Mavzu: Haydovchining psixofiziologik xususiyatlari Reja: Haydovchi wads tizimi operatori bilan. Haydovchi ishining psixofiziologiyasi

|
Mavzu: Haydovchining psixofiziologik xususiyatlari Reja: Haydovchi wads tizimi operatori bilan. Haydovchi ishining psixofiziologiyasi
|
bet | 1/2 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 22,52 Kb. | | #119517 |
Bog'liq Mavzu Haydovchining psixofiziologik xususiyatlari-hozir.org
Mavzu: Haydovchining psixofiziologik xususiyatlari
Mavzu: Haydovchining psixofiziologik xususiyatlari
Reja:
1. Haydovchi WADS TIZIMI OPERATORI BILAN.
2. Haydovchi ishining psixofiziologiyasi.
3. Haydovchining hissiyotlari va idroki.
Psixofiziologiya- o'zgaruvchan psixologik sharoitda fiziologik reaktsiyalarning borishi haqidagi fan. Psixologiya (yunon tilidan. ruhiyat- ruh va logotiplar- tushuncha, ta'limot) inson ruhiyatining qonuniyatlarini o'rganadi. Fiziologiya inson tanasining organlari va tizimlarining ishlashini o'rganadi.
Mehnat psixofiziologiyasi insonning mehnat faoliyati davomida uning ruhiy va fiziologik jarayonlarning borishi va uning holati va ishlashiga ta'siri haqidagi fan.
Haydovchi ishining psixofiziologiyasi ishining psixofiziologik xususiyatlarini, uning ruhiy jarayonlari va haydash faoliyatining har xil turidagi fiziologik funktsiyalariga qo'yiladigan talablarni o'rganadi, haydovchilarning ishonchliligini, mehnat samaradorligini oshirish va sog'lig'ini saqlashga qaratilgan chora -tadbirlarni ishlab chiqadi.
Haydovchining faoliyati va uning psixofiziologik fazilatlariga qo'yiladigan talablarni to'g'ri tushunish uchun u ishlashi kerak bo'lgan shartlarni hisobga olish kerak. Shuning uchun ular haydovchining ishining psixofiziologik xususiyatlari haqida gapirishadi, ular quyidagilarni o'z ichiga oladi.
1. Mashina haydovchisining harakatlari. Bu juda ko'p kutilmagan yo'l -transport hodisalariga, ba'zida oldindan aytib bo'lmaydi. Ajablanish bir qo'zg'alish tizimidan boshqasiga tez o'tishni talab qiladi. Bu jiddiy asabiy taranglikni keltirib chiqaradi, bu ko'pincha xatolarga olib keladi. Bunday hollarda sozlamani o'zgartirish mumkin va hamma haydovchilar uchun ham mavjud emas. Bunday vaziyatlarda asosiy narsa reaktsiyalar tezligi emas, balki ularni boshqarish, kerak bo'lganda tezlashtirish yoki sekinlashtirish qobiliyatidir. Amalga oshirilgan harakatlarning natijalarini tez va to'g'ri baholash va yo'l qo'yilgan xatolarni o'z vaqtida tuzatish asosida kommutatsiya reaktsiyasining aniqligi ayniqsa muhimdir. Tirbandlik sharoitida haydovchi ishining operativ to'yinganligi ham katta. G.M.Daletskayaning so'zlariga ko'ra, avtoulov haydovchisi har bir ish kuniga (7-8 soat) o'rtacha 2000 ta diskret ishlab chiqarishning muhim stimullarini baholaydi va 7000 ta javob beradi, elektrovoz haydovchisi bir vaqtning o'zida atigi 1300 ta ogohlantirishni sezadi va 1100 ta javob beradi. A.K.Sabirovning so'zlariga ko'ra, shahar avtobus haydovchilari uchun smenada (7-8 soat) bajariladigan mehnat operatsiyalarining umumiy soni 5600, taksi haydovchilari uchun 5300.
