nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Vatarlar usuli va iteratsiya usuli

|
Vatarlar usuli va iteratsiya usuli
|
bet | 2/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #237305 |
Vatarlar usuli va iteratsiya usuli
Vatarlar usulida f(х) funktsiyaning [a;b] kesmaga tutashtiruvchi vatar utkaziladi. Tenglamaning taqribiy ildizini topish у=f(х) funktsiyaning birinchi va ikkinchi tartibli hosilalarining ishoralariga boglik.
Agar f |(x) <0 va f ||(x) <0 yoki f |(x) >0 va f ||(x) <0 shartlar bajarilsa boshlangich kadam, ya‘ni boshlangich yechim qilib x0=b deb olinadi, boshqa hollarda x0=а deb olinadi.
x0=а bo’lganda x=b nuqta kuzmas nuqta bo’ladi va ildiz
formula bilan hisoblanadi.
x0=b boshlangich ildiz bo’lganda esa x=а kuzgalmas nuqta deb olinadi va ildiz
formula bilan hisoblanadi.
Ildizlarni taqribiy hisoblash jarayoni | xn-xn-1 |≤ε shart bajarulgunga kadar davom etiriladi. Bu yerda ε taqribiy ildizni topish aniqligi.
Bu usullardan tashkari tenglamalarni taqribiy yechishning iteratsiya usuli ham mavjud. Iteratsiya usulini o’quvchilarga [11]- adabiyotdan, ya‘ni A.Sidikovning «Sonli usullar va dasturlash» nomli kitobidan ukib olishlarini tavsiya etamiz.
Urinmalar usuli
Algebraik va trantsendent tenglamalar ildizlarini taqribiy hisoblash usullaridan aniqlik darajasi boshqa usullarga nisbatan kattarok bo’lgan usuli N‘yuton yoki urinmalar usulidir.
Bu usul kullanganda tenglamaning boshlangich yechimi x0 tanlab olinadi va ketma–ket yaqinlashishlar
formula bilan hisoblanadi. Bu yerda n=0,1,2,3,… yaqinlashishlar tartib soni, хn ildizga n yaqinlashish.
Agar f(a)∙f //(а)>0 shart bajarilsa х0=а boshlangich yechim deb olinadi, agar yuqoridagi shart bajarilmasa x0=b nuqta boshlangich yechim qilib olinadi.
Bu usulda ham ildizni topish | xn-xn-1 |≤ε shart bajarulgunga kadar davom etiriladi.
Misol: x2-x-1=0 tenglamani ildizini ε=0,0001 aniqlikda urimalar usuli bilan topamiz. Dastlab tenglamaning ildizlari yotgan oraliklarni ajratib olamiz.
Tenglamani f(x)=x2-x-1 deb belgilab olib, bu funktsiyani φ(x)=x2, (x)=x+1, ikkita funktsiyalarni ayirmasi ko’rinishida yozib olamiz. Bu funktsiyalarning grafiklarini chizamiz. φ(x)=x2 funktsiya grafigi parabola, (x)=x+1 funktsiya grafigi esa to’g’ri Chiziqdan iboratligi matematika kursidan ma‘lum.
Grafikdan kurinib turibdiki bu ikki funktsiyalar [-1;0] va [1,5; 2,5] oraliklarida kesishayapdi.
0>0>
|
| |
s:=s+f(a+(i-1)*h) - Patok talabasi Kamalova Rushananing

|
Patok talabasi Kamalova Rushananing
|
bet | 10/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #237305 |
s:=s+f(a+(i-1)*h);
J:=h*s; textcolor(13);
writeln(‘integral kiymati J=’,J:3:4);
end.
|
|
|
To’g’ri to’rtburchaklar, trapetsiya va Simpson usullarida hisoblang. N bo’lish soni, E=0.001.
|
|
[0;1]
|
12
|
1.To’rtburchaklar usuli.
#include
#include
using namespace std;
float f(float a, float b, float N)
{
float h = (b - a)/N;
float x, s = 0,e=2.75;
for(int i = 1; i <= N; i++)
{
x = a + i*h;
s += (log(pow(x,2)+3)/log(e))*pow(sin(x+1),2);
}
s *= h;
return s;
}
int main()
{
cout << endl << " f(x) = (log(pow(x,2)+3)/log(e))*pow(sin(x+1),2)" << endl;
cout << endl << " Integralni hisoblashning To'g'ri to'rtburchaklar usuli:" << endl << endl;
float a, b, N;
cout << " a = ";
cin >> a;
cout << " b = ";
cin >> b;
cout << " N = ";
cin >> N;
cout << " S = " << f(a, b, N) << endl;
return 0;
}
2.Trapetsiya usuli.
#include
#include
using namespace std;
int main () {
double a , b , N , sum1 = 0, sum2 = 0, h, x, e=2.75;
cout << "a= "; cin >>a;
cout << "b= "; cin >>b;
cout << "N= "; cin >>N;
h = (b - a) / N;
for(int i = 1; i <= N - 1; i++)
{
x = a + (i * h);
sum1 += 2 * (log(pow(x,2)+3)/log(e))*pow(sin(x+1),2);
}
sum2 = h/2 * (sum1 + (log(pow(a,2)+3)/log(e))*pow(sin(a+1),2) + (log(pow(b,2)+3)/log(e))*pow(sin(b+1),2));
cout << "Trapitsiya usulida yechim: " << sum2;
}
3.Simpson usuli
#include
#include
using namespace std;
int main () {
double a , b , N , sum1 = 0, sum2 = 0, sum, h, x, e=2.75,m;
cout << "a= "; cin >>a;
cout << "b= "; cin >>b;
cout << "N= "; cin >>N;
h = (b - a) / N;
m=N/2;
for(int i = 1; i <= 2*m-1; i+=2)
{
x = a + (i * h);
sum1 += (log(pow(x,2)+3)/log(e))*pow(sin(x+1),2);
}
for(int i=2; i<=2*m-2; i+=2) {
x = a + (i * h);
sum2 += (log(pow(x,2)+3)/log(e))*pow(sin(x+1),2);
}
sum=h/3*((log(pow(a,2)+3)/log(e))*pow(sin(a+1),2)+(log(pow(x,2)+3)/log(e))*pow(sin(x+1),2)+4*sum1+2*sum2);
cout << "Simson usulida yechim: " << sum;
}
XULOSA:
Xulosa qilib aytganda algebraik va transentdent tenglamalarni hisoblashni biz Differensial tenglamalar fanidan organib olgan edik. Buni yana algebraik tenglamalarni esa maktab darsliklarida ham korgan edik ammo buni yanada osonroq hisoblash uchun dasturini tuzib ham osonlik bilan hisoblash mumkin.
Algoritmlarini tuzish uchun bu tenglamani blok sxemasini va matematik modelini tuzib olgan inson buni bironta dasturlash tilini bilsa shu dasturlash tilida yozib osongina hisoblash mumkin. Biz Algoritmlash fanida shu tenglamalarni algoritmlarini blok sxemasini va matematik modelini tuzishni o’rganamiz.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
Gulomov S.S. Axborot tizimlari va texnalogiyalari. Toshkent 2000y.
Jumanov I.I. , Mingboyev N.S. Informatika-Samarqand: SamDU nashriyoti 2002y.
3. Лебедев В.И. Введение в системы программирования M: Статистика 1975г.
4. Донован Дж Системное программирование М:Мир 1975г.
INTERNET SAHIFALARI:
www.arxiv.uz
www.vikipediya.uz
www.fayllar.org
www.ziyo.net
|
| |
: fx:=x*x-x-1 - Patok talabasi Kamalova Rushananing

