Bolalarni harakat apparatini rivojlanishida jismoniy madaniyatning ahamiyati

|
Bolalarni harakat apparatini rivojlanishida jismoniy madaniyatning ahamiyati
|
bet | 113/190 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 4,48 Mb. | | #130993 |
Bog'liq Yosh fiziologiyasi va gigienasiBolalarni harakat apparatini rivojlanishida jismoniy madaniyatning ahamiyati. Muskullarning quvvati va o’lchami to’g’ridan to’g’ri mashqlar va trinengga bog’liq bo’ladi. Ish jarayonida muskullarning qon bilan ta’minlanishi ortadi, asab faoliyati bilan ularning boshqarilishi yaxshilanadi, muskul tolalarining o’sishi yuz beradi, ya’ni muskullarning massasi ortadi.
Muskullar tizimining jismoniy ishga qobiliyati, baquvvatliligi trinenglar natijasi hisoblanadi.
Bolalarning va o’smirlarning harakat faoliyatini ortishi suyak tizimini o’zgarishiga va ularning tanasini suyak tizimini o’zgarishiga va ularning tanasini jadal o’sishiga olib keladi. Trenning ta’sirida suyaklar ancha mustahkam va yuklamalar va sinishlarga chidamli bo’ladi. Bolalar va o’smirlarning yoshini hisobga olib tashkil qilingan jismoniy mashqlar va sport treningi qomatni buzilishini oldini oladi.
Almashinuv jarayonlarining kechishiga va ichki organlar funksiyasini bajarilishiga skelet muskullari ta’sir ko’rsatadi. Nafas harakatlarini ko’krak muskullari va diafragma bajarsa, qorin pressi muskullari qorin bo’shlig’i organlarini normal faoliyatini, qon aylanishi va nafas olishni bajarilishida ishtirok etadi.
Hozir hammaga ma’lum gipokineziya –kam harakatlanish – sog’liq uchun zararlidir. Me’yoridan ortiq semirish, uning natijasida rivojlanuvchi skeleroz va u bilan bog’liq bo’lgan yurak-tomirlar faoliyatining buzilishi – gipokineziya natijasidir.
Muskullarning har tomonlama faoliyati organizmni ish bajarish qobiliyatini oshiradi, bu paytda ish bajarish uchun organizm kam miqdorda energiya sarflaydi. Doimiy ravishda jismoniy yuklamalarni bajarish nafas harakatlarining takomillashgan mexanizmini shakllantiradi. Nafas olish chuqurligi oshadi, organizm to’qimlari bilan kisloroddan foydalanish darajasi ortadi. Jismoniy mashqlar ta’sirida o’pkaning tiriklik sig’imi ortadi. Mashqlar jarayonida qon tomirlarini elastikligi oshadi va ularda qonning harakatlanishi yaxshilanadi.
O’zining ish faoliyati bo’yicha odam kam harakatchan bo’lsada sport bilan shug’ullanmasa o’rta va qarilik yoshlarida uning muskullarining elastiklik va qisqaruvchanlik xususiyatlari pasayib ketadi. Muskullar juda bo’shashib ketadi, buning natijasida qorin pressi muskullari ushlab turuvchi ichki organlarini osilib qolishi yuz beradi va me’da ichaklar tizimini funksiyasi buziladi. Yelka muskullarini bo’shashi natijasida qad-qomatini o’zgarishini chaqiradi, asta-sekin engashib yurish rivojlanadi, harakatlar koordinatsiyasi buziladi.
Jismoniy mashqlar sog’lom, kuchli, baquvvat tana tuzilishi bo’yicha to’g’ri va muskullari garmonik rivojlangan odamni shakllanishiga qulay samara beradi.
Hozirgi davr uchun xarakterli bo’lgan odamlarni jismoniy jihatdan rivojlanishi uchun keng imkoniyatlarni yaratilishidir. Jismoniy madaniyat bilan shug’ullanish uchun yosh chegarasi yo’q. Yoshi o’tgan odamlarni doimiy ravishda jismoniy mashqlarni bajarishi bo’g’inlarda tuz o’tirishiga qarshilik qiladi, ularni harakatchanligini saqlab qoladi, muskullar va paylarning bog’lovchi apparatlarini mustahkamlaydi. Bunday hollarda harakat bilimlari yuqori darajada saqlab qolinadi va yoshi o’tgan odamlar o’z harakatiga ishonchini yo’qotmaydi.
Mashqlar odam harakat apparatlarining takomillashtiruvchi samarali vositasi hisoblanadi. Mashqlar ta’sirida odamlarning barcha shakldagi harakat faoliyatlarini takomillanishi va turg’unligi shakllanadi.
Mashqlarni fiziologik mohiyati dinamik steriotiplarni hosil bo’lishiga olib keladi. Mashqlarni bajarishni dastlabki davrida bosh miya katta yarim sharlari po’stlog’i bo’ylab qo’zg’alishni keng tarqalishi kuzatiladi. Katta miqdordagi muskullar faoliyat holatiga tortiladi, o’quvchilarni harakati noaniq, bo’sh va ishonchsiz bo’ladi. Bu paytda ushbu harakat aktiga aloqasi bo’lmagan ko’plab muskullar qisqaradi. Buning natijasida tormozlanish rivojlanadi, muskullarning ish bajarish qobiliyati pasayadi.
Sport bilan shug’ullanuvchi odamlarda yurak muskullarining qisqarish soni kamayadi, lekin sistolik va minutlik qon haydash hajmi ortadi. Sport bilan shug’ullanmagan odamlarda esa yurakning minutlik hajmi uncha jiddiy bo’lmagan sistolik hajmini ortishi va yurak faoliyatini jiddiy tezlashishi hisobiga yuz beradi.
|
| |