-MAVZU. Tarmoq operatsion tizimlari. Zamonaviy operatsion

14-MAVZU. Tarmoq operatsion tizimlari. Zamonaviy operatsion
tizimlar
Reja:
1.
Tarmoq operatsion tizimining strukturasi
2.
Birinchi tarmoq OT lari
3.
Bir rangli tarmoq operatsion tizimi va ajratilgan serverli operatsion tizim
Tarmoq operatsion tizimining strukturasi
Tarmoq operatsion tizimi har qanday hisoblash tarmog‘ining asosini tashkil
etadi. Tarmoqdagi har bir kompyuter ma’lum bir darajada avtonom hisoblanadi,
shuning uchun tarmoq operatsion tizimi ostida keng ma’noda ma’lumotlar
almashish maqsadida о‘zaro aloqa qiluvchi va resurslarni bitta qoida protokollar
asosida taqsimlab beruvchi alohida kompyuterlar operatsion tizimlarining
yig‘indisi tushuniladi. Tor ma’noda Tarmoq operatsion tizimi – bu alohida
kompyuterning unga tarmoqda ishlashni ta’minlab beruvchi operatsion tizimidir.
Server qismi Kliyent qismi
Alohida mashinaning tarmoq operatsion tizimida bir qancha qismlarni
ajratish mumkin:
Lokal resurslarni boshqarish
vositalari (lokal OT)
Shaxsiy
resurslarni umum
foydalanishga
berish
Masofadagi resurs
va xizmatlarga
murojaat
sо‘rovno-malari
vositalari
Kommunikatsiya (bog‘lanish)
vositalari
=-77-=
Kompyuterning lokal resurslarini boshqarish vositalari: jarayonlar о‘rtasidagi
operativ xotirani taqsimlash funksiyalari, jarayonlarni rejalashtirish va
dispetcherizatsiyalash, multiprotsessor mashinalarida protsessorlarni boshqarish,
periferiya qurilmalarini boshqarish va lokal operatsion tizimi resurslarini
boshqarishning boshqa funksiyalari.
Shaxsiy resurslar va hizmatlarni umumiy foydalanishga taqdim etish vositalari -
operatsion tizimning server qismi (server). Bu vositalar fayllar va yozuvlarni
birgalikda ishlashida kerak bо‘ladigan himoyasini, tarmoq resurslari ismlarini
ma’lumotnomasini olib borishni, shaxsiy fayl tizimi va ma’lumotlar bazasiga
masofadan ruhsat berish sо‘rovlarini qayta ishlashni, masofadagi
foydalanuvchilarni о‘zining periferiya qurilmalariga sо‘rovlari navbatini
boshqarishni ta’minlaydi.
Masofadagi resurs va hizmatlarga bо‘lgan ruxsat sо‘rovlari vositasi va ularni
ishlatish – OT ning kliyent qismidir(redaktor). Bu qism aniqlanishni va
ilovalardan va foydalanuvchilardan sо‘rovlar tarmog‘idagi uzoqlashtirilgan
resurslarga qayta yо‘naltirishni bajaradi, shu bilan birga sо‘rov lokal formadagi
ilovalardan tushadi, lekin tarmoqqa server talablariga tо‘g‘ri keladigan boshqa
formada uzatiladi.Kliyent qism yana server javoblarini qabul qilish va ularni
lokal formatga о‘tkazishni ham amalga oshiradi, shuning uchun ilovada lokal va
uzoqlashgan sо‘rovlarni bajarishni farqi yо‘q.
OT ning kommunikatsion vositalari yordamida tarmoqda ma’lumot
almashinishi rо‘y beradi. Bu qism ma’lumotlarni adresatsiyasi va
buferizatsiyasini, tarmoqda ma’lumot uzatish marshrutini tanlash, uzatish
ishonchliligi kabilarni ta’minlaydi, ya’ni ma’lumotlarni о‘tkazib qо‘yish vositasi
hisoblanadi.
Biror konkret kompyuterga qо‘yilgan funksiyaga qarab uning operatsion
tizimida yo kliyent qismi yo server qismi yо‘q bо‘lishi mumkin. 10.2 – rasmda
tarmoq komponentlarini о‘zaro aloqasi kо‘rsatilgan. Bu yerda kompyuter 1 “sof”
kliyent vazifasini, kompyuter 2 esa “sof” server vazifasini bajaradi, mos ravishda
birinchi mashinada server qismi ikkinchi mashinada kliyent qismi yо‘qdir.