|
Patok talabasi Kamalova Rushananing
|
bet | 7/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #237305 |
2: fx:=x*x-x-1;
f1x:=2*x-1;
y:=fx/f1x;
n:=n+1;
x:=x-y; textcolor(13);
if abs(y)>eps then goto 2;
writeln(‘yaqinlashishlar soni n=’ ,n);
writeln(‘taqribiy ildiz x=’ ,x:3:4);
end.
Ushbu dasturni kompyuterga kiritib natijalar olinganda x2-x-1=0 tenglamaning x0=b=2,5 boshlangich nuqtadagi va =0,0001 aniqlikdagi ildizi х=1,6180 ekanligiga eshonch hosil qilish mumkin. Buni esa berilgan chizmadan ham ko’rish mumkin.
4.
|
Yechim joylashgan [a; b] oraliqni aniqlang vaoraliqni ikkiga bo’lish, vatarlar va urinmalar usuli bilan toping. E=0.001.
|
a) 2x3-x-5=0
b)
|
1-masala
1.Oraliqni ikkiga bo’lish usuli
#include
#include
using namespace std;
float funksiya(float x){
return 2*pow(x,3)-x-5;
}
int main() {
boshlanish:
float a, b, c;
cout << " a = ";cin >> a;
cout << " b = ";cin >> b;
if(funksiya(a)*funksiya(b) < 0){
yechim:
c = (a + b) / 2;
if(funksiya(a)*funksiya(c) < 0){
b = c;
}
if(funksiya(c)*funksiya(b) < 0){
a = c;
}
if(fabs(a - b) < 0.001){
cout << " Funksiya [" << a << ";" << b << "] oraliqda yechimga ega " << endl;
cout << " c = " << c << endl;
}
else {
goto yechim;
}
}
else{
cout << " yechimga ega emas" << endl;
cout << " a va b larni qaytadan kiriting:" << endl;
goto boshlanish;
}
return 0;}
2-Urinmalar usuli
#include
#include
using namespace std;
double func(double x)
{
return 2*pow(x,3)-x-5 ;
}
int main() {
double a, b, x, e;
cout << " e = "; cin >> e;
yechim:
cout << " a = "; cin >> a;
cout << " b = "; cin >> b;
if (func(a) * func(b) > 0.0f)
{
cout << " a va b larni qaytadan kiriting:" << endl;
goto yechim;
return -1; }
x = (a * func(b) - b * func(a)) / (func(b) - func(a));
while (abs(func(x)) > e) {
if (func(a) * func(x) < 0) {
x = (x * func(a) - a * func(x)) / (func(a) - func(x));
}
else {
x = (x * func(b) - b * func(x)) / (func(b) - func(x));
}
}
cout << " Yechim: x = " << x << endl;
int as;
cin >> as;
return 0;
}
3.Vatarlar usuli.
#include
#include
#define e 0.001
using namespace std;
double func(double x)
{
return 2*pow(x,3)-x-5;
}
double dfunc(double x)
{
return 6*pow(x,2)-1; // tepadigi funksiyani hosilasi yoziladi
}
void urinma(double x)
{
double h = func(x) / dfunc(x);
while (abs(h) >= e)
{
h = func(x)/dfunc(x);
// x(i+1) = x(i) - f(x) / f'(x)
x = x - h;
}
cout << " Tenglama ildizining qiymati: x = " << x;
}
int main()
{
double x0 = 1;
urinma(x0);
return 0; }
Aniq integralni hisoblashning asosiy formulasi
Oliy matematika kursidan malumki aniq integrallar asosan N‘yuton-Leybnits formulasi bilan hisoblanadi. Yani quyidagi formula bilan hisoblanadi:
Bu yerda F(x) funktsiya f(x) funktsiyaning boshlangich funktsiyasi. а-integralning quyi b-esa yuqori chegarsi. Nyuton–Leybnits formulasi bizga ma‘lumki elementar funktsiyalar uchun foydalanish qulayrok.
Lekin har qanday f(x) funktsiyaning boshlangich funktsiyasi elementar funktsiya bulavermaydi, yani integrallash murakkab bo’ladi. Bunday aniq integrallarni N‘yuton-Leybnits formulasi bilan hisoblab bulmaydi. Bunday hollarda integrallarni taqribiy hisoblash usularidan foydalanib integrallarning taqribiy kiymatlari topiladi.
|
| |
n:=0; x:=x0 - Patok talabasi Kamalova Rushananing

|
Patok talabasi Kamalova Rushananing
|
bet | 4/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #237305 |
Bu sahifa navigatsiya:
- [a;b]
n:=0; x:=x0;
2: fx:=x*x-x-1;
f1x:=2*x-1;
y:=fx/f1x;
n:=n+1;
x:=x-y; textcolor(13);
if abs(y)>eps then goto 2;
writeln(‘yaqinlashishlar soni n=’ ,n);
writeln(‘taqribiy ildiz x=’ ,x:3:4);
end.
Ushbu dasturni kompyuterga kiritib natijalar olinganda x2-x-1=0 tenglamaning x0=b=2,5 boshlangich nuqtadagi va =0,0001 aniqlikdagi ildizi х=1,6180 ekanligiga eshonch hosil qilish mumkin. Buni esa berilgan chizmadan ham ko’rish mumkin.
Algebraik va trantsendent tenglamalar ildizlari yotadigan oraliklar ajratib olingandan sung tenglamaning ildizini taqribiy hisoblash uchun, taqribiy hisoblash usullaridan biri kullaniladi.
Demak tenglama berilgandan sung, tenglamaning ildizlari yotgan oraliklar ajratib olinadi, taqribiy ildizni topish usuli tanlanadi, tanlangan usulga mos ravishda algorimning blok–sxemasi va biror bir dasturlashtirish tilida blok–sxemaga mos ravishda dastur tuziladi. Dastur kompyuterga terilib, natijalar olinadi va taxlil kilinadi.
Tenglamalarning ildizlarini taqribiy yechish usullaridan biri bu kesmani teng ikkiga bulish usulidir. Bunda berilgan [a;b] kesma teng ikkiga bulinib [a;с] yoki [с;b] kesmalarda f(a)∙f(c)<0 yoki f(c)∙f(b)<0 shart tekshiriladi va с=(a+b)/2 qilib olinadi va ildiz b-a≤ε shart bajarulgunga kadar davom etirilib topiladi.
Vatarlar usuli va iteratsiya usuli
Vatarlar usulida f(х) funktsiyaning [a;b] kesmaga tutashtiruvchi vatar utkaziladi. Tenglamaning taqribiy ildizini topish у=f(х) funktsiyaning birinchi va ikkinchi tartibli hosilalarining ishoralariga boglik.
Agar f |(x) <0 va f ||(x) <0 yoki f |(x) >0 va f ||(x) <0 shartlar bajarilsa boshlangich kadam, ya‘ni boshlangich yechim qilib x0=b deb olinadi, boshqa hollarda x0=а deb olinadi.
0>0>0>0>
|
| |
f(x)=ln(x2 - Patok talabasi Kamalova Rushananing

|
Patok talabasi Kamalova Rushananing
|
bet | 9/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #237305 |
f(x)=ln(x2+3x+1)
ko’rinishida yozib olib, bu funktsiyadan blok–sxema va dastur tuzishda foydalanamiz. Foydalanuvchining funktsiyasini algoritm va dasturda f harfi bilan, funktsiyani a nuqtadagi kiymatini f(a) va b nuqtadagi kiymatini f(b) bilan, bo’linish kadamlarini i harfi bilan, bo’laqlar sonini n harfi bilan, oralikchalar uzinligini h harfi bilan, integral osti yigindisini s harfi bilan, integralning kiymatini esa J harfi bilan bilgilab olamiz.
Endi integral kiymatini taqribiy hisoblash uchun barcha ma‘lumotlar tayyor bo’lgandan keyin integral kiymatini taqribiy hisoblash trapetsiya va Simpson usullari uchun hisoblashning algortmi blok-sxemalari va Pascal dasturlashtirish tilida dasturlarini tuzamiz.
1)
|
{Integralni trapetsiya usulida taqribiy hisoblash dasturi}
Program integral1(input,output);
Uses crt;
var a,b,h,s,J:real;
i,n:integer;
{nostandart funktsiyani tavsiflaymiz}
function f(x:real):real;
begin
f:=ln(x*x+3*x+1);
end;
begin clrscr;
write(‘quyi chegara a=’); readln(a);
write(‘yuqori chegara b=’); readln(b);
write(‘bo’laqlar soni n=’); readln(n);
s:=(f(a)+f(b))/2; h:=(b-a)/n;
for i:=2 to n do
|
|
| |
f(x0 - Patok talabasi Kamalova Rushananing

