nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Microsoft Word ch aytmatov sarvqomat dilbarim lotin ziyouz com doc

Chingiz Aytmatov. Sarvqomat dilbarim (qissa)
www.ziyouz.com kutubxonasi
1
Chingiz AYTMATOV
SARVQOMAT DILBARIM
Qissa
Asil Rashidov tarjimasi
MUQADDIMA O‘RNIDA
Kasbim jurnalist bo‘lganligi sababli Tyan-Shanda tez-tez bo‘lib turishga to‘g‘ri kelardi. Bundan bir
yarim yil muqaddam, bahor kunlaridan birida meni shoshilinch suratda redaktsiyaga chaqirib qolishdi.
Bu vaqt men Tyan-Shan oblastining markazi Norinda edim. Avtostantsiyaga yetib kelsam,
bundan bir
necha minut ilgari avtobus jo‘nab ketgan ekan. Navbatdagi mashinani yana besh soatlar chamasi kutish
kerak edi. Xullas, birorta yo‘lovchi mashinada ketishga urinib ko‘rishdan boshqa iloj qolmagan edi.
Shu maqsadda shahar chekkasidagi tosh yo‘lga qarab yugurdim.
Muyulishdagi benzin kolonkasi oldida bir yuk mashinasi turardi. Shofyor mashinaga endigina
benzin quyib bo‘lgan ekan. Sevinib ketdim. Kabina oynasiga xalqaro qatnov belgisi «511» — «Sovet
Ittifoqi», deb yozib qo‘yilgan edi. Demak, mashina Xitoydan Ribachedagi chet ellar bilan aloqa
qiladigan transport avtobazasiga kelayotgan ekan. U yerdan istagan vaqtda
Frunzega ketish mumkin
edi.
— Siz hozir jo‘naysizmi? Meni ham Ribachegacha olib ketsangiz! — deb iltimos qildim
shofyordan.
U o‘girilib, yelkasi osha menga qarab qo‘ydi-da, qaddini rostlab, xotirjamgina:
— Yo‘q, og‘a, ilojim yo‘q, — dedi.
— O‘tinib so‘rayman, meni zarur ish bilan Frunzega chaqirtirishibdi.
Shofyor menga yana xo‘mrayib qaradi.
— Tushunyapman, ammo xafa bo‘lmang, og‘a. Hech kimni olmayman.
Men hayron bo‘lib qoldim. Kabinasi-ku bo‘sh, bir kishini olib ketsa nima qilarkin. Shoshilib
turganimni, nafasim bo‘g‘zimga tiqilib ketayotganini ko‘rib turgan bo‘lsa.
— Men jurnalistman. Juda shoshilyapman. Istaganingizcha haqini to‘lashim mumkin...
—
Gap pulda emas, og‘a! — deb so‘zimni shartta bo‘ldi shofyor. So‘ngra jahl bilan ballonni tepib
ko‘rdi. — Boshqa safar bepul ham olib ketaman. Ammo hozir sira ilojim yo‘q. Mendan ranjimang.
Hademay boshqa mashinalarimiz ham kelib qoladi, xohlaganingizga tushib ketishingiz mumkin,
lekin
men olib keta olmayman...
Yo‘lda kabinaga birovni olsa kerak, deb o‘yladim va:
— Kuzovda-chi? — deb so‘radim.
— Baribir... Kechirasiz meni, og‘ajon.
Shofyor soatiga bir qaradi-yu, jo‘nashga shoshildi.
Juda
boshim qotib, yelkamni qisib qo‘ydim-da, boyadan beri budka darchasidan bizni jimgina
kuzatib turgan benzinchi keksa rus ayoliga hayron bo‘lib qaradim. U go‘yo: «Tegmang, uni o‘z holiga
qo‘ying», — deyayotgandek bosh chayqardi. Qiziq.
Shofyor kabinaga o‘tirdi va og‘ziga tutatilmagan papirosni qistirib, motorni yurgizib yubordi.
U
hali yosh, o‘ttizlar chamasidagi, bir oz bukchaygan, ammo baland bo‘yli yigit edi. Uning rul
chambaragini ushlab olgan salmokdor chayir qo‘llari, g‘amgin, o‘ychan ko‘zlari va charchab-
horiganidan salqib ketgan qovokkari xotiramda saqlanib qoldi. Yo‘lga tushishdan
oldin u yuzini kafti
O‘zgaruvchan tokni to‘G‘rilash mexanizmlari

|
O‘zgaruvchan tokni to‘G‘rilash mexanizmlari
|
bet | 1/4 | Sana | 22.12.2023 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #127096 |
Bog'liq O‘zgaruvchan tokni to‘G‘rilash mexanizmlari
O‘ZGARUVCHAN TOKNI TO‘G‘RILASH MEXANIZMLARI
Biz bilamizki, elektr energiyasi, asosan, o‘zgaruvchan uch fazali tok ko‘rinishida ishlab chiqariladi. Ko‘pincha o‘zgarmas tok manbayi zarur bo‘ladi. Shunday hollarda to‘g‘rilagichlardan foydalaniladi. To‘g‘rilagichlarning eng sodda sxemasi bir davrli, bir fazali to‘g‘rilagichlardir. Uning sxemasi va to‘g‘rilangan tokning vaqt diagrammasi 27-rasmda ko‘rsatilgan. Yarimo‘tkazgichli diod tokning faqat bir ishorali qismini o‘tkazadi. Demak, to‘g‘rilagichning kirish qismida bir fazali o‘zgaruvchan tok bo‘lsa, chiqishida faqat musbat ishorali yarim davrlari qoladi.
Ko‘pincha to‘g‘rilagichlar transformatorlarning ikkilamchi chulg‘amiga ulanadi, chunki o‘zgarmas tok iste’molchisi, masalan, magnitofonning kuchlanishi U = 9V. Demak, to‘g‘rilagich bu yerda elektr tarmoq va o‘zgarmas tok iste’molchisi o‘rtasida kuchlanishni moslash mexanizmi bo‘lib ham xizmat qiladi.
27-rasmdan ko‘rinib turibdiki, to‘g‘rilagichning chiqish qutblaridagi kuchlanish manfiy ishorali o‘zgaruvchan impulsdir. To‘g‘rilagich bu ko‘rinishda qo‘llanilmaydi. Ko‘pincha 28-rasmda ko‘rsatilgan ko‘prik to‘g‘rilagichlardan foydalaniladi. Bu to‘g‘rilagichda diod xossasidan foydalanilib, o‘zgaruvchan tokning manfiy yarim davriy qiymati yo‘nalishi o‘zgartiriladi. Natijada chiqish qutblarida faqat musbat ishorali yarim davriy qiymat ta’sir ko‘rsatadi.
27-rasm.
28-rasm. 29-rasm. 30-rasm.
Lekin bu shakldagi kuchlanish ham iste’molchilarni qanoatlantirmaydi. Shuning uchun to‘g‘rilagichning chiqish qutblariga parallel ravishda sig‘im va ketma-ket induktivlik ulanadi. Bu ikki element kuchlanishga ta’sir ko‘rsatadi, kuchlanishni tekislab, vaqt davomida kattaligi o‘zgarmaydigan kattalikka yaqinlashtiradi (29-rasm). Bu turdagi to‘g‘rilagich radioteleapparaturada, payvandlash apparaturasi va hokazolarda keng qo‘llaniladi.
Uch fazali elektr tokini to‘g‘rilashda 30-rasmda ko‘rsatilgan sxema qo‘llaniladi. Har uchala faza toklari bir-biridan 1200 elektr gradusga siljigani tufayli chiqish kuchlanishining shakli ancha tekis bo‘lib, bu yerda silliqlovchi L, C filtrning zarurati yo‘q. Sxemaning bu turi avtomobilda qo‘llanadigan uch fazali sinxron generator va shahar elektr transportini (metro, tramvay, trolleybus) o‘zgarmas tok bilan ta’minlovchi tortish podstansiyalarida qo‘llaniladi.
|
| |
Web-sahifa misoli - bet 2

