nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
«Научный импульс» Декабрь, 2022 2382 informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitishning xususiy metodikasi

Международный
научный
журнал
№
5
(100),
часть
2
«
Научный
импульс
»
Декабрь
, 2022
2382
INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI O‘QITISHNING XUSUSIY
METODIKASI
Navoiy viloyati Karmana tumani
1-umumiy o'rta ta'lim maktabi
informatika fani o'qituvchisi
Ro'ziqulova Rano Ermamat qizi
texnologiya fani o'qituvchisi
Sodiqova Dilnoza Xikmatovna
Annotatsiya:
Ushbu maqolada informatika va axborot texnologiyalarini o‘qitishning
xususiy metodikasining asosiy tamoyillari va texnalogiya fani bilan bog'liqlik sohalari yoritib
berilgan
Kalit so’zlar:
Texnologik ta’lim, Informatika, ACM, Compyuter Science,
axborotlashtirish, kommunikatsiya texnologiyalari.
Mustaqil Respublikamizda
olib borilayotgan islohatlar, siyosiy. iqrisodiy. ilmiy-
texnikaviy va madaniy, sohadagi o'zgarishlar maktab ta'limi tizimida ham o'z
aksini
topmoqda. O’zbekistonda uzluksiz ta’lim tarbiya tizimini yaratish, shu asosida ta'lim sifatini
jahon andozalari darajasiga yetkazish ta'lim sistemasining eng dolzarb vazifasiga aylandi.
Bu esa barcha mutaxassislklar qatori iformatika bo'yicha kadrlar tayyorlash sifatini
oshirishni ham taqozo yetadi. Ushbu dolzarb masalalar Informatika fan dasturi mazmunini
ham o'zgalashtirishga ta'sir etadi. Ta'lim tizimida Infonrlatikani o’qitish metodikasi fanining
o'qitilishi pedagog kadrlarni inrellekrual salohiyatga ega,
mustaqil fiklovchi, zamonaviy
ta’lim texnologiyalarining tashkiliy, texnik va didaktik imkoniyatlaridan xabardor bo'lishlari
uchun sharoit yaratibgina qolmay, kasbiy faoliyatlarida ta'lim jarayonini rejalashrirish va
tashkil etishda ulardan samarali foydalana olish ko'nikma va malakalarini shakllanririlishiga
asos bo'ladi. Yuqoridagi fikrlar Informatika fanining asosiy mazmunini belgilashga yordam
beradi.
Respublikamizda, yosh avlodning o’z
faoliyatini rejalashtirishi, qo’yilgan masalani
yechishga zarur bo’lgan axborot topa olishi, o’rganilayotgan ob’ekt
yoki jarayonni
informatsion modelini qura olishi va yangi texnologiyalardan unumli foydalana olishi kabi
malakalarga ega bo’lishi uchun zarur sharoitlar yaratib berilmoqda.
Zamonaviy kompyuterlarni boshqara olish malakasiga ega bo’lish har bir yosh
avlodga zarurdir. Shuning uchun, o’rta maktab Informatika
fanining birinchi va muhim
vazifalaridan biri o’quvchilarda aniq bir fikrlash usulini shakllantirishdir.
Informatika - bu umumta'lim fanidir va unga tizimli nuqtai nazardan qarash kerak, bu
o'rta ta'limning o'ziga xos xususiyatlari va vazifalari bilan belgilanadi. Informatikani fan
sifatida qabul qilinishining qiyinchilik tomoni shundaki undagi masalalar fizika, matematika,
astronomiya fanlariga ham tegishlidir va informatika fanlararo aloqadorlikka ega. Bugungi
-variant - 23-variant Simmetrik kriptosistemalar

26-variant.
1.Tarmoq xavfsizligi haqida ma’lumot bering.
Tarmoq xavfsizligi, kompyuter tarmoq infrastrukturasi va undagi ma'lumotlarni nusxalash, yetkazish, o'zgartirish yoki rad etishni ta'minlovchi chora-tadbirlarning barchasini ifodalaydi. Quyidagi ko'plab tarmoq xavfsizligi turkumlari mavjud:
1. Kirish Nazorati: Kirish nazorati mehanizmlari kompyuter tarmoqiga kirish uchun foydalanuvchi kimligini aniqlashni va to'g'ri ruhsatni ta'minlaydi. Bu parol, biometrika ma'lumotlar yoki ko'p-faktorli autentifikatsiya bilan amalga oshiriladi.
2. Firewall: Firewall, to'g'ri shakllantirilgan xavfsizlik qoidalari asosida kelib chiqishi mumkin bo'lgan tarmoq trafikini nazorat qiladi va boshqaradi. Ular ishonchsiz ichki tarmoq va noaniq tarmoqlar orasidagi ajratishni ta'minlaydi.
3. Nashr Nazorati Tizimlari (IDS): IDS, tarmoq trafikini to'g'ridan-to'g'ri nazorat qilish va shubha izchil nazoratini ta'minlaydi. Ular potentsial xavfsizlik xavf va hujumlarini aniqlab chiqadi va xabarlar yaratadi.
4. Tarmoqni Tinch Qilish (IPS): IPS, potentsial xavfsizlik xavf va hujumlarni aniqlash va faol ravishda oldini olishga yordam beradi. Ular xavfsizlik qarshiliklarini to'g'ridan-to'g'ri to'xtatish va bloklash uchun aniq ravishda harakat qilishadi.
5. Virtual Maxfiy Tarmoqlar (VPNs): VPN'lar umumiy tarmoq (masalan, internet) orqali maxfiy qismlashni ta'minlaydigan xavfsiz va shifrlangan tunnellarni o'rnatish uchun ishlatiladi. Ular maxfiy aloqa va ma'lumotlar himoyasini ta'minlaydi.
6. Antivirus va Antimalware Dasturlar: Antivirus va antimalware dasturlar tarmoqdagi qurilmalarni zararli dasturlardan himoya qiladi va xavfsizlik xavflarini aniqlash uchun ma'lumotlarni skanlash uchun ishlatiladi.
7. Shifrlash: Shifrlash, ma'lumotlarni shifrlash orqali ularga muloqotni to'liq xavfsiz qilish uchun ishlatiladi. Bu ma'lumotlarni boshqalar tomonidan tushunilmasligini va foydalanilmasligini ta'minlaydi.
8. Tarmoq Segmentation: Tarmoq segmentlash, tarmoqni kichik, ajratilgan segmentlarga bo'lish uchun ishlatiladi. Bu xavfsizlik narxlarni kamaytiradi va hujumlarning oqimini chegaralab qoladi.
9. Xavfsizlik Siyosati va Usullari: Xavfsizlik siyosatlari va usullari tarmoqdagi xavfsizlikni boshqarish uchun qoidalarni, ko'rsatmalarini va eng yaxshi amaliyotlarni belgilaydi.
|
Cazibə sahəsində olan qaz. Barometrik düstur

