nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ichki aqliy harakatdan tashqi predmetli harakatga o’tish jarayoni bu………

|
Ichki aqliy harakatdan tashqi predmetli harakatga o’tish jarayoni bu………
|
bet | 74/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Ichki aqliy harakatdan tashqi predmetli harakatga o’tish jarayoni bu………..
A) ekstrorizasiya B) malaka V) ko’nikma G) sa'i –harakat D) interorizasiya
Biror faoliyatni amalga oshirish uchun mavjud bilimlardan va malakalardan foydalana olish………deb ataladi?
A) ekstrorizasiya B) malaka V) ko’nikma G) sa'i –harakat D) interorizasiya 27.Odamdagi maqsadga muvofiq harakatlarning amalga oshirilishi va avtomatlashuvi deb ataladi.
A) ekstrorizasiya B) malaka V) ko’nikma G) sa'i –harakat D) interorizasiya 28.Odamning o’z maqsadiga ko’ra batamom o’rganish va o’zlashtirishdan iborat bo’lgan maxsus faoliyati bu deyiladi.
A) mehnat B) malaka V) ko’nikma G) ta'lim D) o’yin
29 ma'lum ijtimoiy foydali moddiy yoki madaniy, ma'naviy mahsulot
ishlab chiqarishga qaratilgan faoliyat.
A) mehnat B) malaka V) ko’nikma G) ta'lim D) o’yin
30. Yetakchi faoliyat tushunchasi mazmuni qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
A) faoliyatda inson shaxsini ifodalaydi va tarkib toptiradi.B) inson taraqqiyoti bilan bog’liq.V) bola shaxsini tarkib topishida asosiy rol o’ynaydi.G) shaxsning muayyan yosh davrida sifat jihatidan o’zgarishni ta'min-laydigan faoliyat turi
bajarilishi ehtiyojga aylangan harakat yoki xulq-atvorning tarkibiy qismi
Nazorat savollari
Faoliyat tushunchasining mohiyatini izohlang?
Faoliyatning tuzilishi xususida nimalarni bilasiz?
Faoliyatning interorizasiyasi va ekstrorizasiyasi tushunchasining mohiyatini izohlang?
Faoliyatning o’zlashtirilishi va malakalarni egallashni mohiyati nimalar bilan belgilanadi?
Faoliyatning asosiy turlarini ko’rsating?
A.N.Leontev bo’yicha faoliyat tuzilishining mohiyatini izohlang?
|
| |
VR, AR haqida - Pedagogika va psixologiya

|
Pedagogika va psixologiya
|
bet | 80/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 13.4. VR, AR haqida
“Virtual reality” – virtual haqiqat. VR – texnik vositalar bilan ishlab chiqilgan va raqamlashtirilgan qurilma. Bunda inson ko’rishi, eshitishi, his qilishi mumkin. VR ko’zoynak va qo’lqoplardan iborat. Ushbu qurilma hozirda tibbiyotga keng tadbiq etilmoqda. Yuqori darajadagi internet tezligi orqali dunyoning bir chetidan ikkinchi chetiga harakatni ko’chirish mumkin. Bundan boshqa funksiyalari ham bor.
Agar VR tizimiga ulangan bo'lsak, foydalanuvchi ularning atrofini ko'rish uchun boshini 360 daraja harakatlantirishi mumkin. Ba'zi VR muhitlari foydalanuvchilarning virtual moslamalarni yurish va ular bilan muloqotda bo'lishga o'xshash his qilishlari mumkin bo'lgan qo'l asboblari va maxsus zinalarni ishlatadi.
VR tizimlarining bir necha turlari mavjud; ba'zilari mavjud smartfoningiz yoki kompyuteringizdan foydalanadi, ammo boshqalar ishlash uchun o'yin konsoliga ulanishlari kerak. Foydalanuvchiga filmni tomosha qilish, video o'yinlarni o'ynash, fantaziya dunyosini yoki haqiqiy joylarni o'rganish, yuqori xavfli sport turlari bilan shug'ullanish, samolyotni uchish yoki jarrohlik amaliyotini o'rganish uchun to'g'ridan-to'g'ri qurilmaga ulangan bosh ekranga o'rnatilgan ekranni kiyish mumkin , va yana ko'p narsalar.
Sohamizga tadbiq etib ko’rsamiz. Bunda bizga VR ko’zoynak, kichik bir xona va ushlab turuvchi qurilma kerak bo’ladi. VR ko’zoynagi taqiladi, ushlab turuvchi qurilma ulanadi, va “start” beriladi. Talaba “Muruntov” oltin konida. Konga kirish va chiqish qanday bo’lishini his qiladi. Karyerdagi transport mashinalarining harakatlanishini tomosha qiladi. Avtoag’dargichga chiqib, haydab ko’radi. Qazib olish ishlari olib borilayotgan xududni ko’zdan kechiradi. 36 gradusda foydali qazilmani magistralga chiqarib beradigan konveyer bilan tanishadi. Va shunga o’xshash jarayonlarni kuzatadi va unda tushuncha hosil bo’ladi.
14-MAVZU. MUHANDISLIKNING GURUHIY FAOLIYATI
Reja:
14.1. Guruh va uning turlari.
14.2. Jamoa va undagi qulay psixologik iqlim mezonlari
14.3. Jamoani boshqarish usullari
|
| |
Qaysi qatorda temperament tushunchasiga to’g’ri ta'rif berilgan?

|
Qaysi qatorda temperament tushunchasiga to’g’ri ta'rif berilgan?
|
bet | 277/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim 10.Qaysi qatorda temperament tushunchasiga to’g’ri ta'rif berilgan?
A) odamning ijtimoiy munosabatlarida yaqqol namoyon bo’ladigan individual xususiyatdir B) shaxsning hissiy qo’zg’aluvchanligi va umumiy harakatchanligi bilan sifatlanadigan individual xususiyatlar yig’indisi V) shaxsda his-
tuyg’ularning paydo bo’lishi tezligi va kuchida hamda kishining umumiy harakatchanligida namoyon bo’ladigan individual psixologik xususiyatlarning majmuasidirG) barcha javob to’g’ri D) to’g’ri javobllar berilmagan 11.Temperamentga taalluqli individual dinamik xususiyatlar qaysi qatorda ko’rsatilgan?
temperamentning ayni bir xil xususiyatlari xuddi bir odamning o’zida faoliyatning har xil turlarida va har turli maqsadlarda namoyon bo’ladi.
temperamentning xususiyatlari odam hayotining butun davomida va ma'lum bir qismida barqaror va o’zgarmasdir.V)mazkur odamlarda temperamentning turli xususiyatlari bir-biri bilan tasodifan birlashmay balki bir-biri bilan qonuniy bog’langan bo’lib bu xususiyatlar temperament tipini aniqlovchi muhim tuzilmani hosil qiladi. G) barcha javoblar to’g’ri D) to’g’ri javob berilmagan
Qaysi qatorda temperament xususiyatlariga to’g’ri ta'rif berilgan?
bir inson psixik faoliyati tezligini ifodalovchi psixikaning barqaror individual xususiyatlari B) odamning ijtimoiy munosabatlarida yaqqol namoyon bo’ladigan individul xususiyatlar V) shaxs faoliyati xulq-atvorining tezligi va hissiy tomonini ifodalovchi shaxsning barqaror xususiyatlari yig’indisiG) hissiy qo’zg’aluvchanligi va umumiy harakatchanligi bilan sifatlanadigan individual psixologik xususiyatlari majmuidir.D) barcha javoblar to’g’ri
Qaysi qatorda I.P.Pavlov tomonidan klassifikasiya qilingan temperament tiplari ko’rsatilgan?
qo’zg’alish va tormozlanish jarayonining kuchi B) qo’zg’alish kuchi bilan tormozlanish kuchi o’rtasidagi muvozanatlilik darajasi V)qo’zg’alishning tormozlanish bilan almashinishning tezligi yoki nerv jarayonining harakatchanligi
G) barcha javoblar to’g’ri D) to’g’ri javob berilmagan
|
| |
Informasion-kommunikativ funksiya

