nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-chizma. Valuta bozorining turlari

|
-chizma. Valuta bozorining turlari
|
bet | 2/7 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 254,57 Kb. | | #247377 |
Bog'liq Valuta operatsiyalari hisobi2-chizma. Valuta bozorining turlari
Valuta bozori valuta munosabatlarining subyektlari va unda ishlatiladigan valutalarning soniga ko’ra, milliy, hududiy va jahon valuta bozorlariga bo’linadi.
Milliy valuta bozorlari muayyan davlat hududida rezidentlar va xorijiy yuridik va jismoniy shaxslar o’rtasidagi valuta munosabatlarini o’z ichiga oladi. Bu bozorlar milliy valuta konvertatsiya qilinmaydigan va qattiq valuta cheklovlari mavjud bo’lgan paytda davlat tomonidan milliy pul va valuta tizimini shakllantirish bosqichida shakllanadi. Bunday mamlakatlarda faqat vakolatli («devizli» yoki «valutali») banklar jahon valuta bozoriga chiqa oladi.
Jahon valuta bozorining konyunktura mexanizmi deganda, odatda, ushbu bozorda valutalarga bo’lgan talab va taklifning shakllanish mexanizmi tushuniladi. Bozorning konyunktura mexanizmi murakkab bo’lib, uni o’rganish moliyaviy vositachilar uchun nihoyatda muhimdir. Chunki bozorda, operatsiyalar o’tkazish jarayonida qaror qabul qilish uchun moliyaviy vositachilar ma’lum bir tahliliy ma’lumotlarga asoslanishi kerak.
2-jadval
Valuta bozorlari ishtirokchilari va ular o’rtasida tuziladigan bitimlar
-
Bozor
ishtirokchilari
|
Bitimlar
|
Asoslar
|
Tijorat banklari
|
mijozlar uchun bitimlar;
o’z mablag’lari asosida savdo
|
– hisob-kitoblarning o’tkazilishi; – foyda olish yoki mijozlar bitimlari bo’yicha pozitsiyalarning balanslashuvi
|
Tashkilotlar (eksportyor va importyorlar)
|
valutaning sotib olinishi;
valuta risklarini sug’urtalash uchun bitimlar;
xorijiy valutada kreditni olish va berish
|
xorijiy valutada to’lovlar; – tannarxning kalkulatsiyasi, valuta risklarini kamaytirish, imkoniyatlarini qo’llash uchun bazaning yaratilishi;
qulay shartlarning olinishi
|
Markaziy banklar
|
valutani sotish olinishi;
intervensiyalar
|
– to’lovlar, cheklar inkassatsiyasi, veksellar hisobi va boshqalar; – valuta bozorlarini ushlab turish uchun valutani sotib olish, bozorlarning normal darajadagi faoliyatini amalga oshirish
|
Brokerlar
|
– kurslarni o’rnatish hamda valuta va foizli bitimlarda bevosita qatnashish
|
– bitimlarni amalga oshirishdan olinadigan komission yoki foizli to’lovlar.
|
Valuta bozorlarining ishtirokchilari ko’p bo’lib, ularni quyidagi jadvalda ko’rish mumkin.Barcha ishtirokchilarni ikki asosiy guruhga ajratish mumkin, bular:
Passiv ishtirokchilar. Ular vaqti-vaqti bilan valutaoperatsiyalarini amalga oshirish ehtiyoji yuzaga keluvchi subyektlar bo’lib, ko’pincha yirik bitimlarga murojaat qilishadi. Banklarda o’rnatilgan narx bo’yicha hisob-kitobni amalga oshiradilar.
Aktiv ishtirokchilar. Ular «Market Makers» deb hamataladi. Asosan yirik va kam sonli bitimlarda ishtirok etib, o’z bo’limlariga va juda katta dilerlik shtatlariga egadirlar. Aynan ular bozorni shakllantiruvchilari hisoblanadi va passiv ishtirokchilar aynan ularga murojaat etadilar. Passiv ishtirokchilarga o’z narxlarini o’rnatadilar.
|
| |
Valuta operatsiyalari hisobi - bet 7

|
Valuta operatsiyalari hisobi
|
bet | 7/7 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 254,57 Kb. | | #247377 |
Bog'liq Valuta operatsiyalari hisobiO‘zbekiston bank tizimini isloh qilish va erkinlashtirishbo‘yicha qonunchilik hujjatlari to‘plami. – T.: «O‘zbekiston», 2003-yil.
Karimov I.A. O‘zbekiston milliy istiqlol, iqtisod, siyosat,mafkura. – T.: «O‘zbekiston», 1996-yil.
Karimov I.A. O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari. – T.: «O‘zbekiston», 1997-yil.
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. 1jild, – T.: «Ma’naviyat», 2008.
Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo‘llari va choralari. – T.: «O‘zbekiston», 2009.
Mamlakatimizni modernizatsiya qilish va yangilashni izchildavom ettirish – davr talabi. Prezident Islom Karimovning 2008yilda mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2009-yilda mo‘ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasi majlisidagi ma’ruzasi «Turkiston» gazetasi, 2009-yil 14-fevral.
Inson manfaatlari ustuvorligini ta’minlash – barcha islohot va o‘zgarishlarimizning bosh maqsadidir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimovning 2007-yilda mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2008-yilda iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirishning eng
|
| |
Chаnglаtish qаndаy ikki guruhgа аjrаtilаdi?

|
Chаnglаtish qаndаy ikki guruhgа аjrаtilаdi?
|
bet | 12/22 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 71,57 Kb. | | #148519 |
Bog'liq AbdurahimTest savollari TQMS Elektrgazpayvandchi II toifa
111. Chаnglаtish qаndаy ikki guruhgа аjrаtilаdi?
A. Gаz аlаngаsi bilаn vа Inert gаz bilаn
B. Gаz аlаngаsi bilаn vа flyus gаz bilаn
C. Gаz аlаngаsi bilаn vа elеktr gаz bilаn
D. Gаz аlаngаsi bilаn vа elеktr gаz bilаn
112. Chоkli kоntаktli pаyvаndlаsh usullаri turigа qаysi pаyvаndlаsh usuli kirаdi?
A. Uzluksiz pаyvаndlаsh
B. Uzlukli pаyvаndlаsh
C. Qisman pаyvаndlаsh
D. Yoyli payvandlash
Detallardan kirlarni tozalash qachon bajariladi? *; Yig‘ishdan oldin
Detallarni bir biriga nisbatan burchak ostida joylashtirib va tutashgan qirralarini payvandlashda qanday birikma hosil bo’ladi? *; Burchakli
Detallarni bir-biri ustiga paralel holatda mingizib va tutash qirralarini payvandlashda qanday birikma yosil bo’ladi? *; Ustma-ust
Detallarni bitta tekislikda yoki bitta yuzada birikma hosil qilishi qanday birikma hisoblanadi? *; Uchma-uchli
Detallarni payvandlash natijasida ularda ajralmas birikmalarni xosil qilish nima deb ataladi? *; Payvand birikma
Detallarni yig’ishda va ularni payvandlashdan oldin fiksatsiyalash uchun qo’yiladigan choklar qanday nomlanadilar? *; Ilashtiruvchi
Diffuziоn pаyvаndlаsh rеjimigа qаysi pаrаmеtr kirаdi? *; Cho‘kish tеzligi
Ekspluatatsion yuklanishlarni qabul qiladigan choklar qanday nomlanadi? *; Ishchi
Elektr yoyli payvandlash necha turga bo’linadi? *; 3
Elektr yoyli payvandlashni mexanizatsiyalashtirish va avtomatlashtirishga qaysi olim asos solgan? *; B.Е. Pаtоn
Elektrod bilan tebranma harakatlar nima uchun bajariladi? *; Chok enini kattalashtirish uchun
Elektron nurini fokuslash shakllantirish uchun hizmat qiladigan qurilmalar kompleksi nima deb ataladi? *; Elektron zambarak
Elektroshlak yordamida payvandlashda qanday payvandlash materiallari ishlatiladi? *; Plastinasimon elektrodlar
|
| |
Payvand birikmaning qaysi turi umuman qirralariga ishlov berilmasdan payvandlanadi? *; Ustma-ust

