nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari

Guruhlarga qo’yilgan ballar ko’rsatkichlari
Guruhlar
|
1
|
2
|
3
|
Umumiy ball
|
Baho
|
1
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
|
2,2 – 3 ball – a’lo
1,2 – 2 ball – yaxshi
0,5 – 1,1 ball – qoniqarli
1-guruh Akkumulator batareyalarining tuzilishi.
1-o’quv topshiriq:
2-guruh. Akkumulator batareyasining elektr sig‘imi.
3-guruh. Plastinalar sulfatlanib qolishi.
12 Mavzu. Elektrolit va u bilan ishlaganda extiyot choralari.
Reja:
Akkumulator batareyalarining tuzilishi.
Akkumulator batareyasining elektr sig‘imi.
Plastinalar sulfatlanib qolishi.
Akkumulator batareyalarining tuzilishi va ko‘rsatkichlari ma’lum texnik talablarga javob berishi kerak va ular shu talablarga mos ravishda belgilanadi. Akkumulator batareyasining belgisidagi birinchi son (3 yoki 6) ketma-ket ulangan akkumulator elementlarining sonini bildirib, u akkumulator batareyasining nominal kuchlanishini (6 yoki 12 V) ko‘rsatadi. ST harflari akkumulatorni startyor akkumulator batareyasi ekanligining belgisidir. Keyingi sonlar akkumulatorni 20 soatli tartibotda razrad qilingandagi nominal sig‘imini (“A”-soat” da), harflar-qobiq materialini (E-ebonit, T-termoplast, P-polietilen), separatorlar materialini (Mmiplast, R-mipor, P-plastipor, S-shisha paxta) bildiradi. Akkumulator belgisida qo‘shimcha harflar bo‘lishi mumkin, masalan: A - umumiy qopqoqli; N - quruq-zaradlanmagan; Z – “xizmat ko‘rsatilmaydigan”, elektrolit quyilgan va to‘la zaradlangan O‘zDEUavto avtomobillarining barchasiga (MATIZ, DAMAS, NEKSIA) xizmat ko‘rsatilmaydigan akkumulatorlar o‘rnatilgan bo‘lib, ularning umumiy qopqog‘i germetik yopilgan holda tayyorlangan. Ish jarayonida batareyada oz miqdorda hosil bo‘ladigan gazlarni tashqariga chiqarib yuborish uchun qopqoqning yon tomonida ikkita shamollatish tuynugi qoldirilgan.
O‘zDEUavto avtomobillarini ishlatish bo‘yicha yo‘riqnomalarga ko‘ra ularga o‘rnatilgan akkumulatorlar ikkita asosiy ko‘rsatkich bilan tavsiflanadi:
a) elektr sig‘im (RC kursatkich);
b) razrad tokining maksimal qiymati (CCA ko‘rsatkich ). Elektr sig‘im (RC ko‘rsatkich).
Akkumulator batareyasining elektr sig‘imi (RC ko‘rsatkichi) generator ishdan chiqqanda, avtomobilni kechasi, yoritish moslamalari minimal darajada ulangan holda, qancha vaqt davomida harakatlanishi mumkinligini belgilaydi. Elektr sig‘im (RC ko‘rsatkich)ning o‘lchov birligi minut bo‘lib, u atrof muhit harorati 270C bo‘lganda, to‘la zaradlangan batareyani 25A tok bilan razrad qilinganda, uning qisqichlaridagi kuchlanishni 10,5V gacha pasayishiga ketgan vaqt bilan aniqlanadi ketgan vaqt bilan aniqlanadi.
|
(
FDMA), KVAKTU - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

30
Masalan, AMPS standartida tizimga ajratiladigan chastotalar resursi
ikkita BTSdan MSga (to‘g‘ri kanal) ma’lumotlarni uzatish uchun
869…894 MGs diapazon va teskari yo‘nalishda (teskari kanal)
ma’lumotlarni uzatish uchun 824…849 MGs diapazoni hisoblanadi.
Shunday qilib, chastota bo‘yicha dupleks ajratish 45 MGsni tashkil
etadi. Har bir chastotalar kanaliga Δf
p
, =30 kGs polosa ajratiladi,
shunday ekan, himoya intervallarini hisobga olganda ajratilgan
diapazon chegaralarida 832 ta kanal joylashadi va 1 dan 799 gacha va
991 dan 1023 gacha nomerlar beriladi.
(a) (b)
1.12- rasm. Kanallar signallari spektrlari (a) va abonentlar orasida
chastota-vaqt resurslarini taqsimlanishi (b)
To‘g‘ri (downlink) va teskari (uplink) kanallar spektral
ajratishga ega bo‘lish bilan kanallarni bir-birlariga ta’sir etishini faqat
nazariy to‘liq yo‘qotadi. Amalda esa kanallararo (ichki tizimli)
halaqitlarning vujudga kelishini qabullagichdagi ajratish filtrlarini
noidealligi tufayli oldini olish mumkin emas, buning natijasida bitta
kanaldan energiyaning qismi qo‘shni kanalga o‘tib ketadi. Kanallararo
halaqitlar ta’sirini kuchsizlantirish mos signallarni manipulyatsiyalash
(“polosadan tashqi” nurlanishlarni kamaytirish) va filtrlarni (qo‘shni
kanalda so‘ndirishni yaxshilash) tanlash orqali bo‘lishi mumkin.
O‘zaro halaqitlar sathini kamaytirishning yana bir usuli chastotalar
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari» - bet 30

55
Ikkinchi usul NFM radiosignallarni differensial-kogerent
(avtokorrelyasion) detektorlashni ko‘zda tutadi, bunda tayanch
tebranishi sifatida oldingi radioimpuls ishlatiladi. Bunda detektorlash
va dekodlash operatsiyalari birlashtiriladi (1.31-rasm).
1.31- rasm. NFM radiosignallarni differensial-kogerent
(avtokorrelyasion) detektorlash
Kvadraturali fazaviy modulyatsiyalash (KFM). FM-2da
bitta kanal simvoli bitta uzatiladigan bitni tashiydi. Lekin bitta kanal
simvoli ko‘p sonli axborot bitlarini ham tashishi mumkin. Masalan,
bir-birlaridan keyin keladigan bitlar juftligi to‘rtta {0 0}, {0 1},
{1 0}, {1 1} qiymatlarni qabul qilishi mumkin.
Agar har bir juftlikni uzatish uchun bitta kanal simvoli ishlatilsa,
u holda to‘rtta, masalan, {
s
0
(t),
s
1
(t),
s
2
(t),
s
3
(t)} kanal simvollari talab
qilinadi, shunday ekan
M = 4 bo‘ladi. Bunda aloqa kanalida
simvollarni uzatilishi tezligi modulyator kirishiga axborot bitlarini
kelishi tezligiga qaraganda ikki marta past bo‘ladi va har bir kanal
simvoli endi
T
ks
= 2
T
s
davomiylikdagi vaqt intervalini egallashi
mumkin. Xususan, fazaviy modulyatsiyalashda kanal simvollari
sifatida quyidagi signallarni tanlash mumkin:
s
i
(
t)
= s[
t, φ
i
(
t)]
= A∙cos[2
πf
0
t + φ
i
(
t)]
=
=Re[
A exr{
j φ
i
(
t)}exr{
j2
πf
0
t}] ,
0 < t < 2
T
S
,
bu yerda
φ
i
(
t)
≡ π(2
i+1)/4 –
i nomerli signal fazasini
modulyatsiyalanmagan tashuvchi tebranish fazasidan og‘ishi;
A
j
(
t)
= A∙exp{
jφ
i
(
t)}
–
i = 0, 1, 2, 3 uchun bu signalning
[0, 2
T
s
] vaqt intervalidagi kompleks amplitudasi.
Keyinchalik to‘rtta kanallar simvolari yoki to‘rtta radiosignallar
o‘rniga bitta radiosignal haqida so‘zlaymiz, uning kompleks
Mobil radioaloqa sotali tizimlarining real abonentlar sig‘imi

