nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
texnik 
modellash - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

15
15
6-§.
2.1. YOG‘OCHGA ISHLOV BERISH TEXNOLOGIYASI
YOG‘OCHGA ISHLOV BERISH USTAXONASINING
TUZILISHI
Mehnat – odam bilan tabiat o‘rtasida yuz beradigan jarayondir. Mehnat inson-
ning aqliy va axloqiy tasavvurini shakllantirishda hal qiluvchi ta’sir ko‘rsatadi.
Duradgorlik o‘quv ustaxonalarini jihozlash da duradgorning ish o‘rnini to‘g‘ri
va har tomonlama to‘liq tashkil etishga alohida e’tibor beriladi. Chunki berilgan
topshiriqlarni erkin, aniq va sifatli qilib bajarish ish o‘rnining to‘g‘ri
tashkil
etilishiga ko‘p jihatdan bog‘liq.
Yog‘ochga ishlov berish mashg‘ulotlari maktabning duradgor lik o‘quv ustaxona-
sida o‘tkaziladi. Unda har biringizga doimiy ish o‘rni, ya’ni
xonaning dastgoh
o‘rnatilgan muayyan qismi ajratiladi (3-rasm).
Duradgorlik ustaxonasida muayyan turdagi ishlarni bajarish uchun mo‘ljal lan gan
uskunalar mavjud bo‘lib, har bir ish o‘rni o‘rindiqlar bilan jihozlangan bo‘ladi.
Siz texnologiya fani mashg‘ulotlariga maxsus ish kiyimlarida ke lishingiz
kerak
(4-rasm).
MATERIALLARGA
ISHLOV
BERISH
TEXNOLOGIYASI
Nashr litsenziyasi AI № 201, 28.08.2011-y

Darslik ijaraga berilganda va o‘quv yili yakunida qaytarib olinganda yuqoridagi
jadval sinf rahbari tomonidan quyidagi baholash mezonlariga asosan
to‘ldiriladi:
Yangi
Qoniqarsiz
Darslikning foydalanishga birinchi marotaba berilgandagi holati.
Yaxshi
Muqova butun, darslikning asosiy qismidan ajralmagan. Barcha varaqlari
mavjud, yirtilmagan, ko‘chmagan, bet larida yozuv va chiziqlar yo‘q.
Muqova ezilgan,
birmuncha chizilib, chetlari yedi rilgan, darslikning
asosiy
qismidan ajralish holati bor, foydalanuvchi tomonidan qoniqarli
ta’mirlangan. Ko‘chgan varaqlari qayta ta’mirlangan,
ayrim betla riga
chizilgan.
Qoniqarli
Muqova chizilgan,
yirtilgan, asosiy qismidan ajralgan yoki butunlay
yo‘q, qoniqarsiz ta’mirlangan. Betlari yirtil gan,
varaqlari yetishmaydi,
chizib, bo‘yab tashlangan, darslikni tiklab bo‘lmaydi.
Ijaraga berilgan darslik holatini ko‘rsatuvchi jadval
T/r
O‘quvchining
ismi,
familiyasi
O‘quv
yili
Darslik ning
olingandagi
holati
Sinf
rahbari -
ning
imzos
i
Darslik -
ning top-
shirilgan-
dagi holati
Sinf
rahbari ning
imzosi
1
2
3
4
5
6
O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti
Download
1,89 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/76
Sana
01.01.2024
Hajmi
1,89 Mb.
#129371
Download
1,89 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti
Download
1,89 Mb.
Matnni ko'rish
§
. Modellashtirish va andaza tayyorlash…….............................................…..….167

|
§
. Modellashtirish va andaza tayyorlash…….............................................…..….167 Pdf ko'rish
|
bet | 145/148 | Sana | 01.10.2024 | Hajmi | 33,06 Mb. | | #273065 |
Bog'liq 5-texnologiya§
. Modellashtirish va andaza tayyorlash…….............................................…..….167
10-amaliy mashg‘ulot.
Fartukni modellashtirish……...…………………..168
15-
§
. Gazlamani bichishga tayyorlash va bichish…….............……………….169
11-amaliy mashg‘ulot.
Fartuk va ro‘molni bichish…....…......……………..170
12-amaliy mashg‘ulot.
Detallarni birlashtirish va tikish……………...……..172
16-
§
. Dazmol va dazmollash usullari…………………..............……………………176
13-amaliy mashg‘ulot.
Dazmollash usullari….......................……………….178
17-
§
. Oxirgi ishlov berish va bezash……………...............…………………………181
14-amaliy mashg‘ulot.
Oxirgi ishlov berish jarayonini amalga
oshirish tartibi…...............................................................................................182
18-
§
. Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi. Kashtachilik tarixi haqida ma’lumot..183
Kashta chok turlari ........................................……………………………..186
15-amaliy mashg‘ulot
.....................................................................................191
Kashta chokida kompozitsiya tikish…......................................…………..193
16-amaliy mashg‘ulot
.....................................................................................194
19-
§
. Loyiha ishi. Xaridorgir kashtachilik buyumlarini tikish…..........……………..195
17-amaliy mashg‘u
lot.
Kashta tikish……………..…………………………196
TEXNOLOGIYA VA DIZAYN. SERVIS XIZMATI YO‘NALISHLARI
3-BOB. ENERGIYA ISHLAB CHIQARISH
VA UNDAN FOYDALANISH
1-§. Energiya turlari
(mexanik, elektr, quyosh va atom energiyasi)..........................
200
2-§. Elektr dvigatellar (motorlar). Batareyalar va ularning turlari.............................202
3-§. Gidravlik uzatmalar.............................................................................................204
4-§. Loyiha ishi va uning bosqichlari.
Harakatlanuvchi sodda mexanizmlarni
loyihalash va yasash............................................................................................205
|
| |
-rasm - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

32
32
Mustahkamlash uchun savollar
1. STD–120 tipidagi yog‘ochga ishlov beruvchi tokarlik stanogi tuzilishi
jihatidan qanday qismlarga bо‘linadi?
2. Staninaning vazifasi nimadan iborat?
3. Oldingi va ketingi babkalarning bir-biridan farqi nimada?
4. Stanoklarda ishlaganda amal qilinadigan xavfsizlik texnikasi qoidalari
nimalar dan iborat?
11-§.
YOG‘OCH MATERIALLARIDAN BUYUM YASASH
BOSQICHLARI
Har qanday buyumni yasash bir necha bosqichlardan iborat bо‘ lib, bu bosqich-
lar о‘z ichiga yasaladigan buyumning grafik tasviri, texnologik jarayonning asosini
tashkil qiladigan texnologik xaritani, yasalgan buyumning sifatini yaxshilash, xizmat
kо‘rsatish muddatini oshirish maqsadida pardozlash ishlari hamda yasalgan buyum-
ning taqdimotini qamrab oladi (4-shakl).
4shakl
Birinchi bosqich.
Yog‘och materiallaridan
turli buyumlar yasashdan oldin u qog‘ozda tas-
virlangan bо‘lishi kerak. Bu buyumning grafik
tasviri deyiladi. U texnik rasm, eskiz yoki chiz-
madan iborat.
Texnik rasm
– bu qog‘ozdagi buyumning
uch tomonlama tasviridir. Texnik rasmga ko‘ra
buyumning shaklini tasavvur qilish juda oson
(36-rasm).
Axborot tizimining asosiy maqsadi –

