nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ko‘rishning zaiflashuvi - M. U. Hamidova

|
M. U. Hamidova
|
bet | 18/47 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 437,9 Kb. | | #123007 |
Bog'liq M. U. Hamidova, maxsus pedagogika-fayllar.orgKo‘rishning zaiflashuvi
Ko‘rishi zaiflashganlar to‘la yoki tugallanmagan aniq atamalardan foydalanadi.
Ko‘rishning zaiflashuvi
Kuchisiz ko‘rish Ko‘rlik
(Qisman ko‘rish) (ko‘rishning jiddiy yo‘qolishi)
Ko‘rishida nuqsoni bo‘lgan bolalarda mustaqil harakatlanishida noverbal nutqdan foydalanishi va tushinishida (yuzdagi ifoda va tilning harakatlari), yozuv muloqotida (chunki ularning tengdoshlari siyoh shriftida o‘qiydi va yozadi) qiyinchiliklar kuzatiladi.
Ko‘zdagi zarar ta’siri darajasi bir qator omillarga bog‘liq( past ko‘rish, umuman ko‘rmaslik), lekin bundan tashqari zararni yerta aniqlash(belgilangan zarar), yerta choralar (bolani qo‘llab –quvvatlash) xizmatini boshlash, agar ko‘zda zarar sodir bo‘lsa, u oldin yoki asosiy aloqadan, tildan va tasvirdan qolgan bo‘lsa ota-onalarni va o‘qiyuvchilarni bunga jalb qilish kerak.
Bolalarning ko‘r bo‘lib tug‘ilganligi yoki yerta bolalaik davrida ko‘rish qobiliyatini qisman yoki butunlay yo‘qoyganligi muhim ahamiyatga yega. Ular biroz turli yehtiyojlarni sezadi, turli to‘siqlarga duch keladi.
Ko‘rlarning haqiqiy muammosi - ko‘rish qobiliyatining kamligi, xato tushinishi va mavjud ma’lumotlarning yetishmasligidir.
Agar ko‘r odam to‘g‘ri va qulay fursatda mashqa qilsa, karlikda bo‘ladigan fizik ko‘ngilsizliklar kamayadi.
Ko‘rlik. Ko‘rlik bu total yoki ko‘rish qobiliyatining og‘ir darajadagi yo‘qolishning bo‘lishi mumijn. 18% ko‘rishida nuqsoni bo‘lgan bolalar – total ko‘rlar, 82% ko‘rish nuqsoni bo‘lgan bolalar oq va qoraning orasini ajrata oladi. Ko‘zi ojizlar va ko‘rish qobiliyati pasaygan odamlar uchun Brayl o‘qish va yozishdagi asosiy aloqa vositasi Braylda matnni birdan 6ta gacha nuqtalar kombinatsiyasi orqali 6nuqtali ramka joylashtirish mumkin. Brayl yeng ko‘p Osiyo tillari uchun kodlashtirilgan bo‘lib, lotin harflarida foydalanib bo‘lmaydi, lekin Xitoy, Yaponiya, Koreys tillarida foydalansa bo‘ladi.1
Ingliz tilidagi Brayl alifbosi:
|
| |
I. Tashkiliy qism - Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi

|
Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi
|
bet | 51/65 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 1,52 Mb. | | #100105 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiI. Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
II. Takrorlash:
1. Internetning WWW xizmatidan foydalanish uchun ishlab chiqilgan qanday dasturlar bor?
2. Web-brauzerlarning asosiy vazifalarini aytib bering.
3. Birinchi Web-brauzer qachon va kim tomonidan ishlab chiqarilgan?
4. Nima sababdan Internet Explorer boshqa brauzerlarga nisbatan ko'proq qo'llaniladi?
5. Internet Explorerni ishga tushirish usullarini amalda ko'rsatib bering.
III. Yangi mavzuni o`rganish.
Axborot hayotimizda muhim ahamiyatga ega ekan, uni Internetdan kerakli vaqtda, zarur miqdorda, qisqa vaqt ichida olib turishirniz kerak bo'ladi. Lekin, Internetdan axborotni qisqa vaqt ichida olish muammosi ham bor. Bu darsda shu muammoni hal etish usullaridan birini ko'rib chiqamiz.
Qidiruv tizimlari
Internet — bepoyon axborot ummoni. Axborotlar Internetda millionlab Web-sahifalarda saqlanadi. Bizga kerakli axborot saqlanadigan Web-sahifani topish uchun uning Internetdagi adresini bilish zarur. Ammo internet soat sayin yangi axborotlar bilan boyib boradi. Shuningdek, ba'zi (eskirgan) axborotlar Internet tarmog'idan chiqarib tashlanadi. Internetdagi ko'p foydalaniladigan Web-sahifalar adreslari maxsus ma'lumotnomalarda chop etib turiladi. Lekin ulardan to'liq axborot olib bo'lmaydi. Chunki Internetdagi barcha Web-sahifalar adreslarini chop etish uchun juda katta hajmli kitob kerak bo'ladi. Bu kitob chop etib tugatilmasidan Internetdagi bir qancha adreslar o'zgarishi aniq. Bu muammo maxsus Qidiruv tizimlari yaratilishi bilan osonlikcha hal etildi.
Qidiruv tizimi — maxsus Web-sahifa bo'lib, Internet tarmog'idan kerakli axborotni izlab topish uchun xizmat qiladi.
Hozirgi kunga kelib o'nlab qidiruv tizimlari yaratilgan. Ulardan ko'p qo'llaniladiganlari sifatida Rambler, Aport, Yahoo, Google larni keltirish mumkin. Har bir qidiruv tizimi Internet tarmog'ida o'z adresiga ega. Masalan, yuqorida sanab o'tilgan qidiruv tizimlari mos ravishda www.rambler.ru, www.aport.ru, www.yahoo.com va www.google.uz adreslarga ega. Qidiruv tizimi Web-brauzer orqali ishga tushiriladi, ya'ni brauzerning adreslar satriga qidiruv tizimining adresi kiritiladi. Qidiruv tizimlari (Web-sahifasi) turli ko'rinishga ega bo'lgani bilan, ularning ishlashi deyarli bir xil. Ulardan foydalanishni Rambler qidiruv tizimi misolida ko'rib chiqamiz.
|
| |
Mavzu yuzasidan savol va topshiriqlar

