nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Achishni va glikolizni o‘rganish - Hujayrasiz shakillari. Eukariot va prokariyot organizmlar hujayra xaqida umumiy tushincha

5.3 Achishni va glikolizni o‘rganish - Achish hodisasi qadimdan mahlum
bo‘lsa ham uning xaqiqiy tabiati va umumiy mexanizmi fransus olimi Lui Paster
tamonidan . 1861 yili Paster (anaerob) o‘tishini tasdiqladi. Bu jarayonni u faqat tirik
glyukozadan etil spirt va CO
2
ning hosil bo‘lishi atmosfera kislorodi ishtirokisiz
organizmlar (achitqilar va boshqa mikroorganizmlar) hayot faoliyatiga bog‘lab,
ularsiz achish yuz bermasligini ta’kidlagan edi. Achish fermentlari va
substratlarining bir qator olimlar (1897 yili Byunxer – achish fermentlarini
sistematik o‘rgangan, A.N. Lebedov achitqidan shira ajratib olgan.) tomonidan
tekshirilishi achitqi shirasi murakkab ferment va kofermentlar sistemasidan iborat
ekanligini ko‘rsatdi. Hayvon to‘qimalarida va ba’zi bakteriyalarda achish natijasida
laktat kislota hosil bo‘lishi bilan birga, achitqi, muskul va jigarda ro‘y beradigan
achish jarayonining reaksiyalari asosan bir xil ekanligi aniqlandi.
5.4 Xamir turush - Xamirni oshirish uchun ishlatiladigan achitqi. Tarkibida
achitqi bakteriyalari boʻlgan X. qoʻshib qorilgan xamir fermentativ jarayonlar
taʼsirida koʻpchiydi. Xonadonlarda oshgan xamirdan X. uchun bir zuvala olib
krlinadi va supraga oʻrab qoʻyiladi, keyingi xamirlarga qoʻshiladi. Hozirgi davrda
non sanoatining rivojlanishi bilan maxsus achitqi bakteriyalari yerdamida sanoat
usulida presslangan, suyuq va quritilgan X. turlari ishlab chiqariladi (bugʻdoy
unidan tayyorlangan navli 100 kg un uchun 1 kg X. sarflanadi) va savdo
doʻkonlarida sotiladi (yana q. Bijgʻish) xamirni oshirish uchun ishlatiladigan achitqi.
Tarkibida achitqi bakteriyalari boʻlgan X. qoʻshib qorilgan xamir fermentativ
jarayonlar taʼsirida koʻpchiydi. Xonadonlarda oshgan xamirdan X. uchun bir zuvala
olib krlinadi va supraga oʻrab qoʻyiladi, keyingi xamirlarga qoʻshiladi. Hozirgi
davrda non sanoatining rivojlanishi bilan maxsus achitqi bakteriyalari yerdamida
sanoat usulida presslangan, suyuq va quritilgan X. turlari ishlab chiqariladi (bugʻdoy
unidan tayyorlangan navli 100 kg un uchun 1 kg X. sarflanadi) va savdo
doʻkonlarida sotiladi.
|
-rasm Bakteriyalarning mikroskopik ko’rinishi

Sanoatda Bakteriyalarning tegishli turlari yordamida kraxmalli yoki boshqacha
xomashyodan sut (laktat) kislota, asteton, etil spirt, butil spirt va boshqa(lar) spirtlar,
dekstrin, diastetil, antibiotiklar, vitaminlar, aminokislota va boshqalar olinadi.
Bakteriyalardan ferment preparatlari tayyorlashda, ayniqsa, ko’p foydalaniladi.
Shu bilan birga, bakteriyalarning ko’pgina turlariga qarshi kurash olib borishga ham
to’g’ri keladi, chunki ular don-dun va boshqa(lar) masalliqlarni, har xil xomashyo,
material va buyumlarni buzadi. Odam va hayvonlarda uchraydigan ko’pgina
kasalliklar (masalan, ich terlama, vabo, sil, kuydirgi, manqa va boshqalar)ni
bakteriyalar paydo qiladi.
Odam va hayvonlarda kasallik qo’zg’atadigan B. patogen deb ataladi.
Fitopatogen bakteriyalar yovvoyi o’simliklarda ham, ekinlarda ham ko’pgina
kasalliklarni vujudga keltiradi. Kasallik qo’zg’atadigan bakteriyalarga qarshi
aseptika va antiseptika choralari ko’riladi, shuningdek, bakteriostatik va bakteristid
moddalar ishlatiladi.
Hujayrasiz shakillari. Eukariot va prokariyot organizmlar hujayra xaqida umumiy tushincha

Hujayrasiz shakillari. Eukariot va prokariyot organizmlar hujayra xaqida umumiy tushincha
Download
1,4 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/15
Sana
21.12.2023
Hajmi
1,4 Mb.
#126052
Download
1,4 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Hujayrasiz shakillari. Eukariot va prokariyot organizmlar hujayra xaqida umumiy tushincha
Download
1,4 Mb.
Matnni ko'rish
-rasm. Oddiy va murakkab viruslarni tuzilish sxemasi

viruslar DNK - genomli va RNK – genomliga bo’linadi. Viruslarning nuklein
kislotasi hujayra nuklein kislotalaridan farqli ravishda, har xil tuzilishga va shaklga
ega bo’ladi.
Nuklein kislotaning turi asosiy taksonomik belgilardan biri hisoblanadi.
Virus DNKsi odatda ikki ipli, ba’zan bir ipli bo’ladi.
Ikki ipli DNK halqasimon, chiziqli ikki uchi yopiq yoki chiziqli ikki uchi ochiq
bo’ladi. Virus RNKsi ko’pincha bir ipli bo’ladi, lekin genomning bir bo’lagini
tutgan ikki ipli RNKlar ham mavjud.
Bir ipli RNK to’liq chiziqli, bo’lakli (segmentli) chiziqli, halqasimon bo’ladi.
Musbat genomli (RNK+) va manfiy genomli (RNK-) RNK farqlanadi.
Musbat RNK bir vaqtning o’zida genom va axborot RNK (i - RNK) vazifasini
bajaradi hamda yangi avlod genomi sintezi uchun matrista bo’lib xizmat qiladi.
Manfiy RNKga (RNK-) faqat genom vazifasi xos, bundan tashqari u genom va
axborot RNK (i-RNK) sintezi uchun matrista vazifasini bajaradi. Virus nuklein
kislotasining asosiy xususiyati yuqumlilik hisoblanadi, ya’ni virusning boshqa
komponentlari qatnashmasada, u xo’jayin hujayrasida produktiv infekstiyani
chaqirishga qodirdir. Yuqumlilikni viruslarning DNK si va musbat RNK si keltirib
chiqaradi.
Plazmatik membrananing vazifalari

