not A
  
not - Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua

not A
|
not B
|
A and B
|
A or B
|
True
True
False
False
|
True
False
True
False
|
False
False
True
True
|
False
True
False
True
|
True
False
False
False
|
True
True
True
False
|
Standart funktsiyalar
Funktsiyaning Paskal tilidagi ifodasi
|
Funktsiyaning matematik ifodasi
|
|
Funktsiyaning Paskal tilidagi ifodasi
|
Funktsiyaning matematik ifodasi
|
abs (x)
|
|x|
|
|
sqr(x)
|
x2
|
sqrt(x)
|
|
|
exp(x)
|
ex
|
ln(x)
|
ln x
|
|
sin(x)
|
sin x
|
cos(x)
|
cos x
|
|
arctan(x)
|
arctg x
|
round(x)
|
x- ni
yaxlitlash
|
|
trunc(x)
|
[x]
|
pred(x)
|
x-dan oldingi qiymatni olish
|
|
succ(x)
|
x-dan keyingi qiymatni olish
|
a div b
|
a- ni b-ga bo`lib butun qismini olish
|
|
a mod b
|
a-ni b-ga bo`lib qoldig`ini olish
|
chr(x)
|
x-songa ko`ra simvolni aniqlash
|
|
ord(x)
|
x simvolning tartib raqamini aniqlash
|
odd(x)
|
x-ning toq yoki juftligini aniqlash
|
|
|
|
Paskal dasturlash tilida sonli, mantiqiy kattaliklar, standart funktsiyalar va ifodalar bilan ishlaganda ularning yozilish qoidalariga rioya qilish lozim. Arifmetik va mantiqiy ifodalarda amallarning bajarilish tartibiga rioya qilish ularning Paskal tilida to`g`ri yozilishini ta’minlaydi. Ifodalarda amallarning bajarilish tartibi quyidagicha.
Arifmetik ifodalarda amallar quyidagi ustivorlikka ega:
Qavs ichidagi amallar va standart funktsiyalarni hisoblash.
Ko`paytirish, bo`lish, div, mod amallari.
Qo`shish va ayirish amallari.
Mantiqiy ifodalarda ham amallar ustivorligiga ko`ra bajariladi:
Qavs ichidagi amal va mantiqiy inkor amali (not).
Mantiqiy ko`paytirish (and), div, mod amallari.
Mantiqiy qo`shish (or) va solishtirish amallari.
Matematik ifodalarni Paskal tilida yozishda qavs - (), juda katta rol o`ynaydi. Masalan: ifodani Paskal tilida yozish kerak bo`lsin. Agar biz bu ifodani a + b/c + d –deb yozsak, bu xato hisoblanadi, uning matematik ifodasini yozsak xatomiz ayon bo`ladi: . Aslida ifoda quyidagidek yozilishi kerak: (a+b)/(c+d) – shaklida. Ko`rib turibmizki bu misolda qavs belgisi juda katta ahamiyatga ega ekan. Yuqoridagi standart funktsiyalardan foydalanib barcha matematik ifodalarini Paskal tilida yozish mumkin. Misol_1.'>Misol 1. ni Paskal tilida yozing.
Yechish. Buning uchun avval bu ifodani standart funktsiyalar orqali ifodalab olamiz. Ya’ni matematikadan bizga ma’lumki . Biz b o`rniga e sonini olamiz, u holda bu formula quyidagicha bo`ladi: . Bu ifodani endi Paskal tilida yozamiz:
- matematik ifoda Exp(x*ln(a)) – Paskal tilida yozilishi.
Misol 2. ni Paskal tilida yozing.
Yechish. o`rinli. Paskal tilida yozsak: ln(b)/ln(a).
Misol. Quyidagi matematik ifodani Paskal tilida yozing.
.
Yechish. Yuqoridagi standart funktsiya va misollardan foydalanamiz va quyidagiga ega bo`lamiz: sqr(exp(3/4*ln(x))/(1-sqrt(x)))*sqr(ln(x)/ln(2))*sin(arctan(x/(sqrt(1-sqr(x)))))/ cos(arctan(sqrt(1-sqr(x))/x)).
Mantiqiy ifodalarda amallarning bajarilish tartibiga rioya qilgan holda ifodaning qiymatlarini hisoblaymiz:
20 div 6 = 3
|
18 mod 4 = 2
|
57 div 8 = 7
|
97 mod 9 = 7
|
46 div 3 mod 2 = 1
|
23 mod 32 div 10 = 2
|
67 div 10 mod 3 = 0
|
87 mod 47 div 8 = 3
|
A = True, B=False va C=True bo`lganda, quyidagi mantiqiy ifodalarning qiymatini hisoblaylik:
A and B or C = True
A and notB xor C = False
(A or B) and not(A or C) = False
(A and B) xor (notB or C) = False
A=23, B=7, C=8 va D=12 bo`lganda, quyidagi mantiqiy ifodaning qiymatini hisoblang.
