nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Xarakter va holat - O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y a b. N. Sirliyev a. A. Beknazarov

Qobiliyatlar bilim, ko‘nikma va malakalarda aks etmaydi, balki
ularni egallash dinamikasida namoyon bo‘ladi. Faoliyat uchun zarur
bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirish jarayonida yuzaga chiqa-
digan farqlar, qobiliyatlar mulohaza yuritish imkonini beradi.
Demak, shaxsning faoliyatini muvaffaqiyatli amalga oshirish
sharti hisoblangan bilim, ko‘nikma va malakalarni egallash dinamika-
sida yuzaga chiqadigan farqlarda namoyon bo‘ladigan individual-
psixologik xususiyati
qobiliyatlar
deyiladi. Ushbu xususiyatni aniq-
lash uchun ba’zi bir omillarni tahlil qilish maqsadga muvofiq:
a) shaxsning muayyan sifatlari yig‘indisi belgilangan vaqt oralig‘ida
egallagan faoliyati talablariga javob bersa, unda mazkur faoliyatga
nisbatan qobiliyati mavjuddir; b) inson shunday holatlarda faoliyat
talabiga javob bera olmasa, psixologik sifatlar, ya’ni qobiliyatlar
mavjud emasdir (juda zaifdir).
Pedagoka tarixini o’rganish manbalari

|
Pedagoka tarixini o’rganish manbalari
|
bet | 10/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mPedagoka tarixini o’rganish manbalari:
arxeologik yodgorliklar;
qo’lyozmalar;
xalq og’zaki ijodi;
adabiy yodgorliklar;
hujjatlar;
badiiy adabiyot;
memuarlar;
Sharq va G’arb mutafakkirlarining asarlari.
Pedagogika tarixini davrlashtirish muammosi. Pedagogika tarixini davrlashtirishga doir xilma-xil yondashuvlar mavjud. So’nggi yillarda O’zbekistonda pedagogika tarixini o’rganishga doir eng keng tarqalgan davrlashtirish o’zida quyidagi bosqichlarni aks ettiradi:
eng qadimgi davrlardan O’zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgunga qadar;
mustaqillikka erishilgandan to hozirgi kungacha O’zbekistonda pedagogik fikrlar rivoji;
jahon pedagogik fikrlari rivoji (eng qadimgi davrlardan hozirgi kungacha).
Biroq pedagogika tarixini insoniyat tarixi bilan bog’liqlikda o’rganish maqsadida quyidagi tarzda davrlashtish maqsadga muvofiq:
eng qadimgi davrlardan VII asrgacha ta’lim-tarbiya va pedagogik fikrlar;
VII asrdan XIV asrning birinchi yarmifacha O’rta Osiyoda tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar;
Sharq Uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi;
XIV asrning ikkinchi yarmi va XVI asrda Movaraunnahrda tarbiya va maktab;
XIV asrning ikkinchi yarmi va XVI asrda Movaraunnahrda pedagogik fikrlar rivoji;
XVII asrdan XIX asrning yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar rivoji;
XIX asrning 2-yarmi – XX asr boshida Turkiston o’lkasida tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar;
1917-1991 yillarda O’zbekistonda ta’lim tizimi va pedagogik fikrlar rivoji;
Mustaqil O’zbekiston ta’lim tizimi. Mustaqillik yillarida pedagogik fikrlar rivoji;
eng qadimgi davrlardan XIX asrning birinchi yarmida jahon pedagogika fanining rivojlanish tarixi;
XIX asrning 2-yarmi – XX asrda jahon pedagogika faning rivoji;
hozirgi davrda jahon mamlakatlari ta’lim tizimi va pedagogika fani rivoji.
|
| |
Eng qadimgi yozma manbalarda ta’lim-tarbiya masalalarining yoritilishi

|
Eng qadimgi yozma manbalarda ta’lim-tarbiya masalalarining yoritilishi
|
bet | 13/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw m1.2.3. Eng qadimgi yozma manbalarda ta’lim-tarbiya masalalarining yoritilishi
“Avesto”dagi ta’limiy-axloqiy g’oyalar. “Avesto” – zardushtiylik dinining muqaddas kitobi hisoblanib, dastlabki Sharq falsafiy qarashlarini o’zida aks ettiruvchi manbadir. Unda insonni kamolotga erishuvida mehnat, ezgulik, insoniylik, soflik, bag’rikenglik kabi sifatlarning ahamiyati chuqur ifodalangan.
Zardushtiylik dinining nomi ushbu din asoschisi Zardusht (turli tillarda Zaratushtra, Zoroastr) ismidan olingan. Uning tug’ilgan joyi noma’lum. Zardusht miloddan avvalgi 1-mingyillikning birinchi choragida yashagan.
Zero, zardushtiylikda axloqiylikning asosi, sahovatlilik belgisi - mehnat deb ko’rsatilsa, ishyoqmaslik barcha nuqsonlarni keltirib chiqaruvchi sabab ekanligiga urg’u beriladi.
Zardushtiylik yoyilayotgan davrda ibodatxona ham, maxsus ilohiy kitoblar ham bo’lmagan. Diniy marosimlar ochiq havoda, gulxan yonida ado etilgan. Keyinchalik kohinlar Zardusht va’zlarini yozib borganlar. Zardusht dini kohinlari bunday diniy matnlarni yod bilganlar va ibodat paytida o’qiganlar. Zardusht vafotidan bir necha asr o’tgach barcha diniy marosimlar, madhiya va duolar kitob holiga keltirildi. Bu zardushtiylar muqaddas kitobi «Avesto» edi. «Avesto» so’zi «qat’iy qonunlar» ma’nosini bildiradi.
Zardusht diniga ko’ra, atrofdagi dunyo ikki qismdan tashkil topgan: yaxshilik va yomonlik. Bular o’rtasida azaldan kurash ketadi. Masalan, nur bilan qorong’ulik, hayot bilan o’lim, ezgulik bilan yomonlik, qonun bilan qonunsizlik o’rtasida.
Zardushtiylar hayotining asosiy mazmuni xayrli ish, shirin so’z, olijanob o’y-fikrdan iborat bo’lgan. Insonning asosiy burchi adolatli turmush tarzi bo’lmog’i kerak. Yaxshilikning yomonlik ustidan g’alaba qilishini ko’zlab yashash kerak: yolg’on gapirmaslik, so’zning ustidan chiqmoq, faqat yaxshilik qilmoq.
Zardusht dini bo’yicha har bir inson hayot yo’lini o’zi belgilaydi; kimga yon bosmoqlik, kimni himoya qilishni o’zi hal qiladi.
Zardushtiylikda olov, er, suv va havo muqaddas sanaladi. Ularni yomon, yovuz narsalar bilan aralashtirmaslik lozim.
Zardo’shtiylik axloqining asosiy uchligi
-
Ezgu fikr
|
|
Ezgu so’z
|
|
Ezgu amal
|
|
| |
VII ASRDAN XIV ASRNING BIRINCHI YARMIGACHA O’RTA OSIYODA TARBIYA, MAKTAB VA PEDAGOGIK FIKRLAR

