nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Bu qiziq! - 6-mavzu. Logistik axborot tizim va texnologiyalari. Axborot oqimlari

Chiziqli
(Oddiy) shtrilayotgan shtrixlar bir yo'nalishda (gorizontal holatda).
Eng keng tarqalgan chiziqli belgilar: EH (E---8 raqamdan, 13 raqamdan iborat), UPC
(UPC-A, UPC-E), kod56 (UPC / IE-128), Codabar, "Interngirdi 5". Chiziqli belgilar
sizga oz miqdordagi ma'lumotni kodlashingizga imkon beradi (odatda 20-30
belgigacha).
Ikki o'lchovli
shtrivand moddalar gorizontal va vertikal o'qiladi. Ular ko'p qirrali
va matritsa shkaflarida ifodalanadi.
20-rasm. Ikki o'lchovli shtrix.
Shunday qilib, turli faoliyat sohalarida ishlatiladigan shtrilayotgan shtrixlarning
navlarini ko'rib chiqing.
Savdo eng tez-tez tez-tez foydalaniladi / UPC kodlash tizimi. Dastlab AQShda
UNC tizimi ishlab chiqilgan, ammo AQSh va Kanada mahsulotlarini kodlash uchun
barcha raqamlar (12 raqam). Shu sababli, Evropa mahsulotlarini kodlash tizimini
ishlab chiquvchilar o'zlarining tizimlarini UPC tizimiga mos keladigan o'z tizimlarini
yaratdilar. Natijada, Evropa mamlakatlarining tovarlar kodekslarini ko'rsatish uchun
13 raqam joriy etildi; Odatda u shtrix-kodning chap tomoniga ko'rsatilgan.
Quyida papali pri-13 shtrix-kodini ko'rsatadigan rasm.
21-rasm. EK-13 Kodeks tuzilishi.
Ie - 13 ta mahsulot kodi bir qator elementlar to'plamini o'z ichiga oladi:
1) GS-1 (3 raqam) milliy tashkiloti prefiks;
2) ishlab chiqaruvchining ro'yxatdan o'tish raqami (4-6 raqam);
3) Mahsulot kodi (3-5 raqam);
4) boshqarish raqami (1 raqam);
5) qo'shimcha maydon (ixtiyoriy shtrix shtrix maydoni, ba'zida belgi bor\u003e
"," BEPUL zonaning "" indikatori ").
Shunday qilib,
prefiks milliy tashkiloti
mahsulotlar ishlab chiqaruvchisi
ro'yxatga olingan GS1 assotsiatsiyasining mintaqaviy vakolatxonasi kodeksini
bildiradi.
Nazorat savollari - ‘z b e k is t n r e spu b L ik a si o L iy va ‘r t a maxsus

xarajatlari, tovarlarni omborlarga tashib keltirish xarajatlari ortib
ketadi. Bulardan ko‘rinib
turibdiki, taqsimlash markazlarining soni
b a’zi bir xarajatlami
kamayishiga olib kelsa, b a’zilarini ortishiga
olib kelar ekan. Shuning uchun taqsimlash tizimini to ‘g ‘ri
tanlash
logistik tizim laming samaradorligiga m a’lum darajada ta’sir etadi.
Taqsimot tizimida omborlar miqdorining optimal miqdorini tanlash
uchun barcha xarajatlar (transport xarajatlari, zaxiralarni saqlash
xarajatlari, omborlami
ishlatish xarajatlari, omborlar tizimini
boshqarish xarajatlari va b) hisoblab topilishi va solishtirilishi kerak.
Solishtirishlar omborlar sonining eng
optimal miqdorini belgilab
beradi.
Shartli belgilar:
И - taqsimot markazlari (omborlar);
• - moddiy oqimlaming iste’molchilari;
-------- moddiy oqimlarning.
-rasm. Yuklarni omborxonalarda ortish-tushirish variantlari

33 - rasm. Omborlarda ba’ziyuklarni saqlash, ortish-tushirish
variantlari sxemasi
Nazorai savollari:
1. Omborlar qanday logistik funksiyalarni bajaradi?
2. M oddiy oqimlarni o ‘zgartirish deganda nim alar tushuniladi?
3. Omborlaming logistik funksiyalari
qaysi davrda namoyon
bo‘ladi?
4. Omborlarda qanday logistik operatsiyalar bajarilishi mum
kin?
7.3. Transport va ortish-tushirish mashinalari ishini
birgalikda tashkil etish
Omborlarda ortish-tushirish operatsiyalarini
samarali tashkil
etish y a ’ni ortish-tushirish mashinalari bilan transport ishini
muvofiqlashtirish omborlar logistikasining
asosiy vazifalaridan biri
hisoblanadi. A gar ortish-tushirish mashinalarining ish unumdorligi
yuqori bo‘lib unga sarflanadigan vaqt omborga
trasport vositalarini
yetib kelish intervaliga qaraganda kichik bo‘lsa, ortish-tushirish
mashinalari ortiqcha turib qoladi.
Agar omborga transport
vositalirini yetib kelish intervali kichik bo ‘Isa, yuk ortish yoki
tushirish joyida transport vositalari ortiqcha turib qoladilar.
Ortish-
tushirish mashinalari bilan transport vositalarini ishini optimal
96
tashkil etish masalalari bilan logistikada «Operatsiyalarni izlash»
fanning «Yalpi xizmat ko‘rsatish» bo‘limi shug‘ullanadi. Bu
masalani hal etish uchun transport vositalarini
omborga yetib kelish
intervalning qonuniyati tajribada aniqlanadi.
Ortish-tushirish mashinalarining ish unumdorligi va zarur
bo‘lgan soni quyidagi formula yordamida aniqlanadi:
A = (Q*K,J/R - ‘z b e k is t n r e spu b L ik a si o L iy va ‘r t a maxsus

8. TAQSIMOT LOGISTIKASI
8.1. Taqsimot logistikasi tushunchasi va qo‘llanilish sohasi
Taqsimot logistikasi- bu moddiy oqimlarni
har xil xaridorlar
o‘rtasida taqsimlash jarayonida amalga oshiriladigan kompleks
vazifalardir.
Taqsimot logistikasining asosiy maqsadi kerakli tovarlarni
kerakli joyga, kerakli vaqtda va kerakli sifatini ta’minlagan
holda
eng kam xarajatlar bilan yetkazib berishdir.
Taqsimot logistikasining vazifalarini aniqlashda ikki xil
yondoshuv mavjud bo‘lib ulardan biri ta’minotchi omboridan
tovarlarni jo ‘natib yuborish bilan bog‘liq
barcha operatsiyalarni
ichiga olsa, ikkinchisi material oqimlarni korxonaning oxirgi
uchastkasidan chiqqanidan tortib to uni iste’molchining omborga
yetib kelgunicha bo‘lgan jarayonlam i qamrab oladi.
Taqsimot jarayonlari ikki darajada ya’ni mikro va makrologistik
darajada amalga oshiriladi.
Bunda mikro darajada quyidagi masalalar yechiladi:
- sotuv jarayonlarini rejalashtirish;
-
mahsulotni qadoqlash,
o ‘rab chirmash, komplektlash va
saqlash y o ‘Harini tanlash;
- mahsulotni jo ‘natilishini nazorat qilish;
- mahsulotni iste’molchiga yetkazish
va transportirovka qilishni
nazorat qilish;
- mahsulotga sotuvdan keyingi xizmat ko‘rsatishni tashkil etish.
Makrodarajada taqsimlash logistikasining masalalariga quyida-
gilar kiradi:
- material oqimlarning taqsimlash sxemalarini tanlash;
- taqsimot kanallarini mujassamlashtirish;
- taqsimot kanallari markazini joylashtirish.
Nazorat savollari

