nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qiyinlik darajasi -1 - 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги...

|
5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлариBog'liq test MBBTQiyinlik darajasi -1
SQL tilida joriy sanani qanday kalit so’z yordamida chiqarish mumkin
Sysdate
Date
Data
To_date
№125 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
SQL da bo’sh qiymat belgisi - ….
NULL
0
‘0’
Nol
№126 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
sysdate - … funksiya.
joriy sanani chqaruvchi.
Sonni sanaga aylantiruvchi.
Matnni sanaga aylantiruvchi.
MB dagi ixtiyoriy sanani ifodalovchi.
№127 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
char ( size ) - ….
o’zgarmas uzunlikdagi belgili qator.
Ko’p qatorli.
ikkilik ma’lumotlar.
O’noltilik ma’lumot.
№128 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Varchar 2 ( size ) -.…
o’zgaruvchi uzunlikdagi belgili qator.
o’zgarmas sonli.
ikkilik ma’lumotlar.
ixtiyoriy ma’lumot.
№129 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Create komandasi -…
ob’ektni yaratadi.
ob’ektni o’chiradi.
ob’ektni o’zgartiradi.
biror ish qilmaydi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлари
|
№120 Manba – - 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича...

|
5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлариBog'liq test MBBT№120 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Axborot bu …
Ma’lumot, xabar.
Ma’lumotlar ombori.
EHMda ishlatiladigan qurilmalar.
Biror sanoq sistemasi elementlari.
№121 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Axborot nima?
Atrof muhit ob’ektlari va ular to’g’risidagi ma’lumot.
Moddiy zahira.
Qayta ishlash va uzatishning vosita va uslublari.
To’g’ri javob yo’q.
№122 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Microsoft Access bu - …
MBBT.
elektron jadval.
Ma’lumotlar bazasi.
ma’lumotlar ombori.
№123 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Ma’lumotlar ombori deb nimaga aytiladi?
Kompyuterning xotirasida saqlanayotgan axborotlar va ular ustida aniq bir ishlash usullariga imkon
beradigan ma’lumotlar yigindisiga.
Qurilma, rasm, matn va jadvallarga.
Matnlar, jadvallar, viruslar to’plamiga.
Kompyuterning yaratilish vaqti va uning qurilmalarining ishi haqidagi ma’lumotlarni o’zida
saqlovchi kompyuter qurilmasi.
№124 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлари
|
№145 Manba – - 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича...

30
Jadval va tasvir.
№147 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Jadvalning kalit ustuni .…
jadvalning har qanday ikki satrini olmaylik shu kalit ustunga mos qiymatlar teng bo’lmaydi.
jadvalning har qanday ikki satrini olmaylik shu kalit ustunga mos qiymatlar teng bo’ladi.
takrorlanuvchi qiymatlardan tashkil topadi.
Bo’sh qiymatlar mavjud bo’ladi.
№148 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
SQL tilida joriy sanani qanday kalit so’z yordamida chiqarish mumkin
Sysdate
AsDate
In_Data
To_date
№149 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
№104 Manba – - 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича...

|
5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлариBog'liq test MBBT
№104 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
MS Access da maydon deb nima olingan?
Jadval ustunlari.
MB fayllari.
Jadvallar.
Jadval satrlari.
№105 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
MS Access ning asosiy ob’ektlarini belgilang.
Jadvallar, formalar, so’rovlar, hisobotlar.
Jadvallar, formalar, konstrukstiyalar.
Maydonlar, yozuvlar.
Jadvallar, so’rovlar, filtrlar, hisobotlar.
№106 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Relyastion MB -…. majmuasidir.
jadvallarning
maydonlar
formalar
yozuvlar
№107 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Access dasturi – bu…
MBBT.
elektron jadvallar bilan ishlovchi dastur.
matnlarni tayyorlash va ularga ob’ektlarni joylashtirish dasturi.
grafik ob’ektlarga ishlov beruvchi dastur.
№108 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Relyastion modelda biror bir atribut yoki atributlar to’plami kalit bo’lish imkoniga ega
bo’ladi, agar….
ularning qiymati takrorlanmas bo’lsa.
23
eng kichik qiymatga ega bo’lsa.
bo’sh qiymatga ega bo’lmasa.
bo’sh qiymatga ega bo’lsa.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлари
|
№135 Manba – - 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича...

28
COMMIT gacha bajarilgan amallarni bekor qiladi.
Ma’lumotlarni chaqirib olish.
Ma’lumotlarni o’zgartirish.
Ma’lumotlarni kiritish.
№136 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Delete–SQL operatori vazifasi nima?
Ma’lumotlarni o’chirish.
Ma’lumotlarni chaqirib olish.
Ma’lumotlarni o’zgartirish.
Ma’lumotlarni kiritish.
№137 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Update–SQL operatori vazifasi nima?
Ma’lumotlarni o’zgartirish.
Ma’lumotlarni chaqirib olish.
Ma’lumotlarni o’chirish.
Ma’lumotlarni kiritish.
№138 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
avg - .…
guruhdagi sonli qiymatlarining o’rta arifmetigi hisoblanadi.
guruhdagi sonli qiymatlarning yig’indisini topish.
guruhdagi yozuvlar soni aniqlanadi.
guruhdagi sonli qiymatlarning eng kichigi.
№139 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Insert–SQL operatori vazifasi nima?
Ma’lumotlarni kiritish.
Ma’lumotlarni chaqirib olish.
Ma’lumotlarni o’chirish.
Ma’lumotlarni o’zgartirish.
№140 Manba – - 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича...

29
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Group by - …
guruhlash.
o’rtachasini topish.
Kattasini topish.
Kichigini topish.
№142 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
max -
guruhdagi sonli qiymatlarning eng kattasi.
guruhdagi sonli qiymatlar yig’indisining eng kattasi.
guruhdagi yozuvlar sonining eng kattasi.
guruhdagi sonli qiymatlarining o’rta arifmetigi eng kattasi..
№143 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
min -
guruhdagi sonli qiymatlarning eng kichigi.
guruhdagi sonli qiymatlarning yig’indisining eng kichigi.
guruhdagi yozuvlar soni ning eng kichigi.
guruhdagi sonli qiymatlarining o’rta arifmetigi eng kichigi.
№144 Manba – Хомоненко А.Д, Цыганков В.М., Мальцев М.Г. Базы данных: Учебник для
высших учебных заведений. 6-е изд. доп., -СПб.: КОРОНА –Век, 2009. – 736 с
Qiyinlik darajasi -1
Count -
guruhdagi yozuvlar soni aniqlanadi.
guruhdagi sonli qiymatlarning yig’indisini topish.
guruhdagi sonli qiymatlarining o’rta arifmetigi hisoblanadi.
guruhdagi sonli qiymatlarning eng kichigi.
№101 Manba – - 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича...

