nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-modda. Soliq bazasi - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(6-q.)
Soliq (hisobot) davrida foydali qazilma realizatsiya qilinmagan taqdirda, soliq bazasi
realizatsiya qilish amalga oshirilgan oxirgi soliq (hisobot) davrida foydali qazilmani realizatsiya
qilishning oʻrtacha olingan narxidan kelib chiqqan holda aniqlanadi.
(7-q.)
Foydali qazilmalarni qazib olish (ajratib olish) boshlanganidan buyon ular realizatsiya
qilinmagan taqdirda, soliq bazasi soliq (hisobot) davrida mazkur foydali qazilmalarni qazib
olishning (ajratib olishning) 20 foizga oshirilgan ishlab chiqarish tannarxidan kelib chiqqan holda
aniqlanadi. Bunda soliq toʻlovchi realizatsiya qilish amalga oshirilgan birinchi hisobot davrida
hisoblangan soliq summasiga hisobot davrida shakllangan oʻrtacha olingan narxidan kelib chiqqan
holda keyingi tuzatishni kiritishi shart.
(8-q.)
Qazib olingan (ajratib olingan) foydali qazilmadan toʻlaligicha shaxsiy ishlab
chiqarish yoki xoʻjalik ehtiyojlari uchun foydalanilgan hollarda soliq bazasi qazib olingan (ajratib
olingan) foydali qazilmaning 20 foizga oshirilgan ishlab chiqarish tannarxidan kelib chiqqan holda
aniqlanadi.
(9-q.)
Soliq toʻlovchi qazib olingan tabiiy gazni, neftni va (yoki) gaz kondensatini qayta
ishlashni mustaqil ravishda yoxud qaytarish sharti bilan qayta ishlashga berish asosida amalga
oshirgan hollarda, soliq bazasi ushbu foydali qazilmalardan olingan mahsulotlarni realizatsiya
qilish bahosidan kelib chiqqan, ularni keyinchalik qayta ishlash va transportda tashish uchun soliq
toʻlovchi tomonidan qilingan xarajatlar chegirib tashlangan holda aniqlanadi.
(OʻzR 30.12.2022-
y. OʻRQ-812-son Qonuni tahriridagi qism) (Oldingi tahririga qarang)
(10-q.)
Agar ushbu Kodeksning 451-1-moddasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan
boʻlsa, qimmatbaho, rangli va radioaktiv metallarni, shuningdek nodir elementlarni hamda nodir
yer elementlarini qazib olishda soliq bazasi ushbu foydali qazilmalarni realizatsiya qilishning
oʻrtacha olingan narxidan kelib chiqqan, keyinchalik ularni qayta ishlash (eritish, affinaj) va (yoki)
transportda tashish xarajatlari chegirib tashlangan holda aniqlanadi.
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-
812-son Qonuni tahriridagi qism)
(11-q.)
Ushbu moddaning toʻqqizinchi va oʻninchi qismlarida, shuningdek ushbu
Kodeksning 451-1-moddasida nazarda tutilgan foydali qazilmalarga nisbatan soliq bazasini
aniqlash chogʻida, qazib olingan foydali qazilmalarni transportda tashish va (yoki) qayta ishlash,
shu jumladan ularni qaytarish sharti bilan qayta ishlashga berish asosida qayta ishlash bilan bogʻliq
xarajatlar summasi soliq toʻlovchi tomonidan soliq organlari bilan birgalikda aniqlanadi. Mazkur
xarajatlarning summasi kalendar yil natijalariga koʻra shunga oʻxshash tartibda tuzatilishi
mumkin.
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuniga muvofiq kiritilgan qism)
OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuniga muvofiq oʻn birinchi qismi oʻn ikkinchi qism
deb hisoblansin
(12-q.)
Foydali qazilmalarning ayrim turlariga nisbatan soliq bazasini aniqlashning oʻziga
xos xususiyatlari ushbu Kodeksning 451-1-moddasida belgilanadi.
XVIII BOʻLIM - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(3-q.)
Foydali qazilmalarni qazib olishning (ajratib olishning) va foydali qazilmalarga
birlamchi ishlov berishning (ularni qayta ishlashning) texnologik sikli doirasidagi yoʻqotishlar
texnologik yoʻqotishlar deb eʼtirof etiladi, xususan:
foydali qazilmalarni qazib olish chogʻidagi yoʻqotishlar (bundan normadan ortiq
yoʻqotishlar mustasno), shu jumladan ularning qoldiqlari (ajratib olib boʻlmaydigan zaxiralari);
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuni tahriridagi xatboshi)
uglevodorodlarni dastlabki sanoat maqsadida qayta ishlash chogʻidagi yoʻqotishlar;
qatlamdagi bosimni saqlab turish va (yoki) uglevodorodlarni yopiq texnologik sikl doirasida
ajratib olish uchun mahsuldor qatlamga qayta haydab kiritiladigan tabiiy gaz hajmi.
(4-q.)
Soliq solish obyekti foydali qazilmaning har bir turi boʻyicha alohida aniqlanadi.
(5-q.)
Quyidagilar soliq solish obyekti boʻlmaydi:
soliq toʻlovchilarga berilgan yer uchastkalari doirasida qazib olingan (ajratib olingan) hamda
shaxsiy xoʻjalik va maishiy ehtiyojlari uchun foydalanilgan, keng tarqalgan foydali qazilmalar.
Keng tarqalgan foydali qazilmalar roʻyxati qonunchilikda belgilanadi;
qonunchilikda belgilangan tartibda daryo oʻzanlarini tozalash va qirgʻoqlarni
mustahkamlash ishlari natijasida qazib olingan (ajratib olingan) noruda foydali qazilmalar, bundan
realizatsiya qilingan foydali qazilmaning hajmi mustasno.
-modda. Soliq toʻlash tartibi - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

summasi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani taqdim etadi. Soliq boʻyicha majburiyatlari soliq davri
ichida yuzaga kelgan soliq toʻlovchilar soliq summasi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani soliq
majburiyati yuzaga kelgan sanadan eʼtiboran oʻttiz kundan kechiktirmay taqdim etadi.
(OʻzR
30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuni tahriridagi qism)
(3-q.)
Ushbu moddaning ikkinchi qismiga muvofiq hisoblab chiqarilgan boʻnak toʻlovlar:
soliq davrida soliq summasi bazaviy hisoblash miqdorining ikki yuz baravaridan koʻproqni
tashkil etadigan yuridik shaxslar tomonidan (bundan aylanmadan olinadigan soliqni toʻlovchilar
mustasno) - har oyning 20 sanasidan kechiktirmay yillik soliq summasining oʻn ikkidan bir qismi
miqdorida;
soliq davrida soliq summasi bazaviy hisoblash miqdorining ikki yuz baravaridan kamroqni
tashkil etadigan, aylanmadan olinadigan soliqni toʻlovchilar boʻlmagan yuridik shaxslar,
shuningdek aylanmadan olinadigan soliqni toʻlovchilar va yakka tartibdagi tadbirkorlar tomonidan
- har chorak uchinchi oyining 20 sanasidan kechiktirmay yillik soliq summasining toʻrtdan bir
qismi miqdorida toʻlanadi.
(4-q.)
Soliq davri davomida moʻljallanayotgan soliq bazasi oʻzgarganda, soliq toʻlovchi
soliq summasi toʻgʻrisida aniqlashtirilgan maʼlumotnoma taqdim etishga haqli. Bunda soliq
davrining qolgan qismi uchun boʻnak toʻlovlarga soliqning oʻzgargan summasiga teng ulushlarda
tuzatish kiritiladi.
(5-q.)
Soliq davri uchun boʻnak toʻlovlar hisobga olingan holda soliqni toʻlash soliq
toʻlovchilar tomonidan, bundan dehqon xoʻjaliklari mustasno, suvdan foydalanish yoki suv
isteʼmoli joyida, soliq hisoboti taqdim etiladigan muddatdan kechiktirmay amalga oshiriladi.
(6-q.)
Soliq davri uchun boʻnak toʻlovlar summasi soliq hisobotida koʻrsatilgan budjetga
toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasiga nisbatan 10 foizdan ortiq miqdorga kamaytirilgan
taqdirda, soliq organi boʻnak toʻlovlarni soliqning haqiqiy summasidan kelib chiqib, penya
hisoblagan holda qaytadan hisob-kitob qiladi.
OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuniga muvofiq yettinchi qismi yettinchi va
sakkizinchi qismlar bilan almashtirilgan (Oldingi tahririga qarang)
(7-q.)
Qishloq xoʻjaligi korxonalari tomonidan soliq davri uchun soliqni toʻlash quyidagi
tartibda amalga oshiriladi:
1-oktyabrga qadar - soliq organlari tomonidan aniqlangan yillik soliq summasining 70 foizi;
15-dekabrga qadar - soliqning qolgan summasi.
(8-q.)
Dehqon xoʻjaliklari, shuningdek qishloq xoʻjaligi yerlariga hamda tadbirkorlik
faoliyati va (yoki) daromad olish uchun moʻljallangan, yashash uchun moʻljallanmagan koʻchmas
mulk obyektlariga ega boʻlgan jismoniy shaxslar tomonidan soliqni toʻlash yilda bir marta, soliq
davridan keyingi yilning 1-mayidan kechiktirmay amalga oshiriladi.
-modda. Yuridik shaxs tugatilganda