|
Patok talabasi Kamalova Rushananing
|
bet | 3/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #237305 |
f(x0) f"(x0)>0 shartni [1,5; 2,5] oralikda tekshirib ko’ramiz.
f(x)=x2-x-1; f'(x)=2x-1; f"(x)=2; hosilarga x0=2,5 nuqtani kuyamiz; f(2,5)=2,75; f"(2,5)=2 kiymatlardan f(2,5)f"(2,5)>0 shart bajarilishini ko’rish kiyin emas, demak x0=b=2,5 нуктани boshlangich yechim qilib olamiz.
[-1;0] oralikda esa x0=-1 nuqtani boshlangich yechim qilib olish mumkin, chunki bu nuqtada ham f(x0)f"(x0)>0 shart bajariladi (tekshirib ko’rish o’quvchilarga xavola).
Berilgan tenglamani ildizini urimalar usuli bilan taqribiy yechish algoritmining blok–sxemasini va paskal dasturlashtirish tilida dasturini tuzish uchun quyidagi belgilashlarni kiritamiz.
f(x)=fx; f'(x)=f1x; у= f(x)/f'(x)=fx/f1x; x0=x0; =eps.
Tenglamaning ildizini urinmalar usulida taqribiy hisoblash algoritmining blok–sxemasini va paskal tilidagi dasturini tuzamiz.
Program Nyuton(input,output);
Uses crt;
label 2
var x0, x, y, fx, f1x, eps :real;
n: integer;
begin
clrscr;
textcolor(15);
writeln(‘Nyuton usuli’); writeln;
write(‘boshlang’ich echim x0=’);
readln(x0); writeln;
write(‘taqribiy echim aniqligi eps=’);
readln(eps); writeln;
|
| |
-rasm. Ustozlar sahifasi - O'zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muxammad al-xorazmiy nomidagi...

|
O'zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 19/22 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 13,87 Mb. | | #262242 |
Bog'liq Dadajonov Hikmatillo diplom ishi3.3.1-rasm. Ustozlar sahifasi.
3.3.2-rasm. Bog’lanish sahifasi.
Bu yerda map orqali manzilni topib olish juda ham oson. Bu ham web saytlarning afzalliklaridan biri hisoblanadi. Bu web saytimiz barcha turdagi gadjetlarga moslasha oladi, yani siz bu saytga telefon orqali, planshet orqali, netbuk orqali, kompyuter orqali kirishingiz mumkin.
3.3.3-6-rasm. Web sahifaning telefon uchun moslashuvi.
3.3.7-8-rasm. Web sahifaning planshet uchun moslashuvi.
Web sahifaga xoxlagan gadjetdan kira olish bu foydalanuvchiga juda ham qulay hisoblanadi. Har bir insonda hozirgi kunda kompyuter yo’q, lekin smartfon bor. Shuning uchun qaysi saytni qilishdan oldin uning telefon va planshet versiyalarni ham ko’rib chiqish lozim.
Hozirgi kunda ko’plab saytlar ko’p tillik saytlar hisoblanadi. Agarda web sayt bitta tilda bo’ladigan bo’lsa, bu sayt yashash davri qisqa bo’lishi mumkin. Shuning uchun men bu web saytni bajarish davomida 3 ta tillilk, yani o’zbekcha, ruscha va inglizcha.
3.3.9-rasm. Web sahifani tilini o’zgartirish qismi.
Bu yerda Uz ni bosilsa o’zbekchaga, Ru ni bosilsa ruschaga va En ni bosilsa saytning tili inglizcha o’tadi. Shuni ham aytib o’tish lozimki saytning tili qaysi tilda bo’lsa foydalanuvchi uchun oson bo’lishi uchun qoganlaridan ajralib turadi. Buning uchun quyidagi kod yozilgan:
params['languages'] as $key => $value):?>
$key]);?>">=$value?>
3.3.10-rasm. Web sahifa o’zbek tilida.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O'zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
Patok talabasi Kamalova Rushananing - bet 5

|
Patok talabasi Kamalova Rushananing
|
bet | 5/10 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,7 Mb. | | #237305 |
x0=а bo’lganda x=b nuqta kuzmas nuqta bo’ladi va ildiz
formula bilan hisoblanadi.
x0=b boshlangich ildiz bo’lganda esa x=а kuzgalmas nuqta deb olinadi va ildiz
formula bilan hisoblanadi.
Ildizlarni taqribiy hisoblash jarayoni | xn-xn-1 |≤ε shart bajarulgunga kadar davom etiriladi. Bu yerda ε taqribiy ildizni topish aniqligi.
Urinmalar usuli
Algebraik va trantsendent tenglamalar ildizlarini taqribiy hisoblash usullaridan aniqlik darajasi boshqa usullarga nisbatan kattarok bo’lgan usuli N‘yuton yoki urinmalar usulidir.
Bu usul kullanganda tenglamaning boshlangich yechimi x0 tanlab olinadi va ketma–ket yaqinlashishlar
formula bilan hisoblanadi. Bu yerda n=0,1,2,3,… yaqinlashishlar tartib soni, хn ildizga n yaqinlashish.
Agar f(a)∙f //(а)>0 shart bajarilsa х0=а boshlangich yechim deb olinadi, agar yuqoridagi shart bajarilmasa x0=b nuqta boshlangich yechim qilib olinadi.
Bu usulda ham ildizni topish | xn-xn-1 |≤ε shart bajarulgunga kadar davom etiriladi.
Misol: x2-x-1=0 tenglamani ildizini ε=0,0001 aniqlikda urimalar usuli bilan topamiz. Dastlab tenglamaning ildizlari yotgan oraliklarni ajratib olamiz.
Tenglamani f(x)=x2-x-1 deb belgilab olib, bu funktsiyani φ(x)=x2, (x)=x+1, ikkita funktsiyalarni ayirmasi ko’rinishida yozib olamiz. Bu funktsiyalarning grafiklarini chizamiz. φ(x)=x2 funktsiya grafigi parabola, (x)=x+1 funktsiya grafigi esa to’g’ri Chiziqdan iboratligi matematika kursidan ma‘lum.
Grafikdan kurinib turibdiki bu ikki funktsiyalar [-1;0] va [1,5; 2,5] oraliklarida kesishayapdi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
|
bet | 21/22 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 13,87 Mb. | | #262242 |
Bog'liq Dadajonov Hikmatillo diplom ishiFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI
I. A. Karimov - “Mamlakatimizni modernizatsiya va iqtisodiyotimizni barqaror rivojlantirish yo’lida” 2008y.
I. A. Karimov - “Vatanimizning bosqichma-bosqich va barqaror rivojlanishini ta’minlash – bizning oliy maqsadimiz” 2009y.
Д.В.Котеров,А.Ф.Костарев - PHP5 в подлиннике
Энди_Харрис-PHP_и_MySQL_длya_наchинающих
Мануалы c php.net и mysql.com
MySQL-5.7
dasturchi.uz
ziyonet.uz
Items.itportal.uz
TATUFF PHP datebase video darslar Hoshimov. A
“Ajax: The Complete Reference” by Thomas Powell.
Web site w3schools, address: http://www.w3schools.com/php/.
“The Power of HTML” by Simon St. Laurent, 2013.
“PHP 6 and MySQL 5 for Dynamic Web Sites: Visual Quick Guide” by Larry Ullman.
“PHP Objects, Patterns and Practice” by Matt Zandstra published by Apress.
“Tailoring CSS for performance” by Roseanne Fallin, 2012.
“PHP 5 Power Programming” published by www.tutorial.com.
“AJAX for programmers” by Steven Holzner, 2012.
“Introducing HTML5” by Bruce Lawson and Remy Sharp, published by Amazon.
“HTML as foundation” by Simon St. Laurent, 2014.
Web site htmlbook.ru, address: http://www. htmlbook.ru/ .
“SVG, CSS3 and CANVAS” by Meghan Blanchette, 2014.
“The Essential Guide to CSS and HTML Web Design” by Craig Grannel, published by Amazon.
“PHP Advanced Object Oriented Programming” by Larry Ullman.
“AJAX Programming with java” by Paul Deck, Brainy Software.
Internet manbalari:
https://ospanel.io/
https://community.uzbekcoders.uz/post/web-dasturlash-sohalari-haqida-5ec907f9426fb4393230748a
https://mitc.uz/uz/pages/information_technologies
https://mitc.uz/uz/news/2340
www.google.com
|
| |
-rasm. Admin oynasi - O'zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent...

