Siqilgan gaz - M u n d a r I j a

Siqilgan gaz.
Siqilgan gaz suyultirilgan gazdan farqli ravishda normal harorat va istalgan yuqori bosimda o’zining gazsimon holatini saqlab qoladi. Gaz faqat o’ta sovutilgandan keyingina suyuqlikka aylanadi. Avtomobillarda yonilg’i sifatida 20MPa gacha siqilgan tabiiy gazdan foydalaniladi. Tabiiy gaz, gaz konlaridan olinadi. Uning asosiy komponenti - metan. Siqilgan gaz yonganda katta massa birligida issiqlik(49,9 MJ/kg) ajralib chiqadi, biroq zichligi juda kam bo’lganligidan, hattoki 20MPa gacha siqilgan gaz yonganda ham chiqadigan hajmiy issiqligi kamida 3 marta kam. Yonganda chiqadigan hajmiy issiqlik miqdorining kam bo’lishi avtomobilda hattoki yuqori bosimda ham etarli miqdorda gaz saqlanishiga imkon bermaydi. Shu sababli siqilgan tabiiy gaz bilan ishlaydigan, gaz ballonli avtomobillarda zapas yo’l, benzin yoki suyultirilgan uglevodorod gazi bilan ishlaydigan avtomobillarga nisbatan ikki borobar kichik.
Metanning tadqiqot yo’li bilan aniqlangan oktan soni 110 atrofida. Siqilgan tabiiy gazning zaxira miqdori ko’p va u arzon bo’lganligidan benzin o’rniga bu gazdan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Avtomobillar uchun yonilg’i sifatida siqilgan gazdan foydalanilganda, unig ko’rsatkichlarga siqilgan gazning komponent tarkibi va gaz ballon apparatning ishiga zararli ta’sir ko’rsatuvchi hamda dvigatellarning yoqilishini tezlashtiruvchi moddalar ta’sir ko’rsatadi.
Gazning komponent tarkibi. Avtomobillarda barcha mavsumlarda ishlatilishga mo’ljallangan siqilgan gaz tarkibida kamida 90% metan, ko’pi bilan 4% ètan, oz miqdorda yonuvchi boshqa uglevodorod gazlari: uglerod oksidi 1% gacha, kislorod 1% gacha, azot ko’pi bilan 5% bo’lishi kerak. Gaz tarkibidagi zararli aralashmalarning miqdori, siqilgan havo tarkibida cheklangan miqdorda bo’ladi: vodorod sulfidi 2 g/100m3 dan, mexanik aralashmalar 0,1 g/100 m3 dan ortiq bo’lmasligi kerak, juda oz miqdorda nam bo’lishi mumkin.
5-MAVZU: AVTOMOBILLARDA ISHLATILADIGAN MOYLASH MATERIALLARI
O’quv rejasi:
1. Moylash materiallari haqida umumiy ma'lumotlar
2. Moylash materiallarining asosiy vazifalari
3. Moylash materiallariga qo`yiladigan ekspluatatsion talablar
4. Moylash materiallarining sifat ko`rsatkichlari
Umumiy ma’lumotlar
Moylash materiallarining asosiy vazifasi ishqalanishni kamaytirish va eyilish tezligini sekinlatishdan iborat. Ishqalanish deb, bir jismning ikkinchi jism sirti bo’ylab surilishiga bo’lgan qarshilikka aytiladi. Ishqilashning 2 turi: sirpanib va dumalab ishqalanishlar bo’ladi.
Mashina va mexanizmlarda o’zaro ishqalanadigan juftlarni moylash uchun moylash materiallaridan foydalaniladi.
