Pedagog faoliyatida yuzaga kelayotgan muammolar bilan bog‘liq vaziyatlar

Pedagog faoliyatida yuzaga kelayotgan muammolar bilan bog‘liq vaziyatlar
1-Keys
Pedagogika va psixologiya fakultetining o‘quv ishlari bo‘yicha dekan o‘rinbosari professor-o‘qituvchilarni bir marotaba mashg‘ulotga kelmagan talabani oraliq nazorat kiritmaslik haqida ogohlantirdi. Professor-o‘qituvchilardan ayrimlari dekan o‘rinbosarining ko‘rsatmasiga asosan, bir marotaba mashg‘ulotga kelmagan talabalarni ham oraliq nazoratga kiritmadi. Ayrim o‘qituvchilar uch-to‘rt marotaba mashg‘ulotga kelmagan talabalarning ham oraliq nazoratni yozishlariga ruxsat berdi.
Noyabr oyida bo‘lib o‘tgan “Pedagogika” kafedra majlisida ham talabalarning davomat masalasi muhokama qilinib, qoldirilgan mashg‘ulotlarni o‘zlashtirish uchun qayta topshirish qanday amalga oshirilayotganligi muhokama etildi. Professor-o‘qituvchilardan biri qoldirilgan mashg‘ulotlar uchun qayta topshirishni olmasligi, talaba qancha mashg‘ulotga qatnashmaganligidan qat’iy nazar, oraliq nazoratga kirishi mumkinligi va mashg‘ulotlarni qoldirganligi uchun oraliq nazoratga kirishga ruxsat berilmasligi “Reyting to‘g‘risida”gi Nizomda ko‘rsatilmaganligini bayon etdi.
YUqorida keltirilgan vaziyatga aniqlik kiriting. Aniq vaziyatda aks etgan asosiy muammo va kichik muammolarga oydinlik kiriting.
2- Keys
Pedagogika va psixologiya bakalavriat ta’lim yo‘nalishi 102-guruhi talabalaridan 8 nafari hamma fanlardan besh bahoga sessiyani yopayotganligini, faqat pedagogika nazariyasi fanidan ularning uch nafariga uch baho, to‘rt nafariga to‘rt baho qo‘yilayotganligini aytishdi. O‘qituvchidan esa, ularga besh baho qo‘yib berishni so‘radi. O‘qituvchi esa, bu holatni o‘rganib chiqishni zarur, deb topdi. Xuddi shu guruhga darsga kiradigan ikkita o‘qituvchidan “besh” baho so‘rab kelgan talabalar haqida so‘rab ko‘rdi. O‘qituvchilar mazkur talabalar boshqa fanlarning hammasidan besh olganmiz, deb ulardan baho qo‘ydirib olganligini aytishdi.
Mazkur vaziyatni aniqlik kiriting. O‘qituvchi mazkur vaziyatda qanday yo‘l tutishi lozim. Aniqroq qilib aytganda, o‘qituvchi qat’iy ravishda o‘z nuqtai nazarini saqlab qolishi kerakmi, yoki tolerant yondashuv asosida ularga so‘ragan bahosini qo‘yib berishi lozimmi?
1-masala. Dars jarayonida o‘quvchilar bilan to‘g‘ri muloqot o‘rnatilmadi. O‘quvchilar o‘zining o‘qituvchiga nisbatan hurmatsizligi dars davomida yaqqol ko‘zga tashlandi.
Ana shunday jarayonda o‘qituvchi o‘quvchilar bilan muloqotni qay tarzda tiklashi mumkin?
2-masala. Guruhingizda xulqi og‘ir sinfdoshingiz bor, uning hatti – harakatlari darsning bo‘lishiga yoki ko‘proq o‘qituvchilarning nasihatlari bilan dars yakun topadi. Bu kimlar uchundir quvonchlidir, yana kimlar uchundir qayg‘ulidir. Ushbu sinfdoshingizning hatti – harakatlarini qay tarzda to‘g‘rilash mumkin?
3-masala. Bitiruv kechasi chiroyli bo‘lishi uchun o‘quvchilarning ota-onalari va o‘qituvchilar bilan kelishilgan holda ma’lum miqdorda pul yig‘iladigan bo‘lishdilar. Lekin ushbu pul miqdori nafaqat sizni balki ba’zi o‘quvchilarning ota-onalari ham sharoiti ko‘tarmasligi tufayli majlisda ikkiga bo‘linish yuzaga keldi va bir qarorga kelisha olmadilar.
Ushbu jarayonda o‘qituvchi qanday yo‘l tutishi lozim?
4-masala. 5-sinf o‘quvchisi Akbar otasi vafot etgani sababli darsdan so‘ng onasiga yordamlashib, ukalariga qarar edi. SHu sababli u hamma darslari to‘liq bajara olmas edi. Tarix fanidan yangi kelgan o‘qituvchi Akbarni doskaga chiqardi. U dars tayyorlay olmaganini aytdi. O‘qituvchi: “ SHu oddiy vazifani bajara olmadingmi? Bunchalar ham ma’sulyatsiz bo‘lasanmi? Bu ketishingda sendan farrosh ham chiqmaydi” – dedi. Bu voqeadan so‘ng Akbar bu darsga qatnamay qo‘ydi. Baho esa uni umuman qiziqtirmas edi. Akbarni bu vaziyatga tushib qolishiga kim sababchi?
5-masala. Bitiruvchi sinf o‘quvchilari Dilnoza Dildora doimo birga yurishar va inoq do‘st edilar. Dilnoza badavlat oila farzandi bo‘lib hamma bilan ham gaplashavermas edi. Dildoraning esa do‘stlari ko‘p bo‘lib hatto boshqa sinflarda ham bor edi. Dilnoza dugonasining bu hislatini (muomalaga kirishib keta olish) ko‘ra olmas edi. SHunday kunlarning birida u dugonasi to‘g‘risida to‘qigan yolg‘onini sinf rahbariga juda ishonchli tarzda aytdi. Sinf rahbari Dildora bilan gaplashmay qo‘ydi. Unga nisbatan yashirin nafrati kundan-kunga ortdi. YAkuniy imtihonlarda ijobiy natijalarga erishsa ham, sinf rahbari unga past baho qo‘ydi. Dildora bu voqeani asl sababini tushunmay aybni o‘zidan ahtara boshlaydi. SHuning natijasida kelajakda Dildora o‘ziga ishonchini yoqotadi.
