nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qobiliyatlar va iste’dodning tabiiy sharoitlari

Tug‘ma layoqat jumlasiga nozik hid sezish, binobarin, bilish analiza-
torlarining alohida yuksak sezgirligi muvofiqdir.
Shaxs muayyan tabiiy layoqatga ega bo‘lsa, u holda o‘ziga
taalluqli qobiliyatlarni rivojlantirish nisbatan oson kechadi. Inson-
larning kasbiy qobiliyati ular layoqatlarining rivojlanish mahsulidir.
Layoqat ko‘p qirrali psixik hodisa bo‘lganligi tufayli, faoliyat talab-
larining xususiyatiga bog‘liq ravishda, bir xil layoqatlar negizida har
xil qobiliyatlar rivojlanishi kuzatiladi.
Qobiliyatning rivojlanishi shaxsning tarkib topishi bilan uzviy
uyg‘unlikka ega bo‘lib, inson kamoloti har ikkala omilning o‘zaro
hamkorligini talab qiladi. Iste’dodli o‘quvchilar va talabalar shakllani-
shi ijtimoiy muhit, ijtimoiy institutlar, ma’naviyat asoslari hamda
o‘zini o‘zi namoyon etish, o‘zini o‘zi kashf qilish, o‘zini o‘zi rivojlan-
tirish asosida amalga oshishi odatiy ijtimoiy psixologik qonuniyat
tariqasida xizmat qiladi.
Iste’dod, uning tuzilishi va paydo bo‘lishi

Psixologik ma’lumotlarni umumlashtirgan holda ikki xil xusu-
siyatli fikrni alohida ta’kidlab o‘tish iste’dod tuzilishini oson tushu-
nish imkoniyatini yaratadi:
iste’dod shaxs psixik xislatlarining shunday murakkab birikma-
sidirki, uni: a) alohida, yagona maxsus qobiliyat bilan; b) xotiraning
yuksak mahsuldorligi orqali; c) hatto noyob (kamyob, nodir) sifat
tariqasida o‘lchab bo‘lmaydi;
shaxsda u yoki bu qobiliyatning mavjud emasligi hamda yetarli
darajada taraqqiy etmaganligi iste’dodning murakkab tarkibiga kiruv-
chi boshqa qobiliyatlarning jadal takomillashuvi orqali ularning o‘rni-
ni bosishi (kompensatsiya qilishi) mumkin.
Iste’dod o‘zining umumiy va maxsus sifatlari yig‘indisi bilan
ijodiy yutuq imkoniyatining ayniyatidir. Iste’dod mahoratning dastlab-
ki sharti hisoblansa-da, lekin ular bir-biridan muayyan darajada
tafovutlanadi. Iste’dod katta, ijodiy va zo‘r mehnat mahsulidir, mehnat
esa hayotiy tajriba va ko‘nikmalar zaruriy majmuasining manbai
hisoblanadi. Ijodiyotning sharti hayotiy tajriba, zaruriy ko‘nikma va
malakalar yig‘indisining mavjudligidir.
Ijodiy faoliyat iste’dodning ajralmas qismi hisoblanib, bunda
ruhlanish deb nomlangan psixologik holat alohida ahamiyat kasb
etadi. Ruhlanish esa faoliyat mahsuldorligi ortishiga qaratilgan ijodiy
lahzadan iborat. Iste’dod imkoniyat tariqasida psixologik hodisa, ma-
horat esa haqiqatga aylangan imkoniyatning gavdalanishi hisoblanadi.
Psixologik nuqtai nazardan haqiqiy mahorat shaxs iste’dodining
faoliyatda namoyon bo‘lishidir.
Qurama qozon tutqich - Quilted potholder

Qurama qozon tutqich - Quilted potholder
Bu bo‘limni birinchi bo‘lib biz ayollani vaqtimiz eng ko‘p o‘tadigan joy,
oshxonada kerakli bo`lgan, Qozon tutgichni tikishni o‘rganishdan boshliymiz.
Uyda har hil narsaladan qolgan mato parchalaringizni tashab yuborishga
shoshilmang!
Undan ajoyib qozon tutgich va yana boshqa qurama usulidagi ko`p narsala
tiksa bo`ladi.
Qozon tutgich uchun kerakli materiallar:
•
igna
•
ip
•
qaychi
•
har hil mato parchalari
•
paxta yoki vatin
Unda boshladik.
Oldin mato parchalaridan mana shunaqa shakllani qirqib olamiz.
Buning uchun rasmdagidek shakillar qirqib olamiz.
4 ta sariq to`g`ri burchak
4 ta kichkina qizil kvadrat
16 ta kichik yashil uchburchaklar
20 ta kichik sariq uchburchaklar
4 ta katta yashil uchburchak
1 ta katta qizil kvadrat
Endi uchburchaklarni yamash(qurash)ni boshlaymiz mana bunday.
Hammasi bo`lib:
Qizil-sariq dan xosil bo`lgan to`rtbirchakdan – 4 dona
YAhil-sariqdan – 8 dona
Qizil butun kichkina kvadratchadan – 4 dona
Sariq-yashil-sariqdan xosil bo`lgan to`g`ri burhakdan – 4 dona
Katta qizil kvadrat - 1 dona
Sariq to`g`ri burchakdan 4 dona
Xosil bo`lishi kerak
Tayyor qurama bilan teng butun mato qiriqb olamiz va orasiga paxta yoki
vatin qoyamiz va ko`rpaga o`xshatib har joyidan bir ilib chiqamiz (paxta yoki
vatin yig`ilib qolmasligi uchun)
|
-ma’ruza 
SHAXSNING INDIVIDUAL-PSIXOLOGIK

|
-ma’ruza
SHAXSNING INDIVIDUAL-PSIXOLOGIK Pdf ko'rish
|
bet | 32/58 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 325,56 Kb. | | #233885 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi ichki ishlar vazirligi a k a d e m I y 6-ma’ruza
SHAXSNING INDIVIDUAL-PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI
1. Temperament va uning ko‘rinishi.
2. Xarakter haqida tushuncha.
3. Qobiliyat va iste’dod haqida tushuncha.
1. Temperament va uning ko‘rinishi
Psixologiya fani insonning ruhiy olami, muomalasi, xulqi, xarak-
teri, temperamenti, qobiliyati va insonlararo munosabatini o‘rganadi.
Uning amaliy yo‘nalishi tadqiqot predmetining cheklanganligi bilan
chegaralanib qolmasdan, balki insonning shaxs sifatida o‘sishiga yor-
dam beruvchi bir qancha jabhalarni o‘ziga qamrab oladi va tekshiradi.
Inson shaxsining eng muhim xususiyatlaridan biri uning indivi-
dualligidir. Individuallik deganda, shaxsiy psixologik xususiyatlarning
betakror birikmasi tushuniladi. Individuallik tarkibiga xarakter, tempe-
rament, psixik jarayonlar, holatlarning xususiyatlari yig‘indisi, iroda,
faoliyat motivlari, inson maslagi, dunyoqarashi, qobiliyatlari va shu
kabilar kiradi.
Insonning ruhiy olami beto‘xtov harakatlar majmuasidan iborat
bo‘lib, biri ikkinchisini bevosita taqozo etadi va ular uzluksiz zanjir
tizimiga o‘xshash tarzda hukm suradi. Xuddi shu bois, shaxs ruhiya-
tida tashqi atrof-muhit to‘g‘risidagi taassurotlar, o‘tmish xotiralari,
kelajak yuzasidan ijodiy xayollar, ezgu niyatlar, xohish-istaklar, maq-
sad va tilaklar, mulohaza, fikr va muammo, emotsional kechinmalar,
irodaviy sifatlar uzluksiz tarzda o‘zaro o‘rin almashib turishi evaziga
ontogenetik dunyoga mustahkam negiz hozirlanadi.
Ruhiy olam, uning sur’ati, mazmuni, shakli, ko‘lami, xususiyati,
xislati, sifati, mexanizmi har bir insonda rang-barang tarzda namoyon
bo‘lishi kuzatiladi. Shuning uchun bo‘lsa kerak, insonlar tabiat hodisa-
lariga, ta’sir kuchlariga tez yoki sekin, yengil yoki qiyinchilik bilan
javob qaytarishga moyillik ko‘rsatadilar.
Psixologiya fanining ijtimoiy tarixiy taraqqiyoti davrida tempera-
mentga nisbatan bildirilgan mulohazalar, uning moddiy asosi to‘g‘risi-
81
dagi talqinlar xilma-xil bo‘lib, shaxsning psixologik xususiyatlarini
o‘ziga xos tarzda tushuntirish uchun xizmat qilib kelgan. Tempera-
ment lotincha «temperamentum» degan so‘zdan olingan bo‘lib, bu-
ning ma’nosi «aralashma» degan tushunchani anglatadi.
Temperament to‘g‘risidagi dastlabki ta’limotni yunon olimi
Gippokrat (miloddan avvalgi 460–356 yillarda yashagan) yaratgan
bo‘lib, uning tipologiyasi to hozirgi davrgacha qo‘llanib kelinmoqda.
Temperamentga ta’rif beradigan bo‘lsak, u shunday ko‘rinishda
bo‘ladi: psixikaning individual jihatdan o‘ziga xos, tabiiy shartlash-
gan dinamik ko‘rinishlari majmui kishining temperamenti deyiladi.
|
| |
Ziy choklarning tuzilishi va ishlatilish sohasi

