Nazorat savollari - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

224
Tashkiliy-farmoyiil beruvchi hujjatlar - boshqaruv jarayonlari va boshqaruv
mehnatining tashkil etilishini ta‘minlovchi hujjatlar tizimi. U ma‘muriy-boshqaruv
personalining farmoyish berish - ijro etish faoliyatini rasmiylashtirishda qо‗llaniladi
va vakolatlarning xususiyatiga, ularning taqsimlanishiga bogliq emas. Ushbu
tizimning ajratilishi shu bilan belgilanganki, korxonada mavjud barcha aloqalar ham
boshqaruvning tashkiliy tuzilmasida aks ettirilmaydi.
Tashkiliy-farmoyish beruvchi hujjatlar quyidagi turlarga bо‗linadi:
- normativ xususiyatga ega bо‗lgan hamda tashkilotlar
va ular tarkibiy
bо‗linmalarining huquqiy maqomini, mansabdor shaxslrning funksiyalari, huquqlari
va majburiyatlarini reglamentlovchi tashkiliy-farmoyish beruvchi hujjatlar (ustavlar,
nizomlar, yо‗riqnomalar, qoidalar, bayonnomalar);
- farmoyish beruvchi hujjatlar, ular yordamida boshqaruv organlarining,
odatda, yakka tartibda yoki kollegial asosda amalga oshirgladigan farmoyish berish
faoliyati rasmiylashtiriladi (buyruqlar, farmoyishlar, kо‗rsatmalar,
qarorlar,
yо‗riqnomalar);
- xizmat yuzasidan yozishuvlarni о‗z ichiga oluvchi malumot-axborot uchun
mо‗ljallangan hujjatlar (xatlar, xizmat yuzasidan yozilgan ma‘lumot va
bildirishnomalar, ma‘lum:otnomalar, bayonnomalar, dalolatnomalar, yо‗riqnoma
tusidagi xatlar, telegrammalar, fakslar va h.k.);
- korxonaning shaxsiy tarkibini rasmiylashtirish va xodimlar harakati
yuzasidan kadrlarga doir hujjatlar (arizalar, sо‗rovnomalar, taqdimnomalar,
ma‘lumotnomalar).
Hujjatni nazoratga qо‗yish zarurligi, uni ijro etish muddatlari va nazorat uchun
mas‘ul bо‗lgan mansabdor shaxslar rahbar tomonidan qо‗yiladigan rezolyusiyada
yoki hujjat (buyruq,
bayonnoma, farmoyish) matnida belgilanadi. Ijro etish
muddatlari namunaviy yoki yakzsa tarchibda bо‗lishi mumkin. Hujjatlarni ijro
etishning namunaviy muddatlari davlat hokimiyati organlari, markaziy boshqaruv
organlarining normativ hujjatlarida belgilanadi.
Yakka tartibdagi muddatlar rahbar tomonidan belgilanadi. Rahbarning
kо‗rsatmasiga binoan hujjatlarni ijro etish muddatlarini о‗zgartirishga yо‗l qо‗yiladi.
225
Topshiriqlar, sо‗rovlar bajarilib, ularning natijalari tashkilotlarga va shaxslarga xabar
qilinganidan yoki ijro boshqacha tarzda tasdiqlanganidan keyingina hujjat ijro etilgan
hisoblanadi.
Hozirgi vaqtda alohida, avtomatlashtirilgan ish о‗rinlari (masalan, AIО‗-
devonxona) funksiyalari tо‗plami bо‗yicha nisbatan
sodda tizimlardan tortib to
umumiy foydalaniladigan dasturiy vositalar doirasidagi murakkab tizimlargacha
(masalan, Microsoft-Office, Lotus Smart Suite, yoki tegishli MBBT vositalaridan va
dasturlashtirish tillaridan foydalangan holda) ish yuritishning kо‗plab ishlanmalari
mavjud. Elektron hujjatlarni olish va jо‗natish uchun lokal, mintaqaviy va global
hisoblash tarmoqlari (masalan, Ethemet-lokalnaya VS, Intemet-global HT) va
faksimil aloqa qо‗llaniladi. Tarmoqlarda «elektron pochta», ma‘lumotlar bilan
elektron almashish tizimlari qо‗llaniladi.
Elektron hujjatlar va ishlar maxsus elektron arxivni ham talab qiladi. Chet elda
elektron arxivlash maxsus tizimlari (apparat-dasturiy majmualar),
tasvirlar va
hujjatlar namunalariga ishlov berish tizimlari bozori faol rivojlanib bormoqda.
Elektron arxivlash yagona texnologiyasi (matnlarni skanerlash va aniqlash
tizimlarining tarmoq versiyalariga va arxivlash tizimiga ega bо‗lgan dasturiy
mahsulotlar, yuqori unumli skanerlar, printerlar va WORM xilidagi yalpi xotiralash
kurilmalari tarkibidagi apparat vositalari) Cognitive Technologies, Hewlett-Packard,
LVS va Oracle firmapari tomonidan ishlab chiqilgan.
Kelgusida ish yuritish tizimining rivojlanishi natijasida «elektron ofis»
texnologiyasiga о‗tish yuz beradi. Biroq, uni joriy
etish uchun ulkan tashkiliy
tayyorgarlik ishlari talab etiladi, chunki hozirda naqafat hujjatlar va ularga ishlov
berish
texnologiyasi,
balki
tashkiliy
tuzilmalar,
xodimlarning
funksional
majburiyatlari va ularga nisbatan qо‗yiladigan malakaviy talablar ham о‗zgarmoqda.
Shunga mos ravishda korxonaning barcha tashkiliy-uslubiy, normativ va yо‗riqnoma
tusidagi hujjatlarini qayta kо‗rib chiqish talab etiladi. Shu tariqa, yangi kasb - ish
yuritishni boshqarish bо‗yicha menejer kasbi paydo bо‗lmokda.