqurlashtirish, amaliyotga tadbiq qilishda abstrakt va mantiqiy fikrlashni o‘stirish;
tarixiy tushuncha, hodisa va qonunlarining o’qitish ketma- ketligida oddiydan murakkablikka qarab borish tizimini saqlash;
o’qituvchilar ta’lim berish jarayonining bir meyorda bo’lishiga erishish;
o’qituvchining ish rejalarini tartibga tushirish;
oliy o’quv yurtiga kirish uchun zaruriy bilim, ko’nikma va malakalar bilan qurollantirishdan iboratdir.
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
O‘quv Dasturi davomida o‘tkazilgan mavzular bo‘yicha o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalar ichki nazorat bo‘yicha amaldagi tartib asosida baholanadi. Baholash usullari yozma, og‘zaki, savol-javob, test, amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishi lozim.
Fan bo`yicha o`quvchilar bilimini baholash mezoni:
Ball
|
Baho
|
O`quvchilarning bilim darajasi
|
86-100% gacha
|
(5)- a`lo
|
Mustaqil mushohada yuritish, amalda qo`llay olish, mohiyatini tushuntirish, fikr va tasavvurga ega bo`lish, o`z fikrini yetkazib bera olish.
|
71-85 % gacha
|
(4)-yaxshi
|
Mustaqil mushohada yuritish, amalda qo`llay olish, mohiyatini tushuntirish, fikr va tasavvurga ega bo`lish
|
55-70% gacha
|
(3)-qoniqarli
|
Mavzu mohiyatini tushunish, fikr va tasavvurga ega bo`lish
|
0-54% gacha
|
(2)-qoniqarsiz
|
Aniq tasavvurga ega bo`lmaslik, bilmaslik
|
|
| |
Zoʻravonlik nima va u xalqaro hujjatlarda qanday taʼriflanadi?

|
Zoʻravonlik nima va u xalqaro hujjatlarda qanday taʼriflanadi?
|
bet | 40/74 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #148139 |
Bog'liq ------------ LOTIN Professional ta---limda Yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash (1)Zoʻravonlik nima va u xalqaro hujjatlarda qanday taʼriflanadi?
Xotin-qizlarga nisbatan oiladagi zoʻravonlikni bartaraf etish zarurati XX asrning ikkinchi yarmida inson huquqlari boʻyicha koʻplab xalqaro hujjatlarda oʻz ifodasini topgan. Bunday hujjatlarga quyidagilar kiradi:
“Xotin-qizlarni kamsitishning barcha shakllariga barham berish toʻgʻrisida”gi Konvensiya (1979)9;
BMTning “Ayollarga nisbatan zoʻravonlikka barham berish toʻgʻrisida”gi Deklaratsiyasi (1993);
Yevropa Kengashining “Ayollarga nisbatan zoʻravonlik va oilaviy zoʻravonlikning oldini olish va unga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Konvensiyasi (2011) va boshqalar.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining “Ayollarga nisbatan zoʻravonlikka barham berish toʻgʻrisidagi” Deklaratsiyasining 1-moddasida muammoning gender jihati qayd etilgan va “xotin-qizlarning kamsitilishi” atamasi jinsga asoslangan holda sodir etilgan jismoniy, jinsiy yoki psixologik zoʻravonlikka olib keladigan yoki olib kelishi mumkin boʻlgan har qanday zoʻravonlik harakatini anglatadi, ayollarga ruhiy zarar yetkazish yoki azob-uqubat yetkazish, shuningdek, bunday xatti-harakatlarni amalga oshirish bilan tahdid qilish, majburlash yoki jamoat yoki shaxsiy hayotda oʻzboshimchalik bilan ozodlikdan mahrum qilish kabi10.
Qayd etish joizki, keyingi 15 yil davomida dunyoning koʻplab mamlakatlarida oiladagi zoʻravonlikdan himoya qilish boʻyicha maxsus qonunlar qabul qilingan.
Hozirda tegishli qonunlar 126 ta davlatda (AQSH, Fransiya, Avstriya, Olmoniya, Kanada, Buyuk Britaniya, Shveysariya, Shvetsiya, Italiya, Norvegiya, Bolgariya, Sloveniya, Vengriya, Ukraina, Rossiya, Belarus, Gruziya, Ozarbayjon, Turkiya, Eron, Hindiston, Livan, Isroil, Venesuela, Bangladesh, Litva, Qirgʻiziston, Qozogʻiston, Moldova, Tojikiston va boshqalar) amal qiladi.
Oila aʼzolarini oilaviy zoʻravonlikdan himoya qilish boʻyicha qonunchilik geografiyasi (1-rasm) koʻrsatilgan.
Har yili 25-noyabr xalqaro miqyosda ayollarga nisbatan zoʻravonlikka barham berish kuni sifatida nishonlanadi. Bu 1950-yil 10-dekabrda BMT Bosh Assambleyasining yalpi majlisida rasman taʼsis etilgan, Inson huquqlari kunida (Human Rights Day) tugaydigan gender asosidagi zoʻravonlikka qarshi kurash boʻyicha bir qator kunlardagi birinchi sanadir11.
|
| |
Tavba-tazarru qilish marosimi

64
xristianlik dinida ruhoniylik unvonlari – dyakon, presviter, episkop
kabi uch turli
darajaga ega.
Dyakon (
yunon. xizmatchi) – xristian cherkovidagi eng quyi ruhoniylik
darajasi. U marosimlarda episkop va presviterlarga yordamchilik qilish bilan
shug‘ullanadi.
Presviter (
lot. oqsoqol) – xristian ruhoniylar ierarxiyasida yuqori darajaga ega
ruhoniy. Qadimda episkoplar ham shunday nom bilan atalgan.
Jamoa tarafidan
saylab qo‘yiluvchi ruhoniy bo‘lib, dastavval, u pastor bilan birgalikda diniy
marosimlarga rahbarlik qilgan.
Episkop (
yunon. nazoratchi) – xristianlikdagi
oliy darajadagi ruhoniylik
unvoni. Katolik e’tiqodiga ko‘ra episkoplar havoriy Pavelning izdoshlari
xisoblanadi. Shuningdek, episkop o‘zi miro moyini tayyorlash, ruhoniylik darajasini
berish, hamda diniy marosimlarni boshqarish huquqiga ega.
O‘tilgan mavzu bo‘yicha savollar

