E=Mr/n(H)=98/2=49g/ekv

1-bilet
Fazoning elektron mavjud bo‘lishi mumkinligi 90% ni tashkil qilgan qismi atom orbitali deb nomlanadi. Demak, elektron yadro atrofidagi orbita bo‘ylab aylanmay, yadro atrofidagi fazoning uch o‘lchamli qismi – atom orbitalda joylashadi (orbitalni orbita tushunchasidan farqlash zarur). Atomni tasavvur qilganda elektron bulutlar bilan o‘ralgan yadro sifatida tasavvur qilish kerak. Bu bulutlar shakli turlicha: sfera (shar) shaklidagisi s-orbital, gantel shaklidagisi p-orbital, ikkita tutashgan gantel – d-orbital, uchta tutashgan gantel – f-orbital deyiladi.s-2ta,p-6ta,d-10ta,f-12ta electron harakatlanadi.Elektron qavatlarda 1s<2s<2p<3s<3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p < 6s < 4f < 5d < 6p < 7s < 5f < 6d ko’rinishida to’lib boradi.
H2SO4=98g
E=Mr/n(H)=98/2=49g/ekv
29,4g----------------20,6g
49g/ekv-------------x
X=20,6x49/29,4=34,3g/ekv
Alyuminiy gidroksid amfoter xossaga ega. U kislotalar bilan ham, ishqorlar bilan ham reaksiyaga kirishib, tuzlar hosil qiladi.
2Al(OH)3 + 3H2SO4 = Al2(SO4)3 + 6H2O
Al(OH)3 + 2KOH = KAlO2 + 2H2O
2-bilet
Elеktronlarni orbitallar bo‘ylab joylashtirishda 2 ta asosiy qoidaga amal qilinadi: enеrgiyaning eng kichik qiymatiga ko‘ra (Klеchkovskiy qoidasi) va Pauli prinsipi. Pauli prinsipiga ko‘ra аtomda to‘rttala kvant sonlari bir xil qiymatga ega bo‘lgan elektronlar mavjud bo‘la olmaydi. Bu prinsip bosh kvant son n ning turli qiymatlariga muvofiq keladigan energetik pog‘onalardagi elektronlarning maksimal soni N ni hisoblashga imkon beradi: N = 2n2
1,5x101,325=151,98
T=PV/nR=151,98x33,6/2x8,31=307,2
T=307,2-273=34,2
Uglerod (IV)-oksid CO2 (karbonat angidrid) — rangsiz, hidsiz, havodan og‘ir gaz. Karbonat angidridni havoga nisbatan zichligi 1,52 ga teng. 5,76. 10 6 Pa va 20 °C da rangsiz suyuqlikka aylanadi. Bu suyuqlik bug‘langanda ko‘p miqdorda issiqlik yutiladi va oq qattiq massa (quruq muz)ga aylanadi. Olinishi. Labora toriyada uglerod (IV)-oksid kalsiy karbonat (bo‘r, ohaktosh bo‘lakchalari, marmar)ga xlorid kislota ta’sir ettirib olinadi (11- rasm): CaCO3+ 2HCl→CaCl2 + CO2 + H2O Sanoatda ohaktoshni kuydirib olinadi: CaCO3 → CaO + CO2 Tabiatda hayvon va o‘simliklarning nafas olishida, organik qoldiqlarning chirishida, yonish jarayonlarida hosil bo‘ladi. Karbonat angidrid kislotali oksid xossasini namoyon qiladi. U suvda erib, karbonat kislota hosil qiladi: CO2 + H2O = H2CO3 Metall oksidlari va asoslar bilan reaksiyaga kirishib, tuz hosil qiladi: 2NaOH + CO2 = Na2CO3 + H2O; NaOH + CO2 = NaHCO3; CaO + CO2 = CaCO3 Ohakli suv orqali karbonat angidrid o‘tkazilganda, loyqalanish kuzatiladi (CO2 uchun sifat reaksiyasi): Ca(OH)2 + CO2 = CaCO3 + H2O
3-bilet
D. I. Mendeleyevning tabiatning asosiy qonunlaridan birini – kimyoviy elementlarning qonunini kashf etishigina kimyoviy elementlarning yagona sistemasini yaratishga imkon berdi. D.I. Mendeleyev o‘zi kashf etgan qonunni “davriylik qonuni”, deb atadi va uning ta’rifi quyidagicha: “Oddiy jismlarning xossalari, shuningdek, elementlar birikmalarining shakl va xossalari elementlar atom og‘irliklarining qiymatiga davriy bog‘liqdir”. Ana shu qonunga muvofiq ravishda, elementlarning davriy sistemasi tuzilgan, u davriy qonunni obyektivaks ettiradi. Davriy qonun kashf etilishi paytida faqat 63 tagina kimyoviy element ma’lum edi. Bundan tashqari, ko‘pchilik kimyoviy elementlar uchun nisbiy atom massalarining qiymatlari noto‘g‘ri aniqlangan edi. Bu hol ayniqsa, kimyoviy elementlarni sistemaga solishni qiyinlashtirardi, chunki D.I. Mendeleyev sistemalashda nisbiy atom massalarining qiymatlarini asos qilib olgan edi. Masalan, berilliyning nisbiy atom massasi 9 o‘rniga 13,5 deb aniqlangan edi, bu berilliyni to‘rtinchi o‘ringa emas, balki oltinchi o‘ringa 12 joylashtirish kerak, degan so‘z edi. Lekin, D. I. Mendeleyev berilliyning nisbiy atom massasi noto‘g‘ri aniqlanganligiga ishonchi komil edi va shu sababli uni xossalarning majmuasiga qarab to‘rtinchi o‘ringa joylashtirdi. Ba’zi boshqa elementlarni joylashtirishda ham xuddi shunga o‘xshash qiyinchiliklar tug‘ildi. D.I. Mendeleyev kashf etgan qonunning mohiyatini tushunib olish uchun nisbiy atom massalarining ortib borishi tartibida joylashtirilgan kimyoviy elementlar xossalarining o‘zgarib borishini ko‘zdan kechirib chiqamiz.
