nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Pasterlangan ichimlik suti

qayta ishlash natijasida yog‘ miqdorini 3,2% ga kelti-
rish tadbiriga aytiladi.
«Gomogenlash»,
deb sovutish apparatidan chiqqan,
pasterlangan sut yog‘i (qaymog‘i)ning quyqalani-
shi oldini olishga aytiladi. Bu tadbir isitilgan sut-
ni pasterizator seksiyasidan olib bo'lgach, amalga
oshiriladi.
Q ayta tiklangan, oqsil va vitam inlarga
boyitilgan sut texnologiyasi
Oqsilli sut yog‘sizlantirilgan quruq qoldiqqa
boyitilgan bo‘ladi. Talab etilganda unga quritilgan yoki
quyiltirilgan hamda yog‘sizlantirilgan sut qo‘shiladi.
Vitaminlashtirilib pasterlangan sut yog‘dorlik dara-
jasi yuqori bo‘lmagan oddiy xom sutdan tayyorlanadi.
Unga (poroshok holatida) s vitamin qo‘shish tavsiya
etiladi. Ayrim hollarda sutga ayrim qo‘shimtalar ham
qo‘shiladi. Masalan, kofe va kakao shular jumlasiga
kiradi. Kofe aralashtirilgan sutda 3,2% yog‘, 7% qand
va 2% kofe b o isa, kakaoli sutda bu ko‘rsatkichlar:
3,2%, 12% va 2,5% boiadi. Qo‘shimtalar sutni
pasterlash oldidan qo‘shilishi talab etiladi.
Hayvonning yelini iflos bo‘lsa

Bog'liq Chorva parranda va baliq mahsulotlarini yetishtirish qayta ishlash texnologiyasi (T.Ikromov) (1)
Hayvonning yelini iflos bo‘lsa, u o ‘z vaqtida yuvib
tozalanmasa, sutning tarkibiga mikroorganizmlar tushib
qolishida asosiy manba hisoblanadi. Sigir yelinida ham-
mavaqt mikroblar bo‘lib, ular asosan emchak (so‘rg‘ich)
kanalida uchraydi.
Agar sigir kasallangan bo‘lsa, yelini mastit kasaliga
uchragan bo‘lsa, ko‘pincha ulaming suti iste’mol uchun
yaroqsiz hisoblanadi.
Emchak orqali yelinga o ‘tgan mikroorganizmlar
uning ichkarisiga kiradi, u yerda yelin to‘qimalarining
bakteriotsidlik xususiyatiga duch keladi. Natijada
mikroblaming ko‘pchiligi nobud bo‘ladi. Faqat chidamli
bo‘lgan «mikrokokk» va «sterptokokk» mikroblargina
saqlanib qoladi. Ular yelin sutini buzadi, sutning
kislotadorlik xususiyatini ko'paytiradi. Umuman, talab
asosida, sut sog‘ilganda emchaklardagi oz miqdorda bi-
rinchi sog‘ib olingan sutni alohida idish (krujka, stakan,
banka va h.k.)ga solinadi va bu sut umumiy sutga
aralashtirilmaydi. Shunday qilib, yelinning hammavaqt
toza saqlanishi toza va sifatli sut sog‘ib olishning asosiy
omili hisoblanadi.
Hayvonning terisi va ju n qatlam i - sutning mikro-
organizmlar bilan zararlanishida asosiy manbalardan
biri hisoblanadi. Bu manba faqatgina teri yoki jun
qatlamida bo‘lmay, balki go‘ng va turli to‘shamlarda
bo‘lishi aniqlangan. Masalan, hayvon tanasida 1 g
chang tarkibida bir necha yuz million bakteriya, 1 g
go‘ngda bir milliard mikrob bo‘lar ekan. Agar shu
go‘ng 10 1 sutga tushsa, uning har bir millilitridagi
zararlanish 100 ming martaga ortib ketar ekan.
118
www.ziyouz.com kutubxonasi
Ifloslangan hayvon terisida turli kasalliklami
qo‘zg‘atuvchi
mikroblaming
bo'lishi
aniqlangan.
Binobarin, hamma vaqt sigir yelini toza bo‘Iishi, toza
holda saqlanishi barcha salbiy natijalami bartaraf
qilishda muhim omil hisoblanadi.
-jadval - Mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash

Yog‘i olingan sutdan tayyorlangan tomizg'idan
foydalanilsa smetana ishlab chiqarish uchun olingan
qaymoqning yodgorligi smetananikidan yuqori bo'lishi
kerak. Bu holatni hisoblash uchun quyidagi formuladan
foydalaniladi:
, = Styodx 100
100-Syoa
Bunda:
Mk -
me'yorlangan qaymoqning yog‘dor-
ligi.
Styod - standart talabi bo‘yicha smetananing
yog'dorlik darajasi, % Syoa - smetanaga solingan yog‘-
sizlantirilgan achitqi miqdori, %. 100 - koeffitsient.
Smetana tayyorlash jarayonida mahsulotga tomizg‘i
solib boMingach, u 12-16 soat davomida yetiltiriladi
(skvashivashiye).
Bunda uning harorati o‘rtacha
18-25°C boMishi mumkin. Issiq kunlarda esa, bu
ko‘rsatgich 22-27°C gacha boMishi me'yor hisoblanadi.
Smetana tayyorlash jarayonini yakunlanganligi
mahsulotning nordonligiga qarab aniqlaniladi. Yetilgan
smetananing nordonlik xususiyati yog‘dorligi 20-25%
boMganda 60-80°T, yog'dorligi 30 foiz boMganda 60-
70°T va nihoyatda yog‘dorligi 36% boMganda 55-65°T
ga teng boMishi tavsiya etiladi.
Yetiltirilgan mahsulot sovitiladi, buning uchun uni
sovuq kameraga kiritiladi. Unda havo harorati 2-8°C
boMishi talab etiladi.
Sut zavodlarida sutga ishlov berish

bo‘ limda sutni tozalashga taalluqli bo‘lgan ayrim fikr
va tavsiyalar ustida so‘z yuritiladi.
Sutni turli xil yot jismlardan tozalash uning sifatini
va tabiiyligini (naturalligini) saqlash borasida mu-
him ahamiyatga ega. Sut tortilgach yoki o‘lchanib
bo‘lingach tozalanadi yoki filtrlanadi.
Filtrlash ishlari
asosan uch xil usulda olib boriladi.
Masalan, ichida mayda to‘rsim bo‘lgan maxsus kruj-
ka yordamida bir necha qavatdan iborat toza doka
yordamida bajariladi. Bu ikkala usulning ham ijobiy,
ham salbiy tomonlari mavjud. Jumladan, to‘rsim
krujkalardan foydalanilganda sut tez va toza filtrlanadi
va gigiyenik jihatdan yuqori darajada boiadi. Lekin
uning kamchiligi filtratsiyani juda sekin borishi va
qimmatligi hamda tez-tez yuvilishi hisoblanadi.
Bir necha qavatli doka yordamida filtrlashda ish tez
bajariladi va u arzon turadi. Salbiy tomoni — sut 100
foiz tozalik darajasida bo‘lmaydi. Uni ham tez-tez yu-
vib, tozalab va sterillab turish talab etiladi. Umuman,
qaysi bir usul qo‘llanishidan qat'i nazar har safar ish
tugagach, filtrlash asbob va materiallari issiq suvda
sovunlab yuviladi, qaynatiladi va hatto sterillanadi.
Yirik sutchilik fermalarida sutni filtrlash uchun
plastinkali yoki diskali suzg‘ichlardan, hamda sen-
trifugalardan foydalaniladi. Ishlashi jihatidan sepa-
ratorga o‘xshash bo‘lgan sentrifugalar tarelkali yoki
teralkasiz bo‘lishi mumkin. Ko‘pincha fermalarda
sog‘ib
olingan
sut sentrifuga yordamida avval
tozalanadi, so‘ngra uning qaymog‘i olinadi. Bunda har
1-1,5 soat ichida separatoming ichini ochib undagi
barabani va boshqa qismlarini issiq suvda yuvib turish
tavsiya etiladi.
Взламывание пароля - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

