nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nom maydonlarini taqsimlash - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

287
7.37- rasm. Server nomlari ierarxiyasi
Zona (Zone)
To‘liq domen nomlari ierarxiyasini bitta serverda saqlash
imkoniyati bo‘lmaganligi sababli, u ko‘p serverlar orasida
taqsimlanadi. Server javobgar bo‘lgan yoki uning vakolatiga ega
bo‘lgan tushuncha zona deb nomlanadi. Biz zonani butun daraxtning
qo‘shni qismi sifatida belgilashimiz mumkin. Agar server domen
uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga olsa va domenni kichik
domenlarga ajratmasa, «domen» va «zona» aynan bir tushunchani
anglatadi. Server zonali fayl deb nomlangan ma’lumotlar bazasini
yaratadi va ushbu domen ostidagi har bir tugun uchun barcha
ma’lumotlarni saqlaydi. Agar server o‘z domenini quyi domenlarga
ajratsa va o‘z vakolatlarining bir qismini boshqa serverlarga topshirsa,
"domen" va "zona" turli xil tushunchalarni anglatadi. Ost-
domomenlardagi tugunlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar pastki darajadagi
serverlarda saqlanadi va yuqori darajadagi server ushbu pastki
darajadagi serverlarga havolani saqlaydi. Albatta, yuqori darajadagi
server o‘zini javobgarlikdan butunlay ozod qilmaydi: u hanuzgacha
zonaga ega, ammo batafsil ma’lumot quyi darajadagi serverlarda
saqlanadi (7.38- rasmga qarang).
Server, shuningdek, o‘z domenining bir qismini ajratishi va
javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi mumkin, ammo baribir domenning
bir qismini o‘zi uchun saqlab qoladi. Bunday holda, uning zonasi
vakolat berilmagan domenning qismi uchun batafsil ma’lumot va
vakolat berilgan qismlarga havolalar mavjud.
,6
Temir - M tojiyev, I. Nigmatov

shamollatiladi. Himoyalanuvchi odamlar tashqariga chiqqanda, albatta,
himoya
vositalarini kiyib, 15-20 daqiqa RSBdan tashqarida bo‘lishlari
mumkin. Agar tashqarida radiatsiya darajasi juda yuqori bo‘lsa, u holda
boshpana shamollatilayotganda odamlar nafas organlariga himoyalovchi
vositalami kiyib o‘tirishlari zarur.
Oddiy saqlovchi boshpana - yerto‘la.
Fuqarolarni
muhofaza
qilishda oddiy saqlovchi boshpanalar (yerto‘lalar) alohida o‘rin tutadi.
Yerto‘lalar qurilish konstruksiyasiga ko'ra oddiy himoya inshootlari
qatoriga kiradi, chunki uni qurish juda qiska vaqtda amalga oshiriladi.
Ular ochiq va yopiq ko‘rinishda bo‘ladi. Ochiq yerto‘lalarda odamlar
radioaktiv shikastlanishdan ikki-uch marta kam zararlanadi (agar yerto'la
dezaktivatsiya qilinmasa) va 20 baravargacha (agar yerto‘la dezaktivatsiya
qilinsa) kam nurlanish dozasini oladi. Yopiq yerto‘lalar
esa radioaktiv
zararlanishni 40-50 marta kamaytiradi. Yerto‘lalar chuqurligi 200 sm.,
kengligi 120 sm., pastki qismi esa 80 sm., uzunligi esa odamlar soniga
qarab tayyorlanadi.
Yer
o ‘rindiq
-rasm. Oynalar - Информатика

395
slaydning hosil bo`lishi (butun ekran / foydalanuvchi ekrani), slaydlarni namoyish
qilish (5 dan 10 gacha), slaydlarning almashinuvi (avtomatik / sichqoncha
yordamida),
slayd
namoyish
qilayotgan vaqtdagi qalamning rangi
va boshqalarni sozlash mumkin.
