Boshqaruv psixologiyasining tamoyillari

|
Boshqaruv psixologiyasining tamoyillari
|
bet | 4/10 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 427,31 Kb. | | #243757 |
Bog'liq Alijonov Shohjahon maxsus3.Boshqaruv psixologiyasining tamoyillari – boshqaruv funktsiyalarini amalga oshirish bo'yicha menejerlarning asosiy g'oyalari, psixologik naqshlari va xatti-harakatlari qoidalaridir. Boshqaruv psixologiyasining asosiy tamoyillari quyidagilardir:
Boshqaruv – inson mavjudligining ajralmas qismidir. Boshqaruvsiz odamlarning birgalikdagi faoliyati mutlaqo mumkin emas. Boshqarish odamlarning kuchli psixologik fazilatlarini samarali amalga oshirish imkonini beradi, zaiflarni yo'q qilish.
Madaniy va tarixiy an'analar ta'siri ostida boshqaruv barcha mamlakatlar rahbarlarining psixologiyasiga chuqur kirdi va ular asosan bir xil vazifalar va funktsiyalarni bajaradilar.
Har qanday tashkilot barcha ishchilarni birlashtiradigan oddiy va aniq maqsadlarga muhtoj. Shu munosabat bilan boshqaruv psixologiyasining vazifasi jamoada barcha xodimlarni hamkorlarga aylantira oladigan qadriyatlar va motivlar tizimini o'rnatishdir.
4. Boshqaruv psixologiyasining vazifasi jamoaga va uning har bir a'zosiga o'z qobiliyatlarini shakllantirish, shaxsiy fazilatlarini yaxshilash va ehtiyojlarni to'liq qondirish imkoniyatini berishdir.
5. Har bir xodim ishni bajarish jaryonida shaxsiy intizom va mas'uliyatga asoslangan bo'lishi kerak; u o'z vazifalarini aniq ifodalashi va umumiy ish uchun shaxsiy hissasini baholash imkoniyatiga ega bo'lishi kerak.
Xususiy boshqaruv tamoyillariga quyidagilar kiradi:
boshqaruvning ilmiy asosliligi printsipi;
davlat qonuniyligi printsipi;
obyekt va boshqaruv subyektining organik yaxlitligi printsipi;
ierarxiya va geribildirim tamoyili;
rejalashtirish tamoyili;
markazlashtirish va markazsizlashtirishni birlashtirish printsipi;
motivatsiya tamoyili;
xususiy muxtoriyat va erkinlik tamoyili;
tashkilotdagi har bir xodimning huquqlari, majburiyatlari va mas'uliyatini
birlashtirish printsipi;
boshqaruv tizimining barqarorligi va harakatchanligi printsipi;
boshqaruvni demokratlashtirish printsipi.
Muammolarni hal qilish va boshqaruv tamoyillarini turli usullarni qo'llash orqali amalga oshiriladi . Boshqaruv usullari-bu maqsadlarga erishish uchun boshqariladigan obyektga ta'sir qilish shakllari va usullari to'plami. Quyidagi asosiy boshqaruv usullari mavjud: tashkiliy-ma'muriy usullar; iqtisodiy usullar; ijtimoiy-psixologik usullar; evristik usullar. Boshqaruvning tashkiliy - ma'muriy usullari – jamoaning aniq intizomi va tartibini ta'minlaydi. Rahbar bu usullarni ma'mur sifatida, mehnat va xo'jalik qonunchiligining huquqiy hujjatlariga asoslanib, hokimiyat subyekti sifatida qo'llaydi. Ushbu usullardan foydalanishning asosiy maqsadlari: mehnat munosabatlarini huquqiy tartibga solish, qonuniylikni mustahkamlash, korxona va uning xodimlarining huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish.
Tashkiliy va ma'muriy usullar yozma yoki og'zaki ravishda berilgan takliflar, buyruqlar, operatsion ko'rsatmalar, ularning bajarilishini nazorat qilish,
mehnat intizomini saqlab turish uchun ma'muriy vositalar tizimi va boshqalar orqali shaxsga va jamoaga bevosita ta'sir ko'rsatadi
majburiy ko'rsatmalar (buyruq, taqiq);
muvofiqlashtiruvchi chora-tadbirlar (maslahat, kelishuv);
tavsiyalar, tushuntirishlar, istaklar, takliflar.
Aslida, tashkiliy va ma'muriy usullar - ayniqsa, ishdan bo'shatilgan xodimlar uchun majburiy shakl va usullardir. Ongli ishchilar uchun bu usullar tavsiyalar va istaklar shaklida xayrixoh bo'lishi kerak. Vazifalarni belgilash va ularni hal qilish uchun rag'batlantiruvchi shart-sharoitlarni yaratish orqali amalga oshiriladigan bevosita ta'sir usullari eng samarali hisoblanadi.
Iqtisodiy boshqaruv texnikasi xodimlarga ta'sir ko'rsatishning asosiy ustunini ifodalaydi. Buning sababi shundaki, ular butun jamoaning ehtiyojlarini va xususan, shaxsning ehtiyojlarini qondirishdadir. Iqtisodiy usullar - mehnat faoliyatiga va tashkilotning zaxiralarini aniqlashga yordam beradi. Bugungi kunda moddiy rag'batlantirish intizomni mustahkamlash va mehnat unumdorligini oshirishda muhim omil bo‘lib qolmoqda. Rahbar, xodimning shaxsiy iqtisodiy manfaatlaridan foydalanib, butun tashkilot foydasiga yuqori fidoyilikka erishishi mumkin. Iqtisodiy usullar tashkilotning mustaqilligini kengaytirish sharoitida, jamoa daromad (foyda), ish haqi va uning iqtisodiy manfaatlarini amalga oshiradigan moddiy mablag'larni tasarruf qilganda yanada samarali bo'ladi. Tashkilotni boshqarishda iqtisodiy muammolarni hal qilish uchun rejalashtirish, narxlash, moliyalashtirish va hokazolarning matematik modellariga asoslangan iqtisodiy va matematik usullar qo'llaniladi. Boshqaruvning ijtimoiy-psixologik usullari - xodimlarning ijtimoiy faolligini oshirish, jamoada sog'lom ma'naviy-psixologik muhitni yaratish, jamoatchilik tuyg'usini tarbiyalash, do'stona o'zaro yordam ko'rsatish maqsadida qo'llaniladi. Ular ish uchun axloqiy rag'batlardan foydalanishga, ma'muriy topshiriqlarni ongli tarzda xodimning ichki ehtiyoji uchun psixologik metodlar yordamida shaxsga ta'sir ko'rsatishga asoslangan. Bunga shaxsiy misol, ishonch, taklif, rag'batlantirish, majburlash kabi usullar orqali erishiladi. Evristik boshqaruv usullari – bu mantiqiy metodlar va intuitiv taxminlar tizimi bo'lib, u menejerga o'zlari o'rgangan bilim va ko'nikmalar bilan hal etilmaydigan muammolarni hal qilishga imkon beradi. Ushbu usullar menejer kutilmagan, o'ta og'ir sharoitlarda, algoritmga ega bo'lmagan, to'liq ma'lumot va variantlarni qidirish uchun vaqt ajratadigan hollarda qo'llaniladi. Evristik va anaxiomatization boshqaruv usullari (yunon. axia-qiymat va an-salbiy zarracha), bu ikkinchi darajali belgilarni olib tashlash, vaziyatning ayrim shartlarini e'tiborsiz qoldirishdir.
|
| |