41
t qayd etilgan vaqt mobaynidagi chaqiruvlar soni odatda Puasson
taqsimoti - t vaqt ichida k chaqiruvlarning kelishi ehtimolligi orqali
tavsiflanadigan diskret tasodifiy kattalik hisoblanadi. t aloqa seansi
davomiyligi (bitta kanalning bandligi vaqti) uzluksiz tasodifiy kattalik
hisoblanadi,
uning
ehtimolligi
zichligi
odatda
eksponensial
(
T-o‘rtacha qiymat) qabul qilinadi.
Yangi chaqiruv kelgan momentda bo‘sh kanallarga ega
bo‘lmagan tizim o‘zini qanday tutishiga bog‘liq ravishda uning
quyidagi modellariga ajratiladi:
- cheklangan vaqtda kutishli tizim (Erlang A modeli), unga
muvofiq bo‘sh kanal bo‘lmaganida chaqiruv navbatga qo‘yiladi va
agar T qayd etilgan vaqt tugashi bilan band kanallardan hech biri
bo‘shamasa, u bekor qilinadi;
- rad etishli tizim, ya’ni bo‘sh kanallar bo‘lmaganida kelgan
chaqiruvlar bekor qilinadi (Erlang V modeli);
- kutishli tizim, ya’ni chaqiruvlar navbatga qo‘yiladi va uzoq
vaqtda davomida kanalning bo‘shashini kutishi mumkin (Erlang S
modeli).
Tizimga ulanishga rad etish ehtimolligini aniqlaydigan
formulalar mavjud. Lekin ular juda katta va deyarli ishlatilmaydi.
Amalda berilgan to‘silishi ehtimolliklarida kanallarli aloqa tizimlari
uchun yo‘l qo‘yiladigan yuklamani Erlanglarda hisoblash uchun uning
grafik ko‘rinishidagi yoki jadval ko‘rinishidagi berilishi ishlatiladi,
ular mos texnik adabiyotlarda keltiriladi.
МЕТАЛЛИЧЕСКИЙ ЦИНК, РОЛЬ В МИРОВОМ ПРОИЗВОДСТВЕ

|
МЕТАЛЛИЧЕСКИЙ ЦИНК, РОЛЬ В МИРОВОМ ПРОИЗВОДСТВЕBog'liq rux-metali-dunyo-bo-yicha-ishlab-chiqarishdagi-o-rni
МЕТАЛЛИЧЕСКИЙ ЦИНК, РОЛЬ В МИРОВОМ ПРОИЗВОДСТВЕ
Хакимов Камал Джураевич
Ражабов Шахбаз Холмамативич
Заведующий кафедрой «Нефть-газ и горное дело», Термезский
инженерно-технологический институт, доктор философских
наук, доцент, Термез, Узбекистан
Преподаватель, ассистент кафедры нефти, газа и горного
дела, Термизский инженерно-технологический институт,
Термиз, Узбекистан
Аннотация. В данной статье дано основное описание металлического цинка,
история происхождения, физико-химические свойства, технологические
особенности, основные технологии добычи, место в мире, перспективы развития
производства, состав цинкового обогащения, композиционное количество
цинкового обогащения. , методы извлечения, технологии производства, основные
методы обогащения, Пирометаллургический метод, Гидрометаллургический
метод, процесс агломерации, разделение сопутствующих цинку элементов,
организация процессов подготовки к переработке, окисление цинка, обогащение
при высокой температуре, показатели производства цинка в мире, показатели
запасов, области применения, страны-лидеры по производству, общие сведения о
предприятиях по производству цинка в Узбекистане.
Kalit so‘zlar: Цинк, оксид, Полиметалл, сфалерит, пирометаллургия, гидрометал -
SANOATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
ЦИФРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ПРОМЫШЛЕННОСТИ
DIGITAL TECHNOLOGIES IN INDUSTRY
(E) ISSN: 3030-3214
Volume 2, № 1
March 2024
KON-METALLURGIYA VA ISHLAB CHIQARISH SANOATI
|
| |
Kognitiv radio - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D....

197
400 Mbit tezlikda uzatiladi, bu mavjud Wi-Fi qurilmalardagidan
ancha tez.
Kognitiv radio butun qator yangi xizmatlarni yaratishi mumkin.
Masalan, u sotali qo‘ng‘iroqlarni Wi-Figa marshrutlashtirishi mumkin,
bu bugungi kunda uncha katta bo‘lmagan simsiz microcell bazaviy
stansiyalarda amalga oshirilmoqda va Internetga ulanish uchun optik
toladan foydalanishni inkor etishi mumkin, buning o‘rniga esa mavjud
400 MGs diapazondagi televidenie spektri ishlatilishi mumkin.
Barcha bunday loyihalardagi eng katta muammo katta
chastotaning tez qayta ulanishi va yuqori o‘tkazish qobiliyati
hisoblanadi. Katta unumdorlikni ishlatilishi uchun ko‘p ishlar - chip
dizayni, interfeys va boshqa ko‘p ishlarni amalga oshirilishi turgan
bo‘lsada, kognitiv radio bunday loyihalar uchun ideal to‘g‘ri keladi
Shu bilan birga, dunyoda ehtiroslar jo‘sh urmoqda, chunki mobil
tarmoqlarga talablar ortmoqda. Bell Labs 2020 yilga kelib mobil trafik
25 martaga, Cisco 18 martaga oshadi deb hisoblaydi, FCC esa mavjud
spektr yaqin yillarda tugashini va bu holda yangi texnologiyalar
hayotiy zarur bo‘lishini ta’kidlaydi. Bularning barchasi sohani yangi
texnologiyalarni rivojlantirishga majburlaydi.
Maxsus chastotalarni ajratilishiga ehtiyoji bo‘lmagan va
qandaydir qo‘shimcha simsiz texnologiyalarga ehtiyoji bo‘lmagan
-rasm. Rux metallining ko‘rinishi

SANOATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
ЦИФРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ПРОМЫШЛЕННОСТИ
DIGITAL TECHNOLOGIES IN INDUSTRY
(E) ISSN: 3030-3214
Volume 2, № 1
March 2024
KON-METALLURGIYA VA ISHLAB CHIQARISH SANOATI
ГОРНОДОБЫВАЮЩАЯ МЕТАЛЛУРГИЯ И ОБРАБАТЫВАЮЩАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ
MINING METALLURGY AND MANUFACTURING INDUSTRY
www.srt-journal.uz
72
olish kerakligi;
2) xom ashyoni qayta ishlash uchun
tayyorlash jarayonlarini tashkil etish [3].
Xulosa.
Xulosa qilib aytganda birinchi
bo‘lib rux metallini eramizdan avvalgi 1000-
yillar oldin Hindiston
davlatidan topilgan
bo‘lib hozirgi kunda uning zahirasi taxminan
210 million/tonnani tashkil qiladi. Hozirgi
kunda Dunyo miqyosida taxminan 20%
pirometallurgik va 80%
rux gidrometal-
lurgik usullar bilan olinadi.
Bundan tashqari Dunyo bo‘yicha rux
ishlab chiqarish 2022-yilda 13.5 mln/t
tashkil etdi, 2023 yilda esa 3.8 %ga oshdi va
13.863 mln/tonnani tashkil qildi. Bu bilan
ruxga bo‘lgan
talab yildan-yilga oshayot-
ganini ko‘rishimiz mimkin.
Respublikamzida yagona rux ishlab
chiqarish zavodi bu Olmaliq
Kon metallur-
giya kombinatiga qarashli rux ishlab chiqa-
rish korxonasidir. Bu korxona yiliga 80 ming
tonnadan 130 ming tonnagacha rux ishlab
chiqarish uchun mo‘ljallangan.
Dunyo bo‘yicha esa ruxning eng katta
konlari
Avstraliya, Eron, Boliviya va
Qozog‘iston
hududlarida
aniqlangan.
Hozirgi kunga
kelib Rux ishlab chiqarish
bo‘yicha Xitoy birinchi o‘rinni egallab kel-
moqda 2023-yilda qariyib 4 million/tonna.
Shunga ko‘ra, Xitoy asosiy rux bo‘yicha
dunyodagi eng yirik ishlab chiqaruvchi
hisoblanadi, ishlab chiqarish ko‘rsat-
kichining taxminan 28.8%
qismi Xitoy
ulushiga to‘g‘ri keladi. Undan tashqari,
Avstraliya,
Peru,
Hindiston,
AQSH,
Meksika, Boliviya, Qozog‘iston, Rossiya va
Janubiy afrika
davlatlari ham bu borada
yetakchilardan hisoblanadi [7].
Δf
п - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov,...