160+40=200
40/200x100-20%
1. Cho‘kma hosil bo‘ladigan reaksiyalar:
Pb(NO3)2 + 2KJ= PbJ2 + 2KNO3 (molekulyar tenglama)
Pb2+ + 2NO3- + 2K+ + 2J- PbJ2+ 2K+ + 2NO3- (to'liq ionli tenglama)
Pb2+ + 2J- PbJ2 (qisqa ionli tenglama)
2. Gaz holatidagi moddalar ajralib chiqadigan reaksiyalar:
Na2CO3 + 2HCl= 2NaCl + H2CO3
2Na+ + CO32- + 2H+ + 2Cl- 2Na+ + 2Cl- + CO2 +H2O
CO32- + H+ CO2 +H2O H2O CO2 CO32- + 2H+ CO2 + H2O
Ionlarga kam dissotsiatsiyalanadigan modda hosil bo‘ladigan reaksiyalar:
H2SO4 + 2KOH= K2SO4 + 2H2O
2H+ + SO42- + 2K+ + 2OH+ = 2K+ + SO42- + 2H2O
2H+ + 2OH- 2H2O
Bir vaqtning o‘zida ham gaz, ham cho‘kma, ham kam dissotsiatsiyalanadigan modda hosil bo‘lishi bilan boradigan reaksiyalar:
Ba(OH)2 + (NH4)2SO4= BaSO4 + 2NH3 + 2H2O
Ba2+ + 2OH- + 2NH4+ + SO42- BaSO4 + 2NH3 + 2H2
4-bilet
Klechkovskiy qoidasiga muvofiq, atomda energetik holatlarning elektronlar bilan to‘lib borish tartibi atomning bosh va orbital kvant sonlari yig‘indisining minimal qiymatli bo‘lishi uchun intilishiga bog‘liq; boshqacha aytganda, ikki holatning qaysi biri uchun (n + l) yig‘indisi kichik bo‘lsa, o‘sha holat, birinchi navbatda, elektronlar bilan to‘la boshlaydi; agar ikkala holat uchun (n + l) qiymati bir-biriga teng bo‘lsa, birinchi navbatda, bosh kvant soni n kichik bo‘lgan holat elektronlar bilan to‘lib boradi. Yuqoridagilarga asosan elektron orbitallarining energiyalari qiymatiga ko‘ra joylashtirsak, quyidagi qator yuzaga keladi: 1s< 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p < 6s < 4f < 5d < 6p < 7s < 5f < 6d Ko‘p elеktronli atomlarda elеktronlar soni ortib borishi bilan ular joylashishi mumkin bo‘lgan orbital (yachеyka) lar ham ortib boradi. (n + l) yig‘indisining minimal qiymati birga teng bo‘lganligi uchun vodorod atomining yagona elektroni shunday holatda bo‘ladiki, unda n = 1, l = 0 va ml = 0
Cr2(SO4)3=2Cr3++3SO42-
x-------------210
1---------------3
X=1x210/3=70
x--------------30%
70ta---------70%
X=30
Suvda erimaydigan asoslar: Cu(OH)2 , Fe(OH)2 , Cr(OH)2 . Ham kislota, ham ishqorlar bilan reaksiyaga kirishib, tuz hosil qiladigan asoslar amfoter asoslar deyiladi: Zn(OH)2 , Al(OH)3 , Cr(OH)3
5-bilet
Kovalent bog‘lanishning ikki turi: qutbsiz va qutbli bog‘lanish bor. Qutbsiz kovalent bog‘lanish. Elektrmanfiyliklari bir xil bo‘lgan atomlar o‘zaro ta’sirlashganida kovalent qutbsiz bog‘lanishli molekulalar hosil bo‘ladi. Bunday bog‘lanish H2, F2, Cl2, O2, N2 kabi oddiy moddalarning molekulalarida bo‘ladi. Qutbli kovalent bog‘lanish. Elektrmanfiyliklari jihatidan bir- biridan keskin farq qilmaydigan elementlarning atomlari o‘zaro ta’sirlashganida umumiy elektron juft elektr manfiyligi kattaroq bo‘lgan atom tomon siljiydi. Natijada kovalent qutbli bog‘lanish hosil bo‘ladi. Qutbli bog‘lanishli molеkulalar qatoriga: H2O, NH3, HCl, HF, HBr, HJ, H2S, H2Sе, H2SO4 larni kiritish mumkin. H H H:H ⋅ ⋅→
Shuningdek, kvant katakchalar (orbitallar) yordamida, bunda qaramaqarshi spinli ikkita elektron bitta molekulyar kvant katakchada joylashuvi sifatida ko‘rsatiladi:
2 1s1 H 1s2 1s1 H H H + H yoki Organik kimyoda kovalent bog‘lanish elektronlar jufti chiziqcha (shtrix) bilan ko‘rsatiladi (masalan, H – H).
