Reja: Yotoq yaralari haqida tushuncha. Yotoq yaralarini davolash usullari

|
Reja: Yotoq yaralari haqida tushuncha. Yotoq yaralarini davolash usullari
|
bet | 1/4 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 35,6 Kb. | | #110273 |
Bog'liq Reja Yotoq yaralari haqida tushuncha. Yotoq yaralarini davolash-fayllar.org
Reja: Yotoq yaralari haqida tushuncha. Yotoq yaralarini davolash usullari
REJA:
1. Yotoq yaralari haqida tushuncha.
2. Yotoq yaralarini davolash usullari.
3. Yotoq yaralarini paydo bo’lish sabablari.
Yotoq yaralari haqida tushuncha
Yotoq yaralari har qanday yoshdagi odamlarda paydo bo'lishi mumkin, agar ular tananing holatini mustaqil ravishda o'zgartira olmasalar. Masalan, to'shakda yoki kreslo-kachalkaga mixlanib qolgan bo'lsalar. Yotoq yaralarini davolash va oldini olish kasal odamga g'amxo'rlik qilish bo'yicha kompleksli chora-tadbirlardir. Yotoq yaralarini davolashdan ko'ra ularni oldini olish osonroq. Teri muhim organ bo'lib, uning yordamida inson tanasining yaxlitligi, tananing ichki muhitining barqarorligi saqlanib qoladi. Teri epidermis va terining o'zi - dermisdan iborat bo'lib, unda qon tomirlari, yog' va ter bezlari, asab tugunlari mavjud. Teri orqali kislorod asosan epidermis hujayralarini yetkazib berishga o'tadi.
Terini himoya qilish uchun uni toza, elastik va uzluksiz qon bilan ta'minlash kerak. Agar ushbu shartlardan biri yoki bir nechtasi bajarilmasa, turli xil teri kasalliklari paydo bo'lishi mumkin. Yotoq yaralari inson salomatligi uchun terining normal ishlashi uchun eng xavfli kasalliklardan biridir.
Yotoq yaralari-bu suyak o'simtalari va qattiq yuzalar o'rtasida yumshoq to'qimalar siqilgan joylarda paydo bo'ladigan nekroz va yara joylari.
Yotoq yaralari har qanday yoshdagi odamlarda paydo bo'lishi mumkin, agar ular to'shakda yoki nogironlar aravachasida bo'lsa va o'z pozitsiyalarini mustaqil ravishda o'zgartira olmasa. Yotoq yaralari gips, splint, noto'g'ri o'rnatilgan ortopedik protez yoki boshqa qattiq narsalarning terisiga doimiy bosimdan kelib chiqishi mumkin.
Yotoq yara — darmonsiz, ogʻir xastalik oqibatida uzoq vaqt koʻrpatoʻshak qilib yotib qolgan bemorlarda tananing suyak boʻrtib chiqqan joylari (dumgʻaza, tirsak, tovon, kallaning ensa qismi)da paydo boʻladigan yara.Yotoq yara-tananing ma’lum bir qismi doimiy bosim ostida bo‘lib,shu yerda qon aylanishining buzilishi natijasida rivojlanuvchi terining yarali-nekrotik zararlanishi hisoblanadi. Uzoq vaqt bir xil holatda, chalqancha yotishga majbur bemorlarda aksari yotoq yaralar paydo bo’ladi.Yotoq yara eng ko‘p hosil bo‘ladigan soha-dumg‘aza,kam hosil bo‘ladigan joylar-kurak,ensa,tirsak,quymuch sohalarda.Yotoq yaralari qanday paydo bo'ladi
Yotgan bemorlarda yotoq yaralarining asosiy sababi tananing qo'llab-quvvatlovchi joylari va yotoq yuzasi o'rtasida bosimning notekis taqsimlanishi. Tananing bunday joylaridagi bosim terini oziqlantiradigan kichik tomirlardagi bosimdan yuqori, taxminan 10-15 mm.simob.ustuni. Agar qon teriga 2 soatdan ko'proq vaqt davomida kirmasa, u holda to'qimalarning ozuqlanishi buziladi (ishemiya) , so'ngra ularning o'liklanishi (nekroz) paydo bo'ladi. Natijada yotoq yarasi rivojlanadi.