31
kanallari orasiga himoya intervallarini kiritish hisoblanadi, bu lekin
aloqa uchun ishlatiladigan chastotalar polosasini kamayishiga, ya’ni
spektrdan foydalanish samaradorligini kamayishiga olib keladi.
Ta’kidlash kerakki, dupleks aloqada, qat’iy aytganda ikkita Δf
p
polosalar – bittasi to‘g‘ri kanallar uchun, boshqasi
teskari kanallar
uchun ishlatiladi.
KChAKTU
(
FDMA) tizimining asosiy afzalligi ajratilgan
o‘tkazish polosasini abonent orqali to‘liq ishlatilishi hisoblanadi.
Kamchiligi esa, ravshanki, bitta abonentga hisoblaganda chastota va
energetik resurslardan foydalanishning past samaradorligi hisoblanadi.
Bundan tashqari, ta’kidlash kerakki, analog standartlarga halaqitlardan
past himoyalanganlik, atrof landshafti, binolarning ta’siri ostida yoki
abonentlarning harakatlanishi tufayli signallarning so‘nishi bilan
kurashish samarali usullarining yo‘qligi, shuningdek efirda abonentlar
kanallari yashirincha eshitilishidan past himoyalanganlik (ko‘pincha
ular to‘liq bo‘lmaydi) xos bo‘ladi. Bu yerdan nisbatan yuqori zarur 15
dBgacha signal/shovqin nisbati kelib chiqadi, bu qabullagichning
katta quvvatini ishlatilishini va tizimning istalgan radiotelefon
kanalini yasalgan UQT-CHM qabullagichda qabul qilish imkoniyatini
shartlaydi. Analog tarmoqlardagi qo‘shimcha xizmatlar to‘plami ham
raqamli tizimlardagiga qaraganda juda yuqori. FDMA tizimini
ishlatadigan ko‘plab analog standartlardan biri
NMT va
AMPS
hisoblanadi.
1.13- rasmda 4 ta abonentlar orasida ajratilgan chastotalar
diapazonini taqsimlanishiga misol keltirilgan. Abonentlardan har
biriga 30 kGsdan kenglikdagi polosa taqdim etilgan.
1.13- rasm. Ajratilgan chastotalar diapazonini taqsimlanishi
Signalni modulyatsiyalash turlari

46
analog aloqa tizimlarida yordamida uzatilishi sifatiga qaraganda yuqori
bo‘ladi.
Raqamli uzatish tizimlari (RUT) quyidagi eng muhim o‘ziga xos
xususiyatlarga ega:
- istalgan xabar raqamli shaklda, bitalar ketma ketliklari
a
i
,
i = {…,–1, 0, +1,…} ko‘rinishida taqdim etiladi,
i indeksning har
qanday qiymatida
a
i
simvol 0, 1} alifbodan qiymatlarni qabul qiladi;
- tizimning uzatkichi kanal simvolari deyiladigan shakl bo‘yicha
farqlanadigan signallarning {
s
m
(
t),
t = 1, 2, …,
M} oxirgi sonini
shakllantiradi va navbat bo‘yicha kanalga uzatadi;
- kanal simvolining davomiyligini
T
ks
sifatida belgilaymiz;
-bitta kanal simvoli uzatilishi kerak bo‘lgan bitta bit yoki
undan ortiq bitlar sonini “tashiydi”;
- agar
M = 2 bo‘lsa, u holda uzatish tizimi ikkilik tizim deyiladi;
- agar
M > 2bo‘lsa, u holda uzatish tizimi
M-lik tizim deyiladi.
Shunday qilib, raqamli tizimlar orqali xabarlar ketma-ketliklarini
uzatish ularni kanal simvollari ketma-ketliklariga o‘zgartiriladigan
bitlar ketma-ketliklariga o‘zgartirish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Turli TUTlardagi ishlatiladigan
M kanal simvollari soni va
ularning shakli turli xil, lekin ular qabul qilish joyida ma’lum bo‘ladi.
Shuning uchun qabullagichning, aniqrog‘i demodulyatorning asosiy
funksiyasi
T
ks
davomiylikdagi navbatdagi vaqt intervalida uzatkich
orqali qaysi simvollar (signallar) uzatilishi mumkinligini baholashdan
iborat.
Simvollarni (signallarni) baholash muammosi shuning uchun
kelib
chiqadiki,
uzatish
tizimi
uzatkich
kanal
simvollarini
nurlantiradigan, qabullagich esa ularni minimal bo‘lishi mumkin
energiyali to‘g‘ri qabul qiladigan loyihalashtirilishi kerak. Uzatish
tizimida kanal simvollarining energiyasi eng kam bo‘ladigan
chegaraviy joy qabullagichning kirishi hisoblanadi. Qabul qilinadigan
simvolning
E
s
Аntenna 
Generator - Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov,...

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari» Pdf ko'rish
|
bet | 104/114 | Sana | 24.12.2023 | Hajmi | 3,49 Mb. | | #127893 |
Bog'liq Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari uАntenna
Generator,
qabullagich,
аnalizator
To’g’rilagich,
modulyator,
xotira
195
chiziqli polyarizatsiyali antennalar va antennalar panjaralarini ishlab
chiqish va ishlab chiqarishga majburlaydi.
RFID-tizimlar turli obyektlarni operativ va aniq nazorat qilish,
ularning haakatlanishini kuzatish va hisobga olish talab qilinadigan
turli xil hollarda qo‘llaniladi.
RFID-texnologiyalarning asosiy afzalliklari:
- RFIDga tegish yoki to‘g‘ri ko‘rinish kerak emas;
-
RFID-belgilar
tez
va
aniq
o‘qiladi
(100%-lik
identifikatsiyalashga yaqinlashish bilan);
- RFID hatto agressiv muhitda ishlatilishi mumkin, RFID-
belgilar esa chang, bo‘yoq, bug‘, suv, plastmassa, yog‘och orqali
o‘qilishi mumkin;
- passiv RFID-belgilar deyarli cheklanmagan ishlatish muddatiga
ega;
- RFID-belgilar ko‘p miqdordagi ma’lumotlarni tashiydi va
intellektual bo‘lishi mumkin;
- RFID-belgilarni qalbakilashtirish deyarli mumkin emas;
- RFID-belgilar nafaqat o‘qish uchun, balki ma’lumotlar
yoziladigan bo‘lishi mumkin.
Namunaviy qo‘llanilishlari:
-
korxonalar
hududlarida
personalning
ulanishini
va
harakatlanishini elektron nazorat qilish;
- ishlab chiqarish, tovarlar va bojxona omborlari (ayniqsa
yiriklari), magazinlarni, tovarlar va moddiy boyliklarni berilishi va
harakatlanishini boshqarish;
- ma’lumotlarni avtomatik to‘plash va zarurat bo‘lganida temir
yo‘llarda, pulli avtomobil yo‘llarida, yuk stansiyalari va terminallarida
to‘lovni o‘tkazish;
- harakatlanishni rejalashtirish va boshqarish, grafikning
intensivligini va optimal marshrutlarni tanlashni nazorat qilish;
- jamoat transportida harakatlanishni boshqarish, yo‘l haqini
to‘lash va yo‘lovchilar oqimini optimallashtirish;
- barcha transport turlari uchun elektron to‘lovlar, shu jumladan
pulli yo‘llar, yo‘l va tranzit haqini avtomatik to‘lovi, pulli
avtomobillar saqlash joylarini tashkil etish;
- xavfsizlikni ta’minlash boshqa audio- va video nazorat qilish
texnik vositalari bilan birga kompleksda, transport vositlarida
himoyalash va signalizatsiya:
196
- ro‘yxatga olinadigan pochta jo‘natmalarining harakatlanishini
nazorat qilish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti r. R. Ibraimov, D. А. Davronbekov, M. O. Sultonova, E. B. Tashmanov, U. T. Aliyev «simsiz aloqa tizimlari va dasturlari»
|
Kanallar vaqt bo‘yicha ajratiladigan ko‘p tomonlama