Ziy choklarning tuzilishi va ishlatilish sohasi
Ziy choklar detal qirqimlarini titilib ketishidan saqlash va yoqa, bort,
cho’ntak, yeng uchi, kiyim etagi kabi detallar chetlarini tikishga mo’ljallangan
bo’lib, uning bukma chok, mag’iz chok, ag’darma chok turlari bor.
Bukma chok ochiq qirqimli, yashirish qirqimli va mag’izli bo’ladi. Ochiq
qirqimli chok qalin gazlamalardan kiyim tikishda ishlatiladi. Yopiq qirqimli bukma
chok erkaklar kuylaklari, ayollar kuylaklari tikishda, ayollar kuylaklari etagini, yeng
uchlarini, choyshab chetlarini tikish kabi ishlarda qo’llaniladi. Bunda tikilayotgan
detal uchini ikki qavat qilib bukib, yashirin qaviq bilan yoki universal mashinada
bostirilib tikiladi. Mag’iz qirqimli bukma chok ust kiyimlarni tikishda, yupqa palto
etaklari kabilarni tikishda ishlatiladi. Bunda asosiy detalning o’ngiga tasma qo’yib
yoki maxsus gazlama parchalaridan mag’iz qo’yib 0,3-0,4 sm kenglikda ulanadi.
14 - rasm. Bukma chok
turlari
Mag’iz chok ochiq qirqimli va tasmali bo’ladi. Ochiq qirqimli mag’iz chok
adip ichki qirqimlariga, kiyim etaklariga, mag’iz qo’yish, kiyimlarni bezash, astarsiz
kiyimlar qirqimlarini mag’izlash uchun ishlatiladi. Ochiq qirqimli mag’iz chok
tikilayotganda, mag’izga ishlatiladigan gazlamadan o’rish ipiga yoki arqoq ipiga
nisbatan 45gradus burchak hosil qilib, qirqib olingan parchaning o’ng tomoni asosiy
detalning o’ngiga qaratib qo’yiladi, detal qirqimidan 0,3-0,4 sm kenglikdagi chok
bilan ulanadi. Yopiq qirqimli mag’iz chok ayollar kuylaklari va ich kiiymlar
detallariga, yoqa o’mizlariga mag’iz qo’yish uchun ishlatiladi.
15 - rasm. Mag’iz chok turlari
Ag’darma chok kantli, ramkali, qaytarma kantli bo’ladi. Ag’darma chok
biriktirma chokning bir turi bo’lib cho’ntak qopqoqlarini, yoqalarni, bortni izma
kabi detal chetini tikishda ishlatiladi. Kantli ag’darma chokda (16 rasm a-b)
detallarning biri ikkinchisidan 0,1-0,3 sm ochibroq bukilgan bo’ladi. Ramkali
ag’darma chok (16-в rasm) pidjak cho’ntaklari, kuylakning tugmalanadigan joylari
kabilarni tikishda ishlatiladi.
16 - rasm. Ag’darma chok turlari.
Qaytarma kantli ag’darma chok yoqalarini, kuylak bortlarini bezashda va
muayyan xizmatdagi formalarni tikishda ishlatiladi. Qaytarma kantli ag’darma chok
tikilayotganda qaytarma gazlamani, ya‘ni eni 2,5-3 sm gazlama parchasini ikki
bukib detallardan birining o’ngiga ulanadi.
|
Adabiyotlar - Buxoro davlat universitetining pedagogika

Dars maqsadi: Mashinada bajariladigan baxya va baxyaqatorlari turlari bilan
tanishtirish, ularning ishlatilish sohasi va tikilish texnologiyasi haqidagi bilimlarni
shakllantirish.
Tayanch iboralar: biriktirma chok,
yorma chok,
quyma chok,
bostirma chok,
tutashtirma chok, qo’sh chok,
ichki chok, ziy choklar, mag’iz chok, ag’darma chok,
bukma chok, taxlama, bo’rtma chok.
Reja:
1. Mashina choklari turlari.
2. Birlashtiruvchi choklar tuzlishi va ishlatilish sohasi.
3. Ziy choklarning tuzilishi va ishlatilish sohasi.
4. Bezak choklari va qo’llanish sohasi.
Mashina choklari turlari
Kiyim choklari kiyim qismlarining ip yoki sim yordamida birlashgan joylari
demakdir. Mashina choklari konstruktsiyasi va vazifasiga ko’ra
quyidagi turlarga
bo’linadi: birlashtiruvchi chok- kiyim
detallarini birlashtirishga,
ziy chok -detal
ziylarini ishlashga va qirqmalarini titilib ketishidan saqlashga, bezak choklar.
Buxoro davlat universitetining pedagogika - bet 51

Birlashtiruvchi choklar tuzilishi va ishlatilish sohasi
Biriktirma chok tikuvchilikda eng ko’p tarqalgan chok bo’lib, detallarning
yon, yelka va boshqa qirqimlarini birlashtirish uchun ishlatiladi. U yorib yoki bir
tomonga yotqizib dazmollanadi. (8 - rasm)
8 - rasm . Biriktiruvchi chok turlari
Yorma chok bir vaqtning o’zida ham biriktiruvchi, ham bezovchi chok
xizmatini o’taydi. Bunday chokni bajarish uchun detallarni biriktirma chok bilan
tikib olib, shu chok ikki tomonga yotqiziladi va gazlama o’ngi tomonidan biriktirma
chokning ikki yoniga undan 0,2 sm masofada baxyaqator yuritib chiqiladi.
Quyma chok ochiq qirqimli bo’lishi mumkin. Quyma chok hosil qilish uchun
bir detal ikkinchisining ustiga 1 sm o’tkazib tikiladi. Chokning vazifasi va gazlama
turiga qarab, bezak baxyaqatorlar kengligining 0,5-1,5 sm ko’proq’i bukiladi. Bezak
baxyaqator esa kiyim fasoniga qarab detalning bukilgan chetidan 0,2-0,5 sm
masofada bo’ladi.(9-rasm)
9 - rasm. Qo’yma chok
Bostirma chok biriktirma chokning bir turi bo’lib, paltoning yon, ort bo’lak
o’rtasidagi choklarini tikish uchun ishlatiladi. Bostirma chok ochiq qirqimli yoki bir
qirqimli yopiq bo’lishi mumkin. Ochiq qirqimli bostirma chok detallar o’ngi bilan
bir-biriga qaratilib, bezakbaxyaqator kengilining 0,5 sm ortiq chok solib biriktiriladi.
Yopiq qirqimli bostirma chok tikish uchun detallar o’ngi bir-biriga qaratilib, ostki
detal ustki detal qirqimiga nisbatan baxyaqator kengligidan oldinroq chiqarilib
ustma-ust qo’yiladi. (10 - rasm.)
10 - rasm. Bostirma chok
Tutashtirma chok yupqa gazlamalardan tikiladigan kiyimlar bort
qotirmasining qism va vitochkalarini birlashtirish uchun ishlatiladi. Ikki detal
qirqmalarini bir-biriga taqab, kengligini 2-2,5 sm bir tomoniga yelim surtilgan
gazlama taglik ustiga qo’yiladi va dazmollab yopishtiriladi.
Qo’sh chok (11 - a-rasm) ust kiyimlarini astarsiz yoki faqat belgacha
tushadigan qilib tikishda, cho’ntak xaltalarini tikish, shuningdek ko’rpa- yostiq
jildlari, choyshablar tikish uchun ishlatiladi. Qo’sh chok hosil qilish uchun, detallar
teskari tomonlari bir-biriga qaratilib, 0,3-0,5 sm kenglikda biriktirma chok bilan
tikib olinadi, keyin detallarning o’ngi ag’darilib ,detallar chetidan 0,6-0,7 sm
masofada ikkinchi qator tikiladi.
11- rasm.Qo’sh chok
Ichki chok ich kiyimlar va ip gazlamalardan astarsiz kiyimlar tikishda
ishlatiladi. Detallar o’ngi bir-biriga qaratilib, ostki detal chetini ustki detalga
nisbatan 0,5-0,7 sm oldinroq chiqarib ustma-ust qo’yib tikiladi, keyin detallar orasi
ochiladi, o’ngini pastga qaratib yoziladi, ostki detalning oldinroq chiqarilgan cheti
bukilib tekislanadi va bukilgan chetidan 1-1,5 sm 2 qator tikiladi. (12 - rasm)
|
Bezak choklari va qo’llanish sohasi