|
O‘tilgan mavzu bo‘yicha savollarBog'liq Dinshunoslik majmua 2023-2024-o\'quv yili pdfO‘tilgan mavzu bo‘yicha savollar
1. Zardushtiylikning vatani qayer hisoblanadi?
2. Zardushtiylik qanday davrda yuzaga keldi?
3. Zardushtiylikning muqaddas kitobi nima?
4. Zardushtiylikning ta’limoti nimalardan iborat?
5. Zardushtiylik teologik tizimi qanday tuzilgan?
6. Hozirgi paytda zardushtiylik diniga e’tiqod qiluvchilar qayerda
mavjud?
Adabiyotlar
1. “Avesto” kitobi – tariximiz va ma’naviyatimizning ilk yozma manbai”
mavzuidagi ilmiy-amaliy seminar materiallari. – Toshkent, 2000.
2. Ashirov A. “Avesto”da meros marosimlari. – T., 2001.
3. Ishoqov M. Xalq dahosining qadimgi ildizlari va ilk kurtaklari. (Zardushtiylik,
Zardusht va Avesto haqida) “Til va adabiyot ta’limi” jurnali, 1992. № 2.
4. Markaziy Osiyo dinlari tarixi / Mas’ul muharrir – Sh.Yovqochev. – T.: Toshkent
Davlat sharqshunoslik instituti, 2006.
5. Mahmudov T. “Avesto” haqida. – Toshkent, 2000.
6. Mo’minov A., Yo’ldoshxo’jaev H., Rahimjonov D., Komilov M., Abdusattorov
A., Oripov A. Dinshunoslik. O’zbekiston Respublikasi Oliy va o’rta maxsus
ta’lim vazirligi tomonidan darslik sifatida tavsiya etilgan. – T.: Mehnat, 2004.
7. Sulaymonova F. Sharq va G’arb. – T.: 1997.
8. Boys M. Zoroastriystы. Verovaniya i obыchai / Per. s angl. I.M. Steblin-
Kamenskogo. Poslesl. E.A. Grantovskogo. 2-e izdanie, ispravlennoe. – Sankt-
Peterburg, 1994.
9. Vasilev L. Istoriya religiy Vostoka. Uchebnoe posobie dlya vuzov. – 4-e izd. –
M.: “Knijnыy dom “Universitet”, 1999.
10. Gorelov A. Istoriya mirovыx religiy: uchebnoe posobie. – Moskva, Flinta:
MPSI, 2006.
49
4-MAVZU. BUDDAVIYLIK DINI
Reja
1.
Buddaviylik (Buddizm)ning kelib chiqishi.
2.
Buddaviylik ta’limoti.
|
| |
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi

|
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi
|
bet | 20/24 | Sana | 11.09.2024 | Hajmi | 480 Kb. | | #270867 |
Bog'liq ISHCHI DASTUR MOHINURAxborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet, televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va boshq.)foydalana olish;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish, saralash, qayta ishlash, uzatish, saqlash, xavfsizligini ta’minlash va foydalanishda mediamadaniyatga rioya qilish;
ma’lumotlar bazasini yarata olish, asosiylarini tanlay olish va ularni tahlil qila bilish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirish, jismoniy, ma’naviy, ruhiy va intellektual kamolotga intilish;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholash, o‘zini nazorat qila bilish,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘lish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
Jamiyatda bo‘layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his etish va faol ishtirok etish;
o‘zining fuqarolik burch va huquqlarini bilishi, unga rioya qilish.
Milliy va umummadaniy kompetensiya: kompetensiya
Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo‘lish;
badiiy va san’at asarlarini tushunish, ta’sirlana olish;
orasta kiyinish,yurish-turishda madaniy me’yorlarga va sog‘lom turmush tarziga amal qilish,
umumbashariy ahamiyatga ega bo‘lgan qadriyatlarni (urf-odatlar, marosimlar, milliy-madaniy an’analar va h.k.) bilish, unga hurmat bilan munosabatda bo‘lish;
o‘zgalarga nisbatan mehr-muruvvat, saxiylik, o‘zgalarning dunyoqarashi, diniy e’tiqodi, milliy va etnik xususiyatlari, an’ana va marosimlarini hurmat qilish;
xalqining tarixiy, ma’naviy va madaniy merosini avaylab asrash, ta’lim muassasasida va jamiyatda o‘rnatilgan odob-axloq qoidalariga rioya qilish.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi:
inson mehnatini yengillashtiradigan, mehnat unumdorligini oshiradigan va qulay shartsharoitga olib keladigan fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalana olish.
|
| |
Yakuniy nazorat ishi - Tasdiqlayman” Yakkabog’ 3-son kasb hunar maktabi deriktori: I. Jo’rayev “ ” 2021

Tasdiqlayman” Yakkabog’ 3-son kasb hunar maktabi deriktori: I. Jo’rayev “ ” 2021
ISHCHI DASTUR MOHINUR
O’ZBEKISTON TARIXI FANI bo’yicha yangi DTS talablari O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari. A2, A2+ Kommunikativ kompetensiya: o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila olish, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob berish; ijtimoiy moslashuvchanlik, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qilish, jamoaviy hamkorlikda ishlay olish; muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z pozitsiyasini himoya qila bilish, uniishontira bilish; turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqarish, muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan qarorlarni qabul qila olish. Download 480 Kb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Tasdiqlayman” Yakkabog’ 3-son kasb hunar maktabi deriktori: I. Jo’rayev “ ” 2021
|
JAHON TARIXIFANI bo’yicha yangi DTS talablari

|
JAHON TARIXIFANI bo’yicha yangi DTS talablari
|
bet | 21/24 | Sana | 11.09.2024 | Hajmi | 480 Kb. | | #270867 |
Bog'liq ISHCHI DASTUR MOHINURJAHON TARIXIFANI bo’yicha yangi DTS talablari
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari o‘z fikrini og‘zaki va yozma tarzda aniq va tushunarli bayon qila olish, mavzudan kelib chiqib savollarni mantiqan to‘g‘ri qo‘ya olish va javob berish;
ijtimoiy moslashuvchanlik, o‘zaro muloqotda muomala madaniyatiga amal qilish, jamoaviy hamkorlikda ishlay olish;
muloqotda suhbatdosh fikrini hurmat qilgan holda o‘z pozitsiyasini himoya qila bilish, uni ishontira bilish;
turli ziddiyatli vaziyatlarda o‘z ehtiroslarini boshqarish, muammo va kelishmovchiliklarni hal etishda zarur (konstruktiv) bo‘lgan qarorlarni qabul qila olish.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
mavjud tarix faniga oida axborot manbalaridan (internet, televizor, radio (audiovideo yozuv), telefon, kompyuter, elektron pochta va boshq.)foydalana olish;
media vositalardan zarur bo‘lgan axborotlarni izlab topa olish, saralash, qayta ishlash, uzatish, saqlash, xavfsizligini ta’minlash va foydalanishda mediamadaniyatga rioya qilish;
ma’lumotlar bazasini yarata olish, asosiylarini tanlay olish va ularni tahlil qila bilish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
shaxs sifatida doimiy ravishda o‘z-o‘zini rivojlantirish, jismoniy, ma’naviy, ruhiy va intellektual kamolotga intilish;
o‘z xatti-harakatini adekvat baholash, o‘zini nazorat qila bilish,halollik, to‘g‘rilik kabi sifatlarga ega bo‘lish.
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
Jamiyatda bo‘layotgan voqea, hodisa va jarayonlarga daxldorlikni his etish va faol ishtirok etish;
o‘zining fuqarolik burch va huquqlarini bilishi, unga rioya qilish.
Milliy va umummadaniy kompetensiya: kompetensiya
Vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo‘lish;
badiiy va san’at asarlarini tushunish, ta’sirlana olish;
orasta kiyinish,yurish-turishda madaniy me’yorlarga va sog‘lom turmush tarziga amal qilish;
umumbashariy ahamiyatga ega bo‘lgan qadriyatlarni (urf-odatlar, marosimlar, milliy-madaniy an’analar va h.k.) bilish, unga hurmat bilan munosabatda bo‘lish;
o‘zgalarga nisbatan mehr-muruvvat, saxiylik, o‘zgalarning dunyoqarashi, diniy e’tiqodi, milliy va etnik xususiyatlari, an’ana va marosimlarini hurmat qilish;
xalqining tarixiy, ma’naviy va madaniy merosini avaylab asrash, ta’lim muassasasida va jamiyatda o‘rnatilgan odob-axloq qoidalariga rioya qilish.
|
| |
Mustaqil ish - Tasdiqlayman” Yakkabog’ 3-son kasb hunar maktabi deriktori: I. Jo’rayev “ ” 2021

