nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. SYN �lood hujumini amalga oshirish sxemasi

05.01.05 – АХБОРОТЛАРНИ ҲИМОЯЛАШ УСУЛЛАРИ ВА ТИЗИМЛАРИ.
АХБОРОТ ХАВФСИЗЛИГИ
PRINT ISSN 2181-9637
ONLINE ISSN 2181-4317
4 / 2023
ИЛМ-ФАН ВА ИННОВАЦИОН РИВОЖЛАНИШ
НАУКА И
ИННОВАЦИОННОЕ РАЗВИТИЕ
SCIENCE AND INNOVATIVE DEVELOPMENT
32
da yangi ulanishni
vaqtincha ushlab turishi-
ga olib keladi va barcha mavjud portlardan
foydalanilgandan soʻng server normal ishlash
holatini yoʻqotadi.
SYN �lood
hujumidan foydalanib, yovuz
niyatli foydalanuvchi
boshqa DDoS hujum-
lariga qaraganda ancha kamroq tra�ik yor-
damida maqsadli server yoki boshqa qurilma
uchun xizmat koʻrsatishni rad etishni yara-
tishga urinadi.
2.
IP fragmentatsiyaga asoslangan hujum.
IP manzilning fragmentatsiyasiga asoslan-
gan hujumlar protokol hujumlarining bir turi
boʻlib, unda yovuz niyatli foydalanuvchi data-
grammalarni qismlarga boʻlish mexanizmlari
yordamida tarmoqni boshqaradi (IP Frag-
mentation Attack). Ushbu hujum IP ni qism-
larga boʻlish jarayoniga asoslangan ma’lu-
motlarni uzatish
jarayonida IP datagramma-
lar kichik paketlarga boʻlinadi, tarmoq orqali
uzatiladi va keyin dastlabki datagrammaga
qayta yig‘iladi. Fragmentatsiya ma’lumotlarni
uzatish
uchun zarur, chunki har bir tarmoq-
da oʻzi qayta ishlay oladigan ma’lumotlar
miqdori chegarasi mavjud.
Ushbu chegara
maksimal uzatish birligi (MUB) deb nomlana-
di. Qabul qiluvchi serverning MUB dan katta-
roq boʻlgan datagramma yuborilsa, uni toʻliq
uzatish uchun qismlarga boʻlish kerak.
3. RTP �lood hujumi.
Voice over IP (VoIP)
– IP telefoniya, IP protokoli orqali telefoniya.
VoIP telekommunikatsiya sanoatida inqilob qil-
di. Koʻp sonli foydalanuvchilar IP ma’lumotlar
tarmoqlaridan foydalanishmoqda (Vennila
& Manikandan, 2016). RTP – bu audio va vi-
deoni oʻz ichiga olgan real vaqtda ma’lumot-
larni uzatish protokolidir. RTP quyidagi pro-
tokollardan iborat (Cadet & Fokum, 2016):
-
real vaqtning transport protokoli (RTP)
real vaqt xususiyatlariga ega ma’lumotlarni
uzatish uchun moʻljallangan;
-
RTP boshqaruv protokoli (RTCP) xizmat
koʻrsatish sifatini kuzatish va joriy sessiya
ishtirokchilari toʻg‘risidagi ma’lumotlarni
uzatish uchun moʻljallangan.
RTP �lood hujumi 6-rasmda koʻrsatilga-
nidek, yovuz niyatli foydalanuvchi media suh-
bat bosqichida media paketlarni yuboradi.
Yovuz niyatli
foydalanuvchi
A
foydalanuvchi
B
foydalanuvchi
Server
INVITE
Auntefikatsiya so‘rovi
INVITE (qayd ma’lumotlari)
Soxta buyruq (BUSY)
INVITE
ACK
ma’lumot
ACK
Kod 200 OK
Kod 180 Ringing
Kod 100 Trying
Kod 200 OK
Kod 180 Ringing
Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’minoti

Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’minoti
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/24
Sana
15.02.2024
Hajmi
1,53 Mb.
#156871
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’minoti
Download
1,53 Mb.
Matnni ko'rish
-topshiriq - Matn hosil qiluvchi vositalar. Vaqt: 2 soat

|
Matn hosil qiluvchi vositalar. Vaqt: 2 soat
|
bet | 3/3 | Sana | 14.07.2024 | Hajmi | 45,99 Kb. | | #267575 |
Bog'liq Matn hosil qiluvchi vositalar. Vaqt 2 soat1-topshiriq: NAZORAT SAVOLLARI:
1. Matn nima?
2. Matnning qanday turlari bor?
3. Matnni tashkil etuvchi vositalar va ularning tasnifi haqida so‘zlang.
4. So‘z birikmasi orqali ifodalangan matnda pog‘onali munosabatning
namoyon bo‘lishi haqida ma‘lumot bering.
5. Murakkab sintaktik qurilma, supersintaktik butunlik (SSB) orqali ifodalangan matnda pog‘onali munosabatning namoyon bo‘lish usullarini aytib bering.
2-topshiriq. Klaster usulidan foydalanib matnni tarkibiy qismlarini tashkil etuvchi birliklarni joylashtiring va ularni izohlang..
KLASTER
Matn
3-topshiriq: Uyga vazifa: Matn hosil qiluvchi vositalardan foydalanib, “O‘N YILDAN KEYIN MEN…” mavzusida matn yozib kelish.
|
| |
Nókis filialí Kompyuter injiniringi fakulteti Dástúriy injiniringi baǵdarı

|
Nókis filialí Kompyuter injiniringi fakulteti Dástúriy injiniringi baǵdarı
|
Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,68 Mb. | | #254895 |
Bog'liq Diana Rozumova 1-ameliy
ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍ
CIFRLÍ TEXNOLOGIYALAR MINISTRLIGI
MUHAMMED AL-XOREZMIY ATÍNDAǴÍ
TASHKENT INFORMACIYALÍQ TEXNOLOGIYALARÍ UNIVERSITETI
NÓKIS FILIALÍ
Kompyuter injiniringi fakulteti
Dástúriy injiniringi baǵdarı
2-kurs 304-22 topar studenti
Rozumova Diananiń
Algoritmdi proektlestiriw
pa’ninnen
ÓZ BETINSHE JUMÍSÍ
Tayarlaǵan _________________ D.Rozumova
Qabıllaǵan _________________ D.Qonarbayev
Nókis –2023
1-ámeliy shınıǵıw
TEMA: Algoritmlerdi proektlestırıw. Algoritm korrekt hám nátiyjeliligin bahalaw. Kvadrat teńleme korenlerin anıqlaw algoritmi
1.Máseleniń qoyılıwı : Bes qanalı san berilgen. Onıń nomerleri kóbeymesin tabıń.
Algoritmdı ámelge asırıw. (programmasi ).
#include
int main() {
int n;
std::cout << "To'rt xonali san kiritin': ";
std::cin >> n;
int n1 = n / 1000;
int n2 = (n / 100) % 10;
int n3 = (n / 10) % 10;
int n4 = n % 10;
int natije = n1*n2*n3*n4;
std::cout << "Natije: " << natije << std::endl;
return 0;
}
Programmanı kodinin natijesi
2. 2 N sanı berilgen (N>999 ) onıń júzler hám mıńlar reti kelgendegi nomerlerin anıqlań.
Algoritmdı ámelge asırıw. (programmasi ).
#include
#include
using namespace std;
int main() {
int N;
cout << "N-nomerin kiritin (N > 999): ";
cin >> N;
int júzler= (N / 100) % 10;
int minlar = (N / 1000) % 10;
cout << "júzler: " << júzler << endl;
cout << "mińlar: " << mińlar << endl;
return 0;
}
Programmanı kodinin natijesi
3. 4 N sanı berilgen. Sandan nol nomerin óshirip, payda bolǵan sandı anıqlań.
Algoritmdı ámelge asırıw. (programmasi ).
#include
using namespace std;
int main() {
int N;
cout << "N-sanin kiritin: ";
cin >> N;
int natiyje = 0;
int dareje = 1;
while (N > 0) {
int nomer = N % 10;
N /= 10;
if (nomer != 0) {
natiyje += nomer * dareje;
dareje *= 10;
}
}
cout << "Natiyje: " << natiyje << endl;
return 0;
}
Programmanı tekseriw (Sheshim alıw)
|
| |
Mashhur Internet qidiruv tizimlari

