nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’tilgan mavzuni so’rash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

2. O’tilgan mavzuni so’rash
1. Richagning uzun yelkasi 5 m, qisqa yelkasi 20 sm bo’lsa, massasi 50 kg bo’lgan bola ko’pi bilan qancha yukni ko’tarishi mumkin?
2. Nima sababdan yuk mashinalarining rul chambaragining diametri yengil mashinalarnikidan katta?
3. Kuch momenti bilan kuch orasida qanday farq bor?
3. Yangi mavzuning bayoni
Inson mehnat qilish jarayonida ko'proq kuchiga emas, balki aqliga tayanadi. Og'ir yukni ko'tarishda, o'rnidan siljitishda oddiy mexanizmlardan foydalanishni insonlar qadimdan o'zlashtirib olishgan. Qurilishlarda chig'iriq, qiya tekislik, pona va bloklardan foydalanishgan.
Blok. Blok qirrasi ariqchadan iborat g'ildirak bo'lib, undan ip, tros yoki zanjir o'tkaziladi. Ipning bir uchiga yuk osib, ikkinchi uchidan tortiladi. Yukni ko'tarish davomida blok qo'zg'almasdan joyida qolsa, uni ko'chmas blok deyiladi.Yuk bilan birgalikda harakatlanadigan blokni ko'char blok deyiladi. Ko'chmas blokda yuk uchun kuch yelkasi AO masofa, F kuchning yelkasi OB masofa bo'ladi. Ular teng bo'lganligidan F kuch yuk og'irligiga teng bo'ladi. Shu sababli ko'chmas blok kuchdan yutuq bermaydi. Ko'chmas blok kuch yo'nalishini o'zgartirib beradi.
Ko'char blokda esa aylanish o'qi O nuqtaga to'g'ri keladi. Shunga ko'ra yuk uchun yelka OA masofani, F kuch uchun yelka OB masofani tashkil etadi. OA=R, OB=2R bo'lganligidan (R - g'ildirak radiusi) F2R=mgR bo'ladi.
Qiya tekislik. Yukli bochkani mashinaga ortishda qiya tekislikdan yumalatib chiqarish oson (64-rasm). Bunda F kuch og'irlik kuchining bir qismini tashkil etadi:
|
Dars turi: Yangi bilim berish

Darsning usuli

|
Dars turi: Yangi bilim berish
Darsning usuli
|
bet | 173/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Dars turi: Yangi bilim berish
Darsning usuli: Suhbat. Aqliy hujum. Faol ma’ruza. O’zaro so’rov .
Dars materiallari: 1. Fizika darsligi. 2. Quyosh va Oy tutilishini ko’rsatuvchi plakatlar. 2. Yorug’likning qaytishi va sinishini ko’rsatadigan namoyish asboblari 3. Stakanda suv, shisha tayoqcha.
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism: Guruhlar o’qituvchining rahbarligida biror usulni qo’llab hosil qilinadi. O’tgan mavzuga doir tushunchalardan foydalanishni tavsiya etamiz. Masalan: Quyosh, Yulduz, oy, lampochka, sham, olov, fotoapparat va hokazo. Taqdimotda o’quvchilar o’z bilganlarini bayon qiladilar. Shu jarayonda o’tgan mavzu qisman aytiladi.so’rab olinadi.
|
| |
Rivojlantiruvchi - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 172/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Rivojlantiruvchi: Ilmiy dunyoqarashni rivojlantirish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
DTS talabi: Quyosh va oy tutilishi yorug’likning tezligi. Yorug’likning qaytishi va sinishini bilishi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Введение - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...

193
В этой связи важным аспектом мониторинга за здоровьем спортсменов является
мониторинг сатурации, позволяющий спортсменам и их тренерам принимать более
осознанные решения по планированию тренировок и программ восстановления.
Мониторинг сатурации может производиться путем наблюдения за поведением
спортсмена, а также путем измерения параметров тела,
таких как температура,
давление крови, уровень гормонов и т.д. Мониторинг сатурации позволяет
спортсменам и их тренерам принимать более осознанные решения по
планированию тренировок и программ восстановления.
Методика мониторинга сатурации спортсменов во время тренировок и
соревновании.
Методика мониторинга сатурации
спортсменов во время
тренировок и соревнований является важным инструментом для определения
физической подготовленности и состояния здоровья спортсменов. Сатурация
кислорода является одним из ключевых показателей, которые могут быть измерены
с помощью пульсоксиметра. Мониторинг SpO
2
включает в себя несколько шагов:
1. Определение базовой линии: Измерение SpO
2
до
начала тренировки или
соревнования помогает установить базовую линию для каждого спортсмена.
2. Измерение SpO
2
во время тренировки: во время тренировки спортсмены могут
испытывать различные уровни физической нагрузки.
3. Оценка результатов: после завершения тренировки или соревнования,
результаты мониторинга SpO
2
могут быть оценены для определения физической
подготовленности спортсмена и его способности к
восстановлению после
физической нагрузки.
4. Разработка плана действий: если SpO
2
падает ниже нормы, необходимо
разработать план действий для улучшения состояния спортсмена.
5. Мониторинг на протяжении времени:
Регулярный мониторинг SpO
2
помогает
определить долгосрочные тенденции в физической подготовленности и здоровье
спортсменов.
Методика мониторинга SpO
2
является эффективным инструментом для
определения физической подготовленности и здоровья спортсменов.
Регулярный
мониторинг позволяет улучшить производительность и предотвратить возможные
травмы или заболевания, что является важным для достижения высоких
результатов в спорте.
Yagona yer solig‘ining yerlarning me’yoriy qiymatidan summasi

