nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“
Т - "psixologiya"

59
tadqiqotlarda yuqori malakali mutaxasislarning 68,6% i boshqaruvning
demokratik uslubini ma’qullagan bo‘lsalar, past malakalilarning 22,7% -
direktiv uslubni, 8,7% esa erkin boshqaruv uslubini ma’qullab javob berganlar.
Bundan tashqari, o‘sha tadqiqotlarda ma’lum bo‘ldiki, rahbarlarning
o‘zlari ham muttasil ravishda u yoki bu boshqaruv uslubini amalda ko‘rsatishlari
31-45% holatlarda ro‘y berar, qolganlari esa ish jarayonida turlicha boshqaruv
uslublarini aralash qo‘llar ekanlar. SHunisi xarakterliki, yuqori lavozimlarga
ko‘tarilgan sari, ana shunday aralash uslublarni qo‘llovchilar soni ortib
borarkan. Pastroq lavozimda faqat demokratik boshqaruv tarafdori bo‘lgan
odam, vazir yoki shunga o‘xshash yuqori lavozimda endi avtoritarlilikni ham,
erkinlikni ham, kollegial qarorlar chiqarish siyosatini ham uyg‘unlashtirib olib
ketishi mumkin ekan.
Boshqaruv sohasiga kadrlar tanlashda eng avvalo da’vogarning shaxsiy
sifatlariga va faoliyat motivatsiyasiga e’tibor berish lozim. Masalan, moliyaviy
boshqaruv sohasiga rahbarlarni tanlash uchun zarur bo‘lgan psixologik sifatlarni
aniqlash bo‘yicha ko‘rsatmalar mazkur ma’ruzalar matnining ilova qismida
keltirilgan.
YUqorida qayd etilgan rahbar shaxsining turli qirralarini aniqlovchi
psixodiagnostik metodikalar ko‘plab mavjud va ulardan ayrimlarini amaliy
mashg‘ulotlarda ko‘rib chiqish tavsiya etiladi.
SHuning uchun ham rahbarlik sifatlari xaqida gap ketganda, shaxsning bir
qator bilimdonliklari nazarda tutiladi.
1
.
Professional bilimdonlik
- o‘zi boshqarayotgan soha faoliyatini
mukammal yo‘lga quyish uchun o‘sha faoliyat borasida to‘la ma’lumotlar, bilim
va malakalarga ega bo‘lishlikdir.
2
.
Uslubiy bilimdonlik
- bilgan narsalari, shaxsiy malaka va ko‘nikmalari,
turli loyixalar xususidagi ma’lumotlar, topshiriqlarni tez, to‘g‘ri va tushunarli
tarzda xodimlarga etkaza olish qobiliyati.
3. Ijtimoiy psixologik bilimdonlik
- odamlar bilan ishlash, ular bilan til
topisha olish, jamoani uyushtira olish, uni yaxshi ishlashga safarbar qila olish,
o‘zidagi liderlik sifatlarini to‘la namoyon eta bilish qobiliyati. Bu tushuncha
ko‘pincha “
kommunikativ bilimdonlik”
tushunchasi bilan sinonim sifatida ham
ishlatiladi.
esa o ‘n ikki barmoqli ichakda unga yog‘lar, monosaharidlar va xlorid

|
esa o ‘n ikki barmoqli ichakda unga yog‘lar, monosaharidlar va xlorid Pdf ko'rish
|
bet | 111/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotesa o ‘n ikki barmoqli ichakda unga yog‘lar, monosaharidlar va xlorid
kislota ta’sir qilganda hosil bo‘ladi. Bu gormonlar qonga so‘rilib, yuqorida
aytilgan boshqa
moddalar bilan birgalikda
m e’da
sekretsiyasini
susaytiradi. M e’da hujayralarining faoliyati neyrogumoral y o ‘l bilan
mukammal
boshqarilishi
tufayli
bu
hujayralar
nihoyatda
sezgir
moslanuvchan sistema sifatida ishlaydi.
Ular ajratadigan shiraning tarkibi, hazm kuchi, fermentativ va
kislotali xususiyatlari ishlab chiqarish dinamikasi hamda, miqdori iste’mol
qilinadigan ozuqa holiga, tarkibiga, xarakteriga qarab doim o ‘zgarib
turadi. I.P. Pavlov usuli bo‘yicha m e’dacha yasalgan itlarga g o ‘sht (oqsilli
ozuqa) berilganda shira ajralishi, go‘sht yeyilgandan so‘ng o ‘rta hisobda 8
min o ‘tgandan keyin boshlanib ikki soatdan keyin maksimumga yetadi,
keyin asta-sekin kamaya boshlaydi. Bunda shira ajralishi umuman 5-7 soat
davom etadi. Shunday itlarga non (kraxmalli oziqa berilganda esa shira
asosan dastlabki bir soat davomida ajralib, keyin kamaya boshlaydi.
Ammo shira ajralishi susaysa ham 9-10 soat davom etadi. Itga sut
ichirilganda shira ajralishi juda sekin avj oladi va 5-6 soatdan keyin
tamomila to‘xtaydi. Qayd qilinganlardan ayon bo‘lib turibdiki, it g o ‘sht
yeganida, non yoki sut ichganida shira ajralish vaqti, uning ishlanib
chiqish dinamikasi bir xil emas. Jumladan go‘shtga oqsil ko‘p
bo‘lganligidan shira ajralish darhol avjiga chiqadi va 5-7 soat davomida
ancha-muncha miqdorda ajralib turadi. Nondagi o ‘simlik oqsillari g o ‘sht
oqsillariga qaraganda sekin parchalanadi va kuchsizroq ta’sirot o ‘mini
bosadi. Shu sababli shira ajralishi aw aliga sal kuchayib, keyin kamayadi
|
| |
Texnologiyaning qo‘llanilishi - O‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi toshkent shahar xalq ta’limi boshqarmasi...

Texnologiyaning qo‘llanilishi:
Dars jatayonida nazariy bilimlarini tekshirishda guruhlarga ajralgan holda ishlashga mo‘ljallangan. Multimediyadan foydalangan holda savollarni tayyorlash mumkin.
Mashg`ulotda foydalaniladigan vositalar:Kompyuter, yoki A 3 formatdagi qog`oz qalam.
Mashg`ulotni o‘tkazish tartibi:
O‘quvchilar guruhlarga ajratiladi
O‘qituvchi tomonidan bajarilish jarayoni tushuntirib beriladi.
So‘ng o‘quvchilar o‘z bilimiga tayangan holda savollarga javob berishadi. Javoblar katakchalar orqasiga yashiringan bo‘ladi. Ikkita savolga ketma-ket javob bergan hamda ma`lum ballni yig`gan guruhga guruh tomonidan tanlab olingan buyum qo‘shib beriladi va guruh g`olib sanaladi.
Bu texnologiya o‘quvchilarni dars jarayonida
|
- guruh uchun tarqatma material