Mashhur Internet qidiruv tizimlari. Internet tarmog’i yirik ma’lumotlar ombori
hisoblanadi. Undan kerakli ma’lumotlarni qidirib topish foydalanuvchining oldiga
qo’yilgan eng asosiy masalalardan biridir. Bunday hollarda yirik ma’lumotlar omboridan
25
kerakli ma’lumotlarni qidirib topishda axborot-qidiruv tizimlari muhim ahamiyatga ega.
Internet tarmog’ida bunday tizimlarning ko’plab turlarini uchratish mumkin. Bulardan
Google, Rambler, Yandex, Yahoo tizimlari o’zbek, rus va ingliz tillarida qidiruvni olib
boradigan
eng
mashhurlari
hisoblanadi.
Bular:
http:G’G’www.google.som
,
http:G’G’www.google.ru
Ushbu mashhur qidiruv tizimlarining har biri oddiy va batafsil
kengaytrilgan qidiruv hamda matnli, rasm, musiqa, video va boshqa turli shakldagi
axborotlarni qidirish imkoniyatini taqdim etadi. Bu turdagi axborot-qidiruv
tiziml
aridan foydalanib ixtiyoriy foydalanuvchi o’ziga kerakli bo’lgan ixtiyoriy turdagi
ma’lumotni qidirib topishi va undan foydalanishi mumkin. Agar sizga biror ma’lumot
kerak bo’lib, lekin siz uning qaerda va qanday ko’rinishda
joylashganligini bilmasangiz, u holda shu kabi axborot – qidiruv tizimlaridan foydalaning.
http:G’G’www.rambler.ru
http:G’G’www.yahoo.com
Yandex.ru
257-
rasm. Xalqaro qidiruv tizimlari ko’rinishi
|
Xalqasimon topologiya (ring network)

4
bitta
ish stantsiyasining
ishdan
chiqishi
tarmoqning
ishlashiga ta’sir etadi, murakkab konfiguratsiya va nastroyka, nosozliklarni
qidirishning murakkabligi.
Shinasimon topologiyasi (bus network) -umumiy kabeldan iborat bo’lib (shina
yoki magistral deb ataladigan), unga barcha ishchi stantsiyalar ulanadi.
Afzalliklari: tarmoqni o’rnatishga kam vaqt ketadi; arzon (kam kabel va qurilmalar
ketadi); oson nastroyka qilish; ishchi stantsiyasining ishdan chiqishi tarmoqning
ishlashiga ta’sir etmaydi.
240-
rasm. Shina topologiyasida kompyuterlarni ulanishi
Kamchiliklari: tarmoqdagi har qanday nosozliklar (kabelning uzilishi, terminatorning
ishdan
chiqishi)
tarmoqning
ishdan
chiqishiga
olib
keladi; nosozliklarni
lokallashtirishning murakkabligi; yangi ishchi stantsiyalarning ulanishi tarmoq tezligini
pasaytiradi.
Gibrid topologiyasi — katta tarmoqlarda kompyuterlar orasida erkin aloqa
o’rnatish uchun ishlatladigan topologiya. Bu tarmoqlarda erkin bog’langan
fragmentlarni ajratish mumkin. Shuning uchun bunday tarmoqlarni aralash topologiyali
tarmoqlar deyiladi.
3.
Kompyuter tarmog’ining apparat va dasturiy ta’minoti.
Tarmoq qurilmalari — kompyuter tarmog’ining ishlashi uchun zarur bo’lgan
qurilmalar.
Ko’plab operatsion tizimlar FTP imkoniyatlarini o’z ichiga oladi. Agar sizda yo’q

10
bo’lgan akkaunt (foydalanuvchi nomlar va kodlari)lariga fayl o’tkazmalarini FTP
serverda cheklaydi.
FTP saytlaridagi katta xajmdagi xujjatlar odatda ombordagi bo’shliq va yuklash
vaqtini kamaytirish uchun ixchamlanadi. Ixchamlangan fayldan foydalanishdan oldin
uni kengaytirishingiz lozim.
Internet provayderlari va ularning vazifalari. Internet provayder
– Internet tarmog’i xizmatlarini taqdim etuvchi tashkilotdir. Hozirgi kunda Internet
prvayderlarining ikki turi mavjud: Internetga ulanish va ulanish kanallarini taqdim
etuvchi provayder va Internet xizmatlarini taqdim etuvchi provayder.
Internet xizmatlarini taqdim etuvchi provayderlar tomonidan www, elektron
pochta, xosting (veb resurslarni joylashtirish) kabi Internet xizmatlari ko’rsatilmoqda.
Internetga ulangan tarmoqlarni qurishda undagi kompyuterlarga beriladigan manzillar
(IP manzil) provayder tomonidan taqdim etilgan oraliqdan tanlab olinadi.
Xozirgi kunda O’zbekiston Respublikasi bir qancha Internet provayderlari xizmat
ko’rsatmoqda, bular: UzNet, Sarkor Telecom, Sharq Telecom, TPS, ARS Inform, Cron
Telecom va boshqalar.
Global tarmoqlar - Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’minoti

3
2.
Tarmoq turlari va topologiyalari
Tarmoq
topologiyasi
(grekcha
topos
-
o’rin)
—
tarmoq
konfiguratsiyasinitavsiflash usuli, joylashuv va tarmoq qurilmalarining biriktirish
sxemasi.
Lokal tarmoq quyidagi strukturalarga bo’linadi: «
Shinasimon»
(bus network) -
topologiya, «
Yulduzsimon»
( Star Network) -topologiya,
«
Xalqasimon»
(ring network) - topologiya.
Global tarmoq strukturasi bu «
Daraxtsimon» topologiya;
Yulduzsimon topologiya ( Star Network) — kompyuter tarmog’ining asosiy
topologiyasi, unda barcha kompyuterlar markaziy tugunga (odatda tarmoq
kontsentratori) ulangan. Ular tarmoq segmentini tashkil etadi.
Afzalliklari: bitta ish
stantsiyasining ishdan chiqishi tarmoqning ishlashiga ta’sir etmaydi; tarmoqning yaxshi
masshtablashtirilganligi; tarmoqdagi nosozliklarni
oson qidirish;
tarmoqning
yuqori unumdorligi (agar
to’g’ri loyiha qilingan bo’lsa); Qulay
239-rasm. Yulduz topologiyasida
Administrlashtirish imkoniyatlari
.
kompyuterlarning ulanishi
Kamchiliklari: markaziy kontsentratorning ishdan chiqishi butun tarmoqning (yoki
segmentning) ishdan chiqishiga olib keladi; tarmoqni montaj qilishda boshqa
topologiyalarga
qaraganda ko’proq kabel ketadi;
tarmoqdagi
(yoki
segmentdagi) ishchi stantsiyalar soni markaziy kontsentratordagi portlar soni bilan
chegaralangan.
Marshrutizator yoki router (ingl - Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’minoti

