O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi mustaqil ish topshirdi: Qabul qildi: mavzu: yorug’lik manbalari va yoritish uskunalari

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi mustaqil ish topshirdi: Qabul qildi: mavzu: yorug’lik manbalari va yoritish uskunalari
|
bet | 1/2 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 487,03 Kb. | | #250101 |
Bog'liq MUSTAQIL ISH YORUG\'LIK
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
MUSTAQIL ISH
Topshirdi:
Qabul qildi:
MAVZU: YORUG’LIK MANBALARI VA YORITISH USKUNALARI
Yorugʻlik manbalari - koʻrish sezgisi bilan idrok etiladigan elektromagnit toʻlqinlar (toʻlqin uzunligi, taxminan, 400 dan 750 mm gacha) manbalari. Yo. m. issiklik, elektr yoyi, elektr uchquni va gaz yoritqich manbalarga boʻlinadi. Yuqori trada qizdirilganda nurlanadigan mutlak kora jismlar (yorugʻlik etaloni), choʻgʻlanma elektr lampalar, Quyosh, yulduzlar va b. issiklik Yo. m.dir. Suyuq yoki, koʻpincha, gazsimon yonilgʻi alangasi issiklik Yo. m. ga yaqin. Infraqizil Yo. m. hosil qilish uchun alanga va choʻgʻlanish manbai uygʻunlashtiriladi. Elektr yoyi va elektr uchqunidan iborat Yo. m. spektral emission analizida muhim. Baʼzan, inert gazlar (neon, geliy, argon) muhitiga joylashtirilgan volfram sharchalar yoki volfram oʻtkazgichlar orasida elektr yoyi hosil qilinadi. Bular yoritqich lampalar sifatida ishlatiladi, ularning sirt ravshanligi juda yuqori (1800—2000 stilb). Gaz yoritqich manbalarda elektr toki gaz yoki metall bugʻlaridan oʻtganda elektr energiyasi yorugʻlik energiyasiga aylanadi. Bunday Yo. m. har xil bosim ostida gazlar (koʻpincha, inert gazlar) va ayrim hollarda oz miqdorda juda elastik metall (simob) bugʻlari bilan toʻldirilgan silindr, sferik va b. shaklli shisha kolbadan iborat boʻladi. Kolba ichidagi kavsharlangan elektrodlar orasida elektr razryadi hosil boʻladi. Gaz yoritqich lampalar uchga boʻlinadi: 1) past (0,2 dan bir necha mm sim. ust.gacha) bosimda gaz yoki metall bugʻi bilan toʻldirilgan gaz yoritqich lampalar, ularda asosiy nurlanish manbai atomlar (molekulalar) yoki rekombinatsiyalanuvchi ionlar; 2) yuqori (10,2 dan 15 atm gacha) bosimda gaz yoki metall bugʻi bilan toʻldirilgan lampalar — fotolyuminessensiya lampalari, ularda asosiy nurlanish manbai gaz razryadi bilan qizdirilgan lyuminoforlar; 3) oʻta yuqori (20 dan 100 atm va undan yuqori) bosimda gaz va metall bugʻlari bilan toʻldirilgan lampalar — elektr yoritqich lampalar, ularda asosiy nurlanish manbai gaz razryadi bilan qizdiriladigan elektrodlardir.
Elektr yorug'lik manbai - bu elektr energiyasini yorug'lik energiyasiga aylantiruvchi qurilma. Elektr yorug'lik manbai odatda elektr nuri deb ataladi.
Yorug'lik elektromagnit to'lqindir. Elektr yorug'lik manbai chiqaradigan yorug'lik va tabiatning yorug'ligi ikkalasi ham elektromagnit to'lqinlardir. To'lqin uzunligi 380-780 nm bo'lgan ko'rinadigan yorug'lik chiqaradigan elektr yorug'lik manbai yorituvchi yorug'lik manbai deb ataladi. Ultraviyole va infraqizil nurlar ko'rinmas yorug'likdir va bu ikki turdagi yorug'likni chiqaradigan elektr yorug'lik manbai radiatsiya manbai deb ataladi.
