Ызбекистон республикаси олий ва ырта махсус таълим вазирлиги - bet 34

xchy0
bo’ladigan R2 fazoning nuqtalari kiradi. Lekin chy0, yR. Shuning uchun
A{(x,y)R2: sinx0, y<}
AR2 bo’lganidan m(A)c.
Ikkinchi tomondan
B{(x,y)R2: x0, y<}
to’plam A to’plam ichida joylashgan, ya’ni VA.
Endi m(B)s ekanligini qayd qilsak va VA munosabatni e’tiborga olsak.
sm(V)m(A)
Nihoyat m(A)s va m(A)s tengsizlikdan m(A)s kelib chiqadi, ya’ni masala shartidagi to’plam quvvati kontinuumga teng.
1.11.-masala. [0,1] va [0,1] to’plam elementlari orasida o’zaro bir qiymatli moslik o’rnating.
Yechish. A va B to’plam elementlari orasida o’zaro bir qiymatli moslikni quyidagicha o’rnatish mumkin.
Faraz qilaylik
Endi
deb belgilaylik.
B1 va C1 to’plamlar sanoqli. Shuning uchun uning elementlari orasida o’zaro bir qiymatli moslikni nomerlash qoidasi bo’yicha o’rnatish mumkin.
A/C1=B/A1
bo’lgani uchun bu to’plam elementlari orasida o’zaro bir qiymatli moslikni «o’zini-o’ziga» qoidasi bilan o’rnatish mumkin.
Bu esa A va B to’plam elementlari orasida o’zaro bir qiymatli moslik o’rnatish mumkin ekanligini ko’rsatadi.
Amaliy mashg’ulot uchun zaruriy adabiyotlar:
1. Sarimsoqov T.A. «Xakikiy uzgaruvchili funktsiyalar nazariyasi» T- 1982 y. 1-bob, 9-44 bet.
2.Ochan Yu.S. Sbornik zadacha po matimaticheskomu analizu, M 1981,4-16 bet.
III. Mustaqil topshiriq
1-Topshiriq To’plamlar quvvatini solishtirish.
2 - topshiriq. Quyidagi masalalarni eching
1. (A\B)\C=(A\C)\(B\S) ni isbotlang.
2. ni isbotlang.
3. (0,1) va (0,∞) To’plamlar orasida o’zaro bir qiymatli moslik o’rnating.
4. Sanoqli to’plamlar birlashmasining tasviri shu to’plamlar birlashmasining tengligini ko’rsating.
5. Monoton funktsiyaning uzilish nuqtalar to’plami ko’pi bilan sanoqli ekanligini isbotlang.
6. dagi uzluksiz funktsiyalar to’plami kontinuum quvvat ekanligini isbotlang.
7. dagi monoton funktsiyalar to’plamini aniqlang.
8. Son o’qidagi barcha simmetrik, intervallar va yarim ochiq intervalar, yarim xalqa ekanligini isbotlang.
9. A{x(t)C[0,1]: x >0} to’plam quvvati qanday bo’ladi?
10. Faraz qilaylik A to’g’ri chiziqda sanoqli to’plam bo’lsin. Bu A to’plamni miqdorga (R) siljishdan hosil bo’lgan A bilan kesishmaydigan qilib siljitish mumkinmi?
11. A to’plam o’zi bilan ustma-ust tushmaydigan qism to’plamga ekvivalent bo’lgandagina cheksiz to’plam bo’lishini isbotlang.
12. [a,b] kesmada berilgan va bu kesmaning hech bo’lmasa bitta nuqtasida uzilishga ega bo’lgan funktsiyalar to’plamining quvvati qanday bo’ladi?
13. Hamma monoton funktsiyalar to’plamining quvvati qanday topiladi?
14. Faraz qilaylik [a,b] kesmada berilgan x(t) funktsiyalar har bir to (to[a,b]) nuqtada lokal minimumga ega bo’lsin.
Bunday x(t) funktsiyalar [a,b] da har xil qiymatlarni soni sanoqlidan ortiq bo’lmasligi isbotlansin.
15. [0,1] va [0,1]g’Q to’plam elementlari orasida o’zaro bir qiymatli moslik o’rnatilsin. Bunda+ratsional sonlar to’plami.
16. [-1,1] kesmadagi ratsional nuqtalar to’plami A va V{(x,y)R2, x2y21} bo’lsa, u holda DAxV to’plam quvvati qanday bo’ladi?