6
O’rama juft kabel(vitaya para) (ingl. twisted pair) — aloqa kabelining turi.
Telefoniyada foydalaniladigan eshilgan sim juftidan iborat. U
ekranlangan va
ekranlanmagan bo’lishi mumkin. Ekranlangan kabel elektr magnit halaqitlariga ancha
bardoshli bo’ladi. Ushbu kabelning kamchiliklari s
ignallarning so’nish koeffitsienti yuqoriligi va
elektrmagnit halaqitlariga yuqori darajada sezgirligi, shuning uchun o’rama juftlikdan foydalanishda faol
qurilmalar o’rtasidagi eng yuqori masofa 100 metrgacha bo’ladi.
245-rasm. O’rama juft (vitaya para) kabeli va konnektorni ko’rinishi
Brouzer 
tushunchasi - Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’minoti

|
Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’minotiBog'liq Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’min (2)Brouzer
tushunchasi
va
ularning
vazifasi.
Internet
tarmog’ida
foydalanuvchilarga tarmoq resurslaridan erkin foydalanish imkoniyatini berish uchun
WEB serverlar quriladi. Bunday serverlarda Internetda taqdim etilgan axborotning katta
qismi jamlanadi. Foydalanuvchining ixtiyoriy axborotni olish tezligi bunday serverlarni
qanday qurishga bog’liq.
Bugungi kunda brouzerlarning juda ko’plab turlari mavjud. Eng mashhurlari:
Internet Explorer (Windows operatsion tizim tarkibidagi dastur), Opera, FireFox.
Internet
Explorer
Opera
Firefo
x
248-rasm. Brauzer dasturlarni ko’rinishi.
Web manzillar
Web saxifa URL (o’zgarmas resurs joylashtiruvchi) yoki Web manzillar deb
atalgan saxifaga ega. Masalan, AQSh ning Milliy Park Xizmati Web sayti uchun
HTTP:G’G’www.nps.gov
Web manzildir. Web brauzer web saxifani web manzildan
foydalanib qayta topadi.
Agar Web sahifani Web manzilini bilsangiz brauzer oynasining yuqori qismidagi
bo’sh
joyga
manzilni
yozishingiz
mumkin.
Masalan
11
HTTP:G’G’www.nps.gov
G’grsmG’planyourG’visitG’wildlifeviewing.htm web
manzilini
yozib va enter tugmasini bossangiz brauzer, web sahifani rasmda ko’rsatilgandek
namoyish etadi.
249-rasm.
HTTP:G’G’www.nps.gov
G’grsmG’planyourG’visitG’wildlifeviewing.htm
web manzili
yozilganda ochilgan oyna namoyish etilgan
|
| |
Lokal tarmoqlar - Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’minoti

2
disk kontrollerlari va boshqalar)ning bog’lanishini ta’minlaydigan va ularga umumiy
disk xotirasidan, periferiya qurilmalaridan birgalikda foydalanishga, ma’lumotlar bilan
almashishga imkon beradigan apparat vositalari va algoritmlar to’plamidir. Lokal
tarmoqlarning asosiy farqlanuvchi xususiyati barcha uchun yagona kompyuterlarning
ma’lumot uzatish tezkor kanali va kommunikatsiya asbob - uskunalarida xatolikning
yuzaga kelish ehtimolining deyarli yo’qligi.
Lokal tarmoq uchun mavjud standartlar (tegishlicha Ethernet va ARCNET) 2,5
kmdan 6 kmgacha bo’lgan masofadagi kompyuterlar orasida aloqani ta’minlaydi. Lokal
tarmoqning
xarakterli
tomonlari:·
chegaralangan
geografik
hudud,
foydalanuvchilarning katta tezlikka ega tarmoqda ishlashni ta’minlash, lokal servislarga
doimiy ulanish, yonma-yon turgan qurimalarga ulanish. Shaxsiy kompyuterlarning lokal
tarmog’i keng tarqalgan.
236–rasm. Lokal
tarmoqni binodagi
joylashuvi
237-rasm.
Kompyuterlar va mobil
qurilmalarni simsiz
bog’lanishi
Mintaqaviy tarmoqlar (Metropolitan Area Network, MAN)
–shahar va viloyatlar
darajasida kompyuterlarni va lokal tarmoqlarni maxsus aloqa yoki telekommunikatsiya
kanallari orqali o’zaro bog’lagan lokal tarmoqqa nisbatan kattaroq tarmoqlar yig’indisi.
Internet xizmatlari. Internetda axborot qidiruv tizimlari

|
Internet xizmatlari. Internetda axborot qidiruv tizimlariBog'liq Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’min (2)3. Internet xizmatlari. Internetda axborot qidiruv tizimlari
1. Internet xizmatlari
Internet tarmog’i abonentlariga amaliy protokollar tomonidan taqdim etiluvchi
funktsional imkoniyatlar quyidagilar: WWW Internet resurslarini tashkil etish, o’qish,
elektron pochta, Web hosting - Shaxsiy veb saytlarni Internetga joylashtirish, Internet
conference - Internet orqali video muloqot, Searching - Internet qidiruv tizimlaridan
foydalanish, FTP fayllarni uzatish va qabul qilish, muloqatda bo’lish, tarmoqda
xujjatlarni saqlash va ular bilan ishlash, Web-forumlar, Bloglar, Ijtimoiy tarmoqlar,
Internet-magazinlar, Yangiliklar, Messendjerlar, IPTV Internet tarmog’i orqali raqamli
televideniya, IP telefoniya - Internet tarmog’i orqali telefon so’zlashuvlar tarmoqdan
foydalanish va boshqalar.
Katta hajmdagi ma’lumotlarni saqlash va ularni masofadagi kompyuterlarga
uzatish uchun xizmat qiluvchi internetning FTR (fayllarni uzatish protokoli)
xizmatidan foydalanish mumkin. Bunda FTR serverda yangi papka yaratish, unga
ma’lumotlarni joylashtirish va ularni qayta ko’chirib olish mumkin. WWW
xizmatida masofadan suhbatlashish imkoniyatini yaratuvchi chat dasturlari, uzoq
masofadagi do’stlar bilan suhbatlashishda telefon aloqasi o’rnini bosmoqda. Buning
uchun internetga bog’langan kompyuterda tovush karnaylari hamda mikrofonlar
bo’lishi kifoya.
FTP (File transfer Protocol) fayl almashish protokoli internet standarti bo’lib,
internetda boshqa kompyuterlar bilan fayl ma’lumotlarini jo’natish va yuklashga
ruxsat beradi. Ma’lumotlarni jo’natish yuklashning aksidir: ma’lumotlarni jo’natish
internetda kompyuteringizdan serverga xujjatlar, grafiklar va boshqapredmetlarni
o’tkazish jarayonidir. Web sahifa mualliflari masalan, odatda web sahifalari
ma’lumotlarini web serverga jo’natishda FTP dan foydalanishadi.
|
| |
Hamma fayllar bitta katalogda - 3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.