|
O'zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
bet | 18/22 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 13,87 Mb. | | #262242 |
Bog'liq Dadajonov Hikmatillo diplom ishi3.2.2-rasm. Admin oynasi.
3.2.2-rasm. Admin oynasining menu qismi.
Misol qilib yangi blog yozmoqchimiz yoki eski blogni o’zgartirmoqchimiz, buning uchun biz menu joylashgan blog bo’limini bosamiz va bizga blog sahfasi ochiladi.
3.2.3-rasm. Blog sahifasi.
Agar biz yangi blog yaratmoqchi bo’lsak “Create Blog” tugmasini bosamiz va quyidagi oyna hosil bo’ladi:
3.2.4-rasm. Yangi blog yaratish sahifasi.
Agar biz eski blog o’zgartirmoqchi bo’lsak tugmasini bosamiz yoki view bo’limda “Update” tugmasini bosamiz va quyidagi oyna hosil bo’ladi:
3.2.5-rasm. Blogni o’zgartirish sahifasi.
3.2.6-rasm. Blogni view(to’liq ko’rish) sahifasi.
Barcha jadvallarni o’zining kontrolleri, model va views fayllari bo’ladi. Kontrollerlar proyektning backend qismida controllers papkasida joylashgan bo’ladi va xuddi shundek modellar models papkasida joylashgan bo’ladi.Views papkasini ichida har bir jadvalning _form, _search, create, index, update va view php fayllari joylashadi.
3.2.7-rasm.Controllers, models va views papkalari tuzilishi.
3.3. Bugungi kunda web saytlardan foydalanishning afzalliklari.
Hozirgi kunda ko’pgina tashkilotlar, maktablar, universitetlarda va turli xil maskanlarda o’zlarining web sahifalari mavjud. Bu foydalanuvchilarga juda ham qulay hisoblanadi. Misol qilib olsak, biror abiturent qaysidir universitetga topshirmoqchi, lekin unda qaysi universitet yaxshi yoki qaysi universitetda o’qimoqchi bo’lgan yo’nalish bor yo’qligini bilmaydi. Agarda abiturent universitetning web sahifalariga kirib tanishib chiqsa, universitet haqida yetarlicha ma’lumot oladi.
Men bajaryotgan sayt ham xuddi shu maqsadda tashkil qilingan. Hech kim bilmaydi qaysi o’quv markaz yaxshi yoki qaysi o’quv markazda darslar kuchli ustozlar tomonidan tashkil qilinishi. Men bajaryotgan saytda o’quv markaz, ustozlar, qo’lga kiritilgan sertifikatlar, o’quvchilar soni, qanday turdagi kurslar mavjud va shuningdek markazning aloqa nomerlar, manzili, hamda google map orqali ham markaz qayerda joylashganlini ko’rsatib beruvchi xaritasi mavjud. Agarda o’quvchi yanada ko’proq ma’lumot olmoqchi bo’lsa yoki o’zi qiziqqan ustoz bilan qiziqqan savollariga javob olmoqchi bo’lsa, ustozlar sahifasiga o’tib ustozni tanlanganda ustozning ijtomoiy tarmoqlardagi manzillari chiqadi va shu manzil orqali savollarini so’rashlari mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O'zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|
Reja: spring-mvc

Reja: spring-mvc
Download
3,06 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
14.05.2024
Hajmi
3,06 Mb.
#232860
Download
3,06 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Reja: spring-mvc
Download
3,06 Mb.
Matnni ko'rish
topshiriq quyidagi savollarga javob yozing: Kompyuter tarmog‘i nima?

topshiriq quyidagi savollarga javob yozing: Kompyuter tarmog‘i nima?
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
20.07.2024
Hajmi
0,68 Mb.
#268049
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
topshiriq quyidagi savollarga javob yozing: Kompyuter tarmog‘i nima?
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
Ilovalarni yaratishda avtomatlashtirilgan korxona axborot tizimlarini uml diagrammalari orqaliy loyihalashtirish

Ilovalarni yaratishda avtomatlashtirilgan korxona axborot tizimlarini uml diagrammalari orqaliy loyihalashtirish
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Ilovalarni yaratishda avtomatlashtirilgan korxona axborot tizimlarini uml diagrammalari orqaliy loyihalashtirish
|
IPSec ma'lumotlar himoyasini ta'minlashda protokollar to'plamining o'ziga xos xususiyatlari

|
IPSec ma'lumotlar himoyasini ta'minlashda protokollar to'plamining o'ziga xos xususiyatlari
|
bet | 2/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #232997 |
Bog'liq 2-mustaqil ish tarmoqIPSec ma'lumotlar himoyasini ta'minlashda protokollar to'plamining o'ziga xos xususiyatlari - Tarmoq darajasidagi bosqich – IPSec protokoliKompyuter qismlarini radikal yo'qotish uchunma'lum bir alohida dasturlar sinfi himoya emas, balki, butun tizimhimoyasini tashkil qilish kerak. tegishli IP – tarmoqlar uchun bu shuniqiladiki, himoya tizimlari OSI modellashtirishtarmoq darajasida amal qilishlari kerak.Bundaytanlashustunligiolinganiboratki,IP – tarmoqlarda aynan tarmoqdarajasi o'zining yuqori gomogenligi bilanfarq qiladi: oshirish protokollar,ma'lumot almashinshning fizik muhiti vakanal darajasi texnoligiyasidan qat'iy nazarma'lumotlartransportirovkasiniIPprotokolisiz amalga oshirib bo'lmaydi. uchun cheklangan tarmoqhimoyasini tashkil etish boshqa darajalarda ham hech qanday o' Boshlanishlarkiritilmay turib, kamida shunday himoyani ta'minlash.
IPSec (Internet Protokol Security) protokollarima'lumot olish ishtirokchilari autentifikatsiyasi,trafikni tunnellashtirish va IP – paketlarni shifrlash uchunhaqida. IPSec protokolining asosida – IPtarmoq bo'yicha ma'lumotlarni etkazib berishnita'minlash.IPSec protokoli trafik himoyasini joriy IPv4protokolida, hozirgi kunda Internettexnologiyasida keng tarqalayotgan IPv6 protokoli versiyasida ham ta'minlayoladi. - IPSec (Internet Protokol Security) protokollarima'lumot olish ishtirokchilari autentifikatsiyasi,trafikni tunnellashtirish va IP – paketlarni shifrlash uchunhaqida. IPSec protokolining asosida – IPtarmoq bo'yicha ma'lumotlarni etkazib berishnita'minlash.IPSec protokoli trafik himoyasini joriy IPv4protokolida, hozirgi kunda Internettexnologiyasida keng tarqalayotgan IPv6 protokoli versiyasida ham ta'minlayoladi.
- IPSec himoya arxitekturasiIPSec protokollarining yordamida – IP tarmoqlari bo'yicha xavfsizma'lumot olishini ta'minlash. IPSec ni qo'llash uchunkafolatlaydi:
- uzatiladigan ma'lumotlar butunligini,ya'ni ma'lumot uzatilishidahech qanday buzulishlar, yo'q o'qitishlar va qaytarilishlar bo'lishi;
- uzatuvchi autentifikatsiyalanganligi, ya'ni ma'lumotlar haqiqatdanham aniq va to'g'ri manzilga uzatilishi;
- uzatiladigan ma'lumotlar konfidensialligi, ya'ni ruxsat etilmagansaqlash ma'lumotni o'qiy olmoq
|
| |
Autentifikatsiyani ta'minlash protokoli AH protokoli (Authentication Header protocol) va uning muhim jihatlari

