nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Itellektual robotatexnik tizimlarda bilimlarni aks ettirish

|
Itellektual robotatexnik tizimlarda bilimlarni aks ettirish
|
bet | 101/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Itellektual robotatexnik tizimlarda bilimlarni aks ettirish
modellari
Odatda bilimlarni aks ettirish sistemalarida quyidagi asosiy modellardan foydalaniladi:
freymlar;
predikatlarni hisoblash sistemalari;
semantik to’rlar;
noqat’iy to’plamlar.
Freymlar Marvin Minskiy tomonidan 1979 yili taklif etilgan. Freym so’zi inglizchadan “ramka” ma’nosini bildiradi.
Freym o’z navbatda bilimlarni aks ettirish birligi hisoblanadi. Boshqacha aytganda freym ma’lumotlar strukturasini bildiradi. Masalan, xonadagi holatni yoki muloqot o’tkazish uchun uchrashuv joyini aks ettirish mumkin. Bu model muallifi asosan fazodagi yoki kenglikdagi saxnalarni izoxlash uchun taklif qilgan. Biroq freymlar yordamida keyinchalik nafakat saxnadagi holatni, balki xar vaziyatni, rollarni, strukturalarni va shunga o’xshash holatlarni izoxlash mumkin bo’ldi. Freym o’z navbatda ob’yektning yoki xodisaning asosiy xossalarini aks ettiradi. Shuning uchun freym strukturasi yozilishida ob’yektlarning yoki xodisalarning ro’yxati ko’rinishida aks ettiradi. Bu ro’yxat slot deb ataladi. Slotlarni taqdim etish uchun FRL (Frame Representation Language) tili deyiladi. Bu til ko’proq LISP tiliga o’xshashdir.
Freymlar yordamida bilimlarni aks ettirish sun’iy intellect sistemalarida keng qo’llaniladi.
Odatda freymlar yo’naltirilgan graf shaklida bo’ladi va cho’qqilar hamda yoylardan tashkil topadi. Konkret misol ko’ramiz:
Freym bog’lanish
Freym bog’lanish turli hil texnik sistemalarda uchraydigan bog’lanishlarni (mexanik, gidrovlik va h.k.) aks ettirishga xizmat qiladi.
Quyidagi rasmda – freym bog’lanish keltirilgan, u quyidagi situatsiyani aks ettiradi “Sub’ekt “X” ob’ekt “Y” ni “Z” ob’ekti bilan “W” usulda bog’laydi (ulaydi)”
K S
|
| |
Moslashuvchan ishlab chiqarish tizimlarining asosiy xarakteristikalari

|
Moslashuvchan ishlab chiqarish tizimlarining asosiy xarakteristikalari
|
bet | 54/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Moslashuvchan ishlab chiqarish tizimlarining asosiy xarakteristikalari
Moslashuvchan ishlab chiqarish sistemalar (MIS) ishlash sharoitlarini e’tiborga olgan holda detallar (buyumlar) tayyorlash texnologiyasi bir necha jarayonlarga bo‘linadi.
Moslashuvchan avtomatlashtirilgan bo‘limlar (MAB) larda detallarning har bir partiyasiga qayta ishlov berish uchun ishlab chiqarishni tayyorlash jarayonini rejalash xizmati tomonidan bajariladigan ishlarni o‘z ichiga oladi. Ular jihozlarni yuklanishi darajasini va qayta ishlov berish imkoniyatlarini, xom mahsulotga yega bo‘lgan yo‘ldosh-uskunalarni, instrumentlarni yetkazib berish va hokazo, hamda jihozlarni qayta sozlash darajasini baholash uchun bajariladigan ishlardir. MAB
lardagi ishlab chiqarish jarayoniga detallarning har bir yangi partiyasini kiritish bevosita tayyorgarlik ishlarini bajarish bosqichi bilan bog‘liqdir.
Tayyorgarlik ishlari bajarilgach, birinchi detal xizmat ko‘rsatuvchi personal ishtirokida ishlovdan o‘tadi. Partiyadagi qolgan barcha detallarga avtomatik rejimda xizmat ko‘rsatuvchi cheklangan personal ishtirokida ishlov beriladi.
Detallar keyingi partiyalarining takroriy yasalishi personalning bevosita ishtirokisiz amalga oshiriladi. Yuqorida sanab o‘tilgan ishlar qatoriga MAB lardan tashqarida bajariladigan ishlar (zavod bo‘yicha umumiy xizmat bo‘limlari tomonidan ishlab chiqarishni dastlabki tayyorlash, qo‘lda bajariladigan universal jihozda detallarga oxirgi ishlovlar berish va hokazo) kirmaydi [7].
MAB larda ko‘pnomenklaturali seriyalilik ishlab chiqarish sharoitlarida ishlov berish jarayonida har bir jihozga detallarning muayyan nomenklaturasi biriktiriladi.
Bir xil turdagi stanoklardan tashkil topgan bo‘linmada detallar partiyasini yasash vaqti partiyadagi har bir detalni yasashga ketgan vaqtlar yig‘indisi bilan ifodalanadi. Amalda esa ba’zi stanoklar va butun MAB dagi bekor turib qolishlar tufayli detallarni yasash vaqti ko‘proq chiqadi, bu esa vaqtning sikldan tashqari sarflanishiga olib keladi. Texnik sabablarga ko‘ra bekor turib qolishlarga: nuqsonlarni yo‘qotish va ularga yo‘l qo‘ymaslik choralarini ko‘rishga oid ishlar, ba’zi stanoklarning transport sistemasi yoki MAB o‘zining to‘xtab qolishini yo‘qotish bo‘yicha ishlar kiradi.
Ishlov berilgan detallar nazorati uch xil bo‘lishi mumkin:
|
| |
Robototexnik komplekslarning sinflanishi

|
Robototexnik komplekslarning sinflanishi
|
bet | 42/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Robototexnik komplekslarning sinflanishi
Robotlar bilan jihozlangan texnologik uyalar (yacheykalar), texnologik bo‘linmalar (uchastkalar) va texnologik liniyalar robotlashtirilgan texnologik komplekslar (RTK) deb ataladi.
RTKlarning turlari mashinasozlik va asbobsozlikdagi ishlab chiqarish jarayonlarining xilma-xilligi bilan belgilanadi (5.1-jadval).
RTKlarning asosiy turlari
Robotlashtirilgan texnologik uya (RTU). RTU RTKning eng soddalashgan turi hisoblanadi. Unda asosiy texnologik operatsiyalarning minimumi bajariladi. RTK tarkibidagi SR va texnologik jihoz birliklari soni unchalik katta emas. RTUda texnologik jihoz butunlay bo‘lmasligi mumkin, bunday holda asosiy operatsiyalarni SRning o‘zi bevosita bajaradi.
Robotlashtirilgan texnologik bo‘linma (RTB). Ular texnologik jihozlar bilan konstruktiv va tartiblangan tashkiliy jihatdan shu bo‘linma doirasida birlashtirilgan bir necha asosiy texnologik operatsiyalarni bajarishlari bilan xarakterlanadi. Bu operatsiyalar bir turdagi operatsiyalar yoki har xil turdagi operatsiyalar bo‘lishi mumkin.
v) Agar ular faqat texnologik jihatdan bog‘langan bo‘lsa, bunday komplekslar robotlashtirilgan texnologik liniya deb ataladi.
Eng sodda RTB bitta sanoat roboti xizmat ko‘rsatadigan bir necha texnologik jihozlardan tashkil topishi mumkin.
Sanoat roboti bo‘linma doirasida: a) qo‘zg‘almas bo‘lishi mumkin, bunda texnologik jihozlar qo‘zg‘almas robot atrofida joylashtiriladi. b) qo‘zg‘aluvchan bo‘lishi mumkin, bunda robot texnologik jihozlar bo‘ylab harakatlanib, ularga xizmat ko‘rsatadi.
RTB larning yana ham murakkabroq turiga bir necha texnologik jihozlardan iborat va ularning har biriga bir xildagi SR lari xizmat ko‘rsatadigan turlari kiradi.
Turli turdagi SR larining bo‘linmada birgalikdagi ishlashi ko‘zda tutilgan RTB lar ham mavjuddir.
5.1-jadval
|
| |
RTKlarning tuzilish alomatlariga ko‘ra bo‘linishi

