Ertangi kunimiz egalari bo‘lgan aziz yoshlar!

|
Ertangi kunimiz egalari bo‘lgan aziz yoshlar!
|
bet | 36/103 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,5 Mb. | | #126606 |
Bog'liq Telekommunikatsiya-fayllar.orgErtangi kunimiz egalari bo‘lgan aziz yoshlar! Siz bugun ma'lum bir yoshga to‘ldingiz. Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib, sizning yaxshi xulq-odob egasi bo‘lishingizda eng birinchi navbatdagi manfaatdorlik bu sizning oilangizga tegishlidir. Xo‘sh, xulq-odob o‘zi nima? Ma'naviyat xulq-odob degan o‘zakdan o‘sib chiqadi, xulq-odob bo‘lmasa, ma'naviyat tushunchasi hech nimani anglatmaydi. Odob hamisha kishining ziynati bo‘lib, odobli kishi el hurmatida bo‘lgan. Bunday odob xislatlari ulug‘ kishilarda yaxshi shakllangan bo‘lib, yoshlar ulardan hamisha ibrat olganlar.
Odob – inson haqida yoqimli taassurot uyg‘otadigan, lekin jamoa, jamiyat va insoniyat hayotida burilish yasaydigan darajada muhim ahamiyatga ega, milliy urfodatlarga asoslangan chiroyli xatti-harakatlarni o‘z ichiga oladi.
Xulq – oila, jamoa, mahalla-ko‘y miqyosida, jamiyat va insoniyat hayotida sezilarli darajada ko‘zga tashlanadi hamda yaxshilik va yomonlik kabi axloqiy tamoyilni o‘zida namoyon etadigan yoqimli insoniy xatti-harakatlarning majmuidir. Kishining fe`li, xarakteri bilan bog‘liq ma`naviy hodisa, fe`lning
axloqiylik doirasida namoyon bo‘lishidir. Inson uchun u ko‘pgina muvaffaqiyatlarning garovidir.
Insonning odobini uning xulqi belgilab beradi. Xulq – shaxs hayot tarzining o‘ziga xosligini, uning faoliyatida axloqiy qadriyatlar tamoyillari nechog‘li o‘zlashtirilganligi, odob me'yorlari qay tarzda amaliy ahamiyat kasb etganini yoki, aksincha, odob-axloqqa zid bo‘lgan xislatlar mavjudligini ko‘rsatadi. Demak, xulq shaxs axloqiy faoliyatning o‘lchami, ko‘rsatkichidir. Shaxsning go‘zal axloqiy fazilatlar bilan yo‘g‘rilgan faoliyat tarzi yaxshi xulq namunasi bo‘lib xizmat qilsa, tabiati va faoliyatida axloqiy qadriyatlarga zid amallarning namoyon bo‘lishi yomon xulqqa misol bo‘la oladi. Inson xulqi uning ma'naviy-axloqiy dunyosining o‘ziga xos ko‘zgusidir.
Yaxshi xulqli inson o‘zgalarga muloyimlik, nazokat, shirinsuxanlik, mehribonlik singari ma'naviy qadriyatlarga tayanib munosabatga kirishadi. Xalqimiz ardoqlagan qadriyatlarda qayd etilganidek, “Hech bir ota o‘z farzandiga xulq-odobidan buyukroq meros bera olmaydi”.
Inson faoliyatida odob, xulq me’yorlarining shakllanib borishi natijasida xulq-odob madaniyatiga ega bo‘ladi, chunki u inson kundalik hayotidagi xulqatvor shakllarining yig‘indisidir. Unda shu xulq-atvorga xos ma’naviy-axloqiy va estetik me'yorlarning ifodasi aks etadi. Ya'ni, xulq-odob madaniyati shaxsda shakllangan ijtimoiy muhim sifatlar, uning jamiyatdagi axloq va estetik madaniyat me'yorlariga asoslangan kundalik xatti-xarakatlarining yig‘indisidir. Xulq-atvor madaniyatiga salomlashish, kishilar bilan muloqot va jamoat joylarida o‘zini tutish qoidalari bilan birga, turmush madaniyati, o‘zaro munosabatlar, shuningdek, bo‘sh vaqtni tashkil qilish madaniyati, ya'ni undan oqilona va unumli foydalanish, nutq madaniyati, orastalik, estetik didga ega bo‘lish (kiyinish madaniyati, dasturxon tuzatish, uy-joy yasatish va b.), insonga xos tana harakatlarini ham o‘z ichiga oladi.