[Скрыть
слайд]
taqdimot
qilinayotganda slaydlarni ko`rinmas
qilib qo`yish. [Звукозапись] slayd namoyish qilinganda ovozni yozib olish va
saqlash. [Настройка времени] slayd namoyish qilingandan vaqtni sozlash va
saqlash. Ovoz yozish va vaqt sozlash slaydlarni namoyish qilib tayyorlanadi.
[Мониторы] bo`limi ekranni sozlash uchun ishlatiladi. Foydalanuvchi
taqdimoti uchun kerakli o`lcham tanlab olishi, joriy taqdimotning ekran rejimini
ko`rish va o`zgartirishi mumkin.
Mustahkamlash uchun savollar.
1.
Power point dasturining vazifasini ayting.
2.
Point so`zining ma`nosi?
3.
Ppoint dasturining interfeys tuzilishini ayting.
4.
Holat satrida nimalar joylashgan ?
5.
Vid lentasida qanday amallarni bajaruvchi buyruqlar mavjud ?
6.
Taqdimot nima ?
7.
Slaydlarni yaratish qanday usullar bilan amalga oshiriladi?
8.
Slayd izohlarini yozib borish uchun shablondan foydalanish usulini
ayting.
9.
[Окно] bo`limining vazifalarini ayting.
10.
Joriy slayddan namoyish bo`lish uchun qaysi buyruqni tanlash lozim ?
8.10.
Slaydda dizaynlash va shakl yaratish
Muhim so`zlar:
taqdimot, slayd, dizayn, bet, tema, animatsiya, format,
shakl, rasm, maket.
-rasm. Taqdimotlarni namoyish qilish usullari

394
o`tib, ranglarni ajratish. [Черно-белый без серого] oq-qora rejimga o`tish. Har bir
rejim tanlanganda alohida lenta hosil bo`ladi.
[Окно] bo`limi PPointnig oynalari bilan
ishlash uchun mo`ljallangan. [Новое окно]
tahrirlanayotgan
taqdimot
faylining
yangi
nusxasini taqdim etadi. [Упорядочить все]
Ppointda ochilgan barcha oynalarni dastur
oynasida tartib bilan joylashtiradi. [Каскадом] PPointda
ochilgan barcha oynalarni dastur oynasida ustma-ust va
ketma- ket qilib joylashtiradi. Joriy slayd eng ustki
qismida joylashadi. [Разделить] Taqdimot faylni bo`lish.
[Перейти в другое окно] Ppointda oynalar ko`p bo`lsa, ular o`tish uchun
ishlatiladi.
[Макросы] bo`limi makroslarni yaratish uchun mo`ljallangan. Yangi
makrosni yaratish uchun Microsoft Visual Basic da dasturlash kerak bo`ladi.
Yaratilgan makroslarni lentalarga ham joylashtirish mumkin. Lentalardagi barcha
buyruqlar makroslar yordamida yaratilgan va joylashtirilgan.
Taqdimot muharriridagi yana bir asosiy lenta bu - [Показ слайдов]
slaydlarni ko`rish lentasidir. Bu lentaning birinchi
bo`limi [Начать показ слайдов] slaydlarni
ko`rish bo`lib. Unda [С начала] slaydlarni
boshidan namoyish qilish, [С текущего слайда]
joriy slayddan namoyish qilish, [Произвольный
показ] tanlanma namoyish qilish buyruqlari bor. Tanlanma namoyish qilishda bir
nechta variantni yaratish mumkin.
[Настройка] Taqdimot slaydlarini taqdim etish uchun tayyorlashda
ishlatiladigan
buyruqlar
majmuasi
joylashgan.