|
3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.
|
bet | 20/20 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 109,59 Kb. | | #155841 |
Bog'liq 3-mavzu Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlHamma fayllar bitta katalogda. Bir nechta HTML sahifali va bir nechta tasvirlarga ega kichik saytlarni yaratishda hamma fayllarni bitta katalokda joylashtirish mumkin. Bu usulning qulayligi shundaki, o’zaro murojaatlarda hech qanaqa yo’l ko’rsatish shart emas. Yomon tomoni esa, sayt rivojlanib, kengayib borsa, fayllar ko’payib, hammasi aralashib ketadi.
Funktsional kataloglar. Murakkab saytlarni yaratishning bir usulidir. Har bir katalogda sistemaning bitta funktsiyali qismi joylashtiriladi. Eng yuqorida boshlangich fayl – index.htm, va unga tegishli tasvirlar bo’ladi. Kataloglar nomlari taxminan quyidagicha bo’lishi mumkin: “Firma_haqida”, “Aloqalar”, “Mahsulotlar”. Har bir katalogda tegishli HTML fayllari va tasvirlar saqlanadi.
Fayl turlari bo’yicha kataloglar. Bu usulda har bir katalogda bir xil turdagi fayllar saqlanadi. Bu yerdagi fayllar qaysi funktsiyani bajarishi muhim emas. Yuqori katalogda faqat index.htm fayli joylashadi. Kataloglar nomlari taxminan quyidagicha bo’lishi mumkin: “Images”, “Products”, “Downloads”,…
Ixtiyoriy faylning kengaytmasi uning muxim kismidir. Chunki brauzer fayllarni uning kengaytmasiga qarab “taniydi”.
Odatda birinchi saxifa har doim index.htm, index.html kabi saqlanadi. Ko’pchilik brauzerlar agar URL aniq ko’rsatilmasa bu fayllarni avtomatik yuklashga harakat qiladi. Masalan, brauzerning adreslar paneliga http://www.microsoft.com deb yozilsa http://www.microsoft.com/index.htm faylini yuklaydi.
Faylni saqlashga unga mantiqiy nom tanlash kerak bo’ladi. Fayl nomidan uni boshqa fayllardan oson ajrata olish kerak. Masalan, about_inst.htm, fiz_mat.htm, rector.jpg kabi nom qo’yish maqsadga muvofiq.
Notepad ni ochamiz. HTML faylni yaratishni boshlaymiz.
Sarlavxa yozish uchun:
teglari yoziladi.
|
| |
AltaVista, AOL, Excite, GO.com, iGoogle, Lycos, MSN va Yahoo bular mashhur

|
AltaVista, AOL, Excite, GO.com, iGoogle, Lycos, MSN va Yahoo bular mashhurBog'liq Topologiyalari. Kompyuter tarmogining apparat va dasturiy ta’min (2)AltaVista, AOL, Excite, GO.com, iGoogle, Lycos, MSN va Yahoo bular mashhur
portallar. Simsiz portal mobil qurilmalar internetdan foydalana olishi uchun yaratilgan
portaldir.
Yangiliklar
Yangiliklar web sayti - bu qizikarli materiallar, hikoyalar, ma’lum bir hodisaga
bog’lik maqolalar, hayot, pul , sport va ob – havolarni o’z ichiga oladigan qiziqarli
materiallardan tashkil topgan. Ko’plab jurnal va gazetalar nashrdan chiqarilgan
xulosalarni hamda nashrdan chiqarilmagan variantlari bilan ta’minlovchi web
saytlarga xomiylik qiladi. Gazeta, televizor, radiostantsiyalari yangilik web saytlarini
saqlaydigan media turlaridir.
Informatsion web saytlar
Informatsion web sayt faktga asoslangan axborotlarni o’z ichiga oladi. Ko’plab
AQSh xukumat agentliklari aholini ro’yxatga olish ma’lumoti, soliq kodlari, davlat
byudjeti kabi ma’lumotlar bilan ta’minlaydigan informatsion web saytlarga ega.
Boshqa tashkilotlar aholini tashish jadvali va nashr ettirilgan izlanish topilmalari kabi
ma’lumotlar bilan ta’minlaydi.
Blog
Blog ko’pincha Webblog deb yuritilib, vaqti ko’rsatilgan maqolalar, pochtalar,
kundalik yoki jurnal ko’rnishidagi norasmiy web saytlarni o’z ichiga oladi.
252-rasm. Web blog ko’rinishi
16
Videokliplarni o’z ichiga oladigan blogni videoblog yoki vlog deb atashadi.
Microblog foydalanuvchilarga odatda 100 va 200 ga yaqin xususiyatlarga ega qisqa
xabarlarni o’qish imkoniyatini yaratadi. Twitter mashhur mikroblogdir. Blogosphere
atamasi bloglarni ommaviy majmuasiga, vlogosphere esa barcha ommaviy vloglar
|
| |
Bitta darajali tarmoqlar - 3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.

|
3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.
|
bet | 8/20 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 109,59 Kb. | | #155841 |
Bog'liq 3-mavzu Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlBitta darajali tarmoqlar Arti-Soft Lantastic, Novell NetWare Lite tarmoqli operacion tizimlar MS Windows for Workgruops kobigi asosida yaratiladi.
Markaziy boshqariladigan tarmoqlarda (ularni ko’pincha ajratilgan serverli tarmoq, deb atashadi) kompyuterlardan (serverlardan) bittasi barcha ishchi stanciyalari ishlatishi uchun mo’ljallangan jarayonlarni amalga oshiradi, ishchi stanciyalarning o’zaro harakatini va boshqa bir qator servis vazifalarini bajaradi.
Ma’lumotlarni qayta ishlash jarayonida mijoz u yoki bu jarayonlarni: faylni o’qish, qiymatlar bazasidan ma’lumotlarni qidirish, faylni bosish va x.k. bajarish uchun serverga so’rovni shakllantirishi mumkin.
Server mijozdan kelgan so’rovni bajaradi. So’rovni bajarish natijalari mijozga uzatiladi. Server umumiy foydalaniladigan ma’lumotlarning saqlanishini ta’minlaydi, bu ma’lumotlarga murojaat qilishni tashkil etadi va ma’lumotlarni mijozga uzatadi.
Mijoz olingan ma’lumotlarni qayta ishlaydi va qayta ishlash natijalarini foydalanuvchi uchun qulay ko’rinishda tasvirlaydi, ma’lumotlarni qayta ishlash serverda ham bajarilishi mumkin.
Serveri faqat ma’lumotlarni tashkil etish, saqlash va mijozlarga kerakli ma’lumotlarni berish jarayonlarini bajaradigan tizimlar «fayl-server» tizimi nomiga ega: serverda saqlash bilan bir qatorda ma’lumotlarni mazmunli qayta ishlash ham bajariladigan tizimlarni esa «mijoz-server» tizimlari deb atash qabul qilingan.
Ya’ni «mijoz-server» tizimida server aktiv rol o’ynaydi: u so’rovga butun faylni oddiygina berib qolmasdan, balki ma’lumotlarni oldindan qayta ishlashi va mijozga, yoki masalani echilgan natijalarini, yoki faylning, aynan mijozni qiziqtirgan va mijoz uchun tasvirlash qulay bo’lgan tanlab olingan yozuvlarni berishi mumkin. Bunday texnologiya, boshqa hamma narsalardan tashqari, tarmoq aloqa kanallarining kam yuklanishiga imkon beradi.
«Fayl-server» texnologiyasi bo’yicha ishlaydigan serverning o’zini fayl-server, «mijoz-server» texnologiyasi bo’yicha ishlaydigan serverning o’zini esa ilova-server deb ataladi.
Ajratilgan serverli lokal hisoblash tarmoqlarining afzalliklari:
• ishchi stanciyalarning sonini cheklashning yo’qligi;
• bitta darajali tarmoqlarga nisbatan boshqarishni oddiyligi;
• yuqori tezkorlik;
•ma’lumotlarni himoya qilishning ishonchli tizimi.
Ajratilgan serverli lokal hisoblash tarmoqlarining kamchiliklari:
• bitta yoki bir nechta kompyuterlarni server uchun ajratilganligi sababli yuqori narxdaligi;
• tarmoqning tezkorligi va ishonchliligining serverga bog’liqligi;
• bitta darajali tarmoqqa nisbatan kam moslashuvchanligi.
Ajratilgan serverli tarmoqlar juda keng tarqalgan hisoblanadi; bunday tarmoqlar uchun tarmoqli operacion tizimlarga misollar: MS LAN Manager, IBM va Novell Net Ware.
|
| |
Test savollari - 3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.