2. Vaqti -vaqti bilan ikkita qarama -qarshi, ish sharoitining mahsuldorligiga salbiy ta'sir ko'rsatishi - monotonlik va axborotning haddan tashqari yuklanishi. Monotonlik (monotonlik) transportning past intensivligi, boshqa harakat ishtirokchilarining yo'qligi, atrofning monoton landshaftlari, yo'lning uzun tekis uchastkalarida, ustunda doimiy tezlikda uzoq vaqt harakat qilish, monoton nur yoki tovushga uzoq vaqt ta'sir qilish bilan sodir bo'ladi. vaqti -vaqti bilan rag'batlantirish, shuningdek, yorug'lik stimuliga qarash. Haydovchini bezovta qiladigan narsa bu uzoq vaqt davomida harakatlanayotgan yuk mashinasining shovqini, mashinasining shovqini, nigohini mashinaning tamponining quyosh nuriga tiklanishi va boshqalar bo'lishi mumkin. Monotonlik pasayishiga olib keladi. motorli faollik, uyquchanlik va natijada yo'l holatining to'satdan murakkablashishi bilan qo'pol xatolarga yo'l qo'yish, ba'zan esa haydash paytida uxlab qolish. Axborotning haddan tashqari yuklanishi, ayniqsa katta shaharda yoki katta tezlikda haydashda, katta tirbandlikda sodir bo'ladi.
3. Haydovchining ifoda etilgan neyropsik stressi. Bu xavfli transport vositasi sifatida avtomobil xavfining ortishi bilan belgilanadi. Shu sababli, haydovchi doimiy ravishda yo'lovchilar hayoti, yuk, avtomobil xavfsizligi, shuningdek, o'z xavfsizligi uchun yuqori mas'uliyatni his qiladi. Shu bilan birga, ko'pincha salbiy his -tuyg'ular ustunlik qiladi: qo'rquv, xavotirlik, shubha, favqulodda vaziyatlarning doimiy kutilishi va ularning muvaffaqiyatli natijasi haqida noaniqlik. Bunday his -tuyg'ularni har bir haydovchi boshdan kechiradi, lekin haydovchining asabiy yuklanishiga yuqori qarshilik ko'rsatadigan tajribali haydovchi, hissiy jihatdan beqaror boshlovchiga qaraganda ancha kamroq asabiy taranglikka ega bo'ladi. Haddan tashqari yoki uzoq davom etadigan asabiy taranglik idrok, e'tibor, fikrlash, xotira kabi jarayonlarning buzilishiga olib keladi; reaktsiya vaqtining ko'payishi va harakatlarni muvofiqlashtirishning buzilishi ham kuzatiladi.
4. Davomiylik va diskretlik. Haydovchining faoliyatida bu xususiyat, bir tomondan, u yuklarni yoki yo'lovchilarni bir nuqtadan ikkinchisiga imkon qadar tezroq, uzilishlarsiz va Yo'l qoidalariga rioya qilgan holda etkazib berishga qiziqishi bilan ifodalanadi. va boshqa tomondan, harakatning uzluksizligi har doim aralashuvni sekinlashtirishi yoki uzilishi (boshqa mashinalar, piyodalar, yo'l sharoitlari, svetoforlar, ko'rinishning yomonligi va boshqalar). Natijada tez -tez to'xtab turish va harakatni qayta boshlash, tezlikni pasayishi yoki ortishi va boshqa qarama -qarshi harakatlar haydovchining asabiy jarayonlarining harakatchanligiga yuqori talablar qo'yadi va charchoq paydo bo'lishining sabablaridan biridir. Shunday qilib, A.K.Sabirovning so'zlariga ko'ra, avtobus haydovchilari bir smenada 400-500 ta to'xtashni (7-8 soat) bajaradilar, debriyajni ishga soladilar va viteslarni 2000 martagacha o'zgartiradilar. 1 km yurish uchun taksi haydovchisi o'rtacha 19,9 operatsiyani bajaradi, avtobus haydovchisi esa 40,5. Frantsiyada o'tkazilgan vaqt shuni ko'rsatdiki, mashinani haydash paytida katta shahar haydovchi uchun o'rtacha 1 soatlik nazorat: 15 daqiqa - tormozlash uchun, 10 daqiqa - chorrahaning oldida to'xtash uchun, 16 daqiqa - ishga tushirish va tezlashtirish uchun, va faqat 19 daqiqa - to'g'ridan -to'g'ri haydash uchun.