5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлари
test MBBT
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 5А321701 – «технологик жараёнларни бошқаришнинг ахборот-коммуникация тизимлари» мутахассислиги бўйича магистратурага кирувчилар учун дастур ва баҳолаш мезонлари
|
Abu Ali ibn Sino (980-1037)

Abu Ali ibn Sino (980-1037)
Ibn Sino, Abu Ali al-Husayn ibn Abdulloh ibn al-Hasan ibn Ali (980 Afshona qishlog‘i — 1037 Hamadon shahri, Eron) — jahon fani taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan o‘rta osiyolik buyuk qomusiy olim. G‘arbda Avitsenna nomi bilan mashhur.
Ibn Sino turli ilm sohalari musiqa, optika, kimyo, fiqh kabi fanlarni o‘qidi, xususan, tabobatni sevib o‘rgandi va bu ilmda tez kamol topa boshladi.
Ibn Sino mexanikaning dinamika masalalariga doir ham ilg‘or g‘oyalarni ilgari surgan. U asosan Aristotel nazariyasiga asoslansa-da, ammo uning ba’zi fikrlariga qo‘shilmagan. Ibn Sino yunon olimi I.Filopon g‘oyasini rivojlantirib, mexanik harakatning sababi havoning ta’siri emas, balki jismga berilgan «impetus» («mayl») deb ta’kidlaydi. U o‘zining «Kitob ash-shifo» asarida jismlarning harakatiga sabab unga qo‘yilgan kuch (quvvat) va «mayl» jismni harakati davomida havoning qarshiligini engish uchun isrof bo‘la boradi, deb aytadi. Ibn Sino inersiya to‘g‘risida ham ilg‘or fikrlarni bayon etadi. Harakatni u uchga bo‘ladi: psixik, tabiiy va majburiy. Ibn Sino bo‘shliq bo‘lishini rad etadi va jismlarga havoning qarshiligi bo‘lmasa harakatini cheksiz davom ettirishi mumkin edi, deb ta’kidlaydi. Ushbu fikrlari bilan u inersiyaning saqlanish qonuniga juda yaqin g‘oyani ilgari suradi.
U issiqlik hodisasini jismlar zarralari harakati orqali tushuntiradi. Optikaga doir qarashlarni u ko‘z fiziologiyasi asosida tushntirishga harakat qilgan. Ibn Sino fizik hodisalarni Aristotel g‘oyalari asosida izohladi va jismlar tasviri gavhar yordamida ko‘rish nervlariga fokuslanadi, deb tushuntiradi. Ushbu qarashlari orqali Ibn Sino inson ko‘zida buyum tasviri hosil bo‘lishining zamonaviy tasavvuriga juda yaqin keladi.
1- rasm. Chig‘iriq 2 – rasm. Pishang
3– rasm. G‘altak 4– rasm. Murvat
|
K lin kern i m aydalash - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

|
Bino va inshootlar qurilishi tem iryoBog'liq Qurilish materiallari A.Odilхo\'jayevK lin kern i m aydalash
- quvursimon sharli tegirmonlarda amalga
oshiri-ladi. Sharli tegirmon ichki tomondan mustahkam zirhli po‘lat
bilan qoplari-gan bo‘lib,
2 -4
boMmadan iborat. Katta tegirmonlaming
o ‘lchamlari 3,95* 11 m yoki 4,6* 16, 4 m bo‘lib, soatiga 100 va 135 tonna
klinkerni maydalciydi.
Tegirmonda klkikerni maydalash shar yoki silindrchalaming tegirmon
ichida ma’lum masofaga ko‘tarilib tushishiga va dumalashiga asoslangan.
Klinkerni po‘lat sharlar yirikroq, silindrchalar esa maydaroq tuyushga
moMjallangan. Bu tegirmonlar to'xtovsiz ishlashga mo‘ljallangan bo‘lib
klinker bir tomondan ichi bo‘sh val orqali tegirmon ichiga kiritiladi va
ikkinchi tomondan tuyulgan sement chiqarib olinadi. Tuyulgan sement
maxsus nasoslar yordamida siloslarga yuboriladi.
Yopiq siklda ishlaydigan tegirmonlarda yetarli darajada tuyulmagan
sement zarralari markazdan qochuvchi prinsipda ishlaydigan separatorlarda
ushlab qolinib, qaytadan tegirmonga yuboriladi. Bu usulda sement 4000 -
5000 sm2/g solishtirma yuzagacha maydalanadi. Yopiq sikl usuli tez, o‘ta
tez qotuvchan va maxsus sement turlarini olishda ishlatiladi.
Sement klinkeri maydalanayotganda tegirmonga 3.5 foiz gacha gips
va 15 foiz gacha gidravlik qo'shimchalar kiritiladi. Tayyorlangan sement
temirbeton siloslarda saqlanadi. Siloslar diametri 8 -15m., balandligi 25 -
30 m., sig‘imi esa 4000-10000 t. gacha boMadi.
'W-aEc* н|.
I
5.10-rasm . Portland sem ent ishlab chiqarish sxem asi.
1. giltuproq v;j ohaktosh karyerdan keladi; 2. xomashyoni tayyorlash;
3. dozator; 4. aylanma xumdon; 5. yoqilg
7
uzatish; 6. klinkerni uzatish;
7.
klinker omborxonasi; 8. gipsni maydalash va dozirovkalash; 9.
gips omborxonasi; 10. klinkerni (gipsni) maydalaydigan quvursimon
|
| |
Portland sementning maxsus turlari

Tez qotuvchan sement
(BTS)
- tarkibida alit (C3S) va belit (C3A)
minerallarininp yig‘indisi, klinker 60-65 foizdan kam boMmasligi, mineral
qo‘shimchalaresa 15 foiz boMishi kerak. BTS 3 sutka davomida markadagi
mustahkamlikning 50 foiziga erishadi. Tez qotuvchan sement solishtirma
yuzasi 3500 - 400*^ sm2/g gacha maydalanadi va 400, 500 markalarda
ishlab chiqariladi.
O'ta tez qotuvchan sement (OBTS) -
tarkibidagi alit (C3S) 65-68 foiz,
belit (C3A) 18 foiz, maydalik darajasi 4000 sm2/g boMadi. OBTS 1 sutka
35 foiz, 3 sutka 65 foiz markadagi mustahkamlikka erishadi. Bu turdagi
sementlar yirik yig‘ma temifbeton konstruksiyalar ishlab chiqarishga,
gidratatsiya paytida ko‘p issiqlik ajratishi esa qishki mavsumda beton
ishlarini bajarishga imkon yaratadi. Lekin issiqlikning ko‘p ajratishi bu
sementlami massiv konstruksiyalarda ishlatishda qiyinchilik tug‘diradi.
OBTS tarkibida C3A ning ko‘p boMishi sulfoaluminatli korroziya ehtimoli
bor joylarda beton ishlarini olib borishga imkon bermaydi.
Sulfat muhitiga chidamli sement -
tarkibida C3S 50 foizgacha, C3A
5 foizgacha va C3A+C4AF esa 22 foizgacha boMadi. U sulfat kislotasi
qoldiqlari boMishi mumkin boMgan hollarda, sho‘rxok yerlarda ishlatishga
moMjallangan. C3A ning minimal m iqdorda boMishi undan sovuqqa
chidamliligi yuqori beton olishda foydalaniladi. Bu sementni olishda, unga
gidravlik qo‘shimchalar qo‘shilmaydi, faqat gips, plastifikator va gidrofob
moddalar kiritiladi.
M in eral qo‘shim chali sem entlar.
Aktiv mineral qo‘shimchalar
(AMQ) tabiiy va sunMy boMishi mumkin. Tabiiylariga diatomit, trepel,
opoka, gliyej, vulqon kuli, tuf, pemza, trass va shu kabilar, sun’iylariga
shlak, kullar, shlam chiqindilari va shu kabilar kiradi.
Sementga AMQ laming kiritilishi ular tarkibidagi aktiv kremnezyom-
ning (SiCX) sement gidratatsiyasidan hosil boMgan Ca(OH)2 bilan
reaksiyaga kirishib, havoda va suvda qotadigan kalsiy gidrosilikatlarini
hosil qiladi. Bunda sement klinkeri tejaladi va material agressiv muhitlarga
chidamli boMadi.
Sement qotayotganda issiqlik ajratib chiqarishi