|
Yagona yer solig‘ining yerlarning me’yoriy qiymatidan summasi Pdf ko'rish
|
bet | 299/371 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #102937 |
Bog'liq BuxgalteriyaYagona yer solig‘ining yerlarning me’yoriy qiymatidan summasi
HISOB-KITOBI
(shartli misolda)
Yerlarning turlari
Maydon,
ga
Me’yoriy qiymati, ming
so‘m
Soliq
stavkasi,
%
Soliq
summasi,
so‘m (satr 4 x
satr 5/100 x
1000)
1 ga
Jami
maydonning
(satr 2 x satr 3)
1
2
3
4
5
6
Jami yerlar shu jumladan:
2267
x
184087,9
2
3681750
sug‘oriladigan
haydaladigan yerlar
905
103,6
93758,0
x
x
lalmi haydaladigan yerlar
507
67,7
34323,9
x
x
Bog‘ va uzumzorlar
Shu
jumladan
yangi
tutzorlar
bilan
band
bo‘lgan yerlar
37
20
103,6
103,6
3833,2
2072,0
x
x
x
x
Lalmi bo‘z yerlar
20
44,1
882,0
x
x
Sug‘orilmaydigan
pichanzor va yaylovlar
778
60,6
47146,8
x
x
Jamoat imoratlari
20
207,2
*
4144,0
x
x
Shu jumladan: Sport
inshootlari
3
207,2
*
621,6
x
x
*) Jamoat imoratlari bilan band bo‘lgan yerlarning me’yoriy qiymati asosiy yerlarning qiymatiga 2
(ikki) koeffitsient qo‘llagan holda aniqlanadi. Ixtisosi paxtachilik bo‘lgan mazkur xo‘jalik uchun
asosiy yerlar deb sug‘oriladigan ekin yerlari tushuniladi. Shundan kelib chiqib, 1 ga yerning me’yoriy
qiymati 207,2 ming so‘mni (103,6 x 2 ) tashkil etadi.
Yerlarning turlaridan va ularning me’yoriy qiymatidan kelib chiqib, yagona yer solig‘ining summasi
jami yer maydoniga 3681750 so‘mni tashkil etadi.
Byudjetga to‘lanadigan yagona yer solig‘ini hisoblash uchun soliqqa tortilmaydigan yer
maydonlariga to‘g‘ri keladigan soliq summasi aniqlanadi.
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab Pdf ko'rish
|
bet | 133/210 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #145888 |
Bog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 157
o‘qituvchi dars o‘tishdan oldin darsda qo‘llaydigan innovatsion pedagogic
texnologiyalarning har bir elementigacha puxta o‘rganishi va tadqiq qilishi lozim.
Bugungi kunda jamiyatimizda yangi ijtimoiy munosabatlarning shakllanishi,
ta’limning jahon ta’lim tizimiga integratsiyalashuvi zamonaviy pedagogik
texnologiyalarda
yangicha
yondashuv
zarurligini
taqozo
etmoqda.
Bu
yondashuvlar o’z navbatida o’quv jarayonining tashkiliy va metodik jihatlariga
muayyan ijobiy o’zgarishlar olib kirmoqdaki, ularning ko’pchiligi pedagogik
texnologiya va pedagogik mahorat bilan uzviy bog’liq. Har bir darsni o’ziga xos
usul asosida o’tish, o’quvchining fanga bo’lgan qiziqishini oshirish, uning qalbida
ilmga
muhabbat
uyg’otish
o’qituvchining
mahoratiga
bog’liq. O‘zbekistonning mustaqil davlat sifatida jahon hamjamiyatida
o‘zining munosib o‘rnini egallashi jahonning turli rivojlangan mamlakatlari bilan
siyosiy, ijtimoiyiqtisodiy ta’lim sohihasida o‘zaro hamkorlikni o‘rnatishi katta
yutuqlarga olib keldi. Mustaqillikdan keyin o‘tgan qisqa davr ichida ta'lim tizimida
juda katta o‘zgarishlar bo‘ldi, olamshumul kashfiyotlar va yutuqlarga ega bo‘ldik.
Ma’lumki, fan va ta'lim doimo birlikda va o‘zgarishda rivojlanadi. Ta’lim tizimini
yanada rivojlantirish, xorijiy mamlakatlarning tajribasini chuqur o‘rgangan holda
zamonaviy metodlar va texnologiyalar asosida o‘qitish masalalariga hukumatimiz
tomonidan berilayotgan e'tibor juda katta bo‘lmoqda. Innovatsion va pedagogik
texnologiyalarning mamlakatimiz ta'lim sohasiga kirib kelishi - bu ta'limda tub
burulish davri bo‘ldi deb aytsak mubolag‘a bo‘lmaydi. Innovatsion texologiya va
metodlar bu o‘quv jarayonida asosiy boshqaruvchi - o‘qituvchi, boshqariluvchi -
o‘quvchi faoliyati birgalkda yo‘naltiriladi va bu jarayonda o‘qituvchidan ham
o‘quvchidan ham mustaqillik va ijodkorlik sifatlarini talab etadi. Hozirgi kunda
ta'lim tizimida qo‘llanilayotgan innovatsion texnologiya va metodlar
o‘quvchilarning yuksak bilim cho‘qqilarini egallab, ularni fikrlashga, o‘z shaxsiy
va mustaqil qarashlarga ega bo‘lishida katta ahamiyat kasb etmoqda. Har bir
o‘qituvchi dars o‘tishdan oldin darsda qo‘llaydigan innovatsion pedagogic
texnologiyalarning har bir elementigacha puxta o‘rganishi va tadqiq qilishi lozim.
Muallimning mahoratini oshirishga xizmat qiluvchi vositalardan biri zamonaviy
|
| |
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi

O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
DTS talabi: Oddiy mexanizmlar: Blok, qiya tekislik, vint, pona va chig’iriqning qo’llanilishini bilishi.
Dars turi: Yangi bilim beruvchi.
Dars usullari: Savol-javob. "o’zaro bir-birini o’qitish", “Ajurli arra”
Dars materiallari:1. Fizika darsligi va multimediya darslik. Kompyuter. CD disk.
2. Oddiy mexanizmlarning modeli;3. Plakatlar, doska, bo’r.
Darsning borishi:
1.Tashkiliy qism.
O’quvchilarga Blok, qiya tekislik, vint, pona, chig’iriq yozilgan kartochkalar tarqatiladi va shu yozuvni topib birlashish taklif etiladi. O’quvchilar yangi mavzu bo’yicha o’z fikrlarini bildiradilar. Bu fizik olimlar haqida nimalarni bilasiz? Ular qanday ishlarni amalga oshirganlar.
|
Chapter · November 022 citations reads 8,959 author - bet 13

shlaklarning miqdori ko‘p bo‘lganligi uchun, misni shlaklar bilan yo‘qolishi katta
sonlarga ega. Rangli metallurgiya shlalarini tashkil etuvchi asosiy oksidlarga SiO
2
,
FeO va CaO kiradi. Bu birikmalarning yig‘indi miqdori shlaklarda 70 - 95%
tashkil etishi mumkin. CaO ning shlaklardagi konsentratsiyasi 6-8% dan oshmaydi.
Qayta ishlanadigan xomashyoning tarkibi va qo‘llaniladigan texnologiyaga ko‘ra
metallurgik shlaklarda MgO, Al
2
O
3
Fe
3
O
4
. ZnO, Cr
2
O
3
, MnO va b. okisd
birikmalar uchrashishi mumkin. Suyuq shlaklarda ma’lum miqdorda sulfidlar
eriydi, asosan FeS, shu sababdan ko‘p hollarda, shlalarda ikki va undan yuqori foiz
oltingugurt mavjud bo‘ladi.
Eritish jarayonida hosil bo‘ladigan shlaklar texnologiyaning talablariga javob
berishi kerak, ya’ni aniq erish harorati, elektro‘tqazuvchanligi, sirt tarangligi,
suyuqligiga va h. ega bo‘lishi lozim.
Shlak eritmalarining fizika-kimyoviy xossalari, pirometallurgik jarayonlarda
eritish mahsulotlarini hosil bo‘lishi va bir-birida ajralishiga ta’sir etadi. O‘z
navbatida shlaklarning fizika-kimyoviy xossalari shlaklarning kimyoviy tarkibi va
haroratning funksiyasidir. Shlaklarning amaliyotda katta ahamiyatga ega bo‘lgan
fizika-kimyoviy xossalariga quyidagilar kiradi: erish harorati, sirt tarangligi;
zichligi qo‘vushqoqligi.
Key words:
UzSL, alphabet, deep learning, Uzbek sign language, artificial intelligence

