nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mаsаlаlаrni yechish uchun misоllаr

1.2. Mаsаlаlаrni yechish uchun misоllаr
1-misol. Korxonada mavjud iste’molchilarning o’rnatilgan quvvati 850 kVt bo’lib, ularning hisoblangan to’la quvvati 1000 kVA bo’lsa, aktiv quvvatga nisbatan talab koeffitsiyentining qiymatini aniqlang, Kt=? (cosφ=0,7).
Pn=850 kVt, Sx=1000 kVA, cosφ=0,7.
2-misol. Zavodga o’rnatilgan kuch iste’molchilarining nominal quvvatlari mos ravishda 80, 40, 50, 70, 45 kVt bo’lib, ular bir sutka davomida mos ravishda 16, 12, 15, 10, 20 soat ish faoliyatida bo’lgan bo’lsa, ishlatilish koeffitsiiyentini aniqlang, Ki=?
Pn1=80 kVt, Pn2=40 kVt, Pn3=50 kVt, Pn4=70 kVt, Pn5=45 kVt.
t1=16 s, t2=12 s, t3=15 s, t4=10 s, t5=20 s.
3-misol. Korxonada mavjud iste’molchilarning o’rnatilgan quvvati 8000 kVt bo’lib, ularning hisoblangan reaktiv quvvati ham 8000 kVAr hamda hisoblangan to’la quvvati 10000 kVA bo’lsa, aktiv quvvatga nisbatan talab koeffitsiyentining qiymatini aniqlang, Kt=?.
Pn=8000 kVt, Sx=10000 kVA, Qx=8000 kVAr.
4-misol. Korxonada mavjud yirik AD larning o’rnatilgan quvvatlari mos ravishda 250, 400, 500 kVt bo’lib, ular sutka davomida mos ravishda 8, 8, 8 soat ish faoliyatida bo’lgan bo’lsa talab koeffitsiyentining qiymati Kt=0,9 uchun maksimum koeffitsiyentni hisoblang, Km.a=?
Pn1=250 kVt, Pn2=400 kVt, Pn3=500 kVt. t1=8 s, t2=8 s, t3=8 s, Kt=0,9.
5-misol. Zavodga o’rnatilgan iste’molchilarining yuklamasi 80, 40, 50, 70, 45 kVt bo’lib, ular bir sutka kesimida mos ravishda 4, 5, 6, 6, 3 soat ish faoliyatida bo’lgan bo’lsa, forma koeffitsiyentini aniqlang, Kf=?
Pist.1=80 kVt, Pist.2=40 kVt, Pist.3=50 kVt, Pist.4=70 kVt, Pist.5=45 kVt.
t1=4 s, t2=5 s, t3=6s, t4=6 s, t5=3 s.
6-misol. Korxonada mavjud AD lar uchun aniqlangan reaktiv o’rtacha quvvat 750 kVAr, aniqlangan eng katta quvvat esa 1800 kVt bo’lsa, reaktiv quvvat bo’yicha grafikni to‘ldirish koeffitsiyentni hisoblang, Kg.t=? cosφ=0,9.
Pm=1800 kVt, Qo’rt=750 kVAr.
7-misol. Zavodga o’rnatilgan iste’molchining yulklamasi 80, 40, 50, 70, 45 kVt bo’lib, ular bir sutka kesimida mos ravishda 4, 5, 6, 6, 3 soat ish faoliyatida bo’lgan holda o’rnatilgan quvvat 100 kVt bo’lsa, yuklanish koeffitsiyentini aniqlang, Kyuk.=?
Pist.1=80 kVt, Pist.2=40 kVt, Pist.3=50 kVt, Pist.4=70 kVt, Pist.5=45 kVt.
t1=4 s, t2=5 s, t3=6s, t4=6 s, t5=3 s. Pnom=100 kVt.
|
Xulosa. 
Xulosa qilib aytganda Elektr oʻzaro ta’sirlar

|
Xulosa.
Xulosa qilib aytganda Elektr oʻzaro ta’sirlar
|
bet | 2/2 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 8,65 Kb. | | #114089 |
Bog'liq Elektr induksiya vektori va elektr induksiya kuch chiziqlari. El-www.hozir.org5. Xulosa.
Xulosa qilib aytganda Elektr oʻzaro ta’sirlar mavzusini maktab yoki litsey o‘quvchilarda mavzu bo‘yicha tushunchalar hosil qilish va natijalarni talabalarga yetkazishdan iborat. Bu mavzuni o‘rganishdan maqsad xozirgi kunda fizika faniga katta axamiyat berilmoqda chunki xozirgi XXI-asir texnika va texnalogiya asri bo‘lganligi uchun bu fanga ehtiyoj kuchaymoqda. Elektr oʻzaro ta’sirlar mavzusini talabalarga turli hil metodlar va misollar orqali tushuntirsak talabalarda bu mavzuga nisbatan ko’nikma paydo qilgan bo‘lamiz. Bizga ma’lumki maktab va akademik litseylarda fizika va astronomiya fanlarini o’rganishda o’quvchilar qiynalishadilar, biz o’quvchilarga mavzularni yangicha inavatsion metodlar va zamonaviy texnologiyalardan foydalanib dars o’tadigan bo’lsak o’quvchilarga mavzuni yaxshi tushunishiga yordam bergan bo’lamiz. Xulosa qilib aytadigan bo’lsak talabalarga Elektr oʻzaro ta’sirlar mavzusini o’rgatishda xayotiy misollar va yangicha metodlardan foydalansak talabalarga mavzuni tushunishiga birmuncha yordam bergan bo’lamiz.
Foydalanilgan adabiyotlar
Ahmadjonov O. Fizika kursi. T.: «O‘qituvchi», 1987. t. 1,2,3-qismlar
Abduraxmonov K.P, Egamov U. Fizika darslik. T.: «Toshkent»,2010
Habibullayev P.Q, Boydadayev A. Fizika darslik 8-sinf. T.: «O‘qituvchi», 2019
http://hozir.org
|
| |
AMALIY MASHG’ULOT №2 - Amaliy mashg’ulot №1 elektr yuklama grafiklarini xarakterlovchi kattaliklarni hisoblash reja

|
Amaliy mashg’ulot №1 elektr yuklama grafiklarini xarakterlovchi kattaliklarni hisoblash reja
|
bet | 4/12 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 242,79 Kb. | | #118138 |
Bog'liq 1,2,3,4,5,6 Амалий ишAMALIY MASHG’ULOT №2
HISOBIY YUKLAMANI ASOSIY VA YORDAMCHI USULLAR YORDAMIDA HISOBLASH
Reja:
1. Nazariy qism.
2. Mаsаlаlаrni yechish uchun misоllаr.
3. Mustаqil yechish uchun misоllаr.
1. Nazariy qism.
Har qanday sanoat korxonalarining elektr ta’minotini loyihalashtirishning dastlabki bosqichi – shu korxonaning hisobiy yuklamasini aniqlashdan boshlanadi. Hisobiy yuklama – bu korxona, sex iste’molchilari hosil qilgan yuklama bo’lib, bu yuklama qiymati asosida ta’minlovchi liniyalarning ko’ndalang kesim yuzalari aniqlanib, transformatorlar, kommutatsiya va himoya apparatlari tanlanadi. Hisobiy yuklama qiymatini to’g’ri aniqlash loyihalashtirish jarayonining muhim bosqichi hisoblanadi.Hisоbiy yuklаmаlаrni hisoblash ikki usul: asosiy va yordamchi usullar yordamida amalga oshiriladi.
Asosiy usullar:
- o’rnаtilgаn quvvаt vа tаlаb koeffitsiyent;
- o’rtаchа quvvаt vа yuklаmаlаr grаfigining fоrmа koeffitsiyent;
- o’rtаchа quvvаt vа hisоbiy yuklаmаning o’rtа yuklаmаdаn chеtlаshishi (stаtistik usul);
- o’rtаcha quvvаt vа mаksimum koeffitsiyent (tаrtibgа sоlingаn diаgrаmmаlаr usuli).
Amaliy mashg’ulot davomida sanoat korxonalarining elektr ta’minotini loyihalashda hisobiy yuklamani aniqlashning asosiy usullaridan o’rnаtilgаn quvvаt vа tаlаb koeffitsiyent usulidan foydalaniladi. Amaliy mashg’ulotlarda kimyo zavodining elektr ta’minoti misolida elektr ta’minotini loyihalash bosqichma-bosqich amalga oshiriladi. Sanoat korxonasining hisоbiy yuklamasini aniqlash quyidagi ketma-ketlikda amalga oshiriladi:
1. Sexning hisobiy aktiv quvvat miqdori o’rnatilgan quvvat va talab koeffitsiyenti usuli yordamida aniqlanadi:
bu yerda:
Pn – iste’molchining nominal quvvati, kVt;
Kt – talab koeffitsiyenti (qiymati ma’lumotnomalardan olinadi).
2. Sexning hisobiy reaktiv quvvat miqdori aniqlanadi:
bu yerda,
Ph – birinchi ifoda yordamida aniqlangan hisobiy aktiv quvvat, kVt;
tgφ - cоs gа mоs kеluvchi reaktiv quvvat koeffitsiyenti.
3. Hisobiy yoritish yuklama miqdori yuza birligiga to’g’ri keladigan solishtirma quvvat usuli yordamida aniqlanadi.
bu yerda:
F – sexning yuzasi, m2;
Psol.yor – sexning yuza birligiga to’g’ri keladigan yoritish yuklamasining solishtirma hisobiy quvvati, Vt/m2 (ma’lumotnomalardan olinadi);
Kt.yo – yoritish yuklamasining talab koeffitsienti (ma’lumotnomalardan olinadi).
4. Sexda iste’mol qilinayotgan natijaviy aktiv quvvat miqdori aniqlanadi:
5. Aniqlangan aktiv va reaktiv quvvatlar yordamida sexning kompensatsiyadan oldingi to’la quvvat miqdori aniqlanadi:
|
| |
Mаsаlаlаrni yechish uchun misоllаr