|
Web-sahifa misoli
|
bet | 2/15 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #143340 |
Bog'liq Akhtamov\'s Course Work (3) (3)1.2.
|
Server, sayt, uy sahifasi. Server anatomiyasi ………………………...
|
13
|
1.3.
|
Web texnologiyada qo’llaniladigan dasturlash tillari............................
|
19
|
II BOB. Gipermatn belgilash tili-HTMLningasoslari
|
2.1.
2.2.
|
HTMLhujjatning umumiy strukturasi …………………………………
HTML tilining teglari, atributlari va ba’zi elementlari ………………..
|
26
28
|
XULOSA……………………………………………………………….......... 42
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR …………………………….…… 43
Ilovalar……………………………………………………………………… 44
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
KIRISH
Iqtisodiy o’sishni ta’minlash, xalqimizning hayot darajasi va farovonligini yanada oshirish vazifalarini hal etish uchun bu vazifalarni muvaffaqiyatli va ishonchli bajaruvchi kadrlarni tayyorlash shu kunning dolzarb masalalaridan biri bo’lib qoldi. “Web-dasturlash” internet-texnologiyalarining yangi va tez rivojlanayotgan sohasiga aylangan. Web-sahifalarni tayyorlash va ularni internetda aks ettirishdan maqsad turli axborotlarni ma’lumotnoma sifatida berish, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarni reklama qilish, adabiy asarlar, musiqa va rasmlarni keng omma uchun tarqatish kabi masalalarni hal etishdir. Foydalanuvchilarga biror mavzudagi axborotni taqdim etuvchi sayt puxta o’ylangan, mukammal ishlangan va doimo yangilanib turuvchi axborotlarga ega bo’lgan sahifalardan tashkil topadi. “Web-dasturlash” o’quv qo’llanmasining maqsadi web-sahifani ishlab chiqish misolida amaliy dasturlashtirishning nazariy asoslarini va tamoyillarini, ularning funktsional va strukturaviy tashkil etilishini, maxsus dasturlashtirish tillarini ishlatgan holda dinamik web-sahifalarni hosil qilishning usullarini va uslubiyatlarini o’rgatishdan iborat. Kurs ishining asosiy vazifasi: Internetning ishlash printsipi, web-texnologiya asoslari, web-dizaynning asosiy mohiyatlari, gipermatn belgilash tili HTML, web-sahifani JavaScript dasturlash tili yordamida boshqarish, Web-sahifalarda grafikadan foydalanish kabi mavzularni talabalarga o’rgatish va amaliy natijalarni olishda ko’maklashishdir. Web dasturlovchi yangi loyiha tuzishi uchun kompyuter va boshqa texnik vositalardan foydalanishni o’zlashtirgan bo’lishi zarur. “Web-dasturlash” fani “Informatika”, “Internet texnologiyalari”, ”Axborot texnologiyalari va tizimlari”, “Algoritmlash asoslari va algoritmik tillar”, “Dasturlash texnologiyalari” kabi fanlar bilan mukammal bog’langandir.
|
| |
huquqlarini tartibga solish, ish joylarini konfiguratsiyalash, operatsiya

29
DOS majmualaridan iborat. Shuning bilan bir vaqtda, ABT bozorida ko‘p
platformali asosdagi tizim mavjud bo‘lishi sezilmoqda.
Bunday majmua
qurilmalarining umumiy soni yuzdan oshmagan bo‘lsa ham, UNIX
tizimlari ABTning g‘oyatda istiqbolli tarmog‘i hisoblanadi. Ammo, åhtimol
bo‘lgan
yechimlar(DOS,
UNIX,
WINDOWS
NT
va
boshqalar)ni
taqqoslashda ko‘pgina tizimlarni xarid qilish va kuzatish bilan bog‘liq
xarajatlar:
asosiy dasturiy vositalar, hisoblash texnikasining qiymati, tizimning
narxi, xodimlarga ish haqi to‘lash nazardan chetda qoladi. Bu pozitsiyalar
bo‘yicha DOS tizimlari kichik va o‘rta banklarning katta qismi uchun ancha
e’tiborga
molik
omildir.
Ko‘p
yillar
davomida
DOS,
dasturiy
vositalaridan
foydalanish
(nafaqat
bank
sohasida) ustunlik
qildi.
Shuning
uchun
ham
boshqa
yechimlarga o‘tish jiddiy masalalarni hal qilishni taqozo etdi. Gap
shundaki,
asosiy
kamchiliklarga
qaramasdan
DOS
operatsion
tizim
majmualari
ko‘p
sonli
banklarda
uzoq
yillar
ko‘plab
vazifalarni
muvaffaqiyatli
uddaladi.
DOS
tizimi
majmualaridan
keyin
keluvchi
bosqich
sifatida
Nowel Net Ware doiralarida «mijoz — server» arxitekturasida qurilgan
tizimni
tavsiya
åtish mumkin. Nowel firmasi tomonqdan taqdim
åtilgan
mazkur
ishlanmalar
ko‘plab
tizimlarning
sifatini oshirishga
imkon
berdi.
Shuningdek,
mamlakatimiz
iste’molchilarini
ham
mavjud
hisoblash
texnikasining
parki
va
bankda
ishlovchi
dasturlovchilarning ixtisoslashishi va tajribasi bilan asoslangan Nowel
Ware
doiralarida
yechishga
tayyorliklarini
ta’kidlash
ham
zarur.
Ko‘p
platformali
MBBT
(Oracle
va
boshqalar)
asosida
ishlab
chiqilgan
ABTga
kelsak,
ular
amalda
yuqorida
mulohaza
qilingan
muammolardan xoli,
ammo boshqa, narx jihatdan to‘siqlarga duch
kelmoqda.
Asosiy
dasturiy
vositalar
va
ularning
samarali
faoliyat
yuritishlari
uchun
talab
qilinadigan
hisoblash
texnikasining
qiymati
yuqorida
ko‘rib
chiqilgan
yechimlar
uchun
o‘xshash
bo‘lgan
30
ko‘rsatkichlardan ancha oshib ketishi mumkin. Shuning uchun ushbu
sinfdagi ABTning iste’molchilari yaqin kelajakda, shubhasiz,
yirik va
åhtimol,
barcha
banklardan
iborat
bo‘ladi.
Foydalanuvchi
amaliy
dasturlarini
ishlab
chiqishining
tezligidan
biznesning turli sohalariga tatbiq qilish muddati bo‘lib, bu jarayon
banklar uchun juda muhimdir. Birinchi navbatda, bu fond operatsiya-
lariga
tegishli, bunda vaqt omili hal qiluvchi ahamiyatga åga. Yangi
moliyaviy qurollar bilan ishlash vositalari tez ishlab chiqarilishi kerak.
Dasturiy ta’minlanishning avtomatlashtirilgan ishlab chiqish sohasida
turli-tuman yondashuvlar va vositalar mavjud. Ular bank xizmatlari va
biznesning
yangi
shakllarini
rivojlashtirishda
muhim
ahamiyatga
ega.
Iqtisodiyot nazariyasi fanidan - bet 11