|
Informasion-kommunikativ funksiya
|
bet | 76/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limInformasion-kommunikativ funksiya - axborot almashinuvini ta'min-lash vazifasi. Axborot almashinuvi turli belgilar tizimlari orqali amalga oshiriladi. Odatda verbal va noverbal kommunikasiya farqlanadi.
Regulyasion-kommunikativ funksiyasi suhbatdoshlar xulq-atvorining regulyasiya qilinishini ta'minlash vazifasi. Individlar muloqot jarayonida verbal yo’llar bilan bir-birining motivlariga, maqsadlariga, qaror qabul qilishiga ta'sir o’tkazishi, biror harakatga undashi va harakatini nazorat qilishi, bir-birining xulq-atvoriga stimullash-tiruvchi va korreksiyalovchi tarzida ta'sir ko’rsatishi mumkin.
Affektiv-kommunikativ funksiya inson emosional sohasining regulyasiya qilinishini ta'minlash vazifasi. Muloqot inson emosional holatlarining eng muhim determinasiyasidir. Chunki turli tuman emosional holatlar muloqot jarayonida paydo bo’ladi va o’zgaradi.
L.A.Karpenko taklif etgan tasnifga ko’ra, muloqotning quyidagi vazifalari ajratib ko’rsatiladi.
Aloqa o’rnatish vazifasi - suhbatdoshni aloqaga kirishish uchun tayyorlash;
Informasion vazifa - suhbatdosh bilan muayyan ma'lumotlar, fikrlar va rejalarni almashish;
Faoliyatga undash - suhbatdoshni biror harakatni bajarishga stimul- lashtirish;
Koordinasion vazifa - suhbatdosh bilan hamkorlikdagi faoliyatni tashkil etish va uni amalga oshirishda harakatlarni muvofiqlashtirish;
Tushunishni ta'minlash vazifasi - suhbatdoshning fikrlari va hissiyotlarini tushunish;
Amotiv vazifasi - suhbatdoshda muayyan hissiyotlarni uyg’otish hamda ularni o’zgartirish;
Munosabat o’rnatish - munosabatlar tizimidagi shaxsiy o’rnini, mavqeini aniqlash;
|
| |
Quduqlarni yer osti ta’mirlashda ishlatiladigan ko’taruvchi inshoat va uskunalar

|
Quduqlarni yer osti ta’mirlashda ishlatiladigan ko’taruvchi inshoat va uskunalar
|
bet | 2/3 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 0,51 Mb. | | #122931 |
Bog'liq Orazbek Quduqlarda yer osti ta’miri turlariQuduqlarni yer osti ta’mirlashda ishlatiladigan ko’taruvchi inshoat va uskunalar - Quduq burgilanib va o’zlashtirilib bo’lgandan keyin burg’ilash minorasi boshqa joyga yangi quduq burg’ilash uchun ko’chiriladi. Ularning o’rniga quduq ichiga ishlatish jixozlarini tushirib ko’tarish uchun bir muncha soddalashtirilgan ko’taruvchi inshoat qo’llanilishi kerak bo’ladi. Konlarda ko’taruvchi inshoatning ikki turi qo’llaniladi: muqim va harakatlanuvchi ko’taruvchi inshoat.
- Muqim ko’tarib-tushiruvchi inshoatga har xil turdagi minora va machta (ikki oyoq) lar kiradi.Minoralar ishlatib bo’lingan nasos-kopressor quvurlar va burg’ilash quvurlardan ham tayyorlangan bo’ladi. Eng ko’p tarqalgan balandligi 24 va 22 m bo’lagan (VET –24 x 75 va VET –22 x 50) ko’tarish qobilyati 75 va50 tn. Bo’lgan minoralar ko’p tarqalgan. Minora oyoqlari pastki qismi oralig’idagi masofasi 6 m dan 8 m gacha yuqori qismi 2 m bo’ladi. 25.1 – rasmda VET –22 x 50 markaliminora keltirilgan.
Quduqlarni yer osti ta’mirlashda ishlatiladigan ko’taruvchi inshoat va uskunalar - Ayrim hollarda balandligi 24 m va yuk ko’tarish qobilyati 40 tn bo’lgan uch oyoqli metal minoralar ham ishlatiladi. Oyoqlari pastki qismidagi masofasi 5 m va yuqorisidagi oralig’i 2 m bo’ladi. Chuqur bo’lmagan quduqlarda minora o’rniga machtalarda foydalaniladi. Sanoatda metal machtalarning ikki turi ko’p qo’llaniladi: MESN –15 x 15 yuk ko’tarish qobilyati 15 tn va MESN –22 x 25 yuk ko’tarish qobilyati 25 tn. machta (quyidagi - rasm) bir-biri bilan 50 –mm quvur bilan ko’ndalangiga ulangan uchta diametri 63 mm nasos-kompressor quvuridan tayyorlangan ikki oyoqdan iborat bo’ladi.
- rasm. MES-15x15 ishlatish machtasi.
Quduqlarni yer osti ta’mirlashda ishlatiladigan ko’taruvchi inshoat va uskunalar Quduqlarni yer osti ta’mirlashda ishlatiladigan ko’taruvchi inshoat va uskunalar - Machtaning yuqori plitasiga kranblok o’rnatilgan bo’ladi. Yig’ish va tashish qulay bo’lishi uchun machta bo’laklarga ajratiladi. Ko’p qatorli quduqlarda ikki yoki uch kranblokli minora yoki machta o’rnatiladi.
- Muqim minora yoki machtalar yil davomida 2-3 % kalendar vaqtida qo’llaniladi. Har-bir quduqda minora o’rnatish katta harakat va ko’p metal sarflanishiga sabab bo’ladi. Shuning uchun oxirgi paytlarda quvurda ta’mirlash ishlarini olib borish uchun ko’chirib yuriluvchi minora va machtalardan foydalaniladi. 25.3- rasmda ko’chma machta keltirilgan, u lebetka bilan traktor yordamida tashiladi va lebetka yordamida traktor ko’targich quduq oldida jixozlanadi.
|
| |
Test savollari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 276/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Test savollari
Temperament tushunchasining lug’aviy ma'nosi qaysi qatorda to’g’ri ko’rsatilgan?
lotincha "aralashma"B) yunoncha "qorishma"V) yunoncha "aralashma"
G) lotincha "nisbatlar aralashmasi"D) yunoncha "qismlarning nisbati"
Temperament borasidagi dastlabki ta'limot kim tomonidan yaratilgan?
Gippokrat B) GalenV) I.P.PavlovG) LesgaftD) I.M.Sechenov
3 …………. fikricha insonlarning temperament xususiyatlari jihatidan o’zaro bir-biridan tafovutlanishi ularning tana a'zolaridagi suyuqliklarning turlicha nisbatda joylashuviga bog’liq ekanligi tasavvur qilinadi?
A) Galen B) U.Sheldon V) Lestgaft G) Gippokrat D) I.P.Pavlov
Gippokrat fikricha inson organizmdagi suyuqliklar nechta guruhga ajratiladi?
2ta B) 3 taV) 5 ta G) 6 ta D) 4 ta
O’tning xususiyati qurug’likdir uning vazifasi tana a'zolarida quruqlikni saqlab turish yoki badanni quruq tutishdir. Mazkur ta'rif qaysi temperament tipiga taalluqli?
xolerik B) sangivinik V) flegmatik G) melanxolik D) bu xarakter xususiyati
Qonning xususiyati issiqlikdir uning vazifasi tanani isitib turishdir. Mazkur ta'rif qaysi temperament tipiga taalluqli?
xolerik B) sangivinik V) flegmatik G) melanxolik D) bu xarakter xususiyati
Qora o’tning xususiyati namlikdir uning vazifasi badan namligini saqlab turishdir. Mazkur ta'rif qaysi temperament tipiga taalluqli?
xolerik B) sangivinik V) flegmatik G) melanxolik D) bu xarakter xususiyati 8.Balg’amning xususiyati badanni sovutib turishdan iboratdir. Mazkur ta'rif qaysi temperament tipiga taalluqli?
xolerik B) sangivinik V) flegmatik G) melanxolik D) bu xarakter xususiyati 9.Temperamentning fiziologik asoslari qaysi olim tomonidan keng doirada tadqiq qilgan?
I.M.Sechenov B) I.P.Pvalov V) I.Kant G) Lestgaft D) Gippokrat
|
| |
Tayanch tushunchalar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 275/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Tayanch tushunchalar
Labillik (lot. labilis - beqaror, o’zgaruvchan) - nerv hujayralarining tezlik bilan qo’zg’alish holatidan tormozlanish va tormozlanishdan qo’zg’alish holatiga o’tish xususiyati.
Melanxolik (yunon. Melas - qora, chole - o’t, safro) - temperament turlaridan, psixik faollikning sust, tez ta'sirlanuvchanlik, hatto arzimagan narsalar uchun xam juda chuqur ta'sirotga berilishi bilan xarakterlanadi.
Rigidlik (lot. regidus - qattiq ustahkam) - sub'ektiv tomonidan dasturlashtirilgan faoliyatda qayta qurishning talab qilinishi natijasida ro’y beradigan qiyinchiliklar.
Sangvinik (yunon. Sanguis qon) - temperament turlaridan. By tur chaqqon, harakatchan, taassurotlari tez-tez o’zgarib turadigan, boshqa kishilarga nisbatan dilkashlik va mexribonlik qilish xislatlari bilan tavsiflanadi.
Temperament (lot. temperamentum - qismlarning bir-biriga munosabati) - shaxsning individual psixologik xususiyatlari majmui. By kishida faoliyat va xulq- atvorning dinamik va emosional tomonlari bilan xarakterlanadi.
Flegmatik (yunon. flegma balg’am, shilimshiq modda) - temperament turlaridan biri. Bu harakatlarning sekinligi, barqarorligi, emosional holatlarning tashqi ko’rinishlari kuchli emasligida namoyon bo’ladi.
Xolerik (yunon. chole - safro, sarik o’t) - temperament turi, u hissiyotning jo’shqinligi, kayfiyatning birdaniga tez o’zgarib qolishi, hissiyotning muvozanatsizligi va umuman harakatchanligi bilan ifodalanadi.
Mustaqil ishlash uchun tavsiya etilayotgan mavzular
Temperament xahida tushuncha.
Oliy nerv faoliyati tipi va temperament.
Temperament xususiyatlari.
Temperament tiplari.
Faoliyatning indvidual uslubi va temperament.
Temperamentni tarbiyalash.
Temperament borasidagi psixologik nazariyalar.
|
| |
Harakatlarning avtomatlashtirilishi va malakalar shakllanishi. Mashqlar

