nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Viruslarning himoyalanishi - 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 19/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanViruslarning himoyalanishi. Viruslar kompyuterda o‘zining borligini yashira olish imkoniyatining kattaligi uning yashash vaqtini uzaytiradi. Shuning uchun har bir virus o‘zini yashirishga harakat qiladi. O‘zlarini yashirish maqsadida virus dasturiga turli hil himoya dastur qismlari qiritiladi.
Ko‘rinmas viruslar. Viruslar o‘zlarining mavjudligini fayllarni zararlashi oqibatida namoyon qiladi. Masalan fayllarning hajmini o‘zgartirishi, zararlangan fayllarning yaratilgan kun yoki vaqtini o‘zgartishi natijasida aniqlanadi. Ko‘rinmas viruslar zararlagan fayllarning hajmini yoki uning yaratigan kunini o‘zgartirmaydi. Buning natijasida virus bilan zararlangan faylni aniqlash murakkablashadi. Bunday viruslar faylning biror qismini qirqib olib o‘rniga o‘zi joylashadi.
Hozirgi vaqtda ishlab chiqilgan yuklanuvchi viruslarning deyarli barchasi ko‘rinmas viruslar turkumiga kiradi. Kompyuter diskning yuklanuvchi sektoriga murojaat qilganda, virus dasturi boshqa joyga berkitib qo‘ygan haqiqiy yuklovchi sektorni faollashtiradi va virus dasturi boshqa joyga o‘tib turadi. Bunday holat faqat foydalanuvchidan himoyalanishi mumkin holos, lekin antivirus dasturi buholatni tez aniqlay oladi. Antivirus dasturidan ham himoyalanish uchun virus dasturi polimorfizmni qo‘llashi zarur.
Polimorfizm. Virus dasturi biror faylni yoki yuklovchi sektorni zararlaganidan so‘ng uni yana qayta zararlamasligi uchun virus dasturi uni zararlaganligini tekshirishi zarur. Buning uchun u avvalo fayl yoki yuklanuvchi sektordan o‘zining signaturalarini(o‘ziga xos buyruqlar majmuasi) qidiradi. Har bir virusning faqat o‘ziga xos signaturalari mavjud bo‘lib ular insonlarning barmoq izlari kabi farqlanib turadi.
Antivirus dasturlari ham viruslarni signaturalari orqali qidiradi. Agar virus aniqlanmagan va ularning signaturalari tekshirilmagan bo‘lsa bunday viruslarni antivirus dasturlari aniqlay olmaydi.
Nazariy jihatdan ham polimorf viruslari har safar fayllarni zararlaganda o‘zining signaturalarini o‘zgartiradi. Shuning uchun ham polimorf viruslarni aniqlash qiyinchiliklarga olib keladi. (Masalan, o‘g‘rilar har safar o‘g‘irlik qilganlarida o‘zlarining barmoq izlarini o‘zgartirishi mumkin bo‘lganida ularni aniqlash juda qiyinlashar edi.) Shunday bo‘lsada polimorf viruslar baribir o‘zining kichik signaturasini qoldiradi. Buning natijasida antivirus dasturi uni aniqlash imkoniga ega bo‘ladi.
|
| |
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 41
1. Egrilikda ko„rinish masofasini taʼminlash.
2. Asfaltbeton tarkibini tanlash.
3. Avtomobil yo„llarini taʼmirlash va saqlashning tasnifi.
4. Yig„ma konstruksiyali temirbeton ko„priklari elementlarini tayyorlash.
5. Bikir Aerodrom qoplamalarining ostidagi asosning qalinligini hisoblash. CHet yelda
qo„llaniladigan bikir qoplamalarning hisoblash usullari (Angliya, Kanada, Fransiya, AQSH).
Loyihalashtirilayotgan aeroport atrofida atrof-muhitni saqlash chora-tadbirlari.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 42
1. Avtomobilni to„g„ri uchastkadagi harakati qanaqa kechadi.
2. Issiq asfaltbeton aralashmalaridan qoplamalar qurilishi.
3. Avtomobil yo„llarini saqlash ishlarini tarkibini qanday?
4. Temirbeton to„sinli oraliq qurilmalarini kranlar bilan montaj qilish.
5. Qurilish tashkilotining asosi bu mexnat unumdorligini oshirish va ishning sifatini yaxshilash,
qurilish narxini kamaytirish. Qurilishni sanoatlashtirish, kompleks va mexanizasiyalash,
avtomatizasiyalash, industrlash, qurilishni tashkil yetish va ish yurgizishni loyihalash.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 35
1. Egri radiusini topish formulasini yozing.
2. SHimdirish usuli bilan asos va qoplamalar qatlamlarini qurish.
3. Avtomobil yo„llariga tabiiy omillar taʼsiri necha xil ko„rinishda bo„ladi.
4. Temirbeton ko„priklarning aososiy sistemalari va ularning qo„llanilish soxalari.
5. Kompleks qo„shilmalar bilan stabillashtirilgan gruntli, shag‟alli, grunt chaqiqtoshli xom
ashyodan tuzilgan qattiq bo„lmagan qoplamalar.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 36
1. Viraj qiyaligi qaysi ifoda orqali topiladi.
2. Mineral materiallardan joyida aralashtirish usulida qoplamalar qurish.
3. To„shamada sodir bo„ladigan buzilishlar va deformatsiyalar qanday kuchlar taʼsirida paydo
bo„ladi.
4. Temirbeton ko„priklari harakat qismi qoplamalari.
5. Asfalt betonli qoplamalar. Qattiq bo„lmagan qoplamalarni hisoblash amaliy usuli. Qattiq
bo„lmagan qoplama ko„p qatlamli tuzilmasining ekvivalent qalinligi va ekvivalent egiluvchanlik
moduli. IKAO usuli orqali va havo kemasining yakka g„ildiragiga ekvivalent og„irligini aniqlash.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
Aksiz solig‘ini hisoblash va to‘lash tartibi. Yer qa’ridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus to‘lovlar

|
Aksiz solig‘ini hisoblash va to‘lash tartibi. Yer qa’ridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus to‘lovlar
|
bet | 1/6 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 128,84 Kb. | | #252460 |
Bog'liq Korxonalar faoliyatidagi soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar h-kompy.info
Korxonalar faoliyatidagi soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar hisobi
Aksiz solig‘ini hisoblash va to‘lash tartibi.Yer qa’ridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus to‘lovlar. Qabul qildi: Aliqulov S. REJA:
1. Aksiz solig‘ini hisoblash va to‘lash tartibi.Yer qa’ridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus to‘lovlar.
2. Suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq. Mol-mulk solig‘i. Yer solig‘i.
3. Bojxona to‘lovlari.
Aksiz solig‘ini hisoblash va to‘lash tartibi.Yer qa’ridan foydalanuvchilar uchun soliqlar va maxsus to‘lovlar.
Soliqni hisoblab chiqarish tartibi
Soliqni hisoblab chiqarish soliq solinadigan bazadan va soliqning belgilangan stavkalaridan kelib chiqqan holda amalga oshiriladi.
