nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Internet manbalari - Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash...

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
bet | 7/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashInternet manbalari
https://kitobsevar.uz/khpv/hrpt_66kpm9sh3hucre8md2shjc0jz3k0hyjssv97trdk1zmg5ku8bculfuh6l859uepd1o0j8cuh294.pdf
https://kitobhon.com/oz/kitob/mehnat-muhofazasi-va-tehnika-havfsizligi
https://uz.denemetr.com/docs/134/indeh-234700.html ]
http://staff.tiiame.uz/storage/users/516/books/huVOHVRPjPV3N7OSHwRrpV5w9lWkrdNpAiBMkVFc.pdf
https://vaqt.ucoz.com/publ/avtomobillar_olami/avtomobillarni_diagnozlash_va_ularga tehnik_xizmat_ko‘rsatish_va_ta’mirlash_tizimi/2-1-0-12
http://staff.tiiame.uz/storage/users/300/books/Hq9aCFAJwi5DhApSZqeFNbBbctAZgK5rn5HPz4gE.pdf
https://cyberleninka.ru/article/n/avtotransport-korhonalarida-tehnik-xizmat-ko-rsatish-va-ta-mirlash-ishchilarini-kompetensiyaviy-yondoshuv-asosida-tayyorlash
https://www.appannie.com/ru/apps/google-play/app/com.mirodil.avtotest/
https://fvv.uz/uz/handbook/behave_street_roud
https://www.google.com/search?q=http%2F%2Fsau.uz+Yol+harakati+qoidalari+60mashg+to%27plami&rlz=1C1IHYC_ruUZ948UZ948&oq=http%2F%2Fsau.uz+Yol+harakati+qoidalari+60mashg+to%27plami&aqs=chrome..69i57j69i58.59262j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8
https://www.appannie.com/ru/apps/google-play/app/com.chorraha.uz/
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
PEDAGOGIK INNOVATSIYALAR, PROFESSIONAL TA’LIMI BOSHQARUV HAMDA PEDAGOG KADRLARNI QAYTA TAYYОRLASH VA ULARNING MALAKASINI OSHIRISH INSTITUTI
BOSHLANG‘ICH PROFESSIONAL TA’LIMNING
30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislash va ta'mirlash kasbi bo‘yicha
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
V bo‘lim. Mutaxassislik bo‘yicha chizmalar

|
V bo‘lim. Mutaxassislik bo‘yicha chizmalar
|
bet | 6/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashV bo‘lim. Mutaxassislik bo‘yicha chizmalar.
20
|
Sxema va uning turlari
|
Sxema turlari va vazifalari. Kinematik va elektr sxemalar . Sxemalar tuzish tartibi. Sxemalarni chizish va ularni soddalashtirish usullari. Sxema tuzishda qo‘llaniladigan shartli belgilar.
|
2
|
N,A
|
|
|
Jami
|
|
40
|
16
|
24
|
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
O‘quv dasturi davomida o‘quvchilar tomonidan o‘zlashtirilgan bilim, ko‘nikma va malakalar ichki nazorat bo‘yicha amaldagi tartib asosida baholanadi. Baholash usullari, savol-javob va amaliy topshiriqlardan iborat bo‘lib, ular o‘quv elementini o‘zlashtirish natijalarini aniqlashga imkon beradi. Nazorat savollari va topshiriqlar qo‘yilgan maqsadga hamohang bo‘lishi lozim.
4. Tavsiya etiladigan adabiyotlar ro‘yxati:
Shavkat Mirziyoyev “Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik -har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak” Toshkent – “O‘zbekiston”-2017.
K.Madumarov, A.Norqulov Texnikaviy chizmachilik Niso poligraf 2017 y.
E.Ruziyev va boshkalar Chizmachilik (topshiriqlar to‘plami) Ilm Ziyo 2015 y.
Y.Ibragimov Texnikaviy chizmachilik va elektron sxemalarni o‘qish Ilm Ziyo 2015 y.
A.Umronxo‘jayev, Sh.Jumanov “Mashinasozlik va qurilish chizmachiligi” 2005y
YE.I.Ro‘ziyev, A.O.Ashirboyev “Muxandislik grafikasini o‘qitish metodikasi” 2010 y.
J.Y.Yodgorov, A.X.Narzullayev “Mashinasozlik chizmachiligi” 2009 y.
A.Ashirboyev-“Chizmachilik” Yangi nashr 2008 y.
|
| |
IV bo‘lim. Yong‘in–xavfsizligi - Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni...

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
bet | 14/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashIV bo‘lim. Yong‘in–xavfsizligi.
15.
|
Transport korxonalarida yong‘in xavfsizligi.
|
Yong‘in havfsizligini ta’minlash bo‘yicha davlat chora-tadbirlari. Yong‘in nazorati tashkilotlarining vazifalari va ularni huquqlari. Avtotransport korxonalaridagi yong‘in sabablari, qurilish inshootlari va tuzilmalari, ularni yong‘inga havfli hususiyatlari. O‘tga chidamlilik chegarasi va o‘tni tarqalish chegarasi. Avtotransport korxonalaring xonalarini portlash va yonish xavfi bo‘yicha toifasi.
|
2
|
N/A
|
1
|
16.
|
Yong‘inni oldini olish.
|
Yong‘inning oldini olishning vazifalari va umumiy choralar. Yong‘indan saqlanishni tashkil qilish. Avtotransport korxonasi va uni alohida ustaxonalarini, bo‘limlarini yong‘in havfsizligiga javobgar shaxslari va ularning vazifalari. Yong‘inga qarshi ko‘ngilli uyushmalar. Yong‘in–texnikaviy xay’ati. Yong‘inga karshi yo‘l-yo‘riq. Yong‘in texnikasi bo‘yicha eng zarur bilim berish yuzasidan mashg‘ulotlar. Yong‘indan xabar berish va aloqa vositalari. Yong‘inlarni o‘chirish usullari va vositalari. Avtotransport korxonalarining ishlab chiqarish xonalari uchun birlamchi o‘t o‘chirish vositalarining meyori.
|
2
|
N/A
|
1
|
17.
|
Yong‘in xavfsizligi.
|
Ishlab chiqarish bo‘linmasida ishlatiladigan oson alangalanuvchan yoki yonuvchan suyuqlikni chaqnash harorati aniqlansin va olingan natijalar asosida ayni bo‘linmaning xonasini portlash, yonish yoki yong‘in havfi bo‘yicha qaysi turga kirishi haqida xulosa qilinsin. O‘tni o‘chirgichlar, qum va suv bilan o‘chirish usullarini mashq qilish.
|
2
|
N/A
|
1
|
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
http://staff.tiiame.uz/storage/users/300/books/Hq9aCFAJwi5DhApSZqeFNbBbctAZgK5rn5HPz4gE.pdf

|
http://staff.tiiame.uz/storage/users/300/books/Hq9aCFAJwi5DhApSZqeFNbBbctAZgK5rn5HPz4gE.pdf
|
bet | 108/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashhttp://staff.tiiame.uz/storage/users/300/books/Hq9aCFAJwi5DhApSZqeFNbBbctAZgK5rn5HPz4gE.pdf
https://cyberleninka.ru/article/n/avtotransport-korhonalarida-tehnik-xizmat-ko-rsatish-va-ta-mirlash-ishchilarini-kompetensiyaviy-yondoshuv-asosida-tayyorlash
https://www.appannie.com/ru/apps/google-play/app/com.mirodil.avtotest/
https://fvv.uz/uz/handbook/behave_street_roud
https://www.google.com/search?q=http%2F%2Fsau.uz+Yol+harakati+qoidalari+60mashg+to%27plami&rlz=1C1IHYC_ruUZ948UZ948&oq=http%2F%2Fsau.uz+Yol+harakati+qoidalari+60mashg+to%27plami&aqs=chrome..69i57j69i58.59262j0j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8
https://www.appannie.com/ru/apps/google-play/app/com.chorraha.uz/
|
| |
Mehnat muxofazasi va havfsizlik texnikasi fanidan

