TÜRKMƏNİSTANIN SƏNAYESİ - İxtisas : Coğrafiya Qrup : 325 Tələbə

TÜRKMƏNİSTANIN SƏNAYESİ
Türkmənistanın əsas təbii sərvəti olan mavi qaz sənayenin əsasın təşkil edir. Onun səhmlərinin haqqında məlumat: müxtəlif hesablamalara görə, 4,7 trilyon ehtiyatlarının məbləği 23 trilyon dollar hesablanır. Statistika və İnformasiya Milli İnstitutu görə, ölkədə 2004 m, 42 milyard ixrac yönəlmiş qaz 58,6 kub metr, istehsal edilmişdir. Istehsal 40 ildən çox olduğu böyük qaz yatağı - Shatlyk, Achae, Naip və s. 2005-ci ilin əvvəlində zəngin təbii qaz yatağı - Dovletabaddır. Rəsmi məlumatlara görə, ölkənin neft ehtiyatları 12 milyard ton. Az neft ehtiyatları 4-5 milyard ton bilər Xəzər dənizinin sahil şelf araşdırdı. Ixrac üçün - 2004-cü ildə neft 11,8 milyon ton, 6,8 milyon ton və 5 milyon ton emal üçün göndərildi. Yura çöküntüləri kiçik yataqlarının bir sıra ortaya qoydu. Qara-Boğaz-Qol körfəzi - və sulfat (anhidrit qrupu, gips, mirabilit və başqaları) Türkmənistan əsas isə xlorid (potasium və) olan, mineral duzlar zəngindir. Qərb Kopetdag ildə barit filizi, viterit, fluorite, civə, lakin kommersiya onlar hələ yoxdur var. Kiçik metallar ehtiyatları (dağlarda Kugitang ilə), əsasən qurğuşun və sink olan da var. Qeyri-metal mineral kükürd ehtiyatları, bentonit, mineral mum, qranit, əhəng daşı, qlaubernin duz, bəzək daşı, tikinti materialları (kvars qum, sement xammalı, şüşə istehsalı üçün xammal daxil olmaqla) malikdir. Qiymətli faydalı qazıntılar arasında Türkmənistan, sənaye, yod-brom mineral və müalicəvi suların içməli olunur.
TÜRKMƏNİSTAN İQTİSADİ GÖSTƏRİCİLƏR Shaded cells indicate IMF staff estimates
|
Subject Descriptor
|
Units
|
Scale
|
2006
|
2007
|
2008
|
2009
|
ÜDM
|
Current international dollar
|
Billions
|
23.412
|
26.876
|
30.332
|
32.030
|
ÜDM ADAMBAŞINA
|
Current international dollar
|
Units
|
4,586.615
|
5,182.312
|
5,756.674
|
5,983.157
|
ƏHALİ
|
Persons
|
Millio
|
5.104
|
5.186
|
5.269
|
5.353
|
ÜDM aşağıdakı rəqəmlərlə xarakterizə rəsmi məlumatları ilə - kənd təsərrüfatında -25%, sənaye -% 45 və xidmətlər - 30%. 2000 -16% 2001-2002 demək olar ki, 17% , 2003-cü ildə 18%, 2004-cü ildə 20% . Bizim hesablamalarımıza görə, ÜDM-in artımı 5-7% səviyyəsində orta hesabla bir il, son illərdə dəyişkən. Hesablamalarına görə, rəsmi statistika əsasında adambaşına gəlir haqqında məlumatları, 2002-ci ildə adambaşına düşən ÜDM 1 ABŞ dolları başına manat 5.200 manat bank əsasında daha real bazar məzənnəsi etsək az bir min dollar olub ki, qeyd - 1 Amer üçün 22.000 manat. ABŞ - adambaşına düşən ÜDM-dən az $ 250, bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, 2005-ci ildə adambaşına düşən gəlir real - təxminən $ 100 (pariteti alınması ilə hesablanır).