Elektr yorug'lik manbai yoritish tizimining asosiy qismi bo'lib, so'nggi 200 yil ichida katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Hozirgi vaqtda 3000 dan ortiq turdagi elektr yorug'lik manbalari va 50 000 dan ortiq texnik xususiyatlar mavjud bo'lib, bu insoniyatning zamonaviy sivilizatsiyaning engil madaniyati davriga kirishi uchun yaxshi sharoitlarni yaratdi.
Elektr yorug'lik manbalarining ko'p turlari mavjud. Ish printsipiga ko'ra, ularni ikki toifaga bo'lish mumkin: qattiq yorug'lik manbai va gaz deşarj yorug'lik manbai. Maxsus turlar quyidagilardan iborat:
1. Qattiq yorug'lik manbai
1. Issiqlik nurlanishining yorug'lik manbai quyidagilarga bo'linadi: cho'g'lanma chiroq (vakuumli cho'g'lanma chiroq, gaz bilan to'ldirilgan cho'g'lanma chiroq) halogen volfram chiroq (yod volfram chiroq, brom volfram chiroq).
2. Elektrolyuminessent yorug'lik manbai quyidagilarga bo'linadi: elektrolyuminessent chiroq (EL yorug'lik chiqaradigan taxta) yarim o'tkazgichli yorug'lik chiqaradigan chiroq (LED)
2. Gaz chiqarish yorug'lik manbai
1. Glow deşarj chiroq: neon chiroq, neon chiroq
2. Ark deşarj lampalari: past bosimli lampalar (lyuminestsent lampalar, past bosimli simob lampalar) yuqori bosimli lampalar (uglerodli yoy lampalar, yuqori bosimli simob lampalar, metall galoid lampalar, yuqori bosimli ksenon lampalar, yuqori bosimli natriy lampalar. )
Sun'iy yorug'lik manbalari energiyani yorug'lik nurlanishiga aylantiradigan turli xil dizayndagi texnik qurilmalardir. Yorug'lik manbalari asosan elektr energiyasidan foydalanadi, lekin ba'zida kimyoviy energiya va yorug'lik hosil qilishning boshqa usullari ham qo'llaniladi (masalan, tribolyuminesans, radioluminesans, bioluminesans va boshqalar).
Sun'iy yoritish uchun ko'pincha ishlatiladigan yorug'lik manbalari uch guruhga bo'linadi - gaz deşarj lampalari, akkor lampalar va LEDlar. Akkor lampalar termal nurlanish yorug'lik manbalari hisoblanadi. Ulardagi ko'rinadigan nurlanish volfram filamentini elektr toki bilan isitish natijasida olinadi. Gaz deşarjli lampalarda spektrning optik diapazonidagi nurlanish inert gazlar va metall bug'lari atmosferasidagi elektr zaryadsizlanishi natijasida, shuningdek, ko'rinmas ultrabinafsha nurlanishni ko'rinadigan yorug'likka aylantiruvchi lyuminesans hodisalari tufayli paydo bo'ladi. .
Sanoat yoritish tizimlarida gaz deşarj lampalariga ustunlik beriladi. Agar gaz deşarj lampalaridan foydalanish mumkin bo'lmasa yoki iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq bo'lmasa, cho'g'lanma lampalardan foydalanishga ruxsat beriladi.
Yorug'lik manbalarining asosiy xususiyatlari:
· nominal besleme kuchlanishi U, B;
· elektr quvvati Vt, Vt;
· yorug'lik oqimi F, lm;
· yorug'lik samaradorligi (chiroqning yorug'lik oqimining uning kuchiga nisbati) lm / Vt;
· xizmat muddati t, h;
· Rang harorati Tc, K.
Akkor lampalar
Akkor chiroq - bu yorug'lik manbai bo'lib, unda elektr energiyasini yorug'likka aylantirish o'tga chidamli o'tkazgichning (volfram filamentining) elektr toki bilan qizdirilishi natijasida sodir bo'ladi. Ushbu qurilmalar maishiy, mahalliy va maxsus yoritish uchun mo'ljallangan. Ikkinchisi, qoida tariqasida, tashqi ko'rinishida farqlanadi - kolbaning rangi va shakli. Akkor lampalarning samaradorlik koeffitsienti (COP) taxminan 5-10% ni tashkil qiladi, iste'mol qilinadigan elektr energiyasining bu nisbati ko'rinadigan yorug'likka aylanadi va uning asosiy qismi issiqlikka aylanadi. Har qanday akkor lampalar bir xil asosiy elementlardan iborat. Lekin ularning o'lchami, shakli va joylashuvi juda farq qilishi mumkin, shuning uchun turli dizaynlar bir xil emas va turli xil xususiyatlarga ega.
