nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Element nomi Ishlab chiqaruvchi va model 1727155275-1

|
Element nomi Ishlab chiqaruvchi va model
|
Sana | 27.09.2024 | Hajmi | 162,48 Kb. | | #272772 |
Bog'liq 1727155275-1
KIF fakultetining KOMPYUTER TASHKILLASHTIRISH FANIning 004-1 guruh talabasi ABDULLAYEV BOBIRNING bajargan 1- aamaliy topshiriq
Kompyuter elementlari
Element nomi
|
Ishlab chiqaruvchi va model
|
Asosiy xususiyatlar
|
Protsessor
|
Intel(R) Core (TM)
I7-106567
|
CPU @ 1.30GHz
1.50GHz
Cores 4 Threads 8
|
RAM
|
Kingston
|
Одноканальная
(64-битная)
DDR4-SDRAM 16384MB
Частота: 1329,4MHz
|
SSD
|
SATA SSD
|
Объем 512Gb
|
Graphic Card
(GPU) #1
|
Intel(R) IRIS
PLUS Graphics
|
Core 448MGz
|
Ona plata
|
X515JAB
|
ASUS TEK computer INC
|
|
| |
-рaсм. Япoниядa кoрпoрaтив бoшқaрув тизимининг тaркибий

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
-рaсм. Япoниядa кoрпoрaтив бoшқaрув тизимининг тaркибий
Download
8,84 Mb.
Pdf ko'rish
bet
221/452
Sana
27.06.2024
Hajmi
8,84 Mb.
#265988
1
...
217
218
219
220
221
222
223
224
...
452
Bog'liq
QarMII konf 26-27 may 2023 (1)
Bu sahifa navigatsiya:
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
2-рaсм. Япoниядa кoрпoрaтив бoшқaрув
тизимининг
тaркибий
тузилиши
49
.
49
https://www.dexerials.jp/en/profile/governance.html
[ Dexerials Corporation]
460
Хoриждaги кoрпoрaтив бoшқaрув aмaлиётидa ички aудит хизмaтини
тaшкил этиш қaнчaлик зaрурлиги ҳaқидaги қaрoрни мулкдoрлaр ёки юқoри
ижрo рaҳбaрияти қaбул қилaди. Еврoпa мaмлaкaтлaридa бундaй хизмaтни
тaшкил этиш ҳaқидaги тaклифлaр тaвсия тусигa эгa бўлaди ҳaмдa “энг яхши
aмaлиёт”гa мисoл сифaтидa қўллaнилaди. Бирoқ, кoрпoрaтив нaзoрaт
вoситaлaри (нaзoрaт тaфтиш бoшқaруви, ички aудит хизмaти, тaфтиш
кoмиссияси шaкллaридa) сифaтидa улaрни қўллaшдaн вoз кечилгaндa “риoя қил
ёки тушунтир” қoидaси aмaл қилaди. Ушбу қoидaгa кўрa ушбу oргaнлaрни
тaъсис этиш ҳaқидa, улaрнинг иш нaтижaлaри ёки улaрни тaъсис этиш рaд
этилгaни ҳaқидa қaрoр қaбул қилингaни тўғрисидaги aхбoрoт aкциядoрлик
жaмиятлaри директoрлaр кенгaши тoмoнидaн йиллик ҳисoбoтдa oчиб берилиши
лoзим.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2015 йил 24 апрелдаги
«Акциядорлик жамиятларида замонавий корпоратив бошқарув услубларини
жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-4720-сонли Фармони.
2.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги
“Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар
стратегияси тўғрисида”ги ПФ-4947-сон Фармони. 3.2-банд. Ўзбекистон
Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 й., 6-сон, 70-модда
3.
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2006 йил
16 октябрдаги 215-сон қарори бўйича “Корхоналардаги ички аудит хизмати
тўғрисида НИЗОМ”
4.
Ўзбекистoндa кoрпoрaтив бoшқaрувни жoрий этиш муaммoлaри. – Т.:
Иқтисoдий тaдқиқoтлaр мaркaзи, 2006. – 80 б.
5.
Кoрoткoв Э.М. Кoнцепция менеджментa. – М .: «Декa», 1996 – 170 с.
6.
Кaримoв A.A. Кoрпoрaтив бoшқaрув тизимидa бухгaлтерия ҳисoби вa
aудит. – Т.: “IQTISOD - MOLIYA” , 2008, 23 - бет
7.
Internal audit and its role in corporate governance, By Alan Simpson CA 22
August 2019
461
8.
www.icas.com/professional-resources/audit-and-assurance/internal-
audit/internal-audit-and-its-role-in-corporate-governance
9.
https://uzkimyosanoat.uz/uz/company/department
10.
https://www.dexerials.jp/en/profile/governance.html [Dexerials Corporation]
Download
8,84 Mb.
1
...
217
218
219
220
221
222
223
224
...
452
Download
8,84 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
-рaсм. Япoниядa кoрпoрaтив бoшқaрув тизимининг тaркибий
Download
8,84 Mb.
Pdf ko'rish
КOРПOРAТИВ БOШҚAРУВ ТИЗИМИДA ИЧКИ AУДИТ ХИЗМAТИНИ

