nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mobile - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov,...

78
− ommaviy mashinalararo aloqa (Massive Machine-Type
Communications, mMTC) – Internet-ashyolarni qo‘llash (ultra tor
polosali aloqa);
− o‘ta ishonchli mashinalararo aloqa (Ultra-reliable MTC,
uMTC) - juda kichik kechikishlarli alohida xizmatlar turini
ta’minlash.
5G doirasida turli tashkilotlar tomonidan o‘tkaziladigan
tadqiqotlar ishlari asosan yangi radiointerfeysni qidirishga qaratilgan.
Uning spektral samaradorligini to‘rtinchi avlod (4G) tarmoqlaridagiga
qaraganda 3 martaga oshirish rejalashtirilmoqda, bu o‘sha bir
polosaning kengligida 3 marta ko‘p ma’lumotlarni o‘tkazilishini
bildiradi, ya’ni 1 Gsga 6 bit/sekundni tashkil etadi. Bundan tashqari,
yangi radiointerfeys tez moslashuvchan, oson konfiguratsiyalanadigan
va 4G va3G tarmoqlar bilan teskari moslashuvchan bo‘lishi kerak [8].
FM-8 signallar - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

65
Demultipleksor
T
s
davomiylikdagi kirish axborot bitlari oqimini
uchta nim ketma-ketliklarga taqsimlaydi, kechiktirish elementlari bu
nim ketma-ketliklarni tekislaydi, kengaytirgichlar har bir simvolning
davomiyligini kanal simvoli davomiyligini
T
ks
= 3
T
s
qiymatigacha
oshiradi. Signalli kodlash bu holda FM-8 radiosignal kompleks
og‘masining sinfaz va kvadraturali komponentlari qiymatlarini
hisoblashga keltiriladi. Bu operatsiya signallar koderi orqali bajariladi,
uning tarkibiga L-bitli so‘zlarli ikkita raqamli chiqishlarga ega bo‘lgan
transkoder kiradi, L-bitli so‘zlar RAO‘da ko‘plikdan talab qilinadigan
qiymatlarli analog qiymatlarga o‘zgartiriladi.
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash

|
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalashBog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uπ/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash. Surilishli
kvadraturali FM-4 va FM-4larda radiosignal oniy fazasining maksimal
o‘zgarishlari mos ravishda 180° va 90° larga teng bo‘ladi. Hozirgi vaqtda
π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalash etarlicha keng
ishlatiladi, bunda fazaning maksimal sakrashi 135°ga teng, radisignal
oniy fazasining barcha boshqa qiymatlari esa π/4 qiymatga karrali
bo‘ladi. Bu modulyatsiyalash usuli uchun hech bir fzaviy o‘tishlar
traektoriyalari koordinatalar boshidan o‘tmaydi. Natijadan radiosignal
og‘masi kvadraturali fazaviy modulyatsiyalashga qaraganda kam
botiqliklarga
ega
bo‘ladi. Bunday radiosignalni shakllantirish
qurilmasining funksional sxemasi 1.41- rasmda keltirilgan.
1.41- rasm. π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyatsiyalangan
radiosignalni shakllantirish qurilmasining funksional sxemasi
{a
i
, i = 1, 2, …} axborot bitlari ketma-ketligi ikkita toq
{a
2i-1
, i = 1, 2, …} va juft (a
2i
, i = 1, 2, …} nim ketma-ketliklarga
Т
ra
n
sko
d
e
r
Demu
lti
p
le
kso
r
Impulsni
kengaytirgich
Impulsni
kengaytirgich
RA
O’
|
| |
CDMA-2000 - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov,...

Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
Burchakli modulyatsiyalashli radiouzatkichlar

77
Umumiy holda modulyatsiyalovchi signal murakkab shaklga ega va
uzatkichda bo‘lib o‘tadigan jarayonlarni tahlil qilish qiyin. Ko‘plab masalalar,
agar modulyatsiyalash bitta ton bilan amalga oshiriladi hisoblansa oddiy yechiladi.
Bu soddashtirishni e’tiborga olish bilan burchakli modulyatsiyalash signallarini
quyidagi ifoda orqali beramiz:
u(t) = U
m
cos(ɷ
0
t + msinΩt)
(5.5)
bu yerda
Ω
- modulyatsiyalovchi signal chastotasi;
m
Chastotani raqamli faza bo‘yicha avtomatik qayta sozlash (ChRFAQS)

62
ChQAS uchun O‘E o‘lchovchi element, filtr va ChR chastota rostlagichidan
tashkil topgan maxsus ChQAS zanjiri kiritiladi. O‘E o‘lchovchi element
E
rost
rostlash kuchlanishini ishlab chiqaradi. O‘E o‘lchovchi elementning turiga bog‘liq
ravishda ChQAS chastota bo‘yicha va faza bo‘yicha ChQASlarga ajratiladi.
ChQAS tizimida o‘lchovchi element ChQAS zanjiri chiqishidagi kuchlanish
chastotasini etalon qiymatdan og‘ishini baholaydi. O‘E sifatida chastotaviy
detektor ishlatiladi (4.5- rasm).
Chastotaviy detektor oraliq chastotaning f
or0
nominal qiymatiga sozlanadi. f
or
= f
or0
bo‘lganda uning chiqishidagi kuchlanish nolga teng bo‘ladi. f
or
chastota f
or0
chastotadan og‘ganida chastotaviy detektor (ChD) chiqishida nosozlanish
qiymatiga proporsional kuchlanish hosil bo‘ladi, kuchlanishning qutbi nosozlanish
yo‘nalishiga bog‘liq bo‘ladi. E
rost
rostlash kuchlanishi past chastotalar filtridan
o‘tish bilan chastotani rostlagich (ChR) vazifasini bajaradigan reaktiv elementga
(RE) ta’sir etadi. RE sifatida odatda geterodin konturiga ulanadigan varikap
ishlatiladi. Sozlash f
or
chastota birmuncha ruxsat etiladigan xatolikli f
or0
chastotaga
teng bo‘lmaguncha olib boriladi.
4.5- rasm. Chastotaviy detektor
Old yetakchi bo‘lgan avtomobilning transmissiyasi

|
Old yetakchi bo‘lgan avtomobilning transmissiyasi
|
bet | 75/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XOld yetakchi bo‘lgan avtomobilning transmissiyasi:
Kuch uzatma bir-biri bilan uzviy bog’langan mexanik va agregatlardan tashkil topib (ilashish muftasi, uzatmalar qutisi, kardanli uzatma, asosiy uzatma va yarim o’qlar), burovchi momentni dvigateldan avtomobilningyetakchi g’ildiraklariga uzatib beradi. SHu bilan birga kuch uzatma orqali burovchi momentni o’zgartirish chog’ida u o’zgaradi vayetakchi g’ildiraklarga bo’lib tarqatiladi.
Kuch uzatmalar dvigateldan olinayotgan burovchi momentniyetakchi g’ildiraklarga uzatish bo’yicha mexanik, gidromexanik, elektromexanik turlariga bo’linadi. Zamonaviy avtomobillarda asosan mexanik kuch uzatma qo’llanilib, ularning joylashuv tartibi avtomobilning vazifasi, dvigatelning o’rnatilish xolati hamdayetaklovchi g’ildiraklarning soni va joylanishiga qarab turli konstruktsiyaga ega bo’lishi mumkin.
Mexanik kuch uzatma:
Mexanik (pog’onali) kuch uzatmaning ko’p tarqalgan tizimlari rasmda ko’rsatilgan. Agar avtomobil takomillashgan yo’l sharoitida harakatlanishga mo’ljallangan bo’lsa, odatda, dvigatelning burovchi momenti,yetakchi bo’lib, xisoblangan ketingi yoki oldingiyetakchi ko’prikning yarim o’qlari orqali ularning g’ildiraklariga uzatiladi. Burovchi moment ketingiyetakchi g’ildiraklarga uzatilganda oldingi g’ildiraklari, boshqariluvchi vazifasini o’taydi.
Rasmda VAZ-2101 «Jiguli», GAZ-24 «Volga», GAZ-53 A, ZIL-130, MAZ-5335 avtomobillarga taalluqli kuch uzatmalarning tizim chizmasi tasvirlangan. Bunda burovchi moment dvigatel 1 dan ilashish muftasi 2 orqali, uzatmalar qutisi 3 ga o’tadi. Uzatmalar qutisida, burovchi momentning kattaligi yo’l sharoitiga bog’liq holda kerakligicha o’zgartiriladi. Keyinchalik kardanli uzatma 4 yordamida ketingiyetakchi ko’prik 5 ning ichida joylashgan asosiy uzatma, burovchi momentni yana da kuchaytirgan holda differintsial mexanizm va yarim o’qlar orqaliyetakchi g’ildiraklargayetkazib beradi.
|
| |
Bluetooth, HomeRF, ZigBee, NFC va Wireless USB aloqa

