Kimyoviy muvozanat - bu boshlang'ich materiallar va mahsulotlar miqdori vaqt o'tishi bilan o'zgarmaydigan kimyoviy tizimning holati hisoblanadi

|
Kimyoviy muvozanat - bu boshlang'ich materiallar va mahsulotlar miqdori vaqt o'tishi bilan o'zgarmaydigan kimyoviy tizimning holati hisoblanadi
|
bet | 2/21 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,82 Mb. | | #236529 |
Bog'liq 2. Kimyoviy muvozanat. Le-Shatel’e prinsipi. Massalar ta\'siri qoKimyoviy muvozanat - bu boshlang'ich materiallar va mahsulotlar miqdori vaqt o'tishi bilan o'zgarmaydigan kimyoviy tizimning holati hisoblanadi.
Muvozanatning siljishi, Le-Shatelye prinsipi. Texnologik rejimning asosiy parametrlarining gomogen va geterogen tizimlardagi muvozanat holatiga ta'siri termodinamikaning ikkinchi qonunini ifoda etuvchi Le-Chetelier printsipi bilan belgilanadi. Unga ko'ra, muvozanatdan chiqqan tizimda o'zgarishlar, tizimni muvozanatdan chiqaradigan ta'sirlarni kuchsizlantirishga yo’naltirilgan bo'ladi. Muvozanat o'zgarishiga haroratni, reaktivlar va reaktsiya mahsulotlarining nisbatlarini o'zgartirish orqali erishish mumkin. Kimyoviy muvozanat faqat o'zgarmas sharoitda saqlanib turadi. Reaksiyaga kirishuvchi moddalarning konsentrasiyasi, haroratsi yoki bosimi o'zgarsa, muvozanat buziladi va reaksiyada katnashuvchi hamma moddalarning muvozanat vaqtidagi konsentrasiyasi o'zgaradi.
Sharoit o'zgarishi bilan reaksiyaga kirishuvchi moddalarning muvozanat konsentrasiyasining o'zgarishi muvozanatni siljishi deyiladi. muvozanatni siljishi 1884 yilda ta'riflangan umumiy qoidaga – Le-Shatelye prinsipiga buysunadi. Le-Shatelye prinsipi quyidagicha ta'riflanadi: kimyoviy muvozanat holatida to'rgan sistemada tashqi sharoitlardan biri (masalan: harorat, bosim yoki konsentrasiya) o'zgartirilsa, muvozanat tashqi ta'sirni kamaytiradigan reaksiya tomoniga siljiydi.
Konsentrasiya o'zgarishining ta'siri. Reaksiyaga kirishuvchi moddalardan birining konsentrasiyasi ortganda, muvozanat shu modda konsentrasiyasining kamayishiga olib keladigan reaksiya tomonga siljiydi. Aksincha, reaksiyada qatnashuvchi moddalardan birining konsentrasiyasi kamayganda, muvozanat shu modda hosil bo'ladigan reaksiya tomonga siljiydi. Buni ushbu reaksiya misolida ko'rib chiqamiz:
CO + H2O(bug’) = CO2 + H2
Agar CO yoki H2O ning konsentrasiyasi oshirilsa, muvozanat o'ngga siljiydi. CO2 yoki H2 konsentrasiyasi oshirilsa, muvozanat chapga siljiydi. CO yoki H2O ning konsentrasiyasi kamaytirilganda ham muvozanat chapga siljiydi.
Haroratning ta'siri. Le-Shatelye prinsipiga muvofiq, harorat ko'tarilganda muvozanat endotermik reaksiya (ya'ni issiqlik yutilishi bilan boradigan reaksiya) tomonga siljiydi. Harorat pasaytirilsa, muvozanat ekzatermik reaksiya (ya'ni issiqlik chiqarishi bilan boradigan reaksiya) tomonga siljiydi. Masalan:
Bu reaksiyada harorat oshirilsa, muvozanat o'ng tomon, ya'ni NO ni hosil bo'lish reaksiyasi tomoniga siljiydi. Aksincha, haroratni pasaytirilsa, muvozanat chap tomon, ya'ni NO ni parchalanish reaksiyasi tomoniga siljiydi.
Endotermik reaksiyalar uchun (∆Q < 0) muvozanat konstantasi Kp ning qiymati haroratning oshishi bilan ortadi, ekzotermik reaktsiyalar uchun esa kamayadi((∆Q > 0) (1 -rasm).
1 -rasm. Qaytar reaktsiyalar uchun muvozanat konstantasining haroratga bog'liqligi.
Reaksiya(5) uchun tenglamadan, endo- va ekzotermik reaktsiyalar uchun muvozanat konversiya darajasi X* ning T ga bog'liqligi quyidagi shaklga ega (2-rasm).
2 -rasm. Qaytar reaktsiyalar uchun muvozanat konversiy darajasi X* ning haroratga bog'liqligi
Kp(T) ni X*(T)ga bog’liqligini va to'g'ri va teskari reaktsiyalarning konstantasi K1 va K2, har xil va ikki xil haroratda bog'liqligini bilgan holda va muvozanatning kinetik talqinini
ishlatib, turli X, T da va vaqtlarda jarayonning kinetik tavsifini tiklash mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kimyoviy muvozanat - bu boshlang'ich materiallar va mahsulotlar miqdori vaqt o'tishi bilan o'zgarmaydigan kimyoviy tizimning holati hisoblanadi
|