Halol yashash, o‘zini jamiyatda bo‘layotgan voqea va hodisalarga dahldorligini his qilish va faol fuqarolik pozitsiyasiga ega bo‘lish, o‘zining oldiga qo‘ygan ulug‘vor maqsadlari sari doimo ilgarilab borish ham ma'naviy jasorat namunasidir.
Tarix, adabiyot darslari orqali XX asr boshlarida xalqimiz maorifi va madaniyatini yuksaltirish, iqtisodiy hamda siyosiy hayotini bosqinchilar zulmidan ozod qilish yo‘lida bemisl fidoyilik ko‘rsatgan Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdulla Avloniy, Fitrat, Xoji Muin, Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, Hamza Hakimzoda singari ijodkorlarning ibratli faoliyati bilan tanishgansiz. Ular aziz jonlarini tahlikaga qo‘yib, shundoq ham oshib-toshib ketmagan shaxsiy mol-mulkini sarflab, yurt bolalari uchun yangi usulda ta'lim beradigan maktablar, qiroatxonalar, teatr truppalari, gazeta va jurnallar tashkil qilgan. Ularning bu harakati bir tomondan avval chor hukumatining, keyinchalik esa, sho‘rolar hukumatining tazyiqiga duchor bo‘lgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, jaholat botqog‘iga botgan mutaassib dindorlarning qattiq qarshiligiga uchragan. Mana shu og‘ir sharoitga qaramay, xalqini, millatini, uning kelajagini o‘ylab jon kuydirgan fidoyi bobolarimiz o‘z yo‘llaridan, ezgu maqsadlaridan ortga chekinmagan.
Yurtboshimiz tarixning og‘ir va mashaqqatli sinovlaridan xalqimizning sog‘omon o‘tishida, uning moziy to‘fonlari orasida yo‘q bo‘lib ketmay, bezavol yashab kelayotganida, o‘zligini, azaliy qadriyatlarini saqlab qolishida shu xalqning qonqoni, suyak-suyagida bo‘lgan mana shu ma'naviy jasorat tuyg‘usi hal qiluvchi rol o‘ynaganini alohida ta'kidlaydi.
Prezidentimiz o‘zining “Yuksak ma'naviyat – yengilmas kuch” kitobida chinakam ma'naviy jasorat egalari sifatida uch nafar vatandoshimiz faoliyatiga alohida to‘xtalib o‘tadi. Ular – mashhur arxeolog olim, akademik Yahyo G‘ulomov, O‘zbekiston xalq shoirasi Zulfiyaxonim va O‘zbekiston Qahramoni, adabiyotshunos olim Ozod Sharafiddinovlardir. Asarda bu fidoyi
yurtdoshlarimizning jasoratli hamda ibratli hayoti, amalga oshirgan salmoqli ilmiyijodiy ishlari samimiy va haqqoniy e'tirof etilgan.
Darhaqiqat, har bir millat, xalq taqdirida uning har qanday istibdoddan ozod bo‘lishidek, o‘z taqdirini o‘zi mustaqil belgilash huquqini qo‘lga kiritishidek, dunyo xalqlari orasida tenglar ichra teng maqomni egallashidek, bir so‘z bilan aytganda, milliy mustaqillikka erishishdek katta hodisa bo‘lmagan, bo‘lmaydi ham. Chunki barcha sohalardagi o‘sish-o‘zgarish, xalq va mamlakatning erishishi mumkin bo‘lgan jamiki muvaffaqiyatlari, uning jahondagi obro‘-e'tiborining yuksalishi avvalo mana shu omilga chambarchas bog‘liqdir. Bizning Vatanimiz misolida aytadigan bo‘lsak, qariyb 130 yil davom etgan istibdoddan to‘la xalos bo‘lishimiz, dunyo xaritasida O‘zbekiston Respublikasi deb atalgan suveren davlatning paydo bo‘lishida 1991-yil 31-avgustda O‘zbekistonning birinchi Prezidenti Islom Karimov tomonidan mustaqillikning e'lon qilinishi tom ma'nodagi tarixiy hodisa, buyuk ma'naviy jasorat bo‘ldi. Bu jasoratning mohiyatini har bir yoshning anglab yetishi bugungi osoyishta hayotning, tinchlikning qadrlashga zamin yaratadi.
