nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA MANBALAR

|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA MANBALAR
|
bet | 11/12 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 53,85 Kb. | | #238790 |
Bog'liq SOTSIOLOGIK SUROV VARAQASI ANKETA SUROV.FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA MANBALAR
1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti asarlari
Мирзиёев Ш.М. Янги Ўзбекистон стратегияси. – Тошкент: O‘zbekiston, 2021.
Mirziyoyev Sh.M. Milliy taraqqiyot yoʻlimizni qatʼiyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga koʻtaramiz.1-jild. –T.: Oʻzbekiston; 2018.
2. Darsliklar va o‘quv qo‘llanmalar
Бабосов Е. М., Общая социология: Учеб. пособие для студентов./Е. М. Бабосов. - 2-е изд., стер. - Мн.: «ТетраСистемс», 2004.
Батыгин Г. Лекции по методологии социологических исследований. – М.: РУДН, 2008.
Беляевский И.К. Маркетинговые исследование: информация, анализ, прогноз: Учеб. пособие. - М.: Финансы и статистика, 2005
Бутенко И.А. Анкетный опрос как общение социолога с респондентом. – М., 1989.
Волков Ю.Г., Добреньков В.И., Нечипуренко В.Н., Попов А.В., Социология: Учебник / Под ред. проф. Ю.Г. Волкова. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М.: Гардарики, 2003.
Воронов, Ю.П. Методы сбора информации в социологическом исследовании. / Ю.П. Воронов. - М.: Наука, 1988.
Габдуллина К., Раисов Е., Социология: Учебник для студентов высших учебных заведений. – Алматы: «Нур-пресс», 2005
Гидденс Э. Социология. — М.: Эдиториал УРСС, 1999.
Голубков Е.П. Маркетинговые исследования: теория, практика и методология. - М.: Финпресс, 1998.
Горшков М.К., Как провести социологическое исследование / Под ред. М.К. Горшкова, Ф.Э. Шереги. – М.: Владос, 2000..
Девятко И. Методы социологического исследования. – М.: Университет, 2002.
Добреньков В.И., Кравченко А.И., Методы социологического исследования: Учебник. — М.: ИНФРА-М, 2004.
Зборовский Г.Е., Общая социология: Учебник. 3-е изд., испр. и доп. - М.: Гардарики, 2004.
Капитонов Э.А. Социология XX века, Ростов – на - Дону: издательство «Феникс», 1996 г.
|
| |
Akusherlik va genekologiyada hamshiralik ishi - bet 41

bilan palpatsiya qilinadi (5/5)
-
Agar bosh simfizdan pastda joylashsa, 0 ta barmoqlar bilan palpatsiya
qilinadi (0/5).
Bolaning boshi tushayotganda qorinni palpatsiya qilish:A-bosh simfizdan
5/5 tepada, qo’zg’aluvchan; V - bosh 5 ta barmoqchalik paypaslanyapti; S-
bosh 2/5 vaziyatda qov qirg’og’idan tepada; D -boshning bir qismi simfizdan
yuqorida turibdi.
Qin orqali tekshirish.
• Zarurat bo’lganda, homilaning tushishini baholash uchun homila oldinda
keluvchi qismining chanoq quymich o’siqlariga nisbatan joylashishini aniqlash
uchun qin orqali tekshiriladi (10.10.-rasm).
Homilaning boshi tushishini bimanual ko’rikda baholash,
* 0 vaziyat quymich o’siqlari sathiga to’g’ri keladi.Homilaning joylashishi va
oldinda keluvchi qismi.Oldinda keluvchi qismini aniqlash.
Eng ko’p uchraydigan oldinda keluvchi qismi bu boshning ensa qismidir
(10.11.-rasm). Agar tepasi old qismi bo’lib kelmasa,
unda bu holat homila
oldinda keluvchi qismining noto’g’ri joylashganligini bildiradi.Agar bosh tepasi
oldinda kelsa, bosh cha-
nog’idagi mo’ljallardan homila boshining vaziyati (pozitsiya va turini)
ayolning chanoq
suyagiga nisbatan joylashishini aniqlashda foydalanish mumkin.
Homila bosh suyagidagi mo’ljallar
1— Kichik liqildoq
2— Ensa suyagi.
3— Sagital cho k.
4—Tepa qism suyagi.
5—Katta liqildoq.
6-Peshona suyagi.
Homila
boshining holatini
aniqlash.
Homila boshi normada chanoq bo’shlig’iga
ensaning oldinda yotib
ko’ndalang turda keladi, bunda ensa chanoqqa ko’ndalang joylashadi.
Ensaning oldinda kelishining ko’ndalang turi.
• Homila boshi chanoq bo’shlig’ida tushishi davomida aylanib, ensasi ona
chanog’i-ning old tomoniga qaragan bo’ladi (ensa bilan oldinda kelishning old
turi.
Liqildoq va choklarga qarab ensa bilan kelish holatini qin orqali aniqlash.
1- chap oldingi holati; 2 - o’ng oldingi holati; 3- chap orqa holati; 4- o’ng orqa
holati; 5- chap ko’ndalang holati; 6 - o’ng ko’ndalang holati.
Agar ensasi bilan orqaga burilsa (ensa bilan kelishning orqa turi) bo’ladi.
- «yaxshi bukilgan bosh» normal oldinda kelishning qo’shimcha
ko’rsatkichi bo’lib
xizmat qiladi, bunda qinda
boshning ensa qismi tepa
qismidan pastda joylashadi.
«Yaxshi bukilgan bosh»
Tug’ruqning jadalligini baholashTug’ruq diagnozi qo’yilgandan
keyin
uning rivojlanishi quyidagilar bilan baholanadi:latent faza davomida bo’yinning
tekislanishi va ochilishidag o’zgarishlar belgilanadi;faol fazada bola boshining
tushishi va bo’yinning ochilish darajasi o’lchanadi.
• tug’ruqning 2 - davri davomida bola
boshining tushishi baholanadi;
Faqat
faol
fazada
kelgan
ayollarga
tug’ruqning
rivojlanishini
Elektromagnit Maydon Induksiyasi

|
Elektromagnit Maydon Induksiyasi
|
bet | 47/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyElektromagnit Maydon Induksiyasi: Elektromagnit maydon induksiyasi, elektr tokining magnit maydonga aylanishini va magnit maydonning elektr tokni o‘zlashtirishini ifodalaydi. Bu hodisa, Faraday qonuni asosida amalga oshiriladi. Agar elektr tokida o‘zgaruvchanlik yuz beringan holda o‘tirib chiqsa, uning magnit maydonga aylanishi yuz beringan holda o‘zgaradi va bu hodisa elektromagnit maydon induksiyasi deb ataladi.
Elektromagnit maydon induksiyasini ifodalash uchun Faraday qonuni quyidagicha ifodalangan: Bu formulada, E - elektr EMF (elektromagnit kuchlanish), esa magnit fluxning o‘zgaruvchanligi vaqt bo‘yicha.
Elektromagnit maydon induksiyasi amaliyotda keng qo‘llaniladi, masalan, generatorlarda va transformatorlarda. Elektr energiyasini uzatish va aylanishi jarayonlarida o‘tish energiyasini o‘z ichiga oladi.
Donorli va akseptorli Yarimo‘tkazgichlar, kovalent aloqalar.
Donorli va Akseptorli Yarimo‘tkazgichlar:
Yarimo‘tkazgichlar o‘zgaruvchan elektr yuklari (elektronlar) bilan ishlaydigan qurilmalardir. Bu elektronlar o‘zgartirilgan holda yorqinlikda (yoki elektr) aloqalarga olib keladi. Bu aloqalar donorli va akseptorli aloqalar sifatida ifodalangan bo‘ladi.
Donorli Yarimo‘tkazgichlar:
Donor, aloqa qilib yordam beruvchi tuzilma yoki qurilma demakdir. Donor elektronlarini iste‘mol qilish orqali sistemaga yorqinlik kiritadi.
Misol uchun, germaniy (Ge) yoki galliy (Ga) atomlari yangi aloqa yaratadi. Bu atomlar n-turi yarimo‘tkazgichlar sifatida xizmat qiladi.
Akseptorli Yarimo‘tkazgichlar:
Akseptor, aloqa qilib yordam bermaydigan tuzilma yoki qurilma demakdir. Akseptor elektronlarni qabul qilish orqali sistemadan yorqinlik olib tashlaydi.
Misol uchun, bor (B) yoki aluminiy (Al) atomlari yangi aloqa yaratadi. Bu atomlar p-turi yarimo‘tkazgichlar sifatida xizmat qiladi.
|
| |
Akseptorli Yarimo‘tkazgichlar