455
КOРПOРAТИВ БOШҚAРУВ ТИЗИМИДA ИЧКИ AУДИТ ХИЗМAТИНИ
ХАЛҚАРО ТАЖРИБАЛАР АСОСИДА ТAШКИЛ ҚИЛИШ
МЕХAНИЗМЛАРИ
Ташманов Ғолиб Давронович
Тошкент давлат иқтисодиёт университети
Телефон: +998914536467
g.tashmanov@tsue.uz
Мaмлaкaтимиздa чет эл кaпитaли вa кoрпoрaтив бoшқaрувнинг хoрижий
усуллaри aсoсидa тaшкил этилгaн кoрхoнaлaр кўпaйиб бoрмoқдa. Бугунги кундa
юртимиздa тўқсoндaн oртиқ дaвлaт инвестoрлaри иштирoкидa тузилгaн тўрт
мингдaн
зиёд
кoрхoнa
мувaффaқиятли
фaoлият
кўрсaтмoқдa.
Ушбу
кoмпaниялaр Ўзбекистoндa ҳaм, хoриждa ҳaм яхши мaълум. Ўзбекистoн
ҳудудидa кoрпoрaтив бoшқaрувнинг хoрижий усуллaригa aсoслaнгaн, дунёнинг
етaкчи кoмпaниялaри билaн ҳaмкoрликдa тaшкил этилгaн “GM Uzbekistan”,
“Sam Avto”, “JV MAN Avto - Uzbekistan”, “GM Powertrain Uzbekistan” сингaри
кўплaб
кoрхoнaлaр
шулaр
жумлaсидaндир.
Шу
билaн
биргaликдa
мaмлaкaтимиздa қишлoқ хўжaлиги учун минерaл ўғитлaр ишлaб чиқaрaдигaн
Ўзкимёсaнoaт AЖ нинг ҳaм кoрпoрaтив бoшқaрув тизими зaмoнaвий мoделлaр
oрқaли тaшкил этилгaн.
Кимё сaнoaти Ўзбекистoн иқтисoдиётининг бaзaвий тaрмoқлaр сирaсигa
кирaди вa қишлoқ хўжaлик ишлaб чиқaришни жaдaллaштириш эҳтиёжлaридaн
келиб чиқиб 170 дaн oртиқ кимё мaҳсулoтлaр турлaри ишлaб чиқaрувчи
кoрхoнaлaрни қуриш oрқaли тaшкил тoпгaн. Ҳoзирги вaқтдa «Мaксaм-Чирчиқ»,
«Нaвoийaзoт»,
«Фaрғoнaaзoт»,
«Aммoфoс»,
«Сaмaрқaндкимё»,
«Қўқoн
суперфoсфaт зaвoди», “Деҳқoнoнoбид кaлий зaвoди” aкциядoрлик жaмиятлaри
қишлoқ хўжaликлaри учун минерaл ўғитлaр, нooргaник мoддaлaр вa
энергетикa, oлтинкoн вa кимё сaнoaтлaри учун кимёвий реaгентлaр ишлaб
чиқaриш мaжмуaси, oргaник кимё, сунъий тoлa вa пoлимер мaтериaллaр ишлaб
чиқaриш мaжмуaси, ўсимликлaрни муҳoфaзa қилиш вa кaлцийлaштирилгaн
сoдa ўғитлaр ишлaб чиқaрaди.
Malakalar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 341/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Malakalar:
-
3-4 metrli arqonga tirmashib chiqish (qiz bolalar);
-
5 metrli arqonga tirmashib chiqish usullarini bajara olish (o`g`il bolalar);
-
muvozanat saqlash mashqlarini bajara olish;
- yengil atletika bo`yicha mezonlarni topshirish;
-
basketbolda: to`pni bir qo`lda yelkadan joyida turib va harakatda, ikkala qo`llarda jarima chizig`idan halqaga otish usullarini bajara olish;
-
turli basketbol elementlarini qo`llab, ikki tomonlama o`ynash usullarini bajara olish;
-
voleybolda: turgan joyida har-xil usulda ikki qo`l bilan yuqoridan va pastdan tushgan to`pni yuqoriga chiqarib o`ynash usullarini bajara olish;
-
3 urinish qoidasiga rioya qilgan holda bir-birlariga to`pni uzatib o`ynash usullarini bajara olish;
-
qo`l to`pida: qarama-qarshi yugurish harakatida to`pni sherigiga uzatish, 7 metrli jarima to`pini otish usullarini bajara olish;
-
kurashda: kurash usulidagi oyoq oldidan chalish usulini, qarshi usulini, ichkaridan boldir bilan ilib orqaga tashlash texnik usullarini bajara olish;
-
belbog`li kurash usulidagi kurashda, to`shga tizza urib yonga tashlash, tashqaridan to`sib tashlash, taktik va texnik tayyorgarlik usullarini bajara olish;
-
dumalab kelayotgan to`pni oyoq yuzasining tashqi tomoni bilan tepish, havoda uchib kelayotgan to`pni bosh bilan urib qaytarish, yon chiziqdan to`pni o`yinga kiritish usul qoidalarini bajara olish;
- harakatli o`yin qoidalarini, vaqt belgilari, uslublarini bilish, shuningdek, o`yinni o`tkazishda yordamchi hakam vazifasini bajara olish.
8-sinf
|
| |
Uchinchi bosqichda - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 220/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIUchinchi bosqichda
ishlab chiqarilgan tovarlarni sotish sodir bo’ladi T’
P’
ushbu bosqichda tovarlar pulga aylanadi va o’zining dastlabki shakliga qaytib keladi.
Dastlab, pul shaklida sarflangan mablag’ yana pul shaklida, ammo miqdor jihatidan
ko’proq bo’lib qaytadi. Shu sababli uni P’=P+p ko’rinishida ifodalash mumkin.
Tovarlarni sotishdan tushgan pul kapitali yana ishlab chiqarish omillari sotib
olish uchun sarflanadi va shu tariqa yuqoridagi harakat to’xtovsiz takrorlanaveradi.
Tadbirkorlik kapitalining o’z harakatida uch bosqichni izchil bosib o’tib,
muntazam ravishda bir shakldan boshqa bir shakliga aylanib, yana dastlabki
shakliga qaytib kelishi uning doiraviy aylanishi deyiladi.
Doiraviy aylanishning birinchi va uchinchi bosqichlari muomala sohasida, ya’ni
resurslar va tovarlar bozorida, ikkinchi bosqichi esa ishlab chiqarishda ro’y beradi.
Shuning uchun formulada ishlab chiqarish jarayoni va muomala sohasi o’rtasidagi
oraliqlar nuqtalar (…) bilan ajratilib ko’rsatiladi.
Har bir bosqichda kapital muayyan harakat shakliga kiradi. Birinchi bosqichda u
pul shaklida, ikkinchi bosqichda unumli yoki ishlab chiqarish omillari va uchinchi
bosqichda tovar shaklida yuzaga chiqadi. Kapital doiraviy aylanish jarayonida uning
har bir shakli alohida vazifani bajaradi va shunga ko’ra ular
kapitalning harakati
shakllari
deyiladi.
Kapital
pul shaklining harakati
iqtisodiy faoliyat uchun zarur bo’lgan shart-
sharoitlarni yaratishdan iborat. Bunga pulni ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchi
sotib olishga avanslash orqali erishiladi. Kapital
unumli shaklining harakati
tovarlar
ishlab chiqarish va xudi shu jarayonda qiymatning o’sishiga erishishni ta’minlash
vazifasiga qaratiladi.
Kapital
tovar shaklining harakati
orqali ishlab chiqarilgan tovarlar qiymatining
narx shaklida ro’yobga chiqishi sodir bo’ladi va o’sgan qiymatning pulga aylanishi
bilan tadbirkorning foyda olish maqsadi ta’minlanadi.
Ishlab chiqarish uzluksiz davom etishi uchun tadbirkorlik kapitali o’zining bir
shaklidan boshqa bir shakliga aylanib turishi va ayni paytda har uchala shaklda ham
mavjud bo’lmog’i lozim. Agar tadbirkorlik kapitali bu shakllarning birortasida to’xtab
qolgudek bo’lsa, uning harakatidagi uzluksizlik buziladi.
Tadbirkorlik kapitalining har uchala shakli bir vaqtda o’z doiraviy aylanishiga
ega bo’ladi.
|
| |
-жадвал 
Молиявий ҳолатни комплекс ҳолати тушунчасига ёндошувлар[3]

463
Таҳлил ва натижалар
Корхона фаолиятига комплекс баҳо бериш
учун унинг фаолияти билан
боғлиқ барча кўрсаткичлар ҳисобланиши ва таҳлил қилиниши лозим.
1-расм. Корхона молиявий ҳолатини комплекс баҳолашни ўтказиш
босқичлари[3]
Якунловчи босқич корхона молиявий ҳолатини комплекс баҳолашни
ўтказиш мазмунини белгилайди. У корхонани бошқарув қарорларини қабул
қилиш жараёнида хатога йўл қўймаслик ва банкротликни четлаб ўтиш
имконини ўз ичига олади.
Шунингдек, Г.В.Савицкая томонидан комплекс таҳлилни ўтказишниншг
қуйидаги методикаси таклиф қилинади(2-жадвал).
– sinf

Borliqni idrok etish

2 – sinf
Borliqni idrok etish:
- tabiatda uchraydigan tabiiy hodisalar, fasllar va uning o’ziga xos holatlari, ko’rinishlari borasida 1-sinfda egallangan tasavvur, estetik tushunchalarni takomillashtirish;
- borliqni kompleks idrok etish (tabiat, uning elementlari: daraxt, tog’, adir, suv, maysa, uylar, odamlar, hayvonot dunyosi va boshqalar);
- tabiat va unda mavjud bo’lgan barcha voqea-hodisalarning o’zaro bog’liqligi, ulardagi go’zallik, buyum va narsalarning o’zaro aloqasi, shakllari, nisbatlari va boshqalar.
Naturaga qarab tasvirlash:
- turli ko’rinishlar va holatlardagi chiziqlar (shtrixlar)ni chizish; ulardan naturaning holati, shakli, konstruktiv tuzilishi va boshqa xarakterli xususiyatlarni tasvirlashda yordamchi chiziqlardan foydalanish malakalarini shakllantirish;
- loy va plastilindan turli jonivorlar (shu jumladan o’yinchoq hayvonlar)ning rasmi va hajmdor ko’rinishdagi namunasidan haykalchalar yasash;
-ularning harakatdagi holatlarini, xarakterli ko’rinishlarini, tana qismlarining nisbatlarini to’g’ri tasvirlay olish.
|
-жадвал 
Комплексни таҳлилни ўтказиш методикаси[5]

