Axborotni qabul qilishda analizatorlarning o'zaro ta'siri

|
Axborotni qabul qilishda analizatorlarning o'zaro ta'siri
|
bet | 63/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi 11.4. Axborotni qabul qilishda analizatorlarning o'zaro ta'siri.
Ko'rsatkichlarni loyihalashda tegishli analizatorning imkoniyatlarini o'rganish bilan bir qatorda, funktsional tizimlarni tashkil etuvchi analizatorlararo bog'lanishlar va operator ishlaydigan umumiy sharoitlarni hisobga olish kerak.Analizatorlararo uch xil ulanishlar bo'ladi: faollashtiruvchi, ma'lumot beruvchi va o'rinbosar (o'rnini bosuvchi). Faollashtiruvchi ulanishlar sensorli tasvirlarning mazmuniga sezilarli ta'sir ko'rsatmasdan, analizatorlarning ma'lum bir faolligini ta'minlaydi. Bu bog'lanishlar, birinchi navbatda, yon ta'sirlar ta'sirida analizatorlarning sezgirligining o'zgarishida namoyon bo'ladi. Paydo bo'lgan tasvirlarning mazmuniga bevosita ta'sir qiladi. Vikariy bog'lanishlar bir analizatorning ba'zi funktsiyalari boshqasi bilan almashtirilgan hollarda paydo bo'ladi.
Sezgilar mexanizmida analizatorlararo aloqalarning mavjudligi sinesteziya deb ataladi (yunoncha Sysasthesis-qo'shma tuyg'u, bir vaqtning o'zida sezish). Sinesteziya hodisasi muhandislik psixologiyasi uchun muhim ahamiyatga ega, chunki operator ko'pincha faqat bitta signallarga emas, balki turli xil qo'zg'atuvchilarning butun majmualariga reaksiyaga kirishishi kerak. Bunday sezgilar majmualari unga boshqariladigan ob'ektning holati to'g'risida har tomonlama fikr yuritish uchun to'liqroq ma'lumot asosini beradi.Signallar majmualari operator tomonidan bir vaqtning o'zida (parallel ravishda) ham, vaqt bo'yicha ochilgan holda ham idrok etilishi mumkin. Turli xil modalliklarning bir nechta stimullarini bir vaqtning o'zida qabul qilish masalasi odatda ikki jihatdan ko'rib chiqiladi: nazariy, refleks aktining umumiy tizimida analizatorlarning o'zaro ta'sirini o'rganish nuqtai nazaridan va qo'llaniladigan, axborot miqdorini baholash pozitsiyasidan. Inson ma'lum bir vaqt ichida idrok eta oladigan turli xil modallik signallari bilan uzatiladi. Bu masala multimodal axborot modellarini yaratishda alohida ahamiyatga ega.
Sinesteziya hodisasi operator axborotni qabul qilganda analizatorlarning o'zaro ta'sirini ta'minlaydi. Bu o'zaro ta'sir, yuqorida aytib o'tilganidek, birinchi navbatda, signalning bir kanal orqali kelishi yoki tashqi omillar ta'siri ostida alohida analizator holatining o'zgarishi boshqa analizatorlarning xususiyatlarining o'zgarishiga olib kelishida namoyon bo'ladi. Shunday qilib, vizual analizatorning sezgirligi bir qator omillar ta'sirida o'zgarishi mumkin. Ko'p hidlar, shirinliklarning ta'mi va qulay o'tirish holati periferik ko'rishning sezgirligini oshiradi. Insonga multimodal signallar, ya'ni turli analizatorlarga yo'naltirilgan signallarni taqdim etishda analizatorlarning o'zaro ta'siri ham hisobga olinishi kerak.
Signallarni takrorlash ham operatorning qisqa muddatli xotirasi hajmini oshirish usullaridan biri bo'lib, bu 11.7. Jadvaldagi ma'lumotlar bilan tasdiqlangan. Biroq, takrorlashning ijobiy ta'siri hamma hollarda ham o'zini namoyon qilmaydi. Shunday qilib, operator murakkab muammolarni hal qilganda, ayniqsa, u etarli tayyorgarlikka ega bo'lmasa, signallarning takrorlanishi uning ishida qo'shimcha qiyinchiliklarga olib kelishi mumkin. 11.7- jadval
.Monomodalda qisqa muddatli xotira hajmi va
|
| |