Xorijiy ta’limda tyutor, edvayzer, fasilitator va moderatorlik faoliyati

|
Xorijiy ta’limda tyutor, edvayzer, fasilitator va moderatorlik faoliyati
|
bet | 3/4 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 124,12 Kb. | | #156524 |
Bog'liq 1-MavzuXorijiy ta’limda tyutor, edvayzer, fasilitator va moderatorlik faoliyati. Xorijiy ta’limda so’nggi yillarda bir qator atamalar keng ishlatilmoqda. Bularga tyutor, edvayzer, fasilitator va moderator tushunchalari kiradi.
Tyutor- ( Tutorem-lotincha) ustoz, murabbiy vazifasini bajaradi. Ba’zi hollarda ma’ruza o’qituvchisi bilan tinglovchi orasidagi bog’lovchi rolini ham bajaradi. Bunda ma’ruzachi tomonidan berilgan bilimlarni keng egallashda maslahatchi va ustoz rolini bajaradi.
Edvayzer (advisor-fransuzcha “avisen”-“o’ylamoq”) tinglovchilarning individual holda bitiruv malakaviy ishi, kurs loyihalarini bajarishda maslahatchi rolini bajaradi.
Fasilitator - (ingliz tilida facilitator, lotincha facilis–yengil, qulay) guruhlardagi faoliyat natijasini samarali baholash, muammoning ilmiy yechimini topishga yo’naltirish, guruhdagi kommunikasiyani rivojlantirish kabi vazifalarni bajaradi.
Moderator - qabul qilingan qoidalarga amal qilishni tekshiradi, tinglovchilarning mustaqil fikrlash va ishlash qobiliyatlarni rivojlantirish, bilish faoliyatini faollashtirishga yordam beradi. Ma’lumotni, seminarni, treninglar va davra suhbatlarini boshqaradi, fikrlarni umumlashtiradi.
Bizning ta’limda ushbu faoliyatlarning hammasini o’qituvchi bajaradi va pedagog yoki o’qituvchi deb yuritiladi.
2. Xorij ta’lim tizimida axborot-kommunikasiya texnologiyalari
Xorij ta’lim tajribasida differensial, integrativ va masofaviy ta’lim masalalari. Insoniyat jamiyatining hozirgi zamon rivojlanish darajasi mustaqil respublikamiz ijtimoiy hayotining barcha sohalarida amalga oshirilayotgan tub o’zgarishlarda o’z aksini topmoqda. Bunday o’zgarishlar shak-shubhasiz, barkamol shaxsni tarkib toptirish bilan chambarchas bog’liq. Aynan ana shu masala "Ta’lim to’g’risida"gi Qonun va "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi” da o’z aksini topgan.
Bugungi kunda insoniyat jamiyati, shuningdek, mustaqil respublikamiz xalqi oldida turgan ijtimoiy-iqtisodiy, g’oyaviy-siyosiy, ta’limiytarbiyaviy muammolarning yechimini topish tabiiy, ijtimoiy, texnik fanlarni o’zaro aloqadorligi va o’zaro munosabatlariga bog’liq. Chunki, ularning barchasi mohiyati, mazmuni, tabiati, shakli va ko’lamiga ko’ra tizimlilik xarakteriga ega bo’lib, ularga aynan mos yondashuv yordamida tadqiq etilib, yechimi topiladi. Bu o’z navbatida ta’lim-tarbiya ishida ham tizimli yondashuvdan foydalanishni ko’zda tutadi.
Ko’p sonli manbalar, xususan pedagogik amaliyot sohalarining tahlili ta’lim-tarbiya jarayonining rivojlanishiga to’siq bo’layotgan muammolar mavjudligidan guvohlik beradi. Bular asosan, bizning fikrimizcha, o’rganilayotgan obyektlarning ba’zi bir jihat va xususiyatlarini lavhalar (fragment) shaklida o’rganish natijasida yuzaga kelib, mantiqan bog’lanmagan va tizimlashmaganligidadir. Amaliyotdagi bunday holatlarni bartaraf etishda integrativ yondashuv muhim ahamiyat kasb etadi. Fanda "Integrasiya" tushunchasi XVIII asrdayoq G.Spenser tomonidan qo’llanilishiga karamay, unga davr taqozosiga ko’ra yaqin paytlargacha yetarli ahamiyat berilgan emas.