|
Bluetooth, HomeRF, ZigBee, NFC va Wireless USB aloqaBog'liq Muhammad al xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari u
5.3. Bluetooth, HomeRF, ZigBee, NFC va Wireless USB aloqa
texnologiyalari
Bluetooth.
Bu to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘rinish bo‘lmaganida simsiz
telefonlar,
kompyuterlar
va
turli
periferiyalarning
aloqasini
ta’minlashga imkon beradigan qisqa masofalarga ma’lumotlarni
uzatish radiotexnologiyasi hisoblanadi [23,26]. Kompyuterda yoki
mobil telefonda mavjud bo‘lgan shtatdagi interfeysning ishlatilishi
ko‘p hollarda juda qulay bo‘ladi (5.2- rasm).
180
5.2- rasm. Bluetooth tizimi
Mavjud
qurilmalar
uchun
standart
Bluetooth-bog‘lanish
profillarini ishlatadigan uncha qimmat bo‘lmagan o‘rnatiladigan
radiomodullar taklif etilmoqda. Masalan, simsiz garnituralarda
HeadSet profili ishlatiladi, qurilmalar orasida fayllarni almashlash
uchun FTP profili ishlab chiqilgan mobil telefonlarda Dial-up
Networking Profile profili qo‘llaniladi. Ma’lumotlarni to‘plash va
boshqarish tizimlarida ko‘pincha SPP ketma-ket porti profili
ishlatiladi.
Bluetooth
p
rotokoli
nuqta-nuqta
va
nuqta-ko‘p
nuqta
topologiyalarini qo‘llaydi. Ikki yoki undan ortiq o‘sha bir kanalni
ishlatadigan qurilmalar pikotarmoqni (piconet) tashkil etadi. Bunda
qurilmalardan biri asosiy (Master) sifatda, qoganlari esa bo‘ysunuvchi
(Slave) qurilmalar sifatida ishlaydi.
Bluetooth qabullagich-uzatkichlari 2.45 GGs chastotada ishlaydi
va FHSS (Frequency Hopping Spread Spectrum – chastotani
sakrashsimon qayta sozlanishi) spektrni kengaytirish usulini ishlatadi.
Uzatkichning quvvatiga bog‘liq ravishda Bluetooth® qurilmalar
uchta sinflarga bo‘linadi:
- 1-sinf – 100 mVtgacha (ochiq fazoda masofa 100 metrgacha);
- 2-sinf – 2,5 mVtgacha (ochiq fazoda masofa 15 metrgacha);
- 3-sinf – 1 mVtgacha (ochiq fazoda masofa 5 metrgacha).
Uzatiladigan ma’lumotlar tezligi ishlatiladigan spetsifikatsiya
versiyasi va Bluetooth profiliga bog‘liq bo‘ladi. Ketma-ket port profili
ishlatilganida ma’lumotlarni uzatish tezligi 704 kbit/c nazariy
chegaraga ega bo‘ladi.
|
| |
Radioeshittirish qabul qilgichlari

|
Radioeshittirish qabul qilgichlari Pdf ko'rish
|
bet | 115/129 | Sana | 15.06.2024 | Hajmi | 4,63 Mb. | | #264040 |
Bog'liq radio16.2. Radioeshittirish qabul qilgichlari
Radioeshittirish qabul qilgichlarining yuqori chastotali trakti supergeterodinli
sxema bo‘yicha bajariladi. 4-sinfdagi qabul qilgichlar faqat uzun (UT) va o‘rta
(O‘T) to‘lqinlar diapazonlariga ega bo‘ladi. Bu diapazonlarda amplitudaviy
modulyatsiyalash qo‘llaniladi va shuning uchun 4-sinfdagi qabul qilgichlar AM
signallarga qabul qilishga mo‘ljallangan. 3-sinfdagi statsionar qabul qilgichlarda
chastotaviy modulyatsiyalashli (ChM) UQT stansiyalarni qabul qilish ko‘zda
tutiladi. 3-sinfdagi statsionar qabul qilgichning tuzilish sxemasi 16.1-rasmda
tasvirlangan.
16.1-rasm. 3-sinfdagi stansionar qabul qilgichning tuzilish sxemasi
Sxema ikkita radiochastota traktidan va umumiy OChK traktidan tashkil
topgan. Qabul qilgich ikkita UQT diapazoni antennasi va UT va O‘T diapazonlari
antennasiga ega. UQT va QT to‘lqinlar uchun tashqi teleskopik antenna, UT va
O‘T to‘lqinlar uchun ichki magnit antennasi ishlatiladi.
Signal antennadan diapazon bo‘yicha chastotasi o‘zgaradigan kirish zanjiriga
kelib tushadi, kirish zanjiri kerakli signalni ajratib oladi, qolganlarini so‘ndiradi.
UQT blok
f
о
f
r
G
КZ
RChK
ChO’
f
2о
f
1о
А
KZ
МА
G
АМ
ChМ
ChO’
PF
OChK
ChD
АD
АМ
ChМ
UQT
|
| |
- modulyatsiyalash indeksi. 
Chastotaviy modulyatsiyalash

78
Bu ifodalardan ko‘rinadiki, modulyatsiyalovchi signalning o‘zgarmas
amplitudasida ChMda chastota deviatsiyasi o‘zgarmas (5.9- rasm) bo‘ladi.
ChM radioeshittirishda (UQT diapazonida)
ovoz signallarini uzatishda,
televizion dasturlar ovozini yuqori sifatda uzatishda,
SECAM televizion
standartida rang signallarini uzatishda va boshqalarda keng qo‘llaniladi.
5.9- rasm.
ChM signalni hosil bo‘lishi
ChM radioeshittirishda (UQT diapazonida) ovoz signallarini, televizion
dasturlar ovozini yuqori sifatda uzatishda, SECAM
televizion standartida rang
signallarini uzatishda va boshqalarda keng qo‘llaniladi.
Fazaviy modulyatsiyalash
(FM, ingl.
phase modulation - PM
). Fazaviy
modulyatsiyalashda
o‘zgarmas tashuvchi chastotalar tebranishlari fazaviy burchagi
ω
o
qiymati s(t) modulyatsiyalaydigan signal amplitudasiga proporsional bo‘ladi
(5.10- rasm).
Mos ravishda FM – signal tenglamasi quyidagicha aniqlanadi:
u(t) = U
m
cos[ω
o
t + k× s(t)]
, (5.8)
bu yerda
k
– proporsionallik koeffitsienti. Bitta tonal FM – signalga misol 5.10-
rasmda keltirilgan.
79
5.10- rasm. FM signalni hosil bo‘lishi
UT, O’Т, QТ - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

