Ishlab chiqarish mazmuni va mohiyati. 2Moddiy ishlab chiqarish sohasi 9 - bet 8

|
Ishlab chiqarish mazmuni va mohiyati. 2Moddiy ishlab chiqarish sohasi 9
|
bet | 8/8 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 61,25 Kb. | | #134572 |
Bog'liq ishlab chiqarish nazariyasi kurs ishi
3.1 Farqsizlik egri chizig’i
Befarqlik egri chizig’ining barcha nuqtalarida bir xil darajadagi foydalilik ta’minlangani uchun F mahsulotni iste’mol hajmining o’sishi hisobiga olinadigan umumiyfoydalilikning kamayishi S mahsulot iste’molining kamayishini muvozanatga keltirishi zarur.Mahsulotlarga bo’lgan talab hajmining ko’p yoki oz bo’lishi oila (uy xo’jaligi)ning moliyaviy imkoniyatlariga, ya’ni oila byudjetiga bog’liq. Oila byudjeti yoki oila imkoniyati deb, eng yuqori miqdorda mahsulotlar sotib olish mumkin bo’lgan mablag’larga aytiladi, agar oila daromadi pasaysa unda egri chiziq pasayadi, agar oila byudjeti o’zgarmasdan tovarlar bahosi ko’tarilsa ham byudjet egri chizig’i ham pasayadi va aksincha.
Agar mahsulotlar narxi va iste’molchilar daromadi bir xilda oshsa yoki pasaysa byudjet egri chizig’i o’zgarmaydi. byudjet egri chizig’i har bir oilaning nima olishga qodirligini ko’rsatsa, befarqlik egri chizig’i har bir oilaning nima olishga xohishi borligini ko’rsatadi. Agar biz ikki turdagi F (oziq-ovqat) va S (kiyim bosh) tovar mavjud, deb faraz qilsak va uni xarid qiluvchi xaridorning daromadi 40 dollar deb qabul qilsak; oziq-ovqat mahsulotining bir birligi bir dollar, kiyim-bosh bir donasining bahosi 2 dollar bo’lsa va 40 dollar daromadning hammasi kiyim harid qilish uchun sarflansa, u holda xaridor eng ko’pi bilan 20 birlik A turdagi tovardan harid qilishi mumkin. Buni quyidagi jadval va chizma ma’lumotlaridan ko’rish mumkin. V, S va D variantdagi tovarlar to’plami 40 dollar daromadni sarf qilish imkoniyatlarini ko’rsatadi.
3.2.Tovar tanlov va budjet chizig’i
Tovarlar to’plami (variantlar)
|
Oziq-ovqatlar (F)
|
Kiyim-bosh (S)
|
Umumiy harajatlar (dollar)
|
A
B
C
D
E
|
0
10
20
30
40
|
20
15
10
5
0
|
40
40
40
40
40
|
Jadval ma’lumotlarini umumlashtirib, grafik tarzda byudjet chizig’ini hosil qilish mumkin.
|
S
|
A
|
|
|
|
Kiyimlar
|
20
|
|
B
|
|
|
|
15
|
|
|
C
|
|
|
10
|
|
|
|
D
|
|
|
5
|
|
|
|
|
E
|
|
0
|
10
|
20
|
30
|
40
|
|
Oziq-ovqatlar.
|
Agar oilaning talabini xohlagan mutanosiblikdagi tovarlar qondirsa, unda oilaning bunday tovarga bo’lgan talabi befarq bo’lib hisoblanadi.
Tayanch iboralar:
Ishlab chiqarish imkoniyatlari egri chizig’i - iqtisodiyotda to’la bandlik va ishlab chiqarishning boshqa omillaridan to’la foydalanilgan sharoitda ikkita mahsulotni ishlab chiqarishning har xil kombinasiyalarini ko’rsatuvchi egri chiziq.
Ishchi kuchi - insonning jismoniy va aqliy qobiliyatlari yig’indisi va mehnat qilishga layoqati bo’lib, har qanday jamiyat ishlab chiqarishining asosiy sharti hisoblanadi. Aholining jismoniy va aqliy mehnatga layoqatli qismi ishchi kuchini tashkil etadi.
Ishlab chiqarish xarajatlari - ma’lum bir mahsulot yoki xizmat turini ishlab chiqarishga korxona tomonidan sarflangan moddiy sarflar. Doimiy, o’zgaruvchan va yalpi xarajatlar farqlanadi.
Inson kapitali - insonlar tomonidan o’z umrlari davomida to’plangan bilim, ko’nikma, sog’liq va hayotiy tajriba.
Ishlab chiqarish jarayoni- kishilarning maqsadni ko`zlab amalga oshiriladigan faoliyati bo`lib, iste'mol uchun zarur bo`lgan moddiy va ma'naviy ne'matlarni yaratishga qaratilgan jarayon.
Ishchi kuchi - insonning mehnat qilishga bo`lgan aqliy va jismoniy qobiliyatlari yig`indisi.
Ijtimoiy ishlab chiqarish - o`zaro bog`langan va aloqada bo`lgan barcha individual ishlab chiqarishlarning yig`indisi.
Yalpi milliy mahsulot - bu ma'lum vaqt davomida yaratilgan va bevosita iste'molchilarga borib yetadigan barcha tayyor
mahsulot va ko`rsatilgan xizmatlarning bozor bahosidagi qiymati.