|
Mehnat muxofazasi va havfsizlik texnikasi fanidan
|
bet | 8/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashMehnat muxofazasi va havfsizlik texnikasi fanidan
O‘QUV DASTURI
-
|
|
Kvalifikatsiya(lar) nomi:
|
1.Avtomobil dvigatellarini tashxislash va ta'mirlash.
2.Yonilg‘I ta'minlash tizimini tashxislash va ta'mirlash chilangari.
3.“B” yoki “BC” toifali avtomobil haydovchisi.
|
O‘quv rejadagi tartib raqami:
|
2.02
|
Ajratilgan soat:
|
40
|
Toshkent – 2022
O‘quv dasturi pedagogik innovatsiyalar, professional ta’lim boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish instituti Yer usti transport tizimlari va ularning ekspluatatsiyasi (transport turlari bo‘yicha) yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-metodik birlashmasining 2022-yil 24-avgustdagi 4-sonli majlis bayoni bilan ma’qullangan.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi huzuridagi Oliy va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2022-yil 29-avgustdagi 5-son yig‘ilishida ma’qullangan va Vazirlikning 2022-yil 30-avgustdagi 295-son buyrug‘i bilan TASDIQLANDI VA JORIY ETILDI.
Tuzuvchilar:
|
Madjitov A.
|
Pedagogik innovatsiyalar instituti Ta’lim texnologiyalari, o‘quv reja va dasturlarini ishlab chiqish bo‘limi bosh mutaxassisi
|
|
Yusupova G.
|
Shayxontohur tuman kasb-hunar maktabi direktori
|
|
Tuxtamuratov O.
|
Shayxontohur tuman kasb-hunar maktabi o‘quv ishlari bo‘yicha direktor o‘rinbosari
|
|
Azimov Sh.
|
Shayxontohur tuman kasb-hunar maktabi o‘qituvchisi
|
|
|
| |
Taqrizchilar - Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash...

|
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
bet | 9/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashTaqrizchilar:
|
Ismatov J
|
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti «Energiya mashinasozligi va kasb ta’limi» dotsenti t.f.n.
|
|
Musabekov Z
|
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti «Energiya mashinasozligi va kasb ta’limi» dotsenti,
|
1. O‘quv dasturi umumiy talablari
Dastur nomi
|
Mehnat muxofazasi va xavfsizlik texnikasi
|
Ajratilgan soat
|
40
|
O‘qituvchining mashg‘ulotida qatnashib o‘zlashtirilishi lozim bo‘lgan mavzular soni
|
19
|
Dasturning maqsadi
|
Bo‘lajak mutaxassislarga mehnat faoliyatlarida yuzaga keladigan havflarning kelib chiqish sabablarini, hususiyatlarini, oqibatlarini va ularni yo‘qotish qoidalarini, havfsiz ish sharoitlarini yaratish, tabiiy, texnogen, ekologik va boshqa turdagi favqulodda vaziyatlardan aholini himoya qilish, ularni nazariy va amaliy jihatdan himoyalanishga hamda jarohat olganlarga birlamchi tibbiy yordam ko‘rsatish qoidalarini o‘rgatishdan iborat.
|
O‘zlashtirish (o‘qitish) natijalari
|
Ishlab chiqarish va mehnat faoliyatlarida yuzaga keladigan havflarni identifikatsiyalash va ularni o‘rganish, ishlab chiqarish jarayonlarida havfsiz mehnat sharoitlarini yaratish, texnosferada kasb kasalliklarini kamaytiradigan va baxtsiz hodisalarni oldini oladigan chora-tadbirlarni o‘rganish.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Pedagogik innovatsiyalar, professional ta’limi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyоrlash va ularning malakasini
|
O‘quv rejasiga muvofiq o‘zaro bog‘liq bo‘lgan fanning nomi

|
O‘quv rejasiga muvofiq o‘zaro bog‘liq bo‘lgan fanning nomi
|
bet | 3/108 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #135443 |
Bog'liq 30711401 - Avtomobil dvigatellarini tashxislashO‘quv rejasiga muvofiq o‘zaro bog‘liq bo‘lgan fanning nomi
|
Kontruksion materiallar, Elektrotexnika va elektronika asoslari, Hamda kasbiy va maxsus fanlar mavzularidagi texnik chizmalar, elektr stansiyalar chizmalari va standart talablari bilan bog‘liq
|
O‘qitishni tashkiliy shakli
|
N – Nazariy ta’lim;
A – Amaliy ta’lim;
NA – Nazariy va amaliy ta’lim birgalikda tashkil etiladi;
|
Dasturga qo‘yilgan talab
|
Majburiy
|
O‘qitish tili
|
Guruhda belgilangan o‘qitish tili asosida
|
Baholash tartibi
|
Baholash bo‘yicha amaldagi tartib asosida
|
O‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini baholash
|
Yozma, og‘zaki, savol-javob, test, amaliy topshiriq
|
2.O‘quv dasturi mazmuni
№
|
Mavzuning nomi
|
Mavzuning qisqacha mazmuni
|
Jami
|
O‘qitishni tashkiliy shakli
|
Mustaqil ta’lim
|
I bo‘lim. Chizmachilik texnikasi.
|
1
|
Kirish. Chizmalarga oid standartlar. Formatlar. Masshtablar va chizma chiziqlari. Chizma shriftlari
|
Chizmachilikda foydalaniladigan chizma asboblarning vazifalari va ulardan foydalanishni bilish. Davlat standarti xaqida tushuncha, ularni chizmalarda qullanilishi va belgilanishi. Chizmalarni chizishda foydalaniladigan chiziq turlari, vazifalari va ularning parametrlari. Chizma shriftlari. Chizmalarda asosiy yozuvlarni yozishda davlat standartlari tomonidan qabul qilingan shriftlardan foydalanish. Chiziq turlarini chizish va asosiy yozuvlarni shriftda bajarishni mashq qilish. O‘quvchilarni chizma chiziqlari, yozuvlarini chizishda bilim ko‘nikma va malakasini rivojlantirish.
|
2
|
N,A
|
|
2
|
O‘lcham qo‘yish qodalari. Chizmaning asosiy yozuvi.
|
O‘lcham qo‘yish qoidalari. O‘lcham xaqida tushuncha, o‘lcham turlari va ularning qo‘llanilishi. Chizmalarga standart talablari bo‘yicha o‘lchamlar qo‘yish. Chizmaning asosiy yozuv qismi (burchak shtampi)ni chizish, rasmiylashtirish va chizmani taxt qilish.
|
2
|
N,A
|
1
|
3
|
Tutashmalar va lekalo egri chiziqlari.
|
Tutashmalar va ularning turlari (ichki, tashki va aralash). Tashqi, ichki va aralash tutashmalarni yasash. Tutashmalarning amaliy ahamiyati ya’ni buyumlarda uchraydigan tutushmalar. Lekalo chizg‘ichi va undan foydalanish. Lekalo egri chiziqlari hakida tushuncha. Konus kesimlari: parabola, giperbola va ellips. Konus kesimlarinig hosil bo‘lishi. Lekaloning texnikadagi amaliy axamiyatini tushuntirish. Tutashma va lekalo egri chiziqlarining bir-biridan farqi.
|
2
|
N,A
|
1
|
|
|
| |
Qidiruv tizimlarining so‘rovlar tili