234
tovushlarni qabul qilishi kerak,
M
mikrofonning yo‘nalish diagrammasi aylana
shaklida bo‘ladi.
Ikkinchi mikrofon sahnaning ikki chetidagi tovushlarni qabul qilishi kerak,
uning yo‘nalish diagrammasi «sakkiz» shaklida bo‘ladi. S mikrofonda hosil
bo‘luvchi signallar maxsus qo‘shib — ayiruvchi sxemaga beriladi. Stereosignal
hosil qilishning bu usulini
L
/5 sistemasi deb ataladi.
16.2-rasmda MS — Mittel-Seite (O‘rta-chekka) sistemasi asosida
stereosignalni hosil qilish sxemasi berilgan.
1, 2, 3 ovoz manbalari;
M
— sahnadan to‘liq ovoz axborotni oluvchi mikrofonning yo‘nalish
diagrammasi;
S
— sahnaning ikki chekkasidan ovoz qabul qiluvchi mikrofonning yo‘nalish
diagrammasi
16.2- rasm. MS — Mittel-Seite (O‘rta-chekka) sistemasi asosida stereosignalni
hosil qilish sxemasi
Fazaviy manipulyatsiyalash (FMn)

92
-
Q
(kvadraturali) tashuvchining boshlang‘ich fazaviy surilishi 90°ga teng
olinadigan kanalga tegishli bo‘ladi (6.7- rasm).
6.7- rasm. Modulyatsiyalangan signalning elektr maydoni kompleks tekislikda
I/Q-diagramma yordamida aks ettirilishi mumkin
Kvadraturali diagrammaning rasmini soddalashtirish uchun, ayniqsa,
zamonaviy ko‘p pozitsiyali modulyatsiyalash turlarining signallarini aks ettirishda
odatda koordinatalar uchlaridan chiqadigan vektorlarning faqat oxirgi nuqtalari
tasvirlanadi, vektorlarning o‘zlari esa tushirib qoldiriladi. Ko‘pincha figuraning
simmetriya markazi orqali o‘tishi ko‘zda tutilishi bilan
I
va
Q
o‘qlarning o‘zi ham
tushirib qoldiriladi. Kvadraturali diagrammada nuqtalar ko‘rinishida tasvirlangan
modulyatsiyalangan signallarning to‘liq to‘plami
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 28

63
Faza bo‘yicha ChQAS (4.6- rasm) geterodin va TG tayanch generatori
tebranishlarining fazalarini taqqoslashga imkon beradi. Faza bo‘yicha ChQASda
o‘lchovchi element sifatida FD fazaviy detektor ishlatiladi.
4.6- rasm. Fazaviy detektor
Tovush chastotasi kuchaytirgichlarida
asosan kuchaytirishni ravon
potensiometrik rostlash qo‘llaniladi (4.7- rasm).
4.7- rasm. Kuchaytirishni rostlash
Bu rostlash turi tovush balandligini rostlash deyiladi. Rostlash qarshiligi
odatda detektor chiqishi va birinchi tovush chastotasi kuchaytirgichi kirishi orasiga
qo‘yiladi.
U
kir
R
rost
R
kir.k
С
аjr
С
kir.k
U
chiq
Ар
f
ор
f
с
RChK
OChK
G
RE
ChR
Е
rost
f
оr
FD
PChF
Е
rost
f
оr
G
f
g
f
тг
64
Potensiometrik rostlash bilan bir qatorda kuchaytirishni rostlash ko‘pincha
rostlanadigan MTA yordamida amalga oshiriladi (aniqsa,
videosignallarni keng
polosali kuchaytirish kaskadlarida) (4.8- rasm).
4.8- rasm. Rostlanadigan MTA yordamida kuchaytirish
R
rost
rezistorining qarshiligi qiymatini o‘zgartirish bilan MTA chuqurligini va
mos ravishda kuchaytirgichning kuchaytirish koeffitsientini o‘zgartiramiz. R
rost
rezistorning
qarshiligi
qiymati
ortganida
MTA
chuqurligi
ortadi,
kuchaytirgichning kuchaytirish koeffitsienti kamayadi va aksincha.
Radiochastota va oraliq chastota kuchaytirgichlarida (4.9- rasm) MTA
chuqurligini o‘zgartirish bilan kuchaytirishni rostlash
S
rost
sig‘imni o‘zgartirish
bilan amalga oshiriladi. Sig‘im
rolini
VD1
varikap bajaradi.
E
rost
rostlash
kuchlanishining ortishi bilan
VD1
varikap
kuchliroq yopiladi, uning
S
rost
sig‘imi
kamayadi,
MTA chuqurligi ortdi, kuchaytirgichning kuchaytirish koeffitsienti
kamayadi.
U
bosh
qanchalik katta bo‘lsa,
I
e
shunchalik katta bo‘ladi
va tiklik shunchalik
katta bo‘ladi va
K
u
shunchalik katta bo‘ladi.
ω
0 - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

74
polosali signal hosil bo‘ladi (5.7- rasm). Keyin chiqishda BYoP (yuqori yoki past)
signalni o‘tkazadigan filtr qo‘yiladi.
5.7- rasm. Filtrlash usulida bitta yon polosa signalini shakllantirish
Halqali BYoP modulyatorning tuzilish sxemasi 5.8- rasmda keltirilgan.
5.8- rasm. Halqali BYoP modulyatorning tuzilish sxemasi
Kirish
signali
u
1
=U
1
cosω
0
t
va
u
2
=U
2
cosΩt
bo‘lsin va chiqishda faqat bitta,
masalan,
pastki yon
u
chiq
=U
chiq
cos(ω
0
-Ω)t
chastotani olish talab qilinsin. Bu
ifodani
u
chiq
=U
chiq
cosω
0
t+U
chiq
sinΩtsinω
0
t
ko‘rinishda yozish bilan u ikkita
tebranishlar ko‘paytirgichlari chiqishlarida (ular sifatida
BM yoki KM ishlatilishi
mumkin)
olinadigan
tebranishlarni
qo‘shish natijasida shakllantirilishi
mumkinligini payqaymiz. 1-KM
kirishiga
u
1
va
u
2
signallarni va 2-KM kirishiga
esa faza aylantirgich yordamida faza bo‘yicha 90
0
ga buralgan
u
1
va
u
2
signallarni
berish bilan (5.8- rasm) har bir ko‘paytirgichning (1-BM va 2-BM)
chiqishida
ikkita kirish signallarining ko‘paytmasiga proporsional bo‘lgan
U
1.2-chiq
=a u
1-kir
u
2-
КМ1
(BМ)
π/2
π/2
(
±
)
КМ2
(BМ)
сos(ω-Ω)t
U
Ω
U
ω
cosΩtcosω
0
t
U
ω
sinω
0
t
U
ω
sinω
0
t
U
Ω
sinΩt
U
Ω
sinΩt
U
ω
cosω
0
t
mU
Ω
U
ω
cosΩt
mU
Ω
U
ω
cos(ω+Ω)t
75
kir
kuchlanishni olamiz. Summatorning chiqishidagi kuchlanish
u
chiq
= u
1-kir
+ u
2-
kir
=aU
1
U
2
cos(ω
0
-Ω)t
bo‘ladi.
Yuqori yon polosani shakllantirish uchun BPM sxemasida qo‘shish qurilmasi
o‘rniga ayirish qurilmasini qo‘yish kerak bo‘ladi.
BYoPning afzalliklariga quyidagilar kiradi:
- tashuvchi chastota tebranishlarini uzatishga quvvat yo‘qotishlarining va
bitta yon polosaning yo‘qligi, buning hisobiga
yon polosa uzatadigan
tebranishlarning quvvatini va demak, aloqa tizimining ishlash masofasini oshirish
mumkin;
- modulyatsiyalovchi signal bo‘lmaganida (kutish rejimida) uzatkichning
quvvati sarflanmaydi, chunki tashuvchi chastota tebranishi bo‘lmaydi;
- egallanadigan
chastotalar polosasi kichik, bu berilgan to‘lqin diapazonida
o‘zaro halaqitlarsiz ishlaydigan stansiyalar soni oshirishga imkon beradi;
- radioqabul qilish qurilmalari torroq o‘tkazish polosasiga ega bo‘ladi, bu
qabul qilgich kirishida halaqitlar darajasini kamaytirishga imkon beradi;
- BYoPli aloqa istalgan modulyatsiyalash turida (AM, ChM, FM) qo‘llanishi
mumkin.
BYoP signallarning asosiy afzalligi egallanadigan
chastotalar polosasining
ikki martaga qisqarishi hisoblanadi, bu radiokanallarni chastota bo‘yicha
zichlashtirish uchun, masalan, chastotalar dipazoni
chegaraviy yuklanishi
sharoitlarida QTda aloqada sezilarli bo‘lib qoladi.
BYoPning kamchiliklariga quyidagilar kiradi:
- BYoP signallardan foydalanish bilan aloqa qabul qilish va uzatish
apparaturasining
murakkablashtirilishi
hisobiga
erishiladi.
Qabul
qilish
qurilmasida uzatichning tashuvchi (so‘ndirilgan) tebranishi
bilan kerakli tarzda
sinxronlashtirilgan tashuvchi tebranishni qayta tiklash zarur bo‘ladi;
76
- BYoP signalining og‘ishi modulyatsiyalovchi funksiyaning shaklini
takrorlamaydi.
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 26

