nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
undan foydalangan I.P.Pavlov reflektorli jarayonlarni o'rganishda ulaming

|
undan foydalangan I.P.Pavlov reflektorli jarayonlarni o'rganishda ulaming Pdf ko'rish
|
bet | 87/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotundan foydalangan I.P.Pavlov reflektorli jarayonlarni o'rganishda ulaming
chegaralanganligini ko‘rsatib berdi.
Shundan kelib chiqib I.P.Pavlov o ‘z oldiga normal sharoitda ovqat
hazmi jarayonlarining kechishida asab tizimining rolini ochishini maqsad
qilib qo‘ydi, nihoyat surunkali tajribalami bajarish imkonini beruvchi
yangi jarrohlik usullarini ishlab chiqdi. U hayvonlarning hazmlash
kanalida juda ko‘plab yangi operasiyalami tavsiya etdiki, ulardan keyin
ko‘p yillar mobaynida operasiyadan keyin hayvonlarni a’lo darajadagi
sog‘ligi ta’minlangan holda, hazm tizimining turli bo‘limlarini sekretorlik
va harakat funksiyalarini o ‘rganish mumkin. U kishi tomonidan Ьят-т
bezlarini y o ‘llarini bitmaydigan teshiklarini tashqariga chiqarish bo‘yicha
operasiya qilish yoki fistulalar qo‘yish; so‘lak bezlariga (1895), m e’daosti
beziga (1879) va o ‘t y o ‘liga (1902) usullari ishlab chiqildi.
Aynan shu operasiyalar yordamida turli ozuqalami ovqat hazmi
kanalida qayta ishlanishida so ‘lak ajralishi, m e’da osti bezi shirasining
ajralish va o ‘t ajralish qonuniyatlari ochildi.
I.P.Pavlov m e’da shirasining ajralishini o ‘rganish uchun oddiy
oshqozon fistulasi qo‘yish bo‘yicha operasiyaga qizilo‘ngachni bo‘yindan
kesish va uning har ikkala uchini teriga tikish operasiyasini qo‘shdi
(ezofagotomiya), bu esa o g ‘iz bo‘shlig‘ida ozuqalar bo‘lgan paytda m e’da
shirasining ajralishi haqida muhim ma’lumotlami aniqlash va m e’da
shirasi ajralishini chaqimvchi nervlaming ochilishiga olib keldi. Bu
operasiyalar yana «yolg'ondakam» oziqlantirish paytida tabiy hoidagi toza
m e’da shirasi olish imkonini berdi.
1894 yilda I.P.Pavlov o ‘zining mashhur kichik izolyasiyalangan
m e’dacha yasash usulini taklif etdi, bunda kichik m e’dachaning barcha
|
| |
Og‘iz bo‘shlig‘ida ovqat hazmi. Organizmni to'yimli moddalarga

|
Og‘iz bo‘shlig‘ida ovqat hazmi. Organizmni to'yimli moddalarga Pdf ko'rish
|
bet | 89/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotOg‘iz bo‘shlig‘ida ovqat hazmi. Organizmni to'yimli moddalarga
bo‘lgan talabini qondirilishida, organizm tomonidan uzlashtirilihsida va
organizmidagi hayotiy jarayonlaming mutadilligini ta’minlashda hazm
jarayonlarining dastlabki qismi og ‘iz bo‘shlig‘ida oziq moddalaming
hazmlanishi muhim ahamiyatga ega. Og‘iz bo‘shlig‘ida ovqat hazmi hazm
jarayonida jiddiy rol o ‘ynaydi.
O g‘izga
olingan
oziqalar
og ‘iz
bo‘shlig‘idagi
reseptorlami
qo‘z g ‘atadi. Bu esa ovqat hazmini m o4’tadil kechishi uchun juda muhim
ahamiyatga ega bo‘lgan so ‘lakni, m e’da va m e’daosti shiralarining
ajralishini reflektor holda qo‘zg ‘atadi. Og‘iz bo‘shlig‘idagi reseptorlami
qo‘zg ‘alishi u yerga tushayotgan moddalami saralash imkonini beradi. Bu
holda og‘iz bo‘shlig‘iga tushgan ozuqa bo‘lmagan yoki zararli moddalar
og'iz bo‘shlig‘idan reflektor harakatlar bilan chiqarib tashlanadi. Og‘iz
bo‘shlig‘iga ovqatlar tushganidan keyin u yerda so ‘lak ajralishi yoki
sekretorlik akti va chaynash hamda so ‘rish kabi murakkab harakat aktlari
bajariladi. Odamlar
og ‘iz bo‘shlig‘ida ovqatlar 15-18 (30 gacha)
soniyagina mexanik va ximiyaviy jihatdan qayta ishlanadi nihoyat oxirgi,
harakat akti bilan ovqat luqmasi yutiladi.
S o ‘lak bezlari va ulaming funksiyalari. Og‘iz bo‘shlig‘idagi barcha
bezlar o ‘z holatiga qarab ikki guruhga; 1) shilliq parda yoki shilliq osti
qatlamidagi mayda so‘lak bezlari
- lab, tanglay, milk, tish va tilda
joylashgan. 2) quloqoldi, tilosti va jag‘osti-katta so‘lak bezlariga
farqlanadi.
162
26-rasm. Odamning so‘lak bezlari. I-quloq oldi II—til osti III-jag‘ osti.
|
| |
Radioaloqa tranking tizimiga qo‘yiladigan

167
Birinchilar qatorida, 70-yillarda AQSHda, EF.Johnson CO
firmasi tomonidan harakatdagi radioaloqaning analog tranking
tizimi ishlab chiqib, u boshqaruv signallarini uzatish uchun nutq
signali chastota spektrining pastki qismida joylashgan tovush-
li chastotali axborot polosasidan foydalandi. Mazkur tizimda
boshqaruv signallar uzluksiz aloqa seans davomida nutq signal-
lari bilan baravar uzatiladi. Eng avvalo, EF.Johnson CO firmasi
tomonidan ishlab chiqarilgan harakatdagi radioaloqa tranking
tizimida aloqa kanallarini mantiqiy boshqaruv bitta zona yoki
tarmoq (LTR) doirasida amalga oshirilgan. Keyinchalik analogli
ko‘p tarmoq (Multi-Net) tizimlari (10.4-rasm) ishlab chiqilib,
qayd qilingan kanallar bilan aloqa tarmoqlarini ham hisobga ol-
gan holda ularda bitta zonadan bir nechta tarmoqlarni ushlab
turish va boshqarish mumkin bo‘lgan.
Retranslyatorlar
Multi-Net
8615/55
Multi-Net
RNT
PSTN (PABX)
boshqarish paneli
boshqarish paneli
uzoqlashtirilgan
boshqarish
terminali
uzoqlashtirilgan
boshqarish
terminali
tizimni
boshqarish
moduli
RNT
SMM
LTR
8600/05/10/15/20
COWV
8600/05/15/20
turg‘un kanal
LTR
-bob. SOTALI ALOQA TIZIMLARINING