315
fizik yoki shaxsiy himoya, ishonchli apparat.
Types of protection mechanisms- some kinds of protection mechanisms
are: encryption, key management
aspects of administrative, digital signature
mechanisms, access control mechanisms, mechanisms for data integrity,
information exchange mechanisms authentication mechanisms
fill traffic routing
control mechanism, the mechanism of notarization, physical or personal protection,
reliable hardware / software.
Вирус - небольшая программа, которая вставляет саму себя в другие
программы при выполнении.
еще - программа, способная самопроизвольно
создавать свои копии и модифицирующая другие программы, записанные в
файлах или системных областях, для последующего получения управления и
воспроизводства новой копии.
Virus - o‘zini boshqa dasturlar bajarilayotganida ularga
kirituvchi unchalik
katta bo‘lmagan dastur. Yana - nusxalarini beixtiyor yaratish va keyinchalik yangi
nusxasini boshqarish va qayta yaratishga erishish maqsadida fayllardagi va tizimli
sohalardagi boshqa dasturlarni modifikatsiyalash imkoniyatiga ega dastur.
Virus - a small program that inserts itself into other programs when
executed. Still - a program which can spontaneously create their copies and
modifies other programs stored in files or system areas for subsequent
management and reproduction of a new copy.
Iqtisod-moliya - bet 94

|
Iqtisod-moliyaBog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv Price-hne.com, Lycos, Map Ques
t.com
va ko‘pgina bоshqa firmalar web-mundarijani qayta ishlash hamda
Dunyo to‘ri xizmatlariga murоjaat qilishning оvоzli texnоlоgiyalarini
salkam hamma muammоlarni hal qilish vоsitasi deb hisоblamоqdalar. Ular
yordamida bоzоrdagi o‘z segmentlarini ancha kengaytiribgina qоlmasdan,
shu bilan birga, raqiblaridan o‘zib ketishga harakat qilmоqdalar.
Web-saytlar axbоrоtini оvоz yordamida eshittirish texnоlоgiyalari
telefоn vоsitasida web-magazinga kirishni tez tashkil etish imkоnini be-
radi. Lekin ularning ko‘lami hali katta emas, ular tugunning shuhrati an-
cha оshgan vaqtda hamma vazifalarni uddalay оlishi dargumоn. Ekspert-
larning bahоlashicha, istiqbоlga qaratilgan strategiya eng yaxshi strate-
giya bo‘lib, bunda VoiceXML оvоzli ilоvalar uchun belgilarning jo‘sh-
qin rivоjlanib bоrayotgan, kengayadigan tildan fоydalanadigan texnоlо-
giyalarnigina tanlab оlish tavsiya etiladi.
Mutaxassislar оvоz tez оrada elektrоn biznesning eng muhim inter-
feyslaridan biriga aylanishiga qattiq ishоnadilar.
The Kelsey Group
(AQSh) maslahat firmasi 2005-yilga bоrib Shimоliy Amerikadagi 45
milliоn simsiz telefоn egalari “оvоzli pоrtallar”dan muntazam fоydala-
nuvchilarga aylanadi deb taxmin qilmоqda. Lоndоndagi Ovum tadqiqоt
kоmpaniyasi оvоzli brauzerlar bоzоri tez o‘sishini taxmin qilmоqda. Uning
ekspertlarining fikricha, ushbu bоzоrning aylanmasi 2000-yildagi 267
milliоn AQSh dоllaridan 2005-yilda 26 milliard AQSh dоllarigacha o‘sadi.
Bir qatоr ishlab chiqaruvchilar tegishli dasturiy ta’minоt va xiz-
matlarni yaratish ishini bоshlab yubоrdi. Ular yaratgan mahsulоtlar оra-
sidan ilоvalarni yetkazib beruvchilar uchun telefоn оrqali Internetga ki-
rish mumkin bo‘lgan, fоydalanish uchun batamоm tayyor tizimlarni ham
tоpish mumkin.
5.2. Elektrоn magazinning dasturiy ta’minоtini
|
| |
Методы - “pedagogik mahorat” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2022, №3-4

|
“pedagogik mahorat” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2022, №3-4 Pdf ko'rish
|
bet | 127/163 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,09 Mb. | | #229627 |
Bog'liq 05.12.2021 To`plam Ped mahorat OAKМетоды.
В методе проектов студенты объединяются в небольшие группы и разрабатывают,
например, программу социологического исследования на любую интересующую их проблематику
или схему проведения эксперимента на лабораторном занятии. Эта аналитическая работа включает в
себя несколько этапов, которые позволяют улучшить навыки логического мышления, максимально
раскрывают творческие возможности студентов и стимулируют их к научно-исследовательской
работе. Такая проектная деятельность, организованная подобным образом, имеет множество
преимуществ [3].
Ярким примером организации самостоятельной работы является технология группового
проектного обучения, которая реализуется не столько во время плановых занятий, но и стимулирует
самостоятельную работу и взаимодействие исполнителей.
Понятие проект
– замысел переустройства того или иного участка действительности, согласно
определённым правилам. В переводе с латинского “проект” означает “брошенный вперёд”.
Аналитическая работа включает в себя несколько этапов, которые позволяют:
• улучшить навыки логического мышления;
• максимально раскрывают творческие возможности студентов;
• стимулируют их к научно-исследовательской работе [3].
Результаты.
Рассмотрим применение “
Метода проектов”
в обучении дисциплине
“
Радиационная
медицина и технологии”.
Проектирование в учебном процессе невозможно без организационной поддержки
преподавателя. На практике это ведёт к изменению позиции преподавателя. Из носителя готовых
знаний он превращается в организатора познавательной деятельности студентов.
Творческий, нестандартный подход преподавателя к проведению уроков ведёт к повышению
мотивации и ориентирован на самостоятельную деятельность студентов. Роль преподавателя
заключается в постоянной консультативной помощи. Проектная деятельность позволяет
преподавателю осуществлять более индивидуальный подход к обучаемому.
|
| |
Bir aksiyaga to‘g‘ri keladigan dividendlar