IV. Mavzu bo’yicha yakukniy mashg’ulot
1) To’plamlar sannoqli va sonnoqsiz turlarga ajratiladi. Bu to’plamlar uchun quvvat tushunchalari kiritilib, ularning muhim xossalari biri berilgan to’plamdan quvvati undan katta bo’lgan to’plam tuziladi.
2) To’plamda qo’shish (birlashma), ayirish va ko’paytirish (kesishma) amallari bajarilsa, bunday to’plam xalqa deyiladi. Birlik elementga ega bo’lgan xalqa algebra deyiladi.
3) Biror o’lchovli to’plam to’ldiruvchisi yana o’lchovli to’plamdir. O’lchovli to’plamlar sistemasi algebradan iborat.
I-modul bo’yicha nazorat savollari :
1. Qism to’plam deb nimaga aytiladi ?
2. To’plam ustida qanday amal bajariladi ?
3. Eyler – Venn diogrammasini tushintiring.
4. S’yurektiv akslantirish nima ? Misol keltiring.
5. In’ektiv akslantirish nima? Misol keltiring.
6. Biektiv akslantirish nima ? Misol keltiring.
7. Teskarilanuvchan akslantirishni mavjudlik shartini ayting.
8. Toq va juft sonlar to’plamini solishtiring.
9. Ratsional sonlar sanoqlimi? To’plamlarga misol keltiring.
10. Sanoqli va sannoqsiz to’plamga misol keltiring.
11. Kontiniuum quvvatili to’plam deb nimaga aytiladi?
12. Binar munosabat nima? Misol keltiring.
13. Refleksiv, simmetrik, tranzitiv munosabatlarga misollar keltiring.
14. Tartib, ekvivalentlik munosabatni tushintiring.
15. Atirefleksivlik, simmetrikmas, tranzitivmas munosabatlarni misollar bilan tushintiring.
16. Xalqa nima? Misol keltiring.
17. Algebra nima? Misol keltiring.
18. Yarim xalqa nima? Misol keltiring.
19. Goomomorfizm moslikni tushintiring. Misol keltiring.
20. Izomorfizm moslikni tushintiring. Misol keltiring.
21. Dekart ko’paytma nima? Misol keltiring.
22. Dekart ko’paytma xossalarini ayting.
Tavsiya etilayotgan adabiyotlar:
1. Sarimsoqov T.A. Xaqiqiy o’zgaruvchining funktsiyalar nazariyasi , T.1991
2. Kolmogorov A.N., Fomin S.V. Elemento’ teoriya funktsiy i funktsiionalnogo analiza, M. 1980
3. Ochan Yu.S. Sbornik zadacha po matematicheskiy analiza, M .1981
4. Natanson I.P. Teorya funktsiy vehestvennoy peremenoy, M. 1974
II-modul
Mavzu: To’plam o’lchovi.
Ajratilgan vaqt 8 soat maruza, 8 soat amaliy mashg’ulot
Asosiy savollar
To’plam o’lchovi.
O’lchovni Lebeg ma’nosida davom ettirish..
Maruzaga oid tayanch tushuncha va iboralar:
Tashqi o’lchov, to’plam o’lchovi, Kantor to’plamlari, Luzin teoremasi, halqa, Algebra, to’plamning additiv funktsiyasi, minimal halqa, to’ldiruvchi.
Mavzuga oid muammolar:
1. O’lchovli va o’lchovsiz to’plamlar
2. O’lchovni davom ettirish
1 - savol bo’yicha dars maqsadi:
1. Talabalarda to’plamning o’lchov tushunchasini xosil qilish.
Identiv o’quv maqsadi:
1. To’plam o’lchovini Lebeg ma’nosida tushintira oladi.
2. O’lchovli to’plamlar xossalarini izoxlay oladi.
1-asosiy savol bayoni
E chegaralangan to’plam va [ a,b ] shu to’plamni o’z ichiga olgan eng kichik segment bo’lsin. Faraz qilaylik soni chekli yoki sannoqli oraliqlar sistemasi bo’lib, E ning har bir x nuqtasi oraliqlarning birortasida joylashgan bo’lsin.
bilan oraliqning uzunligini belgilaymiz. Bunday oraliqlar sistemasini cheksiz ko’p usullar bilan tuzish mumkin. Uholda > 0 chunki oraliqning uzunligi. Demak, yig’indilar sistemasi qo’yidan chegaralangan va shuning uchun u aniq qo’yi chegaraga ega.
