nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Foydalaniladigan asosiy darslik va o‘quv qo‘llanmalar ro‘yxati

Foydalaniladigan asosiy darslik va o‘quv qo‘llanmalar ro‘yxati
Asosiy darslik va o‘quv qo‘llanmalar
Ochilov M. YAngi pedagogik texnologiyalar – Qarshi.: Nasaf, 2000.
Tolipov O‘., Usmonboeva M. Pedagogik texnologiyalarning tadbiqiy asoslari. – T.: 2005.
Sayidahmedov N. YAngi pedagogik texnologiyalar – T.: Moliya, 2003.
Ishmuhammmedov R. Innovatsion texnologiyalar yordamida ta’lim samaradorligini oshirish yo‘llari. – T.: TDPU, 2005.
Kolechenko A. K. Ensiklopediya pedagogicheskix texnologiy – SPb.: KARO, 2005.
Farberman B. Ilg‘or pedagogik texnologiyalar – T.: 1999.
Selevko G. Pedagogicheskie texnologii na osnove didakticheskogo i metodicheskogo usovershenstvovaniya UVP – M.: 2005.
Selevko G. Pedagogicheskie texnologii avtorskix shkol – M.: 2005.
Pedagogicheskie texnologii / Pod. red. Kukushina V. S. – M.: 2006.
Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat – T.: Fan, 2006.
Qo‘shimcha adabiyotlar
Podlasыy I. P. Pedagogika V 2 kn. – M.: VLADOS, 2003.
Kaldibekova A.S., Xodjaev B.X. O‘quvchilarning bilish faolligini oshirish yo‘llari – T.: TDPU, 2006.
Ishmuhamedov R.J. Bolalarni tarbiyalash va sog‘lomlashtirish ishlarida pedagogik texnologiya (o‘zbek va rus tillarida). – T.: UDAP,2004.
Ishmuhamedov R.J. Innovatsion texnologiyalar yordamida ta’lim samaradorligini oshirish yo‘llari. – T.: TDPU, 2005.
M.X.Baybaeva, D.O.Ximmataliev “Kasb-hunar ta’limi tizimining o‘quv-tarbiya jarayonini takomillashtirishda innovatsion ta’lim texnologiyalarining ahamiyati” Monografiya: T.:2016 B-143.”O‘zbekiston” nashriyot-matbaa ijodiy uyi
M.X.Baybaeva, D.O.Ximmataliev “Modulli o‘qitish texnologiyasi imkoniyatlaridan foydalanish” Monografiya: T.:2017 B-117.”O‘zbekiston” nashriyot-matbaa ijodiy uyi
M.X.Baybaeva “Ta’lim tarbiya jarayonida innovatsion texnologiyalar” Monografiya: T.:2017 B-143.”O‘zbekiston” nashriyot-matbaa ijodiy uyi
Elektron ta’lim resurslari:
www. ziyonet.uz
www.tdpu.uz
www.pedagog.uz
www.psychology.uz
www.nutq.intal.uz
www.psychology.net.ru
http://fayllar.org
|
Didaktik o‘yinli mashg‘ulotlarning o‘ziga xos xususiyatlari

Didaktik o‘yinli mashg‘ulotlar
|
Mavzu mazmuniga ko‘ra mazkur mashg‘ulotdan foydalanish
|
Mashg‘ulotlarning didaktik funksiyalari
|
Talabaning faoliyati
|
Syujetli-rolli
|
Fanning turli sohalarida qo‘lga kiritilgan yutuqlarni yoritish, fanlararo bog‘lanishlarni amalga oshirish, tabiatdagi va kundalik hayotdagi muammolarni hal etish imkoniyati bo‘lganda
|
Kundalik hayotdagi ijtimoiy munosabatlarni, tabiat obektlari va tabiiy hodisalar o‘rtasidagi aloqalar va bog‘lanishlarni adabiy-badiiy tarzda yoritish
|
Muayyan rollarni bajarish orqali bilim va ko‘nikmalarni egallash
|
Ijodiy o‘yin
|
Avval o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalarni rivojlantirish imkoniyati bo‘lganda
|
Muammoli vaziyatlarni avval o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalarni ijodiy qo‘llash orqali hal etish
|
Ijodiy izlanish orqali yangi mavzuni o‘zlashtiradi
|
Ishbilarmonlar
o‘yini
Auksion
|
Turli obektlarga tavsif berish, ularni taqqoslash imkoniyati bo‘lganda
|
Jamiyatdagi ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar asosida talabalar dunyoqarashini kengaytirish, kasbga yo‘naltirish
|
Auksionda ishtirok etish orqali yangi mavzuni o‘zlashtiradi
|
Anjuman
|
Fanning turli sohalariga oid bilimlar mujassamlashgan va qo‘lga kiritilgan yutuqlarni yoritish, fanlararo bog‘lanishlarni amalga oshirish imkoniyati bo‘lganda
|
Qo‘shimcha va mahalliy materiallar bilan tanishtirish, ilmiy, ilmiy-ommabop adabiyotlar bilan mustaqil ishlash, yoshlarni mustaqil hayotga tayyorlash, kasbga yo‘naltirish
|
«Olimlar» maqomini olib muayyan mavzularda izlanishlar olib boradi
|
Matbuot anjumani
|
Fanning turli sohalarini qamrab olgan, talabalarning avval o‘zlashtirgan bilimlaridan foydalanish lozim bo‘lganda
|
Qo‘shimcha va mahalliy materiallar bilan tanishtirish, darslik, ilmiy-ommabop adabiyotlar bilan mustaqil ishlash
|
«Olimlar» va «Muxbirlar» maqomini olib mavzuni o‘zlashtiradi
|
-BOB. MULKCHILIK ShAKLLARI RIVOJLANISHINING

39
Demak, iqtisodiyot va uni tashkil etishning bozor modeli uchun muayyan-
tarixiy shakldagi mulkchilik instituti talab etiladi. Mulkchilik institutining
negizini mulk tushunchasi tashkil etadi. Mulk – resurslar cheklanganligi
sharoitining oqibatidagi noyoblik muammosini hal qilinishining yagona vositasi
hisoblanadi. Bu vosita mulkdorga huquqlar tutamini taqdim etadi. Albatta, mulkiy
huquqlar tutami egalik qilish va boshqa huquqlar (foydalanish, tasarruf etish va
boshqalar) bilan birgalikda tashkil etadi. Huquqlar tizimi xo`jaliklar va shaxslar
o`zaro munosabatlarga kirishishlari uchun ham mulkdorni, ham mulkni
himoyalaydi. Shaxsning jamiyatdagi erkinligi huquq bilan kafolatlanadi va
chegaralanadi. Undagi barcha mavjud huquqlardan eng to`lig`i mulkchilik
huquqidir. Ushbu huquq shaxs va jamiyat uchun o`zaro qarama-qarshi bo`lgan
begonalashuv xususiyatini ham namoyon etadi. Ilmiy manbalarda mulkchilik
munosabatlari umumiy tan olingan yagona ta’rifga ega emasligi sababli qator
talqinlar mavjud (4.1-jadval).
Tayanch tushunchalar va iboralar - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova...