6-masala. 8-sinf o‘quvchisi Nodir kam ta’minlangan oila farzandi bo‘lganligi uchun sinfdagi tashkiliy ishlarga har doim ham qo‘shila vermas edi. Kino, teatr va muzeylarga deyarli bormas, sinf to‘lovlarini ham vaqtida to‘lay olmas edi. SHunday kunlarning birida sinfni ta’mirlash uchun pul yig‘ilayotganida Nodir vaqtida pulni olib kela olmadi. SHunda o‘qituvchi “Seni pullaringsiz ham sinf ta’miri bitadi. O‘zi bu sinf uchun nima ish qilgansan. Aslida foydangdan ko‘ra zararing ko‘proq. O‘tir joyingga” – deb hammaning oldida izza qildi. Nodir shunday oilada tug‘ilganidan, shu sababli o‘qituvchisi hammaning oldida izza qilganidan qattiq ranjidi. Natijada Nodir hammaga nafrat ko‘zi bilan qaray boshladi. Uni to‘g‘ri yo‘lga qaytarish uchun kimlar bu ish bilan shug‘ullanishilari kerak.
7-masala. Bobur boshlang‘ich sniflarda a’lo baxoga o‘qigan lekin kiyinchalik uning o‘zlashtirishi pasayib ketadi snif raxbari bu vaziyatni uning ota-onasidan so‘rashtirganda bir galgi dars tekshirishdan keyin arzimagan xato tufayli otasi qttiq jazolaganini aytadi Bobur ulardan o‘ch olish maqsadida shu yo‘lni tanlagan. Snif raxbariga maslaxatingiz.
8-masala. Zarif sportga juda qiziqganligi uchun darsda befarq sinf raxbari uning otasidan bu masala bo‘yicha chora ko‘rishini talab qiladi otasi esa uni jazolab darsda yaxshi qatnashib a’loga o‘qishini talab qiladi. Zarif darsga yuzaki qarab faqat yaxshi baxo olish uchungina o‘qiydi. Bu masalada otasi va ustozi to‘g‘ri yo‘l tutdimi.
9-masala. Ilgari qalin do‘st bo‘lgan ikki o‘rtoq urishib qolishadi va buning natijasida sinfda bir-biriga qarshi bo‘lgan o‘g‘il bolalar guruxi paydo bo‘ladi. Bu vaziyatda sinf raxbariga maslaxatingiz. Guruhda o‘zlashtirishi past va biroz tarbiyasiz o‘quvchi bor. U bilan gaplashish befoydaligini bilib ota-onasini chaqirdingiz lekin ular ham kelmadi. Bu o‘quvchi bilan jiddiy shug‘ullanmasa bo‘lmaydi. Bunday vaziyatda qanday yo‘l tutasiz?
10-masala. Dars paytida, ikkita o‘rtoq arzimagan narsaning ustidan urush boshlashdi. Ular janjallariga o‘qituvchilar va ota-onalar aralashdi. Bu janjalni bartaraf qilib, bolalarni yarashtirish uchun qanday chora tutish lozim? Darsda ikkita o‘quvchi janjallashsa siz o‘qituvchisiz, qanday yo‘l tutasiz?
11-masala. Guruhingizda darsda ko‘p qatnashmaydigan talaba bor. U bilan suhbat qilganingizda oilasi nochor holda yashganligi uchun u ishlashga majbur ekanligini, o‘qishga qatnashishi iloji yo‘qlini aytdi. SHunda siz qanday yo‘l tutasiz?
12-masala. Bir sinfda o‘qiydiga ikki o‘rtoqlar bor edi. Ulaning biri yaxshi o‘qir va barcha uy vazifalarini o‘z vaqtida bajarib borardi. Uning o‘rtog‘i esa o‘zlashtirishi past bo‘lib doimo o‘rtog‘idan ko‘chirishga urinardi. O‘qituvchisi buni sezib a’lochi o‘quvchisining o‘rtog‘iga ko‘chirtirmasligini tayinlaydi. SHunda uning boshi qotti. Ko‘chirishga bermasa o‘rtog‘i bilan xafalashib qoladi, agar bersa o‘qituvchi uni ham jazolaydi. U nima qilishi kerak? O‘qituvchi-chi?
13-masala. Kasb hunar kollejlarining biridagi o‘quvchilar yangi yil bayramini nishonlash uchun bazm tashkil qilmoqchi bo‘ldilar va bo‘ladigan harajatlar uchun pul pul yig‘a boshladilar. SHu guruhda o‘qiydigan bir o‘quvchi bu pulni berishga qurbi etmasligini aytib bazmga qatnashishdan bosh tortdi. Guruhdagilar esa uni ham qo‘shilishga majbur qilishdi. Bu guruhimiz bayrami unda hamma qatnashishi kerak deyishdi. U esa oila a’zolarining pul topib berishga majbur ekanligini aytdi. Uning ota-onasi esa bunda kollej rahbarlarini ayblab ularga sizlar aytgansizlar deb aytganlar. Vaziyatdan behabar rahbarlar buni eshitib bazmni qoldirdilar va o‘tkazishni taqiqladilar. Guruhdagilar esa bo‘lib o‘tgan ishlarda o‘sha o‘quvchini ayblab, uni yog‘izlatib qo‘yishdi. Bunday vaziyatda ayibdor kim va u qanday hal etiladi?
14-masala. Zolimligi bilan nom chiqargan Hajjoji zolim aqlli bir xotinning erini, o‘g‘lini va akasini bandi qiladi. Ayol yig‘lab, faryod qilib Hajjojning oldiga keldi.
Hajjoj:
Bu uch kishidan birini avf etaman. YAxshilab o‘ylab ko‘r. Qaysi birining ozod bo‘lishini xohlaysan? Eringnimi, o‘g‘lingnimi, akangnimi?- dedi.
Ayolning qanday oqilona javobi va to‘g‘ri so‘zligi Hajjojga qattiq ta’sir qildi. va:
Hammasini kechirdim, sen ulardan birini kechirishimni so‘rab to‘g‘ri so‘zlading. Sening aqlli va to‘g‘ri so‘zliging menga yoqdi, - dedi. Va ularning hammasini birdan ozod etdi.
15-masala. YUqori sinf o‘quvchisi Zarina o‘qishi davomida do‘q – po‘psalarga va haqoratlarga to‘la anonim xatlar ola boshlaydi. Bu xatlarni u yig‘i aralash o‘qituvchilariga va dugonalariga ko‘rsatadi, ulardan yordam berishlarini va himoya qilishlarini iltimos qiladi. Tekshirishlar tezda shuni ko‘rsatadiki, bu xatlarni Zarinaning o‘zi o‘ziga yuborarkan. Zarinaning bunday vaziyatlarni yaratishiga nimalar sabab bo‘lgan?