Axborot tizimining asosiy maqsadi – axborotni saqlash va uzatishni tashkil
etish. Axborot tizimi axborotga ishlov berishning ―inson – kompyuter‖ tizimidan
iboratdir. Axborot tizimining funktsiyalarini unga yoʻnaltirilgan ATni bilmasdan
11
turib amalga oshirib boʻlmaydi. AT axborot tizimi sohasidan tashqarida ham
mavjud boʻlishi mumkin.
Axborot tizimidan oldin "Tizim nima?" degan savolga javob beraylik. Tizim
(sistema) deb, yagona maqsad yoʻlida bir vaqtning oʻzida ham yaxlit ham oʻzaro
bogʻlangan tarzda faoliyat koʻrsatadigan bir necha turdagi elementlar majmuasiga
aytiladi.
Tizim tushunchasi juda xam keng tarqalgan termin boʻlib, juda xam koʻp
ma‘noni anglatadi. Koʻp xollarda texnika vositalari va dasturlari yigindisiga
"TIZIM" deb ataladi. Tizim tushunchasiga "axborot" soʻzini qoʻshsak u xolda
"tizimning" yaratilish maqsadi va ishlash printsipi tushuniladi. Axborot tizimi
foydalanuvchilarga istalgan muhitdagi axborotlarni saqlash, qayta ishlash, qidirish
imkonini yaratadi.
Axborot tizimi deb oldinga qoʻyilgan maqsadgi erishish axborotlarni
saqlash, qayta ishlash va uzatish metodlari va vositalari yigʻindisiga aytiladi.
Axborot tizimi- axborotni toʻplash, saqlash, izlash, unga ishlov berish hamda
undan foydalanish imkonini beradigan, tashkiliy jihatdan tartibga solingan jami
axborot resurslari, axborot texnalogiyalari va aloqa vositalariga tushuniladi.
Tizimlar bir-biridan tarkibi va qanday maqsadda qoʻllanilishi bilan ajratiladi.
Har xil elementlar va har xil maqsadlarda qoʻllaniladigan tizimlarga misollar
keltiramiz (1.1-jadval):
1.1-jadval
Tizimlar
Tizim elementlari
Tizimning asosiy
vazifasi
Firma
Ishchilar, vositalar,
tovarlar, bino va
boshkalar
Tovar ishlab
chiqarish
Kompyuter
Elektron va
elektromexanik
Ma‘lumotlarni qayta
ishlash
12
elementlar, aloqa
liniyalari va h.k.
|
Ob‘еktlar - O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

10
axborot jarayonlari, ishlab chiqarish boʻlinmalari kabi koʻplab chеklanmagan
qismlarga ega.
Xususiyatlar – bu ob'еktning sifatini ifodalovchi paramеtrlardir. Xususiyat
tizimning ma'lum bir oʻlchamga ega ob'еktlarini bittalab miqdoriy jihatdan bayon
etish imkonini bеradi. Ob'еktlarning xususiyatlari tizim harakati natijasida
oʻzgarishi mumkin
.
Aloqalar ob'еktlar va ularning xususiyatlarini tizim jarayonida yagona
yaxlitlikka birlashtiradi. Bunda barcha tizim elеmеntlarining kеnja tizimlari va
tizimlar oʻrtasida aloqa boʻlishi nazarda tutiladi. Ayrim umumiy qonuniyatlar,
qoidalar yoki tamoyillar bilan birlashuvchilar oʻrtasida aloqaning mavjud boʻlishi
tizimning asosiy tushunchasi sanaladi. Boshqalar bilan biror-bir aloqaga ega
boʻlmagan elеmеnt koʻrib chiqilayotgan tizimga kirmaydi. Tizimning
xususiyatlari quyidagilar sanaladi: elеmеntlar murakkabligi, maqsadga
qaratilganligi, turli-tumanligi hamda ular tabiati, tarkiblashganligi, boʻlinishligidir.
Axborot tizimi — belgilangan maqsadga erishish yoʻlida axborotni yigʻish,
saqlash, qayta ishlash va uzatish uchun qoʻllaniladigan usullar, vositalar va
shaxslarning oʻzaro bogʻlangan majmuasidir.
Tizim tushunchasiga axborot soʻzini qoʻshsak u holda tizimning yaratilish
maqsadi va ishlash printsipi tushuniladi. Axborot tizimi foydalanuvchilarga
istalgan muhitdagi axborotlarni saqlash, qayta ishlash, qidirish imkonini yaratadi.
Axborot tizimlari nafaqat axborotni qayta ishlash va saqlash, yozuv-chizuv
ishlarini avtomatlashtirish, balki qarorlarni qabul qilish (sun`iy intellekt usullari,
ekspert tizimlari va xokazolar), zamonaviy telekommunikatsiya vositalari (elektron
pochta, telekonferentsiyalar), yalpi va lokal xisoblash tarmoqlari va boshqaruvning
yangi
uslublaridan
foydalanish
xisobiga
boshqaruv
ob`ekti
faoliyati
samaradorligini oshiradi va shu maqsadda keng qoʻllaniladi.
Тестовые задания - O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti
Download
1,89 Mb.
Pdf ko'rish
bet
76/76
Sana
01.01.2024
Hajmi
1,89 Mb.
#129371
1
...
68
69
70
71
72
73
74
75
76
Тестовые
задания
……………………………………………………………156
Список использованных литератур
……………………………………...193
Глоссарий
…………………………………………………………………….201
206
Allayorov Saydulla Payziyevich
AXBOROT
TIZIMLARI
fanidan o‗quv qo‗llanma
(5110700
–
Informatika o‗qitish metodikasi ta‘lim yo‗nalishi talabalari uchun)
Guliston – 2020
Download
1,89 Mb.
1
...
68
69
70
71
72
73
74
75
76
Download
1,89 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti
Download
1,89 Mb.
Pdf ko'rish
O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti - bet 3

9
ragʻbatlantiradi. Shu sababli, avvalo, boshqaruv tizimi nima ekanligini bilib
olaylik.
Kibernetik yondashuvga muvofiq boshqaruv tizimi, boshqaruv ob‘ekti
(masalan, korxonalar, tashkilotlar va xokazo) va boshqaruv sub‘ekti, boshqaruv
apparati yigʻindisini oʻzida namoyon etadi. Boshqaruv apparati deganda
maqsadlarni shakllantiruvchi, rejalarni ishlab chiquvchi, qabul qilingan qarorlarga
talablarni moslashtiruvchi, shuningdek, ularning bajarilishini nazorat qiluvchi
xodimlar tushuniladi. Boshqaruv ob`ekti vazifasiga esa boshqaruv apparati ishlab
chiqqan rejalarni bajarish kiradi, ya`ni boshqaruv tizimining oʻzi aynan mana shu
ishlarni amalga oshirish uchun tuzilgandir.
Axborot tizimini ishlab chiqishdan maqsad – tashkiliy loyihalashtirish,
tеxnologik va hokazo jihatlarini hisobga olgan holda tizim faoliyatining
samaradorligini oshirishdir. Oʻrganilayotgan fan sohasini aks ettiruvchi ham
umumiy, ham ayrim xususiyatlarga ega boʻlgan tizimning koʻplab tushuncha va
ta'riflari mavjud.
Umumiy holatda
tizim, dеganda ular orasidagi va ularning xususiyatlari
oʻrtasidagi aloqalar majmuiga ega boʻlgan, ya'ni bir-biriga chambarchas
bogʻlangan qismlardan iborat butun bir ob'еktlar majmuasi tushuniladi. Bunday
ta'rifdagi tizimga quyidagilarni misol qilib kеltirish mumkin: dеtallar va
tutashtiruvchi qurilmalardan yigʻilgan mashina; xujayralarning butun majmuini
tashkil etuvchi tirik organizm, turli rеsurslar, bir-biri bilan bogʻlangan koʻplab
ishlab chiqarish jarayonlari va kishilar jamoalari yaxlitligida yuzaga kеlgan
korxonalar va hokazo. Bunday hollarda ob'еktlar (qismlar) yagona tizim sifatida
ishlaydi, ya'ni har bir ob'еkt, kеnja tizimlar, umumiy tizim oldidagi yagona maqsad
uchun harakat qiladi. Bundan tashqari tizim deganda istalgan ob‘ekt tushuniladi.
«Tizim»ni aniqlashga quyidagi atamalar kiradi: «ob'еktlar», «aloqalar»,
«xususiyatlar».
-rasm.
Daraxtning yillik halqalari 
ko‘rinishi.
13-rasm