|
Harakatlarning avtomatlashtirilishi va malakalar shakllanishi. Mashqlar
|
bet | 68/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 7.4. Harakatlarning avtomatlashtirilishi va malakalar shakllanishi. Mashqlar
Malakalar ‒ biron ish-harakatning mustahkamlangan va avtomatlashgan yo’l va usullari bo’lib, bu yo’l va usullar, odatda, murakkab ongli faoliyatni bajarishda qo’llanadi. Kishining har qanday ongli faoliyati bir butun malakalar tizimi yordami bilan amalga oshiriladi. Shuningdek, malakalar xatti-harakatning avtomatlashish darajasi jihatidan ham o’zaro farqlanadi.
Malakalar maxsus zo’r berishsiz hamda ongli harakatlarga nisbatan tez sodir bo’lishi tufayli, faoliyatning ayrim turlari va murakkab ko’nikmalarning amalga oshirilishini yengillashtiradi.
Ammo avtomatlashgan harakatlar bo’lgan malakalarni ongli ravishda amalga oshiriladigan harakatlardan batamom ajratib tashlash yaramaydi. Har bir malaka muayyan bir sharoitdagi faoliyat jarayonida ongli harakatga aylanishi mumkin. Aksincha, juda ko’p ongli harakatlar faoliyat jarayonida malakaga aylanib qolishi ham mumkin. Hosil qilingan malakalardan ratsional foydalanilsa, ular yanada ortiqroq takomillashgan, ongli ijodiy faoliyat uchun asos va sharoit bo’lib xizmat qilishi mumkin.
Odatda, harakatlar anglanilgan yoki anglanilmagan tarzda amalga oshirilishi kuzatiladi. Harakatni bajarishda ong borgan sari kamroq ishtirok etishi tufayli ishni amalga oshirish avtomatlasha boshlaydi, ayrim mayda-chuyda qismlarga nisbatan e’tibor (nazorat) kamayadi. Shuning uchun inson faoliyatida, maqsadga yo’naltirilgan sa’y-harakatlarni ijro etish va boshqarish aynan bir narsa emas, albatta. Chunki sa’y-harakatlarning yuksak darajada avtomatlashuvi uning o’z tarkibidagi harakatni ongli ravishda idora qilish bilan uyg’unlashib ketadi. Patologik holatlardan tashqari, barcha faoliyat turlari ong bilan boshqarilib turadi.
Harakat tarkiblarining avtomatlashuvi: birinchidan, ongli ravishda yo’naltirilgan ob’ektni almashtiradi. Ikkinchidan, harakatning umumiy maqsadlarini, uning ijro etilishi shart-sharoitlarini, natijalarni nazorat qilishni, uchinchidan, ularni baholashni ong uning tasarrufi doirasiga kiritadi.
Harakatning qisman avtomatlashuvi tufayli uning tuzilishida ayrim sifat o’zgarishlari yuz beradi va ular quyidagilardan tashkil topgandir:
1. Sa’y-harakatlarning ijro etilishi usullari o’zgaradi;
2. Harakatni sensor (hissiy) nazorat qilish usullari o’zgaradi;
3. Harakatni markazdan turib boshqarish usullari o’zgaradi.
Yuqorida sanab o’tilgan o’zgarishlarga misollarda kengroq tushuncha beramiz.
|
| |
Muloqotning kommunikativ akti sifatida quyidagilarni tasavvur etish mumkin