|
3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.
|
bet | 9/20 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 109,59 Kb. | | #155841 |
Bog'liq 3-mavzu Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlTest savollari
1. O`zbekistonda qachondan beri Internet Provayderlar xizmat ko`rsata boshladi?
A 1980
B 1990
C 1995
D * 1997
2. Tarmoqlar necha xil bo' ladi?
A. * 3 xil: local, global, mintaqaviy;
B. 2 xil: local va mintaqaviy;
C. 2 xil: local va global;
D. 2 xil global va mintaqaviy
8-mavzu: Lokal tarmoq topologiyasi. lokal tarmoqda ma’lumotlarning almashinuv jarayoni, lokal tarmoq tashkil etish usullari
(2 soat amaliy, 2 soat laboratoriya ishi)
Reja:
1. lokal tarmoq topologiyasi.
2. lokal tarmoqda ma’lumotlarning almashinuv jarayoni
3. lokal tarmoq tashkil etish usullari.
Tarmoqdagi xost-kompyuterlarning adreslariga maxsus talablar quyiladi. Adres formatga ega bo’lishi kerak, bu format bir tomondan adresning sintaksis avtomatik qayta ishlashni bajarishga imkon berishi kerak, ikkinchi tomondan esa u semantik tusga ega bo’lishi kerak, ya’ni adreslanadigan ob’ekt to’g’risida biror ma’lumotni o’zida mujassamlashi lozim.
Shuning uchun xost-kompyuterlarning adreslari Internet tarmog’ida ikkilangan kodlashga ega bo’lishi mumkin:
• telekommunikatsiya tizimini tarmoqda ishlashi uchun qulay bo’lgan majburiy kodlash: kompyuterga do’stona raqamli IP-adres (IP — Internet Protocol);
• tarmoq abonenta uchun qulay bo’lgan majburiy bo’lmagan kodlash: foydalanuvchiga do’stona domenli DNS-adres (DNS-Domain Name System).
Raqamli IP-adres 32 razryadli ikqilik son ko’rinishga ega. qo’laylik uchun u to’rtga blokka 8 bitdan ajratilib, ular o’nlik ko’rinishda yozilishi mumkin. Adres kompyuterni identifikaciyalash uchun zarur bo’lgan to’liq malumotga ega.
Mumkin bo’lgan varianta: ikkita katta blok tarmoq adresini, ikkita boshqasi esa qism tarmoq adresini va bu qism tarmoq ichidagi xost-kompyuterning adresini aniqlaydi. Masalan, ikkilik kodida raqamli adres quyidagicha yoziladi:
10011000001001010100100010001010.
O’nlik kodida ushbu ko’rinishga ega: 152.37.72.138.
|
| |
Marshrutlovchilar - 3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.

|
3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.
|
bet | 4/20 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 109,59 Kb. | | #155841 |
Bog'liq 3-mavzu Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlMarshrutlovchilar (router) OSI bayonnomalarini transportli darajasida tavsiflanadi va punktlari funkciyalarini bajaradi va mantiqiy bog’lanmagan tarmoqlarning (OSI ning seansli va undan yuqori darajalarida bir xil bayonnomalarga ega bo’lgan) ulanishini ta’minlaydi; ular axborotni tahlil qiladi, uning keyingi eng yaxshi yo’lini aniqlaydi, uni boshqa tarmoqda moslashtirish va uzatish uchun ba’zi bir bayonnomali o’zgartirishlarni bajaradi, kerakli mantiqiy kanal yaratadi va vazifasi bo’yicha axborotni uzatadi. Marshrutlovchilar servisning etarlicha murakkab darajasini ta’minlaydi: ular, masalan, tarmoqni turli xil murojaat qilish usullari bilan ulashlari mumkin, axborotlar juda yuklangan liniyalarni chetlab o’tib aloqa liniyasidagi yuklamalarni qayta taqsimlashlari mumkin va b.
Shlyuzlar (gateway) OSI ning turli bayonnomalarini uning hamma darajalarida ishlatuvchi hisoblash tarmoqlarini birlashtirish imkonini beruvchi qurilmadir; ular OSI modelining barcha ettita boshqarish darajasi uchun bayonnomali o’zgartirishlarni bajaradi. Marshrutlovchi vazifalardan tashqari ular ma’lumotli paketlarning formatini o’zgartirish va ularni qayta kodlashni ham bajaradi, bu bir jinsli bo’lmagan tarmoqlarni birlashtirishda juda muhimdir.
Ko’priklar, marshrutlovchilar va shlyuzlar lokal hisoblash tarmog’ida bu, odatda, dastur ta’minotli va qo’shimcha aloqa apparaturali maxsus ajratilgan EHM lir.
Test savollari
1. Internet tarmog’ida real vaqtda axborotlar (xabarlar) almashish xizmati qanday ataladi?
A. Elektron pochta
B. *Chat
C. Forum
D. Proksi
2. Qog’ozdagi rasm, matn va tasvirlarni kompyuter xotirasiga kirituvchi qurilmani toping.
A) Plotter
B)*Skaner
C) Printer
D) Modem
5-mavzu: Kompyuter tarmog‘ining arxitekturasi, topologiyasi, tarmoq sistemasining modeli (2 soat amaliy)
Reja:
1. Kompyuter tarmog’ining arxitekturasi haqida ma’lumot bering?
2. Kompyuter tarmog’ining topologiyasi haqida ma’lumot bering?
3. Kompyuter tarmog’ining tarmoq sistemasining modeli haqida ma’lumot bering?
Komp’yuter tarmoqlari-kommunikatsion qism tizimlari yordamida yagona tizimga birlashtirilgan ғujlangan komp’yuter tizimlari tŏplamidir. Ғujlangan komp’yuter tizimlariga alohida EHMlar hamda lokal komp’yuter tarmoqlari (LKT) kirishi mumkin. Hozirda amalda tarkibida EHM bŏlgan intelektual’ abonent nuqtalari ishlatiladi va, demak, komp’yuter tarmoqlarining eng kichik strukturaviy qismi EHM desak xato bŏlmaydi. (1 - rasm).
Kommunikatsion qism tizim quyidagilarni ŏz ichiga oladi:
kommunikatsion modullar(KM);
aloqa kanallari;
kontsentratorlar;
tarmoqlararo shlyuzlar (kŏpriklar).
|
| |
Shinali topologiya - 3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.

|
3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.
|
bet | 2/20 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 109,59 Kb. | | #155841 |
Bog'liq 3-mavzu Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlShinali topologiya tarmog’i chiziqli ma’lumotlarni uzatish kanalini ishlatadi, unga nisbatan qisqa biriktiruvchi liniyalar vositasi bilan interfeys plata orqali barcha uzellar ulangandir. Tarmoqning uzatish uzelidan ma’lumotlar shina bo’yicha ikkala tomonga tarqatiladi. Oraliqdagi uzellar kelayotgan axborotlarni translyaciya (olib ko’rsatish) qilmaydi. Ma’lumot hamma uzellarga keladi, lekin axborotni kimga yuborilgan bo’lsa, o’sha qabul qiladi.
Shinali topologiya eng oddiy topologiyalardan biridir. Bunday tarmoqni engil kuchaytiriladi va konfiguraciyalanadi hamda turli xil tizimlarga moslashtiriladi; u alohida uzellarning mumkin bo’lgan nosozliklariga nisbatan turg’undir.
Shinali topologiya tarmog’ini keng ma’lum bo’lgan Ethernet(zernet) tarmog’i va uning bazasida tashkil etilgan, Ofislarda ishlatiladigan, masalan, Net Ware Novell tarmog’i ham ishlatadi.
Ilmoqli topologiya tarmog’ida hamma uzellar aloqa kanallari bilan umumiy yopiq ilmoqqa (halqaga) ulangan. Tarmoq bir uzelining chiqishi keyingisining kirishi bilan ulanadi.
Halqa bo’yicha ma’lumot uzeldan uzelga uzatiladi va har bir uzel yuborilgan axborotni retranslyaciya qiladi. Buning uchun har bir uzelda tarmoqda ma’lumotlarning o’tishini boshqarish imkonini beradigan o’zining interfeysli va uzatuvchi-qabul qiluvchi apparaturasi bor. Uzatuvchi-qabul qiluvchi apparaturani soddalashtirish maqsadida halqa bo’yicha qiymatlarni uzatish, ko’pincha, faqat bir yo’nalishda bajariladi. Qabul qiluvchi uzel faqat unga yuborilgan axborotni qabul qiladi va anglab oladi.
O’zining moslashuvchanligi va ishlashining ishonchliligiga ko’ra shinali topologiya tarmog’i amaliyotda ham keng tarqalgandir (masalan, Token-Ring tarmog’i).
Radial topologiyali tarmoqning asosini server tashkil etadi, unga ishchi stanciyalarning har biri o’zining aloqa liniyasi bo’yicha ulanadi. Barcha, ma’lumot markaziy uzel orqali uzatiladi, u tarmoqdagi ma’lumot oqimlarini retranslyaciya qiladi, qayta ulaydi va marshrutlaydi.
Bunday tarmoq o’zining tuzilishi bo’yicha, aslini olganda, teleqayta ishlash tizimiga o’xshash bo’ladi, unda hamma abonent punktlari intellektual bo’ladi (o’zining tarkibiga EHM ni oladi).
Bunday tarmoqning kamchiliklari sifatida quyidagilarni ta’kidlash mumkin:
• markaziy apparaturaning yuqori yuklanganligi;
• markaziy apparatura ishdan chiqqanda tarmoq ishga yaroqligini butunlay yo’qotishi;
• aloqa liniyasining juda cho’zilib ketganligi;
• ma’lumotni uzatish yo’lini tanlashda moslashuvchanlikning yo’qligi.
Radial tarmoqlar ochiqdan ochiq ifodalangan markaziy boshkariladigan ofislarda ishlatiladi.
Umumiy holda ko’p aloqali hisoblash tarmog’ining topologiyasini quyidagi ko’rinishda tasvirlash mumkin.
Tarmoq strukturasi kommunikatsiyali va abonentli qism tarmoqlariga ajratiladi.
|
| |
Microsoft Internet Explorer - 3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.

