asab to'qimasi - Mustaqil ishi tekshirdi: muhiddinov. X mavzu: suyak to’qimasining mexanik xossalari reja

|
Mustaqil ishi tekshirdi: muhiddinov. X mavzu: suyak to’qimasining mexanik xossalari reja
|
bet | 5/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #242909 |
Bog'liq Mustaqil ishi tekshirdiasab to'qimasi. Nerv to'qimalarining struktur birligi nerv hujayrasi - neyrondir.
Neyron tana va jarayonlardan iborat. Neyron tanasi turli shakllarda bo'lishi mumkin - oval, yulduzsimon, ko'pburchak. Neyronda bitta yadro mavjud bo'lib, u qoida tariqasida hujayraning markazida joylashgan. Aksariyat neyronlarning tanasi yaqinida qisqa, qalin, kuchli tarvaqaylab ketgan va uzun (1,5 m gacha) va ingichka va faqat oxirgi jarayonlarda shoxchalar mavjud. Nerv hujayralarining uzoq jarayonlari asab tolalarini hosil qiladi. Neyronning asosiy xususiyatlari qo'zg'alish qobiliyati va bu qo'zg'alishni nerv tolalari bo'ylab o'tkazish qobiliyatidir. Nerv to'qimasida bu xususiyatlar ayniqsa aniq ifodalanadi, garchi ular mushaklar va bezlarga ham xosdir. Qo'zg'alish neyron bo'ylab uzatiladi va u bilan bog'langan boshqa neyronlarga yoki mushakka uzatilishi mumkin, bu esa uning qisqarishiga olib keladi. Asab tizimini tashkil etuvchi asab to'qimalarining ahamiyati juda katta. Asab to'qimasi nafaqat uning bir qismi sifatida tananing bir qismi, balki tananing barcha boshqa qismlarining funktsiyalarini birlashtirishni ham ta'minlaydi.
Suyak to'qimasi uni inson tanasining barcha boshqa to'qimalari va tizimlaridan keskin ajratib turadigan va uni alohida joyga qo'yadigan bir qator juda o'ziga xos fazilatlari bilan ajralib turadi. Suyak to'qimalarining asosiy va asosiy xususiyati uning mineral tuzlarga boyligidir.
Agar katta yoshli odamning tana vaznini o'rtacha 70 kg deb oladigan bo'lsak, u holda suyak skeletining og'irligi 7 kg, suyak iligi bilan birga - 10 kg (mushaklar - "go'sht" - 30 kg). Suyaklarning o'zi og'irlik bo'yicha 25% suv, 30% organik moddalar va 45% minerallardan iborat. Suv tarkibi va shuning uchun boshqa ingredientlarning nisbiy tarkibi ham o'zgarib turadi. Suv miqdori embrion hayotda nisbatan juda katta bo'lib, u bolalik davrida kamayadi va bola, o'smir va etuk shaxsning o'sishi va rivojlanishi bilan asta-sekin kamayadi, qarilikda umumiy vaznga eng kichik nisbatga etadi. Yoshi bilan suyaklar quriydi.
Suyaklarning organik tarkibi asosan oqsillar - oqsillar, asosan osseinlardan hosil bo'ladi, lekin suyak to'qimalarining murakkab organik qismiga ba'zi albuminlar, mukoid va boshqa juda murakkab kimyoviy tuzilishga ega moddalar ham kiradi.
Suyak moddasining eng qiziqarli mineral tarkibi nima? Tuzlarning 85% ohak fosfat, 10,5% kaltsiy karbonat, 1,5% magniy fosfat, qolgan 3% natriy, kaliy, xlor aralashmalari va inson tanasi uchun ba'zi noyob elementlardir. Shunday qilib, kaltsiy fosfat butun tuzli suyak moddasining 19/20 qismini tashkil qiladi va suyaklarning umumiy og'irligining 58% ni tashkil qiladi.
