nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Grammar for IELTS - Fiona Aish & Jo Tomlinson

Tracks 17-20
Unit 12 Crime
Track 18
Examiner:
How can crim e be prevented?
Student:
Crim e prevention m ust sta rt from education. If people are not raised w ell, then
they m ight com m it crim es in the future. It's the responsibility of both parents and
schools to educate children in the difference between righ t and wrong. This could
be done in special ethics classes in schools, and perhaps parenting classes m ight
be a good idea fo r parents who are unsure of how to raise children w ith more
m o ral values. These classes sh o uld n 't be com pulsory though as th is m ight be too
expensive and unnecessary. However, although a ll parents m ight not go, it could be
useful fo r those who are struggling. More inform ation could help these parents.
Track 19
1
Why do you th in k people become crim inals?
2
What do you th in k the role of prisons should be: punishm ent o r rehabilitation?
3
What do you th in k is the best way to deal w ith juvenile crim e?
U Do you th in k people com m it crim es because of violence on TV or in video games?
5
Is crim e always linked to poverty?
Track 20
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Examiner:
Student:
Why do you th in k people become crim inals?
Errr... because life can be d iffic u lt fo r some people. Crim e can present an easy
way to get things they w ant in life. Even though people know they shouldn’t do it,
the tem ptation could be very strong, especially if they are in a desperate situation.
A lthough they ought to w ork hard o r get help, som etim es they ju s t can’t.
What do you th in k the role of prisons should be: punishm ent o r rehabilitation?
I th in k prisons should focus on rehabilitation more. This is because those prisoners
w ill one day be back on the streets, and so education m ight make them better in
society. Prisons ought to help solve the problem of crim e. I th in k being in prison is
punishm ent enough and so w hile people are in prisons, there should be some kind
of constructive e ffort to change th e ir behaviour.
W hat do you th in k is the best way to deal w ith juvenile crim e?
Young people m ust have role m odels. This m ight prevent some young people
getting involved in crim e in the firs t place. Parents have to take responsibility fo r
th e ir children too. In fact, I th in k parents should be fined if th e ir children com m it
a crim e. I th in k this m ight be quite a good answer, as children can’t always know
righ t o r wrong w ithout th e ir parents te llin g them .
Do you th in k people com m it crim es because of violence on TV or in video games?
No, I don’t. People don’t have to do w hat they see on a screen. People have th e ir
own m inds and can te ll the difference between reality or fiction. People can see
violence on the news. It doesn’t make everyone who w atches the news a potential
crim in a l. People who are influenced by games and TV in this way probably have an
underlying problem.
Dars bosqichlari - Boshqarmasi

60
Qisman
dissotsiatsiyalanadigan
elektrolitlarning
eritmalarini
suyiltirilgandagina
dissotsiatsiyalanadi.
Eritmadagi
dissotsiatsiyalangan
molekulalar sonini umumiy molekulalar soniga nisbatini dissotsiatsiyalanish
darajasi deb ataladi va α (alfa) bilan belgilanadi.
Boshqarmasi - bet 51

58
C) Ni(OH)
2
, HClO
4
, NH
4
OH, H
2
CO
3
D) CH
3
COOH, H
2
CO
3
, H
2
SO
3
, NH
4
OH
2. Qaysi qatorlarda faqat kuchli elektrolitlar keltirilgan?
1) CH
3
COOH, NH
4
OH, HNO
2
; 2) Na
2
SO
4
, AlCl
3
, H
2
SO
4
; 3) Al(OH)
3
, NH
4
OH, NaOH;
4) NaCl, HF, Zn(OH)
2
; 5) H
2
SO
3
, NH
4
OH, H
2
CO
3
; 6) CaCl
2
, HNO
3
, CuSO
4
.
A) 1, 3, 5 B) 1, 5 C) 2, 4, 6 D) 2, 6.
4. Qaysi qatorda kuchli elektrolitlar joylashgan? 1)
alyuminiy nitrat; 2)
magniy
gidroksid; 3) natriy sulfat; 4) kaliy atsetat; 5)
sirka kislota; 6)
kalsiy karbonat
A) 1, 3, 4 B) 2, 5, 6 C) 1, 4 D) 5, 6
6. Qaysi qatorda faqat kuchsiz elektrolitlar keltirilgan?
1) nitrit kislota 2) natriy sulfat 3) sulfit kislota 4) litiy gidroksid 5) karbonat
kislota 6) ammoniy gidroksid 7) alyuminiy xlorid 8) perxlorat kislota.
A) 1, 3, 5, 6 B) 1, 4, 7, 6 C) 2, 3, 5, 8 D) 2, 4, 7, 8.
9 - § . Jism ogMrlik markazining koordinatalarini aniqlash

2 9 - § . Jism ogMrlik markazining koordinatalarini aniqlash usullari Jism og‘irlik markazining koordinatalarini aniqlashning quyidagi
usullari bor:
1. Simmetriya usuli. Agar jism simmetriya tekisligi, sim m etriya
o ‘qi, sim m etriya markaziga ega b o ‘lsa, uning og‘irlik markazi mos
ravishda sim m etriya tekisligida, o ‘qida, markazida yotadi.
2. Ajratish usuli.A gar jism n in g o g ‘irlik m arkazin i m a ’lum
b o ‘lgan chekli boMaklarga ajratish m um kin b o ‘lsa, (28.2), (28.4),
(28.6) form ulalardan foydalanib jism og‘irlik markazining koordina
talarini aniqlash mumkin.
3. To‘ldirish usuli.Bu holda jismni og‘irlik markazi m a’lum bo‘l-
gan chekli b o ‘laklar bilan to ‘ldiriladi, so‘ngra (28.2), (28.4), (28.6)
formulalar yordamida jism og'irlik markazining koordinatalari topiladi.
4. Integrallash usuli. Agar yuqoridagi usullarni qo‘llash mumkin
boMmasa, jism d an elem en tar b o ‘lakcha ajratib olinadi. Bu holda
(28.2) quyidagi ko‘rinishni oladi:
Z a k v -xv
S a
yv - y v Z a
Vv - z v X S = ------------ L —
4
y s = ------------ --------- Z v = --------------------------------- •
I A K V
^
L A K V
I A K V
Bundan AVv larni nolga intiltirib limitga o ‘tsak , yuqorida kelti-
rilgan form ulaning suratlari jism hajmi bo‘yicha tarqalgan integral-
ni, mahraji esa jism hajmini beradi:
46
= у J
x d v , y s = у J
y d V , Zs = y j z d v . (29.1)
(У) (V) (V) (28.4) va (28.6) ni quyidagicha yozish mumkin:
% = 4 I x d S ’ ^ = 7 I y d S ’ (29.2)
( 5 )
0
( 5 )
% = t
j
xd l, y s = у
J
y d l, = } | zdl. (29.3)
( L ) L ( L
Boshqarmasi - bet 55