|
Iqtisodiyot nazariyasi fanidan
|
bet | 11/19 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 356,5 Kb. | | #254331 |
Bog'liq sug\'urtalar kurs ishi. shoxcha95-modda. Aktuariyning huquq va majburiyatlari
Aktuariy quyidagi huquqlarga ega:
aktuar xizmatlari ko‘rsatiladigan sug‘urtalovchini (qayta sug‘urtalovchini) erkin tanlash;
aktuar xulosasini tuzish uchun zarur bo‘lgan axborot sug‘urtalovchi (qayta sug‘urtalovchi) tomonidan taqdim etilmagan taqdirda, aktuar xizmatlari ko‘rsatishni rad etish;
boshqa aktuariylarni va o‘zga mutaxassislarni aktuar xizmatlari ko‘rsatishda ishtirok etishga belgilangan tartibda jalb etish.
Aktuariy qonun hujjatlariga va o‘zi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega bo‘lishi mumkin.
Aktuariy:
sug‘urta faoliyati to‘g‘risidagi qonun hujjatlari talablariga rioya etishi;
aktuar xizmatlari ko‘rsatish chog‘ida olingan axborotning maxfiyligiga rioya etishi;
aktuar xulosasida aktuar hisob-kitoblarning kamchilik faktlarini va ularni bartaraf etishga doir takliflarni aks ettirishi shart.
Aktuariy zimmasida qonun hujjatlariga va o‘zi tuzgan shartnomalarga muvofiq boshqa majburiyatlar ham bo‘lishi mumkin.
96-modda. Sug‘urta syurveyeri
Sug‘urta syurveyeri quyidagilar bo‘yicha xizmatlar ko‘rsatuvchi, o‘z shtatida tegishli mutaxassislarga ega bo‘lgan yuridik shaxs yoki professional bilim va malakaga ega bo‘lgan jismoniy shaxsdir:
sug‘urta shartnomasi tuzilguniga qadar sug‘urta obyektini ko‘zdan kechirish va tekshirish;
sug‘urta shartnomasi tuzilguniga qadar barcha faktlarni va tavakkalchilik holatlarini tahlil qilish, tavakkalchilik darajasini aniqlash;
tekshirilayotgan sug‘urta obyekti bo‘yicha xulosa tuzish.
Sug‘urta ekspertizasini o‘tkazishga vakolatli mutaxassislarning (ekspertlarning) ish tartibi sug‘urta syurveyeri tomonidan belgilanadi.
Sug‘urta syurveyeri o‘z faoliyatini sug‘urtalovchi (sug‘urta qildiruvchi) bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq amalga oshiradi.
Sug‘urta syurveyeri:
sug‘urtalovchi sifatida sug‘urta va qayta sug‘urta qilish operatsiyalari o‘tkazishga;
sug‘urta bo‘yicha vositachilik faoliyatini amalga oshirishga;
sug‘urtalovchilarning ustav fondlarida ishtirok etishga haqli emas.
Sug‘urta syurveyeri ishining natijalari bo‘yicha hisobot taqdim etiladi, sug‘urtalovchi (sug‘urta qildiruvchi) bu hisobotdan sug‘urta (qayta sug‘urta qilish) shartnomasi tuzish chog‘ida foydalanishi mumkin.
Sug‘urta syurveyerining hisobotida ko‘rsatilgan xulosalar mustaqil sug‘urta ekspertizasi jarayonida qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.
|
| |
JavaScript dasturiy tili - Web-sahifa misoli

|
Web-sahifa misoli
|
bet | 8/15 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #143340 |
Bog'liq Akhtamov\'s Course Work (3) (3)JavaScript dasturiy tili
Sahifalarni klient tomonidan yoki server tomonidan boshqarish mumkin. 1995 yili Netscape kompaniyasi mutaxassislari JavaScript dasturiy tilini ishlab chiqib, sahifani klient tomonidan boshqarish mexanizmini hosil qildilar. Shunday qilib, JavaScript-bu gipermatnli web-sahifani ko’rish stsenariysini klient tomonidan boshqarish tilidir. JavaScriptning asosiy g’oyasi shundan iboratki, HTML-sahifani ko’rish jarayonida foydalanuvchi tomonidan HTML dasturi atributlari qiymatini va ekranda aks ettirish xususiyatlarini o’zgartirish imkoniyatlaridir. Bunda sahifa qayta ishga tushirilmasdan o’zgartiriladi. Tajribada bu-sahifa fonini o’zgartirish, rasm fonini o’zgartirish, yangi muloqot oynasi ochish yoki ogohlantiruvchi ma’lumotni aks ettirish kabi jarayonlardan iborat bo’ladi. JavaScript dasturiy tili Netscape kompaniyasining mahsulotidir. Microsoft kompaniyasi tomonidan Jscript dasturiy tili ishlab chiqilgan. JavaScript Evropa kompyuter ishlab chiqaruvchilari assotsiatsiyasi ECMA (European Computer Manufacturers Association) tomonidan standartlashtirilgan.
Java dasturlash tili
Java dasturlash tili Sun Microsystems kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan bo’lib, strukturasi va yozilishi jihatidan “C” dasturlash tiliga o’xshashdir. Uni internetda ikki xil variantda uchratish mumkin: birinchisi JavaScript, ikkinchisi Java.JavaScript dasturiy tili HTML faylning imkoniyatlarini oshiradi. U ishlashi uchun HTML fayldan chaqiriladi va interpretatsiya qilinadi.
Brouzerga o’rnatilgan interpretator skriptni ham gipertekstni ham yagona fayl sifatida qabul qiladi.Java moduli JavaScriptdan farqli ravishda alohida dasturiy ilova sifatida “.class” kengaytmali faylda saqlanadi.
Bu fayl applet deb ham ataladi. Applet ham htmlfayldan chaqirilib, ishga tushiriladi.
Java texnologiya yordamida web-sahifaga interaktivlik elementlarini qo’shish mumkin. Masalan, o’zgaruvchi muloqot oynalarini hosil qilish, ularni boshqarish, freymlarni tashkil qilish va boshqarish, “soat”, “yuguruvchi qator” va boshqa animatsiya elementlarini hosil qilish mumkin. Saytga “jonli” tasvirni beruvchi web-kameralar ham Java dasturiy ilovalari yordamida ishlab chiqiladi.
|
| |
Yuqorida bayon etilganlardan shunday xulosaga kelish mumkinki

|
Yuqorida bayon etilganlardan shunday xulosaga kelish mumkinki
|
bet | 18/19 | Sana | 26.05.2024 | Hajmi | 356,5 Kb. | | #254331 |
Bog'liq sug\'urtalar kurs ishi. shoxchaYuqorida bayon etilganlardan shunday xulosaga kelish mumkinki, taklif etilayotgan chora-tadbirlar milliy iqtisodiyotni rivojlantirish va aholini ijtimoiy qo'llab-quvvatlashning ustuvor vo'nalishlarini hisobga olgan holda o'rta muddatli istiqbolda davlatning sug'urta sohasidagi siyosatini shakllantirish imkonini beradi.
Shuningdek,ular sug'urta himoyasining samarali tizimi bo'yicha qator dasturlarni ishlab chiqish, sug'urtaning yangi turlari. Sug'urta texnologiyalarini joriy etishni faollashtirish, sug'urta xizmatlarining sifatini oshirish va ko'lamini kengaytirish, sug'urta nazoratining shakllari va usullarini takomillashtirishga imkon beradi.
O'zbekiston Respublikasi sug'urta bozori yildan-yilga jadal sur'atlar bilan
rivojlanib bormoqda, lekin ushbu sohaning umumiy iqtisodiyotdagi ahamiyati hali yetarli darajaga ko'tarilmagan. Sug'urta sohasini rivojlantirish zaruratini uning quyidagi xususiyatlariga egaligi bilan asoslash mumkin:
- bozor iqtisodiyoti sharoitida harqanday munosabatlarda xavf-xatar,
tavakkalchilik va qaltisliklaming mavjudligi;
- sug'urta tashkilotlarining xo'ialik subyektlarini favqulodda yuz bergan
hodisalar oqibatida yetgan zararlardan himoyalash. ya’ni favqulodda holat natijasida korxonaning faoliyati to'xtab qolmasligi va davom ettirilishini ta'minlashi;
- mamlakat iqtisodiyotiga katta miqdordagi investitsiyalami kiritilishi
munosabati bilan ulami sug'urtalash zaruriyatining kelib chiqishi;
- hayot sug'uitasi orqali aholining ijtimoiy-iqtisodiv himovasini bozor
iqtisodiyoti tamoyillari asosida ta'minlashi;
- mamlakat umumiyi qtisodiyotining barqaror rivojlanishida muhim omillardan
biri hisoblanishi va boshqalar.
O'zbekiston Respublikasi sug'urta xizmatlari bozorida keng qamrovli iqtisodiy
islohotlami amalga oshirish turli mulkchilik shaklidagi sug'urta tashkilotlarining
vujudga kelishi bilan bir qatorda yangi sug'urta xizmatlarini yo'lga qo'yilishiga qulay
shart-sharoit yaratdi.
|
| |
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar - bet 7