1-ta’rif. yig’indilar sistemasining Aniq qo’yi chegarasining to’plamning tashqi o’lchovi deyiladi va uni (E) bilan belgilanadi, ya’ni
(E)=inf
Izohlar. a) > 0 bo’lganligi uchun 0 bo’ladi.
v) (E) v-a tengsizlik o’rinli: haqiqatdan har qanday E>0 uchun
E (a- ,b+ )
Bundan (E) < b-a +2
Bu erda ixtiyoriy bo’lganligi uchun
(E ) b-a
Ushbu (E ) = b-a- (SE)
Son E to’plamning ichki o’lchovi deyiladi. (E) 0 chunki SE S[ a,b ]
va o’z navbatida (E) a-b
Tashqi va ichki o’lchovning bir necha xossalarini ko’rib o’tamiz.
1-teorema. E to’plamning tashqi o’lchovi uning ichki o’lchovidan kichik emas, ya’ni
E E
2-teorema. Agar A va B to’plamlar uchun A B bo’lsa, u holda
(A) (V), (A) (V)
3-teorema. Agar chegaralangan Eto’plam chekli yoki soni sannoqli …. to’plamlarning yig’indisidan iborat, ya’ni E= bo’lsa ,u holda
(E) ( )
4-teorema. Agar chegaralangan E to’plam uchun
E= , = k n
bo’lsa, u holda
(E) ( )
2-ta’rif. (A. Lebeg) E to’plamning tashqi o’lchovi uning ichki o’lchoviga teng bo’lsa
u holda E o’lchovli to’plam deyiladi va uning o’lchovini (E) bilan belgilanadi, ya’ni
(E)= (E)= (E)
5-teorema. Agar E to’plam o’lchovli bo’lsa , u holda SE ham o’lchovli to’plam bo’ladi,
6-teorema. (A. Lebeg) E to’plamning o’lchovli bo’lishi uchun
E=(G )G’ (1)
ko’rinishida yozish mumkinligi zarur va kifoyadir.
Bu tenglikning o’ng tomonidagi G , va to’plamlar ixtiyoriy berilgan songa muvofiq qo’yidagicha tuzilgan: G o’zaro kesishmaydigan soni chekli oraliqLar sistemasining yig’indisidan iborat. va ning har biri tashqi o’lchovi sondan kichik bo’lgan to’plamlar. (1) tenglik bajarilganda qo’yidagi munosabat ham o’rinli bo’ladi.
- <
O’lchovlar to’plamlari haqidagi teoremalar.
1-teorema. Agar o’lchovli to’plamlar bo’lsa, ularning yig’indisi ham o’lchovli to’plam bo’ladi; yig’indining hadlari o’zaro kesishmaydigan to’plamlardan iborat bo’lsa, yig’indining o’lchovi hadlar o’lchovlarining yig’indisiga teng bo’ladi.
2-teorema. O’lchovli to’plamlarning ayirmasi ham o’lchovli to’plamdir: agar bo’lsa, u holda
bo’ladi.(Isboti[3] ga qarang)
3-teorema. Agar [a,b] segmentda joylashgan o’lchovli to’plamlar ketma-ketligi berilgan bo’lsa, u holda ularning yig’indisi bo’lmish to’plam o’lchovli bo’ladi.
Bundan tashqari agar bo’lsa , u holda
Bu tenglik o’lchovning to’la additivlik yoki G additivlik xossasi deyiladi.
4-teorema. Har qanday sannoqli E to’plam o’lchovli va uning o’lchovi nolga teng.(Isboti [3] ga qarang.)
5-teorema. [a,b] segmentda joylashgan ,soni chekli yoki sannoqli o’lchovli to’plamlarning ko’paytmasi o’lchovli to’plamdir. (Isboti [3] ga qarang.)
6-teorema. Agar [a,b] segmentda joylashgan o’lchovli to’plamlar ketma-ketligi berilgan bo’lsa, u holda tenglik o’rinli bo’ladi.(Isbot [3] ga qarang)
4-teoremaga izoh. Shuni ham aytib o’tish kerakki 4-teoremaning teskarisi doimo to’g’ri bo’lmaydi, ya’ni to’plamning o’lchovi nolga teng bo’lsa , bu to’plamning sannoqli bo’lishi shart emas.
Buning to’g’riligini ko’rsatish uchun misol sifatida Kantorning to’plamini olamiz.
Ma’lumki Kantorning to’plami to’plamning [0,1] segmentgacha to’ldiruvchisi va
+….=
Demak, 2-teoremaga asosan
sannoqsiz to’plam . Sannoqsiz to’plamning o’lchovi ham nolga teng.
