Adabiyotlarni targ‘ib qilishning qanday usullari bor?

1. Adabiyotlarni targ‘ib qilishning qanday usullari bor?
2. Og‘zaki usullar qanday amalga oshiriladi?
3. Kitobxonlar konferensiyasini o ‘tkazish rejasi xususida so‘zlang.
4. Adabiy mavzudagi kechalar qanday o ‘tkaziladi?
5. Kitobxonlar bilan savol-javob kechalari qanday o'tkaziladi?
6. She’riyat kechalarida kimlar qatnashadi?
7. Adabiy viktorinalar qanday tashkil etiladi?
8. Adabiy o'qish qanday o'tkaziladi?
9. Kutubxona faoliyatida reklamaning o ‘rni nimada namoyon bo‘ladi?
uchun savollar
152
www.ziyouz.com kutubxonasi
6-bob.
AXBOROT-RESURS MARKAZLARIDA
BOLALAR VA 0 ‘SMIRLAR 0 ‘QISHIGA
RAHBARLIK QILISH
2006-yil 20-iyunda Prezidentimiz tomonidan qabul qilingan
«Respublika aholisini axborot-kutubxona bilan ta’minlashni
tashkil etish to‘g‘risida»gi Qarorning 2-bandida axborot-resurs
markazlarining asosiy vazifalaridan biri sifatida ta ’lim muassa-
salari o ‘quvchilari hamda aholining zamonaviy axborot texno-
logiyalaridan foydalangan holda muntazam ta’lim olishi va mus
taqil ravishda ta ’lim olishiga ko‘maklashish belgilab berildi.
Endilikda axborot-resurs markazi zimmasida har bir kitobxon
ning, ayniqsa, o‘quvchilarning mustaqil bilim olishini to‘g‘ri va
maqsadli tashkil etish, muntazam o‘qishini tashkil etish, unga
rahbarlik qilish, boshqarishdek mas’uliyatli vazifa turibdi. Bu esa
kutubxona yoki ARM xodimidan katta kasbiy bilimni, pedagogik
mahoratni, psixologik qobiliyatni talab etadi.
Maktab, litsey va kollej kutubxonalari da bolalar mutolaasi
alohida ahamiyatga ega. Bolalikda o‘qilgan kitob bir umrga esda
saqlanib qoladi. Lekin har qanday kitob ham bolaga ijobiy ta’sir
etib, foydali bo'lib qolavermaydi. Adabiyotni to‘g‘ri tanlay bilish
ham san’at, shuning uchun ARMda bolalar o‘qishiga rahbarlik
qilish birinchi galdagi vazifa. 0 ‘qishga rahbarlik qilish kitobga
mehr-muhabbatni shakllantirish, o‘qishga nisbatan qiziqish va
ehtiyojni shakllantirish, bolalarni mulohaza bilan o'qish jara-
yonini olib borishga, o ‘qiganlaridan amalda foydalanishga o ‘r-
gatishga harakat qilish lozim. Har qanday tavsiya etilgan adabiyot
o‘quvchida yuksak axloqiy fazilatlarni shakllantirishi, estetik va
go‘zal sifatlarni tarbiyalashi, aqliy ong, bilim doirasini kengay-
tirishi, amaliy ijtimoiy faoliyatiga ta’sir ko'rsatishi kerak. Ayniqsa,
barkamol avlod tarbiyasida kitobning o‘rni katta.
153
www.ziyouz.com kutubxonasi
M untazam o ‘qishga rahbarlik qilish doimo dolzarb vazifa
bo‘lib kelgan. Chunki, kitobxon o ‘qishini to ‘g‘ri tashkil etish,
boshqarish va rahbarlik qilish mas’uliyatli va o‘ta nozik ish. O'qishga
rahbarlik qilish bilan biz ongli, dunyoqarashi keng, har narsaga
aqli yetadigan, jamoatchilikni hurmat qiladigan, m ehnat fao-
liyatini to‘g‘ri tashkil eta oladigan, ma’naviyati yuksak, madaniyatli
va bir so‘z bilan aytganda, barkamol avlodni tarbiyalaymiz.