Import qilingan, aksiz to‘lanadigan, o‘ziga nisbatan aralash — advalor va qat’iy belgilangan soliq stavkalari belgilangan tovarlar bo‘yicha soliq soliq bazasi va advalor stavkadan kelib chiqqan holda hisoblab chiqariladi. Bunda soliq summasi qat’iy belgilangan stavka qo‘llanilgan holda hisoblab chiqarilgan summadan kam bo‘lishi mumkin emas.
Soliq hisobotini taqdim etish tartibi
Soliq hisoboti, agar ushbu moddaning ikkinchi qismida boshqacha qoida nazarda tutilmagan bo‘lsa, soliq bo‘yicha hisobda turilgan joydagi soliq organlariga har oyda, soliq davridan keyingi oyning o‘ninchi kunidan kechiktirmay taqdim etiladi.
Benzin, dizel yoqilg‘isi va gaz avtomobillarga yoqilg‘i quyish shoxobchalari orqali realizatsiya qilingan taqdirda, soliq hisoboti avtomobillarga yoqilg‘i quyish shoxobchalari joylashgan erdagi soliq organlariga har oyda, soliq davridan keyingi oyning o‘ninchi kunidan kechiktirmay taqdim etiladi.
Soliq to‘lash tartibi
Soliqni to‘lash soliq hisobotini taqdim etish muddatidan kechiktirmay amalga oshiriladi.
Import qilinadigan tovarlar bo‘yicha soliqni to‘lash bojxona to‘g‘risidagi qonunchilikda belgilangan muddatlarda amalga oshiriladi. Aksiz markalari bilan tamg‘alanishi lozim bo‘lgan olib kiriladigan aksiz to‘lanadigan tovarlar bo‘yicha soliq aksiz markalari olinguniga qadar to‘lanadi.
|
| |
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 37
1. Egrilikda ko„rinish masofasini taʼminlash.
2. Yo„l to„shamalari qatlamlarini zichlash texnologiyasi va zichlash mashinalarini tanlash.
3. Qoplama chekkalarini buzilishlariga nimalar sabab bo„ladi.
4. To„sinli ko„priklar turlari va ularning qo„llanilish soxalari.
5. Qattiq bo„lmagan qoplama loyihalashtirilayotgan tarkib va havo kemalaridan taʼsirlangan
og„irliklarni intensivligini yeʼtiborga olinishi. Havo kemalari taʼsirida qattiq bo„lmagan
qoplamalarni konstruksiyasini hosil bo„lgan va hisoblangan zo„riqishlarni aniqlash.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 38
1. Rejadagi egrining eng kichik radiusi yo„l darajasiga bog„liq ravishda qanday bo„ladi.
2. Asfaltbeton va sementbeton qoplamalarini qurish
3. Avtomobil yo„lining texnik va foydalanuv ko„rsatkichlariga nimalar kiradi.
4. Oldindan zo„riqtirilgan armaturali plitasimon uzlukli oraliq qurilmalari konstruksiyalari.
5. Qattiq bo„lmagan qoplamalar konstruksiyasini muzlikka chidamliligini tekshirish. Aerodromning
bikir beton qoplamasining konstruksiyasi. Armabeton va temir-betonli qoplamalar.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
Chеkli transformatsiya normasi (MRT)

|
Chеkli transformatsiya normasi (MRT)
|
bet | 87/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKChеkli transformatsiya normasi (MRT) - birinchi tovardan qo‘shimcha bir birlik ishlab chiqarish uchun ikkinchi tovardan qancha voz kеchish kеrakligini ko‘rsatadi. Bu birinchi tovarning alternativ qimmatini ifodalaydi va ikkinchi tovarni chekli ishlab chiqarish xarajatlarini birinchi tovarni chekli ishlab chiqarish xarajati nisbatiga teng.
Chet el valyutasi- muomalada bo‘lgan va tegishli xorijiy davlatlarda qonuniy to‘lov vositalari hisoblanadigan banknotalar, xazina biletlari, tangalar ko‘rinishidagi pul belgilari.
Chet eldan olingan sof joriy transfertlar - chet elga o’tkazilgan joriy transfertlar chegirma qilingan holda norezidentlar tomonidan olingan va ishlab chiqarish omillari hisobiga kelib tushgan daromad bilan bog’liq bo’lmagan joriy transfertlarga teng.
Chetlanish - kutiladigan natija bilan haqiqiy natija o‘rtasidagi farq.
Chiqimlar va foydalar tahlili (cost-benefit analysis) - iqtisodiy tahlilning asosiy vositalaridan biri, bevosita va bilvosita xarajatlarning individual va ijtimoiy foydalari bilan nisbatini ko‘zda tutadi.
Chiqitsiz texnologiya - birlamchi xomashyo va materiallardan toMaligicha foydalanish asosida mahsulot olinishini ta’min etuvchi texnologiya. Chiqitsiz texnologiya chiqindilami utilizatsiya qilish, xomashyo va materiallardan majmuali foydalanish, yopiq skill ishlab chiqarishlami tashkil etishni o‘z ichiga oladi. Chiqitsiz texnologiya - har qanday ishlab chiqarishning ekologik strategiyasi sanaladi.
T
Ta’sis hujjatlari - yangi tashkil qilinuvchi korxona, kompaniya, aksiyadorlik jamiyatini ta’sis etish va ularni belgilangan tartibda ro‘yxatga olish uchun asos bo‘lib xizmat qiluvchi hujjatlar.
Ta’sischilik foydasi - sotilgan aksiyalar va hissadorlik korxonasiga haqiqatda qo‘yilgan mablag‘lar so'mmasi o‘rtasidagi farqdan iborat boiib, uni jamiyatni ta ’sis etuvchilar o‘zlashtiradi.
Tabiiy boylik - milliy boylikning tabiat in’omlaridan iborat boigan, foydalanishga jalb qilingan, ishlab chiqarishning shart-sharoitini va inson faoliyatining tashqi muhitini tashkil qiladigan qismi.Iqtisodiy muvozanatlik - bu makroiqtisodiyot darajasida jamiyat ehtiyojlariga mavjud iqtisodiy resurslar miqdorining va milliy ishlab chiqarish natijalari hajmi hamda tarkibining o‘zaro mos kelishligini tavsiflaydi.
|
| |
Shaxs talabi (individual demand) - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 86/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKShaxs talabi (individual demand) - bitta iste’molchining tovarga talabi.
Shaxsiy daromad - milliy daromaddan ijtimoiy sug‘urta ajratmalari, korxona foydasidan olinadigan soliqlar va uning taqsimlanmaydigan foydasini chiqarib tashlash hamda aholi qo‘liga kelib tushadigan ijtimoiy (davlatning transfert to‘lovlari) to‘lovlar summasini qo‘shish yo‘li bilan aniqlanadi.
Shaxsiy iste’mol - iste’molchilik tavsifidagi ne’matlar va xizmatlardan bevosita foydalanishni, ya’ni ulaming individual tarzda iste’mol qilinishini bildiradi.