Nazorat savollari:
1. Taqsimot logistikasi deb nimaga aytiladi?
2. Taqsimot logistikasining asosiy
maqsadi nimalardan iborat
bo‘ladi?
3. Taqsimot logistikasining vazifalarini aniqlashda necha xil
yondoshish mumkin?
4. Mikro darajada qanday masalalar yechiladi?
5. M akrologistik darajada qanday masalalar yechiladi?
8.2. Tovarlarni taqsimlash kanallari, ularning
vazifalari va tuzilishi
Iste’molchi va ta ’minlovchi alohida mikrologistik tizim bo‘lib
bir-biri bian taqsimot kanallari orqali bog‘lanadi.
Taqsimot kanali bu alohida shaxslar va tashkilotlarning aniq bir
tovar yoki xizmat turiga bo‘lgan egalik
huquqini ishlab chiqa-
ruvchidan
iste’molchiga
berishdir.
Logistik
kanal
har
xil
vositachilaming tartibga keltirilgan majmuasi bo‘lib aniq bir ishlab
chiqaruvchidan iste’molchiga moddiy oqimlarni yetkazib beradi.
Bunda tashkilotlar va shaxslar m a’lum bir vazifalarni bajara-
dilar.
Jumladan, bitimlarni tuzish davrida kanal bo‘ylab tovarlar
harakatini ta’minlash uchun zarur bo‘lgan axborotlami to ‘plash,
kanal faoliyatini ta ’minlash bo‘yicha o‘z bo‘yniga tavakkalchilikni
olish. Bitimlarni oxiriga yetkazish so‘ngida
moliyaviy vositalami
ishga solib tovarlar harakatini tashkil etish .
Taqsimot jarayoni bevosita quyidagilarni. o ‘z ichiga oladi:
buyurtmalarni qayta ishlash, mahsulotlarni omborlashtirish va
tovarlar zaxirasini
bir maromda saqlab turish, tovarlarni iste’mol
chiga yetkazib berish uchun ulami transportirovka qilish.
Taqsimot kanallari har xil tuzilishga ega boMishi mumkin va
ular kanallam ing darajalari bilan tavsiflanadi.
Kanalning darajasi- bu oxirgi iste’molchiga tovarga bo‘lgan
egalik huquqini va tovarni yetkazib berish bo‘yicha ishlarni amalga
oshiruvchi vositachi sonidir. Taqsimot
kanallarini tashkil etish
sxemalari 34 - rasmda ko‘rsatilgan. Rasmdan ko‘rinib turibdiki,
taqsim ot kanallari to 'rt xil darajada bo‘lishi mumkin ekan:
100
- nolinchi darajadagi kanal. Bu kanalda ishlab chiqaruvchi
tovarlarni to ‘g ‘ridan to ‘g ‘ri iste’molchiga
hech bir vositachilarsiz
yetkazib beradi; Masalan, paxta xomashyosini to ‘g ‘ridan to ‘g ‘ri
paxta zavodiga yetkazib berish yoki poliz mahsulotlarini daladan
savdo do‘konlariga yetkazib berish va boshqalar:
- birinchi darajali kanal. Bu kanalda tovarlarni oraliq vositachi
ishtirokida yetkazib beriladi. Masalan,
paxta xomashyosini paxta
punkti orqali paxta zavodiga yetkazib berish yoki poliz mahsu
lotlarini poliz omboriga tashib olish va keyin savdo do‘konlariga
tashish;
Ishlab
Nolinchi darajali kanal
Iste’molchi
chiqaruvchi
Birinchi darajali kanal
Ishlab
Chakanafurush
Istc’molchi
chiqaruvchi
vositachi
Ikkinchii arajali kanal
Ishlab
chiqaruvchi - »
Ko'tarafurush
vositachi
—
Chakanafurush
vositachi
Iste’molchi
Uchmchi darajali kanal
Ko‘tarafurush
vositachi
Kichik
Ishlab
chiqaruvchi
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 41

bundan mustasnodir. Bunday ishlarni elektr xavfsizligi bo‘yicha IV guruhga ega
bo‘lgan ishchilar bajarishi zarur.
Elektr xavfsizligi bo‘yicha III guruhga ega bo‘lgan har bir brigada a’zosiga I guruhga
ega bo‘lgan bir ishchi biriktirilishi mumkin, lekin I guruhli brigada a’zolarining
umumiy soni uch kishidan oshmasligi kerak.
Texnika xavfsizligi qoidalarida ko‘zda tutilgan ayrim ishlarni farmoyish bo‘yicha bir
ishchi (yakka o‘zi) bajarishi mumkin. Navbatchi o‘zidan yuqoridagi navbatchining
ruxsati bilan naryadga kiritmasdan, tezkor dispetcherlik jurnalida qayd qilib, ta’mirlash
brigadasida ishlashga jalb qilinishi mumkin.
Brigada tarkibini o‘zgartirish naryad beruvchi ѐki ushbu elektr uskunada ishni bajarish
uchun naryad berish huquqiga ega bo‘lgan boshqa xodimga ruxsat etiladi. Brigada
tarkibini o‘zgartirish to‘g‘risidagi ko‘rsatma telefon, radio ѐki chopar orqali ishlashga
ijozat beruvchiga, ish rahbariga ѐki ishboshiga berilishi mumkin. Ular o‘z imzosi bilan
ushbu o‘zgartirish to‘g‘risidagi ko‘rsatmani bergan xodimni tasdiqlab, uning ism-
sharifi va familiyasini naryadda ѐzib qo‘yadi.
Brigada tarkibini o‘zgartirish jaraѐnida yuqorida qayd etilgan talablarni buzilishiga yo‘l
qo‘ymaslik kerak.
Ishboshi brigada tarkibiga qo‘shilgan yangi ishchilarga yo‘riqnoma berishi shart. Ish
rahbarini ѐki ishboshini almashtirilganda, hamda brigada tarkibini yarmidan ko‘proq
qismi o‘zgartiriladigan bo‘lsa, yangi naryad berilishi lozim.
«Alohida ko‘rsatmalar» - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

qo‘shimcha yana unga biriktirilgan avtomobil, mexanizm va o‘ziyurar kranning
turi ham ko‘rsatilishi kerak. 4 katakka brigada tarkibini o‘zgartirishga ruxsat
bergan xodim imzo chekadi. Agar ruxsat telefon ѐki radio orqali berilsa, ishboshi
4 katakda shu xodim familiyasini ko‘rsatishi zarur.
23.
Ish to‘liq bajarilganidan so‘ng, ishboshi (kuzatuvchi) va ish rahbari
naryadni ushbu ishlarni rasmiylashtirish uchun mo‘ljallangan qatoriga ishni
tugatgach, vaqti va sanasini ko‘rsatib imzo qo‘yadilar.
Agar ish rahbari tayinlanmagan bo‘lsa,
«Ish rahbari»
degan qatorga, hech qanday
imzo qo‘yilmaydi.
Agar ishni to‘liq tugatilganligini naryadda rasmiylashtirish vaqtida navbatchi ѐki
tezkor-ta’mirlash xodimlaridan tayinlangan ishlashga ijozat etuvchi ѐki navbatchi
yo‘q bo‘lsa ѐki ishboshi o‘rindoshlik yo‘li bilan ijozat etuvchi vazifasini ham
bajarsa, ishboshi ѐki kuzatuvchi ushbu rasmiylashtirishni faqat o‘zining naryad
nusxasida bajaradi va ishni to‘liq tamom bo‘lganligi to‘g‘risidagi xabarni olgan
xodimning lavozimi va familiyasini ko‘rsatib, xabar qilingan vaqtni va sanasini
ѐzib qo‘yishi shart.
Agar ishni to‘liq tugatilganligini naryadda rasmiylashtirish vaqtida navbatchi ѐki
tezkor-ta’mirlash xodimlaridan tayinlangan ishlashga ijozat etuvchi qatnashaѐtgan
bo‘lsa, ishboshi ѐki kuzatuvchi, ushbu rasmiylashtirishni naryadning ikkala
nusxasida bajaradi.
Agar brigada erga ulagichni o‘rnatmagan bo‘lsa, u holda
«Brigada - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

