Urganch Davlat Universiteti Tabiatshunoslik va Geografiya fakulteti 201-kimyo guruhi talabasi Xaitboyev Dilshodning fizik kimyo fanidan yozgan - bet 6

P E 1
1 E 1
P N1 P0 ;
P0
N1 4
E E N1 4N1
(7)
Demak (6) ga binoan (7) va (3) ni xisobga olgan holda yoza olamiz.
a E 4 p a E 4 E 1 E a E
E4 E aE E 2 ;
3
3 4 3
3
1 E 1 ( E 2) a
N1 4
3
E 1
E 2
4N1a
M
3
(8)
d
1 sm 3 hajmda N1 molekula bor bo`ladi.
ta molekula bor bo`lsa,
Vmol d
hajmda N A ta
N M
1 d
NA ;
N1 NA M
Demak
E 1 4
E 2 3
yoki
E 1 M
E 2 d
4 N A a
3
(9)
(9) – Klauzius – Mosotti tenglamasi deyiladi. Undan a=[(1/d) chiqadi. Demak, temperatura ortgan sari d kamayganligi tufayli moddaning qutblanuvchanligi a ortadi. Qutblanuvchanlik modda zichligiga teskari
E 1
proporsional va dielektrning doimiyligiga bog`liq, chunki
E 2
birga teng
emas. Keltirib chiqarilgan yuqorida aytganimizdek Klauznus – Mosotti nomi bilan yuritiladigan tenglama moddalarning elektr xossalarini ularning tashqi elektr maydonidagi holatini tekshirish, tahlil qilish yo`li bilan aniqlanar ekan.
Moddalarning qutblanuvchanligi a uch qismdan iborat:
Tashqi maydon ta’sirida molekulalardagi elektronlarning yadroga nisbatan muvozanat holatidan siqilishi. Bunday qutblanish induksiyalangan
dinol momentining paydo bo`lishiga olib keladi.
Mnid
aed A;
aed
f ( T )
Ya’ni temperaturaga deyarli bog`liq emas. Ya’ni ular juda
yengil zarrachalar bo`lganliklari uchun T O 0K ga yaqin temperaturadayoq, ular juda tez harakat qiladi.
Atom qutblanuvchanlik. Elektr maydoni vositasida elektronlarning qutblanishi yadrolarning bir –biriga qutblanishiga, siljishiga olib keladi.
Doimiy dipol momenti (M0) ga ega bo`lgan molekulaning tashqi maydonga ma’lum yo`nalishga ega bo`lib joylashishi orientatsion qutblanuvchanlik aop ga bog`liq. Demak
aym
aal
aop
f ( T )
(1)
(1) ni Klauzius – Mosotti formulasiga olib borib qo`ysak
E 1 M E 2 a
4 N A
3
( ael
P-umumiy
qutblanish
4N A a
va 4N A a R
3 op
3 el
(refraksiya) deb belgilaylik.
Yorug`likning lektromagnit nazariyasiga binoan A=n2a (Maksvell formulasi)
n2 1 M
n2 2 d R
Lorenti –Lorents formulasi deyiladi.
Elektr maydoni sifatida yorug`likdan foydalanayotgan bo`lsak, bunday maydonning chastotasi y=1015 ga teng. Bunday maydonlar atomining na molekulaning qutblanishi ro`y bera olmaydi. Chunki ularning massasi elektronnikidan minglarcha marta katta.
Shuning uchun bunday maydonda faqat elektronlarning qutblanishigina, ya’ni refraksiya kuzatiladi.
Atom qutblanish.
Atom qutblanish atomlar va atom strukturalarining tebranishi natijasida ro`y veradi. Buning uchun chastotasi nisbatan uncha katta bo`lmagan IQ nurlardan foydalaniladi. Lekin umuman Pat qiymat jihatdan uncha katta emas. Klauzius –Mosotti formulasidan P ning o`lchov birligi hajm ekanligi ko`rinib turibdi. Shunga binoan ulchashlar o`tkazilganda:
Pat (geksan)=0.26 cm3 /mol pat (suv)-3.2 sm3/mol ekanligi aniqlangan. (P0=aE; a=P0/E hajm)
Ammo xloranil deb ataluvchi modda uchun pt =15 sm2/mol chiqqan. Bu yerda qutbli xossaga ega bo`lgan C O qutbli gruppalardan deformatsion tebranma harakatga kuchli darajada molik deb qaraladi.
1M
n2 MM
Ko`pchilik moddalar uchun
qoshishidadir.