155
• NMT450 (ingl. Nordic Mobile Telephone –
“Shimoliy dav-
latlar mobil telefoni”, 450MGs diapazonda ishlagan, 1981-yilda ish-
ga tushirilgan) mobil aloqa tarixidagi ilk standartdir. Skandinaviya
davlatlarida va jahonning boshqa ko‘plab mintaqalarida foydalanil-
gan. “Skandinaviya standarti” nomi bilan mashhur bo‘lgan. Jahon-
ning analog standartlari orasida tarqalishi bo‘yicha uchinchi o‘rinni
egallagan. Aholi nisbatan siyrak joylashgan hududlarda uzoq ma-
sofalarda aloqa ta’minlash uchun ancha qulay bo‘lgan. 1985-yilda
NMT-450 bazasida 900MGs diapazonida ishlaydigan NMT-900
standarti ishlab chiqilgan. U tizimning funksional imkoniyatlarini
kengaytirish va abonent sig‘imini sezilarli oshirishga imkon yarat-
gan. O‘zbekistonda sotali aloqa davri boshlanishida NMT-450
standarti asosida “Uzdunrobita” QK o‘z faoliyatini boshlagan;
Chizma. 2.12. Quduqning joylashuvi: a - to'rtburchaklar qatorlar; b - shaxmat qatorlari; 1 - quyish quduqlari; 2 - nasos quduqlari; 3 - ruda konining konturi

|
Chizma. 2.12. Quduqning joylashuvi: a - to'rtburchaklar qatorlar; b - shaxmat qatorlari; 1 - quyish quduqlari; 2 - nasos quduqlari; 3 - ruda konining konturi
|
bet | 50/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаChizma. 2.12. Quduqning joylashuvi: a - to'rtburchaklar qatorlar; b - shaxmat qatorlari; 1 - quyish quduqlari; 2 - nasos quduqlari; 3 - ruda konining konturi
Har bir nasos qudug'ida 3 ta quyish qudug'i bo'lgan hujayra uchburchak deyiladi (2.13-rasm).
Chizma. 2.13. Quduqlarning uchburchak sxemasi: 1 - quyish quduqlari; 2 - nasos quduqlari; 3 - ruda konining konturi
Har bir nasos qudug'iga quyish quduqlari mavjud bo'lgan hujayra olti burchakli deb ataladi (2.14-rasm).
Operatsion hujayralarning shakli va hajmi bo'yicha konsensus yo'q. Bir narsa aniq - texnologik quduqlar orasidagi masofa qanchalik qisqa bo'lsa, rudaning yuvilgan hajmi tezroq kislotalanadi va haydaladigan eritmalar uranning sanoat konsentratsiyasi bilan erta boyitiladi. Biroq, bu ishlab chiqarish blokidagi quduqlarning umumiy sonini oshiradi, bu esa blok qurilishi narxining oshishiga olib keladi.
Shuning uchun loyihalash bosqichida har bir aniq maydon uchun konning geologik va gidrogeologik sharoitlariga qarab hujayraning optimal shakli va hajmi tanlanadi.
Chizma. 2.14. Quduqlarning olti burchakli sxemasi: 1 - quyish quduqlari; 2 - nasos quduqlari; 3 - ruda konining konturi
Shuning uchun er osti yuvish yo'li bilan qazib olingan ko'pgina uran konlarida chiziqli va olti burchakli hujayra shakllari qo'llaniladi.
2.7.2 In situ yuvish tizimlari
Qatorlarni ishlab chiqish tizimlari (2.15-rasmga qarang)
- 300 m gacha chuqurlikda joylashgan tor (50 m gacha) rudalarni qazib olish uchun bir qatorli;
- kengligi 50-150 m va 150 m dan ortiq bo'lgan ma'dan konlarini qazib olish uchun ko'p qatorli bo'ylama yoki ko'ndalang;
- juda murakkab konfiguratsiyaga ega ruda konlarini qazib olish uchun ko'p qatorli blok.
Xususiyatlari:
• ruda tarkibidagi har qanday koeffitsientli konlarni o'zlashtirish;
• konning chetidagi kuzatuv quduqlari mahsuldor eritmaning ko'rinishini qayd etish uchun ishlatiladi, shundan so'ng u nasos bilan chiqariladi;
• avval quduqlarga ishchi eritma, masalan, 15-20 kun ichida quyiladi, so'ngra ulardan samarali eritma, masalan, 30-40 kun ichida chiqariladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Chizma. 2.12. Quduqning joylashuvi: a - to'rtburchaklar qatorlar; b - shaxmat qatorlari; 1 - quyish quduqlari; 2 - nasos quduqlari; 3 - ruda konining konturi
|
Muqaddima - bet 52

|
Muqaddima
|
bet | 52/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаa - quduqlarning bir qatorli kombinatsiyalangan joylashuvi bilan; b - quduqlarning kvadrat kombinatsiyalangan joylashuvi bilan; c - quduqlarning to'rtburchaklar joylashuvi bilan
Uyali tizimlar (2.18-rasmga qarang)
- qazib olish quduqlari sonining inyeksiya quduqlariga nisbati 1:1 dan kam bo'lgan uchburchak (to'rtta quduq);
- qazib olish quduqlari sonining quyish quduqlariga nisbati taxminan 1:1 bo'lgan tetraedral (besh quduq);
- qazib olish quduqlari sonining quyish quduqlariga nisbati 1:2 dan ortiq bo'lgan olti qirrali (olti quduqli);
- qazib olish quduqlari sonining quyish quduqlariga nisbati kamida 1:5 bo'lgan qo'shimcha quyish quduqlari (o'n uchta quduq) bilan olti burchakli.
Xususiyat:odatda, har bir nasos qudug'i uchun ikki yoki uch yoki undan ortiq quyish quduqlari mavjud.
Chizma. 2.17. To'rtburchaklar rivojlanish tizimlari: a - quduqlarning uzunlamasına joylashishi bilan; b - quduqlarning ko'ndalang joylashishi bilan; c - chekka qismlarning ilg'or rivojlanishi bilan; d - markaziy uchastkalarni ilg'or qazib olish bilan
|
Chizma. 2.18. Uyali rivojlanish tizimlari: a - trihedral; b - tetraedral; c - olti burchakli; g - qo'shimcha quyish quduqlari bilan olti burchakli
|
Chizma. 2.19. Barajni rivojlantirish tizimlari: a - kon perimetri bo'ylab bir qatorli nasos quduqlari zanjirini yaratish bilan; b - asosiy qatlamda gorizontal gidravlik pardalarni yaratish bilan
Baraj konlarini qazish tizimlari (2.19-rasmga qarang)
Xususiyatlari: to'siq tizimlari dastlab ma'dan konidan tashqarida mahsuldor eritmaning tarqalishini cheklash uchun mo'ljallangan - tsement, smola, mum va boshqalar asosidagi qattiqlashtiruvchi eritmalar quyilgan maxsus to'siq quduqlarini burg'ulash orqali vertikal va gorizontal to'siqlarni yaratish. Ushbu in'ektsiya usullari ishlab chiqarish tannarxini sezilarli darajada oshirdi va hozir deyarli qo'llanilmaydi va pardalar nasos quduqlari qatorlari yoki alohida nasos va nasos quduqlari bo'lgan gidravlik parda tomonidan yaratiladi.
|
| |
O‘zbеkistоn rеspublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi buхоrо davlat univеrsitеti - bet 52

105
miqiyosda emasligi sababli, yaqin o‘tgan yiilar ichida bioenergetika loyihalari
bo‘yicha mamalakatimizda ikkilamchi xomashyoni qayta ishlash to‘g‘risida aniq
mexanizmlar yaratildi. “Chiqindilar to‘g‘risida”gi qonunning qabul qilinishi,
shuningdek, Vazirlar Mahkamasining “O‘zbekiston Respublikasida 2018 - 2022 –
yillarda tabiatni muhofaza qilish”ga mo‘ljallangan Dastur to‘g‘risidagi qarorning e’lon
qilinishi biogazning Respublikada jadal sur’atda rivojlanishiga sabab bo‘lmoqda.
Mazkur qarorda biogaz olish va iqtisodiyotning turli tarmoqlarida foydalanish bilan
bog‘liq vazifalar aniq belgilab berildi.
Oksidlanish-qaytarilish potentsiali (eh)

