nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi muxammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti nukus filiali

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI VA
KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUXAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI NUKUS FILIALI
___________________________________________ kafedrasi
(Kafedra nomi)
________________________________________mutaxassisligi
(Mutaxassislik shifri va nomi)
_________kurs __________________ guruhi talabasi
_______________________________________________ ning
(Familyasi, ismi, sharifi)
ISHLAB CHIQARISH AMALIYOTI BO’YICHA
KUNDALIK DAFTARI
Nukus – 2021 yil
Kadrlar tayyorlashda amaliyot alohida o’rin
egallaydi, amaliyot tanlangan mutaxassislik
bo’yicha kasbkorlik ko’nikma va bilimlarini
shakllantiradi
“Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi”dan
MUXAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI NUKUS FILIALI
direktorining 20__ - yil «___» ___________dagi _____ - sonli buyrug’iga asosan
Y O’ L L A N M A №_____
Muxammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Nukus filiali o’quv rejasi va 202___/202___ o’quv yilining o’quv jarayoni jadvaliga asosan universitet “Axborot texnologiyalari” kafedrasi “____” – bosqich “______________” – guruhi talabasi _______________________________________ ni ishlab chiqarish amaliyotini o’tash (f.i.sh)
uchun _____________________________________________________________
(Korxona yoki tashkilotning to’liq nomi)
____________________________________________________ ga yubormoqda.
ISHLAB CHIQARISH amaliyot muddati:
202__ yil «____» __________ dan 202__ yil «____» __________ gacha
Kadrlar bo’limi boshlig’i _______________________\________
(F.I.Sh, imzo)
OTM dan ketdi «____»______202__ y. Korxonaga keldi «____»______ 202__ y
М.O’._______________ М. O’.________________
Korxonadan ketdi «____»____202__ y. OTM ga keldi «____»______ 202__ y
М. O’._______________ М. O’.________________
|
Rasm 9. Loyiha oynasi - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 34/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishRasm 9. Loyiha oynasi.
Yangi loyiha oynasi ochiladi, unda bir nechta loyiha shablonlari ko'rsatiladi. Shablon muayyan turdagi loyiha uchun zarur bo'lgan asosiy fayllar va sozlamalarni o'z ichiga oladi.
1. Shablonni topish uchun qidiruv maydoniga kalit so‘zlarni kiritib ko‘ring. Mavjud shablonlar ro'yxati kiritilgan kalit so'zlar bo'yicha filtrlanadi. Siz “Barcha tillar” ochiladigan ro‘yxatidan C#, “Barcha platformalar” ro‘yxatidan Windows va “Barcha loyiha turlari” ro‘yxatidan “Console”ni tanlash orqali qo‘shimcha shablon natijalarini filtrlashingiz mumkin.
Konsol ilovasi shablonini tanlang va Keyingiga bosing.
Rasm 10. Loyiha oynasini sozlash.
1. Yangi loyihani sozlash oynasining Loyiha nomi maydoniga HelloWorld ni kiriting. Agar kerak bo'lsa, loyiha katalogining joylashuvini standart C:\Users\\source\repos manziliga o'zgartiring va keyin "Keyingi" tugmasini bosing.
Rasm 11. Yangi loyihaning konfiguratsiyasi.
1. Qo'shimcha ma'lumot oynasida Target Platform ochiladigan menyusi .NET 6.0 ekanligiga ishonch hosil qiling va keyin Yangi tugmasini bosing.
Rasm 11 a. Qo’shimcha ma’lumot oynasi.
Visual Studio loyihani yaratadi. Bu Hello, World ilovasining eng oddiy versiyasi bo'lib, u Hello World satrini chop etish uchun Console.WriteLine() usulini chaqiradi. konsol oynasida.
Loyiha fayllari Visual Studio IDE oynasining o'ng tomonida Solution Explorer deb nomlangan oynada paydo bo'ladi. Solution Explorer oynasida Program.cs faylini tanlang. Ilovangiz uchun C# kodi joyning katta qismini egallagan markaziy muharrir oynasida ochiladi.
Rasm 12. Visual studio dasturida C#,C++,Python kodlarida ishlash mumkin.
Kalit so'zlar va turlar kabi elementlarni ko'rsatish uchun kod avtomatik ravishda rang bilan ajratiladi. Kodni qator raqamlari bo'yicha topishingiz mumkin.
Koddagi kichik vertikal nuqtali chiziqlar qaysi jingalak qavslar mos kelishini ko'rsatadi. Kod bloklarini yig'ish yoki kengaytirish uchun mos ravishda minus va ortiqcha belgilari bo'lgan kichik qutilardan foydalaning. Ushbu kod tuzilishi xususiyati keraksiz kodni ekranda yashirish imkonini beradi.
|
| |
Rasm 17. Refactoring va IntelliSensedan foydalanish

|
Rasm 17. Refactoring va IntelliSensedan foydalanish
|
bet | 36/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishRasm 17. Refactoring va IntelliSensedan foydalanish
O'zgaruvchi butun loyiha davomida qayta nomlanadi, ya'ni bizning holatlarimizda faqat ikkita joyda.
1. Endi IntelliSense ning imkoniyatlarini ko'rib chiqamiz. Satr ostida Console.WriteLine($"\nSalom {foydalanuvchi nomi}!"); Endi DateTime kiriting = DateTime..
DateTime sinfining a'zolarini o'z ichiga olgan maydon paydo bo'ladi. Tanlangan elementning tavsifi alohida maydonda ko'rsatiladi
Rasm 17 a. Maydon.
1. Sinf xossasi bo'lgan Now(mulk) nomli a'zoni tanlang. Buning uchun uni ikki marta bosing yoki Tab tugmasini bosing. Satr oxiriga nuqta-vergul qo'shish orqali kod qatorini tugating: hozir DateTime = DateTime.Now;.
2. Ushbu satr ostiga quyidagi kod parchasini qo'shing:
C#Copy
int dayOfYear = hozir.DayOfYear
Console.Write("Yil kuni: ");
Console.WriteLine(dayOfYear);
Maslahat
Console.Write kodi Console.WriteLine-dan farq qiladi, chunki u chop etilgandan keyin qator terminatorini qo'shmaydi. Bu shuni anglatadiki, chiqishga yuborilgan matnning keyingi qismi xuddi shu qatorda paydo bo'ladi. Uning tavsifini ko'rish uchun kodingizdagi ushbu usullarning har biri ustiga sichqoncha ko'rsatkichini olib borishingiz mumkin.
1. Keyin kodni qisqartirish uchun yana refaktor qilamiz. Endi DateTime qatorida hozir o'zgaruvchini tanlang = DateTime.Now;. Ushbu qatordagi maydonda tornavida belgisi paydo bo'ladi.
2. Mavjud Visual Studio takliflarini ko'rish uchun ushbu tornavida belgisini bosing. Bunday holda, o'rnatilgan vaqtinchalik o'zgaruvchan refaktoring kod satrini umumiy harakatini o'zgartirmasdan olib tashlash uchun ko'rsatiladi.
Rasm 18.O’zgaruvchan refaktorning kod satrini harakatinin o’zgartirmasdan olib tashlash uchun ko’rsatish.
1. Kodingizni qayta tiklash uchun o'rnatilgan temp tugmasini bosing.
2. Ctrl+F5 tugmalarini bosib dasturni qayta ishga tushiring. Chiqish quyidagicha ko'rinadi:
|
| |
Markov tezisi - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 39/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishMarkov tezisi. Har qanday algoritm normal algoritm (intuitiv ma’noda) ko‘rinishida ifodalanishi mumkin.
