Texnologik jarayonlam ing avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlarining ishonchliligi

|
Texnologik jarayonlam ing avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlarining ishonchliligi
|
bet | 30/37 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,24 Mb. | | #231060 |
Bog'liq Avtomatik boshqarish tizimlarini shparaTexnologik jarayonlam ing avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlarining ishonchliligi.
Murakkab boshqarish tizimlarini tahlil etishning zamonaviy usullari va vositalari.
Murakkab boshqaruv sistemalarini tadqiq etish usullari va vositalari.
Murakkab boshqaruv tizimlari. Asosiy tushunchalar.
Murakkab boshqaruv tizimlarini tadqiq etishning asosiy maqsadi, vazifalari va formal sxemasi.
Dasturiy va texnik sistemalarni tahlil qilish usullari va vositalari.
Sistemali tahlil va matematik modellashtirish murakkab boshqaruv sistemalarini tadqiq etishning ilmiy asosi.
Sistemalar va sistemalar tahlili nazariyasining asosiy ta’riflari va tushunchalari.
Texnologik jarayonlam ing avtomatlashtirilgan boshqarish tizimlari (TJABT)obyektlarni bevosita boshqarishi lozim. Bu sharoitda boshqarish tizimidagi har qanday buzilish yoki chetga chiqish jarayonning normal borishini yo‘qotadi, bu esa katta qiymatdagi iqtisodiy yo‘qotishlarga olib keladi. TJABT faoliyatining ishonchliligiga qo‘yiladigan talablar juda katta. Tizimning ishonchliligini ta’minlash uchun quyidagilar zarurdir: 1) tizim va uning komponentlari ishonchlilik parametrlarining optimal qiymatlarini aniqlash; 2) konkret tizim xususiyatlariga to‘la javob beruvchi va ishonchliligini oshiruvchi maxsus usullarni ishlab chiqish; 3) ishonchlilik va samaradorlik ko‘rsatkichlarini e’tiborga olgan holda tarkib variantini tanlash; 4) talab etilgan ishonchlilikni ta’minlovchi tizim texnik xizmatining shakl va tartibini o‘rnatish; 5) butun tizim va uning ayrim komponentlari uchun ishonchlilik sinovi dasturlarini mukammal ishlab chiqish. Ikkita omil, ya’ni yaratilayotgan TJABT komplektidagi texnik vositalar sifati va loyihalash usullari boshqarish tizimining ishonchligini belgilaydi. Tizimdagi biror elementning sifatsiz ishlashi ishonchlilik ko‘rsatkichini pasaytirib yuborishi mumkin. Komplektdagi mahsulotlarning ishonchliligiga qaratilgan hamma ishlar iqtisodiy tomondan asoslangan bo‘lishi lozim. Tizimning sifatini loyihalash bosqichidayoq dublyorlash yo‘li bilan oshirish mumkin. Hozirgi paytda muhim konturlarda avtomatikaning lokal tizimlarini saqlab qolishga amal qilinayapti. Mavjud rostlagichlar boshqaruv hisoblash mashinalari ishdan chiqqan taqdirda ham texnologik rejimni ushlab turadilar. Bunday holda rostlash tizimidagi rostlovchi organlar o ‘z holatini o ‘zgartirmasligi lozim. Dublyorlash yo‘li boshqa bir muammoni keltirib chiqaradi, ya’ni u tizim narxini oshirib yuboradi. Tizimning ishonchliligini minimal yuklanish prinsipini qoilash orqali oshirish mumkin, bunda tizim kutilgandan kengroq o‘zgaruvchi sharoitiga moslab loyihalashtiriladi. Shunday bo‘lsa ham tizimning tannarxini va elementlar sonining oshirishini nazardan chetda qoldirmaslik kerak. TJABT faoliyatining yuqori darajada samarali ishlashi komplektdagi qurilmalarning ishonchliligiga bog‘liq. Texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish tizimlari, lokal TJABT lar, kompleks TJABT lar, integrallangan TJABT lar. Nazorat savollari 1. TJABTlarning umumiy tavsiflari va tasnifini keltiring. 2. TJABTlarini boshqarish obyektlari murakkabligi bo‘yicha qanday sinflarga ajratiladi? 3. Lokal TJABTlar deganda nimani tushunasiz? 4. Integrallashgan TJABTlarning ishlab chiqarishdagi ahamiyati haqida gapirib bering. 5. TJABTlarning axborot va boshqarish funksiyalari haqida gapirib bering. 6. TJABTlarning umumlashgan sxemasini keltiring va uni atroflicha yoriting. 7. TJABTlar qanday yordamchi strukturalarga ajraladi? 8. TJABTlarning axborot bilan ta’minlanganligi keng ma’noda qanday ta’riflanadi? 9. TJABTning matematik ifodasi necha bosqichdan iborat? 10. TJABTlarning ishonchliligini ta’minlash uchun qanday omillar zarur bo‘ladi?