Plazmatik membrananing vazifalari.
Plazmolemmaning asosiy vazifalaridan biri moddalarni o'tkazish ya'ni
membrana orqali moddalar transportidir. Membrana orqali moddalarni o'tishi
endotsitoz ya'ni hujayra ichiga yoki ekzotsitoz, ya'ni hujayra tashqarisiga moddalar
o'tishi mumkin. Moddalar eritma holida membranadan hujayra ichiga o'tsa,
pinotsitoz deyiladi. Granulalarning membranadan hujayra ichiga o'tishi fagotsitoz
deyiladi. Suvning membranadan o'tishini ham kuzatishimiz mumkin, bu osmos
deyiladi. Har qanday moddalarni hujayradan chiqib ketishi ekzotsitoz deyiladi.
O'simliklarda pinotsitoz, osmos jarayonlari kuchli bo'ladi. Hayvonlarda fagotsitoz
ham kuzatiladi. Membrana hamma moddalarni ham o'tkazavermaydi.
Membrana lipidlarini gidrofob qismi qutbli suvda eruvchan moddalarni hujayra
ichiga o'tishiga to'sqinlik qiladi. Membrana orqali moddalar transporti aktiv yoki
passiv bo'lishi mumkin. Aktiv transport uchun energiya sarflanadi, passiv transport
uchun energiya sarflanmaydi. Aktiv transport (faol transport) konsentra- tsiyasi past
joydan konsentratsiyasi yuqori joyga moddalarning o'tishida energiya sarfi bilan
boradi. Aminokislotalar, glyukoza, natriy va kaliy ionlari ATF hisobiga membrana
orqali o'tkaziladi. Passiv transportga nisbatan kichik qutbli va suvda erigan
moddalar, masalan, mochevina, CO2, glitserol, gidrofob moddalar (O2, N2, benzol)
membrana orqali passiv transportlanadi. Kichik zaryadlanmagan suv membrana
orqali oson diffuziyalanadi. Diffuziya (lot. diffusion - tarqalish, yoyilish) ion yoki
molekulalarning o'tishi. Diffuziya jarayonida gazlar (zaryadlanmagan moddalar)
oqsillar joylashgan joydan yoki lipid molekulalari orasidan o'tishi mumkin (neytral
diffuziya) yoki maxsus oqsillarga birikib, mem- brana orqali transportlanadi. Aktiv
transportda esa membranadagi ko'chiruvchi oqsillar moddalar birikib, hujayra ichiga
yoki hujayradan tashqariga o'tkaziladi. Bunda ATF1 energiyasidan foydalaniladi.
Natriy, vodorod, kalsiy va kaliyni mebrana orqali o'tishida ATFaza fermentlari
yordamida ATF energiyasi sarflanadi. Kaliy konsentratsiyasi hujayra ichida ko'p
bo'lsada hujayra tashqarisidan hujayra ichiga o'tadi.
Natriy konsentratsiyasi aksincha, hujayra ichida kam bo'lsada hujayradan
tashqariga chiqariladi. Shakar va aminokislotalar transportida ham ATF-aza aktiv
ishtirok etadi.
Hujayra membranasi faqat ayrim molekulalar yoki ionlarni ichkariga o'tkazib,
tashqariga chiqaribgina qolmay, balki yirik molekulalar yoki ular yig'indisidan hosil
bo'lgan yirik zarrachalarni
1 ATF — Adenozintrifosfat energiyani kimyoviy bog' shaklida tutadi.
|
Hujayradan tashqaridagi virus - Hujayrasiz shakillari. Eukariot va prokariyot organizmlar hujayra xaqida umumiy tushincha

nuklein kislota (DNK yoki RNK) molekulasi joylashadi va uni oqsil qobiq – kapsid
o’rab turadi. Bunday tuzilma – nukleokapsid deb nomlanadi.
Oddiy viruslar ichki oqsil bilan birikkan nuklein kislota va kapsiddan tashkil
topgan, ya’ni nukleokapsiddan iborat. Murakkab viruslarda nukleokapsid virionning
o’zagi hisoblanib, ustki qismida superkapsid - tashqi qobiq bilan o’ralgan.
Membrananing ikki lipidli qavatida virusga xos bo’lgan oqsil - glikoproteinlar
joylashgan bo’lib, o’simtalar ko’rinishda tashqariga chiqib turadi. Bu glikoproteinlar
- gemagglyutininlar, neyraminidaza, qo’shiluvchi oqsil va boshqalardan iborat
bo’lib, virionning hujayra resteptorlariga birikishiga va hujayraga kirishiga javobgar
hisoblanadi. Ular antigenlik xususiyatiga ega (protektiv antigenlar). Ko’plab
murakkab viruslar superkapsidiga ichkaridan matriks oqsil qavati bilan birikadi (M-
qavat), ayrim viruslar boshqa qo’shimcha tuzilmalarga ham ega (2-rasm).
-rasm. Hayvon hujayrasida plazmatik membrananing tuzilishi

bo'lsada membrananing lipid qatlamini turg'unligini ta'minlaydi. Lipidning gidrofil
qismi membrananing ikki tashqi tomonida, ya'ni hujayraning tashqi tomonida va
sitoplazma tomonida joylashgan bo'lib, suv va suvda erigan moddalarni membrana
orqali o'tishiga imkoniyat tug'diradi. Oqsil molekulalari lipid qavatida tashqariga
bo'rtib chiqqan periferik oqsillari, sitoplazmaga botib turgan submembrana oqsillari
va lipid qavat orasida integral transmembrana oqsillari holatida bo'ladi. Membrana
tashqarisiga chiqib turgan oqsillar uglevodlar bilan birikib, glikoprotein
(glikokaliks) larni hosil qiladi. Hujayralar bir-biri bilan glikopro - teinlari bilan
birikib, to'qimalarni hosil qiladi yoki gormonlar, antitelolar, limfotsitlar hujayralarni
glikoproteinlari orqali taniydi (hujayra retseptorligi). Sitoplazmaga botib turgan
oqsillarga fer- mentlar birikadi. Hujayra membranasi orqali moddalarning chiqishida
va kirishida energiya sarflanadi.
Energiyaning sarf bo'lishida sitoplazmaga botib kirgan oqsillarning o'rni bor.
Lipid qavati orasidagi oqsillar moddalar transportida katta ahamiyatga ega. Har xil
moddalar (masalan K
+
, Na
+
) aynan shu oqsillarga birikib, hujayra ichiga kiritiladi
yoki hujayradan tashqariga chiqa- riladi. Bundan tashqari membrana oqsillari
membrananing umu- miy turg'unligini (mustahkamligini) ta'minlaydi. Plazmatik
mem- branada glikolipidlar, fosfolipidlar, xolesterol ham mavjud. Membranadagi
fosfolipidlar membrananing qo'zg'aluvchanligini ta'minlaydi. Glikolipidlar ham
glikoproteinlarga o'xshab retseptorlik vazifasini bajaradi. Plazmatik membrananing
ichki qismida tayanch, qisqarish, hujayraga ma'lum shakl berib turuvchi mikro-
naychalar, mikrofibrillalar mavjud.
-rasm. Bakteriyalar koloniyalari laboratoriya sharoitida ko’paytirilgan

hujayrasi membranasi usti kompleksida glikoproteinlar kompleksi — glikokaliks
joylashadi.
Plazmatik membrana - plazmolemma.
Plazmatik membrananing tuzilishi. Plazmatik membrana hamma hujayralar
uchun universal bo'lgan biologik membranadir. Plazmatik membrana kimyoviy
tarkibiga lipidlar, oqsillar, murakkab organik molekulalar glikoproteinlar,
glikolipidlar va juda kam miqdorda boshqa birikmalar kiradi. Plazmolemmaning
tuzi- lishi haqida bir qancha taxminlar mavjud. Hozirgi vaqtda ko'pchi- lik olimlar
tomonidan plazmolemmaning suyuqlik - mozaika modeli qabul qilingan. Plazmatik
membrana - plazmolemma qalinligi 7-10 mkm bo'lib, hujayra ichki muhitini tashqi
muhiti- dan ajratib turish (chegara), moddalarni tanlab o'tkazish, retsep- torlik va
sitoplazmaga ma'lum shakl berish kabi asosiy vazifalarni bajaradi.
Hujrasiz organizmlar - Hujayrasiz shakillari. Eukariot va prokariyot organizmlar hujayra xaqida umumiy tushincha

