nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Avto Disk
firmasi ishlab chiqqan 
AutoCAD

ALT ning o’ziga xos tomoni - bu turdagi tizimlar komponеntlari tarkibiga maxsus
talablardir. ALT loyihalash boyicha mutaxassislar foydalanishi uchun bеlgilangan ekan,
ular loyihachining EXM bilan muloqotida maxsus rivojlangan vositalarga ega bo’lishi
lozim.
ALT ning tеxnik vositalari tarkibi iqtisoslashgan va loyihalash jarayonida talab
etiladigan barcha qurilmalar (grafik axborotni xisoblash qurilmalari, grafik va alifboli-
raqamli displеylar) ni qamrab oladi. ALT dan qurilma vositasi sifatida foydainish maxsus
loyihalash mutaxassislarini tayyorlashni talab etadi.
ALT ni o’llashning eng ko’p tarqalgan sohalari quyidagilardir

|
ALT ni o’llashning eng ko’p tarqalgan sohalari quyidagilardirBog'liq Mavzu Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini mexanika, enerALT ni o’llashning eng ko’p tarqalgan sohalari quyidagilardir:
‒
loyihalash jarayonida ilmiy tadqiqotlarni avtomatlashtirish;
‒
mahsulotlarni sintеz qilish vazifalari;
‒
shakllarni loyihalash, jamlash, bеlgilash;
‒
foydalanishda ob'еktlarni modеllash;
‒
muhandislik-tеxnik va tеxnik-iqtisodiy xisob- kitoblar;
‒
loyihali hujjatlarni tayyorlab chiqarish;
‒
smеtalar xisob-kitobini avtomatlashtirish;
‒
tеxnologik hujjatlarni (marshrutlar, xaritalar, qayta ishlash rеjimlari)
tayyorlab chiqarish;
‒
raqamli dasturiy boshqaruv (ALT) ga ega stanok ar uchun dasturlarni
shakllantirish.
‒
Bugungi loyihalash
amaliy dasturlar pakеtlari (ADP)
juda samaralidir,
chunki ular konkrеt loyiha talablariga muvofiq turli komponеntlarni o’rnatish, boshqa
joyga ko’chirish va qayta taqsimlash imkoniyatini ta'minlaydi. Ular loyiha ishlab
chquvchiga kеng ko’lamda xarakatlar erkinligini bеradi va optimal variantni olish vaqtini
ancha qiskartiradi. Masalan,
Math Soft
firmasining
Math CAD
pakеti intеraktiv rеjimda
displеy ekranida qulay vazifalarni amalga oshirish, tahrir qilish va aks ettirish, shuningdеk
tahliliy yoki grafik shaklda bеrilgan tеnglamalarni еchishga imkon yaratadi. Yaratilgan
grafiklarga istalgan tushuntiruvchi matn kiritilishi mumkin, grafiklarning o’zi esa
ma'lumotlar bazasida saqlanadi va istalgan matnli xujjatda kеyinchalik xam mavjud
bo’ladi.
Math CAD
tizimi trigonomеtrik funktsiyalarga ega bo’lib, masalan,
Si
xalqaro
tizimidan foydalanish imkonini bеradi. Bundan tashqari qurilgan sintaksik analizatori
kiritilayotgan formulalarning sintaksik jixatdan to’g’riligini tеkshiradi.
Nazorat uchun savollar
1.
Loyiha nima?
2.
ATL deganda nimani tushunasiz?
3.
Avtomatlashgan loyihalash tizimlari haqida gapiring.
4.
AutoCad dasturi haqida umumi ma’lumot bering
|
| |
20-ma’ruza. Montaj, sozlash va tayyorlash ishlaridagi jihoz va asboblar. Reja

20-ma’ruza. Montaj, sozlash va tayyorlash ishlaridagi jihoz va asboblar. Reja
Download
244,66 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/2
Sana
05.02.2024
Hajmi
244,66 Kb.
#151431
Download
244,66 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
20-ma’ruza. Montaj, sozlash va tayyorlash ishlaridagi jihoz va asboblar. Reja
Download
244,66 Kb.
Matnni ko'rish
ATM,X.25 - Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nima

|
Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nima
|
bet | 14/206 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #252785 |
Bog'liq Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nimaATM,X.25
94
|
P2P kengaytmasini aniqlang
|
Peer-to-peer
|
95
OSI modelining amaliy pog’onasida ma’lumotlar qay xolda buladi?
Ma’lumotlar
96
… - internet tarmog’ida ma’lumotlarni bulutli texnologiyalar asosida saqlash xizmatini ko’rsatadi
google drive
97
Asinxron ma'lumotlarni uzatish -
Raqamli ma’lumotni uzatuvchidan qabul qiluvchiga ketma-ket interfeys orqali uzatish uzuli, bunda ma’lumotlar istalgan vaqtda uzatiladi
98
To’qnashuvni aniqlash (Kolliziya) va tashuvchini tinglash uchun bir nechta kirish. To’qnashuv nazorati bilan mahalliy kompyuter tarmog’ida umumiy uzatish vositasiga ko’p kirish texnologiyasi bu -
CSMA/CD
99
IEEE 802.11 standarti
wi-fi
100
Kompyuterdagi mavjud tarmoq adapterlar adreslarini aniqlash uchun buyruqlar satriga qaysi xizmatchi so’z yoziladi?
ipconfig/all
101
OSI modelining seans pog’onasida ma’lumotlar qay holda buladi?
seans
102
Funksional imkoniyatlari jihatidan TELNET va RLOGIN protokollariga o’xshash, lekin barcha trafikni shifrlovchi protokolni ko’rsating
SSH
103
L2 kommutatori OSI modelining qaysi pog’onasida ishlaydi?
kanal
104
Ruxsatsiz kirishlarni aniqlash tizimini ko’rsating
IDS
105
IPv4 marshrutlangan tarmoq uzunligi necha razryaddan tashkil topgan?
32
106
Berilgan IP – adreslarning qaysi biri to’g’ri
tuzilgan? 1)124.256.14.023
101.012.252.257
220.124.11.14
192.168.10.325
107
Qoidalar va marshrutlash jadvallari asosida turli xil tarmoq segmentlari o’rtasida paketlarni uzatuvchi ixtisoslashgan qurilma
router
108
…. – belgilangan tarmoq qoidalari asosida tarmoq orqali o’tuvchi tarmoq trafigini kuzatuvchi va filtrlaydigan kompyuter tarmog’ining dasturiy ta’minoti yoki apparat-dasturiy ta’minot elementi
tarmoqlararo ekran
109
FTP protokoli bu
Fayllar yuborish protokoli
110
Sinxron ma’lumotlarni uzatish
111
Ma’lumot uzatish paytida yuzaga kelgan xatolar va boshqa istisno holatlar to’g’risida xabarlarni yuborish uchun asosan ushbu protokoldan foydalaniladi
ICMP
112
Kommutatorlarda MAC adreslar yozib qo’yiladigan jadval nomi
|
| |
маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими

|
маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими
|
bet | 7/206 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #252785 |
Bog'liq Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nimaмаълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими;
Ethernetda kommutatsiyalashning qaysi xilidan foydalaniladi? - IEEE 802.3u,(MAC-adress) Paketlarni integrammali kommu-tatsiyalash usulidan
Optik tolali Ethernet tarmog’ining maksimal uzunligi qanday?- 20 km
100Base-TX spetsifikatsiyasi qaysi texnologiyaga tegishli? - бешинчи категорияли икки жуфтли
(тўртта симли) экранланмаган ўралма жуфтлик (UTP) ёки Type 1 ли экранланган ўралма жуфтлик (STP) кабели учун.
Fast Ethernet texnologiyasi spetsifikatsiyalari qaysi komitet tarkibida ishlab chiqilgan? - 802.3u стандартига асосан
Ethernet texnologiyasida koaksial kabelining ma’lumotlarni uzatish tezligi qanday? - 500 Mbit/s.gacha
Fast Ethernet texnologiyasida o’ralma juftlik kabelining ma’lumotlarni uzatish tezligi qanday? - 100 Мбит/сек.
Lokal tarmoqlarda keng tarqalgan topologiya turi qaysi? - shinali
100Base-TX spetsifikatsiya qaysi texnologiyaga tegishli? - 802.3u стандартига асосан Fast Ethernet тармоғи
1000Base-SX spetsifikatsiya qaysi texnologiyaga tegishli? - 802.3u стандартига асосан Fast Ethernet тармоғи
Fast Ethernet texnologiyasida qaysi turdagi kabel tizimlaridan foydalanilgan? – o’ralma juftli kabel.
MАC sath osti satxi OSI modelining qaysi sathiga tegishli? 2- sathga ya’ni kanal sathiga.
Ethernet texnologiyasi nechta standartga ega? -4 TA
Fast Ethernet texnologiyasi nechta spetsifikatsiyaga ega? - 3 ta. (100Base-TХ, 100Base-T4, 100Base-
FX )
Umumiy shina topologiyali lokal tarmoqlarda kontsentratorlar qanday funktsiyani bajaradi? - Копsепtrаtоrlаr yordamida tarmoqni strukturalash na faqat tarmoq uzellari orasidagi masofani ko'paytirish Ьilan uning mustahkamligini ham oshirib beradi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими
|
маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими

|
маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими
|
bet | 2/206 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #252785 |
Bog'liq Kompyuterlarni tarmoqqa ulashning asosiy maqsadi nimaмаълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими;
Ethernetda kommutatsiyalashning qaysi xilidan foydalaniladi? - IEEE 802.3u,(MAC-adress) Paketlarni integrammali kommu-tatsiyalash usulidan
Optik tolali Ethernet tarmog’ining maksimal uzunligi qanday?- 20 km
100Base-TX spetsifikatsiyasi qaysi texnologiyaga tegishli? - бешинчи категорияли икки жуфтли
(тўртта симли) экранланмаган ўралма жуфтлик (UTP) ёки Type 1 ли экранланган ўралма жуфтлик (STP) кабели учун.
Fast Ethernet texnologiyasi spetsifikatsiyalari qaysi komitet tarkibida ishlab chiqilgan? - 802.3u стандартига асосан
Ethernet texnologiyasida koaksial kabelining ma’lumotlarni uzatish tezligi qanday? - 500 Mbit/s.gacha
Fast Ethernet texnologiyasida o’ralma juftlik kabelining ma’lumotlarni uzatish tezligi qanday? - 100 Мбит/сек.
Lokal tarmoqlarda keng tarqalgan topologiya turi qaysi? - shinali
100Base-TX spetsifikatsiya qaysi texnologiyaga tegishli? - 802.3u стандартига асосан Fast Ethernet тармоғи
1000Base-SX spetsifikatsiya qaysi texnologiyaga tegishli? - 802.3u стандартига асосан Fast Ethernet тармоғи
Fast Ethernet texnologiyasida qaysi turdagi kabel tizimlaridan foydalanilgan? – o’ralma juftli kabel.
MАC sath osti satxi OSI modelining qaysi sathiga tegishli? 2- sathga ya’ni kanal sathiga.
Ethernet texnologiyasi nechta standartga ega? -4 TA
Fast Ethernet texnologiyasi nechta spetsifikatsiyaga ega? - 3 ta. (100Base-TХ, 100Base-T4, 100Base-
FX )
Umumiy shina topologiyali lokal tarmoqlarda kontsentratorlar qanday funktsiyani bajaradi? - Копsепtrаtоrlаr yordamida tarmoqni strukturalash na faqat tarmoq uzellari orasidagi masofani ko'paytirish Ьilan uning mustahkamligini ham oshirib beradi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
маълумотларни узатиш муҳитига мурожаат қилишнинг CSMA/CD усули бўйича ишлайдиган ЛКТ стандартларини ишлаб чиқиш бўлими
|
o‘qituvchisi - Gulxumor kurs ishi (2)

|
Gulxumor kurs ishi (2)
|
bet | 10/16 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 5,53 Mb. | | #136062 |
Bog'liq Hayotxon kurs ishi (2)o‘qituvchisi:
“Yadro urushi Putinning Ukrainada erishishi mumkin bo‘lgan har qanday g‘alabasiga putur yetkazadi. Bu nafaqat G‘arbni, balki Xitoy kabi potensial ittifoqchilarni ham begonalashtirishga xizmat qiladi. Xitoyning Putin xatti-harakatlaridan xavotiri borgan sari ortib boryapti va uni Xitoyning gullab-yashnashiga uzviy bog‘liq bo‘lgan global savdo va investitsiyalarning jahon tartibini tiklashga chaqirishi mumkin.
Butun xalqaro tartib havoga sovrilgandek go‘yo. Ukrainaga qilingan hujum bundan-da himoyasiz Boltiqbo‘yi davlatlariga hujum qilish uchun debocha bo‘ladimi yoki Putin Ukraina bilan kifoyalanadimi? Javob — AQSh va NATOning o‘z kuchlarini, xoh yadroviy, xoh oddiy, butun dunyo bo‘ylab qanday joylashtirilishiga bog‘liq”.
Ukrainadagi barbod bo‘lgan blitskrig (tezkor g‘alaba) va iqtisodiyotiga berilayotgan qattiq zarbalar sabab qo‘rqitish uchun aytgan. Shu bilan birga, Rossiya prezidenti Ukraina bilan boshlangan muzokaralarda ustunlikka erishish uchun ham shunday yurish qilgan bo‘lishi mumkin. Rossiyaning yadro qurolidan foydalanishi uning butkul yakkalanib qolishiga olib keladi. Biroq davlatning NATO davlatlariga zarba berishi ham, Ukrainaga yadro quroli ishlatishi ham qiyin masala.
G‘arbning ko‘pgina nashrlari yadro qurolining barcha kalitlari Putin qo‘lida emasligini, rus generallari Putinga sodiq bo‘lsa-da, ulkan xavf oldida hal qiluvchi qaror qabul qilishi mumkinligini ham taxmin qilmoqda. Hozirgacha Rossiyadan tashqari yadro quroliga ega biror davlat hech qachon bu qurol bilan tahdid qilmagan. AQSh vazmin siyosat yuritmoqda, Bayden Rossiyaga hech qanday tajovuz xavfi yo‘qligini, Putinning buyrug‘i hech qanday asosga ega emasligini bildirdi.
|
| |
Detektorlar turlari - Gulxumor kurs ishi (2)