Portland sem ent va uning boshqa xil markalariga
q o‘yiladigan talablar.
5.1-jadval
Sementning turlari
M
a
rk
a
si
28 sutkalik namuna tayoqchaning
mustahkamlik chegarasi Mpa
egilishdagi
siqilishdagi
Oddiy portland sement va
400
5,5
40
mineral qo‘shimchali port
500
6,0
50
land sement
550
6,2
55
600
6,5
60
300
4,8
30
Toshqolli portland sement
400
5,5
40
500
6,0
50
Sement qabul qilish qoidalari.
Sement zavodining quw atiga qarab
sement partiyasi 300 dan 400 0 1. gacha boiadi. Sement haqidagi m a’lumot
pasportda qayd etilib, partiyasi bilan birga joylarga yuboriladi. Pasportda
sementning nomi, markasi, normal quyuqligi, qo‘shimchalar miqdori va
issiqlik bilan ishlangandagi aktivligi ko‘rsatiladi. Sementni qabul qiluvchi
tashkilot uni fizik, mexanik xossalarini, shu jum ladan 3 va 28 sutka
mustahkamligini, ya’ni markasini aniqlaydi.
Sem ent tash k ilo tlarg a platform alarda, avtosem entovozlarda
yoki ko‘pqatlamli qoplarda yuboriladi. Sement tashilayotganda va
saqlanayotganda namlik va ifloslanishdan ehtiyotlanishi kerak. Sementning
turlari alohida saqlanadi va birga qo‘shib ishlatilmaydi.
Portland sem entning ishlatilishi.
Portland sement asosida beton,
qurilish qorishmalari, asbosement buyumlar, armosement konstruksiyalar
va boshqa kompozitsion materiallar ishlab chiqariladi.
Nisbatan past markadagi sementlar g ‘isht terish va suvoqchilik
qorishmalari, yuqori markadagi sementlar (400, 500, 550, 600) beton va
temirbeton konstruksiyalar tayyorlashda ishlatiladi.
-rasm . a) ohaktosh, b) giltuproq, v) klinker

H o‘l usulda
- xomashyo komponentlari turli usullarda maydalanib
aralashtiriladi va suv (35-45 foiz) ishtirokida tuyiladi. Uning tarkibidagi
oson eruvchan ohaktosh va giltuproq
mayin shlam majmuani hosil
qiladi. Ho‘l usulda yoqilg‘i sarfi quruq usulga nisbatan 1,5-2 marta ko‘p
sarflanadi. Bu usulda ohaktosh karyerdan keltiriladi, ja g ‘li va to'qmoqli
maydalagichlarda 5 mm. kattalikgacha maydalanadi. Giltuproq loy
aralashtirgich ezg‘ilan'adi. Maydalangan ohaktosh
va giltuproq birgalikda
sharli tegirmonlarda si^penziya holatigacha tuyiladi. Sharli tegirmon
uzunligi 15 m., diametri 3.2 m. bo'lgan, po‘latdan ishlangan silindr bo‘lib,
ichi 3 bo‘lakka bo‘lingan. Xomashyo ichi bo‘sh vallar orqali bosim ostida
bir tomondan beriladi, ikkinchi tomondan esa olinadi.
Tegirmon ichida
1 va 2 boMmalar polat yoki cho‘yan sharlar bilan, 3 bo‘lma silindrchalar
bilan toldiriladi. Quvursimon tegirmonlar to‘xtovsiz ravishda soatiga
30-50 tonna xomashyoni shlam massasiga aylantiradi.
Shlam nasoslar
shlambasseynlarga yuboriladi va 5-7 kunlik zaxira miqdorida saqlanadi.
Basseyndan shlam oMchovli ta’minlovchi orqali aylanma xumdonlarga
uzatiladi.
bevosita - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

bevosita
kichik
sexlarda, qurilish maydonlarida tayyorlash, mexanizatsiyalashtirish va
avtomatlashtirish mumkinligi, u asosidagi buyum va konstruksiyalar
ishlab chiqarishni yuqori texnologiyalar darajasiga ko‘tarish imkoniyatini
yaratadi.
6.2. Beton tayyorlash uchun materiallar
Sement.
Beton tayyorlashda portland sement va uning turlari, shlakli,
pussolanli, giltuproqli va boshqa sement turlari ishlatiladi.
Sem entning m arkasi betonning m arkasiga nisbatan quyidagi
mutanosiblikda belgilanadi:
75
Beton
mar
kasi
M150 M200 M250 M300 M350 M400 M450 M500
M 600
va
yuqori
Sement
mar
kasi
M
300
M300
M400
M400
M400
M500
M400
M500
M 550
M600
M550
M600
M600
M600
Sement markasi muayyan beton markasi uchun tavsiya etilganidan
yuqori b o ‘lsa, sement tarkibiga m aydalab tuyilgan aktiv minerallar
qo‘shilishi kerak. Yuqori aktivlikdagi sementlar kabiga diatomit, trepel,
opoka, gliyej kabi tabiiy, domna va yoqilg‘i shlaklari, kullar va shu kabi
qo‘shilib sement tejaladi.
M ayda toMdirgich.
Barcha tabiiy va sun’iy tosh materiallarning
0,15-5 mm. fraksiyasi mayda to‘ld irg ich- qum sifatida ishlatiladi.
Oddiy og‘ir beton tayyorlashda tog‘ jinslarining tabiiy yemirilishidan
hosil boMgan yoki qattiq tog‘ jinslarini maxsus mashinalar yordamida
maydalab saralangan qumlar ishlatiladi. Qum donachalari mineral tarkibi,
asosan, kvars, dala shpati, kalsit, sluda kabi vulkanik tog‘ jinslaridan iborat,
ohaktosh, dolomit kabi cho‘kindi tog‘ jinslari kamroq boMadi.
Beton tayyorlashda daiyo, dengiz qumlari yoki tog‘ qumlari ishlatiladi.
Daryo va dengiz qumlari donalari silliq yuzali oval shaklda boMib, loy
bilan ifloslangan boMishi mumkin. Tog‘ qumlari donalari serqirra shaklda
boMib, tarkibida changsimon aralashmalar boMadi. Qum zich tog‘ jinslar
shlaklar maydalab olinganida, serqirra va yuzasi g ‘adir-budur donachalar
hosil boMadi. Maydalab olingan qumlar tabiiy hosil boMgan qumlarga
nisbatan toza boMadi. Yuqori sifatli beton tayyorlash uchun qumlami yuvib
va quritib ishlatiladi. Betonning sifati mayda toMdirgichning mineral va
donador tarkibiga, gil tarkibida loyli aralashmalar miqdoriga, organik
aralashmalar mavjudligiga bogMiq.
Qum 0,15-5 mm. fraksiya oraligMda turli oMchamdagi donalardan
iborat boMishi zarur. Bunda qumning oraliq bo‘shliqligi kam boMib, undan
tayyorlangan beton esa zich strukturaga ega boMadi.
Qum donador tarkibiga nisbatan yirik, o ‘rtacha va mayda qumlarga
boMinadi.
Qum tarkibidagi changsim on va loysim on aralashm alar beton
qorishm asining suvga talabini oshiradi va sem entning aktivligini
pasaytiradi. Shuning uchun qum tarkibida 0,14 mm. teshikli elakdan o‘tgan
76
|
Identifikatsiya va kimlikni tekshirish: Foydalanuvchilarni tasdiqlash va himoya qilish