Sənaye Türkmənistan Milli iqtisadiyyatının aparıcı sektorudur. Bu da ÜDM-in 45% yaradır və onun əsas komponenti çərçivəsində - neft və qaz sənayesi. Onun neft və qaz hasilatı və ixracı iqtisadi artım təmin edir və ölkəyə xarici valyuta aparıcı mənbəyidir (xam pambıq ixrac neft orta rol oynayır deyil). 1999-cu ildə qaz ixracını bərpa etməyə qərar Türkmənistan 50 mlrd kubmetr istehsal səviyyəsinə çatmaq üçün 2000-ci ildə böhran və iqtisadi vəziyyət çıxmaq üçün əsasən Türkmənistan qazının Ukrayna (əhəmiyyətli dərəcədə Rusiyadan idxal artırmaq zaman 2007-ci sonrakı illərdə 34 milyard kub metr. 2002 metr, 36 milyard kub metr. metr) və Rusiya keçir. Rusiya kiçik miqdarda özüm üçün Türkmənistan qaz alır - 5 milyard kubmetr. 2004-cü və 10 milyard kub metr m. min kubmetr $ 44 qiyməti 2005-2006 m. m Lakin, gələcəkdə, Türkmənistan uyğun olaraq Rusiya 70-80 milyard kubmetrə qədər onun satın artacaq 25 il türkmən qazının idxalı üzrə Rusiya ilə müqavilə 2003-ci ildə imzalanıb. m və şimal təchiz qaz bütün "seçin olacaq". Boru kəməri Korpeje İran türkmən qazının ixracı davam edir - Kurt-Kui, lakin 13 milyard kub metr artıq deyil. hər il m. (2004-cü ildə 12 milyon ton) neft hasilatının artırılması müsbət iqtisadiyyatın dövlət azalacaq və ixrac potensialının (neft hasil üçüncü ən azı bir ixrac) artırılması. Türkmənbaşı (keçmiş Krasnovodsk) və Sadie ildə - neft çoxu iki NEZ-də emal olunur. Ilk zavodun ildə 6 milyon ton - 1 milyon ton. Son illərdə istehsalı, Yaponiya, Almaniya, Fransa, Avstriya, İsrail və digər şirkətləri ilə zavodun modernləşdirilməsi emal karbohidrogenlərin keyfiyyəti yaxşılaşmışdır və nəqliyyat ölkənin qoymaq oktan benzin AI-95 və AI-98 və yüksək keyfiyyətli dizel yanacağı.
Son 10 il ərzində fəaliyyəti ilə sübut, quru yataqlarında inkişafında daha yüksək olmasına baxmayaraq, Xəzər dənizinin karbohidrogen istehsalı baxımından vəd edir. Xəzər dənizi və 3 neft dənizdə üzvlük Türkmənistan və Azərbaycan arasında fərqlər həll olunmamış statusu - Amma bu işin iki ciddi problemlər var. Sənaye istehsalı ikinci mühüm sahə - yüngül sənaye, xüsusilə tekstil sənayesi, artan pambıq toplanması və pambıq mallar üçün tələb artması ilə əlaqədar. Pambıq iplik haqqında 60 ton, 70 milyon kvadrat hazırlayır pambıq parça m, təxminən 25 milyon ədəd. jerseys. Denim və onun məhsulları də ayrı Avropada var - Toxuculuq sənayesi yüksək ölkədə və xaricdə tələb edən Türkmənistan mal kiçik bir kateqoriya var. Qədər robotlar, qabaqcıl texnologiyalardan istifadə etməklə müasir istehsal qurur olan həvəslə bu sənaye xarici kapital (xüsusilə Türk). Digər sənaye iqtisadiyyatı tabe rol bir tabe rol oynayır. Yalnız tikinti və tikinti materialları milli iqtisadiyyatın bəzi çəki və nisbətən yüksək artım tempi göstərmək - hər il orta hesabla 6,8%. Aşağı qida sənayesi, neft-kimya, maşınqayırma və elektrotexnika sənayesi, və s.