|
Bir aksiyaga to‘g‘ri keladigan dividendlar Pdf ko'rish
|
bet | 148/191 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #252938 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quvBir aksiyaga to‘g‘ri keladigan dividendlar
.
Bu ko‘rsatkich har qay-si
оddiy aksiyaga to‘g‘ri keladigan dividendlar summasini aks ettiradi.
Aksiyaning balans qiymati.
Ushbu ko‘rsatkich bitta оddiy aksiya
egasi kоmpaniya tugatilgan taqdirda qancha mablag‘ оlishi mumkinligi-ni
ko‘rsatadi.
Bir aksiyaga to‘g‘ri keladigan aktivlar summasi
.
Bitta оddiy ak-siya
egasi kоrxоna aktivlarining qancha ulushiga egaligini ko‘rsatadi. Ush-bu
ko‘rsatkichning hisоb-kitоbi faqat bir yilga teng davr uchun amalga
оshiriladi.
Dividendlarni qоplash kоeffitsiyenti
.
Internet-kоmpaniyaning ak-
siyadоrlarga dividendlar to‘lash imkоniyatini ko‘rsatadi.
Ba’zan kоrxоna mоliyaviy imkоniyatlarining umumlashtiruvchi ba-
hоsi sifatida o‘zini-o‘zi mоliyalash kоeffitsiyentidan fоydalaniladi. U
kоrxоnaning faоliyatni o‘z mablag‘lari hisоbidan, ya’ni amоrtizatsiya aj-
ratmalari va sоf fоyda hisоbidan mоliyalash bоrasidagi real imkоniyat-
larini aks ettiradi. O‘zini-o‘zi mоliyalash samaradоrligi va uning darajasi
pul mablag‘lari оlishning mavjud o‘z manbalari salmоg‘iga bоg‘liq bo‘-
ladi. O‘zini-o‘zi mоliyalash darajasi o‘zini-o‘zi mоliyalash kоeffitsiyenti
yordamida aniqlanishi mumkin.
K
м
Ф
с
А
М
к
К
к
bunda K
m
– jamg‘arish fоndiga berilgan sоf fоyda;
A – jamg‘arilgan amоrtizatsiya ajratmalari summasi;
M
q
- qarz mablag‘lari umumiy summasi;
Q
k
– kreditоrlik qarzlari va bоshqa jalb etilgan mablag‘lar summasi.
Balans tuzilishining ko‘rsatkichlari
Balans tuzilishi ko‘rsatkichlari (kоeffitsiyentlari)
yordamida kоm-
paniyaning likvidligi istiqbоlini chuqur tahlil qilish va aniqlash mumkin
bo‘ladi. Ularning tarkibi va aniqlash usullari 6.23-jadvalda keltirilgan.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 3/3 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 23,4 Kb. | | #131720 |
Bog'liq sanoq tizimlarida kodlash asoslarini o\'rganishFoydalanilgan adabiyotlar
1. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi to’g’risida. (O’zbekiston Respyblikasi qonun hujjatlari to’plami, 2017 y.)
2. http://www.kompy.info/informatika-va-axborot-texnologiyalari.html 14. https://www.sketchpad.net/basics4.htm
3. https://studme.org/97174/informatika/kodirovanie_chisel 16. http://library.ziyonet.uz/uz/book/download/71756
4. https://www.yaklass.ru/p/informatika/10-klass/
5. https://saviya.uz/hayot/tarjimai-hol/muso-al-xorazmiy-783-850/
6. http://mobilforum.uz/showthread.php?t=8076
http://fayllar.org
|
| |
Брандмауэр с фильтрацией пакетов - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov...

Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi
61b762c5e6d666.07483815
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi
|
OTOVOLTAIC (PV) SYSTEM MONITORING, PERFORMANCE

OTOVOLTAIC (PV) SYSTEM MONITORING, PERFORMANCE
ANALYSIS AND POWER PREDICTION MODELS
Umaraliev Nurmamat,
Dotsent, Department of "Electronics and Instrumentation", Ferghana
Polytechnic Institute
Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
149
Rakhimov Abdurakhmon Abduraufjon ugli
Assistant, Department of "Electronics and Instrumentation", Ferghana
Polytechnic Institute
PV system monitoring involves real-time tracking of the electrical output
of the panels, as well as weather conditions and other relevant data such as
temperature, humidity, and solar irradiance. This data is collected through
sensors and then analyzed using software tools to identify performance issues
and predict the system's output.
PV output power prediction models use historical and real-time data from
the system's sensors and the surrounding environment to forecast the output
energy of the PV system. Inputs to the model may include solar irradiance,
temperature, wind speed, shading, and other environmental factors that may
influence energy generation.
Due to the fact that the design of the solar photovoltaic power plant under
study is not adapted to changing the position of the sun in space, the amount of
electricity generated by this photovoltaic installation changes over time
depending on the intensity of the sun's rays and the angle of incidence. From this
point of view, using the proposed measurement system, it becomes possible to
continuously monitor the maximum electrical energy generated by a solar
photovoltaic installation at a constant load.
To solve this problem, we will turn on the ESP32 module as a modem and
the RTC DS3231 module connected to it as a device for measuring the exact
current time, as shown in Figure 1.
Performance analysis involves comparing the output of the PV system to
expected results based on weather and other conditions. The analysis can
identify issues such as shading or misalignment that are reducing the system's
output and suggest solutions to optimize the solar power generation.
Новые этапы развития альтернативных источников энергии и телекоммуникационных технологий
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
|
Литература - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий...

Новые этапы развития альтернативных источников энергии и телекоммуникационных технологий
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
158
254-256 sah.
3.
Стребков Д.С., Пенджиев А.М., Мамедсахатов Б.Д. Развитие
солнечной энергетики в Туркменистане. М.: ГНУ ВИЭСХ,
2012. 496 с.
4.
Пенджиев А.М., Мамедсахатов Б.Д. Основные условия и
факторы
развития
фотоэнергетики
в
Туркменистане//
International Scientific Journal for Alternative Energy and Ecology.
2007. №7(51), p62-66.
5.
Справочное пособие к СНиП 2.08.01—89 "Отопление и
вентиляция жилых зданий". — М.: Стройиздат, 1990.— 24 с.
6.
Джумаев А.Я., Кадыров Э.Д. Исследование эксплуатационных
параметров фотоэлектрической солнечной станции в условиях
Туркменистана. //Автоматизация в промышленности. 2015.
№11.С. 20-22.
7.
Джумаев А.Я., Кадыров Э.Д. Автоматизированная система
управления автономным энергоснабжением. // Автоматизация и
IT в энергетике. 2016. №12(89).С. 12-18.
8.
Jumayev A.Y. Scientific-technical and methodological aspects of an
estimation of resources of solar energy in Turkmenistan.
International Conference on European Science and Technology:
materials of the XI international research and practice conference.
Munich, Germany October 21-22th, 2015.P. 80-92.
Bilimni tekshirish uchun savollar