Turli sharoitlarda ishlaydigan mashina
va mexanizmlar uchun xar xil moylar ishlatilishiga qaramasdan, barcha moylash materiallariga umumiy talablar qo’yiladi:
-
-xar qanday moy ishqalanuvchi sirtlarning turli rejimlarida ishonchli ishlashini ta’minlovchi qovushqoqlikka xamda ishqalanuvchi kismlarning eyilishini sekinlatish uchun yaxshi moylash xossalari èga bo’lishi lozim
-
-barcha moylash materiallari sirtlarni korrozion emirilish va zanglashda saqlashlari kerak.
-
-moylar oksidlanmasligi, yuqori haroratli qirindilar xosil bo’lishiga to’sqinlik qilishi zarur
-
-qishda manfiy haroratda dvigatelning oson yurgizib yuborilishini va ishqalanuvchi sirtlarga moy tez etib borishini ta’minlashi zarur
-
-yuqori haroratda puxta moy pardasini xosil bo’lishini ta’minlash lozim.
Moylash materiallari suyuq moylar va plastik moylarga bo’linadi.Moylash materiallarning xar ikkala turi xam mineral va organik bo’lishi mumkin. Mineral moylarning asosiy qismi(90% dan ortig’i) neftni qayta ishlab olinadi. O’simlik va hayvonot maxsulotlaridan olinadigan moylar organik moylar deyiladi. Organik moylar sof holda kam ishlatiladi, ular yuqori sifatli plastik moylar tayyorlashda ishlatiladi.
Efir va spirt asosida olinadigan moylar eng istiqbolli xisoblanadi. Kremniy organik birikmalar yaxshi xossalarga ega: ularning molekulalari uglevodorodlarnikiga o’xshash, lekin uglerod atomi o’rnini kremniy atomi ègallagan. Ftor va xlor asosida xam moylash materiallari yaratilyapti.
Moylarning sifatini yaxshilash uchun, èkspluatatsion xossalarini keskin oshirish uchun, ularga 15-18% gacha miqdorda prisadkalar qo’shiladi.
Dvigatelning ishonchli va uzoq muddat ishlashi uchun moylarga qo’yidagi prisadkalar qo’shiladi:
1) Qovushqoqlik xossalarini yaxshilash uchun 3% atrof qovushqoq prisadkalar.
2) Qishki moylarning qotish temperaturasini kamaytirish uchun 1% miqdorida depressorlar deb ataluvchi modda qo’shiladi. Ular moyning qotish haroratini pasaytirish uchun ishlatiladi, transmissiya moylari uchun buning axamiyati katta. Ular parafin qotib qolganda kristal to’r xosil bo’lishining oldini olib, haroratni pasaytiradi, bunday haroratda moyning harakatchanligi saqlanib qoladi. AFK-kaltsiy alkinfenolit depressatori bunga misol bo’ladi.
3) Dvigatelning qizigan detallarida lak, qurum, cho’kindilar xosil bo’lishini kamaytirish, porshen xalqalari kuyishini oldini olish uchun 3-10% gacha yuvish prisadkalari qo’shiladi. Yuvuvchi moddalar tarkibidagi ishqor yonilg’ining yonishidan xosil bo’lgan kislotalarni neytrallashtiradi. Ular moydagi qattiq moddalarni mayda suspenziya holida ushlab turadi va ularning metallarga yopishib qolishiga yo’l qo’ymaydi.
4) Moylarning oksidlanishini oldini olish uchun antioksidlovchilar qo’shiladi. Oksidlanish èng zararli jarayon hisoblanadi. Oksidlanish maxsullarida qismlarni zanglatadigan kislotalar va betaraf moddalar-smolalar, asfaltenlar, karbonlar, karbiodlar bo’lishi mumkin. Sulfidli birikma yoki fenol hosilasi qo’shiladi. Ular issiq metall yuzalardagi moy pardasining oksidlanishiga yo’l qo’ymaydi. Metallar (yun. metalleuo - qaziyman, yerdan qazib olaman) - oddiy sharoitda yuqori elektr oʻtkazuvchanligi, issiq oʻtkazuvchanligi, elektr oʻtkazuvchanligi, elektr magnit toʻlqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan oddiy moddalar. M.
