nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani

|
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani
|
bet | 42/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
33- Mavzu.Ovqat hazm qilish a`zolari gigiyenasi.Me`da ichak kasalliklari va ularning oldini olish. Nazorat ishi- 4
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga ovqat hazm qilish a`zolari gigiyenasi va ulardagi kasalliklar haqida bilimlar berish. Olgan bilimlarini nazorat qilish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
|
| |
Dars bosqichlari - Sana: “ ” Odam va uning salomatligi fani Sinf: 8-a8-b8

|
Sana: “ ” Odam va uning salomatligi fani Sinf: 8-a8-b8
|
bet | 44/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Savol-javob o`tkazish
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
|
| |
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani

|
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani
|
bet | 48/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
37- Mavzu.Energiya almashinuvi.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga energiya almashinuvi haqida bilimlar berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
|
| |
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 43/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
34- Mavzu.Laboratoriya ishi: “So`lak fermentlarining kraxmalga ta`siri”.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga so`lak fermentlarining tarkibini va kraxmalga o`rgatish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-2, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
Darsning texnolgik xaritasi
-
|
| |
Darsning texnolgik xaritasi

|
Darsning texnolgik xaritasi
|
bet | 47/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
|
| |
- Mavzu - Sana: “ ” Odam va uning salomatligi fani Sinf: 8-a8-b8

|
Sana: “ ” Odam va uning salomatligi fani Sinf: 8-a8-b8
|
bet | 45/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)35- Mavzu.Moddalar va energiya almashinuvi haqida umumiy tushuncha.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga moddalar va energiya almashinuvi haqida bilimlar berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
Darsning texnolgik xaritasi
-
|
| |
VIII.Darsning borishi (reja)

|
VIII.Darsning borishi (reja)
|
bet | 54/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yagi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a 8-b 8-v
43-44 Mavzu. Ichki sekretsiya bezlari haqida umumiy tushuncha. Ichki sekratsiya bezlarining ahamiyati.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga ichki sekretsiya bezlari haqida bilimlar berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
|
| |
VIII.Darsning borishi (reja)

|
VIII.Darsning borishi (reja)
|
bet | 60/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
50- Mavzu.Nerv sistemasi kasalliklari.Nazorat ishi – 6
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga nerv sistemasi kasalliklari haqida bilimlar berish. Olgan bilimlarini nazorat qilish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
|
| |
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani

|
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani
|
bet | 59/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
49- Mavzu.Vegetativ nerv sistemasi.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga vegetative nerv sistemasining ahamiyati, tuzilishi haqida bilimlar berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
|
| |
VIII.Darsning borishi (reja)

|
VIII.Darsning borishi (reja)
|
bet | 57/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
I X.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
Sana:________“___” Odam va uning salomatligifani Sinf: 8-a8-b8-v
47-48 Mavzu.Bosh miya.
I.Darsning maqsadi:
a)ta’limiy maqsad: O’quvchilarga bosh miyaning ahamiyati, tuzilishi haqida bilimlar berish.
b)tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarni shaxsiy gigiyenaga amal qilishga undash, ekologik, iqtisodiy, ilmiy va huquqiy tarbiya berish.
c)rivojlantiruvchi maqsad: O`quvchilarning darslik va qo`shimcha adabiyotlar ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish.
d) shakllantiriladigan tayanch va fanga oid kompetensiyalar: Tk-1, Tk-2, Tk-3, Tk-4, Tk-5, Tk-6, Xk-1, Xk-3
II.Darsning turi: Amaliy, nazariy, aralash, noan`aviy, ananaviy.
III.Darsning usuli: . Aqliy hujum, savol-javob, guruhlarda ishlash.
IV.Darsning jihozi: Darslik ,ko’rgazmali qurollar.
V.Didaktik jihoz: Tarqatma materiallar, slaydlar ,bukletlar.
VI.Texnik jihoz: Kadoskop,kampyuter, diaproyektor ekran.
VII.Darsuchun talab etiladigan vaqt: 45 minut:
|
| |
Darsning texnolgik xaritasi

|
Darsning texnolgik xaritasi
|
bet | 58/81 | Sana | 09.09.2024 | Hajmi | 13,21 Mb. | | #270721 |
Bog'liq 8-sinf BIOLOGIYA KONSPEKT(1)Darsning texnolgik xaritasi
-
Dars bosqichlari
|
Vaqt
|
Tashkiliy qism.
|
|
Yangi mavzuni boshlashga hozirlik
|
|
Yangi mavzuni yoritish
|
|
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
|
|
Darsni yakunlash
|
|
Uyga beriladigan topshiriqlar
|
|
VIII.Darsning borishi (reja):
1.Tashkiliy qism: a)Salomlashish, b)tozalikni aniqlash,
d)davomatni aniqlash c) darsga tayyorgarlik ko`rish va dars rejasi
2. Uyga vazifani so`rab baholash: a) og`zaki so`rov b) daftarni tekshirish
v) tarqatma materiallar orqali g) misollar yechish e) amaliy.
IX.Yangi mavzu bayoni:
Yangi mavzuni mustahkamlash:
Uyga vazifa: Mavzuni o`qib o`rganib kelish _______________________
Foydalanilgan adabiyotlar: 8-sinf darsligi, qo`shmcha adabiyotlar.
Fan o`qituvchisi: ______________________________________________
O`quv ishlari bo’yicha direktor o’rinbosari: ________________________________
|
| |
-jadval 
1990-2008 yillarda global TXI kirib kelish hajmida uchta asosiy