Mustaqil bilim oluvchilar uchun va o ‘qishga rahbarlik qilish
jarayonining samarali hamda sifatli bo‘lishi uchun o‘qish rejasi
tuzib olinadi. 0 ‘qish rejasi 3, 6 oyga tuzilib, kitobxonni bir ti-
zimda muntazam o‘qishga o‘rgatadi. 0 ‘qish rejasi muntazam
o‘qishga jalb etishning eng muhim vositasi bo‘lib, bu muayyan
mavzuga oid alohida tavsiya etiladigan, bir izchillikda tuzilgan
kitoblar ro ‘yxatidir. U lar umumiy m uam m oni yorituvchi
asarlardan alohida masalalarga oid asarlarga yoki oddiy, sodda
mazmundagi adabiyotdan birmuncha murakkab mazmundagi
adabiyotlarga o‘tish tamoyili asosida joylashtiriladi.
2009-yilning 6-dekabrida bo‘lib o ‘tgan Konstitutsiya qabul
qilinganining 17 yilligiga bag‘ishlangan tantanali marosimda
« 0 ‘zbekiston Konstitutsiyasi — biz uchun demokratik taraqqiyot
yoii va fuqarolik jamiyatini barpo etishda mustahkam poy-
devordir» nomli m a’ruzasida 0 ‘zbekiston Respublikasi Prezi-
denti I.A. Karimov 2010-yilni «Barkamol avlod yili» deb e ’lon
qildi va buning sabablari haqida to ‘xtalib o ‘tdi. Jumladan,
yurtboshimiz barcha oliyjanob ishlarimizning, harakatlarimizning
negizida farzandlarimizni ham jismoniy, ham ma’naviy jihatdan
sog‘lom qilib o‘stirish, ularning baxt-u saodati, farovon kelajagini
ko‘rish, dunyoda hech kimdan kam bo‘lmaydigan avlodni
tarbiyalash orzusi turibdi. Aynan mana shunday har tomonlama
yetuk avlodgina bugun hayot oldimizga qo‘yayotgan o ‘ta
murakkab, og‘ir sinov va qiyinchiliklarni yengish, biz ko‘zlagan
yuksak marralarni egallashning eng asosiy shartidir.
Biz yurtimizning ertangi rivoji yo‘lida qanday chuqur o ‘y-
langan dasturlarni tuzmaylik, bu rejalarni bajarish uchun qan
day moddiy baza va imkoniyatlami yaratmaylik, buning uchun
qancha ko‘p sarmoya safarbar etmaylik, ularning barchasini
154
www.ziyouz.com kutubxonasi
amalga oshiradigan, ro‘yobga chiqaradigan qudratli bir omil
borki, u ham bo‘lsa, yuqori malakali ishchi kuchi va yurti-
mizning ertangi kuni, taraqqiyoti uchun mas’uliyatni o ‘z zim-
masiga olishga qodir bo‘lgan yetuk mutaxassis yoshlarimizdir.
Shuning uchun ham bu o ‘ta muhim masalani doimo davlatimiz,
jamiyatimizning asosiy vazifasi sifatida ko‘rish darkor deb
ko'rsatgan holda bu vazifalarni amalga oshirishda muhim bo‘l-
gan yo‘nalishlarni belgilab berdi va bu 2009-yil 9-dekabrda
qabul qilingan Prezidentning «Barkamol avlod yili» Davlat das-
turini ishlab chiqish va amalga oshirish bo‘yicha tashkiliy chora-
tadbirlar to ‘g‘risida»gi Farmoyishida to‘la-to‘kis o‘z aksini topdi.
Bu vazifalarni bajarishda barcha ta’lim-tarbiya muassasalari,
ijtimoiy, ma’naviy va ma’rifiy faoliyat bilan shug‘ullanuvchi
tashkilotlar, ommaviy axborot vositalari, barcha tizimlardagi o‘quv
muassasalari, mahallalar, xotin-qizlar qo‘mitalari, oila markazlari,
milliy madaniyat markazlari, Ichki ishlar vazirligining tegishli
boMimlari o‘z vakolatlari doirasida ish olib borishadi. Asrlar da
vomida bosma manbalar inson tarbiyasi uchun xizmat qilib kel-
gan. Axborot-kutubxona xodimi — tarbiyachi, pedagog, psixolog,
mohir axborot resurslarining xazinaboni, o ‘qish va axborot
madaniyatini tarbiyalovchi mutaxassis, turli toifadagi kishilarni
muloqotga chorlovchi, ular o‘rtasida munosabat o‘rnatuvchi
tashkilotchi, tadbirkor va ham zarur paytda san’atkor hamdir.