1. З.Давлетшева Тикув буюмларини тайёрлаш технологияси. Ўқув қўлланма
Тошкент “Сано стандарт” нашриёти 2017
2. Г.К.Хасанбаева. Кийим моделини ишлаш ва конструциясини тайёрлаш.
укув кулланма. Тошкент.Укитувчи 1990 йил.
3. Э. К. Амирова и др. Конструирование одежды: Учеб. пособие, М.:
Издательский центр «Академия», 2005.
4. Е.М. Гнеушева и др. Конструирование одежды. Конструирование и
технология изготовления детской одежды: учебное пособие для вузов / – Орел:
ОрелГТУ, 2010.
5. Чижикова Л.П. Кружок конструирования и моделирования одежды.
Пособие для руководителей кружков шк. И внешкю учреждений. – М.:
Просвещение, 1990.
Yeng astarini tayyorlash. Yeng asrasining pastgi qismiga ishlov berish

52 – rasm. Yeng uchiga qotirma qo’yish 53-rasm.Kesimli
tengni tikish.
a – qotirmaning bir tomoniga yelim
kukun qoplangan, b – yelim
qotirmali, v – yelim ipli, g –
kolinkor qotirmali
a – kesmimi ag’darma chokli yenglar,
b – ochiq
kesmili yenglar,
c – ochiq kesimli yenglar
Yeng uchiga qptirma yelim yopishtiriladigan bo’lsa uning yuqori qirqimidan
0,2 sm narida yelim ip qo’yib, avraning teskarisiga dazmolda yoki pressda
yopishtiriladi. Qotirmaning bir tomoniga yelim kukun qoplangan bo’lsa, uni
yengning bukish haqini bukib pressda dazmollanayotganda qo’yib yopishtiriladi.
Gazlamalarning sifatini aniqlash - Mavzu: Kirish. Tikuvchilik sanoatining vazifasi va tikuvchilik buyumlarini ishlab...

2. Gazlamalarning sifatini aniqlash Gazlamaning cho`zilishga pishiqligi uning sifatini belgilaydigan eng muxim ko`rsatkichlardan biridir.Gazlamaning cho`zilishga pishiqligi deganda uning yukga chidamliligi tushuniladi.
Ma`lum o`lchamdagi gazlama namunasini uzish uchun etarli minimal yuk uzuvchi kuch deb ataladi. Uzuvchi kuchni aniqlash uchun namuna uzish mashinasida uzib ko`riladi (31-rasm). Gazlama namunasi 2 qisqichlar orasiga maxkamlab qo`yiladi. Elektr dvigatel pastki qisqichni yuqoriga va pastga harakatlantiradi, ustki qisqich yukli richag bilan boglangan. Pastki qisqich pastga tushganda namuna cho`zilib, ustki qisqichni pastga suradi. Natijada yukli mayatnikli kuch o`lchagich og`adi.
Cho`zuvchi kuch ta`sirida namuna uzayadi va qisqichlar orasidagi masofa kattalashadi. Strelka uzayish qiymatini uzayish shkalasida ko`rsatadi.Sinash uchun gazlamadan tanda mashinasi bo`yicha uchta namuna va arqoq bo`yicha 5 namuna qirqib olinadi.
Namuna bo`lagining eni 50 mm bo`ladi. Dinamometr qisqichlari orasidagi masofa jun gazlamalar uchun 100 mm, boshqa gazlamalar uchun 200 mm olinadi. Namuna bo`lagining uzunligi qisqichlar orasidagi masofadan 100-150 mm katta olinadi.
Uzuvchi kuch tanda uchun aloxida, arkoq uchun aloxida hisoblanadi. Gazlamalarning uzilishga pishiqligi ularning tola tarkibiga, kalava ip yoki ipning nomeriga, zichligiga, urilish xiliga, pardozlash harakteriga bog`liq. Sintetik tolalardan to`qilgan gazlamalarning uzilishga pishiqligi eng yuqori bo`ladi. Iplar qancha yo`g`on va gazlama qancha zich bo`lsa, u shuncha pishik bo`ladi. Kalta epmali urilishlarni qo`llash ham gazlamalarning pishiqligini oshiradi. Shuning uchun boshqa barcha sharoitlar bir xil bo`lgani xolda polotno urilishda to`qilgan gazlamalar eng pishik bo`ladi. Bosish, appretlash, buglash kabi pardozlash operatsiyalari gazlamaning pishiqligini oshiradi. Oqartirish, bo`yash operatsiyalari gazlamaning pishiqligini birmuncha pasaytiradi.
Uzish mashinasida gazlamaning pishiqligini aniqlash bilan bir vaqtda uning uzayishi ham aniqlanadi. Uzulish paytida namunaning uzunligi oshishi – uzilishdagi uzayishi millimetrda aniqlanishi ( absolyut uzayish) yoki namunaning dastlabki uzunligiga nisbatan protsentda ifodalanishi ( nisbiy uzayish) mumkin:
l2 – l1 = ------------- * 100l1
bunda: l1 – namunaning dastlabki uzunligi, l2- namunaning uzilishi paytidagi uzunligi.
Bukilganda va bosilganda gazlamada gijimlar va burmalar hosil bo`lishi g`ijimlanuvchanlik deyiladi. Hosil bo`lgan gijimlar va burmalar faqat ho`llab dazmollash yo`li bilan hosil bo`ladigan plastik deformatsiyalar g`ijimlanishga sabab bo`ladi. Qayishqoq va elastik uzayish ulushi ancha katta bo`lgan tolalar bukish va qisish deformatsiya sidan keyin bir ozdan sekinroq yoki tezroq tekislanadi va dastlabki holatini egallaydi, shuning uchun g`iji mlar yo`qoladi.
|
Ikki talqindagi bir voqeani tahlil etish

|
Ikki talqindagi bir voqeani tahlil etish
|
bet | 4/4 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 106,38 Kb. | | #138666 |
Bog'liq 9-mavzu Medianing boshqa axborot xizmatlari bilan o‘zaro munosabatiIkki talqindagi bir voqeani tahlil etish
Media:
|
Media:
|
Sana:
|
Sana:
|
Mazmuni:
|
Mazmuni:
|
Tili:
|
Tili:
|
Rasmi:
|
Rasmi:
|
Bizning emotsional reaksiyamiz:
|
Bizning emotsional reaksiyamiz:
|
U qanday yaratilgan?
|
U qanday yaratilgan?
|
Uni kim yaratgan?
|
Uni kim yaratgan?
|
U qaysi auditoriya uchun yaratilgan?
|
U qaysi auditoriya uchun yaratilgan?
|
Biz bunga ishonamizmi? (Nima uchun)
|
Biz bunga ishonamizmi? (Nima uchun)
|
Bizni ishonishimizni xoxlashyaptimi…
|
Bizni ishonishimizni xoxlashyaptimi…
|
Qanday ma’lumot yetishmayapti?
|
Qanday ma’lumot yetishmayapti?
|
Nazorat savollari
1. Media auditoriyasini o‘rganishning necha xil usuli bor?
2. Media matn yaratuvchilar turli ko‘rinishdagi axborotni taqdim etish uchun qanday usul va vositalardan foydalanadilar?
3. Ma’lum bir medianing kodi, shartli belgilari, kalit komponentari, grammatikasi kanday?
4. Axborot uzatish uchun media qaysi usullardan foydalanadi?
|
| |
Buxoro davlat universitetining pedagogika - bet 57