5. Belgilangan tezlik va vaqt etishmasligi sharoitida ishlash. Ishning majburiy va o'zboshimchalik tezligini oddiy misol bilan ko'rsatish mumkin. Ekranda qizil va yashil chiroqlar yonib turadi, vaqti -vaqti bilan o'zgarib turadi. Sinov predmeti qizil chiroqni o'ng qo'lda uzatgichning tugmachasini, chapda esa yashil chiroqni o'chirib qo'yishi kerak. Tasodifiy tezlikda, chiroq o'chmaguncha yonib turadi. Keyingi lampochka avvalgisini o'chirgandan keyingina miltillaydi. Bu o'zboshimchalik bilan tezlik. Belgilangan tezlikda, lampalar avtomatik ravishda, vaqti -vaqti bilan yonib turadi, sub'ektning harakatlaridan qat'i nazar, yorug'lik o'chguncha kerakli tugmani bosish uchun vaqt kerak. Oddiy yo'l sharoitida haydovchi o'zboshimchalik bilan harakat qiladi. U harakat tezligini o'z imkoniyatlariga muvofiq tanlaydi va har xil manevralarni bajarishda vaqt bilan chegaralanmaydi.
Belgilangan tezlikda ishlash mashinani katta tezlikda haydashda, katta shaharlarda va katta tezlikdagi yo'llarda, shuningdek, xavfli vaziyatlarda. Belgilangan tezlik va vaqtning etishmasligi tezkor mashinalarni boshqarishda (politsiya, o't o'chiruvchilar, tez yordam), haydovchi mashinani tezlikda haydashga majbur bo'lganda, ko'pincha shahar gavjum bo'ladi. Bunday hollarda, haydovchiga kerakli trafik ma'lumotlarini qabul qilishga, uni to'g'ri baholashga va kerakli nazorat harakatlarini o'z vaqtida bajarishga vaqt yo'q. Haydovchi kutilmagan xavfli vaziyatlar yuzaga kelganda, ayniqsa, bunday holatlar birin -ketin sodir bo'lganda, cheklangan vaqt sharoitiga kiradi. Shunday qilib, piyodaga duch kelmaslik uchun keskin burilish yasab, haydovchi kelayotgan mashina oldida o'zini topib oladi. Bunday holatlarda, u ba'zida beixtiyor harakatni davom ettiradi, bu o'zgargan sharoitda to'xtatilishi kerak. Shu sababli, haydovchi yangi vaziyatda zarur nazorat harakatlarini kechiktiradi. Poyga haydovchisi g'alaba qozonish uchun doimo maksimal tezlikni saqlab turishi kerak, u faqat to'siqlarni engib o'tish va burilish paytida minimal darajaga tushirishga harakat qiladi. Shuning uchun u doimo belgilangan tezlikda va vaqt etishmasligi bilan ishlaydi. Haydovchining yuqori tezlikda ishonchliligi nafaqat yuqori professional tayyorgarlikni talab qiladi, balki asab faoliyatining tezligi parametrlariga, sensorimotor reaktsiyalarning tezligi va aniqligiga katta talablar qo'yadi.
6. Yo'l harakati holatida kutilmagan o'zgarishlar ro'y berganda harakat qilishga doimiy va yuqori tayyorlik darajasi. Bu, ayniqsa, haydovchining e'tiboriga katta talablar qo'yadi. Shu bilan birga, uning e'tiborining intensivligi va barqarorligi o'z -o'zidan oshib boradi va kamayadi. Agar diqqatning pasayishi bilan to'satdan xavfli vaziyat yuzaga kelsa, unda haydovchining xatosi va uning nojo'ya oqibatlari ehtimoli katta. Shuning uchun, haydovchi diqqatning har xil sifatlarini oqilona ishlata olishi kerak. Bunga uning ixtiyoriy kuchlanishi yoki aksincha, transport holatiga qarab tushirish orqali erishiladi.