68
|
XX asr oxiri – XXI asr boshlarida globallashuv muammolari, harbiy, ekstremistik va ekologik xavf-xatarlar
|
Nazariy
|
2
|
Globallashuv muammolari. deganda umumjahon iqtisodiy, siyosiy va madaniy integratsiyalashuv va unifikatsiyalashuv jarayoni tushuniladi. Globallashuv obyektiv va tizimli jarayon bo‘lib, jamiyat hayotining barcha sohalarini qamrab olmoqda. X X asr oxiri — X X I asr boshlaridagi etno-ijtimoiy muammolar va boshqa ma’lumotlar bilan tanishadi.
|
;
Barqaror xavfsiz rivojlanish muammolari;
Jamiyatdagi irqiy keskinlikni yumshatishga qaratilgan tadbirlar etnik ozchilikning teng huquqlarini, jumladan, ijtimoiy sohadagi huquqlarini mustahkamlashga qaratilgan qonunlar qabul qilinishini izohlay olishi lozim.
|
Iqtisodning globallashuvi natijasida iqtisodiy yuksalishlar va inqirozlar umumjahon miqyosida global xarakterga ega bo‘lib bormoqdaligi;
Madaniy sohada globallashuv jarayoni ziddiyatli natijalarga ham olib kelayotganligi va boshqa ma’lumotlarga ega bo’ladi
|
Insoniyatning barqaror xavfsiz rivojlanishi ko‘p jihatdan xalqaro hamkorlikka ham bog‘liqligi;
Ekstremizm — bu ijtimoiy-siyosiy, diniy, milliy maqsadlarga ta’qiqlangan usullar orqali erishishning nazariyasi haqida;
Bugungi kundagi ijtimoiy tengsizlik, migratsiya jarayonlari bilan bog’liq muammolar haqida fikr yurita oladi va bu borada ko’nikma hosil bo’ladi
|
|
Albomlar
Plakatlar
Mavzuga oid testlar
O’quv qo’llanmalar
Tarqatma materiallar
Albomlar
Plakatlar
Mavzuga oid testlar
O’quv qo’llanmalar
Tarqatma materiallar
|
Jaxon tarixi Shuhrat Ergashev
Begzod Xodjayev
Jamshid Abdullayev
Jahon mamlakatlari Shuxrat Ergashev
T.Bobomatov
N.Tursunov
|
Mavzu: Blokchain qo’llashning afzalliklari va kamchiliklari reja blokcheyn texnologiyasi va uning qo`llanishi?

|
Mavzu: Blokchain qo’llashning afzalliklari va kamchiliklari reja blokcheyn texnologiyasi va uning qo`llanishi?
|
bet | 1/3 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 1,35 Mb. | | #143881 |
Bog'liq Blokchain qo’llashning afzalliklari va kamchiliklari Mavzu: Blokchain qo’llashning afzalliklari va kamchiliklari REJA 1. BLOKCHEYN TEXNOLOGIYASI VA UNING QO`LLANISHI? 2. BLOKCHEYN ISHLASH TAMOYILI. 3. BLOKCHEYN TEXNOLOGIYASIDAN TURLI TARMOQ SOHALARIDA FOYDALANISH XUSUSIYATLARI
Blokcheyn nima?
Blokcheyn texnologiyasi va uning qo`llanishi.
Blokcheyn ( ing.blockchain-bloklar zanjiri )- ma`lum qoidalarga ko`ra tuzilgan
uzluksiz ketma-ket, axborotdan iborat bloklar zanjiri. Bloklar - tizim ichidagi
tranzaksiyalar, bitimlar va shartnomalar to`g`risidagi kriptografik shaklda
namoyon bo`lgan ma`lumotlardir!
Bloklar o’rtasidagi aloqa nafaqat raqamlanish bilan, balki har bir blok o’z xesh-summasi va oldingi blok xesh-summasidan iboratligi bilan ta‘minlanadi. Blokdagi ma‘lumotni o’zgartirish uchun keyingi barcha bloklarni ham tahrir qilishga to’g’ri keladi. Ko’pincha bloklar zanjirlari nusxalari ko’plab turli kompyuterlarda bir-biriga bog’liq bo’lmagan holda saqlanadi. Bu bloklarga kiritilgan ma‘lumotlarni o’zgartirishni g’oyat qiyinlashtiradi. Har bir axborot bloki bir xil tuziladi: u tarmoqda uning shakllanishidan oldin bo’lgan barcha o’zgarishlar haqidagi ma‘lumotni o’z ichiga oladi. Blokcheyndagi bloklar va ularning o’zaro aloqasi Bitkoin blokcheynini ko’rib chiqamiz. Har bir blok quyidagi ma‘lumotlardan iborat: Blok versiyasini; Blok yaratilishi sanasi va vaqti; Blok sarlavhasi xesh-kodi; Blokdagi barcha tranzaksiyalar xesh-kodi; Mayningda yoziladigan maxsus Nonce va Bits parametrlari. XESH-KOD - Blok sarlavhasi xesh-kodi
Bu blokcheyn zanjiridagi oldingi blokni keyingisi bilan bog`laydigan narsadir. U keyingi blok sarlavhasiga oldingi blok 19 xesh-kodi deb yoziladi. U Myorkl daraxti(Merkle tree) yoki xeshlar binar daraxti sifatida ma`lum bo`lgan algoritmdan foydalanib hisoblab chiqariladi. Bunday blok zanjirga kiritilishi bilan, keyinchalik uni o`zgartirib bo`lmaydi$
BLOKCHEYN TURLARI
|
| |
Zoʻravonlik nima? Zoʻravonlik va uni oldini olish

