nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- rasm. Juda kichik va kichik (a), o ’rtacha (b) va katta (v) qalinlikdagi qiya va tik

Ob-havoning qattiqligi qattiqlik ko ’rsatkichi (ball) bilan aniqlanadi, va quyidagi
formula bilan aniqlanadi:
^ = '„ + 2 v .
Bunda,
t„
- havo haroratining absolyut ko’rsatkichi, °S;
v,- shamol tezligi, m/s.
Havoning qattiqligi karyer ishining rejimini aniqlab beradi. Havoning
qattiqligi 10 dan 30 ballgacha b o ’lganda har soatda 10 daqiqalik isinib olish
uchun to ’xtashlam i am alga oshirish m a’qul. Havoning qattiqligi 30 dan 40
ballgacha b o ’lganda davriy ishchilam ing isinishidan tashqari ish kunining
davomiyligi 1 soatga qisqaradi. Havoning qattiqligi >40 ball bo ’lganda,
odam lam ing ochiq havoda ishlashi minimal ko ’rsatkichga olib kelinadi.
Yyer osti suv tashuvchi gorizontlam ing mavjudligi ochiq kon ishlari
texnologiyasi va mexanizatsiyalashni tanlashga katta ta’sir qiladi. Nisbatan kam
suvli konlarda ochiq kon ishlarini olib borish m aqsadga muvofiq. Konning
suvlanganligi suvlilik koeffitsiyenti
( м11m) bilan xarakterlanadi va quyidagi
formula bilan aniqlanadi:
Bunda,
VM - muayyan davr ichida karyerdan chiqarilgan suv hajmi,
m
3 ;
Q„
- shu davr ichida qazib olingan foydali qazilm a hajmi, t.
Suvlilik koeffitsiyenti qazib olinadigan foydali qazilm agan qancha miqdorda
suv to ’g ’ri kelishini k o ’rsatadi. Kuchli suvlangan konlar uchun nisbatan nimjon
to g ’ jinslari bilan, yuqori filtratsiya koeffitsiyentiga ega holda bu ko ’rsatkich 10
м lm ga etadi. Bunday hollarda karyer bortlarining turg’unligini ta’minlash
uchun maxsus operatsiyalar amalga oshiriladi.
Mustahkam ???? - Signal protsessorlarining oilasi

|
Signal protsessorlarining oilasi
|
bet | 2/4 | Sana | 23.07.2024 | Hajmi | 7,84 Kb. | | #268365 |
Bog'liq Signal protsessorlarining oilasi-fayllar.org3
Mustahkam 🛡
TMS320xxx protsessorlari haddan tashqari haroratlarga bardosh beradigan va zarbalarga juda chidamli bo'lib, ularni og'ir sanoat muhitlari uchun mukammal qiladi.
Zamonaviy signal protsessorlarining turlari
Raqamli signal protsessorlari (DSP)
DSPlar raqamli signallarni qayta ishlash uchun yuqori tezlikda matematik hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun mo'ljallangan.
Maydonda dasturlashtiriladigan darvoza massivlari (FPGA)
FPGA'lar o'zlarining ichki tuzilmalarini sozlash va qayta konfiguratsiya qilish uchun moslashuvchanlikni taklif qiladi, bu ularni moslashtirilgan signalni qayta ishlash vazifalari uchun mos qiladi.
Ilovaga xos integral sxemalar (ASIC)
ASIC-lar optimallashtirilgan ishlash va quvvat samaradorligini ta'minlaydigan maxsus signallarni qayta ishlash ilovalari uchun yaratilgan maxsus chiplardir.
TMS320XXX himoya signal protsessorlarining afzalliklari
1
Yuqori samaradorlik va quvvat samaradorligi
TMS320XXX protsessorlari quvvat sarfini minimallashtirish bilan birga ajoyib unumdorlikni ta'minlaydi.
2
Ko'p qirralilik va moslashuvchanlik
Ushbu protsessorlar signallarni qayta ishlash dasturlarining keng doirasini boshqarishi va muayyan vazifalarga moslashtirilishi mumkin.
3
Signalni himoya qilish va yaxshilash uchun kengaytirilgan xususiyatlar
Signal sifatini yaxshilaydigan, xatolardan himoya qiluvchi va real vaqtda ishlov berishni ta'minlaydigan integratsiyalashgan xususiyatlardan foydalaning.
TMS320XXX himoya signal protsessorlariga kirish
Xususiyatlar va imkoniyatlar
TMS320XXX protsessorlari yuqori unumli hisoblash, real vaqtda signallarni qayta ishlash va oʻrnatilgan tashqi qurilmalar kabi ilgʻor xususiyatlarni taklif etadi.
Himoya ilovalari uchun imtiyozlar
TMS320XXX protsessorlari o'zining ajoyib tezligi, aniqligi va ishonchliligi bilan himoya dasturlarini qanday yaxshilashini bilib oling.
|
| |
Sun’iy intellekt asosida o‘zini-o‘zi boshqara oladigan sumo robot mashina

18
2.
Shakl: robotning shakli poyga boshlangandan keyin o‘zgarishi mumkin,
lekin ajralmas qismlarga bo‘lmaganda, bitta markaziy ob’ekt bo‘lishni
davom
ettiradi.
2.3. Sun’iy intellekt asosida o‘zini-o‘zi boshqara oladigan sumo robot
mashinaning algoritmi.
O‘yin strategiyasi:
•
Dastlabki robot oldidagi masofani o‘lchash;
•
Robot har doim aylanish vaqtida masofani doimiy ravishda o‘lchab
turadi;
•
Agar raqibning masofa o‘lchamlari (masalan, 10 sm) past bo‘lsa, bu
raqib bizga
robotning oldida;
•
Robot bir xil o‘lchagan masofani orqaga qaytaradi;
•
Robot to‘xtashni to‘xtatib, keyin to‘satdan hujumga o‘tadi (to‘liq
quvvat bilan harakat qilish);
•
Raqobat ulanadigan bo‘lsa, robot 45 daraja aylanishiga to‘g‘ri keladi;
•
Raqamni chegaradan o‘tmaganligiga ishonch hosil qilish uchun robot
har doim IQ sensorlaridan o‘qishlari kerak;
•
IQ ning oq rangli mavjudligini o‘qib chiqsangiz, u robotni sensorning
teskari tomoniga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘naltirishi kerak (masalan, agar robotning oq
rangini ko‘rsatuvchi old sensor, orqaga qaytsa)!
Sumo robotini uchta bo‘linishga bo‘lishimiz mumkin:
1.
Mehanik tizim – tarkibi.
2.
Elektron tizim – tarkibi.
3.
Dastur tizimi - robotning ruhi.
1.14. - rasm. Konlar yuzasining relyef turlari

ham o ’z turg’unligini saqlab qoladi (faqatgina osilgan yonlar qazib olinadi). Yon
qiya yuzaning tu rg ’un emasligi sababli, qazib olingan maydon qoplovchi to g ’
jinslarini joylashtirishga q o ’llanilmaydi (1.15-rasm.).
Yotish burchagi 30° dan yuqori b o ’lgan konlar
tik qiya konlar deyiladi.
Karyer bortlariga tu rg ’un qiya burchaklami berish maqsadida. yotgan va osilgan
yonlardagi tog’ jinslari qazib olinadi.
Konning qalinligi uning qazib olish usulini tanlashni belgilab beradi.
K onlam ing
katta, о ’rla, kichik va ju d a kichik qalinlikdagi turlari mavjud.
Juda kichik qatlam li nishab konlar (2-3m)ni
yuklagichlar, shnekli
burg’ulash mashinalari va boshqa mashinalar bilan qazib olish m aqsadga
muvofiq.
K ichik qalinlikdagi (4-20m) konlar bitta pog’ona bilan qazib olinadi,
o'rtacha qalinlikdagi (15-40m) qazilm alar - ikkita pog’ona bilan va
katta
qalinlikdagi konlar (40m dan yuqori) - uchta va undan k o ’p pog’onalar bilan
qazib olinadi.
Juda kichik qalinlikdagi (10-20m) va kichik qalinlikdagi (20-70m) qiya va
tik qiya konlam i qazib olishda, keyingi qatlamni qazib olishni yuqoridagi
qatlamni qazib olgandan keyin amalga oshiriladi (1.16-rasm.). O ’rtacha
qalinlikdagi (6 0 -100m) konlam i qazib olish uchun navbatdagi qatlamni qazib
olishni yuqoridagi qatlamni to ’liq qazib olmasdan turib ham amalga oshirish
mumkin. Katta qalinlikdagi (100-150m) konni bir vaqtda bir necha qatlam lam i
qazib olish mumkin.
*щ
т~~
"V r^_
III BOB. SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA O‘ZINI-O‘ZI BOSHQARA

