-rasm. Personalni rivojlantirish jarayonining mazmuni

243
yilga) uzaytirilgan о‗rta umumta‘lim maktablarida amalga oshiriladi;
-
о‗rta kasb-hunar ta‘limi yuqori malakali ishchilar va xizmat kо‗rsatuvchi
personalni tayyorlaydi, u kasb-hunar texnika va о‗rta maxsus о‗quv yurtlarida amalga
oshiriladi;
-
oliy kasb-hunar ta‘limi kо‗p jihatdan jamiyatning intellektual salohiyatingg
belgilab beruvchi oliy malakali mutaxassislarni tayyorlashga yо‗naltirilgan.
Personalni qayta tayyorlash ilgari egallangan mutaxassislikka qaraganda sifat
jihagdan yangi bilimlar va kо‗nikmalarga ega bо‗lishni anglatadi. Aslida, bu yangi
kasbga ega bо‗lishdir. О‗qitish jarayonini tashkil etish
nuqtai nazaridan qayta
tayyorlash va boshlang‗ich ta‘lim о‗rtasida farqlar mavjud emas. Biroq, kayta
tayyorlash katta miqdordagi ijtimoiy sarf-xarajatlarni talab qiladi: u dastlabki kasb
bо‗yicha ilgari olingan bilimlar va kо‗nikmalarni deyarli unutib yuborishni anglatadi
va ushbu kasb mutaxassisi (tо‗liq yoki qisman) talab etilmayotganligi tufayli amalga
oshiriladi. Korxonalarda personalni qayta tayyorlash tegishli tarmoq va tarmoqlararo
normativ-uslubiy hujjatlar bilan tartibga solinadi. Xodimlarni qayta tayyorlash
jarayonini boshqarish
quyidagilarni nazarda tutadi:
- qayta tayyorlash kо‗lamlarini va unga ta‘sir etuvchi omillarni aniqlash;
- qayta tayyorlashni amalga oshirish hujjatlarini kamaytirish zarurligini hisobga
olgan holda qayta
tayyorlash shakllarini tanlash;
- qayta tayyorlash dasturini ishlab chiqish sharti sifatida avvalgi va yangi
kasblarni oqilona uyg‗unlashtirish.
Rahbarlar va mutaxassislar malakasini oshirishning asosiy vazifasi yangi,
ilmiy, texnik, tashkiliy va iqtisodiy g‗oyalarning korxona faoliyati amaliyotiga tezda
joriy etilishini ta‘minlashdan iborat. Xizmatchilar va muassasalar malakasini oshirish
turli shakllarda amalga oshiriladi. Bu korxona va muassasalarda tashkil etiladigan
kurslar, oliy о‗quv yurtlari qoshidagi maxsus malaka oshirish fakultetlari yoki
kurslari, о‗kuv
markazlari, tarmoq yoki tarmoqlararo malaka oshirish institutlari,
shuningdek maxsus kurslar yoxud seminarlar bо‗lishi mumkin. Personalni qayta
tayyorlash va malakasini oshirishning odatdagi muammolari quyidagilardan iborat:
244
ushbu
ishning
vazirliklar
va
idoralar
о‗rtasida
kerakli
tarzda
muvofiqlashtirilmaganligi, mazkur jarayon hamda korxona va tashkilotlarning real
ehtiyojlari о‗rtasidagi о‗zaro bog‗liqlikning mavjud emasligi,
xodimlarni qayta
tayyorlash va malakasini oshirishning yetarlicha moliyalashtirilmasligi.
Mehnat mavqeini rejalashtirish va boshqarish xodimning mehnat salohiyatidan
eng oqilona tarzda foydalanishni ta‘minlash va unga shaxs sifatida о‗zini namoyon
etish uchun sharoitlar yaratishni о‗zida ifodalaydi. Personalni rivojlantirish
mexanizmidagi ushbu qism о‗qish, mustaqil tayyorlanish va mustaqil о‗qib-о‗rganish
jarayonining hal qiluvchi omili hisoblanadi. Xodimning mansabda kо‗tarilishi uning
о‗qishi bilan parallel ravishda yoki о‗qishi natijalariga kо‗ra yuz berishi mumkin.
Mehnat mavqei deganda mehnatning eng muhim о‗zgarishlari yakka tartibdagi
izchilligi tushuniladi. Bunda ushbu о‗zgarishlar xodimning mavqei mehnatning
murakkabligi shkalasi yoki ish о‗rinlarining ijtimoiy shkalasi bо‗yicha о‗zgarishi
bilan bog‗liq. U yoki bu xodimning mavqei ikki xil tarzda:
xodim qadriyatlarining
shkalasi bо‗yicha va korxonaning manfaatlaridan kelib chiqib baholanishi mumkin.
Shuning uchun ishdagi mavqeni boshqarish jarayonida xodim va korxonaning
manfaatlarini optimal tarzda uyg‗unlashtirish eng muhim omil hisoblanadi.
Mansabning maqsadlari quyidagilardan iborat:
- faoliyat turlari xodimni ma‘naviy jihatdan qanoatlantirishi lozim;
- mehnat sharoitlari xodimning imkoniyatlarini rivojlantirishi darkor;
- shuningdek, bunda zarur moddiy sharoitlar ta‘minlanishi;
- о‗ziga berilgan baho boshqalar bahosiga mumkin qadar mos kelishi;
- yetarlicha mustaqillik ta‘minlanishi kerak.
Kо‗tarish uchun kadrlar zaxirasini shakllantirish mehnat mavqeini
boshqarishdagi muhim omil hisoblanadi. Kadrlar zaxirasini shakllantirish -xodim
mehnat qilayotgan tashkilot, korxonaning alohida vakolati jumlasiga kiradi.
Tashqi
tomondan mazkur jarayon texnik tamoyildek kо‗rinishi mumkin, chunki u istrqbolli
xodimlarni saralab olish, ularning rо‗yxatlarini tuzish hamda saralab olingan
xodimlarni keyinchalik kо‗tarish uchun familiyalari va lavozimlariyi kо‗rsatgan
holda ushbu rо‗yxatlarlarni tegishli tarzda rasmiylashtirishni о‗zida namoyon etadi.
245
Biroq, о‗z mohiyatiga kо‗ra, bu - tashkilot va umuman jamiyatning manfaatlariga
muvofiq xizmatda kо‗tarish uchun kadrlarni tarbiyalash,
rivojlantirish va selekdiya
ishlarini amalga oshirish jarayoni. Kadrlar zaxirasini shakllantirishning asosiy
vazifalari quyidagilarni ta‘minlashdan iborat:
- bо‗sh ish о‗rinlarining yangi xodimlar bilan о‗z vaqtida tо‗ldirilishi;
- bilimli va malakali xodimlarning saralab olinishi va lavozimlarga
tayinlanishi;
- korxonani va uning bо‗linmalarini boshqarishning barqarorligi;
- turli shakllardan foydalangan holda kadrlar zaxirasiga kiritilgan xodimlarning
doimiy ravishda rivojlanishi.