Operator sintaksisi
|
Operator ma’nosi
|
So‘rovga misol
|
Probel yoki &
|
Mantiqiy va (gap orasida)
|
Davolovchi mashqlar
|
&&
|
Mantiqiy va (xujjatlar orasida)
|
reseptlar && (Dori darmon)
|
|
|
Mantiqiy yoki
|
foto | fotografiya | tasvir | fototasvir
|
+
|
Topilgan xujjatda so‘zning albatta bo‘lishi
|
+bo‘lmoq yoki +bo‘lgan
|
()
|
So‘zlarni guruhlash
|
(Texnologiya|Tayyorlash) (Xomashyo|Maxsulot)
|
~
|
Binar operator va emas (gap orasida)
|
banklar ~ qonunlar
|
~~ yoki
_
|
Binar operator va emas (xujjatlar orasida)
|
Shaxar bo‘ylab gid ~~ (agentlik|sayohat)
|
/(n m)
|
So‘zlar oralig`i (minus (-) - orqaga, pilus (+) - oldinga)
|
kofe /2 tanishuvlar musiqiy /(-2 4) ta`lim vakansiyalar~ /+1 talabalar
|
" "
|
Frazalarni izlash
|
"Qizil shapkacha" Ekvivalent: qizil /+1shapkacha
|
&&/(n m)
|
Gaplar oralig`i (minus (-) - orqaga, pilus (+) - oldinga)
|
bank && /1 moliya
|
Innovatsiya
– yangidan kiritilgan tushunchalar, tartib-qoidalar, 
texnologiyalar va yangiliklar. 
Interfaol usul

165
Hisobot –
kundalik ish yakunidagi yozma axborot.
Ijod –
yaratish, yangilikni kashf etish degan manolarini anglatadi va
insondagi shu jarayonni ifodalaydi.
Ijodkorlik (kreativlik)
–
bolalarni maksimal darajada ijodiy ibtidoga, o‘z
ijodiy faoliyati tajribasini egallashga yo‘naltirish
Ilmiy
dunyoqarash
- uzluksiz, izchil ravishda mavjud fanlar asoslarini
puxta o‘zlashtirib borish, ijtimoiy munosabatlar jarayonida faol ishtirok etish
natijasida barqarorlashgan dunyoqarash shakli.
Illyustratsiyali masalalar –
rangli rasmlar va o‘yinchoqlardan foydalanib
bajariladigan masalalar.
Individual yondashish tamoyili –
bolalarning yosh xususiyatini,
qobiliyatlarini, psixologiyasini hisobga olish kerak degan talablardan kelib
chiqadigan tamoyil va bu tamoyil matematikani o‘qitish davomida amalga
oshirilishi shart.
Ilmiy tafakkur
– inson aqliy faoliyatining yuksak shakli sanalib, ijtimoiy
voqea-hodisalar, jarayonlarga nisbatan ilmiy yondashuv.
Ilmiy qarash
(yunoncha «idea» - g‘oya, tasavvur, tushunchalar yig‘indisi) -
muayyan hodisa, jarayonning mohiyatini yorituvchi, ilmiy jihatdan asoslangan
fikr, g‘oya.
Individ –
(lotincha «individium» bo‘linmas, yagona, alohida degan
ma’nolarni anglatadi) – xatti-harakatlarini shartli refleks yordamidagina tashkil eta
oluvchi biologik mavjudot.
Internet resurslaridan ta’lim jarayonida foydalanish

|
Internet resurslaridan ta’lim jarayonida foydalanish
|
bet | 48/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Internet resurslaridan ta’lim jarayonida foydalanish
O‘quv jarayonlarida Web-saytlardan foydalanishning ko‘pgina yutuqlari mavjud. Shu bois bunday saytlarni yaratish va mazmunan yangilab borish ta’lim muassasasi faoliyatida muhim ahamiyat kasb etadi. Shunday ekan o‘quv muassasalari uchun bag‘ishlangan saytlarni yaratish har bir ta’lim muassasasi oldida turgan birlamchi vazifalar qatoriga kiradi. Bunday saytlarni yararish uni o‘rganish mobaynida internet tizimi bilan bog‘liq omillarni hisobga olish lozim. Bunday omillar sifatida quyidagilarni ko‘rsatish mumkin:
- Dunyo bo‘yicha internet xizmati imkoniyatlarining kengligi;
- Veb-saytlar xizmatidan foydalanishning oddiyligi;
- Web-texnologiyalarni tarqatishdagi qulaylik;
- real vaqt masshtabida axborotlarga bo‘lgan talablar;
- muassasa va xususiy shaxslarning o‘zlari to‘g‘risidagi axborotlarni internetga joylashtirishga intilishi;
- tarmoq ma’lumotlar bazasida global mashstabdagi ixtiyoriy ma’lumotlarni to‘plash.
Bugungi kunda internetga joylashtirilgan Web - saytlarning quyidagi turlari mavjud:
1. Reklama sayti-ixtiyoriy reklama singari internet informatsion muxitidagi aniq mahsulot va xizmat yoki brendni reklama qilish uchun xizmat qiladi. Katta miqdordagi grafik element va multimedia vositalari (Flash) sahifalarida qo‘llanilishi bilan farqlanadi.
2. Informatsion sayt-mijozlarning virtual uyushmasini tuzish to‘g‘risidagi qarorni qabul qilishda “informatsion to‘siq” ni olib tashlash uchun tashrif buyuruvchilarni mahsulot va xizmat turlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar bilan to‘la-to‘kis boxabar etish uchun xizmat qiladi. Saxifalar tashqi ko‘rinishining ko‘rkamligi (ixchamligi) bilan ajratib turadi, chunki bu Web-saytdagi barcha elementlar kerakligi axborotlarni tez va qulay usulda qidirib topit uchun xizmat qiladi.
3. Biznes-sayt-kompaniyaning alohida tashqi biznes-jarayonlarni tashkil qilish uchun xizmat qiladi, (masalan, ta’minotchi va dilerlarning ombordagi mahsulotlar; mahsulot yoki xizmatlarga ega bo‘lishdagi buyurtmalari, xizmatchi va dilerlarni o‘qitish; suhbatlar olib borish jarayonlari to‘g‘risida). Biznesjarayonlarni tashkil etish uchun dasturiy modullar (internet-ilova) mavjudligi bilan farqlanadi.
|
| |
Individuallik - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti asqarova...

166
hokazolar) ni tashkil etish ko‘nikma va malakalarini shakllantirishdan iborat
pedagogik jarayon.
Iqtisodiy ta’lim
- o‘quvchilarga xo‘jalik yuritish tizimi (oila budjetini
shakllantirish, xo‘jalikni yuritish, mavjud moddiy boyliklarni asrash, ko‘paytirish,
savdo-sotiq munosabatlarini to‘g‘ri tashkil etish va hokazolar) to‘g‘risidagi nazariy
bilimlarni berishga yo‘naltirilgan pedagogik jarayon.
«Kadrlar tayyorlash milliy dasturi»
- «Ta’lim to‘
:
g‘risida»gi O‘zbekiston
Respublikasi Qonunining qoidalariga muvofiq, milliy tajribaning tahlili hamda
ta’lim tizimidagi jahon miqyosidagi yutuqlar asosida tayyorlangan hamda yuksak
umumiy va kasb-hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faollikka, ijtimoiy-siyosiy
hayotda mustaqil ravishda mo‘ljalni to‘g‘ri ola bilish mahoratiga ega bo‘lgan,
istiqlol vazifalarini ilgari surish va hal etishga qodir kadrlarning yangi avlodini
shakllantirish mazmunini belgilab beruvchi yuridik hujjat.
Kasb-hunar kolleji
– o‘quvchilarning kasb-hunarga moyilligi, bilim va
ko‘nikmalarini chuqur rivojlantiruvchi, tanlab olingan kasb-hunar bo‘yicha bir
yoki bir necha ixtisosni egallash imkonini yaratish maqsadida tegishli davlat ta’lim
standartlari doirasida o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limini beruvchi, yuridik
maqomga ega ta’lim muassasasi.
Ilk va maktabgacha yoshdagi bolalarda predmetlar olchamini idrok