Lampochkalari kripton yoki argon bilan to'ldirilgan lampalar mavjud. Kriptoniyaliklar odatda "qo'ziqorin" shakliga ega. Ularning o'lchamlari kichikroq, ammo argonga nisbatan ko'proq (taxminan 10%) yorug'lik oqimini ta'minlaydi. To'p lampochkali lampalar dekorativ elementlar sifatida xizmat qiladigan lampalar uchun mo'ljallangan; kolba shaklidagi lampochka bilan - shkaflar, hammom va hokazolardagi nometalllarni yoritish uchun akkor lampalar 7 dan 17 lm / Vt gacha yorug'lik samaradorligi va taxminan 1000 soat xizmat qilish muddatiga ega. Ular issiq tonallikka ega yorug'lik manbalari va shuning uchun ko'k-ko'k, sariq va qizil ohanglarni uzatishda xatoliklarni keltirib chiqaradi. Rangni ko'rsatish talablari ancha yuqori bo'lgan interyerda boshqa turdagi lampalardan foydalanish yaxshiroqdir. Katta maydonlarni yoritish va 1000 Lyuks darajasidan yuqori yorug'lik yaratish uchun cho'g'lanma lampalarni ishlatish tavsiya etilmaydi, chunki bu juda ko'p issiqlik hosil qiladi va xona "haddan tashqari qizib ketadi".
Ushbu cheklovlarga qaramay, bunday qurilmalar hali ham klassik va sevimli yorug'lik manbalari bo'lib qolmoqda.
Halojenli akkor lampalar
Akkor lampalar vaqt o'tishi bilan yorqinligini yo'qotadi va bu oddiy sababga ko'ra sodir bo'ladi: filamentdan bug'langan volfram lampochkaning ichki devorlariga qorong'i qoplama shaklida yotqiziladi. Zamonaviy halogen lampalar to'ldiruvchi gazga halogen elementlarning (yod yoki brom) qo'shilishi tufayli bu kamchilikka ega emas.
Yoritgichlar ikki shaklda bo'ladi: quvurli - kvarts trubkasi o'qi bo'ylab joylashgan uzun spiral bilan va kapsula - ixcham filamentli korpusli.
Kichik uy halogen lampalarining rozetkalari an'anaviy rozetkalarga mos keladigan (E tipidagi) va boshqa turdagi rozetkani talab qiladigan pinli rozetkalarga (G turi) tishli bo'lishi mumkin.
Halojen lampalarning yorug'lik samaradorligi 14-30 lm / Vt ni tashkil qiladi. Ular issiq rangli manbalardir, lekin ularning emissiya spektri akkor lampalarnikiga qaraganda oq nurga yaqinroqdir. Buning yordamida issiq va neytral tonlarda mebel va interyer ranglari, shuningdek, insonning rangi mukammal tarzda uzatiladi.
Halojen lampalar hamma joyda qo'llaniladi. An'anaviy cho'g'lanma lampalar o'rniga silindrsimon yoki sham shaklidagi lampochkaga ega bo'lgan va 220V kuchlanish uchun mo'ljallangan lampalar ishlatilishi mumkin. Past kuchlanish uchun mo'ljallangan ko'zgu lampalari rasmlarni, shuningdek turar-joy binolarini aksentli yoritish uchun amalda ajralmas hisoblanadi.
