nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tasodifiylashtirish - Bardoshli kalitlar ishlab chiqish algoritmlari tahlili

|
Bardoshli kalitlar ishlab chiqish algoritmlari tahlili
|
bet | 3/4 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 6,04 Mb. | | #252435 |
Bog'liq Kriptografiya mustaqil 1Tasodifiylashtirish
Nozik ma'lumotlar va kuzatilishi mumkin bo'lgan yon kanal xususiyatlari o'rtasidagi korrelyatsiyani buzish uchun tasodifiy kechikishlar va operatsiyalarni kiritish.
Kvantdan keyingi kriptografiyaning mulohazalari
1
Kvantga chidamli algoritmlar
Kvant hujumlariga chidamli kriptografik primitivlarga o'tish
2
Asosiy boshqaruv muammolari
Kalit yaratish, saqlash va almashishni yangi standartlarga moslashtirish
3
Migratsiya strategiyalari
Eski tizimlar va infratuzilmani yangilash uchun bosqichma-bosqich ishga tushirish rejalari
Kvant hisoblashlari tahdidi kuchayib borayotganligi sababli, kriptografik hamjamiyat post-kvant kriptografik algoritmlarni faol ravishda rivojlantirmoqda va standartlashtirmoqda. Ushbu o'tish kvantga chidamli kelajakka silliq va xavfsiz o'tishni ta'minlash uchun mavjud tizimlarning asosiy boshqaruvi, amalga oshirilishi va migratsiyasiga ta'sirini diqqat bilan ko'rib chiqishni talab qiladi.
Standartlashtirish va sanoatni qabul qilish
Kriptografik standartlar birgalikda ishlash va xavfsizlikni ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. NIST, ISO va IEEE kabi yetakchi tashkilotlar keng tarqalgan algoritm va protokollarni ishlab chiqadi. Standartlashtirish bo'yicha sa'y-harakatlar sanoat miqyosida qabul qilinishiga olib keladi, bu esa turli xil ilovalarda xavfsiz aloqa va ma'lumotlarni himoya qilishni ta'minlaydi.
Standartlashtirish organi
Asosiy tashabbuslar
Ta'sir
NIST (Milliy standartlar va texnologiyalar instituti)
AES, SHA, RSA, ECC va post-kvant standartlari
Xavfsiz kriptografik algoritmlarning global qabul qilinishiga yordam beradi
ISO (Xalqaro standartlashtirish tashkiloti)
Xavfsizlikni boshqarish standartlari (ISO/IEC 27000 seriyali)
Tashkilotlar bo'ylab barqaror xavfsizlik amaliyotlarini ta'minlaydi
IEEE (Elektrotexnika va elektronika muhandislari instituti)
Kriptografik kalit almashinuvi va xavfsiz aloqa protokollari
Tarmoq va IoT ilovalarida o'zaro ishlashni ta'minlaydi
|
| |
Xulosa va kelajak tendentsiyalari

|
Xulosa va kelajak tendentsiyalari
|
bet | 4/4 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 6,04 Mb. | | #252435 |
Bog'liq Kriptografiya mustaqil 1Xulosa va kelajak tendentsiyalari
Uzluksiz evolyutsiya
Kiberxavfsizlikning ortib borayotgan talablarini qondirish uchun mustahkam kalitlarni ishlab chiqish algoritmlari rivojlanishda davom etadi. Kvant hisoblash va post-kvant kriptografiyasidagi innovatsiyalar yangi yutuqlarga olib keladi.
Standartlashtirish harakatlari
Sanoat organlari asosiy boshqaruv uchun umumiy standartlar va ilg'or amaliyotlarni yaratish, turli tizimlar va ilovalarda o'zaro ishlash va xavfsizlikni ta'minlash ustida ish olib boradi.
Increased Adoption
Kuchli kriptografiyaning ahamiyati oshgani sayin, mustahkam kalitlarni ishlab chiqish algoritmlari kengroq qabul qilinib, raqamli infratuzilma va kommunikatsiyalarning keng doirasini taʼminlashning ajralmas qismiga aylanadi.
Foydalanish holatlarini kengaytirish
An'anaviy ilovalardan tashqari, mustahkam kalitlarni ishlab chiqish algoritmlari IoT, blokcheyn va bulutli hisoblash kabi rivojlanayotgan texnologiyalarda yangi foydalanish holatlarini topib, ushbu rivojlanayotgan ekotizimlarning xavfsizligini mustahkamlaydi.
|
| |
Transport qatlami xavfsizligi (TLS)

|
Transport qatlami xavfsizligi (TLS)
|
bet | 2/4 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 6,04 Mb. | | #252435 |
Bog'liq Kriptografiya mustaqil 12
Transport qatlami xavfsizligi (TLS)
Veb-brauzerlar va boshqa internet ilovalari uchun xavfsiz aloqani ta'minlovchi eng keng tarqalgan kalit almashish protokoli.
3
Elliptik egri Diffie-Hellman (ECDH)
Tezroq hisoblash va kichikroq kalit o'lchamlari uchun elliptik egri kriptografiyadan foydalanadigan Diffie-Hellmanning samarali varianti.
Kalitni saqlash va boshqarish
Kriptografik kalitlarni to'g'ri saqlash va boshqarish shifrlangan ma'lumotlar xavfsizligini ta'minlash uchun juda muhimdir. Bu kalitlarni ruxsatsiz kirishdan himoya qilishni, kalit yaxlitligini saqlashni va kalitlarni xavfsiz aylantirish va tiklash jarayonlarini yoqishni o'z ichiga oladi.
Kalit saqlash yechimlari qolgan holatda kalitlarni himoya qilish uchun apparat xavfsizlik modullari, parol bilan himoyalangan kalit do‘konlari yoki bulutga asoslangan kalitlarni boshqarish xizmatlaridan foydalanishi mumkin. Kalitlardan foydalanishni kuzatish va noto'g'ri foydalanishning oldini olish uchun ishonchli kirish nazorati va audit jurnali muhim ahamiyatga ega.
Tasodifiylik va entropiya manbalari
Kriptografik algoritmlar xavfsiz kalitlarni yaratish uchun yuqori sifatli, oldindan aytib bo'lmaydigan tasodifiy raqamlarga tayanadi. Issiqlik shovqini yoki radioaktiv parchalanish kabi jismoniy hodisalarni o'lchaydigan apparat tasodifiy sonlar generatorlari kabi mustahkam entropiya manbalari haqiqiy tasodifiylikni yaratish uchun zarurdir. Tasodifiy ma'lumotlarning yaxlitligini ta'minlash uchun ushbu manbalarni diqqat bilan kuzatish va tahlil qilish juda muhimdir.
Yon kanal hujumini yumshatish
Xavfsiz uskuna
Quvvat tahlili va elektromagnit monitoring kabi jismoniy hujumlarga chidamli xavfsiz apparat dizaynlarini amalga oshirish.
Xavfsiz kodlash
Vaqt va keshga asoslangan yon kanal oqishini oldini olish uchun doimiy vaqt va ma'lumotlardan mustaqil algoritmlarni yozish.
Maskalash
Yon-kanal tahlilidan maxfiy ma'lumotlar va operatsiyalarni yashirish uchun matematik niqoblash usullarini qo'llash.
|
| |
Ijtimoiy kompetentlik - 3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir...