464
Тадқиқотлардан кўринадики, корхонанинг молиявий ҳолатини
комплекс
баҳолашнинг икки йўналиши мавжуд:
молиявий ҳолатни рейтинг баҳолаш;
молиявий коэффициентлар асосида баллик баҳолаш.
Корхона
молиявий
ҳолатини
баллик
баҳолаш
молиявий
коэффициентларнинг миқдори ва улар бўйича белгиланган балл асосида ҳар
қандай корхонани маълум синфга ажратиш имконини беради[6].
Корхона молиявий ҳолатини баҳолаш самарадорлиги нуқтаи назаридан
молиявий коэффициентлар:
максимал ахборот бериши ва корхона молиявий ҳолати барқарорлиги
манзарасини акс эттириши лозим;
иқтисодий мазмунда бир хил йўналишга эга бўлиши лозим, жумладан
муайян коэффициентнинг ошиши молиявий ҳолатнинг яхшиланиши, камайиши
ёмонлашишини англатиши лозим;
имкон қадар минимал миқдорий ўлчамга эга бўлиши лозим;
расмий ахборот асосида ҳисоблаш имкони бўлиши лозим;
тармоқ ичидаги хўжалик субъектлари кўрсаткичлари ва давр бўйича
солиштириш имконини бериши лозим.
Корхона
молиявий
ҳолатини
баллик
баҳолаш
молиявий
коэффициентларнинг миқдори ва улар бўйича белгиланган балл асосида ҳар
қандай корхонани маълум синфга ажратиш имконини беради[6].
1 синф – мутлақ молиявий барқарор ва тўловга қобилиятли корхоналар.
Уларда мулк ва унинг манбаларининг структураси оқилона жойлаштирилган;
2 синф – нормал молиявий ҳолатга эга корхоналар. Ундаги
коэффициентлар оптимал миқдорга тенг бўлади, бироқ айрим коэффициентлар
бўйича орқада қолиши мумкин. Кредиторлик қарзларининг бошқа қарз
манбалари, дебиторлик мажбуриятлари ҳажмининг ўсиш динамикаси га
нисбатан кўпроқ ўсиши кузатилади. Одатда улар рентабелли корхоналардир.
3 синф – ўрта молиявий ҳолатдаги корхоналар. Тўловга қобилиятлилик
минимал миқдорда, молиявий барқарорлик нормал. Мазкур синфда бошқа
465
ҳолат ҳам кузатилиши мумкин: молиялаштиришнинг қарз маблағлари ҳисобига
нобарқарор молиявий ҳолат, бироқ жорий даврда тўловга қобилиятлиликни
сақлаб қолган ҳолда. Ушбу корхоналар томонидан ўз мажбуриятларини
бажариш шубҳали ҳисобланади.
4 синф – нобарқарор молиявий ҳолатдаги корхоналар. Капитал
структураси қониқарсиз, тўловга қобилиятлилик паст кўрсаткичга эга. Одатда
фойдага эришилмайди.
5 синф – кризис молиявий ҳолатдаги корхоналар. Молиявий нуқтаи
назардан улар тўловга қобилиятсиз ва мутлақ нобарқарор,
шунингдек зарар
кўриб ишлайди.
Quyidagi malakalarga ega bo’lishlari lozim

Quyidagi malakalarga ega bo’lishlari lozim:
- qalam va mo’yqalamda to’g’ri va egri chiziqlar chizish;
- mo’yqalamning mo’yna qismini bosish orqali turli shakllar hosil qilish;
- narsaning o’ziga qarab tasvirlashda ular shaklidagi xarakterli xususiyat va o’lchovlarni to’g’ri olish (keng, tor);
- mavzu asosida rasm ishlashda narsaning kuzatuvchiga nisbatan turlicha uzoqlikda joylashganligini hisobga olib, olisdagi narsalarni kichikroq o’lchamda qog’ozning teparoq qismiga, yaqinda joylashgan narsalarni esa qog’ozning pastrog’iga kattaroq o’lchamda chizish orqali bo’shliqni ifodalash;
- ishlanayotgan rasmning mazmuniga ko’ra qog’oz holatini (gorizontal, vertikal) to’g’ri tanlash;
- tasviriy faoliyat jarayonida gigiena qoidalariga amal qilish.
|
Xulosalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

526
2.
Kapital eksport qilish ham o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’ladi. Kapital
eksporti kredit berish yoki chet el korxonalari aktsiyalariga maqsadli qo’yilmalar kabi
shakllarda amalga oshirilib, kapital chiqarilgan vaqtda eksport qiluvchi mamlakatdan
mablag’lar oqimini taqozo qiladi va shu orqali tasarrufida bo’lgan resurslar hajmini
qisqartiradi. Boshqa tomondan, kapital eksporti chet davlatlarning mazkur mamlakatdan
bo’lgan qarzlarini ko’paytiradi. U jahon bozoriga tovarlarning keyingi eksporti uchun
qulay sharoit yaratadi va chet el valyutasida foiz yoki dividend shaklida barqaror
daromad olish omili hisoblanadi.
3.
Mamlakatdagi aholi jon boshiga to’g’ri keluvchi eksport hajmi uning
iqtisodiyotining «ochiqligi» darajasini ifodalaydi. Eksport salohiyati (eksport
imkoniyatlari) – bu mazkur mamlakat tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotning o’z
iqtisodiyoti manfaatlariga putur yetkazmagan holda jahon bozorida sotishi mumkin
bo’lgan qismi.
4.
Xalqaro savdoda ishtirok etish har bir mamlakat uchun milliy ishlab
chiqaruvchilarni tashqi raqobatdan himoya qilish vazifasini dolzarb qilib qo’yadi. Bu
vazifa mamlakatlarning savdo siyosati orqali amalga oshadi. Jahon amaliyotida bu
siyosatning protektsionizm (tashqi ta’sirdan himoyalash) va fritrederlik (savdoga to’liq
erkinlik berish) kabi shakllari keng tarqalgan.
5.
Iqtisodiy bitimlar – qiymatning har qanday ayirboshlanishi, ya’ni tovarlar,
ko’rsatilgan xizmatlar yoki aktivlarga mulkchilik huquqining bir davlat rezidentlaridan
boshqa davlat rezidentlariga o’tishi bo’yicha kelishuvlar. Har qanday bitim ikki
tomoniga ega bo’ladi va shu sababli to’lov balansida ikki tomonlama yozuv tartibiga
rioya qilinadi. Har bir bitim to’lov balansining debet va kredit qismlarida o’z ifodasini
topadi.
6.
Iqtisodiyot sub’ektlarining davlat va Markaziy bank siyosatiga ishonchsizligi
to’lov balansi inqirozini chuqurlashtiruvchi omil hisoblanadi. Milliy valyuta
qadrsizlanishining kutilishi chet el valyutalariga chayqovchilikka qaratilgan talabni
rag’batlantiradi.
7.
Pulning jahon xo’jaligida amal qilishi va turli xalqaro iqtisodiy aloqalarga
(tashqi savdo, ishchi kuchi va kapital migratsiyasi, daromadlar, qarzlar va subsidiyalar
oqimi, fan-texnika yutuqlarini ayirboshlash, turizm va h.k.) xizmat qilishi bilan
bog’liq iqtisodiy munosabatlar-xalqaro valyuta-kredit munosabatlari deb ataladi. U
pulning xalqaro to’lov munosabatida amal qilish jarayonida vujudga keladi.
8.
Har qanday valyuta tizimining eng muhim tarkibiy qismlaridan biri valyuta
kursi hisoblanadi. Valyuta kursi bir mamlakat valyutasining boshqa mamlakat
valyutasidagi ifodalanishini ko’rsatadi.
9.
Nazariy jihatdan valyuta kurslarining tebranishini tushuntirish, xarid qilish
layoqatining paritet (turli mamlakatlar pul birliklari qiymatining bir-biriga nisbati)
nazariyasi yordamida beriladi. Bu nazariyaga ko’ra, kurslar nisbatlarini aniqlash
uchun, ikki mamlakat iste’molchilik tovarlari «savati» narxlarini taqqoslash talab
qilinadi.
Tadbirkorlik kapitali va uning harakati bosqichlari

