nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Biologiya (2) — копия cdr - bet 26

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
O`QUV MASHG`ULOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ta’lim shakli
Ish bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O‘qituvchining
O‘quvchining
1. O‘quv
mashg’ulotiga
kirish
1.1. Mavzuni nomi, maqsadi, kutilajak o‘quv
natijalarini va mavzu rejasini eslatadi.
1.2. O‘tgan mashg’ulot bilan mantiqiy bog’laydi.
Mustaqil ish uchun berilgan vazifani, ya’ni insert
texnikasini qo‘llab mavzuning qolgan rejalarini
o‘rganib kelish vazifasi berilganligini eslatadi
Tinglaydilar
2. Asosiy
bosqich.
2.1. O‘tilgan darsni mustaxkamlash
2.2. Faollashtirish va bilimlarini tekshirish maqsadida
savollar beradi:
Javoblarni umumlashtiradi. Diqqatini asosiy
tushunchalarga qaratadi va mavzuning muhim
jihatlarini ko‘rsatib o‘tadi (1-ilovalar).
Zarur bo‘lsa javoblarni aniqlashtiradi, qo‘shimchalar
qiladi, o‘zgartirish kiritadi.
2.3. Keyingi faoliyat kichik guruhlarda davom etishini
e’lon qiladi. Talabalarni 3 ta guruhga bo‘ladi.
2.4. Mashg’ulot guruhli birgalikda o‘rganish
shaklida o‘tkazilishini va baholash mezomlarini
ma’lum qiladi.
2.5. Mavzu bo‘yicha ma’ruza matnini tarqatadi va
unung asosiy tushunchalari bilan tanishtiradi. .
2.6. Mavzu bo‘yicha FSMU texnologiyasi bo‘yicha
guruhlarga topshiriq beradi (2-ilova)
2.7 Jalb qiluvchi savollar beradi, mavzuning har bir
qismi bo‘yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga
e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni
daftarga qayd etishlarini tashkil etadi.
2.8 Yangi mavzular bo‘yicha guruhlarga tezkor
so‘rov savollari beriladi. Nima uchun texnikasidan
foydalaniladi (3-ilova)
Savollarga
javob
beradilar
Yozib
oladilar
Guruhlarga
bo‘linadilar.
Javob
beradilar
Diqqat
qiladilar
Guruhlarda
ishlaydilar
Fikr
almashadilar
3. Yakuniy
bosqich
.
3.1. Mavzuni umumlashtiradilar. Savollarga javob
beradi,yakun yasaydilar.
3.2. Guruhlar ishini baholaydilar, o‘quvchi
mashg’ulotining maqsadga erishish darajasini tahlil
qilqdi.Natijalar sharhlanadi. Mustaqil ishlashlari
uchun vazifa beradi: amaliy mashg’ulotga mustaqil
tayyorlanishlari uchun savollar
3.3 Uyga vazifa mavzuga oid mustaqil ish beradi.
O‘z- o‘zini
o‘zaro
baholashni
o‘tkazadilar.
Topshiriqni
yozadilar
|
| |
Biologiya (2) — копия cdr - bet 31

|
Biologiya (2) — копия cdrBog'liq AXBOROT XAVFSIZLIGI
“TASDIQLAYMAN” DO’TIBO’
_______Amankulova Sh
Gurux
Sana
1.15.
O‘quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti
-2 soat
Talabalar soni: 26 –30 gacha
Mashg’ulot shakli va turi
Nazariy-yangi bilimlarni egallash bo‘yicha o‘quv
mashg’uloti
O‘quv mashg’ulot rejasi
Parollar va sertifikatlar asosida autentifikatsiya.
Axborot xavfsizligi metodologiyasi
O‘quv mashg’ulotining maqsadi:
O‘quvchilarga yangi mavzu bo‘yicha nazariy
tushunchalar berish, mavzu bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish
Pedagogik vazifalar
:
1.
Yangi mavzu bilan tanishtiradi;
2.
Yangi mavzu bo‘yicha rejalarni
tasniflaydi;
3.
Reja asosida bo‘limlarni
tushuntiradi;
4.
Reja bo‘yicha yangi bilimlarni
yoritib beradi.
O‘quv faoliyati natijalari:
1.
Tinglaydilar va zarur bo‘lsa yozib
boradilar;
2.
Dars bo‘yicha olgan bilimlarini
tasniflaydilar;
3.
O‘rganganlarini aytib beradilar;
4.
Tartibli ravishda aytib beradilar.
O‘qitish metodlari
Axborotli kichik ma’ruza, tushuntirish,
namoyish etish, aqliy hujum
O‘quv faoliyatini tashkil etish
shakllari
Ommaviy, jamoaviy
O‘qitish vositalari
O‘quv
qo‘llanma,
proektor,
slayd
kompyuter
O‘qitish sharoiti
Maxsus jixozlangan o‘quv xona
Qaytar
aloqaning
yo‘l
va
vositalarining yo‘l va vositalari
Og’zaki nazorat: savol-javob
15-Mavzu
Parollar va sertifikatlar asosida autentifikatsiya.
Axborot xavfsizligi metodologiyasi
|
| |
Yuzning tuzilishi va ovoz bo‘yicha autentifikatsiyalovchi tizimlar

40
Ovoz bo‘yicha autentifikatsiyalash tizimlari. Bu tizimlar
arzonligi tufayli foydalanu-
vchan hisoblanadilar. Hususan ularni ko‘pgina Shaxsiy kompyuterlar standart komplek-
tidagi uskuna (masalan mikrofonlar) bilan birga o‘rnatish mumkin. Ovoz bo‘yicha auten-
tifikatsiyalash tizimlari har bir odamga noyob bo‘lgan balandligi, modulyasiyasi va tovush
chastotasi kabi ovoz xususiyatlariga asoslanadi. Ovozni
aniqlash nutqni aniqlashdan
farqlanadi. Chunki nutqni aniqlovchi texnologiya abonent so‘zini izoxlasa, ovozni aniqlash
texnologiyasi so‘zlovchining Shaxsini tasdiqlaydi. So‘zlovchi Shaxsini tasdiqlash ba’zi che-
garalanishlarga ega. Turli odamlar o‘xShash ovozlar bilan gapirishi mumkin, har qanday
odamning ovozi vaqt mobaynida kayfiyati, hissiyotlik holati va yoshiga bog‘liq holda o‘zga-
rishi mumkin. Uning ustiga telefon apparatlarning turli-tumanligi va telefon orqali bog‘la-
nishlarining sifati so‘zlovchi Shaxsini aniqlashni qiyinlashtiradi. Shu sababli ovoz bo‘yicha
aniqlashni yuz tuzilishini yoki barmoq izlarini
aniqlash kabi boshqa
biometriklar bilan birgalikda amalga oshirish maqsadga muvofiq hisoblanadi.
Ko‘z yoyi to‘r pardasining Shakli bo‘yicha autentifikatsiyalash tizimi.
Bu tizimlarni
ikkita sinfga ajratish mumkin:
- ko‘z
yoyi rasmidan foydalanish;
- ko‘z to‘r pardasi qon tomirlari rasmidan foydalanish.
Odam ko‘z pardasi autentifikatsiya uchun noyob ob’ekt hisoblanadi. Ko‘z tubi qon
tomirlarining rasmi hatto egizaklarda ham farqlanadi. Identifikatsiyalashning bu vosita-
laridan xavfsizlikning
Yuqori darajasi
talab etilganida (masalan harbiy va mudofaa ob’ektlarining rejimli zonalarida) foyda-
laniladi.
Foydalanuvchini biometrik autentifikatsiyalash maxfiy
kalitdan foydalanishni mod-
ul ko‘rinishida Shifrlashda jiddiy ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin. Bu modul axborotdan
faqat xaqiqiy xususiy kalit egasining foydalanishiga imkon beradi. So‘ngra kalit egasi o‘zin-
ing maxfiy kalitini ishlatib xususiy tarmoqlar yoki Internet orqali uzatilayotgan axborotni
Shifrlashi mumkin.
KALSILAKS shamchalari - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