|
Akseptorli Yarimo‘tkazgichlar
|
bet | 49/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyAkseptorli Yarimo‘tkazgichlar:
Bor (B):
Bor (B) yarimo‘tkazgichlardan biri hisoblanadi va akseptorli aloqa yaratadi. Bor atomlari, elektronlarni qabul qilish orqali p-turi yarimo‘tkazgichlar sifatida xizmat qiladi.
Aluminiy (Al):
Aluminiy (Al) yarimo‘tkazgichlardan biri hisoblanadi va akseptorli aloqa yaratadi. Aluminiy atomlari, elektronlarni qabul qilish orqali p-turi yarimo‘tkazgichlar sifatida xizmat qiladi.
Bu misollar donorli va akseptorli yarimo‘tkazgichlarning kimyoviy elementlardan kelib chiqqan aloqalarni ko‘rsatishda yordam beradi. Aloqalar o‘rtasida elektronlarning o‘zlashtirilishini ifodalaydi va aloqa qilib yordam beruvchi yarimo‘tkazgichlar o‘zgaruvchan yuklarga ega bo‘ladi.
Yarimo‘tkazgichlar, ularning energetik zonalari, diagrammasi.
Sizning su'alingiz yarimo'tkazgichlar (half-wave rectifiers) va ularning energetik zonalari va diagrammasi haqida. Yarimo'tkazgichlar, sinusoidal (sinus shaklidagi) kirish almashtiruvchini (AC voltage) tekis ko'rdi va uning yarim qismi, ya'ni, bir polusini chiqaradi, to'g'ri yuqoriga tashlaydi. Bu turiy yarimo'tkazgichlar oftalmologiya, radio elektronika, va boshqa sohalarda elektr energiyasini almashtirishda ishlatiladi.
Yarimo‘tkazgich Energetik Zonalari:
Kirish Faza (Input Phase): Yarimo'tkazgichning energetik zonalari kirish fazasi bilan boshlanadi. U bu fazada sinusoidal kirish almashtiruvchini qabul qiladi.
Diode On Zona (Diode On State): Diode, kirish almashtiruvchining polusini chiqarishda ishlatiladi. Ushbu zona davrida diode to'g'ri yo'nalishi bo'yicha boshqa qurilmalar ham ishlab chiqariladi.
Kirish Chetida (Input Zero Crossing): Kirish chetida, sinusoidal almashtiruvchi nolga tenglashadi. Bu paytda diode yo'nalishi o'zgaradi.
|
| |
p-n o‘tish, uning teshilish turlari

|
p-n o‘tish, uning teshilish turlari
|
bet | 45/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyp-n o‘tish, uning teshilish turlari.
P-N O‘tish: "P-N o‘tish" elektronika va yarimo‘tkazgichlar sohasida keng qo‘llaniladigan bir turlidir. "P-N" iborasi, yarimo‘tkazgichlarda eng o‘z vaqtiy, yorqinlik vaqtiy tashkil topgan materiallarni belgilaydi. "P" va "N" so‘zlarining iborasi, "pozitiv" va "negativ" so‘zlaridan kelib chiqqan bo‘lib, ularning o‘rtasida yorqinlik vaqtiy tuzilgan.
Teshilish Turlari:
O‘tkazuvchan Teshilish (Forward Bias):
Agar p-n o‘tishda p-turi po‘zitsiyonli (p) bo‘lsa va n-turi negatsionli (n) bo‘lsa, ular orasida elektr o‘tish (current flow) paydo bo‘ladi.
P-n o‘tishda voltajni tizimga qo‘yish (uzatish darajasi) esa o‘tkazuvchan teshilishni hosil qiladi.
Bu teshilishda, elektronlar p-turidan n-turiga, va, ularning ziddiy yuklaridan chiqib ketishadi.
Qo‘shib Ketuvchan Teshilish (Reverse Bias):
Agar p-n o‘tishda p-turi negatsionli (n) bo‘lsa va n-turi po‘zitsiyonli (p) bo‘lsa, ular orasida elektr o‘tish (current flow) paydo bo‘lmaydi.
P-n o‘tishda voltajni tizimga qo‘yish (uzatish darajasi) esa qo‘shib ketuvchan teshilishni hosil qiladi.
Bu teshilishda, elektronlar p-turidagi yorqinlik qiymati ko‘proq bo‘ladi, va ular n-turidagi yorqinlik tomoniga yo‘nalgan holda ko‘chib ketishadi.
"P-N o‘tish" principi yarimo‘tkazgichlarni boshqarish, amplifikatsiya, va elektronik asbob-uskunalarda ishlatiladigan bir necha asosiy elementlarni o‘z ichiga oladi. Yarimo‘tkazgichlarning p-n o‘tishi, ularni boshqarish va muvofiqlikka ega bo‘lishi uchun muhimdir.
Parallel tebranish konturi. Aktiv va reaktiv qarshiliklar.
Parallel Tebranish Konturi Elektronikada:
Elektronika sxemalarda parallel tebranish konturlari, elektr qurilmalarda bir nechta komponentlarning bir-biriga paralellikda joylashgan bo'lishini anglatadi. Bu, elektr tebranishini o'zgartirishda har bir komponentning o'ziga xos xususiyatlarni ta'qib qilish imkonini beradi. Misol uchun, bir nechta lampalarni paralellikda ulashtrilgan sharoitda har bir lamba o'zligini o'zida joylashtirish imkonini beradi.
|
| |
1-Amaliy mashg`ulot. Mavzu: Axborot kommunikatsiya texnologiyalari tushunchasi va tasnifi

1-Amaliy mashg`ulot. Mavzu: Axborot kommunikatsiya texnologiyalari tushunchasi va tasnifi
Download
380,26 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
01.10.2024
Hajmi
380,26 Kb.
#273042
Download
380,26 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1-Amaliy mashg`ulot. Mavzu: Axborot kommunikatsiya texnologiyalari tushunchasi va tasnifi
Download
380,26 Kb.
Matnni ko'rish
Yarimo‘tkazgich va o‘tkazgichlarni taqqoslang

