nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Me’yorlangan sifat ko‘rsatkichlari

|
Me’yorlangan sifat ko‘rsatkichlariBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isMe’yorlangan sifat ko‘rsatkichlari. Avtomobil yonilg‘isi si-
fatida suyultirilgan gazning sifatini xarakterlovchi asosiy ko‘rsat-
kichlarga komponent tarkibi, to‘yingan bug‘ bosimi, suyuq bug‘-
lanmaydigan qoldiqning bo‘lmasligi, zararli aralashmalar miqdori
kiradi.
Gazning komponent tarkibi. Gaz ballonlari bilan ishlaydigan
avtomobillar uchun gaz to‘ldirish shoxobchalarida barcha mavsum-
larda tarqatiladigan suyultirilgan gazning bu ko‘rsatkichi belgilan-
gan chegarada o‘zgarishi lozim. Suyultirilgan gaz tarkibida (mas-
sasi bo‘yicha) kamida 80 ± 5 foiz propan, ko‘pi bilan 20 ± 5 foiz
butan va ko‘pi bilan 6 foiz boshqa gazlar (propilen, butilen, etilen)
bo‘ladi. Propan bilan butanning nisbati o‘zgarsa, gaz yonganida
chiqadigan issiqligi va yonuvchi aralashmaning tarkibi o‘zgaradi.
Oqibatda dvigatelning silindrlaridagi yonish jarayoni yomonla-
shadi va ishlatilgan gazning zaharlilik darajasi ortadi.
91
To‘yingan gaz bosimi. Bu ko‘rsatkich yilning sovuq kunlari-
da dvigatelning silindrlariga gazning ishonchli uzatilishiga ta’sir
qiladi. Masalan, –30°C haroratda bu bosim 0,07 MPa dan past
bo‘lmasligi lozim. Bundan pasayib ketsa, gazning ballondan uzluk-
siz uzatilib turilishi buziladi. Bug‘ bosimi 45°C da 1,6 MPa dan
oshib ketmasligi kerak, chunki avtomobillarda ishlatiladigan gaz
ballonlari ko‘pi bilan shunday bosimga mo‘ljallangan.
Suyuq qoldiq. Gaz tarkibida 40°C haroratda suyuq qoldiq
bo‘lmasligi kerak.
Gaz tarkibida oltingugurt, ishqorlar va erkin suvning bo‘li-
shi. Gazda oltingugurt miqdori ortib ketsa, yonilg‘i apparatiga
o‘tib, u quvur o‘tkazgichlarning kesimini toraytiradi va rezina-tex-
nika detallarini yemiradi. Oltingugurt dvigatelning silindrlarida
yonib, ishlatilgan gazlarning zaharlilik darajasini oshiradi. Uning
miqdori massa bo‘yicha 0,015 foizdan oshmasligi lozim. Ishqorlar
va erkin suv umuman bo‘lmasligi kerak.
Gazda ishlaydigan dvigatellar ta’minlash tizimlarining kon-
struktiv xususiyatlari gaz jamg‘armasining mashinada saqlanish
usuliga hamda dvigatelning gaz yonilg‘isida ishlashga moslan-
ganlik darajasiga bog‘liq. 4. 1- rasmda suyultirilgan propan-butan
gazida ishlaydigan avtomobil dvigateli ta’minlash tizimining sxe-
masi keltirilgan.
Suyultirilgan gaz avtomobil kuzovi ostiga joylashtirilgan 250 l
sig‘imdagi yupqa devorli po‘lat ballonda 16 1,6 MPa bosim ostida
saqlanadi. Ballondan chiqayotgan gaz magistral ventil 15 dan o‘tib,
dvigatel sovitish tizimining (naylar 4, 5) suyuqligi ta’sirida isiy-
digan bug‘latkich 6 ga keladi va bu yerda bug‘simon holatga o‘tadi.
Keyin filtr 12 orqali reduktor 11 ga kiradi, undan esa bosimi biroz
pasaygan holda gaz aralashtirgich 3 ga keladi. Manometrlar 13 va
14 reduktor va ballondagi gaz bosimini ko‘rsatadi. Dvigatelning
ta’minlash tizimida gaz bo‘lmaganida yoki gaz tizimi buzilganida,
dvigatelning ishlashini ta’minlash uchun suyuq yonilg‘ining sig‘im
8 dan karburator 1 ga uzatilishi ko‘zda tutilgan. Reduktor 17 tizim-
dagi gaz bosimini pasaytirish uchun mo‘ljallangan.
92
4. 1- rasm. Suyultirilgan gazda ishlaydigan avtomobil
|
| |
Meyorlangan sifat ko‘rsatkichlari

94
metanlashtirilgan va koksli boyitilgan xillari chiqariladi (4. 2- jad-
val). Lekin siqilgan gazda ishlovchi dvigatellar keng
tarqalmagan,
chunki, bir tomondan, silindrlarning to‘ldirish
koeffitsiyenti ka-
mayishi natijasida ularning quvvati 10– 20 foiz kamayadi, ikkinchi
tomondan, avtomobilning yuk ko‘taruvchanligi kamayadi. Chun-
ki yuqori bosim ostida siqilgan gazlarni saqlash uchun og‘ir (65–
70 kg li) ballonlar kerak bo‘ladi. Avtomobilga sig‘imi 10 m
3
dan
bo‘lgan bunday ballonlardan oltitasi ketma-ket ulanib o‘rnatiladi.
Ballonlar maxsus gaz to‘ldirish shoxobchalarida tozalangan va qu-
ritilgan gaz bilan to‘ldiriladi.
4. 2- jadval
Avtomobillarda ishlatiladigan siqilgan gazlar
Ko‘rsatkichlar
Gaz kondensatlari - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda is
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar
|
Using the Command Line | 17

drwx------ 8 root root 4096 Nov 4 21:31 .cache
drwxr-xr-x 3 root root 4096 Nov 4 21:31 .cinnamon
drwxr-xr-x 15 root root 4096 Nov 4 20:46 .config
-rw-r--r-- 1 root root 47 Nov 4 21:31 .dmrc
drwx------ 2 root root 4096 Oct 29 21:10 .gconf
drwx------ 3 root root 4096 Oct 29 21:10 .gnupg
drwx------ 3 root root 4096 Oct 29 21:10 .local
-rw-r--r-- 1 root root 148 Sep 4 09:51 .profile
-rw------- 1 root root 1024 Sep 16 19:36 .rnd
-rw------- 1 root root 1092 Nov 4 21:33 .viminfo
-rw-r--r-- 1 root root 20762 Nov 4 20:37 .xfce4-session.verbose-log
-rw-r--r-- 1 root root 16415 Nov 4 20:29 .xfce4-session.verbose-log.last
-rw------- 1 root root 8530 Nov 4 21:31 .xsession-errors
-rw------- 1 root root 7422 Nov 4 21:31 .xsession-errors.old
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Nov 4 20:06 .zenmap
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Oct 29 21:10
Desktop
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Oct 29 21:10 Documents
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Oct 29 21:10 Downloads
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Oct 29 21:10 Music
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Oct 29 21:10
Pictures
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Oct 29 21:10 Public
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Oct 29 21:10
Templates
drwxr-xr-x 2 root root 4096 Oct 29 21:10 Videos
Starting in
the left column, you can see the permissions. Unix has a simple set of per‐
missions. Each file or directory has a set of permissions that are associated with the
user owner, then a set of permissions associated with
the group that owns the file, and
finally a set of permissions that belong to everyone else,
referred to as the
world
.
Directories are indicated with a
d
in the very first position.
The other permissions
available are read, write, and execute.
On Unix-like operating systems, a program gets
the execute bit set to determine whether it’s executable. This is different from Win‐
dows, where a file extension may make that determination. The executable bit deter‐
mines not only
whether a file is executable, but also who can execute it,
depending on
which category the execute bit is set in (user, group, world).
Pedagogika fakulteti - bet 44