|
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar
|
bet | 7/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infoRivojlangan bozor iqtisodiyoti oxirgi yuz yilliklar davom ida boshqa iqtisodiy tizim lar oldida ishlab chiqarish kuchlarining o‘zgarishlariga moslashuvchanligi va egiluvchanligi, fan-texnika taraqqiyoti yutuqlarini o‘zlashtirish layoqatining yuqoriligi, iste’mol talablarining o‘zgarishiga tezda javob bera olishi kabi afzalliklarini namoyish eta oldi. Sanoati jihatdan taraqqiy etgan mam lakatlar iqtisodiyotini ayirboshlanishi mumkin bo’lgan barcha ne’matlarni takror ishlab chiqarish va ishlab chiqarish hajmini xohlagan nisbatda oshirishi m um kin boigan iqtisodiyot sifatida ta’riflash mumkin. Sanoati jihatdan taraqqiy etgan mam lakatlar iqtisodiyotini ayirboshlanishi mumkin bo’lgan barcha ne’matlarni takror ishlab chiqarish va ishlab chiqarish hajmini xohlagan nisbatda oshirishi m um kin boigan iqtisodiyot sifatida ta’riflash mumkin. Bu mamlakatlarda ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish tendensiyalaridan biri — iqtisodiyotning sikllik rivojlanishga egaligidir. Iqtisodiyot nazariyasida investitsion faollik, pul massasining hajmi, yalpi xarajatlar, asosiy kapitalning ommaviy tarzda yangilanishi, ishlab chiqarishning texnologik asoslarining almashinuvi kabilar sikllik rivojlanish sabablari sifatida keltiriladi. XX asrning oxirgi choragida rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti quyidagi siklik pasayishlarni boshidan kechirdi: 1974-1977, 1980-1982,1990-1993,1997-1998 va 2000-2001-yillar. XX asrning 70-yillaridan farqli ravishda 80-90-yillardagi sikl muayyan darajada sinxron bo‘lmagan tarzda yuz berganligi bilan tavsiflanadi. AQSh va Kanada iqtisodiy o‘sishning eng yuqori nuqtasiga 1982-1993-yillarda erishgan bo‘lsa, ushbu ko‘rsatkichga Yaponiya 1984-yilda, Buyuk Britaniya, Fransiya va Italiya — 1988-yilda, Germaniya 1990-yilda erishgan. Bu davrda AQSh, Buyuk Britaniya va Kanadada yangi pasayish namoyon bo‘la boshladi. Rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyotida 2007-2008-yillardagi jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozining ta’sirida yangi siklik pasayish yuz berdi. Tahlillar ko‘rsatishicha, 2009-yilda 2008-yilga nisbatan ushbu m amlakatlarda yalpi ichki mahsulot 3,4 % ga, asosiy kapitalni yalpi jam g‘arish 11,6 % ga, ichki talab 2,6 % ga, eksport va import mos ravishda 11,6 va 12,2 % ga qisqardi
|
| |
Server anatomiyasi - Web-sahifa misoli

|
Web-sahifa misoli
|
bet | 6/15 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #143340 |
Bog'liq Akhtamov\'s Course Work (3) (3)Server anatomiyasi
Internet resurslaridan foydalanishning asosiy printsiplaridan biri -klientserver sxemasi asosida ma’lumotlar uzatishni tashkil qilishdir. “Klient-server” tizimi klient brouzeriga web-sahifani yuklash uchun server kompyuterdagi maxsus dastur(http-server)ga kerakli so’rov yuboradi va undan olingan ma’lumotni qayta ishlaydi(1.8-rasm).Bunda brouzer vazifasi serverdan ma’lum sahifani so’rash, uni qabul qilib olish va foydalanuvchi ekranida aks ettirishdan iboratdir. Server esa so’rovni qabul qiladi, so’ralgan hujjatni qidiradi, klientga topilgan faylni jo’natadi. Agar bunday fayl mavjud bo’lmasa yoki bu fayldan foydalanish huquqi berilmagan bo’lsa, u holda ushbu xatolik to’g’risida axborot beriladi. Ushbu jarayonda http-server taqdim etilayotgan hujjatning mazmunini taxlil qilmaydi va uni brouzerga yuboradi. Brouzer qabul qilingan axborotni taxlil qiladi va ekranda namoyon qiladi.
1.8-rasm. “Klient-server” tizimi.
Har bir saytga server-kompyuter tomonidan ma’lum bir direktoriya ajratiladi. Web sahifani qidirish aynan shu direktoriyada amalga oshiriladi. Foydalanuvchi tomonidan kiritilgan adresda ushbu direktoriya ko’rsatilgan bo’ladi.
Agar so’rov ma’lum bir sahifaga bo’lmasdan, to’liq saytning o’ziga bo’lsa, u holda http-server avtomatik ravishda fayl nomining o’rniga bosh sahifani (index.html yoki default.html) taqdim etadi. Bu fayl sayt uchun ajratilgan asosiy katalogda joylashgan bo’lishi kerak yoki alohida ta’kidlangan bo’lsa WWW direktoriyasidan o’rin olgan bo’lishi mumkin. Barcha boshqa fayllar ixtiyoriy ravishda bosh direktoriyada yoki uning tarkibiga kiruvchi direktoriyalarda joylashgan bo’lishi mumkin.
Bundan tashqari server direktoriyasi maxsus fayllar uchun yana bir qancha kataloglar ajratadi. Masalan, CGI-BIN katalogida CGI skript fayllari, saytdan ishga tushiriluvchi interaktiv dasturiy ilovalar, hamda serverning normal xolatda ishlashi uchun maxsus direktoriyalar joylashadi. Ba’zan index.html joylashgan katalogda bir qancha fayllar mavjud bo’ladi. Masalan, not_found.html fayli - agar http-server foydalanuvchi tomonidan so’ralgan faylni topa olmasa; forbidden.html fayli-agar so’ralgan hujjatdan foydalanish ruxsati bo’lmasa; robots.txt fayli -agar axborot qidiruv tizimlari yordamida indeksatsiyalash maxsus qoidalar asosida berilgan bo’lsa.
|
| |
bandlikni qoilab-quvvatlash — mehnat bozorini iqtisodiyotdagi tarkibiy o‘zgarishlariga