2.KMnO4+Na2O2+H2SO4=MnSO4+Na2SO4+K2SO4+O2+H2O
Mn+7+5Mn+2
O-1-2O02
2KMnO4+5Na2O2+8H2SO4=2MnSO4+5Na2SO4+K2SO4+5O2+8H2O
x----------------5,6l
316g------------112l
X=15,8g
3. Ammoniy ioni bilan kislota qoldiqlaridan hosil bo‘lgan murakkab moddalar ammoniy tuzlari deyiladi. NH4Cl, NH4NO3 , (NH4)2SO4 , (NH4)3PO4; NH4HSO4, NH4 H2PO4, (NH4)2HPO4 . Ammoniy tuzlarining barchasi suvda yaxshi eriydigan modd lardir. Ularning o‘ziga xos xossalari quyidagilardir:
1. Qattiq qizdirilganda parchalanadi: (NH4)2CO3 = 2NH3 + H2O + CO2
.
Ishqorlar ta’sir ettirilganda ammiak ajralib chiqadi:
(NH4)2SO4 + 2NaOH = Na2 SO4 + 2NH3 + 2H2O.
Bu reaksiya ammoniy tuzlari uchun o‘ziga xos reaksiyadir
6-bilet
Atom yadrosidagi proton va neytronlarning o‘zaro ta’sirida to‘rtta asosiy jarayon kuzatiladi: 1. Elektron qulash; 3. Pozitron qamrash; 2. Pozitron ajralish; 4. Elektron ajralish. 1. Atom yadrosidagi 1 ta proton bilan 1 ta elektronning tortilishi natijasida protondan neytron hosil bo‘lishi, ya’ni elekton qulash kuzatiladi. Bu holatda tartib raqam bir birlikka kamayadi, massa soni esa o‘zgarmaydi
Neytrondan proton hosil bo‘lish jarayoni, ya’ni pozitron qamrashda atomning massa soni o‘zgarmaydi, zaryadi esa bir birlikka ortadi:
3. Pozitron ajralish jarayoni (protonning neytronga aylanish jarayoni) da atom massa o‘zgarmay yadro zaryadining bir birlikka kamayishi kuzatiladi:
4. Elektron ajralish (neytronning protonga aylanishi) jarayonida atom massa o‘zgarmaydi, lekin zaryadi bir birlikka ortadi
2.PbO2+MnSO4+HNO3=HMnO4+PbSO4+Pb(NO3)2+H2O
Mn+2+5Mn+7
Pb+4+2Pb+2
5PbO2+2MnSO4+6HNO3=2HMnO4+2PbSO4+3Pb(NO3)2+2H2O
O’ng tomon koeffisiyentlari jami 13ta
3.H2CO3 — kuchsiz, ikki negizli kislota. Suvli eritmasida ikki bosqichda dissotsiatsiyalanadi:. H2CO3 = HCO–3 + H+
HCO–3 = H+ + CO2-3
Karbonat kislota faqat ishqoriy va ishqoriy-yer metallari oksidlari va gidroksidlari bilan ta’sirlashadi. Uning o‘rta tuzlari karbonatlar: K2CO3 – kaliy karbonat, CaCO3 – kalsiy karbonat; nordon tuzlari gidrokarbonatlar: KHCO3 – kaliy gidrokarbonat, Ca(HCO3)2 – kalsiy gidrokarbonat deb ataladi. H2CO3 + CaO = CaCO3 + H2O
7-bilet
yacheyka deyiladi. Kristall panjaralar zarrachalarning fazoda joylashish xususiyati va zarrachalar orasidagi o‘zaro ta’sir turiga qarab molekulyar, atomli, ionli va metall panjaralarga bo‘linadi. Molekulyar kristall panjarali moddalarda kristall panjara tugunlarida, elektroneytral molekulalar bo‘ladi. Shu sababli molekulyar panjara ancha bo‘sh va unda molekulalar o‘z xossalarini saqlab qolgan bo‘ladi. Ionli kristall panjara tugunchalarida ionlar joylashgan bo‘ladi. Masalan, natriy xlorid (osh tuzi) kristall panjarasini olib ko‘raylik. Unda har qaysi natriy ioni oltita xlor ioni bilan, har bir xlor ioni esa oltita natriy ioni bilan qurshab olingan. Natriy ioni musbat, xlor ioni esa manfiy zaryadli bo‘lgani uchun bu zaryadlangan zarrachalar o‘zaro elektrostatik kuchlar bilan tortishib turadi, demak, bunday moddalar molekulalarida ionli bog‘lanish mavjud bo‘ladi. Deyarli barcha tuzlar, ba’zi oksidlar va va asoslar ionli bo’ladi.
