nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-§. ELEKTR MAYDON ENERGIYASI

10-§. ELEKTR MAYDON ENERGIYASI
Faraz qilaylik, o’tkazgich q zaryadga ega bo’lsin. Zaryad miqdorini dq ga oshirish uchun, ma’lum ish bajarishimiz kerak. Bu ish:
. (10.1)
- bo’lganligi uchun:
. (10.2)
Aksincha, dq – zaryadni shu o’tkazgichlan cheksizlikka olib borish uchun elektrostatik maydon ham ma’lum ish bajarishi kerak. Demak, o’tkazgichning zaryadi dq ga oshganda, uning potensial enerrgiyasi ham shu miqdorga oshadi, ya’ni
. (10.3)
. (10.4)
yoki ifodani qo’llab (10.4) ifodani
, (10.5)
ko’rinishda yoza olamiz. Tabiiyki, bu formulalarda q- o’tkazgichdagi zaryad miqdori, S- o’tkazgich sig’imi.
Agar q1, q2, q3, ... ,qn nuqtaviy zaryadlar sistemasi berilgan bo’lsa, bu zaryadlar sistemasi hosil qilgan energiyasi:
, (10.6)
bunda , (k-1) zaryadlar tomonridan hosil qilingan maydon potensiali.
Har qanday formaga ega bo’lgan zaryadlangan kondensatorning elektrostatik maydon energiyasi:
,
Elektrostatik maydon energiyasining zichligi V hajm birligiga to’g’ri kelgan potensial energiya W bilan o’lchanadigan fizik kattalik bo’lib,
; (10.7)
XBS dagi birligi - .
YAssi kondensatorda maydon bir jinsli bo’lgani uchun, shu kondensator ichidagi maydonning energiya zichligi,
(10.8)
bo’ladi.
11-§. O’ZGARMAS ELEKTR TOKI
Agar o’tkazgichda elektr maydoni hosil kilinsa, u holda zaryad tashuvchilarning tartibli harakati, ya’ni musbat zaryadlarning maydon yo’nalishida, manfiy zaryadlarning esa qarama-qarshi yo’nalgan harakati vujudga keladi. Zaryadlarning tartibli harakati elektr toki deyiladi. Agar o’tkazgich ko’ndalang kesimidan dt vaqt ichida dq zaryad o’tsa, tok kuchi
, (11.1)
ga teng bo’ladi.
Agar har qanrday teng vaqt birligi ichida yuzadan o’tuvchi tokning yo’nalishi va miqdori o’zgarmasa, bunday tok o’zgarmas tok deb atalib, u
(11.2)
formula bilan aniqlanadi.
Musbat zaryadlarning yo’nalishi tokning yo’nalishi deb qabul qilingan. Elektr tokini tok zichligi vektori j orhali to’laroq xarakterlash mumkin. Bu vektor miqdor jihatidan berilgan nuqtada zaryad tashuvchilarning yo’nalishiga perpendikulyar bo’lgan dS yuzadan o’tuvchi tok kuchi di ning shu yuza kattaligi dS ga bo’linganiga teng:
, (11.3)
agar tok o’zgarmas bo’lsa, uning zichligi
. (11.4)
Vaqt o’tishi bilan tok kuchi o’zgarmaydigan tok o’zgarmas tok deyiladi. Tok kuchini XBS dagi birligi (A=Amper)
|
-§. KONDENSATORLAR. KONDENSATORLARNING ELEKTR SIG’IMI

|
-§. KONDENSATORLAR. KONDENSATORLARNING ELEKTR SIG’IMI
|
bet | 27/46 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,84 Mb. | | #232120 |
Bog'liq Физикадан мавзулар9-§. KONDENSATORLAR. KONDENSATORLARNING ELEKTR SIG’IMI
Tajribalar shuni ko’rsatadiki, agar o’tkazgichlar o’zaro yaqinlashtirilsa, ularning umumiy sig’imi keskin ortadi. Agar o’tkazgichlar orasiga dielektrik muhit kiritilsa, o’tkazgichlar sistemasining sig’imi yanada ortadi. Bu prinsip o’tkazgichlardan kondensator yasashda ishlatiladi.
Kondensator deb, qoplamalari deb ataladigan bir-biriga cheksiz yaqin joylashtirilgan va dielektrik muhit bilan ajratilgan o’tkazgichlar sistemasiga aytiladi.
Faraz qilaylik, ikki parallel yuzalari bo’lgan metall plastinka shaklidagi o’tkazgichlar nisbiy dielektrik singdiruvchanlik koeffitsienti bo’lgan dielektrik muhit bilan bir-biridan izolyatsiya qilingan bo’lsin. Zaryadlarning yuza zichliklari va , potensiallari 1 va 2 bo’lsin. (6.3) ifodadan
(9.1)
kelib chiqadi. Ikki parallel plastinka orasidagi maydon kuchlanganligi
(9.2)
ekanini hisobga olib, yassi kondensatorning sig’imi uchun:
(9.3)
ifodani yoza olamiz. (9.3) dan ko’rinadiki, kondensatorning elektr sig’imi S plastinkalarning yuzi S va ular orasidagi masofa d hamda elektr xossalariga bog’liq.
Har qanday olingan o’tkazgich ham elektr sig’imga ega. Masalan, radiusi R bo’lgan va dielektrik singdiruvchanligi ga teng bo’lgan muhitda joylashgan metall sferaning elektr sig’imi:
(9.4)
Kondensatorlar konstruksiyalariga ko’ra yassi, silindrik, sferik formalarda bo’lib, dielektrik muhit materillariga qarab har xil: qog’ozli, slyudali, keramikali, elektrolitli va hokazo turlari mavjud. Ular radio va elektrotexnikada keng ishlatiladi. Ayniqsa hozirga zamon texnikasida mikrominiatyura (jajji) sopol (keramika) li kondensatorlar kichik o’lchamli va katta sig’imga ega bo’lganliklari uchun keng qo’llanilmoqdi.
|
| |
Ro’yxatga olindi - Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua

Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua
Algoritmlar
ALGORITMLAR FANINING ISHCHI O‘QUV DASTURI Bilim sohasi: 100000 – Gumanitar soha Ta’lim sohasi: 110000 – Pedagogika Ta’lim yo‘nalishi: 5110700 – Informatika o`qitish metodikasi Umumiy yuklama hajmi: 220 – soat Auditoriya soati: 116 – soat Shu jumladan: Ma’ruza: 38 – soat Amaliy mashg‘ulot: 40 – soat Tajriba mashg’ulot 38 – soat Mustaqil ta’lim soati 104 – soat Termiz -2018 yil Ushbu fanning ishchi o‘quv dasturi tasdiqlangan o’quv reja va Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universitetida ishlab chiqilgan hamda Oliy va o'rta maxsus, kasb-hunar ta'limi yo'nalishlari bo'yicha o'quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi Kengashning 18.06.2017 yil dagi 4 - sonli bayonnomasi bilan ma'qullangan “Algoritmlar” fani o’quv dasturiga muofiq ishlab chiqildi. Tuzuvchi: Babaxodjaeva N. M. – TerDU “Amaliy matematika” kafedrasi o’qituvchisi Taqrizchilar: Normurodov CH. B. - TerDU “Amaliy matematika” kafedrasi mudiri, f.m.f.d; Fanning ishchi o‘quv dasturi “Amaliy matematika” kafedrasining 201_ yil “__” avgustdagi “__” – son yig‘ilishida muhokamadan o’tgan va fakultet kengashida muhokama qilish uchun tavsiya etilgan. Kafedra mudiri______________Normurodov Ch.B. Fanning ishchi o‘quv dasturi “Fizika matematika” fakultet kengashida muhokama etilgan va foydalanishga tavsiya qilingan (2018 yil “ 28 ” avgustdagi 1-sonli bayonnoma). Fakultet kengashi raisi: _________________ Berdiyev O’. O’quv uslubiy boshqarma boshlig’i_____________Mustafoev U. Download 1,78 Mb.
|
III. Fan bo’yicha talabalarning bilimiga, ko’nikma va malakasiga