|
Gulxumor kurs ishi (2)
|
bet | 12/16 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 5,53 Mb. | | #136062 |
Bog'liq Hayotxon kurs ishi (2) 2.1. Detektorlar turlari
Axromatografiya detektori ichida ishlatiladigan qurilma gaz xromatografiyasi (GC) yoki suyuq xromatografiya (LC) xromatografiya kolonkasidan chiqarilayotgan aralashmaning tarkibiy qismlarini aniqlash uchun. Detektorlarning ikkita umumiy turi mavjud: halokatli va buzilmaydigan. Vayron qiluvchi detektorlar kolonnaning chiqindi suvini doimiy ravishda o'zgartiradi (yonish, bug'lanish yoki reagentlar bilan aralashtirish), natijada olingan materialning ba'zi fizik xususiyatlarini (plazma, aerozol yoki reaksiya aralashmasi) keyinchalik o'lchash bilan. Yo'q qilmaydigan detektorlar to'g'ridan-to'g'ri ustun eluentining ba'zi xususiyatlarini o'lchaydilar (masalan, ultrabinafsha nurlarini yutish) va shu bilan analitiklarni ko'proq tiklashga imkon beradi.
Vayron qiluvchi detektorlar
Suyuq xromatografiyada:
Zaryadlangan aerozol detektori (SAPR)
Bug'lanish nurlarini tarqatuvchi detektori (ELSD)
Gaz xromatografiyasida:
Olovni ionlashtiruvchi detektor (FID)
Olov fotometrik detektori (FPD)
Azotli fosfor detektori (NPD)
Atom-emissiya detektori (AED)
Xromatografiyaning barcha turlarida:
Mass-spektrometr
Buzilmaydigan detektorlar Suyuq xromatografiyada:
UV detektorlari, diodli qator detektorini (DAD yoki PDA) o'z ichiga olgan sobit yoki o'zgaruvchan to'lqin uzunligi. Chiqib ketgan suvning ultrabinafsha nurlar bilan singishi doimiy ravishda bir yoki bir nechta to'lqin uzunliklarida o'lchanadi. Ular LC uchun eng mashhur detektorlardir.
Floresans detektori. Chiqindilarni belgilangan to'lqin uzunlikdagi nur bilan nurlantiradi va chiqindilarning lyuminestsentsiyasini bitta yoki ko'p to'lqin uzunliklarida o'lchaydi.
Refraktsion ko'rsatkichlarni aniqlash vositasi (RI yoki RID). Chiqindilarning sinishi ko'rsatkichini doimiy ravishda o'lchab turadi. Barcha detektorlarning eng past sezgirligi. Ko'pincha ishlatiladi o'lchovni istisno qilish xromatografiyasi polimerlarni tahlil qilish uchun.
Radio oqim detektori. Chiqindilarning radioaktivligini o'lchaydi. Ushbu detektor halokatli bo'lishi mumkin, agar a sintilatsion kokteyl chiqindi suvga doimiy ravishda qo'shiladi.
Chiral detektori doimiy ravishda o'lchaydi aylanishning optik burchagi chiqindi suvlar. U faqat chiral birikmalari tahlil qilinayotganda qo'llaniladi.
Supero'tkazuvchilar monitor. Chiqindilarning o'tkazuvchanligini doimiy ravishda o'lchab turadi. Faqat Supero'tkazuvchilar elimlar (suv yoki spirtli ichimliklar) ishlatilganda qo'llaniladi.
Gaz xromatografiyasida:
Issiqlik o'tkazuvchanlik detektori, (TCD). Eluentning issiqlik o'tkazuvchanligini o'lchaydi.
Elektronni tutib olish detektori, (ECD). Ma'lum bo'lgan eng sezgir detektor. Galogen, nitro guruhlari va boshqalarni o'z ichiga olgan organik molekulalarni aniqlashga imkon beradi.
Fotosionizatsiya detektori, (PID). Chiqindi gazni ultrabinafsha nurlanish bilan ionlash orqali o'tkazuvchanlikning oshishini o'lchaydi.
|
| |
almashtirish usuli - O‟quv qo‟llanma

24
Е
К
Н
О
T
Т
Ш
1
2
3
4
5
6
О
Г
Л
Ю
К
Ў
В
Н
И
А
К
И
З
Л
К
Б
Ж
Д
С
Б
А
Е
У
А
А
Т
Е
Т
О
Qator bo‘yicha 4 tadan bloklarga bo‘lib, simvollar ketma-ketligidagi
shifrlangan matnni olamiz. Shuni e‘tiborga olish kerakki, agar qatorda ketma-ket
ikkita bir xil harf kelsa, chap tarafdan kelayotgan harf birinchi raqamlanadi,
keyin esa ikkinchisi raqamlanadi va shifrlangan matn hosil qilinadi.
T
1
= ГЛЮК ЎВНИ
АКИЗ ЛКБЖ ДСБА ЕУАА ТЕТО
Shifrni ochishda teskari jarayon amalga oshiriladi. Shifrlanish jarayoni
qadamma - qadam amalga oshirilsa maqsadga muvofiq bo‘ladi.
Yadroviy nurlanishlarni sezuvchi detektorlar

|
Yadroviy nurlanishlarni sezuvchi detektorlar
|
bet | 13/16 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 5,53 Mb. | | #136062 |
Bog'liq Hayotxon kurs ishi (2)2.1. 1-rasm. Magma R5 raqar-detektori
Yadro nurlanishi detektorlari — yadro nurlanishlarini kuzatish va qayd qilish uchun moʻljallangan asboblar. Ularga ssintillyatsiyaviy va ionizatsiyaviy hisoblagichlar, Vilson kamerasi, pufak kamera, yarimoʻtkazgich detektorlar, qalin qatlami fotoemultsiya va boshqalar kiradi.
Yadro nurlanishlari modda orqali oʻtganda ular qoldiradigan iz (trek) laridan foydalanib ularni oʻrganish mumkin. Xususan, Vilson kamerasi, pufak kamera va fotoemulsiyaning qalin qatlamidan nurlanish zarralari oʻtganda shunday izlar kuzatiladi. Izlarning qandayligi — uzun yoki qisqaligi, yoʻgʻon yoki ingichkaligi, magnit maydonida ogʻishi va h.k. zarra zaryadining ishorasini, energiyasi, impulsi va boshqalar fizik kattaliklarni baholashga imkon beradi.
Zaryadli zarralar oʻz yoʻlida uchragan molekulalarni ionlashtiradi. Ionizatsiyaviy hisoblagichlarda gaz bilan toʻldirilgan hajmga uchib kirgan zaryadli zarra gaz molekulalari bilan toʻqnashib, ion va elektronlardan iborat iz qoldiradi — zanjirda tok hosil boʻladi. Tokning kattaligidan kamera hajmidan oʻtayotgan zarralar haqida fikr yuritish mumkin.
Ssintillyatsiyaviy hisoblapLlarda lyuminessensiyalanuvchi sirtga tushuvchi zarralar taʼsirida yorugʻlik chaqnashlari (ssintillyatorlar) vujudga keladi, moddadan fotonlar chiqadi. Bunday yorugʻlik chaqnashlarini fotokoʻpaytirgich qayd qiladi. Neytral zarralar iz qoldirmaydi, lekin ular yemirilib zaryadli zarralar hosil qilish paytida yoki biror yadro bilan toʻqnashish paytida seziladi. Demak, neytral zarralar ham oʻzlari hosil qilgan zaryadli zarralarning ionlashtirish taʼsiri orqali qayd qilinadi.
Yadro tajribalari impuls kuchaytirgichlar, mos tushish sxemalari, vaqtincha toʻxtatib turish sxemalariga ulangan detektorlar yordamida amalga oshiriladi.
Vilson kamerasi — zaryadlangan atom zarralari (proton, elektron va b.)ning harakat trayektoriyasini kuzatish, impulsi va zaryadi ishorasini aniqlash uchun moʻljallangan asbob. Ishi oʻta toʻyingan bugʻning kondensatsiyalanishiga, boshqacha aytganda tez zaryadlangan zarralarning izi boʻylab hosil boʻladigan ionlarda mayda suyuqlik tomchilari hosil boʻlishiga asoslangan. Stereoskopik tasvirni hosil qilish uchun zarralar izlari bir necha fotoapparatlar yordamida fotosuratga olinadi. Kamera hajmi tez kengayganda temperatura keskin pasayadi, shu tufayli bugʻ oʻta toʻyinadi. Ch. Vilson ixtiro qilgan (1912). V.k. yordamida yadro reaksiyalarida vujudga keladigan elementar zarralarning turgʻunligini, yadroning faolligi va b. xususiyatlarini oʻrganish mumkin. V.k. bir necha oʻn yillar davomida zaryadlangan zarralar izlarini qayd qiladigan yagona detektor vazifasini bajardi. 50—60-yillarda u oʻz ahamiyatini yoʻqotdi va hozir pufak kamerasi va uchqun kamerasi ishlatilmoqda.
|
| |
Ishni bajarilish uchun topshiriqlar tartibi va qo‟yilgan vazifa