Bilimni tekshirish uchun savollar
1. Tvorog tayyorlash texnologiyasi to'g'risida so‘zlab be-
ring.
2. Tvorog tayyorlashning qanday usullarini bilasiz?
3. Sut zardobidan oziq-ovqat sanoatida qanday foydala-
niladi?
4.
Sut zardobidan qanday ichimliklar tayyorlanadi?
5. Sut zardobidan tayyorlanadigan ichimlik turlari to‘g ‘ri-
sida so'zlab bering.
163
www.ziyouz.com kutubxonasi
X I I I B O B . SMETANA TAYYORLASH
TEXNOLOGIY ASI
Smetana tayyorlash.
Sut zavodlarida qaymoqdan
tayyorlanadigan smetana tarkibida 30 foiz yog‘ bo‘lishi
kerak. Nordonligi esa oliy nav smetanada 65-90°t,
birinchi nav bo'lsa 6 5 -1 10°T atrofida boMishi mum-
kin. Yog‘ darajasiga ko‘ra smetana 31,6 foizgacha
me'yorlashtirilishi mumkin. 85-95°C da pasterlangan
mahsulot 22°C gacha sovitiladi. Yilning issiq kunlarida
18°C da termostatda 14-16 soat saqlanadi. Tayyor
bo'lgan mahsulot nordonligi 65-85°T boMgani holda
6-8 soat 5-8°C da sovitiladi. Uni savdo korxonalariga
jo ‘natish uchun 0-1 °C haroratli sovuq xonalarda
saqlash tavsiya qilinadi.
Smetana asosan ikki (oliy va birinchi) navga boMi-
nadi. Oliy nav smetananing rangi oq-sarg‘ish, yetarlicha
quyuq, zich, oqsil zarrachalarisiz, ta’mi yoqimli, hidi
xushbo‘y boMadi. Birinchi navga xos smetananing
donadorligi qisman boMib, u kam cho‘ziluvchandir.
Bu nav smetana kuchsiz achchiq mazali, hidi ba'zan
eritilgan yog‘ yoki idish hidini bildirishi mumkin.
Ulami sotuvga chiqarish uchun 10°C haroratda saq-
lanadi.
Smetana tayyorlashda qumq qaymoq, sariyog',
yogMiligi yuqori darajada boMgan qaymoq, sigir suti,
quruq sut va yog‘i olingan sut kabilardan foydalanishga
mxsat beriladi.
Tarmoq standarti ost 4990-75 talabiga ko‘ra sme-
tananing fizik va kimyoviy ko'rsatkichlari
16-jadvalda
aks ettirilgan maMumotlarga mos boMishi talab etiladi.
Ruxsat beriladigan farq +0,5 foizdan past boMmasligi
lozim.
164
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
Virusga qarshi dastur xillari - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit...

199
xujjatlar/jadvallarni
(MSOffice),
joylashtirilgan va
arxivlangan
fayllarni
skanerlash, virusga qarshi dasturning asosiy vazifasi-100% viruslarni aniqlash va
ularni davolash;
- barcha ommaviy platformalar (DOS, Windows 95/NT, NovellNetWare,
OS/2, Alpha, Linux va h.) uchun virusga qarshi dastur versiyalarining mavjudligi;
so‘rov bo‘yicha skanerlash va "bir zumda" skanerlash rejimlarining borligi,
tarmoqni ma’murlash imkoniyatli server versiyalarining mavjudligi. Virusga qarshi
dasturning ko‘p platformaliligi muhim mezon hisoblanadi, chunki muayyan
operasion tizimga mo‘ljallangan dasturgina bu tizim funksiyalaridan to‘la
foydalanish mumkin. Fayllarni "bir zumda" tekshirish imkoniyati ham virusga
qarshi dasturlarning yetarlicha muhim mezoni hisoblanadi. Kompyuterga keluvchi
fayllarni va qo‘yiluvchi disketlarni bir lahzada va majburiy tekshirish virusdan
zaharlanmaslikka 100%-li kafolat beradi. Agar virusga qarshi dasturning server
variantida tarmoqni ma’murlash imkoniyati bo‘lsa, uning qiymati yanada oshadi;
- ishlash tezligi. Virusga qarshi dasturning ishlash tezligi ham uning muhim
mezoni hisoblanadi. Turli virusga qarshi dasturlarda virusni qidirishning har xil
algoritmlaridan foydalaniladi. Bir algoritm tezkor va sifatli bo‘lsa, ikkinchisi sust
va sifati past bo‘lishi mumkin.
Tarmoq xavfsizligi - - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

311
Биометрические данные - средства аутентификации, представляющие
собой такие личные отличительные признаки пользователя как тембр голоса,
форма кисти руки, отпечатки пальцев и т.д., оригиналы которых в цифровом
виде хранятся в памяти компьютера.
Biometrik
ma’lumotlar
–
autentifikatsiya
vositasi
bo‘lib,
foydalanuvchining barmoq izlari, qo‘l panjasining geometrik shakli, yuz shakli, va
o‘lchamlari, ovoz xususiyatlari, ko‘z yoyi va to‘r pardasining shakli kabi shaxsiy,
farqli alomatlari. Asl nusxalari raqam ko‘rinishida kompyuter xotirasida saqlanadi.
Biometric data - authentication, which are personal features such as user
tone of voice, the shape of the hand, fingerprints, etc., The originals of which are
stored digitally in a computer memory.
Бот — (сокр. от робот) специальная программа, выполняющая
автоматически и/или по заданному расписанию какие-либо действия через те
же интерфейсы, что и обычный пользователь. При обсуждении
компьютерных программ термин употребляется в основном в применении к
Интернету.
Bot - (“robot” so‘zining qisqartirilgani) oddiy foydalanuvchi interfeysi
orqali avtomatik tarzda va / yoki berilgan jadval bo‘yicha qandaydir xarakatlarni
bajaruvchi maxsus dastur. Kompyuter dasturlari muhokama qilinganida bot
atamasi asosan Internetga qo‘llash bilan ishlatiladi.
Bot – 1. (Short for robot) Special program will be executed automatically
and / or on the schedule any action through the same interface as a normal user. In
the discussion, the term computer program is used mainly in the application to the
Internet.
Zamonaviy o‘qitish usullari - Buxoro davlat universitetining pedagogika instituti pedagogik ta

884
O‘qituvchilar o‘quvchilarga mazmunni tushuntirish uchun turli xil
innovatsion g‘oyalarni joriy qilmoqdalar.
Shuningdek, o‘quvchilarga mos va
zamonaviy usullar bilan ta’lim berish o‘qituvchilarning mas’uliyati.
O‘quvchilarning muvaffaqiyatida muhim rol o‘ynaydigan o‘qituvchidir. Demak,
ta’limning zamonaviy usullarini qabul qilish sari qadam tashlash o‘qituvchining
burchiga aylanadi. To‘g‘ri ta’lim berish uchun malakali o‘qituvchi va o‘qitishning
innovatsion usullari uyg‘unlashishi kerak. Shunday qilib, o‘quvchilar
nafaqat
nazariy bilimlarga, balki fanlar bo‘yicha amaliy tajribaga ega bo‘lib, dunyo bilan
yuzma-yuz uchrashish va raqobatchilar bilan raqobatlasha oladilar.
Muxtasar
qilib aytganda, hozirgi vaqtda zamonaviy o‘qitish usullarini
kiritish zarur, chunki u o‘quvchilarni tarbiyalash uchun o‘quv rejasini takrorlash va
yodlashning an’anaviy shakllari g‘oyasiga qarshi. Qaror qabul qilish,
muammolarni hal qilish va tanqidiy fikrlash qobiliyatini
rivojlantirish uchun
zamonaviy o‘qitish usullari eng mos keladi. O‘qitishning yangi usullari
o‘quvchilarni samaraliroq qiladi va ularni hamkorlikka undaydi. Har ikkala usul
ham
samarali, ammo shu vaqt ichida qaysi biri amalga oshiriladi, degan savol
tug‘iladi va zamonaviy o‘qitish usullarining ahamiyatini aniq his qilish mumkin.
THE ROLE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN HUMAN LIFE AND