23
23
a)
oval shaklidagi
butoq
b) xochsimon chatnoq
d) taxtadagi
ajroq
e) taxtadagi burang
f)
daraxt tanasining
yon qurishi
g) g‘urra
h)
yopiq qoplama
nuqson
i) tana qirqimi ning
doiraviy
shaklga ega
emasligi
16-rasm.
Yog‘ochlarning nuqsonlari.
Xalq xo‘jaligining turli sohalarida yog‘och materiallarining xoda, brus, brus -
cha, taxta, duradgorlik piltalari, DSP, DVP kabi turlaridan keng foydalaniladi.
Yog‘ochlarning nuqsonlari
deb, ularning sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan tu-
zilishi va tashqi ko‘rinishidagi buzilishlarga aytiladi.
Yog‘ochlardagi tabiiy holda mavjud bo‘lgan yoki keyinchalik hosil bo‘lgan
nuqsonlarga quyidagilar kiradi: 1. Butoqlar; 2. Yog‘och rangining buzilishi; 3. Chirish;
4. Yoriqlar; 5. Hasharot tushishi; 6. Tana qiyshiqligi; 7. Burang; 8. Yon
tomondan
(qisman) qurish; 9. Begona elementlar (mix, sim); 10. Po‘kak (zarang) hosil bo‘lishi;
11. Qoldiq deformatsiyalar (ezilish, o‘yiq, teshik).
Quyidagi 16-ras
mda yog‘ochlarda uchraydigan nuqsonlardan na munalar berilgan.
b
o - Texnologiya umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 5-sinfi uchun darslik

16
16
Duradgorlik o‘quv ustaxonasida har biringiz uchun amaliy mash g‘u lot larni ba-
ja ra digan mashg‘ulot joyi mavjud. Mash g‘ulot joyida
ham ma vaqt namu nali tar -
tib bo‘lishi va u yerga faqat mazkur dars uchun ke rakli asboblar qo‘yilishi
lozim. Qol gan asboblar max sus javon, asboblar tok chasi yoki dast goh oyoqlarini birikti-
ruv chi bо‘y lama kashaklarga taglik taxta о‘r na tib, unga terib qо‘yilishi
mumkin
(5-rasm).
4-rasm.
Maxsus ish kiyimlari:
1 – fartuk; 2 – xalat; 3 – bosh kiyimi.
5-rasm.
Asbob-uskuna va moslamalarni maxsus saqlash joyi.
Mustahkamlash uchun savollar
1. Duradgorlik o‘quv ustaxonalarida ish o‘rinlarining joylashishini tu-
shuntirib bering.
2. Mashg‘ulot o‘tkazish joyini tashkil qilish deganda nimani tushunasiz?
Javobingizni izohlang.
3. Nima uchun asbob-uskuna va moslamalar maxsus saqlash joyida saqlanishi
kerakligini tushuntiring.
1
2
3
17
17
7-§.
YOG‘OCHGA ISHLOV BERISHDA ISH O‘RNINI TASHKIL
ETISH VA XAVFSIZLIK TEXNIKASI QOIDALARI
Duradgorlikda bajariladigan ish turlarini erkin bajarish
imkonini beradigan bar-
cha turdagi asbob-uskuna va moslamalar bilan jihoz langan,
ishni bajarish tartibini
ko‘rsatuvchi texnikaviy hujjatlar (bu yum chizmalari, texnik rasmlar)
hamda buyum
tayyorlash uchun kerak bo‘lgan yog‘och materiallar bilan ta’minlangan duradgorlik
o‘quv
ustaxonasining bir qismi
duradgorlik ish o‘rni
deb ataladi.
Duradgorlik ustaxonalarida ish о‘rnining asosini duradgorlik dast gohi tashkil etadi.
Yog‘ochni qayta ishlash uchun mо‘ljallangan dast goh
Inductance - - Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi

Inductance - induktivlikning o’zgarish diapazoni kiritiladigan bo’lim. Bu eng muhim ishchi parametr hisoblanadi.
Key – boshqaruvchi tugmaning nomini kiritadi.
Increment – o’zgarish qadamininig kattaligini %da o’rnatadi.
Coil resistanse – g’altakning aktiv qarshiligini kiritadi.
Bundan tashqari komponentlarni siljitish, aylantirish va tanlash mumkin. Ma'lumotlar bazasidan komponentlarni tanlagandan so'ng, ular joylashtiriladi va ishchi oynag o’tkazilib sxemada ko’rsatilganidek bir-biriga ulanadi. Komponent ustiga ikki marta bosish yoki komponentlar tahrir menyusidan "Ok" tugmasini bosish komponentni tanlash imkonini beradi. Shundan so'ng ish maydonining kerakli joyini tanlash orqali komponentni unga joylashtirish mumkin. Komponentlarni joylashtirish paytida ularni aylantirish uchun "Ctrl + R"tugmasini bosish orqali amalga oshirish mumkin. Buning chun O'rnatilgan komponentning ustiga sichqonchaning o’ng tugamsi bir marta bosiladi va "Ctrl + R" tugmasi bolisladi yoki sichqonchaning o'ng tugmasini komponentninig ustiga bosiladi va kontekst menyusi ochiladi (2.6-rasm).
2.6-rasm. Komponentni joylashtirish parametrlarini sozlash menyusi.
Kontekst menyusida soat yo'nalishi bo'yicha 90 ° aylantirish o'q (90 soat yo'nalishi bo'yicha) yoki qarshi (90 CounterCW) yo’nalishda komponenetni burish mumkin. Komponentlarni kontekst menyusi yordamida boshqalar bilan almashtirish mumkin, buning uchun komponentni ustiga sichqonchaning o'ng tugmasini bosing va ochilgan kontekst menyusida (4.9-rasm) "komponentlarni almashtirish" bandini tanlanadi.
2.7-rasm. Komponentlarni tahrirlash kontekst menyusi.
Ochilgan oynada yangi komponent tanlash mumkin.
Komponentlarni ulash. Komponentlarni Ulash uchun komponentlardan birining ulash kontakti ustiga bosing va ular orasidagi ulanishni yakunlash uchun oxirgi ulanadigan kontakt ustiga bosing. Ikki komponentni (doimiy kuchlanish manbai va qarshilik) ulash natijasi 2.8-rasmda ko'rsatilgan.
2.8-rasm. Sodda elektr zanjirining ulanish sxemasi.
Ishchi oynaga o'tkazgich yoki tugunni joylashtirish uchun ust kerakli tugunning ustiga sichqonchaning chap tugmasi bosiladi. Ish maydonining bo'sh joyiga sichqonchaning o'ng tugmasi bosiladi , kontekst menyusi ochiladi, "Sxematik ob'ektni qo'shish" bandi tanlanadi( 2.9-rasm ). Tugun qo'shish uchun Junction bandi tanlanadi. O’tkazgich simning rangini o'zgartirish uchun sichqonchani o'ng tugmasini bosiladi va “segment color” buyrug’i tanlanadi va kerakli rang tanlanib “Ok” tugmasi bosiladi. Bu buyruqlar yordamida tugunla joylashtirish va simlarning parametrlarini o’zgartirish mumkin (2.10 va 2.11-rasmlar)
2.10-rasm. Sxemaga tugun qo’shish
2.11-rasm. O’tkazgich simlarning rangini o’zgartirish (segment color) menyusi.
|
Multisim-10 dasturi interfeysi xususiyatlari

