beshinchidan - Saidkulov nuriddin akramkulovich

beshinchidan, mustaqil Oʻzbekistonda axborotlarning mafkurasidan mutlaqo xoliligi nazarda tutiladi, jamiyatning xolisona, haqqoniy, xilma-xil axborotlarga boʻlgan ehtiyoji qondiriladi;
oltinchidan, mamlakat aholisini, chet el jamoatchiligini Oʻzbekistonning siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy-madaniy hayotidagi oʻzgarishlardan xabardor qilish va hokazolar. Mamlakatimizda oʻtgan yillar davomida, ayniqsa oxirgi 10 yilda ommaviy axborot vositalarini yanada liberallashtirish, soʻz erkinligini ta’minlashga qaratilgan keng qamrovli tashkiliy-huquqiy chora-tadbirlar amalga oshirildi.
Prezidentimiz Islom Abdugʻanievich Karimovning 2010-yil 12-noyabrdagi Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining qoʻshma majlisidagi “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi” nomli ma’ruzalarida axborot sohasini isloh qilish, axborot va soʻz erkinligini ta’minlash masalasi alohida ustuvor vazifa sifatida belgilab berildi.
Yurtimizda, avvalo, ommaviy axborot vositalari rivojini ta’minlaydigan, demokratik talab va standartlarga toʻla mos keladigan mustahkam qonunchilik bazasi yaratildi. Ushbu davrda ommaviy axborot vositalarini erkin va jadal rivojlantirishga, axborot sohasining samarali faoliyat koʻrsatishini ta’minlashga qaratilgan 10 ga yaqin qonun hujjatlari qabul qilindi.
Yuridik va jismoniy shaxslarning, axbarot texnalogiyalari va tizimlarini qoʻllagan holda, axbarot resruslaridan foydalanish mehanizmlarini belgilab bergan yangi tahrirdagi “Axbarotlashtirish toʻgʻrisida”gi Qonunning qabul qilinishi ommaviy axbarot vositalarini modernizatsiya qilishni jadal rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Oʻzbekistonda keyingi yillarda su’niy yoʻldosh aloqa tarmogʻi orqali teleradio dasturlarni tarqatish yoʻlga qoʻyildi. Bugungi kunda mamlakatimiz telekommunikatsiyalar tizimi dunyoning 180 ta mamlakatiga 28 ta yoʻnalish boʻyicha toʻgʻridan-toʻgʻri chiqadigan xalqaro kanallarga ega. Yurtimizdagi teleradiokanallar tomonidan tayyorlanayotgan koʻrsatuv va eshittirishlar Internet global tarmogʻi orqali real vaqt rejimida jahonga uzatilmoqda.
Bunday keng miqyosdagi ishlar natijasida faqat keyingi 10 yilning oʻzida bosma ommaviy axborot vositalarining soni 1,5 barobar, elektron ommaviy axborot vositalarining soni 7 barobar, bugungi kunda ularning umumiy soni qariyb 1200 taga yetdi. Mavjud barcha telekanallarning qariyb 53 foizi, radiokanallarning esa 85 foizi nodavlat ommaviy axborot vositalari hisoblanadi. Ommaviy axborot vositalari Oʻzbekistonda yashaydigan millat va elatlarning 7 ta tilida faoliyat olib boradi, shuningdek, bosma materiallar va telekoʻrsatuvlar ingliz tilida ham tarqatilmoqda.
Soʻnggi yillarda yangi tahrirdagi “Ommaviy axborot vositalari toʻgʻrisida”gi Qonunga, shuningdek, “Telekommunikatsiyalar toʻgʻrisida”, “Reklama toʻgʻrisida”, “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi va boshqa bir qator qonunchilik hujjatlariga tegishli oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritildi. Bu esa yangi siyosiy shart-sharoitlarda ommaviy axborot vositalari sohasidagi demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirishni ta’minladi. Shu bilan birga, nodavlat ommaviy axborot vositalarini rivojlantirish, ularning axborot sohasini demokratlashtirishda faol ishtirokini ta’minlashga qaratilgan keng qamrovli institutsional islohotlar amalga oshirildi.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) kun sayin jadal sur’atlar bilan rivojlanib borayotganligi sababli ham ulardan ijtimoiy-iqtisodiy hayotning barcha sohalarida, ayniqsa, ta’lim sohasida foydalanish asrimizning eng dolzarb vazifasi boʻlib bormoqda. 1997-yilda davlatimiz tomonidan qabul qilingan Oʻzbekiston Respublikasi “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ning sifat bosqichida mamlakatimizda AKTni joriy etish, ta’lim tizimiga xorijiy yangi pedagogik texnologiyalardan unumli foydalanish va uning ijobiy tajribalarini jalb etish ta’lim sohasidagi muhim vazifalardan biridir. Shu nuqtai nazardan, mamlakatimiz oliy ta’lim muassasalarida yetuk mutaxassis kadrlar tayyorlash, ta’lim samaradorligini oshirish, ta’limning yuqori sifat darajasida oʻquv mashgʻulotlarini oʻtishni ta’minlash, mustaqil ta’lim olish va oʻz-oʻzini mustaqil nazorat qilish imkonini yuzaga keltirish, bilim oluvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, axborotni mustaqil oʻrganishning turli uslublarini qoʻllash, oʻquv materiallarni oʻrganish vaqtini tejash va boshqa bir qator mas’uliyatli vazifalarni amalga oshirishda AKTdan keng koʻlamda foydalanilmoqda. Bu borada ta’lim tizimini isloh qilish boʻyicha “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”da bozor iqtisodiyoti talablariga javob beradigan kadrlarni tayyorlovchi ta’lim muassasalarida oʻquv jarayonini zamonaviy AKT, kompyuterlashtirish va kompyuter tarmoqlari negizida tashkil etish zarurligi alohida ta’kidlab oʻtilgan.