|
III. Fan bo’yicha talabalarning bilimiga, ko’nikma va malakasiga
|
bet | 162/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarIII. Fan bo’yicha talabalarning bilimiga, ko’nikma va malakasiga
qo’yiladigan talablar
Algoritmlar o’quv fanini o’zlashtirish jarayonida amalga oshiriladigan masalalar doirasida bakalavr:
Algoritm va uning xossalari, algoritmik tillar, steklar navbatlar , daraxtlar, algoritmlar tahlili;
Algoritmlarni saralash usullari, sodda saralash, tanlash usulida saralash, qo’shib saralash, almashish usulida saralash, Sheyker usulida saralash, Shell usulida saralash, piramida usulida saralash, turnir usulida saralash;
Qidiruv usullari: binary qidiruv, Fibonachchi qidiruv, binary daraxt bo’yicha qidiruv, muvozanatlashtirilgan daraxt bo’yicha qidiruv, Rabin algoritmi, Boyer-Mur algoritmi, rekursiv algoritmlar;
Paskal dasturlash tili, dasturlash tilining alifbosi, buyruqlar tizimi va operatorlari, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi algoritmlarga doir bilimlarga;
Algoritmik tillarning asosiy tushunchalaridan foydalanib sodda va tadbiqiy masalalar echish malakasiga ega bo’lishi lozim.
IV. Fanning o’quv rejadagi boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi, uslubiy jihatdan uzviyligi va ketma-ktligi
Algoritmlar fani asosiy kasbiy fanlardan biri hisoblanib, 1-2 –semestrlarda o’qitiladi. Dasturni amalga oshirish o’quv rejasidagi rejalashtirilgan Matematika, Fizika, Informatika fanlaridan olingan nazariy-amaliy bilimlarga tayanadi.
V.Fanni o’qitishda foydalaniladigan zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalar
Fanni o’qitishda yangi pedagogic va axborot texnologiyalardan unumli foydalanish ko’zda tutiladi. Nazariy ma’lumotlar amaliyot va ko’rgazmalilik bilan mustahkamlangandagina chuqur bilimga ega bo’lish munkin. Shuning uchun dasturda amaliy-laboratiriya ishlariga katta e’tibor qaratilgan.
Talabalar”Algoritmlar” fanini o’zlashtirishlari uchun o’qitishning ilg’or va zamonaviy usullaridan foydalanish, yangi axborot-kommunukatsiya va pedagogic texnologiyalarini tadbiq qilish muhim ahamiyatga egadir.
Fanni o’qitishda zamonaviy pedagogic texnologiyalarni qo’llashda ta’lim jarayonini optimallashtirish uchun omil bo’ladigan pedagogic texnologiyalardan “Fikrlar xujumi”, “Klaster” metodi, “Bumerang”, “Skorobey”, “Tarozi”, “Elpig’ich”, kichik guruxlar musobaqalari, guruxli fikrlash va boshqalardan foydalaniladi.
Fanni o’zlashtirishda darslik, o’quv va uslubiy qo’llanmalar, electron materiallar, tarqatma materiallar, virtual kartochkalardan foydalaniladi. Nazariy ma’lumotlar amaliyot va ko’rgazmalilik bilan mustahkamlanadi. Laboratoriya ishlari kompyuter xonalarida bajariladi.
VI. Asosiy nazariy qism (ma'ruza mashg'ulotlari)
Fanning nazariy mashg'ulotlari mazmuni
|
| |
Cheklovlar va kelajakdagi tadqiqotlar

|
Cheklovlar va kelajakdagi tadqiqotlar
|
bet | 18/19 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #237987 |
Bog'liq Transport infratuzilmasining ekologik samaradorligi6.2 Cheklovlar va kelajakdagi tadqiqotlar
Ushbu tadqiqotning cheklovlari orasida ma'lumotlarning mavjudligi va sifati bilan bog'liq muammolar, o'rganilayotgan omillar o'rtasidagi bog'liqlikni emas, balki sababiy bog'liqlikni o'rnatishdagi mumkin bo'lgan qiyinchiliklar, umumlashtirishni cheklashi mumkin bo'lgan kontekstual o'ziga xoslik va tadqiqotchilar o'rtasida o'lchash va amaliyotda o'zgarishlar mavjud. Bundan tashqari, vaqt o'tishi bilan o'zgaruvchilarning dinamik tabiati cheklovni keltirib chiqaradi. Kelajakdagi tadqiqotlar bo'ylama tadqiqotlarni, mintaqalararo taqqoslashni, asosiy mexanizmlarni chuqurroq o'rganish uchun sifatli tadqiqotlarni, muhim tushunchalar uchun chuqur amaliy tadqiqotlarni, qoidalarning samaradorligini baholash uchun siyosat tahlilini, kengroq barqarorlik ko'rsatkichlarini kiritishni, uzoqni baholash uchun simulyatsiya modellarini ko'rib chiqishi kerak. - muddatli ta'sirlar va transport infratuzilmasi sektorida barqaror natijalarga erishish uchun ilg'or tajribalarni taqqoslash. Ushbu yondashuvlar atrof-muhit samaradorligini oshirishga intilishda tadqiqot natijalarining mustahkamligi va qo'llanilishini oshirishi mumkin.
Ma'lumotlar mavjudligi to'g'risidagi bayonot
Tadqiqotda taqdim etilgan asl hissalar maqolaga/Qo'shimcha materialga kiritilgan, qo'shimcha so'rovlar tegishli muallifga yo'naltirilishi mumkin.
Muallif hissalari
JF: kontseptsiya, moliyalashtirish, nazorat qilish, yozish-ko'rib chiqish va tahrirlash. SM: kontseptsiya, ma'lumotlar kuratsiyasi, rasmiy tahlil, metodologiya, yozish - asl qoralama. IH: Metodologiya, Loyiha boshqaruvi, Yozish-ko'rib chiqish va tahrirlash. SN: Ma'lumotlarni kuratsiya, rasmiy tahlil, tergov, dasturiy ta'minot, yozish-ko'rib chiqish va tahrirlash. AB: Rasmiy tahlil, dasturiy ta'minot, yozish - ko'rib chiqish va tahrirlash.
Moliyalashtirish
Muallif(lar) ushbu maqolaning tadqiqoti, muallifligi va/yoki nashr etilishi uchun moliyaviy yordam olinmaganligini e'lon qiladi.
|
| |
-§. ELEKTR YURITUVCHI KUCH

12-§. ELEKTR YURITUVCHI KUCH
Tokning muntazam oqib turishi uchun zanjirning ma’lum sohalariga yoki butun zanjirga ta’sir etuvchi tashqi kuchlar zarur ekan. Ularni ximiyaviy protsesslar, bir jinsli bo’lmagan muhitda yoki har xil turdagi ikki xil modda chegarasida zaryad tashuvchilarining diffuziyasi, o’zgaruvchan magnit maydonlari hosil qiladigan elektr maydonlari va x.k. vujudga keltirish mumkin. Tashqi kuchlarning birlik zaryad ustida bajargan ishiga teng bo’lgan kattalik zanjirdagi yoki uning bir qismidagi elektr yurituvchi kuch (EYUK- ε ) deyiladi.
ε (12.1)
bu yerda Ach Am =q( ) bo’lib, manbaning qutblari ochiq (uzilgan) bo’lsa,
0, ε U. (12.2)
Elektrostatik va tashqi kuchlarning birlik (+) zaryadni ko’chirishda bajargan ishiga teng bo’lgan kattalik zanjirning berilgan qismidagi kuchlanish tushuvi yoki U kuchlanish deyiladi.
13-§. OM QONUNI. O’TKAZGICHLARNING QARSHILIGI
Bir jinsli metall o’tkazgichdan o’tayotgan tok kuchi o’tkazgichdagi kuchlanish tushuvi U ga proporsional bo’ladi:
I . (13.1)
Bir jinsli o’tkazgich deb tashqi kuch ta’sir etmaydigan o’tkazgichga aytiladi. U o’tkazgichning uchlaridagi potensiallar ayirmasiga teng bo’ladi. Ifodadagi R o’tkazgichning elektr qarshiligi deyiladi. Qarshililik birligi 1Om bo’lib, u shunday o’tkazgichning qarshiligiki, bunda kuchlanish 1V bo’lganda o’tkazgichdan 1A tok o’tadi. Bir jinsli silindrsimon o’tkazgich uchun qarshilik
, (13.2)
ta teng. Bu yerda: l — o’tkazgichning uzunligi, S — ko’ndalang kesim yuzasi, - o’tkazgich yasalgan materialning tabiatiga bog’liq bo’lgan koeffitsent, bo’lib buni solishtirma elektr qarshilik deyiladi.
|
-§. BIO-SAVAR-LAPLAS QONUNI