Shirkat firma – bir necha tadbirkorlarning o‘zaro mulkiy birlashuvi va tadbirkorlikdan olinadigan foydani baham ko‘rishga asoslangan sherikchilik korxonasi.
Shtakelberg muvozanati - bu duopolik sharoitda lider firma bilan ergashuvchi firma faoliyat ko‘rsatganda lider tovar narhini va ishlab chiqarish hajmini mustaqil belgilaydi, ergashuvchi firma lider firmaga moslashgan holda narh va mahsulot hajmini belgilaydi.
Sho‘ba kompaniyalar (subsidiary)- ko‘p millatli firmalar undagi sarmoyaning yarmidan ko‘piga egalik qiladigan tashkilotlar.
Ch
Chakana narxlar - tovarlar bevosita iste’molchilarga sotiladigan narxlardir.
Chayqovchilik muhiti talabi (spekulyativ) - narxni kelajakda ortishining kutilishi tovarga talabni bugungi kunda ortishiga olib keladi (tovarni bugungi kunda iste’mol qilishdan naflik ortadi).
Chekli daromad (marginal revenue) - bir birlik qo‘shimcha tovar sotishdan tushgan qo‘shimcha daromad.
Chekli maxsulot (marginal product, MR) - boshqa omillar sarfi o‘zgarmaganda bir birlik biror omildan qo‘shimcha foydalanish xisobidan ishlab chiqarilgan qo‘shimchg mahsulot.
Chekli naflik (marginal utility) - oxirgi yoki navbatdagi birlik ne’matni iste’mol qilishdan olinadigan naflik.
Chekli texnologik almashtirish normasi (marginal rate of technological substitution, MRTSxy) - ishlab chiqarish hajmi o‘zgarmaganda bir birlik X omilini necha birlik Y omil bilan almashtirish mumkinligini ko‘rsatadi.
|
| |
Strategik rejalashtirish - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 85/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKStrategik rejalashtirish - bozordagi vaziyat va korxonaning potensial imkoniyatlari bilan korxona maqsadlarining strategic jihatdan o‘zaro muvofiqligini ta’minlash va yaratish borasidagi boshqaruv jarayoni va shuningdek, uzoq muddatli istiqbol uchun korxona moliyaviy faoliyatini bashoratlash. Savdo texnologiyasi - ma’lum bir usul va vositalardan foydalanish asnosida tovarlar harakatini tashkil etish va tovarlami sotishda parallel ravishda yoki ketma-ketlikda bajariluvchi operatsiya va amaliyotlaming umumiyligi.
Subsidiya – muhtoj xo‘jaliklarga alohiga yordam ko‘rsatish uchun davlat iqtisodiy sarfl arining turi. Dotatsiya subsidiyaning bir turi hisoblanadi. U iqtisodiyotni tartibga solish vositasi bo‘lib, uning maqsadi mavjud ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni hal etishda moliyaviy yordam ko‘rsatishdir. Masalan, o‘ta muhim ilmiy-texnikaviy ishlar, ekologik muammolarni hal etishda qatnashadigan korxonalar, eksportni ko‘paytirish yoki kamaytirish uchun tovarlar zaxirasini hosil etishda subsidiyalardan foydalaniladi. Subsidiya ikki yo‘l bilan berilishi mumkin: a) bevosita budjetdan qaytarib bermaslik sharti bilan pul ajratish; b) davlat tomonidan har xil imtiyozlar berish (soliq va bojlarni kamaytirish, davlat tomonidan kamaytirilgan stavkada qarz berish va boshqalar).
Sug‘urta- sug‘urtalovchining pul badallari hisobiga maqsadli sug‘urta fondini shakllantirish va undan zararni qoplash va sug‘urta summalarini to‘lash uchun foydalanishiga doir iqtisodiy munosabatlar majmui.
Sug‘urta xatari - zararning yuzaga kelish ehtimoli.
Sh
Shartnoma- taraflarning huquq va majburiyatlari, bitimni amalga oshrish shartlari, muddati va hokazolarni belgilaydigan asosiy xo‘jalik, tijorat hujjati. Oldi-sotti, kredit, sug‘urta, pudrat, marketing ishlarini o‘tkazishga oid va hokazo shartnomalar ayniqsa keng tarqalgan.
Shartnomalar chizig‘i - 2 iste’molchi o‘rtasida ikkita nematning samarali taqsimlanish variantlarini ifodalovchi chiziq.
|
| |
Huquq tarixidan - N ismatova, O. Karimova davlat va huquq

114
Soliq to‘lovchilar, soliqlar va boshqa majburiy
to‘lovlarning elementlari har bir soliq yoki boshqa maj-
buriy to‘lovga tatbiqan belgilanadi.
Soliq huquqi munosabatlari quyidagi xususiyatlarga
ega:
birinchidan, soliqlarni va boshqa majburiy to‘lov-
larni o‘rnatish va undirishga qaratilgan davlat faoliyati
jarayonida yuzaga keladi;
ikkinchidan, maqsadli tizimga ega, ya’ni soliq soha-
sidagi huquqiy munosabatlarning tizimi ma’lum bir maq-
sadga – soliqlarni o‘rnatish va undirishga qaratilgan;
uchinchidan, ma’lum bir subyektlar o‘rtasida bo‘la-
digan aniq aloqalarni tartibga soladi;
to‘rtinchidan, davlatning majburlov kuchi bi-
lan himoya qilinadi, ya’ni soliq qonunlari buzilganda
davlatning majburlov choralari harakatga keladi.
Iqtisodiyotning doimiy va bosh masalasi

|
Iqtisodiyotning doimiy va bosh masalasi
|
bet | 42/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKIqtisodiyotning doimiy va bosh masalasi - jamiyat ehtiyoj- Iarining cheksizligi hamda iqtisodiy resurslaming cheklanganligidir.
Iqtisodiyotning ishlab chiqarish potensiali – barcha mavjud resurslardan to‘liq foydalangan holda, ishsizlikning tabiiy darajasi holatida iqtisodiyotda yaratilishi mumkin bo‘lgan mahsulot hajmiga aytiladi.
IS – LM modeli – qisqa muddatli davrda ham tovarlar ham pul bozorida birgalikda muvozanat o‘rnatilishi mexanizmini xarakterlaydi. Bunda tovarlar bozori deganda ham iste’mol, ham investitsion tovarlar bozori tushuniladi.
Ish haqi - ishlab chiqaruvchilar mehnatining miqdori, sifati va unumdorligiga qarab milliy mahsulotdan oladigan ulushining puldagi ifodasi.
Ish haqi (wage rate) - foydalanilgan mehnat berilgan pul miqdori yoki narx.
Ish kuchiga sarflangan xarajatlar - ish beruvchilar tomonidan ish kuchini yollash va uni asrash bilan bog'liq bo'lgan xarajatlar yig'indisi.