Ilmiylik nuqtai nazaridan olib qaraganda integrasiyaning asosini olamning yaxlitligi va uni tashkil etuvchi qism (element)larning o’zaro aloqadorligi, munosabatlari tashkil etadi. Taniqli rus psixologik olimi G.S. Kostyukning fikricha: "Tabaqalanish differensiasiya - ruhiy jarayonlar va holat (xususiyat)larni ko’payishiga olib kelsa, integrasiya - tartibga keltirish, subordinasiya va uning natijalarini ma’lum ketmaketlikda joylashtirishga olib keladi. Integrasiyalash yo’li bilan yangi psixologik jarayon, yangi faoliyat tuzilmasi hosil bo’ladi. Bu yangi tuzilma ilgari alohida-alohida bo’lgan elementlardan sintezlash yo’li bilan hosil qilinadi". Genetik jihatdan integrasiya – uzviylik, predmetlararo aloqadorlik, o’zaro aloqadorlik va nihoyat o’zaro bir-birini to’ldiruvchi, kengaytiruvchi hamda chuqurlashtiruvchi, o’quv predmetlari mazmunini eng kamida ta’lim standartlari darajasida sintezlab, mantiqan tugallangan mazmun shakli va oliy darajasidir. Chunki predmetlararo aloqadorlikning har qaysi quyi darajasi, o’rganilayotgan o’quv predmetlari doirasida ma’lum didaktik birliklar orasida o’rnatilib, ularni o’rganish mazmunini va muddatlarini muvofiqlashtirishni ko’zda tutadi, bundan farqli o’laroq integrativ aloqadorlik asosida tashkil etilgan o’quv predmeti yoki integrasiyalab o’rganilayotgan predmet, hodisa yoki jarayonlarni yaxlit tizim shaklida har tomonlama aloqadorlik va munosabatlar nuqtai nazaridan talqin etishni talab etadi. Bu o’z navbatida hozirgi va istiqbol talablariga javob beradigan, mustaqil fikr yurituvchi va ijodiy faoliyat ko’rsatuvchi, malakali mutaxassis shaxsini shakllantirishga imkon beradi. Chunki u tahsil oluvchilardan faqatgina tahlil qilish va sintezlash operasiyalarini talab qilish bilan chegaralanib qolmasdan, balki mavhumlashtirish, algoritmlashtirish, turkumlash, shartli belgilar yordamida ifodalash, sabab oqibatli aloqadorlikni aniqlash, tahlil etish, sintezlash, tizimlashtirish, modellashtirish kabi yuksak darajali tafakkurlash operasiyalarini talab etadi. Bu operasiyalar o’rganilayotgan obyektni barcha muhim jihat va xususiyatlarini ajratib olib (tabaqalashtirib), mohiyati va mazmunini anglab yetish va ularni umumlashtirish orqali amalga oshiriladi. Demak, integrasiya har doim ham uning ikkinchi tomoni bo’lgan tabaqalashtirish (differensiasiya)ga tayangan holda rivojlanib boradi yoki aksincha.
Integrasiya masalasini pedagog olimlar va amaliyotchilar quyidagi yo’nalishlarda tadqiq etishni tavsiya etadilar:
a) o’kuv predmetlari va fanlar turkumi doirasidagi mazmunni
integrasiyalab o’rganish;
b) turli o’quv predmetlaridan tahsil beruvchi shaxslarning
faoliyatlarini integrasiyalash;
v) ta’lim-tarbiya ishini tashkil etish shakllarini integrasiyalash va
shu kabilar.
Bu yo’nalishlarning har birining aniq o’z maqsadi bo’lib, uni amalga oshirish uchun mos shakl, metod, vosita va shart-sharoitlarni talab etadi. Amaliyotda ulardan uyg’un holda foydalanilgandagina ko’zlangan maqsadga erishish mumkinligini ham shu o’rinda eslatib o’tish lozim.
Pedagogika fanida XX asrning 80- yillaridan boshlab integrasiya, "o’zaro aloqadorlik", “o’zaro ta’sir", "sintez" kabi tushunchalar qo’llanilgan ilmiy ishlar paydo bo’lib, ta’lim-tarbiya ishida integrasiya muammosining dolzarbligi sezila boshlangan. Hozirgi paytga kelib ta’lim-tarbiya ishiga integrativ yondashuv g’oyasi xususiy fanlar doirasida chegaralanib qolmasdan, umumpedagogik ahamiyatga ega masalaga aylandi.