85
yoshdagi bolalarda ham o‘ziga xos xususiyat bor. Masalan bolalar bo`yi baland
odam degan gapni tez tushunadilar va nutqlarida ishlatadilar, lekin «Bo‘yi baland
qo‘g‘irchoq» yoki «bo‘yi past ayiq» degan tushunchalarni ishlatmaydilar, bu yerda
ular faqat «katta» va «kichik” so‘zini ishlatadilar. Bolalar «chuqur»,
«yuza»tushunchalarini qiyinchilik bilan o‘zlashtiradilar. Shunday qilib, narsalar
turli o‘lchamlarini ajratishda bolalar qiynaladilar. Bolalar sonlarni taqqoslash
mobaynida katta-kichik haqidagi tushunchalarni oson o‘zlashtiradilar. Katta
maktabgacha yoshdagi bolalar aniq narsalarni taqqoslab, ularning o‘lchamlarini
ajratishlari mumkin, lekin bu har bir narsaning o‘lchamnni alohida holda ajrata
olmaydilar. Masalan, bolalar narsaning yuqori tekisligini ko‘pincha undan
balandligi deb biladilar, uzunligi o‘rniga esa odatda narsa balandligini yoki uning
enini ko‘rsatadilar. Katta maktabgacha yoshdagi bolalar hatto aniq doimiy fazoviy
holatni egallab turadigan narsalarda, masalan, yozuv stolnning o‘lchami (uzunligi,
eni, balandligi) ni aniq ajrata olmaydilar. Bola ko‘pincha bu uchta o‘lcham o‘rniga
narsaning uchta tomonini ko‘rsatadi. Maktabgacha yoshdagi bolalarning
narsalarning
katta-kichikligi
haqidagi
tushunchani
o‘zlashtirib olishlari
imkoniyatlari va o‘ziga xos xususiyatlarini ilmiy tekshirishlar natijasida ochib
berish bolalar bog‘chasidagi har bir yosh guruhi uchun dasturda berilgan bo‘lim
bo‘yicha kerak bo‘lgan zarur bilim va malakalar hajmini aniqlashga imkon beradi.
Ta’lim-tarbiya sohasidagi missionerlikdan ko‘zlangan maqsadlar

181
payg‘ambarlari. Shuningdek, Dovud (a.s.)ga tushirilgan Zabur, Muso (a.s.)ga
tushirilgan Tavrot, Iso (a.s.)ga tushirilgan Injil ham, xuddi Muhammad (alayhis-
salom)ga tushirilgan Qur’on kabi samoviy kitoblar hisoblanadi. Faqat bir narsani
yoddan chiqarmaslik kerakki, Tavrot tushganda Zabur, Injil tushganda Tavrot,
Qur’on tushganda Injil mansux, ya’ni bekor qilingan.
Navoiy asarlarida uchraydigan Muhammad (alayhissalom)dan oldin o‘tgan
payg‘ambarlar haqidagi talqinlarni hozirgi jahon dinshunosligi mezonlari bilan
baholash ko‘pdan-ko‘p xato talqinlarga asos bo‘lishi mumkin. Buni hech qachon
yoddan chiqarmaslik kerak.
Shu xulosalardan kelib chiqilsa, Alisher Navoiyning:
La’lini sevdum, ko‘zining qatlidin qayg‘urmog‘um,
Ne g‘am o‘lmaktin, kishi bo‘lsa Masiho birla do‘st, –degan baytida ham aynan
kishi o‘lganidan keyin ruhi qolishigasuyanilgani uchun ham Masiho tilga olingan.
Lirik qahramon yorning la’l(lab)ini sevganini, ko‘zining qatl etishidan
qayg‘urmaslik lozimligini ta’kidlab, o‘limdan g‘am chekmaslikka undayapti,
chunki, uningcha, o‘lgandan keyin kishi Masiho (ya’ni ruh) bilan do‘st bo‘ladi.
Demak, yuqoridagi misralar «talmeh san’ati»ning, ya’ni joy, tarixiy shaxslar,
payg‘ambarlar, avliyolar nomlarini o‘z fikrini ifoda etishi uchun badiiy tasvir
vositasi sifatida ishlatishning yorqin namunasidir.
Shuningdek, Missionerlik tashkilotlari xristianlikni targ‘ib qilishda audio,
video va elektron mahsulotlar, ro‘znoma va oynomalar, teledasturlar, internetda
onlayn o‘quv kurslari tashkil etish yo‘llaridan foydalanmoqdalar. Missionerlik
mazmunidagi SD disklar ishlab chiqarish va tarqatish bilan shug‘ullanuvchi qator
xalqaro agentliklar ham faoliyat yuritmoqda. Bunday yirik tashkilotlardan biri –
Global Recordings kompaniyasi bo‘lib, u 21 milliy agentlikni birlashtiradi hamda
4562 til lahjalarida mahsulot ishlab chiqaradi.
Yevropa va Amerika qit’alarida missioner da’vatchilar mashhurlik borasida
shou-biznes va kino yulduzlaridan qolishmaydilar. Ma’lum bo‘lishicha, televideniye
orqali da’vat qilishdan eng ko‘p Adventist va To‘liq injil xristianlari jamoalari
foydalanadi.
Didaktika
(ta’lim nazariyasi) - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat...

164
Didaktik o‘yin
- o‘rganilayotgan obyekt, hodisa va jarayonlarni
modellashtirish asosida o‘quvchining bilishga bo‘lgan qiziqishi va faollik
darajasini rag‘batlantiruvchi o‘quv faoliyati turi.
Dyujina –
bu 12 ta buyumdan tuzilgan uyum.
Dis-komfort-
noqulaylik.
Esse
– bu muallifning shaxsiy nuqtayi nazarini yozma ravishda erkin ifoda
etish shakli; u qandaydir predmet bo‘yicha umumiy yoki dastlabki dunyoqarashni
o‘z ichiga oladi.
Elementar matematika
– matematikaga oid bo‘lgan bilimlarning eng
soddalashtirilgan qismi.
Jismoniy tarbiya
– o‘quvchilarda jismoniy va irodaviy sifatlarni
shakllantirish, ularni aqliy va jismoniy jihatdan mehnat hamda Vatan mudofaasiga
tayyorlashga yo‘naltirilgan pedagogik jarayon; ijtimoiy tarbiya tizimining muhim
tarkibiy qismi.
Fantaziya –
xayol, hayotda inson tomonidan idrok etilmagan tasavvur va
xayoliy xotiralarning vujudga kelishidan iborat psixik jarayon.
Faoliyat
- shaxs tomonidan tabiiy va ijtimoiy maqsadga muvofiq tashkil
etiluvchi kundalik, ijtimoiy yoki kasbiy harakatlarning muayyan shakli, ko‘rinishi.
Subyektning olam bilan faol o‘zaro munosabati.
Geometrik shakl –
uchburchak, kvadrat, to‘g‘ri to‘rtburchak, shar, kub,
silindr, oval, ko‘pburchak.
Individual o‘qitish
– o‘quvchi shaxsiga alohida yondashgan holda ta’ lim-
tarbiya berish.
“Bumerang” texnologiyasi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti...