16-masala. Injener Zafarning oilasida ikkinchi farzand, o‘g‘il bola, uning opasi 12 yoshga kirganda tug‘ilgan. Qizcha ota – onasiga so‘zsiz bo‘ysungan holda tarbiyalandi, hech qachon biron narsada qarshi turishga urinib ko‘rmadi. Aftidan, bunga biron – bir sabab yo‘qday edi – ota – onalarining talablari mutlaqo bama’ni edi. Biroq bu talablarni bola oldiga qo‘yilishida ular shafqatsizligi hiyol e’tirozlarga murosasizligi bilan ajralib turardi. Ota – onalar o‘g‘ilni tarbiyalashga ham huddi ana shu muomala uslubini tanlab olishdi. Lekin ko‘p o‘tmay, qizchada itoatkorlikka undagan narsa o‘g‘ilda indamasdan, lekin shiddatli qarshilik bilan kutib olindi. Buning qachon boshlanganini aytish qiyin, lekin ota–onalarning o‘zlari buni bola buvisinikida mehmon bo‘lgan davr bilan bog‘lashadi. Ammo bunday holatlar maktabning birinchi sinfidayoq boshlangan edi. Bola odamovi, qo‘pol va shubha bilan qaraydigan bo‘lib qoldi. Oltinchi sinfda birinchi marta uydan qochib ketadi. Sakkizinchi sinfda yana shu holat takrorlanadi va bu gal uyga umuman qaytib kelmaydi. Psixolog bolaning ota – onasi bilan suhbatda ular shunday fikrni ta’kidlashardi. Biz bolalarimizni bir hil tarbiyaladik qizim bizni baxtli qildi, nevaralarim bor. O‘g‘lim esa bizni sharmanda qildi degan fikrni aytishdi. Bolaning uyidan qochib ketishiga sabab nimada deb o‘ylaysiz?
17-masala. –Qizim, sen, menga o‘xshab kelejakda o‘qituvchi bo‘lishingni orzu qilaman.
Oyijon men bu sohadan borishni xohlamayman.
Nima uchun?
Yosh jonimga nima keragi bor o‘qituvchi bo‘lib.
Seni o‘zi hayotda bir maqsading bormi?
Maqsad! Maqsad nima o‘zi?
Ax, qizim-a. Ba’zida o‘ylab qolaman, shu qiz meni vujudimdan yaralganmikan deb.
Oyi, menga qaerdagi safsataboz gaplarni aytib boshimni qotirasiz-a.
O‘zingdan chiqqan baloga qayga boray davoga?
Ziyoli insonning farzandi shunday badaxloq bo‘lishiga kim sababchi?
18-masala. – Ustoz nega meni baholarimni past qo‘ydingiz, yaxshi o‘qisam, Umirov mendan past o‘qisa-da, unga 5 baho qo‘ydingiz.
Bu vaziyatni tahlil qiling. Bunday paytlarda mahoratli pedagoglar qanday yo‘l tutishlari kerak?
19-masala. Dars jarayonida o‘qituvchi hammaga uyga vazifani tekshirishini aytdi. Sardor ismli o‘quvchi darsda jim o‘tirmay, sho‘xlik qildi. O‘qituvchi unga ko‘p marotaba tanbeh berdi. U ogohlantirishlarga qaramay, jim o‘tirmadi. O‘qituvchi uning yoniga kelib;
Qani daftaringni och. Nega uyga vazifani bajarmading?
YOzgim kelmadi, yozmadim.
O‘qituvchining jahli chiqib, uni darsdan chiqarib yubordi.
Bu vaziyatda o‘qituvchining tutgan yo‘li to‘g‘rimi?
20-masala. - Bugungi darsimiz takrorlash hisoblanadi. Qani kim javob beradi? Sitora, nega sen telefon o‘ynab o‘tiribsan? Yig‘ishtirib qo‘y.
Nima ishingiz bor, telefon menikimi yoki siznikimi? Menga hech kim xo‘jayin emas.
Vaziyatni tahlil qiling.
21-masala. O‘qituvchining kiyinishi juda oddiy. Hozirgi zamonaviy talaba o‘quvchilar bunday o‘qituvchilarni mensimasligi, gapiga kirmasligiga qanday qaraysiz.
22-masala. Kursda guruhlar paydo bo‘la boshlasa. Siz bu vaziyatga qanday qaraysiz?
23-masala. Bir talaba qizni Yosh o‘qituvchi yoqtirib qoldi. Bu juda tez hammaga ovoza bo‘lgani sababli, qiz darslarga kelishga tortinib, tengqurlaridan ajralib qoldi.
Bu vaziyatni qanday tahlil qilgan bo‘lardingiz?
24-masala. Agar o‘qituvchi ota-onalar majlisiga kech qolib kelsa – bu JINOYAT. Agar ota-onalar yig‘ilishga kech qolishsa bu – SABAB.
Quyidagi fikrga qanday qaraysiz?
25-masala. Maktabda bo‘yanib yuradigan qizlar va chekib yuradigan o‘gil bolalar bilan qanday shug‘ullanish mumkin?
26-masala. O‘qituvchi bir o‘quvchi gap qaytargani uchun qo‘l ko‘tardi. Ma’lum vaqtdan keyin o‘sha o‘qituvchini ishdan bo‘shatildi.
Vaziyatni tahlil qiling.
27-masala. Farhod o‘qishdan kelib choy taxlashga o‘rindi. U endigina 9 yoshga to‘lgan edi. Farhodning otasi ishdan kech qaytardi. Uning onasi Fotima opa uy-ishlaridan kechgacha ortmas, bu orada opa 2 yashar qizi Zaxroga ham qarab charchab ketar edi. CHunki Zaxro juda injiq va nimjon bo‘lgani uchun ko‘p kasal bo‘lar edi. Ota-onasining barcha e’tibori kichik Zaxro tomon qaratilgani Farhodning jahlini chiqarar va rashkini keltirar edi. Bir tomondan buvisining Farhodga qiladigan nasihatlari, o‘gitlari uni uylashga, mulohaza qilib, senglisi Yosh bo‘lgani uchun unga ko‘p e’tibor kerak degan xulosaga kelardi. Ammo buvisi onasiga ko‘p tanbeh berishi Farhodni bezota qilib qo‘yar edi. Farhodning uyidagi bu holat uning o‘qishiga ta’sir qilmay qolmadi. Oldingi quvnoq, jim deganga quloq solmaydigan o‘yinqaroq bola, endi har narsaga harxasha qilar edi. Oilaning bunday holatga kelib qolishiga sabab nimada deb o‘ylaysiz?
28-masala. Dilfuza uyiga yig‘lab keldi. Ota-onasining yolg‘izi, oq-u qorasi bo‘lgan, Dilfuzani ota-onasi avaylab-asrashar edi. Dilfuzani onasi Nazira opa undan qancha so‘rab-so‘rishtirmasin, u hech narsa aytmadi. Bu holat Nazira opaga tinchlik bermadi. Dilfuzani maktabda Lobar degan sinfdoshini o‘ziga yaqin olishini bilardi. SHuning uchun Lobardan bo‘lib, o‘tgan voqeani so‘rab-so‘rishtirdi. Kimyo darsida o‘tkazilayotgan labaratoriyada qo‘shmaslik lozim bo‘lgan suyuqlikni qo‘shib yuborgani uchun uni o‘qituvchisi qattiq o‘rishgani va bunga qo‘shimcha bo‘lgan sinf rahbarini tarbiyaviy soatda bergan tanbehiga chiday olmasdan gap qaytarib, yomon so‘zlar bilan haqoratlab eshikni yopib chiqib ketganini aytdi. Nazira opa yolg‘iz oq-u qorasi bo‘lgan Dilfuzani hech kimga xafa qildirib qo‘ymayman deb jahl ustida o‘qituvchilarga nimalar deganini bilmay qoldi. Dilfuza bo‘lib o‘tganlarini eshitib o‘zida ham xato o‘tganini, onasini qilgan ishini tushunishga harakat qildi. Ammo endi maktabga qanday borishi, o‘qituvchilari va o‘quvchilarining oldida kim degan odam bo‘lganini o‘ylab siqilar edi. Dilfuza bu vaziyatda qanday yo‘l tutishi to‘g‘ri bo‘ladi?
