I BOB. KORXONADA KADRLAR SIYOSATI VA

I BOB. KORXONADA KADRLAR SIYOSATI VA
UNING KONSEPTUAL ASOSLARI
1.1.
Korxonada kadrlar siyosati tushunchasi
Amaliyotga ko‘ra, korxonalardagi mulkdorlik shaklidan
qat’iy nazar rahbarlar o‘z xodimlari va korxonaning murakkab
bozor sharoitida raqobatbardoshlik ustunligini vujudga keltirish
ijtimoiy, iqtisodiy va texnologik samara olib kelishiga qodir hal
qiluvchi resursga aylanib qolganligini asta-sekin tushuna bosh-
ladilar. Korxona mehnat resurslarining asosiy qismi kadrlar siyo-
sati bilan qamrab olingan. Xodimlarni boshqarish mehnat resurs-
larini samarali tashkil etish va unumli boshqarish maqsadlariga
erishishda yagona imkon beruvchi tizimga aylanib bormoqda.
Kadrlar siyosati – mamlakatimizning kadrlar sohasida
azaldan qo‘llangan tushuncha, bu tashkilotning xodimlarga
munosabati va aniq maqsadlarga erishish niyatida unga ta’sir
ko‘rsatish usullari majmui deb tushuniladi.
“Kadrlar siyosati” tushunchasining zamonaviy ma’nosi
quyidagilardan iborat.
Birinchidan, korxonaning zamonaviy kadrlar siyosati ishla-
yotgan har bir xodimning vazifalari va strategik maqsadlaridan
mantiqiy kelib chiqadi va faoliyatning aniq natijalari hamda
korxonaning umumiy rivojlanish istiqbollariga moslashadi.
Kadrlar siyosatining qulayligiga, egiluvchanligiga yuqori talablar
va uning ichki (boshqarish va rahbarlik uslubi, ichki tashkiliy
madaniyat va hokazo) va tashqi muhiti (mehnat bozori, iqtisodiy
inqiroz sharoitida – moliya faoliyatini maqsadli olib borish
xususiyatlari, qonunchilikning rivojlanishi, takomillashishi) ko‘p
omilli ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar asosida amalga oshiriladi.
Ikkinchidan, kadrlar siyosatining g‘oyalarini korxonadagi
yuqori saviyadagi rahbarlar (ta’sischilar, mulkdorlar, top-
menejerlar) ishlab chiqadilar.
7
Uchinchidan, kadrlar siyosatini asosan oliy va o‘rta darajali
boshqaruv bo‘g‘inida mehnat faoliyatiga ega funksional rahbarlar,
ma’lum tajribaga ega bo‘lgan professional kadrlar xizmatini ham
anglab va izchillik bilan mujassamlashtirib boradilar.
To‘rtinchidan, kadrlar siyosatini amalga oshirishda yuqori
professional malakaga ega kadrlar xizmati muhim ahamiyat kasb
etadi. U maslahatchi, uslubchi, rahbar yordamchisi, kadrlar
siyosati monitoringini amalga oshiruvchi koordinator vazifasida
namoyon bo‘ladi, uning faoliyat samarasi, zarurat tug‘ilganda esa
bevosita yangilash tashabbuskori sifatida ham yuzaga chiqadi.
Korxonaning kadrlar xizmati aniq kadrlar bilan bog‘liq
strategiyalar loyihalari, ssenariyalar, vaziyatlar va kadrlar siyosati
talablari bajarilishiga yordam beruvchi personal texnologiyalar
mexanizmini ishlab chiqaradi.
2
Amalda korxona kadrlar siyosatining turli ta’riflari mavjud
(personalni boshqarish siyosati, inson resurslarini boshqarish
siyosati, inson kapitalini boshqarish siyosati).
Ulardan ba’zilariga o‘z ta’rifimizni berishimiz zarur:
Korxonaning kadrlar siyosati – korxonaning xodimlar
faoliyati bilan bilan bog‘liq umumiy qoida, tamoyil, munosabat va
ustuvorliklar tizimi orqali ushbu korxonada amalga oshirish uchun
asosiy va majburiy deb e’tirof etilgan tizimida qo‘llanuvchi
qadriyat mo‘ljallari, usullari, shakllari, ko‘p yillik an’analar
majmuasi, baholash usullaridan iborat.