|
Mаsаlаlаrni yechish uchun misоllаr
|
bet | 6/12 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 242,79 Kb. | | #118138 |
Bog'liq 1,2,3,4,5,6 Амалий иш2. Mаsаlаlаrni yechish uchun misоllаr
Misol tariqasida elektr ta’minoti loyihalanayotgan kimyo zavodining natriy sulfat sexi uchun reaktiv quvvatini kompensatsiyalash masalasi ko’rib chiqilib, kompensatsiyalovchi qurilmalar quvvati tanlanadi.
Natriy sulfat sexining reaktiv quvvatga bo’lgan talabi Qh=446 kVAr va umumiy aktiv quvvat Ph∑=734,6 kVt aniqlangan. Quyidagi ifoda yordamida ana shu Qh dan qancha miqdori iste’molchining o’zida ishlab chiqarilishi, ya’ni kompensatsiya qilinadigan quvvat miqdori aniqlansin?
Qkq=Ph∑* (tg1 – tg2)=734,6*(0,62-0,33)=205,3 kVar
bu yerda, tgφ1 – iste’molchining kompensatsiyaga qadar bo’lgan reaktiv quvvat koeffitsiyenti bo’lib, u quyidagicha aniqlanadi:
= =0,62
tg2 – normativ reaktiv quvvat koeffitsiyenti bo’lib, u 0,328 ga teng. Umumiy holda iste’molchining reaktiv quvvat koeffitsiyenti tg2=0,328 ga teng bo’lishi kerak. Bu esa aktiv quvvat koeffitsiyentining cosφ=0,95 ga teng bo’lishi bilan ifodalanadi. Quvvat koeffitsiyentlarining bu qiymatlarda bo’lishi, energotizimning normal ish holatini (tarmoqlardagi quvvat isroflarining ruxsat etilgan qiymatlarda ekanligini) xarakterlaydi. Reaktiv quvvatni kompensatsiya qilishning asosiy maqsadi ham, aktiv va reaktiv quvvat koeffitsiyentlarining me’yoriy ko’rsatkichlarini ta’minlashdan iboratdir.
Qkq qiymati 50 kVAr dan kam bo’lgan iste’molchilarda, kompensatsiya masalasi ko’rib chiqilmaydi. Sababi, yuqorida ta’kidlanganidek, kompensatsiya qilish maxsus kompensatsiyalovchi qurilmalar yordamida amalga oshiriladi. Qkq qiymati 50 kVAr dan past bo’lgan iste’molchilarda bu qurilmalarning o’rnatilishi o’zini iqtisodiy jihatdan oqlamaydi.
Temirchilik sexining reaktiv quvvatga bo’lgan talabi Qh=700 kVAr va umumiy aktiv quvvat Ph∑=980 kVt aniqlangan. Quyidagi ifoda yordamida ana shu Qh dan qancha miqdori iste’molchining o’zida ishlab chiqarilishi, ya’ni kompensatsiya qilinadigan quvvat miqdori aniqlansin?
Qkq=Ph∑* (tg1 – tg2)=980*(0,714-0,33)=376,32 kVar
bu yerda, tgφ1 – iste’molchining kompensatsiyaga qadar bo’lgan reaktiv quvvat koeffitsiyenti bo’lib, u quyidagicha aniqlanadi:
= =0,714
|
| |
Mustаqil yechish uchun misоllаr - Amaliy mashg’ulot №1 elektr yuklama grafiklarini xarakterlovchi kattaliklarni hisoblash reja

1.3. Mustаqil yechish uchun misоllаr.
1-misol. Korxonada mavjud iste’molchilarning o’rnatilgan quvvati 780 kVt bo’lib, ularning hisoblangan to’la quvvati 1000 kVA bo’lsa, aktiv quvvatga nisbatan talab koeffitsiyentining qiymatini aniqlang, Kt=? (cosφ=0,72).
2-misol. Zavodga o’rnatilgan kuch iste’molchilarining nominal quvvatlari mos ravishda 40, 45, 55, 85, 95 kVt bo’lib, ular bir sutka davomida mos ravishda 16, 12, 10, 16, 22 soat ish faoliyatida bo’lgan bo’lsa, ishlatilish koeffitsiiyentini aniqlang, Ki=?
3-misol. Korxonada mavjud iste’molchilarning o’rnatilgan quvvati 825 kVt bo’lib, ularning hisoblangan reaktiv quvvati ham 800 kVAr hamda hisoblangan to’la quvvati 1000 kVA bo’lsa, aktiv quvvatga nisbatan talab koeffitsiyentining qiymatini aniqlang, Kt=?.
4-misol. Korxonada mavjud iste’molchilarning o’rnatilgan quvvati 800 kVt bo’lib, ularning hisoblangan to’la quvvati 900 kVA bo’lsa, aktiv quvvatga nisbatan talab koeffitsiyentining qiymatini aniqlang, Kt=? (cosφ=0,6).
5-misol. Korxonada mavjud yirik AD larning o’rnatilgan quvvatlari mos ravishda 500, 400, 450 kVt bo’lib, ular sutka davomida mos ravishda 8, 8, 8 soat ish faoliyatida bo’lgan bo’lsa talab koeffitsiyentining qiymati Kt=0,8 uchun maksimum koeffitsiyentni hisoblang, Km.a=?
6-misol. Zavodga o’rnatilgan iste’molchilarining yulklamasi 80, 40, 50, 70, 45 kVt bo’lib, ular bir sutka kesimida mos ravishda 4, 5, 3, 8, 4 soat ish faoliyatida bo’lgan bo’lsa, forma koeffitsiyentini aniqlang, Kf=?
7-misol. Korxonada mavjud yirik AD larning o’rnatilgan quvvatlari mos ravishda 550, 400, 450, 600 kVt bo’lib, ular sutka davomida mos ravishda 6, 6, 6, 6 soat ish faoliyatida bo’lgan bo’lsa talab koeffitsiyentining qiymati Kt=0,68 uchun maksimum koeffitsiyentni hisoblang, Km.a=?
8-misol. Zavodga o’rnatilgan iste’molchilarining yulklamasi 100, 120, 140, 115, 145 kVt bo’lib, ular bir sutka kesimida mos ravishda 4, 5, 8, 4, 3 soat ish faoliyatida bo’lgan bo’lsa, forma koeffitsiyentini aniqlang, Kf=?
9-misol. Korxonada mavjud AD lar uchun aniqlangan reaktiv o’rtacha quvvat 500 kVAr, aniqlangan eng katta quvvat esa 1500 kVt bo’lsa, reaktiv quvvat bo’yicha grafikni to‘ldirish koeffitsiyentni hisoblang, Kg.t=? cosφ=0,88.
10-misol. Zavodga o’rnatilgan iste’molchining yulklamasi 72, 40, 50, 65, 45 kVt bo’lib, ular bir sutka kesimida mos ravishda 4, 5, 6, 6, 3 soat ish faoliyatida bo’lgan holda o’rnatilgan quvvat 80 kVt bo’lsa, yuklanish koeffitsiyentini aniqlang, Kyuk.=?
|
-jadval. 10 kVli kabel liniyalari hisobi