|
Mavzu yuzasidan savol va topshiriqlar
|
bet | 21/47 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 437,9 Kb. | | #123007 |
Bog'liq M. U. Hamidova, maxsus pedagogika-fayllar.orgMavzu yuzasidan savol va topshiriqlar
1. Ko’rish nuqsoninig kelib chiqish sabablaru haqida ma’lumot bering?
2. Ko’r va qisman ko’ruvchi bolalar haqida ma’lumot bering?
3. Ko’z bilan bog’liq bo’lgan kasalliklarni ayting?
4. Ko’rish analizatori haqida nimalarni bilasiz?
5. Zaif ko’ruvchi bolalar haqida ma’lumot bering?
6. Albinizm kasalligi haqida nimalarni bilasiz?
7. Ko’rishda nuqsoni bo’lgan bolalar bilan olib boriladigan ta’lim jarayoni haqida ma’lumot bering?
8. Ko’rishda nuqsoni bor bolalarning o’ziga xos xususiyatlari haqida ma’lumot bering?
9. Uzoqdan ko’ruvchi bolalar bilan qanday ishlar olib boriladi?
10. Tiflopedagogika fanining maqsadi nimalardan iborat?
Foydalaniladigan adabiyotlar:
Asosiy adabiyotlar
1. Raxmanova V.S. “Korreksion pedagogika va logopediya”.-“Moliya-iqtisod”,-T., 2007. 23-27-betlar.
2. Raxmanova V.S. “Defektologiya asoslari”. -“VORIS-NAShRIYoT”. T., 2012. 13-16-betlar.
3. Embracing Diversity: Toolkit for Creating Inclusive, Learning-Friendly Environments Specialized Booklet 3 Teaching Children with Disabilities in Inclusive Settings Published in 2015 by the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization 7, place de Fontenoy, 75352 Paris 07 SP, France. (ushbu kitobning 42-53-betlaridan olindi).
Qo`shimcha adabiyotlar
1. Raxmanova V.S. “Maxsus pedagogika”.-T.,”G‘ofur G‘ulom”, 2004.
MA’RUZA MASHG’ULOTLARI
4-Mavzu
REJA:
Eshitish analizatori va uning ahamiyati
Eshitish nuqsonlari va uning kelib chiqish sabablari
Surdopedagogika fanining maqsad va vazifalari
Tayanch so’zlar va iboralar : eshitish analizatori, surdopedagogika, ovoz balandligi, zaif eshituvchi, maxsus vositalar, labdan o’qish, birlamchi burilishlar, uzluksiz ta’lim.
Yuqorida aytilganidek, eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning uchta asosiy guruhi mavjud: karlar, zaif eshituvchilar va kech kar bo‘lganlar.
|
| |
Mavzuni mustahkamlash - 1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi

5. O’quvchilarni baholash. Darsda faol ishtirok etganlar baholanadi. Baholar kundalik daftar va sinf jurnaliga qo’yiladi
6. Uyga topshiriqlar. Qo'lga taqiladigan
kompasdan foydalanib, dunyo tomon- larini aniqlab kelish. Doimiy magnit bo'laklari bo'lsa, tajribalar o'tkazib ko'rish.
50-dars Sana: 8-sinf
Mavzu: Tokning magnit maydoni
Darsning maqsadi.
a) O’quvchilarda magnit maydon
haqida tasavvur holsil qilish, tokning magnit maydoni haqida nazariy bilimlar berish
b) O’quvchilarga axloqiy
va estetik tarbiya berish, ehtiyotkorlikka o’rgatish
d) O’quvchilarning dunyoqarashini rivojlantirish, ijodkorlik
qobiliyatini kuchaytirish
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
Tashkiliy - 1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi

|
1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi
|
bet | 67/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz Tashkiliy qism. O'qituvchi dars jihozlarini darsga hozirlaydi, uy vazifalarini tekshirish maqsadida foydalanadigan «Bingo» interfaol metodi uchun tarqatma materiallar tayyorlab qo'yadi.
Uy vazifalarini tekshirish. «Bingo» interfaol metodi uchun o'quvchilaiga quyidagi savollar yozilgan tarqatma materiallar beriladi:
Iste'molchilarni ketma-ket ulashda tok kuchi, kuchlanish va qarshilik qanday bo'ladi?
Iste'molchilarni parallel ulashda tok kuchi, kuchlanish va qarshilik qanday bo'ladi?
Om qonunining formulasi qanday ifodalanadi?
O'tkazgichning qarshiligi nimalarga bog'liq?
Reostatning vazifasi nimadan iborat?
Ampermetr va voltmetrning vazifasi nimadan iborat?
Ampermetr va voltmetr elektr sxemada qanday belgilanadi?
8) Ketma-ket va parallel ulashdan qayerda foydalaniladi va hokazo.
Savollarga o'quvchilar tez va aniq javob berishi lozim. O'qituvchi o'quvchilarning javoblari asosida xulosa qiladi.
Yangi mavzuning bayoni. Mavzu «Modifikatsiyalangan ma'ruza» asosida bayon etiladi. Bunda quyidagilarga e'tibor berish lozim:
elektr tokining bajargan ishiga tushuncha berish;
tokning bajargan ishini keltirib chiqarish;
sarflangan elektr energiyani hisoblash;
sarflangan elektr energiya formulasini keltirish;
bir vattsekundga ta'rif berish.
Mavzuni tushuntirib berish jarayonida elektr hisoblagichning tuzilishi va ishlash prinsipi bilan tanishtirish lozim.
Mavzuni bayon qilishda elektr tokining ishi haqida quyidagi ma'lumotlarni ham berish tavsiya etiladi.
Har qanday berk elektr zanjirda energiyalarning ikki yoqlama o'zgarishi yuz beradi.
Тоk manbayida energiyaning biror turi elektr energiyasiga aylanadi. Masalan, galvanik elementda kimyoviy energiya elektr energiyaga aylanadi. Elektr zanjirda esa tok manbayining elektr energiyasi hisobiga biror ish bajariladi. Masalan, elektr dvigatellarda mexanik ish bajariladi. Isitish asboblarida elektr tokining ishi ichki energiyani oshirish uchun sarf bo'ladi.
Energiyaning biror turi boshqa turga aylanganda, hamma vaqt qandaydir ish bajariladi. Biz bilamizki, ish biror turdagi energiyaning boshqa turdagi energiyaga aylanishi o'lchovidir.
Elektr zanjirda elektr energiyaning boshqa biror turdagi energiyaga aylanishi o'lchovi elektr tokining ishidir.
|
| |
-dars - 1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi

|
1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi
|
bet | 66/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz 34-dars Sana: 8-sinf
Mavzu: Elektr tokining ishi.
Darsning maqsadi.
a) O'quvchilarda elektr tokining bajargan ishi haqida tasavvur hosil qilish, sarflangan elektr energiyani hisoblash bo'yicha ko'nikma, malakalarni shakllantirish.
b) O’quvchilarga estetik va ekologik tarbiya berish
d) O’quvchilarni fanga qiziqtirish, tasavvurini kengaytirish
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi: aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda kundalik rejalarini tuza olish, formulalardan foydalanib, masalalar yecha olish; inson mehnatini yengillashtiradigan asboblardan foydalanish.
Dars turi: Yangi bilim berish
Tayanch so'zlar: elektr tokining ishi, elektr hisoblagich, vatt-sekund, vattsoat, gektovatt soat, kilovattsoat, megavatt soat.
Dars jihozilari: elektr hisoblagich, slayd, kodoskop, tarqatma materiallar.
Darsda foydalaniladigan metodlar: «Bingo», «Modifikatsiyalangan ma'ruza» interfaol metodlari, «Mustaqil ish» o'tkazish.
Dars rejasi.
1.Tashkiliy qism - 2 minut.
Uy vazifalarini so'rash - 12 minut.
Yangi mavzu bayoni- 18 minut.
Mavzuni mustahkamlash - 10 minut.
O’quvchilarni baholash- 2 minut
Uyga vazifa berish - 1 minut.
Darsning borishi
|
| |
-dars Sana: 8-sinf - 1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi

