E slab qolish u chu n atam alar - U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov...

|
U. M. Matmusayev, M. Q. Qulmetov, T. A. Ochilov, T. A. Toytrova, J. R. Muxtarov metrologiya, stand artlashBog'liq Metrologiya, standartlash va sertifikatlash asoslariE slab qolish u chu n atam alar:
Shtapel tola, tanho iplar va birlamchi, ikkilamchi to ’da iplar, viskoza shtapel
tolasi, viskoza shtapel ipi, kardali paxta yigirish tizim i, tuzatish koeffitsienti, viskoza
to ’da iplari, pishitilgan viskoza to ’da ipi, vizk oza kordi, mis-am m iakli tolalari, mis-
ammiak to ’da iplari, chiziqiy zichligi, diatsetat iplari, kapron tolasi va iplari, m ono ip,
nitron tola va iplari, xlorin tola va iplari, shisha tolalar va m etall iplar, m etall iplar.
183
г
2 .1 3 .7 -§ .T o ’q im a ch ilik g azlam aiarin i sinash uchu n ish latilad igan
sta n d a rtla r
Gazlam a nam unasi-butun eni bo’yicha qirqilgan b o ’lak b o ’lib, laboratoriyada
sinov ishlari uchun qo’llaniladi.
N am una-bo’laklardan qirqilgan kesimlar bo’lib, har bir laboratoriya tajriba
usullari uchun alohida tayyorlanadi. N am una tanlash quyidagicha am alga oshiriladi.
N am una tanlash vaqtida gazlamaning chetki qismidan nam una olinmaydi.
Nam unalar olishda tashqi nuqsonlar b o ’lmasligi, qirqib olishda yirtilib ketmasligi va
har bir olingan nam una nomerlanishi shart.
GOST 3810-72 «Gazlam alardan namuna tanlash». Bu standart to ’qimachilik
materiallaridan laboratoriya m ashg’ulotlari uchun namuna tanlashga m o’ljallangan.
GOST 3811-72 «Gazlam alam ing chiziqli o ’lchamlari va m assasini aniqlash
uslubi». Bu standartda gazlamaning chiziqli o ’lchamlari, uzunligi, eni, chiziqli
zichligi, lm 2 og’irligi, konditsion massasi, sirt zichligini aniqlash uslublari
k o ’rsatilgan.
N am una uzunligi-tanda ipining boshlanishi va oxirgi qismi.
Nam una eni-arqoq ipining boshlanishi va oxirgi qismi.
1 pog.m dagi namuna m assasi-namuna massasining uzunligiga nisbati.
1 pog.m2 dagi namuna massasi-nam una massasining yuzasiga nisbati.
1 m2 dagi konditsion m assasi-lm 2 gazlamadagi berilgan konditsion namligi.
Gazlamadan namuna tanlash ishlari GOST 3810-72 standart bo’yicha amalga
oshiriladi. Gazlama nam unasining chiziqli o ’lchamlarini aniqlashda chizg’ich va stol
ishlatiladi. Stol uzunligi 3 m dan kam b o ’lmasligi kerak. Berilgan uchastkalarning
xatoligi ± lm m bo’lishi shart. Stol usti tekis va silliq bo’lishi lozim. Sinash ishlarini
olib borishdan oldin nam unalar GOST 10681-75 standart bo’yicha sun’iy iqlim
sharoitida 24 soat saqlanishi shart. Gazlamaning uzunligi va enini aniqlashda
namunaning 3 ta joyidan, boshidan, o ’rtasidan va oxiridan o ’lchash ishlari olib
boriladi. Gazlamaning qalinligini tolshinomer asbobi yordam ida diagonal b o ’yicha
boshidan, o ’rtasidan va oxiridan aniqlanadi. Chunki, materialni qirqish vaqtida
noto’g ’ri qirqilgan b o ’lishi mumkin. Gazlam aning eni, uzunligini 0,1
sm
184
aniqligigacha aniqlash shart. G azlam aning massasi tarozi yordam ida 0,01 g gacha
aniqlikda tortiladi.
Zichlik-100 mm masofaga to ’g ’ri keluvchi tanda va arqoq y o ’nalishidagi iplar
soni Gazlamaning zichligini aniqlash uchun chizg’ich, igna, qisqich, shablon, lupa
ishlatiladi Gazlamaning zichligini aniqlashdan oldin uni GOST 10681-75 standart
bo’yicha 24 soat sun’iy iqlim sharoitida saqlab turish kerak.
|
| |