|
Pedagogika fakulteti
|
bet | 44/54 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 5,98 Mb. | | #13476 |
Pоvеrnut – Burish buyrug’i
Ushbu tahrirlash buyruq tugmasi ob’yektlarni biron bir o’q atrofida burishni nazarda tutadi.
Tahrirlash ketma – ketligi:
Ob’yekt (Ob’yektlar) sichqoncha yordamida tanlanadi.
Tahrirlash panelidagi «Pоvеrnut» - Burish buyruq piktogrammasi tanlanadi.
Ekranga «Bazоvaya tоchka ili ↓» - Bazaviy nuqta yoki ↓ axboroti chiqariladi.
Sichqoncha yordamida ob’yekt (ob’yektlar)ning biron bir nuqtasi ko’chirish uchun asos qilib tanlanadi. Ya’ni shu nuqta atrofida burish nazarda tutiladi.
Ekranga «Ugоl pоvоrоta ili ↓» - Burish burchagi yoki ↓ axboroti chiqariladi. Klaviaturadan biron bir qiymat kiritilb “Enter” tugmasi bilan tasdiqlansa burish burchagi sifatida qabul qilinadi va ob’yekt (ob’yektlar) burib ko’chiriladi.
Agarda qiymat kiritilmasdan klaviaturadagi ↓ ko’rsatkichi tanlansa qo’shimcha axborot menusi ochiladi. Unda «Kоpiya» - Nusxa va «Оpоrniy ugоl» - Tayanch burchak bandlari mavjud.
|
| |
cache-oblivious - Ajrat va hukmronlik qil

|
Ajrat va hukmronlik qil
|
bet | 3/3 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 26,91 Kb. | | #254608 |
Bog'liq Ajrat va hukmronlik qilcache-oblivious algoritmlar protsessorning keshini (inglizcha kesh) kesh hajmiga (yoki kesh satrlarining uzunligiga) bog’lamasdan ishlatadigan tarzda yaratilgan algoritmlardir. Optimal cache-oblivious algoritm o'zgaruvchan omillarni hisobga olmagan holda asimptotik ma'noda keshni optimal ravishda ishlatadigan cache-oblivious algoritmdir. Bunday algoritmlar turli xil xotira darajalaridagi kesh hajmidan qat'iy nazar har xil mashinalarda samarali va modifikatsiyasiz ishlaydi.
Oddiy cache-oblivious algoritmlar: matritsani ko’paytirish, tashqi tartiblash, matritsani transpozitsiyasi va boshqa ba'zi vazifalar. Odatda, cache-oblivious algoritmlar “ajrat va hukmronlik qil” usulidan foydalanadi, bunda vazifa kichik vazifalar va quyi qismlarga bo'linadi. Ajratish jarayonida biz kichik vazifalarga ega bo’lamiz. Bir muncha vaqt o’tganda, ushbu kichik vazifalar kesh hajmiga moslasha boshlaydi, biz ularning qachon moslashishini bilmaymiz, lekin eng kichik asos o’lchamlarga bo'lishda davom etamiz.
Keyin kichik vazifa uchun samarali algoritmni qo’llaymiz. Shundan so’ng natijalarni asosiy vazifaning mohiyatiga qarab birlashtiramiz. Masalan, matritsani ko’paytirishning cache-oblivious algoritmi har bir matritsani to’rtta kichik matritsaga rekursiv ravishda bo’lish orqali hosil bo’ladi. Matritsa to’liq holda keshga joylashganda kichik masalalarga mo’ljallangan optimallashtirilgan algoritmdan foydalanamiz, keyinchalik funksiyalar natijasini matritsaga qo'shamiz.
https://prezi.com/p/xes89bfokean/algoritmlash-mustaqil-ish-n3/
|
| |
«Kоpiya» - Nusxa - Pedagogika fakulteti

|
Pedagogika fakulteti
|
bet | 45/54 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 5,98 Mb. | | #13476 |
«Kоpiya» - Nusxa bandi tanlansa yana «Ugоl pоvоrоta ili ↓» - Burish burchagi yoki ↓ axboroti chiqariladi. Endi klaviaturadan biron bir qiymat kiritilb “Enter” tugmasi bilan tasdiqlansa burish burchagi sifatida qabul qilinadi va ob’yekt (ob’yektlar) burib ko’chiriladi. Bunda dastlabki ob’yekt (ob’yektlar) saqlanib qolinadi.
«Оpоrniy ugоl» - Tayanch burchak bandi tanlansa, klaviaturadan tayanch burchakning qiymati kiritilishi va “Enter” tugmasi bilan tasdiqlanishi lozim. So’ng shu tayanch burchakka nisbatan yangi burchak qiymati kiritiladi va u ham “Enter” tugmasi bilan tasdiqlanadi. Ob’yekt (ob’yektlar) tanlangan bazaviy nuqta – o’q atrofida buriladi.
|
| |
«Chislо elеmеntоv:» - Elementlar soni

|
«Chislо elеmеntоv:» - Elementlar soni
|
bet | 42/54 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 5,98 Mb. | | #13476 |
«Chislо elеmеntоv:» - Elementlar soni.
«Ugоl zapоlnеniya:» - To’ldirish burchagi.
«Ugоl mеjdu elеmеntami:» - Elementlar orasidagi burchak.
To’ldirish burchagi va Elementlar orasidagi burchak oynachalari qiymat asosida kiritishdan tashqari ko’rsatkich tugmalarga ham egaki, ular yordamida qiymat kiritilmasdan bevosita sichqoncha yordamida ekrandan kerakli burchak nuqtasi tanlanishi mumkin va u qiymat sifatida qabul qilinadi.
Yasash usuli bandining tanlangan sharti asosida kerakli qiymatlar kiritiladi.
«Pоvоrachivat elеmеnti massiva» - Massiv elementlarini burish bandi tanlansa belgi olib tashlanadi. Takroran ushbu band tanlansa belgi qaytib o’rnatiladi. Bu band massiv elementlarini markaziy oqga nisbatan burishni nazarda tutadi.
Barcha amallar “OK” tugmasi bilan tasdiqlanishi yoki «Prоsmоtr» - Namoyish tugmasi orqali ko’rib chiqilishi mumkin.
|
| |
Atamalar, ta'riflar va qisqartmalar

Blu-ray
|
Blu-ray disk-yuqori aniqlikdagi videolarni o'z ichiga olgan raqamli ma'lumotlarni saqlash zichligini oshirish uchun ishlatiladigan optik media formati
|
CD
|
Compact Disk-CD
|
DNS
|
Domen nomi tizimi-domen nomi tizimi
|
DVD
|
Raqamli Video/ko'p tomonlama Disk-raqamli video / ko'p funksiyali disk
|
HTTP
|
HyperText uzatish bayonnomasi-gipermatn uzatish protokoli
|
HTTPS
|
HyperText transfer Protocol Secure-xavfsizlikni yaxshilash uchun shifrlashni qo'llab-quvvatlash uchun HTTP protokolini kengaytirish
|
ICMP
|
Internet nazorat xabar bayonnomasi-xavfsizlik devori nazorat xabarlar protokoli
|
IP
|
Internet protokoli-Internet protokoli
|
IPv4
|
Internet protokoli v4-Internet protokoli versiyasi 4
|
IPv6
|
Internet protokoli v6-Internet protokoli versiyasi 6
|
SMTP
|
Oddiy pochta uzatish bayonnomasi - oddiy pochta uzatish protokoli
|
SQL
|
Structured Query Tuzilgan Query Language-tuzilgan so'rovlar tili
|
SSL
|
Secure Sockets Layer-уровень himoyalangan Coket darajasi
|
TCP
|
Transmission Control Protocol-uzatish nazorat protokoli
|
TLP
|
Traffic Light Protocol - "traffic Light Protocol" (maxfiy axborotni etiketlash uchun belgilar to'plami, tomoshabinlarni yanada tarqatish, axborot to'rtta rangdan biri bilan belgilanadi)
|
TLS
|
Transport Layer Security-transport darajasini himoya qilish protokoli
|
UDP
|
User Foydalanuvchi Datagram bayonnomasi-maxsus Datagram protokoli
|
Wi-Fi
|
Simsiz Fidelity-simsiz lan texnologiyasi
|
|
GRIEIB
|
axborot xavfsizligi intsidentlariga javob berish guruhi
|
|
Ib
|
axborot xavfsizligi
|
|
It
|
axborot texnologiyalari
|
|
Soipv
|
intrusionni aniqlash va oldini olish tizimi
|
|
Suib
|
axborot xavfsizligini boshqarish tizimi
|
|
Axborot xavfsizligi intsidentlarini boshqarish siyosati