Barcha axborot-kutubxona markazlari Rossiyaning «IRBIS»
dasturi asosida elektron kataloglarni tuzish ishini tashkil etgan.
Mutaxassislar tomonidan milliy xususiyatlarimizni hisobga ola-
digan milliy bibliografik formatlar yaratish ustida ish olib borildi.
2010-yildan boshlab mamlakatimizda birinchi korporativ
elektron kutubxona ishga tushdi. TATUda yaratilgan bu tarmoq-
ning maqsadi m a’lumotlarni elektron tarzda uzatish va hujjatlar
almashinuvini tashkil etish, universitet tarkibiy tuzilmalari orasida
videokonferensiyalar tashkil etishni yo‘lga qo'yish, universitet va
filiallar o‘rtasida hamkorlikda ma’lumotlardan foydalanish va
almashish uchun yagona Internet-portalni tashkil etish, kelgusida
qog‘ozsiz elektron hujjat almashinuvini yo‘lga qo'yish, TATU
professor-o‘qituvchilari bilan talabalari o‘rtasida innovatsion
155
www.ziyouz.com kutubxonasi
g‘oyalar va amaliy ishlar almashinuvining tarmog‘ini tashkil etish,
Janubiy Koreya, Gollandiya, Rossiya va boshqa xorijiy mamlakat-
larning yirik ilmiy muassasalari va nufuzli universitetlarining
seminarian, ilmiy anjumanlari va ularning elektron resurslariga
yo‘l ochishdan iborat. U talabalarga zamonaviy axborot uzatish va
ular asosida xizmat ko'rsatishning amaliy ko‘nikmalarini egallash,
tarkibiy tuzilmalar va filiallar orasida yagona elektron pochta alo-
qasini o‘matish, talabalarning malakali mutaxassis bo‘lish, chuqur
bilim olish, kelgusida yuqori ilmiy darajaga erishish imkonini yaratadi.
Xorazm, Buxoro, Samarqand, Surxondaryo, Andijon, Far-
g‘ona viloyatlaridagi AKMda nodir va kam nusxadagi adabiyot-
laming elektron bazalari yaratilib, barcha AKM va ARMlar o‘zlari-
ning xususiy veb-saytlariga ega. Internet orqali aholiga axborot
xizmati ko‘rsatishga mo‘ljalIangan maxsus axborot texnologiyalari
bo‘limlari tashkil etilgan. Ularda turli dolzarb mavzularda elektron
darsliklar, veb-slaydlar, ma’lumotlar bazalari, matnli elektron
axborot resurslari yaratildi. Ayniqsa, hududiy xususiyatlardan
kelib chiqqan holda tarixiy, milliy-ma’naviy qadriyatlarimizni
targ‘ib qiluvchi elektron resurslar ko‘plab tashkil etilgan. Tosh
kent viloyatining AKMda 2001-yildan beri «Turon durdonalari»
veb-sahifasi, « 0 ‘zbek milliy adabiyoti» biobibliografiyalar
to ‘plami, A. Navoiy nomli 0 ‘zbekiston Milliy kutubxonasining
«Ilmiy va marketing tadqiqotlar» bo‘limi «IRBIS» dasturi asosida
bir qator to‘liq matnli ma’lumotlar bazasini yaratishga kirishdilar.
2002-yili mamlakatimizda nishonlangan Toshkent shahrining
2200 yilligi munosabati bilan «Toshkent—2200» bibliografik
ko‘rsatkich o‘zbek va rus tillarida nashr qilindi. Bo‘lim tomonidan
yaratilgan elektron shaklda 8000 dan ortiq elektron
|