|
BoshqarmasiBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)
1 molekula CaCl2 dissotsiatsiyalanganda 2 ta xlor ioni hosil bo‘lsa, 200 ta
molekula CaCl2 dan nechta xlor ioni hosil bo‘lishini aniqlaymiz:
Mustaqil ish:
Na
2
SO
4
eritmasida dissotsiatsiyalanmagan molekulalar soni 40 ta bo‘lsa,
eritmadagi natriy ionlari sonini toping. (α=75 %)
300 ml 0,5 M li chumoli kislota eritmasidagi formiat (HCOO
–
) ionlari sonini
toping. (α =0,1 %)
5. O‘quvchilarni baholash:
O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho; “4” baho; “3” baho.
6. Uyga vazifa:
§10 58-betdagi 3-5 mashqlarni bajarib kelish.
19-MAVZU:
Ionlarning almashinish reaksiyalari
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Ionlar o‘rtasida boradigan o‘zaro almashinish reaksiyalarining uch
toifasi haqida ilmiy tushunchalar berish
. FK3
-maktab laboratoriyasida
o‘tkaziladigan tajribalar jarayonida zarur bo‘lgan xavfsizlik qoidalarini biladi.
Kimyoviy moddalar, kimyoviy hodisalar bir-biri bilan bog‘liqligini bilgan holda,
ular asosida hosil bo‘ladigan birikmalar, ekologik muammolar haqida
tushunchalarga ega bo‘ladi.
b) Tarbiyaviy:
Kundalik turmushda uchraydigan ion almashinish reaksiyalarini
izohlash orqali ekologik, estetik, mehnat tarbiyasini berish. Fizika fani bilan
bog‘liqlikni amalga oshirish.8-sinfda o‘tilgan bilimlarni takrorlash orqali xotirani
Demak eritmada 400 ta
xlor ioni hosil bo‘lgan
ekan.
|
| |
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test - bet 2

|
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test
|
bet | 2/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.orgb) bL=bC 3
c) bL=bC 3
d) KILC
171. Keltirilgan tengliklardan qaysi biri kuchlanishlar rezonansiga to’g’ri kelmaydi:
a) *
b)
c) UC=UL
d) K
172.
a) *157 rad/s;25 Gs
b) 157 rad/s;50 Gs;
c) 157 rad/s;157 Gs
d) 25 rad/s;157 Gs
173. Berilgan =628 rad/s uchun davr «T» nimaga teng:
a) *T=0,01 s;
b) T=0,00157 s;
c) T=100 s;
d) T= 50 s;
174. Zanjirning aktiv quvvati aniqlansin:
a) * 500 Vt
b) 616 Vt
c) 1000 Vt
d) 308 Vt,
175. Zanjirning reaktiv quvvati (Var) topilsin:
a) *40
b) 79,5
c) 95
d) 79
176. Berilgan sinusoidal (B) funksiyaning kompleks ta’sir etuvchi (effektiv) ifodasi yozilsin:
a) * В
b)
c)
d)
177. Keltirilgan tengliklardan qaysi biri toklar rezonansiga to’g’ri kelmaydi:
a) *
b)
c) IL=IC
d)
178. T-?
a) * 0,01 c
b) 628 c
c) 100 c
d) 350 c
179. L=16 mGn; f=50 Gs;
a) *5,024 Om
b) 502,4 Om
c) 0,8 Om
d) 800 Om
180. =628 rad/c; T-?
a) * 0,01 s
b) 0,00157 s
c) 100 s
d) 50 s
181. O’tkazgichdagi elektr toki deganda nimani tushunasiz:
a) *O’tkazgich bo’ylab zaryadlangan zarracha-larning tartibli xarakati.
b) O’tkazgichdagi zaryadlangan zarrachalar-ning xaotik xarakati.
c) O’tkazgichning biror nuqtasidagi zaryadlar xolati
d) Zaryadlar xarakati.
182. p Elektr kuchlanishi deb nimaga aytiladi:
a) *Ikki nuqta orasidagi potensiallar farqi.
b) Ikki nuqta potensiallarining ta’siri.
c) Biror nuqta potensiali.
d) Elektrmaydon kuchlanganligi.
183. Qanday xolda reaktiv qarshilik manfiy bo’ladi:
a) *
b)
c)
d)
184. Agar ketma-ket ulangan RL zanjirga o’zgarmas tok manbaci bersak, zanjirning to’la qarshiligi nimaga teng bo’ladi:
a) *
b) Z=0
c)
d)
185. RLC elementlari ketma-ket ulangan zanjirda vektor diagrammani qurish qaysi vektordan boshlanadi:
a) *
b)
c)
d)
186. Elementlari mos ulangan sxemada zanjir to’la qarshiligi qanday o’zgaradi:
a) *Oshadi.
b) Kamayadi.
c) O’zgarmaydi.
d) Noma’lum.
187. Qanday quvvat Volt Amper (VA) o’lchanadi:
a) *S
b) Q
c) R
d) W
188. Kondensator sig’imining o’lchov birligini ko’rsating:
a) *F
b) Kl
c) A/s.
d) V/m
189. Quyidagi keltirilgan formulalardan qaysi biri zanjirning bir qismi uchun Om qonunini to’g’ri ifodalaydi:
a) *U=RI
b) P=UI
c) F=LI
d)
190. O’lchov birliklaridan qaysi biri induktivlikka tegishli:
|
| |
Y K X = 0 ; x A - x B = o - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

Nj
I
*
•M
Y
a
4
G
С
%
*A
X B
s i __► _
<-----
' G
b
52-rasm.
С
/iCbalkilning muvozanat shartlari quyidagicha yoziladi (52-rasm,
d):
£ F VX = 0 ;
X'B - X c = 0,
^ F vy = 0 ;
Y i - G = 0,
' Z m g i F v ) = 0;
M - X c ■
BC = 0.
(22.10), (22.11) tenglamalarni yechsak:
(22.11)
X л = X R = Xr
Y
a
= 2
g
,
y b
=
g
,
m a
= ц . .
7-masala. O g‘rligi С = 1,6 kN b o 'lg an baraban o'qiga
zanjir
o'ralgan bo'lib, uning tarangligi
T= 20 kN , r, = 20 sm (53-rasm,
a).
Baraban
S shesternyaga qo'yilgan
F kuch ta ’sirida m uvozanatda
turadi.
F va
T Oy o'qiga
parallel,
r2=40 sm. Shesternya markazi
A
p o d p y a tn ik d an Л 5 = 1 0 sm u zo qlik da jo y lash gan .
AB= 120 sm ,
5D =40 sm.
A podpyatnik,
В podshipnik
reaksiyalari ham da kuch
miqdori topilsin.
Yechish. 53-rasm ,
a dagi b araban m uvozanatini tekshiram iz.
A podpyatnik,
В podshipnik ta ’sirini
mos ravishda Xa,Ya,Za,Xb,Yb
reaksiya kuchlari bilan alm ashtiram iz. U holda baraban
T , F , G ,
X a , Y a , Z a , X b , Y b k u ch lar t a ’sirid a m u v o zan atd a b o 'la d i. Bu
kuchlar fazodagi ixtiyoriy kuchlar sistem asidan iborat.
Demak, m uvozanat tenglam alari quyidagicha bo'ladi:
Y ,F VX = 0;
X A + X B = 0,
I X
= 0 ;
Y
a
+ Y
b
+ T - F = 0,
^ F vz = 0 ;
Z A - G = 0,
Y, mx( F v) = 0; 10- F - 5 0 T - \ 2 0 YB = 0,
38
z
4
f
T
G
F
F
a
b
53-rasm.
Y m y ( F v ) = 0; 120
- X B = 0 ,
2 > , ( F V) = 0; 2 0 - Г - 4 0 / = 0.
(22.12)
Son qiym atlarni qo‘ysak:
X A = 0 ,
Y
a
= -2 ,5 kN ,
Z A = 1,6 kN,
X B = 0 ,
YB = -7 ,5 kN ,
F = 10 kN.
Bu yerdagi (—) ishora
YA, YB larning haqiqiy yo‘nalishi 53-rasm,
b
dagiga teskari bo'lishini bildiradi.
1. Puanso lemmasi qanday ta’riflanadi?
2. Ixtiyoriy kuchlarni bir markazga keltirishni tushuntiring.
3. Bosh vektor va bosh moment nima?
4. Qanday holda ixtiyoriy kuchlar sistemasi bosh vektorga keltiriladi?
5. Qanday holda ixtiyoriy kuchlar sistemasi bosh momentga keltiriladi?
6. Dinamo nima?
7. Teng ta’sir etuvchining yo‘naltiruvchi kosinuslari qanday aniqlanadi?
8. Bosh momentning yo‘naltiruvchi kosinuslari qanday topiladi?
9. Bosh moment bilan bosh vektor orasidagi
burchakni topish for-
mulasini yozing.
10. Fazoda ixtiyoriy joylashgan kuchlar sistemasining muvozanat
shartlari qanday ta’riflanadi va yoziladi?
11. Tekislikdagi ixtiyoriy kuchlar muvozanat shartlarini ta ’riflang va
Nazorat savollari
yozing.
39
O‘quvchilarni - Boshqarmasi