telemexanika, aloqa, shu jumladan himoya va aloqa filtrlari uskunalaridagi ishlar;
-
0,4 kV kuchlanishli havo elektr tarmog‘ini, hamda hamma
kuchlanishli kabel elektr tarmog‘ini ulash va ajratish;
-
fazirovka qilish;
-
kabel elektr tarmog‘ini uzilgan ѐki uzilmaganligini tekshirish;
-
transformatorda o‘rnatilgan kuchlanishni oshirish va kamaytirish
shaxobchalarini burash;
-
moy o‘lchagich oynasini va ayrim yakka izolyatorlarni artish;
-
transformator moyini quyish va tekshirishga olish;
-
transformator
moyini
quritish va
tozalash
uchun
o‘rnatilgan asboblarni ulash ѐki bo‘shatib
ajratish;
-
havo bilan ishlaydigan o‘chirgichdagi manometrni almashtirish;
-
elektr uskunadagi tok o‘tkazuvchi qismlarni qizishi va titrashini
o‘lchash;
-
elektr o‘lchov qisqich (ombir) lari bilan o‘lchash;
-
elektr uzatish tarmog‘iga tushib qolgan begona narsalarni olib tashlash;
-
havo elektr uzatish tarmog‘i simiga qulagan daraxt, shox-shabba
va boshqalarni olib tashlash;
-
elektr uskunani dispetcherlik va texnologik boshqaruv vositasi,
iste’molchini sifatli elektr energiya bilan ta’minlashga xavf soluvchi ѐki
shunday nosozliklar sodir bo‘lganda ularni bartaraf qilish uchun kerak bo‘lgan zaruriy
ishlar;
YUqorida qayd etilgan ishlarni bajarish uchun ishchilar soni, nazorat qiluvchi xodim
bilan birgalikda uch kishidan oshmasligi kerak.
1000 V kuchlanishdan yuqori elektr uskunada ishlaganda ish bajaraѐtgan ѐki
nazorat olib boruvchi navbatchi ѐki tezkor-ta’mirlash xodimning rahbari
shart. elektr xavfsizligi bo‘yicha IV guruhga, 1000 V kuchlanishgacha bo‘lgan elektr
uskunada ish bajarishda esa, III guruhga ega bo‘lishi kerak.
Brigadaning qolgan a’zolari III guruhga ega bo‘lishlari
Iste’molchi ulangan elektr uzatish tarmog‘ida ish olib borish uchun mahalliy
iste’molchi xodimini ham jalb qilinishi mumkin.
Ish boshlashdan oldin ochiq taqsimlovchi uskunalarda ish joyini arqon bilan o‘rashdan
tashqari, ish joyini tayѐrlashga oid barcha texnik tadbirlarni amalga oshirilishi kerak.
Bunday hollarda ochiq taqsimlovchi elektr uskunada ish joyini arqon bilan o‘rash shart
emas.
YUqorida qayd etilgan ishlarni bajarish 1 soatdan ko‘p vaqt ѐki uch kishidan ortiq
ishchi talab etsa, u holda ushbu ishlar naryad bilan bajarilishi kerak.
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 36

12. «Ish boshlansin» va
«Ish tamomlansin» degan qatorlarda, ushbu
naryad bo‘yicha ishni boshlash va tugatish sanasi, hamda vaqti ko‘rsatiladi.
13. Elektrstansiya va podstansiyalar elektr uskunalarida, kabel elektr
uzatish tarmoqlarida ish bajarilganda, naryadning
1-jadvali kataklarida
quyidagilar ko‘rsatiladi:
-
1 katakda, kommutatsion apparatlar bilan ish jaraѐni va erga
ulagich o‘rnatilishi zarur bo‘lgan elektr uskunalarning nomlari;
-
2 katakda, ish olib borish jaraѐni zarur bo‘lgan kommutatsion
apparatlar, ulamalar, jihozlar, uskunalar nomlari (belgilari) va erga ulagich
o‘rnatilishi zarur bo‘lgan joylar.
Ikkilamchi zanjirlarda, rele himoyasi, avtomatika, telemexanika aloqa
qilinmaydi.
Taqsimlovchi qurilmalarni ekspluatatsiya qilmaydigan xodim tomonidan
o‘chirilib, erga ulagich o‘rnatiladigan havo elektr uzatish tarmog‘i va kabel elektr
uzatish tarmog‘i (masalan: elektrstansiya va podstansiya navbatchisi) uchun,
naryadning
1-jadvali kataklari quyidagicha to‘ldiriladi:
-
1
katakda, elektr
uzatish
tarmog‘i
o‘chirilishi
zarur
bo‘lgan elektrostansiya ѐki podstansiya nomi;
-
2
katakda,
elektrstansiya
ѐki
podstansiya
nomiga
moslashtirilgan elektr uzatish tarmog‘ining nomi (belgisi).
14. Havo elektr uzatish tarmoqlarida ish bajarilganda, naryadning
1- jadval kataklarida quyidagilar ko‘rsatiladi:
-
1 katakda, naryadning
«Quyidagi ish topshiriladi» degan qatoriga
ѐzilgan elektr uzatish tarmog‘i (zanjiri, simlari) ning nomi, ta’mirlanaѐttan
elektr uzatish tarmog‘i (zanjir) dagi ta’mirlash bilan bog‘liq o‘chirilishi va erga
ulagich o‘rnatilishi zarur bo‘lgan boshqa elektr uzatish tarmog‘ining nomi
(masalan, ta’mirlanaѐtgan elektr uzatish tarmog‘i kesib o‘tgan ѐki uning
yaqinidan o‘tgan elektr uzatish tarmog‘i, ko‘pzanjirli havo elektr uzatish
tarmog‘ining boshqa zanjirlari va hokazolar);
-
2 katakda, tezkor-ta’mirlash xodimlaridan tayinlangan ishlashga
ijozat etuvchi tomonidan o‘chiriladigan va erga ulagich o‘rnatiladigan havo
elektr uzatish tarmoqlari uchun taqsimlovchi qurilmadagi va havo elektr uzatish
tarmog‘ining o‘zidagi kommutatsion apparatlarining nomi, hamda erga ulagich
o‘rnatilishi zarur bo‘lgan ustunni tartib raqami. SHu bilan birga ushbu katakda
texnika xavfsizligi qoidalariga asosan ish joyida ishboshi simlar va simlarga
(trosslarga) erga ulagich o‘rnatishi shart bo‘lgan ustunlarning tartib raqamlari
ѐki ustunlar oralig‘i ko‘rsatilishi kerak.
Agar naryad berish paytida erga ulagich o‘rnatilishi lozim bo‘lgan joyni aniqlash
mumkin bo‘lmasa ѐki bajariladigan ish erga ulagichni bir joydan ikkinchi joyga
ko‘chirib bajarishni talab qilsa, ushbu katakda
«Ijozat - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

kuchlanishli ochiq taqsimlovchi uskuna, I va II shinalar tizmasi orasidagi
o‘chirgich, o‘chirgich izolyatorlarini almashtirish. Texnika xavfsizligi
qoidalariga asosan bajariladigan ishlarda, faqat elektr uskuna nomi va ish
mazmunini ko‘rsatish mumkin;
Havo elektr uzatish tarmoqlarida ushbu tarmoqning nomi va ish bajarilishi kerak
bo‘lgan maydon chegarasi (ustunlar tartib raqami ko‘rsatilib, qaysi ustunlarda ѐki
ustunlar oralig‘ida ish olib borilishi, qaysi ustunlar oralig‘idagi simlarda ishlash,
masalan: oxirgi ustun bilan ochiq taqsimlovchi elektr uskunasi portali orasidagi
simda va sh.o‘.), hamda ishning mazmuni ko‘rsatiladi, masalan, 500 kV
kuchlanishli Surxon-G‘uzor havo elektr uzatish tarmog‘ida 120-150 ustunlar
simlarini tortish. Ko‘pzanjirli havo elektr uzatish tarmoqlarida qo‘shimcha
zanjirning nomi, fazama-faza ta’mirlashda esa, ustunlarda fazalarning joylashishi
ko‘rsatilishi zarur.
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 34