KALSILAKS shamchalari
Tarkib:
Natriy gidrokarbonat 0, 20
Kalsiy laktat 0,10
Askorbin kislotasi0,05
Kakao moyi 2,0
Bu shamchalar quyish usuli bilan tayyorlanadi. Ta’siri 10-15 daqiqadan so‘ng namoyon bo‘ladi.
Bolalar shamchalarining o‘ziga xos tomonlari:
1. XI DF ko‘rsatmasi bo‘yicha bolalarga mo‘ljallangan shamchalar og‘irligi 0,5 - 1,5g oralig‘ida bo‘lishi kerak va albatta shifokor tomonidan 1 shamcha - og‘irligi retseptda ko‘rsatilishi lozim;
2. Asosan suvda erimaydigan asoslar qo‘llaniladi;
3. Ta’sir etuvchi moddalarning dozalariga e’tibor berish lozim.
Shamchalarning ijobiy tomonlarini hisobga olgan holda, hozirda ularning takomillashtirilgan shakllari tavsiya etilmoqda. Ulardan biri bu rektal kapsula va rektiolalar. Rektal kapsulalar jelatin (64-70%) va glitserin (30 - 36 %) aralashmalaridan tayyorlangan va suspenziya, emulsiya, pastasimon yoki suyuqliklarni joylashtirish uchun mo‘ljallangan mayda idishcha ( giloflardir).
Ularning afzallik tomonlariga, shamchaga nisbatan yordamchi moddaning miqdori kamligi, saqlash sharoitlari uncha cheklanmagan va issiq iqlimga ega bo‘lgan mamlakatlarda ishlatish qulayligi. Rektal kapsulalarning ko‘rinishi noksimon, konussimon, tuxumsimon bo‘lishi mumkin va bolalar amaliyotida ishlatish juda ham qulay.
Pediatriya amaliyotida antibiotiklar, analgetiklar, trankvilizatorlar, tinchlantiruvchi, spazmolitik ta’sirga ega bo‘lgan rektal kapsulalar qo‘llaniladi.
Bolalar amaliyotida rektiolalar keng ishlatilmokda. Bu dori turlari rektal pipetkalari yokimikroklizmalari deb ham yuritiladi. Ular 3-5 ml hajmli, plastmassadan yasalgan elastik idishchalardir ( konteynerlar). Rektiolalar ko‘rinishi 2- rasm keltirilgan.
|
YaTCh uchun mo‘ljallangan dori turlari tasnifi

YaTCh uchun mo‘ljallangan dori turlari tasnifi
1. Qo‘llanilishi bo‘yicha:
- Ichish uchun mo‘ljallangan dorilar (eritma, suspenziya, emulsiya, poroshok, suvli ajratma, tomchilar);
- Sirtga ishlatiladigan dori turlari (eritmalar, sepmalar, yog‘lar, surtmalar, ko‘z tomchilari);
- In’eksion dori turlari;
- Rektal dori turlari;
2. Agregat holatiga ko‘ra:
- suyuq;
- qattiq;
-yumshoq;
-gazsimon
Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga mo‘ljallangan dorilarning asosiy qismini suyuq dorilar tashkil etadi, chunki ular biofarmatsevtik nuqtai nazardan va qo‘llashda qulayligi bilan ajralib turadi.
|
WWF hamda CNRS - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev

230
WWF hamda CNRS
HozirgikundaBuxorobug‘ularinisaqlabqolishvaularningyashashhududlaridaso
niniko‘paytirishgaqaratilgandasturamalgaoshirilibkelinmoqda.
BudasturniamalgaoshirishningasosiytashabbuskoriFransiyaMilliyIlmiyTadqiqotlar
markazihisoblanib,
markazo‘ziningloyihalariniFransiyaningO‘zbekistondagielchixonasiorqaliamaldata
dbiqetmoqda.
Shuningdek,
INTAShamdaMakArturovfondlaritashabbusibilanhambirqatorloyihalaramaldatadbi
qetibkelinmoqda.
ShukabidasturlarGollandiya,
Pokistonhamdaboshqabirqatorelchixonalarvatashkilotlarbilanamalgaoshirilmoqda.
Bukabidasturlarniamalgaoshirishningasosiysababi,
1996–
1997yillardaBuxorobug‘ularisoniningkeskinkamayibketishibo‘ldi.
2004-
yildaamalgaoshirilganhisob–kitoblarnatijasigako‘raBuxorobug‘ulariningsoni 450–
460 tanitashkiletar edi, MarkaziyOsiyodagiumumiy soniesa 1000 tagaboradi.
Hozirgikundaqo‘riqxona
hududida
15
gektarnitashkiletuvchimaydondaalohidabug‘ularningyashashiuchunjoylarqurilgan.
Bugungikunda 25 taBuxorobug‘ularishuhududdayashamoqda. 2005-yilda 5
tabug‘uto‘qayo‘rmonlarigaqo‘yibyuborildi.
Ularningsoniko‘payibborib
8
tajuftliknitashkiletdi.
HozirdaZarafshonqo‘riqxonasihududidabug‘ularningumumiysoni
33
tajuftliknitashkiletadi.
Butadbirningo‘tkazilishinatijasida
ekskursantlar,
himoyaqilinadiganhududningmuhimligihamdaBuxorobug‘ularinipopulyasiyasinike
lajakavloduchunsaqlabqolishnechog‘limuhimekanliginianglabyetdilar.
Tayanch so‘z va iboralar: ekologik turizm, ekoturistik hududlar, ekoturistik
resurslar, alohida qo‘riqlanuvchi tabiiy hududlarining tavsifi, O‘zbekistonda
ekologik
turizmni
rivojlantirish
konsepsiyasi,milliy
parklar,
davlatqo’riqxonalar,maxsus tashkilotlar, buyurtmaxonalar, tabiat yodgorliklari,
o‘rmon va ovchilik xo‘jaliklari.
ELEKTRON POCHTADA AXBOROTLARGA NISBATAN MAVJUD XAVF-XATARLAR VA

49
IMAR sayoxatda bo‘lgan foydalanuvchilar uchun RORga nisbatan qulay bo‘lib hisobla-
nadi;
MIME — Internet pochtasining ko‘p maksadli kengaytmasi suzlari qisqartmasi bo‘lib,
u xatlarning formatini aniqlash imkonini beradi, ya’ni:
•matnlarni xar xil kodlashtirishda jo‘natish;
•xar xil formatdagi nomatn axborotlarni jo‘natish;
•xabarning bir necha qismdan iborat bo‘lishi;
•xat sarlavhasida xar xil kodlashtirishdagi ma’lumotni joylashtirish.
Ushbu protokol elektron raqamli imzo va ma’lumotlarni Shifrlash vositalaridan iborat
bo‘lib, bundan tashqari uning yordamida pochta orqali bajariluvchi fayllarni xam jo‘natish
mumkin. Natijada, fayllar bilan birga viruslarni xam tarqatish imkoniyati tug‘iladi.
Misollar:
A) Asoslarning ta’siri

Misollar:
A) Asoslarning ta’siri.
Qator ilmiy tadqiqotlar natijalariga ko‘ra asos surtmalar biofaolligiga yuqori darajada ta’sir etuvchi omil ekanligi tasdiq-laydi. Asosan emulsion va gidrofil asoslar surtmalardan dori moddalarni so‘rilishini tezlatishi aniqlangan .
Masalan: PGS tarkibli emulsion va bentonit asoslardan oltingugurt, anestezin, furatsillin, etakridin laktatlarning biosamaradorligi yuqori bo‘lishi ko‘rsatildi.
B) Moddalarning fizik-kimyoviy xususiyatlaridan maydalik darajasi va polimorfizm sezilarli darajada surtmalarning biosamaradorligiga ta’sir ko‘rsatadi.
Masalan: tetratsiklin - 4 ta modifikatsiyada uchraydi, ulardan 1 tasi amorf turi.
V) Texnologik usullar -ya’ni surtma tayyorlash usuli ham ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, turli xil texnologik usullar (mexanik, ultratovush, UPM- apparati yordamida) qo‘llanilish mumkin.
Albatta surtmaga dori moddalarni qo‘shish tartibi ham ahamiyatga ega.
Masalan, protargol surtmasining biofaolligi uni asosga qo‘shish tartibi (ya’ni texnologiyasi) ga bog‘liq. Agar protargolni asosga kiritishdan oldin eritilmasa, uning terapevtik ta’siri namoyon bo‘lmaydi. SHularni hisobga olgan holda albatta surtmalarning biosamaradorligini aniqlash muhim ahamiyatga ega.
|
bilan
ta'minlash - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

