nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
SoftPerfect faylini tiklash

va 95-ni mos ravishda qo'llab-quvvatlang.
FreeUndelete
O'z nomidan ko'rinib
turibdiki
, FreeUndelete bepul dastur bo'lib,
o'chirilgan fayllarni tiklash uchun ideal bo'lib, u yuqorida sanab o'tilgan
boshqa ilovalarga o'xshash yordamchi dasturlarga ega. U o'zining sodda
interfeysi va jildlarni sindirish funksiyasi haqida jozibador deb xabar
beradi, ya'ni tiklash uchun mavjud bo'lgan fayllar juda keng yoki
boshqarish qiyin ro'yxatda ko'rsatilmaydi.Xuddi shunday,
qattiq disklar
,
xotira kartalari va boshqa shunga o'xshash saqlash qurilmalarida yoki
kompyuterda ma'lumotlarni qayta tiklash uchun ko'rsatiladi. U Windows
10, 8, 7, Vista va XP bilan mos keladi.
iCare ma'lumotlarni
EaseUS ma'lumotlarini - Mustaqil-ish pdf

|
Mustaqil-ish pdfBog'liq mustaqil-ish EaseUS ma'lumotlarini
tiklash ustasi
O'z navbatida, EaseUS ma'lumotlarini tiklash ustasi oldingi kabi ideal
dasturlardan yana biri bo'lishi mumkin, uni ishlatish juda oson, u o'z
vazifasida bir necha marta bosishni talab qiladi.
Bundan tashqari
, uning
foydalanuvchi interfeysi Windows Explorer-ga o'xshash tarzda
yaratilgan. Va bu fayllarni ko'rsatishning mukammal
usuli emasligiga
qaramay
, uning tuzilishi tomonidan taqdim etilgan tanishlik tufayli
foydalanuvchilar ushbu vositani tanib olishadi va o'zlarini juda qulay his
qilishadi.Ushbu yordamchi yordamida qattiq disklar, optik disklar, xotira
kartalari,
iOS qurilmalari
, kameralar va umuman Windows
ma'lumotlarni saqlash mexanizmi sifatida qadrlaydigan deyarli har
qanday elementdagi fayllarga kirish mumkin. Ammo shuni yodda tutish
kerakki, u faqat yangilanishidan oldin 500 MB ma'lumotni tiklashga
muvaffaq bo'ladi. U macOS 10.15/10.9 va Windows XP/10, shuningdek,
mos ravishda Windows Server 2012, 2008 va 2003 bilan mos keladi.
Puran faylini tiklash
Puran File Recovery o'chirilgan fayllarni tiklash uchun eng yaxshi bepul
dasturlardan biri sifatida baholanadi. Bundan tashqari, uning qulayligi va
soddaligi, Windows tomonidan aniqlangan barcha turdagi drayverlarni
skanerlash qobiliyatini, shuningdek, uning ko'plab ilg'or
variantlarini
hisobga olmaganda
, uni juda talab qiladi.Agar u qayta
yozilmagan bo'lsa, yo'qolgan so'rovlarni tiklashga qodir. U Windows 10,
8, 7, Vista va XP versiyalari bilan mos keladi. Va u Windows-ning 32 va
64-bitli versiyalari uchun portativ modelda mavjud, shuning uchun u
oldindan o'rnatishni talab qilmaydi. Shubhasiz, u sizga kerak bo'lgan
fayllarni tiklash uchun eng yaxshi dastur bo'lishi mumkin.
|
| |
Disk matkapi - Mustaqil-ish pdf

|
Mustaqil-ish pdfBog'liq mustaqil-ishDisk matkapi
Ajoyib funksiya va unumdorlikka ega dasturlardan yana biri bu Disk
Drill bo'lib, u ko'plab fayllarni bepul tiklaydi.Uning mukammalligi
nafaqat dizaynining soddaligi,
balki undan foydalanish
, shuningdek,
vazifani chalkashtirib yuborishning mumkin emasligi bilan ham
bog'liq. . Ichki va tashqi qattiq disklar, USB, xotira kartalari, iPod va
boshqalar kabi deyarli barcha turdagi saqlash qurilmalaridan 500 MB
gacha qayta tiklaydi.Bu foydalanuvchiga qayta tiklanadigan fayllarni
oldindan ko'rish rejimiga kirish imkonini beruvchi qo'shimcha
qiymatga
ega
; uni skanerlash to'xtatilishi va keyinroq davom ettirilishi mumkin, u
bo'limlarni tiklashni amalga oshiradi, butun diskni zaxiralaydi, sana yoki
o'lcham bo'yicha saralangan
fayllarni filtrlaydi
, to'liq skanerlash o'rniga
tez skanerlashni amalga oshiradi.Bularning barchasi tezkor natijalarni
taqdim etish va skanerlash natijalarini saqlash bilan birga ularni
keyinchalik o'chirilgan fayllarni tiklash uchun osongina import qilish
uchun qiladi. Windows 7 va keyingi versiyalarini, shuningdek, macOS
10.8.5 va undan keyingi versiyalarini qo'llab-quvvatlaydi. Yaltiroq
o'chirildi
Yana bir muvaffaqiyat - bu Glary Undelete, chunki bu ajoyib
xususiyatlar va tasdiqlangan samaradorlik bilan o'chirilgan fayllarni
tiklash uchun bepul dasturlardan biri.
Boshqa tengdoshlari singari
, uning
foydalanish qulayligi va interfeysining soddaligi ustunlik qiladi, aslida u
bepul versiyalarda mavjud bo'lgan eng yaxshi foydalanuvchi
interfeyslaridan biri hisoblanadi.Turli xil afzalliklar orasida papkalarning
oddiy ko'rinishini, tadqiqotchiga o'xshash qaytariladigan kontentning
ko'rinishini,
shuningdek
, har bir fayl uchun holat ko'rsatkichini eslatib
o'tish kerak, bularning barchasi faylni tiklash manevrining haqiqiy
imkoniyatlarini ochib beradi. kutilgan muvaffaqiyat.Endi u ba'zi
cheklovlar yoki kamchiliklar haqida xabar beradi va bu uni amalda
qo'llash uchun o'rnatilishi kerak. Va shu bilan birga, u asboblar panelini
o'rnatishni so'raydi, garchi foydalanuvchi
ushbu yoqishni xohlamasa
, bu
variantni rad qilishi mumkin. Biroq, bu kamchiliklarga qaramay, Glary
Undelete fayllarni tiklash uchun eng yaxshi dastur bo'lishi mumkin
bo'lgan qatorning eng yuqori qismi ekanligiga shubha yo'q.U qattiq
disklar va deyarli har qanday boshqa
olinadigan saqlash vositalari
,
jumladan xotira kartalari, USB drayvlar va boshqalarga tarkibni
tiklashga qodir. Windows 7,
Vista va XP
, shuningdek Windows 10, 8 va
Windows XP dan oldingi versiyalarni qo'llab-quvvatlaydi.
|
| |
-rasm. Tutning ildiz chirish kasalligi