59
4.3- rasm. ChAQS tizimining umumlashtirilgan sxemasi
Aralashtirgichning kirishiga
𝜔
𝑠
(𝑡) = 𝜔
0𝑠
+ ∆𝜔
𝑠
(𝑡)
(4.1)
chastotali
U
C
signal va boshqariladigan generator chiqishidan
𝜔
𝑔
(𝑡) = 𝜔
0𝑔
+ ∆𝜔
𝑔
(𝑡)
(4.2)
chastotali
U
G
kuchlanish beriladi.
Chastotani
faza
bo‘yicha
avtomatik
qayta
sozlash
(
ChFAQS
, ingl.
PLL
) – boshqariladigan generatorning fazasini u tayanch
signalining fazasiga teng bo‘ladigan yoki vaqtga bog‘liq ma’lum
funksiyaga
farqlanadigan tarzda rostlaydigan avtomatik rostlash tizimi hisoblanadi. Rostlash
manfiy teskari aloqaning mavjudligi tufayli amalga oshiriladi.
Boshqariladigan
generatorning chiqish signali fazaviy detektorda tayanch signali bilan
taqqoslanadi, taqqoslash natijasi boshqariladigan generatorni qayta sozlash uchun
ishlatiladi.
ChD
PChF
КE
Rostlagich
U
s
, I
kir
Аr
OCK
O’E
BG (ОК)
I
tа
I
boshq
60
ChFAQS tizimi chastotaviy modulyatsiyalash
va demodulyatsiyalash,
chastotani ko‘paytirish va o‘zgartirish, chastotaviy filtrlash, kogerent detektorlash
uchun tayanch kuchlanishini ajratish va boshqa maqsadlar uchun ishlatiladi.
ChFAQS tizimi kirish va tayanch signallarining fazalarini taqqoslaydi va bu
fazalar orasidagi farqqa mos xatolik signalini chiqaradi. Xatolik signali keyin past
chastotalar filtridan o‘tadi va manfiy tesari aloqani ta’minlaydigan kuchlanish
bilan boshqariladigan generator (KBG) uchun
boshqarish signali sifatida
ishlatiladi. Agar chiqish chastotasi tayanch signalidan farqlansa,
u holda xatolik
signali KBGga xatolikni kamaytirish tomonga ta’sir etish bilan ortadi. Muvozanat
holatida chiqish signali tayanch signali chastotasida qayd etiladi (4.4- rasm).
ChFAQS radiotexnika,
telekommunikatsiya, kompyuterlar va boshqa
elektron qurilmalarda keng ishlatiladi. Bu tizim o‘zgarmas
chastota signalini
generatsiyalashi, shovqinlashgan kommunikatsion kanaldan signalni qayta tiklashi
yoki mikroprotsessorlar, YaO‘MIS va boshqalar kabi raqamli mantiqiy sxemalarda
sinxronlashtirish signallarini taqsimlashi mumkin. Binobarin,
integral sxemada
ChFAQS blokini to‘liq yig‘ish mumkin, bu usul ko‘pincha gersning ulushlaridan
ko‘plab gigagerslargacha chiqish chastotalarili zamonaviy
eletron qurilmalarda
ishlatiladi.
4.4- rasm. ChFAQSning tuzilish sxemasi
Takt
generatori
Fazalarni
taqqoslash
Past
chastotalar
filtri
Kuchlanish
boshqaradigan
generator
Chastotani
bo‘lgich
61
ChFAQS qurilmasi ham analog, ham raqamli sxemada yig‘ilishi mumkin.
Har ikkala usul bir xil tuzilish sxemasiga ega. Ham analog, ham raqamli ChFAQS
sxemasi quyidagi asosiy to‘rtta elementlarni o‘z ichiga oladi:
−
fazaviy detektor;
−
past chastotalar filtri;
−
rostlanadigan generator;
−
teskari
aloqa (ko‘pincha chastota bo‘lgichini o‘z ichiga oladigan).
Reja: dtsning mazmuni

|
Reja: dtsning mazmuni
|
bet | 1/23 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,36 Mb. | | #104212 |
Bog'liq 2-maruza mashg\'uloti
2- MAVZU: MAKTAB O‘QUV REJASI BO‘YIChA UMUMIY JISMONIY TARBIYA KURSI.
REJA: 1. DTSning mazmuni. 2. Maktab o‘quvchi yoshlari tayyorgarligini hisobga olish. 3. DTS maktabda o‘quv ishlarini rejalashtirishning asosiy hujjat ekanligi. 4. Tushuntirish xati «boshlang‘ich, o‘rta va yuqori sinflarni qeyosiy tavsifi». Foydalanilgan adabiyotlar: - Foydalanilgan adabiyotlar:
- 1.Umumiy o‘rta ta’limning jismoniy tarbiya fanidan davlat ta’lim standarti va o‘quv dasturi. Toshkent 2017 yil.
- 2Umumiy o‘rta ta’limning jismoniy tarbiya fanidan milliy dasturi Toshkent 2021 yil 3. A.Abdullaev., Sh.Xonkeldiev Jismoniy tarbiya nazariyasi va usuliyati. Toshkent 2014 yil. 4. F.Q.Axmedov., Sh.O‘.Atamurodov. Boshlang‘ich sinflarda jismoniy madaniyat darslari. Toshkent-2017 yil.
- 4.WWW/ZyoNet.com
DTSning mazmuni DTSning mazmuni
«Ta’lim to‘g‘risida»gi va «Kadrlar tayyorlash milliy dasturi to‘g‘risida»gi O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga muvofiq, umumta’lim fanlarini o‘qitishning uzluksizligi va izchilligini ta’minlash, zamonaviy metodologiyasini yaratish, umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi davlat ta’lim standartlarini kompetensiyaviy yondashuv asosida takomillashtirish, o‘quv-metodik majmualarning yangi avlodini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etishni tashkil etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi qarori bilan 2017-yil 6-aprelda ushbu davlat ta’lim standarti ishlab chiqildi.
Umumiy o‘rta va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limining davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida
Umumiy o‘rta ta’limning davlat ta’lim standarti davlat ta’lim standartining maqsad va vazifalarini, asosiy prinsiplarini, tarkibiy qismlarini, davlat ta’lim standartlarini joriy etish hamda davlat ta’lim standartlari talablariga rioya etilishini nazorat qilish tartibini belgilaydi
|
| |
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 113