=-78-=
Rasmda kliyent qismining redirektor komponentasi alohida kо‘rsatilgan. Xuddi
shu redirektor ilovalardan kelayotgan hamma sо‘rovlarni ushlab oladi va ularni
tahlil qiladi. Agar berilgan kompyuter resursiga sо‘rov jо‘natilgan bо‘lsa, unda u
lokal OT ning taaluqli ost tizimiga qayta adreslanadi, agarda bu sо‘rov
uzoqlashtirilgan resursga bо‘lsa, unda u tarmoqqa qayta yо‘naltiriladi.
Bunda kliyent qism lokal formadan tarmoq formatiga о‘tuvchi sо‘rov yaratadi
va uni kо‘rsatilgan serverga ma’lumotlar yetkazilishiga javob beruvchi transport
ost tizimiga beradi. Komyuter 2 OTning server qismi sо‘rovni qabul qiladi,
qayta kо‘radi va uni о‘zining lokal OT sini bajarish uchun berib yuboradi.
Natija olingandan keyin, server transport ost tizimiga murojaat qiladi va sо‘rov
bergan kliyentga javobni yuboradi. Kliyent qism natijani kerakli formatga о‘tkazadi
va uni sо‘rov jо‘natgan dasturga qayta adreslaydi.
Birinchi tarmoq OT lari hozirgi lokal OTlarning yig‘indisidan va
uning о‘rnatilgan tarmoq qobig‘idan iborat bо‘lgan. OT ga asosiy tarmoq
funksiyalarini bajaruvchi tarmoq qobig‘i uchun kerak bо‘ladigan minimum
tarmoq funksiyalari о‘rnatilgan. Bunday yondashishga misol bо‘lib har bir
kompyuterda MS DOS operatsion tizimining ishlatilishini olish mumkin
(uchinchi versiyasidan boshlab unda fayllarga qо‘shma ruxsatni ta’minlaydigan
fayllarini va yozuvlarni qulflash kabi о‘rnatilgan funksiyalari paydo bо‘ldi).
Lokal OT ustidan tarmoq qobig‘i kо‘rinishida tarmoq OTlarini qurish prinsiplari
zamonaviy OTlarda ishlatiladi, bularga, masalan, LANtastic yoki Personal Ware
kiritish mumkin.
Biroq boshdanoq tarmoqda ishlash uchun mо‘ljallangan operatsion
tizimlarni ishlab chiqish yо‘li ancha effektli kо‘rinadi. Bunday OT larning tarmoq
funksiyalari ularning asosiy tizim modullari ichiga chuqur о‘rnatilgan bо‘ladi, bu
esa ularning logik mukammalligi, oson ishlatilishi va modifikatsiyasi, shuningdek
yuqori unumdorligini ta’minlaydi. Bunday OT ga misol qilib Microsoft firmasining
Windows NT tizimi hisoblanadi, bu tizim о‘rnatilgan tarmoq vositalari hisobiga
ma’lumotlarni ishlab chiqarilishi va havfsizligini shu firmani о‘zidan chiqqan
=-79-=
(IBM firmasi bilan birga) LAN Manager OT taqqoslaganda ancha yuqori
kо‘rsatkichlarini ta’minlaydi.
Bir rangli tarmoq operatsion tizimi va ajratilgan serverli operatsion tizim
Tarmoq kompterlari о‘rtasida funksiyalarni qanday bо‘linganligiga qarab, tarmoq
OT va shu bilan tarmoqlarning о‘zi ham ikkita sinfga bо‘linadi: bir rangli va
ikki rangli. Oxirgisini kо‘proq ajratilgan serverli tarmoqlar deb atashadi.
Agar kompyuter о‘zining resurslarini tarmoqdagi boshqa foydalanuvchilarga
taqdim qilsa, unda u server rolini о‘ynaydi. Bunda boshqa mashina resurslariga
murojaat qiluvchi kompyuter kliyent hisoblanadi.