Aqrar sənaye kompleksin daxilində kənd təsərrüfatı sektoru Türkmənistan (bu ÜDM-nin təxminən 25% yaradır) iqtisadiyyatında ikinci (sənaye sonra) yerdə durur. Bu sənaye aparıcı mövqe hissəsi kimi qaz ilə yanaşı, pambıq, pambıq xaricdə satış, xarici valyuta mühüm mənbəyidir. Əkin torpaq sahəsinin əsas hissəsi artan pambıq üçün istifadə 800 hektar çoxdur. 2004-cü ildə qeyri-rəsmi məlumatlara pambıq məhsulu görə çox 30% 2000-2004 plan 2,2 milyon ton baxımından 0,5 milyon tondan artıq olmadı. Yüksək dərəcəli pambıq üçün məhsul yığılmış ümumi 25% edilir. Monoculture kənd təsərrüfatında, eləcə də əhalinin artırılması ilə, şoranlıq və pambıq ehtiyac suvarma ilə bağlı sosial və iqtisadi problemlərə gətirib çıxarır pambıq məhsulu. Taxıl buğda, arpa, qarğıdalı, düyü əkilir.. İlkin məlumatlara görə, 2004-cü ildə buğda məhsulu 1,4 milyon ton (2000-ci ildə 1,7 milyon ton) olmuşdur. Zernovodchesky əsas sahəsi - ölkənin bütün taxıl bitkilərinin 40%-i (ölkədə taxıl bitkiləri altında əkin torpaq ümumi sahəsi 150 hektar deyil) yerləşir Akhal vilayət. 2004-cü ildə Rays yığımı 35 milyon ton (2000-ci ildə 32 min ton) çatıb. Demək olar ki, bu mədəniyyət əkin sahəsi bütün təsərrüfatları Lebap və Dashoguz ildə cəmlənmişdir. Pambıq və ərzaq taxıl - Bu strateji özəl istehsalçılar əhəmiyyətli məhsullar vurğulamaq lazımdır vergidən azad dövlət güzəştli kreditlər, almaq, hökumətin toxum, kimyəvi maddələr, gübrə, müxtəlif texniki xidmətlərin dəyərinin 50% ödəyir. Becərilən yem bitkilərinin 5 növü: yem ot - yonca, sudan ot, çölnoxudu, perks, təcavüz, silos - qarğıdalı (taxıl), sorghum (dzhugara) yem bostan - qarpız feed, balqabaq, squash, kök bitkilər - şəkər çuğunduru və polusaharnaya; yem bitkiləri - qış arpa və çovdar. Türkmənistan qarpız- kənd təsərrüfatı mühüm və ən qədim sahəsidir. Bostan bitkiləri ilə qarpız, qovun, balqabağa daxildir. Əsasən Lebap və Dashoguz ildə inkişaf bostan 229 min ton - 2004-cü ildə bostan əkin sahəsi 26 min hektar ərzaq məhsulları bostan ümumi gəlir edib. Onlar bostan yarısından çoxu düşür. Müasir texnologiya tətbiq etmək üçün Seçim Toxum işlər bostan gəlirlilik və ümumi gəlir artırmaqdır.