|
3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.
|
bet | 14/20 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 109,59 Kb. | | #155841 |
Bog'liq 3-mavzu Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlMicrosoft Internet Explorer
Microsoft Internet Explorer xozirgi kunda internetdagi eng mashxur brauzer xisoblanadi. Dastur menyulari
saxifalarning ko’rinishi va brauzer parametrlarini sozlash buyruqlarini o’z ichiga oladi.
Fayl – Fayllar(web-xujjatlar) bilan ishlash buyruqlari.
Pravka – Matn parsalari, qidirish va almashtirish buyruqlarini taklif qiladi.
Vid – Veb-saxifaning ko’rinishi va kodirovka turini tanlash uchun xizmat qiladi.
Izbrannoe – foydalanuvchi tanlagan Internet-manzillarni saqlab turadi .
Servis - Internet Explorerning qo’shimcha parametrlarini sozlashga imkon beradi.
Spravka - Internet Explorerda ishlash xaqida kerakli ma`lumotni saqlaydi.
Internet explorer asboblar paneli
Internet Explorer asboblar paneli tarmoq xujjatlari bilan ishlash uchun yaratilgan. Asboblar panelini chaqirish uchun menyuni oching: Vid\Paneli instrumentov\Obichnie knopki.
|
| |
Kommunikatsion modullarning - 3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.

|
3-mavzu: Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlari.
|
bet | 5/20 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 109,59 Kb. | | #155841 |
Bog'liq 3-mavzu Kompyuter tarmoqlari tushunchasi va ularning ko‘rinishlKommunikatsion modullarning asosiy vazifasi olingan paketni boshqa kommunikatsion modulga yoki abonent nuqtasiga ma’lum marshrut bŏyicha uzatishdir. Kommunikatsion modul’ paketlarni kommutatsiyalovchi markaz deb ham yuritiladi.
Aloqa kanallari tarmoq elementlarini yagona tarmoqqa birlashtiradi.
Kontsentratorlar axborotni tezligi katta bŏlgan kanallar orqali uzatilishidan avval zichlashtirish uchun xizmat qiladi.
Tarmoqlararo shlyuzlar va kŏpriklar tarmoqni lokal’ komp’yuter tarmoqlari bilan ulashga yoki global’ tarmoq segmentlarini birlashtirishga xizmat qiladi. Kŏpriklar yordamida tarmoq protkollari bir xil bŏlgan tarmoq segmentlari birlashtiriladi. Har qanday tarmoqda quyidagi qism tizimlarini ajratish mumkin:
foydalanuvchi qism tizimi;
boshqarish qism tizimi;
kommunikatsion qism tizimi;
Foydalanuvchi yoki abonent qism tizimi foydalanuvchilarning (abonentlarning) komp’yuter tizimlarini ŏz ichiga oladi va foydalanuvchilarning axborotni saqlash, ishlash va olishdagi ehtiyojlarini qondirishga xizmat qiladi.
1- rasm. Komp’yuter tarmoғi fragmenti.
Boshqarish qism tizimsi komp’yuter tarmoqlarining barcha elementlarini ularning ŏzaro aloqasi yagona qoida bŏyicha amalga oshiriluvchi yagona tizimga birlashtirishga xizmat qiladi. Bu qism tizim butun tarmoq ishlashi uchun optimal’ sharoit yaratish maqsadida xizmatchi axborotni yiғish, taxlil qilish va elementlarga ta’sir etish yŏli bilan tizim elementlarining ŏzaro aloqasini ta’minlaydi.
Kommunikatsion qism tizimsi foydalanuvchilar manfaatlari va tarmoqni boshqarish uchun tarmoqda axborotni uzatishga xizmat qiladi. Boshqacha aytganda, tarmoqning ishlashini uzoqlashtirilgan jarayonlarni kommunikatsion qism tizim orqali ŏzaro aloqasi kabi tasavvur etish mumkin. Uzoqlashtirilgan jarayonlarning ŏzaro aloqasi deganda fayllarni almashish, elektron pochta orqali axborotlarni uzatish, programmani bajarishga buyurtma yuborish va natijani olish, ma’lumotlar bazasiga murojaat va h. tushuniladi.
|
| |
5-sinf Chap tomondagi rasmda chiziq bilan lazer nurining harakati tasvirlangan. O‟ng tomondagi rasmda lazer nuri qaysi harfdan chiqib ketadi? (A) A (B) b - bet 11

24.
Xadiyja berilgan 5x5 jadvalning bir nechta kataklarini qora rangga bo„yamoqchi.
Kamida bitta bo„yalgan katakka ega ixtiyoriy 1x4 yoki 4x1 o„lchamli to„g„ri to„rtburchak
mavjud bo„lishi uchun 5x5 jadvalning kamida nechta katagini bo„yash kerak?
(A) 5 (B) 6 (C) 7 (D) 8 (E) 9
25.
Bo„yoqchi 2 litr ko„k bo„yoqqa 3 litr sariq bo„yoqni qo„shib, 5 litr yashil bo„yoq hosil qilmoqchi. Ammo, u
adashib 3 litr ko„k va 2 litr sariq bo„yoqlarni qo„shib 5 litr yashilga o„xshash bo„yoq hosil qildi. U yashilga
o„xshash bo„yoqdan kamida necha litrni olib tashlab, qolganiga ko„k yoki sariq rang qo„shib 5 litrli haqiqiy
yashil rang hosil qila oladi?
(A) 5/3 litr (B) 3/2 litr (C) 2/3 litr (D) 3/5 litr (E) 5/9 litr
5-sinf Chap tomondagi rasmda chiziq bilan lazer nurining harakati tasvirlangan. O‟ng tomondagi rasmda lazer nuri qaysi harfdan chiqib ketadi? (A) A (B) b - bet 10