147
7. Xill B. «Polnыy spravochnik po Cisco» Per. s angl. M.: Izd. dom
Vilyams. 2008g.
8. Shnayer B. Prikladnaya kriptografiya. Protokolы, algoritmы,
isxodnыye tekstы na yazыke Si.- M.: Izdatelstvo TRIUMF, 2003 – 816
9. V.I. Zavgorodniy. Kompleksnaya zaщita informasii v kompyuternыx
sistemax: Uchebnoye posobiye.-M: Logos; PBOYuL N.A.egorov, 2001.
10. G.N. Ustinov. Osnovы Informasionnoy bezopasnosti sistem i setey
peredachi dannыx. Uchebnoye posobiye. Seriya "Bezopasnost". - M.:SINTEG,
2000.
11. Yu.V. Romanes, P.A. Timofeyev, V.F. Shangin. Zaщita informasii v
kompyuternыx sistemax i setyax: 2 - ye izd, pererab. i dop. — M.: Radio i
svyaz, 2001.
12. CISSP Official Study Guide (Mike Chapple, James Michael Stewart,
Darril Gibson) (2018, Sybex)
13. Official ISC2 Guide to the CSSLP CBK
14. ISO/IEC 27000 Information technology. Security techniques.
Information security management systems. Overview and vocabulary. (ili
ekvivalent).
Turlash (modifikasiya) - O‟quv qo‟llanma

18
mo‘ljallanmagan shaxslarning tanishishi maqbul emas.
Ma‟lumotlar oqimini taxlili mukammalroq hisoblanadi. Faraz qilaylik,
biz axborot yoki boshqa uzatiluvchi ma‘lumotlar mazmunini shunday
maskirovka qilaylikki, buzg‘unchi axborotni o‘z ixtiyoriga kiritganida ham
undagi axborotni chiqarib ololmasin. Ko‘pincha axborot mazmunini maskirovka
qilishda shifrlash qo‘llaniladi. Ammo, axborot mazmuni shifrlash yordamida
ishonchli tarzda berkitilgan bo‘lsada, buzg‘unchida uzatiluvchi ma‘lumotlarning
o‘ziga hos alomatlarini kuzatish imkoniyati qoladi. Masalan, uzatuvchini va
axborotlarni uzatishga ishlatiluvchi uzellarni, axborotlar uzunligini va ularning
almashinuv chastotasini aniqlash mumkin.
Himoyaning passiv buzilishlarini aniqlash juda qiyin, chunki ularda
ma‘lumotlarga qandaydir o‘zgartirishlar kiritish ko‘zda tutilmaydi. Ammo,
bunday xil buzilishlarni oldini olishni amalga oshirsa bo‘ladi. Shu sababli passiv
buzilishlar e‘tiborni ularni aniqlashga emas, balki ularni oldini olishga qaratish
lozim.
ta‟minlash usullari - O‟quv qo‟llanma

|
O‟quv qo‟llanmaBog'liq risklarni baholashta‟minlash usullari.
Kirish: Bu texnologiya o‘zi bilan birga, hisoblashda xarajatlarni
kamaytirish, ilovalar hosti, ma‘lumot saqlovchilar va ma‘lumot uzatishda katta
imkoniyatlarni olib keladi.
Ishining maqsadi: Ushbu amaliy ish Cloud Computing texnologiyasida
ma‘lumotlar xavfsizligini ta‘minlash usullarini o‘rganishdan iborat.
Kerakli jixozlar: Kompyuter, dasturlar, ixtiyoriy, printer, daftar, A4
formatdagi oq qog‘oz.
Qisqacha nazariy ma‟lumot:
Cloud Computing tizimi xususiyatlari
Cloud
computinghisoblash
modeli
hisoblanib,
ma‘lumot, fayl
saqlovchilar, ilovalar uchun dinamik infratuzilmani ta‘minlash uchun lokal yoki
global tarmoqda ulangan ko‘p sondagi tizimlardan tashkil topgan. Bu
texnologiya o‘zi bilan birga, hisoblashda xarajatlarni kamaytirish, ilovalar hosti,
ma‘lumot saqlovchilar va ma‘lumot uzatishda katta imkoniyatlarni olib keladi.
Cloud computingtermini Internetni ifodalashda foydalanilgan belgidan
kelib chiqqan. Odatda, tarmoq diagrammasida Internet bulut (ing., cloud)
shaklidagi belgi bilan ifodalanadi (20.1-rasm). Ushbu tarmoq diagrammasida
bulut belgisi ―qolgan barcha qismlarni‖ ifodalashda foydalanildi yoki ―va h.k‖
qolgan tarmoq xaritasini ifodalashda foydalanildi. Shuning uchun, buni ―Cloud
compting‖ konsepsiyasiga tadbiq qilsa bo‘ladi.
20.1-rasm. Tarmoq diagrammasida bulutdan Internetni ifodalashda
137
foydalanilishi.
Cloud Computing ko‘plab masofaviy serverlardagi hisoblashlar bo‘lib,
bunda markazlashgan ma‘lumot saqlagichlar, onlayn boshqariluvchi xizmatlar yoki
resurslardan foydalanishga ruxsat beriladi (20.2-rasm).
20.2-rasm. Cloud Computing
Bundan tashqari ―clouds‖ yoki ―cloud computing‖ terminlari turli
adabiyotlarda turlicha ifodalananadi.
Cloud terminini yuzaga kelishi natijasida tashkilotlarda foydalanilgan
CAPEX (ma‘lum vaqtda fizik qurilmalardan foydalanish uchun ularni sotib
olish) modelidan, OPEX (taqsimlangan cloud infratuzilmasidan foydalanish va
foydalangan vaqt uchun pul to‘lash) modeliga o‘tilyapti.
Cloud tizimini umumiy holda tushunish uchun quyida keltirilgan 20.3-
rasmni olish mumkin. Ushbu rasmda Cloud tizimi tashkil etuvchilari, uning
xususiyatlari, turlari va boshqa ma‘lumotlar keltirilgan bo‘lib, bu ma‘lumotlar bir
qarashda Cloud tizimi haqida dastlabki ma‘lumotlarni olishga yordam
beradi.
|
| |
-rasm Windows 7 Professionalda dasturlardan foydalanishning

|
-rasm Windows 7 Professionalda dasturlardan foydalanishningBog'liq risklarni baholash
19.8-rasm Windows 7 Professionalda dasturlardan foydalanishning
cheklangan siyosati lokal kompyuterda dasturiy ta‟minotni ishga tushirish
imkoniyatini beradi.
135
Dasturlardan foydalanishning cheklanganlik siyosati paramertlarini tahlil
qilish
Dasturlardan foydalanishning cheklanganlik siyesati yordamida kompyuter
qurilmasini ruxsat etilgan dasturlarni aniqlash orqali uni begona noaniq
dasturlardan himoya qilish imkonini beradi. Bunday siyosatda xesh uchun,
sertifikat uchun, yo‘nalish uchun va internet muhiti uchun qoidalar yordamida
aniqlanadi.
Dasturiy ta‘minot ikki bosqichda amalga oshiriladi:cheklanmagan va
cheklangan.
Dasturlardan foydalanishning cheklanganlik siyosatlari ishonchsiz dasturlar
va noma‘lum dasturlar ishlatilishini tekshiradi. Tashkilotlarda tekshirilgan va juda
yaxshi ma‘lum va mashhur dasturlari ishlatiladi. Administratorlarda qo‘llab-
quvvatlash xizmati bu dasturlarni qo‘llab-quvvatlash uchun tashkil etilgan. Boshqa
dasturlarning foydalanuvchilari ishga tushirilganida ular o‘rnatilgan dasturiy
ta‘minot bilan komplektga kelishi, berilgan sozlamalarni o‘zgartirishi yoki yeng
yomoni viruslar bo‘lishi yoki ―troyanchilar‖ dasturini yo‘qotilgan tizimdan
olishlari mumkin.
Ishni bajarish tartibi: Dasturlardan foydalanishning cheklanganlik
siyosatlari orqali biror dastur ishlashiga (masalan, matn muharririga, o‘yin
dasturlarga va x.k.) cheklov qo‘yish bajarilsin.
1. Windows muxitida ishlash uchun MMS nima maqsadda ishlatiladi.
2. Cheklanganlik siyosati qanday parametrlarga ega.
3. Cheklanganlik siyosati nima maqsadlarda ishlatiladi
136
20-Amaliy mashg‟ulot
Mavzu: Cloud Computing texnologiyasida ma‟lumotlar xavfsizligini
|
| |
PaaS muammolari - O‟quv qo‟llanma