Bu mustaqil genom (DNK yoki RNK) tuzilishiga ega bo’lgan,
tirik
organizmlar to’qima hujayrasida yoki hujayra kulturalarida ko’paya olish
(reproduksiya) va moslashish (adaptatsiya) hamda o’zgaruvchanlik xususiyatlariga
ega bo’lgan hayotning hujayrasiz shaklidir.
Hozirda odamlar, umurtqali hayvonlar, qushlar,
baliqlar, o’simliklar va
mikroorganizmlarni zararlovchi viruslar juda ko’p uchraydi.
2.2. Hujayrasiz shakillari. Viruslarning xususiyatlari:
1. Viruslarda stitoplazma, yadro, mitoxondriya va ribosoma kabi organellalar
yo’q, shuning uchun ularda hujayraviy jarayon bo’lmaydi.
2. Viruslar o’z tarkibida genom vazifasini bajaruvchi faqat 1 ta nuklein kislota
(DNK yoki RNK) tutadi.
3. Viruslarning xususiy oqsil sintezlovchi va energiyani boshqaruvchi tizimi
yo’q, ya’ni to’liq xo’jayin hujayrasiga bog’liq bo’lgan genetik darajadagi qat’iy
hujayra ichi paraziti hisoblanadi.
4. Viruslar dis’yunktiv usulda ko’payadi va sezuvchan hujayrada
reprodukstiyalanadi, bunda u xo’jayin hujayra
resurslari va biosintetik
tizimlaridan foydalanadi.
Viruslarning kattaligi quyidagi usullar bilan aniqlanadi:
1) viruslarning kattaligini elektron mikroskopda o‘lchab aniqlash;
2) viruslarning kattaligini filtrdan o‘tkazib aniqlash usuli. Bunday usulda filtrning
teshiklari avvaldan aniqlangan bo‘lishi kerak;
3) viruslarni kattaligini ultrasentrafuga usuli bilan aniqlash mumkin. Bunga
ultrasentrafuga 1 minutda 60 ming marta aylantirilib virus zarrachalari cho‘ktiriladi;
4) viruslarning kattaligini diffuziya qilish usuli bilan ham aniqlash mumkin. Lekin
bu usul unchalik ishonchli emas.
Ana shunday usullar yordamida hozirgi vaqtda juda ko‘p viruslarni kattaligi
aniqlangan.
Umuman viruslarga xos xususiyatlar quyidagilar iborat:
1) viruslarning kattaligi 7-20 nm dan 250-360 nm gacha;
2) filtrlardan, ya’ni bakteriyalarni tutib qoladigan filtrlardan bemalol o‘tib
ketadi;
3)
hujayraviy tuzilishga ega emas;
4) sun’iy oziq muhitida rivojlanmaydi;
5) faqat tirik hujayralarda parazit holda rivojlanadi va shu hujayradagi
moddalar almashinuvi jarayonini o‘z foydasiga o‘zlashrtiradi.
6) tovuq embrionida va boshqa rivojlanuvchi organizmlarda o‘sa oladi.
Viruslarning 2 xil ko’rinishi farqlanadi - hujayradan tashqaridagi va hujayra
ichi virusi.
Hujayrasiz shakillari. Eukariot va prokariyot organizmlar hujayra xaqida umumiy tushincha - bet 5

Ularning fiziologik xususiyatlari nihoyatda xilma-xil, ular biokimyoviy
jihatdan juda faol.
Mikroorganizmlar tuproqda, suvda, suv havzalari zaminida va
boshqa joylarda tarqalgan. Ular yagona bir guruh bo’lmay, har xil yo’llar bilan
vujudga kelgan organizmladir.
Ba’zi bakteriyalar, (masalan, ipsimon, azotobakter va boshqalar) ko’k-yashil
suv o’tlarga yaqin, ayrim bakteriyalar esa nursimon zamburug’lar -aktinomistetlar
bilan urug’dosh; spiroxetalar va boshqa ba’zi bakteriyalar
bir hujayrali sodda
hayvonlarga o’xshaydi. Ularning katta-kichikligi, shakli, tuzilishi, harakachanligi
xar xil.
Sharsimon
bakteriyalarning diametri, odatda, 1-2 mkm, tayoqcha
shaklidagilarining yo’g’onligi 0,4 dan 0,8 mkm gacha, o’z. 2-5 mkm bo’ladi. Ba’zan
juda yirik bakteriyalar ham uchraydi. Masalan, Thiophysa macrophusa ning diametri
20 mkm; juda mayda bakteriyalar ham bor. Ayrim bakteriyalar shu qadar maydaki,
hatto bakterial filtrdan ham o’tib ketadi.
Sharsimon bakteriyalar kokklar deb ataladi. Agar kokklar ko’ndalangiga
bo’linish yo’li bilan ko’paysa va bo’lingandan keyin bir-biriga qo’shilganligicha
qolib zanjir hosil qilsa, streptokokklar deyiladi. Hujayralar uchta o’zaro tik
yo’nalishda bo’linsa, hujayralar xaltachasi (paketi)ni
hosil qiladi, bunday shakl
sarstinalar uchun xos.
Kokklar har xil yo’nalishda bo’linsa, hujayralarning uzum boshining g’ujumi
shaklidagi to’plami hosil bo’ladi, bunday shakl stafilokokklaryu taalluqli. Sporalar
hosil
qiladigan
tayoqchasimon
bakteriyalar
bastillalar
deyiladi.
Tayoqchasimonlarning uchlari tekis «kirilgan» yoki do’ngrok bo’lishi mumkin.
Bular alohida yoki ba’zan zanjir shaklida joylashadi. Uzun ip hosil qiladigan
ipsimon bakteriyalar, asosan, suvda yashaydi. Vergul shaklidagi bakteriyalar
vibrionlar, yo’g’on spralsimon buralganlari spirallar, bir nechta bir xildagi ingichka
buramalilari spiroxtalar deyiladi.
Elektron mikroskopda karaganda bakteriyalarning
hujayra pardasi bir necha
(odatda, uch) qavat ekanligi ko’rinadi. Uning tarkibiga muramin kislota,
aminokislotalar, liiidlar, glyukozamin va boshqa birikmalar kiradi. Hujayra pardasi
ostida Stitoplazmatik membrana bor, shu membrana
moddalar almashinuvida
muhim rol o’ynaydi. Stitoplazmada ribosomalar bo’lib, ular tarkibiga RNK kiradi.
Ular hujayrasida DNK iplari bor, ular kobiksiz yadro, ya’ni nukletoid hosil qiladi.
Bakteriyalar yuqori haroratga, odatda, chidamsiz, quritish, oftob, har xil kimyoviy
moddalar bakteriyalarni o’ldiradi (Dezinfekstiya, Sterilizastiya). Bakteriyalar
sovuqqa juda chidamli, shu tufayli tuproqda qishlab chiqa oladi. Ularning ko’pi oval
yoki yumaloq shaklli sporalar hosil qiladi. 4-rasm.
b-aspergillikni (deytromitsetlar sinfi)

yoki yuzada keng tarqalgan, substrat ichiga o'sib kirmaydigan, pahmoq, ipsimon,
o'rgimchak to'risimon, paxtaga o'xshagan yoki unli koloniyalar hosil qiladi.
Ko'pchilik turlarining vegetativ mitseliysi bo'yalmagan. Faqat meva hosil
qiluvchi mitseliysi pigmentli bo'ladi. Shuning uchun yosh koloniyalari oq yoki och
kulrang bo'ladi. Meva hosil qiluvchi organlari rivojlana borgan sari koloniyalar
sariq, pushti, qizil, yashil, qora va hokazo rangga kiradi. Shundan keyin
bakteriyaning mitseliysi va ko'payish organlari mikroskopda o'rganiladi. Bunda
stereoskopik yoki oddiy mikroskopda o'rganish va koloniyalarni bevosita Petri
likopchasining o'zidan ko'rish mumkin. Mikroskopda 80 - 200 marta kattalashtirib
qarab, havo mitseliysi borligi, uning xarakteri, xlamidosporalar va sklerotsiylar hosil
bo'lishi,
sporalarning
ko’payishiga
yordamlashuvchi
rangiyaband
va
konidiyabandlarning, boshchalar, sporalar va onidiyalarning joylashuvi aniqlanadi.
Koloniyaning cheti pigmentlangan va bo'yalmagan qismlari chegarasi va o'rtasi
kuzatiladi.
Raqamli iqtisodiyotni mamlakatimizdagi roli va ahamiyati