|
RTKlarning tuzilish alomatlariga ko‘ra bo‘linishi
|
bet | 44/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar RTKlarning tuzilish alomatlariga ko‘ra bo‘linishi
Robototexnik komplekslarning strukturaviy alomati ularning tuzilishi turlarini va kompleks tarkibida SR bilan texnologik qurilmaning o‘zaro xatti- harakatlarini aks ettiradi.
Bo‘linishning bu alomatiga ko‘ra RTKlar
birpozitsiyali,
guruhli,
s) ko‘ppozitsiyali bo‘ladi.
Bir pozitsiyali RTKlari texnologik qurilma birligi komplekti bilan bitta SRni o‘z ichiga oladi, masalan stanok-robot, press-robot va boshqalar.
Guruhli RTKlari bir xildagi yoki turli xildagi texnologik qurilmalar guruhiga xizmat ko‘rsatuvchi bitta SRni o‘z ichiga oladi.
Ko‘p pozitsiyali RTKlar bir-biri bilan yoki bir-birini to‘ldiruvchi funksiyalarni bajaradigan SRlari guruhini o‘z tarkibiga oladi [5].
Nazorat savollari
Robototexnik tizimlarga qo‘yiladigan talablar?
Robototexnik komplekslarning sinflanishi?
Robotlashtirilgan bo‘lak turi bo‘yicha RTK lar qanday guruhlarga bo‘linadi?
Robotlashtirilgan texnologik jarayonlar qanday turlarga bo‘linadi?
RTK lar kompanovka bo‘yicha qanday turlarga bo‘linadi?
RTK lar boshqarish turi bo‘yicha qanday guruhlarga bo‘linadi?
Strukturaviy alomat bo‘yicha RTK lar qanday turlarga bo‘linadi?
Robotlashtirilgan texnologik uyaning xususiyati qanday?
Robotlashtirilgan texnologik bo‘linma nima?
RTK larning chiziqli va aylanma kompanovkalari qanday bo‘ladi?
RTK larni markazlashtirilgan boshqarish qanday amalga oshiriladi?
Bir pozitsiyali RTK ning xususiyatlari qanday?
Guruhli RTK larning strukturalari qanday bo‘ladi?
Sanoat robotlarining RTK larga qo‘llanilishining asosiy sxemalarini keltiring?
Robotni jihoz ichida joylashtirilishiga misol keltiring?
Sanoat robotini asosiy texnologik qurilma atrofida joylashtirish qanday amalga oshiriladi?
Bir necha robotni o‘z ichiga olgan RTK sxemasini keltiring?
Jihozlarga robotlar guruhi tomonidan xizmat ko‘rsatish qanday amalga oshiriladi?
Qurilma jihozlarini aylana bo‘ylab joylashtirish?
RTK larni joylashtirishning asosiy turlari qanday?
Bir pozitsiyali RTK larga misol keltiring?
|
| |
Komplekslarning joylashtirilishi

|
Komplekslarning joylashtirilishi
|
bet | 49/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Komplekslarning joylashtirilishi.
Komplekslarni chiziqli joylashtirishda jihoz – uskunalar chiziq bo‘ylab (bitta qatorda) joylashtiriladi, hajmli joylashtirishda esa jihoz – uskunalar bir nechta qavatlarda joylashtiriladi.
RTK larni joylashtirishda boshqarishning quyidagi turlaridan foydalaniladi:
Markazlashgan boshqarish standart EHM yoki maxsus boshqarish qurilmasi orqali amalga oshiriladi.
Markazlashgan boshqarish o‘zaro koordinatsiyalash maqsadlarida bir – biri bilan bog‘langan mahalliy boshqarish qurilmalari yig‘indisi orqali amalga oshiriladi. O‘zaro koordinatsiyalash deganda ayrim operatsiyalarning boshlanishi va tugallanishi vaqtlarini bir – biri bilan bog‘lash kabilar tushuniladi.
Kombinirlashgan boshqarish markazlashgan boshqarish bilan bir qatorda mahalliy boshqarish qurilmalarining mavjudligini, ishtirokini nazarda tutadi.
Bunday boshqarish sistemalari quyidagicha bo‘lishi mumkin:
Bir darajali (bir ko‘lamli). Bunda markazdan kelayotgan boshqarish signallari hamda mahalliy boshqarish qurilmalari signallari bir darajada (ko‘lamda) kombinirlashadilar.
Ierarxik (ko‘p darajali). Bunda mahalliy boshqarish qurilmalari markazga bo‘ysunadilar.
RTK larning strukturaviy alomatiga ko‘ra bo‘linishi ularning struktura turini va kompleksdagi texnologik jihoz – uskuna bilan sanoat robotining o‘zaro ta’sirini aks ettiradi. Bu alomatga ko‘ra RTK lar quyidagi turlarga bo‘linadilar:
Bir pozitsionli RTK lar (stanok – robot, press – robot va boshqalar). Ular texnologik jihoz – uskuna birligi komplektida bitta sanoat robotini o‘z ichiga oladi.
6.8- rasm. Bir pozitsionli RTK lar:
YoJU-yordamchi jihoz-uskuna; TJU-texnologik jihoz-uskuna; SR-sanoat roboti.
Guruhli RTK lar bitta sanoat robotini o‘z ichiga oladi va bu robot bir xildagi yoki turli xildagi texnologik jihoz-uskunalar guruhiga xizmat ko‘rsatadi.
|
| |
RTKlarning mashinasozlikka oid umumiy sinflanishi

|
RTKlarning mashinasozlikka oid umumiy sinflanishi
|
bet | 43/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar RTKlarning mashinasozlikka oid umumiy sinflanishi
№
|
Sinflanish alomati
|
RTK nomi
|
1
|
Robotlashtirilgan bo‘lak turi
|
robotlashtirilgan texnologik uya
robotlashtirilgan bo‘linma
v) robotlashtirilgan liniya
g) yangidan tuzilayotgan ishlab chiqarish uchun
|
2
|
RTKni yaratish bilan bog‘liq bo‘lgan ishlab chiqarish o‘zgarishi
xarakteri
|
prinsipial yangi texnologiya bilan
yangi texnologik jihoz bilan
v) yangi komponovka bilan
|
3
|
Robotlashtirilgan
texnologik jarayon turi
|
mexanik ishlov berish, sovuq shtampovka, quyish,
presslash, payvandlash, yig‘uv, nazorat va sinash.
|
4
|
Kompleks kompanov kasi
|
chiziqli,
doiraviy,
v) chiziqli-doiraviy,
g) yuzasi bo‘yicha,
d) hajmi bo‘yicha
|
5
|
Boshqarish turi
|
markazlashgan
markazlashmagan
v) kombinirlashgan (aralash)
|
6
|
Odam ishtiroki darajasi
|
odam ishtiroki bilan bajariladigan texnologik operatsiyalar:
asosiy
yordamchi
v) asosiy va yordamchi Kompleksni boshqarishda:
avtomatik boshqarishli
avtomatlashtirilgan boshqarishli
|
7
|
Strukturaviy alomat
|
birpozitsionli
guruhli
v) ko‘ppozitsionli
|
Kompleksning joylashtirilishi
Jihozlarni chiziqli joylashtirishda ular chiziq bo‘ylab qatorga joylashtiriladi. hajmli joylashtirish esa jihozlarning bir nechta qavatlarda joylashtirishni bildiradi.
RTKlarning boshqarish turiga ko‘ra bo‘linishi
markazlashtirilgan boshqarishli RTBlar.
Ularda boshqarish markazlashtirilgan holda standart EhM yoki maxsus boshqarish qurilmasi tomonidan amalga oshiriladi.
markazlashmagan boshqarish bir-biri bilan o‘zaro koordinatsiyalash, masalan, alohida ba’zi operatsiyalarning boshlanish va tugallanish vaqtlarini o‘zaro bog‘lash va shunga o‘xshash maqsadlarda bog‘langan, joylardagi boshqarish qurilmalari yordamida amalga oshiriladi.
v) kombinirlashgan boshqarish markazlashgan boshqarish bilan bir qatorda joylarda mahalliy boshqarish qurilmalarining mavjud bo‘lishini taqozo etadi.
Bunday boshqarish tizimi shartli ravishda birjinsli (bir darajali) va ierarxik (ko‘p darajali) bo‘lishi mumkin. Birinchi holda markazdan va mahalliy boshqarish qurilmalaridan kelayotgan boshqarish bir xil darajada kombinirlashadi. Ikkinchi holda mahalliy boshqarish qurilmalari markazga bo‘ysungan bo‘lib, boshqarish signallari turli darajalarda kombinirlashadi.
|
| |
Ma’ruza mashg‘ulotining mazmunan tahlili