16-§. BIO-SAVAR-LAPLAS QONUNI
1820 yili Bio-Savar har xil shakldagi toklarning magnit maydonlarini o’rgandilar. Laplas, Bio va Savar tajribalarining natijalarini analiz qilib, istalgan tokning magnit maydonini tokning alohida elementar bo’laklari hosil qilgan maydonlarning vektor yig’indisi sifatida hisoblash mumkinligini aniqladi. Laplas uzunligi dl bo’lgan tok elementi hosil qilgan maydonning magnit maydon kuchlanganligi uchun:
(16.1)
ifodani hosil qilgan, bu yerda I-tok kuchi, - bilan orasidagi burchak.
Bio-Savar-Laplas qonunini yuqorida keltirilgan ko’rinishi, differensial tenglama ko’rinishidagi formasi bo’lib, faqat o’tkazgichning qismi uchun to’g’ridir.
O’tkazgichdan ma’lum masofada joylashgan no’qtadagi magnit maydon o’tkazgichning shakliga ham bog’liq bo’ladi. Agar o’tkazgich cheksiz uzun va to’g’ri bo’lsa, o’tkazgichdan d-masofada hosil bo’lgan magnit maydon uchun quyidagi ifoda o’rinli bo’ladi:
. (16.2)
Agar o’tkazgich radiusi R bo’lgan aylanadan iborat bo’lsa, shu aylananing markazidagi magnit maydon kuchlanganligi uchun
. (16.3)
ifoda aniqlangan.
Agar o’tkazgich solenoid shaklida, ya’ni bir necha n o’ramli silindrik g’altakdan iborat bo’lsa, shu solenoid o’qida magnit maydon kuchlanganligi qiymati quyidagicha bo’ladi:
. (16.4)
Colenoid uchun keltirilgan (16.4) ifoda solenoidning o’rta qismi uchun yoki cheksiz uzun solenoid uchun to’g’ri, chunki solenoidning chekka qismlarida magnit maydon bir jinsliligini yo’qotadi.
17-§. TO’G’RI TOK MAYDONINING MAGNIT INDUKSIYASI
Magnit maydon elektromanit maydonning xususiy ko’rinishi bo’lib, bu maydon asosan, harakatlanuvchi elektr zaryadiga yoki elektr zayadi bilan zaryadlanib harakat qilayotgan jismga va magnitlangan jismlarga ta’sir etadi. Magnit maydon kuchlanganligi N muhitning xususiyatlariga bog’liq emas.
Magnit induksiya vektori esa magnit maydon kuchlanganligi xarakteristikasi bo’lib, moddadagi (muhitdagi) natijalovchi magnit maydonni xarakterlaydi.
Magnit induksiya vektori bilan magnit maydon kuchlanganligi vektori orasida quyidagicha bog’lanish mavjud:
(17.1)
bu formulada , - muhitning vakuumga nisbatan magnit singdiruvchanligi. Muhitning nisbiy magnit singdiruvchanligi magnit induksiyasi V ni vakuumdagi magnit induksiyasi V0 ga nisbatan qanday o’zgarishini ko’rsatadi, ya’ni:
= (17.2)
(16.1) ifodadan foydalansak, parallel to’g’ri tokning magnit induksiyasi uchun
(17.3)
ko’rinishdagi differensial ifodani hosil qilamiz.
|
-§. AMPER QONUNI - Механика кириш

18-§. AMPER QONUNI
Magnit maydon faqatgina magnit bilan o’zaro ta’sirlashibgina qolmay, tokli o’tkazgichga ham ta’sir ko’rrsatadi. Masalan, tokli o’tkazgichni doimiy magnit maydonga kiritsak, bu o’tkazgichga
(18.1)
kuch ta’sir etadi, bunda I- o’tkazgichdagi tok kuchi, V – doimiy magnit induksiyasi, - tok yo’nalishi bilan magnit induksiyasi vektori yo’nalishi orasidagi burchak. (18.1) ifoda o’tkazgich to’g’ri chiziqli va magnit maydon bir jinsli bo’lsagina to’g’ridir. Umumiy holda, ixtiyoriy formaga ega bo’lgan o’tkazgich va bir jinsli bo’lmagan magnit maydon uchun
(18.2)
ifodani yoza olamiz, bu formula Amper Qonunini ifodalaydi. Amper tomonidan aniqlangan qonunga asosan magnit maydonida tok elementiga ta’sir etuvchi kuchning yo’nalishini topish uchun chap qo’l qoidasidan foydalaniladi. Bu qoidaga asosan, chap qo’lning kaftiga V vektor kiradigan qilib qo’ysak va uzatilgan 4 ta barmoqni tok yo’nalishi bo’yicha joylashtirsak, u holda ochilgan bosh barmoq kuchning yo’nalishini ko’rsatadi. ( Albatta, shu uchala yo’nalish bir-biriga tik bo’lishi kerak). Agar tok bilan magnit induksich vektori bir-biriga perpendikulyar bo’lsa, (18.1) ifodadan XBS da:
(Tl). (18.3)
19-§. LORENS KUCHI
Tok o’tayotgan o’tkazgich toksiz o’tkazgichdan shu bilan farqlanadiki, unda zaryad tashuvchilarning tartibli harakati sodir bo’ladi. Harakatlanayotgan zaryadli zarraga magnit maydoni tomonidan ta’sir etadigan kuch Lorens kuchi deyiladi. Lorens kuchi:
(19.1)
ifoda bilan aniqlanadi. Bu formulada v- zaryadning magnit maydonidagi chiziqli tezligi, - zaryad tezligi va magnit induksiya vektorlari orasidagi burchak. Harakatlanuvchi zaryad bilan magnit maydon orrasidagi o’zaro ta’sir G.Lorens formulasi deyiladi. Bu formulani vektor ko’rinishda quyidagicha yozishimiz mumkin:
(19.2)
Zaryadga ta’sir etuvchi magnit maydonning ta’sir kuchini o’ng parma qoidasiga asosan aniqlanadi. Agar parmaning dastasini dan ga qarab burasak, parmaning ilgarilanma harakat yo’nalishi, zaryadga ta’sir etuvchi kuchni aniqlaydi.
Lorens kuchi tezlikka tik yo’nalgan bo’lib, tezlik vektorining yo’nalishini o’zgartiradi va bu kuch ish bajarmaydi. Lorens kuchining bajargan ishi nolga teng, ya’ni zaryadning kinetik energiyasini o’zgartirmaydi. Agar zaryad bir vaqtning o’zida magnit va elektr maydonda harakat qilsa, natijaviy ta’sir etuvchi kuch:
(19.3)
ko’rinishga ega bo’ladi.
Agar magnit maydonda harakatlanuvchi zarrachaning tezligi yo’nalishi ga perpendikulyar bo’lsa, uning traektoriyasi aylanadan iborat, shu sababli Lorens kuchidan zaryadlangan zarachalarni tezlashtiruvchi asboblar (siklotron, fazatron, betatron va h.k.) yasashda keng foydalaniladi. Bundan tashqari Lorens kuchidan ossillograf, televizor va radiolokatsiya asboblarini elektron nur trubkalarini yaratishda keng foydalaniladi.
4-Bo’lim.OPTIKA
|
Ispan tili bo’yicha - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