Raqamli iqtisodiyotni mamlakatimizdagi roli va ahamiyati
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
24.05.2024
Hajmi
0,59 Mb.
#253045
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Raqamli iqtisodiyotni mamlakatimizdagi roli va ahamiyati
Download
0,59 Mb.
Matnni ko'rish
2mustaqil ish pptx

|
2mustaqil ish pptx
|
Sana | 29.12.2023 | Hajmi | 6,58 Mb. | | #129078 |
Bog'liq 2mustaqil ish.pptx
Fire and Smoke - Dataset
G`aybullayev Raxmatilla
Jumaboyeva Pokiza
Karomatov Axror
Abjalova Maloxat
Kamolov Alisher
“Kompyuter ilmlari va dasturlash texnalogiyalar”
201-23 – guruh
Fan: Sun’iy intellekt va neyron tarmoqlar
Ushbu loyihada YOLOv8 yordamida real vaqtda videoda yong‘in va tutunni kuzatish va aniqlash uchun dastur kodi ishlab chiqilgan. Loyiha oldindan tayyorlangan YOLOv8 modelidan foydalanib, berilgan video kadrda yong‘in va tutun borligini aniqlaydi va uni keyingi kadrlar orqali kuzatib boradi.
- ultralytics
- roboflow
- CUDA (if using GPU for acceleration)
Kodni ishga tushirish uchun quyidagilar talab qilinadi
Avval Roboflow ni ishga tushurish kerak bo`ladi va API yordamida Ma'lumotlar to'plamini yuklab olish uchun quyidagi koddan foydalaniladi:
Quyidagi buyruq yordamida modelni ishga tushish:
!yolo task=detect mode=predict model=
conf=0.25 source=
save=True
Va shu bilan keying slaydlarda Fire and smoke Detection dastur kodi va natijalar ko`rsatilgan:
Loyihamiz natijasi
Xulosa va natija
Ushbu loyihamizda biz rasmdagi, videodagi va real vaqtda web kamera orqali undagi yong’in va tutunni aniqlashimiz mumkin bo’ladi.
Bu esa yong’in o’chirish xizmati uchun ham katta yordamchi bo’ladi.
Madel samaradorligi : Precision, Recall , F1
|
| |
REFERENCES - Raqamli iqtisodiyotni mamlakatimizdagi roli va ahamiyati

REFERENCES
1.
Nick
Malyshev
(nick.malyshev@oecd.org)
or
Céline
Kauffmann
(celine.kauffmann@oecd.org) OECD
Regulatory Policy Division, http://oe.cd/regpolicy
2.
THE PERSPECTIVES OF DIGITAL ECONOMY FOR UZBEKISTAN: A NEW STAGE,
Rajapova Madina Faridunovna1 1PhD student, TSUE, e-mail: m.rajapova@tsue.uz
3.
Project Information Document/ Integrated Safeguards Data Sheet (PID/ISDS) Concept
Stage | Date Prepared/Updated: 05-Sep-2018 | Report No: PIDISDSC24091 Public, :
http://www.worldbank.org/projects
4.
ЧТО ТАКОЕ ЦИФРОВАЯ ЭКОНОМИКА? ТРЕНДЫ, КОМПЕТЕНЦИИ,
ИЗМЕРЕНИЕ, Доклад НИУ ВШЭ
5.
https://www.researchgate.net/publication/336675826:The activities
of banks in Uzbekistan
in
the modern digital economy
6.
http://www.uz.undp.org/content/uzbekistan/en/home/countryinfo.html
7.
https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.ATLS.CD?locations=UZ
8.
http://pubdocs.worldbank.org/en/421341493272766409/Uzbekistan-Snapshot-April-
2017.pdf
9.
http://documents.worldbank.org/curated/en/485571468318338846/pdf/815890PUB0Redu00
Box379836B00PUBLIC0.pdf
10.
http://tsue.uz/?p=12549
11.
https://central.asia news.com/en_GB/articles/cnmi_ca/features/2017/04/13/feature-01
12.
https://www.bakermckenzie.com/en/insight/publications/2020/02/uzbekistan-enacts-new-
tax-code
TADQIQOT MATERIALLARI VA METODOLOGIYASI

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 5
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
82
Mirziyoevning 2020-yil 13-fevral kuni axborot texnologiyalarini
rivojlantirishga
bag’ishlangan tadbirda keltirgan statistik ma’lumotlariga muvofiq AQShda raqamli
iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 10,9 foiz, Xitoyda 10 foiz, Hindistonda 5,5 foizni
tashkil etadi. O’zbekistonda bu ko’rsatkich 2 foizdan ham oshmaydi.
Ismatullayev

Ismatullayev
Download
3,04 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
12.01.2024
Hajmi
3,04 Mb.
#135585
Download
3,04 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ismatullayev
Download
3,04 Mb.
Matnni ko'rish
Regeneratsiyali gaz turbina qurilmalari

|
Regeneratsiyali gaz turbina qurilmalari
|
bet | 2/4 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #121646 |
Bog'liq meyrambek2. Regeneratsiyali gaz turbina qurilmalari
GTQ iqtisodiy samaradorligini oshirishning yo’llaridan biri turbinada ishlatiladigan gazlarni yonish kamerasidagi havoni qizdirish uchun ishlatishdir. Buning uchun kompressordan chiquvchi havoni regenerator (havo qizdiruvchi) dan o’tkaziladi. Xuddi shu regeneratorga gaz turbinasidan chiquvchi ishlatilgan issiq havo yuboriladi, u o’z issiqligini issiqlik almashinuvi orqali uzatadi va atmosferaga chiqib ketadi (34–rasm).
34–rasm. Regeneratsiyali gaz turbina qurilmasi sxemasi.
Bu jarayonning T–S diagrammasidagi jarayoni quyidagicha bo’ladi (35–rasm):
35–rasm. Regeneratsiyali gaz turbina qurilmasining T–S diagrammasi.
3–4 kompressorda havoning siqilishi;
4–5 regeneratorda havoning o’zgarmas bosimda qizishi;
5–1 yonish kamerasida p=const issiqlik uzatilishi;
1–2 turbinada havoning kengayishi;
2–6 regeneratorda ishlatilgan gazlarning issiqlik almashinuvi;
6–3 atmosferaga chiqariladigan gazlarning izobarik sovishi;
q1–1 kg havoning regeneratorda olgan issiqlik miqdori;
q2–1 kg gazning havoga uzatgan issiqlik miqdori
q1 = CP(T5 – T4);
q2 = CP(T2 - T4).
Regeneratsiya paytida bosim oshirish darajasining optimal qiymati tushadi. Shuning uchun regeneratsiyaning qo’llanilishi f.i.k.ning oshishiga olib keladi. Bu turdagi gaz turbinali qurilmaning f.i.k. = 0,87–0.89 ga teng. Lekin regeneratsiyaning optimal qiymati olinmasa regeneratorning yuzasi ortib, metall isrofiga olib kelishi yoki uning aksi bo’lishi mumkin. Bu holni regeneratsiya darajasi xarakterlaydi. Regeneratsiya darajasi R < 0,5 dan kichik bo’lsa, regeneratsiya qo’llanilishidan iqtisodiy samara olinmaydi.
Zamonaviy gaz turbinali qurilmalarda bu daraja ko’rsatkichi 0,6–0,8 ga teng. Bunda yoqilg’i 22–28 % iqtisod qilinadi, chunki yonish kamerasida havoni qizdirish uchun kam yoqilg’i sarf etiladi. Regeneratsiya darajasi texnik iqtisodiy taqqoslash yo’li bilan kompressor f.i.k.i boshlang’ich harorat, gabarit ko’rsatkichlar va ish rejimini e’tiborga olinib qabul qilinadi.
|
| |
Uslubiy ko`rsatmalar - Ismatullayev

