Operatsion tizimni yuklovchi - Operarsion tizimlarning asosiy vazifalari; Guruh: 715-20 Bajardi: Jumayev Botir Tekshirdi:...

|
Operarsion tizimlarning asosiy vazifalari; Guruh: 715-20 Bajardi: Jumayev Botir Tekshirdi: Qahramonov Elbek
|
bet | 2/2 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 381,23 Kb. | | #111566 |
Bog'liq Mustaqil ish.docx.Jumayev BotirOperatsion tizimni yuklovchi — bu Boot Record va Sistem Bootstrap
dasturli modulidir.
Odatda oddiygina yuklovchi deb ataladigan bu modul tezkor xotiraga DOS
ning ushbu ikkita faylini o’qish uchun mo’ljallangan: BIOS kengaytirmaning
IBMBIO.COM moduli (yoki EM BIOS) va uzilishlarni qayta ishlash moduli.
Yuklovchi har bir formatlangan diskda 0-yo’lakning 0-tomonida 1-sektorda
joylashadi. Yuklovchining hajmi 512 bayt, ya’ni bu uncha katta bo’lmagan dastur.
Yuklovchi boshlanishida BIOS to’g’risida (firma-tayyorlovchi nomi va tizimning
sana - versiyasi) va diskdagi yozuvlarning strukturasi to’g’risida (disk formata,
diskdagi va klasterdagi sektorlar soni, fayllarni joylashtirish jadvallari soni va b.)
xizmat ma’lumoti joylashtiriladi, keyin еsa dastur-yuklovchining o’zi joylashadi.
BIOS mashinaning doimiy xotirasi (DX) da joylashgan va
shuning uchun shaxsiy komSHK ning shu modeli uchun barcha
mumkin
bo’lgan
operatsion
tizimlarning
umumiy
va
o’zgarmaydigan qismi hisoblanadi. DЕ58 ichidagi narsani
o’zgartirish murakkab ishdir va shuning uchun amalda
bajarilmaydi. Lekin, kerak bo’lib qolganda, BIOS vazifalarini, qo’shimcha modullar
yordamida kengaytirish yo’li bilan o’zgartirish mumkin. Bu zaruriyat quyidagi
holatlarda kelib chiqishi mumkin:
• SHK ga yangi tashqi qurilmalar ulanganda;
• tezkor xotirada diskni modellashtirilganda (virtual yoki еlektron disk);
• standart bo’lmagan buyruqli protsessorni ishlatganda va b.
Bunday qo’shimcha modul IBMBIO.COM (yoki EM BIOS) bloki-dir; bu
blok go’yoki BIOS ustiga qurilgan bo’lib, uning imkoniyatlarini o’zgartiradi va
to’ldiradi. Bu dasturli modul tizimli diskda saqlanadi. DOS funktsiyalarining
o’zgarganligi yoki to’ldirilganligi to’g’risidagi kerakli ma’lumotlar operatsion
tizimga, IBMBIO.COM dasturi bilan fayl konfiguratsiyasi (DOS sozlamasi)
CONFIG.SYS da saqlanayotgan buyruqlar yordamida, xabar beriladi. Har safar
SHK ishga tushirilgandan keyin DOS tizimli diskning o’zakli katalogini qarab
chiqadi va unda CONFIG.SYS faylini qidiradi. Agar bu fayl topilsa, u holda DOS
unda joylashgan barcha buyruqlarni bajaradi.
Agar konfiguratsiya fayli yo’q bo’lsa, u holda unga kirishi mumkin bo’lgan
buyruqning parametrlariga qiymatlar "indamaslik" tamoyili bo’yicha taqdim еtiladi.
Konfiguratsiyaning o’zgartirilgan buyruqlari faqat SHK ning shu joriy ishlash seansi
uchungina uning navbatdagi qayta ishga tushgunga qadar o’rnatiladi.
Ko’pincha BIOS modulining kengaytmasi BIOS da saqlanayotgan
drayverlarni mantiqiy almashtirish va yangi drayverlarni ulash vazifalarini bajaradi.
BIOS modulining kengaytmasi yana ushbu ikkita vazifani ham bajaradi:
• DOS uzilishlarini qayta ishlash modulini yuklaydi;
• buyruqli protsessorni yuklaydi va unga boshqarishni uzatadi.
Shunday qilib, IBMBIO.COM SHK asosiy konfiguratsiyasining o’zgarishini
hisobga oluvchi va tashqi qurilmalarning qo’shimcha drayverlarini saqlovchi BIOS
kengaytmasidir.
Bu DOS ning markaziy bloki bo’lib, u operatsion tizimning asosiy vazifalarini
— SHK resurslarini va bajariladigan dasturlarni boshqarishni amalga oshiradi.
Bu blokda resurslarni (jumladan, tashqi qurilmalarni) boshqarish drayverlar
vositasi bilan boshqarishga nisbatan yuqog’iroq, darajada, ya’ni drayverlarga
murojaat qilishni tashkil еtish asosida amalga oshiriladi. Ana shu tashkil еtishning
boshida fayl tizimi yotadi.
DOS bazaviy blokining asosini (IBMDOS.COM fayli) yuqori darajadagi
uzilishlarni qayta ishlovchilar tashkil еgadi; shuning uchun bu blok ko’pincha
uzilishlarni qayta ishlash bloki yoki moduli deb ataladi.
Uzilishlarni qayta ishlash moduli IBMDOS.COM (yoki MSDOS.SYS)
nomiga еga va tizimli diskda joylashgan. IBMDOS.COM SHK ning hamma
resurslarini mantiqiy darajada (BIOS ni boshqarish darajasiga nisbatan yuqoriroq)
boshqarish (va taqsimlash) dasturlarini o’z ichiga oladi; xususan, IBMDOS.COM
da TK, bilan ishlaganda BIOS drayverlarini qims dasturlar kabi ishlatuvchi, yuqori
darajadagi uzilishlarni qayta ishlovchi dasturlar joylashadi.