|
VII ASRDAN XIV ASRNING BIRINCHI YARMIGACHA O’RTA OSIYODA TARBIYA, MAKTAB VA PEDAGOGIK FIKRLAR
|
bet | 16/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mVII ASRDAN XIV ASRNING BIRINCHI YARMIGACHA O’RTA OSIYODA TARBIYA, MAKTAB VA PEDAGOGIK FIKRLAR
Islom dinining tarqalishi va uning ta’lim-tarbiyaga ta’siri. Ma’lumki, jahon madaniyati xazinasining tarkibiy qismlaridan biri hisoblangan arab tilidagi adabiyot faqatgina arablar emas, balki ko’pgina xalqlar namoyandalari tomonidan yaratilgan o’lmas yodgorlik bo’lib, u o’z taraqqiyotida uzoq va murakkab yo’lni bosib o’tdi. Abbosiy xalifalar /750-1258/ davrida, ayniqsa dastlabki, uch asrda fan va adabiyot, shuningdek, tarixnavislik ham ravnaq topdi. Xalifalikning poytaxti Bag’dod shahri adabiyot va ilmiy tafakkurning markazlaridan biriga aylanib, arab tili esa ilm va fan ahllari uchun asosiy vosita rolini o’ynadi.
Chunonchi, G.N.Sharbatov ta’kidlaganidek, “arablar hamda madaniyat va ilmu fanda arab tilini xalqaro til tariqasida qo’llagan O’rta Osiyo, Eron, Kavkaz va Sharqning boshqa xalqlari tomonidan yaratilgan ko’pdan-ko’p badiiy, tarixiy, jug’rofiy, ilmiy va diniy asarlar ham mana shu davrning
mahsulidir”.
Musulmon maktablari va unda ta’lim-tarbiya mazmuni. VII asrdan XIV asrning birinchi yarmigacha O’rta Osiyoda bir nechta turdagi ta’lim muassasalari (maktab, madrasa, qorixona, daloilxona) mavjud edi.
Maktablar boshlang’ich ta’lim muassasasi hisoblanib, unda bolalarga yozish va o’qish o’rgatilgan, din haqida dastlabki ma’lumotlar berilgan. Madrasalar yuqori turuvchi o’quv muassasasi hisoblangan, qorixona va daloilxona («Daloil al‑xayrot») quyi diniy xizmatchilarni tayyorlagan.
Maktablardagi ta’lim tizimi bir qancha bosqichli va puxta tashkil etilgani bois savod o’rganish ko’p vaqtni olar edi. Chunonchi, faqatgina alifboni o’rganishga 3-4 oydan bir yilgacha, ba’zida undan ham ko’p vaqt sarflanar edi. O’quvchilar dastlabki o’qish ko’nikmalarini egallaganlaridan so’ng «Haftiyak»ni (fors. “Qur’onning ettidan bir qismi”) o’qishni boshlaganlar
Maktabni tamomlagan o’quvchilar ta’limni davom ettirish uchun madrasalarga kirganlar.
Madrasa odatda ikki bo’limdan, ya’ni: quyi (ibādat al-’islām) va yuqori (mas’ola) bo’limlardan iborat bo’lgan. Lekin barcha madrasalarda ham bo’limlar shunday nomlanmaganini qayd etish lozim. Masalan, Buxoro madrasalarida quyi bo’lim «mushkulāt» deb yuritilgan.
|
| |
«Odobnoma» fanidan integratsiyalashgan

Gul ekish (tuvakka). Xona o ‘simligini ekishni o ‘rgatish.
Dars yakunida o ‘tilganlarini takrorlash uchun
boshqotirma yechish
1
1. Chips tayyorlanadigan sabzavot.
2. Yer ostida oltin qoziq, u hammaga bo‘lar oziq.
3. Pak-pakana b o ‘yi bor, yetti qavat to ‘ni bor.
4. Meva turi.
5. Nordon meva.
6. Gul turi.
7. Tabiatni himoya qiluvchi nodavlat jamg‘arma nomi.
Darsga yakun yasash, faol o ‘quvchilami baholash. Bolalarga
o ‘simliklarni parvarish qilishni har on yodda tutish, ko‘kalamzor-
lashtirish ishlarida kattalarga yordamlashish zarurligi uqtiriladi.
NAMUNAVIY TADBIR VA DARS ISHLANMALARI

9. O'yin-musobaqa.
Sinf ikki guruhga b o ‘linadi: qizlar va o ’g'il
bolalar. Doskaga rasmlar osiladi. Har bir rasm uchun topishm oq-
lar osiladi. Bolalar navbat bilan jumboqni topadilar. So'zlarni to-
pib, «О» harfi joyini aytadilar.
Yomg‘irdan nima saqlaydi? (Soyabon.)
Oziq-ovqat mahsulotlarini nima bilan kesadilar? (Pichoq.)
Ovqatga ishlatiladigan sabzavot turi. (Kartoshka.)
Ikki yogd to g f o'rtasi saryogd (Yong'oq.)
O ’zi bitta, bolasi mingta. (Oy va yulduz.)
10. Natijalarni yakunlash.
0 ‘quvchilarning О tovushi va har-
figa oid bilimlarini savollar yordamida tekshirish.
11. Baholar q o ‘yish va muhokama qilish.
12. Uy vazifasi.
Uyda darslikni o‘qish va tahlil qilish. «О» harfi
bilan boshlanadigan soLz topish.
IQTISODIYOTNING EKOLOGIYA BILAN

Biroq Yerning tabiiy resurslaridan noto‘g‘ri foydalanish bio-
sferaning kattagina qismi o ‘zgarishiga olib keladi. K o‘pchilik
daryolarda baliqlarning ko ‘payish rejasini buzgan to ‘g ‘onlar,
daryolarga yaqin hududlarda yer osti suvlari sathini keskin ko‘-
targan va bu bilan turar joy binolari, ishlab chiqarish inshootlari
ch o ‘kib, buzilishiga sabab bo‘lgan suv omborlari qurildi.
K o‘pgina rivojlangan m am lakatlarning maktab ekologiyasi
ta ’limida «Yer — fazoviy кеша» konseptual modeli aks ettirilgan.
Butunjahon tabiatni qo'riqlash strategiyasi m ateriallarida Yer
bizda yagona ekanligi ta ’kidlanadi. Bu ajoyib kem ada insonlar-
ning uzoq vaqt yashashlari uchun hamma narsa mavjud. Kichik
yoshdagi o ’quvchilarni shunday xulosaga olib kelish kerakki, ular
insonning salomatligi tevarak-atrofdagi muhitning holatiga bog‘-
liqligini, shu bois insonning hayot muhitini himoya qilish va dam
olish, kelgusi avlodlar uchun tabiiy boyliklarni qoldirish haqida
g‘amxo‘rlik qilish muhim ekanligini bilib olishsin.
Ekologik va iqtisodiy ta ’limning eng muhim prinsiplaridan
biri ularning uzluksizligidadir. Uzluksiz deganda, insonnnig bu-
tun hayoti davomida unga ekologik mas’uliyat ruhida ta iim be-
rish va shu ruhda kamol toptirishning o ‘zaro bog‘langan jarayoni
tushuniladi. Bu jarayonda kichik maktab yoshi alohida rol o ‘y-
naydi. Kichik yoshdagi o ‘quvchilarning axloqiy jihatlari qaror
topishi va rivojlanishida 6—10 yoshli bolaning ruhiy rivojlanishi
xususiyatlari, o ‘z xatti-harakati va ishlari uchun javob berish qo-
biliyati sifatida mas’uliyat hissi paydo bo‘ladi.
Tabiatga ekologik jihatdan savodli m unosabat hissining ri
vojlanishida iqtisodiy tarbiyaning roli juda katta. Uning ijtimoiy
turmush tarzining turli tomonlariga ijodiy ta ’siriga doir kutilma-
gan misollar keltirish mumkin. Singapur shahrida tozalikni buz-
gani uchun jarima joriy qilinib (bugungi kunda u 2000 dollar),
sayyoramizning eng toza shaharlaridan biriga aylandi. Malayziyada
y o id a ketaturib, kimki ovqat esa, jarimaga tortiladi, chunki bi-
rinchidan, bu ovqatni hazm qilish va binobarin, salomatlik uchun
zararli, ikkinchidan, buterbrod, muzqaymoq, gamburger tano-
vul qilgan kishi ulardan bo ‘shagan idishni qayoqqa tashlash mu-
ammosiga duch keladi. Shuning uchun faqat qahvaxona va osh-
xonalarda tanovul qilish mumkin. AQSHda yaqindan boshlab ja-
moat joylarida sigaret chekkani uchun jarim a solinadigan b o ld i.
Hozirgi kunda O'zbekistonda ham boshqa mamlakatlar kabi eko-
logiyani saqlash tadbirlari ko‘rilgan, uni buzuvchilar jarima toiashadi.
Grafik axborotni tahlil qilish