29-masala. Oilasida kam ta’minlangan bolalar mavjud sinfda rahbarsiz. Siz uning oilaviy sharoitidan behabar tarzda uni butun o‘quvchilar oldida pul olib kelishi haqida gapirib uyaltirdingiz. Bunday hal bo‘lganidan keyin o‘quvchi darsga kelmay qoladi. Uyiga borib uzr so‘rab maktabga borishini aytsangiz ham dasrsga kelmay qoldi. Bunday holda qnday munosabat bildirasiz?
Mustaqil ta’lim mavzulari
Mustaqil ish bo‘yicha ko‘rsatmalar
1.Maktab o‘quvchisiga psixologik xarakteristika tuzishga
doir uslubiy tavsiyalar
Talabalarning pedagogik amaliyoti «Talim to‘g‘risida» qonuni. Kadrlar tayyorlash milliy dasturi talabalari asosida tashkil etiladi va oliy pedagogik ta’lim tizimida muhim o‘rin egallaydi. Pedagogik amaliyot davrida talabalarning nazariy bilimlari chuqurlashuvi va mustahkamlanishidan tashqari.Ular pedagogika mehnat ko‘nikma va malakalarini ham xosil qiladilar.Amaliyotchi talabalar ta’lim tarbiya jarayonini kuzatadi.Uning mohiyati va mazmunini chuqurroq anglab oladi, uni amalga oshirishda bevosita ishtirok etadi,eng muhimi o‘quvchilar bilan pedagog sifatida munosabatda bo‘ladi, sinf jamoasini, jamodagi o‘quvchilarshaxsini o‘rganadi.
Pedagogik amaliyot davrida amaliyotchi talabadan o‘quvchi shaxsiga va sinf o‘quvchilar jamoasiga psixologik-pedagogik xarakteritsika tuzish talab qilinadi. Maktab o‘quvchisiga psixologik xarakteritsika tuzish ilmiy tadqiqot xarakterida bo‘ladi. SHu boisdan amaliyotchi bu ishda bir qancha tadqiqot metodlaridan uslubiyatlaridan foydalanadi.
Psixologik tadqiqot metodlaridan kuzatishdir. Kuzatish muayyan soxaga tegishli ruhiy xodisani tizimli ravishda imtiyoziy idrok qilishdir. Kuzatuvchanlik qobiliyati, esa tegishli ob’ektni kuzatishga layoqatli bo‘lish, uni aniq maqsadga muvofiq rejali qilishdan iborat.
Amaliyotchilar o‘quvchilar shaxsini ta’lim-tarbiya jarayonining turli sharoitlarida (darsda, darsdan tashqari mashg‘ulotlarda, sinf va maktab o‘qo‘vchilari jamoasi faoliyatida, jamoat ishlarida, oilada va hokoza). Kuzatish va ma’lumotlar to‘plashi mumkin. Kuzatish jarayonida o‘quvchlar psixik taraqqiyotining muhim jihatlari uning ehtiyoj va intilishlari, qiziqishlari va his-tuyg‘u (emotsional) xususiyatlari irodaviy, aktivligi, mutsaqilligi, tashabbuskorligi, o‘zini anglashi puxta bilishi, fikr yuritishi va nutq xususiyatlari, xarakter xislatlari, qobiliyati, temperamenti va boshqa individual-psixologik xususiyatlari haqida ma’lumotlar tuplaydi. Kuzatish ob’ektiv sharoitda olib boriladi.
Tadqiqot metodlaridan yana biri suxbatdir. O‘quvchi shaxsini o‘rganish uchun kuzatish materiallarining o‘zi kifoya qilmaydi. Shu sababli amaliyotchi-talaba o‘quvchining o‘zi va jamoa faoliyati tug‘risidagi fikr mulohazalaridan ham foydalanishi mumkin.
Psixologik xarakteritsika tuzishda faoliyat-samaralarining ahamiyati katta. O‘quvchi faoliyatining natijalari (yozma ishlari, yasagan buyumlari va hokoza). Muhim ma’lumot beradi, bu ma’lumotlar kuzatish materiallarini to‘ldiradi va boyitadi.
O‘quvchiga xarakteritsika tuzishda maktab xujjatlaridan foydalanish kerak. Maktabda psixologik xizmat ko‘rsatish xodimi bilan suxbatlashish maslaxatlashish kerak. Maktab olib boriladigan ta’lim-tarbiya ishlarini aks ettiruvchi xujjatlar (sinf jurnallari, o‘quvchi shaxsiga oid materiallar, kundalik daftarlari, pedagogik kengash qaror bayonlari) o‘quvchilar to‘g‘risidagi ma’lumot-manbai bo‘lib xizmat qiladi.
Tadqiqot metodlaridan biri eksperementdir. Bu metod psixologik tadqiqotlarda muxim o‘rin ogan va ko‘p qo‘llaniladi. Agar maktabda sharoit bo‘lsa, diqqat, idrok, tafakkur, xotira va boshqa psixik funktsiyalarning xossalari eksperemental usul bilan labaratoriyada asboblar yordamida yoki tabiiy sharoitlarda (odatda o‘qish yoki tarbiyaviy ish jarayonlarida o‘rganiladi).
Psixologik xarakteristikaning xulosa qismi pedagogik amaliyot davrida o‘quvchi shaxsini o‘rganish yuzasidan olib borilgan tadqiqot ishining yakuni bo‘ladi. Xarakteritsika oxirida o‘quvchining muhim shaxsiy xususiyatlari, o‘quv predmetlarini o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklarni, uning sabablari va bartaraf qilish yo`llari hamda ta’limiy-tarbiyaviy tadbirlar to‘g‘risida tegishli tavsiyalar beriladi. qo‘yidagi maktab o‘quvchisiga psixologik xarakteritsika tuzi shva sinf jamoasiga psixologik xarakteritsika tuzish yuzasidan amaliyotchi talabalarga namunali tavsiya etiladi.
_________________________nomli №_____maktab
_________________________sinf o‘quvchisi
_________________________________________
(ismi, sharifi, otasining ismi)
O‘quvchining jismoniy kamolati va salomatligi.