bilan ta'minlash borasidagi islohotlar tahliliga bag`ishlangan yig`ilishida so`zlagan nutqi. Toshkеnt.: O’zbеkiston,2017 yil 18 oktyabr.
4.
Mirziyoyev Sh. M. Buyuk kеlajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. –
Toshkеnt.: O’zbеkiston, 2017. -488b.
5.
Jones David. Pharmaceutics Dosage Form and Design.- Pharmaceutical Press.- London.-
2008.-286 p, учебник.
6.
Ллойд В. Аллен, Гаврилов А.С. Фармацевтическая технология изготовления
лекарственных препаратов.-«ГЭОТАР-Медиа».- Mосква.-2014, учебное пособие.
7.
Тихонов А.И., Ярных Т.Г. Технология лекарств.- Xарьков.- 2002.-704 с., учебник.
8.
Синев Д.Н., Марченко Л.Г.. Синева Д.Т. Справочное пособие по аптечной технологи
лекарств.- Санкт-Петербург. - 2001. – 315 с.
9.
Государственная фармакопея X изд.. – Москва. – Изд. «Медицина».- 1968.-1079 с.
10.
Государственная фармакопея XI изд. – Москва. – Изд. «Медицина».- 1987 (333 с.),
1989 (397 с.).
11.
Yunusxo‘jaev A.N. O‘zbekiston Respublikasida farmatsevtika faoliyati.- 1 (287 b.), 2 (334
b.), 3 (433 b.) tomlar.- Toshkent.-2001, 2001, 2003., qo`llanmalar to`plami.
Internet saytlari: 1. www.ziyonet.uz
2. www.nuph.edu.ua
3. www.samsmu.ru/university/chairs/pharmtechnology
4. www.rzgmu.ru
5. www.fesmu.ru/kaf/k56/j56f082.shtml
6.
www.bsu.edu.ru/pharm/about/struct.php
O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni saqlash vazirligi Toshkent farmatsevtika instituti “Tasdiqlandi”
O‘quv va tarbiyaviy ishlar bo`yicha
prorektor Z.A.Yuldashev_______
2020 yil “____” ________
“FARMATSEVTIK TEXNOLOGIYA”
• trekerbol qoʻzgʻalmas boʻlib, uni harakatga keltirish uchun 
yuza shart emas,
•

|
• trekerbol qoʻzgʻalmas boʻlib, uni harakatga keltirish uchun
yuza shart emas,
• Pdf ko'rish
|
bet | 34/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslik• trekerbol qoʻzgʻalmas boʻlib, uni harakatga keltirish uchun
yuza shart emas,
• uni mashinaning maʼlumotlar tizimiga oʻrnatish mumkin va
shikastlanish darajasi sichqonchaga qaraganda pastroq
hisoblanadi. Shuningdek, u boshqa manipulyatorlardan
foydalana olmaydigan, harakati cheklangan inson
tomonidan ham qoʻllanilishi mumkin.
Trekerbolning kamchiligi nozik boshqaruv talab etadigan
ayrim dasturlarda undan foydalanishning qiyin ekanligidadir.
Joystik
Joystik sichqoncha bajaradigan vazifalardan tashqari boshqa
vazifalarni ham bajara oladi. Masalan, motorli nogironlar
aravachasini harakatlantirishi ham mumkin (2.04-rasmga
qarang).
2.04-rasm. Joystik yordamida boshqariladigan nogironlar
aravachasi.
Manipulyator sifatida joystik oʻyin jarayonida qahramonni,
raketa, mashina yoki boshqa biror jismni kursor sifatida
harakatlantiradi. Joystik oʻyin jarayonida jismni sakratish kabi
maʼlum bir vazifani bajarishga moʻljallangan tugmalarga ham
ega. Joystikning dasturiy taʼminoti qanday dasturlanganiga
ko‘ra unda qanday amallarni bajarish mumkin ekanini aniqlasa
bo‘ladi.
Joystiklar nafaqat kompyuter tizimida manipulyator sifatida,
balki koʻplab amaliy dasturlarda ham qoʻllaniladi.
Joystiklar oʻz afzalliklari sababli quyidagi dasturlarda
qoʻllaniladi:
• foydalanuvchiga vaziyatni nazorat qilish hissini bergani
hamda oʻyinchi harakatlarining tez bajarilishi orqali
qoʻshimcha zavq bagʻishlay olgani uchun turli oʻyinlarni
oʻynashda;
• juda murakkab sharoitlarda ham foydalanish oddiy ekanligi
sabab, samolyotni boshqarish uchun;
• juda kam jismoniy harakatlar orqali turli buyruqlarni
berishga imkoniyat borligi sabab, motorli nogironlar
aravachasini boshqarish uchun.
Joystik yordamida ekranda kursorning nozik harakatlarni
boshqarishi sichqonchaga nisbatan qiyin ekanligi uning
kamchiligi hisoblanadi.
|
| |
KALIT SOʻZLAR - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 40/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikKALIT SOʻZLAR
OMR (Optical Mark Recognition): optik belgilarni oʻqish
soʻrovnoma va testlar kabi odam belgilagan maʼlumotni
skanerlash jarayoni davomida yozib olish imkonini beradi.
OCR (Optical Character Recognition): belgilarni optik
aniqlash chop etilgan hujjatni skanerlaydi va tasvirlarni
kompyuter tushunadigan elektron formatga oʻtkazadi.
Raqamli kamera
Raqamli kamera to‘r shaklida joylashtirilgan bir qator
sensorlardan foydalangan holda suratga oladi. Alohida rangli
nuqtalar birlashtirilib tasvir hosil qilinadi. Bu kichik rangli
nuqtalar
piksellar (‘picture elements’) deb nomlanadi.
Qancha koʻp pikseldan foydalanilsa, tasvir sifati shuncha
yuqori boʻladi.
Kamera tasvirlarni flesh-xotirada yoki koʻchma jamlovchi
kartada saqlaydi (bu nimani ekanini bilib olish uchun 3-bobga
qarang). Bu kartadan suratlarni kompyuterga yuklash uchun
foydalaniladi, bunga parallel ravishda koʻpchilik kamera
tasvirlarini bevosita yuklash uchun USB-kabel yoki Wi Fi orqali
ularni kompyuterga ulash mumkin.
Anʼanaviy tasmali kameralardan raqamli kameralarning
afzalliklari quyidagicha:
• suratni oʻsha zahoti koʻrish va yaxshi chiqmagan boʻlsa,
oʻchirib tashlash mumkin;
• raqamli tasvirlarni tasmadagi suratlarga nisbatan osonroq
boshqarish mumkin;
• ushbu tasvirdan boshqa elektron hujjatlarni yaratish
maqsadida foydalanish mumkin.
Video kameralar va veb-kameralar
Video kameralardan elektron filmlarni suratga olishda
foydalaniladi.
Kamerani kompyuterga ulab videoni bevosita kompyuterga
oʻtkazish mumkin. Kompyuterga saqlangandan so‘ng videoni
bevosita tahrirlash, veb-saytlarga joylashtirish yoki koʻchma
xotira qurilmasida saqlash mumkin.
Video kameradan hordiq chiqarish hamda xavfsizlik
maqsadida foydalaniladi. Videotasvirni raqamli kameralar va
mobil telefonlar orqali ham olish mumkin.
Veb-kameralar video kameralarning maxsus toifasi boʻlib,
ularning saqlash imkoniyati yoʻq, ammo kompyuterga bevosita
ulangan boʻladi. Laptopdagi veb-kameralar ekranning yuqori
qismiga oʻrnatiladi. Veb-kameralarning yana bir turi desktop
kompyuteriga ulab ishlatiladi.
Veb-kameralar koʻp hollarda doʻstlar va oila aʼzolari bilan
Skype kabi dasturlardan foydalanilganda qoʻllaniladi.
Shuningdek, ulardan internet orqali muloqot qiluvchi insonlar
ishtirokidagi majlislarda suratlarni taqdim etish uchun ham
foydalaniladi. Bunday uchrashuvlar
|
| |
Shamchalarning biosamaradorligini aniqlash