|
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa5059782.
Naryad-ijozat to‘ldirish haqida ko‘rsatma
Naryad-ijozat to‘ldirish haqida ko‘rsatmalar quyidagi tartibda
beriladi:
1.
Naryaddagi ѐzuvlar aniq bo‘lishi kerak. Naryadni qalam bilan
to‘ldirish va matnlarga tuzatishlar kiritish man qilinadi.
2.
Naryadlarni tartib raqami bilan belgilashni korxona rahbariyati
o‘rnatadi.
3.
Sana ѐzilaѐtganda avval kun, keyin oy va so‘ngida yilning oxirgi
ikki soni ko‘rsatiladi,
masalan
, 02.11.14.
4.
Naryadda ko‘rsatilaѐtgan shaxsning familiyasidan tashqari uning
ism- sharifi va elektr xavfsizligi bo‘yicha guruhi ѐziladi.
5.
Naryadda elektr uskunalar, ulamalar va jihozlarning dispetcherlik
nomi (belgisi) ko‘rsatiladi.
6.
Agar naryadni to‘ldirishda jadvaldagi bo‘sh qatorlarga va matnga
ѐzish uchun joy etmasa, ѐzuvni davom ettirish uchun naryad beruvchining imzosi,
hamda naryadning asosiy nusxasidagi tartib raqami bilan, unga qo‘shimcha naryad
blanki biriktiriladi. Bunda naryadning asosiy blankidagi jadvallarning oxirgi
qatoriga ѐki ѐzuvni davom ettirish kerak bo‘lgan matni oxirida,
«Qo‘shimcha naryadga qaralsin»
degan ѐzuv ѐzilishi kerak.
7.
«Bo‘linma»
deb, ko‘rsatilgan qatorga elektr uskunada ish olib
borish lozim bo‘lgan korxonaning bo‘limi (sex, tuman, uchastka) ko‘rsatiladi.
8.
Ish rahbari tayinlanmay bajariladigan ishlarda
«Ish rahbari»
degan, qatorga
«Tayinlanmaydi»
deb ѐzib qo‘yiladi.
9.
«Ijozat etuvchi»
degan qatorda, tezkor-ta’mirlash xodimlari ѐki
ishboshi tarafidan ijozat etuvchi huquqini o‘rindoshlik yo‘li bilan bajarishga
ta’mirlash xodimlaridan tayinlangan shaxsning familiyasi ko‘rsatiladi.
Elektr uskunalarida ijozat etuvchi vazifasini navbatchi bajaradigan bo‘lsa,
|
| |
Tez belgilash - Rashid turgunbaev kompyuter grafikasi: adobe photoshop cc

Tez belgilash
Dasturning
Select Subject
buyrug‘i yordamida tasvirning eng yorqin subyektini
tanlash imkoniyati mavjud.
Select Subject
buyrug‘i tasvirda odamlar, xayvonlar,
98
avtomobillar, o‘yinchoqlar va boshqa elementlarni tanlay oladi. Photoshop dasturida
Select Subject buyrug‘i quyidagilarcha chaqirilishi mumkin:
- tasvirni tahrirlash davomida dasturning
Select
menyusidan
Subject
buyruq
qatorini tanlash;
- uskunalar panelining
Quick Selection
yoki
Magic Wand
uskunalaridan
foydalanish davomida dasturning xususiyatlar panelidan
Select Subject
elementini
tanlash.
Select Subject
funksiyasi tasvirning yorqin subyektini avtomatik ravishda
tanlaydi. So‘ng boshqa tanlash uskunalari yordamida tanlanishni tahrirlab olish
mumkin.
Masalan, quyidagi tasvirda
Select Subject
funksiyasi yordamida tasvirdagi fil
avtomatik ravishda belgilab olingan:
Quick Selection
tez tanlash uskunasi yordamida mo‘yqalam uchi
yurdamida tanlanishlarni chizib olish mumkin. Uskunadan quyidagicha
foydalaniladi:
1. Uskunalar panelidan
Quick Selection
uskunasi tanlanadi;
2. Dasturning xususiyatlar panelidan quyidagilarni tanlash mumkin:
yangi
belgilash,
mavjud belgilanishga qo‘shish,
mavjud belgilanishdan ayirish;
3. Tanlash mo‘yqalami o‘lchamini o‘zgartirish uchun dasturning xususiyatlar
panelidan mo‘yqalam o‘lchami
belgilanadi;
4. Dasturning xususiyalar panelidan tanlashning quyidagi xususiyatlari
belgilanadi:
99
-
Sample All Layers
– tanlanishni barcha qavatlarga asoslanib bajarish;
-
Auto-Enhance
– tanlanish aniqligi oshiriladi, tanlanish tasvirning
chegarasigacha bajariladi, tanlanish chegaralari silliqroq bo‘ladi;
5. Belgilanishi kerak bo‘lgan tasvirning ichiga bosiladi:
Magic Wand
uskunasi o‘xshash rang maydonini tanlash imkoniyatini
beradi. O‘xshash rang tanlashda tanlangan rangga yaqin bo‘lgan ranglar oralig‘i
belgilanadi.
Magic Wand
uskunasi quyidagicha qo‘llaniladi:
1. Uskunalar panelidan
Magic Wand
uskunasi tanlanadi;
2. Dasturning xususiyatlar panelidan belgilash imkoniyatlari tanlanadi:
yangi belgilash,
mavjud belgilanishga qo‘shish,
mavjud belgilanishdan
ayirish,
mavjud belgilanish bilan umumiysini olish;
3. Dasturning xususiyatlar panelidan quyidagi imkoniyatlarni belgilash
mumkin:
-
Tolerance
– belgilanadigan piksellarning ranglar oralig‘ini belgilaydi. Past
qiymati tanlangan pikselning rangiga yaqin ranglarni belgilaydi, yuqori qiymat
ranglarning kengroq oralig‘ini tanlaydi;
-
Anti-aliased
– chegaralari silliqroq belgilashlarni yaratadi;
-
Contiguous
– faqatgina chegaradosh maydonlarni belgilaydi;
-
Sample All Layers
– barcha aks ettirilgan qavat ma’lumotlaridan foydalanib
rang tanlaydi;
4. Tasvirda belgilanish kerak bo‘lgan rang tanlanadi.
|
«Ish joylarida erga ulagich

erga ulagichlarni tekshirish zarurligi to‘g‘risida ko‘rsatma (naryad-ijozat
to‘ldirish haqidagi ko‘rsatmaning
14-bandi
).
aryad beruvchining xohishiga ko‘ra, ushbu qatorga ishni xavfsiz bajarish bilan
bog‘liq bo‘lgan qo‘shimcha tadbirlarni ham ѐzishga ruxsat etiladi.
Tasvirga maxsus rang effektlarini qo‘llash

113
1. Panellar bo‘limining sozlamalar panelidan
Gradient Map
yorlig‘ini
bosish yoki dasturning
Layer
menyusi
New Adjustment Layer
bo‘limidan
Gradient
Map
buyruq qatorini tanlash kerak;
2. Panellar bo‘limining xususiyatlar panelidan kerakli gradiyent tanlab olinadi:
3. Panellar bo‘limining xususiyatlar panelidan quyidagi elementlarni tanlash
mumkin:
Dither
– tasodifiy shovqin qo‘shib gradiyent to‘ldirilishni silliqlaydi;
Reverse
– gradiyent to‘ldirilishning yo‘nalishini akslantiradi.
Quyida
Gradient Map
sozlamasida ikkita rangli gradiyent qo‘llanilgan tasvir
ko‘rsatilgan:
Belgilanishni boshqarish - Rashid turgunbaev kompyuter grafikasi: adobe photoshop cc

