"Saodat maktabi" - V. A. Suxomlinskiy Men yuragimni bolalarga beraman

|
V. A. Suxomlinskiy Men yuragimni bolalarga beraman
|
bet | 4/18 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 199,52 Kb. | | #102080 |
Bog'liq V.A.Suxomlinskiy Bolalarga jonim fido "Saodat maktabi"
MAKTAB DIREKTORI
10 yillik o‘qituvchilik faoliyatimdan so‘ng Pavlish o‘rta maktabiga direktor etib tayinlandim. Bu yerda o‘qituvchilik faoliyatimning dastlabki 10 yilida shakllangan “pedagogik e’tiqodlarimning shakllanishi yakunlandi.Bu yerda men o‘z e’tiqodlarimni jonli ijodiy mehnatda ko‘rmoqchi bo‘ldim.O‘z e’tiqodlarimni amaliyotga qanchalik ko‘p targ‘ib qilishga intilsam, shunchalik ravshan bo‘la boshladim. Ta’lim-tarbiya ishlarini boshqarish – bu umummaktab miqyosida g‘oyaviy-tashkiliy muammolarni hal etishning mehnatdagi shaxsiy namunasi bilan to‘g‘ri uyg‘unlashuvidir.Maktab direktorining o‘qituvchilar jamoasining tashkilotchisi sifatidagi roli beqiyos ortadi. uning ijodi yuksak pedagogik madaniyat namunasi, bolalarning bevosita tarbiyachisi.Ta’lim – bu eng avvalo o‘qituvchi va bola o‘rtasidagi doimiy ma’naviy aloqadir.Buyuk rus o‘qituvchisi K.D.Ushinskiy direktorni maktabning bosh tarbiyachisi deb atagan. Lekin qanday sharoitda. bosh tarbiyachining roli bajariladimi?Ustozlar orqali bolalarni tarbiyalash, ustozlarning ustozi bo'lish, fan va san'at o'rgatish. O‘quvchilar oldiga kelganimda qiynalardim, ular ustozi bilan nimagadir jon kuydirishardi, siz ularga murojaat qilasiz, lekin ular sizni sezmaydilar: bolalar ustozi bilan boy ma’naviy hayot kechirishadi, ularning o‘ziga xos sirlari bor. Bizga shunday maktab direktori kerakmi? Yo'q, kerak emas. Inqilobgacha bo'lgan maktabda ishlab chiqilgan rahbarlikning usullari va shakllari, direktor o'qituvchi ustidan nazoratchi, ma'muriy mansabdor shaxs bo'lib, uning vazifalari o'qituvchining dasturni to'g'ri taqdim etishi va keraksiz yoki noto'g'ri gapirganligini nazorat qilishdan iborat edi. bu kunlarda anaxronizmga aylandi. Zamonaviy maktabga rahbarlik qilishning mazmun-mohiyati shundan iboratki, ta’lim-tarbiyaning eng murakkab vazifasida o‘qituvchilar nazdida ilg‘or pedagogik g‘oyalarni o‘zida mujassam etgan ilg‘or tajriba yaratiladi, kamol topadi va ma’qullanadi. Bu tajribaning yaratuvchisi bo‘lgan, faoliyati boshqa o‘qituvchilarga o‘rnak bo‘ladigan kishi esa maktab direktori bo‘lishi kerak. Bunday direktorsiz - eng yaxshi tarbiyachisiz bugungi kunda maktabni tasavvur qilib bo'lmaydi. Ta'lim, avvalambor, insonni o'rganishdir. Bolani bilmasdan - uning aqliy rivojlanishi, tafakkuri, qiziqishlari, sevimli mashg'ulotlari, qobiliyatlari, moyilliklari, mayllari - tarbiya bo'lmaydi. Kasalxona bosh shifokori o‘z bemorlarisiz haqiqiy shifokor bo‘la olmaganidek, maktab direktori ham o‘z shogirdlari bo‘lmasa, pedagoglarni nazorat qila olmaydi. O'zining o'ziga xosligi shundaki, u bolaning maktabda bo'lgan birinchi kunlaridanoq to'g'ridan-to'g'ri qabul qilish sertifikatini olguncha, u bilan birga bosqichma-bosqich ko'tariladi, uning aqliy, axloqiy, estetik, hissiy, jismoniy rivojlanishiga bevosita g'amxo'rlik qiladi, umumiydir. u bilan ma'naviy manfaatlar, unga ma'naviy boyligingizni etkazadi. Maktabdagi markaziy shaxs kim? Maktab direktori o'quv jarayonining qaysi sohasida boshqa o'qituvchilarni taqqoslashda namuna bo'lishi kerak? Maktabning asosiy figurasi - boshlang'ich bolalar jamoasining o'qituvchisi - sinf jamoasi. U ham o‘quvchilarga bilim beradigan ustoz, ham bolalarning do‘sti, ham serqirra ma’naviy hayotining yetakchisi. Ta'lim - bu gulning gul barglaridan biri, bu tushunchaning keng ma'nosida ta'lim deb ataladi. Gul go'zalligini yaratuvchi ko'p gulbarglar orasida asosiy gulbarg bo'lmaganidek, ta'limda ham asosiy va ikkinchi darajali bo'lmaydi. Ta'limda hamma narsa muhim - dars, darsdan tashqarida bolalarning rang-barang qiziqishlarini rivojlantirish va jamoada o'quvchilar o'rtasidagi munosabatlar. 