|
1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi
|
bet | 69/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz 35-dars Sana: 8-sinf
Mavzu: Elektr tokining quvvati
Darsnlng maqsadi.
a) O'quvchilarda elektr tokining quvvati haqida bilim va ko'nikmalami shakllantirish.
b) O’quvchilarga axloqiy tarbiya berish, mustaqil ishlashga o’rgatish
d) O’quvchilarning ijodiy salohiyatini oshirish
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi: aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda kundalik rejalarini tuza olish, formulalardan foydalanib, masalalar yecha olish; inson mehnatini yengillashtiradigan asboblardan foydalanish.
Dars turi: Yangi bilim berish
Tayanch so'zlar: elektr tokining quvvati, vatt, gektovatt, kilovatt, megavatt.
Dars jihozlari: elektr iste'molchilardan namunalar, plakatlar.
Darsda foydalaniladigan metodlar: «Aqliy hujum» interfaol metodi, «Mustaqil ish» o'tkazish.
Dars rejasi.
1.Tashkiliy qism - 2 minut.
Uy vazifalarini so'rash - 12 minut.
Yangi mavzu bayoni- 18 minut.
Mavzuni mustahkamlash - 10 minut.
O’quvchilarni baholash- 2 minut
Uyga vazifa berish - 1 minut.
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism. O'qituvchi dars jihozlarini darsga hozirlaydi, uy vazifalarini so'rash maqsadida foydalanadigan «Aqliy hujum» interfaol metodi uchun savollarni tayyorlab qo'yadi.
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 68/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz Yangi mavzuni mustahkamlash. Dars jarayonida o'quvchilarning olgan nazariy bilimlarini mustahkamlash uchun avvaliga mavzu yakunida keltirilgan masala yechish namunasi tahlil qilinadi, so'ngra quyidagi 2 ta masala o'quvchilar bilan birgalikda yechiladi:
12-mashq
Berilgan: U=4,5 V; I= 0,2 A; t~ t=1 min = 60 s.
Topish kerak: E - ?
Formulasi: E = IUt.
HiHisoblash: E=0,2 • 4,5 • 60 J = 54 J.
Javob: E = 54 J.
Berilgan: q= 500 C; U= U=2 V.
Topish kerak: A-?
Formulasi: U=A/q; A = qU.
Hisoblash: A= 500 • 2 J = 1000 J = 1 kJ.
Javob: A Javob: = 1 kJ.
Shundan so'ng 7 minut davomida o'tkaziladigan «Mustaqil ish» uchun o'quvchilarga quyidagi masalalar beriladi:
masala. Zanjiming biror qismidagi kuchlanish 3 V bo'lganda 6 A tok 10 s da zanjirning shu qismida necha joul ish bajaradi?
masala. Zanjiming biror qismidagi kuchlanish necha volt bo'lganda 3 A tok 4 s da zanjiming shu qismida 24 J ish bajaradi?
masala. Elektr toki zanjiming biror qismida 3 s da 6 J ish bajaradi. Agar zanjiming shu qismidagi kuchlanish 2 V bo'lsa, undan o'tayotgan tok kuchi qancha bo'ladi?
5. O’quvchilarni baholash: O’quvchilar darsdagi ishtirokiga ko’ra baholanadi.
6. Uy vazifalari.
Darslikdan 23- § ni o'qish.
Mavzu oxirida keltirilgan savollarga javob topish va yozish.
Darslikdagi 12- mashqdan 1- va 4- masalalarni yechish. «Fizikadan savol va masalalar to'plami»dan 1008-, 1009- va 1010- masalalarni yechish. Qiziquvchi o'quvchilarga «Fizikadan savol va masalalar to'plami»dan 1011-, 1012-, 1013 va 1014- masalalarni yechish tavsiya etiladi.
|
| |
Darsning borishi - 1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi

|
1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi
|
bet | 101/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism. Yangi bob boshlanishi munosabati bilan, o'tgan bobdagi asosiy natijalar qisqa muddatda takrorlanadi. Buning uchun darslikning yakuniy suhbatida keltirilgan fizik-lug'atdan foydalaniladi.
2. O’tilganlarni eslash
1) Elektr yoy razryadi qanday hosil qilinadi?
2) Elektr yoy razryadidan qanday maqsadlarda foydalaniladi?
3) Uchqun razryad qanday hosil qilinadi?
4) Tabiatda chaqmoq qanday hosil bo’ladi?
5) Uchqun razryaddan qandya maqsadlarda foydalaniladi?
6) Miltillama razryad qanday hosil qilinadi?
3. Yangi mavzu bayoni:
So'ngra, magnit strelkasi, doimiy magnitlar bilan tajriba namoyishlar ko'rsatiladi. Bu tajribalar darslikdagi 61, 62-rasmlarda keltirilgan.
Doimiy magnitlarning temir va uning birikmalari bilan ham ta'sirlashishlari ko'rsatib o'tiladi.
Magnit strelkasini doimiy ravishda shimoliy tomonga qarab turishini namoyish qilib, o'quvchilarga savol tashlanadi.
Nima sababdan magnit strelkasi bir tomonga qarab turadi?
O'quvchilar boshlang'ich geografiya kursi, tabiatshunoslik fanlaridan magnitlar haqida qisman eshitganliklari sababli, Yerning ulkan magnit ekanligi unda ham Shimoliy va Janubiy qutblari borligi aytiladi. Darslikda bu qutblarning geografik koordinatalari keltirilgan.
Yerning magnit qutblari, geografik qutblari bilan ustma-ust tushmasligi aytiladi.
«Magnit» so'zi Kichik Osiyodagi qadimiy Magnesiya shahri nomidan kelib chiqqan. Bu yerda topilgan temirni tortuvchi toshni «magnesiya toshi» deb atashgan.
Buyuk yurtdoshimiz Abu Rayhon Beruniy (973-1047) o'z asarlarida magnitni “Ohanrabo” - “temirni tortuvchi”- deb atagan. Beruniy qum aralash oltin zarralari orasidan temir zarralarini ajratib olishda magnitdan foydalanilishi haqida yozib qoldirgan. U magnitning bir xil nomli qutblari o'zaro itarilishi, turli qutblari esa tortilishi, magnitga ishqalangan po'lat ham magnitlanib qolishini tajriba orqali asoslab bergan.
Hozirgi paytda elektrotexnika va radiotexnikada, asosan, sun'iy magnitlar qo'llaniladi.
Tabiiy magnit uzoq vaqt ta'sir ettirilganda magnitlangan po'lat boiaklari sun’iу magnitlar deb ataladi.
Sun'iy magnitlarning xossalari tabiiy magnitlarning xossalari kabi bo'ladi. Tabiiy va sun'iy magnitlarning barchasi doimiy magnitlardir.
O'zining magnitlangan holatini uzoq vaqt yo'qotmaydigan jism doimiy magnit yoki oddiygina qilib magnit deb ataladi.
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 73/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz Yangi mavzuni mustahkamlash. Dars jarayonida o'quvchilarning olgan nazariy bilimlarini mustahkamlash uchun avvaliga mavzu yakunida keltirilgan masala yechish namunasi tahlil qilinadi, so'ngra «Muammoli vaziyatni o'rganish» interfaol metodi uchun o'quvchilarga quyidagi savol va topshiriqlar bilan murojaat qilinadi:
Joul-Lens qonunini ta'riflang.
Joul-Lens qonuni bajariladigan misollar keltiring.
Cho'g'lanma lampa qachon va kim tomonidan kashf etilgan?
Ushbu savollarga javob olingandan so'ng «Mustaqil ish» o'tkazilad
1-masala. Qarshiligi 25 ῼ bo'lgan spiraldan 2 A tok o'tadi. Shu spiraldan 2 minut davomida qancha issiqlik miqdori ajralib chiqadi?
2-masala. 50 ῼ qarshilikli o'tkazgich orqali 10 minut davomida qanday tok o'tkazilganda 120 kJ issiqlik ajraladi?
3-masala. 220 V kuchlanishli tarmoqda 30 ῼ qarshilikli isitgichdan 30 minutda qancha issiqlik miqdori ajralib chiqadi?
5. O’quvchilarni baholash: O’quvchilar darsdagi ishtirokiga ko’ra baholanadi.
6. Uy vazifalari.
Darslikdan 26- § ni o'qish.
Mavzu oxirida keltirilgan savollargajavob topish va yozish.
14- mashqdan 1-, 2- va 3- masalalarni yechish. «Fizikadan savol va masalalar to'plami»dan 1029- va 1032- masalalarni yechish. Qiziquvchi o'quvchilarga 14- mashqdan 4- masalani, «Fizikadan savol va masalalar to'plami»dan 1034- va 1035- masalalarni yechish tavsiya etiladi.
Mavzu oxirida keltirilgan amaliy topshiriqni bajarish.
37-dars sana: 8-sinf
Masalalar yechish
Darsning maqsadi.
a) bob bo'y'icha o'tilgan mavzularni takrorlash, masalalar yechish orqali nazariy jihatdan olgan bilimlarni mustahkamlash.
b) O’quvchilarga mehnat tarbiyasini berish, mustaqil ishlashga o’rgatish
d) Mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 100/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz 4. Yangi mavzuni mustahkamlash.
Atamalarni izohlash:
Elektr yoy razryadi
Uchqun razryad
Miltillama razryad
Darslikning 102 – betidagi masalalardan yechish
5. O’quvchilarni baholash:Darsda faol ishtirok etganlar baholanadi. Baholar kundalik daftar va sinf jurnaliga qo’yiladi
6, Uyga vazifalar.
Darslikdan 37- § ni o'qish.
Mavzu oxirida keltirilgan savollarga javob topish va yozish.
49-dars Sana: 8-sinf
Mavzu: Magnetizm haqida dastlabki ma’lumotlar
Darsning maqsadi.
o'quvchilarda elektr zaryadlarining harakati bilan bog'liq magnit
hodisalari bilan tanishtirishni boshlash;
b) magnetizm haqida Markaziy osiyolik mutafakkirlarning fikrlari bilan
tanishtirish orqali vatanparvarlik ruhida tarbiyalash.
d) O’quvchilarning tasavvurini va fikrlash qobiliyatini kengaytirish, fanga qiziqtirish
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
Dars turi: yangi bilim beruvchi
Dars uslubi: suhbat, savol – javob
Dars materiallari va jihozlari:
8-sinf «Fizika» darsligi.
Taqasimon va to'g'ri magnitlar.
Magnit strelkasi (ignaga o'rnatilgan).
Plakatlar.
Dars rejasi.
1.Tashkiliy qism - 2 minut.
2. Uy vazifalarini so'rash - 12 minut.
3.Yangi mavzuning bayoni - 18 minut.
4.Yangi mavzuni mustahkamlash - 10 minut
5. O’quvchilarni baholash- 2 minut
6. Uyga vazifa berish - 1 minut.
|
| |
Tashkiliy - 1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi

|
1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi
|
bet | 72/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz 1. Tashkiliy qism. O'qituvchi dars jihozlarini darsga hozirlaydi, uy vazifalarini so'rash maqsadida foydalanadigan «Bahs-munozara» interfaol metodi uchun savollarni tayyorlab qo'yadi.
2. Uy vazifalarini tekshirish. «Bahs-munozara» uchun o'quvchilarga quyidagi savollar beriladi:
O'tkazgichlarga nimalar misol bo'la oladi?
A = IUt formuladan I ni toping? .
P = IU formuladan I va U ni toping?
Nima uchun yog'och, rezina elektr tokini o'tkazmaydi?
Uyingizdagi iste'molchilaming quvvati haqida nima deya olasiz?
Elektr hisoblagichning vazifasi nimadan iborat?
1 oyda xonadoningizda qancha elektr energiya sarflanadi?
3. Yangi mavzuning bayoni. O'qituvchi mavzuni yoritishda quyidagilarga e'tibor berishi lozim:
o'tkazgichdan elektr toki o'tganda undan ajralib chiqadigan issiqlik miqdori haqida ma'lumot berish;
Joul-Lens formulasini keltirib chiqarish, ta'rif berish;
cho'g'lanma elektr lampaning tuzishilishi va ishlash prinsipini tushuntirish;
elektr iste'molchilaming FIK haqida ma'lumotlar berish, formulasini keltirish.
Mavzuni bayon etishda o'tkazgichlarning elektr tokidan qizishi haqida quyidagi ma'lumotlarni ham havola qilish tavsiya etiladi.
Elektr toki o'tkazgichni qizitadi. Buni biz yaxshi bilamiz. O'tkazgichlarning qizishiga sabab shuki, ulardan tok o'tayotgan vaqtda molekulalarning tartibsiz (issiqlik) harakati kuchayadi, binobarin, o'tkazgichning ichki energiyasi oshadi.
O'tkazgichning ichki energiyasi oshishiga sabab shuki, metallardagi erkin elektronlar yoki elektrolitlardagi ionlar elektr maydon ta'siri ostida harakatlanib, o'tkazgich molekulalari yoki atomlari bilan to'qnashadi va ularga o'z energiyasini beradi.
Tajriba qo'zg'almas metall o'tkazgichlarda tokning butun ishi o'tkazgichlarning qizishiga, ya'ni ularning ichki energiyasini oshirishga sarf bo'lishini ko'rsatadi. Jism ichki energiyasining o'zgarishini ko'rsatuvchi o'lchov esa ajralib chiqqan issiqlik miqdoridir.
|
| |
-dars Sana: 8-sinf - 1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi

|
1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi
|
bet | 71/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz 36-dars Sana: 8-sinf
Mavzu: Elektr toki ta'sirida o'tkazgichlarning qizishi
Darsning maqsadi.
a) Elektr toki ta'sirida o'tkazgichlarning qizishi haqida bilim va ko'nikmalarni shakllantirish,
b)O’quvchilarga ekologik va estetik tarbiya berish
d) cho'g'lanma elektr lampaning tuzilishi va iste'molchilaming foydali ish koeffitsienti haqida tasavvurlar hosil qilish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish hamda foydalanish kompetensiyasi: aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda kundalik rejalarini tuza olish, formulalardan foydalanib, masalalar yecha olish; inson mehnatini yengillashtiradigan asboblardan foydalanish.
Dars turi: Yangi bilim berish
Tayanch so'zlar: issiqlik miqdori, cho'g'lanma elektr lampa, elektr tokining foydali ish koeffitsienti.
Dars jihozlari: slaydlar, kodoskop, patron va cho'g'lanma elektr lampalar.
Darsda foydalaniladigan metodlar: «Bahs-munozara», «Muammoli vaziyatni o'rganish» interfaol metodlari.
Dars rejasi.
1.Tashkiliy qism - 2 minut.
Uy vazifalarini so'rash - 12 minut.
Yangi mavzu bayoni- 18 minut.
Mavzuni mustahkamlash - 10 minut.
O’quvchilarni baholash- 2 minut
Uyga vazifa berish - 1 minut.
Darsning borishi
|
| |
Shaharlarni rejalashtirish sxemalari