Ispan tili bo’yicha
1. Arutyunova N.D. Trudnosti perevoda s ispanskogo yazыka na russkiy. M. 1991.
2. Vinogradov V.S. Leksicheskiye voprosы perevoda xudojestvennoy prozы. M. 1998.
3. Turover V.L. Trudnosti perevoda s ispanskogo na russkiy. M.1990.
4. Vinyarskiy V. Trudnosti perevoda s russkogo na ispanskiy. M. 2000.
5. Tarasova V.V. Osnovы delovoy perepiski. Ispanskiy yazыk. M:MGIMO, 2004
6.Smыshlyayev A.V. Kurs ustnogo perevoda (ispanskiy yazыk – russkiy yazыk). M., Izd-vo Mosk.un-ta, 2009
7. Fituni T.A. Osnovы ekonomicheskogo perevoda. M., 2004.
8.O.K.Vacilyeva-Shvede, G.V.Ctepanov «Teoreticheckaya grammatika icpankogo yazыka» M, 1996 9.Arjangelski V.D. «Frases estables en la lengua rusa contemporanea», Rostov , 1994
10.Budagov R. A. «Introduccion a la ciencia del lenguaje», Moscu , 1995
11.Caballero R. «Diccionario de modismos de la lengua castellana», Argentina , 1947
12.Casares J. «Introduccion a la traductora moderna», Madrid , 1990
Kurchatkina « Lexicologia de la lengua espanola », Moscu , 1996
Casares J. « Introduccion a la lexicografia moderna », Madrid , 1999
Zuluaga S. « Estudio de la lexicologia moderna », Madrid , 1980
|
Qo’shimcha adabiyotlar - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 13/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Qo’shimcha adabiyotlar
Ingliz tili bo’yicha
Hatch E., Brown Ch. “Vocabulary; semantic and language education”. L.1992. 217 p
James R.H., Heasley B. “Semantics: a course book”. L. 1994. 176 p
Kempson R.M. “Semantic theory”. L. 1993. 212 p
McCarthy M. “Discourse analyses for language teacher”. L 1993. 287 p
Murphy R. English Grammar in Use,Cambridge,1996
Osten J. «Pride and Prejudice». «Emma».
Partridge E. “The words of words”. L . 1982. 155 p
Quirk R et.al. Comprehensive Grammar of the English language, Cambridge University Press. 2004
Aznaurova E.S., Ashurova D.U. Interpretation of literary text. T.: O’qituvchi, 1990.
Arakin V.D. Sravnitelnaya tipologiya angliyskogo i russkogo yazыkov. L. 1999
Vasilyev V.V. Teoreticheskaya fonetika angliyskogo yazыka, M. VSh, 1981
Ilish B.A. Stroy sovremennogo angliyskogo yazыka M.L. 1982
Korolkova V.A. Learn to read papers.-M.: Vыsshaya shkola, 1989.
Rasulova M. I. Osnovы leksicheskoy kategorizasii v lingvistike. Toshkent, Fan, 2005. 240 str.
Rojdestvenskiy Yu.V. Tipologiya slova. M. 1970
Xaymovich B.S., Rogovskaya B.S. Teoreticheskaya grammatika angliyskogo yazыka M., 1967
Xudyakov A.A. Teoreticheskaya grammatika angliyskogo yazыka. Moskva, 2007
|
| |
Nemis tili bo’yicha - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 10/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Nemis tili bo’yicha
Gehrmann S. Deutsche Phonetik: Theorie und Praxis. Zagreb, 2004. 2.Auflage.
Heringer H.J. Morphologie. UTB. Paderborn. 2009.
Karl – Heinz Göttert / Oliver Jungen: Einführung in die Stilistik. Wilhelm Fink Verlag 2004
Karl – Heinz Göttert / Oliver Jungen: Einführung in die Stilistik. Wilhelm Fink Verlag 2004
Pan G. Deutsche Stilistik. Taschkent. 2010.
Römer Cn. Morphologie der deutschen Sprache. UTB. Stuttgart. 2006.
Schippan, Thea: Lexikologie der deutschen Gegenwartssprache. VEB Bibliographisches Institut Leipzig 1987
Stepanowa M. D, Černyšewa I. I.: Lexikologie der deutschen Gegenwartsprache, Moskau 1975.
Stepanowa M. D, Černyšewa I. I.: Lexikologie der deutschen Gegenwartsprache, Moskau 1975.
Stock E- und Hirschfeld U. Phonotek. Deutsch als Fremdsprache. Langenscheidt. Leipzig. 2002.
Toschev. Z. B. Nemis tili fonetikasi. Buxoro, 2009.
Wolf G. Deutsche Sprachgeschichte , Tübingen, Basel, Afranck Verlag, 1999.
Wollstein A., Heilmann A. Deutsche Satzstruktur. Stauffenburg. Tübingen, 2006.
Arsenyeva M.G. Vvedeniye v germanskuyu filologiyu. M., 1980.
Bax A. Istoriya nemeskogo yazыka M., 1986
Brandes M.P,. Provotorov V. I Analiz teksta, M., 2003
Gorodova I. M., Fillipova N. A. Posobiye po sopostavitelnoy grammatike nemeskogo i russkogo yazыka. M., 1985.
Jirmunskiy V.M. Istoriya nemeskogo yazыka. M., 1985.
Umarxo’jayev M.E. Olmon tili leksikologiyasi va frazeologiyasi. Andijon. 2010.
Yusupov U.K. Problemы sopostavitelnoy lingvistiki. Tashkent. Fan, 1980.
Yakubova X. Praktikum po sopostavitelnoy tipologii russkogo i uzbekskogo yazыkov. T., 1986.
|
| |
Xitoy tili bo’yicha - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 22/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Xitoy tili bo’yicha
Asosiy adabiyotlar
Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: “Ma’naviyat”, 2008. – 176 b.
Karimov A.A. Xitoy tilining asosiy grammatik birliklari. – T., 2001.
Hojiyev A. Lingvistik terminlarning izohli lug’ati. – T., “O’qituvchi”, 1985.
Amirxanova T.A. Istoriya yazыkoznaniya. – M.: Akademiya, 2003.
Baranov A.N. Vvedeniye v prikladnuyu lingvistiku. – M.: URSS, 2003. – 358 s.
Beryozin F.M. Istoriya lingvisticheskix ucheniy. – M.: Vыsshaya shkola, 1984. – 318 s.
Van Lyao I. Osnovы kitayskoy grammatiki. – M., 1954.
Gorelov V.I. Leksikologiya kitayskogo yazыka. – M.: Prosveщyeniye, 1984. - 216 s.
Dragunov A.A. Issledovaniya po grammatike sovremennogo kitayskogo yazыka. – Leningrad, 1962.
Dragunov A.A. Grammaticheskaya sistema razgovornogo kitayskogo yazыka. – Leningrad, 1962.
Ivanov V.V. Terminologiya i zaimstvovaniya v SKYa., 1986.
Korotkov N.N. Osnovnыye osobennosti morfologicheskogo stroya kitayskogo yazыka. – M., 1966.
Nikitina S.Ye. Semanticheskiy analiz yazыka nauki. – M., 1987.
Reformatskiy A.A. Vvedeniye v yazыkoznaniye.
Semenas A.L. Leksika kitayskogo yazыka. – M.: Muravey, 2000. – 312 s.
Xashimova S.A., Nosirova S.A. Xitoy tili grammatikasi. – T. 2012.
|
| |
Fransuz tili bo’yicha - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 11/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Fransuz tili bo’yicha
Braudeau M., Proguidis L., Salgas J-P., Viart D. Le roman français contemporain. Paris, adpf, 2006.
Chigarevskaïa N. Traité de phonétique française. M., 1982.
Le nouveau sans frontières. Cahier d’exercices. P., 1998.
Oumbarov N., Soatjonov I. Histoire de la littérature française. - T.: O’qituvchi, 2002.
Abdushukurova L.A. “Interprétation du texte”. Toshkent, 2010.
Abdushukurova L.A. Stylistique du français moderne. Tashkent, 2004.
Andreyev L.G.,Kozlov N.N., Kosikova G.K. Istoriya fransuzskoy literaturы. M., 1987.
Andreychikova L.P, Ubaydullayev M.U. Fransuz tili fonetikasi. Toshkent, 1992.
Gak V.G. Sravnitelnaya tipologiya fransuzskogo i russkogo yazыkov. «Prosveщyeniye», L., 1977.
Gak V.G. Fransuz tili nazariy grammatikasi. Morfologiya. Samarqand-2002.
Yoqubov J.A. Modallik kategoriyasining mantiq va tilda ifodalanishining o’ziga xos xususiyatlari. «Fan», 2005.
Grigoryeva Ye.Ya. Istoriya Fransii – Histoire de la France. – M., Astrel, 2002.
Iliya L. I. Sintaksis sovremennogo fransuzskogo yazыka. M.,1962.
Iliya L.I. Posobiye po grammatike sovremennogo fransuzskogo yazыka. M., 1989.
Katagoщina N.A., Vasilyeva N.M. Leksiko-grammaticheskiye i fonetiches-kiye kommentarii k tekstam po istorii fransuzskogo yazыka. M., 1980.
Lopatnikova N.N. Leksikologiya sovremennogo fransuzskogo yazыka. M., 1982.
MamatovA.E., Raximoa X.R. Vvedeniye v romano-germanskuyu fililogiyu. Chimkent.2007.
Rapanovich A.N. Fonetika fransuzskogo yazыka. Moskva, 1993.
Referovskaya Ye.A. Sintaksis sovremennogo fransuzskogo yazыka. M., 1978.
Sviridonova V.P. La France. Uchebnoye posobiye po stranovedeniyu. Volgograd, 2004.
Щyerba L.V. Fonetika fransuzskogo yazыka. M., 1957.
|
| |
O‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z- o‘zini nazorat qilish uchun savollar