Kod
|
Qanday vositalar asosida
|
Maqsad
|
Nima uchun uzatilmoqda
|
Aloqa kanali
|
Ovoz, xat, efir orqali aloqa
|
Natija
|
Nimaga erishildi.
|
Shuningdek amerikalik jurnalist
G.Lassuel besh unsurdan iborat bo’lgan kommunikativ jarayonning modelini taklif etadi.
Kim (axborot kim tomonidan uzatilmoqda)
Nima (qanday axborot uzatilmoqda)
Qanday (axborot qanday yo’l bilan uzatilmoqda)
Kimga (axborot kimga yo’naltirilmoqda)
Qanchalik samarali (axborot qanchalik samarador uzatildi)
Kommunikativ jarayon aksial (bunda axborot ayrim aniq odamlarga yo’naltiriladi) yoki retial (bunda axborot bir qancha ehtimol qilinayotgan resipientlarga yo’naltiriladi) xarakterda bo’lishi mumkin.
Kommunikativ jarayonda o’zaro munosabatga kirishuvchilarni bir-birlarini tushunishlari juda muhimdir. Bunda nutqning quyidagi muhim xususiyatlari paydo bo’ladi, ya'ni mazmundorlik, tushunarlilik, ifodalilik, ta'sirchanlik ko’rsatiladi.
Buyuk fransuz yozuvchisi Antuan Sent Ekzyuperi
"Muloqot - shunday ne'matki, u orqali inson lazzatlanadi", deb yozgan edi.
So’zning mohiyati haqida Sa'diy "Aqllimisan yoki ahmoq kattamisan yoki kichik buni bir so’z aytmaguncha bila olmaymiz" degan edi.
Xalqimizda shunday ibratli ibora bor "inson aql farosati uning nutqining aniqligida namoyon bo’ladi".
Noverbal kommunikasiya vositalariga yuz ifodasi, mimika, ohang, pauza, poza (holat), ko’z yosh, kulgu va boshqalar kiradi. Bu vositalar verbal kommunikasiya - so’zni to’ldiradi, kuchaytiradi va ba'zan uning o’rnini bosadi. Bolgarlarda boshni qimirlatish yo’q degani, ruslarniki teskarisi bo’ladi. Turli yosh guruhlarida noverbal kommunikasiya vositasi turlicha bo’ladi. Masalan, bolalar ko’pincha kattalarga ta'sir etish, ularga o’z qoqish va kayfiyatlarini o’tkazishda yig’idan vosita sifatida foydalanadilar. Axborotni so’z bilan bayon etishning mazmuni va maqsadiga noverbal kommunikasiya vositalarining mos kelishi muomala madaniyatining bir turidir.
Resurs bilan ishlash algoritmi

Resurs bilan ishlash algoritmi
https://h5p.org/
xizmati bilan ishlashni boshlash uchun ro‗yxatdan o‗tish
kerak. Ro‗yxatdan o‗tgandan so‗ng, mazkur xizmatning barcha imkoniyatlaridan
foydalanish mumkin. Xizmat turli xil raqamli vositalarni qamrab olgan bo‗lib,
ularning aksariyati juda qiziqarli.
Saytda ishni yaratib saqlaganingizdan so‗ng, siz uni ijtimoiy tarmoqlarda
baham ko‗rishingiz, havolani sayt va blogga joylashtirish uchun kod olishingiz
75
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ
mumkin.
Internetda ushbu xizmat bilan ishlash bo‗yicha ko‗plab batafsil ko‗rsatmalar
mavjud.
Canva onlayn xizmati
Ta‘lim uchun chiroyli grafikalar (diagrammalar, infografika, taqdimotlar,
rezyumelar va hisobotlar) yaratish uchun kompyuteringizga biron bir dasturni
o‗rnatishingiz shart emas.
Canva
onlayn xizmati ushbu imkoniyatlarni to‗g‗ridan-
to‗g‗ri brauzerda bepul va reklamasiz taqdim etadi.
Xizmatning asosiy afzalligi interfeysning soddaligidadir.
Canva
professional
bo‗lmaganlarni hisobga olgan holda yaratilgan, shuning uchun hatto hech qachon
grafik muharrirlarga duch kelmagan foydalanuvchi ham chiroyli bezatilgan
hujjatlar va rasmlarni yaratishi mumkin.
3.1.7-rasm.
Xizmat konstruktor sifatida ishlaydi. Dizayn yangi sahifadan ham, tayyor
shablonlar asosida ham yaratilishi mumkin. Birinchi holda, bir nechta toifalarga
bo‗lingan elementlarning onlayn kutubxonasi yordam beradi: har xil shakldagi foto
ramkalar, fon, geometrik shakllar, piktogramma va klipartlar, kiritilgan
ma‘lumotlar asosida tuzilishi mumkin bo‗lgan turli xil grafikalar va diagrammalar.
76
Kredit modul tizimi va o‘quv jarayonini tashkil etish
3.1.8-rasm.
Vaqtni tejashni istasangiz, har bir rasm yoki hujjat formati uchun shablonlar
katalogi mavjud: rezyume, risolalar, taqdimotlar, kollajlar va boshqalar. Tayyor
maketning har qanday elementini o‗zgartirish mumkin: asl matnni o‗zingiznikiga
almashtirish, ranglar palitrasini o‗zgartirish, grafik elementlarni qo‗shish yoki olib
tashlash, o‗zingizning fotosuratlaringizni dizaynga yuklash.
|
Asosiy funksiyalari - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil

Asosiy funksiyalari:
havola va taklifnomalar orqali shaxsiy va guruh suhbatlariga kirish;
ish stoli bilan birga video suratga olish;
video chat bilan parallel ravishda matnli xabarlarni yuborish;
ta’sir ko‘rsatish va "qo‘lni ko‘tarish" imkoniyati;
84
Kredit modul tizimi va o‘quv jarayonini tashkil etish
ijtimoiy tarmoqlarga uzatish.
Zoom platformasiga muqobil bo‗lgan bir nechta platformalar mavjud.
Foydalanuvchilar Zoomning bepul rejasida taklif qilmaydigan yoki faqat yuqori
darajadagi rejasida taqdim etadigan qo‗shimcha funsiyalarni xohlashlari tabiiy hol.
Masalan, 40 daqiqadan ko‗proq vaqt davomida uchrashuvlar o‗tkazish. Agar siz
pullik rejalardan biriga o‗tmasangiz, Zoom eng yaxshi variant bo‗lmasligi
mumkin.
Zoom o‗rnini bosadigan xabar almashish va videokonferensaloqa dasturini 8
tasini tahlilini keltiramiz. Ba‘zilari eng yaxshi bepul rejani taklif qilishadi,
boshqalari esa eng yaxshi funksiyalarni taklif qilishadi.
1. Google Meet
Google Meet – Zoom-ga alternativa, chunki aksariyat tashkilotlar allaqachon
boshqa G Suite vositalaridan ma‘lum darajada foydalanmoqdalar. Google Meet
uchrashuvning biroz uzoqroq davomiyligini taklif qiladi — bepul rejada 60 daqiqa
(Zoom-dan 20 daqiqa ko‗proq), barcha uchrashuv uchun bir xil maksimal
ishtirokchilarni (100) taklif qiladi.
Google Meet-ning bepul rejasi bilan ta‘minlangan boshqa xususiyatlar:
Cheksiz uchrashuvlar;
Google nutqni aniqlashga asoslangan jonli subtitrlar (faqat ingliz tilida);
Barcha qurilmalar bilan mos keladi: kompyuterlar, noutbuklar, Android va
iOS;
Tartibga solinadigan maketlar;
Tashkilotchilar uchun boshqaruv elementlari (shu jumladan ovozni o‘chirish,
ishtirokchilarni o‘chirish va mahkamlash);
Ekran namoyishi;
Gmail, Google taqvim, Office 365 va Outlook taqvim bilan integratsiya.
|
Vebinarlar translyatsiyasini tashkil etish

82
Kredit modul tizimi va o‘quv jarayonini tashkil etish
1. Translyatsiya o„tkazish xizmati (ma‟ruzachi interfeysi)
Mazkur xizmat orqali ma‘ruzachi translyatsiya qiladi. Bu faqat brauzerda
ishlaydigan xizmat yoki o‗rnatilgan dastur - videokoder bo‗lishi mumkin.
Xizmatni tanlash parametrlari:
•
Ekran taqdimoti imkoniyati
•
Boshqa ma’ruzachilarni taklif qilish imkoniyati
•
Interfeys qulayligi
Odatda ma‘ruzachi brauzer orqali faqat o‗zini ko‗rsata oladi. Bunday holatda,
boshqa ma‘ruzachi yoki taqdimotni ulashning imkoni yo‗q. Ammo interfeys bilan
ishlash sodda va tushunarli.
Videokoderlar translyatsiyani moslashuvchan ravishda sozlash imkonini
beradi:
•
Translyatsiya paytida ma’ruzachini bir vaqtning o‘zida o‘zini ham
taqdimotni ham ko‘rsata olishi.
•
Traslyatsiya uchun bir nechta kameralardan yoki turli rakurslardan
foydalanish.
•
Jonli efirni ikkita ma’ruzachi olib borish.
Videokoderlarning kamchiliklari shundaki, ularning interfeysi ancha
murakkab va uni aniqlash uchun vaqt talab etiladi.
2. Onlayn translyatsiya (video o
q
im
)
Ma‘ruzachi translyatsiyani ko‗plab tomoshabinlarga yetkazishi uchun
ma‘ruzachi va tomoshabin o‗rtasida video oqimni efirga uzatishga imkon
beradigan kanal bo‗lishi lozim. Bu holda ma‘ruzachi, o‗z navbatida, efirga
uzatiladigan xizmatni (dasturni) ko‗radi, tomoshabin vebinar xonasini ko‗radi,
onlayn translyatsiya (video oqim) bularning barchasini birlashtiradi.
3. Vebinar xonasi (tomoshabin interfeysi)
Vebinar xonasining ajralmas elementlari: vebinar onlayn translyatsiyasi va
vebinar ishtirokchilari sharh qoldirishlari uchun chat.
Vebinar xonasida ularning turlariga qarab boshqa bir qator elementlarni
ko‗rishimiz mumkin:
•
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ

|
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZBog'liq Raqamli kompet85
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ
4.2.3-rasm.
250 kishigacha bo‗lgan onlayn uchrashuvlar uchun Enterprise rejasi mavjud.
Shuningdek, 100 000 tagacha ishtirokchilar bilan uchrashuvlarni translyatsiya
qilish (yoki veb-seminarlar o‗tkazish) va Google Meet uchrashuvlarini Enterprise
rejasi bilan yozib olish imkoniyati mavjud.
Google Meet juda ko‗p ilg‗or funksiyalarga ega bo‗lmasada, yuqori sifatli va
muammosiz videokonferensiyalarni o‗tkazish uchun kerak bo‗lgan hamma
vositalarni taklif etadi. Google Meet va Zoom o‗rtasida tanlov qilishda hammasi
sizga
bir
uzoqroq
davom
etadigan
uchrashuvlar
o‗tkazish
uchun
moslashuvchanlikni beruvchi vositadan foydalanishga to‗g‗ri keladi va siz
allaqachon foydalanayotgan vositalar bilan birlashadi.
Google shuningdek, turli maqsadlar uchun boshqa videokonferensaloqa
platformalariga ega. Masalan, shaxsiy video qo‗ng‗iroqlar uchun Google Hangouts
yoki Google Voice xizmatlaridan foydalanish mumkin.
2. Microsoft Teams
Microsoft Teams-bu Microsoft kompaniyasining bulutga asoslangan
videokonferensaloqa dasturi bo‗lib, u Windows tizimining so‗nggi versiyasi
Windows 11 da avtomat ravishda o‗rnatiladi. Microsoft Teamsning aksariyat
xususiyatlari Zoom platformasiga mos keladi:
* 60 daqiqagacha cheksiz guruh uchrashuvlari
* Har bir uchrashuv uchun 300 tagacha ishtirokchi (Zoom-dagi 100
ishtirokchi)
* Hamkasblar va mijozlar bilan cheksiz suhbat
* Fayl almashish
* Fonni o‗zgartirish
86
Kredit modul tizimi va o‘quv jarayonini tashkil etish
* Jonli subtitrlar
* 5 GB bulutli saqlash (Zoom-da 25 MB)
4.2.4-rasm.
Shunday qilib, ehtiyojizga qarab Microsoft Teams tizimining Microsoft
Teams Essentials (har bir foydalanuvchi uchun oyiga $ 4), Microsoft 365 Business
Basic (har bir foydalanuvchi uchun oyiga $ 6) yoki Microsoft 365 Business
Standard (har bir foydalanuvchi uchun oyiga $ 12,50) rejalarini tanlashingiz
mumkin.
3. Skype
Skype Zoomga nisbattan ordinroq chiqqan platforma hisoblanadi. Dastlab, bu
shaxsiy foydalanish uchun mo‗ljallangan video chat dasturi edi. Skype ko‗pgina
funksiyalarni bepul taqdim etadi va biznes uchun emas, balki jismoniy shaxslar
uchun videokonferensaloqa platformasi sifatida rivojlanishda davom etmoqda.
|
| |
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ

78
Kredit modul tizimi va o‘quv jarayonini tashkil etish
Rasmlarni yaratish: taqdimotlar, rezyumelar, sarlavha sahifalari,
sertifikatlar, eslatmalar, kundaliklar va boshqalar.
50 mingdan ortiq tahrirlanadigan grafik shablonlar.
O‘zingizning fotosuratlaringizni, logotiplaringizni va rasmlaringizni
yuklash imkoniyati.
O‘rnatilgan fotosuratlar va klipartlar kutubxonasi.
Rasmlarni onlayn nashr qilish yoki chop etish uchun, shuningdek
MS
PowerPoint
formatida yuklab olish.
Hamkorlikda hujjatlar bilan birgalikda dizayn va virtual buyruqlarni
tahrirlash qobiliyati.
Rasmlarni tahrirlash: qo‘lda sozlash va avtomatik filtrlar.
Rasmga matn qo‘yish.
Taqdimotchi uchun taqdimot rejimi, dizaynlarni onlayn nashr etish.
Arxivni sayt va mobil ilova o‘rtasida sinxronlashtirish.
3.1.11-rasm.
Bepul versiyada bir qator cheklovlar mavjud. Masalan, siz yaratilgan
dizaynning hajmini o‗zgartira olmaysiz (buni amalga oshirish uchun siz boshqa
o‗lchamlar bilan yangi dizayn yaratishingiz va unga elementlarni manbadan qo‗lda
nusxalashingiz kerak bo‗ladi). Bundan tashqari, rasmlarni shaffof fonga ega
PNG
fayllariga saqlashning imkoni yo‗q.
Canva kimga mos keladi? - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil

81
BOSh ILMIY-METODIK MARKAZ
6. ONLAYN MAShG„ULOTLARNI TAShKIL ETIShDA
RAQAMLI TEXNOLOGIYaLARDAN FOYDALANISh.
6.1. Vebinar tashkil etish va o„tkazish texnologiyalari
2020 yil COVID-19 pandemiyasi boshlanishi ta‘lim jarayonini tashkil etishda
ko‗pgina muammolarni yuzaga keltirdi. Jumladan, ta‘lim berish jarayoni an‘anaviy
muhitda virtual muhitga o‗tkazildi. Bu jarayonida ta‘lim ishtirokchilari onlayn
mashg‗ulot o‗tkazish, taqdimot o‗tkazish, masofadan turib o‗qitish imkonini
beruvchi vebinar platformalari asqotdi.
Raqamli ta‘lim muhitida onlayn mashg‗ulotlarni tashkil etishda vebinar
texnologiyalaridan foydalaniladi. Vebinar (―webinar‖ inglizcha so‗z bo‗lib ―Web-
based seminar‖ so‗z birikmasining qisqartirilgan ko‗rinishi bo‗lib, vebga
asoslangan seminar, trening ma‘nolarini anglatadi) – onlayn seminar, ma‘ruza,
taqdimotlarni jonli rejimda veb texnologiyalar yordamida tashkil etish. Har bir
ishtirokchi geografik joylashuvidan qat‘iy nazar o‗zining internet tarmog‗i orqali
qatnashadi.
Vebinar onlayn rejimda yoki kompaniyaning korporativ tarmog‗ida turli
tadbirlar yoki masofaviy tarzda bilim olishni muvofiqlashtirish uchun
mo‗ljallangan vosita hisoblanadi. Bunday ko‗rinishdagi zamonaviy axborot
texnologiyalaridan foydalanish bir-biridan geografik jihatdan uzoqda joylashgan
tashkilotlarning ofislari yoki filiallari orasidagi aloqani ta‘minlash uchun xizmat
qiladi.
Veb-seminar,
vebinar
texnologiyalari
yordamida
turli
mavzudagi
muzokaralar, onlayn uchrashuvlar, taqdimotlar kabi turli tadbirlarni olib borish
imkoniyatini beradi. Bu esa o‗z navbatida vaqtni va moliyaviy harajatlarni tejaydi.
Bundan tashqari vebinar ta‘lim berishga yo‗naltirilgan davlat va nodavlat
ta‘lim muassasalarida (ya‘ni o‗quv markazlari, konsalting maslahat markazlari
bo‗lishi mumkin) katta qiziqish uyg‗otmoqda. Ushbu vebinarlar yordamida
masofaviy ma‘ruzalar, anjumanlar, trening va o‗quv mashg‗ulotlarni o‗tkazish
mumkin, bu esa o‗z navbatida ularga hamkorlik qiluvchilarning sonini oshishiga
yaxshi xizmat qiladi.
Vebinar
o‗tkazish uchun serverga (bunday serverlar vebinarni
tashkillashtiruvchi tashkilotniki yoki maxsus ijaraga olingan uskunalar bo‗ladi)
o‗rnatilgan maxsus dasturiy ta‘minotlar majmuasidan foydalaniladi.
Geymifikatsiya haqida - Pedagogika va psixologiya

