nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
- a) yangi tovarlarga; b) bozorda o’z o’rnini topgan tovarlarga narxni 
hisoblashda narx belgilashning qaysi usuli tanlanadi

180
Haridorning psixologiyasi asosida narx belgilash.
Psixoligik narxlar
bozorda ustunlik qilgan xuddi shunday mahsulot narxidan va ma’lum bir yaxlit
puldan sal pastroq (4,99 sum) belgilanadi.
Firmaning obro’si (nufuzi) asosida narx belgilash.
Nufuzli narx nufuzli tovar,
ajoyib
va nafis buyumlarga, taniqli firmalarning alohida sifatga ega bo’lgan
tovarlariga belgilanadi.
“Qaymog’ini olish” usuli
(Skimming pricing – S.p.) - ushbu usul
“qaymog’ini olish uchun” tovarga yuqori boshlang’ich narxni belgilanishi bilan
bog’liq bo’lib, u talab egriligining yuqori qismiga mos keladi. Ushbu usul foydaga
asoslangan maqsadlarga erishish uchun yo’nalgan. “Skimming pricing” kompaniya
mahsulotni yaratish bo’yicha izlanishlarga katta pul mablag’larini
ajratgan,
tovarning siljishi (masalan, reklama)ga yuqori sarf – harajatlarga ega, yaqin vaqt
oralig’ida raqobatchida o’xshash tovar chiqishi kutilayotgan, tovar yangi va bozor
sekin qondirilsa, nihoyat talab mohiyati aniqlanmagan bo’lsa
tavsiya etilishi
mumkin.
“Skimming pricing” naqadar yuqoriligi haqidagi xulosa ikki omilga bog’liq:
- bozorga raqobatchilarni chiqishi imkoniyatlaridan;
- talab egriligining yuqori qismidagi narxlar ravonligidan. Agar raqobatchilar
o’zlarining aynan o’xshash tovarlarini bozorga tez kunda olib chiqishi kutilayotgan
bo’lsa, bozor baland, agar raqobatchilar yillar mobaynida aynan o’xshash
tovar
yaratganliklari ma’lum bo’lsa, “skimming pricing” narxlar juda yuqori bo’lmasligi
kerak. Тalab egriligining yuqori qismida narx ravonligi past, bundan tashqari aynan
o’xshashlari yoki yaqin o’rinbosarlari mavjud bo’lmaganda qarama-qarshi ravonlik
ham past bo’ladi. Shuning uchun tovarning yangiligi va talabning narx noravonligini
hisobga olib, yuqori “skimming pricing” narxlarni belgilab tez samara olish
mumkin. Agar talab egriligi shaklida gumon bo’lib, boshlang’ich narx juda ham
yuqori bo’lsa, u pasaytirilishi mumkin. U past narx belgilab keyin ko’targandan
ko’ra birmuncha yaxshidir. Agar narx ravonligi kutilayotganga
qaraganda yuqori
bo’lsa, unda nisbatan past narx ko’proq foydali bo’ladi va ko’proq daromad olib
keladi.
181
Bozordagi liderning o’xshash tovariga nisbatan narx siyosatini hisobga olgan
holda narx belgilash. Bozor yoki tarmoqdagi lider narxlari bozorga yangi tovar
kiritilayotganda, bozordagi liderning o’xshash tovariga nisbatan siyosatini hisobga
olish zarur bo’lgandagina belgilanadi. Yangi tovarning narxi liderning narxidan
faqat u nisbatan yuqori sifatli tovar bilan bog’liq bo’lgan holdagina siljishi mumkin
(oshish tarafiga).
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 90/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
|
| |
Shaxslararo munosabatlar bu –

|
Shaxslararo munosabatlar bu –
|
bet | 99/145 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #239564 |
Bog'liq 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating10. Shaxslararo munosabatlar bu –
* a)Odamlar o’rtasida faoliyat va guruhlardagi muloqot jarayonida kelib chiqadigan munosabatlardir;
b)- Rahbar va unga bo’ysunuvchilar o’rtasidagi munosabatdir;
c)- Tarbiyachi va tarbiyalanuvchilar o’rtasidagi munosabatdir;
d)- Faoliyat jarayonida shaxslar o’rtasidagi dialog jarayonidir;
11. O`quvchining xotirasi bu-
a)- Avvalgi egallangan bilimlarni esda saqlash;
b)- Avvalgi egallangan tajribalarni amaliy faoliyatda qo’llashdan iborat psixik jarayon;
c)- Odamning sezgi va idrokiga asoslangan o’z tajribalarini qayta tiklay olish qobiliyati;
*d) O’quvchining o’tmish tajribalarini esda olib qolish, esda saqlash va qayta tiklash va unutish bilan bogliq bo’lgan psixik jarayondir;
12. O`qituvchining akademik qobiliyati nima?
a)- O`quvchilarning dars jarayonini o`zlashtirishini ta`minlash.
*b) O`z fanini chuqur va keng hajmda bilish va darsda predmetlararo bog`lanishlarni amalga oshirish.
c)- Muayyan soatga mo’ljallangan darsni o’z vaqtida to`liq va aniq o`ta olish.
d)- O`z pedagogik harakatlari natijasini oldindan ko`ra olish.
13. O`qituvchining kommunikativ qobiliyati?
* a) O`quvchilar bilan til topisha olish, o`z suhbati va so`zlari bilan ularni qiziqtira olish va jalb eta olish.
b)- His- tuyg`u orqali o`quvchilarga ta`sir o`tkaza olish.
c)- Noan`anaviy darsni tashkil qila olish.
d)- Har bir mashg`ulot uchun o`quv- tarbiyaviy ishlarni samarali rejalashtirish.
14. Perseptiv qobiliyat nima?
a)- Tashkiliy ishlarni uyushtirish va unga rahbarlik qilish.
b)- O`z fanini chuqur va keng hajmda bilish va darsda predmetlararo bog`lanishlarni amalga oshirish.
*c) Qisqa daqiqalarda auditoriya holatininidrok qilish.
d)- Barcha o`quvchilar e`tiborini bir maqsadga yo’naltira olish qobilyati
15. Psixodiagnostika nima?
a)- Shaxsning ma`naviy shakllanishini ta`minlovchi shart-sharoitlar yaratib berish.
b)- Shaxsni uning psixologik masalalari bo`yicha uning saviyasini oshirishga qaratilgan tadbirlar.
c)- Shaxs kamoloti va inellektual taraqqiyoti jarayonida vujudga kelishi mumkin bo`lgan psixologik burilish va nuqsonlarning oldini olish.
* d) Shaxsning psixologik xususiyatlari, nuqsonlari va nuqsonlarining sabablarini maxsus psixologik metodlar yordamida o`rganish va aniqlash.
|
| |
Kompyuter ta’minoti turlari - Tasdiqlayman” O’quv-tarbiyaviy ishlar bo’yicha direktor o’rinbosari M. To’rayeva