207
U quyidagi psixik jarayonlardan: esda olib qolish, o’zlashtirilgan
materialni esda saqlash, tanish va esga tushirish va unitishdan iboratdir.
Hozirgi kunda xotiraning mexanizmlari va qonuniyatlarini o’rganish bo’yicha
psixologik, neyrofiziologik hamda bioximik nazariyalar mavjuddir.
Psixologik nazariya.
Bu nazariya tarixiy jihatdan eng eski nazariya bo’lib, u
fanda ko’p va turli – tuman nazariyalarning olg’a surilganligi bilan mashhurdir.
Bu nazariyalarni xotira jarayonlarining shakllanganida insonning faolligi qanday
rol o’ynashligi va bunda faollikning mohiyatiga qanday yondoshuv zarurligi
bilan baholash mumkin.
Nazariyaning birinchi guruhi assosiativ nazariya deb yuritiladi. Bu nazariyaga
ko’ra, muayyan psixik hosilalar ongda bir vaqtning o’zida yoki bevosita birin-
ketin paydo bo’lsa, u holda hosilalar o’rtasida assosiativ boglanishlar tarkib
topadi va bu boglanishlarni biron bir kismi takroran paydo bo’lishi ongda uning
barcha elementlari muqarrar ravishda gavdalanishiga olib keladi. Assosiasiyalar
uch turli bo’ladi: o’xshashlik, yondoshlik va qarama – qarshilik assosiasiyalari.
Neyrofiziologik nazariyalar. Bu nazariyalar xotiraning mexanizmlari
haqidagi fiziologik nazariyalar bilan bog’liqdir. Bu nazariyaning asosini I. P.
Pavlovning «Oliy nerv faoliyati qonuniyatlari haqida» gi ta’limotining eng
muhim qoidalari tashkil etadi. Bu ta’limotga ko’ra xotiraning nerv – fiziologik
mexanizmini bosh miyada hosil bo’ladigan muvaqqat bog’lanishlar tashkil etadi.
Ana shu bog’lanishlar qanchalik mustahkam bo’lsa, esda olib qolish ham
shunchalik yaxshi bo’ladi. Ana shu muvaqqat bog’lanishlarning qaytadan
jonlanishi esga tushirishga, so’nib, yo’q bo’lib ketishi esa uno’tishga sabab
bo’ladi.
Bioximik nazariya. Hozirgi kunda xotiraning mexanizmlarini o’rganishning
neyrofiziologik usuli bioximik tadkikotlar darajasiga tobora yaqinlashib va
kushilib ketmokda. Bu usul ushbu fanlarning uzaro tutashgan joyida olib
borilayotgan ko’plab tadkikotlarda uz tasdigini topdi.
Bioximik nazariyaning moxiyati quyidagidan iborat. Birinchi boskichda
(qo’zg’atuvchining bevosita ta’siridan sung) miya xujayralarida asl xoliga
kaytuvchi fiziologik uzgarishlarni keltirib chikaradigan kiska muddatli
elektroximik reaksiya yuz beradi. Ikkinchi boskich birinchi boskich negizida
yuzaga kelib, aslida u yangi oksil moddalarning xosil bo’lishi bilan boglik
bo’lgan bioximik reaksiyadan iboratdir. Birinchi boskich sekundlar yoki
minutlar maboynida davom etadi va uni kiska muddatli esda olib kolishning
fiziologik mexanizmi deb hisoblaydilar. Xujayralarda kaytarilmaydigan
uzgarishlarga olib keladigan ikkinchi boskich uzok muddatli xotiraning
mexanizmi xosoblanadi. Bu nazariya tarafdorlari tashki qo’zg’atuvchilar ta’siri
ostida nerv xujayralarida ruy beradigan o’ziga xos ximiyaviy uzgarishlarning
izlarini mustaxkamlash, esda saklab kolish va yana kayta esga tushurish
jarayonlari mexanizmlarining asosini tashkil etadi.
- jadval - O‘zbеkistоn rеspublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi buхоrо davlat univеrsitеti

150
b
K
,
n
K
– taqqoslanayotgan variantlarga ketgan solishtirma asosiy xarajat,
so‘m/t;
n
C
– asosiy xarajatning me’yoriy samara koeffitsienti, 0,15 ga teng.
Go‘ng saqlanishida hosil bo‘ladigan ammiakdan havoning ifloslanishini oldini
olishdan chiqqan samara:
j
NH
b
k
A
m
f
C
3
2
so‘m/yil (2.12)
3
NH
m
– go‘ngni to‘qqiz oy mobaynida saqlashda atmosferaga chiqarilgan
ammiak massasi.
12
9
3
naa
yil
NPK
NH
K
P
A
m
(2.13)
Bu yerda:
– shartli ko‘paytuvchi, so‘m/tonna (
100)
k
– atmosfera havosi zararlanishining nisbiy xavfini ko‘rsatkichi (
k
10);
va uzoq vaqt (9-10 soat) shu holida davom etib turadi. Sut ta’sir sifatida

va uzoq vaqt (9-10 soat) shu holida davom etib turadi. Sut ta’sir sifatida
yana kuchsiz, qolaversa tarkibidagi neytral yog‘lar shira ajralishini
tormozlaydi ham, shu sababli undagi oqsillar keyinroq, 2-3 soatdan so‘ng
177
hazm bo‘la boshlaydi, shira ajralishi qisqa vaqt (5-6 soat) davom etadi. Bu
ozuqalarga ajralgan shiralaming kislotalik va fermentativ xususiyatlari
ham bir-biridan tafovut qilinadi. Jumladan, go ‘shtga javoban ajralgan
shirada kislotalik eng baland bo‘lib, 0.56% ni, sutga javoban ajralgan
shirada esa kamroq bo‘lib, 0.4% ni tashkil qiladi (35-36 rasmlar).
Shiraning hazm kuchi non yeganda hammadan zo ‘r b o‘lib, Mett
b o‘yicha 6.6 mm.ni, sut ichirilganda esa eng kam bo‘lib, 3.3 mm.ni tashkil
qiladi.
A.Y.Yunusovning ma’lumotlariga qaraganda, issiq iqlim va yuqori
harorat (quyosh nuri ham) m e’da shirasining tarkibiga va xususiyatlariga
ta’sir qiladi. Jumladan, quyosh nuri ta’sirining dastlabki kunlarida reflektor
fazada ajraladigan shira miqdori, ayniqsa, uning hazm kuchi va kislotaligi
kamayadi. Bu davrda nonga javoban shira ajralishi nisbatan tormozlangan
go ‘sht yeyilganda yoki sut ichilganda esa uncha tormozlanmagan bo‘ladi.
Keyinchalik bu o ‘zgarishlar asta sekin y o ‘qoladi, natijada hayvonda shira
ajralishi asliga qayta boshlaydi.
30-rasm. G o‘sht-A , non—В va sut-B iste’m ol qilganda shira ajralishining
k o‘rsatadigan chizma
Soatlar
31-rasm. G o‘sht-A , n on-B va sut-B iste’mol qilganda ajralgan shiraning hazm
kuchini ifodalaydigan chizma.
178
ME’DA MOTORIKASI (HARAKATI)
M e’dada oziqaning yaxshiroq hazm bo‘lishiga yordam beradigan
|
Tafakkur shakllari va 
operasiyalari
 
shakllari

210
ORTIQCHASINI O’CHIRISH.
Ortiqchasini o’chirish metodikasi umulashtirish va chalgish, muhim
belgini ajratish kabi tafakkur jarayonlari darajasini o’rganish uchun qo’llaniladi.
Bu metodikaning ham ikki turi bor: predmetli va so’zli. Metodikaning predmetli
turida qo’zg’atuvchi material alohida qog’ozlarda berilishi zarur. Xar bir
qog’ozda (kartochkada) 4 ta predmet tasvirlangan. Rasmlar oq, qora yoki rangli
bo’lishi mumkin. Sinaluvchi 4 ta predmetdan, umumiy belgi bo’yicha
birlashuvchi 3 tasini tanlashi kerak. Odatda quyidagi ko’rsatma beriladi:
Bu yerda 4 ta predmet tasvirlangan. Siz 3 ta predmetni birlashtirib
turadigan narsani topib, unga nom berishingiz kerak, bir predmet bu guruhga
kirmaganligi uchun uni o’chirish kerak Tadqiqotchi birinchi topshiriqni
sinaluvchi bilan birga bajaradi, keyin u mustaqil ishga kirishadi. Bu
metodikadan bolalarni va kattalarni tekshirishda foydalanish mumkin.
Metodikaning og’zaki variantini 11-12 yoshdan katta bolalar uchun qo’llash
mumkin. Tajriba o’tkazish uchun so’zlar qatori yozilgan maxsus qog’oz varog’i
bo’ladi. £o’llanma: «Xar bir qatorda 5 ta so’z bor, 4 ta so’zni bir guruhga
kiritib nom bering, bir so’z ortiqcha bo’lib uni o’chirish kerak».
1. stol, stul, krovat, pol, shkaf.
2. Sut, qaymoq, qatiq, suzma, go’sht.
3. Botinka, etik, bog’ich, tufli, tapochka.
4. Bolg’a, arra, mix, bolta, randa
5. Shirin, issiq, achchiq, nordon, sho’r.
6. terak, tol, daraxt, archa, shaftoli.
7. Samolet, arava, odam, kema, velosiped.
8. Abror, Murot, Aziz, Asqarov, Nabi.
9. Santimetr, metr, kilogramm, kilometr, millimetr.
10. tokar, o’qituvchi, vrach, kitob, kosmonavt.
11. Palto, plash, ko’ylak, tug’ma, shim.
12. Uy, orzu, mashina, sigir, daraxt.
Tajriba natijalari tadqiqot qarorida qayd etiladi.
qilmasa ham faqat qo‘ng‘iroq chalinganida yoki lampochka yoqilganida

