Gidrogenlash jarayonlarga quyidagilar kiradi

Gidrogenlash jarayonlarga quyidagilar kiradi:
A) Gidrotozalash: oddiy rejimda olib borilganda xom ashyo oltingugurt va
azot birikmalari va to`yinmagan uglevodorodlardan tozalanadi: qattiq rejimda olib
borilganda kerosin va dizel yoqilg’isi fraktsiyalaridagi aromatik uglevodorodlarni
naftenlarga o`tkaziladi (reaktiv yoqilg’i olish).
B) Gidrooltingugursizlantirish neftning og’ir qoldiqlarini va mazutni tozalash.
V) Gidrokreking yuqori haroratda qaynovchi neft fraktsiyalaridan yengil
fraktsiyalar (benzin, reaktiv va dizel yonilg’i) ni olish.
D) Parafinlarni tozalash.
Gidrotozalash jarayonining ahamiyati. Oxirgi vaqtda umumiy balansda
tarkibida oltingugurt va azot birikmalari ko`p bo`lgani neftlarni qazib olinishi
ko`payishi va shuning bilan birga neftdan olinayotgan mahsulotlarni sifatiga qattiq
talab qo`yilishi munosabati bilan va xavo flotida reaktiv texnikasini joriy qilinishi
gidrotozalash jarayonini rivojlantirishni taqozo qildilar.
Gidrokreking jarayoni kelgusida katalitik kreking jarayoni almashadi.
Gidrotozalash usuli bilan yog’lar olish jarayoni murakkabroq jarayon
bo`lishiga qaramay kelgusida rivojlanadi. Bu usulni asosiy ikkita omili bor:
a) xozirda moy olish jarayonidagi ishlatilayotgan zaxarli fenol moddasi
ishlatilmaydi;
b) olinayotgan yog’ning miqdori ko`payadi.
Bulardan
tashqari
gidrooblagarajivanie
jarayoni
ham
gidrogenlash
jarayonlarga kiradi. Masalan, piroliz jarayonida olingan suyuq modda tarkibida bir
va bir necha qo`sh bog’i bo`lgan to`yinmagan birikmalar, shular bilan oltingugurt
va azotli birikmalar bor. Bu suyuq moddani sifatini yaxshilash uchun birinchi
navbatda platina katalizatori ishtirokida 20-75
0
S da 4-5 MPa bosimda ikki va
undan ortiq qo`shbog’li birikmalar smolasimon moddalar to`yintiriladi. Bu jarayon
340-380
0
S, 3,5-4 MPa bosimda olib boriladi, shu vaqtda oltingugurtli va azotli
birikmalardan ham tozalanadi.
Benzin va dizel yoqilg’isini oltingugurtli va azotli birikmalardan tozalash –
gidrotozalash jarayoni alyumokobal’t yoki alyumonikel’molibden katalizatorlari
ishtirokida olib boriladi.
C-C bog’ning energiyasi 227 kDj/mol’ga teng. Shu sababli C-C bog’i osonroq
uzuladi, bu asosiy reaktsiya bilan bir qatorda to`yinmagan birikmalarni to`yinishi,
qisman uglevodorod molekulalarni parchalanishi kabi reaktsiyalar sodir bo`ladi.
Gidrotozalash 350-400
0
S va 3-5 MPa bosimda olib boriladi.
Kerosin va dizel yoqilg’isi fraktsiyalarini gidrotozalash qilib aromatik
uglevodorodlarni to`yintirish lozim bo`lsa, bu jarayon 10-15 MPa bosimda olib
boriladi.
Neftni qayta ishlagandagi qoldiq mazutni bug’ qozonlari uchun yoqilg’i
sifatida ishlatish uchun gidrooltingugursizlantirish qilinadi. Katalizator yordamida
bu qoldiq fraktsiyada oltingugurtli, azotli va metallorganik birikmalar,
smolalarning miqdori ko`pdir. Shuning uchun ularning sirtiga birikmalar o`tirib,
katalizatorlarni ishlash samaradorligini pasaytiradi. Mazutda oltingugurtning
miqdori 1% massadan oshmasligi shart.
Termik va katalitik kreking jarayonlarida reaktsiya zonasiga tashqaridan
vodorod berilmaydi.
Gidrokreking jarayonida ea tashqaridan vodorod berilgani uchun yengil va
o`rta fraktsiyalar ko`p hosil bo`ladi.
Gidrogenlash jarayonlarni rifojlanishiga quyidagilar o`z xissasini qo`shdi:
1)
Katalitik riforming uskunalarida ko`p miqdorda vodorod olinishi.
2)
Yuqori samaradorli katalizatorlar ixtiro qilinishi.
3)
Gidrokreking uskunalarida faqat benzin emas, o`rta va og’ir
fraktsiyalarni ham olinishi.
|