Bog'liq Kompyuter grafikasi Adobe Photoshop CC dasturida ishlash O‘QUV QO‘LLANMA
Belgilanishni boshqarish Photoshop dasturida belgilanishlarni siljitish, belgilanish chegarasini yashirish
va belgilanishni akslantirish mumkin.
Mavjud belgilanishni siljitish uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Dasturning xususiyatlar panelidan yangi belgilash
tugmasini bosib
sichqon ko‘rsatkichini belgilanish ichiga qo‘yiladi. Sichqon ko‘rsatkichi
ko‘rinishga o‘zgaradi.
2. Sichqon tugmasini bosib turgan holda belgilanishni yangi joyga siljitish
mumkin.
Belgilanish chegarasini aks ettirilishini quyidagilardan biri orqali boshqarish
mumkin:
- dasturning
View menyusidan
Extras buyruq qatorini tanlash kerak. Ushbu
buyruq belgilanish chegaralari, yo‘naltirish kataklari, yo‘naltirgichlar, yo‘llar,
bo‘laklar, izohlar va qavat chegaralarining aks ettirilishini boshqaradi;
- dasturning
View menyusi
Show bo‘limidan
Selection Edges buyruq qatorini
tanlash kerak.
Mavjud belgilanishni akslantirish uchun dasturning
Select menyusidan
Inverse buyruq qatorini tanlash kerak. Natijada tasvirning joriy belgilangan maydonidan
tashqari qolgan barcha joyi belgilanadi:
Joriy belgilanishni ma’lum bir pikselga kengaytirish yoki qisqartirish mumkin.
Buning uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Belgilash uskunalari yordamida belgilanishni yaratish:
101
2. Dasturning
Select menyusi
Modify bo‘limidan
Expand yoki
Contract buyruq
qatorlari tanlanadi. Natijada quyidagi dialog oynasi ochiladi:
3. Dialog oynasida kengaytirish yoki qisqartirish qiymati kiritiladi va
OK tugmasi bosiladi. Belgilanish tanlangan buyruqqa ko‘ra o‘zgaradi:
Photoshop dasturida belgilanish atrofida belgilanish hosil qilish imkoniyati
mavjud. Bunday belgilanishlar tasvirdagi obyektni emas, balki uning atrofidagi
ma’lum o‘lchamdagi lenta ko‘rinishdagi maydonni belgilashda qo‘llaniladi. Lenta
ko‘rinishda belgilanishni hosil qilish uchun quyidagilar bajariladi:
1. Belgilash uskunalari yordamida belgilanishni yaratish:
2. Dasturning
Select menyusi
Modify bo‘limidan
Border buyruq qatorini
tanlash kerak. Natijada quyidagi dialog oynasi ochiladi:
102
3. Dialog oynasida belgilanish lentasi kengligi qiymati kiritiladi va
OK tugmasi
bosiladi. Natijada belgilanish lentasi hosil bo‘ladi:
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} - bet 46

Nazoratsiz alohida ishlaѐttan brigada a’zolarini ishboshi ish joyiga olib borib, ularga
ish jaraѐnida amal qilinishi kerak bo‘lgan xavfsizlik choralari to‘g‘risida yo‘riqnoma
berishi kerak.
Bir nechta podstansiyalarda ѐki bir podstansiyani bir nechta qo‘shilmalarida bir turdagi
ishlarni ketma-ket bajarish uchun bitta naryad berishga ijozat etiladi. Bunday ishlarga
quyidagilar kiradi:
-
izolyatorlarni artish;
-
qisqichlardagi boltlarni tortib qo‘yish;
-
simlar va shinalar ulangan qismini tortib mahkamlash;
-
tekshirish uchun moy olish va etishmaganda quyish;
-
transformatordagi o‘ramlarning sonini ko‘paytirish va kamaytirish bilan
kuchlanishni o‘zgartirish;
-
releli himoya vositalari, avtomatika, o‘lchov asboblarini tekshirish;
-
begona energiya manbai ѐrdamida elektr uskunani yuqori kuchlanishda
sinash;
-
o‘lchov shtangasi ѐrdamida izolyatorlarni tekshirish;
-
kabel elektr tarmoqlarining shikastlangan joylarini aniqlash. Bunday
naryadlarning muddati 1 kun.
Har bir podstansiya va qo‘shilmada ishlashga ijozat berish naryadning
3- jadvalida
rasmiylashtiriladi. Ish ushbu naryad bo‘yicha to‘la tugatilganidan so‘ng, har bir
podstansiyada uskunani elektr tarmog‘iga ulab tushirishga ruxsat beriladi.
Farmoyish bir nechta elektr uskunalarda (qo‘shilmalarda) navbatma- navbat
bajariladigan ishlar uchun berilishi mumkin.
-mavzu. Ogohlantiruvchi maxsus belgilar

vaqtida qo
‘
llaniladigan himoya vositalari.
Kuchlanish 1000 V gacha boʼlgan elektr uskunalariga xizmat vaqtida
qoʼllaniladigan himoya vositalari.Kuchlanish 1000 V dan oshiq bo
‘
lgan elektr
uskunalarda xizmat doirasidagi qoʼllaniladigan himoya vositalari
19-mavzu. Elektr tokidan jarohatlanganda birinchi yordam koʼrsatish.
Elektr toki taʼsiriga tushib qolgan odamni elektr tokidan xalos etish usullari.
Elektr xavfsizligi. Elektr tokining inson organizmiga taʼsiri.Elektr qurilmalaridan
xavfsiz foydalanish uchun qo
‘
yiladigan umumiy talablar. Elektr tokidan
zararlanishlarning yuzaga kelishi. Elektr tokdan jarohatlanganda birinchi yordam
ko
‘
rsatish
5-modul. Elektr tarmoqlarida yong‘in xavfsizligi
20-mavzu.Yong
‘
in xavfsizligi sistemasiga qo‘yilgan talablar
Yong
‘
in xavfsizligi bo
‘
yicha umumiy maʼlumotlar. Yong
‘
in xavfi bo
‘
lgan
xududlar sinflanishi. Portlashdan himoyalangan elektr jihozlarni tanlash, ishlatish
va taʼmirlashda qo
‘
yiladigan asosiy talablar. Elektr jixozlarini portlashdan
himoyasi darajasi. Yong
‘
in xavfsizligi sistemasiga qo
‘
yilgan talablar
21-mavzu. Yong
‘
in va portlashning sabablari, yong
‘
inni o
‘
chirish.
Atmosfera elektr zaryadlari va ulardan himoyalanish. Statik elektr zaryadlaridan
himoyalanish. Elektr qurilmalarda yonginni o
Belgilangan piksellarni ko‘chirish, nusxasini olish va o‘chirish

103
-
Paste Into
yoki
Paste Outside
– belgilangan maydon nusxasini boshqa
belgilanish ichiga yoki tashqarisiga qo‘yadi.
Belgilangan maydonning nusxasini olish uchun belgilanishni amalga oshirib
bo‘lgandan so‘ng dasturning
Edit
menyusidan
Copy
yoki
Copy Merged
buyruq
qatorini tanlash kerak.
Bir tanlanishni boshqa tanlanish ichiga yoki tashqarisiga qo‘yish uchun
quyidagilarni bajarish kerak:
1. Tasvirning kerakli maydonining nusxasi olinadi;
2. Biror bir belgilash uskunasi yordamida tasvirda yangi belgilanish yaratiladi;
3. Qo‘yiladigan maydon yangi belgilanish ichiga tushishi uchun dasturning
Edit
menyusi
Paste Special
bo‘limidan
Paste Into
buyruq qatorini tanlash kerak;
4. Qo‘yiladigan maydon yangi belgilanish tashqarisiga tushishi uchun
dasturning
Edit
menyusi
Paste Special
bo‘limidan
Paste Outside
buyruq qatorini
tanlash kerak.
Paste Into
va
Paste Outside
buyruqlari tasvirga qavat va qavat maskasini
qo‘shib beradi.
Tasvirning belgilangan maydonini o‘chirish uchun dasturning
Edit
menyusidan
Clear
buyruq qatorini yoki klaviaturaning
Backspace
yoki
Delete
tugmasini bosish
kerak. Orqa fon qavatida belgilangan maydon o‘chirilganda maydon rangi joriy
tanlangan orqa fon rangiga o‘zgaradi. Oddiy qavatda belgilangan maydon
o‘chirilganda maydon rangi shaffof ko‘rinishga o‘zgaradi.
‘
chiruch . Bino va inshootlarning 
yonginga chidamliligi va uni oshirish yo
‘