|
Oksidlanish-qaytarilish potentsiali (eh)
|
bet | 78/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаOksidlanish-qaytarilish potentsiali (eh)- eritmalardagi ionlar zaryadining o'zgarishi bilan bog'liq bo'lgan qaytariladigan kimyoviy jarayonlarda elementlarning yoki ularning birikmalarining kimyoviy faolligi o'lchovi.
Konchilik- qayta ishlash sexida unumli eritmalardan olingan metallnigina qazib olish sifatida tasniflash kerak.
Qayta tiklash (e)- yer qa’ridan qazib olingan foydali komponentning dastlabki zahiraga nisbatan foizda ifodalangan miqdori.
Nisbiy metallni olish darajasi (e/t)- vaqt birligida ichida metall olish [% / oy, chorak, yil].
Maxsus reaktiv sarfi- foydali komponentning birlik massasini olish uchun (kg/kg) yoki ruda massasi bilan o'zaro ta'sir qilish uchun sarflangan reaktiv miqdori [kg/t].
O'z-o'zini yuvish quduqlari- ruda jismlarini ochish va qazib olish jarayonini o'tkazish uchun mo'ljallangan quduqlar. Maqsadiga ko'ra, ular texnologik (nasos va nasos), kuzatish va nazoratga bo'linadi.
Texnologik quduqlari- ruda jismlariga eritma eritmasi etkazib beriladigan quduqlar.
Nasos quduqlari- ruda gorizontidan yer yuzasiga unumli eritma chiqariladigan quduqlar. In-situ yuvish amaliyotida inyeksiya va qazib olish quduqlari maqsadini o'zgartirishi mumkin.
kuzatish quduqlari- er ostidan yuvish jarayonini yoki er osti suvlari (eritmalar) rejimini, yuvilgan ruda massasida doimiy yoki davriy monitoring qilish uchun mo'ljallangan.
Quduqlarni nazorat qilish- ruda tanasining moddiy tarkibini va undan foydali komponentni ajratib olish darajasini aniqlash uchun ma'lum bir joyda qazib olingan ruda tanasini ochish uchun ishlatiladi.
§ 4.2 | TOG` JINSI MASSIVINING FIZIK-KIMYOVIY ASOSLARI |
|
| |
Chiqindilarni eritmasi - Muqaddima

|
Muqaddima
|
bet | 77/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаChiqindilarni eritmasi- u yoki bu sabablarga ko'ra ishchi eritmasini tayyorlash uchun ishlatib bo'lmaydigan ona suyuqligi.
Jarayon oldidagi eritma- texnologik eritmaning bir qismining ma'lum bir vaqtda fazoviy holati.
Orqaga aylantirish- 180 ° burchak ostida yoki boshqa belgilangan burchak ostida ishlab chiqarish gorizontida ishchi eritmalarning harakat yo'nalishini o'zgartirish.
Kon massasi (GRM)- texnologik yechimlar oqimi bilan qoplangan mahsuldor suvli qatlamning umumiy massasining bir qismi (rudali jismlar va mezbon jinslar), o'lcham - [t].
Koeffitsient W: T- mineralning berilgan olinishini ta'minlovchi, o'lchovsiz qiymatni ta'minlovchi, yuvilgan kon massasining og'irlik birligiga to'g'ri keladigan yuvish eritmasi miqdori.
Kolmatatsiya- texnologik eritmalarda erigan moddalarning cho'kishi yoki ruda zarralarining mexanik harakati tufayli texnologik quduqlar filtrining o'tkazuvchanligini va rudali gorizontning filtrga yaqin zonasining filtrlash xususiyatlarini kamaytirish jarayoni. rulman gorizonti, shuningdek, gaz emissiyasi.
Kolmatatsiyaning quyidagi shakllari ajralib turadi:
• kimyoviy, g'ovaklarda kimyoviy konlarning shakllanishi bilan bog'liq;
• kislotaning tog' jinslarining karbonat komponentlari bilan o'zaro ta'siri natijasida ma'danli gorizontda karbonat angidrid va vodorod sulfidining hosil bo'lishidan kelib chiqqan gaz;
• o'tkazuvchan jinslarda organik moddalar va gil minerallar mavjudligida pH o'zgarishi va filtr eritmalarining minerallashuvi bilan g'ovak hajmining o'zgarishi bilan bog'liq bo'lgan ion almashinuvi;
• mexanik suspenziyalar va filtrlangan eritmalar tarkibidagi zarralar bilan tog 'g'ovak kanallarini to'sib qo'yish natijasida yuzaga keladigan mexanik.
Vodorod ko`rsatkichi (pH)- eritmalardagi vodorod ionlarining kontsentratsiyasini tavsiflovchi qiymat, son jihatdan H* ionlari konsentratsiyasining manfiy o'nlik logarifmiga teng, litr uchun gramm ionlarida ifodalangan: pH = - lg[H'].
|
| |
Turli avlod sotali aloqa standartlari

159
Umumiy foydalanish harakatdagi tranking radioaloqa tizim-
ning ko‘plab, turli xil standartlari mavjud. Ular bir-biridan
nutq axborotini uzatish uslubi (analogli va raqamli), kanallarni
chastotaviy (KCHAKF), vaqt bo‘yicha (KVAKF) yoki kodli (KKA-
KF) ajratish orqali ko‘p stansion foydalanish turlari, kanallarni qidirish
va tayinlash (markaz lashtirilmagan va markazlashtirilgan boshqaruv),
boshqaruv kanali turi (ajratilgan va taqsimlangan) va boshqa xarakte-
ristikalari bilan farq qiladi.
Tranking tizimi tuzilish arxitekturasining asosiy tamoyillarini
tushuntirish uchun tranking tizimining bir zonali umumlashtiril-
gan strukturaviy sxemasini ko‘rib chiqamiz (10.1-rasm).
Bu yerda radiochastota qurilma tarkibiga retranslyator, antenna
va radiosignallarni birlashtiruvchi qurilma kiradi.
Retranslyator. Retranslyator deganda bir juft tashuvchi chas-
totalarga mo‘ljallangan qabul qilib-uzatuvchi qurilmalar to‘plami
tushuniladi. Anologli tranking tizimlarda bir juft tashuvchi chas-
totalar trafikning bitta kanalini bildiradi. Vaqt bo‘yicha zichlashti-
ruvchi raqamli tranking tizimlarda (TETRA, EDAS, ProtoCAL
va boshqa standartlar) bitta retranslyator ikkita yoki to‘rtta trafik
kanalini ta’minlashi mumkin.
Antennalar. Tranking tizimlarni qurishning muhim tamoyillari-
dan biri bu mumkin qadar ko‘lami katta bo‘lgan qoplash zonasini
yaratishdan iborat. Shuning uchun tayanch (baza) stansiyaning
(BS) antennalari baland minoralar yoki inshootlarga joylashtirili-
shi va ular doiraviy yo‘naltirish diagrammasiga ega bo‘lishi zarur.
Tayanch stansiya zona chekkasida joylashgan holda yo‘naltiril-
gan antennalar qo‘llaniladi. Tayanch stansiya bitta qabul qiluv-
chi-uzatuvchi antennaga yoki qabul qilish va uzatish uchun alo-
hida antennalarga ega bo‘lishi mumkin. Ba’zi hollarda ko‘p nurli
tarqalishdan kelib chiquvchi tinishlar bilan kurashish uchun bir
tayanch minoraga bir nechta qabul qiluvchi antennalar joylashti-
rilishi mumkin.
-rasm - Raqamli mobil aloqa

164
Abonent jihozining keng to‘plami tranking tizimga korpora-
tiv mijozning ko‘chma aloqaga nisbatan deyarli barcha ehtiyojlar
spektrini qamrab olish imkonini beradi. Turlicha funksional vazi-
falarga ega bo‘lgan qurilmalarga yagona tizimda xizmat ko‘rsatish
imkoniyati xarajatlar kamayishining yana bir omili hisoblanadi.
Yuqorida ta’kidlanganidek, tranking tizimlari o‘z kanallari aso-
sida mustaqil ajratib chiqarilgan aloqalar tarmog‘i (shaxsiy vir-
tual tarmoq deb ataluvchi)ni tuzish imkoniyatini beradi. Bu esa
bir nechta tashkilotlarning birgalikdagi harakatlari bilan alohida
tizimlarni o‘rnatish o‘rniga yagona tizim yaratish imkonini beradi.
O‘z navbatida radiochastotalar sezilarli darajada tejashga erishila-
di, shuningdek infrastrukturaning narxi pasayadi.
-rasm - Raqamli mobil aloqa

