nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Datchiklarning turlari - Mavzu: Berilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash

|
Mavzu: Berilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash
|
bet | 6/8 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 378,91 Kb. | | #230256 |
Bog'liq Berilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash apparatlarDatchiklarning turlari
Datchiklar kirish x signalini son va turi bo'yicha o'zgartirishiga qarab ham, ayrim guruhlarga ajratiladi. Kirish signalini bevosita o'zgartiradigan datchiklar, kirish x signalni bevosita chiqish y signaliga o'zgartiradi. Bunday datchiklar qulay, chunki oraliq o'zgartiruvchi qismlarga hojati bo'lmaydi. Oraliq o'zgartiruvchi qismlarga ega datchiklarda, signalni bir necha marta o'zgarishi murakkabliklarga, ma’lum darajada aniqlikni yo'qolishiga olib keladi. x-y o'zgartirishning ko'rinishi bo'yicha, datchiklar ikki guruhga: uzluksiz va diskret (uzlukli) o'zgartiruvchilarga bo'linishadi. Uzluksiz o'zgaradigan datchiklar o’lchagich bo'lib hisoblanadi. Ularda x ning uzluksiz o'zgarishiga, y ni uzluksiz o'zgarishi to'g'ri keladi. Ko'pincha, diskret ishlaydigan datchiklar diskret ob’ektlar holatini, ya’ni chekli holatga ega ob’ektlarni nazorat qilishadi. Nazorat qilinadigan ko'pchilik ob’ektlar ikki pozisiyaga ega, yani «ulangan» va «uzilgan» holatlarga ega bo'lishadi. Ana shu sababli, diskret datchiklar, chiqish miqdorlari y=0 yoki y=1 bo'ladigan ikkilik axborot datchiklari hisoblanishadi.
Bevosita o'zgartiradigan datchiklar. Bevosita o'zgartirgich datchikka misol bo'lib, tenzodatchik, termo (issiqlik) datchiklar, induktiv datchiklar, sig'im datchiklar, optik datchiklari va x.k. hisoblanadi.
Oraliq o'zgartirgichga ega datchiklar. Bu datchiklar bir nechta bevosita o'zgartiradigan va ketma-ket ishlaydigan datchiklardan tashkil etilgan. Bundagi bitta datchikni chiqish kattaligi kelgusi datchikni kirish miqdori bo'lib xizmat qiladi.
1a-rasmda tasvirlangan datchik burchak tezligini kondensator c sig'imiga aylantirishga xizmat qiladi. Datchikni qabul qiluvchi jism bo'lib markazdan qochma rostlagich hisoblanadi. U burchak tezlikni P prujinani (oraliq qismi) siqish kuchi bilan taqqoslanadigan markazdan qochma kuchga aylantiradi. Oraliq qismida kuch c kondensatorni yuqori qoplamasi bilan qoplangan rostlagichni pastki muftasini s siljishiga olib keladi. Kondensator datchikni ijrochi qismi hisoblanadi, uni sig'im plastinalar orasidagi с masofaga qarab o'zgaradi.
|
| |
Adabiyotlar - Mavzu: Berilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash

|
Mavzu: Berilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash
|
bet | 8/8 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 378,91 Kb. | | #230256 |
Bog'liq Berilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash apparatlarAdabiyotlar:
Yusupbekov N.R., Muxamedov B.I., Gulomov Sh.M. Texnologik jarayonlarni nazorat qilish va avtomatlashtirish. –Toshkent: O„qituvchi, 2011.
Vaxidov A.X., Abdullaеv D.A. Avtomatikaning tеxnik vositalari. Toshkent, 2012.
Aripov N.M. “Avtomatik boshqarish nazariyasi va avtomatika elеmеntlari” ma'ruzalar matni. Toshkеnt, 2010.
Ismoilov A.I., Nazarov O.K. “Avtomatika va avtomatlashtirish asoslari” fanidan ma'ruzalar matni. Andijon, 2006.
Saytlar:
Arxiv.uz
Fayllar.org
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM, FAN VA INOVATSIYALAR VAZIRLIGI
ISLOM KARIMOV NOMIDAGI TOSHKENT DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI OLMALIQ FILIALI
KONCHILIK ISHI FAKULTETI
KONCHILIK ELEKTR MEXANIKASI
KAFEDRASI
ELEKTR APPARATLARI VA AVTOMATLASHTIRISH VOSITALARI FANIDAN
MUSTAQIL ISH
Guruh: 5k-21 K.E.M
Bajardi: Sharifov Avazxo’ja
Tekshirdi: Shoyimov Yo’lchi Yusupovich
OLMALIQ -2023
|
| |
Berilgan elektr va noelektr

|
Berilgan elektr va noelektr
|
bet | 3/8 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 378,91 Kb. | | #230256 |
Bog'liq Berilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash apparatlarBerilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash
apparatlari.
Bu guruhga rele va datchiklar kiradi. Kirish signalini bir maromda o‘zgarishida
chiqish signalini sakrab o‘zgarishini keltirib chiqaruvchi qurilma relega xosdir. Rele chiqish signali avtomatika sxemasiga ta’sir ko‘rsatadi. Elektr datchiklarida kirish
signalining muayyan o‘zgarishi chiqish kattaligi bo‘lib xizmat qiluvchi elektr kattaligi ko‘rinishidagi signalni keltirib chiqaradi. Datchiklar yordamida
elektr va noelektr kattaliklar nazorat qilinadi.
Rele haqida tushuncha.
Rele – bu belgilangan qiymatli o’lchamdagi elektr signalidan (tоk, kuchlanish, quvvat) ta`sirlanib elektr zanjirini tutashtiruvchi yoki ajratuvchi va viklyuchatelga mexanik ta`sir ko’rsatuvchi elektrоmexanik apparatdir.
Elektr tarmоg’i yoki elektr qurilmasini nоrmal ishlashini nazоrat qilib turuvchi maxsus tizim rele himоyasi deyiladi. Rele himоyasi nazоrat qilib turiladigan elektr tarmоg’i yoki elektr qurilmasini nоrmal bo’lmagan ish rejimida energiya manbasidan avtоmatik uzadi yoki оgоxlantirish zanjiri signalini ulaydi. Viklyuchatelni uzish yoki оgоhlantirish zanjirini ulash nоrmal bo’lmagan ish rejimi yoki shikastlanish xarakteriga bоg’liq. Ayrim hоlatlarda releli ximоya qurilmasi avariya ro’y berganda iste`mоlchilarning energiya bilan ta`minlanishini tiklash uchun mo’ljallangan avtоmatik qurilmani ishga tushiradi
Rele yordamida nisbatan kuchsiz kirish elektr signallari оrqali chiqishda katta quvvatlarni bоshqarish, elektr zanjirlarini uzib ulash, nazоrat qilinayotgan parametrlar berilgan qiymatidan chetga chiqishini aniqlash mumkin. Relega ta’sir qiladigan fizik miqdоr turiga qarab u quyidagilarga bo’linadi:
Elektrik – ular tоk, kuchlanish, quvvat, qarshilik, chastоtasi, faza siljishi ta’sirida ishlaydi.
Mexanik – bоsim, vakuum, satx, chiziqli va burchak siljishlari, zo’riqish, tezlik, tezlanish, suyuq lik va gazlar sarfi, оqim tezligi ta’sirida ishlaydi;
Issiqlik – xarоrati o’zgarishi ta’sirida ishlaydi;
Оptik – yoritilganlik va yorug’lik оqimini spektral tarkibi ta’sirida ishlaydi;
Akustik – tоvush bоsimi va tоvush tulqinlari chastоtasi ta’sirida ishlaydi; magnit – magnit maydоni kuchlanganligi, magnit induktsiyasi va magnit оqimi ta’sirida ishlaydi;
Rele quyidagi parametrlar bilan tavsiflanadi;
1.ishga tushish quvvati 2 bоshqarish quvvati
3.qaytish quvvati 4.releni ishga tushishi vaqti
5. Ulash imkоniyatlari (releni juft kоntaktlar sоni bilan aniqlanadi).
6.o’lchamlari massasi, ishоnchli ishlashi ham releni parametri hisоblanadi.
|
| |
Elektrodinamika I