- Ajratilgan server
– fayl- server
– print-server
– faks-server
– masofadagi server
kliyent funksiyasini, yo server funksiyasini, yoki ikkalasining ham
funksiyasini bajarishi mumkin. Agar biror bir server funksiyalarining bajarilishi
kompyuterning asosiy vazifasi bо‘lsa(masalan, fayllarni tarmoqdagi
foydalanuvchilarga umumiy foydalanishga taqdim etish, faksdan umumiy
foydalanshni tashkil qilish yoki tarmoqdagi foydalanuvchilarni о‘zining
dasturlaridan foydalanishga ruxsat berish), unda bu kompyuter ajratilgan server
deb ataladi. Serverning qaysi resursi ajratuvchi ekanligiga qarab, u fayl –server,
faks – server, print – server, ilova server va h.k deb ataladi.
Shubxasiz, ajratilgan serverlarda shunaqa OT ni о‘rnatish maqsadga
muvofiqki, ular u yoki bu server funksiyalarini optimal bajarishga yо‘naltirilgan
bо‘lishi kerak. Shuning uchun ajratilgan serverli tarmoqlarda tarkibiga server
qismlari imkoniyatlari bilan farq qiluvchi bir nechta variantli OTlari kiruvchi
tarmoq operatsion tizimlari ishlatiladi. Masalan, Novell NetWare tarmoq OTi fayl
– server sifatida ishlaydigan serverli variantiga ega, yana har xil lokal OT lar
bilan ishlaydigan ishchi stansiyalar uchun qobig‘inga ega.OT larning boshqa misoli
sifatida, tarmoqni ajratilgan serverli qurishga mо‘ljallangan OT Windows NT
=-80-=
hisoblanadi. NetWare dan farqli о‘laroq Windows NT ning ikkala varianti,
Windows NT Server(ajratilgan server uchun) va WindowsNT Workstation(ishchi
stansiyalar uchun) ham kliyet ham server funksiyalarini qо‘llab quvvatlaydi.
Lekin Windows NT ning serverli varianti
tarmoqdagi boshqa foydalanuvchilarga kompyuteridagi resurslarini kо‘rsatish
uchun kо‘proq imkoniyatlarga ega, chunki u ancha keng funksiyalarni bajarishi
mumkin, katta miqdordagi kliyentlarning bir vaqtda ulanishini qо‘llaydi, ancha keng
himoya vositalariga ham egadir.
Ajratilgan serverni uning asosiy vazifasi bilan bog‘liq bо‘lmagan oddiy
masalarni yechish uchun ishlatiladigan kompyuter sifatida ishlatish mumkin
emas, bu uning server sifatida ishlash unumdorligini kamaytiradi.
Shularni hisobga olgan holda Novell NetWare OT ining server qismida
100 oddiy dasturlarni bajarish imkoniyatlari umuman kо‘zda tutilmagan, ya’ni
kliyent qismi yо‘q, ishchi stansiyalarda esa server komponentlari mavjud emas.
Biroq boshqa tarmoq OTlarda ajratilgan server kliyent qismining ishlashi
bemalol mumkin. Masalan, Windows NT Server boshqaruvi ostida lokal
foydalanuvchining tarmoqdagi boshqa kompyuterning resurslariga sо‘rov tushishi
bilan OT kliyent qismining funksiyalarini bajaradigan oddiy dasturlari yuklanishi
mumkin. Bunda Windows NT Workstation OTi о‘rnatilgan ishchi stansiyalar
ajratilmagan server funksiyalarini bajarishi mumkin.
Eng muhimi shuni tushunish kerakki, ajratilgan serverli tarmoqlarda hamma
kompyuterlar umumiy holda ham server ham kliyent rolini bajara olsa ham, bu
tarmoq funksional simmetrik emas, apparat va dasturiy jihatdan unda ikki turli
kompyuterlardir – biri, yuqori darajada server funksiyalarini bajarishga qaratilgan
va server OTlari ostida ishlaydigan, ikkinchisi esa asosan kliyent funksiyalarini
bajarishga qaratilgan va shunga mos OTlar ostida ishlaydiganlar. Funksional
simmetrik emaslik, qoida bо‘yicha, apparat simmetrik emaslikni keltirib
chiqaradi, bunda ajratilgan serverlar uchun katta operativ va tashqi xotirali
ancha kuchli kompyuterlar ishlatiladi.
