-rasm. 2021-yildagi Qoraqalpog’iston Respublikasi YAHM o’sish sur’atlari.3

|
-rasm. 2021-yildagi Qoraqalpog’iston Respublikasi YAHM o’sish sur’atlari.3
|
bet | 12/14 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 0,95 Mb. | | #132226 |
Bog'liq O\'ZBEKISTONDA IQTISODIY RAYONLARIGA TA’RIF1.4-rasm. 2021-yildagi Qoraqalpog’iston Respublikasi YAHM o’sish sur’atlari.3
Ushbu ma’lumotlardan ko’rinib turibdiki, Qoraqalpog’iston Respublikasi YAHM o’sish sur’atlari 2021-yilga nisbatan:
YAHM 107.4%, Qishloq va o’rmon xo’jaligi 105.8%, Sanoat 105.8%, Qurilish 109.8%, Xizmatlar 108.9% va Mahsulotlarga sof soliqlar 108.2% ni tashkil qildi.
Qoraqalpog'iston Respublikasi yirik tabiiy, mineral va qishloq xo'jaligi resurslari, mehnat salohiyati, yo'l, transport va muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlari, sanoat infratuzilmasi, qulay geografik joylashuvi va muhim hududiga ega bo’ldi.
1.5-rasm. 2022-yildagi (dekabr) Qoraqalpog’iston Respublikasi sanoatining o’sish sur’atlari.4
. Yalpi hududiy mahsuloti (YAHM) besh yil davomida 23% dan 21,9 trln. so'mgacha, sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish 4,3 trln. so'mdan 14 trln. so'mgacha (22%) o'sdi.
Qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish 16% ga, 2016 yildagi 4,1 trln. so'mdan 2020 yilda 10,4 trln. so'mgacha o'sdi.
Hududda faoliyat ko'rsatayotgan korxonalar soni 2016 yildagi 17,2 mingdan 2020 yilda 26,4 minggacha 54% ga o'sdi Infratuzilmani rivojlantirish sohasida 2016-2020 yillarda 1 719 km suv ta'minoti tarmoqlari tortildi va ta'mirlandi. Aholini ijtimoiy muhofaza qilish va munosib turmush sharoiti yaratish borasida aholini munosib uy-joy bilan ta'minlash kabi vazifalarni hal etish muhim ahamiyat kasb etadi. Xususan, o'tgan besh yil mobaynida viloyatda 3 595 ming kvadrat metr uy-joy foydalanishga topshirildi, maktabgacha ta'lim muassasalarida 12,3 ming, maktablarda 27,7 ming joy yaratildi. Shu davr mobaynida 105 mingga yaqin ish o'rni yaratildi.
Prezidentimizning 2020 yil 11 noyabrdagi "2020 — 2023 yillarda Qoraqalpog'iston Respublikasini kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi farmoni qabul qilinishi shahar va tumanlar "o'sish nuqtalari" ga muvofiq iqtisodiyotning eng muhim tarmoqlarini rag'batlantirishga yangi sur'at bag'ishladi. Viloyatning iqtisodiy salohiyatini oshirish, aholi bandligi va farovonligi darajasini oshirish, hududlar va tarmoqlarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishini jadallashtirish zarurligi belgilangan vazifalar Qoraqalpog'istonning mavjud imkoniyat va resurslaridan samarali foydalanishning ahamiyatini belgilaydi.
XULOSA
Iqtisodiyotni modernizasiyalash va innovasion rivojlanish sharoitida aholini ish bilan ta’minlash borasida O`zbekiston Respublikasi, shu jumladan, Xorazm viloyatida yuz berayotgan jarayonlarni tadqiq qilish quyidagi xulosalarni chiqarish imkonini berdi.
1. Iqtisodiyotni modernizasiyalash va innovasion rivojlanish sharoitida aholini ish bilan ta’minlash borasida keyingi yillarda juda katta ijobiy o`zgarishlar amalga oshirildi;
Bugungi kunda mamlakatda aholini ish bilan bandligini ta’minlash bo`yicha amalga oshirilayotgan tarkibiy o`zgarishlar quyidagilarni qamrab oladi:
Aholining ish bilan bandligi tarkibiy tuzilmasini takomillashtirish hamda ishsiz aholini yangi, mehnat bozorida raqobatbardosh kasb-hunarlarga o`rgatish.
