nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak

Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
- Xalq musiqa ijodi haqida tushunchaga ega bo`lish;
- o`zbek xalq musiqasining ommaviy janrlari; qo`shiq, alla, lapar, yalla, terma, bolalar qo`shiqlari, ommaviy kuylar haqida tushunchaga ega bo`lish;
- o`zbek musiqasida bastakorlik uslubi hamda kompozitorlik ijodi haqida umumiy tushunchaga ega bo`lish;
- rus, dunyo xalq musiqasi va O`zbekistonda yashovchi xalqlarining musiqasi haqida umumiy tushunchaga ega bo`lish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
- Xalq musiqa janrlarini ohang va ifoda tavsiflariga ko`ra ajrata bilish;
- bastakorlik va kompozitorlik uslubiga mansub asarlarning tuzilishi va ijro uslubidan ajrata olish:
- ommaviy xalq musiqa janrlarini kasbiy musiqa (ashula, katta ashula)dan farqlay olish;
- mashq va qo`shiqlarni nota yozuviga qarab kuylay olish;
- kichik cholg`u asboblarida chalib, musiqaga ritmik jo`r bo`la olish;
- ma`lum she`r parchalariga kuy bastalay olish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
- Tinglash va kuylash orqali asarning major va minor ladini farqlash;
- musiqa tinglash orqali damli, zarbli va torli cholg`u asboblarining ovoz tembridan farqlash;
- nota yozuvlariga qarab kuylash;
- musiqiy cholg`u asboblarida kuy va qo`shiqlar xarakteriga mos ritmik jo`r bo`lish.
5-sinf
|
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak

Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
-Shoir va bastakorlarni bir-biridan farqi haqida tushunchaga ega bo`lish;
- musiqaning badiiy tavsifi (quvnoq, sho`x, g`amgin va v.b.)ni bilish;
- musiqaning tasviriy tavsifi (tabiat, o`yin, ertak, hazil, o`yinchoqlar obrazlari, kundalik hayot) haqida tushunchaga ega bo`lish;
- nota chizig`i, skripka kaliti, etti tovush haqida umumiy tasavvurga ega bo`lish;
- musiqiy ifoda tavsifiga qarab ijro tiplari sust, sekin, o`rta va tez suratlarda ijro etilishini bilish;
- kuyga tavsif berish (sekin, tez, sakramali) va unda nima ifodalanganligini bilish;
xalq cholg`u asboblaridan doira, rubob, nog`ora, karnay bilan tanishish;
tovushlarni baland va pastligi, yuqorilashib va pastlashib borishi, uzun va qisqaligi haqida tushunchaga ega bo`lish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
- Asar ohangidan unda nima tavsiflanganligini, uning ifoda tavsifi (quvnoq, sho`x, g`amgin, hazil va boshqalar ) orqali aniqlay olish;
chapakda va bolalar cholg`u asboblarida chalib musiqaga ritmik jo`r bo`lish;
- dirijorning “Diqqat”, “Nafas” va “Tugatish” kabi asosiy ish oralariga amal qila olish;
- notalar uzunligi (butun, yarim, chorak va nimchorak) haqida tasavvurga ega bo`lish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
- Shoir va bastakorlarni bir-biridan farqlash;
- asarlarni ifoda tavsiflari orqali farqlash;.
- musiqa tovushlarini farqlash;
- kuy va qo`shiqlarga tavsif berish;
- dirijorning ishoralariga qarab kuylash.
2-sinf
|
-rasm.

11.4.4. Datagrammaga asoslangan paketli kommutatsiya

11.13-rasm.
11.4.4. Datagrammaga asoslangan paketli kommutatsiya
Datagramma kommutatsiya tarmog'i aloqa davridagi eng muhim jarayonlar 11.14-rasmda ko'rsatilgan. Boshlang’ich-tugun aloqa yo’lidagi birinchi oraliq tugunni aniqlaydi va paketlarni yuborishni boshlaydi. Har bir paketda boshlang’ich tugun va oxirgi tugun identifikatori mavjud bo’ladi. Birinchi oraliq (A tugun) tugun kelayotgan xabarlarni to’liq saqlamasdan turib keyingi oraliq tugunga paketlarni yuborishni boshlaydi .
11.14-rasm
Bu jarayon oxirgi tugungacha takrorlanadi. Bu uslubda aloqani bog’lash va uzish jarayoni bo’lmaganligi sababli,har bir paket uchun boshlang'ich tugundan oxirgi tugungacha bo'lgan yo'l har xil bo'lishi mumkin va buning oqibatida xabar uzatishda turli kechkishlar sodir bo’lishi va xabar paketlari tartibsiz ko’rinishda kelishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar.
Dr. Daniel J. MLYNEK, Yusuf Leblebici. Design of VLSI systems. Online course. http://emicroelectronics.free.fr/onlineCourses/VLSI/index.html .KGF 11/10/1998
[Abramovic91] М. Abramovic, M. Breuer, and А. Friedman, Digital Systems Testing and Testable Design, IEEE Press, Piscataway, NJ, 1991.
[Agrawal88] V. Agrawal and S. Seth, Eds. Test Generation for VLSI Chips, IEEE Computer Society Press, 1988.
[Bhavsar01] D. Bhavsar, (“Testing of High-Performance Microprocessors", in Design of High-Performance Microprocessor Circuits, А. Chandrakasan et al., Ed., р. 523-544, IEEE P1·ess, 2001.
[Eichelbeigei-78] Е. Eichelberger and Т. Williams, "А Logic Design Structure for VLSI Testability", Journal оп Design Automation of Fault-Tolerant Computing, Мау 1978, vol. 2, р. 165-178.
[Goel81] Р. Goel, “An Implicit Enumeration Algorithm to Generate Tests for Combinational Logic Circuits", IEEE Тrans оn Computers, June 1981, vol. С-30, по. 3, р. 26-268.
|
-rasm:
   