|
Axborot xavfsizligi intsidentlarini boshqarish siyosati
|
bet | 5/6 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 31,14 Kb. | | #142980 |
Bog'liq panjiyev javohir tarmoq hafvsizligi
(безопасности)
4.1 umumiy qoidalar
4-bo'limda o'z DST ISO/IEC 27035-1 (5.2, a) ning mazmuni batafsil tavsiflanadi.
Tashkilotning ib intsidentlarini boshqarish siyosati to'g'ridan-to'g'ri qaror qabul qilish, ushbu siyosatga nisbatan jarayonlar va protseduralarni izchil va to'g'ri amalga oshirish bo'yicha rasmiy hujjatlashtirilgan ko'rsatmalar va niyatlardan foydalanishni ta'minlashi kerak.
Har qanday ib intsidentlarini boshqarish siyosati tashkilot uchun ib strategiyasining bir qismi bo'lishi kerak. Shuningdek, u bosh tashkilotning mavjud missiyasini qo'llab-quvvatlashi va mavjud siyosat va protseduralarga mos kelishi kerak.
Tashkilot ib hodisasi yuz berganda jarayonlar, mas'ul shaxslar, hisobot berish vakolatlari va shakllarini (xususan, hodisa yuzasidan shubha borligi haqida xabar berish uchun asosiy kontaktni) tasvirlaydigan ib intsidentlarini boshqarish siyosatini amalga oshirishi kerak. Siyosat muntazam ravishda qayta ko'rib chiqilishi kerak, shuning uchun u voqea-hodisalarga javob berishda ta'sir qilishi mumkin bo'lgan dolzarb tashkiliy tuzilmani, jarayonlarni va texnologiyalarni aks ettiradi. Siyosatda shuningdek, hodisalarga javob berish bilan bog'liq har qanday xabardorlik va ta'lim tashabbuslari va treninglar bo'lishi kerak (10 bo'limiga qarang).
Tashkilot o'z siyosatini umumiy suib siyosati doirasida (o'z DSt ISO/IEC 27001 (5.2) ga qarang) yoki ib siyosatining bir qismi sifatida (o'z DSt ISO/IEC 27002 (5.1.1))). Tip, tashkilotning hajmi yoki faoliyat turi va uning ib hodisalarini boshqarish dasturining tarqalishi darajasi ushbu variantlardan qaysi birini qabul qilishni belgilashda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Tashkilotning ib intsidentlarini boshqarish siyosati axborot tizimlariga va tegishli resurslarga ruxsat berilgan har bir kishiga qaratilishi kerak.
Ib intsidentlarini boshqarish siyosatini shakllantirishdan oldin, tashkilot ib intsidentlarini boshqarish bo'yicha quyidagilarni belgilashi kerak:
maqsadlar;
ichki va tashqi manfaatdor tomonlar;
v)ta'kidlash kerak bo'lgan maxsus hodisalar va zaifliklar;
ajratilishi kerak bo'lgan har qanday maxsus rollar (lavozimlar);
butun tashkilot va uning bo'linmalari uchun imtiyozlar.
|
| |
"Tekseriw hám ornatıw" buyrıǵı járdeminde parallel processlerdi sinxronlastırıw

|
"Tekseriw hám ornatıw" buyrıǵı járdeminde parallel processlerdi sinxronlastırıw
|
bet | 23/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobil"Tekseriw hám ornatıw" buyrıǵı járdeminde parallel processlerdi sinxronlastırıw.
Проверка и установка buyrıǵı hár qıylı arxitekturadaǵı kompyuterler ushın buyrıqlar kompleksiniń bir bólegi bolıp tabıladı. Bul buyrıq qısqartırılǵan TS yamasa TAS (test and set) hám eki operandga iye. Buyrıqtı orınlawda izbe-iz eki ámel atqarıladı: birinshi náwbette ekinshi operandtıń mánisi birinshi operandqa, keyininen ekinshi operand birge ornatıladı. TS buyrıǵı bólinbeytuǵın operatsiya, yaǵnıy onıń orınlanıwın toqtatıw múmkin emes. Eki parallel process mısalında TS buyrıǵı járdeminde óz-ara shıǵarıp taslaw máselesin tarqatıp alıwdı kórip shıǵamız. Sheshim parallel Paskal jazıwında su’wretlengen.
Var common, local1, local2;
Begin
Common:=0;
Parbegin
P1: while true do
Begin
…
local1:=1;
while local1=1 do TS(local1, common);
CS1;
Common:=0;
…
End;
And
P2: while true do
Begin
…
local2:=1;
while local2=1 do TS(local2, common);
CS2;
Common:=0;
…
End;
Parend
End.
Parbegin hám parend gilt sózleri olar arasındaǵı parallel processlerdiń xarakteristikası bar ekenligin ańlatadı. and gilt sózi belgili parallel processlerdiń xarakteristikaları arasındaǵı baylanısıwdı ańlatadı. Sheksiz ciklı bul while true do processtiń sheksiz islewin ańlatadı.
Common ózgeriwshi P1 hám P2 processleri ushın keń tarqalǵan. Onıń baslanǵısh mánisi nolge teń. Aytayıq, P1 procesi aldın orınlanıwın baslaydı. Óziniń zárúrli bólimine (CS1) kiriwden aldın ol local1 ózgeriwshisin birine ornatadı hám while ciklına kiredi. Bul P1 ciklı bir ret orınlanadı, sebebi common baslanǵısh mánisi nolge teń edi. Cikldı orınlaw waqtında common birewi ornatıladı (TS buyrıǵınıń háreketlerin kóriń). Keyin P1 óziniń zárúrli aralıǵına (CS1) kiredi. Eger házirde P2 basqarıwdı qolǵa kiritip, onıń zárúrli aralıǵına (CS2) kiriwdi qálese, ol halda ol óziniń local2 ózgeriwshisin birine ornatadı, keyininen sol jerde while ciklı hám ciklın kiritedi (TS buyrıǵınıń ámellerin kóriń). Eger bir qansha waqıt ótkennen, P1 basqarıwdı qabıllasa hám onıń zárúrli aralıǵın aqırına shekem orınlasa, sonıń menen birge, common nolǵa teń bolsa, P2 procesi, qadaǵalawdı qolǵa kiritkennen keyin, onıń zárúrli aralıǵına kire aladı. Basqasha etip aytqanda, processlerden biri óziniń tanqidiy aralıǵında bolsa, basqa process onıń tanqidiy aralıǵına kire almaydı, yaǵnıy óz-ara shıǵarıp taslaw mashqalası sheshilip atır.
Usınıs etilgen sheshimdiń tiykarǵı kemshilikleri - "aktiv kútiw" effekti. Aktiv kútiw protsessor waqtın paydasız ótkerip jiberiw processinde (tómen dárejedegi intervaldı kiritiw ushın ruxsattı kútiw) orınlanıwında kórinetuǵın boladı.
|
| |
Moyli bo‘yoqlar - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