38
Takrorlash uchun savollar
1. Iqtisodiyot konstitutsiyasi tushunchasining mohiyatini sharhlang.
2. Agar buyruqbozlik iqtisodiyoti hatto surunkali taqchillik mavjud
bo`lganda ham barqaror holatda turuvchi tizimni o`zida namoyon etgan bo`lsa, u
holda o`tish iqtisodiyotining tub beqarorligining sabablari nimada?
3. Buyruqbozlik iqtisodiyotining unsuri hisoblangan utilitarizm normasi
utilitarizmning bozor normasidan nima bilan farq qiladi?
4. Amerikalik mashhur siyosatshunos va iqtisodchi Frensis Fukuyama
o`zining so`nggi kitoblaridan birida bozor iqtisodiyotidagi ko`tarilish va
pasayishlarni uning sub’ektlari o`rtasidagi ishonch orqali ko`rib chiqadi. Bunday
yondashuv qanchalik asosli?
5. Huquqiy an’analardagi asosiy huquqlarning farqlanish xususiyatlarini
izohlang.
6. Lizing misolida bitim ishtirokchilarining manfaatlarini himoyalash va
ijaraga beriladigan mol-mulkdan samarali foydalanishga undash nuqtai nazaridan
fuqarolik huquqiga nisbatan umumiy huquqning ustunligini ko`rsating.
7. Bir buyumning bir necha egasi bo`lishi mumkinmi? Bir necha
mulkdorlarning mavjud bo`lishi buyumdan samrali foydalanishga to`sqinlik
qiladigan shart-sharoitlarni ko`rsatib bering.
Mulkchilik munosabatlarini amalga oshirishning tarixiy

41
Ø
ixtiyoriy shakldagi mulkning namoyon bo`lishi qator omillarga
bog`liq. Jumladan:
Ø
mehnat sharoitlari va natijalarini o`zlashtirib olish usullari;
Ø
mehnat sharoitlari va natijalarini tasarruf etish xususiyatlari;
Ø
mehnat sharoitlarini takror yaratish;
Ø
faoliyat turlari bo`yicha almashishning asosiy usuli;
Ø
natijalari qayta taqsimlash usullari;
Mulkchilik munosabati tarixan qanday shakllarda rivojlanganligi katta
qiziqish uyg`otadi (4.1-rasm).
1. Mulkchilikning eng dastlabki shakli
jamoaviy mulk
G`arb huquqiy
tizimining asos (antik taraqqiyot)ini tashkil etadi. U uchta asosiy xususiyat bilan
tavsiflanadi:
v
jamoaviy mulk jamiyatga – uni to`laqonli a’zolar deb tan oluvchi
indvidlar yig`indisiga tegishli;
v
jamoaviy mulkni qayta taqsimlash huquqi mutlaq jamiyatga tegishli;
v
jamoaviy mulk jamoaviy huquq normalari bilan tartibga solinadi.
Jamoaviy mulkning asosiy tavsiflari quyidagilardan iborat:
a) boshqarish (taqsimlash) ijtimoiy;
b) egalik qilish xususiy;
v) jamoaviy mulk ob’ektidan voz kechish taqiqlangan;
g) ijtimoiy majburiyatlar tizimi;
d) ishlab chiqaruvchining o`z faoliyati natijalariga mulkchiligi.
Jamoaviy mulk rivojlanishi davlatchilikni yuzaga keltirgan. Ushbu
bosqichida davlat majbur etish apparati sifatida hali jamiyatga qarshi turmaydi.
Yurtimizda ishbilarmonlik muhitini takomillashtirish borasidagi chora-

|
Yurtimizda ishbilarmonlik muhitini takomillashtirish borasidagi chora-Bog'liq institutsional iqtisodiyot 1 1 1Yurtimizda ishbilarmonlik muhitini takomillashtirish borasidagi chora-
tadbirlar o‘zining ilk natijalarini ko‘rsatayotganini ta’kidlash joiz. Jahon
banki hisob-kitoblariga ko‘ra, 2012-yilda O‘zbekiston biznesni yuritish
bo‘yicha reytingda 14 o‘rin yuqoriga ko‘tarildi.
Ayni paytda mazkur yo‘nalishda yana ko‘p ishlarni amalga oshirish
lozimligini ta’kidlash kerak. Mamlakatimizdagi ishbilarmonlik muhiti jahon
tajribasida qabul qilingan biznesni yuritish mezonlariga qay darajada mos
kelishini doimo kuzatib borishimiz va tegishli qarorlar qabul qilishimiz zarur.
Vazirlar Mahkamasi bu ishga rahbarlik qilishi, Xususiylashtirish,
monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qo‘mitasi bu
masala bilan tizimli asosda shug‘ullanishi maqsadga muvofiq bo‘lur edi.
*
Xulosa
Normalar individlarning o`zaro muvofiq munosabatlari barqarorligining
asosiy kafolati hisoblanadi. Iqtisodiyot konstitutsiyasi deb individlarning iqtisodiy
faoliyat ko`rsatishini ta’minlovchi normalar tizimiga aytiladi. Buyruqbozlik va
bozor tizimlarida iqtisodiyot konstitutsiyasining normalari o`zaro zid holda amal
qiladi. Buyruqbozlik iqtisodiyotining normalar (oddiy utilitarizm, maksimal
shaxslashtirish, «sen – menga, men - senga», qonunga tilda buysunish) tizimi
surunkali taqchillik, ya’ni resurslarning yetishmasligini namoyon etadi.
Bozor
konstitutsiyasi
– bozorda bitimlarni amalga oshirish va unda muvozanatga erishish
imkonini beruvchi xatti-harakatlarning o`zaro shartlangan normalari
(
murakkab
utilitarizm, ratsional maqsadli fe’l-atvor, depersonifikatsiyalangan ishonch,
empatiya, legalizm) yig`indisini tashkil etadi. Individlar o`rtasidagi o`zaro
munosabatlardagi noaniqlikni kamaytiruvchi institutlardan biri mulkchilik
huquqlari hisoblanadi. Huquqiy an’analarda asosan, umumiy va fuqarolik
huquqlari tahlil qilinadi. Fuqarolik huquqidagi yangi normalar mavjud qonunlar
(konstitutsiya, kodekslar, oddiy qonunlar, reglamentlar va dekretlar)dan
deduksiya
asosida qabul qilinadi. Umumiy huquqda, aksincha,
pretsedent
markaziy rol
o`ynaydi. Pretsedent deganda an’analar va shularning o`xshash masalalar bo`yicha
avvalgi qarorlar tushuniladi.
|
| |
Жамоавий
Олий - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional iqtisodiyot»