Əkinçilik Türkmənistanın kənd təsərrüfatı mühüm sahələrindən biridir. Əsas meyvə bitkilərinin, alma, armud, heyva, ərik, şaftalı, gavalı, alça, daş meyvə, qoz və püstə (qoz-fındıq) və Loch, əncir, zeytun, tut, nar, badam və limon vardır. Alma (44%), ərik (19%), gavalı (8%), armud (6%), qranat (5,5%), şaftalı (4%), meyvə bütün növ ən ümumi mədəniyyət 13,5% idi . 60 ton - 2004-cü ildə meyvə bitkiləri altında sahəsi 23.5 min hektar, ümumi gəlir idi Tərəvəzçilik xüsusilə Akhal velayat yayılmışdır. Ən ümumi tərəvəz bitkiləri, pomidor, xiyar, soğan, yerkökü, kələm, bibər, badımcan, turp, turp var. 2004-cü ildə tərəvəz bitkiləri altında sahəsi 25 min hektardır, ümumi gəlir 350 min tona çatıb. Üzümçülük - də şərab və konserv sənayesi üçün xammal olan təzə və qurudulmuş üzüm, insanların təmin edən respublika kənd təsərrüfatı sektorunda mühüm hissəsidir. Tariflər 200 ton illik orta edir. Heyvandarlıq kənd təsərrüfatı istehsalı, kənd təsərrüfatı sonra ikinci ən böyük.Qaragül (Karagül dəriləri dünya bazarına ixrac olunur və ölkə daxili xəz sənayesində istifadə olunur) gözəl yun qoyun, dəvə, donuz, quşçuluq, atlar (bu cins artan dünya şöhrətli heyvandarlıq atları), ipəkçilik, arıçılıq, balıqçılıq hazırlanıb. Min 980 ton, yumurta - - 370 milyon ədəd yeni minilliyin əvvəllərində ölkədə ət istehsalı süd 280-300 min ton sıra edir.
Energetika sənayesi. Rəsmi məlumatlara görə 2004-cü ildə, ölkənin elektrik 5 milyard kWh (İran, Əfqanıstan, Türkiyə, Pakistan, Mərkəzi Asiya dövlətlərinin bir sıra) ixrac edilib ki, 018 təxminən 15 milyard kilovat saat istehsal deməkdir. Ölkədə elektrik əsas təchizatçıları Mary elektrik stansiyası, Abadan və Balkanabat güc var. ABŞ-ın "General Electric" və bu bitkilərin imkanlarının genişləndirilməsi Türk "Calik Energy" ilə fəal əməkdaşlıq artıq 10 ildir Türkmənistan. Elektrik xətləri şəbəkəsi - Mary strateji xəttinin tam tikintisi - Aşqabad - Balkanabat (220 kW), paytaxtın enerji təchizatı qəzalarının sayının azaldılması və gərginlik dəyişməsi azaltmaq olardı.
Ölkənin nəqliyyat sisteminin əsas yol nəqliyyat sıx Amudərya haqqında körpülərin inşası ilə bağlı olan əməliyyat edir. 10 milyon ton, daxili sularla - 1,7 milyon ton, dəniz - 161 ton və hava - 11 ton yük daşınıb. Rəsmi məlumatlara görə, 2000-ci ildə yol yük nəqliyyat həcmi dəmir yolu ilə nəql 408 milyon ton olub. Həmin il sərnişin daşınması idi: dəmir yol - yolu üzrə 842 milyon nəfər, hava min-2,629min ,dəniz nəqliyyatı ilə- 11 min nəfər. Bir ayırıcı zolaq və eni altı sıra yol: Ölkənin iri şəhərlərində ( Türkmənbaşı, Aşqabad - Mary - Turkmenbata, Aşqabad - Qaraqum – Dashoguz, Türkmənbaşı -Aşqabad Dashoguz və başqaları) birləşdirən yollar ilk kateqoriya aid beynəlxalq səviyyədə magistral yollar cavab 12.25 metr hər tərəfində karayolunda. Böyük əhəmiyyət ilk növbədə Türkmənistan nəqliyyat dəhlizi "Şimal-Cənub" ərazisinin bir hissəsinin tikintisi, dəmir yolu Yeralievo - Türkmənbaşı - Cazangic - Kyzylatrek - İran dəmir yolu şəbəkəsi azad dövlət sərhədi. Bu, Avropa, Rusiya, Qazaxıstan, İran və ən azı iki dəfə qısaltmaq çatdırılması arasında yeni marşrut yaradacaq. , Məşhəd (İran) Trans-Asiya dəmir yolu "qızıl link" adlı və onun cari versiyası mahiyyəti İpək yolu oldu və 200 kilometrlik dəmir yolu Turkmenabat - 280 km dəmir yolu xətti Tejen - Sarahs mövcud beynəlxalq yollarının mühüm rol qeyd etmək lazımdır - Atamurat Türkmənistan beş şərq rayonlarında birləşdirən. Əfqanıstan - - Pakistan - Hindistan Gələcəkdə bu sahədə gələcək boru kəməri Türkmənistan bağlanır.