Искусственный интеллект, методы и технологии информационной безопасности
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
546
weaknesses. This can help students learn more effectively and improve their
academic performance.
Overall, the role of AI in human life is becoming increasingly important,
and its potential applications are virtually limitless. However, as with any
powerful
technology, there are also concerns about its impact on society. It is
essential to continue to develop and implement AI in a way that benefits
humanity while mitigating any potential negative consequences.
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий и их инновационных решений», татуфф, Фергана, 4 мая 2023 г - bet 75

Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
151
The use of PV output power prediction models can help system operators
optimize the energy generation performance of their PV solar energy systems by
providing guidance
for system modifications, energy storage, and energy use
strategies. Accurate power prediction can help
to reduce energy losses and
improve the overall profitability of the system.
Power prediction models use mathematical algorithms to forecast the
output of the solar energy system based on historical data, weather patterns, and
other relevant factors. These models enable system owners to anticipate when
energy usage will be highest and how much solar
energy will be produced
during a given time period, allowing them to better plan their energy
consumption and avoid peak energy costs.
Conclusion - Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и цифровых технологий...

Новые этапы развития альтернативных источников энергии и телекоммуникационных технологий
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
152
Research Bulletin Volume 18|March, 2023, 142-147.
7.
Rakhimov A.A. “Methods of reactive power compensation in the
load of photoelectric installations in Central Asia” Eurasian
Research Bulletin. Volume 9|July, 2022, 50-55.
8.
Rakhimov A.A, D.R. Otamirzaev. “State and prospects for the
development of solar energy in Uzbekistan” Eurasian journal of
academic research, 2022, 170–173.
РАЗРАБОТКА МЕТОДОВ ЭФФЕКТИВНОГО ИСПОЛЬЗОВАНИЯ

Muqobil energiya manbaalari va telekommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirishing yangi bosqichilari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
157
круглосуточно, место установки солнечного коллектора на крыше дома с
наклоном 36
0
, ориентированный на юг [6, 7].
Для определения эффективности использования солнечного
коллектора был проведен расчет основных параметров системы горячего
водоснабжения, т.е. определили сколько полезной тепловой энергии
можно получить от солнечного коллектора. При расчетах суточного
прихода солнечной энергии использовали базу данных NASA и расчет
среднемесячного потока солнечной радиации на наклонную поверхность
произведен по методу Луи-Джордана [8].
Согласно база данным NASA для угла установки солнечного
коллектора 36
0
среднегодовая поступление солнечной энергии на 1 м
2
составляет 5,58 кВт•ч в день от суммарного солнечного излучения и 271,33
кВт•ч в месяц от суммарного солнечного света на солнечный коллектор с
эффективной площадью 1,6 м
2
. В расчетах КПД (в основном теплопотери
солнечного коллектора, резервуара горячей воды, труб) принимаем с
запасом равным 60%. В этих условиях среднегодовая выработка тепловой
энергии солнечного коллектора за месяц с площадью 1,6 м
2
составляет
162,8 кВт•ч.
Исследования
показывают,
что
использование
солнечных
коллекторов в системе горячего водоснабжения позволяют сократить
затраты на нагрев горячей воды в среднем 70%, т.е. расходы уменьшаются
более чем в 2 раза.
Ботнет - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev...

312
обслуживании и т.п. (от англ. слов robot и network).
Botnet - ishga tushurilgan botlarga ega bir qancha sonli xostlardan tashkil
topgan kompyuter tarmog‘i. Odatda kompyuterlarga bo‘ladigan tarmoq
xujumlarini – spamni tarqatish, foydalanuvchilarning shaxsiy ma’lumotlarini
o‘g‘rilash, masofadagi tizimda parollarni saralash, xizmat qilishdan voz kechishga
undash xujumlarini muvofiqlashtirish uchun ishlatiladi. (inglizcha robot va
network so‘zlaridan olingan.)
Botnet - сomputer network consisting of a number of hosts running bots.
Usually used to coordinate attacks on network computers - spam, identity theft
users of brute force on the remote system attacks denial of service, etc. (from the
English. words robot and network).
Брандмауэр - метод защиты сети от угроз безопасности, исходящих от
других систем и сетей, с помощью централизации доступа к сети и контроля
за ним аппаратно-программными средствами. еще - является защитным
барьером,
состоящим
из
нескольких
компонентов
(например,
маршрутизатора или шлюза, на котором работает программное обеспечение
брандмауэра).
Brandmauer
– apparat-dasturiy vositalar yordamida tarmoqdan
foydalanishni markazlashtirish va uni nazoratlash yo‘li bilan tarmoqni boshqa
tizimlardan va tarmoqlardan keladigan xavfsizlikka taxdidlardan himoyalash usuli.
Yana - bir necha komponentlardan (masalan, brandmauer dasturiy ta’minoti
ishlaydigan marshrutizator yoki shlyuzdan) tashkil topgan ximoya to‘sig‘i
hisoblanadi.
Firewall - a method of protecting the network from security threats from
other systems and networks by centralizing network access and control of
hardware and software. Also, is a protective barrier, consisting of several
components (such as a router or gateway that is running firewall software).
Ko‘z yoyi to‘r pardasining shakli bo‘yicha autentifikatsiyalash tizimi

183
foydalaniladi.
Biometrik yondashish “kim bu kim” ekanligini aniqlash jarayonini
soddalashtirishga imkon beradi. Daktiloskopik skanerlar va ovozni aniqlovchi
qurilmalardan foydalanish xodimlarni tarmoqqa kirishlarida murakkab parollarni
eslab qolishdan xalos etadi. Qator kompaniyalar korxona masshtabidagi bir martali
autentifikatsiya
SSO
(Single
Sign-On)ga
biometrik
imkoniyatlarni
integrasiyalaydilar. Bunday biriktirish tarmoq ma’murlariga parollarni bir martali
autentifikatsiyalash xizmatini biometrik texnologiyalar bilan almashtirishga imkon
beradi. Shaxsni biometrik autentifikatsiyalashning birinchilar qatorida keng
tarqalgan sohalaridan biri mobil tizimlari bo‘ldi. Muammo faqat kompyuter
o‘G‘irlanishidagi yo‘qotishlarda emas, balki axborot tizimining buzilishi katta
zararga olib kelishi mumkin. Undan tashqari, noutbuklar dasturiy bog‘lanish
(mobil kompyuterlarda saqlanuvchi parollar yordamida) orqali korporativ
tarmoqdan foydalanishni tez-tez amalga oshiradi. Bu muammolarni kichik, arzon
va katta energiya talab etmaydigan barmoq izlari datchiklari echishga imkon
beradi. Bu qurilmalar mos dasturiy ta’minot yordamida axborotdan
foydalanishning mobil kompyuterda saqlanayotgan to‘rtta satxi - ro‘yxatga olish,
ekranni saqlash rejimidan chiqish, yuklash va fayllarni deshifrasiyalash uchun
autentifikatsiyani bajarishga imkon beradi.
Foydalanuvchini
biometrik
autentifikatsiyalash
maxfiy
kalitdan
foydalanishni modul ko‘rinishida shifrlashda jiddiy ahamiyatga ega bo‘lishi
mumkin. Bu modul axborotdan faqat xaqiqiy xususiy kalit egasining
foydalanishiga imkon beradi. So‘ngra kalit egasi o‘zining maxfiy kalitini ishlatib
xususiy tarmoqlar yoki Internet orqali uzatilayotgan axborotni shifrlashi mumkin.
R. X. Maksudov - bet 42