274
uchun ko‘p vaqt (24–48 soat) sarflanadi; kimyoviy mustahkamligi
yuqori emas va tez eskiradi.
Shuning uchun avtomobillarni bo‘yashda moyli bo‘yoqlar sof
holda ishlatilmaydi. Avtotransport korxonalarida qoplamalarni
tiklashda ishlatiladigan bo‘yoqlar tarkibidagi parda hosil qiluvchi-
lar aralashma holida bo‘ladi, masalan, alif (o‘simlik moyi) va qattiq
parda hosil qiluvchi (smolalar) aralashmasidan foydalaniladi.
Qattiq va aralash parda hosil qiluvchilar aralashmasi asosi-
dagi bo‘yoqlar. Qattiq parda hosil qiluvchilar asosidagi lok-bo‘yoq
materiallaridan keng foydalaniladi. Bunday materiallar jumlasiga
loklar, gruntovkalar, shpaklovkalar va emalli bo‘yoqlar kiradi. Bu
materiallarning assortimenti juda ham xilma-xildir. Shuning uchun
quyida avtomobillarni bo‘yashda ishlatiladigan gruntovkalar, shpa-
klovkalar va emalli bo‘yoqlarning asosiy turlarigagina to‘xtalamiz.
4. Dell EMC va Infrascale platformalari haqida ma’lumot

155
Infrascale platformasi 2011-yilda asos solingan Infrascale sanoatda yetakchi
zaxira va hujumlarni tiklash yechimlarini taqdim etish orqali bulutga asoslangan
maʼlumotlarni har tomonlama himoya qilishni taʼminlaydi. Infrascale mijozlarni
kutilmagan vaziyatlarni hal qilish uchun ishonch bilan jihozlash orqali real vaqt
rejimida hujumlardan himoyalash uchun xavfsiz, saytdan tashqari maʼlumotlarni
saqlash va kutish infratuzilmasining toʻsiqlari va murakkabligini bartaraf etadi.
To‘liq qamrovli xavfsizlik modeli

102
To‘liq qamrovli xavfsizlik modelini yaratish uchun dastlab ma’lumotni
himoya qilishga qodir bo‘lgan himoya obyektini, kibertahdidlarni aniqlash kerak.
Bundan tashqari, quyidagilarni o‘rnatish kerak:
ma’lumotlar manbalari; yo'nalishlari, usullari, himoya vositalari;
himoyasi ta’minlangan tizimga kirish texnologiyalari;
tahdidlarning manbalari va maqsadlari;
ustuvor ma’lumotlar manbalari.
To‘liq qamrovli xavfsizlik modelini amalga oshirish jarayonida bir nechta
qatlamlar yaratilishi kerak. Aksariyat tashkilotlar uchun ikkita daraja yetarli –
xizmat ko‘rsatish, tashkiliy va boshqaruv.
Tashkiliy va boshqaruv darajasini amalga oshirish doirasida quyidagi ishlar
amalga oshiriladi:
strategik rejalashtirish;
tashkilotning kiberxavfsizlik siyosatini yaratish va amalga oshirish;
xavflarni baholash va boshqarish;
kompaniya xodimlarining kiberxavfsizlik sohasidagi ishi va funksiyalarini
muvofiqlashtirish;
ushbu funksiyalarni nazorat qilish.
Clumio ilovasi - Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari

153
segmentatsiyasini boshqarish usullari va ma’lumotlarni ko‘chirishdan oldin
shifrlash usullari onlayn zaxirani xavfsiz saqlashga yordam beradi. Shuningdek,
ilovaning muhim jihatlaridan biri – barcha ma’lumotlar uzatilishini himoya qilish
uchun dasturiy ta’minotni oxirigacha tekshiradigan yaxlitlik tizimining
mavjudligidir.
21.2-rasm. AWS platformasi uchun Clumio ilovasi
Clumio
tashkilotlarga
AWS
platformasida
ma’lumotlar
himoyasini
soddalashtirishga yordam beradi. Xavfsiz SaaS bulutli hisoblash modeli to’lov
dasturidan himoya qiladi va tashkilotlarga qat’iy muvofiqlik talablariga erishish,
ma’lumotlarni bir necha daqiqada zaxiralash va tiklash hamda bulutli saqlash
harajatlarini optimallashtirish imkonini beradi. Foydalanuvchi va kalitlarni
boshqarish dizayni ma’lumotlarga kirishda to‘liq mijozlar nazoratini ta’minlaydi.
Clumio arxitekturasi barcha duplikatsiya va ma’lumotlarni siqish vazifalarini,
shuningdek, barmoq izlari ma’lumotlar bazasini va barcha himoyalangan
ma’lumotlarni kataloglashtirishni amalga oshiradi.
Asigra Cloud Backub platformasi

150
nusxasini yaratish va tiklashning Cloud Backup, Recovery and Restore: Asigra
Cloud Backup dasturiy yechimlarini bilan taklif etadi (22.1-rasm).
21.1-rasm. asigra.com platformasi.
Asigra Cloud Backub zaxiraviy ma’lumotlarni himoya qilish uchun mutlaqo
boshqacha yondashuvni – sanoatda yetakchi to‘lov
dasturlarini skanerlash va
boshqa ilg‘or xavfsizlik choralarini o‘z ichiga olgan ko‘p qatlamli,
proaktiv
yondashuvni qo‘llaydi.
2. Carbonite dasturi haqida.
Carbonite — Boston, Massachusets, AQSH da joylashgan kompaniya bo‘lib,
ma’lumotlarni zaxiraviy saqlash bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatadi. Zaxira nusxalari
onlayn tarzda yaratiladi va faqat bitta foydalanuvchi
- ularning egasi uchun
mavjuddir. 2005-yilda tashkil etilgan Carbonite 2006-yil may oyidan beri o‘z
xizmatlarini ko‘rsatib kelmoqda. U ushbu yo‘nalishda jiddiy chuqurlashishni
boshlagan birinchi kompaniya edi. Bir necha yil ichida zaxira fayllar soni 25
milliarddan oshdi, 160 milliondan ortiq yo‘qolgan fayllar tiklandi. Carbonite
xizmatlaridan 100 dan ortiq mamlakatlardagi mijozlar foydalanadi.
Ma’lumotlar kompyuterda yoki serverda yoki bulutda bo‘ladimi, Carbonite
uni ma’lumotlar yo‘qolishining umumiy sabablaridan
himoya qilishga yordam
151
beradi. Uning maqsadi maʼlumotlarning yaratish va foydalanishdan tortib,
rejalashtirilgan oʻchirib tashlashgacha boʻlgan butun umri unga muhtoj boʻlgan
odamlar va tashkilotlar uchun himoyalanganligiga ishonch hosil qilishdir.
Muhim ma’lumotlaringizni himoya
qilishda Carbonite shaxsiy, professional,
biznes va hamkorlar uchun xizmatlarini taklif etadi.
21.2-rasm. carbonite.com sayti.
Carbonite tizimining imkoniyatlari:
cheksiz, shifrlangan, avtomatik zaxiralashni ta’minlaydi;
har qanday qurilma va mobil ilovadan fayllarga xavfsiz kirishni ta’minlaydi;
barcha yoki faqat tanlangan fayllarni bir marta bosish bilan tiklash imkonini
beradi;
barcha fayl turlarini himoya qiladi.
-rasm. Infrascale platformasi 
Infrascale platformasi quyidagi imkoniyatlarga

156
Infrascale platformasida uchta dasturiy ilova mavjud bo‘lib, ular:
1. Infrascale Cloud zaxira nusxasini yaratish ilovasi. Microsoft 365, Google
Workspace, Box, Dropbox va Salesforce maʼlumotlarini tasodifiy oʻchirish,
zararli hujumlar va cheklangan saqlash siyosatlaridan himoya qiladi.
2. Infrascale Cloud Backup ilovasi. Mobil qurilmalar,
noutbuklar yoki uzoq
ofislar uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri bulutga zaxiralash va tiklashni amalga
oshiradi.
3. Infrascale Backup & Disaster Recovery ilovasi. Mahalliy tarmoqda yoki
bulutda virtual mashinalar yoki jismoniy serverlarni
aylantirish orqali
maʼlumotlarni, shuningdek, muhim biznes jarayonlarini zaxiralaydi va
tiklaydi.
Mavzu yuzasidan nazorat savollari:
1. Asigra kompaniyasiga nechanchi yilda va kim tomonidan asos solingan?
2. “asigra” so‘zi qanday ma’noni bildiradi?
3. Asigra Cloud Backub platformasining imkoniyatlarini sanab bering.
4. Carbonite platformasi nechanchi yildan beri xizmat ko‘rsatib kelmoqda?
5. Ma’lumotlaringizni himoya qilishda Carbonite
qanday xizmatlarni taklif
etadi?
6. Clumio ilovasining himoya xizmatlariga nimalar kiradi?
7. Dell EMC
texnologiyasining afzalliklari.
8. Infrascale platformasi qanday imkoniyatlariga ega?
Xizmat ko‘rsatish darajasi