|
Raqamli mobil aloqaBog'liq Raqamli mobil aloqa9.7-rasm. Axborot kanalidagi “pastga” va “yuqoriga” liniyalar
orasidagi vaqt bo‘yicha resursning simmetrik (a)
va asimmetrik (b) joylanishi.
Bir rejimli TDD abonent terminalida dupleks yo‘q bo‘lganli-
gi sababli uni ancha soddaroq yo‘l bilan amalga oshirish TDD
variantning afzalligi deb qarash mumkin. Ikkala variantda ham
duplekslashtirishga mo‘ljallangan ikki rejimli (FDD/TDD) termi-
nalning apparatini murakkablashtirishga kelsak, oddiy FDD-ter-
minalga nisbatan uncha qiyin emas va iqtisodiy ko‘rsatgichlarga
kritik ta’sir ko‘rsatmaydi.
Yuqorida keltirilganlarga asosan shuni aytish mumkin, ik-
kala ko‘rib chiqilgan dupleksirlash rejimlarni qamrab oluv-
chi Yevropa UMTS loyihasining maslahatlari tamoman rat-
sionaldir. Shu singari yechim ajratilgan spektral diapazonni
ishlatish masalasi bo‘yicha tizimning moslanuvchanligini
ta’minlaydi. Uning o‘tkazish imkoniyatini ekspluatatsiya sha-
roitiga va xizmatlar xarakteri ga qarab adaptatsiya qildiradi.
Uchinchi avlod tizimlarni barpo etishning Yevropa konsep-
siyasiga asosan WARC-92 tomonidan ikkita ajratilgan 230
MHz: 1885...2025 va 2110...2200 MHz keng
likdagi spek-
153
tr hududlaridagi 1920...1980 va 2110...2170 MHz polosa-
lar chastota bo‘yicha dupleksli SSMSlarga va 1900...1920 va
2010...2025MHz polosalar esa vaqt bo‘yicha dupleksli SSMS
larga mo‘ljallangandir.
Nazorat savollari:
1. Kanallarni chastota bo‘yicha ajratish bilan ko‘p stansiyali
foydalanishni tushuntiring.
2. Kanallarni vaqt bo‘yicha ajratish bilan ko‘p stansiyali foyda-
lanishni tushuntiring.
3. Kanallarni kod bo‘yicha ajratish bilan ko‘p stansiyali foyda-
lanishni tushuntiring.
4. Foydalanuvchilar soni va sotali tizimlarning real abonentlik
sig‘imi qanday aniqlanadi?
5. Mobil aloqa tizimlarida dupleks rejim qanday tashkil qilinadi?
|
| |
Zaminni ishlab chiqish tizimlari (2.16-rasmga qarang)

|
Zaminni ishlab chiqish tizimlari (2.16-rasmga qarang)
|
bet | 51/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаZaminni ishlab chiqish tizimlari (2.16-rasmga qarang)
- 300 m chuqurlikdagi tor (50 m gacha) ruda jismlarini qazib olish uchun quduqlarning bir qatorli birlashtirilgan qavatli joylashuvi bilan;
- kengligi 50 m dan ortiq va qalinligi 10-15 m bo'lgan rudalarni qazib olish uchun quduqlarning to'rtburchaklar qavati bilan.
- 300 m gacha chuqurlikda yuzaga keladigan kengligi 50 m dan ortiq va qalinligi 15 m dan ortiq bo'lgan ma'danli konlarni qazib olish uchun quduqlarning kvadrat qavatli kombinatsiyasi bilan;
Xususiyatlari:
• ruda va jinslarning filtrlash koeffitsientlarida katta farq bo'lganda qo'llaniladi;
• konda loy oraliq qatlamlar mavjud bo'lsa va konning o'zi yupqa bo'lsa (10-15 m gacha) samarasizdir.
To'rtburchaklar rivojlanish tizimlari (2.17-rasmga qarang)
- eni 50 dan 200 m gacha bo'lgan konlarni qazib olish uchun quduqlarni uzunlamasına joylashtirish bilan;
- kengligi 200 m dan ortiq bo'lgan tog'-kon konlari uchun quduq qatorlarining ko'ndalang joylashuvi bilan;
- ruda va tog' jinslarining filtratsiya koeffitsienti past bo'lgan keng konlarning (300 m dan ortiq) marginal uchastkalarini ilg'or o'zlashtirish bilan kuniga 5-6 m gacha;
- ruda va jinslarning yuqori filtrlash koeffitsientlariga ega bo'lgan keng konlarning (300 m dan ortiq) markaziy uchastkalarini ilg'or qazib olish bilan va ish eritmalari yuqori bosim ostida er osti qatlamlariga etkazib berilganda.
Xususiyatlari:
• odatda har bir nasos qudug'i uchun ikkita quyish qudug'i mavjud;
• barcha quduqlar to'rtburchaklar, romblar cho'qqilarida joylashgan.
Chizma. 2.15. In-line rivojlanish tizimlari: a - bir qatorli; b - ko'p qatorli uzunlamasına; in - ko'p qatorli ko'ndalang; g - ko'p qatorli blok
|
Chizma. 2.16. Zaminni ishlab chiqish tizimlari:
|
|
| |
Radio-
interfeys - Raqamli mobil aloqa

180
bosqichlardan o‘tib kelmoqda. Lekin hozirgi kunda 3,5G; 3,75G;
3,9G avlodlari haqida gap ketganida, bizning hududimizda ko‘proq
3GRR (ya’ni UMTS-HSPA-HSPA+ va LTE) texnologiyalari-
ning rivojlanish bosqichlari nazarda tutilmoqda. Shu bois bu yerda
aynan shu texnologiyalar yoritiladi (11.1-rasm) va CDMA-2000
standartlarining evolyutsion bosqichlari haqida uchinchi avlod tar-
moqlariga bag‘ishlangan 2.4-bobida tahlil qilinadi.
Rel-99
WCDMA
Rel-5
Rel-6
Rel-8
LTE
Rel-10
LTE-A
Rel-7
Rel-8
HSPA
HSPA+
Shartli reflekslarni hosil bo’lish sharoiti

|
Shartli reflekslarni hosil bo’lish sharoiti
|
bet | 70/190 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 4,48 Mb. | | #130993 |
Bog'liq Yosh fiziologiyasi va gigienasiShartli reflekslarni hosil bo’lish sharoiti. Shartli reflekslar shartsiz reflekslar negizida hosil bo’ladi. Shartli reflekslarni I.P.Pavlov tomonidan «shartli» deb atalishiga asosiy sabab, ularning hosil bo’lishi uchun ma’lum-aniq sharoitlar talab qilinadi. Eng avvalo shartli qo’zg’atuvchi yoki signal zarur.
Tashqi muhitdan berilayotgan ta’sirotchi yoki organizmning ichki holatining ma’lum o’zgarishi shartli qo’zg’atuvchi bo’lib hisoblanishi mumkin. shartli qo’zg’atuvchilar sifatida I.P.Pavlov laboratoriyasida elektr chirog’ini o’chirib yoqishi, qo’ng’iroq, suvning shildirashi, terini ta’sirlash, hid, ta’m sezgilarini qo’zg’atish idish va tovoqlarni tovushi, yonayotgan shamni ko’rinishi va boshqalardan foydalanilgan. Agarda it har kuni bir vaqtda oziqlantirilsa, itlarda hali oziqlantirilguniga qadar me’da shirasini ajralishi boshlanadi. Bu yerda shartli qo’zg’atuvchi bo’lib vaqt xizmat qiladi. Odamlarda ish tartibi ovqat yeyishni har kuni bir vaqtda bajarish, har kuni bir vaqtda uyquga ketish bilan vaqtga nisbatan shartli reflekslar hosil qilish mumkin.
Ilgarigi hosil qilingan shartli reflekslarning o’xshash qo’zg’atuvchilari ta’sirini takrorlash yo’li bilan ham shartli reflekslar hosil qilish mumkin. O’xshash qo’zg’atuvchilarni (indifferent) birlamchi tartibdagi refleksning shartli qo’zg’atuvchilari bilan mustahkamlash yo’li bilan ikkilamchi tartibdagi shartli reflekslar hosil qilinadi. Eksperimentlar davomida uchlamchi va to’rtlamchi tartibdagi shartli reflekslar hosil qilish imkoniyati borligi aniqlandi. Bolalarda, hattoki oltinchi tartibdagi reflekslar ham hosil qilindi, lekin odat bo’yicha bu reflekslar turg’un bo’lmaydi.
Kuchli og’riqlar, kasallik yoki boshqa kuchli begona qo’zg’atuvchilar shartli reflekslar hosil qilish imkoniyatini og’irlashtiradi yoki umuman yo’q qiladi.
Shartli reflekslar hosil qilish uchun, shartsiz reflekslar hosil bo’lishini chaqiruvchi shartsiz qo’zg’atuvchilar bilan shartli qo’zg’atuvchilar mustahkamlanishi kerak bo’ladi. Oshxonadagi pichoqlarning tovushi ilgari bir necha marta ovqatlanish bilan mustahkamlangan bo’lsa, u odamlarda so’lak ajralishini chaqira oladi.
Bizning bu misolimizda pichoq va qoshiqlarning tovushi shartli qo’zg’atuvchilar hisoblansa, so’lak ajralishini chaqiruvchi shartsiz refleksni shartsiz qo’zg’atuvchisi bo’lib ovqat hisoblanadi. Agarda shamning ko’rinishi biron marta kuygan paytdagi og’riq bilan to’g’ri kelgan bo’lsa yonib turgan shamning ko’rinishi bolalarni qo’lini tortib olish uchun signal bo’lishi mumkin. Shartli reflekslar hosil bo’lishida shartsiz qo’zg’atish ta’siri bir necha marta (odatda 1-5 s/ga) shartli qo’zg’atuvchi bilan birgalikda bajarilishi kerak.
|
| |
III BO‘LIM. MUQOBIL ENERGIYA QURILMALARIDA