|
Autentifikatsiyani ta'minlash protokoli AH protokoli (Authentication Header protocol) va uning muhim jihatlari
|
bet | 3/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,79 Mb. | | #232997 |
Bog'liq 2-mustaqil ish tarmoqAutentifikatsiyani ta'minlash protokoli AH protokoli (Authentication Header protocol) va uning muhim jihatlari - Autentifikatsiya sarlavhasi (AH) protokoli ma'lumotlar jo'natuvchisini aniqlashga imkon beradi, shuningdek, ma'lumotlarning yaxlitligini va ma'lumotni takrorlashdan himoya qilishni ta'minlaydi. Biroq, AH ma'lumotlarning maxfiyligini kafolatlamaydi, ya'ni barcha ma'lumotlar ulanish orqali ochiq uzatiladi.
- AH protokoli IP-datagrammasining ko'p qismini aniqlay olsa ham, IP sarlavhasidagi ba'zi maydonlarning qiymatlarini qabul qiluvchi tomonidan tekshirib bo'lmaydi. AH o'zgaruvchan datagram maydonlarini himoya qilmaydi. Biroq, AH protokoli har doim IP paketining ma'lumotlar maydonini himoya qiladi.
AH protokoli ikki usulda ishlatilishi mumkin: ochiq uzatish rejimi va tunnel rejimi. Ochiq uzatish rejimida datagrammaning eng tashqi sarlavhasi IP sarlavhasi, undan keyin AH sarlavhasi, keyin esa datagramma maʼlumotlar maydoni boʻladi. AH protokoli o'zgaruvchan maydonlar bundan mustasno, butun datagramni himoya qiladi. Biroq, datagramdagi barcha ma'lumotlar ochiq uzatiladi, shuning uchun uni ushlab qolish mumkin. Ochiq rejimda aloqa tunnel rejimiga qaraganda kamroq resurslarni talab qiladi. Biroq, bu rejim pastroq himoya darajasini ta'minlaydi. - AH protokoli ikki usulda ishlatilishi mumkin: ochiq uzatish rejimi va tunnel rejimi. Ochiq uzatish rejimida datagrammaning eng tashqi sarlavhasi IP sarlavhasi, undan keyin AH sarlavhasi, keyin esa datagramma maʼlumotlar maydoni boʻladi. AH protokoli o'zgaruvchan maydonlar bundan mustasno, butun datagramni himoya qiladi. Biroq, datagramdagi barcha ma'lumotlar ochiq uzatiladi, shuning uchun uni ushlab qolish mumkin. Ochiq rejimda aloqa tunnel rejimiga qaraganda kamroq resurslarni talab qiladi. Biroq, bu rejim pastroq himoya darajasini ta'minlaydi.
- Tunnel rejimida yangi IP sarlavhasi yaratiladi va datagramning eng tashqi sarlavhasiga aylanadi. AH sarlavhasi yangi IP sarlavhasidan keyin joylashtiriladi. Keyin datagramning o'zi (IP sarlavhasi va ma'lumotlar) joylashtiriladi. Bunday holda, AH protokoli butun datagramni aniqlash imkonini beradi. Bu shuni anglatadiki, qabul qiluvchi uzatish paytida datagram o'zgartirilganligini aniqlashi mumkin.
- Agar oxirgi tizimlardan birining xavfsizlik konfiguratsiyasi shlyuz bo'lsa, tunnel rejimidan foydalanish tavsiya etiladi. Ushbu rejimda tashqi IP sarlavhasida ko'rsatilgan manba va maqsad manzillari asl IP sarlavhasida ko'rsatilgan manzillar bilan bir xil bo'lishi shart emas. Masalan, ikkita xavfsiz shlyuz o'rtasida AH tunneli o'rnatilishi mumkin, shunda ular ikki tarmoq o'rtasida uzatilgan barcha ma'lumotlarni aniqlay oladi. Ushbu konfiguratsiya juda tez-tez ishlatiladi.
|
| |
-ras - C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I

|
C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I
|
bet | 2/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 0,92 Mb. | | #145633 |
Bog'liq Mavzu chizmalarda geometrik yasashlar5.1-rasm 5.2 rasm
5.2 Perpendikulyar to’g’ri chiziqlar o’tqazish.
Bir - biriga nisbatan perpendikulyar joylashgan to’g’ri chiziqlarni o’tqazishda uchburchaklardan va sirkuldan foydalanamiz. Perpendikulyar chiziqlarni o’tqazishni
quyidagi misollarda ko’rib chiqamiz.
1. misol. Uchburchaklar yordamida AB kesmaga C nuqtadan perpendikulyar o’tqazish 5.3,a-rasmda ko’rsatilgan. 5.3,b-rasmda faqat uchburchak chizg`ich yordamida berilgan to`g`ri chiziq ichki yoki tashqi nuqtasidan berilgan unga perpendikulyar to`g`ri chiziq chizish ko’rsatilgan . Yechim: AB berilgan to`g`ri chiziq va P AB chiziq ichida berilgan nuqta (yoki P AB chiziq tashqarisida berilgan nuqta). Rasmda ko`rsatilgandek ikkita uchburchak chizig`ni gipotenuza bilan bir tomoniga tegib turgan va uchburchak chizg`ichlarning bir tomoni AB to`g`ri chizig`iga tegib turgan holda joylashtiring. Gipotenuzalarni birgalikda ushlab turib, (bir tomoni AB chizig`iga tegib turgan uchburchak chizig`ini shunday yurishtirinki uning boshqa tomon qirrasi P nuqtaga tegib tursin va talab qilingan PQ chizig`ini AB chizig`iga perpendikulyar holda chizing20.
19 Shah M.B., Rana B.C. Engineering Drawing. India. 2009, 15 bet. 20 Shah M.B., Rana B.C. Engineering Drawing. India. 2009, 15 bet.
“Chizma geometriya va kompyuter grafikasi” 77 Tuzuvchi: Tojiddin Xayrullayevich Jo’rayev
2. misol. AB kesmani teng o’rtasidan o’tuvchi va unga perpendikulyar chiziq o’tkazilsin (5.4.-rasm). Buning uchun A va B nuqtalarda radiusi AB kesmaning yarimidan katta bo’lgan aylana yoylar o’tqaziladi bu yoylar kesishib 1 va 2 nuqtalarni hosil qiladi. 1 va 2 nuqtalar tutashtiriladi. Bu chiziq AB kesmani teng ikkiga bo’ladi.
|
| |
misol - C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I