|
Grafik axborotni tahlil qilish
|
bet | 160/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024Grafik axborotni tahlil qilish
Radiologiya tasvirni tahlil qilish uchun AIdan foydalangan birinchi tibbiy sohalardan biri edi. Radiologlar tasvirlarni avtomatik ravishda qayta ishlashga, normalni filtrlashga va faqat dastur tomonidan patologik deb belgilangan tasvirlar uchun xulosa chiqarishga muvaffaq bo‘lishdi. Keyinchalik, yangi ma’lumotlarning to‘planishi tufayli, AI tizimlari tasvirlarni 0 dan 100% gacha bo‘lgan ehtimollik bilan ma’lum bir holatni aniqlab, turli patologiyalarga ajratishni o‘rgandi. Bugungi kunda retrospektiv tahlildan prognostik modelga o‘tish mavjud - algoritmlar insult kabi patologiyalarni rivojlanish xavfini yoki bosh va bo‘yin o‘smalarida metastazlarning tarqalishini ularning haqiqiy paydo bo‘lishidan oldin aniqlashni o‘rganmoqda. Uzoq muddatda bu kasallikning dastlabki bosqichida yordam ko‘rsatishga yordam beradi va sog’liq uchun mumkin bo‘lgan xavflarni kamaytiradi.
AIni qo‘llash sohalaridan biri oftalmologiya bo‘lib, bu yerda ko‘zning tubida patologik o‘zgarishlarni qidirish uchun mashinali o‘qitish algoritmlari qo‘llaniladi: diabetik retinopatiya, yoshga bog’liq makula degeneratsiyasi, yangi hosil bo‘lgan tomirlar. Ko‘zning oldingi segmenti tasvirlarida konjenital katarakt, keratokonus va shox pardaning ektaziyasi aniqlanadi. Bu oftalmologga patologiyani aniqlash uchun kamroq vaqt sarflash va potentsial ravishda skrining tadqiqotlarida shunga o‘xshash echimlardan foydalanish imkonini beradi.
Sun’iy intellekt laboratoriya diagnostikasi, mikroskopiya, mikrobiologiya va patomorfologiyada faol qo‘llaniladi. Foto va videoyozuvlar yordamida siz tadqiqot jarayonida bevosita to‘qimalarni aniqlash, alohida hujayralarni segmentlash, patologik o‘choqlarni aniqlash va o‘lchash uchun tasvir tahlili va mashinali o‘qitish algoritmlaridan foydalanishingiz mumkin. Ana shunday natijalar tibbiyotning onkologiya, gepatologiya, kardiologiya kabi sohalarida keng qo‘llanilib, tashxis va davolash sifatini oshirishga xizmat qilmoqda.
Qurilmalardan olingan tibbiy ma’lumotlarni tahlil qilish
Qurilmalardan tibbiy ma’lumotlarni tahlil qilishning eng mashhur yo‘nalishlaridan biri bu elektrokardiogrammani masofadan yozib olish va talqin qilishdir. Jarayon quyidagicha tuzilgan: bemor mobil kardiografdan foydalanadi, qurilma ma’lumotlarni smartfonga uzatadi, u yerdan shifrni ochish uchun bulutli xotiraga yuboriladi, shundan so‘ng xulosa va tavsiyalar foydalanuvchining mobil telefoni yoki elektron pochtasiga yuboriladi.
|
| |
Tabiiy tilni qayta ishlash

|
Tabiiy tilni qayta ishlash
|
bet | 161/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024Tabiiy tilni qayta ishlash
Tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) - bu kompyuter fanlari, AI va tilshunoslik chorrahasida joylashgan ilmiy soha bo‘lib, tabiiy tillardagi matn va nutqni kompyuter tahlili va sintezi muammolarini o‘rganadi.
Tibbiyotda NLP bir nechta sohalarda qo‘llaniladi. Ulardan biri tibbiy matnlarni semantik tahlil qilish va ma’lumot olish, tizim shifokorning eslatmalarini tahlil qilish va ularni belgilangan parametrlar bo‘yicha tasniflashdir. Bu mashinaga turli mutaxassislardan bir xil tashxisning turli formulalarini to‘g’ri filtrlash imkonini beradi. Yana bir yo‘nalish axborotni ajratib olish, ya’ni katta hajmdagi matnli ma’lumotlarni qayta ishlash bilan bog’liq. Xususan, klinik tadqiqotlar natijalarini tahlil qilishda algoritm matndagi atamalar va mavzularni ajratib ko‘rsatadi, shuningdek, qisqacha hisobot yaratadi.
Tabiiy tilni tahlil qilish sohasidagi tadqiqotlarning etarlicha o‘rganilmagan yo‘nalishi tibbiy ma’lumotlar va ijtimoiy tarmoqlardagi ma’lumotlarni yig’ish va tahlil qilishni o‘z ichiga oladi. Shunday qilib, agar tizzani almashtirish operatsiyasidan so‘ng bemor marafonda yugurishga qaror qilsa, tizim ijtimoiy tarmoqdagi foydalanuvchi profilini tahlil qiladi, bo‘g’imning yuklanishi va eskirishini qayd qiladi va bemorga kuzatuvdan o‘tish zarurligi to‘g’risida xabar yuboradi. - shifokor tomonidan belgilangan muddatdan oldin ko‘rikdan o‘tish.
Nutq tahlili
Nutqni tahlil qilish nutq terapiyasida nutq buzilishlarini aniqlash va tashxislash uchun ishlatiladi. Bu kelajakda davolanish paytida va undan keyin (dinamikani sub’ektiv baholashdan farqli o‘laroq) bemorning nutq funktsiyalarining yaxshilanishini miqdoriy baholashni amalga oshirish mumkin bo‘ladi.
Ovozli yordamchilar klinik amaliyotda qo‘llaniladi. Ular shifokorning nutqini matnga tarjima qilish imkonini beradi, masalan, tibbiy hujjatlarni yuritishda yoki kompyuterda oddiy harakatlarni bajarishda.
Hozirgi vaqtda ovozni aniqlash texnologiyalari soni unchalik katta emas, bu sohadagi rivojlanishning eng qiziqarli vektori ovozli yordamchilarning turli tillar, aksanlar, tibbiy ixtisosliklar bilan, tashqi shovqin va boshqa xalaqit beruvchi omillar bilan ishlashni takomillashtirish bo‘lib tuyuladi.
|
| |
-sinf uchun «Tabiatshunoslik» fanidan «Ekologiya» mavzusida