7. Kiruvchi ma'lumotlarning notekisligi va noaniqligi. Tirbandlik past bo'lgan yo'llarda oddiy yo'l sharoitida harakatlanayotganda, haydovchi ba'zida uzoq vaqt davomida zudlik bilan javob berishni talab qiladigan jiddiy tirnash xususiyati beruvchi moddalarni olmasligi mumkin. Shahar tig'izligi yoki tez yuradigan yo'llarda, tez-tez bir soniya ichida va hatto bir vaqtning o'zida, u kutilmaganda paydo bo'lgan ogohlantirishlarni yoki harakatdagi vaziyat o'zgarishini sezishi va ularga javob berishi kerak. Yo'llardagi ma'lumotlarning to'yinganligi aholi punktlariga kirish va chiqishda, tezyurar avtomagistraldan transport zichligi past bo'lgan yo'lga kirganda, katta ko'chadan yon ko'chaga va aksincha o'zgaradi. Kiruvchi ma'lumotlarning noaniqligi shundan dalolat beradiki, haydovchi yo'lda sodir bo'layotgan voqealar u kutgandek rivojlanib borishiga hech qachon ishonch hosil qila olmaydi.
8. Prognozlash, ya'ni yo'l holatining ehtimoliy rivojlanishini oldindan ko'rish. Psixologiyada bu xususiyat kutish deb nomlanadi (lat. kutish- voqealarni oldindan sezish, kutish). Professional tajriba bu sifatni rivojlantirishga katta yordam beradi, chunki prognoz kelajakni oldindan bilish uchun o'tmish haqidagi ma'lumotlardan foydalanishga asoslangan. Ayniqsa, bashorat qilishda katta qiyinchiliklar, haydovchi bir vaqtning o'zida yo'lda ikki yoki undan ko'p narsalarning xatti -harakatlarini oldindan ko'rishi kerak bo'lganda paydo bo'ladi. Bunday holda, fikrlashning ikkiga bo'linishi ro'y beradi, chunki haydovchi bir vaqtning o'zida kamida ikkita harakatni - o'z va piyodani, yoki o'zi va boshqa mashinaning haydovchisini oldindan ko'rishi kerak. Ba'zida kutilmagan to'siqlar yoki tartibsizliklar haydovchini qo'riqlab qo'yadi. Bunday holatlarda u baxtsiz hodisadan saqlanish uchun qaysi yo'nalishda harakat qilishi kerakligi oxirgi soniyalarda aniqlanadi. Bu eng katta ruhiy stress davrlari - bu haydovchining ishidagi muhim lahzalar, bunda vaziyatni baholash va baxtsiz hodisalarning oldini olish uchun zarur harakatlar deyarli bir zumda bajarilishi kerak. Haydovchining harakati hisobga olinishi kerak bo'lgan transport vositalari va piyodalar nafaqat ma'lum bir yo'nalishda va ma'lum tezlikda harakatlanadilar, balki tasodif harakatiga bo'ysunadigan ularni o'zgartiradilar. Biroq, bu o'zgarishlar har doim ham kutilmagan emas. Tajribali haydovchi tez -tez boshqa mashina haydovchisining yoki piyodaning niyatini kichik, hatto har doim ham ongli bo'lmagan belgilar bilan sezishi mumkin. Vaqt o'tishi bilan u kuzatuvning o'ziga xos shaklini ishlab chiqadi, bu unga nafaqat boshqa yo'l ishtirokchilarining eng xavfli harakatlarini har lahzada ko'rishga, balki ularning oqibatlarini oldindan bilishga va o'z vaqtida qilingan harakatlar bilan xavfli vaziyatlarning paydo bo'lishining oldini olishga yordam beradi.