11.11-rasm - Bajardi: Z. Xoliqov tekshirdi: Q. Zohirov

|
Bajardi: Z. Xoliqov tekshirdi: Q. Zohirov
|
bet | 2/3 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 88 Kb. | | #110736 |
Bog'liq 2 - Amaliy mashg\'ulot — копия11.10-rasm:
11.11-rasm:
11.4.2. Xabarli kommutatsiya
11.12-rasmda xabarli kommutatsiya tarmog'i aloqa davri jarayonlari ko’rsatilgan Aloqa o'rnatilganda, boshlang'ich tugun oxirgi tugunga olib boradigan yo'ldagi birinchi oraliq tugun (A tugun) ni aniqlaydi va unga butun xabarni yuboradi. Birinchi oraliq tugun xabarni qabul qilgandan va o’zida saqlagandan so'ng, birinchi oraliq ( A tugun ) tugun, ikkinchi oraliq (B tugunini) aniqlaydi va olaqa kanali band bo'lmasa, avvalgi (birinchi) oraliq tugun xabarni keying (ikkinchi) oraliq tugunga yuboradi (bu usulga saqlash va yo'naltirish falsafasi deb ham ataladi). Bu jarayon xabar oxirgi tugunga yetib kelguncha takrorlanadi. 11.12-rasmda ko'rinib turibdiki, aloqani uzish yoki bog’lash shart emas.
11.12-rasm.
11.4.3. Virtual kanalga asoslangan paketli kommutatsiya.
11.13-rasmda virtual kanal (paket) kommutatsiya tarmog'idagi jarayonlar aks ettirilgan. Aloqa o'rnatilganda, boshlang'ich tugun oxirgi tugunga olib boradigan yo'ldagi birinchi oraliq tugun (A tugun) ni aniqlaydi va unga aloqa so'rov-paketini yuboradi . Bu jarayon oxirgi tugunga qadar ko'p marta takrorlanadi. So’ngra, so'nggi tugun aloqa so'rovida yo’lidagi oraliq tugunlar (A, B, C va D) orqali boshlang’ich tugunga aloqani tasdiqlash-paketini yuboradi. Shu tarzda aloqa yo’lida qurilgan virtual kanal aloqa davrida saqlanib turadi. Virtual kanal qurilgandan so'ng, boshlang'ich tugun birinchi oraliq tugunga paketlarni yuborishni boshlaydi (har bir paketda virtual kanal identifikatori mavjud bo’ladi). Keyin, birinchi oraliq (A tugun) tugun boshlang’ich tugundan qabul qilib olgan paketni, qolgan kelayotgan paketlarni kumasdan, virtual kanaldagi navbatdagi oraliq tugunga uzatishni boshlaydi. Bu jarayon xabar paketlari to’liqligicha oxirgi tugunga kelguniga qadar davom etadi. Boshlang’ich tugundan oxirgi tugunga aloqa uzish paketi yetib borganda, oxirgi tugun aloqani uzishni tasdiqlash paketi bilan javob qaytaradi. Bu yerda aloqa kanalini uzishning ikkita usuli mavjud.
Virtual kanal haqida hech qanday ma’lumot saqlab qolinmaydi va ikki qurilma o’rtasidagi aloqa kanali har safar yangidan quriladi.
Virtual kanal haqidagi ma'lumotlari kelajakdagi aloqalar uchun saqlanadi.
|
| |
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 388
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
amalga oshiriladi. So‘ngra tanlangan yo‘nalishlar bo‘yicha yaqin va uzoq xorij mamlakatlari oliy
o‘quv yurtlarining ilg‘or tajribalari izlanadi, ularni moslashtirish va universitet faoliyatini
takomillashtirishda foydalanish, masalan, tegishli yo‘nalishlarni aniqlash maqsadida
2021-2030 yillarga mo‘ljallangan pedagogik ta'limni strategik rivojlantirish. o‘qituvchilar
malakasini oshirish bo‘yicha xalqaro tajribani keng ko‘lamli taqqoslash amalga oshirildi.
Ayrim mamlakatlarning ta'lim tizimlari umumiylik asosida jahon ta'lim makoniga
birlashtirilgan sharoitda tendentsiyalari, turli mamlakatlar tajribasini hisobga olish va o‘zlashtirish
imkoniyati mavjud. Shu munosabat bilan xorijiy tajribani taqqoslash ta’lim tizimining turli
darajalarida ta’lim jarayonini takomillashtirish yo‘nalishlari va takomillashtirish yo‘llarini
belgilash manbalari Benchmarkingdan foydalanish uni strategik rejalashtirish va universitet
rivojlanishini prognozlash vositasi sifatida aniqlashga, universitetning kuchli va zaif tomonlarini
aniqlashga, universitetning raqobatbardoshlik darajasini aniqlashga imkon beradi, uni yaxshiroq
tushunishga yordam beradi. ta'lim xizmatlari iste'molchilarining talablari, universitetlar o‘rtasida
professional aloqalarni rivojlantirishga yordam beradi.
Benchmarking o‘tkazishda universitetlar duch keladigan qiyinchiliklarga kerakli
ma'lumotlarga kirishning etarli emasligi, universitetlarni, xususan, xorijiy universitetlarni jalb
qilishdagi qiyinchiliklar, moliyaviy xarajatlar va benchmarking sheriklarini qidirishga sarflangan
vaqt kiradi.
Benchmarking loyihasini ta'lim sohasidagi qiyosiy o‘rganish bosqichlari bilan taqqoslash
Rossiya va Germaniyadagi zamonaviy universitet talabasining ta'limni tanlash amaliyotini qiyosiy
o‘rganish mantig‘ida taqqoslash loyihasini ishlab chiqishga imkon berdi. Shunday qilib,
zamonaviy qiyosiy tadqiqotlarning vazifalaridan biri mahalliy ta'limni rivojlantirish
muammolarini hal qilishda samarali xorijiy tajribadan foydalanish imkoniyatlarini
aniqlashdir. Benchmarking bunday identifikatsiyalash usullaridan biriga aylanishi mumkin.
|
| |
Гибкость 
— обучающийся волен самостоятельно планировать время, место и 
продолжительность занятий. 
Модульность

377
Информационные технологии приносят возможность и необходимость
изменения самой модели учебного процесса: переход от репродуктивного
обучения — «перелива» знаний из
одной головы в другую, от преподавателя к
студентам — к креативной модели (когда в учебной аудитории с помощью нового
технологического и технического обеспечения моделируется жизненная ситуация
или процесс, студенты под руководством преподавателя должны применить свои
знания, проявить творческие способности для анализа моделируемой ситуации и
выработать решения на поставленные задачи). Специалисты считают, что развитие
традиционных и новых технологий должно идти по принципу дополнительности и
взаимокоррелирования, что, в
свою очередь, позволяет говорить о принципиально
новом измерении образовательной среды — глобальном, измерении, существующем
в реальном времени и ассоциирующем в себе всю совокупность образовательных
технологий.
“Интернет — гипертехнология, включающая в себя все остальные, и ее успех
объясняется тем, что она может “дать всем все”…
Тем не менее, всегда найдется
область для применения технологий низшего уровня, таких как компьютерные
конференции или электронная почта… Равным образом еще не пришло время
отказаться от курсов дистанционного обучения, имеющих глобальный характер, но
не использующих никакие компьютерные или коммуникационные технологии”.
По мнению Барбьюлса, важнейшей особенностью
этой новой технологии
является то, что она позволяет создавать “сетевые общины”. Благодаря этому
понятие общины приобретают глобальный размах и некоторые абсолютно новые
черты. По мнению автора: “Одной из важнейших особенностей такого пространства
является его глобальный характер, позволяющий осуществлять практически
мгновенную связь и общение. Уже сейчас эта среда незаменима для коммерческих и
финансовых операций, вовлекающих в контакт самые
разнообразные общества и
культуры. Тем самым Интернет является как главной причиной глобализации, так и
ее наиболее наглядным проявлением. Более того, именно глобализация и
определяет характер сетевых сообществ”.
Благодаря
Интернету
различные
стороны
глобализации
(научная,
технологическая, экономическая, культурная и образовательная) оказали весьма
значительное влияние как на традиционные очные учебные заведения,
так и на
развитие разнообразных образовательных новшеств, таких как дистанционное
обучение и виртуальные университеты. Во всех этих организациях глобализация
требует глубоких и радикальных перемен структуры, методики преподавания и
исследований, а также подготовка управленческого и преподавательского
персонала.
Анализ
достоинств
и
недостатков,
существующих
информационных
образовательных сред (ИОС),и современного
состояния информационных
технологий и средств телекоммуникаций, позволяет сформулировать следующие
принципы, на которых должны строиться проектируемые в настоящее время
информационно-образовательные среды:
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak

Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
- Ansambl, orkestr va xor haqida umumiy tushunchaga ega bo`lish.
- o`rganilgan qo`shiqlarning mazmuni va mualliflari haqida tushunchaga ega bo`lish;
- musiqa savodiga doir kuy, usul, ritm, sur`at, o`lchov notalar shakli va pauzalar cho`zimi, nota yo`lidagi o`rni; major va minor lad (tuzuk) lari xususiyatlari, ularning uch tovushliklari;
- oddiy musiqa shakllari volta, repriza haqida umumiy tushunchaga ega bo`lish;
- tinglangan musiqa asarlarining mazmuni, janri (qo`shiq, marsh, raqs) va mualliflari haqida umumiy bilimlarga ega bo`lish.
|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 386
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
"Benchmarking" tushunchasi bir qator iqtisodiy tushunchalarda nisbatan yaqinda mavjud.
Chet el lug‘atlari "benchmark" atamasini "ekspert standarti, mos yozuvlar nuqtasi sifatida
ishlatiladigan oldindan belgilangan namuna" yoki "biror narsani o‘lchash yoki baholash mumkin
bo‘lgan standart" deb talqin qiladi119.
Benchmarkingning ko‘plab talqinlari mavjud. Benchmarkingning klassik ta'rifi ushbu
takomillashtirish usulining asoschisi Robert Kempning so‘zlari: "Benchmarking - bu ish
faoliyatini yaxshilashga olib keladigan eng yaxshi usullarni izlashdir". Batafsilroq ta'rif Amerika
Sifat Jamiyatining (ASQ) sobiq raisi Gregori tomonidan berilgan.
Uotson: "Benchmarking - bu tizimli va uzluksiz o‘lchash jarayoni: o‘z faoliyatini yaxshilash
uchun foydali bo‘lgan ma'lumotlarni olish uchun korxona jarayonlarini baholash va ularni
dunyodagi etakchi korxonalar jarayonlari bilan solishtirish".
Shunday qilib, quyidagi taqqoslash vazifalarini ajratib ko‘rsatish mumkin.
1. Faoliyatingizni o‘lchash va boshqalar bilan ishlashni taqqoslash.
2. Tashkilotingizda boshqalarning eng yaxshi tajribalarini o‘rganish va qo‘llash.
Aniqlangan vazifalar taqqoslashning ikkita asosiy turini (turini) ajratish imkonini beradi:
qiyosiy va jarayon.Bunday tizimlashtirishni Yangi Zelandiya Tashkiliy takomillashtirish tadqiqot
markazi (COER) rahbari Robin Mann taklif qilmoqda. Yuqoridagi ikki turga qo‘shimcha ravishda,
bugungi kunda taqqoslashning yana to‘rt turi mavjud:
1) ichki taqqoslash;
2) funksional;
3) umumiy taqqoslash;
4) raqobatchi bilan taqqoslash.
Benchmarking jarayonining muhim tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat:
• taqqoslash ob'ektining ta'rifi;
• taqqoslash bo‘yicha hamkor tanlash;
• axborot izlash;
• tahlil;
• amalga oshirish.
Ushbu bosqichlardan so‘ng AQSH, Germaniya, Frantsiya kabi xorijiy davlatlar ushbu yuqori
samarali jarayonni uzoq vaqt davomida kuchaytirdilar va bu ularning bozorida modernizatsiya
qilingan va takomillashtirilgan tashkilotlarning paydo bo‘lishiga yordam berdi. Uzoq xorijda
benchmarkingning rivojlanishiga, birinchi navbatda, mahalliy biznes tuzilmalarining ochiqligi
yordam bermoqda. Milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan
benchmarking markazlari global tarmog‘i va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanayotganining
ahamiyati katta bo‘ldi. Qo‘shni mamlakatlarda (Boltiqbo‘yi davlatlari, Rossiya, Polsha)
taqqoslash o‘rtacha darajada qo‘llanilishi va shunga mos ravishda rivojlanish darajasiga ega. Shu
bilan birga, benchmarkingdan foydalanish samaradorligini tushungan tuzilmalar tobora ko‘payib
bormoqda. Ommaboplik yoki hatto benchmarkingdan foydalanish zarurati sabablaridan biri bu
xorijiy mamlakatlardagi global raqobat bo‘lib, unga qarshi jahon yetakchilarining tajribasidan
foydalanish shunchaki zaruriy faktga aylanadi.
|
| |
Tinglash madaniyati - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Tinglash madaniyati:
- Cholg`u ansambli va xalq cholg`u orkestrini audiokasseta, radio va televidenie orqali tinglab, ularni tembr va cholg`u tovushlari tarkibidan ajrata bilish;
- simfonik orkestr, esrada simfonik orkestri va duxovoy orkestrlari cholg`ular tembrini tovushlaridan ajrata bilish;
- xor va orkestr ijrosidagi asarlarni idrok etib, ulardagi obrazlarni anglab olish;
- xor turlari (bolalar xori, xotin-qizlar xori, erkaklar xori, aralash xor)ni audio yozuvdan tinglab ajrata olish;
Ijro madaniyati:
- Bilgan cholg`u asbobida chalib o`qituvchi ijrosiga jo`r bo`lish;
- mashq va ayrim qo`shiq parchalarini ikki ovozda mustaqil kuylay olish;
- berilgan qo`shiqlarni mahorat bilan ijro eta olish.
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak:
Tinglash madaniyati:
- Cholg`u ansambli va xalq cholg`u orkestrini audiokasseta, radio va televidenie orqali tinglab, ularni tembr va cholg`u tovushlari tarkibidan ajratish;
- xor va orkestr ijrosidagi asarlarni idrok etib, ulardagi obrazlarni anglash;
- xor turlari (bolalar xori, xotin-qizlar xori, erkaklar xori, aralash xor)ni audio yozuvdan tinglab ajratish;
|
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak

Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
- Orkestr, ansambl va xor tuzilishini bilish;
- xor turlari – bolalar xori, xotin-kizlar xori, erkaklar xori, aralash xor;
- ovoz turlari – bolalar ovozi (alt, soprano, diskant), ayollar ovozi (alt, soprano), erkaklar ovozi (tenor, bariton, bas)ni bilish;
- simfonik orkestr;
- vokal simfonik asarlar - syuita, kantata; raqs san`ati (xoreografiya), balet;
- sahnaviy musiqa asarlari; xalq qo`g`irchoq teatri, musiqali drama va komediya;
- opera san`ati, o`zbek musiqasida opera janri;
- opera ijodkorlari – J. Verdi, V. A. Motsart, N. Rimskiy-Korsakov, A.Xachaturyan, P.I.Chaykovskiy va boshqalar;
- o`zbek musiqasida opera va drama ijodkorlari - M.Ashrafiy, R. Gliyer, S.Vasilenko, T.Jalilov, Yu.Rajabiy, S.Yudakov, S.Jalil, S.Boboev, M.Leviyev;
- vokal-cholg`u syuita va kantata ijodkorlari - S.Yudakov, M.Nasimov;
- drama musiqasi ijodkorlari - T.Jalilov, Yu.Rajabiy, S.Jalil;
- atoqli o`zbek dirijorlari - M.Ashrafiy, D.Zokirov, M.Bafoev, N.Xalilov, B.Umidjonov, A.Sultonov, A.Hamidov;
- bolalar xor jamoasi dirijori - Sh.Yormatov;
- musiqaning san`at turlari bilan o`zaro bog`liqligi (kino, tasviriy san`at, adabiyot va boshq).
Musiqa madaniyati fanidan o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
|
Jarima va ma’muriy qamoqqa olish