20
3.1-
rasm. Fritzing dasturini ishga tushuramiz.
3.2 Arduino dasturiy ta’minotini o‘rnatish
Arduino bu siz windowsda operatsion tizimida arduino qurilmasiga kod
yozishda ishlatishingiz mumkin bo`lgan dasturiy muhitdir.
Shu bilan birga
Arduinoning Lynix va Mac versialari ham bor. Ammo har bir platforma uchun
o`rnatilish usuli turli hil. Ularning har birida o`zingiz qo`l bilan o`rnatish
kerak
bo`lgan qismlari mavjud. Arduinoni o`rnatiladigan va o`rnatilmaydigan ya`ni arxiv
ochiladigan muhitdagi dasturiy ta`minot shaklaridan iborat. Arxiv shakldagi
arduinolarda bir nechta alohida bajariladigan bosqichlar mavjud.
Biz birinchi qadamni Arduino.cc web-saytidan
windows uchun Arduino
dasturini ko`chirib olishdan boshlaymiz.
22
3.4-
rasm. Bu yerdan biz Next tugmachasini bosamiz.
3.5-rasm. Kompyuterimiz va Arduino microkontrolerini uzaro kiritish va
chiqarish
portlarini nazorat qiladigan dirayverlarini urnatish bosqishi.
3.6-rasm. Arduino dasturini qayerga ustanofka qilayotganligi ko‘rsatilgan joy.
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 129

maydon yoki vrubli m ashinlara bilan qazib olinadigan maydonlar orasida oraliq
masofa qoldirish kerak b o ’ladi. Vrub bilan qazib olinadigan po g ’onaning
balandligi 2-2.5m ni tashkil qiladi. Portlatilgan kon massasi avtoyuklagichlar va
kichik ekskavatorlar bilan avtosam osvallarga yuklanadi va ichki va tashqi
ag’darm alarga tashiladi.
Ochish
ishlarining yakunlanishi
bilan
yuqori
pog’onaning yuza qismini tozalash va tekislash ishlari yakuni bilan ishlar
frontini konturlash qanot transheyalari bilan amalga oshiriladi.
Toshni m assivdan kesib olish jarayoni quyidagi uchta operatsiyani o ’z ichiga
oladi (rasm. 9.3).
.3 . TO G ’ JINSLARINI PORTLATIB YUMSHATISH SIFATIGA QO'YILGAN

2 .3 . TO G ’ JINSLARINI PORTLATIB YUMSHATISH SIFATIGA QO'YILGAN
TEXNOLOGIK TALABLAR VA PORTLATISH ISHLARI USULLARI.
Portlatib yumshatish, tog’ jinslarini bevosita massivdan ajratib olish mumkin
b o ’lmagan hollarda yoki qiyin bo’lgan holatlar amalga oshiriladi. Tog’
jinslarining maydalanish sifatiga asosan, yuklash va tashish uskunalarining
unumdorligi va ularni qazib olish xarajatlariga bog’liq bo’ladi. Karyerlardagi
portlatish
ishlariga
quyidagi
talablar
qo’yiladi.
Massivni
portlatish
maydalanishning kerakli darajasi ta’minlanishi lozim. Portiatilgan tog’
45
jinslarining /, m aksim al mumkin b o ’lgan kattaligi quyidagicha chegaralanishi
mumkin:
• ekskavator c h o ’m ichining E (
m
3) sig’imi
/, ^(0,7^0,8)V£;
(2.2)
• trasportning s ig ’imi F,(
m
3)
0 . 5 ^ ;
(2-3)
•bunker Ад yoki maydalash uskunasining kichik o ’lchamli qabul qilish joyi
(m)
I. S(0,75-r0,85)Ал; (2.4)
• konveyer lentasi
B,
(m) kengligi bilan
/„£0,5Д„-0.1; (2.5)
Portlatilgan to g ’ jinslarining yuqorida talabga javob bermaydiganlari
nogabarit deb ataladi. Nogabaritlar soni kon m assasida minim al b o ’lishi kerak,
maydalanish esa - bir tekis. Portlatilgan kon massasi uyumli, uning o ’lchami esa
qo ’llaniladigan yuklovchi va transport uskunalarining o ’lcham lariga m os kelishi
lozim. M aydonlar va qiyaliklar berilgan belgi va shaklda b o ’lishi kerak.
Portlatilgan kon m assasi kon uskunalarining to ’xtovsiz v a xavfsiz ishlashi uchun
yetarlicha b o ’lishi kerak. Bu belgilangan talablam i bajarish to ’g ’ri tanlangan
portlatish ishlari v a uning parametrlari, shuningdek ulam ing ratsional tashkil
etilishiga bog’liq.
Portlatish ishlarining quyidagi turlari mavjud: skvajinali zaryadlash usuli,
qozonli zaryadlash usuli, shpurli zaryadlash usuli, kam erali zaryadlash usuli,
quyma zaryadlash usuli.
Skvajinali zaryadlash usuli (2.1-rasm.) portlatish m oddalam i (PM ) diametri
75-400 mm va chuqurligi 5-30 m (ba’zida 50 m gacha) b o ’lgan skvajinalarga
joylashtirishga asoslanadi. U asosan karyerlarda belgilangan portlatish ishlari
talablarini bajaradi.
46
|
.7 . OCHIQ KON ISHLARINING D A V R LA R I V A ISH L A B CHIQARISH

oladi. Amaliyotda tog’ jinslarini qazib olishga tayyorlashning burg’ulash-
portlatish usuli keng qo’llaniladi, bu usul yarim qoyali va qoyali tog’ jinslarini
m assivdan ajratishga va ulami kerakli bo’laklarga bo’lishga qaratilgan.
Qazish-yuklash
ishlari kon
massasini
bevostida
massivdan
yoki
yum shatilgan kon uyumidan olib transport vositalariga yuklashga qaratilgan.
Qazish va yuklash ishlari bitta mashina bilan amalga oshiriladi.
Kon massasini tashish jarayoni o ’z ichiga kon massasini karyerdan
tashqariga tashishga qaratilgan ishlarda transport vositalarining to’xtovsiz va
xavfsiz ishlashini ta’minlashga qaratilgan.
Ag'darm a hosil qilish va omborlarga cho 'zish ishlarida qoplovchi tog’ jinsi
va foydali qazilmalami maxsus ajratilgan maydonlarga joylashtirishga
qaratilgan ishlar bajariladi.
Karyerdagi ishlab chiqarish jarayonlari bilan bog’liq bo’lgan ishlarda
ishlam ing xavfsiz va to ’xtovsiz amalga oshirilishini ta’minlashga qaratilgan
ishlar
yordamchi ishlar deyiladi. Bunga, temir yo’llarini ko’cmnsh, aloqa va
elektr tizimi y o ’llarini qurish, transport aloqalarini tuzatish va boshqa ishlar
kiradi. Bu ishlar maxsus uskunalar bilan bajariladi.
Barcha k o ’rib chiqilgan ishlar bir ochiq kon ishlarining ajralmas bo’g ’ini
hisoblanadi va o ’zaro bog’langan hisoblanadi. B a’zi hollarda bu pog’onalaming
b a’zi b o ’g ’imlari bo’lmasligi mumkin.
1.5-jadvalda alohida ishlab chiqarish jarayonlari bo’yicha ochish ishlarini
am alga oshirishda kon massasini karyerdan tashqariga tashish bilan bo’lgan
h a ra jatlark o ’rsatilgan (prof. V.S.Xoxryakov).
1.5.- jadval
Илмий мақола (5 та) - Тошкент фармацевтика институти январь ойи учун ресурслар рўйхати