[Настройка
демонстрации] – slaydlarni taqdim
etilishini tayyorlash. Bunda ekranda
Mustahkamlash uchun savollar

255
Matematik funksiyalar aksariyat hollarda
double
tipidagi qiymat
qaytarishadi. Kiruvchi argumentning tipi sifatida esa
double
ga keltirilishi mumkin
bo`lgan tip beriladi. Bu funksiyalarni ishlatish uchun
math.h
(yangi ko`rinishda
cmath) e`lon faylini
include
bilan asosiy dastur tanasiga kiritish kerak.Quyida
matematik funksiyalar kutubxonasining ba`zi bir funksiyalarini beraylik. x va y
o`zgaruvchilari double tipiga ega.
Funksiya Aniqlanishi
Misol
ceil(x) x ni x dan katta yoki unga teng b-n eng
kichik butun songacha yaxlitlaydi
ceil(12.6) = 13.0
ceil(-2.4) = -2.0
cos(x) x ning trigonometrik kosinusi (x radianda)
cos(0.0) = 1.0
exp(x) e ning x chi darajasi (eskponental f-ya)
exp(1.0) = 2.71828
exp(2.0) = 7.38906
abs(x) x ning modul qiymati
x>0 => abs(x) = x
x=0 => abs(x) =0.0 x<0
=> abs(x) = -x
floor(x) x ni x dan kichik bo`lgan eng katta butun
songacha yaxlitlaydi
floor(4.8) = 4.0
floor(-15.9) = -16.0
fmod(x,y)
x/y ning qoldig`ini kasr son tipida beradi
fmod(7.3,1.7) = 0.5
log(x) x ning natural logarifmi (e asosiga ko`ra)
log(2.718282) = 1.0
log10(x) x ning 10 asosiga ko`ra logarifmi
log10(1000.0) = 3.0
pow(x,y)
x ning y chi darajasini beradi
pow(3,4) = 81.0
pow(16,0.25) = 2
sin(x) x ning trigonometrik sinusi (x radianda)
sin(0.0) = 0.0
sqrt(x) x ning kvadrat ildizi
sqrt(625.0) = 25.0
tan(x) x ning trigonometrik tangensi (x radianda) tan(0.0) = 0
0>
Jadvallar - Информатика

264
Bu yozuv quyidagi qiymat berish operatorlariga mosdir:
x[0][0]=1;x[0][1]=-2;x[0][2]=3;x[1][0]=-1;x[1][1]=2;x[2][0]=-4;
Initsializatsiya yordamida boshlang`ich qiymatlar aniqlanganda massivning
birinchi indeksi chegarasi ko`rsatilishi shart emas, lekin qolgan indekslar
chegaralari ko`rsatilishi shart. Masalan,
Double x[][2]={(1.1,1.5),(-1.6,2.5),(3,-4)}
Bu misolda avtomatik ravishda qatorlar soni uchga teng deb olinadi.
Quyidagi ko`radigan misolimizda jadval kiritilib har bir qatorning maksimal
elementi aniqlanadi va bu elementlar orasida eng kichigi aniqlanadi:
51-listing. Output:
#include
void main()
{ double a[4,3]; double s,max=0.0,min=0.0;
int i,j;
for(i=0;i<4;i++) {
for(j=0;j<3;j++)
{ cout<<(“ a[%d][%d]=”,i,j);cin>>(“%f”,s);a[i,j]=s;
if (maxcout<<(“\n”);
if (maxcout<<(“\n min=%f”,min); }
Mustahkamlash uchun savollar

Mustahkamlash uchun savollar.
1.
Matematik kutubxonaning vazifasini ayting.
2.
Math kutubxonasining funksiyalarini sanab bering.
3.
Cell(x) qanday amalni bajaradi ?
4.
Dasturda math kutubxonasidan qanday foydalaniladi ?
5.
Rekurrent qator deganda nimani tushunasiz?
6.
Rekurrent qatorga misol keltiring.
7.
Cheksiz qatorlarni qanday qilib dastulash mumkin ?
8.
Leksik analiz deganda nimani tushunasiz?
9.
Rekursuv funksiya nima?
10.
Rekursiyaga misol keltiring.
5.11. Massivlar
Muhim so`zlar:
massiv, bir o`lchovli massiv, ikki o`lchovli massiv,
jadval, int, char, float, tip, simvolli massivlar, so`zli massivlar,ko`rsatkichli
massivlar.