|
Tasdiqlayman” O’quv-tarbiyaviy ishlar bo’yicha direktor o’rinbosari M. To’rayeva
|
bet | 5/5 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 77,66 Kb. | | #148198 |
Bog'liq Nazariy dars konspektKompyuter ta’minoti turlari.
Dasturiy ta’minot turlari.
Shaxsiy kompyutеr ikkita tashkiliy qismlardan iborat, yani apparat (hardware) taminot va dasturiy (software) taminot qisimlari .
Apparat ta'minoti — bu, birinchi navbatda kompyutеrning asosiy tеxnik qismlari va qo’shimcha (atrof) qurilmalaridir.
Dasturiy ta'minot kompyutеrning ikkinchi muhim qismi bo’lib, u ma'lumotlarga ishlov bеruvchi dasturlar majmuasini va kompyutеrni ishlatish uchun zarur bo’lgan xujjatlarni o’z ichiga oladi. Dasturiy ta'minotsiz xar qanday kompyutеr bamisoli bir parcha tеmirga aylanib qoladi.
Mа’lumki, kоmp’yutеr tеxnоlоgiyalаri fаqаt chеgаrаlаngаn аmаllаrniginа bаjаrishgа mo’ljаllаngаn bоshqа elеktrоn qurilmаlаr (tеlеfоn, mаgnitоfоn, tеlеvizоr vа h.k.) dаn fаrq qilib, kiritilgаn mа’lumоtlаr ustidаxilmа-xil аmаllаrni bаjаrishi mumkin. Buning uchun shu tеxnоlоgiyalаrning аsоsi bo’lmish kоmp’yutеr tushinаdigаn tildа kеrаkli ko’rsаtmаlаr (dаsturlаr) tuzib, uning xоtirаsigа kiritish kеrаk. SHundаy dаsturlаrning mаjmui kоmp’yutеr tеxnоlоgiyalаrining dаsturiy tа’minоtini tаshkil qilаdi vа ulаrning imkоniyatlаrini, quvvаtlаrini аks ettiruvchi аsоsiy vоsitаlаrdаn biri hisоblаnаdi.
Avvalo ular orasidagi bog’lanish intеrfеys dеb atalishini bilib olishimiz lozim. Kompyutеrning turli tеxnik qismlari orasidagi o’zaro bog’lanish — bu,apparat intеrfеysi, dasturlar orasidagi o’zaro bog’lanish esa — dasturiy intеrfеys, apparat kismlari va dasturlar orasidagi o’zaro bog’lanish — apparat — dasturiy intеrfеys dеyiladi.
Shaxsiy kompyutеrlar xakida gap kеtganda kompyutеr tizimi bilan ishlashda uchinchi ishtirokchini, ya'ni insonni (foydalanuvchini) ham nazarda tutish lozim. Inson kompyutеrning ham apparat, ham dasturiy vositalari bilan mulokotda buladi. Insonning dastur bilan va dasturni inson bilan o’zaro mulokoti — foydalanuvchi intеrfеysidеyiladi.
Endi kompyutеrning dasturiy ta'minoti bilan tanishib chiqaylik. Barcha dasturiy ta'minotlarni uchta katеgoriya bo’yicha tasniflash mumkin:
Tizimli dasturiy ta'minot;
Amaliy dasturiy ta'minot;
Dasturlash tеxnologiyasining uskunaviy vositalari.
N a zo ra t savollari
Dasturiy ta’minot turlari?
Apparat ta'minoti nima?
Shaxsiy kompyutеr dasturlari turlari?
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 96/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
MAVZU:Abdurauf Fitratning hayoti va ijodiy faoliyati. “Abulfayzxon”– ilk o‘zbek realistik dramasi.
|
| |
mumkin? 
A) janjalkash, urushqoq 
B) kurashchan 
C) g’iybatchi 
D) umidsiz. 
4

223
D) Tashkiliy, taqsimlash
6.
Qachon rahbarning farmoyishli harakatlari huquqiy kuchga ega
bo’ladi?
A) Doimo
B) Qachonki ular ishlab chiqarish iste’molidan kelib chiqsa
C)
Ular faqatgina qonunga asoslangan bo’lsa
D) Agar ular shaxs xususiyatini hisobga olsa
7.
Buyruq?
A) bu rahbarning qo’l ostidagi xodimlardan ma’lum vazifani bajarishni yozma
yoki og’zaki ravishda talab qilishidir
B)
Ikki yoki undan ortik kishining bir joyda ishlashi.
C) Boshqaruv va boshqariluvchi tizimlar orasidagi o’zaro aloqalar
D) Rahbarning aytgan so’zi.
8.
Farmoyish.
A) Ulug kishilarning aytgan suzlari.
B) Xodimlardan ayrim ishlab chiqarish va xo’jalik masalalarini hal etishni talab
qilishdir Farmoyish boshliq o’rinbosarlari, xizmatlar boshliqlari, ular ega bo’lgan
vakolatlari doirasida beriladi..
C) Talab kilingan ish.
D) Buyruq berish.
9.
Boshqaruvning ijtimoiy-psixologik usullari.
A) Bu ishlab chiqaruvchi va ayrim shaxslarga ularning ijtimoiy ehtiyojlari va
psixologik xususiyatlariga ta’sir etish bilan boshqarish vositasidir.
Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh - bet 126

Rahbar madaniyati
=
Odob + Iymon + Insof + Adolat + Iqtidor
Rahbar salbiy qusurlar domiga tortilmaslikka intilishi kerak.
U egallab turgan lavozimidan mahrum bo‘lmasligi uchun quyidagi
o‘nta qoidaga rioya qilmogi lozim:
1.
Iloji boricha qulog’ingizgacha ishga ko‘miling.
2.
Kompyuterni o‘rganing.
3.
Chet tilini o‘rganing.
4.
O‘z arxivingizni tashkil kiling. Zarur tashkilotlar va kishilar manzillari,
telefonlarini yozib boring. Ular favqulodda hollarda kerak bo‘lib qoladi.
5.
Har doim “ha” deng. Hamma narsani bajarishga urining.
6.
Chiroyli imo-ishora qilishni biling. Korxona inkqrozga uchragan vaqtda xam
uni bunday xolatdan chiqarish uchun vaqtingizni ayamasligingizni bildiring.
7.
Malakangizni mutassil oshirib boring.
8.
Kishilar bilan bo‘ladigan muomalada xushfe'l va iltifotli bo‘ling.
9.
Boshqalar bilmaydigan va bajara olmaydigan u yoki bu ishni bilish va bajara
olishga urining. Bu nur ustiga a'lo nur bo‘ladi.
10.
Ish vaqti faqat qat'iy, masalan: 8.00 dan 17.00 gacha, bo‘lmasin. Agar Siz
ertalab ish vaqtidan oldin yoki ish vaqti tugagandan so‘ng ish joyida bo‘lsangiz,
bilingki bu ham e'tiborsiz qolmaydi.
226
“KORPORAТIV MADANIYAТ YOKI SAMARADORLIK”
O’QUV KEYSI
P.Anvarov, kompyuterlar savdo qiladigan kompaniyaning marketing
bo’limida rahbar bo’lib ishlaydi. Bozor to’lgan, raqobat keskinlashgan, savdo hajmi
pasaygan...
Uning savdo vakillari komandasida, asosan oilasiz 25-30 yoshdagi insonlar
band. Mijozlarni ushlash va yangi mijozlarni jalb etish uchun ular davomli va ko’p,
hattoki dam olish kunlari ham ishlar edilar.
Bir necha muddat avval 35 yoshli Anvarov o’z bo’limiga 37 yoshli, 6 yoshli
bolasini bir o’zi tarbiyalaydigan, kompyuter texnikasi va marketing bo’yicha
tajribali mutaxassisni, Laylo Umarovani ishga olgan edi.
Yetarlicha unumli ishlayotgan Umarova haftasiga 40 soatdan ko’p ishlashi va
dam olish kunlardan voz kechish ilojisi yo’q edi. Qolganlar esa (bolasi yo’qlar) unga
qaraganda ko’proq ishlashar, Umarovadan esa uncha mamnun emasdilar.
Oxir-oqibatda shunday bo’ldiki, Umarova ish borasida hammadan orqada
qoldi, faoliyat ko’rsatkichlari pasayib ketdi.
Shunda guruh menejeri 29 yoshli Iroda Salimova rahbar Anvarovdan
Umarovani ishdan bo’shatishini talab etadi...
Anvarov kanday yul tutish kerak?
Albatta, bo’lim yetarli darajada ishlamayotgan xodimlarni ushlab turishni
o’ziga ep ko’rmaydi. Lekin Anvarov shunga aminki, Umarova yaxshi mutaxassis va
yaxshi munosabatga loyiq. Ikki bolaning otasi sifatida uni yaxshi tushunadi...
Bundan tashqari, yuqori rahbariyat tomonidan xodimlarga oila qadriyatlari
haqida ko’p gapirilgan. Bu talablar quruq gap bo’lib kolaveradimi?
Тopshiriq:
1. Vujudga kelgan nizo xarakterini aniqlang va vaziyatni tahlil qiling.
2. Ushbu muammoni yechish uchun qanday takliflar berar edingiz?
3. Rahbar Anvarov o’rnida bo’lganingizda qanday qaror qabul qilgan
bo’lardingiz?
Javoblaringizni asoslang.
|
B)Insonlar ruxiyatiga ta’sir etish