|
IsmatullayevBog'liq Malumotlar BAZASI 12 variant 3 mav Ismatullayev AbdulazizUslubiy ko`rsatmalar: SQL tilida quyidagi asosiy ma‘lumotlar turlari ishlatilib, ularning
formatlari har xil MBBT lar uchun farq qilishi mumkin:
INTEGER
butun son (odatda 10 tagacha qiymatli raqam va ishora).
SMALLINT
«qisqa butun» (odatda 5 tagacha qiymatli raqam va ishora).
DECIMAL(p,q)
o‗nli son, p raqam va ishoradan iborat (0 < p < 16). O‗nli
nuqtadan so‗ng raqamlar soni q orqali beriladi (q < p, agar q = 0
bo‗lsa, tashlab yuborilishi mumkin).
FLOAT
haqiqiy son 15 ta qiymatli raqam va butun darajadan iborat.
Daraja MBBT tipi bilan aniqlanadi (masalan, 75 yoki 307).
CHAR(n)
uzunligi o‗zgarmas, n ga teng bo‗lgan simvolli qator (0 < n < 256).
VARCHAR(n)
uzunligi o‗zgaruvchi, n simvoldan oshmagan simvolli qator (n > 0
va har xil MBBT larda turlicha, lekin 4096 dan kam emas).
SQL tili quyidagi tarkibiy qismlardan iborat:
DDL ( Mа‘lumоtlаrni Tа‘riflаsh Tili ) - ANSI dа ma‘lumotlar sxemаsini tа‘riflаsh tili,
оb‘ektlаrni (jаdvаllаr, indekslаr, tаsаvirlаr vа hоkаzо) yarаtuvchi buyruqlar to‘plamidan
ibоrаt. DML (Mа‘lumоtlаrni O‗zgаrtirish Tili) bu iхtiyoriy dаqiqаdа jаdvаllаrdа qаndаy
qiymаtlаr sаqlаnishini аniqlоvchi buyruqlar mаjmuаsidir.
DCL (Mа‘lumоtlаrni Bоshqаrish Tili) fоydаlаnuvchigа aniq оb‘ektlаrga tа‘sir
o‗tkаzishgа ruхsаt berish yoki bermаslikni аniqlоvchi buyruqlardаn ibоrаt.
DDL tilining asosiy komandalari:
CREATE – yangi jadval hosil qilish uchun ishlatiladi.
Quyidagi ko‘rinishda yoziladi:
CREATE TABLE ( ustun_nomi va toifasi, … );
ALTER – jadvalga o‘zgartirish kiritish uchun ishlatiladi. Bu buyruq jadvalga yangi
ustunlar qo'shish, ustunlarni o'chirish, ustunlar kattaligini o'zgartirish, hamda cheklanishlarni
qo'shish va olib tashlash imkoniyatlariga ega. Misol uchun jadvalga ustun qo‘shish buyrug‘i
sintaksisi quyidagicha:
|
| |
1. Gaz turbinalari - bet 4

|
1. Gaz turbinalari
|
bet | 4/4 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #121646 |
Bog'liq meyrambek2–6 –regeneratorda gazning issiqlik uzatishi;
6–3–ishlatilgan gazning atmosferaga chiqarishidagi issiqlik chiqarilishi.
Oraliq pog’onalarda sovitish kabi bu tipdagi qurilmalarda yonish kameralari asosan 2 pog’onali qilib olinadi. Uni, to’rt yonish kamerali qilib olishda f.i.k. aytarlik oshmasligini va qurilma murakkab bo’lib ketishini ko’rsatadi.
Yuqori quvvatli gaz turbina qurilmasini ishlab chiqarishda ba’zan pog’onali sovitish va pog’onali qizdirish sxemalarini birgalikda qo’llaniladi. Bu sxema qurilma murakkab bo’lishiga qaramasdan, yuqori f.i.k. va optimal bosim orttirish darajasi hamda ishlatiladigan havo miqdorining kamligi bilan ham xarakterlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Alimbayev A.U. "Sanoat issiqlik elektr stansiyalari" Tosh DTU 1998 y.
To'raqo'rg'on IES ma'lumotlar ishchi grafigi.
CENTRAL ASIAN RESEARCH JOURNAL FOR INTERDISCIPLINARY STUDIES (CARJIS) ilmiy jurnali bilan hamkorlikda.
|
| |
MUHOKAMA - Raqamli iqtisodiyotni mamlakatimizdagi roli va ahamiyati

|
Raqamli iqtisodiyotni mamlakatimizdagi roli va ahamiyatiBog'liq raqamli-iqtisodiyotni-mamlakatimizdagi-roli-va-ahamiyatiMUHOKAMA
Jahon iqtisodiyotining globallashuvi va texnologik rivojlanish sharoitida O’zbekistonning
iqtisodiy rivojlanishini raqamli iqtisodiyotsiz tasavvur qilish qiyin. Tadqiqotlar natijalariga
ko’ra, 2022-yilga kelib global YaIMning chorak qismi raqamli sohada bo’lishini taxmin
qilinmoqda. Lekin, xalqaro axborot kommunikatsiya texnologiyalari rivojlantirish indeksi
bo’yicha O’zbekiston 170 dan ortiq davlat ichida 103-o’rinni egallab turishining o’zi
mamlakatimizda bu sohada hali o’z yechimini kutayotgan masalalar va qilinishi lozim bo’lgan
ishlar ko’pligidan dalolat beradi. Davlatimiz rahbarining ta’kidlashicha, “…yurtimiz xalqaro
axborot kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish indeksi bo’yicha 2019-yilda 8
pog’onaga ko’tarilgan bo’lsa-da, hali juda ham orqada. Aksariyat vazirlik va idoralar,
korxonalar raqamli texnologiyalardan mutlaqo yiroq, desak, bu ham haqiqat. Albatta,
raqamli iqtisodiyotni shakllantirish kerakli infratuzilma, ko’p mablag’ va mehnat resurslarini
talab etishini juda yaxshi bilamiz. Biroq, qanchalik qiyin bo’lmasin, bu ishga bugun kirishmasak,
qachon kirishamiz?! Ertaga juda kech bo’ladi. Shu bois, raqamli iqtisodiyotga faol o’tish –
kelgusi 5 yildagi eng ustuvor vazifalarimizdan biri bo’ladi. Raqamli texnologiyalar nafaqat
mahsulot va xizmatlar sifatini oshiradi, ortiqcha xarajatlarni kamaytiradi. Shu bilan birga, meni
juda qattiq tashvishga soladigan va bezovta qiladigan eng og’ir illat – korrupsiya balosini
yo’qotishda ham ular samarali vositadir. Buni barchamiz teran anglab olishimiz darkor.
Davlat va jamiyat boshqaruvi, ijtimoiy sohada ham raqamli texnologiyalarni keng joriy
etib, natijadorlikni oshirish, bir so’z bilan aytganda, odamlar turmushini keskin yaxshilash
mumkin”.
XULOSA
O’z o’rnida qayd etib etish lozimki, mamlakatimiz hayotida raqamli iqtisodiyotning
ayrim elementlari allaqachon muvaffaqiyat bilan faoliyat ko’rsatmoqda. Jumladan, hujjatlar va
kommunikatsiyalarning ommaviy ravishda raqamli vositalarga o’tkazilishini hisobga olib,
elektron imzoga ruxsat berish, davlat bilan muloqot qilish ham elektron platformalarga
o’tkazilmoqda. BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrishning ta’biri bilan aytganda, “raqamli
iqtisodiyot yangi xavf-xatarlarni vujudga keltirishi mumkin, shu jumladan, kiberxavfsizlikka
tahdidlar, noqonuniy iqtisodiy faoliyatning yengillashuvi, shaxsiy hayot daxlsizligini
buzilishi bilan bog’liq sabablarni keltirish mumkin. Yangi qarorlar qabul qilish hukumatlar,
fuqarolik jamiyati, akademik guruhlar, ilmiy hamjamiyat va texnologik sektorlarning
hamkorlikdagi harakatini talab etadi”.
SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 5
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
83
|
| |
Amaliy mashg’ulot- 5 Mavzu: stl komponentalar va konteynerlar bilan tanishish. Shablonlar standart kutubxonasining tuzilmasi. Foydalanuvchining shablonlari