|
Multisim-10 dasturi interfeysi xususiyatlari
|
bet | 5/18 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 70,14 Kb. | | #154101 |
Bog'liq Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi-fayllar.org2.1. Multisim-10 dasturi interfeysi xususiyatlari
Multisim dasturida OKli elektr zanjirlarini modellashtirish va tahlil qilish qulay. Multisim dasturi turli murakkablikdagi analog, raqamli va raqamli-analogli sxemalarni simulyatsiya qilish imkonini beradi. Dasturda mavjud kutubxonasi eng ko'p ishlatiladigan OK modellarini to'plamini o'z ichiga oladi. Multisim dasturining interfeysi 2.1-rasmda ko'rsatilgan.
2.1-rasm. Multisim dasturining interfeysi
Dastur interfeysi bir nechta buyruqlar va sozlash menyularidan iborat bo'lib, ular quyidagicha tavsiflanadi.
Dastur ishchi oynasida (2.1-rasm) turli xil sxema elementlari uchun o’lchov asboblari va elementlari mavjud. Loyihani ko'rish (View) buyrug’i ochiq loyiha haqidagi ma'lumotlarni o'z ichiga oladi. Foydalanuvchi loyiha papkalarini ochish uchun fayllar qo'shishi, faylga kirish huquqini o'zgartirishi va loyiha arxivini yaratishi mumkin. Dasturda global sozlamalar muhit va list xususiyatlarini sozlash imkonini beradi . Bu bo’limga dialog Xususiyatlari oynasidan kirish mumkin. Global sozlamalar oynasiga kirish uchun quyidagi amallar ketma-ketligi bajariladi
Options(Sozlamalar)-menyusiga kiriladi>> Variantlar/Global sozlamalari tanlanadi>> (Options/Global Preferences)>> Preferences oynasi quyidagicha ochiladi (2.2-rasm).
2.2-rasm. Global Preferences sozlash oynasining ko’rinishi.
Bu sozlash menyusi orqali sxema elementlarining belgilanish standartlarini o’zgartirish, sxema komponentlarining nomlanishi va parametrlarini ko’rinadigan yoki ko’rinmadigan qilib sozlash mumkin. Bu menyudagi barcha sozlashlar sxemaning barcha elementlarin uchn umumiy bo’lib bu funksiya ko’p elementli sxemalar bilan ishlashda ancha qulay hisoblanadi. Global Preferences sozlash oynasi orqali o’tkazgichlarning qalinligini ham o’zgartirish mumkin.
Paths- bu buyruq yordamida saqlanadigan faylnijng saqlash joyini ko’rsatish mumkin.
Save-bu buyruq yordamida faylni saqlash va avtomatik saqlash muddatini belgilash mumkin
|
| |
Interaktiv sxema simulyatori -

|
Interaktiv sxema simulyatori -
|
bet | 8/18 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 70,14 Kb. | | #154101 |
Bog'liq Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi-fayllar.orgInteraktiv sxema simulyatori - shunday simulyatsiya rejimiki, bu rejimda sxema real vaqt rejimida turli virtual analiz asbioblarida tekshirilib natijlar olinadi. Interaktiv simulyatsiyani boshlashdan oldin sxemaning hamma elementlari diqqat bilan tekshiriladi. Barcha sxemalarda energiya manbayi bo’lishi va sxema yerga ulangan bo'lishi kerak. Har bir elementning to’g’ri ulanganiga ishonch hosil qilinganidan keyin simulyatsiya tugmasii bosiladi (2.12-rasm).
2.12-rasm. Dasturda simulyatsiya qilish tugmalari.
yoki simulyatorni ishga tushirish uchun F5 tugmasi bosiladi. Agar barcha parametrlar to’g’ri ulangan va qiymatlar to’g’ri o’rnatilgan bo’lsa interaktiv simulyatsiya boshlanadi. Multisim dasturia shuningdek, real ishlab chiqarilgan asboblarnnig ham virtual modellari mavjud bo’lib ular yordamida foydalanuvchi real o’lchov asboblari bilan ishlash haqida ham yetarlicha bilimga ega bo’lishi mumkin. Multisim dasturida bir nechta shunday mashxur asbobsozlik kompaniyalari tomonidan ishlab chiqarilgan real asboblarning virtual modellari mavjud bo’lib bunday asboblsrning virtual parametrlari yani matematik modeli real asbobnig parametrlariga maksimal yaqinlashtirishga harakat qilingan. Asbobni ishchi oynaga joylashtirgandan so’ng uninig parametrlari xuddi real komponentniki kabi sozlanadi.Bunday qurilmalarga misol qilib, Tektronix TDS 2024 otsillografini ko’rish mumkin (2.13-rasm).
2.13-rasm. Tektronix TDS 2024 otsillografining Multisim dasturida ishlash jarayoni.
Multisim dasturida Tektronix TDS 2024 otsillografining parametrlari ishlab chiqaruvchi tomonidan belgilangan bo’lib uning parametrlarini o’zgrtirish mumkin emas. Multisim dasturida virtual o’lchov asboblari ham mavjud bo’lib bunday asboblarning har qamday parametrlarini foydalanuvchi tomonidan o’zgartirib sozlanadi. Dasturning bu xususiyati murakkab integral sxemalarni va topilishi qiyin bo’lgan elementalar va o’lchov asboblarining ishlash tavsiflarini o’rganishda va ularning elektron tavsiflarini chiqarishda qo’l keladi. Multisim dasturida Oklarni tahlil qilish ham juda qulayb usullardan biri hisoblanadi. Multisim dasturida OK larning juda keng kutubxonasi ham mavjud bo’lib, ular yordamida analog hisoblash qurilmalari va o’lchov asboblarinig virtual modellarini yaratish mumkin.
|
| |
Tasniflash - O‗zbekiston respublikasi oliy va o‗rta maxsus ta‘lim vazirligi guliston davlat universiteti

20
Alternativ (muqobil) axborot tizimlari oʻz navbatida ikkiga boʻlinadi:
1. Modelli. 2. Ekspertli.
Modelli axborot tizimlari foydalanuvchiga matematik, statistik, moliyaviy va
boshqa modellarni taklif qiladi. Foydalanuvchi yetishmayotgan axborotni shu
modellardan olib, qaror qabul qilishi mumkin. Modelli axborot tiizmlarining asosiy
vazifalari quyidagicha:
- namunaviy matematik modellar
muhitida ishlash;
- modellashtirish natijalarini tez va adekvat tahlil qilish;
- kiritish parmetrlarini va modelning cheglarini tezkor tayyorlash va
tuzatish;
- modening dinamikasini grafik koʻrinishda iodalash;
- modeldan foydalanish qadamlarini koʻrsatib turish.
Ekspertli axborot tizimlarida foydalanuvchi bilimlarni tahlil qilish yoʻli bilan
alternativ qarorlarni tuzadi.
Axborot tizimlarini qoʻllash soxalari. Axborot tizimlari qiydagi belgilarga
qarab shartli ravishda siniflarga boʻlinadi:
1. Vazifasiga koʻra
2. Apparat vositalarning stirukturasiga koʻra
3. Foydalanish rejimiga koʻra
4. Quvvatlangan faoliyat turiga koʻra
5. Aftomatlashtirish darajasiga koʻra
Vazifasiga koʻra axborat tizimlari esa oʻz navbatida quydagilarga boʻlinadi:
1. Malumotlarni uzatish tizimlari.
2. Malumotlarni yigʻish tizimlari.
3. Ma‘lumotlarni qayta ishlash tizimlari.
-rasm. Axbort tizimidagi jarayonlar