163
Bilim
– shaxsning ongida tushunchalar, sxemalar, ma’lum obrazlar
ko‘rinishida aks etuvchi borliq haqidagi tizimlashtirilgan ilmiy ma’lumotlar
majmui.
Bilish
- obyektiv borliqning inson ongida aks etish shakli; ilmiy bilimlarni
o‘zlashtirish jarayoni.
Boshlang‘ich ta’lim
- o‘quvchilarga murakkab bo‘lmagan ilmiy bilimlarni
berish asosida ularda o‘qish, yozish va hisoblashga oid dastlabki bilim, ko‘nikma
hamda malakalarni shakllantirish asosida ularda shaxsiy gigiyena va sog‘lom
turmush tarzi elementlarini hosil qilish bosqichi.
Dasturlashtirilgan
ta’lim
berish
(Programmed
learning)
–
dasturlashtirilgan ta’lim berish asosini, tartibga keltirilgan topshiriqlarni namoyon
qiluvchi, o‘rgatuvi dastur tashkil etadi. U butun o‘qitish jarayonini boshqaradi.
Dramalashtirilgan masalalar –
bu bolalarning kuzatgan, ko‘pincha o‘zlari
bevosita bajargan harakatlarini aks ettiradigan jarayon.
Davlat ta’lim standarti
- 1) ta’lim olish shaklidan qat’iynazar, bitiruvchilar
erishishlari zarur bo‘lgan ta’lim darajasini belgilovchi asosiy hujjat; 2) o‘quv fani
bo‘yicha ta’limning yakuniy natijalarini belgilovchi asosiy hujjat; 3) ta’lim
dasturlari mazmunining minimumi, o‘quvchilar tomonidan bajariladigan o‘quv
ishlarining maksimal hajmi, shuningdek, bitiruvchilarning tayyorgarlik darajalariga
qo‘yiluvchi talablar.
Dars
– bevosita o‘qituvchi rahbarligida muayyan o‘quvchilar guruhi bilan
olib boriladigan ta’lim jarayonining asosiy shakli.
Darslik
- muayyan fan bo‘yicha ta’lim maqsadi, o‘quv dasturi va didaktik
talablarga muvofiq belgilangan ilmiy bilimlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni beruvchi
manba.
Nazorat savollari - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti...

60
barmoqlari nechta to‘la o‘nliklar sanalganini ko‘rsatgan va h.k. Ana shunday o‘nlik
sistemasi hindularning faktik sanashlari ham ko‘rinadi. Bunda ular 10 ta predmetni
bir qatorga qo‘yganlar, 2 chisi yangi qatordan boshlaganlar. Bu usul uchun XI-XVI
asrlarda Meksika sonini ifodalovchi illyustratsiya usuli qabul qilingan. Bir nuqta
bilan ifodalanganlar, ikkini 2 ta nuqta bilan, uchni esa bunday va h.k.
Qadimgi sanoqlar yangicha bo‘lib, ular piramidalarda (ular qushlar, odamlar
va hayvonlarni ifodalovchi nerogriflar ) saqlanib qolgan. Ana shunday yozuvlar
Markaziy Amerika va Peruda ham bo‘lgan. Bular yozishning ilk bosqichlari
bo‘lgan. Bularni 30-yillargacha noma’lumligi saqlanib qolli. Chunki buning uchun
qadimgi Misr va Vavilonlarning tilini o‘rganish kerak edi. 30-yillarda Pasxi
orolidan topilgan qazilma uni aniqlashga xizmat qildi. Ikkita matematik papirus
saqlanib qolgan. Biri Londondagi Britaniya muzeyida, biri, Moskvadagi Pushkin
muzeyidadir. Bunday tayoqcha 1 ni, qurbaqa 100.000 ni, qo‘lini osmonga ko‘tarib
turgan odam 1.000.000 ni bildirgan.
Qurilma drayverlari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

Qurilma drayverlari: Ushbu dastur drayverlari qurilma
abstraktsiyasi qatlami (HAL) orqali kirish joylaridan foydalanib,
yotdamchi qurilma registrlariga kirishadi. Ushbu protseduralar
to‘plami Windows tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan har bir
platforma uchun mavjud.
Asinxron va Sinxron K/Ch Windows K/Ch operatsiyalarining ikkita modelini taklif qiladi:
asinxron va sinxron. Ilovaning ishlashini optimallashtirish uchun iloji
boricha asinxron rejim ishlatiladi. Asinxron K/Ch bilan dastur K/Ch
operatsiyasini boshlaydi va keyin K/Ch so‘rovi bajarilguncha qayta
ishlashni
(bajarishni)
davom
ettirishi
mumkin.
Sinxron
kiritish/chiqarishda dastur kiritish/chiqarish operatsiyasi tugaguncha
bloklanadi. Asinxron K/Ch chaqiriq oqimi nuqtai nazaridan
samaraliroq hisoblanadi, chunki u K/Ch operatsiyasini K/Ch menejeri
tomonidan navbatga qo‘yilgan va keyinchalik bajariladigan oqimni
bajarishni davom ettirishga imkon beradi. Shu bilan birga, asinxron
K/Ch operatsiyasini chaqirgan dastur operatsiya qachon tugashini
aniqlash uchun ba’zi usullarni talab qiladi. Windows K/Ch ni
tugaganligini bildirish uchun quyidagi besh xil signal usulini taqdim
etadi:
Fayl obyekti signali (Signaling the file object);
Hodisa obyekti signali (Signaling an event object);
Asinxron protsedura chaqirig‘i (Asynchronous procedure
call);
K/Ch ni tugatish portlari (I/O completion ports);
So‘rov (Polling).
RAID (Redundant Arrays of Independent Disks) dasturi Windows ikki xil RAID konfiguratsiyasini qo‘llab-quvvatlaydi,
va ular quyidagicha aniqlanadi:
Qurilma RAID: diskni saqlash qurilmasi shkafi yoki kontroller
qurilmasi orqali bir yoki bir nechta mantiqiy disklarga birlashtirilgan
fizik disklar.
383
Dasturiy ta’minot RAID: xatoliklarga bardoshli FTDISK disklari
dasturiy ta’minot drayveri tomonidan bir yoki bir nechta mantiqiy
qismlarga birlashtirilgan uzluksiz disk maydoni.
Bolalar ongida natural sonlar qatori sistemasining tarkib topishi

61
natijasida, mavjud bo‘lgan ayrim nazariy vaziyatlarni
umumlashtirib quyidagi
xulosaga kelish mumkin:
1. Yosh bolalarning turli to‘plamlar bilan mashg‘ul bo‘lishidagi amaliy
faoliyati davrida ayrim elementlardan tashkil topgan to‘plamlarni butun bir obyekt
shaklida tasavvur qiladi. Bu hol bolalarning 3 yasharligida sodir bo‘ladi, bu davrda
bolalar ongida to‘plamlar tushunchasini tarkib toptirish vazifasi ko‘ndalang turadi.
Bolalar bu davrda bir to‘plam elementlarini ikkinchi to‘plam elementlaridan bir
qiymatli moslikda qo‘yish malakalarini egallashi, to‘plamlar elementlari orasidagi
miqdoriy tenglik yoki tengsizlik bilan tanishib, «tenglik»
tushunchasini
o‘zlashtirishi lozim.
2. Bolalarda tarkib topgan ko‘pliklar tushunchalari elementlarni bir-biriga
mos munosabatda qo‘ya bilishni o‘rganishdagi amaliy ko‘nikmalariga asoslanib, 4
yoshdagi bolalar guruhida sanoqqa o‘rgatishda sonlarni ifodalash boshlanadi.
Bu davrda bolalar ikki to‘plamni birini-biriga solishtirib ko‘rish malakasini
egallaydilar va sanoq jarayonida yakunlovchi (natijaviy) sonning ahamiyatini
tushuna boshlaydilar.
3. Bolalarda to‘plamlar tasavvuri shakllanishi turli
analizatorlar ishtirokida
bo‘lishini hisobga olib, eshitish orqali tovushlar to‘plamini, ko‘rish orqali narsalar
va hodisalar to‘plamini paypaslab, mayda muskullar yordamida ko‘rinmaydigan
narsalar to‘plamini miqdoriy qabul qilish malakalarini tarbiyalovchi sharoitlarni
mavjud qilish zarur. 4-5 yashar bolalar guruhida, turli
analizatorlar yordamida
bolalarning sanoq malakalarini yana ham oshirish bilan, ularga qator sonlar
orasidagi to‘g‘ri va teskari munosabatlar tushuntiriladi. Bunday qilishga turli
to‘plamlarni solishtirish orqali erishish lozim.
4. 6 yashar bolalar guruhida qo‘shni sonlar
orasida munosabatlarni
tushuntirish yana ham chuqurlashtirilib, bolalar son, funksiyani bajarishi, ya’ni
miqdorni va tartibni ko‘rsatishi bilan tanishadi. Bu
bilan bolalar ongida sonlar
qatori qat`iy bir sistemada bo‘lishi tushunchasi shakllanib, har bir sonning tarkibi
o‘zidan kichik ikki sondan iborat bo‘lishi ham o‘rgatiladi. Bu tariqa ber ilgan
ma’lumotlar bolalarni arifmetik amallarni tushinish va o‘zlashtirishga tayyorlaydi.
62
5. Bolalarga ta’lim berish dastursidagi bunday izchillik tartibi bolalarni
konkret narsalar bilan bog‘liq bo‘lgan sanoq faoliyatidan sonlar bilangina ishlash,
ya’ni hisob faoliyatiga ko‘chish imkonini tug‘diradi.
Rasmlarni qidirish - 4. 0-ishlab chiqarish