5. O‘quvchilarni baholash. O‘quvchilarni baholashda kimyoviy elementlar
belgilaridan foydalaniladi:
“5” baho; “4” baho; “3” baho.
6. Uyga vazifa: 9-§ ni o‘qib, o‘rganib, qolgan savol va testlarni bajarib kelish.
18-MAVZU: Elektrolitik dissotsiatsiyalanish va dissotsiatsiyalanish darajasi. Qisqa va to‘liq ionli tenglamalar. Darsning maqsadi: a) Ta’limiy: Dissotsiatsiyalanish darajasi, uni aniqlash formulasi haqida ilmiy
tushunchalar berish. Dissotsiatsiyalanish darajasiga ko‘ra elktrolitlarni toifalarini
aniqlashga o‘rgatish
. IXK2 -dissotsiatsiyalanish darajasini aniqlashga doir masala,
mashqlarni yecha olish qobiliyatini shakllantirish.
b) Tarbiyaviy: tartib bilan masala shartlarini yozishga o‘rgatish orqali estetik,
ekologik tarbiya berish
c) Rivojlantiruvchi: Suvli eritmalarda boradigan jaryonlar haqidagi tasavvurlarni
boyitish.
TK-2- turli manbalardan tegishli axborotlarni izlab topadi va bunda
xavfsizlik choralariga amal qilish, media manbalardan olingan ma’lumotlarni
saralab, ulardan samarali foydalanish kompetensiyasini rivojlantirish.
Dars turi: yangi bilim beruvchi
59 Dars uslubi: aralash (suhbat,munozara,masala yechish)
Dars jihozi: davriy sistema, darslik, eruvchanlik jadvali
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
Darsning texnologik chizmasi
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test - bet 3

|
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test
|
bet | 3/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.orga) *G
b) amper
c) volt
d) Mks
191. Quyidagi xarflardan qaysi biri ilashgan magnit oqimining shartli belgisi hisoblanadi:
a) *
b) F
c) V
d) N
192. Keltirilgan elementlarning qaysi birida elektr zaryadlari to’planishi mumkin:
a) *Kondensator (C)
b) Rezsistor (R)
c) Induktiv g’altak (L) Induktiv-nost
d) Xech birida
193. Keltirilgan kompleks miqdorlarning qaysi biri algebraik tarzda ifodalangan:
a) *
b)
c)
d)
194. Kompleks qarshilik Z ning ko’rsatkichlik tarzida yozilgan formulasini ko’rsating:
a) *
b)
c)
d)
195. Quyidagi o’lchov asboblaridan qaysi birining yordamida kuchlanish o’lchanadi:
a) *Voltmetr
b) Ampermetr
c) Vattmetr
d) Logometr
196. Quyidagi o’lchov asboblaridan qaysi birining yordamida elektr tokining quvvati o’lchanadi:
a) *Vattmetr
b) Ampermetr
c) Fazometr
d) Chastotomer
197. Quyidagi o’lchov asboblaridan qaysi birining yordamida elektr tokining kuchi o’lchanadi:
a) *Ampermetr
b) Ossillograf
c) Fazometr
d) Voltmetr
198. Quyidagi formulalardan qaysi biri kommutasiyaning birinchi qonunini ifodalaydi:
a) *
b)
c)
d)
199. Quyidagi formulalardan qaysi biri kommutasiyaning ikkinchi qonunini ifodalaydi:
a) *
b)
c)
d)
200. Bir megagers necha gersga teng:
a) *
b)
c)
d)
201. Quyidagi o’lchov asboblaridan qaysi birining yordamida qashilik o’lchanadi:
a) *Reostat
b) Voltmetr
c) Ampermetr
d) Induksion schyotchik.
202. Sinusoidal tok va kuchlanish orasidagi faza siljishi burchagining umumiy
tartibda qabul qilingan belgisini ko’rsating:
a) *
b)
c)
d)
203. O’zgaruvchan tokning burchak chastotasi quyidagi belgilashlarning qaysi biri bilan ko’rsatiladi:
a) *
b) T
c) f
d)
204. Quyidagi ifodalarning qaysi biri g’altakning induktiv qarshiligini ni ifodalaydi:
a) * L
b) C
c)
d)
205. Quyidagi formulalarning qaysi biri o’zgaruvchan tok zanjirining to’la o’tkazuvchanligini ifodalaydi:
a) *
b)
c)
d)
206. Quvvatni ifodalovchi formulalarning qaysi biri hato yozilgan:
a) *
b)
c)
d)
207. Kompleks quvvatning simvolik ko’rinishda yozilgan to’g’ri javobini ko’rsating:
a) *
b)
c)
d)
208. Quyidagi ifodalarning qaysi biri kondensatorning sig’im qarshiligi ni ifodalaydi:
a) *
b) L
c)
d)
209. Quyidagi o’lchov asboblaridan qaysi birining yordamida tok chastotasi o’lchanadi:
|
| |
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test - bet 9