Fosfat tuzlari kristall tuzilishga ega bo'lib, kristallar suyakda to'g'ri, tabiiy ravishda joylashgan. 30-yillarda eng ilg'or usullardan foydalangan holda, birinchi navbatda rentgen strukturaviy tahlil yordamida amalga oshirilgan suyak moddasining mineral skeletini juda chuqur o'rganish shuni ko'rsatdiki, noorganik inson suyagi moddasi fosfatit-apatit, ya'ni gidroksil- apatit. Shu bilan birga, odamning suyaklaridagi (va tishlaridagi) apatit o'lik tabiatdagi tabiiy mineral apatitga yaqin yoki hatto o'xshashligi qiziq. Inson suyagi va tog'-kondan kelib chiqqan apatitning bu o'ziga xosligi ularni qutblangan nurda qiyosiy o'rganish orqali ham ko'rsatilgan. Inson suyagi apatiti, shuningdek, oz miqdorda xlor yoki ftor halogenidining tarkibi bilan ajralib turadi. Ba'zi strukturaviy tahlilchilar, inson suyaklarida apatit hali ham boshqa kimyoviy birikmalar bilan bog'liq, ya'ni. noorganik suyak moddasining kristallari ikkita noorganik kimyoviy moddalar aralashmasi bo'lib, ulardan biri apatitga yaqin. Suyak apatitining eng to'g'ri fizik-kimyoviy tuzilishi venger olimi Sankt-Naray-Szabo tomonidan shifrlangan deb ishoniladi. Suyakning noorganik tarkibi tuzilishining eng ehtimolli formulasi: ZSA 3 (PO 4) 2 . CaX 2, bu erda X - Cl, F, OH, V2O, 1/2 SO 4, 1/2 CO 3 va boshqalar. Shuningdek, apatitning ikkita molekuladan - CaF dan iboratligi haqida ko'rsatmalar mavjud. Ca 4 (PO 4) 3 yoki CaCl. Ca 4 (RO 4) 3.
Reynolds (Reynolds) va boshqalarning juda qiziq ko'rsatkichlari ma'lum patologik jarayonlarda suyaklarning normal kimyoviy apatit tuzilishini yo'qotadi. Bu, masalan, giperparatiroid osteodistrofiyada (Reklingxauzen kasalligi) sodir bo'lsa, Paget kasalligida apatit kristalli tuzilishi to'liq saqlanib qoladi.
Suyak to'qimasi filogenezda juda qadimiy bo'lsa-da, lekin shu bilan birga juda rivojlangan va juda nozik va batafsil farqlangan mezenxima biriktiruvchi to'qima, barcha hayotiy ko'rinishlarida nihoyatda murakkab.
Turli patologik jarayonlarda suyaklardagi o'zgarishlar cheksiz xilma-xildir; har bir alohida kasallikda, har bir alohida suyakda, har bir alohida holatda, patoanatomik va patofiziologik, shuning uchun rentgenologik rasm o'ziga xos xususiyatlarga ega. Bu juda xilma-xil morbid hodisalar, ammo oxir-oqibat, unchalik ko'p bo'lmagan bir nechta elementar sifat va miqdoriy jarayonlarga kamayadi.
Ma'lumki, kasallik faqat bitta normal hodisalarning buzilgan arifmetik yig'indisi emas, balki patologik sharoitda butun organizmda va alohida a'zolar va to'qimalarda o'ziga xos sifat o'zgarishlari sodir bo'ladi, ular uchun oddiy prototiplar mavjud emas. Og'riq bilan o'zgartirilgan suyak ham chuqur sifatli metamorfozga uchraydi. Periosteum, masalan, diafiz sinishi joyida kallus hosil qilib, yangi, odatda xarakterli bo'lmagan funktsiyani bajara boshlaydi, xaftaga tushadigan to'qimalarni hosil qiladi. Suyak o'smasi, masalan, epitelial, miksomatoz, gigant hujayralar va boshqa shakllanishlarning rivojlanishi bilan bog'liq bo'lib, ular gistologik jihatdan normal suyak uchun begona, chunki u uchun ksantomatozda xolesterin yoki kerazinning kimyoviy birikmalari Gaucher kasalligida odatiy holdir. Raxit yoki Pagetning qayta tuzilishidagi suyak apparati mutlaqo yangi fizik, kimyoviy, biologik va boshqa sifatlarga ega bo'lib, ular uchun biz oddiy suyakda solishtirish uchun miqdoriy mezonlarni topa olmaymiz.