207
foundation of deep learning, which has made substantial advancements in numerous areas
such as facial recognition, audio and image processing, speech recognition, natural
language processing, text categorization, and other tasks. Deep learning allows for the
correction of complex tasks and significant improvements in these areas [5]. Furthermore,
deep learning is equipped with various automatic classification systems. In Natural
Language Processing, for example, deep learning algorithms can analyze, categorize, and
pronounce words and phrases. Consequently, models created by expert deep learning
practitioners are extremely helpful in text analysis and upcoming technologies [2].
Additionally, deep learning systems collect data beyond standard word usage, including
information on the composition and characteristics of analyzed objects, such as the
construction, color, and size of objects in images. The high accuracy of deep learning
facilitates substantial gains through the creation of models and analytical techniques. This
allows for the study of speech, image, and video data in various fields. The vast processing
layers and breakthrough capabilities of deep learning will play a significant role in
enhancing user experience and creating innovative solutions in all future industries [3].
O’tilgan mavzuni so’rash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

2. O’tilgan mavzuni so’rash.
1.Yorug’lik nima deb o’ylaysiz?
2. Yorug’likning qanday manbalari bor deb o’ylaysiz?
3.Yorug’likning tabiiy manbalariga nimalar kiradi deb o’ylaysiz?
4. Yorug’likning sun’iy manbalariga nimalar kiradi deb o’ylaysiz?
Yangi mavzu bo’yicha o’quvchilar fikri olinadi. Buning uchun quyidagi yo’naltiruvchi savollardan foydalanish mumkin.
1.Yorug’likni qabul qilgichlarga nimalar kiradi deb o’ylaysiz?
2. Yorug’lik ta’sirida ishlaydigan qurilmalarga misollar keltiring va h.k.
3. Yangi mavzuning bayoni.
Yorug'likning tarqalishini o'rganish uchun quyidagi tajribani ko'raylik. Yorug'lik manbayi (M) va ekran (E) oralig'iga birorta to'siq (T) qo'yaylik (94-a rasm). Shunda ekranda to'siq hosil qilgan soyani ko'ramiz. Agar manba (M) bilan ekran oralig'iga tirqishi bor to'siqni (TT) qo'ysak, ekranda tirqish shakliga mos yorug' dog'ni ko'ramiz (94-b rasm). Soya chetlaridan to'siqqa tomon chiziqlar tushirsak, ular manbada uchrashadi. Shunday hoi yorug' dog' va tirqish orqali to'g'ri chiziq o'tkazilsa ham kuzatiladi. Bundan yorug'lik to'g'ri chiziq bo'ylab tarqaladi, degan xulosaga kelamiz. Shunga ko'ra yorug'likni nur deb ham ataladi. Matematikada ba'zan to'g'ri chiziqni chizishda «nur o'tkazaylik» degan iborani ham ishlatishadi.
95-rasmda buyum orqasida hosil bo'lgan soya ko'rsatilgan. Soyaning o'rta qismi to'la qorong'i, chet qismi esa nimqorong'i. Shunga ko'ra to'la qorong'i qismini soya, nimqorong'i qismini yarim soya deb ataladi. 95-a rasmda buyum- da yorug'lik ikkita manba (Sx va S2)dan tushgan hoi ko'rsatilgan. Buyum orqasida hosil bo'lgan soya qismiga birorta manbadan yorug'lik tushmaydi. Yarim soya qismiga manbaning bittasidan yorug'lik tushadi. Yarim soyadan tashqariga har ikkala manbadan yorug'lik tushadi. Agar shamlardan birini o'chirsak, buyum orqasida faqat soya hosil bo'ladi.
95-b rasmdagi manzarani tushuntirishga harakat qiling. Unda shar o'lchami yorug'lik manbayi elektr lampochkasidan ancha kichik.
4.Darsni mustahkamlash.
1.Nima uchun havo bulut bo'lganda buyumlarning sovasi hosil bo'lmaydi?
2.Agar devorga biror buyumning sovasi tushirilsa, bu sovaning o'lchami nimaga bog'liq bo'ladi?
3.Yorug'likning to'g'ri chiziq bo'ylab tarqalishini yana qanday hodisalar tasdiqlaydi?
|
_
I Файл Праи» вид Сж*м oetMT с«ме чу wi n Рвяоры Им»ить Спи

|
_
I Файл Праи» вид Сж*м oetMT с«ме чу wi n Рвяоры Им»ить Спи Pdf ko'rish
|
bet | 159/218 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 10,66 Mb. | | #255518 |
Bog'liq 78421 Kompyuter grafikasi (2)3.
_
I Файл Праи» вид Сж*м oetMT с«ме чу wi n Рвяоры Им»ить Спи <
п v sa
^ <* ^
& г '
■
ч* -* «v ^ ш
КдесммиАДШсО*
~:$£ ft □ Псежяо
- ---- Посяс*
l « tc
\
г
ш is u l£ и a ti a .is*
о &
’Рим Expr.sw
■
№ -a a ■
а А « Л '- » ; * ® ® »
r +
0 О
£3 Щ
r*
[El
Ш Г
ЖГ
► иляишчИ^^а/
в в ..» )■•
i ** ш
<3 «Фа* «й
■
! j
j
j
wг
У
X
* X
^ Э
M 0-
fro
ж
.
А
Л
A ft,
« I*
95- rasm.
Buning uchun sichqoncha yordamida har bir ekranga kursor
keltirib, bir marta uning chap tugmasini yuklanib faollashtiriladi va
amallar bajariladi;
3.
Birinchi ekran faollashtirib, detuning to‘rtdan biri kesuvchi
prizma yordamida « ® — Вычитание-ayirish» buyrug‘idan foydalanib
qirqib tashlanadi, 96, 97- rasm. Buning uchun detal o‘qidan o‘ng
tomonda kesuvchi prizma quriladi. Uning balandligi detal balandligidan
katta va asosining tomonlari markaz chiziq bo‘ylab joylashgan bo‘lib,
ya’ni bir uchi markaz chiziqlaming kesishgan nuqtasida yotadi. Asos
tomonlarining o‘lchami detaining to‘rtdan bir oichamlaridan 5-6 mmga
kattaroq qilib olinadi, 98- rasm.
'Ч мйя Пршч Вид Омянм ©орягт сщ тк 1upни м
> ■
(. й j.
A it'
г--
у j- >?[-
■
K^ocweov* AutoCAD
"
Ш? ■
■1облок1
i a it l* и
ь: ь и и it й
и я
/\
А\
/ <3
J> Л :
;
a S§
Г *
® О
о. г
•*' С л!
о -
3>3>
|
| |
Ill QISM METODIK TAVSIYALAR