|
3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir ko’rsatuvchi omillar Reja
|
bet | 2/7 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144561 |
Bog'liq 3-МАЪРУЗА МАТНИ1. Ijtimoiy kompetentlik– ijtimoiy munosabatlarda faollik ko‘rsatish ko‘nikma, malakalariga egalik, kasbiy faoliyatda sub’yektlar bilan muloqotga kirishaolish.
2. Maxsus kompetentlik– kasbiy-pedagogik faoliyatni tashkil e’tishga tayyorlanish, kasbiy-pedagogik vazifalarni oqilona hal qilish, faoliyati natijalarini real baholash, BKMni izchil rivojlantirib boorish bo‘lib, ushbu kompetentlik negizida psixologik, metodik, informatsion, kreativ, innovatsion va kommunikativ kompetentlik ko‘zga tashlanadi. Ular o‘zida quyidagi mazmunni ifodalaydi:
1)psixologik kompetentlik– pedagogic jarayonda sog‘lom psixologik muhitni yarataolish, talabalar va ta’lim jarayonining boshqaish tirokchilari bilan ijobiy muloqotni tashkil etish, turli salbiy psixologik ziddiyatlarni o‘z vaqtida anglay olish va bartaraf eta olish;
2)metodik kompetentlik – pedagogic jarayonni metodik jihatdan oqilona tashkil etish, ta’lim yoki tarbiyaviy faoliyat shakllarini to‘g‘ri belgilash, metod va vositalarni maqsadga muvofiq tanlayolish, metodlarni samarali qo‘llay olish, vositalarni muvaffaqiyatli qo‘llash;
3) informatsionkompetentlik– axborotmuhitidazarur, muhim, kerakli, foydalima’lumotlarniizlash, yig‘ish, saralash, qaytaishlashvaulardanmaqsadli, o‘rinli, samaralifoydalanish;
4) kreativkompetentlik– pedagogikfaoliyatgatanqidiy, ijodiyyondashish, o‘ziningijodkorlikmalakalarigaegaligininamoyishetaolish;
5) innovatsionkompetentlik– pedagogikjarayonnitakomillashtirish, ta’limsifatiniyaxshilash, tarbiyajarayoniningsamaradorliginioshirishgadoiryangig‘oyalarniilgarisurish, ularniamaliyotgasamaralitatbiqetish;
6) kommunikativ kompetentlik – ta’lim jarayonining barcha ishtirokchilari, jumladan, talabalar bilan samimiy muloqotda bo‘lish, ularni tinglay bilish, ularga ijobiy ta’sir ko‘rsata olish.
3. Shaxsiy kompetentlik – izchil ravishda kasbiy o‘sishga erishish, malaka darajasini oshirib borish, kasbiy faoliyatda o‘z ichki imkoniyatlarini namoyon qilish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir ko’rsatuvchi omillar Reja
|
Texnologik kompetentlik - 3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir...

|
3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir ko’rsatuvchi omillar Reja
|
bet | 3/7 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144561 |
Bog'liq 3-МАЪРУЗА МАТНИ4. Texnologik kompetentlik – kasbiy-pedagogik BKMni boyitadigan ilg‘or texnologiyalarni o‘zlashtirish, zamonaviy vosita, texnika va texnologiyalardan foydalana olish.
5. Ektremal kompetentlik – favqulotda vaziyatlar (tabiiy ofatlar, texnologik jarayon ishdan chiqqan)da, pedagogik nizolar yuzaga kelganda oqilona qaror qabul qilish, to‘g‘ri harakatlanish malakasiga egalik.
Bir qator tadqiqotlarda bevosita pedagogga xos kasbiy kompetentlik va uning o‘ziga xos jihatlari o‘rganilgan. Bunday tadqiqotlar sirasiga A.K.Markova, va B.Nazarovalar tomonidan olib borilgan izlanishlarni kiritish mumkin.
O‘z tadqiqotlarida A.K.Markova pedagogning kasbiy kompetentligi quyidagi tarkibiy asoslardan iborat ekanligi aytiladi
(1-rasm):
1-rasm. Pedagogik kompetentlikning
muhim tarkibiy asoslari (A.K.Markova)
3. Pedagogning kasbiy kompetentligi.
O‘zbekistonda pedagogning kasbiy kompetentligi, uning o‘ziga xos jihatlari o‘ranilgan bo‘lib, ular orasida B.Nazarova tomonidan olib borilgan tadqiqot o‘ziga xos ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotchining fikriga ko‘ra pedagogga xos kasbiy kompetentlik negizida quyidagi tarkibiy asoslar tashkil etadi
(42- rasm):
2-rasm. Pedagogik kompetentlikning tarkibiy asoslari (B.Nazarova)
Kasbiy-pedagogik kompetentlikka ega bo‘lishda o‘z ustida ishlash, o‘z-o‘zini ivojlantirish muhim ahamiyatga ega. O‘z-o‘zini rivojlantirish vazifalari o‘zini o‘zi tahlil qilish va o‘zini o‘zi baholash orqali aniqlanadi.
O‘z ustida ishlash – pedagogning izchil ravishda o‘zining kasbiy BKM va shaxsiy sifatlarini rivojlantirib borish yo‘lida amaliy harakatlarni tashkil etishi
O‘z ustida ishlash quyidagilarda ko‘rinadi:
- kasbiy BKMni takomillashtiribborish;
- faoliyatga tanqidiy va ijodiy yondashish;
- kasbiy va ijodiy hamkorlikka erishish;
- ishchanlik qobiliyatini rivojlantirish;
- salbiy odatlarni bartaraf etib borish;
ijobiy sifatlarni o‘zlashtirish.
Pedagogning o‘z ustida ishlashi bir necha bosqichda kechadi. Ular
(3-rasm):
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir ko’rsatuvchi omillar Reja
|
Kataliz va katalizatorlar haqida tushuncha

Kataliz va katalizatorlar haqida tushuncha
Download
0,55 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
25.11.2023
Hajmi
0,55 Mb.
#105576
Download
0,55 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kataliz va katalizatorlar haqida tushuncha
Download
0,55 Mb.
Matnni ko'rish
O‘z-o‘zini baholash - 3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir...

|
3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir ko’rsatuvchi omillar Reja
|
bet | 5/7 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144561 |
Bog'liq 3-МАЪРУЗА МАТНИO‘z-o‘zini baholash shaxsning qobiliyatini o‘z kuchi bilan yuzaga chiqishiga yordamlashishi zarur. O‘z-o‘zini baholash qiyin, lekin shaxsni bunga bevosita tayyorlash mumkin. Har qanday mutaxassisda bo‘lgani kabi pedagogning ham o‘zini o‘zi samarali baholay olishiga bir qator omillar ta’sir ko‘rsatadi.
O‘zini o‘zi samarali baholash omillari:
1. O‘zini tushunish (o‘zi haqida aniq ma’lumotlarga ega bo‘lish).
2. Shaxs sifatida o‘z qadr-qimmatini anglash (o‘zi to‘g‘risidagi
ijobiy ma’lumotlarni to‘plash).
3. O‘zini-o‘zi nazorat qilish (o‘zi to‘g‘risidagi shaxsiy fikrning
atrofdagilar tomonidan unga berilayotgan bahoga mos kelishi.
O‘z-o‘zini baholash darajasi shaxsning o‘z-o‘zidan qoniqishi yoki qoniqmasligini belgilab beradi. Bunda o‘z-o‘zini baholash ko‘rsatkichlari shaxs imkoniyatlariga mos kelishi lozim. O‘zini o‘zi oshirib yoki pasaytirib ko‘rsatish o‘z-o‘zini baholash ko‘rsatkichlarining noto‘g‘ri bo‘lishiga olib keladi. Ko‘plab manbalarda shaxs tomonidan o‘z-o‘zini baholash quyidagi formula asosida aniqlanishi ko‘rsatilgan
O‘O‘B = yutuqlar / o‘zini yuqori baholashga intilish
(yoki O‘O‘B = YU / O‘YUBI)
Formulaga ko‘ra, qandaydir yutuqqa erishgach, shaxs tomonidan o‘zini o‘zi yuqori baholash (yutuqlar hissasini oshirish) yoki o‘ziga nisbatan qo‘yayotgan talablarni pasaytirish ro‘y beradi.
Ushbu model asosida o‘z-o‘zini baholash nihoyatda oson kechadi. Bordi-yu, erishilgan yutuqlar soni o‘z-o‘zini rivojlantirish vazifalariga nisbatan ko‘p (1 dan katta) bo‘lsa, u holda pedagog yuqori darajada kasbiy kompetentlikni namoyon etadi. Bordi-yu, yutuqlar va belgilangan o‘zini o‘zi rivojlantirish vazifalari o‘zaro (1 ga) teng bo‘lsa, u holda u o‘zida o‘rta darajadagi kasbiy kompetenlikni ifodalaydi. Agarda, yutuqlar soni belgilangan rivojlantirish vazifalaridan kam (1 dan kichik yoki 0 ga teng) bo‘lsa, u holda pedagogning kasbiy kompetentlik darajasi past hisoblanadi va bu holat pedagogdan o‘z kasbiy kompetentligini rivojlantirishga jiddiy e’tibor berishini talab qiladi.
Formulada “o‘zini o‘zi rivojlantirish vazifalari” jumlasi qo‘llanilgan ekan, eng avvalo, o‘zini o‘zi rivojlantirish nima ekanligini tushunish olish lozim.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga ta`sir ko’rsatuvchi omillar Reja
|
-rasm. Pedagogning o‘z ustida ishlash bosqichlari