|
Zoʻravonlik nima? Zoʻravonlik va uni oldini olish
|
bet | 39/74 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #148139 |
Bog'liq ------------ LOTIN Professional ta---limda Yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash (1)2. Zoʻravonlik nima? Zoʻravonlik va uni oldini olish
Zoʻravonlik muammosi bugungi kunda har qachongidan ham dolzarb boʻlib, nafaqat davlat, balki koʻplab olimlar, qonunchilar, shuningdek, fuqarolar, ayniqsa zoʻravonlik jabrlanuvchilari (xotin-qizlar va bolalar) eʼtiborini tortmoqda. Zoʻravonlik mavzusi soʻnggi oʻttiz yillikda ishlab chiqilganligi sababli, uning koʻplab taʼriflari mavjud va zoʻravonlik deb hisoblanadigan yagona qarash mavjud emas. Shuni taʼkidlash kerakki, ushbu hodisaga nisbatan turli atamalar qoʻllaniladi: “oilaviy-maishiy zoʻravonlik”, “uydagi zo‘ravonlik”, “ayollarga nisbatan zoʻravonlik”, “bolalarga nisbatan zoʻravonlik” va boshqalar.
Oilaviy zoʻravonlik juda xilma-xil boʻlib, bu tushunchaga quyidagilar kiradi:
• kattalar tomonidan bolalarga nisbatan shafqatsiz munosabat;
• turmush oʻrtogʻiga yoki juftiga nisbatan zoʻravonlik;
• qarindoshlar (aka-uka, opa-singillar va boshqalar) tomonidan shafqatsiz munosabatda boʻlish;
• keksa oila aʼzolariga nisbatan zoʻravonlik va boshqalar7.
Zoʻravonlik global muammodir.
Hozirgi vaqtda oila va nikoh instituti sohasidagi asosiy jahon muammolaridan biri oiladagi zoʻravonlik muammosidir.
Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti zoʻravonlikni butun dunyoda jamoat salomatligi va inson huquqlariga taʼsir qiluvchi keng tarqalgan muammo deb hisoblaydi. Zoʻravonlik yoshi, irqi, dini, madaniy yoki etnik kelib chiqishi, nogironligi yoki iqtisodiy holatidan qatʼi nazar, barcha mamlakatlarda ayollar, erkaklar, oʻgʻil bolalar va qizlar uchun azob-uqubatlarga sabab boʻladi.
Statistik maʼlumotlarga koʻra, oiladagi zoʻravonlik koʻpincha ayollar va bolalarga (ham qizlar, ham oʻgʻil bolalar), asosan ular biladigan va ishonadigan erkaklar tomonidan sodir etiladi.
Ushbu hodisaning tarqalishini koʻrsatadigan Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti maʼlumotlari tasdiqlaydi. Xususan, dunyodagi barcha ayollarning deyarli uchdan bir qismi hayoti davomida jismoniy zoʻravonlikka duchor boʻlayotgani qayd etilgan. Koʻpincha zoʻravonlik xolatlari uyda sodir boʻladi. Bundan tashqari, maʼlumotlariga koʻra, dunyo boʻylab 1 milliarddan ortiq bolalar, yaʼni 2 yoshdan 17 yoshgacha boʻlgan barcha qizlar va oʻgʻil bolalarning yarmidan koʻpi har yili ruhiy, jismoniy yoki jinsiy zoʻravonlikning qandaydir shakllarini boshdan kechirishadi8.
|
| |
Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi - bet 5

|
Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi
|
bet | 5/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 277,24 Kb. | | #240753 |
Bog'liq Reja Elektr toki va uning paydo bo’lishi Yopiq zanjirdan o`tayotgan tokning kuchi manbaning elektr yurituvchi kuchiga to`gri proporsional va zanjirning to`la qarshiligiga teskari proporsionaldir.
1820 yilda Daniya fizigi Gans Hristian Ersted (1777–1851) tajriba asosida magnit strelkasining ustiga parallel joylashtirilgan o`tkazgichdan tok o`tganda magnit strelkasining dastlabki vaziyatdan ogishi va o`tkazgichga perpendikulyar joylashganligi aniqlandi. Agar o`tkazgichdan tokning o`tishi to`htatilsa, magnit strelkasi yana dastlabki vaziyatga qaytadi.
Ersted tajribasi olimlarni elektr toki o`tib turgan o`tkazgich atrofida magnit maydon hosil bo`ladi degan hulosaga olib keldi. Huddi shu maydon magnit strelkasiga tasir etib uni ogdiradi.
Shundai qilib, qo`zgalmas elektr zaryadlari atrofidagi fazoda elektr maydon, harakatlanuvchi zaryadlar, yani elektr toki atrofida, faqat, magnit maydoni hosil bo`lar ekan.
O`tkazgich atrofida faqat undan tok o`tgan paytdagina magnit maydonning hosil bo`lishi magnit maydonning manbai tokdan iborat ekanligini tasdiqlaydi.
Shunday qilib, Ersted kashfiioti fizika fanining rivojlanishida katta turtkilardan biri bo`lib, u elektromagnetizm sohasidagi muhim kashfiiotlarni ochilishiga sabab bo`ldi
Ilmiy-texnik taraqqiyot davri hamma narsani o'lchashni talab qiladi. Elektr tarmoqlari ham bundan mustasno emas. Ushbu o'lchovlarni amalga oshirish uchun kuchlanish qaysi birliklarda o'lchanganligini bilish muhimdir. Eng keng tarqalgan SI tizimida kuchlanish birligi 1 Volt yoki qisqartirilgan - 1V deb belgilanadi. Shuningdek, 1V deb belgilanishi mumkin. Ushbu belgi Italiyadan kelgan fizik Alessandro Volta sharafiga
Jozefson effekti
1990 yildan boshlab elektr kuchlanishining yana bir ta'rifi mavjud. Uning qiymati chastota standarti va sezyum soati bilan bog'liq. Bunday holda, nostatsionar Jozefson effekti6 maxsus matritsa 10 ± 80 gigagerts chastotada nurlanish bilan nurlantirilganda, uning qiymati potentsial paydo bo'lganda ishlatiladi, uning qiymati tajriba sharoitlariga bog'liq emas.
RMS kuchlanishi
Tarmoq uchastkalari orasidagi elektr potentsialining kattaligini aniqlash issiqlik yoki ma'lum vaqt ichida bajarilgan ish miqdori bilan amalga oshiriladi. Ammo bu faqat to'g'ridan-to'g'ri oqim uchun amal qiladi. O'zgaruvchan kuchlanish sinusoidaldir. Maksimal amplituda bu maksimal va musbat yarim to'lqindan salbiy yarimga o'tishda u nolga teng. Shuning uchun, hisob-kitoblar uchun o'rtacha qiymat ishlatiladi, bu "samarali qiymat" deb nomlanadi, bu hisob-kitoblarda bir xil qiymatdagi doimiyga tenglashtiriladi.
|
| |
Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasida davlat, hududiy dasturlar va qonun hujjatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etish

