nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 104-107“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-25, Issue-2, January - 2023
105
yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan Davlat talablari va «Ilk qadam-
davlat dasturi asosida rejalashtiriladi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarni tarbiyalashda rivojlanish markazlarini tashkil
etishning asosiy sharti pedagogdan tayyor bilim olishdan ko’ra, bolaga rivojlanish
markazlarida faoliyatni tanlash imkoniyatini berish, bunda u atrofdagi dunyo haqida
bilimlarni mustaqil ravishda egallashi, ko’nikmalari va qobiliyatlarini rivojlantirish,
bolaga qiziquvchanlik, mustaqil izlanish, tadqiqot jarayoniga qo’shilish imkoniyatini
berishdir. Rivojlanish markazlari ta’lim, rivojlantiruvchi, o’qitish, rag’batlantiruvchi,
uyushgan, kommunikativ funksiyalarni bajarishi kerak. Eng muhimi, ular mustaqillikni
rivojlantirish ustida ishlashlari kerak, bolalar va kattalar o’rtasidagi o’zaro
munosabatlarning shaxsga yo’naltirilgan ta’limga asoslangan bolaning tashabbusini
rag’batlantirishi kerak.
Gurux xonasidan moslashuvchan va o’zgaruvchan tarzda foydalanish talab
etiladi. Rivojlanish markazlaridagi tematik, didaktik materiallarlar bolaning ehtiyojlari
va manfaatlarini qondirishga xizmat qilishi kerak. Markazlarning dizayni estetik,
bolalar uchun jozibali bo’lishi kerak, va mustaqil faoliyatga bo’lgan istakni keltirib
chiqarishi kerak. Guruh xonasida rivojlanish markazlarini yaratishda o’yin
faoliyatining etakchi rolini hisobga olish kerak. Rivojlanish markazlaridagi jihozlar
xavfsiz va didaktik materiallarlar bolaga tegishli bo’lishi va bolalarning yoshiga mos
bo’lishi kerak. Rivojlanish markazlaridagi didaktik materiallarlar tematik vazifalarni
hisobga olgan holda o’zgarishi kerak. Markazlarni uskunalar bilan ortiqcha
jihozlamaslik zarur. Rivojlanish markazlari bolalar va kattalar bilan aloqa qilish va
birgalikdagi faoliyatni, shuningdek o’z o’zi bilan shug’ullanish imkoniyatini
ta’minlashi kerak. Tematik rejalashtirishga ko’ra, pedagog rivojlanish markazlarini
didaktik materiallarlar va o’yin uskunalari bilan ta’minlash ustida o’ylashi va
to’ldirishi kerak. Markazlarni bolalar va pedagoglarning birgalikdagi faoliyati va
hunarmandchilik mahsulotlari bilan to’ldirish mumkin. Har bir markazning maqsadiga
muvofiq haftaning boshida pedagogning tematik rejasiga binoan, materiallarlar
tayyorlanadi va jihozlanadi.
Markazlardagi bolalar faoliyati: o’yin, mustaqil nutq, kognitiv, kommunikativ,
kognitiv-tadqiqot, eksperimental, ijodiy, kommunikativ, mehnat, samarali, musiqiy va
badiiy.
Hozirgi kunda O’zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi
tasarrufidagi maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarni sifatli maktab ta’limiga
tayyorlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Jumladan:
1. «Ilk qadam- dasturini ta’lim-tarbiya jarayonga tadbiq etish, dasturni to’laqonli
ishlab ketishida metodik ta’minot va metodik yordamning o’rni belgilab
olindi.
|
| |
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 104-107“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-25, Issue-2, January - 2023
106
2. «Ilk qadam- dasturi asosida barcha yosh guruhlarida mavjud markazlar hamda
umumiy guruhda ishlashni tashkil etishda tarbiyachining o’rniga alohida e’tibor
qaratildi. Ta’lim tashkilotining ishchi o’quv dasturi tashkilot
pedagoglari tomonidan ota-onalarni jalb etgan holda tuziladigan va amaldagi
qonunchilik tartibida tasdiqlanadigan qilib belgilandi. Maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida bolalar «Ilk qadam- davlat o’quv dasturi asosida 5 ta markazda faoliyat
yuritadilar. Bular quyidagilardir:
1. Til va nutq markazi. (Nutq o’stirish, tabiat, atrof-olam va badiiy adabiyot
bilan bog’liq mashg’ulotlar)
2. Qurish-yasash, konstruksiyalash va matematika markazi. (Qurish
yasash va matematika mashg’ulotlari)
3. San’at markazi (Rasm, applikatsiya, loy qurish, yasash mashg’ulotlari va
origami)
4. Syujetli-rolli o’yinlar va dramalashtirilgan markaz. (Guruh yoshiga mos
bo’lgan syujetli qoidali o’yinlar)
5. Ilm-fan va tabiat markazi. (Tabiat, atrofi olam bilan tanishtirish
mashg’ulotlari)
Markazlardagi faoliyatlar tahliliga to’xtaladigan bo’lsak, til va nutq markazida
bolalarning do’stlari orasida o’z fikrlarini bera olishlari, mavzu asosida hikoyalar
tuzish, savol-javoblar qilish, bolalarga suhbatlar tashkil etish imkoniyati mavjud
bo’ladi. Bola markazda o’zi xohlagan mavzusida hikoyalar tuzishi ham mumkin.
Qurish-yasash, konstruksiyalash va matematika markazida bolalarda sensor
tarbiya, ijodkorlik rivojlanadi. Bola bir vazifani bajarishi orqali ham qurish yasash
ham matematika bilan shug’ullanish imkoniyatiga ega bo’ladi. Bolalarni o’yin
jarayonida tinglansa «Menga yashil rang kerak-, «Men yasagan uycha ikki qavatli-,
«Seniki kichkina, meniki esa kattakon-, «Meni mashinamga 10 ta odam sig’adi- degan
jumlalarni eshitasiz. Demak bolalarning muloqatida qo’shish, ayirish, taqqoslash,
kattalik kabi ilk matematik tasavvurlar kengayib boradi.
San’at markazida bolalarni kayfiyatini ko’tarish imkoni mavjud. Bolalarning
ijodiy qobiliyatlari qo’llab-quvvatlanadi. San’atning rassomlik, haykaltaroshlik,
turlariga hammaga ham bir xil iqtidor berilmagan. Shu sababli bunda faqat iqtidorli
bolalar ishtirok etadi. Markaz kerakli jihozlar bilan to’liq ta’minlansa, yasash, chizish
texnologiyalari ertalabki, kechki soatlarda o’rgatilsa, markaz ishi rivojlanadi. Oilada
bolaga bunday sharoit har doim ham yaratib berilmaydi. Markazda ishlasa bolaning
mayda motorikasi rivojlanadi. Mayda motorikaning rivojlanishi esa, bola nutqining
rivojlanishiga sabab bo’ladi.
Syujetli-rolli o’yinlar va dramalashtirilgan markaz bolalar iqtidorini namoyon
bo’lishi, o’z mahoratini ko’rsatishi uchun juda qulay muhitdir. Bu markazni bolaning
«Men-ini shakllantiruvchi markaz deb ham atash mumkin. Markazdagi barcha jihozlar
|
| |
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash - bet 3