172
radiatsiyaning qiymati havo ochiq holdagidan ozayib kеtadi. Yerdagi qor yig‘indi
radiatsiyasi tarkibidagi sochilgan radiatsiya ulushini oshiradi. Endi yig‘indi va
sochilgan radiatsiyani o‘lchash usuli bilan tanishaylik. Yig‘indi va sochilgan
radiatsiyani o‘lchash uchun ishlatiladigan asbobi
piranomеtr
dеb yuritiladi.
Yig‘indi va sochilgan radatsiyani ulash uchun Y.D.Yanishеvskiy piranomеtri
ishlatiladi. Bu asbob tеrmoelеktr hodisasiga asoslangan holda,
uning ishchi qismi
tеrmobatarеyadan iborat bo‘lib, tеrmobatarеya bir - biriga kеtma - kеt ulangan
(kavsharlangan) manganan va konstantan chiziqlardan iborat. Barcha chiziqlar
gorizontal tеkislikda joylashtirilib, yorug‘lik nurlarini
qabul qiladigan plastinka
vazifasini bajaradi. Tеrmobatеriyaning barcha toq raqamli (isitilmaydigan) kavsharlari
sirti magnеziy bilan oq rangga bo‘yalgan. Shunday qilib, piranomеtrning nur
tushadigan tеrmobatеriyasining qora rangga bo‘yalgan katakchalari kеtma - kеt
almashadigan qilib o‘rnatilgan.
Quyosh nurlarini qabul qiluvchi plastinka mеtall prizmalarga o‘rnatilib, usti yarim
shar shaklidagi maxsus shishadan yasalgan qalpoq bilan qoplanadi.
Bu qalpoqcha
tеrmobatеriyani shamol, qor va yomg‘irdan saqlaydi. O‘lchash vaqti
tеrmobatarеyaning uchlariga mahkamlangan mis simlari GSA-1 tipidagi
galvanomеtrga ulanadi.
Nur tushuvchi sirtga to‘g‘ri va sochilgan radiatsiya bir vaqtda tushadi. Ammo oq
rangga bo‘yalgan katakchalar o‘ziga tushuvchi quyosh radiatsiyasining 15 foizini
yutadi, qora katakchalar esa quyosh radiatsiyasining 98 foizini yutadi. Natijada oq va
qora tеrmokavsharlarning tеmpеraturalari bir - biridan farq qiladi, Bu tеmpеraturalar
ayirmasi nurni yutadigan sirtga tushuvchi radiatsiya kattaligiga to‘g‘ri proporsionaldir.
Tеrmobatarеyada tеmpеraturalar ayirmasiga proporsional
ravishda tеrmotok hosil
bo‘ladi (zanjir bеrk bo‘lganda). Tеrmotok kattaligini asbobga ulangan galvanomеtr
strеlkasining og‘ishidan bilamiz.
Galvonomеtr strеlkasining ko‘rsatishlarini
2
/
m
W
da ifodalash uchun galvanomеtr
strеlkasi ko‘rsatishini shu piranomеtr va galvanomеtrgagina tеgishli bo‘lgan
K
–
doimiylikka ko‘paytirib olish kеrak.
K
–
aktinomеtrik doimiylik
dеyiladi va biz
ishlatiladigan piranomеtr – galvanomеtr
tizimi uchun
11
k
ga tеng.
• S­450 (450MGs diapazonda ishlagan, 1984-yilda ishga 
tushirilgan) – asosan Germaniya va Portugaliyada foydalanilgan;
• RTMS 101H

156
kanallarni ajratish chastota resurslaridan
samarali foydalanish
imkonini bermas edi va shu bilan birga, abonent sig‘imi ham
nisbatan kichik bo‘lishiga sabab bo‘lar edi. Ko‘p sonli o‘zaro
mos bo‘lmagan standartlarning mavjudligi ham jahonda sotali
aloqa xizmatlarini ommalashishiga xalaqit berdi.
Tranking radioaloqa tizimlari UQTda ishlovchi radial-zonali
ko‘chma (harakatdagi) radioaloqa tizimlari bo‘lib,
ulardagi retrans-
lyatorlar aloqa kanallarining abonentlararo avtomatik taqsimlanishi
amalga oshiriladi. Bunday tizimlar eng avvalo turli xil muassasa
va korporativ aloqa tarmoqlarni yaratishga qaratilgan bo‘lib, ular-
da abonentlarning guruhiy aktiv aloqa rejimi qo‘llanilishi ko‘zda
tutilgan. Tranking tizimi turli mamlakatlarning harbiy kuchlari,
huquqni
himoya qilish muassasalari, jamoa xavfsizligi xizmatlari,
transport va energetik kompaniyalar tomonidagi harakatdagi abo-
nentlarning o‘zaro, statsionar va telefon tarmog‘i abonentlari bilan
aloqa qilishini ta’minlash maqsadida keng foydalaniladi.
Portativ
radiostansiya
Statsionar
radiostansiya
Dispetcher pulti
Dispetcher pulti
Avtomobil
radiostansiya
Ma’lumot
uzatish
terminali
TAYANCH
stansiya
Boshqarish
qurilmasi
Texnik xizmati ko‘rsatish va ishlatish
terminali
paketlarni
kommutatsilovchi
tarmoq
Umumiy
foydalanish
telefon tarmog‘i
radiosignallarni birlashtiruvchi qurilma
SKP
interfeysi
UFTP interfeysi
kommutator
Retransalvator
Retransalvator
SKP interfeysi
10.1-rasm. Bir zonali tranking tizimining umumlashtirilgan
strukturaviy sxemasi.
MIMO texnologiyasining qo‘llanishi