Echimsizligi oldindan ma’lum yoki algoritmlar nazariyasi doirasida isbotlanuvchi algoritmik echimsiz muammolar mavjud. Masalan,
1. Ikki ixtiyoriy algoritm yoki dasturning bitta funksiyani hisoblash-hisoblamasligini aniqlovchi algoritm qurish mumkin emas.
2. Qandaydir dasturning o‘zi yozilgan matnga qo‘llanuvchan ekanligini aniqlovchi algoritm mavjud emas (o‘z-o‘ziga qo‘llanuvchanlik muammosi)
Algoritmik modellar va ularning berilishi Algoritmik modellar sinflariga quyidagilarni kiritish mumkin:
1. Hisoblash algoritmlari. Bunda barcha berilganlar sonlar ko‘rinishida ifodalanib, ularni qayta ishlash jarayoni arifetik hisoblashlarga keltiriladi. Bunday algoritmik modellar qandaydir sonli funksiya qiymatini hisoblab, elementar qadamlar esa arifmetik amallardan iborat bo‘ladi. Qadamlar ketma-ketligi superpozitsiya va rekursiya usullari orqali aniqlanadi.
2. Simvolli algoritmlar. Bunda algoritm boshlang‘ich ma’luotlari simvollardan iborat bo‘lib, ushbu simvollarning konkret alfaviti va o‘rniga qo‘yishlar qoidasi (masalan, Markovning noral algoritmi) beriladi.
3. Bajaruvchilar uchun algoritmlar.Algoritm mashina yoki avtomat bajarishi mukin bo‘lgan qoidalar (ko‘rsatmalar)ketma-ketligi bilan beriladi(masalan,Tyuring va Post abstrakt ashinalari).
Tipik algoritmik konstruksiyalar: mantiqiy (og‘zaki), jadvalli, grafil (graf, diagramma, rasm) lardan iborat bo‘lib, maxsus belgilashlar yordaida beriladi.
Rasm 25. Algoritmlarning blokli Sxemalar orqali talqini.
1 sxema – CHiziqli algoritmni ifodalab, bunda hisoblashlar additiv(ketma-ket) deb ataladi.
2 sxema – Tarmoqlanuvchi algoritmni ifodalab, hisoblashlar alьternativ deb ataladi.
3 sxema – Takrorlanuvchi algoritmni ifodalab, bunda hisoblashlar iteratsion deb ataladi.
Ixtiyoriy chekli A alifbosidagi har qanday algoritm uchun ekvivalent normal algoritmni qurish mumkin. Hozirgacha ma'lum bo'lgan barcha algoritmlar normallashtiriladi.
|
| |
Rasmlar 28 a,b. Visual Studio

|
Rasmlar 28 a,b. Visual Studio
|
bet | 46/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishRasmlar 28 a,b. Visual Studio.
O’rnatlishi kerk bo’lgan sohalarga qushchani qo’yib chiqamiz.
Agar sizda VS kodi allaqachon o'rnatilgan bo'lsa, lekin siz hali ham noldan boshlamoqchi bo'lsangiz, VS kodini butunlay olib tashlash uchun ushbu ko'rsatmalarga amal qiling.
. Kengaytmalarni sozlash Quyida VS kodini to'g'ri sozlash uchun kerak bo'ladigan kengaytmalar ro'yxati keltirilgan. VS kodini oching va chap asboblar panelida joylashgan kengaytmalar paneliga (Ctrl + Shift + X)ni bosib, o'ting va quyidagi kengaytmalarni birin-ketin yuklashni boshlang:
3. Microsoft-dan C / C++- [muhim] ushbu kengaytmaning to'g'ri ishlashi uchun bizga Path-ga o'rnatilgan va Qo'shilgan MinGW kompilyatori kerak bo'ladi. Agar sizda yo'q bo'lsa, ushbu qo'llanmani bajaring.
4. Austin tomonidan C++ Intellisense.
5. Microsoft-dan Python-ushbu kengaytmaning ishlashi uchun Python-ni sozlashingiz kerak bo'ladi. Eng so'nggi versiyasini bu yerdan yuklab oling va o'rnating.
6. Microsoft-ning Java Extension Pack - [muhim] o'rnatishdan oldin tizimingizda Java 8 JDK va JRE o'rnatilganligiga va Java uchun barcha kerakli muhit o'zgaruvchilari ko'rsatilganligiga ishonch hosil qiling. Agar yo'q bo'lsa, Java-ni kompyuteringizda qanday sozlash haqida Youtubedan shunga doir videolarni tomosha qiling.
7. Jun Xan's Code Runner - biz ushbu kengaytmadan barcha dasturlarimizni ishga tushirish uchun foydalanamiz. Buning uchun sozlash uchun ba'zi qadamlarni bajarish kerak. Ushbu qadamlarni keyingi bo'limlarda ko'rib chiqamiz. Quyida keltirilgan kengaytmalar qo'shimcha sozlash uchun ixtiyoriy, ammo biz sizga ularga e'tibor berishingizni, ular sizni qiziqtiradimi yoki yo'qligini bilishingizni va agar bo'lmasa, keyingi bo'limga o'tishingizni maslahat beramiz. * (Ixtiyoriy) Mattia Astronio tomonidan yaratilgan Material mavzusi-bu kengaytma ko'zni quvontiradigan ko'plab mavzularni o'z ichiga oladi. Siz xohlagan narsani tanlashingiz mumkin. Shaxsan biz hech qanday kengaytmalarsiz VS Code-da mavjud bo'lgan Monokai-ni afzal ko'ramiz.Mavzuni tanlash uchun, Ctrl + Shift + Pni bosiladi. Buyruqlar palitrasi ochiladi. So’z bo’yicha qidiruvni theme”amalga oshiring va mana bu Color Theme optsiyani tanlang. Darchalarni yaratish uchun siz File Icon Theme ni tanlashingiz mumkin:
|
| |
1. Margarin mahsulotlari ishlab chiqarish uchun qo‘llaniladigan xomashyolar va ularning tavsifi

|
1. Margarin mahsulotlari ishlab chiqarish uchun qo‘llaniladigan xomashyolar va ularning tavsifi
|
bet | 1/5 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 29,13 Kb. | | #255766 |
Bog'liq Margarin mahsulotlari ishlab chiqarish
Mavzu: Margarin mahsulotlari ishlab chiqarish
Reja:
1.Margarin mahsulotlari ishlab chiqarish uchun qo‘llaniladigan xomashyolar va ularning tavsifi.
2. Margarin ishlab chiqarish texnologiyasi.
3. Margarinlarning sifat ko‘rsatkichlari va saqlash.
Margarin mahsulotlari ishlab chiqarish uchun qo‘llaniladigan xomashyolar va ularning tavsifi
Margarinlar tabiiy o‘simlik moylari va gidrogenizatsiya qilingan yog‘larning emulsiyasiga sut, sariyog‘, tuz, qand, qaymoq va boshqa qo‘shimchalar qo‘shib olingan yog‘lar hisoblanadi. Margarinlar ishlab chiqarishning mohiyati qattiq yog‘lar balansini ko‘paytirish va o‘simlik moylarini ishlatish sohasini kengaytirishdan iboratdir. Margarinlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ovqatga va qandolat, kulinariya, non mahsulotlari ishlab chiqarishda ishlatish mumkin.
Margarinlar yog‘larning suvdagi, ko‘pchilik hollarda esa sutdagi yuqori darajada disperslangan emulsiyasidir. Shuning uchun ham margarinlar sariyog‘ singari yaxshi hazm bo‘ladi, ya’ni ularning organizmda o‘zlashtirili-shi 94-97 foizni tashkil etadi. Margarinlarning energiya berish qobiliyati ham sariyog‘larga yaqin turadi. 100 g margarinning energiya berish qobiliyati 3120 kJ ni tashkil etsa, sariyog‘niki esa 3130 kJ dan ortiqroqdir.