1. Nima hosil beradi?
2. Noyob hayvon turi.
3. Tunni nima yoritadi?
4. Isinish manbayi.
5. Nima bilan nafas olamiz?
6. Bulbul nimaga oshiq?
7. Dunyoda eng oliy zot kim?
8. lkki urkachli sahro zahmatkashi.
Jonli tabiat bilan jonsiz tabiatning o ‘zaro bog‘liqligi
(o ‘quv-
chilar doskada bajaradilar).
— Kitobingizdagi 68-rasmda tasvirlangan manzaralami diqqat bilan
ko‘rib chiqing. Jonli va jonsiz tabiat o ‘rtasidagi qanday bog‘lanishni
tushundingiz? Nima uchun kungaboqar quyosh harakatiga mos
ravishda o‘z holatini o'zgartirishini o ‘ylab ko‘ring. So‘zlab bering.
— 69-rasmda tasvirlangan manzarani diqqat bilan ko‘zdan
kechiring. Nimalarni ko'ryapsiz?
— T o ‘g‘ri, hayvonlar o ‘zaro qanday bog‘langan?
Ekologik halokat.
—
Olimlar tabiatni kuzatib, okeanlar, dengizlar, ko‘llar va suv
havzalarining eng yuza qatlamida xilma-xil hayot qaynashini aniq-
lashgan. Bu yerda hamma narsa bor. Bakteriyalar, baliqlar, lichinka-
lar va boshqalar. Ulaming hammasiga joy yetarli. Hayotimizga nima
xavf soladi? Neft! Neft hozirgi zamon sanoatining muhim xom-
ashyosi. Neft suvdan yengil bo'lishini bilasiz. Shuning uchun neft
dengizga tushganda, suv yuziga yupqa parda shaklida yoyiladi. Ma-
salan, kemalar halokati tufayli dengizga to'kilgan neft xavf tug‘diradi.
Bunda hech qanday bakteriya ham yordam bermaydi. Suvda suzib
yuruvchi qushlar ko‘plab nobud bo‘ladi. Chunki neft qushlar pati-
dagi moyni eritib yuboradi va bevosita ular terisiga salbiy ta’sir qiladi.
Darsning yakuni.
Tibbiyotdaaxborot texnologiyalari

Tibbiyotdaaxborot texnologiyalari
Download
313,05 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
13.05.2024
Hajmi
313,05 Kb.
#228118
Download
313,05 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tibbiyotdaaxborot texnologiyalari
Download
313,05 Kb.
Matnni ko'rish
http://www.sity.edu/ - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

131
an‟anaviy mahsulotlar bilan savdo qiluvchilar ham kira boshladilar.
Ko„plab kitob magazinlari, kompakt-disk va videokasseta magazinlari
paydo bo„ldi. Hozirda har qanday tovarni tarmoq orqali sotib olish
mumkin.
Elektron tijorat (e-commerce) – bu elektron yo„l bilan tijorat
jarayonlarini tezlashtirishdir. Bu holda axborot, har bir bosqichda
qog„ozli nusxasini yaratishni chetlab o„tgan holda, axborot qabul
qiluvchiga yuboriladi.
«Elektron tijorat» termini o„zida ko„plab turli texnologiyalarni
birlashtiradi, shu jumaladan –
EDI (Electronic Data Interchange –
ma’luotlar bilan elektron almashish),
elektron pochta, Internet, Intranet
(korxona doirasida axborot almashish),
Ekstranet (tashqi olam bilan
axborot almashish). Shunday qilib, elektron tijoratni Internet orqali
tijorat yuritish deb tavsiflash mumkin.
Elektron tijorat tizimlarini ikki sinfga bo„lish mumkin: chakana
savdoni tashkillashtirish uchun tizimlar va ishbilarmon hamkorlar bilan
aloqalar uchun tizimlar.
Elektron tijorat tushunchasi nafaqat Internetga yo„naltirilgan
tizimlar, shu bilan birga boshqa kommunikatsion muhitlardan
foydalanuvchi «elektron magazinlar» –
BBS, VAN va boshqalar uchun
ham o„rinlidir. Shu bilan birga, WWWdagi axborotlarni qo„llovchi, ammo
ma‟lumotlar almashish uchun faks, telefon va boshqa vositalardan
foydalanuvchi sotish jarayonlari qisman elektron tijorat tizimiga
kiritilishi mumkin.
WWW elektron tijoratning asosi bo„lishiga qaramay, bir qator
tizimlarda boshqa kommunikatsion imkoniyatlardan foydalaniladi.
Masalan, mahsulot parametrlarini aniqlash yoki buyurtmani hisobga
olish uchun ma‟lumotllar sotuvchiga elektron pochta orqali jo„natilishi
mumkin.
Qanday axborotni elektron ko„rinishda uzatish mumkin?
Kompyuterda yaratish mumkin bo„lgan har qanday axborotni. Masalan,
matnli fayllar, elektron jadvallar, berilganlar bazasi, rasmlar, axborot
so„rovlari, prays-varaqalar, multimedia ma‟lumotlari va boshqalar.
Elektron tijoratning ustunliklari

134
xaridlarini to„lash va to„lovlarni qabul qilish imkoniyatiga ega bo„ldilar.
Elektron-raqamli
imzodan
foydalanishga
asoslangan
samarali
himoyalash mexanizmi tizimning yuqori darajada himoyalanishini va
katta to„lovlarni amalga oshirishni ta‟minladi. Amalga oshirilgan
to„lovning mijoz tomonidan bekor qilinishi bankning tijorat-tavakkali
hisoblanadi. Yaqin kunlargacha elektron tijorat ommaviy bo„lgan
«Monopoliya» o„yinini eslatar edi – stol atrofida o„yinchilar soni ko„p
bo„lib, ularning o„yinda qolishini hech kim kafolatlamaydi.
Internet-tijoratning «o„yin maydoni» sezilarli darajada o„zgardi.
Zona Research tomonidan 500 dan ortiq xodimi bo„lgan 100 dan ortiq
kompaniyalarda o„tkazilgan so„rovlar shuni ko„rsatdiki, ularning 80%i
marketing uchun Internetdan foydalanadilar, 10%i esa hozirda elektron
tijorat
bilan
shug„ullanmoqdalar.
Kuzatishlarga
ko„ra,
bu
kompaniyalarning deyarli 45%i yaqin 2–3 yil ichida Internet orqali savdo
dasturini tadbiq qilishni rejalashtirmoqdalar.
Ayrim kompaniyalar, masalan,
Dell Computer, elektron tijorat
sohasida sezilarli darajada yutuqlarga erishganliklarini e‟tirof
etmoqdalar.
Dell Web serverdan nafaqat savdoni tashkillashtirish, balki
texnik jihatdan qo„llab-quvvatlashga bo„lgan sarflarni kamaytirish uchun
ham foydalanmoqda. Elektron tijorat bilan samarali shug„ullanayotgan
kompaniyalardan
Federal Express va
Cisco Systemsni ham aytish
mumkin. «Monopoliya» o„yini kabi, elektron tijoratning ham o„z
qoidalari mavjud.
Internet-magazin - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

136
Internet to„lov tizimining maqsad bozori bo„lgan mikroto„lovlar
uchun tizimning moslanmaganligiga olib keluvchi mijozning
to„lov qobiliyatini va kartochka muallifligini tekshirish zarurati;
anonimlikning mavjud emasligi va buning natijasida savdo
tarkiblari tomonidan majburiy (bog„langan) xizmat;
kredit kartochkalarini qabul qiluvchi magazinlar sonining
chegaralanganligi;
xaridorlar uchun kredit hisobini ochish zarurati va «kartochka
ma‟lumotlarini tarmoq bo„yicha uzatish» kompleksi.
Hozirgi kunda ayrim loyihalar tugallanmagan bo„lsa ham, elektron
tijorat bilan shug„ullanuvchi ko„plab kompaniyalar SET protokoli, yangi
ilovalar va boshqalarni qo„llagan holda xizmatlarni taklif qilmoqdalar.
Ko„pgina korxonalar to„lovlarni amalga oshirishda maksimal
konfidensiallik va xavfsizlikni ta‟minlash maqsadida SET va boshqa
texnologiyalarni integrallashtirmoqda ya‟ni, birlashtirmoqda. Hozirda
Internetning deyarli barcha katta to„lov tizimlarida SET protokolini
qo„llagan holda xizmatlar taklif qilinmoqda. Xavfsiz Internet-to„lovlar
bozorida ishlayotgan, taniqli bo„lgan
SyberCash kompaniyasi o„zining
barcha mijozlariga SET protokoli bo„yicha (uning ustunliklarini targ„ib
qilgan va isbotlagan holda) ishlashni taklif qilmoqda. Endi hech
narsadan cho„chimagan holda elektron tijoratda ishtirok etish mumkin.
SETdan foydalanishdagi bir qator ustunliklarni ko„rsatib o„taylik:
sotuvchilar – mualliflanmagan to„lov kartochkalari yordamida
harid qilish va hariddan voz kechishdan himoyalangan;
banklar – mualliflanmagan xaridlardan himoyalangan;
mijozlar – mavjud bo„lmagan sotuvchilardan sotib olish va kredit
raqamlarini tutib olishdan zarar ko„rmaydilar.
SET raqamli imzolardan foydalangan holda mualliflashtirishni
amalga oshirish imkonini beradi va shu bilan birga oraliq bo„g„inlardan
aylanib o„tgan holda emitet bo„yicha tekshirish uchun karta raqamini
uzatish mexanizmini ta‟minlagan holda xaridorni himoyalaydi.
Accessda forma - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