|
Payvand birikmaning qaysi turi umuman qirralariga ishlov berilmasdan payvandlanadi? *; Ustma-ust
|
bet | 17/22 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 71,57 Kb. | | #148519 |
Bog'liq AbdurahimTest savollari TQMS Elektrgazpayvandchi II toifa
Payvand birikmaning qaysi turi umuman qirralariga ishlov berilmasdan payvandlanadi? *; Ustma-ust
Payvand chokini chizmalardagi «El» belgisi nimani anglatadi? *; Elektron-nurli payvandlash
Payvand chokini chizmalardagi «G» belgisi nimani anglatadi? *; Gaz bilan payvandlash
Payvand chokini chizmalardagi «Lz» belgisi nimani anglatadi? *; Lazerli payvandlash
Payvand chokini chizmalardagi «X» belgisi nimani anglatadi? *; Sovuqlayin payvandlash
Payvand konstruktsiyalarni tayyorlash uchun qo’llaniladigan prokat turlariga qaysi biri to’g’ri kelmaydi? *; Quymalar
Payvand qirralarning orqa tomonini asosiy chok bilan to’ldirish uchun qo’yiladigan choklar qanday nomlanadilar? *; Payvand ostidagi chok
Payvandlanayotgan metallning qanday qalinligida elektr-shlak payvandlash tejamliroq bo‘ladi? *; 40 mm dan ortiq
Payvandlash apparatlaridagi «A» harfi nimani anglatadi? *; Avtomat
Payvandlash apparatlaridagi «YA» harfi nimani anglatadi? *; Yarim avtomat
Payvandlash davomida yo‘naltirilgan harakat bo‘ylab yoki buyum yuzasi bo‘ylab harakatlanadigan payvandlash apparati nima deb ataladi? *; Payvandlash traktori
Payvandlash vannasining kristallanish natijasida xosil bo’lgan payvand birikmaning bir qismi nima deb ataladi? *; Payvand chok
Plаstmаssа tаrkibigа qаndаy qo‘shimchаlаr kirmаydi? *; Iоnizаtоrlаr
Plаstmаssаlаr – bu *; Оrgаnik sintеtik mаtеriаllаr
Plаzmа yordаmidа chаnglаtishdа qаndаy jihоzlаr ishlаtilаdi? *; Plаzmаtrоn
Plаzmаli pаyvаndlаshdа qаndаy pаyvаndlаsh mаtеriаllаri ishlаtilаdi? *; Pаyvаndlаsh simi
Po‘lаtlаrdа issiq dаrzlаr qаndаy hаrоrаtdа sоdir etilаdi? *; Sоlidus hаrоrаtidаn likvidus hаrоrаt intеrvаli оrаsidа
|
| |
Ximiyaliq kondensaciya usillari

|
Ximiyaliq kondensaciya usillari
|
bet | 3/3 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #103809 |
Bog'liq 1v b vbbvXimiyaliq kondensaciya usillari
Ximiyaliq reaksiyalar (oksidleniw, qaytariliw, almasiniw, erimeytug’in gidroliz ha’m basqa) na’tiyjesinde jaman eriytug’in zatlar payda qiliwg’a tiykarlang’an. Na’tiyjede zatlardin’ kolloid eritpeleri payda boladi. Ma’selen, gidroliz reaksiyasi sebepli FeCl3den Fe(OH)3 kolloid eritpesi alinadi:
FeCl3 + 3H2O = Fe(OH)3 + 3HCL
n Fe(OH)3 +n HCl = FeOCl + nH2O
Kolloid bo’lekshenin’ du’zilisi:
{m [Fe(OH)3] * nFeO *(n-x)Cl} + xCl
Polimerleniw ha’m polikondensaciyalaniw usillari
Bul usillar menen joqari molekulyar birikpelerdin’ kolloid eritpeleri alinadi.
Joqari molekulyar birikpelerge cellyuloza, kraxmal, beloklar, nuklein kislotalar ha’m basqalar kiredi. Olar polimer zatlar dep ataladi, olar bir neshe min’ to’menmolekulalardin’ (monomer) o’z-ara birigiwden payda boladi. Ma’selenetilennin’polimerleniwi na’tiyjesinde joqari molekulyar zat – polietilen payda boladi:
n CH2 + Ch2→[. . . CH2—CH2- . . . ]n
Polietilennin’ molekulyar massasi 20000 g’a ten’.
Joqari molekulyar zatlar awil xojalig’ina topiraq strukurasin jaqsilawg’a ha’m o’nimdarliqti asiriwg’a ja’rdem beredi.
Paydalang’an a’debiyatlar
1. A.G. Kasatkin. “Основные процессы и аппараты химической технологии”.-M.:Химия, 1973.
2. S.A. Faramazov. “ Оборудование ефтепереработывающих заводов”. Учебное пособие.-M.: Химия, 1984.
3. Z.Salimov, I.To’ychiyev. Kimyoviy texnologik processlari va apparatlari. T.:O’qituvchi.1987.
4. @arxiv.uz
5. @ziyonet.uz
Itibarin’iz ushin raxmet!!!
|
| |
Mexanikaliq usil - Zatlardin’ kolloid jag’dayi ha’m kolloid eritpelerdin’ aliniwi

|
Zatlardin’ kolloid jag’dayi ha’m kolloid eritpelerdin’ aliniwi
|
bet | 2/3 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #103809 |
Bog'liq 1v b vbbvMexanikaliq usil
Bul usil, tiykarinan, belgili ku’sh ta’sirinde zatlardi maydalawg’a tiykarlang’an. Sonin’ ushin arnawli sharli yaki kolloid digirmanlardan paydalaniladi. Sharli digirman tig’izjabilatug’in cilindr idis bolip, onin’ ishine ha’r qiyli o’lshemli polat yaki shinni sharlar saling’an boladi. Bo’leksheler o’lshemi 50-60 mk a’tirapinda boladi. Ishine zat salinip tez aylandirilg’anda, zat sharlar za’rbinenmaydalanadi. Biraq zatlardin’ maydalaniw da’rejesi u’lken bolmaydi.
Bunday digirmanlarda tu’rli boyawlar, farmacevtka preparatlari, ku’kirt ha’m grafittin’ kolloid eritpeler tayarlanadi. Ku’kirttin’ kolloid eritpeleriawil xojalig’inda o’simliklerdin’ ziyankeslerine qarsi isletiledi.
Kolloid eritpelerdi aliwdin’ ultra dawis ha’m peptizaciya usillari. Ultra dawis usili
Ultradawis usili sanaatda keyingi jillarda ken’ qollanilmaqda. Bul usilda, dawis tolqinlarinin’ ku’shli terbelisi na’tiyaesindebo’leksheler maydalanip, tegis tarqaladi.
Ultra dawis usilinda ku’kirt, boyaw, simob , qorg’asin. Cink, kauchuk, kraxmalha’m basqa zatlardi disperslew mu’mkin.
Peptizaciya usili
Bul usil zatlardi disperslewshi peptizatorlar ja’rdeminde gel jag’dayinan zol jag’dayina o’tiwine aytiladi. Peptizatorlar eritpedegi bo’lekshelerdin’ irileniwine sebeb bolatug’in koagulawshi ionlar neytrallanadi. Ma’slen, Fe(OH)3 zolin aliwda az mug’dardag’i FeCl3peptizator waziypasin atqaradi. Bul jag’dayda temir ionlari kolloid bo’leksheler sirtina jutilip, olarg’a on’ zaryad beredi. Na’tiyjede bir qiyli zaryadli on’ ionlar bir-birinen iyterilip tez gidrolizge aylanadi, yag’niy sho’kpe eritpe halina keledi.
Kolloid eritpe aliwdin’ kondensacion usillari:
Fizikaliq kondensacion usil
Ximiyaliq kondensacion usil
Fizikaliq kondensacion usil
Kondensaciyalaniw processi sistemada erkin energiya menen salistirma ko’lemnin’ kemeyiwi sebepli payda boladi. Ma’selen, sirttag’I ig’alliqtin’ suwiwi na’tiyjesinde suw bo’leksheleri kondensaciyalanip, kolloid sistema dumanin payda qiladi.
Rossiyali alimlardan S.Z.Roginskiy ha’m A.I.Shalnikovlar suyiq dispers ortaliq ha’m qattizatlardi puwlatip, suwiq sirtda kondensatlaw menen kolloid eritpeler payda qiliw a’sbabin jaratadilar.
Fizikaliq usillardan ja’ne biri, bul sistemada eritiwshi o’zgertiriw joli menen alinadi. Ma’selen, ku’kirt ha’m kanifolsuwda erimeydi, biraq etil spirtde shin eritpe payda qiladi Usi shin eritpe u’stine az mug’darda suw qosilsa ku’kirt molekulalari kondensaciyalanip, kolloid eritpe payda qiladi.
Elektr ja’rdeminde zatlardi maydalap, kolloid eritpeler aliw ken’ xojaliq a’himioyetke iye boladi. Bul usil menen altin, gu’mis, platina ha’m basqa qimbat bahali metallardin’o’zinen elektrod tayaqshasi tayarlap, elektr qorina jalg’ang’annan son’ elektrodlar dispers ortaliq H2O g’a tu’sirilip, elektrodlar ushi bir-birine tiyiwinen elektr yoyi payda boladi.
|
| |
198 qishloq xo’jaligi ekinlarini joylashtirishda sun’iy yo’ldosh ma’lumotlarining ahamiyati