|
qilmasa ham faqat qo‘ng‘iroq chalinganida yoki lampochka yoqilganida Pdf ko'rish
|
bet | 108/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotqilmasa ham faqat qo‘ng‘iroq chalinganida yoki lampochka yoqilganida
shira ajratadigan bo‘ladi. Shiraning shartli reflektor ravishda ajralishi katta
ahamiyatga ega. Chunki shira ajralishiga xilma-xil shartli refleks hosil
b o‘lganligi sababli, hayvon ozuqani iste’mol qilmasdan turib, uni hazm
qilishga tayyorlanadi, ya’ni hayvon ozuqani yemasdanoq, uni ko‘rgani,
hidlaganidayoq shira ajraladi va hokazo. Shu bilan yeyilishi kerak bo‘gan
ozuqani hazm qilishga oldindan hozirlik ko‘radi. Yutilgan ozuqa tayyor
turgan shiraga tushadi va yaxshi hazm bo‘ladi.
Shira ajratishning shartsiz reflektor y o ‘l bilan birgalikda shartli
reflektor
y o ‘l
bilan
ham
ajralishi
bu
jarayonning
nihoyatda
murakkabligidan, murakkab reflektor jarayon ekanligidan dalolat beradi.
M e’dadan shira ajralishi reflektor y o ‘l bilan ro‘yobga chiqishi bilan bir
qatorda reflektor y o ‘l bilan tormozlanadi ham.
Nerv tizimi m e’daga trofik ta’sir ham ko‘rsatadi. M e’daga keladigan
adashgan va simpatik nerv tolalari orasida bevosita m e’da hujayralarining
sekretsiyasiga ta’sir qilmasdan, m e’da devorida kechadigan moddalar
almashinishiga ta’sir qiladigan tolalar bor. Bu tolalar m e’da devoridagi
moddalar almashinishiga va shu orqali ulaming sekretor faoliyatiga ta’sir
ko‘rsatadi.
175
Gumoral - neyrokimyoviy faza - reflektor faza m e’dada shira
ajralishini 1-2 soat davomida ajralishini ta’min etadi. Bundan keyin shira
ajralish gumoral y o ‘l bilan davom etadi. Agar Gaydengayn usuli bilan
operatsiya qilingan it kichik m e’dachasiga fistula orqali ehtiyotlik bilan
|
| |
CDMA-2000 standartining tizim arxitekturasi

13.2. CDMA-2000 standartining tizim arxitekturasi CDMA-2000 standartlar turkumi tayanch interfeyslar, tar-
moq unumdorligiga talablar, shuningdek, ko‘rsatiladigan xiz-
matlar tavsifini o‘z ichiga oladi. CDMA-2000 tizimlari oldingi
CDMA texnologiyasiga asoslangan tizimlar bilan moslashtirilgan
bo‘lib, bu CDMA-2000 abonent qurilmalari ham CDMA-2000,
ham SDMAOne (IS-95) tarmoqlarida ishlay olishini bildira-
di. Mos lashtirishni ta’minlash standart uchun tizimning para-
metrlarini, o‘rnatish jarayonlarini va ulanishni qayta ishlash,
shuningdek, signalizatsiya tizimining parametrlarini belgilaydi.
Standartda, shu ningdek, abonent qurilmalarining o‘zaro ta’sir-
lashishini boshqarish uchun ularning nurlanish quvvat darajalari
ham keltirilgan.
CDMA-2000 tizimining arxitekturasi GPRS va UMTS tizim
arxitekturalari bilan ko‘plab umumiylikka ega. Bu yerda ham ikki
darajaga bo‘linish mavjud: radioulanish — RAN va tayanch – CN
tarmoqlari, shuningdek, paketli va kanalli kommutatsiya uchun
alohida nimtizimlar ishtirok etadi. CDMA tarmog‘i quyidagi tuzi-
lish elementlaridan iborat (13.1-rasm):
Radioulanish darajasida BTS — tayanch stansiyalar (transifer-
lar) va BSC – tayanch stansiyalar kontrollerlari ishtirok etadi va
o‘zlari uchun an’anaviy bo‘lgan funksiyalarni bajaradi.
Tayanch tarmog‘i darajasi quyidagi elementlardan iborat:
• PCF(ingl. Packet Control Function) — paketli uzatishni bosh-
qaruv markazi;
• PDSN(ingl. Packet Data Servise Node) — paketli ma’lumot-
larni uzatishga xizmat qiladigan tugun.
Bu tugunlar paketli kommutatsiya jarayonida qatnashishadi.
• MSC – mobil kommutatsiya markazi: GPRS tarmoqlaridagi
kabi simli tayanch tarmog‘i hisoblanib, radioulanish tarmog‘i va
umumiy ulanish turg‘un tarmoqlari oralig‘idagi bog‘lovchi tugun
hisoblanadi. MSC markazi kanalli kommutatsiya yordamida ula-
nishni ta’minlaydi.
219
Tarmoqning quyidagi tugunlari esa, o‘zlarining an’anaviy funk-
siyalarini bajarishadi:
UMTS standartining kamchiliklari

209
• UMTS va GSM tarmoqlari orasida “xendover”ni tekis amal-
ga oshirishning texnologik murakkabligi;
• sotaning uncha katta bo‘lmagan radiusi (xizmatlarni to‘liq
taqdim etish uchun u 1—1,5 km ni tashkil etadi);
• akkumulyator batareyalarining kam sig‘imliligi bilan birga
mobil terminallarning nisbatan og‘irligi.
CDMA standarti (Code Division Multiple Access) — asosida
kanallarni kod bo‘yicha ajratish bilan ko‘p stansiyali foydalana
olish texnologiyasi yotadi. CDMA tizimlarida har bir ovoz oqimi
o‘zining yagona noyob kodi bilan belgilanadi va bir vaqtning
o‘zida boshqa ko‘plab kodlashtirilgan ovozlar oqimi bilan
birgalikda bitta kanalda uzatiladi. Qabul qiluvchi tomon signalni
shovqindan ajratish uchun aynan shu koddan foydalanadi.
Ko‘plab ovozli oqimlar orasidagi yagona farq bu noyob koddir.
Qoidaga asosan kanalning kengligi juda katta bo‘lib, har bir
ovoz oqimi diapazonining butun spektrini egallaydi. Mazkur tizim
kengligi 1,23 MHz bo‘lgan kanallar to‘plamidan foydalanadi.
Ovoz 8,55 Kbit/s tezlikda kodlashtiriladi, ammo ovoz aktivligini
va kodlashtirishning turli tezliklarini aniqlash jarayoni ma’lumotlar
oqimini 1200 bit/s gacha kamaytirishi mumkin. CDMA tizimlarida
signal quvvatining o‘lchami ekstremal past bo‘lishiga qaramasdan
juda mustahkam va himoyalangan barqaror bog‘lanishlar
o‘rnatiladi. Nazariy jihatdan signal o‘lchami shovqin darajasiga
qaraganda kuchsiz bo‘lishi mumkin.
• AAA — avtorizatsiya, autentifikatsiya va hisob markazi;
• HLR