<
1.7
bunda:
i//d
koeffitsiyent qiymati q uydagicha aniqlanadi.
V d
= 0 . 5
y e (u + \)
y/a
- tish eni koeffitsiyenti, g ‘ildiraklami tayanchlarga nisbatan
jo y lan ish in i hisobga oladi.
64
www.ziyouz.com kutubxonasi
Simmetrik jo y lashsa - 0,315-0,4
N osim m etrik joylashsa - 0,25-0,315
Konsol jo ylashsa - 0,2-0,25
Tanlangan
i/ra
ning qiymati standart b o ‘yicha muvofiqlashtirish kerak,
y a ’ni
ц/а
= 0,5;0.15;0.2;0.25;0.315;0.4;0.5.
S - yetaklovchi tishli g ‘ildiraklarning tayanchlarga nisbatan joylanishini
hisobga oluvchi koeffitsiyent.
Tayanchga zoldirli podshipnik o ‘rnatilib konsol holatda joylashgan
1
Tayanchga rolikii podshipnik o wmatilib konsol holatda joylashgan
2
N osim m etrik joy lashgan
4
Simmetrik joylashgan
8
b) K onussim on tishli g ‘ildiraklar uchun
Y uklanish o'z g a rm a s b o ‘lib, bironta g ‘ildirak tish yuzasining qattiq
ligi
<350
ив
b o ‘lganda K NB=KFp=l,0. Aylanasimon tishli g ‘ildiraklar
uchun K N3=Kfb=
1,1
•
Tish yuzasining qattiqligi
>350
hb
b o ‘lganda K N
3
, KFp yuqorida
berilgan formulalar yordam ida aniqlanadi, bunda
y/d
=0 .1 66
J u 2
+1
- tish
eni koeffitsiyenti, S - koeffitsiyent qiymati yuqorida berilgan.
k .-q o 'sh im c h a dinamik kuchlarni hisobga oluvchi koefiltsivent.
G ‘ildirak tishlarini kesishda q o ‘yilgan noaniqliklar natijasida uzatma-
lami ishlash jarayonida q o ‘shim cha kuchlar hosil b o i a d i . Masalan,
3.14-rasmda
tishli gMldiraklaming
Zarb bilan urilishdan hosil boMgan dinamik kuchianishlaming
qiymatini kamaytirish uchun gMldirak tish uchlarida
(3.14-rasm)
shtrix
bilan k o 4rsatilgan qismi kesib tashlanadi.
o ‘zaro
ishlashishi
k o ‘rsatilgan.
bunda gMldirak tish qadamlarida
R-b
2
= R-bi
emas,
balki
R b2>Rbi
boMganligi
uchun
yetaklanuvchi
tishli gMldirak ilashish chizigi A-A
da v nuqtaga etg uncha v
1
nuqtada
zarb bilan urilish sodir boMadi,
natijada q o ‘shim cha dinamik kuch
lar
hosil
boMib,
urilgan
yuza
sidirilishi mumkin.
3.14-rasm .
65
www.ziyouz.com kutubxonasi
Q o ‘shim cha dinamik kuchlanish
350> |
P od sh ip n ik elem en tlarin in g m ateriallari

lar bo‘lmasligi uchun moy lari yaxshi tozalanib, sifatli zichlagichlar
ishlatish zarur.
Podshipniklarni o ‘z uyasiga o ‘matish jarayonida podshipnik tashqi
va ichki halqalari o'zaro bir - biriga nisbatan siljigan holda o ‘rnatilishi
mumkin. Bunday hollarda eng katta dinamik kuchlar to‘g ‘ri kelgan
halqa va dumalash elementlarida darzlar hosil boMishi, sinishi,
parchalanishi mumkin, masalan rolikli podshipniklarda halqa chetlari
sinadi. Yuklanish bir tekisda taqsimlanganda bunday hodisalar ro'y
bermaydi.
Dumalash podshipniklarida halqa, dumalash elementlari bilan
birga separatoiiar ham ishdan chiqadi. Asosan tez harakatlanuvchi
podshipniklarda markazdan qochma kuch ta’sirida o ‘lchamlari bi xil
bo‘ylamagan dumalash elementlarining separatorlarga ta’siri natijasida
bu elementlar sinishi yoki tezda ishdan chiqishi mumkin.
Podshipniklarni ishga lavoqatligi bu podshipnik elementlarida
uvalanish hamda qoldiq deformatsiya qiymatlari bilan belgilanadi.
Uvalanish hodisasi boMmasligi uchun aylanish soni n > 10 m in'1
bo‘lgan podshipniklar dinamik vuk ko‘taruvchanlik bo‘yicha tekshiri-
ladi.
Qoldiq deformatsiyaning me'yorida bo‘lishini ta’minlash uchun
aylanish soni n < 10 min’1 boMgan podshipniklar statik yuk ko‘taruv-
chanlik bo‘yicha tekshiriladi.
0 . 8 - r a s m - R. X. Maksudov