|
4. 0-ishlab chiqarish
|
bet | 44/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Rasmlarni qidirish. Rasmlar ma’lumotlarning grafik yoki tasvir ko‘rinishi hisoblanadi. Internet tarmog‘ida grafik ma’lumotlarning ko‘plab turlari uchraydi, ya’ni: chizma (vektor), foto (rastr), harakatlanuvchi (animatsiya) hamda siqilgan rasmlar. Bunday grafik ma’lumotlar tarkibida matnli axborot mavjud bo‘lmaydi. Shundan ko‘rinib turibdiki, demak rasm ko‘rinishidagi ma’lumotlar ustida faqatgina uning nomi yoki turi bo‘yicha qidiruv olib borish mumkin. Ko‘pgina internet qidiruv tizimlari grafik yoki tasvir ko‘rinishidagi ma’lumotlarni qidirish uchun alohida bo‘limga ega bo‘lib, bu bo‘lim orqali ixtiyoriy turdagi rasmlarni ularning nomlari bo‘yicha qidiruvni amalga oshirish mumkin. Masalan:
Musiqalarni va filmlarni qidirish. Internet tamog‘ida matnli yoki rasm ko‘rinishidagi ma’lumotlardan tashqari musiqa va video ma’lumotlarning ham ko‘plab manbalari mavjud. Internet tarmog‘i orqali har bir foydalanuvchi musiqa eshitishi, radio tinglashi, teledasturlar yoki videofilmlarni tomosha qilishi mumkin. Internet orqali radioeshittirish va teledasturlar namoyishi ma’lum, ushbu turdagi xizmatlarni taqdim etuvchi tizimlar (serverlar) tomonidan amalga oshiriladi. Internet orqali radio tinglash yoki teleko‘rsatuvni tomosha qilish uchun ushbu tizimga bog‘lanishni o‘zi kifoyadir. Ammo musiqa va filmlar Internet tarmog‘iga ulangan kompyuterlarda alohida material ko‘rinishida saqlanadi. Ularni tinglash, tomosha qilish yoki kompyuterga ko‘chirib olish uchun avvalo kerakligini qidirib topish zarur. Musiqa va video materiallari ustida ham grafik (rasm) materiallar kabi uning nomi yoki izohi bo‘yicha qidiruv olib borish mumkin. Bunda musiqa va filmlarni qidirib topish uchun qidiruv tizimi maydoniga materialning nomi yoki uning izohiga taaluqli biror jumla kiritiladi va qidiruv tizimi ishga tushiriladi. Shundan so‘ng qidiruv tizimi tomonidan kiritilgan jumlaga mos keluvchi musiqa va video materiallar joylashgan veb-saytlarning ro‘yhati shakllantiriladi. Ro‘yxatdagi veb-saytlar foydalanuvchi tomonidan birin – ketin ko‘rib chiqiladi va kerakli materiallar kompyuterga saqlab olinadi.
|
| |
Windows da kiritish/chiqarish qurilmalari

Windows da kiritish/chiqarish qurilmalari 9.11- rasmda Windows K/Ch menejeri bilan bog‘liq bo‘lgan
yadro rejimi-ning asosiy komponentlari ko‘rsatilgan. K/Ch menejeri
381
operatsion tizim uchun barcha K/Ch uchun javobgar va barcha turdagi
drayverlarga chaqiriqlarni amalga oshirishlari uchun yagona
ko‘rinishdagi interfeysni ta’minlaydi.
9.11- rasm. Windows K/Ch menejeri
Kiritish/chiqarish qurilmalarining asosiy imkoniyatlari K/Ch menejeri to‘rt turdagi yadro komponentlari bilan yaqindan
ishlaydi.
Kesh menejeri: Kesh menejeri barcha fayl tizimlari uchun
fayllarni keshlashni boshqaradi. U mavjud fizik xotira hajmiga qarab
ma’lum bir fayl uchun taqsimlangan kesh hajmini dinamik ravishda
oshirishi va kamaytirishi mumkin. Tizim yangilanishlarni diskda
emas, balki, faqatgina keshda saqlaydi. Yadro oqimi diskka yozish
uchun vaqti-vaqti bilan yangilanishlarni paketlaydi. Yangilanishlarni
paketlarga yozish orqali K/Ch samaradorligini yanada oshirish
imkonini beradi.
Fayl tizimi drayverlari: K/Ch menejeri fayl tizimi drayverini
boshqa qurilma drayveri kabi qabul qiladi va fayl tizimining qismini
(volume) kiritish/chiqarish so‘rovlarini ushbu qism uchun tegishli
dastur drayveriga yo‘naltiradi. Fayl tizimi, o‘z navbatida, qurilma
vositasi adapterini boshqaruvchi dastur drayverlariga kiritish/chiqarish
so‘rovlarini yuboradi.
Kesh
menejer
Fayl tizimi
drayverlari
Tarmoq
drayverlari
Apparat
qurilmalari
drayverlari
K/Ch menejeri
382
Tarmoq drayverlari: Windows
birlashtirilgan
tarmoq
imkoniyatlari va masofaviy fayl tizimlarini qo‘llab-quvvatlashni o‘z
ichiga oladi. Vositalar Windows bajaruvchisining bir qismi emas,
balki dasturiy ta’minot drayveri sifatida amalga oshiriladi.
x80000000 dan 0xFFFFFFFF - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

380
uchun ajratilgan manzillar. Ushbu sahifalar diskda ham, fizik xotirada
ham joylashishi mumkin. Diskda bo‘lganda ularni fayllarda
(ko‘rsatilgan sahifalarda) saqlash mumkin yoki almashtirish faylidan
joy egallashi mumkin (ya’ni, asosiy xotiradan o‘chirilganda, sahifalar
yoziladigan disk fayli). Zahiralangan va ajratilgan xotira o‘rtasidagi
farq foydalidir, chunki u (1) tizim tomonidan talab qilinadigan virtual
xotira maydonining hajmini kamaytiradi va sahifa faylini kichikroq
qilish imkonini beradi; va (2) dasturlarga manzillarni dasturga
kiritmasdan yoki ularni resurs kvotalarini to‘ldirmasdan zahiralash
imkonini beradi.
Jarayon birinchi marta faollashtirilganda, uning ishchi to‘plamini
boshqarish uchun ma’lumotlar tuzilmalari tayinlanadi. Jarayon uchun
zarur bo‘lgan sahifalar fizik xotirada saqlanganda, xotira menejeri
jarayonga tayinlangan sahifalarni kuzatish uchun ma’lumotlar
tuzilmalaridan foydalanadi. Faol jarayonning ishchi to‘plamlari
quyidagi umumiy kelishuvlar yordamida tuzilgan:
Asosiy xotira ko‘p bo‘lganda, virtual xotira menejeri faol
jarayonlarning ishchi to‘plamlari ko‘payishiga yordam beradi. Buning
uchun, sahifada xatolik bo‘lganda, jarayonga yangi fizik sahifa
qo‘shiladi, ammo eski sahifalar yuklanmaydi, bu esa ushbu
jarayonning doimiy to‘plamini bitta sahifaga ko‘paytirishga olib
keladi.
Xotira yetishmovchiligi yuzaga kelganda (kamayganda), virtual
xotira menejeri tizim uchun xotirani tiklaydi, yaqinda ishlatilgan
sahifalarni faol jarayonlarning ishchi to‘plamlaridan chiqarib tashlaydi
va shu to‘plamlarning hajmini kamaytiradi.
Xotira ko‘p bo‘lsa ham, Windows xotiradan foydalanish sarfini
oshiradigan katta jarayonlarni kuzatadi. Tizim yaqin orada
foydalanilmagan sahifalarni jarayondan olib tashlashni (o‘chirishni)
boshlaydi. Ushbu siyosat tizimni yanada sezgir qiladi, chunki yangi
dastur to‘satdan xotira yetishmasligini keltirib chiqarmaydi va tizim
allaqachon
ishlayotgan
jarayonlarning
doimiy
to‘plamlarini
kamaytirishga harakat qilganda foydalanuvchini kutishga majbur
qiladi.
abort
(UNIX) tizim chaqiruvi bilan 
farzand jarayonlarini yo‘q qilishi mumkin. Linuxda esa 
kill