Илмий мақола (5 та)
|
Макро-и микроэлементный состав SCUTELLARIA ISCANDERI L.
|
Исмаилова П.Л., Тошев Г.К., Исмаилова М.Г., Юнусходжаев Н.А.
|
2015
|
Тошкент фармацевтика институти
|
Илмий мақола
|
9
|
Макро-и микроэлементный состава травы и настойки SCUTELLARIA ISCANDERI L., произрастающего в Узбекистане.
|
тиббиёт ва фармацевтика
|
Jurnal 2015 №3.pdf
|
kutubxonauz1@umail.uz
|
pharmi.uz
|
|
Oпределение количectbеннoгo содержания флавоноидов, дубильных веществ в надземной части и настойке SCUTELLARIA ISCANDERI L.
|
Исмаилова П.Л., Тошев Г.К., Исмаилова М.Г., Юнусходжаев Н.А.
|
2015
|
Тошкент фармацевтика институти
|
Илмий мақола
|
12
|
SCUTELLARIA ISCANDERI L. – многолетнее травянистое растение, относится к семейству губоцветные (Lamiaceae).Род SCUTELLARIA ISCANDERI L. – включает 360 видов мировой флоры, из них 148 видов произрастает на территории СНГ.
|
тиббиёт ва фармацевтика
|
Jurnal 2015 №4.pdf
|
kutubxonauz1@umail.uz
|
pharmi.uz
|
|
Сравнительная оценка физико-химических, порометрических и адсорбционных свойств лигниновых и углеродных энтеросорбентов
|
Юнусходжаев Н.А. Исмаилова П.Л.
|
2016
|
Тошкент фармацевтика институти
|
Илмий мақола
|
6
|
В статье представлены сравнительные испытания физико-химических, поро-метрических и адсорб-ционных свойств лигнино-вого энтеросорбента «Зеро-токс» и активированного угля АУ-К методами растровой электронной микроскопии.
|
тиббиёт ва фармацевтика
|
Jurnal 2016 №1.pdf
|
kutubxonauz1@umail.uz
|
pharmi.uz
|
|
Paзpaбoткa технология таблеток на основе сухого экстрата зверобоя шероховатого (HYPERICUM SCABRUM L.)
|
Бегимова Д.И., Ибрагимов Т.Ф., Исмаилова М.Г.
|
2016
|
Тошкент фармацевтика институти
|
Илмий мақола
|
6
|
Изучены основные технологические свойства сухого экстракта зверобоя шероховатого. Подобран состав и разработана оптимальная технология получения таблетированной лекарственной формы антидепрессантого и иммуностимулирующего препарата на основе сухого экстракта зверобоя.
|
тиббиёт ва фармацевтика
|
Jurnal 2016 №2.pdf
|
kutubxonauz1@umail.uz
|
pharmi.uz
|
|
Лигнинли энтеросорбент субстанциясининг техноллогик хоссаларини щрганиш ва таблеткаларнинг оптимал таркибини танлаш
|
Юнусходжаева Х.Г., Ахмедов А.Р., Бекчанов Х.К., Исмаилова М.Г.
|
2017
|
Тошкент фармацевтика институти
|
Илмий мақола
|
7
|
Тадқиқотлар давомида лигнинли энтеросорбент субстанциясининг турли миқдордаги намлик намуналарининг технологик хоссалари ўрганиб чиқилди.
|
тиббиёт ва фармацевтика
|
Jurnal 2016 №3.pdf
|
kutubxonauz1@umail.uz
|
pharmi.uz
|
|
Tengsizliklarning xossalari

|
Tengsizliklarning xossalariBog'liq mahliyo iskandarovaTengsizliklarning xossalari
Tengsizliklarning xususiyatlari quyidagi qoidalarni o'z ichiga oladi:
1. Agar tomonlar ketma-ketligini o'zgartirish amali qo'llanilsa, tengsizlik
belgisi teskari bo'ladi (masalan, 𝑥
1
≤ 𝑥
2
bo'lsa, u holda𝑥
2
≥ 𝑥
2
2. Tengsizlikning ikkala qismi ham bir xil sonni o'zingizga qo'shish imkonini
beradi (masalan, 𝑥
1
≤ 𝑥
2
bo'lsa, u holda 𝑥
1
+ 𝑠𝑜𝑛 ≤ 𝑥
2
+ 𝑠𝑜𝑛 𝑏𝑜′𝑙𝑎𝑑𝑖.
3. Bir yo'nalish belgisiga ega bo'lgan ikki yoki undan ortiq tengsizliklar
ularning chap va o'ng qismlarini qo'shish imkonini beradi
(masalan, 𝑥
1
≥ 𝑥
2
, 𝑥
3
≥ 𝑥
4
, u holda 𝑥
1
+ 𝑥
3
≥ 𝑥
2
+ 𝑥
4
4. Tengsizlikning ikkala qismi ham bir xil musbat songa ko'paytirilishi yoki
bo'linishiga imkon beradi (masalan, agar 𝑥
1
≤ 𝑥
2
va raqam ≤ 0 bo'lsa, u
holda 𝑥
1
≥soni𝑥
2
).
5. Ijobiy hadlari va bir yo'nalishning belgisi bo'lgan ikki yoki undan ortiq
tengsizliklar o'zlarini bir-biriga ko'paytirishga imkon beradi
(masalan𝑥
1
≤ 𝑥
2 ,
𝑥
3
≤ 𝑥
4
, 𝑥
1
, 𝑥
2
, 𝑥
3
𝑥
4
bo'lsa). 4 ≥ 0 keyin𝑥
1
𝑥
3
≤ 𝑥
2
𝑥
4
).
6. Tengsizlikning ikkala qismi ham bir xil manfiy songa ko'paytirilishi yoki
bo'linishiga imkon beradi, lekin tengsizlik belgisi o'zgaradi (masalan 𝑥
1
≤
𝑥
2
va son ≤ 0 bo'lsa, u holda 𝑥
1
≤ 𝑥
2
soni𝑥
2
).
7. Barcha tengsizliklar tranzitivlik xususiyatiga ega (masalan, 𝑥
1
≤
𝑥
2
𝑣𝑎 𝑥
2
≤ 𝑥
3
va boʻlsa, 𝑥
1
≤ 𝑥
3
boʻladi).
Endi, tengsizliklar bilan bog'liq nazariyaning asosiy qoidalarini o'rganib
chiqqandan so'ng, biz to'g'ridan-to'g'ri ularning tizimlarini echish qoidalarini ko'rib
chiqishga o'tishimiz mumkin.
.
|
| |
Fizika-matematika

Fizika-matematika
Download
499,43 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/11
Sana
03.12.2023
Hajmi
499,43 Kb.
#110342
Download
499,43 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Fizika-matematika
Download
499,43 Kb.
Matnni ko'rish
Chiziqli tenglama - Fizika-matematika

Chiziqli tenglama — bu ikkala tomoni ham birinchi darajali
(nomaʼlum)
koʻphadlardan iborat tenglamadir
.
Chiziqli tenglamalar (matematikada) — nomaʼlumlarning faqat birinchi darajalari
aniq koeffitsiyentlar bilan qatnashib, ularning yuqori darajalari, oʻzaro
koʻpaytmalari va murakkab funksiyalari qatnashmagan tenglamalar. Bir
nomaʼlumli Chiziqli tenglamalar ax=b koʻrinishda boʻladi. Bir necha nomaʼlumli
hollarda esa Chiziqli tenglamalar sistemalari bilan ish koʻriladi. Aniqlovchi va
matritsa toʻgʻrisidagi taʼlimotlar paydo boʻlganidan keyin Chiziqli tenglamalar
nazariyasi rivojlandi. Chiziqlilik tushunchasi algebraik tenglamalardan
matematikaning boshqa sohalaridagi tengliklarga koʻchiriladi. Masalan, chiziqli
differensial tenglama nomaʼlum funksiya va uning hosilalari chiziqli, yaʼni 1-
darajaliga kiradigan tenglamadir.
Chiziqli tenglamani quyidagi koʻrinishda ifodalash mumkin: ax + b = 0, bu yerda a
- nol boʻlmagan son, b - ozod had.
Bir x oʻzgaruvchili chiziqli tenglama deb ax=b (bu erda a va b – haqiqiy
sonlar) koʻrinishidagi tenglamaga aytiladi. Bu yerda a – oʻzgaruvchi
oldidagi koeffitsient, b esa ozod had deyiladi.
Misol uchun, 3x = 10
tenglamada 3 – koeffisient, 10 esa ozod haddir
ax = b chiziqli tenglama uchun uchta hol roʻy berishi mumkin:
a ≠ 0; bu holda tenglama ildizi
𝑥 = −
𝑏
𝑎
ga teng
a=0, b=0; bu holda tenglama 0 × 𝑥 = 0 ko’rinishga keladi va har
qanday x da to’g’ri bo’ladi;
a=0, b≠0; bu holda tenglama 0 × 𝑥 = 𝑏 ko’rinishga keladi va ildizga
ega bo’lmaydi.
Harf bilan belgilangan noma’lum son qatnashgan tenglik tenglama deyiladi.
Tenglik belgisidan chap va o’ngda turgan ifodalar tenglamaning chap va o’ng
qismlari deyiladi. Tenglamaning chap va o’ng qismidagi har bir qo’shiluvchi
tenglamaning hadi deyiladi.
Tenglamaning ildizi deb, noma’lumning shu tenglamani to’g’ri tenglikka
aylantiradigan qiymatiga aytiladi.
Tengsizliklar turlari - Fizika-matematika