Integrasiya (lot. Integeration – tiklash, to’ldirish, birlashtirish. Integer –yaxlit) sintezlab bir butun qilib birlashtirmoq, mantiqiy yaxlit holga keltirmoq ma’nosida tushuniladi. Ta’lim mazmunini integrasiyalash deganda o’zaro uzviy aloqador, bir-birini taqozo etadigan, kengaytiradigan, chuqurlashtiradigan o’quv predmetlari mazmunini sintezlash, ya’ni mantiqiy birlashtirib bir butun (yaxlit) holga keltirishni tushunamiz.
Integrasiya (mujassamlashtirish) va differensiasiya
(tabaqalashtirish) bir-biridan ajralgan holda mavjud bo’lmaydi, biri ikkinchisidan kelib ham chiqmaydi, balki ular har doim bir vaqtni o’zida o’rganilayotgan obyektning ikki tomoni sifatida namoyon buladi. Ilmiy bilishda ulardan biri vaqtinchalik ma’lum ustunlikka ega bo’lishi ham mumkin. Masalani ikki tomonini fan-texnika taraqqiyoti natijasida qishloq xo’jaligini ishlab chiqarishida turli kasblarning paydo bo’lishi, ya’ni tabaqalanishini, mexanizasiya, avtomatizasiya va yana qo’shma kasblar yoki keng ixtisosli mutaxassislarning dialektik rivojlanishi ekanligini ko’rsatish mumkin.
Integrasiyalashtirish jarayonlari hozirgi zamon ilmiy bilimlarining o’zaro ta’siridan farqli o’laroq quyidagi yo’nalishlarda kechishi mumkin:
— alohida olingan fan doirasida ichki ilmiy rivojlanish sifatida;
— fanlararo o’zaro aloqadorlik doirasida, ya’ni bir yoki bir necha sohalar doirasida;
— maxsus yaxlit ilmiy bilimlar doirasida kabilar.
Yuqorida ko’rsatib o’tilgan yo’nalishlar uyg’unligini integrativ yondashuv sifatida tasavvur etish mumkin. Ikki va undan ortiq nisbatan mustaqil qismlarda kechayotgan jarayonlarni birlashtirish integrasiyalashtirishning natijasi bo’lishi mumkin.
Yaxlit tizimni tuzishda integrasiyalanuvchi aloqadorlik muhim ahamiyatga ega bo’lib, ularni ichki ilmiy aloqadorlik ham deb ataladi.
Tizimlashtirishdan ko’zlangan asosiy maqsad ichki ilmiy aloqadorlikni tartibga keltirish yo’li bilan yaxlitlikni yuzaga keltirishdan iboratdir. Bu jarayonda hosil bo’ladigan yaxlitlik yangi sifat ko’rsatgichlariga ega bo’ladi. Integrasiyalashtirishning mohiyati, nazariy sintez vositasi sifatida yangi darajadagi bilish natijalariga erishishdir. Mutaxassislikka oid fanlarni integrasiyalab o’rganish quyidagi masalalarni hal etishga qaratilgan:
mutaxassislikka oid fanlarni integrasiyalab o’rganishning mohiyati, mazmuni va uni amalga oshirish shart-sharoitlari va vositalarini o’rganish;
turli fanlar mazmunini integrasiyalashtirishning ilmiy-nazariy va pedagogik-uslubiy asoslari bilan tanishish;
tahsil oluvchilarning o’quv-bilish faolligi, mustaqilligi va bilimlar darajasini integrativ oshirishda bilimlarning dolzarbligini isbotlash;
ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, ruhiy-pedagogik, texnik-texnologik bilimlarni sintezlash talablari, imkoniyatlarini aniqlash.
Ko’p hollarda ta’lim-tarbiya ishida integrativ, tizimli va majmuaviy yondoshuvlar sinonim sifatida talqin etiladi. Bu tushunchalarning umumiy tomonlarini o’rganilayotgan obyektlarning turli qirra, tomon va xususiyatlari tashkil etadi. Lekin ular bir-biridan mohiyatiga ko’ra ham farqlanadi.