(3-q.)
Yuridik shaxs tugatilayotganda soliq majburiyatini mazkur yuridik shaxsning boshqa
kreditorlari bilan hisob-kitoblari oʻrtasida bajarish navbati fuqarolik qonunchiligi bilan
belgilanadi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(4-q.)
Tugatilayotgan yuridik shaxs tomonidan ortiqcha toʻlangan yoki undan ortiqcha
undirilgan soliqlar (penyalar, jarimalar) summalari soliq organi tomonidan ushbu Kodeksda
belgilangan tartibda boshqa soliqlar boʻyicha soliq qarzini uzish hisobiga hisobga olinishi lozim.
(5-q.)
Ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan soliqlarning (penyalarning, jarimalarning)
hisobga olinishi lozim boʻlgan summasi boshqa soliqlar boʻyicha soliq qarziga mutanosib ravishda
yoki tugatuvchining qaroriga binoan taqsimlanadi.
(6-q.)
Tugatilayotgan yuridik shaxsning soliqlar boʻyicha qarzi boʻlmagan taqdirda, ortiqcha
toʻlangan yoki undan ortiqcha undirilgan soliqlar (penyalar, jarimalar) summasi shu yuridik
shaxsga ushbu Kodeksda belgilangan tartibda u ariza bergan kundan eʼtiboran oʻn besh kundan
kechiktirmay qaytarilishi lozim. Soliq toʻlovchi tomonidan ariza taqdim etilmagan taqdirda,
ortiqcha toʻlangan yoki ortiqcha undirilgan soliqlar (penyalar, jarimalar) summasi Oʻzbekiston
Respublikasi soliq toʻlovchilarining yagona reestridan chiqarilgan soliq toʻlovchining shaxsiy
hisobvaragʻidan hisobdan chiqariladi.
(OʻzR 30.12.2022-y. OʻRQ-812-son Qonuni tahriridagi
qism)
(7-q.)
Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar Oʻzbekiston Respublikasining bojxona
chegarasi orqali tovarlarni olib oʻtish munosabati bilan soliqlar toʻlashda ham qoʻllaniladi.
-modda. Soliq qarzining undirilishini

5) mazkur Kodeks 129-moddasining yettinchi qismiga muvofiq, chet el yuridik shaxsi soliq
organidan hisobdan chiqarilganda - doimiy muassasaning mol-mulki yetarli emasligi va
qonunchilikda belgilangan miqdor va tartibda Oʻzbekiston Respublikasining norezidenti boʻlgan
yuridik shaxs tomonidan toʻlash imkonsizligi sababli toʻlanmagan soliq qarzi boʻyicha undirilishi
umidsiz deb eʼtirof etilgan mazkur soliq qarzi shu chet el yuridik shaxsi ushbu Kodeks 129-
moddasining yettinchi qismida nazarda tutilgan asoslarga koʻra soliq organida qaytadan hisobga
qoʻyilganda tiklanishi lozim.
(2-q.)
Quyidagilar soliq qarzini undirilishi umidsiz qarz deb eʼtirof etish va uni hisobdan
chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilish vakolatiga ega organlardir:
1) yuridik shaxs joylashgan yerdagi yoki jismoniy shaxsning yashash joyidagi soliq
organlari (ushbu qismning 2 va 3-bandlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno) - mazkur
modda birinchi qismining 1-3-bandlarida nazarda tutilgan holatlar mavjud boʻlganda;
2) soliq toʻlovchi yoki soliq agenti hisobda turgan joydagi soliq organlari (ushbu qismning
3-bandida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno) - ushbu modda birinchi qismining 4 va 5-
bandlarida nazarda tutilgan holatlar mavjud boʻlganda;
3) Oʻzbekiston Respublikasining Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan belgilanadigan
bojxona organlari - Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi
munosabati bilan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar, penyalar va jarimalar boʻyicha.
(3-q.)
Undirilishi umidsiz deb eʼtirof etilgan soliq qarzini hisobdan chiqarish tartibi va ushbu
moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan holatlarni tasdiqlovchi hujjatlar roʻyxati Oʻzbekiston
Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.
(4-q.)
Oʻzbekiston Respublikasining bojxona chegarasi orqali tovarlar olib oʻtilishi
munosabati bilan toʻlanishi lozim boʻlgan soliqlar boʻyicha tartib va hujjatlar roʻyxati Oʻzbekiston
Respublikasining Davlat bojxona qoʻmitasi tomonidan tasdiqlanadi.
-modda. Soliqlarni toʻlashni kechiktirish yoki

(15-q.)
Soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish
toʻgʻrisidagi qarorda quyidagilar koʻrsatilishi kerak:
1) qarz summasi;
2) kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyati berilayotgan soliq;
3) qarz summasini va hisoblangan foizlarni toʻlash tartibi hamda muddatlari.
(16-q.)
Tegishli hollarda soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash
imkoniyatini berish toʻgʻrisidagi qarorda garov predmeti boʻlgan mol-mulk toʻgʻrisidagi hujjatlar,
kafillik xati yoki bank kafolati koʻrsatilishi kerak.
(17-q.)
Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish
toʻgʻrisidagi qaror ushbu qarorda belgilangan kundan eʼtiboran kuchga kiradi. Bunda soliqni
toʻlash uchun belgilangan kundan eʼtiboran ushbu qaror kuchga kiradigan kunga qadar boʻlgan
butun vaqt uchun tegishli penyalar, agar toʻlovning koʻrsatilgan muddati ushbu qaror kuchga
kiradigan kundan oldin boʻlsa, qarz summasiga kiritiladi.
(18-q.)
Agar soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash mol-mulk garovi
evaziga beriladigan boʻlsa, uni berish toʻgʻrisidagi qaror faqat ushbu Kodeksning 107-moddasida
nazarda tutilgan tartibda mol-mulk garovi toʻgʻrisidagi shartnoma tuzilgandan keyingina kuchga
kiradi.
(19-q.)
Soliqni toʻlashni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berishni rad
etish toʻgʻrisidagi qaror asoslantirilgan boʻlishi kerak. Agar soliq toʻlovchi tomonidan yuborilgan
xabarnoma ushbu Kodeks 100-moddasi ikkinchi qismining 3-2-bandida nazarda tutilgan asoslarga
muvofiq boʻlmasa, soliq organi uch kundan kechiktirmay soliq toʻlovchiga soliqlarni toʻlash
boʻyicha kechiktirish uchun asoslar mavjud emasligi toʻgʻrisida xabarnoma yuboradi.
(OʻzR
29.12.2021-y. OʻRQ-741-son Qonuni tahriridagi qism)
(20-q.)
Soliqlarni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini
berishni rad etish toʻgʻrisidagi qaror ustidan manfaatdor shaxs qonunchilikda belgilangan tartibda
shikoyat qilishi mumkin.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(21-q.)
Soliqni toʻlash boʻyicha kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib toʻlash imkoniyatini berish
toʻgʻrisidagi qarorning koʻchirma nusxasi vakolatli organ tomonidan mazkur qaror qabul qilingan
kundan eʼtiboran uch kunlik muddatda ushbu shaxs hisobda turgan joydagi soliq organiga
yuboriladi.
qutilar - Qirollikda o'sish va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish rejalari ________________________________________________________________6
Grafik