Ishbay ish haqi - ishlab chiqargan mahsuloti miqdoriga yoki bajargan ishi hajmiga qarab toianadi.
Ishchi kuchi (mehnat) - insonda mavjud boigan jismoniy va aqliy qobiliyatlar. Ishchi kuchining sarflanishi mehnat jarayonini tashkil qiladi.
Ishchi kuchi bozori - ish kuchining egasi va ish beruvchilar orasidagi ijtimoiy munosabatlar tizimi.
Ishchi kuchini takror hosil qilish - insonning jismoniy kuchlari va aqliy qobiliyatlarini uzluksiz qayta tiklash va ta’minlab turish, ularning mehnat malakasini muttasil yangilab va oshirib borish, umumiy bilim va kasbiy darajasi o‘sishini ta’minlash, yosh ishchilar avlodini yetkazib berish demakdir.
Ishchi kuchining xalqaro migratsiyasi - mehnat resurslarining ancha qulay sharoitda ish bilan ta’minlanish maqsadida bir mamlakatdan boshqasiga ko'chib o‘tishi.
Ishchining nafliligini maksimallashtirish sharti (utility maximization rule) - bo‘sh vaqtni daromad bilan chekli almashtirish normasini ish haqiga tengligi.
Ishlab chiqarish - iste’moli uchun zarur boigan moddiy va ma’naviy ne’matlami yaratishga qaratilgan jarayon.
|
| |
Yuklanuvchi viruslar - 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash

|
7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilan ishlash
|
bet | 12/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanYuklanuvchi viruslar. Har bir disketa yeki qattiq disk o‘zining yuklovchi sektoriga ega. Formatlash jarayonida yuklovchi sektorga diskdan foydalanish va operatsion sistеmani yuklash maqsadida yozilgan maxsus dasturlar yozilgan bo‘ladi. Shuning uchun ham har bir disk yuklanuvchi viruslar bilan infeksiyalangan bo‘lishi mumkin.
Kompyuter ishga tushirilganda doimiy xotira qurilmasidagi BIOS o‘zining maxsus test dasturi yordamida kompyuterning barcha qurilmalarini ishga yaroqli yoki yaroqsiz ekanligini tekshirib chiqadi. Test muvaffaqiyatli o‘tgach u operatsion sistemani qidirishni disk yurituvchilardan boshlaydi va avvalo disk yurituvchida disk bor yoki yo‘qligini tekshiradi. Agar disketa bo‘lsa, kompyuter uning yuklovchi sektorini o‘qiydi. Agar disketa bo‘lmasa, kompyuter qattiq diskning yuklovchi sektoriga murojaat qiladi. Disklarning yuklovchi sektorlarida ham maxsus dastur joylashgan bo‘lib uning yordamida operatsion sistema yuklanadi.
Yuklanuvchi viruslar disklarning yuklovchi sektorlarida yashiringan bo‘ladi. Kompyuter yuklovchi sektorga murojaat qilganda, ya’ni antivirus dasturlari ishga tushmasdan avval, yuklanuvchi viruslar boshqarishni o‘z qo‘liga olgan bo‘ladi. YUklanuvchi virus boshqarishni o‘z qo‘liga olganidan so‘ng u kompyuterning tezkor (operativ) xotirasiga kirib oladi va boshqarishni haqiqiy yuklovchi sektorga uzatadi. Shunday qilib komyuter virus bilan zararlangan bo‘ladi. Shuning uchun ham yuklanuvchi viruslar eng xavfli viruslar turiga kiradi.
Yuklovchi sektor uchun juda oz 512 bayt joy ajratilgan bo‘ladi. Bu joyga albatta virus joylasha olmaydi. Shuning uchun yuklanuvchi viruslar ikki qismga ajratilgan bo‘ladi. Uning birinchi qismi yuklovchi sektorda joylashgan bo‘lsa, uning ikkinchi qismi diskning biror sohasida joylashadi.
Ayrim yuklanuvchi sektorlar diskning ixtiyoriy bo‘sh joyida joylashgan bo‘ladi. Boshqa dasturlar virus dasturini o‘chirmasligi uchun bu joyni buzuq sektor deb belgilab qo‘yadi. Yangi disk disk yurituvchidan yuklanishi bilan bu virus uni infeksiyalaydi. Agar yuklanuvchi virus bilan zararlangan diskni disk yurituvchiga solib u ishga tushirilsa, u o‘zining nusxasini toza viruslardan holi bo‘lgan qattiq disk yurituvchining yuklovchi sektoriga ko‘chirib qo‘yadi.
Ko‘p tarqalgan yuklanuvchi viruslarga Michelangelo, Stoned, OneHalf va boshqalarni misol keltirish mumkin.
Shuni aytib o‘tish kerakki, yuklanuvchi viruslar telefon liniyalari orqari keladigan xabarlar, onlaynli xizmatlar yoki Internet provayderi orqali tarqalishi mumkin emas.
|
| |
-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim

2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 39
1. Hisobiy ko„rinish masofasi qaysi formula bilan aniqlanadi.
2. Asfaltbeton qorishmalar turlari, ularga qo„yilgan talablar va ularni tayyorlash texnologik
jarayonlari.
3. Yo„lning transport-foydalanish ko„satkichlari qanday talablarnini bajarish kerak.
4. Oldindan zo„riqtirilgan armaturali temperaturaviy –uzluksiz oraliq qurilmalarining
konstruksiyalari.
5. Yaxlit oldindan zo„riqtirilgan Aerodrom qoplamalari. Armaturalarni joylashtirish, miqdor va
zo„riqish turlari. Oldindan zo„riqtirilgan t/b plitalardan tashkil topgan yig„ma Aerodrom
qoplamalari. Bikir Aerodrom qoplamalarini o„rnatishga ishlatiladigan xom-ashyolar.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
2022-2023 o’quv yilida 5340800 – “Avtomobil yo’llari va aerodromlar” ta’lim yo’nalishi talabalari uchun mutaxassislik fanlaridan Yakuniy davlat attestasiyasi sinovlari savollari Bilet 40
1. Avtomobillarni quvib o„tishda ko„rinish masofasining sxemasi.
2. Asfaltbeton qoplamali yo„l to„shamalari konstruksiyalari.
3. Harakat tezligiga qanday ko„rsatkichlar taʼsir qiladi.
4. Konsolli temirbeton oraliq qurilmalarning konstruksiyalari.
5. Bikir qoplamalarni hisoblash asoslari. Mustahkamlik shartlari. Bikir qoplamalarning plitalarida
harorat taʼsiridan hosil bo„ladigan zo„riqishlar. Aerodrom beton qoplamalarining hisoblash. Temir
beton va armobeton qoplamalarining hisoblash. Oldindan zo„riqtirilgan Aerodrom qoplamalarining
hisoblash.
Universitet ilmiy-uslubiy kengashining 2023 yil “__” ____dagi yig‟ilishida muhokama qilingan va
tasdiqlangan ( ___ -son bayyonma).