|
-rasm. Pedagogning o‘z ustida ishlash bosqichlari
|
bet | 4/7 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #144561 |
Bog'liq 3-МАЪРУЗА МАТНИ3-rasm. Pedagogning o‘z ustida ishlash bosqichlari
Pedagogning mutaxassis sifatida:
- aniq maqsad, intilish asosida pedagogik jarayonni takomillashtirish;
- pedagogik jarayon samaradorligini, o‘zining ishchanlik faolligini oshirish;
- izchil ravishda yangilanib borayotgan pedagogik bilimlarni
o‘zlashtirish;
- ilg‘or texnologiya, metod hamda vositalardan xabardor bo‘lish;
- faoliyatiga fan-texnikaning so‘nggi yangiliklarini samarali
tadbiq etish;
- kasbiy ko‘nikma va malakalarini takomillashtirish;
- salbiy pedagogik nizolarning oldini olish, bartaraf etish choralarini izlash yo‘lida olib boradigan amaliy harakati uning o‘z ustida ishlashini ifodalaydi.
Pedagoglarning o‘z ustilarida izchil, samarali ishlashlarida faoliyatga loyihali yondasha olishlari qo‘l keladi. Ularning loyihali yondashuv asosida quyidagi modelni shakllantira olishlari maqsadga muvofiqdir. Modelda o‘z ustida ishlash bosqichlari va har bir bosqichda amalga oshiriladigan vazifalar qayd etiladi. Har bir bosqich uchun belgilangan vazifalarning samarali hal etilishi navbatdagi bosqichga o‘tish imkonini beradi. Ma’lum bosqich vazifalari hal etilgach, pedagog bu holatni alohida bandda qayd etadi (8-jadval):
8-jadval. Pedagogning o‘z ustida ishlash modeli
Pedagogning kasbiy kompetentlikka ega bo‘lishida o‘zini o‘zi tahlil qila olishi ham ahamiyatli sanaladi
O‘zini o‘zi tahlil qilish pedagog tomonidan kasbiy faoliyatda tashkil etayotgan o‘z amaliy harakatlari mohiyatining o‘rganilishidir . O‘zini o‘zi tahlil qilish orqali pedagog o‘zini o‘zi obyektiv baholash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Zero, pedagoglarning kasbiy kompetentlik sifatlariga ega bo‘lishida ularning o‘z-o‘zini baholash malakalariga egaligi ham muhimdir.
O‘zini o‘zi baholash (O‘O‘B) – shaxsning o‘z-o‘zini tahlil qilishi orqali o‘ziga baho berishi. O‘zini o‘zi baholash subyekt uchun shaxsiy imkoniyatlarini hisob-kitob qilish, o‘ziga obyektiv baho berish, o‘zidan qoniqishni ta’minlaydi .
|
| |
O‘z-o‘zini rivojlantirish - 3-Mavzu: Texnologiya fani o’qituvchilarining kasbiy kompetentligining shakllanishiga...

O‘z-o‘zini rivojlantirish – shaxsning o‘zida kasbiy tajriba, malaka va mahoratni takomillashtirish yo‘lida aniq maqsad va puxta o‘ylangan vazifalar asosida mustaqil ravishda amaliy harakatlarni tashkil etishi Bir qator tadqiqotlarda mutaxassis, shu jumladan, pedagogning o‘z- o‘zini rivojlantirishida “Individual rivojlanish dasturi” qo‘l kelishi aytiladi.
Individual rivojlanish dasturi (IRD) – har bir shaxs yoki mutaxassisning o‘zida ma’lum sifat, BKM, kasbiy kompetentlikni shakllantirish va rivojlantirish ehtiyojlari asosida ishlab chiqilgan shaxsiy-amaliy xarakterdagi dastur Ushbu dasturda kasbiy faoliyatni tashkil etish uchun zarur bo‘lgan BKM hamda kasbiy kompetentlik sifatlarini shakllantirish va rivojlantirish muddatlari belgilanadi.
Har qanday mutaxassis kabi pedagog ham o‘zi uchun shaxsiy-amaliy xarakterga ega “Individual rivojlanish dasturi”ni ishlab chiqa olishi, u asosida pedagogik faoliyatni yo‘lga qo‘yishi zarur.
Pedagogning individual rivojlanish dasturi – mutaxassis sifatida pedagogning individual ravishda o‘zida u yoki bu kasbiy-pedagogik sifat, bilim, ko‘nikma, malakalar, kasbiy kompetentlik sifatlarini shakllantirish va rivojlantirish ehtiyojlariga tayangan holda ishlab chiqqan shaxsiy-amaliy xarakterdagi dasturi.
Pedagog tomonidan ishlab chiqiladigan “Individual rivojlanish dasturi” quyidagi tarkibiy elementlardan tarkib topadi:
1) pedagogik bilimlar;
2) psixologik bilimlar;
3) mutaxassislik bilimlari;
4) didaktik malakalar;
5) tarbiyaviy ishlarni tashkil etish malakalari;
6) ruhiyatning kasbiy ahamiyatga ega
xususiyatlari va shaxsiy sifatlar;
7) o‘z-o‘zini rivojlantirish maqsadlari;
8) o‘z-o‘zini rivojlantirish uchun topshiriqlar
Quyidagi pedagogning “Individual rivojlantirish dasturi”ning
namunasi keltiriladi (10-jadval):
10-jadval. Individual rivojlantirish dasturi
\
Pedagogning kasbiy jihatdan rivojlanish darajasini yana quyidagi shkala yordamida ham aniqlash mumkin (11-jadval). Shunday qilib, bozor munosabatlari sharoitida mehnat bozorida yuzaga keladigan kuchli raqobatga bardoshli bo‘lish ehtiyoji har bir mutaxassisni o‘zida kasbiy kompetentlik va unga xos sifatlarni tarkib toptirishga undaydi. Lug‘aviy jihatdan “qobiliyat”, mazmunan esa “faoliyatda nazariy bilimlardan samarali foydalanish, yuqori darajadagi kasbiy malaka, mahorat va iqtidorni namoyon eta olish” ma’nosini anglatuvchi kompetentlik negizida ijtimoiy, maxsus (psixologik, metodik, informatsion, kreativ, innovatsion hamda kommunikativ), shaxsiy, texnologik va ekstremal kompetentlik kabi sifatlar aks etadi.
|
Bardoshli kalitlar ishlab chiqish algoritmlari tahlili