Shamchalarning biosamaradorligini aniqlash
Shamchalarning biosamaradorligini aniqlashda ham turli usullar qo‘llaniladi. Ulardan asosy ta’sir etuvchi moddalarning membrana orqali diffuziyasiga asoslangan.
Membrana sifatida sellofan, "SARTORIUS" firmasining membranasi (teri modeli) qo‘llaniladi.
Aniqlash uchun shamcha maydalaniladi va 3 g dan tortib olinadi va dializ kamerasiga joylashtiriladi. Dializat 370 S haroratda bo‘lishi kerak. Dializat aralashtirib turiladi. Aniqlashni 6 soat davomida olib boriladi.
Dializatga ajralgan dori moddalar miqdori tegishli fizik-kimyoviy usullar bilan aniqlanadi.
Mustaqil bajarish uchun vazifalar.
|
Yog’-suv tipidagi emulsion asoslar

|
Yog’-suv tipidagi emulsion asoslar
|
bet | 15/19 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 105,83 Kb. | | #124414 |
Bog'liq Surtmalar
Emulgator sifatida ionlashmaydigan va ionlashadigan SAMlar ishlatiladi. Ishqoriy metallar sovuni-emulgator. yog’ kislotalar natriyli, kaliyli va ammoniyli tuzlar gidrogenlangan yog’larni va o’simlik yog’larini yaxshi emulgirlaydi. Ko’prok suyuq surtma dorilarni tayyorlash uchun kulay. Moyli faza yuzasida adsorbsion qavat hosil kilish bilan emulsion asosning turg’unligini oshiradi.
Alkilsulfat emulgatori. YUqori molekulali spirtlarning sulfat kislotasi bilan hosil qilgan efirdir. Umumiy formula /SN3/SN2/p va O-OzX bilan ifodalanadi. Bu birikmalar uchun — O OzX guruhi bor. Alkil zanjiri 9-18 ta uglerod atomidan tuzilgan bo’lishi mumkin. Ko’prok yog’suv tipidagi emulsiyalarni stabillash uchun alkilsulfatlarning natriyli tuzi ishlatiladi.
CH3/CH2/10SN2 — O — ONa natriylaurinsulfat CH3/CH2/14SN2 — O — ONa natriysetilsulfat
|
№
|
Amaliyotdagi nomi
|
Kimyoviy tarkibi
|
GLB
(±1)
|
p
|
Konsistensiyasi
|
1.
|
|
Tvin –20
|
Polioksietilen –(20) – sorbitanmonolaurat
|
16,7
|
6
|
suyuq
|
2.
|
|
Tvin –40
|
Polioksietilen – (20) –
sorbitanmonopalmitat
|
15,6
|
6
|
“---”
|
CH3/CH2/16SN2 — O — ONa natriystearilsulfat.
Natriy laurilsulfat gidrofil, ya’ni suvda eruvchan surtma dorilar asosining emulgatori bo’lib, 1965 yilda AKSH farmakopeyasida qabul qilingan. Alkil sulfatlar bilan bir qatorda yog’suv tipidagi emulsion surtma dorilarda emulgator sifatida bir qator alkilsulfatlar ham ishlatiladi, masalan: natriyatsetilsulfanat SN3/SN2/14SN2 — O — ONa. Farmatsevtik praktikada yog’-suv tipidagi emulsiyalarni stabillash uchun noionogen emulgatorlar ham keng qo’llaniladi, bo’larning gidrofil xususiyati oksietillanishi bilan birga birdan oshib boradi. Bu emulgatorlar molekulasiga 10-20 ta va undan ko’prok oksietil guruhlarining kirishi SFMlarni to’liq yoki juda oson suvda erishiga olib keladi. Bu emulgatorlar span hosilalari ichida katta ahamiyatga ega. Odatda bitta span molekulasiga 20 ta molekula etilen oksidi birikishi mumkin.
|
| |
Tvin emulgatori - Surtmalar, ularda qo‘llaniladigan asoslar, umumiy texnologiyasi. Gomogen surtma dorilar tayyorlash....

|
Surtmalar, ularda qo‘llaniladigan asoslar, umumiy texnologiyasi. Gomogen surtma dorilar tayyorlash. Ma’ruza maqsadi
|
bet | 16/19 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 105,83 Kb. | | #124414 |
Bog'liq Surtmalar Tvin emulgatori
Tvinlar spanni etilenoksidi bilan qayta ishlashda, natriy gidroksidi katalizatorligida olinadi. Eterifikatsiya jarayoni erkin guruhi bor joyda boradi.
qanday span eterifikatsiya reaksiyasiga kirishganligiga, etilen oksidi bilan polimerlanishi
darajasiga qarab quyidagi tvinlar farmatsiyada ishlatiladi (12-jadval)
Tvinlar suvda yaxshi eriydi, organiq erituvchilarda sterilizatsiya paytida parchalanmaydi.Tvinlar birinchi marta 1958 yilda Rossiya ilmiy tekshirish instito’tida organiq yarim o’tkazuvchilardan va buyoklardan sintezlangan.
15- jadval
Farmatsiyada ishlatiladigan tvinlar
Asos tanlash qoidalari
Surtmalar tеxnologiyasida asos tanlash bir qancha faktorlarga bog’liq:
Surtma tarkibidadan dori moddasini jaralib chiqish tеzligi;
Dori moddasini maxalliy еki tеri orqali absorbatsiya bo’lishi;
Tеrida namlikni ushlab qolinishini ta'minlanishi;
Dori moddasining srutma tarkibida turg’unligini ta'minlanishi;
Oson yuvilishi kеrak;
Surtmaning ishlatiladigan yuzalarini xususiyatlarini e'tiborga olish4.
Surtmalarning tеrapеvtik ta'sirini oshiruvchi moddalar.
3.
|
Tvin – 60
|
Polioksietilen – (20) –
sorbitanmonostearat
|
14,9
|
6
|
“---”
|
4.
|
Tvin – 61
|
Polioksietilen – (4) – sorbitanmonostearat
|
9,6
|
2
|
“---”
|
5.
|
Tvin – 65
|
Polioksietilen – (20) – sorbitantristearat
|
10,5
|
6
|
qattiq
|
6.
|
Tvin – 80
|
Polioksietilen – (20) – sorbitanmonooleat
|
15,0
|
6
|
“---”
|
7.
|
Tvin – 81
|
Polioksietilen – (5) – sorbitanmonooleat
|
10,0
|
2
|
“---”
|
8.
|
Tvin – 85
|
Polioksietilen – (20) – sorbitantrioleat
|
11,0
|
6
|
“---”
|
Farmatsеvtik tеxnologiyada suv tozalangan suv aloxida ahamiyatga ega, chunki tеri orqali so’rilib o’tadigan barcha moddalar suvda yaxshi erish xususiyatiga ega. Surtmalar transkutan (tеri orqali) ta'sirga ega moddalar saqlaydi masalan, dimеtilsulfoksid (DMSO). Lеkin uning qo’llanilishi bugungi kunda uning nojuya ta'siri xaqida kup sonli maqolalarda kеltirilgan. Bugungi kunda boshqa organik erituvchi-laurokapram (Azone) (1-nDodecyl=Azacycloheptol-2-Ketone) DMSO ni o’rnini bosmoqda. Bu modda surtma tarkibiga 5 % miqdorda kiritish tavsiya etiladi.
Farmatsеvtika amaliyotida bugungi kunda tеrining o’tkazuvchanligini oshiradaigan yordamchi moddalar ishlatilmoqda. Bular erituvchi, mochеvina va surfoktantlardir: N-S-dietilmеta-toluolamid, Transkutol, Azone, dietiltoluolamd, propilеnglikol va uning efirlari, Butandiol, мочевина.Yuqori samradaorlik ta'sirga ega bo’lsa ham bu moddalar, tеri qitiqlash xususiyatini namoyon qilishi mumkin. Shuni e'tiborga olib zarrachalarnin maksimal maydalash maqsadga
muvofiq bo’ladi. Yuqori dispеrs darajada maydalangan dori moddalar katta yuzaga ega bo’lib, maydalik darajasini xisobiga yuqori ajralish tеzligiga ega.5
|
| |
-rasm. Aylanuvchan aralashtirgich (Rotating paddle) asbobi