229
16. ANALOG VA RAQAMLI RADIOESHITTIRISH QABUL QILGICHLARI 16.1. Analog radioeshittirishdan raqamli radioeshittirishga o‘tish Analog radioeshittirishdan raqamli radioeshittirishga o‘tish zarurati uzatish,
aloqa vositalari, axborot xizmatlari va kompyuter tizimlarini yagona interaktiv
tarmoqqa birlashtirish ortib borayotgan jarayoniga bog‘liq, bu raqamli
texnologiyalar sohasidagi jahonning keskin taraqqiyoti tufayli mumkin bo‘ldi. Bu
integratsion
jarayonlar
radiochastotalar
spektridan
(RChS)
foydalanish
samaradorligini oshirish va elektr aloqadagi xizmatlar sifati va sonini oshirish
muammolariga yanada ortib borayotgan qiziqishni shartlaydi.
Hozirgi vaqtda radioaloqada RChSdan foydalanish samaradorligini oshirish
muammosi raqamli radioeshittirish va aloqa usullarini rivolantirish zaruratini
ta’kidlash bilan butun dunyoda oldingi rejaga chiqmoqda. Bundan tashqari,
raqamli radioeshittirish tizimlarini joriy etish zarurati quyidagi ikkita omillar orqali
tushuntiriladi. Ulardan birinchisi uzatish sifatiga talablarni aniqlaydi va aholida
kompakt-disklarning (
CD ) keng tarqalishiga va buning natijasida bu ehtiyojga
ko‘ra, umumiy qabul qilingan standart bo‘lib qolayotgan yuqori sifatli
eshittirishning paydo bo‘lishiga bog‘liq.
Ikkinchi omil harakatdagi (mobil) qabul qilish sharoitlarida bu sifatni
saqlashga
talablar
hisoblanadi.
Tadqiqotlar
ko‘rsatadiki, efir bo‘yicha
radioeshittirishning mavjud (analog) tizimlari doirasida bu talablarni bir vaqtda
qoniqtirish mumkin emas.
Jahon tajribasiga muvofiq ovoz eshittirishni (OE) istiqbolli rivojlantirish
masalasi turli qabul qilish sharoitlarida dasturlarning yangrash sifatiga
230
tinglovchilarning yuqori talablarini qondirish uchun loyihalashtirilgan absolyut
yangi eshittirish tizimlarini yaratish yo‘li bilan yechiladi. Bu talablarga
HSATda chastotaviy rejalashtirish

85
qamrab oladigan uch sektorli antennaga ega. Har bir yacheykaga
uchta BTSlardan uchta sektorlar to‘g‘ri keladi, u holda BTSlarning
umumiy soni tizimning yacheykalari soniga teng bo‘ladi. MS olti
burchakli yacheykaning burchaklaridan biriga joylashadigan yomon
hol uchun S=1da, qabullagich kirishidagi signal/halaqit nisbati 1,7 dB
qiymatgacha ortadi. Umumiy holda ko‘rinadiki, yo‘naltirilgan
nurlanish HSATda o‘zaro halaqitlar darajasni kamaytirishning
samarali chorasi hisoblanadi.
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari - bet 10

|
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari
|
bet | 10/15 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #129552 |
Bog'liq ZDIFT 0903 (1)22
`
hisoblash qurilmasi bo‘lib, kompyuterdagi barcha hisob-kitoblarni amalga oshiruvchi MIYASI desak ham bo‘ladi (7.3-rasm).
Protsesssor kvadart yoki to‘g‘ri to‘rtburchak shaklidagi qurilma bo‘lib, ona platadagi protsessorlar slotiga, ya’ni uyachasiga joylanadi. Bir necha minglab PINlar, ignalar bilan ulanadi (o‘rtacha soni 370-2000). Protsessor ishlagan vaqtida keraklicha elektr energiyasi sarflaganligi sababli, u isiydi, harorati oshadi, uni doimiy sovutib turish uchun, protsessor ustiga sovutgich radiator qo‘yiladi. Quyida uning soddalashtirilgan strukturasini taxlil qilamiz (7.1-rasm).
Arifmetik-Mantiqiy Qurilma (AMQ) – sonli va belgili axborot bilan bajariladigan barcha arifmetik va mantiqiy operatsiyalarni amalga oshirish uchun mo‘ljallangan (ShKning ayrim modellarida operatsiyalar ijrosini jadallashtirish uchun AMQga qo‘shimcha matematik soprotsessor ulanadi);
Boshqaruv Qurilmasi (BQ) – oldin bajarilgan operatsiyalarning natijalari va ayni fursatda bajarilayotgan operatsiyadan kelib chiqadigan muayyan boshqaruv signallarini (boshqaruv impulslarini) shakllantirib, mashinaning barcha bloklariga zaruriy fursatlarda uzatib boradi, bajarilayotgan operatsiyada foydalaniladigan xotira uyalarining manzillarini shakllantirib, ularni EHMning tegishli bloklariga uzatadi, mazkur boshqaruv qurilmasi impulslarning asosiy izchilligini taktli impulslar generatoridan oladi;
Registrlar – uzunligi turlicha bo‘la oladigan tez ishlovchi xotira uyalari (standart uzunligi 1 bayt ga teng va ish tezligi ancha past bo‘lgan AXQ uyalaridan farq qiladi); Mikroprotsessorning Interfeys Tizimi – ShKning boshqa qurilmalari bilan ulanib, aloqa bog’lashni ta’minlaydi; o‘z ichiga MPning ichki interfeysi va xotirada saqlovchi bufer registrlarni hamda kiritish-chiqarish portlari (KChP) va tizim shinasini boshqarish sxemasini mujassam etadi.
Boshqaruv mantig'i -barcha protsessor tugunlarining o‘zaro ta'sirini tashkil qiladi, ma'lumotlarni qayta yo‘naltiradi, protsessorni tashqi signallar bilan sinxronlashtiradi, shuningdek, axborotni kiritish va chiqarish protseduralarini amalga oshiradi.
|
| |
Nazorat savollari - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

71
10. Antennaga umumiy tushuncha bering.
11. Izotrop nurlantirgich va simmetrik vibrator
deganda nima
tushuniladi?
12. Fazaviy manipulyasiyalashni talqin etilishini keltiring va
tushuntiring.
13. FM-8 radiosignalni shakllantirish
prinsipini tushuntiring va
qurilmaning funksional sxemasini keltiring.
14. π/4-kvadraturali nisbiy fazaviy modulyasilangan radiosignalni
shakllantirish qurilmasining funksional
sxemasini keltiring va
tushuntiring.
15. Kvadraturali amplitudaviy modulyasiyalashni tushuntiring.
Kanallar kod bo‘yicha ajratiladigan raqamli HSATlar