|
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
bet | 3/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 94,05 Kb. | | #230900 |
Bog'liq 1655717404 (1)8
|
a)
|
Musbat 3 ga karrali elementlarning yigindisi toping
|
b)
|
Yon diagonaldagi manfiy elementlarning sonini toping.
|
c)
|
Matritsa a (6; 6) da, 3-satridagi toq musbat sonlarning va 1-ustunning manfiy sonlarining summasini toping
|
9
|
a)
|
Manfiy 5 karrali bo‘lmagan elementlarning yigindisini toping
|
b)
|
Asosiy diagonalda joylashgan juft elementlarning sonini toping
|
c)
|
matritsa a(6; 6)ning 4 ustunidagi musbat sonlar summasini toping
2 satrdagi juft sonlarning sonini toping
|
10
|
a)
|
Maksimal elementning kvadratini va u joylashgan satr va ustun raqamini toping
|
b)
|
Yon diagonalda joylashgan juft elementlarning sonini toping.
|
c)
|
A(7; 7) matritsasida 1-satrning musbat sonlari miqdori va 3-ustunning toq soni miqdori o‘rtasidagi farqni toping
|
11
|
a)
|
Formada a[N][M] massiv elementlarini [-300; 300] oraliqdagi tasodifiy sonlar bilan to’ldiring. N va M ni TextBox komponetalari yordamida kiriting. Massivni dataGridWiew komponentasiga joylashtiring. Bu massivni ustun elementlarini o’sish tartibida label komponentasida chiqaring.
|
b)
|
A(8; 8) matritsasida 3 – satrning toq sonlari va 6-ustunning musbat sonlarining yig‘indisi o‘rtasidagi farqni toping
|
c)
|
Yon diagonaldagi manfiy juft elementlar yig‘indisini toping
|
12
|
a)
|
A matritsasi (4; 4) ning [-10; 10] intervaldagi juft elementlarning summasini toping
|
b)
|
Asosiy diagonalda joylashgan toq elementlarning sonini toping
|
c)
|
Matritsa a(4; 4)ning 3 – satrining toq elementlari miqdorini 2 – ustun toq elementlari yig‘indisiga ko‘paytmasini toping.
|
13
|
a)
|
A (5; 5) matritsasining [-6; 8] ga tegishli 3 ga karrali sonlardan 3ta elementini chiqaring.
|
b)
|
Yon diagonaldagi toq elementlar sonini toping
diagonallar
|
c)
|
A(5; 5) matritsasida 2 – satrdagi juft sonlar miqdori va 4 ustundagi manfiy elementlar sonini toping
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
1.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 30-sentabrdagi PQ-3305-son
«O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi
faoliyatini tashkil etish
to’g’risida-gi qarori.
2.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016-yil 29-dekabrdagi PQ-2707-son «2017-
2021-yillarda maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish
chora-tadbirlari
to’g’risida-gi qarori.
3.
O’zbekiston Respublikasining ilk va maktabgacha yoshdagi bolalarga qo’yiladigan
«Davlat talablari-. 2018-yil 3-iyul, ro’yxat raqami 3032.
4.
«Ilk qadam- davlat o’quv dasturi O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim
vazirligining 2018-yil 7-iyuldagi 4-sonli hay’at yig’ilishi qarori
bilan tasdiqlangan va
nashr etilgan dasturi.
5.
Maktabgacha ta’lim muassasalarida qisqa muddatli guruhlar faoliyatini tashkil etishda
tarbiyachilarni tayyorlash bo’yicha trening moduli. T.: 2017-y.
6.
«Bolangiz maktabga tayyormi?- O’zb Res. Xalq ta’limi vazirligi Respublika ta’lim
markazi, Ma’rifat-Madadkor nashriyoti.
Nopozitsion sanoq sistemasi

|
Nopozitsion sanoq sistemasi
|
bet | 10/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 41,67 Kb. | | #242761 |
Bog'liq Reja Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2-fayllar.orgNopozitsion sanoq sistemasi Shunday bir xususiyatga egaki, unda raqamning qiymati uning egallagan pozitsiyasi (o‘rni) ga bog‘liq emas, balki Shu belgi bilan aniqlanadi.
Masalan, rim sanoq sistemasida XXX soni hamma razryadlarida bir xil X belgisiga ega va uturgan o‘rnidan kat’iy nazar 10 birlikni bildiradi.
Umuman ixtiyoriy P sanoq tizimida raqamlar soni P ta bo‘lib, ular bilan 0 bilan P-1 orasida bo‘ladi, P – Shu sanoq tizimining asosi deyiladi. 0 dan P-1 gacha bo‘lgan raqamlar esa Shu sanoq tizimining bazasi deb ataladi. O‘nli sanoq tizimi Xindistonda kashf etilgan bo‘lib, keyinchalik u arablar orqali Evropaga tarqalgan. Bu tizimda 0 va 1 raqami mavjud bo‘lgani uchun, bu tizimlarning asosi sifatida 10 soni olingan.
Ixtiyoriy asosli sanoq sistemasidagi sonni yoyilmasi shaklida quyidagicha yoziladi:
N=amp+am-1p+am-2p+…+a1p+a0p+a-1p+…a-kp=∑ap
bunda ai=0 dan 9 gacha ixtiyoriy sonlar;r-sanoq sistemasining asosi;m va k musbat sonlar.
Quyidagi jadvalda ba’zi bir sanoq tizimlarining sonlari orasidagi
bog‘lanishi berilgan.
|
| |
Axborot tizimlarining tasnifi - Axborot tizimlarining tushunchasi va tarkibiy qismlari toshkent amaliy fanlar universiteti...

|
Axborot tizimlarining tushunchasi va tarkibiy qismlari toshkent amaliy fanlar universiteti "informatika" kafedrasi
|
bet | 11/12 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 7,41 Mb. | | #273265 |
Bog'liq ma\'lumot3. Axborot tizimlarining tasnifi Axborot tizimlarini turli mezonlarga ko‘ra tasnifi Avtomatik ATlar barcha ma’lumotlarni qayta ishlash operatsiyalarini inson aralashuvisiz bajaradi. Avtomatik ATlar barcha ma’lumotlarni qayta ishlash operatsiyalarini inson aralashuvisiz bajaradi.
Avtomatlashtirilgan ATlar axborotni qayta ishlash jarayonida ham odamlarning, ham texnik vositalarning ishtirokini nazarda tutadi, bunda asosiy rol kompyuterga yuklanadi. Zamonaviy talqinda “axborot tizimi” atamasi, albatta, avtomatlashtirilgan tizim tushunchasini o‘z ichiga oladi.
Axborotdan foydalanish xususiyati
bo‘yicha AT tasnifi
Axborotni yechish tizimlari ma’lum bir algoritm bo‘yicha axborotni qayta ishlashning barcha operatsiyalarini amalga oshiradi.
Axborot-qidiruv tizimlari holda foydalanuvchi tomonidan talab ishlab chiqarilgan kiritish, do‘kon, emitent axborot murakkab ma’lumotlar o‘zgarishlar.
Natijada olingan ma’lumotlarning qarorlarni qabul qilish jarayoniga
ta’siri darajasiga qarab tasniflash va ikkita sinfni ajratish mumkin:
menejerlar va maslahatchilar.
Maslahatlashuvchi AT odam tomonidan hisobga olinadigan ma’lumotni hosil qiladi va darhol bir qator aniq harakatlarga aylanmaydi.
AT menejerlari ma’lumot ishlab chiqaradilar, shu asosda odam qaror qabul qiladi. Ushbu tizimlar hisoblash xarakteridagi vazifalar turi va katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash bilan tavsiflanadi.
1
Tashkiliy boshqaruv axborot tizimi
2
AT jarayonni boshqarish (JP)
3
ATlarini kompyuter yordamida loyihalash (SAPR)
4
Integratsiyalashgan (korporativ) AT
5
Sotishni bashoratlaydi
AT doirasi bo‘yicha tasniflash:
Axborot tizimlarini joriy etish quyidagilarga hissa qo‘shishi mumkin:
matematik usullar va intellektual tizimlarni joriy etish orqali boshqaruv muammolarini hal qilishning yanada oqilona variantlarini olish;
avtomatlashtirish tufayli ishchilarni odatdagi ishlardan ozod qilish;
axborotning ishonchliligini ta’minlash;
kompaniyadagi axborot oqimlari va ish oqimlari tizimini tuzilishini takomillashtirish;
mahsulot va xizmatlarni ishlab chiqarish tannarxini pasaytirish;
bozorning yangi joylarini topish;
xaridorlar va etkazib beruvchilarni turli xil chegirmalar va xizmatlar ko‘rsatish orqali firma bilan bog‘lash.
|
| |
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash - bet 6