|
Bardoshli kalitlar ishlab chiqish algoritmlari tahlili
|
bet | 1/4 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 6,04 Mb. | | #252435 |
Bog'liq Kriptografiya mustaqil 1
Bardoshli kalitlar ishlab chiqish algoritmlari tahlili
Shifrlash kalitlarini xavfsiz yaratish, boshqarish va almashish imkonini beruvchi ilg'or kriptografik usullarning asoslarini o'rganing. Murakkab hujumlardan ishonchli himoyani ta'minlovchi asosiy ishlab chiqish algoritmlaridagi so'nggi yangiliklarni kashf eting.
Ibrohimjon Jo’raboyev
Kriptografik tamoyillar va talablar
Maxfiylik
Ma'lumotlarga faqat vakolatli shaxslar kirishi va o'qishi mumkinligini ta'minlash. Shifrlash maxfiylikni saqlashning asosiy vositasidir.
Butunlik
Tranzit paytida ma'lumotlar o'zgartirilmagan yoki o'zgartirilmaganligini kafolatlash. Kriptografik xesh funksiyalari va raqamli imzolar ma'lumotlar yaxlitligini tekshirishga yordam beradi.
Mavjudligi
Vakolatli shaxslar kerak bo'lganda ma'lumotlar yoki tizimga kirishini ta'minlash. Kuchli kalitlarni boshqarish va xavfsiz aloqa protokollari mavjudlikni ta'minlaydi.
Rad etmaslik
Tomonlarning ma'lum bir harakatda ishtirok etishini rad etishiga yo'l qo'ymaslik. Raqamli imzolar xabarga identifikatorni bog'lash orqali rad etmaslikni ta'minlaydi.
Kalitlarni yaratish algoritmlari
- Soxta tasodifiy sonlar generatorlari (PRNGs): ishonchli kalitlarni yaratish uchun juda muhim, tasodifiy ko'rinadigan raqamlar ketma-ketligini ishlab chiqaradigan deterministik algoritmlar.
- Entropiya yig'ilishi: PRNGni haqiqiy tasodifiylik bilan ekish uchun sichqoncha harakati, tugmachalarni bosish vaqtlari yoki atmosfera shovqini kabi oldindan aytib bo'lmaydigan jismoniy hodisalarni to'plash.
- Uskuna xavfsizlik modullari (HSMs): yuqori darajadagi xavfsizlikni ta'minlaydigan kriptografik kalitlarni yaratadigan va saqlaydigan ixtisoslashtirilgan o'zgartirishga chidamli qurilmalar.
Kalit almashinuv protokollari
1
Diffie-Hellman
Ikki tarafga xavfsiz bo'lmagan kanal orqali umumiy maxfiy kalitni o'rnatish imkonini beruvchi asosiy kalit almashish protokoli.
|
| |
Kataliz va katalizatorlar haqida tushuncha

|
Kataliz va katalizatorlar haqida tushunchaBog'liq 155-158
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
http://www.newjournal.org/
Выпуск журнала № – 24
Часть–1_ Июль –2023
155
2181-3187
KATALIZ VA KATALIZATORLAR HAQIDA TUSHUNCHA
Shamsiddinov Muxammadjon Ziyavidinovich
Toshkent shaxri Yashnaobod tumani
Toshkent Davlat Stomatologiya Instituti Akademik litseyi
kimyo fani o'qituvchisi
Annotatsiya:1812 yilda Krixgoff «Texnologiya jurnalida» suyultirilgan mineral
kislotalar ta`sirida kraxmalni glyukozagacha gidrolizlanishi xaqida o`z kuzatishlarini
bayon qiladi. Ya Berselius 1836- yilda kimyo faniga «kataliz» atamasini kiritadi. P
Sabatye va J Sanderan 1897 - yilda nikelni gidrogenlash reaksiyasi uchun yaxshi
katalizator ekanligini kashf etdilar. P. Sabatye «Organik kimyoda kataliz» kitobida XX
asr boshlarida katalizni taraqqiyot tarixini to`liq yoritib beradi. 1920 -19 25 - yillar
mobaynida yog`larni gidrolizlash reaksiyasida katalizator sifatida nikel qo`llanildi.
Kalit so'zlar: Katalizatorlar, kataliz, uglerod monooksidi va vodorod, kimyoviy
tajribalar, sintez jarayoni, reaksiya tezligi.
Reaksiyani tezlatuvchi ammo miqdor jixatidan o`zgarmay qoladigan moddalar
xaqidagi tushuncha - stexiometrik kimyo vujudga kelishi bilan paydo bo`ldi. Krixgoff,
Tenf, Devi va Debereynerni kataliz soxasida ishlari natijasi sifatida kataliz soxasidagi
ta`limot vujudga keldi. XIX asrning 30 - yillariga kelib o`sha davrlardagi katalitik
ishlarni birlashtirish va umumlashtirish natijasida kimyoda kataliz davri boshlandi.
Dastlab katalizator sifatida toza moddalar qo`llanilgan. Ko`p komponentli
katalizatorlar asosan 1920 - yildan keyin qo`llanila boshlandi. Baden anilin va soda
fabrikasida 1923 - yili uglerod monooksidni vodorod bilan yuqori bosim ostida ishqor
eritmasi bilan promotorlangan rux va xrom oksidi aralashmasi bilan qaytarish yo`li
bilan metanol sintez qilindi. 1927 - yilga kelib Fisher Tropish uglerod monooksidi va
vodorod katalizatorlaridan foydalanib sintetik uglevodorod hosil qiladilar. Ayrim
moddalarni- agentlarni kimyoviy reaksiyalarni tezlatish haqidagi tushuncha XVI -
XVII asrda paydo bo`lgan. Ammo bu davrda qo`shimcha reaksiyadagi bunday
«agentlar» - reagent bir deb qaralgan [1].Masalan, spirtdan efir olishda qo`llanilgan
sulfat kislota Gey - Lyussakgacha xam agent xam reagent deb qaralgan. Berselius
birinchi bo`lib 1835 - yilda «katalizator» atamasini fanga kiritdi. Katalizatorni u ayni
haroratda o`zini ishtiroki bilan yaqinlikni qo`zg`atuvchi modda deb ta`riflaydi.
B.Ostvald 1895 - yil katalizatorlar reaksiya tezligini oshiradigan, ammo uni energetik
tasnifini o`zgartirmaydigan moddalar deb hisoblaydi. Keyinchalik u yangicha
katalizator : «katalizator kimyoviy reaksiya tezligini o`zgartiradigan ammo reaksiyani
oxirgi maxsuloti tarkibiga kirmaydigan modda» deb - ta`rifladi. Katalitik jarayonni
kinetik jixatiga e`tiborni qaratdi. [2]Xozirgi paytda katalizator deb reaksiya tezligini
|
| |
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

