1-ma’ruza temir yo‘l transportida mehnat muxofazasining o‘rni va vazifalari - bet 11

|
1-ma’ruza temir yo‘l transportida mehnat muxofazasining o‘rni va vazifalari
|
bet | 11/47 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144059 |
Bog'liq MM MA\'RUZA mehnat muhofazasiAmerikalik olimlar tomonidan bundan 1600 yil oldin yashagan Janubiy Amerika J tub aholisining suyak skeleti tarkibidagi voiun miquon ouan hozirgi zamondagi odamlaming suyak skeletidagi qo crg 'oshin miqdori taqqoslanganda, bu miqdor hozirgi zamon odamlarida 700 — 1200 marta ko 'p ekanligi aniqlangan.
Qora metallurgiya, qurilish materiallarini ishlab chiqarish, neftni qayta ishlash, energetika sanoati va qishloq xo'jaligidagi ishlab chiqarish jarayoniarida ajralib chiqadigan turli xil organik va noorganik changlar ham inson hayoti uchun xavfli hisoblanadi.
Zararli gazlar va ulardan himoyalanish yo'llari. Havo muhiti va tarkibi changlardan tashqari. ishlab chiqarish jarayonlarini amaiga oshirish davrida yuzaga keladigan turli xil zaharli gaz va kimyoviy moddalar bilan ham ifloslanadi. Bu atmosfera havosini buzilishi bilan bir vaqtda turli xil kasalliklarni kelib chiqishiga ham sabab bo'ladi.
Ishlab chiqarish jarayonida yuzaga kelayotgan zaharli va zararli moddalar, masalan, oqindi suv, axlat, ishlangan gaz, radioaktiv modda, biotsid va boshqalar ekotizimga kelib tushgach, izsiz yo'qolib ketmaydi. Ularning kichik kontsentratsiyaii miqdori ham uzoq vaqt ta'sir etishi, inson, o'simlik va hayvonlarni zaharlashi mumkin. Bundan tashqari, zararli va zaharli moddalar yer yuzi iqlimini, shuningdek, atmosfera, troposfera (atmosferaning pastki qatlami), stratosfera (yer yuzidan 10—80 km uzoq-likdagi qatlami) va kriosferani (yer yuzining muzliklar va qorliklar bilan qoplangan yuzasi) ham o'zgarishiga olib kelishi mumkin.
1987-yili G'arbiy Berlinda bo'lib o'tgan Xalqaro simpoziumda qayd etilishicha, ishlab chiqarishda sovituvchi suyuqliklar, turli xil aero-zol ko'rinishiga ega tozalovchi vositalar va uglevodorodlarni (freonlarni) keng ishlatilishi Antraktida «Ozon tuynugi»(Qora tuynuk)ni hosil bo'lishiga olib kelgan. Amerikalik olimlarning baholashicha, «Ozon tuynugi» ning 1987-yilgi o'lchami AQSh ning maydoniga teng kelgan. Hozirgi ma'lumotlar bo'yicha esa uning o'lchami Yevropa qit'asining o'lchami (20507000 kv km) bilan barobar.
Ishlab chiqarish chiqindilari va zaharli moddalar. Ishlab chiqarishda foydalaniladigan yoki texnologik jarayonlarni amalga oshirish davrida ajralib chiqadigan turli xil agressiv va zaharli kimyoviy moddalar, jumladan, qishloq xo'jaligida ishlatiladigan kimyoviy o'g'it, pestitsid, tibbiyot va dori-darmon tayyorlash, atir-upa, attorlik mollarini ishlab chiqarishda ishlatiladigan moddalar ham inson sog'lig'iga katta ziyon yetkazmoqda. Shu sababli, ishlab chiqarishga kimyoning hozirgi sur'atda kirib borishi insoniyat oldiga yangi muammolarni qo'ymoqda. To'g'ri, kimyo bizning hayotimizni yengillatish va bezashga katta yordam beradi.
Hozirgi vaqtda 45 ming turga yaqin kimyoviy mahsulotlar ishlab chiqarilmoqda va aholiga sotilmoqda. Shuningdek, jahon bo'yicha 300 mln tonnaga yaqin organik moddalar ishlab chiqarilib, ular yordamida milliondan ortiq buyumlar tayyorlanmoqda. Ayrim kimyoviy moddalar zaharlilik xususiyatiga ega bo'lsa, ayrimlari allergenlik (allergik kasalliklarini keltirib chiqarish xususiyati), kanserogenlik (rak kasalligini keltirib chiqarish xususiyati), mutagenlik (naslga ta'sir etish xususiyati) va teratogenlik (chala yoki mayib-majruh tug'ilishni yuzaga keltirish xususiyati), fibrogenlik (tanadagi to'qimalar birikmasining ajralishi) xususiyatlariga ega.