=-81-=
Bir rangli tarmoqlarda hamma kompyuterlar bir – birlarining resurlariga
bо‘lgan ruxsat huquqlari tengdir. Har bir foydalanuvchi о‘z hoxishiga kо‘ra
kompyuteridagi biron bir resursni umumiy foydalanishga qо‘yishi mumkin, keyin
boshqa foydalanuvchilar undan foydalanishi mumkin. Bunday tarmoqlarda
hamma kompyuterlarda teng potensialli imkonyatlar yaratadigan bir xil OTlar
о‘rnatiladi. Bir rangli tarmoqlar LANtastic, Personal Ware, Windows for
Workgroup, Windows NT Workstation kabi OTlar bazasida qurilgan bо‘lishi
mumkin. Bir rangli tarmoqlarda shuningdek funksional simmetrik emaslik kelib
chiqishi mumkin: birinchi holda bir foydalanuvchilar boshqalar bilan о‘z resurslarini
bо‘lishishni hoxlamaydi, bunda u kliyent rolinni bajaradi, ikkinchi holda
administrator faqatgina umumiy foydalanishda bо‘lgan resurslarni tashkil
qiladigan funksiyalarni bog‘lab qо‘yadi va bu bilan serverlik vazifasini bajaradi,
uchinchi holda lokal foydalanuvchi о‘zining resurslaridan boshqalar foydalanishiga
qarshi bо‘lmasa va о‘zi boshqa kompyuterga murojaatini istisno qilmasa, unda
bunga о‘rnatiladigan OT ham server ham kliyent qismiga ega bо‘lishi kerak.
Ajratilgan serverli tarmoqlarga qaraganda, bir rangli tarmoqlarda funksional
yо‘naltirishga(kliyentga yoki serverga) bog‘liq holdagi OT lar yо‘q. Hamma
variatsiyalar bir xil variantli OTlar konfiguratsiyasi vositalari bilan amalga
oshiriladi. Bir rangli tarmoqlarni tashkil qilish va ishlatish qulay, biroq ular asosan
uncha katta bо‘lmagan foydalanuvchilar guruhlarini birlashtirishda qо‘llaniladi,
bu foydalanuvchilar saqlanadigan ma’lumotlar hajmiga, uning ruxsat etilmagan
kirishdan va tezligiga kirishdan saqlashga katta shartlar qо‘ymaydi. Bu
xarakteristikalarga oshirilgan shartlar qо‘yilganda eng mosi ikki rangli tarmoqlar
hisoblanadi, bunda server о‘zining resurslari bilan foydalanuvchilarga hizmat
kо‘rsatish masalasini yaxshiroq xal qiladi, chunki uning apparaturasi va tarmoq
operatsion tizimi shu maqsad uchun maxsus ishlangan.
Ishchi guruhlar uchun OT va korxona masshtabidagi tarmoqlar uchun OT
Tarmoq operatsion tizimlari har xil hususiyatlarga nimaga mо‘ljallanganligiga
qarab ega bо‘lishi mumkin:
Bо‘lim tarmog‘i – umumiy masalarni yechadigan uncha katta bо‘lmagan
=-82-=
ishchilar guruhi tomonidan ishlatiladi. Bо‘lim tarmog‘ining asosiy maqsadi ilova,
ma’lumot, lazer printerlari va modemlar kabi lokal resurslarni taqsimlash
hisoblanadi. Bо‘lim tarmoqlari odatda qism tarmoqlarga bо‘linmaydi.
Kampus tarmoqlari – bir nechta bо‘lim tarmoqlarini alohida binoda yoki
korxonaning biror hudidi ichida birlashtiradi. Bu tarmoqlar hali ham lokal
tarmoqlar hisoblanadi, shunday bо‘lsada ular bir necha kilometr kvadratni qoplashi
mumkin. Bunday tarmoqning servisi bо‘lim tarmog‘ining о‘zaro aloqasini,
korxona ma’lumotlar bazasiga ruxsatini, faks – serverga, yuqori tezlikli modem
va printerlarga ruxsatini о‘zida mujassam etadi.
Korxona tarmoqlari(korporativ tarmoqlar) – alohida korxonaning hamma
hududlarining bor kompyuterlarini birlashtiradi. Ular shahar, viloyat va hattoki
butun qit’ani xam qoplashi mumkin. Bunday tarmoqlarda foydalanuvchilarga
boshqa ishchi gruppalar, boshqa bо‘limlar, ostbо‘limlar va korporatsiya shtab –
kvartiralaridagi ma’lumotlar va ilovalarga ruxsat beriladi.