143
sanalib, ushbu ilovalarni xavfsizligi cloud provayderlari zimmasiga bo‘ladi.
SaaS muammolari. Ushbu model arxitekturasi yuqoridagi ikki model
ustida qurilgan bo‘lib, yuqoridagi ikki modelda tegishli bo‘lgan xavfsizlik
muammolari ushbu modelga ham tegishlidir (20.6-rasm).
Umumiy holda ushbu modelda quyidagi xavfsizlik elementlariga etibor
berish shart.
Ma‟lumot xavfsizligi. Ananaviy tizimlarda saqlash tizimlari tashkilot
ichida joylashgani sababli xavfsizlikni ta‘minlash fizik himoya, injiner-texnik
himoya, ishchi-xodimlarni boshqarish va kirishni boshqarish siyosati orqali
amalga oshiriladi. SaaS modelida esa tashkilot ma‘lumotlari SaaS provayderi
saqlash tizimlarida saqlanishi natijasida foydalanuvchiga qo‘shimcha xavfsizlik
choralarini qo‘llashni talab etadi. Bu talab kuchli shifrlash algoritmlari, kuchli
avtorizasiyalash tizimlari yordamida amalga oshiriladi.
Buzg‘unchi foydalanuvchi ma‘lumotlarini qo‘lga kiritishida ruxsat
etilmagan foydalanishga asoslanib, quyidagi usullardan foydalanadi:
- Cross-site scripting[XSS];
- Ruxsatlarni nazoratlashdagi zaifliklar;
- OS va SQL ineksiya;
- Cross-site requestforgery[CSRF];
- Cookieni nazoratlash;
- Yashirin maydonni nazoratlash;
- Xavfsiz bo‘lmagan saqlash;
- Xavfsiz bo‘lmagan sozlanish.
Kerakli jixozlar - O‟quv qo‟llanma

17
Uzish
(razyedineniye).
Tizim
resursi
yo‘q
qilinadi,
axborotdan
foydalanuvchanlik buziladi. Bunday buzilishlarga misol tariqasida uskunaning
ishdan
chiqishi, aloqa liniyasining uzilishi yoki fayllarni boshqaruvchi tizimning
buzilishini ko‘rsatish mumkin.
Ushlab qolish (perexvat). Resursdan ruxsat berilmagan foydalanishga yo‘l
ochiladi. Natijada axborotning mahfiyligi (konfidensialligi) buziladi.
Bunday
foydalanuvchilar fizik shaxs, dastur yoki kompyuter bo‘lishi mumkin. Bunday
buzilishlarga misol tariqasida ma‘lumotlarni ushlab
qolish maqsadida aloqa
kabeliga ulanish va fayllardan yoki dasturlardan noqonuniy nusxa ko‘chirishni
ko‘rsatish mumkin.
Ishdan maqsad - O‟quv qo‟llanma

131
19.1-Rasm
Lokalnaya politika bezopasnosti oynasi ochilgandan so‘ng
Politiki
organichennogo ispolzovaniya programm bo‘limidan
Dopolnitelnыy pravila
bo‘limini tanlaymiz.
19.2-Rasm
Dopolnitelnыy pravila bo‘limi tanlangandan so‘ng, ekranning o‘ng
tomonida oyna hosil bo‘ladi. Bu oynada sichqonchani o‘ng tugmasini bosish
orqali
Sozdat pravilo dlya puti... bo‘limini tanlaymiz.
132
19.3-Rasm
Sozdaniye pravilo dlya puti oynasidan biz
Putbo‘limidan
Obzor
tugmasini bosib, kerakli faylni tanlab
OKtugmasini bosamiz.
19.4-rasm
19.5-rasm
134
19.7-rasm C:\Program Files\AIMP3\AIMP3.exe
faylining xavfsizlik darajasi (
Uroven bezopasnosti)
Zapreщyeno
ekanligini ko‘rishimiz mumkin.
AIMP3.exefaylini
xavfsizlik darajasini
tekshirib
ko‘rishimiz
uchun
esa,
kompyuterni
qayta
yuklashimiz
(
Perezagruzka) kerak bo‘ladi.
Kompyuter qayta yuklangandan keyin
AIMP3.exe fayliga
murojat
qilganimizda, faylga xavfsizlik darajasi o‘rnatilganligini ko‘rishimiz mumkin.
Ishni bajarilish uchun topshiriqlar tartibi va qo‟yilgan vazifa

16
2-Amaliy mashg‟ulot
Mavzu: Axborot xavfsizligida himoyaning buzilishlari va uning
oqibatlari va tashkilot axborot xavfsizligi siyosatini ishlab chiqish.
Kirish.Tashkilotning himoyalash tizimiga bo‘lgan
haqiqiy ehtiyojini
aniqlash va xavfsizlikning mavjud barcha xilma-xil
choralaridan kerakligini
tanlashda turli yondashishlardan foydalaniladi. Bunday
yondashishlardan biri
axborot himoyasining quyidagi uchta jihatiga asoslangan.
Ishdan maqsad: Mazkur amaliy ishni bajarish
jarayonida talabalar
axborot xavfsizligida himoyaning buzilishlari va uning oqibatlari haqida amaliy
bilimga ega bo‘ladilar.
Infrastructure as Service (IaaS) modeli

141
20.5-jadval Cloud tizimining xavfsizlik arxitekturasi.
IaaS muammolari. Cloud tizimining ushbu modelida istemolchi tizimni
xavfsizlik yuzasidan boshqaruv darajasi kam bo‘lib,
ushbu model asosida
qurilgan operatsion tizim xavfsizligini ta‘minlash esa to‘liq istemolchi
nazoratida bo‘ladi. Quyida IaaS tizimida bo‘lishi mumkin bo‘lgan xavfsizlik
muammolari keltirilgan:
Vertual mashina xavfsizligi – deganda vertual mashinada o‘rnatilgan
sistemani va ishchi maydonni tahdidlardan himoya qilish tushunilib,
Cloud
tizimi provayderidan tizimni to‘g‘ri vertuallashtirish talab etiladi. Shuning
uchun ushbu Cloud tizimi modelida asosiy muammolardan biri vertuallashtirish
muammosidir. Xavfsizlik vertuallashgan IaaS tizimida qurilgan operatsion tizim
xavfsizligiga esa istemolchi javobgardir.
Vertuallashtirishda foydalanilgan dasturiy vosita muammosi. Ushbu
muammo cloud provayderiga tegishli bo‘lib, foydalanilgan vertuallashtirish
dasturiy vositasi buzg‘unchi kodlar bor-yo‘qligi bilan belgilanadi. Ushbu
holatda faqat ishonchli bo‘lgan dasturiy vositalardan foydalanish talab etiladi.
142
Vertual tarmoq xavfsizligi muammosi. Bu
muammo bir ijarachi fizik
serverda bo‘lgan yoki bir nechta fizik serverlarda joylashgan vertual serverni
hosil qilishda foydalanilgan vertual tarmoqda mavjud bo‘lib, tarmoqni
vertullashtirishda asosan switchdan foydalaniladi.
Vertual mashina xavfsizlik to’siqlari muammolari. Ushbu muammo odatiy
tizimda mavjud bo‘lmasdan, bir fizik serverda mavjud vertual mashinalarning
shu server CPU, xotira, I/O va boshqa resurslardan foydalanishda yuzaga keladi.
Bir fizik server
resurslaridan foydalanilgani, ularni fizik ajratish mumkin
emasligi va buning natijasida vertual serser orasida ma‘lumot chiqib ketishi
bilan belgilanadi. Ushbu muammo Cloud tizimi provayderi muammosi sanaladi.
Ushbu modelda xavfsizlik masalasini taqsimlanishi Amazon Elastic
ComputeCloud(EC2)
misolida olinsa, cloud provayder tomonidan fizik
xavfsizlikni ta‘minlash, muhit xavfsizligi va vertualllashtirishdagi xavfsizlik
ta‘minlansa, cloud istemolchi tomonidan esa qurilgan operatsion tizim
xavfsizligi, ilova va ma‘lumot xavfsizligini ta‘minlash amalga oshiriladi.
Kirish3 I bob python dasturlash muhiti1 1Tkinter kutubxonasi2 II bob dasturiy ta`minoy haqida4