42
2.
Oliy mulk
davlat mulkining dastlabki shaklidir. Davlatni tashkil etish ko`p
hollarda mulkni, masalan, yerni zo`rlik bilan tortib va bosib olishlar oqibati
bo`lgan. Oliy mulkning asosiy tavsiflari quyidagilardan iborat:
a) mulk va hokimiyatning bo`linmasligi;
b) xizmat uchun mukofot sifatida resursni hadya qilish shaklida faoliyat
bilan almashish;
v) mehnat sharoitlarini ishlab chiqaruvchilarga biriktirish (xususiy egalik);
g) biriktirilgan resurslarni tasarruf etish uchun davlat monopoliyasi;
d) ishlab chiqaruvchining o`z faoliyati natijalariga mulkchiligi.
Davlat boshlig`i bunday mulkning «oliy mulkdoriga» aylangan va ularni o`z
fuqarolariga tarqatgan (hadya qilgan). Yerni egalikka olish va undan foydalanish
sharti davlatga xizmat qilishdan iborat bo`lgan. Oliy hokimiyat ixtiyorida eng
muhim ta’sir etish vositasi – tortib olish (tasarruf etish) huquqi qoldirilgan. Bu bir
vaqtning o`zida ikkita o`zaro bog`liq vazifani hal etish imkonini bergan: ishlab
chiqaruvchining ehtiyojlarini qondirish va ishlab chiqaruvchini o`zi
foydalanadigan resursni takror yetishtirishga majbur qilish.
Asta-sekin vaqt o`tishi bilan oliy mulkchilik instituti sharoitida, davlat
monopoliyasi xo`jalik faoliyati mahsulotlari bilan almashuv rivojlanishiga
to`sqinlik qila boshlagan. Iqtisodiy ehtiyojlarning ta’siri ostida mulkchilik instituti
o`zgara boshladi. Natijada turli ishlab chiqarish usullariga xos bo`lgan ikkita turli
institut shakllandi: tabaqali va ko`p pog`onali mulk.
3.
Tabaqali mulk
– oldingi davrda asosiy mehnat sharoiti bo`lgan tabiiy
resurslarga tabaqali monopoliyalar shakllanishi bilan tavsiflanadi, dvoryanlarning
o`zlariga «biriktirilgan» mol-mulkni tasarruf etish huquqi borgan sayin kengayishi
bilan izohlanadi.
Tabaqali mulkchilikning asosiy xususiyatlari:
a) mulkdorlar sinfining paydo bo`lishi;
b) ishlab chiqarish vositalari cheklangan aylanmasining paydo bo`lishi;
v) hokimiyat huquqlariga nisbatan mulkiy huquqlarning cheklangan
xususiyati;
g) ishlab chiqaruvchining o`z faoliyati natijalariga mulkchiligi;
d) mulkdan olinadigan daromadni qayta taqsimlash yangi shaklining paydo
bo`lishi. Rivojlanishning Yevropa modeliga xos bo`lgan tabaqali mulkchilik
instituti davlat mulkchiligidan xususiy mulkchilikka o`tish bosqichi sifatida
ta’riflanadi.
4.
Yuqorida bayon qilingan fikrlarni umumlashtirib, o‘tgan davrda

|
Yuqorida bayon qilingan fikrlarni umumlashtirib, o‘tgan davrdaBog'liq institutsional iqtisodiyot 1 1 1Yuqorida bayon qilingan fikrlarni umumlashtirib, o‘tgan davrda
amalga oshirgan keng ko‘lamli ishlarimiz ham, joriy yildagi va undan keyingi
yillardagi barcha sa’y-harakatlarimiz ham yagona ezgu maqsadga –
xalqimizning hayot darajasi va sifatini yuksaltirishga qaratilganini yana bir
bor ta’kidlamoqchiman.
48
Bu sohada erishilgan real raqam va ko‘rsatkichlar mamlakatimizda
amalga oshirilayotgan demokratik islohotlar va o‘zgarishlarning
samaradorligini yaqqol namoyon etayotganini har birimiz o‘zimizga aniq
tasavvur qilishimiz lozim.
Hech kimga sir emaski, hayot darajasi, birinchi navbatda, aholining
daromadlari miqdori bilan belgilanadi. O‘tgan 2012-yilda bu ko‘rsatkich
yurtimizda 17,5 foizga o‘sdi, eng kam ish haqi 26,5 foizga oshdi.
Umuman olganda, 2000-yil bilan taqqoslaganda, real daromad aholi jon
boshiga 8,6 barobar ko‘paydi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, o‘rtacha ish haqi
iste’mol savatchasi bahosidan 4 barobardan ziyod oshdi.
2013-yilda byudjet tashkilotlari xodimlarining ish haqi, pensiyalar,
nafaqa va stipendiyalar miqdorini o‘rtacha 23 foizdan kam bo‘lmagan
darajada oshirish, 2013-yilda va keyingi ikki yilda aholi real daromadlarini
kamida bir yarim barobar ko‘paytirish vazifasi qo‘yilmoqda.
Mamlakatimizda aholi daromadlarining oshib borishi bilan uning tarkibi
o‘zgarib, tadbirkorlik faoliyatidan olinayotgan daromad barqaror o‘sib
borayotgani alohida e’tiborga molikdir.
O‘tgan 2012-yilda ushbu ko‘rsatkich 51 foizni tashkil qildi, boshqacha
aytganda, odamlarimiz daromadining yarmidan ko‘pi birinchi navbatda
tadbirkorlik, kichik va xususiy biznes hisobidan shakllanmoqda.
Ana shu davrda aholining banklardagi omonatlari o‘sishi 34,6 foizni
|
| |
Xususiy mulkchilik - O`zbekiston respublikasi davlat soliq qo`mitasi soliq akademiyasi m. I. Kutbitdinova «institutsional...

43
ajralishi bilan bir qatorda ishlab chiqaruvchining o`z mehnatining mahsuliga
bo`lgan huquqidan mahrum etilishi yuz berdi.
5.
Korporativ mulk
. Ko`plab tadqiqotchilar korporativ mulkni xususiy mulk
bilan tenglashtirib, korxonani tashkil etishning
korporativ shaklini mulkiy
majmuani ishonchli boshqarish shakli sifatida talqin etishni taklif qilishadi.
Korporativ mulkchilikning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: mulkning
ayrim shaxslarga taqsimlanganligi; iqtisodiy agentlarning
tobelik munosabatlari;
iqtisodiy agentlar javobgarligining cheklanganligi; qayta taqsimlash munosabatlari
sohasida mulkdan keladigan daromadlar rolining keskin ortishi; mulkdor –
korporatsiya huquqlarini bilvosita himoyalash orqali mehnat
sharoitlarini takroriy
yaratish.
6.
Ijtimoiy mulk
. Ijtimoiy mulk yuridik va jismoniy shaxslar mulki bilan
birga mavjud bo`ladi. Jamiyat mulki, ko`p
holatlarda davlat tomonidan
boshqarilishiga qaramay, unga tegishli emas. Jamiyatning muammosi resurslarni
takroriy yetishtirish va mulkdan daromad – monopol rentani olish ustidan nazorat
o`rnatishdan iborat.
Ijtimoiy mulkchilikning asosiy xususiyatlari quyidagilarni o`z ichiga oladi:
a) jamiyatning hokimiyat apparati sifatida
davlatdan ajratilishi;
b) jamiyatning tabiiy resurslarga monopoliyasi;
v) ijtimoiy mulk ob’ektlaridan foydalanishning konsession mexanizmi;
g) ishlab chiqaruvchining o`z faoliyati
natijalariga mulkchiligi;
d) ijtimoiy mulkdan keladigan daromadlardan jamiyat a’zolarining ijtimoiy
ahamiyatli ehtiyojlarini qondirish uchun foydalanish.
7.
Mamlakatimizda yaratilgan ishbilarmonlik muhiti qulay investitsiyaviy