Odredite iznos električnog polja E(pomoću Gaussovog zakona) u cijelom prostoru kao funkciju ukupnog naboja Q.
Električni potencijal u prostoru dan je izarzom , gdje je A konstanta. Izračunaj.
Rad potreban da bi se naboj od doveo iz točke u ishodište iznosi . Nađi vrijednost konstante A!
Nađi izraz za u cijelom prostoru!
Nađi vrijednost električnog polja u točki
Dugom ravnom žicom kružnog presjeka radijusa R protječe struja I. Pretpostavite da gustoća struje na presjeku žice nije konstantna, već se mijenja po zakonu Iz zahtjeva da integral gustoće struje po presjeku žice daje ukupnu struju I, izrazite konstantu kao funkciju I i R!
Korištenjem Amperovog zakona odredite magnetsko polje u cijelom prostoru!
Neka je električno polje nekog vala koji se propagira u vakuumu dano relacijom:
gdje je . Takav val je ujedno najjednostavniji sferni val. Pokažite da ovakvo električno polje zadovoljava prvu Maxwellovu jednadžbu (Gaussov zakon) za vakuum!
Nabijena čestica naboja q>0 nalazi se u vremenski promjenjivom vanjskom električnom polju . U trenutku t=0 s vrijedi . Nađi položaj čestice u proizvoljnom trenutku t>0.
Datchiklar haqida umumiy ma'lumotlar

|
Datchiklar haqida umumiy ma'lumotlar
|
bet | 5/8 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 378,91 Kb. | | #230256 |
Bog'liq Berilgan elektr va noelektr kattaliklarni nazoratlash apparatlarDatchiklar haqida umumiy ma'lumotlar
Avtomatika va telemexanika tizimlarida datchiklar boshlang'ich yoki o'lchagich element vazifalarini bajarishadi. Ular yordamida avtomatik tizimlar tashqi axborotni olishadi. Datchiklarning aniq va ishonchli ishi, butun tizim ishini tegishli asosiy ko'rsatkichlarini belgilab beradi. Datchiklar yuqori ta'sirchanlik (sezgirlik) va aniqlikka, uzoq xizmat muddati va ishda beshikastlikka, kichik o'lcham va og'irlikka, hamda past narxga ega bo'lishlari kerak.
Dаtchiklаr turidаn qаt`iy nаzаr ulаrgа quyidаgi аsоsiy tеxnik tаlаblаr qo’yilаdi: аniqlik, sеzgirlik, tеzkоrlilik, ishоnchlilik, nаrxi, o’lchаmlаri, оg’irligi.
Shartli ravishda, datchiklarni qabul qiluvchi, oraliq va ijrochi qismlardan iborat deb hisoblash mumkin. Qabul qiluvchi qismi, kirish x miqdorini o'zgarishiga ta'sirlanib, uni qandaydir oraliq miqdorga o'zgartiradi. Bu miqdor, shunga o'xshash fizikaviy miqdorning etalon (namuna) qiymati bilan taqqoslanadi. So'ngra esa, bu datchikni ijrochi qismiga tasir etib, chiqish y signalini shakllantiradi. Kirish x miqdorini fizikaviy tarkibiga qarab–elektr, issiqlik, mexanik, optik, akustik,
suyuqlik va gaz datchiklarini ajratishadi. Elektr datchiklar–tok, kuchlanish, quvvat, chastota, magnit oqimni; issiqlik datchiklar–harorat va issiqlik miqdorini; mexanik datchiklar–kuch, bosim, siljish, tezlik, tezlanish; optik datchiklar–nur kuchi, yoritilishni; akustik datchiklar–tovush kuchi, uni chastotasi, quvvatini; suyuqlik va gaz datchiklari-bosim va tezlikni o'lchashadi.
Har bir turdagi datchiklarni, o'z navbatida, qabul qiluvchi qismining ishlash prinsipi bo'yicha ham tasniflashadi, ya’ni guruhlarga bo'lishadi. Masalan, optik datchiklar, fotoelektrik, fotoximik, fototermik va fotomexanik guruhlarga bo'lishadi. Datchiklarni boshqacha turi, chiqish u miqdorini fizikaviy tabiatiga qarab ham belgilanadi. Chiqish miqdori–elektr bo'lgan datchiklar, yani qarshilik, induktivlik, sig'im, tok, kuchlanish, faza, chastota datchiklari eng ko'p tarqalgan.
|
| |
http://www.zemunskagimnazija.edu.rs/images/grb_gimnazije.bmp

|
http://www.zemunskagimnazija.edu.rs/images/grb_gimnazije.bmp
|
bet | 5/6 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 48,74 Kb. | | #297 |
http://www.zemunskagimnazija.edu.rs/images/grb_gimnazije.bmp
Veb portal (web portal) je mesto na internetu koje čini više različitih informacionih celina ili aplikacija.
Za razliku od specijalizovanih, tematski jednostavnih sajtova, veb portali pružaju posetiocima mnoštvo korisnih informacija iz različitih izvora.
Veb portali mogu sadržati delove kao što su: pretraga sajtova, servis e-pošte, vesti, poslovne informacije (kursna lista, berza) i razne druge mogućnosti.
Statički Web sajt:
Izgled sajta je uvek isti, bez obzira na posetioca sajta.Može da ga menja i nadograđuje samo stručno lice (web dizajner ili programmer.
Dinamički Web sajt:
Sadržaj sajta može da menja više korisnika. Izgled sajta može da se prilagodi pojedinačnom korisniku. Obezbeđuju veliku interaktivnost, i uglavnom koriste baze podataka prilikom prikazivanja određenog sadržaja. Pogodni za izradu većih sajtova tipa kataloga, fotografskih albuma
Podela Web programiranja:
-
Klijentske tehnologije -Izvršenje programa u klijentu-Web čitaču (Browseru), ili na računaru korisnika (HTML, Java Script, VBscript, Dynamic HTML)
-
Serverske tehnologije-Izvršenje programa na udaljneom serveru (na kome se formira HTML stranica (PHP, Active Server Pages, ColdFusion)
World Wide Web je multimedijalni informacioni sistem koji se izvršava na Internetu. Sastoji se od Web sajtova koji su smešteni(hostovani) na serverima po čitavom svetu.
DODATAK
Veb sajt je skup uređenih i povezanih fajlova sa podacima na određenu temu i sadržajem koji može biti interaktivan (korisnik može uticati na redosled pregledanja sadržaja).
VEB SERVER Računar u mreži sa statičkom IP adresom. Računar na kome su fizički snimljeni web sajtovi. Računar sa softverom koji ume da prihvata zahteve i šalje odgovore (pruža usluge)
Web hosting predstaljva iznajmljivanje prostora na hard disku web servera nekog provajdera. Web sajtovi se postavljaju i nalaze na web serveru.
Informacioni sajtovi su web sajtovi koji pružaju informacije o razlicitim temama. Najpoznatiji je www.wikipedia.org koji predstavlja najveću online enciklopediju. Ovaj web sajt je interaktivan jer omogućava posetiocima da pišu svoja objašnjenja.
MAC adresa mrežne kartice (šasije automobila), mrežnog uređaja data je u obliku :
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar - Axborot xavfsizligi va axborotlarning himoyalash usullari. Axborotlarni himoyalashning...