Floresan lampalar
Floresan lampalar (LL) - past bosimli deşarj lampalar - simob bug'lari pompalanadigan elektrodlari bo'lgan silindrsimon trubka. Ushbu lampalar akkor yoki hatto halogen lampalarga qaraganda ancha kam elektr energiyasini iste'mol qiladi va ancha uzoqroq ishlaydi (xizmat muddati 20 000 soatgacha). Samaradorlik va chidamlilik tufayli bu lampalar eng keng tarqalgan yorug'lik manbalariga aylandi. Yumshoq iqlimi bo'lgan mamlakatlarda lyuminestsent lampalar shaharlarda tashqi yoritishda keng qo'llaniladi. Sovuq hududlarda ularning tarqalishi past haroratlarda yorug'lik oqimining pasayishi bilan to'sqinlik qiladi. Ularning ishlash printsipi kolba devorlariga qo'llaniladigan fosforning porlashiga asoslanadi. Chiroq elektrodlari orasidagi elektr maydoni simob bug'ining ko'rinmas ultrabinafsha nurlanishini keltirib chiqaradi va fosfor bu nurlanishni ko'rinadigan nurga aylantiradi. Fosfor turini tanlab, siz chiqarilgan yorug'likning rangini o'zgartirishingiz mumkin.
Yuqori bosimli deşarj lampalari
Yuqori bosimli deşarj lampalarining ishlash printsipi - yoy elektr razryadlari ta'sirida tushirish trubkasidagi plomba moddasining porlashi.
Yoritgichlarda ishlatiladigan ikkita asosiy yuqori bosimli razryad simob va natriydir. Ikkalasi ham juda tor diapazonli radiatsiya hosil qiladi: simob - spektrning ko'k mintaqasida, natriy - sariq rangda, shuning uchun simob lampalarining (Ra = 40-60) va ayniqsa natriy lampalarning (Ra = 20-40) rang ko'rinishi barglari. ko'p orzu qilingan. Simob chiroqning tushirish trubkasi ichiga turli metallarning galogenidlarini qo'shish yorug'lik manbalarining yangi sinfini - metall halid lampalarini (MHL) yaratishga imkon berdi , juda keng spektrli nurlanish va mukammal parametrlar bilan ajralib turadi: yuqori yorug'lik samaradorligi ( 100 Lm/Vt gacha), yaxshi va mukammal rang berish Ra = 80- 98, rang haroratining keng diapazoni 3000K dan 20000K gacha, o'rtacha xizmat muddati taxminan 15 000 soat. MGLlar arxitektura, landshaft, texnik va sport yoritgichlarida muvaffaqiyatli qo'llaniladi. Natriy lampalar yanada keng qo'llaniladi . Bugungi kunda bu yuqori yorug'lik samaradorligi (150 Lm / Vt gacha), uzoq xizmat muddati va arzon narx tufayli eng tejamkor yorug'lik manbalaridan biridir. Magistral yo'llarni yoritish uchun juda ko'p natriy lampalar ishlatiladi. Moskvada natriy lampalar ko'pincha piyodalar joylarini yoritish uchun pulni tejash uchun ishlatiladi, bu ranglarni ko'rsatish bilan bog'liq muammolar tufayli har doim ham mos kelmaydi.
LEDlar
LED - bu elektr tokini yorug'lik nurlanishiga aylantiradigan yarimo'tkazgichli qurilma. Maxsus o'stirilgan kristallar minimal energiya sarfini ta'minlaydi. LEDlarning ajoyib xarakteristikalari (yorug'lik samaradorligi 120 Lm / Vt gacha, rang berish Ra=80-85, xizmat muddati 100 000 soatgacha) allaqachon yoritish uskunalari, avtomobil va aviatsiya texnologiyalari sohasida etakchilikni ta'minladi.
Ko'rsatkichlar sifatida LEDlar ishlatiladi (ko'rsatkichlar panelidagi quvvatni yoqish indikatori, alfanumerik displey). Katta tashqi ekranlarda va sudraluvchi chiziqlarda LEDlarning massivi (klasteri) ishlatiladi. Kuchli LEDlar chiroqlar va projektorlarda yorug'lik manbai sifatida ishlatiladi. Ular LCD displeylar uchun orqa yorug'lik sifatida ham ishlatiladi. Ushbu yorug'lik manbalarining so'nggi avlodlarini me'moriy va ichki yoritishda, shuningdek, maishiy va tijorat yoritgichlarida topish mumkin.
Afzalliklari:
· Yuqori samaradorlik.