|
-jadval
1990-2008 yillarda global TXI kirib kelish hajmida uchta asosiyBog'liq Назарова Г Г ва бош Халқаро менежмент Т 2011 Дарслик Лотин 13.7-jadval
1990-2008 yillarda global TXI kirib kelish hajmida uchta asosiy
iqtisodiy tizimlarning ulushi (foizda)
1990
1995
2000
2005
2006
2007
2008
Rivojlangan
mamlakatlar
83
65,5
81
63
67
69
56
Rivojlanayotgan
mamlakatlar
16,5
33
19
33,5
29
26
37
O’tish
iqtisodiyotili
mamlakatlar
0,5
1,5
0,5
3,5
4
5
7
Manba: World Investment Report 2008: Transnational Corporations.and the Infrastructure Challenge.TNCs in
infrastructure industries //New York and Geneva: United Nations, 2008.
Korporatsiyalar foydasining kamayishi va aktsiyalar narhlarining
keskin pasayish holati xalqaro qo’shilish va qo’shib olishlar jarayoniga
(M&As) ham ta’sir ko’rsatdi, bu esa TXIlarning rivojlangan, shuningdek
tobora ko’proq rivojlanayotgan mamlakatlarga kirib borishining asosiy
usullaridan biridir.
To’g’ridan-to’g’ri sarmoyalar nisbatan uzoq muddatli va ularning
asosiy maqsadi – ishlab chiqarish xizmatlarini moliyalashtirish va
kengaytirish hisoblanadi, shu sababli ular bosh kompaniya tomonidan
sinchiklab o’rganiladi. Boshqa tomondan, kompaniya ichida qayta
sarmoyalangan daromad va kreditlar oqimlari TMKning qisqa muddatli
likvidlik yoki qulay soliqqa tortishga asoslangan qiziqishi bilan aniqlanadi.
2008-2009 yillarda rivojlanayotgan mamlakatlarga TXI kirib kelishi
rivojlangan mamlakatlarga qaraganda kamroq kamaydi, chunki ularning
moliyaviy tizimlari AQSh va Yevropaning bank tizimlari bilan unchalik
kuchli bog’lanmagan edi. Bundan tashqari TXI oqimlari, kapitalning
portfel sarmoyalar va bank ssudasi singari boshqa harakatlanish
shakllariga nisbatan egiluvchanroq bo’ldi, chunki TXI uzoq muddatli
tavsifga ega. XVF mutaxassislarining fikricha, 2009-2010 yillarda
rivojlanayotgan mamlakatlarga TXI oqimlari qisqarishi davom etadi, lekin
umuman olganda yuqoriligicha qolishi va taxminan 400 mlrd AQSh
dollariga teng sof kirim hajmiga ega bo’lishi kutiladi. Rivojlanayotgan
mamlakatlarga portfel kapital va kreditlashning sof oqimlari aksincha,
salbiy ko’rsatkichni namoyon qiladi (3.8-jadval).
|
| |
-jadval 
O’zbekiston eksportining tovar tarkibi

|
-jadval
O’zbekiston eksportining tovar tarkibiBog'liq Назарова Г Г ва бош Халқаро менежмент Т 2011 Дарслик Лотин 13.4-jadval
O’zbekiston eksportining tovar tarkibi
Ko’rsatkichlar
2000
yil
2005
yil
2008
yil
2009
yil
2010
yil
Eksport jami (mln. AQSH
doll.)
3267,6 4853,0 11493,3 11771,3 13044,5
Eksport jami, foizda
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
Shu
jumladan
(jamiga
nisbatan foizda):
Paxta tolasi
27,5
19,1
9,3
8,6
11,3
Kimyoviy mahsulotlar
2,9
5,3
5,6
5,0
5,1
Qora va rangli metallar
6,6
9,2
7,0
5,0
6,8
Mashina va uskunalar
3,4
8,4
7,6
2,9
5,5
Oziq-ovqat mahsulotlari
5,4
3,8
4,5
6,0
9,7
Energiya mahsulotlari
10,3
11,1
24,7
34,2
24,8
Xizmatlar
13,7
12,2
10,4
8,8
9,1
Boshqalar
30,2
30,5
30,9
29,5
27,7
Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari
Prezidentimiz ta’kidlaganlaridek, “Bizning keyingi yillarda eksport
sohasida qo’lga kiritgan yutuqlarimiz, avvalo, mamlakatimiz iqtisodiyotini
1
Ислом Каримов “Барча режа ва дастурларимиз Ватанимиз тараққиётини юксалтириш, халқимиз
фаровонлигини оширишга хизмат қилади”. //Халқ сўзи, 2011 йил, 22 январь.
63
tubdan tarkibiy o’zgartirish va diversifikatsiya qilish, qisqa muddatda biz
uchun mutlaqo yangi, lokomotiv rolini bajaradigan tarmoqlarni barpo
etish, ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish, texnik va texnologik
yangilash dasturlarini amalga oshirish, zamonaviy bozor infratuzilmasini
shakllantirish borasida o’z vaqtida boshlangan, chuqur o’ylangan va uzoq
istiqbolga mo’ljallangan ishlarimizning natijasidir”.
1
|
| |
Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi davrida TMKlar faoliyati