7.3. Shaharlarni rejalashtirish sxemalari
Shaharlar rejasi 7.2-rasm. Shahar ko„cha-yo„l tarmoqlari joylashtirish
sxemasiga qarab quyidagi turlarga bo„linadi:
1. Radial,
2. Radial-aylanma,
3. To„g‟ri burchakli,
4. To„g‟ri burchakli-dioganalli,
5. Uchburchak,
6. Aralash ixtiyoriy.
7.2-rasm. Shaxar ko„cha-yo„l tarmoqlari joylashish sxemalari
63
7.4. Ko„cha va ko„chadan tashqari transport turlari, ularning tavsiflari
Shahar aloqa yo„llari transport tizimining muhim tarkibiy qismi bo„lib
hisoblanadi. Shahar aloqa yo„llarini ikki xil asosiy turi bor:
- ko„chadagi va ko„chadan tashqaridagi har xil turdagi va toifadagi ko„chalar
va yo„llar, maydonlar, chorraxalar, yo„lovchilar harakatiga, relsiz va relsli
transportlar (avtomobillar, avtobuslar, troleybuslar, tramvaylar) harakatiga
mo„ljallangan aloqa yo„llari kiradi;
- ko„chadan tashqaridagi, metropoliten (liniya) shahar elektr temir yo„li, tez
yurar tramvay va h.k. kiradi 7.3-rasm.
7.3-rasm. Shaxar ko„cha-yo„l tarmoqlari
7.5. Metropoliten va uning ahamiyati
Harakat tezligini keskin oshirish maqsadida ayrim shahar yo„lovchi
transportlari harakati ko„cha yo„llaridan tashqarida amalga oshiriladi. Bularga
metropoliten, er osti tramvayi, monorels transporti kiradi.
Dunyoning 50 dan ortiq shahrida metropoliten mavjud. Hamdo„stlik
mamlakatlari ichida metropoliten Moskva, Sank-peterburg, Kiev, Toshkent,
Xarkov, Tbilisi, Boku va Erevan shaharlarida ishlab turibdi.
Metropoliten transporti yordamida hozir Toshkentda umumiy shahar
64
yo„lovchilarining 12,6 % tashilmoqda. Metropoliten inshootlarini qurish juda
katta kapital mablag‟ talab etadi. Shuning uchun ham metropoliten axolisi bir
mln. dan ortiq shaharlarda va bir soatdagi yo„lovchilar oqimi 25-30 ming kishi
bo„lgan yo„nalishlardagina quriladi.
Metropoliten yo„llari asosan er ostida quriladi. Ayrim joylarda
metropoliten yo„llari er ustida bo„ladigan bo„lsa, ular shahar qurilishlari va
ko„cha harakatidan mutlaqo ajratib qo„yiladi. Metropoliten izlari oralig‟i temir
yo„llaridagi kabi 1520 mm bo„lib, ular avtomatik blokirovka bilan jihozlanadi.
Metropoliten harakatlanuvchi tarkib birligida 4 ta dan 8 ta gacha vagon
bo„lib, u ertalabki va kechqurungi “dolzarb” vaqtlarda 90 sekundli interval
bilan ishlashi mumkin. Moskva shahridagi metropoliten bir soat ichida 48 juft
poezdni aniq va muntazam ravishda tez harakat bilan o„tkazishi mumkin. Agar
Frantsiya poytaxtidagi metro poezdi harakat tezligi 26 km/soat bo„lsa,
Moskvadagi metro poezdlari 60- yilda 48 km/soat tezlik bilan harakat qilgan.
Toshkent metropoliteni bugungi kunda uchta “Chilonzor”, “O„zbekiston” va
“Yunusobod” yo„nalishlariga ega 7.4-rasm.
7.4-rasm. Toshkent shahar metropoliteni sxemasi
|
-Bob. Avtomobil yo„lining rejasi, bo„ylama, ko„ndalang kesimlari va

67
3.
Yirik shaharlarni aylanib o„tuvchi xalqa magistarllari;
4.
Yirik shaharlarga kirib kelish yo„llari;
5.
Ommaviy dam olish joylariga va tarixiy obida hamda yodgorliklarga
shaxobcha yo„llari;
6.
Shaharlar atrofidagi aylanma va xalqa yo„llari;
7.
Shaharlarga kirish yo„llari;
8.
III va IV sinf aeroportlariga shaxobcha yo„llari;
9.
Magistral yo„llar;
10.
Mahalliy yo„llar.
Avtomobil yo„llari kelajakdagi harakat miqdoriga qarab quyidagi toifalarga
bo„linadi 8.1-jadval.
8.1-jadval
Yo„llarning iqtisodiy
ahamiyati
Yo„l toifasi
Kelajakdagi hisobiy harakat
miqdori, dona/sut
Transport
birligida
avt/sut
Engil avtomobilga
keltirilgan
dona/sut
Xalqaro va davlat
ahamiyatidagi yo„llar
Ia (avtomagistral)
7000 dan
yuqori
14000 dan yuqori
Ib (tezyurar yo„l)
7000 dan
yuqori
14000 dan yuqori
II
3000-7000
6000 - 14000
III
1000-3000
2000 - 6000
Mahalliy ahamiyatdagi
yo„llar
IV
100-1000
200 - 2000
V
100 dan kam
200 gacha
Axborot-ko„rsatuvchi - Щзбекистон республикаси

Axborot-ko„rsatuvchi belgilar harakatga muayyan rejimlar kiritishda yoki
bekor qilishda, shuningdek, aholi yashaydigan joylar va boshqa ob‟ektlarning
joylashishi haqida axborot berishda ishlatiladi.
“Avtomagistral” 5.1 belgisi avtomobil yo„li ma‟lum talablarga javob beradigan
yo„llarning boshlanishida qo„yiladi.
“Aholi yashaydigan joyning boshlanishi” 5.22 va “Aholi yashash joyining oxiri”
5.23 (oq fon bilan) belgisi mavjud binolar chegarasida o„rnatiladi. Bu sharoitda
aholi punktidan harakatlanayotgan avtomobillarning tezligi 70 km/soatdan
oshmasligi shart.
Bir, ikki va uch harakat polosali yo„llarda 5.22 belgisining orqa tomoniga
ikki tarafdan 5.23 belgisini o„rnatishga ruxsat beriladi 11.4-rasm.
5.22 5.23
5.22
5.23
11.4-rasm. Bir, ikki va uch polosali yo„llarda 5.22 va 5.23 belgilarni o„rnatish
“Aholi yashaydigan joyning boshlanishi” 5.24 va “Aholi yashash joyining
oxiri” 5.25 (havorang fon bilan). Bu belgilarni o„rnatish shartlari bundan avvalgi
belgilardek amalga oshiriladi. 5.24 belgisi qo„yilgan aholi punktlarida tezlik 70
km/soat cheklanmaydi. 5.24 belgisi yo„ldan chetda qanday aholi punkti borligini
bildiradi va asosan aholi punktidagi uylar yo„ldan 200 m va undan ortiq masofada
joylashgan hollarda o„rnatiladi.
Servis belgilaridan tegishli ob‟ektlar qaerda joylashganligi haqida axborot
berishda foydalaniladi.
Agarda yonilg‟i shahobchalari oralig‟i 60-80 km masofadan kichik bo„lsa,
u holda birinchi belgi qo„yilmaydi.
140
Aholi yashaydigan joyda servis belgilari ob‟ektgacha 100-150 m masofada
oldindan o„rnatilishi kerak.
Qo„shimcha axborot belgilari (tablichkalar) asosan ular bilan qo„llanilgan
belgilarning ta‟sirini aniqlashda yoki cheklashda ishlatiladi.
Harakat miqdori va tarkibi