Cazibə sahəsində olan qaz. Barometrik düstur.
Havada olan qaz molekullarının istilik hərəkəti olmasaydı onlar hamısı yerin cazibəsi sahəsində yerə toplaşa bilərdi. Yerin cazibə qüvvəsi və molekulların istilik hərəkəti sayəsində hava atmosaferdə elə paylanıb ki, yerdən onun hündürlüyü artdıqca havanın təzyiqi və ya molekulların konsentrasiyası azalır. Hündürlüyün artması ilə təzyiqin dəyişmə qanununu çıxaraq.
Hər hansı h hündürlüyündə atmosfer təzyiqi yuxarıda olan qazın kütləsi ilə əlaqədardır.
Paskal qanununa görə
Əgər h hündürlüyündə təzyiq P olarsa, hündürlük dh qədər dəyişdikdə təzyiq dP qədər dəyişmiş olacaqdır. Onda
(-) işarəsi təzyiqin azaldığını göstərir. Burada Mendeleyev- Klapeyron tənliyinə görə olduğunu nəzərə alaq.
T= const qəbul edib,hündürlük sifirdan h-dək dəyişməklə inteqrallayaq
(1)
Bu barometrik düsturdur.
O göstərirki, hündürlük artdıqca ağır qazlar üçün (μ çox olduqda) təzyiq daha çox azalır.
Qaz molekullarinin potensial enerjiyə görə paylanmasi.
Bolsman paylanması
Barometrik düsturda , və olduğunu nəzərə alsaq, hündürlük artdıqca molekulların konsentrasiyasının dəyişməsi qanununu taparıq
Burada olduğunu nəzərə alaq: (1)
Burada m- bir molekulun kütləsi, k- Bolsman sabitidir.
(1)ifadəsi Bolsman paylanması adlanır. Ondan görsənir ki, T az olduqda, sıfırdan fərqli hündürlükdə molekulların sayı azalır və T=0 olanda sıfra bərabər olur,çünki bütün molekullar Yer səthində olardılar.
T yüksək olanda , n-in h-dan asılılığı zəif olur və molekullar hündürlüyə görə təxmini bərabər paylanmış olur.
Müxtəlif hündürlüklərdə molekulun potensial enerjisi müxtəlifdir:
Deməli (2)
(2)-dən görürük ki, cazibə sahəsində olan molekulların potensial enerjisi (mgh) artdıqca onların konsentrasiyası azalmış olur. Lüdviq Bolsman göstərmişdir ki, bu asılılıq tək cazibə sahəsində olan molekulların paylanmasına aid olmayıb istənilən təsir altında olan zərrəciklərə xas olan bir haldır.
|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent kimyo-texnologiya instituti sahrisabz filiali

Kirish
Mustaqillik yillarida barcha sohalar qatorida qishloq xo’jaligi
sohasini
rivojlantirishga xam aloxida g’amxo’rlik ko’rsatilmoqda. Bu borada ayniqsa, fermerlik
harakatini qo’llab-quvvatlashga qaratilayotgan e’tibor tufayli qishloq mulkdorlari
mahsulot yetishtirish
bilan chegaralanib qolmay, uni qayta ishlash, ichki iste’mol
bozorini sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan to’ldirish, aholini bandligini ta’minlashga
xam munosib hissa qo’shishmoqda. Mamlakatimizda qishloq xo’jaligida
amalga
oshirilayotgan tub isloxot va o’zgarishlar natijasida, qishloq xo’jaligi
mahsulotlari
ishlab chiqarish xajmi 2 barobardan ziyod oshdi, aholi jon boshtga to’g’ri keladigan
go’sht iste’moli 1,3 barovar, sut va sut mahsulotlari 1,6 barobar, kartoshka 1,7 barobar,
sabzavotlami 2 martadan ziyod, mevalar iste’moli qariyb 4 barobarga oshdi.
Respublikamizda xar yili 16 million tonnaga yaqin meva va sabzavot yetishtirilraoqda.
[O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 2007-yil 27-dekabrda
1754-son bilan davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi]
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2000-yil “Mehnatni
muhofaza qilishga doir me’yoriy hujjatlarni qayta ko‘rib
chiqish va ishlab chiqish
to‘g‘risida”gi 267-sonli
qarori
bilan tasdiqlangan “Mehnatni muhofaza qilish qoidalari
va normalarini qayta ko‘rib chiqish va joriy etish dasturi” ijrosi va O‘zbekiston
Respublikasi Adliya vazirligining 2007-yil 6-iyundagi 20-15-142/22-sonli xati ijrosini
ta’minlash maqsadida buyuraman:
1. “Vino ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnat muhofazasi
qoidalari
”
ilovaga muvofiq tasdiqlansin.
2. Ushbu buyruq O‘zbekiston Respublikasi
Adliya vazirligida davlat
ro‘yxatidan o‘tkazilgan kundan boshlab o‘n kun o‘tgandan keyin kuchga kiritilsin.
3. Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligining 2007-yil 28-
maydagi “Vino ishlab chiqarish xodimlari uchun mehnat muhofazasi qoidalari”ni
tasdiqlash haqidagi 14-27-sonli buyrug‘i bekor qilinsin.
''O‘rtacha xarajatlar qo‘shuv foyda'' usuli

|
''O‘rtacha xarajatlar qo‘shuv foyda'' usuli
|
bet | 119/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotni''O‘rtacha xarajatlar qo‘shuv foyda'' usuli. Bahoni hisoblashning ushbu usulining mohiyati quyidagicha: korxona yoki tadbirkor ishlab chiqarish bo‘yicha xarajatlarni aniqlaydi va unga kiritilgan kapital uchun mukofot sifatida qaraladigan 232
mo‘ljaldagi foyda miqdorini qo‘shadi.
Foyda miqdorini to‘la xarajatlarga nisbatan belgilangan foizlar (Nx)yoki bahoga nisbatan ulushlar (Nb) orqali aniqlash mumkin.
Bu usul bilan bahoni aniqlash quyidagicha:
B = Tt* (1+ Nx) yoki B = Tt/(1- Nb)
Bu yerda: Tt - mahsulot xizmat birligining to‘la tannarxi (so‘m).
Zararsizlik va maqsadli foyda usuli. Bu xolatda korxona bozor omillarini hisobga oladi: o‘xshash mahsulotlarga o‘rnatilgan bozordagi baho, turli baholarda ishlab chiqarish va sotish xajmlari. Korxona maqsadli (mo‘ljallangan) foyda summasini ta’minlash mumkin bo‘lgan mahsulot bahosi va unga mos keluvchi ishlab chiqarish xajmini qidiradi.
Ushbu usul yordamida quyidagi ikkita savolga javob topish mumkin.
Belgilangan ishlab chiqarish xajmida mo‘ljallangan foydani olish uchun baho qanday bo‘lishi kerak?
Agar tovarga bozorda ma’lum bir baho yuzaga kelgan bo‘lsa, mo‘ljallangan foydani olish uchun ishlab chiqarish xajmi qanday bo‘lishi kerak?
Bu savollarga javob topish uchun zararsizlik grafigini tuziladi, unda doimiy va yalpi xarajatlar chiziqlari belgilanadi.
Tovarning qimmati bo‘yicha tutgan o‘rniga yo‘naltirilgan bahoni shakllantirish usuli. Bu usul asosida tovarning xaridor tomonidan his qilinadigan, seziladigan qadr-qimmati va shu qadr-qimmatga ko‘ra uning ma’lum bir pul to‘lash hohishi yotadi. Korxona o‘z mahsulotiga baho belgilash uchun raqobatchi- mahsulotlar bo‘yicha xaridorlarda qanday qadr-qimmatga oid tasavvurlar borligini aniqlashi kerak. Buni xaridorlar yoki mutaxassis-ekspertlar o‘rtasida so‘rov o‘tkazish orqali amalga oshirish mumkin.
Ikkinchi yondashuvga ko‘ra quyidagilarni amalga oshirish mumkin: bozorda mavjud bo‘lgan o‘xshash tovarlarning bahosi va iste’mol xususiyatlari o‘rtasidagi yuzaga kelgan o‘zaro bog‘lanishni, munosabatni aniqlash; taklif qilinayotgan tovar ulardan qanchalik farq qilishini aniqlash; aniqlangan munosabat bo‘yicha o‘z tovariga baho belgilash.
Bunday holatda sotish bahosi quyidagi formula orqali aniqlanadi:
|
| |
2-Amaliy ish. Kiberxuquq va kiberetika sohasida xalqaro qonunchilik. Ishni bajarish maqsadi