103
har bir qo‘riqlanadigan hudud bo‘yicha kompaniya
xodimlarining malaka
darajasi, ishonchliligi,
intizomi; korporativ qoidalar,
xizmat rioya qilishi kerak
bo‘lgan huquqiy qoidalar.
Mavzu yuzasidan nazorat savollari:
1. Kompyuter tizimining komponentalariga nisbatan xavf turlari?
2. Axborot xavfsizligining xavflarini keltirib chiqarish omillari qanday
bo‘ladi?
3. Antropogen xavf-xatar deb nimaga aytiladi?
4. Xatarlarni baholash qanday jarayon?
5. Xatarlarni baholash qanday imkoniyatlarni beradi?
6. Barcha xatarlar qanday parametrlar bilan tavsiflanadi?
7. Xavf-xatarlarni boshqarishning mantiqiy bosqichlar?
8. Ehtimollikni baholashda nimalar tahlil qilinadi?
9. Sifat yondashuvining afzalligi?
10. Microsoft
metodologiyasiga muvofiq, axborot xavfsizligi xavflarini
baholash qanday bosqichlarni o‘z ichiga oladi?
11. To‘liq qamrovli xavfsizlik modelini yaratish uchun nimalarni o‘rnatish
kerak?
Microsoft metodologiyasi asosida xavfni baholash

99
ma’lumotlarni yig‘ishni rejalashtirish;
xavf ma’lumotlarini yig‘ish;
xatarlarni ustuvorlashtirish.
13.2-rasm. Microsoft metodologiyasi asosida xavfni baholash bosqichlari.
2. Qarorlarni qo‘llab-quvvatlash bosqichi:
xatarlarni kamaytirish uchun funksional talablarni aniqlash;
nazorat qilish uchun mumkin bo‘lgan yechimlarni tanlash;
yechimni tekshirish va tavsiya etilgan
boshqaruv elementlarining
funksional talablarga muvofiqligini tekshirish;
xavflarni kamaytirishni baholash – xavf-xatarlarga ta’sir qilish yoki
yuzaga kelish ehtimolini kamaytirishni baholash;
qaror qabul qilish xarajatlarini baholash –
xavfni zararsizlantirish
bo‘yicha qarorlar bilan bog‘liq to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita xarajatlarni
baholash;
xavfni kamaytirish strategiyasini tanlash - xarajat/foyda tahlili orqali
xavfni kamaytirishning eng tejamkor yechimini aniqlash.
Nazoratni amalga oshirish bosqichi

101
investitsiyalarni texnik-iqtisodiy asoslashda xavflarni baholash natijalaridan
foydalanish imkonini beradi;
xatarlarni tahlil qilish jarayonini qo‘llab-quvvatlovchi
materiallarning
mavjudligi xavflarni tahlil qilish va boshqarish faoliyatining bevosita
ijrochilarining maxsus bilimlari va malakalariga qo‘yiladigan talablarni
minimallashtirishga imkon
beradi.
Microsoft metodologiyasi butun dunyo bo‘ylab ham davlat, ham tijorat
tashkilotlari tomonidan qo‘llaniladi. U yirik texnologik tashkilotlarda yoki asosiy
biznesi uchun axborot texnologiyalariga yuqori darajada bog‘liq bo‘lgan
tashkilotlarda muvaffaqiyatli qo‘llanilishi mumkin. Metodologiya axborot
xavfsizligi xavflarini boshqarish jarayonlarini dastlabki joriy etishni amalga
oshiradigan, bir vaqtning o‘zida butun tashkilot uchun miqdoriy tahlil va xavflarni
boshqarish jarayonlarini amalga oshirish uchun resurslarga ega bo‘lmagan va
axborot xavfsizligini bosqichma-bosqich parchalashga muhtoj bo‘lgan tashkilotlar
uchun eng mos keladi.
MS Windowsda quyi xavfsizlik tizimlari

116
Xavfsizlik identifikatori ikkita turdagi -
SACL (obyektga kirishni ro‘yxatga
olish uchun zarur) va
DACL (to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirishni boshqarish uchun zarur)
bo‘lgan
ACLlarni (kirishni boshqarish ro‘yxati) o‘z ichiga oladi. O‘z navbatida,
ACLlar
ACE (kirishni boshqarish kirishi)ni o‘z ichiga oladi. To‘g‘ri sozlangan
ACLlar tizim ichidagi obyektlarga ruxsatsiz kirishni blokirovka qilishga imkon
beradi.
Windows 10 bir nechta hujum vektorlarida ma’lum va paydo bo‘ladigan
xavfsizlik tahdidlaridan himoya qiladi. Windows 10 da uchta guruhga bo‘linadigan
Nitroemallar - K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolar

|
K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda ishlatiladigan ashyolarBog'liq K. J. Matkarimov b. J. Mahmudov a. A. Norqulov avtomobillarda isNitroemallar. Nitroemallarning asosiy parda hosil qiluvchisi
nitrosellulozadir (selluloza va azot kislotasining murakkab efiri).
Ular erituvchilarda eritilib nitroselluloza loki yoki, qisqacha, nit-
rolok olinadi. Erituvchi sifatida ketonlar, efirlar, spirtlar, benzol va
ular hosilalarining aralashmalaridan foydalaniladi. Bunday ko‘p
komponentli erituvchilar sifatida 646, 647, 648 raqamli erituvchi-
lari ishlatiladi.
Nitrolok va pigment aralashmasi nitroemalli bo‘yoq deb yuriti-
ladi. Nitroemallar asosida hosil qilingan qoplamalar bir qator afzal-
liklarga ega, jumladan, xona haroratida ham tez quriydi; jilolan-
ganidan so‘ng neft mahsulotlari ta’siriga uzoq vaqt chidaydi.
Shu bilan birga, nitroemallar qator kamchiliklarga ham ega,
jumladan, qoplamalarning mexanik mustahkamligi yetarli darajada
emas (shuning uchun ularni jilvirlash va jilolashga ancha vaqt sarf-
lanadi); nitroemal asosidagi qoplamalar 75°C gacha bo‘lgan haro-
rat ta’siriga chidamli bo‘lib, 140°C gacha qizdirilganida yemirilib,
o‘z-o‘zidan yonib ketishi mumkin; nitroemallar metallga yomon
ilashadi, shuning uchun ular yaxshilab gruntovkalangan sirtlarga
surtiladi.
275
Emal tarkibida parda hosil qiluvchi qattiq modda kam bo‘lgani-
dan, pardaning qalinligi 0,01 mm dan oshmaydi, shu sababli emal-
lar 4–6 qatlam qilib surtiladi.
Nitroemallarning yuqorida keltirilgan kamchiliklarini bartaraf
etish uchun ularning tarkibiga asosiy parda hosil qiluvchidan tash-
qari qo‘shimcha parda hosil qiluvchilar (modifikatorlar) qo‘shila-
di. Bu usul asosida hozirgi zamonaviy nitroemallarning barchasi,
jumladan, avtomobillarni bo‘yashda ishlatiladigan НЦ–11 turidagi
nitroemallar ishlab chiqarilmoqda.
Nitroemallar juda keng tarqalgan bo‘yoqlar jumlasiga kiradi.
Yengil avtomobillarning kuzovi, qanotlari va yuk avtomobillari
kabinalarini bo‘yashda nitroemallardan foydalanilar edi. Keyin gi
yillarda. esa bu maqsadlarda sintetik (jumladan, alkidli smolalar)
parda hosil qiluvchilar asosidagi bo‘yoqlardan foydalanilmoqda.
|
| |
Risklarning turlari va shakllari aniqlash