Bо‘lim masshtabidagi tarmoqlarda ishlatiladigan operatsion tizimlarning asosiy
vazifasi bо‘lib ilova, ma’lumotlar, lazer printerlari va hattoki past tezlikli
modemlar kabi resurslarni taqsimlashni yо‘lga qо‘yish hisoblanadi. Odatda bо‘lim
tarmoqlari bir yoki ikkita fayl serveri va 30 tadan kо‘p bо‘lmagan
foydalanuvchilarga ega bо‘ladi. Bо‘lim darajasidagi vazifalarni boshqarish
nisbatan oson.
Administrator vazifasiga yangi foydalanuvchilarni qо‘shish, oddiy
qaytarishlarni yо‘qotish, yangi tugunlarni va dasturiy ta’minotni yangi
versiyalarini о‘rnatish kabilar kiradi. Bо‘lim tarmoqlarining operatsion tizimlari
о‘zlariga о‘xshab yaxshi ishlangan va har xildir. Bunday tarmoq odatda bitta
yoki maksimum ikkita OT ishlatishi mumkin. Kо‘proq bu tarmoq ajratilgan serverli
NetWare 3.x yoki Windows NT, yoki bо‘lmasa bir rangli tarmoq, masalan, Windows
for Workgroups tarmog‘i bо‘lishi mumkin. Bо‘lim tarmoqlarining foydalanuvchilari
va administratorlari kо‘p о‘tmay korxonasidagi boshqa bо‘limlar ma’lumotlariga
ruxsat olish bilan о‘z ishining effektivligini oshirishi mumkinligini tushunishadi.
Agar savdo – sotiq bilan shug‘ullanuvchi xodim konkret mahsulotning
=-83-=
xarakteristikalariga ruxsatni olsa va ularni о‘zining prezentatsiyasiga qо‘shsa,
unda bu ma’lumot ancha yangi bо‘ladi va xaridorlarga katta ta’sir о‘tkazadi.
Agar marketing bо‘limi muhandislar bо‘limi tomonidan endigina ishlanayotgan
mahsulot xarakteristikasiga ruxsatga ega bо‘lsa, unda u ishlab chiqarish tugashi bilan
marketing materiallarini tezda tayyorlashi mumkin.
Demak, tarmoq evolyusiyasining keyingi qadami bо‘lib bо‘limlarning bir
nechta lokal tarmoqlarni binolar yoki binolar guruhlariga birlashtirish
hisoblanadi. Bunday tarmoqlar kampus tarmoqlari deyiladi. Kampus tarmoqlari
bir necha kilometrgacha chо‘zilishi mumkin, lekin bunda global tutashtirish shart
emas.
Kampus tarmog‘ida ishlayotgan operatsion tizim, bir bо‘lim xodimlari
uchun boshqa bо‘lim fayl va resurslariga ruxsatini ta’minlab berishi kerak. Kampus
tarmog‘i OTlari tomonidan kо‘rsatilayotgan hizmatlar fayl va
printerlarni oddiy ajratish bilan chegaralanib qolmaydi, balki faks –server va
yuqori tezlikli modem serverlari kabilarga bо‘lgan ruxsatni ta’minlab beradi.
Berilgan sinf operatsion tizimi tomonidan berilayotgan muhim servisi bо‘lib
korporativ ma’lumotlar bazasiga ruxsat hisoblanadi. Huddi shu kampus tarmoqlari
darajasida integratsiya muammolari boshlanadi. Umumiy holda, bо‘limlar о‘zlari
uchun kompyuter turlari, tarmoq qurilmalari va tarmoq operatsion tizimlarini
tanlab olishgan. Masalan, muhandislik bо‘limi UNIX operatsion tizimini va Ethernet
tarmoq uskunalarini ishlatishi mumkin, savdo – sotiq bо‘limi DOS/Novell
operatsion muhitini va Token Ring uskunalarini ishlatishi mumkin. Kо‘p
hollarda kampus tarmog‘i har xil kompyuter sistemalarini birlashtiradi, bu paytda
bо‘lim tarmoqlari bir turdagi kompyuterlarni ishlatadi.