H2O2+CrCl3+KOH=K2CrO4+KCl+H2O
Cr+3-3eCr+6
O-1+2e2O-2
3H2O2+2CrCl3+10KOH=2K2CrO4+6KCl+8H2O
Jami 31ta
3.Bi r vaqtning o‘zida ham gaz, ham cho‘kma, ham kam dissotsiatsiyalanadigan modda hosil bo‘lishi bilan boradigan reaksiyalar:
Ba(OH)2 + (NH4)2SO4 = BaSO4 + 2NH3 + 2H2O
Ba2+ + 2OH- + 2NH4+ + SO42- = BaSO4 + 2NH3 + 2H2O
8-bilet
Oddiy moddalarning ekvivalenti uning atom massasini valentligiga nisbati asosida topiladi. Masalan: 4 Xlor moddasi tarkibidagi xlorning ekvivalentini topamiz: Xlorning atom massasi 35,5 ga teng. Xlor molekulasida xlorning valentligi 1 ga teng (Cl-Cl). (Izoh: galogenlar ya’ni F2; Cl2; Br2; J2 molekulalari I valentlikni namoyon qiladilar) E(Cl) = A/ V = 35,5/ 1 = 35,5
Azot molekulasidagi azotning ekvivalentini topamiz: Azotning atom massasi 14 ga teng. Azot molekulasida azotning valentligi 3 ga teng (N≡N).
E(N) = A/ V = 14/ 3 = 4,67
2.
100-41,73=58,27
41,73------------58,27
x-------------------74
x=53
53=74=127g
9-bilet
Moddalarning elektr tokini o‘tkazish yoki o‘tkazmasligiga qarab ikki guruhga bo‘lish mumkin. 1. Elektrolitlar. 2. Noelektrolitlar. Eritmalari yoki suyuqlanmalari elektr tokini o‘tkazadigan moddalar elektrolitlar deyiladi. Elektrolitlarga suvda eriydigan kislotalar, ishqorlar va tuzlar kiradi. Elektrolitlar faqat suvda eritilganda yoki yaxshilab suyuqlantirilgandagina elektr tokini o‘tkazadi. Kristall holda ular elektr tokini yomon o‘tkazadi yoki butunlay o‘tkazmaydi. Elektrolitlar Kuchli Kuchsiz 1. Kuchli kislotalar: H2SO4, HCl, HClO4, HClO3, HBr, HMnO4, HJ, HNO3 Kislorodli kislotalarda (HnEOm) kislorod sonidan (m) vodorod soni (n) ayiriladi. Natija 2 ga teng yoki katta bo‘lsa, kuchli elektrolit hisoblanadi. (m-n≥2) 1. Kuchsiz kislotalar: H2CO3, H2S, HNO2, H2SO3, HF, HCN Natija 2 dan kichik bo‘lsa, kuchsiz elektrolit hisoblanadi.
CdSO4+2H2O=Cd+H2+O2+H2SO4
40g---------100%
x------------10,4%
x=4,16g
CdSO4=208g
E=208/2=104g/ekv
T=4,16x1608,33/104x2=32minut
Zn(OH)2 — rux gidroksidi ham asos, ham kislota xossasini namoyon qiladi. Asosli xossasi: Zn(OH)2 + 2HCl = ZnCl2 + 2H2 O.
Kislotali xossasi: Zn(OH)2 + 2NaOH = Na2ZnO2 + 2H2O
3p>
|