109
4. Microsoft metodologiyasidan foydalanish usullari.
Microsoft metodologiyasida maxfiylik risklarini
boshqarish Microsoft
muhitida maxfiylik xavflarini belgilaydigan va oson tuzatishni ta’minlaydigan
siyosatlarni o‘rnatish imkonini beradi. Maxfiylik risklarini
boshqarish siyosatlari
ichki ko‘rsatmalar bo‘lib, quyidagi imkoniyatlarni beradi:
foydalanuvchilar ma’lumotlarini himoya qilish uchun
ochiq qolgan shaxsiy
ma’lumotlarni aniqlash;
shaxsiy ma’lumotlarni bo‘limlar yoki mintaqaviy chegaralar bo‘ylab
uzatishni aniq belgilash va cheklash.
foydalanilmaydigan
shaxsiy maʼlumotlar
miqdorini aniqlash va
kamaytirishga yordam beradi.
Microsoft metodologiyasida maxfiylik risklarini boshqarish siyosatlarni
osongina yaratishga yordam berish uchun quyidagi
shablonlardan foydalanish
mumkin:
Asosiy xavf boshqarish. Maxfiylik risklarini boshqarish siyosati
sozlamalari maxfiylik bilan bog‘liq uchta asosiy sohani hal qilishga yordam beradi.
Maxfiylik risklarini boshqarish ushbu sohalardagi
muammolarni topishga yordam
beradi va foydalanuvchilarni tavsiya etilgan
tuzatish harakatlariga yo‘naltiradi.
Shaxsga doir ma’lumotlarga ishlov berish

106
ma’lumotlarga ishlov berish jarayonida shaxsiy ma’lumotlar
xavfsizligiga
tahdidlarni
aniqlash,
tahdid
modellarini
shakllantirish,
shaxsiy
ma’lumotlarni himoya qilish tizimini ishlab chiqish;
axborot xavfsizligi vositalarini qo‘llash;
shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan
chora-
tadbirlar
samaradorligini baholash;
shaxsiy ma’lumotlarga ruxsatsiz kirish faktlarini aniqlash va shaxsiy
ma’lumotlarning axborot tizimlariga kompyuter hujumlarining oqibatlarini
aniqlash, oldini olish va
bartaraf etish;
ularga ruxsatsiz kirish natijasida o‘zgartirilgan yoki yo‘q qilingan shaxsiy
ma’lumotlarni qayta tiklash;
shaxsiy ma’lumotlar tizimida ishlov berilgan shaxsiy ma’lumotlarga kirish
qoidalarini
belgilash, shuningdek shaxsiy ma’lumotlar tizimida amalga
oshirilgan barcha harakatlarni ro‘yxatdan o‘tkazish va hisobga olishni
ta’minlash;
shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-
tadbirlar va shaxsiy ma’lumotlar axborot tizimlarining xavfsizlik darajasini
nazorat qilish;
obyektlariga kirishni nazorat qilishni tashkil etish, shaxsiy ma’lumotlarga
ishlov berish uchun texnik vositalar bilan binolarni qo‘riqlash.
Shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi risklarini tahlil qilish

108
shuning uchun axborot xavfsizligi riski yuqori bo‘lgan axborot tizimlari uchun
ko‘proq qo‘llaniladi. Ushbu jarayonning yakuniy bosqichida axborot xavfsizligi
risklarining keng qamrovli bahosi olinadi.
Shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi risklarini baholashda quyidagi omillar
hisobga olinishi mumkin:
shaxsiy xavfsizlik;
shaxsiy ma‘lumotlar;
huquqiy va tartibga soluvchi majburiyatlar;
huquqni muhofaza qilish (qonunlarga rioya qilish);
tijorat va iqtisodiy manfaatlar;
moliyaviy yo‘qotishlar/operatsiyalarning uzilishi;
jamoat tartibi;
nomoddiy yo‘qotishlar.
Risk tahlili va ehtimolligini baholash, bir tashkilot faoliyatining mavjud va
keyingi risklarini aniqlash va ularni qo‘llab-quvvatlash uchun quyidagi usullardan
foydalanishni talab qiladi:
Qáwipsizlik printsipi - Mobil ot android-dıń abzallıqları

|
Mobil ot android-dıń abzallıqları
|
bet | 43/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilQáwipsizlik printsipi. Bir paydalanıwshı resursların basqa paydalanıwshıdan qorǵawdı, hám hámme sistemanı resursların tek bir paydalanıwshı iyelep alıwınan qorǵawdı kózde tutadı., bunnan tısqarı bul printsip óz ishine, huquqsız múrajetten qorǵawdı da aladı. NCSC (National Computer Security Center), 1998j shıǵarılǵan “оранжевая книга” ǵa tiykarlanıp, sistemalar 7 kategoriyaǵa: D, C1, C2, B1, B2, B3, A1 bólinedi, bul jerde А maksimal qorǵalǵan sistema. Ayrım kóp ǵana zamanagoy OS lar С2 klassqa tiyisli. Bul klass tómendegilerdi táminleydi.
paydalanıwshını jalǵız at hám parol menen sistemaǵa kiriwge imkan beretuǵın, jasırın kiriw quralları.
resurs iyesine, onıń resursınan paydalanıwǵa kimnıń huquqı bar joqlıǵın anıqlaytuǵın múrajettı tallap qadaǵalaw;
esapqa alıw hám gúzetiw (audit) quralları, olar sistemalı resurslarǵa múrajet hám sistema qáwipsizligi menen baylanıslı bolǵan hádiyselerdi anıqlaw hám tabıwǵa imkandı táminleydi.
А klassı sistemanı, belgili qáwipsizlik kórsetkishlerine formal, matematik tárepten maslıǵın sıpatlawdı talap etedi. А klassta, qáwipsizlikti basqarıw mexanizimi, protsessor waqtınıń 90% in bant qıladı. OS da qorǵawdı táminlewdi bir neshe baǵdarı ámelge asırıladı. olardan biri, protsessor ishin eki kontekste alıp barıw, yaǵnıy waqıttıń hár bir birliginde protsessor OS quramındaǵı dástúrdi yáki OS quramına kirmeytuǵın ámeliy yáki xizmetshi dástúrdi orınlaw múmkin. Hár qanday bólinetuǵın resurslarǵa paydalanıwshı hám xizmetshi dástúrler tárepinen eriksiz múrajetti taqıqlaw ushın, mashina kodları quramına, resurslardı táminlewshi hám paydalanıwdı basqarıwshı arnawlı imtiyazlı komandalar kiritiledi. Bul komandalardı tek OS ǵa orınlaw ruxsat etiledi. Olardıń orınlanıw qadaǵalawı apparat bólimi tárepinen orınlanadı. Bunday komandanı orınlawǵa háreket etken halda úziliw júz beredi, hám protsessor imtiyazlı rejimge ótkiziledi. Qorǵaw printsipin ámelge asırıw ushın, operativ yaddaǵı dástúr teksti hám maǵlıwmatlardı qorǵaw mexanizminen paydalanıladı. Bunda eń kóp tarqalǵan usul-kontekst qorǵalıwı esaplanadı. Dástúrler hám paydalanıwshılar ushın yaddıń belgili bólimi ajıratıladı, hám bul shegaradan shıǵılsa qorǵaw boyınsha úzilis júz beredi. Qadaǵalaw mexanizmi, apparat tárizde, registrlar shegaralanǵanlıǵı hám yad giltleri tiykarında ámelge asırıladı. Fayllarda maǵlıwmatlardı saqlawdıń hár túrli qorǵaw usılları qollanıladı. Eń ápiwayı qorǵaw usulı-parolli usul.
|
| |
Sáykeslik printsipi (совместимость)