Korporativ tarmoq korxonaning hamma ost bо‘limlarini tutashtiradi, umumiy
holda ular bir – biridan sezilarli masofada joylashgan bо‘ladi. Korporativ
tarmoqlar lokal tarmoqlar yoki alohida kompyuterlarni tutashtirish uchun global
aloqa(WAN links)ni ishlatadi. Koraporativ tarmoq foydalanuvchilariga bо‘lim va
kampus tarmoqlarida bor hizmat va ilovalar talab qilinadi, qо‘shimchasiga yana bir
qancha qо‘shimcha ilovalar va hizmatlar, masalan, meynfreym va mini
=-84-=
kompyuterlar ilovalari va global aloqalarga ruxsat talab qilinadi. Lokal tarmoq yoki
ishchi guruh uchun OT ishlab chiqarilayotganda, uning asosiy majburiyati bо‘lib
lokal ulangan foydalanuvchilar о‘rtasida fayllar va boshqa tarmoq resurslarini
taqsimlash hisoblanadi. Bunday munosabat korxona darajasi uchun
qо‘llanilmaydi. Fayl va printerlarni taqsimlash bilan bog‘liq bazali servislar
qatorida, korporatsiyalar uchun ishlab chiqariladigan tarmoq OTlari ancha keng
servislar tо‘plamini qо‘llashi kerak. Bunday tо‘plamga pochta hizmati, kollektiv
ish vositalari, uzoqlashgan foydalanuvchilarni qо‘llash, faks – servis, ovoz
xabarlarini qayta ishlash, videokonferensiyalar tashkil qilish va h.k. lar kiradi.
Bundan tashqari, korporativ tarmoqlar uchun kichik masshtabdagi
tarmoqlarning masalalarini an’anaviy yо‘l bilan yechishdagi mavjud usullar va
yondashishlar yaroqsiz bо‘lib chiqdi. Birinchi planga shunday muammolar va
masalalar chiqdiki, ular ishchi guruh tarmoqlarida, bо‘lim va hattoki kampus
tarmoqlarida yo ikkinchi darajali qiymatga ega bо‘lgan yoki umuman aktivligini
kо‘rsatmagan. Masalan, kichikroq tarmoq uchun eng oddiy masala foydalanuvchilar
haqidagi ma’lumotlarni olib borish korxona masshtabidagi tarmoqlar uchun katta
muammoga aylandi. Global aloqalarni ishlatish esa korporativ OTlardan past
tezlikli chiziqlarda yaxshi ishlaydigan protokollar yordamini va bir xil an’anaviy
ishlatiladigan protokollardan voz kechish talab qiladi.
Korporativ OTlarni belgilariga quyidagi xususiyatlarni kiritish mumkin.
Ilovalar yordami. Korporativ tarmoqlarda murakkab ilovalar bajariladi, ular
bajarilishi uchun katta hisoblash quvvatini talab qiladi. Bunday ilovalar bir
nechta qismlarga bо‘linadi, masalan, bitta kompyuterda ma’lumotlar bazasiga
bо‘lgan sо‘rovlarni bajarilishi bilan bog‘liq ilovalarning bir qismi bajariladi,
boshqasida fayl – servisga bо‘lgan sо‘rovlar, kliyent mashinalarida esa ilova
ma’lumotlarini qayta ishlash mantig‘ini amalga oshiruvchi va foydalanuvchi
bilan interfeysni amalga oshiruvchi qismi bajariladi. Korporatsiya dasturiy tizimlari
uchun umumiy hisoblash qismi kliyentlarning ishchi stansiyalari uchun juda katta
hajmli va kо‘tara olmaydigan bо‘lishi mumkin, shuning uchun agarda ularning
murakkab va hisoblash munosabatidagi qismlarini maxsus shunga mо‘ljallangan
=-85-=
kompyuter – ilova serveriga kо‘chirilsa ilovalar effektliroq bajariladi. Ilovalar
serveri kuchli apparat platformasida joylashishi kerak. Ilova serveri OTlari
hisoblashlarni yuqori ishlab chiqarishini ta’minlashi kerak, demak kо‘p yо‘lli
qayta ishlashni, siqib chiqaruvchi kо‘p masalalikni, multiprotsesslashni, virtual
xotirani va eng kо‘p tanilgan amaliy muhitlar(UNIX, Windows, MS-DOS, OS/2)
ni ta’minlashi kerak. Bunday munosabatda NetWare tarmoq OTni korporativ
mahsulotlarga kiritish qiyin, chunki unda ilovalar serveriga qо‘yiladigan deyarli
hamma talablar mavjud emas. Shu bilan birga Windows NTdagi universal
ilovalarni yaxshi qо‘llashi unga korporativ mahsulotlar dunyosida о‘rin egallashiga
kurashishga yordam beradi.
