Asosiy uzatma qanday turlarga bo‘linadi?

2. Asosiy uzatma qanday turlarga bo‘linadi?
3. Differensialning vazifasi nima?
4. Differensial qanday turlarga bo‘linadi?
3-ilova
Tuzuvchi: Mirishkor tuman 1-son kasb-hunar maktabi. Beknazarov Jamoliddin Bekturdiyevich
4-ilova
"Asosiy uzatma, differentsial" mavzusi bayoni
Reja:
1. Asosiy uizatmalarning vazifasi, turlari va umumiy tuzilishi;
2. Differensiallarning vazifasi, turlari va umumiy tuzilishi;
3. Yarim o‘qlarning vazifalari va turlari
Asosiy uzatmaning vazifasi:
Asosiy uzatma dvigateldan yetakchi gildiraklarga uzatiladigan burovchi
momentni mikdorini oshirib ba’zi xollarda yunalishini 90
0
burchakka burib berish
uchun xizmat qiladi.
Zamonaviy avtomobillarda xajmi va ogirligi nisbatan kichiq, kuvvati esa
katta bulgan tezyurar dvigatellar ishlatilmokda. Birok shunga karamay bu
dvigatellar vallarida xosil buladigan burovchi moment ( agar bu momentni
o‘zgartirmasdan tugridan-tugri avtomobilning yetakchi gildiraklariga uzatilsa)
avtomobilning xattoki tekis yo‘lda ham yura olishiga yetarli emas. Avtomobilning
harakatlanishi uchun uning yetakchi gildiraklaridagi burovchi momentni oshirish
qisman uzatmalar kutisi yordamida bajarilishini aytib utdik.Lekin, avtomobil ish
mobaynida kup vakt nisbatan katta tezlik bilan tugri uzatmada harakatlanadi.
Demak, tugri uzatmada dvigatel validagi burovchi moment uzgarmagan xolda,
ya’ni avtomobilning yura olishiga yetarli bulmaganda yetakchi gildiraklarga
uzatilgan bular edi. Shu sababli yetakchi gildiraklardagi burovchi momentni
hamma vakt zarur mikdorga oshirish uchun avtomobilning transmissiyasiga asosiy
uzatma kiritiladi. Asosiy uzatmaning yana bir vazifasi kardan validagi burovchi
momentni yarim o‘qlarga 90 burchak ostida uzatishdir. Burovchi momentni tugri
burchak ostida yarim taqsimlash asosiy uzatmani tashkil etuvchi konussimon
shesternyalar yordamida amalga oshiriladi. Bu shesternyalarning yetakchisi
kichiq diametri, yetaklanuvchisi esa katta diametrli qilib yasalgani uchun yarim
o‘qlarning aylanishi (uzatish soni i ga karab) kardan valning aylanishiga
karaganda kam. Yarim o‘qlarning va u bilan boglik bulgan yetakchi
gildiraklarning aylanishi kardan val aylanishiga nisbatan kancha kam bulsa,
ulardagi burovchi moment shuncha kup buladi. Yetakchi gildiraklardagi burovchi
momentning kupayishi asosiy uzatmaning uzatish soniga boglik bo‘lib, u yuk
avtomobillarida 6,5…9,0; yengil avtomobillarda esa 3,5…5,5.
Asosiy uzatmalar shesternyalarning soniga karab yakka yoki kushalok buladi.
Yakka uzatma bir juft konussimon shesternyadan, kushalok uzatma esa bir juft
konussimon va bir juft silindrik shesternyalardan iborat. Yakka uzatmalar uz
navbatida konussimon shesternyali, gipoid shesternyali, silindrik shesternyali yoki
chervyakli bulishi mumkin. Kushalok uzatmalar esa uz navbatida kuprik urtasida
yaxlit joylashgan uzatma va ikki qismga ajralgan uzatmaga bulinadi.
Tuzuvchi: Mirishkor tuman 1-son kasb-hunar maktabi. Beknazarov Jamoliddin Bekturdiyevich
Yakka uzatmalar kupincha yengil va urta yuk avtomobillarida kullanilib,
bunday uzatmada yetakchi kichiq shesternya kardan valga ulanadi, yetaklanuvchi
katta shesternya esa differensial orqali yarim o‘qlar bilan boglanadi. Xozirgi
vaktda asosan gipoid shesternyali yakka uzatmalar ishlatilmokda, chunki bunday
uzatma konussimon shesternyali uzatmalarga karaganda bir kator afzalliklarga
ega: yetakchi va yetaklanuvchi shesternyalarning o‘qlari uzaro kesishmay, bir-
biriga nisbatan ma’lum masofaga ( f
e
) siljitilgan.
Differensial asosan ikki vazifani bajaradi:
|