Oʻzbekiston Respublikasining “Axborotlashtirish toʻgʻrisida”gi Qonuni (“Oʻzbekiston Respublikasi qonun hujjatlari toʻplami”, 2004-yil, 6-son), Prezidentimizning 2002-yil 30-maydagi “Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish toʻgʻrisida” PF-3080-sonli Farmoniga (“Xalq soʻzi”, 116 (2944)-son, 2002-yil, 1-iyun) muvofiq bugungi kunda mavjud vazirlik va idoralar, jamoat birlashmalari tomonidan ta’lim sohasida AKT hamda xizmatlarini rivojlantirish borasida aniq maqsadga yoʻnaltirilgan muhim vazifalar amalga oshirilmoqda.
Bugungi kunda oliy ta’lim olishga intilayotgan yoshlar salmogʻi kundan-kunga oʻsib borayotganligini kuzatish mumkin. Agar mamlakatimizda 2005-yilda oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan talabalar soni 263600 nafarni tashkil etgan boʻlsa, 2006-yilda ushbu koʻrsatkich 278700 nafarga, 2007-yilda 286300 nafarga, 2008-yilda 300000 nafarga yetganini, 2009-yilda esa mamlakatimizning 60 dan ortiq oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan talabalar soni 300000 dan ham oshganini e’tirof etish oʻrinli. Oliy ta’lim muassasalarida bir kompyuterga toʻgʻri keladigan talabalar soni esa 2006-yilda 14,9 ta, 2007-yilda 14,4 ta, 2008-yilda esa 12,8 talabani tashkil qilgan boʻlsa, 2009-yilda ushbu koʻrsatkich 10,9 tani tashkil etdi.
Bu raqamlardan shuni aytish mumkinki, mamlakatimizda ta’limga, xususan, oliy ta’limga boʻlgan talab yillar davomida ortib bormoqda. Demak, bugungi yoshlarning tafakkuri va onggi oʻsmoqda. Ular kelajakda jamiyat uchun kerakli shaxs boʻlib yetishishlari uchun zamon talabiga javob beradigan kadrlar orasida oʻz oʻrinlarini topishlari kerakligini anglab yetganlar. Kelajak avlod kun sayin yangilanib borayotgan texnologiyalar bilan ishlash, marketing va menejment faoliyatini yaxshi bilgan holda ishlab chiqarishda faoliyat yuritish, yangiliklar yaratish qobiliyatiga ega boʻlishi kerak. AKTni ta’lim jarayoniga joriy etish boʻyicha jamiyatimizning tez sur’atlar bilan oʻsib boruvchi ehtiyojlari oliy ta’lim muassasalaridagi ta’lim jarayonida elektron darslik va qoʻllanmalar, virtual stendlar, intellektual tizimlar, AKT vositalari va Internet imkoniyatlaridan foydalangan holda masofaviy oʻqitish, shuningdek, masofaviy ta’limni joriy etish bilan bogʻliq nazariy va amaliy tadbirlar bajarilishini taqozo etadi. Shu bilan birga, Oʻzbekistonda AKTning yuqori darajada rivojlanganligi ham masofaviy ta’limni amalga oshirish uchun yetarli shart-sharoitlar mavjudligini bildiradi. Internet xizmatining tobora yuksalib borayotgani, oʻqitish jarayonida undan toʻgʻri va unumli foydalanishga boʻlgan ehtiyoj yurtimiz ta’lim tizimida AKTning milliy strategiyasini izchil joriy etishni taqozo etmoqda. Ushbu strategiya oʻzida oliy ta’lim maskanlarini AKT bilan ta’minlash orqali iqtisodiy-ijtimoiy ta’lim sifatini oshirish, elektron oʻquv dasturlarini yaratish, oʻqituvchi va oʻquvchilarning AKTdan foydalanish bilim va koʻnikmalarini oshirish kabi jarayonlarni oʻz ichiga oladi. Mashgʻulotlar chogʻida AKTdan keng foydalanish oʻquv materiallarini talabalar tomonidan qabul qilish va oʻzlashtirish samaradorligini yuksaltiradi.