|
‘
chiruch . Bino va inshootlarning
yonginga chidamliligi va uni oshirish yo
‘ Pdf ko'rish
|
bet | 182/199 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,08 Mb. | | #236514 |
Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa505978‘
chiruch . Bino va inshootlarning
yonginga chidamliligi va uni oshirish yo
‘
llari. O
‘
t o
‘
chiruvchi moddalar va
ularning xususiyatlari
22-mavzu.Elektr xafvsizligining tashkiliy chora - tadbirlari
Texnika
xavfsizligi
bo
‘
yicha
kvalifikatsiyasi.
Ish
vaqtidagi
nazorat.Ogohlantiruvchi mahsus belgilarning qoʼllanilishi
III. Amaliy mashg‘ulotlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Ushbu o‘quv fani bo‘yicha talabalarni amaliy mashg‘ulotlarni ma’ruzalar
matni va tavsiya etilgan adabiyotlar hamda davriy jurnallar, internet materiallari
bilan ishlashni, standart va malaka talablariga mos ravishda bajarishni o‘z ichiga
oladi. Amaliy mashg‘ulotlar davomida talabalar ishlab chiqarish korxonalarining
mehnat muhofazasi bo‘limlari tomonidan yuritiladigan me’yoriy hujjar bilan
ishlash ko‘nikmalarini shakllantiradilar.
Amaliy mashg‘ulotlar uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
3-semest
1.Izolyatsion shtangalarning tuzilishi va ishlash prinsipi. Yerda uzilib yotgan
simga tegib ketish havfini baholash.
2. Elektr o
‘
lchagich va izolyatsiya qisqichlarining tuzilishi va ishlash printsipi,
elektr maydon kuchlanganligini aniqlash.
3. Kuchlanishi 1000 V gacha bo
‘
lgan ikki qutbli ko
‘
rsatgichlarni tuzilishi va
ishlash prinsipi.
4. Elektr tokini yerga ulab muhofaza qilish usulini hisoblash.
5. Elektr tokini nolga ulab muhofaza qilish usulini hisoblash.
6. Yong
‘
in bo
‘
lganda odamlarni binodan olib chiqish vaqtini hisoblash.
7. Dozimetrik asbob-uskunalarni tuzilishi va ishlash printsipi.
8. Havfsizlik blokirovkalarini tuzilishi va ishlash printsipi.
4-semest
|
| |
-semestr - Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;}

|
Px;font-family: Times New Roman,Bold;color:#000000;} Pdf ko'rish
|
bet | 180/199 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 6,08 Mb. | | #236514 |
Bog'liq cd883c79-a213-43a7-8439-ed35aa5059784-semestr
12-mavzu.Himoyalovchi
yerga
ulash.
Yerga
ulash
qurilmalarining
konstruktsiyalari.
Elektr himoya vositalari. Umumiy talablar.Dielektrik himoya vositalari. Rezinali
dielektrik qo
‘
lqoplar.Ko
‘
chma yerga ulagichlar.To
‘
siq qurilmalari. Xavfsizlik
plakatlari va belgilari.Himoyalash yerlantirgichi va nollash
13-mavzu.Nollashtirish. Nollashtirishni nazorat qilish.
Nollashtirish.O
‘
lchash xatoliklari. Nollashtirishni nazorat qilish.
14-mavzu Himoyalovchi o
‘
chirish.
Himoyalovchi o
‘
chirish vositalarining
vazifasi,himoyalovchi oʼchirishning xususiyatlari, ulash sxemalari va ishlashi.
Himoyalovchi o
‘
chirish vositalarining ahamiyati va unga qo
‘
yilgan talablar.
Himoyalovchi o
‘
chirish turlari
15-mavzu.Yuqori kuchlanish tarmoqdan past kuchlanishga o
‘
tishning
himoyasi.
Yuqori kuchlanishdan past kuchlanishga o
‘
tishni taʼminoti. Yuqori kuchlanish
tarmoqdan o
‘
tish vositalari. Insonlarni elektr tokidan himoyalash usullariga qarab,
elektrotexnik mahsulotlarini sinflanishi. Elektr energiyasini ishlab chiqarish,
uzatish va taqsimlash qoidalarini tasdiqlash to
‘
g
‘
risida Elektr energetikada
nazorat bo
‘
yicha davlat inspektsiyasi «o
‘
zdavenergonazorat» boshlig
‘
ining
buyrug
‘
i
4-modul. Elektr xafvsizligining tashkiliy chora - tadbirlari.
16-mavzu. Elektr himoya vositalari haqida umumiy tushuncha.
Himoya vositalari haqida umumiy maʼlumotlar. Izolyatsion(izolyatsiya qiluvchi)
himoya vositalari. Saqlovchi himoya vositalari. Ajratuvchi himoya vositalari.
Himoya vositalaridan foydalanish qoidalari.
|
| |
Lasso uskunasi yordamida belgilash

97
1. Uskunalar panelidan
Magnetic
Lasso
uskunasi tanlanadi va dasturning
xususiyatlar panelidan belgilanish chegarasi aniqlik va silliqlik darajalari
belgilanadi;
2. Dasturning xususiyatlar panelidan belgilash imkoniyatlari tanlanadi:
yangi belgilash,
mavjud belgilanishga qo‘shish,
mavjud belgilanishdan
ayirish,
mavjud belgilanish bilan umumiysini olish;
3. Dasturning xususiyatlar panelidan quyidagi elementlarning qiymati
belgilanadi:
-
Width
– belgilanish chegarasini aniqlash masofasini belgilaydi.
Magnetic
Lasso
uskunasi obyekt chegarasini uskuna ko‘rsatkichidan belgilangan masofada
aniqlaydi;
-
Contrast
-
Magnetic Lasso
uskunasining tasvir chegarasini aniqlash sezgirlik
darajasini belgilaydi;
-
Frequency
-
Magnetic Lasso
uskunasi belgilash nuqtalarini qo‘yish oralig‘ini
belgilaydi;
4. Sichqon tugmasini bosib belgilanish chegarasining boshi belgilanadi;
5. Sichqon tugmasini qo‘yib yuborib yoki bosib turgan holda
Magnetic Lasso
uskunasi ko‘rsatkichini obyekt chegarasi bo‘ylab yurgiziladi;
6. Belgilash davomida boshqa
Lasso
uskunalariga vaqtincha o‘tish uchun
quyidagilarni bajarish kerak:
-
Lasso
uskunasini faollashtirish uchun klaviaturaning
Alt
tugmasini bosib
turgan holda sichqon tugmasini bosib obyekt chegarasi bo‘ylab yurgiziladi;
-
Polygonal Lasso
uskunasini faollashtirish uchun klaviaturaning
Alt
tugmasini
bosib turgan holda sichqon tugmasini belgilanish chegarasi bo‘ylab bosib chiqiladi;
7. Belgilanish maydoni chegarasini yopish uchun sichqon tugmasini ikki marta
bosish, klaviaturaning
Enter
tugmasini bosish yoki uskuna ko‘rsatkichini belgilanish
chegarasi boshiga qo‘yib sichqon tugmasi bosish kerak.
– mavzu. Naryad va farmoyish berish

Elektrstansiya va podstansiyalarning elektr uskunalarida ish baja rishda ish
rahbarini tayinlash.Podstansiyalar va qo‘shilmalarda bitta naryad bilan bir
nechta ish joylarida ish bajarish. Elektrstansiya va podstansiyalarning elektr
uskunalari, hamda kabel elektr tarmoqlarida farmoyish bo‘yicha ish
bajarish.Taqsimlovchi elektr uskunalari yonida joylashgan havo va kabel elektr
uzatish
tarmoqlari, dispetcherlik va texnologik boshqaruvchi vositalari
uchastkalarida ishlash.
3-modul. Elektr qurilmalaridagi himoya choralari
10-mavzu.Elektr uskunalarining yerga ulanib qolishi xavfi.
Izolyatsiyalovchi operativ shtangalar va yerga ulagich shtangalari.Ko
‘
chma yerga
ulagichlar. Elektr dastgohlarining metall korpuslari yerga tegib turgan holda elektr
tokiga tegib turishi.
11-mavzu.Elektr qurilmalaridagi himoya choralari kichik kuchlanishlarni
qo‘llash va xavfsizlik blokirovkalari.
Ish sharoitlarining elektr xavfsizligi bo
‘
yicha klassifikatsiyasi.Odamning elektr
toki taʼsiriga tushish shart – sharoitlari va ularning tahlili. Elektr toki taʼsiridan
himoyalanishning asosiy usul va vositalari.
Qanday sabablarga - 0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va