Ta’lim-tarbiya jarayonida integrativ yondoshuvni amalga oshirish tizim yoki mavjud shakldagi yaxlit obyektning ichki va tashqi aloqalari, uni tashkil etish va boshqarish qonuniyatlarini bilgan holda olib borilishi mumkin. Kichik mutaxassislarni tayyorlashda integrativ yondashuv mutaxassislikka oid bilim, ish-xarakat usullari va shaxsiy safat hamda fazilatlarni yaxlitligini ta’minlash uchun qo’llaniladi.[6]
Integrativ yondashuv mazmunan tutash, aloqador, mantiqiy bir-birini taqozo etuvchi va bir-biriga singib chuqurlashtiruvchi va kengaytiruvchi o’quv fanlarini integrasiyalash uchun qo’llanilib, yaxlit mantiqiy mukammal bilim, ish-harakat usullari va shaxsiy sifatlarni tarkib toptirishni ko’zda tutadi.
"Pedagogika" o’quv predmeti integrativ fan sifatida quyidagi masalalar o’z yechimini qanday topganligiga bog’liq holda uning samaradorligi aniqlanadi:
Integrativ o’quv predmeti tarkibiga kiruvchi har bir o’quv predmetining qanday vazifa yechimini ta’minlashdagi roli;
Nisbatan tor doiradagi o’quv predmetlarining didaktik vazifalarini integrasiyalash jarayonida to’liq saqlab qolgan holda umumiy maqsadga bo’ysundirilishi;
Integrativ o’quv predmetini o’rganish metodikasi, shakli, metodlari, vositalari va shart-sharoitlarini majmuaviy ishlab chiqish.
Yuqorida ko’rsatilgan fikrlarga xotima berib aytganda tizimli, majmuaviy va integrativ yondashuvlarning umumiylik jihatlari mavjud bo’lib, o’ziga xos tafovutlarga ham egadir. Umuman olganda integrativ yondashuvga tizimli va majmuaviy yondashuvlarning natijasi sifatida qarash mumkin.
Integrasiya muammosini didaktik jihatdan tadqiq etilishi – uni ta’lim prinsipi sifatida talqin etilishini talab etadi. Metodik nuqtai nazardan olib qaraganda integrasiya ta’lim-tarbiya jarayonini takomillashtiruvchi va ko’zlangan natijani kafolatlovchi shart-sharoit va usul deb tadqiq etilishidir.
Integrativ yondoshuv ilmiylik, kasbiy yo’nalganlik, politexnizm, uzviylik, muntazamlik, tizimlilik, ko’rsatmalilik, tushunarlilik, tabaqalashtirish kabi didaktik prinsiplar bilan aloqadorlik hamda uyg’unlikda amalga oshiriladi. O’z navbatida integrativ yondashuv ham hyech qachon boshqa didaktik prinsiplarga o’xshab o’qituvchiga biror tayyor resept bermaydi, ammo undan foydalanilgan holda didaktik va metodik masalalar yechimini aniqlaydi.
O’quv materiali mazmunini integrasiyalash didaktik jarayon sifatida ko’p qirrali, ko’p o’lchovli, tizim shaklidagi tadqiqot obyekti hisoblanadi. Uni tahlil qilish (o’rganish) tizimli-tuzilmaviy yondashuvni talab etadi.
Chunki uning funksiyasi, tarkibi, tuzilishi va shu kabi muhim xususiyatlarini o’rganish ko’zda tutiladi. Maxsus fanlarni integrasiyalashda ulardagi barcha xarakterli xususiyatlarni sintezlash emas, balki eng muhim va umumiy g’oyalar, muammolarni sintezlash ko’zda tutiladi.
Integrasiyalash alohida o’quv predmetlari chegarasida amalga oshiriladigan nazariy sintez vositasi sifatida va fanlararo sintez shaklida namoyon bo’lib, bevosita umummilliy bilimlarni tarkib toptirishni ko’zda tutadi. Ingegrasiya – sintezning yuqori darajasi hisoblanadi. Bilish jarayonida, tahlil qismlarga ajratish, sintez esa ularni birlashtirish (umumlashtirish) sifatida namoyon bo’ladi.
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan yangi o’quv rejalari va dasturlariga o’tish davrida jamiyat va atrof-muhit o’rtasidagi aloqalarni uyg’unlashtirish, atrof-muhitga jiddiy munosabatni o’rnatish va shakllanish masalalari muhim ahamiyat kasb etadi.
Gegel falsafadagi uslubni mazmun xarakatining shakli sifatida ko’rsatadi. Ta’lim jarayonida turli hil tizimlar orqali o’qituvchi va u bilan birga o’quvchilar o’z bilim, qobiliyat va ko’nikmalarini deduksiya, induksiya, sintez, umumlashtirish, aniqlashtirish, taqqoslash shaklida ifodalashadi.