“oddiy” deb ataladi. Murakkablar noma'lum o'zgaruvchilarni o'z ichiga oladi,
ularni topish uchun ko'proq matematik operatsiyalar talab etiladi. Ular ko'pincha
kvadrat, kub yoki ildiz ostida bo'ladi, ular modulli, logarifmik, kasrli va hokazo
bo'lishi mumkin. Lekin bizning vazifamiz tengsizliklar tizimlarining echimini
tushunish bo'lgani uchun, biz chiziqli tengsizliklar tizimi haqida gapiramiz. Biroq,
bundan oldin ularning xususiyatlari haqida bir necha so'z aytish kerak.
Turli a’zo oqsillarining funksiyasiga qarab har hil bo‘lishi

42
ahamiyatga ega bo‘ladi xolos. Turmushda orttirilgan proteinopatiyalarda
oqsillarning birlamchi strukturasi o‘zgarmaydi, oqsilning miqdori yoki
to‘qimalarda taqsimlanishi o‘zgaradi, yo bo‘lmasa, hujayradagi
sharoitlar o‘zgarib qolganligi munosabati bilan oqsil hosil bo‘lmay
qo‘yadi. Natijada og‘ir shakldagi anemiya boshlanadi.
Organizm to‘qimalari va suyuqliklardagi u yoki bu oqsil miqdorini
aniqlash aksari kasalliklar diagnostikasining qulay, ko‘pincha esa,
ayniqsa, irsiy proteinopatiyalari vaqtida hammadan aniq usuli bo‘lib
xizmat qiladi. Masalan, eritrotsitlarda HbS borligi kasalning qanday
bo‘lmasin boshqa biror formadagi anemiyaga emas, balki o‘roqsimon
hujayrali anemiyaga uchraganligini ko‘rsatadi.
-xossa - Fizika-matematika

1-xossa. Tenglamaning istagan hadi ishorasini qarama-qarshisiga o’zgartirib,
uning bir qismidan ikkinchi qismiga o’tkazish mumkin.
2-xossa. Tenglamaning ikkala qismini nolga teng bo’lmagan
bir xil songa
ko’paytirish yoki bo’lish mumkin.
Bu xossalar istagan bir noma’lumli birinchi darajali tenglamani yechish
imkonini beradi. Buning uchun:
Noma’lum qatnashgan hadlarni tenglikning chap qismiga (https://fayllar.org/-
--hamda-x-amallarini-notogri-joylashtirgani-sabab-tenglikning.html),
noma’lum qatnashmagan hadlarni esa o’ng qismiga o’tkazish lozim.
II. O’xshash hadlarni ixchamlash kerak;
III. Tenglamaning ikkala qismini noma’lum oldida turgan koeffitsiyentga
(agar u nolga teng bo’lmasa) bo’lish kerak.
Har bir chiziqli tenglama bitta ildizga ega bo’lishi, ildizlarga ega bo’lmasligi
yoki cheksiz ko’p ildizlarga ega bo’lishi misollar orqali tushuntiriladi.
Kvadrat tenglama tushunchasi VIII sinf algebra kursida o’tiladi. Bu
tushunchani kiritish abstrakt-deduktiv usul orqali amalga oshiriladi, chunki
bu tenglama uchun avvalo ta’rif
beriladi, so’ngra tenglamaning umumiy
ko’rinishi va uni yechish usullari hamda grafigi o’rganiladi.
Grafik usul - Fizika-matematika

o'xshaydi), unda biz hech narsani o'zgartirmaymiz, agar mavjud bo'lsa
(o'zgaruvchining turi, masalan, 5y yoki 12y bo'ladi), unda ishonch hosil qilish
kerak. har bir tengsizlikda tanlangan o'zgaruvchining oldidagi son bir xil bo'lishi.
Buning uchun tengsizliklarning har bir a'zosini umumiy ko'paytmaga ko'paytirish
kerak, masalan, birinchi tengsizlikda 3y, ikkinchisida 5y yozilsa, birinchi
tengsizlikning barcha a'zolarini 5 ga ko'paytirish kerak. , ikkinchisi esa 3 ga teng.
Bu mos ravishda 15y va 15y bo'ladi.
Qarorning ikkinchi bosqichi. Har bir tengsizlikning chap tomonini ularning o'ng
tomonlariga o'tkazish kerak, har bir atama belgisini qarama-qarshi tomonga
o'zgartirish kerak, o'ng tomonga nol yozing. Keyin qiziqarli qism keladi:
tengsizliklarni qo'shib, tanlangan o'zgaruvchidan (aks holda "kamaytirish" deb
ataladi) qutulish. Siz hal qilinishi kerak bo'lgan bitta o'zgaruvchi bilan tengsizlikka
ega bo'lasiz. Shundan so'ng, siz xuddi shunday qilishingiz kerak, faqat boshqa
noma'lum o'zgaruvchi bilan. Olingan natijalar tizimning yechimi bo'ladi.
T og’ jinslari - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

qattiq
18-28
30-25
8-10
35-40
6-15
1.5-jadvaldan k o ’rinib turibdiki, harajatlaming 50% dan k o ’prog’i tog’
jinsini tashishga to ’g ’ri keladi, bu esa tashish ishlari tashkil qilinishida katta
kuch talab qilinishi va murakkabligini ko’rsatadi.
Misol. Karyeming oxirgi chuqurligini, foydali qazilmalaming balans va sanoat
zaxiralarini, qoplovchi tog’ jinsi hajmini va qatlamsimon konlami qazib olishda qoplovchi
tog' jinsining o ’rtacha sanoat koeffitsiyentini aniqlash (konning qalinligi m=56m, /9 = 70*,
B ,= 4 0
m
,
L„ = 2 0 0 0 м ;
k T =9,2л<3 /л /3;
Д ,= 3 9 ‘ ;
foydali
qazilmaning
zichligi
= 2 ,8m / л/3,
hu = 18-И)
Yechish. 1. Qazilmaning gorizonta! qalinligini aniqlaymiz
mt —m l sin
ft, “ 5 6 : sin 70" = 60
м
2. Karyer tubining perimetrini aniqlash
P = (Ld + Bd)2 = (2000 + 40)2 = 4080л/
3. Karyer tubining maydonini aniqlash
S =
ЬдВл = 2000 • 40 = 80000л/J
4. (1.12) formula bo'yicha karyeming oxirgi chuqurligini aniqlaymiz
Я = -4080+ У4080* - 4 ^»14(8000()- 60 -2000(1 -» 9.2Q) _ 2о3л)
2-3,14c/g39‘
5. (1.19) formula bo’yicha karyer tubidan yotgan qazilmaning yonigacha bo’lgan masofani
aniqlaymiz
(6 0 -4 0 X 2 ,7 - 0 ,8 )
.
I = ----------------------------- = 7 и
2-2,7
6. (1.15) formula bo’yicha foydali qazilmaning osilgan yoni tomondan maydonini aniqlaymiz
(60 - 7 - 40)2,7-0,8
1
2(2,7 + 0 8)
7. (1.16) formula b o ’yicha qazilmaning yotgan yoni tomondan foydali qazilmaning
maydonini aniqlaymiz
7 - - 2 ,7 .0 ,8 = 2 8 l V
2
2 ( 2 ,7 - 0 8 )
8.
(1.22) formula b o ’yicha foydali qazilma zaxirasini an.qlaymiz
VM = 6 0 2000(203 -1 8 ) - (52,7 - 28,1) = 22038000.M3
9.
Geologik zaxiralarga teng bo’lgan foydali qazilmaning balans zaxirasini aniqlaymiz
3>
Mustahkamlash - Fizika-matematika