|
Axborot xavfsizligi va axborotlarning himoyalash usullari. Axborotlarni himoyalashning texnik va dasturiy vositalari. Axborotlarni himoyalash usullari
|
bet | 3/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 314,14 Kb. | | #231967 |
Bog'liq 02 AXBOROT XAVFSIZLIGI VA AXBOROTLARNING HIMOYALASH USULLARI AXBOROTLARNIFoydalanilgan adabiyotlar :
1) Karimov I.A. Erishilgan yutuqlarni mustahkamlab, yangi marralar sari izchil harakat qilishimiz lozim // Prezident I.A. Karimovning 2006 yil 10 fevral kuni O‟zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2005 yilda mamlakatimizni ijtimoiy–iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2006 yilda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning muhim ustuvor yo‟nalishlariga bag‟ishlangan majlisidagi ma‟ruzasi. // Halq so‟zi.-2006 yil, 11 fevralg‟, № 29(3828). 1-2-bet 2) Karimov I.A. Bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. –T.: O‟zbekiston, 2005. 3) Karimov I.A. Inson, uning huquqi va erkinliklari hamda manfaatlari – eng oliy qadriyat. O‟zbekiston Respublikasi Prezidentining O‟zbekiston Respublikasi Konsitutsiyasining 13 yilligiga bag‟ishlangan tantanali marosimda so‟zlagan ma‟ruzasi. //Halq so‟zi 2005, 8 dekabr. 4) Karimov I.A. O‟zbekiston demokratik taraqqiyotining yangi bosqichida. – T.: O‟zbekiston, 2005. 5) Prezident I.A.Karimovning Vazirlar Mahkamasining 2004 yilda mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2005 yilda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning asosiy yo‟nalishlariga bag‟ishlangan majlisidagi ma‟ruzasi. // Halq so‟zi. – 2005, 19 yanvar. 6) Karimov I.A. Biz tanlagan yo‟l – demokratik taraqqiyot va mahrifiy dunyo bilan hamkorlik yo‟li. –T.: O‟zbekiston, 2003. 7) 3D Studio MAX Искусство трехмерной анимации Platinum Edition (+CD)./ Ким Ли:Диасофт-ЮП,2005.-887с. 8) 3D Studio VIZ для дизайнера./ Хаббелл Д., Бордмэн Т.: ДиаСофт, 2004.- 663 с 9) 3DS MAX 6.0 Windows: Пер. с англ. – М.: ДМК Пресс 2004. – 624 с., ил.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Axborot xavfsizligi va axborotlarning himoyalash usullari. Axborotlarni himoyalashning texnik va dasturiy vositalari. Axborotlarni himoyalash usullari
|
"Kompyuter tizimlari" fakulteti

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNALOGIYALAR
VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
"Kompyuter tizimlari" fakulteti
"Kompyuter tizimlari " kafedrasi
AMALIY ISH-1
,,O’rnatilgan Tizimlar “
fanidan
GURUH: KI_21-15
TALABA: Abdug’aniyev N
QABUL QILDI:
Mirsaidov B
SAMARQAND 2023-2024
Mavzu:
1-topshiriq
Ishdan maqsad:
Talabalarga Arduino mikrokantrolleri va uning datchiklar
haqida ma’lumot berish. Ular bilan ishlash ko‘nikmalarini hosil qilish
№
Topshiriq mavzusi
1
1. 5 ta led chirog‘ini ketma ket yoqish va o‘chish tartibida chiqarish
2. Tugma bosilganda 2ta svetodiod yonsin , bosilmaganda boshqa 2ta svetodiod
yonsin.
Dastur Kodi
// Pinlar
const int LED1 = 2;
const int LED2 = 3;
const int LED3 = 4;
const int LED4 = 5;
const int LED5 = 6;
// Setup funksiyasi
void setup() {
// Pinlarni OUTPUT rejimiga o‘rnatish
pinMode(LED1, OUTPUT);
pinMode(LED2, OUTPUT);
pinMode(LED3, OUTPUT);
pinMode(LED4, OUTPUT);
pinMode(LED5, OUTPUT);
}
// Asosiy dastur
void loop() {
// 1. LEDni yoqish
digitalWrite(LED1, HIGH);
delay(1000); // 500 millisekund kutamiz
// 1. LEDni o‘chirish va 2. LEDni yoqish
digitalWrite(LED1, LOW);
digitalWrite(LED2, HIGH);
delay(1000);
// 2. LEDni o‘chirish va 3. LEDni yoqish
digitalWrite(LED2, LOW);
digitalWrite(LED3, HIGH);
delay(1000);
// 3. LEDni o‘chirish va 4. LEDni yoqish
digitalWrite(LED3, LOW);
digitalWrite(LED4, HIGH);
delay(1000);
// 4. LEDni o‘chirish va 5. LEDni yoqish
digitalWrite(LED4, LOW);
digitalWrite(LED5, HIGH);
delay(1000);
// 5. LEDni o‘chirish
digitalWrite(LED5, LOW);
delay(1000);
}
2. Tugma bosilganda 2ta svetodiod yonsin , bosilmaganda boshqa 2ta svetodiod yonsin
.
Dastur kodi.
// Pinlar
const int BUTTON_PIN = 2; // Tugma pin
const int LED1 = 3; // Birinchi LED pin
const int LED2 = 4; // Ikkinchi LED pin
const int LED3 = 5; // Uchinchi LED pin
const int LED4 = 6; // To'rtinchi LED pin
// Oldingi tugma holati
int previousButtonState = LOW;
// Tugma holati
int buttonState = LOW;
// Setup funksiyasi
void setup() {
pinMode(BUTTON_PIN, INPUT); // Tugma pinini kirishga o'rnating
pinMode(LED1, OUTPUT); // Birinchi LED pinini chiqishga o'rnating
pinMode(LED2, OUTPUT); // Ikkinchi LED pinini chiqishga o'rnating
pinMode(LED3, OUTPUT); // Uchinchi LED pinini chiqishga o'rnating
pinMode(LED4, OUTPUT); // To'rtinchi LED pinini chiqishga o'rnating
}
// Asosiy dastur
void loop() {
// Tugmani o'qish
buttonState = digitalRead(BUTTON_PIN);
// Tugma olib tashlanganligini tekshirish
if (buttonState != previousButtonState) {
// Tugma bosilganda
if (buttonState == HIGH) {
// Birinchi 2 LEDni yoqish
digitalWrite(LED1, HIGH);
digitalWrite(LED2, HIGH);
// Qolgan 2 LEDni o'chirish
digitalWrite(LED3, LOW);
digitalWrite(LED4, LOW);
} else { // Tugma bosilmaganda
// Qolgan 2 LEDni yoqish
digitalWrite(LED3, HIGH);
digitalWrite(LED4, HIGH);
// Birinchi 2 LEDni o'chirish
digitalWrite(LED1, LOW);
digitalWrite(LED2, LOW);
}
}
// Tugma holatini saqlash
previousButtonState = buttonState;
}
|
tjedan - Uvod, Nastanak znanosti, Prapovijest, Rane civilizacije