21
Ilova I:
Saudiya iqtisodiyotining dinamik stoxastik umumiy muvozanat modeli ___________________________________37
1- QQS bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tgan korxonalar ______________________________________________________23 2- 2018 yildagi qo‘shilgan
qiymat solig‘i tushumlari________________________________________________________________ 24 3- Aksiz solig‘i tushumlari, 2018
yil___________________________________________________ 27
B. Noneft daromadlari bo‘yicha islohotlar – yaqindan ko‘rib chiqish _________________________________________________21 C.
Islohotlarning noneft daromadlariga ta’siri ______________________________________________________29 D. Noneft daromadlari bo‘yicha
islohotlarning makroiqtisodiy ta’siri ________________________________________________30 E. Siyosat bo‘yicha tavsiyalar
_________________________________________________________________35 Ma’lumotnomalar
2
Xalqaro valyuta fondi
4- Noneft daromadlari bo'yicha yangi chora-tadbirlar majmui, 2018 yil___________________________________ 29
Grafiklar 1-
Qo'shilgan qiymat solig'ining eng muhim xarakteristikalari __________________________________________________26 2- Noneft solig'i
tushumlari ___________________________________________________________30
Saudiya Arabistoni Qirolligi
5- Daromadlar tarkibi ________________________________________________________________29
3 - Davlat daromadlarining tarkibiy qismlari ________________________________________________________30 4 - Qo'shilgan qiymat
solig'ining inflyatsiyaga ta'siri ________________________________________________31 5 - QQSni joriy etish davridagi o'sish sur'atlari
________________________________________________________________32 6 - Qo'shilgan qiymat solig'i va to'lovlarining chet elliklarga
makroiqtisodiy ta'siri
__________________________________________4
Savollarga javob bering - Transport va logistika

|
Transport va logistika
|
bet | 27/48 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 3,61 Mb. | | #100867 |
Bog'liq TL Uslubiy kursatma UZBSavollarga javob bering:
Qayd etilgan xizmatlarni bir-biridan prinsipial farqlarini ayting.
Axborot markazning ijobiy va salbiy tomonlarini ko‘rsating.
SHu yo‘sindagi reklama e’lonini siz qanday tuzgan bo‘lar edingiz?
Vaziyatli misol 2.
Инфратузилма (сервис)
Ахборот о=ими
Инфратузилма (сервис)
Материаллар
Ишлаб чи=ариш
Хом-ашё
Инфратузилма (сервис)
Инфратузилма (сервис)
Ахборот о=ими
Ахборот о=ими
Ахборот о=ими
|
7.2. Rasm. Logistika infratuzilmasi.
Topshiriq
Taklif etilgan sxemadan kelib chiqib, logistikaning servis oqimiga tavsifnoma berilsin.
Servis oqimining vazifalari belgilansin.
Logistika tizimining servis xizmatida qatnashuvchi firma va korxonalar ro‘yxati tuzilsin.
Servis oqimining ratsional ishlashida logistika samaradorligining oshishi aniqlansin.
15-AMALIY MASHG‘ULOT.
MAVZU: TRANSPORT JARAYONLARINI REJALASHTIRISHDA LOGISTIK YECHIMLAR.
(4-soat)
Boshqaruv obe’ktlarini farqlanishi bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishdan iborat.
AVS uslubi-zaxiralar holatini me’yorlash va nazorat qilish usulidir. Bunda iste’mol qilinadigan resurslar nomenklaturasi biror bir rasmiylashtirilgan algoritmga asosan uchta A, V, S guruhlariga bo‘linadi.
AVS uslubi zaxiralarni egiluvchan logistik tizimlarda, joylashtirishni rejalashtirishda qo‘llaniladi.
AVS tahlili resurslar nomenklaturasini ko‘zlangan maqsadga nisbatan qo‘shgan hissasiga qarab farqlaydi XYZ tahlili jarayonida esa-resurslar talab bir tekisligi darajasiga qarab uchta guruhga bo‘linadilar.
X guruh – bu guruhga talab bir tekis yoki sezilarli bo‘lmagan miqyoslarda o‘zgarib turadigan resurslar (mahsulotlar) kiradi. Ushbu guruh mahsulotlari bo‘yicha realizatsiya hajmini oldindan to‘g‘ri aniqlash mumkin.
Y guruh – bu guruhdagi mahsulotlarga talab o‘zgarib turadi. Jumladan bu erga mavsumiy xarakterdagi mahsulotlarni kiritish mumkin. Realizatsiya hajmini oldindan bilish aniqligi-o‘rtacha.
Z guruh – bu guruhdagi mahsulotlarga talab goxida paydo bo‘lib turadi. Ushbu mahsulotlar realizatsiyasi hajmini oldindan bilish juda ham qiyin. (murakkab).
Mahsulotlarni X, Y yoki Z guruhiga mansubligini aniqlashda asosiy omil bo‘lib talab variatsiya koeffitsienti ( ) xizmat qiladi.
XYZ tahlili jarayonining umumiy algoritmi quyida keltirilgan.
Bozordagi o‘rnini mustahkamlash maqsadida, ulgurji savdoga mahsulot fermer xo‘jaligi boshqaruvi mahsulot assortimentini kengaytirish to‘g‘risida qaror qabul qildi. Xo‘jalik qushimcha tovar resurslarini sotib olish zarur bo‘lgan erkin moliyaviy mablag‘larga ega emas.
Logistika xizmati oldida tovar zaxiralari nazoratini kuchaytirish vazifasi qo‘yildi. Bundan maqsad zaxiralarda «ishsiz yotgan» pul mablag‘larini kamaytirishdir.
Fermer xo‘jaligining tovar assortimenti, yillik o‘rtacha yillik zaxiralar, hamda ayrim kvartallar bo‘yicha sotuvlar hajmi 8.1- jadvalda keltirilgan.
|
| |
AMALIY MASHG’ULOT - Amaliy audit