19-rasm. Aylanuvchan aralashtirgich (Rotating paddle) asbobi
A - tashqi ko‘rinishi; B - ishchi qismi
Hozirgi vaqtda biosamaradorlikni o‘rganish tajribalari yana ERVEKA, SARTORIUS asboblaridan ham olib boriladi (AQSh farmakopiyasi bo‘yicha).
Yumshoq dori turlarini biosamaradorligini aniqlash yo‘llari
Surtmalarning asosiy sifat ko‘rsatkichlaridan biri bu ularning biosamaradorligidir. Bu ko‘rsatkichni aniqlash uchun 2 ta usul ishlatiladi:
in vitro va in vivo.
Surtmalarning biosamarodorligiga bir nechta omillar ta’sir qiladi.
Ularning asosiylari:
A) asoslar - ya’ni tanlangan asosning tabiati, xususiyati. Hozirgi vaqtda asoslarning surtmalarning terapevtik kuchiga ko‘p tomonlama ta’siri tasdiqlangan.
B) dori moddalarning fizik-kimyoviy xususiyatlari: ya’ni disperslik, polimorfizm.
V) texnologik usullar.
|
Funksiya yoki - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

qiymatlarning tengligini anglatadi. Elektron jadvallarda “=”
belgisi barcha formula va funksiyalarning boshida ishlatiladi.
Elektron jadval operatorlari qoʻshish, ayirish, koʻpaytirish, boʻlish
va quvvat operatorlarini oʻz ichiga oladi. Quvvat operatorlari
hisob-kitoblarda eng ustuvor mavqega ega, koʻpaytirish va
boʻlish operatorlari ulardan keyin keladi. Qoʻshish va ayirish
operatorlarining hisob-kitoblardagi ustuvorlik mavqeyi juda
past.
Ularning qanday ishlashiga misolni quyidagi vaziyatda koʻrish
mumkin: ustuvorlik qoidasisiz 2*3^2 = 36. Agar yuqorida
koʻrsatilganidek ustuvorlik qoidalariga toʻgʻri amal qilsangiz,
javobingiz 2*(3^2) = 18 boʻlishi kerak. Xuddi shuningdek, 2+3^2 =
25 ni 2+(3^2) = 11 bilan taqqoslab koʻring. Agar elektron jadvalda
operatorlarning ustuvorlik qoidalariga amal qilmasangiz,
natijalar sezilarli farq qiladi.
20.05-jadvalda koʻrsatilganidek, OR operatoridan foydalanish
AND operatoridan foydalanishdan biroz farq qiladi.
Funksiya yoki formula
Natija
=OR(TRUE)
nam. =OR(2+3=5)
TRUE
=OR(TRUE, FALSE, TRUE)
nam. =OR(2+3=5, 3+4=6, 4+2=6)
TRUE
=OR(FALSE, FALSE, FALSE)
nam. =OR(2+1=2, 3+4=5, 6+1=6)
FALSE
20.05-jadval. OR operatoridan foydalanish.
Agar oʻquvchi yakuniy imtihonni 60 balldan yuqori natijaga
topshirish uchun 2-, 4- yoki 6-testdan oʻtishi kerak boʻlsa, u
holda biz OR operatoridan foydalanishimiz mumkin.
Operator bu oʻrinda matematik hisob-kitoblarda
foydalaniladigan operatorlar bilan oʻxshashdir, biroq aynan
shu maʼnoni anglatishi shart emas. “=” belgisi matematik
atamalarda har doim oʻzidan har ikki tomonda joylashgan
Agar oʻquvchilar uchun 1-, 3- va 5-testlarni topshirish
majburiy boʻlsa, CD diskning “Asset 20.02.xlsx” faylidagi
maʼlumotlar modeli yordamida oʻquvchilar uchun
natijalarni ishlab chiqing.
Sinov raqami - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 362/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikSinov raqami
Sinov
maʼlumotlari turi
Sinov turi
Sinov
maʼlumotlari
Kutilgan natija
Haqiqiy natija
1
2
3
20.01-jadval. Sinov rejasi.
20.03-amaliy topshiriq
20.01-jadvalda koʻrsatilgani kabi sinov rejasi uchun dastlabki
beshta ustun sinov boshlanishidan avval toʻldirilishi lozim.
Amalda ular ishlab chiqish bosqichida yakunlanadi. Sababi
ular muvaffaqiyat mezonlarini ifodalashi lozim.
Sinovlar oʻtkazilib, har bir test uchun “Haqiqiy natijalar” qayd
etilganidan keyin, kutilgan va haqiqiy natijalar taqqoslanadi.
Ular orasida farq boʻlsa, kutilgan natijalar uchun zarur
boʻlgan oʻzgarishlar test jadvalining oxirgi ustuniga yoziladi.
Oʻzgarishlarni turlicha boʻlishi, lekin quyidagilarni oʻz ichiga
olishi mumkin: formulani tuzatish yoxud hisobot yoki soʻrov
uchun kerakli ustunlarni tanlash, Ehtimol, hisobotdagi
maʻlumotlar ustun sarlavhasi ostida bir-biriga mos
kelmayotgan boʻlishi mumkin.
Kerakli oʻzgarishlar kiritilgach, sinovlar qaytadan oʻtkaziladi.
Bu takroran sinash deb ataladi.
“What if?” amaliy topshirigʻidan keyin, har bir oʻquvchi qunt
bilan harakat qilib, qoʻshimcha 7 ball ololganida ulardan
nechtasi sinfdan sinfga oʻta olar edi?
20.18-rasmda toʻrt oʻquvchidan ikkitasigina yuqori sinfga oʻta
olishi koʻrsatilgan. Ammo, agar har bir oʻquvchi 10 ball koʻproq
olganida uchta oʻquvchi yuqoriroq baho olgan boʻlardi.
Shundan soʻng “What if?” testlarining natijalari asosida
keyingi qarorlarni qabul qilishingiz mumkin. Kompyuterlarda
qoʻllaniladigan modellashtirish vositalari va tizimlarining
mohiyati ham ana shunda.
263
20-bob: Maʼlumotlar tahlili
|
| |
manipulyatsiya qilish - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari Pdf ko'rish
|
bet | 363/382 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 132,8 Mb. | | #103163 |
Bog'liq IAT 9-sinf Talabalar-uchun-darslikmanipulyatsiya qilish
Buni tanlangan mezonlar hamda
AND, OR, NOT, LIKE, >, <,
=, >=, <= operatorlaridan foydalanib, qidiruv vositalari va
maʼlumotlarni saralash orqali amalga oshirish mumkin.
AND operatori oʻzi sinovdan oʻtkaza oladigan shartlar sonini
kengaytirish boʻyicha boshqa mantiqiy funksiyalardan
nisbatan samaraliroq foydalanish imkonini beradi. Agar
funksiyaning barcha dalillari toʻgʻri boʻlsa,
AND operatori sizga
TRUE javobini beradi. Agar ulardan birortasi FALSE boʻlsa, u
FALSE javobini beradi. Siz
IF funksiyasining mantiqiy dalilidan
foydalanganingizda, agar shart
TRUE boʻlsa, u bitta javob
beradi, agar shart
FALSE boʻlsa, boshqacha javob beradi.
Biroq agar
AND funksiyasidan IF funksiyasining mantiqiy
qismi sifatida foydalansangiz, sinovdan oʻtkazmoqchi boʻlgan
shartlaringiz miqdorini sezilarli darajada kengaytirishingiz
mumkin (20.02-jadvalga qarang).
Funksiya yoki formula
Vazifasi
Natija yoki
yakun
=AND(TRUE, TRUE)
m-n =AND(5+2=7,3+3=6)
Barcha dalillar
toʻgʻri.
TRUE
=AND(TRUE, FALSE)
m-n =AND(5+2=7, 3+3=5)
Dalillardan
bittasi notoʻgʻri.
FALSE
20.02-jadval. ANDdan foydalanish.
IF operatori kabi boshqa mantiqiy funksiya bilan uygʻunlikda
qoʻllanganda
AND funksiyasi tekshirilishi mumkin boʻlgan
shartlar miqdorini kengaytirish uchun katta potensialga ega.
AND operatoridan qanday foydalanishni oʻrganish uchun bu
toʻrtta maʼlumotlar toʻplamidan namuna sifatida foydalaning:
57 (М2-katakda), 62 (М3-katakda), 71 (М4-katakda) va 88 (М5-
katakda). 20.03-jadvaldagi testni sinab koʻrib, 20.19-rasmda
koʻrsatilgan natijalarga ega boʻlasiz.
|
| |
FANINING ISHCHI O`QUV DASTURI - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