bosqichma-bosqich berib boriladi. Mashg‘ulotning qolgan qismida esa,
mutaxassislikka oid chizma chizish, ulami tahrir qilish, o‘lchamlar qo‘-
yish va obyektlarni bog"lash kabi amaliy buymqlardan foydalanib
ko‘nikmalar va malakalar oshiriladi.
Talabalar mashg‘ulotlarda olgan bilimlari va ko‘nikmalarini geo-
metrik,
proyeksion, mashinasozlik chizmachiliklari va mutaxassislik
bo‘yicha berilgan grafik vazifalarini bajarish jarayonida mustahkamlab,
nazariy bilim, ko‘nikma va amaliy malakalarini mustahkamlaydilar.
Grafik ishlari uchun yuqorida taklif etilgan vazifalar, texnik muta-
xassislai* va chizmachilik fani bo‘yicha mutaxassis o'qituvchilar tayyor-
laydigan pedagogik 0 0 ‘Yulari talabalariga moijallangan. Bu grafik ish
vazifalarining shakli va mazmunini turli soha mutaxassisliklari uchun
esa, ularda bajariladigan grafik vazifalar asosida tanlab olinadi. Masalan,
xalq amaliy san'atida yog‘och va ganch o'ymakorligi hamda naqqoshlik-
da ko‘p qo‘llaniladigan geometrik naqshlar-girihlami yoki qurilish-arxi-
tektura sohasida inshootlari primitivlai*ining loyihalarini ohsh mumkin.
Модель мониторинга сатурации - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms...

194
Алгоритм и аппаратно-программные средства мониторинга сатурации у
спортсменов.
Для удаленного мониторинга сатурации у
спортсменов можно
использовать различные датчики, которые могут быть интегрированы в
программную систему мониторинга на языке Python.
Один из примеров датчиков
для мониторинга сатурации крови - это пульсоксиметр. Еще один пример датчика -
это датчик сатурации крови на основе фотоплетизмографии (PPG). Данные,
полученные от датчиков, могут быть переданы в программную систему
мониторинга на языке Python (см. рис. 1).
На ряду с вышеизложенными датчиками также
широко применяются многие
другие измерительные оборудования мировых производителей. Некоторые
известные компании, производящие датчики для мониторинга сатурации крови,
включают Masimo, Nonin Medical, Contec Medical Systems и другие. Они также имеют
GPS-функцию и могут отслеживать физическую активность [2]. Важно выбрать
датчик, который соответствует конкретным потребностям,
требованиям,
обеспечивающие точность и надежность измерений, а также удобство
использования в условиях спортивных тренировок.
Программную реализацию процесса мониторинга сатурации
у спортсменов на
основе алгоритмов машинного обучения на языке
Phyton можно представить в
следующий форме:
```python
# импортируем необходимые библиотеки
import pandas as pd
import
numpy as np
from sklearn.model_selection import train_test_split
from sklearn.linear_model import LogisticRegression
from sklearn.metrics import accuracy_score
# загружаем данные
data = pd.read_csv('saturations.csv')
# разделяем данные на обучающую и тестовую выборки
X_train, X_test, y_train, y_test =
train_test_split(data.drop('saturated', axis=1),
data['saturated'],
test_size=0.2,
random_state=42)
# обучаем модель логистической регрессии на обучающей выборке
model = LogisticRegression()
model.fit(X_train, y_train)
# делаем предсказания на тестовой выборке
y_pred = model.predict(X_test)
# оцениваем точность модели
accuracy = accuracy_score(y_test, y_pred)
print('Accuracy:', accuracy)
```
Заключение.
Мониторинг сатурации является важным инструментом для оценки
здоровья и производительности спортсменов. Применение
современных технологии
в интеллектуальном мониторинге сатурации спортсменов помогут врачам
принимать более осознанные решения по планированию тренировок и программ
195
восстановления, а также позволяет оценить риски переутомления и эффективность
тренировочных программ.
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi - bet 121

F1s=F2h
Bundan yukni qaysi yo'l bilan yuqoriga olib chiqmaylik, bajarilgan ishlar teng bo'lishi kelib chiqadi. Demak, qiya tekislik ishdan yutuq bermaydi. Balki richag ishdan yutuq berar? Rasmdan ko'rinadiki, richagning kichik yelkasiga qo'yilgan yukni s2 masofaga siljitish uchun katta yelkaga qo'yilgan F kuch ,s'| masofani o'tishi kerak. Demak, richagda ham kuchdan olinadigan yutuq masofadan yutqazish evaziga bo'lar ekan. Richag ham boshqa mexanizm kabi ishdan yutuq bermaydi. Richag qonunini kashf etgandan so'ng juda ruhlanib ketgan Arximed «Menga tayanch nuqtasini bering, men Yerni ko'taraman» deb aytganligi haqida afsona bor. Nazariy jihatdan olganda juda uzun yelkali richag bilan Yer og'irligiga teng kuch hosil qilish mumkin. Lekin richagning kichik yelkali uchi Yerni 1 sm ga ko'targanda, katta yelkali uchi kosmosda shunday katta aylana yoyini o'tishi kerakki, buning uchun Arximed 1 m/s tezlik bilan yursa, million yil kerak bo'lar edi!
|
O’quvchilarni baholash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 171/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
5. O’quvchilarni baholash. O’quvchilar darsdagi ishtirokiga qarab baholanadi.
6. Uyga vazifa: Amaliy topshiriq.
49-dars Sana: 6-sinf
MAVZU: QUYOSH VA OY TUTILISHI YORUG’LIKNING TEZLIGI.
YORUG’LIKNING QAYTISHI VA SINISHI
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: — yorug’likning to’g’ri chiziq bo’ylab tarqalish qonunining tabiatda sodir bo’lishi haqida ma’lumot berish; Quyosh va Oy tutilishlarini tushuntirish. — o’quvchilarda yorug’lik tezligi tabiatda uchraydigan eng katta tezlik ekanligi haqida tushuncha hosil qilish; — yorug’likning qaytish va sinish hodisalarini, shuningdek, ba’zi bir qonuniyatlarini o’rganish.
Tarbiyaviy: O’quvchilarga aqliy tarbiya berish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Darsni mustahkamlash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 126/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
4.Darsni mustahkamlash..
1. Chig’iriq valining radiusi 6 sm, unga osilgan 150 N yukni 15 N kuch sarf etib ko’tarilgan bo’lsa, chig’iriq dastasining uzunligi qanday bo’lgan?
2. Pona asosining kengligi 4 sm, chekkasining uzunligi 24 sm. G’o’laning yorig’iga joylashgan shu ponaga 200 N kuch bilan urilsa, pona g’o’lani qanday kuch bilan ajratadi?
5.O’quvchilarni baholash. O’quvchilar darsdagi ishtirokiga qarab baholanadi.
6.Uyga vazifa: 3-masalani yechib kelish.
35-dars Sana: 6-sinf
Laboratoriya ishi N 6.
Qiya tekislikning foydali ish koeffitsiyentini aniqlash.
Ta’limiy: o’quvchilarda qiya tekislikning foydali ish koeffitsiyentini aniqlash. ko’nikmalarini shakllantirish;
Tarbiyaviy: Olgan bilimini amaliyotga qo’llashga o’rgatish.
Rivojlantiruvchi: O’quvchilarni aqliy rivojlantirish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Dars turi: Yangi bilim beruvchi..