Ma’ruza mashg‘ulotining mazmunan tahlili. Ma’ruza mazmunan bugungi kunning dolzarb muammolarni qamrab olinganligi, g‘oyaviy-siyosiy yo‘naltirilganlik, mavzu mazmuniga bog‘liq holda kasbiy yo‘naltirilganlikni amalga oshirilishi, ta’lim-tarbiyaning uzviyligi.
Ma’ruza rejasining to‘liq yoritilganligi, talabalarning mazmundagi nazariya, g‘oya, qonuniyatlar, tushuncha, atamalarni o‘zlashtirish jarayonida didaktik qonuniyatlarga amal qilinganligi, tushuncha va atamalarning izohining yoritilish darajasi.
Mashg‘ulotni yakunlash – yakunlashning xarakteri, to‘liqligi, o‘qituvchi tomonidan foydalanilgan metodlar va ko‘rgazma vositalari, unda talabalar javobidagi tipik xato va kamchiliklarni bartaraf etishi, yakunlashning keng qamrovliligi, asosiy tushuncha va tayanch so‘zlarga urg‘u berishi, xulosalashi, ajratilgan vaqt.
1.Mashg‘ulot davomida yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar
_
_
Taqrizchining familiyasi, ismi, sharifi
(imzo) Sana
Eslatma: Mashg‘ulot kuzatilganda asosiy e’tibor o‘qituvchining pedagogik faoliyatiga emas, balki talabalarning mashg‘ulotda ishtiroki, o‘quv motivlarining darajasi asos qilib olinadi. Shu sababli mashg‘ulotda talabalarning motivastion holatini tahlil qilish uchun ko‘rsatmalar berilmoqda:
Mashg‘ulotda talabalarning bilish faoliyati qanday shakllarda tashkil etildi?
Talabalarning har 3 minutdagi faolligini aniqlang va quyidagi holatlar bo‘yicha tahlil qiling.
Tanlash uchun variantlar berilmoqda:
Talabalarning bilish faoliyatida to‘liq holdagi sustkashlik kuzatildi. Ular faoliyatida ijobiy motiv holati yo‘q.
Talabalar o‘quv faoliyatiga qiyinchilik bilan kirishdi, har qanday holatga e’tibor berishdi. Ular faoliyatida ijobiy motivlar ixtiyorsiz holatda.
Talabalar o‘quv faoliyatga tashqi omillarga e’tibor bermagan holda kirishib ketdi. Ixtiyoriy qiziquvchanlik va ijobiy motivlar mavjud.
Talabalar o‘qishga to‘liq berilib ketdi, halaqit beruvchi vaziyatlarga e’tibor berilmadi. Maqsadga yo‘naltirilgan bilishga bo‘lgan qiziqish, o‘quv motivi mavjud.
O‘qituvchi tomonidan qo‘llangan qaysi usul, hatti - harakati, so‘zi, intonastiyasi talabalarning motiv holatini yaxshilashga olib keldi.
Mashg‘ulotda talabalarning motivastion holatini yaxshilash, kuchaytirish va barqaror holatda tutib turish uchun tavsiya bering. Kuzatilgan holatlar bo‘yicha fikr bildiring.
Yuqorida qayd etilganidek, mashg‘ulotning hamma bosqichlari to‘liq kuzatilib, tahlil qilingandan so‘ng, ashg‘ulotning borishi, unda talabalarning motivastion holati, o‘qituvchining pedagogik faoliyati, o‘qituvchi tomonidan qo‘llanilgan o‘qitish metodlari va pedagogik texnologiyalarning mavzu mazmuni, maqsadi va vazifalariga qanchalik mos kelishi, mashg‘ulotning yutug‘i va kamchiliklari, umumiy xulosalar, fikr va mulohazalar bildiriladi.
|
Pedagogik jarayonning modeli va kvalimetrik diagnostikasi

|
Pedagogik jarayonning modeli va kvalimetrik diagnostikasi
|
bet | 53/82 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 462,37 Kb. | | #119205 |
Bog'liq Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash (3)2- amaliy mashg‘ulot:
Pedagogik jarayonning modeli va kvalimetrik diagnostikasi.
REJA:
Professor-o‘qituvchining pedagogik faoliyatining diagnostikasi.
Ma’ruza mashg‘ulotini kuzatish, tahlil qilish va samaradorlik koeffistentini aniqlash.
Amaliy mashg‘ulotni kuzatish, tahlil qilish va samaradorlik koeffistentini aniqlash.
Laboratoriya mashg‘ulotini kuzatish, tahlil qilish va samaradorlik koeffistentini aniqlash.
Seminar mashg‘ulotini kuzatish, tahlil qilish va samaradorlik koeffistentini aniqlash.
modul. Professor-o‘qituvchining pedagogik faoliyatini so‘rovnoma vositasida tahlil qilish.
modul. Kvalimetriyaning boshqa fanlar bilan aloqasini tahlil qilish.
Professor-o‘qituvchining pedagogik faoliyatining diagnostikasi Pedagogik kvalimetriyada o‘qituvchilarning pedagogik faoliyatini o‘rganish, nazorat qilish va baholash mezonlarini ishlab chiqish muhim o‘rin tutadi. O‘qituvchilarning pedagogik faoliyatini o‘rganish dastlab, pedagogning o‘zi o‘qitadigan kursning mazmun-mohiyatini anglashi, pedagogik kadrlar tayyorlashdagi o‘rnini bilish, kursning o‘quv-metodik ta’minotini yaratganligi bilan bog‘liq holda o‘rganiladi. Shuni hisobga olgan holda quyida o‘qituvchilarning mashg‘ulotlarni o‘tkazishga o‘quv-metodik tayyorgarligini o‘rganish, nazorat qilish va baholash mezonlari berilmoqda. Mazkur mezonlar kursni o‘qitish shakllari: ma’ruza, amaliy, laboratoriya va seminar mashg‘ulotlarini tashkil etadigan va o‘tkazadigan o‘qituvchilar uchun umumiy sanaladi.
O‘qituvchining mashg‘ulotlarni o‘tkazishga o‘quv-metodik tayyorgarligi – 30 ball
|
| |
Mashg‘ulotlarni tahlil qilish va rasmiylashtirish

