6. 1- mavzu: Fazoda affin va dekart koordinatalar sistemasini almashtirish

|
6. 1- mavzu: Fazoda affin va dekart koordinatalar sistemasini almashtirish
|
Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 316,8 Kb. | | #159176 |
Bog'liq 6. 1- mavzu Fazoda affin va dekart koordinatalar sistemasini al
6.1- MAVZU: Fazoda affin va dekart koordinatalar sistemasini almashtirish.
Fazoda affin koordinatalar sistemasini almashtirish.
Fazoda to'g'ri burchakli dekart koordinatalar sistemasini almashtirish.
Fazoda affin koordinatalar sistemasini almashtirishning xususiy xollari.
1. Affin koordinatalarni almashtirish
Fazoda ikkita -eski, -yangi affin koordinatalar sistemalari berilgan. Fazoda ixtiyoriy nuqta olsak, uning eski sistemadagi koordinatalar bilan, shu nuqtaning yangi sistemadagi koordinatalar orasidagi bog'lanishni aniqlash kerak. Yangi koordinatalar sistemasining boshi nuqta va koordinata vektorlari eski sistemaga nisbatan berilgan bo'lsin, ya'ni:
,
,
,
.
Vektorlarni qo'shishdagi uchburchak qoidasiga ko'ra , shuning uchun (7-chizma)
,
(11) dagi va larning ifodalarini (12) ga qo'yib, o'ng va chap tomondagi mos koeffitsientlarni tenglashtirib, quyidagilarga ega bo'lamiz:
,
,
.
nuqtaning eski sistemasidagi koordinatalari lar yangi sistemadagi koordinatalar orqali (13) formulalar orqali ifodalanadi. (13) formula affin koordinatalar sistemasini almashtirish formulasi deyiladi. Bu almashtirish koeffitsientlaridan
matritsa tuzilgan.
vektorlarning koordinatalaridan tuzilgan
matritsani olaylik. Bu matritsani eski bazisdan yangi bazisga o'tish matritsasi deyiladi. Bu matritsaning determinanti
chiziqli erkli vektorlar bo'lsa, u holda .
Agar bo'lsa, algebradan ma'lum, determinantning bitta yo'li qolgan yo'llari orqali chiziqli ifoda qilinadi. Demak, va vektorlar komplanar bo'ladi, bu esa zid natija. (14) va (15) matritsalarni solishtirib, matritsa
matritsani transponirlash bilan hosil qilingan. Demak, matritsa determinanti ham nolga teng emas.
Shuning uchun (13) tenglamani larga nisbatan bir qiymatli echib, nuqtaning yangi koordinatalarini shu nuqtaning eski koordinatalari orqali ifodalaymiz, ya'ni:
,
,
.
Xususiy hollar:
I hol. Affin koordinatalar sistemalarining boshlari turli nuqtalarda bo'lib, bazis vektorlari mos ravishda kollinear bo'lsin. (8-chizma)
8-chizma
(13) va (17) larga e'tibor bersak, ushbu
formulaga ega bo'lfmiz. Bu formulani koordinatalar sistemasini parallel ko'chirish formulasi deyiladi.
II hol. Eski va yangi sistemalarning koordinata boshlari bir nuqtada bo'lsin, ya'ni bo'lsin, u holda (13) dan
formulaga ega bo'lamiz.
Bir affin koordinatalar sistemasini ikkinchi affin koordinatalar sistemasiga o'tkazish formulasi (13)
(12) parametrga bog'liq.
Dekart koordinatalarni almashtirish Bir to'g'ri burchakli koordinatalar sistemasidan ikkinchi dekart koordinatalar sistemasiga o'tish formulasi (13) ko'rinishda bo'ladi, chunki to'g'ri burchakli dekart koordinatalar sistemasi affin koordinatalar sistemasining xususiy holi.
Bu formuladagi koeffitsientlar birlik vektorning ortonormallashgan bazisga nisbatan koordinatalari bo'ladi:
Bu tenglikni vektorlarga skalyar ko'paytirib topamiz:
,
,
.
Topilgan qiymatlarni (13) formulaga qo'ysak, dekart koordinatalar sistemasini almashtirish formulasini hosil qilamiz.
,
,
,
|
| |