99-rasm. Tutning ildiz chirish kasalligi
Tut daraxti zararkunandalari. Tut daraxti turli hildagi zararkunandalar
ta’sirida shikastlanib uning barg yaprog’ini hosildorligiga katta zarar keltiradi.
Tutning zararkunandalarini ko’pchiligi bo’g’imoyoqli lar tipining turli tuman
vakillari hisoblanadi. Ayniqsa hasharotlar sinfining vakillari madaniy va begona
o’tlarga, mevali va manzarali daraxtlarga ko’plab zarar keltirib ular o’simlik
barglari, mevalari, tanasi va ildizlar bilan oziqlanadi. Hasharotlarning
oziqlanishiga qarab ularning og’iz apparatlari turlicha tuzilgan bo’ladi.
280
Ko’pchilik hasharotlarning og’iz apparatlari kemiruvchi va so’ruvchi bo’lib,
kemiruchilari o’simlik mevasi, bargi, tanasi, po’slog’i va boshqa organlarini
kemirib oziqlansa, so’ruvchi xashoratlar o’simlik sharbatini so’rib oziqlanadi.
Shuning uchun tut daraxitining zararkunandalari uning organlarini zararlashiga
qarab ikki xilga bo’linadi:
1. So’ruvchi zararkunandalar,
2. Kemiruvchi zararkunandalar.
281
So’ruvchi zararkunandalar. So’ruvchi zararkunandalar asosiy o’simlik
barglarini,
yosh
navdalarini
shirasini
so’rib
oziqlanadi.
So’ruvchi
zarakunandalarga komstok qurti, o’rgimchak kana, tripslar, tut qalqondori kabilar
kiradi.
Komstok qurti – Pseudococcus comstoki Kuw. Bu zararkunanda
Mumsimonlar yoki soxtatukchalilar (Coccidae) oilasining vakillaridan biridir .
Komstok qurti eng hafli hasharotlardan biri xisoblanib buni Amerikalik
entomolog Dj. G. Komstok degan olim aniqlagan bo’lib, qurtning nomi shuning
nomiga qo’yilgan. Bu hasharot tut daraxitidan tashыari 300 dan ortiq turdagi
mevali daxtlarni, sabzovot o’simliklarini tanasini , bargini, mevalarini, gullarini,
yosh navdalarini va ildiz shiralarini so’rib o’simlik organlarida to’da to’da
komstok qurtining mumsimon oq chiqindilarini hosil qiladi.
Ular teng qanotlilar otryadi, mumsimon qurtlar- Pseudococcidae oilasiga
mansub. Komstok qurti tut daraxtidan tashqari, shaftoli, katalpa, anor shuningdek
makkajo’xori, kartoshka, sabzi, lavlagi, karam, pomidor, qovoq, qovun, tarvuzga
va bir qancha boshqa ko’pgina daraxtsimon va o’tsimon o’simliklarga zarar
yetkazadi. Komstok qurti anchagina ko’payganda barcha o’simlik larning
o’sishini sekinlashtiradi, daraxt va butalarning shoxlarini qing’ir-qiyshiq qilib
qo’yadi, mevali ekinlar, ildizmevalar va tuganak mevalilarning hosilini
kamaytiradi hamda sifatini pasaytiradi.
Kostok qurtini vatani Yaponiya bo’lsada u Janubiy Qozog’iston, Tojikiston,
markaziy Gruziyada, Xitoy, Tayvan, Hindiston, Yangi Zelandiya, Keniya, AQSh,
Kanada, Angliya, Rossiya, Ukrainada, Moldaviyada, O’zbekistonda tarqalgan.
Erkagi 3-4 mm uzunlikda bo’lib,tanasining usti oq mumsimon tezak bilan
qoplangan, chetlarida 17 juft mumsimon o’siq, shu jumladan tana uzunligining
yarmigacha boradigan ikkita uzun dum ipi bor. Erkagini qanoti 1,0-1,5 mm
uzunlikda, qizg’ish-jigar rangli, ko’zlari qora bo’lib, qizil doiralar bilan o’ralgan.
Boshdagi mo’ylovlari 10 bo’g’imli, tuxumi ovalsimon, bir tomoni uchqur, och
sariq, keyinchalik sarg’ish pushti rangli, tiniq bo’ladi.
|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnali
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
31.01.2024
Hajmi
0,84 Mb.
#149060
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnali
Download
0,84 Mb.
Matnni ko'rish
O’rgimchak kana–Epitetranuchus Telarius

286
O’rgimchak kanani oddiy ko’z bilan ko’rish ancha qiyin u juda mayda
bo’lib, erkagini kattaligi 0,2-0,3 urg’ochilari esa, 0.4-0,5 mm keladi. Ranggi
yozda ko’k-sariq, kuzda esa qizg’ish tusda bo’ladi,
shuning uchun ham bu kana
qizil tanalilar kenja turkumiga kiradi, ular juda keng tarqalgan.
Voyaga yetgan
kana larda 4 juft oyoqlari bo’ladi. Uning ustki va yon tomonlarida ikkitadan
qoramtir dog’lari mavjud.
O’zbekistonda o’rgimchakkana 12-18 martagacha avlod beradi. Otalangan
urg’ochi kana, daraxtlarning po’stloqlari ostida, begona o’tlarning
qoldiqlari
orasida qishlaydi. U erta bahorda harorat 8-10 darajaga borganda uning birinchi
avlodi tut va o’simliklarning yosh barglarini so’rib uni o’sishini susaytiradi va
barg yaproqlari tagiga o’z tuxumlarini qo’yadi.
Har bir urg’ochi o’rgimchakkana 140-180 tagacha tuxum qo’yadi, bu
zararkunanda iyun, iyul, avgust oylarida juda tez ko’payadi,
natijada tut
ko’chatlari va daraxtlariga, shuningdek boshqa mevali
daraxtlarga katta zarar
keltiradi.
Kurash choralari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E....

285
Bizga ma’lumki tabiat muxitni turli xildagi kimyoviy moddalardan asrash
maqsadida o’simliklarning kasaliklariga va zararkunandalariga
qarshi kurash
uchun biologik kurash maqsadga muvofiq bo’ladi. Shuning uchun ham komstok
qurtiga qarshi uning kushandasi Psevdofikus va Allatrop Bon pashshasidan
foydalaniladi. Psevdofikus pashshasining 1 mm bo’lib, bizning aroitda 17-20
kunda bir avlod beradi. Voyaga yetgan urg’ochisi 20-25 ta komstok qurtiga o’z
tuxumini qo’yadi.
Psevdofikusning xar bir yetilgan urg’ochisi butun umrida 6-7 marta nasl
berib, 100-150 tagacha tuxum qo’yadi.
Entomolog olimlarimizning tajribalari shuni ko’rsatadiki
xar bir daraxtga
100 tadan Psevdofikus tuxumlari qo’yilgan joylarda 80-90% gacha Komstok qurti
nobud bo’lgan. Bundan tashqari zararkunandaning erkaklarini tutish uchun va
ularni yo’qatish uchun urg’ochilarining jinsiy organlaridan chiqayotgan feromon
moddalar sintez qilinib erkak zararkunan dalarni jalb qilish yo’llari bilan ularga
qarshi kurashish mumkin.
FОYDАLАNILGАN АDАBIYOTLАR - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