|
Mamlakatimizda yaratilgan ishbilarmonlik muhiti qulay investitsiyaviyBog'liq institutsional iqtisodiyot 1 1 1Mamlakatimizda yaratilgan ishbilarmonlik muhiti qulay investitsiyaviy
jozibadorlikning muhim tarkibiy qismi va omilidir.
O‘zbekistonda Jahon banki tomonidan ishlab chiqilgan metodologiyaga
mos va mamlakatimizda biznesni yuritish bilan bog‘liq barcha jarayonlarni
yanada liberallashtirish, soddalashtirish, arzonlashtirish va ularning
ochiqligini ta’minlashga yo‘naltirilgan kompleks dastur qabul qilindi.
2012-yil davomida mazkur dastur doirasida oltita muhim qonun,
jumladan, “Xususiy mulkni himoya qilish va mulkdorlar huquqlarining
kafolatlari to‘g‘risida”gi, yangi tahrirdagi “Tadbirkorlik faoliyati
erkinligining kafolatlari to‘g‘risida”gi qonunlar, shuningdek, ruxsat berish
tartib-taomillarini soddalashtirish, soliq va statistik hisobotlarni
qisqartirishga qaratilgan qonun hujjatlari va normativ aktlar majmuasi
qabul qilindi.
Ruxsat berishga oid 80 ta tartib-taomil, litsenziyalanishi talab etiladigan
15 ta faoliyat turi bekor qilindi, statistik, soliq va moliyaviy hisobotlarning
shakllari va davriyligi bir yarim-ikki barobar qisqartirildi. Davlat va nazorat
qiluvchi idoralarning tadbirkorlik sub’ektlari bilan elektron shakldagi
bilvosita aloqasi bosqichma-bosqich joriy etilmoqda.
Bugungi kunda O‘zbekistonda biznesni ro‘yxatga olish jarayoni “bir
darcha” tamoyili asosida atigi ikki kun ichida amalga oshiriladi va bu eng
yaxshi xalqaro amaliyot talablariga to‘la mosdir.
Mamlakatimizda tadbirkorlik sub’ektlari huquqlarining ustuvorligi
tamoyili joriy etilgan bo‘lib, bunda tadbirkorlik faoliyatini yuritish bilan
37
bog‘liq qonunchilikdagi bartaraf etib bo‘lmaydigan qarama-qarshilik va
noaniqliklar tadbirkorlik sub’ekti foydasiga talqin qilinishi belgilab qo‘yilgan.
|
| |
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti fakultet: Kompyuter injiniringi Kafedra Fakultet  Kompyuter injiniringi Kafedra  Kompyuter tizimlari “ P

|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti fakultet: Kompyuter injiniringi KafedraBog'liq Fakultet Kompyuter injiniringi Kafedra Kompyuter tizimlari “ P
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI
RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
UNIVERSITETI
Fakultet:
Kompyuter injiniringi
Kafedra:
Kompyuter tizimlari
“ Parallel kompyuter arxitekturasi va dasturlash ” fanidan
Kurs ishi.
Mavzu:
Parallel qayta ishlash, ma’lumotlarni taqdim etish va buyruqlarni
amalga oshirishda zamonaviy apparat vositalarning vazifalari. Murakkab ifodani
ketma-ket va parallel hisoblash chizmasini (graf yordamida) ishlab chiqish va
dasturini yaratish.
Guruh:
212-13
Bajardi:
Ashuraliyev H.
Abdiyev M.
Rahbar:
____________________
Himoya qilindi:
________ (sana)
__________
(baho)
__________
(imzo)
__________
(imzo)
__________
(imzo)
2
O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI VA KOMMUNIKATSIYALARINI
RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Fakultet:
KI
Kafedra:
Kompyuter tizimlari.
Yo`nalish (Mutaxasislik):
Kompyuter injiniringi.
Tasdiqlayman
Kafedra mudiri______________________
<<______>> ______________ 2016 yil
Kurs ishiga
Topshiriq: Parallel qayta ishlash, ma’lumotlarni taqdim etish va buyruqlarni
amalga oshirishda zamonaviy apparat vositalarning vazifalari. Murakkab ifodani
ketma-ket va parallel hisoblash chizmasini (graf yordamida) ishlab chiqish va
dasturini yaratish.
1)
Kurs bo`yicha
2)
212-13 guruh talabalari
Ashuraliyev H. “Parallel qayta ishlash, ma’lumotlarni taqdim etish va
buyruqlarni amalga oshirishda zamonaviy apparat vositalarning o’rni va vazifalari
(2 – 18 bet) ”
Abdiyev M. “Murakkab ifodani ketma – ket va parallel hisoblash
chizmasini (graf yordamida) ishlab chiqish va dasturini yaratish(19 – 27 bet )”
3)
Rahbar:_________________________
4)
Kurs ishi mavzusi: Parallel qayta ishlash, ma’lumotlarni taqdim etish va
buyruqlarni amalga oshirishda zamonaviy apparat vositalarning vazifalari.
Murakkab ifodani ketma-ket va parallel hisoblash chizmasini (graf yordamida)
ishlab chiqish va dasturini yaratish.
Topshiriq berilgan sana: ________
3
Mundarija:
KIRISH
|
| |
Koks soni - 1-mavzu. Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod guruhi. Neftdan yoqilg‘i va moylar...

|
1-mavzu. Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod guruhi. Neftdan yoqilg‘i va moylar olish texnologiyalari
|
bet | 12/48 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 388,07 Kb. | | #148167 |
Bog'liq 1 mavzu Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorodKoks sonideb, yonilg'ining havosiz, yuqori haroratda (800...900°S) parchalanib, ko'mirsimon qoldiq hosil qilish xususiyatiga aytiladi. Koks miqdori yonilg'ining asosan smolali-asfalt birikmalardan qanchalik tozalanganligiga bog'liq. Qovushqoqligi yuqori va fraktsion tarkibi og'ir yonilg'ilarning kokslanuvchanligi yuqori bo'ladi. Davlat standartiga binoan, dizel yonilg'isida koks soni 0,03% dan oshmasligi kerak.
Mexanik aralashmalar jumlasiga yonilg'idagi barcha begona orga¬nik va mineral zarralar kiradi. Tezyurar dizellar uchun mo'ljallangan yonilg'ida mexanik aralashmalar bo'lmasligi lozim.Dizel yonilg'isining o't olish harorati asosiy ko'rsatkichlardan biri hisoblanadi. Dizel yonilg'isini tashish, saqlashda va undan foydalanishda (ayniqsa, yopiq xonalarda) yong'in chiqish xavfi uning o't olish haroratiga bog'liq. Bu harorat mumkin qadar yuqori bo'lgani ma'qul. Hozirgi zamon yonilg'ilarining fraktsion tarkibi yengil, o't olish harorati ancha past (35...40°S).
Yilning sovuq vaqtida dvigatelni ishlatishga, yonilg'ining qovushoqligidan tashqari, uning past harorat xossalari ham katta rol o'ynaydi. Bu xossalar xiralashish va qotish haroratlari bilan baholanadi. Xiralashish harorati deb, yonilg'ining faza bo'yicha bir jinsliligi yo'qoladigan haroratga aytiladi. Yonilg'i asta-sekin yanada sovitilganda qattiq faza miqdori ortadi, parafin kris¬tallari kattalashadi va yonilg'i harakatlanish qobiliyatini yuqotadi, bu harorat — qotish harorati deb ataladi. Yozgi nav di¬zel yonilg'ilar uchun xiralashish harorati — 5°C dan, qishki navlar uchun —25... — 30°C dan yuqori bo'lmasligi kerak. Agar yonilg'ida suv bo'lsa, u 0... — 1°C haroratdayoq, xiralasha boshlaydi. Qotish harorati xiralashish haroratidan 5... 10°C past bo'lishi lozim. Bu farq qancha kam bo'lsa, yonilg'i shuncha sifatli bo'ladi.
Dizel yonilg'ilari avtomobil benzinlariga nisbatan fraksiya tarkibi og'irroq, va kam bug'lanuvchan bo'lishiga qaramasdan saqlash va tashish jarayonlarida bug'lanishi va oksidlanishi mumkin, natijada og'ir fraksiyalar miqdori oshadi. Bu xol yonilg'ining to'la yonmasligiga olib keladi.
Yonilg'i uzoq muddat saqlanganda uning tarkibi o'zgara boradi. Bunda mexanik aralashmalar (chang va zanglash maxsulotlari), oksidlanish maxsulotlari, suv miqdori oshadi. Yonilg'i tashiladigan va saqlanadigan rezervuarlar toza holatda bo'lishi va unga har-xil yonilg'ilar va moylar qo'yilmasligi lozim. Aks holda qoldiq moy yoki yonilg'ilar bilan dizel yonilhisi aralashib, o'z xususiyatlarini o'zgartiradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-mavzu. Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod guruhi. Neftdan yoqilg‘i va moylar olish texnologiyalari
|
-mavzu: Dizel yoqilg‘ilarining ekspluatatsion xossalari