Dəniz nəqliyyatı Türk ekspertlər tərəfindən yenidən olaraq Türkmənbaşı, portuna yönəldilib. Xəzər dənizinin Türkmənistan sənaye və kənd təsərrüfatı texnikasının, avtomobillərin, metal məhsulları, mineral gübrələr çatdırdı. Bu port neft, koks və digər neft məhsulları, kimya və yerli istehsalçıların digər məhsulları göndərilir. Infrastruktur getdikcə vacib rol Həştərxan yaxınlığında Türkmənbaşı və Olya Rusiya liman şəhəri arasında bərə oynayır həm limanları nəqliyyat dəhlizi Avropa strateji əhəmiyyətli - Qafqaz - Asiya. Rabitə əsas formaları mövcud yenidən qurulması və yeni şəbəkələrinin tikinti var, yeni beynəlxalq kanalları, rəqəmsal, analoq mövcud kommutasiya sistemlərinin transfer açılışında. Ictimai rabitə sistemləri gəlir biri əsas mənbəyi əhalinin xidmətlərin həyata keçirilməsi (2000 uyğun olaraq həyata bu maddə üzrə $ 237 mlrd ümumi gəlir, büdcə 74 milyard manat). Paytaxtda, telefon şəbəkəsinin modernləşdirilməsi birinci mərhələsi Aşqabad, əhalisinin 70%-i telefon xidməti təmin edəcək. Onlar çünki yüksək dəyəri ümumi əhali üçün əlçatmaz qalır, baxmayaraq ki, tədricən, mobil və peycinq xidmətləri abunəçilərinin sayı artır. Xarici ticarət. Müstəqil xarici ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsinə isə "böyük qardaş" kimi Rusiyanın maksimum sapma diqqət xarici münasibətlər sahəsində öz siyasətinin Türkmənistan müstəqil inkişaf əvvəlindən. Bu kəmər "- Mərkəzi Mərkəzi Asiya" qaz təchizatının obyektiv zərurət ilə əlaqədar idi. Xüsusilə regional əlaqələri, Türkiyə və İran genişləndirilməsi və Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə müəyyən dərəcədə paralel olaraq, (və saxlanılan) siyasəti. Tədricən ABŞ daxil olmaqla Qərb ölkələri ilə xarici iqtisadi əlaqələrin inkişaf edir. Ixrac demək olar ki, 4,4 milyard isə idxal $ 2,4 milyard isə rəsmi məlumatlara görə, 2004-cü ildə xarici ticarət dövriyyəsi $ 6,8 milyard təşkil edib Ixracın əmtəə strukturu qaz təşkil edir. Ikinci yeri neft və neft məhsullarının, habelə elektrik vardır. Pambıq, pambıq iplik, pambıq parçalar və pambıq məhsulları - Sonra (dünya bazarında asılı olaraq), pambıq məhsulları izlədi. Xalça, dəri və dəri məmulatlarının, ipək, qiymətli at cinslərinin, meyvə-tərəvəz, balıq, kürü və bir sıra digər ərzaq məhsulları ixrac edib. Ona əhəmiyyətli ağır idxal ödəmək üçün valyuta və iqtisadiyyatın inkişafı və diversifikasiyası həyata keçirmək üçün imkan verir ki, Türkmənistan qəsdən qaz ixrac əsaslanır ki, qeyd etmək lazımdır. İxrac 50-dən çox ölkəsində, lakin aparıcı demək olar ki, daim Ukrayna (qaz alış) tərəfindən işğal - Daha bütün ixracının yarıdan