• AAA — avtorizatsiya, autentifikatsiya va hisob markazi;
• HLR — uy abonentlari registri;
• VLR — mehmon abonentlar registri.
MC
Tashqi tarmoq
Tayanch stansiyasi
Transifer
Kontroller
Kommutatsiya
tuguni
ISDN
UFTT
HLR
AAA
VLR
PDSN
PCF
Internet
13.1-rasm. CDMA-2000 tarmog‘ining soddalashtirilgan sxemasi. CDMA-2000 tizimlarining arxitekturasi tahlil qilinganda,
PDSN - ma’lumotlarni paketli uzatish tayanch tarmog‘i UMTS
tarmog‘idagi SGSN tuguni o‘rniga ishlatilishini ko‘rish mumkin.
Yana bir farq shundaki, CDMA-2000 tizimida AUlar mobilligini
boshqarish uchun UMTS kabi HLR registri emas, balki Mobile
IP protokolining kengaytirilgan versiyasi ishlatiladi (ya’ni, IP pro-
tokoli bilan moslashtirilgan). Bu esa, yangi mobil aloqa tarmoqla-
rini, asosan, mobil Internet ilovalari va xizmatlariga yo‘naltiril-
ganligini hisobga olganda, CDMA-2000 tizimlarining shubhasiz
afzalligi hisoblanadi. Shu bilan birga, UMTS va CDMA-2000
tizimlarida ommaviy foydalanish telefon tarmoqlariga va ma’lu-
motni paketli uzatish tarmoqlariga ulanishda o‘xshashlik mavjud.
220
13.3. CDMA-2000 standarti uchun radiochastota spektri CDMA-2000 tarmoqlarini mobil aloqa tizimlari uchun ajratil-
gan deyarli barcha chastota diapazonlarida qurish mumkinligi tu-
fayli radiochastotalardan foydalanish masalasida katta moslashuv-
chanlik mavjud.
CDMA-2000 tizimlari cdmaOne (IS-95) tarmoqlari vorisi si-
fatida yaratilgani tufayli, ularni 800MGs va 1900MGs diapazon-
laridagi chastotalarni qo‘llab-quvvatlashi asosiy talablardan bo‘ldi.
Shu bois CDMA-2000 operatorlari o‘z tarmoqlarini qurishlarida
sarmoya masalasida katta afzalliklarga ega bo‘ldilar.
AQSH aloqa ma’muriyatining “3G tizimlarining yashov-
chanligini baholash” (ingl. 3G Viability Assessment) nomi bilan
ham yuritilgan yangi rejasi 2004-yilga kelib 1710—1770MGs
va 2110—2170MGs diapazonlarida qo‘shimcha chastotalar
ajratilish g‘oyasini olg‘a yuritdi. Natijada 3G tizimlari uchun
(xususan, CDMA-2000 uchun) 1710–1755MGs diapazonda
45MGs va 2110–2150 MGs diapazonda 40MGs kenglikdagi po-
losalar ajratildi.
Shuningdek, CDMA-2000 tizimlari ko‘plab davlatlarda NMT-
450 birinchi avlod tarmoqlarining “munosib o‘rinbosarlari” bo‘ldi
va ularning chastota diapazonini o‘zlashtirdi.
Shunday qilib, zamonaviy CDMA-2000 tarmoqlari asosan
quyi dagi diapazonlarda ishlatiladi:
• 850MGs va 1900MGs (asosan AQSHga xos) – dunyodagi
barcha tarmoqlarni 87 foizi ushbu polosalarda ishlaydi;
• 450MGs, 1700MGs, 2100MGs (dunyo miqyosida) – tarmoq
larning qolgan 13 foiziga mansub.
Misol uchun, janubi-sharqiy Osiyo davlatlarida ko‘plab CDMA-
2000 tarmoqlari “yuqoriga” kanalda 825–832,5 MGs va “pastga”
kanallarda 870–877,5MGs (FDDda ikkita 7,5MGs lik polosalar)
chastotalardan foydalanadi. Rossiyada CDMA-2000 tarmoqlari uchun
828–831MGs va 873—876MGs chastota bo‘yicha ajratilgan polo-
salar juftligi ishlatiladi. Yuqorida ta’kidlanganidek, bizning respub-
221
likamizda 450MGs (453MGs–457,4MGs / 463MGs–467,4MGs)
va 800MGs (835,02MGs–844,98MGs) chastota diapazonlarida
CDMA-2000 standarti asosida ikki tarmoq ishlab kelmoqda.
АЖ–12Т suyuqligi - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda is
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
|
MAVZU. BUXGALTERIYA BALANSI, SCHOTLAR VA IKKI YOQLAMA YOZUV

debitorlar kelgusi davr uchun sarflangan mablag‘lar, aylanishdan tashqari (chetlashtirilgan)
mablag‘lar, passivda esa - ustav kapitali, qo‘shilgan kapital, rezyerv kapitali, taqsimlanmagan foyda,
budjetdan moliyalashtirish, bank kreditlari, korxonaning kreditor qarzlari, berilmagan mehnat haqi
va daromadni taqsimlash bo‘yicha majburiyatlar kabilar aks ettiriladigan moddalar bo‘ladi.
Shunday qilib, balans tuzilishiga xo‘jalik mablag‘lari va ularning
tashkil topish manbalari
hamda iqtisodiy mazmuni asos bo‘ladi.
Buxgalteriya balansi aktiv va passividagi moddalar mablag‘larning tarkibi, joylanishi va
tashkil topish manbalari bo‘yicha iqtisodiy tasniflanishiga muvofiq ikkita bo‘limga guruhlanadi.
Korxona balansining aktivi tarkibiga quyidagi bo‘limlar kiradi:
Nazorat savollari - Raqamli mobil aloqa

208
tarqalgan. Bunda, agar UMTS tizimining abonenti UMTS xizmat
doirasidan chetga chiqsa, uning terminali avtomatik ra vishda GSM
formatida qabul qilish va uzatish (hatto tarmoq turli operatorlarga
tegishli bo‘lsa ham) holatiga o‘tadi. Lekin GSM standartining mo-
bil terminallari UMTS tarmoqlarida ishlay olmaydi.
GSM standartida xizmat ko‘rsatayotgan aloqa operatorlari
uchun UMTS standartiga o‘tish texnik nuqtayi nazaridan oddiy
bo‘lsada, tarmoqni tashkil etish nuqtayi nazaridan ancha xarajatli
bo‘ladi. Yangi darajadagi tarmoqlarni qurishda oldingi infratuzil-
maning aksariyat qismi saqlanib qoladi, lekin shu bilan birga BSlar
uchun yangi uskunalarni sotib olish hamda yangi litsenziyalar
olish uchun katta miqdorda mablag‘ sarflanishi talab qilinadi.
UMTS tizimining GSM tizimidan asosiy farqi radioulanish tar-
mog‘ini
(ingl. Radio Access Network — RAN) umumiy ulanish
prinsipida qurilishidadir. Bu UMTS tizimini birlashgan xizmatlar
ko‘rsatuvchi raqamli tarmoqlar — ISDN, Internet, GSM yoki
boshqa UMTS tarmoqlari bilan o‘zaro ishlash imkonini beradi.
UTRAN nomini olgan UMTS standarti radioulanish tarmog‘i
“Tizimlarning ochiq o‘zaro ishlash” modelining
(ingl. Open Sys-
tems Interconnection — OSI) uchta quyi sathlarida ishlaydi, ular-
dan eng yuqorisini (uchinchi, tarmoq sathini) radioresurslarni
boshqaruvchi tizim protokollari (RRC protokoli) tashkil etadi.
• veb-resurslardan foydalanish yoki HSPAni qo‘llab-quvvatlay-
digan telefonlar va noutbuklar yordamida elektron xatlar jo‘natish;
•

228
• chastota (FDD) va vaqt (TDD) asosida dupleks rejimlarini
qo‘llab-quvvatlash;
• qo‘shni tayanch stansiyalarga abonentga xizmat ko‘rsatishni
oshirishning yangi imkoniyatlari va mavjud mobil tarmoqlar bilan
o‘zaro “rouming”ni amalga oshirish.
14.2-rasm. LTE tarmoqlarida mavjud bo‘lgan keng polosali
xizmatlar va yangi ilovalar.
3GPP loyihasi ishtirokchilari va jalb etilgan boshqa ishlab chiqa-
ruvchilar tomonidan o‘tkazilgan ko‘p yillik ilmiy-tadqiqot va taj-
riba-konstruktorlik ishlari (ITTKI) natijasida LTE texnologiyasi
3GPP talablariga javob beradigan, ayrim parametrlar bo‘yicha esa
ulardan oshadigan universal tizimga aylandi.
LTE standartida turli xil multiplekslash texnologiyalari hamda
modulyatsiya usullari qo‘llanilishi ko‘zda tutilgan, xususan:
O‘quvchilar bilimini o‘zlashtirishda mavzularni takrorlash va mustahkamlash innovatsion texnologiyalardan foydalanish yo‘llari