|
Tadbirkorlik kapitali va uning harakati bosqichlari Pdf ko'rish
|
bet | 218/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASI
4. Tadbirkorlik kapitali va uning harakati bosqichlari
Tadbirkor ixtiyorida bo’lib, foyda olish maqsadida ishlatiladigan va
yollanma mehnat tomonidan harakatga keltiriladigan barcha moddiy vositalar,
tovarlar va pul mablag’lari birgalikda tadbirkorlik kapitali deb ataladi.
Tadbirkorlik kapitali ishlab chiqarish va muomala jarayonida doimo harakatda bo’ladi
va bu harakat jarayonida bir qator bosqichlarni bosib o’tadi.
Kapital ikki xil xususiyatga ega bo’lib, uning qiymati – ko’pchilikka ma’lum
bo’lganidek, ushbu kapitalni ishlab chiqarishga sarflangan ijtimoiy zaruriy mehnat
sarfidan iboratdir. Kapitalning nafliligi esa uning: a) ko’plab turdagi va miqdordagi
nafliliklarni (tovar va xizmatlarni) yaratishda; b) ishchi kuchining ish bilan bandligini
ta’minlashda; v) qisman qiymatning tashkil topishida, ya’ni shakllanishida; g) eng
muhimi, qo’shimcha mahsulotni yaratishda va o’zlashtirishda to’liq ishtirok etishi
orqali namoyon bo’ladi.
Kapital qaysi sohada va qanday shaklda amal qilmasin hamda qanday tarkibiy
qismlardan iborat bo’lishidan qat’iy nazar, u barcha ko’rinishlarda ikki tomonlama
xususiyatga ega bo’ladi va shu xususiyatlarning birligi sifatida amal qiladi.
Kapitalning bu xususiyatlari tovardagi ikki xil xususiyatdan va uni keltirib chiqaruvchi
sabab – tovarda gavdalangan mehnatning ikki yoqlama tavsifidan kelib chiqadi.
Chunki pul tovar ayirboshlash rivojlanishining mahsuli bo’lib, tarixiy va mantiqiy
jihatdan kapitalning boshlang’ich bo’g’ini hisoblanadi.
Tadbirkorlik kapitali va uning harakatidagi ikki tomonlama xususiyatni
quyidagicha ifodalash mumkin (10.1-chizma).
Chizmadan ko’rinadiki, tovardagi ikki tomonlama xususiyat o’z navbatida
tadbirkorlik kapitaliga ham o’tadi. Chunki, u pul, ishlab chiqarish vositalari va ishchi
kuchi ko’rinishidagi unumli kapital hamda tayyor tovarlardan iborat bo’ladi. Ayni
paytda, kapital tovarlari o’sish xususiyatiga ega bo’lgan qiymatni ham namoyon etadi.
Tadbirkorlik kapitalining harakat jarayoni ikki jihatdan, ya’ni – bir turdagi
naflilikning sifat jihatdan boshqa turdagi naflilikka o’tishi va miqdor jihatdan
ko’payishi hamda qiymatning o’sish jarayonidan iborat.
|
| |
-рaсм. “Ўзкимёсaнoaт” AЖ ижрo aппaрaтининг тaркиби

458
Иқтисoдий тaдқиқoтлaр мaркaзи бу тушунчaни - кoмпaниянинг сaмaрaли
фaoлиятини тaъминлaшдa ҳaмдa
унинг эгaлaрининг, шунингдек, бoшқa
мaнфaaтдoр шaхслaрнинг (кoмпaния персoнaли, кредитoрлaр, шериклaр вa
бoшқaлaрнинг)
мaнфaaтлaрини
ҳимoя
қилиш
мaсaлaлaридa
кoмпaния
рaҳбaрияти
билaн
унинг
эгaлaри
(aкциядoрлaри)
ўртaсидaги
ўзaрo
мунoсaбaтлaр тизимидир деб ифoдaлaйди.
45
Э.М.Кoрoткoв кoрпoрaтив бoшқaрувни aкциядoрлaрнинг бирлaмчи
қизиқишлaригa
қaрaтилгaн
бoшқaриш
вa
уни
кoрпoрaциянинг
ривoжлaнишидaги рoли сифaтидa деб изoҳлaйди.
46
A.A.Кaримoвнинг тaъкидлaшичa кoрпoрaтив бoшқaрув - бу шундaй
тизимки, у oрқaли хўжaлик юритувчи субъектгa рaҳбaрлик қилиш,
ривoжлaнишнинг
иқтисoдий
вa
ижтимoий
ресурслaрини
бoшқaриш,
мулкдoрлaр ҳaмдa инвестoрлaр сaрмoялaрини бoшқaришнинг сaмaрaли вa
рисксиз бўлишини тaъминлaш, мaнфaaтдoр тoмoнлaрнинг қизиқишлaрини
ҳaмкoрликдa aниқлaш ҳaмдa
бир - биригa мoслaштириш, шу билaн биргa
oлинaдигaн дaрoмaдлaрни улaрнинг ҳиссaсигa мoнaнд тaқсимлaш учун
мўлжaллaнгaн тaшкилий, ҳуқуқий вa иқтисoдий тaдбирлaр aмaлгa oширилaди.
47
Alan Simpsonнинг фикрича
Кoрпoрaтив бoшқaрув - бу тaшкилoтни
сaмaрaли бoшқaриш, улaрнинг қўллaнилишини нaзoрaт қилиш
вa унинг
мaқсaдлaригa эришиш учун бoшқaрув кенгaши тoмoнидaн ўрнaтилгaн турли
хил сиёсaт, қoидaлaр, aмaлиётлaр вa жaрaёнлaргa берилгaн умумий нoм
48
.
Жaмиятнинг ички aудит бўлими сaмaрaли aудит ўткaзишгa интилaди, гуруҳ
aъзoлaри учун ички нaзoрaт тизимини ўрнaтaди вa улaрнинг бaжaрилиш ҳoлaти вa
тегишли мувoфиқлик вa тaвaккaлчиликлaрни бoшқaриш тизимигa мувoфиқлигини,
шунингдек тегишли идoрaлaрдa ички aудит нaтижaлaри билaн мунтaзaм рaвишдa
45
Ўзбекистoндa кoрпoрaтив бoшқaрувни жoрий этиш муaммoлaри. – Т.: Иқтисoдий тaдқиқoтлaр мaркaзи, 2006.
– 80 б.
46
Кoрoткoв Э.М. Кoнцепция менеджментa. – М .: «Декa», 1996 – 170 с.
47
Кaримoв A.A. Кoрпoрaтив бoшқaрув тизимидa бухгaлтерия ҳисoби вa aудит. – Т.: “IQTISOD - MOLIYA” ,
2008, 23 - бет
48
Internal audit and its role in corporate governance, By Alan Simpson CA 22 August 2019
www.icas.com/professional-
resources/audit-and-assurance/internal-audit/internal-audit-and-its-role-in-corporate-governance
459
яхшилaниш ҳoлaтини кўриб чиқaди вa бу тaфсилoтлaрни ижрoчи директoрлaргa,
aудитoрлик вa кузaтув кенгaшигa вa тегишли идoрaлaргa тaқдим этaди.
Ички aудит хизмaти ҳaм aудитoрлик фaoлиятининг бир қисми бўлиб,
унинг фaoлият юритиши тaвсиф жиҳaтдaн тaшқи aудитoрлик фaoлиятидaн бир
қaнчa фaрқ қилaди. Ички aудит хизмaти aйнaн aкциядoрлик жaмиятлaридa
фaoлият юритиши қиммaтли қoғoзлaр бoзoрининг ҳaм ривoжлaнишигa aсoс
бўлиши лoзим. Умумaн oлгaндa ички aудитoрлaр ўзлaри ишлaйдигaн
кoрхoнaлaр фaoлиятини текширaди вa сaмaрaдoрлигини бaҳoлaб бoрaди. Улaр
қoидaгa кўрa, кoрхoнaнинг кузaтув кенгaшигa бўйсунaди (2-рaсм).
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti - bet 219