O‘quvchi shaxsining yo`nalishiga oid xususiyatlar-g‘oyaviy yo`nalishi ideallari, qiziqishi, kasb-kor tanlash va uning motivlari.
Temperamentiga oid xususiyatlar nerv-psixik jarayoniningkuchli,kuchsizligi, muvozanatli-muvozanatsizligi, ildam-sutslik sifatlari, ularning o‘quvchi xulqida namoyon bo‘lishi.
Xarakterga oid xislatlar-odamlarga, o‘ziga, mehnatga, buyumlarga, o‘z burchiga va tabiatga munosbat xislatlari.
Xissiyotga oid xususiyatlar-emotsional xislatlar, xissiyotning qo‘zg‘alish tezligi, barqarorligi, kayfiyatlari va hokoza.
Irodaviy sifatlar maqsadga intilish, o‘zini tutishi, aktivlik, mutsaqillik, qat’iyat, chidam va mintaqiyat xislatlari.
Bilim-tajribaga oid sifatlar-o‘quv predmetlarini o‘zlashtirish, bilimning puxtaligi, ularni amaliy ishlarda tadbiq qila olishi, ko‘nikma va malakalari, ularning puxtalik darajalari.
Ayrim psixik funksiyalarga oid xususiyatlar;
a) Idrok-kuzatuvchanlik vaidrokning boshqa sifatlari.
b) diqqat-diqqatning taqsimlanishi, ko‘chishi, barqarorlgi, parishonxotirlik va xakoza.
v) xotira-xotira turlari. Esda olib qolish va unutish tezligiga ko‘ra xotira tiplari.
g) Tafakkur-fikrlash ildamligi, mantiiqiyligi, keng va mazmundorligi, tanqidiyligi va hakoza.
d) Nutq- o‘quvchi nutqining boyligi, ifodaligi, izchi ligi, kommunikativ xususiyatlari.
9. Xulosa.
2.SINF JAMOASIGA PSIXOLOGIK XARAKTERISTIKA
TUZISH.
Sinf jamoasi haqida umumiy ma’lumot sinf jamoasi sotsavi-safi (o‘quvchilar soni, o‘g‘il bolalar, qizlar).
Sinf jamoasining g‘oyaviy yo`nalishi.
Sinf jamoasi oldidagi xozirgi va itsiqboldagi ko‘zlangan maqsadlar, ularni amalga oshirishda o‘quvchilarning birdamligi.
Sinf jamoasidagi an’analar, yangi an’analar.
O‘quvchilarning qiziqishlari (bilimga, texnikaga, san’atga va hakoza).
Kasb-kor tanlash va uning motivlari;
Sinf jamoasida uyushqoqlik, tashabbuskorlik, ishchanlik.
JAMOADA SHAXSLARARO MUNOSABAT
SHaxslararo munosabat tizimi (ish yuzasidan va shaxsiy munosabatlar)
Jamoa liderlari-raxbarlari (sinf raxbari, kamolat etakchisi xodimlari).
Fiziologik va psixlogik moslik.
Do‘tslik munosabatlari, ahillik, bir-birini qo‘llash, o‘g‘il bolalar bilan qiz bolalar o‘rtasidagi munosabatlar.
O‘qi shva ijtimoiy foydali mehnat munosabatlari va hakoza.
Jamoa faolitida ayrim psi xik funktsiyalarning namoyon bo‘lishi.
Idrok- kuzatish va kuzatuvchanlik, analitik-sintetik va emotsional idrok xususiyatlari.
Diqqat-diqqatning taqsimlanishi, ko‘chishi, kuchi va barqarorligi parishonxotirlik va hakoza.
Xotira-xotira turlari, materialni esda olib qolish va unitish tezligiga ko‘ra xotira tiplari.
Tafakkur-tafakkurning ildamligi, mantiiqiyligi, kengligi, chuqurligi, mazmundorligi va tanqidiyligi.
Nutq-nutqning kommunikativ xususiyatlari (kishilar gapdonlik va hakoza). Nutq uslubi (ilmiy), adabiy-badiiy, ish va turmushga oid.
BILIM EGALLASH VA MEHNATGA MUNOSABAT.
Sinf o‘quvchilarning o‘zlashtirish, bilim egallashdagi yutuq va kamchiliklar, ularning sabablari (sunra 2-3 yil ichida o‘zlashtirish).
O‘quv va ijtimoiy foydali mehnatga munosabat, onglilik, faollik, ma’naviy burch xisob va hakoza.
XULOSA
3.DARSNI PSIXOLOGIK TAXLIL QILISH SXEMASI
___________ _____________ _______yil________ kun oy sinf
O‘qituvchi___________o‘quv predmeti____________________
Dars mavzusi, uning maqsadi._____________________________
Darsning jixozlanishi.__________________________________
DARSNING BORISHI;
O‘qituvchining darsga tayyorgarligi va ularni tahlil qilish.
O‘z topshiriqlarini tekshirish uslubi, mahorati.
O‘qituvchilar javobi (yozma ishlar)ni reyting usulida baholash.
Dars maqsadini o‘quvchilar ongiga etkazish.
Darsda yangi o‘quv materiallarni o‘rganish usullari va ularning effektivligi.
Darsni tashkil qilish va olib borishda o‘qituvchining mahorati; dars mazmunining ilmiy asoslanganligi, ilmiy g‘oyaviy va mafkuraviy yo`nalishi, mutsaqillik ma’naviyati va tarbiyasi asoslari bilan bog‘langanligi, bayon qilishining tizimli va izchilligi, tushunarli va ifodali bo‘lishi va hokaza.
Dars materialini puxta o‘zlashtirish uchun qo‘llaniladigan takrorlash va mutsaxkamlash usullari.
Darsda foydalanilgan ko‘rgazma materiallar, texnik vositalar.
O‘quvchilarga uy topshiriqlari berish.
DARSDA O‘QUVCHILARNING IDROK XUSUSIYATLARI;
YAngi materialniidrok qilishga o‘quvchilarni tayyorlash.
YAngi o‘quv materialini aniq va to‘la idrok qilish uchun yaratilgan sharoit; muommali vaziyat, diqqatni jalb qilish, ko‘rgazmali materiallardan foydalanish va hokazo.
Materialning muhim o‘rinlarini ta’kidlash uchun foydalanilgan usullar; intonatsiya (qattiq talaffuz qilish), savollar, taxtada (doskada) yozish, ayrim o‘rinlarni alohida talqin eti shva hokazo.
Darsda idrokning qaysi sifatlari ko‘proq namoyon bo‘ldi (ayrim sezgi organlari yoki tashkil qilingan ko‘p tomonlama idrok).
DARSDA O‘QUVCHILARNING DIQQAT XUSUSIYATLARI:
Dars boshlang‘ich paytda o‘quvchilar diqqati. Diqqatni dars mavzuiga ko‘chirish vaqti, uni belgilovchi shartlar. Diqqatni dars mavzuigako‘chirish vaqti, uni belgilovchi shartlar. Diqqatni to‘plash va yo`naltirish uchun o‘qituvchi qullagan usullar.