72
qilinishi maqsadga muvofiq bo„ladi. Ko„pchilik davlatlarda, shuningdek,
O„zbekistonda ham avtomobil yo„llaridagi harakat miqdorini kuzatuvchilar orqali
aniqlanadi.
Avtomatik
usulda harakat miqdori har xil uslubda ishlaydigan datchiklar
yordamida hisoblanadi. Hozirda bu maqsad uchun quyidagi keng tarqalgan
datchiklar ishlatiladi:
Pnevmatik; fotoelektrik; ultratovush; mexanik; radiolakatsion; induktiv;
elektron; infraqizil nurli.
Harakat tarkibi
- transport oqimida har xil transport vositalarining nisbatini
belgilovchi ko„rsatkich bo„lib, u foizda yoki ulushda o„lchanadi. Bu ko„rsatkich
transport oqimining tezligiga va zichligiga katta ta‟sir ko„rsatadi.
Shahar ko„chalarida harakat tarkibining o„zgarishi quyidagicha: engil
avtomobillar 60-80 %; avtobuslar 5-15 %; trolleybuslar 5-10 %; yuk
avtomobillari 9-15 %.
Shahar tashqarisidagi umum foydalanuvdagi avtomobil yo„llarida harakat
tarkibi quyidagi qiymatlarga ega bo„lishi kuzatiladi: engil avtomobillar 30-60 %;
avtobuslar 2-5 %; yuk avtomobillari 30-40 %; avtopoezdlar 5-8 %; traktor va
qishloq xo„jalik mashinalari 5-10 %. Umuman olganda harakat tarkibining
o„zgarishi avtomobil yo„lining xalq xo„jaligida tutgan ahamiyatiga bog‟liq,
masalan, qishloq xo„jaligidagi ichki yo„llarda yuk va traktor mashinalari katta
miqdorda bo„lsa, shahar yo„llarida uning aksidir. Harakat tarkibini avvalgi
ko„rsatkichga o„xshab kuzatish yoki avtomatik usullar yordamida aniqlanadi.
,5 m. 
dan - Щзбекистон республикаси

135
bitta
yoki
ikkita
harakat polosasiga kamaysa, shu yo„l bo„laklaridan oldin
o„rnatiladi. Shuningdek, aholi yashamaydigan punktlarda bu belgilar, ko„priklar,
yo„l o„tkazgichlar, estakadalar, tonnellar va boshqa sun‟iy inshootlar oldidan,
agarda bu inshootlar chegarasidagi yo„l qatnov qismining eni ulardan oldingi yo„l
qatnov qismiga
teng
yoki
kichik
bo„lsa, aholi yashaydigan punktlarda esa bu
ko„rsatkich
faqat kichik
bo„lsa o„rnatiladi.
Aholi yashamaydigan punktlarda hamma
“Piyodalar o„tish joyi”
5.16.1,
5.16.2 belgilari o„rnatilgan va (yoki) tartibga solinmagan piyodalarning o„tish
joyini belgilaydigan
1.14
yo„l chizig‟i oldidan, aholi yashaydigan punktlarda o„tish
joylaridan oldin, agarda ulardagi ko„rish masofasi
150 m kam
bo„lsa, “Piyodalar
o„tish joyi” 1.20 belgisi o„rnatiladi.
“Piyodalar o„tish joyi” 1.20 belgisi chorrahalar oldidagi o„tish joylari oldida
o„rnatilmasligi mumkin.
Bolalar muassasasi (maktablar, bolalar bog‟chalari va shunga o„xshashlar)
hududidan
yo„lga chiqish mumkin bo„lgan
yo„l bo„lagi oldidan “Bolalar” 1.21
belgisi o„rnatiladi.
Imtiyoz belgilari
chorrahalardan, qatnov qismlari kesishmalaridan yoki
yo„lning tor uchastkalaridan o„tish navbatini belgilashda ishlatiladi. “Asosiy yo„l”
2.1 belgisi yo„lning boshlanishida va aholi yashaydigan punktlarda
har bir
chorrahadan oldin o„rnatiladi
.
“Ikkinchi darajali yo„l bilan kesishuv” 2.3.1 va “Ikkinchi darajali yo„lni
tutashuvi” 2.3.2, 2.3.3 belgisi aholi yashamaydigan punktlarda 2.1 belgisi bilan
belgilangan yo„llarda haydovchilarga imtiyoz berish uchun ishlatilib, ularni
Yo„naltiruvchi qurilmalar, yo„l to„siqlari va ularni qo„llash

11.4. Yo„naltiruvchi qurilmalar, yo„l to„siqlari va ularni qo„llash
Yo„l to„siqlari qo„llanish sharoitlariga qarab ikki guruhga bo„linadi. Birinchi
guruhga «barer» konstruktsiyali (balandligi 0,75 m dan kam bo„lmagan) va
devorsimon («parapet» shaklidagi balandligi 0,6 m dan kam bo„lmagan) yo„l
to„siqlari kiradi. Bu guruhidagi to„siqlar transport vositalarini yo„l poyida,
ko„priklarda, yo„l o„tkazgich joylarida ushlab qolish va qarama-qarshi tomondan
harakatlanayotgan transport vositalari to„qnashuvining oldini olish hamda yo„l
mintaqasida joylashgan har xil predmetlarga (yoritgich, ko„prik tayanchlari,
daraxtlar va h.k.) kelib urilishidan saqlash uchun o„rnatiladi.
Ikkinchi guruh to„siqlariga setkalar, har xil panjaralar (balandligi 0,8-1.5 m)
kiradi. Ulardan piyodalarning harakatini tartibga solish va hayvonlarning yo„l
qatnov qismiga chiqishining oldini olish maqsadida foydalaniladi.
Yo„l to„siqlari YTH vujudga kelish ehtimolini kamaytirish va og‟irlik
darajalarini pasaytirish bilan birgalikda, to„siqlarni o„ziga kelib urilishi
natijasida transport vositalarining ishdan chiqishiga, hatto odamlarning o„limiga
ham sababchi bo„lishi mumkin. Shuning uchun iloji boricha yo„l to„siqlari
o„rniga xavfsizlikni ta‟minlashning boshqa yo„llarini o„ylash kerak. Masalan,
egrilik radiusini kattalashtirish, ko„tarma balandligini pasaytirish, yo„l poyining
yon qiyaliklarini yotiq qilish, piyodalar uchun er osti yoki usti yo„lakchalarini
qurish, yo„l mintaqasidan har xil katta predmetlarni chetlashtirish.
Yo„l to„siqlari mustahkam, egiluvchan, sutkaning har qanday vaqtida
ko„rinuvchan, almashtirish oson va iqtisodiy jihatdan arzon bo„lishi kerak.
141
Birinchi guruh yo„l to„siqlari I-IV darajali avtomobil yo„llarining
yoqasida quyidagi hollarda o„rnatiladi.
1. Yo„l poyi ko„tarmadan o„tib, uning yon qiyaliklari 1:3 va undan tik
bo„lsa 11.16-jadvalda ko„rsatilgan talablarga qaralsin.
11.16-jadval
№
Avtomobil yo„llarining
uchastkalari
Bo„ylama
nishablik, %
Ko„tarmaning
balandligi, m
1. To„g‟ri uchastkalar va rejadagi
egrilikning radiusi 600 m katta
40 gacha
3,0
2. Xuddi shunday joylar
40 va ko„p
2,5
3. Botiq egriliklarga kelib tutashayotgan
nishablikning algebraik farqi 50 % va
undan ko„p
-
2,5
4. Tik tushish joylarida yoki undan keyin
rejadagi egrilikning radiusi 600 m kam
bo„lgan uchastkalarda egrilikning tashqi
tomoni
40 va undan
ko„p
2,0
2. Temir yo„l izlariga, botqoqliklarga, kanallarga (suvning chuqurligi 2 m va
undan ko„p bo„lganda), jarlarga va tog‟ daralariga oraliq masofa yo„lning qatnov
qismi chetidan 25 m va undan kam bo„lgan hollarda, yo„l parallel o„tgan joylarda.
Bunda kelajakdagi keltirilgan harakat miqdori 4000 avt/sut.dan kam bo„lmasligi
kerak. Agarda bu ko„rsatkich 4000 avt/sut.dan kam bo„lsa, unda yo„lning qatnov
qismi chetidan ko„rsatilgan xavfli joylargacha 15 m masofada parallel o„tgan
joylarda.
3. Har xil sathda kesishgan murakkab chorrahalarda.
4. Rejada yo„lning yo„nalishi o„zgarib, ko„rinishi ta‟minlanmagan
uchastkalarda.
5. Ajratish polosalarida, ko„priklarda, yo„l o„tkazgichlarda, estakadalarda.
142
Birinchi guruh yo„l to„siqlari yo„l yoqasida
|
Shaharlarda transport qatnovini tashkil qilishning asosiy xususiyatlari