Kirish3 I bob python dasturlash muhiti1 1Tkinter kutubxonasi2 II bob dasturiy ta`minoy haqida4
Download
179,87 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
07.08.2024
Hajmi
179,87 Kb.
#269214
Download
179,87 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kirish3 I bob python dasturlash muhiti1 1Tkinter kutubxonasi2 II bob dasturiy ta`minoy haqida4
Download
179,87 Kb.
Matnni ko'rish
Tarmoq xavfsizligi - O‟quv qo‟llanma

144
20.6-jadval SaaS qatlamida xavfsizlik.
Ushbu xususiyatlar asoslangan tahdidlar tashkilotga katta moddiy yo‘qotish
olib kelishi mumkin.
Cloud Computing provayderlariga beriladigan xavfsizlik tavsiyalari
Cloud tizimida mavjud tahdidlarni oldini olish uchun,
cloud
provayderlariga, foydalanuvchilariga beriladigan tavsiyalar,
umumiy holda
xavfsizlikni ta‘minlash bosqichlari kabi ma‘lumotlar berilgan bo‘lib, ushbu
Cloud Computing provayderlariga beriladigan xavfsizlik
tavsiyalari keltirilgan
(20.7-rasm).
Cloud tizimlarda xavfsizlikni ta‘minlashda asosiy maqsad qilib,
ma‘lumotning konfidensialligi va foydalanuvchanligi olingan. Ma‘lumotning
butunligi esa umumiy talab sifatida aytib o‘tilgan.
Shulardan
kelib chiqib, xavfsizlik tavsiyalari uchta asosiy kategoriyaga
bo‘linadi:
B-kategoriya (umumiy talablar). Ushbu kategoriya
barcha provayderlar
145
uchun kerakli bo‘lgan umumiy talablarni o‘z ichiga oladi.
S+ kategoriya (yuqori konfidensiallik). Ushbu kategoriyaga tegishli
bo‘lgan ma‘lumotlarga qo‘shimcha ravishda yuqori
darajali konfidensiallik
talabi qo‘yilgan.
A+ kategoriya (yuqori foydalanuvchanlik).Ushbu kategoriyaga tegishli
bo‘lgan ma‘lumotlarga qo‘shimcha ravishda
tizimga yuqori darajali
foydalanuvchanlik talabi qo‘yilgan.
20.7-jadval Cloud computing platformalarida foydalanilgan arxitektura
Ushbu keltirilgan talablar ikki cloud turi: ommaviy va shaxsiy cloud
tizimlari uchun berilgan bo‘lib, barcha, IaaS, PaaS va SaaS modellariga tegishlidir.
Quyida umumiy talablar keltirilgan.
bordermode - Kirish3 I bob python dasturlash muhiti1 1Tkinter kutubxonasi2 II bob dasturiy ta`minoy haqida4

relx, rely
- Asosiy vidjetning balandligi
va kengligining bir qismi
sifatida gorizontal va vertikal ofset 0,0 dan 1,0 gacha bo'lgan suzuvchi
sifatida.
x, y
- gorizontal va vertikal ofset.
5.Tugma hodisasiga javob bermoq:
Tugma va boshqa hodisalarga
funksiya yoki metodni bog'langan holatda javob bermoq uchun
command parametrini ishlatish.
10. Tugmalarni hodisalarga bog'lash: Tkinter-da
hodisalarga widgetlarni
bog'lash uchun bind metodidan foydalanishingiz mumkin:
Button haqida qisqacha:
Quyidagi kodni ko’rib chiqamiz
import
tkinter as tk
def tugma_bosildi():
label.config(text="Tugma bosildi!")
# Asosiy oynani yaratamiz
oyna = tk.Tk()
oyna.title("Tkinter Tugma Misoli")
#
Tugma obyektini yaratamiz
tugma = tk.Button(oyna, text="Bosing!", command=tugma_bosildi)
# Xabar ko'rsatish uchun Label obyektini yaratamiz
label = tk.Label(oyna, text="Tugmani bosing.")
# Obyekt-larni oynaga qo'shamiz
label.pack(pady=10)
tugma.pack()
# Tkinter
hodisalarini boshlaymiz
oyna.mainloop()
Biz tk.Tk() orqali asosiy oynani yaratamiz.
"tugma_bosildi" degan funksiyani yaratamiz,
bu funksiya tugma
bosilganda
chaqiriladi. U holda label matnini yangilaydi.
tk.Button orqali "Bosing!" degan tugma obyektini yaratamiz va
command
parametri orqali uni "tugma_bosildi" funksiyasi bilan bog'laymiz.
Boshlang'ich matni bor tk.Label obyektini yaratamiz.
pack metodi orqali label va tugma obyektini oynaga qo'shamiz.
So'ng, oyna.mainloop() orqali Tkinter hodisalarini boshlaymiz.
Messagebox haqida ma’lumot:
-rasm. Cloud tizimlarning asosiy ko‟rinishining no to‟liq shakli

140
Kam xatarlilik. PaaS xizmati yaratilayotgan dasturiy vositalarda xatarlilik
darajasini kamaytiradi. Sababi, ushbu tizimda foydalanilayotgan ko‘plab
funksiyalar allaqachon testlangan va sinovlardan o‘tgan.
Yuqori xavfsizlik darajasi. Ushbu xizmat asosida yaratilayotgan dasturiy
vositalar yaratilish muhiti xavfsiz bo‘lganligi sababli ana‘naviy usulda yaratilgan
dasturiy vositalarga qaraganda xavfsizdir.
Ishni bajarilish uchun topshiriqlar tartibi va qo‟yilgan vazifa

21
3-Amaliy mashg‟ulot
Mavzu: Simmetrik o‟rin almashtirish algoritmlari yordamida shifrlash
Axborotga nisbatan bo‟ladigan xavf-xatarlar va zaifliklar hamda ularni
boshqarish usullari.
Kirish: Axborotlarni qayta ishlash jarayonlarini avtomatlashtirish vositalari,
usullari va formalari murakkablashuvi hamda rivojlanishi bo‘yicha ularni axborot
texnologiyalarida ularni qo‘llanilish xavfsizlik darajasidan oshib bormoqda.
Ishdan maqsad: Simmetrik kriptotizimni asosiy usullarini o‘rganish va
tadqiq etish.
Kerakli jixozlar: Kompyuter, dasturlar
С++ va
C# ixtiyoriy, printer, daftar,
A4 formatdagi oq qog‘oz.
Qisqacha nazariy ma‟lumot:
Kriptografiya- axborotni qayta akslantirishning matematik usullarini izlaydi
va tadqiq qiladi.
Kalit- matnni shifrlash va shifrini ochish uchun kerakli axborot.
Kriptoanaliz-kalitni bilmasdan shifrlangan matnni ochish imkoniyatlarini
o‘rganadi.
Kodlashtirish - esa axborotni ikkilik sanoq sistemasidagi ―0‖ va ―1‖ lardan
iborat raqamli ko‘rinishidir.Agar axborotni shifrlash va uni qayta tiklash uchun bir
xil kalitdan foydalanilsa bunday shifrlash usuli simmetrik shifrlash usuli deyiladi.
Kriptotizimlar simmetrik va ochiq kalitli tizimlarga bo‘linadi.
Simmetrik kriptotizimlarda