|
-mavzu: Dizel yoqilg‘ilarining ekspluatatsion xossalari
|
bet | 11/48 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 388,07 Kb. | | #148167 |
Bog'liq 1 mavzu Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod6-mavzu: Dizel yoqilg‘ilarining ekspluatatsion xossalari.Yuqori harorat va siqilgan havo bosimi ta'sirida, eng avval, normal parafin uglevodorodlar parchalanadi va oksidlanadi. Ular jumlasiga СН3—СН2—СН2...СН2—СН2 tuzilishga ega bo'lgan setan С16Н34kiradi. Bunday uglevodorodlar alangalanishining kechikish davri juda qisqa bo'ladi va dvigatelning yumshoq ishlashini ta'minlaydi.
Setan etalon aralashmaning tashkil etuvchilaridan biri sifatida qabul qilingan, uning o'z-o'zidan alangalanishga moyilligi 100 birlik bilan baholanadi. α — metil naftalin (С10Н7СН3) etalon aralashmaning ikkinchi tashkil etuvchisi sifatida qabul qilingan. Uning o'z-o'zidan alangalanishga moyilli¬gi 0 birlik bilan baholanadi.
Dizel yonilg'isining setan soni deb, setan va α — metilnaftalindan tashkil topgan, yonish (o'z-o'zidan alangalanish) tavsifi sinalayotgan yonilg'inikiga o'xshash bo'lgan sun'iy tayyorlangan aralashmadagi foizda xisoblangan setan miqdoriga (hajm bo'yicha) aytiladi.Setan soni yonilg'ining yonish jarayonidagina emas, balki uni yurg'azib yuborish sifatlariga ham katga ta'sir ko'rsatadi. Agar setan soni 40 birlikdan kichik bo'lsa, sovuq dvigatelni qishdagina emas, hatto yilning issiq vaqtlarida ham yurg'azib yuborish juda qiyin bo'ladi. Yozda setan soni taxminan 45 birlikka, qishda esa 50 birlikka teng bo'lgan yonilg'i ishlatilganda dvigatelni normal yurg'a¬zib yuborish va bosimni asta-sekin oshirish (dvigatel yumshoq ishlashi) mumkin. Mavjud dvigatel konstruktsiyalari uchun bundan yuqori qiymatlar hozircha kerak emas, chunki bu yonish jarayonining yaxshilanishiga sezilarli darajada ta'sir ko'rsatmaydi.
Yonilg'ilarning boshqa xossalari. Yonilg'ining detallarni korroziya-lamaslik xususiyati eng muhim ko'rsatkichlardan hisoblanadi. Dvigatel ishidagi ko'pgina nuqsonlar forsunka to'zitkichlarining teshiklari kokslanib qolishi sababli paydo bo'ladi; yonilg'i yomon to'zitiladi, yonilg'i berilishi kamayadi, ba'zan butunlay to'xtab qoladi. Qurumlar va lak o'tirindilar yonish kamerasi, klapanlarida, so'ndirgichlar va boshqa detallarda to'planadi. Bu esa dvigatelning qizib ketishiga, quvvati va tejamkorligining kamayishiga olib keladi. Odatda, qovushoqligi yuqori, fraktsion tarkibi og'ir, yuqori molekulyar birikmalar (smolali-asfalt birikmalari) ko'p bo'lgan yonilg'i chala yonadi.
|
| |
Q o‘ndirmali industrial moylaming tasnifi

|
Q o‘ndirmali industrial moylaming tasnifi
|
bet | 16/48 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 388,07 Kb. | | #148167 |
Bog'liq 1 mavzu Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorodQ o‘ndirmali industrial moylaming tasnifi
Bu moylarni tayyorlash uchun sharq neftlaridan selektiv tozalangan yuqori indeksli moylar olinadi. IGP seriyasidagi moylar qo‘ndirmalar kompozitsiyasi yuqori tozalikdagi baza moylari hisoblanadi. Ularni stanoklar reduktorlar, press va boshqa qurilmalarni tishli va chervyakli uzatmalarini moylashda foydalaniladi. Barcha moylarga qo'ndirmalar kiritiladi. PSB va ISP seriyasidagi moylar o‘rtacha kuchlanishdagi tishli uzatma va yo‘naltiruvchi metall kesuvchi stanoklami moylash uchun mo'ljallangan. Ular yuqori yedirilishga chidamli xususiyatlari bilan xarakterlanadi va ular surkov xossalarini yaxshilovchi qo'ndirmalar kompozitsiyasiga ega. Tishli uzatmalarining ishqalanish tugunlarini moylashda IRP seriyasidagi moylarselektiv tozalangan distillyat va kompoundirlangan qo‘ndirmali moylar qo‘llaniladi. ITP seriyasidagi moylar oltingugurtli neftlarni qoldiq moylari og‘ir kuchlanishli chervyakli uzatmalarni moylash uchun ishlatiladi. IRP va IGP seriyasidagi moylar tarkibini tanianganligi va surkov xususiyatini oshiruvchi yuqori konsentrasiyali qo‘ndinnalar qo‘shish bilan ta’minlanadigan tirnalishga qarshi xossalari bilan xarakterlanadi. Qo‘ndirmasiz moylarni tanlashda asosiy mezon qovushqoqlikdir. Qovushqoqligi bo'yicha industrial moylar yengil (50°C da 3,5— 10 mm2/s), o‘rta (50°C da 10—58 mm2/s) va og‘ir (50°C da 11—96 mm2/s) moylarga boMinadi. Qo‘llanish sharoitlariga ko‘ra moylar ikki guruhga ajratiladi: yengil va o‘rta tezlik va kuchlanishlari uchun; og‘ir ish rejimli ishlar uchun qo‘llaniladi. Yengil industrial moylar katta tezlikda ishlovchi, kam kuchlangan ishqalanish tugunlarini moylash uchun qo‘llaniladi. Vazelin va tikuv moylari o‘miga ishlab chiqariladi. Bular qo'ndirmasiz tozalangan moylardir. 0‘rta industrial moylarselektiv va oltingugurt kislotali tozalangan distillyatlardir, Ular qovushqoqligiga ko‘ra yuqoriroq kuchlanishli va kamroq tezlanishli mexanizmlarda qo'llaniladi. Og‘ir industrial moylar og‘ir kuchlanishli mexanizmlar (krangor, burg‘ulash qurilmalari, marten pechi jihozlari va hokazo) ni moylash uchun ishlatiladi.
Kompressor moyi - bu neft mahsulotining bir turi. Tsilindrni, valfni va kompressorning piston rod muhrlarini moylash uchun ishlatiladi. Oksidlanishga qarshi yuqori barqarorlik va yuqori yorug'lik nuqtasi talab qilinadi. Odatda, yonish nuqtasi kompressor siqilgan maksimal haroratdan 40°C yuqori bo'lishi kerak. Uning yopishqoqligi kompressor turiga va ish sharoitlariga mos bo'lishi kerak.
Kompressor moyini tayanch moy turiga qarab ikki turga bo'lish mumkin: mineral moy turidagi kompressor yog'i va sintetik turdagi kompressor yog'i. Kompressorning tuzilish turiga ko'ra, uni o'zaro havo kompressorining moyi va aylanadigan turga bo'lish mumkin. Havo kompressor moyi; siqilgan gazning tabiatiga ko'ra havo kompressor moyi va gaz kompressor moyiga bo'linadi; havo kompressoriga ko'ra, engil, o'rta va og'ir yukli kompressor moyi.
|
| |
Eyilishga va tirnalishga qarshi qo`shilmalar