|
Sáykeslik printsipi (совместимость)
|
bet | 42/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilSáykeslik printsipi (совместимость). Bul printsip, bir OS ushın jaratılǵan dástúr taminatınıń (DT) basqa OS hám usı OS nıń aldınǵı versialarında da orınlanıw imkaniyatın belgileydi. Sáykeslik qatnasıw faylları hám dástúr berilgen teksti dárejesinde bolıwı múmkin. Birinshi halatta tayın dástúrdi basqa ОSda iske túsiriw múmkin. Bunıń ushın mikroprotsessor komandası, sistemalı hám kitapxana shaqırıqları dárejesindegi sáykeslik talap qılınadı. Qaǵıyda boyınsha, mashina kodın qayta kodlaw imkanin beretuǵın hám olardı basqa protsessor terminlerindegi ekvivalent komandalar izbe-izligine almastıratuǵın arnawlı islep shıǵılatuǵın ekmulyatorlardan paydalanıladı. Baslanǵısh tekst dárejesindegi sáykeslik, mas translyator barlıǵın, sistemalı hám kitapxana shaqırıqları dárejesindegi sáykeslikti talap qıladı.
Ashıqlıq hám qosımsha imkaniyatlar qosıw printsipi. Ashıqlılıq analiz ushın tek ǵana qániygelerge bálkim paydalanıwshılarǵa hám imkaniyat barlıǵın kózde tutadı. Qosımsha imkaniyatlar qosıw, OS quramına taza moduller qosıw hám barların ózgertiriw (modifikatsiya) imkanin beredi.
OS nı mikroyadro strukturasınan paydalanıp, klient-server texnologiyasına tiykarınan qurıw, qosımsha imkaniyatlar qosıw keń imkaniyat jaratadı. Bul halatda OS imtiyazlı basqarıwshı dástúrler hám imtiyazsız server xizmetler jıynaǵı tárizinde qurıladı. Tiykarǵı bólim ózgertirilmesten qalıp, serverler ańsat ózgertiriledi, almastırıladı hám qosımsha qosıladı.
Mobillilik printsipi (kóshirip ótkiziw). Bul printsip ОSnı bir platformadan, basqa tiptegi platformaǵa kóshiriw imkanin názerde tutadı. Kóshirip ótkiziletuǵın OS nı islep shıǵarıwda tómendegi qaǵıydalarǵa boysınadı: OS nıń derlik úlken bólimi, paydalanıwǵa mólsherlengen hámme platformalarda translyatorları bar bolǵan tilde jazıladı. Bul joqarı dárejedegi, qaǵıyda boyınsha С tili. Assembilerdegi dástúr ulıwmalıq halda, kóshirip bolmaytuǵın dástúrler. Keyin, apparat resursları menen eriksiz múnasebette bolǵan kod fragmentleri alıp taslanadı yáki kemeytiriledi. Apparatqa baylanıslı kod, bir neshe jaqsı lokallastırılǵan modullerde ajıratılǵan halda boladı.
|
| |
Segmentli hám segment – betli yad

|
Segmentli hám segment – betli yad
|
bet | 19/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilSegmentli hám segment – betli yad.
Yadlardı basqarıwdı jáne eki sxeması bar: segmentli hám segment-betli. Segmentler betlerden parıqlı rawishte ózgeriwshi ólshemge iye boladı. Yadtı segmentli payda etiwde virtual adres, dástúrshi ushında, operacion sistema ushında eki ólshemli boladı hám eki maydannan: segment tártip nomeri hám segment ishindegi orın nomerinen ibarat boladı.
Aytıp ótiw lazım, súwretlew qolay bolıwı ushın ОS jardeminde sızıqlı adres eki ólshemlikke keltirilgen betli payda etiwden parıqlı rawishte, bul jerde adres eki ólshemliligi paydalanıwshını processti baytlarning sızıqlı massivi kórinisinde emes, bálkim ózgeriwshi uzınlıqtaǵı segmenler toplamı kórinisinde oylaw nátiyjesidir (maǵlıwmat, kod, stek,…).
Қуйи basqıshtaǵı dástúrlew tillerinde dástúr dúziwshi dástúrshiler segmentli struktura haqqında biliwleri lazım. Bunda segment registirlerin ózgertiwge alıp keledi. Logikalıq mánziller maydanı – segmentler jıyındısı. Hár bir segment atına, ólshemge hám basqa parametrlerge iye. Dástúrshi bir mánzil beretuǵın betlerdiń nomerine bólinetuǵın betli sxemalardan parıqlı rawishte segmentli strukturada mónzil eki ólshemnen ibarat boladı: segment atı hám orın ózgeriwi.
Hár bir segment – 0 den baslanatuǵın mánzillerdiń tuwrı sızıqlı izbe-izligidir. Segmenttiń maksimal razmeri processordın razryadı menen anıqlanadı. (bunda 32 razryadta mánzillewde 232 bayt yaki 4 Gb). Segment mánzili dinamik ráwishte ózgeriwi múmkin(máselen stek segmneti). Segmentler kesteniń elementinen segment baslanıwı fizik mánzilinen tısqarı ádette segment uzınlıǵında beriledi.
Qadaǵalaw sorawları:
Kompyuter fizik yadı qanday strukturaǵa iye.
Logikalıq yad hám segmentlew túsinigi.
Yadtı basqarı túsinigi.
Qatań belgilengen bólimli sxmena aytıń.
Overleyli struktura hám dinamik bólistiriw.
Yadtı betli, segmentli hám segment -betli payda etiw.
Virtual yad túsinigi.
|
| |
"Tekseriw hám ornatıw" buyrıǵı járdeminde parallel processlerdi sinxronlastırıw

|
"Tekseriw hám ornatıw" buyrıǵı járdeminde parallel processlerdi sinxronlastırıw
|
bet | 30/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobil"Tekseriw hám ornatıw" buyrıǵı járdeminde parallel processlerdi sinxronlastırıw.
Проверка и установка buyrıǵı hár qıylı arxitekturadaǵı kompyuterler ushın buyrıqlar kompleksiniń bir bólegi bolıp tabıladı. Bul buyrıq qısqartırılǵan TS yamasa TAS (test and set) hám eki operandga iye. Buyrıqtı orınlawda izbe-iz eki ámel atqarıladı: birinshi náwbette ekinshi operandtıń mánisi birinshi operandqa, keyininen ekinshi operand birge ornatıladı. TS buyrıǵı bólinbeytuǵın operatsiya, yaǵnıy onıń orınlanıwın toqtatıw múmkin emes. Eki parallel process mısalında TS buyrıǵı járdeminde óz-ara shıǵarıp taslaw máselesin tarqatıp alıwdı kórip shıǵamız. Sheshim parallel Paskal jazıwında su’wretlengen.
Var common, local1, local2;
Begin
Common:=0;
Parbegin
P1: while true do
Begin
…
local1:=1;
while local1=1 do TS(local1, common);
CS1;
Common:=0;
…
End;
And
P2: while true do
Begin
…
local2:=1;
while local2=1 do TS(local2, common);
CS2;
Common:=0;
…
End;
Parend
End.
Parbegin hám parend gilt sózleri olar arasındaǵı parallel processlerdiń xarakteristikası bar ekenligin ańlatadı. and gilt sózi belgili parallel processlerdiń xarakteristikaları arasındaǵı baylanısıwdı ańlatadı. Sheksiz ciklı bul while true do processtiń sheksiz islewin ańlatadı.
Common ózgeriwshi P1 hám P2 processleri ushın keń tarqalǵan. Onıń baslanǵısh mánisi nolge teń. Aytayıq, P1 procesi aldın orınlanıwın baslaydı. Óziniń zárúrli bólimine (CS1) kiriwden aldın ol local1 ózgeriwshisin birine ornatadı hám while ciklına kiredi. Bul P1 ciklı bir ret orınlanadı, sebebi common baslanǵısh mánisi nolge teń edi. Cikldı orınlaw waqtında common birewi ornatıladı (TS buyrıǵınıń háreketlerin kóriń). Keyin P1 óziniń zárúrli aralıǵına (CS1) kiredi. Eger házirde P2 basqarıwdı qolǵa kiritip, onıń zárúrli aralıǵına (CS2) kiriwdi qálese, ol halda ol óziniń local2 ózgeriwshisin birine ornatadı, keyininen sol jerde while ciklı hám ciklın kiritedi (TS buyrıǵınıń ámellerin kóriń). Eger bir qansha waqıt ótkennen, P1 basqarıwdı qabıllasa hám onıń zárúrli aralıǵın aqırına shekem orınlasa, sonıń menen birge, common nolǵa teń bolsa, P2 procesi, qadaǵalawdı qolǵa kiritkennen keyin, onıń zárúrli aralıǵına kire aladı. Basqasha etip aytqanda, processlerden biri óziniń tanqidiy aralıǵında bolsa, basqa process onıń tanqidiy aralıǵına kire almaydı, yaǵnıy óz-ara shıǵarıp taslaw mashqalası sheshilip atır.
Usınıs etilgen sheshimdiń tiykarǵı kemshilikleri - "aktiv kútiw" effekti. Aktiv kútiw protsessor waqtın paydasız ótkerip jiberiw processinde (tómen dárejedegi intervaldı kiritiw ushın ruxsattı kútiw) orınlanıwında kórinetuǵın boladı.
|
| |
Etil spirt C - Kirish Fanning mazmuni