|
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
bet | 6/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 94,05 Kb. | | #230900 |
Bog'liq 1655717404 (1)26
|
a)
|
Manfiy toq elementlarning ko‘paytmasini toping
|
b)
|
Yon diagonaldagi 5 ga bo‘linadigan elementlar yig‘indisining modulini toping
|
c)
|
A(4; 4)matrisaning 3-satrning toq sonlari kopaytmasidan 1-ustunidagi manfiy sonlarning kopaytmasi ayirmasini toping.
|
27
|
a)
|
Minimal elementning kvadratini va u joylashgan satr va ustun raqamini toping.
|
b)
|
Yon diagonalda joylashgan matritsa elementlaridan juft va manfiy sonlar yig‘indisi o‘rtasidagi farqni toping
|
c)
|
A (7; 7) matritsaning 2-satridagi toq sonlar ko‘paytmasining, 6-ustunning musbat raqamlari yig‘indisidan farqini toping
|
28
|
а
|
Musbat 5 ga karrali bo‘magan elementlarning koʻpaytmasini toping
|
|
б
|
Asosiy diagonalda joylashgan 5 ga karrali elementlar yigindisining modulini toping
|
в
|
A (5; 5) matritsada 3-satrdagi juft sonlar yig‘indisini va 4-ustundagi manfiy elementlar miqdorini toping.
|
29
|
a)
|
Maksimal modul bo‘yicha maksimal elementni va u joylashgan satr, ustunni toping.
|
b)
|
Asosiy diagonalda joylashgan maksimal va minimal elementlar orasidagi farqni toping.
|
c)
|
A (6; 6) matritsada 2-ustundagi toq sonlar sonining ko‘paytmasini va 3 satrdagi musbat sonlar sonini toping
|
30
|
a)
|
3 ga karrali bo‘lmagan elementning sonini toping
|
b)
|
Yon diagonalda joylashgan maksimal va minimal elementlar orasidagi farqni toping
|
c)
|
A(5; 5) matritsasining 2-satrdagi maksimal elementini va 5-ustundagi juft elementlar sonini toping
|
31
|
a)
|
Musbat toq elementlarning ko‘paytmasini toping
|
b)
|
Asosiy diagonalda joylashgan matritsa juft elementlari yigindisidan toq elementlari ko‘paytmasi o‘rtasidagi ayirma modulini toping.
|
c)
|
A (6; 6) matritsada 3-satrdagi juft sonlar yig‘indisining 1-ustunning manfiy sonlari yigindisiga ko‘paytmasini toping.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
Marketing axborot tizimi - Axborot tizimlarining tushunchasi va tarkibiy qismlari toshkent amaliy fanlar universiteti...

|
Axborot tizimlarining tushunchasi va tarkibiy qismlari toshkent amaliy fanlar universiteti "informatika" kafedrasi
|
bet | 10/12 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 7,41 Mb. | | #273265 |
Bog'liq ma\'lumotMarketing axborot tizimi (MAT) – bu marketing qarorlarini tayyorlash va qabul qilish uchun zarur bo‘lgan ishonchli ma’lumotlarni to‘plash, qayta ishlash, tahlil qilish va tarqatish uchun mo‘ljallangan xodimlar, asbob-uskunalar, protsedura va usullarning to‘plami, yani yagona kompleksi hisoblanadi.
Markеting axborot tizimlari tushunchasi
1
- tovarlar va xizmatlarni yaratadi;
2
tovarlar va xizmatlarni sotadi;
3
- bozordagi ilgari surishlarning samaradorligini oshiradi;
4
- narxlarni shakllantiradi;
5
Мarkеtingning axborot tizimi quyidagi vazifalarni hal qiladi:
Marketing axborotlari tizimlari
Mаrkеting kоrхоnаning ishlаb chiqаrish vа sоtish fаоliyatini bоshqаrish tаmоyili sifаtidа tаshkil qilinаdi.
U bоzоr ehtiyojlаrini hаr tаrаflаmа o‘rgаnish nuqtаi nаzаridаn muhitning quyidаgi qismlаri hаqidаgi bilimlаrgа suyanаdi:
- Tоvаrlаr vа хizmаtlаr bоzоri;
- Tоvаrlаr vа хizmаtlаrni ishlаb chiqаrish;
- Ishlаb chiqаrish vа sоtish bоzоri bilаn bоg‘liq tаshqi mаkrоmuhit.
Marketing axborot boshqaruv tizimi (MABT) Mаrkеting ахbоrоt-bоshqаruv tizimlаri (MАBT) — kеrаkli mаrkеting ахbоrоtlаrini sаqlаsh, ishlаb chiqish vа tаlаb qilingаn shаkldа tаqdim etishni tа’minlоvchi vоsitа mаrkеting ахbоrоt-bоshqаruv tizimi hisoblаnadi. Bu zаmоnаviy ахbоrоt-kоmmunikаtsiya vа dаsturiy vоsitаlаri аsоsidа fаоliyat yuritib, mаrkеting fаоliyatini qo‘llаb-quvvаtlаydi. ERP tizimlari korxona uchun muqobil yechim bo‘lib, bunda korxona masshtabi, unda fililallar bor - yo‘qligi va ularni bir-biridan qanchalik uzoqda joylashgani muammo tug‘dirmaydi: - korxona ichida bo‘limlari o‘rtasidagi hujjatlar almashinuvini tezlashtiradi;
- axborot va ma’lumotlarni tezkorlik bilan ko‘rish imkonini beradi;
- boshqa joyda ishlovchi bo‘limlar, filiallar va xodimlarni samarador boshqarish uchun xizmat qiladi.
Biznes analitik
Ta`minotni boshqa-rish
Kadrlarni boshqa-rish
Moliyaviy hisob-kitob
Ishlab-chiqarishni boshqa-rish
Zahiralarni boshqa-rish
Xaridni bshqa-rish
Ishlab chiqarishni rejalashti-rish
Sotuvni boshqa-rish
Dizaynni boshqa-rish
|
| |
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash - bet 7