|
O‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z- o‘zini nazorat qilish uchun savollar
|
bet | 19/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oyaO‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z- o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1.Tarixiy so‘zlar yoki istorizmlar haqida nimalarni bilasiz?
2. Arxaik so‘zlar yoki arxaizmlar nima?
3. So‘zlarni kalkalab olish deganda nimani tushunasiz?
Mavzu yuzasidan test savollari
1. Lotin yozuvi asosidagi yangi imlo qoidalariga ko‘ra toʻgʻri yozilgan
soʻzlar qatorini toping.
a) yurak-юрак, Ahmadaliev-Аҳмадалиев, yaqin, yelkan
b) Sayyora – Сайёра , dunyo – дунё, Soliyev – Солиев
s) yashin-яшин, yagona-ягона, dunyo-дунё, ob’yekt-объект
d) tayanch – таянч, tuya – туя, Muhammadiev – Муҳаммадиев
2.O‘zbek tili leksikasining boyish manbalariga nimalar kiradi?
a) fan-texnika, san’at va ishlab chiqarishning taraqqiyoti.
f) Fan-texnikaning taraqqiyoti.
s) San’atning rivojlanishi.
d) To‘g’ri javob berilmagan.
3. Qaysi qatordagi so‘zlarda nuqtalar o‘rniga “ a ” harfi qo‘yilishi lozim?
a) z...mon, h...mon b) h...li, h...zir
s) k...mil, k...mol d) q...drdon, z...lim
1-topshiriq. Quyida keltirilgan so‘zlar yordamida gap tuzing.
Bu kim? –bu quruvchi, bu arxitektor, bu muhandis.
Bu nima? – a) bu bino, bu loyiha, bu chizma ( narsa va jism)
b) qurilish, zilzila ( voqea-hodisalarning nomi)
s) mustaqillik, ezgulik ( belgi-sifatning nomi)
d) ishlov berish, kesish, suvoqlash, arralash, bo‘yoq surish, pardozlash, payvandlash, yasatish ( harakat-holatning nomini anglatib keladi).
2-topshiriq. Quyidagi qurilish sohasiga doir so‘zlarni og’zaki tushuntiring.
Muhandis, bino, inshoot, me’mor, loyiha, usta, ishchi, xomashyo, poydevor, zilzila, loyihalovchi, imorat, sement.
3-rasm. Quruvchi biror sirtni bo‘yash oldidan undagi o‘ydim-chuqur joylarni tekislash ishlarini amalga oshirmoqda( шпаклевать).
3-mashq. Mutaxassislikka doir matn orqali bilimingizni mustahkamlang.
4-topshiriq. “Hаr bir so‘z - sеhr” o‘yini. Bеrilgаn kasbga doir so‘zlarning bosh harflaiga so‘zlar yasang va shu so‘larning mazmunini ayting.
Mаsаlаn:
Mehnat
|
Zilzila
|
M- etin iroda
E - rkin harakat
H - alollik
N-atija
A-niqlik
T-otuvlik
|
Z - o‘riqish
I - mkonsizlik
L - arza
I-xtiyorsizlik
L-ayoqatsiz
A-yamaslik
|
Sement
|
Bino
|
S-
E-
M-
E-
N-
T-
|
B-
I-
N-
O-
|
Oxak
|
Qum
|
O-
X-
A-
K-
|
Q-
U-
M-
|
|
| |
-mashq. “Tarvuzi qo‘ltig’idan tushmoq” iborasi ishtirokida gap tuzing va yozing.
3-mashq. Mutaxassislikka doir bilimingizni mustahkamlang

|
-mashq. “Tarvuzi qo‘ltig’idan tushmoq” iborasi ishtirokida gap tuzing va yozing.
3-mashq. Mutaxassislikka doir bilimingizni mustahkamlang
|
bet | 24/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya2-mashq. “Tarvuzi qo‘ltig’idan tushmoq” iborasi ishtirokida gap tuzing va yozing.
3-mashq. Mutaxassislikka doir bilimingizni mustahkamlang.
Poydevor
Lotincha: fundamentum-asos.Imorat va inshootning ost qismi yoki texnik yoki texnologik mashinaning asosi. Ularning og’irligi poydevor orqali tabiiy yoki sunʼiy zaminga tushadi. Poydevor turlari qurilish maydonining geologik va gidrogeologik shart-sharoitlariga, quriladigan imorat yoki inshootning vazifasiga, tushadigan ogʻirlikka qarab tanlanadi. Qatlam grunti xususiyati, yerosti suvlarining sathi, zaminga taʼsir etuvchi yuk (kuch) qiymati hamda xususiyati va boshqaga qarab, poydevorlar sayoz yoki chuqur joylashgan boʻladi. Sayoz poydevorlar shakl jihatdan lentasimon (devorlar tagiga uzluksiz lenta tarzida quriladi), alohida ustun yoki plita, kvadrat, toʻgʻri toʻrtburchak, aylanasimon (alohida ustun va tirgaklar tagiga quriladi) boʻladi. Tuzilishi jihatdan yaxlit (inshoot yoki uning alohida qismi tagiga quyiladi) va yigʻma (yostiqsimon boʻlaklar) xillarga boʻlinadi. Poydevor tosh, beton, temir-beton, pishiq gʻisht va namga chidamli mustahkam boshqa materiallardan quriladi. Vaqtinchalik qurilgan baʼzi imoratlarning poydevori yogʻochdan boʻlishi mumkin.
4-rasm. Poydevor.
“Maqollar zanjiri” metodi. Maqollardagi nuqtalar o‘rniga tushirib qoldirilgan so‘zlarni ma’nosiga qarab qo‘yib chiqing.
№
|
Maqollar
|
Javoblar
|
1.
|
Aql odamning oltin ...
|
boyligi
|
2.
|
Bola sog’ligi-ona…
|
toji
|
3.
|
Do‘stsiz boshim-tuzsiz…
|
izi
|
4.
|
Yetti … bir kes.
|
berarda
|
5.
|
Karvon o‘tar,… qolar.
|
oshim
|
6.
|
Olarda kirar jonim, … chiqar jonim.
|
o‘lchab
|
7.
|
Rang ko‘r … so‘r.
|
baraka
|
8.
|
O‘zingda yo‘q… yo‘q.
|
hol
|
9.
|
Qozonda bo‘lsa,… chiqadi.
|
olamda
|
10.
|
Insof sari ….
|
cho‘michga
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-mashq. “Tarvuzi qo‘ltig’idan tushmoq” iborasi ishtirokida gap tuzing va yozing.
3-mashq. Mutaxassislikka doir bilimingizni mustahkamlang
|
O‘zbek tili leksikasining boyish manbalari

