Xarajatlarni hisobga olish va

|
Xarajatlarni hisobga olish va
|
bet | 18/23 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 72,39 Kb. | | #142921 |
Bog'liq Xarajatlar haqidaXarajatlarni hisobga olish va mahsulot tannarxini kalkulyatsiyalashning buyurtmali usuli. Bu usul individual va kichik seriyali ishlab chiqarishda (qurilish, turbinalar, bluminglar, samolyotlar va boshqalarni ishlab chiqarishda qo’llaniladi). Bundan tashqari, yordamchi ishlab chiqarishlarda, ayniqsa, ta’mirlash ishlarida keng qo’llaniladi.
Buyurtmali usulda hisob va kalkulyatsiyalash ob’ekti alohida ishlab chiqarish buyurtmasi hisoblanadi. Buyurtma ostida mahsulot, bir xil mahsulotlarning kichik seriyasi yoki ta’mirlash, o’rnatish va sinov-tajriba ishlari tushuniladi. Katta buyumlar ishlab chiqarishda va uzoq ishlab chiqarish jarayonida buyurtmalar butun mahsulot uchun emas, balki tayyor konstruktsiyani ifodalovchi agregatlar, uzellar uchun beriladi.
Buyurtmalar rejalashtirish bo’limida mijozlar bilan tuzilgan shartnomalar asosida yoki korxonaning tarkibiy bo’linmalari talabiga binoan ochiladi. Buyurtmada qaysi mahsulot yoki ishlarning bajarilishi, ularning hajmi, muddatlari, ijrochilari va rejali tannarxi ko’rsatiladi. Har bir buyurtmaga tartib raqami (buyurtma kodi) beriladi.
Har bir buyurtma xarajatlarini hisobga olish uchun buyurtma kodi ko’rsatilgan holda alohida analitik hisob ochiladi. Alohida buyurtmalar bo’yicha bevosita xarajatlarni hisobga olish mehnat, materiallar sarfi va boshqalarni hisobga olish bo’yicha birlamchi hujjatlarga asoslanadi, ularda buyurtmaning tegishli kodini ko’rsatishi shart. Bilvosita xarajatlar u yoki bu sohada qabul qilingan usullarga ko’ra shartli ravishda alohida buyurtmalar orasida taqsimlanadi.
Xarajatlarni hisobga olish va mahsulot tannarxini kalkulyatsiyalashning bu usulida barcha xarajatlar buyurtma oxiriga etmaguncha tugalanmagan hisoblanadi. Kalkulyatsiya hisoboti faqat buyurtma bajarilgandan so’ng tuziladi. Kalkulyatsiya hisobotini tuzish vaqti davriy hisobotlarni tayyorlash vaqti bilan mos kelmaydi.
Buyurtmalarni qisman bajarish va o’z mijozlariga etkazib berishda ushbu buyurtmaning rejali tannarxi yoki ularning kontruktsiyasi, texnologiyasi, ishlab chiqarish sharoitidagi o’zgarishlarni hisobga olgan holda, oldingi bajarilgan buyurtmalarning haqiqiy tannarxi bo’yicha baholanadi. Har ikkala holatda ham buyurtmaning qisman chiqarilishi va tugallanmagan ishlab chiqarishga shartli baho berishga yo’l qo’yiladi.
Buyurtma tayyor bo’lgandan keyin ishlab chiqarilgan mahsulot yoki bajarilgan ishlarni qabul qilish hujjatlar bilan (dalolatnomalar, qaydnomalar va boshqalar) ramiylashtiriladi.
Individual ishlab chiqarishlarda ishlab chiqarilgan mahsulot tannarxi xarajatlarni kalkulyatsion moddalar bo’yicha jamlash yo’li bilan aniqlanadi. Kichik seriyali ishlab chiqarishda umumiy xarajatlarni ishlab chiqarilgan mahsulot soniga bo’lish orqali mahsulot birligining haqiqiy tannarxi hisoblanadi.
Buyurtmaning oxirida har bir kalkulyatsion modda bo’yicha haqiqiy xarajatlar rejali xarajatlarbilan taqqoslanadi, chetga chiqishlar, chetga chiqish sabablari va aybdorlari aniqlanadi, kelgusi davrlar uchun mahsulot (ishlar, xizmatlar) tannarxini kamaytirish bo’yicha qarorlar qabul qilinadi.
Buyurtma usulida xarajatlarni nazorat qilish har doim ham kerakli samara bermaydi. Shuning uchun buyurtmaga asoslangan usulning asosiy vazifasi - bevosita xarajatlar ustidan nazorat samaradorligini oshirishdan iborat. Bunday nazorat buyurtmalarning barcha operatsiyalari va ishlari uchun xarajatlarni hisobga olishning me’yoriy usulining asosiy elementlarini (xarajatlarni me’yorlar bo’yicha va me’yorlardan chetga chiqishni hisobga olish) joriy qilish yo’li bilan amalga oshirish mumkin.
|
| |