9. Ko'rinishi cheklangan sharoitda etishmayotgan ma'lumotlarni faol qidirish. Kechasi, tuman ichida, qor yog'ishi yoki yomg'ir paytida haydovchining yo'l, yo'l belgilari, yo'l belgilari, piyodalar va boshqa transport vositalarini ko'rish qobiliyati yomonlashadi. U o'z avtomobilining boshqa yo'l ishtirokchilariga nisbatan pozitsiyasini aniqlashni qiyin deb biladi va bunday baholash uchun kerakli ma'lumotlarni faol qidiradi. Bunday holda, asabiy taranglik, noaniqlik, favqulodda vaziyatni og'riqli kutish holati mavjud. Bu holat yo'l -transport holatini tezda idrok etish va to'g'ri baholash, o'z vaqtida qaror qabul qilish va zarur nazorat harakatlarini bajarish qobiliyatining buzilishiga olib keladi, bu esa yo'l harakati holatining haqiqiy murakkablashuvi bilan qo'pol xatolar va baxtsiz hodisalarga olib kelishi mumkin.
Avtomobilni boshqarishning psixofiziologik xususiyatlari haydash faoliyatining murakkabligini va natijada haydovchiga yuqori talablarni ko'rsatadi. Shuning uchun, yangi avtomobillarni konstruksiyalarini loyihalashtirish yoki takomillashtirishda, yo'llarni qurish va tartibga keltirishda, shuningdek, transport harakatini tashkil qilishda haydovchilarning psixologik imkoniyatlarini, ularning asab tizimi va sezgi organlarining hal etuvchi kuchini hisobga olish zarur. Shu bilan birga, haydovchilarning mehnat va dam olishning oqilona rejimi, ularni professional tanlash usullari, kasbiy mahoratini oshirish va takomillashtirish choralarini ishlab chiqish avtomobil haydovchisiga qo'yiladigan talablarni hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak. , mashinaning texnik va ekspluatatsion ko'rsatkichlari, yo'l sharoitlari va haydash muhiti.
Avtotransport psixologiyasi-menejment, operator va texnologiya o'zaro ta'siri, HMS tizimini (atrof-muhit-odam-mashina) loyihalash va ishlatish masalalari bilan shug'ullanadigan fan, muhandislik psixologiyasi deb ataladi. Texnologiyada insoniy omil qat'iy ilmiy asosda faqat muhandislik psixologiyasi paydo bo'lishi bilan qo'llanila boshlandi. Taniqli psixolog A. N. Leontiev bu borada shunday yozgan edi: "Odamni mashinada ko'rish yoki boshqacha qilib aytganda, mashinani inson faoliyati prizmasidan tasvirlash kerak". Bu muhandislik psixologiyasi tamoyillaridan biriga aylandi.
Muhandislik psixologiyasi psixologiya va texnologiya kabi mohiyatiga ko'ra uzoq bo'lgan ilmiy bilimlarning ikkita sohasini birlashtiradi. Texnik fan sifatida muhandislik psixologiyasi odamlarga qo'yiladigan talablarni aniqlash uchun boshqaruv panellarini, ma'lumotlarning mohiyati va manbalarini o'rganadi. Psixologiya fani sifatida muhandislik psixologiyasi insonning ruhiy jarayonlari va fiziologik xususiyatlarini o'rganadi, texnik qurilmalarga qanday talablar inson tanasining xususiyatlaridan kelib chiqishini aniqlaydi, ya'ni. texnologiyani inson mehnat sharoitlari va uning imkoniyatlariga moslashtirish masalasini hal qiladi.
Avtotransport psixologiyasi o'quvchilarning avtotransportda muhandislik psixologiyasi haqidagi bilimlarini shakllantiradi va ularni haydovchilarni o'qitish va o'qitish usullarini takomillashtirish bo'yicha keyingi amaliy mashg'ulotlarda qo'llashni o'z ichiga oladi. U yo'l harakati ishtirokchilarining xulq -atvori va hissiy sohasining xususiyatlarini o'rganadi, ilmiy asoslangan ish va dam olish rejimlarini ishlab chiqish bilan shug'ullanadi, mashinalar, yo'llar va harakatni boshqarishda odamning psixofiziologik va shaxsiy xususiyatlarini hisobga oladi.