1. tjedan - Uvod, Nastanak znanosti, Prapovijest, Rane civilizacije
Uvodne napomene o kolegiju
Što je znanost i kako je nastala. Metoda fizike. Diferencijacija znanosti. Prapovijest. Fizikalne predodžbe svijeta prvih civilizacija. Astronomska znanja prvih civilizacija. Sumer, Asirija, Egipat, Kina, Indska civilizacija, Maye
2. tjedan - Antičko doba
Kozmološko razdoblje antičke filozofije. Miletska škola; Tales, Anaksimandar, Anaksimen. Pitagorejci; Pitagora, Filolaj. Heraklit. Elejska škola. Posrednici:
Prvi fizikalni pokusi, Empedoklo i Anaksagora. Atomisti: Leukip i Demokrit.
Antropološko razdoblje antičke filozofije; sofisti, Protagora, Sokrat. Ontološko razdoblje antičke filozofije; Platon, Eudokso, Platonova prirodna filozofija. Astronomski modeli Platonovih učenika. Aristotel.Aristotelova prirodna filozofija.
Postaristotelovo vrijeme. Postatomisti: Epikur. Lukrecije. Elektromagnetizam u antici.
Matematiziranje fizike. Arhimed. Astronomska znanja antike: Filolaj, Aristarh, Arhimed, Apolonije, Eratosten, Hiparh, Ptolemej. Ptolemej i Apolonije. Aristarh. Eratosten Razvoj optike u antici. Zastoj grčke znanosti.
|
tjedan - Struktura atoma - Povijest fizike detaljni izvedbeni plan ak g. 2009/10

9. tjedan - Struktura atoma
Katodne i kanalne zrake. Otkriće rengenskih zraka. C.Rontgen. Geissler, Crookes, Lenard, von Laue, Bragg. Otkriće radioaktivnosti. H. Bequerell. Otkriće radioaktivnih elemenata Pierre i Maria Currie
(40 min)
Elementarni kvant elektriciteta- R. Milikan. Novi eksperimentalni uređaji. Wilson, Prvi modeli atoma, Nagaoka Otkriće atomske jezgre E.Rutherford, Geiger, Marsden, van der Broel, Moseley (25 min)
Otkriće 3 vrste radioaktivnog raspada, Schmidt Villard. Radioaktivne pretvorbe i zakon radioaktivnog raspada. (20 min)
Dz. Pogledati epizodu br. 12 serije Mechanical Universe naslova Millikanov pokus (30 min) i predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što sam zanimljivo naučio gledajući ovu epizodu
Dz. Pogledati epizodu br 49. serije Mechanical Universe naslova Povijest atoma (30 min) i predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što sam zanimljivo naučio gledajući ovu epizodu
|
tjedan - Nova fizika - Povijest fizike detaljni izvedbeni plan ak g. 2009/10

4. tjedan - Nova fizika
Nova fizika; Galileo Galilej – otac fizike.
Nebeska mehanika Johanesa Keplera. Tycho Brahe. Nova organzacija znanosti u 17.st. Francis Bacon, Rene Descartes, G.W. Leibniz
Eksperimentalna fizika 17.stoljeća. William Gilbert. Počeci hidrostatike, aerostatike i hidrodinamike. Evangelista Toricelli. Blaise Pascal. Otto von Guericke. Edme Mariotte.
Razvoj optike u 17 stoljeću. Zakoni geometrijske optike. A.M. De Dominis.
Descartesov i Fermatov dopsinos optici. Počeci fizikalne optike i prve teorije o prirodi svjetlosti.
|
tjedan - Razvoj mehanike 17-19 stoljeća

5. tjedan - Razvoj mehanike 17-19 stoljeća
Isaac Newton. Newtonova prirodna filozofija.
Razvoj klasične fizike. Mehanika 18. i 19. stoljeća. Nastanak analitičke mehanike.
L. Euler. J. i D. Bernoulli. D'Alembert.
Nebeska mehanika i teorijska astronomija. P.S.de Laplace. W. Herschel, D. G. Cassini, H. Cavendish.
(45 min)
Ruđer Bošković. Boškovićeva teorija o strukturi tvari.
(25 min)
Dz. Posvetiti 1 sat literaturi o Ruđeru Boškoviću (npr. knjiga «Ruđe Bošković» autora Ž.Markovića) i predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što me se dojmilo iz života Ruđe Boškovića
|
tjedan - Arapska civilizacija, srednji vijek u Europi, Renesansa

3. tjedan - Arapska civilizacija, srednji vijek u Europi, Renesansa
Arapska civilizacija: al Horezmi, al Biruni, al Khazini.
Fizika u Europi ranog srednjeg vijeka: Herman Dalmatin , Roger Bacon, Petrus Peregrinus, Nemorarius, Toma Akvinski, William Occam, Aviccena, Jean Buridan, Giaccomo Dondi, Federik Grisogno, Alhazen, Erasmo Vitello, Regiomontanus.
Novovjekovna fizika. Renesansa; Da Vinci, Nikola Kopernik. Neoplatonizam; Fracastoro,
Frane Petrić, Telesio. Giordano Bruno. Commandino, del Monte, Stevin, Tartaglia, Benedetti, della Porta, Maurolyco.
Heliocentrični sustav. Matematički i kvantitativni pristup fizici.
|
tjedan - Izgradnja klasične elektrodinamike

7. tjedan - Izgradnja klasične elektrodinamike
Početak izgradnje klasične elektrodinamike: B. Franklin, A. Coulomb, Luigi Galvani, A.Volta, Christian Oersted, Andre Maria Ampere, Georg F. Ohm, Michael Faraday, Lentz
(30 min)
Maxwelova elektrodinamika: J.C. Maxwell Kohlrauch, Poynting, Hertz.
Električni titraji, elektromagnetski valovi, potvrde Maxwellove teorije (20 min)
Razvitak elektrotehnike- Nikola Tesla (20 min)
Dz. Pročitati knjigu «Franjo Hanaman» i predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što sam zanimljivo saznao u knjizi
Dz. Pogledati film Tesla sa DVD-a i snimku predavanja «Nikola Tesla čarobnjak vizija» (40 min) dr. Saše Zelenike s Festivala znanosti Rijeka 2006 i na temu predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što sam zanimljivo saznao u filmu i snimci predavanja o Tesli
|
tjedan - Teorija relativnosti

8. tjedan - Teorija relativnosti
Novi koncepti prostora i vremena Minkowski. Koncept etera i njegov slom. Michaelson-Morley eksperiment (45 min)
Relativistička teorija, Lobačevski, Riemann, Mach, Einstein Opća i specijalna th.rel.
(25 min)
Dz. Pogledati epizodu br. 47 serije Mechanical Universe naslova Michaelson Morley experiment (30 min) i predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što sam zanimljivo naučio gledajući ovu epizodu
Dz. Pogledati epizodu br. 43 serije Mechanical Universe naslova Velocity and time - Einstein (30 min) i predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što sam zanimljivo naučio gledajući ovu epizodu
|
Shaxsiy tug‘ilgan kuni: 1989-yil 30-fevral Tug‘ilgan joyi: Jizzax shahri Oilaviy holati: Bo‘ydoq ta’lim