O‘quvchilar bilimini o‘zlashtirishda mavzularni takrorlash va mustahkamlash innovatsion texnologiyalardan foydalanish yo‘llari
“O`z bilimingni sina” texnologiyasi
Texnologiyaning maqsadi:
O‘quvchilarni yakka yerkin, mustaqil va mantiqiy fikrlashga izlanishga fikrlarini jamlab nazariy hamda amaliy tushuncha hosil qilishga mavzuga oid umumiy tushunchasini ko‘z oldiga keltirishga va yodga olishiga bilim va malaka ko‘nikmasini qo‘llayolishga o‘rgatish.
Texnologiyaning qo‘llanilishi:
Amaliy va nazariy mashg`ulotlarida yakka tartibda yoki guruhlarga ajratilgan holda o‘tkazishga mo‘ljallangan.
Mashg`ulotda foydalaniladigan vositalar: savollar yozilgan A 4 formatdagi qog`oz varaqalari. Qalam yoki ruchka.
Mashg`ulotni o‘tkazish tartibi:
O‘quvchilar guruhlarga ajratiladi yoki yakka tartibda o‘quvchi soniga qarab ma`lumotlar yozilgan qog`oz tarqatiladi.
O‘qituvchi tomonidan bajarilish jarayoni tushuntirib beriladi.
So‘ng o‘quvchilar o‘z bilimiga tayangan holda kerakli kataklarga belgilarni qo‘yib chiqadi. Ya`ni
“+” ma`lumotga egaman.
“- ”qisman ma`lumotga egaman.
“?” notanish ma`lumot.
Uchala yelgidan birini belgilashadi. O‘quvchi uchun notanish ma`lumotga yoki qisman egallangan ma`lumotni to‘ldirish o‘qituvchi yoki ma`lumotga ega o‘quvchilar tomonidan to‘ldiriladi.
Guruhlar o‘rtasida qarama-qarshi guruhlar ma`lumotni to‘ldirishlari mumkin.
Bu texnologiya mavzu bo‘yicha bilimga ega, lekin yodidan ko‘tarilgan o‘quvchilarga qisman bo‘lsa ham yordam beradi.
O`qituvchi uchun qo`lay taraflari:
O‘qituvchini o‘z ustida ishlashini
Har bir o‘quvchi bilan alohida shug`illanishini
Vaqtni tejashi mumkin.
”Elektron savdoda chegirma” texnologiyasi
Maqsadi: O‘quvchilarni yakka hamda guruhlar bilan ishlashga erkin, mustaqil va mantiqiy fikrlashga izlanishga fikrlarini jamlab nazariy hamda amaliy tushuncha hosil qilishga o‘rgatadi.
|
So`zlarni  to`g`ri joyla - O‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi toshkent shahar xalq ta’limi boshqarmasi...

So`zlarni to`g`ri joyla
Mavzu bo‘yicha kerakli terminlar aralash holatda beriladi mana shu terminlarni mavzuga oid bo‘limlarga ajratib chiqiladi. Bu texnologiya mavzuga oid terminlarni o‘quvchilar yod olib qolishi uchun ishlatiladi.
Mashg`ulotda foydalaniladigan vositalar:
A4 format qog`oz ruchka qalam
Mashg`ulotni o‘tkazish tartibi:
A4 format qog`ozga mavzuga doir aralash yozilgan terminlar tarqatiladi mana shu terminlarni kerakli bo‘limlarga ajratib tarmoqlab yozib chiqish kerak.
“Ochil gul” texnologiyasi
Gul novdasiga mavzu yoziladi, barglariga va gul yaproqlariga savollar yoziladi, savollarga javob bergan barg gulning novdasiga yelimlanadi. Har bitta savollarga javob berilib yelimlash jarayonida gul hosil bo‘ladi va ochiladi. Javobsiz qolgan gul yaproqlarining javobini o‘qituvchi yoki boshqa o‘quvchi tomonidan javob olinadi. Yangi mavzuni mustahkamlashda javobsiz qolgan savollarni uyga vazifa sifatida qo‘shimcha qilib bersa ham bo‘ladi.
”Tezkor savol javoblar” texnologiyasi
Dars jarayonida
o‘quvchilar diqqatini oshirish
Darsga befarq bo‘lmaslik
O‘quvchilarni tez fikrlashga undaydi
”Fantamema” texnologiyasi
O‘quvchilar bilimini o‘zlashtirishda mavzularni takrorlash va mustahkamlash didaktik o‘yin o‘quvchining dars jarayonida zerikish yoki darsga nisbatan sovuqqonlik bilan qaraganda
|
Yog’ bezlari - Yosh fiziologiyasi va gigienasi

|
Yosh fiziologiyasi va gigienasi
|
bet | 94/190 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 4,48 Mb. | | #130993 |
Bog'liq Yosh fiziologiyasi va gigienasiYog’ bezlari. Yog’ bezlari bosh, yuz, orqaning yuqori qismida zich joylashgan bo’lib, 1 sutkada 30 g moy ishlab chiqaradi. Moy suvning teri orqali o’tishiga to’sqinlik qiladi, terini yumshatib, uni elastikligini ta’minlaydi; himoya vazifasini bajaradi.
Terida retseptorlar turli miqdorda tarqalgan bo’lib, ba’zilari epidermisda haqiqiy terining so’rg’ichsimon qismida joylashgan.
Terining turli qismlarida issiqni sezuvchi retseptorlar soni 30000 taga yetadi, tahminan 1 sm2 da 3 ta, sovuqni sezadigan retseptorlar 250 000 taga yaqin bo’lib, 1 sm2 da 12-15 ta bo’ladi.
Terida og’riqni sezuchi retseptorlar o’rta hisobda har 1 sm2 da 115-125ta bo’ladi. Terining sezish xususiyati, organizmning asab tizimi holatining ta’sir kuchiga qarab o’zgaradi.
Terida taktil, og’riq va harorat tassurotlarni qabul qila oluvchi retseptorlar joylashgan.Terida taxminan 500 000 ta taktil retseptori bo’lib, ular o’rta hisobda 1sm2 da 25 tagacha joylashgan, barmoqlarning uchlarida zichroq bo’ladi. Teri turli sezgi bilan bog’liq bo’lgan afferent nerv orqali orqa miyaning orqa shoxi va bosh miyaning alohida qismlari bilan bog’langan bo’ladi.
Teri analizatorlarining nerv markazi bosh miya yarim sharlar po’stlog’ining orqa markaziy chuqurligida joylashgan bo’ladi.
Teri analizatori homilaning ona qornidagi embrional rivojlanish davridayoq shakllana boshlaydi. Yangi tug’ilgan bola terisi, retseptor tuzilmalari bilan juda yaxshi ta’minlangan bo’lib, uning yoshi ortishi bilan teridagi retseptorlar tuzilmalari morfologik va funksional tomondan rivojlanib boradi.
Bola yura boshlashi bilan oyoq panja osti terisidagi retseptorlar soni orta boshlaydi. Bolaning bir yoshida terining retseptor tuzilmalari voyaga yetgan odamlarniki darajasiga yetadi.
Terida bosim sezgisiga nisbatan moslanish hosil bo’ladi. Yangi tug’ilgan bolada taktil sezgisi ancha yaxshi rivojlangan. Yangi tug’ilgan va ko’krak yoshidagi bolalarda og’iz va ko’z, lab, kaftining ichki kaft yuzasi, oyoq tagi sezgirroq bo’ladi. Taktil sezgisi odamning butun hayoti mobaynida o’zgarib turadi. Odamning 35-40 yoshida terining sezgirligi eng yuqori bo’lib, so’ng keksalikda kamayadi. 4-5 oylik homilada ter bezlari shakllangan bo’lib, tug’ilish arafasida uning rivojlanishi tugaydi. Qo’ltiq ostidagi ter bezlari kechroq rivojlanadi. 7 yoshgacha ter bezlarining soni katta odamnikidan ko’p bo’lib, yosh ortishi bilan ularning soni kamaya boshlaydi.
Bir oylik chaqaloqda ter bezlari o’z faoliyatini boshlamaydi, buning asosiy sababi ter bezlarining faoliyatini boshqaruvchi nerv markazi hali yetilmagan bo’ladi. Tironoqlar yangi tug’ilgan chaqaloqlarda yaxshi rivojlangan bo’lib, har kuni 0,1 mm gacha o’sadi. Yog’ bezlari yangi tug’ilgan chaqaloqlarda to’liq shakllangan bo’lib, ularning soni 1 sm2 da kattalarnikidan 4-8 marta ko’p. 7 yoshda yog’ bezlari soni kamayadi. Jinsiy balog’at yoshida ularning soni yanada ortadi.
|
| |
ozuqa solinsa, bu vaqtda kichik m e’dadan shira taxminan 30 minutdan