Kafedra mudiri: A.Madatov
DAK raisi: A.A.Abdullayev
“Tasdiqlayman”
O‟quv ishlari bo‟yicha prorektor
____________ U.M.Xodjabekov
“___” __________ 2023 yil
Iste’mol xarajatlari - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 47/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKIste’mol xarajatlari – tovarlar va xizmatlarni yakuniy iste’mol qilish maqsadida xarid qilish uchun qilingan xarajatlar. Uy xo‘jaliklari va davlatning iste’mol xarajatlariga bo‘linadi. YaIMning xarajatlariga ko‘ra tarkibida eng katta va barqaror komponent.
Iste`molchi ortiqchaligi (yutug‘i) - iste`molchi tovarlar uchun to‘lashi mumkin bo‘lgan narxlar bilan tovarlarga bozorda haqiqiy to‘langan narxlar ayirmalarining yig‘indisi.
Iste’molchilik sarflari - aholi daromadlarining tirikchilik ne’matlari va xizmatlar uchun ishlatiladigan qismi.
Iste’molchining mustaqilligi (suvereniteti) - istemol xuquqining ustaqilligi, qaram emasligi, huquqning musaqil yo’nalishi bo‘lib, tovar va xizmatlar bozorida istemolchining manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan qoida va yo‘riqnomalar majmuidan iborat.
Istе’mоlgа (jаmg’аrishgа) chеgаrаlаngаn mоyillik – istе’mоl хаrаjаtlаridаgi (jаmg’аrish hаjmigi) o’zgаrishning bu o’zgаrishni kеltirib chiqаrgаn dаrоmаdlаrning (SHTDdаgi) o’zgаrish miqdоridаgi ulushi.
Iste’molga keyingi qo‘shilgan moyillik - shaxsiy daromad o‘sgan qismining iste’mol qilinadigan qismi ulushi.
Iste’molga o‘rtacha moyillik - shaxsiy daromadning iste’molga ketadigan ulushi.
Istemolchi ortiqchaligi (yutug‘i) - iste’molchi tovarlar uchun to‘lashi mumkin bo‘lgan narxlar bilan tovarlarga bozorda haqiqiy to‘langai narxlar ayirmalarining yig‘indisi.
Istemolchilarni qondirilish darajasini maksimallashtirish - bu marketingni alternativ ijtimoiy maqsadlaridan biri bo‘lib, unga binoan na faqat istemolni hajmini ko‘paytirish va aksincha istemolchilarni qondirilish darajasini o‘sishiga erishish katta axamiyatga egadir.
Ixtirolar – mayda va kichkina – chiqarilayotgan mahsulot va foydalanilayotgan texnologiyalarning ayrim ko‘rsatkichlarini yaxshilashga yo‘naltiriladi; mikroinnovatsiyalar, ayrim hollarda esa soxta innovatsiyalar asosida yotadi.
Ixtiyorida bo‘lgan daromad - shaxsiy iste’mol va jamg‘arma maqsadlarida foydalanish mumkin bo‘lgan daromad.
|
| |
Ishlab chiqarish rentabelligi - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 44/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKIshlab chiqarish rentabelligi - umumiy (balans) foydaning asosiy ishlab chiqarish fondlari va normalashtiriluvchi aylanma mablag’larning o‘rtacha yillik qiymatiga nisbati sifatida aniqlanuvchi ishlab chiqarish samaradorligi ko‘rsatkichi.
Ishlab chiqarish shartnomalari chizig‘i - resurslarni Pareto samarali joylashtirish chizig‘i bo‘lib, bunda quyidagi shart bajariladi: ishlab chiqaruvchi muvozanati yoki maksimal mahsulot ishlab chiqarish uchun optimal sarflanadigan mehnat va kapital miqdorini aniqlash sharti - ishlab chiqarishning shuday holatiki bunda har qanday omil uchun sarflangan bir birlik pul miqdori bir xil miqdordagi mahsulot ishlab chiqarishni ta`minlaydi.
Ishlab chiqarish sikli - naflilikka ega boigan mahsulot va xizmatlami yaratish jarayonining boshlanishidan tortib, toki ulami ishlab chiqarishni yakunlashgacha boigan davmi qamrab oladi.
Ishlab chiqarish strategiyasi - korxona umumiy strategiyasining korxonaning ishlab chiqarish faoliyatiga yo‘naltirilgan bir qismi.
Ishlab chiqarish tuzilmasi- korxonaning mahsulot ishlab chiqarish jarayonida bevosita yoki bilvosita ishtirok etadigan ishlab chiqarish bo‘linmalari - sexlar, uchaskalar, xizmat ko‘rsatish xo‘jaligi aloqalarining yig’indisi.
Ishlab chiqarish usuli – ishlab chiqaruvchi kuchlar va ishlab chiqarish munosabatlari birligi hamda o‘zaro ta’siri.
Ishlab chiqarish va import solig'i - davlat tomonidan ishlab chiqaruvchi birliklardan tovar va xizmatlar ishlab chiqargani yoki ishlab chiqarish omillaridan foydalangani uchun olinadigan soliqlar - majburiyat, qaytarilmas to'lovlardir. Ularga mahsulotlar ishlab chiqarishga bo'lgan soliqlar va import soliqlar kiradi.
Ishlab chiqarish xarajatlari - mahsulot ishlab chiqarish va iste’molchilarga yetkazib berishga qilinadigan barcha iqtisodiy resurs sarflari.
Ishlab chiqarish zaxirasi - xususiy zaxira fondi va tashqi manbalardan sezilarli miqdordagi qo‘shimcha mablagiami jalb etmasdan turib, mahsulot ishlab chiqarish hajmini ko‘paytirish, mahsulot sifatini oshirish imkonini beruvchi korxona resurslaridan eng yaxshi tarzda foydalanishning ichki imkoniyatlari.
|
| |
Ishlab chiqarish - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 43/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKIshlab chiqarish - ma’lum davrda alohida xo'jalik yurituvchi subyektlar tarmoqlar va iqtisodiy sektorlar tomonidan ishlab chiqarilgan mol va xizmatlar qiymati.
Ishlab chiqarish (product) - ishlab chiqarish omillaridan foydalangan holda mahsulot yaratish jarayonini yoki ishlab chiqarish omillarini tayyor mahsulotga aylantirish jarayoni.
Ishlab chiqarish funksiyasi - ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori bilan shu mahsulotni ishlab chiqarishdagi sarflangan ishlab chiqarish omillari miqdori o‘rtasidagi bog‘liqlikni ifodalovchi funksiya.
Ishlab chiqarish imkoniyatlari chizig‘i - mavjud bulgan ishlab chiqarish resurslarndan to‘liq va samarali foydalanish orqali ishlab chiqariladigan tovarlar kombinatsiyasini ifodalovchi chiziq.
Ishlab chiqarish jarayoni – kishilarning maqsadli ko‘zlab amalga oshiriladigan faoliyati bo‘lib, iste’mol uchun zarur bo‘lgan moddiy va ma’naviy ne’matlarni yaratishga qaratilgan jarayon. Ishlab chiqarish jarayoni bir tomondan iste’mol qiymatlarini yaratish jarayoni bo‘lsa, ikkinchi tomondan qiymatning o‘sish jarayonidir.