Yo'l harakati xavfsizligi muammosi, uni hal qilish uchun jiddiy sa'y -harakatlarga qaramay, kundan -kunga keskinlashib bormoqda. Bugungi kunda yo'l -transport hodisalari statistikasi jurnalning har bir o'quvchisi uchun aniq bo'lib qoldi - har bir kishi, agar bu muammo uning boshiga tushmagan bo'lsa, baxtsiz hodisaga uchragan do'stlarini osongina topishi mumkin. Tahlil, hech qanday alohida tashkiliy -texnik chora -tadbirlar baxtsiz hodisalar sonini keskin kamaytirishga imkon bermaydi, degan xulosaga keladi, chunki yo'l -transport hodisalarining 60-70 foizi haydovchilar va piyodalar xatosi natijasida sodir bo'ladi. Shunday qilib, yo'l -transport hodisalarini kamaytirishning eng muhim zaxirasi haydash ko'nikmalarining umumiy darajasini oshirishda yotadi.
Talabalar uchun "Avtotransport psixologiyasi" fani bo'yicha amaliy ishlarni bajarish bo'yicha qo'llanmalar kursning nazariy asoslarini mustahkamlashga, test ko'nikmalariga ega bo'lishga va shaxsning psixofiziologik muvofiqlashtirishini, javob berish tezligini, ko'rish xususiyatlarini va boshqalarni o'rganishga yordam beradi.
Ta'lim va fan vazirligining yangi talablariga muvofiq Rossiya Federatsiyasi, endi haydovchilik maktablarida o'qiyotgan yangi haydovchilar litsenziya olishdan oldin maxsus psixologik testlardan o'tishlari shart. Bunday talab tasodifan paydo bo'lmagan. Bunga ichki yo'llarda yo'l -transport hodisalarining ko'pligi sabab bo'ladi. Haydovchilar uchun test tekshiruvi - bu vazirlik faoliyatining tashqi ko'rinishini yaratish uchun mo'ljallangan yuqoridan kelgan navbatdagi buyruq emas. Bu haydovchining yo'lda o'zini tutishi bog'liq bo'lgan odamning psixofiziologik xususiyatlarining dastlabki tekshiruvi. Harbiy oliy o'quv yurtlarida test sinovlari dastlabki kasbiy tanlovning ajralmas qismi ekanligini kam odam biladi. Yaqinda test ma'lumotlari faqat maslahat xarakteriga ega edi. Biroq, vaqt ko'rsatdiki, kollejni tashlab ketganlarning ko'pchiligi ham psixologik testlardan o'tmagan. Shunday qilib, testlar unchalik befoyda emas. Va haydashni o'rganayotganda, ular juda zarur. Ular xotirani, psixomotor ko'nikmalarni, ko'zlarni, barqarorlikni, kosmosda harakatlanish qobiliyatini, e'tiborini almashtirish va tarqatish qobiliyatini, hissiy barqarorlikni va ish qobiliyatining dinamikasini sinovdan o'tkazadilar. Haydovchi uchun shaxsiy fazilatlar ham muhim, ularni test paytida ham tekshirish mumkin. Bu, birinchi navbatda, temperament, ziddiyat, tavakkalchilikka moyillik va monoton ish qobiliyatidir.
Haydovchilar mehnati va muhandislik psixologiyasi psixofiziologiyasi asoslari bayon qilingan. Haydovchilarning ishonchliligini belgilovchi omillar va uni haydash faoliyatining har xil turlarida takomillashtirish choralari tasvirlangan; haydovchilarning xatti -harakatlariga psixologik va shaxsiy fazilatlar, shuningdek ob -havo sharoiti ta'siri ko'rsatilgan, ularni takomillashtirish va o'qitish usullari, haydovchilarni psixofiziologik tanlashning texnik vositalari keltirilgan. Kechasi va yuqori tezlikda haydashning psixofiziologik xususiyatlari ko'rib chiqiladi.
Universitet talabalari uchun.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mavzu: Haydovchining psixofiziologik xususiyatlari Reja: Haydovchi wads tizimi operatori bilan. Haydovchi ishining psixofiziologiyasi
|