çoxu. Türkmənistan ixracatının 20% orta, üçüncü yeri İtaliya 10-15%-dir - ikinci yeri İran. Türkiyə və Rusiya izləyir. Digərləri bu ölkələr üçün, baxmayaraq ki, Türkmənistan yüksək mobil ümumi ixracı və il dəyişiklik ölkələrin mövqeyi. Belə ki, məsələn, 2028 Rusiya qədər Rusiya qazının tədarükü üzrə Rusiya-Türkmənistan müqavilə ilə əlaqədar olaraq, 2007-ci ildən, Türkmənistan ticarət tərəfdaşı kimi ilk növbədə azad olunacaq ki, bilər. Maşın və avadanlıq (neft və qaz, tekstil kompleksləri, enerji, tikinti və s), nəqliyyat vasitələri, metal və metal (Türkmənistan yalnız öz yaratmaq haqqında düşünməyə başlayıb - məhsulları arasında sənaye məqsədləri ümumi idxalın 80%-idxal məhsulları üstünlük təşkil edir metal bazası, baxmayaraq ki, bu demək olar ki, heç biri üçün real imkanlar), qara və əlvan metallar, kömür, taxta və digər xammal, kimyəvi, əczaçılıq, sənaye istehlakı malları, məhsulları və s. Türkmənistan idxalı (links demək olar ki, 80 ölkədən mövcuddur) ixrac fərqlənir - burada son illərdə, ilk növbədə, onun payı təxminən 20% Almaniya edir. Ukrayna və Rusiya (15% hər), Türkiyə, İran, ABŞ, Yaponiya, BƏƏ, s təqib Dövlət büdcəsinin. Son illərdə Hökumət maliyyə statistika (eləcə də bir çox digər statistik məlumat) itkin, son illərdə dövlət büdcəsinin strukturu bir qədər dəyişib, xüsusilə ildən, ekspertlər 2000 üçün istifadə belə
2002-ci ildə ümumi xərclərin 29,1 trilyon təşkil edib və gəlir - 28,6 trilyon. deməkdir ki, 500 milyon manat büdcə kəsiri. 2000, dövlət fondları və müəssisələrində büdcə maliyyələşdirilməsi əsas mənbəyidir. Belə ki, 12 trilyon. manat gəlir tərəfi ilk növbədə, neft və qaz şirkətlərinin məsul idi - "Turkmenneftegaz", "Türkmənqaz", "Turkmenneft", hökumətin gəlirlərinin vergilərdən (birbaşa və dolayı) təmin etmək üçün ikinci yerdə Nazirliyinin Enerji və Türkmənistan s Sənaye - 4.4 trilyon ümumi məbləği. manat. Maliyyə siyasətinin ümumi iqtisadi strategiya əsasən vergi yaxşılaşdırılması məqsədi daşıyır. Lakin, vergi siyasəti əhəmiyyətli dəyişikliklər həyata keçirilmişdir. $ 28.6 trilyon ümumi gəlirlərinin: dövlət büdcəsinin gəlir yan təhlili Türkmənistan vergi bazasının aşağı səviyyədə göstərir. Inkişaf etmiş iqtisadiyyatları büdcə gəlirlərinin əsas olan AZN mənfəət vergisi, yalnız 0.85 trilyon məbləğində təmin edir. (3%). 1.6 trilyon - Çox daha çox gəlir vergisi yalnız bir dəyər gətirdi. manat. 