|
Mashg‘ulotlarni tahlil qilish va rasmiylashtirish
|
bet | 57/82 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 462,37 Kb. | | #119205 |
Bog'liq Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash (3)Mashg‘ulotlarni tahlil qilish va rasmiylashtirish
Umumiy ma’lumotla r
|
Mashg‘ulotning bosqichlari va borishi
|
Yutug‘i
|
Kamchiligi
|
Fikr va mu- lohazalar
|
O‘qituvchi- ning i.sh. Sana, guruh,
talabalar soni
O‘quv xonasi- ning holati
|
I – Tashkiliy qismga ajratilgan vaqt. Tashkiliy qismning o‘tkazilishi yuzasidan fikrlar
Salomlashish, davomat, o‘tgan mavzu va o‘quv topshiriqlarini aniqlash
O‘quv maqsadlarining shakllantirilganligi va talabalar
zimmasiga yuklatilishi
|
|
|
|
|
Mashg‘ulotning borishi bilan tanishtirish.
|
|
|
|
O‘tgan mavzu yuzasidan bi- lim, ko‘nik- ma va mala- kalarini na- zorat qilish
va baholash
|
II –Talabalarning bilim, ko‘nikma va malakalarini nazorat qilish va baho- lashga ajratilgan vaqt.
Nazorat turi, keng qamrovliligi, tempi, baholashning, haqqoniyligi, uzviyligi.
|
|
|
|
|
III-O‘tgan mavzuni yakunlashga ajratilgan vaqt.
Yakunlashning mazmuni, ko‘rgazma vositalari va talabalar bilimidan foydalanishi
|
|
|
|
Yangi mavzu- ni o‘rganish Tayyorlangan
jihoz- larning mazmunga mosligi
|
IV-Yangi mavzuni o‘rganishga ajratilgan vaqt.
Talabalarni mavzuning maqsadi bilan tanishtirish, talabalar oldiga vazifalar qo‘yish.
Yangi mavzuni o‘rganishda foydala- nilgan texnologiyalar va o‘qitish metodlari, mazmunning ilmiyligi, o‘qitish prinstiplariga amal qilin-
ganligi
|
|
|
|
Talabalarni ng bilish faoliyatini tashkil etish shakli
|
Talabalarning bilish faoliyatini tashkil etish shakli (yalpi, individual, kichik guruhlar).
Yangi mavzuni o‘rganishda vujudga kelgan qiyinchiliklar, ularni engish
uchun qo‘llanilgan metodlar va usullar
|
|
|
|
|
V - Yangi mavzuni mustahkamlashga aj- ratilgan vaqt. Yangi mavzuni mustah- kamlashda foydalanilgan metodlar, talabalarning bilim va ko‘nikmalarini baholash. Nazorat shakli va turi, keng qamrovliligi,
tempi, baholashning, haqqoniyligi,
|
|
|
|
|
uzviyligi, xato va kamchiliklarning
to‘g‘rilanishi
|
|
|
|
|
VI - Yangi mavzuni yakunlashga ajratilgan vaqt.
Yakunlashning mazmuni, ko‘rgazma
vositalari va talabalar bilimi va me- todlardan foydalanishi
|
|
|
|
|
VII-Mustaqil ish topshirig‘i qay yo‘- sinda berildi, bajariladigan ishlar batafsil tushuntirildimi? Ijodiy va mustaqil topshiriq to‘g‘ri berildi-
mi?
|
|
|
|
Test topshiriqla- rining natijasi
|
Talabalarning bilimlarni egallash darajasi
|
I-
daraja II
daraja III
daraja IV
daraja
|
|
|
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashningBog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
47
понимания компетентности, её структурныхкомпонентов и функциональных
связей
и
отношений,
толкования
профессионально-творческой
компетентности
как
качественной
характеристикистановления
профессионализма учителя.
Так, Тутолмин А.В.
1
в своих исследованиях, предлагает систему
критериев оценки уровня сформированностипрофессионально-творческой
компетентности будущего учителя, проявляющаясяв конкретных признаках,
которую он разработал на основе теоретико-экспериментальной работы и
мнений экспертов (преподаватели вузов и руководители педагогических
колледжей, методистыи студенты).
Системно анализируя творческую компетентностьможно выделить три
основных компонента, такие как креативнаяграмотность (эрудиция),
творческая умелость и готовность к творческомупедагогическому труду.
Соответственно ключевыми компетенциямипрофессионально-творческого
компетентности
выступают
способность
кразвитию
творческого
педагогического мышления; способность к развитиюинновационной
педагогической деятельности (опыт творческой деятельности);способность к
развитию готовности к творческому педагогическомутруду.
Говоря
о
современном
учителе,
который
не
только
репродуцируетучащимсясоциальный опыт, но и грамотно организовывает,
руководит, управляетобучением и воспитанием развивающейся личности
обучающегося. Для этого важно быть эрудированным в педагогическом
инновационном
образовании,
использовать
в
работе
креативнуюметодологию
педагогики.
Говоря
о
креативной
эрудированностиважно отметить словаВ.А.Сластёнина, "решающее значение
имеет не только объём знаний, но и ихточность, систематичность,
подвижность"
2
. Основой творческой компетентности и профессиональной
педагогическойдеятельности учителя являетсятворческая умелость в
совокупности с развитой креативной эрудицией, творческой умелости,
которые и образуют медиальный уровень в её развитии.
Рассматривая компоненты творческой готовности к педагогическому труду,
нами хочется отметить, они соединяютв себе комплекс творчески значимых
личностных
качеств,
такие
как,
эмпатийность;
рефлексивность;
1
Тутолмин, А.В.
Формирование профессионально-творческой компетентностистудента-педагога: методика и
анализ эксперимента: монография/ А.В. Тутолмин. - Глазов: Глазовский государственный педагогический
институт им. В.Г. Короленко, 2006. - 250 с.
2
Сластёнин, В.А.
Личностный потенциал учителя / В.А. Сластёнин //Подготовка учителя начальных классов
и творческой педагогическойдеятельности.- М., 1993.с. 298
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashningBog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
41
Tarix darslarini ana shunday qiyosiy tahlillar asosida o’tish o’quvchilarda
yangiliklarni o’rganish va yaratuvchilik, ijodkorlik xislatlarini tarbiyalshga xizmat
qiladi. Yana bir misol: Sho’ro tuzumi davrida “yopiq mavzu” bo’lib kelgan
“kambag’allik masalasi” haqida fikr yuritganda, uzoq yillar davomida yo’l
qo’yilgan xatolar, chala islohotlar, ilmiy jihatdan pishiq ishlab chiqilmagan
loyihalar, qolaversa, xalq va davlat manfaatlari o’rtasidagi nomutanosibliklar,
afsuski yurtdoshlarmizning muayyan qismini “kambag’al” qatlamga aylantirib
qo’ydi. Keyingi 4-5 yil ichida mehnat va kichik biznes daromadlarining o’sishi
kambag’allikning qisqarishiga olib kelmoqda.
Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida yurtimiz
aholisi o’rtasida kambag’allikni qisqartirish borasida keng qamrovli islohotlar olib
borilmoqda. “Temir daftar” ga kiritilgan aholini ish bilan ta’minlash va ularga
zarur turmush sharoitlari yaratib berilmoqda. Bugun ongimizga o’rnashib qolgan
“kambag’allik ayb emas” degan soxta aqidadan voz kechildi. Kambag’allikdan
chiqish uchun harakat kuchayib: “To’rt mucham sog’ bo’lsa, birovdan kam
bo’lmasam, nega kambag’al bo’lishim kerak”, - degan ichki tug’yon va chaqiriq
ustuvor ahamiyat kasb etmoqda. Tarix darslaridagi ana shunday qiyosiy tahlil
yoshlarni yaratuvchilik va ijodkorlikka undashga xizmat qiladi.
Milliy tarixni milliy ruhda yaratish va o’rgatishda milliy madaniyatlar
taraqqiyotiga berilgan e’tiborni qiyosiy tahlil qilish ham muhim o’rin tutadi.
Sho’ro tuzumi davrida barcha milliy respublikalar va millatlar madaniyatini o’zida
mujassamlashtirilgan yagona “sovet madaniyati” ni yaratishga harakat qilindi.
Milliy madaniyatning “rivojlanishi” maxsus qolipga solindi. Uni tarixiy
jihatdan o’rganish, ilmiy-tadqiq etish esa kodlashtirildi. Siyosiy o’lchovlarga,
kommunistik mafkuraga javob bermagan har qanday asar yo’qqa chiqarildi.
“Yagona sovet madaniyati”, “Shaklan milliy, mazmunan sotsialistik madaniyat”
shiorlari asosidagi yondashuvlar tufayli mustabid tuzum sharoitida o’zbek milliy
madaniyati ham katta ziyon ko’rdi.
O’zbek milliy madaniyatiga ham sinfiylik va partyaviylik nuqtai nazaridan
baho berilishi tufayli uning nodir asarlari yo’q qilindi. Ming-minglab ziyolilarimiz,
ayniqsa, jadid bobolarimiz “xalq dushmani” tamg’asi bilan yo’q qilindi. 1936-yil
oxiridan 1940-yilgacha Respublika bo’yicha 5758 nafar ziyoli – yozuvchi, shoir,
olim, madaniyat va san’at arboblari qamoqqa olindi. Ularning 4811 nafari otib
tashlandi.
Bugun o’zbek milliy madaniyati jamiyatning barcha jabhalarida yig’ilib
qolgan muammolarni bartaraf etish vositasiga aylanmoqda. Madaniyat maskanlari,
badiiy havaskorlik to’garaklarida milliy mumtoz kuylarimiz yangramoqda, o’limga
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashningBog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
42
mahkum etilgan maqom, baxshichilik san’atimiz yana bo’y ko’rsatmoqda,
xalqimiz, ayniqsa, yoshlarimizning bunday san’at turlariga bo’lgan qiziqishlari
tobora ortib bormoqda.
Sho’ro tuzumi davrida milliy madaniyatga nopisandlik bilan qaralgan bo’lsa,
bugun milliy madaniyatimiz ham tom ma’noda rivojlanish bosqichiga qadam
qo’ydi. Hozirgi kunda 39 ta professional teatr, 4580 dan ortiq muzey, 826 ta
madaniyat markazi, ularda faoliyat ko’rsatayotgan 70 dan ortiq xalq teatri, 100 dan
ziyod namunali va xalq folklor jamoasi, 152 ta ashula va raqs ansambli, 3 mingdan
ortiq badiy havaskorlik to’garagi, bundan tashqari, 312 ta bolalar musiqa va san’at
maktabi, 225 ta madaniyat va istirohat bog’i xalqmizga munosib xizmat
ko’rsatmoqda [5.4].
Tarix darslarida miliy madaniyatga munosabat masalasida sho’ro tuzumi va
mustaqillik davridagi holatlar yuqorida ko’rilganidek qiyosiy tahlil qilinganda
haqiqiy holat yanada oydinlashadi. Mustabid tuzum sharoitida O’zbekiston
o’zining mustaqil tashqi siyosatini yuritish huquqidan mahrum edi. O’sha davrda
yurtimizning xorijiy davlatlar bilan olib brogan tashqi siyosatidagi asosiy yo’nalish
asosan madaniy-ma’rifiy sohada bo’lib, unda ham ustuvorlik o’zbek madaniyati
orqali sho’ro davlatining afzalliklari, milliy madaniyatlarga ko’rsatgan ijobiy
ta’sirini isbotlash zarur edi.
Mustaqillik shaoitida O’zbekiston o’zining mustaqil tashqi siyosatini
yuritayotgan, jahon hamjamiyatida tobora mustahkam nufuzga ega, yaqin va uzoq
qo’shnilari bilan o’zaro manfaatli hamkorlik qilishga intilayotgan mamlakat
hisoblanadi. Uning siyosatidagi ochiqlik, konstruktivlik va pragmatik yondashuv
dunyo mamlakatlari tomonidan ma’qullanmoqda.
Qo’shni davlatlar bilan chegaralarning ochilishi, xalqaro maydonda O’zbekiston
tashabbuslarining tan olinishi va ma’qullanishi mustaqil O’zbekistonning jahon
miqyosida obro’-e’tiborining oshib borayotganligining yorqin dalilidir.
2021-yil 15-16-iyul kunlari O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat
Mirziyoyev tashabbusi bilan Toshkentda o’tkazilgan “Markaziy va Janubiy Osiyo:
mintaqaviy bog’liqlik. Tahdidlar va imkoniyatlar” mavzusidagi xalqaro
konferensiyada 44 mamlakat va 30 ga yaqin xalqaro tashkilot delegatsiyalari,
nufuzli xorijiy ilmiy tadqiqot va tahlil markazlari rahbarlari ishtirok etganligi ham
O’zbekistonning xalqaro maydonda obro’-e’tiborining oshib borayotganini yaqqol
ko’rsatadi.
Mazkur konferensiyada har ikki mintaqa davlatlari o’rtasidagi azaliy foydali
munosabatlarni qaytadan tiklash va uni yangi bosqichga ko’tarish bo’yicha takliflar
bildirildi. Bularning barchasi bugun O’zbekiston jahon hamjamiyatining to’laqonli
|
| |
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning

|
“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashningBog'liq Maqola 3 (207-211-bet)“Ta’limda innovativ-kreativ texnologiyalarning qo’llanilishi, neyrolingvistik dasturlashning
amaliy asoslari” mavzusidagi xalqaro konferentsiya 2021-yil, 27-dekabr
43
a’zosi, ta’sirchan sub’ekti sifatida dunyo mamlakatlari rahbarlari, xalqaro
ekspertlar tomonidan e’tirof etilganining yorqin isbotidir.
Ko’rinib turibdiki, tarix ta’limida innovativ-kreativ texnologiyalarning
qo’llanishi natijasida o’quvchilar milliy tariximizni milliy ruhda o’rganish
imkoniyatiga ega bo’ladilar. Tarix ta’limida innovatsiya va kreativ
yondashuvlardan foydalanish o’quvchilarning yurtimiz tarixini yanada chuqurroq
o’rganishga bo’lgan qiziqishlarini oshiradi, ularda yurt taqdiriga daxldorlik his-
tuyg’ularini kuchaytiradi hamda yaratuvchanlik va ijodkorlikka undaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Mirziyoyev Sh. M Oliy Majlisga Murojaatnomasi. 2017 – yil 27-dekabr
“Xalq so’zi”, 2017-yil 23-dekabr [1.2]
2.
Jo’rayev R, Yuldashev M va boshqalar. Pedagog kadrlar malakasini uzluksiz
oshirish mexanizmini takomillashtirish. T., 2014. [2.51,52]
3.
Jamiyat hayotining tanasi iqtisodiyot bo’lsa, uning joni va ruhi
ma’naviyatdir. O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev raisligida
19 yanvar kuni ma’naviy-ma’rifiy ishlar tizimini tubdan takomillashtirish, bu
borada davlat va jamoat tashkilotlarining hamkorligini kuchaytirish masalalari
bo’yicha videoselektor yig’ilishidagi nutq. “Xalq so’zi”, 2021-yil 20-yanvar, [3.1]
4.
Radjiyev A. Malaka oshirishda “Hayot davomida o’qish” tamoyili amal
qiladi. “Yangi O’zbekiston”, 2020-yil 13-dekabr, 241-son, [4.5]
5.
Mavrulov A. Milliy taraqqiyot evolyutsiyasi; kecha va bugun (Qiyoslarda
ko’ringan haqiqat). “Yangi O’zbekiston 2021-yil, 31-iyul 154-son. [5.4].
|
| |
Titrashni qanday yo’l bilan uni inson organizmiga salbiy ta'sirini oldini olish