Amaliy mashg’ulot- 5 Mavzu: stl komponentalar va konteynerlar bilan tanishish. Shablonlar standart kutubxonasining tuzilmasi. Foydalanuvchining shablonlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Amaliy mashg’ulot- 5 Mavzu: stl komponentalar va konteynerlar bilan tanishish. Shablonlar standart kutubxonasining tuzilmasi. Foydalanuvchining shablonlari
|
Yuritmalarni kinematik hisoblash - Uzatmalar. Mexanik uzatmalar haqida umumiy ma’lumotlar. Yuritmalarni kinematik hisoblash

|
Uzatmalar. Mexanik uzatmalar haqida umumiy ma’lumotlar. Yuritmalarni kinematik hisoblash
|
bet | 2/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 125,26 Kb. | | #236378 |
Bog'liq Tekis va fazoviy bruslarga umumiy tarzda kuchlar taYuritmalarni kinematik hisoblash.
Mexanik uzatmalar harakatni bir valdan boshqa vallarga uzatib, asosan ikki turga bo‟linadi: 1) ishqalanish hisobiga ishlaydigan uzatmalar (friktsion, tasmali); 2) ilashish hisobiga ishlaydigan uzatmalar (tishli, chervyakli va zanjirli). Mexanik uzatmalarni tashkil etuvchi asosiy detallar o‟zaro tutashib turadi (tishli, chervyakli, friktsion) yoki egiluvchan bo‟g‟in (tasma, zanjir) orqali bog‟langan bo‟ladi. Bundan tashqari, bu uzatmalar vallarining o‟zaro joylashuviga qarab, parallelь, kesishgan va ayqash turlariga, uzatish sonining o‟zgarishiga qarab esa, uzatish soni o’zgarmas, pog’anali o’zgaruvchan va pog’anasiz o’zgaruvchan turlariga bo‟linadi. Ishqalanish hisobiga ishlovchi uzamalarning asosiy detallari (g‟ildirak, shkiv va shu kabilar) silliq sirtga, ilashish hisobiga ishlayiganlarda esa (tishli g‟ildirak, chervyak va shu kabilar) katta burovchi mo`lentning uzatilishini ta‟minlaydigan tishlarga ega bo‟ladi. Uzatmalarda xarakatni energiya manbaidan qabul qilib oluvchi valni yetaklovchi val deb, bu valdan xarakatni qabul qilib ish bajaruvchi qismga uzatuvchi valni esa yetaklanuvchi val deb ataladi. Agar uzatma bir necha pog‟anali bo‟lsa, har bir pog‟ananing energiya manbai to`lonidagi birinchi val ikkinchi valga nisbatan yetaklovchi, ikkinchi val esa pog‟anadagi yetaklanuvchi val bo‟ladi. Uzatmalarning asosiy tavsiflari: vallardagi R –quvvat (Vt), T -burovchi mo`lent (Nm) va щ – burchak tezlik (cek-1 ) yoki n – aylanishlar soni (min-1 ). Qo‟shimcha tavsiflari: z - foydali ish koeffitsienti, Ft - aylanma kuch (H) va U - uzatish soni.
Uzatmalarni loyihalash uchun ularning kamida birinchi va oxirgi vallarining quvvati hamda aylanish sonlari yoki burchak tezliklari berilgan bo‟lishi kerak (10- rasm). Vallardagi quvvat va burchak tezliklar ma‟lum bo‟lganda ulardagi burovchi mo`lent quyidagicha aniqlanadi.
T= P / щ yoki T= 9550 P / n
Unda uzatmaning uzatish soni quyidagicha ifodalanadi:
U = n1 / n2 = щ1 / щ2 .
Energiya oqimining yo‟nalishidan qat‟iy nazar, istalgan ikki val burchak tezliklarining nisbatlari uzatish nisbati deyiladi.
U1-2 = n1 / n2 = щ 1 / щ2 yoki u2-1 = n2 / n1 = щ2 / щ1.
Uzatish nisbati umumiy tushuncha bo‟lib, birdan katta, birdan kichik yoki birga teng bo‟lishi mumkin. Uzatish soni esa, n1 > n2 bo‟lgani uchun doim birdan katta bo‟ladi. Aylanish soni n bilan burchak tezligi щ orasida quyidagi bog‟lanish mavjud,
щ = r n / 30.
Uzatmaning foydali ish koeffitsienti quyidagicha aniqlanadi:
z = P2 / P1 .
Agarda T2 mo`lentni T1 mo`lentga bo‟lsak,
T2 / T1 = ( P2 / щ2 ) / ( P 1 / щ1 )= z · U kelib chiqadi,
bundan esa uzatish nicbati,
U = T2 / T1 · z bo‟ladi.
SHunday qilib, uzatish sonini quyidagicha ifodalash mumkin:
U= n1 / n2 = щ1 / щ2 = T2 / ( T1 · z ).
|
| |
Xulosa.
Uzatma - Uzatmalar. Mexanik uzatmalar haqida umumiy ma’lumotlar. Yuritmalarni kinematik hisoblash

|
Uzatmalar. Mexanik uzatmalar haqida umumiy ma’lumotlar. Yuritmalarni kinematik hisoblash
|
bet | 3/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 125,26 Kb. | | #236378 |
Bog'liq Tekis va fazoviy bruslarga umumiy tarzda kuchlar taXulosa.
Uzatma (mashinalarda) – aylanma harakatni uzluksiz uzatish uchun moʻljallangan mexanizm. Turli mashinalarning yuritmalarida U. yordamida tezlik oshiriladi yoki pasaytiriladi; tezlik pogʻonali yoki pogʻonasiz tarzda rostlab turiladi; bitta dvigateldan bir necha mexanizm harakatga keltiriladi va h.k. Asosiy koʻrsatkichlari: uzatish momenti, burchak tezligi, uzatish soni, uzatish nisbati, foydali ish koeffitsiyenta (f.i.k.). U.ning mexanik, gidravlik va elektr turlari bor. Mexanik U. detallarning ilashish (yoki tishlashish) xossasiga (mas, tishli U., zanjirli U., chervyakli U.) hamda ishqalanish xossasiga (mas, tasmali U., friksion U.) asoslangan. Bunday U.lar stanoklar, avtomobillar, traktorlarning tezliklar qutilari va variatorlarida qoʻllanadi. Gidravlik va elektr U.lar katta quvvatlarni uzatishga imkon beradi. Ular mashinasozlikning turli sohalarida, ayniqsa, ogʻir transport mashinalarining yuritmalarida qoʻllanadi.
Agar elastik sterjendan ma’lum qiyalikdagi tekisliklar bilan kesib ajratilgan kubningtomonlariga faqat urinma kuchlanishlar ta’sir qilsa, kubning bunday tekis kuchlanish holati sof siljish deyiladi. Quyidagi hususiy holni tekshiramiz. Tekis kuchlanish holatida bo‘lgan sterjendan bir elementar kub ajratamiz.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. Shoobidov Sh.A. Mashina detallari. Texnika oily o`quv yurtlari uchun darslik. Тошкент: “O`zbekiston ensiklopediyasi”, 2014. -444 b.
2. Kurganbekov M.M., Moydinov A. Mashina detallari: O`quv qo`llanma. I va II qismlar.-Toshkent: “O`zbekiston ensiklopediyasi”, 2014. -384 b.
3. Ш.А.Шообидов Машина деталлари. Ўқув қўлланма. Тошкент 2004-120 б.
|
| |
THE ROLE AND IMPORTANCE OF THE DIGITAL ECONOMY IN OUR COUNTRY