|
Amaliy audit
|
bet | 39/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy auditAMALIY MASHG’ULOT UCHUN MASALALAR
2-MAVZU: ASOSIY VOSITALAR HARAKATI BILAN BOG’LIQ MUOMALALAR AUDITI USLUBIY MUAMMOLARI
1– Masala Muddatdan ilgari iskirish oqibatida ikkita boshlang’ich qiymati 135000 so’mdan bo’lgan muzlatgich hisobdan chiqarilgan. Muzlatgichlardan birining amortizatsiya ajratmalari 118000 so’mni, ikkinchisiniki esa 120000 so’mni tashkil qilgan. Amortizatsiya to’liq hisoblanmaganligi sababi tugatish dalolatnomasida ko’rsatib o’tilgan. Tugatish dalolatnomasida amortizatsiya to’liq hisoblanmaganligi sababli ta’mirlash uchun ehtiyot qismlar yo’qligi deb ko’rsatilgan. Dalolatnoma rahbarlar tomonidan tasdiqlangan. Ishchilariga demontaj uchun 3750 so’m ish haqi hisoblangan 4000 so’m metalalom hamda 9500 so’mlik ehtiyot qismlar kirim qilingan. Natijada 30650 so’m 85 / 32 schyotga hisobdan chiqarilgan.
2– Masala Auditorlik tekshirish jarayonida shu narsa aniqlanadiki, tekshirish davrida tasdiqlangan dalolatnomaga muvofiq eskirish natijasida 2 dona yuk ko’taradigan uskunalar hisobdan chiqarilgan. Ular bo’yicha amortizatsiya summasi 14000000 so’mni tashkil etadi. Hisobdan chiqarish natijasida 3000000 so’mlik metallom kirimga olingan. Yuk ko’targich uskunalarni demontaj qismi uchun ishchilarga 280000 so’m ish haqi hisoblangan va 20 – 0 “asosiy ishlab chiqarish schyotiga ” o’tkazilgan. Kirimga olingan metallom buxgalteriya hisobida 1090 schyotining debeti va 9320 schyotining kreditiga yozuv qilingan. Har bir yuk ko’targich uskunasining tugatish natijalari alohida hisobga olinmagan va tegishli analitik schyotlarda aks ettirilmagan. Dalolatnomada ko’rsatilishicha yuk ko’tarish uskunalarini muddatidan ilgari hisobdan chiqarilishiga asosiy sabab undan uzluksiz ravishda foydalanilganligi va yuqori namlik joyda ishlatilishi natijasida ekanligi ko’rsatilgan.
Buxgalteriya hisobi registrlarda quydagicha yozuv qilingan:
D – t 9210 sch, k – t 0130 sch – 18000000 so’m D – t 0230 sch, k – t 9210 sch – 14000000 so’m D – t 9431 sch, k – t 9210 sch – 40300000 so’m D – t 1040 sch, k – t 9210 sch – 30000000 so’m D – t 2010 sch, k – t 6710 sch – 28000000 so’m
|
| |
– Masala - Amaliy audit

|
Amaliy audit
|
bet | 40/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy audit3– Masala Tashkilot balansida avtomobil mavjud. Avtomobilning boshlang’ich qiymati 1000000 so’m. Hisoblangan amortizatsiya ajratmalari 200000 so’m. Avtomobil boshqa bir korxona aybi bilan avtomobil halokatga uchradi. Sud eksperti ma’lumotiga ko’ra tiklash xarajatlari 180000 so’mni tashkil etdi. Avto halokat sababchisi bo’lgan korxona QQS bilan birgalikda avtomobil uchun
20.02. sanadan 480000 so’m o’tkazib berdi. Olingan avans bo’yicha byudjetga QQS summasi o’tkazib berildi. Tashkilot oldida muammoni hal qilishni ikkita yo’li mavjud.
01.03. sanada QQS bilan birgalikda haqiqiy xharajatlar 540000 so’mni tashkil qilgan.
Avtomobilni hisobdan chiqarish hamda uni ehtiyot qismlarga ajratish va ularni sotish mumkin.
3– Maslala Xo’jalik yurituvchi sub’ekt VAZ 2109 rusumli engil avtomobil sotib oldi. Schyot bo’yicha uning narxi QQS bilan birgalikda 384000 so’m qilib ko’rsatilgan.
Asosiy vositalarni sotib olish schyoti to’langan. Asosiy vosita balansga kirim qilingan hamda byudjetga QQS summasi o’tkazilgan. Buxgalteriya hisobida quydagi buxgalteriya yozuvlari qilingan.
-
|
| |
MUSTAQIL TA’LIM - Amaliy audit

|
Amaliy audit
|
bet | 41/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy auditMUSTAQIL TA’LIM TOPSHIRIQLARI
2-MAVZU: ASOSIY VOSITALAR HARAKATI BILAN BOG’LIQ MUOMALALAR AUDITI USLUBIY MUAMMOLARI
Asosiy vositalar auditining maqsadi va vazifalari nimalardan iborat?
Auditor asosiy vositalarni tekshirishda qanday reja tuzishi zarur?
Asosiy vositalar auditida qanday ma'lumot manbalaridan foydalaniladi?
Asosiy vositalarning mavjudligi va saqlanish holati qanday tekshiriladi?
Asosiy vositalar analitik hisobining tashkil etilishi qanday tekshiriladi?
Asosiy vositalar auditida eng ko`p uchraydigan xatolar qanday?
Asosiy vositalar harakati bo`yicha muomalalarni tekshirishda auditor nimalarga alohida e'tibor qaratishi zarur?
Asosiy vositalar kirimi va chiqimini rasmiylashtirish, schyotlarda aks ettirish hamda soliqqa tortish qanday tekshiriladi?
Asosiy vositalar ijarasi (uzoq yoki qisqa muddatli) qanday tekshiriladi?
Asosiy vositalarga eskirish hisoblash to`g`riligi qanday tekshiriladi?
Asosiy vositalarni ta'mirlash ishlari qanday tekshiriladi va ularning xususiyatlari nimalardan iborat?
TARQATMA MATERIALLAR
MAVZU: ASOSIY VOSITALAR HARAKATI BILAN BOG’LIQ MUOMALALAR AUDITI USLUBIY MUAMMOLARI
Asosiy vositalar auditining maqsadi
korxona egaligida bo’lgan, korxona faoliyatida bir yildan ortiq foydalaniladigan va qayta sotish uchun mo’ljallanmagan moddiy va nomoddiy aktivlar harakati va ular bo’yicha amortizatsiya ajratmalari to’g’ri hisoblanganiga va balans, hamda moliyaviy natijalar to’g’risidagi hisobotlarda BHMS talablariga mos aks ettirilganiga ishonch hosil qilishdan iborat.
Asosiy vositalar bo’yicha audit tekshiruvini o’tkazish jarayonida
auditorning vazifalari quyidagilardan iborat:
-asosiy vositalar harakati va ular bo’yicha amortizatsiya ajratmalarini hisoblashga nisbatan samarali ichki nazorat tizimining tashkil etilganligini tekshirish va uning sifatini baholash;
buxgalteriya tizimi ma’lumotlari va moliyaviy hisobotlarda aks ettirilgan asosiy vositalar va haqiqatdan ham mavjud va ular bo’yicha hisoblashishlar haqiqatdan ham ro’y berganligiga ishonch hosil qilish;
asosiy vositalarning barchasi to’liq hisobga olinganligini tekshirish;
asosiy vositalar harakati va ular bo’yicha amortizatsiya ajratmalarini hisoblashda arifmetik amallar to’g’ri bajarilganligini o’rganish;
balans hisobotida asosiy vositalar haqiqiy qiymatida aks ettirilganligini baholash;
balans hisobotida debitorlik va kreditorlik qarzlari to’g’ri guruhlashtirilganligiga va agar zarurat bo’lsa, ular bo’yicha zaruriy qo’shimcha ma’lumotlar ilovalarda to’liq va to’g’ri keltirilganligiga ishonch hosil qilish.
“ASOSIY VOSITALAR HARAKATI BILAN BOG’LIQ MUOMALALAR AUDITI USLUBIY
|
| |
Moddalar massasining saqlanish qonuni