|
Kanallar kod bo‘yicha ajratiladigan raqamli HSATlarBog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uKanallar kod bo‘yicha ajratiladigan raqamli HSATlar.
CDMA bu umumiy foydalanishdagi abonentlarni kod bo‘yicha
ajratishli harakatdagi radioaloqa tizim bo‘lib, birinchi marta
Qualcomm (AQSh) firmasi tomonidan ishlab chiqilgan va
MOTOROLA firmasi tomonidan muvaffaqiyatli rivojlantirilmoqda
[1,6]. AQShda CDMA tizimlariga IS-95 nomini olgan standart qabul
qilindi. Dunyoda birinchi marta kanallar kod bo‘yicha ajratiladigan
(CDMA) tijorat tizimi 1995 yilda Hutchison Telephone (Gonkong)
kompaniyasi tomonidan joriy etilgan. Bu tarmoq Motorola firmasining
SC9600
turdagi
bazaviy
stansiyalar
va
EMX2500
turdagi
kommutatsion stansiyalari qurilmalarida qurilgan.
CDMA tizimlarda har bir ovozli oqimni o‘z noyob kodi
belgilangan va bir vaqtda bitta kanalda ko‘plab boshqa kodlangan
ovozli oqimlar bilan birga uzatiladi. Qabul qiluvchi tomon shovqinni
signaldan ajratib olish uchun o‘sha kodni ishlatadi. Ko‘plab ovozli
oqimlar orasidagi yagona farq bu noyob kod hisoblanadi.
Kanal juda keng va har bir ovozli oqim diapazonning butun
kengligini egallaydi. Bu tizim 1.23 MGs kenglikdagi kanallar
to‘plamini ishlatadi. Ovoz 8.55 kbit/s tezlikda kodlanadi, lekin
ovozning aktivligini aniqlash va turli kodlash tezliklari 1200
bit/sgacha ma’lumotlar oqimini kesishi mumkin.
CDMA tizimlarda signal quvvatining past qiymatiga, nazariy
jihatdan signal shovqin sathidan kuchsizroq bo‘lishi mumkinligiga
qaramasdan juda mustahkam va himoyalangan bog‘lanishlar
o‘rnatilishi mumkin.
CDMA tamoyili oddiy xabarlarni uzatilishi uchun zarur bo‘lgan
chastotalar polosasidan sezilarli ortiq bo‘lgan keng polosali signallarni
(KPS) ishlatilishiga asoslangan.
89
2.4. Uchinchi avlod sotali tizimlari
|
| |
Science and innovation in the education system

SCIENCE AND INNOVATION IN THE
EDUCATION SYSTEM
International scientific-online conference
34
ROBOTOTEXNIKA FANINI OʻQITISHDA SANOAT, MOBIL
ROBOTLARNING TURLARI VA SAMARADORLIGINING OʻZIGA XOS
XUSUSIYATLARI
Yavqochdiyev Davlat Davronovich
Buxoro davlat universiteti “Geliofizika, qayta tiklanuvchi
energiya manbalari va elektronika” kafedrasi o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.8372407
Annotatsiya: Ushbu maqola robototexnika fanini oʻqitishda sanoat, mobil
robotlarning turlari va samaradorligining oʻziga xos xususiyatlari haqida
ma’lumotlar bayon qilingan.Talabalarga sanoat, mobil robotlarning turlari va
samaradorligining oʻziga xos xususiyatlari robototexnika elementlarini o’rgatish
masalalari yoritib berilgan.
Kalit so'zlar: Robotlar manipulyatorlar , masofadan operator yoki
programmali boshqarish sistemasi,ijro qurulmasida qayta dasturlovchi dasturiy
boshqaruv qurulmalari,qo’zg’almas ko’chma avtomatik mashinalar.Mobil
robototexnik tizimlar,xalq xo’jaligida turli tarmoqlarda moslashuvchan
avtomatlashtirilgan mobil robototexnik tizimlar.
Robotlar manipulyatorlar deb ataladigan mashinlar sinfiga kiradi.
Manipulyatorlar – ko‘p zvenolardan iborat mexanizm bo‘lib, odam qo‘li
harakatlarini imitatsiya qilishga mo‘ljallangan qurilmadir, u masofadan operator
yoki programmali boshqarish sistemasi tomonidan boshqariladi. Sanoat
robotlari ishlab chiqarish jarayonida harakat va boshqaruv funksiyalarini
bajarish uchun mo‘ljallangan bir nechta xarakatlanish darajasiga ega bo‘lgan
manipulyator ko‘rinishidagi ijro qurilmasidan hamda qayta dasturlanuvchi
dasturiy boshqaruv qurilmasidan tashkil topgan statsionar (qo‘zg‘almas) yoki
ko‘chma avtomatik mashinalar. Sanoat robotlar qayta dasturlanuvchi avtomatik
manipulyatorlar hozirgi kunda keng tarqalgan.
Mobil robototexnik tizimlar o‘z navbatida avtomatik boshqariladigan
qo‘zg‘aluvchan ob’ektlarni bildiradi,mobil robototexnik tizimlar harakat
marshruti programmasidan tashqari mo‘ljalni programmalashtirilgan avtomatik
adreslash imkoniyatiga ham egadirlar. Buning ustiga avtomatik ravishda
yuklanishlari va yuklarni tushirishlari mumkin . Ishlab chiqarish sanoat
sexlarida ular detallar va instrument asboblarni stanoklarga va stanoklardan
omborlargacha avtomatik ravishda tashish uchun xizmat qiladilar. Bunday
qo‘zg‘aluvchan sistemalarda manipulyatsion mexanizmlar o‘rnatilishi mumkin.
Bu turdagi sistemalar mexanizmlarga xalq xo‘jaligining turli tarmoqlaridagi
moslashuvchan
avtomatlashtirilgan
ishlab
chiqarishlar
tarkibidagi
|
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari - bet 13

|
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari
|
bet | 13/15 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #129552 |
Bog'liq ZDIFT 0903 (1)26
`
INTEL protsessorlarining kamchiliklari
Platforma protsessorlarning yangi qatorining har bir chiqarilishi bilan o‘zgaradi (LGA 1155 soketli protsessorlardan tashqari).
Ikkitadan ortiq kuchli ilovalar bilan ishlay olmaydi.
“K” indeksli i7-i5 protsessorlari ayniqsa kuchli sovutishga muhtoj.
Nisbatan yuqori narx.
Intel kompaniyasi 10-yadroli protsessorni ommaga yangi Core X protsessorlari qatorini taqdim etdi. Yangi avlod protsessorlari orasida eng ko‘zga tashlangani 18 yadroli 36 qatorli Core i9- 7980XE protsessori bo‘ldi. U 16-yadroli AMD Ryzen Threadripper protsessorini ortda qoldirmoqda.
O‘ta kuchli ko‘p qatorli yangi protsessorlar eng talabchan foydalanuvchilarni ham qanoatlantirishi kerak. Masalan, 4K o‘lchamli o‘yinni o‘ynash barobarida o‘yin jarayonini Twitch xizmati orqali bevosita HD formatda onlayn efirga jonli uzatishni xohlovchilar ham undan bemalol ko‘ngli to‘ladi. Agar 18 yadro juda ortiqcha deb o‘ylasangiz, Core X 16 , Core X 14 va Core X 12 protsessorlaridan birini tanlashingiz mumkin. Yangi protsessorlar 10 yadroli protsessorlar kabi 140 vattlik TDP (thermal design power yoki thermal design point)ga ega.
Yangi protsessorlar LGA 2066 soketi va X299 chipseti bilan jihozlangan Motherboard platalariga mos keladi. Yangi Motherboard joriy yil iyun oyidan savdoga chiqariladi. Yangi soket LGA 2011 o‘rnini egallaydi va stol kompyuterlar samaradorligini sezilarli oshirish imkonini beradi. Barcha i9 protsessorlari 3,3 GGs chastotali bo‘lib, Intel Turbo Boost Max 3.0 texnologiyasi yordamida 4,3 GGs tezlikkacha ishlay oladi.
AMD protsessorining afzalliklari
Nisbatan past narx va narx / ishlash nisbati.
Yuqori multiplatforma, ya'ni kompyuteringizni vaqti-vaqti bilan minimal harajat va murakkablik bilan yangilash imkoniyati.
Ko‘p vazifalilik, ya'ni bir vaqtning o‘zida ko‘plab ilovalar bilan ishlash imkoniyati.
«Overclocking» imkoniyati, kamida 10-20% ga.
|
| |
Uzilishlarni boshqarish sxemasi