|
B)Insonlar ruxiyatiga ta’sir etish Pdf ko'rish
|
bet | 125/175 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 4,58 Mb. | | #250503 |
Bog'liq Navoiy davlat konchilik instituti ashurova n. B. Atamuradov sh
B)Insonlar ruxiyatiga ta’sir etish.
C) Intizomiy ta’sir usullari.
D) Iqtisodiyot rivojlanishi yo’nalishlari va maqsadlarni amalga oshirish yo’llarini
ko’rsatish.
10.
Boshqaruv usullari.
A) Rahbarning ishlab chiqarish korxonalarining qo’yilgan maqsad vazifalariga
erishishga rahbarlik qilishni muvofiqlashtirish.
224
B) Rahbarning o’z qo’l ostidagilariga ma’lum ishni belgilagan vaqtda bajarish
talabining yozma yoki og’zaki ko’rinishi.
C) Jamiyat kishilari aloqalari, kishilarning o’zini tutish umumiy qonuniyatlari
shakllanishi asos bo’ladigan omillarni o’rganadi.
D) Izlanishlar mehnat mehnatga nisbatan munosabatga ta’sir etuvchi
rag’batlantiruvchi omillar.
Mavzuga oid ko’rgazmali materiallar
12.2-rasm. Menejment va boshqaruv jarayoni
rejalashtirish
loyihalash
prognozlash
tartibga solish
tashkil etish
nazorat va hisob
axborot to‘plash va tahlil
etish
muvofiqlashtirish
rag’batlantirish
iqtisodiy (ishlab chiqarishga oid)
·tashkiliy-buyruqli (ma'muriy)
ijtimoiy-ruhiy (tarbiyaviy)
Vazifalar -
boshqaruv ishidagi
faoliyatning maxsus turlari
Usullari
- maqsadga erishish uchun
boshqaruv sub'yektlariga ta'sir etish
usullari
Menejment -
foyda olish maqsadida kishilarni boshqarish
Boshqaruv -
sub'yektning ma'lum natijalarga erishish uchun boshqaruv ob'yektiga
bevosita maqsadli ta'siri jarayoni
Boshqaruv funksiyalarini bajarishda va jamoaviy ishlab chiqarishda zamonaviy
menejer:
·
rahbar - boshqaruvchi;
·
rahbar - diplomat;
·
rahbar - murabbiy, tarbiyachi;
·
rahbar - inson;
·
rahbar - tadbirkor;
·
rahbar - innovator sifatida namoyon bo‘ladi.
225
12.2-rasm. Teylor fikriga ko’ra menejer xususiyatlari
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 93/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
|
| |
O‘quvchilarni baholash - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 102/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
O‘quvchilarni baholash: O‘quvchilar darsdagi ishtirokiga ko‘ra belgilangan baholash mezonlari asosida baholanadilar. Baholar o‘quvchilarning kundalik daftarlarida va sinf jurnalida aks ettiriladi. Darsda faol ishtirok etmagan o‘quvchilar bilan ishlanadi.
Uyga vazifa: o‘quvchilarga uyga vazifa sifatida mazkur mavzuni o‘qib-o‘rganish, qo‘shimcha materiallar izlab topish va tushunchalarini boyitish topshiriq qilib beriladi.
O‘TIBDO‘: _______ A.Azizov
Sana: “__” ___________ 201__-yil. Sinflar: 11-“_____”. O‘qituvchi: S.Nuriddinov
|
| |
DARSNING MAQSADI - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 97/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
DARSNING MAQSADI:
a) ta’limiy: o‘quvchilarga Abdurauf Fitratning hayot va ijod yo‘li, boy adabiy me’rosi haqida yangi bilim berish;
b) tarbiyaviy: o‘quvchilarni muntazam ravishda orasta kiyinishga o‘rgatish;
d) rivojlantiruvchi: o‘quvchilarni o‘z-o‘zini rivojlantirishga o‘rgatish, mavzu yuzasidan olgan bilimlarini hayotiy vaziyatlarga qo‘llay bilishiga erishish.
Mavzuga oid shakllantiriladigan kompetensiyalar:
a) tayanch kompetensiya(lar): TK1, TK2;
b) fanga oid kompetensiya(lar): FK1.
Dars turi: yangi tushuncha, bilimlarni shakllantiruvchi.
Dars uslubi: an’anaviy.
Dars jihozlari: darslik, adabiyotshunoslik atamalari lug‘ati, mavzuga oid ilmiy adabiyotlar, slaydlar, bukletlar, tarqatma materiallar, ko‘rgazmali qurollar (audio, video, fotolavhalar, jadvallar) jamlanmasi.
|
| |
Darsning tarkibiy qismi - Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy

|
Mavzu: Kirish. Adabiyot – ma’naviyatni yuksaltirish vositasi darsning maqsadi: a ta’limiy
|
bet | 95/200 | Sana | 01.04.2021 | Hajmi | 325,51 Kb. | | #13866 |
Darsning tarkibiy qismi
(bosqichlari)
|
Ajratiladigan vaqt (reglament)
|
1
|
Tashkiliy qism
|
5 daqiqa
|
2
|
Ma’naviyat daqiqasi
|
3
|
O‘tilgan mavzuni takrorlash
|
5 daqiqa
|
4
|
Yangi mavzuni tushuntirish
|
25 daqiqa
|
5
|
Mustahkamlash
|
5 daqiqa
|
6
|
O‘quvchilarni baholash
|
5 daqiqa
|
7
|
Uyga vazifa berish
|
DARSNING BORISHI:
Tashkiliy qism: O‘quvchilar bilan salomlashib, sinf xonasining darsga tayyorlik darajasini tekshirish, davomatni aniqlash.
Ma’naviyat daqiqasi: O‘quvchilar bilan kunning muhim iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy, axloqiy-tarbiyaviy yangiliklari xususida qisqacha suhbat tashkil etish, ularga nisbatan o‘quvchilarning mustaqil yondashuvini tinglash, bahs-munozara uyushtirish.
O‘tilgan mavzuni takrorlash: O‘quvchilar bilan quyi sinflarda olingan bilimlarni og‘zaki yoki tarqatmali materiallar asosida takrorlash – savol-javob o‘tkaziladi. Mustaqil o‘qish uchun berilgan topshiriqlar o‘quvchilardan so‘raladi.
Yangi mavzu bayoni: O‘quvchilarga yangi mavzu yuzasidan quyidagi tushunchalar beriladi.
O’tilgan mavzular yuzasidan o`quvchilardan yozma test olinadi. Va shu orqalai bilimlar mustahkamlanadi
Mustahkamlash: Darsning ushbu qismida o‘quvchilar dars yakunida quyida berilgan topshiriqlar va savollarga javob beradilar:
|
| |
– Kompyuter injiniringi (“Kompyuter injiniringi”, “AT-servisi”