|
Moddalar massasining saqlanish qonuni
|
bet | 8/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgModdalar massasining saqlanish qonuni. M.V.Lomonosov reaksiya uchun olingan modda va reaksiya natijasida hosil bo’lgan mahsulotlarning og’irligini o’lchash yo’li bilan kimyoviy reaksiyalarning borishini o’rgandi. Natijada u birinchi marta 1748 yilda moddalar massasining saqlanish qonunini ta’rifladi, 1756 yilda metallarni og’zi kavsharlab berkitilgan idish (retotta)da qizdirish yo’li bilan bu qonunni to’g’riligini tajribada isbotladi:
Reaksiyaga kirishayotgan moddalarning massasi, reaksiya natijasida hosil bo’ladigan moddalarning massasiga teng bo’ladi.
1789 yilda Lomonosov ishidan bexabar holatda, fransuz kimyogari A.L.Lavuaze ham moddalar massalari saqlanish qonunini e’lon qildi:
Kimyoviy reaksiya paytida faqatgina reaksiyada ishtirok etayotgan moddalar massalarigina o’zgarmay kolmasdan, ular tarkibiga kiruvchi elementlar massalari ham o’zgarmasdan qoladi.
1905 yilda Albert Eynshteyn (nemis olimi) jism massasi (m) bilan uning energiyasi (E) orasidagi bog’lanishni ko’rsatish, moddalar massasining saqlanish qonuniga faqat oddiy kimyoviy jarayonlar bo’ysunishini, yadroviy reaksiyalar esa bunday qonuniyatdan chetlanishini ko’rsatdi. Ya’ni:
E = m • c2
bu yerda: E - energiya o’zgarishi;
m - massa o’zgarishi;
c - yorug’lik tezligi (vaakumda 300 000 kmsek ga teng).
Energiya o’zgarishi kichik qiymatli bo’lganda massa uzgarishi nolga yaqinlashadi, ya’ni o’zgarmaydi. Yadro reaksiyalarida esa energiya o’zgarishi juda yuqori qiymatli bo’lganligi uchun massa o’zgarishi sezilarli o’zgarishini ko’rish mumkin.
Eynshteynning bu tenglamasi makro jismlar uchun ham, mikrozarrachalar (masalan, elektronlar, protonlar) uchun ham taalluqlidir.
Tarkibning doimiylik qonuni. A.Lavuaze 1781 yilda karbonat angidrid gazini 10 xil usul bilan hosil qildi va gaz tarkibida uglerod bilan kislorod massalari orasidagi nisbat 3:8 ekanligini aniqladi. Bunga asoslanib A.Lavuaze har qanday kimyoviy toza moddani tashkil etuvchi elementlarning massalari o’zgarmas nisbatda bo’ladi, degan xulosa chiqardi. Bu xulosa tarkibning doimiylik qonunidir. 20 yil davomida bu qonunning to’g’riligini barcha olimlar e’tirof etdilar. Lekin 1803 yilda fransuz olimi Bertole qaytar reaksiyalarga oid tadqiqotlar asosida, kimyoviy reaksiya vaqtida hosil bo’ladigan birikmalarning miqdoriy tarkibi moddalarning massa nisbatlariga bog’liq bo’ladi, degan xulosa chiqardi. Bu xulosaga dalil sifatida bir qancha analizlarning natijalarini keltirdi.
J.L.Prust Bertolening yuqoridagi xulosasiga qarshi chiqdi. Kimyoviy toza moddalarni puxta analiz qildi va toza birikmalarning miqdoriy tarkibi bir xil bo’lishini o’zining juda ko’p analizlari bilan isbotladi. 1809 yilda kimyoning asosiy qonunlaridan biri tarkibning doimiylik qonuni quyidagicha ta’riflandi:
|
| |
Har qanday kimyoviy toza birikma olinish usulidan qat’iy nazar, o’zgarmas miqdoriy tarkibga ega

|
Har qanday kimyoviy toza birikma olinish usulidan qat’iy nazar, o’zgarmas miqdoriy tarkibga ega
|
bet | 9/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgHar qanday kimyoviy toza birikma olinish usulidan qat’iy nazar, o’zgarmas miqdoriy tarkibga ega.
Toza suv tarkibida 11,11% vodorod va 88,89% kislorod bo’lib, suv OC da muzlaydi, 100C da qaynaydi. Uning 4C dagi zichligi 1000 kgm3 yoki 1 gsm3 ga teng.
Bertolening o’zgaruvchan tarkibli birikmalar mavjudligi haqidagi ta’limotini XX asrning boshlarida akademik N.S.Kurnakov rivojlantirdi. U qotishmalar va eritmalarda haqiqatan ham o’zgaruvchan tarkibli birikmalar bo’lishini isbot qildi va ularni bertolidlar deb atadi, o’zgarmas tarkibli birikmalarni esa daltonidlar deb atadi.
Tarkibning doimiylik qonuniga faqat molekula holidagi gaz, suyuqlik va oson suyuqlanadigan qattiq moddalar bo’ysunadi. Atom tuzilishga ega bo’lgan kristall moddalar va yuqori molekulyar birikmalar bo’ysunmasligi mumkin.
Tarkibning doimiylik qonunini quyidagicha ta’riflash mumkin:
Har qanday quyi molekulyar birikma, o’zining olinish usuli va sharoitidan qat’iy nazar o’zgarmas tarkib bilan ifodalanadi.
Karrali nisbatlar qonuni. Karrali nisbatlar qonuni 1808 yilda Dalton tomonidan yaratilgan.
Agar ikki element o’zaro ta’sirlashib bir necha birikmalar hosil qilsa, elementlardan birining shu birikmalardagi ikkinchi elementning bir xil massa miqdoriga to’g’ri keladigan massa miqdorlari o’zaro kichik butun sonlar nisbati kabi nisbatda bo’ladi.
Bu xulosa tez orada eksperiment yo’li bilan isbotlandi. Dalton o’sha zamonda ma’lum bo’lgan ikkita uglevodorod metan bilan etilen tarkibini tekshirib (1-jadval) uglerodning bu birikmalarida bir og’irlik qism vodorodga to’g’ri keladigan og’irlik miqdorlari o’zaro 3:6 yoki 1:2 nisbatda bo’lishini topdi.
1-jadval
Birikma nomi |
Tarkibi, % hisobida
| | |
Tarkibi, og’irlik qism hisobida
| | | |
|
uglerod
|
vodorod
|
uglerod
|
vodorod
| Metan CH4 |
75
|
25
|
3
|
1
| Etilen C2H4 |
85,71
|
14,29
|
6
|
2
|
Karrali nisbatlar qonunidan ikkita muhim xulosa kelib chiqadi:
1) Bir xil elementlardan hosil bo’lgan birikmalar o’z og’irlik tarkiblari jihatidan odatda, bir-biridan katta farq qiladi. Masalan, azot oksidlarida bir og’irlik qism azotga 0,57 og’irlik qism kislorod, yoki bundan 2-5 barobar ortiq kislorod to’g’ri keladi. Demak, ma’lum elementlardan hosil bo’lgan birikma xuddu shu elementlardan tuzilgan boshqa birikmaga aylantirilganda, tarkib to’satdan (sakrash bilan) o’zgaradi.
2) Birikadigan elementlar orasidagi miqdoriy nisbatlarning o’zgarishi hamma vaqt yangi sifat paydo bo’lishiga olib boradi. Masalan, azot oksidlari (N2O, NO2, N2O5 va b.) garchi bir xil elementlardan tuzilgan bo’lsa ham sifat jihatdan bir-biridan farq qiladi. Bunday farq tabiatning umumiy qonuniga — miqdorning sifatga o’tish qonuniga yaqqol misoldir.
|
| |
a) moddalar nihoyatda mayda zarrachalar — atomlardan tuzilgan, atom yanada kichikroq zarrachalarga bo’lina olmaydi