|
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
bet | 7/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 94,05 Kb. | | #230900 |
Bog'liq 1655717404 (1) | 32
|
a)
|
Manfiy toq elementlar yig‘indisini toping
|
b)
|
Yon diagonalda joylashgan matritsaning Juft elementlarining yig‘indisi va toq elementlari ning ko‘paytmasi o‘rtasidagi ayirma modulini toping
|
c)
|
A(5; 5) matritsasining 1-satrning musbat sonlari yig‘indisining 2-ustunining juft sonlari yig‘indisiga ko‘paytmasini toping.
|
33
|
a)
|
Formada a[N][M] massiv elementlarini [-3000; 3000] oraliqdagi tasodifiy sonlar bilan to’ldiring. N va M ni TextBox komponetalari yordamida kiriting. Massivni dataGridWiew komponentasiga joylashtiring. Elementini qiymati 200 dan kattalari sonini label komponentasida chiqaring.
|
b)
|
Asosiy diagonalda joylashgan maksimal va minimal elementlar orasidagi farqni toping.
|
c)
|
A (4; 4) matritsaning 2-satrdagi toq sonlar soniga 4-ustundagi 3 ga karrali sonlarning yindisi ko‘paytmasini toping.
|
34
|
a)
|
Formada a[N][M] massiv elementlarini [100; 1000] oraliqdagi tasodifiy sonlar bilan to’ldiring. N va M ni TextBox komponetalari yordamida kiriting. Massivni dataGridWiew komponentasiga joylashtiring. Massiv elementlari tublari sonini label komponentasida chiqaring.
|
b)
|
Diagonalning yon tomonidagi 3 ga karrali elementlar yig‘indisini toping.
|
c)
|
Manfiy juft elementlar sonini toping
|
35
|
a)
|
Manfiy juft elementlarning ko‘paytmasini toping
|
b)
|
Bosh diagonalning maksimal elementini yon diagonalning minimal elementiga ko‘paytmasini toping
|
c)
|
A (7; 7) matritsaning 2-satridagi manfiy sonlar soninidan, 3-ustun toq sonlar sonidan farqini toping
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash - bet 4

|
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
bet | 4/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 94,05 Kb. | | #230900 |
Bog'liq 1655717404 (1)14
|
a)
|
Formada a[N][M] massiv elementlarini [-60; 60] oraliqdagi tasodifiy sonlar bilan to’ldiring. N va M ni TextBox komponetalari yordamida kiriting. Massivni dataGridWiew komponentasiga joylashtiring. Massivning eng oxirgi musbat elementining nomerini label komponentasida chiqaring.
|
b)
|
Diagonalning yon tomonidagi 3 ga karrali elementlar yig‘indisini toping.
|
c)
|
5 ga karrali bo‘lgan elementlarning sonini toping
|
15
|
a)
|
A(5;5) matritsasining manfiy toq elementlarining ko‘paytmasini toping
|
b)
|
Asosiy diagonalda joylashgan juft elementlarning yiginndisini toping
|
c)
|
A(5; 5) matritsasida 3 ustunining toq sonlari miqdori va manfiy sonlar miqdori ko‘paytmasini toping .
|
16
|
a)
|
A(6; 6) matritsaning [-5; 6] ga tegishli musbat elementlari miqdorini toping.
|
b)
|
Yon diagonalda joylashgan toq elementlarning summasini toping
|
c)
|
A (6; 6) matritsada 2- satrning 3ga karrali elementlari ko‘paytmasini va 2-ustunning manfiy sonlari yigʻindisining toping.
|
16
|
a)
|
Maksimal modul elementini va u joylashgan satr va ustun raqamini toping
|
b)
|
Bosh diagonalda 3 ga karrali elementlar yig‘indisini toping
|
c)
|
A(4; 4)matrisaning 2-ustundagi juft sonlar sonining 2-satrdagi toq sonlar soniga koʻpaytmasini toping (4; 4)
|
18
|
a)
|
3 ga karrali musbat elementlar yig‘indisini toping
|
|
b)
|
Diagonalning yon tomonidagi 3 ga karrali elementlar yig‘indisini toping.
|
c)
|
A (5;5) matrisaning 2-ustunning toq elementlari soni va 3- satrning 5 -ga karrali elementlar miqdori o‘rta geometrigini toping .
|
19
|
a)
|
Formada a[N][M] massiv elementlarini [125; 1000] oraliqdagi tasodifiy sonlar bilan to’ldiring. N va M ni TextBox komponetalari yordamida kiriting. Massivni dataGridWiew komponentasiga joylashtiring. Bu massivning bosh diagonal elementlarini kamayish tartibida label komponentasida chiqaring.
|
b)
|
Bosh diagonaldagi manfiy juft elementlar yig‘indisini toping
|
c)
|
Manfiy juft elementlar sonini toping
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
Topshiriqlar - Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari,...

|
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
bet | 2/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 94,05 Kb. | | #230900 |
Bog'liq 1655717404 (1)Topshiriqlar
Foydalanuvchidan matritsaning satr va ustunlar sonini belgilashini so‘raydigan Windows dasturini yarating, tugma bosilganda avtomatik ravishda jadval tuziladi, tasodifiy sonlar generatori yordamida matritsa elementlari avtomatik ravishda uning hujayralariga kiritiladi. So‘ngra, u har bir variant uchun a), b) va c) vazifalarini belgilaydi.6.1 -jadvaldan ma'lumotlarni oling.
6.1 -jadval - topshiriqlar
Vaiantlar
|
Topshiriqlar
|
Topsiriq shartlari
|
1
|
2
|
3
|
1
|
a)
|
Berilgan C sonidan kattaroq elementlar sonini toping (klaviaturadan C raqamini kiriting)
|
b)
|
Perimetr bo‘ylab joylashgan elementlarning yig‘indisini toping
|
c)
|
A (4; 4) matritsada 1 -qatorning juft sonlari va 3 -ustunning musbat sonlari hosilasi yig‘indisini toping.
|
2
|
a)
|
Minimal modulli elementni va u joylashgan qator va ustun sonini toping
|
b)
|
Eng katta va eng kichik musbat sonlar yig‘indisini toping
|
c)
|
2 -qatorning 3 ta soniga va A (6; 6) matritsaning 1 -ustunidagi juft sonlar sonini hisoblang.
|
3
|
a)
|
Berilgan T sonidan kichik elementlarning hosilasini toping (klaviaturadan T raqamini kiriting)
|
b)
|
Asosiy diagonaldagi elementlarning hosilasini toping
|
c)
|
3 -qatorning toq sonlari mahsulotining farqini toping
matritsaning 1 -ustunining manfiy sonlari mahsulotlari (4; 4)
|
4
|
a)
|
5 ta elementning musbat ko‘pliklari yig‘indisini toping
|
b)
|
Yon diagonaldagi elementlarning o’rta arifmetigini toping
|
c)
|
A(8; 8) matritsasida 3 – satrning toq sonlari va 6-ustunning musbat sonlarining yig‘indisi o‘rtasidagi farqni toping
|
5
|
a)
|
Manfiy juft elementlar ko‘paytmasini toping.
|
b)
|
Bosh diagonalda joylashgan elementlarning yigindisini toping.
|
c)
|
A(5; 5) matritsasida 2 – satrdagi toq elementlar sonlari va 4-ustunning manfiy elementlari sonini toping
|
6
|
a)
|
Musbat toq elementlarning sonini toping
|
b)
|
Yon diagonalda joylashgan elementlarning miqdorini toping
|
c)
|
A(3;3) matritsasida 1-satrdagi toq sonlar sonini toping
1-satr va 3-ustunning musbat sonlari sonini toping
|
7
|
a)
|
5 sonidan kichik elementlarning sonini toping
|
b)
|
Asosiy diagonaldagi manfiy elementlarning sonini toping
|
|
c)
|
A(5; 5) matritsasining 3 ustunining maksimal elementini va 1-satrining toq elementlarining yig‘indisini toping.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash - bet 5

