Ortiqcha bosim IER - «elektr texnikasi, elektr mexanikasi va elektr texnologiyalari»

|
«elektr texnikasi, elektr mexanikasi va elektr texnologiyalari»
|
bet | 53/71 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 3,27 Mb. | | #140050 |
Bog'liq Ma\'ruzalar matni-2021Ortiqcha bosim IER ga yuqori bosim ostida qurilmani tark etayotgan gazlar, suv bug’larning potentsial energiyasi kiradi. Qaysiki atmosferaga, suv havzalariga, sig’imlarga va boshqa qabul qiluvchilarga chiqarib tashlashdan oldin ishlatilishi mumkin bo’lgan energiya.
Ortiqcha genetik energiya ham ortiqcha bosim IER ga kiradi.
11.2. Ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanish.
IER foydalanishning asosiy yo’nalishlari quyidagilardir: yoqilg’i-qachonki ular bevosita yoqilg’i sifatida ishlatilganda; issiqlik-qachonki ular bevosita issiqlik sifatida yoki utilizatsion qurilmalarda issiqlik ishlab chiqarish uchun foydalanilganda; kuchli-qachonki ular utilizatsion qurilmalarda elektr yoki mexanik energiya ko’rinishida olib foydalanilganda; aralash- qachonki ular bir vaqtning o’zida IER hisobiga utilizatsion qurilmalarda olingan elektr (mexanik) energiya va issiqlik sifatida foydalanilganda.
Yonuvchi IERning ko’p miqdori bevosita yoqilg’i ko’rinishida ishlatiladi, xuddi shunday bevosita qo’llanilishni issiqlik IER, masalan, isitish uchun sovutish tizimining issiq suvi va h.k.
Shuni ta’kidlash zarurki, texnologik agregatlar ichidan energiya resurslarini ishlatish yaxshilanganda va buning natijasida ikkilamchi resurslarning chiqishi qisqarganda, yoqilg’i va issiqlikni iste’mol qilish sxemasini o’zgarishi IERdan foydalanish hisoblanmaydi. Sxemalarning bunday o’zgartirilishi, zarur agregat (qurilmalar)ning texnologik jarayonini yaxshilaydi xolos.
Texnologik agregatlarda chiquvchi gazlarning issiqligi, asosiy va yordamchi mahsulotlarining issiqligi ko’rinishida hosil bo’lgan ikkilamchi issiqlik energetika resurslaridan to’g’ri foydalanilganda, yoqilg’ini sezilarli iqtisod qilishga erishiladi.
Olib borilgan hisob-kitoblar natijasida shu narsa ma’lum bo’ldiki, utilizatsion qurilmalarda olingan issiqlik energiyasining narxi, asosiy energiya qurilmalarda, shu issiqlik energiyasining ishlab-chiqarishga ketgan xarajatlardan past bo’ladi. IER chiqishini va mumkin bo’lgan ishlatilishini hisobga olishni aniqlash-barcha korxonalarda, ayniqsa yoqilg’i, issiqlik va elektr energiyani ko’p sarf qiladigan korxonalarda echilishi zarur bo’lgan masalalardan biridir.
IER dan foydalanish, faqat energetika samarasi bilan chegaralanmaydi, bu atrof – muhitni himoya qilish, zararli moddalarni chiqarib tashlash, miqdorini kamaytirishga olib keladi. Bu chiqindilardan ba’zi birlari qo’shimcha mahsulot beradi, masalan, chiqib ketayotgan gaz bilan chiqarib tashlanayotgan oltingugurt angidridni tutib olib oltingugurt kislotani chiqarishga yo’naltirish mumkin.
Agar harakatdagi korxonalarni kengaytirish va rekonstruktsiya qilishda hamda yangi korxonalar loyihalanayotganda IER dan foydalanish bo’yicha tadbirlar, ularni iqtisodiy samaradorligini asoslangan holda ishlab chiqarish ko’zda tutilsa, maqsadga muvofiq hisoblanadi. Iste’molchilarning amaldagi hamda loyihalanyotgan korxonalarda IER foydalanishdan yuz o’girishlar, faqat bu korxonalarda, IER foydalanishning texnik jihatdan yoki iqtisodiy jihatdan samarasiz ekanligini tasdiqlovchi hisob-kitoblar natijasidagina mumkin bo’ladi.
Amalda faqat shamollatishdan chiqadigan bu sovituvchi havo issiqligi, oqava suvlar va boshqa past potetsialli oqimlardan foydalanilmaydi.
IER ishlatishning past darajasi ko’p hollarda tekis bo’lmagan rejimlarda va ularning chiqishlari mavsumiy bo’lganligi, iste’molchilarning mavjud ekanligi, utilizatsion jihozlarni tatbiq qilishdagi moliyaviy qiyinchiliklar (ayniqsa past potentsialli IER utilizatsiya uchun), ikkilamchi energiya resurslaridan foydalanishning muassasalararo mexanizmini yo’lga qo’yilmaganligi tufayli kelib chiqadi.
|
| |