Mustahkamlash
2
,
6
31
5
2
36
5
3
2
9
4
5
3
=
=
−
=
+
−
=
+
y
y
y
y
y
y
6
132
22
44
16
6
88
44
16
4
3
11
8
=
=
−
=
−
−
=
−
z
z
z
z
z
z
22
11
5
,
0
2
4
5
,
1
15
2
4
2
5
3
=
=
+
=
+
+
=
+
x
x
x
x
x
x
6
,
0
3
5
3
15
2
18
3
/
5
3
3
2
=
=
+
=
−
+
=
−
x
x
x
x
x
x
XULOSA
Matematika fanini o‘qitishning o‘zi o‘quvchilarda diqqat va fikrni to‘play
bilishni tarbiyalaydi.
O‘qituvchi quyidagilarni ta’minlashi kerak:
a) o‘quvchi moddiy olamdagi bog‘lanishlarni, miqdorlarning o‘zgarishini, bir-biri
bilan aloqasini anglay olishi;
b) o‘quvchilarning matematikani o‘rganishga astoydil qiziqishini ta’minlash;
d) mehnatga, vatanga insonlarga bo‘lgan munosabatini tarbiyalash, estetik did hosil
qilish;
g) o‘zbek millatining tarixi, jumladan, matematika o‘qitilishi tarixiga bo‘lgan
dunyoqarashni tarbiyalash;
d) o‘quvchilarning fikrlash qobiliyatini va matematik madaniyatini tarbiyalash;
Matematika kabi ilm-fan yordamida siz turli loyihalar va sizga yordam berishi
mumkin bo'lgan maslahatlarga pul sarflashdan qochasiz. Xohlaysizmi yoki yo'qmi,
matematika turli sohalarda tobora muhim omilga aylanib bormoqda. Bo‘lajak
jurnalistlar, siyosatchilar kamroq gapiradi, ko‘proq tahlil qiladi. Kelajakdagi
politsiya
va harbiy xizmatchilar, albatta, olimlarning ixtirosi bo'lgan texnologiyalardan
foydalanadilar. O'qituvchilar va hamshiralar ham raqamlar va texnologiyaga
tayanadilar. Kelajakdagi mexaniklar va duradgorlar bolg'a va kalit kabi
optimallashtirish elektronikasi va tahlildan foydalanadilar. Matematika kundalik
hayotimizning katta qismini tashkil qiladi.
Matematika aqlni o’stiradi, diqqatni riojlantiradi,
maqsadga yetishish uchun
o’zida iroda va qat’iyatni tarbiyalaydi shu sababli matematika har qanday kasb
egasiga
suv va havo kabi zarurdir
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimov I.A. “2004-2009”yillarda maktab ta’limni rivojlantirish davlat
umummilliy dasturi to`g`risida”gi farmon 2004-y.21-may. 50-53 betlar
2. Karimov I. A. ,,Barkamol avlod dasturi” Toshkent “Ma’naviyat”, 2010 y
3. O`zbekiston Respubilkasi kadrlar tayyorlash milliy dasturi
4. B.M.Saxayev. ,,Algebradan qo’llanma”,Toshkent, ,,O’qtuvchi”, 1979 y
5. B.A.Gusyev, A.G.Mordkovich. ,,Matematika”,Toshkent, ,,O’qtuvchi”, 1988 y
6. I.M. Jo`rayev, F.M. Jo`rayev, Matematikadan nostandart testlar, Buxoro,
“Sharq”, 2004.y
7. F.Usmonov, R.Isomov, B.Xo’jayev Matematikadan Qo`llanma, Toshkent,
“Yangi asr avlodi”, 2006.y
8. Sh.A.Alimov, O.R.Xolmuhamedov, M.A.Mirzaahmedov, “Algebra” umumiy 56
ta’lim maktablarining 8 – sinfi uchun darslik, Toshkent, “O’qituvchi”, 2006, y
9. Abduhamidov, A.U. H.A.Nasimov, U.M.Nosirov, J.H.Husanov, Algebra va
matematik analiz asoslari II- qisim, Toshkent, “O’qituvchi” 2010 y
10. S.To’rayev, Algebradan takrorlash, umumlashtirish darslari, Toshkent,
“O’qituvchi 2007 yil.
11. M.I.Skanavi tahriri ostida “Matematikadan konkurs masalalar to’plami”,
Toshkent, “O’qituvchi” 1996 yil.
|
Foydalanish holatlari va sanoat misollari

|
Foydalanish holatlari va sanoat misollari
|
bet | 4/4 | Sana | 23.07.2024 | Hajmi | 7,84 Kb. | | #268365 |
Bog'liq Signal protsessorlarining oilasi-fayllar.orgFoydalanish holatlari va sanoat misollari
Ushbu zamonaviy signal protsessorlarining turli sohalarda qo'llanilishiga oid real misollarni o'rganing.
DASTURLASH IMKONIYATLARI
1
Dasturlash tillari va vositalariga umumiy nuqtai
Signal protsessorini ishlab chiqish uchun keng tarqalgan dasturlash tillari va vositalarini kashf qiling.
2
Signal protsessorlarini dasturlash texnikasi
Optimal ishlash uchun signal protsessorlarini dasturlashning eng yaxshi amaliyotlari va usullarini o'rganing.
3
Optimallashtirish va samaradorlik masalalari
Maksimal samaradorlik uchun signalni qayta ishlash algoritmlarini optimallashtirishda e'tiborga olish kerak bo'lgan asosiy omillarni o'rganing.
XULOSA
1
Asosiy fikrlarni takrorlash
Zamonaviy texnologiyalarda signal protsessorlarining ahamiyatini ta'kidlab, taqdimotning asosiy diqqatga sazovor joylarini umumlashtiring.
2
Signalni qayta ishlash texnologiyasining kelajakdagi tendentsiyalari
Kelajakka nazar tashlang va signalni qayta ishlash texnologiyasidagi rivojlanayotgan tendentsiyalarni va yutuqlarni muhokama qiling.
3
Savol-javob sessiyasi
Tomoshabinlar bilan muloqot qiling va signal protsessorlari bilan bog'liq bo'lishi mumkin bo'lgan har qanday savol yoki tashvishlarni hal qiling.
http://fayllar.org
|
| |
-jadval
Odam anomal gemoglobinida aminokislotalarning almashinishi

52
Gemoglobin kasalliklari (ular 200 dan ortiq) gemoglobinozlar deb
ataladi. Ularni gemoglobinopatiyalarga bo‘lish qabul qilingan. Ular
rivojlanishi asosida normal gemoglobin u yoki bu zanjiri strukturasining
irsiy o‘zgarishi yotadi (ularni ko‘pincha «molekulyar kasalliklar»ga
kiritadilar), gemoglobin u yoki bu normal zanjiri sintezining irsiy
o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘lgan talassemiya ularga kiradi. Shuningdek,
temir tanqislik anemiyalari tafovut etiladi.
Irsiy gemoglobinopatiyaning klassik misoli bo‘lib o‘roqsimon-
hujayra anemiyasidir, u Janubiy Amerika, Afrika va Janubi-sharqiy
Osiyo davlatlarida keng tarqalgan (10-rasm). Bu patologiyada
eritrotsitlar kislorodning past parsial bosimi sharoitida o‘roqsimon
shaklga ega bo‘ladi.
Oqsillarning ligandlar bilan o‘zaro ta’siri