|
C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I
|
bet | 4/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 0,92 Mb. | | #145633 |
Bog'liq Mavzu chizmalarda geometrik yasashlar 2 misol. O’zaro kesishuvchi AB va CD to’g’ri chiziqlar orasida hosil bo’lgan, lekin 5.9.-rasmda tasvirlanmagan burchakning bissektrissasi o’tkazilsin. Ixtiyoriy l masofada burchakning AB va CD tomonlariga parallel qilib to’g’ri chiziqlar o’tqaziladi va ularning o’zaro kesishgan M nuqtasi aniqlanadi, so’ngra hosil bo’lgan burchakning bissektrissasi MK 5.8-rasmda ko’rsatilgandek o’tqaziladi. MK to’g’ri chiziq AB va CD to’g’ri chiziqlar orasidagi burchakni teng ikkiga bo’ladi.
3 misol. ABC to’g’ri burchak teng uchga bo’linsin (5.10-rasm). ABC to’g’ri burchakning uchidan ixtiyoriy R radius bilan yoy chiziladi. Bu yoy burchak tomonlari bilan kesishib 1 va 4 nuqtalar topiladi. Keyin bu nuqtalardan o’sha R radius bilan yoylar o’tkazamiz. 1 va 4 yoy bilan bu yoylar kesishib 2 va 3 nuqtalarni hosil qiladi. 2 va 3 nuqtalar bilan B nuqtalarni tutashtiramiz. 2B va 3B chiziqlar hosil bo’lib ular ABC burchakni teng uchga bo’ladi.
a) b)
5.8.-rasm 5.9.-rasm 5.10.-rasm 5.11.-rasm
4 misol. Berilgan ABC burchakka (5.11.-rasm,a,b) teng burchak yasash. Ixtiyoriy tanlab olingan M nuqtalardan berilgan burchakning biror tomoniga, masalan, BC tomoniga parallel qilib MN to’g’ri chiziq o’tkazamiz. So’ngra ixtiyoriy R radius bilan ham B nuqtadan (5.11-rasm,a), hamda M nuqtadan (5.11-rasm,b) yoylar chiziladi. Bu yoylar burchak tomonlarini tegishli ravishda 1 va 2 hamda 4 nuqtalarda kesadi. 5.11-rasm,a da hosil bo’lgan 12 (R1) vatarning kattaligi 5.11-rasm,b dagi 4 nuqtadan R radiusli yoy o’lchab qo’yiladi. Hosil bo’lgan 3-nuqta M nuqta bilan birlashtirilsa, KMN burchak hosil bo’ladi, KMN=ABC.
5.5. Aylana yoki uning yoyi markazini aniqlash
Chizmalarda ba'zan aylana yoyi yoki yoy markazini
aniqlash zarur bo’lib qolsa, quyida ko’rsatilagn usuldan
foydalanish mumkin.
Misol. Aylana yoyi MN berilgan (5.12-rasm). Bu yoyning markazi aniqlansin. Berilgan MN yoyda ixtiyoriy
uchta A,B,C nuqtalarni belgilaymiz. Bu nuqtalar to’g’ri chiziq yordamida o’zaro birlashtiriladi, ya'ni AB va BC vatarlar
“Chizma geometriya va kompyuter grafikasi” 79 Tuzuvchi: Tojiddin Xayrullayevich Jo’rayev
hosil qilinadi. So’ngra bu AB va BC vatarlarni mos holda teng ikkiga bo’luvchi va perpendikulyar bo’lgan 1,2 va 3,4 to’g’ri burchaklar o’tqaziladi. Bu to’g’ri chiziqlar o’zaro kesishib O nuqtani beradi, bu nuqta berilgan MN yoyning markazi bo’ladi. Agar A,B,C nuqtalar o’rniga boshqa ixtiyoriy xoxlagan uchta nuqta olinganda ham MN yoyning markazi O nuqtada bo’ladi.
|
| |
S - C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I

|
C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I
|
bet | 7/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 0,92 Mb. | | #145633 |
Bog'liq Mavzu chizmalarda geometrik yasashlar5.9. Sirkul yordamida chiziladigan egri chiziqlar
Chizma geometriyadan ma'lumki egri chiziqlar nuqtaning harakat traektoriyasi deb qaraladi. Sirkul yordamida chiziladigan tekis egri chiziqlarning yasalishini ko’rib chiqamiz. Oval kichik o’qining uzunligi CE berilgan shu o’q bo’yicha oval yasalishi 5.19-rasmda ko’rsatilgan. Oval katta o’qining uzunligi AB berilgan, shu bo’yicha oval yasalishi 5.20-rasmda ko’rsatilgan berilgan AB to’g’ri chiziq kesmasi bo’yicha bir
o’qli oval, ya'ni ovoid yasalishi 5.21-rasmda ko’rsatilgan.
5.19-rasm. 5.20-rasm 5.21-rasm
24 Жураев Т.Х. Геометрическая модель сопряжений для САПР. Приложение к материалам Республиканской
научно-практической конференции «Современные проблемы моделирования технических и технологических процессов, основанных на высокие технологии», БухИТИ, 2013 г. 94-96 стр.
“Chizma geometriya va kompyuter grafikasi” 83 Tuzuvchi: Tojiddin Xayrullayevich Jo’rayev
5.10. Lekalo yordamida chiziladigan egri chiziqlar
Lekalo yordamida chiziladigan tekis egri chiziqlarga lekal egriliklar deyiladi.
Ularga ellips, parabola, giperbola, aylana evolventasi, Arximed spirali, tsikloida,
epitsikloida, gipotsikloida va kosinusoidalar kiradi.
Katta o’qi uzunligi AB kesmaga, kichik o’qining uzunligi CE kesmaga teng
bo’lgan ellipsni yasash 5.22-rasmda ko’rsatilgan25. O’qlarning o’zaro kesishgan
nuqtasi ellips markazidan
2
АВ va
2
СЕ radiuslar bo’yicha aylanalar o’tkazamiz. Keyin
katta aylanani teng 12 bo’lakka bo’lamiz va markazlar bilan tutashtiramiz unda kichik aylana ham teng 12 bo’lakka bo’linadi. Katta aylana 1,2,3,4,5,6,7,8 nuqtalaridan CE ga nisbatan parallel o’tkazamiz va kichik aylana 1', 2', 3', 4', 5', 6',7', 8' nuqtalardan AB ga nisbatan parallel o’tkazamiz. Chiziqlar o’zaro kesishib I, II,... III (rim raqamlar) nuqtalarni aniqlaymiz. Topilgan nuqtalar lekalo yordamida quyidagicha tutashtiriladi. 3 nuqtadan o’tuvchi qilib lekalo joylashtiriladi. Faqat 2 tasi tutashtiriladi, xuddi shunday keyingi nuqtalar tutashtiriladi.
|
| |
Q - C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I

|
C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I
|
bet | 5/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 0,92 Mb. | | #145633 |
Bog'liq Mavzu chizmalarda geometrik yasashlar5.6. Qiyalik va konuslik
Qiyalik. To’g’ri burchakli ABC uchburchakning (5.13-rasm) AC gipotenuzasi bilan AB kateti orasida hosil bo’lgan tangens burchagi (tg) qiyalik deyiladi. Qiyalik,
ya'ni tg ko’pincha i harfi bilan belgilanadi. U BC va AB katetlarning nisbatiga teng.
Qiyalik ikki sonning nisbati ko’rinishda yoki foizlarda, ba'zan gradus, daqiqa va soniyalarda ifodalanadi. GOST 2.307.68 ga binoan qiyalik "<" belgi bilan qo’yiladi, o’tkir burchak qiyalik tomonga qaragan bo’lishi kerak.
OB =
OB =
OC
4
1-misol. 1:4 nisbatli qiyalik yasalsin. 5.14-rasm,a da ko’rsatilgandek O nuqta o’ng va chap tomonga 4 birlik yoki 40 mm o’lchab qo’yib AC nuqtadalarni aniqlaymiz. AC to’g’ri chiziqqa perperdikulyar chiqaramiz va unga 10 mm o’lchab qo’yib B nuqtani aniqlaymiz. B nuqtani A va C nuqtalar bilan birlashtirsak AOB va COB to’g’ri burchakli uchburchaklar hosil bo’ladi.
OA
1 yoki 25% bo’ladi.
2-misol. 20 % qiyalik yasalsin. Qiyalikni protsentlar ya'ni yuzning ulushlari
bilan aniqlashda birinchi misolda ko’rsatilgan usuldan foydalanamiz. Bunda
qiyalikning 20% bo’lishi uchun to’g’ri burchakli uchburchak katetlarining nisbati 1:5
bo’lishi lozim. Buning uchun uzunligi 100 mm chiziq kesmasining tanlab olamiz.
5.14-rasm,b da M nuqtadan perpendikulyar chiqaramiz. So’ngra M nuqtadan bu
perpendikulyar bo’yicha yuqoriga va pastga 20mm uzunlikdagi kesmani o’lchab
qo’yib N va K nuqtalar hosil bo’ladi. Agar N va K nuqtalarni M nuqta bilan
birlashtirsak to’g’ri burchakli MFN va MFK burchaklar hosil bo’ladi. Bu uchburchak
katetlarining nisbati
FM
FN =
FK =
20 =
1 yoki 20% bo’ladi.
Konuslik. To’g’ri doiraviy konus asosi diametrining shu konus balandligiga
bo’lgan nisva ti ya'ni
L
FM
100
5
D
К konuslik deyiladi. Kesik konusda esa ikki asos, ya'ni ikki
ko’ndalang kesim diametrlari ayirmasining bu asoslar orasidagi masofaga bo’lgan
nisbatiga teng (5.15-rasm) ya'ni
D d
l
К =2tg=2. Konuslik ikki qiyalikni o’z ichiga
К 50 30 =
20 =
1
10
5
oladi. Qiyalik konuslik yarmiga teng. Konuslik quyidagicha belgilanadi. "".
1-misol. Konussimon dyetalning uzunligi l=100 mm asoslari D=50 mm va d=30mm uning konusligi K ni aniqlang. Formulaga asosan
100
5.16–rasm,a
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Ilovalarni yaratishda avtomatlashtirilgan korxona axborot tizimlarini uml diagrammalari...

Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Yusupbekov, N., Gulyamov, S., Khojieva, N., & Ergashev, S. (2021).
EXERGET
ANALYSIS OF ENERGY
TECHNOLOGICAL INSTALLATIONS
. InterConf.
2.
UML tilining notatsiyasi va semantikasi [Elektron resurs]. // NOU "Intuit". 2003-
2015 yillar. Kirish rejimi: URL: http://www.intuit.ru/studies/courses/32/32/info
(Kirishgan: 25/05/2015).
3.
A Anderson, J Johnson,N Feagin, S Mallery,D Pell, S Perry, S Torpie, P Author,
L Waring. // Water System Design Manual Revised. //
Drinking Water who
worked over many months to revise this edition of the design manual. June 2020.
Gazlangan ichimlik zavodi va lixada ishlatilayotgan diagrammalarning asosiy

Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and Humanities
Hosted online from Plano, Texas, USA.
Date:
1
st
December, 2022
ISSN: XXXX-XXXX
Website:
econferenceseries.com
24 |
P a g e
Use case (Xulq-atvor) Foydalanish holatlari diagrammasi foydalanuvchilar
o‘rtasidagi o‘zaro ta'sirlarni ko‘rsatadi - "aktyorlar" deb ham ataladi va tayoqchalar
sifatida taqdim etiladi - va tizimning o‘zi.
U tizimning kutilayotgan xatti-harakatlariga e'tibor qaratib,
nima va qachon sodir
bo‘lishini ko‘rsatib, tizim funksionalligini tasvirlaydi.
Ushbu loyixada korxaona
ishchilarinig asosiy faoliyati va ularning uzaro munosabatlari shakillantiriladi.
Lihada ishtirok etadigan ishtirokchilar va faoliyatlarning o‘zaro
mutanosibligini
UML notatsiyasi bo‘yicha, mantiqan to‘ri ifaodalanishi muhim axamiyatga ega.
Asosiy masala nima ? Korxona maxsulotni albatta xaridor uchun ishlab chiqaradi.
Shu urinda bizga qo‘yilgan asosiy talab bu buyurtmachi
biz buyurtmachi uchun
xizmat qilamiz, shu boyis buyurtmachining buyurtmasidan tortib toki u maxsulotni
olguniga qadar buladigan jarayon yoritilishi lozim.
Tizimdan foydalanish holatlari
Biznes-jarayonlarni tahlil qilish bosqichida axborot tizimining ishtirokchilariga
asosiy nomzodlar aniqlandi va ularning qisqacha tavsifi 1-jadvalda keltirilgan.
Jadval 1. Axborot tizimining sub'ektlari
Axborot tizimiga talablarni shakllantirish

Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and Humanities
Hosted online from Plano, Texas, USA.
Date:
1
st
December, 2022
ISSN: XXXX-XXXX
Website:
econferenceseries.com
25 |
P a g e
ta’minlashi kerak;
•
T5 – tizim ishlab chiqarilgan maxsulotlarni qadoqlanish
jarayon sifatini
nazorat qilinishi kerak;
•
T7 – tizim maxsulotlarni mijozlarga etkazib berishini nazorat qilishi kerak.
1-rasm: Use Case diagramda “Gazlangan ichimlik zavodi” loyihasi
Diagrammada sinf to‘rtburchak bilan tasvirlangan. Har bir to‘rtburchak vertikal
ravishda uchta qismga bo‘linadi. Yuqori qismda sinf nomi mavjud. Ikkinchi va
uchinchi bo‘limlar sinf operatsiyalari, xatti-harakatlari va atributlari haqida batafsil
ma'lumot beradi.
Dasturiy ta'minot odatda ob'ektga xos dasturlashga
asoslanganligi sababli, sinf
diagrammasi, ehtimol, eng ko‘p ishlatiladigan UML diagrammasi.
-r - C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I

|
C h I z ma ge o m e tr I y a va k o m p y u t e r g r a f I k as I
|
bet | 8/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 0,92 Mb. | | #145633 |
Bog'liq Mavzu chizmalarda geometrik yasashlar5.22-rasm 5.23-rasm 5.24-rasm
5.23-rasmda parabola, 5.24-rasm giperbola 5.25-rasmda Arximed spirali, 5.26-rasmda sikloida, 5.27-rasmda epitsikloida26, 5.28-rasmda gipotsikloida, 5.29-rasmda aylana evolventasi va 5.30-rasmda sinusoida va kosinusoidalar
ko’rsatilagan.
5.25-rasm 5.26-rasm
25 Shah M.B., Rana B.C. Engineering Drawing. India. 2009, 31 bet. 26 Shah M.B., Rana B.C. Engineering Drawing. India. 2009, 33 bet.
|
| |
Ilovalarni yaratishda avtomatlashtirilgan korxona axborot tizimlarini uml diagrammalari orqaliy loyihalashtirish - bet 7

Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and Humanities
Hosted online from Plano, Texas, USA.
Date:
1
st
December, 2022
ISSN: XXXX-XXXX
Website:
econferenceseries.com
28 |
P a g e
Faoliyat diagrammalari
- bu tizim tomonidan bajariladigan
barcha harakatlarni
tavsiflovchi oqim sxemasi. U boshidan oxirigacha hamma narsani ko‘rsatadi, turli
qaror yo‘llari va bir faoliyatdan ikkinchisiga o‘tish uchun sodir bo‘lishi
kerak
bo‘lgan qadamlarni belgilaydi. Bosqichlar xronologik, tarmoqlangan yoki bir vaqtda
bo‘lishi mumkin. Ushbu diagramma odatda biznes jarayonlarining ichki tuzilishini
boshqarish uchun ishlatiladi. Bu biznes tahlilchilariga bir joyda turli ish oqimlarini
samarali rejalashtirish va boshqarish imkonini beradi.
Faoliyat diagrammasi tizimning faoliyat oqimini
modellashtirish uchun mos
keladi. Ilovada bir nechta tizim bo'lishi mumkin. Faoliyat
diagrammasi ushbu
tizimlarni ham qamrab oladi va bir tizimdan ikkinchisiga o'tishni tavsiflaydi. Ushbu
maxsus foydalanish boshqa diagrammalarda mavjud emas. Bu tizimlar ma'lumotlar
bazasi, tashqi navbatlar yoki boshqa har qanday tizim bo'lishi mumkin.
-rasm: Aktivitiy diagramda “Gazlangan ichimlik zavodi” loyihasi

Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and Humanities
Hosted online from Plano, Texas, USA.
Date:
1
st
December, 2022
ISSN: XXXX-XXXX
Website:
econferenceseries.com
29 |
P a g e
Loyixani izohlash uchun shu kabi qulay loyixalash standart tillari ko‘plab uchraydi.
Boshqa loyixalashda ishlatiladigan diagrammaturlari
bir biridan shakli va
notatsiyalari jixatidan farq qilishi mumkun ammo ularning loixalanash xususiyatlari
o‘xshash. Biz ishlatgan UML loyihalash tili juda qulay va xar bir xolat uchun aloxida
xususiyatliy diagramma turlariga egaligi bilan boshqa loyihalash standart
diagrammalaridan farq qiladi.
Xulosa
Maqola Respublika bo‘yicha ishlab chiqarish
sifatini takomillashtirish, dasturlash
texnalogiyalarini jarayonliy tarzda sifat jixatidan aniq xisob kitoblarga asoslangan
xolda tashkil etish maqsadida yangi axborot tizimlarini loyixalashtirish usullari va
metodlarini universitetlar miqiyosida rivojlantirishga asoslangan.
Hozirgi kudagi
jaxon bozori talablaridan kelib chiqqan xolda turliy xil loyixalarni yaratish va uni
sifat nazorati uchun standartlar ishlab chiqilgan, ularga to‘laqonliy
javob
beraoladigan bo‘lishi uchun axborot tizimlarini loyixalashtirishni rivojlantirish juda
muhim masalalardan biri hisoblanadi. Shu bois men o‘z maqolamda xozirgi kun
talabiga mos avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish tizimi misolida tizim loxilashtirish
uslublarini yoritdim. Tizim UML loixalashtirish tili
misolida xalqaro stantart
tashkilotlari tomonidan tan olingan hamda uning eng ko‘p faoydalaniladigan
diagrammalari qo‘llanilgan haloda tizim loihasi ishlab chiqilgan.
Men keltirgan gazlangan suv ishlab chiqarish tizimi diagramma turiga nisbatan xar-
hil jarayonlarni boshidan oxirigacha rejali
bayon qilingan yani bunda
avtomatlashtirilgan ishlab chiqarishni mahsulot resurslaridan tortib undagi ishlab
chiqarish uskunalari, vositalari asosida mahsulotning tayyor xolatga kelishiagacha
bo‘lgan jarayon yoritildi. Maqolani qo‘llab quvatlashingiz
shu kabi maqolalarni
ko‘proq chop qilishimga sabab bo‘ladi.
Keywords - Ilovalarni yaratishda avtomatlashtirilgan korxona axborot tizimlarini uml diagrammalari orqaliy loyihalashtirish

Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and Humanities
Hosted online from Plano, Texas, USA.
Date:
1
st
December, 2022
ISSN: XXXX-XXXX
Website:
econferenceseries.com
22 |
P a g e
Kirish
Odatda, dastur ishlab chiquvchilari yangi tizimlarni yaratish uchun UML
diagrammalaridan foydalanadilar, ammo bugungi kunda
ular birgina imkoniyatlar
bilan cheklanib qolmaydi.
UML diagrammalari biznesning turli sohalarida keng qo‘llaniladi. Unified Modeling
Language (UML) standartlashtirilgan modellashtirish tilidir. Bu dasturiy ta'minotni
ishlab chiquvchilarga yangi dasturiy ta'minot tizimlari va loyihalarini
vizuallashtirish, qurish va hujjatlashtirishda yordam beradi. Bu murakkab dasturiy
ta'minot
tizimlarining arxitekturasi, dizayni va amalga oshirilishini tasavvur
qilishning standartlashtirilgan usulini taqdim etishda qo‘llaniladi.
Bu dasturiy
echimlarni, dastur tuzilmalarini, tizim xatti-harakatlarini
va biznes jarayonlarini
modellashtirish uchun boy tildir. Ushbu xatti-harakatlarni modellashtirishga yordam
beradigan 14 ta UML diagramma turlari mavjud. UML nafaqat dasturiy ta'minot
ishlab chiqaruvchilari tomonidan qo‘llanilibgina qolmasdan amaliy tuzilmalar va
modellashtirish,
shuningdek, dasturiy ta'minotni hujjatlashtirishda kengroq
qo‘llaniladigan yondashuvdir.
Dasturiy ta'minotni ishlab chiquvchilar uchun
tizim ichidagi ierarxiya va
munosabatlarni saqlab qolish qiyin bo‘lishi mumkin - ayniqsa kodning murakkab va
batafsil sohalariga e'tibor qaratishda.
Ammo
UML
modelidan
foydalanish
bu
tizimlarni komponentlar
va
subkomponentlarga ajratadi. Bu ularning loyihasini tasavvur qilish, rejalashtirish va
amalga oshirishni osonlashtiradi.
Biznes tahlilchilari uchun UML diagrammasi ular ustida
ishlayotgan tizim yoki
jarayonni tasavvur qilishda yordam beradi.
Ilovalarni yaratishda avtomatlashtirilgan korxona axborot tizimlarini uml diagrammalari orqaliy loyihalashtirish - bet 6

|
Ilovalarni yaratishda avtomatlashtirilgan korxona axborot tizimlarini uml diagrammalari orqaliy loyihalashtirishBog'liq real loyiha bilan tanishish
Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and Humanities
Hosted online from Plano, Texas, USA.
Date:
1
st
December, 2022
ISSN: XXXX-XXXX
Website:
econferenceseries.com
26 |
P a g e
Class diagrammasi
turli sinflar, atributlar, operatsiyalar va ob'ektlar orasidagi
munosabatlarni
aks
ettiruvchi
tizim
tuzilmalarini
xaritalash
imkonini
beradi. Dasturiy ta'minot muhandislari ham, biznes menejerlari ham ushbu o‘zaro
ta'sir diagrammasidan jarayondagi turli xil ulanishlarni modellashtirish uchun
foydalanadilar.
Class diagrammalarida buyurtmachi buyurma bergandan so‘ng toki buyurtmani
qabul qilguniga qadar ishlab chiqaruvchi korxonada bajariladigan to‘liq jarayon
classlarning funsionalligi, atrebutlari va parametrlari tiplari bilan keltiriladi.
Jadval 2. Class diagrammasinig xususiyatlari
№
Class
xususiyatlari
Buyurtmani qabul qilish
Hodimlar bo‘limi
…
1
Atribut
+Buyutma qabul qilindi: srting
+Hodimlar bilan ishlash: string
+Suvni qabul qilish: float
+Suvni yuborish: float
+Hom-ashyoni qabul qilish: string
+Hom-ashyoni yuborish: string
…
2
Atribut 2
-
-
…
3
…
…
…
…
1
Parametr
+Buyurtma qabul qilindi()
+Hodimlar bo‘limiga xabar
beriladi()
+Suvni taqsimlash()
+Suvni nazorat qilish ()
+Suvni taminlash()
+Hom-ashyoni yetkazish()
+Hom-ashoni nazorat qilish()
+Hom-ashyoni yetqazish()
…
2
Parametr 2
+Shartnoma imzolandi()
-
…
3
…
…
…
…
Bu esa uz navbatida dasturchi uchun qulay bulgan xolatda diagrammani
generatsiyalash imkoniyatini yaratadi. Sinf diagrammasining maqsadini -
quydagicha umumlashtirish mumkin
•
Ilovaning statik ko‘rinishini tahlil qilish va loyihalash.
•
Tizimning mas'uliyatini tavsiflang.
•
Komponentlar va joylashtirish sxemalari uchun asos.
•
Oldinga va teskari muhandislik.
Class diagrammalari faqatgina jarayon faoliyati va undagi funksionallikni
ifodalaydi. Har bir diagramma uz uslubiga ega va biz ulardan foydalanayotganda
bunqa qatiy etibor berishimiz kerak aks xolda loyiha samaradorligi yo‘qoladi.
|
| |