|
Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi davrida TMKlar faoliyatiBog'liq Назарова Г Г ва бош Халқаро менежмент Т 2011 Дарслик Лотин 1
3.4. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi davrida TMKlar faoliyati
2008 yilda boshlangan va jahon hamjamiyatini jiddiy tashvishga
solgan global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz bugungi kunda ham dunyo
iqtisodiyotiga o’z salbiy ta’sirini o’tkazib kelmoqda. Prezidentimiz
ta’kidlaganlaridek: “Bugun dunyo iqtisodiyotidagi ahvolni tahlil qilar
ekanmiz, jahon moliyaviy va iqtisodiy inqirozi hali-beri nihoyasiga
yetgani yo’q, deb aytishga barcha asoslarimiz bor”.
1
Ma’lumki, TMKlar to’g’ri xorijiy investitsiyalar (TXI) oqimida
muhim rol o’ynaydi. Global moliyaviy-iqtisodiy inqiroz davrida to’g’ri
xorijiy
investitsiyalar
oqimlari
sezilarli
kamaydi.
Tadqiqotlar
ko’rsatishicha, TXIlarning global oqimlari 2003 yildan 2007 yilgacha
uzluksiz o’sib bordi va 2007 yilda rekord darajani – 1979 mlrd dollarni
tashkil qildi, 2008 yilda 14 % ga, ya’ni 1697 mlrd dollargacha, 2009 yilda
esa 900-1200 mlrd dollargacha pasaydi. Shunga qaramay, 2010 yilda
ularning asta-sekin tiklanishi va 2011 yilda qo’shimcha o’sishi kutiladi
2
.
Tovar va xizmatlarga talabning pasayishi TMKlarni o’z investitsion
dasturlarini qisqartirishga majbur qildi. Dastlab TXI rivojlangan
mamlakatlarda 29 % pasaygan bo’lsa, ayni vaqtda rivojlanayotgan
mamlakatlarda va Janubi-Sharqiy YYevropa hamda MDHning o’tish
iqtisodiyotili mamlakatlarida mos ravishda 17 % va 26 % ko’payib bordi.
Ularning global TXI oqimlaridagi ulushi mos ravishda 2007 yilda 27 % va
5 % ni tashkil qilgan bo’lsa, 2008 yilda 37 % va 7 % gacha ko’paydi (3.7-
jadval). Biroq, 2008 yil oxiri va 2009 yil boshlarida bu mamlakatlar ham
inqirozning ta’siridan aziyat cheka boshladilar.
1
И.Каримов. Барча режа ва дастурларимиз ватанимиз тараққиётини юксалтириш, халқимиз фаровонлигини
оширишга хизмат қилади. //Халқ сўзи. 2011 йил 22 январь
2
UNCTAD/ 2009. Research analysis financial sector.
|
| |
Xulosalar - Xalqaro menejment

168
qobiliyatini hisobga olish zarur.
7. Uzoq muddatli xizmat safaridan qaytgandan so’ng asosan uch xil
muammo paydo bo’ladi:
shaxsiy moliyaviy ahvol, korporatsiyadagi
o’zgargan
sharoitlarga qayta moslashish, o’z mamlakatidagi hayotga
moslashish.
8. Chet davlatlarda ishlab chiqarishni yo’lga qo’yayotgan
kompaniyalar mehnat bozoridagi farqlarni hisobga olishi zarur.
Masala ishlash namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 42/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar
Ochiq tebranish konturidagi kuchlanish i = 0,3sin5 · 105πt qonuni bo‘yicha o‘zgaradi. Havoda tarqalayotgan elektromagnit to‘lqinning uzunligi λ ni aniqlang.
Formulas i:
ω
Yechilish i:
5 · 10 5 ·π · s –1
ω = 2πv v =
λ = u
2𝜋 v =
2𝜋 = 2,5 · 10 5 Hz.
v 3 ⋅108
λ = 2,5 ⋅105
m =1200 m.
Javobi: 1200 m.
Ochiq tebranish konturi deganda nimani tushunamiz?
Maksvell elektromagnit maydoni mavjudligi nazariyasini yaratishda nimalarga tayangan?
Hertz vibratorida ikkinchi sterjenga o‘rnatilgan sharchalar orasida manbaga ulanmagan bo‘lsa-da, nima sababdan uchqun chiqadi?
Hertz elektromagnit tebranishlardan foydalanish bo‘yicha qanday fikrlar aytgan?
mavzu. ELEKTROMAGNIT TO‘LQINLARNING UMUMIY XOSSALARI (IKKI MUHIT CHEGARASIDA QAYTISHI VA SINISHI). TO‘LQINNI XARAKTERLOVCHI ASOSIY TUSHUNCHA VA KATTALIKLAR
Elektromagnit to‘lqinlarning xossalarini elektromagnit to‘lqin chiqaradigan maxsus generator yordamida o‘rganish mumkin. Generatorda hosil bo‘lgan yuqori chastotali elektromagnit to‘lqin generator rupori deb ataluvchi tarqatuvchi antennadan tarqatiladi (4.4-rasm).
4.4-rasm.
Qabul qiluvchi antennaning shakli ham xuddi tarqatuvchi antennaga o‘xshash bo‘ladi. Antennada qabul qilingan elektromagnit to‘lqin hosil qilgan EYuK kristall diod vositasida pulsatsiyalanuvchi tokka aylanadi. Tok kuchaytirilganidan so‘ng galvanometrga beriladi va qayd etiladi.
|
| |
Xalqaro menejment - bet 88

