1-mavzu: Kompyuter tarmog‘i - bet 34

5-toifadagi kabel — bu hozirgi vaqtda eng mukammal kabel bo‘lib, 100 MGs chastota oralig‘ida axborot uzatishga mo‘ljallangan. O‘ralgan juftliklardan tashkil topgan, 1 metr uzunlikda 27 ta o‘ramdan kam emas (1 futga 8 ta o‘ram). Kabelning hamma ko ‘rsatgichlari testlanadi va 100 Om to‘lqin qarshilikka ega. Hozirgi zamon yuqori tezlikda ishlovchi tarmoqlarda, ya’ni Post Ethernet va TPFDDT foydalanish tavsiya etiladi. 5-toifadagi kabel 3-toifadagi kabelga nisbatan taxminan 30 — 40 % qimmat;
6-toifadagi kabel — bu kabelni kelajagi yaxshi bo‘lib, 200 MGs.gacha chastota oralig‘ida axborot uzatadi;
7-toifadagi kabel — bu kabelni kelajagi porloq va 600 MGs. gacha chastota oralig‘ida axborot uzatishi mumkin.
EIA/TIA 568 standartiga ko‘ra, texnik ko‘rsatgichi mukammal 3.4 va 5-toifadagi kabellarning 1 MGs.dan to kabelni maksimal chastota oralig‘ida toiiq toiqin qarshiligi 100 Om +15 % tashkil qilish kerak. Ko‘rinib turibdiki, talablar uncha qattiq emas, to‘lqin qarshilik qiymati 85 dan 115 Om oralig‘ida bo‘lishi mumkin. Shu yerda aytib o‘tish kerakki, ekranlangan o‘ralgan juftlik SPT standart talabiga asosan 150 Om ±15 % bo‘lishi lozim. Kabel va qurilmani impedansini moslash uchun (agarda, ular mos kelmasa), moslovchi transformatorlardan (Balun) foydalaniladi. Shuningdek, to‘lqin qarshiligi 100 Om bo‘lgan ekranlangan o‘ralgan juftlik ham uchrab turadi.
Standart qo‘ygan ikkinchi muhim ko‘rsatgich — bu turli chastotalarda kabel orqali o‘tuvchi signalni eng ko‘p so‘nish ko‘rsatgichidir. 3.1-jadvalda tashqi muhit 20°C bo‘lganda 305 metr masofada 3,4 va 5-toifadagi kabellarda so‘nish kattaligini chegara qiymati keltirilgan.
3.1-jadval
Chastota,
MGs
|
Maksimal so‘nish, dB
|
3-toifa
|
4-toifa
|
5-toifa
|
0.064
|
2.8
|
2,3
|
2,2
|
0,256
|
4.0
|
3,4
|
3,2
|
0.512
|
5,6
|
4.6
|
4,5
|
0,772
|
6.8
|
5,7
|
5,5
|
1.0
|
7,8
|
6,5
|
6,3
|
4.0
|
17
|
13
|
13
|
8.0
|
26
|
19
|
18
|
10.0
|
30
|
22
|
20
|
16.0
|
40
|
27
|
25
|
20.0
|
—
|
31
|
28
|
25.0
|
—
|
—
|
32
|
31,25
|
—
|
—
|
36
|
62,5
|
—
|
—
|
52
|
100
|
—
|
—
|
67
|
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, uncha katta bo‘lmagan uzunlikda ham signal o‘n va yuz marotaba so‘nadi, bu hol esa signalni qabul qiluvchi qurilmalarga qo‘yiladigan talabni oshiradi.
Standart tomonidan yana bir ko‘rsatgich qo‘yilgan — bu kabelni eng yaqin uchidagi chorraha yo‘nalish kattaligi (NEXT - Near End Crosstalk). Bu ko‘rsatgich kabel tarkibidagi turli simlarni bir-biriga ta’sirini ko‘rsatadi. 3.2-jadvalda 3, 4 va 5-toifadagi kabellarning turli chastotada eng yaqin uchidagi ruxsat etilgan chorraha yo‘nalish kattaliklari keltirilgan.
3.2-jadval
Chastota,
MGs
|
Kabelni yaqin uchidagi chorraha yo‘nalishi, dB
|
3-toifa
|
4-toifa
|
5-toifa
|
0,150
|
-54
|
-68
|
-74
|
0,772
|
-43
|
-58
|
-64
|
1,0
|
-41
|
-56
|
-62
|
4.0
|
-32
|
-47
|
-53
|
8,0
|
-28
|
-42
|
-48
|
10.0
|
-26
|
-41
|
-47
|
16.0
|
-23
|
-38
|
-44
|
20.0
|
—
|
-36
|
-42
|
25.0
|
—
|
—
|
-41
|
31.25
|
—
|
—
|
-40
|
62.5
|
—
|
—
|
-35
|
100
|
—
|
—
|
-32
|
Tabiiyki, yuqori sifatli kabellarning chorraha yo‘nalish kattalik qiymati kam bo‘ladi. Standart, shu jumladan. 4 va 5-toifa kabellarni har bir juftligini ishchi sig‘imini ruxsat etilgan kattaligini ham belgilab bergan.