Ishlab chiqarish kuchlari - ishlab chiqarishning shaxsiy va moddiy omillari, ya’ni ishchi kuchi bilan ishlab chiqarish vositalar birligi.
Ishlab chiqarish omillari - cheklangan bo‘lib, ularga mehnat (labour), kapital (kapital), materiallar (xomashyo, butlovchi qismlar, elektr energiyasi, gaz, suv va boshq.), yer (land) kiradi.
Ishlab chiqaruvchi ortiqchaligi (yutug‘i) - tovarlarnig haqiqiy narxlaridan chekli (bir birlik qo‘shimcha tovar ishlab chiqarishga ketgan) xarajatlarni ayirmalari yig‘indisiga teng.
Ishlab chiqarish quvvati - asosiy ishlab chiqarish va aylanma fondlar, shuningdek, moliyaviy resurslardan iloji boricha to‘liq va oqilona foydalangan holda ishlab chiqarish mumkin bo‘lgan mahsulotning maksimal hajmi.
Ishlab chiqarish rentabelligi - korxona aktivlaridan foydalanish darajasini ifoda etgani holda, foydaning ishlab chiqarish fondlariga nisbati sifatida hisoblab topiladi.
|
| |
Soliq multiplikatori - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 84/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKSoliq multiplikatori – hukumat tomonidan kiritilgan soliqlarning o‘zgarishi tufayli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotida (YAIM) kuzatilgan o‘zgarishni ifoda etadi.
Soliq solishning soddalashtirilgan tartibi – soliq solishning ayrim toifadagi soliq to‘lovchilar uchun belgilanadigan hamda ayrim turdagi soliqlarni hisoblab chiqarish va to‘lashning, shuningdek ular yuzasidan soliq hisobotini taqdim etishning maxsus qoidalari qo‘llanilishini nazarda tutuvchi alohida tartibi.
Soliq stavkasi – soliqlarni hisoblashda soliq bazasining har bir birligi hisobiga to‘g‘ri keladigan soliq me’yorini ifodalaydi.
Soliq yukini yengillashtirish – soliqlarning foiz stavkalarini kamaytirish va imtiyozlar yaratish.
Soliqlar – davlat budjeti yoki mahalliy budjetlarga jismoniy yoki yuridik shaxslar tomonidan tovar va xizmatlarni ishlab chiqarganlari uchun yoki ishlab chiqarish omillaridan foydalganliklari uchun majburiy to‘lovlar.
Soliqlarni unifikatsiya qilish – soliq mexanizmini soddalashtirish maqsadida iqtisodiy mohiyati, soliqqa tortish ob’ekti o‘xshash bo‘lgan soliq turlarini birxillashtirish.
Sotish bahosi - talab va taklifdan kelib chiqqan holda sotuvchi va iste’molchi o‘rtasida kelishilgan baho.
Soxta innovatsiyalar (psevdoinnovatsiya) – eskirgan avlod texnika va texnologiyalari salohiyati tugab qolay degan hollarda ularning xizmat qilish muddatini uzaytiradi.
Ssuda - mulkdan bepul foydalanish shartnomasi. Foiz to‘lovi bilan kreditga beriladigan pul mablag‘i.
Ssuda foizi - kapital egasiga uni kapitalidan foydalangani uchun iqtisodiy sub’ekt tomonidan to‘lanadigan narx.
Stagflyatsiya – iqtisodiyotning shunday holatiki, bunda turg‘unlik va pulning qadrsizlanishi birgalikda hukm suradi.
Stagnasiya – iqtisodiyotda turg‘unlikni anglatadi.
Standart (o‘rta kvadratik) chetlanish - dispersiyadan olingan kvadrat ildiz.
Stanadartlashtirish - ishlab chiqarishning ma’lum bir sohasida faoliyatni tartibga solish maqsadida barcha manfaatdor tomonlar ishtirokida qoidalar belgilash va qo‘llash. Normativ hujjatlar, sandartlar, yuriqnomalar, usullar, talablarda aks yettiriladi.
|
| |
Iyerarxik boshqarish - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 48/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKIyerarxik boshqarish - ishlab chiqarish, taqsimot, ayirboshlash, iste’mol bo‘yicha barcha qarorlar davlat yoki boshliq tomonidan qabul qilinib, axborot olish buyruq topshiriqlar asosida yo‘lga qo‘yiladi.
Izokosta - yig‘indisi bir xil yalpi xarajatga teng bo‘lgan resurslar sarflari kombinatsiyalarini ifodalovchi chiziq.
Izokvanta - bir xil hajmda mahsulot ishlab chiqarishni ta’miilovchi omillar sarflari kombinatsiyalarini ifodalovchi egri chiziq.
J
Jamg‘arish normasi - jamg‘arish fondining milliy daromadga nisbatining foizdagi ifodasi.
Jamg‘arma - aholi, joriy daromadlarining kelajakdagi ehtiyojlarini qondirish va foizli daromad olish maqsadida to‘planib borilishi.
Jamg‘armaga keyingi qo‘shilgan moyillik - shaxsiy daromad o‘sgan qismining jamg‘armaga ketadigan hissasi.
Jamg‘armaga o‘rtacha moyillik - shaxsiy daromadning jamg‘armaga ketadigan ulushi.
Jamg‘arish – 1. Ixtiyordagi daromadning bir qismi bo‘lib, u oxirgi iste’mol maqsadlari uchun sarfl anmaydi, balki jamg‘arish uchun sarfl anadi. Kengaytirilgan takror ishlab chiqarishni amalga oshirish maqsadida asosiy fondlar, aylanma mablag‘lar va moliyaviy aktivlar hajmi orttiriladi. 2. Mavjud daromaddan foydalanish hisobida balanslantiruvchi modda. Bu modda mavjud daromadning pirovard iste’mol qilinadigan tovar va xizmatlar uchun hali sarfl anmagan qismini ko‘rsatadi.
Jamg‘arish funksiyasi – har qanday yillik potensial daromad darajasidan qat’i nazar, ishlab chiqaruvchi tomonidan sarf qilinmoqchi bo‘lgan investitsion sarflar.
Jamoatchilik (bazida uni «aloka auditoriyalari» xam deyiladi) - bu marketingni tashki soxasi omili bulib, u shu korxona buyicha haqikiy yoki potentsial kizikishga alokador xamda shuningdek, uning maksadlariga erishish imkoniyatlariga ta’sir etuvchi turli tashkilotlar, ijtimoiy qatlamlar va axolining turli-tuman guruxlarini xarakterlaydi. Ularga kuyidagilar kiradi: moliya tashkilotlari; ommaviy axborot vositalari davlat muassasalari; istemolchilarni va aholini ayrim qatlamlari manfaatlarini ifodalovchi (himoya kiluvchi) tashkilotlar; maxalliy jamoatchilik tashkilotlari; korxonaning uz personali.
|
| |
Ishlab chiqarishni diversifikatsiyalash

|
Ishlab chiqarishni diversifikatsiyalash
|
bet | 45/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKIshlab chiqarishni diversifikatsiyalash - bir vaqtning o‘zida bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan ishlab chiqarish turlarini rivojlantirish, bir korxona yoki konsem doirasida ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar assortimentini kengaytirish. Ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, iqtisodiy naf olish va bankrotlikning oldini olish maqsadida diversifikatsiyadan foydalaniladi.