Shimning yuqori qismiga ishlov berish usullari
Shimning belbog’iga ishlov berishda, kamar tutkich bo’lagini ag’darma chok
bilan ,qo’yma bostirma chok bilan maxsus mashinada, kengligi belgilangan holda
birlashtiriladi. Old bo’lakni ort bo’lak bilan o’ngini o’ngiga qo’yib, 1 sm kenglikda
yon qirqimi birlashtiriladi va chok yorib dazmollanadi. Bel aylanasi belgilangan
holda ort bo’lakda o’rta chok o’rni belgilanadi. Kamar tutkichni yon cho’ntakni
yuqorisiga old bo’lakning taxlama o’rniga, ort bo’lakning vitochka o’rniga qo’yib
puxtalanadi. Belbog’ni astar va qotirma bilan ishlov berilsa, birdan astar qotirmaga
biriktiriladi va shu chok atrofida astarni aylantirib ,ustidan bostirma chok tikib
dazmollanadi. Belbog’ni shimning yuqori qismiga 0,7-0,8 sm kenglikdagi chok
bilan biriktiriladi va chok yorib dazmollanadi. Belbog’ni kengligi teskari tomondan
belgilanib, birlashtirma chizig’i chiziladi va shu chiziq ustidan qotirma bilan astarni
o’ngini o’ngiga qo’yib birlashtiriladi.Tugma joyi bilan belbog’ burchagi chokka 0,-
0,3 sm qoldirib kertim beriladi va o’ngini o’ngiga ag’darib burchaklari to’g’rilanadi.
Belbog’ tomonidan 0,2-0,3 sm ziy chiqarib dazmollanadi. Belbog’ni biriktirma chok
ustidan bostirma bezak chok bilan astar qayirmani biriktiradi. Belbog’ namlab isitib
dazmollanadi.
Nazorat savollari - Buxoro davlat universitetining pedagogika

Konstruktsiya jihatdan yenglar o'tqazma, reglan, yaxlit bichilgan va
kombinatsion yenglarga bo'linadi. Yeng uzunasidagi choklar soni bo'yicha: yakka
chokli yeng, ikki chokli yeng va uch chokli yenglarga bo'linadi. Modelda
mo'ljallanganiga muvofiq yeng uchi xlyastikli, bo'rtma chokli, manjetsiz, o'tqazma
manjetli, qaytarma manjetli, astarli yoki astarsiz bo'lishi mumkin.
Masalan - 9-mavzu Medianing boshqa axborot xizmatlari bilan o`zaro muno sabati Reja

|
9-mavzu Medianing boshqa axborot xizmatlari bilan o`zaro muno sabati Reja
|
bet | 2/4 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 106,38 Kb. | | #138666 |
Bog'liq 9-mavzu Medianing boshqa axborot xizmatlari bilan o‘zaro munosabatiMasalan,
Creative Commons tomonidan e’lon qilingan olti turdagi litsenziyalar ham pedagoglar va axborot yetkazuvchi larga o‘z materiallarni turli usullar yordamida himoya qilish imkonini beradi.
Масалан
Axborot uzatish uchun media qaysi usul lardan foydalanadi?
Media va axborot savodxonligining tarkibiy unsurlaridan biri — bu medialar voqealar tarixi hamda axborotni qanday talqin etishi va qanday usullardan foydalanishini tushunib yetish hisoblanadi. Muhimi, medialar qo‘llaydigan turli usul, kod va ramzlarni tushunish va talqin etish ko‘nikmalariga ega bo‘lishdir Media va axborot savodxonligiga ega bo‘lish uchun medialarning timsol va reprezentatsiyalarini o‘rganish, bunda nafaqat tasvir yoki matnni tahlil qilish, balki e’tibordan chetda qolayotgan kontekstni ham yoddan chiqarmaslik zarur. Jamoatchilik fikrini yo‘naltirish va jamiyat oldiga dolzarb masalalarni ko‘ndalang qo‘yish borasida kuchli hokimiyatga ega bo‘lgan medialar ijtimoiy hayotni yoritishini va amalda biz kutadigan hamda qabul qilishga tayyor bo‘lgan voqea va timsollarni taqdim etishini nazarda tutish zarur.
Mediamatnni tanqidiy tahlil qilish jarayonida odatda unda qaysi siyosiy guruhning nuqtai nazari aks etganligini anglash mumkin. Jumladan, mediamatnda kimning nuqtai nazari va qarashlari ifoda etilganligi, nima haqida va qanday rakursda xabar berilganligi, nima haqida esa sukut saqlanayotganligi ham namoyon bo‘ladi. Medialarning o‘z hukmronligi qanday axborot (masalan, yangiliklar)ni haqiqat sifatida taqdim etishi hamda qaysi mavzularni e’tiborsiz qoldirishida ham namoyon bo‘ladi.
− Media matn yaratuvchi lar turli ko‘rinishdagi axborotni taqdim etish uchun qanday usul va vosita lardan foydalanadilar?
− Jamoat ushbu usul va vositalarni ajrata oladimi va ularni qanday qabul qiladi?
− Ma’lum bir medianing kodi, shartli belgilari, kalit komponentlari, grammatikasi kanday?
− Media masalalari bo‘yicha mutaxassis Marshall Maklyuen «kommunikatsiya vositasi xabardir» degan, chunki axborot uzatish vositasining shakli (matbuot, televideniye, radio yoki Internet) ham bizning idrokimizga ta’sir qiladi. Media tanlanishi biz qabul qilayotgan axborotga qanday ta’sir qiladi? Medianing ma’lum bir ko‘rinishi uzatilayotgan g‘oyaga qanday ta’sir qiladi?
|
| |
Buxoro davlat universitetining pedagogika - bet 56

AMALIY MASHG’ULOT № 7
Mavzu: O‘g‘il bolalar ichki kiymini asos chizmalarini konstruksiyalash.
Reja:
1. O’g’il bolalar ichki kiyimi old bo’lagi asos chizmasini chizish.
2. O’g’il bolalar ichki kiyimi ort bo’lagi asos chizmasini chizish.
3. O’g’il bolalar ko’ylagining yengi va yoqasining asos chizmalarini chizish.
Erkaklar shimi quyidagi bo’laklarsdan iborat: old va ort bo’lak, belbog’,
mag’izli ko’rinma, tugma qadash bo’lagi, izma yo’rmalash bo’lagi ya’ni (gulfik).
Gulfikka ishlov berishda tugma yoki“molniya” tasmali usul bilan ishlov
beriladi. Ketma-ket ishlov berish mobaynida gulfikni o’ngiga uning astarini o’ngi
qo’yib, qirqimlarini to’g’rilagan holda ichki qirqimini 0,4-0,5 sm da birlashtiriladi.
Gulfikni o’ngiga ag’darib, gulfik tomonidan 0,1-,0,2 sm kenglikda ziy
chiqarib dazmollanadi va ustidan bostirma bezak chok tikiladi. Andoza orqali
gulfikning belgilangan joyida izma o’rni belgilanadi va maxsus mashinada
yo’rmalanadi. Old bo’lakni chap qismida taqilma o’rniga astar tagligi 0,5-0,4 sm
kenglikda biriktiriladi.
Chok astar taglik tomonga bukib dazmollanadi. Old bo’lakning taqilma
qismida biriktirish chokidan 0,2-0,5 sm oraliqda gulfikni astar ustiga tikib qo’yiladi
va izmalar orasida 1 sm uzunlik bilan puxtalanadi.
Shim belbog’ini karsaj lenta bilan ishlov berish