2000 üçün xərcləri büdcə strukturu sosial yönümlü tədricən möhkəmlənməsi göstərir. Məsələn, dövlət sektorunda xərclərin artım kimi 64%, 79% (dövlət sektorunda əmək haqlarının, pensiyaların, təqaüdlərin və müxtəlif ehtiyatların 2 qat artım üçün) artaraq sosial xərcləri 1999-cu illə müqayisədə. Ümumilikdə, sosial sektora 4,3 trilyon keçirdi. manat və ya ümumi xərclərin 15%. Əsas xərclər büdcə - müxtəlif dövlət fondları və obyektlərinin dəyəri 22,7 trilyon ümumi. manat. Dəyəri Bu cür vəsait və qurğuların tərəfindən şirkətləri də gəlir. Müdafiə və sərhəd təhlükəsizliyi üçün 787 milyard manat - cəmi - 600 milyard və xidmət xarici rəsmi büdcə xərclərinin digər növləri arasında birbaşa milli iqtisadiyyatın inkişaf xərcləri (kənd təsərrüfatı, nəqliyyat və rabitə, tikinti, mərkəzləşdirilmiş kapital qoyuluşlarının və s.) Qeyd edilməlidir borc - 30 milyard manat. BVF ekspertləri (və 1.7 2.6 milyard beynəlxalq maliyyə institutları, müxtəlif hesablamalara görə) 2000-ci ildə bu maddənin dəyəri ən azı 380 olardım göstərir ki, borc qaytarmaq zərurəti baxımından bir büdcə təhlili aparılır milyon ($ 286 milyon - borc və 96 milyon ödəniş - faiz). Bu səviyyəli dövlət nazirlikləri və agentlikləri xarici borcu çox aşağı istismar xərcləri ki, görünür, Türkmənistan Hökuməti aşağı ümumi xarici borc, milli iqtisadiyyatın əlverişli vəziyyət vurğulamaq və xarici investorlar üçün ölkənin cəlbedici artırmaq üçün edirlər. 500 milyon manat büdcə kəsiri Türkmənistan Mərkəzi Bankının faizsiz kredit əhatə nəzərdə.
NƏTİCƏ
Bu gün Türkmənistan mədən sənayesi xüsusiyyətlər sənaye istehsalı Türkmənistan iqtisadiyyatın əsasıdır. 2001-2008 üçün sənayesi üzrə qarışıq təsir edən daxili və xarici amillərin təsiri altında inkişaf etmişdir. Sənaye istehsalının artımı iqtisadi artımın vacib amilidir. Bu ümumi daxili məhsulun strukturunda sənaye əhəmiyyətli payı olduğunu göstərir. 2008-ci ildə ÜDM-də sənayenin payı 28,1% artıb. Sənaye istehsalının artımı mühüm amil sənaye müəssisələridir. 1998-ci ildən 2008-ci ilə 160 milyard tenge milyard 700 tenge təşkil edən məbləği əsas vəsaitlərin investisiyadır. Kapital intensiv fəaliyyətin əsasına xam neft və səmt qazı, metallurgiya, istehsal və elektrik enerjisi, qaz və su paylanması daxildir. Dağ mədən Türkmənistan sənayesinin bir hissəsidir. Bu sahədə Respublikasının uzun ənənə və təcrübəyə, böyük resurs potensialı, problemləri və yeraltı sənaye inkişaf perspektivləri var., Türkmənistan zəngin təbii ehtiyatları ilə əhəmiyyətli bir yanacaq və qara və əlvan metallurgiya inkişafı üçün enerji potensialı və hərtərəfli resurs bazasına malikdir. Ümumiyyətlə, dağ-mədən sənayesi Türkmənistanda yanacaq energetika sənayesindən sonra xarakterizə edilə bilər. Dəmir filizi Türkmənistan ərazisi üzrə 15%-ni təşkil edir. Manqan filizi və xrom filizin 5-7% bu ərazidə cəmləşmişdir.