|
Jarima va ma’muriy qamoqqa olish
|
bet | 253/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunJarima va ma’muriy qamoqqa olish.
Ma’muriy qamoqqa olish
13). “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi qaysi davlatlar tajribalari (usullari, shakli) asosida ishlab chiqilgan?
Strategiya Germaniya, Fransiya, Koreya tajribalari asosida yangi usulda ishlab chiqilgan bo‘lib, uning maqsadlari va samaradorlik ko‘rsatkichlari aholi tomonidan oson qabul qilib, tushunish uchun qulay shaklda (informativ jadval) bayon etilgan.
Yaponiya, AQSH tajribalari asosida yangi usulda ishlab chiqilgan bo‘lib, uning maqsadlari va samaradorlik ko‘rsatkichlari aholi tomonidan oson qabul qilib, tushunish uchun qulay shaklda (informativ jadval) bayon etilgan.
O‘zbekiston Respublikasida oliy ta’limni rivojlantirishning strategik maqsadlari, ustuvor yo‘nalishlari, vazifalari, o‘rta va uzoq muddatli istiqboldagi bosqichlarini belgilaydi.
Xorijiy mamlakatlar tajribasi o‘rganilmagan, uning maqsadlari va samaradorlik ko‘rsatkichlari aholi tomonidan oson qabul qilib, tushunish uchun qulay shaklda bayon etilgan.
17). Konstitutsiyamizda (51-modda) “akademik erkinlik”, degan qoida belgilangan. Akademik erkinlikning mohiyatini ko‘rsating?
Bu oliy ta’lim tashkilotlarida o‘quv jarayonini tashkil etish va ilmiy tadqiqotlar o‘tkazish, tashkiliy-boshqaruv, moliyaviy va faoliyati bilan bog‘liq boshqa masalalar bo‘yicha qaror qabul qilishdagi mustaqilligi va javobgarligini anglatadi.
O‘z fikrini erkin bildirish huquqi.
O‘z fikrini erkin bildirish huquqining tarkibiy qismi bo‘lib, oliy ta’lim tashkilotlarida ta’lim berish va ilmiy-tadqiqot o‘tkazish erkinligidir. Ushbu erkinlik o‘quv jarayonini mustaqil shakllantirish, professor-o‘qituvchilarni dars o‘tish erkinligida, ilmiy-tadqiqot mavzularini mustaqil tanlash va tadqiq etish, uning natijalarini nashr etish va tarqatish, professor-o‘qituvchilar va ilmiy xodimlar akademik erkinligining cheklanmasligida va boshqalarda namoyon bo‘ladi.
O‘quv jarayonini mustaqil shakllantirish, professor-o‘qituvchilarni dars o‘tish erkinligida, ilmiy-tadqiqot mavzularini mustaqil tanlash va tadqiq etish, uning natijalarini nashr etish va tarqatish, professor-o‘qituvchilar va ilmiy xodimlar akademik erkinligining cheklanmasligida va boshqalarda namoyon bo‘ladi.
18). Inklyuziv ta’limning mohiyati (tartibi) nimada ?
Teng imkoniyatlarni ta’minlashga qaratilgan ta’lim.
Inklyuziv ta’lim alohida ta’lim olishga qaratilgan.
Inklyuziv ta’lim alohida ta’lim ehtiyojlari va individual imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda barcha ta’lim oluvchilar uchun ta’lim tashkilotlarida ta’lim olishga bo‘lgan teng imkoniyatlarni ta’minlashga qaratilgan.
Individual imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda olinadigan ta’lim.
19). “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunning maqsadi ?
Kasb-hunar o‘rgatishning huquqiy asoslarini belgilaydi
|
| |
Pedagogik kreativlik - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 250/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunPedagogik kreativlik
Texnik ijodkorlik
52). "Andragogika" tushunchasi qaysi olim tomonidan fan sifatida amaliyotga kiritilgan
V.V Kraevskiy
Aleksandr Kapp
Ya.A. Komenskiy
Adolf Disterveg
53). Qulay muhitni yaratuvchi o‘qituvchi bu:
tyutor
moderator
fasilitator
edvayzer
54). Pedagog o‘zining qaysi tomonlarini boshqarishni o‘rganishi kerak?
Diqqatini, ruhiyatini, mahoratini, hatti harakatini
Nutq madaniyatiga doir bilimlarini
Pedagogik mahoratini
His tuyg‘usi bilimi, nutqi, hatti harakatini
55). 15 yoshli o‘quvchilar uchun o‘tkaziladigan Xalqaro baholash dasturi PISA mezonining ikkinchi darajasi Blum taksonomiyasining qaysi o‘quv maqsadiga mosligini toping
Bilish, tushunish
Amalda qo‘llash
tahlil sintez.
xulosa
56). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning ta’limiy funksiyasining mohiyatini toping.
Bilimlarni tizimlashtiradi, umumlashtiradi, mukammallashtiradi
burch-ma’suliyat, majburiyat, javobgarlik kabi ahloqiy sifatlar shakllanadi
O‘quv-bilish va aqliy faoliyatni rivojlantirish
talabalar bilimi va ko‘nikmalaridagi nuqsonlar, kamchiliklar, bo‘shliqlar va ularning sabablari aniqlanadi.
57). Ta’riflarni aniqlash uchun uchun qanday qiyinlik darajasiga ega bo‘lgan testlar tuziladi?
Reproduktiv
Qisman izlanishli
Ijodiy (kreativ)
Produktiv
58). Kredit-modul tizimiga berilgan javobni toping.
oliy ta’limning muayyan bosqichida ushbu ta’lim
o‘qitishning modul texnologiyalari jamlamasi va kredit o‘lchovi asosida baholash modeli
oliy ta’limni tugatishiga asos bo‘ladigan talaba tomonidan to‘plangan ramziy o‘lchov birligi.
yaxlit, muayyan o‘quv natijalariga erishishga qaratilgan, Reyting tizimi mezonlariga ega bulgan tizimli, izchil o‘qish va o‘rganish harakatlari jamlanmasi.
59). Talabalar bilimini nazorat qilish va baholashning tarbiyaviy funksiyasining mohiyatini toping.
O‘quv-bilish va aqliy faoliyatni rivojlantirish
Bilimlarni tizimlashtiradi, umumlashtiradi, mukammallashtiradi
talabalar bilimi va ko‘nikmalaridagi nuqsonlar, kamchiliklar, bo‘shliqlar va ularning sabablari aniqlanadi.
|
| |
RIVOJLANISH JARAYONI - Jizzax davlat pedagogika universiteti

