STEREOTIP VA ULARNING TURLARI

|
STEREOTIP VA ULARNING TURLARI
|
bet | 11/15 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 3,73 Mb. | | #253883 |
Bog'liq DUNYONI INTERPRETATSIYA QILISHDA TILNING ROLISTEREOTIP VA ULARNING TURLARI
Reja:
1. Stereotiplar orasida quyidagilar ajralib turadi
2. Guruhlararo munosabatlarning boshqa turlari bilan munosabat
3. Stereotip va ularning turlari haqida
Stereotipiya (stereo... va yun. typos — nusxa) — kitob, gaz., jurnal va boshqalarni koʻp nusxada nashr etish uchun bosmaxona qolipi (stereotip) tayyorlash va undan nusxalar bosish usuli. Stereotip metall, plastmassa yoki rezinadan tayyorlanadi. Matn shriftlari yoki tasvir uning sirtiga boʻrtib chiqib turadi. S.ning quyma, elektrolitik va presslash usullari bor.Stereotip-vakillik-bu ma'lum bir birlikka tegishli bo'lgan va tasvirni, ma'lum bir birlik ortidagi hodisani uning [tasviri, tasviri] milliy markirovkasida aks ettiruvchi valentlik bog'lanishlarining o'zgarmas to'plami bilan hosil bo'lgan aqliy-lingvistik kompleksning ma'lum bir tuzilishi.yo'naltirilgan assotsiativ aloqalarning (assotsiatsiyalar vektorlari) ma'lum bir bashorat qilinishi bilan.
Xulq-atvor stereotiplari faoliyatning invariantlari bo'lib, ma'lum bir kommunikativ vaziyatda kommunikativ xatti-harakatlarni belgilaydi va ongda Kanon vazifasini bajaradigan shtamplar shaklida saqlanadi. Boshqacha qilib aytganda, ular ma'lum bir xatti-harakatni belgilaydilar.
Stereotiplar-vakolatxonalar ong klişesi sifatida saqlanadi va standart sifatida ishlaydi. Ular, shuningdek, nutq xatti-harakati bilan bog'liq bo'lib, uni tavsiflaydi va unda namoyon bo'ladi, ya'ni.ular juda ko'p xatti-harakatlarni emas, balki uyushmalar to'plamini belgilaydilar va ularni ifoda etadigan til shaklini belgilaydilar. Va bunday stereotiplar mavzu yoki vaziyat haqida ma'lum bir tasavvurga ega bo'lganligi sababli, stereotip-tasvir (saqlash shakli – klişe) va stereotip-vaziyat (saqlash shakli – klişe, ammo ikkinchisi aloqada va muhr sifatida yangilanishi mumkin) ajralib turadi. Shunday qilib, birinchi darajada xulq-atvor stereotipi (ong shtampi) va stereotip – vakillik (klişe) ajralib turadi; ikkinchi darajada-stereotip-vaziyat (klişe / shtamp) va stereotip-tasvir (klişe). Bunday stereotiplarga quyidagilar misol bo'la oladi:Stereotiplar-tasvirlar: ishchi ari; frantsuz-inoyat, nafis, oqlangan; Qo'chqor-o'jar; limon-nordon, sariq va boshqalar.Stereotiplar-vaziyatlar: chipta-komposter; laylak – karam va boshqalar.Stereotiplar-vaziyatlar aloqa ishtirokchilarining ma'lum (bashorat qilinadigan, kutilgan) xatti-harakatlarini ham o'z ichiga oladi. Shunday qilib, stereotip-vaziyat qandaydir tarzda xulq-atvor stereotipini oldindan belgilaydi deb aytishimiz mumkin (masalan, stereotip – vaziyat: transport-chipta; xulq-atvor stereotipi: eng yaqin yo'lovchiga murojaat qilish "musht / kompost / transfer, iltimos" va boshqalar).Madaniyatning yaxlitligi madaniyatning stereotiplarini – xulq-atvor, idrok, tushunish, aloqa stereotiplarini, ya'ni dunyoning umumiy rasmining stereotiplarini ishlab chiqishni o'z ichiga oladi. Stereotiplar urf-odatlar, urf-odatlar, afsonalar, marosimlar bilan juda ko'p o'xshashliklarga ega, ammo ular an'analardan va urf-odatlardan ularning ob'ektiv ahamiyati, boshqalarga ochiqligi bilan ajralib turadi va stereotiplar o'zlarining muhitida mavjud bo'lgan