12.
Uchta turli yoshdagi opa-singillar yoshlarining o„rtacha qiymati 10 ga teng. Agar opasingillarni 2 tadan
juft-juft qilinsa, bu juftliklardan ikkitasining o„rtacha yoshi 11 va 12 ga teng bo„ladi. Eng katta qizning yoshini
toping.
(A) 10 (B) 11 (C) 12 (D) 14 (E) 16
13.
Gulshoda lola -
va romashka -
gullarini juda yaxshi ko„radi. U tomoni
12m
bo„lgan kvadrat shaklidagi hovlisiga rasmda ko„rsatilgandek lola va romashka
gullarini ekib chiqdi. Romashka ekilgan umumiy maydon qanchaga teng?
(A) 48
𝑚
2
(B) 46
𝑚
2
(C) 44
𝑚
2
(D) 40
𝑚
2
(E) 36
𝑚
2
14.
Uyda 2 ta soat bor. Birinchisi har soatda 1 minut oldinga ilgarilab ketadi, ikkinchisi esa har soatda 2 minut
ortda qoladi. Sardor kecha soatlarni aniq vaqt bilan to„g„irlab qo„ydi. Bugun Sardor soatlarga qarasa bittasi
11:00, boshqasi 12:00 ni ko„rsatdi. Soatlar kecha qanday vaqtda to„g„rilangan?
(A) 23:00 (B) 19:40 (C) 15:40 (D) 14:00 (E) 11:20
15.
Jaloliddin qog„ozga qalam bilan bir nechta 7 dan kichik musbat sonlarni yozdi. Jamoliddin yozilgan barcha
sonlarni o„chirib, ularning o„rniga barchasini 7 dan ayirib yozib chiqdi. Agar Jaloliddin yozgan sonlar yig„indisi
22 ga, Jamoliddinniki 34 ga teng bo„lsa, Jaloliddin qog„ozga nechta son yozgan?
(A) 7 (B) 8 (C) 9 (D) 10 (E) 11
Ai  
  

Bi - Kompyuterlarni tashkil qilishning raqamli-mantiqiy asoslari

|
Kompyuterlarni tashkil qilishning raqamli-mantiqiy asoslari
|
bet | 4/4 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 153,74 Kb. | | #239686 |
Bog'liq Kompyuterlarni tashkil qilishning raqamli-mantiqiy asoslariAi
|
Bi
|
Pi-1
|
Si
|
|
Pi
|
|
|
|
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
0
|
1
|
0
|
1
|
0
|
1
|
0
|
0
|
1
|
0
|
1
|
1
|
0
|
0
|
1
|
0
|
0
|
1
|
1
|
0
|
0
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1
|
0
|
1
|
0
|
1
|
1
|
1
|
1
|
1
|
1
|
Ai
Bi
Pi-1
Si
Pi
Yarim summator
Bir razriyadli yarim summatorni (half adder) qaraymiz. 1-rasmda kursatilgandek yarimsummator ikkita kirish (A va B) va ikkita chiqishga (S va Cout) ga ega. S – bu A va B lar yig’indisi. Agar ikkala A va B 1 ga teng bo'lsa, u holda S ning chiqishi 2 ga teng bo'lishi kerak, bunday sonni bitta ikkilik razriyad sifatida ko'rsatish mumkin emas. Bunday holda, natija Cout-ni keyingi bitga o'tkazish bilan birga ko'rsatiladi. Yarim summatorni XOR (inkor YOKI) va AND (mantiqiy VA) elementlaridan qurish mumkin.
Ko’p razriyadli summatorda Cout chiqish keyingi razriyad kirishiga ko’chirilib bog’lanadi. Masalan, 2-rasmda ko’chirish biti ko’k rangda ko’rsatilgan va u bir razriyadli summatorning 1-chi razriyad chiqishi Cout va summatorning keyingi razriyad Cin kirishi hisoblanadi.
Shuningdek, yarim summatorda oldingi razriyadning Cout chiqishi bilan aloqa qiladigan Cin ko’chish kirishi mavjud emas. To'liq summatorda bunday kirish mavjud.
1-rasm. Bir razriyadli yarim summator
2-rasm. Bitni ko’chirish
To’liq summator
3-rasmda keltirilgan to’liq summator (full adder) Cin ko’chish kirishiga ega. Rasmda S va Cout lar qiymatlari keltirilgan.
Ko’chishlarni tarqatishli summator
N-razriyadli summator 2 ta N-razriyadli sonlarni (A va B), hamda kirish Cin ko’chishni qo’shadi va N-razriyadli S natijani va Cout chiqish ko’chishini shakllantiriladi. Bunday summator ko’chishlarni tarqatishli (carry propagate adder, CPA) summator deb nomlanadi, chunki bitta razriyadning chiqish ko’chishi keyingi razriyadga o’tadi.
Bunday summatorning shartli belgilanishi 4-rasmda keltirilgan. U to’liq summatorni belgilashga o’xshaydi, A, B, S kirish/chiqishlar shinalar bo’lib, alohida razriyadlar emas.
Eng keng tarqakgan CPA lar quyidagilar hisoblanadi: ketma-ket ko’chishli summatorlar (ripple-carry аdders), ko’chishlarni tezlashtirishli (carry-lookahead
adders) va prefiksli (prefix adders) summatorlar.
ADABIYOTLAR
Asosiy adabiyotlar:
1. Andreew S. Tanenbaum. Structured computer organization. Sixth edition. 2012. – 801 p.
2. Tanenbaum E. Arxitektura kompyutera. 6-e izd. SPb.: Piter. 2013. – 816 s.
3. Tanenbaum E. Arxitektura kompyutera. 5-e izd. SPb.: Piter. 2011. – 844 s.
4. Broydo V.L. Arxitektura EVM i sistem. Uchebnik dlya vuzov. SPb. 2011.- 720 s
5. Badenko V.L. Vыsokoproizvoditelьnыe vыchisleniya. Uchebnoe posobie. SPb. 2011. – 180 s.
|
| |
“Kompyuter injinering” fakulteti “Kompyuter tarmoqlari” fanidan mustaqil ishi mavzu

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALARI
VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
“Kompyuter injinering” fakulteti
“Kompyuter tarmoqlari” fanidan
MUSTAQIL ISHI
Mavzu:
2 ta notebook va 1 ta kommutator orqali LAN tarmog’ini
qurish
Guruh:
KI-S2106_O'zb_(Perovod)
Bajardi: Xolmamatov J
Tekshirdi: Hamiyev A.T.
Samarqand-2024
1-Amaliy mashg‘ulot
Mavzu:
2 ta notebook va 1 ta kommutator orqali LAN tarmog’ini qurish
Ishning maqsadi:
Cisco Packet Tracer
dasturi yordamida tarmoq
qurilmalarini tanlash va ularni ulash bo’yicha amaliy ko’nikmalarga ega bo’lish.
Qisqacha nazariy ma’lumot.
1.1
Cisco Packet Tracer dasturi interfeysi.
Cisco
Packet Tracer dasturi
Cisco tomonidan ishlab chiqilgan va telekommunikatsiya
tarmoqlari va tarmoq
uskunalarini o'rganishda foydalanish uchun tavsiya etiladi. Packet Tracer dasturiy
ta'minoti asosida turli xil Cisco marshrutizatorlari va kommutatorlari,
ishchi
stantsiyalari va Ethernet, Serial, ISDN, Frame Relay
kabi tarmoq ulanishlaridan
tarmoq topologiyasini yaratish mumkin. Simulyatorning funktsiyalari mashg'ulot
uchun ham, ish uchun ham, rejalashtirish bosqichida tarmoqni sozlashda ham mos
bo'lishi mumkin.
Cisco Packet Tracer dasturi interfeysi.
Cisco Packet Tracer dasturi
yuklangandan so„ng ekranda 3.1-rasmda tasvirlangan oyna hosil bo„ladi.
Oynaning yuqori qismida dastur nomi (Cisco Packet Tracer), kompyuter
tarmog„i modelini o„zida saqlovchi fayl nomini o„z
ichiga olgan sarlavha qismi
joylashgan, shuningdek, oyna o„lchamini o„zgartiruvchi,
uni ixchamlashtiruvchi
yoki yopuvchi standart boshqarish tugmalari joylashgan.
3.1-rasm. Cisco Packet Tracer dasturi interfeysi.
Sarlavhaning pastki qismida menyu osti bo„limlarini o„z ichiga olgan
Ax xavflarni boshqarishga kirish fanidan Mustaqil ish Mavzu : Axborot xavfsizligi insidentlari va xavfsizligiga qo’yiladigan talablar Guruh: 715-20 Bajardi: Bekmurodov Anvar Tekshirdi : Bekmirzayev Obidjon