|
Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasida davlat, hududiy dasturlar va qonun hujjatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etish
|
bet | 36/74 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #148139 |
Bog'liq ------------ LOTIN Professional ta---limda Yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash (1)Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasida davlat, hududiy dasturlar va qonun hujjatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etish;
8-modda. Ichki ishlar organlarining xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari
|
Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat dasturlarini, hududiy dasturlarni hamda qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi; tazyiq va zoʻravonlikning oldini olish, shu jumladan ularning sabablarini hamda shart-sharoitlarini aniqlash va bartaraf etish choralarini koʻradi, xotin-qizlarga tazyiq oʻtkazayotgan va ularga nisbatan zoʻravonlik sodir etgan shaxslar bilan muntazam asosda profilaktika ishlarini olib boradi; xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik sodir etilganligi yoki sodir etilishi tahdidi mavjudligi toʻgʻrisidagi murojaatlarni koʻrib chiqadi; tazyiq yoki zoʻravonlik sodir etishga moyil boʻlgan shaxsga rasmiy ogohlantirish beradi; himoya orderini beradi; zoʻravonlik sodir etgan shaxslarni javobgarlikka tortish yuzasidan oʻz vakolatlari doirasida choralar koʻradi; xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi tegishli vakolatli organlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.
|
9-modda. Mehnat organlarining xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasidagi vakolatlari
|
Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasidagi davlat dasturlarini, hududiy dasturlarni hamda qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etadi; ishga joylashtirilmagan xotin-qizlarni hisobga olish, ularning bandligini taʼminlash va ularni ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash boʻyicha chora-tadbirlarni amalga oshiradi; xotin-qizlarga nisbatan ish joylaridagi tazyiq va zoʻravonlik hollarining oldini olish hamda xotin-qizlar bilan oʻzaro munosabatlar madaniyatini yuksaltirish boʻyicha mulk shakllaridan qatʼi nazar tashkilotlarda profilaktika tadbirlarini oʻtkazadi; ish qidirayotgan va ogʻir ijtimoiy ahvolda qolgan, shu jumladan oilaviy muammolarga va zoʻrlik ishlatilishiga duch kelgan xotin-qizlar bandligini taʼminlash va kasbga yoʻnaltirishga koʻmaklashish choralarini koʻradi; xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilishni amalga oshiruvchi tegishli vakolatli organlar hamda tashkilotlar bilan hamkorlik qiladi.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan himoya qilish sohasida davlat, hududiy dasturlar va qonun hujjatlarini ishlab chiqish va amalga oshirishda ishtirok etish
|
Ketma-ket ulangan zanjirdagi kuchlanish

|
Ketma-ket ulangan zanjirdagi kuchlanish
|
bet | 9/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 277,24 Kb. | | #240753 |
Bog'liq Reja Elektr toki va uning paydo bo’lishi2. Ketma-ket ulangan zanjirdagi kuchlanish. 56-rasmda tasvirlangan elektr zanjirni yig’amiz. Lampa, isitkich, spiral va reostatga ulangan voltmetrlarning ko’rsatishlari har xil. Ammo U1, U2, U3 va U4 kuchlanishlarni qo’shib, ularning yig’indisi umumiy kuchlanishga teng bo’lishini ko’ramiz:
U1 + U2 + U3 + U4 = U.
To’rtta iste’molchi emas, balki n iste’molchi ketma-ket ulangan bo’lganda ham, butun zanjirdagi kuchlanish alohida qismlardagi kuchlanishlarning yig’indisiga teng bo’ladi:
U = U1 + U2 + U3 + … Un . (2-formula)
Shunday qilib, ketma-ket ulangan zanjirdagi umumiy kuchlanish uning har bir qismidagi kuchlanishlar yig’indisiga teng.
3. Ketma-ket ulangan zanjirning qarshiligi. Tajribalardan quyidagilarni bilib oldik:
a) ketma-ket ulangan zanjirning hamma qismlaridan o’tuvchi tok kuchi bir xil. (1-formula)
b) ketma-ket ulangan zanjirning alohida qismlaridagi kuchlanishlar yig’indisi butun zanjirdagi kuchlanishga teng. (2-formula)
Ketma-ket ulangan zanjirning qarshiligini topish uchun butun zanjirga va uning har bir qismiga Om qonunini qo’llaymiz:
U = RI; U1 = R1I; U2 = R2I; U3 = R3I; … , Un = RnI.
Kuchlanishlarning topilgan qiymatlarini (2) formulaga qo’yamiz:
RI =R1I + R2I + R3I + … + RnI.
Oxirgi munosabatni I ga qisqartirib:
R = R1 + R2 + R3 + … + Rn.
formulani hosil qilamiz, ya’ni ketma-ket ulanganda zanjirning qarshiligi unga ulangan iste’molchilar qarshiliklarining yig’indisiga teng.
|
| |
U = U1 - Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi

|
Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi
|
bet | 7/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 277,24 Kb. | | #240753 |
Bog'liq Reja Elektr toki va uning paydo bo’lishiU = U1 = U2 = U3 = … = Un. (1-formula)
2. Iste’molchilar parallel ulangan zanjirdagi tok kuchi. 59-rasmda tasvirlangan elektr zanjirni yig’amiz. Ampermetrlarning ko’rsatishlarini kuzatib, quyidagi xulosaga kelish mumkin: zanjirning tarmoqlanmagan qismidagi tok kuchi uning ayrim tarmoqlaridagi tok kuchlarining yig’indisiga teng:
I = I1 + I2.
Agar bizda ikkita emas, balki n ta iste’molchi bo’lsa, u holda tarmoqdagi tok kuchi n ta iste’molchidan o’tayotgan tok kuchlarining yig’indisiga teng bo’ladi:
I = I1 + I2 + I3 + … + In. (2-formula)
3. Parallel tarmoqlanishdagi qarshilik. Fizik hodisalarni o’rganishda ikkita usuldan foydalaniladi: hodisa maxsus tajribalar asosida o’rganiladigan eksperimental usul va tajribalarning natijalariga tayangan holda olingan bilimlarni tahlil qilish asosida o’rganadigan nazariy usul.
Shu vaqtgacha biz asosan birinchi usuldan foydalanib keldik. Parallel tarmoqlanish qarshiligini topish uchun esa nazariy usuldan foydalanamiz.
Tajribadan ma’lumki, parallel tarmoqlanishdagi tok kuchi uning ayrim tarmoqlaridagi tok kuchlari yig’indisiga teng (2-formulaga qarang).
Tarmoqlarning har biri qarshilikka ega. Bu qarshiliklarni R1, R2, R3, …, Rn bilan belgilaymiz. Bundan tashqari, hamma tarmoq uchlaridagi kuchlanish bir xil ekanligi bizga ma’lum (1-formulaga qarang).
Parallel tarmoqlanishning qarshiligini topish uchun butun tarmoqqa Om qonunini qo’llaymiz:
I = U / R.
Endi esa Om qonunini tarmoqlarning har biriga qo’llaymiz:
|
| |
simens (Sm) deb, uchlarida 1 V kuchldanish bo`lganda 1 A tok o`tadigan o`tkazgichning o`tkazuvchanligiga aytiladi