Fanning ishchi-o`quv dasturi O`zbеkiston Rеspublikasi Sog`liqni saqlash
vazirligining 2019 yil «____» dagi «_____» –sonli buyrug`ining
- ilovasi
bilan “Farmatsevtik texnologiya” fani dasturi asosida tasdiqlangan.
Ishchi -o`quv dastur Toshkent farmatsevtika instituti MUK 2020 yil “07”
iyuldagi 12-sonli bayoni bilan tasdiqlangan.
Tuzuvchilar:
Yo.S.Kariyeva
“Dori turlari texnologiyasi” kafedrasi mudiri,
farmatsevtika fanlari doktori.
N.M.Rizayeva
“Dori turlari texnologiyasi” kafedrasi
dotsenti,
farmatsevtika fanlari nomzodi.
N.Sh.Radjapova
“Dori
turlari
texnologiyasi”
kafedrasi
katta
o’qituvchisi
Taqrizchilar:
V.R. Xaydarov - Toshfarmi, Dori vositalari
sanoat texnologiyasi
kafedrasi mudiri f.f.n., professor
R.M.Xalilov - O’zR FA O’simlik moddalari kimyosi instituti
Tajriba texnologiyasi laboratoriyasining
yetakchi ilmiy
xodimi, t.f.d.
TFI Farmatsiya fakulteti dekani:
2020 yil 30.06.№.11 __________________ U.X. Usmonov
Dori turlari texnologiyasi
kafedrasi mudiri:
2020 yil “25”06. №18 ___________________ Yo.S. Kariyeva
KIRISH
1.
O‘quv fani o‘qitilishi bo‘yicha uslubiy ko‘rsatmalar
“Farmatsevtik texnologiya” fani – talabalarga dorixona sharoitida
ishlab chiqariladigan
qattiq va suyuq dori turlarini tayyorlash usullari, dori ishlab chiqarishda ishlatiladigan yordamchi
moddalar, ularning sifati va mutanosibligini o’rgatish, dorixonada dori tayyorlashda hozirgi
zamon
talablari bayon etilib, xom ashyoga bo’lgan talab, dori tayyorlash xonalariga,
ishlovchi
mutaxassisga,
dorixonada
tayyorlanadigan
qattiq
va
suyuq
dori
turlarini
sifatini
me'yorlashtirishni o’rgatadi.
Surtma tayyorlash qoidalari - Surtmalar, ularda qo‘llaniladigan asoslar, umumiy texnologiyasi. Gomogen surtma dorilar...

|
Surtmalar, ularda qo‘llaniladigan asoslar, umumiy texnologiyasi. Gomogen surtma dorilar tayyorlash. Ma’ruza maqsadi
|
bet | 17/19 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 105,83 Kb. | | #124414 |
Bog'liq SurtmalarSurtma tayyorlash qoidalari Surtmalar tеxnologiyasida toza farmatsеvtik substantsiyalar qo’llash tavsiya etiladi. Tablеtka еki eritma ko’rinishidagi moddalarni qo’llash tavsiya etilmaydi, chunki ular tarkibidagi yordamchi va bog’lovchi moddalar sifatli surtma tayyorlash uchun xalakit bеradi6.
Surtmalar tеxnologiyasida qo’llaniladigan asbob uskunalar
Shisha va chinni plastinkalar, ularga asoslar o’tkaziladi va shpatеl bilan aralashtiriladi. Xavonchalar, xavoncha dastalari ishlatiladi. Agar ko’p miqdorda surtmalar tayyorlansa mеxanik aralashtirgichlardan foydalanish tavsiya etiladi.
25-rasm Unguator Model B-R Электрон хавонча ва дастаси.
26-rasm. аралаштиргич мосламалар
50
27-rasm Контейлар
Gidrofob asoslarda tayyorlanadigan surtmalar. Qotishma va eritma tipidagi surtmalar
Qotishma tipidagi surtmalar. Bu turga kiruvchi surtmalarni tayyorlashda avval kiyin suyuqlanuvchi, keyin tez suyuqlanuvchi moddalarni qo’shib eritiladi. Eritish suv hammomida chinni idishlarda olib boriladi. Suyuq komponentlar oxirida qo’shiladi. Surtmani gomogenizatsiya kilish qizdirilgan hovonchada toki surtma sovigunga kadar aralashtirish yo’li bilan olib boriladi. Surtma gomogenizatsiya qilingandan keyin yumshoq va oson surtiladigan holatga keladi. Agar suyuq surtma sovuguncha tinch holatda qoldirilsa, qattiq mikrokristallik va ultramikroskopik karkas hosil bo’lishiga olib keladi. Bundan tashkari aralashtirilgan vaqtda surtma xavoni o’z ichiga olish orqali ko’pik strukturasini hosil qiladi.
Bu dorixat murakkab diaxil surtmasi bo’lib, uning tarkibiga qo’rg’oshinli malham kiradi. Bu xona haroratida qattiq massa, 700S haroratda suyuladi. Malham suv hammomida chinni idishda suyultirilib, so’ngra unga kungaboqar moyi qo’shiladi. Bu vaqtda hovoncha kuritgich
50 Allen L., Ansel H. Pharmaceutical Dosage Forms and Drug Dilevery Systems he 10th ed. Philadelphia-Baltimore-NY, 2014.(760 р)
shkafida qizdiriladi. Suyultirilgan aralashmani issiq hovonchaga o’tkazib, to sovuguncha aralashtiriladi va oxirida yalpiz moyi qo’shiladi.
|
| |
Fitosterin asoslari - Surtmalar, ularda qo‘llaniladigan asoslar, umumiy texnologiyasi. Gomogen surtma dorilar tayyorlash....

|
Surtmalar, ularda qo‘llaniladigan asoslar, umumiy texnologiyasi. Gomogen surtma dorilar tayyorlash. Ma’ruza maqsadi
|
bet | 10/19 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 105,83 Kb. | | #124414 |
Bog'liq Surtmalar
Fitosterin suvda erimaydigan ok yoki sargish kristallik kukun bo’lib, ular b-sitosterin, lignotserin spirti, lignotserin kislotasi, noorganiq moddalar, suv va tuyinmagan sterinlardan iborat. Buni ninabargli daraxtning yog’ochlangan qismidan 1938 yil F.G.Solodskiy tomonidan ishlab chiqarilgan usul buyicha olinadi. Fitosterinning asosiy xossalaridan biri uning suv shimish xususiyatidir. U o’ziga nisbatan 12 marta ko’p hajmdagi suvni oson shimib mustaxkam ushlab turadi. Agar kolbaga 92 ml suv quyib, uning yuzasiga aralashtirmasdan 8 g fitosterin sepilsa va uni 800S gacha suv hammomida qizdirilsa, 1 minut ichida bir jinsli kaymoksimon massani hosil kilish uchun bir necha marta chayqatishning o’zi kifoya. Hosil bo’lgan massa bir necha xafta davomida turg’un bo’ladi. Fitosterin asoslari saqlanish davomida kurib qoladi. Lekin qoldiqni suv bilan aralashtirilganda yana o’z holiga qaytadi. Bu qaytar jarayon quruq kukunsimon surtma konsentratlar tayyorlashga imkon yaratadi. Fitosteron asoslari xatto uta sezgir terida ham yaxshi qabul qilinadi. Ularning tarkibiga har xil dorivor moddalarni kiritish mumkin.
Polietilenglikol asoslari
Polietilenglikol (PEG) asoslari qattiq hamda suyuq PEGlarning kotishmalaridan tayyorlanadi. PEG yoki polietilenoksidlar (PEO) sintetik moddalar bo’lib, etilenglikol yoki etilenoksidni suv va kaliy ishqori ishtirokida polimerlanishidan olinadi.
Suvda eruvchi asoslar qatorida taxminan 40-yillarda PEG yuqori urinni egalladi. Bu quyidagi xususiyatlari bilan tushuntiriladi:
Molekulyar massasi xatto 1000000 gacha bo’lgan polimer gomologlari ham suvda yaxshi eriydi.
Gidrofil va gidrofob dori moddalarini eritishi.
Parafin va glitseridlar bilan aralashib turg’un ikki xil tipdagi psevdoemulsiyalar hosil kilishi.
Spirtda erishi va suvli eritmalarda dissotsiatsiyaga uchramasligi, elektrolitlar ta’sirida o’zgarmasligi.
Teriga yaxshi surkalishi va bir tekisda yoyilishi.
Molekulasi tarkibida birlamchi gidroksil guruhlar bo’lishi tufayli kuchsiz bakteriotsid ta’siriga ega ekanligi.
Osmotik aktivligi, bu hollarda PEG surtmalar yuvuvchi va tozalovchi vosita sifatida ta’sir qiladi.
PEG deyarli barcha davlatlar farmakopeyasidan, shuningdek X DF dan urin olgan.
|
| |
«Qo‘rqinchli» (noxush) xat