KIRISH
5330500 – Kompyuter injiniringi (“Kompyuter injiniringi”, “AT-servisi”,
“Multimedia texnologiyalari”) bakalavriat ta’lim yo‘nalishi – fan va texnika sohasidagi
yo‘nalish bo‘lib, u kasbiy faoliyatining sohalari davlat va nodavlat korxonalar,
tashkilotlar, muassasalar, davlat boshqaruv organlarida axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari sohasida axborot xavfsizligi yo‘nalishi bo‘yicha kompleks masalalarni
yechish, O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va tarmoq ilmiy-tadqiqot
institutlari, ilmiy-tadqiqot markazlari, ilmiy-ishlab chiqarish birlashmalarida ilmiy-
tadqiqot ishlarida ishtirok etishni o‘z ichiga oladi.
Ushbu ta’lim yo‘nalishi negizidagi mutaxassisliklarning vazifasi-talabalar
bilimlarini chuqurlashtirish va bozor iqtisodiyoti sharoitida qaror qabul qilishning
zamonaviy usullaridan foydalana olishini; zamonaviy operatsion tizimlar bilan ishlashini;
mutaxassislikni ilmiy muammolarini yechishda qaror qabul qilish yoki shu bilan birga
bilimlar bazasini yaratish va uni o‘z kasbiy faoliyatida qo‘llashini; zamonaviy kompyuter
tarmoqlari va tarmoq protokollarini qo‘llashni; axborot xavfsizligi muammolarini to‘liq
tasavvur qila olishni, axborotlarni himoyalash usul va vositalarini ishlab chiqishini va
ularni tadbiq eta olish muammolarni, axborot xavfsizligi xuquqiy-me’yoriy bazasini;
axborot xavfsizligiga bo‘ladigan tahdidlarning klassifikatsiyasi va tahlilini bilishi;
axborot texnologiyalari xavfsizligi jihozlarini buzishdan himoyalash prinsiplarini bilishi
va ulardan foydalana olishi; axborotni himoyalashda kriptografik himoyani o‘rnini va
ularni ishlashini; axborotni kriptografik himoyalashning usul va vositalarini; ilm fanning
zamonaviy yutuqlari, texnika va texnologiyalarini amaliyotda qo‘llay olishini aniqlab
berishdan iboratdir.
5A330701- Sun’iy intellekt magistratura mutaxassisligiga kiruvchi talabalar uchun
ta’lim yo‘nalishi o‘quv rejasiga asosan 3 ta ixtisoslik fanlari bo‘yicha: “Ma’lumotlar
bazasi”, “Kompyuter tarmoqlari”, “Web-ilovalarni yaratish” savollar shakillantirilgan.
Bu fanlar o‘z negizida qamrab olingan ma’lumotlar quyida batafsil keltirilgan.
tugunga uzatish - Tarmoq texnologiyalari

108
jo‘natadi. Biroq bunda uzatuvchi xost adapterga LAN-manzilni
ko‘rsatishi kerak. Qaysi LAN-manzildan foydalanish lozim ? Kimdir bu
222.222.222.222 xost adapterining lokal manzili, ya’ni 49-BD-D2-C7-
56-2A bo‘lishi kerak deb o‘ylashi mumkin. Biroq bu xato. Agar
uzatuvchiadapter buLAN-manzildan foydalansa, 1 lokal tarmoq
adapterlaridan birortasi o‘z tarmoq sathiga uzatilgan IP-deytagrammani
uzatmay qo‘yadi, chunki oluvchining kadrdagi manzili 1-lokal tarmoq
adapterining birorta LAN-manzili bilan mos tushmaydi. Uzatilgan
deytagramma shunchaki o‘ladi. Agar 5.4-rasmga e’tibor bilan qaralsa, 2
lokal tarmoqqa deytagramma uzatish uchun uni marshrutizator
interfeysiga 111.111.111.110 manzili bo‘yicha jo‘natish kerakligini
ko‘rish mumkin. 111.111.111.111 xosti ma’lumotlar harakatining
jadvalida (marshrutlashtirish jadvalida) 222.222.222.222 xostiga
mo‘ljallangan
deytagrammalarni
marshrutizator
interfeysiga
111.111.111.110 manzili bo‘yicha jo‘natish lozimligi ko‘rsatilishi
kerak..Shunday qilib, kadrni oluvchi lokal manzili maydonida
111.111.111.110,
ya’ni
Ye6-Ye9-00-17-VV-4V
marshrutizatori
interfeysi adapterining manzilini ko‘rsatish lozim.Uzatuvchi xost
111.111.111.110 tugunning lokal manzilini qanday qilib bilishi
mumkin? ARP protokoli yordamida.Uzatuvchi adapter bulokal manzilni
olgani zahoti, u kadr yaratadi va uni 1-lokal tarmoqqa uzatadi.1-lokal
tarmoq marshrutizatori adapteri kanal sathidagi bu kadr unga
manzillashtirilganini ko‘radiva shu sababdan kadrni marshrutizatorning
tarmoq
sathiga
jo‘natadi.
IP-deytagrammasi
jo‘natuvchi
xostdanmarshrutizatorga muvaffaqiyat bilan uzatildi! Biroq biz hali
tugatmadik. Biz endi deytagrammani marshrutizatordan oluvchiga
jo‘natishimiz kerak.
Endi marshrutizatordeytagrammani qaysi interfeys orqali jo‘natish
lozimligini aniqlashi kerak. Tanlov marshrutizatorda saqlanadigan
marshrutlash jadvali yordamida amalga oshiriladi. Bu jadvalda
marshrutizator deytagrammani 222.222.222.220 interfeysi orqali uzatish
lozimligini ko‘rsatuvchi yozuvni topadi. Bu interfeys deytagrammani
o‘z adapteriga uzatadi, adapter deytagrammani yangi kadrga
joylashtiradi va kadrni 2- lokal tarmoqqa jo‘natadi. Endi kadrning LAN-
manzili uni oluvchini ko‘rsatadi. Marshrutizator uning LAN-manzilini
qanday biladi? ARP protokoli yordamida, albatta! Ethernet-tarmog‘i
uchun ARP protokoli RFC826 bilan belgilangan.
Simsiz aloqa tizimlari - Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги

|
Ўзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлигиBog'liq ¡çáåêèñòîí àëî à âà àõáîðîòëàøòèðèø àãåíòëèãè (2)
Simsiz aloqa tizimlari
fani bo‘yicha:
Simsiz aloqa tizimlari, Kanallar va to‘lqinlarning tarqalishi, Simsiz aloqa
antennalarining o‘ziga xos xususiyatlari, Sotali tizimlarning 1G dan 4Gga rivojlanishi,
Ko‘p tomonlama ulanish texnologiyalari, Simsiz aloqada signalni modulyatsiyalash
turlari, Simsiz aloqada signalni modulyatsiyalash turlari, Sotali va ko‘p foydalanuvchili
tizimlar, Sotali aloqa konsepsiyasi, 3G sotali tizimlari, OFDM va OFDMA
texnologiyalari, 4G sotali tizimlari, Simsiz keng polosali ulanish texnologiyalari,
Radioreleli va sun’iy yo‘ldoshli aloqa, Sun’iy yo‘ldoshli navigatsiya, Bluetooth
texnologiyalari, HomeRF texnologiyalari, ZigBee texnologiyalari, NFC va Wireless
USB aloqa texnologiyalari, Kognitiv radio, Mobil aloqaning istiqbolli texnologiyalari,
Keng polosali simsiz tarmoq texnologiyalari, Ochiq tizimlararo ulanish modeli,
Zamonaviy raqamli tarmoqlarda qo‘llanadigan simsiz texnologiyalar, Simsiz keng
polosali aloqani tashkil qilish, IEEE 802 tizimlari arxitekturasi, IEEE 802.11 standarti
xaqida asosiy tushunchalar, Tarmoqlarning ishlash rejimlari va ularni tashkil etishning
o‘ziga xos xususiyatlari, Simsiz tarmoqlarni tashkil etish va rejalashtirish, WiMAX
texnologiyasi,
Simsiz
tarmoqlarda
xavfsizlik
masalalari,
Simsiz
tarmoqlarda
autentifikatsiyalash, Ma’lumotlarning yaxlitligi va konfidensialligi texnologiyasi.
Mobil aloqa tizimlarida uzatish va qabul qilish qurilmalari
fani bo‘yicha:
Kuchaytirish qurilmalarning umumiy tavsifi, Radiouzatish qurilmalarning umumiy
tavsifi, Radioqabul qilish qurilmalarning umuiy tavsifi, Dasturlangan radio (SDR-
Software Defined Radio) xususiyatlari va tuzilmasi, SDR uzatish va qabul qilish
qurilmalari, Adaptiv ko‘p rejimli radiochastotali zanjirlar, Raqamli uzatkichlardagi
amplituda, faza/chastota modulyatorlari, Passiv radiochastota qurilmalarlarda chip
ustidagi tizimlardan (SoC-System on Chip) foydalanish, SDRdagi RAO‘ va ARO‘lar,
Multistandartli aloqa uchun OFDM qabul qilgichlar, Radiosignallarga raqamli ishlov
berish, Kuchlanish bilan boshqariladigan generatorlardagi sub diskretizatsiyali ARO‘lar,
Simsiz mobil terminallaridagi tashqi va konfiguratsiyasi o‘zgaradigan radioqabul qilish
qurilmalarning jihozlari, Radioqabul qilgichlarning raqamli linearizatsiyalovchi bloklar,
Keyingi avlod simsiz aloqa tizimlari, Mobil aloqa tizimlarida maydoniy tranzistorlar
asosidagi
radiochastota
quvvat
kuchaytirgichlari,
Raqamli
radiochastotali
kuchaytirgichlarning arxitekturasi, Signallar detektorlari. Kelajakdagi radiotizimlarda
radiochastota signallarida buzilishlarni kamaytirish usullari, Raqamli filtlar, Kognitiv
radio uchun kam quvvatli protsessorlar.
|
| |
Dasturiy injiniringga kirish fani bo‘yicha

|
Dasturiy injiniringga kirish fani bo‘yichaBog'liq ¡çáåêèñòîí àëî à âà àõáîðîòëàøòèðèø àãåíòëèãè (2)Dasturiy injiniringga kirish fani bo‘yicha:
Dasturiy ta’minot va dasturiy ta’minot injiniringi: yuqori sifatli dasturiy
ta’minotni ishlab chiqish, dasturiy injiniring etikasi. Dasturiy ta’minot ishlab chiqishning
hayot sikli modellari: dasturiy ta’minot jarayonining modellari, jarayon faoliyati,
o‘zgarishlar ustida ishlash, jarayonni takomillashtirish. Agile (tezkor moslashuvchan)
dasturiy ta’minot ishlab chiqish: Agile usullari, Agile dasturiy ta’minot ishlab chiqish
texnikasi, Agile loyihasini boshqarish, masshtabli Agile usullar. Funksional va funksional
bo‘lmagan injiniring talablari: funksional va funksional bo‘lmagan talablar, talablar
injiniringi jarayonlari, talablarni aniqlab olish, talablar spesifikatsiyasi, talablarni
tekshirish, talablarni o‘zgartirish. Loyihani rejalashtirish: dasturiy ta’minot qiymati, reja
asosida ishlab chiqish, loyiha grafigini tuzish, Agile rejalashtirish, loyihani hisoblash
texnikasi, COCOMO xarajatlarni modellashtirish. Tizimli tahlil va tizimni
modellashtirish: kontekst modellari, o‘zaro ta’sir modellari, strukturaviy modellar, xulq-
atvor modellari, modelga asoslangan arxitektura. Dasturiy ta’minot arxitekturasi va
arxitekturaviy loyihalash: Arxitekturaviy loyihalash qarorlari, arxitekturaviy usullar,
arxitekturaviy patternlar, ilova arxitekturalari. Loyihalash va tadbiq etish: UML
yordamida ob’ektga yo‘naltirilgan loyihalash, loyiha shablonlari, tadbiq etish
muammolari, ochiq kodli ishlab chiqish. Konfiguratsiyani boshqarish: versiya
menejmenti, tizimni qurish, o‘zgarishlarni boshqarish, ishlab chiqish menejmenti.
Ishonchli va ijtimoiy texnik tizimlar: ishonchlilik xususiyatlari, ijtimoiy-texnik tizimlar,
ko‘paytirish va xilma-xillik, bog‘liq bo‘lgan jarayonlar, formal usullar va ishonchlilik.
Dasturiy ta’minotni sinovdan o‘tkazish: ishlab chiqishni sinovdan o‘tkazish, testlashga
asoslangan ishlab chiqish, yakuniy testlash, foydalanuvchi talablariga ko‘ra testlash.
Dasturiy ta’minot evolyusiyasi: evolyusiya jarayonlari, eski tizimlar, dasturiy ta’minotga
xizmat ko‘rsatish. Dasturiy ta’minotdan qayta foydalanish: qayta foydalanish landshafti,
ilova shablonlari, asosiy (bazaviy ) dasturiy ta’minotlar, ilova tizimidan qayta
foydalanish, komponentalardan qayta foydalanish. Sifat menejmenti: dasturiy ta’minot
sifati, dasturiy ta’minot standartlari, sharh va tekshirishlar, sifatni boshqarish va Agile
ishlab chiqish, dasturiy ta’minotni o‘lchash. Loyihani boshqarish va loyiha xujjatlari:
xavflarni boshqarish, loyiha guruhi a’zolarini boshqarish, jamoa bilan ishlash.
|
| |
Huawei S7706 Smart Campus kommutatori

Bog'liq Begbutayev A Yusupov RUquv qollanma tarmoq texnologiyalari Kitob
Huawei S7706 Smart Campus kommutatori S7700 seriyadagi kommutatorlar – bu kelajak avlod korporativ
tarmoqlariga
moʻljallangan
yuqori
darajali
intellektual
yoʻnaltirgichlardir. S7700 konstruksiyasi Huawei kommutasiyasining
koʻp darajali intellektual texnologiyalariga asoslanadi, MPLS VPN kabi
trafik tahlili, H-QoS kompleks siyosatlari, koʻp manzilli joʻnatmalarni
boshqarish, xavfsizlik va yuklamalarni muvozanatlash hamda 4 darajali
kommutasion xizmatlar kabi vazifalarni bajaradi.
Uning yana muhim imkoniyatlaridan biri, kampus tarmogʻida yoki
maʻlumotlarni qayta ishlash markazida simsiz aloqani birlashtirishni
taʻminlash uchun bazaviy yoki agregat tugun holatda funksiyalanishi
mumkin. S7700 ovozni, video va maʻlumotlarni uzatish xizmatlari, shu
bilan birga tashkilotlarga iqtisodiy ochiq tarmoq qurishga yordam berish
kabi xizmatlarni taklif qiladi.
Butun dunyo boʻylab intellektual toʻplam va maʻlumotlarni qayta
ishlash ushbu doirada jahonda birinchi dasturiy aniqlanadigan Huawei X
seriyali kameralari qay tarzda ssenariy asosidagi talab, oʻz-oʻzini tahlil
qilish va adaptiv ta’lim boʻyicha ssenariylarni aniqlash hisobiga butun
dunyo boʻylab intellektual toʻplam va maʻlumotlarni qayta ishlashi
namoyish qilingan. Huawei SI funksionali kuchi bir qator biznes-
ssenariylar uchun turli sohalarda foydalanish usullarining koʻpligida oʻz
aksini topgan.
DHL va Huawei birgalikda logistik operatsiyalar samaradorligini
oshirish, shuningdek logistikaning toʻliq sektoriga yordam berish uchun
Huawei IoT texnologiyalari asosida inqilobiy Smart Logistics Solution
koʻp ssenariyli yyechimini ishlab chiqishdi. Huawei va Italiyadagi
280
Sardiniya shahri aqlli shaharni rivojlantirish uchun raqamli platformadan
foydalanmoqda.
– rasm. Huawei S7706 Smart Campus kommutatorida tarmoq