paytda kichik moslama orqali o’tkazib,shim yuqorisiga karsaj lentani o’ragan holda
biriktiriladi va belbog’ namlab- isitib, press yordamida presslanadi.
a
46 – rasm. Avarsiga qotirma qo’yilgan astarli belbog’ni yoki tasmali belbog’ni
shimga ulash:
Shim poychasiga ishlov berish
Qaytarma manjetli pochaga tasma bilan ishlov berish. Shimning yuqori
qismi tayyor bo’lgandan so’ng ,shim uzunligi razmeri olinadi va shu yerdan
gorizontal chiziq bo’ylab bukish joyi belgilanadi. Agar shim qaytarma manjetli
bo’lsa, u holda manjetni kengligi ikki baravar o’lchamda farq qiladi.
Manjetni ikkiga buklab, bukish burchagi tasmadan o’rtasi pocha qirqimiga
to’g’rilanib, ikki ignali mashinada tasma shim pochasiga biriktiriladi.
Tasmadan 0,1-0,2 sm ziy chiqarib manjetni o’ng tomonga bukilgan holda
dazmollanadi.
Agarda, shim manjetsiz bo’lsa, bukish burchagiga tasma ziy chiqaradigan
masofa shim tomonga qo’yilib, ikki ignali mashinada biriktiriladi. Tasmadan ziy
chiqarilib, shim pocha qirqimi dazmollanadi. Shimning ochiq joyi yo’rmalanadi va
maxsus mashinada yashirin ko’rinmas chok bilan biriktiriladi.
Gazlamalar artikuli, preyskurantlari, ular haqida tushuncha

|
Gazlamalar artikuli, preyskurantlari, ular haqida tushuncha
|
bet | 38/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOS2. Gazlamalar artikuli, preyskurantlari, ular haqida tushuncha. Gazlamalarning assortimenti juda xilma-xildir. Sanoatimiz 4000artikuldan ortiqroq zig`ir tolali, jun, shoyi va ip gazlamalar ishlab chiqaradi.Texnik shartlarga muvofiq ishlab chiqarilgan mustaqil gazlama turi a rt i k u l deb ataladi. Artikul raqamlar bilan belgilanadi. U biror gazlamaning preyskurantdagi shartli tartib nomerini bildiradi.45 Gazlamaning nomi bir xil, lekin artikuli har xil bo`lishi mumkin.Masalan, chitning 9 artikuli, ip gazlama trikoning 35 artikuli, satinning 30artikuli bor va hokazo. Nomi bir xil, lekin artikuli turlicha bo`lgan
gazlamalar bir-biridan biror ko`rsatkichi – eni, ogirligi, zichligi, ba`zano`rilishi bilan farq qiladi.
P r e y s k u r a n t - gazlamalarning chakana narxlari to`plami. Unda gazlamaning nomi, artikuli, eni, chakana narxi, gazlama ishlab chiqariladigan GOST yoki TU, gazlamaning standart yoki TU dan olingan texnik ko`rsatkichlari ( 1 m gazlamaning massasi, tanda va arkoq iplarining nomeri, tanda va arqoq bo`yicha zichligi, jun gazlamalardagi junning
miqdori), gazlamalar guruxining nomeri ko`rsatiladi. Ip gazlama, jun gazlama, zig`ir tolali gazlama va shoyi gazlama uchun to`rtta preyskurant tasdiqlangan.Gazlamalarning mavjud assortimenti doimo o`zgarib turadi. Modadan qolgan, iste`molchidan chiqqan, eski artikullardagi gazlamalarni ishlab chiqarish to`xtatiladi. Tola tarkibi, tuzilish, pardozi va xossalari jixatidan yangi gazlamalar yaratish xisobiga assortiment yangilanib boradi.
Shu bilan birga, muayyan artikullardagi ko`pgina gazlamalar bir necha un yil mobaynida ishlab chiqariladi. Masalan, chit, satin, buz, mitkal, madapolam, kashemir, poplin shular jumlasidandir.
Nazorat savollari
1 P r e y s k u r a n t nima?
2 Gazlamalar artikuli haqida malumot bering?
3 Gazlamalar assortimenti nima?
4 sanoatta neshta artikul mavzud?
13-Mavzu: Jun gazlamalar. Ipak gazlamalar, zigir gazlamalar assortimenti
Reja:
1. Jun gazlamalar
2. Ipak gazlamalar
3. zigir gazlamalar
|
| |
-Mavzu : Trikotaj matolarining assortimenti bilan tanishib chikish

|
-Mavzu : Trikotaj matolarining assortimenti bilan tanishib chikish
|
bet | 32/54 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #135716 |
Bog'liq MARUZA MATERIALSHINOS9-Mavzu : Trikotaj matolarining assortimenti bilan tanishib chikish,
Reja:
1. Trikotaj matolarining assortimenti bilan tanishib chikish,
2. Trikotaj o‘rilishlaridan namuna tayyorlash.
1. Trikotaj matolarining assortimenti bilan tanishib chikish, To'quvchilik sanoatida islilab chiqarilayotgan gazlama turlari ichida ip gazlamalari alohida o'rinda turadi. Ularning asosiy qismini klassik paxta tolasidan ishlab chiqarilgan turlari tashkil qiladi. Biroq ular bilan birga paxta tolasi viskoza, lavsan, nitron tolalari bilan aralashmasidan olinuvchi gazlamalar ham keng tarqalgan. Har yili ishlab chiqariladigan paxta tolaU gazlamalar-ning (ip gazlamalar) 10—12 foizi yangi tuzihshdagi va pardoz-lanishdagi gazlamalar hisobiga o'zgaradi.
1. Ishlab chiqariladigan gazlamalarning sifatini oshirishda standartning roli
Standart so’zi inglizcha bo’lib, etalon, namunasini bildiradi. Standart –ma’lum buyum haqidagi asosiy ma’lumotlar berilgan hujjat. Gazlamalarni ishlab chiqarish, ularning barcha xossalarini tekshirish, ularni sortlarga ajratish, markalash taxlash va upakovka qilish ishlari amaldagi standartlar normalariga muvofiq bajariladi. Standartlar bir gazlamaga va gazlamalar gruppasiga mo’ljallangan bo’ladi. Bir gazlamaga mo’ljallangan standart - gazlamaning tarkibi, tuzilishi va xossalarni belgilaydigan texnik normalar majmui.
Ayrim gazlamalarga mo’ljallangan standartlarda gazlamaning eni, massasi, zichligi, pishiqligi, tanda va arqoq iplarning teksini bildiradigan aniq raqamli normalar, shuningdek, gazlamalar tola tarkibi, tashqi ko’rinishi va o’rilishlarining tavsifi beriladi. Standarlarda ba’zi gazlamalar uchun uzilishdagi uzayishi, ho’llash yoki yuvishdagi kirishishi, jun gazlamalar tarkibidagi yog’ miqdori keltiriladi, kalava ip hamda ip-larning strukturasi ta’riflanadi va hokazo.
Gruppaviy standarlarda gazlamalar gruppasiga yoki barcha gazlamalarga tegishli
norma va qoidalar berildi. Masalan, gazlamalarning sortlari, klassifikatsiyasi, o’lchamlari va massasini, pishiqligi, rangini aynimasligini aniqlash metodlariga tegishli va hokazo standartlar shular jumlasidandir.
|
| |
Oltin topmagin-u, o ‘rgangin hunar