51
ELEKTRON TIJORAT TIZIMLARI VA ULARNING AHAMIYATI
Elektron tijorat tushunchasi.
Elektron tijorat faoliyati O‘zbekiston Respublikasining
“Elektron tijorat to‘g‘risida”gi 2004 yil 29 apreldagi 613-II son Qonuni bilan belgilanadi va
amalga oshiriladi.
Elektron tijorat Internet tarmog‘idagi tijorat sohasiga oid faollikni, unda oldi-sotdini
amalga oshirilishini ifodalash uchun qo‘llaniladi. U kompyuter tarmog‘idan foydalangan
holda xarid qilish, sotish, servis xizmatini ko‘rsatishni amalga oshirish, marketing tadbir-
larini o‘tkazish imkoniyatini ta’minlaydi.
Elektron tijoratning an’anaviy savdo turlaridan farqi.
Elektron tijoratning an’anaviy
savdo turidan quyidagi xarakterli xususiyatlari bilan farqlanadi:
- xaridor o‘ziga qulay vaqt, joy va tezlikda mahsulotni tanlash va sotib olish imkoni-
yatiga ega;
- savdo-sotiq faoliyatini ish faoliyati bilan birga parallel ravishda, ya’ni ishlab chiqar-
ishdan ajralmagan holda
olib borish imkoniyati mavjud;
- ko‘p sonli xaridorlarning bir vaqtning o‘zida bir nechta
firmalarga murojaat qila ol-
ishi. Bu ko‘p sonli xaridorlarning aloqa vositalari yordamida sotuvchilar bilan muloqotda
bo‘lish
imkoniyati;
- kerakli mahsulotlarni tezlikda izlab topish va shu mahsulotlari bor firmalarga mur-
ojaat qilishda texnika va transport vositalaridan samarali foydalanish, mahsulotlarni bir
joyga yig‘ish va ularni sotib olishda aniq manzillarga murojaat qilish. Ortiqcha vaqt va
xarajatlarni
kamaytiradi;
-
xaridorning yashash joyi, sog‘lig‘i va moddiy ta’minlanish darajasidan qat’iy nazar
hamma qatori teng huquqli mahsulot
sotib olish imkoniyati;
- hozirgi kunda chiqqan jahon standartlariga javob beradigan mahsulotlarni tanlash
va
sotish imkoniyati;
- elektron tijorat sotuvchining mahsulotlarini (ish, xizmatlarini) sotish jarayonidagi
imkoniyatini yanada kengaytiradi va yangilaydi. Endi sotuvchi mahsulotlarini sotish jaray-
onini tezlashtirishi, yangi va sifatli mahsulotlarni muntazam almashtirishi, mahsulotlarn-
ing aylanma xarakatini tezlashtirishi kerak bo‘ladi;
Elektron tijoratda savdoni tashkil qilish firmalarning raqobatini kuchaytiradi, monop-
oliyadan chiqaradi va mahsulotlarning sifatini oshirish imkoniyatini beradi.
Xaridorlar
kundalik xayotida kerakli mahsulotlar ichida sifatlilarini tanlashi mumkin. Chet el firma-
lariga murojaat qiladi.
Talabalar uchun ko‘rsatmalar

|
Talabalar uchun ko‘rsatmalar
|
bet | 83/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaTalabalar uchun ko‘rsatmalar:
Keys bayoni bilan tanishib chiqing.
2.“O‘smirlik yoshida deviasiyaning yuzaga kelishi shart - sharoitlari” mavzusining mohiyatini yorituvchi ta’riflar, ularning mazmuniga alohida e’tibor qiling.
3.Pedagogik jarayonida aynan qanday holatlar sodir bo‘lishini o‘z faoliyatingiz misolida ham tahlil qilib ko‘ring.
4.Tahlil natijalariga ko‘ra “deviasiya” tushunchasining mohiyatini yorituvchi ta’riflarni ajrating.
5.Yechimni bayon eting.
6.Yechimni juftlikda, kichik guruhlar va jamoada muhokama qiling.
Keysni yechish jarayoni:
Talaba individual holda, juftlikda, kichik guruhda yoki jamoada keys bayoni bilan tanishib chiqadi.
Talaba individual holda, juftlikda, kichik guruhda yoki jamoada “didaktika” tushunchasining mohiyatini yorituvchi ta’riflar mazmuniga e’tiborni qaratadi.
Talaba individual holda, juftlikda, kichik guruhda yoki jamoada ta’lim jarayonida aynan qanday holatlar sodir bo‘lishini o‘z faoliyati misolida tahlil qilib ko‘radi.
Talaba individual holda, juftlikda, kichik guruhda yoki jamoada tahlil natijalariga ko‘ra “deviasiya”, “deviant hatti - harakat” tushunchasining mohiyatini yorituvchi ta’riflarni ajratadi.
Talaba yechimni bayon eting.
Yechim individual holda, juftlikda, kichik guruhlar yoki jamoada muhokama qilinadi.
O‘qituvchining yechimi
Voyaga yetmagan yoshlar orasida deviant harakatlarni vujudga keltiruvchi qator omillar mavjud. Jumladan: 1) Biologik omillar – bunda bola organizmida uning ijtimoiy adaptasiyasini qiyinlashtiruvchi fiziologik yoki anotomik xususiyatlarning borligida o‘z ifodasini topadi. Ularga irsiy xususiyatlar, aqliy rivojlanishning buzilishi, eshitish va ko‘rishning susayishi, asab tizimining zararlanishi kabilar kiradi; 2) Psixologik omillar – bunda bolada psixopatalogiya yoki xarakterning akpentuasiyasining borligi kiradi; 3) Ijtimoiy – pedagogik omillar – bunda maktab, oila va ijtimoiy tarbiya nuqsonlarida namoyon bo‘lib, yoshlik chog‘ida salbiy tajriba to‘plashi bilan bog‘liq bo‘lgan, uning erta ijtimoiylashuvdan og‘ishlarga olib keluvchi yosh, jinsiy va individual xususiyatlar yotadi; 4) Ijtimoiy – iqtisodiy omillar – bunda ijtimoiy tengsizlik, jamiyatning boylar va kambag‘al sinflarga ajralishi, aholi ko‘p qismining kambag‘allashib ketishi, ishsizlik, inflyasiya, daromad olish usullarining cheklab qo‘yilishiidan iborat; 5) Axloqiy omillar – bunda bir tomondan, zamonaviy jamiyatning past axloqiy darajasida va qadriyatlarning yo‘qolib ketishida namoyon bo‘lsa, boshqa tomondan, jamiyatda deviant xulq – atvorning namoyon bo‘lishiga befarq qaralishida o‘z aksini topadi.
|
| |
Keys topshirig‘i - Axmamat jumayev, surayyo sharipova