34
KSning
shakli
turlicha
bo‘lishi
mumkin,
ko‘pincha
qo‘ng‘iroqsimon impulslar qo‘llaniladi, chunki ularni shakllantirish
oson bo‘ladi. Shunday qilib, FDMAdan asosiy farqlanish –
sinxronlashtirishg zarurati vujudga keladi.
Ideal holda kanallar signallarning vaqt bo‘yicha mos
tushmasligini ularning ortogonalligi ta’minlaydi, demak ularning bir-
birlariga ta’sirini oldini oladi. Real holda tizimning polosasini
cheklanganligi tufayli oldingi kanallardan keyingi kanallarni paydo
bo‘lshini boshlanishiga signallardan o‘tish jarayonlari tugallanmasligi
va oxirgilari bilan qo‘shilib borishi bilan kesishma (kanallararo)
halaqitlarni hosil qilishi mumkin. Qo‘shni kanallarning ta’sirini, ya’ni
kanallararo halaqitlar sathini kamaytirishga himoya vaqt intervallarini
kirtish yo‘li bilan erishiladi, bu o‘z navbatida, ma’lumotlarni uzatilishi
mumkin bo‘lgan diapazonning kamayishiga, ya’ni uzatish tezligini
haqiqiy kamayishiga olib keladi.
Sotali aloqa tizimlarida samaradorlikni oshirish maqsadlarida tor
polosali
TDMA (
NB TDMA yoki MC/TDMA) – birlashtirilgan FDMA
va TDMA ishlatiladi. Bunda ajratilgan chastotalar diapazoni
FDMAdagi kabi tashuvchilar alohida polosalarga bo‘linadi. Har bir
chastotalar polosalarida esa abonentlarni vaqt bo‘yicha ajratish amalga
oshiriladi. Bu usul raqamli tizimlarda
(GSM, D-AMPS) qo‘llaniladi.
1.17- rasmda ajratilgan diapazonni 4 ta nimtashuvchilarga har bir
polosalar chagaralarida maksimum 4 ta abonentlarga bir vaqtda aloqa
taqdim etiladigan ajratish keltirilgan. Shunday qilib, tor polosali
TDMA usulini ishlatish bilan o‘sha bir chastotalar diapazonida
FDMAdagiga qaraganda 4 marta ko‘p abonentlar ishlashi mumkin. Va
shuning uchun TDMAni ishlatadigan tarmoqlarning sig‘imi FDMAga
qaraganda 3-6 martaga ortiq bo‘ladi.
U
kir - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

21
Zatvor-istok o‘tishining kirish qarshiligi odingi holdagi kabi yuzlab
megaomlarga yetadi, bunda
R
i
kirish qarshiligi nisbatan uncha katta bo‘lmaydi. Bu
ulanish sxemasi umumiy istokli sxemaga qaraganda yuqoriroq chastotalar
diapazoni bilan farqlanadi. Kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffitsienti birga
yaqin, chunki bu sxema uchun istok-stok va zatvor-istok kuchlanishi odatda
qiymat bo‘yicha yaqin bo‘ladi.
Umumiy zatvorli ulanish
Umumiy zatvorli ulanish bipolyar tranzistor uchun umumiy bazali kaskadga
o‘xshash bo‘ladi. Bu yerda tok bo‘yicha kuchaytirish bo‘lmaydi, shuning uchun
quvvat bo‘yicha kuchaytirish umumiy istokli kaskaddagidan ko‘p martaga kichik
bo‘ladi. Kuchaytirishda kuchlanish boshqarish kuchlanishi kabi o‘sha fazaga ega
bo‘ladi (1.11- rasm).
1.11- rasm. Maydoniy tranzistorni umumiy zatvorli ulanishi
Binobarin, chiqish toki kirish tokiga teng, u holda tok bo‘yicha kuchaytirish
koeffitsienti birga teng, kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffitsienti esa birdan
katta bo‘ladi.
Bu ulanish sxemasida tok bo‘yicha parallel manfiy teskari aloqa xususiyati
mavjud, ya’ni boshqarish kirish kuchlanishi ortganida istokning potensiali ortadi,
U
kir
+Е
с
VТ1
U
chiq
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 12

22
mos ravishda stok toki kamayadi va istok zanjirining
R i qarshiligidagi kuchlanishni
kamaytiradi.
1.3. Kuchaytirgichlarning ish rejimlari O‘tish xarakteristikasida dastlabki ishchi nuqtani tanlashga bog‘liq ravishda
ish rejimlar A, V, AV, S va D rejimlar bo‘lishi mumkin.
A rejim . Bunda signal bo‘lmaganida sxemaning holatini aniqlaydigan va
I k0 osoyishtalik toki deyiladigan IN dastlabki ishchi nuqta xarakteristika chiziqli
qismining taxminan o‘rtasida joylashadi (1.12- rasm). Bu rejimda
U sil siljitish
kuchlanishi
U kirm kirish kuchlanishidan doimo katta, ya’ni
U sil > U kirm bo‘ladi,
kollektor tokining o‘zgarmas tashkil etuvchisi esa o‘zgaruvchan tashkil etuvchidan
katta bo‘ladi yoki taxminan unga teng, ya’ni
I k0 ≥ I km bo‘ladi. Sinusoidal kirish
signaliga sinusoidal chiqish toki mos keladi, nochiziqli buzilishlar minimal, lekin
kaskadning foydali ish koeffitsienti atigi 20-30% ni tashkil etadi.
1.12- rasm. A ish rejimi
V ish rejimi. Bu rejimda dastlabki ishchi nuqta koordinatalar boshi bilan
mos tushadi, ya’ni osoyishtalik toki
I k0 =0 bo‘ladi. Kirishga sinusoidal signal
berilganida chiqish zanjiridagi tok davrning yarmi davomida oqib o‘tadi va
θ=π/ 2
23
kesish burchagili impulslar shakliga ega bo‘ladi. V rejimda ishlaydigan
kaskadning foydali ish koeffitsienti 60–70%. Lekin chiqish signalining shakli
o‘tish xarakteristikasining nochiziqli oralig‘i tufayli buziladi (1.13- rasm).
1.13- rasm. V ish rejimi
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 10

20
Zatvor-istok
to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘tishining kirish qarshiligi yuzlab
megaomlarga yetadi, uni zatvorni umumiy o‘tkazgichga galvanik tortish
(maydoniy tranzistorni o‘tishlardan himoyalash) maqsadida zatvor va istok orasiga
rezistorni qo‘shish bilan kamaytirish mumkin.
Bu
R
z
rezistorning qiymati (odatda 1 dan 3 MOmgacha) zatvor-istok
qarshiligini kuchli shuntlamaslik va bunda teskari surilgan boshqarish o‘tishi
tokidan o‘ta yuklanishga yo‘l qo‘ymaslik uchun mos tanlanadi.
Umumiy istokli sxemadagi maydoniy tranzistorning sezilarli kirish qarshiligi
undan kuchlanishni kuchaytirish sxemalarida foydalanishda aynan maydoniy
tranzistorning muhim afzalligi hisoblanadi, axir stok zanjirining
R
s
qarshiligi
odatda 1...10 kOmlardan oshmaydi.
Umumiy stokli ulanish
Maydoniy tranzistorning umumiy stokli ulanish sxemasi (istokli takrorlagich)
bipolyar tranzistor (emitterli takrorlagich) uchun umumiy kollektorli sxemaning
o‘xshashi hisoblanadi. Bunday ulanish chiqish qarshiligi kirish qarshiligi bilan
fazada bo‘lishi kerak bo‘ladigan moslashtirish kaskadlarida ishlatiladi (1.10-
rasm).
1.10- rasm. Maydoniy tranzistorni umumiy stokli ulanishi
Radiouzatkichning vazifasi