6 yil maktab direktori bo‘lib ishlaganimdan so‘ng sinf o‘qituvchisi bo‘ldim. Men e'tiroz bildirmoqchiman: bu direktor va talabalar o'rtasidagi bevosita ruhiy muloqotning yagona yo'li emas. Lekin o'ziga xos sharoitlarda bu yo'l men uchun eng mos edi. Men bolalar guruhining to'g'ridan-to'g'ri o'qituvchisi sifatida ishimni tabiiy sharoitda o'tkazilgan juda uzoq tajriba deb bilaman. Bir necha yillar davomida qanday va nima qilinganligi haqidagi hikoyaga o'tishdan oldin, men amaliy ishlarning mazmuni va yo'nalishini ko'p jihatdan belgilaydigan yana bir muhim nuqtaning xususiyatlariga to'xtalib o'taman. Inson shaxsini shakllantirishda bolalik, maktabgacha va boshlang'ich maktab yoshi juda muhim rol o'ynaydi. Buyuk yozuvchi va ustoz L.Tolstoyning ta’kidlashicha, bola tug‘ilgandan to besh yoshga to‘lgunga qadar o‘zining ongi, his-tuyg‘ulari, irodasi, xarakterini besh yoshdan ko‘ra tevarak-atrofdagi dunyodan bir necha barobar ko‘proq oladi. umrining oxirigacha. Xuddi shu fikrni sovet o‘qituvchisi A.Makarenko ham takrorlagan: inson besh yoshga to‘lguncha qanday bo‘lsa, shunday bo‘ladi 3. G‘ayrioddiy axloqiy go‘zallik egasi Yanush Korchak “Men yana kichkina bo‘lganimda” kitobida shunday deb yozgan edi. Doskaga qaraganida u ko'proq maktab o'quvchisi bo'ladimi yoki yo'qmi, uni chidab bo'lmas kuch (quyoshning kungaboqarning boshini aylantiruvchi kuchi) derazadan tashqariga qarashga majbur qilganidan ko'ra biladi. O'sha paytda uning uchun nima foydaliroq, muhimroq - qora doskaga siqib qo'yilgan mantiqiy dunyomi yoki oyna ortida suzayotgan dunyomi? Insonning ruhini zo'rlamang, har bir bolaning tabiiy rivojlanish qonuniyatlariga, uning xususiyatlariga, intilishlariga, ehtiyojlariga diqqat bilan qarang 4. Bu so'zlarni polshacha kulrang muqovali kichik kitobdan butun umrim davomida eslayman. . Urushdan so‘ng ko‘p o‘tmay, Yanush Korchakning qahramonligi haqida bilganimda, uning so‘zlari men uchun butun umr vasiyat bo‘lib qoldi. Yanush Korchak Varshava gettosidagi bolalar uyida o'qituvchi bo'lgan. Natsistlar baxtsiz bolalarni Treblinka pechlarida o'limga mahkum qildilar. Yanush Korchakdan bolalarsiz hayotni yoki bolalar bilan o'limni tanlashni so'rashganda, u ikkilanmasdan va shubhasiz o'limni tanladi. "Janob Goldshmidt, - dedi gestapolik odam, - biz sizni yaxshi shifokor sifatida bilamiz, Treblinkaga borishingiz shart emas". "Men vijdonimni almashtirmayman", deb javob berdi Yanush Korchak. Qahramon bolalarning qalbiga o‘limni kutish dahshati kirib ketmasligini o‘ylab, ularni tinchlantirib, bolalar bilan birga o‘limga bordi. Yanush Korchakning hayoti, uning ajoyib ma'naviy kuchi va pokligi men uchun ilhom manbai bo'ldi. Men tushundim: bolalarning haqiqiy o'qituvchisi bo'lish uchun sizga kerak otalari, bobolari va bobolari yengib o‘tgan qiyinchiliklardan kam bo‘lmagan qiyinchiliklarni yengishga tayyor, oliy ma’lumotli, mehnatsevar, matonatli insonlarni tarbiyalash. 