“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN Pdf ko'rish
|
bet | 190/194 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 5,34 Mb. | | #121843 |
Bog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
191
Xususan, iqtisodiy funktsiya iqtisodiy sohaga, siyosiy funktsiya siyosiy sohaga,
tarbiyaviy funktsiya ma'naviy sohaga huquqiy ta'sir ko'rsatadi.
Realistik huquq maktabi (R. Iyering, S. Muromsev va boshqalar). Ushbu yo'nalish
vakillari. huquqning bosqichma-bosqich rivojlanishi haqidagi tarixiy g'oyalarga zid
ravishda, huquq tashqi omillar ta'sirida vujudga keladi va rivojlanadi, deb hisoblaydi.
Huquqshunos Rudolf Iering “Rim huquqining ruhi”, “Huquq uchun kurash”,
“Huquqdagi maqsad” kabi asarlarida bu nazariyaning mohiyatini tushuntirib berdi.
Iyeringning fikricha, huquq himoyalangan davlat manfaatlaridir. U shaxs manfaatlarini
kafolatlaydi, odamlarning turli ehtiyojlarini qondirishga yordam beradi. Qonunning
vazifasi huquqlarning amalga oshirilishini kafolatlashdan iborat. Huquq mohiyatining
zamirida xalqlar, davlat hokimiyati, shaxslarning qonunbuzarlikka qarshi kurashi
yotadi. Shu munosabat bilan Iyering huquq tarixidagi barcha buyuk yutuqlar -
quldorlik, krepostnoylik, yerga egalik qilish erkinligi, hunarmandchilik erkinligi, diniy
e'tiqod erkinligi va hokazolarning barham topishi - bularning barchasiga shafqatsiz,
ko'pincha shafqatsizlarcha erishish kerakligini ta'kidladi. ko'p asrlik kurashlar, bunday
hollarda qonun U yo'l doimo huquqlar qoldiqlari bilan belgilanadi, deb ta'kidladi.
Uning e'tirofiga ko'ra, mutlaq adolatli huquq yo'q va bo'lishi ham mumkin emas,
huquqning qiymati uning asosida yotgan maqsadni amalga oshirishdir. Manfaatlar
kurashi asosida dunyoga kelgan huquq jamiyat hayotida adolat tamoyiliga amal qilish
sharti bilan ayrim shaxslarning irodasini boshqalarning manfaatlariga bo‘ysundiruvchi
kuch sifatida namoyon bo‘ladi. majburiyatdir, chunki huquqni himoya qilish, ya'ni
uning buzilishiga qarshi harakat qilish nafaqat o'ziga, balki butun jamiyat va davlat
oldidagi majburiyatdir: har bir shaxs huquqni himoya qilganda, birinchi navbatda, u
uning sub'ektiv huquqiga asoslanadi. ob'ektiv qonun normani himoya qiladi, deb
hisoblaydi.
Psixologik huquq kutubxonasi (Petrajitskiy, Ross, Reysner, Dugy, Merrill). Bu
nazariya XX-asr boshlarida keng tarqaldi. Bu nazariya vakillarining fikricha, kishilar
ruhiyati jamiyat, axloq, huquq va davlat taraqqiyotini belgilovchi omil bo`lsa, real
huquqlar – kishilarning o`z huquq va majburiyatlari haqidagi aqliy tajribalaridir.
Xulosa:
Huquqni tushunishda normativlik nazariyasi (G. Kelzen, R. Shtammler, P.
Novgorodsev (XX asr)). Bir qarashda bu yo‘nalish huquq va uning ijtimoiy hayotdagi
ahamiyati haqidagi turli qarashlarni o‘zida mujassam etgandek tuyuladi. Biroq, diqqat
bilan qaralsa, ularda ma'lum bir birlik paydo bo'ladi. Normativlikning nazariy qoidalari
R. Shtammlerning «Iqtisodiyot va huquq» kitobida bayon etilgan. U o'z qarashlarida
huquqning asosiy maqsadini ijtimoiy hayotni tashqi tartibga solish, ya'ni shaxslarning
ehtiyojlarini qondirish deb belgilaydi. U jamiyatda o'zaro ta'sir qiluvchi shaxslarning
birgalikdagi harakatlarini ijtimoiy masala yoki iqtisodiyot deb ataydi. Shtammler
huquq va iqtisodiyot o'rtasidagi munosabatni belgilab, huquqni ijtimoiy hayot shaklini
|
| |