|
Jizzax davlat pedagogika universitetiBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам RIVOJLANISH JARAYONI
Qurbonov Jasur Quvondiqovich
JDPU Ta’lim muassasalarining boshqaruvi magistranti
Aynakulov Muxitdin Abduxamidovich
Jizzax politexnika instituti, “Muhandislik va kompyuter grafikasi” kafedrasi mudiri, iqtisod
fanlari nomzodi, dotsent
Mustaqil O‘zbekiston Respublikasini bozor iqtisodiyotiga asoslanib iqtisodiy jixatdan
rivojlantirishni amalga oshirilayotgan xozirgi davrda korxonalar faoliyatini boshqarish
raxbarlardan, mulkdorlardan chuqur va keng kasbiy bilim talab etish bilan birgalikda ularning
ijtimoiy, iqtisodiy xamda ma’naviy karashlarini ham shakllantirishga majbur etmoqda. Bizga
ma’lumki bozor iqtisodiyoti sharoitida xar bir korxona o‘zining tashqi va ichki muhit
elementlariga ega va ular doimiy ravishda munosibatda bo‘ladi, ya’ni korxonalar tashqi va ichki
muxit elementlarisiz rivojlana olmaydi.
Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarning kasbiy bilim, malaka va
ko‘nikmalarini rivojlantirishga keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Qayta tayyorlash va malaka
oshirish kurslari o‘quv jarayonida o‘qitishning zamonaviy shakl va texnologiyalari,
avtomatlashgan monitoring, elektron portfolio axborot tizimlari joriy etilmoqda73.
“Kadrlar malakasini xalqaro mehnat bozori talablariga moslashtirish maqsadida milliy
malaka tizimi ishlab chiqiladi. Ushbu tizim 9 mingga yaqin kasblar bo‘yicha kadrlar tayyorlash
imkonini beradi.”74
73
Ўзбекиcтoн Pеcпубликacи Пpезидентининг 2019 йил 27 августдаги “Oлий тaълим муacacaлapи paҳбap вa
педaгoг кaдpлapининг узлуксиз малакасини ошириш тизимини жорий этиш тўғрисида” ги ПФ-5789-coн
Фapмoни.
74
Ўзбекиcтoн Pеcпубликacи Пpезиденти Ш. М. Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожатномаси. Тошкент.
24.01.2020 й.
288
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
|
| |
Iste’mol sarflaridagi o’zgarishlar

299
darajasining o’zgarishiga bog’liq bo’lmagan holda iste’molchi farovonligining
pasayishiga olib keladi.
Iste’molchining kutishi.
Iste’mol sarflari hajmidagi o’zgarish, iste’molchining
narxlar va daromadlar darajasidagi kelajakdagi o’zgarishlarni oldindan bilishiga
bog’liq. Masalan, agar iste’molchi kelajakda o’zining real daromadi ko’payadi, deb
hisoblasa, u joriy daromadlarining ko’proq qismini sarflashga tayyor bo’ladi. Natijada
bu davrda iste’mol sarflari ko’payadi, jamg’arish esa kamayadi va yalpi talab ortadi.
Aksincha, agar iste’molchi kelajakda o’zining real daromadlari kamayadi deb
hisoblasa, ularning iste’mol sarflari va demak, yalpi talabi qisqaradi. Xuddi shunday
tarzda inflyatsiyaning kutilishi bugungi yalpi talabni oshiradi. Chunki iste’molchilar
narxlar oshgunga qadar tovarlarni xarid qilib qolishga harakat qiladi. Aksincha, yaqin
kelajakda narxlar pasayishining kutilishi, bugungi iste’mol miqdorining kamayishiga
olib keladi.
IJTIMOIY SOLIQLAR - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 298/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)IJTIMOIY SOLIQLAR — ish haqi va ishchi kuchiga nisbatan qo‘llaniladigan soliqlar va xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning ijtimoiy ta’minotga badallaridan (ajratmalaridan) tarkib topadi.
IJTIMOIY SUG‘URTA (lot.) — qariganda, kasal yoki ishsiz bo‘lganda fuqarolarni moddiy ta’minlash va xizmat ko‘rsatish tizimi. Ko‘plab taraqqiy etgan mamlakatlarning qonun nizomlariga ko‘ra ijtimoiy ta’minotiga ajratmalarni majburan undirish bilan bir qatorda I.s. tizimiga ishtirok etish majburiy hisoblanadi.
IJTIMOIY TAKROR ISHLAB CHIQARISH - ishlab chiqarish jarayonining jamiyat ko‘lamida muttasil davom etishi. U moddiy ne’matlarni, ishlab chiqarish vositalarini, ishchi kuchini, ishlab chiqarish munosabatlarini, ishchi kuchini va atrof muhitni takror ishlab chiqarishdan iborat. Takror ishlab chiqarish jarayoni ishlab chiqarish jarayonining oddiy takrorlanishi va miqdoran ko‘payishigina emas, balki sifat jihatidan takomillashib borishi ham. Shu tufayli jamiyat muttasil rivojlanib boradi.
IJTIMOIY TARAQQIYOT - 1) jamiyat (individlari emas, balki barcha a’zolari)ning taraqqiyoti; 2) jamiyat sohalaridan biri (ijtimoiy-iqtisodiy birlikning bir tomoni) taraqqiyoti.
IJTIMOIY TASHKILOTLAR MULKI – ijtimoiy tashkilotlar (partiyalar, kasaba uyushmalari, turli fondlar va boshqalarga) a’zo bo‘lgan va o‘z ulishini qo‘shgan kishilarning umumiy mulki.
IJTIMOIY TA’MINOT — 1) qariganda, nogironlik bo‘yicha, boquvchisini yo`qotganda va qonunda belgilangan boshqa holatlarda fuqarolarni moddiy ta’minlash uchun milliy daromadning bir qismini pul mablag‘larining ijtimoiy fondini shakllantirish va undan foydalanish jarayoni bilan bog‘liq bo‘lgan taqsimlash munosabatlari tizimi; 2) I.t. (lot.) — keksalikda to‘la yoki qisman mehnat qobiliyatini, boquvchisini yo‘qotgan fuqarolarni moddiy ta’minlash hamda ko‘p bolalik, noto‘liq va kam ta’minlangan oilalarga yordam ko‘rsatishning davlat tomonidan o‘rnatilgan tizimi.
IJTIMOIY TRAST — bir nechta mulkdorlar egalik qiluvchi ishonch asosida boshqariladigan xususiy mulk.
|
| |
Yalpi taklif tushunchasi. Yalpi taklif tarkibi va unga

301
Yalpi taklif turli xil ishlab chiqarilgan iste’mol tovarlari va xizmatlardan hamda
investitsiya tovarlaridan iborat bo’ladi. Bundan tashqari yalpi taklifga uy xo’jaliklari
taklif qiladigan ishchi kuchi resurslari ham kiradi. Albatta ishlab chiqarilgan va
sotishga mo’ljallangan iste’mol tovarlari va xizmatlari ham, shuningdek, investitsiya
tovarlarining turlari ham juda ko’p va turli-tumandir. Lekin yalpi talab o’zining
ijtimoiy zaruriy nafliligi bilan, ya’ni o’zining turlari, miqdori va sifati bo’yicha hamda
ijtimoiy qiymati bo’yicha shu davrdagi ishlab chiqarish va jamiyat a’zolari talabiga
mos kelishi kerak.
Yalpi taklifni va uning miqdorini umumlashtirib quyidagi chizma ko’rinishida
ifodalash mumkin (15.4-chizma).
5.4-chizma
Yalpi taklif umumiy miqdorining tovarlar turlari, miqdori, sifati hamda narxiga
bog’liqligi
Yalpi taklifga eng avvalo bozor narxlari darajasi bilan ijtimoiy qiymat miqdori
o’rtasidagi nisbatning o’zgarishi ta’sir ko’rsatadi. Narxlar darajasining qiymat
miqdoridan oshishi qo’shimcha tovarlar ishlab chiqarish uchun rag’bat yaratadi.
Narxlar darajasining qiymatdan pasayishi esa tovar ishlab chiqarishning qisqarishiga
olib keladi. Shu sababli turli tovarlar narxlari va milliy ishlab chiqarish hajmi o’rtasida
to’g’ridan-to’g’ri yoki bevosita bog’liqlik mavjud bo’ladi.
Bu bog’liqlik yalpi taklif egri chizig’ida aniq aks etadi (15.5-chizma).
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti - bet 312