Oqsillarning ligandlar bilan o‘zaro ta’siri
Har qanday oqsilning o‘z funksiyasini ado etib borishi asosida uning
qanday bo‘lmasin boshqa modda – ligand bilan tanlab o‘zaro ta’sir
qilishi yotadi. Past molekulali modda ham, makromolekula, jumladan,
boshqa oqsil ham ligand bo‘lishi mumkin. Ligand oqsil molekulasi
yuzasidagi ma’lum bir joyga – biriktirish markazi (aktiv markaz)ga kelib
birikadi. O‘zaro ta’sirning spetsifikligi (tanib olish) aksari biriktirish
markazi strukturasining ligand strukturasiga, xuddi gemoglobin
44
protomerlaridan o‘zicha bunyodga kelganida bo‘lganidek,
komplementar bo‘lib tushishi bilan ta’minlanadi. Ba’zan selektivlik
asosan ligand qaysi atomga kelib birikadigan bo‘lsa, shu mioglobin
yoki gemoglobindagi temir atomiga kelib birikishi bunga misol bo‘lib
xizmat qilishi mumkin. Biroq ana shunday hollarda ham selektivlik
molekulaning oqsilli qismiga ko‘p darajada bog‘liq bo‘ladi. Boshqa
oqsillardagi – sitoxromlardagi xuddi shunday temir atomi (gem
tarkibida) tamomila boshqacha funksiyani bajaradi. U elektronlarni
tashib beruvchi bo‘lib xizmat qiladi va bir xil moddalardan elektronlarni
olib, ikkinchisiga o‘tkazib beradi (bunda temir dam ikki valentli, dam
uch valentli bo‘lib qoladi).Oqsil bilan ligand o‘rtasidagi bog‘lar kovalent
bog‘lar yoki nokovalent bog‘lar bo‘lishi ham mumkin.Biriktirish
markazi ba’zan oqsil molekulasi yuzasining kichikroq bir qismini
egallasa (gemoglobinda kislorodni biriktiruvchi markaz temir atomi
sohasining o‘zidir, xolos), ba’zan yuzaning kattagina qismini egallab
oladi (masalan, gemoglobin protomerlarining kontakti, ya’ni taqalish
yuzalari).Oqsil molekulasida spetsifikligi bir xil yoki har xil bo‘lgan
bir, ikki va bundan ko‘ra ko‘proq faol markazlar bo‘lishi mumkin.
Masalan, gemoglobinning har bir protomerida uchta boshqa protomerlar
bilan birikish uchun uchta markaz va gemni biriktirib olish uchun bitta
markaz bo‘ladi. Tetramer gemoglobin molekulasida kislorod biriktirib
oladigan to‘rtta aktiv markaz (temir atomlari) bor.Aktiv markaz peptid
zanjirida aksari bir-biridan uzoqda turadigan aminokislota qoldiqlaridan
yuzaga keladi. Ikkilamchi va uchlamchi struktura hosil bo‘lishi
natijasida ular bir joyda to‘planib turib qoladi. Shu munosabat bilan
oqsillar denaturatsiyalanganda aktiv markazlar yemirilib, biologik
aktivlik yo‘qolib ketadi.
|
Zamonaviy texnologiyada signal protsessorlarining ahamiyati

|
Zamonaviy texnologiyada signal protsessorlarining ahamiyati
|
bet | 3/4 | Sana | 23.07.2024 | Hajmi | 7,84 Kb. | | #268365 |
Bog'liq Signal protsessorlarining oilasi-fayllar.orgZamonaviy texnologiyada signal protsessorlarining ahamiyati
Kosmos
Signal protsessorlari yulduzlararo aloqadan tortib sun'iy yo'ldosh tasvirigacha bo'lgan hamma narsani ta'minlaydi.
Sog'liqni saqlash
Signalni qayta ishlash kasalliklarni tashxislash va davolash uchun, EKGdan tortib, miya skanerlashigacha juda muhimdir.
Avtonom transport vositalari
Signal protsessorlari lidar sensorlaridan tortib radar tizimlarigacha bo'lgan hamma narsani boshqaradigan avtonom transport vositalarining ishlashi uchun juda muhimdir.
Zamonaviy signal protsessorlarining turlari
DSP
Raqamli signal protsessorlari
Mikrokontrollerlar
O'rnatilgan protsessorlar
FPGA
Maydonda dasturlashtiriladigan darvoza massivlari
ASIC
Ilova uchun maxsus integral sxemalar
Signal protsessorlarining dasturlash imkoniyatlari
1
Dasturlash tillari
Signal protsessorini dasturlashda qo'llaniladigan C, C++ va Assembly kabi mashhur dasturlash tillarini o'rganing.
2
Dasturlash texnikasi
SIMD (Single Instruction Multiple Data) va ko'p yadroli ishlov berish kabi samarali dasturlash usullariga sho'ng'ing.
3
Dasturlash vositalari
Integratsiyalashgan ishlab chiqish muhitlari (IDE) va signal protsessorini dasturlash uchun tuzatuvchi kabi kuchli ishlab chiqish vositalarini kashf eting.
ZAMONAVIY SIGNAL PROTCESSORLARNING TURLARI
DSP
Raqamli signal protsessorlari dunyosiga sho'ng'ing va ularning signallarni qayta ishlash ilovalaridagi ahamiyatini tushuning.
FPGA
Signalni qayta ishlash vazifalarida Field-programmable Gate Massivlarining moslashuvchan va dasturlashtiriladigan imkoniyatlarini o'rganing.
Markaziy protsessor
Signalni qayta ishlashda markaziy protsessor birliklarining rolini va ularni DSP va FPGA bilan solishtirishni bilib oling.
|
| |
Elektrolitning dissosilanish konstantasi va u bilan dissosilanish darajasi orasidagi bog’lanish

|
Elektrolitning dissosilanish konstantasi va u bilan dissosilanish darajasi orasidagi bog’lanish
|
bet | 16/57 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #243160 |
Bog'liq 3-MA’RUZAElektrolitning dissosilanish konstantasi va u bilan dissosilanish darajasi orasidagi bog’lanish. Kuchsiz elektrolitning dissosilanishi quyidagi tenglama bilan ifodalanadi:
AB ↔ A+ + B–
Kuchsiz elektrolitning dissosilanmagan molekulalari konsentrasiyasini [AB], ionlar konsentrasiyasini [A+] hamda [B–] orqali belgilaymiz. Massalar ta’siri qonuniga binoan
Bu holda muvozanat konstantasi K dissotilanish konstantasi deb ataladi. Eritmaning konsentrasiyasi ham qancha o’zgartirilsa gam dissosilanish konstantasining qiymati o’zgarmaydi, shuning uchun u elektrolitning ionlarga ajralish xususiyatini dissosilanish darajasiga qaraganda aniqroq ko’rsatadi. K qancha katta bo’lsa, muvozanat holatda ionlar konsentrasiyasi shuncha katta bo’ladi, ya’ni ayni elektrolit shuncha kuchli dissosilanadi. Masalan, sirka kislota eritmasida ionli muvozanat quyidagi tenglama bilan ifodalanadi:
CH3COOH ↔ H+ + CH3COO–
Uning dissosilanish konstantasi
Kuchsiz elektrolit AB ning dissosilanish konstantasidan ko’rinib turibdiki, ionlardan birining, masalan, [B–]ning konsentrasiyasi oshirilsa ko’paytma [A+]· [B–] ortadi hamda muvozanat dissosilanmagan molekulalar AB hosil bo’lish tomonga siljiydi. Masalan, CH3COOH ning 0,1M eritmasiga CH3COONa ning 0,1M eritmasidan qo’shilsa, sirka kislota molekulalarining dissosilanishi taxminan 360 marta kamayadi. Demak, kuchsiz elektrolit eritmasiga u bilan bir xil ionli kuchli elektrolit eritmasi qo’shilsa, kuchsiz elektrolitning dissosilanishi keskin kamayadi.
Dissosilanish konstantasi bilan dissosilanish darajasi orasida bog’lanish bor, buni ammoniy gidroksidning dissosilanish misolida ko’rib chiqamiz:
NH4OH ↔ NH4+ + OH–
NH4+ va OH– ionlarining konsentrasiyasi ammoniy gidroksidning boshlang’ich konsentrasiyasi NH4OHni uning dissosilanish darajasiga ko’paytirilganiga teng, ya’ni
[NH4+] = [OH–] = CNH4OH · α
Ammoniy gidroksidning dissosilanmagan molekulalari konsentrasiyasi
[NH4OH] = CNH4OH – CNH4OH · α = CNH4OH · (1- α)
Ammoniy gidroksidning dissosilanish konstantasi tenglamasiga ion va molekulalarning konsentrasiyasi qiymatini qo’yib chiqsak,
hosil bo’ladi.
Umumiy ko’rinishda, ikkita ionga dissosilanuvchi har qanday kuchsiz elektrolit uchun konstanta bilan dissosilanish darajasi orasidagi bog’lanish V.Ostvaldning suyultirish qonuni deb ataladigan nisbatda aniqlanadi.
Agar kuchsiz elektrolitning dissosilanish darajasi juda kichik (α<0,05) bo’lsa, (1- α) qiymatni birga teng deb olish mumkin. Bunday holda yuqoridagi formula ancha soddalashtirilgan ko’rinishga ega bo’ladi.
K = C · α2, bundan
Demak, kuchsiz elektrolitning dissosilanish darajasi elektrolitning molyar konsentrasiyasi qiymatining kvadrat ildiz ostidan chiqarilganiga teskari proporsionaldir, ya’ni eritmani suyultirilgan sari uning dissosilanish darajasi ortadi. Masalan, NH4OH 1M eritmada dissosilanish darajasi (K = 1,8·10–5)ga
teng. (yoki 0,425 %)
0,1M eritmada esa (yoki 1,34 %)
|
| |
Dаltоnning pаrtsiаl bоsimlаr qоnuni