Margarinlarning ozuqaviy qiymati ularning kimyoviy tarkibiga bog‘liq bo‘ladi. Ularning biologik qiymati esa ularning tarkibiga kiruvchi o‘rin almashtirmaydigan yuqori darajada to‘yinmagan yog‘ kislotalari, fosfatidlar va yog‘da eruvchi vitaminlar borligi bilan izohlanadi.
Margarinlar ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan xom ashyolarni asosiy va qo‘shimcha xom ashyolarga bo‘lish mumkin. Margarinlar ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan asosiy xom ashyoga asosan margarinlarning yog‘ asosini tashkil etuvchi yog‘lar kiradi. Margarinlarning yog‘ asosini 30-80 foiz o‘simlik moylari va dengiz hayvonlari moylaridan olingan salomaslar (gidrogenizatsiya qilingan yog‘lar), 8-25 foizini tabiiy o‘simlik moylari, 10-25 foizini kokos yong‘og‘i yoki pal’ma moyi (ba’zi margarinlarga qo‘shiladi.) tashkil etadi. Suyuq margarinlarning yog‘ asosini esa 60-80 foiz suyuq tabiiy o‘simlik moylari tashkil etadi.
Qo‘shimcha xom ashyo sifatida esa sut, sariyog‘, tuz, qand, bo‘yoq, moddalari, muattar hid beruvchi moddalar, emulgatorlar, vitaminlar ishlatiladi.
|
| |
Markov tezisi - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 40/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishMarkov tezisi
Strukturali blok – sxema uchta bazaviy bloklar kopozitsiyasidan iborat bo‘ladi.
Algoritm turlari – Algoritmning uchta turi bor: chiziqli, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi.
Chiziqli algoritm – deb hech qanday shartsiz faqat ketma-ket bajariladigan jarayonlarga aytiladi.
Tarmoqlanuvchi algoritm – deb ma’lum shartlarga muvofiq bajariladigan ko‘rsatmalardan tuzilgan algoritmga aytiladi.
Takrorlanuvchi algoritm – deb biron bir shart tekshirilishi yoki biron parametrning har xil qiymatlari asosida algoritmda takrorlanish yuz beradigan jarayonlarga aytiladi.
Algoritmlarni turli usullarda tasvirlash mumkin. Masalan: so‘z bilan ifodalash; formulalarda berish; blok-sxemalarda tasvirlash; dastur shaklida ifodalash va boshqalar.
Algoritmlarni blok-sxema ko‘rinishda tasvirlash qulay va tushunarli bo‘lgani uchun ko‘p ishlatiladi. Bunda algoritmdagi har bir ko‘rsatma o‘z shakliga ega. Masalan: parallelogramm ko‘rinishdagi belgi ma’lumotlarni kiritish va chiqarish; to‘g‘ri to‘rtburchak belgisi hisoblash jarayonini; romb belgisi shartlarning tekshirilishini bildiradi.
Hayotimizda algoritmlarni turli sohalarda ba’zan bilgan holda ba’zan esa bilmagan holda ishlatamiz. Algoritmlar faqat matematik xarakterga ega bo‘lmasdan ularni oddiy hayotiy turmushimizda ham ko‘p qo‘llaymiz. Masalan, ovqat tayyorlash, choy damlash, biror berilgan ishni bajarish va boshqa. Bu ishlarni bajarishda ma’lum bo‘lgan aniq ko‘rsatmalarni ketma ket bajaramiz. Agar bu ko‘rsatmalar aniq bir ketma ketlik tartibida bajarilmasa kerakli natijani olaolmaymiz. Misol tariqasida matematik xarakterga ega bo‘lmagan butelbrod tayyorlash algoritmini ko‘rib chiqaylik. Bunda boshlang‘ich berilganlar: non, kolbasa va pishloq. Natija: butelbrod. Butelbrod tayyorlash algoritmi:
1. non bo‘lagini kesib olish;
2. kolbasa va pishloq bo‘lagini kesib olish;
3. kolbasa va pishloq bo‘lagini non bo‘lagi orasiga qo‘yish.
Agar bu jarayonning ketma-ketlik o‘rinlari almashsa yoki biror bir bosqich amalga oshirilmasa natija bo‘lmaydi.
|
| |
Mavzular
  
Ma`ruza, amaliy va seminar mashg`ulotlar rejasi

Mavzular
|
Ma`ruza, amaliy va seminar mashg`ulotlar rejasi
|
Soatlar
|
Ma`ruza mashg`ulot
lari
|
Amaliy va seminar mashg`ulot
lari
|
Mustaqil ta`lim
|
|
Dasturlashga kirish, dasturlashning asosiy tushunchalari.
|
Algoritmlash va dasturlashning asosiy tushunchalari.
Tilning bazaviy tushunchalari. Identifikatorlar, ularning turlari, ularga qiymat o‘zlashtirish usullari va operatorlari.
Ma’lumotlar toifalari va ularni o‘zgartirish.
|
2
|
2
|
6
|
|
Dasturlash tillarining tuzilmasi.
|
Dasturlash tillarining tuzilmasi.
Statik operator (sizeof). Qiymat o‘zlashtirish operatorlari va ularning ishlash usullari.
ma’lumotlarni kiritish va chiqarish operatorlari.
|
2
|
2
|
6
|
|
Tarmoqlanish va uzilishlarni tashkil etish operatorlari.
|
Tarmoqlanuvchi operatorlar(if va switch) va ularni ishlash ketma ketliklari.
Shartsiz o‘tish operatorlari
Uzilishni tashkil etish- break, continue.
|
2
|
2
|
6
|
|
Takrorlanish operatorlari.
|
Parametrli takrorlash operatori (for).
Old shartli va so‘ng shartli takrorlanuvchi sikl operatorlari (while va do while).
Takrorlanish jarayonlarini tarmoqlanish va shartsiz o‘tish orqali tashkil etish.
|
2
|
2
|
6
|
|
Funksiyalar.
|
Funksiya tavsifi. Qiymatlarni qaytarish.
Rekursiv funksiyalar.
Funksiyalarni qayta yuklash. Foydalanuvchi kutubxonasini tashkil etish.
|
2
|
4
|
8
|
|
Massivlar.
|
Statik massivlar. Bir o‘lchovli va ko‘p o‘lchovli massivlar.
Massiv elementlarini saralash va qidirish usullari.
|
2
|
4
|
8
|
|
Ko‘rsatkichlar va dinamik xotira bilan ishlash.
|
Ko‘rkatkichlar.
Dinamik xotira bilan ishlash.
Dinamik massiv va ularni funksiya parametri sifatida qo‘llanilishi.
|
2
|
2
|
8
|
|
Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari.
|
Kirish
Inkapsulyatsiya
Vvorislik, polimorfizm, sinflar va obyektlar.
Tuzilmalar va birlashmalar.
|
2
|
4
|
6
|
|
Konstruktorlar va destruktorlar.
|
Konstruktorlar va destruktorlar.
Friend funksiyalar va sinflar
ko‘rsatkichlar va sinf metodlari
Obyektlar massivi.
|
2
|
2
|
8
|
|
Inkapsulyatsiya va merosxo‘rlik.
|
Inkapsulyatsiya
Merosxo‘rlik va uning turlari
Himoyalangan merosxo‘rlik
Bazaviy sinf a’zolariga murojaatni boshqarish.
|
2
|
4
|
8
|
|
Polimorfizm.
|
Polimorfizm. Polimorfizm va uning turlari.