1.2-rasm. Axbort tizimidagi jarayonlar. • Tashqi va ichki manbalardan axborot kiritish;
• Kiritilgan axborotga ishlov berish va uni qulay shaklda taqdim etish;
• Istemolchilarga taqdim etish yoki boshqa tizimga uzatish uchun axborotni
chiqarish;
• teskari aloqa – bu kiritilgan axborotni tuzatish uchun ushbu tashkilot
odamlari tomonidan qayta ishlagan axborot.
Informatikada "tizim" tushunchasi koʻproq texnik vositalar va dasturlar
toʻplamiga nisbatan ishlatiladi. Kompyuterning texnik qismini "tizim" deb
tasavvur etish mumkin. Xuddi shunday hisobotlarni tayyorlash va elektron
hujjatlar oqimini boshqarish kabi amaliy vazifalarni echish uchun moʻljallangan
dasturlar toʻplamini ham "tizim" deb hisoblash mumkin. Xoʻsh, bunday vaziyatda
"Bu axborotlardan qanday foydalanish kerak.?" degan tabiiy savol koʻndalang
turadi. Bunday savolga javob berishda malum ketma-ketlikda ish yuritishimiz
lozim boʻladi. Shuning uchun ishni axborotlarni olish, ularni saqlash va bir joydan
boshqa joyga uzatish, xullas, axborot tizimlardan boshlaymiz.
Belgilangan maqsadga erishish uchun axborotlarning shakli va mazmuniga
koʻra turlarga ajratish, ularni saqlash, izlash va qayta ishlash tamoyillariga, qayta
ishlash uchun qoʻllaniladigan usullar, shaxslar hamda vositalarning oʻzaro
bogʻlangan vositasiga - axborot tizimi (AT) deyiladi.
Axborot tizimini yaratish va undan foydalanish qoʻyiladigan maqsadga
muvofiq boʻlishi lozim. Aks holda undan foydalanish manoga ega boʻlmaydi. Shu
manoda malumotlar omborini umumiy bir turda tasnif qilish mumkin. Bazi
tizimlar esa umuman tasnif qilinmaydi. Axborot tizimlari quyidagi masalalar
guruhini tadqiq qiladi va oʻrganadi:
Tashkilot personal
yoki boshqa
axborot tizimlari
kiritish
Ishlov berish
chiqarish
Teskari aloqa
17
texnik, axborotlarni ishonchli yigʻish, saqlash, joʻnatish, qayta ishlash va
uzatish usullarini oʻrganish bilan bogʻlangan.
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining

O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
|
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
5-sinf Texnologiya METODIKA
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
|
-amaliy mashg‘ulot - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

11
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
5-BOB. IJTIMOIY-IQDISODIY TEXNOLOGIYA ASOSLARI (4 soat)
65–66 Oila
iqtisodiyotining inson
hayotidagi o‘rni
2
67–68
Loyiha ishi: Ekoparkni tashkil
qilish
2
“Servis xizmati” yo‘nalishi bo‘yicha
(haftasiga 2 soat, jami 68 soat)
Dars
soati
Bob va mavzular nomi
Soati
Dars
o‘tiladigan sinf
va dars o‘tish
vaqtlari
Uyga
vazifa
O‘
tish
vaqti
O‘
tildi
1-BOB. OZIQ-OVQAT MAHSULOTLARIGA ISHLOV BERISH
TEXNOLOGIYASI (10 soat)
1–2 Ovqatlanish madaniyati.
Ovqatlanishning inson
hayotidagi ahamiyati.
Dasturxon
tuzash
2
1.2. Oziq-ovqat mahsulotlariga ishlov berish (8 soat)
3–4 Pazandachilik xonasi.
Sabzavotlarga ishlov berish
texnologiyasi.
1-amaliy mashg‘ulot:
Salat
tayyorlash
2
5–6 Tuxum. Tuxumdan
tayyorlanadigan taomlar
2-amaliy mashg‘ulot:
Quymoq tayyorlash
texnologiyasi
2
7–8 Buterbrod. Buterbrod
tayyorlash texnologiyasi.
Issiq va yaxna ichimliklar
3-amaliy mashg‘ulot:
Buterbrod tayyorlash
2
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
12
9–10 Milliy taom tayyorlash
texnologiyasi
4-amaliy mashg‘ulot:
Qaynatma sho‘rva va
mastava tayyorlash
texnologiyasi
2
2-BOB. MATERIALLARGA ISHLOV BERISH TEXNOLOGIYASI (38 soat)
2.1. Gazlamashunoslik (4 soat)
11–12 Tikuvchilik xonasi.
To‘qimachilik tolalari. Ip va
gazlama haqida ma’lumot
2
13–14 Paxta va zig‘ir
tolasining
arqoq va tanda iplari.
5-amaliy mashg‘ulot:
Polotno va sarja to‘qish
2
2.2. Asbob-uskunalar va ulardan foydalanish (4 soat)
15–16 Qo‘l ishlari uchun asbob-
uskunalar va ulardan
foydalanish tartibi
2
17–18 Qo‘l choklari. Qo‘l chok
laridan namunalar tikish.
6-amaliy mashg‘ulot:
Qo‘l
choklaridan namunalar
tayyorlash
2
2.3. Mashinashunoslik (6 soat)
19–20 Tikuv mashina turlari va
ularning tuzilishi
2
21–22
7-amaliy mashg‘ulot:
Tikuv mashinasini ishga
tayyorlash va
ipsiz tikish
2
23–24 Mashinaga ip o‘rnatish,
mashina choklaridan
namunalar tikish.
8-amaliy mashg‘ulot:
Ostki va ustki iplarni
o‘rnatish
2
13
metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
2.4. Konstruksiyalash va modellashtirish asoslari (24 soat)
25–26 Buyumni bichish va tikish
haqida ma’lumot
berish
2
27–28 O‘lchov olish va hisoblash
formulasi
9-amaliy mashg‘ulot:
O‘lchov olish va hisoblash
formulasi
2
29–30 Modellashtirish va andaza
tayyorlash.
10-amaliy mashg‘ulot:
Fartukni
modellashtirish
2
31–32 Gazlamani bichishga
tayyorlash va bichish.
11-amaliy mashg‘ulot:
Fartuk va ro‘molni bichish
2
33–34
12-amaliy mashg‘ulot:
Detallarni birlashtirish va
tikish
2
35–36 Dazmol va
dazmollash
usullari.
13-amaliy mashg‘ulot:
Dazmollash usullari
2
37–38 Oxirgi ishlov berish va
bezash.
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
7. O‘quv ustaxonasida yong‘inga qarshi kurash choralarini ko‘rish
va yong‘inga qarshi qurollarning mavjudligini nazorat qilish.
8. O‘quv ustaxonalarning umumiy sanitariyagigiyena holatini,
shu jumladan, ustaxona binolarining yoritilishini, isitilishini va sha
mollatilishini nazorat qilib turish.
9. Mashg‘ulot davomida o‘quvchilarning ish o‘rinlarini talabga
javob berarli darajada tartibli va ozoda tutishlarini kuzatib borish.
10. Mashg‘ulot vaqtida o‘quvchilarning asbobuskuna, moslama
va stanoklardan foydalanishda xavfsizlik texnikasi qoidalariga qat’iy
amal qilishlarini kuzatib borish.
11. O‘quvchilarni grafik asosida navbatchilik qilishlarini tashkil
qilish:
a) ish o‘rinlariga asbobuskuna va xomashyolarni tarqatishi;
b) mashg‘ulotdan so‘ng asbobuskunalarni yig‘ishtirib joyjoyiga
qo‘yishi;
d) ustaxonani supuribsidirishi va turli chiqindilardan tozalash.
12. Aptechka qutisidagi doridarmonlarni ishlatilishiga qarab
to‘ldirib borish, birinchi yordam uchun zarur bo‘lgan doridarmon
larning hamma vaqt mavjud bo‘lishini nazorat qilish.
5-SINF TEXNOLOGIYA FANI TAQVIM-MAVZU REJASI
“Texnologiya va dizayn” yo‘nalishi bo‘yicha
(haftasiga 2 soat, jami 68 soat)
Dars
soati
Bob va mavzular nomi
Soati
Dars
o‘tiladigan
sinf va dars
o‘tish vaqtlari Uyga
vazifa
O‘
tis
h
v
aq
ti
O‘
til
di
1-BOB. ZAMONAVIY TEXNIKA VA TEXNOLOGIYALAR (10 soat)
1–2 Mehnat jarayonini tashkil
etishda texnika va texno
logiyalarning o‘rni va roli
2
3–4 Texnika turlari. Texnikaning
klassifikatsiyasi va tavsiflari
2
5–6 Texnik tizimlar haqida
tushun cha. Texnologik
mashinalar
2
www.idum.uz
saytidan yuklab olindi
|
| |
TEXNOLOGIYA
METODIK QO‘LLANMA - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablarining Pdf ko'rish
|
bet | 161/161 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 4,99 Mb. | | #123284 |
Bog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA TEXNOLOGIYA
METODIK QO‘LLANMA
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
5-sinf darsligi bo‘yicha metodik qo‘llanma
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan tavsiya etilgan
“Sharq” nashriyot-matbaa
aksiyadorlik kompaniyasi
Bosh tahririyati
Toshkent – 2020
Muharrir Qodirjon Qayumov
Badiiy muharrir Bahrom Bobojonov
Texnik muharrir Oygul Fozilova
Musahhihlar Ma’mura Ziyamuhamedova, Sharofat Xurramova
QR kodga oluvchi O‘ktamjon Shokarimov
nashr litsenziyasi Ai № 201, 28.08.2011-y.
Bosishga ruxsat etildi 22.12.2020yil. Bichimi 60x90
1
/
16
.
“PT Sans” garniturasi. Ofset usulda bosildi.
Ofset qog‘oz. Kegl 11. Shartli bosma tabog‘i 11,0.
Nashriyothisob tabog‘i 11,47. Adadi 18704 nusxa. Buyurtma №926.
“Sharq” nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi bosmaxonasi,
100000, Toshkent sh., Buyuk Turon ko‘chasi, 41-uy.
www.idum.uz
saytidan yuklab olindi
|
| |
Operatsion kuchaytirgichlarning ulanish sxemalari