Dars usullari

Dars turi: Yangi bilim beruvchi..
Dars usullari. Savol-javob. "o’zaro bir-birini o’qitish"
Dars materiallari: 1. Fizika darsligi va multimediya darslik. Kompyuter. CD disk.
2. Oddiy mexanizmlar richag, qiya tekislik, ko’char blok
Darsning borishi:
1.Tashkiliy qism.
O’quvchilarga Blok, qiya tekislik, vint, pona, chig’iriq yozilgan kartochkalar tarqatiladi va shu yozuvni topib birlashish taklif etiladi. O’quvchilar taqdimotlari davomida o’tgan mavzu bo’yicha o’z fikrlarini bildiradilar. Shu bilan o’tgan va yangi mavzu orasida ko’prikcha hosil bo’ladi. Boshqacha aytsak yangi mavzuga zamin tayyorlanadi.
|
O’tilgan mavzuni so’rash - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti...

2. O’tilgan mavzuni so’rash
1. Blokda kuchlar qanday yo’nalgan va qanday munosabatda?
2. Ponada kuch kattaligi nimaga bog’liq?
3. Lebyodkada kuchni cheksiz marta kuchaytirish mumkinmi?
4. Polispast nima?
3. Yangi mavzuning bayoni.
Yuqorida ko'rilgan barcha mexanizmlar biror ishni bajarishda foydalaniladi. Ularda biz mexanizmlarning kuchdan yutuq berishi haqida gapirib o'tdik. Qiziq, ulardan qaysilari ishdan yutuq berar ekan? Yoki hammasimi?
Buni qiya tekislik misolida ko'raylik. Qiya tekislik bo'ylab yukni ko'tarishda F1= h/s1F2
bo'lishi ko'rsatilgan edi. Bunda yukni ko'tarishda kichik kuch talab qilinishi evaziga ko'p yo'l bosish zarur bo'ladi. Chunki 5 masofa h dan katta:
|
F = h/s*mg

Vint - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 116/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
F = h/s*mg
Vint. Mashinalarning baloni teshilib qolganda, uni almashtirish uchun «domkrat» deb ataluvchi vintli ko'targichdan foydalaniladi. Uning ishlash prinsipini vintdan tushunish qiyin emas. Uydagi go'sht mayda- lagichda, maktab duradgorlik va temirchilik ustaxonasidagi «tiski» (siqib ush- lagich)da ham vintdan foydalaniladi.
4. Darsni mustahkamlash..
1. Biror bir qurilmada blok va chig’iriq bir vaqtda ishlatilsa, kuchdan yutuqni qanday hisoblash mumkin?
2. Oddiy mexanizmlar yordamida ishdan yutuq beradigan qurilma yasash mumkinmi?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekomunikatsiya texnologiyalari fakulteti fan: Keyingi avlod konvergent tarmoqlari

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekomunikatsiya texnologiyalari fakulteti fan: Keyingi avlod konvergent tarmoqlari
|
bet | 1/5 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #247265 |
Bog'liq KAKT 6-Amaliy ishi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Telekomunikatsiya texnologiyalari
FAKULTETI
Fan: Keyingi avlod konvergent tarmoqlari
6-Amaliy ish
Bajardi:S.Tog’ayev
Tekshirdi: A.Raximov
Toshkent 2024
Chaqiriqqa xizmat ko‘rsatish jarayonini tahlili
Mashg‘ulotning maqsadi
NGN tarmoqlarida Softswitch negizida signalizatsiya tizimining o‘zaro ishlashi, ikkita abonent o‘rtasida bog‘lanishni o‘rnatish, bog‘lanishni uzish, bandlik signali va xokazolarni ishlash algoritmlarini, chaqiriqlarga xizmat ko‘rsatish jarayonlarini, boshqarish tamoyillarini, uning tizim modullarini o‘zaro hamkorligini va ularga mos ravishda boshqarish qurilmalarining funksiyalarini, turli xil chaqiriqlarga xizmat ko‘rsatish ketma-ketligini aniqlashni o‘rganishdan iborat.
|
Topshiriq nomi
|
1
|
Birinchi abonent qo‘ng‘iroq qilganda ikkinchi abonentning band holati
|
Nazariy qism
Signalizatsiyaning turli protokollaridan foydalanilgan tarmoq tuzilmasiga misolni ko‘rib chiqamiz.
10.1 -rasm. Softswitch negizidagi tarmoqlarda «telefon-kompyuter»ning o‘zaro ishlashi
SIP-T protokoli bo‘yicha o‘zaro ishlaydigan Softswitch negizida qurilgan IP-telefoniyaning ikkita tarmog‘i 10.1-rasmda keltirilgan. Bunda ushbu ikkita tarmoq turli shaharlardagi (masalan, Softswitch 1 - Samarqandda, Softswitch 2 - Toshkentda) foydalanuvchilarga xizmat qiladi. UfTf foydalanuvchisi 7-sonli umumkanal signalizatsiya bo‘yicha IP-telefoniya tarmog‘iga chaqiruvni yo‘llaydigan stansion uskunaga (raqamli ATS) ulanadi.
Chaqiriluvchi foydalanuvchi operator bo‘lib hisoblanadigan Softswitch 2 negizidagi konvergent tarmoqning abonenti sanaladi va unga umumiy foydalanishdagi telefon tarmog‘ining umumiy raqamiga mansubdir. Nutqli axborot UfTf tarmog‘idan raqamli ko‘rinishda paketlarga joylashtirib shl-yuzga, IPtarmoqlar bo‘yicha N.323 terminalning foydalanuvchisidan teskari tartibda uzatiladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti telekomunikatsiya texnologiyalari fakulteti fan: Keyingi avlod konvergent tarmoqlari
|
I.Tashkiliy qism - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