5) Eyilishga qarshi qo’shilmalar-metalldan yasalgan juft qismlarning o’zaro ishqalanadigan yuzalarida moy pardasini hosil qilib yoki quruq ishqalanish koèffitsientini pasaytirib, ularning eyilishini kamaytiradi.
6) Yulinishga qarshi qo’shilmalar - bir xil metalldan tayyorlangan qismlar, bir jinsli yuzalarining solishtirma yuk juda katta bo’lganda bir-biriga bevosita tegishining oldini oladi. Oksid pardasi yoki boshqacha parda bilan himoyalanmagan bir xildagi metall yuzalar bir-biriga tekkan paytda molekulalararo kuchlar ta’sirida yuzalarning yulinishi yuz beradi. Transmissiya moylardagi èrkin oltingugurt shunday xususiyatga èga.
7) Zanglashga qarshi prisadkalar.
Motor moyiga qo’shiladigan zangga qarshi suyuqliklar moyni èmas, metall yuzalarni zangdan himoyalaydi. Ular metall qismlar sirtida pishiq moy pardasi hosil qiladi, moy tarkibida bo’ladigan kislotalar, suv ana shu parda tufayli metall yuzaga tegmaydi. Bunday suyuqliklarga AKOF-1-selektiv tozalangan nitrolangan baza moy asosida tayyorlanadi va ularga 10% stearin qo’shiladi.
8) Ko’piklashishga qarshi suyuqlik(silikonli moy)lar moyning ko’piklanishiga yo’l qo’ymaydi. Bu suyuqliklar moylarda èrimaydi. Ko’pikka qarshi suyuqlikning ta’siri shundan iboratki, silikonli suyuqlik zarralari moydagi xavo pufakchalarini yorib yuboradi.
Motor moyining xossalarini yaxshilash maqsadida unga tarkibida rux, xlor, oltingugurt, kaltsiy, bariy, natriy, fosfor, yod, siklli uglevodorodlar bo’lgan xilma-xil anorganik va organik moddalar qo’shiladi. Natriy (arab, natrun, yun. nitron - tabiiy soda; lot. natrium), Na - Mendeleyev davriy sistemasining 1 guruhiga mansub kimyoviy element. Ishkr-riy metall. Tartib rakami 11, atom massasi 22,9898. Bitta tabiiy izotopi 23Na bor. Fosfor (yun. phosphoros - yoruglik tashuvchi, phos - yoruglik va phoro - tashiyman, lot. Phosphorus), P - Mendeleyev davriy sistemasining V guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 15, atom massasi 30,97376. Ba’zi moddalarni ayni bir vaqtda, birga qo’shib ishlatib bo’lmaydi, chunki ular birga qo’shilganida parchalanishi, cho’kishi, zanglatadigan moddalar hosil qilishi mumkin. Shunga ko’ra sifatini yaxshilaydigan qo’shilmalari bo’lgan xilma-xil moylarni birga aralashtirib bo’lmaydi.
Prisadkalar mumkin qadar samarali bo’lishlari kerak. Ular moyda batamom erib ketmasligi, dvigatelning moy tozalash qurilmalarida filqtrlanmasligi lozim. Moyga qo’shiladigan birikmalar etarli darajada barqaror bo’lishi, ya’ni uzoq muddat saqlanganda, harorat o’zgarganda va suv ta’sir ètganda ajralib chiqib cho’kmasligi kerak.
Moylarning asosiy xossalari.