|
-jadval. 10 kVli kabel liniyalari hisobi
|
bet | 12/12 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 242,79 Kb. | | #118138 |
Bog'liq 1,2,3,4,5,6 Амалий иш6-jadval. 10 kVli kabel liniyalari hisobi
№ KL
|
Kabel manzili
|
Skl, kVA
|
Ixmax, А
|
Kesim yuza, mm2
|
Tanlangan kabel markasi
|
Irux.et bo‘yicha
|
jiqt bo‘yicha
|
Irux.et, A
|
F, mm2
|
Fxis, mm2
|
Fstan, mm2
|
KL 1
|
BPP-TP1
|
1355
|
78
|
90
|
25
|
30
|
35
|
2xААШв–3х35
|
KL 2
|
BPP-TP2
|
2147
|
124
|
140
|
50
|
47,7
|
50
|
1xААШв–3х50
|
KL 3
|
TP2-TP3
|
872
|
50
|
75
|
16
|
21
|
25
|
2xААШв–3х35
|
KL 4
|
BPP-TP4
|
1924
|
111,2
|
115
|
35
|
42
|
50
|
2xААШв–3х50
|
KL 5
|
TP4-TP5
|
959
|
55,4
|
75
|
16
|
21,3
|
25
|
2xААШв–3х35
|
KL 6
|
BPP-TP6
|
1541
|
89
|
90
|
25
|
34,2
|
35
|
2xААШв–3х35
|
KL 7
|
BPP-TP7
|
2343
|
135
|
140
|
50
|
51
|
50
|
2xААШв–3х50
|
KL 8
|
TP7-TP8
|
559
|
32
|
75
|
16
|
12,3
|
16
|
2xААШв–3х35
|
KL 9
|
ТP7-TP9
|
396
|
23
|
75
|
16
|
17
|
16
|
1xААШв–3х35
|
KL 10
|
BPP-TP10
|
895
|
51,7
|
75
|
16
|
20
|
25
|
2xААШв–3х35
|
5. Nazorat savollari
1. Sanoat korxonasining ichki va tashqi elektr tarmog‘i nimadan iborat?
2. Kuchlanishi 10 kVli kabel liniyalari qaysi shartlar asosida tanlanadi?
3. Kuchlanishi 0,4 kVli kabel liniyalari qaysi shartlar asosida tanlanadi
|
| |
Ma'muriyat va stantsiya operatsiyalari

|
Ma'muriyat va stantsiya operatsiyalari
|
bet | 2/4 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 39,44 Kb. | | #272127 |
Bog'liq elektr energiyasi manbalariMa'muriyat va stantsiya operatsiyalari
Aksariyat odamlar gidroenergetikaning ma'muriyat va stansiya ekspluatatsiyasi jihatlari bilan tanish bo'lib, ular odatda tashkilotning jamoatchilik obro'sini yaratadi. Elektr stantsiyasi ma'muriyati zavodning ishonchli xizmat ko'rsatishini ta'minlashga intiladi. Ma'muriyat biznes va texnik funktsiyalar va boshqaruv bilan shug'ullanadigan ofis xodimlarini o'z ichiga oladi. Stansiya operatsiyalari xodimlariga zavod rahbarlari va nazoratchilari va texnologik operatorlar kiradi.
Gidrogeneratsiya - bu texnologik operatsiya, ammo boshqa texnologik operatsiyalardan, masalan, kimyo sanoatidagilardan farqli o'laroq, ko'plab gidrogeneratsiya stansiyalarida ishlaydigan xodimlar yo'q. Ishlab chiqarish uskunasi masofadan boshqarish bilan, ba'zan uzoq masofalardan boshqariladi. Deyarli barcha mehnat faoliyati zavod va asbob-uskunalarga texnik xizmat ko'rsatish, ta'mirlash, o'zgartirish va yangilash jarayonida sodir bo'ladi. Ushbu ish tartibi kutilmagan ishga tushishning oldini olish uchun boshqaruvni energiya ishlab chiqarishdan texnik xizmat ko'rsatishga o'tkaza oladigan samarali tizimlarni talab qiladi.
Xavflar va boshqaruv tuzilmasi
Elektr ta'minoti an'anaviy ravishda "pastdan yuqoriga" tashkilotlar sifatida boshqariladi. Ya'ni, tashkiliy tuzilma an'anaviy ravishda boshlang'ich darajadagi lavozimlardan boshlanadigan va yuqori boshqaruvga olib boradigan yuqoriga ko'tarilish yo'lini ta'minladi. Nisbatan kam sonli shaxslar tashkilotga lateral ravishda kiradilar. Bu shuni anglatadiki, elektr tarmog'idagi nazorat va rahbariyat, ehtimol, hozirgi vaqtda boshlang'ich lavozimlarni egallagan shaxslar bilan bir xil ish sharoitlarini boshdan kechirgan bo'ladi. Bunday tashkiliy tuzilma ishchilarning potentsial xavfli moddalarga, ayniqsa surunkali kümülatif ta'sirga ega bo'lishiga ta'sir qilishi mumkin. Masalan, shovqinni ko'rib chiqing. Hozirda rahbarlik lavozimlarida ishlayotgan xodimlar, kasbiy shovqin ta'siriga ega bo'lgan ishlarda ishlaganlarida jiddiy eshitish qobiliyatini yo'qotishlari mumkin edi. Ularning eshitish qobiliyatini yo'qotishi kompaniyaning audiometrik test dasturlarida aniqlanmasligi mumkin, chunki bunday dasturlarga odatda ishda yuqori darajadagi shovqinga duchor bo'lgan xodimlar kiradi.
|
| |
Transformatorlarning soni va quvvatini tanlashga oid misol