0 ‘quvchilar shartni bajaradilar.
5- shart.
Boshqotirma.
Guruhlarga boshqotirma tarqatiladi. G uruh bilan birgalikda
yechiladi va bitta vakil taqdimotga chiqadi.
Shart bajarilishiga qarab, guruhlar kartochkalar bilan rag‘-
batlantiriladi.
6-
shart.
Donishm andlar fikrini va m aqollarni tahlil qilish.
Guruhlarga qalamchalar tarqatiladi.
K asb-hunar haqidagi fikrlar va maqollar yozilgan. G uruhlar
o ‘qib, tahlil qilishadi. G uruhlar kartochkalar bilan rag‘batlan-
tiriladi. Shartlar tugadi. Endi qaysi guruh g‘olib boMganini bilish
uchun rag‘bat kartochkalar hisoblanadi va g‘olib guruh aniq-
lanadi.
0 ‘qituvchi: — Aziz o'quvchilar, doskada bir tup olma daraxti
bor. Lekin bu daraxtning mevalari yo‘q. Siz shu daraxtga olma
mevalarini ilib chiqasiz. Olma mevasiga kelajakda kim bo‘lishingizni
bayon qilasiz. Mana, endi bir tup olma daraxtimiz mevasi bilan
go‘zallashdi. Men o ‘ylaymanki, shu bugungi darsda o ‘zingizga juda
kerakli m a’lumotlarga ega bo ‘ldingiz. Kelajakda kasb tanlashda
adashmaysiz, degan umiddaman.
Qaysi kasb egasi bo ‘lmang, odamiylikni, m ehr-oqibatni unut-
mang. Prezidentimiz aytganidek, « 0 ‘zbekiston kelajagi — yoshlar
qo‘lida».
«Qadimiy va navqiron Toshkentim!» tadbiri ishlanmasi
0 ‘zbekiston Respublikasi madhiyasi kuylanadi.
1-
o ‘quvchi:
Assalomu alaykum, aziz ustozlar, mehribon ota-
onalar!
2 -
o ‘quvchi:
Assalomu alaykum , bugungi fayzli ertaligim iz
qatnashchilari. Qalbi faxrga to ‘liq aziz hamshaharlar!
3 -
o ‘quvchi:
Toshkent... . Ona diyorim, nurli maskanim, buyuk-
likda tengsizim , suyuklikda tengsizim . Q ad im -q ad im lard an
«Choch», «Shosh», «Shoshkent», «M adinat ash-shosh», «Bin-
kat», «Tarxon» kabi nom lar bilan ulug‘langan qadimiy shahar.
2200 yillik tarixga ega BOSHKENT!
Bugungi tadbirimiz 0 ‘rta Osiyoning eng go‘zal shaharlaridan
hisoblanmish ana shu azim va navqiron Toshkentga bag‘ishlanadi.
She’r aytiladi:
-
1 - Integratsiyalashgan pedagogikasi

yaxshi ko‘rinishi uchun kechqurun qo‘lidagi tayoqchasi yonadi.
Nazoratchi sizga yuzi yoki orqasi bilan tursa, svetoforning qizil
chirog‘i yonganday bo ‘ladi. Bunday ko‘chani kesib o ‘tish rnumkin
emas. Agar nazoratchi sizga yonboshi bilan tursa, yashil chiroq
yonadi, qo‘rqmasdan o‘tavering. Agar nazoratchi yoni bilan tursa,
tayoqchasini to ‘g‘riga qilsa, mashinaning yo‘li ochiq. Nazoratchi
tayoqchasini tushurmaguncha, yo‘ldan o ‘tish man etiladi.
8.
Didaktik о yin.
0 ‘quvchilar qo ‘lida doira shaklida svetofor
ning uch chiroqlari, o ‘qituvchi she’rini o ‘qiydi va unga tom on
rangni ko‘rsatadilar.
K o‘zi yonib yo‘l chiroq,
Chiroqlari porlaydi.
Uning qaysi ko‘zlari,
Bizni yo‘lga chorlaydi (yashil).
Qaysi chiroq yonganda
T o ‘xta, deydi, bolajon (qizil).
Birdan to ‘xtaydi qarang,
Porlagach qaysi chiroq
Turgin deydi bolakay,
Yurish uchun shaylanib (sariq).
(K. Turdiyeva s h e ’ri)
9.
Mustahkamlash.
0 ‘qituvchi yana bir bor yo‘ldan o‘tayot-
ganda e ’tiborli bo ‘lishni, e’tiborsiz yo‘ldan o ‘tish yomon oqibat-
larga olib kelishi haqida uqtirib o ‘tadi.
10.
Kesib o ‘tma har joydan.
«Yur yo‘l chiroq bor joydan» matnini o ‘qib berish.
— Endi bolalar, esingizda nima qolgan bo‘lsa, chizib bering.
11.
Tekshirish ishlari.
12.
Darsni yakunlash.
Demak, yo‘ldan o ‘tayotganda svetofor
chiroqlariga ahamiyat bergan holda o ‘tish, yashil chiroqni kutish,
chap va o ‘ng tomonga qarash, keyingina o ‘tish kerak.
— Qani kim aytadi? Yo‘lning qatnov qismida nima qilish mum-
kin emas?
13.
Baholash va muhokama qilish.
14.
Uyga vazifa.
Kundalik kuzatish. Dafltarga belgilab kelish.
1 7
     
3 — 4 - s i n f ku rsl ari s h a k lla n is h tarkibi

Ta'limga integrativ yondashuvning ijobiy va salbiy tomonlari
to^ghisidagi o ’qituvchilar fikrini umumlashtirib, quyidagi ijobiiy
natijalarni aytish mumkin:
• hozirgi dunyo to ‘g’risidagi tasaw urlar darajasiga mosligi;
• o ‘quvchiga dunyoning ko‘p qirrali harakati va o ‘zaro aloqa-
larini yanada kengroq ochib berish;
• o'z fanini o ‘qitish ufqlarini ko‘rish, faoliyatning yangi mar-
ralarini ochish va «dunyoni yangidan» o ‘zi uchun kashf etish
imkoniyati;
• o'quvchilarga ta ’sir ko’rsatishning yangi metodik shakllarini,
integrativ yondashishning mos mezonlari asosida izlash ehtiyoji;
• turli m utaxassislarning unuim m uam m olarini yechishda
kuchlarni birlashtirish. 0 ‘quvchilarning qadriyat o ’ylarini ino-
batga olish imkoniyati;
• o ‘quv jarayonida ortiqcha harakatlar va fanlar sonini ka-
maytirish;
• sifat jihatdan yangi pedagogik natijaga erishish, ya’ni alohida
fanni rivojlantirish emas balki, ta’limda yangi falsafani joriy etish,
qaysiki hayot yaxshiligi va o Lzaro bogMiqligi, pedagogik jarayon-
ning integrativ mazmuniga erishish;
• intergatsiyani ta ’lim mazmunini gumanitarlash mexanizmi
sifatida idrok etish. Ushbu holda ilmiy misolda zamonaviy ta ’lim
rivojlanishi asosiy yo’nalishlarining qiymati — m azm un, aha-
miyatini aniqlashga imkon beradi.
1 6
     
19. TABIIY-ILMIY TA’LIMDA INTEGRATIV

19. TABIIY-ILMIY TA’LIMDA INTEGRATIV
YONDASHUV
T a’lim sohasidagi hujjatlarda dunyoning yaxlit yoki umumiy
idrok etish b o ‘yicha pedagogik y o ‘llanm a ko‘zga tashlanadi.
Maktabning mezon vazifalaridan biri — o ‘quvchilarda olamga
o ‘zaro bog‘langan bir butun, deb koTinish va tushuna olib, uni
bilishdan iborat.
Inson muammolari va uni dunyoga munosabati, ya’ni «inson
va tabiat», «inson va jamiyat», «inson va inson» kabilar ta ’lim
mazmunining markaziga aylanmoqda.
Tabiiy ta ’lim m azm uni inson va tabiatning o ‘zaro m uloqoti
atrofida o ‘quv fanlarning birlashuvidan iborat bo'lishi kerak. Bu
o ‘z navbatida tabiiy-ilmiy bilimlarining sifat jihatidan yangi tav-
siflarga olib keladi.
Aynan fanlar birlashuvi asosida biosferani ilmiy idrok etishda,
tabiiy fanlarning o ‘rnini samarali ko‘rsatish mumkin. Jum la-
dan, inson faoliyatining tinchlik uchun kurashdagi ahamiyatini
o ‘rganish.
Oxir-oqibatda barcha maktab fanlarini maxsus va umumma-
daniy bilimlar nisbatining o ’zgarishiga olib keladi. Shunday qilib,
um umlashtirish tabiiy-ilmiy ta ’lim m azm unini gum anitarlash-
tirishning asosiy omiliga aylanadi.
Bizning tadqiqotlar ko‘rsatishicha, tabiiy-ilmiy ta ’lim maz
munini yagona metodologik gumanitarlashtirish tabiiy idrok etish
quyidagi tizimlardan iborat:
«
Tabiat
—
fa n — texnika — jamiyat — inson».
Tabiat — inson tizimida olamni yalpi idrok etish, tizim miq-
yosida fikrlash va aksiologik baholash — yangi dialektik tizimni
ishlab chiqarishda boshlang’ich mezon sifatida shakllanadi. Bun-
day yondashishda ta ’limda ilmiy m ezon yangi sifat kasb etadi.
Tabiiy-ilmiy ta ’lim mazm unini gumanitarlash konsepsiyasi aso
sida integrativ yondashuvdagi tajribam iz 3-sinflar uchun ta-
biatshunoslik kursi konsepsiyasini ishlab chiqishdan iborat.
«Tabiatshunoslik» integrativ kursi o ‘quvchilarda dunyoning
zamonaviy tabiiy-ilm iy ko ‘rinishiga mos keluvchi idrok etish
uslubini shakllantirishga (yalpi fikrlash), qaysiki, o ‘z yechimining
gumanitar yo‘llarini talab qiluvchi, hozirgi dunyo dolzarb mu-
ammolarini tushunishga imkon beradi.
Axborot tizimlari xavfsizligiga tahdidlar