Bu kattalik tashqi muhit 20°C, signal chastotasi 1 KGs bo‘lganda 350 metrda (1000 fut) 17 nf.dan katta bo‘lmasligi lozim.
To‘qilgan juftliklarni ulash uchun RJ-45 turidagi razyomlar (konnektor) ishlatiladi, telefonlarda foydalaniladigan (RJ-11) razyomga o‘xshash, lekin o‘lchami bo‘yicha biroz katta. RJ-45 razyomi 8 ta kontaktli bo‘ladi, RJ-11 esa, 4 ta kontaktga egadir. Kabel razyomga maxsus siquvchi asbob yordamida ulanadi.
Razyomning ignasimon tilla qoplamali kontaktlari kabelning har bir simi qoplamasiga sanchiladi, sim qoplamasidan igna o‘tib, sim bilan mustahkam va sifatli ulanish hosil qiladi. Shuni hisobga olish kerakki, standart tomonidan kabel uchlarini razyomga ulash uchun 1 sm o‘ralgan juft qismini o‘ramdan ochish mumkinligi ko‘zda tutilgan.
Ko‘pincha o‘ralgan juftlik axborotlarni faqat bir tomonga uzatish uchun ishlatiladi, ya’ni «Yulduz» yoki «Halqa» topologiya turlarida. «Shina» topologiyali tarmoqlarda, odatda, koaksial kabel turidan foydalaniladi. Shuning uchun o‘ralgan juft kabelni ulanmagan uchiga tashqi moslash qurilmasi (terminator) amalda deyarli qo‘llanilmaydi.
Kabellar ikki turdagi tashqi qobiqda ishlab chiqariladi:
polivinilxloridli qoplamali (PVX, PVQ kabellar arzon va xona sharoitida ishlatilish uchun mo‘ljallangan;
teflon qoplamali kabellar, nisbatan narxi qimmat va tashqi muhitida foydalanish ham mumkin.
PVX qoplamadagi kabellarni yana non-plenum, telefon qoplamali kabellarni esa, plenum, deb ham ataladi. Plenum atamasi bu yerda qaysidir partiya rahbariyatini yig‘ilishi ma’nosida emas, albatta, tarmoq kabellarini joylashtirilishiga eng qulay joy pol bilan pol ustidagi qo‘shimcha pol oralig‘i (folshpol) va osma shift bilan shift oralig‘idagi bo‘shliq tushuniladi. Aytib o‘tilganidek, ko‘zdan pana joylardan o‘tkazishga teflon qoplamali kabel qulay bo‘lib, u qiyin yonadi (PVX kabelga nisbatan), yongan taqdirda ham, o‘zidan zaharli gazlarni ko‘p chiqarmaydi.
Standartda aniq qilib ko‘rsatilmagan, lekin tarmoq ish faoliyatiga sezilarli darajada ta’sir qiluvchi va barcha kabellarning yana bir ko‘rsatgichi bor, bu kabelda signalni tarqalish tezligidir, ya’ni kabel uzunligiga nisbatan hisoblanganda signalni kechikishi. Kabel ishlab chiqaruvchi korxonalar ba’zi hollarda 1 metrda signalni ushlanish kattaligini ko‘rsatadilar va ba’zi hollarda esa, yorug‘lik tezligiga nisbatan (NVP — Nominal Velocity of Propagation, hujjatlarda ko‘pincha shu nom bilan ataladi) signalni kabelda tarqalishi tezligini ko‘rsatadi. Bu ikki kattaliklar oddiy ifoda bilan bog‘langan:
bu yerda, t3 — kabelni 1 metr uzunligidagi ushlanishi kattaligi nanosekundda belgilanadi. Masalan, agarda, NVP=0,65 (yorug‘lik tezligi 65 %) bo‘lganda, t3 ushlanish 5,13 ns/m.ga teng bo‘ladi. Hozirgi zamon kabellaridagi kechikish kattaligi ko‘pincha 5 ns/m.dan iborat.
3.3-jadvalda ATsT va Belden kabi taniqli firmalarda ishlab chiqariladigan ba’zi kabel turlarining NVP kattaligi va 1 metrda kechikish (nanosekundda) qiymati keltirilgan.
3.3-jadval
|