210
10.1-chizma
Tadbirkorlik kapitali va uning harakatidagi ikki tomonlama xususiyatning
namoyon bo’lishi
Tadbirkorlik kapitali va uning harakatidagi ikki tomonlama xususiyat pirovardida
yangidan yaratilgan tovarning ikki tomoni, birinchidan, sifat jihatdan yangi turdagi va
ko’rinishdagi, miqdor jihatdan esa ko’paygan naflilik, ikkinchidan esa, o’tkazilgan va
qo’shilgan qiymatda namoyon bo’ladi
52
.
Tadbirkorlik kapitali ishlab chiqarish va muomala
jarayonida doimo harakatda
bo’ladi va bu harakat jarayonida bir qator bosqichlarni bosib o’tadi.
Ishlab chiqarishga sarflanadigan har qanday sarmoya o’z harakatini
pul
shaklidan
boshlaydi. Pul (P) tegishli resurslar
bozoridan zarur tovarlar, ya’ni ishlab
chiqarish vositalari (Iv) va ishchi kuchi (Ik) sotib olishga sarflanadi (avanslanadi). Bu
holda pul shunchaki tovarlar
sotib olishgagina emas, balki ishlab chiqarish uchun
zarur bo’lgan iqtisodiy faoliyat omillarini sotib olishga sarflanadi.
Ushbu muomala
sohasida pul kapitali o’z harakatining birinchi bosqichidan o’tadi:
Iv
P T
Ik
Mazkur jarayon natijasida pul shaklidagi mablag’lar
unumli kapital
shakliga
aylanadi va ular ishlab chiqarish jarayonining potentsial omillari hisoblanadi. Kapital
harakatida
ikkinchi bosqich
ishlab chiqarish (I) jarayoni hisoblanib, uning natijasida
iste’molga tayyor
tovar tovar
(T)
shaklini
oladi. Bu yerda hosil qilingan tovarlar
qiymati ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchiga
sarflangan qiymatdan ortiq
bo’ladi, ya’ni:
Iv
T . . . I . . . T’
Ik
52
Хajiyev B.D. Tadbirkorlik kapitali va uning samarali amal qilishi. I.f.n. ilmiy darajasini olish uchun taqdim etilgan
diss. avtorеf. – T., 2008, 13-14 -b.
Aniq
m
еhnat
Abstrakt
m
еhnat
M
еhnat
Nafliligi
(ist
е’mol
qiymati)
Qiymati
Tovar
Ishlab
chiqarish
vositalari va
ishchi kuchi
O’sish
xususiyatiga
ega bo’lgan
qiymat
Tadbirkorlik
kapitali
Bir turdagi
naflilikning boshqa
turdagi naflilikka
o’tishi va ko’payishi
жараёни
Qiymatning o’sish
jarayoni
Tadbirkorlik
kapitalining harakati
jarayoni
Yangi turdagi
va ko’rinishdagi
naflilik
O’tkazilgan va
qo’shilgan
qiymat
Yangidan yara-
tilgan tovar
211
Chunki hosil qilingan tovarlar qiymatida ishlab chiqarish vositalarining ko’chgan
qiymati, ishchi kuchi qiymatining ekvivalenti va ular tomonidan
vujudga keltirilgan
qo’shimcha mahsulot qiymati ham mavjud bo’ladi.
Xalqaro rivojlanish assotsiatsiyasi (XRA)

|
Xalqaro rivojlanish assotsiatsiyasi (XRA) Pdf ko'rish
|
bet | 542/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIXalqaro rivojlanish assotsiatsiyasi (XRA)
ning asosiy faoliyati
esa ko’proq
qoloq mamlakatlarga imtiyozli yoki foizsiz kreditlar ajratishga qaratilgan.
Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti (IHRT)
tarkibiga barcha sanoat
jihatidan rivojlangan mamlakatlar kiradi. IHRT unga a’zo mamlakatlarning iqtisodiy
rivojlanishidagi tendentsiyalarni, iqtisodiyot sohasidagi ichki xatti-harakatlarning
boshqa mamlakatlar to’lov balansiga ta’sirini aniqlashga qaratilgan. IHRT tomonidan
ishlab chiqilgan bashorat ko’rsatkichlari asosida, jahon xo’jaligi rivojlanish
tendentsiyalarini hisobga olgan holda, milliy iqtisodiyotlarning o’zaro moslashuviga
imkon yaratuvchi makroiqtisodiy siyosatni olib borish bo’yicha tavsiyalar beriladi.
Xalqaro hisoblashuvlar banki (XHB)
SHveytsariyaning Bazel shahrida
joylashgan bo’lib, u xalqaro moliyaviy tashkilot hisoblanmasada, bank faoliyatini
xalqaro tartibga solishda yetakchi rol o’ynaydi. XHB yevropaning deyarli barcha
mamlakatlarini, Kanada, Avstraliya, YAponiya hamda AQSH tijorat banklari guruhini
o’z tarkibida birlashtiradi. 70 dan ortiq Markaziy banklar o’zlarining oltin-valyuta
zaxiralarini XHB hisobvaraqlarida saqlaydilar.
Evropa tiklanish va taraqqiyot banki (ETTB)
SHarqiy yevropa hamda sobiq
Ittifoq mamlakatlariga valyuta-moliya sohasida ko’maklashishni muvofiqlashtirish
maqsadida 1990 yilda tashkil etildi. Uning asosiy faoliyati Markaziy va SHarqiy
yevropa, MDH mamlakatlarini isloh qilish jarayonlari bilan bog’liq turli ko’rinishdagi
dastur va loyihalarni moliyalashtirishga, bu mamlakatlarning jahon xo’jaligiga
moslashuvini jadallashtirishga ko’maklashishga yo’naltirilgandir.
Bugungi kunda sanab o’tilgan bu kabi davlatlararo tashkilotlarning xalqaro
valyuta-moliya
sohasidagi
munosabatlarni
tartibga
solish
va
yanada
takomillashtirishga qaratilgan faoliyatining ahamiyati tobora oshib bormoqda. Shu
bilan bir qatorda mazkur tuzilmalarning rivojlanayotgan mamlakatlarga moliyaviy
yordam ko’rsatish tartibini takomillashtirish, bunda ko’mak berilayotgan
mamlakatlarning milliy manfaatlariga putur yetkazmaslik, faoliyat yo’nalishi sifatida
ko’proq iqtisodiy maqsadlarning ilgari surilishi kabi jihatlarga e’tibor kuchaytirish
zarur bo’ladi.
|
| |
Mol-mulk tarkibining tahlili

319
hamkorlik, kichik va boshqa korxonalarning katta-kichikligiga, ixtisos-
lashuvi va bozor sharoiti raqobatlariga bardoshligiga bog‘liqdir.
Moliyaviy tahlilning muhim xususiyatlaridan
biri korxona mulki,
zaxiralar va xarajatlarni har tomonlama o‘rganishdir. Bunday mablag‘lar
tarkibiga ishlab chiqarish zaxiralari, ya’ni xomashyo va materiallar,
sotib olingan yarimfabrikatlar
va komplektlovchi buyumlar, konstruk-
siya va detallar, ikkilamchi materiallar va o‘rnatilgan
asbob-uskunalar,
ehtiyot qismlar, parvarish va boquvdagi chorva mollari, urug‘ va yem-
xashak, arzon baholi va tez eskiruvchi buyumlar kiradi.
Ular korxo-
naning bir me’yorda ishlashi hamda mahsulot ishlab chiqarishi va
shartnoma bo‘yicha sotish rejasini ta’minlashga yetarli bo‘lishi lozim.
Shuningdek, zaxira va xarajatlar tarkibiga o‘simlik va chorvachilik
bo‘yicha tugallanmagan ishlab chiqarish, kelgusi davr chiqimlari, tayyor
mahsulot va boshqalar ham kiradi. Tugallanmagan
ishlab chiqarish
xarajatlarini ham o‘rganish va tahlil etish lozim bo‘ladi. Quyidagi
jadvalda korxona mulkining hajmi va tarkibi keltirilgan. Uni tuzishda
balans ma’lumotlaridan
foydalanib, sof, ishlatishga layoqatli boyliklar
holati o‘rganiladi. Keltirilgan ma’lumotlar balansning jami summasiga
teng bo‘ladi.
81-jadval
0 .3 .0 ‘zbeMstoímmg fafoiat buyBrtraaxoBalari