302
15.5-chizma
Yalpi taklif egri chizig’i
R
Narx
AS
darajasi
III
I II
0
Y
1
Y
t
Y
Ishlab chiqarish real hajmi
Chizmadan ko’rinadiki, yalpi taklif egri chizig’i o’z shakli jihatidan yakka yoki
bozor taklifining an’anaviy egri chizig’idan farq qiladi.
Shu o’rinda ta’kidlash lozimki, uzoq muddatli va qisqa muddatli davrdagi yalpi
taklif egri chizig’i bir-biridan farqlanadi. Uzoq davrdagi yalpi taklif egri chizig’i o’z
shakliga ko’ra chizmadagi Y
t
nuqtaga qadar joylashgan har qanday tik chiziqdan
iborat bo’ladi. Iqtisodiy resurslarning ishlab chiqarishga tobora ko’proq jalb etilishi
mazkur chiziqni Y
t
nuqtaga yaqinlashtiradi va pirovardida shu nuqtada joylashgan
chiziqqa tenglashadi. Chunki qo’shimcha resurs va imkoniyatlarni ishga solish uchun
vaqtning yetarli bo’lishi uzoq muddatli davrda iqtisodiyotda to’la bandlik holatiga olib
keladi.
Qisqa muddatli davrda yalpi taklif egri chizig’ining ko’rinishi bir oz
murakkabroq bo’lib, uchta kesmani o’z ichiga oladi.
I. Yotiq kesma.
U ba’zida «keynscha» kesma deb ham atalib, iqtisodiyotning
tanazzul yoki turg’unlik pallasidagi holatini aks ettiradi. Yotiq kesma milliy ishlab
chiqarish potentsial hajmi (chizmadagi Y
t
nuqta)dan ancha kam bo’lgan ishlab
chiqarishning real hajmi (chizmadagi Y
1
nuqtaga qadar bo’lgan hajm)ni o’z ichiga
oladi. Ya’ni, bu oraliqda mamlakatdagi mavjud ko’plab ishlab chiqarish quvvatlari,
mashina, uskuna va ishchi kuchi ishlab chiqarishga jalb etilmaydi yoki ulardan to’liq
foydalanilmaydi. Shunga ko’ra, mazkur resurslarning ishlab chiqarishga jalb etilishi
narx darajasiga hech qanday ta’sir ko’rsatmaydi. Bu oraliqda ishlab chiqarish real
hajmi qisqarganda ham tovar va resurslar narxi eski darajada qoladi. Shunday qilib,
yotiq kesmada narx darajasi o’zgarmagan holda milliy ishlab chiqarish hajmini
oshirish imkoniyati mavjud.
II.
Oraliq kesma - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

303
guvohlik beradi. Ishlab chiqarish hajmining kengayib borishi bilan qo’shimcha ishchi
kuchi ham ishga jalb qilinadi. Shu barcha sabablarga ko’ra mahsulot birligiga
qilinadigan xarajatlar ortadi, korxonalar ishlab chiqarishining rentabelli bo’lishi uchun
tovarlarga ancha yuqori narx belgilaydi. Shu sababli oraliq kesmada milliy mahsulot
real hajmining ko’payishi narxlarning o’sishi bilan birga boradi.
III.
Tik kesma
. U ba’zida «klassik» kesma deb ham atalib, iqtisodiyot o’zining
to’liq yoki tabiiy darajasiga erishganligini ko’rsatadi. Bunda iqtisodiyot ishlab
chiqarish imkoniyatining shunday nuqtasida (chizmadagi Y
t
nuqta) joylashadiki,
bunda qisqa muddatda ishlab chiqarish hajmini yanada kengaytirishga erishish
mumkin emas. Iqtisodiyot to’liq quvvat bilan ishlay boshlaganligi sababli narxning
to’xtovsiz oshib borishi ham ishlab chiqarish real hajmining ko’payishiga olib
kelmaydi. Qisqacha aytganda, bu kesma milliy ishlab chiqarish hajmi doimiy bo’lib
qolishi, narx darajasi esa o’zgarishi mumkinligini ko’rsatadi.
Yalpi taklif hajmiga ta’sir qiluvchi omillar. Ya
lpi taklifga narxdan tashqari bir
qator omillar ta’sir ko’rsatadi. Bu omillardan bir yoki bir nechtasining o’zgarishi yalpi
taklifning o’zgarishiga sabab bo’ladi. Yalpi taklifning narxdan tashqari bu omillari bitta
umumiy xususiyatga ega: agar ular o’zgarsa, mahsulot birligiga to’g’ri keluvchi ishlab
chiqarish xarajatlari ham o’zgaradi. Natijada yalpi taklif egri chizig’i joyini o’zgartiradi.
Inv
еstitsiya tovarlari va ishchi kuchi

307
15.7-chizma
YOtiq kesmada yalpi talab va yalpi taklif
muvozanatining o’zgarishi
R
AS
R
1
AD
2
AD
1
0 Q
1
Q
2
Q
Chizmadan ko’rinadiki, yotiq kesmada yalpi talabning o’sishiga taklif egri
chizig’i bo’yicha muvozanat nuqtasining o’ng tomonga silijishi orqali javob beriladi.
Ya’ni, AD
1
dan AD
2
ga qadar o’sgan talab miqdori iqtisodiyotda to’liq
foydalanilmayotgan ishlab chiqarish quvvatlarining ishga tushirilishi orqali milliy
ishlab chiqarish hajmini Q
1
dan Q
2
ga qadar o’stirish orqali qondiriladi.
Tik kesmada ishchi kuchi va ishlab chiqarish quvvatlaridan to’liq foydalaniladi,
shu sababli yalpi talabning kengayishi faqat narx darajasiga ta’sir ko’rsatadi, ya’ni uni
oshiradi. Milliy ishlab chiqarishning real hajmi esa o’zgarishsiz qoladi (15.8-chizma).
Chizmadan ko’rinib turibdiki, tik kesmada yalpi talab miqdorining AD
1
dan
AD
2
ga oshishi faqat narx darajasini R
1
dan
R
2
ga qadar o’sishiga olib kelmoqda, milliy
ishlab chiqarish hajmi esa potentsial daraja – Q
s
hajmida qolmoqda. Chunki bu
chegarada iqtisodiyot o’zining barcha ishlab chiqarish imkoniyatlarini ishga solib
bo’lgan hisoblanadi.
15.8-chizma
Tik kesmada yalpi talab va yalpi taklif
xalqaro injiniring - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