2.3 Identifikatsiya va kimlikni tekshirish: Foydalanuvchilarni tasdiqlash va himoya qilish
Identifikatsiya va kimlikni tekshirish, foydalanuvchilarni tasdiqlash va shaxsiy axborotlarini himoya qilishda muhim vazifalardan biridir. Bu jarayonlar, foydalanuvchilarning to'g'ri ma'lumotlarni taqdim etishini ta'minlash, shaxsiy ma'lumotlarni noaniqlik va tashqi xavfli hisob-kitoblardan himoya qilishni amalga oshirishga yordam beradi. Quyidagi bosqichlarda identifikatsiya va kimlikni tekshirish jarayonlari o'rganiladi:
1. Foydalanuvchini tasdiqlash: Foydalanuvchini tasdiqlash, u bilan aloqada bo'lgan ma'lumotlarni olishni va tasdiqlashni o'z ichiga oladi. Bu, foydalanuvchi tomonidan taqdim etilgan ma'lumotlarni tekshirish, uning shaxsiy ma'lumotlarini tasdiqlash, va foydalanuvchining identifikatsiyasini aniqlashni o'z ichiga oladi. Tasdiqlash jarayoni, identifikatsiya haqida kerakli ma'lumotlarni to'ldirish, elektron xavfsizlik so'rovnoma o'zgaruvchan ma'lumotlarni taqdim etish, yoki shaxsiy identifikatsiya bilan bog'liq boshqa usullar orqali amalga oshirilishi mumkin.
2. Shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish: Foydalanuvchining shaxsiy ma'lumotlarini himoya qilish, uchta muhim tizimga asoslangan bo'ladi: konfidentsiallik, qatlamaning xavfsizligi, va ma'lumotlarni to'g'ri foydalanish. Konfidentsiallik, foydalanuvchilar tomonidan taqdim etilgan shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilishni ta'minlaydi. Qatlamaning xavfsizligi, ma'lumotlarni to'g'ri saqlash, yoki qaytarishni, xavfsizlik uchun kerakli chidamlarni amalga oshirishni ta'minlashni o'z ichiga oladi. Ma'lumotlarni to'g'ri foydalanish, foydalanuvchilar uchun yo'l ko'rsatish, shaxsiy ma'lumotlarni to'g'ri taqdim etishni o'rgatish va xavfsizlik so'rovnomalarini foydalanishni ta'minlashni o'z ichiga oladi.
Identifikatsiya va kimlikni tekshirish jarayonlari, internet xizmatlaridan bank hisob-kitoblari va boshqa ko'plab sohalar bo'yicha qo'llaniladi. Bu jarayonlar, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish va to'g'ri axborotlarni olishda juda muhimdir. Shuningdek, ular, foydalanuvchilar uchun ishonchli va xavfsiz internet tajribasini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi.
|
Axborotni himoya qilishning ahamiyati va muhimligi

Axborotni himoya qilishning ahamiyati va muhimligi
Axborotni himoya qilish ahamiyati va muhimligi modern jamiyatlar uchun juda muhimdir. Bu, boshqa hujjatlarga katta zarar yetkazish, shaxsiy ma'lumotlarning ommaviy hisob-kitoblarda istiqomatini buzish, va internetga o'tkazish yoki tarmoq bilan bog'liqlik kuchayib borish ehtimoli kabi ko'plab kiber-himoyaning zararli tomonlarini oldini olishda muhim rollarni o'z ichiga oladi.
Axborotni himoya qilish, bizning shaxsiy identitetimizni, ma'lumotlarimizni va ma'lumotlarni ta'minlash, tashqi xalqaro xaxlarning serxanjalini to'g'ri tushuntirish va aniq tartibga solish imkonini beradi. Shuningdek, dastlabki ishtirokchilar uchun, ta'sirchanlikka ega bo'lgan hujjatlarni topish uchun moslashtirilgan ma'lumotlar tahlili va shifrlash xizmatlari kabi tizimlarni qo'llash, turli xil atakalar va hujjatlar bilan kurashishda muhimdir.
Shuningdek, axborotni himoya qilish, korxonalar, hukumat tashkilotlari, va fuqarolar uchun ham muhimdir. Bizneslar o'zlarining mahsulotlarini, ma'lumotlarini va savdo operatsiyalarini xavfsiz saqlash uchun xavfsizlik chidamlarini qo'llab-quvvatlashlari kerak. Hukumat tashkilotlari ham, xalqaro axborot almashuvini, milliy xavfsizlikni ta'minlash va kiber-janglarni oldini olish uchun erkinlikni qo'llab-quvvatlashlari lozim. Fuqarolar esa, shaxsiy ma'lumotlarini hursandchilik bilan taqiqlovchi, xavfsiz tarmoqlarda amalga oshirishlari va internet xizmatlaridan foydalanishlari kerak.
Jamiyatlar, axborotni himoya qilishni o'rganish va o'zlarining shaxsiy ma'lumotlarini va ma'lumotlarni saqlash uchun taqiqlovchi tamoyillar va siyosatlar amalga oshirish orqali bu muhim vazifani bajarishlari kerak. Bu, ko'p qatorda xalqaro ko'rsatkichlarga, shaxsiy hayotga va sohani rivojlantirish uchun muhimdir.
2 Prinsiplar Tushunchasi
Prinsiplar tushunchasi, bir amalni o'rnatish, boshqarish yoki boshqarish usullarida qo'llaniladigan asosiy qoidalarni ifodalovchi umumiy ta'rifdir. Axborotni himoya qilish prinsiplari tushunchasi ham shundaydir. Bu, axborot tizimlarini, ma'lumotlarni va ma'lumotlarni himoya qilishda qo'llaniladigan asosiy qoidalarni ifodalovchi konsept.
Prinsiplar tushunchasi aynan qaysi prinsiplardan bahsolindi, o'sha sohada amal qiladigan amalni o'rganish va o'rnatishda yordam beradi. Axborot himoyasi sohasidagi prinsiplar tushunchasi, axborot xavfsizligini ta'minlash, axborot almashish va o'rganish jarayonlarini o'rganishda yordam beradi.
Shu sababli, axborot himoyasi prinsiplari tushunchasi biror shaxs yoki tashkilot uchun ma'lumotlarni himoya qilishni amalga oshirishda muhimdir. Bu prinsiplar, axborot tizimlarini tuzish, xavfsizlik chidamlarini o'rganish, xavfsizlik sohasida ta'sirchanliklarni oldini olish, va ma'lumotlarni himoya qilishga qaratilgan standartlar va maslahatlar orqali amalga oshiriladi.
Shuningdek, prinsiplar tushunchasi, axborot himoyasi sohasidagi asosiy qoidalarni tushuntirishda, ularni tahlil qilishda, o'rnatishda va boshqarishda yordam beradi. Bu prinsiplar, axborot himoyasi sohasidagi yangiliklar va rivojlanishlarga mos ravishda ta'lim etiladi.
|
Foydalangan Adabiyotlar - O‘zbekiston respublikasi raqamli