|
Uzilishlarni boshqarish sxemasi
|
bet | 11/15 | Sana | 02.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #129552 |
Bog'liq ZDIFT 0903 (1)Uzilishlarni boshqarish sxemasi - protsessorga keladigan uzilish so‘rovini qayta ishlaydi, uzilishlarni qayta ishlash dasturining boshlanish manzilini (uzilish vektor manzili) aniqlaydi, joriy buyruqni bajargandan va protsessor registrlarining joriy holatini saqlagandan so‘ng ushbu dasturga o‘tishni ta'minlaydi (xotira stekida).
Xotiraga to‘g'ridan-to‘g'ri kirishni boshqarish sxemasi- protsessorni tashqi shinalardan vaqtincha uzish va protsessorni so‘ragan qurilmaga to‘g'ridanto‘g'ri kirish huquqini berishda uni to‘xtatib turish uchun ishlatiladi.
Holat registri- Hodisalarni, obyektlarni, kodlarni ro‘yxatga olish uchun mo‘ljallangan ro‘yxat yoki xotira sohasi. Informatikada registr deganda, kompyuterning tarkibiy qismlari orasida jo‘natiladigan, cheklangan o‘lchamli kodlarni vaqtincha saqlashga mo‘ljallangan oddiy qurilma tushuniladi. Registrning muhim xossasi, uning ma’lumotlarni qabul qilish va berishda yuqori tezlikka ega bo‘lishidir. Registr uyalardan iborat, ularga so‘z, buyruq, ikkilik sanoq tizimida berilgan son va boshqalarni yozish, eslash va o‘qib olish mumkin. Ko‘pincha registr kompyuter ishlaydigan so‘z o‘lchami bilan bir o‘lchamga ega. Ixtiyoriy registrning ish tezligi, u saqlay oladigan bitlar soni bilan belgilanadi.
23
`
rasm- Protsessorning boshqaruvidagi fizik qurilmalar.
Protsessor barcha qurilmalar bilan birgalikda ishlash imkoniyatini yaratadi. Bu qurilma 1960 yildan beri turli ko‘rinishga kelgan bo‘lsada, uning fundamental vazifasi o‘zgarishsiz qoldi.
Dastlabi protsessorlar vakum naylardan tashkil topgan. Bu esa juda katta elektr energiyasi va katta fizik o‘lchamlarni talab etardi. 1945 yilda ishlab chiqarilgan, “INIAC” kompyuteri 18 mingta vakum naylardan iborat bo‘lgan. 1948 yili vakum naylardan ancha ixsam, kichik va tez tranzistorlar ixtiro qilindi. 1956 yil tranzitor asosidagi birinchi kompyuter “UNIVAC” ishlab chiqildi.
Integrallashgan sxemalarning ixtiro qilinishi bugungi kundagi protsessorlarni yaratilishiga omil bo‘ldi. Integrallashgan sxema bu-o‘zida bir necha millionlab tranzistorlarni birlashtirgan elektron plata bo‘lib, bu texnologiya asosida ishlab chiqilgan birinchi protsessor 1971 yil “Intel” firmasi tomonidan ishlab chiqilgan, Intel-4004 dir. Bu protsessor 2300 ta tranzistordan tashkil topgan bo‘lib, sekundiga 60 000 ta operatsiya bajara olgan.
rasm. Intel-4004 protsessori.
Hozirgi kunda protsessorlar bir necha milliyardlab tranzistorlardan tashkil topadi va bitta elektron platada bir nechta protsessorlar joylashadi. Bu biz bilgan ko‘p yadroli protsessordir. (7.5-rasm) 2012 yil ishlab chiqilgan Intel Xeon 5 milliyard tiranzitordan tashkil topgan bo‘lib, bir tranzitor o‘lchami 22 nm gacha (nanometrgacha) kichraytirildi. Buni qiyosalash uchun bitta
|
| |
-boskich.
Yakuniy qism (10 daq)

-boskich. Yakuniy qism (10 daq)
B C toifa tuzil OMT Elmuratov X
O’qituvchi: Sharipova Dilfuza. Kichik guruhlarda ishlash qoidasi 1. Talabalar ishini bajarish uchun zarur bilim va masalalarga ega bo’lmogi lozim. 2. Guruhlarga aniq topshiriqlar berilmog’i lozim. 3. Kichik guruh oldiga qo’yilgan topshiriqni bajarish uchun etarli vaqtajratiladi. 4. Guruhlardagi fikrlar chegaralanmaganligi va tazyiqqa uchramasligi xaqida ogohlantirilishi zarur. 5. Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari, o’qituvchi ularga yo’riqnoma berishi lozim. 6. Nima bo’lganda ham muloqotda bo’ling, o’z fikringizni erkin namoyon eting. Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
2,2 – 3 ball – a’lo 1,2 – 2 ball – yaxshi 0,5 – 1,1 ball – qoniqarli 1-guruh Bir o’qli transmissiyaning sxemasi. 1-o’quv topshiriq: 2-guruh. Bir nechta yetaklovchi o’qli transmissiya sxemasi 3-guruh. Mexanik kuch uzatma. 16. Mavzu. Bir va bir nechta yetaklovchi o’qli transmissiyalarning sxemalari. Reja: Bir o’qli transmissiyaning sxemasi. Bir nechta yetaklovchi o’qli transmissiya sxemasi. Mexanik kuch uzatma. Avtomobil harakatlanganda unga ta’sir etuvchi kuchlar har bir daqiqada uzluksiz va ixtiyoriy ravishda o’zgarib turadi. Avvalambor, avtomobilga ta’sir etayotgan kuchlarning o’zgarishi yo’l sharoitiga, uning tezligi va tezlanishiga bevosita bog’liq bo’lib, bularning vaziyatiga qarab avtomobilning yetaklovsi g’ildiraklariga dvigateldan kelayotgan burovchi mometni o’zgartirib turish lozim bo’ladi. Bu vazifani bajarish uchun avtomobillarga kuch uzatmasi qo’llaniladi. Orqa yetakchi bo‘lgan(klassik) avtomobilning transmissiyasi. Download 5,07 Mb.
|
raqamli 
radioeshittirish

raqamli
radioeshittirish
– yangi axborot texnologiyasi javob beradi, uning asosida
eshittirish traktining barcha bo‘g‘inlarida – studiyadan to mobil qabul qigichgacha
ovoz signalini raqamli shaklda berilishi va uzatilishi yotadi.
Analog radioeshittirishga qaraganda raqamli radioeshittirish qator mavjud
afzalliklarga ega, ularga quyidagilar kiradi:
−
radiochastotalar spektridan katta foydalanish samaradorligi;
−
o‘sha bir xizmat ko‘rsatish zonasida uzatkichlarning kichik quvvati;
−
halaqitlarga kichik sezgirlik.
Televideniyening keskin rivojlanishiga qaramasdan, bugungi kunda
ommaviy axborotning eng muhim elektron vositasi bo‘lgan efir bo‘yicha
radioeshittirish butun dunyoda aholi uchun asosiy ma’lumotlar manbai bo‘lib
qolmoqda. Efir bo‘yicha radioeshittirish uchun dunyoda maqsadlari, texnik
parametrlari va xizmat ko‘rsatish zonalari bilan farqlanadigan bir necha xizmatlar
ishlatiladi.
Efir
bo‘yicha radioeshittirish mavjud tizimlarining asosiy
xarakteristikalari 16.1- jadvalda keltirilgan, bu yerda taqqoslash uchun raqamli
radioeshittirishning rejalashtiriladigan parametrlari ko‘rsatilgan.
Bu tizimlarni shartli ravishda quyidagi uchta sinflarga bo‘lish mumkin:
1) amplitudaviy modulyatsiyali (AMli) tizimlar, ular KMT, GMT va DKMT
(ya’ni 30 MGsdan past chastotalar) diapazonlarini ishlatadi, bu “Radioaloqa
reglamenti” (RR) atamashunosligi bo‘yicha PCh, O‘Ch va YuCh dipazonlariga
mos keladi;
2) MT (UQT) ChM tizimlar, metrli to‘lqinlarni ishlatadi, ya’ni JYuCh
diapazonda 30...300 MGs chastotalardan ishlaydigan tizimlar;
231
3) UYuCh va O‘YuCh diapazonlarda ishlaydigan to‘g‘ridan-to‘g‘ri sun’iy
yo‘ldoshli radioeshittirish tizimlari (DSR, ADR, World Space, Digital System E va
boshqalar).
16.1- jadval
Efir bo‘yicha radioeshittirish mavjud tizimlarining asosiy xarakteristikalari
To‘lqin
diapazoni/
xizmat
Tarqatish
zonalari
Ovoz
dastur-
lari soni
Ovoz
chastota-
lari,
polosasi
kGs
Signal/
tashuvchi
nisbati,
dB
Mono/
stereo
Qayd
etilgan/
mobil
KMT
Milliy
tarqatish,
aralash
davlatlar
3…5
4,5…5,0
20
M
Q+M
GMT
- // -
8
4,5…5,0
20
M
Q+M
DKMT
Butun
dunyo
4,5…5,0
0
M
Q(M)
MT/UQT
Hududiy va
mahalliy
tarqatish
5…10
15
50
M/S
Q(M)
DSR, ADR
Milliy
tarqatish,
aralash
davlatlar
16
15
70
M/S
Q
RRE (yer
usti)
Hududiy va
mahalliy
tarqatish
≥6
>15
70
S
Q+M
RRE (sun’iy
yo‘ldoshli)
Milliy
tarqatish,
aralash
davlatlar
≥16
>15
70
S
Q+M
|
Fazaviy modulyatsiyalashda - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