|
2-Amaliy ish. Kiberxuquq va kiberetika sohasida xalqaro qonunchilik. Ishni bajarish maqsadi
|
bet | 1/4 | Sana | 18.02.2024 | Hajmi | 36,57 Kb. | | #158370 |
Bog'liq 2-amaliy
2-Amaliy ish.
Kiberxuquq va kiberetika sohasida xalqaro qonunchilik.
Ishni bajarish maqsadi: Kiberxuquq va kiberetika sohasida xalqaro qonunchilik bo'yicha bilim va ko'nikmalarga ega bo'lish.
Ishni bajarish tartibi:
1. Raqamli suverenitet davrida kiberxavfsizlik bo'yicha xalqaro huquq
2. Xalqaro huquq va kibermakon boshqaruvidagi mavjud muammolar.
3. Kibermakon va raqamli suverenitet bo‘yicha xalqaro huquq
4. Xalqaro huquqning kibermakonga moslashuvi : Tallin qo‘llanmasining tajribasi va ruscha yondashuvlar.
Zamonaviy dunyoda kibermakonda sodir etilgan jinoyatlar soni sezilarli darajada oshdi. Noqonuniy maqsadlarga erishish uchun ishlatiladigan zararli dasturlarning yangi turlari muntazam ravishda ortib bormoqda. Mutaxassislarning fikricha, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yordamida sodir etilgan jinoyatlardan jahon iqtisodiyotiga yetkazilgan moddiy zarar trillionlab dollarni tashkil etadi.
Bunday masshtablar kibermakonda rivojlanayotgan munosabatlarni huquqiy tartibga solishning samarali vositalarini talab qiladi. Kiberxavfsizlik zamonaviy xalqaro huquqning eng dolzarb mavzularidan biri bo'lib, davlatlarning milliy xavfsizligini ta'minlash uchun zarurdir.
" Kibermakon " atamasi ilmiy muomalaga nisbatan yaqinda kiritilgan. Aksariyat mutaxassislar ushbu tushuncha birinchi marta 1981- yilda fantast yozuvchi V. Gibson tomonidan qo'llanilganligini ta’kidlashadi. Etimologik jihatdan "kibermakon" so'zi "kibernetika" - mashinalar, tirik organizmlar va jamiyatdagi axborotni boshqarish va uzatish jarayonlarining umumiy qonuniyatlarini o'rganadigan fan bilan bog'liq.
Axborot va kommunikatsiya texnologiyalari davlat va jamiyatning iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy va siyosiy munosabatlarga salbiy ta'sir ko'rsatishi, harbiy va mudofaa salohiyatiga ziyon yetkazishi mumkin. Shu munosabat bilan xalqaro hamjamiyat kiberxavfsizlik sohasida hamkorlik masalalarida ko‘p tomonlama huquqni rivojlantirish asoslariga jiddiy qiziqish bildirmoqda. Biroq, xalqaro maydonda bu vazifani hal qilish uchun umumiy yondashuv hali ishlab chiqilmagan, chunki kibermakonni huquqiy tartibga solishning murakkabligi bu sohadagi munosabatlarning virtual xususiyatlar ega ekanligiga bog'liq.
|
| |
Dengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi

|
Dengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi
|
bet | 3/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #233899 |
Bog'liq 1217323.ru.uzDengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi.
Yonish kameralarining shakli.
Yarim sharsimon, Hesselmann, oraliq,
pistondagi yonish kamerasi (TsNIDI),
(bir kamerali aralashmaning shakllanishi).
Dengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi.
Vorteks kamerasining shakllanishi.
Kichik silindrli diametrli kichik o'lchamli dvigatellarda bitta kamerali aralashmani shakllantirishni tashkil qilishda, past quvvatda yonilg'i alangasini ishlab chiqish uchun kam joy mavjud, shuning uchun silindrga juda kichik hajmdagi yoqilg'i quyiladi; yuqori in'ektsiya tezligi, yuqori bosim va ko'krak teshiklarining kichik kesmalari talab qilinadi (YaAZ 204 dvigatellari uchun, Ø 0,15 mm, in'ektsiya bosimi 140 mPa yoki 1400 kgf / sm ga etadi)2) bunday dvigatel yonilg'i sifatiga va yonilg'i uskunasiga texnik xizmat ko'rsatish sifatiga juda sezgir.
Dengiz dizel dvigatellari xizmat ko'rsatish sifati nuqtai nazaridan sodda va oddiy bo'lishi kerak.
Shuning uchun ko'p kamerali aralashmaning shakllanishi va uning varianti keng qo'llanilishini topdi girdob kamerasi.
Dengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi.
Malumot.Vorteks kamerasi aralashmasi hosil bo'lishi past in'ektsiya bosimida (12-24 MPa), 120-240 kgf / sm gacha bo'lgan yuqori sifatli aralashmani hosil qilish imkonini beradi.2.
Afzalliklar girdob kamerasi
aralashmaning shakllanishi; mavjud
dan ko'proq kuch
bir kamerali aralashmaning shakllanishi,
yaxshi yonish jarayoni
(ko'proq havo), kamroq sezgir
biz yoqilg'i sifati haqida qayg'uramiz.
Kamchiliklar;kamroq iqtisodiy, chunki Vorteks kamerasiga havo va ish gazining oqimi gazning ichki energiyasining bir qismini sarflaydi. Silindr qopqog'ining dizayni yanada murakkablashadi.
Yonish kamerasi hajmining ikki qismga bo'linishi tufayli havo birligi hajmining sirt maydoni ortadi.
Natijada devorlar orqali issiqlikni olib tashlash siqilgan havo haroratini pasaytiradi, bu esa sovuq dizel dvigatelini ishga tushirishni qiyinlashtiradi.
|
| |
Ra = - Industrial iqtisodiyot

|
Industrial iqtisodiyot
|
bet | 115/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotniRa = sof foyda / korxona jami aktivlarining o‘rtacha yillik qiymati.
Korxonaning jami aktivlari rentabeligi korxona aktivlariga qo‘yilgan mablag‘larning bir so‘miga to‘g‘ri keladigan sof foyda, aktivlardan qanchalik darajada foydalanilganligini ifoda qiladi.
Sotilgan mahsulot rentabelligi (RSM):
RSM = sof foyda / mahsulot sotishdan sof tushum.
Sotilgan mahsulot rentabelligi sotilgan mahsulotning har bir so‘mi qancha yalpi foyda yoki sof foyda keltirganini ko‘rsatadi.
Mahsulot ishlab chiqarish xarajatlari rentabelligi (Rix), bu ayrim turdagi 216
mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun qilingan xarajatlarning bir so‘miga olingan yalpi foyda yoki sof foydani ifoda qiladi. Bu ko‘rsatkichdan turli mahsulotlar ishlab chiqarishning solishtirma samaradorligini aniqlashda keng foydalaniladi.
Ri = sof foyda/mahsulotni ishlab chiqarish xarajatlari (ishlab chiqarish
tannarxi)
Asosiy vositalar rentabelligi. Asosiy vositalar rentabelligi har bir so‘mlik yoki ming so‘mlik asosiy vosita hisobiga to‘g‘ri keladigan foyda summasini xarakterlaydi. Ushbu ko‘rsatkich sof foyda summasini asosiy vositalarning o‘rtacha yillik qiymatiga bo‘lish asosida aniqlanadi.
R = Cof foyda*100% /Asosiy vositalarning o’rtacha yillik qiymati
Qarz mablag’lari rentabelligi. Ushbu ko’rsatkich korxona sof foydasini qarzga olingan mablag’lariga nisbati asosida aniqlana- di. Bu ko’rsatkich har bir so’mlik qarz mablag’iga to’g’ri keladigan foyda summasini ifodalaydi.
Rqm = Cof foyda / Qarz mablag’lari jami
Xususiy kapitalning rentabelligi - bu korxona (firma), tarmoq xususiy kapitalining foydaliligi va natijaliligi. U quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
Rxk = sof foyda/xususiy xarajatlarning o‘rtacha qiymati
Bunday koeffitsiyent xususiy kapitaldan foydalanish darajasini, ya’ni korxona tomonidan xususiy kapitalning o‘rtacha qiymatiga qancha sof foyda olinganligini ko‘rsatadi.
Mulkdor tomonidan kiritilgan kapitaldan foydalanish samaradorligini aniqlashda foydalaniladi va bu ko‘rsatkich boshqa qimmatli qog‘ozlarga kiritilganda olinishi mumkin bo‘lgan daromad bilan solishtirish imkonini beradi.
Permanent kapital rentabelligi - bu permanent kapitalning foydaliligi, natijaliligidir. U quyidagi formula yordamida (summa srednegodovoy stoimosti sobstvennogo kapitala i stoimosti dolgosrochnbix zayemnbix sredstv):
Rp = sof foyda/permanent kapitalning o‘rtacha qiymati (xususiy kapital +
uzoq muddatli qarz mablag‘lari)
Aylanma kapitalning rentabelligi - bu aylanma kapitalning foydaliligi, natijaliligi. U har bir so‘mli aylanma kapitaldan qanchalik foyda olish mumkinligini ko‘rsatadi. Uni quyidagi formula asosida aniqlash mumkin:
|
| |
MUNDARIJA - Industrial iqtisodiyot