|
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
bet | 5/7 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 94,05 Kb. | | #230900 |
Bog'liq 1655717404 (1)20
|
a)
|
Musbat juft elementlarning ko‘paytmasini toping
|
b)
|
Yon diagonaldagi manfiy juft elementlar yig‘indisini toping
|
c)
|
A (4; 4) matritsaning 2-satrdagi toq sonlar soniga 4-ustundagi 3 ga karrali sonlarning yindisini ko‘paytmasini toping.
|
21
|
a)
|
Manfiy juft elementlar yig‘indisini toping
|
b)
|
Bosh diagonalda joylashgan 3 ga karrali boʻlinmaydigan elementlarning koʻpaytmasini toping
|
c)
|
A (7; 7) matritsada 1-satrdagi toq sonlar soni va 4-ustundagi juft sonlar orasidagi farqni toping.
|
22
|
a)
|
Maxixum joylashgan element, satr va ustunini toping
|
b)
|
Asosiy diagonalda joylashgan matritsa elementlaridan juft va manfiy sonlar yig‘indisi o‘rtasidagi farqni toping.
|
c)
|
A (4; 4) matritsaning 2-ustunidagi toq elementlar yigindisi va
4-satrdagi 3 ga karrali manfiy elementlarning ko‘paytmasini toping
|
23
|
a)
|
Minimal element joylashgan, satr va ustun raqamini toping
|
b)
|
Bosh diagonalda joylashgan matritsaning musbat elementlari soniga juftlar elementlar yig‘indisining ko‘paytmasini toping.
|
c)
|
A(5; 5) matritsasining 2-satrning manfiy juft elementlarining koʻpaytmasini va 2-ustunining 5 ga karrali bo‘lmagan elementlar sonini toping.
|
24
|
a)
|
5 ga karrali bo‘lgan elementlarning sonini toping
|
b)
|
Yon diagonalda joylashgan matritsaning musbat elementlari soniga juft elementlar yig‘indisining ko‘paytmasini toping.
|
c)
|
A(6; 6) matritsasining 1- satridagi musbat 3 ga karrali elementlar sonini va 2-ustunidagi toq elementlar sonini toping.
|
25
|
a)
|
Formada a[N][M] massiv elementlarini [50; 150] oraliqdagi tasodifiy sonlar bilan to’ldiring. N va M ni TextBox komponetalari yordamida kiriting. Massivni dataGridWiew komponentasiga joylashtiring. Elementining qiymatini bir vaqtda 5 ga va 3 ga qoldiqsiz bo’linadiganlarining soni label komponentasida chiqaring.
|
b)
|
A (5; 5) matritsasining [-6; 8] ga tegishli 3 ga karrali sonlardan 3ta elementini chiqaring.
|
c)
|
A matritsasi (4; 4) ning [-10; 10] intervaldagi juft elementlarning summasini toping
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Topshiriqning bajarilish tartibi “Ko‘p o‘lchovli massiv. Matritsa tushunchasi. Matritsa satrlari, ustunlari va diagonallari elementlarini qayta ishlash
|
RISKLARNI BOSHQARISH - Безопасность данных

|
Безопасность данных
|
bet | 4/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)RISKLARNI BOSHQARISH - Risklarni tahlil qilish to'rt asosiy maqsadni o'z ichiga oladi:
- Aktivlar va ularning kompaniya uchun qiymatini aniqlash.
- Tahdidlar va zaifliklarni aniqlash.
- Potentsial tahdidlarning yuzaga kelish ehtimoli va uning biznesga ta'sirini aniqlash.
- Tahdidlar ta'siridan zarar va qarshi choralar narxi o'rtasidagi iqtisodiy muvozanatni ta'minlash.
- Risklarni boshqarish mantiqiy va tizimli usullarni tadbiq etishni o'z ichiga oladi:
- Axborot xavfsizligi sohasida audit xizmatlaridan maslahat olish;
- Har qanday faoliyat, jarayon, funksiya yoki mahsulot bilan bog'liq xavfni aniqlash, tahlil qilish, baholash doirasini belgilash;
- Xavfni monitoring qilish va tahlil qilish;
- Olingan natijalarni ro'yxatdan o'tkazish va hisobot berish.
Топ юқори 10 та факти [us.norton.com]
1. FBI нинг қидирувда бўлганлар рўйхати.
FBI томонидан Кибер хавфсизлик соҳасига оид жиноятчилар рўйхатининг бошида шимолий кореялик программист Парк Жин Хйок эгаллаган.
Топ юқори 10 та факти [us.norton.com]
2. Мобайл зарарли дастурий воситалар ҳажмининг ортиши.
Internet Security кўра 2017 йилда
Threat Report 2018 янги мобайл зарарли
дастурий воситаларнинг кўриниши 57% га ортган.
Топ юқори 10 та факти [us.norton.com]
3. Учинчи томон ишлаб чиқарган зарарли бўлган мобайл иловалар.
- Symantec томонидан учинчи томон ишлаб чиқарувчилари ҳостидаги 99.9% иловаларда зарарли ҳаракатлар аниқланган.
4. АҚШда 2023 йилга келиб маълумотларнинг ярми бузулиши кузатилади.
- 2023 йилда келиб кибержиноячилик натижасида 33 млд. хужжат ўғирланади [Juniper Research].
Топ юқори 10 та факти [us.norton.com]
5. Аниқланган шахсий маълумотни ўғирлаш ҳолати 60 млн Америкаликка таъсир қилган.
- [Harris Poll] маълумотига кўра 60 млн Америкалик шахсий маълумотларини ўғирлатган.
|
| |
Kiberxavfsizlik bo‘yicha tashkilotlar TOP-20 taligi

|
Kiberxavfsizlik bo‘yicha tashkilotlar TOP-20 taligi
|
bet | 8/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)Kiberxavfsizlik bo‘yicha tashkilotlar TOP-20 taligi - O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki — 99,1 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi — 97,9 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo‘mitasi — 97,6 ball;
- “Asaka” aksiyadorlik tijorat banki — 95,5 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi — 95,2 ball;
- “Mikrokreditbank” aksiyadorlik-tijorat banki — 95,1 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi aksiyadorlik tijorat “Xalq banki” — 94 ball;
- “O‘zsanoatqurilishbank” aksiyadorlik tijorat banki — 93,6 ball;
- “Aloqabank” aksiyadorlik tijorat banki — 93,1 ball;
- “Ipoteka-bank” aksiyadorlik tijorat ipoteka banki — 92,4 ball;
- Navoiy kon-metallurgiya kombinati — 92,3 ball;
- Namangan viloyati hokimligi — 92,2 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi — 91,6 ball;
- “O‘zsanoatqurilishmateriallari” uyushmasi — 91,4 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi huzuridagi Kadastr agentligi — 90,3 ball;
- “O‘zbekiston temir yo‘llari” aksiyadorlik jamiyati — 90,3 ball;
- Olmaliq tog‘-metallurgiya kombinati — 90,2 ball;
- Farg‘ona viloyati hokimligi — 89,8 ball;
- “O‘zkimyosanoat” aksiyadorlik kompaniyasi — 89,7 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi — 89.2 ball.
Kiberxavfsizlik bo‘yicha tashkilotlar TOP-10 taligi(2022-yil 2-choragi): - O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi - 97.3 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki - 97 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi - 95.2 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat bojxona qo‘mitasi - 95.1 ball;
- O‘zsanoatqurilishbank” aksiyadorlik tijorat banki - 95.1 ball;
- Farg‘ona viloyati xokimligi - 94.6 ball;
- O‘zbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boshqarish agentligi - 92.6 ball;
- Navoiy kon-metallurgiya kombinati - 92.3 ball;
- Toshkent shahar xokimligi - 91.9 ball;
- Namangan viloyati xokimligi - 91.7 ball.
|
| |
Xalqaro elektraloqa ittifoqi ekspertlari kiberxavfsizlik darajasi bo‘yicha mamlakatlar reytingi