487
Hozirgi sharoitda ilmiy va tijorat axborotlar ayniqsa qimmatlidir. Shu sababli turli
xalqaro darajalarda maxsus «ma’lumotlar banklari» tashkil topmoqda, bular ilmiy va
ishlab chiqarish maqsadlari uchun zarur axborotni qidirib topishni ancha
yengillashtiradi. Jahon infratuzilmasi turli ziddiyatlarni bartaraf qilish orqali
rivojlanadi.
Xalqaro ayirboshlash tovarlarda moddiylashgan shakllardan nomoddiy aloqalarga
tobora ko’proq o’rin bo’shatadi, ya’ni fan-texnika yutuqlari, ishlab chiqarish va
boshqarish tajribasi, xizmatning boshqa turlari bilan ayirboshlash o’sib boradi. Hisob-
kitoblarga ko’ra hozirgi kunda xizmatlar jahon yalpi ichki mahsulotining 46 foizini
tashkil qiladi.
Musiqa ijodkorligi - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Musiqa ijodkorligi
«Mi, Fa, Sol, Lya» notalari ifodasida aytim mashqi yaratish va kuylash. Kuyga raqs harakatlarini topib, raqs tushish. Sinf konsertiga qatnashish.
3-CHORAK (10 soat)
Mavzu: «Ansambl va uning turlari. Kuy nima? Kuyda nimalar ifodalanadi?»
Musiqa tinglash
1. «Qor uyini» I.Akbarov musiqasi
2. «Qashqarcha» O`zbek xalq kuyi.
3. «Shohi so`zana» A.Muhamedov musiqasi.
4. «Halinchak» (Bolalar hori va cholg`u dastasi).
5. «Farg`onacha» O`zbek xalq kuyi.
6. «Shodmon» O`zbek xalq kuyi.
7. «Bog`larga bahor keldi» O`zbek xalq kuyi.
8.«Olmani otdim» (2 janr) O`zbek xalq kuyi.
Jamoa bo`lib kuylash
1. «Navro`zim sho`x sozim» X.Raxmat she`ri, N.Norxo`jayev musiqasi.
2. «Arg`imchoq» K.Rahim she`ri, J.Najimiddinov musiqasi.
3. «Kapalak va kamalak» N.Narzullayev she`ri, N.Norxo`jayev musiqasi.
4. «Uxlab turdim» F.Nazarov musiqasi, I.Muslimov she`ri.
5. «Buvijonim» Y.Suyunov sheri, D.Omonullayeva musiqasi
|
IPOTEKA BANKI (grek., fr.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 336/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)IPOTEKA BANKI (grek., fr.) — ko‘chmas mulkni (yer, qurilish) garovga qo‘yish bilan uzoq muddatli pul ssudasi beriladigan kapitalistik mamlakatdagi yer banki. Bu bank kichik va o‘rta hol dehqonlar va fermerlarni xonavayron qilib qo‘yilgan ko‘chmas mulkni ta’minlaydigan garov varaqalari ham chiqaradi. Qarzdorning qo‘yilgan yer uchun oladigan shunday ssudaga buyruq berish huquqi cheklangan bo‘ladi. Kichik va o‘rta dehqonlarning garovga qo‘yilgan yerlari asta- sekin kreditor mulkiga aylanadi.
IPOTEKA BOZORI — ssuda kapitallari bozorining tarkibiy qismi bo‘lib, bunda ko‘chmas mulkni garovga qo‘yish bilan kreditlar berishdan foydalanadi, ipoteka obligatsiyalari chiqarish orqali uzoq muddatli pul jamg‘armalari to‘planadi. I.b. ikkinchi jahon urushidan keyin AQSh, Kanada, G‘arbiy Yevropa va Yaponiyada keng rivojlandi.
IPOTEKA INQIROZI — ipoteka bozori bilan bog‘liq holda chiqarilgan derivativlarning ortiqcha ishlab chiqarilishi natijasida yuzaga kelgan inqiroz.
IPOTEKA KREDITI (grek., lot.) — 1) joylarda tasdiqlangan namunaviy loyihalar bo‘yicha yakka tartibdagi uy-joy qurilishiga barpo etiladigan uy-joy garovi ostida beriladigan uzoq muddatli kredit. Ipoteka kreditlari tijorat banklari tomonidan qaytarishlik, to‘lovlilik, ta’minlanganlik va muddatlilik shartlarida beriladi; 2) I.k. — kapitalistik mamlakatlarda ko‘chmas mulkni garovga qo‘yib beriladigan uzoq muddatli ssudalar. I.k. quldorlik davrida vujudga kelgan va feodalizm sharoitlarida anchagina tarqalgan, ammo kapitalizm davrida yuqori taraqqiyot darajasiga erishgan. Hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida ham I.k. dan har tomonlama foydalanish imkoniyati bor; 3) I.k.— sotib olinayotgan ko‘chmas mulkni garovga olish orqali uy-joy qurish, rekonstruksiya qilish va sotib olish uchun beriladigan kredit.
IPOTEKA OBLIGATSIYALARI (grek.) — ko‘chmas mulk bilan ta’minlash va qat’iy foiz keltirish uchun chiqariladigan uzoq muddatli qimmatbaho qog‘ozlar.
IQTISOD - 1) xarajatlarda ehtiyotkorlik, tejamkorlik; 2) ishlab chiqarish kuchlari va ishlab chiqarish munosabatlarining yaxlitligi, ya’ni ishlab chiqarish usuli (masalan kapitalistik iqtisod, bozor iqtisodi kabi); 3) iqtisod turli tarmoqlaridagi iqtisodiy munosabatlarni o‘rganadigan fanlar (masalan qishloq xo‘jaligi iqtisodi, sanoat iqtisodi kabi); 4.(inglizcha “ekonomiks”, ruscha “ekonomika”so‘zlari bildiradigan ma’nolarni) kishilarning cheksiz o‘sib borayotgan ehtiyojlarini cheklangan iqtisodiy resurslardan unumli foydalanib, ular uchun zarur yashash vositalarini ishlab chiqarishdan iste’molgacha bo‘lgan faoliyatlarini ilmiy o‘rganadigan fan.
|
| |
-chizma - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