281
tayyorlash kabi global vazifalar qoʻymoqda. Buning uchun ularda
quyidagi amaliy koʻnikmalarni shakllantirish lozim: ijtimoiy
tarmoqlarda muloqot qilish, foydali axborotlarni izlash va tanlash,
elektron manbalar bilan ishlash, oʻquv jarayoni muhitini oʻzgartirishni
talab etuvchi shaxsiy maʻlumot bazasini yaratish.
Axborotlashgan ta’lim jarayonining zamonaviy tendensiyasi tahlili
shuni koʻrsatadiki, jamiyatda oʻqitishning anʻanaviy modelidan elektron
ta’limga oʻtish, soʻngra esa “smart – inson” ning shaxsiyatini
shakllantirish va ta’lim oluvchida yangi bilimlarni generatsiya qilishga
ijozat beruvchi samarali texnologiyalari mavjud, qaysiki qidirish,
axborotni tahlil etish va innovatsiyalar yaratish uchun takomillashgan
AKT ga ega boʻlgan smart – ta’limga oʻtishni taqazo etadi.
Smart Campus
- bu faol ta’lim dasturiga ega boʻlgan hamkorlik
markazi boʻlib, Evropa Komissiyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan
asosiy foydalanuvchilar (talabalar, oʻqituvchilar, tadqiqotchilar) bilan
hamkorlik orqali oʻquv muassasasi tomonidan foydalaniladigan asbob-
uskunalar va energiya manbalarining samaradorligini oshirishga
qaratilgan loyiha.
“O‘ta yuqori chastota qurilmalari va antennalari” fani bo‘yicha

|
“O‘ta yuqori chastota qurilmalari va antennalari” fani bo‘yichaBog'liq ¡çáåêèñòîí àëî à âà àõáîðîòëàøòèðèø àãåíòëèãè (2) “O‘ta yuqori chastota qurilmalari va antennalari” fani bo‘yicha:
Radiosignallarni nurlatish va qabul qilish tamoyillari, Zamonaviy antenna
texnikasining muammolari, Sodda vibratorli antennalar yordamida maydon hosil qilish,
Ko‘p vibratorli antennalar yordamida maydon hosil qilish, Ko‘ndalang nurlatuvchi
panjaralari yordamida maydon hosil qilish, Bo‘ylama nurlatuvchi antenna panjaralari
yordamida maydon hosil qilish, Sirt to‘lqinli antennalar yordamida maydon hosil qilish,
Apertur antennalar yordamida maydon hosil qilish, Ko‘zguli antennalar yordamida
maydon hosil qilish, Magnit antennalar yordamida maydon hosil qilish, Antennalar
texnikasida o‘lchashlar.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
Мирзиёв Ш.М. “Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича
ҳаракатлар стратегияси тўғрисида” Ўзбекистон Республикаси Президентининг
фармони. 2017 йил 7 феврал.
2.
R.R.Ibraimov, D.A.Davronbekov, M.O. Sultonova, U.T.Aliev, E.B. Tashmanov.
Simsiz aloqa tizimlari va dasturlari. darslig, T.: “Aloqachi”, 2018, 216 bet.
3.
D.A.Davronbekov, Sh.U. Pulatov, M.O. Sultonova, U.T.Aliev, E.B. Tashmanov.
Simsiz keng polosali texnologiyalar. darslig, T.: “Aloqachi”, 2018, 304
bet.
4.
А.Х.Абдукадиров, Д.А.Давронбеков. Мобил алоқа тизимлакрининг 4G авлоди.
Ўқув қўлланма, Т: 2015., 328 б.
5.
”
Мобил алоқа тизимида узатувчи ва қабул қилувчи қурилмалар
”darslig, T.:
“Aloqachi”, 2021,
6.
Р.Р. Ибраимов Мобильные системы связи. Учеб. пос., Т.: ТУИТ, 2005.
7.
Р.Р. Ибраимов, Д.А. Давронбеков, Ш.У. Пулатов, А.П. Хатамов. Спутниковые
системы связи и приложения. Учеб.пос., Т: ”Aloqacni”, 2018. -365с.
8.
14. В. Вишневский, С. Портной, И. Шахнович. Энциклопедия WiMAX. Путь к
4G. М: Техносфера, 2009. – 472с
9.
Устройства СВЧ и Антенны. Воскресенский Д., Гостюхин В., Максимов Л.,
Пономарев Л. – М.: Радиотехника. 2006.
10.
Антенно-фидерные
устройства
и
распространение
радиоволн.
Под.редакциейГ.А.Ерохина. М.:Горячая линия – Телеком, 2004.
11.
Антенны. Б.А.Панченко. Горячая линия – Телеком, 2015.
|
| |
Ma’lumotlar bazasi fani bo‘yicha

jadvallardan foydalanish. Ma’lumotlar bazasida munosobatlar. Kodd ilmiy ishi.
Munosabatni ikki o‘lchamli jadvallar yordamida tavsiflash. Munosabatlar to‘plami
ma’lumotlarni saqlash uchun ishlatilishi va ular orasidagi bog‘lanishlarni modellashtirish.
Munosabatlar ustida amallar. Relyatsion ma’lumotlar bazasini asosiy tushunchalari.
Relyatsion algebra va uning amallari. Relyatsion hisoblash elementlari va ulardan
foydalanish.
Ma’lumotlar bazasini hayot siklini tashkil etish. Ma’lumotlar bazasini rejalashtirish.
Ma’lumotlar bazasini loyihalash. Ma’lumotlar bazasini administratorlash. Ma’lumotga
samarali murojaatni tashkil qilishda bazalar o‘zaro aloqasi fayl tuzilmalaridan
foydalanish. Ma’lumotlar bazasida aloqadorlik chegaralari va xavfsizlik choralarini
tasvirlash.
Ma’lumotlar bazasini normallashtirish. Funsional bog‘lanishlar va ularning turlari.
Birinchi normal forma va uning talablari. Ikkinchi normal forma va uning talablari.
Uchinchi normal forma va uning talablari. Kodd normal formasi. Berilgan munosabatni
bir necha marta oddiy va kichik munosabatlarga ajratish.
SQL tilining vazifalari. Interaktiv va qurilgan SQL. SQL tilida ma’lumot toifalari
va ular baln ishlash. SQL tilining komandalarini tuzilishi va sintaksisi. SQL tilining
SELECT
-jadval. IGMP2 protokolining xabarlar turi

112
maydoniga ega
(3.1.8-rasm).
membership_query
xabarini olib,
membership^report
xabari bilan javob berishdan avval xost vaqtning
tasodifiy davri davomida – nuldan javobning maksimal vaqtigacha
oraliqda kutadi.
Agar kutish vaqtida
xost
membership_report
xabarini
jo‘natmaning berilgan guruhiga kiruvchi qandaydir boshqa
xostjo‘natganini sezib qolsa,o‘zini uzatishdan to‘xtatib qoladi, chunki u
marshrutizator endi uning xostlari orasida ushbu guruh a’zolari borligini
bilishini tushunadi.
Javobni bostirishning
bunday shakli ishlab
chiqarishni maqbullashtirishning turlaridan biri hisoblanadi, u xostlarga
ortiqcha
membership report
xabarlarini uzatishga yo‘l qo‘ymaslik
imkonini beradi. Javobni bostirishning o‘xshash mexanizmlari
Internetning bir qator protokollarida foydalaniladi. Ular guruhli
jo‘natmaning ishonchli transport protokollarini o‘z ichiga oladi.
8
16
32
Tur
Javobning
maksimal vaqti
Nazorat summasi
Jo‘natma guruhi manzili
Mahsulot (ish, xizmat) tannarxini pasaytirish omillari

