Ishlab chiqarishning ilmiy -texnik darajasi

|
Ishlab chiqarishning ilmiy -texnik darajasi
|
bet | 4/6 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 75,94 Kb. | | #230956 | Turi | Referat |
Bog'liq Ishlab chiqarish omillari va ishlab chiqarish jarayoniIshlab chiqarishning ilmiy -texnik darajasi
Fanning rivojlanishi bilan ishlab chiqarishning ilmiy -texnik darajasi ishlab chiqarish omillari qatoriga kira boshladi. U ishlab chiqarishning texnologik jihozlanish darajasini, uning texnik kamolotini ifodalaydi. Bu omilning ta'siri mehnat unumdorligining o'sishiga va kapitaldan foydalanish samaradorligiga ta'sir qiladi. Ilmiy va texnik taraqqiyot mahsulotga bo'lgan talabning oshishiga va sotilish hajmining oshishiga hissa qo'shadi. Bu toifa ko'pincha ko'rib chiqiladi innovatsion faoliyat... Ishlab chiqarishga joriy qilingan texnologik yangilik ko'pincha ishlab chiqarish jarayonini sifat jihatidan takomillashtirishga va bozorga tubdan yangi mahsulotlarni olib chiqishga imkon beradigan omilga aylanadi. Postindustrial jamiyat shakllanishi sharoitida axborot ishlab chiqarishning muhim omiliga aylanadi. Bu ta'sir ko'rsatadigan eng muhim manbalardan biridir iqtisodiy jarayonlar... Axborot resurslari tizimning istalgan qismida ishlatiladi ishlab chiqaruvchi kuchlar, tirik mehnatning ajralmas qismiga aylanadi. Korxonalar va uy xo'jaliklarining faoliyati ishlab chiqarish omillaridan foydalanishga va ularni ishlatishdan tegishli daromad olishiga asoslanadi. Ishlab chiqarish omillari - bu iqtisodiy faoliyatning imkoniyati va samaradorligiga hal qiluvchi ta'sir ko'rsatadigan alohida muhim elementlar yoki ob'ektlar. Oldingi ma'ruzalarda bozor aylanmasiga va raqobatbardosh narxga qaysi mahsulot guruhlari kiritilganidan qat'i nazar, talab va taklif qonunlari ko'rib chiqilgan. Shu bilan birga, ishlab chiqarish omillarining bozor aylanmasi o'ziga xos xususiyatlarga ega, garchi bu erda narxlarning raqobatbardosh muvozanatining bir xil mexanizmi amal qilsa. Xo'jalik faoliyati bilan shug'ullanadigan ishlab chiqarish resurslari ortida doimo ularning egalari (er, kapital, mehnat, bilim va boshqalar) turadi va ularning hech biri u yoki bu resursdan foydalanish huquqini boshqa shaxslarga tekin o'tkazmaydi. Shuning uchun ishlab chiqarishning asosiy elementlarining harakati, ularni o'zlashtirish, yo'q qilish va ishlatish chuqurroq ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarga ta'sir qiladi. So'nggi o'n yilliklar resurs xarajatlarining oshishi va natijada ulardan foydalanish rentabelligining pasayishi bilan tavsiflanadi. Yer, energiya manbalari, xom ashyo va ish haqi narxi oshib bormoqda. Bularning barchasi jahon iqtisodiyotida odamlar va firmalarning xulq -atvorining o'zgarishiga olib keladi, ularni qimmatroq resurslar o'rnini bosuvchilar va ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish yo'llarini topishga undaydi. Faqat tadbirkorlar ishlab chiqarish omillariga talabga ega, ya'ni. jamiyatning oxirgi qismi uchun zarur bo'lgan mahsulotlar va xizmatlar ishlab chiqarishni tashkil etish va amalga oshirishga qodir bo'lgan qismi. Ishlab chiqarish - bu moddiy yoki ma'naviy ne'matlarni yaratish jarayoni. Ishlab chiqarishni boshlash uchun ishlab chiqaradigan va nimadan ishlab chiqariladigan hech bo'lmaganda bittasi bo'lishi kerak. Marksistik nazariya ishlab chiqarish omillari sifatida inson mehnat kuchini, mehnat ob'ekti va mehnat vositalarini ajratib, ularni ikkita katta guruhga ajratadi: ishlab chiqarishning shaxsiy omili va moddiy omil. Shaxsiy omil - bu ishchi