|
Eyilishga va tirnalishga qarshi qo`shilmalar
|
bet | 44/48 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 388,07 Kb. | | #148167 |
Bog'liq 1 mavzu Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorodEyilishga va tirnalishga qarshi qo`shilmalar. Detallarning ishchi yuzalarida mustahkam mоy pardasini hоsil bo`lishini ta`minlash uchun mоy yuqоri mоylash xususiyatiga va sirt aktivligiga ega bo`lishi lоzim. Mоyning bu xususiyatini yaxshilashda fоydalaniladigan qo`shilmalar quyidagi turlarga bo`linadi: antifriktsiоn, yeyilishga qarshi va tirnalishga qarshi.
Antifriktsiоn qo`shilmalar sifatida quyidagi sirt-aktiv mоddalar ishlatiladi: tabiiy yog`lar, yog`li kislоtalar , ularning efirlari va smоlalari.
Eyilishga qarshi qo`shilmalar tarkibida harоrat оshishi bilan ishqalanuvchi sirtlarni yopishib qоlishiga qarshilik ko`rsatuvchi pardalar hоsil qiluvchi sirt-aktiv mоddalar bo`ladi. Bunday qo`shilmalar jumlasiga tarkibida passiv оltingugurt va fоsfоr kislоtasi efiri bo`lgan birikmalar kiradi.
Tirnalishga qarshi qo`shilmalar ishlatilganda ularning parchalanishidan hоsil bo`lgan mahsulоt yuqоri ishqalanish harоratida metallga ta`sir etadi. Natijada sоf metallga nisbatan yemirilishga qarshiligi kam va erish harоrati past birikmalar hоsil bo`ladi va ishqalanayotgan sirtlarni bir-biriga yopishishini оldini оladi. Tirnalishga qarshi qo`shilma sifatida оltingugurt, fоsfоr va xlоrdan fоydalanish mumkin.
Mоyning qоvushоqligini оshiradigan qo`shilmalar. Surkоv mоylarining qоvushоqlik-harоrat xususiyatlariga, yuqоri qоvushоqlik xususiyatiga ega bo`lishi va past harоratlarda оquvchanligi yaxshi bo`lishini ta`minlash maqsadida, ularni yuqоri mоlekulyar birikamalar yordamida quyultiriladi. Bunday qo`shilmalar jumlasiga pоliizоbutilenlar, pоlivinilalkilli efirlar, pоlimetakrilatlar va bоshqalar kiradi. Pоliizоbutilenlar mоyning qоvushоqligi va qоvushоqlik indeksini оirish bilan bir paytda mоyning mоylash xususiyatini ham yaxshilaydi. Mоy qоvushоqligini оshirishda pоlimetakrilatlardan keng fоydalaniladi. Ular yordamida quyultirilgan mоyning qоvushоqligi turli xil harоratlarda yaxshi bo`ladi va past harоratlarda dvigatelni ishga tushirishni yengillashtiradi. Shu bilan birga bu mоylarni barcha mavsumlarda ishlatish mumkin.
Quyultirilgan mоylarning kamchiligi ular 1000S dan yuqоri harоratlarda pоlimerisizlantiriladi, ammо ularga antifriktsiоn qo`shilmalar qo`shib bu jarayon to`xtatiladi.
|
| |
Silindrlar blokinng kallagi - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 35/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishSilindrlar blokinng kallagi silindrlarning tepasini yopadigan qopqoq hisoblanadi. Zich yopilishini ta’minlash uchun ularning yuzalariga tekis ishlov beriladi. Silindrlar blokining kallagi murakkab konstruksiyaga ega bo‘lib, porshen YUCHN ga yetganda uning tepasida
yonish kamerasi hosil bo‘ladi (17-rasm). Yonish kamerasining shakli, klapanlarning joylashuvi va soni, sovitish tizimining turi, shuningdek silindrlar kallagiga yondirish o‘t oldirish shamini yoki forsunkani o‘rnatilishiga bog‘liq bo‘ladi. Shuning uchun yonish jarayonining effektivligini oshirish maqsadida yonish kamerasi turli shaklda ishlanadi. Deyarli barcha benzinli dvigatellarning silindrlar kallagi yaxlit holda quyib tayyorlanadi.
P orshenlar. Silindrda sodir bo‘la*kompressor
porshen vositasida bajariladi. Ish o‘rindig’i
*moy sidirgich
digan ish siklining barcha jarayonlari hal
sharoitida, ayniqsa siqish va ish yo‘li *moy
sidirgic
taktlarida yuqori bosimga va harorata halqa
ega bo‘lgan gazlar ta’sirida porshen o‘rindig’i
qiziydi va yediriladi, bundan tashqari, *porshen
unda massasidan uzluksiz o‘zgaruv- barmoginin g
o ‘rindig i
chan inersiya kuchlari vujudga keladi
(18-rasm). 18-rasm. Porshen.
Porshen xalqalari yuqori harorat va bosimga ega bo‘lgan gazlar, shuningdek o‘zgaruvchan qiymatga ega bo‘lgan inersiya kuchlari ta’sir etadigan og‘ir ish sharoitida ishlaydi. Porshen xalqalari ko‘pincha maxsus cho‘yandan, ayrim xollarda po‘latdan ham tayyorlanadi. Porshen halqalari vazifasiga ko‘ra kompression va moy sidirgich bo‘ladi. Kompression halqalar silindr va porshen oraliqlarini zichlashtiradi hamda silindrda hosil bo‘lgan gaz bosimini karterga o‘tishidan salaydi (18-rasm).
Moy sidirgich xalqalar silindr devoridagi ortiqcha moylarni sidirib ularni yonish kamerasiga o‘tishini cheklab turadi (18-rasm).
|
| |
Porshen barmog‘i - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 36/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishPorshen barmog‘i porshenni shatun bilan sharnirli holda tutashtirish vazifasini bajaradi. Ish taktida barmoq gazlarning bosim kuchini porshendan shatunga, yordamchi taktlarda esa (kiritish, siqish va chiqarish) shatunning tirsakli valdan olgan harakatini porshenga uzatadi. Porshen barmog‘i porshen bilan birgalikda tezlanishini va yo‘nalishini o‘zgartirib harakatlanadi. Shuning uchun uning massasi og‘ir bo‘lmasligi kerak, aks holda mexanizmga salbiy ta’sir etuvchi inersiya kuchlari ortib ketadi (18-rasm).
Shatunlar porshenni tirsakli valning shatun bo‘yni bilan biriktirgan holda ish taktida porshendan tirsakli valga, yordamchi taktlarda esa (kiritish, siqish va chiqarish) tirsakli valdan porshenga harakat uzatadi. Shatun murakkab harakatga ega bo‘lishi bilan birga yana unga katta inersiya kuchlari ham ta’sir etadi. Shatun yo‘nalishi va qiymati bo‘yicha o‘zgaruvchan katta yuklanishda ishlaydi.
Tirsakli val porshen orqali shatundan kelayotgan kuchni qabul qilishi bilan o‘zida vujudga kelgan burovchi momentni avtomobil transmissiyasiga uzatadi. Undan tashqari yana tirsakli valdan dvigatelning turli mexanizm va tizimlari harakatga keladi. Yuqorida aytilgan vazifalarni bajarish jarayonida valga eguvchi, burovchi va boshqa kuchlar ta’sir etadi. Shuning uchun tirsakli val ana shu kuchlarga bardosh beradigan mustahkam va chidamli materiallardan tayyorlanishi kerak. Bundan tashqari uning shatun va o‘zak bo‘yinlari yeyilishga chidamli bo‘lishi kerak. Tirsakli valni shtamplash usuli bilan yuqori uglerodli yoki legirlangan po‘latdan, shuningdek ayrim dvigatellarda sifatli cho‘yandan (Damas, Tiko avtomobillari) quyish usuli bilan tayyorlanadi. O‘zak va shatun bo‘yinlarining qattiqligini hamda yeyilishga chidamliligini oshirish maqsadida ularga termik ishlov beriladi, ishqalanishni kamaytirish uchun esa silliqlash va jilvirlash bilan pardozlanadi (19-rasm).
19-rasm. Tirsakli val.
Tirsakli valning o‘zak va shatun podshipniklari. Tirsakli valning yeyilishini kamaytirish va ishlash muddatini oshirish maqsadida uni o‘rindig‘iga odatda (sirpanish) podshipniklarida o‘rnatiladi (19-rasm)
|
| |
-bosqich Asosiy - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 140/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulish2-bosqich Asosiy
(60 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish;
1. Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi. Maqsad va vazifani belgilanishi;
2. Mashg’ulotning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
3. Mustaqil ish uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
4. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatgichlari bilan tanishtiradi
O’quvchilar bilimini faollashtirish;
5. Tezkor-so’rov, savol-javob, va boshqalar orqali bilimini faollashtiradi.
| |
Yangi o’quv materiali bayoni;
6. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayoni tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy xolatlarni yozdiradi
7. Slaydlar namoyishi va sharxlash
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash;
8. Mustaxkamlash uchun savollar
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhga ishlash qoidasi bilan tanishtiradi.
Har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlaydi, bajarish jarayoni kuzatiladi, maslaxatlar beradi.
11. Ish vaqti tugagach, guruhlar taqdimotini tashkil etadi. Guruhlar bir-biri bilan savol-javob beradi, o’zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
12. Guruhlar ishi o’zaro baholashni o’tkazadi.
13. Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etilishini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog’lanadi.
|
Uyga vazifani taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Har bir guruh o’z topshiriq varaqlari bo’yicha faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar
|
|
| |
-mavzu: Motor va transmission moylari