57
menyusining
Параметры страницы (Page Setup),
Предварительный
просмотр (Print Priview) va
Печать (Print) buyruqlari yordamida
bajariladi.
Параметры страницы muloqot oynasining
Поля (Margins)
qo„yilmasida
Печать только данные (Print Data Only) bayroqchasi
o„rnatilsa, ekrandagi ma‟lumotlarni tayyor qog„oz
blankka chop qilish
imkonini beradi.
Formani bir necha usul bilan yaratish mumkin, ammo ko„pgina
hollarda berilganlar bazasi oynasining
Формы (Forms) qo„yilmasida
Создать (New) tugmasini bosishdan boshlanadi. Bu tugma bosilganda,
Новая форма (New Form) muloqot oynasi ochiladi.
Новая форма muloqot oynasi ro„yxatidan yangi forma yaratishning
turli usullarini tanlash mumkin. Bular quyidagilar:
Конструктор (Design View) qiymati
mustaqil forma yaratishni
ta'minlaydi.
Мастер форм (FormWizard) qiymati tanlanganda,
Access sizning
ko„rsatmalaringiz asosida forma yaratadi. Bu holda, formaga
qo„shiladigan aniq maydonni tanlash mumkin (bir yoki bir necha jadval
yoki so„rovga tegishli bo„lgan).
Автоформа (AutoForm) ning uch qiymati tezda aniq forma turini
ochadi va yaratadi (ustunli, lentali yoki jadvalli). Bundan tashqari,
Автоформа orqali yaratilgan forma har doim
bir jadval yoki so„rovning
barcha maydonlari uchun boshqaruv elementini o„z ichiga oladi.
Диаграмма (Chart Wizard) qiymati
tanlanganda Access
ma‟lumotlarni jadval yoki so„rovdan oladi va ular asosida
Microsoft
Graph yordamida diagramma yaratadi.
Сводная таблица (PivotTable Wizard) qiymadi taqqoslangan
jadval yaratadi.
Ma’lumot turi - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

|
Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun oBog'liq ATTMa’lumot turi
Qo‘llanilishi
Matnli
(Text)
Ixtiyoriy belgi oladi – harf va raqamlar. Saqlanadigan
belgilar soni (0-255) Размер поля xossasi qiymatiga
bog„liq.
MEMO maydoni
(Memo)
Matn maydoniga o„xshaydi, ammo 64.000 tagacha
belgini o„z ichiga olishi mumkin.
Sonli
(Number)
Matematik ifodalarda qo„llanilishi mumkin bo„lgan
sonli qiymatlarni oladi. Bu maydonlar hisoblashlarda
yoki so„rovlarda q'ollaniladi. Saqlanuvchi son
o„lchami va turi Размер поля (Field Size) maydoni
xossasi orqali aniqlanadi.
Kun / Vaqt
(Data / Time)
100 dan 9999 yillargacha mumkin bo„lgan kalendar
kunlari va 12 yoki 24 sonli formatdagi kun vaqti
uchun qo„llaniladi.
Pul
(Currency)
Moliyaviy hisoblashlarda qo„llaniluvchi pul
yig„indilarini yanada aniqroq ifodalash uchun
q'ollaniladi.
Hisoblagich
(AutoNumber)
Yangi yozuv qo„shilganda qiymati avtomatik
o„suvchi maydon. Access yozuvlarni o„chirishda
bo„shagan tartiblardan takroran foydalanmaydi.
Bundan tashqari maydon qiymatini o„zgartirib
bo„lmaydi.
Logik
(Yes / No)
"Да/Нет", "Истина/Ложь" va h.k. tanlashga mos
yagona qiymatni saqlash uchun qo„llaniladi.
Qiymatni bayroqcha ko„rinishida ham ifodalash
mumkin.
OLE obyekti
(OLE object)
Вставка / Объект (Insert / Object) buyrug„i
yordamida qo„yilishi mumkin bo„lgan OLE obyektini
(Excel baraqi, Word hujjati, rasm, ovoz, animatsiya
yoki videoklip) saqlaydi.
Gipermuloqot
(Hyperlink)
Gipermuloqotni saqlaydi - boshqa berilganlar bazasi,
Ofis hujjati, WWW sahifasi joyi. Gipermuloqot
Вставка / Гиперссылка buyrug„i yordamida
maydonga qo„yiladi.
Qo‘yish masteri
(Lookup Wizard)
Maydonga boshqa jadvaldan olingan yoki avvaldan
kiritilgan maydonda mumkin bo„lgan ochiluvchi
ro„yxat qo„yadi.
|
| |
Formalar - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

51
(
boshqaruv elementlari deb nomlanuvchi).
Har bir boshqaruv elementi
axborotni chiqarish bilan birga uning jihozlanishini va hisobotda
joylashishini ko„rsatish uchun xizmat qiladi.
So‘rovlar. So„rovlar berilganlar bazasining
eng asosiy obyekti
hisoblanadi. Uning yordamida berilganlar bazasidan ma‟lum bir
axborotni tanlash va hisobotda foydalanish,
ekranda forma yoki jadval
ko„rinishida ko„rish uchun tartiblash mumkin. So„rovlar
so‘rovlar
konstruktori rejimida yaratiladi va berilganlar bazasi ma‟lumotlari
haqida savollar hisoblanadi. Javoblar jadval rejimida tasvirlanadi.
Har bir so„rov bir yoki bir hecha chegaralardan tashkil topadi va shu
asosda shablon yaratiladi. Masalan,
Narxi maydonida <30 chegara
ko„rsatilsa, so„rovga faqat
Narxi maydonida qiymatlari 30 dan kichik
bo„lganlari kiritiladi.
Har bir yozuvdagi ma‟lumotlar so„rov chegarasi bilan taqqoslanadi.
Agar yozuvdagi axborot chegarani qanoatlantirsa (masalan, narx qiymati
30 dan kichik bo„lsa), yozuv so„rov jadvaliga qo„shiladi.
Har qanday
so„rov birgalikda yoki alternativ foydalaniladigan bir necha chegarani
o„z ichiga olishi mumkin.
30>
Berilganlar bazasi obyektlari - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