Ma’lumotnoma hizmati. Korporativ OT hamma foydalanuvchilar va
resurslar haqidagi ma’lumotlarni shunday saqlash qobiliyatiga ega bо‘lishi kerakki,
unda bitta markaziy nuqtadan uni boshqarishni ta’minlashi kerak. Katta tashkilotlarga
о‘xshab
korporativ
tarmoq
о‘zi
haqidagi
iloji
boricha
butun
ma’lumotlarni(foydalanuvchilar, server, ishchi stansiyalar haqidagi
ma’lumotlardan tortib, to kabel tizimi ma’lumotlarigacha) markaziy saqlanishiga
muhtojdir. Bu ma’lumotlarni ma’lumotlar bazasi kо‘rinishida saqlashni tabiiy
ravishda tashkil qilish. Bu bazadan ma’lumotlar kо‘p tarmoq tizimlari ilovalari
tomonidan talab qilinishi mumkin, birinchi navbatda boshqarish va
administatorlash tizimlari tomonidan. Bundan tashqari, bunday baza elektron
pochtani tashkil qilish, birga ishlash tizimlari, havfsizlik hizmati, tarmoqning
dasturiy va apparat ta’minoti inventarizatsiyasi hizmati hamda deyarli hamma
yirik biznes – ilovalar uchun foydalidir.
Ideal holatda ma’lumotnomali informatsiya yagona ma’lumotlar bazasi
kо‘rinishida amalga oshirilishi kerak. Masalan, Windows NT da kamida beshta
har xil turli ma’lumotnomali ma’lumotlar bazasi mavjud. Domen(NT Domain
Directory Service)ning asosiy ma’lumotnomasi foydalanuvchilar haqida ularni
tarmoqqa logik kirishni tashkil qilishda ishlatadingan ma’lumotlarni saqlaydi.
Shu foydalanuvchilar haqidagi ma’lumotlar Microsoft Mail elektron pochtasi
tomonidan ishlatiladigan boshqa ma’lumotnoma tarkibida ham bо‘ladi. Yana
=-86-=
uchta ma’lumotlar bazasi past darajali adreslar ruxsatini qо‘llaydi: WINS –
Netbios – ismlarining IP – adreslarga mosligini о‘rnatadi, DNS ma’lumotnomasi –
domen ismlari serveri – NT tarmoqlarini internetga ulanishida foyda keltirarkan,
va nihoyat, DHCP protokoli ma’lumotnomasi tarmoq kompyuterlariga IP –
adreslarni avtomatik tarzda tayinlashida ishlatiladi. Idealga yaqin
ma’lumotlarnomalar hizmati Banyan(Streettalk III mahsuloti) firmasi va Novell
(NetWare Directory Services) firmasi tomonidan keltirilganlarda joylashgan, ular
hamma tarmoq ilovalari uchun yagona ma’lumotnomani taklif qiladi. Tarmoq
operatsion tizimlari uchun yagona ma’lumotnomalar hizmati borligi
korporativlikning eng muhim belgilaridan biridir.
Havfsizlik. Korporativ tarmoq OT lari uchun asosiy muhimligini
ma’lumotlarni havfsizligi masalalari tashkil qiladi. Bir tarafdan, yirik masshtabli
tarmoqlarda obyektiv ravishda sanksiyalanmagan ruxsat(kirish) uchun kо‘p
imkoniyatlar mavjud, sabablariga quyidagilar kiradi: ma’lumotlarni
demarkazlashtirish va “qonuniy” nuqtalarni katta taqsimlanganligi,
foydalanuvchilar sonining kо‘pligi, shuningdek, tarmoqqa ulanishda
sanksiyalanmagan nuqtalar sonining kо‘pligi kabilardir. Boshqa tarafdan,
korporativ biznes – ilovalar korporatsiyaning butunligicha samarali ishlashi uchun
muhim qiymatga ega bо‘lgan ma’lumotlar bilan ishlaydi. Shunday ma’lumotlarni
himoyasi uchun har xil apparat vositalari qatorida korporativ tarmoqlarda himoya
vositalarining operatsion tizimi tomonidan taqdim etilgan hamma
spektrlari(saylangan yoki mandat ruxsat huquqlari, foydalanuvchilar
autentifikatsiyasining murakkab protseduralari, dasturiy shifratsiya) ishlatiladi.