|
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test
|
bet | 9/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.org275. Kirxgof birinchi qonunini simvolik shaklda yozing
a) * ;
b) ;
c) ;
d) ;
276. Maksimal quvvatni uzatish shartlari
a) *Energiyaning uzatilishiga qo‘yiladigan talablar - signallarni uzatish bilan bog‘liq bo‘lgan telekommunikatsiya tizimlarida va energiya uzatishga mo‘ljallangan energetik tizimlarida - bir biridan tubdan farq qiladi.
b) Bu xolda induktiv elementlarni «mos» yoki «qarama-qarshi» ulanganliklarining farqini ko‘rish zarur.
c) Soddalashtirilgan xolatda real induktivlikdagi energiyaning so‘nishi g‘altak o‘tkazgichlaridagi aktiv qarishilik rL ning mavjudligi bilan tushuntiriladi.
d) Tugri javob yo’q
277. is te’molchining kirish qarshiligi va manbaning ichki qarshiligi tengligi shartiga ... deyladi.
a) *muvofiqlash sharti
b) Tugri javob yo’q
c) Neper va detsibel
d) Kompleks quvvat
278. Muvofiqlashtirish -
a) *manba bilan iste’molchi orasiga transfarmator kiritish bilan amalga oshirilishi mumkin.
b) Agar ikki qutublikning reaktiv elimentlari soni ikkitadan ortiq bo‘lsa uning kirish qarshiligi chastotaning bir necha qiymatlarida sof aktiv (rezonans) bo‘lishi mumkin
c) Bu xolda induktiv elementlarni «mos» yoki «qarama-qarshi» ulanganliklarining farqini ko‘rish zarur.
d) To’g’ri javob yo’q
279. faqat birinchi konturdan oqayotgan tokka (i1≠0; i2=0) proporsional bo‘lgan qiymatli magnit oqimiga ikkinchi kontur ilashadi:
a)* Sh21 = M21·i1
b) Sh12 = M12·i2
c) Sh11=L1·i1
d) e2 = -dSh21/dt =-M21di1/dt.
280. birinchi kontur bilan ulashgan magnit oqim Sh11 shu kontur toki va chulg‘am induktivligi L1 ning ko‘paytmasiga teng:
a)* Sh11=L1·i1
b) e2 = -dSh21/dt =-M21di1/dt.
c) Sh21 = M21·i1
d) Sh12 = M12·i2
281. tok faqat ikkinchi konturda mavjud bo‘lsa, birinchi kontur bilan ilashgan oqim
a) *Sh12 = M12·i2
b) Tugri javob yo’q
c) Sh22 = L2·i2
d) e2 = -dSh21/dt =-M21di1/dt.
282. Ikkinchi konturning oqim ilashuvi
a)* Sh22 = L2·i2
b) e1 =- dSh12/dt =- M12di2/dt.
c) Sh11=L1·i1
d) Sh21 = M21·i1
283. Agar faqat birinchi konturda tok o‘zgarayotgan bo‘lsa, ikkinchi konturda e.yu.k. induktivlanadi:
a) *e2 = -dSh21/dt =-M21di1/dt.
b) Sh11=L1·i1
c) e1 =- dSh12/dt =- M12di2/dt.
d) Tog’ri javob yo’q
284. agar tok faqat ikkinchi konturda o‘zgarsa, birinchisida e.yu.k. induktivlanadi:
a) *e1 =- dSh12/dt =- M12di2/dt.
b) Sh21 = M21·i1
c) Sh22 = L2·i2
d) e2 = -dSh21/dt =-M21di1/dt.
285. Agar tok birinchi konturda ham, ikkinchi konturlarda ham oqayotgan bo‘lsa, to‘la magnit ilashuvi hususiy induktivlik va o‘zaro induktivlik hosil qilgan magnit ilashuvlarining ... teng bo‘ladi
|
| |
Javob: 400 
     
62 - Boshqarmasi

62
chiniqtirish.
c) Rivojlantiruvchi:
Ionli ko‘rinishdagi tenglamalarni yozish malakasini
rivojlantirish.
IXK3
-
kimyoviy moddalar tabiati haqidagi tushunchalar orqali
bilimini oshirib borish
Dars turi:
yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars
Dars uslubi:
amaliy (o‘yuvchi natriy va mis sulfat, natriy karbonat va xlorid
kislotalar orasidagi reaksiya), suhbat, munozara, test
Dars jihozi:
darslik, laboratoriya tajribasi uchun zarur modda va jihozlar,
eruvchanlik jadvali
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt
Tashkiliy qism
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tgan mavzuni so‘rash:
8-sinfda o‘rganilgan ionlarga dissotsiatsiyalanish
tenglamasini tuzish bo‘yicha mashqlarni takrorlash:
( )
K
2
CO
3
2 K
+
+CO
3
2-
NaHCO
3
Na
+
+HCO
c) Rivojlantiruvchi - Boshqarmasi

|
BoshqarmasiBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)c) Rivojlantiruvchi:
tuzlarning suvda eruvchanligi, atrof-muhitdagi
o‘zgrishlar haqidagi tasavvurlarni boyitish.
TK3
-kimyo bo‘yicha bilimlarni
mustaqil ravishda oshirib borishga o‘rgatish.
Dars turi:
yangi bilim va tushunchalarni shakllantiruvchi dars
Dars uslubi:
amaliy, ma’ruza, suhbat, munozara, mashqlar bajarish
Dars jihozi:
turli oziq –ovqatlar ,mineral o‘g‘itlar namunalari va indikatorlar
Dars uchun talab etiladigan vaqt: 45 minut
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt
Tashkiliy qism
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tgan mavzuni so‘rash:
Test savollari bilan ishlash
1) Qaysi modda eritmasida lakmusning rangi o‘zgarmaydi?
69
A) natriy gidroksid B) sulfat kislota C) natriy xlorid D) natriy
digidroortofosfat
2) Gidrolizga uchramaydigan tuzlarni tanlang.
1) natriy xlorid; 2) magniy nitrat 3) kaliy sianid 4) ammoniy sulfat
5) litiy karbonat 6) kalsiy xlorid A) 3, 5 B) 2,4 C) 1,6 D) 1,2,4
3) Qaysi tuzlarning eritmasi ishqoriy muhitga ega bo‘ladi?
1) natriy sianid 2) natriy nitrat 3) natriy karbonat 4) natriy sulfat
5) natriy nitrit
A) 2, 3 B) 3, 4 C) 1, 2, 5 D) 1, 3, 5
|
| |
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test - bet 50

|
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test
|
bet | 50/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.org~ n-p-n bipolyar tranzistorda
~ p-n-p bipolyar tranzistorda}
Sxemalarda MDYa- tranzistor... ishlatiladi.{
~ signallarni kechiktirish uchun
= kuchlanish kuchaytirgichi sifatida
~ signallarni so‘ndirish uchun
~ signallarni ajratish uchun}
n-kanali induktsiyalangan MDYa-tranzistordagi kanallar soni nechta?{
~4
=1
~3
~2}
p-kanali induktsiyalangan MDYa-tranzistordagi kanallar soni nechta?{
~4
=1
~3
~2}
Qaysi tranzistorda kanali boyitilgan rejim amalga oshadi?{
~ kanali qurilgan MDYa tranzistor
= kanali induktsiyalangan MDYa tranzistor
~ p-n-p bipolyar tranzistorda
~ n-p-n bipolyar tranzistorda}
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter tokiga sust bog‘liq?{
~ berk
= to‘yinish
~invers
~ aktiv}
Bipolyar tranzistorning qaysi ish rejimida kollektor toki emitter tokini boshqaradi?{
~ berk
~ to‘yinish
= invers
~ aktiv}
Qaysi tranzistorda kanali boyitilgan va kambag‘allashgan rejim amalga oshadi?{
~ p-n-p bipolyar tranzistorda
= kanali qurilgan MDYa tranzistor
~ n-p-n bipolyar tranzistorda
~ kanali induktsiyalangan MDYa tranzistor}
....... bipolyar tranzistorning aktiv rejimi amalga oshadi{
~ ikkala o‘tish to‘g‘ri yo‘nalishda siljitilganda
= emitter o‘tish to‘g‘ri, kollektor o‘tish esa teskari siljitilganda
~ ikkala o‘tish teskari yo‘nalishda siljitilganda
~ emitter o‘tish teskari, kollektor o‘tish ham teskari siljitilganda}
...... bipolyar tranzistorning berk rejimi amalga oshadi{
= ikkala o‘tish to‘g‘ri yo‘nalishda siljitilganda
~ emitter o‘tish to‘g‘ri, kollektor o‘tish esa teskari siljitilganda
~ ikkala o‘tish teskari yo‘nalishda siljitilganda
~ emitter o‘tish teskari, kollektor o‘tish ham teskari siljitilganda}
Qanday bipolyar tranzistor eng tezkor ishlaydi?{
~ baza kengligi kichik, unda n- turli kiritmalar tekis taqsimlangan
= baza kengligi kichik, unda n- turli kiritmalar notekis taqsimlangan
~ baza kengligi kichik, unda p- turli kiritmalar notekis taqsimlangan
~ baza kengligi katta, unda n- turli kiritmalar notekis taqsimlangan}
Elektr maydonda elektronga ta’sir etuvchi asosiy kuch?{
~ elastik kuchi
= kulon kuchi
~ gravitatsion kuch
~ tortishish kuchi}
Elektron qurilmaning aktiv elementlariga nimalar kiradi?{
~ Uning barcha tashkil etuvchi qismlari
= Diod, tranzistor, tiristor va h
~ Rezistor, kondensator, induktivlik
~ p-n o’tish, diod, rezistor va h}
Elektron qurilmaning aktiv elementlariga nimalar kiradi?{
~ Uning barcha tashkil etuvchi qismlari
~ Diod, tranzistor, tiristor va h
= Rezistor, kondensator, induktivlik
~ p-n o’tish, diod, rezistor va h}
Hajmiy zaryad sohasi….{
~ Donor atom va akseptor atom orasidagi soha
= p-n kontakt sohasida o’z elektroni va kovagini yo’qotgan turg’un ionlar joylashgan soha
~ Musbat va manfiy ion orasidagi soha
~ Van-der –Vaals sohasi; }
http://fayllar.org
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Boshqarmasi