D)
6
Bino ichida faqat qanday yoritishdan foydalanishga ruxsat etilmaydi.
A)
mahalliy
B)
yakka
C)
yakka turda
D)
kombinasiyalashgan
416.Xonalarni tabiiy yoritish ularga quyosh yorug’ligining qanday holda tushishiga
aytiladi?
A)
to'g'ridan-to'g'ri va duffuziya
B)
sinish holda
C)
tegib qaytish
D)
tabiiy yoritish
417. Patensial xavf - bu?
A)
yashirin kuch
B)
yashirinsiz kuch
C)
potensial xavf
D)
potensial farq
418.Xavfli tabiiy hodisalar va jarayonlar nima deb ataladi?
A)
Tabiiy ofatlar
B)
Favqulodda holatlar
C)
Ekologik halokatlar
D)
Texnogen halokatlar
419.Avariya nima?
A)
inson ulimi bilan bog‘liq bulmagan texnika va texnologik jarayonlarning
kutilmaganda buzilishi.
B)
tabiiy hodisalar jarayonida sodir buladigan favqulodda vaziyat.
C)
texnikaviy hodisalar jarayonida sodir buladigan favqulodda vaziyat.
D)
inson ulimi bilan bog‘liq bulmagan texnika va texnologik jarayonlarning
kutilmaganda
buzilishi
Robototexnik komplekslarni joylashtirish. RTKlarni joylashtirishning asosiy turlari

|
Robototexnik komplekslarni joylashtirish. RTKlarni joylashtirishning asosiy turlari
|
bet | 48/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar Robototexnik komplekslarni joylashtirish. RTKlarni joylashtirishning asosiy turlari
RTKlarning qanday tarzda joylashtirilishi muhim ahamiyat kasb etadi. Robotlar bilan jihozlangan texnologik yacheykalar, bo‘linma (uchastka)lar, qatorlar (liniyalar) robotlashtirilgan texnologik komplekslar (RTK)lar deyiladi.
Mashinasozlikdagi va asbobsozlikdagi ishlab chiqarish jarayonlarining xilma-xilligi RTKlarning turlarini aniqlaydi.
RTKlarning asosiy turlarini ko‘rib chiqamiz:
Robotlashtirilgan texnologik uya (yacheyka) (RTYa) RTKlarning eng sodda turiga kiradi. Bunday kompleksda texnologik operatsiyalarning mumkin bo‘lgan minimumi bajariladi. Bunda texnik jihoz bilan sanoat robotlari donalari soni unchalik katta emas. RTYa larning ba’zilarida texnologik jihoz - uskuna butunlay ishtirok etmasligi, asosiy operatsiyani esa sanoat robotining o‘zi bevosita bajarishi mumkin.
Robotlashtirilgan texnologik bo‘linma (RTB). Bunday kompleks bir nechta asosiy texnologik operatsiyalarni bajara olishi bilan xarakterlanadi. Bu operatsiyalar bo‘linma tomonidan texnologik, jihoz – uskuna tomonidan konstruktiv va boshqarish orqali tashkiliy jihatlaridan birlashtirilgan va o‘zaro bog‘langan. Operatsiyalar bir turda yoki bir nechta turdagi bo‘lishi mumkin.
Agar turli xildagi operatsiyalar texnologik jihatdan bog‘langan bo‘lsa, bunday kompleks robotlashtirilgan texnologik liniya (RTL) deb ataladi.
Eng sodda RTB bitta qo‘zg‘almas sanoat roboti tomonidan xizmat ko‘rsatilayotgan bir nechta birlik (dona) texnologik jihoz – uskunalarni o‘z ichiga olishi mumkin; texnologik jihoz – uskuna sanoat roboti atrofida joylashtirilishi mumkin; yoki sanoat roboti qo‘zg‘aluvchan, harakatchan bo‘lishi va texnologik jihoz
uskunalar bo‘ylab harakat qilishi mumkin.
RTB ning murakkabroq turida u texnologik jihozlarning bir nechta donasini va xizmat ko‘rsatayotgan bir xildagi sanoat robotlarining bir nechta donasini o‘z ichiga olishi mumkin [8].
RTB ning yana ham murakkabroq turida turli xildagi sanoat robotlarining birgalikda ishlashi ko‘zda tutilgan.
|
| |
TINGLOVChILAR UChUN O‘QUV TOPShIRIQLARI

|
TINGLOVChILAR UChUN O‘QUV TOPShIRIQLARI
|
bet | 51/82 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 462,37 Kb. | | #119205 |
Bog'liq Oliy ta’lim tizimi pedagog va rahbar kadrlarini qayta tayyorlash (3)TINGLOVChILAR UChUN O‘QUV TOPShIRIQLARI
O‘F
E
|
Modullar bo‘yicha o‘quv topshiriqlari
|
metodik
ko‘rsatma
|
ball
|
1.
|
Maqsad: Oliy ta’lim muassasi professor- o‘qituvchisining zamonaviy modelini o‘rganish.
1-modul bo‘yicha berilgan materiallarni diqqat bilan o‘qib chiqing va quyidagi topshiriqlarni bajaring.
Mutaxassis modeliga berilgan ta’rifni o‘rganing.
Professor-o‘qituvchilarining modelini
|
Kichik guruh a’zolari bilan hamkorlikda ishlang
|
2-ball
|
|
tuzish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlarni tahlil qiling.
Pedagog kadrlarning modelini tuzishda foydalanilgan konsteptual asoslarni o‘rganing. Siz qanday o‘zgartirishlar kiritishni taklif etasiz?
Professor-o‘qituvchilarning modelini o‘rganing. Modelning tarkibiy qismlari bo‘yicha o‘zingizning kasbiy malakangizni 100 balli tizimda baholang va umumiy tayyorgarlik
darajangizni aniqlang.
|
|
|
2.
|
| |
|
| |
BOB. ROBOTOTEXNIK KOMPLEKSLARDA ROBOTLARNING QO‘LLANILIShI

|
BOB. ROBOTOTEXNIK KOMPLEKSLARDA ROBOTLARNING QO‘LLANILIShI
|
bet | 45/123 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #143444 |
Bog'liq X. N. Nazarov robotlar va robototexnik tizimlar BOB. ROBOTOTEXNIK KOMPLEKSLARDA ROBOTLARNING QO‘LLANILIShI
Sanoat robotlarining robototexnik komplekslarda qo‘llanishining asosiy sxemalari
RTKlarda SRlar qo‘llanilishining quyidagi asosiy sxemalaridan foydalaniladi [8].
Robotning jihoz yoki qurilma ichida joylashtirilishi.
-rasm. Robot qurilma ichiga joylashtirilgan:
1- SR; 2- konveyer; 3- asosiy texnologik jihoz;
Bir dasturli robot. Sanoat roboti va texnologik jihoz uchun programmaviy boshqarish sistemasi umumiy hisoblanadi. Ommaviy va katta seriyali ishlab chiqarishlarda qo‘llaniladi. Xom mahsulotni fiksatsiyalangan yuklanish pozitsiyasiga joylashtirish zarur.
- rasm.Sanoat robotini asosiy texnologik qurilma atrofida joylashtirish:
1-SP; 2-konveyer; 3-asosiy texnologik qurilma; 4-xom mahsulotlar, 5-detallar yoki asboblar magazini.
Bir yoki ko‘p dasturli sanoat robotlari yakka yoki umumiy dasturiy boshqarish sistemasiga ega bo‘ladilar, ular katta seriyali va seriyali ishlab chiqarish
sharoitlarida qo‘llaniladi. Xom mahsulotni fiksatsiyalangan yuklanish pozitsiyasiga joylashtirish (konveyer va trakt magazini yordamida) zarur.
Guruhdagi mashinalar soni sanoat robotlari sonidan kam bo‘lgan holda sanoat robotlari tomonidan ularga xizmat ko‘rsatish.
– rasm. Bir nechta robotlarni o‘z ichiga olgan RTK
Ikkita yoki undan ko‘p sanoat robotlari bitta asosiy texnologik qurilmaga xizmat ko‘rsatishda turli funksiyalarni bajaradilar. Alohida yoki umumiy dasturiy boshqarish sistemalariga ega bo‘lishlari mumkin [6].
Misol tariqasida dastgohlar markazlari, temirchilik-presslash mashinalari va boshqa turdagi jihozlarga xizmat ko‘rsatilishini keltirish mumkin.
Qurilma-jihozlariga guruhli xizmat ko‘rsatish.
O‘zgarmas ketma-ketlikdagi operatsiyalar yordamida detallarga ishlov
berish.
|
| |
Til bo`limlarini belgilang - Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilarining test savollari Тестлар тақсимоти