Simmetrik kriptotizimlarda shifrlash va shifrni ochish uchun bitta va aynan
shu kalitdan foydalaniladi.
Ochiq kalitli kriptotizimlardabir-biriga matematik usullar bilan bog‘langan
ochiq va yopiq kalitlardan foydalaniladi. Axborot ochiq kalit yordamida
shifrlanadi, ochiq kalit barchaga oshkor qilingan bo‘ladi, shifrni ochish esa faqat
yopiq kalit yordamida amalga oshiriladi, yopiq kalit faqat qabul qiluvchigagina
ma‘lum.
Simmetrik shifrlash algoritmlarining turlari Simmetrik shifrlash algoritmi to‘rtta turga bo‘linib, ular quyidagilar:
22
1.
O‘rin almashtirish shifri.
2.
Siljitish shifri.
3.
Gammalashtirish shifri.
4.
Shifrlash asosida shifrlashning analitik ifodasi.
O‘rin almashtirishga misol tariqasida dastlabki axborot blokini matrisaga
qator bo‘yicha yozishni, o‘qishni esa ustun bo‘yicha amalga oshirishni
ko‘rsatish mumkin. Matrisa qatorlarini to‘ldirish va shifrlangan axborotni ustun
bo‘yicha o‘qish ketma-ketligi kalit yordamida berilishi mumkin. Usulning
kriptoturg‘unligi blok uzunligiga (matrisa o‘lchamiga) bog‘liq. Masalan uzunligi
64 simvolga teng bo‘lgan blok (matrisa o‘lchami 8x8) uchun kalitning 1,6
10
9
kombinasiyasi bo‘lishi mumkin. Uzunligi 256 simvolga teng bo‘lgan blok
(matrisa o‘lchami 16x16) kalitning mumkin bo‘lgan kombinasiyasi 1,4
10
26
ga
yetishi mumkin. Bu holda kalitni saralash masalasi zamonaviy EHMlar uchun
ham murakkab hisoblanadi.
O‘rin almashtirish shifri oddiy shifrlash hisoblanib, bu usulda qator va
ustundan foydalaniladi. Chunki shifrlash jadval asosida amalga oshiriladi. Bu
yerda kalit (K) sifatida jadvalning ustun va qatori xizmat qiladi. Matn (T
0
)
simvollarining o‘lchamiga qarab NxM jadvali tuziladi va ochiq matnni (T
0
)
ustun bo‘yicha joylashtirilib chiqiladi, qator bo‘yicha o‘qilib shifrlangan matnga
(T
1
) ega bo‘linadi va bloklarga bo‘linadi.
Masalan, «Axborot xavfsizligi jadvali» matni shifrlansin.
T
0
=Axborot xavfsizligi jadvali;
K = 5x5; V=5; 3.1-
jadval
A
O
F
I
D
X
T
S
G
V
B
X
I
I
A
O
A
Z
J
L
R
V
L
A
I
T
1
=AOFID_XTSGV_BXIIA_OAZJL_RVLAI
Birinchi bo‘lib, shifrlash jadvalidan (XIV asrning oxirlarida) diplomatik
munosabatlarda, xarbiy sohalarda axborotni muhofazalashda foydalanilgan.
23
Oddiy o‘rin almashtirish usulidan tashqari kalit yordamida o‟rin
Aktiv hujumlar - O‟quv qo‟llanma

19
Xizmat ko‟rsatishdagi to‟sqinliklar aloqa yoki ularni boshqaruvchi
vositalarning normal ishlashiga to‘sqinlik qiladi. Bunday buzilishlarda muayyan
maqsad ko‘zlanadi: masalan, obekt ma‘lum adresatga yo‘naltirilgan barcha
axborotlarni to‘xtatib qolishi mumkin. Yana bir misol, tarmoqni atayin axborotlar
oqimi bilan ortiqcha yuklash orqali yoki tarmoqni ishdan chiqarish yo‘li bilan
barcha tarmoq ishini blokirovka qilish.
Himoyaning aktiv buzilishlarini butunlay oldini olish juda murakkab,
chunki bunga faqat barcha aloqa vositalarini uzluksiz fizik himoyalash orqali
erishish mumkin. Shu sababli himoyaning aktiv buzilishlarida asosiy maqsad
ularni operativ tarzda aniqlash va tezda tizimning ishga layoqatliligini tiklash
bo‘lishi shart. Buzilishlarning o‘z vaqtida aniqlanishi buzg‘unchini to‘xtatish
vazifasini xam o‘taydi, va bu vazifani buzilishlardan ogoxlantirish tizimining qismi
deb ko‘rish mumkin.
Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar tomonidan yo’l qo’yilgan xatolarni ko’rsatadi

|
Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar tomonidan yo’l qo’yilgan xatolarni ko’rsatadi
|
bet | 49/58 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 222,37 Kb. | | #143081 |
Bog'liq O`qitish texnologiyasi 2023-24Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar tomonidan yo’l qo’yilgan xatolarni ko’rsatadi
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)
Mashg’ulot tugaganidan so’ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan maxsulotni qabul qiladi.
|
Savollarga javob beradilar.
Tinglaydilar, chizadilar, yozadilar.
Ta’lim oluvchi o’z ish joylariga turadilar, mashg’ulot raxbari ko’rsatmalari va yo’riqli texnologik xaritaga rioya qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to’g’rilaydilar.
Foydalanilgan johozlarni mashg’ulot raxbariga topshiradilar.
Ish joyini tozalaydilar.
|
3-bosqich.
Yakuniy bosqich
( _____ daq.)
|
Yakunlash:
O’quvchilarni amaliy mashg’ulot bo’yicha baxolarini e’lon qiladilar.
Kelgusi kasbiy faoliyatida amaliyotda bajargan ishlarining ahamiyati va muhumligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadilar.
Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan tanishtirib uyga vazifa beradilar ( -ilova)
|
Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib oladilar
|
|
Maxsus fan o‘qituvchisi __________________ To`rayev Mirjalol
|
|
«Tasdiqlayman»
KTBDO‘: _________ B.Ikromov
qоidalari
Guruhlar
|
|
Dars o'tiladigan sana
|
|
O`quv amaliyot mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi
28-Mavzu Axborotlarni kompyuter texnologiyalarining audio va video vositalaridan foydalanish qilish, tехnika хavfsizligi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o’quvchilar tomonidan yo’l qo’yilgan xatolarni ko’rsatadi
|
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq 110 Shoxojaeva Z.S. 803-810
Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
803
w
www.oriens.uz
February
2022
SUV TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHDA
XORIJIY TAJRIBALAR VA UNI MAMLAKATIMIZ QISHLOQ
XO’JALIGIGA TATQIQ ETISH NATIJALARI
i.f.n., dots. Shoxo’jaeva Z.S.
Oziq-ovqat va qishloq xo’jaligi sohasida
strategik rivojlanish va tadqiqotlar xalqaro markazi doktoranti
shoxujaeva@mail.ru
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada bugungi global iqlim o’zgarishi sharoitida suv resurslaridan
samarali foydalanish maqsadida suvtejamkor texnologiyalardan foydalanishning
xorijiy davlatlar tajribasi o’rganildi va bunda suvtejamkor texnologiyalarning
afzalliklari va qo’llanilishi bo’yicha takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so’zlar: iqlim o’zgarishi, suv tanqisligi, suv limiti, suv xo’jaligi, raqamli
texnologiyalar, suvtejamkor texnologiyalar, tomchilatib sug’orish, suv xo’jaligiga
bozor tamoyillarini joriy qilish, sug’oriladigan yerlar.
ABSTRACT
This article examines the experience of foreign countries in the use of water-
saving technologies for the efficient use of water resources in today's global climate
change, and develops recommendations on the advantages and applications of water-
saving technologies.
Keywords: climate change, water scarcity, water limit, water management,
digital technologies, water-saving technologies, drip irrigation, introduction of
market principles in water management, irrigated lands.
АННОТАЦИЯ
В данной статье рассматривается опыт зарубежных стран по
применению водосберегающих технологий для эффективного использования
водных ресурсов в условиях современных глобальных климатических изменений,
а также вырабатываются рекомендации по преимуществам и применению
водосберегающих технологий.
Ключевые слова: изменение климата, дефицит воды, лимит воды,
управление водными ресурсами, цифровые технологии, водосберегающие
технологии, капельное орошение, внедрение рыночных принципов управления
водными ресурсами, орошаемые земли.
|
| |
Modifikasiyalash (o’zgartirish)-