1.2. Operatsion kuchaytirgichlarning ulanish sxemalari
OKning asosiy ulanish sxemalari. OKlarda doim chiziqli yoki nochiziqli zanjir ko‘rinishidagi chuqur manfiy teskari aloqa bajarilgan bo‘ladi. MTA xossalari OK asosida turli analog va impuls elektron quurilmalar yaratish imkonini beradi.
Bunday sxemalarni ishlash prinsipini tushunish va ularni taxminiy tahlil qilish uchun ideal operatsion kuchaytirgich tushunchasi kiritiladi. Ideal operatsion kuchaytirgich quyidagi xossalarga ega bo‘ladi:
a) kuchlanish bo‘yicha cheksiz katta differensial kuchaytirish koeffitsienti KU0;
b) nol siljish kuchlanishining nolga tengligi USIL, ya’ni kirish signallari bir – biriga teng bo‘lganda, chiqish kuchlanishi nolga teng bo‘ladi; demak, OK kirish potensiallari doim bir – biriga teng;
v) kirish toklari nolga teng;
g) chiqish qarshiligi nolga teng;
d) sinfaz signallarni kuchaytirish koeffitsienti nolga teng.
OKning differensial ulanishi. 1.3-rasmda OKning differensial ulanish sxemasi keltirilgan. Kirxgof qonuniga binoan .
Bundan v) xossaga ko’ra bo‘lsa, u holda .
; ;
;
1.3-rasm. OKning differensial ulanish sxemasi
b) xossaga ko‘ra . Bu yerdan .
Shunday qilib, OKning differensial ulanishi natijasida yuzaga kelgan qurilma ayiruvchi – kuchaytirgich hisoblanadi.
OKning invers ulanishi. Invers ulanishda OKning inverslamaydigan kirishi umumiy shina bilan ulanadi (1.4-rasm). v) xossa natijasida . Kirish potensiallari nolga teng, demak
; ;
Real OK uchun bu formulaning qo‘llanilishi kuchaytirish koeffitsientini hisoblashda xatolikllarga olib keladi. OKning KU0 va RKIR0 qancha katta bo‘lsa, bu formuladan foydalanish shuncha kichik xatolik beradi. Shunday qilib, KU0=103, R1=1 kOm, R2=100 kOm va RKIR0=10 kOm bo‘lsa, kuchaytirish koeffitsientini aniqlashdagi xatolik 9 % ni tashkil etadi, KU0=105 (qolgan kattaliklar o‘zgarishsiz) bo‘lganda - 0,1 % dan kichik.
Kuchaytirgichning chiqish kuchlanishlari kirishga nisbatan teskari fazada bo‘ladi. Bu sxemaning kuchlanish bo‘yicha kuchaytirish koeffitsienti rezistor qarshiliklarining nisbatlariga bog‘liq ravishda birdan katta ham, kichik ham bo‘lishi mumkin va deyarli barqaror bo‘ladi.
1.4-rasm. OKning inverslamaydigan ulanish sxemasi
|
OKning inverslamaydigan ulanishi

|
OKning inverslamaydigan ulanishi
|
bet | 4/18 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 70,14 Kb. | | #154101 |
Bog'liq Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi-fayllar.orgOKning inverslamaydigan ulanishi. Inverslaydigan ulanishda kirish signali OKning inverslamaydigan kirishiga uzatiladi, inverslaydigan kirishga esa R1 va R2 bo‘luvchi rezistorlar orqali kuchaytirgich chiqishidan teskari aloqa signali uzatiladi (1.5-rasm).
1.5-rasm. OKning inverslaydigan ulanish sxemasi
, ,
bundan
, ya’ni .
Ko‘rinib turibdiki, bu yerda chiqish signali kirish signaliga sinfaz.
Agar OK invers kirish bilan qisqa tutashgan bo‘lsa, bu koeffitsient birga teng bo‘ladi. Bunday sxemalar inverslamaydigan qaytargichlar deb ataladi va yagona qobiqda bajarilgan bir necha kuchaytirgich ko‘rinishidagi alohida integral mikrosxemalar ko‘rinishida bir varakayiga ishlab chiqariladi.
Qaytargichda qo‘llanilagan OK turi uchun maksimal kirish qarshiligi va minimal chiqish qarshiligi amalga oshiriladi. OK asosidagi qaytargich, ixtiyoriy biror qaytargich kabi (emitter yoki istok), muvofiqlashtiruvchi bosqich sifatida ishlatiladi.
Qo‘llanilishi. Operatsion kuchaytirgichlarning qo‘llanilish sohasi juda keng. Ularni invertirlovchi, inverslamaydigan, jamlovchi va differensiallovchi kuchaytirgichlar, kuchlanish takrorlagich, integrator va komparator sifatida qo‘llash mumkin. Operatsion kuchaytirgichga ulanadigan tashqi komponentlar uning konkret qo‘llanilish sohasini belgilaydi. OK sxemasida teskari aloqa zanjirini o‘zgartirib, uning asosida turli qurilmalar: (kirishdagi signal fazasini inverslaydigan yoki inverslamaydigan) kuchaytirgichlar; (polosali, past va yuqori chastota) filtrlari; (garmonik, relaksatsion yoki maxsus shakldagi) signal generatorlari; itegrallovchi yoki differensiallovchi qurilmalar; analog signallarni o‘zgartiruvchi va boshqalar hosil qilish imkoniyati mavjud. Bu vaqtda bajariladigan amallar faqat tashqi elementlar yordamida amalga oshiriladi, o‘zgartirish aniqligi esa OK parametrlariga bog‘liq bo‘ladi.
II-BOB. MULTISIM DASTURIDA OPERATSION KUCHAYTIRGICHLAR SXEMALSRINI MODELLASHTIRISH
|
| |
metodik qo‘llanma - O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta...