|
Dаltоnning pаrtsiаl bоsimlаr qоnuni
|
bet | 10/57 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #243160 |
Bog'liq 3-MA’RUZADаltоnning pаrtsiаl bоsimlаr qоnuni: Gаzlаr аrаlаshmаsining bоsimi аyrim оlingаn хаr bir gаzning pаrtsiаl bоsimlаrinig yigindisigа tеng.
Mаsаlаn, хаvоdа 21% О2 vа 78% N2 хаjm nisbаtdа bulаdi. 760 mm simоb ustuni bаrоmеtrik bоsimdа, kislоrоdning pаrtsiаl bоsimi
Tеmpеrаturа , °S
|
Eruvchаnlik, 100 g suvgа tugri kеlаdigаn,
g хisоbidа
|
0
20
40
60
|
O2
|
H2
|
CO2
|
H2
|
SO2
|
0,0489
0,0155
0,0188
0,0102
|
0,0215
0,0182
0,0164
0,0160
|
1,710
0,878
0,530
0,359
|
4,67
2,58
1,66
1,19
|
79,8
39,4
18,8
10,6
|
760*0,21=159,6 mm simоb ustunigа vа аzоtning pаrtsiаl bоsimi 760*0.78=592,8 mm sim. ustunigа tеng bulаdi.
Gеnri-Dаltоn qоnunigа muvоfik, gаzlаr аrаlаshmаsidаn хаr qаysi gаz o`zining pаrtsiаl bоsimigа prоpоrtsiоnаl rаvishdа eriydi.
Tаksimlаsh qоnuni. Аgаrdа mоddа bir-biri bilаn аrаlаsh-mаydigаn ikki kаtlаm, ya`ni ikki fаzа хоsil kilgаn ikki erituvchidа eritilsа, erigаn mоddа ikki fаzаgа tаrkаlаdi. Uning tаrkаlishi tаk-simlаnish kоnuningа buysunаdi. Bu kоnun kuyidаgichа tа`riflаnаdi; uzаrо аrаlаshmаydigаn ikki erituvchi оrаsidа tаksimlаngаn mоddа kоntsеntrаtsiyalаrining nisbаti uzgаrmаs tеmpеrаturаdа uzgаrmаs mikdоr bulib, bu muvоzаnаtdа ishtirоk etgаn mоddаlаrning аbsоlyut vа nisbiy mikdоrlаrigа bоglik emаs
S1/S2=k
Bundа : S1-birinchi erituvchidаn erigаn mоddаning kоntsеntrаtsiyasi, S2-аyni mоddаning bоshkа erituvchidаgi kоntsеntrаtsiyasi, k- tаksimlаnish kоeffitsiеnti.
|
| |
-rasm - Biokimyo pmd

54
Kisloroddan tashqari gemoglobin boshqa gazlar, xususan CO, NO
va boshqalar, bilan ham oson birikadi. Uglerod oksid bilan
zaharlanganda gemoglobin u bilan oson birikadi va karboksigemoglobin
(HbCO) hosil qiladi. Bunda gemoglobinning COga birikish qobiliyati
yuqori bo‘lganligi uchun kislorodga bog‘lanish qobiliyatini yo‘qotadi
va to‘qimalarning kislorod bilan yetarli ta’minlanmasligidan o‘lim sodir
bo‘ladi. Lekin nafas olinayotgan havo tarkibida kislorod parsial
bosimining tez ko‘tarilishi natijasida gemoglobindan COni siqib
chiqarish va o‘limning oldini olish mumkin.
Azot oksidi, nitrobenzol bug‘i va boshqa birikmalar bilan
zaharlanganda gemoglobinning bir qismi uch valentli temir saqlovchi
metgemoglobingacha (HbOH) oksidlanadi. Metgemoglobin o‘pkadan
to‘qimalarga kislorod tashish qobiliyatini yo‘qotadi. Shuning uchun,
metgemoglobinemiyada (oksidlovchilar bilan zaharlanish natijasida)
zaharlanish darajasiga bog‘liq ravishda kislorod yetishmasligidan
o‘limga olib keladi. Agarda, vaqtida yordam berilsa, ya’ni kislorodning
parsial bosimi ko‘tarilsa (toza kislorod bilan nafas oldirish), bunda
bemorni xavfli holatlardan chiqarish mumkin.
Gemoglobin turli unumlarini sifat jihatidan aniqlashning eng yaxshi
usuli bo‘lib, ularni nur yutish spektrini tekshirish hisoblanadi.
Transferrinlar (siderofilinlar) – murakkab oqsillar guruhi bo‘lib, turli
manba’lardan ajratilgan va mustahkam temir ionlari Fe (III) va boshqa
o‘zgaruvchan metallarni bog‘lash qobiliyatiga ega. Bu guruh oqsillardan
eng yaxshi o‘rganilgani qon zardobi transferrinidir. Transferrinning
vazifasi gemoglobin biosintezi sodir bo‘ladigan retikulotsitlarga temir
ionini transport qilish. Transferrin – retikulotsit sistemasi metallning
oqsil va oqsil molekulasining hujayra bilan ta’sirini o‘rganishda
ahamiyatga egadir.
Metallar korroziyasi va uning oldini olish usullari

|
Metallar korroziyasi va uning oldini olish usullari
|
bet | 51/57 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #243160 |
Bog'liq 3-MA’RUZA8.Metallar korroziyasi va uning oldini olish usullari.
Tayanch so’zlar: korroziya, elektrokimyoviy korroziya, kimyoviy korroziya, Metallarni korroziyadan himoyalash usullari.
O’quv mashg`ulotining maqsadi: tаlаbаlаrgа mеtаllаr kоrrоziyasi vа undаn sаqlаnish usullаri hаqidа mа`lumоt bеrish.
Mеtаllаr kоrrоziyasi haqida tushuncha.
Metallning tevarak-atrofidagi muhit bilan kimyoviy yoki elektrokimyoviy ta’siri natijasida yemirilishi korroziya deyiladi. Metallga quruq gazlar, masalan, kislorod, sulfat angidrid, HCl, H2S va boshqa gazlar ta’sir etganda u kimyoviy korroziyalanadi. Ko’pincha metallarning yemirilishiga elektrokimyoviy korroziya sabab bo’ladi, bunday korroziya metallarning nam havo yoki elektrolit eritmasi bilan o’zaro ta’siri natijasida sodir bo’ladi va bunda shu joyning o’zida elektr toki paydo bo’ladi.
Texnikada ishlatiladigan metallarga hamma vaqt boshqa metallar aralashgan bo’ladi. Shuning uchun metallar elektrolit eritmasiga tekkanda uzluksiz ishlaydigan galvanik element hosil bo’ladi, bunda aktivroq metal yemiriladi. Metall havoda ayniqsa ko’p korroziyalanadi. Masalan, nam havodagi temir bilan mis bir-biriga tegib turganda galvanik element vujudga keladi, bunda temir anod, mis esa katod vazifasini o'taydi. Bunday galvanik element ishlaganda temir oksidlanadi, yemiriladi, chunki u o’zining elektronlarini to’xtovsiz ravishda misga berib, o’zi Fe2+ ionlarga aylanadi (66-rasm).
Fe0 –2e = Fe2+
Kоrrоziyagа qаrshi kurаshning qоplаsh, kimyоviy, elеktrоkimyоviy vа issiqlik ishlоv bеrish usullаri.
Metallarni korroziyalanishdan saqlash usullari juda xilma-xildir, bulardan eng muhimlarini ko’rib o’tamiz.
1. Muhit tarkibining o’zgarishi. Ba’zan metall uning atrofidagi muhitdan zararli qo’shimchalarni chiqarib tashlash yo’li bilan korroziyalanishdan saqlanadi. Masalan, erigan kislorodni bug’ qozonlariga beriladigan suvdan chiqarib tashlash qozonlarning ishlatilish muddatini birmuncha oshradi. Biroq kislorod korroziya protsessiga ikki xil ta'sir ko’rsatadi. Bir tomondan katod uchastkalarning depolyarizatsiyalanishi natijasida kislorod korroziyalanishni tezlatadi ikkinchi tomondan kislorod ta'sirida metall sirtidagi himoya parda ancha puxtalashadi, ya'ni korroziyalanish susayadi. Eritmada kislorodning konsentratsiyasi ancha ko’payganda uning himoya ta'siri ustun keladi. Kislotalar ta'sirida korroziyalanadigan metallarning korroziyalanishini sekinlashtirish uchun kislotali korroziyani sekinlashtiruvchilar yoki boshqacha aytganda ingibitorlar deb ataladigan moddalar ishlatiladi. Ingibitor qo’shilgan kislota metallga ta’sir qilmasdan metallarning oksidlari va boshqa birikmalarini eritadi. Ingibitorlarning qozonlarni quyqadan tozalashda, metall buyumlarning zangini ketkazishda va boshqa hollarda ishlatilishi shunga asoslangan.
|
| |
Bo'shliq usuli - Fizika-matematika