70-90-yillardagi yoshlarning bilim saviyasi oldingi o‘n yilliklardagi yoshlarning bilim darajasidan beqiyos yuqori bo‘ladi. O'zlashtirilishi kerak bo'lgan bilimlar doirasi qanchalik katta bo'lsa, inson tanasining jadal o'sish, rivojlanish va shaxsiyat shakllanishi davrida - bolalik davridagi tabiatini hisobga olish kerak. Inson tabiat o‘g‘li bo‘lgan va shunday bo‘lib qoladi, uni tabiat bilan umumiy qiladigan narsadan uni ma’naviy madaniyat boyliklari bilan tanishtirish uchun foydalanish kerak. Bolani o'rab turgan dunyo, eng avvalo, cheksiz hodisalar boyligi, bitmas-tuganmas go'zalligi bilan tabiat olamidir. Bu erda, tabiatda, bolalar aqlining abadiy manbai. Shu bilan birga, odamlarning ijtimoiy munosabatlari va mehnati bilan bog'liq bo'lgan muhit elementlarining roli yil sayin ortib bormoqda. Atrofdagi voqelikni bilish jarayoni fikrning almashtirib bo'lmaydigan hissiy stimulidir. Maktabgacha va boshlang'ich maktab yoshidagi bola uchun bu stimul juda muhim rol o'ynaydi. Atrofdagi olamning predmetlari va hodisalarini umumlashtiradigan haqiqat, agar u his-tuyg'ularga ta'sir qiluvchi yorqin tasvirlardan ilhomlansa, bolalarning shaxsiy ishonchiga aylanadi. Bolaning o‘zini o‘rab turgan olamdagi ilk ilmiy haqiqatlarni o‘rganishi, tafakkur manbai tabiat hodisalarining go‘zalligi va bitmas-tuganmas murakkabligi ekanligi, bolaning ijtimoiy mehnat munosabatlari olamiga asta-sekin kirib borishi qanchalik muhim. Pavlysh maktabida ish boshlaganimdanoq men yosh bolalarga, ayniqsa birinchi sinf o'quvchilariga qiziqib qoldim. Bolalar ta’lim olishning ilk kunlarida maktab ostonasidan qanday titroq hayajon bilan otishadi, ular o‘qituvchining ko‘zlariga naqadar ishonch bilan qarashadi! Nega tez-tez sodir bo'ladiki, bir necha oy yoki hatto hafta o'tgach, ularning ko'zlarida yorug'lik o'chib ketadi, nega ba'zi bolalar uchun o'rganish azobga aylanadi? Axir, barcha o'qituvchilar chin dildan bolalarning o'zboshimchaliklarini, dunyoni quvnoq idrok etish va kashf qilishni saqlab qolishni xohlashadi, ular o'qitish bolalar uchun ilhomlantiruvchi, hayajonli ish bo'lishini xohlashadi. Bu, birinchi navbatda, muvaffaqiyatsiz bo'ladi, chunki o'qituvchi maktabga kirishdan oldin har bir bolaning ma'naviy dunyosi haqida juda kam ma'lumotga ega va maktab devorlari ichidagi, o'qitish bilan chegaralangan, qo'ng'iroqlar bilan tartibga solingan hayot bolalarni tenglashtiradigandek, ularni bir darajaga moslashtiradi. standart va individual dunyoning boyligini ochishga imkon bermaydi. Albatta, men boshlang'ich sinf o'qituvchilariga bolalarning qiziqishlarini rivojlantirish va ma'naviy hayotini diversifikatsiya qilishni maslahat berdim va tavsiya qildim, ammo maslahatning o'zi etarli emas. Bolalar va o‘qituvchi o‘rtasidagi munosabatlarda mohiyati ochiladigan muhim pedagogik g‘oya aynan shu maktabda barpo etilayotgan uyg‘un bino sifatida pedagoglar jamoasining ko‘z o‘ngida namoyon bo‘lganda ayon bo‘ladi. Shuning uchun men 10 yilga mo'ljallangan sinf jamoasi bilan tarbiyaviy ishlarni boshladim.
Quyida muhokama qilinadigan sinf jamoasining hayoti maktab jamoasi hayotidan ajralmagan. Ko'p hollarda men maktabda o'quv-tarbiya ishlarining shakl va usullariga to'xtalib o'taman. Ammo men bunga faqat sinf jamoasini aniqroq ko'rsatish uchun murojaat qilaman, chunki sinfdagi tarbiyaviy ishlarning mazmuni butun maktab ta'limi muvaffaqiyatining eng muhim shartidir.
|
| |