-Moylash tizimi - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

11-Moylash tizimi.
Reja:
Moylash tizimining vazifasi va tuzilishi.
Moylash tizimi qismlarining konstruksiyasi
Dvigatel karterini shamollatish.
Moylash tizimi dvigatel detallarining ishqalanuvchi yuzalariga yetarli miqdorda moy yetkazib berish bilan ulardagi ishqalanishni va yoyilishni kamaytirish vazifasini bajaradi. Shuningdek, ishqalanuvchi yuzalarni qisman sovitadi va ularda yeyilishdan hosil bo‘lgan metall zarrachalari bilan birga moy qurumlarini yuvadi, so‘ngra karter tubidagi ifloslangan moylarni filtrlaydi.
Moy dvigatel detallariga sachratish, bosim ostida yoki aralash usulda berishi mumkun. Shunga ko‘ra, zamonaviy avtomobil dvigatellarida asosan kombinatsiyalashgan (aralash) moylash tizimi qo‘llaniladi. Bu turdagi moylash tizimida katta yuklanib ishlaydigan detal yuzalariga moy nasos orqali bosim ostida majburiy, qolganlariga esa sachratish va tomchi usuli bilan yuboriladi. Kombinatsiyalashgan moylash tizimi quyidagi detal, mexanizm va tuzilmalardan tashkil topgan: moy karteri, moy qabul qilgich, moy nasosi, moy filtrlari, moy radiatori, moy klaponlari, moy kanallari, moyning satxi, bosim va haroratni ko‘rsatuvchi asbob-uskunalar (26-rasm). Moylash tizimi quyidagi qismlardan tashkil topgan:
moyni yuqori bosim ostida uzatuvchi quvur (silindrlar blokidagi).
26-rasm. Dvigatelning moylash tizimi sxemasi.
1-moyni gaz taqsimlash mexanizmlariga yetkazuvchi quvur: 2-asosiy moy
magistrali; 3-taqsimlash valining podshipnikini moylash quvuri; 4-dvigatel
karteri: 5-filtlovchi element; 6-moy filtrini qopqog‘i; 7-moy nasosi; 8-moy qabul
qilgich; 9-moy karteri; 10-moyni chiqarish tiqini.
Moy nasosi, moyni bosim ostida dvigatel mexanizmlarining ishqalanuvchi yuzalariga, shuningdek, moyni tozalash va sovitish tuzilmalariga yuborish uchun xizmat qiladi. Avtomobil dvigatellarida asosan shesternyali nasoslardan foydalanib, ular oddiy tuzilgan va ishonchli ishlaydi. Nasoslar shesternyalarning ilashishi bo‘yicha tashqi va ichki ilashgan shestrenyalilarga bo‘linadi. Tashqi ilashgan shesternyali nasoslar o‘z navbatida bir yoki ikki seksiyali, ya’ni bir juft yoki ikki juft shestrenyali bo‘lishi mumkin. Zamonaviy yengil avtomobillarda (Neksiya, Tiko, Damas avtomobil dvigatellari) ko‘pincha ichki ilashishda bo‘lgan, aylanma xarakatni tirsakli valdan oladigan nasoslardan foydalanilmoqda. Nasos korpusida yetakchi yetaklanuvchi tishli g‘ildiraklar joylashgan. Nasos ishlayotganda tizimda yetarli bosim hosil bo‘lishi uchun ikkala g‘ildirak tishlarining qirralari bilan korpus
devori oralig‘idagi radial tirqish kichik (0,06…0,1mm) bo‘lishi nazarda tutiladi. Yetakchi tishli g‘ildirak harakatni valikdan oladi va unga shponka yordamida mahkamlanadi. Yetaklanuvchi tashqi g‘ildirak esa o‘z o‘qida erkin aylanadi.
27-rasm. Moy nasosi sxemasi.
a) tashqi ilashgan shesternyali. b) ichki ilashgan shesternyali. v) rotorli.
1-yetaklovchi shesternya; 2-nasos qobig‘i; 3-keluvchi quvur; 4-yetaklanuvchi
shesternya; 5-o‘q; 6-yuboruvchi quvur; 7-ajratiluvchi sektor; 8-yetaklanuvchi rotor;
9-yetaklovchi rotor.
Nasos ishlayotganda uning tishli g‘ildiraklari strelka bo‘yicha yo‘nalishda aylanadilar. Shunda moy karter tubidan qabul qilgich orqali nasosning kiritish kanaliga 3 vujudga kelgan siyraklanish ta’sirida so‘riladi va korpus devori bilan tishlar oralig‘idagi bo‘shliq to‘ldiriladi. Tishli g‘ildiraklarning aylanishi davomida bo‘shliqlardagi moy korpus devori bo‘ylab nasosning haydash kanali orqali asosiy moy kanaliga bosim bilan yuboriladi. Tishlar ilashishga kirayotganda ular oralag‘idagi, o‘ramda qolgan, moy qisilib g‘ildiraklarni radial yo‘nalishda ikki tomonga keradigan kuch xosil qiladi va ularni erkin aylanishga to‘sqinlik qiladi. Shuning uchun tishlarning ilashgan joyida korpusda ariqcha qo‘yiladi va uni kanalcha orqali xaydash bo‘shlig‘i bilan tutashtiriladi: shunda g‘ildiraklarning erkin aylanishiga qarshilik ko‘rsatayotgan tishlar oralig‘idagi qisilgan moylar xaydash bo‘shlig‘iga o‘tkazib yuboriladi. Nasos bilan xosil qilinadigan bosim asosiy moy kanalidan moyning qay darajada sarflanishi, tishli g‘ildiraklarning aylanishlar chastatasi va moyning qovusholigiga boliq bo‘ladi. Benzinli dvigatellarda tizimdagi
moyning bosimi 0,3…0,5MPa, dizellarda esa 0,5…0,7MPa bo‘ladi. Tizimdagi moy bosimini belgilangan me’yoridan ortib ketmasligini reduksion klapan ta’minlaydi. Bosim belgilanganidan ortib ketsa reduksion klapanining sharchasi prujina kuchini yengib o‘rindig‘idan siljiydi va moyning ma’lum miqdorini nasosning so‘rish bo‘shlig‘iga o‘tkazadi va tizimdagi bosim pasayadi.
27b-rasmda ichki ilashishdagi shesternyali moy nasosining ishlashi tasvirlangan. Bunday nasoslar Neksiya, Tiko, Damas avtomabil dvigatellarida qo‘llanilgan. Nasos - so‘rish va xaydash kanallariga ega bo‘lgan korpus, tashqi tishli yetakchi va ichki tishli yetaklanuvchi g‘ildiraklar va pulunjerli reduksion klapandan iborat. Tishli g‘ildiraklar ilashgan holda korpus ichida o‘rnatilgan. Korpusda, g‘ildiraklarning ilashishdan chiqqan joyida tishlarning qo‘yiqchalarini bir-biridan ajratib turuvchi o‘roqsimon to‘siq ishlangan.
|