|
Yarimo‘tkazgich va o‘tkazgichlarni taqqoslang
|
bet | 44/84 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 299,93 Kb. | | #143103 |
Bog'liq ELEKTRONIKA yakuniyYarimo‘tkazgich va o‘tkazgichlarni taqqoslang.
Yarimo‘tkazgichlar (YTM) va o‘tkazgichlar elektronika sohasida amalga oshiriladigan iki turli qurilma. Ularni taqqoslash uchun, ularning asosiy xususiyatlarini va ishlatilishlarini solishtirish maqsadga muvofiqdir.
Yarimo‘tkazgichlar (YTM):
Tuzilishi:
Yarimo‘tkazgichlarda, tuzilishdagi biror bir qismin elektronlarini qarshilovchi bir tuzilma bo‘ladi. Bu tuzilma n-tip yoki p-tip bo‘lishi mumkin.
Elektr yoki Noqulay Xususiyatlar:
Yarimo‘tkazgichlar, aynan bir xil elektronlar yoki noqulay yuklarga ega bo‘lib, ularning tuzilishiga bog‘liq n-tip (negativ tip) yoki p-tip (pozitiv tip) bo‘lishi mumkin.
Uzatish va Kichikroq Xususiyatlar:
Yarimo‘tkazgichlar uzatish va kichikroq xususiyatlarga ega bo‘lishi mumkin. Misol uchun, transistorlar uzatishni boshqarish, amplifikatsiya qilish uchun ishlatiladi.
Amplifikatsiya:
Yarimo‘tkazgichlar amplifikatsiya qilish uchun ishlatiladi. Bu amplifikatsiya o‘z ichiga yarimo‘tkazgichlarning boshqa qurilmalardan farqli tashkil topishini anglatadi.
O‘tkazgichlar:
Tuzilishi:
O‘tkazgichlarda, tuzilma bo‘lmaydi. Ular, dastlabki yoki mahsus usullar orqali tuzilishsiz yorqinliklarga ega bo‘ladi.
Elektr yoki Noqulay Xususiyatlar:
O‘tkazgichlarda qo‘llanilgan tuzilmalarga bog‘liq elektr yoki noqulay yuklar mavjud emas. Ular, aktiv yoki pasiv qurilmalarga tayyorlangan bo‘ladi.
Uzatish va Kichikroq Xususiyatlar:
O‘tkazgichlar, keng doiraviy ishlatish uchun keng qo‘llaniladi. Ular, ma’lum bir dastlabki tuzilma uchun emas, balki umumiy tuzilmaga asoslangan bo‘ladi.
Amplifikatsiya:
O‘tkazgichlar amplifikatsiya qilish uchun o‘tkazgichni qo‘llashga ega emas. Ularning asosiy maqsadi, signalni uzatish va yorqinroq qilishdir.
Taqqoslash:
Yarimo‘tkazgichlar tuzilishi bo‘lgan qurilmalardir, bu ularga tuzilma (tuzilma) ega. O‘tkazgichlarda esa tuzilma bo‘lmaydi, ular tuzilmagan yorqinliklardir.
Yarimo‘tkazgichlar elektronlar va elektr yuklar bilan ishlaydi. O‘tkazgichlarda esa tuzilma mavjud emas, shuning uchun elektronlar va elektr yuklar bilan birga ishlamaydi.
Yarimo‘tkazgichlar amplifikatsiya qilish uchun ishlatiladi. O‘tkazgichlar esa asosan yorqinlikni qayta uzatish va saqlash uchun ishlatiladi.
Taqqoslash natijasida, yarimo‘tkazgichlar va o‘tkazgichlarning asosiy farqi tuzilma bo‘lishi yoki bo‘lmagani. Yarimo‘tkazgichlar tuzilishi bo‘lgan qurilmalardir va ularga tuzilma ega. O‘tkazgichlar esa tuzilmasiz yorqinliklardir va asosan yorqinlikni qayta uzatish va saqlash uchun ishlatiladi.
Начало формы
|
| |
Topshiriqlar - 1-Amaliy mashg`ulot. Mavzu: Axborot kommunikatsiya texnologiyalari tushunchasi va tasnifi

Topshiriqlar.
1. Ma’lumotlarni yig‘ish va kayd kilish vositalarini yozing;
2. Datchiklardan ma’lumotlarni kabul kilish vositalarini yozing;
3. Tarmok adapterlarini vazifalarini yozing.
4. Skanerlar haqida ma’lumot keltiring.
5.
Kuzatuvchi videokurilmalar; .turli xil audio kurilmalar; .turli
xil aloka
vositalari; nusxa oluvchi kurilmalar haqida ma’lumot bering.
6. ups kurilmalari; elektrogeneratorlar (tashki
tok manbai uzilib
kolganda); ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlovchi kurilmalar; .ximoya
kurilmalari;kerakli bo‘lgan dasturlar hamda kurilmalar bilan ta’minlangan shaxsiy
kompyuterlar haqida ma’lumot bering.
7. Texnik vositalar qanday talablarga javob berishi lozimligini ko‘rsating.
8. Kompyuter dasturlar ta’minotining to‘plamini aytib o‘ting.
9. Dasturlashtirish
tillari keltiring;
10. Dasturlash foydalanuvchi uchun qanday imkoniyatlar yaratishiga
munosabat bildiring;
11. Dastur tillarining qaysi turlari o‘rgangansiz
va ularning bir-biridan
farqlab bering;
12. Dastur tillarini qanday asosiy guruhlarga bo‘ling va bu nimaga
asoslanib amalga
oshirilishini tushuntiring;
13. Dasturlash tilining mashina tiliga yaqinligi darajasini ta’riflang;
14. Axborot ta’minoti haqida to‘liq ma’lumot bering;
15. Texnik ta’minot va dasturiy ta’minoti haqida to‘liq ma’lumot bering;
Akusherlik va genekologiyada hamshiralik ishi - bet 31

O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish
bosqichlari
va vaqti.
Faoliyat.
O’qituvchi
O’quvchi.
1-O’quv
amaliyotiga
kirish.
(20 daqiqa)
Tashkiliy qism:
1.Ta’lim oluvchining davomatini tekshiradi.
2.Ta’lim
oluvchining
mashg’ulotga
tayyorgarligini nazorat qiladi
3.Amaliy mashg’ulotning nomi, reja, maqsad
Mashg’ulotga
tayyorlanadilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi, sanitariya va
gigiena talablariga
va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi.
4.Baholash mezonlari bilan tanishtiradi.
5.Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal
qilishlarini eslatadi.
amal qilgan holda
maxsus kiyimda
keladi. Xavf. tex.
jurnaliga imzo
qo’yadilar.
Tinglaydilar.
2-Bosqich.
Asosiy
(200 daqiqa)
Kirish yo’riqnomasi (50daq). O’quvchilar
bilimini faollashtirish
1.Tezkor so’rov, savol-javob, aqliy xujum
orkali bilimlarni faollashtiradi.
Yangi o’quv materiallar bayoni.
4. homilador ayollardan qon ketganda
shoshilinch yordam berish
5.
qon ketayotganda homilador ayolni
parvarish qilish
6.
Yo’ldoshning oldinda joylashganligini va
barvaqt ko’chishi asorati bilan kechgan
tug’ruq
2.Joriy yo’riqnoma (135 daq.) . Yangi o’quv
material bo’yicha amaliy mashq bajarish.
3.Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab
amaliy ish yuzasidan yo’riqnomali texnologik
xarita (1-ilova) xamda mustakil ish bajarish
uchun xom-ashyo tarkatadi va ko’rsatmalar
beradi.
4.Mustakil ishni bajarilishini maqsadli
aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish
jarayonida o’quvchilar tomonidan qo’ygan
xatolarini ko’rsatadi.
Yakuniy yuriqnoma (15 daq)
5.Mashg’ulot tugagandan so’ng ish joylarini
talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan
mahsulotni qabul qiladi.
Savollarga javob
beradilar.
Tinglaydilar,
chizadilar, yozib
oladilar.
Ta’lim oluvchilar o’z
ish joylariga turadilar,
mashg’ulot rahbari
ko’rsatmalari va
yo’riqli texnologik
xaritaga rioya qilgan
xolda bajaradilar.
Xatolarni
to’g’irlaydilar.
Foydalanilgan
jixozlarni mashg’ulot
rahbariga
topshiradilar.
Ish joyini tozalaydilar.
3-Bosqich.
Yakuniy
(20 daqiqa)
Yakunlash.
1.O’quvchilarni amaliy mashg’ulot bo’yicha
baholarini e’lon qiladi(2-ilova).
2.Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda
bajargan ishlarining ahamiyati va
muhimligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi.
Tinglaydilar.
3.Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan
tanishtirib uyga vazifa beradi.
O’quvchilar mustaqil ravishda «Yo’ldoshning
oldinda joylashuvi», «Normal joylashgan
platsentaning barvaqt ko’chishi» bo’yicha
vaziyatli masalalar, jadvallar va krossvord
tuzadilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
S. Ya. Atamurodov, M. S. Sodikov - bet 39