Bog'liq Korxonalar iqtisodiyoti va menejmenti-ASHUROVA N.B
8.3. Mahsulot (ish, xizmat) tannarxini pasaytirish omillari Bugungi kunda respublikamiz iqtisodiyotining deyarli barcha tarmoq va
sohalarida ishlab chiqarishni modernizatsiyalash, texnik va texnologik jihatdan
qayta jihozlash tadbirlarining keng ko’lamda amalga oshirilishi raqobatdosh
mahsulotlar ishlab chiqarish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Biroq, bu boradagi
jiddiy muammo – ayrim mahsulotlarimiz tannarxining yuqori darajada
qolayotganligi ularning raqobatdoshligiga salbiy ta’sir ko’rsatmoqda.
Shunga ko’ra, O’zbekiston Respublikasi Prezidentining «Iqtisodiyotning real
sektori korxonalarini qo’llab-quvvatlash, ularni barqaror ishlashini ta’minlash va
eksport salohiyatini oshirish chora-tadbirlari dasturi to’g’risida»gi (2008 yil 28
noyabr) 4058-sonli Farmonida muhim chora-tadbirlar qatorida mahalliy ishlab
chiqaruvchi korxonalarning barcha resurslardan samarali foydalanishi hisobiga
mahsulot tannarxini 20 foizdan kam bo’lmagan miqdorda pasaytirish orqali ularning
raqobatdoshligini ta’minlash vazifasi ham belgilab berilgan edi. Ushbu vazifani
amalga oshirish doirasida mamlakatimiz korxonalarida tannarxni pasaytirishning
asosiy yo’nalishlari sifatida quyidagilarga alohida e’tibor qaratildi (6.1-chizma).
Natijada 2009 yil mobaynida sanoat tarmoqlarida ishlab chiqarilayotgan
mahsulot
tannarxi
18
foizga,
Olmaliq
kon-metallurgiya
kombinati,
«O’zmetkombinat» aksiyadorlik ishlab chiqarish birlashmasi, «O’zeltexsanoat»
uyushmasi, «O’zqurilishmateriallari» kompaniyasi singari va boshqa korxona va
152
tarmoqlarda 20-25 foizga kamaydi. Jumladan, respublikamizda iqtisodiyot
komplekslari bo’yicha ishlab chiqarilgan mahsulotlar tannarxini pasaytirish
bo’yicha erishilgan natijalarni quyidagi jadval orqali ko’rishimiz mumkin ( 6.1-
jadval).
- Dasturiy injiniring ta’lim yo‘nalishi negizidagi

KIRISH
5330600 – Dasturiy injiniring bakalavriat ta’lim yo‘nalishi – fan va texnika
sohasidagi yo‘nalish bo‘lib, avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini, kompyuter
tizimlarining matematik hamda dasturiy ta’minotini, axborotlarni qayta ishlashni,
mikroprotsessorli tizimlarning dasturiy ta’minotlarini, dasturiy mahsulotlarni ishlab
chiqishga joriy etish va foydalanishning samarali usullar va uslublar majmuasini o‘z
ichiga olgan fan va texnologiyalar sohasiga asoslangan bilimlar majmuasini qamrab
oladi.
Ta’lim yo‘nalishi negizidagi mutaxassislikning vazifasi – loyihalash usullarini
tadqiq qilish, dasturlash jarayonlarini tahlil qilish, sintezlash va optimallashtirish
usullarini qo‘llash hamda mahsulotni sertifikatlashtirish, dasturiy ta’minot yaratishda
axborot bilan ishlash jarayonlari bo‘yicha matematik modellarni qo‘llash, hisoblash
algoritmlari va dasturiy ta’minot yaratish, dasturiy tizimlarni loyihalash va ishlab chiqish,
dasturiy va qurilma-dasturiy ta’minotni integratsiyalash, avtomatlashtirilgan axborotni
qayta ishlash va boshqarish tizimlarini yaratish, avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini
boshqarish, ushbu tizimlarni matematik, dasturiy, tashkiliy va huquqiy ta’minlash
usullarini o‘rganish va tadbiq etish kabi nazariy bilim hamda amaliy ko‘nikmalarini
oshirishdan iboratdir.
5330600 – Dasturiy injiniring bakalavriat ta’lim yo‘nalishi negizidagi 5A330601
– Dasturiy injiniring magistratura mutaxassisligiga kiruvchi talabalar uchun ta’lim
yo‘nalishi o‘quv rejasiga asosan 3 ta ixtisoslik fanlari: “Dasturiy injiniringga kirish”,
“
Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlari” va “Java tilida ob’ektga yo‘naltirilgan
dasturlash” bo‘yicha imtihon savollari shakllantirilgan. Bu fanlar o‘z ichiga qamrab olgan
ma’lumotlar quyida batafsil keltirilgan.
Ma'lumotlar bazasini himoyalash siyosatini ishlab chiqish

|
Ma'lumotlar bazasini himoyalash siyosatini ishlab chiqish
|
bet | 13/16 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #246043 |
Bog'liq Qodirov D
Faoliyat xavfsizligini ta’minlash vositalari Texnosferada ishlovchilarga zararli va xavfli ishlab chiqarish omillarining ta’sirini kamaytirish yoki oldini olish uchun turli maqsadli himoya vositalari qurilmalari qo‘llaniladi. Himoya vositalari quyidagilami ta’minlanishi lozim:
- texnosferadagi (ish zonasidagi) xavfli va zararli moddalar miqdorini kamaytirish, ulaming ta’sirini uzoqlashtirish yoki haydashi (so‘ruvchi shkaf, havo almashtirgich yordamida);
- zararli omillar miqdorini belgilangan darajadagi sanitar normagacha kamaytirilishi;
- texnologik jarayon buzilganda paydo bo‘ladigan salbiy omillardan himoya qilinishi.
Himoya vositlari har bir zararli holat uchun mehnat xavfsizligi talablariga asoslanib qo‘llaniladi. Himoya vositalri qo‘lanilish xarakteriga qarab: jamoa himoya vositalari (JHV) va shaxsiy himoya vositalariga (ShHV) bo‘linadi. Bularning har biri taktik qo‘llanilishiga qarab tasniflanadi.Jamoa himoya vositalariga: shovqindan, titrashdan, issiqdan, sovuqdan, elektro-statik zaryadlardan, zararli changlardan, radiatsiya nuridan va boshqa ta’sirlardan himoyalovchi: to‘siqlar, blokirovkalar, tormozlar, yorug‘lik va ovoz signallari, xavfsizlik asboblari, xavfsizlik belboqlari, avtomatik harorat qurilmalari, masofadan boshqarish vositalari, elektr jihozlarini yerga ulash qurilmalari, shamollatish, yoritish, sovutish, izolatsiyalash, germetizatsiyalash vositalari va boshqalar kiradi.
Shaxsiy himoya vositalari asosan inson tana a’zolari (nafas olish yo‘llari, yuz, ko‘z, bosh, eshitish a’zolari, teri va boshqalar) himoyalovchi vositlarga bo‘linadi.
Shaxsiy himoya vositalari qo‘llanilishiga qarab bir necha sinflarga bo‘linadi.
- himoya kostyumlari (pnevma-gidrokastyum, skafandrlar);
- maxsus kiyimlar (kombenzonlar, yarim konbenzoniar, kurtkalar, shimlar, kostyumlar, xalat, fartuk, nimcha, paltolar);
- maxsus oyoq kiyimlar (etik, yarim etik, botinka, kalish va boshqalar);
- nafas olish organlarini himoyalovchi vositalar (gazniqoblar, resperatorlar, pnevmomaskalar);
- boshni himoyalash vostilari (kaska, shlem, shapka, qalpoq, shlyapalar)
- qo‘lqoplar, ko‘zoynaklar, shovqindan saqlovchi vositalar, himoya tasmalari, belbog‘lar, dielektrik poyondoz, qo‘l ushlatgich - ilgaklar va boshqalar.
-teri a’zolarini saqlovchi dermotologik vositalar (sovun, pasta, krem, mazlar);
-odam boshini mexanik va elektr toki ta’siridan himoyalovchi kaskalar (tekstolitli, plastmassali, vinilplastli, shishapastli xillari);
Mexanik shikastlanishdan, termik kuyishdan, kislota, ishqor, tuzlar, erituvchilar, zararli va terini qizdiruvchi moddalar, elektr toki ta’siridan qo‘lni himoya qilish uchun paxtadan, kanopdan, sherst gazlamasi, charm, rezina, polimer materiallardan tayyorlangan qo‘lqoplardan foydalaniladi.Sanoat korxonlarida ishchi-xizmatchilar himoya kaskasini kiyib yurishlari kerak.Ayollar esa sochlarini ixchamlashtirib, ro‘mol o’rab ish yuritishlari lozim.
|
| |
Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlari fani bo‘yicha