175
10.3. Menejerning uch toifadagi shaxs talablarini hisobga
olish zaruriyati
Xaridorlar, ma’muriy organlar, bo’ysunuvchilar
talablariga
yuqori e’tibor bilan qarash va to’g’ri, adolatli va qonuniy bo’lganda
imkoniyat boricha ularni bajarish zarur. Bunda qabul qiluvchi
mamlakatlarda global menejer qaror qabul qilishdan oldin quyidagi
savollarga
javoblarni tahlil qilib, muammoni aniqlab olishi kerak:
Talab mazmuni nimada?
Kim so’rayapti?
Uni bu talabga nima undadi?
Talab bajarilganda kimga zarar yetishi mumkin?
Qanday qarorni kutishmoqda?
Ushbu qaror bo’yicha qanday fikrlar va qarshiliklar mavjud?
Ushbu qaror qanchalik tezkor bo’lishi zarur?
Uni qanchalik tez bajarish kerak?
U nima beradi?
Bunda qo’yilayotgan talablardan qat’iy nazar quyidagilarni
yashirish odobsizlikdir:
aksiyadorlardan – aksiyadorlik jamiyatini qo’shilishi yoki qo’shib
olinishining haqiqiy sabablarini;
bo’shatilayotgan xodimlardan – shtatning qisqartirilishi
sabablarini.
Oxirgi
holatda masalan, firmani qayta tashkil etishning istiqbolli
rejasiga muvofiq, shtatni qisqartirish zaruriyatini ishonchli
tushuntirish ahloqiydir.
Ko’rsatilgan uch toifa shaxslari talablari bo’yicha
qaror qabul
qilinayotgan har qanday vaziyatda xalqaro menejer kompaniyaning
ijtimoiy ma’suliyatidan kelib chiqishi kerak. U esa bir tomondan
xo’jalik
samarasiga erishishga, boshqa tomondan esa qabul qiluvchi
mamlakatda kompaniya uchun qulay ijtimoiy fikrni yaratish
zaruriyatiga asoslanadi. Qabul
qiluvchi mamlakatda xorijiy
kompaniya faoliyati bilan bogglik shaxslarning barcha toifalari
uchun menejer tomonidan qabul qilingan biznes samaradorligi
me’yorlariga mos keluvchi qaror tushunarlidir.
Biznes
samaradorligining me’yorlari esa quyidagi asosiy omillar bilan
aniqlanadi:
- mavjud resurslardan maksimal foydalanish;
- har bir kishining o’z ishi uchun ma’suliyati;
176
- bilimdonligi;
- erkin bozor axborotini o’z vaqtida qo’llash.
-jadval 
O’zbekistonda YAIM ishlab chiqarish tarkibi (umumiy hajmga

|
-jadval
O’zbekistonda YAIM ishlab chiqarish tarkibi (umumiy hajmgaBog'liq Назарова Г Г ва бош Халқаро менежмент Т 2011 Дарслик Лотин 13.2-jadval
O’zbekistonda YAIM ishlab chiqarish tarkibi (umumiy hajmga
nisbatan foizda)
Tarmoqlar
Yillar
2000
2005
2008
2009
2010
Sanoat
14,2
21,1
22,3
23,6
24
Qishloq xo’jaligi
30,1
26,3
19,4
18,2
17,5
Qurilish
6,0
4,8
5,6
7,4
7,7
Transport va aloqa
7,7
10,6
12,7
11,9
12,4
Savdo va umumiy
ovqatlanish
10,8
8,8
9,1
9,1
9,2
Boshqa tarmoqlar
18,7
17,8
21,5
23,1
22,2
Sof soliqlar
12,5
10,6
9,3
6,7
7,0
Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari
Sanoatni ustuvor tarzda rivojlantirish, tarmoqqa investitsiyalar jalb
qilish borasidagi sa’y harakatlar natijasida tarmoqning mamlakat
YAIMidagi ulushi keskin ortdi.
3.3 -jadval
Sanoat ishlab chiqarishining tarmoq tarkibi ( jamiga nisbatan foizda)
Tarmoqlar
Yillar
2000
2005
2008
2009
2010
Sanoat
100
100
100
100
100
Elektroenergetika
8,5
11,3
8,6
8,9
8,4
Yoqilg’i
15,3
16,2
20,1
21,5
19,7
Metallurgiya
11,4
19,4
15,5
14,1
14,7
Mashinasozlik va metallni
qayta ishlash
9,9
13,0
16,2
16,2
16,2
Qurilish materiallari
5,4
3,6
4,9
4,7
5,0
Yengil sanoat
19,1
16,6
12,9
12,2
12,2
Oziq -ovqat sanoati
13,3
8,2
10,6
11,2
12,6
Boshqalar
17,1
11,7
11,2
11,2
11,2
Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari
62
“Agar o’n yil oldin, ya’ni 2000 yilda mamlakatimiz yalpi ichki
mahsulotida sanoatning hissasi atigi 14,2 foizni tashkil etgan bo’lsa, 2010
yilda bu ko’rsatkich 24 foizni, transport va aloqaning ulushi tegishli
ravishda 7,7 va 12,4 foizni tashkil etdi, xizmatlar bo’yicha bu raqam 37
foizdan 49 foizga o’sdi”.
1
2000-2010 yillar davomida sanoat ishlab
chiqarish tarkibida yoqilg’i sanoati, metallurgiya, mashinasozlik va
metallni qayta ishlash sanoati tarmoqlarining ulushi ortdi (3.3-jadval).
Mustaqillik yillarida O’zbekistonning eksporti tarkibida ham sezilarli
ijobiy o’zgarishlarga erishildi (3.4-jadval). Xususan, eksportda xomashyo
resurslarining ulushi kamayib bormoqda va borgan sari tayyor
mahsulotlarning ulushi ko’payib bormoqda. Jumladan paxta tolasining
eksportdagi ulushi yildan-yilga kamayib ketayotganini kuzatish mushkul
emas. Uning eksportdagi ulushi mustaqillikning ilk yillarida 50 foizdan
ortiqni tashkil etgan bo’lsa, hozirgi kunda uning ulushi 11,3 %ni tashkil
etmoqda.
|
| |
Massa defekti - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