|
0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va
|
bet | 87/109 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 22,48 Mb. | | #156599 |
Bog'liq TO‘QUYCHILIK MAXSUS TEXNOLOGIYASI VA JIHOZLARI ALIMBOYEV (1)Qanday sabablarga ko'ra tanda va arqoq iplari uzilishi mumkin?
Tanda va arqoq iplarining uzilishini kamaytirish va uning oldini olish uchun nimalar qilish kerak?
To'quv dastgohida qanday chiqindilar bo'ladi?
Chiqindilarni kamaytirish uchun qanday choralar ko'rilishi kerak?
14-BOB TO‘QIMANI TEKSHIRISH, HISOBLASH VA TOZALASH To‘qimadagi nuqsonlar
To‘quv dastgohlari mexanizmlari va moslamalarining bu- zilib qolishi, tanda va arqoq iplarining uzilishi, to'quvchilarning noto‘g‘ri yoki e’tiborsiz ishlashi oqibatida to‘qimalarda nuqsonlar hosil bo‘ladi. Bu esa to‘qima sifatining pasayishiga olib keladi.
To‘qimada arqoq yetishmaslik nuqsoni, to‘qima eni bo'yi cha bir yoki bir necha arqoq ipining yetishmasligidir (14.1-rasm). Bu nuqson to'qimaning tashqi ko'rinishini buzibgina qolmay, balki uning pishiqligi va fizik-mexanik xususiyatiga ham katta ta’sir ko'rsatadi. Bu nuqson ip uzilishidan dastgohning o‘z inersiyasi bilan bosh valning ortiqcha aylanishi sababli, 2—3 marta moki arqoqsiz tashlanishi natijasida hosil bo'ladi. Bu nuqsonni bartaraf etish maqsadida dastgohga tormoz va arqoqsizlikning oldini oluvchi moslamalar o'rnatiladi. Ya’ni tormoz bosh valni vaqtida to'xta- tishni ta ’minlaydi, arqoqsizlikning oldini oluvchi moslama esa to'qimaning nuqsonli joyini orqaga qaytaradi.
Arqoq ipi zichligining oshib ketishi nuqsonida to'qimada eni bo'yicha yo'llar hosil boiadi (14.2-rasm). Bu nuqson tanda va to'qima rostlagichlarining nosozligi tufayli hosil bo'lib, to'qima ning tashqi ko'rinishiga ta’sir ko'rsatadi. Bu nuqson butun to'qi ma ko'rinishiga nisbatan zich va och rangli yo'llami hosil qiladi va to'qima shaklini buzadi. Arqoq yetishmaslik va arqoq zichligining oshishi nuqsonlarining to'qima bo'lagida ko'p uchrashi, dastgoh nosozligidan yoki to'quvchining e’tiborsizligidan darak beradi.
I» ;>• •w- -<i«%:<?»■..i•t•V.*v.».
r <;% • . ■ 4 S i « j M
|
| |
Tasvir, shakl va yo‘llarni egish

|
Tasvir, shakl va yo‘llarni egishBog'liq Kompyuter grafikasi Adobe Photoshop CC dasturida ishlash O‘QUV QO‘LLANMATasvir, shakl va yo‘llarni egish
Warp
buyrug‘i tasvir, shakl yoki yo‘llarning boshqarish elementlarini siljitib
ularning shaklini o‘zgartirish imkoniyatini beradi. Bundan tashqari dasturning
xususiyatlar panelidan egish stilini tanlab shaklni o‘zgartirish ham mumkin.
Tasvir, shakl yoki yo‘lni egish uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Egish kerak bo‘lgan element tanlanadi;
2. Dasturning
Edit
menyusi
Transform
bo‘limidan
Warp
buyruq qatorini
tanlanadi;
3. Quyidagilarning birini bajarish kerak:
- belgilangan shakl bo‘yicha egish uchun dasturning xususiyatlar panelidan
Warp
elementi uchun ochiladigan menyudan kerakli egish andozasini tanlab olinadi:
- elementni egish uchun boshqarish elementlarini sichqon ko‘rsatkichi bilan
joyini ixtiyoriy o‘zgartirib olinadi:
125
4. Bajarilgan o‘zgarishlarni qo‘llash uchun klaviaturaning
Enter
tugmasini yoki
dasturning xususiyatlar panelidan
tugmasini bosish, o‘zgarishlarni bekor qilish
uchun klaviaturaning
Esc
tugmasini yoki dasturning xususiyatlar panelidan
tugmasini bosish kerak.
Puppet Warp
buyrug‘i ko‘rgazmali to‘r taqdim etib u yordamida tasvirning
qolgan joylariga ta’sir qilmagan holda belgilangan maydonini o‘zgartirish
imkoniyatini beradi.
Puppet Warp
buyrug‘ini tasvirdan tashqari qavat maskasi va
vektorli maskalarga ham qo‘llash mumkin.
Puppet Warp
buyrug‘i quyidagicha qo‘llaniladi:
1.
Qavatlar panelidan o‘zgartiriladigan qavat yoki maska tanlab olinadi:
2. Dasturning
Edit
menyusidan
Puppet Warp
buyruq qatori tanlanadi.
3. Dasturning xususiyatlar panelidan ko‘rgazmali to‘rning quyidagi
xususiyatlarini belgilab olish mumkin:
-
Mode
ko‘rgazmali to‘rning umumiy elastikligini belgilaydi;
-
Density
ko‘rgazmati to‘r kataklarining o‘lchamini belgilaydi;
-
Expansion
ko‘rgazmali to‘rning tashqi chegarasini belgilaydi;
-
Show Mesh
ko‘rgazmali to‘rni aks ettiradi yoki yashiradi.
Natijada tanlangan element ustida ko‘rgazmali to‘r aks ettiriladi:
126
4. Tasvirda o‘zgartiriladigan va o‘zgartirilmaydigan maydonlarga maxsus
belgilar sichqon ko‘rsatkichi bilan qo‘yib chiqiladi:
5. Sichqon tugmasi bilan maxsus belgini ushlab siljitiladi:
6. O‘zgartirish kiritib bo‘linganidan so‘ng klaviaturaning
Enter
tugmasi
bosiladi:
|
| |
■. ,U« - 0 ‘zbekist0n respublikasi oliy va

;■. ,U« -««>й »»чЬ»Й *ini
.* i'. t.. , ».X, - . r U l . t U j
14.2-rasm. Arqoq ipi zichligining oshib ketishi nuqsoni.
Tandasizlik. Bu nuqson, asosan, to‘quv g‘altagida bir yoki bir necha tanda ipning yetishmasligidan to'qimada bo‘ylama yoilar hosil bo‘lishidir (14.3-rasm). Ayrim hollarda esa tanda ipining uzilishi va bu uziqni o‘z vaqtida ulanmaganligidan ham hosil boiadi. Tandasizlik nuqsoni to'qima tashqi ko‘rinishiga va uning pishiqligiga ta’sir ko'rsatadi. Bu nuqson tandalovchi, ohorlovchi va to'quvchining e’tiborsiz va malakasizligidan dalolat beradi. Bu nuqsonning oldini olish, asosan, to'quvchining e’tibor bilan tanda ipining bor- yo'qligini tekshirish, ipni gula va tig'dan to'g'ri o'tkazish orqali amalga oshiriladi.
Qo ‘shilib о ‘rilish nuqsoni tanda ipi uzilib boshqa ip bilan o'ralashib ketishi sababli hosil bo'ladi (14.4-rasm). Bunda to'qima
14.4-rasm. Qo'shilib o ‘rilish nuqsoni.
o‘ri!ishi buziladi, tanda ipi arqoq ipi bilan o‘rilmay, unda katta-katta to'rsimon o‘rilishlami hosil qiladi. Bu nuqson, shuningdek, bir yoki bir necha shodadagi gulalaming uzilishidan, tanda ipi uzun uchli tugunlari yoki tashqi nuqsonlaming (ya’ni ip, qog‘oz va h.k.) homuza orasiga tushib qolishidan ham hosil boiadi. Qo‘shilib o'rilish nuqsoni to‘qima pishiqligini pasaytirib, to‘qimaning o‘rilish naqshini butunlay buzib yuboradi. Demak, to'qimada qo‘shilib o‘rilish nuqsoni boigan to‘qima va boshqa nuqsonlaming boiishi yoki boimasligidan qat’i nazar, bu mahsulot yaroqsiz mahsulot hisoblanadi. Hatto shu nuqsonli joyni to'qima bo'la- gidan kesib olinganda ham, to'qima bo'lagi qisqa uzunlikda bo'lib, mahsulot yaroqsiz bo'lib qoladi.
Bu nuqsonni bartaraf etish uchun to'qimaga qayta ishlov berib, ya’ni to'qimani arqoq bo'yicha shu nuqson uzunligidan qirqib olinib, yirtilgan arqoq iplari olib tashlanadi va tanda iplari bogianib, tartibga keltirilib, to'qima qayta to'qiladi. Ammo jarayon ancha murakkab bo'lib, dastgoh unumdorligi kamayib ketishi mumkin, shuning uchun nuqsonning oldini olish zarur. Buning uchun muntazarri ravishda to'quvchi tanda ipi holatini, shoda va gulalaming butunligi va ularda ipning borligini, tashqi har xil nuqsonlar yo'qligini tekshirib, yuqoridagi holatlar boisa, ularni o'z vaqtida bartaraf etishi lozim.
Notekis to‘qima nuqsoni. To'qima yuzida uning eni bo'yicha arqoq zichligining oshishi yoki kamayishi natijasida notekis to'qima hosil bo'ladi (14.5-rasm).
Har ikki holatda ham bu nuqson to'qima yuzidan zichligi notekis yo'l-yoi nuqson hosil qiladi va to'qima pishiqligiga ta’sir qiladi.
|
Ranglar balansi sozlamalarini qo‘llash