|
S. Ya. Atamurodov, M. S. Sodikov
|
bet | 39/99 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #256546 |
Bog'liq AtamurodovJoriy ta'mirlash- asosiy vositalar obyektini ishchi holatida saqlab turish maqsadida amalga oshiriladigan ta’mirlashdir.
O‘rtacha ta'mirlashda ta’mirlanayotgan agregatni qisman ajratish va detallammg qismlarini tiklash yoki almashtirish amalga oshiriladi.
Uskunalar va transport vositalarini kapital ta'mirlash- agregatni to‘liq ajratib yig‘ish amalga oshiriladigan ta’mirlashdir, bazaviy va korpus detallari va uzellarini ta’mirlash, barcha eskirgan detallar va uzellami almashtirish yoki tiklash hamda agregatni yig‘ish, sozlash va sinab ko‘rishdir.
Binolar va inshootlarni kapital ta’mirlash - bazaviy va korpus detallari va uzellarini ta’mirlash, barcha eskirgan konstruktsiya-
91
larning detallari va uzellarini almashtirish yoki tiklash amalga oshiriladigan ta’mirlashdir.
Asosiy vositalarda amalga oshirilgan joriy va o‘rta ta’mirlash xarajatlari va ularning dastlabki qiymatini o‘zgartirishga sabab bo‘lmaydigan kapital ta’mirlash xarajatlari asosiy vositalar tarkibiga kiritilmaydi hamda hisobotlarda O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjeti xarajatlari iqtisodiy tasnifining (keyingi o‘rinlarda iqtisodiy tasnif deb yuritiladi) tegishli kodlari bo‘yicha haqiqiy xarajatlar sifatida aks ettiriladi va hisobot yilining oxirida moliyalashtirish manbasi bo‘yicha hisobdan chiqariladi.
Kutubxonalarning inventar fondiga kiritilgan kitoblar, darsliklar va boshqa nashrlar ularning dastlabki muqovalash qiymatlarini ham qo‘shib, dastlabki qiymati bo‘yicha hisobga olinadi. Kitoblarni ta’mirlash va tiklash, shu jumladan ikkinchi marta muqovalash xarajatlari kitoblarning qiymatini oshirishga kiritilmaydi va hisobotlarda iqtisodiy tasnifning tegishli kodlari bo‘yicha haqiqiy xarajatlar sifatida aks ettiriladi va hisobot yilining oxirida moliya- lashtirish manbasi bo‘yicha hisobdan chiqariladi.
Asosiy vositalarning qoldiq qiymati ularning yuqorida ko‘rsa- tilgan o‘zgarishlarni hisobga olgan holdagi dastlabki qiymatidan belgilangan tartibda aniqlangan eskirish summasini farqi sifatida aniqlanadi.
Asosiy vositalar aktiv sifatida tan olinganda ular boshlang‘ich qiymat bo‘yicha baholanadi.
|
| |
Aylanma mablag’larning tarmoqlar bo’yicha taqsimlanishi

Aylanma mablag’larning tarmoqlar bo’yicha taqsimlanishi
Aylanma fondlarning
guruh va elementlari
Sano-
at
Qora
metallur-
giya
Mashi-
na-
sozlik
Ener-
geti-
ka
Yengil
sanoat
Oziq-
ovqat
sanoati
1. Ishlab chiqarish
zahiralari - jami
70,2
65,0
55,3
98,3
90,0
78,8
J u m l a d a n :
Хom ashyo va asosiy
materiallar, yarim
tayyor mahsulotlar
46,2
23,8
37,5
-
76,7
52,2
Yordamchi materiallar
6,6
11,0
2,3
24,1
5,7
6,1
Yoqilg’i
1,7
2,0
0,7
37,4
0,5
1,6
71
Тa’mirlash uchun
ehtiyot qismlar
3,9
11,0
2,0
23,0
1,7
2,0
Qadoqlash va o’rov
materiallari
3,0
0,5
0,6
0,3
1,2
11,3
Jihozlarlar, xo’jalik
asboblari va qimmat
bo’lmagan, tez
eskiruvchi boshqa
buyumlar
9,8
16,7
12,2
19,5
3,2
5,6
2. Тugallanmagan
ishlab chiqarish va
yarim tayyor
mahsulotlar
24,0
18,3
42,2
0,5
9,8
19,5
3. Kelgusi davr
xarajatlari va boshqa
mehnat predmetlari
5,8
16,7
2,5
1,2
0,2
1,7
Jami aylanma ishlab
chiqarish fondlari
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
4.2. Aylanma fondlarning aylanish bosqichlari
Aylanma mablag’larning to’liq aylanishi uch bosqichdan iborat bo’lib, bu
jarayonda mahsulot ishlab chiqariladi va sotiladi.
Birinchi bosqichda
aylanma mablag’lar pul shaklidan moddiy boyliklarning
ishlab chiqarish zahiralariga aylanadi, ya’ni “pul – tovar” (P-Т) munosabatlari ro’y
beradi.
Ikkinchi bosqich
ishlab chiqarish, yani mahsulotni tayyorlash jarayonini o’z
ichiga oladi. Bu bosqichda aylanma mablag’lar va birinchi o’rinda aylanma fodlar
tugallanmagan ishlab chiqarish va yarim tayyor mahsulotlar holiga keltirilib, tovar
shaklini oladi (Т).
72
Uchinchi bosqich
da aylanma mablag’lar tovar mahsuloti shaklida muomalaga
kiritilib, sotiladi va yana pul shaklini oladi (Т
’
-P
’
).
Shu tariqa aylanma mablag’lar barcha bosqichlardan o’tib, to’liq aylanishni
amalga oshirishini quyidagi tarzda aks ettirish mumkin:
1-bosqich
- pul-tovar (P-Т);
2-bosqich
- ishlab chiqarish (i/ch);
3-bosqich
- tovar-pul (Т
’
-P’).
Shuni qayd qilib o’tish muhimki, korxonaning aylanma mablag’lari bir
vaqtning o’zida uchala bosqichda ham pul mablag’lari, ishlab chiqarish zahiralari,
tugallanmagan ishlab chiqarish, yarim tayyor va tayyor mahsulotlar ko’rinishida
mavjud bo’lishi mumkin. Korxonaning aylanma mablag’lari harakati ma’lum bir
iqtisodiy qonunlar asosida ishlashi hamda ulardan ishlab chiqarish va takror ishlab
chiqarishning barcha bosqichlarida oqilona foydalanishni ko’zda tutishi ham muhim
ahamiyat kasb etadi. Bu qonunlardan va aylanma mablag’lardan foydalanish
qoidalaridan chetga chiqish aylanma mablag’larning yetishmasligiga yoki
samaradorlikning pasayishiga olib kelishi mumkin.
|
Kurs ishining maqsadi - I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari

|
I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari
|
bet | 3/16 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 79,33 Kb. | | #101274 |
Bog'liq ANKETA SOʻROVI TUSHUNCHASI, USLUBIY AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARINI (2)Kurs ishining maqsadi. Ma'lumot to'plash uchun anketalardan foydalanish xususiyatlarini o'rganishdir.
Ushbu maqsadga erishish uchun ishda quyidagi vazifalar hal qilinadi
axborot to‘plashda anketalarning o‘rni va rolini aniqlash
anketalarni tashkil qilishni tavsiflash
anketa so'rovini o'tkazishda yuzaga keladigan muammolarni aniqlash
anketa so'rovini o'tkazishning yangi yondashuvlarini o'rganish
so'roq tushunchasi, uning afzalliklari va kamchiliklarini ko'rib chiqish
anketaga qo'yiladigan asosiy talablarni o'rganish
so'rovnomaning o'tkazilishini tahlil qilish
Kurs ishining ilmiy o’rganilganlik darajasi. Psixologiyada psixik sifatlarning kelib chiqishi va olimlarning rivojlanish sharoitlarini o‘rganish maqsadida so‘rov usulini birinchi bo‘lib F.Galton qo‘llagan. Psixologiyada uni qo'llashning kashshoflari ham S. Xoll, A. Binet, G. M. Andreeva, E. Noeldir. So'rovning maqsadi - respondentlarning so'zlaridan ob'ektiv va (yoki) sub'ektiv (fikrlar, kayfiyat va boshqalar) faktlar haqida ma'lumot olish2.
So‘rovlar orqali birlamchi ma’lumotlarni to‘plash o‘tgan asrdayoq ijtimoiy fanlar vakillari – sotsiologlar, etnograflar, psixologlar va boshqalar o‘rtasida amaliyotga joriy etila boshlandi. Shu bilan birga, aholini ro'yxatga olish va turli statistik tekshiruvlarda yuzlab, minglab odamlarni qamrab olgan ommaviy so'rovlar qo'llanila boshlandi. Jamiyat hayotining qonuniyatlarini o‘rganishda so‘rovlar K. Marks, F. Engels, V. I. Leninlar uchun katta ahamiyatga ega bo‘lib, ular ko‘pincha so‘rovlar orqali olingan ma’lumotlarga murojaat qilganlar.
Ijtimoiy-psixologik tadqiqotlarda qo'llaniladigan so'rov usullarining barcha turlarini ikkita asosiy turga qisqartirish mumkin:
1) yuzma-yuz so'rov - suhbatdosh-mutaxassis tomonidan aniq rejaga muvofiq o'tkaziladigan suhbat;
2) yozishmalar so'rovi - o'z-o'zini to'ldirish uchun mo'ljallangan va tadqiqotchilar tomonidan pochta orqali, ommaviy chop etish orqali, maxsus odamlar yordamida tarqatiladigan anketalar.
|
| |
Bozorni bo’g’inlashdan asosiy maqsad

287
Makrosegmentlash deb nomlanadigan birinchi bosqichda “tovar bozori” aniqlanadi.
Mikrosegmentlash deb nomlanadigan ikkinchi bosqichda esa ilgari aniqlangan
bozor ichida iste’molchilar segmentlari aniqlanadi.
Bozor segmentini aniqlashning uchta usuli mavjud. Birinchi – tovarning
afzalligiga qarab segmentlash. Bunda iste’molchilar qanday tovarni
xohlayotganligiga qarab segmentni aniqlash tushuniladi. Ikkinchi usul –
iste’molchilarning xulq-atvorini hisobga olgan holda segmentlash. Uchinchi usul –
iste’molchilar xarakteriga qarab segmentlash hisoblanadi.
Tovarning afzalligiga qarab segmentlash.
Firmalar yangi tovarlarga
bo’lgan talabni o’rganish maqsadida tovarning afzalligi, muhitligiga qarab
segmentlashdan ham foydalanadi. Bunga quyidagi misol keltirish mumkin.
Masalan, qahva ko’p tarqalgan ichimliklardan hisoblanadi. Uning tarkibida kofein
moddasi mavjud. Bugungi kunda shunday iste’molchilar ham mavjudki, ular
kofeinsiz qahvani xohlaydilar. Demak, bozorning ana shu segmenti iste’molchilari
uchun ham kofeinsiz qahva ishlab chiqish zaruriyati tug’iladi. Yoki tovarning
afzalligiga qarab segmentlashga televizor orqali tarkibida spirt bo’lmagan pivo
haqida beriladigan reklamani ham kiritish mumkin.
Mavzuning dolzarbligi - I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari

|
I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari
|
bet | 2/16 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 79,33 Kb. | | #101274 |
Bog'liq ANKETA SOʻROVI TUSHUNCHASI, USLUBIY AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARINI (2)Mavzuning dolzarbligi. So'rovni o'rganish sizga professional yukingizni sotsiologik tadqiqotlar uchun samarali va ommabop metodologiyani bilish bilan to'ldirishga imkon beradi.
So'rov birlamchi ma'lumotlarni yig'ishning eng keng tarqalgan usuli hisoblanadi. Uning yordami bilan barcha sotsiologik ma'lumotlarning deyarli 90% olinadi. Har bir holatda, so'rov bevosita ishtirokchiga murojaatni o'z ichiga oladi va jarayonning bevosita kuzatuv uchun juda kam yoki umuman mos bo'lmagan jihatlariga qaratilgan. Shuning uchun so'rov ijtimoiy, guruh va shaxslararo munosabatlarning tashqi ko'zdan yashiringan va faqat ma'lum sharoit va vaziyatlarda o'zini his qiladigan mazmunli xususiyatlarini o'rganishda ajralmas hisoblanadi.
So'roq sotsiologiya, pedagogika va psixologiyada "so'rov" deb ataladigan usullar guruhiga tegishli. Anketadan tashqari, ushbu guruh intervyular va suhbatlarni o'z ichiga oladi. Bu usullarning barchasi bitta etakchi xususiyat bilan tavsiflanadi: ularning yordami bilan tadqiqotchi respondentlarning (respondentlarning) og'zaki xabarlariga kiritilgan ma'lumotlarni oladi. Bu, bir tomondan, xatti-harakatlarning motivlarini, niyatlarini, fikrlarini va boshqalarni o'rganish imkonini beradi. (boshqa usullar bilan o'rganilishi shart bo'lmagan hamma narsa) va boshqa tomondan, ushbu usullar guruhini sub'ektiv qiladi (ba'zi sotsiologlarning fikriga ko'ra, hatto eng ilg'or so'rov texnikasi ham hech qachon tadqiqotning to'liq ishonchliligini kafolatlay olmaydi, degan fikr bejiz emas. ma `lumot).
Kurs ishining ob'ekti. Boshqa tadqiqot usullaridan farqli o'laroq, so'rovning samaradorligi butunlay ikki nuqtaga bog'liq: birinchidan, respondent qo'yilgan savollarga javob berishni xohlaydimi va javob beradimi, ikkinchidan, u ularga javob bera oladimi. Shuning uchun har qanday so'rovni tashkil etish boshlanishi va ushbu ikki nuqtaning rivojlanishiga bo'ysunishi kerak; hamma narsa suhbatdoshlarni berilgan savollarga to'liq va haqqoniy javob berishga undashga qaratilgan bo'lishi kerak.
Har qanday shakldagi so'rovning mohiyati shundan iboratki, tadqiqotchi respondentlarning berilgan savollarga bergan javoblaridan ma'lumot oladi. So'rov turlari o'rtasidagi farq faqat uning shakllaridagi farqga, kamroq hollarda - savollar mazmunidagi farqga kamayadi.
Tanlangan mavzuning dolzarbligi iste'molchilar, raqobatchilar, etkazib beruvchilar va boshqalar to'g'risida, umuman, kompaniya vakili bo'lgan bozor haqida ma'lumot to'plash usullari orasida marketingda anketa so'rovlari etakchi rol o'ynashi bilan izohlanadi.
|
| |
Inventarlashning o‘tkazish obyektlari