Massa defekti. Yadro massasini mass-spektrometrlar deb ataluvchi asbob yordamida katta aniqlikda o‘lchash mumkin. Bunday o‘lchashlarning ko‘rsatishicha, yadroning massasi uning tarkibiga kiruvchi nuklonlar massalarining yig‘indisidan kichik ekan. Boshqacha aytganda, nuklonlardan yadro hosil bo‘lishida
∆m = [Z · mp + (A – Z)mn] – mya (7–10)
ga teng massa yetishmovchiligi vujudga keladi. Bu yerda: mp, mn, mya – mos ravishda proton, neytron va yadroning massalari. Massaning yetishmagan bu qismi massa defekti deyiladi. Bizga ma’lumki, massaning har qanday Δm o‘zgarishiga energiyaning Δmc2 o‘zgarishi mos keladi. Aynan shu energiya yadroni bir butun tutib turadi va bog‘lanish energiyasiga teng:
E = Δmc2 = [Z · m + (A – Z)m – m ]c2. (7–11)
bog‘ p n ya
Tabiiyki, turli yadrolar uchun bog‘lanish energiyasi ham turlicha. Ularni taqqoslab, qaysilari barqaror, qaysilari esa beqarorroq ekanligini qanday aniqlashimiz mumkin? Buni aniqlashning yagona yo‘li har bir nuklonga to‘g‘ri keluvchi bog‘lanish energiyasini solishtirishdir.
Solishtirma bog‘lanish energiyasi Esol deb, har bir nuklonga to‘g‘ri keluvchi bog‘lanish energiyasiga aytiladi, ya’ni:
Esol
= Ebog‘ , (7–12)
A
bu yerda: A – yadrodagi nuklonlar soni.
7.7-rasmda solishtirma bog‘lanish energiyasi Esol ning massa soni A ga bog‘liqlik grafigi keltirilgan. Ko‘rinib turibdiki, Esol ning turli yadrolar uchun qiymatlari ham turlichadir. Mendeleyev elementlar davriy sistemasining o‘rtasida joylashgan
elementlarning yadrolari ancha barqaror. Bunday yadrolar uchun bog‘lanish energiyasi 8,7 MeV ga yaqin. Yadrodagi nuklonlarning soni ortishi bilan bog‘lanish energiyasi kamaya boradi. Davriy sistemaning oxiridagi elementlar (masalan, uran) uchun 7,6 MeV atrofida bo‘ladi. Bunga sabab – yadrodagi protonlarning soni ortishi bilan ular orasidagi itarishish kuchining ortishidir.
Esol
A
7.7-rasm.
Elektronning atomga bog‘lanish energiyasi 10 eV atrofida bo‘ladi. Demak, nuklonning yadroga bog‘lanish energiyasi, elektronning atomga bog‘lanish energiyasidan million marta katta ekan.
Xuddi shuningdek, yengil yadrolar uchun ham solishtirma bog‘lanish energiyasi ancha kichik. Deyteriy uchun u bor-yo‘g‘i 1,1 MeV ni tashkil qiladi.
Shuning uchun ham yadro energiyasini ajratib olishning ikki xil usuli va demak, yadro energetikasining ham ikki xil yo‘nalishi mavjud. Bulardan birinchisi, yengil yadrolarni sintez qilish bo‘lsa, ikkinchisi, og‘ir yadrolarning parchalanishidir.
Atom yadrosining massa soni nimani ko‘rsatadi?
Yadroning bog‘lanish energiyasi deb qanday energiyaga aytiladi?
Massa defekti nima?
Atom massasining qancha qismi yadroda mujassamlangan?
Yadroning zaryad soni deganda nimani tushunamiz?
|
А 
Х mahsulot - Xalqaro menejment