Barcha mantiqiy jarayonlar uslubning mazmun bilan uzviy bog’langan ichki tomonini tashkil qiladi. Boshlang’ich sinflarda o’quv jarayoni foydalanilayotgan usul, uslub va shakllarining turli - tumanligi bilan ajralib turadi.
Ma’lumki, atrof-muhitga jiddiy munosabatlar poydevori boshlang’ich sinflarda o’rgatiladi. Shuning uchun ta’limning natijasi maktab ta’limining 1-bosqichiga bog’liq. Yangi psixologik-pedagogik tadqiqotlar kichik yoshdagi maktab o’quvchilarining bilish faoliyati cheklanganligi haqida ilgarigi tushunchani ko’rib chiqishga imkon beradi. Bu boshlang’ich ta’limning barcha tarkibiy qismlarini o’zgartirish va yangilashga asos yaratadi. Boshlang’ich sinf o’quvchilarining yosh xususiyatlariga javob beradigan va dars talablariga mos keladigan maqsadni aniqlash bunday yangilanishning asosiy masalasidir.
Bir qator ishlar boshlang’ich ta’limdagi fanlararo va fanlar ichidagi aloqalarga bag’ishlangan. Bu muammolar o’quv fanlarini integrasiyalashga o’tishning yaqin rivojlanish sohasidir. Boshlang’ich maktab fanlari integrasion aloqalarining mohiyati haqida olimlar orasida qaramaqarshiliklar ko’p.
Integrasiya atama va uslubiy nuqtai nazardan hodisa sifatida nima ekanligini ko’rib chiqaylik.
Integrasiya lotincha integration tiklash, to’ldirish, integer – butun so’zidan kelib chiqqan.
Bu borada ikki tushunchaga egamiz:
Tizim, organizmning alohida tabaqalashtirilgan qism va vazifalarning bog’liqlik holatini bildiruvchi tushuncha va shu holatga olib boruvchi jarayon.
Tabaqalashtirish jarayonlari bilan birga amalga oshirilayotgan fanlarni yaqinlashtirish jarayoni.
Integrativ yondashish turli darajadagi tizimli aloqalarning obyektiv yaxlitligini aks ettiradi. (tabiat-jamiyat-inson). U tizim elementlarining yaxlitlik va uyushqoqlik darajasini oshirishga olib keladi.
Integrasiyalash mobaynida bir-biriga bog’liqlik hajmi oshadi va tartibga tushadi, shu tizim qismlarining ishlashi va o’rganish obyektining yaxlitligi tartibga solinadi. Zamonaviy didaktika va metodikada ta’kidlanishicha, o’quvchilarni o’qitish, rivojlanishi va tarbiyasining muvaffaqiyatlari ularda dunyo birligi haqida tushunchani shakllanganligini, o’z faoliyatlarini umumiy tabiat qonunlari asosida yo’lga solish zaruriyatini tushunishlari, tabiatshunoslik kursida fanlararo va fanlar ichidagi aloqalarni yecha olishlari bilan bog’liq. Ta’limdagi integrasiya o’quv fanlari mazmunini konstruksiyalashga tizimli yondoshish orqali ko’rib chiqiladi.
Integrasiyaning turli darajalari ajratiladi: boshlang’ich - tabiat haqidagi elementar bilimlarni birlashtirish; oraliq - fanlar bo’limlarini bo’lish integrasiyasi; yakuniy - tabiatshunoslikni o’rganish bilan bog’liq bo’lgan ta’limning oxirgi bosqichi integrasiyasi. Shu bilan birga, tabiiy-ilmiy ta’limni to’liqroq va kengroq integrasiyalash imkoniyati ham inkor etilmaydi.
Tabiat yoki predmet haqidagi eng oddiy bilimlarni hosil qiluvchi bog’liqlikning eng soddasi ma’lum bir joy yoki tushuncha bilan chegaralangan lokal tasavvurdir. Bu bog’liqlik boshqa bilimlarga nisbatan ajralgan, shuning uchun eng oddiy aqliy faoliyatni ta’minlaydi. Bu kichik maktab yoshiga xos. Biror bir tizimga tegishli bo’lgan tasavvurlar eng sodda tizimli tasavvurlardir. Ular biror bir mavzu, predmet yoki hodisani o’rganishi asosida hosil bo’ladi. Biror bir predmetni bilish, yangi dalil va tushunchalarning tanlanishi ularni bir bilimlar bilan taqqoslanishi orqala amalga oshiriladi. Bilimlarning eng oddiy umumlashtirishi sodir bo’ladi, lekin olingan bilim hamma unga yaqin bo’lgan bilimlar bilan bog’lansa ayni muddao bo’lar edi.