1 0 .3 .0 ‘zbeMstoímmg fafoiat buyBrtraaxoBalari
0
‘zbekistonda ekoturizmni rivojlantirishda yana bir salohiyatíi
ekoturistik obyektlaming biri
— tabiat
Buyurtmaxonalari
hisoblanadi50. Vatanimizda turlari kamayib ketayotgan o'simliklar,
hayvoniar va tabiiy landshaftlarni m a’lum bir muddatlarda
muhofaza qiluvchi 10 ta tabiat buyurtmaxonalari bor (5-jadvai).
5-jadval
0 ‘zbekistors RespmbSIkasinmg tabiat BeyertmaxoiíaSari
Buyurtimxonatar
Ixtisosiashim
Maydoni, ga
1. Arnasoy
buyurtmaxonasi
Suv havzasi tabiaíi. Qushlar va qishlovchi
qushlarning muhofazasi.
63300,0
2. Dengizko‘l
buyurtmaxonasi
Suv havzasi tabiati. Qushlar va qishlovchi
qushlaming muhofazasi.
50000,0
3. Qoraqir
buyurtmaxonasi
Cho‘l landshaftlari. Jayron va qishlovchi
qushlarning muhofazasi.
30000,0
50 G'ulomov R. va boshq. Turkiston tabiiy geografiyasi. Toshkent: «O'qituvchi»,
2000. 191 -b.
148
4. Qarnobchoi
buyurtmaxonasi
Cho‘l landshaftlari. Tuvaloq, qorabovur
va jayronlami hamda ularning yashash
joylari muhofazasi.
40000,0
5. Qo‘shrabod
buyurtmaxonasi
C h o i landshaftlari.Tuvaloq, qorabovur va
jayronlami hamda ularning yashash joyiari
muhofazasi.
16500,0
6. Nurobod
buyurtmaxonasi
C h o i landshaftlari. Saksovulzorlar, tu
valoq va kobrani muhofaza qilish.
29000,0
7. Gqiog‘ buyurt-
rnaxonasi
C h o i landshaftlari. Barcha tabiiy maj-
mualami muhofaza qilish.
2500,0
8. Saygachi
buyurtmaxonasi
C h o i landshaftlari. Sayg'oqlami muhofa
za qilish.
1000000,0
9. Sudoche
buyurtmaxonasi
Suv havzalari tabiati. Baliqlar va ko'chib
o'tuvchi qushlami muhofaza qilish.
50000,0
10. Mubarak
buyurtmaxonasi
C h o i landshaftlari tabiati bioxilma-xil-
ligi va asosan yo‘rg‘a- tuvaloqni saqlash,
muhofaza qilish va ko'paytirish.
219534
Bu buyurtmaxonaiar mamlakatimiz hududlarining barcha
tabiiy landshaftlari majmualarini qamrab olgan bo'lib, flora
va faunamizdagi ko‘plab noyob bioiogik xilma-xillikni, tabiiy
landshaftlami, suv havzalarini va ularda muhofaza qilinayotgan
hayvonot olami va o ‘simliklar dunyosini, vatanimizda qishlab
ketadigan qushlami muhofaza qiladi. Bugungi kunda 0 £zbekiston
hududida faoliyai yuritadigan
10
ta buyurtmaxona mavjud.
1
. «Dengfekoi» davtat orniiologik bayurtmaxonasi 0 ‘zSSR
Vazirîar Kengashining
1973-yildagi 530-sonli qarori bilan
tashkil qüingan, faoliyat muddati Buxoro viloyati ijroqo‘mining
26.06.90-yildagi 157-11-sonli qarori bilan (muddatsizga) uzaytirildi.
Buyurtmaxona maydoni 50 ming ga. Tashkil qilishdan maqsad —
uchib o ‘tadigan suvda suzuvchi qushlami muhofaza qilish va qayta
tiklash, qishlash yerlarini, yashash muhitini saqlab qolishdir.
2.
«Qoraqir»
daviat
buyurtmaxonasi
Buxoro
viloyati
ijroqo‘mining 25.01.92-y.dagi 15-1-sonli qarori bilan tashkil
qiiingan. Buyurtmaxonaning muddati cheklanmagan. Maydoni 30
ming ga. Tashkil qilishning maqsad — uchib o‘tadigan qushlar va
149
boshqa hayvonlami, ular yashash va ko‘payish yerlarini muhofaza
qilishdan iborat.
3.
|
II-bo‘lim bo‘yicha jami - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

309
1
2
3
4
qo‘shilgan kapital (8400)
Добавленный капитал
420
9021,7
9021,7
Rezerv (zaxira) kapital (8500)
Резервный капитал
430
298311,3
623718,1
Sotib olingan o‘z aksiyalari (8600)
Выкупленные собственные акции
440
-
-
Taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar)
(8700)
Нераспределенная прибыл (непокритый
убыток)
450
-62807,7
-62807,7
Maqsadli tushumlar (8800)
Целевые поступления
460
-
-
Bo‘lg‘usi xarajatlar va to‘lovlar zaxiralari (8900)
Резервы предстоящих расходов и платежей
470
-
-
I-bo‘lim bo‘yicha jami
(410+420+430+440+450+460+470 satrlar)
Итого по разделу И
(стр. 410+420+430+440+450+460+470)
480
272115,3
597522,1
MAJBURIYATLAR
II. ОБЯЗАТЕЛЬСТВА
Uzoq muddatli majburiyatlar, jami
(500+510+520+530+540+550+560+570+580+59
-jadval - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

10.1-jadval
O’zbekiston Respublikasidagi korxonalarning asosiy va aylanma kapitallari
tarkibi dinamikasi, foizda (budjet va sug’urta tashkilotlari, banklar, kichik
korxonalar va mikrofirmalar, dehqon va fermer xo’jaliklaridan tashqari)
Ko’rsatkichlar
2002
yil
2003
yil
2004
yil
2005
yil
2006
yil
2006
yilda
2002
yilga
nisbatan
o’zgarishi (+,-
)
Asosiy kapital
100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 -
shu jumladan:
-binolar
18,3
16,6
15,2
14,0
13,6
-4,7
-inshootlar
15,7
15,3
15,7
17,6
19,3
+3,6
-uzatish qurilmalari
11,3
12,1
13,3
14,6
15,5
+4,2
-mashina va uskunalar
40,0
38,5
37,7
36,5
35,9
-4,1
-transport vositalari
10,3
14,0
14,6
14,4
13,7
+3,4
-ish qurollari, ishlab chiqarish
va xo’jalik inventarlari
1,6
1,4
1,4
1,2
1,0
-0,6
-boshqa asosiy vositalar
2,8
2,2
2,1
1,7
1,0
-1,8
AYLANMA KAPITAL
100,0 100,0 100,0 100,0 100,0 -
shu jumladan:
-tovar-moddiy zaxiralari
24,7
25,7
24,7
24,9
26,8
+2,1
-debitorlik qarzlari
54,8
49,0
43,4
44,3
41,7
-13,1
-pul mablag’lari
3,0
4,2
4,8
5,4
7,5
+4,5
-boshqa aylanma mablag’lar
17,5
21,1
27,0
25,5
24,0
+6,5
Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari.
Jadvaldan ko’rinadiki, 2002-2006 yillar davomida asosiy kapital tarkibida
inshootlar (19,3%), uzatish qurilmalari (15,5%) hamda transport vositalarining
(13,7%) salmog’i sezilarli darajada oshgan. Aksincha, binolarning solishtirma
salmog’i 4,7 foiz punktiga, mashina va uskunalar – 4,1, ish qurollari, ishlab chiqarish
va xo’jalik inventarlarining solishtirma salmog’i 0,6 foiz punktiga pasaygan. Bu
davrda aylanma kapital tarkibida pul mablag’lari solishtirma salmog’ining 4,5, tovar-
moddiy zaxiralari – 2,1 foiz punktiga oshganligi, debitorlik qarzlari salmog’ining 13,1
foiz punktiga pasayganligini ijobiy holat sifatida baholash mumkin.
216
Respublika bo’yicha asosiy kapitalni ko’paytirish manbalari tuzilmasining tahlili
hamon davlat budjeti mablag’lari hissasining yuqoriligini (2006 yilda 10,7%), bank
kreditlari, chet el investitsiyalari va kreditlari, budjetdan tashqari fondlarning hissasi
esa pastligini ko’rsatmoqda (10.2-jadval).
|
O’quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo’lishlari kerak

O’quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo’lishlari kerak:
- tasviriy san’atning “natyurmort”, “manzara”, “portret”, “maishiy”, “tarixiy” janrlarida ijod qilgan yana 6-7 rassomning ismi-sharifi hamda ular yaratgan asarlarning nomlarini bilish;
- tanlangan mavzuning mazmuniga ko’ra, qog’oz o’lchami va holatini to’g’ri tanlashni (uzunchoq, to’g’ri to’rtburchak, yotiq yoki tik qo’yish);
- narsa va uning bezagi o’rtasidagi bog’liqlikni tushungan holda tasvirlashni;
- rasmlardagi obrazlarni va turli kayfiyatlarni (quvonchli, qayg’uli) ifodalashda ranglardan to’g’ri foydalanishni;
- birinchi sinfda o’rganilganlardan tashqari yana 4-5 ta rang nomlarini bilishlari va ularning tuslarini farqlay olishni;
- daraxtlarning tuzilishini (tanasi, shox-shabbalari, bargi, guli, mevalari);
- geometrik shakllar (doira, to’rtburchak, uchburchak va boshqalar)ning nomlari va shaklining o’ziga xosligini;
- geometrik shakllar (kvadrat, doira, uchburchak va h.k.) shaklida naqsh hosil qilish tartibini;
- loy va plastilin bilan ishlash tartibini;
-milliy bayramlar (“Navro’z” v.b.) uchun bezak ishlash hususiyatlarini;
- o’zbek xalq amaliy san’atida qo’llaniladigan iboralar nomini (uchburchak, lolagul, shobarg, marg’ula va boshqalar) bilishlari kerak.
|
Kompozitsion faoliyat - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Kompozitsion faoliyat:
- tabiatni idrok etish jarayonida shakllangan taassurotlar asosida mustaqil manzara ko’rinishini ishlash;
- unda tabiatdagi holat va kayfiyatlarni rang vositasida ifodalash;
- mavzu bo’yicha (o’qituvchi tomonidan taklif etilgan yoki mustaqil tanlangan) mustaqil kompozitsiya ishlash;
- kompozitsion faoliyatni tasviriy san’at turlari va janrlarida qo’llash.
- turli shaklda (yo’lsimon, kvadrat) naqsh kompozitsiyalarini tuzish, uning xususiyatiga monand rang tuslarini ishlatish;
- sovuq va issiq ranglarning o’ziga xosliklaridan kompozitsiya mazmuni mohiyati tarzida foydalanish;
loy va plastilindan mustaqil ravishda dekorativ haykaltaroshlik (mayda plastika) kompozitsiyalarini ishlash.
|
DIRXAM - Marokko va Birlashgan Arab Amirliklari pul birligi.  
DISBURSMENT HISOBI