Ishlab chiqarishni ixtisoslashtirish - yirik korxonalarda texnologiya va tuzilmasi bir xil bo‘lgan mahsulotlarni ommaviy ravishda ishlab chiqarish.
Ishlab chiqarishni kimyolashtirish - mahsulot ishlab chiqarishda kimyoviy mahsulot va sun’iy materiallar, shuningdek, kimyoviy usullardan keng foydalanish.
Ishlab chiqarishni yiriklashtirish - mahsulotni yirik korxonalarda chiqarishni tashkil qilish.
Ishlab chiqarishning diversifikatsiyasi - bir tomonlama, ko‘pincha bitta mahsulotga asoslanuvchi ishlab chiqarishni keng nomenklaturada tayyorlanuvchi mahsulotlarga asoslangan ishlab chiqarishga o‘tkazish.
Ishlab chiqarishning umumiy samarasi - ishlab chiqarishning pirovard natijasi bilan unga sarflangan resurs xarajatlari o‘rtasidagi nisbat.
Ishlab chiqaruvchi optiqchaligi (yutug‘i) - tovarlarning haqiqiy narxlaridan chekli (bir birlik qo‘shimcha tovar ishlab chiqarishga ketgan) xarajatlarni ayirmalari yig‘indisiga teng.
Ishsizlar – ishchi kuchining bir qismi bo‘lib, ijtimoiy ishlab chiqarishda band bo‘lmagan, lekin ishlashni xohlovchi va faol ish qidirayotgan aholidir.
Ishsizlik – sog‘lig‘i yoki yoshi jihatidan ishga layoqatli kishining ish o‘rnini yo‘qotib, bo‘sh bo‘lib qolishi. Ishsizlik uch xiko‘rinishda uchraydi: 1. lxtiyoriy ishsizlik (boshqa hududga ko‘chish, o‘qishga kirish, bolani parvarish qilish kabi sabablarga ko‘ra ishdan bo‘shashi natijasida yuzaga keladi). 2. Tarkibiy ishsizlik (ayrim kasblar, ish turlariga bo‘lgan talabning susayishi natijasida yuzaga keladi). 3. Davriy ishsizlik (ayrim hududlar va tarmoqlarda ishchi kuchiga bo‘lgan talabning kamayishi natijasida yuzaga keladi).
|
| |
Jamoatchilik bilan aloqa («pablik rileyshnz»)

|
Jamoatchilik bilan aloqa («pablik rileyshnz»)
|
bet | 49/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKJamoatchilik bilan aloqa («pablik rileyshnz») - bu korxona, uning mahsulotlari haqida ijobiy imidjni shakllantirish hamda u xaqdagi turli salbiy fikrlarni neytralizatsiya qilish yo’li orqali korxona bilan doimiy aloqada bo‘ladigan turli davlat va jamoatchilik tizimlari hamda qatlamlari bilan yaxshi munosabatlarni vujudga keltirishdir. Jamoatchilik bilan aloqa qilishni hayotga tatbiq etishni asosiy vositalari orasidan quyidagilarni, ya’ni korxona hamda uning mahsulotlari haqidagi ijobiy yangiliklarni turli nutqlar, matbuot orqali chiqishlar, audio hamda videomateriallar, sponsorlik va xayriya faoliyatlari orqali tarqatishni alohida ko‘rsatib o‘tish mumkin.keladi. Marketingda diler taqsimot kanallarining zvenosi sifatida ko‘riladi.
Jismoniy eskirish - mehnat vositalarining foydalanish va tabiat kuchlari ta’siri otsida moddiy jihatdan emirilishi. Mehnat vositalarining ma’naviy eskirishi ularning to‘liq jismoniy eskirishdan oldindanroq, ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari yuqoriroq va tejamkor bo‘lgan mashina va qurilmalar paydo bo‘lishi tufayli yuz berishi mumkin.
Jonlanish - iqtisodiy siklning ishlab chiqarishning barqaror kengayib borishiga o‘tishini tavsiflovchi fazasi.
Joriy operatsiyalar hisobi – tovarlar va xizmatlarni xarid qilish hamda sotish, transfert tarzidagi o‘tkazishlar, investitsiya bilan bog‘liq foizlar, dividendlar va boshqa daromadlarni hamda nafaqalar, ish haqi, elementlarni o‘tkazish singari boshqa operatsiyalardan keladigan daromadlarning mamlakatlararo harakatini aks ettiradi.
Joriy operatsiyalar hisob-raqami – mamlakat to‘lov balansi bo‘limi. Unda mamlakatning tovar va xizmatlar importi va eksporti hajmi, investitsiyalardan olingan sof daromadi va transfert to‘lovlarining sof hajmi ko‘rsatiladi.
K
Kalkulyatsiya (lat. calculatio - hisoblash) - bajarilgan ish, tayyorlangan mahsulot, qabul qilingan moddiy boyliklar qiymatini aniqlash, xarajatlarini guruhlash usuli. Kalkulyatsiya yordamida rejalangan va haqiqiy qiymat solishtiriladi, uning natijasida iqtisodiy tejamkorlik ishlari maqsadli amalga oshiriladi. Kalkulyatsiya o‘tkazilishi va maqsadligiga qarab (rejali, me’yoriy) va hisobot turlariga bo‘linadi. Rejali kalkulyatsiya - reja davrining boshidagi xarajatlar me’yori va boshqa rejali ko‘rsatkichlardan kelib chiqqan holda tuziladi. Bu kalkulyatsiyaning vazifasi qiymat bo‘yicha reja topshiriqlarini belgilash hisoblanadi.
|
| |
-rasm. Graflarning vizual namoyish qilinishi

85
Regulyar graflar.
16-rasmdagi
graflari ularning har
birida barcha uchlar bir xil darajaga ega ekanligi bilan ajralib turadi.
Bunday graflar regulyar yoki bir jinsli deb nomlanadi. 20-rasmda
uchinchi, toʻrtinchi va beshinchi darajadagi muntazam sakkizta uchli
graflar koʻrsatilgan.
20-rasm. Regulyar graflar
Uchinchi darajali graflar kubik deb nomlanganiga e‘tibor bering. –
rasmdagi
va –rasmdagi
. Shubhasiz, d darajali regulyar grafdagi
qirralarning soni
𝑑
ga teng. Bundan kelib chiqadiki, toq sonli
uchlar uchun regulyar graf faqat juft darajaga, toq daraja uchun esa faqat
uchlar soni boʻlishi mumkin. Shuning uchun har qanday kubik graf
uchlarning juft soniga ega.
