Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar - bet 24

|
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar
|
bet | 24/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infoG‘arbiy Yevropa yuqori darajada integratsiyalashganligi bilan ajralib turadi. G‘arbiy Yevropa integratsiyasiga a’zo mamlakatlar iqtisodiy siyosatini o‘zaro muvofiqlashtirish, iqtisodiy va siyosiy hamkorlik afzalliklaridan samarali foydalanish imkonini beradi.
G‘arbiy Yevropa yuqori darajada integratsiyalashganligi bilan ajralib turadi. G‘arbiy Yevropa integratsiyasiga a’zo mamlakatlar iqtisodiy siyosatini o‘zaro muvofiqlashtirish, iqtisodiy va siyosiy hamkorlik afzalliklaridan samarali foydalanish imkonini beradi.
G‘arbiy Yevropada integratsion jarayonlar 1950-yilda (1952-yildan Yevropa ko‘mir va poiat birlashmasi) Fransiya, GFR, Italiya, Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburg tomonidan erkin savdo hududini tashkil etishdan boshlandi. Ushbu mamlakatlar 1957-yilda Rim iqtisodiy hamkorlik shartnomasini imzolashdi. 1958-yili G‘arbiy Yevropada «Yevrotom» birlashmasi tashkil qilindi. Rim shartnomasini imzolagan mamlakatlar Yevropa hamkorligi yoki umumiy bozor mamlakatlari, deb atala boshlandi.
G‘arbiy Yevropada integratsion jarayonlar 1950-yilda (1952-yildan Yevropa ko‘mir va poiat birlashmasi) Fransiya, GFR, Italiya, Belgiya, Niderlandiya va Lyuksemburg tomonidan erkin savdo hududini tashkil etishdan boshlandi. Ushbu mamlakatlar 1957-yilda Rim iqtisodiy hamkorlik shartnomasini imzolashdi. 1958-yili G‘arbiy Yevropada «Yevrotom» birlashmasi tashkil qilindi. Rim shartnomasini imzolagan mamlakatlar Yevropa hamkorligi yoki umumiy bozor mamlakatlari, deb atala boshlandi.
1993-yili Yevropa Iqtisodiy Hamkorligi Yevropa Ittifoqi (Yel) sifatida qayta tashkil qilindi. Yel ga a’zo boiishda demokratiya tamoyillariga rioya etish, inson huquqlari va erkinligini hurmat qilish, raqobatbardosh bozor iqtisodiyotiga ega bo‘lish, Yel ning umumiy qoida va standartlarini tan olish kabi Kopengagen mezonlariga rioya qilish talab etiladi.
1993-yili Yevropa Iqtisodiy Hamkorligi Yevropa Ittifoqi (Yel) sifatida qayta tashkil qilindi. Yel ga a’zo boiishda demokratiya tamoyillariga rioya etish, inson huquqlari va erkinligini hurmat qilish, raqobatbardosh bozor iqtisodiyotiga ega bo‘lish, Yel ning umumiy qoida va standartlarini tan olish kabi Kopengagen mezonlariga rioya qilish talab etiladi.
Valyuta Ittifoqini shakllantirish 1999-yilda tashkil qilingan Yevropa valyuta
tizim iga (YeVT) asoslanadi. YeVT ga a’zo bo‘lish uchun da’vogar m am lakatlar
iqtisodiyoti quyidagi M aastrixt shartnom asi mezonlariga javob berishi
zarur bo‘ladi:
• davlat byudjeti kamomadi YalM ga nisbatan 3 %dan oshmasligi;
• davlat tashqi qarzi YalM ga nisbatan 60 % dan oshmasligi;
• kamida ikki yil valyuta kurslari mexanizmida qatnashishi va milliy valyuta
kursini shu chegarada ushlab turish;
• inflyatsiya darajasi birinchi uchta mamlakatdagi 0‘rtacha darajadan 1,5 %ga
oshmasligi lozim;
• davlat obligatsiyalari bo‘yicha uzoq m uddatli foiz stavkalarining inflyatsiya
darajasi eng past m am lakatlardagi tegishli stavkalardan 2 % ga oshmasligi
zarur.
Valyuta ittifoqini tartibga solish tamoyillari Rim kelishuvida ishlab chiqilgan.
1993-yilda Maastrixt shartnomasi imzolangandan keyin ittifoq mamlakatlari
1999-yil 1-yanvardan valyuta ittifoqini tashkil etish majburiyatini olishdi. Shu kundan
boshlab yevro jahon moliya bozorlariga o‘sha vaqtdagi Yel ning 15 ta mamlakatidan
11 tasining hisob-kitob valyutasi sifatida taqdim etildi, 2002-yil 1-yanvardan
boshlab esa yevro hududidga kiruvchi 12 ta mamlakat pul birligi sifatida muomalaga
kiritildi. Yevro YeVT da 1979-1998-yillarda foydalanilgan Yevropa valyuta
birligi — EKYu ning o‘rniga joriy etildi va hozirda Yel ning 18 ta mamlakati yevro
hududiga kiradi.
Yel doirasida birlashgan Yevropa dunyoning iqtisodiy jihatdan taraqqiy etgan
m intaqalaridan biri hisoblanadi. Yel ning jahon YalM dagi ulushi 21 % ni,
jahon tovarlar eksportidagi ulushi 15,3 % ni, jahon xizm atlar eksportidagi ulushi
25,2 % ni tashkil etadi1. Yel hududi m intaqalari notekis iqtisodiy rivojlanish
darajasiga ega boiib, iqtisodiy ittifoqning asosini yevro hududiga kiruvchi mamlakatlar
tashkil etadi. Yel ni tashkil etgan mamlakatlarda iqtisodiy o‘sish sur’atlarining
yangi a’zo makmlakatlarga nisbatan pastligi Yel ga xos xususiyatlardan
biri hisoblanadi. Misol uchun, 2013-yilda yevro hududida iqtisodiy o‘sish —
0,4 % ni tashkil etgan holda, ushbu ko‘rsatkich Litvada — 3,3 % ni, Ruminiyada
— 3,5 % ni tashkil etdi
|
| |