|
O‘zbek tili leksikasining boyish manbalari
|
bet | 18/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya
O`zbek tilining leksikasi fan-texnika, san’at, ishlab chiqarishning taraqqiyoti bilan bog’liq holda boyib boradi. Tilning lug’at tarkibi 2 manba asosida boyiydi.
1. O`zbek tilining ichki imkoniyatlari asosida (ichki manba). Bunda so`z yasash orqali yangi so`zlar hosil qilinadi: sinfdosh, limonzor, vazirlik, ijarachi, tinchliksevar, MDH, BMT kabi. Ichki imkoniyatga shevalardan adabiy tilga so`z olish ham kiradi: aya, bolish, uvildiriq (ikra) kabi.
2. Boshqa tillardan so`z olish (tashqi manba). O`zbek tiliga boshqa tillardan so`z o`zlashtirish turli davrlarda turlicha bo`lgan. Eng qadimda fors-tojik tillaridan, keyinroq arab tilidan, undan ham keyinroq rus tilidan va rus tili orqali Yevropa tillaridan so`z o`zlashtirish faollashgan. O`zlashgan so`zlar ham o`zbek tili leksikasida anchagina miqdorni tashkil etadi. Keyingi yillarda tilning leksik tarkibini so`z yasashdan ko`ra boshqa tillardan so`z o`zlashtirish hisobiga boyishi yetakchilik qilmoqda. Boshqa tillardan so`zlar ikki usul bilan o`zlashtiriladi: 1)so`zni aynan olish yo`li bilan;
2) kalkalab olish yo`li bilan.
So‘zni aynan olish yo`li bilan tojik, arab tillaridan, shuningdek, rus tillaridan, rus tili orqali boshqa Yevropa tillaridan ko`proq o‘zlashtirilgan. Masalan, sinch, devor, yana, rubob, kitob, maktab, daraxt, mutolaa, muomala, traktor, sport kabi. Kalkalab o`zlashtirishda so‘z aynan olinmaydi, balki so‘zning ma’nosi o‘zlashtiriladi. Ikkinchi tildagi so‘zning ma’nosi shu so‘zning morfemik tarkibidan qismma- qism nusxa ko‘chirish orqali ifoda etiladi. Kalkalab o`zlashtirishning 2 xil yo`li bor: 1. To`liq kalka. Bu usulda o`zlashtirilayotgan so`zning barcha qismlari o`z til materialidan tuziladi. Masalan: polugramatniy – chalasavod, vsesoyuzniy - butunittifoq. 2. Yarim kalka. Bu usulda o`zlashtirilayotgan so`zning bir qismi aynan saqlanib, bir qismi o`z til orqali beriladi. Traktorist – traktorchi, tabelshik – tabelchi kabi. Yarim kalkada ba’zan o`zlashtirilayotgan so`zning bir qismi tashlanib, qolgan qismi aynan olinadi: aktualnыy – aktual kabi. O`zga til so`zidagi ma’no o`z tildagi so`z bilan berilsa, bu semantik kalka deb ham yuritiladi. Masalan, bo`g`in so`zining ruscha «ponolenie» ma’nosi.
|
| |
Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna - bet 23

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna
|
bet | 23/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya Til mehnat va ijtimoiy ong bilan birgalikda bir-biriga oʻzaro bogʻliq boʻlgan, insonni hayvondan farqlovchi 3 ta eng muhim xossalardan birini tashkil etadi. Ushbu hossalar ichida mehnat muhim ahamiyatga ega boʻlib, u jamiyat mavjudligining moddiy asosi hisoblanadi.Tilning tafakkur, ijtimoiy ong bilan aloqasi nihoyatda uzviy, chambarchasdir. Tilning, dastlabki tilning paydo boʻlishi masalasi insoniyatni qadimgi zamonlardan beri qiziqtirib keladi. Qadimgi davrlardan boshlab tilning kelib chiqishi haqida koʻplab nazariyalar, taʼlimotlar paydo boʻldi. Lekin bu nazariya va taʼlimotlar tilning kelib chiqish masalasini hanuzgacha uzil-kesil hal qilib bera olgani yoʻq.
O‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z- o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1. Hozirgi o‘zbek adabiy tili qurilishida terminologiyaning ahamiyati qanday ?
2. Yangi terminlarning yuzaga chiqish sabablari nimalardan iborat ?
3.” Til tig’i qilich tig’idan o‘tkir” va “Yaxshi gap bilan ilon inidan chiqar, yomon gap bilan pichoq qinidan chiqar”, “ Kishining o‘zi yetmagan yerga so‘zi
yetar”,- deganda nimani tushunasiz ?
Mavzu yuzasidan test savollari
1.Termin- grekcha terminus so ‘zidan olingan bo ‘lib, qanday ma’noni bildiradi?
a) chek, chegara b) atama s) istiloh d) lug’at 2.Terminologiyaning bugungi kundagi asosiy vazifasi…. a) soha terminologiyasiga oid lug’atlar nashr qilish b) terminlarni ko‘paytirish s) terminlarni kamaytirish. d) chetdan so‘zni ko`proq o‘zlashtirish 3.Kasbiy atamalar berilgan javobni toping? A) orfografiya, kvadrat,kafel B) andava, beton, poydevor S) milod, sinus, hujayra D) kalendar,fonetika,diffuziya
1-mashq. Quyidаgi tаyanch so‘z va iboralаrning ma’nosini izohlang. Qoralamoq, poydevor, sirt, bino, inshoot, qo‘llаnmа, bitik, ayg`ir, qo`y og`zidan cho`p olmagan, akademik, institut, atama, оlim, hadis, zij, bayt.
|
| |
Xususiy me’yorlar quyidagicha ko‘rsatiladi