Bilib olasiz:
C++ tilida massivlarni e`lon qilish, o`zgarmas massivlar
bilan ishlash, bir va ikki o`lchovli, simvolli va so`zli, ko`rsatkichli massivlarni
yaratish va foydalanishni.
Bir o`lchovli massivlar
. Massiv bu bir tipli nomerlangan ma`lumotlar
jamlanmasidir. Massiv indeksli o`zgaruvchi tushunchasiga mos keladi. Massiv
ta`riflanganda tipi, nomi va indekslar chegarasi ko`rsatiladi. Masalan,
long int
a[5];
char w[200]; double f[4][5][7]; char[7][200].
Massiv indekslar har doim 0
dan boshlanadi. C ++ tili standarti bo`yicha indekslar soni 31 tagacha bo`lishi
mumkin, lekin amalda bir o`lchovli va ikki o`lchovli massivlar qo`llaniladi. Bir
262
o`lchovli massivlarga matematikada vektor tushunchasi mos keladi. Massivning
int
z[3]
shakldagi ta`rifi, int tipiga tegishli
z[0],z[1],z[2]
elementlardan iborat
massivni aniqlaydi. Massivlar ta`riflanganda initsializatsiya qilinishi, ya`ni
boshlang`ich qiymatlarlari ko`rsatilishi mumkin. Masalan,
float C[]={1,-1,2,10,-
12.5};
Bu misolda massiv chegarasi avtomatik aniqlanadi. Agar massiv
initsializatsiya qilinganda elementlar chegarasi ko`rsatilgan bo`lsa , ro`yxatdagi
elementlar soni bu chegaradan kam bo`lishi mumkin, lekin ortiq bo`lishi mumkin
emas. Masalan,
int A[5]={2,-2}.
Bu holda a[0] va a[1] qiymatlari aniqlangan
bo`lib, mos holda 2 va –2 ga teng.
49-listing. Massivda musbat elementlar soni va summasini hisoblash Output:
# include ;
# include ;
void main() {
int x[]={-1;2;5;-4;8;9};
clrscr();
for (int s=0,int k=0, int I=0; I<6; I++) {
if (x[I]<=0) continue;
k++;s++; };
cout<<(“%d”,k);
cout<<(“%d”,k);
getch(); };
50-listing. Massivning eng katta, kichik elementi va o`rta qiymatini aniqlash Output:
#include
void main()
{ int I,j,n;
Float a,b,d,x[100];
While(1) {
263
cout<<(“\n n=”); cin>>(n);
If ( n>0 && n < = 100 ) break;
cout<<(“\n Hato 0 cout<<(“\n elementlar qiymatlarini kiriting:\n”);
For (i=0;i { cout<<(“x[“,i,”]=”); cin>>(x[i]);}
max=x[0];min=x[0];
For (s=0,i=0;i { s++;
If (max If (min>x[i]) min=x[i]; };
s/=n;
cout<<(“\n max=”,max);
cout<<(“\n min=”,min);
cout<<(“\n o`rta qiymat=”,s); }
101> |
sifatli razvedk - M tojiyev, I. Nigmatov

har bir uyning o ‘zida tashkil etiladi. Avariya yuz bergan obyektda, birinchi
navbatda, KTZMning tarqalish o‘chog‘i yopiladi.
Avariya o‘chog‘ini bekitishda ishtirok etuvchi tizimlar xavfsizlik
qoidalariga qat'iy rioya qilishlari, ya’ni izolirlovchi gazniqoblardan, tana
a’zolarini saqlovchi izolirlovchi himoya kiyimlaridan, shaxsiy dorixona
(SHD-2) va shaxsiy kimyoviy paketlardan (SHKP-8) foydalanadilar.