35
Chastotalar diapazoni
bo‘yicha RUlar radiochastotalar diapazonini qabul
qilish bo‘yicha mos ravishda o‘ta uzun to‘lqinli, uzun to‘lqinli, qisqa to‘lqinli,
ultra qisqa to‘lqinli, detsimetrli, santimetrli, millimetrli RUlarga ajratiladi.
Birinchi beshta diapazonlar uzatkichlari yuqori chastotali uzatkichlari
umumiy nomi bilan, oxirgi uchta diapazonlar uzatkichlari o‘ta yuqori chastotali
uzatkichlari umumiy nomi bilan birlashtiriladi. Shunday qilib, YuCh va O‘YuCh
diapazonlar radiouzatkichlari orasidagi chegara 300 MGs chastota hisoblanadi.
300 MGs dan past chastotada uzatkich YuCh diapazonga, 300 MGs dan yuqori
chastotada uzatkich O‘YuCh diapazonga kiradi.
Antennaga beriladigan
YuCh yoki O‘YuCh signal quvvati bo‘yicha
RUQlar uzluksiz rejimda quvvat nurlanishi bo‘yicha kichik - 10 Vt gacha, o‘rta -
10...500 Vt, katta - 500Vt…10 kVt, o‘ta katta - 10 kVt dan yuqori quvvatli
RUlarga ajratiladi.
Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari - bet 22

52
3.7- rasm. Magnetronning konstruksiyasi
O‘YuCh energiyani chiqarish uchun rezonatorlardan biriga mahkamlangan
simli halqa yoki silindrdan tashqariga rezonatorning tirqishi ishlatiladi.
Magnetronning rezonatorlari halqali tebranish tizimini hosil qiladi, ular
atrofida elektronlar oqimi va elektromagnit to‘lqinning o‘zaro ta’sirlashishi bo‘lib
o‘tadi. Bu tizim halqali konstruksiyasi tufayli berk ekan, u holda uni faqat
tebranishlarning ma’lum turida qo‘zg‘atish mumkin bo‘ladi, ularda
π
-tur muhim
ahamiyatga ega. Tizimning bir necha rezonans chastotalari orasida (N
rezonatorlarda tizimda 1 dan N/2 gacha diapazondagi turg‘un to‘lqinlarninng
istalgan soni bo‘lishi mumkin) ko‘pincha tebranishlarning
π
-turi ishlatiladi, bunda
yonma-yon rezonatorlardagi fazalar
π
ga farqlanadi.
Uchinchi davr (1965-1980-yillar)

|
Uchinchi davr (1965-1980-yillar)
|
bet | 4/5 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 34,76 Kb. | | #262048 |
Bog'liq ZUHI03Bu sahifa navigatsiya:
- Linux
Uchinchi davr (1965-1980-yillar)
Kompyuterlar rivojlanishining uchinchi muhim davri 1965-1980-yillarga toʻgʻri keladi. Bu vaqtda texnik bazada tranzistorlar kabi alohida yarimoʻtkazgichli elementlardan integral mikrosxemalarga oʻtish sodir boʻldi, bu esa yangi, uchinchi avlod EHMlariga ancha keng imkoniyatlar berdi.
Bu davr, shuningdek, dasturiy taʼminotga mos keladigan mashinalar oilalarini yaratish bilan tavsiflanadi. Integral mikrosxemalarga asoslangan dasturiy taʼminotga mos keladigan mashinalarning birinchi oilasi IBM/360 seriyali mashinalar ishlab chiqilgan edi. 1960-yillarning boshlarida qurilgan bu oila ikkinchi avlod mashinalaridan narx/unumdorlik jihatidan sezilarli darajada ustun keldi. Tez orada dasturiy taʼminotga mos keladigan mashinalar gʻoyasi umum eʼtirof etildi.
Dasturiy taʼminot operatsion tizim muvofiqligini talab qildi. Bunday operatsion tizimlar katta va kichik turli xil tashqi qurilmalarga ega katta va kichik hisoblash tizimlarida tijorat sohasida va ilmiy tadqiqot sohasida ishlashi kerak edi. Ushbu qarama-qarshi talablarning barchasini qondirish niyatida tuzilgan operatsion tizimlar dizayn jihatidan juda murakkab ekanligini isbotladi. Ular minglab dasturchilar tomonidan yozilgan koʻp millionlab montaj qatorlaridan iborat boʻlib, minglab xatolarni oʻz ichiga olgan, bu esa cheksiz tuzatish oqimiga sabab boʻlgan edi. Operatsion tizimning har bir yangi versiyasida baʼzi xatolar tuzatildi va boshqa qoʻshimchalar kiritild
Linux
Linux yagona mashhur hobbi operatsion tizim hisoblanadi (Torvalds uni bitiruv malakaviy ishi sifatida yozgan).
Ushbu operatsion tizim butun dunyo boʻylab dasturchilar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi, ishlab chiqilgan va toʻldirilgan. Linux yagona bepul (toʻliq bepul) operatsion tizimdir.
Koʻp vazifali koʻp foydalanuvchili 32-bitli Linux tizimining kelib chiqishi UNIX universal operatsion tizimlari sinfidan keladi.
Linux uchun muhim rivojlanish foydalanuvchilarga qulay qobiqlarning paydo boʻlishidir. Tanish ish stoli va Windows piktogrammalarining kombinatsiyasi va Linux yadrosining kuchi darhol ishlab chiquvchilar va foydalanuvchilarning eʼtiborini tortdi. 1999-yilda eng yirik kompyuterlar yetkazib beruvchilaridan biri oʻz tizimlariga oʻrnatish uchun Linuxni tanladi. Oʻsha yili taniqli Corel korporatsiyasi Linuxʼning birinchi tijorat versiyasini — original oʻrnatish tizimiga ega kompilyatsiya qilingan tarqatish paketini chiqardi, buning natijasida Linuxʼga kompyuterni joriy qilish jarayoni juda soddalashtirildi.
|
| |
Birinchi operatsion tizim

|
Birinchi operatsion tizim
|
bet | 2/5 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 34,76 Kb. | | #262048 |
Bog'liq ZUHI03Birinchi operatsion tizim
Kompyuterlar uchun birinchi operatsion tizim GM-NAA deb atalgan. U 1955-yilda General Motors vakili Robert Patrik hamda North American Aviation vakili Ouen Mok tomonidan tuzilgan. U tizim monitorlariga asoslangan va faqat katta mashinalarda ishlashga moʻljallangan. GM-NAAʼning asosiy vazifasi eski dastur tugashi bilan yangi dasturni avtomatik ravishda bajarishdan iborat boʻlgan.
Meinfreymlar uchun operatsion tizim.
Meinfreym — bu katta hajmdagi maʼlumotlarni qayta ishlash va katta hajmdagi maʼlumotlarni saqlash uchun moʻljallangan. Shuningdek, katta hajmdagi xotiraga ega boʻlgan yuqori unumdor kompyuter (superkompyuter)dir. Dastlabki meinfreym kompyuterlar 1940-1950-yillarda ishlab chiqarilgan boʻlib, birinchisi ENIAC kompyuteri 1947-yilda AQSHda ishlab chiqarilgan va u operatsion tizimlarga ega emas edi. Keyinchalik 1964-yilda IBM tomonidan yaratilgan boʻlib, u IBM System/360 deb nomlangan.
Meinfreymlar bugungi kunda ham mavjud boʻlgan yirik korporativ maʼlumotlar markazlarida katta, koʻp qirrali mashinalar koʻrinishidagi butun zallarni egallagan. Bunday kompyuterlar shaxsiy kompyuterlardan maʼlumotlarni kiritish-chiqarish hajmi bilan farq qiladi. Meinfreymlar kuchli veb-serverlar, yirik onlayn-doʻkonlar uchun serverlar va korxonalararo tranzaktsiyalar uchun serverlar sifatida ishlatiladi.
Meinfreymlar uchun operatsion tizimlar birinchi navbatda, bir vaqtning oʻzida koʻplab amallarni qayta ishlashga qaratilgan boʻlib, ularning aksariyati juda katta hajmdagi kiritish-chiqarish maʼlumotlari (I/O)ni talab qiladi. Meinfreymlar uchun operatsion tizimlarning uch turi mavjud:
Toʻplamni qayta ishlash;
Vaqtni taqsimlash va koʻp vazifalarni bajarish;
Toʻla taqsimlash.
Toʻplamni qayta ishlash.
Toʻplamni qayta ishlovchi operatsion tizim deganda foydalanuvchi ishlari kirish qurilmalarida ketma-ket partiyalar sifatida qayta ishlash uchun taqdim etiladigan va qayta ishlash jarayonida foydalanuvchi va uning ishi oʻrtasida hech qanday oʻzaro taʼsir boʻlmagan tizim tushuniladi. Partiya rejimi kompyuterning periferik uskunasiga maksimal yuklanishdan foydalanadi.
|
| |
KON-METALLURGIYA VA ISHLAB CHIQARISH SANOATI