FОYDАLАNILGАN АDАBIYOTLАR:
1. Черушова Н.В., Митина Е.А., Касимкина М.М., Афонин В.В., Ерофеев В.Т.
Оценка изменения декоративных свойств лакокрасочных материалов под
воздействием
эксплуатационных
факторов
//
ВестникМордовского
университета. 2008. № 4. С 124-127.
2. Черушова Н.В., Афонин В.В., Митина Е.А., Ерофеев В.Т. Методика оценки
изменения декоративных свойств лакокрасочных материалов под действием
биологических и других факторов // Биоповреждения и биокоррозия в
O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
15-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.01.2023
строительстве. Матер. Междунар. науч.техн. конф. / отв. ред. В.Ф. Смирнов.
Саранск, 2004. С. 100-104.
3. Ерофеев В.Т., Афонин В.В., Касимкина М.М. Влияние пластификаторов на
изменение цветности ЛКМ под воздействием агрессивных сред //
Лакокрасочные материалы и их применение. 2011. № 6. С 38-41.
4. Черушова Н.В., Ерофеев В.Т., Афонин В.В., Касимкина М.М., Степанов С.А.,
Митина Е.А. Прогнозирование декоративных свойств лакокрасочных
материалов при воздействии агрессивных сред // Наука и инновации в
Республике Мордовия. Матер. IV Республ. науч.-практ. конф. / отв. ред. В.А.
Нечаев. 2005. С. 565-571.
|
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq bo\'yoq xususiyatlariO‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
15-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.01.2023
qotishmalari
fosfatlar
xromatlar
oksidlar
emallar
sementlar
beton
keramika
Olifa, loklar
bo`yoqlar
emallar
shlaklar
rezina
surtma
Bo'yoq ishlarining boshqa qoplamalarga nisbatan afzalliklari: sirtga qo'llash
texnologiyasining soddaligi; amaldagi materiallarning nisbatan arzonligi; uzoq
muddatli foydalanish paytida himoya ishonchliligi; chiroyli ko'rinish; mahsulotni
yig'ish uchun bo'yash imkoniyati (ya'ni, tabiatda heterojen substratlarni bir vaqtning
o'zida qoplash). Hozirgi vaqtda metall buyumlarning 80-90% bo'yoq va lak bilan
korroziyadan himoya qiladi.
- Lok bo'yoq qoplama (LBQ) quruq qattiq plyonka (shaffof yoki shaffof
bo'lmagan) bo'lib, substrat metalliga (qismlarga) mahkam bog'langan. Bo'yoq
ishlarining talabi bu atrof-muhitning tajovuzkor tarkibiy qismlari uchun minimal
o'tkazuvchan qismlarni yaratish.
Lok bo'yoq qoplama sirtga yupqa qatlam bilan qo'llaniladigan qovushqoq-suyuq
yoki qattiq birikmalar, ular qattiqlashadi va ma'lum xususiyatlar majmuasi bilan
qoplama hosil qiladi.
Qoplama qatlamini shakllantirish imkoniyati plyonka hosil qiluvchi modda bilan
belgilanadi. Plyonka hosil qiluvchilar - bu yuqori molekulyar og'irlikdagi sintetik yoki
tabiiy moddalar, shuningdek ularning aralashmalari, ular eritma yoki eritma shaklida
qo'llanilganda bo'yoq ishlarining boshqa tarkibiy qismlari bilan birgalikda
substratdagi fizik-mexanik yoki kimyoviy o'zgarishlar natijasida qoplama hosil qilishi
mumkin. Suyuq LBM-bu hal qiluvchi tarkibidagi plyonka hosil qiluvchi moddaning
kolloid (ikki fazali) yoki haqiqiy (bir fazali) eritmalari.
Bo'yoq materiallarini sirtga qo'llash va uni sirt bo'ylab taqsimlash jarayoni
bo'yash (bo'yash) deb nomlanadi.
Bo'yashdan keyin bo'yoq ishlarini yopishqoq qattiq plyonka holatiga (yoki bo'yoq
ishlariga) o'tkazish bo'yicha operatsiya o'tkaziladi. Bunday operatsiya quritish deb
ataladi.
Bo'yoq materiallarini qattiqligini ikkita mexanizmi mavjud: erituvchining fizik
bug'lanishi tufayli. Bug'langandan so'ng, qattiq plyonka shaklida plyonka hosil qiluvchi
modda sirtda qoladi; erituvchining fizik bug'lanishi va keyingi kimyoviy reaktsiyalar
tufayli. Bug'lanishdan keyin dasturiy ta'minot hali ham yopishqoq holatda. Qattiq
plyonka faqat kimyoviy reaktsiyalar (polimerizatsiya, polikondensatsiya, oksidlanish)
sodir bo'lgandan keyin hosil bo'ladi, bu molekulalarning chiziqli yoki fazoviy
tuzilmalarni hosil qilish uchun bir-biri bilan bog'lanishiga olib keladi. Shu munosabat
bilan ular quyidagilarga bo'linadi:
Plyonka hosil qiluvchi moddalar
qaytarilmas
(birinchi qattiklanish mexanizmi)
qaytariluvchan
(ikkinchi
qattiklanish
|
| |
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq bo\'yoq xususiyatlariO‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
15-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.01.2023
mexanizmi)
Qattiq plyonkalar
qaytariladigan (erituvchi ta'sirida
qattiq plyonka yana suyuq holatga
o'tadi)
qaytarilmas (erituvchi ta'sirida
qattiq
plyonka
suyuq
holatga
o'tmaydi)
Plyonka hosil qiluvchi moddalar monomerlar, oligomerlar, polimerlardir. -
Monomer-polimer sintezi uchun ishlatiladigan modda.
-
Polimer ko'p miqdordagi bir xil monomer birliklaridan qurilgan, katta
molekulyar massaga ega bo'lgan modda.
-
Oligomer ham polimerdir, lekin uning molekulyar massasi kichikroq, chunki
molekulada monomer molekulalarining kamroq birliklari (n) mavjud.
Plyonka
hosilqiluvchi
n-havolalar
soni
M-molekulyar
massa, g
Monomer
1
Oligomer
10
1000 Kamroq
Polimer
10-1000
1000 Ko`proq
Kelib chiqishi bo'yicha polimerlar uch guruhga bo'linadi. Tabiiy o'simliklar va
hayvonlarning hayotiy faoliyati natijasida hosil bo'ladi, yog'och, jun, terida mavjud.
Bular oqsil, tsellyuloza, kraxmal, shellac, lateks, o'simliklarni quritadigan yog'lar,
qazilma qatronlar.
Tabiiy polimerlar tozalash operatsiyalariga, modifikatsiyaga uchraydi, bunda
asosiy zanjirlarning tuzilishi o'zgarishsiz qoladi. Bunday qayta ishlash mahsuloti sun'iy
polimerlar – lateksdan tayyorlangan tabiiy kauchuk, kamfora, kazein, hayvon elim
bilan plastiklashtirilgan nitroselüloz bo'lgan seluloid.
lgari va lok-bo'yoq sanoatining asosiy xom ashyosi tabiiy qatronlar va o'simlik
moylari edi. Yog'lar-glitseridlar (monobazik to'yinmagan yog ' kislotalari va glitserin
efirlari). Ularning molekulalari kislorodni biriktirishga (oksidlanishga) va o'zaro ta'sir
o'tkazishga qodir. Ushbu o'zaro ta'sir natijasida yog'lar quriydi ular qattiq yopishqoq
|
| |
Vizual amaliy dasturlash vositalari