|
198 qishloq xo’jaligi ekinlarini joylashtirishda sun’iy yo’ldosh ma’lumotlarining ahamiyatiBog'liq Magistrlar-FEVRAL-1 qism-198-202
198
QISHLOQ XO’JALIGI EKINLARINI JOYLASHTIRISHDA SUN’IY YO’LDOSH
MA’LUMOTLARINING AHAMIYATI
Ro’zimov Surojbek Norbek o’g’li,
Bekmurodova Muyassar Yodgor qizi-
“Urganch Davlat Universiteti” magistrantlari
Annotatsiya
Ushbu maqolada bugungi kunda qishloq xo’jaligini o’rganishda , ekinlarni joylashtirishda
va qishloq xo’jaligi tarmoqlarini takomillashtirishda, to’g’ri taqsimlashda sun’iy yo’ldosh
ma’lumotlarini ahamiyati ko’rsatilgan. Sun’iy yo’ldosh ma’lumotlarining sohada
ishlatilishi , ulardan olingan ma’lumotlarning aniqlilik darajalari haqida yoritib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
Qishloq xo’jaligi, ekinlarni joylashtirish, sun’iy yo’ldosh, qishloq xo’jalik
tarmoqlari, sun’iy yo’ldosh ma’lumotlarining ahamiyati.
Kirish.
Ilm-fan taraqqiyoti natijasida sun’iy yo’ldoshlarning yaratilishi uzoq
masofadan turib yer yuzasiga oid ma’lumotlarni olish va ularni tahlil qilishda geografik
fanlar taraqqiyotida muhim rol o’ynamoqda. Kosmik fazodan turib yer yuzasini o’rganish
dastlab 1960-yildan boshlangan bo’lsa, 1972-yil Landsat va 1984-yilda SPOT
platformalarining ish boshlashi bugungi kunda yer yuzasini o’rganish imkoniyatlari yanada
yuqori pog’onaga olib chiqdi. Aynan shunday yo’ldoshlardan foydalanish, tasvirga oluvchi
moslamalarni ishlash muddatini uzaytirib, yer yuzasining kichik o’lchamdagi ob’ektlarini
va katta maydonlarini sifatli, qisqa vaqtda ko’p marotaba fotosuratlarga olish imkonini
beradi. Bundan tashqari, olingan sur’atlar natijalarini raqamlar shaklida yerga uzatish
imkoniyati ulardan foydalanish va qayta ishlash uslublarini yanada kengaytiradi. Fazoviy
tasvirlash materiallarini birlamchi raqamlar shaklida berilishi, elektron hisoblash
texnikasidan to’la qonli foydalanishni taqozo etadi. Kompyuterlar yordamida raqamli
ma’lumotlarni turli uslubda qayta ishlash, tasniflash, kodlash va boshqa ma’lumotlar bilan
taqqoslash imkoniyatlari yuzaga keladi.
68
Xorijiy mamlakatlardagi ilmiy tadqiqot
institutlarida turli yo’nalishlardagi geologik muammolarni hal qilishda, asosan yer ustining
raqamli tasvirlaridan olingan fotoma’lumotlarni qo’llash jarayoni rivojlanib bormoqda.
68
wikipedia
|
| |
Ma’mun-universiteti” ntm iqtisodiyot fanidan mustaqil ish 22 – 52 guruh talabasi allaberganov g`ayrat jumanazarovich

|
Ma’mun-universiteti” ntm iqtisodiyot fanidan mustaqil ish 22 – 52 guruh talabasi allaberganov g`ayrat jumanazarovich
|
bet | 1/11 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 255 Kb. | | #250848 |
Bog'liq 02.O‘zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatining
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM,
FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
“MA’MUN-UNIVERSITETI” NTM
IQTISODIYOT FANIDAN
MUSTAQIL ISH
22 – 52 GURUH TALABASI
ALLABERGANOV G`AYRAT JUMANAZAROVICH
URGANCH – 2024
O‘zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik faoliyatining
davlat tomonidan tartibga solinishi.
REJA:
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning milliy iqtisodiyotda tutgan o’rni
hamda ijtimoiy–iqtisodiy ahamiyati.
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo’llab-quvvatlashda davlatning
iqtisodiy siyosati.
O’zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikrivojlanishini
rag’batlantirish va qo’llab – quvvatlash tizimi.
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning milliy iqtisodiyotda tutgan o’rni hamda ijtimoiy–iqtisodiy ahamiyati. Mamlakat iqtisodiyoti o‘sish sur’atlarini jadallashtirishda olib borilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar orqali aholi ehtiyojlarini qondirish, ularning daromadlarini oshirish masalalarini hal etish, farovon yashashini ta’minlash, bandlik, sog‘lom raqobat muhitini yaratish, bozordagi talab va taklifga samarali ta’sir ko‘rsatish, ayollar va yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirish maqsadida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik korxonalarini rivojlantirish ustuvor yo‘nalishlardan biridir. 2018 yil dekabr holati ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda kichik tadbirkorlikning YAIMdagi ulushi 59,4 foizni tashkil etdi, 48,9 mingta yangi kichik korxona va mikrofirmalar tashkil qilindi. (O‘tgan yilning shu davriga nisbatan 28,2 foiz ko‘p demakdir. Kichik tadbirkorlik sub’ektlarining soni (har 1000 aholiga, birlikda) 13,2 birlikni tashkil qildi).
|
| |
Ishqаlаb pаyvаndlаsh rеjimigа qаysi pаrаmеtr kirаdi? *; Dеtаl аylаnish chаstоtаsi