|
Transformatorlarning soni va quvvatini tanlashga oid misol
|
bet | 9/12 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 242,79 Kb. | | #118138 |
Bog'liq 1,2,3,4,5,6 Амалий иш2.2. Transformatorlarning soni va quvvatini tanlashga oid misol
Dastlab, zavod hududida joylashgan 14 ta sex quvvat balansi bo‘yicha 7 ta transformator podstansiyasiga ajratib olinadi va har bir TP uchun transformator quvvati va soni tanlanadi.
Misol tariqasida TP№1 ga transformator soni va quvvati tanlanadi. Bu TP o‘z ichiga kislota bo‘limi №2 ni o‘z ichiga oladi. TPning umumiy quvvati STP№1=1348 kVA ga teng. Elektr ta’minoti ishonchliligi bo‘yicha TP 2-toifali iste’molchi hisoblanadi. Shuning uchun bu TPga ikki transformatorli podstansiya tanlanadi. Bu TP uchun 4-ilovadan quvvati 1000 kVAli 2 ta transformator tanlanadi va yuklanish koeffitsiyentiga tekshiriladi.
Yuklanish koeffitsiyenti 0,67 ga teng. Demak bu TP uchun 2xТМ-1000/10/0,4 markali transformator tanlanadi.
Zavodning qolgan TPlari uchun ham shu tartibda transformatorlar soni va quvvati tanlanadi va 5-jadvalda ko‘rsatib o‘tiladi.
1-jadval. Kimyo zavodining transformator podstansiyalari uchun tanlangan transformatorlar
№
|
TP raqami
|
TP ga kirivchi sexlar
|
TP quvvati, kVA
|
Tanlangan tranformator markasi va soni
|
Yuklanish koef.
|
1.
|
TP-1
|
15
|
1348
|
|
|
2.
|
TP-2
|
2,1,3
|
1455
|
|
|
3.
|
TP-3
|
4
|
590
|
|
|
4.
|
TP-4
|
5,6
|
1340
|
|
|
5.
|
TP-5
|
7,8,9
|
1325
|
|
|
6.
|
TP-6
|
14,13,12
|
1235
|
|
|
7.
|
TP-7
|
11,10
|
802
|
|
|
2.3.Nazorat savollari
1. Transformatorlarning soni va quvvatini tanlash qaysi usullar bo‘yicha amalga oshiriladi?
2. Transformatorlarning yuklanish koeffitsiyenti bo‘yicha tanlash.
3. Transformatorning avariya rejimi bo‘yicha tanlanishi.
AMALIY MASHG’ULOT №6
HАVО KАBЕLLАRNING KO‘NDALANG KЕSIM YUZALАRINI TANLASH
Reja:
1. Nazariy qism.
2 . Kuchlanishi 10 kVli kabel liniyalarini tanlash
3 Kuchlanishi 0,4 kVli kabel liniyalarini tanlash
4 Kabellarni ko’ndalang kesimini tanlashga doir misol
5. Nazorat savollari
1. Nazariy qism
Sanoat korxonalarining elektr ta’minotini loyihalashda ko‘riladigan asosiy masalalardan biri – bu tashqi va ichki elektr ta’minoti – havo va kabel liniyalarini tanlashdir.
Havo liniyasi manbadan korxonaning bosh pasaytiruvchi podstansiyasi (BPP) gacha bo‘lgan oraliqda elektrenergiya bilan ta’minlasa, kabel liniyalari BPPning 6-10 kV kuchlanishli kabel liniyalari BPPdan sex podstansiyalari, yuqori kuchlanishli iste’molchilarni va 0,4 kV kuchlanishda taqsimlash qurilmalari va ayrim joylashgan iste’molchilarni elektr energiya bilan ta’minlaydi.
Kabel liniyalari quyidagi shartlar asosida tanlanadi:
Hisоbiy tоk tа’siridаn uzоq vаqt dаvоmidа qizish sharti bo‘yicha;
Tokining iqtisodiy zichligi bo‘yicha
Qisqа tutаshish tоkiga chidamliligi bo‘yicha;
Kuchlаnishning yo‘qotilishi shartlari bo‘yicha.
|
| |
Umov vektori - Elektr va magnit maydon energiyasi

|
Elektr va magnit maydon energiyasi
|
bet | 3/3 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 91,64 Kb. | | #157732 |
Bog'liq Elеktromagnit to4. Umov vektori.
Siljish maksimal qiymatga (ξmaks=+A) erishgan nuqtalarni to’lqin do’ngliklari deb, minimal qiymatga (ξmin=- A) erishgan nuqtalarni esa to’lqin chuqurliklari deb ataladi. Ikki qo’shni chuqurlik (yoki do’nglik) orasidagi masofa to’lqin uzunligi (λ) deb nom olgan. To’lqin uzunligini bir xil fazada tebranayotgan ikkita eng yaqin nuqtalar orasidagi masofa tarzida ham aniqlash mumkin, chunki bu nuqtalarning tebranish fazalari 2π ga farqlanadi (ma’lumki, argumenti 2π ga o’zgarganda kosinus yana dastlabki qiymatini tiklaydi). Demak, bitta davr, ya’ni t vaqt davomida u tezlik bilan tarqalayotgan to’lqin bosib o’tgan masofa mazkur to’lqinning uzunligidir:
λ = u T (36)
Bu ifoda yordamida (1) tenglamani o’zgartirib yozishimiz mumkin:
ξ = Acos (ωt – ω(x/u)) = Acos (ωt – (2π /T)(x/u)) = Acos (ωt – (2π /λ)x)
Mazkur tenglamadagi 2π/λ ni odatda k harfi bilan belgilanadi va to’lqin son deb ataladi. U 2π metr uzunlikdagi kesimda joylashadigan to’lqin uzunliklarining sonini ifodalaydi. Natijada yuguruvchi to’lqin tenglamasi
ξ = Acos (ωt – kx ) va ξ = Acos (ωt +kx ) (37)
ko’rinishga keladi. Ikkinchi tenglama qarama-qarshi yo’nalishda (ya’ni x ning kamayish tomoniga qarab) tarqalayotgan to’lqin uchun o’rinli. Biroq (37) ifoda yassi yuguruvchi to’lqin, yani fronti yassi tekislikdan iborat bo’lgan yuguruvchi to’lqin uchun chiqarilganligini qayd qilaylik. Agar muhitda tarqalayotgan to’lqin sferik bo’lsa, muhit zarralarining tebranish amplitudalari zarraning tebranish manbaidan uzoqligi (r) ga teskari proporsional ravishda kamayib boradi. Binobarin, sferik yuguruvchi to’lqin tenglamasi
ξ =(A/ r) cos (ωt – kr) (38)
ko’rinishda yoziladi.
(35) dan foydalanib muhitda to’lqin tarqalishini ifodalaydigan differensial tenglamani hosil qilish mumkin. Buning uchun (35) dan t va x bo’yicha ikkinchi tartibli xususiy hosilalar olaylik:
2/t2 = /t(/t)= /t(-Asin(t-x/u))=-A2cos(t-x/u);
2/x2 = /x(/x)= /x((-A/u)sin(t-x/u))=-A2 /u2cos(t-x/u).
Bu ifodalarni taqqoslash natijasida quydagi munosabatni yoza olamiz:
2/x2 = (1/u2)(2/2t)
Mazkur munosabat ξ ning qiymati y va z ga bog’liq bo’lmagan holda to’lqin protsessining muhitda tarqalishini aks ettiradi. Umumiy holda, yani ξ= ξ (x, y, z, t) bo’lganda bu tenglama quydagi ko’rinishga keladi:
2/x2 + 2/y2 + 2/z2 = (1/u2)(2/2t) (39)
To’lqin harakatining differensial tenglamasi yoki oddiygina qilib to’lqin tenglama deb yuritiladigan mazkur differensial tenglama eng umumiy holdagi to’lqin protsess tarqalishini ifodalaydi.
Nazorat uchun savollar:
1. Aylanma harakatda burchak tеzlikni tushuntiring.
2. Burchak tеzlik va burchak tеzlanish, ularning o’lchov birligi.
3. Markazga urinma tеzlanishni tushuntiring
4. Markazga intilma tеzlanishni tushuntiring.
5. Xususiy tеbranish chastotasi nima?
6. Sferik to'lqin nima?
7. Yassi to'lqin nima?
8. Qanday to'lqinlarga bo'ylama va ko'ndalang to’lqinlar deyiladi?
9. To’lqin tenglamasini tushuntiring.
|
| |
Ta’limda o’yinli mashg’ulotlardan foydalanish maqsad va vazifalari Didaktik o’yinli mashg’ulotlarning o’ziga xos xususiyatlari O’qitishning faol pedagogik texnologiyalari