|
Vizual amaliy dasturlash vositalari
|
bet | 27/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarVizual amaliy dasturlash vositalari - bu ilova generatorlarini ishlatish g'oyasini yanada rivojlantirishdir. Ilova qulay "qurilish bloklari" dan foydalangan holda qurilgan. Agar kerak bo'lsa, dasturchi o'z kodini o'z dasturiga osongina kiritishi mumkin. IDE (Integrated Development Environment) odatda dasturlarni qurish, otladka qilish va o'zgartirish uchun kuchli vositadir. Vizual dasturlash vositalaridan foydalanish dastlabki ikki usul bilan olingan ilovalarga nisbatan qisqa vaqt ichida yanada ishonchli, jozibali va samarali dasturlarni yaratishga imkon beradi.
5-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasini rеjalashtirish, loyihalash va administratorlash.
Ma’lumotlar bazasini loyihalash. Ma’lumotlar bazasini loyihalash nima uchun kerak, degan tabiiy savol paydo bo’ladi. Masalan, OTM talabalarining dars jadvalini ko’rib chiqaylik. Jadvalda, ehtimol, talabaning identifikatsiya raqami va F.I.SH, guruh kodi, guruh tavsifi, dars vaqti, fan o’qituvchisi F.I.SH, dars vaqti va auditoriya raqami mavjud. Talaba ongida ushbu turli xil ma’lumotlar elementlari bitta birlikni tashkil qiladi. Agar OTM fakulteti o’z talabalarning jadvalini qayd qilishni istasa, tashqi foydalanuvchi jadval ma’lumotlarini saqlash uchun elektron jadval yaratishi mumkin. Agar talaba ish stoli ma’lumotlar bazasi doirasiga kirishga imkon bersa ham, u dars jadvaliga bo’lgan nuqtai nazarini aks ettiruvchi bitta jadvaldan tashkil topgan tuzilmani yaratishi mumkin. Bu turdagi tor doiradagi ma’lumotni ikki o’lchovli jadval tuzilmasiga tarjima qilish ma’lumotlar bazasini loyihalashda sust tanlov hisoblanadi.
Ma’lumotlar bazasini loyihalash deganda ma’lumotlar bazasi tuzilishini loyihalashtirishga qaratilgan, tashqi foydalanuvchi ma’lumotlarini saqlash va boshqarish uchun ishlatiladigan harakatlar tushuniladi.
Ma’lumotlar bazasini loyihalash - bu ma’lumotlarni boshqarish tizimini loyihalashtirish, ishlab chiqish, amalga oshirish va xizmat ko’rsatishni osonlashtiradigan jarayonlar to’plami. To’g’ri ishlab chiqilgan ma’lumotlar bazasini saqlash oson, ma’lumotlarning izchilligini yaxshilaydi va diskni saqlash joyi nuqtai nazaridan iqtisodiy jihatdan samarali.
Ma’lumotlar bazasini loyihalashning asosiy vazifalari taklif etilayotgan ma’lumotlar bazasi tizimining mantiqiy va fizik loyihalash modellarini ishlab chiqarishdir.
Mantiqiy model ma’lumotlar talablariga va fizik mulohazalardan mustaqil ravishda saqlanadigan ma’lumotlarga e’tiborni qaratadi. Ma’lumot qanday saqlanishi yoki qayerda saqlanishi, qay tarzda, bu bilan bog’liq emas.
Ma’lumotlarning fizik loyihasi modeli ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT) kabi apparat vositalari va dasturiy ta’minot tizimlaridan foydalangan holda ma’lumotlar bazasining mantiqiy loyihasini fizik muhitga tarjima qilishni o’z ichiga oladi.
Ma’lumotlar bazasini ishlab chiqish davrida bir qator bosqichlar mavjud bo’lib, ular ma’lumotlar bazasi tizimini ishlab chiqishda kuzatiladi (1-rasm).
|
| |
Ma'lumotni saqlash va olish - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 88/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarBu sahifa navigatsiya:
- CDATA
Ma'lumotni saqlash va olish
Ma'lumotga yo'naltirilgan hujjatlar uchun tipik bo'lgan ma'lumotlar manbai bu ma'lumotlar bazasi (yoki bu holda ularni XML formatida taqdim etish zarurati tug'iladi) yoki XML hujjatlari (bu holda ular ma'lumotlar bazasida saqlanishi kerak). Birinchisiga misol sifatida relyatsion ma'lumotlar bazalarida saqlanadigan eskirgan ma'lumotlarning juda katta miqdori; ikkinchisiga misol Internetda yaratilgan ma'lumotlardir. Ushbu ma'lumotlar keyinchalik qayta ishlash uchun ma'lumotlar bazasida saqlanishi kerak. Shunday qilib, ma'lumotlarni XML hujjatlaridan ma'lumotlar bazasi formatiga yoki aksincha o'zgartiradigan dasturlarga ehtiyoj paydo bo'lishi mumkin. Ikkala turdagi o'zgartirishlar va shunga mos ravishda ularni amalga oshirish uchun dasturiy ta'minot talab qilinishi mumkin.
Ma'lumotlar bazasida ma'lumotni saqlashda ko'pincha hujjat to'g'risidagi ma'lumotlarni, masalan, DTD nomi va tavsifchilari, shuningdek fizik tuzilish, ya'ni obyektlar va ulardan foydalanish ta'riflari, atributlar va bir xil elementlarning tartibi, ikkilik elementlar qanday saqlanishi mumkinligi haqida ma'lumotni yo'q qilish mumkin (Base64 yoki tushunilmagan obyektlar yoki har qanday narsa), CDATA bo'limlari va kodlash ma'lumotlari. Xuddi shunday, ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni olishda va XML hujjatini yaratishda, ehtimol, CDATA yoki obyektlardan foydalanish belgilanmagan (lt, gt, amp, apos va quotdan tashqari), lekin bir hil elementlar va atributlar tartibi, ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni olish tartibini aniqlaydi.
Garchi bu birinchi qarashda murakkab tuyilsa ham mantiqiy jihatdan to’g’ri.
Bir misol sifatida, XML-ni xarid buyurtmalarini bitta ma'lumotlar bazasidan boshqasiga o'tkazish uchun ma'lumot formati sifatida ishlatiladigan vaziyatni ko'rib chiqing. Bu holda, buyurtma raqamlari buyurtma sanasidan oldin yoki keyin hujjatda saqlanganligi yoki mijoz nomi CDATA bo'limida, tashqi ob'ekt sifatida yoki to'g'ridan-to'g'ri PCDATA-da saqlanib qolinishi muhim emas. Faqatgina tegishli ma'lumotlar bitta ma'lumotlar bazasidan boshqasiga uzatilishi muhimdir. Shunday qilib, ma'lumotlarni uzatish uchun dasturiy ta'minot iyerarxik ma'lumotlarni qo'llab-quvvatlashi kerak (bu bitta buyurtma to'g'risidagi ma'lumotni guruhlash tartibidir)
Hujjat va uning fizik tuzilishi to'g'risidagi ma'lumotni e'tiborsiz qoldirishning oqibatlaridan biri shundaki, hujjatni ma'lumotlar bazasida saqlaganidan keyin uni qayta tiklashda natija aslidan farq qiladi, hattoki aytganda, "farq" so'zining kanonik ma'nosi. Bunga ruxsat beriladimi yoki yo'qmi aniq vazifaga bog'liq bo'lib, uning asosida ma'lumotlar bazasi va o'rta dasturni tanlash amalga oshiriladi.
|
| |
Talablarni aniqlash - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 29/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjar3. Talablarni aniqlash. Ushbu bosqichda tizimning doirasi va chegaralari, foydalanuvchilar tarkibi va dastur doirasi aniqlanadi. Xaridor ishlaydigan kirish va chiqish ma'lumotlari ro'yxati tuziladi. Amaldagi uskuna va dasturlarga talablar ko'rsatiladi.
4. Konseptual loyihalash foydalanuvchilarning axborotga bo'lgan talablarini uyg'unlashtirish orqali ma'lumotlar bazasini mustaqil ravishda yaratishga qaratilgan loyihalash. Loyiha natijasi ko'pincha “mohiyat-aloqa” diagrammasi yoki ER diagrammasi shaklida taqdim etiladi.
5. Mantiqiy loyiha ma'lumotlar modelini yaratishni ta'minlaydi. Dastlab, ma'lumotlar bazasini tanlash amalga oshiriladi, so'ngra tegishli ma'lumotlar modeli quriladi. Bunday model sifatida relatsion ma'lumotlar modelidan foydalanish mumkin. Shuningdek, ushbu bosqichda ma'lumotlar bazasi bilan ishlashga mo'ljallangan foydalanuvchi interfeysi, bitimlar, amaliy dasturlarning loyihasi amalga oshiriladi.
6. Fizik loyihalash - bu ma'lumotlar bazasining fizik tuzilishini tanlash. Fizik loyiha natijasi - bu ma'lumotlar bazasi tuzilishi, uni amalga oshirishga to'liq tayyor bo’lgan holatidir. Ushbu bosqichda, oldinroq aniqlangan dastur modullarining oxirgi nosozliklari ham amalga oshiriladi.
7. Ma'lumotni realizatsiya qilish va yuklash - ma'lumotlar bazasi va ishlab chiqilgan ilovalarni fizik jihatdan amalga oshirish. Ma'lumotlar bazasini va yozma dasturlarni amalga oshirish tanlangan ma'lumotlar bazasi ma'lumotlarini aniqlash tilida (DLS) yaratish orqali amalga oshiriladi. Ma'lumotlarni yuklash - ma'lumotlar bazasini ma'lumotlar bilan to'ldirish, ularni operator yordamida kiritish.
8. Ma'lumotlar bazasini sinash va otladka qilish. Testlash - xatolarni topish uchun amaliy dasturlarni bajarish jarayoni. Muvaffaqiyatli sinovdan so'ng, mavjud xatolar aniqlanadi, ma'lumotlar bazasi tizimining spetsifikatsiyalar va foydalanuvchi talablariga muvofiqligi tasdiqlanadi. Bundan tashqari, yaratilgan dasturiy ta'minotning ishonchliligi va sifat ko'rsatkichlarini aniqlash uchun statistika yig'iladi.
|
| |
Ma'lumotlar bazasiga qo'yiladigan talablar

