1 A. X. O‘roqov - bet 72

Yopiq va qoplamalarni ta'mirlash ishlari ketma-ketligi.
Asfaltbeton
qoplamalarni ta'mirlash, ymirilish qatlamlarini, g’adir-budir va himoya qatlamlarni
yotqizish, qoplamlarning gadir-budirligini va ravonligini ta'minlash, yoriqlarni
yo‘q qilish, shuningdek eski qoplama materialini qayta ishlatishni ta'minlaydigan
usul va usullar bilan qoplamalarni tiklash ishlarini o‘z ichiga oladi. Asfaltbeton
qoplamali qoplamalarni ta'mirlash quyidagi ishlarni o‘z ichiga oladi: bo‘ylama va
ko‘ndalang rovonliklarni yaxshilab, qoplamaga qo‘shimcha qatlamlarini yotqizish
orqali
qoplamalarni
mustahkamligini
oshirish,
poydevor
va;
yullarni
ta'mirlanayotgan yo‘llar toifasiga mos keladigan standartlargacha kengaytirish; 45
mm dan chuqurroq bo‘lgan buzilishlarni yo‘q qilish, notekis qatlamlarni frezalash
va tiklash usullari bilan almashtirish; uskuna subgradni qayta qurish va
rekonstruktsiya qilish joylarida va boshqa ishlarni yana takrorlaydi.
Ta'mirlashning o‘ziga xos usuli yo‘lning holati, harakatlanish jadalligi,
materiallar va yo‘l texnikasining mavjudligi, belgilangan ta'mirlash muddati va ish
hajmiga, ta'mirlanayotgan hududni aylanib o‘tish imkoniyatiga qarab tanlanadi.
Bundan tashqari, barcha ishlarni bir necha bosqichlarga bo‘lish mumkin:
tayyorgarlik ishlari; materiallarni tayyorlash va etkazib berish; materiallarni
tarqatish va tekislash; materiallarning siqilishi; ta'mirlangan uchastkaning yakuniy
ishlari va xizmat ko‘rsatilishi va harakatni tashkil etish.
Tayyorgarlik ishlari. Tayyorgarlik ishlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
ta'mirlash sharoitlarini baholash, loyiha-smeta hujjatlarini o‘rganish va tahlil qilish,
ishlarning turlari va hajmlarini, materiallarni etkazib berish shartlarini aniqlash;
mashina va uskunalarning maqbul kompozitsiyalarini tanlash, ularning ishlashga
tayyorligini tekshirish; texnologik xaritalar va ishlarni tashkil etish jadvallarini
tuzish; materiallar va ishlarning sifatini nazorat qilishni tashkil etish; to‘siqlar va
vaqtincha belgilar, markirovka va yoritish moslamalari, qurilma chiqishlari,
aylanma yo‘llar yoki vaqtinchalik yo‘llarni o‘rnatish orqali ta'mirlash joyida
harakatni tashkil etish; eski qoplamani tozalash, yuvish, toshalash, yoriqlarni,
325
teshiklarni to‘ldirish va boshqa nuqsonlarni bartaraf etish bo‘yicha ishlar;
qoplamani tekislash qatlami.
Yimirilish qatlamlarini, g’adir-budur qatlamlarni, sirtni tozalash qatlamini
yoki mustahkamlash qatlamini yotqizishdan oldin, muntazam ta'mirlash ishlarini
bajarish kerak: yoriqlar va uyiqlarni tuzatish, qirralarni tuzatish va boshqa mayda
buzilishlarni bartaraf etish. Agar uyiqlar issiq aralashma bilan qoplangan bo‘lsa,
uyiqlarni tuldirgandan so‘ng, darhol sirtni tozalash yoki boshqa usul bilan
ymirilish qatlamini yotqizishimiz mumkin.
Agar yamoqlarni sovuq aralashmalar
yordamida olib borilsa, yimiriluvchi, himoya, g’adir-budur va boshqa qatlamlarni
10-12 kun ichida o‘rnatish mumkin, bunda avtomobillarning harakatlanishida
zichlangan joylar va ta'mirlangan joylar tiklanadi. Buzilishlar qatlamni frezalash
yoki yangi qatlam yotqizish orqali bartaraf etiladi. Kichkina norovonliklarni
bartaraf qilishda, himoya qatlamini yoki yimirilish qatlamini qurishda asosiy
materialning sarflanishini oshirish orqali bartaraf etilishi mumkin. 40 mm gacha
bo‘lgan buzilishlarni bartaraf qilish uchun, mayda donali asfaltbeton
qorishmalardan, 50 mm dan ortiq, buzilishlarni bartaraf qilinadi bir qatlam yirik
donali asfaltbrton qorishmalaridan foydalaniladi. Materiallarni tayyorlash va
etkazib berish. Materiallarni tayyorlash va yotqizish joyiga etkazish usuli
tanlangan ta'mirlash usuliga va ish texnologiyasiga bog'liq. Aralash usuli bilan
tayyorlangan va yotqizilgan chaqiqtosh, qum, bitum yoki bitum emulsiyasi va
boshqalar ko‘rinishidagi dastlabki materiallar ish joyiga etkazilishi mumkin.