472
cha istiqbolli texnologiya hisoblanadi. Bu texnologiya keng
polosali simsiz tarmoqlarda sotalarning o‘tkazish
qobiliyati-
ni va ma’lumot uzatish tezligini oshirishni ta’minlaydi. Juda
zich joylashgan shahar sharoitlari mikrosotalar, pikosotalar
yoki femtosotalarda TS va AU orasida signalni ko‘p
marta
aks ettirish imkonini beradi. Buni maksimal darajada ta’min-
lash uchun uzatilayotgan oqimlarni bir vaqtda ko‘p marotaba
yuqori darajada dekorrelyatsiyalashni ta’minlash kerak. Bu
texnologiya sxemalari antennalar ichiga joylashtirilishi yoki
turli turdagi qutblanish antennalaridan foydalanishi mumkin.
MIMOda signalni dekoderlash oddiy
holatda amalga oshiril-
magani sababli abonent uskunasini ham murakkabligini oshi-
rishni talab etadi.
WiMAX tizimlarida MIMOdan foydalanish quyidagi ikkita
asosiy ustunlikni ta’minlaydi:
• Aloqa ishonchliligini oshirish. MIMOdan
foydalanuvchi va
foydalanmaydigan uskunalarni taqqoslanganda “yuqoriga” liniya-
da ishlash sifatining yaxshilanishi kuzatiladi. Radioto‘lqinlarning
kuchli sochilishi holatlarida ma’lumot uzatishda ancha ishonchli-
lik va barqarorlikni ta’minlaydi.
• Kanalning o‘tkazish qobiliyatini oshirish. Yuqori darajada-
gi modulyatsiyalash imkoni mavjudligi
sababli va bir vaqtda bir
necha mustaqil oqimlarni uzatishi sababli MIMO tizimlari bitta
antennali sxemalar bilan taqqoslanganda, quyidagicha o‘tkazish
qobiliyatini oshirishni ta’minlaydi: makrosotalarda 30%
gacha va
mikrosotalarda 100% gacha.
Shuningdek, MIMO texnologiyasining ustunligi sifatida
an’anaviy antenna tizimlariga qaraganda ishchi xarakteris-
tikalarining barqarorligini ta’kidlab o‘tish zarur. Abo
nent
3km/soat dan 120km/soat gacha tezliklarda harakatlan-
ganda aloqaning yomonlashish
xarakterlari kuzatilmay-
di. MIMOli tizimlarning jiddiy kamchiligi signalni qay-
ta akslantirish holatlarida sifat xarakteristikalari yo‘qolishi
hisoblanadi.
-rasm - Raqamli mobil aloqa

471
Shuningdek, AAS texnologiyasi qo‘llanilib qurilgan makroso-
tali arxitekturalar holatida foydalanish mumkin bo‘lgan yuqori-
roq darajadagi boshqa sxemalar ham bor.
Ular spektral sama-
radorlikni sezilarli oshirilishini ta’minlaydi, bu esa yakunda har
bir abonent uchun ma’lumotlarni uzatish tezligini
oshirilishiga
va o‘sha bir o‘tkazish qobiliyatida abonentlar sonini oshirilishiga
olib keladi.
AAS texnologiyasini qo‘llanilishining mobil abonentli aloqa
tizimi xarakteristikalariga ta’siri darajasini aniqlash uchun baho-
lashni abonentlar harakatlanishining turli tezliklarida ko‘p nurli
kanallarning na’munaviy modellaridan foydalanib bajarish zarur.
Natijada past mobillikli abonentlar uchun (ya’ni 30 km/soat ga-
cha tezlikda harakatlanadigan) aloqaning ishchi
xarakteristikalari
o‘zgarmaydi. Faqat AUning yuqori harakatlanish tezliklarida yu-
tuq biroz kamayadi, lekin hatto bunda
ham adaptiv algoritmlar
ishlatilmaydigan tizimlardagiga qaraganda tizimning ish xarakte-
ristikalari yaxshiroq bo‘ladi.
AAS texnologiyasining qo‘llanilishi afzalliklaridan yana biri
xalaqitlarni so‘ndirishli algoritmli
AAS kombinatsiyalanganida
chastotalardan takroriy foydalanish koeffitsientini 1 qiymatga-
cha yetishi mumkin. Bu barcha BSlarda barcha mavjud chas-
totalar polosasi ishlatilishi mumkinligini bildiradi.
Bu tizimning
spektral samaradorligini qo‘shimcha oshirish, shuningdek,
hatto
chastota resursi cheklanganida WiMAX tarmog‘ini ishlatilishiga
imkon beradi.
Shunday qilib, TS tarkibida AAS texnologiyasini ishlatilishi
o‘tkazish qobiliyatini deyarli 40%
ga oshirilishiga olib keladi,
bunda har IR kanalning spektral samaradorligi 2,1 bit/sek/Gs/
sek ga yetadi.
so ia k bezining sekretor asabi b o iib , qo‘zg‘alganda so ia k ajralishiga

|
so ia k bezining sekretor asabi b o iib , qo‘zg‘alganda so ia k ajralishiga Pdf ko'rish
|
bet | 274/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limotso ia k bezining sekretor asabi b o iib , qo‘zg‘alganda so ia k ajralishiga
sabab boiadi.
Uzunchoq miyadagi ikkinchi guruh hujayralardan adashgan asab
boshlanadi, bu asab juda ko‘p tarmoq chiqaradi, hosil qilgan ko‘pgina
shoxchalari yurak, qizilo‘ngach, bronx, m e’da, ingichka va y o ‘g ‘on
ichaklaming yuqoridagi qismlarini, me’da osti bezi, buyrak usti bezlari,
buyraklar, jigar, taloqni inasabatsiya qiladi. Chanoq asabining tarkibiga
kiradigan parasimpatik tolalar orqa miyaning dumg‘aza boiim idan
boshlanadi. Bu tolalar sigmasimon ichakni, to‘g ‘ri ichakni, jinsiy
organlami, qovuqni inasabatsiya qiladi.
Simpatik asab tizimi Simaptik asab tizimi orqa miyaning so ‘nggi
bo‘yin segmentidan to uchinchi bel segmentigacha b oigan qismidan
boshlanadi. Bu tolalarning talaygina qismi orqa miyadan chiqib umurtqa
pog‘onasi oldidagi tugunlarga kiradi. Bu tugunlar yoki gangliyalar
chegarasi simpatik zanjirini hosil qiladi. 0 ‘sha tolalarning talayginasi shu
zanjirda
uziladi,
qolganlari
esa
umurtqa
pog'onasidan
naridagi
gangliyalarda uziladi. Bo'yinning yuqori va o ‘rta qismidagi tugunlar,
bo‘yinning pastki qismidagi yoki yulduzsimon tugun, qo‘yoshsimon
366
chigal, ichak tutqichining yuqori va pastki tugunlari shunday tuguniarga
kiradi.
Simpatik asab tizimi barcha to ‘qima va organlami inasabatsiya qiladi.
Bu asab tizimi hazm organlari, silliq muskullar, yurak, tomirlar, buyraklar,
qovuq, ichki sekresiya bezlari, jinsiy organlar, sezgi organlari, ter bezlari
va shu kabi organlaming faoliyatiga ta’sir etadi.
Simpatik asab tizimi yuqorida aytilgan organlarnihg ishiga ta’sir
|
| |
-rasm - Raqamli mobil aloqa

