Alifbe davrida yozuv texnikasini o‘rgatishning o‘ziga xos

163
7. Vazifani qayta tushuntirish orqali o‘quvchilardagi kamchiliklarni
yo‘qotish.
8. Fizkultura minutlari o‘tkazish. (Fizkultura minutlarini o‘tkazish
uchun mashqlar namunasi 1 bobda berilgan.)
9.
Yangi mashqni tushuntirish, dasrlikning qaysi beti, qachon va
necha qator yozish kerakligini belgilab qo‘yish.
10. Ko‘z bilan daftar orasidagi masofani to‘g’ri saqlashga o‘rgatish.
11. Har bir mashqni bajarishda uni tahlil qilish, zarur bo‘lsa,
qo‘shimcha ko‘rsatmalar berish.
12. O‘quvchilarga bajariladigan vazifalarni aniq ko‘rsatish.
Bu davrda o‘quvchilarni asta-sekin «husnixat» daftaridan to‘g’ri
foydalanishga o‘rgatib borish zarur. O‘qituvchining ko‘rsatmasiga
binoan
o‘quvchi daftardan zarur mashqni topishi va bajarishi lozim. Alifbegacha
bo‘lgan davrdan boshlab harf va uning elementlarini bir xil balandlikda,
qiyalikda va qalinlikda yozishga qaratish talab etiladi.
Ko‘chirib yozish mashqlari uchun esa ayrim harf elementlari emas,
balki alohida guruhlar beriladi.
Alifbegacha bo‘lgan davrda bu talablarning
amalga oshirilishi
alifbe davrida darsni yanad samaraliroq olib borish uchun imkoniyat
yaratadi.
Alifbe davrida o‘quvchilar nutq tovushlari bilan tanishadilar, so‘z
tuzishga, so‘z va gaplarni o‘qishga hamda ayrim elementlar, harflar, o‘tilgan
harflar ishtirokida so‘z va gaplar yozish ham o‘rgatiladi.
Alifbe davrida
bolalarni yozishga o‘rgatish juda muhimdir. Bu davrda o‘quvchilarga harf va
uning elementlari «Alifbe» daftarida ko‘rsatilgan tartibda o‘rgatiladi.
O‘quvchilarga vaqt-vaqti bilan yozuv gigiyenasi qoidalarini eslatib turish
lozim.
Alifbe davrida bajariladigan asosiy grafik ishlar quyidagilardan
iborat:
1. Kichik va bosh harflarni alifbe tartibida yozish.
164
2. Harflarni bo‘g’in va so‘zlarda qo‘shib yozish.
3. Qo‘l harakatini uzmay yozishga o‘rgatish.
4. Harflarning qiyaligini va enini to‘g’ri saqlashga o‘rgatish.
O‘quvchilar tomonidan harflarning shaklini
yozishda ularning yozuvini
ko‘zdan kechirib chiqish, ayrim harflarning elementini noto‘g’ri yozayotgan
o‘quvchilarga shu elementning to‘g’ri yozilishini ko‘rsatib berish lozim.
O‘quvchilarda bu davrda harflarni to‘liq yozmaslik, harflarni almashtirib yozish
kabi xatolar uchraydi. Alifbe davrida (va o‘quv yilining 2 yarmida ham)
o‘quvilarning yozayotgan matnlarini uch xil yo‘l bilan tahlil qilish mumkin:
a) so‘z tarkibini aniqlash;
b) so‘zning ma’nosini aniqlash;
c) mashqlarning grafik tasviri ustida ishlash.
Shularning hammasini hisobga olgan holda «Husnixat» daftaridagi
mashqlarni joylanishi «Alifbe» kitobi asosida berilgan.
Alifbe davrida o‘quvchilarni bo‘g’inlab
yozishga, keyinroq esa
so‘zlarni bir butun qilib yozishga o‘rgatish lozim.
Ayrim o‘quvchilar so‘zlarni harflarni alohida-alohida yozishga harakat
qiladilar, bunga aslo yo‘l qo‘ymaslik lozim, chunki harflarni alohida-alohida
yozish natijasida ayrim harflarni tushirib qoldiradilar va almashtirib yozadilar.
Bu davrda o‘quvchilarni yoddan yozishga ham o‘rgatish lozim. Buning quyidagi
kabi topshiriqlarni berib borish lozim: matnni o‘qib, yozilishiga qara,
doskaga
qaramay yoz, o‘qi, namuna bilan solishtirib ko‘r.
Alifbe davrining oxirida ko‘pchilik o‘quvchilarda yozuv malakasi hosil
bo‘ladi, ammo bu bilan qanoatlanmasdan yozuvga o‘rgatish malakasini
takomillashtirib borish talab etiladi. Quyida kichik
r harfining qanday
o‘rgatilishini ko‘rsatib o‘tamiz.