ANVAR SODIQOV
anvar_sodiqov@gmail.uz • ( 998-97) 123-45-67
SHAXSIY
Tug‘ilgan kuni: 1989-yil 30-fevral
Tug‘ilgan joyi: Jizzax shahri
Oilaviy holati: Bo‘ydoq
TA’LIM
2012—2014 Toshkent Axborot texnologiyalari universiteti
Axborot texnologiyalari fakulteti (magistr)
2008—2012 Toshkent Axborot texnologiyalari universiteti
Axborot texnologiyalari fakulteti (bakalavr)
MEHNAT TAJRIBASI
Mart 2011—hozir Simple Networking Solutions MChJ Toshkent
Kichik dasturchi
-
HTML/CSS yordamida jadvallarsiz sahifalash
-
PHP dasturlash tili
-
JavaScript (jQuery)
Sen 2008—Mart 2011 “Tavakkalxo‘ja ota o‘gillari” firmasi Jizzax
Direktor yordamchisi
-
Hujjatlarni to‘ldirish ishlarini bajargan
-
Firma mijozlari bilan muzokaralarda ishtirok etgan
-
Firma strategik rejalarini ishlab chiqishda qatnashgan
-
Direktor kunlik ish grafigini rejalashtirgan
O‘QUV KURSLARI
Iyun—Avgust 2007 Gyote Instituti Toshkent
Nemis tili kurslari
Iyun—Avgust 2006 British Council Toshkent
IELTS testiga tayyorgarlik
QOBILIYATLARI
-
Kirishimli, mas’uliyatli va maqsad sari intiluvchan
-
Kompyuter dasturlarini yuqori darajada biladi (Microsoft Windows va Office, Adobe Photoshop va CorelDRAW)
-
Ijtimoiy media bo‘yicha chuqur bilim egasi
-
So‘zlashadigan tillari:
-
O‘zbek tili (ona tili)
-
Rus tili (ravon)
-
Ingliz tili (yaxshi)
-
Nemis tili (boshlang‘ich)
QIZIQISHLARI
-
Texnologiyalar
-
Mutolaa qilish
-
Suratga olish
BOG‘LANISH
Telefon: ( 998-97) 123-45-67
E-mail: anvar_sodiqov@gmail.uz
|
Pravilnik

|
Pravilnik
|
bet | 1/8 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 69,5 Kb. | | #301 |
Na osnovu ovlašćenja koje je Internet Assigned Number Authority (IANA) dodelila 15.Juna.1989.godine Jugoslovenskoj YUNET asocijaciji (YUNET Association - Telecommunications Society) (u daljem tekstu Jugoslovenska Akademska Mreža) kao administratoru top-level .YU domena a u skladu sa odredbama Uredbe Vlade Savezne Republike Jugoslavije o osnivanju Jugoslovenske akademske mreže (“Službeni glasnik” broj. ??/??) i Statuta Jugoslovenske akademske mreže, Upravni odbor Jugoslovenske Akademske Mreže doneo je xx.xx.2006. godine.
|
| |
tjedan - 18. st. - Toplina. Optika. Spektroskopija

6. tjedan - 18. st. - Toplina. Optika. Spektroskopija
Počeci termomoetrije i prve teorije topline 18.st. Nove predodžbe o strukturi tvari, koncept točkastog atoma. Robert Boyle. James Watt. Princip očuvanja energije, Princip entropije- Nicholas Sadi Carnot. Mayer i James Prescot Joule.
(25 min)
Formulacija kemijskog elementa D.I. Mendeljejev, Toplina i kemija - Lavoisier i Lomonosov. Kinetička th plinova, TDN i statistička fizika- Ludwig Boltzmann.
(25 min)
Razvoj optike u 18. st. Thomas Young. Louis Malus. A.J.Fresnel.
Spektralna analiza. Joseph Fraunhofer. Edmond Becquerel. Gustav Robert Kirchoff.
(25 min)
Dz. Pogledati epizodu br. 27 serije Mechanical Universe naslova Beyond of mechanical universe o novim teorijama 19. i pocetka 20. st. (30 min) i predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što sam zanimljivo naučio gledajući ovu epizodu
|
tjedan - Kvantna fizika - Povijest fizike detaljni izvedbeni plan ak g. 2009/10

10. tjedan - Kvantna fizika
Počeci kvantne fizike. Previst. Stefan. .Langley. Wien. Lummer. Rayleigh. Jeans.
Planckova pretpostavka. Kvanti svjetlosti. Comptonov efekt.
Bohrov model atoma. Bohrovi postulati. (30 min)
De Broglieva valna mehanika i ogib elektrona. Paulijev princip i elektonski spin.
Relacije neodređenosti. Kvantna statistika. Bose. Kvantna teorija i kemija.
Heisenbergova matrična i Dirakova operatorska mehanika. Schrodingerova valna mehanika. Relacije neodređenosti. Načelo komplementarnosti. (30 min)
11. tjedan - Jezgre i elementarne čestice. Astrofizika 20. stoljeća
Bohrov model nuklearnih pretvorbi. Čestice i antičestice. (20 min)
Mezoni. Nuklearne sile i elementarne čestice (20 min)
Razvoj astrofizike 20tog stoljeća – Hubble. Gamow. Teorija Big Banga. Penzias - Wilson eskperiment. (20 min)
Dz. Pogledati pwpt prezentaciju dr. Gordane Žauhar «Fizika u Rijeci početkom 20. stoljeća« i predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što am zanimljivo saznao u prezentaciji
Dz. Pogledati snimku predavanja «M.Orlić, M. Herak: Mohorovičić - od Voloskog do Mjeseca» s Festivala znanosti Rijeka, 2007, te posvetiti 1 sat monografiji «Mohorovičić»
pa na temu «Mohorovičić» predati kratak pismeni osvrt pisan slobodnim stilom, veličine 5-10 recenica na temu: što sam zanimljivo saznao na temu Mohorovičić iz ova dva izvora
Dz. Pročitati po izboru najmanje 3 pripovjetke iz knjige «Surely you are jocking mr. Feynman» i napisati kratak pismeni osvrt (5-10 rečenica) u kojima ćete opisati kako ste doživjeli osobu R. Feynmana
|
Zadaci za vježbu, Fizikalna mjerenja I

|
Zadaci za vježbu, Fizikalna mjerenja I
|
Sana | 07.04.2017 | Hajmi | 36,5 Kb. | | #3361 |
Zadaci za vježbu, Fizikalna mjerenja I
m (g)
|
y0 (mm)
|
40
|
12,0
|
50
|
14,0
|
60
|
15,9
|
70
|
18,1
|
80
|
20,2
|
1. Lagani lenjir debljine 3,0 mm i širine 5,25 cm postavljen je u horizontalni položaj i učvršćen na jednom kraju, tako da je dužina slobodnog kraja 50 cm. Na slobodni kraj se stavljaju tegovi određene mase i očitavaju se odgovarajuća savijanja kraja lenjira. Podaci mjerenja dati su u tabeli. Izračunati Youngov modul elastičnosti za materijal od koga je napravljen lenjir. Račun provesti metodom najmanjih kvadrata.
b = 3,0 mm
a = 5,25 cm
l = 50 cm
__________
E = ?
RJEŠENJE:
2. Mjerena je zavisnost otpora čelične žice od temperature, pri čemu su dobiveni slijedeći rezultati
t( C) 20 40 60 80 90
R () 0,352 0,385 0,391 0,450 0,459
Zavisnost otpora od temperature data je izrazom R = R0(1 + t), gdje je - temperaturni koeficijent otpora, a R0- otpor žice na 0 C. Koristeći metodu najmanjih kvadrata odrediti otpor žice na 0C i temperaturni koeficijent otpora.
RJEŠENJE:
R0 = 0,318
3. Termoelement bizmut- željezo čija je termoelektrična moć 9210-6 V/C i otpor 5 , vezan je za galvanometar čiji je unutrašnji otpor 110 . Koliku struju će pokazati galvanometar ako se jedno spojište termoelementa nalazi u smjesi leda i vode, a drugo u vodi koja ključa?
5. Elektromotorna sila termočlanka željezo- konstantan, čije se jedno spojište stalno drži na temperaturi 0 oC, određena je izrazom: E = at + bt2. Kada je temperatura drugog spojišta jednaka neutralnoj temperaturi termočlanka koja iznosi 372 oC, vrijednost elektromotorne sile je 2,6 mV. Odrediti elektromotornu silu kada je temperatura drugog spojišta 200 oC.
|
| |
ATOM TUZILISHINI PLANETAR MODELI