|
Xususiy me’yorlar quyidagicha ko‘rsatiladi
|
bet | 33/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oyaXususiy me’yorlar quyidagicha ko‘rsatiladi:
1. Dialektal me’yor.
2. So‘zlashuv nutqi me’yori.
3. Argolar, jargonlar me’yori.
4. Adabiy til me’yori (adabiy me’yor).
Adabiy me’yor. Ma’lum bir hududda tarqalgan uzus imkoniyatlari o‘sha hududda yashovchi aholi uchun istisnosiz tushunarli bo‘ladi, ya’ni aloqani yengil amalga oshirishga imkon beradi. Bu - tilning o‘zi me’yordan iboratligini ko‘rsatadi. Me’yor - tilning yashash shaklidir.
Adabiy me’yor uzusga asoslanadi, undan olinadi. Adabiy me’yor adabiy til bilan birga tug’iladi, badiiy adabiyotning, xalq madaniyatining taraqqiyoti bilan rivojlanib, o‘z qonun -qoidalarini mustahkamlab boradi.Adabiy me’yor uzusdan olinganligi sababli hamma uchun tushunarli bo‘ladi. Shuning uchun jamiyat taraqqiyotida muhim ahamiyat kasb etadi. Jamiyat a’zolarini uyushtirishda, katta vazifalarga otlantirishda adabiy til, uning me’yorlari jamiyat uchun nihoyatda zarurdir.
O‘zbek adabiy tili me’yorlari ilmiy asarlarda quyidagicha tasnif qilinadi:
1. Leksik - semantik me’yor.
2. Talaffuz – (orfoepik) me’yor.
3. Yozuv (grafika) me’yori.
4. Fonetik me’yor.
5. Aksentologik (urg’uni to‘g’ri qo‘llash) me’yor.
6. Grammatik (morfologik va sintaktik) me’yor.
7. So‘z yasalish me’yorlari.
8. Imloviy me’yor.
9. Uslubiy me’yor
10. Punktuatsion me’yor.
Adabiy me’yorning og‘zaki va yozma ko‘rinishlari mavjud bo‘lib, og‘zaki adabiy me’yorning rivojlanishiga xalq qiziqchilari, askiyachilari, latifago‘y xalq shoir - baxshilari katta hissa qo‘shsalar, yozma adabiy me’yorning shakllanishida belgilangan yozuv shakli asosida yozib qoldiriladigan yozma adabiyotning xizmati cheksizdir. Umuman olganda, adabiy til me’yorini o‘rganish yangi hodisa emas. Til me’yori va adabiy me’yor muammo sifatida nutq madaniyati ilmiy soha deb tan olingunga qadar ham o‘rganib kelingan. Adabiy til me’yori, uning shakllanish, rivojlanish, stabillashuv qonuniyatlari nutq madaniyati sohasining tekshirish obyekti hisoblanadi.
|
| |
- MAVZU. TIL VA TERMINOLOGIYA - Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna
|
bet | 20/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya
4.1.Termin va terminologiya haqida umumiy ma’lumot Termin-grekcha “terminus” so‘zidan olingan bo‘lib, chek, chegara degan ma’noni bildiradi. U fan-texnika, qishloq xo‘jaligi, san’at va madaniyat sohasiga xos so‘z hisoblanadi. Terminologiya - terminlar haqidagi ta’limot va terminlar majmuyi degan ma’nolarni anglatadi. Hozirgi o‘zbek adabiy tili qurilishida terminologiya alohida o‘rin va mavqega egaligi bilan ajralib turadi. Terminologiyaning til lug’at tarkibidagi roli haqida ikki dunyoqarash mavjud. Birinchi g’oyaga ko‘ra, terminologiya adabiy til leksikasining mustaqil qatlami tarzida e’tirof etilsa, ikkinchi ta’limotga muvofiq u adabiy til so‘z boyligi tarkibidan ajratiladi, “alohida turuvchi” obyekt tarzida baholanadi va nutqning turlari (sheva, jargon, jonli so‘zlashuv)ga tenglashtiriladi. Termin so‘zi o‘rnida ba’zan atama, istiloh so‘zlarini ishlatish hollari uchrab turadi. Ammo bu to‘g’ri emas. Atama termin so‘ziga nisbatan tor tushunchani ifodalaydi. Istiloh so‘zi esa arabchadir. Uni xalq tushunmaydi va me’yorga aylangan emas. Terminologiya masalalari hamisha tilshunoslikning dolzarb masalalaridan biri bo‘lib kelgan. Chunki terminlarning sohalar lug’aviy qatlamlaridagi o‘rni va vazifasini belgilash, tushunchaning mazmun-mohiyatini to‘g’ri anglash imkonini beradi. Terminologiyaning rivojlanishi, boyish yoʻllari har xil: boshqa tillardan soʻz olish, yangi soʻz yasash, ayrim fammatik kategoriyalarning leksikalashuvi, soʻz birikmasining semantik bir butun holga kelib qolishi va boshqa bugungi kunda oʻzbek terminalogiyasining boyishi, asosan, boshqa tillardan soʻz olish va ichki soʻz yasash hisobiga roʻy bermoqda. U yoki bu soha terminologik tizimining barqarorligini belgilovchi asosiy omili uning tartibga solinganligi va muntazamligidir. Terminologiyaning oʻziga xos xususiyatlari mavjud. Masalan, umumadabiy tilda sinonimiya, omonimiya va kup maʼnolilik tilning boyligi boʻlsa, Terminalogiyada bular salbiy hodisa hisoblanadi. Masalan, birgina tushunchani ifodalash uchun oʻzbek tilida yarimoʻtkazgich — chala oʻtkazgich — nim oʻtkazgich terminlari qoʻllanmoqda. Bu, oʻz navbatida, oʻqish oʻqitish va axborot almashish jarayonini qiyinlashtiradi. Shuning uchun terminologiya rivojida fan sohalariga oid maxsus lug`atlar yaratib borish muhim ahamiyat kasb etadi.
|
| |
Adabiyotlar ro’yxati - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 70/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Adabiyotlar ro’yxati
David Watson and Helen Williams Computer Science//IGCSE is the registered trademark of Cambridge International Examinations. Buyuk Britaniya/Hodder Education. An Hachette UK Company London NW1 3BH 2014, 278p.
Stelle Cottrell, Neil Morris Study Skills Connected. Buyuk Britaniya/Palgrave Macmillan 2013, 183p.
Hartoyo.(2012). ICT in Language Learning.Semarang: PelitaInsani Printing and Publishing.
R.R.Bokiyev, A.O. Matchanov, Informatika, “O’qituvchi”, Toshkent, 2010, 374 bet.
Usmonov A.I., Baxramov F.D. Kompyuter texnologiyalari asoslari. T., 2010
Simonovich S.V. Informatika. Bazovыy kurs. Uchebnik dlya VUZov. Piter, 2013 g. ISBN 978-5-496-00217-2, 978-5-459-00439-7. 637str.
Gubanov D.A., Novikov D.A., Chxartishvili A.G. Sosialnыye seti. Modeli informasionnogo vliyaniya, upravleniya i protivoborstva. 2010 god. 228 str.
|
| |
Kompyuterning dasturiy ta’minoti

|
Kompyuterning dasturiy ta’minoti
|
bet | 64/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Kompyuterning dasturiy ta’minoti. Dasturiy ta’minot vazifasi va turlari. Kompyuter viruslari va antivirus dasturlari haqida ma’lumot. Arxivlar bilan ishlash. Dasturlarni o’rnatish.
Kompyuter grafikasi. Rastrli grafika tushunchasi. Vektorli grafika tushunchasi. Grafik muharririda ishlash.
Kompyuterda hujjat tayyorlash. Matn muharririning tashqi ko’rinishi. Matn muharririda matnni kiritish va uni formatlash. Matn muharririda jadvallarni tashkil etish va uni formatlash. Matn muharririda grafik obyektlar bilan ishlash. Matn maxarriri yordamida didaktik materiallar tayyorlash.
|
| |
Internet tarmog’i resurslari