|
ozuqa solinsa, bu vaqtda kichik m e’dadan shira taxminan 30 minutdan Pdf ko'rish
|
bet | 109/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotozuqa solinsa, bu vaqtda kichik m e’dadan shira taxminan 30 minutdan
keyin ajrala boshlaydi. Kichik m e’da bilan katta m e’daning nerv aloqasi
y o ‘qligi sababli ayni paytda shira, xilma-xil omillar ta’sirida ajraladi
deyishimiz mumkin. Bu paytda shira ozuqa tarkibidagi turli kimyaviy
moddalaming qonga so‘rilishi va oqibatda m e’da hujayralari faoliyatiga
ta’sir qilishi tufayli ajraladi. Gumoral fazada ajralayotgan shiraning tarkibi
ozuqaning xiliga, tarkibiga b ogiiq . Ajralayotgan shiraning hazm kuchi,
fermentativ va kislotali xususiyatlari reflektor fazada ajralgan shiranikidan
past, miqdori esa kam.
Bu fazada shira ajralish mexanizmini tushuntirish bir qator
munozaralarga sabab boimoqda. Ayrim olimlar qonga so‘rilayotgan
moddalar hujayralar faoliyatiga bevosita kimyoviy ta’sir ko‘rsatadi deb
ta’kidlasalar, boshqalari bu moddalar m e’da devoridagi nervlami ta’sirlab,
o ‘z ta’sirini namoyon qiladi deb hisoblaydilar.
Darhaqiqat, qonga so ‘riladigan moddalardan aksariyat qismining
m e’da bez hujayralari faoliyatiga nerv tizimi orqali ta’sir ko‘rsatishi
haqiqatga yaqinroq. Shu sababli shira ajralishning ikkinchi, ya’ni gumoral
fazasini
neyrokimyoviy
faza
deb
atash
maqsadga
muvofiqdir.
Neyrokimyoviy fazada shira ajratishning ro‘yobga chiishida bir qator
biologik faol moddalaming roli katta. Bular qatoriga gastrin, enterogastrin,
sekretin, va gistamin kiradi. Gastrin aminokislotadan tuzilgan polipeptid
b o iib , m e’daning pilorus qismida faol boim agan progastrin holida hosil
b o ia d i va xlorid kislota ta’sirida faol gastringa aylanadi. U shu yerdayoq
qonga so‘rilib, m e’da tubidagi hujayralar faoliyatiga ta’sir qiladi va shira
|
| |
qavariq lin - Kegl cc pechat indd

148
katta mamnuniyat keltirdi». Bu tajribani o‘zingiz ham bajarib
ko‘rishingiz mumkin. Buning uchun Quyoshdan keluvchi yoki elektr
lampochkadan chiqqan nurlarni tirqish orqali uchburchak shaklidagi
shishadan yasalgan prizmaga tushiriladi. Prizmaga tushirilgan oq
nur, undan o‘tgach, yetti xil rangga ajralar ekan (118-rasm). Rang-
larning joylashish tartibi quyi
dagicha: qizil, zarg‘aldoq, sariq,
yashil, havorang, ko‘k va binafsha.
CDMA-2000 standartlari - Raqamli mobil aloqa

217
CDMA-2000 uyali tarmoqlari CDMA ONE (IS-95)
raqamli
tarmoqlari bilan bir-biriga to‘la mos keladi, bu esa simsiz
aloqaning yangi avlodiga sodda va arzon o‘tishni ta’minlaydi,
bu bilan operatorlik kompaniyalarning kapital operatorlik
kompaniyalarning kapital mablag‘larini himoya
qilish imkonini
beradi.
CDMA-2000 uyali tarmoqlari ma’lumotlarni yuqori tezlik va
multimoyillikda uzatishda tovush sifatini yetarli darajada yaxshilash
va tovushli kanallar hajmini kengaytirishni tavsiya qiladi. CDMA-
2000 ga evolyutsion o‘tish ikkita: 2x va 3x fazalariga bo‘linadi.
IMT-2000 ga evolyutsion o‘tishni amalga oshirish uchun 1.25
MHz chastotalar polosasida IXEV standartini rivojlantirishning. U
esa CDMA-2000 imkoniyatlarini Ix dan oshirish imkonini beradi.
CDMA kongressida butun dunyoning operatorlari tomonidan
yig‘ilgan CDG tomonidan umumlashtirilgan va
bu standartga
qo‘yilgan talablar qabul qilinadi.
CDMA 2000 ning yechimi 450 MHz diapazonda
telekommunikatsiyaning universal xizmatlarini amalga
oshirish uchun asos bo‘lishi mumkin. Masalan,
O‘zbekistonning butun territoriyasi bo‘yicha, ayniqsa
uzoqlashgan qishloq
joylarda na faqat ovozlarni, balki
ma’lumotlarni ham uzatish mumkin. Bunday holatda
aloqaga oddiy erishibgina qolmasdan,
balki mobil yoki qayd
qilingan aloqa tarmoqlarini kengaytirish narxi balandligi
tufayli aholiga bunday xizmatlarni ko‘rsatish imkoni
bo‘lmagan joylarda ham amalga oshirish mumkin.
CDMA 2000 texnologiyalarini, ayniqsa, 450
MHz diapazonida
foydalanish “elektron hukumat” tizimini tuzishni birmuncha
yengillashtirishi mumkin. Bu standartning turli taqdim etiluvchi
xizmatlari hukumat, davlat xavfsizligi va boshqa muassasalar uchun
istiqbolli qo‘llanilishlar egadir. Bu texnologiya sanab o‘tilgan
afzalliklardan tashqari autenfikatsiyalash, kodlashtirish
yordamida
uzatishda axborotlarni himoya qilishning yuqori darajasini va
ma’lumotlarning butunligini ta’minlaydi.
Yetti xil rangdan tashkil topgan

149
Demak, yuqorida aytilgan kamalak ham yomg‘ir tomchilari xuddi
prizma kabi nurlarni qaytarishi va undan sinib o‘tishi sababli paydo
bo‘ladi.
Aristotel kamalak uchta rangdan iborat deb hisoblagan: qizil, yashil,
binafsha. Nyuton esa dastlab kamalakda beshta rangni ajratgan: qizil,
sariq, yashil, ko‘k, binafsha. Keyinchalik o‘nta rang bor deb aytgan.
Oxirida yettita rangda to‘xtagan. Haqiqatan, kamalakka diqqat bilan
qaralsa, ranglar bir-biridan aniq chegara bilan ajratilmagan. Yetti
raqamining qabul qilinishi shartli bo‘lib, qadimdan bu raqamga
alohida urg‘u berilgan. Dunyodagi yetti mo‘jiza, yetti qavat osmon,
haftaning yetti kuni va h.k. Momaqaldiroqli yomg‘irdan so‘ng
ko‘ringan kamalak yorqin bo‘ladi. Maydalab yoqqan yomg‘irdan so‘ng
hosil bo‘lgan kamalak xiraroq bo‘ladi. Quyosh gorizontga qancha yaqin
bo‘lsa, kamalak o‘lchamlari shuncha katta bo‘ladi.
1.
Kamalak favvoraning hamma tomonidan ham bir vaqtda
ko‘rinadimi?
2. Agar prizmaga faqat bir rangdagi nur yuborilsa, ekranda nima
ko‘rinadi?
3. Nima sababdan osmon havorangda, ertalab va kechqurun Quyosh
chiqishi va botishida qizarib ko‘rinishi haqida o‘ylab ko‘ring.
•
Spektrda nurlarning ketma-ket joylashish tartibini quyidagi
sehrli so‘zlarning bosh harflaridan topish mumkin. «Qip-qizil,
zo‘r savzi, yam-yashil hovlida ko‘karib bo‘ldi». Q – qizil, Z – zar-
g‘aldoq, S – sariq, Ya – yashil, H – havorang, K – ko‘k va B – binafsha.
-rasm - Raqamli mobil aloqa