|
Shaharlarda transport qatnovini tashkil qilishning asosiy xususiyatlariBog'liq Алоқа йўллари (1)7.6. Shaharlarda transport qatnovini tashkil qilishning asosiy xususiyatlari
Shahar yo„lovchi transporti bir-biridan hajmiga, transport vositalarining
qarashligi, o„lchamiga va yuk tashish turiga qarab quyidagilarga bo„linadi:
-
Ommaviy (elektrlashtirilgan temir yo„l, metropoliten, monorels, tramvay,
trolleybus, avtobus);
-
shaxsiy (engil avtomobillar, mototsikl, velosiped).
Ommaviy shahar transportiga ehtiyoj yirik shaharlar maydoni ancha
kengaygan davrda sezila boshlanadi. Shahar transporti (ot-arava), ot kuchi bilan
harakatlanuvchi transportdan hozirgi zamonaviy shahar transportlarigacha
(metropoliten, tez yurar tramvay va boshqalar) bo„lgan rivojlanish davrini o„tdi.
Engil avtomobil bilan ommaviy shahar transporti o„rtasidagi raqobat shundan
iboratki, engil avtomobil qulayligi, tezligining yuqoriligi, eshikdan eshikka xizmat
ko„rsatishidir. Shuningdek yo„lovchi tashish hajmining kichikligi bilan va foydali
transport maydonining ko„pgina qismini egalash bilan birga samarali ishlayotgan
ommaviy transportdan yo„lovchilarning bir qismini o„ziga og‟diradi.
Nazorat savollari:
1. Shahar ko„chalari va yo„llari deganda nimani tushunasiz?
2. Shahar rejasining qanday turlarini bilasiz?
3. Toshkent shahri qaysi shahar rejasiga mos keladi?
4. Shahar ko„chalari va yo„llari tasnifi haqida nima bilasiz?
5. Magistral ko„chalar haqida ma‟lumot bering?
6. Shaharlarni rejalashtirish sxemalarini chizib ko„rsating?
7. Ko„cha va ko„chadan tashqari transport turlari, ularning tavsiflari
haqida nima bilasiz?
8. Metropoliten va uning ahamiyati haqida nima bilasiz?
9. Shaharlarda transport qatnovini tashkil qilishning asosiy
xususiyatlari haqida nima deysiz?
10. Toshkent shahrida nechta metro yo„nalishlari mavjud?
|
| |
Avtomobil magistral yo„llarining elementlari

77
Joy xaritasida A va B nuqtalarni birlashtiruvchi eng qisqa bo„lgan chiziqga
havo yo„li deyiladi. A va B nuqtalarni birlashtiruvchi siniq chiziqga yo„l o„qi
deyiladi.
Yo„l o„qi rejasi to„g‟ri va egri elementlardan tashkil topadi. Yo„l rejasining
egri elementi o„tuvchi egri va doiraviy egri elementlaridan tashkil topadi.
Tashkiliy - 1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi

|
1-dars Sana: Mavzu: Jismlarning elektrlanishi Darsning maqsadi
|
bet | 78/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz Tashkiliy qism. O'qituvchi dars jihozlarini darsga hozirlaydi, uy vazifalarini so'rash maqsadida foydalanadigan «6 x 6» interfaol metodi uchun savollarni tayyorlab qo'yadi.
Uy vazifasini so'rash. «6 x 6» metodidan foydalanishda o'qituvchi o'quvchilarni 2 guruhga bo'ladi va har bir guruhga savollar beradi:
guruhga: elektr isitish asboblari haqida nimalarni bilasiz?
guruhga: elektr isitish asboblaridan xavfsizlik texikasiga rioya qilgan holda qanday foydalaniladi?
Har bir guruh qatnashchilari o'z fikrlarini bayon etib bo'lganlaridan so'ng o'qituvchi xulosa yasaydi, yangi mavzuni bayon etish uchun tayyorgarlik ko'radi.
Yangi mavzuning bayoni. O'qituvchi mavzuni yoritishda quyidagilarga e'tibor berishi lozim:
Barcha xonadonlarning elektr zanjiri bir – biriga o’xshashdir. Xonadon zanjiri boshqa xonadonlar bilan o’zaro parallel ravishda 220 V kuchlanishli umumiy elektr tarmoqqa ulangan bo’ladi.
Xonadondagi barcha elektr iste’molchilar o’zaro parallel ulangan bo’ladi.
Elektr zanjirdagi similar ma’lum bir eng katta tok kuchiga mo’ljallangan bo’ladi. Agar zanjirdagi tok kuchi chegaradan oshib ketsa, sim qiziydi va uni o’rab turgn izolyatsiya materiali erib ketishi mumkin.
Manbaning turli qutb(faza)laridan kelayotgan ikki elektr simi ochiq joyining bir – biriga tegib ketishi qisqa tutashuv deb ataladi.
Saqlagichning vazifasi zanjirdagi tok kuchi yo’l qo’yilganidan ortib ketganda zanjirni uzishdan iborat.
Dars jarayonida plakatlar, elektron darsliklar namoyish etiladi.
|
| |
-rasm. Yo„l poyining ishchi belgisi

8.8-rasm. Yo„l poyining ishchi belgisi:
a - o„ymada; b - ko„tarmada.
85
Yo„l bo„ylama kesimi elementlariga qo„yiladigan talablar Yo„l bo„ylama kesimi SHNQ 2.05.02-2007 «Avtomobil yo„llari» talablariga
asosan loyihalanadi. Har qanday holatlarda ham yo„l bo„ylama kesimida bo„ylama
qiyalik 30 ‰ dan oshmasligi, avtomobil to„xtashiga nisbatan ko„rish masofasi 450
m dan kam bo„lmasligi, bo„ylama kesimdagi qabariq egrilik radiusi 70000 m dan
kam bo„lmasligi, botiq egrilik radiusi 8000 m dan kam bo„lmasligi kerak. Tog‟li va
adirlik joylar murakkab uchastkalari uchun hisobiy harakat tezligini va shunga mos
ravishda o„rnatilgan loyihalash me‟yorlaridan kamaytirishga ruxsat etiladi,
8.7-jadval.
8.7-jadval
Hisobiy
harakat
tezligi,
km/soat
Eng katta
bo„ylama
qiyalik, ‰
Egri eng kichik radiusi, m
qabariq
botiq
asosiy
tog‟li sharoitda
150
30
30000
8000
4000
120
40
15000
5000
2500
100
50
10000
3000
1500
80
60
5000
2000
1000
60
70
2500
1500
600
50
80
1500
1200
400
40
90
1000
1000
300
30
100
600
600
200
Yo„l bo„ylama kesimini loyihalashda loyiha chizig‟i singan joylarda agarda
bo„ylama qiyaliklar algebraik farqi I va II toifali yo„llar uchun 5 ‰ dan, III toifali
yo„llar uchun 10 ‰ dan, IV vaV toifali yo„llar uchun 20 ‰ dan oshganda vertikal
egrilar loyihalash nazarda tutiladi.
Nazorat savollari: 1.
Yo„l bo„ylama kesimi elementlari haqida nima bilasiz?
2.
Bo„ylama qiyalik va uning me‟yoriy qiymatlari haqida tushuncha bering?
86
3.
Vertikal egrilar haqida nima bilasiz?
4.
Vertikal egrilar radiusi qanday belgilanadi?
5.
Yo„lni ko„tarma va o„ymada ifodalanishini chizib ko„rsating?
6.
Yo„l bo„ylama kesimi elementlariga qo„yiladigan talablar nimadan iborat?
-MAVZU:
Sohaga oid ixtiyoriy ilmiy asarga annotatsiya tayyorlash