50
bo„lishi mumkin.
Berilganlar bazasi obyektlari bilan ishlash
ikki xil rejimda yoki
fazada amalga oshiriladi:
rejalashtirish (konstruksiya) fazasi va
ishchi
faza. Berilganlar bazasi axborot bilan ishlashdan avval, uni rejalashtirish
zarur.
Microsoft Word bo„sh fayli yoki
Microsoft Excel bo„sh varag„ini
ochishdan farqli o„laroq,
Microsoft Access barcha
obyektlari
rejalashtirilishi kerak (shu jumladan,
axborotlarni saqlash uchun
jadvallar ham). Ko„pgina hollarda bunday ish maxsus konstruktor
rejimida amalga oshiriladi.
Ikkala
holatda ham obyekt rejasi, ma‟lumotlar bilan ishlashda bu
obyektni qo„llaganda, uning ko„rinishini ifodalaydi. Masalan,
jadvalni
rejalashtirishda unga kiritish mumkin bo„lgan ma‟lumot turlari beriladi.
Rejalash fazasidan so„ng, ishchi faza boshlanadi, ya‟ni axborotlarni
kiritish va tahrirlash uchun berilganlar bazasining turli obyektlaridan
foydalaniladi. Ishchi faza
konstruktor rejimi kiritish, tahrirlash va
axborotlarga ishlov berish uchun jadval
yoki forma rejimi bilan
almashadi.
Avvaliga bu juda murakkab ko„rinsa ham, Accessning foydali
tomonlaridan biri, turli tur obyektlar bilan ishlashda, hamda obyektlarni
rejalashdan foydalanishga o„tilganda menyu ko„rinishi
va anjomlar
paneli masalaga mos ravishda o„zgaradi. Turli oynalar faollashtirilganda,
joriy oyna bilan ishlash uchun mo„ljallangan vositalargagina kirish
mumkin bo„ladi.
Jadvallar. Jadval tarkibi konstruktor rejimida aniqlanadi. Kiritish va
tahrirlash odatda jadval rejimida amalga oshiriladi.
Konstruktor - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

59
bajariladigan amalni berish imkonini beradi.
Bu oynada birinchi qo„yilma tanlansa,
yaratilgan forma forma
rejimida ochiladi. Bu holda formani ko„rish va ma‟lumotlarga
o„zgartirishlar kiritish mumkin bo„ladi. Ikkinchi qo„yilma tanlanganda,
forma unung maketini o„zgartirish uchun
Кonstruktor rejimida ochiladi.
Barcha masalalar yechilgandan so„ng,
Готово (Finish) tugmasi bosiladi
va
Access forma yaratishni tugallaydi.
MS Access – berilganlar bazasini boshqarish tizimi

49
MS Accessda bunday obyektlar bilan ishlash
berilganlar bazasining
oynasida amalga oshiriladi. Berilganlar bazsini yaratish quyidagi
bosqichlardan iborat:
ma‟lumotlarni saqlash uchun jadval loyihalash
va yaratish;
ma‟lumotlar kiritish;
axborotni ko„rish, tahrirlash va chiqarish uchun mo„ljallangan
ombor boshqa elementlarini ishlab chiqish.
Microsoft Accessda berilganlar maxsus obyektlar –
jadvallarda
saqlanadi. Masalan, bir jadval talabalar haqida ma‟lumotlarni, ikkinchisi
ular qatnashadigan o„quv kurslari haqida ma‟lumotlarni
saqlashi
mumkin.
Bu alohida jadvallarni birlashtirish zarur. Barcha jadvallar va ular
o„rtasidagi o„zaro bog„lanish berilganlar bazasining asosini tashkil etadi.
Jadvalda
har bir ustun maydonni, ya‟ni axborot toifasini,
har bir
satr –
yozuv, ya‟ni jadvalning bir elementini ifodalaydi. Har bir maydon
faqat bir turga tegishli ma‟lumotlarni oz' ichiga olishi mumkin - matn,
son, vaqt va h.k. Har bir yozuv faqat bir element haqida axborot saqlaydi
(masalan, talaba haqida ma‟lumot yoki o„quv kursi).
Microsoft
Access
turli
xildagi ma‟lumotlarga
beriladigan
maydonlarga ega. Turli ko„rinishga ega bo„lgan matnlarni, sonlarni, kun,
vaqt va pul birliklarini kiritish mumkin. Bulardan tashqari
Windows
dasturiga qo„yish mumkin bo„lgan
ixtiyoriy obyektni yozish
(animatsiya, ovoz, rasm, videoklip va h.k.) imkonini beruvchi maxsus
tur (
Obyekt OLE) maydonga ham ega.
Microsoft Accessda berilganlar bazasining har bir jadvali qat'iy
tarkibga ega, undagi barcha axborot o„z joyiga joylashgan bo„lishi kerak.
Agar yozuvda qandaydir maydon bo„sh bo„lsa,
Access bu joyda,
hech qanday axborot bo„lmasa ham, bo„shliq belgisini ( _ ) tasvirlaydi.
Aniq bir berilganlar bazaiga tegishli bo„lgan
barcha obyektlarni
Access katta bir faylda saqlaydi.
Access dasturi bilan ishlaganda aynan
shu fayl bilan ishlanadi. Bir berilganlar bazasi bilan bog„langan
obyektlar: axborotlar
saqlanuvchi jadvallar, ma‟lumotlarni ifodalash
uchun forma va hisobotlar, turli ma‟lumotlarni so„rash uchun so„rovlar,
ombor bilan ishlashni avtomatlashtirish
uchun modul yoki makroslar
bo„lishi mumkin. Omborda barcha obyektlar o„z turiga qarab tartiblanadi
va berilganlar bazasi oynasining mos qo„yilmalarida tasvirlanadi.
O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar

|
O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar
|
bet | 159/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar:
Python kutubxonalari yordamida audio analitik dasturlarni yaratishda qanday asosiy amaliy jihatlar mavjud?
Ovozni aniqlash uchun sun’iy intellektdan qanday misollar keltira olasiz?
Audio analitik dasturlarni yaratishda qanday qiyinchiliklar bo‘lishi mumkin va ularni qanday engish mumkin?
Sun’iy intellekt yordamida audio tahlil dasturini ishlab chiqishda qanday asosiy qadamlar mavjud?
Audio ma’lumotlarni qayta ishlash uchun qanday mashinali o‘qitish usullari keng qo‘llaniladi?
Sun’iy intellektdan foydalangan holda audio-analitik dasturlarning potentsial qo‘llanilishi qanday?
XIII.BOB.TIBBIYOTDA PYTHON: TIBBIY MA’LUMOTLARNI TASHXISLASH VA TAHLIL QILISH UCHUN SUN’IY INTELLEKTNI QO‘LLASH 13.1.Tibbiy ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilishda Python va sun’iy intellektning o‘rni
Kalit so‘zlar: MRI, KT, AI, OpenCV, PyDICOM, Pillow, individual, tendentsiya, URC, robot, Tibbiyot, prognostic.
Sun’iy intellekt (AI) va mashinali o‘qitish tibbiyotda muvaffaqiyatli qo‘llaniladi va ko‘plab muammolarni hal qiladi, asta-sekin yordamchi vositadan tibbiy xodimlar uchun yaxshi yordamchiga aylanadi. AI ishi tibbiy ma’lumotlarni tahlil qilish va ularni belgilangan algoritmlar bo‘yicha qayta ishlashga asoslangan. Hozirgi vaqtda nafaqat ob’ektiv tekshiruv ma’lumotlari va bemorning kasallik tarixi, balki tibbiy asbob-uskunalar bo‘yicha testlar va tekshiruvlar natijalari ham tahlil qilinadi. Bunday vositalardan foydalanish shifokorning samaradorligini oshiradi, uni tibbiy hujjatlarning bir qismini saqlash va tekshiruvlar paytida normani tavsiflash kabi bir qator muntazam operatsiyalardan ozod qiladi.
Tibbiyotda sun’iy intellektdan foydalanishning muhim muammolaridan biri bu algoritmlarni o‘qitish uchun to‘g’ri tibbiy ma’lumotlarni tayyorlashdir, chunki bu ixtisoslashgan mutaxassislardan katta vaqtni talab qiladi. Mumkin yechim - tibbiy ma’lumotlarni saqlashning yagona platformasini yaratish, bu erda shifokorlar o‘z mutaxassisligi bo‘yicha AIdan foydalanish uchun ma’lumotlarni tayyorlashlari mumkin bo‘ladi. Bu kelajakda turli manbalardan olingan turli ma’lumotlarni tahlil qilish orqali tibbiyotda mashinani o‘rganishdan foydalanish samaradorligini oshirish imkonini beradi.
Hozirgi vaqtda sun’iy intellekt (AI) va mashinali o‘qitish tibbiyotning turli sohalarida qo‘llaniladi va keng ko‘lamli muammolarni hal qilishga imkon beradi: rentgen tasvirlarida patologiyani aniqlashdan tortib, tashxis qo‘yish va bemorning ma’lumotlari asosida davolash rejasini tuzishgacha. tibbiy tarix. Ushbu maqolada AIni turli turdagi tibbiy ma’lumotlarni tahlil qilishda qo‘llash mumkin bo‘lgan ba’zi usullar va bunday echimlar klinisyen va bemorga taqdim etadigan asosiy imkoniyatlar muhokama qilinadi.
|
| |
O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar

|
O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar
|
bet | 45/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024O‘z - o‘zini tekshirish uchun savollar:
Biznes jarayonlari va muntazam vazifalarni avtomatlashtirishda sun’iy intellektning roli qanday?
Jarayonlarni avtomatlashtirishda sun’iy intellektdan foydalanishning an’anaviy usullarga nisbatan qanday afzalliklari bor?
Biznesda sun’iy intellekt yordamida qanday asosiy jihatlarni avtomatlashtirish mumkin?
Nima uchun Python sun’iy intellekt yordamida avtomatlashtirilgan tizimlarni yaratish uchun mashhur tanlovdir?
Python-da ishlab chiqilgan avtomatlashtirilgan tizimlarga mashinali o‘qitish qanday birlashtirilishi mumkin?
Sun’iy intellekt va Python yordamida avtomatlashtirilgan tizimlarni yaratishda qanday muammolarni hal qilish algoritmlari keng qo‘llaniladi?
Python-da sun’iy intellekt yordamida biznes jarayonlarini muvaffaqiyatli avtomatlashtirishning aniq amaliy misollarini keltira olasizmi?
Sun’iy intellekt yordamida avtomatlashtirish tizimini amalga oshirishda qanday qiyinchiliklar paydo bo‘lishi mumkin va ularni qanday engish mumkin?
Yaqin kelajakda sun’iy intellekt yordamida jarayonlarni avtomatlashtirishni rivojlantirish istiqbollari qanday?
Turli sohalar sun’iy intellekt va Python yordamida avtomatlashtirish imkoniyatlaridan qanday foydalanishi mumkin?
IV.BOB. PYTHON CHATBOTLAR VA VIRTUAL YORDAMCHILARNI ISHLAB CHIQISHDA ASOSIY VOSITA SIFATIDA 4.1.Pythonda chatbotlar va virtual yordamchilarni ishlab chiqish asoslari
Kalit so‘zlar: Chatbot, Alexa, AIML, Sentiment, Entity Recognition, Stemming, NLP, ML, Chatterbot, Space, stsenariy, platforma, Xavfsizlik, asenkron.
Chatbot - bu sun’iy intellektga asoslangan kompyuter dasturi bo‘lib, u inson suhbatlarini simulyatsiya qiladi. Chatbotlar virtual yordamchilar sifatida ham tanilgan, eng keng tarqalganlari Siri yoki Alexa. Chatbotlar odamlarning so‘rovlari va so‘rovlarini tushunadi, ularni sharhlaydi va tegishli javob beradi. Ko‘plab veb-saytlar suhbatlarni osonlashtirish va mojarolarni hal qilishning qulay tizimlarini taqdim etish uchun chatbotlarni o‘rnatgan. Shuningdek, ular foydalanuvchi ma’lumotlarini to‘playdi va biznesga maqsadli auditoriyani tushunishga yordam beradi.
|
| |
Ma’lumotlarni o‘qish - Image Recognition

|
Image Recognition
|
bet | 49/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024Ma’lumotlarni o‘qish
Bu chatbot.txt faylida o‘qiymiz va butun korpusni keyingi oldindan qayta ishlash uchun jumlalar ro‘yxati va so‘zlar ro‘yxatiga aylantiramiz.
f=open(‘chatbot.txt’,’r’,errors = ‘ignore’)
raw=f.read()
raw = raw.lower()# converts to lowercase
sent_tokens = nltk.sent_tokenize(raw)# converts to list of sentences
word_tokens = nltk.word_tokenize(raw)# converts to list of words
Xom matnni oldindan qayta ishlash
Endi biz tokenlarni kiritish va normallashtirilgan tokenlarni qaytaradigan LemTokens funksiyasini aniqlaymiz.
lemmer = nltk.stem.WordNetLemmatizer()
#WordNet is a semantically-oriented dictionary of English included in NLTK.
def LemTokens(tokens):
return [lemmer.lemmatize(token) for token in tokens]
remove_punct_dict = dict((ord(punct), None) for punct in string.punctuation)
def LemNormalize(text):
return LemTokens(nltk.word_tokenize(text.lower().translate(remove_punct_dict)))
Kalit so‘zni moslashtirish
Biz bot tomonidan salomlashish funksiyasini belgilaymiz, ya’ni agar foydalanuvchining kiritishi salomlashish bo‘lsa, bot javob qaytaradi. ELIZA salomlashish uchun oddiy kalit so‘zdan foydalanadi. Bu erda biz xuddi shu kontseptsiyadan foydalanamiz.
GREETING_INPUTS = (“hello”, “hi”, “greetings”, “sup”, “what’s up”,”hey”,”yo”)
GREETING_RESPONSES = [“hi”, “hey”, “*nods*”, “hi there”, “hello”, “I am glad! You are talking to me”]
def greeting(sentence):
for word in sentence.split():
if word.lower() in GREETING_INPUTS:
return random.choice(GREETING_RESPONSES)
Javob yaratish
Bu funksiyani belgilaymiz javob U bir yoki bir nechta dasturlashtirilgan kalit so‘z uchun foydalanuvchi kiritganini qidiradi va bir nechta mumkin bo‘lgan javoblardan birini qaytaradi. Agar kalit so‘zlardan birortasiga mos keladigan kiritma topilmasa, u javob qaytaradi:
def response(user_response):
spar_response=’’
sent_tokens.append(user_response)
TfidfVec = TfidfVectorizer(tokenizer=LemNormalize, stop_words=’english’)
tfidf = TfidfVec.fit_transform(sent_tokens)
vals = cosine_similarity(tfidf[-1], tfidf)
idx=vals.argsort()[0][-2]
flat = vals.flatten()
flat.sort()
req_tfidf = flat[-2]
if(req_tfidf==0):
spar_response=spar_response+”I don’t understand you”
return spar_response
else:
spar_response = spar_response+sent_tokens[idx]
return spar_response
Endi biz suhbatni boshlash va yakunlashda foydalanuvchi kiritishi bo‘yicha Bot aytishini xohlagan iboralarni buyuramiz.
flag=True
print(“Spar: My name is Spar. I will answer your queries about Chatbots. If you want to exit, type Bye!”)
while(flag==True):
user_response = input()
user_response=user_response.lower()
if(user_response!=’bye’):
if(user_response==’thanks’ or user_response==’thank you’ ):
flag=False
print(“Spar: You are welcome..”)
else:
if(greeting(user_response)!=None):
print(“Spar: “+greeting(user_response))
else:
print(“Spar: “,end=””)
print(response(user_response))
sent_tokens.remove(user_response)
else:
flag=False
Ekranning ko‘rinishi quyidagicha:
5.1.2-rasm. Chatbotda dastur kodi
|
| |
Kompyuter va foydalanuvchi o‘rtasida interfeysni boshqarish tizimi