|
Ishqаlаb pаyvаndlаsh rеjimigа qаysi pаrаmеtr kirаdi? *; Dеtаl аylаnish chаstоtаsi
|
bet | 15/22 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 71,57 Kb. | | #148519 |
Bog'liq AbdurahimTest savollari TQMS Elektrgazpayvandchi II toifa
Ishqаlаb pаyvаndlаsh rеjimigа qаysi pаrаmеtr kirаdi? *; Dеtаl аylаnish chаstоtаsi
Ishqаlаb pаyvаndlаsh usullаrining qаysi biri birikmаlаrni hоsil qilishdа nаfаqаt jismlаr аylаnishi bilаn sоdir etilаdi? *; Оrbitаl
Jismning ko’ndalang kesim yuzasiga qo’yilgan kuch qanday nomlanadi? *; Kuchlanish
Kalta choklar qanday payvandlanadi? *; Bir o‘tishda
Karbid kalsiy va suvdan atsetilen olinadigan qurilma qanday ataladi? *; atsetilen generatori
Kerak bo’lgan holatda detallarni fiksatsiyalovchi choklar qanday nomlanadilar? *; Tutashtiruvchi
Keramik flyuslarning avzalliklari nimada? *; Legirlovchi qo‘shimchalarni kiritish imkoni mavjud
Kislorod bilan po`latni kesish jarayoni nimaga asoslangan? *; Po`latni 1300-1400 0C qizdirilganda temirning toza kislarod oqimida jadal yonish xossasiga asoslangan.
Ko‘ndаlаng kеsim yuzаsi qаndаy bo‘lgаn dеtаllаrni qаrshiliq bilаn uchmа-uch pаyvаndlаnаdi? *; 250 gаchа
Kuch ta’siri to’xtatilgandan so’ng jism o’z holatiga qaytmadigan deformatsiya qanday nomlanadi? *; Qoldiq
Kuch ta’siri to’xtatilgandan so’ng jism shakli o’z holiga tiklanish deformatsiyasi qanday nomlanadi? *; Elastik
Kuch ta’sirida qattiq jismni shakli va o’lchami o’zgarishi qanday nomlanadi? *; Deformatsiya
Kаltа chоklаr qаndаy pаyvаndlаnаdi? *; Bir o‘tishdа
Kаvshаrlаsh - bu *; Аjrаlmаs birikmаlаr
Kаvshаrlаshdа qаndаy kаvshаrlаgichlаr qo‘llаnilmаydi? *; Yumshоq
Kоntаkli pаyvаndlаsh mаshinаlаrining elеktrоdlаri qаndаy mаtеriаllаrdаn tаyorlаnаdi? *; Mis vа mis qоtishmаlаri
Kоntаktli chоkli pаyvаndlаsh turigа qаysi pаyvаndlаsh usuli kirаdi? *; Qаdаmli pаyvаndlаsh
Kоntаktli chоkli pаyvаndlаshdа gеrmеtik pаyvаnd birikmаlаr qаndаy hоsil bo‘lаdi? *; Bir qаtоr bir birini yopuvchi nuqtаlаr hоsil bo‘lishigа qаrаb
|
| |
Valuta operatsiyalari va ularning turlari. SPOT operatsiyalari yoki kassa bitimlari

|
Valuta operatsiyalari va ularning turlari. SPOT operatsiyalari yoki kassa bitimlari
|
bet | 3/7 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 254,57 Kb. | | #247377 |
Bog'liq Valuta operatsiyalari hisobi 2. Valuta operatsiyalari va ularning turlari. SPOT operatsiyalari yoki kassa bitimlari
Valuta operatsiyalari – bu xorijiy valutada va valutaviy qimmatliklar bilan bo’ladigan oldi-sotdi operatsiyalaridir.
Xorijiy valuta deganda rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarning banknotalari va almashinuvchi tangalari tushuniladi.
Valuta qimmatliklariga quyidagilar kiradi:
xorijiy valutada yozilgan qarz majburiyatlari, ya’ni oddiyveksellar va trattalar;
xorijiy valutada yozilgan qimmatli qog’ozlar;
oltin, platina va boshqa qimmatbaho metallar, toshlar.
Valuta operatsiyalari asosan valuta bozorlarida amalga oshiriladi. Rasmiy valuta-moliya bozorining eng yiryk jahon markazlari London, Nyu-York, Frankfurt Mayn va Tokio kabi yirik shaharlarda ko’p sonli bo’limlar tarmog’iga va chet el valutasi zaxirasiga ega bo’lgan taniqli tijorat banklari faoliyat ko’rsatadi.
Valuta bozorlarida amalga oshiriladigan valuta operatsiyalari mohiyatiga ko’ra quyidagicha bo’linadi.
3-chizma. Valuta bozorlarida amalga oshiriladigan valuta operatsiyalari
Valuta qimmatliklaridan Xalqaro pul Mamlakat hududiga foydalanish bo’yicha o’tkazmalarning (dan) valuta qimmat-
huquqlarning boshqa o’tish amalga oshirilishi liklarini olib kirish va bilan bog’liq operatsiyalar olib chiqish
Valuta operatsiyalari
-
Rezidentlar bilan cheklovlarsiz amalga oshiriladigan joriy valuta
operatsiyalari
|
|
Mamlakat Markaziy bank tomonidan rezidentlarga ruxsat etiladigan kapital harakati bilan bog’liq operatsiyalar
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
-rasm. Logometrik termometrning umumiy sxemasi

|
-rasm. Logometrik termometrning umumiy sxemasi
|
bet | 5/12 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 38,07 Kb. | | #158547 |
Bog'liq Nazorat-o’lchov asboblari bo`yicha umumiy ma’lumotlar-fayllar.org
Termometr quyidagicha ishlaydi. (4-rasm). O’t oldirish kaliti ulanganda tok ikkita parallel zanjir orqali o’ta boshlaydi: ko’rs’atkishdagi Lx va L2 g’altaklar termokompensatsiya qarshiligi R; ko’rsatkichning L3 g’altagi - datchik termorezistori 4.
Lx va L2 g’altaklardan o’tayotgan tok qiymati asbob ishlashi davomida deyar- li o’zgarmaydi va ularda hosil bo’ladigan magnit oqimlar amalda doimiy bo’ladi. L3 g’altakdan o’tayotgan tok kuchi va demak, unda hostl bo’ladigan magnit oqimining quvvati termorezistor 4 ning qarshiligiga bog’liq. Datchik o’rnatilgan muhit harorati past bo’lganda termorezistor qarshiligi yuqori bo’ladi (4-rasm). Natijada, Z,3 g’altakdan o’tayotgan tok kuchi va unda hosil bo’ladigan magnit oqimi juda kichik bo’ladi. Bu holda L2 g’altakda hosil bo’lgan magnit oqimi, L3 g’altakdagi magnit oqimidan ancha kuchli bo’ladi. Uchta g’altak magnit maydonlarining o’zarov ta’sirida hosil bo’tgan natijaviy magnit oqim doimiy magnit 2 ni va u bilan strelka 1 ning chap tomonga, ya’ni shkalaning past Haroratlar tomoniga buraydi.
Datchik o’rnatilgan muhit harorati oshishi bilan termorezistor qarshiligi kamaya boshlaydi. Bu L3 g’altakdan o’tayotgan tok kuchi ortishiga, unda hosil bo’layotgan magnit oqimining kuchayishiga olib keladi. Bu, uchta g’altakda hosil bo’lgan magnit maydonlaming o’zaro ta’siri natijasida hosil bo’lgan umumiy magnit oqimi qiymatining o’zgarishiga, doimiy magnit 2 va u bilan birga strelka 1 ning sekinasta o’ng tomonga, ya’ni shkalaning yuqori Haroratlar tomoniga burilishiga olib keladi. Shu tarzda, ko’rsatkich strelkasi datchik o’rnatilgan muhit harorati o’zgarishiga mos ravishda o’z holatini o’zgartirib turadi.
0’t oldirish kaliti o’chirilganda, harakatlanuvchi doimiy magnit 2 va karkasga joylashtirilgan doimiy magnitlar 3 ning o’zaro ta’siri natijasida strelka dastlabki, ya’ni 0 holatga qaytariladi.
Logometrik termometrlar termobimetall impulsli termometrlarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega. Uning datchiklarida ishonchlilikni pasaytiradigan harakatlanuvchi kontaktlar yo’q. Ko’rsatkichida strelkaning harakatlanish burchagi nisbatan katta, shkaladagi ma’lumotni tez va yengil o’qish imkoniyati bor. Logometrik ko’rsatkichning o’lchash aniqligiga tok manbayining kuchlanishi va atrof-muhit harorati deyarli ta’sir ko’rsatmaydi, chunki bulaming o’zgarishi uchta g’altakdagi magnit maydonga proporsional ta’sir ko’rsatib, natijaviy magnit oqimi o’zgarmay qoladi, demak strelkaning holati ham o’zgarmaydi.
|
| |
-rasm. Metallarning pardali faolsizlanishining sxematik tasviri