205
BTSning hamma 64 ta kanali bir xil PTKdan foydalanadi.
Uzatish vaqtda kanallarni ajratish uchun Uolshning 64 ta o‘zaro
to‘g‘riburchakli (ortogonal) ketma-ketligi qo‘llaniladi. Shu sabab-
li, bitta BTSdagi uzatish kanallar orasida o‘zaro xalaqitlar yo‘qdir.
Ammo, boshqa siklik siljishli aynan shu PTKdan foydalanuvchi
bir xil radiochastotali polosada ishlovchi qo‘shni
BTSlar hosil qi-
luvchi xalaqitlar bo‘lib turadi.
‘‘‘‘‘‘‘‘‘
Nutq koderi
8 kbit/s (9.6 kbit/s)
20 ms kadr
Bo‘xchalash koderi
t=1/3
Ko‘chuvchi
o‘zgartirgich 20ms
Modulyator W(t)
PTK
2
42
-1
PTK-I-O
Cos t
X
X
X
X
X
X
12.8-rasm. Ko‘chma stansiyadagi signalning shakllanishi va
qabul qiluvchi tayanch stansiyaning strukturaviy sxemasi.
MSdan uzatishda ham xuddi shu Uolshning to‘g‘riburchakli ket-
ma-ketligi qo‘llaniladi, lekin kanallarni bo‘lish uchun emas, balki xa-
laqitlarga chidamlilikni ko‘paytirish uchun.
Buning uchun uzatishda
206
har bir 6 bit axborot xabarlari guruhiga Uolshning 64 ta to‘g‘riburchak-
li ketma-ketligidan bittasi qo‘yiladi. MS signallarini ajratish turli siklik
siljishlarga ega bo‘lgan PTKni qo‘llash yo‘li bilan ta’minlanadi.
Ko‘chma stansiyadagi signalning shakllanishi 12.7-rasm-
da qabul qiluvchi tayanch stansiyaning strukturaviy sxemasi esa
12.8-rasmda keltirilgan.
Qo‘shni BTSlar va boshqa MSlar hosil
qiladigan xalaqitlar
darajasi CDMA standarti tarmog‘ining o‘tkazish qobiliyatining
yuqori bo‘sag‘asini aniqlaydi.
CDMA tizimining sotasida aktiv abonentlar sonini hisoblash
uchun hamma k aktiv abonentlar sotada F
umumiy chastota-
lar polosasida ishlashadi, xabarlarning uzatish tezligi esa doimiy
bo‘lib, S ga teng deb faraz qilinadi. Bunda
BTS qabul qilgichining
sezgirligi P
0
ga, fon shovqin darajasi esa R
sh
ga teng.
-MAVZU
LINZALAR HAQIDA TUSHUNCHA

|
-MAVZU
LINZALAR HAQIDA TUSHUNCHA Pdf ko'rish
|
bet | 107/134 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #266146 |
Bog'liq 6-sinf fizika uzb53-MAVZU
LINZALAR HAQIDA TUSHUNCHA
Yorug‘likning ikki muhit chegarasida qaytishi va sinishini ko‘rdik.
Amaliyotda sferik yuzalardan yorug‘likning sinishidan keng foyda -
laniladi.
Ikki yoki bir tomoni sferik sirt bilan chegaralangan shaffof
jismga
linza
deyiladi.
Odatda, linzalarni shishadan yasaladi. O‘rta
qismi chetki qismiga nisbatan qalin bo‘lgan linzalarni
qavariq
,
yupqa bo‘lganlarini
botiq linzalar
deyiladi. Sferik sirtlarning
O
1
va
O
2
markazlaridan o‘tuvchi to‘g‘ri chiziq
linzaning bosh optik o‘qi
deyiladi (115-rasm). Optik o‘qda yotgan linza markazidagi nuqta
linzaning optik markazi
deyiladi. Qavariq va botiq linzalardan nurning
o‘tishi turlicha bo‘ladi. Qavariq linzani olib, uni Quyosh nurlariga tik
holda tutaylik. Linzadan o‘tgan nurni daftar varag‘iga tushiraylik.
Linzani yuqoriga yoki pastga siljitsak, daftar yuzasidagi yorug‘ dog‘
kichrayib, nuqtaga aylanadi va undan tutun chiqadi. Demak, linzadan
o‘tgan nurlar bir nuqtada to‘planadi (116-rasm). Bu nuqtaga
linzaning fokusi
(
F
) deyiladi. Linzaning optik markazidan shu
nuqtagacha bo‘lgan masofa
linzaning fokus masofasi
deyiladi.
Linzaga teskari yo‘nalishda parallel nurlar tushirilsa, ular ikkinchi
tomonda to‘pla
nadi. Shunga ko‘ra,
har qanday linzada ik
kala tomonda
bittadan fokus bo‘ladi.
Botiq linza bilan shunday tajriba o‘tkazil
sa, nur-
lar aksin
cha, sochilib ketadi (117-rasm). Sochilgan nurlarni fikran
davom ettirilsa, optik o‘q dagi
F
nuqtada kesishadi. Shu ning uchun botiq
linzaning fokusi mav
hum. Shunday qilib,
|
| |
WiMAX standartining sertifikatsiyalangan profillari