I.Tashkiliy qism: Salomlashish, navbatchi axboroti, fan yangiliklari bilan tanishish, kompyuterlarni ishchi holatida ekanligini aniqlash.
II. O`tilgan mavzuni so`rash.
1.Ekranda biror shakl chizish uchun uning rangi qaysi protsedurasi yordamida tanlanadi?
2.Paskalda kesma chizish imkoniyatini amalda ko'rsatib bering.
3.Aylana qaysi protsedura yordamida chiziladi?
4.Ellips protsedurasi yordamida qanday shakllar chizish mumkin?
5.To'g'ri to'rtburchak chizish protsedurasida xl, yl, x2 va y2 lar nimani anglatadi?
6.DrawPoly protsedurasi yordamida qanday shakllar chizish mumkin?
7.Fon rangini o'zgartirishni amalda ko'rsating.
8.SetFillStyle yordamida qanday shakllar chizish mumkin?
9.Ichi bo'yalmagan va bo'yalgan ko'pburchak chizish usullarini izohlang.
|
- dars. Mavzu: Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari mavzusini takrorlash

|
- dars. Mavzu: Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari mavzusini takrorlash
|
bet | 140/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
43- dars. Mavzu: Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari mavzusini takrorlash
Darsning texnologik xaritasi
Mavzu
|
Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari mavzusini takrorlash
|
Maqsad
va
vazifalar
|
Darsning maqsadi: O'quvchilarga Paskalda shakllar chizish imkoniyatlari yordamida dastur tuzish texnologiyasini o'rgatish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarda Paskal dasturlash tilida Paskalda shakllar chizish yordamida dasturlar tuzish ko'nikmasini shakllantirish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarda daqqatini maqsadli yo'naltirish xususiyatlarini shakllantirish.
|
|
| |
B7.1.5 General Network - FAQs

B7.1.5 General Network - FAQs B7.1.5.1 Current Network Device FAQs
See http://www.microsoft.com/winlogo/hardware/network/.
B7.1.5.2 NDIS status codes and indication mechanisms
See NdisMIndicateStatus in the Windows DDK.
B7.1.5.3 PCI network adapters for large-memory systems support the PCI DAC
[Server Design FAQs - SDG3:30-32]
Requirements for PCI adapters to support the PCI DAC command are defined in A1.1.6. For network devices, at a minimum this includes adapters implemented in or designed as high-speed network adapters -- Gb Ethernet and Gb+, ATM, and FDDI -- for systems that support more than 4 GB of system memory. The exceptions to this requirement are 10/100 Ethernet adapters and embedded 10/100 Ethernet devices.
See "Large Memory Enabled Device Driver Hardware and Software Requirements" in the Windows DDK; design guidelines are summarized at http://www.microsoft.com/hwdev/newPC/PAEdrv.htm
Requirements for systems that implement support for WinSock Direct (WSD) are now defined at A6.4.8. [For design guidelines, see SDG3:67]
|
III. Yangi mavzu bayoni - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

III. Yangi mavzu bayoni.
Avval ko'rdikki, nuqtalar yordamida ham, oson bo'lmasada, turli shakllar hosil qilish mumkin. Ammo Paskalning tayyor shakllar hosil qiluvchi operatorlari ham bor. Mazkur operatorlar yordamida oldindan tanlangan biror rang bilan turli shakllar chizish mumkin.
Paskalda chiziq rangini tanlash uchun SetColor(rang), fon rangini tanlash uchun esa SetBkColor(rang) protseduralaridan foydalaniladi. Bu yerda rang — butun sonli o'zgaruvchi yoki o'zgarmas bo'lib, u tanlangan rang kodini yoki unga mos konstanta nomini ifodalaydi. Tanlangan rang joriy rang deyiladi. Agar avvaldan biror rang tanlanmagan bo'lsa, u holda oq rang joriy hisoblanadi.
Line(Xl,Yl,X2,Y2) protsedurasi ekranning (XI,Yl) koordinatali nuqtasi bilan (X2,Y2) koordinatali nuqtasini birlashtiruvchi joriy rangli kesma chizadi.
Circle(X,Y,R) protsedurasi markazi (X,Y) nuqtada va radiusi R ga teng aylana chizadi. Endi aylanalar bilan bog'liq masalalarni
osongina hal etish mumkin.
1-misol. Uchlarining koordinatalari (10,200) va (630,200) bo'lgan ko'k rangli kesma hamda markazi (300,200) koordinatali nuqtada va radiusi 100 bo'lgan yashil rangli aylana chizing. Fon sariq rangda bo'lsin.
Uses Graph;
Var gd, gm : Integer;
Begin Gd:=Detect; InitGraph(gd, gm,");
SetBkColor(Y ellow);
Setcolor(Blue); Line( 10,10,630,200);
Setcolor(Green); Circle(300,200,100);
Readln; CloseGraph;
End.
Ellipse(X,Y,BB,OB,XR,YR) protsedurasi markazi (X, 7) nuqtada, x va y o'qlari bo'yicha radiuslari mos ravishda XR va YR ga teng ellipsning BB burchagidan OB burchagigacha bo'lgan yoyini chizadi. Burchak gradus o'lchov birligida beriladi. XR=YR bo'lsa, aylananing yoyi chiziladi.
Reetangle(Xl,Yl,X2,Y2) protsedurasi ekranda yuqori chap burchagi (XI,Yl) koordinatali va quyi o'ng burchagi (X2,Y2) koordinatali nuqtada bo'lgan m»» to'g'ri to'rtburchak chizadi.
|
B5.3.2 Input/Pointing - Industry Standards

|
B5.3.2 Input/Pointing - Industry Standards
|
bet | 154/250 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 1,03 Mb. | | #428 |
See B5.1.5.
B5.3.3 Input/Pointing - Quality B5.3.3.1 SEE B5.3.4.1
See B1.3.
Windows XP: See “Pointing and Drawing Devices” in the HCT documentation.
B5.3.3.3 - B5.3.3.5 SEE B5.3.4.1
Design Guideline References:
PC 2001 System Design Guide, Chapter 7, "Input Devices"
-
Wheel support (scroll, auto-scroll, pan, and zoom) in Microsoft Office 2000 and Windows Explorer.
-
In multimedia applications that require mouse support, such as Microsoft Encarta® 99 and MS-DOS-based applications.
-
When switching on-the-fly from MS-DOS-based applications to Windows.
-
Plug and Play Device Manager validates serial devices.
-
Hot-plugging does not damage system or device; USB devices are immediately functional after hot-plugging. [SYS-0030; SDG3:47]
Mobile PC Notes:
-
Mobile PC external PS/2 pointing device detected at boot and installed correctly.
-
Mobile PC internal pointing device disabled or dual operation enabled if external device is PS/2 -compatible.
|
| |
Darsning maqsadi - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

|
1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi
|
bet | 130/208 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #15865 |
Darsning maqsadi: O'quvchilarga Belgili va satrli miqdorlar bilan ishlash operatori yordamida dastur tuzish texnologiyasini o'rgatish.
Darsning ta'limiy vazifasi: o'quvchilarda Paskal dasturlash tilida Belgili va satrli miqdorlar bilan ishlash yordamida dasturlar tuzish ko'nikmasini shakllantirish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o'quvchilarda daqqatini maqsadli yo'naltirish xususiyatlarini shakllantirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o'quvchilarda kompyuterdan samarali foydalanish tuyg'ularani shakllantirish.
O'quv
jarayonining mazmuni
|
Takrorlash parametri va uning qiymatlar to'plami. Takrorlanish tanasi. Begin va end ko'rsatmalari. Belgili va satrli miqdorlar bilan ishlash.ishlash prinsipi.Leght,pos,concat operatorlarining asosiy farqi va ularning qo'llanishi.
|
O'quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi
|
|
|
| |
I.Tashkiliy qism - 1- dars. Mavzu: Masalalarni kompyuterda yechish bosqichlari Darsning texnologik xaritasi

