Spyware tasnifi - I kirish ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Raqamli O‘zbekiston 2030»

|
I kirish ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Raqamli O‘zbekiston 2030»
|
bet | 12/26 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 2,07 Mb. | | #150023 |
Spyware tasnifi
1.Kuzatuvchilar(kuzatuv dasturlari) izdoshlari yoki izlovchilar, tajovuzkorga qurilmaning joylashuvi, ochilgan Web-saytlar, hujjatlar, kontaktlar ro‘yxati, harakat yo‘nalishi, eng ko‘p tashrif buyurilgan joylar.
Kuzatuvchilar ikki turga bo‘linadi: apparat va dasturiy ta'minot. Uskuna kuzatuvchilari Keychain kabi kichik bir qurilma kabi ko‘rinadi. Ularning aksariyati oddiygina obyektning hozirgi holati haqida ma'lumot beradi, ammo ba'zi variantlar kengroq funktsionallikka ega.
Ular mutlaqo qonuniy bo‘lishi mumkin — ular mashinalarining hozirgi holati haqida ma'lumot olish uchun avtomobilchilar tomonidan qo‘llaniladi, ularning yordami bilan qimmatli narsalarning joylashuvini va boshqalarni bilib olishingiz mumkin. Ular, shuningdek, qonuniy bo‘lishi mumkin: ular ish vaqtida hodimlarni nazorat qilishni istagan tashkilotlar yoki ularning farzandlari haqida tashvishlanadigan ota-onalar tomonidan qo‘llaniladi. Kuzatuvchilarning har ikkala toifasi qurbonning harakati haqida ruxsatsiz ma'lumot to‘plash uchun tajovuzkorlar tomonidan ishlatilishi mumkin.
Uskuna izdoshi kompyuterning tarkibiy qismlaridan biriga ehtiyotkorlik bilan kiritilishi mumkin va dasturiy ta'minot — har qanday qonuniy dastur yoki u bilan birga o‘rnatilishi mumkin. Huquqiy izdoshlar Yandex yoki Yahoo kabi qidiruv tizimlari va yirik Internet portallari tomonidan ishlab chiqarilgan brauzerlar uchun har qanday asboblar paneli yoki butun Internet-brauzerlarni shartli ravishda o‘z ichiga olishi mumkin. Foydalanuvchining ruxsatisiz yoki jaholat bilan bunday mahsulotlar xizmatlarni ishlab chiqishda va reklamalar uchun foydalanish maqsadida to‘liq ma'lumot to‘playdi.
Keyloggerlar(Keylogger).Keyloggerlar-qurilma klaviaturasidagi tugmachalarni bosadigan maxsus dasturlar yoki qurilmalar. Kuzatuvchilar kabi, keyloggerlar ikki turga bo‘linadi: apparat va dasturiy ta'minot.
1.4.- rasm. Realtime-Spy dasturi.
Dastur keyloggerlari ilovalar shaklida amalga oshiriladi, shuning uchun har bir operatsion tizim uchun bunday vositalar to‘plami mavjud (1.4.- rasm). Ularning ko‘pchiligi faqat oddiy tugmachalarni emas, balki Alt yoki Ctrl kabi xizmat
27
tugmachalarini ham o‘qishi mumkin, bu esa buyruqlarning tugma kombinatsiyasi orqali qaytarilishini ta'minlaydi. Bir qator keyloggerlar to‘plangan ma'lumotlarni scammers va boshqa tajovuzkorlarga yuboradi. Uskuna keyloggerlari kompyuterga ulangan kichik qurilmalar.
Ba'zilar BadUSB zaifligidan foydalanishlari mumkin. Dasturiy ta'minot keyloggerlaridan farqli o‘laroq, apparat qattiq diskka ta'sir qilmaydi: barcha ma'lumotlar ichki xotiraga yoki SD-kartaga saqlanadi. Har ikkala izlovchi va keyloggerlarning dasturiy ta'minotida josuslarga qarshi dasturlardan foydalanish tajovuzkor tomonidan qurbonning har qanday qurilmasiga, ya'ni shaxsiy kompyuter yoki smartfonga o‘rnatilishi mumkin. Uskuna variantlarini o‘rnatish qiyin (qurilmaga jismoniy kirish kerak) va jabrlanuvchini aniqlash osonroq, shuning uchun dasturiy ta'minot izdoshlari va keyloggers ko‘proq afzal ko‘riladi.Ularning asosiy maqsadi qurilmadan axborotni ruxsatsiz yig‘ishdir. Lekin juda tez-tez spyware dasturlari ([Object window]) marketing ma'lumotlarni to‘plash va maqsadli ko‘rsatish reklama uchun foydalanuvchilar Profil uchun ishlatiladi. Kompyuterning konfiguratsiyasi, dasturiy ta'minoti, tashrif buyurgan Web-saytlar va qidirish mexanizmlari uchun so‘rovlar statistikasi, klaviaturadan kiritilgan so‘zlar foydalanuvchi faoliyatining turini va uning manfaatlari doirasini juda aniq aniqlash imkonini beradi. Bu holda, spyware ma'lumotlarni to‘playdi va reklama firmasi server ularni o‘tkazmalari qachon adware dasturlari (adware) bilan bir guruh bor.