kuchi, insonning mehnatga bo'lgan jismoniy va ma'naviy qobiliyatining kombinatsiyasi sifatida. Ishlab chiqarish vositalari moddiy omil sifatida harakat qiladi. Ishlab chiqarishni tashkil etish bu omillarning kelishilgan ishlashini nazarda tutadi. Marksistik nazariya ishlab chiqarish omillarining o'zaro bog'liqligi, ularning kombinatsiyasi tabiati ishlab chiqarishning ijtimoiy yo'nalishini, jamiyatning sinfiy tarkibini va sinflar o'rtasidagi munosabatni belgilab berishidan kelib chiqadi. Marjinalist (neoklassik, g'arbiy) nazariya an'anaviy ravishda ishlab chiqarish omillarining to'rt guruhini aniqlaydi: er, mehnat, kapital, tadbirkorlik faoliyati. YER tabiiy omil, tabiiy boylik va iqtisodiy faoliyatning asosiy asosi sifatida qaraladi. Bu erda moddiy faktordan tabiiy sharoitlar maxsus fondga ajratiladi. Bunday holda, "er" atamasi so'zning keng ma'nosida ishlatiladi. U tabiat tomonidan ma'lum miqdorda berilgan barcha takliflarni o'z ichiga oladi va taklifi ustidan odam nazorat qila olmaydi, bu erning o'zi, suv resurslari yoki foydali qazilmalar. Boshqa ishlab chiqarish omillaridan farqli o'laroq, YER bir muhim xususiyatga ega - uning chegaralanishi. Inson o'z xohishiga ko'ra hajmini o'zgartira olmaydi. Bu omil bilan bog'liq holda, rentabellikni pasaytirish qonuni haqida gapirish mumkin. Bu miqdoriy jihatdan rentabellikni yoki daromadning kamayishini anglatadi. Inson erning unumdorligiga ta'sir qilishi mumkin, lekin bu ta'sir cheksiz emas. Qolgan hamma narsa, erga, foydali qazilmalarni qazib olishda mehnat va kapitalning uzluksiz qo'llanilishi daromadning mutanosib o'sishiga olib kelmaydi. Mehnat - bu umumiy va kasbiy ta'lim, ko'nikma va to'plangan tajriba tufayli insonning intellektual va jismoniy faolligi, shaxsiy qobiliyatlari majmui. V iqtisodiy nazariya Ishlab chiqarish omili sifatida mehnat - bu iqtisodiy faoliyat jarayonida odamlar tomonidan foydali natijaga erishish uchun qilingan har qanday aqliy va jismoniy harakatlarni anglatadi. "Har qanday ish, - ta'kidlaydi A. Marshall - har qanday natijaga erishish maqsadi bor." Inson ishlagan vaqt ish vaqti deb ataladi. Uning davomiyligi o'zgaruvchan miqdor bo'lib, jismoniy va ma'naviy chegaralarga ega. Bir kishi kuniga yigirma to'rt soat ishlay olmaydi. U mehnat qobiliyatini tiklash va ma'naviy ehtiyojlarini qondirish uchun vaqt kerak. Ilmiy -texnik taraqqiyot ish kunining davomiyligi, mehnat mazmuni va xarakterining o'zgarishiga olib keladi. Mehnat yanada malakali bo'ladi, vaqt kasbiy tayyorgarlik kadrlar, mahsuldorlik va mehnat zichligi oshadi. Mehnat intensivligi deganda uning intensivligi, vaqt birligiga jismoniy va ruhiy energiya sarfining ko'payishi tushuniladi. Mehnat unumdorligi vaqt birligiga qancha ishlab chiqarilganligini ko'rsatadi. Mehnat unumdorligining oshishiga eng ko'p ta'sir ko'rsatadi turli omillar... KAPITAL - bu ishlab chiqarishning yana bir omili bo'lib, u tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarishda ishlatiladigan mehnat qurollari majmui sifatida qaraladi. "Kapital" atamasi ko'p ma'noga ega. Ba'zi hollarda kapital ishlab chiqarish vositalari bilan (D. Rikardo), boshqalarda - to'plangan moddiy boylik bilan, pul bilan, to'plangan ijtimoiy aql bilan aniqlanadi. A. Smit kapitalni to'plangan ishchi kuchi, K. Marks - o'z -o'zini oshiruvchi qiymat, ijtimoiy munosabatlar sifatida qaradi. Kapitalni tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarishda va ularni iste'molchiga etkazib berishda qo'llaniladigan investitsiya resurslari sifatida ham aniqlash mumkin. Kapital