35
qilishda foydalaniladi. Ana shunday noqonuniy usullardan muhofazalanish
uchun quyidagi chora - tadbirlari ko‘riladi.
Imitatsiyalashga bardoshlilik - imitabardoshlilik;
kriptotizimga kirayotgan ma‘lumotlarni muhofaza maqsadlaridan
kelib chiqib tartiblash.
Elektron raqamli imzo aloqa tizimlarida
bir necha tur qoida
buzilishlaridan muhofaza qilinishni ta‘minlaydi, ya‘ni: maxfiy kalit faqat
foydalanuvchi (A)ning o‘zigagina ma‘lum bo‘lsa, u holda foydalanuvchi (B)
tomonidan qabul qilib olingan ma‘lumotni faqat (A) tomonidan jo‘natilganligini
rad etib bo‘lmaydi;
qonun buzar (raqib tomon) maxfiy kalitni bilmagan holda
madifikasiyalash, soxtalashtirish,
faol modifikatsiyalash, niqoblash va boshqa shu
kabi aloqa tizimi qoidalarining buzilishiga imkoniyat tug‘dirmaydi;
aloqa tizimidan foydalanuvchilarning o‘zaro bog‘liq holda ish
yuritishi munosabatidagi ko‘plab kelishmovchiliklarni
bartaraf etadi va bunday
kelishmovchiliklar kelib chiqqanda vositachisiz aniqlik kiritish imkoniyati
tug‘iladi.
Ko‘p hollarda uzatilayotgan ma‘lumotlarni shifrlashga hojat bo‘lmay, uni
elektron raqamli imzo bilan tasdiqlash kerak bo‘ladi. Bunday holatlarda ochiq
matn jo‘natuvchining
yopiq kaliti bilan shifrlanib, olingan shifrmatn ochiq matn
bilan birga jo‘natiladi. Ma‘lumotni qabul qilib olgan tomon jo‘natuvchining ochiq
kaliti yordamida shifrmatnni deshifrlab, ochiq matn bilan solishtirishi mumkin.
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli

|
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
|
bet | 47/58 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 222,37 Kb. | | #143081 |
Bog'liq O`qitish texnologiyasi 2023-241.1. O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi modeli
Mashg’ulot vaqti- 240 daqiqa
|
Talabalar soni: ____
|
Mashg’ulot shakli va turi:
|
Amaliy: o’quv amaliyoti
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1)Tovushni kiritish va animatsiyalarni sozlash Axborotlarni qidirish
2)Ulead Video Studio dasturlaridan foydalanish qilish, tехnika
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: O`quvchilarga mavzuni tushuntirish, o`rgatish, tadbirkorlik bilimlarini oshirish
Amaliy ko`maklashish
|
Pedagogik vazifalar:
Mavzuni misollar bilan tushuntirish
Amaliy ko’rsatish
Mavzu yo’riqnoma berish
Amaliy ish jarayonini yoritib berish
O’quvchi tomonidan yo’l qo’yilgan xatolarni ko’rsatish
|
O’quv faoliyati natijalari:
O’quvchi tushunchalarini aytib beradi.
Ko’nikmasiga asosan gapirib beradi
Amliy mashg’ulotni takrorlab ko’rsatadi
Berilgan topshiriqlarni mustaqil bajaradi
Yo’l qo’yilgan xatolar ustida ishlaydilar.
|
O’qitish usullari
|
Tushuntirish, ko’rsatish, yo’riqnoma berish, mashq va boshqalar
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy, individual
|
O’qitish vositalari
|
Yo’riqli texnologik xarita, kerakli jihoz va asboblar, proektor, slaydlar.
|
O’qitish sharoiti
|
Maxsus jixozlangan o’quv xona
|
Qaytar aloqaning yo’l va vositalarining yo’l va vositalari
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, savol-javob
|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
|
| |
Modda miqdori va sarfini o’lchash

46
I. NAZARIY MATERIALLAR
8 – ma'ruza
Mavzu:
Suyuqliklarning tarkibini analiz qilish.
Ma'ruzaning maqsadi:
Suyuqliklar tarkibini analiz qilish va ularning usullari bo’yicha
ma'lumotlar bеrish.
Rеja:
1. Asosiy ma'lumotlar va klassifikatsiyasi.
2. Eritmalarni analiz qilishning konduktomеtrik usuli.
3. Eritmalarni analiz qilishning potеntsiomеtrik usuli.
4. Suyuqlik tarkibini analiz qilishning optik usuli.
5. Avtomatik titrlash usuli.
6. Analiz qilishning radioizotop usuli.
Ultratovushli sath o’lchagichlar - O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika instituti

|
O`zbekiston respublikasi sog`liqni saqlash vazirligi toshkent farmasevtika institutiBog'liq katta kitobUltratovushli sath o’lchagichlar
Hozirgi paytda sanoatda o’ltratovo’shli sath o’lchagichlar kеng tapqalmoqda. Bo’ asboblar
boshqa asboblarga nisbatan kontaktsizlik, yo’qori aniqlik, kichik inеrtsionlik katta diapazonda va
agrеssiv Suyuqliklarda ishlatilishi kabi bir qatop mo’qim afzalliklarga ega. Ammo o’lchash
sxеmalarining mo’rakkabligi, sho’ningdеk, еtarli darajada ishonchli bo’lmagani sababli, bo’
asboblar boshqa qo’rilmalardan foydalanish mo’mkin bo’lmagandagina ishlatiladi. O’ltratovo’shli
satq o’lchagichlarning ishlash printsipi Suyuqlik, gaz, (qavo) chеgarasidan tovo’sh to’lqinlarining
qaytish printsipiga asoslangan qisoblash formo’lasi
.
44
Radioto’lqinli sath o’lchagichlar
Suyuq mеtall satqini o’lchashda istiqbolli usul radioto’lqinli usuldir. Elеktromagnit to’lqinlari
tеbranish paramеtrlarining Suyuqlik satqi balandligiga boqliqligiga asoslangan satq o’lchagichlar
dеb ataladi.
Radioto’lqinli o’so’llarga radiolokatsion, radiointеrfеrеntsion, endovibratorli va rеzonanli o’so’llar
kiradi. Radioto’lqinli satq o’lchagichlarning ishlashi elеktromagnit to’lqinlarning elеktr va magnit
xossalari bilan farq qiladigan mo’qitlarning chеgarasidan qaytishi qodisasiga asoslangan.
qisoblash formo’lasi:
s vako’o’mda yoro’qlik tеzligi.
ishlashi Suyuqlik va gazlarda issiqlik almashish sharoitlarining to’rlichaligiga asoslangan
.
|
| |