|
-rasm. Metallarning pardali faolsizlanishining sxematik tasviri
|
bet | 4/6 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 132,43 Kb. | | #134120 |
Bog'liq 2023-2024 Kor mar 12-rasm. Metallarning pardali faolsizlanishining sxematik tasviri.
G.A. Akimov nazariyasiga ko’ra, faolsizlanish hodisasi himoya parda hosil qiluvchi (oksidlovchilar, anodli qutblanish) va pardani buzuvchi (vodorod, golloid ionlari va katod qutblanish) kuchlar o’rtasidagi dinamik muvozanatning vujudga kelishidan iboratdir.
Metallarning faolsiz holatdagi korroziyaga chidamliligi himoya pardasining etilishiga undagi yoriqlarning miqdori va katta-kichikligiga bog’liq bo’lib, faolsiz holatning barqarorligi esa ayni sharoitda himoya pardasining barqarorligi bilan xarakterlanadi.
Ko’pchilik tadqiqotchilarning fikriga ko’ra, yaxshi elektron va yomon ion o’tkazish xossasiga ega bo’lgan metallning anodli erishini tanlab to’xtatuvchi himoya pardasi kislorod ajralishi bilan sodir bo’ladigan anod jarayonlari uchun unchalik ma’qul emas.
Metallar faolsizligining adsorbsion nazariyasiga ko’ra, metallning Yuzasida, uni to’liq yoki ayrim tadqiqotchilar fikricha Yuzaning faol qismlarida (masalan, metall kristall panjarasining burchak va qobirg’alarida) kislorod, oksidlovchilar yoki boshqa moddalarning monomolekulyar adsorbsion qavatini hosil bo’lishi tufayli metallar faolsiz holatga o’tadi deb tushuntiriladi.
Adsorbsion kislorod metall Yuzasidagi atomlarning hamma (Tamman va Langmyur) yoki ancha faol (Stronskiy fikricha) qismini valentliklarini to’yintiradi.
A.N.Frumkin, B.V.Ergiler, B.N.Kabanov, Z.A.Iofa, YA.M.Kolotirkin va boshqalarning nazariyasiga ko’ra, metall Yuzasining alohida qismlariga adsorbsiyalangan kislorodning himoya ta’siri, metall erishi anod jarayonining elektrokimyoviy to’xtashi bilan bog’liq bo’lishi mumkin.
Metallning Yuzasida kislorod atomlarining adsorbsiyasi natijasida ikkilamchi ion elektr qavatining o’rniga vujudga kelgan adsorbsion-ionli ikkilamchi elektr qavati metallni elektrod potensialini musbat qiymat tomonga siljitadi. Bunda metall ionining eritmaga chiqishi ortadi va metallning erish tezligi kamayadi.
B.V.Ergiler ma’lumotlariga asosan platina Yuzasini 6% adsorbsiyalangan kislorod bilan qoplanishi, uning HCl dagi potensialini 0,12 v musbat tomonga siljitadi va uning anod erish tezligi 10 marta kamayadi.
Metallarning faolsizlanishi bilan bog’liq bo’lgan jamiki hodisalarda ikkala faolsizlanish nazariyalari ham bir-birini inkor etmasdan, ular bir-birini to’ldiradi va ko’pgina hollarda pardali yoki adsorbsion deb emas, balki metallarning parda-adsorbsion faolsizlanishi deb yuritiladi.
Shunday qilib, faolsizlanish hodisasi metallarning zaryadi va Yuzasi xossasini unda oksidlar va boshqa birikmalarning adsorbsion, fazali yoki adsorbsion-fazali himoya pardasi hosil bo’lishi tufayli metallni erishi anod jarayonining sekinlashishi bilan xarakterlanadi.
|
| |
Metallarning turli holatdagi anod jarayonlarining xarakteri

|
Metallarning turli holatdagi anod jarayonlarining xarakteri
|
bet | 6/6 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 132,43 Kb. | | #134120 |
Bog'liq 2023-2024 Kor mar 1Metallarning turli holatdagi anod jarayonlarining xarakteri.
Faol holati
|
Faolsiz holati
|
O’ta faolsizlik holati
|
FeFe2+
CrCr2+
|
FeFe3+
CrCr3+
|
FeFeO (FeO Fe3+ eritmasida)
CrCrO (CrO Cr3+ eritmasida)
|
Faolsizlikning adsorbsion xarakterdagi o’tafaolsizlik kislorod adsorbsion qavati himoya xossasining yomonlashuvi tufayli sodir bo’ladi.
Metall va qotishmalarning o’tafaolsizligi o’takuchli oksidlovchilar ishlab chiqarishda va qayta ishlashda sodir bo’ladi.
Metallarning katod himoyasini qo’llash yoki korrozion muhitga metallning faolsiz holga o’tishi darajasiga olib keladigan qaytaruvchi yoki metall potensialini siljituvchi qo’shimchalar qo’shish orqali o’tafaolsizlanish paytida metallar korroziyasi bilan kurashish mumkin.
Metallar faolsizlanishining amaliy ahamiyati.
Metallarning faolsizlik holati katta amaliy ahamiyatga ega.
Ko’pchilik metallar masalan, alyuminiy va magniyni havoda sovuq titanni ko’pgina korrozion muhitlarda korroziyaga chidamliligi ularning faolsizligi bilan tushuntiriladi.
4-rasm. X18N9 Xromnikelli po’lat ni 50% li H2SO4 eritmasida 50 0 S dagi korroziyasining kinetikasi.
1-qutbsizlantirilmaganda; 2-2,5 mka/sm2 tok zichligida anodli qutbsizlantirilganda.
Metallarni o’ta oson faolsizlantiruvchi metallar bilan legirlash orqali ularning korroziyaga chidamliligini oshirish mumkin. Masalan, po’latni xrom (13-18% Cr) yoki xrom va nikel (18%Cr, 9% Ni) bilan legirlash uni zanglamaydigan va kislotaga chidamli holga keltiradi. Uglerodli va kamuglerodli po’latlarni suvdagi faolsizligini, suvga K2Cr2O7, NaNO2 va boshqa oksidlovchi-faolsizlantiruvchilarni qo’shish orqali ta’minlash mumkin.
Po’lat X18N9 va boshqa metallarni sulfat kislotasidagi faolsizligini tashqi doimiy tok manbai yordamida anodli qutblantirish orqali amalga oshiriladi.
|
| |
Harorat o’lchash asboblari turlari