|
simens (Sm) deb, uchlarida 1 V kuchldanish bo`lganda 1 A tok o`tadigan o`tkazgichning o`tkazuvchanligiga aytiladi
|
bet | 4/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 277,24 Kb. | | #240753 |
Bog'liq Reja Elektr toki va uning paydo bo’lishi1 simens (Sm) deb, uchlarida 1 V kuchldanish bo`lganda 1 A tok o`tadigan o`tkazgichning o`tkazuvchanligiga aytiladi.
Odatda, amaliy hisoblashlarda o`tkazuvchanlikning teskari ifodasi bo`lgan kattalikdan foydalaniladi va unga o`tkazgichning qarshiligi deyiladi:
Turli hil o`tkazgichlar zanjirdan o`tayotgan tokni turlicha cheklaydi yoki tokka turlicha qarshilik ko`rsatadi.
O`tkazgichning zanjiridagi tokni cheklash hossasiga o`tkazgichning qarshiligi deyiladi.O`tkazgichning qarshiligi R orqali tok kuchi I ning kuchlanish U ga bogliqligini quyidagi ko`rinishda yozish mumkin:
Tok kuchining kuchlanish va qarshilikka bunday ko`rinishdagi bogliqligiga zanjirning bir qismi uchun Om qonuni deyiladi. Bu qonun elektr hodisalari to`grisidagi talimotning asosiy qonunlaridan biri bo`lib, u quyidagicha tariflanadi:
Zanjirning bir qismidan o`tayotgan tokning kuchi o`tkazgich uchlaridagi kuchlanishga to`gri proporsional va o`tkazgichning qarshiligiga teskari proporsionaldir.
SI da o`tkazgichning qarshiligi Om ( ) hisobida o`lchanadi. Om deb, uchlaridagi kuchlanish 1 V bo`lganda 1 A tok o`tkazadigan o`tkazgichning qarshiligiga aytiladi.
O`tkazgichning qarshiligi uning ulchamlariga va ichki tuzilishiga bogliq bo`lgan kattalikdir. Agar o`tkazgich silindrsimon shaklda bo`lsa, uning qarshiligi R, uzunligi ga to`gri va ko`ndalang kesim yuzi S ga teskari proporsional bo`ladi:
bunda –o`tkazgichiing solishtirma qarshiligi bo`lib, u o`tkazgich materialining ichki hususiyatlariga va tashqi sharoitga bogliq, SI da solishtirma qarshilik OM, m hisobida o`lchanadi.
4.Yopiq zanjir uchun om qonuni. Tok manbaiga biror R qarshilikli rezistor ulab yopiq zanjir hosil qilinadi. Tok manbaining EYUK va ichki qarshiligi r bo`lsin. Generatorda r ichki qarshilik deb chulgamlar qarshiligi, galvanik elementda esa elektrolit eritmasi va elektronlarning qarshiligi tushuniladi.
Yopiq zanjir uchun Om qonuni zanjirdagi tokning kuchi I ni EYUK va zanjirning to`la qarshiligi (R+r) ni bir–biriga boglaydi. Yopiq elektr zanjirning qismlariga Om qonuni tatbiq qilinsa, zanjirning tashqi va ichki qismlaridagi kuchlanishlarning yigindisi manbaning elektr yurituvchi kuchiga teng bo`ladi.
Bu tenglik yopiq zanjir uchun Om qonunining matematik ifodasi bo`lib, u quyidagicha tariflanadi.
|
| |
Voltaj qiymatini aniqlash

|
Voltaj qiymatini aniqlash
|
bet | 6/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 277,24 Kb. | | #240753 |
Bog'liq Reja Elektr toki va uning paydo bo’lishiVoltaj qiymatini aniqlash
Bu maxsus moslama - voltmetr yordamida amalga oshiriladi. U boshqa dizaynga ega bo'lishi mumkin, raqamli yoki ko'rsatgichli bo'lishi mumkin, ammo uning qarshiligi imkon qadar yuqori bo'lishi kerak va oqim minimal bo'lishi kerak. Bu qurilmaning tarmoqdagi ta'sirini va quvvat manbaidan voltmetrga o'tadigan simlardagi yo'qotishlarni minimallashtirish uchun zarur.
Mavzu: Parallel va ketma-ket ulash. O’tkazgichlarning qarshiligini hisoblash. Kondensatorlarni ulash.
Reja:
Iste’molchilarni parallel ulash va uning ahamiyati.
Iste’molchilarni ketma-ket ulash
O’tkazgichlarning qarshiligi va unga issiqlikning ta’siri. Om qonuni.
Kondensatorlarni ulash usullari.
Parallel va ketma-ket ulash. O’tkazgichlarning qarshiligini hisoblash. Kondensatorlarni ulash
Elektr zanjirga ulanadigan asboblarni bir-biriga bog’liq bo’lmagan holda ulash va uzish zarur bo’lgan hollarda ketma-ket ulash yaramaydi. Masalan, ketma-ket ulash uydagi xonalarni yoritish uchun yaroqsizdir. Chunki bir vaqtda hamma xonalardagi lampalarni yoqish shart emas. Biz bittasini o’chirganimizda ketma-ket ulangan boshqalarini ham o’chirib qo’yamiz. Ketma-ket ulash rozetkalarni va boshqa asboblarni ulash uchun ham yaroqsizdir. Elektr asboblarni zanjirga alohida ulash va uzish kerak bo’lgan hamma hollarda parallel ulashdan foydalaniladi. 57— a rasmda lampa, changyutkich va isitkichning parallel ulanishi, 57- b rasmda esa shunday ulashning sxemasi ko’rsatilgan. Unda 1-isitgich, 2-lampa va 3-changyutgich.
Parallel ulashda tok bir nechta tarmoqqa ajralib ketadi va o’rtasida bir necha orolcha bo’lgan daryoni eslatadi. Parallel ulash haqida gapirilganda, odatda, quyidagi ikki atamadan: “parallel tarmoqlanish” va “parallel tarmoqlanish tuguni” atamalaridan foydalaniladi.
1. Iste’molchilarni parallel ulashda elektr kuchlanish. Parallel ulashda hamma asboblar aynan bir tok manbaiga ulangani uchun ularda kuchlanish bir xil bo’ladi. Buni quyidagicha yozishimiz mumkin:
|
| |
Parallel ulanish - Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi

|
Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi
|
bet | 12/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 277,24 Kb. | | #240753 |
Bog'liq Reja Elektr toki va uning paydo bo’lishi
Parallel ulanish barcha kondensatorlarning terminallari ikkita umumiy nuqtaga ega bo'lgan ulanishdir - keling, ularni kontaktlarning zanglashiga olib kirishi va chiqishi deb ataymiz. Shunday qilib, barcha kirishlar bir nuqtada birlashtiriladi va barcha chiqishlar boshqa nuqtada, barcha kondensatorlardagi kuchlanish tengdir:
Parallel ulanish manbadan olingan zaryadni bir nechta kondansatör plitalariga taqsimlashni o'z ichiga oladi, bu quyidagicha yozilishi mumkin:
Barcha kondensatorlardagi kuchlanish bir xil bo'lganligi sababli, ularning plitalaridagi zaryadlar faqat sig'imga bog'liq:
Parallel kondensatorlar guruhining umumiy quvvati:
Bunday kondensatorlar guruhining umumiy quvvati kontaktlarning zanglashiga olib keladigan quvvatlar yig'indisiga teng.
Kondensator banklari elektr uzatish liniyalarida energiya tizimlarining quvvati va barqarorligini yaxshilash uchun keng qo'llaniladi. Shu bilan birga, yanada kuchli chiziq elementlari uchun xarajatlarni kamaytirish mumkin. Elektr uzatish liniyasining ishlashining barqarorligi, elektr uzatish liniyasining ishlamay qolishi va ortiqcha yuklanishiga chidamliligi ortadi.
Kondensatorlarning aralash ulanishi bir vaqtning o'zida ketma-ket va parallel ulanish mavjud bo'lgan ulanish deb ataladi. Batafsilroq tushunish uchun keling, ushbu aloqani misol bilan ko'rib chiqaylik:
Rasmda ikkita kondansatör yuqorida va pastda ketma-ket, ikkitasi parallel ravishda ulanganligini ko'rsatadi. Yuqorida tavsiflangan birikmalardan formulani olishingiz mumkin:
|
| |
Oʻzgarmas tok - Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi

|
Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi
|
bet | 2/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 277,24 Kb. | | #240753 |
Bog'liq Reja Elektr toki va uning paydo bo’lishiOʻzgarmas tok— tok kuchi va yoʻnalishi vaqt oʻtishi bilan oʻzgarmaydigan elektr toki. Oʻzgarmas tok oʻzgarmas elektr yurituvchi kuch taʼsirida oʻtkazgichdan yasalgan berk zanjirda vujudga kelishi mumkin. Agar elektr zanjiri tarmoqlanmagan boʻlsa, uning hamma qismlaridan oʻtayotgan tok kuchi bir xil boʻladi. Oʻzgarmas tokning asosiy qonunlari Om qonuni va Joul — Lens qonunipan iborat. Ishtirok etayotgan qarshiliklar va elektr yurituvchi kuchlardan foydalanib, zanjir tarmoqlarining har biridan oqayotgan tok kuchi va yoʻnalishi Kirxgof qoidalari asosida hisoblanadi. Oʻzgarmas tokdan turli sanoat tarmoqlarida, mas, elektrometallurgiya, transport, aloqa, avtomatika va boshqalarlarda foydalaniladi.
Elektr maydon — elektr zaryadlar yoki oʻzgaruvchan magnit maydon hosil qilgan fizik maydon. Vaqt boʻyicha oʻzgarmaydigan Elektr maydon elektrostatik maydon ). Elektr maydon tushunchasini birinchi boʻlib M. Faradey 19-asr 30-yillarida kiritgan. Elektr maydon materiyaning maydon koʻrinishidir. Materiyaning har qanday oʻzgarishlari, ularning oʻzaro taʼsirlari vaqt oraligʻida va fazoda roʻy beradi, har qanday fizik taʼsir faqat chekli tezlik bilan tarqaladi. Elektrlangan jismlarning bir-biriga taʼsiri, ularning harakati Elektr maydonlari tufaylidir. Elektr zaryadlar bir-biriga bevosita emas, balki bilvosita taʼsir etadi. Har bir zaryad d oʻz atrofidagi fazoda Elektr maydon harakat qiladi va shu maydon orqali boshqa maydonga taʼsir etadi. Demak, Elektr maydonning asosiy xususiyatlaridan biri mavjud boʻlgan Elektr maydonga zaryad kiritilganda unga Gʻ kuch taʼsir etishidir. Elektr maydon elektr maydon kuchlanganligi Yo va maydon potensiali f bilan tavsiflanadi. Elektr maydon kuchlanganligi maydonning kuch xarakteristikasi boʻlib, u miqdor jihatdan maydonning muayyan nuqtasidagi birlik musbat zaryadga maydon tomonidan taʼsir etadigan elektr kuchlanishi bilan oʻlchanadi. Kuchlanish vektor kattalik boʻlib, yoʻnalishi musbat zaryadga taʼsir etuvchi kuch yoʻnalishi bilan bir xil. Barcha nuqtalarda Elektr maydon kuchlanganligi ham yoʻnalish, ham miqdor jihatdan bir xil boʻlgan magnit maydon bir jinsli maydon deb ataladi. Maydon potensiali skalyar kattalik, u Elektr maydonning energetik xarakteristikasi hisoblanadi. Elektr maydonni yaqqol tasavvur qilish maqsadida elektr kuch chiziqlari va ekvipotensial sirt tushunchalaridan foydalaniladi. Har bir nuqtasida Ye vektor oʻziga urinma boʻlgan chiziqni elektr kuch chizigʻi deyiladi. Elektr kuch chiziqlari Elektr maydonni faqat yaqqol tasvirlabgina qolmay, balki ularning zichligi orqali Ye ni baholash mumkin. Kuch chiziqlari zich oʻtkazilgan joylarda kichik boʻladi. Bir jinsli maydonning kuch chiziqlari oʻzaro parallel yotadi. Hamma nuqtalarida potensial qiymati bir xil boʻlgan sirtlar ekvipotensial sirtlar deyiladi. Bir jinsli Elektr maydon uchun ekvipotensial sirtlar oʻzaro parallel tekisliklardagi, nuqtaviy zaryad maydoni uchun markazi zaryad ustida yotgan konsentrik aylanalardan iborat.
|
| |
BMTning Bolalar huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyasining 19-moddasida bolalarga nisbatan zoʻravonlik sifatida