1. Qovushqoqlik xossalari.
Qovushqoqlik moylarning èng muxim tariflaridan biridir. Turli uzellarda suyuqlikli ishqalanishni hosil qilish, ularni sovitish, zichlikni ta’minlash, osongina yurgizib yuborish qovushqoqlikka bog’liq bo’ladi. Moy qatlamining mustaxkamligi ishqalanuvchi juftlarning ish sharoitiga (harorat, bosim, sirtlarning o’zaro harakatlanish tezligiga) qarab tanlanadigan moyning qovushqoqligi bilan belgalanadi. Qovushqoqligi qancha yuqori bo’lsa, moy pardasining ishonchliligi shuncha yuqori bo’ladi. Lekin qovushqoqlik ortishi bilan moy qatlamlarini harakatga keltirish uchun kuch ko’proq sarflanadi, ichki ishqalanish koèffitsienti ortadi, quvvat èsa kamayadi. Shuning uchun moylar yuqori haroratda dvigatelni oson yurgizib yuborishni ta’minlaydigan qovushqoqlikka èga bo’lishi kerak.
Ishqalanish rejmlari moy pardasining mustaxkamligiga qarab 3 xil bo’ladi:
- Suyuqlikli ishqalanish rejmi -bunda detallar eyilmaydi.
-Chegaraviy rejim -bunda ishqalanuvchi qismlar orasida moy pardasi bulmaydi. Moy faqat qismlarning yuzasidagi mikronotekisliklar orasini to’ldirgan xolatda mavjud buladi. Bu ishkalanuvchi rejim beqaror bo’lib, detallarni emirilishiga olib keladi.
-quruq ishqalanish rejimi bunda kismlar orasida umuman moy bulmaydi, detallar emiriladi.
2.Moylarning harorat ta’siriga chidamlik xossalari.
Normal sharoitlarida mineral moylar uzoq muddat oksidlanmaydi. Lekin 50-60 0S haroratda èsa oksidlanish jarayoni juda keskin kechadi. Dvigatelning yuqori haroratli zonalarida oksidlanish va termik parchalanish natijasida moylar tarkibida avval uchramagan kislotalar, smolalar, asfalt moddalari hosil buladi.
Bunda moyning tashqi ko’rinishi xiralashibgina qolmasdan, uning fizik-kimyoviy xosslari xam o’zgaradi, natijada porshen va xalqalarida lak-qurum hosil bo’lishiga olib keladi.
Oksidlanish jarayoni boshlanishida moyda èrigan holatdagi birikmalar (smolalar, kislotalar) hosil bo’ladi. Keyinchalik ular èrimaydigan moddalarga aylanadi. Moyning oksidlanish maxsullari va iflosliklarini èrimagan holatda tutib, dvigatel detallarining kerakli tozaligini ta’minlash qobiliyati uning yuvish xosslari deb ataladi.
Moy ko’p fraktsiyali suyuqlik bo’lganligi sababli muayyan haroratda suv kabi muzlamaydi, balki sekin-asta quyuqlashadi. Moyning harakatlanish qobiliyati yukolishiga olib keladigan harorat qotish temperaturasi deyiladi. Qotish harorati moyning sifatini bildiruvchi muxim ko’rsatkich hisoblanib moy yurgizib yuborish xosslarini baholaydi.
Zararli omillarning moyga ko’rsatadigan ta’siriga qarab 2 xil rejim farq qiladi:
-yuqori haroratli (130 - 150 0C);
-past haroratli (30 -40 0C).
Moy baland haroratli ish rejimida ishlatilganda ŝilindlar guruxiga mansub qismlarni qurum bosadi, koks (moydagi qattiq zarralar) va lak pardasi qoplaydi, lak pardasi yupqa va juda pishiq bo’lib, porshen xalqari zonasi va porshenning yo’naltiruvchi yuzasini qoplab, porshen xalqalarining kuyib-qorayishiga sabab bo’ladi.
Moy past haroratli rejimda xam yomon ishlaydi, chunki sovuq dvigatelda yonilg’ining yonish jarayoni yomonlashadi, chala yonish maxsullari(yonilg’ining og’ir fraktsiyalari) miqdori ko’payadi. Suv bug’i, kristalli birikmalar paydo bo’ladi. Natijada moyning ifloslanishi tezlashadi, moyga aralashgan suv moydagi iflosliklarni quyulib, quyqa xolida cho’kishiga imkon yaratadi.