168
Qayd qilingan kanallarni
taqsimlash Multi-Net LTR
tarmoq
larida ko‘chma stansiyalar dasturiy ta’minoti bilan
ajralib turadi, retranslyatorlar esa qo‘llaniladigan chastotali
diapazonlari bilan radioaloqa terminallari (RNT) retranslya-
tordan ma’lum masofaga uzoqlashtirilishi
va u bilan aloqa
liniyalari orqali bog‘langan bo‘lishi mumkin. Bunga qo‘shim-
cha bitta RNTga 30 tagacha retranslyatorlar ulangan bo‘lishi
mumkin.
Boshqaruv moduli (SMM) RNT orqali tizimni boshqaradi,
uning vazifasiga radioretranslyatorlar parametrlarini uzoqdan tu-
rib dasturlash imkoniyati va ko‘rsatilgan xizmatlar hisobi kiradi.
Boshqaruv aloqaning butun seans davomida retranslyator bilan
ko‘chma stansiya orasida signallarning
uzluksiz uzatilishi amalga
oshiriladi.
Boshqaruv signallari past chastotali 150 Hz gacha bo‘lgan
polosada uzatiladi. Ko‘chma stansiyaning tizimga kirish vaq ti
0.5 sekunddan oshmaydi. Tarmoqqa kirish, tarmoq operato-
ri tomonidan dastur usulida o‘rnatilgan
maxsus kirish kod-
lari (ID) gruppasining signalini uzatish yo‘li bilan amalga
oshiriladi.
Turli xildagi ko‘chma stansiyalar bir-birini eshitishmaydi. Bir
boshqaruv signali elementining davomiyligi 3.33 millisekundni
tashkil qilib, u 300 bit/s uzatish tezligiga mos keladi. “EF.Johnson
CO” firmasining boshqaruvni taqsimlovchi tranking aloqa tizimi-
dagi asosiy afzallik
shundan iboratki, uning markaziy boshqaruv
tizimlarida ko‘zda tutiladigan alohida boshqaruv radiokanalining
yo‘qligidir.
Motorola firmasining tranking tizimlarida markazlashtiril-
gan boshqaruv ham ko‘p funksiyalarga ega bo‘lgan bir zona-
li
anologli tizimlarda, ham “SMARNET”, “STARTSAYT”
va “SMART ZON” singari raqamli kirish va boshqaruvga ega
bo‘lgan ko‘p zonali tizimlarda qo‘llaniladi. “STARTSAYT”
tizimida bir vaqt ning o‘zida 5 ta kanal ish bilan ta’minlanadi,
ulardan biri boshqaruv kanali uchun ajratiladi. Bu tizimning
169
afzalligi shundaki, undan boshqaruv
kanali bilan ishlash re-
jimida ham uni vaqtinchilik gaplashishi uchun ishlatish rejim-
ida ham foyda lanish mumkin. Boshqaruv kanali bilan ishlash
rejimi holatida bu kanalda shoshilinch muhim xabarlarni, ma-
salan favqulodda avariya sodir bo‘lganda
chaqiriqlarni uza-
tish mumkin. Boshqa kanallar band bo‘lgan holatda boshqa-
ruv kanali so‘zlashuv kanali sifatida foydalanilishi mumkin.
Bunday holatda tizim boshqaruv kanalining mavjudligi bilan
bog‘liq barcha ustunliklarini yo‘qotadi. Kanallardan birini
boshqarish uchun ozod qilinganda (5 ta kanalli variantda 4 ta
kanal) tizim avtomat ravishda bu rejimga o‘tkaziladi.
Rejimni
o‘zgartirish tizim operatorlari tomonidan amalga oshirilishi
mumkin.
y og‘lami parchalovchi lipolitik yoki lipazalarga farqlanadi

|
y og‘lami parchalovchi lipolitik yoki lipazalarga farqlanadi Pdf ko'rish
|
bet | 85/318 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 14,15 Mb. | | #251148 |
Bog'liq G‘ofurov A.T., Fayzullayev S.S. Genetika va evolyutsion ta’limoty og‘lami parchalovchi lipolitik yoki lipazalarga farqlanadi.
Ovqat hazmining moslanish evolyusiyasi. Ovqat hazmi organlarining
tuzilishi va uning funksiyalari oziq-ovqatlaming sifati va miqdoriga
moslashgan. Ovqat hazmining evolyusiyasida sekresiyaning ikki tipi
farqlanadi: morfokinetik va morfostatik.
Evolyusiyaning dastlabki bosqichlarida juda ko‘pchilik umurtqasiz
hayvonlarning bitta hujayrasi ham fagositoz, ham sekresiya funksiyalarini
bajargan - morfokinetik tip, bunday hujayralarni xalqali chuvalchanglar va
bug‘imoyoqlilarda uchratish mumkin. Yemirilayotgan yoki o ‘layotgan
sekresiya hujayrasining plazmasi ichak bo‘shlig‘iga to‘kiladi, shu sababli
yangi sekresiya qiluvchi hujayra hosil bo‘ladi. Ovqat hazmi organlari
tuzilishi jihatidan o ‘zgaruvchan bo‘ladi.
Morfokinetik sekresiyadan morfostatik sekresiyaga bir qator
o ‘xshashliklar o ‘tgan, oxirgi uchun sekret ajratuvchi hujayralar tuzilishi
jihatidan nisbatan o ‘zgarmas (doimiydir) va ajralgan sekret to‘g ‘ridan-
to‘g ‘ri yoki chiqaruv y o ‘llari orqali ovqat hazmi bo‘shlig‘iga tushadi.
Morfostatik sekresiya umurtqali hayvonlarda bo‘ladi. Demak, tashqi
sekresiyali ovqat hazmi odamlarda va yuqori darajada rivojlangan
hayvonlarda hujayra ichidagi ovqat hazmidan yuzaga kelgan. 1
Turli turdagi hayvonlarda ovqat hazmi organlarining tuzilishi va
funksiyalari bir-biridan jiddiy farq qiladi, ayniqsa o ‘simliklar bilan
oziqlanuvchilar va go ‘shtli ovqatlar bilan oziqlanuvchilar orasida
kuzatiladi.
159
25-rasm. 1 -o g ‘iz b o ‘shlig‘i, 2 - s o ‘lak bezlari, 3-halqum, 4 -
qizilo‘ngach, 5-jigar, 6 -m e’da, 7 - o ‘t xaltasi, 8 -m e’da osti bezi, 9 -
|
| |
Ishning maqsadi - Muqaddima

Muqaddima
Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришга
Geotexnologiyaning asosiy tadqiqot yoʻnalishlari: tuzlarni eritish, polielementli metallarni yuvish, kaustobiolitlarni gazlashtirish, oltingugurt, bitum, qovushqoq neftni eritish, foydali qazilmalarni (qumlarni) burgʻulash gidroekstraksiyasi, Yerning chuqur issiqligini ajratib olish. Geotexnologiyaning fan sifatidagi maqsadi konchilik usullarini yaratish va texnologiya parametrlarini optimallashtirish, ishchi reagentlar turini, ularni ruda tanasiga yetkazish usullarini tanlash, jarayonni nazorat qilish, mineralni yer yuzasiga yetkazish va uni keyingi qayta ishlashdan iborat. Fizik va kimyoviy geotexnologiya (PHG)- qattiq foydali qazilmalarni ichaklarga tatbiq etish orqali ularni in situ harakatchan holatga o'tkazish yo'li bilan o'zlashtirish shartlari, vositalari va usullarini o'rganuvchi fan.issiqlik, massa almashish, kimyoviy va gidrodinamik jarayonlar, bu maxsus drenaj ishlari orqali foydali qazilmalarni ichaklardan yoki axlatxonalardan olish imkonini beradi -quduqlar(Bu shuningdek, tog 'jinslaridan issiqlikni olish va FCG usullari bilan yer tubida muhandislik inshootlarini yaratishni o'z ichiga olishi kerak). Bu fan tog' muhiti, geotexnologik qazib olish jarayonlari va ularni amalga oshirish vositalari bilan bir qatorda yer ostidagi kimyoviy va fizik hodisalarni o'rganadi. Kalit so'zlar:kon turlari, ruda hosil bo`lish sabablari, tog` jinslarining gidravlik xossalari, filtrlash xossalari, umumiy va dinamik g`ovakligi, o`tkazuvchanlik koeffitsienti, filtrlash koeffitsienti, tajriba inyeksiyasi, tajriba nasoslari, namlik sig`imi, suv yo`qotish, namlanish, adsorbsiya, yutilish, issiqlik xossalari. , issiqlik o'tkazuvchanligi, issiqlik sig'imi, issiqlik kengayishi va siqilishi, fizik-geologik omillar, kon-geologik sharoitlari, foydali qazilmalarning sifati, suv omborining unumdorligi, yonishi, erishi, erishi, kimyoviy reaktsiyasi, mexanik shlak, issiqlik uzatish qobiliyati, er osti suvlari. 4.1-jadval Download 2,48 Mb.
|
Gazlarda tovushning tarqalishi