165
57-MAVZU:
Mavzuga oid masalalar yechish.
a) Ta’limiy:
Oksidlanish - qaytarilish reaksiyalarida moddalarning ekvivalent
og‘irliklarini aniqlashga doir mashqlar va masalalar bajarishga o‘rgatish.
IXK2-
oksidlanish - qaytarilish reaksiyalari (molekulalararo, ichki molekulyar,
disproporsiya
va
sinproporsiya
reaksiyalari),
ularning
tenglamalarini
tenglashtirishni yarim reaksiyalar usullarni biladi va tushuntira oladi
b) Tarbiyaviy:
Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarining kundalik turmushda
qo‘llanilishi haqida ma’lumot berish orqali iqtisodiy, ekologik, gigiyenik tarbiya
berish. Jamoa bo‘lib turli murakkablikdagi topshiriqlarni bajarish jarayonida o‘zaro
hurmat tuyg‘ularini shakllantirish.
c) Rivojlantiruvchi:
8-sinflarda ekvivalent tushunchsi bo‘yicha olingan bilimlarni
yanada rivojlantirish. Ilmiy dunyoqarashni kengaytirish.
TK3-
o‘rganilgan bilimlar
asosida hisoblashlarni bilish va fan-texnika yangiliklaridan habardor bo‘lish.
Dars turi:
Mustahkamlash darsi
Dars uslubi:
Aralash
Dars jihozi:
Darslik, test to‘plamlari
Darsning texnologik chizmasi
Dars bosqichlari
Vaqt 
Tashkiliy qism - Boshqarmasi

166
3. Namunaviy masalalar yechish:
1-masala. Yana bir misolni ko‘rib chiqamiz:
FeSO4 + KMnO4 + H2SO4→ Fe2(SO4)3 + MnSO4 + K2SO4 + H2O
Ushbu reaksiyadagi oksidlovchi va qaytaruvchi moddalarning ekvivalent
og‘irliklarini reaksiyani tenglashtirmasdan ham aniqlash mumkin. Buning uchun
oksidlovchi qabul qilgan va qaytaruvchining olgan elektronlarini aniqlab olamiz.
Oksidlovchi tarkibidagi 1 mol Mn7+ ioni 5 ta elektron qabul qilib olib, Mn
2+
holatiga o‘tdi. Demak, bir mol oksidlovchi (KMnO4) 5 ta elektron qabul qilib oldi.
Uni ekvivalent og‘irligini aniqlash uchun molyar massasi (158)ni 5 ga bo‘lamiz.
Qaytaruvchi tarkibidagi 2 mol Fe2+ ioni 2 ta elektron berib, Fe
3+
holatiga
o‘tdi. Demak, 2 mol qaytaruvchi (FeSO4) 2 ta elektron bergan. Ekvivalent
og‘irligini aniqlash uchun 1 mol qaytaruvchini bergan elektronlarini hisoblab
olishimiz kerak bo‘ladi:
Qaytaruvchini ekvivalent og‘irligini aniqlash uchun molyar massasi (152) ni
birga bo‘lamiz.
Javoblar - Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test

Javoblar
А. B@.
V. G.
384.Klassik usul bilan hisoblashda to’g’ri ketma-ketlikni ko’rsating.
m. Nomustaqil boshlang’ich shartlarni aniqlash maqsadida kommutatsiyadan oldingi zanjirni hisoblash.
n. Umumiy ko’rinishda differentsial tenglamalarni yechish.
r. Integrallash doimiylarini aniqlash.
q. Kommutatsiyadan keyingi zanjir uchun differentsial tenglama tuzish.
Javoblar:A. (n,q,m,r) B@. (q, n, r, m) V. (n,q, r,m) G. (q, n, m, p)
385.Induktivlikli tarmoqdagi o’tish tokining ifodasini ko’rsating.
Javoblar:
А@. B.
V. G.
386. Zanjirning vaqt doimiysi . Rэ ni aniqlang.
Javoblar:
А. B.
V@. G.
387. Agar E = 10 V bo’lsa, kommutatsiyadan keyingi hol uchun kuchlanishning majburiy tashkil etuvchilari uC1maj , uC2maj larni hisoblang.
Javoblar:
А@. (10 В ва 10 В) B. (5 В va 0 В)
V. (5 В va 10 В) G. (10 В va 5 В)
388.Zanjirning holatlar o’zgaruvchilarini ko’rsating.
Javoblar:
A@. uL va iL B. uc va ic V. uR va iR G. uL va ic
389. Topshiriq agar E =10 V, R = 1 Om bo’lsa, kommutatsiyadan keyingi hol uchun tok va kuchlanishning majburiy tashkil etuvchilarni ICmaj, uCmaj hisoblang.
Javoblar
А. (5 A va 5 B) B. (10 A va 10 B)
V@. (5 A va 10 B) G. (5 A va 10 B)
390. Zanjirda tebranuvchan o’tish jarayoni amalga oshadigan shartni ko’rsating.
Javoblar
А@. B.
V. G.
391. bo’lgan hol
uchun tokning grafigi
i(t) ni ko’rsating.
Javoblar: A@, B,V,G
392. bo’lgan hol uchun kuchla-
nish us(t) grafigini ko’rsating.
|
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test - bet 4