|
Ta’limda o’yinli mashg’ulotlardan foydalanish maqsad va vazifalari Didaktik o’yinli mashg’ulotlarning o’ziga xos xususiyatlari O’qitishning faol pedagogik texnologiyalari
|
bet | 1/21 | Sana | 10.12.2023 | Hajmi | 227,54 Kb. | | #114941 |
Bog'liq DIDAKTIK O`YINLAR
DARSLARDA O’YIN TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
REJA
1. Ta’limda o’yinli mashg’ulotlardan foydalanish maqsad va vazifalari
2. Didaktik o’yinli mashg’ulotlarning o’ziga xos xususiyatlari
3. O’qitishning faol pedagogik texnologiyalari
1.Ta’limda o’yinli mashg’ulotlardan foydalanish maqsad va vazifalari
Ta’lim jarayonida o’yinli texnologiyalar didaktik o’yinli dars shaklida qo’llaniladi. Ushbu darslarda o’quvchlarning bilim olish jarayoni o’yin faoliyati orqali uyg’unlashtiriladi. Shu sababli o’quvchlarning ta’lim olish faoliyati o’yin faoliyati bilan uyg’unlashgan darslar didaktik o’yinli darslar deb ataladi.
Inson hayotida o’yin faoliyati orqali quyidagi vazifalar amalga oshiriladi:
- o’yin faoliyati orqali shaxsning o’qishga, mehnatga bo’lgan qiziqishi ortadi;
- o’yin davomida shaxsning muloqotga kirishishi ya’ni, kommunikativ – muloqot madaniyatini egallashi uchun yordam beriladi;
- shaxsning o’z iqtidori, qiziqishi, bilimi va o’zligini namoyon etishiga imkon yaratiladi;
- hayotda va o’yin jarayonida yuz beradigan turli qiyinchiliklarni yengish va mo’ljalni to’g’ri olish ko’nikmalarining tarkib topishiga yordam beradi;
- o’yin jarayonida ijtimoiy normalarga mos xulq-atvorni egallash, kamchiliklarga barham berish imkoniyati yaratiladi;
- shaxsning ijobiy fazilatlarini shakllantirishga zamin tayyorlaydi;
- insoniyat uchun ahamiyatli bo’lgan qadriyatlar tizimi, ayniqsa, ijtimoiy, ma’naviy-madaniy, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni o’rganishga e’tibor qaratiladi;
- o’yin ishtirokchilarida jamoaviy muloqot madaniyatini rivojlantirish ko’zda tutiladi.
Didaktik o’yinli mashg’ulotlarni o’quvchlarning bilim olish va o’yin faoliyatining uyg’unligiga qarab: syujetli-rolli o’yinlar, ijodiy o’yinlar, ishbilarmonlar o’yini, konferentsiyalar, o’yin-mashqlarga ajratish mumkin.
O’qituvchi-pedagog avval o’quvchlarni individual (yakka tartibdagi), so’ngra guruhli o’yinlarga tayyorlashi va uni o’tkazishi, o’yin muvaffaqiyatli chiqqandan so’ng esa, ularni ommaviy o’yinlarga tayyorlashi lozim. CHunki o’quvchlar didaktik o’yinli mashg’ulotlarda faol ishtirok etishlari uchun zaruriy bilim, ko’nikma va malakalarga ega bo’lishlari, bundan tashqari, guruh jamoasi o’rtasida hamkorlik, o’zaro yordam vujudga kelishi lozim.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ta’limda o’yinli mashg’ulotlardan foydalanish maqsad va vazifalari Didaktik o’yinli mashg’ulotlarning o’ziga xos xususiyatlari O’qitishning faol pedagogik texnologiyalari
|
Darsliklar bilan ishlash metodikasi

|
Darsliklar bilan ishlash metodikasi
|
bet | 1/3 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 224,86 Kb. | | #254353 |
Bog'liq Darsliklar bilan ishlash metodikasi
Baxtiyorova Husnora Muzaffar qizi
O‘TA – 403
“DARSLIKLAR BILAN ISHLASH METODIKASI”
4-AMALIY MASHG‘ULOT
Ta’limiy maqsad: O‘quvchilarga mavzu yuzasidan nazariy ma’lumot berish
SINTAKSIS HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHA
SO‘Z BIRIKMASI
Tarbiyaviy maqsad: O‘quvchilarni vatanga muhabbat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi maqsad: O‘quvchilarni o‘z fikrlarini erkini fodalash malakasini rivojlantirish
Shakllantiradigan kompetensiyalar: kommunikativ axborot bilan ishlash, umum madaniy, adabiy bilimlarni amaliyotda qo‘llash kompetensiyalari
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
-mediamanbalar (radio, televizor, internet va boshqalar)dan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish saralash, saqlash, ulardan samarali foydalanish, ularning xavfsizligini ta’minlash ko‘nikmalarini egallash.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
-doimiy ravishda o‘zini o‘zi mustaqil va ijodiy rivojlantirish hayot davomida mustaqil o‘qib-o‘rganish, mustaqil qaror qabul qila olish.
Milliy va umummadaniy kompetensiya:
-vatanga sadoqatli, milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo‘lish, badiiy asarlarni tushunish va ularga nisbatan faxr-iftixor tuyg‘usini shakllantirish.
Darsning turi: yangi bilim beruvchi.
Darsning tipi: noan’anaviy
Dars uslubi:
Suhbat
“Aqliy hujum”
Savol - javob
Mashqlar bajarish
Matn
Rasm
Dars jihozi:
Texnikvosita
Jadval
Darsning texnik shakli:
Darsning borishi:
Tashkiliy qism:
Salomlashish;
Tozalikni aniqlash;
Davomatni aniqlash;
Darsga tayyorgarlik ko‘rish va dars rejasi;
O‘tilgan mavzuni takrorlash va uyga vazifani so‘rash.
|
| |
Takrorlash uchun savollar - 1-mavzu. Dinshunoslik faniga kirish. Dinning mohiyati, tuzilishi vа funksiyalаri reja

iboralar, majoziy taqqoslashlar, sifatlashlar, kinoyalar qo‘llanilishi mumkin emas.
Lekin bu atama endi qonunchiligimizga kirib bo‘ldi. Uni foydalanishdan chiqarib,
yangi so‘z ixtiro qilgandan ko‘ra, atamaning mazmun-mohiyatini keng ommaga
tushuntirish, izohlab berish maqsadga muvofiq.
Shunday ekan, vijdon erkinligining birinchi ma’nosi aynan shaxsning e’tiqodi
bilan bog‘liq huquqi sifatida qabul qilgan holda shu mazmunni yoritishga harakat
qilamiz.
Bu qoidaga ko‘ra «vijdon erkinligi» degan tushunchaning mazmun-mohiyati
Shaxsning xohlagan dinga e’tiqod qilishi bilan birga, hech qanday dinga e’tiqod
qilmaslik ixtiyorini ham qamrab oladi. Bu modda so‘ngida «diniy qarashlarni
majburan singdirishga yo‘l qo‘yilmaydi», degan muhim qoida asosida, har bir inson
haqli bo‘lgan huquqning buzilmasligi uchun qonuniy zamin tayyorlangan. Buning
zamirida vijdon erkinligiga nisbatan har qanday tahdidni bartaraf etish istagi yotadi.
Shunday qilib, Konstitutsiyamizdagi norma asosida vijdon erkinligi uch jihatni
anglatadigan huquqiy kategoriya sifatida namoyon bo‘ladi:
Tasavvuf ta’limoti va tariqatlari

O‘zbеk xalqi ma’naviy mеrosi va muqaddas qadriyatlarining katta qismini
islom ma’naviyati va milliy an’analar, udumlar tashkil etadi. Diniy qadriyatlarning
manbalari esa Qur’oni karim, Hadisi shariflar, tavfsirlar, shariat ahkomlarida o‘z
ifodasini topgan. Islomiy mеrosimizning muhim qismini irfoniy mеros bo‘lmish
tasavvuf ta’limoti va qadriyatlari, xususan bu ta’limotning yo‘nalishi vatanimiz-
Turkistonda shakllanib, endilikda butun jahonga tarqalgan jahon ma’naviy
madaniyati, umuminsoniy qadriyatlari taraqqiyotiga juda katta hissa qo‘shgan uch
buyuk tasavvufiy tariqatlar: yassaviya, kubroviya va xojagoniya-naqshbandiya
irfoniya-tasavvuf tariqatlari tashkil etadi.
Tasavvuf ta’limotining asosiy mazmuni inson va uning xudoga
munosabatidir. Yani odamlarni halollikka, tеnglikka, inson qadr-qimmatini yеrga
urmaslikka, barcha musulmonlarni tеng bo‘lib yashashga chorlagan. Ayniqsa, bu
ta’limot boshqalarning kuchidan foydalanmasdan o‘z halol mеhnati evaziga
yashashni talab qiladi.
Zohidlik asosiga qurilgan bu ta’limot hayotiy muammolar bilan bog`liq
bo‘lgan ilohiy haqiqatga erishish bosqichma – bosqich amalga oshadi, dеgan g`oyani
ilgari suradi. Bular 4 bosqichdan iboratdir. Chunonchi-shariat, tariqat, ma’rifat va
haqiqat. Har bir bosqichning murakkab talablari inson umrini tamomila qamrab
oladi. Ularning mazmuni quyidagicha:
Er surilishi - R e j a : xfx fani o’qitilisqidan maqsad