Birinchidan, terida rangpar dog' paydo bo'ladi, bu dog' qizaradi va shishadi, ba'zida epidermis ajratilgan joylarda pufakchalar paydo bo'lishi bilan birga keladi. Keyin nekroz yara yuzasining ta'sirlanishiga va uning keyingi infektsiyasiga, suyakgacha bo'lgan asosiy to'qimalarga zarar yetkazilishiga olib keladi. Agar noqulay sharoitlar saqlanib qolsa, yotoq yaralari maydoni tez o'sishni boshlaydi, ba'zida tananing qo'llab-quvvatlovchi yuzasi bilan aloqa qiladigan deyarli barcha joylarini egallaydi.
Yotoq yaralarining paydo bo'lishiga yordam beradigan omillar: bemorning tanasining harakatsizligi, qattiq yuzasi, terining va terining siydik va najas bilan ifloslanishi, epidermisning shikastlanishiga olib keladigan beparvo manipulyatsiyalar.
Yotoq yaralari uchun xavf omillari: ovqatlanishning pasayishi va suvning yetishmasligi, ortiqcha vazn, charchoq, yurak-qon tomir kasalliklari, qandli diabet, yuqori haroratda terlash, terini parvarish qilish mahsulotlariga allergik reaktsiyalar. Yotoq yara klassifikatsiyasida quyidagi bosqichlar farq qiladi
1-bosqich
2-bosqich
3-bosqich
4-bosqich
5-bosqich
Asosan boʻrtib chiqqan suyaklar teri osti yogʻ qatlamining yuqaligi va terining doimo bosilib, mahalliy qon aylanishining buzilishi sabab boʻladi. Yostiqtumor. Bunda yumshoq toʻqimalar iriydi. Uzok, vaqt bitmaydigan chuqur Yo. ya. orqa miya shikastlanganda, shuningdek, orqa miyaning siqilib qolishi bilan kechadigan kasalliklarda; yirik nervlar, mas, quymich nervi zararlanganda esa tovonda hosil boʻladi. Vitamin yetishmovchiligida, moddalar almashinuvi buzilganda Yo. ya.ning paydo boʻlish xavfi koʻpayadi. Yuraktomir sistemasi yetishmovchiligiga chalinib, tinkamadori qurigan bemorlarda Yo. ya. tez — bir kun ichida hosil boʻlishi mumkin. Yo. ya.da yuqumli kasalliklar (toshmali terlama, ich terlama va b.) zoʻrayib ketadi. Shilliq qavatni yot jismlar qisib qoʻyganida ham Yo. ya. paydo boʻlishi ehtimoli bor. Bemorni notekis toʻshakka yotqizish, choyshabning ifloslanib, yigʻilib qolishi, ich kiyimning choklari va burmalari qalin boʻlishi, uringa toʻkilgan ovqat qoldiklari, bemorni palapartish parvarish qilish Yo. ya. hosil boʻlishiga olib keladi. Yo. ya. astasekin rivojlanganda avvaliga chegarasi noaniq koʻkimtirqizil soha koʻzga tashlanadi, soʻngra epidermis (terining yuza qavati) koʻchib tusha boshlab, pufakchalar hosil boʻladi (bu jarayon boʻlmasligi ham mumkin). Ichkariga va yon tomonlarga yiringli shish tarqalib, muskul, pay va suyaklar usti ochilib qolib, nekroz (toʻqimalarning irishi) roʻy beradi. Yo. ya.dan saramas, flegmona, sepsis, gazli gangrena kabi asoratlar qolishi mumkin. Oldini olish. Bemorni toʻgʻri parvarish qilish va holatini muntazam ravishda oʻzgartirib turish (agar bunga monelik boʻlmasa, miyasiga qon quyilmagan va miokard infarqti boʻlmagan boʻlsa); uni choyshab tekis qilib yozilgan maxsus toʻshakka yotqizish va h. k. Yo. ya. hosil boʻlishi ehtimoli boʻlgan joylarga, mas, dumgʻaza va quymich tagiga choyshab oʻralgan yoki jild kiydirilgan rezina tuvak, tovon tagiga ichiga paxta solingan doka doiralar qoʻyiladi; bemor qorni bilan yotganda esa bunday doiralar tizza qopqogʻi, doʻnglar va yonbosh suyaklari tagida boʻladi. Badanning eng koʻp botadigan joylari kuniga 1—2 mahal kamfora spirti yoki boshqa spirtli eritmalar bilan artib turiladi. Bunda yengil massaj (uqalash) ham qilib boriladi (yana q. Bemorni parvarish qilish). Asosan ultrabinafsha nurlar, antiseptik vositalar, margansovka (kaliy permanganat) va h. k. bilan davolaniladi. Yo. ya. paydo boʻlganda bemorning umumiy ahvolini hisobga olgan holda doridarmonni vrach tayinlaydi.