160
ovozini eshitgan o‘quvchilar bo‘lsa kerak. Tashqarida turib suv ichida
hosil qilingan ovozlarni nega eshitmaymiz? Shunga
qarab baliqlar ovoz
chiqarmaydi, degan xulosaga ham borganmiz. Rus tilidagi «Baliqdek
soqov» degan ibora shundan qolgan. Aslida baliqlar ham, boshqa
suv
hayvonlari
–
kitlar, delfinlar ham ovoz chiqarib, bir-biri bilan
muloqotda bo‘ladi. Faqat suvda hosil qilingan ovozning 99,9% suv
sathidan orqaga qaytib ketadi.
Xuddi shunday, havoda hosil qilingan
ovoz ham suv ichiga o‘tmaydi.
Qattiq jismlarda tovush tarqalishi

|
Qattiq jismlarda tovush tarqalishi Pdf ko'rish
|
bet | 119/134 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #266146 |
Bog'liq 6-sinf fizika uzb3. Qattiq jismlarda tovush tarqalishi.
Buni o‘rganish uchun
o‘yinchoq telefon yasaymiz. Yog‘ochdan yasalgan ikkita gugurt qutisini
olib, uning donalarini chiqarib qo‘yamiz. Har birida bittadan cho‘pni
qoldirib, belidan bitta ipning ikkita uchini gugurtga teshib kiritib
cho‘plarga bog‘laymiz. Qutilarni yopib ipni tarang qilib tortamiz.
Telefon tayyor! O‘rtog‘ingizga birini berib, qulog‘iga tutishini so‘rang.
O‘zingizdagi qutini tortib, ipni taranglashtirib qutiga gapirsangiz,
o‘rtog‘ingiz bemalol eshitadi. Bunda tovush ip orqali uzatiladi. Poyezd
yo‘li relslariga quloq tutgan odam, poyezdni ko‘rmasa-da, uning
kelayotganini eshitadi. Ba’zi filmlarda «hindu»larning yerga yotib
otliqlar yoki hayvonlar to‘dasi yaqinlashayotganini bilib olganligini
ko‘rgan bo‘lsangiz kerak. Qattiq jismlarda tovushning tarqalish tezligi
eng katta ekanligi 5-jadvaldan ko‘rinib turibdi.
5-jadval
Gazlar
, m/s
0
°
C da
Suyuq liklar
, m/s
20
°
C da
Qattiq
jismlar
, m/s
Uglerod (II) oksid
338
Glitserin
1923
Alyuminiy
6260
Azot
333,6
Dengiz suvi
1490
Temir
5850
Argon
319
Simob
1451
Mis
4700
Kislorod
316
Atseton
1192
Kumush
3620
Xlor
206
Etil spirti
1188
Oltin
3240
Amaliy topshiriq
1. Suvni isishidan boshlab, qaynagunga qadar chiqadigan ovoz-
larni yaxshilab eshiting. Sababini guruhda muhokama qiling.
2.
Imkoniyatingiz bo‘lsa, ovozingizni magnitofonga yoki qo‘l
telefonga yozib, eshitib ko‘ ring. Ovozingizni tanidingizmi?
161
1. Nima sababdan ko‘zi yaxshi ko‘rmaydigan odamlarning qulog‘i
sezgir bo‘ladi?
2.
Ovoz qaysi paytda uzoqqa boradi: issiq kundami yoki sovuq
kundami? Sababini tushuntirishga harakat qiling.
|
| |
I BOBNI YAKUNLASH BO‘YICHA NAZORAT SAVOLLARI

40
7. Temperaturalari teng bo‘lgan su
yuqlik va gaz molekulalari ora
sidagi
masofa bir xilmi?
A) Bir xil emas. Suyuqliklarda maso fa gazlardagiga nisbatan katta.
B) Bir xil. Chunki temperatu ralari bir xil.
C) Bir xil emas. Suyuqliklarda masofa gazlardagiga nisbatan kichik.
D) Bir xil emas. Agar suyuqlik va gaz molekulalari bir moddaniki
bo‘l masa.
8. Qaysi holda qand suvda tezroq eriy di: qaynoq suvdami yoki sovuq suv-
dami?
A) Qaynoq suvda. Chunki suv mole kulalarining tezligi katta.
B) Sovuq suvda. Chunki qand mo le kulalarining harakatiga suv mole-
kula lari kam qarshilik ko‘r satadi.
C) Qaynoq suvda. Chunki qand va suv molekulalarining harakat
tezligi katta.
D) Sovuq suvda. Chunki suv mo lekulalarining harakat tezligi kichik.
Tovushning balandligi - Kegl cc pechat indd

163
•
Hayvonlar ichida filning qulog‘i eng katta. Bunga ko‘ra uning
eshitish qobiliyati juda yuqori bo‘lsa kerak deb o‘ylashadi. Aslida fil
quloqlari uning temperaturasini o‘zgartirmay ushlab
turishi uchun
xizmat qiladi. Quloqlardan o‘tgan qon soviydi. Shunga ko‘ra issiq
kunlarda fil quloqlarini tinmay qimirlatib turadi.
Uyga topshiriq - Kegl cc pechat indd

39
4. Qandni piyolaga solib ustidan choy quyilsa tez eriydimi yoki
oldin choyni quyib keyin qand solinsa tez eriydimi? Javobingizni
asoslang.
5. Sutli idishlardan birini sovutkichga, ikkinchisini xonaga
qo‘yishdi. Ulardan qaysi birining yuzida tezroq qaymoq hosil bo‘ladi?
6. Sinf doskasidagi yozuvni o‘chirish uchun “Lattani ho‘llab artgin”
deyishadi. Nima uchun?
7. Qishda osib qo‘yilgan kir qotib qolib buklanishi qiyin bo‘ladi.
Sababi nima?
8. Ovqat sho‘r bo‘lib qolsa, unga yangi archilgan kartoshkani solib
bir necha daqiqa qaynatilsa, tuzi joyiga kelib qoladi. Nega shunday?
-MAVZU
TOVUSH KATTALIKLARI

|
-MAVZU
TOVUSH KATTALIKLARI Pdf ko'rish
|
bet | 120/134 | Sana | 28.06.2024 | Hajmi | 1,85 Mb. | | #266146 |
Bog'liq 6-sinf fizika uzb59-MAVZU
TOVUSH KATTALIKLARI
Tovushlar yo‘g‘on va ingichka, baland va past, yoqimli va yoqimsiz
bo‘ladi. Ular bir-biridan qanday kattaligi bilan farq qiladi? Buning
uchun maxsus kattaliklar kiritilgan.
1. Tovushning qattiqligi.
125-rasmdagi kamer
tonning sharcha
tegmagan shoxchasiga sekingina rezina bolg‘a bilan uraylik. Shunda
kamerton tebranishi tufayli sharcha ma’lum uzoqlikka borib keladi.
Bolg‘a bilan qattiqroq uraylik. Sharcha oldingidan uzoqroqqa borib
keladi. Kamertonning tebranishi davrida
eng katta chetlashishiga
tebranishlar amplitudasi
deyiladi.
Kamerton qanchalik katta
amplituda bilan tebransa, undan chiqadigan tovushning qattiqligi
shuncha katta bo‘ladi. Tovush energiyaga ega. Agar tovush energiyasi
ma’lum kattalikdan kichik bo‘lsa, inson unday tovushlarni eshitmaydi.
Bu quyi chegara 1 m
2
yuzaga to‘g‘ri kelgan tovush quvvati
0,000001
mkW deb belgilangan. Birlik yuzaga to‘g‘ri kelgan tovush
quvvati 1 W/m
2
ga borganda, inson qulog‘ida og‘riq sezadi va
tebranishlarni tovush sifatida qabul qilmaydi. Tovushning qattiqligi
1858-yilda nemis fiziklari
V. Veter
va
G. Fexner
tomonidan tavsiya
qilingan qonun asosida aniqlanadi. Inson sezadigan tovush
qattiqligining quyi chegarasi
Bell
deb belgilangan. Bu birlik telefonni
ixtiro qilgan
G. Bell
sharafiga qo‘yilgan. Og‘riq sezish bo‘sag‘asini 130
dB deb qabul qilingan (1 detsi
bel = 1dB = 0,1 B). Shunga ko‘ra sekin
suhbatniki 40 dB, shovqinniki 80 dB, samolyotniki 110–120 dB ga
teng. Tovushning balandligini mexanik va
elektr qurilmalar yordamida kuchaytirish
mumkin. Masalan, karnaydan chiqayotgan
ovozni bir tomonga yo‘naltirib, tarqalish
yuzasi kichiklashtiriladi. «Rupor» (127-rasm)
ham shunday tovushni yo‘naltirib beradi.
Qadimda tovushni kuchaytirib beruvchi
apparatlar bo‘lmaganida, «qulog‘i og‘ir»
odamlar ruporni qulog‘iga qo‘yib eshitganlar.
127-rasm.
|
| |