|
Ma'lumotlar bazasiga qo'yiladigan talablar
|
bet | 28/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarMa'lumotlar bazasiga qo'yiladigan talablar
Loyiha uslubiyatiga izchil qo'llanilishi loyiha maqsadlariga javob beradigan ma'lumotlar bazasi loyihasini ishlab chiqishni ta'minlaydigan usul va vositalar to'plami sifatida qarash mumkin. Loyiha jarayonining vazifasi tasvirlangan muammoli muhitni mos ravishda aks ettiradigan ma'lumotlar bazasi tuzilishini yaratish, apparat va dasturiy ta'minot yordamida amalga oshiriladi. Ma'lumotlar bazasida saqlanadigan ma'lumot bilan ishlaydigan samarali dastur yaratishda asosiy e'tibor quyidagi talablar bajarilishini ta'minlashi kerak bo'lgan ma'lumotlar bazasi tuzilishini loyihalashga qaratilishi kerak:
ma'lumotlar bazasining yaxlitligini ta'minlash;
ortiqcha bo'lmagan ma'lumotlar;
amaliy dasturlarning harakatchanligi;
Ma'lumotlar bazasiga sodda va foydalanuvchilar uchun qulay ma'lumotlarni kiritish va uni yangilash;
kerakli ma'lumotlarni tezda topish va tanlash;
tasodifiy nosozliklardan va ruxsatsiz kirishdan himoya qilish.
Ma'lumotlar bazasining hayot sikli bosqichlari
Ma'lumotlar bazasi tizimni loyihalash uchun tashkiliy asos hisoblanadi. Ma'lumotlar bazasining hayot sikli bu ma'lumotlar bazasini loyihalash, amalga oshirish va saqlash jarayonidir. Hayot aylanishi quyidagi bosqichlardan iborat:
Har bir jarayonni tahlil qilib chiqaylik
1. Ma'lumotlar bazasini oldindan rejalashtirish - o'z-o'zini rejalashtirish tizimning hayot aylanishi bosqichlarini amalga oshirishning samarali usuli. Ushbu bosqichda ishlatiladigan dasturlar va ishlab chiqish jarayonida va ular bilan bog'liq fayllar to'g'risida ma'lumotlar to'planadi. Ma'lumotlar bazasini ishlab chiqishni rejalashtirishni qo'llab-quvvatlash uchun eng muhim ma'lumotlarni va ular o'rtasidagi munosabatlarni, shuningdek, tashkilotning turli funktsional sohalari bilan o'zaro munosabatlarini aks ettiruvchi ma'lumotlarning umumlashtirilgan konseptual modelini yaratish mumkin. Odatda, umumlashtirilgan konseptual model soddalashtirilgan ER diagrammasi shaklida bo'ladi.
2. Maqsadga muvofiqligini tekshirish. Ushbu bosqichda quyidagilar aniqlanadi: ma'lumotlar bazasini amalga oshirish uchun zarur jihozlar va dasturlarning mavjudligi, ma'lumotlar bazasini yaratishni amalga oshirish uchun tegishli xodimlarning mavjudligi. Loyihaning iqtisodiy samaradorligini oldindan baholash amalga oshiriladi.
|
| |
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 15- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq bo\'yoq xususiyatlariO‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
15-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.01.2023
plyonka holatiga o'tadi. Molekulada to'yinmagan bog'lanishlarning mavjudligi va soni
yod soni bilan tavsiflanadi.
Ba'zi yog'larning yod sonini aniqlash natijalari
Yog'ning
quritish
(davolash) darajasi
Yog'
Yod
raqam
Plyonka
hosil
qiluvchi qobiliyat
Quritish
zig'ir
tung
kanop
180 - 200
160
140 - 170
havo ta'sirdan
sung
Yarim
quruvchan
soya
kungaboqar
paxta
110 - 140
135
100 - 110
Termik
quritishdan sung
Quritmaidigan
Kastor
zaytun
80 - 90
78 - 85
maxsus ishlov
dan keyin
Jadvaldan ko'rinib turibdiki, yog ' molekulasida to'yinmagan bog'lanishlar qancha
ko'p bo'lsa, ya'ni yod miqdori qancha ko'p bo'lsa, uning quritish (qattiqligi) qobiliyati
shunchalik yuqori bo'ladi.
Sintetik polimerlarda davolash jarayoni kimyoviy reaktsiyalar polimerizatsiya va
polikondensatsiya orqali amalga oshiriladi.
Polimerizatsiya-bir xil turdagi molekulalarni faol markazga ketma-ket biriktirish
orqali yuqori molekulyar birikmalar hosil qilish jarayoni.
Polimerizatsiyani boshlash (tezlashtirish)mumkin:
termik (harorat oshishi bilan);
fotoboshlash (elektromagnit nurlanishning ultrabinafsha qismiga ta'sir qilish);
radiatsion (gamma nurlanishining ta'siri, tezlashtirilgan elektronlar nurlari va
boshqalar);
mexanik (ultratovush, mexanik zarba, kavitatsiya);
kimyoviy (isitish, yoritish yoki oksidlanish-qaytarilish reaktsiyalari orqali
radikallarni hosil qiluvchi moddalarni tizimga kiritish orqali).
|
| |
Ilmiy uslub. Sohaviy terminlarning yasalishi - bet 11

|
Ilmiy uslub. Sohaviy terminlarning yasalishi
|
bet | 11/12 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 249,32 Kb. | | #105262 |
Bog'liq 5-6-7-8«Ta`lim to`g`risidagi Qonun» va «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi» (1997 yil 29-avgustda qabul qilingan) qabul qilingach, ta`lim tizimi tubdan isloh qilina boshlandi. Bu muhim hujjatlarga ko`ra respublikamizda kasb-hunar kollejlarini jadal sur`atlar bilan rivojlantirish chora tadbirlari belgilangan. Bu birinchidan mutaxassislar tayyorlash sifatiga bog`liq bo`lsa, ikkinchi tomondan o`quv yurtining zamonaviy texnologiyalar bilan ta`minlanganligiga bog`liq. Kasb-hunar kolleji muhandis-pedagog hodimlari oldiga tayyorlanayotgan ishchi kadrlarga ilmiy dunyoqarashni, mehnatga ijodiy munosabatini tarkib toptirish ularda yuksak mehnat intizomini va madaniyatini, jamoa oldida burch his-tuyg`ularini tarbiyalash kabi vazifalarni qo`yadi. Milliy dasturning asosiy maqsadi: ta`lim sohasini tubdan isloh qilish, uni o`tmishdan qolgan mafkuraviy qarashlar va sarqitlardan to`la xalos etish, rivojlangan demokratik davlatlar darajasida, yuksak manaviy va ahloqiy talablarga javob beruvchi yuqori malakali kadrlar tayyorlash Milliy tizimini yaratishdir. O'zbek tili leksikasining boyish manbalari. Arxitekturaga xos va ozlashgan sozlar tasnifi. O‘zbek tilining leksikasi fan-texnika, san’at, ishlab chiqarishning taraqqiyoti bilan bog‘liq holda boyib boradi. Tilning lug‘at tarkibi 2 manba asosida boyiydi. O‘zbek tilining ichki imkoniyatlari asosida (ichki manba). Bunda so‘z yasash orqali yangi so‘zlar hosil qilinadi: sirifdosh. Limonzor. Vazirlik. Ijarachi, tinchliksevar. MDH, BMT kabi. Ichki imkoniyatga shevalaruan adabiy tilga so’z olish ham kiradi: aya. Bolish. Uvildiriq (ikra) kabi. Boshqa tillardan so’z olish (tashqa manba). 0‘zbek tiliga boshqa tillardan so‘z o‘zlashtirish turli davrlarda turlicha boMgan. Eng qadimda fors-tojik tillaridan, keyinroq arab tilidan, undan ham keyinroq rus tilidan va rus tili orqali Yevropa tillaridan so‘z o’zlashtirish faollashgan. 0‘zlashgan so‘zlar ham o‘zbek tili leksikasida anchagina miqdomi tashkil etadi. Keyingi yillarda tilning leksik tarkibini so‘z yasashdan ko‘ra boshqa tillardan so‘z o’zlashtirish hisobiga boyishi yyetakchilik qilmoqda.
|
| |
bir xil o`zakli zid ma’nolilar: madaniyatli-madaniyatsiz, aqlli-aqlsiz, ongli-ongsiz