3. Moylarning eyilishga va korrozion eyilishga qarshi xossalari. Ishqalanuvchi sirtlarni eyilishdan saqlash har qanday moylash materiallarning asosiy vazifalardan biridir. Moylarning bu xossalari uning bir nechta sifat ko’rsatgichlari: moy pardasi, mustahkamligi, qovushqoqligi, qovushqoqlik indeksi, obraziv mexanik aralashmalarning yo’qligi bilan baholanadi. Eyilishni kamaytiruvchi prisadkalar sifatida: fosfor, oltingugurt, xlorli organik birikmalardan foydalaniladi. Ular 1500S haroratgacha ishqalanish sirtida èlektr kuchlari hisobiga mustahkam parda xosil qiladi. Bu parda qism sirtini eyilish, tarnalish, qirilish va emirilishdan saqlaydi. Korrozion eyilish tezligiga kislotalar va suv katta ta’sir ko’rsatadi.
Sun’iy moylar.
Sun’iy motor moylari amalda keng qo’llanib kelinmoqda. Sun’iy motor moylarining èkspluatatsion xossalari neft moylariga qaraganda yaxshirokdir. Sun’iy motor moylari ishlab chiqarish va ularni èkspluatatsiya qilish uchun kun sayin ortib bormoqda (4 jadval).
Sun’iy motor moylarini ishlab chiqarish hajmi o’sib bormoqda. Su’niy moylar jami ishlatiladigan moylarning 1980 yilda 1% ni 1985 yil 8% ni va 1997 yil 40% ni tashkil kilgan.
4-jadval
Yoglash materiallari
|
Ishlab chikarish xajmi, ?, 1987 y.ga nisbatan
|
Yoglash materiallari
|
Ishlab chikarish xajmi 1987y.ga nisbatan % da
|
1987y.
|
1997y.
|
1992y.
|
1997y.
|
Poli--olefinlar
|
367
|
771
|
Poliometr
|
175
|
284
|
Dièfirlar
|
322
|
730
|
Dialkilbenzollar
|
304
|
685
|
*1987 yilda ishlab chiqarish 100% qabul qilingan.
Olish usuli.
Xozirgi kunda sun’iy moylarni ishlab chiqarishga qiziqish ortib bormoqda. Sun’iy moylarni olishning dièfir (mukammal èfirlarni ikki asosli karbon kislota), polialkenglikolli, polisiloksenli, ftoruglerodli va xlorftoruglerodli usullari qo’llanilmoqda.
Mukammal efirlardan, ikki asosli kislota bilan bir atomli spirtni, bir asosli kislotani ko’p atomli spirtga qo’shilishidan moy olish keng tarqalgan bo’lib, dièfirlar deyiladi.
Har xil glikollar va boshqa xildagi spirtlar ètileni oksidi bo’yicha, propilen oksidi yoki ularni aralashmasi yordamida polialkenglikollar olinadi.
Polialkenglikollar o’zining strukturasiga asosan uzun zanjirli oddiy polièfirlar bo’ladi. Poliglikol molekulasida bir yoki bir necha bo’sh gidrosil guruxi bo’lishi mumkin. Ularni alkilli èfir guruxi bilan almashtirishdan poliglikolli èfirlarni olish mumkin. Poliglikol molekulasida har xil radikallar olinadigan maxsulot xossasiga ta’sir ko’rsatadi.
Maxsus yog’lash moylari va suyuqliklari sifatida polimer kremniyorganik birikmalari(polisilokan, silikatlar) keng tarqalgan. Ular asosida - kremniy va kislorod atomi ketma ketligida zanjirni hosil qiladi.
Kremniy atomining yon tomonidagi zanjirlar uglevodorodli va boshqa organik radikallarni turli xilda biriktiradi.
Amaliyotda yog’lash moylarini metilli-radikalli polimerlar hosil qiladi. Metilpolisiloksanlar va ètilradikali ètilpolisiloksanlar shular jumlasidandir.