13.2. Geymifikatsiya haqida
Bugungi kunda ta’lim sohasida keng qo‘llanib kelinayotgan raqamli texnologiyalardan biri – bu geymifikatsiyadir. Geymifikatsiya – bu ta’lim jarayoni ishtirokchilarini jarayonga ko‘proq jalb qilish uchun o‘yin usullarini o‘yindan tashqari jarayonlarga va hodisalarga moslashtirish texnologiyasi. Hozirgi kunda geymifikatsiya ko‘proq biznes va ishlab chiqarish sohalarida qo‘llanilib kelinmoqda. Fikrimizcha, geymifikatsiya ta’lim jarayoniga tatbiq qilinganida eski rag‘batlantirish usullarining o‘rniga yangi motivatsiya berish usullariga ehtiyoj paydo bo‘lganligi bois, maqtovlar, mukofotlar, jazodan qo‘rqitish (semestr, yakuniy bahoni qo‘ymaslik kabi) usullari deyarli samarali emas. Ayniqsa, 18–24 yoshdagi talabalar uchun geymifikatsiya hayotiy tajribasida o‘rganilgan bo‘lib hisoblanadi. Pedagogika va psixologiya sohasida ham geymifikatsiyadan unumli foydalanish mumkin. Masalan, talabalar tasavvur qilinadigan “xodimlar”ni boshqarish, jamoada munosabatlarni o‘rnatish, mehnat samaradorligini oshirish – bularning barchasi geymlar asosida o‘tkazilsa, samarasi yuqori bo‘ladi. Didaktik o‘yin – bu talabalarning motivatsiyasini oshirish usullaridan biridir. Yangi mutaxassislarni yollash ham o‘yin sifatida amalga oshirilishi mumkin. Masalan, “yangi boshlovchi” har xil geym darajalaridan o‘tadi, u kompaniya bilan tanishadi, intervyularga javob beradi, testlarni yechadi. Agar u eng yuqori darajadagi geymga yetsa, unda g‘alaba qozonish ehtimoli katta bo‘ladi. Mijozlarni saytda uzoqroq saqlash uchun ular qo‘shimcha faoliyat tamoyillaridan foydalanadilar. Masalan, 40 kredit tashkilotining veb-saytida foizlar, badallar va to‘lov shartlarini hisoblash uchun kalkulyator joylashtirilgan. Sohamizga oid amaliy bilimlarni “sike.ru” sayti orqali bilib olishingiz mumkin. Ushbu saytda konchilik va geologiyaga oid geymifikatsiyalar o’rin olgan.
Geymifikatsiyani sohamizga tadbiq etib ko’ramiz. Sohaga doir asbob-uskuna, qurilma, texnologiyalar sun’iy ravishda hosil qilinadi. Ekrandagi protseslarni sichqoncha va klaviatura yoki shunga o’xshash boshqarish qurilmalari orqali harakatga keltiriladi. Ma’lum bir protseslar amalga oshiriladi.
|
Mehnatga doir ko’nikmalarning hosil bo’lishi

11.3.Mehnatga doir ko’nikmalarning hosil bo’lishi
Bizga ma’lumki, hayotda inson hosil qilgan ko’nikma va malakalari, ushbu inson ayni vaqtda faoliyatning qaysi turi bilan mashg’ulligi, faoliyat maqsadi hamda mazkur faoliyatda egallagan mavqesi, kasbiy layoqatlari, shaxsiy xususiyatlari va h.k.lar bilan belgilanadi. Masalan, o’qituvchi va talabalar oliygohlarda tahsil olishlari davomida, ta’lim, unumli mehnat va sport sohasiga doir ko’nikma va malakalarga ega bo’lsalar, ishlab chiqarish sohalari ishchi xodimlari hamda noishlab chiqarish sohalari xizmatchilari esa o’z kasblari, mutaxassisliklari, kategoriyalari, egallagan lavozimlari va h.k.larga muvofiq asosan mehnatga oid ongli ko’nikma va malakalarga ega bo’ladilar.
Har bir unumli mehnatning asosiy maqsadi (xomashyo yoki yarim tayyor mahsulot, biron mahsulotning ayrim qismi yoki to’la ishlanishidan qat’iy nazar) biron moddiy, ya’ni amaliy qimmatga ega bo’lgan mahsulot berishdir.
Ishlab chiqarish sohasi mehnatiga doir (texnikaviy) ko’nikma va malakalar, ko’proq muskul harakatlarida, asosan, qo’l harakatlarida, ba’zan esa qo’l va oyoqning birgalikda qiladigan harakatlarida ifodalanadi.
Ishlab chiqarish sohasiga yangi kelgan ishchi, bu yerdagi faoliyatini avvalo shogird sifatida ish o’rganishdan boshlaydi. U o’z kasbi bo’yicha zarur ko’nikma va malakalarni egallashi uchun, kasbi bo’yicha mukammal ham aqliy, ham jismoniy yuqori malakaga hamda pedagoglik mahoratga ega bo’lgan usta murabbiyga biriktiriladi. O’qitish jarayoni ishlab chiqarish joyining imkoniga ko’ra tashkil etilgan o’qitish uchastkasi, o’qitish sexi, trenajer-dastgohlar va h.k.lar yordamida amalga oshiriladi. O’qitish jarayonida tayyorlanadigan mahsulotlar uchun navi past materiallardan va maxsus, ya’ni asosan xavfsizlikka e’tibor berib yaratilgan mehnat qurollaridan foydalaniladi. Eng asosiysi, mehnat jarayonining boshidan oxirigacha, har bir eng mayda xatti-harakatigacha qayd etilgan foto surati va ushbu suratda ko’rsatilgan harakat bo’yicha izoh, tushuntirish berilgan qo’llanma kitoblar, bundan tashqari mehnat havfsizligi qoidalari ishlanma-qo’llanmalardan foydlanilgan holda, usta-murabbiyning shaxsiy nazorati ostida muntazam amaliy darslar olib boriladi. O’quv jarayoni oxirida yakuniy nazariy, hamda amaliy imtihon orqali shogirdning egallagan kasbiy ko’nikma va malakasi aniqlanadi. Shuni ham aytish lozimki, o’quv jarayonida ko’proq mazkur kasb bo’yicha xatti-harakatlar yangi bo’lgan shogirdlarda, asosan ko’nikmalar hosil bo’ladi. Bunday deyishimizga, ko’nikma va malakaga doir tushunchalaridagi farq asos bo’ldi.
|
Ishlab chiqarish jarohatlari