yashirin fikrlar darajasida qoladi.Har bir jamiyatda ishlab chiqilgan stereotipik xatti-harakatlar to'plami marosim va odat sohasi bilan cheklanmaydi. Xulq – atvor standartlari faoliyatning ko'plab sohalariga, birinchi navbatda aloqa (odob-axloq qoidalari), shaxslarning ijtimoiylashuvi, texnologik jarayonlar (mehnat texnikasi va ko'nikmalari), o'yin xatti-harakatlari va boshqalarga xosdir. Insonning jamiyatdagi xatti-harakati tipiklashtirilgan, ya'ni.u jamiyatda ishlab chiqilgan me'yorlarga bo'ysunadi va shuning uchun ko'p jihatdan u standartdir. Odatiy xatti-harakatlar dasturlari to'plami har bir jamoaga xosdir. Standartlashtirilgan xatti-harakatlarning o'ziga xos variantlari mavjud. Ushbu xatti-harakatlar sohasidagi ijtimoiy tashkilotning o'ziga xos xususiyatlariga muvofiq har xil turlari ajratiladi: dehqon, jangchi, ovchi, ziyoli va boshqalar. Hayot yo'lining biosotsial bo'linishi mezonlariga muvofiq bolalar, kattalar, qariyalar, erkaklar, ayollarning xatti-harakatlari farqlanadi.Ob'ektning xususiyatiga va uning ijtimoiy tuzilishdagi o'rniga qarab, turli xil stereotiplar ajralib turadi, masalan, guruh, kasbiy, etnik, yosh va boshqalar. Etnik stereotipning asosi odatda tashqi ko'rinishning sezilarli xususiyati (terining rangi, ko'zning kesilishi, lablar shakli, soch turi, o'sishi va boshqalar) tanlanadi. Stereotipning asosi, shuningdek, insonning fe'l-atvori va xulq-atvorining har qanday xususiyati (sukunat, vazminlik, ziqna va boshqalar) bo'lishi mumkin.
Nisbatan ishonchli ma'lumotlarni uzatish funktsiyasi boshqa madaniy guruh a'zolarining g'ayrioddiy, hayratlanarli, g'ayrioddiy xatti-harakatlari va fikrlash tarzini kuzatish paytida yuzaga keladigan "global" umumlashtirish jarayonlariga asoslanadi. Chet el madaniyatiga kirib, odamlar ko'rgan narsalarini umumlashtirish va tartibga solishga moyildirlar. Chet el madaniyati bilan birinchi aloqalardan boshlab yangi ma'lumotlarni tasniflash jarayoni boshlanadi va ushbu madaniyatning modeli shakllanadi. Bunga, qoida tariqasida, voqelikni soddalashtirish va umumlashtirish, ma'lum bir madaniyatning eng xarakterli xususiyatlarini ta'kidlash orqali erishiladi, shuning uchun turli xil taassurotlar asosida xorijiy madaniyatning aniq konturlari yaratiladi va uning vakillarining o'ziga xos xususiyatlari shakllantiriladi.Masalan, nemislarning amaliyligi va punktualligi yoki ruslarning mehmondo'stligi va soddaligi haqidagi stereotiplar ushbu xalqlar vakillarining xatti-harakatlarini kuzatishga asoslangan.Yo'naltiruvchi funktsiya shundan iboratki, stereotiplash yordamida atrofdagi dunyoning soddalashtirilgan matritsasini yaratish mumkin, uning hujayralarida stereotiplarga tayanib, ma'lum ijtimoiy guruhlar "joylashtirilgan". Ushbu uslub odamlarni stereotipik belgilar asosida guruhlarga tezda ajratish va ulardan ma'lum bir xatti-harakatni kutish imkonini beradi.
Masalan, agar siz biron bir odamdan qaysi etnik guruh a'zolari taqdirni qo'l chiziqlari bilan bashorat qilishlari uchun xarakterli ekanligini so'rasangiz, unda, ehtimol, u lo'li qiyofasiga ega bo'ladi. Aksincha, ko'chada o'tayotganlar bilan gaplashayotgan lo'li ayolni ko'rib, u folbinning xizmatlarini taklif qiladi deb taxmin qilish mumkin. Ammo agar sizning madaniy guruhingiz a'zolaridan tashqi ko'rinishidan farq qilmaydigan ayol ham shunday harakat qilsa, unda bunday taxmin bo'lmaydi.