|
Inventarlashning o‘tkazish obyektlari
|
bet | 80/99 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #256546 |
Bog'liq AtamurodovInventarlashning o‘tkazish obyektlari
Ayrim joylar va mavsumiy tusda ishlaydigan korxonalarda ishlab chiqarish zaxiralari ular eng kam miqdorda qolganda quyidagi hollarda inventarlanadi:
176
asosiy vositalar va tovar-moddiy boyliklar qayta baholanganda;
moddiy javobgar shaxslar almashganda (ishlarni qabul qilish - topshirish kunida);
o‘g‘irlik, suiiste’mol yoki boyliklarni ishdan chiqarish faktlari aniqlanganda;
tabiiy ofatlar, yong‘inlar, falokatlar yoki g‘ayritabiiy sharoitlar yuzaga keltirgan boshqa favqulodda vaziyatlar yuz berganda;
budjet tashkiloti tugatilganda (qayta tashkil etilganda) tugatish balansini tuzish oldidan va qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda.
Shuningdek, budjet tashkilotining umumiy moddiy javobgarlik sharoitida inventarlash jamoa rahbari o‘zgarganda, jamoadan uning ellik foizdan ortiq a’zolari chiqib ketganda, shuningdek jamoaning bitta yoki bir nechta a’zosi talabi bilan quyidagi inventarlash obyektlarida o‘tkaziladi:
Bosh hisobchi xonasida.
G‘azna xonasida.
Hisob-kitob buxgalteri ishida.
Omborxonada.
Xo‘jalik bo‘yicha ma’sul shaxslarning ishida.
Xodimlar bo‘limida.
Budjet tashkilotida mavjud bo‘lgan barcha boshqarma va bo‘limlarda.
|
| |
Iste’molchilarning xulq-atrovoriga

288
iste’molchilarning
demografik, geografik tavsiflari va ularning hayot tarzi
hisoblanadi.
Demografik segmentlash
– deganda iste’molchilarni daromadlar darajasi,
yoshi jinsi,
millati kasbi-kori, oilaviy ahvollari kabi belgilari bo’yicha guruhlarga
ajratish tushuniladi.
Geografik segmentlash
– geografik kartani qo’llashga asoslangan eng oddiy
usul hisoblanadi. Bu usulni aholining madaniy urf-odatlarida va ular yashayotgan
hududlarning iqlimida farq bo’lganda qo’llash maqsadga muvofiqdi.
Geografik
belgi bo’yicha segmentlash bozorning har xil geografik zonalariga bo’linishini
nazarda tutadi.
Hayot tarzi bo’yicha segmentlashda iste’molchilar
qarashlari, qiziqishlari
bo’yicha guruhlarga ajratiladi. Bunga iste’molchilarni jamiyat manfaati yo’lida
qayg’uradiganlar, o’z sog’lig’ini sevuvchilar, oilasi uchun qayg’uradiganlar
guruhlariga ajratish misol bo’la oladi.
Korxonaning raqobat kurashida g’olib chiqishi bozor segmentlari qanchalik
to’g’ri tanlanganligiga ham bog’liq bo’ladi. Bunda
bozor segmentlashsining
me’zonlarini bilish zarur. Quyidagi bozor segmentining asosiy me’zonlari va
ularning tavsifi keltiriladi:
Internet saitlar - I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari

I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari
ANKETA SOʻROVI TUSHUNCHASI, USLUBIY AFZALLIKLARI VA KAMCHILIKLARINI (2)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa I. Bob. Sotsiologik tadqiqot metodining nazariy metodologiyasi va usullari
|
N
a.m - Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

76
Bir aylanish davomiyligi:
360:5=72 kun va 360:5,54=65 kun demakdir.
Aylanma mablag’larning yuklanish koeffitsiyenti
:
120:600 = 0,2 so’m va 110,5:612 =0,18 so’m.
Aylanma mablag’lar aylanuvchanligining tezlashishi samarasi ulardan
foydalanishning yaxshilangani tufayli ularga bo’lgan talabning kamayishida,
ularning bo’shatilishda namoyon bo’ladi.
Aylanma mablag’lar aylanuvchanligining tezlashishi hozirgi sharoitda
korxonalarning birlamchi vazifasi hisoblanadi va quyidagi yo’llar bilan erishiladi:
- ishlab chiqarish zahiralarini tuzish bosqichida iqtisodiy asoslangan zahira
normalarini joriy etish;
- xom ashyo, yarim tayyor mahsulotlar, butlovchi qismlar ta’minotchilarning
iste’molchilarga yaqinlashuvi;
- moddiy-texnik ta’minotning ombor tizimini, shuningdek materiallar va
uskunalar ulgurji savdosini kengaytirish;
- omborlardagi ishlarning kompleks mexanizatsiyasi va avtomatizatsiyasi.
Muomala bosqichida esa mahsulot iste’molchilarini uni ishlab
chiqaruvchilarga yaqinlashtirish; hisob-kitob tizimini mukammallashtirish; bevosita
aloqalar bo’yicha buyurtmalarini bajarish, tejalgan materiallardan mahsulot
tayyorlash natijasida sotilgan mahsulot hajmini oshirish; tuzilgan bitimlarga
muvofiq jo’natilgan mahsulotlarni partiyalar, assortimentlar, tranzit normasi
bo’yicha tanlash.
Investitsion loyihalarni baholash

81
𝐾
𝑠
=
MD
𝐾
𝑘
Korxona miqyosida investitsiya samaradorligi (kapital qo’yilma)
koeffitsiyenti (K
ks
) quyidagicha hisoblanadi.
𝐾
𝑘𝑠
=
𝑀𝑘−𝑇
𝐾
yoki
𝐹
𝐾
Bu yerda: M
k
- yillik ishlab chiqarilgan mahsulot qiymati;
Т - yillik ishlab chiqarilgan mahsulotni tannarxi;
F - yillik foydaning miqdori.
Ko’p variantli kapital qo’yilmalar loyihasi samaradorligini aniqlash uchun har
bir variantdagi xarajatlarni minimumga keltirish yo’li bilan aniqlanadi. Ya’ni:
Т
i
+ Ye
n
K
min
Bu yerda: Т
i
- i varinatdagi xarajatlar; Ye
n
- kapital qo’yilmalar samaradorligi
koeffitsiyenti; K - kapital qo’yilmalar summasi.
Solishtirilayotgan variantlar har xil davrga mo’ljallangan bo’lsa,
bunday
sharoitda variantlar (V) keltirilgan koeffitsiyentlar bo’yicha aniqlanadi, ya’ni:
𝐵 =
1
(1 + 𝐸
𝑛
)
𝑡
Bu yerda: Ye
n
- har xil davrdagi xarajatlarni keltirish normativi; t -
mablag’larni ishga tushirishdan samara olgungacha bo’lgan vaqt.
Investitsiya samaradorligini aniqlashda uning o’zini
qoplash muddati, xavf
darajasi, inflyatsiyani oshish tempi, kelajakda soliqlar miqdorini o’zigarishi kabilar
hisobga olinishi shart. Chunki investitsiyani qulay va samarali sohaga qo’yish
investorlar uchun muhim ahamiyatga ega. Jahon amaliyotidan shu ma’lumki pulni
banklarda saqlash eng qulay hisoblanadi, chunki omonatchi undan foiz oladi.
Pulni investitsiya qilish (ishlab chiqarishga qo’yish yoki qimmatbaho
qog’ozlar sotib olish)
investorga faqatgina unga bank tamonidan beriladigan
82
foizdan ko’proq daromad keltirsagina foydaliroq bo’ladi
. Bu investorlar uchun
birinchi qoida bo’lib hisoblanadi.
Investorlarning ikkinchi qoidasi -
investitsiya rentabelligi inflyatsiya
darajasidan yuqori bo’lishi kerak
.
Shunday qilib, investitsiya samaradorligini hisoblaganda yuqorida keltirilgan
qoidalarda keltirilgan ko’rsatkichlarni solishtirma tahlili katta ahamiyatga ega.
Investitsiya loyihasini baholashda xarajatlar va daromadlarini har xil davrga
solishtirma tahlili katta ahamiyatga ega. Chunki xarajatlar biron davrda ishlatiladi,
daromad esa nafaqat biron davrdan keyin, u asosan xarajatlar amalga oshirgandan
keyin kela boshlaydi. Shu sababli davriy pul qiymati degan tushuncha ishlatiladi.
Ushbu ko’rsatkich oldin olingan 1 so’m keyin olingan 1 so’mdan qimmatroq
turishini anglatadi.
Shu sababli iqtisodiy va moliyaviy tahlilda so’mning
joriy va kelajakdagi
qiymatini hisoblaydi, tahlil qiladi. Bunday hisob-kitoblar diskonlashtirish deb
yuritiladi.
Diskontlashtirish investitsiya yoki pul oqimlarini
kelgusidagi qiymatining
joriy bahoda ifodalanishi tushuniladi.
Diskontlashtirish murakkab foiz hisoblashning teskari jarayonidir. Murakkab
foyiz usuli orqali investitsiyaning kelajak qiymati (I
k.q.
) quyidagicha aniqalanadi:
Aylanma fondlardan foydalanish ko’rsatkichlari