Virtual funksiya. Abstrakt sinf va funksiyalar.
|
2
|
2
|
6
|
|
Operatorlarni qayta yuklash.
|
Operatorlarni qayta yuklash.
Funksiyalar va amallar qayta yuklash va ulaning maqsadi.
|
2
|
2
|
8
|
|
Satrlar va kengaytirilgan belgilar.
|
1. Satrlar va kengaytirilgan belgilar.
Satrlarga ishlov berish standart funksiyalari
satrlarni ulash, solishtirish, belgilarni izlash, satr qismlarini izlash, o‘zgartirish va o‘chirish.
|
2
|
4
|
8
|
|
Fayllar va fayllar bilan ishlash.
|
Fayllar va oqimlar, diskdagi fayllar bilan ishlash.
Matnli fayllar. Binar fayllar. C++ tilida fayllar bilan ishlovchi maxsus funksiyalar.
Istisno (exception) larni qayta ishlash (throw, try va catch).
|
2
|
4
|
8
|
|
Shablonlar bilan ishlash.
|
Shablon (template) tushunchasi va ularning qo‘llanilishi.
Funksiya shablonlarini, sinf shablonlarini yaratish usullari va ularning qo‘llanilishi.
|
2
|
2
|
8
|
Jami soat
|
30
|
42
|
108
|
Amaliy mashg'ulot № 5 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 5/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot № 5
Birlamchi o'zgartirgichlarni o'rnatish
Amaliy mashg'ulot №5: Birlamchi o'zgartirgichlarni o'rnatish
Maqsad:
Birlamchi o'zgartirgichlar (sensorlar, detektorlar va boshqa o'lchov qurilmalari)ni mexatron tizimlarida to'g'ri o'rnatish va ularning ishlashini ta'minlash.
Vazifalar:
1. O'zgartirgich turlarini tanish va tanlash:
- Turli xil sensorlar va detektorlar (harorat, bosim, tezlik, joylashuv) haqida ma'lumot olish.
- Tizim talablariga mos keladigan o'zgartirgichlarni tanlash.
2. O'rnatish uchun qo'llanma tayyorlash:
- Har bir o'zgartirgich uchun o'rnatish bo'yicha qo'llanma yaratish.
- O'rnatish jarayonida rioya qilinishi kerak bo'lgan xavfsizlik qoidalarini belgilash.
3. O'zgartirgichlarni o'rnatish va sozlash:
- O'zgartirgichlarni tizimga to'g'ri ulash.
- O'rnatilgan qurilmalarni dasturiy ta'minot orqali sozlash va kalibrlash.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Ishlab chiqarish liniyasida yangi bosim sensorini o'rnatish.
1. Sensor tanlash:
- Ishlab chiqarish jarayonida kerak bo'ladigan bosim diapazoni uchun mos keladigan sensor modelini tanlash.
- Sensorning texnik xususiyatlarini, chidamliligini va ishlab chiqaruvchi tavsiyalarini ko'rib chiqish.
2. O'rnatish joyini tayyorlash:
- Sensor o'rnatiladigan joyda kerakli o'lchovlar va tekshiruvlar o'tkazish.
- O'rnatish uchun zarur bo'lgan asbob-uskunalar va materiallarni tayyorlash.
3. Sensor o'rnatish va sinovdan o'tkazish:
- Sensor o'rnatish bo'yicha qo'llanma asosida qurilmani joyiga mahkam o'rnatish.
- Sensorning to'g'ri ishlashini ta'minlash uchun elektr ulanishlarini tekshirish va dasturiy ta'minot bilan kalibrlash.
Yakuniy bosqichlar:
- O'rnatilgan sensorning ishlashini kuzatib borish.
- Ish jarayonida kelib chiqishi mumkin bo'lgan nosozliklarni bartaraf etish.
- Tizimning umumiy ishlash samaradorligini oshirish maqsadida boshqa zarur o'zgartirishlar qilish.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz birlamchi o'zgartirgichlarni tizimlarga qanday qilib to'g'ri va samarali tarzda o'rnatish va ulardan foydalanishni o'rganasiz. Har bir qadamda nazariy bilimlarni amaliy ishlar bilan uyg'unlashtirish, shuningdek, xavfsizlikka alohida e'tibor berish juda muhimdir.
|
| |
Amaliy mashg'ulot №3 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 3/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot №3
Energiya manbalarining yo'qotishlarini hisoblab chiqarish hisobiga tejamkor ishlab chiqarish texnologiyalarini qo'llash.
Amaliy mashg'ulot №3: Energiya manbalarining yo'qotishlarini hisoblab chiqarish hisobiga tejamkor ishlab chiqarish texnologiyalarini qo'llash
Maqsad:
Ishlab chiqarish jarayonlarida energiya yo'qotishlarini tahlil qilish va hisoblash orqali samarali energiya boshqaruvini amalga oshirish va tejamkor texnologiyalarni qo'llash.
Vazifalar:
1. Energiya yo'qotishlarini aniqlash:
- Ishlab chiqarish jarayonlarida energiya yo'qotishlarining asosiy manbalarini (masalan, isitish, yoritish, mexanik ishqalanish) aniqlash.
- Energiya sarfini kamaytirish imkoniyatlarini ko'rib chiqish.
2. Yo'qotishlarni hisoblash:
- Aniq bir ishlab chiqarish liniyasida yoki qurilmada energiya sarfini o'lchash.
- Yo'qotishlarni kamaytirish uchun zarur choralarni ko'rish.
3. Tejamkor texnologiyalarni joriy etish:
- Energiya tejamkor uskunalar va texnologiyalar (masalan, LED yoritish, invertorli konditsionerlar)ni tanlash va ulardan foydalanish.
- Ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Bir ishlab chiqarish korxonasida elektr energiyasining katta qismi yoritish tizimida sarflanmoqda. LED yoritishga o'tish orqali energiya sarfini qanday kamaytirish mumkinligini hisoblang.
1. Mavjud tizimning energiya sarfini o'lchash:
- Mavjud yoritish tizimi qancha elektr energiyasi iste'mol qilayotganini o'lchash.
- O'rtacha kunlik va oylik iste'molni hisoblash.
2. LED yoritish tizimining ta'sirini baholash:
- LED chiroqlarning energiya iste'molini solishtirma hisob-kitoblar orqali aniqlash.
- Yillik energiya tejashni hisoblab chiqish.
3. Iqtisodiyotni hisoblash:
- LED yoritishga o'tish uchun boshlang'ich xarajatlar.
- Tejash orqali qachon mablag' qaytishi mumkinligini aniqlash.
Yakuniy bosqichlar:
- Hisob-kitoblarni asoslangan holda qaror qabul qilish.
- LED yoritish tizimini o'rnatish va uni sinovdan o'tkazish.
- Energiya sarfini kuzatib borish va boshqa ishlab chiqarish sohalarida ham shu kabi tejamkor yechimlarni qo'llash.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz energiya sarfini tahlil qilish va kamaytirish bo'yicha muhim ko'nikmalarni rivojlantirasiz, bu esa korxonangizning umumiy samaradorligini oshirishga yordam beradi. Har bir qadamda amaliy yondashuvlar bilan nazariy bilimlarni birlashtirish muhimdir.
|
| |
Amaliy mashg'ulot №6 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 6/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot №6
Elektromexanik avtomatlashtirish tizimlarini o'rnatish
Amaliy mashg'ulot №6: Elektromexanik avtomatlashtirish tizimlarini o'rnatish
Maqsad:
Elektromexanik avtomatlashtirish tizimlarini samarali va xavfsiz tarzda o'rnatish, bu tizimlarni ishlatishda asosiy diqqatni tizimning integratsiyasi va ishlash samaradorligiga qaratish.