|
Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test
|
bet | 4/50 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 1,41 Mb. | | #100476 |
Bog'liq Elektronika va sxemalar fanidan yakuniy nazorat test-fayllar.orga) *Chastotomer
b) Vattmetr
c) Ampermetr
d) Ommetr
210. Qanday xolda reaktiv qarshilik musbat bo’ladi:
a) *
b)
c)
d)
211. RLC elementlari parallel ulangan zanjirda vektor diagrammasini qurish qaysi vektordan boshlanadi:
a) *
b)
c)
d)
212. RC elementlari ketma-ket ulangan zanjirning faza burchagi farqi qanday bo’ladi:
a) *
b)
c)
d)
213. Elementlari qarama-qarshi ulangan sxemada butun zanjir qarshiligi qanday o’zgaradi:
a) *Kamayadi
b) O’zgarmaydi
c) Oshadi
d) Noma’lum
214. Quyidagi formulalarning qaysi biri o’zgaruvchan tok zanjirining reaktiv qarshiligini ifodalaydi:
a) *
b)
c)
d)
215. Qaysi quvvat Vatt da o’lchanadi:
a) *Q
b) S
c) R
d) W
216. Elektr zaryadining o’lchov birligini ko’rsating:
a) *Kl
b) G
c) A/s
d) V/m
217. Quyida keltirilgan formulalardan qaysi biri zanjir uchun Kirxgofning I-qonunini ifodalaydi:
a) *
b) U=rI
c) F=LI
d) P=UI
218. Keltirilgan kompleks miqdorlarning qaysi biri ko’rsatkichlik tarzda ifodalangan:
a) *
b)
c)
d)
219. Keltirilgan elementlarning qaysi birida elektr maydoni xosil bo’ladi:
a) *Kondensator (С) Rezistor (r)
b) Rezistor (r)
c) Induktiv g’altak (L)
d) Induktiv g’altak (L)
220. Quyidagi formulalarning qaysi biri o’zgaruvchan tok zanjirining reaktiv o’tkazuvchanligini ifodalaydi: a) *
b)
c)
d)
221. O’zgaruvchan tokning davri quyidagi belgilashlarning qaysi biri bilan ko’rsatiladi:
a) *T.
b) f
c)
d)
222. Keltirilgan elementlarning qaysi birida elektr energiyasi issiqlik energiyasiga aylanadi:
a) *Rezistor (r)
b) Kondensator (С)
c) Induktiv g’altak (L)
d) Xech birida
223. Keltirilgan kompleks miqdorlarning qaysi biri trigonometrik tarzda ifodalangan:
a) *
b)
c)
d)
224. Kompleks qarshilik Z ning algebraik tarzda yozilgan formulasini ko’rsating:
a) *Z=r+jx
b) XL=j L
c)
d)
225. Ideal e.yu.k. manbasining voltamper U(I) tavsifi ko’rinishi:
a) *Abssissa o’qiga parallel
b) Abssissa o’qiga nisbatan qiya
c) Ordinata o’qiga parallel
d) Ordinata o’qiga nisbatan qiya
226. Ideal tok manbasining voltamper U(I) tavsifi ko’rinishi:
a) *Ordinata o’qiga parallel
b) Abssissa o’qiga nisbatan qiya
c) Abssissa o’qiga parallel
d) Ordinata o’qiga nisbatan qiya
227. Real e.yu.k. manbasining voltamper U(I) tavsifi ko’rinishi:
a) *Abssissa o’qiga nisbatan qiya
b) Abssissa o’qiga parallel
c) Ordinata o’qiga parallel
d) Ordinata o’qiga nisbatan perepen-dikulyar
|
| |
Xavfsiz va zararsiz mehnat sharoitlarini yaratishning

|
Xavfsiz va zararsiz mehnat sharoitlarini yaratishning
|
bet | 4/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)Xavfsiz va zararsiz mehnat sharoitlarini yaratishning
asosiy yo‘llari
Xavfsiz va zararsiz mehnat sharoitlariga quyidagilar kiradi: qulay texnologiya, ish tartibi, ishlab chiqarish vositalaridan to‘g‘ri foydalanish, qulay ish sharoitlari, xom ashyolar, yarim mahsulotlar, ish o‘rnini to‘g‘ri tashkil qilish va yaroqli jihozlar, himoya vositalaridan oqilona foydalanish, xavfsizlik talablarini bajarish, kasbga qarab tanlov o‘tkazish va ishchilarni o‘qitish, texnik-me’yoriy hujjatlarga xavfsizlik vositalarini kiritish bilan ta’minlanadi.
Texnologik jarayonlarni to‘g‘ri loyihalash, tashkil etish va o‘tkazishda xavfsiz ishlash talablari oldindan nazarga olinadi. Buning uchun ishlab chiqarishda zararli ta’sirlarning oldini olish, ishdagi operatsiya va jarayonlarni o‘zgartirish, ishlab chiqarishni avtomatlashtirish hamda masofadan turib boshqarishni qo‘llash, gipodinamiyaga e’tibor berish, ishni oqilona tashkil etish shu bilan bir qatorda og‘ir mehnatni chegaralashni ham hisobga olish kerak. Shuningdek o‘z vaqtida ishlab chiqarish xavfsizliklari to‘g‘risidagi ma’lumotga, jarayonni boshqarish va nazorat qilish tizimiga, o‘z vaqtida chiqindilarni zararlantirishga, chiqarib tashlash xavf va zarar tug‘diradigan manbalarga alohida e’tibor qaratish lozim.
Mehnat muhofazasining huquqiy asoslari
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi 1995 yil 21 dekabrda 161-1 raqamli O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksini tasdiqladi. Respublikamizda mehnatni muhofaza qilishning huquqiy asoslari O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi va O‘zbekiston Respublikasining «Mehnatni muhofaza qilish to‘g‘risida» gi Qonunda mustahkamlangan. Ushbu Qonun ishlab chiqarish usullari, mulk shaklidan qat’iy nazar korxonalarda muhofaza qilishni tashkil etishning yagona tartibini belgilaydi hamda fuqarolarning sog‘ligi va mehnatini muhofaza qilishni ta’minlashga qaratilgan.
Mehnatni muhofaza qilish – bu tegishli qonun va boshqa me’yoriy hujjatlar asosida amal qiluvchi, insonning mehnat jarayonidagi xavfsizligi, sihat-salomatligi va ish qobiliyati saqlanishini ta’minlashga qaratilgan ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, texnikaviy, sanitariya- gigiyena va davolash profilaktika tadbirlari hamda vositalari tizimidan iborat.
|
| |
Gazlar va bug‘lar - Avtomobillarni yig’ish,diagnostikalash va sinash.” O’quv amaliyotidan qo‘llanma

|
Avtomobillarni yig’ish,diagnostikalash va sinash.” O’quv amaliyotidan qo‘llanma
|
bet | 8/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)Gazlar va bug‘lar qattiq va suyuq kristall holatdagi moddalar zaharli preparatlardan, yonilg‘ilardan va moylash materiallaridan ajralib chiqishi mumkin. Gaz va bug‘ inson organizmini zaharlabgina qolmay, balki gaz portlash va yong‘inga ham olib kelishi mumkin.
Chang. Zaharli bo‘lmagan mineral yoki organik moddalar tomoq, ko‘z, havo yo‘li va o‘pkani kasallanishiga olib kelishi mumkin. Zaharli moddadan iborat changlar organizmning zaharlanishiga olib keladi. Kishi ishlayotgan joydagi havoning zaharlangan chang 10 mg m3 dan, kvars changi esa 2 mg m3 dan ko‘p bo‘lmasligi kerak.
Titrash – kishi organizmiga uzoq vaqt davomida ta’sir qiladigan bo‘lsa, yurak qon-tomir tizimini kasallanishiga, qon tarkibining o‘zgarishiga, gipertoniyaga, hushdan ketishga sabab bo‘lishi mumkin.
Yoritilganlik. Ishlab chiqarish xonalari va ish joylarining yaxshi yoritilganligi ko‘z toliqishini kamaytiradi, nafas olishni yaxshilaydi, jarohat sabablarini yo‘qotadi. Ish joylari tabiiy va sun’iy yorug‘lik bilan yoritiladi. Joyidan qo‘zg‘almaydigan mashinalarda ish bajarilganda ularni yoritishda soya va yorug‘lik nurlarni odam ko‘ziga to‘g‘ridan-to‘g‘ri tushishidan saqlash kerak.
Elektr xavfsizligi. Elektr to‘kidan jarohatlanish sabablari va uning oldini olish
Elektr to‘ki urushiga kishining elektr zanjiriga ulanib qolishi sabab bo‘ladi. Elektr to‘kiga ulanishning ikki xil shakli bor: ikkita sim orasida ulanish va sim bilan yer orasidagi ulanish. Ikkala holda ham jarohatlanish darajasi kuchlanish kattaligiga, pol va poyabzalning himoyalanish holatiga, ishlab chiqarish xonasidagi muhit sharoitiga, simlarga tekkan paytda kishining holatiga bog‘liq. Tanaga to‘k urishi eng xavfli hisoblanadi, chunki to‘k urganda insonning yuragi, o‘pkasi, miyasiga ta’sir qilishi mumkin. Odamning elektr to‘kidan jarohatlanishining boshqa hollariga quyidagilar sabab bo‘ladi:
Elektr qurilmalarini o‘rnatish va ulardan foydalanishda xavfsizlik texnikasining qoidalarini buzilishi;
Elektr jihozlarining kuchlanish ostida qolgan to‘k o‘tkazadigan metall qismlarga tegib ketishi;
Xavfsiz mehnat usullarini bilmaslik, jarohatlanishga olib keladi: Elektr to‘kidan jarohatlanish sabablarini aniqlash va jarohatlanishga sabab bo‘lgan elektr jihozlarini mufassal ko‘zdan kechirish lozim. Jihoz va elektr tarmog‘i to‘g‘risidagi ma’lumotlarni, qurilmaning kuchlanish kattaligi, chastotasi, quvvati, simlarning markasi, tarmoqning hamda ta’minlash manbaining yerga nisbatan himoyalash (izolatsiyalash) tartibi, asboblarning inson jarohatlanishidan oldingi va keyingi ko‘rsatkichi, jarohatlangan kishining kiyimi, poyabzalining holatini (quruq, nam zaxligi) va havo haroratini aniqlab olish kerak.
|
| |
Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va