|
Ax xavflarni boshqarishga kirish fanidan Mustaqil ish Mavzu : Axborot xavfsizligi insidentlari va xavfsizligiga qo’yiladigan talablar Guruh: 715-20 Bajardi: Bekmurodov Anvar Tekshirdi : Bekmirzayev Obidjon
|
Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 217,63 Kb. | | #130077 |
Bog'liq Kiberxavfsizlik asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ax xavflarni boshqarishga kirish fanidan Mustaqil ish Mavzu : Axborot xavfsizligi insidentlari va xavfsizligiga qo’yiladigan talablar Guruh: 715-20 Bajardi: Bekmurodov Anvar Tekshirdi : Bekmirzayev Obidjon
|
IPsecning ikkita asosiy bosqichi - Ipsec qanday port. Ipsec protokollar. Chiqish ip paketlarini qayta ishlash 0

|
Ipsec qanday port. Ipsec protokollar. Chiqish ip paketlarini qayta ishlash 0
|
bet | 10/22 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 294,06 Kb. | | #247555 |
Bog'liq Ipsec qanday port. Ipsec protokollar. Chiqish ip paketlariniIPsecning ikkita asosiy bosqichi
Shunday qilib, avval ishtirokchilar xavfsiz ulanishni yaratish uchun qanday mexanizmlardan foydalanish to'g'risida kelishib olishlari kerakligini aniqladik, shuning uchun endi IKE protokoli kuchga kiradi. IKE (Internet Key Exchange) IPsec SA (xavfsizlik assotsiatsiyasi, xuddi shu xavfsizlik siyosati) ni shakllantirishda, boshqacha aytganda, xavfsiz ulanishda ishtirokchilarning ishini muvofiqlashtirish uchun ishlatiladi. Ushbu protokol orqali ishtirokchilar qaysi shifrlash algoritmi qo'llanilishini, qaysi algoritm yordamida yaxlitlikni tekshirish va bir-birini qanday tasdiqlashni kelishib olishadi. Shuni ta'kidlash kerakki, bugungi kunda protokolning ikkita versiyasi mavjud: IKEv1 va IKEv2. Bizni faqat IKEv1 qiziqtiradi: IETF (Internet Engineering Task Force) uni birinchi marta 1998 yilda taqdim etgan bo'lsa-da, u juda keng tarqalgan bo'lib foydalanilmoqda, ayniqsa RA VPN-lar uchun (1-rasmga qarang).
IKEv2-ga kelsak, u birinchi bo'lib 2005 yilda tayyorlangan, RFC 5996 (2010) da to'liq tavsiflangan va faqat o'tgan yilning oxirida u Internet standarti (RFC 7296) deb e'lon qilingan. Yon panelda IKEv1 va IKEv2 o'rtasidagi farqlar haqida ko'proq ma'lumot olishingiz mumkin. IKE tozalanishi bilan biz IPsec fazalariga qaytamiz. Birinchi bosqichda ishtirokchilar bir-birini tasdiqlaydilar va faqat kerakli shifrlash algoritmlari va kelajakdagi IPsec tunnelining boshqa tafsilotlari to'g'risida ma'lumot almashish uchun mo'ljallangan maxsus ulanishni o'rnatish parametrlari to'g'risida kelishib olishadi. Ushbu birinchi tunnelning parametrlari (shuningdek, ISAKMP tunnel deb ataladi) ISAKMP siyosati bilan belgilanadi. Birinchidan, xeshlar va shifrlash algoritmlari kelishib olinadi, keyin Diffie-Hellman (DH) kalitlari almashtiriladi va shundan keyingina kim aniqlanadi. Ya'ni, oxirgi qadam - PSK yoki RSA tugmachasi orqali autentifikatsiya jarayoni. Va agar tomonlar kelishsa, ISKMP tuneli quriladi, u orqali IKE ning ikkinchi bosqichi o'tmoqda.
Ikkinchi bosqichda, bir-biriga allaqachon ishongan ishtirokchilar ma'lumotlarni to'g'ridan-to'g'ri uzatish uchun asosiy tunnelni qanday qurish haqida kelishib olishdi. Ular bir-biriga transformator parametrlarida ko'rsatilgan variantlarni taklif qilishadi va agar ular rozi bo'lsa, asosiy tunnelni ko'taradilar. Shuni ta'kidlash kerakki, u o'rnatilgandan so'ng ISAKMP yordamchi tuneli yo'qolib ketmaydi - vaqti-vaqti bilan asosiy tunnel SA-ni yangilash uchun ishlatiladi. Natijada, IPsec turi bitta emas, balki ikkita tunelni o'rnatadi.
|
| |
Kompyuterlarni tashkil qilishning raqamli-mantiqiy asoslari - bet 2

|
Kompyuterlarni tashkil qilishning raqamli-mantiqiy asoslari
|
bet | 2/4 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 153,74 Kb. | | #239686 |
Bog'liq Kompyuterlarni tashkil qilishning raqamli-mantiqiy asoslariY
F1(X,Y)=XY
F2(X,Y)=(XY)(XY)=(XY)(X Y)
Triggerlar
Trigger – bu ikkilik kodning bitta razriyadini ishonchli saqlash uchun kompyuter registrlarida keng qo’llaniladigan elektron sxemadir. Trigger ikkita barqaror holatga ega, ulardan biri biri ikkilik bir, ikkinchisi esa ikkilik nolga to’g’ri keladi.
Trigger atamasi inglizcha trigger – zanjir (lo’kidon), tepki so’zidan kelib chiqqan. Bu sxemani ingliz tilida ko’rsatish uchun tez-tez flip-flop atamasi ishlatiladi, bu esa “qarsak chalish” degan ma’noni anglatadi. Elektron sxemaning bunday jarangdor atalishi uning deyarli bir zumda bir elektr holatdan ikkinchisiga va teskarisiga o’tish (“irg’itib tashlash”) qobiliyatini ko’rsatadi.
Bitta triger ikkilik kodining bitta razriyadini saqlab qolishi mumkin bo’lganligi sababli, baytni saqlash uchun 8 ta trigger kerak, kilobaytni saqlash uchun esa mos ravishda 8 • 210 = 8192 ta trigger kerak bo’ladi. Zamonaviy xotira mikrosxemalari millionlab triggerlarni o’z ichiga oladi.
Triggerlar
Triggerning eng keng tarqalgan turi - bu RS-triggeridir (S va R mos ravishda inglizcha set - o'rnatish va reset - tiklash). Triggerning shartli belgilanishi:
U ikkita simmetrikli S va R kirishga va ikkita simmetrik chiqishga ega Q va chiqadigan signal Q bilan Q signalning mantiqiy inkoridir.
S va R ikkita kirishning har biri kirish signallarini qisqa muddatli impulslar shaklida qabul qilishi mumkin
Kirishda impulsning mavjudligi birga, uning yo'qligi esa nolga teng deb hisoblanadi.
Triggerlar
YOKI-EMAS (ИЛИ-НЕ) ventillari yordamida triggerni amalga oshirish va unga mos keluvchi chinlik jadvali.
|
| |