· Yuqori mexanik kuch, tebranish qarshiligi (spiral yoki boshqa sezgir komponentlar yo'q).
· Uzoq xizmat muddati.
· Nurlanishning o'ziga xos spektral tarkibi. Spektr juda tor. Displey va ma'lumotlarni uzatish ehtiyojlari uchun bu afzallik, yorug'lik uchun esa kamchilik. Faqat lazer torroq spektrga ega.
· Kichik nurlanish burchagi - ham afzallik, ham kamchilik bo'lishi mumkin.
· Xavfsizlik - yuqori kuchlanish talab qilinmaydi.
· Past va juda past haroratlarga sezgir emas. Biroq, yuqori harorat har qanday yarimo'tkazgichlarda bo'lgani kabi, LEDlar uchun ham kontrendikedir.
· Zaharli komponentlarning yo'qligi (simob va boshqalar) va shuning uchun utilizatsiya qilish qulayligi.
· Kamchilik - yuqori narx.
· Xizmat muddati: LEDlarning o'rtacha to'liq aylanish vaqti 100 000 soatni tashkil etadi, bu akkor lampochkadan 100 baravar ko'p.
Fizik nuqtai nazardan spektrning optik hududida elektromagnit energiya chiqaradigan har qanday moddiy tizimni yorug'lik manbai deb atash mumkin. Texnologiyada yorug'lik manbalari har qanday turdagi energiyani optik nurlanish energiyasiga aylantirish uchun ishlatiladigan qurilmalardir.
Yorug'lik manbalari tabiiy yoki sun'iy bo'lishi mumkin. Tabiiy bo'lganlarga yulduzlar, chaqmoqlar, gulxanlar va boshqalar kiradi. Sun'iylar - sham, lampochka va boshqalar.
Jismoniy tabiatiga ko'ra, sun'iy optik manbalarning 3 turi mavjud:
1) termal;
2) lyuminestsent;
3) aralash.
Issiqlik manbalari - bu jismlar qizdirilganda paydo bo'ladigan optik nurlanish manbalari. Qattiq jismlarda nurlanish harorat va optik xossalarga qarab uzluksiz spektrga ega. Issiqlik emitentlari - bu porlashi isitish natijasida yuzaga keladigan barcha manbalar (elektr cho'g'lanma lampalar, oddiy uglerod yoylari, ya'ni uglerod filamentli korpusli lampalar, barcha olovli yorug'lik manbalari), ya'ni. sun'iy issiqlik emitentlari elektr va yonish asosidagi bo'linadi. Elektr issiqlik emitentlari elektrga bo'linadi. vakuum yoki inert gazda ishlaydigan filament korpusli cho'g'lanma lampalar va havoda ishlaydigan ochiq filamentli jismlargaegamanbalar.
Birinchi guruhga quyidagilar kiradi: umumiy maqsadlar uchun lampalar, mahalliy yoritish lampalari (kamaytirilgan kuchlanish uchun), transport lampalari, signalizatsiya va ko'rsatkichlar uchun lampalar, optik tizimlar va asboblar uchun lampalar, metrologik lampalar, texnologik maqsadlar uchun lampalar (infraqizil oyna lampalari, halogen lampalar IR). radiatsiya, fotografiya uchun lampalar), maxsus yoritish tizimlari uchun lampalar (kon, suv osti yoritish uchun, yuqori yoki past haroratlarda, yuqori yoki past bosim ostida ishlash uchun).
Havoda ishlaydigan cho'g'lanma jismlari bo'lgan ikkinchi guruhga: standart va namunali emitentlar (qora tananing texnik modellari); texnologik maqsadlar uchun emitentlar (nikromli spiralli shisha va kvarts emitentlari), keramik emitentlar, quvurli elektr isitgichlar - isitish elementlari va boshqalar, uglerod elektrodlari (oddiy uglerod yoylari) bilan yoy lampalari.