Ishlab chiqarishni modernizasiyalash, texnik va texnologik jihatdan qayta jihozlash, ayniqsa tarkibiy o`zgartirish va diversifikasiyalashga e’tiborni kuchaytirish. Bu yangi ish o`rinlari yaratish bilan bir qatorda ichki va tashqi iste’molga mo`ljallangan yangi mahsulotlar ishlab chiqarishni va xizmatlar ko`rsatishni ham ko`zda tutadi.
Ish bilan bandlikka ko`maklashuvchi markazlar faoliyatini takomillashtirish, bunda eng avvalo ushbu markazlar tuzilmasini maqbullashtirish, global inqiroz sharoitida ustuvor chora-tadbirlarni belgilab olish, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish vazifalaridan kelib chiqqan holda aholini ish bilan ta’minlash uchun ajratilayotgan moliyaviy mablag`larni oqilona taqsimlash chora-tadbirlarni amalga oshirishni talab etadi.
2. Ish o`rinlarini tashkil etish bo`yicha amalga oshirilgan chora tadbir-lar aholini ish bilan ta’minlash va ijtimoiy muhofaza qilishda muhim ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ega bo`ldi;
- xo`jalikni tashkil etishning ixchamligi va ularning bozor muhitiga tezda moslanuvchanligi;
- xo`jalik a’zolarining ma’lum bir oilaga mansubligi;
- oila mablag`lari hisobidan ishlab chiqarishni tashkil etish imkoniyatining mavjudligi;
- mehnatni tashkil qilishdagi va xo`jalikni boshqarishdagi qulayliklar.
3. Viloyatda mehnat resurslari tez sur’atlarda o`sib borayotgan sharoitda ishchi kuchlaridan foydalanishning demografik jixatlari asoslab berilishi bu jarayonni samarali tashkil qilish imkonini beradi;
- tug`ilish jarayonida yuz berayotgan pasayish tendensiyasi aholi tarkibida bolalar hissasining kamayishiga olib kelgan bo`lsa, ilgari yuqori tug`ilish darajasi davrida tug`ilgan avlodlarning xozirgi paytda mehnat yoshiga kirib kelishlari mehnat resurslarining ulushi yuqori bo`lishiga olib keldi. Natijada mehnat resurslariga bo`lgan bolalar yuki yildan yilga kamayib bormoqda.
2014 yildan 2022yilgacha mehnat resurslariga bo`lgan mehnat yukining umumiy koeffisienti O`zbekiston bo`yicha 103,5 dan (ya’ni, ijtimoiy mehnatda qatnashuvchi 100 kishiga 103,5 ta bolalar va qariyalar to`g`ri kelgan) 63,6 gacha kamaygan. SHu jumladan, Xorazm viloyatida ushbu davrda umumiy mehnat yuki 114, 8 dan 67, 8 gacha kamaygan.
- mehnatni qoplash koeffisientini Xorazm viloyatining 2006-2011 yillardagi mehnatni qoplash koeffisientini har yili nafaqaga chiqib ketadigan aholi o`rnini shu yili mehnat resurslari tarkibiga kirib keladiganlar nisbati bilan aniqlaganda viloyatda yillik mehnatni qoplash koeffisienti 2006 yilda har bir mehnat resursiga 5,6 o`rnini qoplaydigan zahira kirib kelishini ko`rsatadi. 2001 yilga kelib bu ko`rsatkich 5,3 zahirani tashkil qiladi.