|
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕBog'liq 155-158
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
http://www.newjournal.org/
Выпуск журнала № – 24
Часть–1_ Июль –2023
156
2181-3187
o`zgartiradigan, lekin o`zi reaksiya natijasida kimyoviy jixatdan o`zgarmaydigan
moddaga aytiladi. Masalan:
CH
3
- CHO 520
O
J
2
CH
4
+ CO.
Reaksiya tezligini o’zgartiradigan, lekin reaksiya natijasida kimyoviy jihatdan
o’zgarmaydigan moddlar katalizatorlar deb ataladi. Reaksiya tezligini katalizatorlar
ishtirokida o’zgarishi hodisasi kataliz deb ataladi. Katalizatorlar ishtirokida boradigan
reaksiyalar katalitik reaksiyalar deb ataladi. Kimyo sanoatida katalizatorlar keng
miqyosda qo’llaniladi. Katalizatorlar ta'sirida reaksiyalar million va undan ko’p marta
tezlashishi mumkin. Kataliz 2 turga: gamogen va geterogen katalizga bo’linadi.
Gamogen katalizda katalizitor va reaksiyaga kirishuvchi moddalar bitta fazani (gaz
yoki eritma) tashkil etadi. Misol: Bu yerda reaksiyaga kirishayotgan moddalar gaz,
katalizator ham gaz. Vodorod peroksidning suvli eritmasining katalistik parchalanish
xizmat qilishi mumkin. Cr
2
O
7
-2
MoO
-2
4
ionlari vodorod pereoksidining katalistik
parchalanishiga sababchi bo’ladi.Geterogen katalizda esa katalizatorning o’zi
mustaqil fazani tashkil etadi. Misol: Bu erda reaksiyaga kirishayotgan moddalar gaz,
katalizator qattiq modda.Geterogen katalizdan kimyo sanoatida keng foydalaniladi.
Hozirgi vaqtda kimyo sanoatida ishlab chikariladigan maxsulotlarning asosiy
ko’pchiligi geterogen kataliz yordamida olinadi. Geterogen katalitik reaksiyalarga
misol sifatida sulfat kislotada ishlab chiqarishning kontakt usulida oltingugurt (IV)
oksidning sulfat angidridgacha oksidlanish, ammiak sintezini, nitrat kislota olishdagi
ammiakning oksidlanishi, ammiak sintezini nitrat kislota olishdagi ammiakning
oksidlanishini olsa bo’ladi.Katalizatorlar ta'sirida reaksiya tezligi oshsa, bundan
katalizni musbat kataliz yoki to’g’ridan to’g’ri kataliz deb nomlanadi. [3]
Reaksiya tezligi katalizatorlar ishtirokida pasaysa, uni manfiy kataliz yoki
ingibitor deb yuritiladi.Katalizatorlar ishtirokida sodir bo’ladigan kimyoviy reaksiyalar
katalitik reaksiyalar deyiladi.Katalizatorning o’zi reaksiyada sariflanmaydi va oxirgi
mahsulotlar tarkibiga kirmaydi.Masalan, sulfit kislota eritmasiga gliserin, etil spirti
va qalay (II) - xlorid qo’sqilsa, sulfitning xavo kislorodi ta'sirida oksidlanishi keskin
pasayib ketadi. Reaksiyasi juda oz miqdor CuSO
4
ta'sirida keskin ravishda
tezlashadi. [5]Katalizator faqat kimyoviy jihatdan o’zgarmaydi, ammo uning fizik
holati o’zgarishi mumkin. Katalizator reaksiya oxirida uz tarkibi va miqdorini
o’zgartirmasa ham reaksiyaning oralik bosqichlarida ishtirok etadi. A+V=AV
reaksiyasi o’z-o’zicha juda sust borib, katalizator (K) ishtirokida tez ketadi.
Reaksiyaning tezlashishiga sabab reaksiyaning oraliq bosqichida katalizatorning
ishtirok etishidir: Katalizatorlar reaksiyaga kirishayotgan moddalarning aktivlanish
energiyasini pasaytirib yuboradi.Ingibitorlar aksincha reaksiyaga kirishayotgan
moddalarning aktivlanish energiyasini oshirib yuboradi.[4]
A+K=AK
AK+V=AV+K
|
| |
Mdya tranzistorida yasalgan mantiqiy elementlar - bet 3

|
Mdya tranzistorida yasalgan mantiqiy elementlar
|
bet | 3/3 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 257,73 Kb. | | #261004 |
Bog'liq 19-MDYA tranzistorida yasalgan mantiqiy elementlarO‘KIS va KISlarda KMDYa va I2M mantiqiy elementlari qo‘llaniladi. Ular tarkibida rezistorlar bo‘lmaydi va mikrotoklar rejimida ishlaydilar. Shu sababli kristallda kichik yuzani egallaydilar va kam quvvat iste’mol qiladilar. KISlarda elementlar soni 105 ta bo‘lganda bir element iste’mol qilayotgan quvvat 0,025 mVT dan oshmasligi kerak. - O‘KIS va KISlarda KMDYa va I2M mantiqiy elementlari qo‘llaniladi. Ular tarkibida rezistorlar bo‘lmaydi va mikrotoklar rejimida ishlaydilar. Shu sababli kristallda kichik yuzani egallaydilar va kam quvvat iste’mol qiladilar. KISlarda elementlar soni 105 ta bo‘lganda bir element iste’mol qilayotgan quvvat 0,025 mVT dan oshmasligi kerak.
Komplementar MDYa – tranzistorlarda yasalgan mantiqiy elementlar (KMDYaM). Ikki kirishli element sxemasi 2– rasmda keltirilgan. Ikkala kirishga mantiqiy nolga mos signal berilsa n – kanalli VT1 va VT2 tranzistorlar berkiladi, - Komplementar MDYa – tranzistorlarda yasalgan mantiqiy elementlar (KMDYaM). Ikki kirishli element sxemasi 2– rasmda keltirilgan. Ikkala kirishga mantiqiy nolga mos signal berilsa n – kanalli VT1 va VT2 tranzistorlar berkiladi,
- p – kanalli VT3 va VT4 tranzistorlar ochiladi.
- Berk tranzistorlarning kanalidagi tok juda kichik (10-10A). Demak, manbadan tok deyarli iste’mol qilinmaydi va sxemaning chiqishida Yem ga yaqin potensial o‘rnatiladi (mantiqiy bir darajasi). Agar biror kirish yoki ikkala kirishga mantiqiy bir darajasi berilsa, VT1 va VT2 tranzistorlar ochiladi va element chiqishida potensial nolga yaqin bo‘ladi. Element 2YoKI-EMAS amalini bajaradi. Iste’mol quvvati 0,010,05 mVtni, tezkorligi esa 1020 ns ni tashkil etadi.
Ko‘rib o‘tilgan mantiqiy IMS negiz elementlarining asosiy parametrlari jadvali
|
| |
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

|
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕBog'liq 155-158
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
http://www.newjournal.org/
Выпуск журнала № – 24
Часть–1_ Июль –2023
157
2181-3187
Bu sxema katalizatorning reaksiya oxirida kimyoviy jihatdan o’zgarmay
qolishini va reaksiya tezligining katalizator miqdoriga proparsional ekanligini
ko’rsatadi.Avtokataliz -kimyoviy reaksiyani uning molekulalaridan biri yordamida
katalitik tezlashishidir.
Masalan: protonlar, protonlar /H+/ murakkab efirlarning gidrolizini
tezlashtirishi mumkin. Avtokatalizda bu protonlar hosil bo’lgan maxsulotning
dissotsiyalanishi hisobiga hosil bo‘ladi. Chunonchi, etilasetatning gidrolizlanish
maxsuloti -sirka kislota proton /gidroksoniy ioni/ hosil qilib dissotsiyalanadi:
CH
3
COOC
2
H
5
+H
2
O → CH
3
COOH+C
2
H
5
OH
CH
3
COOH+H
2
O→ CH
3
COO
-
+H
3
O
+
H
3
O
+
→ H
+
+H
2
O[6]
hosil bo‘lgan protonlar gidroliz reaksiyasini tezlashtiradi.
Avtokatalitik reaksiyalarning xarakterli xususiyati shundan iboratki, ular
katalizatorning konsentratsiyasini o’zgaruvchan oshishi sharoitida beradi. Shu
sababli Avtokatalitik reaksiyaning tezligi boshlangich davrda oshib boradi, o’zaro
ta'sir etuvchi rengenlarning konsentratsiyasi kamaygach reaksiya tezligi
sekinlashadi.Biologik sistemalarda kataliz juda katta rol o’ynaydi. Ovqat xazm qilish
sistemasida, qonda odam va xayvonlarning xujayralarida boradigan ko’pgina
kimyoviy reaksiyalar katalitik reaksiyalar hisoblanadi. Bu yerda ishtirok etadigan
katalizatorlar ularni fermentlar deb yuritiladi. Ular oddiy yoki murakkab oksillardan
iborat. Oshqozon suyuqligida bo’ladigan pepsin esa oksillarni parchalanishini
tezlashtiradi. Odam organizmida 30000 ga yaqin turli-tuman fermentlar bo’lib
ulardan har biri o’ziga xos reaksiyalar uchun katalizatorlik vazifasini bajaradi.
Fermentativ reaksiyalar katalitik reaksiyalarning umumiy qonuniyatlariga
bo’ysunadi. Shu bilan bir qatorda biologik katalizatorlar bilan fermentativ
reaksiyalarning anorganik katalizdan farq qiladigan tomonlari ham bor. Ayni
reaksiya uchun o’zi katalizator emas lekin katalizatorlarga ozgina qo’shilganda
katalizatorlarning aktivligini bir necha barobar oshirib yuboradigan moddalar
promotorlar deyiladi.Misol: Ushbu reaksiyada platina katalizator, unga temir,
alyuminiy .qo’shilsa platinani katalitik aktivligi bir necha barobar ortib ketadi. Bu erda
temir, alyuminiy promotor vazivasini bajaradi. Temir va alyuminiy bu reaksiyaga o’zi
katalizatorlik qila olmaydi.Ba’zi moddalar qattiq katalizatorlarning aktivligini
kamaytiradi yoki butunlay yo’qotadi. Bunday moddalar katalitik zaharlar
deyiladi.Misol: Mishyak, simob, oltingugurt, qo’rg’oshin birikmalarini, sianli
birikmalarni keltirish mumkin Ular ayniqsa platina katalizatoriga tez ta’sir ko’rsatadi.
ushbu reaksiyaga platina katalizator, agar reaksiyaga kirishayotgan moddalarga
katalitik zahar qo’shilib qolsa katalizator bilan katalitik zahar o’rtasida reaksya ketadi.
Ammiak hosil bo’lish reaksiyasiga katalizatorlik qila olmaydi. Ya’ni katalizator
zaharlandi, katalizatorlik xususiyatini to’xtatdi degani.
|
| |
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ

ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
http://www.newjournal.org/
Выпуск журнала № – 24
Часть–1_ Июль –2023
158
2181-3187
Xulosa:
Katalizatorlar tanlab ta’sir etadi, shu sababli turli
katalizatorlarni ishlatib,
bitta
moddaning o’zidan turli xil mahsulotlar olish mumkin.Misol: Reaksiyalardan ko’rinib
turibdiki, bir hil haroratda turli
xil katalizatorlar ishlatib,
bitta moddadan turli xil
moddalar olish mumkin. Bu katalizatorni tanlab ta’sir etishi deyiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. M.Nishonov, Sh.Mamajonov, B.Xo`jayev «Kimyo o`qitish metodikasi» Toshkent,
O`qituvchi 2002, 112 b.[1]
2. A.Mavlonov S.Abdalova «Davlat Ta`lim Standartlari
asosida pedogogik
texnologiyani shakllantirish va amaliyotga joriy etish». «Ta`lim texnologiyalari»,
«Ta`lim muammolari» Toshkent, 2009. 96 b. ilmiy-uslubiy jurnal.[2]
3. B.Bozorov «Kimyoning asosiy tushuncha va qonunlari mavzusini o`qitishda
pedogogik texnologiyalarning o`rni». Umum ta`lim
fanlari metodikasi ilmiy-
uslubiy jurnal N:8 (44) 2014 y. Toshkent. [3]
4. S.Mizrayeva «Yangi pedogogik texnologiyalar va kimyo» maktabda kimyo 3(27)
son 2011, 32 b.[4]
5. C. Xafizov «Dars jarayonida AKT dan foydalanish metodikasi» umum ta’lim
fanlari metodikasi ma’naviy, ma’rifiy ilmiy metodik nashr, 326 N: 1(37) 2014 yil
Toshkent 78 b.[5]
Mdya tranzistorida yasalgan mantiqiy elementlar - bet 2

|
Mdya tranzistorida yasalgan mantiqiy elementlar
|
bet | 2/3 | Sana | 06.06.2024 | Hajmi | 257,73 Kb. | | #261004 |
Bog'liq 19-MDYA tranzistorida yasalgan mantiqiy elementlarMantiqiy IMSlar tuzishda n – yoki p – kanali induksiyalangan MDYA – tranzistorlardan foydalanish mumkin. Ko‘proq n – kanalli tranzistorlar qo‘llaniladi, chunki elektronlarning harakatchanligi kovaklarnikiga nisbatan yuqori bo‘lganligi sababli mantiqiy IMSlarning yuqori tezkorligi ta’minlanadi. Bundan tashqari, n – MDYATM sxemalar kuchlanish nominali va mantiqiy 0 va 1 sathlari bo‘yicha TTM sxemalar bilan to‘liq muvofiqlikka ega. - Mantiqiy IMSlar tuzishda n – yoki p – kanali induksiyalangan MDYA – tranzistorlardan foydalanish mumkin. Ko‘proq n – kanalli tranzistorlar qo‘llaniladi, chunki elektronlarning harakatchanligi kovaklarnikiga nisbatan yuqori bo‘lganligi sababli mantiqiy IMSlarning yuqori tezkorligi ta’minlanadi. Bundan tashqari, n – MDYATM sxemalar kuchlanish nominali va mantiqiy 0 va 1 sathlari bo‘yicha TTM sxemalar bilan to‘liq muvofiqlikka ega.
Bir turdagi MDYa – tranzistorlarda yasalgan elementlar (n – MDYa). 1 – rasmda n – kanali induksiyalanuvchi MDYa – tranzistorlarda bajarilgan sxema keltirilgan. - Bir turdagi MDYa – tranzistorlarda yasalgan elementlar (n – MDYa). 1 – rasmda n – kanali induksiyalanuvchi MDYa – tranzistorlarda bajarilgan sxema keltirilgan.
Yuklama tranzistori VT0 doim ochiq. Chiqishda juda kichik kuchlanish darajasi U0ChIQ ni ta’minlash maqsadida ochiq VT1 va VT2 tranzistorlarning kanal qarshiliklari VT0 tranzistor kanal qarshiligidan kichik bo‘lishi kerak. Shu sababli VT1 va VT2 tranzistorlar kanali qisqa va keng qilib, yuklamadagi tranzistor kanali esa - uzun va tor qilib yasaladi. Biror kirishga yoki ikkala kirishga mantiqiy bir darajasiga mos keluvchi musbat potensial berilsa, (U1KIRUBO‘S), bir yoki ikkala tranzistor ochiladi va chiqishda mantiqiy nol o‘rnatiladi (U0ChIQUBO‘S). Agar ikkala kirishga ham mantiqiy nol berilsa, u holda VT1 va VT2 tranzistorlar berkiladi. Chiqishdagi potensial mantiqiy birga mos keladi. Element 2YoKI –EMAS amalini bajaradi. Iste’mol quvvati 0,11,5 mVt, tezkorligi esa - 10100 ns ni tashkil etadi. - Yuklama tranzistori VT0 doim ochiq. Chiqishda juda kichik kuchlanish darajasi U0ChIQ ni ta’minlash maqsadida ochiq VT1 va VT2 tranzistorlarning kanal qarshiliklari VT0 tranzistor kanal qarshiligidan kichik bo‘lishi kerak. Shu sababli VT1 va VT2 tranzistorlar kanali qisqa va keng qilib, yuklamadagi tranzistor kanali esa - uzun va tor qilib yasaladi. Biror kirishga yoki ikkala kirishga mantiqiy bir darajasiga mos keluvchi musbat potensial berilsa, (U1KIRUBO‘S), bir yoki ikkala tranzistor ochiladi va chiqishda mantiqiy nol o‘rnatiladi (U0ChIQUBO‘S). Agar ikkala kirishga ham mantiqiy nol berilsa, u holda VT1 va VT2 tranzistorlar berkiladi. Chiqishdagi potensial mantiqiy birga mos keladi. Element 2YoKI –EMAS amalini bajaradi. Iste’mol quvvati 0,11,5 mVt, tezkorligi esa - 10100 ns ni tashkil etadi.
|
| |
Shamiyeva Dildoraning dasturlash tillaridan amaliy topshirig`I 3

Shamiyeva Dildoraning dasturlash tillaridan amaliy topshirig`I 3
Download
343,26 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
11.06.2024
Hajmi
343,26 Kb.
#262498
Download
343,26 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Shamiyeva Dildoraning dasturlash tillaridan amaliy topshirig`I 3
Download
343,26 Kb.
Matnni ko'rish
Toshkent kimyo-texnologiya instituti Yangiyer filialida 2024/2025 oʻquv yili