|
Industrial iqtisodiyot
|
bet | 121/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotniMUNDARIJA
1O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi. //Xalq so‘zi, 23 dekabr 2017 yil.
|
| |
Sorawlar
1 - 10-lektsiya Tuproqning suv rejimi. Joba Topıraq suwı formaları Gigroskopik suw

|
10-lektsiya Tuproqning suv rejimi. Joba Topıraq suwı formaları Gigroskopik suw
|
bet | 3/3 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 23,93 Kb. | | #142125 |
Bog'liq 8 lekSorawlar
1.Gigroskopik suw o’zgesheliklerin ajıratın’
2.Perde suwdın’ o’zgeshelikleri qanday
3. Kapelyar suwlar qa’siyetlerinin’ o’zgeriwi qanday
A’debiyatlar
1.L.T.Tursunov – Topıraq fizikasi, Toshkent – mehnat – 1988
2.N.A.Kachinskiy – Fizika pochvı. M «Vısshaya shkola», 1965
3. M.U.Umarov, R.Kurvantaev – Povıshenie plodorodiya oroshaemıx pochv trem regulirovanie ix fizicheskix svoystv. İzd. «Fan»- Tashkent, 1987
Kerekli saytlar
http://, agro mage.com/bes
tttp://aglos 2006. narod. ru/literoture / Pochvennyi_Klimat_i_snegazabler zhanic
http:// WWW.booksite.ru
|
| |
Xususiy korxona - Industrial iqtisodiyot

|
Industrial iqtisodiyot
|
bet | 17/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotniXususiy korxona deb, mulkdor yagona jismoniy shaxs tomonidan tuzilgan va boshqariladigan tijoratchi tashkilot e’tirof etiladi1. Xususiy korxona tadbirkorlik sub’ektlarining tashkiliy-huquqiy shaklidir.
Mas’uliyati cheklangan jamiyat deb bir yoki bir necha shaxs tomonidan ta’sis etilgan, ustav fondi (ustav kapitali) ta’sis hujjatlari bilan belgilab qo‘yilgan miqdorlardagi ulushlarga bo‘lingan jamiyat tan olinadiVI VII. Mas’uliyati cheklangan jamiyatning ishtirokchilari uning majburiyatlari bo‘yicha javobgar bo‘lmaydilar va jamiyat faoliyati bilan bog‘liq zarar uchun o‘zlari qo‘shgan hissalar qiymati doirasida javobgar bo‘ladilar.
Qo‘shimcha mas’uliyatli jamiyat sifatida bir yoki bir necha shaxs tomonidan ta’sis etilgan, ustav fondi ta’sis hujjatlarida belgilangan miqdorlardagi ulushlarga bo‘lingan jamiyat tan olinadi va uning ishtirokchilari jamiyat majburiyatlari bo‘yicha o‘z mol-mulklari bilan qo‘shgan hissalari qiymatiga nisbatan hamma uchun bir xil bo‘lgan, jamiyatning ta’sis hujjatlarida belgilanadigan karrali miqdorda solidar tarzda subsidiar javobgar bo‘ladilar.
Xo‘jalik shirkati deganda muassislarning (ishtirokchilarning) ulushlariga (hissalariga) bo‘lingan ustav fondiga (ustav kapitaliga) ega bo‘lgan tijorat tashkiloti tushuniladi, bunday shirkatda muassislar (ishtirokchilar) yoki ulardan ayrimlari shirkat nomidan tadbirkorlik faoliyati yuritishda shaxsan ishtirok etadilarVIII.
Xo‘jalik shirkati to‘liq shirkat yoki kommandit shirkat turlariga bo‘linadi.
To‘liq shirkat deb ishtirokchilari (to‘liq sheriklari) o‘z o‘rtalarida tuzilgan shartnomaga muvofiq shirkat nomidan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanadigan hamda uning majburiyatlari bo‘yicha o‘zlariga qarashli butun mol-mulk bilan javob beradigan shirkat hisoblanadi.
Shirkat nomidan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshiradigan hamda shirkatning majburiyatlari bo‘yicha o‘zlarining butun mol-mulklari bilan javob beradigan ishtirokchilar (to‘liq sheriklar) bilan bir qatorda shirkat faoliyati bilan bog‘liq zararlar uchun o‘zlari qo‘shgan hissalar doirasida javobgar bo‘ladigan hamda shirkat tomonidan tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishda ishtirok etmaydigan bir yoki bir necha ishtirokchi (hissa qo‘shuvchi, kommanditchi) mavjud bo‘lsa, bunday shirkat kommandit shirkat deb hisoblanadi.
|
| |
Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin - bet 28

İonlaşmanın insan orqanizminə bioloji təsiri canlı toxumalarda əmələ gələn cüt ionların
sayından və ya şüalanma ilə əlaqədar udulan enerjidən asılıdır. İonlaşdırıcı şüaların təsiri altında
canlı toxumada olan suyun hidrogen atomuna və ОН hidroksil qrupuna parçalanması baş verir.
Yüksək aktivliyə malik olar H və OH toxumanın digər molekulları ilə birləşir və canlı toxumaya
mənsub olmayan yeni yabancı kimyəvi birləşmələr yaranır. Baş verən dəyişikliklər nəticəsində
orqanizmdəki biokimyəvi proseslərin normal gedişi və maddələr mübadiləsi pozulur. İonlaşdırıcı
şüaların təsiri altında orqanizmdə qanyaradıcı üzvlərin funksiyalarının tormozlanması, qanın
normal laxtalanmasının pozulması, qan damarlarının elastikliyinin azalması, mədə-bağırsaq
sisteminin fəaliyyətinin pozulması və infeksiya xəstəliklərinə qarşı müqavimətin azalması baş
verir.
İonlaşdırıcı şüaların maddələrə təsiri həmin maddənin atom və molekullarının
ionlaşmasında təzahür edir. Bu təsirin miqdarca ölçüsünü müəyyən edən əsas parametr udulma
dozasıdır. Udulan doza vahidi qrey (qr) qəbul edilib.
Təcrübədə sistemdən kənar vahidlərdən də istifadə edilir– 1rad=100 erq/q;Şüanın udulma
miqdarı şüalanma xüsusiyyətindən və mühitin uduculuğundan asılıdır.
Son zamanlara qədər rentgen (R) və γ şüaları ekspozisiya dozasından istifadə edilir.
Ekspozisiya dozası kinetik enerjiyə çevrilmiş foton şüalanmasından ibarətdir.
Rentgen və γ şüaları üçün ekspozisiya doza vahidi kulon/kiloqram (Kl/kq) qəbul edilib. Bu
elə bir dozadır ki, Rentgen və γ şüaları normal şəraitdə 1 kq quru atmosfer havasına təsir etdikdə
yükü 1 Kl olan ionlar yaradır. Hal-hazırda qədər, təcrübədə, doza vahidi rentgen istifadə edilir.
1R=2,58·10
-4
Kl/kq.
Elektronun yükü 4,8·10
-4
el. vahidinə bərabərdir.Havada bir cüt ionun yaranmasına orta
hesabla 34 erq enerji sərf olunur. Beləliklə, 1R ekspozisiya dozasında təkrar elektronlar 1qr
havada 88 erq enerji sərf edir. 88 erq/q hava və ya 0,114 erq/sm
3
hava rentgenin energetik
ekvivalenti adlandırılır.
Rentgen və γ şüalanmasının hər hansı bir mühitdə udulma dozası aşağıdakı düsturla
hesablanır.
o'z-o'zidan yonishni rag'batlantiradi