Bunday kimyoviy moddalarga, ayniqsa, og'ir metallar (qo'rg'oshin, kadmiy, simob), noorganik gazlar (oltingugurt ikki oksidi, is gazi, azot oksidi, ozon), kremniy ikki oksidi (DDT, xlorli vinil va boshqalar) misol bo'lishi mumkin.
Ayrim zaharli moddalar ozuqani tayyorlash va iste'mol qilish jarayonida ham ta'sir etishi mumkin. Shu sababli, barcha zaharli moddalarning me'yoriy miqdori, ya'ni cheklangan ruxsat etilgan miqdori(REM)ni aniqlash va ular ustidan qattiq nazorat o'rnatilishi talab etiladi. Hozirgi vaqtda ishlab chiqarishda ishlatiladigan va hosil bo'ladigan 700 dan ortiqroq zararli moddalarning ruxsat etilgan miqdorlari aniqlanib standartlashtirilgan va ular ustidan davlat nazoratlari o'rnatilgan. Davlat standarti bo'yicha inson sog'lig'iga ta'sir etuvchi xavfli moddalar 4 sinfga ajratilgan:
1-sinf— favqulodda xavfli moddalar, REM=0,1 mg/m3;
2-sinf— yuqori xavflilikdagi moddalar, REM—0,1...1,0 mg/m3;
3-sinf—o'rtacha xavflilikdagi moddalar, REM=1,0...10 mg/m3;
4-sinf— kam xavflilikdagi moddalar, REM>10 mg/m3.
Xuddi shuningdek, ushbu zaharli moddalarning havo tarkibidagi o'limga olib keluvchi miqdorlari 1-sinf uchun 500 mg/m3; 2-sinf uchun 500-5000 mg/m3; 3-sinf uchun 5001-50000 mg/m3; 4-sinf uchun 50000 mg/m3 dan yuqori. Lekin, bu moddalarning havo orqali emas, balki boshqa yo'llar orqali (masalan, ovqat, ular bilan bevosita muloqot qilish orqali) oshqozonga yoki teriga ta'sir etgandagi oiimga olib keluvchi miqdorlari bir necha o'n barobar kichik.
Ayrim xavfli va zaharli moddalarning ma'lum konsentratsiyasi portlash yoki yong'inga ham olib kelishi mumkin. Yuqorida keltirilgan zararli chang, gaz, agressiv va zaharli moddalardan himoyalanish birinchi navbatda ish joyi havosi tarkibini o'rganish va uni REM talablari bo'yicha muvofiq-lashtirishni talab etadi. Buning uchun chang miqdorini aniqlashda aspiratordan, gaz miqdorini aniqlashda gaz analizatorlaridan foydalaniladi. Ish joyi havosi tarkibidagi zaharli gazlar yoki changlar miqdori aniqlangach, bu miqdor ruxsat etilgan miqdor (REM) bilan taqqoslanib ko'riladi va ish joyini sog'lomlashtirish bo'yicha tadbirlar ishlab chiqiladi. Ish joylari havosini sog'lomlashtirishda birinchi navbatda zararli chang va gazlarning manbalari, ularni yuzaga kelishini kamaytirish yo'llari, ushbu zararli gaz va changlarni ish joyi zonasiga kirish sabablari o'rganilib, bartaraf etish choralari ko'riladi. Agar ushbu zararli moddalarni yuzaga kelishining oldini olish mumkin bo'lmasa, u holda ushbu gazlarni ish joyi zonasiga kirish yo'llari germetiklashtiriladi hamda ish joylarida shamollatish qurilmalari o'rnatiladi. Yuqorida ko'rsatilgan tadbirlar yetarli darajada samarali bo'lmagan hollarda esa shaxsiy himoya vositalaridan foydalaniladi yoki ishlab chiqarish to'liq avtomatlashtirilib, masofadan boshqarish tizimlari tatbiq etiladi.
Agar havo tarkibida benzin konsentratsiyasi miqdori 3-4 g/m3 bo'lsa, 2-3 daqiqa ichida insonning ko'zidan yosh kelishi, qattiq yo'tal tutishi, yurish muvozanati buzilishi mumkin, benzinning havo tarkibidagi konsentratsiyasi 30-40 g/m3 bo 'Iganda esa, inson 2-3 nafas olishi bilan hushidan ketadi. Avtomobil benzini xona haroratida 1 m2 ochiq yuzadan 400 g/soat tezlikda bug'lanadi. Benzin bug'larining havo tarkibidagi 0,76...5,03% dagi konsentratsiyasi esa portlashga olib kelishi mumkin.
|
| |