Vazifalar:
1. Tizim komponentlarini aniqlash va tekshirish:
- Tizim tarkibiga kiruvchi barcha elektromexanik qismlar va boshqaruv modullarini tekshirish.
- Har bir qismning ishlash holatini va o'rnatish uchun mosligini baholash.
2. O'rnatish sxemasini tuzish:
- Tizimning o'rnatish sxemasini yaratish, barcha elektrik va mexanik ulanishlar ko'rsatilgan bo'lishi kerak.
- Xavfsizlik va ishonchlilik standartlariga muvofiq ish rejasi tuzish.
3. Tizimni o'rnatish va sozlash:
- Komponentlarni joylariga o'rnatish, elektr ulanishlar va mexanik birlashtiruv ishlarini amalga oshirish.
- Tizimning dasturiy ta'minotini o'rnatish va dastlabki sozlamalarni bajarish.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Konveyer liniyasini avtomatlashtirish uchun yangi elektromexanik tizimni o'rnatish.
1. Komponentlarni qabul qilish va tekshirish:
- Tizimning motorlarini, sensorlarini va boshqaruv panelini qabul qilish va ularning texnik xususiyatlarini tekshirish.
- Har bir komponentning zarur sertifikatlari va ishlab chiqaruvchi hujjatlari bilan tanishish.
2. O'rnatish sxemasini ishlab chiqish:
- Konveyer liniyasining o'lchamlari va tizimning umumiy konfiguratsiyasiga asoslanib, o'rnatish sxemasini tuzish.
- Elektr ulanishlari va mexanik qismlarning o'zaro ishlashini rejalashtirish.
3. Tizimni o'rnatish va sinovdan o'tkazish:
- O'rnatish sxemasiga muvofiq, barcha qismlarni montaj qilish va ulanishlarini amalga oshirish.
- Tizimni ishga tushirish, dasturiy ta'minotni sozlash va dastlabki funktsional testlarni o'tkazish.
Yakuniy bosqichlar:
- Tizimning barqaror va xavfsiz ishlashini ta'minlash uchun kuzatuv va diagnostika o'tkazish.
- Xodimlarni yangi tizim bilan ishlash bo'yicha o'qitish.
- Tizimning samaradorligini oshirish uchun zarur bo'lgan sozlamalar va yangilanishlar ustida ishlash.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz elektromexanik avtomatlashtirish tizimlarini qanday qilib to'g'ri va samarali tarzda o'rnatishni o'rganasiz. Har bir qadamda amaliy yondashuvlar bilan nazariy bilimlarni birlashtirish, shuningdek, tizimning integratsiyasi va ishonchlilikka alohida e'tibor berish juda muhimdir.
|
| |
Amaliy mashg'ulot№2 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 2/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot№2
Asosiy elektr, gidravlik va pnevmatik sxemalarni o'qish.
Amaliy mashg'ulot №2: Asosiy elektr, gidravlik va pnevmatik sxemalarni o'qish
Maqsad:
Elektr, gidravlik va pnevmatik sxemalarni tushunish va ularni o'qiy olish qobiliyatini rivojlantirish, sxemalardagi asosiy ramzlarni va ulanish usullarini aniqlash.
Vazifalar:
1. Sxemalardagi ramzlarni o'rganish:
- Elektr sxemalaridagi resistorlar, kondensatorlar, tranzistorlar kabi komponentlarning ramzlarini tanish.
- Gidravlik sxemalardagi nasoslar, klapanlar, silindrlar va boshqa elementlarning ramzlarini o'rganish.
- Pnevmatik sxemalarda ishlatiladigan kompressorlar, valflar, tubolar va ulanishlarni aniqlash.
2. Sxemalarni tahlil qilish:
- Har bir tizim uchun sxema bo'yicha ishlash printsipini tushuntirish.
- Sxemalarda berilgan harakat yo'nalishlarini va bajariladigan funksiyalarni tahlil qilish.
3. Amaliy mashqlar o'tkazish:
- Berilgan sxemalar asosida kichik tizimlarni yig'ish va sinovdan o'tkazish.
- Sxemalarni o'zgartirish va yangi sxemalar yaratish orqali muammolarni hal qilish.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Berilgan pnevmatik sxemadan foydalanib, ishchi stantsiya uchun avtomatlashtirilgan havo bosim tizimini loyihalash.
1. Sxemani tahlil qilish:
- Sxemada qanday kompressor, valf va tubolar ishlatilgan?
- Bosim qanday nazorat qilinadi va qanday xavfsizlik choralari ko'rilgan?
2. Ish stantsiyasini yig'ish:
- Sxemada ko'rsatilganidek barcha komponentlarni to'g'ri ulash.
- Havo bosimini nazorat qilish uchun kerakli sensorlar va boshqaruv pultini o'rnatish.
3. Sinovdan o'tkazish va optimallashtirish:
- Tizimni ishga tushirish va bosimni nazorat qilish jarayonini kuzatish.
- Zarurat tug'ilganda sxemada o'zgartirishlar kiritish va qayta sinovdan o'tkazish.
Yakuniy bosqichlar:
- Sxema bo'yicha qurilgan tizimni texnik xususiyatlariga muvofiq tekshirish.
- Xavfsizlik qoidalariga amal qilgan holda ishlash.
- Tizimning samaradorligini baholash va kerakli hujjatlash ishlarini bajarish.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz sxemalarni o'qish va tahlil qilish ko'nikmalarini rivojlantirishingiz, shuningdek, muhandislik loyihalarida duch keladigan turli vaziyatlarni hal qilishda ushbu bilimlardan foydalanishingiz mumkin. Har bir qadamda nazariy bilimlarni amaliy ishlar bilan uyg'unlashtirish muhimdir.
|
| |
Amaliy mashg'ulot №8 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 8/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot №8
Mexatron tizimlarning ijro mexanizmlarini o'rnatish
Amaliy mashg'ulot №8: Mexatron tizimlarning ijro mexanizmlarini o'rnatish
Maqsad:
Mexatron tizimlarining ijrochi mexanizmlarini (masalan, motorlar, pnevmatik yoki gidravlik silindrlar, servo mekanizmlar) to'g'ri va samarali tarzda o'rnatish, ularning integratsiyasi va ishlash samaradorligini ta'minlash.
Vazifalar:
1. Ijrochi mexanizmlarni tanlash va tekshirish:
- Mexatron tizimi uchun zarur bo'lgan ijrochi mexanizmlarini (motorlar, silindrlar, aktuatorlar) tanlash va ularning texnik xususiyatlarini tekshirish.
- Har bir qismning ishlash holatini va o'rnatish uchun mosligini baholash.
2. O'rnatish sxemasini tuzish va xavfsizlik choralarini belgilash:
- Ijrochi mexanizmlarning o'rnatish sxemasini yaratish, barcha elektrik va mexanik ulanishlar ko'rsatilgan bo'lishi kerak.
- Ishchi xavfsizligini ta'minlash uchun zarur bo'lgan choralar va qoidalar belgilanadi.
3. Mexanizmlarni o'rnatish va sozlash:
- Komponentlarni joylariga o'rnatish, zarur ulanishlar va birlashtiruv ishlarini amalga oshirish.
- Tizimni ishga tushirishdan oldin barcha qismlarni sinchkovlik bilan tekshirish va sozlash.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Avtomatlashtirilgan qadoqlash liniyasiga yangi servo motorlarni o'rnatish.
