-rasm. Cho‘lg‘amlari turli ulanish guruhlaridan iborat bo‘lgan tarmoq

33-rasm. Cho‘lg‘amlari turli ulanish guruhlaridan iborat bo‘lgan tarmoq
transformatori cho‘lg‘ami toki.
a - Y/ Y sxema uchun; b –Y/Δ sxema uchun; v – ikki щzgartirgichning summaviy
tarmoq toki.
Ikkinchi yo‘l esa yuqori garmonika filtrlarini qo‘llash bilan yakunlanadi. Oddiy filtr
o‘zida, berilgan garmonika chastotasi rezonansiga sozlangan, ketma-ket ulangan
induktivlik va sig‘imni o‘z ichiga oladi. Bu holatda bu garmonika uchun filtr qarsxiligi
nolga yaqin, uning toki yerga filtrlanadi va tarmoqqa uzatilmaydi. Bunda 1-nchi
garmonika tokiga bu filtr reaktiv quvvat generatori bo‘ladi va podstansiyaning quvvat
balansini ta’minlashda ishtirok etadi.
Odatda, o‘zgartiruvchi podstansiyalarda har ikkala yo‘l ham bir vaqtda ishlatiladi.
Filtrlarni hisoblashning mavjud usullari va tarmoqning chastota xarakteristikasini
hisoblash amalda yuqori garmonika toklarini butunlay kompensatsiyalashga yo‘l qo‘yadi.
Tabiiyki, yuqori garmonika toklari filtrini qo‘llash zaruriyati o‘zgartiruvchi
podstansiyaning tan narxini oshishiga olib keladi.
Energiyani o‘zgarmas tokda uzatish o‘zgaruvchan tokda uzatish kabi, bu elektr
uzatishda qatnashayotgan elementlarning quvvat va energiya isrofi bilan aniqlanadigan
foydali ish koeffitsientiga ega. Ushbu holatda bu isroflar o‘zgarmas tok liniyasidagi va
o‘zgartiruvchi podstansiya qurilmalaridagi energiya va aktiv quvvat isroflari
jamlanmasidan iborat bo‘ladi. Podstansiyadagi asosiy qurilmalarning nisbiy quvvat isrofi
va o‘z extiyojiga sarflanadigan quvvat sarfining foizlardagi qiymati quyida keltirilgan:
O‘zgartiruvchi transformatorlar............................................1,3 – 1,5 %
O‘zgartirgichlar............................................................................0,5 – 0,7 %
Yuqori garmonika filtrlar................................................0,018 – 0,020 %
Chiziqli reaktorlar....................................................................0,17 – 0,20 %
O‘z extiyojlari...............................................................................0,1 %
Jami...............................................................................................2,1 – 2,5 %
Bu yerdan ko‘rinadiki, o‘zgartiruvchi podstansiya quvvat isrofi nuqtai nazardan
qaralganda ancha iqtisodiy element hisoblanadi.
Bu turdagi elektr uzatishdagi asosiy isrof – bu liniyadagi isrofdir:
Bu yerda
I
d
- liniya qutbidagi tok;
l –
liniya uzunligi;
r
0
– 1 km uzunlikdagi qutbning
solishtirma qarsxiligi.
Liniya qutbining solishtirma qarsxiligi uning, detal poydevorini texnik-iqtisodiy
solishtirish bilan tanlanadigan konstruksiyasi bilan aniqlanadi. Liniyaning uzunligi asosiy
rol o‘ynaydi. Kichik uzunlikdagi (800 - 900 km) liniyalarda quvvat isrofi 4 - 5 % ni; ancha
uzun (2 – 2,5 ming km) liniyalarda esa 8 – 10 % ni tashkil etadi.
Yuqoridagilarni e’tiborga olib quyidagicha xulosaga kelishimiz mumkin.
O‘zgarmas tokli uzatma va kiritma oddiy o‘zgaruvchan tokli liniyada mavjud bo‘lmagan
xusiyatlarga ega, ular asosan:
•
bunday elektr uzatishda
elektroenergetik tizimlarning
birgalikda ishlashidagi
turg‘unligini aniqlab beruvchi, quvvat chegarasi mavjud emas;
•
o‘zgaruvchan tokli tizimda birgalikda ishlashdagi ishonchliligini oshirish imkonini
beradigan, elektroenergetik tizimlarni boshqarishda, o‘zgarmas tokli kiritma va uzatma
egiluvchan element hisoblanadi;
•
O‘zgartiruvchi podstansiyalar sepzilarli darajada reaktiv quvvatni iste’mol qiladi
va o‘zgaruvchan tok tarmog‘iga yuqori garmonika toklarini ishlab chiqarishi mumkin; bu
salbiy ta’sirlarni kamaytirish esa qo‘shimcha harajatlarni talab etadi va o‘zgartiruvchi
podstansiyalarning tan narxini oshiradi.
|