I.Tashkiliy qism: Salomlashish, navbatchi axboroti, fan yangiliklari bilan tanishish, kompyuterlarni ishchi holatida ekanligini aniqlash.
II. O`tilgan mavzuni so`rash.
1. Paskalning Graph moduli qanday maqsadda qo'llaniladi?
2.Grafik holatda ekrandagi nuqtaning o'rni nimasi bilan aniq- lanadi?
3.Ekranni grafik holatga o'tkazish uchun Paskalda qanday ko'rsatma beriladi?
4.Grafik holatdan «chiqish» uchun qaysi protsedurasi qo'llaniladi?
5.PutPixel, GetPixel, GetMaxX va GetMaxY funksiyalarining vazifasini aytib bering.
|
Ochiqlik. Internet tarmog‗i ochiq tizim prinsipiga asoslangan

223
operatorlari bu texnologiyani qo‗llaydi va multiservisli tarmoqni
yaratishda asosiy raqobat ATM va MPLS texnologiyalari orasidadir.
ATM texnologiyasida qayd etilgan o‗lchamdagi (53 bayt) paketlar
qo‗llaniladi. Xatoliklarni aniqlash va to‗g‗rilash faqat sarlavhada amalga
oshiriladi. Axborotli yacheyka ichidagi uchun xech qanday tekshirish va
qayta tiklash bajarilmaydi va ulanishga mo‗ljallangan axborot uzatish
qo‗llaniladi. ATMni amalga oshirish odatda qurilmali ta‘minot yordamida
amalga oshiriladi. Buning hammasi multipleksorlash bilan birgalikda
kechikish vaqtini kamaytiradi, bu esa real vaqtdagi trafikni uzatishda
zarurdir.
ATM texnologiyasi, trafikni boshqarish usullarini va xizmat
ko‗rsatish sifati mexanizmlarini taqdim etadi. Bu shuni bildiradiki, ATM
tarmoqlarida o‗tkazish qobiliyatini talab etilgan qiymatini kafolatlaydigan
resurslarni, uzatishni kechikishi va yacheykalar yo‗qolish sathini
zahiralashi mumkin.
Yacheykaning standart tuzilishi 2.13-rasmda keltirilgan. ITU
standartiga binoan ATM yacheykasining uzunligi 53 baytni tashkil etadi.
Yacheykaning sarlavhasi va foydali yuklama maydoni mos holda 5 va 48
baytdan iborat. Bundan tashqari foydali yuklama maydonida birdan ikki
baytgacha uzunlikdagi katta bo‗lmagan sarlavha bo‗lishi mumkin. Foydali
yuklama blokidagi foydalanuvchining ma‘lumoti segmentatsiya deyiladi.
Foydali yuklama blokiga sarlavhani qo‗shilishi inkapsulyatsiya jarayoni
sifatida aniqlangan.
2.12-rasm. ATM yacheykasining tuzilishi
Tarmoq interfeysi protokollari X.25, Fram Relay

295
terminallar va ishchi kompyuterlar orasidagi aloqa bo‗lgan. ITU-T da
ishlab chiqilgan X.25 protokoli OTO‗B modelining uchinchi sathining
protokoli hisoblanib, tarmoq orqali paketlarni uzatishni ta‘minlaydi. X.25
protokolda axborotni butunligini saqlash masalasi tarmoqga qo‗yilgan,
ya‘ni halaqitlarga chidamli kodlarni qo‗llash, so‗rash va tarmoq uzellari
orasida paketlarni takrorlash yo‗llari orqali erishilgan.
Qisqa masofali telefon tarmoqlari uchun ishlab chiqilgan X.25
protokollarida xatolik ehtimolligi (10
-3
- 10
-4
) katta (ma‘lumotlar uzatish
uchun), bu esa paketlarni yo‗qolishiga va ularni takror uzatish zaruratiga
olib keladi. Yuqorida sanab o‗tilgan muammolarni yechimini Fram Relay
texnologiyasi ta‘minlaydi, ya‘ni o‗zida X.25 protokolini soddalashtirilgan
turini ifodalaydi.
Fram
Relay
protokoli.
Fram
Relay
protokoli
(kadrlarni
kommutatsiyalash/retranslyatsiyalash)
90-yillar
boshida
standartlashtirilgan, kanalda xatolik ehtimolligi 10
-6
tartibda. X.25
texnologiyasi singari Fram Relay protokoli ulanishni o‗rnatish uchun
mo‗ljallangan. Fram Relay protokoli OTO‗B modelining birinchi ikkita
sathida amalga oshiriladi. Fram Relay texnologiyasida protokolli bloklar
sifatida kadrlar qo‗llaniladi. Fram Relay texnologiyasi kadrlarida foydali
yuklama maydonining uzunligi 4096 baytgacha oshirilgan, X.25
protokolida esa 256 bayt.
Telefon xizmati guruhiga kiruvchi xizmatlar