№
|
Maʼnaviy-maʼrifiy va tarbiyaviy tadbirlar nomi
|
Qamrab olinadigan talaba soni
|
Masʼul va ijrochilar
|
Tadbirni oʻtkazish. joyi
|
Erishiladigan natija
|
|
Sentyabr – “Mehr-muruvvat oyligi”
|
|
4 sentyabr 2024 yil
|
|
1.
|
Yangi hayot uchun, yangi Oʻzbekiston uchun!” shiori ostida professor- oʻqituvchilar, taniqli olimlar, mutaxassislar ishtirokida “Mustaqillik darsi”ni oʻtkazish..
|
Barcha kunduzgi talabalar qamrab olinadi
|
Direktor o‘rinbosarlari, Bo‘lim boshliqlari, fakultet dekani, jamoat tashkilotlari, yoshlar yetakchisi va koordinatorlar
|
Oʻquv xonalar
|
Yurtimiz va dunyoda sodir boʻlayotgan ijtimoiy, siyosiy hodisalarning mazmun-mohiyati talabalarga tushuntiriladi. Talabalarda Vatan taraqqiyotiga daxldorlik hissi uygʻotiladi.
|
|
2.
|
“Birinchi kurs maktabi” tadbirlarini oʻtkazish. (dars mashgʻulotlaridan tashqari vaqtlarda)
|
Barcha
1-bosqich talabalari qamrab olinadi
|
fakultet dekani, kafedra mudirlari, jamoat tashkilotlari, professor-o‘qituvchilar va filial psixologi
|
Faollar zali, Axborot-resurs markazi, sport zali, maʼnaviyat xonasi va boshqa joylarda
|
1-kursga qabul qilingan talabalar filialdagi mavjud shart-sharoitlarga moslashtiriladi. Talabalikka qabul qilinganlarning ijtimoiy-psixologik portreti shakllantiriladi. Filialning Ustavi, Ichki tartib qoidalari, “Odob- axloq kodeksi” mazmun-mohiyati talabalarga tushuntiriladi.
|
|
3.
|
Filialda “Bir haftada bir kitob” loyihasi doirasida Pirimqul Qodirovning Yulduzli tunlar badiiy asarini oʻqishga tavsiya etish.
|
Kitobxonlikga qiziquvchi talaba -yoshlar qamrab olinadi
|
ARM rahbari fakultet dekani, kafedra mudirlari, tyutorlar, yoshlar yetakchisi va va koordinatorlar
|
Axborot-resurs markazi
|
Talabalarda sogʻlom dunyoqarash shakllanadi hamda mutolaa va kitobxonlik madaniyati ortadi.
|
|
|
Uy-joy sotib olish uchun subsidiya

Uy-joy sotib olish uchun subsidiya
Download
76,29 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
21.05.2024
Hajmi
76,29 Kb.
#249148
Download
76,29 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Uy-joy sotib olish uchun subsidiya
Download
76,29 Kb.
Matnni ko'rish
FAYLGA MA'LUMOT QO'SHISH - Shamiyeva Dildoraning dasturlash tillaridan amaliy topshirig`I 3

fayl.write('2000')
Faylga yangi ma'lumotlar qo'shildi
Agar biz ochayotgan fayl mavjud bo'lmasa, Python yangi fayl yaratadi.
O'ZGARUVCHILARNI FAYLDA SAQLASH
Yuqorida biz ma'lumotlarni matn ko'rinishida saqlashni ko'rdik. Agar dastur
davomida turli o'zgaruvchilarni faylda
saqlash talab qilinsa
pickle
modulidan
foydalanamiz. Pickle ma'lumotlarni biz qanday ko'rinishda bersak, shunday
ko'rinishda faylga yozadi. Yuqoridagi usuldan farqli ravishda, pickle yordamida
yozilgan fayllarning tarkibini Pythondan tashqarida ko'rib bo'lmaydi.
PICKLE FAYLGA YOZISH
Pickle dan foydalanish
uchun biz avval bu modilni
import
qilamiz. Faylno
ochishda esa, open() funksiyasiga ikkinchi
argument sifatida
'wb'
(write binary)
beramiz, ya'ni ikkilik sanoq tizimida yozishni ko'rsatamiz. Faylga yozish
uchun
esa
pickle.dump()
metodidan foydalanamiz:
Copy
import pickle
talaba1 = {'ism':'hasan', 'familiya':'husanov', 'tyil':2003, 'kurs': 2}
talaba2 = {'ism':'alijon', 'familiya':'valiyev', 'tyil':2004, 'kurs': 1}
with open('info','wb') as file:
pickle.dump(talaba1,file)
pickle.dump(talaba2,file)
E'tibor bering, yuqorida fayl nomini yozishda uning turini ko'rsatmadik, sababi,
avval aytganimizdek bu fayllar Pythondan tashqarida
ochilmaydi va biz buning
oldini olishimiz kerak. Aslida fayl nomiga .txt qo'shimchasini ham qo'shishimiz
mumkin, bu
bilan dastur xato ishlamaydi, lekin bu bizni kelajakda chalg'itishi
mumkin. Istasangiz faylga .dat (data so'zidan olingan) qo'shimchasini qo'shib
qo'yishingiz mumkin (
info.dat
).
07 «O’zbekistonning yangi tarixi» fan

Iqtisodiy islohotlar, xususiy mulkchilikning
shakllanishi. O‘zbekistonda bozor
munosabatlarining rivojlanishi
MAVZU
07
«
O’ZBEKISTONNING YANGI TARIXI»
FAN:
1
Reja:
1. O‘zbekiston Respublikasida bozor munosabatlarining shakllanishi,
uning yo‘nalishlari, bosqichlari va xususiyatlari.
2. Bozor infratuzilmasining shakllanishi, qishloq xo‘jaligidagi
islohotlar, uning vazifalari va yo‘nalishlari.
3. Sanoat, avtomobilsozlik sohasining rivojlanishi.
2
O‘zbekistonda demokratik huquqiy davlat barpo etish jarayonidagi
eng muhim vazifalaridan biri bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiyot
ni barpo etish masalasi dastlabki kunlarning eng muhim vazifasi sifatida
belgilandi. O‘tish davrida bozor iqtisodiyoti tushunchasi, unga o‘tish zarur
ati, bozor iqtisodiyotiga o‘tishning «O‘zbekiston yo‘li» kabi masalalarnin
g tub mohiyatini anglash eng dolzarb masalalaridan biri edi. Ma’lumki,
hozirda rivojlangan mamlakatlar (AQSH, Yaponiya, Kanada, Buyuk
Britaniya, Germaniya, Fransiya, Rossiya)ning deyarli barchasi bozor iqtisod
iyoti yo‘lini tanlagan bo‘lib, shu asosda iqtisodiy taraqqiyotini belgilab k
elmoqda. Bozor iqtisodiyotiga o‘tish XX asrga xos bo‘lgan umumjahon
voqelikdir. Bozor iqtisodiyotiga o‘tish kishilarning xohish –
irodasi emas, balki ob’ektiv zaruratdir.
Bozor iqtisodiyoti deganda, tovar –
pul munosabatlarigi asoslangan va ularga xos iqtisodiy qonunlar,
ya’ni bozor munosabatlari tamoyillari asosida boshqariladigan
|
YANGI FAYLGA YOZISH - Shamiyeva Dildoraning dasturlash tillaridan amaliy topshirig`I 3

fayl.write(ism)
fayl.write(tyil)
Natija:
TypeError
: write() argument must be str, not int
Xatoning oldini
olish uchun sonlarni avval
str()
funksiyasi yordamida matnga
keltirib olamiz.
Copy
faylnomi = 'new_file.txt'
ism = 'Olimjon Hasanov'
tyil = 2004
with open(faylnomi,'w') as fayl:
fayl.write(ism)
fayl.write(str(tyil))
Fayllar matn formatida yoziladi, va biz ularni
istalgan matn muharriri
yordamida ochib ko'rishimiz mumkin.
Faylda saqlangan ma'lumotlar
Afsuski, faylga bir nechta ma'lumot yozganimizda, ma'lumotlar alohida
qatordan emas, bir qatorda bir-biriga qo'shib qo'shib yoziladi.
Buning oldini olishimiz uchun matn so'ngida \n belgisini qo'shib
ketishimiz
kerak bo'ladi:
Copy
faylnomi = 'new_file.txt'
ism = 'Olimjon Hasanov'
tyil = 2004
with open(faylnomi,'w') as fayl:
fayl.write(ism+'\n')
fayl.write(str(tyil)+'\n')
Fayldagi ma'lumotlar yangi qatordan saqlandi
PICKLE FAYLDAN O'QISH - Shamiyeva Dildoraning dasturlash tillaridan amaliy topshirig`I 3