|
Axmamat jumayev, surayyo sharipova
|
bet | 82/118 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 464,23 Kb. | | #151051 |
Bog'liq Axmamat jumayev, surayyo sharipovaKeys topshirig‘i
“O‘smirlik yoshida deviasiyaning yuzaga kelishi shart - sharoitlari” mavzusi yuzasidan deviasiyani keltirib chiqaruvchi tushunchalarni aniqlang.
Deviasiya
|
deviant
|
Delikvant va kriminal hatti-harakatlar
|
Bu ijtimoiy pedagogik muammo
|
Inson ruhiy olamidagi o‘zgarish
|
Chunki bu yosh eng qiyin va murakkab davr
|
Bu yoshdagi bolalarning anatomo – fiziologik, intellektual, axloqiy va boshqa jihatlarida o‘zgarishlar ro‘y beradi.
|
Talabalarga tavsiya etiladigan manbalar:
“Deviant hatti-harakat” – bu psixik sog‘lom shaxslar tomonidan me’yoriy qoidalarni buzish hollaridir; Deviant hatti – harakat – bu kichik ijtimoiy munosabatlar ( oila, maktab) hamda xarakter, jinsiy va yosh xususiyatlari jihatidan yaqin kichik ijtimoiy guruhlarga xos ijtimoiy me’yorlardan, hatti – harakatlar va qoidalardan og‘ish, chekinishning bir turidir. Ya’ni bu turdagi harakatni intizomsizlik deb ham atash mumkin. Agressiya, chaqiriq, ishda va mehnat faoliyatida o‘zboshimchalikka yo‘l qo‘yish, bolalar va o‘smirlarning ichkilikka berilishi, daydib yurishlari, oliftagarchilik qilishlari, assosial harakatlarga berilishi kabilar deviant harakatlarning asosiy ko‘rinishlaridir.
Keys tahlili
O‘z mohiyatiga ko‘ra, tahlil qilish jarayonida voyaga yetmagan yoshlar orasida deviant harakatlarni vujudga keltiruvchi qator faktorlar mavjud. Jumladan: biologik faktorlar, psixologik faktorlar, ijtimoiy – pedagogik faktorlar, ijtimoiy – iqtisodiy faktorlar, ma’naviy – axloqiy faktorlar shuningdek, jamiyatdagi ma’naviy qadriyatlarning qadrsizlanishi, insonlarning ma’naviy qashshoqlanishi kirsa, ikkinchidan, jamiyatning undagi ro‘y berayotgan deviant harakatlarga befarqlik, loqaydlik holatlari kiradi. Pedagogik adabiyotlarda bu tushunchani ta’riflashda mualliflar aynan mana shu jihatga urg‘u berishgan.
|
| |
-amaliy topshiriq - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

NOT
operatori, 20.06-jadvalda va 20.21-rasmda
koʻrsatilganidek, 20.22-rasmda koʻrsatilgan natijalar yordamida
mantiqan haqiqiy koʻrsatkichga teskari natijalarni beradi.
Funksiya yoki formula
Natija
=NOT(TRUE)
nam. =NOT(2+3=5)
FALSE
20.06-jadval. NOT operatori.
Odatda D ustundagi 2-test boʻyicha baho 6 dan yuqori boʻlsa,
oʻquvchilar imtihondan oʻtmaydi, yaʼni “Yakuniy imtihon”
“FALSE” boʻlishi kerak, “TRUE” emas. Biroq NOT operatoridan
foydalangan holda u natijani mantiqiy
jihatdan yuz berishi
boʻlgan narsaga zid tomonga oʻzgartiradi.
LIKE operatoridan foydalanganingizda siz VBA kodini
ishlatishingiz lozim. U sizdagi
LIKE qidiruv parametrlarida
mavjud yozuvlarga “oʻxshash” yozuvlarni qidirib topish uchun
barcha maʼlumotlaringiz boʻylab qidiruvni amalga oshiradi.
Masalan, agar bir xil umumiy bahoga ega oʻquvchilarni
topmoqchi boʻlsangiz yoki agar sizda manzillar roʻyxati va
muayyan koʻchada yashovchi barcha
kishilarni topish kerak
20.21-rasm. NOT mantiqiy funksiyasidan foydalanish.
20.22-rasm. NOT mantiqiy funksiyasidan foydalanish natijasi.
Maslahat
     
156 - Cover ict stb indd

158
3-mashg‘ulot
2-topshiriqda belgilangan har bir alohida shakl uchun blok-sxema yarating.
4-mashg‘ulot
3-mashg‘ulotda belgilangan har bir blok-sxema uchun protsedura yarating.
5-mashg‘ulot
4-mashg‘ulotdagi protseduralardan foydalanib tasvir hosil qilish uchun dastur
yarating.
Bir shaklni tugatib, keyingisini boshlashdan oldin spraytni yangi joyga joylashga
toʻgʻri keladi.
O‘ylab ko‘ring
Daftaringizga quyidagi savollarga javob yozing. Darsligingizga yozmang.
Xavfsizlik!
     
191 - Cover ict stb indd

Xavfsizlik!
191
7
Email (Elektron pochta) dan foydalanishni oʻrganish
5-amaliy koʻnikma
Cc, Bcc va emaillarni boshqalarga yo‘naltirish
Cc xabarning nusxasini anglatadi. Elektron xabarni bir shaxsga
va
Ccni ikkinchi shaxsga yuborishingiz mumkin.
Ikkinchi shaxs elektron xabarni oladi, lekin u ehtimol bu
shunchaki unga aloqador ekanini biladi. Masalan, guruhdagi
loyihangizni oʻqituvchiga elektron xabar tarzida yuborganingizda,
guruhning boshqa aʼzolarini nusxalashingiz mumkin.
Bcc xabarning yashirin nusxasini anglatadi. Siz elektron xabarni bir shaxsga
va
Bccʼni ikkinchi shaxsga yuborishingiz mumkin. Oʻsha ikkinchi shaxs elektron
xabarni oladi, biroq birinchi shaxs nusxalarni boshqalar olganini bilmaydi.
Siz yangi elektron xabarni yozishni boshlash yoki
Cc yoki Bcc funksiyalari
orqali
Cc yoki Bcc oluvchini qoʻshishingiz mumkin.
Xabarning
yashirin nusxasi
(Bcc): elektron
xabarning
Bcc sifatida
tanlangan shaxsga
yuborilgan
nusxasi. Elektron
xabarni olgan
boshqa shaxslar
Bcc sifatida
tanlangan shaxs
qoʻshilganini
bilmaydi.
Kalit soʻz
Email
yaratilishidan
oldin uglerodli
nusxalash qogʻozi
yordamida
nusxalar olingan.
Eng tepadagi
varaqqa
yozganingizda,
oʻsha narsa uning
ostidagi varaqda
ham aks etgan.
Cc nomi shundan
kelib chiqqan.
Bilasizmi?
4.2-mashgʻulot
AT sinfingizdagi barcha oʻquvchilarni yangi guruhga qoʻshing.
4.3-mashgʻulot
Internetda kompyuterlar haqida qiziqarli biror faktni toping.
AT sinfingiz guruhiga oʻsha qiziqarli faktdan iborat elektron xabarni yuboring.
|
3-mashg‘ulot
2-mashg‘ulotda

155
5
Dasturlashni oʻrganish
Colour satridagi kichik nuqtani harakatlantirish rangni oʻzgartirishga imkon
beradi.
Saturation satridagisi esa rang shaffofligini yanada oshiradi.
Brightness satridan foydalanib rangning yorqinligini oshirish yoki xiralashtirish
mumkin.
Peroning oʻlchamini oʻzgartirish uchun
blokidagi raqamni
oʻzgartiring.
qiziqarli samara beradi.
1-mashg‘ulot
Chiziqning birinchi yarmini qora, ikkinchi yarmini koʻk rangda chizadigan dastur
yarating.
2-mashg‘ulot
Rangi sekin toʻqlashib boradigan chiziq chizuvchi dastur yarating.
3-mashg‘ulot
Takrorlash operatori yordamida
2-mashg‘ulot uchun dasturni qayta yozing.
4-mashg‘ulot
Chiziqning birinchi yarmini pero oʻlchami 1, ikkinchi yarmini pero oʻlchami 20
ko‘rinishda chizuvchi dastur yarating.
Birinchi ingichka qizil rangli chiziqda toʻgʻri toʻrtburchak, keyin qalin yashil
rangdagi chiziq orqali toʻrtburchak chizuvchi dastur yarating.
5-mashg‘ulot
Oltiburchak kabi shakl yaratish protsedurasiga ega dastur yarating.
Proseduraga murojaatlar orasini 15 daraja burib, har safar rang va chiziqning
qalinligini oʻzgartirib, protsedurani takroran chaqiring.
Kichik qadamlar
bilan oldinga
suriling, soyani
oʻzgartiring, keyin
oldinga suring va
hokazo.