|
Harorat o’lchash asboblari turlari
|
bet | 2/12 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 38,07 Kb. | | #158547 |
Bog'liq Nazorat-o’lchov asboblari bo`yicha umumiy ma’lumotlar-fayllar.orgHarorat o’lchash asboblari turlari
Dvigatellarning issiqlik rejimini nazorat qilish uchun Harorat o’lchash asboblari va avariya Harorat to’g’risida xabar beruvchi yorug’lik darakchilari o’rnatiladi. Ba’zi avtomobillarda gidrotransmissiya va moylash tizimidagi suyuqlik, akkumulatordagi elektrolit haroratini nazorat qilish uchun ham termometrlardan foydalaniladi. Hozirgi vaqtda avtomobillarda ikki turdagi termometrlar ishlatilmoqda: termobimetll impulsli va termorezistorli maginitelektor (logometrik).
Termobimetall impulsli termometr. Termobimetall impulsli termometr datchik va strelkali ko’rsatqichdan iborat (1-rasm).
Datchik konusli rezbaga ega bo’lgan metal qobiq 6ga mahkamlangan yupqa devorli jez ballon 9dan iborat. Datchikning termobitall plastinasi 3asosan izolyatori 8ga mahkamlangan. Termobimetall plastina umumiy qalinligi 0.25mm bo’lgan ikki qatlamdan iborat bo’lib, ustki qatlam issiqlikdan kengayish koeffitsiyenti nisbatan past bo’lgan invardan (36%nikel+63%temir va boshqa metallar), pastki qatlami esa issiqlikdan kengayish koeffitsiyenti yuqori bo’lgan kam magnitli po’latdan tayyorlangan. Bimetall plastinaga konstantan yoki manganin simdan tayyorlangan qizdiruvchi chulg’am4o’ralgan. Bu chulg’amning bir uchi bimetall plastina uchidagi qo’zg’aluvchi kontakt 2 bilan ulangan, ikkinchi uchi kontakt sim 5 orqali chiqish qisqichi 7 ga biriktirilgan. Qo’zg’almas kontakt 1 datchik qobig’i, ya’ni massa bilan tutashtirilgan.
Termometrning ko’rsatkichi П simon termobimetall plastina 10 dan iborat bo’lib, uning ishchi yelkasiga qizdiruvchi chulg’am 13 o’ralgan. Bimetall plastina- ning ishchi yelkasi strelka 12 ga shamirli biriktirilgan, termokompensatsiya yelkasi esa rostlanadigan sektor 11 ga mahkamlangan. Rostlash zarur bo’lganda sektor 11 o’z o’qi 14 ga nisbatan harakatlanishi mumkin.Sektor 16 elastik plastinasi 15 yordamida strelkani bimetall plastina uchidagi ilmoqqa tirab, unga shamirli asos hosil qiladi. Bu sektor rostlash tishchalariga ega. Datchik va ko’rsatkich chulg’amlari tok manbayiga ketma-ket ulanadi (1- rasm).
|
| |
-rasm.Elektr yuritmali spidometr sxemasi

|
-rasm.Elektr yuritmali spidometr sxemasi
|
bet | 12/12 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 38,07 Kb. | | #158547 |
Bog'liq Nazorat-o’lchov asboblari bo`yicha umumiy ma’lumotlar-fayllar.org13-rasm.Elektr yuritmali spidometr sxemasi
statorining ham keyingi g’altagidan o’tadi. Shunday qilib, elektrodvigatel statori chulg’amlaridan tok manbayidan kelayotgan impulsli tok o’tadi va datchik rotorining aylanish chastotasiga sinxron bo’lgan aylanuvchi magnit maydon vujudga keladi. Bu aylanuvchi magnit maydon elektrodvigatel rotorining magnitlari bilan o’zaro ta’sirlanib, rotomi aylantira boshlaydi. Rotor esa, o’z navbatida, spidometrning tezlik o’lchash va hisoblash mexanizmlarini harakatga keltiradi. Elektrodvigatel rotorining aylanish chastotasi generator (datchik) rotorining aylanish chastotasi, demak avtomobilning harakatlanish tezligiga proporsional ravishda o’zgaradi. Rl—R6 rezistorlar tranzistorlarni ochilib-yopilish sharoitlarini yaxshilash uchun xizmat qiladi.
http://fayllar.org
|
| |
Metallarning o’ta faolsizlanishi

|
Metallarning o’ta faolsizlanishi
|
bet | 5/6 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 132,43 Kb. | | #134120 |
Bog'liq 2023-2024 Kor mar 1Metallarning o’ta faolsizlanishi.
Metallarning faolsizlanishi oksidlovchilar yoki anod qutblanishi orqali sodir bo’ladi. Ammo faolsiz holatning barqarorligi ko’pgina hollarda oksidlovchining konsentratsiyasi yoki metallning anod qutblanishi potensialining qiymati bilan chegaralanadi, chunki ularning ortib ketishi korroziya tezligining ortishiga olib keladi. Jumladan HNO3 konsentratsiyasi 94% bo’lganda temirning korroziya tezligi tezda oshib ketadi; xuddi shunday effekt nikelni K2SO4 ning 1n li eritmasida potensialni + 0,6 v musbat qiymat tomonga siljishi anod qutblanishida ham kuzatiladi.
Korroziya muhitini oksidlovchi ta’siri yoki kuchli anod qutblanishi natijasida metallar faolsizligining buzilishiga o’tafaolsizlanish deyiladi.
O’tafaolsizlanishni HNO3 ning yuqori konsentratsiyali eritmasida kamlegirlangan po’latlarda, K2Cr2O7 qo’shilgan 50-1000 C gacha qizdirilgan 30 % li HNO3 eritmasidagi zanglamaydigan po’latlarda, nikelni K2SO4, xrom, nikel, xromli, xromnikelli po’latlarni H2SO4 eritmasida anod qutblanishi paytida kuzatganlar.
3-rasm. 250S li K2SO4 da nikelning potensiostatik usul bilan o’lchangan anod Va va katod Vk egri chiziqlari.
Vn.p.- faolsizlanish boshlanish potensiali. Vp.p-to’liq faolsizlanish potensiali. Vperep-o’ta faolsizlanish potensiali. Vo2-kislorod ajralish potensiali.
V.P.Batrakov va G.I.Akimov, N.D.Tomoshov va G.P.ChernoYEarning fikricha, o’tafaolsizlanish shu bilan izohlanadiki, anod yoki oksidlanish-qaytarilishi potensialini sezilarli miqdorda o’zgarishi anod jarayonining xarakterini o’zgartiradi, aniqrog’i bunda faolsizlik holatini buzadigan va metallning erish jarayonini oshiradigan eruvchan yoki beqaror birikmalar hosil qiluvchi metallarning Yuqori valentli ionlari hosil bo’ladi.
Temir va xrom uchun temir bilan-xrom olti valentli bo’lgan FeO va CrO ionlari xarakterlidir.
Yuqori valentli ionlar eritmada oksidlovchilar va elektrod jarayonlar ta’sirida metallda uch valentlikkacha qaytariladi, so’ngra ancha barqaror holga o’tadi.
Metallardagi har xil holatdagi anod jarayonlarining xarakteri (tasviri) jadval-8 da keltirilgan.
2-jadval.
|
| |
Computer science and engineering technologies

Computer science and engineering technologies
Download
389 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
30.11.2023
Hajmi
389 Kb.
#108343
Download
389 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Computer science and engineering technologies
Download
389 Kb.
Matnni ko'rish
-rasm Elektromagnitli yonilg’i sathi ko’rsatkichi

|
-rasm Elektromagnitli yonilg’i sathi ko’rsatkichi
|
bet | 9/12 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 38,07 Kb. | | #158547 |
Bog'liq Nazorat-o’lchov asboblari bo`yicha umumiy ma’lumotlar-fayllar.org10-rasm Elektromagnitli yonilg’i sathi ko’rsatkichi.
magnit maydon po’lat yakorchani va u bilan birga strelkani o’z magnit kuch chiziqlari bo’ylab yo’naltiradi. Yonilg’i sathi o’zgarganda datchik reostatining qarshiligi ham o’zgaradi. Natijada 5 va 7 g’altaklardan o’tayotgan tok va ularda hosil bo’layotgan magnit niaydonlarning o’zaro ta’siri o’zgaradi. Bu, natijaviy magnit maydon va unga mos ravishda strelkaning holati o’zgarishiga olib keladi. Asbob tok maobayidan ajratilganda, posangi 1 strelkani dastlabki holatiga qaytaradi.
Yonilg’i sathini o’lchash asboblaridagi logometrik ko’rsatkichlar tuzilishi, Harorat va bosim o’lchash asboblarining logometrik ko’rsatkichlari (3-rasm) bilan bir xil bo’lib, bir-biridan - g’altaklardagi o’ramlar soni va rezistorlar kattaligi bilan farq qiladi. Logometrik ko’rsatkichlarning o’lchash aniqligi elektromagnitli ko’rsatkichlarga nisbatan ancha yuqori, chunki ularda Harorat o’zgarishi bilan o’zining magnit o’tkazuvchanligini o’zgartirib turuvchi ancha salmoqli magnit o’tkazgichlar yo’q. Bundan tashqari, logometrik ko’rsatkichlarda strelkaning burilishburchagi nisbatan katta. Strelka va yakorchaga posangi kerak emas, chunki ular dastlabki holatiga ko’rsatkich qobig’iga joylashtirilgan kichkina doimiv magnit yordamida qaytariladi.
Avtomobil tezligini va dvigatel valining aylanish chastотasini nazorat qilish asboblari
Harakat tezligi bosib o’tilgan yo’l va dvigatel tirsakli valining aylanishlar chastotasini nazorat qilish uchun avtomobillar spidometr va taxometrlar bilan jihozlanadi.
Spidometrlar ishlash prinsipi bo’yicha magnitoinduksiyali va elektrli turlariga bo’linadi. Spidometr harakatni egiluvchan val (po’lat tros) yordamida uzatmalar qutisiga o’rnatilgan reduktordan yoki uzatmalar qutisiga joylashtirilgan generator- da hosil bo’lgan EYuK ta’sirida aylantiriladigan elektrodvigateldan oladi.
Spidometr tezlik o’lchash va hisoblash mexanizmlaridan iborat. Tezlik 0’1- chash mexanizmi, spidometrning kirish validagi aylanma harakatni ko’rsatkich- strelkaning shkalaga nisbatan harakatiga aylantirib beradi. Hisoblash mexanizmi spidometrning kirish validagi aylanma harakatni, sirtiga bosib o’tilgan yo’lni ko’rsatuvchi raqamlar yozilgan, hisoblash barabanchalarining aylanma harakatiga o’zgartirib beradi.
11-rasm. Spidometrning o’lchash mexanizmi
|
| |
Magnitoelektr (logometrik) termometrlar

