Mavzu: birja operatsiyalari mexanizmi

|
Mavzu: birja operatsiyalari mexanizmi
|
bet | 1/6 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 83 Kb. | | #243314 |
Bog'liq BIRJA OPERATSIYALARI MEXANIZMI
MAVZU: BIRJA OPERATSIYALARI MEXANIZMI
Reja:
1.Birjalar- uyushgan bozor shakli sifatida.
2.Birjalarning faoliyat kilish mexanizmi
3.Fond birjasi va unigng faoliyat kilish mexanizmi..
4.Tovar birjasi.
5.Mexnat birjasi va uning faoliyati
6.Valyuta birjasi
Fond birjasi – kimmatli kogozlarning nisbatan tashkil kilingan kismi bulib, u yerda birja a`zolarining oraga kirishi bilan oldi - sotdi bitimlari amalga oshadi
Fond kiymatlari – bu birjada sotishga ruxsat berilgan kimmatli kogozlar. Birjada kimmatli kogozning uzi bulmasa xam operatsiyalar kilinadi.
Birinchi birja 1406 yil Gollandiyaning Bryuge shaxrida tashkil topgan. Antiverpen ( 1460), Lion (1462),Tuluza (1469), Amsterdam (1530), Parij (1563). Ular oldin xam tovar, xam fond birjasi edi, keyinchalik fond birjalari ajralib chikadi.
1608 yil Amsterdamda 1 chi, xozirgi zamon nuktai nazaridagi fond birjasi tuzildi. U ancha paytgacha dunening savdo markazi bulib koldi. Xozirgi paytda duneda fond birjalari 160 dan oshib ketdi.
Birja sistemalari:
a) Monotsentristik, ya`ni mamlakatda birta, yeki asosan birta birja bor ( Angliya, Fransiya, Yaponiya),
b) Politsentristik, ya`ni kudrati jixatdan bir- biriga yakin bir necha ( odatda 2 – 4 ta birja bor. ( Kanada, Avstraliya),
v) Aralash sistema, (fakat AKShdagi sistema, ammo Rossiya xam shu yul bilan bormokda) bunda regionlarda bir necha kuchli birjalar bor, va juda кучли markaziy ( AKShda Nyu-York, Rossiyada Moskva birjasi ) birja bor. Birjada yuzlab, minglab ( masalan, London – 2800, Nyu-York- 1700) kompaniyalarnigina aksiyasi kotirovka kilinadi, 100 minglab mayda - chuydalar birjada kotirovka kilinmaydi, birjadan tashkaridagi bozorda oldi - sotdi kilinadi.
Fond birjalarining 2 modeli bor:
Anglo- amerika modeli – aksiyali jamiyatda kontrol paket kichik bulgani uchun kuplab aksiyalar sotiladi, kontrol paket kuldan - kulga utish extimoli juda katta.
Garbiy Yevropa modeli – konrol paketi katta, nisbatan kam aksiya sotiladi. Kontrol paket kuldan – kulga utish extimoli kichik.
( Uzbekiston uchun xam shu model rivojlansa ajab emas).
Dunening eng katta fond birjalari: London, Nyu-York, Tokio, Syurix,Bagam orollari, Singapur, Dubay.
Kassa operatsiyalari – uni bajarish bitim tuzilgandan keyin sodir buladi. (AKShda, darrov tulashidan to 5 kungacha, Yaponiyada 1-14 kun, Shvetsariya – 1-5 kun).
Shoshilinch operatsiyalar - spekulyativ xarakterga ega, kup davlatlarda takiklangan. AKSH, Shvetsariyada anchaginga rivojlangan. Birja spekulyantlari aksiya kursining pasayishiga («Ayiklar») yeki usishiga («Bukalar») uynaydilar. Bitim odatda oyning oxirida tuzilishi kerak. Shunday spekulyantlar bulganki, 1 kunda ( 1987 yil Nyu-york «Kora seshanba» deb nom olgan birja kulashida) 1 mlrdga yakin boylikni yukotgan.
Birja operatsiyalarini amalga oshirishga topshirik shaklidagi operatsiyalar buladi. Uning 4 xili bor:
Joriy bozor kursi buyicha, topshirik ( ya`ni broker eng kulay momentda operatsiyani amalga oshiradi).
2) Limitli topshirik, ya`ni investorga kaysi kurs ma`kul bulsa kursatiladi;
3) Ostonali topshirik, ya`ni investorga xozircha usayetgan, ammo tushishi mumkin bulgan kursning minimumi belgilab kuyiladi;
4) Qisman yoki butunlay broker ixtiyeriga kuyilgan topshirik.
Birja kurslarini harakatini baholash uchun xamma banklarda акциялар kursning indeksi hisoblanadi. Xar bir aksiya ( obligatsiyaning) darajaviy baho indeksi birjada kotirovka kilinadigan ushbu tusdagi aksiyalar kurslarining yigindisi va aksiyalar nominaliga bo`linmasidan iborat. Keyinchalik bu darajaviy baho indekslar umumiy birja indeksi hisoblash uchun foydalaniladi.
|
| |