|
-mavzu: Motor va transmission moylari
|
bet | 13/48 | Sana | 29.01.2024 | Hajmi | 388,07 Kb. | | #148167 |
Bog'liq 1 mavzu Neft xom ashyosi, uning kimyoviy tarkibi va uglevodorod7-mavzu: Motor va transmission moylari: Motor moylarining tarkibi bo'yicha mineral moylarga, sintetik moylarga va qisman sintetik moylar (mineral va sintetik komponentlar aralashmasi)ga ajratishadi. Motor moylarining u yoki bu guruhga taalluqligi, ulami ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan turli bazaviy moylar va prisadkalar paketi bilan aniqlanadi. Har bir guruh moylari uchun ularni qo'llash shartlari mavjud. 1- va 2 - guruh moylari asosida ishlab chiqariladigan motor moylarini mineral moylar deb atashadi. Mineral motor moylarining afzalliklari: moylovchi, yeyilishga qarshi, antikorrozion va bir qancha boshqa xossalari yaxshi, narxi arzón. Asosiy sifati 1-, 2-, 3-, yoki 4- guruh moylari aralashmalaridan foydalaniladigan moylar — qisman sintetik yoki yarimsintetik moylar deb ataladi. Ularning termooksidlovchi va reologik (qovushqoqlik-harorati) xosslari yaxshi. 2 - va 4 - guruhlar bazaviy moylaridan ishlab chiqariladigan motor moylari — sintetik moylar deb ataladi. Ularning reologik xossalari a’lo darajada, sovuq sharoitda dvigatelning o‘t olishini ishonchli ta’minlaydi hamda termostabilligi yaxshi va bug‘lanishi kam. Sintetik nasosli motor moyi almashtirilguncha ancha ko‘p xizmat qiladi va bu moylar energiyani tejamlaydilar. Porshen ustida alanga tulkdni va katta bosim ostida esa - atmosfera bosimi bo'ladi. Ularni bir-biridan moy plyonkasi ajratib turadi; bu moy plyonkasiga yuqori haroratgacha (400°C va yuqori) qizigan, agressiv, siqilgan gaz ta'sir qiladi. Porshen chekka holatda to‘xtaganda va shatunning har bir burilishida bu plyonka buziladi va o‘sha zahoti o'zining ko‘p qirrali vazifasini bajarish — ishqalanish va yeyilishni kamaytirish, ishqalanish jarayonida va yonish tufayli qiziyotgan dvigatel detallarini effektiv sovitish, agressiv gazlarning ta'sirini neytrallash va to‘siq hosil qilish uchun qayta tiklanadi. Motor moylarining asosiy vazifasi — ishqalanishni va dvigatel detallan yeyilishini kamaytirishdir. Bundan tashqari zamonaviy motor moylari: — past haroratlarda yaxshi oquvchanlikka ega bo‘lishi; — moy oquvchanligining harorat o‘zgarishiga kam boghqligi; — silindr-porshen guruhi detallarida qurum hosil bo‘lishining oldini olishi; — dvigatel ishlayotganda kam ko'pik hosil qilishi; — yonilg‘i yonganda va oksidlanganda hosil bo‘ladigan kislotalarni neytrallashi; — uzoq saqlaganda ekspluatatsion xossalarining stabilligini saqlashi (va hokazo) kerak. Yuqorida qayd qilingan hamma xossalarga bazaviy moylarga maxsus funksional prisadkalar qo‘shish yo‘li bilan erishiladi.
|
| |
Ish bosqichlari va vaqti - Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot

|
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot
|
bet | 39/160 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #240565 |
Bog'liq Mavzu Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishIsh bosqichlari va vaqti
|
O’qituvchi:
|
|
O’quvchi:
1-bosqich. O’quv mashg’ulotiga kirish
(10 daqiqa)
|
Tashkiliy qism:
1.1. Mavzu, uning maqsadi, o‘quv mashg‘ulotidan kutilayotgan natijalar ma’lum qilinadi.
1.2. Avvalgi mavzuga savollar orqali bog‘lanadi.
|
1.1.Eshitadilar, yozib oladilar.
1.2.E’tibor beradilar. javob beradilar
|
2-bosqich Asosiy
(60 daqiqa)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish;
1. Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, hamda o’tilgan mavzu bo’yicha o’quvchilarga savollar beradi, ularni baholaydi. Maqsad va vazifani belgilanishi;
2. Mashg’ulotning nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi.
3. Mustaqil ish uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
4. O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatgichlari bilan tanishtiradi
O’quvchilar bilimini faollashtirish;
5. Tezkor-so’rov, savol-javob, va boshqalar orqali bilimini faollashtiradi.
Yangi o’quv materiali bayoni;
6. Amaliy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayoni tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy xolatlarni yozdiradi
7. Slaydlar namoyishi va sharxlash
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash;
8. Mustaxkamlash uchun savollar
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhga ishlash qoidasi bilan tanishtiradi.
Har bir guruhga topshiriq beradi va baholash mezoni bilan tanishtiradi. Ishni bajarish yo’riqnomasini beradi.
10. Guruhlarda ishlaydi, bajarish jarayoni kuzatiladi, maslaxatlar beradi.
11. Ish vaqti tugagach, guruhlar taqdimotini tashkil etadi. Guruhlar bir-biri bilan savol-javob beradi, o’zaro bir-birlarini baholashlarini eslatadi.
12. Guruhlar ishi o’zaro baholashni o’tkazadi.
13. Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etilishini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamiyati bilan bog’lanadi.
|
Uyga vazifani taqdim etadilar
Savollarga javob beradilar
Mavzu nomi va rejasini yozib oladilar. Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Yozib oladilar.
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar.
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishadilar.
Har bir guruh o’z topshiriq varaqlari bo’yicha faoliyatini boshlaydi
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar. Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar
|
|
| |
Mavzu: Kirish Xavfsizlik texnikasi o’rganish. Avtomobil tuzulishi xaqida umumiy ma’lumot - bet 46