|
Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va
|
bet | 3/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va
kasallanishlarning sabablari
Ishlab chiqarishdagi jarohatlanish va kasallanishlarning barcha sabablarini shartli ravishda quyidagilarga birlashtirish mumkin: texnik, tashkiliy, sanitar-gigiyenik, psixo-fiziologik, iqtisodiy va xodimning aybi bilan yuz beradigan kasalliklar.
Texnik sabablar: uskuna va moslamalari, to‘siq qurilmalari, tormoz tizimining ishlamasligi yoki nosozligi, gidravlik tizimning soz emasligi tufayli kelib chiqadi.
Tashkiliy sabablar: ish joylarining uskuna, moslama va yordamchi asboblar bilan yetarli ta’minlanmaganligi, yuk ko‘tarish vositalarida bog‘lab qo‘yuvchi moslamalarning yo‘qligi, yo‘l-yo‘riqning o‘z vaqtida berilmaganligi va mehnat muhofazasi bo‘yicha o‘qitish ishlarining yetarli olib borilmaganligi, mehnat xavfsizligi bo‘yicha ko‘rsatmalarning yo‘qligi, ishchilarning o‘z vaqtida maxsus kiyimlar bilan ta’minlanmaganligi, dam olish va mehnat qilish tartibining buzilishi tufayli kelib chiqadi.
Sanitariya – gigiyenik sabablar: ish joyida noqulay mikroiqlim (harorat, havoning namligi va harakat tezligi parametrlarining ish sharoitlariga muvofiq kelmasligi), yoritilganlik darajasining talablariga javob bermasligi, ish joylarining betartibligi va iflosligi, maishiy xonalarning (yechinish, yuvinish – cho‘milish xonalari, hojatxona va boshq) yo‘qligi natijasida kelib chiqadi.
Ruhiy holat sababi: ishning hamisha bir xilligi, qattiq jismoniy mehnat tufayli zo‘riqish, kishi organizmiga ish joyining ruhiy anatomik fiziologik jihatdan mos kelmasligi, charchash, jamoatchilik orasidagi nosog‘lom muhit tufayli kelib chiqadi.
Iqtisodiy sabablar: mehnat muhofazasi masalalariga sovuqqonlik bilan qarash, shuningdek, oylik moashlarini o‘z vaqtida bermaslik va ishchilarning yuqori ish unumiga erishishga intilmasligi, ish sharoitlarini yaxshilash tadbirlariga yetarli mablag‘ ajratilmasligi tufayli kelib chiqadi.
Ishchining aybi bilan sodir bo‘ladigan baxtsiz hodisalar qatoriga: ishchining intizomsizligi, ishga betob yoki mast holda kelishi kiradi.
|
| |
Boshqarmasi - bet 154

164
Bir mol oksidlovchi (K
2
Cr
2
O
7
) 6 ta elektron qabul qilib oldi. Uni ekvivalent
og‘irligini aniqlash uchun molyar massasi (294)ni 6 ga bo‘lamiz.
2 mol qaytaruvchi (KJ) 2 ta elektron bergan. Ekvivalent og‘irligini aniqlash
uchun 1 mol qaytaruvchini bergan elektronlarini hisoblab olishimiz kerak bo‘ladi:
Qaytaruvchini ekvivalent og‘irligini aniqlash uchun molyar massasi (166)ni
birga bo‘lamiz.
Javob: Oksidlovchining ekvivalenti og‘irligi 49, qaytaruvchining ekvivalent
og‘irligi 166 ekan.
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
Savol va topshiriqlar.
a) Quyidagi reaksiya tenglamalarini tenglashtiring va undagi oksidlovchi va
qaytaruvchilarni ekvivalent massalarini aniqlang.
KMnO
4
+ H
2
SO
4
+ HNO
2
→ ... K
2
Cr
2
O
7
+ H
2
S + H
2
SO
4
→Cr
2
(SO
4
)
3
+ S + . .
.
b) Quyidagi reaksiya tenglamalaridagi oksidlovchi va qaytaruvchilarni ekvivalent
massalarini aniqlang.
FeS
2
+ HNO
3
→ Fe(NO
3
)
3
+ H
2
SO
4
+ NO
2
+ H
2
O
Cr
2
(SO
4
)
3
+ KOH + H
2
O
2
→K
2
CrO
4
+ K
2
SO
4
+ H
2
O
TO‘RT TAKTLI DVIGATELNING UMUMIY TUZILISHI VA ISHLASH PRINSIPI

|
TO‘RT TAKTLI DVIGATELNING UMUMIY TUZILISHI VA ISHLASH PRINSIPI
|
bet | 46/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)TO‘RT TAKTLI DVIGATELNING UMUMIY TUZILISHI VA ISHLASH PRINSIPI
Odatda zamonaviy avtomobillarda porshenli ichki yonuv dvigatellari qo‘llaniladi. Bulardan tashqari, ahyon-ahyonda rotorporshenli va gazturbinali dvigatellar ham ishlatiladi. SHahar transporti sifatida elektromobillardan ham foydalanilmokda. Bunday an’anaviy bo‘lmagan dvigatellar, keyinchalik, taraqqiy etishi natijasida balkim ko‘plab ishlatilar. SHuning uchun quyida faqat porshenli ichki yonuv dvigateli ko‘rib chiqilgan.
NAZORAT SAVOLLARI:
Qanday avtomobil konstruksiyasida uch asosiy qismni ajratish mumkin?
Avtobuslar necha xil kompanovkada tayyorlanadi?
Engil avtomobillarning kompanovkalarini sanab o’ting?
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2006 yil 2 avgustdagi 156-sonli qaroriga asosida tayyorlangan «V» toifali avtotransport vositalari haydovchilarini tayyorlash o‘quv dasturi / Tuzuvchi - T., 2008.
O‘zbekiston Respublikasining Yo‘l harakati qoidalari - T., 2010.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2010 yil 31 dekabrdagi «O‘zbekiston Respublikasida avtomototransport vositalarini boshqarish huquqini berish, haydovchilarini tayyorlash va qayta tayyorlash tartibini takomillashtirish choralari to‘g‘risida»gi 325-sonli qarori.
O‘zbekiston Respublikasi IIVning 2011 yil 23 fevraldagi «O‘zbekiston Respublikasida avtomototransport vositalarini boshqarish huquqini berish, haydovchilarini tayyorlash va qayta tayyorlash tartibini takomillashtirish choralari to‘g‘risida»gi 28-sonli buyrug‘i.
-T., 2012.
Muhitdinov N.F., Hamidullaev A.A., Umarov B.SH. Yo‘l harakati qoidalariga sharhlar va amaliy tavsiyalar (YHQlarni buzganlik uchun solinadigan jarimalar bilan birgalikda). - T., 2011.
Qodirov S.M., Nazarov K.M. Yo‘l transport hodisalari tahlili. -T., 2002.
Mamatov X.M. va boshs. Avtomobillar. - T., 2000.
Fayzullaev E. va boshs. Transport vositalarining tuzilishi va nazariyasi. - T., 2005.
DAEWOO T1CO rukovodstvo po remontu i ekspluatatsii. - B, 2000.
DAEWOO DAMAS rukovodstvo po remontu i ekspluatatsii. - B, 2000.
MamatovX.M. Avtomobili. - T., 1992.
Zelenin S.F., Molokov V.M. Uchebnik po ustroystvu avtomobilya. -M., 2000.
Ivanov A.M. i dr. Osnovt konstruksii avtomobilya. - M., 2000.
Texnicheskaya ekspluatatsiya avtomobiley: Uchebnik / Pod red. prof. E.S. Kuznetsova. - M., 2001.
Borovskix YU.I. i dr. Avtomobillarning tuzilishi, texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash. - T., 2001.
Kuznetsov E.S. Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi / SH.P.Magdiev tarjimasi. - T., 2003.
|
| |
Mehnat muhofazasini nazorat qilish va tekshirib turish

