Tayanch iboralar - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 10/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarTayanch iboralar: ma'lumotlar bazasi, daraxtsimon, tarmoqli, jadvalli, mantiqiy tuzilish, mantiiqiy modеl, pog`onali, tarmoqli, rеlyatsion.
Takrorlash uchun savollar
MB dеganda nimani tushunasiz?
MBni tashkil qilish tamoyillarini aytib bеring?
MBning asosiy vazifasi nimadan iborat?
MBning mantiqiy tuzilishi nimani ifodalaydi?
Mantiiqiy tuzilishning qanday usullarini bilasiz?
Mantiiqiy modеllar qanday tashkil qilinadi?
MBBTning asosiy vazifalari va xususiyatlari nimadan iborat?
2-ma’ruza. Ma’lumot bazasining arxitеkturasi. Uch bosqichli arxitеktura.
Ma'lumotlar bazasi tushunchasi va uni boshqarish tizimi ishlab chiqilganidan keyin mutaxassislar 1971 yildan boshlab ma'lumotlar bazasining umumiy arxitekturasi va terminologiyasi bo'yicha ishlay boshladilar. Ma'lumotlar bazasini qanday tashkil qilish kerakligi haqidagi savol darhol hal qilinmadi. Bir necha yillar davomida ushbu yo'nalishda ilmiy tadqiqotlar olib borildi, amalga oshirishning turli usullari taklif qilindi. 1978 yilda taklif qilingan yechimlarni qayta-qayta muhokama qilish natijasida har kuni olimlar Amerika Milliy Standartlar Instituti (ANSI - American National Standarts Institute)- Amerika Qo'shma Shtatlarining SPARC tomonidan taklif qilingan uch darajali ma'lumotlarni tashkil qilish tizimini qabul qildilar. Qabul qilingan konsepsiyaga muvofiq ma'lumotlarni taqdim etish uchun abstraktsiyaning uchta darajasini ajratish taklif etiladi: tashqi, kontseptual va ichki. ANSI/SPARC mafkurasi standartga aylanmagan bo'lsa-da, ma'lumotlar bazalari va ma'lumotlar bazalarini boshqarish tizimlarining asosiy funksional xususiyatlarini tushunish uchun asos yaratadi.
1-rasm. Ma’lumotlar bazasini tashkil qilishning uch bosqichli modeli
Ushbu yondashuvning asosiy yo'nalishi dasturlarni pastki darajadagi ma'lumotlarni taqdim etishning o'ziga xos xususiyatlaridan ajratish uchun har bir qatlamning mustaqilligini amalga oshirish zarurligiga qaratilgan. Ya'ni, ushbu ko'rinishning maqsadi ma'lumotlar bazasining odatiy ko'rinishini jismoniy ko'rinishdan ajratishdir. Ushbu yondashuvdagi asosiy nuqta uchta mavhumlik darajasini ajratishdir, ya'ni ma'lumotlar elementlarini tavsiflash uchun uchta turli xil abstraksiya darajasi:
■ tashqi qatlam - bu foydalanuvchilar ma'lumotlarni taqdim etadigan qatlam;
■ kontseptual daraja ma'lumotni tashqi darajadan ichki darajaga xaritalash uchun xizmat qiladi va har xil darajadagi ma'lumotlarning bir-biridan zarur mustaqilligini ta'minlaydi;
■ ma'lumotlar ichki ma'lumotlar bazasi va operatsion tizim tomonidan qabul qilinadi.
Tashqi daraja - bu ma'lumotlar konfiguratsiyasining oxirgi foydalanuvchi ko'rinishini aks ettiruvchi eng yuqori daraja (ma'lumotlar bazasi foydalanuvchilarining turlari to'g'risida ko'proq ma'lumot oxirgi bobda keltirilgan). Har bir foydalanuvchi haqiqiy dunyoni o'zi bajaradigan ish turiga qarab o'ziga xos tarzda taqdim etadi. Haqiqiy dunyoning qolgan qismi uni qiziqtirmaydi. Ba'zi bir foydalanuvchi ma'lumotlari asl emas va shuning uchun ular ma'lumotlar bazasida saqlanmasligi kerak, chunki ularni hisoblash mumkin, masalan, yosh ma'lumotlari o'rniga tez-tez o'zgartirilishi kerak, ma'lumotlar bazasiga tug'ilgan sana kiritilishi kerak va ulardan yoshga qarab hisoblanadi.
Tashqi foydalanuvchilar ko'pincha dasturlar bilan ishlaydi. Har bir dastur faqat kerakli ma'lumotlarni ko'radi va ishlov beradi. Masalan, kadrlar bo'limi tizimida xodimning yoshi, uy manzili to'g'risidagi ma'lumotlar talab qilinadi va ish haqi tizimi xodimning malakasini, ish tajribasini hisobga oladi.
|
| |