1 0 . 8 - r a s m .
1 0 .2 - § P o d s h i p n i k l a r x a r a k t e r i s t i k a s i
Z o l d i r l i p o d s h i p n i k l a r .
Bir qator zoldirli radial podshilniklar
(10.3-
rasm)
radial kuchlarni qabul qilish uchun mo'ljallangan bo'lib,
chegaralangan ravishda bo'ylama kuchlarni ham qabul qilishi mumkin.
Bunda tashqi halqa 8 gacha buralishi mumkin. Zoldirning diametri
dj=
/0,275-0,3175
I (D-d). d,D
-podshipnikning ichki va tashqi diametrlari.
Zoldirlar soni
г
=(D + d ) / ( D- d )
Ikki qatorli zoldirli sferik podshipniklar
(10.9-rasm)
katta radial
kuchlarni qabul qilishi mumkin, bunda halqaning buralishi 1,5-4° gacha
bo'lishi mumkin.
1
187
www.ziyouz.com kutubxonasi
Rolikli ikki qatorli sferik podshipniklar
(10.10-rasm,v)
juda katta
radial kuchlarni qabul qilishga m o ‘ljallangan bo‘lib, halqasi 0,3°-2,5°
gacha buralishi mumkin.
Zoldirli radial-tirak podshipniklar
(10.4-rasm)
radial va bir tomonlama ta’sir
qiluvchi bo‘ylama kuchlarni qabul qilishi
mumkin. Bu xil podshipniklarga zoldirli
radial
podshipniklarga
nisbatan
45%
zoldir k o ‘p o ‘matiladi, natijada 30-40%
yuklanishni oshirish mumkin. Podship-
niklarda zoldirlar
a
=
12° (36000),
a =26° (46000), a - 36° (66000) bo‘yicha
10.9-rasm . 10.10-rasm .
kontaktda bo‘lishi mumkin.
Zoldirli tirak podshipniklar. (10.6-rasm) bir tomonlama ta ’sir
qiluvchi bo'ylam a kuchlarni qabul qilishi mumkin. Bunda valning
tezligi 5-10 m/s gacha boMishi kerak. Zoldiming diametri
d3
= 0,375
(D
- d),
zoldirlar soni z = 3,66
(D
+
d)/ (D - d).
Rolikli podshipniklar. Kalta rolikli radial podshipniklar
(10.8-rasm)
zoldirli radial podshipniklarga nisbatan bir necha maita katta radial
kuchlarni qabul qilishi mumkin.
Rolikli radial-tirak podshipniklar
(10.5-rasm)
radial hamda bir
tomonlama ta’sir qiluvchi b o ‘ylama kuchlarni qabul qilishi mumkin.
Bunda valning tezligi 15 m/s gacha boMishi mumkin. Roliklarning
kontakt burchagi « = 10-16°. Buy lama kuchlarning qiymati nisbatan
katta b o ig a n d a « = 2 0 -3 0 ° b o ‘lgan podshipniklar ishlatiladi, bunda
halqalar l,5°-2° buralishi mumkin.
Ignasimon rolikli podshipniklar
(10.11-rasm)
radial oMchamlari kam
boMgan uzellarda ishlatiladi, bunda tezlik 5 m/s gacha boMishi mumkin.
Bu xil podshipniklar katta radial kuchlar ta’sirida ishlashi mumkin, lekin
bo‘ylama kuchlar ta ’siri boMmasligi kerak. Ignasimon roliklarning
diametri 1,6-6 mm, uzunligi esa / = ( 4 . ..10) d mm boMishi mumkin.
Ishlatiladigan podshipniklarning tannarxi uning oMchamlari.
aniqlik klassi, konstruktsiyasining tuzilishi separator va uning
qancha chiqarilishiga bogMiq. M asalan. bir qatorli zoldirli
radial podshipniklarning narxini bir biriik qilib olsak, zoldirli
tirak
p o dshipniklar
10-15%
arzon,
zoldirli
radialtirak
podshipniklar
2 -2 ,5
m arta qim m at;
konussim on
rolikli
podshipniklar 3 0 -7 0 % qim m at turadi. A gar podshipniklar
d inam ik y u k k o 'taru v ch an lig i b o ‘y ieh a baholansa, eng
arzon
i
10.11-rasm .
konussim on rolikli podshipniklar hisoblanadi.
188
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
Nazorat savollari - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

187
Kompyuter viruslarining ko‘pgina kombinasiyalangan xillari ham mavjud,
masalan – tarmoqli makrovirus tahrirlanuvchi xujjatlarni zaxarlaydi, hamda
o‘zining nusxalarini elektron pochta orqali tarqatadi. Boshqa bir misol sifatida
fayl-yuklama viruslarini ko‘rsatish mumkinki, ular fayllarni hamda disklarning
yuklanadigan sektorini zaharlaydi.
Viruslarning hayot davri.Har qanday dasturdagidek kompyuter viruslari
hayot davrining ikkita asosiy bosqichini - saqlanish va bajarilish bosqichlarini
ajratish mumkin.
Saqlanish bosqichi virusning diskda u kiritilgan ob’ekt bilan birgalikda
shundaygina saqlanish davriga to‘g‘ri keladi. Bu bosqichda virus virusga qarshi
dastur ta’minotiga zaif bo‘ladi, chunki u faol emas va himoyalanish uchun
operasion tizimni nazorat qila olmaydi.
Kompyuter viruslarining
bajarilish davri, odatda, beshta bosqichni o‘z
ichiga oladi:
1. Virusni xotiraga yuklash.
2. Qurbonni qidirish.
3. Topilgan qurbonni zaharlash.
4. Destruktiv funksiyalarni bajarish.
5. Boshqarishni virus dastur-eltuvchisiga o‘tkazish.
Qurbonni qidirish - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich...

Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi
61b762c5e6d666.07483815
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit malikovich tashev komil axmatovich axborot xavfsizligi
|
SA V O L V A T O P S H IR IQ L A R

X bob.
D U M A L A S H P O D S H IP N IK L A R I
Dumalash podshipniklarini hamma elementlari standartlashgan
bo‘lib, dumalash elementlari uchun yoMakchalari bo‘lgan tashqi va ichki
halqalar (1;2), dumalash elementi (3) (zoldir, rolik), dumalash element-
larini bir-biridan ajratib turadigan separator (4)
(10.1-rasm )dm
tashkil
topgan.
Dumalash podshipniklari ishlash jarayonida asosan bitta halqasi
ko‘pincha tashqi halqa aylanmaydi. Dumalash elementlari esa shu
maxsus y o ‘lakchalarda harakat qiladi.
10.1-rasm .
Afzalliklari. Sarflanadigan moy miqdorining kamligi; uzunlik
b o ‘yicha oicham ini sirpanish podshipniklarinikiga nisbatan birmuncha
qisqaligi; rangli metall ishlatishni talab etmasligi; elementlarning yuqori
darajada o ‘zaro almashuvchanligi; ishqalanish kuchi va unda hosil
b o ‘ladigan issiqlik miqdorining kamligi; vallarning aylana boshlashi
uchun zarur boMgan q o 'z g ‘atish momentining sirpanish podshipniklarga
nisbatan (5-10) marta kichikligi. Katta seriya bilan tayyorlanganligi
uchun tannarxi nisbatan arzonligi.
K am chiligi.
Diametri bo‘yicha oMchamlarini nisbatan kattaiigi;
ishlash muddatining qisqaligi(chunki kontakt kuchlanishning qiymati
katta); kam seriyali, yuqori aniqlikda tayyorlanadigan podshipniklar
tannarxining yuqoriligi; katta tezlik bilan harakatlanganda shovqin bilan
ishlashi.
к в
ning qiymatini 3.3-jadvaldan 
u zatm aning tezligi, aniqlik darajasiga nisbatan tanlanadi.
h b

Q oplanish
koeffitsiyen ti
-
ea,
ilashish
sifatining
asosiy
k o ‘rsatkichlaridan biri, y a ’ni ilashish c h i z i g i qa ni
(3.7 - rasm)
tish
qadami pb ga nisbati:
e = —
a Pb
Tishli
uzatm alarda
harakat
uzluksiz
b o ‘ lishi
uchun
tishli
g ‘ildiraklar ilashganda bir ju ft tishlar ilashish chizig‘idan chiqishga
yaqinlashganda ikkinchi ju ft tishlar ilashish c h i z i g i g a kirgan b o ‘lishi
kerak, y a ’ni
га>1
shart bajarilishi kerak. Bu qiymat bir vaqtning o ‘zida
qancha ju ft tishlar o ‘zaro ilashganligini k o ‘rsatadi. Masalan, s a= l , 4
b o i g a n d a ilashish vaqtning 40% da ikkinchi ju ft tishlar ilashgan b o ‘lib,
60 % vaqt davomida bir ju ft tishlar ilashgan b o ‘ladi. Shuning uchun s a
qiymati oshishi bilan bir vaqtning o ‘zida ikki ju ft tishli g ild ir a k la r
ilashishda b o ‘ladi.
Tishli g ild ira k la rd a korrektsiya ishlatilmagan hollarda sa qiymati
quyidagicha aniqlanadi.
0 .l-§ . P od sh ip n ik d u m alash elem en tla rin in g turlari va sh artli