7-teorema. Agar [a,b] segmentda joylashgan o’lchovli to’plamlar ketma-ketligi berilgan bo’lsa, u holda
8-teorema. (N. Luzin) Agar E to’plam bo’lib, uning o’lchovi musbat bo’lsa, u holda istalgancha kichik uchun shunday mukammal R E to’plam topish mumkinki,
bu to’plam uchun ushbu tengsizlik bajariladi.
Muxokama uchun savollar:
1.1. To’plamning tashqi va ichki o’lchovi nimalardan iborat?
1.2. Tashqi va ichki o’lchov qanday xossalarga ega?
1.3. O’lchovli to’plamlar qanday xossalarga ega?
1.4. Kantor to’plam qanday tuziladi?
2- savol bo’yicha dars maqsadi:
1. To’plamning o’lchov tushinchasini umumlashtirish.
Identiv o’quv maqsadi:
1. To’plamlar xalqasini tushintira oladi va xossalarini izohlaydi.
2. O’lchovning Lebeg ma’nosidagi davomini izohlay oladi.
2-asosiy savolning bayoni .
To’plamlar sistemasida aniqlangan haqiqiy funktsiya to’plam funktsiyasi deyiladi.
Quyida biz ba’zi bir xossalarga ega bo’lgan to’plamlar sistemasini qaraymiz.
1-ta’rif. Agar N sistemaning istalgan ikkita A va B elementi uchun
va munosabatlar o’rinli bo’lsa, u holda N sistema to’plamlar xalqasi deyiladi.
2-ta’rif. Agar N sistemaning biror E elimenti vash u sistemaning istalgan A elementi uchun tenglik o’rinli bo’lsa, u holda E element N sistemaning birlik elementi deyiladi.
3-ta’rif. Birlik elementga ega bo’lgan N xalqa to’plamlar algebrasi (qisqacha algebra) deyiladi.
Quyidagi teorema xalqa ta’rifidan kelib chiqadi.
1-teorema. Istalgan sondagi xalqalar sistemasining ko’paytmasi ham xalqadir.
2-teorema. Har qanday N to’plamlar sistemasi uchun shu sistemani o’z ichiga olgan yagona minimal xalqa mavjud.
4-ta’rif. N to’plamlar sistemasi uchun va har qanday va uchun bo’lib, shu sistemaning A va elementlari munosabatni
qanoatlantirganda N sistemadan o’zaro kesishmaydigan soni chekli elementlar topilsaki, ular uchun tenglik o’rinli bo’lsa, u holda N sistema yarim xalqa deyiladi.
3-teorema. N yarim xalqAni o’z ichiga olgan G’ minimal xalqaning har bir A elementi N yarim xalqadan olingan soni chekli o’zaro kesishmaydigan to’plamlarning yig’indisidan iborat, ya’ni har bir Ushbu ko’rinishga ega:
5-ta’rif. Agar N to’plamlar xalqasida , nq1,2,3,…. Munosabatdan munosabat kelib chiqSA, bunday xalqa xalqa deyiladi.
Birlik elementga ega bo’lgan xalqa algebra deyiladi.
6-ta’rif. Agar N to’plamlar xalqasida munosabatdan munosabat kelib chiqsa, bunday xalqa xalqa deyiladi.
4-teorema. Har qanday ikki A va B to’plam uchun quyidagi ayniyatlar o’rinli:
1.
2.
3.
4.
5.
5-teorema. Har qanday hamda to’plamlar uchun ushbu
1.
2.
Bu ma’ruzada σm yarim xalkada aniklangan σ additiv m ulchovni Lebeg ma’nosida davom ‘nnbhbi masalasi bilan shugillanamiz.Bunda σm yarim xalkada birlik element bulgan xol bilan chegaralanamiz.
Shunday kilib σmyarim xalkada aniklangan σ additiv m ulchov berilgan bulsin.Bu yarim xalkadagi E birlik elementning barcha kismi (elementlardan) tuplamlardan tuzulgan sistemani M orkali belgilaymiz.Ma’lumki M sistema σ algebrani
Muxokama uchun savollar.
To’plam halqasi deb nimaga aytiladi?
To’plam algebrasi deb nimaga aytiladi?
Yarim halqa nima?
O’lchov yarim halqasidan halqagacha davom ettirishni izoxlang?
O’lchovning Lebeg ma’nosida davom ettirish nimalardan iborat?
|