Chiziqli tenglama va tengsizliklarni yechish
Darsning maqsadi:
1. Ta’limiy: O’quvchilarga bir noma’lumli 1-darajali
tenglamalarni yechish
haqida
tushuncha berish
2. Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro
xurmat ruhida tarbiyalash
3. Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini
kengaytirish
Tayanch kompetensiyalar:
Axborot bilan ishlash kompetensiya elementi: mavzu doirasida
ko’rsatilgan multimedia ilovalariga ongli munosabat bildirish.
Fanga oid kompetensiyalar: o‘rganilgan
matematik tushunchalarni va
qoidalarni
tushuntirib bera oladi, tegishli
misollar keltira oladi;
chiziqli
tenglamaga olib kelinadigan
5 ( 2
1)
2
10
3
x
x
− + =
−
shakldagi tenglamalarni
aniq hamda
21, 67
3, 67
5 ,83
58 ,88
x
x
+
=
−
shakldagi tenglamalarni hisoblash
vositalari yordamida yecha oladi
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 23

<т „ ,
-
tog’ jinslarining mos ravishda siqilish, siljish, cho’zilishga
b o ’lgan qarshilik chegarasi, Pa.
Yumshatilish qiyinchiligi bo’yicha tog’ jinslari beshta sinfga bo’linadi. Наг
bir s in f beshta kategoriyani o ’z ichiga oladi.
I sin f - 1 dan 5-kategoriyagacha bo’lgan yarim qoyali, zich va bog’langan
yum shoq tog’ jinslari
( Пр = 1+5).
II sin f - 6 dan 10-kategoriyagacha bo’lgan oson yumshatiladigan qoyali tog’
jinslari
( П р = 5.1+10).
III sin f - 10.1 dan 15-kategoriyagacha bo’lgan o ’rtacha qiyinchilikda
yum shatiluvchi qoyali tog’ jinslari
( Пр =10.1+15).
IV sin f - 16 dan 20-kategoriyagacha bo’lgan qiyin yumshatiluvchi qoyali
tog’ jinslari (/7^ = 15.1+20).
V s in f - 21 dan 25-kategoriyagacha bo’lgan juda qiyin yumshatiladigan
qoyali to g ’ jinslari (Я р =20.1+25).
К а т
uchraydigan
#„> 2 5
ko’rsatkichli tog’ jinslari kategoriyadan
tashqarisiga kiradi.
Eritmalar bug’ining bosimi. Raul qonunlari

|
Eritmalar bug’ining bosimi. Raul qonunlari
|
bet | 12/57 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 2,23 Mb. | | #243160 |
Bog'liq 3-MA’RUZAEritmalar bug’ining bosimi. Raul qonunlari.
Og’zi ochiq idishda turgan suyuqlik batamom bug’lanib ketadi. Berk idishda suyuqlik bilan hosil bo’layotgan bug’ orasida siljuvchan muvozanat qaror topadi, bunda vaqt birligi ichida qancha molekula bug’lansa shuncha molekula yana suyuqlikka aylanadi. Suyuqlik bilan muvozanatda bo’lgan bug’ to’yingan bug’ deyiladi. To’yingan bug’ning idish devorlariga bosimi ayni moddaning to’yingan bug’ bosimi deyiladi. Har qaysi suyuqlikning o’ziga xos to’yingan bug’ bosimi bo’ladi. Bug’lanish endotermik protsess suyuqlik ↔ bug’ – Q bo’lgani uchun Le-Shatelye prinsipiga ko’ra temperaturaning ko’tarilishi muvozanatni bug’ hosil bo’lish tomoniga siljitadi.
Demak, temperatura qancha yuqori bo’lsa, bug’ bosimi shuncha katta bo’ladi (36-rasm). Uchuvchan bo’lmagan modda eritmasi bilan hosil bo’lgan bug’ orasida ham, muvozanat qaror topadi, ammo bir xil temperaturada u toza erituvchidagiga qaraganda bug’ bosimi ancha past bo’lgandayoq qaror topadi. Buni quyidagicha tushuntirish mumkin.
36-rasm. To’yingan bug’ bosimining temperaturaga bog’liqligi
Suyuqlik bug’ining bosimi suyuqlining sirtidan vaqt birligi ichida bug’lanuvchi molekulalar soniga bog’liq. Eritmaning sirtida erituvchi molekulalar ham, erigan modda molekulalari ham bo’ladi. bu degan so’z, vaqt birligida eritma sirtidan , toza erituvchi sirtidan bug’langandagiga qaraganda kam molekulalar bug’lanadi, demakdir. Binobarin, erituvchi bug’ining eritma ustidagi bosimi ayni temperaturada toza erituvchi ustidagi bug’ bosimidan hamma vaqt past bo’ladi. Boshqacha aytganda, erigan modda erituvchi bug’ining bosimini pasaytiradi.
Agar toza erituvchi ustidagi bug’ bosimini p bilan, erituvchining eritma ustidagi bug’ bosimini esa p1 bilan belgilasak, unda (p-p1) bug’ bosimining pasayishi bo’lib, u odatda Δp bilan ifodalanadi. Erituvchining eritma ustidagi bug’i bosimi pasayishining toza erituvchi ustidagi bug’ bosimiga nisbati bug’ bosimining nisbiy kamayishi deyiladi. Frantsuz olimi F.Raul quyidagi qonunni (1887) kashf etdi. Eritma ustidagi bug’ bosimining nisbiy kamayishi erigan moddaning mollar soni n1 ning erituvchining mollar soni n bilan erigan modda mollar sonida n1 ning yig’indisi nisbatiga son jihatidan teng bo’ladi.
Misol. Suv bug’ining 20º C dagi bosimi 17,5 mm (2327 N/m2) ga teng. Agar 360 g suvda 36,8 g glitserin C3H8O3 eritilsa, ayni temperaturada bug’ bosimi qancha kamayadi?
Yechish: 36,8 g glitserindagi hamda 360 g suvdagi mollar sonini topamiz. Glitserinning bir moli 92g, demak uning 36,8 grami molga teng. Suvning bir moli 18 g, uning 360 grami molga teng. Mollarning umumiy soni 0,4 + 20 = 20,4. Tegishli qiymatlarni Raul qonuni tenglamasiga qo’ysak mm (yoki 45,6 N/m2).
Raul qonuni tenglamasidan ko’rinib turibdiki, bug’ bosimining kamayishi erigan moddaning tabiatiga bog’liq emas, balki faqat berilgan miqdor erituvchida erigan molekulalar soniga bog’liqdir. Eritmalarning ko’pchiligi Raul qonunidan chetda chiqadi, bu hol eritmaning konsentratsiyasi ortishi bilan kuchayadi.
|
| |