asosan daryo , daryo irmoqlari va erni o‘pirib xarakatlanadi.Uni kuchi
nihoyatda katta bo‘lib, katta-katta tog‘ toshlarini dumalatishi, temir yo‘l
vagonlarini qulatishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasini xamma tog‘li
xududlari " sel havfi kuchli zona"larga kiritilgan.Bularga Toshkent,
Surxondaryo, Namangan viloyatlarini ko‘rsatib o‘tish mumkin. Tog‘li
xududlarda aprel-may oylarida yog‘ingarchilik ko‘p bo‘lganligi sababli sel
olishi ko‘p kuzatiladi. Oxirgi vaqtlarda odamni faoliyati natijasida sel olishi
xavfi kuchayib bormoqda. Bunday xodisalarga tog‘-yon bag‘ridagi daraxtlarni
kesish, tog‘-yon bag‘ridagi podalarni boqish, t og‘-kon muassasalarida chiqindi
mahsulotlarni noto‘g‘ri joylashtirish, avtomobil' va temir yo‘l qurilishida
portlatish ishlarini ishlarini noto‘g‘ri olib borish, yerga noto‘g‘ri ishlov berish,
tog‘li xududlarda irrigasiya inshootlarini noto‘g‘ri joylashtirish, sanoat
korxonalari chiiqindilarini o‘simliklarga salbiy ta'sir ko‘rsatishi sabab
bo‘lmoqda . Selga qarshi kurashish ucqun tuproqni yuza qavatini
mustaxkamlash kerak. Buning uchun daraxtlar ekish lozim. Toqdagi suv
omborlaridan vaqti-vaqti bilan suvni chiqarib turish kerak. Selga qarshi
kurashish uchun yog‘ochlardan suvga qarshi tura oladigan to‘siqlar quriladi.
(damba,platina).
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
G.Yo.Yormatov, O.R. Yo‘ldoshev,A.L,Xamraeva
"Hayot faoliyati xavfsizligi" Toshkent "Aloqachi" nashryoti 2009yil.
2 M.Tojiev,I.Ne'matov,M.Ilqomov
"Favqulodda vaziyatlar va fuqaro muqofazasi"Toshkent, "Ta'lim manbai"
jamiyati 2002 yil.
3 M.M.Sultonova "Fuqarolar muqofazasidan ma'ruzalar " Toshkent
O‘zDJTI ,1995yil
4 R.Ramazonova, X.Sodiqova
"Favqulodda vaziyatlar uchun tibbiy xamshiralar tayyorlash"
Toshkent ,"Yangi asr avlodi"2006 yil.
Qo’shimcha adabiyotlar :
1. M.D.Axmedova , X.A. Abdukodirov, Sh.Sh.Shovaqobov ,
M.T. Karimova, S.T.Inomova "Yukumli kasalliklar va bemorlar porvarishi"
Toshkent, Abu Ali ibn Sino nomidagi tibbiyot nashriyoti, 2002yil
2. A.Zokirjo‘jaev, " Bolalar yuqumli kasalliklari " Toshkent, M.Ch.J
"Ma'suliyatli matbaa" bosmaxonasi ,2008yil.
3. J.I.Vodyanova "Infeksionnqe i parazitarnie bolezni" tom 1,11, 2000g,
Kiev "Zdarove"
4. Ye.T.Shuvalova "Infeksionnie bolezni" Moskva "Medisina" 1990y
5. M Tojiev, I Ne'matov,M.Ilqomov "Favqulodda vaziyatlar va fuqaro
muqofazasi ", Toshkent .M.Ch."Ta'lim manbai " 2002 yil
|
O’zbekiston Respublikasi bosh vaziri

Oliy majlisning vakolatlariga O‘z R. Prezidentining umumiy yoki qisman
safarbarlik e‘lon qilish, favqulotda holat joriy
etish va uning muddatini
uzaytirish,va to‘xtatish to‘g‘risidagi farmonlarni tasdiqlash kiradi. So‘ngi yillarda
oily majlis tomonidan yangi asrda aholining xavfsizligini kafolatlovchi fuqarolar
mas‘ulyati va jamiyat taraqqiyotining huquqiy zamini belgilovchi bir nechta
qonunlar qabul qilindi. ―Yo‘l harakati xafsizligi to‘g‘risidagi‖, ―Gidrotexnika
inshootlarining xafsizligi to‘g‘risida‖, ―Odamning immunitet tanqisligi virusi bilan
kasallanishning oldini olish to‘g‘risida―, ―Aholini va hududlarni tabiiy hamda
texnogin xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish to‘g‘risida‖,
―Fuqoro muhofazasi to‘g‘risida(2000y)―, ―Qishloq xo‘jalik o‘simliklarini
zararkunandalar, kasalliklar va begona o‘tlardan himoya qilish to‘g‘risida‖,
―Radiatsiyon xavfsizlik to‘g‘risida―, ―Terrorizimga qarshi kurash to‘g‘risida ―gi
qonunlar shular jumlasidandir. Yuqorida sanab o‘tilgan qonunlar ichida 1999 – yil
20 – avgustda qabul qilingan ―Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen
xususiyatli favqulodda vaziyatlarda muhofaza qilish to‗g‗risida‖
gi qonun
favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi asosiy hujjatlardan biri
hisoblaniladi.
Favqulodda vaziyat - R e j a : xfx fani o’qitilisqidan maqsad

inson huquqlarida aytilgan ...hayot, erkinlik, mehnat, shaxsiy daxlsizlikka erisha
olmaydi... (Inson huquqlari deklaratsiyasi, 3-bandi).
O‘z.R. Prezidentining 1998-yil 11- dekabrdagi PF-2153 farmoni bilan
o‘zgartirish kiritilib O‘zbekiston Respublikasi aholi va xalq xo‘jaligi obektlarini
muhofaza etishni ta‘minlashga raxbar etib
R e j a : xfx fani o’qitilisqidan maqsad

R e j a : xfx fani o’qitilisqidan maqsad
Download
0,66 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/56
Sana
21.05.2024
Hajmi
0,66 Mb.
#248692
Download
0,66 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
R e j a : xfx fani o’qitilisqidan maqsad
Download
0,66 Mb.
Matnni ko'rish
Hayot faoliyat xavfsizligi

Hayot faoliyat xavfsizligi – inson va uning salomatligi uchun xavfsiz mehnat
sharoitini ta`minlashga qaratilgan texnikaviy sanitar–gigienik va huquqiy tadbirlar
majmuidir
. Favqulodda xodisalar deb - keng ma'noda aniq bir xududda sodir
bo‘ladigan va odamlarni salomatligiga, o‘rab turgan muhitga, moddiy
boyliklarni zararlanishiga sababchi bo‘ladigan xodisalarga aytiladi. Buning
natijasida ko‘pchilik odamlarni qurbon bo‘lishi, o‘rab turgan muhitga zarar
keltirishi odamlarni sihat-salomatligiga keskin zarar yetkazishi va ularning
hayot faoliyati buzilishi moddiy boyliklarni zararlanishi kuzatiladi.Har bir
favqulodda xodisa o‘zini sabablariga ega, ularni rivojlanishi o‘ziga xos
xususiyati
odamlarga
va
o‘rab
turgan
muhitga
ta'siri
ko‘riladi.Favquloddavaziyatning zararli va xavfli omillari ta'siri ostida joylasqgan
aholi ,xayvonlar, inshootlar, moddiy resurslarning barchasi -"Shikastlanish
o‘chog‘i"deyiladi.
Xavfsizlik texnikasi -xavfli ishlab chiqarish omillarning, ya`ni xavfsizlik
qoidalari buzilgandagi baxtsiz hodisalar, shikastlanishlarni keltirib chiqaradigan
omillarning insonga ta`sir etishini oldini oladigan tashkiliy va texnikaviy tadbirlar
majmuidir.
Ishlab chiqarish sanitariyasi -zararli ishlab chiqarish omillarining, ya`ni
kasalliklar keltirib chiqaradigan omillarning ishchilarga ta`sirini oldini oladigan
tashkiliy, gigienik va sanitariya-texnikaviy tadbirlar va vositalar majmui.
Hayotiy faoliyat xavfsizligi tushunchasi. Hayotiy faoliyat xavfsizligi
tushunchasi ko`p uchraydigan ta`riflar bilan belgilanadi. Faoliyat - insonning
jamiyatda mavjud bo`lishi uchun kerakli sharoit. Mehnat - faoliyatning yuqori
shakli. Faylasuflarning fikricha, insonning ta`rifi – harakatdagi, mehnatdagi
faoliyatidadir.
Mehnat va faoliyat shakllari turlicha bo`lib, ular hayotda uchraydigan aqliy,
manaviy, madaniy, ilmiy va boshqa jarayonlarni o`z ichiga oladi.
Hayotiy faoliyat - R e j a : xfx fani o’qitilisqidan maqsad