abort (UNIX) tizim chaqiruvi bilan farzand jarayonlarini yo‘q qilishi mumkin. Linuxda esa kill
5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhh
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa abort (UNIX) tizim chaqiruvi bilan farzand jarayonlarini yo‘q qilishi mumkin. Linuxda esa kill
|
Protsessor dispetcheri - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

71
hisoblanadi.
Optimallashtirish
mezoni:
bu
ko‘rsatkichni
maksimallashtirish.
Tizimning o‘tkazish qobiliyati
(throughput) - vaqt birligi ichida
o‘zining bajarilishini tugatadigan jarayonlar soni (o‘rtacha)
hisoblanadi.
Jarayonga ishlov berish vaqti
(turnaround time) - qandaydir
jarayonni bajarilishi uchun zarur bo‘ladigan vaqt hisoblanadi.
Optimallash mezoni: bu ko‘rsatkichni minimallashtirish.
Kutish vaqti
(waiting time) - jarayon bajarilishga tayyor
jarayonlar navbatida kutadigan vaqt hisoblanadi.
Javob vaqti
(response time) - interfaol tizimda vazifani
bajarilish vaqti eng yaxshi mezon bo‘lmasligi mumkin.
Istalgan optimallashdagi kabi strategiyaga bog‘liq bo‘lmagan
holda, barcha mezonlarni bir vaqtda qoniqtirish mumkin emas. Quyida
turli rejalashtirish algoritimlarini (yoki strategiyalarini) ko‘rib
chiqamiz va ko‘rsatilgan mezonlarning optimalligiga erishish nuqtai
nazaridan ularning afzalliklari va kamchiliklarini ko‘rib chiqamiz.
Foydalanuvchilar - 4. 0-ishlab chiqarish

|
4. 0-ishlab chiqarish
|
bet | 53/77 | Sana | 31.05.2024 | Hajmi | 6,73 Mb. | | #258613 |
Bog'liq Kitob. 1Foydalanuvchilar
ID.UZ tizimidan rO‘yhatdan O‘tgan foydalanuvchilarga ZiyoNet portali O‘z imkoniyatlarini namoyon qilishlari uchun barcha sharoitlarni yaratib beradi. Jumladan:
1. ZiyoNet portalining kutubhonasiga ahborot - ta’limiy ma’lumotlarni joylashtirish;
2. Uchinchi darajali «zn.uz» domenida sayt-satelitlarni yaratish;
3. ZiyoNet portalining yopiq bo‘limlariga kirish va u erdan ma’lumot olish;
4. ZiyoNet axborot resurs tarmog‘ining turli tanlovlarida qatnashish.
ZiyoNet tarmog‘iga ulanish
Hukumat qaroriga muvofiq barcha ta’lim muassasalari (ulanish ob’ektlari) ZiyoNet axborot ta’limiy tarmog‘i negizida birlashishlari kerak. Provayder tizimi orqali ta’lim muassasalarini ulanish bO‘yicha g’oliblarga ZiyoNet tarmog‘i resurslariga kirish imkoni beriladi. Bugungi kunda maktab, kolledj, litsey, muzey, “Kamolot” YOIHning Internetga ulanishi bilan OOO «East Telecom», qishloq joylaridagi maktablarning internetga ulanishi bilan «RWC» QK hamda UzNETning «Uzbektelekom» AK filiali shug’ullanadi. Ta’lim muasasalarining internetga ulanishlarida OO‘MTV, O‘MKTM, XTV, «Kamolot» YOIH mas’ul va moliyaviy jihatdan ta’minlovchi hisoblanadilar. ZiyoNet tarmog‘ining resurs markazi tanlov hay’atining ishlovchisi sifatida internet tarmog‘iga ulanishga oid barcha tanlovlarni va ulanish jarayoni monitoringini o‘tkazib kelmoqda. Ta’lim muassasalarini internet tarmog‘iga ulanishlariga oid barcha savollar bilan mas’ul Vazirlik va boshqarmalarga, ZiyoNet tarmoqining provayderlariga murojaat etishingiz, shuningdek, forumda qoldirishingiz mumkin.
ZiyoNet ta’limiy tarmog‘iga ulanuvchi muassasa tanlov g‘olib-provayderining quyidagi bepul hizmatlaridan foydalanishi mumkin:
- Internet (TAS-IX orqali) tarmog‘ining O‘zbek segmentidan 128 kbit/sek tezligida istalgan miqdorda foydalanish;
- Ichki Internetning ajratilgan limit trafikidan foydalanish (Ichki Internetdan foydalanayotgan ulanish ob’ektiga trafikda belgilangan ustki limit bo‘yicha haq to‘lash;
- Qo‘shimcha hizmatlar.
ZiyoNet tarmog‘iga ta’lim muassasalarini ulanishlarini moliyalashtirish O‘zbekiston Respublikasi Moliya Vazirligi tomonidan amalga oshiriladi.
|
| |
Vazifa va jarayon holatlari - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

70
o‘zgartiriladi. Oldindan belgilangan vaqtdan so‘ng jarayon to‘xtatiladi
va boshqa bir jarayon (bajarilish uchun) protsessorni egallaydi.
To‘xtatilgan jarayonning holati jarayon rejalashtiruvchisi
tomonidan
tayyorlilik (ready) holatiga o‘zgartiriladi. Jarayonlarning bunday
almashtirilishi oldindan rejalashtirish siyosati deb nomlanadi. Agar
jarayon ishga tushirilganda foydalanuvchi
yoki boshqa jarayon
tomonidan kiritish/chiqarish amali bajarilishini kutsa, u holda jarayon
kutish (waiting) holatiga o‘tkaziladi. Kiritish/chiqarish jarayoni
yakunlanganligi
haqida
xabar
kiritish/chiqarish
qurilmasidan
jarayonni
rejalashtiruvchiga
yetkazilganda
jarayonning
holati
tayyorlilik
(ready)
holatiga
o‘zgartiriladi. Nihoyat, jarayon
yakunlanganida yoki xatolik yuz berganida jarayon (oldindan)
tugatiladi va uning holati tugatishga (finished) o‘tkaziladi. Odatda,
jarayon holatining o‘zgarishlari jarayonni rejalashtiruvchi tomonidan
amalga
oshiriladi, va vazifani rejalashtiruvchiga bu o‘zgarishlar
haqida axborot beriladi. Shundan so‘ng vazifani rejalashtiruvchi
holatni tugatishga (finished) o‘zgartiradi.
Resurslarni taqsimlash grafi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