|
Xalqaro elektraloqa ittifoqi ekspertlari kiberxavfsizlik darajasi bo‘yicha mamlakatlar reytingi
|
bet | 9/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)Xalqaro elektraloqa ittifoqi ekspertlari kiberxavfsizlik darajasi bo‘yicha mamlakatlar reytingi Kiberxavfsizlik darajasi bo‘yicha xalqaro mamlakatlar reytingi «Comparitech» har yili Global Cybersecurity Index metodologiyasi asosida «eng kiberxavfsiz» davlatni aniqlash yuzasidan mustaqil tadqiqot o‘tkazib, davlatlar reytingini e’lon qiladi. 2021-yilda kompaniya tomonidan 75 ta davlatning kiberxavfsizlik darajasi tahlil qilindi va har bir davlat umumiy baholashda teng imkoniyatga ega quyidagi 15 ta mezon asosida baholandi: - zararli dasturlar bilan zararlangan mobil telefonlar foizi;
- mobil bank tovlamachi-dasturlar hujumiga uchragan foydalanuvchilar foizi;
- foydalanuvchining o‘z qurilmasiga kirishini bloklash uchun mo‘ljallangan mobil tovlamachi-troyan dasturlar hujumiga uchragan foydalanuvchilar foizi;
- mobil bo‘lmagan bank tovlamachi-dasturlari tomonidan hujumga uchragan foydalanuvchilar foizi;
- maxfiy ma’lumotlarni o‘g‘irlash va to‘lovni to‘lamagunga qadar foydalanuvchining o‘z kompyuteriga kirishini bloklash uchun mo‘ljallangan mobil bo‘lmagan zararli tovlamachi-troyan dasturlar hujumiga uchragan foydalanuvchilar foizi;
- internet orqali zararli dastur bilan zararlangan kompyuterlar foizi;
- kamida bitta mahalliy zararli dastur hujumidan zarar ko‘rgan kompyuterlar foizi;
- veb-manbalar orqali hujumga uchragan mobil foydalanuvchilar foizi;
- Telnet hujumlarining kelib chiqqan mamlakat bo‘yicha ulushi;
- kriptomaynerlar tomonidan hujumga uchragan foydalanuvchilar foizi;
- kelib chiqqan mamlakat bo‘yicha SSH hujumi ulushi;
- yuboruvchi mamlakatlardan kelgan spam xatlar foizi;
- zararli pochta jo‘natmalari nishonga olingan mamlakatlar ulushi;
- Fishing[4] urinishlari bilan hujumga uchragan kompyuterlar ulushi;
- «Xalqaro elektraloqa ittifoqi» Global kiberxavfsizlik indeksiga ko‘ra kiberhujumlarga eng yaxshi tayyorlangan davlatlar.
|
| |
RISK VA UNGA ALOQADOR TERMINLAR

|
RISK VA UNGA ALOQADOR TERMINLAR
|
bet | 3/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)RISK VA UNGA ALOQADOR TERMINLAR Risk – potensial foyda yoki zarar bo‘lib, umumiy holda har qanday vaziyatga biror bir hodisani yuzaga kelish ehtimoli qo‘shilsa, unda risk paydo bo‘ladi. Kiberxavfsizlikda yoki axborot xavfsizligida risklar salbiy ko‘rinishda qaraladi. Risk – bu noaniqlikning maqsadlarga ta’siri. Maqsad – u yoki bu faoliyat jarayonida nimaga erishishni xoxlashimiz hisoblanadi. Noaniqlik – hodisaga, uning oqibatlari yoki uning ehtimolini bilishga aloqador axborotni yoki bilimlarni etishmasligi yoki qisman yetishmasligi holati. Ta’sir – kutilgan yoki xoxlagan hodisani salbiy yoki ijobiy tomonga og‘ishi. Aktiv – tashkilot uchun qadrli bo‘lgan ixtiyoriy narsa bo‘lib, axborot xavfsizligiga bog‘liq holda aktiv sifatida tashkilotning muhim axborotini keltirish mumkin. Tahdid – tizim yoki tashkilotga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan istalmagan hodisa. Zaiflik – bu bir yoki bir nechta tahdidga sabab bo‘luvchi tashkilot aktivi yoki boshqaruv tizimidagi kamchilik hisoblanadi. RISK VA UNING TURLARI - Risklar har xil shakllarda bo'lishi mumkin. Quyida asosiy toifalar ro'yxati keltirilgan:
- Jismoniy. Yong'in, toshqin, vandalizm, elektr energiyasining etishmasligi, tabiiy ofatlar.
- Inson omili asosida. Kompaniya faoliyatini buzishi mumkin bo'lgan tasodifiy yoki qasddan qilingan harakatlar yoki harakatsizliklar.
- Texnik sabablarga ko’ra. Ishlamaydigan tizimlar yoki tashqi qurilmalar.
- Ichki va tashqi hujumlar. Hacking, creaking va turli hujumlar.
- Ma'lumotlardan noto'g'ri foydalanish. Kompaniyaning maxfiy ma'lumotlari, firibgarlik, josuslik, o'g'irlik bilan birgalikda foydalanishni ta'minlash.
- Ma'lumotlarni yo'qotish. Axborotni qasddan yoki bilmasdan yo'q qilish.
- Dastur(ilova)dagi xatolar. Hisoblashdagi xatolar, ma'lumot kiritishda xatolar.
|
| |
Киберхавфсизлик - Безопасность данных

