Axborotni qabul qilish jarayonining psixofiziologik xususiyatlari

|
Axborotni qabul qilish jarayonining psixofiziologik xususiyatlari
|
bet | 2/2 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 20,39 Kb. | | #248018 |
Bog'liq Inson operatori tomonidan axborotni qabul qilish jarayoniAxborotni qabul qilish jarayonining psixofiziologik xususiyatlari.
Yuqorida aytib o'tilganidek, operator faoliyatining bosqichlaridan biri bu boshqaruv ob'ektining holati va boshqariladigan jarayonning borishi to'g'risida ma'lumot olishdir. Faoliyatning bu bosqichi sezish, idrok etish va tasvirlash kabi kognitiv jarayonlar bilan ta'minlanadi.
Sensatsiya - bu moddiy olamning individual xususiyatlari va hodisalarini, shuningdek, qo'zg'atuvchilarning bevosita ta'siri ostida tananing ichki holatini aks ettirishdan iborat bo'lgan eng oddiy aqliy jarayon. Boshqacha qilib aytganda, sezish «tashqi qo'zg'alish energiyasining asabiy jarayonga aylanishi» [88; 18-jild, 46-bet. Muhandislik psixologiyasida sezish nafaqat hissiy tasvir, balki inson tanasi faoliyatining alohida turi (sezgi faoliyati) sifatida ham ko'rib chiqiladi. U ichki jarayonlarda ham, tashqi harakatlarda ham namoyon bo'lishi mumkin, ammo bu hissiyotning paydo bo'lishi uchun zarurdir. Masalan, statsionar ko'z bilan vizual tuyg'u paydo bo'lishi mumkin emas, u doimo ko'z harakati bilan birga keladi.
Tuyg'ularni sintez qilish asosida hissiy aks ettirishning yanada murakkab shakli - idrok shakllanadi, u hozirgi vaqtda insonning his-tuyg'ulariga ta'sir etuvchi moddiy olamning narsa va hodisalarini yaxlit aks ettirish jarayonidir. Idrok sezgilar asosida, predmetlarning individual xossalari va sifatlarini aks ettirish asosida vujudga keladi. Sezgilardan farqli o'laroq, idrok individual xususiyatlarni emas, balki butun ob'ektni aks ettiradi. Bundan tashqari, idrok sezgilarning oddiy yig'indisiga kamaymaydi, balki hissiy bilishning sifat jihatidan yangi bosqichini ifodalaydi.
Idrok operator tomonidan axborotni qabul qilish jarayonining asosi sifatida yaxlitlik, mazmunlilik, tanlanganlik, doimiylik kabi xususiyatlar bilan tavsiflanadi. Idrokning yaxlitligi operator faoliyati davomida murakkab stimullarni tahlil qilish va sintez qilish natijasida yuzaga keladi. Ma'nolilik idrok etilayotgan ob'ektning ma'lum bir toifaga mansubligidan iborat.
Idrok, shuningdek, ba'zi ob'ektlarni boshqalardan ustun qo'yishdan iborat bo'lgan selektivlikka ega. Idrokning tanlanganligi - operatorning tashqi muhit ob'ektlari va hodisalarining unga ta'siriga bo'lgan muayyan munosabatining ifodasidir.
Idrokning doimiyligi - sezish shartlari o'zgarganda ob'ektlarning ma'lum idrok etilgan xususiyatlarining nisbiy doimiyligi. Masalan, vizual idrokda ob'ektlarning rangi, o'lchami va shaklida doimiylik mavjud. Rangni idrok etishning doimiyligi - yorug'lik o'zgarganda ko'rinadigan rangning nisbiy doimiyligi. Har xil masofadagi jismlarning ko'rinadigan kattaligining nisbiy konstantligi o'lchamni idrok etishning doimiyligi deyiladi. Ob'ektlar shaklini idrok etishning doimiyligi, uning pozitsiyasi operatorning ko'rish chizig'iga nisbatan o'zgarganda, ob'ekt shaklini idrok etishning nisbiy o'zgarmasligidadir. Doimiy idrok ob'ekt yoki ob'ektiv vaziyatni bir butun sifatida idrok etish bilan bog'liq.
Idrokning muhim xususiyati ham apperseptsiya (lotincha ar - va perceptio - idrok etish) - idrok mazmuni va yo'nalishining shaxs tajribasiga, uning qiziqishlari va munosabatlariga bog'liqligi. Appertsepsiya idrokga faol xarakter beradi. Signallarni qabul qilgan operator ularga nisbatan ma'lum munosabat bildiradi. Appertsepsiya turli odamlarning bir ob'ektni turlicha idrok etishini yoki aksincha, turli predmetlarning bir xil narsa sifatida idrok etilishini aks ettiradi. Turg'un apperseptsiya (tajriba va dunyoqarash tufayli) va vaqtinchalik apperseptsiya (masalan, kayfiyat bilan bog'liq) o'rtasida farqlanadi.
Xulosa.
Yuqorida aytib o'tilganidek, operator faoliyatining bosqichlaridan biri bu boshqaruv ob'ektining holati va boshqariladigan jarayonning borishi to'g'risida ma'lumot olishdir. Faoliyatning bu bosqichi sezish, idrok etish va tasvirlash kabi kognitiv jarayonlar bilan ta'minlanadi.
Sensatsiya - bu moddiy olamning individual xususiyatlari va hodisalarini, shuningdek, qo'zg'atuvchilarning bevosita ta'siri ostida tananing ichki holatini aks ettirishdan iborat bo'lgan eng oddiy aqliy jarayon. Boshqacha qilib aytganda, sezish «tashqi qo'zg'alish energiyasining asabiy jarayonga aylanishi» [88; 18-jild, 46-bet. Muhandislik psixologiyasida sezish nafaqat hissiy tasvir, balki inson tanasi faoliyatining alohida turi (sezgi faoliyati) sifatida ham ko'rib chiqiladi. U ichki jarayonlarda ham, tashqi harakatlarda ham namoyon bo'lishi mumkin, ammo bu hissiyotning paydo bo'lishi uchun zarurdir. Masalan, statsionar ko'z bilan vizual tuyg'u paydo bo'lishi mumkin emas, u doimo ko'z harakati bilan birga keladi.
Ushbu muammoni hal qilish uchun miya, aqliy tartibga solishning asosiy organi sifatida, kiruvchi hayotiy ma'lumotlarni idrok etish va qayta ishlash, uni turli xil fizik tabiatli muhitlarga - elektr, kimyoviy, biokimyoviy va boshqalarga aylantirish uchun amalda cheksiz imkoniyatlarga ega. Miya funktsiyasi doimiy o'zgarish va moslashish jarayonidir
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Ў. Йўлдошев, У. Усмонов, О. Қудратов. Меҳнатни муҳофаза қилиш меҳнат, 2001й.
2. «Основы инженерной психологии», под ред. Ломова Б.Ф. М. «Высшая школа». 2009.
3. «Безопасность жизнедеятельности». Под общей ред. проф. Белова С.В., М., «Высшая школа», 2000
|
| |