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 5
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
81
ayniqsa raqamli transformatsiya doimiy tartibga solinadigan jarayon bo’lib, u tartibga solishni
talab qiladigan ehtiyojlarni keltirib chiqaradi. Chakana savdo, moliya, aloqa va o’yin-kulgi kabi
sohalar allaqachon ko’p davlatlarda "raqamlashtirilgan". Yuqoridagilarni hisobga olib aytish
mumkinki, O’zbekiston milliy iqtisodiyotining raqamlashtirilishi juda muhim va 2020-yilni
“Ilm-ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish” yili deb e’lon
qilinishi hozirgi vaqtda
mamlakatimiz uchun juda katta ma’noga va ahamiyatga ega ekanligini ko’rsatib turibdi.
at (g)
- Vektordagi ‘g’ holatidagi elementga havolani qaytaradi 
front ()

|
at (g)
- Vektordagi ‘g’ holatidagi elementga havolani qaytaradi
front ()at (g)
- Vektordagi ‘g’ holatidagi elementga havolani qaytaradi
front ()
- Vektordagi birinchi elementga havolani qaytaradi
back ()
- Vektordagi oxirgi elementga havolani qaytaradi
data ()
- Vektor tomonidan tegishli elementlarni saqlash uchun ichki ishlatgan xotira
qatoriga to'g'ridan-to'g'ri ko'rsatgichni qaytaradi.
Modifikatorlar:
assigned ()
- U eski elementlarni almashtirish orqali vektor elementlariga yangi
qiymat beradi
push_back ()
- Bu elementlarni orqa tomondan vektorga suradi
pop_back ()
- Vektordagi elementlarni orqa tomondan ochish yoki olib tashlash
uchun ishlatiladi.
insert ()
- Belgilangan joyga element oldidan yangi elementlarni qo'shadi
erase ()
- Belgilangan pozitsiyadan yoki diapazondan idishdagi elementlarni olib
tashlash uchun ishlatiladi.
swap ()
- Bir vektor tarkibini boshqa bir xil vektor bilan almashtirish uchun
ishlatiladi. O'lchamlari farq qilishi mumkin.
clear ()
- U vektor konteynerining barcha elementlarini olib tashlash uchun
ishlatiladi
emplace ()
- Joyiga yangi element qo'shib idishni kengaytiradi
emplace_back ()
- Bu vektor konteyneriga yangi element kiritish uchun ishlatiladi,
yangi element vektor oxiriga qo'shiladi.
Set
- bu Key tipidagi noyob ob'ektlarning saralangan to'plamini o'z ichiga
olgan Assotsiativ konteyner. Har bir element faqat bir marta sodir bo'lishi mumkin,
shuning uchun uni takrorlashga yo'l qo'yilmaydi.
To'rt turdagi Assotsiativ konteynerlar mavjud:
set, multiset, xarita va
multimap
.
Setdagi elementlarning qiymatini idishda bir marta o'zgartirish mumkin emas,
ya'ni elementlar doimo const. Ammo ular idishga solinishi yoki olib tashlanishi
mumkin.
O'rnatilgan konteynerlar odatda
unordered_set
konteynerlarga qaraganda
individual elementlarga o'zlarining kalitlari bo'yicha kirishda sekinroq, ammo ular
buyurtmalariga binoan pastki to'plamlarda to'g'ridan-to'g'ri takrorlanishga imkon
beradi.
|
| |
count (const g) - Amaliy mashg’ulot- 5 Mavzu: stl komponentalar va konteynerlar bilan tanishish. Shablonlar standart...

Amaliy mashg’ulot- 5 Mavzu: stl komponentalar va konteynerlar bilan tanishish. Shablonlar standart kutubxonasining tuzilmasi. Foydalanuvchining shablonlari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Amaliy mashg’ulot- 5 Mavzu: stl komponentalar va konteynerlar bilan tanishish. Shablonlar standart kutubxonasining tuzilmasi. Foydalanuvchining shablonlari
|
Ion – koordinatsion polimerlanish. Stereoregulyar polimerlar

Ion – koordinatsion polimerlanish. Stereoregulyar polimerlar.
Ikki yoki uch komponentli ion komplekslar ta‘sirida monomerlarning polimerlanib stereoregulyar tuzilishga ega bo’lgan yuqori molekulyar birikmalar hosil qilish jarayoni i o n k o o r d i n a ts i o n p o l i m ye r l a n i sh deyiladi. Ion – koordinatsion komplekslarining monomer molekulasi bilan o’zaro ta‘sirlashuvi natijasida qutblangan monomer geterolitik parchalanib aktiv markaz, qutblangan monomer kompleksini hosil qiladi. Ion koordinatsiyasi tuzilishiga ega bo’lgan yuqori darajada faol maxsus katalizatorlarni Tsigler va Natta katalizatorlari deyiladi. Ular davriy sistemadagi 1 111 gruppa metallarining alkil hosilalari 1V V111 gruppalardagi d – metallarning hosilalari bilan hosil qilgan kompleks birikmalardir.
Bunday maxsus fazoviy tuzilishga ega bo’lgan katalizator ta‘sirida dien uglevodorodlar va olifenlar past haroratda ham katta tezlikda polimerlanib, makromolekula zanjiri qat‘iy tartibli fazoviy tuzilishga ega bo’lgan polimerlar hosil qiladi.
Sanoatda qo’llaniladigan bunday katalizatorlardan eng ko’p tarqalgan alyuminiy organik birikmasining titan xlorid bilan hosil qilgan kompleksidir; bu kompleks hosil bo’lishini quyidagi sxema bilan ifodalash mumkin:
AL (C2 H5)2 CL + Ti CL3 →
Olifenlarni polimerlanish jarayonida monomer titan atomi bilan koordinatsion bog’ hosil qilib aktiv ( markazga aylanadi va bu kompleks polimerlanishni boshlab beradi.
+ CH2 = CHR →
Monomer qo’shbog’idagi - bog’ning uzilishi bilan katalizatorning etil gruppasining uglerodi - bog’ hosil qilib bog’lanishi natijasida AI S orasida yangi koordinatsion metall monomer kompleks hosil bo’ladi.
Bunday kompleks polimerlanish jarayonini boshlab beruvchi aktiv markaz hisoblanadi. Katalitik kompleks ionlar ta‘sirida sodir bo’layotgan polimerlanishda monomer molekulalari kkatalizator sirtiga ma‘lum tartibda fazoviy yo’nalgan holda joylashadi. Natijada o’sayotgan zanjirning fazoviy yo’nalishi, o’zidan oldingi birikkan monomer bo’g’inlar holatiga o’xshash holatda bo’ladi:
Bu mexanizm boyicha, polimerlanish tezligi o’sayotgan zanjirning fazoviy tuzilishiga, katalizator tarkibidagi Ti CI3 ning miqdoriga va katalizator sirtining fizikaviy va ximiyaviy xossalariga bog’liq bo’ladi.
Aktiv metall komplekslar hosil bo’lishi uchun avval trialkil alyuminiy bilan titan (IV) xlorid o’zaro reaktsiyaga kirishib, uglevodorodlarda eriydigan kompleks birikmalar hosil qiladi. Bunda titan (IV) ionlari qisman titan (III) va titan (II) qadar qaytariladi:
|
Polikondensatlanish reaktsiyalari