|
-MAVZU:
Sohaga oid ixtiyoriy ilmiy asarga annotatsiya tayyorlash
|
bet | 20/30 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 386,8 Kb. | | #234547 |
Bog'liq Kadrlar tayyorlash milliy dasturi umumiy qoidalar (1)13-MAVZU:
Sohaga oid ixtiyoriy ilmiy asarga annotatsiya tayyorlash
Аnnоtаtsiya – bаdiiy, ilmiy, mеtоdik аsаrlаrning muаllifi, mаvzusi, mаnbаsi, undа ko‘tаrilgаn аsоsiy mаsаlаni ko‘rsаtishgа qаrаtilgаn qisqахаbаrdir. Аnnоtаtsiya o‘zining kаmso‘zligi, hаjm jihаtidаn nihоyatdа kichikligi bilаn bаyоnning bоshqа turlаridаn аjrаlib turаdi. Batafsil yozilgan annotatsiya quyidagi savollarga javob bera olishi lozim. Аnnоtаtsiya – bаdiiy, ilmiy, mеtоdik аsаrlаrning muаllifi, mаvzusi, mаnbаsi, undа ko‘tаrilgаn аsоsiy mаsаlаni ko‘rsаtishgа qаrаtilgаn qisqахаbаrdir. Аnnоtаtsiya o‘zining kаmso‘zligi, hаjm jihаtidаn nihоyatdа kichikligi bilаn bаyоnning bоshqа turlаridаn аjrаlib turаdi. Batafsil yozilgan annotatsiya quyidagi savollarga javob bera olishi lozim. Ishda nima haqida so‘z boradi? Muallif qanday savollarni o‘rtaga qo‘yadi? Bu savollar qanday yoritib berilgan? Ishning tuzilishi qanday? Ishni qanday baholash mumkin? Yozilgan ish kimlarga mo‘ljallangan? v.h. Annotasiya - qandaydir nashr haqidagi qisqa axborot; hujjat, uning bir qismi yoki hujjatlar guruhining maqsadi, mazmuni, shakli va boshqa o’ziga xos xususiyatlari nuqtai nazaridan tavsifnomasi. Annotasiya - qandaydir nashr haqidagi qisqa axborot; hujjat, uning bir qismi yoki hujjatlar guruhining maqsadi, mazmuni, shakli va boshqa o’ziga xos xususiyatlari nuqtai nazaridan tavsifnomasi. Annotasiya boshlang’ich hujjatda so’z boradigan savolga javob beradi.
Mazmuni va maqsadli
vazifasi bo’yicha
|
- bildirgichli (matnning tanqidiy bahosiz
tavsifnomasini beradi)
|
|
- tavsiyali (matnning iste’molchilarning muayyan
auditoriyasi uchun yaroqliligi jihatidan
|
Mazmunni to’liq qamrab
olishi bo’yicha
|
- umumiy (keng auditoriyani hisobga olib umuman
matnning tavsifini beradi)
|
|
- ixtisoslashgan (matnning tor doiradagi
mutaxassislarni hisobga olib muayyan
jihatlardagi tavsifini beradi)
|
|
- guruhli (mavzui bo’yicha yaqin bir necha matnlar
tavsifini beradi)
|
|
| |
Windows 1.3.8 uchun TightVNC (www.tightvnc.com)

|
Windows 1.3.8 uchun TightVNC (www.tightvnc.com)
|
bet | 40/53 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 8,47 Mb. | | #132593 |
Bog'liq Shaxsiy kompyuterlar, serverlar, periferiya uskunalarining dastu Windows 1.3.8 uchun TightVNC (www.tightvnc.com)
Windows 1.3.8 uchun TightVNC - bu "mijoz-server" tamoyili bo'yicha ishlaydigan va ikkita modulga ega bo'lgan kompyuterni masofadan boshqarish uchun mutlaqo bepul yordamchi dastur: TightVNC Viewer va TightVNC Server. TightVNC Server moduli boshqariladigan kompyuterga, TightVNC Viewer esa boshqariladigan kompyuterga o'rnatilgan. TightVNC Server modulini masofadan o'rnatish uchun asboblar yo'q. Bundan tashqari, ishni boshlashdan oldin, ulanish parolini ko'rsatib, TightVNC Server modulini sozlashingiz kerak. Masofaviy kompyuterga ulanish uchun uning DNS nomini yoki IP manzilini ko'rsating va ulanish turini tanlang (12-rasm).
Guruch. 12. Yordamchi dastur yordamida masofaviy kompyuterga ulanish
Windows 1.3.8 uchun TightVNC
Windows 1.3.8 uchun TightVNC ning yagona vazifasi masofaviy kompyuterning ish stoliga to'liq kirish va uni sichqoncha va klaviatura yordamida boshqarishdir. Yordamchi dastur mutlaqo bepul ekanligini hisobga olsak, uni uy foydalanuvchilariga tavsiya qilish mumkin.
UltraVNC 1.0.2 (www.uvnc.com)
UltraVNC 1.0.2 yordam dasturi - bu "mijoz-server" sxemasi bo'yicha ishlaydigan boshqa mutlaqo bepul, ammo shunga qaramay, kompyuterni masofadan boshqarish uchun juda samarali yordamchi dastur. UltraVNC Server moduli boshqariladigan kompyuterga, UltraVNC Viewer moduli esa boshqaruv amalga oshiriladigan kompyuterga o'rnatiladi. Dasturda UltraVNC Server modulini masofadan o'rnatish uchun asboblar mavjud emas, shuning uchun modullarni mahalliy o'rnatishingiz kerak.
UltraVNC Server moduli juda ko'p sozlamalarga ega (13-rasm) va ulanish uchun parol o'rnatish, ishlatiladigan portlarni tanlash va hokazo.
Guruch. 13. UltraVNC Server modulini sozlash
Masofaviy kompyuterning ish stoliga to'liq boshqaruv rejimida kirishda mahalliy foydalanuvchining ishi bloklanmaydi. Bundan tashqari, UltraVNC 1.0.2 yordam dasturi bir qator qo'shimcha funktsiyalarni taqdim etadi. Masalan, o'rnatilgan chat mavjud bo'lib, uning yordamida siz masofaviy kompyuter bilan xabar almashishingiz mumkin. Shuningdek, u fayllarni uzatish imkoniyatini beradi. Bundan tashqari, UltraVNC 1.0.2 yordam dasturi uzatilgan ma'lumotlarni shifrlashni ta'minlaydi, buning uchun kompyuterlar o'rtasida kalit almashinuvi ta'minlanadi.
Umuman olganda, shuni ta'kidlash mumkinki, UltraVNC 1.0.2 yordam dasturi kompyuterni masofadan boshqarish uchun yuqori samarali vosita bo'lib, uy foydalanuvchilari uchun ham, korporativ foydalanish uchun ham tavsiya etilishi mumkin (ayniqsa, yordam dasturi bepul ekanligini hisobga olsak).
|
| |