.Bemor tanasining uzoq vaqt bir xolatda qolishi
Bemor terisining qizarib turishi
Terining tashqi qavati va derma zararlanadi,qavariq yara paydo bo’ladi
Teri osti to’qimalari zararlanishi va nekrozi
Bemorning mushak hatto tayanch to’qimalarini qamrab oladigan zaralanish
Yotoq yaralarning paydo bo’lishiga qoq suyak bo’lib oriqlab ketish,yurak faoliyati susayib,qon aylanishining yetishmay qolishi,markaziy nerv sistemasining kasalliklari(orqa miyaning travmatik shikastlanishi),shuningdek qandli diabet sabab bo’ladi.Markaziy nerv tizimi kasalliklarida paydo bo’ladigan yotoq yaralar juda tez,xastalik boshlangandan keyin bir necha soat ichida avj oladi,qandli diabetga uchragan bemorlardagi yotoq yaralar esa juda uzoq davom etadi va ularni davolash qiyin bo’ladi.Yotoq yaralarning paydo bo’lishiga qoq suyak bo’lib oriqlab ketish,yurak faoliyati susayib,qon aylanishining yetishmay qolishi,markaziy nerv sistemasining kasalliklari(orqa miyaning travmatik shikastlanishi),shuningdek qandli diabet sabab bo’ladi.Markaziy nerv tizimi kasalliklarida paydo bo’ladigan yotoq yaralar juda tez,xastalik boshlangandan keyin bir necha soat ichida avj oladi,qandli diabetga uchragan bemorlardagi yotoq yaralar esa juda uzoq davom etadi va ularni davolash qiyin bo’ladi.Yotoq yaraning yuzaga kelishiga ko’pincha bemorlarni yaxshi parvarish qilmaslik: notekis,qattiq o’rin,uning tez-tez to’g’rilanib turilmasligi,almashtirilmasligi va shu sababli choyshabda mayda ushoqlar,burmalar bo’lishi,choyshab va ko’ylakdagi choklar,bemor ich kiyimini kam almashtirish,siydik va axlat tegib bulg’angan badan terisini vaqti-vaqtida yuvib turmaslik sabab bo’ladi. Yotoq yaralar paydo bo‘lish xavfini aniqlash
Yotoq yaralar holatini baholash
15-20 xavf yuqori emas
12-15 o’rta darajali
12-yuqori darajali xavf
16 balldan past hollarda maxsus induvidual parvarish qilinadi
NORTON shkalasi
VATERLOU shkalasi
BREYDEN shkalasi
Yotoq yaralarni oldini olish uchun quyidagi choralarni ko’rish lozim:
1)har gal o’rinni qayta solishda bemor badanini ko’zdan kechirish,yotoq yara paydo bo’ladigan joylarga ahamiyat berish;
2)bemor badanini ozoda bo’lishini kuzatish,har kuni badanini nam sochiq bilan artish,badanining siydik va axlat tegib ifloslangan joylarini suv bilan sovunlab yuvish,so’ngra orqa va dumg’aza terisini kamfora spirti bilan artish;
3)terining bosilishiga yo’l qo’ymaslik maqsadida yotoq yaralar paydo bo’lishi mumkin bo’lgan joylarga yumshoq sochiq yoki yostiq jildiga o’ralgan rezina chambar qo’yiladi
4)bemorning kuniga bir necha marta tana vaziyatini o’zgartirib turishiga yordam berish va goh u yonboshiga,goh bu yonboshiga ,goh chalqancha yotishiga ko’maklashish kerak
5)bemorning kuniga bir necha marta tana vaziyatini o’zgartirib turishiga yordam berish va goh u yonboshiga,goh bu yonboshiga ,goh chalqancha yotishiga ko’maklashish kerak
6)agar yotoq yara paydo bo’ladigan joyda teri qizarib qolgudek bo’lsa yuqorida sanab o’tilgan barcha tadbirlarni kuchaytirish va ayni vaqtda davolashga kirishish lozim.Paydo bo’layotgan yotoq yaraga kuniga 1-2 marta 5 yoki 10% li kaliy permanganat eritmasi surtiladi.
|
| |