|
DIRXAM - Marokko va Birlashgan Arab Amirliklari pul birligi.
DISBURSMENT HISOBI
|
bet | 210/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)DIRXAM - Marokko va Birlashgan Arab Amirliklari pul birligi.
DISBURSMENT HISOBI — kemaning portga kelishi munosabati bilan kema egasi hisobidan dengiz agenti tomonidan qilingan xarajatlar ro‘yxati. D.h. va unga biriktirilgan oqlaydigan hujjatlarning asl nusxasi kema kapitani tomonidan tasdiqdanadi. D.h. to‘lash tartibi agent va kema egasi o‘rtasidagi kelishuv bo‘yicha o‘rnatiladi.
DISBURSMENT XARAJATLAR — portga kemaning kelish vaqti bilan bog‘liq bo‘lgan xarajatlar. D.x. portdagi xodimlarning barcha turlariga ish haqi, stividor ishlar, buksirlar va shvartovshiklar, bunker, oziq-ovqat va kemani ta’minlash va boshqa xizmatlar xarajatlarini o‘z ichiga oladi.
DISKAUNTER (lot.) — sanoati rivojlangan mamlakatlarda hech qanday qo‘shimcha xizmatlar ko‘rsatmasdan pasaytirilgan baholar bo‘yicha uzoq muddat foydalanadigan iste’mol tovarlari bilan (xolodilniklar, televizorlar, radio-videotexnika va h.k.) savdo qiluvchi magazin. D. minimum savdo uskunalariga ega bo‘ladi. D. sotib oluvchilarga yaxshi ma’lum bo‘lgan firmalar ishlab chiqaruvchi tovarlarini tavsiya etadi, ammo ularning eng oxirgi namunalari tavsiya etilmaydi. Firmalar - ishlab chiqaruvchilar pasaytirilgan baho bo‘yicha o‘zlarining bir qancha eski modellarini D. ga bajonidil berishga rozi bo‘ladilar. D. da pasaytirilgan baholar ommaviy sotishni ta’minlaydi.
DISKONT (ing., ital.) – 1) veksel yoki boshqa qarz majburiyatlarini to‘lov muddati kelmasdan oldinroq sotib olinayotganligi uchun bank yoki ixtisoslashgan kredit muassasasi tomonidan ushlab qolinadigan summa; 2) tovarlarni nasiyaga sotish tufayli sotuvchi tomonidan olinadigan qo‘shimcha daromad; 3) skidka. 1. Qimmatbaho qog‘ozning hozirgi paytdagi va qoplash paytidagi yoki nominal bahosi o‘rtasidagi farq uni qoplash paytiga qadar nominaldan kam baho bo‘yicha moliyaviy ashyoni sotib olish. 2. Forvard kursi va valutani tez yetkazishdagi kursi o‘rtasidagi farq. 3. Bir tovarning o‘zini har xil muddatlarga yetkazib berish baholari o‘rtasidagi farq. 4. Sifatining kontraktda kelishilgan sifatga mos kelmasligi natijasida tovar bahosining pasayishi. 5. Valutaning rasmiy kursidan kam tomonga o‘zgarishi.
|
| |
Kompozitsion faoliyat - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Kompozitsion faoliyat:
- mavzu asosida mustaqil kompozitsiya ishlashda asosiy va yordamchi vositalarni o’rinli qo’llash. Kompozitsiya mavzusini ochib beruvchi asosiy ob’ektlardan oqilona foydalanish (bo’rttirish, badiiylashtirish, stilizatsiyalash va h.k.);
- individual va jamoa bo’lib kompozitsiya ishlash. Bo’laklar, elementlarni bir butunga bo’ysundirish;
- xalq amaliy san’ati namunalari asosida turli shaklda (yo’lsimon, kvadrat, aylana) naqsh kompozitsiyalarini tuzish va uning mazmuniga mos rang, rang tuslaridan foydalanish;
- adabiy asarlarning mazmuni asosida illustrativ rasm ishlash;
- uning kompozitsiyasini topish ijodiy jarayonning (qoralama, eskiz ishlash) mohiyatini anglash va undan tasviriy ijodiy faoliyatda foydalanish;
- bayram va turli sanalarga oid dekorativ kompozitsiya ishlash;
- rangli qog’ozlarni buklash va qirqish orqali turli shakl va naqsh elementlarini hosil qilish, ularni har xil rang va shaklda ustma-ust, yonma-yon yopishtirib naqsh kompozitsiyasini hosil qilish;
- haykaltaroshlik materiallaridan mavzuiy kompozitsiya ishlash.
|
Ko`nikmalar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 340/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Ko`nikmalar:
-
past startdan chiqib yugurish, masofa bo`ylab yugurish, 10-15 minut davomida bo`sh notekis joylardan bir me`yordagi tezlik bilan yugurishlarni bajarish;
-
basketbolda: to`pni yerga urib olib yurish va to`xtash, to`xtashdan keyin to`p bilan aylanishlar, to`pni joyida turib hamda harakatlanishda to`pni uzatish mashqlarini bajarish;
-
voleybolda: pastdan kelayotgan to`pni ikki qo`llab qabul qilish va qaytarish, to`pni musht bilan urib qaytarish usullarini bajarish;
-
qo`l to`pida: yugurib kelib ikkala oyoqda to`xtash, oldinga, orqaga, chapga, o`ngga harakat qilib siljish mashqlarini bajarish;
-
kurashda: harakat sifatlarini rivojlantirish uchun beriladigan mashqlarni bajarish;
-
futbolda: to`pni oyoqning ichki yoni va yuzasi bilan yo`nalish hamda tezlikni o`zgartirib olib yurish usullarini bajarish;
-
to`pni oyoqda va boshda jangler usulida bajarish;
-
sport o`yinlari elementlari bor harakatli o`yinlarni bajarish.
|
| |
Amasoy ornitologik buyurtmaxonasi

tuvaloq, uning yashash joylari va boshqa yowoyi hayvonJar
yashash joylarini saqlab qolishdan iborat.
7.
«Oqtog4»
davlat
buyurtmaxonasi
Navoiy
viloyati
hokimiyatining 21.04.97-yildagi K-113-sonJi qarori bilan tashkil
qilingan (muddati cheklanmagan). Navoiy viloyati N urota
tumanidagi Oqtog£ tizmasida joylashgan. Buyurtmaxona maydoni
1542.0 ga. Tashkil qilish maqsadi — «Oqtog‘» tog'li mavzesi tabiiy
kompleksini saqlab qolish.
Buxom bug'usi - 0 ‘z b e k ist 0n respublikasi olïy ya g ‘rta m âxsus ta’lim yazirligi

