Yuvish uskunalari va vositalari

|
Yuvish uskunalari va vositalari
|
bet | 5/18 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 165,76 Kb. | | #143927 |
Bog'liq 9-ma\'ruza (1)9.2. Yuvish uskunalari va vositalari.
Yog‘ plyonkasini tozalash eritmasi bilan qismlardan olib tashlash mexanizmini ko‘rib o‘tamiz. Yog‘ plyonkasida issiq yuvish eritmasining ta’sir qilish sxemasi 9.2-rasmda ko‘rsatilgan. 13.2-rasm. a qism yuzasida yog‘ plyonkasining dastlabki holati ko‘rsatilgan. Issiq yuvish eritmasi ta’sirida yog‘ plyonkasi tezda qiziydi va kengayish va sirt taranglik kuchlarining ta’siri natijasida a = 90 ° burchak bilan to‘lqinli shaklga ega bo‘ladi (9.2-rasm, b), unda burchak bilan a 90 ° (9.2-rasm, v) xosil bo‘ladi. Jarayon davomida yog‘ plyonkasi shunchalik deformatsiyalanadiki, yiq’ilib moy yomg‘iri kabi, yuvish eritmasi bilan o‘ralgan yog‘ tomchilarini hosil qiladi. Natijada, bu zarrachalarning metall bilan yopishtiruvchi kuchi kamayadi va ular eritma oqimi bilan qismlarning yuzasidan osongina chiqariladi.
Shunday qilib, ko‘rib chiqilgan sxemadan ko‘rinadiki, qismlarni yuqori sifatli yog‘sizlantirishning asosiy sharti tozalash eritmasining optimal haroratini ta’minlashdan iborat bo‘ladi. Agar harorat etarli bo‘lmasa, tozalash eritmasining ta’siriga qaramay, qismlardagi yog‘ plyonkasi deformatsiyalanmaydi. Haroratning oshishi bilan ifloslantiruvchi moddalarning yopishuvchanlik sezilarli darajada pasayadi, uning suyuqligi oshadi va yog‘sizlantirish samaradorligi oshadi.
Yuvish harakati sirtdan suyuq va qattiq ifloslantiruvchi moddalarni olib tashlash va ularni eritmalar yoki dispersiyalar shaklida yuvish eritmasiga o‘tkazishdan iborat. Yuvish effekti ifloslantiruvchi moddalar, yuvish vositalari va sirtlarning o‘zaro ta’sirining murakkab jarayonlarida namoyon bo‘ladi. Asosiy yuvish vositalarining xarakat jarayonlari ta’sirini aniqlaydigan asosiy hodisalar namlash, emulsifikatsiya, dispersiya va ko‘piklanishdir. Bu hodisalar sirt tarangligi va yuvish vositalarining sirt faolligi bilan bog‘liq.
Ma’lumki, tortishish kuchlari suyuqlik yuzasi bo‘ylab harakat qilib, bu sirtni qisqartirishga intiladi. Ular sirt taranglik tortishish kuchlari deb ataladi. Sirt tarangligi suyuqlik sirtini 1 sm 2 ga oshirish uchun sarflanishi kerak bo‘lgan sarflanadigan ish bilan o‘lchanadi. Sirt tarangligi va sirt hosilasi erkin sirt energiyasi deb ataladi. Moddalarning erkin sirt energiyasini pasaytirish qobiliyati bu moddalarning sirt faolligini tavsiflaydi. Eritmaning sirt tarangligini pasaytiradigan moddalar sirt faol moddalari (SFM) deb ataladi.
Namlanish qattiq jism yuzasiga qo‘yilgan suyuqlik tomchisining tarqalishidan iborat. Suv bilan namlangan sirtlar gidrofil, suv bilan namlanmaganlari esa gidrofob deyiladi. Qattiq jismning suyuqlik bilan namlanishi suyuqlikning sirt tarangligiga, suyuqlik va qattiq jismning tabiati va tarkibiga bog‘liq. Masalan, moylar bilan ifloslangan yuzalar uglevodorod erituvchilar bilan yaxshi namlanadi va toza suv bilan yuviladi. Suvga sirt faol moddalar qo‘shilishi suvning sirt tarangligini pasaytiradi va yog‘ bilan ifloslangan yuzalarning namlanishini ta’minlaydi.
Ko‘p hollarda ifloslanish ikki fazadan iborat - suyuq (moylar, smolalar) va qattiq (asfaltenlar, karbenlar, tuproq va chang zarralari va boshqalar). Bunday ifloslantiruvchi moddalarni sirtdan olib tashlash ikki yo‘l bilan sodir bo‘ladi: suyuq fazani emulsiyalash (emulsiya hosil bo‘lishi) va qattiq fazani tarqatish (dispersiyalarning hosil bo‘lishi).
|
| |