Ayrim o‘quvchilar, javoiga sinfning munosabati, bunda o‘qituvchi qo‘llagan vositalar.
O‘quvchilarning yangi materialni idrok qilishga tayyorlash, masala (savol) qo‘yish uning o‘quvchilar diqqatiga ta’siri.
YAngi materalni o‘zlashtirish darsda o‘quvchilar diqqati. Darsning qaysi momentlarida diqqatning chalg‘ib turishi yuz berdi, uning sabablari.
O‘qituvchi o‘quvchilar diqqatining barqarorligi qaysi yo`l bilan erishdi. (O‘qituvchi nutqining tezligi va boshqa vositalar )
Dars oxirida, uni mutsahkamlash va uy topshirig‘i berish paytida o‘quvchilar diqqati.
Darsni olib borishda o‘qituvchining diqqati, uning qaysi xossalari Ayniqsa yaqqol namoyon bo‘ladi.
XOTIRAGA OID XUSUSIYATLAR
O‘quv materialini esda olib qolish tezligi va to‘laligi.
Esda tushirish-tanish, eslash, xotirlash, tormozlanish va hakoza.
Jotira turlari; obrazli, mantiqiy, mexanik, emotsional xotiraning namoyon bo‘lishi.
Darsda o‘quvchilar xotirasini tarbiyalash momentlari.
TAFAKKUR VA NUTQQA OID XUSUSIYATLAR
Dars maqsadiga ko‘ra o‘quvchilar qaysi yangi tushunchalarni egallab oldilar. YAngi tushunchalarni egallab olishga o‘quvchi lar munosabati.
Tushunchalarni egallab olish qanday tashkil etildi. Tushunchada ifodalangan predmetning tarkibiy qismlari, ular o‘rtasidagi bog‘lanish va munosabatlarining ochilishi, egallab olinishi.
Tushunchani egallab olishda analiz-sintez, taqqoslash umulashtirish va mavhumlashtirish (absiraktsiyalash) kabi tafakkuroperatsiyalarning ahamiyati.
Darsni olib borishda o‘qituvchining nutqi, bayon ilishning ichilligi, tushunchalari bo‘lishi, fikrlarning mantiqiy bog‘lanish, ta’rif va xulosalarning aniqligi, ifodaliligi, tezligi va hokazo.
PSIXOMOTOR XOSSALAR
O‘quvchilarning darsdagi faolligi, bilimlarni amaliy ishda tadbiq qilish o‘quv, o‘quv-malakalari, xarakat tezligi, uning rejali va ixcham bo‘lishi.
Malakalar; o‘quv malakalari, o‘quv qurollardan foydalanish malakalari, yozma malakalar va hokazo.
Layoqat nishonalari va uning qobiliyat darajasiga ko‘tarilishi.
4.O‘QITUVCHI VA O‘QUVCHILAR O‘RTASIDAGI MUNOSABATLAR
O‘qituvchining darsda o‘zini tutishi, emotsional holati, mimikalari-imo-ishorlari, diqqati, nutqi.
O‘quvchilarning darsda o‘zlarini tutishlari va o‘qituvchiga munosabatlari, darsda ishchanlik vaziyati.
O‘qituvchining dars davomida o‘quvchilar aqliy faoliyatini boshqarish, ular ta’limiy-tarbiyaviy tadbirlar to‘g‘risida tegishli tavsiyalar beriladi. qo‘yidagi maktab o‘quvchisiga psixologik xarakteritsika tuzi shva sinf jamoasiga psixologik xarakteritsika tuzish yuzasidan amaliyotchi talabalarga namunali tavsiya etiladi.
_________________________nomli №_____maktab
_________________________sinf o‘quvchisi
_________________________________________
(ismi, sharifi, otasining ismi)
O‘quvchining jismoniy kamolati va salomatligi.
O‘quvchi shaxsining yo`nalishiga oid xususiyatlar-g‘oyaviy yo`nalishi ideallari, qiziqishi, kasb-kor tanlash va uning motivlari.
Temperamentiga oid xususiyatlar nerv-psixik jarayonining kuchli,kuchsizligi, muvozanatli-muvozanatsizligi, ildam-sutslik sifatlari, ularning o‘quvchi xulqida namoyon bo‘lishi.
Xarakterga oid xislatlar-odamlarga, o‘ziga, mehnatga, buyumlarga, o‘z burchiga va tabiatga munosbat xislatlari.
Xissiyotga oid xususiyatlar-emotsional xislatlar, xissiyotning qo‘zg‘alish tezligi, barqarorligi, kayfiyatlari va hokoza.
Irodaviy sifatlar maqsadga intilish, o‘zini tutishi, aktivlik, mutsaqillik, qat’iyat, chdam va mintaqiyat xislatlari.
Bilim-tajribaga oid sifatlar-o‘quv predmetlarini o‘zlashtirish, bilimning puxtaligi, ularni amaliy ishlarda tadbiq qila olishi, ko‘nikma va malakalari, ularning puxtalik darajalari.
Ayrim psixik funktsiyalarga oid xususiyatlar;
a) Idrok-kuzatuvchanlik vaidrokning boshqa sifatlari.
b)diqqat-diqqatning taqsimlanishi, ko‘chishi, barqarorlgi, parishonxotirlik va xakoza.
v)xotira-xotira turlari. Esda olib qolish va unutish tezligiga ko‘ra xotira tiplari.
g)Tafakkur-fikrlash ildamligi, mantiiqiyligi, keng va mazmundorligi, tanqidiyligi va hakoza.
d)Nutq-o‘quvchi nutqining boyligi, ifodaligi, izchiligi, kommunikativ xususiyatlari.
9. Xulosa.
5.SINF JAMOASIGA PSIXOLOGIK XARAKTERISTIKA TUZISH.
Sinf jamoasi haqida umumiy ma’lumot sinf jamoasi sotsavi-safi (o‘quvchilar soni, o‘g‘il bolalar, qizlar).
Sinf jamoasining g‘oyaviy yo`nalishi.
Sinf jamoasi oldidagi xozirgi va itsiqboldagi ko‘zlangan maqsadlar, ularni amalga oshirishda o‘quvchilarning birdamligi.
Sinf jamoasidagi an’analar, yangi an’analar.
O‘quvchilarning qiziqishlari (bilimga, texnikaga, san’atga va hakoza).
Kasb-kor tanlash va uning motivlari;
Sinf jamoasida uyushqoqlik, tashabbuskorlik, ishchanlik.
JAMOADA SHAXSLARARO MUNOSBAT
SHaxslararo munosabat tizimi (ish yuzasidan va shaxsiy munosabatlar)
Jamoa liderlari-raxbarlari (sinf raxbari, kamolat etakchisi xodimlari).
Fiziologik va psixlogik moslik.