Yonishga asoslangan issiqlik emitentlari quyidagilarga bo'linadi: cho'g'lanma manbalari, olov manbalari va gaz olovsiz emitentlari. Bu kerosin va alkogol-issiqlik lampalari, gaz brülörleri. Olov manbalariga qattiq moddalarning yonishiga asoslangan manbalar kiradi; suyuqliklarning yonishiga asoslangan manbalar; (bularga neft va kerosin lampalari kiradi) va yonuvchi gazlarning yonishiga asoslanganlar (Bunsen, Mecker, Tesla ochiq olovli burnerlar), ichki yonishli emitentlar (bularga diafragmali emitentlar kiradi: teshilgan, fraksiyonel, gözenekli). Tashqi yonishli emitentlar: piyola shaklidagi, makrokanalli emitentlar.
Yoritish jihozlari - bino, kucha, xiyobonlar va b.ni yoritish uchun foydalaniladigan qurilmalar (yoritish asboblari va yoritish qurilmalari, yoritish armaturalari). Yoritish asboblari — yoritish, nurlatish, yorugʻlik signalizatsiyasi yoki proyeksiyalash uchun moʻljallangan asboblar; yorituvchi, nurlatuvchi, signal beruvchi va proyeksiyalovchi xillari bor. Ular optik nurlatish manbai ([[]] Yorugʻlik manbalari), yorugʻlik nuri oqimini fazoda berilgan yoʻnalish boʻyicha qayta taqsimlash qurilmalari, konstruksion detallardan iborat. Konstruksion detallar yoritish asboblarining barcha qismlarini birlashtiradi va nurlanish manbaini hamda yorugʻlikni qayta taqsimlaydigan qurilmalarni shikastlanishdan va atrof muhit taʼsirlaridan himoya qiladi. Yorugʻlik oqimini toʻplash darajasiga qarab, yorugʻlik oqimini optik oʻq boʻylab toʻla toʻplaydigan (projektorlar), yorugʻlik oqimini optik oʻqning baʼzi uchastkasida kichik hajmda toʻla toʻplaydigan (proyektorlar), yorugʻlik oqimini katta fazoviy burchakda qayta taqsimlaydigan (yoritish jihozlari) xillarga bulinadi. Yorugʻlik oqimini qayta taqsimlashda turli shakldagi qaytargichlardan foydalaniladi. Yorugʻlik asboblari yigʻindisidan iborat yoritqich yoritish qurilmalari deyiladi. Bular yordamida maydon, xona yoki ayrim obʼyektdar yoritiladi. Yoritish armaturalari — yorugʻlik oqimini fazoda maʼlum tomonga yoʻnaltiradigan, taqsimlaydigan va koʻzni qamashishdan saqlaydigan qurilmalar. Oʻrnatilishiga qarab, osma, shipga, devorga, polga oʻrnatiladigan, stolga qoʻyiladigan; vazifasiga qarab, oddiy va bezak xillarga boʻlinadi. Oddi y yoritish armaturalariga sanoat binolarini yoritish uchun ishlatiladigan qaytargichi emalli, zdlarning baland sexlari va xonalari, shuningdek, katta koʻchalarni yoritadigan qaytargich oynali, nam oʻtkazmaydigan va portlashdan saqlaydigan, stolga qoʻyiladigan va b. Yo. j. kiradi. Bezak yoritish armaturalariga abajur, lampalar, muzey, teatr va b. joylarga oʻrnatiladigan lyustra — kandillar, stolga oʻrnatiladigan lampalar, yotoqxonalar, yoʻlakchalar va poyezd vagonlarida ishlatiladigan lampa Koʻcha yoritqichi (Toshkent sh.). Lampalarni mahkamlashda, yorugʻlikning spektr tarkibini oʻzgartirishda, lampochkalarni changdan, namlikdan shikastlanishdan saqlashda yoki oʻtga oʻch muhitlardan ajratishda turli moslamalar qoʻllaniladi.
1993 yilda Xalqaro Elektrotexnika Komissiyasi (IEC) mavjud milliy va mintaqaviy kodlash tizimlarini almashtirishga mo'ljallangan yangi Xalqaro chiroq kodlash tizimini (ILCOS) nashr etdi. Turli lampalar uchun
. Ba'zi lampalar turlari uchun Xalqaro Chiroq Kodlash Tizimi (ILCOS) qisqa shakl kodlash tizimi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi mustaqil ish topshirdi: Qabul qildi: mavzu: yorug’lik manbalari va yoritish uskunalari
|