PICKLE FAYLDAN O'QISH
Pickle fayldan o'qish uchun
open()
funksiyasini
'rb'
(read binary) argumenti bilan
chaqiramiz. O'zgaruvchilarni bitta faylga yozganimizda, har bir o'zgaruvchi
alohida qatordan yoziladi. Fayldan o'qishda ham har bir qatorni alohida
o'qishimiz kerak bo'ladi:
Copy
with open('info','rb') as file:
talaba1 = pickle.load(file)
talaba2 = pickle.load(file)
O'zgaruvchilar tarkibini ko'ramiz:
Copy
print(talaba1)
Natija:
{'ism': 'hasan', 'familiya': 'husanov', 'tyil': 2003, 'kurs': 2}
Copy
print(talaba2)
Natija:
{'ism': 'alijon', 'familiya': 'valiyev', 'tyil': 2004, 'kurs': 1}
|
replace() - Shamiyeva Dildoraning dasturlash tillaridan amaliy topshirig`I 3

pi = fayl.read()
Windowsda papkalar orasida "\" belgisi ishlatilsada, Pythonda "/" belgisini
ishlataveramiz. Agar \ belgisini
ishlatishni istasangiz, bu belgini 2 marta
yozing:
C:\\python\\darslar\\data
FAYLNI QATORMA-
QATOR OʻQISH
Baʻzida faylni toʻliqligicha emas, qatorma-qator oʻqish talab qilinishi mumkin.
Masalan, faylda talabalrning ismi yoki kundalik ob-
havo maʻlumotlari
saqlangdanda va hokazo. Bunday hollarda
for
tsiklidan foydalanamiz:
Copy
filename = 'data/talabalar.txt'
with open(filename) as file:
for line in file:
print(line)
Natija:
alijon valiyev
hasan olimov
rahima muminova
Qatorlarni ro'yxat ko'rinishida
saqlab olish uchun,
.readlines()
metodidan
foydalanamiz.
Copy
with open(filename) as file:
talabalar = file.readlines()
print(talabalar)
Natija:
['alijon valiyev\n', 'hasan olimov\n', 'rahima muminova\n', 'hamida oqilova']
E'tibor bering, har bir talaba ismidan so'ng qator tashlah belgisi (
\n
) tushib
qolgan. Biz bu belgilarni
.rstrip()
metodi yordamida olib tashlashimiz mumkin:
Copy
talabalar = [talaba.rstrip() for talaba in talabalar]
print(talabalar)
Natija:
['alijon valiyev', 'hasan olimov', 'rahima muminova', 'hamida oqilova']
FAYLGA YOZISH
Ma'lumotlarni saqlashning eng qulay usuli bu faylga yozish. Dasturimiz
bajarilishdan to'xtaganidan so'ng, xotiradagi ma'lumotlar o'chib ketishi
mumkin, lekin faylga yozilgan ma'lumotlar saqlanib turaveradi. Fayllarni
kelajakda
qaytdan xotiraga yuklab, dasturimizni to'htagan joyidan davom
etishimiz mumkin.
Yuqorida
biz faylni ochishda
open()
funksiyasidan foydalandik, va yagona
argument sifatida fayl nomini berdik. Bunda fayl faqatgina o'qish
uchun
ochiladi, unga yozib bo'lmaydi. Faylga ma'lumot yozish uchun
open()
funksiyasiga murojat qilishda fayl nomidan tashqari yana bir argument
beramiz. Ikkinchi argument faylni aynan nima
maqsadda ochishimizni
bildiradi. Argumentlar quyidagilardan iborat bo'lishi mumkin:
Argument Qoʻllanilishi
Mazmuni
'w'
open('file.txt','w')
Faylni yozish uchun ochish. Fayl mavjud bo'lmasa yangi fayl yaratiladi. Fayl
mavjud bo'lsa tarkibi o'chib ketadi
'r'
open('file.txt','r')
Faylni faqat o'qish uchun ochish (yozib bo'lmaydi)
'w+'
open('file.txt','w+')
Faylni o'qish va yozish uchun ochish. Fayl mavjud bo'lmasa yangi fayl
yaratiladi. Fayl mavjud bo'lsa tarkibi o'chib ketadi.
'r+'
open('file.txt','r+')
Faylni o'qish va yozish uchun ochish.
'a'
open('file.txt','a')
Faylga ma'lumot qo'shish uchun ochish. Fayl mavjud bo'lmasa yangi fayl
yaratiladi.
'a+'
open('file.txt','a+')
Faylga ma'lumot qo'shish va o'qish uchun yozish. Fayl mavjud bo'lmasa yangi
fayl yaratiladi.
Xavfsizlik va Ehtiyotkorlik

Xavfsizlik va Ehtiyotkorlik: Tijorat logistikasi, transport vositalari, omborlar va boshqa resurslarni himoya qilish, xavfsizlikni ta'minlash va ehtiyotkorlikni oshirish uchun zarur tadbirlarni o'z ichiga oladi.
Tijorat logistikasi, kompaniyalar, do'konlar, omborlar va mijozlar o'rtasidagi tovarlar va xizmatlar almashishini samarali boshqarish uchun tashkil etilgan tizimdir.
Logistika, moddalar (tovarlar, mahsulotlar, xizmatlar) va ma'lumotlar o'rtasida harakatlar, saqlash, amalga oshirish va aloqalarni boshqarishning tizimli va samarali usullari bilan shug'ullanuvchi tizimdir. Asosiy maqsadi, moddalar va ma'lumotlarni samarali va moliyaviy ravishda harakatlandirib, yetkazib berish, omborlash, transportlash va qo'llab-quvvatlash orqali tashkil etilgan tashkilotlarning maqsadlarini amalga oshirishni ta'minlashdir.
Logistikaning asosiy mazmuni quyidagilarni o'z ichiga oladi:
Tovarlar va Ma'lumotlar Movqeyi: Logistika, moddalar va ma'lumotlar o'rtasidagi harakat va aloqalarni tizimli boshqarish orqali tovarlar va ma'lumotlarni o'z vaqtida, o'z joyda yetkazib berishni ta'minlaydi.
Omborlash: Logistika, moddalarni omborlarda to'plash va ulardan qurilish va talabga muvofiq yetkazib berishni samarali boshqarishni ta'minlaydi.
Transportlash: Logistika, moddalarni to'lash joyidan yetkazib berish joyiga yetkazish jarayonlarini tashkil etish va samarali transport tizimini boshqarishni o'z ichiga oladi.
Izchilliklarni boshqarish: Har xil ikki tovar ombor, transport, va mijozlarni o'z ichiga olgan muqobil izchilliklarni boshqarish, masalan, yetkazib berish vaqtini kamaytirish, xizmat sifatini oshirish, va boshqalar.
Aloqalar va Ma'lumotlar: Logistika, tovarlar va ma'lumotlar o'rtasidagi tizimli aloqalarni boshqarish va ma'lumotlar tizimini o'z ichiga oladi. Bu aloqalar, moddalarni to'lashdan, yetkazib berishga qadar bo'lgan jarayonlar boyicha o'zgaruvchilarni kuzatish va ko'rib chiqish orqali amalga oshiriladi.
|