|
Magnitoelektr (logometrik) termometrlar
|
bet | 4/12 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 38,07 Kb. | | #158547 |
Bog'liq Nazorat-o’lchov asboblari bo`yicha umumiy ma’lumotlar-fayllar.orgMagnitoelektr (logometrik) termometrlar. Logometrik termometr tuzilishi
va ishlash prinsipi bo’yicha termobimetall impulsli termometrlardan jiddiy farq qiladi. Uning datchigi (2-rasm) jezdan tayyorlangan ballon 1 ko’rinishida bo’Iib, pastki tekis qismiga
tok o’tkazadigan prujina 3 yordamida qisib turiladigan tabletkasimon termorezistor 4 joylashtirilgan. Prujina 3 bir uchi bilan qisqich 2 ga qadalib turadi va vtulka 5 yordamida datchik ballonning ichki devorchasidan izolyatsiya qilingan. Harorat o’zgarishi bilan termorezistor qarshiligi katta doirada o’zgaradi. Masalan, sovitish tizimidagi suyuqligining Harorat 40 °C dan 90 °C gacha ortsa, termorezistor qarshiligi 450 Ω dan 70 Ω gacha kamayadi.
Logometrik termometrlarning ko’rsatkichi ikki bo’lakli plastmassa karkas 2 dan iborat bo’lib (3-rasm), ular bir-biriga tortuvchi murvatlar bilan biriktirilgan. Karkasga uchta o’lchov g’altaklari J o’ralgan. Asbobning sezuvchanligini orttirish uchun birinchi va uchinchi g’aitaklar bitta darchaga, lekin bir-biriga teskari o’ralgan. Ikkinchi g’altak ikkinchi darchaga, birinchi va uchinchi g’altaklarga nisbatan 90° burchak bilan o’ralgan. Karkasning ichki qismidagi o’q 9 da doimiy magnit 3 joylashtirilgan. 0’q bir tomondan rostlanadigan tayanch 4 ga qadalgan bo’Isa, ikkinchi tayanch sifatida shkala ko’prikchasi 10 ishlatilgan.
Asbob tok manbayiga ulanganda uning chulg’amlaridan tok o’tib, g’altaklar atrofida magnit maydonni hosil qiladi. Doimiy magnit 3 ning maydoni uchta
3-rasm Logometrik ko’rsatkichi
g’altakning natijaviy magnit maydoni bilan o’zaro ta’sirlanib, doimiy magnitni ma’lum burchakka uradi. Q’q 9 ning tashqi uchiga mahkamlangan ko’rsatkich strelkaham doimiy magnit bilan birga shkala 11 nisbatan buralib o’lchanayotgan temrperaturaning kattaligini ko’rsatadi. To’k manbayi uzilgandan keyin strelkani dastlabki, ya’ni nol holatiga qaytarisfi uchun karkas tanasiga qo’shirncha doimiy magnit o’rnatilgan. Yig’ilgan ko’rsatkich mexanizmi po’lat qobiq 1ga jaylashtiriladi. Qobiq bir vaqtning o’zida ko’rsatkich chulg’amlarini tashqi magnit maydonlar ta’siridan saqlovchi ekran vazlfasimiham bajaradi. G’altaklarning chiqish simlari fls^chlar 6 ga ulanadi. Ko’rastkich shkalasi po’lat qobiqdagi maxsus uyachaga o’rnashtriladigan lampa yordamida yoritiladi.
|
| |
Termobimetall impulsli manometr quyidagicha ishlaydi

|
Termobimetall impulsli manometr quyidagicha ishlaydi
|
bet | 7/12 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 38,07 Kb. | | #158547 |
Bog'liq Nazorat-o’lchov asboblari bo`yicha umumiy ma’lumotlar-fayllar.orgTermobimetall impulsli manometr quyidagicha ishlaydi (6-rasm). Membrana 8 ostida bosim bo’lmaganda (o’t oldirish kaliti ulangan, lekin dvigatel ishla- mayotgan hoi) datchikdagi kontaktlar bir biriga minimal kuch bilan tiralgan va termobimetall plastina chulg’ami 7 dan o’tayotgan tok uning ishchi yelkasini qizdira- di va u egilib kontaktlarni uzadi. Bir necha daqiqadan keyin plastina soviydi va to’g’rilanib, kontaktlarni yana tutashtiradi. Shu tarzda datchik kontaktlari davriy ravishda tutashib-uzilib turadi. 0’z navbatida, ko’rsatkichdagi П simon plastinaning ishchi yelkasi, unga o’ralgan chulg’amdan o’tayotgan effek- tiv tok Ieff ta’sirida qiziydi va u egilib ko’rsatkich strelkasi 10ning ishchi holatga, ya’ni shkalaning nol belgisiga keltiradi.
Datchik membranasi ostida bosim paydo bo’lganda (dvigatel ishga tushgandan keying» hoi) elastik plastina 9 kontakt bilan birgalik- da ko’tariladi va termobimetall plastinani yuqori tomonga egadi. Endi kontaktlar uzili- shi uchun bimetall plastinadagi chulg’amdan ko’proq vaqt tok o’tkazilishi talab qilinadi. Bu esa, ko’rsatkichdagi termobimetall plastinaning ishchi yelkasi ko’proq qizi- shiga, ko’proq egilishiga, va demak, strelkaning kattaroq burchakka og’ishiga olib keladi. Ko’rsatkich bimetall plastinasining ishchi yelkasi qanchalik ko’p egilishi, ya’tii strelka qanchalik katta bosim ko’rsatishi, datchik membranasi ostidagi bosimning kattaligiga va elastik plastinadagi kontakt bimetall plastina ishchi yelkasidagi kontaktga qanchalik katta kuch bilan tiralib, uni deformatsiya qilish darajasiga bog’liq.
Termobimetall plastinalarning ishchi yelkalari atrof-muhit harorati ta’sirida ham qizishi mumkinligini hisobga olib, bu turdagi manometrlardagi bimetall plastinalarning har ikkalasida ham termokompensatsiya yelkalari ko’zda tutilgan.
7-rasm. Termobimetall impulsi manometr.
1-shtutser; 2-asos; 3-qobq; 4-rezistor; 5-kantakt vinti; 6-termobimetall plastina; 7-ishchi yelka chulg’ami; 8-menbrana; 9-elastik plastik; 10-ko’rsatqich strelkasi;
Impulsli asboblarnirig tuzilishi nisbatan sodda va ularda tashqi rriuhit harorati o’zgarishini yaxshi kompensatsiya qilish mexanizmi mavjud. Ammo kontaktlarning tutashib-uzilish jarayoni, ular orasida uchqun chiqishiga va bu sezilarli radioxalaqitlarni vujudga kelishiga olib keladi. Ish jarayonida kontaktlar kuyadi, yemiriladi, o’lchamlari o’zgaradi va natijada, datchikning ham dastlabki ko’rsatkichlari o’zgaradi, o’lchash aniqligi pasayadi. Shuning uchun oxirgi vaqtda bu turdagi bosim o’lchash asboblari reostat datchikli logometrik manometrlar bilan almashtirilmoqda.
|
| |
Yonilg’i sathini o’lchash asboblari

