-§. M ahsu lotn i sinash va sertifik atlash tirish

4.2-§. M ahsu lotn i sinash va sertifik atlash tirish
Standartlashtirsh,
metrologiya,
sertifikatlashtirish
va mahsulot
sifatini
boshqarish sohalari bir-biri bilan uzviy bog’langan bo’lib, bir-birini to ’ldiradi. Jahon
amaliyotida q o ’llaniladigan hamda tadqiqot va m utaxassislar tayyorlash institutlari,
shuningdek, vazirlik, idora, uyushma, konsem , korxona va tashkilotlam ing fikr va
takliflari
inobatga
olinib,
O ’zRST
5 .5 -9 3
«O ’zbekiston
Respublikasi
sertifikatlashtirish milliy tizimi. Asosiy atama va ta'riflar» davlat standard
1993
yilda
ishlab chiqilib tasdiqlanadi. Mazkur standartdagi atam a va ta'riflar xalqaro
tashkilotlar (ISO/IEC-2) tomonidan qabul qilingan atam a va ta'riflarga, shuningdek,
RST U z
5 .0 -9 8
Uzbekiston Respublikasining sertifikatlashtirish milliy tizim i
standartlariga mos keladi.
Davlatlar orasida iqtisodiy, texnikaviy, madaniy aloqalaming rivojlanishi
xalqaro tashkilotlar tom onidan ishlab chiqarilgan standartlar bilan jahon bozorida
raqobatbardosh mahsulotlar etkazib berish bilan uyg’unlashadi. Davlatlararo savdo-
sotiq
munosabatlarining
samarali
bo’lishida mahsulot
sertifikatsiyasi
katta
ahamiyatga ega. Bir turli mahsulot ishlab chiqarishda turli mam lakatlarda b o ’lishdan
qat'iy nazar, shu mahsulot sifatiga kafolat beruvchi sertifikatsiyadan foydalaniladi.
229
M ahsulotni sertifikatsiyalashtirish tovar ishlab chiqaruvchilar orasida raqobatli
kurashda o ’zlarining savdo-sotiqdagi mavqeini m ustahkam lashda asosiy vositalardan
hisoblanadi.
M uvofiqlikni sertifikatsiyalashtirish-bu belgilangan mahsulot, jarayon yoki
xizmatning ma'lum standartga yoki boshqa me'yoriy hujjatga mos kelishini etarli
darajada isbotlaydigan uchinchi tomon faoliyatidir. M ahsulot ishlab chiqarishda
sirtifikatsiyani q o ’llash orqali uning sotuv bozorida raqobatbardoshliligi ta'minlansa,
iste'molchi olingan m ahsulotning sifat ko’rsatkichlarining barqarorligi v a ulam ing
m e'yoriy hujjatlarga mos kelishi to ’g ’risida kafolatlanadi.
Amalda o ’z -o ’zini sertifikatsiyalashtirish faoliyati ham ayrim hollarda
qo’llaniladi. M uvofiqlikni sertifikatsiyalashtirishning asosiy maqsadi-iste'molchi
istaklarini, mahsulotni ishlab chiqarishdagi xavfsizlik, inson salomatligi, atrof-
muhitning
muhofazasi
masalalari
bo’yicha
him oya
qilish,
m ahsulotning
raqobatbardoshliligini ta'm inlashda uchraydigan turli texnikaviy to ’siqlari bartaraf
qilishdan iborat.
O ’zbekiston Respublikasi Davlat standartlashtirish tizimi mahsulot sifatini
yaxshilash va uning raqobatbardoshliligini ta'm inlash demakdir. Sifat b o ’yicha
raqobatbardoshliligini ta'm inlash uch qismga bo’linadi:
1. M aqsad, ya'ni qaysi bozorda, qanday sharoitda ishlab chiqarishni bilish
kerak.
2. Funksional samaradorligi. Foydaligi jihatdan shu turdagi m ahsulotlar bilan
taqqoslanadi.
3. Foydalanish paytida tejamkorligi va uning mahsulot bahosi bilan b og’liqligi.
Q o’yilgan talablam ing barchasi m ahsulotning loyihalashtirish ishlarini
foydalanishda yagona qoidalardan foydalanishni taqoza etadi. Buning hammasi
Davlat standartlashtirish tizimi bilan (DST) ta'm inlanadi. Standartlashtirish shu
bugungi holatda tadbirkorlar va savdo tashkilotlari orasidagi bog’lovchidir. EES-
tashkiloti standartlashtirish va sertifikatsiyalashga ahamiyatini kuchaytirib, Evropa
bozorlariga sifatsiz mahsulot keltirmaslik va jahon bozoriga sifatsiz mahsulot
chiqarmaslikni bajaradi. Jahon miqyosida barcha m am lakatlar mahsulot, jarayon va
230
«xizmat» sohalarini sertifikatsiyalashtiradi, ya'ni uning me'yoriy hujjatlar talablariga
muvofiqligi tekshiriladi. Bu standartlar jahon standartlariga muvofiq bo’lishi kerak.
Bizga ma'lumki, standartlashtirishning asosiy vazifasi Davlat xavfsizligi, mahsulot
x avfsizlig i,
aholi salomatligi, ularning narsalarini buzmasligi, mahsulot sifatini
tekshirish va alm ashinuvchanlik resursini hisobga olish, uni tejash, ilmiy
y o ’nalishdagi texnologiyani va tashkiliy ishlami to ’g ’ri y o ’lga q o ’yishdan iborat.