142
mumkin.
Axborotning passiv tashuvchilariga tashqaridan tahdidlar quyidagi
usullar bilan qaratilgan bo„lishi mumkin:
turli axborot tashuvchilardan nusxa olish yoki o„g„irlash;
kommunikatsiya jarayonida axborotni olish;
axborotni aloqa tarmog„i orqali uzatilishi jarayonida olish;
axborotni yo„qotish yoki uning tashuvchilarini ishdan chiqarish;
maxfiy axborot saqlanayotgan hujjat va materiallarni tasodifiy
yoki rejalashtirgan holda raqobatchilarga yetkazish.
AQShda konfidensial axborotni o„g„irlash firmalarga yiliga 20 mlrd.
dollardan ortiq ziyon yetkazmoqda. Amerikalik tadqiqotchilarning
ma‟lumotlariga ko„ra, AQShdagi 44% tadbirkorlar raqobatchilari
tomonidan o„tkazilgan izlanishlarning natijalarini bilish uchun
noqonuniy harakatlar qilishga tayyordirlar. Agar maqsad, muhim
bilimlarga ega bo„lmagan holda, raqobat yuqori darajada bo„lgan
bozorda muqim o„rin egallash bo„lsa, ularning soni 79% ga ortadi.
Axborot olish uchun buyurtmachi kichik va katta tijorat
tadbirkorlari, davlat korxonalari rahbarlari, hamda horijiy davlatlar
elchixonalari bo„lishlari mumkin. Chet el amaliyoti tahlili shuni
ko„rsatadiki, begonalarning sirlarini o„g„irlashga moslashtirilgan xususiy
xavfsizlik xizmatlarida ko„p sonli sotib oluvchi va buyurtma beruvchi
mijozlar mavjud. Masalan, Buyuk Britaniyada agentliklardan biri sanoat
shpionaji faktlarini tekshirish, korxona va firmalar xavfsizligini
ta‟minlash bilan birga raqobatchi xususiy korxonalar haqida axborot
to„plash (o„g„irlash) bilan ham shug„ullanadi. Hozirgi kunda bozor
iqtisodiyotiga o„tgan davlatlarda yuzlab va minglab agentliklar va o„n
minglab sanoat josuslari harakat qilmoqda. G„arb firmalari o„z
daromadlarining 15% ini axborotlarni himoyalash uchun sarflaydilar.
Tibbiy robotlar va avtomatlashtirish

|
Tibbiy robotlar va avtomatlashtirish
|
bet | 164/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024Tibbiy robotlar va avtomatlashtirish:
Mashinani ko‘rish va boshqarish algoritmlaridan foydalangan holda jarrohlik operatsiyalarini bajarish uchun robotlar va avtomatlashtirilgan tizimlarni qo‘llash.
Bemorlarning holatini avtomatik diagnostika qilish va monitoring qilish tizimlarini ishlab chiqish.
Python ushbu sohalarda mashinalarni o‘rganish (masalan, TensorFlow, PyTorch, scikit-learn) va ma’lumotlarni qayta ishlash (masalan, pandas) kutubxonalarining boy ekotizimi tufayli keng qo‘llaniladi.
Tensorflow kutubxonasi va oldindan o‘qitilgan model yordamida tasvirlarni tahlil qilish uchun tibbiyotda Python va sun’iy intellektdan foydalanishning oddiy misolini tahlil qilaylik.
Aytaylik, bizda mammografik tasvirlar asosida ko‘krak bezi saratonini avtomatik tashxislash vazifasi bor. Buning uchun biz ResNet50 kabi oldindan o‘qitilgan chuqur o‘rganish modelidan foydalanishimiz mumkin.
# Kutubxonalarni o‘rnatish
pip install tensorflow
pip install matplotlib # Kerakli kutubxonalarni import qilish
import tensorflow as tf
from tensorflow.keras.preprocessing import image
from tensorflow.keras.applications.resnet50 import ResNet50, preprocess_input, decode_predictions
import numpy as np
import matplotlib.pyplot as plt
model = ResNet50(weights='imagenet’)# Tahlil qilish uchun rasmni yuklash
img_path = 'path/to/your/mammogram_image.jpg’
img = image.load_img(img_path, target_size=(224, 224))
img_array = image.img_to_array(img)
img_array = np.expand_dims(img_array, axis=0)
img_array = preprocess_input(img_array)# Model bashoratlarini olish
predictions = model.predict(img_array)
decoded_predictions = decode_predictions(predictions, top=3)[0]
print("Predictions:")
for i, (imagenet_id, label, score) in enumerate(decoded_predictions):
print(f"{i + 1}: {label} ({score:.2f})")# Tasvirni ko‘rsatish
img = image.load_img(img_path)
plt.imshow(img)
plt.axis('off')
plt.show()
Ushbu misol tasvirlarni tasniflash uchun Keras/TensorFlow kutubxonasidan oldindan tayyorlangan ResNet50 modelidan foydalanadi. U mammografiya tasvirini yuklaydi, uni model orqali uzatadi va ehtimollik bilan eng yaxshi 3 ta bashoratni chiqaradi.
Python va sun’iy intellekt (AI) tibbiy ma’lumotlarni qayta ishlash va tahlil qilishda asosiy rol o‘ynaydi. Python va AI bu sohada qo‘llaniladigan ba’zi jihatlar:
|
| |
Modellar ombori - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

47
Taktik modellar o„rta daraja
boshqaruvi tomonidan mavjud
manbalarni taqsimlash va foydalanish ustidan nazorat o„rnatish uchun
qo„llaniladi. Ularni qo„llash mumkin bo„lgan muhitlar ichida
quyidagilarni ajratish mumkin:
moliyaviy rejalashtirish;
ishchilarga talablarni loyihalash;
savdoning o„sishini loyihalash;
korxonaning joylashuvi sxemasini qurish.
Bu modellar odatda korxonaning alohida qismlariga tadbiq qilinadi
(masalan, ishlab chiqarish va savdo tizimiga) va o„z
ichiga
agryegirlangan ko„rsatkichlarni olishi mumkin. Taktik modellar bir
oydan ikki yilgacha bo„lgan davrni o„z ichiga oladi. Bu yerda ham
tashqari manbalardan ma‟lumot talab qilinishi mumkin,
ammo asosiy
e‟tibor korxonaning ichki ma‟lumotlariga qaratilishi lozim.
Tezkor modellar boshqaruvning quyi darajalarida tezkor qarorlar
qabul qilish uchun qo„llaniladi va kun va haftalarda belgilanadi. Bu
modellarni tadbiq qilish o„z ichiga quyidagilarni oladi: debitorlik va
kreditorlik
hisobotlari, ishlab chiqarish kalendarini loyihalash,
zahiralarni boshqarish va boshqalar. Tezkor modellardan korxona ichki
ma‟lumotlarini hisoblashda foydalaniladi. Ular optimallashgan va
universaldir (ya‟ni, turli korxonalarda qo„llanilishi mumkin).
Axborot tizimlari tarkibi - Axborot tizimlari nazariy asoslari magistratura mutaxassisliklari uchun o