“Qaysi tarmoq OT lari yaxshiroq” degan savol har doim, kompyuterga tegishli
gazeta va jurnallarda juda kо‘p muhokama qilinadi.Kimdir Windows NT – eng
ideal ilovalar serveri deydi, m-n, Bill Geyts “Windows NT – UNIX” ning,
UNIX ga qaraganda eng yaxshi varianti degan. (uni albatta tushunsa bо‘ladi).Har
bir о‘z fikrini bildirayapgan mualliflar, о‘quvchilarning hammasida narhi qimmat
qurilmalar bir degan ishonch bilan gapiradilar.Biz esa amaliy tajribalardan kelib
chiqqan holda, asosiy tarmoq OT larini ya’ni Novell Netware 4.1, Microsoft
=-87-=
Windows NT Server 4.0 va UNIX OT larni, ularni adminstrlash va real kо‘p
platformali geterogen platformada ishlatish xususiyatlariga asoslanib, ularning
asosiy siyosiy xarakteristikasini beramiz. Albatta, bu OT lardan boshqa OT lar ham
kо‘p, ammo biz о‘zimizda, SNG davlatlari va Rossiyada kо‘proq foydalanilgan shu
OT larni misol qilib oldik. Albatta, bu OT larning ham turli versiyalari mavjud, ba’zi
hollarda ularni ma’lum ilovalar bilan ishlatish mumkin va x.k.lardir, ammo biz
ularning umumiy xarakteristikasi bо‘yicha taqqoslaymiz. Va eng umumiy
kо‘rsatkichlar bо‘yicha ularni kо‘rib chiqamiz.
OT lar asos xarakteristikalari.
Bu uchchala OT lar kо‘p masalalidir. Ammo Netware da kо‘p masalalik-
kooperativdir, shu bilan bir qatorda, jarayonlar serverda tizim yadro
rejimida bajariladi (ya’ni jarayonlar xotirasi ximoyasi yо‘qdir).
Bu xususiyat esa о‘z navbatida bu tizimni, ilovalar serveri sifatida qо‘llashni
xavfli qilib qо‘yadi, chunki ixtiyoriy notо‘g‘ri yozilgan ilova serverni “osib”
qо‘yishi mumkin. Shu bilan birga aynan shu xususiyat, OT ni yuqori darajada
unumdorlikka erishishiga olib keladi, chunki bu xossa jarayondan jarayonga
о‘tishda, foydalanuvchi rejimidan yadro rejimiga о‘tishda va teskarisida ham
xarajatlarni kamaytiradi va tez о‘tishga imkon beradi, atijada tizim katta tezlikda
ishlaydi. Bir xil sharoitda, Netware Windows NT yoki UNIX ga nisbatan yuqori
unumdorlikka ega.
Uchchala OT ham simmetrik, kо‘protsessorli ishlov berishni quvvatlaydi (SMP)
ammo bu xususiyat Netware uchun muhim emas, shuning uchun ham buni faqat
sertifikatsiyalangan serverlarning tor doirasida ishlatiladi. Albatta kо‘protsessorli
ishlov berishni Windows NT yoki UNIX uchun qо‘llash qulay, ya’ni shuni
ta’kidlash mumkinki, UNIX ning kо‘p versiyalari, о‘nlab protsessorli serverlarda
a’lo darajada ishlaydi, ularning masshtablashtirilganli Windows NT ga nisbatan
yuqori. UNIX asosidagi klaster tizimlari ham о‘zlarini yaxshi kо‘rsatganlar,
ammo bu uchun UNIX ning hamma versiyalari ham yaray bermaydi. Windows NT
uchun klaster tizimi tugallangan emas. Netware tо‘liq apparat qat’iylikni
ta’minlaydi. (SFT III), Windows NT da bunday о‘xshash imkoniyat yо‘q, (bunday
=-88-=
xususiyat individual bо‘lib, apparat ta’minotga bog‘liq bо‘lsa ham) Buzilishlarga
qat’iylik uchun namuna albatta – meynfreymlardir.
|