|
o'z-o'zidan yonishni rag'batlantiradi
|
bet | 2/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #233899 |
Bog'liq 1217323.ru.uz o'z-o'zidan yonishni rag'batlantiradi
siqilgan haroratning oshishi
havo tsilindrida.
Sovuq dizel bilan ishlaydi
tsilindrda "taqillatish", keyin
isitish, "taqillatish" yo'qoladi.
Dengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi.
Tadqiqot:
4) Setan soni, fizik ma'nosi.
Setan soniyoqilg'i - alfa-metilnaftalin bilan aralashmasidagi setanning ulushi, yonuvchanligi bo'yicha yoqilg'iga teng.
U o'rganilayotgan yoqilg'ining o'z-o'zidan yonishini va ikkita mos yozuvlar uglevodorodlarini solishtirish orqali aniqlanadi:setan BILAN16N34Vaalfametilnaftalin BILAN10N7CH3birinchisi minimal avtomatik yonish kechikish davriga ega, ikkinchisi muhim. Birinchidan, piston qat'iy ravishda o'rnatilganda o'rganilayotgan yoqilg'ining o'z-o'zidan yonishi siqilish nisbatini aniqlang.TDC.
Keyin setan va alfametilnaftalinning ekvivalent aralashmasi tanlanadi, ya'ni. bir xil yonilg'i ta'minoti burchagida va bir xil siqilish nisbatida piston o'rnatilganda o'z-o'zidan yonadi.V.M.T.
Dengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi.
Aralashmalarning hosil bo'lishi - yoqilg'ini yoqish uchun tayyorlash uchun yonuvchan aralashmani tayyorlash jarayoni.
Ko'krak nozulidan chiqishida hosil bo'lgan atomlashtirilgan yoqilg'ining zarralarini yig'ish deyiladiyoqilg'i mash'alasi. Bu burchak bilan tavsiflanadia
va uzoqL.Vertikal
burchakbmash'allarning o'qlari o'rtasida
purkash burchagi deb ataladi.
Uzunlik, olov burchagi va burchak
bilan mos keladigan buzadigan amallar namunasi
yonish kamerasi.
mash'al
kameradagi havoning butun qalinligini qoplashi kerak, lekin yoqilg'i zarralari tushmasligi kerakkokslanishni oldini olish uchun sovutilgan yuzalar.
Dengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi.
Chiroqlar soni qancha ko'p bo'lsa, shuncha yaxshi bo'ladi, lekin odatda ko'krak teshiklari soniga ko'ra;6-8, Ø 0,20-0,5 mm.Ko'krak teshigi uzunligi (uning diametridan 4-7 baravar katta) kanalni ifodalaydi. Yoqilg'ining tashqi qatlamining ishqalanishi tufayli jet kanalda parchalanadi. Uni tark etganda yonilg'i iplari siqilgan havo qarshiligiga duch keladi va zarrachalarga bo'linadi va yonilg'i mash'alini hosil qiladi.
Yaxshi aralashmaning shakllanishi uchun yonilg'i oqimi tezligi 250-350 m / s bo'lishi kerak. Bunday tezlikni olish uchun inyeksiya bosimi 40-80 MPa (400-800 kgf / sm2) va undan yuqori bo'lishi kerak. Yoqilg'i quyish davomiyligi 15-40º burchakP.K.V., yuqori tezlikda esa undan ham ko'proq.
Aralashmaning hosil bo'lish jarayoniga erishish uchun in'ektsiya tezligi oshishi va in'ektsiya to'xtagan paytda maksimal qiymatga ega bo'lishi kerak.Shuning uchun, yonilg'i pompasi kam yuvish mashinasining profili shunday qilinganki, u boshlanganidan keyin inyeksiya bosimi ortadi.Dengiz dizel dvigatellari uchun dastlabki in'ektsiya bosimi 18-38 MPa (180-380 kgf / sm2).
|
| |
Asosiy video modellashtirish - Sun’iy intellekt asosida video tasvirlarni raqamli qayta ishlash algoritmi va dasturiy...

|
Sun’iy intellekt asosida video tasvirlarni raqamli qayta ishlash algoritmi va dasturiy ta’minotini ishlab chiqish
|
bet | 2/3 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 146,71 Kb. | | #156411 |
Bog'liq Sharipov BAsosiy video modellashtirish shuni anglatadiki, videoda ob’ektning o‘zi emas, balki boshqa shaxs(ota-ona, aktyor va b.) maqsadli xatti-harakatni yoki xususiyatini namoyish etadi (ya’ni uni modellashtiradi) va keyinchalik videostsenariy belgilanadi;
O‘z-o‘zini video modellashtirish degani, ob’ektning o‘zi qandaydir xatti-harakatni namoyish etayotganini tasvirga olinib, ob’ekt o‘ziga ko‘rsatilib taxlil etiladi, va kerakli videokontent dastur tomonidan avtomatik tarzda chaqiriladi;
Ob’ekt nuqtai nazaridan, dastur maqsadli xatti-harakatlarini taxlil qilib, o‘rgatuvchi videolar asosida o‘qitilib, nazoratga oladi va video orqali yordam beriladi;
Video ko‘rsatmalari bilan siz o‘quvchining o‘zini ham, namuna sifatida ishlaydigan boshqa odamni ham suratga olishinadi.
Video modellashtirish-bu kerakli xatti-harakatlar yoki ko‘nikmalarning vizual modelini yaratadigan video yozuvlar va namoyish uskunalaridan foydalanadigan o‘qitish usuli.
Ob’ektni aniqlash - Alohida e’tiborga muhtoj bolalar kimlar?
- Miya yarim falaj (Детский церебральный паралич, ДЦП);
- Eshitish qiyin va umuman eshitmaydigan (слабослышащие и глухие);
- Hissiy buzilishlar autizm spektri(Ранний детский аутизм, Нарушения аутического спектра, Нейромодуляторы);
- Aqliy funktsiyaning buzilishi(ЗПРР, ЗПР).
Alohida e’tiborga muhtoj bolalarning imkoniyatlari: - Alohida e’tiborga muhtoj bolalarning imkoniyatlari:
Аlohida e’tiborga muhtoj bolalar turlari
|
Mavjud imkoniyatlari
|
Rivojlanish zarurati
|
Miya yarim falaj
|
Odatda gadjetlar va ilovalardan foydalanish mumkin
|
-Nozik vosita ko'nikmalarini rivojlantirish
-Muammoli vaziyatlarning o'ziga xosligi va uni hal qilish usuli Aloqa tizimi
-Xizmat robotlarini oddiy navigatsiya tizimi bilan boshqarish (tugmalar, tutqichlar)
-Nafas olishni rivojlantirish uchun mashqlar (ovozni kuchaytirish bilan rasmni o'zgartirish)
|
|
|
| |
Eshitish qiyin va umuman eshitmaydigan

