Yirik mashinalashgan ishlab chiqarish, mehnat taqsimotiga va mashinalashgan mehnatga asoslangan kooperatsiyadir

|
Yirik mashinalashgan ishlab chiqarish, mehnat taqsimotiga va mashinalashgan mehnatga asoslangan kooperatsiyadir
|
bet | 4/18 | Sana | 20.06.2024 | Hajmi | 209,65 Kb. | | #264591 |
Bog'liq v4zvfAAF7wTAhSWCEHnIKVsS3UtrJqz82hUkh0XnYirik mashinalashgan ishlab chiqarish, mehnat taqsimotiga va mashinalashgan mehnatga asoslangan kooperatsiyadir. Fabrika ichidagi mehnat taqsimoti tamomila mashinalarning vazifalari bilan belgilanadi.
Fan-texnika, texnologiya va axborot tizimidagi o‘zgarishlarga qarab R.Aron, J.Gelbreyt, U.Rostou va boshqa olimlar jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini uch bosqichga: industrlashishgacha bo‘lgan jamiyat, industrlashgan jamiyat, yuqori industrlashgan yoki axborotlashgan jamiyatlarga bo‘lib o‘rganishni tavsiya etadilar.
Bunda ular industrlashishgacha bo‘lgan jamiyatning asosiy belgilari sifatida quyidagilarni ko‘rsatadilar: a) aholining asosan qishloq xo‘jaligi bilan bandligi; b) qo‘l mehnatining hukmronligi; v) mehnat taqsimotining juda sayozligi (dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilik, savdo, boshqaruv va boshqalar); g) natural xo‘jalikning hukmronligi.
Jamiyat taraqqiyotining ikkinchi muhim bosqichi – industrlashgan jamiyatning asosiy belgilari: a) ishlab chiqarishning mashinalashganligi; b) sanoatning fan-texnika yutuqlari asosida rivojlanishi, unda ishchilar sonining ko‘payishi; v) shahar aholisining qishloq aholisiga nisbatan tezroq ko‘payishi va boshqalar.
Taraqqiyotning uchinchi muhim bosqichi – yuqori darajada industrlashgan jamiyatning asosiy belgilari: a) xizmat ko‘rsatish sohasining yuksak darajada rivojlanishi; b) ishchi kuchining asosiy qismi (60-70%) shu sohada band bo‘lishi; c) fanning bevosita ishlab chiqaruvchi kuchga aylanishi, fan xodimlarining va malakali mutaxassislar rolining oshishi; d) iqtisodiyotning hamma sohalarida va kundalik hayotda axborot va hisoblash texnikalarining keng qo‘llanilishi; e) tovarlar va xizmatlar sifatiga putur yetkazmasdan iqtisodiy resurslarning hamma turlarini tejash imkonini beradigan yangi texnika va texnologiyalarning keng qo‘llanilishi va boshqalar.
Biz yuqorida ta’kidlab o‘tganimizdek, texnika va texnologiyadagi o‘zgarishlar jamiyat taraqqiyotida asosiy rolni o‘ynaydi va tashkiliy, boshqaruv tizimlarining, ishchi-xizmatchilar tarkibining o‘zgarishiga, mehnat unumdorligining o‘sishiga olib keladi. Lekin bu texnik o‘zgarishlarga qarab bir tomonlama yondashuv bilan jamiyat taraqqiyoti qonunlarini aniqlab bo‘lmaydi. Ayniqsa, iqtisodiy tizimlar va ularning tavsifini bilishda ham texnik, ham ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlarni birgalikda olib, ularning o‘zaro bir-biriga ta’sirini va shu dialektik aloqadorlik va ta’sir natijasida sodir bo‘ladigan taraqqiyot qonunlarini o‘rganish zarurdir.
Jamiyat taraqqiyotiga, jumladan texnika va texnologiyaning rivojiga ijtimoiyiqtisodiy munosabatlarning kuchli ta’sirini shunda ko‘rish mumkinki, bir necha ming yillab rivojlanmayotgan tovar xo‘jaligi va bozorning vujudga kelishi bilan ayrim mamlakatlar va yurtlarda texnika-texnologiya taraqqiyoti gurkirab o‘sib ketdi. Texnika taraqqiyotining barcha bosqichlari – oddiy kooperatsiya, manufaktura, mashinalashgan, ya’ni industrlashgan ishlab chiqarish, yuqori darajadagi industrlashgan, axborotlashgan jamiyat bosqichlari keyingi 250-300 yilga, ya’ni tovar xo‘jaligi rivoj topgan davrga to‘g‘ri keladi. Shuning uchun ham keyingi paytda ko‘pgina iqtisodchilar jamiyat taraqqiyoti bosqichlarini iqtisodiy tizimlarga bo‘lib o‘rganadilar.
|
| |