|
Kirish Fanning mazmuni
|
bet | 16/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishi2. Etil spirt C2H5ОH bilan o`tkaziladigan reaksiya. Spirt bilanаtsеtаt tuzi eritmаlаri kоnsеntrаlаngаn H2SO4 ishtirokidа efir hоsil qilаdi. Hоsil bo`lgаn efirni o`zigа хоs hididаn bilish mumkin:
2CH3COONa+H2SO4 = 2CH3COOH+Na2SO4
CH3CООH+C2H5ОH= CH3CООC2H5+H2О
Miqdoriy tahlil
1.Аnаlitik kimyoning miqdoriy tahlil bo`limi tekshirilayotgan modda tarkibini miqdor jihatdan o`rganadigan usullar majmuasidir. Bu usullar yordamida birikma tarkibidagi elementlarni foizi aniqlanadi.
Mоddаning kimyoviy fоrmulаsi, uning tаrkibiy qismlаrini tahlilda tоpilgаn foiz miqdоrigа qаrаb аniqlаnаdi. Miqdоriy tahlil kimyoviy, fizik vа fizik–kimyoviy usullаrdаn ibоrаt. Kimyoviy tahlil usuli tоrtmа, hаjmiy vа gаz tahlil usullаrini o`z ichigа оlаdi. Tahlilning fizik vа fizik-kimyoviy usullаri mоddаning elеktr o`tkаzuvchаnligi, yorug`lik nurini yutishi, nurni sindirishi vа bоshqа хоssаlаridаn fоydаlаnishgа аsоslаngаn. Fizikaviy usullаr miqdоriy spеktrаl tahlil, lyuminеssеnt tahlil, fizik–kimyoviy usullаr esа kоlоrimеtrik, nеfеlоmеtrik, хrоmаtоgrаfik vа bоshqа tahlil usullаridаn ibоrаt.
Tаrоzidа namunani tоrtish
Kimyo lаbоrаtоriyasidа qilinаdigаn ishning aniqlik darajasiga qаrаb quyidаgi tаrоzilаrdan foydalaniladi:
1. Texnokimyoviy tarozi (namuna massasini 0,01 g gacha aniqlikda o`lchaydi)
2. Аnаlitik tаrоzi (namuna massasini 0,0002 g.gаchа аniqlikda o`lchaydi).
3. Mikro tаrоzilаr ( namuna massasini0,000001 g.gаchа аniqlikdа o`lchaydi)
4. Ultramikro tarozi ( namuna massasini 10-9-10-12 ganiqlikda o`lchaydi).
Аnаlitik kimyoning miqdоriy, yarim mikro va makro tahlilida аnаlitik tаrоzilаr ishlatiladi.
Оddiy аnаlitik tаrоzilаr ikki хil:
1. Dаvriy tеbrаnаdigаn;
2. Tеbrаnishi dаvriymаs, ya`ni dеmpfеrli bo`lаdi (dеmpfеr–hаvо yordаmidа tebranishni to`хtаdigаn mоslаmа).
Аnаlitik tаrоzi, shuningdek boshqa tarozilar ham ular bilan ma`lum qoidalarga rioya qilib ishlаshni tаlаb etаdi. Namunani tоrtishdаn оldin tаrоzinining nоlinchi nuqtаsini аniqlаsh kеrаk. Mоddаni to`g`ridаn-to`g`ri tаrоzi pаllаsigа qo`yish yarаmаydi. Tоrtilаdigаn mоddа sоаt оynаsi, byuks, tigеl yoki bоshqа idishlаrgа sоlib tоrtilаdi. Tоrtilаdigаn mоddаning tеmpеrаturаsi tоrtish оldidаn tаrоzining tеmpеrаturаsi bilаn bir хil bo`lish kеrаk. Tоrtilаdigаn mоddаni o`ng pallaga, tоshlаrni chap pallaga yuk hamda toshlarni va tаrоzi pаllаsining o`rtаsigа qo`yish lоzim. Аnаlitik tаrоzidа tоrtishni tеzlаshtirish uchun tоrtilаdigаn mоddаni аvvаl texnokimyoviy tаrоzidа tоrtib, оg`irligini tахminаn bilib оlish vа so`ngrа аnаlitik tаrоzidа tоrtish tavsiya etiladi.
|
| |
Kumush nitrаt AgNO - Kirish Fanning mazmuni

|
Kirish Fanning mazmuni
|
bet | 11/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishi1. Kumush nitrаt AgNO3 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv bilanхlоrid-iоn Cl bilаn suvdа vа kislоtаlаrdа erimаydigаn оq suzmаsimоn kumush хlоrid cho`kmаsini hоsil qilаdi:
NaCl + AgNO3= AgCl↓+NaNO3
Cl-+Ag+= AgCl↓
Cho`kmа NH4OH dа eriydi, bundа kumushninig kоmplеks tuzi [Ag(NH3)2] Cl hоsil bo`lаdi.
2. Kuchli oksidlоvchilаr (KMnО4, K2Cr2О7 vаbоshqаlаr) bilan o`tkaziladigan reaksiya. Oksidlovchilar kislоtаlishаrоitdахlоrid-iоn Cl- larinierkinхlоrgаchаoksidlаydi.
16HCl + 2KMnO4 = 5Cl2↑+ 2KCl + 2MnCl2 + 8H2O
10C1- + 2MnO4- + 16H+ = 5Cl2↑+ 2Mn2+ + 8H2O
Brоmid аniоni Br- ning хususiy reaksiyalаri
Reaksiyalаrni o`tkаzishdа suvdа eriydigаn brоmid tuzlаrining rаngsiz eritmаlаridаn (NaBr, KBr) fоydаlаnilаdi.
1.Kumush nitrаt AgNO3 bilan o`tkaziladigan reaksiya.Reaktiv bilanbrоmid-iоn Br- lаri оch sаrg`ish kumush brоmid cho`kmаsini hоsil qilаdi:
NaBr+AgNO3 = AgBr↓ +NaNO3
Br- +Ag+ = AgBr↓
2.Хlоrli suv bilan o`tkaziladigan reaksiya.Reaktiv eritmasi brоmid-iоnlаrni oksidlаb, erkin brоmgа аylаntirаdi:
2KBr+C12 = 2KC1+Br2
2Br-+C12 = 2Cl- +Br2
Yоdid аniоni J- ning хususiy reaksiyalаri
Reaksiyalаrni аmаlgаоishirishdа suvdа eruvchаn yоdidlаr - NaJ, KJ eritmаlаridаn fоydаlаnilаdi.
1. Kumush nitrаt AgNO3 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv bilan yоdid аniоni J- lаri sаriq cho`kmа AgJ ni hоsil qilаdi.
KJ+AgNO3 = AgJ↓+KNO3
J- + Ag+ = AgJ↓
|
| |