U yerda ma'lumotlar tahlil qilinadi va ushbu foydalanuvchiga reklamalarni aniq ko‘rsatish uchun ishlatiladi, ba'zan esa ko‘rib chiqilayotgan Web sahifalarning mazmuniga noto‘g‘ri kirish orqali sodir bo’ladi. Spyware tarqatish manbalari ikki asosiy kanallarga bo‘linishi mumkin. Ulardan birinchisi noqonuniy bo‘lib, zararli obyektlarning tarqalishidan ozgina farq qiladi. Tajovuzkorlar foydalanuvchilarni josuslarga qarshi dastur o‘rnatishga olib kelishi yoki oshkor qilinmagan zaifliklar orqali ehtiyotkorlik bilan amalga oshirishi mumkin. Ikkinchi kanal qonuniy hisoblanadi.
Ayg‘oqchi modul dasturiy ta'minotga qo‘shimcha o‘rnatilgan bo‘lishi mumkin. Ikkinchi guruhning namunali namunasi "markali" brauzerlarning ayrim versiyalari va ular uchun asboblar paneli bo‘lib, ular ishlab chiquvchilar uchun foydalanuvchi faoliyati haqida juda ko‘p ma'lumotni qonuniy ravishda to‘playdi. Xuddi shu narsa operatsion tizimlarning yangi versiyalari — masalan, janjal Windows 10 hayot yo‘lining boshida qayd etilgan bo‘lib, unda "telemetriya"ni yig‘ish uchun ko‘plab xususiyatlar topilgan. Ko‘pgina tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, qonuniy josuslik funktsiyalari yashirin yoki ochiq, deyarli barcha zamonaviy operatsion tizimlarda mavjud.
Josuslarga qarshi dastur Spyware asbob-uskunalar yoki dasturlar xavfini tahlil qilish, inson maxfiylik uchun juda xavfli hisoblanadi. Ularning yordami bilan tajovuzkorlar yoki yirik korporatsiyalar foydalanuvchilar haqida juda ko‘p shaxsiy ma'lumotlarni to‘plashlari mumkin. Turli xil josuslarga qarshi dasturlarning katta miqdori ommaviy kirishda yoki hatto rasmiy dastur do‘konlarida ham mavjud. Uskuna izdoshlari va keyloggers internetda erkin sotiladi. Ko‘pgina operatsion tizimlar, brauzerlar va apparat o‘rnatilgan va odatiy foydalanuvchilar hatto taxmin qila olmaydigan odatiy josuslik xususiyatlariga ega.
O‘zingizni josuslarga qarshi dasturlardan himoya qilish uchun siz bir qator oddiy amallarni bajarishingiz kerak: zamonaviy antivirus dasturini o‘rnating va unda reklama va josuslarga qarshi dasturlarni (adware va spyware) qidirish funktsiyalarini faollashtiring. Xavfsizlik devorini o‘rnating va o‘rnatilgan dasturlarning tarmoq faoliyatini nazorat qiling. Operatsion tizimlar va brauzerlarning maxfiylik sozlamalarini diqqat bilan tekshiring, qo‘shimcha funktsiyalarni o‘chirib qo‘ying va shaxsiy ma'lumotlarni kimgadir yuboring. O‘rnatish paytida ilovalarni o‘rnatish va komponentlarni tanlashga ehtiyot bo‘ling. Foydali dastur bilan birgalikda siz istalmagan dasturiy ta'minotni o‘rnatishingiz mumkin. O‘rnatilgan dasturlarning ro‘yxatini muntazam ravishda ko‘rib chiqing va noma'lum yoki kamdan-kam hollarda o‘chirib tashlang.
|
| |