48
va h.k. Foydalanilayotgan interfeys samaradorligining asosiy o„lchami
foydalanuvchi va tizim o„rtasida tanlangan muloqot shakli hisoblanadi.
Hozirgi kunda muloqotning quyidagi shakllari keng tarqalgan:
so„rov- javob rejimi, buyruq rejimi,
menyu rejimi, ifodalardagi
kompyuter taklif etayotgan bo„shliqlarni to„ldirish rejimi. Har bir shakl
masala turiga, qabul qilinayotgan qaror va foydalanuvchining
xususiyatlariga qarab bir qator kamchilik va yutuqlarga ega.
Uzoq davr davomida xabarlar tili displey ekraniga chiqarilgan yoki
chop qilingan hisobot yoki xabar bo„lgan. Endi chiqish ma‟lumotlarining
yangi
imkoniyati mashina grafikasi yuzaga keldi. Mashina grafikasi
ekranda va qog„ozda rangli grafik tasvirlarning uch o„lchamli tasvirini
yaratish imkonini beradi. Ko„rgazmalilikni
orttiruvchi mashina
grafikasidan foydalanish qaror qabul qilish tizimlarida ommaviy bo„lib
bormoqda.
So„nggi
bir
necha
yillarda
yangi
yo„nalish,
multiplikatsiyaning rivojlanishi kuzatilmoqda. Multiplikatsiya, ayniqsa,
fizik tizim va obyektlarni modellashtirish bilan bog„liq bo„lgan qaror
qabul qilish tizimlari chiqish ma‟lumotlarini interpretatsiya qilishda
samara bermoqda.
Yaqin yillarda inson ovozidan xabarlar
tili sifatida foydalanish
kutilmoqda. Hozirda bu shakldan moliya sohasining qarorlarini qabul
qilishga mo„ljallangan tizimlarda qo„llanilmoqda.
Foydalanuvchi bilimlari – bu foydalanuvchi tizim bilan ishlash
jarayonida bilishi lozim bo„lgan ma‟lumotlar.
Unga nafaqat
foydalanuvchining
harakat
rejasi,
balki
kompyuter
tomonidan
berilayotgan darsliklar, ko„rsatmalar, boshqaruv ma‟lumotlari ham
kiradi.
Qaror qabul qilish tizimi interfeysining rivojlanishi bu uchta tashkil
etuvchining rivojlanishidagi yutuqlari bilan aniqlanadi va quyidagi
imkoniyatlarga ega bo„lishi lozim:
foydalanuvchi tanlovi bilan qaror qabul qilish jarayonida ularni
o„zgartirgan holda muloqotning
turli shakllarini boshqarish;
ma‟lumotlarni tizimga turli usullar bilan uzatish;
tizimning turli qurilmalaridan turli formatdagi ma‟lumotlarni
olish;
foydalanuvchi bilimlarini (so„rov asosida yordam ko„rsatish,
ko„rsatma berish) tekis qo„llab quvvatlash.
Jami
  


  
216 - Avtomobillarni ta

Avtomobillarni ta
NOD 30711601 Avtomobillarni tamirlash va ularga xizmat korsati 2
3. O‘quvchilarning bilim vako‘nikmalarini baholash O‘quv dasturi davomida o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan bilim, ko‘nikma va malakalar ichki nazorat bo‘yicha amaldagi tartib asosida baholanadi. Baholash usullari, savol- javob va amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishilozim. 4.Tavsiyaetiladiganadabiyotlar ro‘yhati: 1. В.Н.Степанов «Тюнинг автомобилных двигателей» СПб. 2000 г. 2. Ю.В.Якимов «Тюнинг автотранспортных средств» Сыктывкар 2012 г. 3. R.Tillaxo‘jaev, A.Madjitov Avtomobil elektr va elektron jihozlari tuzilishi, ularga texnik xizmat ko‘rsatish vata’mirlash Turon Biznes Markazi 2023-yil 4. U.G‘aybullaev Avtomobillarningelektr va elektron jihozlar Shafoat Nur Fayz 2023-yil 5. Magdiev Sh.P. Avtomobil yurish qismlariga texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash Turon Biznes Markazi 2023-yil 6. J.Kulmuxamedov va boshqalar “Avtomobillarni tuzilishi”, ‘Excellent Polygraphy” Toshkent-2021 yil. 7. J.Kulmuxamedov va boshqalar “Avtomobillarni tuzilishi, avtomobil dvigatellariga servis xizmat ko‘rsatish vata’mirlash”, “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil. 8. J.Kulmuxamedovva boshqalar “Avtomobillarnituzilishi, ularga servis xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash”, “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil. 9. Sh.Magdiev, Avtomobillar tuzilishi, avtomobil uzatmalar qutisiga servis xizmat ko‘rsatish vata’mirlash “Turon nashriyoti” Toshkent-2021 yil 10. D.I. Xoshimov, G‘ .N.Maxmudov “Yengil avtomobillarning tuzilishi”, “Avtomsan” Toshkent-2019 yil. 11.A.Muxitdinov, J.Qulmuxamedov “Transport vositalarining tuzilishi”, “Ta’lim nashriyoti” Toshkent-2019 yil. 12. O..Salimov , J.Kulmuxamedov “Avtomobillarni tuzilishi, texnik xizmat ko‘rsatish va ta’mirlash”, “Ilm Ziyo” Toshkent-2017 yil. 13.A.Muxitdinov, V.Sattivaldiyev, Sh.Xakimov “Transport vositalarining tuzilishi”, “Ta’lim nashriyoti” Toshkent-2014 yil. 14. D.I.Xoshimov “GM-Uzbekistan avtomobillarning konstruksiyasi”, “Avtomsan” Toshkent- 2017 yil. Internet manbalari. https://www.youtube.com/watch?v=MIrZjllhPVc https://www.youtube.com/watch?v=L2UwUWVPS1o https://www.youtube.com/shorts/wiqLvdHXNbQ https://www.youtube.com/watch?v=I5zVs5IhReM&list=RDQMQX69riPnA7s&start_radio =1 https://www.youtube.com/watch?v=8UB3mBaM0Bs&list=RDQMQX69riPnA7s&index=2 https://www.youtube.com/watch?v=d6VgnCa_1xA&list=RDQMQX69riPnA7s&index=3 https://www.youtube.com/watch?v=6dKf1TrDJxk&list=RDQMQX69riPnA7s&index=16 Download 1,56 Mb.
|
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI - Avtomobillarni ta

Tuzuvchilar: Madjitov A.
N.Sultanov
N.Nasriddinova
M. Nomonov
Q. Madraximov
A. Djalilov
SH. Abdumuminov
T
J.Hamidov
aqrizchilar:
R. Ataboyev
Professional ta’limni rivojlantirish instituti“WorldSkills”, dual ta’lim va o‘quv amaliyotlarini metodik ta’minlash bo‘limi boshlig‘i
Professional ta’limni rivojlantirish institutiTa’lim
texnologiyalari, o‘quv reja va dasturlarini ishlab chiqish bo‘limibosh
mutaxassisi
Andijon shahar 5-son
kasb-hunar
maktabi O‘IBDO‘
Andijon shahar 5-son kasb-hunar
maktabi bosh ustasi
Andijon shahar 5-son kasb-hunar maktabi ishlabchikarishtalimustasi
Andijon shahar 5-son kasb-hunar maktabi ishlabchikarishtalimustasi
Andijon shahar 5-son kasb-hunar maktabi ishlabchikarishtalimustasi
«UZAUTO MOTORS» aksiyadorlik jamiyati o‘qitish ishlarini tashkil qilish bo‘limi boshlig‘i
«UZAUTO MOTORS» aksiyadorlik jamiyati o‘qitish ishlarini tashkil qilish bo‘yicha ikkinchimutaxasiz