haqida turlicha qarashlar mavjud, lekin ularning hammasi bitta narsaga qo'shiladilar: kapital ma'lum qiymatlarning daromad olish qobiliyati bilan bog'liq. Harakatdan tashqari, ishlab chiqarish vositasi ham, pul ham jasaddir. Tadbirkorlik faoliyati ishlab chiqarishni tashkil qilishda tadbirkorning bilimi, tashabbusi, zukkoligi va tavakkalchiligi orqali boshqa barcha omillarni birlashtiradigan va ularning o'zaro ta'sirini ta'minlaydigan o'ziga xos ishlab chiqarish omili sifatida qaraladi. Bu inson kapitalining o'ziga xos turi. Tadbirkorlik faoliyati ko'lami va natijalari bo'yicha yuqori malakali ishchi kuchiga tenglashtiriladi. Tadbirkor bozor iqtisodiyotining ajralmas atributidir. "Tadbirkor" tushunchasi ko'pincha "egasi" tushunchasi bilan bog'liq. Kantillomning (18 -asr) fikricha, tadbirkor - daromadlari noaniq, sobit bo'lmagan (dehqon, hunarmand, savdogar va boshqalar) shaxs. U boshqa odamlarning tovarlarini ma'lum narxda oladi va hali o'zi uchun noma'lum bo'lgan narxda sotadi. A. Smit tadbirkorni boradigan egasi sifatida tavsiflagan iqtisodiy xavf har qanday tijorat g'oyasini amalga oshirish va foyda olish uchun. Tadbirkor o'z xohishiga ko'ra ishlab chiqarish omillarini birlashtirib, vositachi vazifasini bajaradi. Mulkdor va tadbirkorning bir odamda birlashishi kreditning paydo bo'lishi bilan barbod bo'la boshladi va rivojlanish bilan aniq namoyon bo'ldi. aktsiyadorlik jamiyatlari... Korporativ iqtisodiyotda mulk huquqiy omil sifatida ma'muriy vazifalarini yo'qotadi. Mulkning roli tobora passivlashib bormoqda. Uy egasi faqat bitta qog'ozga ega. Menejer faoliyat natijalari uchun javobgardir. U g'alaba qozonish irodasi, kurashish istagi, o'z ishining o'ziga xos ijodiy tabiati bilan boshqariladi. Tabiiyki, bularning barchasi bozor iqtisodiyoti o'rnatilgan mamlakatlarga tegishli. Bozorga o'tish davrida boshqa qonunlar qo'llaniladi. Marksistik va G'arb iqtisodiy nazariyasi o'rtasidagi ishlab chiqarish omillarining tasnifidagi farq tabiiy ishlab chiqarish tahliliga sinfiy yondashuv bilan bog'liq. Bu tasnif moslashuvchan. Ishlab chiqarish darajasi va samaradorligiga tobora ko'proq ta'sir ko'rsatilmoqda zamonaviy fan, axborot va iqtisodiy omillar. Iqtisodiy o'sishga turtki beradigan yoki texnologiyaning zararli ekanligi tufayli uning imkoniyatlarini cheklaydigan ekologik ishlab chiqarish omili tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Muayyan sohalarda uning elementlari har xil kombinatsiyalarda va har xil nisbatlarda ishlatiladi. Bunday o'zgaruvchanlik va miqdoriy o'zgaruvchanlik zamonaviy ishlab chiqarishga xos bo'lib, bir tomondan cheklangan resurslar va boshqa tomondan ulardan foydalanish samaradorligi bilan bog'liq. Haqiqiy hayotda tadbirkor ishlab chiqarish tarkibiy qismlarining bunday kombinatsiyasini topishga intiladi, bu esa eng kam xarajat bilan eng yuqori mahsulot ishlab chiqarishni ta'minlaydi. Kombinatsiyalarning ko'pligi ilmiy -texnik taraqqiyot va ishlab chiqarish omillari bozorining holati bilan bog'liq. Ishlab chiqarish moslashuvchan. Unda texnika, texnologiya, mehnatni tashkil qilishda katta va kichik inqiloblar doimiy ravishda sodir bo'lmoqda. Kompaniya doimo eng ko'pini qidiradi oqilona qarorlar... Katta samarani beradigan narsa - bu "sarmoya kiritish" inson omili, yoki ishlab chiqarish vositalarining o'sishida "(kapital)? A omilining oshishi va B omilining kamayishi kompaniyaning xarajatlari va daromadiga qanday ta'sir qiladi? Bunda doimiy o'zgarishlarni hisobga olish zarur. ishlab chiqarish resurslari narxlarida.
|
| |