Foydalangan Adabiyotlar
1. Каримов И.А. По пути безопасности и стабильного развития. - Т.: Узбекистан, 1998.
2. Karimov LA. O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 13 yilligiga bag'ishlangan tantanali marosimdagi “Inson, uning huquq va erkinliklari hamda manfaatlari — eng oliy qadriyat” mavzusidagi ma’ruzasi. // Xalqso‘zi.-2005.
3. Karimov LA. O'zbekiston XXI asr bo'sag'asida. Xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. - Т.: O'zbekiston, 1997.
4. Karimov LA. O'zbekiston XXI asrga intilmoqda. -Т.: O'zbekiston, 1999.
5. Karimov LA. Biz tanlagan yo'l—demokratik taraqqiyot va ma’rifiy dunyo bilan hamkorlikyo‘li.T.11.-T.: O'zbekiston, 2003.
6. Karimov LA. Bizning bosh maqsadimiz-jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. - Т.: O'zbekiston, 2005.
XULOSA
Axborotni himoya qilish nazariyasi, ma'lumotlarni himoya qilish va axborot xavfsizligini ta'minlashga oid asosiy qoidalardan iboratdir. Umummetodologik prinsiplar quyidagi nuqtalarni o'z ichiga oladi:
1. Xavfsizlik: Ma'lumot xavfsizligi, axborotni himoya qilishning asosiy prinsipi bo'lib, ma'lumotlar o'g'irligini, noaniqlikni va tarqatilmaslikni ta'minlashga qaratilgan. Bu prinsip, xavfsizlik chidamlarini amalga oshirish, ma'lumotlar uchun xavfsizlik tizimlarini tuzish va xavfsizlikni ta'minlash sohasidagi eng yaxshi amaliyotlarni o'rganishni o'z ichiga oladi.
2. Maxfiylik: Maxfiylik, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish va foydalanuvchilar tomonidan taqdim etilgan ma'lumotlarni himoya qilishning muhim prinsiplaridan biridir. Bu prinsip, foydalanuvchilarning ma'lumotlariga qat'iy ehtiyot bilan munosib muomala qilishni va maxfiylik chidamlarini ta'minlashni o'z ichiga oladi.
3. Integratsiya: Axborotni himoya qilishda integratsiya, amaliyot va soha bo'yicha integratsiya, turli tashkilotlar va sohalar orasida ma'lumot almashishni, tahlil qilishni va amalga oshirishni ta'minlashda muhimdir. Bu prinsip, ma'lumot almashish tizimlarini birlashtirish, ma'lumotlar tahlili va amaliyotni integratsiyalash, va axborotni himoya qilish sohasida harakat qilishni o'z ichiga oladi.
4. Ta'lim etuvchi prinsip: Bu prinsip, foydalanuvchilarni axborot xavfsizligi va himoyasi haqida ta'lim etishni o'z ichiga oladi. Ta'lim etish, foydalanuvchilarga xavfsizlik chidamlarini o'rganish, xavfsizlik so'rovnomalarini to'ldirish va axborot xavfsizligi va himoyasi bo'yicha muhim ma'lumotlarni taqdim etish jarayonlarini o'z ichiga oladi.
Axborotni himoya qilish nazariyasi, yuqorida keltirilgan umummetodologik prinsiplarga asoslangan bo'lib, ma'lumot xavfsizligini ta'minlash, maxfiylikni saqlash va foydalanuvchilarni axborot xavfsizligi va himoyasi haqida ta'lim etish jarayonlarini o'z ichiga oladi. Bu prinsiplar, axborot tizimlarini va tashkilotlarni ma'lumot xavfsizligi va himoyasi sohasida muvaffaqiyatga yo'l qo'ymoqda juda muhimdir.
|
Issiqlik izolyatsiyasi m ateriallarining

IIM tayyorlashda quyidagi usullarda g ‘ovaklik hosil qilinadi:
gaz ajratilib va ko‘pirtirilib;
ko‘p miqdorda suv kiritilib va bugMatib;
yonishi natijteida g‘ovak hosil qiluvchi qo‘shimchalar kiritib;
tolasimon karkas hosil qilish va boshqalar.
Material strukturasini tashkil etuvchi
devorlar qanchalik yupqa va
U nvaklar mayda boMsa, o‘tkazuvchanlik koeffitsiyenti
shunchalik kichik
be'laili.
Shakli va tashqi ko‘rinishga ko ‘ra;
.
1
) Donalab tayyorlanadigan qattiq shaklda (plitalar, quvur
•.rpnnitlari, quvur qobiqlari va h.k.)
It) Ivgiluvchan materiallar (ip, arqon, mato, shnur, rulon va h.k)
1
) Sochilma materiallar (paxta,
shisha paxta, keramzit, perlit va h.k.)
Qo'/liinilishiga ko‘ra:
.
1
) (,)uriIish
konstruksiyalarini isitish;
!i) Sanoat asbob-uskunalari va quvurlarini izolyatsiya qilish uchun.
I I 4. Issiqlik izolyatsiyasi m ateriallarin ing asosiy xossalari
Issiqlik-fizik xossalar
i>uiilish materiallarining issiqlik o ‘tkazuvchanligining material
tic К И у ovakligiga to‘lgan havo va namlikning issiqlik o‘tkazuvchanligi
I link ii\
,1
'•
1
«1
1
■
Material skeleti
am orf moddadan iborat boMsa, kristall
iu#|li I
l.ii'i materialga nisbatan issiqlik oqimini kam o‘tkazadi.
Material
OV%kliuidu namlik yuqori bo‘lsa, issiqlik oqimi tezlashadi. Shuning
in
I n i n i n . i i c i
ml g'ovakligining quruq havoga to‘lishi maqsadga muvofiq.
Mu hnl.Mil
, 1
quruq havoning
X
si minimal boMadi, 0,023 W/(m.°S).
Material
г n\ >ik I
1
uvga toMa bo‘lsa, issiqlik o ‘tkazuvchanlik havo bilan toMganga
n i
.Itiiiiin 25 inarta yuqori boMadi (A.w 0,58 W/(m.°S). Qurilish materiali
il llalila luvning muzlashi
X
ni keskin oshiradi, chunki, muzning 
X

- yumshoq M-deformatsiyalanish 30 foizdan yuqori;
- yarimbikr PJ-deformatsiyalanish 6- 30 foiz;
- bikr J-deformatsiyalanish ko‘pi bilan 6 foiz.
Siqiluvchanlik 0,002 MPa solishtirma yuk ta’sirida siqilishdan hosil
bo‘lgan deform^tsiya bilan izohlanadi.
IIM siqilishdagi m ustahkam lik chegarasi 0,2-2,5 MPa. Tolali
materiallar (plitalar, qobiqlar, segmentlar) egilishdagi mustahkamlik
chegarasi bilan belgilanadi. Noorganik m ateriallarning egilishdagi
mustahkamligi 0,15-0,5 MPa, yog‘och tolali pressmateriallarniki 0,4-2
MPa. Mineral va shisha tolali paxta, asbest karton va sh.k.lar egiluvchan
IIM cho‘zilishdagi mustahkamlik chegarasi bilan xarakterlanadi. IIM suv
shimuvchanligi katta oraliqda o ‘zgaradi. 0 ‘ta yengil penoplastlarning suv
shimuvchanligi xususiy massasiga nisbatan 20-40 marta katta bo‘ladi.
IIM yonuvchanligi 800-850°S 20 minut ushlab turib aniqlanadi. Har
bir material uchun ishlatish ruxsat etilgan harorat boMib, yuqori haroratda
buyumlarning fizik-mexanik xossalari o ‘zgaradi. Mineral bogMovchilar
asosidagi IIM kuchsiz kislotalar, ishqorlar, tuz eritmalari va biologik
muhitlarga chidamli bo‘ladi. Material kuchli kislota va ishqorlar ta’sirida
boMishi ehtimoliga qarab polimer bogMovchilarning turi tanlanadi.
Masalan, rangli metallurgiya sexlarida furan, epoksid, fenol-formaldegid
polimerlari asosidagi IIM ishlatiladi. Organik bogMovchilar (yelimlar,
kraxmal, karboksilmetilselluloza) va toMdirgichlar (yog‘och, kanop)
asosidagi IIM biologik muhitlar ta’siriga chidamli boMishi kerak.
Issiqlik izolyatsiyasi materiallariga qo‘yiladigan taiablanm exanik
mustahkamlik;biologik turg‘unlik;kimyoviy turg‘unlik;quruq boMishi.
20>
tegirmon; 11. pnevmatik nasos; 12. kompressor; 13. sement omborxonasi