Türkmənistan sənaye inkişaf, xüsusilə dağ-mədən, ölkənin əsas istinad sektoru çox diqqət qəbul etmişdir. 2009-cu ilin birinci yarısında sənaye istehsalında ümumi azalma 2,7% idi. mənfi 9,5%, su, elektrik enerjisi və qaz istehsalı və bölüşdürülməsi - 2008-ci ilin birinci yarısı ilə müqayisədə 6,5% azalıb, eyni zamanda, dağ-mədən sənayesidə 1,8% geriliyib.. Yalnız dağ-mədən sektoruna TÜrkmənistanın bütün sənaye qlobal böhran istehsal güclü azalması olmadan, sürətlə gedərək artır ki, bu da qlobal böhran şəraitində Türkmənistanın iqtisadiyyatı üçün çox vacibdir
Qlobal böhran bu gün miqyasında son 70 ildəkindən ən böyüyüdür. Ekspertlər miqyası və təsiri, bu böhran otuzuncu illər Böyük Depressiya dərin olduğunu qiymətləndirir. Böhran yalnız banklara, həm də real iqtisadiyyata daxildir. Böhran yığılmış struktur fərqləri düzəldilməsi ilə bağlıdır. Dağıdıcı və ağrılı proses köhnəlmiş və iqtisadiyyat yeni perspektivli sənaye inkişafına təsirsiz keçməmişdir . Müasir şəraitdə onun daxili iqtisadiyyatının inkişafı və böhran növbəti addım bu çox çətin dövrdə saxlamaq lazımdır. İqtisadi rifah fəal investisiya siyasətinə kömək edəcək
Ümumiyyətlə, qlobal böhran – Türkmənistanın dünya mövqeyini gücləndirmək olan çətinlikləri aradan qaldırılması bir addım idi. Qısa tarixi dövr ərzində ölkənin iqtisadi zərbələri çox olmuşdur . Böhran iqtisadi əlaqələrin dağılması və 1990-ci ildə bazar keçid, 1997-1998 olan Rusiya və Asiya böhranları idi. 1992-1996 vəziyyət çox mürəkkəb və dramatik idi. Heç bir ehtiyat, mütəxəssislər və bazar təcrübəsi, heç bir müasir müəssisələri yoxdur idi. Pul hətta kifayət qədər minimum tələblərə üçün deyildi. Lakin Türkmənistan uğurla bu böhranı və bütün keçid dövrünün çətinliklərini dəf etmişdir.
Indi ən mühüm - böhran nəticəsində Türkmənistan iqtisadiyyatının inkişafı üçün imkanlar yaratmaqdır. Bunu etmək üçün, biz bu gün çox fərqli xüsusiyyətləri malikik. Biz Milli Fondu, inkişaf təşkilatları və milli şirkətlərin, SEC, davamlı iqtisadiyyat, öz professional iqtisadçılar qaldırılmış, maliyyəçilər, menecerlər yaratmışdır ki, ehtiyatları var bütün bu biz doğru siyasətlər olduğunu sübut edir. Biz ölkə və onun iqtisadiyyatını vətəndaşların rifahını inkişaf və böyüməni, yeni təkan verməklə adekvat böhrandan qurtarmaq üçün imkanlar var.
ƏDƏBİYYAT SİYAHISI:
Yanvar-dekabr Türkmənistan Respublikasının sosial-iqtisadi inkişaf, 2008 / / məqalənin xülasəsi nəticələri. Aşqabad - 2009. - № 1.
Kamenev S .N Rusiya və Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq ölkələri arasında regional iqtisadi əməkdaşlıq. - "Mərkəzi makro-region Asiya və Rusiya". Moskva, Strateji Araşdırmalar Rusiya Mərkəzi, 1993
"2010-cu ilədək dövr üçün Türkmənistan sosial-iqtisadi islahatlar strategiyası" Prezident Saparmurat Türkmənbaşı milli proqram, Aşqabad, 1999
Kamenev S N Türkmənistanın yanacaq-energetika kompleksinin: hazırkı vəziyyəti və inkişaf perspektivləri - jurnalının "Mərkəzi Asiya və Qafqaz», № 6 (18), 2001
Kamenev S N Enerji siyasəti və energetika Layihələr Türkmənistan - Journal "Mərkəzi Asiya və Qafqaz», № 4 (28), 2003
Kamenev S N Rusiya - Türkmənistan: iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi. - Jurnal "Asiya və Afrika gün», № 10, 2000
http://www.mining-enc.ru/t/turkmenskaya-sovetskaya-socialisticheskaya-respublika/
www.gundogar.org .
http://www.referun.com/n/gornodobyvayuschaya-promyshlennost-turkmenistana-v-20-30-e-gody
turkmenistan.ru
|