|
bir xil o`zakli zid ma’nolilar: madaniyatli-madaniyatsiz, aqlli-aqlsiz, ongli-ongsiz
|
bet | 10/12 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 249,32 Kb. | | #105262 |
Bog'liq 5-6-7-8 «O`ZBEK TILINING SO`Z YASALISHI O`QUV LUG`ATI» «O`zbek tilining so`z yasalishi o`quv lug`ati» – maxsus, o`ziga xos lug`at turi hisoblanadi, B.Mengliyev, B.Bahriddinova va O`.Xoliyorovlar tomonidan yaratilib, 2007- yilda “Yangi asr avlodi” nashriyotida ko`p nusxada chop etilgan. Lug`at yasama so`zning qanday va nima vositasida yuzaga kelganligini bilishga yordam beradi. Mas., amal so`zidan beshta yangi so`z va bu yangi so`zdan yana beshta boshqa yangi so`z hosil bo`lganini ko`rishimiz mumkin: O'ZBEK LEKSIKOGRAFIYASI. BIR TILLI VA IKKI TILLI LUG'ATLAR BILAN TANISHISH. O'ZBEK TILINING IZOHLI LUG'ATIDA BERILGAN SOHAGA OID SO'ZLAR IZOHI BILAN TANISHISH Davlat tili — muayyan mamlakatda qonun chiqarish, ijroiya va sud hokimiyatlarida ish yuritish uchun rasmiy belgilangan til. 1989 yil 21 oktyabr «Davlat tili haqida»gi Qonun qabul qilinib, o’zbek tiliga Davlat tili maqomi berildi. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 21 oktyabrdagi “O’zbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzi va mavqeini tubdan oshirish chora-tadbirlari to’g’risida’gi Farmoni bilan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi apparatining tarkibiy bo’linmasi hisoblangan Davlat tilini rivojlantirish departamenti tashkil qilindi. 1-modda. O‘zbekiston Respublikasining davlat tili o‘zbek tilidir. 2-modda. O‘zbek tili o‘zbek xalqining ma’naviy mulkidir.O‘zbekiston Respublikasi davlat tilining ravnaqi, qo‘llanishi va muhofazasini har tomonlama ta’minlashga oid barcha masalalar O‘zbekiston Respublikasining huquqi doirasiga kiradi. 4-modda. O‘zbekiston Respublikasida davlat tilini o‘rganish uchun barcha fuqarolarga shart-sharoit hamda uning hududida yashovchi millatlar va elatlarning tillariga izzat-hurmat bilan munosabatda bo‘lish ta’minlanadi, bu tillarni rivojlantirish uchun shart-sharoit yaratiladi. 6-modda. O‘zbekiston Respublikasida yashovchi shaxslarga ta’lim olish tilini erkin tanlash huquqi beriladi.
|
| |
Oziqalanish maydoni - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova....

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. TBog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlariOziqalanish maydoni
deb ipak qurtlari joylashgan va barg yeb turgan, ya’ni
so’rilar o’rnatilgan joyga aytiladi. Qo’shimcha maydon esa qurt boqishda
pillakorlar yurishi uchun, ya’ni barg berishda, g’analashda, qurtlarni
siyraklashtirishda, harorat va namlikni o’lchashda, pechka va stol o’rnatish kabi
zaruriyatlar uchun foydalaniladigan maydonga aytiladi. Qo’shimcha maydonning
satxi-kattaligi oziqalanish maydonining 30-35%ga teng bo’ladi.
Umumiy maydon
deb oziqlanish va qo’shimcha maydonlarning yig’indisiga,
ya’ni qurtxonada qurt boqish uchun zarur bo’lgan barcha foydalaniladigan
maydonga aytiladi.
O’zbekiston ipakchilik ilmiy tekshirish institutining tavsiyasiga ko’ra nasldor
qurtlarni boqishda 1 quti qurt uchun birinchi yoshda –5m
2
; II-yoshda –10m
2
; III-
yoshda –20m
2
; IV-yoshda –40m
2
va V-yoshda hamda pilla o’rash davrida –70m
2
oziqalanish maydoni kerak. Katta yoshdagi qurtlarni me’yorida joylashish
zichligiga esa alohida e’tibor berish zarur.
Qurt boqish maydonining kattaligi bir quti yoki bir grammdagi qurtlarning
soni, qurtlarning katta kichikligiga hamda har bir yoshlarida o’sish tezligiga
bog’liq. 1g eski zotlarda (bog’dod zotida) tuxumdan chiqqan qurtlarni soni –2000
ta, hozirgi oq pillali zotlarda 2200-2700 taga teng bo’ladi. Tut ipak qurtining
boqish agrotexnikasi (O’zbekiston Respublikasi Ipak uyushmasi «Pilla xolding»
xolding kompaniyasi tomonidan tasdiqlangan) qoidasiga asosan bir quti nasilli
qurtlarga 70m
2
, sanoatbop qurtlarga 60m
2
oziqalanish maydoni bilan ta’minlashi
kerak. Qurtlarni yoshlari bo’yicha qancha oziqalanish, qo’shimcha va umumiy
maydon bo’lishligi 3-chi jadvalda berilgan. 1960 yillarga kelib O’zbekiston
pillachiligida 29 g urug’ni bir quti urug’, undan jonlanib chiqqan qurtlarning 19 g
ni bir quti qurt deb qabul qilingan. Ipak qurtlarining qator ko’rsatkichlari, pilla
hosildorligi, pilla yetishtirish uchun zarur bo’ladigan asbob-uskunalar,
qurtxonalarning katta-kichikligi, oziqa miqdori va boshqa narsalarni bir quti qurt
hisobiga rejalashtiriladi va mo’ljallanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
Ma'lumotlarning relyatsion tuzilishi

