A`DEBIYaTLAR - 1 Mavzu: Ijodkorlikka o`ratish

A`DEBIYaTLAR
1. A.I.Davidchuk. «Chto mojno sdelat` iz prirodnogo materiala» Moskva 1992.g.
2.S.Bulatov. «Wzbek xalq amaliy bezak san`ati»` Toshkent. 1991.y.
3.Malla Ochilova. «Yangi pedagogik texnologiyalar»qarshi 2000.y.
4. «Uchinchi ming yillikning bolasi» Ma`rifat va ma`anviyat nashri.
Toshkent 2001.y.
Balalar ushin oyin xizmeti menen bir qatarda ko`rkemlik xizmeti de ta`n. Balalar qizig`iwshiliq penen su`wret saladi,ha`ykel jasaydi, konstruktorlar ha`m applikatsiya menen shwg`illanadi, tanets oynaydi, qosiq aytadi, ertekler tin`laydi, su`yikli shig`armalarin su`wretlep ko`rsetedi. Ne ushin balalarda xizmettin` bul tu`rine balalardin` umtiliwshilig`i sonshelli ulli?
A.V.Zaporojetstin`, N.S.Leytestin` ha`m basqalardin` izertlewlerin ha`r tu`rli jastin` basqishinda jaylasqan balalardin` qorshap alg`an zatlarg`a ta`sirinin` ayriqsha miyirmanlig`in ko`rsetedi. «Bala ha`r bir jasta ta`sir etiwdin` belgili bir tu`rlerine ku`ta` sezimtal dene tu`rshigerlik da`rejede boladi»-dep ko`rsetedi A.V.Zaporojets,-usi tiykarda tiyisli sotsialliq pedagogikaliq jag`daylarg`a baylanisli, onin` sol genetikaliq basqishta belgili psixikaliq protsessleri ha`m sapalari og`ada ku`shli rawajlanadi.
Balalardin` ko`rkemlik tu`rdegi xizmetinin` rawajlaniwina tek olardin` tu`sinikliligi ha`m su`ykimliligi ja`rdemlesip g`ana qoymastan, balalardin` belgili jas ayirmashiliqlarina baylanisli. Usi da`wir ushin xarakterli birinshi ha`m ekinshi signalliq sistemanin` birligi, aqil ha`m sezim organlari arqali obrazliq emotsionalliq momentlerine jetkeriletug`in tikkeley ta`sirge olardin` «itibar beriwi» de ja`rdemlesedi. N.S.Leytes bilay dep ko`rsetedi: «Balalr o`zlestiriwdin` jaqtilig`i, yadtin` obrazlilig`i, ko`rgizbeliligi, qiyaldin` baylig`i ha`m abstraktliq oylawdin` bir qansha jetkizliksizligi xarakterli bolg`an ko`rkemlik» dep atalatug`in tipke uliwma jaqin boladi.
Balalardin` ko`rkemlep so`ylew tilinin` xizmeti.
Balalardin` ko`rkemlep so`ylew tilinin` xizmeti ha`r tu`rli boladi. Olar ertkelerdi, gu`rrin`lerdi tin`laydi ha`m so`ylep beredi, olardi o`zleri do`retiwge ha`reket etedi, yadtan qosiqlar oqiydi, maqallar, naqillar aytadi.
Ko`rkemlep -so`ylew tilinin` xizmeti teatrlastirilg`an oyin menen tig`iz aralasqan boladi, bul protsesste balalar u`lken emes ko`rkem shig`armani, olardan u`zindini dramalastiradi, quwirshaq spektakl`lerin qoyadi.Biraq, en` a`hmiyetlisi-tin`law. Balalar tanisatug`in ko`rkem shig`armalardin` shen`beri anag`urlim ken`eyedi. Onin` toparina mazmuni ha`m ko`rkemlik formasi boyinsha bir qansha qiyin shig`armalar kiredi. Ko`rkem shig`armalar menen tanistiriw onin` tin`law xizmetinin` o`zi de anag`urlim awirlasadi. Balalar u`lken shig`armalardi diqqat qoyip tin`lay ha`m bag`darlay aladi, onin` mazmuni, ayirim personajlari tuwrali o`z pikirin tu`sindire aladi. Bala a`debiy shig`armalardin` ayirimlarina unatiwshilig`in bildiredi. Pedagog ushin balalar ta`repinen ko`rkem shig`armalardi o`zlestiriw onin` rawajlaniwindag`i a`hmiyetli ko`rsetkish. Balalardin` so`ylew tilinin` obrazlilig`in ha`m ta`sirshen`liligin rawajlandiriwda balalarda tin`law sezimin aktivlestiriwde ha`r tu`rli usillardi qollaniw sebebshi boladi.
Pedagog so`ylew texnikasinda da u`lken diqqat awdariwi kerek. Usi maqset ushin balalar menen jumis islegende jan`iltpashlardan ken`nen paydalaniladi So`ylep beriw balalardin` ko`rkem so`ylew xizmetindegi en` su`yikli tu`rlerinin` biri. Onin` ha`r qiyli tu`rleri qollaniladi- su`wretler boyinsha, oyinshiqlar boyinsha,so`z u`lgisi boyinsha h.t.b. Balalar menen jumis islewde tariyxiy erteklerdi oylap yadtan tabiw ayriqsha orin iyeleydi.
|