bilan to ‘yintirilgan po‘lat materiallardan tayyorlangan; R - issiqga
chidamli materiallardan; s - separator po'lat materiallardan; В -- sepa
rator bronza materialdan; D - separator alyuminiy qorishmalaridan; E -
separator plastmassadan; К - podshipnik konstruktsiyasiga o ‘zgar-
tirishlar kiritilgan; Sh - shovqin chiqmasligi uchun maxsus talablar
qo‘yilgan;
u - aniqlik darajasiga qo‘shimcha taiablar qo'yilgan: t -
toblash jarayoniga hamda qattiqligida maxsus talablar qo'yiigan.
Podshipniklaming shartli ЬеЬдПап: 211 - bir qatorli zoldirli radial
n( jshipnik, diametri yengil seriya - 2, enini seriyasi - 0. ichki diametri
d = 55mm, aniqlik darajasi 0, (10.3-rasm).
6
- 36209 - zoldirli radial - tirak podshipniklar, diametri yengil
seriya - 2, enini seriyasi 0. ichki diametri d = 45mm, ilashish burchagi a
= 12°, aniqlik darajasi - 6, 10.4 - rasm.
4 - 12210 - kalta silindirsimon rolikli podshipniklar, yengil seriya
- 2, enini seriyasi 0, ichki diametri d = 50mm, tashqi halqasida bir
tomonida chiqiq bo‘lib, aniqlik darajasi -
4, 10.8-rasm.
4 - 3003124R - j u d a yengil seriyali.
Ikki qatorli rolikli podshipnik, diametri
seriyasi - 1, enini seriyasi-3, ichki diametri
d = 120mm, aniqlik darajasi - 4,
podshipnik detallari issiqqa chidamli po'lat
materiallardan tayyorlangan,
10.10-rasm.
It* I I »
- r — “ ■*
Гщ
19im
Virusni xotiraga yuklash - Toshkent axborot texnologiyalari universiteti ganiev salim karimovich karimov madjit...

188
maqsadida
yetarlicha
murakkab
algoritmdan
foydalanadi.
Bunday
murakkablashishga virus asosiy qismini shifrlashni kiritish mumkin. Ammo
faqat
shifrlashni ishlatish chala chora hisoblanadi, chunki yuklanish bosqichida
rasshifrovkani ta’minlovchi virus qismi ochiq ko‘rinishda saqlanishi lozim.
Bunday holatdan qutilish uchun viruslarni ishlab
chiquvchilar rasshifrovka
qiluvchi kodni "mutasiyalash" mexanizmidan foydalanadi. Bu usulning mohiyati
shundan iboratki, ob’ektga virus nusxasi kiritilishida uning rasshifrovka qiluvchiga
taalluqli qismi shunday modifikasiyalanadiki, original
bilan matnli farqlanish
paydo bo‘ladi, ammo ish natijasi o‘zgarmaydi.
Kodni mutasiyalash mexanizmidan foydalanuvchi viruslar
polimorf viruslar
nomini olgan. Polimorf viruslar (polymorphic)-qiyin aniqlanadigan viruslar bo‘lib,
signaturalarga ega emas, ya’ni tarkibida birorta ham kodining doimiy qismi yo‘q.
Polimorfizm faylli, yuklamali va makroviruslarda uchraydi.
Stels-algoritmlardan foydalanilganda viruslar o‘zlarini tizimda to‘la yoki
qisman bekitishlari mumkin. stels-algoritmlaridan foydalanadigan viruslar –
stels-
viruslar (Stealth) deb yuritiladi. Stels viruslar operasion tizimning shikastlangan
fayllarga murojaatini ushlab qolish yo‘li bilan o‘zini yashash makonidaligini
yashiradi va operasion tizimni axborotni shikastlanmagan qismiga yo‘naltiradi.
Ikkinchi jihat
rezident viruslar deb ataluvchi viruslar bilan bog‘liq. Virus va
u kiritilgan ob’ekt operasion tizim uchun bir butun bo‘lganligi sababli,
yuklanishdan so‘ng ular, tabiiy, yagona adres makonida joylashadi. Ob’ekt ishi
tugaganidan so‘ng u operativ xotiradan bo‘shaladi. Bunda bir vaqtning o‘zida virus
ham bo‘shalib saqlanishning passiv bosqichiga o‘tadi. Ammo ba’zi
viruslar xili
xotirada saqlanish va virus eltuvchi ishi tugashidan so‘ng faol qolish qobiliyatiga
ega. Bunday viruslar rezident nomini olgan. Rezident viruslar, odatda, faqat
operasion tizimga ruxsat etilgan imtiyozli rejimlardan
foydalanib yashash
makonini zaharlaydi va ma’lum sharoitlarda zararkunandalik vazifasini bajaradi.
Rezident viruslar xotirada joylashadi va kompyuter o‘chirilishigacha yoki
operasion tizim qayta yuklanishigacha faol holda bo‘ladi.
Rezident bo‘lmagan viruslar faqat faollashgan vaqtlarida xotiraga tushib
189
zaharlash va zarakunandalik vazifalarini bajaradi.
Keyin bu viruslar xotirani
butunlay tark etib yashash makonida qoladi.
Ta’kidlash lozimki, viruslarni rezident va rezident bo‘lmaganlarga ajratish
faqat fayl viruslariga taalluqli. Yuklanuchi va makroviruslar rezident viruslarga
tegishli.
a.
Videoni tahrirlash dasturining ikkita xususiyatini aniqlang 
[2]

54
3-bob
Kuzatish va boshqarish
aʼlim ma sa lari
Ushbu bob yakunida quyidagi bilim va koʻnikmalarga ega boʻlasiz:
■
sensor
turlarini aniqlash;
■
kuzatish va boshqarish texnologiyalarida
sensorlardan foydalanish;
■
kundalik hayotda kuzatish va boshqarish texnologiyalarini tushunish.
ICT_STB_G10-11_c03_p054-060_NT_R5_2023.indd 54
31.10.2023 9:52:29
nsor
tabiiy muhit haqidagi maʼlumotlarni
qayd etuvchi qurilma
iritish urilmasi
maʼlumotlarni kompyuterga
kiritish imkonini beruvchi qurilma
nalo
biz har kuni qayta ishlaydigan
maʼlumotlarning uzluksiz oqimi
Mikro rots ssor
kuzatish va boshqarish
texnologiyalarida ishlatiladigan integral
mikrosxema
ktuator
mexanizm yoki tizimni boshqaradigan
motor turi
nfra izil
oddiy holatda inson koʻziga
koʻrinmaydigan obyektdan chiqadigan yorugʻlik
toʻlqini
Mikroto l in
energiyaning elektromagnit toʻlqini
y zo arshilik
qarshilik yoki bosimning maʼlum
darajasiga bogʻlangan elektr zaryadining maʼlum
bir darajasi
amlik
atmosferadagi suv miqdori
otor zistor
yorugʻlik bilan boshqariladigan rezistor
Diqqat!
Boshqarish texnologiyalari tizimning alohida
elementi yoki butun tizimni sensorlar orqali
boshqaradi Sensorlardan olingan ma’lumotlar biror
harakatni boshlash yoki toʻxtatishga asos boʻladi