1. Ma'lumotlarning relyatsion tuzilishi
Munosabat. Ustunlar va satrlardan tashkil topgan jadval.
Har qanday relyatsion MBBT foydalanuvchi ma'lumotlar bazasini jadvallar to'plami sifatida qabul qiladi deb taxmin qiladi. Shu bilan birga, ushbu tasavvur faqat ma'lumotlar bazasining mantiqiy tuzilishiga tegishli ekanligini ta'kidlash kerak, ya'ni 2-ma’ruzada muhokama qilgan ANSI-SPARC arxitekturasining tashqi va kontseptual darajalariga taalluqli emas. Ushbu idrok ma'lumotlar bazasining fizik tuzilishiga taalluqli emas, uni turli xil saqlash tuzilmalari yordamida amalga oshirish mumkin.
Atribut. O'zaro munosabatlarning nomlangan ustuni.
Relyatsion modelda ma'lumotlar bazasida ko'rsatilgan obyektlar to'g'risidagi ma'lumotlarni saqlash uchun munosabatlar qo'llaniladi. Munosabatlar odatda ikki o'lchovli jadval shaklida bo'lib, unda satrlar alohida yozuvlarga va ustunlar atributlarga mos keladi. Bunday holda, atributlar har qanday tartibda joylashgan bo'lishi mumkin - ularning qayta tartiblanishidan qat'i nazar, munosabatlar bir xil bo'lib qoladi va shuning uchun bir xil ma'noga ega bo'ladi.
Masalan, kompaniyaning filiallari to'g'risidagi ma'lumotlar faranchNo (Filial raqami), street (Ko’cha), city (Shahar) va postcode (Pochta indeksi) atributlariga ega ustunlarni o'z ichiga olgan Branch munosabatlar bilan ifodalanishi mumkin. Kompaniya xodimlari haqidagi ma'lumotlar xodimlar munosabatlari bilan ifodalanishi mumkin, ular tarkibiga staffNo (Xodimning tabel nomeri), __fName (ism), __IName (Familiya), position (lavozim), sex (jins), DOB (Tug'ilgan sanasi), salary (ish haqi), branchNo (Filial raqami). 3.1-rasmda Branch va Staff munosabatlarining misollarini ko’rish mumkin.
Domen. Bir yoki bir nechta atributlar uchun yaroqli qiymatlar to'plami.
Domenlar relyatsion modelning nihoyatda kuchli qismidir. Relyatsion ma'lumotlar bazasining har bir atributi domenda aniqlanadi. Har bir atribut uchun domenlar har xil bo'lishi mumkin, lekin bitta domendagi ikkita yoki undan ortiq atributlar aniqlanishi mumkin. 1-jadvalda, Branch va Staff munosabatlarining ba'zi atributlari uchun domenlarni taqdim etadi. E'tibor bering, domenlar istalgan vaqtda tegishli atribut qiymatlari bilan ifodalanmagan qiymatlarni o'z ichiga olishi mumkin.
Domen muhim ahamiyatga ega, chunki u foydalanuvchiga atributlar qabul qilishi mumkin bo'lgan qadriyatlar ma'nosi va manbasini markaziy ravishda aniqlashga imkon beradi. Natijada, relyatsion operatsiyani bajarishda tizimga ko'proq ma'lumot kiradi, bu undagi semantik jihatdan noto'g'ri operatsiyalarni oldini olishga imkon beradi. Masalan, belgilar satrlari ushbu ikkala atribut uchun domen ta'rifi bo'lsa ham, ko'cha nomini telefon raqamiga solishtirish mantiqsiz. Boshqa tomondan, ko'chmas mulkning oylik ijarasi va ijaraga olingan oylar soni turli domenlarga tegishli (birinchi atribut pul birligi tipida, ikkinchisi esa butun son). Ushbu ikkita misoldan ko'rinib turibdiki, domen kontseptsiyasini to'liq amalga oshirish oson emas.
1-jadval. Branch va Staff munosabatlarining ba'zi atributlari domenlari
|
Dastalar qurtlar bilan to’lgandan keyin ilgari qo’yilgan dastalar qatori

|
Dastalar qurtlar bilan to’lgandan keyin ilgari qo’yilgan dastalar qatoriBog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlariDastalar qurtlar bilan to’lgandan keyin ilgari qo’yilgan dastalar qatori
orasiga qo’shimcha dastalar qatori joylashtiriladi. Bunda sukchakdagi dasta
qatorlari orasi 40-50 sm, qatordagi dastalar orasi 25-35 sm ni tashqiletadi.
Qurt boqiladigan xonaning ozoda tutilishi – sog’lom qurt va pilla olish
uchun eng zarur va muhim shartdir. G’ana almashtirilib dastalar
qo’yilgandan keyin pol darxol supurilib olinadi. G’ana almashtirmasdan ham
pol sutkasiga 2-3 marta supurilishi, polda yoki surida o’lib yotgan qurtlar
terib olinishi va qo’ydirilishi kerak.
6
Pilla o’rayotgan qurtlarni parvarish qilish va pilla terish
Qurtlarning hammasi bir vaqtda pilla o’rashga kirishmaydi. Beshinchi
yoshining sakkizinchi kuni qurtlarning 30-35%, to’qqizinchi kuni 50-60%,
o’ninchikuni 15-10% pilla o’raydi. Qurtlar yetilishiga qarab 1-2 kun mobaynida
ba’zan 3-4 kunda pilla o’rashga kirishi ham mumkin.
Pilla o’rash vaqtida talab kilinadigan asosiy shartlar yuqorida aytib
o’tganimizdek xonadagi havoning haroratini 24 - 25
0
S, namlikni 60 - 70% atrofida
saqlash; xonani muntazam ravishda shamollatish, tarqoq, lekin xiraroq yorug’lik
tushib turishini ta’minlash; xali pilla o’rashga kirishmagan qurtlar dastalarga chiqib
olguncha ularni oziqlantirishni davom ettirishdan iborat
Yetilmagan qurtlarni oziqlantirishda ularga serbarg to’g’ri navdalar
kichik bo’lakchalar ko’rinishida kesib beriladi. Navdalar
nuqsonli pilla
o’rashga sababchi bo’lmasligi uchun bir-biriga nisbatan parallel joylanadi.
6
2.Kamal Jaiswal / Sunil P. Trivedi / B. N. Pandey:MoricultureAph Publishing Corporation (2009)
92
Har kuni o’ralgan pillalarni dastasi bilan olib alohida xona yoki bo’sh
|
| |
Tut ipak qurtlarini pilla o’rashga tayyorgarlik ko’rish va dasta

Tut ipak qurtlarini pilla o’rashga tayyorgarlik ko’rish va dasta turlaridan foydalanish. Bargga tuygan ipak qurtlar beshinchi yoshning 8-9
kunlariga kelib oziqlanishdan to’xtaydi va organizmlarini chiqindilardan tozalab,
pilla o’rash uchun qulay joy izlay boshlaydi. Ipak qurtlari pilla o’raydigan joy
«dasta» deb ataladi.
Pilla hosilining sifati to’g’ridan-to’g’ri ishlatiladigan dastaning xili, sifati va
miqdoriga bog’liq. Dastalar serob va sifatli bo’lsa, yetishtirilayotgan pillaning navi
shuncha yuqori bo’ladi.
Ikki xil: tabiiy va sun’iy dasta bo’ladi. Mingbosh, chitir, oqbosh, sariq gulli
o’t va boshqa o’tlardan eng yaxshi tabiiy dastalar tayyorlanadi. O’tlardan yasalgan
dastalar sershox, mayda bargli bo’lishi kerak.
Ipak qurtlari uchinchi yoshga o’tishi bilan dastabop o’tlar urib keltirilib
quritiladi va supurgi shaklida bog’lanadi. Dastalarni boylashda oralarining g’ovak
bo’lishiga e’tibor berish kerak. Shunday dastalardan bir quti qurtga 250-300 bog’
qo’yiladi. Dasta sifatida g’o’zapoya, terak, tollardan foydalanish mumkin emas.
Sun’iy dastalar har xil: donli ekinlar-sholi poyasidan, qog’oz, karton va
sintetik materiallardan tayyorlanadi. Sun’iy dastalar ichida eng qulayi poxoldan
tayoyrlangan dastalardir.
25-rasm. Sun’iy dastada pilla o’ratish. Dastlabki yetilgan qurtlar paydo bo’lishi bilan ( qurtlar g’anada bir necha pilla
o’ray boshlaganda ) sukchak yoki so’rining uch tomoniga dastalar bir qatordan
91
qo’yilib, to’rtinchi tomoni yetilmagan qurtlarga barg solish uchun ochiq
qoldiriladi.
Yetilgan qurtlar soni ko’paya boshlagach, sukchakning kundalangiga
qo’shimcha dastalar qo’yiladi va dastaqatorlari orasi 80-100 sm dan bo’ladi.
O’tlardan tayyorlangan dastalarning keng tomoni yuqoriga qaratib tik o’rnatiladi,
bandi g’anaga biriktiriladi.
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T - bet 45