Sement qog‘oz yoki polietilen qoplarda (50 kg. gacha)
yoki sement
tashuvchi vagonlarda yoki avtomobillarda tashiladi. Portland sement
ishlab chiqarish texnologiyasi 5.10-rasmda berilgan.
Q otish ja ra y o n i.
Sement suv bilan aralashtirilganda
mayin yelim-
simon modda hosil bo‘ladi va quyuqlashib qota boshlaydi. Sementning
quyuqlanish davri 5-10
soat davom etadi, so‘ng kristallanish davri
boshlanadi. Sement gidrominerallarining kristallanishi
muayyan sharoitda
yillab davom etadi. Sement gidratatsiyasi murakkab fizik-kimyoviy
jarayonlardir. Sement klinkerining har bir
minerali suv bilan birikib
gidrominerallar hosil qiladi.
Gidratatsiya jarayonining boshlanish bosqichida alit suv bilan
reaksiyaga kirishib kalsiyli gidrosilikat va Ca(OH)2 hosil bo‘ladi:
2(3C a0-Si02)+6H20= 3C a0 -2S i0 7-3H20+3C a(0H )2
Belitning suv bilan reaksiyasi quyidagicha:
2(2C a0Si02)+4H20= 3C a0-2S i02-3H20+ C a(0H )2
Uch kalsiyli aluminatning suv bilan reaksiyasi quyidagicha:
ЗСаО Al20 3+6H20= 3C a0A l20,-6H20
Sementning qotishini sekinlashtirish uchun 3-5 foiz (sement massasiga
nisbatan) tabiiy gips klinker tuyulayotganda kiritiladi.
Kalsiy sulfati uch
kalsiyli aluminat bilan suv ishtirokida birikib kalsiy gidrosulfoalyuminatni
(ettringit minerali) hosil qiladi:
ЗСаО A l20 3+3(CaS04-2H20)+26H20=3CaC> A l20 3-3CaS04-32H20
Ca(OH)2 ga to‘yingan qorishmada ettringit kolloid eritma holatida
3Ca0A l20 3 yuzasini qoplaydi, gidratatsiya jarayoni natijasida sementning
qotishini sekinlashtiradi.
Ettringit minerali hosil boMishi sement toshining boshlang‘ich
mustahkamligining oshishiga sharoit yaratadi.
To‘rt kalsiyli alumoferrit suv bilan birikib gidroaluminat va gidroferrit
hosil qiladi:
4CaO A 120 3-Fe20 + m H 20 = 3CaO A l2C>3 -6H20 + C a 0 Fe20 3 nH20
Hosil bo‘lgan gidroferrit sement geli tarkibini tashkil etadi.
Quruq usulda klinker - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

Xumdonning uzunligi 150-185-230 m., diametri 4 -5 -7 m. va 3,5-
4° qiyalikda o ‘rnatilib, markaziy o ‘q atrofida daqiqasiga 0,5-1,4
marta
aylanadi. Shlam yuqori qismdan solinib, pastki qismga harakatlanadi.
Pastki qismdan gaz yoki ko‘mir kukuni havo bilan birga yoqiladi va
1500°S gacha harorat hosil qilinadi.
Xumdon ichidagi jarayonlar haroratga qarab oltiga boMinadi:
1. BugManish zonasida shlam tarkibidagi mexanikbog‘langansuv70-
200°S haroratgacha qizdirilganda chiqib ketadi.
Quritilgan material yirik
bo‘laklar xumdonning aylanishi tufayli devorlarga urilib maydalanadi.
2. Isitish zonasida 200-700°S haroratda organik aralashmalar yonib
ketadi, kimyoviy bog‘langan suv (kristall kimyoviy) yo‘qotiladi va suvsiz
kaolinit Al?0 32S i0 0 hosil boMadi.
3. Dekarbonizatsiya zonasida harorat 700 dan 1100°S gacha bo‘lib,
kalsiy va magniy karbonatlar dissotsiatsiyalanadi va kalsiy oksidi ko‘p
miqdorda erkin holda hosil boMadi. Dissotsiatsiya jarayoni endotermik
boMgani uchun bu zonada katta issiqlik miqdori yutiladi.
Bu zonada giltuproqdan A120 3, S i0 2 va Fe20 3 kabilar kinoksidlar
hosil boMadi va ular CaO bilan birikib qattiq holatda 3CaO A120 3 Fe20 3 va
2Ca0 S i0 2minerallarni hosil qiladi.
4. Ekzotermik jarayonlar zonasida harorat 1100 dan 1250°Sgacha
boMadi. Bu zonada qattiq fazali reaksiyalar natijasida 4CaO A120 3 Fe20 3va
2Ca0 S i0 2 hosil boMadi. Ekzotermik reaksiyalar natijasida harorat 150-
200°S ga koMariladi.
5. Pishirish zonasida harorat 1300 dan 1450°S gacha ko‘tarilib, yana
1300°C gacha kamayadi. Bu zonada hosil boMgan minerallar qisman eriydi,
qayta birikib 3CaOSiO, hosil boMadi. 1450°S haroratda 2CaOSiO, va CaO
birikib alit hosil boMadi va klinker tarkibida erkin holatdagi CaO 0,5-1
foiz qoladi. Erigan minerallar xumdon devorlarida to‘xtovsiz dumalagani
uchun kubchalar (soqqachalar) hosil boMadi.
Bu zonada haroratning
1300°S gacha pasayishi eritmaning kristallanishiga va 3C a0A l20 3,
4 C a 0 A l20 3Fe20 3 va MgO laming hosil boMishiga olib keladi.
6. Sovitish zonasida klinker harorati 1300°S dan 1000°S gacha
pasayadi va C3S, C2S, C3A, C4AF va MgO hosil boMadi.
Klinker soqqachalar xumdondan to‘q kulrangi yoki ko‘kimtir kul
rangida chiqadi. K linker panjarali, rekuperatorli
va boshqa turdagi
sovitkichlarda 1000°S dan 100-200 °S gacha sovitiladi. Klinkemi tindirish
uchun bir-ikki hafta oraliq omborlarda saqlanadi.
64
X
ni keskin oshiradi, chunki, muzning 
X