Texnologik jarayonni berilgan rejimda rostlash. Bu masalani hal etish keyinchalik mahalliy rostlovchi qurilmalarda ishlab chiqish sharti bilan ,,ustavka“larni hisoblashga keltiriladi, ular bu holda boshqarish tizimining ijro etuvchi mexanizmlari boiadi. Hisoblash uchun dastlabki m aium otlar turli xil grafiklar, jadvallar va boshqa m aium otlar boiib, ularning bir qismi mashinaning xotirasiga oldindan kiritiladi, yana bir qismi esa tizimga rostlash jarayonining kechishida tezkorlik bilan keladi. Bu masalaning o‘ziga xos xususiyatlari, birinchidan, BHM ga xos boigan raqamli rostlashning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olishning zarurligidir; ikkinchidan, tizim tarkibiga uzluksiz kattaliklarni diskret kattaliklarga sxemali va dasturli almashtirish zarurligi va aksincha (chunki tizim kirishga odatda analogli signal keladi va BHMda ishlov berilgandan so‘ng tizim ning chiqishda ham signal analogli b o ‘lishi kerak) va uchinchidan, o‘lchashlar va almashtirishlarning aniqligiga ancha jiddiy e’tibor berish zarurligi. Rostlashning vazifasi, asosan, hisoblash vazifalaridir. Rostlash maqsadlari uchun tizim xotirasida saqlanadigan dastur asosan arifmetik amallarni o‘z ichiga oladi. Bu programmani ishga tushirish uchun talab, odatda, rostlash konturining teskari bog‘lanish zanjirida param etrlarning haqiqiy va talab qilinayotgan qiymatlarining nomutanosibligi belgisi sifatida shakllanadi. Texnologik obyektlar uchun rostlash masalalarini hal qilish odatda tez ta ’sir ko‘rsatishning qat’iy talablari bilan bog‘liq. Bu narsa tegishli dasturlarni bajarish uchun afzallik darajasini belgilashda o‘z aksini topishi kerak. Ijro mexanizmlarining dastur bilan boshqarilishi. Odatda bunga o‘xshash masalalarni hal qilish obyektni ishga tushirish, to‘xtatish, ish rejimini o‘zgartirish, texnologik jarayonning biror bosqichida obyektning turli mexanizmlarining harakat yo‘nalishini o ‘zgartirish bilan bog‘liq. Bu ishlar asosan mantiqiy xarakterga ega shart-sharoitlarni, xususan: obyekt mexanizmlarining holati, u yoki bu parametrlarning m a’lum qiymatlari, o‘lchash natijalari va hokazolarni taqqoslash yoki ularning borligini tekshirish bilan bog‘liq. Boshqarish m asalalarini hal qilish uchun zarur tez harakatni (ta’simi) aniqlashda ijro etuvchi mexanizmlaming vaqt doimiylarini ishga tushirish, to‘xtatish va boshqalarning butun ish tartibi vaqini hisobga olish lozim. Bu turdagi boshqarish dasturini ishga tushirish BHM dan operator tomonidan yoki yuqori darajadagi buyruqlarga ko‘ra amalga oshiriladi. Berilgan mezon bo‘yicha texnologik jarayonlarni optimallashtirish. Optimallashtirish masalasining xarakteri texnologik jarayon (TJ) ning o‘ziga xos xususiyati bilan belgilanadi. Hamma TJ lar uchun umumiy narsa faqat boshqarish mezoni bo‘lishi mumkin. Agar texnologik jarayon aw al tanlangan biror mezonga muvofiq bajarilsa, u optimal hisoblanadi. Bunda turli xil cheklanishlarni hisobga olgan holda, texnologik qurilmaning eng foydali ish rejimi topiladi. Optimal boshqarish mezoni qiymatiy baholashga ega bo‘lishi kerak. Eng universal mezon — eng katta iqtisodiy samara (foyda) mezoni hisoblanadi. Amalda, jarayon