|
Internet tarmog’i resurslari
|
bet | 67/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Internet tarmog’i resurslari. Veb-sahifa va veb-portal tushunchasi, ularning shakllari. Eng ommabop brauzerlar. Brauzer yordamida Web-sahifalarni ko’zdan kechirish, saqlash va chop etish. Qidiruv tizimlari. O’zbekiston Respublikasi Hukumat portali, ta’lim tizimiga oid Internet resurslari. Mashhur Internet qidiruv tizimlari: Google, Yandex, Yahoo. Ixtisoslashgan axborot qidiruv tizimlari.
Elektron pochta. Elektron pochta xizmati va uning afzalliklari. Xabar va pochta qutisi tushunchalari. Xabarlarning turlari. Elektron pochta manzili. Xabarlarni uzatish va qabul qilish. Spam tushunchasi, ularning turlari va ularga qarshi kurashish: filtrlar va “qora ro’yxat”. Milliy elektron pochta xizmatlari. Xalqaro pochta xizmatlari: gmail.com, mail.ru, yahoo.com.
|
| |
Ma’lumotlar bazasi - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 66/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Ma’lumotlar bazasi. Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Ma’lumotlar bazasida axborotlarning joylashish strukturasi. Axborotlarni kiritish formalari. Axborotlarni saralash va tartiblash.
O’qitishning texnik vositalari. Kompyuter tushunchasi va uning vazifasi. Noutbuk va netbuklar. Planshet. Printer. Skaner. Nusxa ko’chirish apparati. Videoproyektor. Axborotlarni saqlovchi va tashuvchi vositalar: flesh-disk, CD va DVD disklar. TV, DVD uskunalari. Interaktiv jihozlar.
Kompyuter tarmoqlari va ularning ahamiyati. Kompyuter tarmog’i tushunchasi va uning turlari: lokal, mintaqaviy va global tarmoqlar. Ta’lim muassasalarining kompyuter tarmoqlari, ular asosida yechiladigan masalalar. Ta’lim muassasalarining axborot-ta’lim muhiti.
Internet tarmog’i va uning ahamiyati. Internet tushunchasi. Internet tarmog’ining tuzilishi. Internet tarmog’ining eng ommabop xizmatlari. Internetga ulanish turlari: modemlar, mobil aloqa vositalari hamda shahar telefon tarmog’i yordamida Internetga ulanish. O’zbekistonda Internet tarmog’ining rivojlanishi. Jamiyatning rivojlanishidagi internet tarmog’ining mohiyati va ahamiyati, vujudga keladigan xavf va tahdidlar.
|
| |
Internet resurslar - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 17/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Internet resurslar
1.htt: //wwww. quiben. org/semantica-y-lexicologiyia-de-la-lengua-espasola
2. htt: //wwww. catalunyaonline. com/.
3. http:/www. zonaele. com/
4.http:/www. el castellano.org/gramatic. html
5.http:/www.org/Robert/Spanish/grammar. Html
6. http://krugosvet.ru/
7. http://philologos.narod.ru/
8. http://hi-edu.ru/
9. http://asl.univ-
Italyan tili bo’yicha
Adorno C., Bosc F., Ribotta P., Grammatica Insegnarla e impararla, Guerra, Perugia, 2003
Andorno C., Che cos’è la pragmatica linguistica, Carocci, Roma, 2009
Balboni P., Santipolo M., Profilo di storia italiana per stranieri, Guerra, Perugia, 2004
Buttaroni S., “Letteratura al naturale”, Bonacci, Roma, 1992
Corno D., Scrivere e communicare., Teoria e prattica della scrittura in lingua italiana, Mondatori, Milano 2002.
Dardano M., Trifone P., Grammatica italiana, Zanichelli, Bologna, 1995
Esempi di esami CILS (livelli B1 e B2), Università per stranieri, Siena
Gobbo F., Pedagogia interculturale. Il progetto educativo nelle società complesse, Carocci, Roma, 2008
Italia. Realta e immagine di un paese, Istituto Geografico De Agostini, Novara, 1998
Kovalev V. Dizionario russo- italiano italiano-russo, Zanichelli editore, S.p.A. Bologna 2000
L’italiano al laboratorio linguistico, Guerra, Perugia, (audiocassetta)
Le vie del mondo. Firenze, Venezia, Milano, Touring Club Italiano, 1999
Luzi G., La letteratura italiana del Novecento, Editori riuniti, Roma, 1993.
Mengaldo P.V. Attraverso la prosa italiana, Carocci, Roma, 2008.
Montanari F., Montanari S., Dal branco al gruppo. Manuale di giochi per la formazione di gruppi, La Meridiana, Molfetta (BA), 2008
Morin E., I sette saperi necessari all’educazione del futuro, Raffaello Cortina, Milano, 2001
Morin E., La testa ben fatta. Riforma dell’insegnamento e riforma del pensiero, Raffaello Cortina, Milano, 2000
Pazzaglia P. Dall’unificazione nazionale ad oggi, Zanichelli, Bologna, 1993
Pinneri R., Ruiu M., Verona S., La programmazione neurolinguistica, Xenia, Milano, 1998
Pittano G. Cosi si dice, Zanichelli, Bologna, 1998
Rogers C.R. I gruppi di incontro, Astrolabio, Roma, 1976
Rivista Bell’Italia (dal numero 196 al numero 209)
|
| |
Badiiy uslub - Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna
|
bet | 32/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya
Badiiy asarlar (nazm, nasr va dramatik asarlar) badiiy uslubda bo‘ladi. Badiiy asar kishiga ma’lumot berish bilan birga, timsollar (obrazlar) vositasida estetik ta’sir ham ko‘rsatadi: O‘lkamizda fasllar kelinchagi bo‘lmish bahor o‘z sepini yoymoqda. Badiiy uslubda qahramonlar nutqida oddiy nutq so‘zlari, sheva, vulgarizmlardan ham foydalaniladi.Badiiy asarlar uslubi aralash uslub hisoblanadi. Unda so‘zlashuv uslubiga, kitobiy uslublarga xos o‘rinlar ham uchraydi.
7.6. Uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so‘zlar.
Adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma’lum soha doirasiga, ma’lum nutqiy vaziyatga xoslangan ko‘rinishi nutq uslubi hisoblanadi. So‘zlar ma’lun nutq uslubiga xoslanish – xoslanmaslik belgisiga ko‘ra uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so‘zlarga bo‘linadi. Ayrim nutq uslubi doirasidagina qo‘llanadigan so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlar, bunday xususiyatga ega bo‘lmagan so‘zlar uslubiy xoslanmagan yoki betaraf so‘zlar deyiladi.
Tovush, urg’u, bo‘g’in, undalma, morfema, omonim, sinonim, uslubiyat kabi qator so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlardir. Chunki bu so‘zlar asosan tilshunoslik fani doirasida qo‘llaniladi.
Osmon, xalq, bayram, o‘quvchi, dars, tushlik, salomatlik, odam kabi so‘zlar barcha nutq uslublari doirasida birdek qo‘llanish imkoniga egaligi sababli uslubiy betaraf so‘zlar qatoriga kiradi. Ya’ni, so‘zlashuv uslubida ham, kitobiy uslubda ham ishlatiladigan so‘zlar uslubiy betaraf so‘zlar hisoblanadi: suv, tog’, bola, xat.
Me’yor tushunchasi
Nutq madaniyati to‘g’risida gap borar ekan, tabiiyki, nutqda so‘zlarning o‘rinli va o‘rinsiz ishlatilishi to‘g’risida ham bahs boradi. Qo‘llangan til birligini to‘g’ri yoki noto‘g’ri deyilganda, albatta, ma’lum bir o‘lchov (mezon) ga asoslanishimiz tayin. Mana shu o‘lchov (mezon) tilshunoslikda adabiy til me’yori deb yuritiladi. Har bir lahjaning, so‘zlashuv tilining, adabiy tilning o‘z me’yorlari bo‘lganidek, nutqning alohida ko‘rinishlari bo‘lgan argolar, jargonlar ham o‘z me’yoriga ega.
|
| |
Fransuz tili bo’yicha - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 15/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Fransuz tili bo’yicha
C. Abbadie et d’autres. L’expression française écrite et orale. Paris, 2002.
Claire Miquel. Grammaire en dialogues. Michele Boulares. Paris, 2005.
Daniel Rivière. Histoire de la France. Paris, 1986.
Faure G., Cristi A. Le français par dialogue. M., 1978.
Balli Sh. Fransuzskaya stilistika. M., 1961.
Buranov Dj.B. Sravnitelnaya tipologiya angliyskogo i tyurskix yazыkov. M., 1983.
Bo’ranov J.B. Ingliz va o’zbek tillari qiyosiy grammatikasi. T., 1973.
Gak V.G. Fransuz tili nazariy grammatikasi. Morfologiya. Samarqand-2002.
Orziqulov Hamdam. Fransuz tilining nazariy grammatikasi. SamDU. Samarqand-2000.
Sabaneyeva M.K., Щyerba G.M. Istoricheskaya grammatika fransuzskogo yazыka. L., 1990.
|
| |