Yuqoridagi mahsulotlami hal qilishda respublikam izda standartlashtirish texnik
qo’mitalari standartlashtirishning asosiy vazifalarini bajarib, ixtiyoriy yig ’ilgan
mutaxassislar majmuasidan iboratdir.
Texnik mutaxassislar shtati tarmoqlararo yoki davlatlararo standartlash va
sertifikatsiyalash ishlari b o ’yicha tuziladi. Ularning vazifasi davlat manfaatlari va
iste'molchi ehtiyojlarini qondirish, yani yangi me'yoriy hujjatlar (M H) yaratish yoki
qayta ko’rib chiqish, ularning xalqaro me'yoriy hujjatlarga muvofiqligini ta'minlash,
standartlash b o ’yicha rejalar tuzishdan iborat.
Sertifikatsiyalashtirishning
tartibi
quyidagi
asosiy
tadbirlam i
amalga
oshirishdan iboratdir:
- sertifikatsiyalashtirish o ’tkazish uchun qaror va ariza deklaratsiyasini berish;
-
sertifikatsiyalashtiriladigan
mahsulotdan
tajribalar
o ’tkazish
o ’chun
namunalar tanlash;
- mahsulot yoki ishlab chiqarishni sertifikatsiyalashtirish sxemasini tanlash;
- olingan natijalami tahlil qilib, muvofiqlik sertifikatini berish to ’g ’risida qaror
qabul qilish;
- davlat standarti ro’yxatidan mahsulotni o ’tkazish, m uvofiqlik sertifikatini
berish;
- xalqaro sertifikatsiyalash tashkilotlari tomonidan berilgan muvofiqlik
sertifikatlarini tan olish;
- sertifikatsiyadan o ’tgan mahsulotning sifat ko’rsatkichlarining barqarorligini
nazorat qilish;
- sertifikatsiya natijalarining axboroti;
- da'volarni ko’rib chiqish.
231
Sertifikatsiyadan o ’tkazish uchun shu sertifikatsiyadan o ’tkazadigan tegishli
tashkilotga ariza-deklaratsiya va linga qo’shimcha hujjatlar j o ’natiladi. Tegishli
arizani qabul qilgan tashkilot bir oy davom ida hujjatlam i k o ’rib chiqib,
sertifikatsiyalashga oid talablarga mos kelishi (kelmasligi) to ’g ’risidagi qarori e'lon
qilinadi va qaysi tartibda, kim lar tom onidan o ’tkazilishini belgilaydi. Tanlangan
nam unalar akkreditatsiyalashtirilgan sinov laboratoriyalarida (markazlarda) sinovdan
o ’tkaziladi. Lozim b o ’lsa, sertifikatsiyalashtirish tashkiloti tajribalar o ’tkazish uchun
uslubiy k o ’rsatm alar ishlab chiqishni tashkil etadi. Ijobiy natijalar olinganda
bayonnomasi mazkur mahsulotni sertifikatsiyalash-tirish tashkilotiga va bir nusxasi
ariza beruvchiga j o ’natiladi. Ishlab chiqarish tashkiloti tom onidan mahsulotning
tarkibi, tartibi o ’zgarsa, zudlik bilan axborot berishi kerak. Qabul qilingan
sertifikatlashtirish tizim iga k o ’ra, sifat yoki ishlab chiqarishni sertifikatsiyalashtirish
nazarda tutilsa, m uvofiqlik sertifikati berilgunga qadar O ’zD st ISO/IES 17021:2009.
«О ценка
соотвествия.
Требования
к
органам
проводяо’им
аудит
и
сертификации система менежмента» me'yoriy hujjatlarga m uvofiq o ’tkaziladi.
M uvofiqlik sertifikati, muvofiqlik belgisidan foydalangan holda
RD Uz
00036, 951-004092 HCC УзР «Порядок eqflanH сертификата соответствия»
Ьужжати билан амалга оширилади. № 14058 Правила, “от утверждения
правилах сертифкации” hujjati bilan amalga oshiriladi.
Sertifikatsiyalovchi tashkilot tajriba bayonnomasini olgach, sifat tizimi
sertifikatini rasmiylashtiradi, davlat ro ’yxatidan o ’tib, egasiga topshiradi. Bu
sertifikatning muddati mazkur mahsulotga talablar belgilangan me'yoriy hujjatlaming
m uddatiga mos ravishda belgilanadi. Lekin bu muddat uch yildan oshmasligi kerak.
M ahsulotning tarkibi yoki ishlab chiqarish texnologiyasi o ’zgarsa va uning sifat
k o ’rsatkichlariga ta'sir etsa, bu haqda sertifikatsiyalash tashkilotiga zudlik bilan
axborot berish kerak. Bu tashkilot, o ’z navbatida, tajriba vositalariga o ’zgartirishlar
tavsiya etadi. Shundan keyin ham talablarga mos kelmasa, m uvofiqlik sertifikati
to ’xtatiladi.
M uvofiqlik belgisi mahsulotning tovar belgisi yoniga q o ’yiladi.
232
|