|
KON-METALLURGIYA VA ISHLAB CHIQARISH SANOATIBog'liq rux-metali-dunyo-bo-yicha-ishlab-chiqarishdagi-o-rniKON-METALLURGIYA VA ISHLAB CHIQARISH SANOATI
ГОРНОДОБЫВАЮЩАЯ МЕТАЛЛУРГИЯ И ОБРАБАТЫВАЮЩАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ
MINING METALLURGY AND MANUFACTURING INDUSTRY
www.srt-journal.uz
70
kollektiv rux-qo‘rg‘oshin boyitmasi olinadi,
keyin u alohida rux va qo‘rg‘oshin boyit-
malariga ajratiladi.
Boyitish natijasida ruxni boyitmaga
o‘tish darajasi 70-85% tashkil qiladi.
Muhokama.
Boyitmaning granulo-
metrik tarkibi 30-35% (-75 mkm) dan 70-
90% (-75mkm) gacha o‘zgaradi [3].
Asosiy texnologik hususiyatlari.
Rux
(Zn) – zangori oq rangli metall, juda mo‘rt,
100-150
o
C qizdirilganda plastik holatga
o‘tadi, yengil jo‘valanadi va cho‘ziladi,
zichligi 7,13 g/sm
3
, erish harorati 419,5
o
C.
Ochiq havoda tez oksidlanib, yuzasida parda
hosil bo‘ladi. Suvga bardoshligi yuqori,
lekin xlorid, azot va sulfat kislotalarida
yengil eriydi [1].
Ajratib olishning asosiy texno-
logiyalari.
Sulfidli rux xom ashyosini
bevosita erkin holatigacha tiklash mumkin.
Masalan:
ZnS+H
2
=Zn+H
2
S
(1)
Ammo, kuchli hisoblanuvchi H
2
va SO
tiklovchi moddalarni qo‘llashning samara-
dorligi ancha pastdir, chunki reaksiya uchun
1000
o
C da muvozanat konstantasi quyidagi
ko‘rsatgichga teng:
K
m
=P
Zn
* P
H2S
/ P
H2
=2,1 * 10
-4
(2)
Keltirilgan ko‘rsatgichdan ko‘rinib
turibdiki, yuqori harorat va bosimda ham
tiklangan mahsulotlarning chiqishi judayam
kam ko‘rsatgichga ega. Amaliyotda sulfid-
larni oldindan oksidlantirish afzalrdir.
Sanoatda ZnS ni ZnO gacha oksid-
lanishi pirometallurgik usul bilan amalga
oshiriladi. ZnO ni tiklanishi esa pirome-
tallurgik yoki gidrometallurgik usullar bilan
amalga oshirilishi mumkin. Ohirgi usul
bo‘yicha ZnO sulfat kislotasida tanlab eri-
tiladi va so‘ngra eritmadan elektroliz yor-
damida erkin metall olinadi.
Ruxni sulfid boyitmasidan ajratib oli-
nishi ZnS, ZnO va Zn larning xususi-
yatlariga bog‘liqdir. Ruxni oksid va sulfidi
yuqori haroratda eriydi. Masalan, ZnS
atmosfera bosimida 1200
o
C dan ziyod
haroratda bug‘lanadi va 2000
o
C gacha
erimaydi. ZnO esa 1975
o
C da suyuq
holatiga o‘tadi. Shuning uchun ZnS ni ZnO
ga oksidlanishini yuqori haroratlarda katta
1-jadval
|
| |
Rux boyitmasini taxminiy tarkibi - Sanoatda raqamli texnologiyalar цифровые технологии в промышленности digital...

SANOATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
ЦИФРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ПРОМЫШЛЕННОСТИ
DIGITAL TECHNOLOGIES IN INDUSTRY
(E) ISSN: 3030-3214
Volume 2, № 1
March 2024
KON-METALLURGIYA VA ISHLAB CHIQARISH SANOATI
ГОРНОДОБЫВАЮЩАЯ МЕТАЛЛУРГИЯ И ОБРАБАТЫВАЮЩАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ
MINING METALLURGY AND MANUFACTURING INDUSTRY
www.srt-journal.uz
71
tezlik bilan amalga oshiriladi. Rux sulfidini
oksidlanishi ekzotermik jarayondir va ung
qo‘shimcha yoqilg‘i sarflanmaydi.[4]
Ruxni oksiddan tiklash uchun ko‘p
energiya sarflanadi. Shuning uchun pirome-
tallurgik tiklanish yuqori harorat va tiklovchi
moddaning miqdorligida olib boriladi.
Elektrolitik tiklanish
ham elektr quvvatini
katta hajmda sarflanishi bilan bog‘liqdir.
Metallik rux oson suyuq holatga o‘tadi –
erish harorati 419
o
C, 907
o
C esa bug‘
holatiga o‘tadi, shuning uchun pirome-
tallurgik tiklanishda rux bug‘ ko‘rinishida
ajralib chiqadi [5].
Pirometallurgik usulda yakunlovchi
mahsulot bo‘lib g‘ovak kuydirma (kuyindi)
olinadi. Kuydirish
davrida modda oltingu-
gurtni yo‘qotib, keyin qotishma shaklga
o‘tadi. Qotishma olish uchun harorat 1300-
1400
o
С gacha ko‘tarilishi kerak. Buni
aglomeratsiya jarayonida amalga oshiriladi.
Aglomerat keyinchalik qattiq uglerod yorda-
mida tiklanadi.
Gidrometallurgik usul bo‘yicha kuy-
dirishni 900-1000
o
C da kuyindi-kukun
olishga qaratiladi.
Olingan kukun sulfat
kislotasida eritiladi. Eritmadan rux elektroliz
bilan erkin holatida ajratib olinadi, sulfat
kislotasi esa regeneratsiya bo‘lib
qaytadan
tanlab eritishga yuboriladi.
Rux boyitmasini yuqori haroratda
oksidlantirish, hozirgi payitda,
asosiy tex-
nologik usuldir. Rux sulfidini eritmadagi
kislorod bilan ham oksidlantirsa bo‘lar ekan:
ZnS + O
2
(eritmada) + N
2
S (eritmada)
= ZnSO
4
+ S+ H
2
O.
Jarayon avtoklavda 100
o
С dan ziyod
va umumiy bosim 105
Pa dan yuqori sha-
roitlarda olib boriladi. Sanoatda bunday
texnologiyani qo‘llash qiyindir. Texnologik
sxemalarni tahlili shuni ko‘rsatib turibdiki,
jarayon bir necha bosqichdan iboratdir.
Amaliyotda esa,
sxemalar ancha murak-
kabroqdir. Bunga ikkita sabab bor:
1) xom ashyoda mavjud bo‘lgan bir
qator ruxga yo‘ldosh elementlarni ajratib
METALLIC ZINC, A ROLE IN GLOBAL PRODUCTION