|
a) moddalar nihoyatda mayda zarrachalar — atomlardan tuzilgan, atom yanada kichikroq zarrachalarga bo’lina olmaydi
|
bet | 7/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orga) moddalar nihoyatda mayda zarrachalar — atomlardan tuzilgan, atom yanada kichikroq zarrachalarga bo’lina olmaydi;
b) har qaysi kimyoviy element faqat o’ziga xos «oddiy» atomlardan tuzilgan bo’lib, bu atomlar boshqa element atomlaridan farq qiladi, har bir elementning atomi o’ziga xos massa va o’lchamga ega;
v) kimyoviy reaksiya vaqtida turli elementlarning «oddiy» atomlari o’zaro aniq va o’zgarmas butun sonlar nisbatida birikib, «murakkab» atomlarni hosil qiladi;
g) faqat boshqa-boshqa xossalarga ega bo’lgan atomlargina o’zaro birika oladi, bir elementning atomlari hech qachon o’zaro kimyoviy reaksiyaga kirishmaydi. Ular bir-biridan itariladi.
Dalton atomistik ta’limotga asoslanib, kimyoviy element tushunchasiga aniq ta’rif berdi:
Kimyoviy element bir xil xossalar bilan xarakterlanadigan atomlar turidir.
Dalton ta’limotida kamchiliklar borligi o’sha vaqtdayoq ma’lum bo’ldi. Birinchidan, oddiy moddalarning molekulalari real mavjud bo’lishini inkor etdi. Ikkinchidan, murakkab moddalarning tuzilishini talqin qilishda bir elementning bir atomi ikkinchi elementning faqat bir atomi bilan birikadi, deb faraz qildi. U holda suv NO, ammiak NH, etilen SN kabi formulalar bilan ifodalangan bo’lar edi. Shuning uchun ba’zi elementlarning atom massalari ikki xil qiymatli bo’lib chiqdi. Demak, atom bo’linishi mumkin deb faraz qilishga to’g’ri keladi, bu esa atom bo’linmaydi degan fikrga ziddir.
Ko’rinib turibdiki, atom-molekulyar ta’limotning mohiyati chuqur ilmiy asoslanganligi sababli atomistik ta’limotda yechilmagan masalalarni ham yoritib berilganligini ko’rsatadi.
Stexiometrik qonunlar. Stexiometriya kimyoning reaksiyaga kirishayotgan moddalar orasidagi massa va hajmiy nisbatlar ko’rib chiqiladigan bo’limidir. «Stexiometriya» so’zi grekchadan tarjima qilinganda «tarkibiy qism» va «o’lchayman» degan ma’nolarni anglatadi.
Stexiometriyaning asosini stexiometrik qonunlar: moddalar massasining saqlanish qonuni, ekvivalentlar qonuni, karrali nisbatlar qonuni, hajmiy nisbatlar qonuni va Avagadro qonuni tashkil etadi.
|
| |
-ma’ruza - Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali
|
bet | 6/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.org2-ma’ruza
Kimyoning asosiy qonunlari.
Reja:
1. Atom-molekulyar ta’limot. 2. Moddalar massasining saqlanish qonuni. 3. Tarkibning doimiylik qonuni. 4. Karrali nisbatlar qonuni. 5. Ekvivalentlar qonuni. 6. Hajmiy nisbatlar qonuni. 7. Avogadro qonuni.
Muammoli savollar:
Qaysi qonun bir-birini to’ldiradi, ya’ni biri ikkinchisini mohiyatini ochib beradi?
Tabiatda «ideal gaz» yo’q. Lekin fanga bu tushunchani kiritilishiga sabab nima?
Atom-molekulyar ta’limot. Moddalarning nihoyatda mayda zarrachalar atomlardan tuzilganligi haqidagi tasavvurlar qadimgi Gresiyada vujudga kelgan. Eramizdan avvalgi V asrda Demokrit moddaning eng mayda bo’linmaydigan zarrachasini atom deb atadi. Lekin atomning qanday zarracha ekani va uning xossasi to’g’risidagi tasavvurlar XVI asrning boshlaridan o’rganila boshlandi. Fransuz olimi P.Gassendi tarixda unutilib yuborilgan atom tushunchasini fanga yana kiritdi. P.Gassendi moddalar atomlardan tuzilgan va atomlarning xillari ko’p emas, degan fikrni maydonga tashladi. Lekin bu fikrni o’zi bilan moddalar asosini tashkil qiluvchi zarrachalar to’g’risidagi tasavvurlarni to’la tushuntirib berib bo’lmaydi.
Ilmiy asoslangan atom-molekulyar ta’limot XVIII - XIX asrlardagina yaratildi. Bu ta’limotni 1741 yilda M.V.Lomonosov yaratdi va uning mazmunini «Matematik kimyo elementlari» asarida bayon etdi.
Atom-molekulyar ta’limotning mohiyati quyidagilardan iborat:
1) barcha moddalar «korpuskula» lardan iborat bo’lib, ular bir-biridan oraliq fazo bilan ajralgandir (Lomonosovning «korpuskula» termini hozirgi «molekula» ma’nosiga ega);
2) «korpuskula»lar to’xtovsiz harakatda bo’ladi.
3) «korpuskula»lar «element»lardan tashkil topgan (Lomonosovning «element» tushunchasi hozirgi «atom» ma’nosiga ega). «Element»lar ham to’xtovsiz harakatda bo’ladi;
4) «element»lar aniq massa va o’lchamga ega;
5) oddiy moddalarning «korpuskula»lari bir xil «element»lardan, murakkab modddalarning «korpuskula»lari esa turli «element» lardan tashkil topgan bo’ldi.
Materiyaning tuzilishi, moddalarning xossalari va kimyoviy o’zgarishlarining tabiati haqidagi hozirgi zamon tasavvurlari atom-molekulyar ta’limot asosida moddalarning diskretligi prinsipi yotadi, ya’ni moddalar yaxlit bo’lmasdan, balki mayda zarrachalardan tarkib topgan. Moddalar doimo harakatda bo’ladi: jism harorati qanchalik yuqori bo’lsa, harakat ham shunchalik intensiv bo’ladi.
Ingliz olimi J.Dalton kimyo va fizika sohasida yig’ilgan tekshirish natijalariga asoslanib, 1808 yilda atomistik ta’limotni yaratdi. U atomistikaga asoslanib, karrali nisbatlar qonunini kashf etdi. Atomistik ta’limot mohiyati quyidagicha:
|
| |
Kimyoviy reaktsiyaning kimyoviy belgi va formulalar vositasida shartli ravishda yozilishi kimyoviy tenglama deyiladi