|
Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilarining test savollari Тестлар тақсимоти
|
bet | 14/21 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 51,59 Kb. | | #159213 |
Bog'liq Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilarining test savollari Тестлар-fayllar.org3. Til bo`limlarini belgilang.
*a) Fonetika, leksikologiya, morfologiya, imlo, sintaksis. b) Morfologiya,sintaksis,punktuatsiya,metodika.
c) Fonetika, so`z turkumlari, metodika. d) Metodika, so`z turkumlari, fonetika.
4. Ona tili fanidan kompetensiyalar to`g`ri ko`rsatilgan qatorni ko`rsating.
*a) nutqiy va lingvistik b) finetik va orfoepik c) leksik va morfologik d) analiz va sintez .
5. Tilning ifoda vositalаrini toping.
*a) So`z, so`z birikmasi va gap. b) So`z, fikr, ibora.
c) So`z birikmasi, fikr, orfografiya d) Morfologiya, til shart lari, fe`lning tuzilishi.
6. Diktant nima?
*a) eshitib idrok qilingan so`z, gap, matnni yozish. b) eshitib to`g`ri, aniq yozish .
c) og`zaki va yozma nutqni o`stirishdir. d) monologik nutqning shakllanishidir
7. Nutq o`stirishga oid ish turlarini aniqlang.
*a) Ongli, to`g`ri va ravon o`qishga o`rgatish, lug`at boyliklarini oshirish.
b) Nutq o`stirishning shakl-lanish va tashkil etish jarayonidagi ishlar.
c) Imloni o`zlashtirilishida o`quvchilarda ma`lum bilim hosil etish
d) Nutqiy mashqlar orqali ko`nikmalarini shakllantirish.
8. Gramatik mashqlar nechi guruhga bo`linadi?
*a) morfologik va sintatik. b) fonetik va orfoepik c) leksik va morfologik d) analiz va sintez .
9.Ona tili о`qitish metodikasining tamoyillari:
*a) Nutq organlarining о`sishiga, nutq malakalarining tо`g`ri rivojlanishiga e`tibor berish, til ma`nolarini tushunish, tilga sezgirlikni о`stirish, nutqning ifodaliligiga baho berish, og`zaki nutqni yozma nutqdan oldin о`zlashtirish.
b) Til materiyasiga e`tibor berish, til ma`nolarini tushunish.
c) Sezgirlikni о`stirish, sо`zning lug`aviy ma`nosini, emotsional ottenkalarini tushunish d) Imloviy sezgirlikni о`stirish.
10. Eksperement о`z vazifasiga kо`ra:
*a) Yangi metod, yangi darslik va qо`llanmalarning muvofiqligini, qay darajada foydaliligini va samaradorligini aniqlaydi.
b) Metodlarning muvofiqligi, foydaliligi, samaradorligini aniqlaydi c) Kо`rgazma va tavsiyalarning samaradorligini aniqlaydi
d) Darslik, dastur, qо`llanmalarning muvofiqligi, foydaliligi, samaradorliligini tekshiradi.
|
| |
1-sinfga kelgan bolalarning matematik tayyorgarligi qanday tarzda aniqlanadi?

|
1-sinfga kelgan bolalarning matematik tayyorgarligi qanday tarzda aniqlanadi?
|
bet | 5/21 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 51,59 Kb. | | #159213 |
Bog'liq Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilarining test savollari Тестлар-fayllar.org39. 1-sinfga kelgan bolalarning matematik tayyorgarligi qanday tarzda aniqlanadi?
*a) individual b) guruh c) ommaviy d) doiraviy
40. Tayyorgarlik davrining asosiy vazifasi nimalardan iborat?
*a) raqamlashni organishga otish uchun zarur boladigan bilimlar, malakalar va konikmalarni aniqlash
b) 1—10 ta son haqidagi tasavvur shakllantirish c) sonlar qatorini hosil qilish d) 1 dan 10 gacha sonlar ketma-ketligini tola ozlashtirish
41. 100 ichida raqamlash nechta bosqichda orgatiladi?
a) 1 *b) 2 c) 3 d) 4
42. 100 ichida raqamlash qanday tartibda amalga oshiriladi?
*a) 11—20 sonlarni raqamlash va 21—100 sonlarni raqamlash b) 21—30 sonlarni raqamlash va 31—100 sonlarni raqamlash
c) 31—40 sonlarni raqamlash va 41—100 sonlarni raqamlash d) 11—50 sonlarni raqamlash va 51—100 sonlarni raqamlash
43. Qaysi sonlarni yozma raqamlash sanoqda birliklarni onli guruhlashga va raqamlarning orin qiymatlari tamoyilini qollanishga asoslangan?
*a) 10 dan katta b) 100 dan katta c) 1000 dan katta d) kop xonali sonlar
44. Sonlarni xona qoshiluvchilarining yigindisi bilan almashtirilgan misolni toping?
*a) 68q 60Q8 b) 60Q8q68 c) 6 onlik 8 birlik d) togri javob yoq
45. Ongdan chapga hisoblaganda birliklar (xona birliklari) onliklar (2-xona) yuzliklar (3-xona) qaysi oringa yozilishini aniqlang?
*a) 1,2,3 b) 2,1,3 c) 3,2,1 d) 3,1,2
46. 378 sonini xona qoshiluvchilari yigindisi korinishida qanday yozish mumkin?
a) 3 Q 7 Q 8; b) 300 Q 80 Q 7; *d) 300 Q 70 Q 8.
47. Sonlarning ikkinchi sinfi bunday ataladi:
*a) onlar sinfi; b) minglar sinfi; c) birlar sinfi d) yuzlar sinfi.
48. Togri munosabatni belgilang:
*a) 2 kg 300 g Q 3 kg 400 g < 4 kg 500 g Q 1 kg 300 g
b) 5 kg 700 g-2 kg 400 gq 1 kg 200 g Q 2 kg 200 g
c) 1 sr 30 kg Q 140 kg > 5 sr 90 kg - 2 sr 60 kg
d) 5 t 800 kg-2 t 500 kg<7 t 500 kg-4 t 300 kg
7>
|
| |
Bolalar bog`chasining tayyorlov guruhida 1 yilda matematikadan nechta mashg`ulot o`tkazish rejalashtirilgan?