|
Mehnat muhofazasini nazorat qilish va tekshirib turish
|
bet | 6/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)
Mehnatni muhofaza qilishning holati ustidan davlat nazorati va tekshiruvini davlat organlari amalga oshiradi. Mehnatni muhofaza qilishning me’yor va qoidalariga roiya etilishini jamoat tekshiruvini kasaba uyushmalari va xodimlarning boshqa vakillik organlari amalga oshiradi (223-modda).
Texnik nazorat – jamoa xo‘jaliklari va texnik xizmat ko‘rsatish korxonalari hamma tashkilotlardagi mashina va uskunalarning texnik holatining shahar va viloyat Davlat mehnat texnik inspeksiyalari orqali amalga oshiriladi.
Sanitariya nazorati – respublikamiz davlat sanitariya nazorati ishlab chiqarishda kasalliklarni kamaytirish, tashqi muhitni (suv havzalari, tuproq va atmosfera havosi) ifloslanishining oldini olishga, mehnat sharoitini sog‘lomlashtirishga yo‘naltirilgan sanitariya gigiyena, sanitariya-epidimiologik chora-tadbirlarini o‘tkazilishini nazorat qiladi, shuningdek, kasallanishning oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlarning o‘tkazilishini tekshirib turadi.
Energetika nazorati – elektr texnik holatini, ularga xizmat ko‘rsatishda xavfsizlikni ta’minlaydigan chora-tadbirlar o‘tkazilishini nazorat qilib turadi.
Yong‘in nazorati - uning vazifasiga, yangi qurilayotgan va ta’mirlanayotgan korxona, tashkilotlar va aholi yashaydigan joylar uchun muhandislik – texnikaviy yong‘inga qarshi chora-tadbirlarni ishlab chiqish, ularning amalga oshirilishini nazorat qilish, ishlab turgan korxonalarda yong‘inga qarshi profilaktika chora-tadbirlarni tashkil qilish, yong‘inni oldini olish va o‘chirishga keng jamoatchilikni jalb qilish ishlarini olib borish kiradi.
Avtomobil inspeksiyasi – o‘ziga qarashli viloyat, tuman inspektorlari orqali avtomobillarning, texnik holatini, haydovchilarning yo‘l harakati qoidalariga rioya qilishlarini nazorat qilib turadi, shuningdek, yo‘l-transport hodisalarini oldini olishga doir profilaktik ishlarni olib boradi. Mehnat texnik inspektorlari tekshiruv o‘tkazganida agar mehnat muhofazasi qoidalari buzilganligi va natijada ishlovchilar sog‘ligiga zarar yetishi mumkinligi aniqlangan bo‘lsa buyruq berish yoki ish xonalarini, ayrim uchastka, stanok yoki uskunalarda ishlashni taqiqlab quyishga haqlidir.
|
| |
Ўқув фаннинг мақсади ва вазифалари

|
Ўқув фаннинг мақсади ва вазифалари
|
bet | 297/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeЎқув фаннинг мақсади ва вазифалари
Фаннинг мақсади талабаларга таъсири йўналтирилган ва узайтирилган дори турларини яратиш асослари, тузилиши, таъсир этиш механизмлари, ҳамда гомеопатик, махсус педиатрик ва геритрик, косметология ва ветеринария амалиётида қўлланиладиган дори турлари технологиясининг назарий ва амалий асосларига оид билимларни беришдан иборат.
Фаннинг вазифаси гомеопатик, ёшига қараб бериладиган, косметология ва ветеринария амалиётида ишлатиладиган дори турлари, полимер доривор пардалар технологиясини ҳамда таъсири узайтирилган ва йўналтирилган дори турлари тузилиши, таъсир механизмларига оид маълумотларни ўзлаштиришдан иборат.
Фан бўйича талабаларнинг билимига, кўникма ва малакасига қўйиладиган талаблар
Фаннинг ўқитиш давомида талаба қуйидаги билимларга эга бўлиши керак:
- замонавий таъсири йўналтирилган дори турларини (микрокапсулалар, липосомалар, МОБС) яратиш асослари, тузилиши, таъсир этиш механизмлари;
-таъсири ўзайтирилган дори турларини (структурали таблеткалар, терапевтик доривор системалар, полимер доривор пардалар, спансулалар, қаттиқ дисперс системалар) яратиш асослари, тузулиши таъсир этиш механизмлари;
-доривор моддани дори турларидан сўрилишига таъсир этувчи омиллар ва биологик сўрилиш даражасини аниқлаш усуллари;
-гомеопатия даволаш тизимининг асосий принциплари;
- болаларга мўлжалланган ва гериатрик дори турларини ўзига хос томонлари;
-косметик воситалар ва ветеринария қўлланиладиган дори турларини таърифи, таснифи;
-махсус дори турлари (гомеопатик, болаларга ва қарияларга мўлжалланган, косметология ва ветеринария амалиётида қўлланиладиган) технологиясини назарий ва амалий асослари.
қуйидаги кўникмаларга эга бўлиши керак:
-гомеопатик дори турларини (сувли эритмалар, эссенция, тинктура, тритурация, гранулалар, юмшоқ дори турларини) тайёрлаш ва сифатини баҳолаш;
-махсус (болаларга, янги туғилган чақалоқларга мўлжалланган, косметология ва ветеринария амалиётида қўлланиладиган) дори турларини ўзига хос технология бўйича тайёрлаш;
- полимер доривор пардаларни тайёрлаш ва сифатини бахолаш.
қуйидаги малакага эга бўлиши керак:
-гомеопатик дориларни суюлтириш, сифатини бахолаш ва жиҳозлаш;
-таъсири узайтирилган таблеткалар ва спансула шаклидаги дори турларини тўғри қўллаш;
- дори моддаларни дори турларидан биосамарадорлигини аниқлаш усулларини бажариш;
- косметология амалиётида ва ветеринарияда қўлланиладиган дори турларини сифатига баҳо бериш.
|
| |