243
- narxlar qo‗shilgan qo‗shimcha xizmatlarni taqdim etish (intellektual
xizmatlar).
Bu yyerda ajratilgan kanallarni taqdim etish bilan bog‗liq bo‗lgan
telefon xizmatlari haqida alohida gapirilmayapti.
Ma’lumotlar uzatish xizmatlari. Yuqorida aytib o‗tilganidek, aloqa
xizmatlarini tizimlashtirish bir muncha qiyinchiliklar yaratadi. Bunda
ma‘lumotlar uzatish xizmatlarini tartiblash ham oson bo‗lmaydi, chunki
ularni turli xil klassifikatsiya bo‗yicha ko‗rib chiqiladi. Aloqa xizmatlari
klassifikatsiyasining turlaridan biri axborot uzatish turi bo‗yicha
xizmatlarni ajratish (kontent):
- ATM protokoli bo‗yicha ma‘lumotlar uzatish xizmati;
- FR protokoli bo‗yicha ma‘lumotlar uzatish xizmati;
- IP va boshqa protokollar bo‗yicha ma‘lumotlar uzatish xizmati.
Biroq
yuqoridagi
ro‗yxat
telekomunikatsiya
tarmoqlari
va
qurilmalari bilan
amalga oshiriladigan asosiy, formal funksiyalarni
tavsiflaydi. Bu bo‗limda xizmatlarni axborot almashish turi bo‗yicha
tizimlashtirish taklif etiladi. Bu holda xizmatlar nomenklaturasi yuqorida
ko‗rsatilgan asosiy xizmatlarni kombinatsiyalashni amalga oshiradi va u
quyidagi asosiy xizmatlardan tashkil topgan:
- IP, ATM, FR, X.25 protokollari asosida magistral aloqa tarmog‗i
xizmatlari va resurslariga ulanishni taqdim etish;
- IP, ATM, FR, X.25 protokollari bo‗yicha ma‘lumotlar trafigi bilan
almashish;
- IP, ATM, FR , X.25
trafigining tranziti;
- IP, ATM, FR, X.25 protokollari asosida virtual xususiy
tarmoqlarni tashkil etish.
Bundan tashqari, ma‘lumotlar uzatishga asoslangan xizmatlar
mavjud:
-
ajratilgan kanallar xizmatlari, N*64 Kbit/s, E1, E3 tezlikdagi
raqamli kanallarni ijaraga berish;
- keng polosali videokonferensiyalarni tashkil etish xizmatlari;
- tele va radioeshittirish dasturlarini taqsimlash tarmog‗ini tashkil
etish xizmatlari.
Oxirgi yillarda ma‘lumotlar uzatish xizmatlarining eng ko‗p
qo‗llaniladigani, IP protokoli bo‗yicha ma‘lumotlar
uzatish xizmati
hisoblanadi. Bu xizmatlarning ko‗p tarqalishi Internetning va uning
asosida taqdim etiladigan xizmatlarning tarqalishi hisoblanadi (oxirgi
foydalanuvchilar va Internet provayderlar resurslariga ulanish, elektron
savdo xizmatlari va boshqalar). Biroq Internet
xizmatlarining keng
244
qo‗llanilishining oshishi, ushbu xizmatlarni yetkazib beradigan aloqa
operatorlarining foydasi ko‗payishidan dalolat bermaydi va bu Internet
xizmatlari yetkazib beradigan tariflarning narxlarini tushib ketishiga olib
keladi. Bundan tashqari odatiy muammolar: aholidan kam foyda kelishi va
hududiy kompaniyalarning noodatiy siyosati.
Buning oqibatiga aholining
katta qismi Internet xizmatlarining doimiy foydalanuvchilari bo‗lib
hisoblanadilar.
Biroq Internet xizmatlari bozori yetarlicha istiqbollidir, shuning
uchun Internet xizmatlarini taqdim etish, boshqa ma‘lumotlar
uzatish
xizmatlarini taqdim etish bilan bir qatorda yagona multiservisli aloqa
tarmog‗i asosida tashkil etilishi zarur.
Multimediali aloqa tarmoqlarining yuqori sath protokollari

297
1990-yillar o‗rtalarida URL (Universal Recourse Locator) va URN
dan (Universal Recourse Names) foydalanib gipermatnni uzatish
protokoliga HTTP asoslangan WWW (World Wide Web) texnologiyasi
bazasidagi xizmatlar faol joriy etildi. Bugungi kunda SIP (Session
Initiation Protocol), RTP (Real-time Protocol), RTCP (Real-time
Transport Control Protocol) protokollari, H.323 tavsiyalari asosidagi
paketli IP-telefoniya xizmatlari ommaviy hisoblanadi.
Stekdagi alohida o‗rinni quyidagi monitoring va boshqarish
protokollari egallaydi:
- SMNP (Simple Management Transfer Protocol) –boshqaruv
uzatishni oddiy protokoli ;
- RMON (Remote Monitoring) – masofaviy monitoring.
Bu protokollar yordamida tarmoqning holati kuzatiladi va uni
ma‘murlashtirish o‗tkaziladi.
Marshrutizatsiya va signalizatsiya protokollari: RIP,OSPF, IGRP

294
―vektor-masofa‖ algoritmini qo‗llaydi, RIP protokoliga qaraganda qisman
yaxshi xarakteristikalarga ega:
- murakkab topologiyali tarmoqlarda ishonchli ishlaydi;
- RIPga qaraganda eng yaxshi moslashishga ega;
- xizmat axborotlarini uzatish hajmini qisman kamaytiradi;
- bir xil metrikali kanallar orasida axborotni taqsimlaydi.
Protokol metrikasiga kanalning quyidagi parametrlari kiradi:
o‗tkazish qobiliyati, kechikish, yuklanish, ishonchlilik. Bu parametrlar
keng oraliqlarda o‗zgarishi mumkin. Masalan, o‗tkazish qobiliyati 1200
bit/s dan 10 Gbit/s gacha o‗zgarishi mumkin.
EIGRP
protokoli
―vektor-masofa‖
va
―kanallar
holati‖
algoritmlarining barcha afzalliklarini birlashtiradi. Protokol – tarmoq
topologiyasi o‗zgarganidan so‗ng marshrutizatorga ishini tez qayta
yangilash imkonini beruvchi – taqsimlangan yangilash algoritmi bazasida
(Distributed Update Algorithm, DUAL) amalga oshirilgan.
Protokol quyidagilarga ega:
- qo‗shnini topish imkoni;
- DUAL algoritmi;
- axborotni IP ga mukammal kiritish mexanizmi.
EGP va BGP protokollari –
Internet tarmog‗ini tashqi marshrutlash
protokollariga kiradi. Marshrutlashni ichki protokollari yordamida tizim
haqidagi axborotni yig‗uvchi, turli avtonom tizimlarni ajratilgan
marshrutizatorlari EGP protokoli yordamida o‗zaro ta‘sirlashadi. EGP
prtokolining kamchiliklariga quyidagilar kiradi: metrika qo‗llanilmaydi,
ya‘ni intellektual marshrutlash bajarilmaydi, yo‗nalishlar ilmog‗ini hosil
bo‗lishi kuzatilmaydi, xizmat axborotlari katta o‗lchamga ega.
Oxirgi vaqtlarda EGP o‗rniga mukammalroq BGP protokoli
qo‗llanilmoqda, o‗z navbatida xizmat axborotlarini uzatish uchun TCP
protokoli qo‗llaniladi. TCP protokoli marshrutli axborotni yetkazishni
kafolatlaydi. BGP to‗liq EGP protokolining kamchiliklarini bartaraf etadi.
Metrika sifatida kanalda uzatish tezligi, uning ishonchliligi qo‗llaniladi.
Hozirda BGP (3-tur) – bu oxirgi avtonom tizimlarga yo‗nalishni
aniqlaydigan Internet tarmog‗ining asosiy protokoli hisoblanadi.