IIM asosiy xomashyoning turi, strukturasi, shakli, bogMovchining
mavjudligi, yonuvchanligi, o‘rtachazichligi bo‘yicha klassifikatsiyalanadi.
/.
Xomashyo turiga ко ‘ra.
a) Noorganik (mineral paxta, shisha paxta, asbestli materiallar,
keramzit, perlit, vermlikulit va h.k.)
b) Organik materiallar (paxta, yog‘och payrahali materiallar, qamish
va g ‘o ‘zapoya)
c) Aralash materiallar:
- fibrolit—yog‘och payrahasi + sement qorishmasi.
- orbolit - qamish, somon, maydalangan g‘o‘zapoya va boshqalar +
sement qorishmasi.
- Shisha tolali materiallar + bitum eritmasi.
Issiqlik o ‘tkazuvchanlik bo ‘yicha IIM quyidagicha:
A - issiqlik o‘tkazuvchanligi past 0,06 W/(m.°C) gacha,
В - issiqlik o ‘tkazuvchanligi o ‘rtacha 0,06-0,115 W/(m.°C)
gacha. Ishlatish sohasiga nisbatan IIM qurilish konstruksiyalarni
(binolar) izolyatsiyalash, sanoat asbob-uskunalari va truboprovodlarni
izolyatsiyalash materiallariga boMinadi. Yonuvchanligiga qarab IIM
yonmaydigan, qiyin yonadigan va yonadigan turlariga boMinadi.
Qurilish materiallarini hisoblash uchun issiqlik oMkazuvchanligi
«Q urilish issiqlik texnikasi» (QMQ) ilovasi asosida yoki tajribalar
natijasiga ko‘ra turli asboblar yordamida oMchab aniqlanadi.
Strukturasi bo‘yicha tolali (mineral va yog‘och tolali), donador
(ko‘pikplast, ko‘pikshisha, yacheykali betonlar) materiallarga boMinadi.
Shakli va tashqi ko‘rinishiga nisbatan IIM donali qattiq (plita, qobiq,
segment, gMsht, silindr) va egiluvchan (mato, shnur, eshilgan bogMiqlar,
polimer tolalar), yumshoq (paxta, hayvon yungi, qamish momigM, nitron
tolali paxta) va sochiluvchan (perlit, vermikulit) materiallarga boMinadi.
0 ‘rtacha zichligi bo‘yicha IIM (kg/m3): D 15, D25, D35, D50, D100,
D125, D150, D175, D200, D250, D300, D400, D500, D600 markalarga
boMinadi. Bikrligiga nisbatan IIM yumshoq (M) (mineral va shishapaxta,
bazalttolali paxta),yarim bikr(P)(shisha tolali plitalar, polimershtapellar),
bikr (J) (mineral paxta plitalari), yuqori bikr (PJ), qattiq (T) materiallar.
Issiqlik izolyatsiyasi m ateriallarin in g

IIM layyorlashda quyidagi usullarda g ‘ovaklik hosil qilinadi:
yuz
ajratilib va ko‘pirtirilib;
ko'p miqdorda suv kiritilib va bug‘latib;
yonishi natijasida g ‘ovak hosil qiiuvchi qo‘shimchalar kiritib;
loliisimon karkas hosil qilish va boshqalar.
Malerial strukturasini tashkil etuvchi devorlar qanchalik yupqa va
и nv.iklai mayda b&'lsa, o‘tkazuvchanlik koeffltsiyenti shunchalik kichik
I n i IiiiIi
Shakli va tashqi ko‘rinishga k o ‘ra;
.
1
) Donalab tayyorlanadigan qattiq shaklda (plitalar, quvur
•mrnllari, quvur qobiqlari va h.k.)
I>) l.giluvchan materiallar (ip, arqon, mato, shnur, rulon va h.k)
() KochiIma materiallar (paxta, shisha paxta, keramzit, perlit va h.k.)
Qo'llanilishiga ko‘ra:
.
1
) Ourilish konstruksiyalarini isitish;
in Sanoat asbob-uskunaiari va quvurlarini izolyatsiya qilish uchun.
I I I. Issiqlik izolyatsiyasi m ateriallarining asosiy xossalari
Issiqlik-fizik xossalar
iiniilish materiallarining issiqlik o'tkazuvchanligining material
I li-ii c'dvakligiga to‘lgan havo va namlikning issiqlik o‘tkazuvchanligi
Inn i<
.1
IIIir. Material skeleti am orf moddadan iborat bo‘lsa, kristall
in/tit ,hil.tp materialga nisbatan issiqlik oqimini kam o‘tkazadi. Material
у m .il lipida namlik yuqori bo‘lsa, issiqlik oqimi tezlashadi. Shuning
in
1 11111
mnlmal g‘ovakligining quruq havoga to‘lishi maqsadga muvofiq.
Mu boUiiilh
c|iiriK |
havoning
X
si minimal bo‘Iadi, 0,023 W/(m.°S). Material
1
Iii'
1
suvga to*la bo‘lsa, issiqlik o‘tkazuvchanlik havo bilan toMganga
niOniian
marta yuqori bo‘ladi (A.w 0,58 W/(m.°S). Qurilish materiali
■
I liyidft .uvning muzlashi
1-ma’ruza. Axborot texnologiyalarining asosiy tushunchalari. Malumotlarni kodlash

1-ma’ruza. Axborot texnologiyalarining asosiy tushunchalari. Malumotlarni kodlash
Download
0,82 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
17.05.2024
Hajmi
0,82 Mb.
#239615
Download
0,82 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1-ma’ruza. Axborot texnologiyalarining asosiy tushunchalari. Malumotlarni kodlash
Download
0,82 Mb.
Matnni ko'rish
Pussolanli portland sement (PPS)

mCa(OH)2+S iO ^ + n H 20 + (0,8-15)CaC>Si02pH20
Ca(OH)2 biriktirilishi sement toshi korroziyasini ogohlantiradi va
mustahkamlikni oshiradi. U normal sharoitda
oddiy sementga nisbatan
sekin qotadi. Bu turdagi sement asosidagi betonlar nam va suvli sharoitlarda
ishlatilganda gidrat birikmalaridan suvning bug‘lanishi hisobiga kirishadi
va qisman mustahkamligini yo‘qotadi.
Shlakli portion dsement (ShPS)
- klinker bilan donali domna yoki
elektrotermofosfor shlakiga gips qo‘shib tuyib olinadi.
Shlakli portland
sement tarkibida domna shlaki 20-80 foiz (massa bo‘yicha) bo‘ladi. Shlak
o ‘miga 10 foizgacha aktiv mineral qo‘shimchalar ishlatilishi mumkin.
Domna shlakining oksid tarkibi (%): 30-50 CaO; 28-30 SiOz; 8-24 A120 3;
1-3 MnO. Ularning umumiy miqdori 90-95 foiz. Shlakning gidravlik
aktivligi sifat koeffltsiyenti bilan aniqlanadi:
%CaO + %MgO + %A120 3
“
% Si02 + % T i0 2
Sifat koeffitsiyentiga qarab shlaklar 3 navga bo‘linadi.
Shlaklar
Ca(OH)2 bilan gidrosilikatlami (C a0Si0/2,5H ,0) va gidroaluminatlami
(2C a0A l,03-8H20 ) hosil qiladi. ShPS gidratatsiyasi
davrida issiqlikning
kam ajrab chiqishi ular asosida massiv tem irbeton konstruksiyalar
tayyorlashda asqotadi. ShPS birinchi
sutkalarda sekin qotadi, ayniqsa,
past haroratli muhitda. Shlakli portlandsement 300,- 400, 500 markalarda
ishlab chiqariladi.
Xml datotek za pošiljanje evidenčnih listov