Do‘tslik munosabatlari, axillik, bir-birini qo‘llash. o‘g‘il bolalar bilan qiz bolalar o‘rtasidagi munosabatlar.
O‘qi shva ijtimoiy foydali mehnat munosabatlari va hakoza.
JAMOA FAOLIYATIDA AYRIM PSIXIK FUNKSIYALARNING
NAMOYON BO‘LISHI.
Idrok-kuzatish va kuzatuvchanlik, analitik-sintetik va emotsional idrok xususiyatlari.
Diqqat-diqqatning taqsimlanishi, ko‘chishi, kuchi va barqarorligi parishonxotirlik va hakoza.
Xotira-xotira turlari, materialni esda olib qolish va unitish tezligiga ko‘ra xotira tiplari.
Tafakkur-tafakkurning ildamligi, mantiiqiyligi, kengligi, chuqurligi, mazmundorligi va tanqidiyligi.
Nutq-nutqning kommunikativ xususiyatlari (kishilar gapdonlik va hakoza). Nutq uslubi (ilmiy), adabiy-badiiy, ish va turmushga oid.
BILIM EGALLASH VA MEHNATGA MUNOSABAT.
Sinf o‘quvchilarning o‘zlashtirish, bilim egallashdagi yutuq va kamchiliklar, ularning sabablari (sungra 2-3 yil ichida o‘zlashtirish).
O‘quv va ijtimoiy foydali mehnatga munosabat, onglilik, faollik, ma’naviy burch xisob va hakoza.
YOSH davrlar PSIXOLOGIYSI
Test
Fan bobi
|
Fan bo‘limi
|
Qiyinlik darajasi
|
Test topshirig‘i
|
To‘g‘ri javob
|
Muqobil javob
|
Muqobil javob
|
Muqobil javob
|
1
|
1
|
1
|
Yosh psixologiyasi fanining predmetiga taalluqli emas.
|
*nutq nuqsonlari
|
bolalar psixik rivojlanish qonuniyatlarini
|
o`quvchilar psixik rivojlanish qonuniyatlarini
|
kattalar psixik rivojlanish qonuniyatlarini
|
1
|
1
|
1
|
Yosh davrlari psixologiyasining bo‘limlariga kirmaydi
|
*differetsial psixologiya
|
bolalar psixologiyasi
|
o‘smirlar, o‘spirinlar psixologiyasi
|
keksalalr psixologiyasi
|
1
|
1
|
1
|
Yosh davrlar psixologiyasining fanlar bilan alo?asi mavjud emas.
|
*astronomiya
|
umumiy
psixologiya
|
pedagogik psixologiya
|
fiziologiya
|
1
|
1
|
2
|
Yosh davrlari psixologiyasining predmetiga kirmaydi.
|
*hayvonlar psixikasini tadqiq etish.
|
inson psixikasining rivojlanish qonuniyatlari haqidagi fan
|
inson psixikasining xususiyatlari xaqidagi fan
|
inson psixikasi rivojlanishining bossichlari to‘g‘risidagi fan
|
1
|
1
|
2
|
Yosh davrlari psixologiyasining asosiy vazifasiga kirmaydi.
|
*ta’lim maqsadlari
|
shaxsning kamol topishi qonuniyatlarini aniqlash
|
turli Yosh davridagi odamlarda vujudga keladigan psixik faoliyat xolatni aniqlash
|
turli yoshdagi odamlarda vujudga keladigan shart-sharoitlarning o‘zaro tas’iri xususiyatlarini aniqlash
|
1
|
1
|
2
|
Yosh davrlari psixologiyasi faninng soxasi aloxida predmet sifatida vujudga kelgan davr
|
*XIX asrning boshlarida
|
XVIII asrda
|
XIX asrning o‘rtalarida
|
XIX asrning oxirlarida
|
1
|
1
|
3
|
Yosh davrlari psixologiyasining predmeti va qonuniyatlari to‘g‘risida jaxon psixologiyasida mavjud nazariyalarga taalluqli emas.
|
*taraqqiyot
|
biogenetik, sotsiogenetik
|
bixevioristik
|
psixoanalitik
|
1
|
1
|
3
|
Yosh davrlari psixologiyasining mustaqil fan sifatida ajralib chiqishiga sabab bo‘lgan omillar va xolatlar nechta
|
*12 ta
|
10 ta
|
8 ta
|
5 ta
|
1
|
2
|
1
|
Yosh davr psixologiyasi fanining printsiplari nechta
|
*6 ta
|
4 ta
|
2 ta
|
5 ta
|
1
|
2
|
1
|
B.G.Ananev psxikani o‘rganish metodlarini nechta guruxga ajratgan
|
*4 ta
|
2 ta
|
5 ta
|
6 ta
|
1
|
2
|
1
|
Tadqiqot metodi tashkiliy guruxining turlari
|
*Longiyutd , qiyoslash, komplesk
|
qiyoslash metodi
|
Longityud (uzluksiz) metodi)
|
kompleks (ko‘pyoqlama metodi)
|
1
|
2
|
2
|
Sotsiometrik metodga asos solgan olim
|
*D.Moreno
|
I.P.Volkov
|
YA.L.Kolominskiy
|
K.Levin
|
1
|
2
|
2
|
Kuzatish metodi asosida «Ona kundaligi» yuritgan olimlar
|
*N.A.Menchinskaya, V.S.Muxina
|
N.A.Menchinskaya, A.N.Gvozdev
|
N.S.Leytes, V.S.Muxina
|
G.V.SHtern, R.Zozzo
|
1
|
2
|
3
|
Test metodini dastlab yo‘llagan olimlar
|
*A.Bine, A.Simon
|
K.M.Gurevich, V.A.Krutetskiy
|
Meyli, Ayzenk
|
G.Raven, Kettel
|
1
|
2
|
3
|
Psixologik-pedagogik tabiiy eksperiment metodini qo‘llagan olim?
|
*A.F.Lazurskiy
|
N .S.Leytes
|
L.S.Vigotskiy
|
E.V.Golubeva
|
1
|
2
|
3
|
Psixolog e.Erikson inson umrini necha davrga ajratgan
|
*8 ta davrga
|
10 ta davrga
|
6 ta davrga
|
4ta davrga
|
1
|
3
|
1
|
Psixolog R.Zozzo insonning ulg‘ayib borishini necha bosqichga ajratilishini tavsiya qilgan?
|
*6 ta bosqich
|
3 ta bosqich
|
5 ta bosqich
|
4 ta bosqich
|
1
|
3
|
1
|
Psixolog A.A.Lyubinskaya inson kamolotini necha davrga ajratadi.
|
*7 ta davrga
|
5 davrga
|
4 davrga
|
6 ta davrga
|
1
|
3
|
2
|
Psixolog V.A.Krutetskiy inson kamolotini necha bosqichga ajratadi?
|
*8 ta
|
6 ta
|
7 ta
|
10 ta
|
1
|
3
|
2
|
Psixolog L.S.Vigotskiy Yosh davrlarni necha bosqichga ajratadi?