|
bandlikni qoilab-quvvatlash — mehnat bozorini iqtisodiyotdagi tarkibiy o‘zgarishlariga
|
bet | 27/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infobandlikni qoilab-quvvatlash — mehnat bozorini iqtisodiyotdagi tarkibiy o‘zgarishlariga
bandlikni qoilab-quvvatlash — mehnat bozorini iqtisodiyotdagi tarkibiy o‘zgarishlariga
moslashtirish va aholining ijtimoiy jihatdan kam himoyalangan qatlamlariga
yordam berish;
tadbirkorlarning ijtimoiy xarajatlarini kam aytirish, ish beruvchilarning past
ish haqi uchun to‘laydigan ijtimoiy badallarini kam aytirish va m alakasiz ishchi
kuchi bandligini oshirishni qo‘llab-quvvatlash;
• kichik va o‘rta korxonalarni (250 kishigacha band b o ig an korxonalar) moliyalashtirish
m anbalarini yaxshilash. Yel m am lakatlarida kichik va o‘rta korxonalar
ham m a korxonalarning 90 % ni tashkil etib, ularda 23 mln. ortiq kishi band;
• korxonalarni tashkil etish sohasidagi m a’m uriy to‘siqlarni kam aytirish. 2012-yilga
qadar kichik va o‘rta korxonalarni tashkil etishdagi rasm iyatchilik 25 % ga
kam ayishi, korxona 3 kun ichida tuzilishi va uni ochish to‘g‘risidagi litsenziyani
olish m uddati 1 oydan ortmasligi lozim;
• investitsiyalar infratuzilm ani rivojlantirish uchun yo‘naltirilishi va shu maqsadda
qo‘shim cha 5 m lrd. yevro ajratishi ko‘zda tutilgan;
• uy-joy sektorida energiyadan foydalanish sam aradorligini oshirish;
• «yashil» m ahsulotlarni jadal rivojlantirishni rag‘batlantirish;
• tadqiqotlar va ilm iy ishlarni investitsiyalashni rag‘batlantirish;
• tadqiqotlar va ilm iy ishlarni investitsiyalashni rag‘batlantirish;
• avtom obilsozlik va qurilishda yangi texnologiyalarni rivojlantirish, «yashil»
avtom obilni yaratish uchun 5 m lrd. yevro ajratiladi;
• ham m a uchun yuqori tezlikdagi internetga kirish im koniyatlarini kengaytirish.
Yel a’zo b o ig an m am lakatlarga quyidagilarni tavsiya etadi:
• vaqtinchalik ishsizlik bo‘yicha nafaqani ko‘paytirish;
• kam darom adli oilalarga soliqni kam aytirish va ish beruvchilar uchun oz ish
haqidan toianadigan ijtimoiy toiovlarni kam aytirish;
• iste’molni rag‘batlantirish maqsadida qo‘shilgan qiymat solig‘i stavkasini pasaytirish;
• Yel Yevropa m arkaziy bankiga qayta moliyalash stavkasini pasaytirish va Yevropa
fondlariga esa transport infrastrukturasiga ajratiladigan va Internetga kirish
im koniyatini ta’m inlaydigan tadbirlarga m ablag4 ajratish.
• Yel ning eng kam bag‘al m intaqalarini rivojlantirishga m oijallan g an fondlar
ochildi va Yevropa fondini aholini ijtimoiy nochor qatlam lariga yordam ko‘rsatish
dastu rlarin i jadallash tirish (2007-2013-yillarda shu m aqsadlar uchun
75 mlrd. yevro ajratiladi).
http://kompy.info
|
| |
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar - bet 14

|
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar
|
bet | 14/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infoRivojlangan mamlakatlarda sanoatning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi yildanyilga qisqarib borish tendensiyasiga ega. Sanoat ulushining qisqarishi rivojlanayotgan va o‘tish iqtisodiyoti mamlakatlari tomonidan kchli raqobat natijasida yengil sanoat, metallurgiya majmuasi kabi tarmoqlarning tugatilishi yoki ba’zi tarmoqlarda o‘sishning sekinlashuvi (kimyo, o‘rmon majmuasi), rivojlangan mamlakatlarda aksariyat sanoat tarmoqlari mahsulotlariga boigan talabning qisqarishi bilan izohlanadi. Shu bir vaqtda sanoatning ba’zi tarmoqlari (yoqilg‘i-energetika majmuasi) barqaror sur’atlarda rivojlanmoqda, jumladan, mashinasozlik majmuasining dunyodagi mavqeyi yanada kuchaymoqda. Rivojlangan mamlakatlarda yoqilg‘i-energetika majmuasi quyidagi omillar ta’sirida rivojlanmoqda:
energiya tejovchi texnologiyalarning o‘zlashtirilishi natijasida ishlab chiqarishda energiya sig‘imining kamayishi. Misol uchun, 1973-1985-yillarda IHTTga a’zo mamlakatlarda yalpi ichki mahsulot 32 %ga o‘sgani holda energiya iste’moli 5 %ga oshdi. Bundan tashqari rivojlangan mamlakatlarda yangi texnologiyalar va ustun darajada xizmatlar sohasining rivojlanishi ta’sirida yalpi ichki mahsulotning energiya sigimkorligi pasayib bormoqda. Misol uchun, 1970-2000-yillarda AQSh yalpi ichki mahsulotining energiya sigimkorligi
0,713 dan 0,417 gacha pasaydi;
• rivojlangan mamlakatlarning yoqilgi importiga bogiiqligi;
• yoqilgiga boigan talabning qisqarishi bilan bir vaqtda elektroenergiyaga b o igan talabning o‘sishi.
Mashinasozlik majmuasi rivojlangan mamlakatlar sanoatining asosini tashkil etadi va sanoat ishlab chiqarishining 30-45 % ushbu majmua hissasiga to‘g‘ri keladi. Rivojlangan mamlakatlar mashinasozlik mahsulotlarining aksariyat qismini ishlab chiqarishadi. Ular mashinasozlik sohasining murakkab bo‘lmagan (arzon avtomobillar) yoki oraliq mahsulotlarini (kompyuterlarning ehtiyot qismlari) rivojlanayotgan mamlakatlarda TMK filiallari orqali ishlab chiqarishni rag‘batlantirib, nisbatan murakkab mashinasozlik mahsulotlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashmoqda.
Mashinasozlik majmuasi rivojlangan mamlakatlar sanoatining asosini tashkil etadi va sanoat ishlab chiqarishining 30-45 % ushbu majmua hissasiga to‘g‘ri keladi. Rivojlangan mamlakatlar mashinasozlik mahsulotlarining aksariyat qismini ishlab chiqarishadi. Ular mashinasozlik sohasining murakkab bo‘lmagan (arzon avtomobillar) yoki oraliq mahsulotlarini (kompyuterlarning ehtiyot qismlari) rivojlanayotgan mamlakatlarda TMK filiallari orqali ishlab chiqarishni rag‘batlantirib, nisbatan murakkab mashinasozlik mahsulotlarini ishlab chiqarishga ixtisoslashmoqda.
Rivojlangan mamlakatlarda elektronika mashinasozlikning yetakchi tarmog‘iga aylanib bormoqda. Misol uchun, 2013-yilda YeI-28, Yaponiya va AQSh ning avtomobillar va ularning ehtiyot qismlari jahon eksportining tarkibidagi ulushi mos ravishda 48,7 %, 11,3 % va 10,0 %ni tashkil etdi
|
| |
Rivojlangan bozor iqtisodiyotiga ega mamlakatlar jahonning uch iqtisodiy va siyosiy markazini («triada») tashkil etishadi