81
2.25- rasm. Resurslarni taqsimlash grafidagi balandlik-jarayonga
misol
To‘rtta nusxali superbalandlik-resursga misol 2.26-rasmda kelti-
rilgan.Resursning har bir nusxasiga o‘z nimbalandligi mos keladi.
Resurslarni taqsimlash grafiga misol 2.27- rasmda keltirilgan.
2.26- rasm. To‘rtta nusxali superbalandlik-resursga misol
2.27- rasm. Resurslarni taqsimlash grafiga misol
Bu graf uchta jarayonlar va to‘rtta resurslari turlariga ega
bo‘lgan tizimni aks ettiradi: 1- va 3- turlardagi resurslar bittadan
nusxaga ega, 2- turdagi resurs ikkita nusxaga ega, 4- turdagi resurs
uchta nusxaga ega. 1- jarayon 2- jarayon bilan band bo‘lgan 1-
resursga da’vogarlik qiladi. 2- jarayon 3- jarayon bilan band bo‘lgan
3- resursga da’vogarlik qiladi. 2- resursning ikkita birliklari 1- va 2-
Asosiy tushunchalar - 1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi

|
1-mavzu: Xorijiy investitsiyalarning mazmun-mohiyati va tasniflanishi
|
bet | 44/108 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 2,98 Mb. | | #113285 |
Bog'liq 1 mavzu Xorijiy investitsiyalarning mazmun mohiyati va tasniflaAsosiy tushunchalar
Modernizatsiya —- bu zamonaviylik talablariga muvofiq, turli yangilanishlarni kiritish orqali yanada mukammal sharoitlarga o'tish jarayonidir.
Innovatsiya —- bu bozor iqtisodiyotida talab qilinadigan jarayonlar yoki mahsulotlarning samaradorligini sifat jihatdan oshirishni ta'minlaydigan amalda joriy qilingan yangilik hisoblanadi. Bu inson intellektual faoliyati, hayollari, ijodiy jarayonlari, kashfiyotlar, kashfiyotlar va ratsionalizatorlikning yakuniy natijasidir.
Moliyaviy aktiv —- bu daromadni nazarda tutadigan o'ziga xos mulk shaklidir, masalan: moliyaviy resurslarni aks ettiradigan aktivlarning bir qismi: pul va qimmatli qog'ozlar, pul topish bo’yicha ko’nikma va qobiliyatdir.
Tender —- raqobat, adolatlilik va samaradorlik prinsiplari bo'yicha belgilangan muddatlarda hamda hujjat bo'yicha ilgari e'lon qilingan shartlarga muvofiq tovarlarni yetkazib berish, xizmatlarni taqdim etish yoki ishlarni bajarish bo'yicha takliflarni tanlov asosida tanlab olish shakli. Tender shartnomasi tanlov g'olibi bilan, ya’ni eng yaxshi shart-sharoitlarni ta'minlovchi hujjat talablariga javob beradigan taklifni taqdim etgan ishtirokchi bilan tuziladi.
Qo’shma korxona —-turli davlatlarga tegishli hamkorlarining umumiy mulklari asosida tadbirkorlik va biznes faoliyatini amalga oshiradigan iqtisodiy jihatdan mustaqil bo’lgan korxonadir.
Shoʻba korxona —- huquqiy jihatidan mustaqil, lekin ustav kapitalida boshqa (asosiy) xoʻjalik jamiyati yoki shirkatning hissasi yuqori boʻlgan xoʻjalik jamiyati. Shoʻʼba korxona muassisi uning ustavini tasdiqlaydi va ayrim boshqaruv, shu jumladan nazorat funksiyalarini oʻzida saqlab qoladi. Shoʻʼba korxona aksiyadorlik jamiyati yoki masʼuliyati cheklangan jamiyat boʻlishi mumkin. Shoʻʼba korxona tashkil etish asosiy korxona oʻzining tuzilmaviy boʻlinmasi yoki mulkiy majmuasi negizida; asosiy korxonani qayta tashkil etish jarayonida oʻz tarkibidan ajratib chiqarish; xoʻjalik jamiyati yoki shirkat tomonidan aksiyadorlik jamiyati aksiyalari nazorat paketini yoki masʼuliyati cheklangan jamiyat ustav kapitalidagi tegishli hissani sotib olish shakllarida boʻlishi mumkin. Shoʻʼba korxonaning asosiy korxona bilan oʻzaro munosabatlarining muhim xususiyati shundaki, Shoʻʼba korxonaning asosiy korxonaga yoki asosiy korxonaning Shoʻʼba korxonaga mablagʻlarni qaytarib olmaslik bilan oʻtkazishi soliqqa tortilmaydi.
Konsessiya — muayyan sharoitlarda korxonalarni, foydali qazilmalarni, yerlar va boshqalarni ekspluatatsiya qilish huquqini beruvchi xorijiy firma yoki xususiy tadbirkor bilan davlat o’rtasida tuzilgan shartnoma.
|
| |
Jarayonlarni rejalashtirish algoritmlari

2.5. Jarayonlarni rejalashtirish algoritmlari First-Come-First-Served (FCFS) algoritmi First-Come-First-Served (kelish tartibida xizmat ko‘rsatish,
ya’ni, birinchi kelganga birinchi xizmat ko‘rsatish (FIFO) kabi bir xil)
– algoritmi eng oddiy rejalashtirish algoritmi bo‘lib, bunda
protsessorning resurslari jarayonlarga ular iste’mol qiladigan
resurslarga, xususan, jarayonning bajarilishi uchun talab qilinadigan u
bildirgan vaqtga bog‘liq bo‘lmagan holda tizimga kelishi (kirishi)
tartibida taqdim etiladi. Bu va boshqa algoritmlarni ko‘rib chiqishda
jarayonlarning nomlari va ularning qandaydir vaqt birliklarida
ifodalanadigan bajarilish vaqt diapazonlarini Gant diagrammalaridan
(Gantt charts) foydalanib aniqlaymiz.
Quyidagi misolni ko‘rib chiqamiz. J1, J2 va J3 jarayonlar
quyidagi aktivliklar davrlari bilan ko‘rsatilgan tartibda tizimga
kiritilgan bo‘lsin:
72
2.3- jadval
Jarayon
Aktivlik davri
J1
24
J2
3
J3
3
U holda ularni rejalashtirish uchun FCFS algoritmidan
foydalanishda
protsessorni
birinchi
bo‘lib
uzoq
bo‘lishiga
qaramasdan, birinchi jarayonni oladi. Bu holda protsessorni jarayonlar
orasida taqsimlanishi 2.18- rasmda tasvirlangan.
2.18- rasm. FCFS algoritmi bo‘yicha rejalashtirish sxemasi (1- misol)
Shunday qilib, kutish vaqti J1 = 0; J2= 24; J3 = 27 bo‘ladi.
O‘rtacha kutish vaqti: (0 + 24 + 27)/3 = 17
Agar jarayonlar tartibi boshqacha - J2, J3, J1 bo‘lsa (tizimga
oxirgi kiritilgan jarayon – eng uzoq), u holda ularni rejalashtirish
natijasi mutlaqo boshqacha bo‘ladi (2.19- rasm).
2.19- rasm. FCFS algoritmi bo‘yicha rejalashtirish sxemasi (2- misol)
Bu holda jarayonlarni kutish vaqti: J1 = 6; J2 = 0; J3 = 3.
O‘rtacha kutish vaqti: (6 + 0 + 3)/3 = 3
Bu natija oldingi natijaga qaraganda ancha yaxshi. Birinchi
misol namoyish etgan natija samarasi (convoy effect) – qisqa jarayon
73
uzoq jarayondan keyin xizmat ko‘rsatiladigan hollarda jarayonlarni
o‘rtacha kutish vaqtini ortishi deyiladi.