62
Bu usulni ishlatilishi uchun 1.33-rasmdagi sxemani 1.36-rasmda
ko‘rsatilganidek sezilarsiz modifikatsiyalash yetarli bo‘ladi, sinfaz
tarmoqda
T
s
vaqtga kechiktirish elementini olib tashlash zarur bo‘ladi.
Bunday o‘zgaririshda kanallar simvollari kvadraturali nimketma-
ketligi sinfaz nim ketma-ketlikka nisbatan
T
s
vaqtga kechiktiriladi.
1.37-
rasmda
axborot
bitlari
ketma-ketliklarining
vaqt
diagrammalari va bu funksional sxema uchun mos kanallar simvollari
tasvirlangan. Bu diagrammalarni asosiy farqi shundan iboratki, endi
kengaytirgichlar chiqishidagi kvadraturali kanallarda signal sathlarini
o‘zgartirish bir vaqtda bo‘la olmaydi. Buning natijasida bu
modulyatsiyalash usuli uchun fazaviy o‘tishlar diagrammasida
koordinatalar boshi orqali o‘tadigan traektoriya bo‘lmaydi. Bu
radiosignalning oniy fazasi +180°ga sakrashlarga ega bo‘lmasligini
bildiradi va demak bu signalning og‘masi FM-4 kvadraturali fazaviy
modulyatsiyalashdagi kabi chuqur botiqliklarga ega bo‘lmaydi.
1.37- rasm. Surilishli
CDMA-2000 - Texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi

92
tezligiga ega. cdma-2000 1X va cdmaOne tarmoqlari to‘liq
moslashuvchan,
ularga
bir
tarmoqning
boshqasiga
keyingi
takomillashtirilishi sifatida qarash kerak. TIA cdma-2000 1Xni kak
IS-2000 standarti sifatida e’lon qildi. 1X nom 1XRTT
texnik
atamasidan kelib chiqadi, u 1,25 MGs chastotalar
polosasi spektrini
egallaydigan cdma-2000 tarmoqlariga kiradi. 1X 1,25 MGs polosada
radiouzatish texnologiyasini bildiradi. 1X chastotalar spektrining turli
oraliqlarida 1,25 MGs polosani egallashi mumkin.
Kichik guruhlarda ishlash qoidasi

|
Kichik guruhlarda ishlash qoidasi
|
bet | 81/162 | Sana | 12.10.2024 | Hajmi | 5,07 Mb. | | #274795 |
Bog'liq B C toifa tuzil OMT Elmuratov XKichik guruhlarda ishlash qoidasi
1. Talabalar ishini bajarish uchun zarur bilim va masalalarga ega bo’lmogi lozim.
2. Guruhlarga aniq topshiriqlar berilmog’i lozim.
3. Kichik guruh oldiga qo’yilgan topshiriqni bajarish uchun etarli vaqtajratiladi.
4. Guruhlardagi fikrlar chegaralanmaganligi va tazyiqqa uchramasligi xaqida ogohlantirilishi zarur.
5. Guruh ish natijalarini qanday taqdim etishini aniq bilishlari, o’qituvchi ularga yo’riqnoma berishi lozim.
6. Nima bo’lganda ham muloqotda bo’ling, o’z fikringizni erkin namoyon eting.
Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
Guruhlar
|
1
|
2
|
3
|
Umumiy ball
|
Baho
|
1
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
|
2,2 – 3 ball – a’lo
1,2 – 2 ball – yaxshi
0,5 – 1,1 ball – qoniqarli
1-guruh Uzatmalar qutisining tuzilishi
1-o’quv topshiriq:
2-guruh. Uzatmalar qutisining ishlash prinsipi.
3-guruh. Burovchi moment o’zgarishi.
18 Mavzu. Uzatmalar qutisining tuzilishi va ishlashi.
Reja:
Uzatmalar qutisining tuzilishi
Uzatmalar qutisining ishlash prinsipi.
Burovchi moment o’zgarishi.
Tuzilishi: Ma’lumki avtomobil harakatlanayotganda yo’l sharoitiga va tezligiga qarab, unga ta’sir etuvchi qarshiliklar doimo ixtiyoriy ravishda o’zgarib turadi. Albatta, avtomobil o’ziga ta’sir etuvchi kuchlarni yengib, muntazam ravishda harakatlanishi uchun bu kuchlarga monand holda dvigateldanyetaklovchi g’ildiraklarga kelayotgan burovchi moment ham kerakli kattalikda o’zgarib turishi lozim. Lekin bu qarshiliklarni muttasilyengishda dvigatelning burovchi momenti hamishayetarli bo’lavermaydi. Masalan, avtomobil o’rnidan qo’zg’alganda, tezligini ravonlik bilan sekin-asta yoki shiddat bilan oshirishda yo’l qarshiliklarini bemalol yengish uchun avtomobilning g’ildiraklarida turli kattalikka ega bo’lgan tortish kuchi talab etiladi. Darxaqiqat, tepalikka shijoat bilan chiqishda, notekis va og’ir yo’l sharoitlarida katta yuklanishlarda harakatlanganda, xususan avtomobilningyetakchi g’ildiraklaridagi burovchi moment dvigatelning eng katta burovchi momentidan bir necha bor katta bo’lishi kerak. Shu bilan birga avtomobil takomillashgan va va tekis yo’l sharoitida o’rtacha tezlikda harakatlanganda yo’l qarshiliklariniyengish uchun uncha katta bo’lmagan kuch talab etiladi. Lekin yo’l sharoitiga va boshqa sabablarga bog’liq bo’lgan o’zgaruvchan qarshiliklarni muttasil ravishdayengish uchun dvigatelni uncha katta bo’lmagan va juda kichik oraliqda o’zgaruvi burovchi momentiyetarli bo’lmaydi. SHu sababli shart-sharoitga bog’liq holda avtomobilningyetakchi g’ildiraklaridagi burovchi momentni va tezligini o’zgartirib turish uchun uzatmalar qutisidan foydalaniladi.
Shunday qilib, uzatmalar qutisi asosiy vazifasi bo’lmish burovchi moment qiymatini va tezligini o’zgartirishdan tashqari kerakli paytda ularning yo’nalishini ham o’zgartirib beradi. Shuningdek, avtomobil to’xtab turganda yoki inertsiya bilan yurib ketayotganda salt ishlab turgan dvigatelning tirsakli valini kuch uzatmadan uzoq muddatga ajratib qo’yish vazifasini ham o’taydi.
|
| |