298
Bu yerda biz narx oshgan holatda pulga bo’lgan talabning, foiz stavkasining
oshishini va, nihoyat, yalpi talab miqdorining kamayishini ifoda etdik. Narx pasaysa,
shu holatning teskarisi, ya’ni pulga bo’lgan talab hamda foiz stavkasining pasayishi va
oqibatda yalpi talab miqdorining oshishi ro’y beradi.
Boylik samarasi.
U ba’zida real kassa qoldiqlari samarasi deb ham atalib, narx
darajasining oshishi bilan moliyaviy aktivlar (bank omonatlari, aktsiya va
obligatsiyalar) real qiymatining pasayishini anglatadi. Buning natijasida aholi
daromadlari ham pasayib, ular tomonidan sotib olinuvchi tovar va xizmatlar miqdori
kamayadi.
Import tovarlar xaridi samarasi.
Bu samara narx darajasi o’zgarishining u yoki
bu mamlakatdagi ichki va jahon narxlari nisbatiga ta’siri orqali namoyon bo’ladi.
Mamlakatdagi narxlar umumiy darajasining oshishi, chet el tovarlari narxi
o’zgarmagan yoki sekinroq o’sgan holatda, milliy iste’molchi uchun chetdan xorijiy
tovarlarni olib kelishni foydali qilib qo’yadi. O’z navbatida, mazkur mamlakat tovar
va xizmatlarini xorijiy iste’molchilar tomonidan xarid qilish hajmi ham qisqaradi.
Natijada bu mamlakatning eksport hajmi kamayadi. Eksport hajmining kamayishi va
import hajmining oshishi sof eksportning va, pirovardida, yalpi talab umumiy
hajmining qisqarishiga olib keladi.
Tashqi va ichki talabning ortishi va xo’jalik yuritish sharoitlarining yaxshilanishi
sanoatning barqaror rivojlanishga ijobiy ta’sir ko’rsatib kelmoqda. Jumladan, sanoat
mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmi 2007 yilda oldingi yilga nisbatan 12,1%ga ortdi
va 18314,7 mlrd. so’mni tashkil etdi. 2008 yilda esa bu ko’rsatkich 12,7%ga oshdi.
Sanoatning yuqori sur’atlar bilan rivojlanishida korxonalarni modernizatsiyalash va
tarkibiy o’zgartirish, tarmoqlar
boshqaruv tizimini isloh qilish, iqtisodiy islohotlarni
chuqurlashtirish chora-tadbirlarining amalga oshirilishi sabab bo’ldi. Sanoatning
YAIM tarkibidagi ulushi 2000 yildagi 14,2% dan 2008 yilda 22,3% ga oshdi.
Qo’shilgan qiymat o’sishining yarmidan ko’prog’i tayanch tarmoqlarda ishlab
chiqarishning kengayishi hisobiga yuz berdi.
Yalpi talab hajmiga narxdan tashqari omillar ham ta’sir ko’rsatadi. Quyida
ulardan eng muhimlarini ko’rib chiqamiz.
Iste’molchi qarzlari - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 309/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIIste’molchi qarzlari.
Iste’molchi qarzlari ko’p bo’lganda, u joriy daromadini
qarzlarga to’lab, o’zining bugungi sarflarini qisqartirishi mumkin. Aksincha,
iste’molchi qarzdor bo’lmasa, u bugungi sarflarini ko’paytirishga tayyor bo’ladi.
Soliq.
Daromad solig’i stavkasining kamayishi, narxlarning mavjud darajasida
iste’mol sarflarini ko’paytiradi, soliqlarning oshishi iste’mol sarflarini kamaytiradi.
2. Investitsion sarflar.
Investitsion sarflar, ya’ni ishlab chiqarish vositalarini
xarid qilish, yalpi talabning narxdan tashqari muhim omili hisoblanadi. Narxlarning
mavjud darajasida korxona sotib olishi mumkin bo’lgan yangi ishlab chiqarish
vositalarining kamayishi yalpi talabning kamayishiga, aksincha korxona sotib oladigan
investitsion tovarlar hajmining ko’payishi yalpi talabning ko’payishiga olib keladi.
Investitsion sarflarni o’zgartirish mumkin bo’lgan narxdan tashqari omillarni alohida-
alohida qarab chiqamiz.
Foiz stavkalari.
Boshqa sharoitlar o’zgarmay qolganda, foiz stavkasining
oshishi, investitsion sarflarning kamayishiga va yalpi talabning qisqarishiga olib
keladi. Bu yerda gap mamlakatda pul massasi hajmining o’zgarishi oqibatida foiz
stavkalarining o’zgarishi haqida boradi. Pul massasining ko’payishi foiz stavkasini
pasaytiradi va shu orqali kapital qo’yilmalar hajmini ko’paytiradi. Aksincha, pul
massasining kamayishi foiz stavkasining oshishiga va investitsiyalarning qisqarishiga
olib keladi.
Investitsiyalardan kutiladigan foyda.
Kapital qo’yilmalardan yuqori foyda
olishning kutilishi investitsion tovarlarga talabni oshiradi va aksincha, istiqbolda
investitsion dasturlardan foyda olish noaniq bo’lsa, investitsiyalarga sarflar kamayish
tamoyiliga ega bo’ladi, demak, yalpi talab ham kamayadi.
Soliqlar.
Korxonadan olinadigan soliqlarning ko’payishi kapital qo’yilmalardan
olinadigan foydaning kamayishiga va demak, investitsion sarflar va yalpi talabning
qisqarishiga olib keladi. Aksincha, soliqlarning qisqarishi bunday foydani va
investitsion sarflarni ko’paytiradi.
Texnologiya. Yangi va takomillashgan texnologiya investitsion sarflarni va shu
orqali yalpi talabni rag’batlantirish tamoyiliga ega bo’ladi.
|
| |
INVESTORLAR - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 335/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)INVESTORLAR - xususiy va qarzga olingan mulkiy va intellektual qiymatlarni sarflash haqida qaror qabul qiluvchi investitsiya faoliyati sub’ektlari. Investorlar ob’ektlar va investitsiya natijalariga egalik qilish, foydalanish va tasarruf qilish huquqiga ega bo‘ladi. Investorlar kreditorlar va xaridorlar rolini bajarishlari, shuningdek, investitsiya faoliyatining boshqa ishtirokchilari funksiyalarini bajarishlari mumkin. Odatda investorlar kapital qo‘yilmalar sarflanadigan sohalarni aniqlaydilar, kontrakt va shartnomalarning shartlarini ishlab chiqadilar va investitsiya aktining boshqa tomonlari bilan kontraktor, hukumat organlari, pirovard mahsulot ishlab chiqaruvchilar va shu mahsulotning iste’molchilari bilan hisob- kitoblarni amalga oshiradilar.
INVESTORLAR MAQSADI — o‘z jamg‘armalarini qimmatli qog‘ozlarga joylashtirib, quyidagi maqsadlarga erishishga intiluvchi investorlar: mablag‘larning xavfsizligi; mablag‘larning daromadliligi; mablag‘larning o‘sishi; mablag‘larning likvidligi.
INVESTIRLASH FORMULASI (lot.) — investirlash usuli (formula bo‘yicha investirlash). Bu formula tanlangan bozor ko‘rsatkichi oldindan belgilangan ma’lum nuqtadan yuqori bo‘lgan vaqtda kapitalni odatdagidan imtiyozli aksiyalar va obligatsiyalarga o‘tkazishni va bozor kursi tushishi bilan kapitalning odatdagi investitsiyalashga qaytishini talab qiladi.
IPOTEKA (yunon. hypotheke-garov) - 1) qarz, kredit olish uchun biror-bir muayyan ko‘chmas mulkni (yer, imorat va hokazo) garovga qo‘yish; 2) I. – bankning garov xat, ko‘chmas mulk garovi asosida muayyan muddatga ssuda berishi; 3) I. – garov buyumi garovga qo‘yuvchida yoki uchinchi shaxsda qoladigan ko‘chmas mulk garovi. Ipoteka garovi, uning shakli, garovga qo‘yuvchi va oluvchi shaxslarning ushbu garov tufayli qo‘lga kiritiladigan huquqlari, zimmalariga oladigan majburiyatlari O‘zbekiston Respublikasining “Garov to‘g‘risida”gi Qonunida va boshqa qonuniy hujjatlarda belgilab qo‘yilgan; 4) I. (grek.) — ko‘chmas mulkni garovga qo‘yish bilan beriladigan ssuda: a). Ushbu ssudani ta’minlashga xizmat qiluvchi garov kreditorga berilmaydi, balki qarzdorning o‘zida qoladi: b). Shunday ssudaga ko‘chmas mulkni garovga qo‘yish. I. uchun quyidagilar xarakterlidir: mulkning qarzdor qo‘lida qoldirilishi, o‘sha mulkni garovga qo‘yish bilan yana qo‘shimcha ssuda olish imkoniyati; yer daftarida garovni albatta ro‘yxatdan o‘tkazish. Qarzdorning to‘lovga qodir emasligi holatida kreditor talabini qondirish garovni navbat bilan ro‘yxatdan o‘tkazish tartibida mulkni realizatsiya qilishdan tushgan daromaddan amalga oshiriladi; 5) I. – ko‘chmas mulkni garovga qo‘yish bilan beriladigan ssuda. Ushbu ssudani ta’minlashga xizmat qiluvchi garov kreditorga berilmaydi, balki qarzdorning o‘zida qoladi; 6) I. ssuda olish maqsadiga garovga qo‘yilgan ko‘chmas mulk (asosan yer va binolar).
|
| |