ATOM TUZILISHINI PLANETAR MODELI
Atom tuzilishining planetar modelini inliz fizigi E.Rezerford tomonidan 1911 yili taklif kilindi. Rezerford -zarrachalar (3-rasm) bilan ingichka metall plastinkani bombardimon kilish natijasida kuyidagi xodisani kuzatdi: -nurlarning kupchilik kismi uz yunalishini uzgartirmay, ozgina kismi uz yunalishini uzgartirib metall plastinkadan utib ketadi va fakat ayrimlari uz yunalishidan orkaga kaytadi. Bu tajribaga asoslanib Rezerford kuyidagi natijaga keldi. Elektronning massasi juda kichik bulganligi uchun atomning butun massasi (99.17%) yadroga joylashgan. Atom yadrosining diametri -10-14 , 10-13 sm ga teng.
Rezerford yukoridagi tajribaga asoslanib atom tuzilishining planetar modelini taklif kildi, ya'ni atomning markazida massasi taxminan atom massasiga teng bulgan, musbat zaryadlangan yadro bulib, uning atrofida kuyosh sistemasidagi plenetalar kabi elektronlar xarakat kiladi. Uz yunalishini uzgartirgan va orkaga kaytgan zarrachalar sonini xisoblab va xamda kaytish burchagini xisoblab, yadro zaryadini topish mumkin. Rezerford shu usuldan foydalanib yadro zaryadi atom massasining yarmiga tengligini kursatdi.
Elementning davriy sistemadagi tartib nomeri kupchilik elementlar uchun atom massasining yarmiga teng. Demak, atomdagi elektronlar soni elementning davriy sistemadagi tartib nomeriga, elementning tartib nomeri esa shu elementlar atomi yadrosining musbat zaryadiga tengdir.
Bu masalani 1913 yilda G.Mozli boshkacha yul bilan xal kildi. G.Mozli kalsiydan (Ca=20) ruxgacha (Zn=30) bulgan 11 elementning rentgen spektrini sistemali tekshirib, bu elementlardan xar kaysisining rentgen spektridagi K-seriyasi bir-biriga yakin joylashgan ikkita chizik K va K dan iborat ekanligini kuzatdi (4 rasm).
Agar elementning rentgen spektrlari davriy sistemadagi tartib nomerlariga karab joylashtirilsa, xar bir seriya chiziklari tulkin uzunliklarining kamayishi tomoniga ma'lum konuniyat bilan suriladi. 4-rasmda bir elementdan 2- elementga utganda elementlar tartib nomerining ortib borishi K va K chiziklari chap tomonga karab, ya'ni tulkin uzunligining kamayish tomoniga karab siljishi kursatilgan. Siljish kattaligi titandan vanadiyga utganda kancha katta bulsa, vanadiydan xromga utganda xam xuddi ushancha buladi, demak, elementning tartib nomeri bitta ortsa xar safar bir xilda siljish ruy beradi.
|
-rasm. Radioaktiv moddadan chikayotgan nurlarning ajralishi

2-rasm. Radioaktiv moddadan chikayotgan nurlarning ajralishi.
- nurlar katod nurlari kabi, elektronlardan iborat. Bu nurlarning tezligi 300 ming kmG'sek ga yakin.
- nurlar rentgen nurlari kabi elektroneytraldir, lekin ularning tulkin uzunligi rentgen nurlarinikidan xam kichik. Radioaktiv elementlar uzidan -, -, -nurlarni tarkatishi, ya'ni radioaktiv yemirilishi natijasida yangi elementlar xosil buladi.
Masalan:
Xosil bulgan radon elementi uz navbatida - nurlar tarkatishi natijasida atom massasi 218 ga teng bulgan, kimyoviy xossalari jixatidan poloniy elementiga uxshash yangi radiy A elementi xosil kiladi:
Poloniy xam radioaktiv element, u uz navbatida nur tarkatib yangi radioaktiv element xosil kiladi va bunday radioaktiv yemirilish radioaktiv bulmagan element xosil bulguncha davom etadi.
Biror radioaktiv elementning ikkinchi bir radioaktiv elementga utish katori radioaktiv yemirilish katori deyiladi. Xozirgi vaktda 3ta tabiiy radioaktiv yemirilish katori ma'lum va uchala kator xam radioaktiv bulmagan kurgoshin elementi bilan tugaydi.
I. Kator - atom massasi 235 ga teng bulgan aktiniy uran katori. Bu kator 7 ta va 4ta - nur tarkatib, massasi 207 ga teng bulgan barkaror kurgoshin elementini xosil kiladi.
II. Kator - atom massasi 238 teng bulgan uran katori. Bu kator uzidan 8 ta - va 6ta - nur tarkatib, atom masasi 206 ga teng bulgan kurgoshin elementini xosil kiladi.
III. Kator - atom massasi 232 ga teng bulgan toriy katori. Bu kator uzidan 6 ta - va 4ta - nur tarkatib atom massasi 208 ga teng bulgan barkaror kurgoshin elementini xosil kiladi.
Agar radioaktiv element - nur tarkatsa, uning yadro zaryadi ikkita va massasi 4 uglerod birlikka kamayib, element davriy sistemada ikki xona chapga siljiydi. Masalan:
Agar radioaktiv element uzidan - nur tarkatsa, yadro zaryadi bittaga oshadi, element massasi esa uzgarishsiz koladi va element davriy sistemada bir xona ungga siljiydi. Masalan:
Radioaktiv yemirilish shuni kursatdiki, xar bir sekundda atomlarning bir xil mikdori yemiriladi.Bu mikdor yemirilish konstantasi deyiladi.
Radioaktiv element dastlabki mikdorining yarim yemirilishiga ketadigan vakt yarim yemirilish davri deyiladi va T xarfi bilan belgilanadi.
Yarim yemirilish davri T kuyidagi formula bilan topiladi;
T=(1/k)ln2 yoki T=0.693/k
bu yerda; k-yemirilish konstantasi.
|
-rasm. Katod nurlari - O'zbekiston respublikasi