2 d
n2 2 d
Pel
R dan
Doimiy dinolga ega bo`lgan molekulalar uchun Debay af bilan M0
o`rtasida qo`yidagicha bog`lanish borligini ko`rsatdi.
aop
2
0 ; 3 RT
0 e 0
qutbli molekulaning
doimiy dipole momenti. K=R/N – Bolrman doimiyligi.
Bunday T – absolyut temperature, K. Kauzius –Mosotti –Debay formulasi
Bu formuladan foydalanib M0 ni topish mumkin, chunki M0 =0 bo`lgan holler uchun P=f(T).
Dipol momentini analitik usulda topish K-M-D formulasini ikki hil (T1 va T2) temperaturalar uchun yozamiz.
Analitik usul tez bajarilsa ham T ning atigi ikkita qiymati uchun hisoblanganligi sababli aniqli aytarli darajada yuqori bo`ladi.
B P
4N 2
( 1 )
T
33K 0 0
Temperaturaga bog`liq temperatura ortishi bilan kamayadi. Buni nazariy izohlash mumkin.
Qutbli moddalarning qutblanishi qutbsizlikdan Pop hisobiga kattaroq bo`ladi.
Qutblanish tabiiyki moddaning agregat holatiga bog`liq. Misollar
-
|
P(gaz)
|
P(suyuq)
|
CH3I
|
77
|
42
|
CH3COO CH3
|
176
|
63
|
C2H5OCH3
|
62
|
52
|
Qutbli moddalarni suyuq agregat holatda tekshirayotganda to`g`ri natija olish uchun ularni qutbsiz erituvchilarga eritib suyuq eritmalari uchun P ni o`lchab so`ngra C=1 gacha ekstropolyatsiya qilish mumkin.
Xulosa
Moddalarning tuzilishi ularning elektromagnit xossalariga bog’liq bo’ladi. Shuning uchun moddalarning elektromagnit xossalarini o’rganish ularning tuzilishini o’rganishga va tuzilishi xossalariga qanday ta’sir etishini bilishga yordam beradi. Moddalarning elektromagnit xossalari ulardagi elektronlarning, «xatti-harakati» ga bog’liq. Ko’pincha kimyoviy reaksiyalar elektromagnit maydonida yoki yorug’likda boradi.
Moddalarning maydon ta’sirida bunday o’zgarishi, ya’ni tashqi elektr maydon ta’sirida elektron va atom yadrosi bulutining, molekula va ionlarda bir- biriga nisbatan siljishi qutblanish deyiladi.
Qutblanish uch xil — elektron qutblanish (pe), atom (yoki yadro) qutblanish pa ) va orientatsion (mos joylanish) qutblanish (po) bo’ladi.
Elektron qutblanish elektronlar maydonning musbat qutbi tomon siljishini ifodalaydi. Qutblanish natijasida yadro va elektron bir- biriga nisbatan siljiydi, atomda musbat va manfiy zaryadlarning markazi bir-biriga to’g’ri kelmay qoladi.
Orientatsion (mos joylashish) qutblanish faqat qutbli molekulalardagina sodir bo’ladi. Maydon bo’lmaganda bir qadar tartibsiz o’rnashgan qutbli molekulalar maydonga kirgach o’z o’qi atrofida harakatini davom ettirib, musbat qutblari bilan maydonning manfiy qutbi tomon, manfiy qutblari bilan esa maydonning musbat qutbi tomon buriladi.
Atom qutblanish atom yadrosining elektr maydonida manfiy qutb tomon siljishini ifodalaydi. Atom qutblanishi faqat molekula va murakkab ionlarda sodir bo’ladi.
Foydalangan adabiyotlar.
X.I. Akbarov “Fizikaviy kimyo” kursidan o’quv
qo’llanma Toshkеnt-2006y
X.R.Rustamov “Fizik kimyo” Toshkent 2000y
X.U.Usmanov “Fizik kimyo” Toshkent 1974y 4 . Jo’rayeva L, Dusmatova D. Fizik kimyodan amaliy
mashg’ulotlar
«Fizik kimyo» fanidan o’quv uslubiy majmua Urganch 2013-2014y
www.google.ru
www.ZiyoNet.uz
Mundarija
Reja… 2
Kirish 3
Asosiy qism 4
Qutblanish turlari 5 Refraktsiya 8 Elektrod qutblanish 9
Molekulalarning qutblanuvchanligi 12
Xulosa… 20 Foydalanilgan adabiyotlar… 21
|