Uglevodorodni hamma vodorodi ftorli atomlarga almashtirish yo’li bilan ftoruglerodli moylar, vodorod atomini qisman xlor bilan, qisman èsa ftor bilan almashtirish orqali xlorftoruglerodli moylari olinadi.
Sun’iy moylarni mohiyati va qo’llanishi.
Neftdan olingan moylarga nisbatan sun’iy maxsulotlardan olingan motor moylari yaxshi xosslarga ègadir. 5-jadvaldagi ma’lumotlarda ularning kamchiligi va afzalliklari ko’rsatilgan.
Sun’iy moylarni asosiy afzalligi, ularning neftdan olingan moylarning èng oliy sortlarga qaraganda qovushqoqligining yuqoriligidir. Ba’zi sun’iy moylarning èng yaxshi qovushqoqligi harorat ta’siri, manfiy harorat zonasidadir va shuning uchun past haroratlarda dvigatelni o’t oldirish xususiyati yaxshi. Shimoliy xududlarda sun’iy moylarni èkspluatauion xususiyatlari sovuqda ham neft moylariga nisbatan yaxshiroq bo’lgani uchun keng qo’llaniladi va shu bilan birgalikda ishni haroratlarida xam neft moylariga nisbatan qovushqoqlik ko’rsatgichi 3-5 marta yuqoriroqdir. (sun’iy moylarni 250-3000C dagi qovushqoqligiga nisbatan neft moylarining 1000C dagi qovushqoqligi), ya’ni yuqori haroratgacha gidrodinamik moylarni va termik turg’unlikni bog’lanuvchanligi kamligi katta bo’lib, siqish darajasi yuqori bo’lgan, yuqori issiqlikdagi dvigatellarda sun’iy moylarni ishchi harorati yuqori bo’lgan avtomobillarda èkspluatatsiya qilish neft moylariga nisbatan ancha yuqori turadi. Neft moylariga nisbatan sun’iy moylarni xizmat davri bir necha marta ko’p bo’lib, dvigatelni holatini yaxshi saqlaydi.
Sun’iy moylarni xizmat davri uzoq va kam quyilishidan moy xarajatlaridan 30¸40%ga kamaytiradi. Dvigatel ishlaganda ishqalanishni optimal kamaytirish xisobiga yonilg’i sarfi ancha kamayadi (4-5%ga).
Sun’iy moylar xususiyatini kompozitsion prisadkani qo’shishi bilan oshirish mumkin. Ularni tabiiy neft moylari bilan ham aralashtirish mumkin (sun’iy moyga 30-40% neft moyini aralashtirish mumkin). Bu xolatda moy xossasi buzilmasdan balki uning sifati oshadi, lekin tan narxi bir oz oshadi.
Dièfir asosida olinadigan moylar yuqori qovushqoqlik indeksiga va past haroratda qotish, bug’lanish kamligi va yong’in xavfi kamligi bilan neft moylaridan farq qiladi. Dièfir moylari rezina prokladkalari, shlang va boshqa buyumlarni yumshashiga va shishishiga olib keladi.
Poliglikolli moylar neft moylariga qaraganda eyilishga qarshi xossasi va qovushqoqlik harorat tasiri yaxshi, yuqori haroratda (3000C) xossasini yo’qotmaydi, metallarni korroziyalamaydi. Poliglikolli moylar èfir moylariga nisbatan tabiiy va sun’iy rezinalarda kamroq shish va yumshashni xosil qiladi. Bu moylarning tannarxi baland bo’lganligi sababli amalda kamroq qo’llaniladi.