39
Hujjatlarni uch guruhga bo„lish mumkin:
1. Texnik ta‟minotning davlat va tarmoq standartlari.
2. Texnik ta‟minotni yaratish bo„yicha usullar majmui.
3. Texnik ta‟minot bo„yicha moliyaviy hisobotlarda qo„llaniladigan
hujjatlar.
Hozirgi kunda texnik ta‟minotni yaratish bo„yicha ikkita asosiy tur
mavjud: markazlashgan va markazlashmagan texnik ta‟minot.
Markazlashgan texnik ta‟minot axborot
tizimlarini katta EHM larda
va hisoblash markazlarida qo„llashga asoslangan.
Markazlashmagan texnik ta‟minot shaxsiy kompyuterlar asosidagi
ishchi o„rinlarida tadbiq etishga asoslangan.
Matematik va dasturiy ta’minot
Matematik va dasturiy ta‟minot – axborot tizimi maqsad va
vazifalarini amalga oshirish bo„yicha matematik usullar,
modellar,
algoritmlar va dasturlar mosligi bo„lib, texnik vositalar kompleksining
normal ishlashini ta‟minlaydi.
Matematik
ta‟minot
vositalariga
boshqaruv
jarayonlarini
modellashtirish vositalari, boshqaruvning o„ziga xos masalalari,
matematik
dasturlash usullari, matematik statistika, ommaviy xizmat
ko„rsatish nazariyasi va boshqalar kiradi.
Dasturiy ta‟minot tarkibiga umumtizim va maxsus dasturiy
mahsulotlar hamda texnik hujjatlar kiradi.
Umumtizim dasturiy ta‟minotiga foydalanuvchilarga
qaratilgan va
axborotga ishlov berishning o„ziga xos masalalarni yechish uchun
mo„ljallangan dasturlar to„plami kiradi. Ular kompyuterning funksional
imkoniyatlarini kengaytirish, ma‟lumotlarga ishlov berish jarayonini
boshqarish va nazorat qilish uchun xizmat qiladi.
Maxsus dasturiy ta‟minot aniq bir axborot tizimini yaratishda ishlab
chiqilgan dasturlarning o„zaro mosligini ifodalaydi. Uning tarkibiga real
obyekt bajarilishini ifoda etuvchi amaliy dasturlar paketlari kiradi.
Dasturiy vositalarning
texnik hujjatlari masalalar, nazorat
namunalari, masalaning iqtisodiy-matematik modeli, algoritmlash
masalalarining bayonlarini o„z ichiga olishi lozim.
Elektron tijoratda axborotlarni himoyalash

139
narsa ta‟kidlanadiki, qo„llab-quvvatlash xizmatiga bo„lgan barcha
murojaatlarning 40%i hayolparast foydalanuvchilarning
parolni tiklash
iltimosi bilan bog„liq. Qo„llab-quvvatlash xizmatining bu yo„nalishdagi
harajatlarni smart-kartalar yordamida sezilarli darajada kamaytirish
mumkin.
Va nihoyat,
Forrester tadqiqotlarida shu narsa ta‟kidlanadiki,
Fortune 1000 qatoridagi kompaniyalar tarmoqni himoyalash uchun
yiliga kamida bir million dollar mablag„ sarflaydilar.
Bu xarajat katta
ko„ringani bilan buzishdan keladigan zarar bilan taqqoslanganda hech
narsa emas.
Elektron tijoratlar uchun mahsulotlar va raqamli sertifikatlar xizmati
ishlab
chiquvchi VeriSign kompaniyasining korporativ marketing
bo„yicha direktori Djina Klyayn Djorashning
xabar berishicha
buyurtmachilar raqamli sertifikatlarga 400 – 1000 dollar oralig„ida, bir
Web server sertifikatining to„liq xizmatlari spektri uchun 200.000 –
1.000.000 dollar harajat qiladilar. Bunday sarflardan tashqari, himoyalash
tizimining ajralmas qismi bo„lgan brandmauerning narxini ham hisobga
olish zarur.
Himoyalash sohasining eng muhim masalalaridan biri standartlar
masalasidir. Elektron himoyalangan tranzaktsiyalar (
Secure Electronic
Transaction, SET)
CyberCash, Netscape Communications va
RSA Data
Security (SET ishlab chiquvchi komplektni taklif etuvchi) kabi
kompaniyalarning xizmatidan foydalanadilar. Ammo, boshqa standartlar
ham mavjud, masalan
Secure/MIME va
United Nations/Electronic Data
Interchange
for
Administration,
Commerce,
and
Transport
(UN/EDIFACT). Universal va yagona usul mavjud bo„lmas ekan,
mahsulotlarni va himoyalashning usullarini tanlash oson bo„lmaydi.
AI qo‘shish - Image Recognition

|
Image Recognition
|
bet | 36/182 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 5,69 Mb. | | #244351 |
Bog'liq Python sun\'iy intellekt texnologiyasi Dasrlik 2024AI qo‘shish
Bu aksiyalarning keyingi narxini bashorat qilish uchun JUDA oddiy ARIMA modelini tuzdim, shuning uchun uni o‘quv qo‘llanma sifatida ko‘rib chiqish. Ushbu ishlanmalardan haqiqiy savdo uchun foydalanish uchun sizga yaxshiroq va kuchliroq modelni izlashni maslahat beraman. Ammo ehtiyot bo‘lmang: agar bu oson bo‘lsa, hamma ham shunday modellarga ega bo‘lardi.
Birinchidan, DataFrame-ni o‘qitish va sinov ma’lumotlariga ajratamiz, shunda biz o‘quv modeli natijalarini sinab ko‘rish uchun test majmuasidan foydalanishimiz mumkin. Men so‘nggi 10% ma’lumotlardan test to‘plami sifatida foydalanmoqchiman.
X = df.index.values
y = df['Low'].values
# Bo‘linish nuqtasi ma’lumotlar ramkasi uzunligining 10% ni tashkil qiladi
offset = int(0.10*len(df))
X_train = X[:-offset]
y_train = y[:-offset]
X_test = X[-offset:]
y_test = y[-offset:]
Ushbu grafik tuzamiz:
plt.plot(range(0,len(y_train)),y_train, label='Train’)
plt.plot(range(len(y_train),len(y)),y_test,label='Test’)
plt.legend()
plt.show()
3.1.3-rasm. Dastur natija oynasi
Bu yerda modelning giperparametrlari o‘rnatiladi, real hayotda esa optimal parametrlarni olish uchun o‘zaro tekshirishdan foydalanish kerak. Bu yerda Python-da ARIMA giperparametrlarini gridga qanday moslashtirish bo‘yicha ajoyib qo‘llanma. Men 5, 0, 1 konfiguratsiyasidan foydalanaman va mashg’ulot ma’lumotlaridan keyin darhol sodir bo‘ladigan lahzani bashorat qilaman.
from statsmodels.tsa.arima.model import ARIMAmodel = ARIMA(y_train, order=(5,0,1)).fit()
forecast = model.forecast(steps=1)[0]
Ushbu trening modelimiz yaxshi ishladimi yoki yo‘qligini bilib olaylik:
print(f'Real data for time 0: {y_train[len(y_train)-1]}')
print(f'Real data for time 1: {y_test[0]}')
print(f'Pred data for time 1: {forecast}')
Real data for time 0: 1776.3199462890625
Real data for time 1: 1776.4000244140625
Pred data for time 1: 1776,392609828666
Ushbu ma’lumot yordamida biz qanday afzalliklarga ega bo‘lishimizdan qat’i nazar, qoidalar to‘plamini aniqlashimiz mumkin: agar qimmatli qog’ozlar qimmatlashsa sotmang yoki narx pasaysa sotmang. Ammo qoidalarni shakllantirmaylik, agar ularga barcha pullarini yo‘qotganlar meni sudga berishadi. Siz mening maslahatlarimsiz o‘zingizning qoidalar to‘plamini ishlab chiqishingiz kerak bo‘ladi. Ayni paytda men ikkinchi bosqichga o‘tyapman - broker bilan bog’lanish.
|
| |