|
Rivojlangan bozor iqtisodiyotiga ega mamlakatlar jahonning uch iqtisodiy va siyosiy markazini («triada») tashkil etishadi
|
bet | 4/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infoRivojlangan bozor iqtisodiyotiga ega mamlakatlar jahonning uch iqtisodiy va siyosiy markazini («triada») tashkil etishadi Tahlillar ko‘rsatishicha, 2020-yilda rivojlangan mamlakatlar hissasiga jahon yalpi milliy mahsulotining (YaMM) 43,6 %, tovarlar va xizmatlar eksportining 65,2 %, jahon aholisining 17,1 % to‘g‘ri kelgan
Tahlillar ko‘rsatishicha, 2020-yilda rivojlangan mamlakatlar hissasiga jahon yalpi milliy mahsulotining (YaMM) 43,6 %, tovarlar va xizmatlar eksportining 65,2 %, jahon aholisining 17,1 % to‘g‘ri kelgan
Rivojlangan mamlakatlarning dunyo yalpi ichki mahsuloti, tovarlar va xizmatlar eksporti hamda aholi sonidagi ulushining o'zgarishi (jamiga nisbatan foiz hisobida)
Mamlakatlar va mamlakatlar
guruhi
|
Soni
| |
YaMM
| |
Tovarlar va xizmatlar
eksporti
| |
Aholi
| | |
2013
|
2020
|
2013
|
2020
|
2013
|
2020
|
2013
|
2020
|
Rivojlangan mamlakatlar
|
36
|
25
| | | | | | |
AQSh
| | | | | | | | |
Yevro zonasi
| | | | | | | | |
Germaniya
| | | | | | | | |
Fransiya
| | | | | | | | |
Italiya
| | | | | | | | |
Yaponiya
| | | | | | | | |
Buyuk Britaniya
| | | | | | | | |
Kanada
| | | | | | | | |
Boshqa rivojlangan
mamlakatlar
| | | | | | | | |
«Katta yettilik»
| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | Xo‘jalik mexanizmidagi davlat sektori va bozor elem entlarining o‘zaro nisbatiga ko‘ra, rivojlangan m amlakatlarda «aralash iqtisodiyot»ning bir nechta modellarini ajratib ko‘rsatish mumkin: Xo‘jalik mexanizmidagi davlat sektori va bozor elem entlarining o‘zaro nisbatiga ko‘ra, rivojlangan m amlakatlarda «aralash iqtisodiyot»ning bir nechta modellarini ajratib ko‘rsatish mumkin:
Liberal (amerikacha) model — ushbu modelga xususiy mulkchilik, ishlab chiqarish, savdo, investitsiya, ishchi kuchidan foydalanish sohalarida bozor-raqobat mexanizmining ustuvorligi va ijtimoiy tabaqalanishning yuqori darajasi xosdir. Hukumat iqtisodiyotni makro va m ikro darajada qonunlar chiqarish orqali soliq hamda pulkredit siyosatini olib borish, raqobatni rivojlantirish, monopoliyalar hukmronligini cheklash, aholining ayrim ijtimoiy guruhlari manfaatlarini himoya qilish kabi maqsadlarda tartibga soladi. Ushbu model AQSh, Buyuk Britaniya, Avstraliya, Yangi Zelandiya uchun xos bo‘lib, hozirda Irlandiyaning iqtisodiy tizim i ma’lum darajada liberal modelga yaqinlashmoqda.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Rivojlangan bozor iqtisodiyotiga ega mamlakatlar jahonning uch iqtisodiy va siyosiy markazini («triada») tashkil etishadi
|
«Katta yettilik» - Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar

|
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar
|
bet | 3/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infoBirinchi guruhni «Katta yettilik» mamlakatlari tashkil etadi: AQSh, Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Kanada va Italiya. Katta yettilik mamlakatlari jahon xo‘jaligi tizimining rivojlanish yo‘nalishlarini va barcha davlatlarda ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot tendensiyalarini belgilab beradi. Bu yetakchilik mamlakatlar hududining hajmi va aholisining soni bilan emas, balki jahon iqtisodiyotidagi o‘rni, yuqori mehnat unumdorligi, fan va texnika sohasidagi ulkan yutuqlari bilan belgilanadi. Birinchi guruhni «Katta yettilik» mamlakatlari tashkil etadi: AQSh, Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Kanada va Italiya. Katta yettilik mamlakatlari jahon xo‘jaligi tizimining rivojlanish yo‘nalishlarini va barcha davlatlarda ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot tendensiyalarini belgilab beradi. Bu yetakchilik mamlakatlar hududining hajmi va aholisining soni bilan emas, balki jahon iqtisodiyotidagi o‘rni, yuqori mehnat unumdorligi, fan va texnika sohasidagi ulkan yutuqlari bilan belgilanadi. Ikkinchi guruhni hududiy jihatdan nisbatan katta boimagan, yuqori ijtimoiyiqtisodiy rivojlanish darajasiga ega (Avstriya, Belgiya, Daniya, Niderlandiya, Shvetsiya va b.) mamlakatlar tashkil etadi. Ushbu mamlakatlarning ba’zilari jahon tovarlar va xizmatlar savdosida yetakchi o‘ringa ega. Uchinchi guruhga «ko‘chirib o‘tkazilgan kapitalizm» mamlakatlari (Avstraliya, JAR, Isroil) kiradi. Xalqaro valyuta fondi (XVF) mutaxassislari rivojlangan bozor iqtisodiyotiga ega mamlakatlar guruhiga Yevropa Ittifoqining 15 mamlakatini, Janubiy-Sharqi Osiyoning to‘rtta yangi industrial mamlakatlari (Koreya Respublikasi, Singapur, Tayvan, Gonkong) hamda AQSh, Yaponiya, Kanada, Meksika, Avstraliya, Islandiya, Isroil, Yangi Zelandiya, Norvegiya va Shveysariyani kiritishadi. Shuni ta’kidlab o‘tish lozimki, xalqaro maqomiga muvofiq Tayvan Xitoy viloyati, Gonkong esa 1997-yil 1-iyuldan boshlab Xitoyning maxsus ma’muriy hududi sifatida qaraladi. Jahon savdo tashkiloti rivojlangan mamlakatlar guruhiga 36 ta mamlakatni kiritadi
|
| |
Yapon modeli - Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar

|
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar
|
bet | 6/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infoYapon modeli — iqtisodiy rivojlanishning yapon modelini shved modelining yana bir ko‘rinishi sifatida keltirish mumkin. Yapon modeli tartibga solinuvchi «korporativ kapitalizm» modeli hisoblanadi. Bunda xususiy kapitalni jam g‘arish imkoniyatlari davlatning iqtisodiy rivojlanishini dasturlash, tarkibiy, investitsiya, tashqi iqtisodiy va ijtimoiy siyosat sohalaridagi faol roli bilan uyg‘unlashib ketadi. Tadbirkorlik sektorida davlatning ulushi yuqori boim aydi. Davlat asosiy e’tiborni uzluksiz kasbiy tayyorgarlik orqali ishchi kuchining malakasini oshirishga qaratadi. Shuningdek, yapon modeliga mehnat va ishlab chiqarishni tashkil etishning ilg‘or shakllarini milliy an’analar bilan uyg‘unlashtirish xususiyati ham xos. Shuning uchun iqtisodiy rivojlanishning yapon modelini iyerarxik korporativizm, deb ham atashadi. Yapon modeli — iqtisodiy rivojlanishning yapon modelini shved modelining yana bir ko‘rinishi sifatida keltirish mumkin. Yapon modeli tartibga solinuvchi «korporativ kapitalizm» modeli hisoblanadi. Bunda xususiy kapitalni jam g‘arish imkoniyatlari davlatning iqtisodiy rivojlanishini dasturlash, tarkibiy, investitsiya, tashqi iqtisodiy va ijtimoiy siyosat sohalaridagi faol roli bilan uyg‘unlashib ketadi. Tadbirkorlik sektorida davlatning ulushi yuqori boim aydi. Davlat asosiy e’tiborni uzluksiz kasbiy tayyorgarlik orqali ishchi kuchining malakasini oshirishga qaratadi. Shuningdek, yapon modeliga mehnat va ishlab chiqarishni tashkil etishning ilg‘or shakllarini milliy an’analar bilan uyg‘unlashtirish xususiyati ham xos. Shuning uchun iqtisodiy rivojlanishning yapon modelini iyerarxik korporativizm, deb ham atashadi. Rivojlangan bozor iqtisodiyoti oxirgi yuz yilliklar davom ida boshqa iqtisodiy tizim lar oldida ishlab chiqarish kuchlarining o‘zgarishlariga moslashuvchanligi va egiluvchanligi, fan-texnika taraqqiyoti yutuqlarini o‘zlashtirish layoqatining yuqoriligi, iste’mol talablarining o‘zgarishiga tezda javob bera olishi kabi afzalliklarini namoyish eta oldi.
|
| |
Jahon moliya va xomashyo bozorlaridagi o'zgarishlar