|
Безопасность данных
|
bet | 2/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)Киберхавфсизлик –
қуйидагича таъриф берган:
тизимларни, тармоқларни ва
дастурларни рақамли ҳужумлардан ҳимоялаш амалиёти.
- Ушбу киберхужумлар одатда махфий ахборотни бошқариш, алмаштириш ёки йўқ қилишни; фойдаланувчилардан пул ундиришни; ёки нормал иш фаолиятини узуб қўйишни мақсад қилади.
- Ҳозирги кунда самарали киберхавфсизлик чораларини амалга ошириш инсонларга қараганда қурилмалар сонининг кўплиги ва бузғунчилар салоҳиятини ортиши натижасида амалий томондан мураккаблашиб бормоқда.
Kiberxavfsizlik nima?
Kiberxavfsizlik - Internetda ishlaydigan axborot tizimlari tomonidan qayta ishlangan, saqlanadigan va tashiladigan ma'lumotlarga tahdidlarni bartaraf etish orqali axborot aktivlarini himoya qilish.
Axborot xavfsizligi – Fokus: Axborotni formatidan qat'iy nazar himoya qilish, shu jumladan:
- Qog'oz hujjatlar.
- Raqamli va intellektual mulk.
- Og'zaki yoki vizual aloqalar.
Kiberxavfsizlik – Fokus: Raqamli aktivlarni himoya qilish, shu jumladan:
- Tarmoq uskunalari.
- Dasturiy ta'minot.
- Izolyatsiya qilingan yoki tarmoqqa ulangan tizimlarda qayta ishlanadigan va saqlanadigan ma'lumotlar.
VS
Kiberxavfsizlik fan sohasining tuzilishi Kiberxavfsizlik bilim sohalari Kiberxavfsizlikning fundamental terminlari - Konfidensiallik. Tizim ma’lumoti va axborotiga faqat vakolatga ega subyektlar foydalanishi mumkinligini ta’minlovchi qoidalar. Mazkur qoidalar axborotni faqat qonuniy foydalanuvchilar tomonidan “o’qilishini” ta’minlaydi.
- Yaxlitlik (butunlik). Ma’lumotni aniq va ishonchli ekanligiga ishonch hosil qilish. Ya’ni, axborotni ruxsat etilmagan o’zgartirishdan yoki “yozish”dan himoyalash.
- Foydalanuvchanlik. Ma’lumot, axborot va tizimdan foydalanishning mumkinligi.
- Risk. Potensial foyda yoki zarar.
- Hujumchi kabi fikrlash. Bo’lishi mumkin bo’lgan xavfni oldini olish uchun qonuniy foydalanuvchini hujumchi kabi fikrlash jarayoni.
- Tizimli fikrlash. Kafolatlangan amallarni ta’minlash uchun ijtimoiy va texnik cheklovlarni o’zaro ta’sirini hisobga oladigan fikrlash jarayoni.
Zaiflik
Tahdid
Hujum
|
| |
Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari

|
Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari
|
bet | 10/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari Экспертиза жараёнида аниқланган ҳолатларнинг таҳлили мазкур тизимларда қуйидаги салбий оқибатларга олиб келиш мумкин бўлган бир қатор заифлик ва камчиликлар мавжудлигини кўрсатди. Уларнинг аҳамиятга моликлари қуйидагилар: - Ўзбекистон Республикаси фуқароларининг шахсга доир маълумотлари ноқонуний ошкор бўлиши ва улардан фойда ланиш;
- ахборот тизим ва ресурслари жойлашган серверлардан, шунингдек уларнинг созламалари, бошқарув панели, маълумотлар базаларини бошқариш тизимлари ва функционал имкониятларидан ноқонуний фойдаланиш;
- конфиденциал турдаги маълумотларга ноқонуний эга бўлиш;
- республика олий, ўрта ва халқ таълими тизимларида жорий этилган хизматлардан, ноқонуний фойдаланиш, шунингдек ноқонуний равишда талабалар ва ўқувчиларга доир маълумот ларга эга бўлиш ҳамда имтиҳон натижаларига таъсир кўрса тиш
Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari Мазкур заифликлар келиб чиқишининг асосий сабаблари: - ахборот тизими ва ресурсларни ишлаб чиқиш жараёнида йўл қўйилган хатоликлар;
- ахборот тизими ва ресурсларини ишлаб чиқишда ахборот ва киберхавфсизлик талабларини инобатга олмаслик;
- ахборот тизими ва ресурсларини ишлаб чиқишда заифликка эга дастурий маҳсулотлардан фойдаланиш;
- ишончли ва тажрибага эга бўлмаган ташкилотларга ишлаб чиқиш учун лойиҳаларни топшириш;
- ахборот тизими ва ресурсларни ишлаб чиқилгандан сўнг аутсорс компания мутахассислари ёки ташкилотнинг AКТ мутахассислари томонидан мунтазам равишда техник қўллаб қувватлаш ишлари олиб борилмаслиги;
- AКТ ва киберхавфсизлик соҳасида малакали мутахассислар етишмовчилиги;
- киберхавфсизлик масалаларини ҳал этишда етарли даражада молиялаштирилмаслик.
Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari Заифликлар бартараф этилмаганлигининг асосий сабаблари: - ташкилотларда малакали ходимларнинг етишмаслиги;
- давлат органлари раҳбарияти, масъул ходимлар томонидан мавжуд заифлик ва камчиликларни бартараф этилиши бўйича мунтазам назорат ўрнатмаганлиги;
- ташкилотларда молиявий барқарорликнинг йўқлиги;
- ахборот тизимлари ва ресурсларини ўз вақтида ва мунтазам равишда киберхавфсизлик талабларига мувофиқлиги бўйича экспертизадан ўтказишга эътиборсизлик.
Kiberxavfsizlik markazi 2023-yil yakunlari E’tiboringiz uchun rahmat!!!
|
| |
Qonun loyihasini ishlab chiqishda Rossiya, Xitoy, AQSh, Qozog‘iston, Singapur, Ukraina, Gruziya kabi davlatlarning axborot xavfsizligi sohasidagi hujjatlari o‘rganilib, amaliyotga joriy qilinishi tahl

|
Qonun loyihasini ishlab chiqishda Rossiya, Xitoy, AQSh, Qozog‘iston, Singapur, Ukraina, Gruziya kabi davlatlarning axborot xavfsizligi sohasidagi hujjatlari o‘rganilib, amaliyotga joriy qilinishi tahl
|
bet | 7/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)Qonun loyihasini ishlab chiqishda Rossiya, Xitoy, AQSh, Qozog‘iston, Singapur, Ukraina, Gruziya kabi davlatlarning axborot xavfsizligi sohasidagi hujjatlari o‘rganilib, amaliyotga joriy qilinishi tahlil qilingan. Qonun loyihasini ishlab chiqishdan maqsad: - Davlat organlari va tashkilotlari axborot tizimlari va resurslarining kiberxavfsizligini ta’minlash bo‘yicha talablarni belgilash;
- Kompyuter hodisalariga javob berish – tahdidlarni aniqlash, hujumlar va ularning oqibatlarini aniqlash va oldini olish, ularning oqibatlarini bartaraf etish;
- CeRT (kompyuter hodisalariga javob berish markaz)larning samarali ishlashini ta’minlash;
- Muhim axborot infratuzilmasi obektlari va sub’yektlari kiberxavfsizlikni ta’minlashiga doir talablar hamda huquq va majburiyatlari;
- shuningdek, milliy kiberxavfsizlik sohasini rivojlantirish bo‘yicha huquqiy bazani yaratish – mutaxassislar tayyorlash, dasturiy ta’minotlar yaratish nazarda tutilgan.
Kiberxavfsizlikni tekshirish reytingi tizimi sm.csec.uz Reyting baholash quyidagi kriteriyalar bo’yicha amalga oshiriladi: - Davlat informatsion tizimlarini texnik talablarga muvofiqligi, axborot xavfsizligi talablari, axborot tizimini yaratish va ekspertizadan oʻtkazish
- Davlat axborot tizimlarini texnik topshiriq talablariga muvofiqligini tekshirish
- MBBT (Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi) ekspertizasi. MySQL (sozlashni optimallashtirish)
- Kommutatorlarni tekshiruvdan o'tkazish (zaif tomonlarni qidirish, sozlamalarni optimallashtirish)
- Routerlarni tekshiruvdan o'tkazish (zaif tomonlarni qidirish, sozlamalarni optimallashtirish)
- Windows yoki Lunix platformalaridagi serverlarni tekshiruvdan o'tkazish (zaifliklarni qidirish, ochiq portlar, sozlamalarni optimallashtirish)
- Xavfsizlik devorlarini (Firewall) tekshiruvdan o'tkazish (sozlamalarni optimallashtirish)
- Proksi-serverlarni tekshiruvdan o'tkazish (sozlamalarni optimallashtirish)
- Tizimlarga yorib kirishni aniqlash va oldini olish tizimlarini tekshiruvdan o'tkazish (sozlamalarni optimallashtirish)
- Ilova qatlami xavfsizlik devorini tekshirish - WAF (Sozlamalarni optimallashtirish)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Qonun loyihasini ishlab chiqishda Rossiya, Xitoy, AQSh, Qozog‘iston, Singapur, Ukraina, Gruziya kabi davlatlarning axborot xavfsizligi sohasidagi hujjatlari o‘rganilib, amaliyotga joriy qilinishi tahl
|
Топ юқори 10 та факти [us.norton.com]