114
3. Panellar bo‘limining xususiyatlar panelida
Tone
elementiga ranglar balansi
sozlanishi kerak bo‘lgan tasvirning ranglar to‘plami, jumladan, soya, yorug‘lik yoki
o‘rta ranglari belgilanadi;
4. Panellar bo‘limining xususiyatlar panelidagi ranglar slayderlarining
qiymatlarini o‘zgartirish orqali tasvirning ranglar balansi o‘zgartiriladi. Slayder
ko‘rsatkichini tasvirda ko‘paytirilishi kerak bo‘lgan rang tomon siljitish kerak
bo‘ladi:
Tasvirning ranglar balansini dasturning
Photo Filter
sozlamasi yordamida ham
o‘zgartirib olish mumkin. Buning uchun quyidagilarni bajarish kerak:
1. Panellar bo‘limining xususiyatlar panelidan
Photo Filter
yorlig‘ini
bosish yoki dasturning
Layer
menyusi
New Adjustment Layer
bo‘limidan
Photo
Filter
buyruq qatorini tanlash kerak. Ochilgan dialog oynasida
OK
tugmasini bosish
kerak;
2. Panellar bo‘limining xususiyatlar panelidan filtr rangini filtr andozalari
Filter
elementi yordamida yoki ma’lum rang tanlash
Color
elementi yordamida
belgilab olish kerak. Filtr qo‘llanilganidan so‘ng tasvirning yorug‘lik darajasi
pasayishini oldini olish uchun
Preserve Luminosity
elementini belgilash kerak
bo‘ladi:
3. Tasvirga qo‘llaniladigan ranglar miqdorini boshqarish uchun
Density
slayderidan foydalanish mumkin.
Fanlararo metul asosida - bet 12

Kasb-hunar standarti bo'yicha “Kasb o'qituvchisi
chang'ilar asosiy kompyuter savodxonligi talablarini ifodalaydi
(PC-22);
Kompyuterlardan foydalanish bilan bevosita bog'liq bo'lgan vakolatlar aslida
"Bilim olish" (YUNESKO tavsiyalariga muvofiq).
Shakllangan AKTga qo'yiladigan talablarning eng katta tafsiloti va Federal Davlat ta'lim standartlariga kiritilishi -
-
loyihalash, didaktik majmuadan foydalanishga tayyorlik
- texnologiyalarni moslashtirish, sozlash va foydalanishga tayyorligi
pedagogik vazifalar (PK-13);
- yordamida o'quv jarayonini tashkil etishga tayyorlik
o'qitish uchun to'liq tayyor bo'lishi kerak,
mos ravishda kutilgan
faqat o'qituvchining
yangi ma'lumotlardan foydalanish qobiliyati aytiladi
tayyorlash, kasb-hunar ta'limi va qo'shimcha kasbiy ta'lim
bo'lajak o'qituvchilar, qolgan sanab o'tilgan vakolatlar juda umumiydir
- innovatsiyalar va ijodkorlikni izlashga, yaratishga,
tarqatishga tayyorlik
ishchilar, xizmatchilar va o'rta bo'g'in mutaxassislarini tayyorlash natijalari (PC-
ishchilar, xizmatchilar va o'rta bo'g'in mutaxassislarini tayyorlash uchun vositalar
kasbiy-pedagogik faoliyat (PK-29) [139].
yondashuv doirasida taqdim etilgan vakolatlarni hisobga oladigan kompetensiyalar
o'rta darajadagi mutaxassislar (PK-27);
bilimlarni yaratish”, deyiladi YuNESKO hujjatida. Shuning uchun, bundan keyin
kasbiy va pedagogik faoliyat (PK-18);
- samaradorlikni oshirish usullari va vositalarini
loyihalash qobiliyati
ishchilar, xodimlarni o'qitish uchun interaktiv, samarali texnologiyalar va
hech bo'lmaganda "O'zlashtirish" yondashuvi doirasida AKT kompetentsiyasini shakllantirishni ta'minlash
ta'lim", keyin ushbu hujjatni tahlil qilib, shuni ta'kidlash mumkinki,
bu erda
23);
ta'lim jarayonida kasbiy muammolarni hal qilish
xarakter. Shuni inobatga olgan holda bakalavriat dasturini tugatgandan so'ng bitiruvchi
- qayta nazorat qilish shakllari, usullari va vositalarini loyihalashga tayyorlik.
24
Machine Translated by Google
bilan bog'liq turli ilmiy muammolarni hal qilishga harakat qilayotganliklarini ko'rsatdi
"axborot kompetensiyasi", uning axborot jihatiga e'tibor
qaratish
irqlarga oid ilmiy tadqiqotlar natijalariga asoslanishi kerak
faoliyat yo'q. Shu bilan birga, ba'zi tadqiqotchilar bu atamadan foydalanadilar
IT sohasida o'qituvchilarning kompetentsiyasiga bag'ishlangan ilmiy ishlarni tahlil qilish
axborot-kommunikatsiya vositalaridan foydalangan holda kasbiy vazifalar
Bizning fikrimizcha, normativ hujjatlarni ishlab chiqish
AKT kompetensiyasi o'qituvchining ajralmas xususiyati ekanligini aks ettiradi
kasbiy yo'nalishda o'qituvchining AKT kompetentsiyasini rivojlantirishga qo'yiladigan talablar
shakllantirish kompetensiyasi,
axborot va kompyuter kompetensiyasi,
ity [6, 131, 132]. Tadqiqotimizda biz ma'lumot orqali tushunamiz
ta'lim jarayoni. Qayta ko'rsatkichlardan biri ekanligi ko'rsatilgan.
ushbu kontseptsiya bilan bog'liq. Dissertatsiya ishida N.V. Kissel haqida ma'lumot
bular (axborot bilan ishlash - ma'lumot olish, uni to'plash, kodlash,
Kamera qimirlash xiraligini kamaytirish

108
1. Dasturning
Image
menyusi
Adjustments
bo‘limidan
Shadow/Highlight
buyruq qatorini tanlash kerak. Natijada quyidagi dialog oynasi ochiladi:
2. Dialog oynasida soya va yorug‘lik qiymatlarini slayder yordamida belgilash
yoki qiymatini kiritiladi;
3. Qo‘shimcha xususiyatlarni o‘zgartirish uchun
Show More Options
elementini belgilash kerak;
4. Dialog oynasida
OK
tugmasini bosish kerak.