Polioksanlar muzlash xarorati pastligi bilan ajralib turadi, qovushqolik xarorat ta’sirida egri chiziqni hosil qiladi va issiqbardoshdir. Shu bilan birgalikda kimyoviy barqarordir. Bu moylarda po’lat, cho’yan, mis, latun, bronza, qo’rg’oshin va boshqa metallar 1500Sda ham korroziyaga uchramaydi. Polisiloksan va ular asosidagi moylarning kamchiligini emirilishga qarshi xususiyati kamligidir. Prisadkalar qo’shish orqali bu kamchilikni yanada kamaytirish mumkin. Moylash materiallari orasida polisiloksanlar kelajagi porlokdir. Hozirgi davrda ular gidrotizmlarda, gidroamortizatorlarda, plastik moylarda va o’lchash uskunalarida keng qo’llanilmoqda.
Ftoruglerodli moylar xossasi bo’yicha yaxshi xususiyatga èga: yuqori termik va ishqorlarga inertligi va minimal korroziyaga uchraydi. Bu xususiyatlari ftoruglerodli moylarni ishqalinish aktiv kimyoviy moddalarda atmosfera qatlamida yuqori haroratda ishlatish mumkin. Lekin xlorftoruglerodli moylar yuqori haroratda qaynash bilan yaxshi taCHiflanadi. Bu moylarning qovushqoqlik-xarorat taCHifi va moylash xususiyati yaxshidir, lekin termik turg’unligi yomonrokdir.
5 jadval.
Ko’rsatkichlar
|
Neft moylari
|
Su’niy moylar
|
Dièfirli
|
polialken-glikolli
|
polisiloksanli
|
Ftorug-lerodli
|
1000C dagi qovushqoqligi, mm2/s
|
2,5
|
3,2
|
3,2
|
3,5
|
-
|
qovushqoqlik indeksi
|
70
|
140-150
|
135-180
|
270
|
500
|
Muzlash harorati,0C
|
-40…-73
|
-43…-63
|
-58…-63
|
-63…100
|
-3…-23
|
Yonish harorati, 0C
|
119
|
232
|
193
|
315
|
400-500
|
Chegaraviy ishlash harorati,0C
|
220
|
220
|
260-300
|
250
|
-
|
1000C da 22 soat davomida buglanish,%
|
8
|
0,1
|
0,1
|
0,1
|
0
|
Sun’iy moylarni neft moylariga qaraganda o’rtacha tannarxi 2-3 marta kamroqdir. Èkspluatatsion xossalari yaxshiligi bilan birgalikda tejamkorliroqdir, chunki dvigatelda ishlash davri katta va ular kamroq xarajat sarflanadi.
Neksiya, Tiko va Damas turidagi avtomobillar uchun zavod ko’rsatmasiga muvofiq SG 5W30, SAE 25W30, SAE 10W40, SAE 15W40, SFCC turidagi moytor moylaridan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Xar qanday moyning asosiy vazifasi belgilangan motoresurs davomida dvigatelning ishonchli va tejamli ishlashini ta’minlash bo’lgani sababli, motor moylari qo’yidagi èkspluatatsion talablarga javob berishi kerak.
1. Dvigatel detallarining eyilishini, ishqalanishni engishga kam quvvat sarflanishini, shuningdek detallarning tozaligini ta’minlashi kerak.
2. Ishqalanuvchi sirtlarini korroziyalanishdan saqlashi.
3. Ishqalanish joylardagi zazorlar va tutashmalardan oson o’tishi, sovuq vaqtda dvigatel qismlarining oson aylanishini ta’minlashi kerak.
4. Quyishga bo’ladigan sarf minimal darajada bo’lishini ta’minlaydigan optimal tarkibga èga bo’lishi kerak.
5. Tashish va uzoq vaqt saqlash davomida èkspluatatsion xossalarini saqlab qolishi kerak.
Ichki yonuv dvigatellarining moylash tizimlarida foydalaniladigan moylar-motor moylari deb ataladi. Ularning asosiy vazifasi, ishqalanuvchi qismlar sirtida mustahkam moy pardasi hosil qilish hisobiga dvigatel detallarining eyilishini kamaytirishdir.
|