|
Топ юқори 10 та факти [us.norton.com]
|
bet | 5/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)Топ юқори 10 та факти [us.norton.com] - 6. АҚШ ҳукумати кибер хавфсизлик учун 2019 йил учун 15 млрд $ ажратиш назарда тутилмоқда.
- Ушбу кўрсаткич ўтган йилга қараганда 4% га ортиқ.
- Шулардан:
- 8.5 млрд $. – “Department of Defense” учун;
- 1.7 млрд $. – “Homeland Security” учун.
- 7. Кибер жиноятчиликда пул ишлаб топиш (coin mining) ўсиб борувчи соҳа.
- Ушбу кўрсаткич 2017 йилга қараганда 34 минг %га ошган.
- Хусусан, Symantec томонидан 2017 йилнинг декабрида 8 млн. пул ишлаб топиш ҳолатлари блокланган.
Топ юқори 10 та факти [us.norton.com]
8. АҚШ кибер жиноятчиликка учраган энг катта давлат.
Топ юқори 10 та факти [us.norton.com]
9. “Internet of Things, IoT” тизимлари заифликларни ортишига сабаб бўлган.
- Semantec тадқиқотлар натижасида 2015 йилда 50 та ишлаб чиқилган қурилмаларда кўплаб заифликларни аниқлаган. Улар смарт эшик тизимларида кўплаб учраган.
10. Маълумотларни йўқолишининг ўртача қиймати ортган (2018 йил).
- Бутун дунёдаги компанияларда маълумот йўқолишининг умумий ҳажми $11.77 млн.
- АҚШ компанияларида маълумот йўқолишининг умумий ҳажми $7.91 млн.
- Маълумотни чиқиб кетишини аниқлаш учун 196 кун сарфланган.
Korxona xavfsizligiga qo’yiladigan minimal talablar Kiberjinoyatchilik va kiberqonunlar. Kiberjinoyatchilik – g‘arazli yoki xuliganlik maqsadlarida himoyalashning kompyuter tizimlarini buzib ochishga, axborotni o‘g‘irlashga yoki buzishga yo‘naltirilgan alohida shaxslarning yoki guruhlarning harakatlari.
Ichki kiberjinoyatlar
Tashqi kiberjinoyatlar
Kiberjinoyat amalga oshirilganida quyidagilar asosiy maqsad sifatida qaraladi: - mablag‘, qimmatli qog‘ozlar, kredit, moddiy boyliklar, tovarlar, xizmatlar, imtiyozlar, ko‘chmas mulk, yoqilg‘i xomashyosi, energiya manbalari va strategik xomashyolarni noqonuniy o‘zlashtirish;
- soliq va boshqa yig‘imlarni to‘lashdan bosh tortish;
- jinoiy daromadlarni qonunlashtirish;
- qalbaki hujjatlar, shtamplar, muhrlar, blankalar, shaxsiy yutuq chiptalarini qalbakilashtirish;
- shaxsiy yoki siyosiy maqsadlarda maxfiy ma’lumotlarni olish;
- ma’muriyatning yoki ishdagi hamkasblarning g‘arazli munosabatlari uchun qasos olish;
- shaxsiy yoki siyosiy maqsadlar uchun mamlakat pul tizimini buzish;
- jamoat va davlat xavfsizligiga qarshi kompyuter jinoyatchiligi.
|
| |
Namangan muhandislik-qurilish instituti rizaev bahodir shamsiddinovich, qosimov ilhom ma

Namangan muhandislik-qurilish instituti rizaev bahodir shamsiddinovich, qosimov ilhom ma
Download
6,24 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/77
Sana
25.07.2024
Hajmi
6,24 Mb.
#268526
Download
6,24 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Namangan muhandislik-qurilish instituti rizaev bahodir shamsiddinovich, qosimov ilhom ma
Download
6,24 Mb.
Matnni ko'rish
Axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatchiliklarga javobgarliklar

|
Axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatchiliklarga javobgarliklar
|
bet | 6/10 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 4,01 Mb. | | #251303 |
Bog'liq 1-ma\'ruza (3) (2)Axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatchiliklarga javobgarliklar O’zbekiston Respublikasi jinoyat Kodeksining 6 bo’lim, 20 bobi axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatchiliklarga bag’ishlangan bo’lib, unda quyidagi masalalar ko’rib chiqilgan: - 2781-modda. Axborotlashtirish qoidalarini buzish
- 2782-modda. Kompyuter axborotidan qonunga xilof ravishda (ruxsatsiz) foydalanish
- 2783-modda. Kompyuter tizimidan, shuningdek telekommunikatsiya tarmoqlaridan qonunga xilof ravishda (ruxsatsiz) foydalanish uchun maxsus vositalarni o‘tkazish maqsadini ko‘zlab tayyorlash yoxud o‘tkazish va tarqatish
- 2784-modda. Kompyuter axborotini modifikatsiyalashtirish
- 2785-modda. Kompyuter sabotaji
- 2786-modda. Zarar keltiruvchi dasturlarni yaratish, ishlatish yoki tarqatish
- 2787-modda. Telekommunikatsiya tarmog‘idan qonunga xilof ravishda (ruxsatsiz) foydalanish
Respublikada kiberxavfsizlik yo‘nalishidagi xavf va muammolar: - Davlat organlari va aloqa operatorlari o‘rtasida kiberhujumlarni kuzatish ularning oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha o‘zaro hamkorlik tizimi mavjud emasligi;
- Davlat axborot kommunikatsiya infratuzilmasi obektlari identifikatsiya qilinmagan va tasdiqlanmagan holda qolgani, bu O‘zbekiston uchun halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkin;
- Muhim axborot infratuzilmasi obektlarida axborot tizimlari va resurslarining xavfsizlik tizimlarining baholash usullari mavjud emasligi kabilar shular jumlasidandir.
«Kiberxavfsizlik to‘g‘risida»gi Qonun Hujjat Qonunchilik palatasi tomonidan 25 fevral kuni qabul qilingan, Senatda 17 mart kuni ma’qullagan. 40 ta moddadan iborat mazkur qonun rasman e’lon qilinganidan 3 oy o‘tib, 2022 yil 17 iyuldan qonuniy kuchga kirdi. Qonun hujjatiga ko‘ra, O‘zbekistonda kiberxavfsizlik sohasidagi yagona davlat siyosatini PREZIDENT belgilaydi (10-modda), Davlat xavfsizlik xizmati(DXX) esa kiberxavfsizlik sohasidagi vakolatli davlat organi hisoblanadi.
|
| |