|
Bolalar bog`chasining tayyorlov guruhida 1 yilda matematikadan nechta mashg`ulot o`tkazish rejalashtirilgan?
|
bet | 3/21 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 51,59 Kb. | | #159213 |
Bog'liq Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilarining test savollari Тестлар-fayllar.org23. Bolalar bog`chasining tayyorlov guruhida 1 yilda matematikadan nechta mashg`ulot o`tkazish rejalashtirilgan?
*a) 72-74 mashg`ulot b) 73-74 mashg`ulot c) 76-77 mashg`ulot d) 77-78 mashg`ulot
24. Matematika fani boyicha kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan nechta yonalishda DTS talablari belgilangan?
*a) 2 ta b) 3 ta c) 4 ta d) 5 ta
25. Matematika fani boyicha kompetensiyaviy yondashuvga asoslangan DTS talablari togri belgilangan qatorni toping?
*a) matematika mazmuniga oid umumiy kompetensiya va kognitiv kompetensiya b) matematika mazmuniga oid umumiy va xususiy kompetensiya
c) matematika mazmuniga oid umumiy kompetensiya, mustaqil ijodiy fikrlash d) matematikaga oid umumiy kompetensiya, kognitiv va mustaqil ijodiy fikrlash
26. Qisqa shart tuzishdan maqsad?
*a) oquvchi masalani aniq mohiyatini tushunadi b) qisqa yozuv shart emas
c) masala yechimini topish tezlashad d) vaqt kam sarflanadi
27. “Berilgan sonlarni va eng sodda kasrlarni oqiydi, yozadi, taqqoslay oladi, tartibga solib, turli korinishlarda tasvirlay oladi” A1 darajasi qaysi kompetensiyani oz ichiga oladi?
*a) matematika mazmuniga oid umumiy kompetensiya b) kognitiv kompetensiya
c) kognitiv mustaqil fikrlash kompetensiyasi d) kognitiv , ijodiy fikrlash kompetensiyasi
28. Ikki va undan ortiq amaliy misollar qanday bajariladi?
*a) bosqichma-bosqich b) bir yol bilan javobi chiqariladi c) teskari usul d) tenglama asosida
29. Matematika darsi haftasiga necha soatni tashkil etadi?
*a) 5 b) 4 c) 6 d) 3
30. Matematika oqitish metodikasining tadqiqot metodlari?
*a) induksiya, deduksiya, anologiya b) ogzaki,amaliy, interfaol c) amaliy metodlar d) interfaol
31. Oquvchilar tafakkurini charxlashga yonaltirilgan masala turi?
*a) mantiqiy b) sodda c) murakkab d) ikki va undan ortiq usulli masala
|
| |
394 ga 720 va 8 sonlar bolinmasini qoshing

|
394 ga 720 va 8 sonlar bolinmasini qoshing
|
bet | 6/21 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 51,59 Kb. | | #159213 |
Bog'liq Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilarining test savollari Тестлар-fayllar.org49. 394 ga 720 va 8 sonlar bolinmasini qoshing
a) 384 *b) 484 c) 268 d) 426
50. Ogzaki hisoblashlarning asosiy konikmalari nechanchi sinfda shakllanadi?
*a) 1- va 2 sinflarda b) 2- va 3 sinflarda c) 1- va 3 sinflarda d) 3- va 4 sinflarda
51. Ogzaki hisoblash usullarining farq qiluvchi xossalari nimalardan iborat?
a) hisoblashlar yozuvlarsiz bajariladi
b) hisoblashlar yuqori xona birliklaridan boshlab bajariladi
c) oraliq natijalar xotirada saqlanadi *d) barchasi togri
52. Yozma hisoblash usullarining farq qiluvchi xossalari nimalardan iborat?
a) hisoblashlar yozma bajariladi b) yozma hisoblashlarda echimini yozish ustun qilib bajariladi
c) hisoblashlar quyi xona birliklaridan boshlanadi (yozma bolish bundan mustasno) *d) barchasi togri
53. Yigindiga sonni qoshish togri korsatilgan qatorni aniqlang?
*a) 54Q6q(50Q4)Q6q50Q(4Q6)q60 b) 48—3q(40Q8)—3q40Q(8—3)q45
c) 36Q7q36Q(4Q3)q(36Q4)Q3q43 d) 45—12q45—(10Q2)q(45—10)—2q33
54. Yigindidan sonni ayirish togri korsatilgan qatorni aniqlang?
a) 54Q6q(50Q4)Q6q50Q(4Q6)q60 *b) 48—3q(40Q8)—3q40Q(8—3)q45
c) 36Q7q36Q(4Q3)q(36Q4)Q3q43 d) 45—12q45—(10Q2)q(45—10)—2q33
55. 10 bilan 3 sonlarining ayirmasini toping.
*a) 7 b) 13 c) 8 d) 12
56. 6 bilan 4 sonlarining yigindisini toping
a) 7 b) 11 c) 12 d) 10
57. Yigindidan bir qoshiluvchini ayirsangiz nima hosil boladi?
a) kamayuvchi b) ayiriluvchi *c) qoshiluvchi d) kopaytuvchi
58. 30 dan 16 ta kam bolgan sonni toping.
a) 15 b)12 c)16 *d) 14
59. Kopaytirishning guruhlash qonunidan foydalanib amalni bajaring: 21715
a) 340 b) 480 *c) 510 d) 720
60. Kop xonali sonlarni kopaytirish va bolish bir-biridan farq qiluvchi nechta bosqichga ajraladi?
a) 1 b) 2 *c) 3 d) 4
|
| |
Boshlangich sinflarda kasrlar bilan tanishtirish dasturga binoan nechanchi sinfdan boshlanadi?

|
Boshlangich sinflarda kasrlar bilan tanishtirish dasturga binoan nechanchi sinfdan boshlanadi?
|
bet | 8/21 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 51,59 Kb. | | #159213 |
Bog'liq Boshlang`ich ta`lim o`qituvchilarining test savollari Тестлар-fayllar.org72. Boshlangich sinflarda kasrlar bilan tanishtirish dasturga binoan nechanchi sinfdan boshlanadi?
a) 1 b) 2 *c) 3 d) 4
73. Kasr tushunchasini hosil qilish har xil narsalarni teng bolaklarga … dan kelib chiqadi deyiladi.
a) bolish b) kesish c) sindirish va maydalash *d) barchasi
74. Dasturga binoan 3-sinfda oquvchilar kasrlar bilan qanday tanishtiriladi?
a) kasrlarning hosil bolishi, ularni taqqoslash b) sonning ulushini topish
c) berilgan ulushiga kora sonning ozini topish *d) barchasi togri
75. Qaysi mavzusini organishda bolalar nuqta va kesmalar bilan tanishadilar?
*a) 10 ichida raqamlash b) 100 ichida raqamlash c) 1000 ichida raqamlash d) kop xonali sonlarni raqamlash
76. Qaysi mavzuda togriburchak, togriburchakli tortburchak, kvadratlar, kopburchaklarning bir korinishi sifatida organadilar?
a) 10 ichida raqamlash *b) 100 ichida raqamlash c) 1000 ichida raqamlash d) kop xonali sonlarni raqamlash
77. Tomonlari 6 sm va 5 sm bolgan togri tortburchak chizing. Uning yuzini toping.
*a) 30 m² b) 11 m² c) 25 m² d) 36 m²
78. Togri tortburchakning perimetri 12 sm ga teng.Ushbu togri tortburchakning yuzi qanday bolishi mumkin?
a) 5 m² b) 8 m² c) 9 m² *d) barchasi
79. Togri tortburchakning yuzi 8 kv.sm. Bu togri tortburchakning perimetri qanday bolishi mumkin?
a) 1, 8 b) 2, 4 c) togri javob yoq *d) ikkalasi
80. Radiusi 2 sm 6 mm bolgan aylana va doira chizing. Ularning diametrlarini chizing va olchang.
a) 4 sm 2 mm *b) 5 sm 2 mm c) 6 sm 2 mm d) 5 sm 4 mm
81. Tomonining uzunligi 16 m bolgan kvadrat shaklidagi maydonning atrofini bir marta orab chiqish uchun necha metr sim kerak boladi?
a) 16 m b) 48 m *c) 64 m d) 72 m
82. Dastur boyicha “Yuz. Yuz birliklari” mavzusi nechanchi sinflarda organiladi?
a) 1 b) 2 c) 3 *d) 4
|
| |