|
Jahon moliya va xomashyo bozorlaridagi o'zgarishlar
|
bet | 6/8 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 181,5 Kb. | | #108775 |
Bog'liq jaxon bozori va uning shakllari2.2. Jahon moliya va xomashyo bozorlaridagi o'zgarishlar.
Jahon moliya va xomashyo bozorlaridagi o'zgarishlar to'g'risida
9-mart kuni O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Markaziy bank hamda Moliya vazirligi rahbar va mas'ul xodimlari ishtirokida Jahon moliya va xomashyo bozorlaridagi oxirgi o‘zgarishlarning O‘zbekiston iqtisodiyotiga ta'sirini o‘rganish bo‘yicha yig‘ilish bo‘lib o‘tdi. O‘tkazilgan muhokamalar natijalari bo‘yicha Bosh vazir o‘rinbosari – Iqtisodiyot va sanoat vaziri Jamshid Qo‘chqorov quyidagilarni ma'lum qildi:
- gaz narxining pasayishi (neft narxining pasayishi sababli) va ayrim mamlakatlar milliy valyutasining devalvatsiyasi eksport tushumlarimizga salbiy ta'sir ko‘rsatadi, shu bilan birga neft va gaz narxi pasayishining ichki bozorga ijobiy ta'siri ham o‘rganib chiqiladi. Xalqaro tovar va moliya bozorlarida yuzaga kelgan vaziyatning so‘mning almashuv kursiga ta'sirini hozircha neytral deb baholaymiz;
- gaz narxi pasayishi sababli Davlat byudjeti daromadlarining yo‘qotishlari oltin narxining yuqori ekanligi hisobiga to‘liq qoplanadi. Umuman olganda, Davlat byudjeti barcha majburiyatlarini to‘liq ta'minlash imkoniga egadir;
- mazkur masala bo‘yicha asosiy savdo hamkor davlatlarimiz rasmiy idoralarining 9-martdagi bayonotlarini, asosiysi, ularning makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga bo‘lgan jiddiy rejalarini ijobiy baholaymiz;
- xalqaro moliya va tovarlar bozorlarida yuzaga kelgan qaltis vaziyatning O‘zbekiston iqtisodiyotiga ta'sirining ko‘lami birinchi navbatda ushbu tebranishlarning qanchalik uzoq muddat davom etishiga bog‘liqdir.
Yuzaga kelgan vaziyatning O‘zbekistondagi makroiqtisodiy barqarorlikka salbiy ta'sirini minimallashtirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqishga kirishildi. Shu maqsadda uchta idora vakillaridan iborat maxsus ishchi guruh tuzildi. Fursatdan foydalanib shuni ma'lum qilmoqchimizki, joriy yilning 13-mart kuni Moskva shahrida MDH davlatlari iqtisodiy kengashining navbatdagi yig‘ilishi bo‘lib o‘tadi. Unda ushbu masalani tashqi savdo bo‘yicha asosiy hamkor davlatlarimiz vakillari – hamkasblarimiz bilan yana bir bor muhokama qilib olamiz. Ishchi guruhi va tegishli idoralar jahon moliya va xom ashyo bozorlaridagi o‘zgarishlarni diqqat bilan kuzatib boradilar va ommaviy axborot vositalari orqali ma'lumot berib turadilar.
|
| |
Massa almashinish jarayonlari Karabayeva M.I.

PEDAGOG RESPUBLIKA ILMIY JURNALI
1 – SON / 2022 - YIL / 15 - SENTYABR
www.bestpublication.org
85
MASSA ALMASHINISH JARAYONLARI
Karabayeva M.I.
Farg‘ona politexnika instituti, (PhD)
katta o’qituvchi
Abdraximova R.A.
Farg‘ona politexnika instituti, ass.
Keysning maqsadi kimyoviy texnologiya bakalavr yo‟nalishi
talabalarining
kimyoviy texnologiyaning asosiy jarayonlarini va qurilmalarini o`rganish, ishlatilishi
bo‟yicha tushincha va bilimlarini tekshirib ko„rish, ishlab
chiqarishda va ishlatilishi
bo„yicha ko„nikmalarini rivojlantirish, asosiy jarayonlarning va qurilmalarning moddiy
va issiqlik balans xisoblarini o„rgatishdan iborat.
Ushbu keys stadiyni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun talabalar oldindan
kimyoviy
jarayonlar, kimyoviy texnologiyaning asosiy qurilmalari,
ishlatiladigan
uskunalarning umumiy ishlash prinsipi, ularning ishlatilish sohalarini bilishi kerak.
Keys-stadining asosiy ob‟yekti shaxsga yo‟naltirilgandir. Bu tashkiliy institusional
keys stadiy bo„lib, ma‟lumotlar, vaziyatlar va savollar asosida tuzilgan. Hajmi o„rtacha,
tizimlashtirilgan bo„lib, treningga mo„ljallangan o„quv mavzu bo„yicha
bilim va
ko„nikmalar hosil qilishga qaratilgan. Didaktik maqsadlarga ko„ra keys-stadiy
muammolarni taqdim qilishga, ularni hal etishga, tahlil qilish va baholashga qaratilgan.
Avvalo, talaba keys-stadi bilan tanishib chiqadi. Muammoli vaziyat bo„yicha
tushincha hosil qilish uchun barcha
axborotlar bilan tanishib, mashg„ulot paytida
vaziyatni tahlil qilishga xarakat qiladi.
Massa almashinish
jarayonlari absorbsiya, rektifikatsiya,
quritish, adsorbsiya,
ekstraksiya kabilarni o`z ichiga oladi .
Massa
almashinish jarayoni deb, asosiy moddani bir fazadan ikkinchi fazaga
tashish bilan bog`liq jarayonga aytiladi. Odatda, komponentlarning
bir fazadan
ikkinchisiga o`tishi molekulyar yoki turbulent diffuziya orqali sodir bo`ladi. Shuning
uchun, bu jarayonlar diffuzion jarayonlar deb ataladi.
Ijtimoiy-bozor xo'jaligi modeli (Germaniya)

|
Ijtimoiy-bozor xo'jaligi modeli (Germaniya)
|
bet | 5/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infoIjtimoiy-bozor xo'jaligi modeli (Germaniya) -— ushbu model raqobatga asoslangan bozor mexanizmi rivojlangan ijtimoiy infratuzilmaga ega ijtimoiy bozor xo‘jaligini o‘zida aks ettiradi. Bu model tartibga solinmaydigan kapitalizm sharoitida jamiyatdagi ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini (kam ta’minlanganlar, ishsizlar, yoshlar, kichik va o‘rta firmalar) muntazam qoilab-quvvatlashni ko‘zda tutadi. Davlat yetarli daromad darajasini mustaqil ta’minlay olmaydigan ijtimoiy toifalarning iqtisodiy farovonligini ta’minlashda keng qamrovli majburiyatlarni o‘z zimmasiga oladi.
Ijtimoiy-bozor xo'jaligi modeli (Germaniya) -— ushbu model raqobatga asoslangan bozor mexanizmi rivojlangan ijtimoiy infratuzilmaga ega ijtimoiy bozor xo‘jaligini o‘zida aks ettiradi. Bu model tartibga solinmaydigan kapitalizm sharoitida jamiyatdagi ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini (kam ta’minlanganlar, ishsizlar, yoshlar, kichik va o‘rta firmalar) muntazam qoilab-quvvatlashni ko‘zda tutadi. Davlat yetarli daromad darajasini mustaqil ta’minlay olmaydigan ijtimoiy toifalarning iqtisodiy farovonligini ta’minlashda keng qamrovli majburiyatlarni o‘z zimmasiga oladi.
Shved modeli — ushbu modelda ijtimoiy konsensusga erishish maqsadida darom adlarni keng kolam da qayta taqsimlash asosida ijtimoiy kafolatlarni ta’minlashga erishiladi. Bu maqsadga erishishda umumjamiyat manfaatlari va xususiy sektor manfaatlarini muvofiqlashtirishga yordam beradigan kasaba uyushmalari va turli xil «erkin uyushm alar» muhim o‘rin tutadi. Bu jarayon tadbirkorlar va kasaba uyushmalarining kelishuvlari hamda siyosiy kuchlarning muzokaralari vositasida amalga oshiriladi. Bundan tashqari, ushbu model iqtisodiy qarorlarning turli guruhlar qarama- qarshiligi va maqsadlarini davlatning faol ishtirokida muvofiqlashtirilishi orqali amalga oshirilishi tufayli «korporativ model» ham deb nomlanadi.
Shved modeli — ushbu modelda ijtimoiy konsensusga erishish maqsadida darom adlarni keng kolam da qayta taqsimlash asosida ijtimoiy kafolatlarni ta’minlashga erishiladi. Bu maqsadga erishishda umumjamiyat manfaatlari va xususiy sektor manfaatlarini muvofiqlashtirishga yordam beradigan kasaba uyushmalari va turli xil «erkin uyushm alar» muhim o‘rin tutadi. Bu jarayon tadbirkorlar va kasaba uyushmalarining kelishuvlari hamda siyosiy kuchlarning muzokaralari vositasida amalga oshiriladi. Bundan tashqari, ushbu model iqtisodiy qarorlarning turli guruhlar qarama- qarshiligi va maqsadlarini davlatning faol ishtirokida muvofiqlashtirilishi orqali amalga oshirilishi tufayli «korporativ model» ham deb nomlanadi.
|
| |
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar - bet 8