|
Eshitish qiyin va umuman eshitmaydigan
|
bet | 3/3 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 146,71 Kb. | | #156411 |
Bog'liq Sharipov BEshitish qiyin va umuman eshitmaydigan
|
Sensorli vizual gadjetlardan foydalanish
|
-Boshliqda yo'nalishni rivojlantirish
-Vestibulyar apparatni barqarorlashtirish mashqlari
-Nafas olishning rivojlanishi
-Ovoz bilan tasvirlarni o'zgartirish
-Gadjetlar yordamida imo-ishora nutqini o'rgatish
|
- Erta bolalik autizmi
- Autizm spektrining buzilishi
- Neyromodulyatorlar
|
Autizmli bolalar ishtirokidagi multfilmlarning analoglari (Yomg'ir odam) (Kit Butovskiy)
|
-Muallifning qo'rquv va tajovuzkor tendentsiyalarni tuzatish dasturiga muvofiq buzilish darajasini hisobga olgan holda sensorli modulyatorlarni ishlab chiqish, rda bilan kasallangan bolalarni ijtimoiylashtirishni qiyinlashtiradi
|
Aqliy funktsiyaning buzilishi (ЗПРР)
|
Vaziyatlarda muloqot qilish va o'zaro ta'sir qilish ko'nikmalarini rivojlantirish uchun rivojlanish dasturlari
|
-Ziddiyatli vaziyatlarni hal qilishning oddiy usullarini topish uchun mashqlar ijtimoiy idrokni kengaytirish
| Sun’iy intellekt-mashinaning odamning aqlli xatti-harakatlariga taqlid qilish qobiliyati. Sun’iy intellekt usullari: - Sun'iy neyron tarmoqlari
- Aniq bo‘lmagan mantiq (aniq bo‘lmagan to'plamlar va yumshoq hisoblash)
- Bilimga asoslangan tizimlar (ekspert tizimlari)
- Evolyutsion modellashtirish (genetik algoritmlar, ko'p agentli tizimlar)
- Mashinani o'rganish (machine learning) (data mining va ma'lumotlarni tahlil qilish va ma'lumotlar omborlarida qonuniyatlarni qidirish)
E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT! E’TIBORINGIZ UCHUN RAHMAT!
|
| |
Aksiyadorlik jamiyatining

|
Aksiyadorlik jamiyatining
|
bet | 22/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotniAksiyadorlik jamiyatining ta’sis hujjati sifatida ta’sis yig‘ilishi (muassis) tasdiqlagan ustav qabul qilinadi. Davlat korxonasi aksiyadorlik jamiyatiga aylantirilayotganda davlat mulkini tasarruf etishga vakolatli organ tasdiqlaydigan emissiya ma’lumotnomasi ham ta’sis hujjati hisoblanadi.
Ustav jamiyatning ta’sis hujjati bo‘lib, unda quyidagi ma’lumotlar bo‘lishi kerak:
jamiyatning to‘liq (agar bo‘lsa qisqartirilgan) firma nomi, joylashgan yeri (pochta manzili) va elektron pochta manzili;
faoliyatining sohasi (asosiy yo’nalishlari) va maqsadi;
ustav fondining (ustav kapitalining) miqdori;
jamiyat aksiyalarining soni, nominal qiymati, turlari (oddiy, imtiyozli);
jamiyat boshqaruvining tuzilmasi, jamiyat kuzatuv kengashining, taftish komissiyasining va ijroiya organining a’zolari soni, bu organlarni shakllantirish tartibi, ularning vakolatlari.
Jamiyat ustavida jamiyatning ustav fondidagi (ustav kapitalidagi) bitta aksiyadorga tegishli bo‘lgan ulushning eng ko‘p miqdoriga cheklovlar belgilanishi mumkin.
Davlat tomonidan jamiyatni boshqarishda ishtirok etishga bo‘lgan maxsus huquq («oltin aksiya») joriy etilayotgan jamiyat ustavida davlatning mazkur maxsus huquqdan foydalanishi to‘g‘risidagi qoidalar ko‘rsatilishi kerak.
Xo‘jalik shirkatining ta’sis etish hujjati bo‘lib, uning ta’sis shartnomasi hisoblanadi.
Ta’sis shartnomasida quyidagi ma’lumotlar bo‘ladi:
ta’sis etilayotgan xo‘jalik shirkatining turi, uning faoliyat sohasi, maqsadlari va muddatlari;
muassislarning (ishtirokchilarning) tarkibi;
ta’sis etilayotgan xo‘jalik shirkatining firma nomi va pochta manzili;
ustav fondining (ustav kapitalining) miqdori va uni hosil qilish tartibi;
xo‘jalik shirkati har bir ishtirokchisi ulushining miqdori va nominal qiymati;
xo‘jalik shirkati ishtirokchilari hissalarining tarkibi, ularni kiritish
muddatlari va tartibi;
xo‘jalik shirkatining ustav fondini (ustav kapitalini) ko‘paytirish va
kamaytirish tartibi;
xo‘jalik shirkatining faoliyatini boshqarish tartibi;
foydani taqsimlash va zararni qoplash tartibi;
xo‘jalik shirkatini qayta tashkil etish va tugatish tartibi;
qonun hujjatlariga zid bo‘lmagan boshqa shartlar.
Xo‘jalik shirkatining ta’sis shartnomasida, shuningdek uning vakolatxonalari va filiallari to‘g‘risidagi ma’lumotlar bo‘lishi kerak.
2.10-jadval
|
| |
O’zbekiston elektr stansiyalarida o’rnatilgan quvvatlarining tarkibi

|
O’zbekiston elektr stansiyalarida o’rnatilgan quvvatlarining tarkibi
|
bet | 12/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotniO’zbekiston elektr stansiyalarida o’rnatilgan quvvatlarining tarkibi1
O’zbekiston elektr stansiyalarining o’rnatilgan quvvatlari (MVt), jami
|
13002,2
|
1. «O‘zbekenergo» AJ shu jumladan:
|
12526,7
|
Issiqlik elektr stansiyalar (IES)
|
11097,0
|
Gidravlik elektro stansiyalar (GES)
|
1429,7
|
2. Blokstansiyalar
|
475,5
|
O‘zbekiston energetika tizimi umumiy quvvati 12,5 ming. MVt bo‘lgan 37 issiqlik va gidro elektrostansiyalarni o‘z ichiga olgan. Ular yiliga 60 mlrd. kVt/soat dan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqarish imkoniyatiga ega. O‘zbekiston energetika tizimining barcha kuchlanishlardagi elektr tarmoqlari umumiy uzunligi qariyb 300 ming km.ni tashkil etadi. Tarmoq transformatorlarining umumiy quvvati 42,6 ming MVt.ga teng. Hozir respublika energetika tizimida 47 mingga yaqin xodim ishlaydi.
«O‘zbekenergo» aksionerlik kompaniyasi tarkibidagi qurilish-montaj, sozlash, ta’mirlash va boshqa bir qator tashkilotlarning to‘la majmui O‘zbekiston energetika tizimi ishonchli ishlashini, izchil rivojlanishini ta’minlamoqda.
Quyosh kollektorlarining ishlab chiqarilishini tashkillashtirish
Quyosh kollektorlaridan foydalanilganda 1 kv m kollektor yiliga:
214 kg shartli yoqilg’ini
183 kub m tabiiy gazni
1684 kVt soat elektroenergiyasini
1,45 Gkal issiqlik energiyasini tejash imkoniyatini yaratadi. Respublikamiz quyosh nurining umumiy saloxiyati 700 mlrd kVt soatdan yuqoriroqdir.
Elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun zarur bo‘lgan birlamchi energiya resurslari tarkibida gaz ulushi 90,8 foizni, mazut ulushi 5,3 foizni, ko‘mir ulushi 3,9 foizni tashkil etadi. Bu tendensiya yaqin kelajakda ham saqlanib qoladi - asosiy yoqilg’i tabiiy gaz bo‘lib qoladi, yoqilg‘i tabiiy gaz bo‘lib qoladi, yoqilg‘i balansida ko‘mirning ulushi 10 - 12 foizga ortadi.
Shamol energiyasining umumiy salohiyati
2015 yil nemis mutaxassislari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar natijasida Respublikamiz xududlaridagi umumiy shamol energiyasining saloxiyati 400 mlrd. kVt soatdan ortiq deb baholangan.
Elektr, gaz, bug' bilan ta'minlash va havoni kondittsiyalashda elektr energiya ishlab
chiqarish hajmining 3,0 % ga oshib, 60 mlrd. kVt/s tashkil etganligini, issiqlik energiyasini esa 4,5% ga kamayganligini kuzatish mumkin.
|
| |
Mahsulot mehnat sig‘imining tahlili