qanday ko`rinishdagi faoliyatga qo`llanilishi mumkin bo`lgan
xavfsizlikning
nazariy asosidir.
Hayotiy faoliyat xavfsizligi faniningahamiyati va uning tarkibi.
HFX fanining diqqat markaziga qo`yilgan maqsad bu insonning jamiyat
taraqqiyotidagi roli. Mehnat muhofazasi insonni
ishlab chiqarishdagi ahvoli, u
bilan bog`liq masalalarni o`rganishni o`z oldiga maqsad qilib qo`yadi.
Hozirgi vaqtda inson - tabiiy, texnik, iqtisodiy va
boshqa har xil xavf-xatar
dunyosida ishlaydi. Shu xavf - xatarlar natijasida juda ko`p insonlar hayotdan ko`z
yumadilar (Yaponiya zilzilasi.Armanistondagi zilzila, Chernobil AES halokati.
Jigaristondagi
er
siljishi,
Admiral
Naximov
paroxodining
cho`kishi,
Sverdlovskiyda, Chelyabinsk - Ufa temir yo`l uchastkasida portlash va h.k. Shular
natijasida 3000 dan ortiq odam halok bo`lgan, 20000 nogiron va 200000 odam
kasallangan.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining 42 sessiyasida 1991 yildan boshlab tabiiy
ofat va falokatlarni kamaytirish bexatarlik yillari, deb belgilangan edi.
fuqaro mudofasi tizimi - R e j a : xfx fani o’qitilisqidan maqsad

oqibatlarini tugatish hamda zararlarini kamaytirish sohasida davlat siyosatini
ishlab chiqish va amalga oshirish vazirlikni asosiy vazifalaridan biri deb
belgilanadi.
Aholi va xalq xo‘jaligi obeklarini muhofaza etishni taminlashga raxbarlik
qilish Respublikada O‘z.R bosh vazirining 1 - o‘rinbosari
favqulodda
vaziyatlar vaziriga yuklatildi. Farmonning ushbu bandiga O‘z.R. Prezidentining
1998-yil 11- dekabrdagi PF-2153 farmoni bilan o‘zgartirish kiritilib
O‘zbekiston Respublikasi aholi va xalq xo‘jaligi obektlarini muhofaza etishni
ta‘minlashga
raxbar etib
Faoliyat jarayoni modeli - R e j a : xfx fani o’qitilisqidan maqsad

Agrikola 1494-1555 yillar, Mehnat muhofazasidan
risola yozgan italyan tabibi,
Ramatssini (1633 - 1714) tozalik gigienasiga asos solgan M.V. Lomonosov (1711-
1765) tog` konlarida mehnat muhofazasi to`g`risida monografiya yozgan. XIX
asrning ikkinchi yarmidan boshlab sanoatda texnika rivojlanishi munosabati bilan,
bir guruh olimlar xavfsizlik muammosi bilan shug`ullanganlar: Kirpichev V.L.
(1855-1913), Press A.A. (1857-1930), Nikolskiy D.P. (1855 - 1918), Levitskiy
V.A. (1867-1936), Skochinskiy A.A. (1874-1960), Kaplun (1897-1943) va
boshqalar.
Ulug` o`zbek hakimi Abu Ali Ibn Sino (980-1087) o`z ishlari bilan bundan
1000 yil muqaddam gigiena faniga asos solgan.
Texnosfera va xavfsizlik
muammosining rivojlanishiga akademik Legasov V.A. o`z ilmiy ishlarini
bag`ishlagan.
HFX - uchta o`zaro bog`liq masalani xal etadi:
1. Xavflarni birday (umumlashtirish) deb hisoblash, yani ularning qiyofasiga
qarab, koordinati va miqdoriy xususiyatlarini ko`rsatish.
2. Sarf harajatlari va foydasini solishtirish asosida xavflardan himoya qilish.
3. Paydo bo`lishi mumkin bo`lgan salbiy xavflarni yo`qotish.
Mustaqilligimizning dastlabki davrlarida fuqarolarni
va xududlarni tabiiy
ofatlardan, turli xildagi avariyalardan muhofaza qilish, fuqarolarning mo‘'tadil
hayot faoliyatini ta'minlash borasidagi vazifalarni xal etish uchun O‘zbekiston
xukumati tomonidan 1991
yilda
Aholini va hududlarni muhofaza qilishni asosiy usul va tamoyillari

Geologik:
Gidrometeorologik:
Epizootik, epifitotik va epidimiologik.
havfli xodisalarga bo‘linadi.
Geologik xavfli xodisalarga: yer qimirlashi,erni ko‘chishi, tog‘-jinslarini
ko‘chishi va boshqalar.
Er qimirlashi
- bu yer yuzasini yer tagi bilan silkinishi, ko‘tarib tashlanishi,
yerni eng tubidagi energiyani yuqoriga tashlash jarayoni bilan bog‘liq bo‘lib
(asosan tektonik qavatida) yerni qimirlashini sodir etadi.
Tabiiy ofatlar
orasida o‘zini yetkazgan zarari bilan keltirgan talofatlari bilan
birorta favqulodda hodisa bunga teng kelolmaydi. Yerni qimirlash magnituda
yoki Rixter o‘lchov birligida ( ballar) o‘lchanadi. Yer qimirlash markazini
yerni eng tag qismidagi sodda qilib aytganda "energiya manba'i"da energiyani
chiqib ketish uchun yer yuzasiga intilishi yer qimirlashini yoki silkinishini
hosil qiladi. Ularni shartli ravisqda quyidagicha bo‘lish mumkin:
kuchsiz (1-4 ball).
kuchli (5-7 ball).
zarar keltiruvchi (8 va undan ortiq ballar).
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 5/5 | Sana | 22.09.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #271967 |
Bog'liq 9-variant karer aeralogiyasiFoydalanilgan adabiyotlar
1. Бересневич П.В. Аэрология карьеров: справочник /П.В. Бересневич, В.А. Михайлов, С.С. Филатов – М.: Недра, 1990.
2. Битколов Н.З. Аэрология карьеров: Учеб. для вузов /Н.З. Битколов, И.И. Медведев. – М.: Недра, 1992.
3. Машковцев И.Л. Аэрология и охрана труда на шахтах и в карьерах: Учеб. пособие. – М.: Изд-во УДН, 1986.
4. Нормализация атмосферы глубоких карьеров: монография / Под. ред. Н.З. Битколова, Н.Н. Пененко – Л.: Наука, 1986.
5. Рогалев В.А. Нормализация атмосферы горнорудных предприятий. – М.: Недра, 1993.
6. Трубецкой К.Н. Открытые горные работы: справочник / К.Н. Трубецкой, М.Г. Потапов, К.Е. Виницкий, Н.Н. Мельников и др. – М.: Горное бюро, 1994.
7. Normatova M.J. Chuqur karyerlarda baland pog‘onalarni portlatishda chang-gaz tartibotini boshqarish usullarini ishlab chiqish // Dissertatsiya - Navoi, 2019.
8. Isamuxamedov U.A. «Kon ishlari asoslari». Toshkent, «O‘zbekiston», 1998.
9. Sagatov N. H. «Kon ishlari asoslari». T., «Cho‘lpon», 2007.
10. Ушаков К.З., Михайлов В.А. «Аэрология карьеров» М. «Недра», 1985.
11. Абрамович Г.Н. «Теория турбулентных струй», Киев, 1981.
12. Борисенкова Р.В. «Гигиена труда при добыче полезных ископаемых открытым способом». М. 1982.
13. Берсеневич П.В., Михайлов В.А. «Борьба с пылью в рудных карьерах». М. «Недра», 1981.
|
| |
Mavzuga oida adabiyotlarning tahlili