1. Servo motorlarni qabul qilish va tekshirish:
- Yangi kelgan servo motorlarni qabul qilib, ularning texnik xususiyatlarini tekshirish.
- Har bir motorning zarur sertifikatlari va ishlab chiqaruvchi hujjatlari bilan tanishish.
2. O'rnatish sxemasini ishlab chiqish:
- Qadoqlash liniyasining o'lchamlari va tizimning umumiy konfiguratsiyasiga asoslanib, servo motorlarning o'rnatish sxemasini tuzish.
- Elektr ulanishlari va mexanik qismlarning o'zaro ishlashini rejalashtirish.
3. Servo motorlarni o'rnatish va sinovdan o'tkazish:
- O'rnatish sxemasiga muvofiq, barcha servo motorlarni montaj qilish va ulanishlarini amalga oshirish.
- Tizimni ishga tushirish, motorlarni sozlash va dastlabki funktsional testlarni o'tkazish.
Yakuniy bosqichlar:
- Tizimning barqaror va xavfsiz ishlashini ta'minlash uchun kuzatuv va diagnostika o'tkazish.
- Xodimlarni yangi tizim bilan ishlash bo'yicha o'qitish.
- Tizimning samaradorligini oshirish uchun zarur bo'lgan sozlamalar va yangilanishlar ustida ishlash.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz mexatron tizimlarning ijrochi mexanizmlarini qanday qilib to'g'ri va samarali tarzda o'rnatishni o'rganasiz. Har bir qadamda amaliy yondashuvlar bilan nazariy bilimlarni birlashtirish, shuningdek, tizimning integratsiyasi va ishonchlilikka alohida e'tibor berish juda muhimdir.
|
| |
Amaliy mashg'ulot №9 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 9/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot №9
Ikkilamchi o'lchash asboblarini o'rnatish va ulash
Amaliy mashg'ulot №9: Ikkilamchi o'lchash asboblarini o'rnatish va ulash
Maqsad:
Ikkilamchi o'lchash asboblarini (masalan, temperaturani, bosimni, oqimni o'lchovchi sensorlar va transduserlar) mexatron tizimlariga to'g'ri va xavfsiz tarzda o'rnatish va ularning ishlashini integratsiya qilish.
Vazifalar:
1. O'lchash asboblarini tanlash va tekshirish:
- Tizim talablariga mos keladigan ikkilamchi o'lchash asboblarini tanlash.
- Har bir asbobning texnik xususiyatlarini tekshirish va mosligini baholash.
2. O'rnatish sxemasini tuzish va ulanish ko'rsatmalarini ishlab chiqish:
- O'lchash asboblarini o'rnatish va ulash sxemasini yaratish, zarur elektrik va signal ulanishlari ko'rsatilgan bo'lishi kerak.
- Ulanishlar va ishlatish bo'yicha ko'rsatmalarni ishlab chiqish.
3. Asbob-uskunalarni o'rnatish va ulash:
- Komponentlarni joylariga o'rnatish va zarur ulanishlar va birlashtiruv ishlarini amalga oshirish.
- Asboblar bilan ishlashda xavfsizlik choralarini ko'rib chiqish va ish joyini tayyorlash.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Ishlab chiqarish liniyasida yangi bosim va harorat sensorlarini o'rnatish.
1. Sensorlarni qabul qilish va tekshirish:
- Yangi kelgan bosim va harorat sensorlarini qabul qilib, ularning texnik xususiyatlarini tekshirish.
- Sensorlarning ishlash diapazoni va chiqish signal turlarini (masalan, analog yoki raqamli) tekshirish.
2. O'rnatish sxemasini ishlab chiqish:
- Ishlab chiqarish liniyasining o'lchamlari va sensorlarni o'rnatish joylarini asos sifatida olib, o'rnatish sxemasini tuzish.
- Sensorlarni tizimga ulash uchun zarur bo'lgan kabel turlari va ulanish usullarini aniqlash.
3. Sensorlarni o'rnatish va ulash:
- O'rnatish sxemasiga muvofiq, sensorlarni montaj qilish va elektr ulanishlarini amalga oshirish.
- Sensorlarni tizim bilan integratsiyalash uchun zarur dasturiy ta'minotni sozlash va sensorlarni kalibrlash.
Yakuniy bosqichlar:
- Sensorlar orqali olingan ma'lumotlarni kuzatish va tahlil qilish.
- Sensorlarning ishlashini optimallashtirish uchun zarur bo'lgan sozlamalar va yangilanishlar ustida ishlash.
- Xodimlarni yangi o'rnatilgan o'lchash asboblaridan foydalanish bo'yicha o'qitish.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz ikkilamchi o'lchash asboblarini qanday qilib to'g'ri va samarali tarzda mexatron tizimlarga o'rnatish va ulashni o'rganasiz. Har bir qadamda amaliy yondashuvlar bilan nazariy bilimlarni birlashtirish, shuningdek, tizimning aniq va ishonchli ma'lumotlarni taqdim etish qobiliyatini oshirish muhimdir.
|
| |
Amaliy mashg'ulot №7 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 7/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot №7
Gidravlik va pnevmatik avtomatlashtirish tizimlarini o'rnatish
Amaliy mashg'ulot №7: Gidravlik va pnevmatik avtomatlashtirish tizimlarini o'rnatish
Maqsad:
Gidravlik va pnevmatik tizimlarni to'g'ri va xavfsiz tarzda o'rnatish, bu tizimlarning samarali ishlashini ta'minlash va ish jarayonida muammolarni bartaraf etish.
Vazifalar:
1. Tizim komponentlarini aniqlash va tekshirish:
- Gidravlik va pnevmatik tizimlar uchun zarur bo'lgan asosiy komponentlar (nasoslar, valflar, silindrlar, shlanglar)ni tanish va tekshirish.
- Har bir qismning ishlash holatini va o'rnatish uchun mosligini baholash.
2. O'rnatish sxemasini tuzish va xavfsizlik choralarini belgilash:
- Gidravlik va pnevmatik tizimlarning o'rnatish sxemasini yaratish, barcha gidravlik va pnevmatik ulanishlar ko'rsatilgan bo'lishi kerak.
- Ishchi xavfsizligini ta'minlash uchun zarur bo'lgan choralar va qoidalar belgilanadi.
3. Tizimni o'rnatish va sozlash:
- Komponentlarni joylariga o'rnatish, gidravlik va pnevmatik ulanishlar va birlashtiruv ishlarini amalga oshirish.
- Tizimni ishga tushirishdan oldin barcha qismlarni sinchkovlik bilan tekshirish va sozlash.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Ishlab chiqarish liniyasida yangi gidravlik pressni o'rnatish.
1. Komponentlarni qabul qilish va tekshirish:
- Gidravlik pressning nasosi, valflari va gidravlik silindrlarini qabul qilib, ularning texnik xususiyatlarini tekshirish.
- Har bir komponentning zarur sertifikatlari va ishlab chiqaruvchi hujjatlari bilan tanishish.
2. O'rnatish sxemasini ishlab chiqish:
- Pressning gidravlik sxemasini tahlil qilish va o'rnatish joyining o'lchamlari asosida sxemani tuzish.
- Gidravlik ulanishlarni rejalashtirish va zarur xavfsizlik choralari bilan tanishtirish.
3. Tizimni o'rnatish va sinovdan o'tkazish:
- O'rnatish sxemasiga muvofiq, barcha gidravlik qismlarni montaj qilish va ulanishlarini amalga oshirish.
- Tizimni ishga tushirish, gidravlik bosimni sozlash va dastlabki funktsional testlarni o'tkazish.
Yakuniy bosqichlar:
- Tizimning barqaror va xavfsiz ishlashini ta'minlash uchun kuzatuv va diagnostika o'tkazish.