|
Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar
|
bet | 8/27 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 71,48 Kb. | | #113409 |
Bog'liq Jahon iqtisodiyotida sanoat jihatdan taraqqiy etgan mamlakatlar -kompy.infoXX asrning oxirgi choragida rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyoti quyidagi siklik pasayishlarni boshidan kechirdi: 1974-1977, 1980-1982,1990-1993,1997-1998 va 2000-2001-yillar. XX asrning 70-yillaridan farqli ravishda 80-90-yillardagi sikl muayyan darajada sinxron bo‘lmagan tarzda yuz berganligi bilan tavsiflanadi. AQSh va Kanada iqtisodiy o‘sishning eng yuqori nuqtasiga 1982-1993-yillarda erishgan bo‘lsa, ushbu ko‘rsatkichga Yaponiya 1984-yilda, Buyuk Britaniya, Fransiya va Italiya — 1988-yilda, Germaniya 1990-yilda erishgan. Bu davrda AQSh, Buyuk Britaniya va Kanadada yangi pasayish namoyon bo‘la boshladi. Rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyotida 2007-2008-yillardagi jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozining ta’sirida yangi siklik pasayish yuz berdi. Tahlillar ko‘rsatishicha, 2009-yilda 2008-yilga nisbatan ushbu m amlakatlarda yalpi ichki mahsulot 3,4 % ga, asosiy kapitalni yalpi jam g‘arish 11,6 % ga, ichki talab 2,6 % ga, eksport va import mos ravishda 11,6 va 12,2 % ga qisqardi Rivojlangan mamlakatlar ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasi bo‘yicha bir Xil emasligi bozor iqtisodiyoti rivojlanishining davriyligi bilan bevosita bogiiq. Ushbu holat ijtimoiy ishlab chiqarishning turli bosqichlari, mehnat unumdorligi, aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromadlardagi tafovutlarda namoyon boiadi. XIX asr boshlarida jahon iqtisodiyotida Buyuk Britaniya yetakchilik qilgan b o isa, XIX asr oxiriga kelib yetakchilik AQSh q o iiga o‘tdi. XX asr boshlariga kelib, Germaniya va Fransiya jahon iqtisodiyotidagi o‘z mavqelarini tezda mustahkamlab oldilar. Rivojlangan mamlakatlar ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasi bo‘yicha bir Xil emasligi bozor iqtisodiyoti rivojlanishining davriyligi bilan bevosita bogiiq. Ushbu holat ijtimoiy ishlab chiqarishning turli bosqichlari, mehnat unumdorligi, aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromadlardagi tafovutlarda namoyon boiadi. XIX asr boshlarida jahon iqtisodiyotida Buyuk Britaniya yetakchilik qilgan b o isa, XIX asr oxiriga kelib yetakchilik AQSh q o iiga o‘tdi. XX asr boshlariga kelib, Germaniya va Fransiya jahon iqtisodiyotidagi o‘z mavqelarini tezda mustahkamlab oldilar.
|
| |
Kliring tizimi

|
Kliring tizimi
|
bet | 1/2 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 60,15 Kb. | | #245962 |
Bog'liq Munis tizimi
Kliring tizimi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2013 yil 27 iyundagi PQ–1989-sonli “O‘zbekiston Respublikasining Milliy axborot-kommunikatsiya tizimlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga ko‘ra Markaziy bankning “Chakana to‘lovlarni real vaqt rejimida amalga oshirish kliring tizimini yaratish hamda xizmat ko‘rsatuvchilarning billing tizimi bilan integrallash” loyihasi 2014 yilda joriy etilgan bo‘lib, tizim orqali amalga oshirilayotgan to‘lovlar hajmi va ko‘lami doimiy ravishda ortib bormoqda.
Mazkur tizim faoliyati “O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining hisob-kitoblar kliring tizimi to‘g‘risida”gi Nizom (ro‘yxat raqami 2570, 2014 yil 4 aprel) talablari asosida tartibga solinadi.
Hozirgi kunda banklar infratuzilmalarida Markaziy bankning hisob-kitoblar kliring tizimi orqali barcha kommunal tashkilotlar, Moliya vazirligi G‘aznachiligiga to‘lanadigan byudjet to‘lovlari, soliq hamda bojxona to‘lovlari, notariat va FXDYo to‘lovlari, Ichki ishlar vazirligiga to‘lanadigan jarima to‘lovlari, Davlat xizmatlari agentligi xizmatlari to‘lovlari, “UzAuto Motors” avtomashinalari uchun to‘lovlar, kadastr xizmatlari uchun to‘lovlar, shuningdek, mobil aloqa, internet-provayderlar va ko‘plab boshqa xizmatlar uchun to‘lovchini xizmatlar ko‘rsatuvchi tashkilotlarning billing tizimi orqali aniq identifikatsiya qilish orqali to‘lovlarni real vaqt rejimida amalga oshirish va aks ettirish imkoniyati yaratilgan.
Markaziy bankning hisob-kitoblar kliring tizimi respublikada faoliyat yuritayotgan chakana to‘lov tizimlarining (Uzcard va Humo) bank kartalari orqali o‘tkazilgan tranzaksiyalari natijasi bo‘yicha kliring amaliyotlarini bajarish bo‘yicha “Hisob-kitob banki” vazifasini ham amalga oshirib kelmoqda.
Markaziy bankning hisob-kitoblar kliring tizimi bilan integratsiya qilish orqali to‘lovlarni real vaqt rejimida amalga oshirishga talabgor bo‘layotgan idora va tashkilotlar ham ko‘paymoqda. Bugungi kunga kelib, hisob-kitoblar kliring tizimi orqali jami 30 dan ortiq xizmatlar bo‘yicha to‘lovlar real vaqt rejimida amalga oshirilmoqda.
Hisob-kitoblar kliring to‘lov tizimida ishtirok etish hamda to‘lovlarni o‘tkazish uchun Axborotlashtirish bosh markazi bilan ikki tomonlama shartnoma tuziladi.
Markaziy bankning hisob-kitoblar kliring tizimi orqali 2017 yil mobaynida 5 205,7 mlrd. so‘mlik to‘lovlar amalga oshirilgan bo‘lsa, 2018 yilda to‘lovlar summasi 2017 yilga nisbatan qariyb 2 barobarga ortib, 10 155,0 mlrd. so‘mlik to‘lov amalga oshirilgan. 2019 yilda ham ushbu tizim orqali amalga oshirilgan tranzaksiyalar summasi 2018 yilga nisbatan qariyb 2 barobarga ortib, 20 030,4 mlrd. so‘mga etgan.
|
| |