XULOSA
Bugungi kunda, fan-texnikaning jadal taraqqiyoti sharoitida har bir davlat o‘zining istiqbol rejalarini belgilar ekan, kelajakda ushbu rejalarni amalga oshiruvchi yosh avlodni qobiliyatlarini rivojlantirishga, intellektual salohiyatini yuksaltirishga, ma'anaviyatini, umuminsoniy madaniyatini boyitishga alohida e'tibor berishi davr talabidir. Shu sababli mamlakatimizda sog‘lom va barkamol avlodni voyaga yetkazish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Chunki, mustaqillik bizning milliy-madaniy qadriyatlarimizning naqadar boy va teran tafakkur uslubini shakllantirishga imkoniyat ochib berdi. Oqibatda milliy qadriyatlarimiz jamiyatimiz taraqqiyotini tezlashtirish, yoshlarni ma'naviy-axloqiy tarbiyalashda hamda ularni milliy iftixor ruhida tarbiyalashda qudratli tarbiyaviy negiz bo‘lib xizmat qilmoqda. Jumladan, xulq-odob tamoyillarini o‘zida mujassam etgan shaxsda halollik, poklik, mehr-shafqat, adolat va haqiqatgo‘ylik, vatanparvarlik, kattalarga hurmat va kichiklarga izzatda bo‘lish, kamtarlik, oriyat, or-nomus kabi ma'naviy fazilatlar shakllanib boradi. Bunday shaxsning kundalik faoliyatida “O‘zinga nima tilasang, o‘zlarga shuni tilagin” degan hikmat shiorga aylanadi. Inson kamoloti va tarbiyasida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan jamiyat va shaxs ma'naviyatini yuksaltiruvchi tafakkur rivojida beqiyos ahamiyat kasb etadigan ushbu qadriyat shakllarining inson faoliyatiga singib borishi jamiyatning yuksalib borishiga sabab bo‘ladi. Demak, ma'naviyat jamiyatning yuksalishi yoki inqirozga yuz tutishiga kuchli ta'sir ko‘rsatadi. Ma'naviyat boyib borsa, jamiyat ravnaq topadi va aksincha, ma'naviyat qashshoqlashsa, jamiyat bora-bora tanazzulga yuz tutadi.
Har qaysi xalq yoki millatning tafakkuri, turmush tarzi, ma`naviy qarashlari o‘z-o‘zidan, bo‘sh joyda shakillanib qolmaydi. Ularning vujudga kelishi va rivojlanishida aniq tarixiy, tabiiy va ijtimoiy omillar asos bo‘ladi.
Prezidentimiz ta’kidlaganlaridek, «ma'naviyat» tushunchasi jamiyat hayotidagi g‘oyaviy, mafkuraviy, ma'rifiy, madaniy, diniy va axloqiy qarashlarni o‘zida to‘la mujassam etadi. Binobarin, ma’naviyatga qarshi qaratilgan har qanday tahdid o‘z-o‘zidan mamlakat xavfsizligini, uning milliy manfaatlarini, sog‘lom avlod kelajagini ta’minlash yo‘lidagi jiddiy xatarlardan biriga aylanishi va oxir-oqibatda jamiyatni inqirozga olib kelishi mumkin. Demak, biz xulq-odob madaniyatiga ega bo‘lgan ma’naviy barkamol yoshlarni tarbiyalashimiz lozim.
Buyuk mutafakkirlar va ma'rifatparvarlarning tarbiya, xulq-odobga oid qarashlari asrimiz boshida millatimiz uchun qanchalar muhim va dolzarb bo‘lgan bo‘lsa, hozirgi kunda biz uchun ham shunchalik, balki undan ham ko‘ra muhim va dolzarb. Chunki, fan-texnika taraqqiyoti, zamonaviy kashfiyotlar insoniyatning qudratini oshiradi va yangi imkoniyatlarni vujudga keltiradi. Bunday holat insondan yanada yuksak ma'naviyat darajasiga ko‘tarilishni talab etadi. O‘z navbatida, shaxsning ma'naviy yuksalishi uning ijtimoiy faolligini oshiradi va jamiyatning taraqqiyotini tezlashtiradi. Yurtboshimiz I.A. Karimov taraqqiyotning rivojlanish qonuniyatlarini chuqur anglagan holda, “Biron-bir jamiyat ma'naviy imkoniyatlarini, odamlar ongida ma'naviy va axloqiy qadriyatlarni rivojlantirmay hamda mustahkamlamay turib o‘z istiqbolini tasavvur eta olmaydi”, – deya ta’kidlaydilar. Darhaqiqat, ma'naviyatni yuksaltirish shu kunning dolzarb vazifalaridan biri, kelajagimiz poydevori bo‘lmish yoshlar qalbi va ongiga boy ma'naviy merosni singdirish asosida o‘zida xulq-odob madaniyatini shakllanatirgan barkamol avlodni shakllantirish esa undan ham dolzarbroqdir. Zero, Vatanimiz kelajagi, xalqimiz oldida turgan ulkan maqsadlarga erishish avvalo yoshlarimizga, ularning har tomonlama barkamol inson bo‘lib voyaga yetishiga bog‘liqdir.
|
| |