74
Kimyo sanoatida aylanma fondlardan foydalanish ko’rsatkichlarini
hisoblaganda o’ziga xos xususiyatlar mavjud. Kimyo sanoati tarmoqlarida,
(shuningdek moddalarga kimyoviy yo’l bilan ishlov beradigan ishlab chiqarishlarda)
ko’p hollarda “mahsulot sof og’irligi” tushunchasi yo’q. Bu tarmoqlarda kimyoviy
texnologiya xususiyatlari sababli ko’pincha boshlang’ich xom ashyolardan hech biri
tayyor mahsulot tarkibiga o’zining asl ko’rinishida kirmaydi. Shu sababli kimyoviy
jarayonga yoki ishlab chiqariladigan mahsulot birligiga materiallar xarajati
tasdiqlangan texnologiyaga (retsepturaga) muvofiq belgilanadi va nazariy deb
ataladi. Materiallarning nazariy xarajatiga chiqindilar va qaytarilmaydigan
yuqotishlar kirmaydi.
Kimyo sanoatida materiallardan foydalanish ko’rsatkichi bo’lib muayyan
kimyo mahsuloti birligini ishlab chiqarishga yoki kimyoviy jarayonga materiallar
nazariy xarajatining iste’mol qilinadigan materiallarning haqiqiy sarfiga nisbati
hisoblanadi. Haqiqiy xarajat nazariy xarajatdan kimyoviy jarayonlarda vujudga
keladigan yo’qotishlar kattaligiga ko’pdir. Haqiqiy va nazariy xarajatlar o’rtasidagi
farq qanchalik kam bo’lsa, u shunchalik taraqqiy bo’ladi.
Aylanma mablag’larni normalash
N
am
quyidagicha ifodalanadi:
Mavzuni mustahkamlash uchun test savollari

85
6. Aktiv aylanma vositasi 3ta jarayonni uz ichiga oladi. Shular kaysilar?
A) moddiy, ishlab chiqarish, mahsulot
B) moliyaviy, ishlab chiqarish, mahsulot
C)
aktivlik, mexnat, mahsulot
D) ishlab chiqarish, moliyaviy, mexnat
7. Fondlarning aylanishi deganda…
A) korxona mablag’larini bosqichlarni bosib o’tib dastlabki shakliga
qaytish
B) ishlab chiqarish jarayonida qatnashadigan mablag’lar
C) mablag’larning bir ko’rinishdan ikkinchi ko’rinishga o’tish jarayoni
D) A va B javoblar to’g’ri
TURKUMLASH, BAHOLASH VA HISOBGA OLISH VAZIFALARI

|
TURKUMLASH, BAHOLASH VA HISOBGA OLISH VAZIFALARI
|
bet | 46/99 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 1 Mb. | | #256546 |
Bog'liq AtamurodovTURKUMLASH, BAHOLASH VA HISOBGA OLISH VAZIFALARI
Tovar-moddiy zaxiralar to‘g‘risida tushuncha
Tovar-moddiy zaxiralarni hisobga oluvchi hisobvaraqlarda tashkilotga tegishli bo‘lgan va xizmat qilish muddati bir yildan ortiq bo‘lmagan yoki bir operatsion sikl mobaynida foydalaniladigan mol-mulklar, jumladan, qurilish - ta’mirlash materiallari, oziq-ovqat mahsulotlari, yoqilg‘i va yonilg‘ilar, oziqa va yem-xashak, tara (idish)lar, qishloq xo‘jalik mahsulotlari va ishlab chiqarish buyum- lari, o‘stiruvdagi va boquvdagi chorva mollari, o‘quv, ilmiy va boshqa maqsadlar uchun materiallar hamda laboratoriya sinovida bo‘lgan, uzoq vaqt foydalaniladigan materiallar, shartnoma asosida bajariladigan ilmiy-tadqiqot ishlari uchun maxsus asbob-uskunalar va boshqalar hisobga olinadi.
Tovar-moddiy boyliklarni hisobga olishning asosiy vazifalari
Tovar-moddiy zaxiralarni hisobga olishning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
barcha moddiy qimmatliklarning butligini ta’minlash hamda ishlatilishi va to‘g‘ri foydalanilishi ustidan nazorat o‘rnatish;
zaxiralar va xarajatlaming belgilangan me’yorlarini kuzatib borish;
belgilangan tartibda realizatsiya qilinishi lozim bo‘lgan, foydalanilmaydigan materiallarni o‘z vaqtida aniqlash;
tashkilot omborlarida mavjud bo‘lgan qoldiqlar haqida aniq ma’lumotlar olish va h.k.
Tovar-moddiy zaxiralarni qabul qilish, saqlash va topshirish javobgarligi tashkilot rahbarining buyrug‘i bilan tayinlangan mod-
113
diy javobgar shaxslarga yuklatiladi. Bu shaxslarning almashi- nishi omborlarning inventarlashs va tashkilot rahbari tomonidan tasdiqlanadigan qabul qilish-topshirish dalolatnomalarini tuzish bilan amalga oshiriladi. Tovar-moddiy zaxiralarni saqlash joylari tosh-tarozi jihozlari, o‘lchov asboblari, o‘lchov idishlari va boshqa nazorat moslamalari bilan ta’minlanishi lozim.
|
| |
DARSNING MAQSADI - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 34/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
DARSNING MAQSADI:
a) ta’limiy: Yusuf Xos Hojibning hayoti va ijodi va uning asarlari haqida ma’lumot berish;Uning “Qutadg‘u bilig”asarining tub mohiyatini tushintirish;
b) tarbiyaviy: : o‘quvchilarni umuminsoniy va milliy qadriyatlarimizga e’tiqodli bo‘lishga o‘rgatish;
d) rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rgatish, mavzu yuzasidan olgan bilimlarini hayotiy vaziyatlarga qo‘llay bilishiga erishish.
Mavzuga oid shakllantiriladigan kompetensiyalar:
a) tayanch kompetensiya(lar): TK1, TK2;
b) fanga oid kompetensiya(lar): FK1.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi.
Dars uslubi: an’anaviy.
Dars jihozlari: darslik, adabiyotshunoslik atamalari lug‘ati, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, slaydlar, bukletlar, tarqatma materiallar, ko‘rgazmali qurollar (audio, video, fotolavhalar, jadvallar) jamlanmasi.
|
| |
I
k.q - Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh

83
Masalan:
bank foizi 10% bo’lgan holda 20 yildan keyingi 1 so’mning
joriy qiymati =1:(1+0,10)
20
=1:1,10
20
=1:6,7=0,15 so’mni tashkil qiladi.
Shunday qilib diskontlashtirish yilma yil ketma-ketlikda daromadlar,
xarajatlar potoklarini diskont stavkasiga asosli bir-biriga keltirish yo’li
orqali
kelajakdagi daromad va xarajatlarni joriy qiymatini belgilab olish uchun
investitsiyani iqtisodiy va moliyaviy tahlil qilishda ishlatiladi.
Тayanch iboralar:
aylanma fondlar, aylanma mablag’lar, aylanma
mablag’lar aylanish koeffitsiyenti, aylanma mablag’larning yuklanish koeffitsiyenti,
norma, normativ, investitsiya, investor, qimmatli qog’ozlar, moliya bozori,
investitsiya manbasi, moliyaviy manba, moddiy resurslar, diskont, bank foizi,
diskontlashtirish.
Тakrorlash uchun savollar
1.
Aylanma mablag’larning aylanma fondlardan farqi nimada?
2.
Muomala fondlarining tarkibini yoriting.
3.
Aylanma fondlar qaysi elementlardan iborat?
4.
Aylanma mablag’lardan samarali foydalanish darajalari qaysi ko’rsatkichlar
bilan ifodalanadi?
5.
Korxonalarda aylanma mablag’lardan samarali foydalanishda qanday yo’lardan
foydalaniladi?
6.
Investitsiya nima?
7.
Investor kim?
8.
Moliyaviy va nomoliyaviy investitsiyalarga tushuncha bering.
9.
Moliyaviy bozor tarifini ayting.
10.
Investitsiyalarni manbasini tushuntiring.
11.
Investitsiya qanday sohalarda ishlatiladi?
12.
Moliya bozorini tasniflang.
13.
Investitsiya loyihasining iqtisodiy samaradorlik ko’rsatkichlari qanday
hisoblanadi?
Bozorni segmentlash va uning mohiyati

286
ega bo’lgan aniq tovarni ishlab chiqaruvchi uchun potensial xaridorlarning shu
tovarning xususiyatlariga bo’lgan munosabatlarini
bilish hayotiy zaruriyat
hisoblanadi.
Bu erda Volfredo Pareto (1848-1923 y) qonunini eslash maqsadga
muvofiqdir. Bu qonunga binoan 20 foiz iste’molchilar ma’lum markali tovarlarning
80 foizini xarid qiladi va bular potensial xaridorlarning qolgan 80
foizi esa
tovarlarning qolgan 20 foizini xarid qiladilar. Ko’pchilik hollarda bu tovarlar
o’ylamasdan xarid qilinadi. Bundan
shunday xulosa qilish mumkinki, ishlab
chiqaruvchilar o’z tovarlarini va marketing faoliyatini bozorga qaratmasdan, balki
aynan ana shu 20 foiz potensial iste’molchilarga qaratadi.
Bozor faoliyatining
bunday strategiyasi yuqori samaradorlikni ta’minlaydi.
Bozor segmenti
– bu boshqa guruhlardan farq qiluvchi, o’xshash belgilariga
ega bo’lgan iste’molchilarning kichik guruhidir. Bunda bozorni turli xil belgilari
bo’yicha alohida bo’g’in (segmentlar) ga bo’lish jarayoni segmentlash deb ataladi.
Uzoq muddatli aktivlarning tuzilishi 
Asosiy fondlar

53
Ishlab chiqarish miqyosining o’sishi va boshqa ijobiy o’zgarishlar
sharoitlarida, ba’zan korxonaning asosiy fondlari, jumladan, ishchi mashinalar va
uskunalar, ishlab chiqarish binolari, qurilmalar va hokazolar yetmay qoladi. Bunday
hollar ro’y berganda korxona shartnoma asosida o’ziga kerakli bo’lgan
asosiy
fondlarni yollaydi va ular ijaraga olingan hisoblanadi. Ijaraga beruvchi va ijaraga
oluvchi o’rtasida yuzaga keluvchi mulk munosabatlari lizing deb ataladi (ingl. Lease
- ijara).
Asosiy fondlarning umumiy hajmida alohida guruhlarining qiymat bo’yicha
o’zaro nisbati asosiy fondlarning turlar bo’yicha tuzilmasini
aks ettiradi hamda
amaliyotda foizlarda o’lchanadi. Korxona asosiy ishlab chiqarish fondlari
tuzilmasining, birinchi o’rinda uning aktiv qismini - mashina va asbob-uskunalarni
ko’paytirishga yo’naltirilgan takomillashtirishdan manfaatdor bo’lishi lozim.
Ularning ulushi qanchalik yuqori bo’lsa, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar miqdori
shunchalik katta bo’ladi va aksincha.
Korxona asosiy fondlarining turlar bo’yicha tuzilmasi, ko’p jihatdan kapital
qo’yilmalarning texnologik tuzilmasi orqali, jumladan, ularning yangi qurilish va
qayta ta’mirlash, amaldagi ishlab chiqarishni kengaytirish
va qayta qurollantirish
bilan avvaldan belgilab qo’yilgan bo’ladi. Asosiy fondlarning turlar bo’yicha
tuzilmasiga ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish va konsentratsiya qilish darajasi ham
katta ta’sir o’tkazadi. Yirik korxonalar, ishlab chiqarishni fondlar bilan ta’minlashda
va fan-texnika taraqqiyoti yutuqlaridan keng foydalanishda kichik va o’rta
korxonalarga qaraganda ko’proq imkoniyatga ega. Biroq kichik korxonalar
harakatchanroq, ularning boshqaruvi moslashuvchanroq bo’lib,
natijada ishlab
chiqarishni texnik jihatdan qayta qurollantirish osonroq kechadi.
«Korxona iqtisodiyoti»ga ekspluatatsiya qilinayotgan asosiy fondlarning
yoshi, birinchi o’rinda mashina va asbob-uskunalarning yoshi katta ta’sir ko’rsatadi.
Hozirgi paytda mashina va sanoat uskunalarini yosh bo’yicha guruhlashda taxminan
quyidagi muddatlardan kelib chiqiladi: 5 yilgacha, 5 yildan 10 yilgacha, 10 yildan
15 yilgacha, 15 yildan 20 yilgacha, 20 yildan 25 yilgacha va hokazo.
Mashina va
uskunalarning ekspluatatsiya muddati qanchalik yuqori bo’lsa, korxonaning ishlab
54
chiqarish quvvatlari shunchalik past bo’ladi, mahsulotlar sifati pasayadi, bekor turib
qolish va talofatlar ko’payadi hamda aksincha. Bundan tashqari,
korxona asbob-
uskunalaridan uzoq vaqt mobaynida foydalanilganida ta’mirlash uchun ham ko’p
xarajatlar sarflanadi.
MAVZU: Didaktik adabiyot haqida nazariy ma’lumot

|
MAVZU: Didaktik adabiyot haqida nazariy ma’lumot
|
bet | 40/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
MAVZU: Didaktik adabiyot haqida nazariy ma’lumot.
DARSNING MAQSADI:
a) ta’limiy: o‘quvchilarga didaktik adabiyot, uning nazariyasi haqida yangi bilim berish;
b) tarbiyaviy: o‘quvchilarni umuminsoniy va milliy qadriyatlarimizga e’tiqodli bo‘lishga o‘rgatish;
d) rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rgatish, mavzu yuzasidan olgan bilimlarini hayotiy vaziyatlarga qo‘llay bilishiga erishish.
Mavzuga oid shakllantiriladigan kompetensiyalar:
a) tayanch kompetensiya(lar): TK1, TK2;
b) fanga oid kompetensiya(lar): FK1.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi.
Dars uslubi: an’anaviy.
Dars jihozlari: darslik, adabiyotshunoslik atamalari lug‘ati, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, slaydlar, bukletlar, tarqatma materiallar, ko‘rgazmali qurollar (audio, video, fotolavhalar, jadvallar) jamlanmasi.
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 36/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 183/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
|
| |