Aytish lozimki, ta’lim sohasi jamiyat hayotining iqtisodiy sohasida oʻziga xos muhim ahamiyat kasb etsa, ta’lim faoliyati esa, jamiyat iqtisodiy rivojlanishining muhim bir boʻlagi hisoblanadi. Shu sababli, iqtisodiy ta’lim jarayonini axborotlashtirish orqali shaxsning intellektual salohiyati va ijodiy qobiliyatini rivojlantirish, jamiyatdagi har bir fuqaroning iqtisodiy bilim va malakasini oshirish, tezkor ta’lim uchun shart-sharoit yaratish mumkin. Hozirgi kunda nafaqat ta’lim sohasiga, balki milliy iqtisodning barcha tarmoqlariga Internet, elektron tijorat, elektron biznes, virtual tijorat, virtual ta’lim, masofaviy oʻqitish, virtual stend texnologiyalaridan keng koʻlamda foydalanilmoqda.1
Oʻzbekiston axborot hamjamiyatini rivojlantirish haqida gap ketganda, shuni alohida qayd etish kerakki, soʻnggi 10 yil davomida jami 2,5 milliard AQSH dollariga teng boʻlgan 40 dan ortiq loyihalar amalga oshirildi. Natijada barcha shaharlararo va xalqaro hamda 98 foiz mahalliy telefon stansiyalari raqamlashtirilishiga erishilib, bu aholiga zamonaviy telekommunikatsiya xizmatlarini koʻrsatishda qoʻl kelmoqda. Xalqaro paket kommunikatsiyalari markazining oʻtkazish quvvati 4 barobar oshirilishi natijasida internetga ulanish tezligini 40 Gbit/s.gacha chiqarish imkoniyati yuzaga keldi. Bu, oʻz navbatida, internet provayderlari va operatorlar sonining 930 taga koʻpayishiga xizmat qildi. Internetdan foydalanuvchilar soni 10 million nafardan oshdi, ulardan 207 ming nafari keng polosali internet foydalanuvchilaridir. Asosan, tadqiqotlarga koʻra internetdan foydalanuvchilarni koʻp qismi 18 yoshdan 30 yoshgacha boʻlganlar hisoblanishadi. Ular internetdan turli hil maqsadda foydalanishadi. Foydalanadigan saytlarining ichida ular uchun foydali, ma’naviyatiga ijobiy ta’sir koʻrsatadigan saytlar ham, aksincha salbiy ta’sir etadigan saytlar ham bor. Internetning www.google.co.uz, www.ziyonet.uz, www.islom.uz, www.ziyo.uz, www.Lex.uz, www.norma.uz, www.kun.uz, www.gazeta.uz, www.parliament.gov.uz va shu kabi boshqa saytlaridan unumli foydalanish mumkin.
Faol internetdan foydalanuvchilarning sonining koʻpayishi .UZ domen zonasidagi saytlar va kontent xajmining koʻpayishiga ham yoʻl ochdi. Bugungi kunda roʻyxatdan oʻtgan domenlar soni 16 mingtani tashkil qilib, ulardan 195 tasi davlat hokimiyati organlarining resursi boʻlsa, 98 tasi esa axborot tizimidir. Bazaviy davlat interaktiv xizmatlari soni bugungi kunda 197 tani tashkil etmoqda.
Muxtasar qilib aytish mumkinki, keyingi yillardagi kompyuter texnologiyalarining tezkorlik bilan rivojlanishi esa ularning oʻquv jarayniga keng miqyosida joriy qilinishiga olib keldi. Ma’lumki, 2002-yil 30-mayda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Kompyuterlashtirishni yanada rivojlantirish va axborot – kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish toʻgʻrisidagi Farmoni qabul qilindi. Shu asosda Oʻzbekiston Respublikasida axborotlashtirishni rivojlantirish konsepsiyasi ishlab chiqildi. Shuningdek, bu konsepsiyada axborot xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan quyidagi masalalargi alohida e’tibor qaratildi:
|