Vaqt: 80 daqiqa
| |
|
O’quvchilar soni: ________nafar.
| |
O’quv mashg’ulotining shakli va turi:
|
Aqliy hujum, ikkiyoqlama tahlil usuli, grafik organayzeridan foydalangan holda.
|
O’quv mashg’ulot rejasi:
|
1. Sovutish tizimining vazifasi va turlari. Suyuqlik bilan sovutish tizimining tuzilishi.
2. Havo bilan sovutish tizimining tuzilishi.
3.Suyuqlik va havo bilan sovutish tizimining afzallik va kamchiliklari.
|
O’quv mashg’ulot maqsadi:a) ta’limiy:mavzuga oid nazariy bilimlarni egallash va mustahkalmlash. O’zlashtirgan bilim va ko’nikmalarni amaliy faoliyatda qo’llash.
b) tarbiyaviy:milliy g’oya va mafkurani o’quvchilar ongida shakllantirish: o’quvchilarda insonparvarlik, mehr-shavqat tuyg’ularini shakllantirish.
|
Pedagogik vazifalar:
|
O’quv faoliyati natijalari:
|
1) Reja №1 . Sovutish tizimining vazifasi va turlari. Suyuqlik bilan sovutish tizimining tuzilishio’quvchilarga tushuntiriladi
|
1)Reja №1 . Sovutish tizimining vazifasi va turlari. Suyuqlik bilan sovutish tizimining tuzilishio’quvchilar tushunadilar va amaliyotda qo’llaydilar
|
2)Reja №2 Havo bilan sovutish tizimining tuzilishi o’quvchilarga tushuntiriladi
|
2)Reja №2 Havo bilan sovutish tizimining tuzilishio’quvchilar tushunadilar va BKMga ega bo’ladilar
|
3)Reja №3 Suyuqlik va havo bilan sovutish tizimining afzallik va kamchiliklario’quvchilarga tushuntiriladi
|
3)Reja №3 Suyuqlik va havo bilan sovutish tizimining afzallik va kamchiliklario’quvchilar tushunadilar va mustaxkamlaydilar
|
| |
O‘ymalar


6.32 - Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари

|
Шаҳарсозлик нормалари ва қоидалари
|
bet | 19/35 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,59 Mb. | | #248915 |
Bog'liq ShNQ-2.05.02-07 lotinO‘ymalar
6.32. Individual loyihalanadigan ob’ektlarga kirmaydigan o‘yma yonbag‘ri qiyaligini 35-jadvalga asosan belgilash lozim.
35-jadval
Tuproqlar
|
Yonbag‘ir balandligi, m
|
Yonbag‘irning eng katta qiyaligi
|
Qoya tog‘ jinslari:
kam nuraydiganlar
yengil nuraydiganlar
suvda yumshamaydiganlar
suvda yumshaydiganlar
|
16 gacha
16 gacha
6 gacha
6 - 12
|
1:0,2
1:0,5 - 1:1,5
1:1
1:1,5
|
Yirik bo‘laklilar
|
6 - 12
|
1:1 - 1:1,5
|
Bir xil qattiq, yarim qattiq va qiyin yumshaydigan loysimon va qumsimonlar
|
12 gacha
|
1:1,5
|
Mayda barxan qumlar
|
2 gacha
2 - 12
|
1:4
1:2
|
Lesslar
|
12 gacha
|
1:0,1+1:0,5
1:0,5-1:1,5
|
Izohlar: 1. Chiziq ustida quruq iqlimli mintaqalarda, quruq iqlimli mintaqalardan tashqaridagi yonbag‘ir qiyaliklari keltirilgan.
2. Less tuproqli tog‘ yog‘bag‘rining yuqorigi 1,5 m ni yonbag‘irning asosiy qismi qiyaligiga nisbatan 1:0,2 - 1:0,3 dan yotiqroq qilinishi kerak.
3. Kam nuraydigan qoya tog‘ jinslarda tik yon bag‘irlarga ruxsat etiladi.
4. O‘simliklar bilan mustahkamlangan qumli hududlarda yon bag‘ir balandligi 12 m bo‘lganda eng katta qiyalikni 1:2 qabul qilishga ruxsat etiladi.
5. O‘yma yonbag‘rining balandlig ustki va ostki qosh belgilari farqi bilan aniqlanadi. Tog‘ yonbag‘irlari mavjud bo‘lganida ushbu jadvaldan foydalanilganda hisob uchun ust yonbag‘ir olinadi.
6.31. Chuqurligi 1 m gacha bo‘lgan o‘ymalarni qor uyumi bosishidan himoyalash maqsadida yonbag‘ir qiyaliklarini 1:1,5 dan 1:10 gacha ochiq yoki ko‘tarma ko‘rinishida loyihalash zarur. Chuqurligi 1 m dan 5 m gacha bo‘lgan o‘ymalarning qor bosadigan qismini tik yonbag‘irli qilib (1:1,5 - 1:2) va 4 m dan kam bo‘lmagan kenglikdagi yo‘l yoqalari yoki qo‘shimcha tokchalar bilan loyihalash zarur.
6.32. Mayda va changsimon qumlar, o‘ta namlangan loysimon tuproqlar, yengil nuraydigan yoki yoriqli qoya tog‘ jinslarda 2 m dan chuqur bo‘lgan o‘ymalarni ariqorti tokchalari bilan loyihalash lozim. Ariqorti tokchalar kengligi mayda va changsimon qumlarda 1 m, yuqorida ko‘rsatilgan boshqa tuproqlarda yonbag‘ir balandligi 6 m gacha bo‘lganda 1 m, yonbag‘ir balandligi 12 m gacha bo‘lganda (qoya tog‘ jinslari uchun 16 m gacha) 2 m qabul qilish kerak. I-III toifaali yo‘l o‘ymalari yengil nuraydigan qoya tog‘ jinslaridan loyihalanganda kengligi kamida 3 m, chuqurligi kamida 0,8 m ariq zovurlari ko‘zda tutilishiga ruxsat etiladi.
Ariqorti tokchalari yuzasiga 20-40 ‰ da ariq tomonga qaratib nishablik beriladi. Qoya tog‘ jinslarida, shuningdek quruq iqlim sharoitlaridagi qumlarda nishablikni ko‘zda tutmaslik mumkin.
6.33. Individual loyihalanadigan ob’ektlarga taalluqli o‘ymalarni loyihalashda yonbag‘irlarning umumiy va ichki barqarorligini baholash hisoblarini bajarish, uni ta’minlash bo‘yicha tegishli ko‘ndalang kesimni belgilash, drenajlar, himoya qatlamlari qurish, yonbag‘irlarni mustahkamlash turlari va boshqalarni o‘z ichiga olgan tadbirlar ishlab chiqish lozim.
|
| |