|
*6 ta bosqich
|
3 ta bosqich
|
5ta bosqich
|
8 ta bosqich
|
1
|
3
|
3
|
Bolaning necha oyligidan dastlabki shartli reflekslar yuzaga kela boshlaydi?
|
*uch oyligida
|
bir oyligida
|
ikki oyligida
|
birinchi xaftada
|
1
|
3
|
3
|
Bog‘chagacha Yosh davri
|
*uch Yosh
|
bir yosh
|
ikki yosh
|
besh yosh
|
2
|
1
|
1
|
Bog‘cha Yosh davri.
|
*3-7 Yosh
|
1-3 yosh
|
1-5 Yosh
|
3-5 yosh
|
2
|
1
|
1
|
Bog‘cha yoshdagi bolaning so‘z boyligi (7 yoshgacha)
|
*4000-5000 tagacha
|
350-400 tagacha
| 250-300 tagacha
|
400-600 tagacha
|
2
|
1
|
2
|
Tushunishning eng qulay (senzitiv) davri necha yoshda bo‘ladi
|
*bir yoshdan bir yarim yoshgacha
|
ikki yoshda
| uch yoshda
|
besh yoshda
|
2
|
1
|
2
|
Bolada dialogik nutq necha yoshda paydo bo‘ladi?
| *uch yoshda | bir yoshda
| ikki yoshda
|
besh yoshda
|
2
|
1
|
3
|
Bola psixologiyasida dastlabki inqiroz necha yoshda namoyon bo‘ladi?
| *uch yoshda
| bir yoshda
| ikki yoshda
|
bir yarim yoshda
|
2
|
1
|
3
|
Maktabgacha yoshdagi bolalarning etakchi faoliyat turi
|
*rolli o‘yin
|
*O‘qish
|
harakat
|
mexnat
|
2
|
1
|
3
|
D.B.Elkonin maktabgacha yoshdagi bolalarga xos rolli o‘yinlarning syujetiga ko‘ra nechta guruxga ajratadi?
| *uch guruxga
| ikki guruxga
| to‘rt guruxga
|
besh guruxga
|
2
|
2
|
1
|
D.B.Elkonin xarakatli o‘yinning qoidalari mazmuni o‘zaro bog‘liqligiga ko‘ra necha guruxga ajratadi?
| *beshta
| ikkita
| uchta
|
*to‘rtta
|
2
|
2
|
1
|
Boshlang‘ich sinflarda pedagogik ishlarni tashkil qilishda bolalarning anatomik-fiziologik xususiyatlarini jismoniy taraqqiyotini xisobga olish lozimligini qaysi olim aytgan?
| *D.N.Levitov
| D.B.Elkonin
|
M.N.SHerbakov
|
G.A.N. Leontev
|
2
|
2
|
1
|
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida fazo, vaqt va xarakat, idrokni rivojlantiruvchi omillarga kirmaydi
| *o‘zlashtirish
| ta’lim jarayoni
|
kattalarning yordami
|
turmush tajribasining ortishi
|
2
|
2
|
2
|
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatning qaysi turi yaxshi rivojlangan bo‘ladi.
|
*ixtiyorsiz
|
ixtiyoriy
| ixtiyoriydan so‘nggi
|
barqaror diqqat
|
2
|
2
|
2
|
Birinchi va ikkinchi sinf o‘quvchilari o‘z diqqatini necha daqiqa muayyan ob’ektga to‘plashi va unda ushlab turishi mumkin.
|
*30-35 daqiqa
|
30-35 daqiqa
| 10-15 daqiqa
|
40-45 daqiqa
|
2
|
2
|
3
|
Kichik maktab yoshidagi o‘quvchilarning yolg‘on
| *hayol
| tafakkur
| xotira
|
nutq
|
2
|
2
|
3
|
Ta’lim jarayonida kichik maktab yoshidagi o‘quvchilar tafakkurining qaysi faoliyat jarayoni muxim rol o‘ynaydi.
|
*analitik-sintetik
|
predmetli-amaliy
| predmetli-obrazli
|
xarakat
|
2
|
3
|
1
|
O‘smirlarda axloqiy tushunchalarni tadqiq qilgan A.I.Malivanov ularni necha guruxga ajratadi
|
*to‘rtta
|
uchta
|
ikkita
|
beshta
|
2
|
3
|
1
|
O‘smirlarning o‘rtoqlik va do‘stlik tuyg‘ulari o‘zaro munosabatlarini I.V.Stronov nechta shaklga bo‘ladi.
|
*uchta
|
ikkita
|
to‘rtta
|
beshta
|
2
|
3
|
1
|
O‘smirlarda tafakkurning qaysi turi rivojlanadi.
|
*abstrakt
|
konkret
|
amaliy
|
obrazli
|
2
|
3
|
2
|
Ilk o‘spirinlik yoshida tafakkurning qaysi turi rivojlanadi?
|
*abstrakt
|
konkret
|
amaliy
|
dialektik-nazariy
|
2
|
3
|
2
|
Talabalar faoliyatida vujudga keladigan qiyinchiliklarni moxiyati va shakliga ko‘ra necha guruxga ajratish mumkin:
|
*uch
|
ikki
|
to‘rt
|
olti
|
2
|
3
|
2
|
Ma’ruzaning muxim nechta turi qonuniy ravishda tavsiflangan
|
*beshta
|
ikkita
|
uchta
|
to‘rtta
|
2
|
3
|
2
|
Talabalarning seminar mashg‘ulotidagi faoliyat nechta mezon asosida baxolanadi
|
*beshta
|
to‘rtta
|
uchta
|
ikkita
|
2
|
3
|
3
|
Ma’ruza va seminar mashg‘ulotlari samaradorligini oshirish uchun nechta psixologik xolatlarga e’tibor berish lozim.
|
*to‘rtta
|
ikkita
|
uchta
|
beshta
|
2
|
3
|
3
|
Psixologiya fanida xamkorlikning nechta shakli mavjud.
|
*sakkizta
|
ikkita
|
to‘rtta
|
beshta
|
2
|
3
|
3
|
YOshlarning mexnat faoliyati nechta muxim belgisi bilan boshqa Yosh davrlaridan farqlanadi.
|
*uchta
|
ikkita
|
to‘rtta
|
beshta
|
2
|
4
|
1
|
Yosh mutaxassislarining ko‘pchiligi mustaqil faoliyatning dastlabki kunlaridan boshlab duch keladigan qiyinchiliklar necha xil
|
*uch xil
|
to‘rt xil
|
besh xil
|
olti xil
|
2
|
4
|
1
|
Etuklik bosqichida jismoniy va amliy imkoniyatlardan to‘laroq foydalanish ko‘nikmasi paydo bo‘ladi.Bu xol nima xisobiga ro‘y bermaydi?
|
*jisoniy quvvat
|
ko‘nikma
|
malaka
|
maxorat
|
|