|
Mavzuga oida adabiyotlarning tahlili
|
bet | 1/5 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 27,36 Kb. | | #260044 |
Bog'liq marketing-faoliyatini-tahlil-qilish-usullarini-qollashning-nazariy-asoslari
Kirish
Bugungi kunda mamlakatimizda olib borilayotgan keng ko’lamli modernizatsiyalash jarayonlarida barcha ichki bozorning hozirgi holatining yuqori dinamikasi, sharoitlarning o’zgaruvchanligi bilan ajralib turadi va korxonalardan muvaffaqiyatli boshqarish, qolaversa, korxona potensiallarini ro’yobga chiqarishga imkon beradigan boshqaruv tushunchalarini qo’llashni talab qiladi. Ushbu boshqaruv tushunchasi marketingni o’z ichiga oladi, bu korxona boshqaruviga kompleks ravishda yondoshishni ta’minlaydi. Ammo dunyo amaliyoti shuni ko’rsatadiki, korxonalarda marketing faoliyati bog’liq jiddiy muammolar mavjud, bu birinchi navbatda marketing sohasida korxonalarni boshqarish bo’yicha tayyorgarlik darajasi bilan bog’liq.
Shu bilan birga, boshqaruvning marketingni boshqarish sifatini oshirishga qaratilgan mazmunli istagi mavjud. Boshqaruvning eng muhim elementlaridan biri marketing faoliyatini tahlil qilish hisoblanadi. Ammo tahlilning eng “eng qiyin” joyi bu marketing faoliyatini tahlil qilish usullarini to’g’ri tanlash bo’lib, ularsiz marketing strategiyalari va taktikasini raqobat muhitiga qanchalik mos kelishini baholash ancha qiyinchiliklar tug’diradi. Shuning uchun marketing faoliyatini tahlil qilish usullarining xilma-xilligiga qaramay marketing faoliyatini tahlil qilish yo’nalishi va usulini tanlash, ayniqsa, korxonalarga nisbatan muammolar mavjud. Ushbu muammoni hal qilishning mumkin bo’lgan usullaridan biri bu korxonaning marketing faoliyatini tahlil qilish usullarini to’g’ri tanlash va baholash metodologiyasini ishlab chiqishdir.
Mavzuga oida adabiyotlarning tahlili
Korxonada marketing faoliyatini boshqarishning to’rtta asosiy elementini o’z ichiga oladi: tahlil, rejalashtirish, motivatsiyalash va boshqarish kabilardir. Marketing faoliyatini boshqarishning asosiy elementi sifatida tahlilga alohida e’tibor berishdan oldin marketing faoliyatining o’zi haqida ham tushunchaga ega bo’lishimiz kerak.
Marketing faoliyati1 - talabni shakllantirish va takror ishlab chiqarish hamda kompaniya foydasini ta’minlash maqsadida marketing funksiyalarini amalga oshirish bilan bog’liq faoliyatdir.
Marketing faoliyatini tahlil qilish2 - iqtisodiy, statistik va boshqa tadqiqot usullaridan foydalangan holda tovar bozori va korxona faoliyatini baholash, tushuntirish, modellashtirish va prognozlash hisoblanadi.
Marketing faoliyatini tahlil qilish sifatli tahlil usullariga bog’liq. Tahlil usuli - bu maxsus jarayonlar va tahlil usullariga asoslangan biznes jarayonlarini va korxonalar natijalarini o’rganish usulidir. Marketing faoliyatini tahlil qilish usuli - bu tovar bozori jarayonlari va hodisalarini, ularni takomillashtirish maqsadida korxonaning natijalarini o’zgartirishga turli omillarning ta’sirini o’rganish, o’lchash va umumlashtirish usuli hisoblanadi.
|
| |
Tashkillashtirishda foydalanish

Tashkillashtirishda foydalanish
Download
0,58 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
10.02.2024
Hajmi
0,58 Mb.
#154317
Download
0,58 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tashkillashtirishda foydalanish
Download
0,58 Mb.
Matnni ko'rish
Toshturdiyev javlonbek isomiddin o‘G‘LI

Toshturdiyev javlonbek isomiddin o‘G‘LI
Download
66,08 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
17.09.2024
Hajmi
66,08 Kb.
#271446
Download
66,08 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Toshturdiyev javlonbek isomiddin o‘G‘LI
Download
66,08 Kb.
Matnni ko'rish
SCIENTIFIC PROGRESS - Tashkillashtirishda foydalanish

|
Tashkillashtirishda foydalanishBog'liq axborot-texnologiyalaridan-ta-lim-jarayonini-tashkillashtirishda-foydalanishSCIENTIFIC PROGRESS
VOLUME 2 ǀ ISSUE 4 ǀ 2021
ISSN: 2181-1601
Uzbekistan
www.scientificprogress.uz
Page 824
Respublikamizning taniqli olimlari mintaqamizning ijtimoiy-pedagogik sharoitiga
moslashgan, ilmiy asoslangan pedagogik texnologiyalarni yaratish va ularni ta’lim-
tarbiya amaliyotida qo‘llashga intilmoqda. Shu o‘rinda savol tug‘iladi. Pedagogik
texnologiya atamasining mohiyati nimada? “Texnologiya” yunoncha so‘z bo‘lib,
“techne” - mahorat, san’at, “Iogos” - fan, ta’lim demakdir. Nega bugungi kunga kelib,
pedagogik texnologiyaga qiziqish shunchalik darajada kuchaydi, degan mulohaza
tug‘ilishi tabiiy. Jamiyatimizga qanchadan-qancha bilimli va malakali kadrlarni
yetishtirib kelgan pedagogikaning o‘ziga xos uslublari mavjud. Pedagogik
jamoatchilikning aksariyati mana shu yo‘ldan bormoqda, ammo mustaqillik va kelajak
sari intilayotgan jamiyatga bu yo‘l uzoq xizmat qila olmaydi. Chunki buning zamirida
ma’lum sabablar mavjud, ya’ni;
-
rivojlangan mamlakatlar qatoridan o‘rin olish uchun, aholi ta’limini
jadallashtirish va samaradorligini oshirish maqsadida zamonaviy pedagogik
texnologiyalardan foydalanish zarurligi;
-
fan-texnika taraqqiyotining o‘ta rivojlanganligi natijasida axborotlar tizimining
tobora ko‘payib borayotganligi;
-
zamonaviy
texnikalarni
ta’limga
tatbiq
etish,
ta’lim
jarayonini
kompyuterlashtirish, o‘quv-tarbiya jarayonida axborot texnologiyasi va texnik
vositalardan foydalanish kerakligi;
-
talaba va o‘qituvchi faoliyatini to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish, o‘qituvchi ta’lim maqsadi
va mazmunini puxta bilishi, ta’lim usullari va texnik vositalarni yaxshi egallagan
bo‘lishi, o’quvchining qiziqish va intiluvchanligi to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilganligi;
-
o‘qituvchi ta’lim jarayonini yuqori darajada samarali tashkil etish uchun maqsad
va vazifalarni aniq belgilashi, ta’lim natijasini oldindan qayd etishi, o‘quv predmetlarini
to‘liq o‘zlashtirishga erishish uchun zaruriy ta’lim vositalari, shart- sharoitlarni
tayyorlashga erishganligi;
-
o‘quv jarayoni uchun zarur moddiy-texnika bazasining yaratilganligi;
-
ta’lim-tarbiya jarayoni natijalarini xolisona va obyektiv baholash,
o’quvchilarning bilim va malakalarini egallash jarayonini nazorat qilish va baholashni
avtomatlashtirishga erishilganligi;
-
o‘sib kelayotgan yosh avlodni hayotga mukammal tayyorlash talabi ularga eng
ilg‘or bilim berish usuli hisoblangan obyektiv borliqqa majmuiy yondashuv tamoyilidan
foydalanishni talab qilishidadir.
Demak, zamonaviy pedagogik texnologiya yuqorida keltirilgan shartlarning barcha
talablariga javob beradigan ta’limiy tadbir hisoblanadi. Bugungi kunda “Ta’lim
to’g’risidagi qonun” talablaridan biri ta’lim jarayonida yangi pedagogik va axborot
texnologiyalarini qo‘llash, tayyorgarlikning modul tizimidan foydalangan holda ta’lim
oluvchilarni o‘qitishni jadallashtirish sanaladi. Respublikamizda ta’lim jarayonida
pedagogik va axborot texnologiyalarini qo‘llashga doir keng ko‘lamda ish olib
|
| |