sur’ati bilan birga bunday mezonni baholashning har doim ham imkoni bo‘lavermaydi. Shuning uchun, optimallashtirishning ko‘pincha yirik emas, balki boshqaruvchi obyektning xususiyatini hisobga olgan holdagi xususiy mezonidan foydalaniladi. Optimallashtirishning xususiy mezonlariga misol tariqasida qurilmaning minimal bekor turib qolishini, ishlab chiqarish chiqindilarini minimallashtirish, xomashyoni minimal sarflash (berilgan ish unumida), sifat ko‘rsatkichlarining minimal dispersiyasi va hokazolarni keltirish mumkin. Optimallashtirish masalarini hal qilish dasturi, odatda, murakkab bo‘lib, katta hajmdagi hisoblashlar va mantiqiy amallar bajarishni, ya’ni ko‘p qiymatdagi mashina vaqtini talab qiladi. Shuning uchun, bu dasturlar ishga onda-sonda, tashqi sharoitlarga mos bo‘lgan tegishli tuzatishlargina texnologik jarayonni optimal rejalashtirish sifatida amalga oshiriladi, jarayon bilan bir xil sur’atda esa faqat joriy amalga oshiriladi. Optimallashtirish masalasi uchun dastlabki ma’lumotlarni tizim xotirasiga oldindan kiritiladi, operativ ma’lumotlar esa obyekt datchiklari va xizmat ko‘rsatuvchi xodimlardan keladi. Avariyaga qarshi tadbirlarni tashkil etish. Agar optimallash masalalari uchun o‘rtacha afzallik belgilansa, avariyaga qarshi himoya qilish masalalariga yuqori afzallik belgilanadi va tegishli dasturlarga birinchi talabga ko‘ra hech qanday navbatsiz xizmat ko‘rsatiladi. Yuqori darajada ishonchlilik va avariyaga qarshi tadbirlarni tez bajarishni ta ’minlash zarurligi — bularning hammasi boshqarish tizimiga bo‘lgan talablami yanada qattiqlashtiradi. Avariyaga qarshi masalalaming butun kompleksini uchta asosiy guruhga ajratish mumkin: 1) avariya sodir bo‘lganda, nima qilish zarurligining dastlabki hisobkitobi masalalari; 2) avariya sodir bo‘lganda, turli tadbirlarni ta’minlash (apparatlarni o ‘chirish, ish rejimini o‘zgartirish va boshqa) masalalari; 3) avariya oqibatlarini bartaraf qilishni ta’minlash masalasi (istiqbolni belgilash masalasi). Masalalaming (vazifalarning) birinchi guruhi joriy sharoitlarni hisobga olib, mumkin bo‘ladigan avariya holatlarini oldindan bilib beradigan BHM ga yuklanadi. Ikkinchi guruh masalalarini hal qilish ko‘pincha mahalliy avtomatlashtirish qurilmalari zimmasiga yuklanadi. Avariya oqibatlarini bartaraf qilish va normal rejimga o‘tish yo BHM ga, yoki xizmat ko‘rsatuvchi xodimlar zimmasiga yuklanadi. Yuqori darajada boshqarish bilan operativ aloqa o‘rnatish. Operativ aloqa boshqaruv masalalarini hal qilish uchun ham, axborot masalalarini hal qilish uchun ham kerak. U ikki yo‘l bilan amalga oshiriladi: ,,mashina-mashina“ aloqasi, yoki operativ xodimlar orqali aloqa. Bu aloqani bajarish dasturi talab qilinayotgan axborotga bo‘lgan talabni qabul qilish va tahlil qilish, bu axborotni izlash yoki yig‘ish va zarur ishlov berish, shuningdek, uni ko‘rsatilgan manzilga (adresga) uzatishni ta’minlaydi. Juda takomillashgan ABT da ancha chuqur aloqa tashkil etiladi. Uni ,,xotira-xotira“ deyiladi. Bu holda ishga u yoki bu dasturni kiritishga buyurtmani bajarishdan tashqari, tizimlar axborotlarni bir xotiradan ikkinchisiga yozib, ularni almashishlari mumkin.
|
| |