9.
Estofo davtaí qo‘riqxonasi 1979-yiída 3938 ga maydonda tashkil
topgan. Kitob-Shahrisabz vodiysi qulay sayyohlik imkoniyatlari
jihatidan vaíaniraizning noyob, betakror olkalaridan hisoblanadi
Hisor va Zarafshon íog‘!ari o‘ríasidagi xushmanzara go'shaJar
ekoturizmni rivojtontirishning manziliari boiib xizmaí qiladi.
Qo‘riqxona Qashqadaryo viloyaíida Zarafshon tizmasining janubi-
g'arbiy taraioqlarida joylashgan, balandiigi 1300 dan 2650 m gacha
oraliqda. Qo‘riqxona hududída 168 turdagi hayvon mavjud (qushlar —
128, sutemizuvchilar—21, sudralib yuruvchilar—14, baliqlar — 3 turdan
iborat) bilan taqdim qilmgan, shundan lOturi 0 ‘zbekiston Respublikasi
«Qizii kitobi»ga kiigan, 800 turdagi o‘simlik o‘sadi,shundan 23 turi
O'zbekiston Respublikasi «Qizil kiíob»iga kiigan.
Bu qo‘riqxonaning xaíqaro miqyosdagi ahamiyaíi shundan
iboratki, qo‘riqxona hududida xaíqaro meridianning o ‘íganligi
haqida xaíqaro belgi qo ‘yilgan. Bu imkoniyatni reklama qilib
xaíqaro ekoturistlami qo‘riqxonaga qiziqtirish mumkin.
2 - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

|
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc Pdf ko'rish
|
bet | 215/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc1
2
3
4
Mol yetkazib beruvchilar va pudratchilarga
berilgan bo‘naklar (4300)
Авансы, выданные поставщикам и
подрядчикам
260
-
-
Budjetga soliqlar va yig‘imlar bo‘yicha bo‘nak
to‘lovlari (4400)
Авансовые платежи по налогам и сборам в
бюджет
270
-
-
Maqsadli davlat jamg‘armalari va sug‘urtalar
bo‘yicha bo‘nak to‘lovlari (4500)
Авансовые платежи в государственные
целевые фонды и по страхованию
280
-
-
Ta’sischilarning ustav kapitaliga ulushlar
bo‘yicha qarzlari (4600)
Задолженность учредителей по вкладам в
уставной капитал
290
-
-
Xodimlarning boshqa operatsiyalar bo‘yicha
qarzlari (4700)
Задолженность персонала по прочим операциям
300
-
-
Boshqa debitorlik qarzlari (4800)
Прочие дебиторские задолженности
310
18931,1
-
Pul mablag‘lari, jami (330+340+350+360
satrlar), shu jumladan:
Денежные средства,
всего (стр. 330+340+350+360), в том числе:
320
23168,6
23871,2
Kassadagi pul mablag‘lari (5000)
Денежные средства в кассе
330
-
-
Hisob-kitob varag‘idagi pul mablag‘lari (5100)
Денежные средства на расчетном счете
340
23168,6
23871,2
Xorijiy valutadagi pul mablag‘lari (5200)
Денежные средства в иностранной валюте
350
-
-
Boshqa pul mablag‘lari va ekvivalentlar (5500, 5600,
5700)
Прочие денежные средства и эквиваленты
360
-
-
qisqa muddatli investitsiyalar (5800)
Краткосрочные инвестиции
370
-
-
Boshqa joriy aktivlar (5900)
Прочие текущие активы
380
-
-
|
| |
qarz olishning - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

qarz olishning maxsus huquqlari (SDR) ni chiqara boshladi. SDR naqd pul ko’rinishida bo’lmay,
faqat XVF maxsus hisobvaraqlarida kredit yozuvlari ko’rinishida amal qiladi va
fondga a’zo mamlakatlarning Markaziy banklari o’rtasidagi hisoblashuvlarda
foydalaniladi.
Evropa valyuta tizimi 1979 yilda yevropa iqtisodiy hamjamiyatiga kiruvchi
davlatlar tomonidan valyuta kurslarini barqarorlashtirish maqsadida tashkil etilib, bu
davlatlar o’rtasidagi to’lov jarayonlarida amal qiluvchi ye
vropa valyuta birligi – EKYU muomalaga kiritildi.
Iqtisodiy va valyuta ittifoqi (IVI) ye vropa valyuta tizimi amal qilishi natijasida
tashkil etilib, u quyidagilarni taqozo etadi:
-
moliya bozorlarining to’liq integratsiyalashuvi;
-
kapitallar harakatining to’liq erkinlashuvi;
-
barcha valyutalarning to’liq konvertatsiyasini ta’minlash va pirovardida milliy
valyutalarni yagona valyuta bilan almashtirish.
Xalqaro tiklanish va taraqqiyot bankining (XTTB) ham faoliyati xalqaro
valyuta-moliyaviy munosabatlarni tartibga solishga yo’naltirilgan bo’lib, u o’zining
ikkita filiali – Xalqaro moliyaviy korporatsiya (XMK) hamda Xalqaro rivojlanish
assotsiatsiyasi (XRA) bilan birgalikda Jahon banki tarkibiga kiradi.
XVFning a’zosi bo’lgan mamlakatlar XTTBning a’zosi bo’la oladi. XTTB
tomonidan taqdim etiladigan qarzlarning asosiy qismi qarz oluvchi mamlakatlarning
525
iqtisodiyotini tarkibiy qayta qurish imkonini beruvchi loyiha va dasturlarni amalga
oshirishga yo’naltirilgan uzoq muddatli kreditlar hisoblanadi.
Xalqaro moliyaviy korporatsiya (XMK) ning faoliyati ustun ravishda
rivojlanayotgan mamlakatlarning xususiy sektorini moliyalashtirishga yo’naltiriladi.
RESULTS - Iqtisodiyotni raqamlashtirish sharoitida buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va auditni xalqaro standartlar...

729
Used literature
1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28
январдаги “2022-2026 йилларга мўлжалланган янги Ўзбекистоннинг тараққиёт
стратегияси тўғрисида”ги ПФ60-сон фармони. https://lex.uz
2. Michael Spence. Government and economics in the digital economy // Journal
of
Government
and
Economics.
Volume
3,
Autumn
2021,
100020.
https://doi.org/10.1016/j.jge.2021.100020 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar”
(Economics
and
Innovative
Technologies)
ilmiy
elektron
jurnali
241
http://iqtisodiyot.tsue.uz/journal
3. Насимов Д.А. Рақамли иқтисодиётни ривожлантириш шароитида иш
билан бандликнинг замонавий шакллари // “Иқтисодиёт ва инновацион
технологиялар” илмий электрон журнали. № 4, июль-август, 2020 йил.
4. Илёсов А.А. Рақамли иқтисодиёт шароитида рақамли ишлаб чиқариш ва
саноат маҳсулотлари экспортидаги айрим муаммолар // Иқтисод ва молия, 2020,
3(135), 179 б.3. http: //www.asianinsider.com/Economic/definition.asp.
5.
file:///F:/REAL
SEKTOR/sectors.pdf.
Valyuta-moliya sohasidagi davlatlararo tashkilotlar faoliyatining rivojlanishi

524
Iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti (IHRT), Xalqaro rivojlanish
assotsiatsiyasi (XRA) kabilarni kiritish mumkin.
Xalqaro valyuta fondi (XVF)
o’ziga a’zo mamlakatlarning valyuta kursi va
to’lov balanslarini tartibga soladi, ularning valyuta-moliyaviy muammolarini hal etish
maqsadida kreditlar ajratadi, rivojlanayotgan mamlakatlarning ko’p tomonlama
to’lovlari tizimini va tashqi qarzlarini nazorat qiladi.
Qat’iy valyuta kurslari amal qilgan davrda XVFning asosiy faoliyati valyuta
nisbatlarini ushlab turish, valyuta kurslariga asossiz ravishda ta’sir ko’rsatishning
oldini olishga qaratilgan edi. Suzib yuruvchi, erkin valyuta kurslariga o’tilishi bilan bu
faoliyat yo’nalishi o’zgarib, 1978 yili XVFning Nizomi qayta ko’rib chiqildi. Unga
ko’ra, valyutani davlatlararo tartiblashning asosi sifatida XVF nazorat funktsiyalarini
kuchaytirish, balanslashtirilmagan xalqaro hisoblashuvlar hamda asossiz kurs
nisbatlariga ta’sir o’tkazish dastaklarini kengaytirish ko’zda tutildi.
XVF mamlakatlarning to’lov balanslarini va tashqi qarzlarni tartibga solish
maqsadida kreditlar ajratadi. Bunda qarz oluvchi mamlakat o’zining iqtisodiy
siyosatida XVFning tavsiyasiga binoan o’zgartirishlar kiritishi talab etiladi. 1 yildan 3
yilgacha bo’lgan muddatdagi moliyaviy-iqtisodiy barqarorlashtirish dasturi
ko’rinishidagi bunday o’zgarishlar fond bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi va
bunga mamlakatning to’lovga layoqatligi to’g’risidagi o’ziga xos xalqaro guvohnoma
sifatida qaraladi.
1970 yildan boshlab XVF xalqaro to’lov va zaxira vositalari –