|
Yonilg’i sathini o’lchash asboblari
|
bet | 8/12 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 38,07 Kb. | | #158547 |
Bog'liq Nazorat-o’lchov asboblari bo`yicha umumiy ma’lumotlar-fayllar.orgYonilg’i sathini o’lchash asboblari
Yonilg’i sathini o’lchash asboblari avtomobil bakidagi yonilg’i hajmini va u qancha masofaga yetishini baholash imkonini beradi. Hozirgi zamon avtomobillarida yonilg’i sathini o’lchash uchun elektr asboblar ishlatiladi. Bu asboblarning datchigi yonilg’i bakiga, ko’rsatkich esa, haydovchi kabinasidagi asboblar paneliga joylashtiriladi. Ko’rsatkich shkalasi bak hajmi ulushida darajalanadi: 0,1/4,1/2, 3v’4, П (yoki F). Ko’rsatkich sifatida ikki turdagi asboblar joriy topgan: elektromag- nitli va logometrik. Har ikkala ko’rsatkich bilan yonilg’i sathi o’zgarganda qarshili- gi o’zgaradigan birxil reostatli datchiklar ishlatiladi. Ba’zi datchiklarga qo’shimcha kontaktlar o’rnatilib, ular bakdagi yonilg’i ma’lum minimal qiymatgacha (taxminan 50-100 km masofaga yetadigan darajagacha) kamayganda, tutashadi va asboblar panelidagi lampa yonadi.
9-rasm.Yonilg’I sathini o’lchash asbobining rostatli dachigi.
Reostatli datchikning (9-rasm) sezuvchi elementi sifatida kaprondan tay- yorlangan silindrik qalqi 1 ishlatilib, u pishang 7 bilan birga o’q 2 atrofida buralishi mumkin. Shu o’qning o’ziga reostatning bronzali sudralgichi 9 mahkamlangan va u harakatlanganda reostat chulg’ami 12 ustida sirg’aladi. Reostat chulg’ami 0,2 mm li nixrom simdan tekstolit taxtacha 10 ga o’ralgan. Rux qotishmasidan tayyorlangan datchik korpusi ikki bo’lakdan (5 va 4) iborat bo’lib, ular bir-biriga murvat 6 yordamida biriktirilgan. Korpusning ustki bo’lagi 4 dagi chiqish qisqichi 5 ga reostat chulg’amining bir uchi 11 ulangan. Reostat sudralgichi sim halqa 8 yordamida datchik korpusiga ulangan. Yonilg’i sathi kamaysa datchik qalqisi pastga tushadi va u bilan birga sudralgich ham buralib reostat qarshiligini kamaytiradi.
КамАЗ avtomobillariga o’matilgan БМ158-А belgili datchik boshqacharoq tuzilgan boMib, ularga qo’shimcha juft kontaktlar o’matilgan. Bu kontaktlar tutash- ganda, asboblar panelida (odatda, yonilg’i sathi ko’rsatkichining ichida) signal lampa yonadi va haydovchini yonilg’i tugayotganligidan ogoh qiladi. ВАЗ avtomobillariga o’matilgan datchiklar ham shunga o’xshash tuzilishga ega.
Elektromagnitli ko’rsatkich (10-rasm) asos 4 ga mahkamlangan yumshoq po’lat o’zakli bir-biriga nisbatan 90° burchak ostida joylashtirilgan ikki g’altak J va 7 dan iborat bo’lib, ularning usti qutb poynaklari 6 va 8 bilan qoplangan. G’altaklaming o’qlari kesishgan nuqtada joylashgan o’qda ko’rsatkich strelkasi 2, jez posangi 1 va poiat yakorcha 10 mahkarolaugan. O’t oldirish kaliti 5 ulanganda tok akkumulatorlar batareysidan ampermetr vako’rsatkichning В qisqichi orqali g’aitak 5 dan o’tadi, kevin ikki zanjirga bo’linadi: g’altak 7 orqali korpusga va datchik reostati 9 orqali korpusga. G’altaklar 5va 7 dan tok o’tganda, ular atrofida magnit niaydon hosil boiadi. Bu ikkala magnit maydonlaming o’zaro ta’sirida hosil bo’lgan natijaviy
|
| |
q = - λ - Elektrotermiya asoslari qizdırıw kinetikasining tiykarları

|
Elektrotermiya asoslari qizdırıw kinetikasining tiykarları
|
bet | 2/3 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 28,79 Kb. | | #112286 |
Bog'liq 1 SAPARBEK YULDASHOVq = - λ
Bul jerde - ıssılıq ótkezgishlik koefficiyenti, temperatura gradienti ıssılıq energiyasınıń tarqalıwın baqlaw, - waqıt, dF- maydan, ıssılıq aǵımınıń baǵdarına perpendikulyar.
Konvektsiya - bul materiya bólekleri háreketi menen birge ıssılıqtıń uzatılıwı tek suyıqlıq hám gazlarda baqlanadı. Tábiyiy konvektsiya ámeldegi, tıǵızlıqtaǵı ayrıqsha hám májburiy bolǵan ortalıqtıń háreketi sebepli payda boladı jasalma túrde jaratılǵan tábiyiy konveksiya.
Juwılǵan qattı deneden konvektsiya jolı menen ıssılıqtı muǵdarlıq ótkeriw formula menen xarakteristikalanǵan suyıqlıq yamasa gaz
q =
Bul jerde - konveksiya arqalı ıssılıq uzatıw koefficiyenti, - diywal temperaturası hám gaz, F - ıssılıq uzatıw maydanı.
Konvektiv ıssılıq uzatıw procesi júdá quramalı hám bir qatar faktorlarǵa baylanıslı. Íssılıq uzatıw koefficiyenti ıssılıq uzatıw hám temperaturalarǵa baylanıslı ıssılıq qabıl etiwshi ortalıq, qattı deneniń geometriyalıq ólshemleri hám forması ; juwılǵan ortalıqtıń termofizik qásiyetleri, ıssılıq ótkezgishlik koefficiyenti, ayriqsha ıssılıq sıyımlılıqı, jabısatuǵınlıq, tıǵızlıq, sonıń menen birge, tezlik hám xarakter átirap -ortalıq háreketi. Májburiy konvektsiya menen ıssılıq uzatıw koefficiyenti .Bul, birinshi náwbette, ortalıqtıń háreket tezligine baylanıslı.
Íssılıq nurlanıwı - energiyanıń elektromagnit tolqınlar formasında uzatılıwı. Bul process ıssılıq nurları ushın ashıq bolǵan ortalıqta júz boladı.Isitilgan deneniń betindegi ıssılıq energiyası energiyaǵa aylanadı tolqın uzınlıǵı 0, 4÷40 mkm bolǵan elektromagnit tolqınlar (0, 4÷0, 8 mikron - kórinetuǵın jaqtılıq, 0, 8÷40 mikron - infraqızıl nurlanıw ) hám jaqtılıq tezliginde tarqaladı.Jolda qattı denelerge dus kelgen elektromagnit tolqınlardıń energiyası, saatlıq shın mániste olar tárepinen sıpaladi, ıssılıqqa aylanadı, nurlanıw nurlanıwı (Stefan-Boltzman nızamı ) nurlardıń ayriqsha aǵımın anıqlaydı pútkilley qara tolqın uzınlıqlarınıń pútkil diapazonında shıǵarılǵan sap energiya dene (energiyanı sáwlelendirmeydi yamasa uzatmaydi)
|
| |