- Xodimlarni yangi tizim bilan ishlash bo'yicha o'qitish.
- Tizimning samaradorligini oshirish uchun zarur bo'lgan sozlamalar va yangilanishlar ustida ishlash.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz gidravlik va pnevmatik avtomatlashtirish tizimlarini qanday qilib to'g'ri va samarali tarzda o'rnatishni o'rganasiz. Har bir qadamda amaliy yondashuvlar bilan nazariy bilimlarni birlashtirish, shuningdek, tizimning integratsiyasi va ishonchlilikka alohida e'tibor berish juda muhimdir.
|
| |
Amaliy mashg'ulot №4 - Amaliy mashg’ulotlar

|
Amaliy mashg’ulotlar
|
bet | 4/14 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 179,42 Kb. | | #264596 |
Bog'liq amaliy mashg\'ulotlarAmaliy mashg'ulot №4
O'rnatishga tayyorgarlik ko'rish bo'yicha ishlarni bajarish. Mexatron tizimlarning element bazasini tekshirish, asboblar va jihozlarni tayyorlash.
Amaliy mashg'ulot №4: O'rnatishga tayyorgarlik ko'rish bo'yicha ishlarni bajarish. Mexatron tizimlarning element bazasini tekshirish, asboblar va jihozlarni tayyorlash
Maqsad:
Mexatron tizimlarini o'rnatishdan oldin zarur tayyorgarlik ishlarini bajarish, tizimning elementlarini tekshirish va kerakli asbob-uskunalar bilan jihozlanish.
Vazifalar:
1. Tizim komponentlarini tekshirish:
- Mexatron tizimi tarkibidagi barcha komponentlar (sensorlar, motorlar, boshqaruv modullari)ni tekshirish.
- Har bir qismning ishlash holatini va mosligini tekshirish.
2. Asboblar va jihozlarni tayyorlash:
- O'rnatish ishlarida kerak bo'ladigan asboblar (vidalovka, o'lchagichlar, payvandlash uskunalari)ni tayyorlash.
- Asboblar to'g'ri ishlashini va xavfsizligini ta'minlash.
3. Ish joyini tayyorlash:
- Mexatron tizimini o'rnatish uchun kerak bo'ladigan ish maydonini tayyorlash.
- Ish joyida xavfsizlik choralarini ko'rib chiqish va amalga oshirish.
Misol va Amaliyot:
Misol vazifa: Avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish liniyasiga yangi mexatron tizimini o'rnatish.
1. Komponentlarni qabul qilish va tekshirish:
- Yangi kelgan mexatron tizimi komponentlarini qabul qilib, ularni tekshirish.
- Har bir qismni yetkazib beruvchining texnik xususiyatlari bilan solishtirish.
2. Asbob-uskunalarni tayyorlash:
- O'rnatish ishlarida kerak bo'ladigan barcha asbob-uskunalar (masalan, mikrometr, o'lchov lentalari)ni to'plash.
- Uskunalar ishlatilishdan oldin tekshirilishi va kerak bo'lsa, sozlanishi.
3. Ish maydonini tayyorlash va xavfsizlikni ta'minlash:
- Ish maydonini tozalash va kerakli jihozlarni joylashtirish.
- Ishchilarning xavfsizlik kiyimlari va himoya vositalarini ta'minlash.
Yakuniy bosqichlar:
- Har bir qadamni diqqat bilan amalga oshirish.
- O'rnatish jarayonida kelib chiqishi mumkin bo'lgan muammolarni oldindan aniqlash va ularni bartaraf etish.
- O'rnatilgan tizimni sinovdan o'tkazish va uning to'g'ri ishlashini ta'minlash.
Bu amaliy mashg'ulot orqali siz mexatron tizimlarni o'rnatish uchun zarur barcha tayyorgarlik ishlarini amalga oshirishni o'rganasiz, bu esa tizimning ishonchli va xavfsiz ishlashini ta'minlaydi. Har bir qadamda amaliy yondashuvlar bilan nazariy bilimlarni birlashtirish muhimdir.
|
| |
quduqni vaqtincha to’xtatish

|
quduqni vaqtincha to’xtatish
|
bet | 7/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)quduqni vaqtincha to’xtatish -burg’ qudug’ini sinash jarayonida mahsuldor qatlamlardan sanoatga yaroqli miqdorda neft va gaz zahirasi aniqlanadi qazib olishga topshirish sharti bilan burg’ qudug’ini vaqtincha to’xtatilib qo’yilishi.
Neft va gaz qatlamlarni ochish -burg’ qudug’iga yerdanda mahsuldor neft va gaz qatlamlarini ochish. Burg’ilash jarayonida ochiladigan neft va gaz qatlamlarini to’yinganlik darajasiga qarab kam to’yingan va to’yingan (ochish jarayonida favvoralanishi mumkin bo’lgan) qatlamlar guruhida ajratiladi.
Mahsuldor qatlamni ochish -mahsuldor qatlamlarni ochish bir necha yo’nalishda amalga oshiriladi: 1) burg’ qudug’ mahsuldor qatlamning shipigacha kovlanib, oraliq quvurlar yordamida sementlanadi. Keyin mahsuldor qatlam ochilib, burg’ qudug’iga suzgich tushiriladi. Bu holda oraliq quvurlar birikmasi ekspluatatsion hisoblanadi. 2) burg’ qudug’i mahsuldor qatlamning butun qalinligi bo’yicha kovlanadi va suzgichli ekspluatatsion quvurlar birikmasi tushiriladi. Keyin majet usuli yordamida neft qatlami shipining ustki qismi semetlanadi. Bunday usullar past bosimli qatlamlarda foydalaniladi. 3) burg’ qudug’i mahsuldor qatlamning butun qalinligi bo’yicha kovlanadi. Keyin ekspluatatsion quvurlarbirikmasi tushirilib, quduq tubidan boshlab sementlanadi. Keyin mustahkamlovchi quvurlar birikmasi mahsuldor qatlamlar chiqishi uchun teshik ochiladi bunday usullar yuqori bosimli qatlamlarda foydalaniladi.
Mahsuldor qatlamlarni ikkilamchi ochish - mahsuldor qatlamlarni ochgandan keyin, butun quduq mustahkamlovchi quvurlar birikmasi bilan mahkamlanadi va ayrim bo’shliqlar sementlanadi. Keyin quduqdagi qatlamdan neft va boshqa suyuqlik oqimini olish uchun mustahkamlovchi quvurlar birikmasida ko’p teshiklar ochiladi. Bunday teshiklarni ochish jarayoni «mahsuldor qatlamlarning ikkilamchi ochilishi» deb ataladi.
Neft olishning ikkilamchi metodlari-konlarni dastlab, ishlatish bosqichida qatlam energiyasining kamayishi natijasida qatlamda qolgan qoldiq neftni chiqarib olish chora-tadbirlari.
|
| |
quduq chuqurligi - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 14/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)quduq chuqurligi - bir necha metrdan bir necha kilometrga yetadi. Ayrim neft va gaz quduqlarining chuqurligi 6000 metr va undan ochishi mumkin.
Chuqurlik nasosi yordamida qazib olish - konlarni qazib olish vaqtida chuqur burg’ qudqg’idan neft va suvni mexanizasiyalashtirish yo’li bilan yer yuziga chiqarish jarayoni.
Chuqurlik nasosi qurilmalari - chuqur burg’ quduqlaridan yer osti suvlarini yer yuzasiga chiqarishga xizmat qiladi. U, suvning harorati 350C, minerallanishi 2000 mg/l, mexaniq aralashmalar miqdori 1000 mg/l bo’lganda qo’llaniladi.