|
Polikondensatlanish reaktsiyalari
|
bet | 5/5 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 86 Kb. | | #114459 |
Bog'liq Ionli polimerlanishPolikondensatlanish reaktsiyalari.
Molekulasining tarkibida bir necha funktsional atomlar guruxi tutgan moddalarning o'zaro bir-biri bilan bosqichma- bosqich birikishi natijasida yuqori hamda quyi molekulyar birikmalar hosil bo'lishi bilan boradigan jarayonlarga polikondensatlanish jarayonlari deb ataladi.
Bunday tipdagi jarayonlarga misol qilib dikarbon kislotalarning ikki atomli spirtlar-glikollar bilan o’zaro birikib poliefirlar hosil bo'lish jarayonini keltirish mumkin.
Organik kimyo kursidan ma‘lumki, karbon kislotalarining spirtal bilan o’zaro ta‘siri natijasida murakkab efirlar hosil bo'ladi.
Aдабиётлар
1. Говарикер В.Р., Висванатхан Н.В., Шридхар Дж. Полимеры. М.: Наука, 1990, 396 с.
2. Каргин В.А., Слонимский Г.Л. Краткие очерки по физико-химии полимеров, М. Химия. 1967.
3. Кулезнев В.Н., Шершнев В.Л. Химия и физика полимеров, М. 1978.
4. Мусаев У.Н., Бобоев Т.М., Хакимжонов Б.Ш., Мухамедиев М.Г. Полимерларнинг физик кимёси. Тошкент. ТошДУ. 1994.
5. Аскаров М.А., Ёриев М., Ёдгоров Н. Полимерлар физикаси ва химияси. Тошкент 1993.
6. Курбонов Ш.А., Мусаев У.Н., Киличев С. Полимерларнинг кимёвий хоссалари ва деструкцияси. ТошДУ.1998
7. Практикум по высокомолекулярным соединениям. Под ред. В.А. Кабанова, М.: Химия, 1985.
8. Мусаев У.Н. Юқоримолекулали бирикмалар кимёси. Маърузалар матни, Тошкент: ЎзМУ, 1999.
9. Аскадский А.А., Кондрашенко В.И. Компьютерное материаловедение полимеров. -М.: Научный мир, 1999.
10. Мусаев У.Н., Каримов А., Иргашева Н.Х., Хамидов С.С., Азимов А.А., Тиллаев Р.С. Некоторые аспекты синтеза полимеров медицинского назначения.- Ташкент: Фан, 1978..
11. Абрамова Л. И., Бойбурдов Т.А., Григорян Э.П., Зильберман Е.Н., Куренков В.Ф., Мягченков В.А. Полиакриламид.-Москва: Химия, 1992.
12. Аскаров М.А., Гафуров Б.Л. Радикальная полимеризация итаконатов.-Ташкент: Фан, 1992.
13. Кабанов В.А., Зубов В.П., Семчиков Ю.Д. Комплексно-радикальная полимеризация.-М.: Химия, 1987.
14. Кирш Ю.Э. Поливинилпирролидон и другие поли-N-виниламиды. М.: Наука, 1998. 238 с.
15. Сулейменов И.Э., Бектуров Е.А. Полимерные гидрогели. Алма-Аты: Гылым, 1998
To’yinmagan brikmalarning polimerlanish jarayonlarining termodinamik analizi
Reja:
1.Polimerlanish termodinamikasi
2.Monomer tuzilishining polimerlanishga ta’siri
3. To’yinmagan brikmalarning dipol momenti
|
| |
ALTER 

TABLE - Ismatullayev

ALTER
TABLE
ADD
;
DROP - jadvalni o‘chirish buyrug‘i. Jadvalni o'chirish imkoniga ega bo‘lish uchun, jadval
egasi (ya‘ni yaratuvchisi) bo‘lshingiz kerak. Faqat bo‗sh jadvalni o'chirish mumkin. Qatorlarga ega
bo‘lgan, to‘ldirilgan jadvalni o‗chirish mumkin emas, ya‘ni jadval o‗chirishdan oldin tozalangan
bo‘lshi kerak. Jadvalni o'chirish buyrug'i quyidagi ko‗rinishga ega:
DROP TABLE ;
Ishni bajarish tartibi
Avvalo 2 -amaliy ishida tuzgan jadvallarimizni esga olamiz.
Bizda
5 ta jadval mavjud edi. Endi o‘sha jadvallarni MYSQL da yuqorida sintaksisini keltirib
o‘tganimizday komandalardan foydalanib yaratamiz:
1.
Eski yaratilgan ma‘lumotlar bazasini ko‘ramiz:
So`rov:
Create database internet magazin;
Natija:
XULOSA. Qarab o‘tilgan “Internet magazin ma’lumotlar bazasini PHP va MySQL da tuzish”
mavzusidagi kurs ish bo‘yicha umumiy holda quyidagi xulosalarni keltirish mumkin:
Onlayn do’kon
faoliyatini yuritish uchun Web dasturlash vositalari, minimal talablar, ommalashgan HTML, PHP tillari
ahamiyati ochib berildi;
dinamik veb saytlarni ishlab chiqishda WAMP virtual veb serverlar va ularni
o‘rnatishi hamda sozlash ishlari amaliy tomondan ko‘rsatildi.
phpMyAdmin vositasi yordamida markaz
ma’lumotlar bazasi tashkil etildi va undagi jadvallarni yaratish qadama-qadam amalga oshiriladi hamda
barcha tashkil etuvchi jadvallarning maqsad va vazifalari hamda ma’lumot tuzilmalari batafsil yoritildi.
Onlayn do’kon web-interfeysi interaktiv tarzda taqdim etildi. Umuman olganda Internet magazin yetarli
darajada yoritilgan deb hisoblayman. Dasturiy ta’minot global tarmoqda ishlashi inobatga olinib, CSS,
PHP, HTML kabi tillarida modul interfeysi ishlansa, ma’lumotlar bazasi MySQL vositasidan
foydalaniladi. Ishlab chiqiladigan internet do’kondan yanada rivojlantirib amaliyotda qo’llasa bo’ladi
|
Amaliy mashg’ulot- 5 Mavzu: stl komponentalar va konteynerlar bilan tanishish. Shablonlar standart kutubxonasining tuzilmasi. Foydalanuvchining shablonlari - bet 6

rbegin ()
- konteynerdagi oxirgi elementga ishora
qiluvchi teskari iteratorni
qaytaradi.
rend ()
- O'rnatilgan konteynerdagi birinchi elementdan
oldin nazariy elementga
ishora qiluvchi teskari iteratorni qaytaradi.
crbegin ()
- Idishdagi oxirgi elementga ishora qiluvchi doimiy iteratorni qaytaradi.
crend ()
- Idishdagi birinchi element oldidagi holatga
ishora qiluvchi doimiy
iteratorni qaytaradi.
cbegin ()
- Idishdagi birinchi elementga ishora qiluvchi doimiy iteratorni qaytaradi.
cend ()
- Idishdagi oxirgi elementdan o'tgan joyga ishora qiluvchi doimiy iteratorni
qaytaradi.
size ()
- to'plamdagi elementlar sonini qaytaradi.
max_size ()
- To'plam sig'adigan elementlarning maksimal sonini qaytaradi.
empty ()
- To'siq bo'sh yoki yo'qligini qaytaradi.
insert (const g)
- To'plamga yangi "g" elementini qo'shadi.
iterator insert (iterator pozitsiyasi, const g)
- iterator ko'rsatgan joyga yangi "g"
elementini qo'shadi.
o'chirish (iterator pozitsiyasi) - Elementni iterator ko'rsatgan holatda olib tashlaydi.
erase (const g)
- to'plamdan "g" qiymatini olib tashlaydi.
clear ()
- Barcha elementlarni to'plamdan olib tashlaydi.
key_comp () / value_comp ()
- to'plamdagi
elementlarning qanday
tartiblanganligini aniqlaydigan ob'ektni qaytaradi ("sukut bo'yicha").
find (const g)
- Agar topilgan bo'lsa, to'plamdagi "g" elementiga iteratorni qaytaradi,
aks holda iteratorni oxiriga qaytaradi.
Set bilan bog'liq ba'zi bir asosiy funktsiyalar

}
cout << endl;
/*___________________________________________________________*/
// s2 Setda 30 gacha bo'lgan barcha elementlarni olib tashlash
cout << "\n30 dan kam bo'lgan elementlarni olib tashlaganidan keyin s2: ";
s2.erase(s2.begin(), s2.find(30));
for (itr = s2.begin(); itr != s2.end(); ++itr)
{
cout << '\t' << *itr;
}
/*___________________________________________________________*/
// s2 qiymati 50 bo'lgan elementni olib tashlash
int num;
num = s2.erase (50);
cout << "\ns2.erase(50) : ";
cout << num << " uchirildi \t" ;
for (itr = s2.begin(); itr != s2.end(); ++itr)
{
cout << '\t' << *itr;
}
cout << endl;
/*___________________________________________________________*/
//s1 to'plami uchun pastki chegara va yuqori chegara
cout << "s1.lower_bound(40) : "
<< *s1.lower_bound(40) << endl;
cout << "s1.upper_bound(40) : "
<< *s1.upper_bound(40) << endl;
// s2 to'plami uchun pastki chegara va yuqori chegara
cout << "s2.lower_bound(40) : "
<< *s2.lower_bound(40) << endl;
cout << "s2.upper_bound(40) : "
<< *s2.upper_bound(40) << endl;
return 0;
}