Korxonada kadrlar siyosati – rahbariyat tomonidan
belgilanuvchi va jamoaning mavjud tashqi muhit sharoitda uzoq
muddatli rivojlanish maqsadlariga eng samarali tarzda erishish
imkonini beruvchi, xodimlarni boshqarish jarayonida qo‘llanuvchi
mavjud subyektlar, ularning xatti-harakat qoidalari, prinsiplar
tizimi.
Korxonada kadrlar siyosati – xodimlar vazifalarining
umumiy yo‘nalishi, korxonaning strategik rivojlanishini hisobga
olgan holda doimiy o‘zgarib borayotgan bozor talablariga o‘z
2
Қ.Х.Абдураҳмонов ва бошқалар. Персонални бошқариш (олий ўқув юрти талабалари учун
дарслик) Тошкент “Ўқитувчи” - 2006.- 345.б
8
vaqtida moslashish qobiliyatiga ega mas’uliyatli, yuqori malakali
uyushgan jamoani tuzish maqsadida kadrlar salohiyatini
rivojlantirish, iqtisodiy inqiroz xavfi sharoitida jamoaning bir
maromda ishlash talablarini saqlashga yo‘naltirilgan maqsad,
ishlab chiqish jarayonining tashkiliy mexanizmi, usullari, shakl va
tamoyillari yig‘indisidir.
Korxonada kadrlar siyosati keng ma’noda mehnatni
tashkil qilish prinsiplari, normalari, qoidalar tizimi, uning asosida
xodimlarni boshqarish bo‘yicha faoliyatning (saralash, tanlab
olish, ishga yollash, o‘qitish, lavozimini ko‘tarilish) asosiy yo‘na-
lishlari oldindan rejalashtiriladi va jamoaning umumiy maqsad va
vazifalarini belgilash hamda barcha ishlab chiqarish bo‘g‘inlari
bilan muvofiqlashtirish, tor ma’noda esa – inson va korxona
o‘rtasidagi ijtimoiy-iqtisodiy, moliyaviy va huquqiy munosabat-
lardagi o‘ziga xos qoidalar, majburiyatlar va cheklovlar maj-
muidir.
Korxonada kadrlar siyosati – jamoa oldida turgan strategik
maqsadlarga erishish va uning missiyasini ro‘yobga chiqarish
uchun zarur, yetarli miqdorda va malakaga ega bo‘lgan xodimlar
bilan ishlash sohasidagi muayyan ichki qoida va tamoyillari
to‘plami.
Yuqorida keltirilgan ta’riflar “kadrlar siyosati” tushunchasi-
ning mohiyatini yetarli darajada o‘zida aks ettiradi. Ammo, fikri-
mizcha, bu borada yagona ta’rif bo‘lishi mumkin emas, chunki
har bir korxona va har bir jamoa o‘z oldiga qo‘ygan muayyan
maqsadlarga asoslanib, o‘z-o‘zidan xodimlarni boshqarish muam-
molarini tashxislash va hal qilishga qodir. Kadrlar siyosatini
anglashning xilma-xilligi tashkilotlarning sohaviy, hududiy, tabiiy
– iqlim, yoshi va jinsi, texnologik rivojlanish bosqichlarining
xilma-xilligi natijasidir.
Mualliflarning fikriga ko‘ra, korxonaning kadrlar siyosati
jamoada rahbariyat tomonidan (og‘zaki yoki yozma) tuzilgan xo-
dimlarning
xulq-atvori
qoidalari,
qarashlari,
prinsiplari,
ustunliklari, me’yorlari, qoidalari, doimiy ravishda o‘zgarib
borayotgan ichki tashkiliy sharoitlar va tashqi muhit talablarini
hisobga olgan holda tashkilotning oldida turgan ishlab chiqarish
9
jarayonidagi strategik maqsadlarga erishish borasida xodimlarni
boshqarish jarayonining barcha ishtirokchilari uchun majburiy
qo‘llanuvchi talablardir.
Korxonada kadrlar siyosatining obyekti uning xodimlari
bo‘lib, kadrlar siyosatining subyekti esa – boshqaruv jarayonining
barcha bo‘g‘inlaridagi rahbarlardan va mavjud kadrlar xizmatidan
tashkil topgan boshqaruv tizimi.
|