Chuqurlik debitometri - burg’ qudug’i tubiga nisbatan har xil chuqurlikdagi suyuqlikning sarflanish miqdorini o’lchaydigan asbob. U har bir qatlamning ayrim qismidan chiqayotgan neft va suv debitini o’lchaydi.
Quvurlar birikmasi kallagi - -burg’ qudug’iga tushirilgan mustahkamlovchi quvurlar birikmasini bogʻ’lab (tutib) turishga va quvurlar oralig’i bo’shlig’ini germetiklashtirishga xizmat qiladi.
Tiralish gradienti-sizilish (fil’tratsiya) masofasining uzunlik birligiga nisbatan olingan bosimining pasayishi.
Harorat gradienti-yer po’stining chuqurligi bo’yicha har 33 metrda haroratning 10 ga oshishi.
Neft-suv yuzasining chegarasi-suv va neft namoyonlanishini bir-biridan ajratib turadigan yuza.
Granulometr -sochiluvchi materiallarning granulometrik tarkibini o’lchovchi avtomatik yoki avtomatlashtirilgan moslama.
GrifАn-neft, gaz va suvlarning yer ostidan yer yuzasiga naysimon buloqchalarga o’hshab chiqishi. Ular asosan burg’ qudug’i atrofida paydo bo’ladi.
Suyuqlik ichidagi bosim-suyuqlikning ayni bir sathda hamma yo’nalishlar bo’yicha bir xil koʻch bilan ta’siri. Chuqurlik ortgan sari suyuqlikning quduq devoriga ta’sir etuvchi bosimi oshib boradi.
G’ovaklardagi suv bosimi-chaqiq jinsdagi g’ovaklarni to’ldirib turadigan suvning gidrostatik bosimi.
Gaz bosimi-gaz molekulalarining issiqlik ta’siridan kengayishidan hosil bo’lgan bosim. Bu bosim kg/sm2 birlikda yoki atmosferada hisoblanadi (1 atm. qiymati 1,03 kg/sm2 teng)
|
| |
Aylantiruvchi moment - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 2/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Aylantiruvchi moment-burg’ilash jarayonida aylantiruvchi moment sarflangan quvvatning jami bilan aniqlanadi.
Afonitli ohaktoshlar -tarkibidagi asosiy komponentlarni ko’z bilan aniqlash ancha murakkab bo’lgan bir hil tarkibli, mayda zarrachali zichlangan o’q oqimtir ohaktoshlar.
bosimli suv sistemasi -yer osti suvlarining hozirda vaqtdagi ta’minlanish, bosim paydo bo’lishi va oqib sarflanish joylarini o’z ichiga oladi.
Bentonitli gil - montmorillonit va beydelitdan iborat gil. Ba’zan «tosh sovun» ham deyiladi. Bentonitli gil nordon va o’rta asosli vulkan ko’llari va tuflarning nurashidan paydo bo’ladi. Bentonitli gillar suv shimish, ko’pchish va qayishqoqlik xususiyatlariga ega. Unda gidroslyuda, kaolin, sepiolit, poligorskit, kristobalit, seolit va boshqa minerallar uchraydi. U tabiatda bo’z, sariq va qumush rangda bo’ladi. Bentonitli gillar sanoatda vino, moy va neft mahsulotlarini tozalashda va burg’ilash ishlari uchun qimmatli hom ashyodir.
Bosim gradienti -masofaning uzunlik birligiga (m, km) nisbatan olingan bosimining pasayishi.
Buferli bosim-burg’ qudug’idan neft va gaz yoki suv otilib chiqayotganda uning yer yuzasi bilan kesishgan nuqtasidagi dinamik bosim.
Bosim depressiyasi-quduq devoridagi kuzatilayotgan nuqta uchun dinamik qatlam bosimining boshlang’ich qatlam bosimiga nisbatan pasayishi yoki qazib olinayotgan quduqlar uchun dinamik qatlam bosimi va mazkur quduq tubidagi bosim o’rtasidagi farq.
Bitumli ohaktoshlar-cho’kindi jins. Tarkibiga bitum qo’shilgan qora rangli ohaktosh.
Bosim - muayyan sathdan suv ustuni balandligi bilan ifodalanuvchi bosimi.
Birlamchi neft - dastlab hosil bo’lgan joyida saqlanib qolgan neft.
Qatlamning anomal yuqori bosimi-qatlam ichidagi neft va gaz uyumi bosimining o’lchanayotgan qatlamning gipsometrik belgi (nishon) nuqtasidagi gidrostatik bosimdan yuqori bo’lishi.
Qatlamning anomal past bosimi- -qatlam ichidagi neft va gaz uyumi bosimning o’lchanayotgan qatlamning gipsometrik belgi (nishon) nuqtasidagi gidrostatik bosimdan past bo’lishi.
|
| |
Gidrodinamik anomaliya - Glossariy halokat avariya

|
Glossariy halokat avariya
|
bet | 3/31 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 65,54 Kb. | | #257232 |
Bog'liq sillabus (1)Gidrodinamik anomaliya-ma’lum bir joy yer osti suvlari gidrodinamik ko’rsatkichlari (harakat tezligi, qatlam bosimi) ning shu joyning fon ko’rsatkichlardan yuqoriroq bo’lishi.
Favvora armatura-favvoralanayotgan qudug’i og’ziga joylashtirilgan, yuqori bosimda germatik holatni, liftli quvur birikmasi ilmog’ini, mahsulot oqimini o’tkazgich quvurlarga yetqazib berishni, qatlamlarning bir, me’yorda ishlashini ta’minlaydigan moslama. Favvoral armatura moslamasi yuqori bosimga chidamli qilib yasaladi. Shuning uchun bu moslama liftli quvurlardagi va quduqdan chiqayotgan mahsulotlardagi bosimlarni olchash va quduqni o’zlashtirish jarayonida gazlarni chiqarish yoki yopishga imkon beradi. Boʻlar yordamida favvora quduqlar nazorat qilinib tartibga solinadi, zarur paytda esa favvora berkitiladi.
Langar-qo’zg’almas o’q atrofida tebranma harakat qiladigan bir yoki ikki yelkali richag; nasoslar, burg’ilash dastgohlari uchun xizmat qiladi.
Chig,ir barabani-chig’irning asosiy qismi hisoblanib, chig’ir bilan birga ishlaydi.
quvurlar birikmasini Mustahkamlovchi boshmoQ-burg’ilash qudug’i devorlarini mustahkamlaydigan quvurlarning quyi qismiga o’rnatiladigan qalin devorli katta quvur. U o’zining og’irlikka chidamliligi bilan farqlanadi.
Talli blok-yuk ko’taradigan g’altakli sistema. Talli blokning yuk ko’tarish imkoniyati chuqur quduq qazilganda 300-400 t, kolonkali burg’ilash uchun 10, 12, 20,25 va 35 t. teng.
Vanna-burg’ quduqlarini kovlash jarayonida quduq devorlaridagi togʻ’ jinslarining o’pirilishi natijasida qisilib qolgan burg’ilash quvurlarini chiqarib olishga mo’ljallangan. Bunda burg’ qudug’ining quvurlar qisilib qolgan oralig’iga neft, suv, kislota haydalib vanna tashqil qilinadi.
quduqlarni ishga tushirish-burg’ilash ishlari tamomlangan, geologik-texnik naryadi va geologik kesimi tuzilgan, maxsus komissiya tamonidan qabul qilingan, togʻ’-nazorat idorasining yozma ruxsati bo’lgan quduqlarni ishga tushirishga ruxsat etish jarayoni.
|
| |