32.2. WiMAX standartining sertifikatsiyalangan profillari
2007-yil boshida quyidagi sertifikatsiyalangan profillar tavsiflab
berildi: 5 profil doimiy aloqali WiMAX uchun va 13 profil “mobil
WiMAX” uchun. Profillardan ba’zilari 32.1-jadvalda keltirilgan.
32.1-jadval
WiMAX profillari parametrlari
“turg‘un
WiMAX”
Evolyutsion
WiMAX
“mobil WiMAX”
Standart
IEEE
802.16-2004
IEEE
802.16e-
2005
IEEE 802.16e-2005
Multipleks-
lash
OFDM
OFDM
OFDMA
Nimeltuv-
chilarning
nominal
soni
256
256
512, 1024
Dupleks
rejimi
TDD,
FDD,
HFDD
TDD,
FDD,
HFDD
TDD
Modulyat-
siya
BPSK,
QPSK,
16-QAM,
64-QAM
BPSK,
QPSK,
16-QAM,
64-QAM
(opsional)
QPSK, 16-QAM,
64-QAM
(“yuqoriga” kanalida-op-
sional)
Quvvat sinf-
lari, dBm
0–14
0–14
16-QAM
QPSK
14–17
14–17
18–21
20–23
17–20
17–20
21–25
23–27
20–23
20–23
25–30
27–30
23 dan
yuqori
23 dan
yuqori
30 dan
yuqori
30 dan
yuqori
451
32.2-jadval
WiMAX standartining sertifikatsiyalangan profillari
WiMAX
tizimlari
Sertifikatsiyali profillar
Nomi
Chastota
diapazoni,
GGs
Dupleks
Kanal
keng ligi,
MGs
“turg‘un
WiMAX”
(IEEE
802.16-
2004,
OFDM)
Air1
3,4–3,6
TDD
3,5
3,4–3,6
TDD
7
Air2
3,4–3,6
FDD
3,5
3,4–3,6
FDD
7
5,725–
5,850
TDD
10
Evolyutsion
WiMAX
(IEEE
802.16e-
2005,
OFDM)
ETG8
4,935 –
4,990
TDD
5
“mobil
WiMAX”
(IEEE
802.16e-
2005,
OFDMA)
1B
2,3–2,4
TDD
5 va 10
1A
2,3–2,4
TDD
8,75
3A
2,496–
2,690
TDD
5 va 10
5AL
3,4–3,6
TDD
5
5BL
3,4–3,6
TDD
7
32.3. WiMAX tarmog‘ining ishlash rejimlari
Avval aytib o‘tilganidek, hozirgi kunda keng tarqalgan va aso-
siy standart hisoblanuvchi WiMAX standartining ikkita versiyasi
452
mavjud: IEEE 802.16d va IEEE 802.16e IEEE 802.16d standar-
ti fiksatsiyalangan (rus. фиксированный) aloqali simsiz ulanish-
ni tavsiflaydi va uzoqlashtirilgan statsionar abonentlar ulanishi
uchun mo‘ljallangan. O‘z texnik xarakteristikasiga ko‘ra (o‘tka-
zish polosasi 20MGs chastota polosasida 75Mbit/sek gacha ye-
tadi, aloqa masofasi 50km gacha), bu standart turli variantdagi
simli keng polosali abonent ulanish usullarining alternativ vari-
anti hisoblanadi.
IEEE 802.16e standarti harakatdagi foydalanuvchilar uchun
keng polosali “mobil” xizmatlarni ko‘rsatish uchun mo‘ljallan-
gan. Ushbu standartda maksimal ma’lumot uzatish tezligi 5MGs
chastota polosasida 20Mbit/sekni tashkil etadi, aloqa masofasi
– 5–10km ga teng. IEEE 802.16e standarti TS va AU orasida
bog‘lanishda mobillik (harakatchanlik) jihatdan ayniqsa tako-
millashgan hisoblanib, shuningdek avvalgi barcha standartlar-
ning imkoniyatlarini ham o‘z ichiga oladi va quyidagi rejimlarda
ishlaydi:
|
Nazorat savollari - Raqamli mobil aloqa

|
Raqamli mobil aloqa Pdf ko'rish
|
bet | 233/283 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 8,51 Mb. | | #102907 |
Bog'liq Raqamli mobil aloqaNazorat savollari:
1. WiMAX tizimlariga tavsif bering va WiMAX tizimlarining
qisqacha rivojlanish tarixini bayon eting.
2. WiMAX tizimi va IMT-2000 dasturi o‘zaro ta’sirlashadimi?
3. WiMAX va Wi-Fi tizimlarining farqi qanday?
4. WiMAX tizimlarining asosiy xarakteristikalarini keltiring.
WiMAX tizimlarining qo‘llanilish sohalarini bayon eting. WiMAX
tizimlarining qanday asosiy afzalliklari va kamchiliklari mavjud?
5. HiperMAN va WiBro standartlari haqida so‘zlab bering.
6. IEEE 802.16d standartiga qisqacha xarakteristika (tavsif)
bering.
449
32-bob. WiMAX TARMOG‘INI TASHKIL QILISHNING
O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI, ISHLASH REJIMLARI
VA PROFILLARI
32.1. WiMAX profillari
Umumiy holatda WiMAX tarmog‘i tayanch stansiyasi va abo-
nent uskunasi, shuningdek o‘zaro va boshqa umumiy ula nish
tarmoqlari bilan aloqa qiluvchi tayanch stansiyalaridan iborat
bo‘ladi. TS va AU orasida ulanish bir necha rejimda amalga
oshiriladi: doimiy (fiksatsiyalangan aloqa), seansli, ko‘chma va
mobil. WiMAX tizimi “oxirgi milya” muammolarini hal qi-
lish uchun va uzoqlashtirilgan obyektlar o‘rtasida keng polosali
simsiz aloqani ta’minlash uchun qo‘llaniladi. Tarmoqda hech
bo‘lmaganda bitta TS simli umumiy foydalanish tarmog‘iga
chiqish imkoniga ega bo‘lsa, BSlar o‘rtasida aloqa o‘rnatiladi.
IEEE 802.16 standartlar oilasining tarmoq tuzilishi an’anaviy
GSM tarmoqlarinikiga o‘xshash bo‘ladi. TS o‘n kilometr ma-
sofagacha signal uzatishni amalga oshiradi, TSlarni o‘rnatish
uchun baland ustun (рус. вышка) zarur emas – TSlarni uylar-
ning tomiga bir-biriga to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘rinib turadigan qilib
o‘rnatish mumkin.
WiMAX standarti fizik pog‘onasiga tegishli barcha talab-
larga muvofiq ravishda amaliyotda “WiMAX profili” atamasi
qo‘llaniladi. Quyidagi rasmda ko‘rsatilgandek, bir necha WiMAX
profillari o‘zaro farqlanadi.
Bundan tashqari, sertifikatlangan profillar ham mavjud bo‘lib,
standartlar talablariga mos ravishda har xil uskunalarni serti-
fikatlash maqsadida foydalaniladi. Bunda “Plagfest” (ingl. Plug-
fest) deb nomlanuvchi uskunadan foydalanib sertifikatlangan
profillardan biri asosida WiMAX standartiga qo‘yilgan talablarga
mos holda WiMAX Forum laboratoriyalarida uskunalarni test-
lash amalga oshiriladi. Vaqt o‘tishi bilan WiMAX standartiga
tegishli bo‘lgan profilar takomillashib bormoqda.
|
| |
Bu markazlarning fiziologiyasi darslikning tegishli boblarida

|
Bu markazlarning fiziologiyasi darslikning tegishli boblarida Pdf ko'rish
|
bet | 262/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotBu markazlarning fiziologiyasi darslikning tegishli boblarida
mukammal bayon qilingan.
Nafas markazida qo‘zg‘alish reflektor y o ‘l bilan, shuningdek qonning
ximiyaviy tarkibining ta’siri tufayli kelib chiqadi.
Adashgan nervning markazga intiluvchi tolalari orqali o ‘pkadan
keluvchi impulslar nafas markazini refleks y o i i bilan uzluksiz qo‘zg‘ab
turadi. Qondagi karbonat angidrid asosan ximiyaviy ta’sirlovchi ekanligini
yuqorida aytilganlardan bilamiz.
Shunday qilib, nafas markazining faoliyati refleks y o ‘l bilan ham,
ximiyaviy y o ‘l bilan ham idora etiladi.
Yurak faoliyatining markazi nerv hujayralarining to‘plamidan iborat.
Bu markazning asosiy ahamiyati yurakning ishini idora etishdan iborat.
Nafas markazi kabi, yurak faoliyatining markazi ham refleks y o ‘l bilan va
ximiyaviy moddalar ta’siri bilan qo‘zg ‘aladi. Aorta yoyidan va umumiy
uyqu arteriyasining tashqi hamda ichki uyqu arteriyalariga boiinadigan
joyidan boshlanuvchi reflekslar yurak faoliyati markazining refleks y o ‘l
bilan qo‘zg ‘alishiga misol bo‘la oladi. Yurak-tomir tizimining boshqa ko‘p
qismlari kabi shu qismlarida ham qon bosimi oshganda yurak faoliyati
refleks y o i i bilan tormozlanadi.
Tomirlami harakatlantiruvchi umumiy markaz ham reflektor va
ximiyaviy ta’sirlar ostida boiadi.
Bu markaz orqa miyadagi tomirlami harakatlantiruvchi markaz-
laming faoliyatiga ta’sir etadi. Aorta yoyidan va uyqu arteriyasidan
boshlanuvchi refleks (yuqoriga qaralsin) tomirlami harakatlantimvchi
markazning faoliyatiga ta’sir etib, tomirlami kengaytiradi. Simpatik nerv
tizimi esa tomirlami toraytiradi.
Modda almashinuvi markazlari modda almashinuvini idora etadi.
Uzunchoq miyaning muayyan qismlariga igna sanchilganda siydik bilan
|
| |