(A > B) or (C >= D) = True
(A + B > D C) and not(C < D) = False
not(B < D A) xor (A*C < D*B) = False
Tavsiya etiladigan adabiyotlar:
O`.T.Haitmatov va b.Informatika va axborot texnologiyalari. O’quv qo’llanma. T. TKTI. 2005 y.
O`.T.Haitmatov va b. Informatika va axborot texnologiyalari fanidan laboratoriya ishlarini bajarish ushun uslubiy qo’llanma. T. TKTI. 2005 yHolmatov T.X.,Toyloqov N.I. Amaliy matematika, dasturlash va kompyuterning dasturiy ta’minoti. T.Mexnat, 2000 y. 27-32 b.
В.А. Острейковский Лабораторный практикум по информатике: Учебное пособие для вузов. — М.: Высш. шк., 2003.
Культин Н.Б.Программированиев Турбо Паскаль и Дельфи. СПб.:БХВ-Стнкт-Петербург,1999А.В. Петров и др. Вычислительная техника и программирование. Учебник для технических вузов.М.:Высш. шк.,1990.
Mustaqil ishlash uchun misollar
Matematik ifodalarni Paskal tilida yozing.
1. .
|
2.
|
3.
|
4.
|
5.
|
6.
|
7.
|
8.
|
9.
|
10.
|
11.
|
12.
|
13.
|
14.
|
15.
|
16.
|
17.
|
18.
|
19.
|
20. ctg(sin x+|x|)
|
21.
|
22.
|
23.
|
24.
|
|
25.
|
|
Paskal tilida yozilgan ifodalarni matematik ifoda ko`rinishida yozing.
1. ln(sqr(x-))/ln(3);
|
2. sqrt(sin(x))-exp(1/3*ln(x));
|
3. sqrt(1-sin(sqr(x)));
|
4. ln(a+b)/ln(10);
|
5. exp(1/6*ln(1+1/sqrt(a)));
|
6. cos(8*x)*sin(4*x)/cos(4*x);
|
7. exp(8*ln(cos(x)));
|
8. abs(sqrt(x)+1);
|
9. exp(x)*sqr(ln(a));
|
10. sqr(x)-ln(5)/ln(a);
|
11. cos(sqr(x)+1)/sin(sqr(x)+1);
|
12. ln(ln(b)/ln(a))/ln(10);
|
13. (a+b)/ln(a-b);
|
14. exp(3/5*ln(sqr(x)-1));
|
15.x*arctan(sqrt(1-sqr(x))/x);
|
16. a*b/c+(a+b)/(c-d);
|
17. exp(x-1)*ln(4-8);
|
18. sqrt(sin(sqr(cos(x*7)))-1);
|
19. arctan(sqrt(x)-1);
|
20. ln(x/7)/ln(y*5);
|
21. sin(x*exp(x+1))/cos(x*exp(x+1));
|
22. cos(sqrt(x))/sin(sqrt(x));
|
23. ln(x-y)/ln(10);
|
24. ln(ln(a*x)/ln(10))/ln(10);
|
25. exp(exp((x-1)*ln(2))*ln(4)).
|
|
Ifodalarda amallarning bajarilish tartibini aniqlang va qiymatini hisoblang
1.
|
76 div 5 mod 3 + 23
|
13.
|
120 div 5 mod 4
|
2.
|
43 mod 12 div 2 2
|
14.
|
54 mod 5 div 2
|
3.
|
197 div 13 mod 2 7
|
15.
|
97 div 7 mod 3
|
4.
|
107 mod 17 div 3 + 1
|
16.
|
124 mod 7 div 2
|
5.
|
7,8 +135 mod 13 div 3
|
17.
|
2,4 + 35mod 4
|
6.
|
132 div 13 mod 4
|
18.
|
42 div 5 mod 3
|
7.
|
254 mod 29 div 4+ 3
|
19.
|
254 mod 5 div 2
|
8.
|
2308 div 19 mod 13
|
20.
|
345 div 9 mod 3
|
9.
|
1031 mod 28 div 9
|
21.
|
131 mod 8 div 2
|
10.
|
8(143 mod 13) +7,9
|
22.
|
6(45 mod 6) + 4,2
|
11.
|
(1275 mod 17) div 8
|
23.
|
73 mod 7 + 2,8
|
12.
|
871 div 13 + 94 mod 11
|
24.
|
77 div 3 + 171 mod 7
|
|
|
25.
|
98 mod 3 +76 div 11
|
|