Ishlab chiqarishning umumiy samarasi - bu ishlab chiqarishga sarf qilingan resurslar xarajatlari bilan hosil qilingan daromadlar o’rtasidagi nisbatdan iboratdir;
Mehnat unumdorligi - mahsulot va xizmatlarga yoki ular birligini yaratish uchun sarflangan ish vaqtidir;
Zaruriy mahsulot – bu ishlab chiqaruvchi sub‘ektlarning (ishchi, xizmatchi, dehqon, fermer va h.k) zaruriy ish vaqtida yaratgan va ularni ishchi kuchini qayta tiklash uchun zarur bo’lgan mahsulotlardan iboratdir;
Qo’shimcha mahsulot - bu ishlab chiqaruvchi sub‘ektlarning qo’shimcha ish vaqtida yaratilgan mahsulotidir. U sof mahsulotining zaruriy mahsulotdan oshiqcha qismi bo’lib, tadbirkorlarga, mulkdorlarga va davlatga tegishli bo’ladi;
Ishlab chiqarish funksiyasi - bu ishlab chiqarish omillari bilan uning samaralari o’rtasidagi bog’liqlikdan iborat;
Qo’shilgan kapital - bu ishlab chiqarishda band bo’lgan kapital miqdoriga yangi qo’shimcha ravishda qo’shilgan kapital yoki kapital miqdorining o’sgan qismidir;
O’rtacha mahsulot - ishlab chiqarishga jalb qilingan mehnat resursi va kapitalning bitta birligiga to’g’ri keladigan mahsulot miqdoridan iborat;
So’nggi qo’shilgan mahsulot - so’nggi qo’shilgan omil (kapital yoki ishchi kuchi) evaziga ko’paygan (o’sgan) mahsulotni bildiradi.
Xulosa.
Biz xulosa o’rnida shuni takidlab o’tishni joiz deb bildik. Men ushbu kurs ish orqali ishlab chiqarishni mamlakat va insonlar hayoti uchun qay darajada ahamiyati katta ekanligini anglab yetdim.
Hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitida bizning asosiy masalamiz iqtisodiyotimiz strukturasini tubdan o’zgartirish, xom ashyo yetkazib berishdan tayyor mahsulot ishlab chiqarishga o’tish, uning sifatini va raqobatga bardoshliligini jahon bozori talablari darajasiga yetkazibgina qolmay ularni istemolchiladga yetkazib berishdan iborat. Bunda tarkibiy o’zgarishlarda respublika uchun eng asosiy hisoblangan tarmoqlarni jumladan, yoqilg’i-energetika va g’alla komplekslarini rivojlantirishda iqtisodiy mustaqillikni ta’minlash shuningdek, bu o’zgarishlar respublika iqtisodiyoti uchun ustuvor hisoblangan, boy tabiiy, mineral xom-ashyo, mehnat resurslariga asoslangan hamda istiqbolda xalqaro va davlatlararo mehnat taqsimotida, jahon bozorida O’zbekistonning mustahkam o’rin egallashini kafolatlovchi ishlab chiqarishlarni ildam sur’atlar bilan o’stirishga qaratilishi lozim. Jahon talablari darajasidagi mahsulotlarni ishlab chiqarishni kengaytirish, ularning raqobatga bardoshligini oshirish muhim vazifa hisoblanadi. Buning uchun korxonalarni zamonaviy ilg’or texnologiya, eng yangi uskunalar, ayniqsa, kichik va o’rta korxonalar uchun mo’ljallangan ixcham uskunalar bilan jihozlash, ichki bozorni to’ldirish uchun kerakli mahsulotni ishlab chiqaradigan kichik, ixcham texnologiyalarni
konsepsiyasini va milliy dasturini ishlab chiqish zarurligi g’oyasi ilgari suriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Karimov I.A. O`zbekiston buyuk kelajak sari.
-T: O`zbekiston, 1998.
2. Karimov I.A. Erishilgan yutuqlarni mustahkamlab, yangi marralar sari izchil harakat qilishimiz lozim (2013 yil 12-fevralda O`zR Vazirlar Mahkamasining 2012 yil yakunlariga bag`ishlangan majlisida so`zlagan
nutqi). «Xalq so`zi» gazetasi, 20013 yil 13-fevral soni.
3. Shodmonov Sh.Sh., Jo`raev T.T., Romanovskiy G.M. «Iqtisodiyot nazariyasi» fanidan namunaviy dastur (bakalavr yo`nalishi uchun).
-Toshkent, 2004. -28b
4.O`zbekiston ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi ko`rsatkichlari. -T.: YuSAID, 2005.
5.Avt. jamoasi. Menejment va biznes asoslari. T.: "Mehnat" 1997.
6.Rasulov M.’’ Bozor iqtisodiyoti asoslari’’. T.: "O’zbekiston" 1999.
7.Abdurahmonov Q. X. ‘’Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiyasi.’’ T.: "Mehnat" 2002.
8.Hakimova M, Xo’jaev X, Mahmudov B. Xalqaro iqtisodiy munosabatlar. T.: "O’qituvchi" 1997.
9.Azizxo’jaev A va boshq. O’zbekiston XXI asrga
intilmoqda. T.: "O’zbekiston" 2002.
10.Abdullaev Yo. Bozor iqtisodiyoti asoslari. T.: "Mehnat" 1997.
11.Avt. jamoasi. Menejment va biznes asoslari. T.: "Mehnat" 1997.
12.Robert Pindayk, Daniel Rubenfeld ”Mikroiqtisod” “sharq” nashriyoti Toshkent 2002.
13.Erkin Egamberdiyev “Mikroiqtisodiyot” G’ofur G’ulom nomidagi nashiriyot –matbaa ijodiy uyi Toshkent 2005.
Internet saytlari.
http://www.reviev.uz
http://www.cer.uz
www.stat.uz
www.uza.uz
www.uzexport.com
|
| |