|
O'zbekiston respublikasi
|
bet | 4/35 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #118477 |
Bog'liq 1df85gbhrji1-rasm. Katod nurlari.
Elektron elementar zarracha bulib, u ye-xarfi bilan belgilanadi. Uning massasi me=9.1*10-28 ga yoki 5.49*10-4 u.b ga teng. Bu esa vodorod atomining 1/1836 birlik kismidir. Uning zaryadi e=4.8*10-10 el. birlik yoki 1.6*10-19 kulonga, radiusi r=2.8*10-13 sm, tezligi V=150000 km/sek ga tengdir.
Rentgen nurlari. 1895 yilda nemis olimi Rentgen shishaning katod nurlari ostida shu'lalanishini tekshirar ekan, nurlanishning yangi turini -X- nurlarni kashf etdi. Bu nurlar keyinchalik rentgen nurlari deb ataldi. Rentgen nurlari elektr va magnit maydonida uz yunalishini uzgartirmaydi, demak, ular elektroneytral zarrachalardir. Rentgen nurlarining asosiy xossalaridan biri - karton, yogoch, mato va inson organizmidan, yengil metall plastinkalardan utib ketadi. Ular fakat ogir metallarda yaxshi ushlanib koladi. Bu xam atomning murakkab tuzilganligini anik isbotlab berdi.
RADIOAKTIVLIK
1896 yilda Fransuz olimi Bekkerel uranning va uran birikmalarining kuzga kurinmas nurlar chikarishini va ular odatdagi nurlarni utkazmaydigan kora kogozdan fotoplastinkaga utib ta'sir etishi natijasida xavoni ionlanishini anikladi. Bu xodisani urganishni Fransuz olimlari Pyer va Mariya Kyurilar davom ettirdilar va 1896 yilda atom massalari 226 va 210 ga teng bulgan, ikki yangi element Radiy (Ra) va Poloniy (Ro) ni kashf etdilar.
M.S.Kyuri taklifiga binoan moddalarning uz-uzidan nur tarkatish xodisasi radioaktivlik deb, bunday xodisaga ega bulgan moddalar esa radioaktiv moddalar deb nomlandi. Radioaktiv nurlar moddalarni (masalan, suv, vodorod xlorid va xokazo) xamda tirik tukimalarni parchalaydi, lekin oz mikdori usimliklar usishiga kumaklashadi. Radioaktiv nurlar, nurlardan tashkil topgan. Masalan, usti teshik kurgoshin idishga radioaktiv preparatni joylashtirib, teshik karshisiga fotoplastinka urnatsak, plastinkada kora doglar paydo buladi.
Bu esa radioaktiv preparatdan kandaydir nurlar tarkalayotganligini isbotlaydi (2-rasm). Agar bu nurlar yuliga magnit yoki elektr maydonini kiritsak fotoplyonkada uch xil dog paydo buladi, bu esa uch xil nur tarkalayotganligini kursatadi. 2-rasmdan kurinadiki, elektr va magnit maydonida nurlarning bir okimi (nurlar) manfiy kutbga, ikkinchi okimi (nurlar) musbat kutbga buriladi, uchinchi okimi nurlar esa uz yunalishini uzgartirmaydi.
- nurlar musbat zaryadli zarrachalar okimi bulib, ularning zaryadi elektron zaryadidan ikki marta ortik. Bu zaryadning massasi 4 u.b.ga teng. -zarracha musbat zaryadlangan geliy ioni ekanligi 1909 yilda isbotlandi. U material maydon xarakatida elektron kabul kilib, geliy atomiga aylanadi.
|
| |
Bir taktli quvvat kuchaytirgichlari

|
Bir taktli quvvat kuchaytirgichlari
|
bet | 2/3 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 107,5 Kb. | | #129876 |
Bog'liq 1403963091 497562. Bir taktli quvvat kuchaytirgichlari.
Bu rusumdagi quvvat kuchaytirgichlar hozirgi zamongacha qo‘llanilib kelgan bo‘lib, asosan radio to‘lqinlarni kuchaytirib berishga mo‘ljallangan.mazkur kuchaytirgichning elektr chizmasi va ularni vazifasini tahlil qilamiz. (2-rasm).
Bu kuchaytirgich A-rejimda ishlab, hozirgi zamonda asosan kuchaytirgich sifatida ishlatiladi. Elektron lampa pentodning anod yuklamasi bu Tr-transformatordir. Bir taktli quvvat kuchaytirgichning ishlash prinsipini qo‘yidagicha ishlaydi.chizmaning Ukirish qismiga o‘zgaruvchan kuchlanish berilsa, pentoddan oqib o‘tayotgan anod toki o‘zgarib boradi. Tok transformatorning birinchi g‘altagidan oqib o‘tib, induksiya qonuniga muvofiq ikkinchi g‘altakga tovushning o‘zgaruvchan kuchlanishi hosil bo‘ladi va dinamik-Dnga uzatiladi. Pentodning katodiga ulangan Rk Sk da hosilbo‘lgan avtomatik siljigan kuchlanish Rt qarshilik orqali pentodning boshqaruv to‘riga beriladi. Ekran to‘r qarshiligi Re va kondensator Se elektr filtr vazifasini bajarib, kuchlanishni o‘zgarmas U=const holda tutib turadi.
2-rasm. Bir taktli quvvat kuchaytirgichi.
ChizmadagiR-reostat Uk kirishdagi kuchlanishni o‘zgartiradi. Sa – kondensator transformatorning birinchi g‘altagini blokirovka qiladi, Tr-transformatorning ikkinchi g‘altagida yuklama sifatida dinamik-Dn ulangandir. Elektron lampalarni rusumiga qarab, bunday bir taktli quvvat kuchaytirgichlardan chegaralanmagan quvvat hosil qilib, olish mumkin. (2-jadval).
Bir taktli quvvat kuchaytirgichlar elementlari, quvvatni kuchaytirish jadvali.
Elektron vakuumli lampalar turi
|
R
|
RT
|
RE
|
SE
|
RK
|
CK
|
UA
|
UE
|
UE
|
Vt
|
kOm
|
kOm
|
mkF
|
kOm
|
mkF
|
V
|
V
|
V
|
1
|
6P14P
|
2,5
|
480
|
|
-
|
190
|
120
|
250
|
255
|
8,0
|
2
|
6F3P
|
1,8
|
350
|
16
|
35
|
350
|
70
|
230
|
160
|
14,0
|
3
|
6P1P
|
2,8
|
500
|
-
|
-
|
320
|
110
|
250
|
270
|
12,0
|
|
| |
Turkiston jadidlarini birlashtirishda jadidlarning rahbari deb tan olingan Maxmudxo`ja Bexbudiyning

|
Turkiston jadidlarini birlashtirishda jadidlarning rahbari deb tan olingan Maxmudxo`ja Bexbudiyning
|
bet | 2/6 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 62,5 Kb. | | #258667 |
Bog'liq Umidjon Norpo\'lat MaqolaTurkiston jadidlarini birlashtirishda jadidlarning rahbari deb tan olingan Maxmudxo`ja Bexbudiyning xizmati beqiyos bo`ldi. Jadidlar tarkibini yosh jihatdan tahlil qilish natijasida, jadidlarning Turkistonning bo`lg`usi davlat qurilishi dasturlarida, haqiqatdan ham, yoshlar dunyoqarashi o`z aksini topganligiga ishonch hosil qilamiz. 1910 yilda jadidlar safini asosan 13 yoshdan 36 yoshgacha bo`lganlar tashkil etgan. Jadidchilikning rahbari Bexbudiy o`sha paytda 36 yoshda bo`lgan bo`lsa, keyinchalik yoshlarning sevimli shoiriga aylangan Cho`lpon, endigina 13 yoshda edi. Ularning hech birlari, siyosiy ta`kiblar tufayli keksalik yoshigacha yetib yashamaganlar.
Jadidlar mafkurasida hozirgi kunda jamiyatni tashvishga solayotgan - dinning inson ma`naviy kamolotidagi o`rnini to`g`ri tushunish, bozorni shakllantirish jarayonlarini faollashtirish, tarakkiyparvar demokratik institutlarni vujudga keltirish, o`lkada o`ziga xos milliy rivojlanishni shakllantirish kabi tarixiy vazifalar jamlangan edi. Bu vazifalarni amalga oshirish uchun muxim shartlar bulib, islom tushunchasini yangilash, uni mutaassiblikdan tozalash, fan yutuqlari va ilg`or texnologiyani egallash muammolarini hal etish lozim edi. Biroq bu g`oyalar, jadidlar islomning butun ta`limotini qayta yozishga intilganlar, degan xulosaga olib kelmasligi kerak. Sababi ular o`z faoliyatlarida Qur`onni ham, va umuman, butun islom ta`limotini ham to`g`ri izohlab berishga intilganlar. Ular o`z asarlarida (A.Fitratning «Xind sayyohi qissasi», M.Bexbudiyning «Muxtasari tarixi islom» («Islomning qisqacha tarixi») kabilar) ayrim ruxoniylarning o`z manfaatlari yulida islom mohiyatini buzib ko`rsatganliklarini tanqid qiladilar va dindan foydalanilgan siyosiy tadbirlar qanchalar og`ir oqibatlarga olib kelishini ko`rsatib beradilar. Jadidlar islomning tarakkiyparvar rolini tushuntirish bilan ta`lim, iqtisod, madaniyat va umuman, jamiyat hayotining barcha sohalarini isloh etish zaruratini tushuntirishga intilganlar. Qur`on va uning tafsirini juda yaxshi bilgan Maxmudxo`ja Bexbudiy o`z maqolalaridan birida Qur`on oyatlari va hadislardan namunalar keltirish bilan islom xalq ta`limi va barcha fanlarga, shu jumladan, tarix faniga qay darajada katta ahamiyat berganligini isbotlab bergan. U islom tarixini bilmasligi oqibatida, aksariyat hollarda, ung`aysiz vaziyatga tushib qoladigan din peshvolarini tanqid qiladi.
|
| |
Ular nimalardan iborat edi