|
Mahsulot mehnat sig‘imining tahlili
|
bet | 2/2 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 141 Kb. | | #255211 |
Bog'liq 7-mavzu 1-ma`ruza2. Mahsulot mehnat sig‘imining tahlili. Korxonalarda mehnat unumdorligi ko‘rsatkichlarining tahlili, yuqorida ta’qidlanganidek, uchta asosiy yo‘nalishi bo‘yicha amalaga oshiriladi. Jumladan, mahsulot mehnat sig‘imining tahlili, ish vaqtidan foydalanishning tahlili va mehnat unumdorligiga kadrlar strukturasi va doimiyligi ta’sirining tahlili bo‘yicha amalga oshirib kelinadi. Mehnat sig‘imi deb, bitta mahsulotga ketgan ish vaqti sarflari hisoblanadi. Mahsulot birligining mehnat sig‘imi mahsulot turini ishlab chiqarishga sarflanadigan ish vaqti fondining natural yoki shartli-natural o‘lchovdagi uni ishlab chiqarish xajmiga nisbati bilan xisoblab chiqiladi.
Mehnat sig‘imi quyidagicha aniqlanadi:
bu yerda: t mehnat sig‘imi;
Q mahsulot xajmi;
T mehnat yoki ish vaqti harajatlari.
Mahsulotning mehnat sig‘imini kamaytirish mehnat unumdorligini oshirishning eng muhim omilidir. Bu bog‘liqlikni quyidagi formula bilan ifodalash mumkin:
bu yerda: M.u. mehnat unumdorligi.
Mehnat unumdorligining oshishi birinchi navbatda mahsulot mehnat sig‘imini kamaytirish hisobiga, ya’ni tashkiliy-texnikaviy tadbirlarni (fan va texnika yutuqlarini joriy etish, ishlab chiqarish jarayonlarini mexanizatsiyalash va avtomatlashtirish) amalga oshirish xisobiga, ishlab chiqarish normalarini qayta ko‘rib chiqish va xokazolar xisobiga sodir bo‘ladi.
Tahlil qilish jarayonida mehnat sig‘imining dinamikasi, uning darajasi bo‘yicha rejaning bajarilishi, uning o‘zgarish sabablari va mehnat unumdorligi darajasiga ta’sir ko‘rsatishi o‘rganib chiqiladi. Turli korxonalarda mahsulotning mehnat sig‘imini taqqoslash yaxshi natija beradi, chunki ilg‘or tajribani aniqlash va uni tahlil etilayotgan korxonada joriy etish tadbirlarini ishlab chiqish imkonini beradi.
Tahlil qilish jarayonida umumiy mahsulot sig‘imi ishlab chiqarilgan mahsulot turlari bo‘yicha qilinadi va har biriga batafsil baho beriladi.
Mahsulot mehnat sig‘iminining o‘zgarishiga asosan quyidagi omillar ta’sir ko‘rsatadi:
;
;
.
Bu yerda: - mahsulot sig‘imining umumiy o‘zgarishi;
- mahsulot mehnat sig‘imining harajatlari evaziga o‘zgarishi;
- mahsulot mehnat sig‘imining mahsulot xajmi evaziga o‘zgarishi.
Bu omillarning mehnat sig‘imiga ta’sirini xisob-kitob qilib chiqqandan so‘ng, yanada chuqur o‘rganish maqsadida ushbu omillar detallashtirilishi lozim (1- rasm).
J umladan:
1- rasm. Mehnat sig‘imi omillarining batafsil tahlili.
|
| |
Şəkil 11.8. Diferensial körpünün sxemi

|
Şəkil 11.8. Diferensial körpünün sxemi
|
bet | 31/59 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 1,11 Mb. | | #255270 | Turi | Mühazirə |
Bog'liq V vasiT L R f nnind n m hazir l r toplusu hazirladi qaim c F rŞəkil 11.8. Diferensial körpünün sxemi
I, II və III, IV sarğıları elə dəqiqliklə yerinə yetirilir ki, körpünün tarazlıq şərtində ZAB = ZCD olduqda I və II sarğılardakı cərəyanın təsirindən cihazın göstərişi 0 - a yaxınlaşsın.
Torpaqlama müqavimətinin ölçülməsi
Rabitə müəssisələrində və istehsalat sahələrində işçiləri gərginlik altına düşmə təhlükəsindən, rabitə avadanlığını və xəttləri xarici elektromaqnit sahələrinin təsirindən qorumaq üçün torpaqlamadan istifadə edilir. Torpaqlama torpaqlayıcı və onları elektrik avadanlığı ilə birləşdirən naqillərdən ibarət qurğudur. Torpaqlayıcı metal naqil və ya müxtəlif formalı keçirici ( boru, künc dəmiri, şin, məftil və s. ) olmaqla müəyyən elektrik kontakt müqaviməti yaradır.
Torpaqlama müqaviməti naqillərlə torpaq arasında elektrik kontakt müqavimətinin cəmidir. Yerinə yetirdiyi funksiyadan asılı olaraq torpaqlama işçi, qoruyucu və ölçü torpaqlama növlərinə bölünür. İşçi torpaqlama simli rabitənin avadanlığını torpaqla birləşdirən torpaqlayıcı qurğudur. Burada torpaqdan elektrik dövrəsinin keçirici naqili kimi istifadə olunur. Qoruyucu torpaqlama ildırım ötürən, kabellərin örtüyünü, güc qurğularının metal hissələrini, simli rabitə qurğularını, işçi cərəyan daşıyıcılarını torpaqla birləşdirən qurğu olub, işçilərin həyatını, xətt və avadanlığı qorumaq üçün istifadə olunur. Ölçü torpaqlaması köməkçi torpaqlama olub, naqilli rabitə avadanlıqlarında işçi və müdafiə torpaqlamalarına nəzarət etmək və ölçmə aparmaq üçün istifadə olunur.
Torpaqlama müqaviməti ildə 2 dəfə ( yay və qış mövsümündə) ölçülür və xüsusi jurnalda qeyd olunur.
Torpaqlama müqavimətinin qiyməti stansiyanın tutumundan asılıdır və aşağıdakı normaları vardır: elektron ATS – lər üçün işçi torpaqlamanın norma qiyməti 1 Omdan çox olmamalıdır. Müdafiə torpaqlamasının qiyməti 10 Oma qədər, köməkçi torpaqlamanın norma qiyməti 30 Oma qədər olmalıdır.
Ölçmə nəticəsində alınan qiymət normadan çox olduqda onu süni şəkildə normaya salırlar, yəni torpaqlayıcı elektrodun ətrafı kimyəvi surətdə dəyişdirilir. Onun ətrafına su, duz, turşu, kömür qırıntısı və s. əlavə olunur. Əgər bu üsulla torpaqlama müqaviməti normaya düşməzsə, basdırılan elektrodların sayını artırırlar.
Torpaqlama müqavimətini ölçmək üçün aşağıdakı üsullardan istifadə olunur:
Voltmetr - ampermetr üsulu
Üç cəm üsulu.
Əvəzetmə üsulu.
|
| |
Tadqiqotning ilmiy yangiligi - Chirchiq davlat pedagogika universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi

Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
pedagogika
oliy
taʼlim
muassasalarida
telekommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanib informatika o‘qitish orqali talabalarning kasbiy
kompetensiyalarini va kasbiy tayyorgarligini rivojlantirishning uslubiy-didaktik
taʼminoti mazmuni differensial professiogrammani ishlab chiqish, dasturiy
apparatga ustuvorlik berish, informatsion, kasbiy, tizimli-axborotli, grafik, obʼektga
yo‘naltirilgan dasturlash hamda tizimli, faoliyatiy, kompetentli yondashuvlar
asosida takomillashtirilgan;
telekommunikatsiya texnologiyalari vositasida bo‘lajak texnologik taʼlim
o‘qituvchilariga informatika o‘qitishning substansial, tuzilmaviy, funksional va
konseptual modellariga asoslangan metodik modeli maqsad, mazmun, texnologik
jarayondan natijaga yo‘naltirilgan komponentlar uzviyligida tashkiliy-pedagogik,
pedagogik-psixologik, mavzuiy-didaktik shart-sharoitlarni pedagogik-strategik
taʼminlash asosida takomillashtirilgan;
bo‘lajak texnologik taʼlim o‘qituvchilariga informatikadan taʼlim jarayonida
telekommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanishga tayyorlash hamda kasbiy
kompetensiyalarini rivojlantirish metodikasi Java dasturlash tilida informatikaga
doir texnik va pedagogik dasturiy mahsulotlar yaratish, motivatsion-qadriyatli,
refleksiv mezonlarni reproduktiv, kasbiy interaktiv kurslar metodikasiga
muvofiqlashtirish hamda mazmunan integratsiyalash asosida takomillashtirilgan;
pedagogika oliy taʼlim muassasalarida bo‘lajak texnologik taʼlim
o‘qituvchilarining kasbiy sifatlarini va kasbiy kompetensiyalarini rivojlanganlik
darajalarini baholash mezonlari informatika o‘qitishda foydalaniladigan
telekommunikatsiya texnologiyalarini mutaxassislik kasbiy va pedagogik
8
professiogrammasining barqaror tendensiyalariga refleksiv moslashtirish hamda
baholashning telekommunikatsion mobil ilovasini ishlab chiqish natijasida
takomillashtirilgan.
II bo‘lim (II частъ; II part) - Chirchiq davlat pedagogika universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi

II bo‘lim (II частъ; II part)
1.
Hamrayev J.H. “Axborot texnologiyalari” fanidan elektron majmua.
№ DGU 15511 raqamli guvohnoma.
2.
Hamrayev J.H. Farxodov S.U. Dolliyev Sh.Q. “Axborot texnologiyalari”
fanini o‘qitish metodikasini takomillashtirish uchun mobil ilovasi. №DGU 17287
raqamli guvohnoma.
3.
Hamrayev J.H. Farxodov S.U. To‘rayev A.K. Alimov U.B. “Informatika
va axborot texnologiyalari” fanidan o‘quv jarayonida foydalanish uchun mo‘ljallangan
android mobil ilovasi. № DGU 17954 raqamli guvohnoma.
4.
Hamrayev J.H. Norqobilov A.T. Shoyimov Sh.SH. “Raqamli qurilmalarni
loyihalashga kirish” fanidan o‘quv jarayonida foydalanish uchun mo‘ljallangan
android mobil ilovasi. № DGU 19495 raqamli guvohnoma.
TAKLIF VA TAVSIYALAR - Chirchiq davlat pedagogika universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi

24
Постановление № ПФ-60 от 29 января 2022 года «О Стратегии развития по
семи приоритетным направлениям развития Республики Узбекистан» на 2022-
2026 годы, УП-4947 от 7 февраля 2017 года “О Стратегии действий по
дальнейшему развитию Республики Узбекистан”, ПП-2909 от 20 апреля 2017
года “О мерах по дальнейшему развитию системы высшего образования”, УП-
5349
от
19 февраля 2018 года “О мерах по дальнейшему совершенствованию сферы
информационных технологий и коммуникаций”, ПП-3775 от 5 июня 2018 года
“О дополнительных мерах по повышению качества образования в высших
образовательных учреждениях и обеспечению их активного участия в
осуществляемых в стране широкомасштабных реформах” и других
нормативно-правовых актах, относящихся к данной сфере деятельности.
Tadqiqotning respublika fan va texnologiyalari rivojlanishining ustuvor

|
Tadqiqotning respublika fan va texnologiyalari rivojlanishining ustuvorBog'liq 16781064687564972darajaTadqiqotning respublika fan va texnologiyalari rivojlanishining ustuvor
yo’nalishlariga mosligi. Mazkur tadqiqot respublika fan va texnologiyalar
rivojlanishining I.“Axborotlashgan jamiyat va demokratik davlatni ijtimoiy,
huquqiy, iqtisodiy, madaniy, ma’naviy-ma’rifiy rivojlantirishda, innovasion g’oyalar
tizimini shakllantirish va ularni amalga oshirish yo’llari” ustuvor yo’nalishi
doirasida bajarilgan.
Muammoning o’rganilganlik darajasi. Oliy ta’lim muassasalarida
informatika ta’limining rivojlanish jarayoni, qonuniyatlari va tendensiyalari hamda
ta’lim oluvchilarni kasbiy faoliyatga tayyorlash muammolari A.A.Abdushukurov,
A.Abduqodirov, U.Sh.Begimqulov, F.M.Zakirova, N.A.Muslimov, N.D.Mamatov,
Sh.Q.Formonov va boshqa mahalliy pedagog olimlar tomonidan tadqiq etilgan.
Ta’lim jarayonida kompyuter texnologiyalaridan foydalanish bo’yicha M.Aripov,
R.R.Boqiyev, U.Sh.Begimqulov, M.E.Mamarajabov, S.Tursunov, M.Lutfullayev,
M.Fayzullayeva, N.Qayumova, B.Yu.Suropov, O.X.Turakulovlar ilmiy-tadqiqotlar
olib borishgan.
Bo’lajak o’qituvchilarga informatikadan ta’lim berishda telekommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanish orqali kasbiy kompetensiyalarini shakllantirish
muammolari va informatikadan ta’lim berish jarayonida kompyuter
texnologiyalaridan samarali foydalanish bo’yicha MDH olimlaridan E.D.Patarkin,
V.A.Slastenin,
S.D.Smirnov
,
I.V.Robert,
V.M.Glushkova,
V.I.Grisenko,
Yu.G.Danilev va boshqalar ilmiy tadqiqotlar olib borishgan.
Xorijiy davlatlar olimlaridan B.K.Atrostic, S.V.Nguyen, E.Brynjolfsson,
A.Mcafee, C.B.Frey, M.A.Osborne, L.E.Varshavski va boshqalar oliy ta’lim
tizimida
informatika
o’qitishda
telekommunikatsiya
texnologiyalari
imkoniyatlaridan samarali foydalanish muammolarini tadqiq qilishgan.
Tadqiqotning Dissertatsiya bajarilgan oliy ta’lim muassasasining ilmiy-
|
| |