IBM DOS.COM ning muhim dasturlari — bu faylli tizimni boshqarish, disklar
bilan qiymatlarni blokli almashtirish, asosiy xotirani taqsimlash dasturlaridir.
Buyruqli protsessor (BP) foydalanuvchining SHK bilan o’zaro ishini amalga
oshiradi. U DOS fayli hisoblanadi va Command.COM nomiga еga.
O’zaro ishlash buyruqlar yordami bilan amalga oshiriladi. Buyruqlar ikki
tipda bo’ladi: ichki va tashqi. Ichki buyruqlar BP ning o’zining tarkibiga kiradi va
DOS yuklangandan keyin tezkor xotirada joylashadi (rezidentli buyruqlar). Tashqi
buyruqlar MS DOS tarkibiga kiruvchi .EXE va .COM tipidagi fayllardir.
BP ning asosiy vazifalarilari quyidagilardir:
1. Klaviaturadan yoki buyruqli fayldan kiritilgan buyruqlarni qabo’l qilish va tahlil
qilish.
2. COMMAND.COM faylida mavjud bo’lgan DOS ichki buyruqlarini bajarish.
3. MS DOS ning tashqi buyruqlarini yuklash va bajarish; DOS imkoniyatlarini
kengaytiruvchi dasturlar (utilita) va .COM va .EXE tipidagi amaliy dasturlar.
Konfiguratsiya fayli yordamida operatsion tizimni kengaytirish va SHK
ba’zi qurilmalarining ishlashiga ta’sir ko’rsatuvchi o’rnatuvchi parametrlarni
o’zgartirish mumkin, xususan, yangi tashqi qurilmalarni ishlatish imkoniyatini
ta’minlovchi drayverlarni ulash mumkin.
Tizimni konfiguratsiyalash quyidagi maqsadlarda amalga oshiriladi:
• operatsion tizimni aniq bir apparat resurslariga moslashtirish;
• foydalanuvchining hamjihatlik interfeysini optimallash va yaratish;
• DOS va SHK ning ishlash samaradorligini oshirish.
Konfiguratsiyalash CONFIG.SYS faylida berilgan ko’rsatmalar (direktivalar)
bo’yicha, tizimni yuklash vaqtida amalga oshiriladi, bunda quyidagi vazifalarlar
bajarilishi mumkin:
• operatsion tizimning ish rejimlarini o’rnatish;
• yangi tashqi qurilmalarning va qo’shimcha xotiraning drayverlarini ulash;
• DOS rezident dasturlarini yuqori xotiraga o’tkazish imkoniyatini ta’minlash;
•
xotirani
strukturlash
(masalan,
kiritish-chiqarish
buferlari
uchun xotira maydonlarini ajratish va sh. u.), utilitalarni sozlash, tizimning
sharoitlarini shakllantirish va sozlash maqsadida DOS parametrlarini o’rnatish;
• rezident dasturlarni yuklash;
• kiritish-chiqarish standart qurilmalarini identifikatsiyalash.
CONFIG.SYS fayli SHK ning barcha resurslarini (dasturli va apparatli)
ma’lum chegaralarda o’zgartirish va shakllantirish imkomini beruvchi maxsus
buyruqlarni o’z ichiga oladi.
SHK da ishlaganda ba’zi bir doimiy jarayonlarning bajarilishini ta’minlovchi
bir hil buyruqlarni tez-tez bajarishga tuo’ri keladi. Operatsion tizim bu tez-tez
takrorlanadigan buyruqlarni maxsus faylga birlashtirish imkonini beradi, bu fayl
buyruqli fayl deyiladi (VAT kengaytmasi bilan, shuning uchun uni ko’pincha batch-
fayl deyiladi; batch—paketli degan ma’nomi anglatadi). Buyruqli faylga kiritilgan
hamma buyruqlar bu faylni bajarish ishga tushirilganda avtomatik ravishda
bajariladi.
Еng
muhim
buyruqli
fayllardan
biri
jarayonlarni
avtoyuklash
AUTOEXEC.BAT
faylidir,
uning
bajarilishi
bilan
odatda
DOS
ni
konfiguratsiyalash yakunlanadi. AUTOEXEC.BAT, tizim ishga tushgandan keyin
foydalanuvchi har doim berishi kerak bo’lgan DOS buyruqlarini o’z ichiga oladi,
foydalanuvchini trivial (oddiy) amallarni bajarishdan ozod еgadi.
AUTOEXEC.BAT fayliga kiritilgan buyruqlar bo’yicha quyidagi jarayonlar
bajarilishi mumkin:
• operatsion sharoitni va DOS ning ish rejimlarini shakllantirishni yakunlash;
• bajariladigan fayllarni va qiymatli fayllarni qidirishning alternativ yo’llarini
o’rnatish;
• tez-tez ishlatiladigan marshrutlar uchun yo’llar nomini belgilash;
• rezident dasturlarni yuklash;
• biror dasturli qobiqni, masalan, Window Commander ni ishga tushirish;
• ishchi katalogni o’rnatish;
• kiritish-chiqarish standart qurilmasini qayta belgilash;
• foydalanuvchi tomonidan ma’lumot kiritishga DOS taklifining ko’rinishini
shakllantirish;
• sananing va vaqtning joriy qiymatlarini o’rnatish.
Internet saytlari
http://www.kompy.info/ishlo-hjaligida-ahborot-tehnologiyalari.html?page=49
https://azkurs.org/2-operatsion-tizimlar-asosiy-funksiyalari.html
|
| |