|
Ular nimalardan iborat edi
|
bet | 6/6 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 62,5 Kb. | | #258667 |
Bog'liq Umidjon Norpo\'lat MaqolaUlar nimalardan iborat edi
Birinchidan, sho`rolar hukmronligi yillarida o`zbek tili ilm-fan tili sifatida O`zbekistonda o`z ahamiyatini yo`qotdi. Barcha ilmiy ishlar faqat rus tilida olib boriladigan bo`ldi.
Ikkinchidan, mahalliy millat ziyolilari, o`z ona tillarida erkin ilmiy mushoxada va fikrlar asosida ijod qilishdan mahrum bo`ldilar, ular o`z qobiliyat va imkoniyatlarini to`laqonli ko`rsatolmadilar. Bu ham o`z navbatida bir vaqtlar jahon fani va madaniyati beshigini tebratgan Al-Xorazmiy, Ibn Sino, Ahmad Farg`oniy, Beruniy, Forobiy, Ulug`bek, Ismoil al-Buxoriy singari behisob qobiliyat sohiblarini bergan yurtga XX asrda ham ular ishining munosib davomchilarini tarbiyalab yetishtirishga jiddiy to`sqinlik qildi. Ammo shunga qaramasdan urushdan keyingi yillarda ham ilm-fan sohasida barakali ijod qilib, millatning shon-shuxratini dunyoga tanitgan siymolar xalqimiz orasidan yetishib chiqdi.
Adabiyotlar:
KarimovI.A.Yuksak ma`naviyat-yengilmas kuch. T.”Ma`naviyat”. 2008.
Abduraximova N., Ergashev F. Turkistonda chor mustamlaka tizimi.T «Akademiya». 2002.
Jadidchilik: islohot, yangilanish, musta taraqqiyot uchun kurash.T. «Universitet» 1999.
Qosimov B. Milliy uyg`onish. T. «Ma`naviyat» 2002.
Mustafo Cho`qay o`g`li. Istiqlol jallodlari. T. «G`.G`ulom». 1992.
.Ergashev B. Djadid; liberal ili demokrat? / Zvezda Vostoka.1991.
13. Ziyoev Hamid. Tarixning ochilmagan sahifalari.T.”Mehnat”.2003.
14.Ziyoev X. Turkistonda Rossiya tajovuzi va hukmronlgiga qarshi kurash.T.1998.
15. O`zbekiston Sovet mustamlakachiligi davrida.II kitob.T.”Sharq”. 2000.
16. SHamsuddinov R. O`zbekistonda sovetlarning quloqlashtirish siyosati va uning fojeali oqibatlari.T.”SHarq”.2001.
Mustabid tuzumning O`zbekiston milliy boyliklarini talash siyosati: Tarix shohidligi va saboqlari.T.”SHarq”. 2000.
|
| |
O`zbek matematik, mexanik va astronomlari aviatsiya, o`q-dori, harbiy texnika

|
O`zbek matematik, mexanik va astronomlari aviatsiya, o`q-dori, harbiy texnika
|
bet | 4/6 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 62,5 Kb. | | #258667 |
Bog'liq Umidjon Norpo\'lat MaqolaO`zbek matematik, mexanik va astronomlari aviatsiya, o`q-dori, harbiy texnika sifatini oshirishga aloqador bo`lgan bir qancha muhim ilmiy muammolarni hal qildilar. Bunda T.A. Sarimsoqov, V.I. Romanovskiy, M. Kamolov, N.N. Nazarov va boshqa olimlar hissasi katta bo`ldi. Ularning ehtimollik nazariyasi va matematika statistikasi sohasidagi ijodiy izlanishlari artilleriya otishmalari va bomba tashlash aniqligini, jangovar samolyotlarning ko`tarish imkoniyatini oshirishga, respublikada ishlab chiqarilayotgan harbiy texnikaning sifat ko`rsatkichlarini takomillashtirishga imkon berdi.
1943-1945 yillarda kulga kiritilgan muvaffaqiyatlar bilan UzFA Ittifoqda tanilgan ilmiy markazga aylandi. Bu paytda akademiya tarkibidagi 22 ta ilmiy muassasada 818 ilmiy xodim fan olamining turli jabhalarida tadqiqot ishlarini olib bordilar. O`zFAning faoliyatida ko`chirib keltirilgan ilmiy xodimlarning ham o`ziga xos hissasi bo`ldi.
Urush yillarining qiyinchiliklariga qaramasdan O`zbekistonda oliy va o`rta maxsus o`quv yurtlari va maorif muassasalarining faoliyati ham to`xtab qolmadi. O`zbekistonda 29 ta oliy va 52 ta o`rta maxsus o`quv yurti ishlab turdi, ularning soni Markazdan ko`chirib keltirilgan 31 ta oliy o`quv yurti va 7 ta Harbiy akademiya hisobiga yana ortib bordi. Bu o`quv yurtlarida urush yillari mobaynida 11.750 nafar yuqori malakali mutaxassis va 6.673 nafar kadrlar tayyorlandi.
Xalq ta`limi sohasida ham o`qituvchilarning frontga ketishi, ko`pgina binolarning gospitallarga, bolalar uyi va harbiy-o`quv punktlariga berilishi, darslik va o`quv qo`llanmalarining, mutaxassis kadrlarning yetishmovchiligi anchagina qiyinchiliklarni keltirib chiqargan edi. Shunday bo`lsa ham urush yillarida o`qitish ishlari muntazam olib borildi. O`quvchilar maktabda o`qish bilan birga yaradorlarga, frontga ketganlarning oila a`zolariga, urush nogironlari oilalariga yordam berdilar.
O`zbek adabiyoti ham xalqimizning yovuz dushmanga qarshi kurash yillarida o`zining munosib hissasini qo`shdi. Oybek, Hamid Olimjon, Shayxzoda, G`afur G`ulom, Uyg`un, Sobir Abdulla, Zulfiya, Temur Fattoh kabi shoir va yozuvchilar urush maydonlariga safarbar etuvchi she`rlari va maqolalari bilan xalqni galabaga ruhlantirdilar. Oybekning «Yovga o`lim!» she`ri, «Navoiy» romani, «Men yahudiy», Hamid Olimjonning «Yigitlarni frontga jo`natish», «Jangchi Tursun», «Roksananing ko`z yoshlari» va boshqa asarlar urush yillaridagi o`zbek adabiyotining yorqin namunalaridir.
|
| |