|
Ishlab chiqarish jarohatlari
|
bet | 73/116 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #105241 |
Bog'liq 18 09 2023 УМК МУҲАНДИСЛИК ПСИХОЛО ГИЯСИ 2023 2024 Ishlab chiqarish jarohatlari o’z navbatida: mexanik (urib olish, kesilib ketishi, ezilish), kimyoviy (kimyoviy kuyishlar), issiqlik (kuyish, muzlatib olish), elektrik (elektr zarbalar), aralash jarohatlar turlariga bo’linadi. Korxonalarda ko’pincha aralash jarohat turlari uchraydi.
Ishlab chiqarish sohasidagi baxtsiz hodisa va jarohatlanishlarning sabablarini o’rganishda, xavfsizlik psixologiyasi fan sifatida shakllanguniga qadar, olimlar o’z e’tiborlarini doimo insonning individual xususiyatlari qaratganlar. 1930-yillardan boshlab, mamlakatimiz va chet ellarda olib borilgan ko’pchilik bir-biriga bog’liq bo’lmagan, mustaqil ilmiy izlanishlarda, xodimlarda yuqori ko’rsatkichga ega jarohatlanishlar bilan bog’liq bo’lgan, quyidagicha individual-psixologik va jismoniy xususiyatlar qayd etildi:
• haydovchilarda sensomotorika testlari (G. Mayls, 1930), sanoat xodimlarida esa sensomotorika va diqqat testlari ( Yu.A.Shpigel, 1932) bo’yicha past ko’rsatkichlar;
• haydovchilarda o’ziga haddan tashqari ishonch, boshqalarga nisbatan hurmatsizlik va yetarlicha bo’lmagan sezgirlik, xatti-harakatlarda mustaqillik (V. Kouford, 1971);
• sanoat xodimlarida intizomsizlik, mustaqillik, obro’li odamlarga nisbatan hurmatsizlik, xudbinlik, tartibsizlik, ishga nisbatan salbiy munosabat, rahbarlarga nisbatan tanqidiylik, ruhiy iqlimni salbiy baholash (I. Balint, M. Murani, 1968; V. Keer, 1957 va b.lar);
• haydovchilarda aqliy uslubning o’ziga xos xususiyati sifatida “maydonga bog’liqlik” va yo’l-transport hodisalarining sodir bo’lishidagi qaytalanish ko’rsatkichi (chastotasi) (D. Gudinaf, 1976);
• sog’liq holatining yomonlashuvi, tajovuzkorlikning rivojlanishi, nevrotizm, sensomotorikaning juda yomonligi (M. A. Kotik, 1981).
Statistika ma’lumotlariga qaraganda, jarohatlanishlar soni ayollarda erkaklarga nisbatan kamroq sodir bo’lar ekan (T. Eless, 1970).
1959-yilda X.Geydrix odamda ba’zi bir harakatlarga nisbatan tayyorlik va moyillik borligi borasida yangicha talqinni taklif etdi. Uning “domino” nazariyasida baxtsiz hodisa, zanjir kabi bir -birini paydo qiluvchi vaziyatlar oqibati sifatida tushuntiriladi:
Masalan, insonning ijtimoiy mavqesi shunga mos xatolarni keltirib chiqaradi → xatolar xavfli vaziyatlarni paydo qiladi → xavfli vaziyatlar → baxtsiz hodisalarga, bular esa o’z navbatida → jarohatlanis-larga sabab bo’ladi.
|
| |
Qayd etilganlardan tashqari Yordam menyusining quyidagi

yangiliklari mavjudligiga tekshirish;
. Dastur haqida)
- MathCADning joriy versiyasi va uni ishlab
chiquvchilar haqidagi ma’lumotlami informatsion darchaga chiqarish;
•
MathCADni registratsiya qilish
- dastumi Internet orqali
registratsiya qilish.
MathCAD bilan ishlayotgan qaysidir onda Sizga yordam kerak bo‘lib
qolsa, Yordam/MathCAD Yordamni tanlang yoki
klavishani bosing
yoki instrumentlaming standait panelida savol belgisili Help knopkasini
bosing. MathCADdagi ma’lumotlar kontekstga bog‘liq, ya’ni uning
mazmuni u hujjatning qaysi joyidan chaqirilganligiga bog‘liq.
8.2. MathCADda hisoblash asoslari
MathCAD bilan ishlashni qanday tez boshlash mumkinligini,
matematik ifodalami kiritishni va hisob natijalarini olishni tez o‘rganib
olishni namoyish qilamiz.
8.2.1. Sonli-raqamli va simvolli chiqarish operatorlari
Formulalar bo‘yicha oddiy hisoblami bajarish uchun quyidagilami
bajaring:
1. Hujjatda ifoda paydo bo‘ladigan joyni belgilang, ya’ni hujjatning
mos nuqtasida sichqonchani shiqillating.
2. Ifodaning chap qismini kiriting.
3. Sonli tenglik = (<=> klavisha bilan) yoki simvolli tenglik ->
( + <.> klavishalar bilan) belgisini kiriting. Birinchi holda ifodaning
sonli qiymati, ikkinchi holda esa (agar mumkin bo‘lsa) - analitik qiymati
hisoblanadi.
-rasm. Kiritib o'matilgan funksiyani qo'yish (8.1- va 8.2-listinglarga qarang)

Matematik ifodalaming ko‘p qismini, klaviaturadan foydalanmasdan,
faqat
Kalkulyator paneli yordamida kiritish mumkin. Masalan,
sin(l/2)
ifodasini hisoblash uchun dastlab
sin knopkasini (yuqorida birinchi)
bosish, so‘ngra paydo bo‘lgan o‘rinto‘ldirgichdagi qavslar ichida 1/2
ifodani terish lozim. Buning uchun
Kalkulyator panelida 1, / va 2
knopkalar ketma-ket bosiladi, keyin esa javobni olish uchun, o‘sha joyning
o‘zida, = knopkasi bosiladi. Ko‘rib turibsizki, Windowsning boshqa ko‘p
ilovalaridagi kabi hujjatlarga matematik simvollarni har xil yo‘l bilan
kiritish mumkin. Foydalanuvchi ulardan istalganini tanlab olishi mumkin.
8.2.3. 0 ‘zgaruvchilar va qiymatni berish operatori
O'zgaruvchi - bu turli qiymatlarni oluvchi kattalikdir. Ko'pincha
ular lotin alifbosidagi x, y, z va sh.k. harflar bilan belgilanadi.
Hozircha bayon qilingan amallar MathCADdan vazifalari to‘plami
kengaytirilgan oddiy kalkulyator sifatida foydalanishni namoyish qildi.
Matematiklami esa kamida
o'zgaruvchilarni kiritish va foydalanuvchi
Oddiy hisoblarga misollar

Анализ дан*ы>
Бесселя
; Векторы и матрицы
Гиперболические
I Доступ к файлу
' Интеополяция и предсказание
Комплексные чисза
и&маяза^-ямацаигцща — ... ...
acos(r)
Выдает угол (в радианах), чеГ косинус - г. Основное значение для
комплексной
сз
Добавить
Отмена
Bog'liq 
funksiya - Xakimov jamshid oktyamovich kompyuterli loyihalash

8.7-rasmda
f(x) funksiyasining grafigi ko'rsatilgan. Uni qurish uchun
Grafik panelida zarur boigan grafik turi knopkasini bosish lozim (unga
nismda sichqoncha ko‘rsatkichi keltirilgan) va paydo boigan grafik
xomakisida o‘qlar bo‘yicha qo‘yilishi lozim boigan qiymatlar aniqlanadi.
Bizning holda o‘rinto‘ldirgichga
x o‘qi yoniga
x va
у o‘qi yoniga
f(x)
kiritilishi talab qilindi.
8.2.5. Sonlarning turlari
MathCADda foydalaniladigan o‘zgaruvchilaming asosiy turlarini
ko'rib chiqamiz.
Haqiqiy sonlar
Haqiqiy sonlar ко ‘pligi - bu ratsional sonlar ко 'pligi va irratsional
sonlar ko'pligidir. Haqiqiy sonlar aksiomalarining uch guruhi mavjud.
Istalgan haqiqiy sonni koordinata to ‘g 'ri chizig ‘ida shunday ijodalash
mumkinki, har bir haqiqiy songa bir nuqta mos keladi va koordinata
to'g'ri chizig‘idagi har bir nuqtaga haqiqiy son mos keladi. Haqiqiy
sonlar boshqachasiga moddiy sonlar deb ataladi