Bunda o’quvchilarning tahlil qilish va umumlashtirish faoliyatlari vujudga keladi. Tizim ichidagi tasavvurlar o’quvchilarning butun bir fanlar tizimini bilishini ta’minlaydi (fizikaviy, matematik, texnikaviy, kimyoviy, biologik, bilimlar tizimi), o’rganilayotgan fan doirasida bilimlardan keng foydalanish kuzatiladi. Tizim ichidagi tasavvurlar, vaqt, muhit, son bog’lanishlarini aks ettiradi. Predmetlararo tasavvurlar aqliy faoliyatning eng yuqori pog’onasi hisoblanadi. Ular bilimlarning turli tizimlarini birlashtiradi, hodisa yoki jarayonning xilma-xilligini bilish imkoniyatini beradi. Shu bilimlar asosida umumiy tushunchalar kelib chiqadi. Tizimlararo tasavvurlarning shakllanishi, ularni bilimlardan foydalanishga, ularni bir-biriga bo’ysundirishga, bilimlar chegarasidagi bo’shliqlarni chegaralashga imkon beradi.
Bayon qilingan psixologik dalillar yordamida boshlang’ich, to’liqsiz o’rta va o’rta maktab ta’limini integrasiyalashning asosiy xususiyatlarini aniqlash mumkin. S.P.Baranov, L.R.Bolotin, V.A.Slasteninning “Pedagogika” kitobida darslarda qo’llanadigan fanlararo bog’lanish ko’rsatiladi, lekin integrasiyalashgan ta’lim muammolari aks etmagan. Olimlar fikrlaridan shunday xulosaga kelish mumkinki, integrasiya – differensiya jarayonlari bilan birgalikda fanlarni yaqinlashtirish va bog’lash jarayoni bo’lib, yangi, butun, yaxlit bo’limlar yaratishga yordam beruvchi, fanlararo aloqalarni amalga oshiruvchi yuqori ko’rinishdir.
O’quv predmetlari orasida integrasiya predmetlar tizimini inkor etmaydi va integrasiya tizimini takomillashtirish, kamchiliklarni bartaraf etish yo’li bo’lib, predmetlar orasidagi aloqalar va bog’liqliklarni chuqurlashtirishga qaratilgan bunday yondashuv – differensiya va integrasiya orasidagi munosabatlarni tushunishga tayanadi.
Pedagogikaning maqsadi bir hil maqsad vazifalarga ega bo’lgan turli fanlarning element va qismlarini bir butunga birlashtirishga yo’naltirilgan integrasiyani amalga oshirishda o’qituvchilarga yordam berishdir. Ko’p yillik kuzatishlar shuni ko’rsatadiki, boshlang’ich sinf o’quvchilari, keyinchalik esa bitiruvchilar u yoki bu fanlarni o’rganib, boshqa fanlarni o’rganishga qiynaladi, ularda mustaqil fikrlash, olingan bilimlarga o’xshash yoki yangi vaziyatlarga ko’chira bilish ko’nikmalari yetishmaydi.
Bularning hammasi dars jarayonida turli fanlar bo’yicha mashg’ulotlarning o’zaro kelishmovchiligi tufayli sodir bo’lmoqda. Bu holatda integrasiya bir predmet bo’yicha bilimlarni ikkinchisiga ko’chirish va faoliyatning almashinishi emas, balki zamonaviy fanlar integrasiyasi yo’nalishlarini aks ettiruvchi yangi didaktik ekvivalentlarni yaratish jarayonidir. Qator olimlar maktab ta’limini integrasiyalashning muhimligiga e’tibor qaratsa, ba’zilari integrasiya darsni samarali tashkil qilish vositasi, predmetlar aloqalarini yangi pog’onalarga ko’tarish shakli, deb hisoblaydi.
Demak, integrasiya - o’quvchining turli fanlar bo’yicha kuzatishlari va xulosalarini tasdiqlab yoki chuqurlashtirib beruvchi yangi dalillarni topib berish manbaidir. Ular faoliyatning turli shakllarini almashib turishi orqali o’quvchilarning charchashi va asabiylashishini oldini oladi.
|
| |