60
qilishga, ya’ni ishlab chiqarishni dastlabki materiallar va
komplektlovchi
qismlar
bilan
ta’minlash
tizimida aloqalar va
bog’lanishlarni yo’lga qo’yish va takomillashtirishga, ishlab chiqarishning
o’zini
optimallashtirish
va
tayyor
mahsulot
sotish
tizimini
ratsionallashtirishga
ma’lum
jihatdan
bog’lab
qo’yadi.
Ishlab
chiqarishning xalqaro vertikal integratsiya darajasi bitta TMK filiallarining
ushbu kompaniyaning boshqa mamlakatlardagi filiallariga eksporti hajmini
hisoblash yo’li bilan aniqlanishi mumkin.
Bunday mahsulotni tayyorlash tobora ko’proq autsorsing
munosabatlari
bilan
birga
rivojlanmoqda.
«Fortune» jurnalining
ma’lumotlariga ko’ra, rivojlangan mamlakatlardagi kamida 90 %
korxonalar hech bo’lmaganda bitta biznes-jarayonni amalga oshirish
uchun autsorsingdan foydalanadi.
1
. TMKlar tomonidan autsorsingning eng
faol qo’llaniladigan asosiy shakllariga
ishlab chiqarish autsorsingi, ya’ni
ofshor
shartnomaviy
ishlab
chiqarish
(OEM-original
equipment
manufactures), XXI asr boshida eng ko’p rivojlangan biznes-jarayonlar
autsorsingi, axborot texnologiyalari autsorsingi («ofshor dasturlash»),
shuningdek ITTKI autsorsingi («bilimlar autsorsingi») kiradi.
Ishlab
chiqarishni
diversifikatsiyalash
turli
qabul
qiluvchi
mamlakatlarda har xil mahsulotlarni ishlab chiqarishni bildiradi. Ma’lum
bir mahsulotni u yoki bu mamlakatda ishlab chiqarishni yo’lga
qo’yishning shu tovarni eksport qilishdan ko’ra maqsadga muvofiqligi
qabul qiluvchi mamlakatda bu mahsulot uchun import bojining miqdori
bilan aniqlanadi. Yuqori import boji va o’sayotgan talab vaziyatida xalqaro
kompaniya shu mahsulot eksporti o’rniga uni import qiluvchi mamlakatda
ishlab chiqarish haqida qaror qabul qilishi mumkin.
Bundan tashqari bir
turdagi mahsulotni shu mamlakatda, boshqa turdagisini boshqa
mamlakatda ishlab chiqarishni yo’lga qo’yish xalqaro kompaniyaga o’zini
boshqa mamlakatlarda boshqa mahsulot mustahkam talabga egaligi va
yangi bozorda o’rnashish bo’yicha
muvaffaqiyatsizligi holatida,
kompaniya o’z yo’qotishlarini har xil mamlakatlardagi boshqa tovarlarni
ishlab chiqarish va sotishni oshirish hisobiga qoplashi mumkinligi bilan
sug’urtalagan holda yangi bozorlarga kirish imkonini beradi.
Ishlab
chiqarishni
diversifikatsiyalash
masalasi
milliy
korxonalarimizning ham jahon bozorlarida muvaffaqiyatli faoliyat
ko’rsatishining muhim shartlaridan biri hisoblahadi.
Hozirgi kunda,
O’zbekistonda
milliy
iqtisodiyotimizni
diversifikatsiyalash
uni
mustahkamlash va barqaror rivojlanishida muhim rol o’ynamoqda va bu
1
http://www.Plub.ru/Defoutsourcing.html. Dasturiy mahsulotlar laboratoriyasi.
61
borada ma’lum natijalarga erishilmoqda. Mamlakatimizda mustaqillik
yillarida iqtisodiyotning tarkibiy tuzilishini takomillashtirish borasida olib
borilgan chora-tadbirlar natijasida ijobiy sifat o’zgarishlariga erishildi. Bu
avvalambor YAIMning tarmoq tarkibida ro’y bergan o’zgarishlarda o’z
aksini topadi (3.2-jadval).
Izotoplar. ( - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 89/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarIzotoplar. (Izotop – grekcha izos – teng, bir xil; topos – joy) Tartib raqami (Z) bir xil, lekin massa soni (A) turlicha bo‘lgan elementlar izotoplar deyiladi. Izotoplar yadrosidagi neytronlar soni (N = A – Z) bilan farq qiladi.
Izobarlar. Massa soni (A) bir xil, lekin tartib raqami (Z) turlicha bo‘lgan elementlar izobarlar deyiladi. Izobarlar yadrosidagi protonlar soni (Z = A – N) bilan farq qiladi.
Yadroning kattaligi. Yadroning radiusi tajriba natijasi asosida yozilgan
1
0
R = R A 3 (7–9)
formula bilan aniqlanadi. Bu yerda: R0 = (1,2–1,7) · 10 m. Shuni ta’kidlash
–15
zarurki, atom yadrosining radiusi deganda, yadro kuchlarining ta’siri namoyon bo‘ladigan sohaning chiziqli kattaligi tushuniladi. Yadroning hajmi unga kiruvchi nuklonlar soni A ga bog‘liq bo‘lsa-da, barcha yadrolarda nuklonlarning zichligi bir xil. Yadroning zichligi juda katta bo‘lib, ρ = 2 · 1011 kg/m3 atrofida. Boshqacha aytganda, 1 m3 yadro materialining massasi 200 million tonna bo‘ladi. Bu qadar katta massa qanday qilib bog‘lanib turar ekan?
Yadroni kulon kuchi ta’sirida parchalanib ketishdan saqlab turadigan bunday tortishish kuchlari yadro kuchlari deyiladi.
Yadroning bog‘lanish energiyasi. Tekshirishlarning ko‘rsatishicha, atom yadrosi ancha mustahkam tuzilishga ega. Demak, yadrodagi nuklonlar orasida ma’lum bog‘lanish mavjud. Yadroni alohida nuklonlarga ajratish uchun zarur bo‘ladigan energiya yadroning bog‘lanish energiyasi deyiladi. Yadroning bog‘lanish energiyasi uning barqarorligi o‘lchovidir. Energiyaning saqlanish qonuniga ko‘ra, yadroni parchalash uchun qancha energiya sarflansa,
yadro hosil bo‘lganda ham shuncha energiya ajralib chiqadi.
Xo‘sh, bu energiya nimaga teng va u qanday vujudga keladi?
|
| |
Masala yechish namunasi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 49/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarMasala yechish namunasi
1. Difraksion panjaraga to‘lqin uzunligi 500 nm bo‘lgan monoxromatik yorug‘lik tushmoqda. Ikkinchi tartibli spektr 300 burchak ostida ko‘rinsa, shu panjaraning doimiysi nimaga teng?
Berilga n: Formulas i: Yechilish i:
λ = 500 nm = 500 · 10–9 m d sinφ = nλ n = 2
φ = 30° d = n λ
2 ⋅ 500 ⋅10 −9
d = sin 30° m =
106
Topish kerak
sin 𝜑
= 0,5
= 2 · 10 –6 m.
d = ?
Javobi: 2 · 10 –6 m.
Nima sababdan bir xil quvvatga ega bo‘lgan va bir korxona ishlab chiqargan ikkita lampochkadan chiqqan yorug‘lik interferensiya ho- sil qilmaydi?
Difraksiya hodisasidan qaysi joylarda foydalanish mumkin?
Difraksion panjarada kuzatiladigan spektrning tartib raqami chek- langanmi?
Interferensiya hodisasi kuzatilganda yo‘l farqi 3,5 λ ga teng bo‘lsa, nima kuzatiladi?
Kompyuter diski va lazer bilan interferensiya va difraksiyaga doir tajriba o‘tkazing.
mavzu. LABORATORIYA ISHI: DIFRAKSION PANJARA YORDAMIDA YORUG‘LIKNING TO‘LQIN UZUNLIGINI ANIQLASH
Ishning maqsadi. Yorug‘likning to‘lqin uzunligini difraksion panjara yor- damida aniqlashni o‘rganish.
|
| |
Yung metodi - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 47/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarYung metodi (1801-yil). Uning metodi 4.14-rasmda keltirilgan. Qu- yosh nuri qorong‘i xonaga kichik S tirqishdan kiradi. Bu nur ikkita S1 va S2 tirqishdan o‘tib, ikkita nurga ajraladi. Ular ekranda uchrashganda markaziy qismda oq polosani, chetki qismlarida rangli polosalarni hosil qiladi. Yung o‘z tajribalarida yorug‘lik to‘lqin uzunligini aniq topadi. Spektrning chetki bi- nafsha qismi uchun to‘lqin uzunligi 0,42 μm, qizil yorug‘lik uchun 0,7 μm ni oladi.
m
4.14-rasm.
Yupqa plyonkalardagi ranglar. Asfaltga to‘kilgan yog‘ va sovun pufagidagi ranglarga qaytaylik. Oq yorug‘lik yupqa plyonkaga tushayotgan bo‘lsin (4.15-rasm). Tushayotgan to‘lqinning bir qismi (1 to‘lqin) plyonkaning ustki qismidan qaytadi. Bir qismi plyonka ichiga o‘tib, uning pastki sirtidan qaytadi (2 to‘lqin).
Har ikkala qaytgan to‘lqinlar (1' va
4.15-rasm.
2') yurgan yo‘llari bilan farqlanadi. Ular ko‘zda uchrashganida interferensiya manzarasi ko‘rinadi. Oq yorug‘lik to‘lqin uzunligi 380 dan 760 nm oraliqda bo‘lgan to‘lqinlardan iborat bo‘lganligidan qabul qiluvchining turli nuqtalarida
bir-birini kuchaytiradi va rangli tasvir ko‘rinadi.
Nyuton halqalari. Yupqa plastina ustiga qavariq sirtga ega bo‘lgan linza qo‘yilgan bo‘lsin (4.16-rasm). Bunda yassi parallel plastina va unga O nuqtada tegadigan linza sirti oralig‘ida havo qatlami bo‘ladi. Linzaning yassi yuzasiga tushgan yorug‘lik havo qatlamining ustki va ostki sirtidan qaytadi. Bu nurlar uchrashganda interferension manzara ko‘rinadi.
Agar qurilma monoxromatik yorug‘lik bi- lan yoritilsa, interferension manzara yorug‘ va qorong‘i halqalar shaklida bo‘ladi. Agar qurilma oq yorug‘lik bilan yoritilsa, linzaning tekislikka tegish nuqtasidan qaytgan yorug‘likda qorong‘i dog‘ ko‘rinadi. Uning atrofida rangli halqalar joylashadi. Tegishli raqamdagi halqaning diamet- rini o‘lchab, yorug‘likning to‘lqin uzunligini yoki linzaning egrilik radiusini aniqlash mumkin:
M
R
4.16-rasm.
ryor =
– yorug‘ halqalar radiusi; R – linzaning egrilik radiusi,
m = 0, 1, 2, 3 ...
rqor =
– qorong‘i halqalar radiusi.
|
| |
Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari

Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari
Download
1,64 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/26
Sana
29.06.2024
Hajmi
1,64 Mb.
#266195
Download
1,64 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari
Download
1,64 Mb.
Matnni ko'rish
Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari - bet 5

7
boshqalari transit region yoki mamlakatga hamda turistik regionga xos bo’lishi
mumkin.
Turistlar qabul qiladigan tovar va xizmatlar bir- birini to’ldiradigan bo’lishi
kerak. Kerakli bo’lgan natijaga erishish maqsadida bularning
barchasini birgalikda
olib borish kerak. Xizmat (mahsulot)ni joriy qiluvchi kompaniya birgina xizmati
(mahsulot)ga bo’lgan talab boshqa xizmat yoki mahsulot turlariga ham talabni
keltirib chiqarishini juda yaxshi biladi. Shuning uchun har bir ishlab chiqaruvchi
firma o’z oldida eng yuqori foydani qo’lga kiritish motivini qo’ygan
holda turiz-
mning boshqa qismlarida o’z faoliyatini kengaytirishni o’ylaydi.
Aviakompaniyalar bunday integratsiyalashuv jarayonida turistik xizmatlarni ishlab
chiqarishga ketgan xarajatlar evaziga o’z daromadini 30- 35 % dan 93 %gacha oshiri-
shi mumkin. Bundan tashqari, inklyuziv turlarni sotish
orqali ham foyda olishi
mumkin. Ya’ni bu elementlar tashish va joylashtirishni o’z ichiga oladi va bular
kompaniyaga qo’shimcha daromad olib keladi.
Shu tariqa, turistik oqimlar yo’nalishida mamlakatlarda boshchilik qiladigan tur
firmalar turistik talab va xalqaro bozordagi sayohat tendensiyalarida mahsulotni re-
alizatsiya qilingan turistik markazlar qabul qiladilar.
Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari - bet 26

|
Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlariBog'liq Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari nn
54
Internet saytlari:
1.
www.amadeus.com
2.
www.arinc.com
3.
www.britishairways.com
4.
www.ibm.com
www.interunion.ru
5.
www.iata.org
6.
www.tripseeker.com
7.
www.worldairlineawards.com
8.
www.world-tourism.org
9.
www.wttc.org
http://www.wto-marketing.ru
10.
http://www.tourism.uz/
11.
http://www.tour.uz/
12.
http://www.advantour.com/rus/
13.
http://www.tours.ru/country/uz
/
14.
http://www.tours.ru/films/db/default.asp
15.
http://uza.uz/ru/business/3405/
16.
http://uza.uz/ru/documents/3403/
17.
www.ftk.cc.uz
18.
http://lex.uz/uz/doc/act2008-07.html
19.
http://ftk.cc.uz/index.phtml
|
| |
Masala yechish namunalari - Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar

|
Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlar elektromagnit to‘lqinlar
|
bet | 91/113 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #119326 |
Bog'liq Magnit maydon elektromagnit induksiya elektromagnit tebranishlarMasala yechish namunalari:
Natriy
23 Na va ftor
19 F , yadrolarining tarkibi qanday?
11
9
Javobi:
23 Na → Z = 11; N = A – Z = 23–11 = 12;
11
9
19 F → Z = 9; N = A – Z = 19–9 = 10;
mavzu. RADIOAKTIV NURLANISHNI VA ZARRALARNI QAYD QILISH USULLARI
Zarralarni qayd qiluvchi asboblarning turlari. Radioaktiv mod- dalarning nurlanishini o‘rganishdan asosiy maqsad – radioaktiv yemirilishda chiqariladigan zarralarning tabiatini, energiyasini va nurlanish intensivligini (radioaktiv modda bir sekundda chiqaradigan zarralar sonini) aniqlashdan iborat. Ularni qayd qilishning eng keng tarqalgan usullari zarralarning ionlashtirishiga va fotokimyoviy ta’sirlariga asoslangandir. Bu vazifani bajaruvchi asboblar ham ikki turga bo‘linadi:
Zarralarning fazoning biror qismidan o‘tganligini qayd qiluvchi va ba’zi hollarda ularning ba’zi xarakteristikalari, masalan, energiyasini aniq- lashga imkon beruvchi asboblar. Bunday asboblarga sintillatsion (chaq- novchi) hisoblagich, Cherenkov hisoblagichi, gaz razryadli hisoblagich, yarimo‘tkazgichli hisoblagich va impulsli ionlashtiruvchi kamera misol bo‘la oladi.
Zarraning moddadagi izini kuzatishga, masalan, suratga tushirishga
imkon beruvchi asboblar. Bunday asboblarga Vilson kamerasi, diffuziyali kamera, pufakli kamera, fotoemulsiya usuli misol bo‘la oladi. Biz quyida ularning ba’zilari bilan tanishib o‘tamiz.
Umuman olganda, ikki xil gaz razryadli hisoblagich mavjud. Birinchisi, proporsional hisoblagich deyilib, unda gaz razryadi nomustaqil bo‘ladi. Geyger – Myuller hisoblagichi deb ataluvchi ikkinchi xil hisoblagichda esa gaz razryadi mustaqil bo‘ladi. Geyger – Myuller hisoblagichlarining ajrata olish vaqti 10–3–10–7 s ni tashkil qiladi, ya’ni shunday vaqt oralig‘ida tushgan zarralar qayd qilinadi.
|
| |
Ushbu malakaviy bitiruv ishini yozishdan maqsad

3
paniyasining ishlash faoliyati , joylashuv nuqtalari,
turizm bozoridagi roli, tur opera-
torlar bilan aloqalari, turistlar oqimi statistikasi va uning xizmatlari, moliyaviy
ko’rsatkichlari kabilarni qamrab oladi.
Malakaviy bitiruv ishining asosida bugungi kunda hali yosh bo’lgan
yana bir
sanoat turi bo’lmish turizmning rivojlanishida qanday qilib havo transporti harakati
o’z hissasini qo’shishi mumkinligi haqida hamda dunyoning turli nuqtalarida joy-
lashgan yoki bir- biriga qo’shni mamlakatlarning turistik maskanlari ne chog’lik mu-
him ahamiyat kasb etishini o’rganib chiqish yotadi. Shunday ekan turizm sanoatini
qo’llab- quvvatlash va rivojlanishiga yo’l ochib berish maqsadida aviakompaniyalar
qanday xizmat ko’rsatish tartiblarini
ishlab chiqishi lozimligi, tur operatorlar bilan
bo’ladigan aloqalarda uzoq maqsadni ko’zlash kabi savollarga turli xil adabiyot-
lardan foydalangan holda javob berishga harakat qildik. Shuningdek, turistlarni
ko’proq ushbu xizmat turidan foydalanishlarini ko’zda tutuvchi
strategik ishlash tart-
iblari bilan tanishib chiqdik.
Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari - bet 2

.................................................................................. 55
2
Kirish.
Hozirgi kunda havo transporti juda o’ziga xos bir sanoat turi bo’lib, ko’plab
ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy aloqalarda muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu xizmat
turiga bo’lgan talab kundan- kunga oshib bormoqda. Havo transporti bugungi kunda
yangi bir sanoat turi bo’lgan turizm bozorida, ayniqsa, keng imkoniyatlarni ochib
beryapti , desak to’g’ri bo’ladi. Chunki qaysi bir maskan hududni olmaylik , u yerda
agar transport sanoati, ayniqsa, agar havo transport vositalarining qatnovi keng tash-
kil qilingan bo’lsa, aynan o’sha hududning oldinga siljishi, rivojlanishi tezlashadi.
Natijada, bordi- keldi aloqalari yo’lga qo’yilib, turistlar oqimi ham kengayadi.
Demak, agar turizm sohasini ma’lum bir hududda rivojlantirishga maqsad qilib
qo’yilsa, bunda albatta havo transportini rivojlantirish ham ko’zda tutiladi. Dunyoda
ana shunday sanoat turlarini va ko’pgina sohalarni rivojlantirish uchun shunday ul-
kan aviakompaniyalar faoliyati keng yo’lga qo’yilyaptiki, ular kundan- kunga
turistlar , iste’molchi, xaridorlarning yo’l mushkulotini osonlashtirmoqda.
Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi:
– “Xalqaro turizmni rivojlantirishda avi-
atsiya sohasiga ixtisoslashgan transmilliy kompaniyalarning o’rni ” bo’lib, dunyo mi-
qyosida keng faoliyatga ega bo’lgan aviakompaniyalar qanday qilib turizm bozorin-
ing rivojiga hissa qo’shgan holda turistlar oqimini kengaytirishni yo’lga qo’yish
hamda ushbu aviakompaniyalar faoliyati bilan tanishib chiqishni ko’zda tutadi.
Aviatransmilliy kompaniyalarning asosiy vazifalari, ishlash jarayoni tizimlari

Aviatransmilliy kompaniyalarning asosiy vazifalari, ishlash jarayoni tizimlari
Xalqaro turizimning rivojlanish tarixi va bosqichlari nn
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Aviatransmilliy kompaniyalarning asosiy vazifalari, ishlash jarayoni tizimlari
|