solishtirish funksiyalari va predikatlar, assotsiativ konteynerlar, konteynerlar usullari.
Standart algoritmlar:
algoritmlar, o‘zgartirmaydigan algoritmlar, o‘zgartiruvchi
algoritmlar, sonli algoritmlar, algoritmlardan foydalanish. Java dasturlash tilida dinamik
sinflardan foydalanish xususiyatlari: xodisalar asosida dasturlash, komponentlar,
komponentli sinflarni e’lon qilish, xususiyatlarni e’lon qilish, voqealar ishlatgichlarining
e’lonlari.
Tarmoq texnologiyalari - bet 83

109
3.1.7. IGMP protokoli
RFC2236 ning 2-versiyasida belgilangan IGMP protokoli (Internet
Group Management Protocol — guruhlarni boshqarish tarmoqlararo
protokoli) xost va u bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulangan marshrutizator
o‘rtasida ishlaydi (bu marshrutizatorni kirishdeytagrammasi yo‘lidagi
birinchimarshrutizator yoki chiqish deytagrammasi yo‘lidagi oxirgi
marshrutizator deb qarash mumkin). 3.1.6-rasmda uchta guruhiy
marshrutizator tasvirlangan, ularning har biri lokal interfeys orqali bir
juft xostlar bilan ulangan. Ushbu misolda lokal interfeys lokal tarmoq
bilan bog‘langan va qoida bo‘yicha lokal tarmoqning bir necha xosti u
yoki bu jo‘natma guruhi a’zosi hisoblanadi.
IGMP protokoli xostga u bilan ulangan marshrutizatorga
axborotlash-tirish vositasini taqdim etadi, unga ko‘ra xostda ishlayotgan
ilova jo‘natmaning muayyan guruhga qo‘shilishni hohlaydi. IGMP
protokolining xost va u bilan ulangan marshrutizator bilan amal qilish
sohasiningcheklanganligini
hisobga
olsak,Internetda
guruhiy
marshrutizatorlarni (qo‘shilgan marshrutizatorlarni ham hisobga olgan
holda) muvofiqlashtirish uchun o‘z-o‘zidan ravshanki, boshqa
protokollar kerak. Guruhiy marshrutizatorlarni muvofiqlashtirish
masalasini PIM, DVMRP va MOSPF turidagi tarmoq sathi guruhiy
marshrutlash protokollari hal etadi. Shunday qilib, Internetda tarmoq
sathidagi guruhli jo‘natma ikkita bir-birini to‘ldiruvchi tashkil
etuvchidan – IGMP protokoli va guruhli marshrutlash protokollaridan
iborat bo‘ladi.
Garchi IGMP protokolini “guruhlarga a’zolik protokoli” deb atalsa
ham bu termin kishini chalg‘itishi mumkin, chunki xost va u bilan
ulangan marshrutizator o‘rtasida amal qiladi. O‘z nomiga qaramasdan
IGMP protokolijo‘natma guruhiga kiruvchi barcha xostlarda ishlamaydi.
Amalda jo‘natma guruhlariga a’zolikni boshqaruvchi va guruhning
barcha Internet – xostlarida ishlovchi tarmoq sathi protokoli
mavjud
emas
. Masalan, xostga guruhga qo‘shilgan barcha boshqa xostlar
identifikatorlarini aniqlash imkonini beradigan tarmoq sathi protokoli
mavjud emas.
|
– rаsm. Token-Ring tаrmоgʻining yulduzsimоn аylаnа tоpоlоgiyasi

|
– rаsm. Token-Ring tаrmоgʻining yulduzsimоn аylаnа tоpоlоgiyasiBog'liq Begbutayev A Yusupov RUquv qollanma tarmoq texnologiyalari Kitob
3.2.6– rаsm. Token-Ring tаrmоgʻining yulduzsimоn аylаnа tоpоlоgiyasi
Kоnsеntrаtоr
(MАU)
halqagа
аbоnеntlаr
ulаnishini
mаrkаzlаshtirish, buzilgаn kоmpyutеrni oʻchirib qoʻyish, tаrmоqni ishini
nаzоrаt qilish kаbi ishlаrni аmаlgа оshirish imkоnini bеrаdi (3.2.7-
rаsm).
3.2.7 – rаsm. Token-Ring tаrmоq аbоnеntlаrini kоnsеntrаtоr (MAU)
yordаmidа halqagа ulаsh
Kаbеlni kоnsеntrаtоrgа ulаsh uchun mахsus rаzʻyomlаr ishlаtilаdi,
ulаr аbоnеnt tаrmоqdаn uzilgаn holatdа ham dоimiy ulаngаn halqa hosil
qilish imkоniyatini bеrаdi. Tаrmоqdа kоnsеntrаtоr bittа boʻlishi
124
mumkin, bu holda halqagа fаqаt kоnsеntrаtоrgа ulаngаn аbоnеntlаrginа
ulаnаdi.
Аdаptеrni kоnsеntrаtоrgа ulаydigаn хаr bir kаbеl (adapter cable)
tаrkibidа ikkitа turli tаrаfgа yoʻnаltirilgаn аlоqа yoʻli mаvjud. Хuddi
shundаy ikki tаrаfgа yoʻnаltirilgаn аlоqа yoʻli mаgistrаl kаbеl tаrkibigа
kiruvchi (nath cable) аlоqа vоsitаsi bilаn kоnsеntrаtоrlаr oʻzаrо ulаnib,
halqa tаshkil qilаdi (3.2.8 - rаsm), vаhоlаnki bittа bir tоmоngа
yoʻnаltirilgаn kаbеl yordаmidа ham halqani tаshkil qilish mumkin (3.2.9
- rаsm).
3.2.8 – rаsm. Kоntsеntrаtоrlаrni ikki аlоqа yoʻli оrqаli birlаshtirish
3.2.9 – rаsm. Kоntsеntrаtоrlаrni bir tоmоnlаmа аlоqа yoʻli оrqаli
birlаshtirish
Kоnsеntrаtоr tuzilish jihatidаn alohida blоk tаriqаsidа jihozlаngаn
boʻlib, u sаkkiztа rаzʻyomlаrdаn ibоrаt, kоmpyutеrlаrni аdаptеr kаbеli
yordаmidа ulаsh uchun vа ikki chеtidа ikkitа rаzʻyom оrqаli mаgistrаl
kаbеllаr yordаmidа bоshqа kоnsеntrаtоrlаr bilаn ulаnish uchun qulаy
qilib jihozlаngаn koʻrinishdа ishlаb chiqаrilаdi. (3.2.10 - rаsm). Dеvоrgа
oʻrnаtilаdigаn vа stоl ustigа jоylаshtirishgа moʻljаllаngаn vаriаntlаri
ham mаvjud.
|
| |