Ammo suyak moddasidagi patologik jarayonlarga xos bo'lgan bu sifat xususiyatlari, afsuski, o'z-o'zidan bevosita rentgenografiya bilan aniqlanmaydi, ular rentgenogrammada faqat bilvosita, ikkilamchi alomatlar ko'rinishida namoyon bo'ladi. Radiologiyaning kuchi ularni tan olish va o'rganishda emas. Sifatli o'zgargan to'qimalar, uning miqdoriy aniqlashda, mumkin bo'lgan aniqlash darajasiga etganida, tadqiqotning rentgen usuli o'z-o'zidan paydo bo'ladi. Benuqson eksperimental tadqiqotlar yordamida Pauline Meck (Mack) buni turli usullardan isbotladi tarkibiy qismlar Suyak to'qimasida rentgen nurlarining so'rilishi mineral tarkibi tufayli 95% ni tashkil qiladi (nurlarning 80% kaltsiy va 15% fosforda saqlanadi) va suyaklarning soya tasvirining faqat 5% gacha organik suyak to'qimalarining "yumshoq" tarkibiy qismi. Shuning uchun rentgenologik tekshiruvning o'ziga xos xususiyatidan kelib chiqqan holda, suyak va bo'g'imlarning kasalliklarini rentgenologik diagnostika qilishda suyak to'qimalaridagi miqdoriy o'zgarishlarni baholash birinchi o'ringa chiqadi. Tarozilar masofani o'lchay olmaydi. Rentgenolog o'zining juda qimmatli, ammo baribir bir tomonlama usuli yordamida hali ham suyak hayotining asosan ikkita asosiy miqdoriy jarayonini, ya'ni suyakning yaratilishi va uning yo'q qilinishini tahlil qilish bilan cheklanib qolishga majbur. .
Inson o'z tanasi haqida ko'p narsalarni biladi, masalan, organlar qaerda joylashganligi, ular qanday funktsiyani bajaradi. Nega suyakka chuqur kirib, uning tuzilishi va tarkibini bilib olmaysiz? Bu juda qiziq, chunki suyaklarning kimyoviy tarkibi juda xilma-xildir. Bu har bir suyak elementi nima uchun juda muhimligini va qanday funktsiyaga ega ekanligini tushunishga yordam beradi.
Suyaklarning tarkibi mineral va organik moddalarni o'z ichiga oladi. Minerallar (suyaklarda organizmning barcha fosfor va kaltsiylari, 0,5% magniy va natriy mavjud) suyaklarga qattiqlik beradi, suyak massasining 70% ni tashkil qiladi. Suyaklar qonga mineral moddalarni chiqarishga qodir. Organik moddalar suyaklarga elastiklik va chidamlilikni beradi, ular suyak massasining 30% ni tashkil qiladi. Suyak barcha turdagi to'qimalardan iborat, ammo suyak ustunlik qiladi. Suyak to'qimasi hujayralar (osteotsitlar, osteoblastlar, osteoklastlar) va hujayralararo moddadan (kollagen va osein tolalari) iborat bo'lgan biriktiruvchi to'qimadir. Suyak periosteum (biriktiruvchi to'qima qobig'i) bilan qoplangan. Tashqi qatlam kollagen tolalaridan iborat (kuch beradi), nervlar va qon tomirlari bu erda o'tadi. Ichki qavat - suyak to'qimasi. U suyak to'qimalarining hujayralarini o'z ichiga oladi, buning natijasida suyaklarning rivojlanishi, qalinligining o'sishi va shikastlanishdan keyin tiklanishi sodir bo'ladi.
Periosteumning funktsiyalari:
a) himoya;
b) trofik;
v) suyak hosil qiluvchi.
Qalinligi bo'yicha suyaklarning o'sishi periosteumning ichki yuzasi hujayralarining bo'linishi, uzunligi - suyaklarning uchlari yaqinida joylashgan xaftaga plitalari hujayralarining bo'linishi tufayli sodir bo'ladi.
Suyak o'sishiga o'sish gormonlari, masalan, gipofiz bezidan ajralib chiqadigan gormonlar ta'sir qiladi. Suyak o'sishi 22-25 yilgacha sodir bo'ladi. Eski suyak moddasini yangisiga almashtirish inson hayoti davomida davom etadi.
Skeletga yuk qancha ko'p bo'lsa, suyakning yangilanish jarayonlari shunchalik faol bo'ladi va suyak moddasi kuchliroq bo'ladi.
|
| |