|
Kimyoviy reaktsiyaning kimyoviy belgi va formulalar vositasida shartli ravishda yozilishi kimyoviy tenglama deyiladi
|
bet | 14/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.org1 Kimyoviy reaktsiyaning kimyoviy belgi va formulalar vositasida shartli ravishda yozilishi kimyoviy tenglama deyiladi.
Reaktsiyaning kimyoviy tenglamasiga k,arab, kanday moddalar reaktsiyaga kirishishi va kandaylari hosil bo`lishi hak,ida fikr yuritish mumkin. Reaktsiyalarning tenglamalarini tuzishda quyidagicha ish yuritiladi:
1. Tenglamaning chap qismida reaktsiyaga kirishadigan moddalarning formulalari yoziladi, sungra strelka kuyililadi. Bunda oddiy gazsimon moddalarning molekulalari deyarli doimo ikki atomdan tarkib topishini (O2, HJ, Cl2 ) yodda tutish lozim:
Mg + 02-> 2Mg0
2 . Ung kismiga (strelkadan keyin) reaktsiya natijasida hosil bo`ladigan moddalarning formulalari yoziladi:
S + O2 -> SO2
2 Oksidlar. Biri kislorod bo`lgai ikki elementdan tarkib topgan moddalar oksidlar deyiladi. Deyarli barcha kimyoviy elementlar oksidlar hosil qiladi. Xozirgi vaqttga qadar uchta elementning nodir gazlardan neon, geliy va argonning oksidlari hali olinmagan. Xalqaro nomenklaturaga muvofik;oksidlarning nomi nisbiy elektromanfiyligi kamrok, element nomi bilan nisbiy elektro-manfiyligi katta element lotincha nomininguzagiga id qo`shimchasini ko`shib hosil kilinadi. Agar element bir necha oksid hosil qiladigan bo`lsa, u holda ularning nomida elementning oksidlanish darajasi iomidan keyin qavs ichida rim rakami bilan ko`rsatiladi. Masalan, N2O — suv, FeO — temir (II) oksid, F e203 ,— temir (III) oksid, P2O3 — fosfor (III) oksid, P2O5 —fosfor (V) oksid, P4O6 tetrafosfor geksaoksid, P4O10—tetrafosfor dekaoksid, Su2O—mis (I) oksid. Kimyoviy xossalariga kura oksidlar asosli, kislotali va amfo-gsr oksidlarga bulinadi.
Oksidlar asosan 3 xil yo`l bilan olinadi:
Oddiy moddaning kislorod bilan birikishi:
S + O2 = SO2 4K + O2 = 2K2O
Murakkab moddalarni yondirish:
CH4 + 2O2 = CO2 + 2H2O.
Kislorodli birikmalar–karbonatlar, nitratlar, gidroksidlarning gizdirilganda parchalanishi:
CaSO3 = CaO + SO2
2Cu(NO3)2 = 2CuO + 4NO2 + O2
2Fe(OH)3 =Fe2O3 + 3H2O
|
| |
Modda va materiya tushinchalari - Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali

|
Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instituti nukus filiali
|
bet | 4/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgModda va materiya tushinchalari
Moddalarni tuzilishiga qarab uchta tipga bo‘lishimiz mumkin: oddiy moddalar, birikmalar va aralashmalar. Oddiy moddalar va birikmalar moddaning ikki xil ko‘rinishi: doimiy tarkibli materiyahisoblanadi. Aralashmalar modda hisoblanmaydi, ular o‘zgaruvchan tarkiblidir.
Oddiy moddalar. Alohida fizikaviy va kimyoviy xossaga ega bo‘lgan, materiyaning eng sodda tipidir. U bir xil turdagi atomlardan iborat va quyida ko‘riladigan fizikaviy va kimyoviy usullar yordamida materiyaning yanada soddaroq tipiga parchalash mumkin emas. Har bir moddaning o‘z nomi bor, masalan, kremniy, kislorod yoki mis. Kremniy namunasi faqat kremniy atomlaridan iborat. Kremniy bo‘lakchasining makroskopik xossalari: rangi, zichligi va yonuvchanligi mis bo‘lakchasidan tubdan farq qiladi, chunki mis atomining submikroskopik xossalari mis atomidan farq qiladi, yani, har bir oddiy modda o‘ziga xos, chunki uning atomlarining xossalari ham o‘ziga xosdir.
Tabiatda ko‘pgina oddiy moddalar birgalikda uchraydi, bundan tashqari alohida yoki boshqa atomlar bilan bog‘langan holda bo‘ladi, bu fizik bo‘g‘lanishdir. 2.1 A rasmda gaz holatdagi bir atomli oddiy modda tasvirlangan. Bir qancha oddiy moddalar molekula holatida uchraydi, molekula ikki yoki undan ortiq bo‘lgan atomlarning o‘zaro bog‘lanishidan hosil bo‘lgan mustaqil tuzilmadir (2.1 B rasm).
Masalan, havodagi kislorod ikki atomli molekula shaklida bo‘ladi.
A Oddiy modda atomi
B Oddiy modda moekulasi
C Birikma D Ikki oddiy modda va moekulasi birikma aralashmasi
-rasm. Atom darajasidagi oddiy moddalar, birikmalar va aralashmalar. Ushbu rasmlarda gazlar tasvirlangan, ammo materiyaning uchta tipining suyuq va gaz holatlari ham mavjud.
1.2.-rasm. Ammiak molekulasi
Murakkab moddalar. Murakkab modda ikki yoki undan ortiq element atomlarining kimyoviy birikishidan hosil bo‘ladi. Ko‘pgina murakkab moddalar molekulalardan tashkil topadi, masalan ammiak, suv, karbonat angidrid kabi. Lekin ayrim moddalar, masalan kremniy (IV) oksid va natriy sulfat kabilar molekulalardan iborat emas. Birikmalarda element atomlari aniq massalarda birikadi. Chunki birikmada har bir atom aniq sonda birikadi. Masalan ammiak molekulasida massa bo‘yicha 14 qism azot va 3 qism vodorod bo‘ladi, azot atomi vodorod atomidan 14 marta og‘ir. Shunday qilib ammiak molekulasi 1 ta azot va 3 ta vodorod atomidan hosil bo‘ladi
Ammiak gazida massa bo‘yicha 14 qism azot va 3 qism vodorod bo‘ladi.
Azot atomi vodorod atomidan 14 marta og‘ir. Har bir ammiak molekulasi 1 N atomi va 3 ta H atomidan tashkil topadi
|
| |
ATAMANING O’ZBEK - Amaliy audit

|
|
|
shuningdek mazkur va keyingi auditning samarali o’tishiga ko’maklashuvchi
ma’lumotlarni o’zida aks ettirish lozim.
|
Auditorlik tanlash
|
selection
|
аудиторская выборка
|
Bu alohida hujjatlar, yozuvlar
va hokazolar ko’rinishidagi tekshiriladigan to’plamni shakllantirish uchun ma’lum qoidalar asosida tanlab olingan elementlardir
|
Muvofiqlikni tanlab tekshirish
|
check the selection of conformity
|
совместим с
выбранным
элементом управления
|
Tekshiriladigan hisobot davri
ichida ichki nazorat
me’yorlarining tez-tez buzilib turishini aniqlash
|
Stratifikatsiya
|
stratification
|
стратификация
|
Auditorlik tashkilotining
o’rganiladigan butun to’plamini alohida guruhlar (quyi to’plamlar)ga bo’lish
|
Reprezentativlik
|
representation
|
представление
|
Tekshiriladigan to’plamning
barcha elementlaridan teng miqdorda tanlanish ehtimolining ta’minlanishi
|
Uyg’unlashgan tanlash
|
combinational selection
|
комбинационная выборка
|
Tasodifiy va sistematik
tanlash usullaridan tarkib topgan uyg’unlik ko’rinishida amalga oshiriladigan tanlash
|
Sistematik tanlash
|
systematic selection
|
систематическая выборка
|
Bunda elementlar tasodifan
tanlangan ma’lum bir sondan boshlab, har bir doimiy intervaldan tanlab olinadi
|
Tasodifiy tanlash
|
random selection
|
случайный выбор
|
Tekshirilayotgan ob’ektni tasodifiy sonlar jadvali
bo’yicha tanlab olish
|
Auditdagi kutilayotgan tanlov xatosi
|
expected competition in the audit error
|
ожидаемая конкуренция в ошибки аудита
|
Auditorning tanlovi jarayoni
boshlanmasidan oldin ushbu tanlov jarayonida auditor tomonidan iqtisodiy sub’ekt buxgalteriya hisobi va hisobotida aniqlashni muljallangan xatolar
mazmunini taxminiy,sub’ektiv ravishda baholashdir.
|
4.1-rasm - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