|
O‘. O. Tohirov, D. S. Mirahmedova, Z. S. Shamsiyeva texnologiya metodik qo‘llanma umumiy o‘rta ta’lim maktablariningBog'liq 5-sinf Texnologiya METODIKA metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
6
TEXNOLOGIYA FANI O‘QITUVCHISINING
VAZIFALARI
Texnologiya fani darslarini tashkil qilish boshqa fanlardan tubdan
farq qilib, o‘qituvchiga katta talablarni qo‘yadi. Jumladan, nazariy va
amaliy mashg‘ulotlarni tashkil qilish jarayonida o‘quvchilarga nisbatan
o‘ta hushyor bo‘lishlik, barcha ishlarni oldindan ishlab chiqilgan va
belgilangan tartib bo‘yicha tashkil etish lozim. Bu jarayonda o‘qituv
chining vazifalari quyidagilardan iborat:
1. Texnologiya fani o‘qituvchisi nazariy darslarga tayyorgarlik
ko‘rganda:
a) nazariy darslar uchun barcha hujjatlarni (davlat ta’lim standarti,
o‘quv dasturi, taqvim – mavzu reja, darslik, o‘quvmetodik qo‘llanmalar,
didaktik tarqatma materiallarni oldindan tayyorlab qo‘yish;
b) ko‘rgazmali o‘quv qurollari, elektron resurslardan mavzuga mos
holda qay tariqa foydalanish tartibi bilan tanishish;
d) innovatsion pedagogik texnologiyalar va interfaol usul lardan
o‘rinli foydalanish.
Amaliy mashg‘ulot darslariga tayyorgarlik ko‘rganda:
a) amaliy mashg‘ulot darslari natijalarini oldindan aniqlab olish;
b) barcha asbobuskunalar, moslama va stanoklarni ishga sozlab
qo‘yish;
d) o‘quvchilar bajaradigan amaliy ishlarga mos material yoki xom
ashyolarni oldindan tayyorlab qo‘yish;
e) ishlarni belgilangan xavfsizlik texnikasi va sanitariyagigiyena
qoidalariga amal qilgan holda tashkil qilish.
2. Darslarga kirishishdan oldin o‘quvchilar bilan dastlabki ins
truktaj (yo‘riqnoma) o‘tkazish.
Instruktaj (fransuzcha “instruire” — o‘rgatish, ko‘rsatma be rish) —
o‘qituvchi tomonidan topshiriqni tushuntirish va taqdim etish turi.
Tarkib jihatidan instruktaj (yo‘riqnoma), odatda,
kirish, joriy va yakuniy
qismlarga bo‘linadi.
3. O‘quvchilarga dastlabki xavfsizlik texnikasi va sanitariyagigiyena
qoidalariga oid instruktaj bergach, ularni instruktaj bilan tanishganligi
to‘g‘risida maxsus daftarga imzo qo‘ydirib olish hamda unga tegishli
qoidalarni o‘rganmagunga qadar ularni amaliy ishga qo‘ymaslik.
4. O‘quvchilarga xavfsizlik texnikasi va sanitariyagigiyena qoida
larini tushuntirib borish. Jumladan, ishni bajarish tartibini tushuntirish
bilan bir qatorda ishning buzilishiga olib keladigan sabablarni ta’kidlab
o‘tish va buning oldini olish choralarini tushuntirish.
5. O‘quvchilarni maxsus ish kiyimida bo‘lishini tekshirish.
6. O‘quv ustaxonalaridagi elektr tarmoqlari va elektr jihoz larining
yaroqliligini doimiy ravishda tekshirib turish.
|
| |
Multisim dasturi kutubxonasi tarkibiga kiruvchi integral operatsion kuchaytirgichlar va ularning parametrlari

|
Multisim dasturi kutubxonasi tarkibiga kiruvchi integral operatsion kuchaytirgichlar va ularning parametrlari
|
bet | 9/18 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 70,14 Kb. | | #154101 |
Bog'liq Bitiruv malakaviy ishining dolzarbligi-fayllar.org2.2. Multisim dasturi kutubxonasi tarkibiga kiruvchi integral operatsion kuchaytirgichlar va ularning parametrlari
Multisim dasturida Ok lar elementlar kutubxonasining “Analog” katalogidan joylashgan. Katalog ham o’z navbatida bir necha bo’limlarga ajratilgan (2.14-rasm).
2.14-rasm. Analog kutubxonasi interfeysi.
Analog kutubxonasidagi barcha real komponentlar integral sxemalar bo’lib ularning barcha parametrlari o’zgarmas. Kutubxona tarkibiga Komapartorlar Oklar va OKlarning turli xil modifikatsiyalari kiradi. Multisim dasturida virtual OK lar ham mavjud. Virtual OK larning Ikki turi navjud yani ularning orasidag farq sxematik belgilanishida bo’lib ularning farqi ulovchi sonidadir. Virtual oklarning sxematik belgilanishini ikki xil 3 ta chiqishli yoki 5 ta chiqishli qilib tanlab olish mumkin. 3 chiqishli virtual OKlarda faqat asosiy kontaklar mavjud bo’lib qolgan kontaktlar sxemada ko’rsatilmaydi. 5 chiqishli OKlarda asosiy uchta kontakt va ikita tashqi manbaga ulovchi kontaktlar mavjud bo’lib, bu kontaktlarga manbaning musbat va manfiy qutblari ulanadi. 3 kontaktli virtual OK lar uchun tashqi ta’minot manbayi ulanishi shart emas. Ularning bu xususiyati sxemalarni soddalashtirishda samarali hisoblanadi. Multisim dasturida virtual OKlarning sxematik belgilanishi quyidagicha (2.15-rasm).
2.15-rasm. Multisim dasturida virtual OKlar.
a) 3 kontaktli. b) 5 kontaktli.
Bu ikki modellar komparator rejimida ham OK rejimda ham ishlashi mumkin. Yig’ilayotgan sxemaning vazifasiga qarab bu rejimlar tanlanadi. Hozirgi kunda OK lardan deyarli barcha qurilmalarda foydalaniladi. OK larning kirish qarshiligi juda katta bo’lganligi sababli juda zayif signallarni xam bir necha ming barobar kuchaytirib bera oladi. OK larning bu xususiyatidan tibbiy o’lchova asboblari yaratishda keng foydalaniladi. Masalan inson yuragining impulsini (kardiogrammasini ) grafik ko’rinishda ko’rsatib turuvchi maxsus asboblarning asosiy elementi OK lar hisoblanadi. Bunday qurilmalar inson tanasidan chiquvchi juda past quvvatli elektr impulslarini kuchaytirib raqamli ko’rinishga o’tkazadi va ekranda grafik ko’rinishda chiqaradi. Bunda inson tanasidan chiquvchi kirish signali ikki bosqichda qayta ishlanadi. Birinchi bosqichda OK analog siganl kuchaytiriladi, ikinch bosqichda esa kuchaygan analog signal raqamli ko’rinishga o’tkziladi. Bunda ikkala bosqichda ham asosiy element OK hisoblanadi. Keyingib bobda OK asosida yig’ilgann analog bir kaskadli kuchaytirgich tadqiq qilinadi.
|
| |
Hayvonlarda — bir-biri bilan “muloqot qilish”dagi “signalli” usullar majmui