86
Qurtlarni agrotexnika qoidalari bo’yicha yaxshi parvarish qilinsa, birinchi
yoshi 3 kun davom etib jami 6 - 7 kilogramm barg sarflanadi. Ularga bir kunda 9-
10 marotaba (shundan ikki marotabasi kechasi) barg beriladi. Birinchi yoshdagi
qurtlarga juda extiyotkorlik bilan bir tekis barg solinadi.
Birinchi yoshining birinchi kunida bir quti qurt 0,5 m
2
joyda turgan bo’lsa,
yosh oxiriga kelib u 2 m
2
joyni egallashi kerak.
Ikkinchi yoshga o’tgan qurtlar birinchi yoshdagiga o’xshash issiqlik va
yorug’likka talabchan bo’ladi. qurtxonadagi harorat 26 - 27
0
S, havoning nisbiy
namligi 65 - 75 % ni tashqil etishi lozim.
Ikkinchi yoshda qurtlarga butun barg yaproqchasi bilan solinadi. qurtlarning
bu yoshi ham 3 kun davom etadi va jami 17-20 kg barg sarflanadi. Ularga bir
kunda 8 - 9 marotaba (shundan 2 marotabasi kechkurun) barg beriladi. Ikkinchi
yoshning birinchi kunida qurtlar 3 m
2
joyda turgan bo’lsa, yosh oxiriga kelib 6 m
2
joyni egallashi lozim. 3-yosh oxirida esa 12 - 15 m
2
joyga yoyiladi. Bu yoshda
qurtlar bir marotaba g’analanadi.
Ipak qurtining uchinchi yoshi 3-4 kun davom etib, 60-70 kg barg sarflanadi.
Ularga bir kunda 7-8 marotaba ( shundan kechasi 2 marotaba) barg beriladi.
Uchinchi yoshida qurtxonadagi harorat 26
0
S, havoning nisbiy namligi 65 -
70% bo’ladi. Uchinchi yoshdagi qurtlar bir sutka davomida uxlab turgach,
to’rtinchi yoshga o’tadi.
“Nima uchun?” so’rog’i bilan strelka chiziladi va ushbu savolga javob

103
Respublikasi standarti. Tut ipak qurtining tirik pillalari texnikaviy shartlar.
O’zDST 2004 631-95/ bo’yicha qabul qilinadi.
Pilla o’rash boshlanganidan 2-3-4 kundan so’ng dastalardan terib olingan
pillalarning qobig’i yupqa yoki hali yaxshi qotmagan bo’lib, yigirilishda bo’g’lash
va ip uchini topish davrida tezda ularda teshik paydo bo’ladi. Xom lekin ezilmagan
pillalarni, yetilgunga qadar (qurti to’liq g’umbakka aylanishi) saqlash ular hisobiga
olingan zarar keyinchalik issiqlik agregatlarida g’umbagini o’ldirib,
quritib va
quruq pillalarni saqlanganligidan keyin ham keltiradigan zarar kamaymaydi.
Pillalarni muddatdan oldin terilishi nafaqat uning sifatiga balki pillaning
texnologik ko’rsatkichlariga ham salbiy ta’sir ko’rsatishi aniqlandi.
Ana shunday
pilla o’rashdagi texnologik jarayonlarning buzilishi pilla sifati va undan chiqadigan
ipak miqdori hamda chuvalanayotgan ipak tolasining birinchi uzilishigacha
bo’lgan uzunligining past bo’lishiga asosiy sabab bo’ladi.
Yuqoridagi keltirilgan
ma’lumotlardan xulosa chiqarib shuni ta’kidlash joizki, tirik pillalarning pishib
yetilishi, ya’ni qurti g’umbakka aylanishi va g’umbakning po’sti
qotishini kutib,
ularni 7-9 kunda terish va qabo’l punktlariga topshirish erg optimal muddat
hisoblanadi.
XML dasturlash tilimi? - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 85/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarXML dasturlash tilimi?
Dasturlash tili grammatik qoidalardan va kompyuter dasturlarini yaratish uchun foydalaniladigan o'z so'z boyligidan iborat. Ushbu dasturlar kompyuterga aniq vazifalarni bajarishni buyuradi. XMLni dasturlash tili deb hisoblash mumkin emas, chunki u hech qanday hisob-kitoblarni yoki algoritmlarni bajarmaydi. Odatda u oddiy matnli faylda saqlanadi va XMLni izohlay oladigan maxsus dasturiy ta'minot bilan qayta ishlanadi.
XML - sintaksis
XML hujjatini yozish uchun oddiy sintaksis qoidalarini muhokama qilamiz. Quyida to'liq XML hujjati keltirilgan –
Tanmay Patil
TutorialsPoint
(011) 123-4567
XML ni e’lon qilish
XML hujjati ixtiyoriy ravishda XML deklaratsiyasiga ega bo'lishi mumkin. Bu shunday yozilgan
XML hujjatiga misol
Tanmay Patil
TutorialsPoint
(011) 123-4567
XML hujjatining qismlari
XML ma'lumotlar bazasi hisoblanadimi?
XML va ma'lumotlar bazalarini muhokama qilishni boshlashdan oldin, tabiiy ravishda paydo bo'lgan savolga javob berish kerak: "XML ma'lumotlar bazasimi?" Agar siz ma'lumotlar bazasining ta'rifiga qat'iy rioya qilsangiz, unda XML ma’lumotlar bazasi, agar bu atama XML hujjatiga tegishli bo'lsa - ma'lumotlar bazasi emas. XML hujjatida ma'lumotlarni qayta ishlash uchun qo'shimcha dasturiy ta'minotsiz ma'lumotlar mavjud bo'lsa-da, lekin bu boshqa matnli fayllarga qaraganda ma'lumotlar bazasi emas.
Kengroq ma'noda, XML hujjatining o'zi va unga qo'shiladigan XML vositalari va texnologiyalarini hisobga olib XML ma’lumotlar bazasi deyish mumkin. Chunki XML ma'lumotlar bazasining ko'plab funksiyalarini ta'minlaydi: saqlash (XML hujjat), sxemalar (DTDS, XML sxemasini aniqlash tili), so'rovlar tili (XQL, XML-QL, QUILT va boshqalar), dasturlash til interfeysi (SAX), DOM) va boshqalar. Lekin klassik ma'lumotlar bazalariga tegishli ko'p funksiyalar hali ham mavjud emas: samarali saqlash, indeksatsiya qilish, xavfsizlik, tranzaksiyalarni qayta ishlash va ma'lumotlarning yaxlitligini qo'llab-quvvatlash, ko'p foydalanuvchiga kirish, triggerlar, ko'plab hujjatlarga so'rovlarni qo'llab-quvvatlash va boshqalar.
Shunday qilib, ma'lumotlarning katta miqdori bo'lmagan, ko'p foydalanuvchilarga ega bo'lgan va shuningdek, yuqori unumdorlikni talab etmaydigan muhitda XMLdan ma'lumotlar bazasi sifatida foydalanish maqbul bo'lsa-da, ko'p sonli foydalanuvchilarni qo'llab-quvvatlashni o'z ichiga oladigan ko'plab hayotiy vazifalar uchun mutlaqo yaroqsiz bo'lib, yaxlitlikka qat'iy talablar mavjud. Bunga qo'shimcha ravishda, dBASE va Access kabi mahsulotlarning past narxlarini hisobga olgan holda, sizning ma'lumotingiz sifatida XML-ni sizning ma'lumotingiz sifatida ishlatish uchun hech qanday asos yo'q.
|
| |