Binobarin, stereotiplar ijtimoiy muhitni ko'rinadigan va tushunarli guruhlarga "taqsimlashga" yordam beradi va shu bilan notanish madaniy muhitning murakkabligini soddalashtiradi.
Ta'sir funktsiyasi Pa voqelikni yaratish shundan iboratki, stereotiplar yordamida o'z va boshqalarning etnik guruhlarini aniq ajratish mumkin. Stereotip sizga boshqalarning xatti-harakatlarini tasniflash va uning sabablarini allaqachon ma'lum bo'lgan hodisalarga bog'lash, birovning va uning guruhlarini baholash va shu bilan o'z guruhining urf-odatlari, qarashlari, qadriyatlarini himoya qilish orqali tushuntirishga imkon beradi. Shunday qilib, stereotiplar o'z madaniy guruhining ijobiy o'ziga xosligini saqlab qolish uchun xizmat qiladigan o'ziga xos "himoya mexanizmi" vazifasini bajaradi.
Bunday farqlash, shuningdek, "guruh favoritizmi" tushunchasi bilan bog'liq bo'lib, bu o'z madaniyatining boshqalarga nisbatan ijobiy qiyofasini shakllantirishni anglatadi. Stereotiplar ma'lum bir haqiqatni yaratib, o'z madaniy guruhini birlashtiradi va uning chegaralarini belgilaydi.
Bunga har bir madaniyatda mavjud bo'lgan stereotiplar-so'zlar yoki latifalar misol bo'la oladi: "chaqirilmagan mehmon tatardan ham yomonroq", "rus uchun nima yaxshi, nemis uchun o'lim". Bunday maqollarda boshqa guruhning juda aniq tasvirini ko'rish moleno.
Yuqorida ta'kidlab o'tilganidek, stereotiplarni tashuvchilar va yaratuvchilar bu yoki boshqa ijtimoiy guruhlar bo'lib, ular bir-biri bilan o'zaro aloqada bo'lib, bir-biriga nisbatan ma'lum ijtimoiy stereotiplarni rivojlantiradilar. Stereotiplar asosan katta ijtimoiy guruhlarga qaratilgan. Chet el madaniyati vakillari bilan shaxsiy tajriba, qoida tariqasida, stereotipni tuzatishga olib kelmaydi, bundan keyin allaqachon mavjud bo'lgan g'oyadan og'ish aniq bo'lsa. Bunday sharoitda bizning tajribamiz istisno sifatida talqin qilinadi va mavjud stereotip norma sifatida ko'rib chiqiladi. Stereotip guruhning mahsuli bo'lganligi sababli, u faqat guruhlararo munosabatlarda vaziyatga tez yo'naltirish va turli guruhlar vakillarining etnik yoki madaniy mansubligini aniqlash uchun etarli darajada ishlatilishi mumkin.
Yo'nalish va ta'rif deyarli bir zumda sodir bo'ladi — guruhga mansublik belgilariga ko'ra stereotiplashning psixologik mexanizmi ishga tushiriladi va tegishli stereotip yangilanadi. Bundan tashqari, ushbu mexanizmni ishga tushirish uchun aslida nima sodir bo'lishi, stereotipni tashuvchining shaxsiy tajribasi qanday bo'lishi muhim emas. Asosiysi, yo'nalishda xato qilmaslik.
XQXQ jarayonida bir sherik boshqasini o'z harakatlari bilan va harakatlar orqali idrok etadi. Boshqa odam bilan munosabatlarni o'rnatish ko'p jihatdan harakatlarni va ularning sabablarini tushunishning etarliligiga bog'liq, shuning uchun stereotiplar sizning va boshqalarning harakatlarining sabablari va mumkin bo'lgan oqibatlari to'g'risida taxmin qilishga imkon beradi. Stereotiplar yordamida odamga ma'lum xususiyatlar va fazilatlar beriladi va shu asosda uning xatti-harakati bashorat qilinadi.
|
| |