Dat. zadnje.spr. : 16.12.2020
1.Spremembe v dokumentu 3
2.Namen dokumenta 5
2. Uvoz XML evidenčnega lista 7
2.1 Vsebinski principi in predpostavke 7
2.2 Struktura XML za samostojni evidenčni list 9
2.2.1 Logični in vsebinski opis strukture 9
2.3 Sporočila o vsebinskih napakah ob nalaganju 15
2.4 Struktura XML za paket evidenčnih listov 19
2.5 Sporočila o vsebinskih napakah ob nalaganju paketa 21
2.6 Dostop do šifrantov, potrebnih pri gradnji XML datotek 22
2.6.1 Uvod 22
2.6.2 Šifrant prejemnikov (PREJEMNIKI) 22
2.6.3 Šifrant pošiljatelji (POSILJATELJI) 24
2.6.4 Šifrant prevozniki (PREVOZNIKI) 25
2.6.5 Šifrant prevoznih sredstev (PREVOZNO_SREDSTVO) 26
2.6.6 Šifrant odpadkov (ODPADKI) 27
2.6.7 Šifrant aktivnosti (AKTIVNOSTI) 28
2.6.8 Šifrant vrst embalaže (EMBALAZA) 29
2.6.9 Šifrant embalažnih shem (EMBALAZNA_SHEMA) 30
2.6.10 Šifrant dovoljenih kombinacij odpadkov in shem (ODPADKI-SHEME) 30
2.6.11 Šifrant fizikalnih lastnosti (FIZIKALNE_LASTNOSTI) 32
2.6.12 Šifrant tipov odpadkov (TIP_ODPADKA) 32
2.6.13 Šifrant dejavnosti nastanka (DEJAVNOST_NASTANKA) 33
3. Izpolnjevanje letnih poročil z uvozom XML 34
3.1 Vsebinski principi in predpostavke 34
3.2 Struktura XML za letno poročilo tipov ODP, ODP-P in ODP-Z 35
3.2.1 Logični in vsebinski opis strukture letnega poročila ODP 36
3.2.2 Logični in vsebinski opis strukture letnega poročila ODP-P 39
3.2.3 Logični in vsebinski opis strukture letnega poročila ODP-Z 50
3.3 Sporočila o vsebinskih napakah ob nalaganju 54
3.4 Dostop do šifrantov, potrebnih pri gradnji XML datotek 55
3.4.1 Šifrant odpadkov (ODPADKI) 55
3.4.2 Šifrant aktivnosti (AKTIVNOSTI) 56
3.4.3 Šifrant zavezancev (ZAVEZANCI) 58
3.4.4. Šifrant statističnih regij (STATISTICNA_REGIJA) 58
3.4.5. Šifrant občin (OBCINA) 59
3.4.6. Seznam ZBIRALCEV in OBDELOVALCEV, ki se lahko uporabijo kot prevzemniki iz Slovenije za letna poročila 2019 59
Vrne servis
  
Uporabi se v XML za evidenčni list

|
Vrne servis
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
bet | 24/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
PREVOZNA_SREDSTVA / PREVOZNO_SREDSTVO /SIFRA
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1/PRVZ_SREDSTVO
|
2.6.6 Šifrant odpadkov (ODPADKI)
Celoten šifrant odpadkov se prenese z enim klicem servisa:
http://okolje.arso.gov.si/service/distributionservlet?SERVIS=SIFRANTIODPADKI&ZETON=ODP1&ZAHTEVEK=ODPADKI&IZHODNI_FORMAT=XML
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki:
JAVNI
ARSO
30.10.2008 17:29:35
17 03 01
bitumenske mešanice, ki vsebujejo premogov katran
*
17 03 03
premogov katran in katranski izdelki
*
17 04 09
kovinski odpadki, ki so onesnaženi z nevarnimi snovmi
*
...
...
...
|
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz XML, ki ga vrne servis, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list, za katere je zaloga vrednosti iz servisa:
Vrne servis
|
Uporabi se v XML za evidenčni list
|
ODPADKI/ODPADEK/STEVILKA
|
ODPADKI_EVL_PODATKI_1 / SEZNAM_ODPADKOV /ODPADEK / ODP_ST
|
POZOR: V šifrantu so vidni le odpadki z 6-mestno številko (format: ## ## ##). To pomeni, da morajo biti na evidenčnem listu pod številko odpadka zapisane 6-mestne številke (brez * pri nevarnih odpadkih).
2.6.7 Šifrant aktivnosti (AKTIVNOSTI)
Celoten šifrant (šifrant aktivnosti ravnanja z odpadki pri nastanku pri pošiljatelju in po prevzemu pri prejemniku)aktivnosti se prenese z enim klicem servisa:
http://okolje.arso.gov.si/service/distributionservlet?SERVIS=SIFRANTIODPADKI&ZETON=ODP1&ZAHTEVEK=AKTIVNOSTI&IZHODNI_FORMAT=XML
Vrnjen XML pa je v naslednji obliki:
JAVNI
ARSO
30.10.2008 18:08:33
D_01
D1 Odlaganje v ali na zemljo (npr. odlagališče ipd.)
…
NI
NASTAJANJE INDUSTRIJSKIH ODPADKOV
…
R_0101
Sosežig
…
…
…
|
Za generiranje XML s podatki evidenčnega lista so pomembni podatki, ki so zbrani v naslednji tabeli. V levem stolpcu so elementi iz XML, ki ga vrne servis, v desnem pa elementi iz XML za evidenčni list, za katere je zaloga vrednosti iz servisa:
|
| |
Dostop do šifrantov, potrebnih pri gradnji XML datotek

|
Dostop do šifrantov, potrebnih pri gradnji XML datotek
|
bet | 19/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
2.6.1 Uvod
Kot je bilo navedeno, se zaloga vrednosti za nekatere elemente v XML za evidenčni list nahaja v šifrantih, dosegljivih kot spletni servisi oz. kot javno dosegljive XML datoteke (podatki o zavezancih). Podatki, ki jih vračajo ti spletni servisi so enaki (in prihajajo iz istega vira v bazi podatkov) kot tisti, ki jih dobi uporabnik preko uporabniškega vmesnika.
Za ta namen je ARSO vzpostavil URL vstopno točko, preko katere so dosegljivi ti šifranti - osnovni naslov:
|
| |
Struktura XML za letno poročilo tipov ODP, ODP-P in ODP-Z

|
Struktura XML za letno poročilo tipov ODP, ODP-P in ODP-Z
|
bet | 26/36 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 371,55 Kb. | | #13979 |
V spodnji tabeli bo naveden primer XML strukture za letno poročilo vseh treh tipov. V levem stolpcu je opis elementa/vozlišča, v desnem pa primer. Za elemente/vozlišča, ki za določen tip niso obvezna ali dovoljena, bo to posebej nevedno.
Za elemente, katerih zaloga vrednosti se črpa iz šifrantov in se pridobijo preko spletnih servisov, bo to navedeno, primer: »Zaloga vrednosti iz šifranta ODPADKI, polje »ODP_ST«. Za elemente, ki predstavljajo neko sumarno količino odpadkov (iz evidenčnih listov) pa bo podrobno opisano, kje se ta odpadek vpiše na letno poročilo.
3.2.1 Logični in vsebinski opis strukture letnega poročila ODP3
|
| |