4. Mehnat bozorini tartibga solishning asosiy yo`nalishlari va istiqbollari belgilab berilgan va uni takomillashtirish bo`yicha ilmiy taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Mehnat resurslari bilan ko`p ta’minlangan respublikamiz mehnat bozorining rivojlanish konsepsiyasining asosiy maqsadi – mehnatga layoqatli aholi bandligini kamayishi, mehnat unumdorligining pasayishi, inflyasiyaning mavjudligi muammolarini hal qilishdir. Mulkchilikning turli shakllarini sekinlik bilan vujudga kelishi, iqtisodiyotdagi tarkibiy o`zgarishlarni juda sekinlik bilan amalga oshirilishi, haqiqiy daromadlarining kamayishi kabi ishchi kuchi talabini oshirish va uning taklifini kamaytirish bo`yicha kompleks tadbirlar ishlab chiqishdan iboratdir. Ular o`tish davri O`zbekiston milliy iqtisodiyotini chuqur, tarkibiy va erkinlashtirishni isloh qilishning strategik maqsadlariga asoslanib ishlab chiqiladi.
Xozirgi kunda Xorazm viloyati va uning Qoraqalpog’iston Respublikasida mehnatga yaroqli aholining bandligini ta’minlash maqsadida quyidagi qator chora-tadbirlar ko`rilyapti:
Bandlikka ko`maklashish va aholini ijtimoiy muhofaza qilish markazlari faoliyati kuchaytirilmoqda;
Yangi ish o`rinlari yaratayotgan ish beruvchilar rag`batlantirilmoqda, ularga soliq, kredit va boshqa imtiyozlar berilyapti;
Mehnat bozorida ish kuchi sifati va raqobatbardoshligini oshirish choratadbirlari ko`rilmoqda. Buning uchun mehnat resurslarini kasbga tayyorlash va qayta tayyorlash tizimi yanada takomillashtirildi;
Aholini ish bilan ta’minlashning eng samarali vositalari bo`lgan kichik biznes, xususiy tadbirkorlik, kasanachilik, xizmat ko`rsatish va servis sohasi yanada jadal sur’atlarda rivojlantirilmoqda;
Aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj bo`lgan toifalari moddiy qo`llabquvvatlanmoqda, ular uchun ish o`rinlarini kvotalash tartibi yo`lga qo`yildi. Ijtimoiy himoyaga muhtoj kishilar, birinchi navbatda, ko`p bolali ayollar, nogironlar va shu kabi toifa aholining ish bilan ta’minlanmoqda;
Davlat va mahalliy budjet mablag`lari hisobidan vaqtinchalik va jamoat ishlari tashkil etilyapti.
Tashqi va ichki migrasiyani tartibga solishga e’tibor kuchaytirilmoqda.
Aholi bandligini oshirish borasida tumanda quyidagi muammolar va kamchiliklar aniqlandi:
Ish bilan ta’minlanishga muxtoj aholi sonining ko`pligi, ishsizlik darajasining yuqoriligi
Yaratilayotgan yangi ish joylari soni oldingi yilga nisbatan kam, mehnat bozoridagi salbiy nomuvofiqlik;
Kichik biznesni qo`llab-quvvatlash orkali ish joylarini ko`paytirish choralari kurilmayotganligi
Kasanachilik ish joylarini ko`paytirish imkoniyatlari ishga solinmayotganligi
Yangi ob’ektlarni ishga tushirish, mavjud korxonalarni modernizasiyalash ishlari (natijasiz)
Investisiyalarni, jumladan xorijdan, jalb etish bo`yicha faol xarakat yuqligi
Ushbu kamchiliklarni bartaraf etish yo`lida aholini ish bilan ta’minlashning hududiy dasturini ishlab chiqish va unda quyidagi asosiy asosiy yo`nalishlarni belgilab ko`rsatishni taklif qilamiz:
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish;
Uy mehnati (kasanachilik)ni rivojlantirish;
Xizmat kursatish soxalarini rivojlantirish;
YAngi ishlab chikarish ob’ektlarini ishga tushirish;
Mavjud quvvatlaridan unumli foydalanish, korxonalarni kengaytirish hisobiga ish o`rinlarini ko`paytirish;
Ishlab chiqarish, ijtimoiy va bozor infratuzilmasini rivojlantirish - Inqirozga qarshi dasturga muvofiq qo`shimcha chora-tadbirlar
|
| |