4.1-rasm .
Sotuv jarayonining tarmoqli logistik modeli.
2) buyurtm alar
portfelini shakllantirish;
3) iste’molchilar bilan xo‘jalik aloqaiarini o ‘matish;
4) sotuv b o ‘yicha izlanishlarni
moliyalashtirish;
5) korxonaning ishlab chiqarish quvvatlarini assortirnent
bo‘yicha ta ’minlash;
6) mol yetkazib berish (sotuv) bo'yicha
shartnom alarni tuzish;
7) tovarlarga narx belgi lash;
8) tayyor mahsulot zaxiralarini yaratish;
9)
taqsimlash kanallarini tanlash;
10) sotuvchi va qayta sotuvchilarni rag‘batlantirish;
11) mahsulot (xizmat)ni iste’m olchilar (xaridorlar)ga yetkazib
berishni tashkil qilish;
12) shartnomadagi majburiyatlar
bajarilishining nazorati;
13) xaridor va vositachilar bilan hisob-kitoblar;
14) iste’molchilarga xizmat ko‘rsatish;
15) sotuv rejalarining bajarilishini baholash;
16) sotuv operatsiyalarini moliyalashtirish;
17) iste’molchilarning tolovga layoqatli talabini qondirish va
foyda olish.
Taqsim ot logistikasi tushunchasini logistika tushunchasining
um um iy aniqlanishi asosida osongina tushunish mumkin.
M oddiy
vositalar oqimini bevosita to ‘g‘ridan-to‘g‘ri boshqarib, o ‘z ichiga
quyidagilarni oladi:
64
- moddiy oqimni ishlab
chiqarishga qadar yetkazadi;
- oqim ning ishlab chiqarishning ichkarisidan o ‘tish jarayon
larini boshqarish;
- tayyor mahsulotlarni iste’molchilarga yetkazish jarayonlarini
boshqarish.
Taqsimot logistikasining aniqlanishi quyidagicha ifodalanadi:
liiqsimot logistikasi bu kompleks ravishda o ‘zaro
bogMangan vazi-
falar bo‘lib, turli ulguiji xaridorlar o ‘rtasida moddiy vositalar oqi-
i n i n i
taqsimlash jarayonida amalga oshiriladi, ya’ni
tovarlarning
ulgurji savdosi jarayonida amalga oshadi.
Logistik tizimda mahsulotlar taqsimotining asosiy

va ulardan foydalanish, taqsim lash vositalari faoliyati bilan bog‘liq
xavf-xatarlami o ‘z zimmasiga olish.
Bevosita taqsimot jarayoni quyidagi ishlarni amalga oshirish
y o ii bilan bajariladi:
buyurtm alar ustida ishlash, mahsulotlarni
omborga joylashtirish va tovar-m oddiy boyliklar zaxirasini m a’lum
darajada ushlab turish, tovarlarni iste’mol
joylariga trasportda
jo ‘natish.
Buyurtm alar ustida ishlash

Buyurtm alar ustida ishlash quyidagilarni o ‘z ichiga oladi:
iste’m olchilardan buyurtm a qabul qilish, korxonaning m anfaatdor
bo iim larig a buyurtm a haqida m a iu m o tla r yuborish, m ahsulot
ishlab chiqarish to'g'risida qaror qabul qilish. Iste’molchilarga
kerak b o ig a n tovarlar omborxonada mavjud b o isa , ularni iste’
m olchilarga yuborish ustida ish olib boriladi. Z arur tovarlar
omborxonada mavjud boim agan hollarda ularni tayyorlash uchun
korxonaga buyurtm a beriladi.
M ahsulotlarni omborxonaga joylashtirish . Ishlab chiqarish
jarayoni tugagandan keyin tovar iste’molchilarga jo ‘natilgunga
qadar korxona tovarlarni saqlashga majbur. Buning sababi shun
daki, ishlab chiqarish va iste’mol qilish ish jarayonlari kam dan-
kam hollarda bir-biriga to ‘g‘ri keladi.
Korxona tayyor mahsulotni saqlashning turii shakllarini tan-
lashi mumkin:
1)tovaming bir qismi korxona omborxonasida, yana bir qismi
m ahsulot iste’mol etiladigan hududlarda saqlanishi;
2) ishlab chiqarilgan mahsulotning barchasi korxona om bor-
xonalarida saqlanishi;
3) korxona um um iy foydalaniladigan om borxonalarda joyni
ijaraga ohshi;
4) tovarlarni saqlash uchun uzoq m uddat foydalaniladigan om -
borxonalardan yoki tranzit om borxonalardan foydalanish mumkin.
Tovar-m oddiy boyliklar zaxirasini m a ’lum darajada ushlab turish. Iste’m olchini unga zarur b o ig a n tovarlar bilan uzluksiz
ta ’minlab turish uchun ishlab chiqaruvchi korxonasi omborida
yoki tovar iste’m ol etiladigan hudud omborxonalarida tovar-moddiy
boyliklar zaxirasi yaratiladi. Zaxiralar maxsus m e’yorlarda ko‘zda
tutilgan saviyada ushlab turiladi.
66
Tovami iste’mol joylarga transportda jo ‘natish va shartnom ada
kn'/da tutilgan talabiarga muvofiq ularni iste’molchilarga yetkazish
sotish jarayonining yakuniy bosqichi hisoblanadi.
„
= 
C - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

|
M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteliBog'liq LOGISTIKA. Umarova D.M3„
=
C,
+
Cm
+
K /T ,
bu yerda
3„
— variant b o ‘yicha keltirilgan xarajatlar;
Cs —
yillik
xizmat qilish xarajatlari;
Cm
— yillik transport xarajatlari.
К —
taq sim o t m arkazining qurilishiga sarflangan kapital
sarmoyalar;
T — variantning o ‘zini qoplash muddati.
Amalga oshirish uchun shunday taqsim ot tizimining varianti
qabul qilinadiki, qaysiki keltirilgan (yillik) xarajatlaming eng kam
miqdoriga erishishni ta ’minlashi kerak bo ‘ladi.
Nazorat uchun savollar
1. T aqsim ot lo g istik a sin in g a so siy m a q sa d i va v a z ifa la r i n im a la rd a n
ib o ra t?
2. Taqsimot logistikasi m akro-m ikro-darajalarida e ’tiborni nimalarga qaratish
lozim?
3. Taqsimot kanallarining qanday funksiyalari m avjud va ular nimalardan
iborat ?
4. Sotuv jarayonining tarmoqli logistika modeli jih atlari nimalarda namoyon
b o'ladi?
5. Taqsimot logistikasi prinsiplari va xususiyatlarini tushuntirib bering.
6. M oddiy oqim lar taqsim otining qu lay varian tin i tanlash bosqichlarini
tushuntirib bering.
7. Taqsim otni boshqarish tizim la ri va strategiyasin in g m oh iyaii h am da
aham iyatini tushuntirib bering.
8. Taqsimotning logistika kanallari nima va ularning vazifalarini izohlab bering.
9. Taqsimot logistikasining o'rganish obyekti nimadan iborat?
10. Korxona darajasida, y a ’ni m ikrodarajada logistika qanday masalalarni
q o ‘y a d i va h al qiladi?
|
| |