|
METALLIC ZINC, A ROLE IN GLOBAL PRODUCTIONBog'liq rux-metali-dunyo-bo-yicha-ishlab-chiqarishdagi-o-rni
METALLIC ZINC, A ROLE IN GLOBAL PRODUCTION
Khakimov Kamol
Rajabov Shakhboz
Head of the Department of Oil and Gas and Mining Termez
Institute of Engineering and Technology, Doctor of Technical
Sciences, Associate Professor, Termiz, Uzbekistan
Lecturer of the Department of Oil and Gas and Mining Termez
Institute of Engineering and Technology, Assistant
Termiz, Uzbekistan
Abstract. This article provides a basic description of metallic zinc, the history of origin,
physico-chemical properties, technological features, basic mining technologies, place in
the world, prospects for the development of production, the composition of zinc
enrichment, the compositional amount of zinc enrichment. , extraction methods,
production technologies, basic enrichment methods, Pyrometallurgical method,
Hydrometallurgical method, agglomeration process, separation of zinc-related elements,
organization of processing preparation processes, zinc oxidation, enrichment at high
temperature, zinc production indicators in the world, reserve indicators, applications,
leading countries in production, general information about zinc production enterprises in
Uzbekistan.
Keywords: zinc, oxide, polymetallic, sphalerite, pyrometallurgy, hydrometallurgy,
condenser, sulfuric acid, electrolysis, amphoteric, corrosion, acid, alkali.
SANOATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
ЦИФРОВЫЕ ТЕХНОЛОГИИ В ПРОМЫШЛЕННОСТИ
DIGITAL TECHNOLOGIES IN INDUSTRY
(E) ISSN: 3030-3214
Volume 2, № 1
March 2024
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
A.Yusupxodjaev S.Xudoyarov, “Metallurgiyada ishlab chiqarish texnologiyasi”
Toshkent “Turon iqbol” 2007.
2.
Юсупходжаев А.А., Хожиев Ш.Т., Мирзажонова С.Б.
Анализ состояния
системы в металлургии. – Т.: LAP LAMBERT Academic Publishing. – 2020. – 189
с.
3.
Xoliqulov D.B., Xaydaraliev X.R., Qarshiyev H.K. “Olmaliq kmk”
AJ rux ishlab
chiqarish zavodi sharoitida rux keklarini gidrometallurgik
qayta ishlash
imkoniyatlarini tahlil qilish . Journal of Advances
in Engineering Technology
Vol.2(2) 2020.
4.
Abdurahmonov S., Turapova M.S., Abdukarimova N.
Rux ishlab chiqarish
chiqindilarini qayta ishlas tadqiqotining tahlili. Oriental Renaissance:
Innovative,
educational, natural and social sciences.
5.
Toshqodirova
Rano Erkinjonovna, Rux ishlab chiqarish
texnogen chiqindisi -
klinkerni qayta ishlash. nternational Journal of Advanced
Technology and Natural
Sciences ISSN: 2181-144X.
ГОРНОДОБЫВАЮЩАЯ МЕТАЛЛУРГИЯ И ОБРАБАТЫВАЮЩАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ

|
ГОРНОДОБЫВАЮЩАЯ МЕТАЛЛУРГИЯ И ОБРАБАТЫВАЮЩАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬBog'liq rux-metali-dunyo-bo-yicha-ishlab-chiqarishdagi-o-rniГОРНОДОБЫВАЮЩАЯ МЕТАЛЛУРГИЯ И ОБРАБАТЫВАЮЩАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ
MINING METALLURGY AND MANUFACTURING INDUSTRY
www.srt-journal.uz
69
Kirish.
O‘zbekiston iqtisodiyotini
rivojlantirish kontseptsiyasida yoritilgan eng
muhim muammolardan biri, bu mam-
lakatning boy mineral-xomashyo resurs-
laridan ratsional va kompleks foydala-
nishdir. O‘zbekiston metallurgiya sanoati
o‘z mavqeini yildan-yilga mustahkamlab
bormoqda. Negaki, qudratli mineral-xom-
ashyo bazasi va tog‘-kon sanoati korxona-
larining mavjudligi tufayli mamlakatimiz
Markaziy Osiyo mintaqasida qora va rangli
metall ishlab chiqarish bo‘yicha yetakchi
o‘rinlardan birini egallaydi [1]. Bir qator
foydali qazilmalar (metallar) bo‘yicha
O‘zbekiston tasdiqlangan zaxiralar va
istiqbolli rudalar jixatdan MDH dagina
emas, balki butun dunyoda ham yetakchi
o‘rinlardan birini egallaydi.
Ma’lumki O‘zbekistonda metallurgiya
sanoati so‘ngi besh yilda ancha rivoj-
lantirildi. Ko‘p sohalar qatorida metallurgiya
sanoatiga ham alohida e’tibor berilmoqda.
Avvallari birlamchi metallurgiyada rudadan
bevosita metall ajratib olingan bo‘lsa, hozir-
ga kelib kompleks qayta ishlash hamda
mavjud yarim tayyor mahsulot va chiqin-
dilardan qimmatbaho komponentlarni ajra-
tib olishga urg‘u berilmoqda [2].
Adabiy tahlili va metodlar.
Tabiatda
rux asosan sulfid holatida uchraydi,
shunindek ruxning oksidlangan birikmalari
ham mavjuddir. Ishlab chiqarishda keng
miqdorda kompleks rux – qo‘rg‘oshin
sulfidli polimetallik rudalar qo‘llaniladi. Bu
rudalarda asosiy metallardan tashqari mis,
kadmiy, nodir va kamyob metallar mavjud.
Hozirgi paytda qayta ishlaga jalb etiladigan
rudalarning tarkibida ruxning miqdori 1,5 %,
rux-qo‘rg‘oshin rudalarda 1,0 – 1,5% Zn va
0,4 -0,5% Pb mavjud. Bu rudalar qayta
ishlashdan oldin boyitiladi. Asosiy boyitish
usuli - selektiv flotasiyadir. Oldin rudadan
лургия,
гидрометаллургия,
конденсатор,
серная
кислота,
электролиз,
амфотерный, коррозионный, кислотный, щелочной.
|
| |
Zamonaviy protsessorlar, turlari va xususiyatlari

`
1.Negmatova Nilufar Ergash qizi 2.Negmatova Sevinch Ergash qizi
3.M.Z. Muqumov 4.Qahramonova Nigina Qodir qizi
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti Iqtisodiyot va menejment fakulteti axborot-kommunikatsiya texnologiyalari fakulteti 3-bosqich talabasi
Raqamli iqtisodiyot yo’nalishi 1-bosqich talabasi 3.Telekommunikatsiya yo’nalishi 3-bosqich talabasi 4.Telekommunikatsiya yo’nalishi 3-bosqich talabasi Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU Qarshi filiali https://doi.org/10.5281/zenodo.7722665
Annotatsiya: Ushbu maqolada Protsessorlar turlari va xususiyatlari haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: CPU, Mikroprotsessor, shina, Intel-4004, yadro, kesh, tranzistor,
vakum lampa, taktli chastota, gerts.
Xar bir protsessor, ishlab chiqaruvchisidan qa’tiy nazar, quyidaga qator muxim xarakteristikalarga ega bo‘lib, tanlashda shularga e’tibor beriladi:
Takt chastotasi. Protsessor tezligini aniqlovchi eng muxim ko‘rsatkich. M yegagers (MGs) va gigagers (GGs) larda o‘lchanadi, bir vaqt birligida (sekundda) protses sor bajaradigan sikllar sonini anglatadi. Xozirgi kunda asosan chastotasi 2 dan 3 GGs gacha bo‘lgan protsessorlarga talab ortib bormoqda. «Mur qonuniga» muvofiq (Mur – mikroprotsessor ixtirochilaridan biri, Intel korporatsiyasini raxbari), mikroprotsessorlar chastotasi xar bir yarim yilda kamida ikki baravariga o‘sib boradi. P rotsessorni ishlash tezligi birinchi navbatda, shubxasiz takt chasto tasiga bog‘liq, lekin faqat unga emas. Masalan, bir xil chastotali Pentium 4 i Athlon protsessorlari turlicha tezlikda ishlashi mumkin. Demak, boshqa parametrlar xam tezlikka ta’sir ko‘rsatadi.
Protsessor razryadlari. Agar protsessor takt chastotasini daryoda suvni oqish tezligiga qiyoslansa razryadlarini daryo o‘zani kengligiga qiyoslash mumkin. Ikki barobar katta razryadli protsessor bir vaqt birligida ikki marta ko‘p berilganlarni qayta ishlashga qodir. Albatta, buning uchun maxsus optimallashtirilgan dastur ta’minoti zarur. Xozirgi kunda protsessorlarni juda ko‘pchiligi 32-razryadli (ya’ni 32-bitli).
Bu albatta, ochiq nomunosiblikdir, chunki kompyuter tarkibiga kiruvchi ko‘p qurilmalar, shu jumladan shina xam 64 va 128 bit razryadga ega! 64- razryadli protsessorlarga o‘tish uchun operatsion tizimlarni yangi versiyalari zarurdir.
Kesh-xotira o‘lchami. Bu ichki o‘rnatilgan xotiraga ( operativ xotira aloxida modullar ko‘rinishida chiqariladi) protsessor ko‘p uchraydigan berilganlarni joylashtiradi. Birinchi pog‘onadagi kesh-xotira xajmi Intel protsessorlarda asosan 32 kb va AMD protsessorlarini oxirgi modellarida 128 kb gacha. P rotsessorlarni turli modifikatsiyalari asosan ikkinchi pog‘onadagi kesh-xotira xajmi bilan farq qiladi . Intel oilasiga mansub eng katta xajmli Xeop modelida bu ko‘rsatkich 4 Mb, Athlon protsessorlarida esa 1024 kb dan 2 Mb gacha.
Yadro turi va ishlab chiqarish texnologiyasi . Ishlab chiqaruvchilar
faqat xar bir avlodda emas, balki bir modifikatsiyani o‘zida yangilik kiritishga xarakat qiladilar. Ko‘p xollarda bu yangi
Radiochastotaviy identifikatsiyalash