|
BMTning Bolalar huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyasining 19-moddasida bolalarga nisbatan zoʻravonlik sifatida
|
bet | 41/74 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #148139 |
Bog'liq ------------ LOTIN Professional ta---limda Yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash (1)BMTning Bolalar huquqlari toʻgʻrisidagi konvensiyasining 19-moddasida bolalarga nisbatan zoʻravonlik sifatida jismoniy yoki ruhiy zoʻravonlik, haqorat yoki zoʻravonlik, beparvolik yoki eʼtiborsizlik, qoʻpollik yoki ekspluatatsiya, jumladan, jinsiy zoʻravonlikning barcha shakllari nazarda tutilgan.
Zoʻravonlik nima, tazyiq, taʼqib qilish va u Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlarida qanday belgilanadi?
Oʻzbekiston Respublikasi “Asosiy tushunchalar” 3-moddasining “Xotin-qizlarni tazyiq va zoʻravonlikdan ximoya qilish toʻgʻrisida” 2019-yil
2-sentyabrdagi OʻRQ-561-sonida zoʻravonlikka va uning turlariga quyidagicha taʼriflar beriladi.
Zoʻravonlik – xotin-qizlarga nisbatan jismoniy, ruhiy, jinsiy yoki iqtisodiy taʼsir oʻtkazish yoki bunday taʼsir oʻtkazish choralarini qoʻllash bilan tahdid qilish orqali ularning hayoti, sogʻligʻi, jinsiy daxlsizligi, shaʼni, qadr-qimmati va qonun bilan himoya qilinadigan boshqa huquqlari hamda erkinliklariga tajovuz qiladigan gʻayrihuquqiy harakat (harakatsizlik);
Shunday qilib, zoʻravonlik ostida quyidagilar nazarda tutiladi, psixologik (hissiy) yoki jinsiy (seksual), iqtisodiy zoʻravonlik, ayolga nisbatan bila turib yoki bilmagan holda sodir etiladigan. Bundan tashqari, ayollarga nisbatan zoʻravonlik jinsga qarab sodir etilgan, nafaqat uning hayoti, shaʼni va qadr-qimmatiga tajovuz qiladigan, balki unga zarar yetkazadigan yoki yetkazishi mumkin boʻlgan zoʻravonlik harakati sifatida ham taʼriflanadi.
Shunday qilib, qonunchiligimizda zoʻravonlik uning ayolga nisbatan namoyon boʻlishi tazyiq va zoʻravonlik jabrlanuvchilari sifatida koʻrib chiqiladi.
Tazyiq va zoʻravonlikdan jabrlanuvchi – oʻziga nisbatan tazyiq va zoʻravonlik sodir etilishi tahdidi ostida boʻlgan yoki tazyiq va zoʻravonlik natijasida jabrlangan ayol jinsidagi shaxs.
Bundan tashqari, qonun hujjatlarida bunday tushunchalarga taʼriflar xam berilgan, “tazyiq”, “taʼqib etish” koʻpincha zoʻravonlik va tajovuz jabrlanuvchilariga nisbatan qoʻllaniladi.
Tazyiq – sodir etilganligi uchun maʼmuriy yoki jinoiy javobgarlik nazarda tutilmagan, xotin-qizlarning shaʼni va qadr-qimmatini kamsitadigan harakat (harakatsizlik), shilqimlik, taʼqib etish.
Taʼqib etish – jabrlanuvchining xohish-irodasiga qarshi, uning ikki yoki undan ortiq marta qarshilik koʻrsatganligiga yoxud ogohlantirganligiga qaramay sodir etiladigan, jabrlanuvchini qidirishda, u bilan ogʻzaki, telekommunikatsiya tarmoqlari vositasida, shu jumladan Internet jahon axborot tarmogʻi orqali yoki boshqa usullarni qoʻllash yoʻli bilan muloqotga kirishishda, uning ish, oʻqish va (yoki) yashash joyiga borishda ifodalangan hamda jabrlanuvchida oʻz xavfsizligi uchun xavotirlik qoʻzgʻatadigan harakatlar.
|
| |
Tok kuchi - Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi

|
Reja: Elektr toki va uning paydo bo’lishi
|
bet | 3/12 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 277,24 Kb. | | #240753 |
Bog'liq Reja Elektr toki va uning paydo bo’lishi2.Tok kuchi. Tokning tabiatidan kat`i nazar uni harakterlovchi asosiy kattaliklardan biri tok kuchidir:
Tokning kuchi deb, o`tkazgichning ko`ndalang kesim yuzidan vaqt birligi ichida o`tgan elektr zaryadiga miqdor jihatdan teng bo`lgan fizik kattalikka aytiladi, yani:
Bunda I –tokning kuchi, q –elektr zaryadi, t – elektr zaryadi o`tishi uchun ketgan vaqt.
Tok kuchi elektr zaryadi kabi skalyar kattalikdir. SI da tok kuchi amper (A) hisobida o`lchanadi. Tok kuchi ampermetr bilan o`lchanadi. Ampermetr zanjirning ko`ndalang kesimi yuzidan o`tayotgan tokning kuchi yo`gonroq joyidagiga qaraganda katta bo`ladi. Shuning uchun ham, tok kuchidan tashqari tok kuchining zichligi deb ataluvchi fizik kattalik tushunchasi kiritiladi va i ("yot") harfi bilan belgilanadi.
Tok kuchining zichligi deb, o`tkazhgichning bir birlik ko`ndalang kesimi yuzidan o`tgan tokning kuchiga miqdor jihatdan teng bo`lgan fizik kattalikka aytiladi, yani:
(91)
Bundagi tok kuchining o`rniga (92) dagi ifodasi qo`yilsa:
Bu formulaga asosan tok kuchining zichligini, yana quyidagicha tariflash mumkin:
Tok kuchining zichligi deb, o`tkazgichning bir birlik ko`ndalang kesim yuzidan vaqt birligi ichida o`tgan zaryadga miqdor jihatdan teng bo`lgan fizik kattalikka aytiladi.
3.Zanjirning bir qismi uchun om qonuni. O`tkazgich bo`ylab zaryadlarning harakatlanishi uchun o`tkazgich uchlarida potensiallar ayirmasining bo`lishi, boshqacha qilib aytganda, o`tkazgich ichida maydon bo`lishi shart. O`tkazgich uchlaridagi potensiallar ayirmasi elektrostatikadan farqli ravishda kuchlanish deyiladi va U (lotincha "u") harfi bilan belgilanadi.
Zaryadlarning o`tkazgich bo`lib ko`chishida o`tkazgichdagi elektr maydon kuchlari ish bajaradi.
O`tkazgich uchlaridagi potensiallar ayirmasi yoki kuchlanish deb, bir birlik musbat zarjadni utkazgich builab kuchirishda utkazgichdagi elektr maydon kuchining bajargan ishiga miqdor jihatdan teng bo`lgan fizik kattalikka aytiladi, yani:
Demak, berilgan o`tkazgich uchlaridagi kuchlanish bilan o`tkazgichdagi elektr toki kuchi orasida boglanish mavjud bo`lishi kerak. Elektr toki vositasida bu boglanishni aniqlash uchun turli tajribalar o`tkazilgan. Qutblaridagi kuchlanishni asta–sekin o`zgartirsa bo`ladigan tok manbaiga o`tkazgich ulansa, undan o`tayiotgan elektr tokining kuchi o`tkazgich uchlariga q`oyiilgan kuchlanishga to`gri proporsional bular ekan
Bu boglanishni tajriba asosida birinchi bo`lib, 1826 yilda nemis fizigi G.Om (1784–1854) aniqlagan.
Tok kuchining formulasi dagi proporsionallik koeffisienti bo`lib, unga o`tkazgichning qancha katta bo`lsa, berilgan kuchlanishda o`tkazgichdan shuncha katta tok o`tadi.
SI da o`tkazuvchanlik birligi qilib simens (Sm) qabul qilingan.
|
| |