(imaginary unit) ko‘paytirish yo‘li bilan hosil boiadigan mavhum
sonlaming summasidir. Ta’rif bo'yicha
f - - \ .
Mavhum son, masalan 3/ ni kiriting.
1. Haqiqiy ko‘paytiruvchi Зг ni kiriting.
2. Bevosita bundan keyin "/" yoki
"j" simvolini kiriting.
Mavhum bimi kiritish uchun <1>, > klavishalami bosish kerak.
Agar
"i" simvolining faqat o ‘zi kiritilsa, MathCAD uni o'zgaruvchi
i
sifatida interpretatsiya qiladi. Bundan tashqari, mavhum bir faqat mos
formula ajratilgandan keyingina 1/ ko‘rinishga ega bo‘ladi. Aks holda
mavhum bir oddiy
i sifatida aks ettiriladi (8.8-rasm).
1>
E- conference s e r I e s premium best q uality guaran tee service - bet 58

|
E- conference s e r I e s premium best q uality guaran tee serviceBog'liq Italy Econference Series Nov 2023 package
Proceedings of International Educators Conference
Hosted online from Rome, Italy.
Date: 25
th
Nov., 2023
ISSN: 2835-396X Website: econferenceseries.com
60
shakllantirishga, respublikaning jahon hamjamiyatiga yanada integratsiyalashuviga
yo‘naltirilgan tizim yaratildi.Mustaqillik yillarida 51,7 ming nafardan ziyod chet
tillar o‘qituvchilari tayyorlandi, umumta’lim maktablarining 5-9 sinflari uchun
ingliz, nemis va fransuz tillari bo‘yicha multimedia darsliklari, boshlang‘ich
sinflarda ingliz tilini o‘rganish bo‘yicha elektron resurslar tayyorlandi, umumta’lim
maktablarida, kasb-
hunar kollejlari va akademik litseylarda 5 mingdan ko‘proq
lingafon kabinetlari jihozlandi.
Shu bilan birga, chet tillarni o‘rganishni tashkil
qilishning amaldagi tizimini tahlil etish shuni ko‘rsatmoqdaki, ta’lim standartlari,
o‘quv dasturlari va darsliklar zamon talablariga, xususan, ilg‘or axborot va media-
texnologiyalardan foydalanish borasid
agi talabga to‘liq javob bermayapti. Ta’lim
asosan an’anaviy uslublarda olib borilmoqda. Ta’lim tizimining barcha
bosqichlarida chet tillarni uzluksiz o‘rganishni tashkil qilish, shuningdek,
o‘qituvchilar malakasini oshirish hamda zamonaviy o‘quv-uslubiy materiallar bilan
ta’minlash yanada takomillashtirilishini taqozo etadi.
Zamonaviy
pedagogik
va
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan
foydalangan holda o‘qitishning ilg‘or uslublarini joriy etish yo‘li bilan, o‘sib
kelayotgan yosh avlodni chet tillarga o‘qitish, shu tillarda erkin so‘zlasha oladigan
mutaxassislarni tayyorlash tizimini tubdan takomillashtirish hamda buning
negizida, ularning jahon sivilizatsiyasi yutuqlari hamda dunyo axborot
resurslaridan keng ko‘lamda foydalanishlari, xalqaro hamkorlik va muloqotni
rivojlantirishlari uchun shart-sharoit va imkoniyatlar yaratish maqsadida
yuritimizda davlatimiz tomonidan keng imkoniyatlar yaratilib berilmoqda.
Hozirda chet tillar
boʼyicha mamlakatimizda uzluksiz taʼlim tizimi uchun davlat
standartlari ishlab chiqildi, taʼlimning barcha bosqichlari bitiruvchilarining
tayyorgarlik darajasiga qoʼyiladigan talablar belgilandi. Oʼzbekiston uzluksiz
taʼlim tizimining standartlari umumeʼtirof etilgan Yevropa Kengashining “Chet
tilini bilishning umumevropa kompetentsiyalari: oʼrganish, oʼrgatish va baholash”
(CEFR) talablariga tayangan holda ishlab chiqildi. Davlat taʼlim standartlarining
har jihatdan puxta boʼlishini taʼminlash maqsadida angliyalik Rod Bolbayto va
Devis Аlan boshchiligidagi ekspertlar guruhi jalb etildi.
Glabbalashuv davrida
ingliz tilini oʼqitishning ancha ommalashgan yana bir usuli
– intensiv metod ham amalda. Uning asosini 25 foizga yaqin klishiklar, yaʼni
muloqot uchun eng zarur iboralarni yodlash tashkil etadi. Аlbatta, til oʼrganish
uchun mazkur metodni tanlagan talaba Bayron asarlarini asliyatda oʼqiy olmasligi
mumkin, biroq u zarur payti oʼz suhbatdoshi bilan muloqotga kirisha oladi. Ushbu
|
| |
MUNDARIJA - Xakimov jamshid oktyamovich kompyuterli loyihalash

|
Xakimov jamshid oktyamovich kompyuterli loyihalash Pdf ko'rish
|
bet | 162/206 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 6,54 Mb. | | #158935 |
Bog'liq Kompyuterli LoyihalashMUNDARIJA
A N N O T A T S IY A ........................................................................................................................3
K IR IS H .......................................................................................................................................... 4
1 - BO B K O M P Y U T E R L I L O Y IH A L A S H N IN G M A T E R IA L V A D A S T U R A V IY
T A ’M I N O T I................................................................................................................................ 5
1.1. K
o m p y u t e r l i
lo y ih a l a s h g a
k ir is h
. K
o m p y u t e r l i
lo y ih a l a s h n i
y a r a t ish
PRINSIPLARI................................................................................................................................... 5
1.2. K
o m p y u t e r l i
l o y ih a l a s h
t a r k ib i
v a
s t r u k t u r a s i
............................................ 8
N
a z o r a t
sa v o l l a r i
va
t o p s h ir iq l a r
.............................................................................14
2 - BO B. K O M P Y U T E R L I L O Y IH A L A S H T A ’M IN O T I T U R L A R IN IN G
K O M P O N E N T L A R I.............................................................................................................. 15
2.1. K
o m py u t e r l i
lo y ih a l a sh n in g
m a t e m a t ik
t a
’
m in o t i
(M T )..........................15
2.2. K
o m py u t e r l i
lo y ih a l a sh n in g
d a st u r iy
t a
’
m in o t i
(D T )...............................16
2.3. K
o m py u t e r l i
lo y ih a l a sh n in g
in fo r m a t sio n
t a
’
m in o t i
(IT )....................... 18
2.4. K
o m p y u t e r l i
l o y ih a l a s h n in g
t e x n ik a v iy
t a
’
m in o t i
(T T )...........................25
2.5. K
o m py u t e r l i
l o y ih a l a sh n in g
lin g v istik
t a
’
m in o t i
( L T ) ............................ 26
N
a z o r a t
s a v o l l a r i
v a
t o p s h ir iq l a r
.............................................................................26
3 - BOB. K O M P Y U T E R L I L O Y IH A L A S H N IN G T E X N IK V O S IT A L A R I...... 28
3.1. P
r o t s e s s o r l a r
................................................................................................................ 28
|
| |