Tayyor aralashmalar fabrikada statsionar ravishda o‘rnatilishi yoki yuklash joyidan
yotqizish joyiga o‘tish jarayonida mobil mikserda tayyorlanishi mumkin. Qanday
bo‘lmasin, materiallarning sifati va tarkibiga qo‘yiladigan talablarni, ularni
tayyorlash va tashish shartlarini oldindan belgilab, sifatni nazorat qilishni tashkil
etish kerak. Tashish paytida issiq va issiq aralashmalarning haroratini saqlashga
alohida e'tibor berilishi kerak. Havoning harorati va materialning haroratiga
bo‘lgan talablarga qarab, tashish oralig'i cheklangan bo‘lishi mumkin yoki
transport vositalarining tanasini yoki tanklarini isitish va isitish orqali haroratni
saqlash uchun qo‘shimcha choralar talab qilinishi mumkin.
Ba'zi bir plast
326
mustahkamlikdagi materiallarni tashish paytida ularni bir biridan ajralib qolishi
ko‘zatilishi mumkin, buning oldini olish uchun etkazib berish jarayonida majburiy
aralashtirish kerak. Har xil suyuq materiallar va aasfaltbeton qorishmasini, tashish,
tushirish va tushirish paytida asfaltbeton qorishmasini mashwnaga yopishib
qolishini oldini olish kerak yani mashena aralashma yopishmasligi uchun zarur
choralar ko‘rish kerak. Ushbu qurilishga olib kelingan materiallarning qoplama
qatlamlarining qalinligiga qarab yirik va mayda fraksiyalarga ajratiladi. Ushbu
hodisaning oldini olish uchun materiallarni stacking mashinalariga o‘rnatish,
tushirish va oziqlantirish usullariga qo‘yiladigan talablarga rioya qilish kerak,
ayniqsa juda katta yuk ko‘tarish qobiliyatiga ega avtoulovlarni tashishda.
O‘rnatishni standartlarda ko‘zda tutilgan materiallarning sifatini nazorat qilishni
ta'minlash muhimdir.
Materiallarni tarqatish va tekislash.
Materiallarni yotqizish, taqsimlash va
tekislash, ishlatilgan materiallar va ish texnologiyasiga qarab, turli xil mashinalar
va jihozlar tomonidan amalga oshiriladi. Bundan tashqari, ob-havo sharoiti va
material yotqizilgan sirtning holati, materialning harorati, yotqizilishi kerak
bo‘lgan qatlamning qalinligi, muhrdagi stokni, uning bir xilligini, bir xilligini,
tekisligini hisobga olgan holda talablarga rioya qilish kerak.
Materialning siqilish darajasi bu qoplama qatlamlari va qoplamalarining
mustahkamligini, suvning to‘yinganligini va boshqa fizik-mexanik xususiyatlarini
belgilaydigan eng muhim omillardan biridir.
Issiq holatda yotqizilgan materiallar
uchun zichlashda, boshida va oxirida aralashmaning haroratiga qo‘yiladigan
talablar alohida ahamiyatga ega. Shu sababli, zichlash paytida materialning
harorati, talablarga muvofiqligi, kotoklarning o‘tish soni va ularning harakati
shaklini, shuningdek yotqizilgan qatlamning erishilgan zichligini kuzatib borish
kerak. Suyuq va sovuq sharoitda yupqa qatlamlarga yotqizilgan materiallar
zichlashni talab qilmaydi.
Yakuniy ish.
Asosiy ta'mirlash ishlarini bajargandan so‘ng, yakuniy ishni
bajarish kerak, uning tarkibi va hajmi ta'mirlash usuliga va ishlatilgan materialga
bog'liq. Shunday qilib, katyonik emulsiyalar yordamida tikilgan qatlamlar uchun
327
emulsiya parchalanib, qisqa vaqt ichida suv bug'langandan keyin harakatni
boshlash mumkin. Yuzaki tozalash qatlamlari uchun tezlikni cheklash va qatnov
qismining kengligi bo‘ylab harakatlanishni nazorat qilish kerak, bu yotqizilgan
qatlamning tuzilishini shakllantirish davri uchun kerak, bu 10-12 kun.
Yakuniy ish vaqtinchalik belgilar va belgilarni olib tashlash, yangi belgilar va
chizish belgilarini o‘rnatish, vaqtinchalik kongress va aylanma yo‘llarni yopish va
tugatish ishlarini o‘z ichiga oladi.
|