|
Hayvonlarda — bir-biri bilan “muloqot qilish”dagi “signalli” usullar majmui
|
bet | 2/3 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #119611 |
Bog'liq ALI Hayvonlarda — bir-biri bilan “muloqot qilish”dagi “signalli” usullar majmui. Hayvonlarda — bir-biri bilan “muloqot qilish”dagi “signalli” usullar majmui. Har bir tur hayvon uchun “oʻziga xos” kommunikatsiya “signallari” boʻladi. Reklama (lotincha: reklamo —qichqirmoq“) Reklama Reklama tovarlarning sifati, ularni sotib olishdan koʻriladigan naf haqidagi axborot; bevosita yoki bilvosita foyda (daromad) olish maqsadida yuridik va jismoniy shaxslar yoki mahsulot toʻgʻrisida tarqatiladigan maxsus axborot. Reklama marketingnnng tarkibiy qismi hisoblanib, talab va isteʼmolchilar didining shakllanishiga taʼsir koʻrsatadi. Reklama korxona imijini yaratish (uzoq davrli taʼsir koʻrsatish), joriy sotish hajmini koʻpaytirish (qisqa davrli taʼsir koʻrsatish), haridorlarga nima sotib olishni va uni nima uchun sotib olish zarurligini hal qilishda yordamlashish va boshqa maqsadlarda olib boriladi. Reklamaning asosiy vazifasi — xaridorni qiziqtirish, mijoz xaridorlarni yoʻqotmaslik va ularni kengaytirishga qaratiladi. Reklamaning paydo boʻlish tarixi juda qadimiy, Yunoniston va Qadimgi Rimda ogʻzaki va yozma Reklama, hatto tovar belgisi qoʻyib tamgʻalash yoʻli bilan tovarlar reklama qilinganligi haqida maʼlumotlar bor. Hozirgi shakldagi reklama ilk marta AQShda paydo boʻlgan. Bu yerda XIX asrning 2-yarmida birinchi reklama agentliklari faoliyat koʻrsatgan va reklama katta daromad keltira boshlagan. Dastlab yozma reklama haridorlarni magazin va unda sotiladigan tovarlardan xabardor qilish vazifasini bajargan. Bu ish taxtalavha yozish va vitrinalar tashkil etish orqali amalga oshirilgan. Keyinchalik reklama potensial haridorga nashrlar orqali murojaat shakliga aylandi — afishalar, kitoblar, jurnallar, gazetalarda axborotreklama eʼlonlari paydo boʻldi. Reklama ishiga ommaviy axborot vositalari (matbuot, radio, televideniye, kino) jalb etildi. Reklama bir necha vazifani bajaradi: 1) tovarlar va xizmatlar isteʼmolchilarini xabardor qilish, maʼlumot berish vazifasi — reklama eʼlonlarida tovar va xizmatlarning sifati, ishonchliligi, ularni qoʻllash sohalari, ishlab chiqaruvchilari va sotib olish yoʻllari haqida maʼlumot beriladi; 2) ishontiruvchi reklama — mavjud tovarga isteʼmolchi va haridorlarlarning moyilligini oshirishga xizmat qiladi; 3)eslatuvchi reklama — mavjud, ammo bir qadar unutilgan talabni, haridorlarning oʻzlari uchun maʼlum boʻlgan tovarlarga munosabatni kengaytirishda muhim oʻrinda turadi.
|
| |
Komunikatsion kompaniyani amalga oshirish boshqichlari

|
Komunikatsion kompaniyani amalga oshirish boshqichlari
|
bet | 3/3 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 0,67 Mb. | | #119611 |
Bog'liq ALI Birinchi bosqich: maqsadli muloqot doirasini belgilash Samarali marketing kommunikatsiyalari ishlab chiqishnin boshlang'ich bosqichi - kompaniya mahsulotlarining _ potensial xaridorlari; xarid haqida qaror qabul qiladigan yoki qaror qabul qilishga a'sir etadigan real xaridorlar, shaxslar; qiziqishlar boyicha guruhlar; ijtimoiy guruhlar yoki butun jamiyatdan iborat bo'lishi mumkin bo'lgan maqsadli muloqot doirasi haqida aniq tasavvur shakllantirish. Maqsadli muloqot doirasining xususiyatlari kommuniqatorning u qacrda, qachon, qanday va kimga murojaat qilishi va uning xabari nimadan iborat bo'lishi haqidagi qaroriga katta ta'sir ko'rsatadi Maqsadli muloqot doirasi tahlili iste'molchilarning kompaniya imidji, uning tovarlari va raqobatchilarning mahsulotlari haqidagi fikrini bilib olishga yordam beradi. Imidj bu - shaxsning muayyan obyekt haqidagi tasayvurlari, g'oyalari va taassurotlari to 'plami. Istemolchining hal qiluvchi ko'rsatmalari va obycktga, masalan, mahsulot yoki xizmatga misbatan harakatlari ko 'p jihatdan ularning imidji ta'siri stida shakllanadi. Imidjni belgilashda _marketologlar dastlab muloqot doirasining mahsulot haqida xabardorlik darajasini o'rganadi, so'ngra respondentlar o'rtasida mahsulot bilan_tanishlik haqida so'rov o'tkazadi va ularning fikrlarini aniqlashtirib oladi. Thanks!
|
| |
“Konferensiya” – ilmiy kengash usuli

metodik qo‘llanma
5-sinf darsligi bo‘yicha
20
2. O‘quvchilarga bir necha kun yoki keyingi darsga tayyorlanish
muddati belgilanadi. Konferensiyani olib borish senariysi va boshlovchi
tayinlanadi.
3. O‘quvchilar darsda o‘qituvchi ishtirokisiz konferensiya olib
boradi va o‘qituvchi unda tomoshabin yoki jurnalist vazifasini bajaradi.
4. Barcha guruhlarning chiqishiga va tayyorlagan materialiga
o‘qituvchi baho beradi va nominatsiyalar bilan taqdirlaydi.
4. “Ekspress” – tez va ketma-ketlikda javob berish usuli.
Bu usulni darsning boshlanishida, uyga berilgan vazifani aniqlash
yoki takrorlashda qo‘llash tavsiya etiladi.
“Ekspress” usulida o‘quvchi aytilgan javoblarni diqqat bilan
tinglashi va eslab qolishi zarur. Bu usul xotirani mustahkamlaydi va
diqqat (eshitish madaniyati)ni rivojlantiradi.
“Ekspress” usulini qo‘llash ketma-ketligi:
1. O‘qituvchi o‘quvchilardan berilgan savol yoki vazifani birmabir
aytib berishlarini so‘raydi.
2. O‘quvchilar birmabir javob berishadi. Lekin javob takrorlan
masligi sharti bilan qabul qilinadi.
3. So‘ngra boshqa bir guruhdan javoblarni to‘g‘ri ketmaketlikda,
adashmasdan aytib kartochkalar beriladi.
4. To‘g‘ri javobga stikerlar, noto‘gri javobga sariq kartochkalar
beriladi.