harmonik qanunla dəyişən
 2 - Elektronika – elm, texnika, istehsalat sahəsi olub, elektron vasitələrinin (EV)...

2
harmonik qanunla dəyişən
2
itkisi baş verə bilər. Lakin diskretləşdirməni zamana görə elə kiçik intervallarla aparmaq lazımdır ki, infomasiya itkisi minimum olsun.
cərəyan və gərginliarasındakı faza sürüşməsidir.
Pr IU sin
Dövrəyə tətbiq olunan tam güc:
2
1
isə onlar
(1.6)
Belə olduqda ilkin kəsilməz siqnal, lazım gəldikdə, yüksək dəqiqliklə bərpa edilə bilər.
Siqnalları müxtəlif üsullarla diskretləşdirmək (kvantlamaq) olar. Bu üsullardan biri Kotelnikov teoreminə əsaslanan üsuldur. Bu teoremə görə sərhəd tezliyi Fs olan məhdud spektral enə malik, zamana görə kəsilməz
s(t) funksiyası ∆t = 1/2Fs
bərabər zaman intervallarla
götürülmüş ani qiymətlər ardıcıllığı ilə tam təyin oluna bilər. Bəzən
∆t zaman intervalına Naykvist intervalı deyirlər. Kotelnikov teoremi xətti dövrələrin çıxışında alınan siqnalın diskret qiymətlərindən istifadə etməklə ilkin siqnalın özünü tam bərpa etmək mümkün olduğunu göstərir. Məhdud spektral enə malik s(t) kəsilməz funksiyanın ∆t=1/2Fs intervallarla götürülmüş s(k∆t) qiymətlərindən (göstərişlərindən) aşkar şəkildə asılılığı Kotelnikov sırası ilə verilir:
n
s(t) skt k (t).
k 1
Şəkil 1.3. Kəsilməz siqnalın düzbucaqşəkilli impulslar ardıcıllığı ilə diskretləşdirilməsi.
Burada k = t/∆t = 2 Fst . s(t) funksiyasının ∆t zaman intervallarla götürülmüş göstərişləri, k ( t) isə
Praktikada kəsilməz siqnallar çox vaxt təkrarlama periodu T=∆t=1/2Fs olan düzbucaqşəkilli impulslar ardıcıllığı ilə diskretləşdirilir (şəkil 1.3) və bu impulslar amplituda görə
(t) sin 2Fs (t ti )
k 2F (t t )
(1.11)
modullaşmış olur. Rabitə xəttinin sonunda ilkin kəsilməz s (t) siqnalı bərpa etmək üçün bu cür düzbucaqşəkilli impulslar ardıcıllığını
s i sərhəd tezliyi Fs olan alçaqtezlikli filtrdən keçirib, sonra k = ∆t/ti dəfə gücləndirmək lazımdır. Siqnalların diskretləşdirilməsi rabitə
şəklində olan bazis funksiyadır. (1.11) ifadəsindən göründüyü kimi,
t i= k∆t = k/2F s
funksiyası s (t) kəsilməz siqnalın s (k∆t) funksiyası ilə ifadə olunan diskret qiymətlərinə heç bir təsir göstərmir. t i+n anlarında götürülmüş bütün diskret qiymətləri üçün isə k ( t) 0 -dır. Beləliklə, (1.10)
sırasında s(t) funksiyası yalnız s(k∆t) vuruğu ilə təyin olunur. İkinçi vuruq siqnala heç bir əlavə dəyişiklik gətirmir, başqa sözlə, siqnalın diskret qiymətləri arasındakı zaman intervallarında siqnala yeni infomasiya əlavə olunmur. Hər hansı fiziki hadisə haqqında məlumatı məhdud sayda götürülmüş diskret qiymətlərlə də almaq olar. Bu onu göstərir ki, müəyyən bir fiziki hadisə haqqında informasiya almaq üçün sonsuz sayda ölçülər aparmağa ehtiyac yoxdur. Kotelnikov teoremində göstərilən zaman intervallarından daha kiçik zamanlarda hesabat aparmaqla heç bir yeni informasiya əldə etmək olmaz.
Diskret Rəqəmsal siqnallar rabitə kanalından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir. Belə ki, diskret siqnallarla eyni bir kanalla eyni zamanda bir neçə informasiyanın ötürülməsinə nail olmaq olar. Bunun üçün bir siqnalın qiymətləri (göstərişləri) aralarındakı fasilələrdə digər siqnalın qiymətlərini ötürmək və ya siqnalları müxtəlif tezliklərlə göndərib qəbuledicidən uyğun tezlikli filtrlərlə bir-birindən ayırmaq lazımdır. Diskret siqnallar rəqəmlərlə asan kodlaşdırıla bilər ki, bu da informasiyanın EHM-ə daxil edilməsini xeyli sadələşdirir.
Kəsilməz siqnallardan diskret siqnallara keçməklə radioelektron qurğuların küylərə qarşı dayanıqlığını da xeyli artırmaq olur. Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, informasiya diskret siqnallarla ötürüldükdə əmələ gələn informasiya itkisi, bunu kəsilməz siqnallarla verdikdə baş verən itkilərə nisbətən xeyli azdır.
Rəqəmli elektronika
Rəqəm metodu və rəqəm qurğuları müxtəlif inteqrasiyalı inteqral sxemlərdə, mikroprosessorqurğularında,televiziya,radioötürücü,radioqəbuledicivəbaşqarabitəavadanlıqlarındatətbiqolunur.
Bufənninəsasməqsədimürəkkəbrəqəmsistemlərininöyrədilməsinəəsaslananimpuls,rəqəmvə mikroprosessorqurğularınınbazahazırlığınıformalaşdırmaqdır.
Bizsizinləmikroprosessorkompleksinədaxilolanmikrosxemlərdənistifadəolunmaqla impuls qurğularının əsas şəbəkələri və rəqəm qurğularının qurulmaprinsipiilətanışolacağıq.
Rəqəmsal elektronika – EHM və mikroprosessor qurğularının iş prinsipini təşkil edənrəqəm qurğuları ilə təhciz olunmuş məntiqi sxem və məntiqi proqram əsasında yığılmışhissələrarasında əlaqələndiricirolunu oynayır.
Bundan əlavə Rəqəmsal elektronika müasir rəqəmli qurğuların istifadə olunması ilə EHM-ləri təşkiledən ayrı-ayrı elementlərin və bu elementlər üzərində qurulmuş müxtəlif blok və hissələrarasındakıstruktur,funksional,prinsipaləlaqələrinöyrənilməsiiləbilavasitəməşğulolur. İlk öncə İmpuls qurğularının ümum ixarakteristikaları ilə tanış olaq
|