194
Shtrix – kodli texnologiyalar kabi RFID apparaturasi belgi va
o‘qigichdan (skanerdan) tashkil topgan. Radiochastotalar diapazoniga
bog‘liq ravishda RFID apparaturasi ikkita turli variantlarda ishlatiladi.
Past chastotalardan yuqori chastotalargacha sohada (30
MGsgacha) belgi va o‘qigich birlamchi chulg‘amiga o‘qigich,
ikkilamchi chulg‘amiga belgi ulangan transformatordagi kabi magnit
maydon
orqali
o‘zaro
ta’sirlashishadi.
Magnit
maydon
kuchlanganligining keskin tushishi tufayli
bunday RFID tizimlarning
ishlash masofasi bir necha o‘nlab santimetrlarni tashkil etadi.
Ultra yuqori chastotalar sohasida (UHF diapazon – 300 MGsdan
3 GGsgacha) belgi va o‘qigich orasidagi aloqa elektromagnit
to‘lqinlar yordamida amalga oshiriladi va bunday RFID tizimlarning
(passiv belgili) ishlash masofasi metrlar birliklarigacha ortadi. Ishlash
masofasini keyingi 10…100 metrlargacha oshirilishi yarim passiv va
aktiv belgilar qo‘llanilishi bilan erishilishi mumkin.
UHF tizimidagi passiv belgili
RFID tizimning blok-sxemasi
5.2- rasmda tasvirlangan.
5.2- rasm. UHF tizimidagi passiv belgili RFID tizimi
Dipoldan tashqari, belgining barcha elementlari yagona
mikrosxema – chipga integratsiyalanadi. Shunday qilib,
belgi ikkita
konstruktiv qismlar – ko‘pincha dipol ko‘rinishidan bajariladigan
antenna va 216 baytgacha foydalanish xotirasi hajmili ma’lumotlarga
ega bo‘lgan chipdan tashkil topgan. Maksimal uzoq masofalikka va
o‘qishning ishonchliligiga erishish uchun belgilarning aniq bir
sharoitlarga moslashishi talab qilinadi.
RFID tizimlarining aniq bir ishlash sharoitlarining
xilma-xilligi
ham (ularning ishlatilishi sharoitlari ham) antennalar va
o‘qigichlarning turli variantlarini – qo‘lda boshqariladigan, olib
yuriladigan va statsionar o‘qigichlar va programmatorlar, doiraviy va
Ахborot tarmog’i
Ўқигич
Belgi
Dipol
Mobil aloqa tizimlari antennalari

29
tebranishni mos ravishda t-nchi signalni tarqalish trassasida so‘nish va
kechikish shaklida tasavvur qilish mumkin. Qabul qilish tomonining
vazifasi aniq bir abonentning
xabarini ajratishdan iborat, binobarin,
tashqi signallar bunda halaqitlar rolida qatnashadi.
Ma’lumki, signallar superpozitsiyasining istalgan komponentini
qolgan
komponentlarning
ta’sirini yo‘qotish
bilan chiziqli
seleksiyalash uchun barcha signallarning chiziqli bog‘liq emasligi
zarur va etarli. Chiziqli bog‘liq emas ortogonal signallar o‘zaro
halaqitlarsiz oddiy korrelyasion qabullagich orqali bo‘linadi.
Kanallar signallarining ortogonalligi chastota yoki vaqt bo‘yicha
ajratish yoki to‘g‘ri keladigan kodlash hisobiga ta’minlanishi mumkin.
Shunga muvofiq, ko‘p tomonlama ulanish usullarini tasniflash ham
o‘rnatilgan.
Barcha mobil radioaloqa tizimlari ikkita umumiy katta analog va
raqamli toifalarga bo‘linadi. Bunda ularda uchta asosiy ko‘p
tomonlama
ulanish usullari
Интерференционное - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

245
uz - siljishli kvadratura-
fazaviy manipulyasiya
en - Offset Quadrature Phase-
Shift Keying (OQPSK)
(син. Staggered Quadrature
Phase-Shift Keying – SQPSK)
символа), а фаза манипулированного
сигнала изменяется в пределах ±
/2-
Применение OQPSK позволяет снизить
требования к показателю линейности
усилителя мощности, так как после
манипуляции в выходном радиосигнале
отсутствуют нежелательные провалы
огибающей радиосигнала.
Sinfaza
va
kvadraturaviy
kanallarda
signallar
T/2
ga
(T
– simvolning
davomiyligi)
siljiydigan,
manipulyasiyalangan signal fazasi ±
/2
doirasida o‘zgaradigan modulyasiya metodi.
OQPSK
ning
qo‘llanilishi
quvvat
kuchaytirgichning chiziqlilik ko‘rsatkichiga
bo‘lgan talabni pasaytirish imkonini beradi,
chunki manipulyasiyadan so‘ng chiqish
radiosignalida uni og‘ib o‘tuvchi nomaqbul
pasayish bo‘lmaydi.
Квадратурный канал
uz - kvadraturaviy kanal
Сверхвысокая частота, СВЧ

250
Tayanch tebranishlarning bitta manbaidan
ko‘p
sonli
ishchi
chastotalarni
shakllantiruvchi generator.
Спектр
uz - spektr
en - spectrum
Функция, описывающая зависимость
изменения амплитуды и фазы сигнала от
частоты и однозначно определяющая его
характеристики и свойства. Спектр
любого сигнала может быть представлен
в
виде
суммы
большого
числа
гармонических колебаний с различными
частотами, амплитудами и фазами. Такое
разложение
на
гармонические
составляющие называется спектральным
разложением, а его свойства могут быть
описаны с помощью распределения
спектра
амплитуд
(энергетический
спектр) и спектра фаз.
Signal amplitudasi va fazasining chastotaga
bog‘liq ravishda o‘zgarishini tavsiflovchi
hamda
signalning
xarakteristika
va
xossalarini qat’iy belgilovchi funksiya. Har
qanday signalning spektri turli chastota,
amplituda
va
fazadagi
garmonik
tebranishlarning
yig‘indisi
tarzida
ifodalanishi mumkin. Garmonik tashkil
etuvchilarga
bunday
ajratish
spektral
parchalanish deyiladi, uning xossalari esa
amplitudalar spektri (energetik spektr) va
fazalar spektrini taqsimlash yordamida
tavsiflanishi mumkin.
Дуплекс; дуплексная - Teleradioeshittirishda uzatish va qabul qilish qurilmalari

243
мгновенных значений сигнала замирания
условно разделяются на быстрые и
медленные.
Uzatuvchi muhit parametrlari (harorat,
namlik, bosim)ning tasodifiy o‘zgarishlari,
shuningdek, qabul nuqtasiga turli yo‘llardan
keluvchi radioto‘lqinlar
interferensiyasi
bilan bog‘liq holda radiosignalning to‘satdan
susayishi yoki hatto, to‘la yo‘qolib qolishi.
Agar uzatiluvchi signallar tor polosali bo‘lsa
radioto‘lqinlarning bir xil sharoitlarida
tinishlar bir tekisda bo‘ladi,
keng polosali
bo‘lganida esa selektiv tinishlar kuzatiladi.
Signal
oniy
qiymatlarining
o‘zgarish
tezligiga bog‘liq holda tinishlarning ikki turi
farqlanadi: tez va ohista.