6.2. Grafni tasvirlash usullari
Grafni tasvirlash uchun bir nechta usullardan foydalaniladi.
Graflardan oʻtish uchun siz oʻzingizning muammoingizni eng samarali
hal qiladiganlardan foydalanishingiz kerak. Koʻpincha, tanlov qoʻshnilik
matritsasi va qoʻshnilik roʻyxati oʻrtasida boʻladi (quyidagi jadval ikkala
yondashuvning
samaradorligini
taqqoslaydi).
Shu
bilan
birga,
oʻrnatilgan
C-massivga
tayanib,
oʻzingizning
ma‘lumotlar
tuzilmalaringizni modellashtirishingiz va STD-da mavjud boʻlgan turli
xil konteynerlardan foydalanishingiz mumkin.
Korxonaning optimal hajmi - Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov

|
Termiz davlat universiteti iqtisodiyot kafedrasi n. X. Turopova, J. E. Ashurov
|
bet | 54/108 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 146,5 Kb. | | #267806 |
Bog'liq Lugat iqtisodiyot UDKKorxonaning optimal hajmi - mahsulot ishlab chiqarish (ish bajarish, xizmat ko‘rsatish) bo‘yicha imzolangan shartnoma va majburiyatlarni o‘z muddatida, eng kam xarajatlar bilan eng yuqori samaradorlikka erishgan holda bajarish imkonini beruvchi korxona hajmi.
Korxonaning tijorat sirlari- korxonaning ishlab chiqarish, texnologiyalar, boshqaruv va boshqa turdagi faoliyati bilan bog’liq, oshkor qilinishi korxona manfaatlariga zarar etkazishi mumkin bo‘lgan, davlat sirlariga aloqasi bo‘lmagan ma’lumotlar.
Kouz teoremasi – agar mulk huquqi aniq tafsirlangan bo‘lsa, ya’ni xo‘jalik yurituvchi subyektlar huquqlarining chegaralari aniq belgilangan bo‘lsa va ijro etilsa, u holda tomonlar o‘rtasidagi ushbu mulkdan foydalanishdan yetkazilgan zararlar bo‘yicha ixtilofli masalani uchinchi tomon (davlat)ni jalb etmagan holda hal etish mumkin, chunki mazkur holatda tranzaksiya xarajatlari kam bo‘ladi.
Kredit - olingan resurslami foiz bilan qaytarish va o ‘mini qoplash asosida vaqtincha foydalanish uchun berish. Kreditlash usullaridan biri sifatida ssudani keltirish mumkin.
Kredit inflyasiyasi - ortiqcha kredit ekspansiyasi tufayli yuzaga keladi.
Kreditorlik qarzlari - ma’lum bir korxonaning boshqa bir korxona (tashkilot, muassasa)ga va aloщida jismoniy shaxslarga bo‘lgan qarz summalari. Bu korxona va shaxslar kreditorlar hisoblanadi. Kreditorlik qarzlarining vujuda kelishi sababi, xaridor va mol yetkazib beruvchi o‘rtasidagi hisob-kitoblar usuliga (xaridor tomonidan to‘lov tovarlar kelib tushgandan so‘ng amalga oshirilganda) yoki korxona tomonidan to‘lov majburiyatlarini o‘z vaqtida bajarilmasligidir. Korxonada bir vaqtning o‘zida ham kreditorlik, ham debetorlik qarzlari uchunga kelishi mumkin. Biroq kreditorlik qarzlari debitorlik qarzlaridan oshib ketmasligi lozim.
Kurno muvozanati - duopolik bozorda har bir firma mustaqil ravishda shunday optimal ishlab chiqarish hajmini tanlaydiki ushbu mahsulot hajmi ikkinchi firmani qanoatlantiradi. Kurno muvozanati firmalarning aks ta’sir qiluvchi funksiyalari grafiklarining kesishish nuqtasida vujudga keladi.
|
| |
Kompyuter virus bilan zararlanganda bajariladigan ishlar

|
Kompyuter virus bilan zararlanganda bajariladigan ishlar
|
bet | 17/20 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,71 Mb. | | #237052 |
Bog'liq 7-mavzu. Amaliy dasturiy ta’minot. Amaliy dasturlar paketi bilanKompyuter virus bilan zararlanganda bajariladigan ishlar. Kompyuter virus bilan zararlanganda kompyuter sekin ishlashi, ayrim fayllarning yuklanmasligi, ekranga turli hildagi keraksiz ma’lumotlarning chiqishi, klaviaturaning ayrim tugmachalari ishdan chiqishi, fayllarning sababsiz o‘chib ketishi, qo‘shimcha fayllarning hosil bo‘lishi va boshqa bir qator alomatlari orqali aniqlanadi.
A) Agar antivirus dasturi biror faylni virus bilan zararlanganligini ma’lum qilsa haqiqatdan ham uning virus ekanligiga ishon hosil qilish kerak. Antivirus dasturi virusni topgandan so‘ng virus nomi, uning ayrim parametrlari haqida ma’lumot beradi. Shundan so‘ng uni o‘chirib yuborishni so‘raydi. Ko‘p hollarda antivirus dasturlari fayllarga ziyon yetkazmagan holda viruslarni o‘chirib yubora olmaydi. Bunday hollarda zararlangan faylni o‘chirib yuborish zarur bo‘ladi.
Agar kompyuterda virus borligi ma’lum bo‘lsa, bir yoki bir necha antivirus dasturlarini ishga tushirish zarur. Antivirus dasturlari virusni topa olmasa, bu virus xech kimga ma’lum bo‘lmagan yangi virus bo‘lishidan yoki antivirus dasturining eskirib qolganligidan dalolat beradi.
Qo‘shimcha yordam olish uchun virus bilan zararlangan yoki Shubxali faylni antivirus ishlab chiqaruvchi tashkilotga yuborish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Odatda bunday xizmat bepul bo‘lib, antivirus ishlab chiquvchi xodimlar uchun yangi virus turini aniqlashda katta yordam beradi.
B) Zararlangan faylni o‘chirish bilan virusdan qutulish mumkin. Agar dikning yuklovchi sektoriga virus tushgan bo‘lsa, diskni qayta formatlash zarur bo‘ladi.
Antivirus dasturlarining servis xizmatlari ichida viruslarni aniqlagandan keyin ularni o‘chirish belgisi mavjud bo‘ladi. Shu belgi o‘rnatilgan bo‘lsa viruslar o‘chiriladi. Viruslardan to‘la qutilish uchun antivirus dasturi viruslarni o‘chirib uning o‘rniga tasodifiy belgilarni o‘rnatadi.
V) Kompyuter virus bilan zararlanganda u qaysi kompyuterdan, diskdan yoki internet orqali olingan ma’lumotlardan o‘tganligini aniqlash muxim axamiyat kasb etadi. Virus tarqalgan joyi aniqlanganda unga qarshi kurashish imkoniyati kengayadi.
|
| |