Avariya oqibatlarini bartaraf etishda ishtirok etmaydigan fuqarolaming
zaharlangan hududga kirishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida, obyekt
maxsus xizmat guruhlari tomonidan qo‘riqlanadi. Avariya hududidan
odamlarni olib chiqib ketishda eng qisqa yo‘l bo‘yicha, shamol
yo‘nalishiga perpendikular tarzda, balandlikda joylashgan hamda yaxshi
shamollanadigan hududga harakatlanish lozim.
KTZMdan zaharlanganlarga juda qisqa muddatda tibbiy yordam
ko‘rsatilishi lozim. Buning uchun ularga gazniqob kiydiriladi, agar tanasiga
yoki kiyimiga KTZM tekkan bo‘lsa, ulardan tozalanadi. Tozaiash toza
suv yordamida ko‘p marotaba yuvish orqali amalga oshiriladi. Birinchi
tibbiy yordam ko‘rsatish KTZM xususiyatiga qarab amalga oshiriladi.
Esda tutish kerakki, KTZM bilan zaharlangan odamga sun’iy nafas
berish muolajasi bajarilmaydi, aks holda zaharlangan odamning ahvoli
og‘irlashadi. Avariya o ‘chog‘i bartaraf etilgandan so‘ng, KTZM tarqalgan
hududlar, obyektlar, qurilma va uskunalar qayta ishlov (sanitar tozaiash)
dan o‘tkaziladi.
Demak, tabiiy va texnogen xususiyati favqulodda vaziyatlar yuz
bergan hududlarda, obyektlarda avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib
bo‘lmas ishlami olib borish tartibi shulardan iborat. Ushbu tartib-qoidalami
yaxshi o ‘rgangan va amaliyotda qo‘llay biladigan fuqaroiar respublikamiz
hududlarida yuzaga keladigan favqulodda vaziyatlar oqibatlarini bartaraf
etishda o ‘zlarining insoniy burchlarini bajara oladilar.
-namuna - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
141
Tarqatma material namunasi
Har qanday baland minora ham yerdan, birinchi g’ishtdan boshlanadi.
Tarqatma material namunasi
Mustaqillik maydonida bunyod etilgan Mustaqillik va Ezgulik monumenti har bir bayramlarimiz va
tantanali marosimlarimizga guvohdir.
Maydon maftun etdi koʻplarni g’oyat,
Bu joyda
aytildi qancha rivoyat,
Bir kuni ona-bola kirib keldi-yu
Bu maydon egasini topdi nihoyat. (A.Oripov)
Tarqatma material namunasi
Bir goʻsha suv boʻlsa, bir goʻsha qirlar,
Qancha yurtni koʻrdim,
qancha taqdirlar,
Qayga borsam suyab,
boshni tik tut deb,
Tog’laring izimdan ergashib yurar. (Muhammad Yusuf)
Tarqatma material namunasi
Sen bilan oʻtgan
har kun bayram-bazm,
Sensiz bir on qolsam rahmim keladi.
Seni bilganlarga qilaman ta’zim,
Seni bilmaslarga rahmim keladi. (Muhammad Yusuf)
Darslarni bunday holatda tashkil etish uchun, albatta, bolaning oldida maktab oʻquvchilari
uchun
moʻljallangan Qomus [7], izohli lug’at hamda sinonimlar lug’ati [8] boʻlishi talab etiladi.
Tasavvur qiling, agar sinfda 25-30 oʻquvchi yig’ilgan boʻlsa, har bir oʻquvchi mustaqil lug’at
ma’lumotnoma-yu qomuslar bilan ishlasa, mavzu mohiyatini ochishga uzog’i bilan 20
daqiqa mobaynida
kamida 20 oʻquvchi tayyor boʻladi va bolalar bir-birining talaffuzini boyitadi, kengaytiradi.
2-namuna
Zid ma’noli soʻzlar ( antonimlar)
1. Antonimlar (zid ma’noli soʻzlar) deganda nimani tushunasiz? Misollar ayting.
2. Berilgan parchada antonimik juftiga ega soʻzlarni toping va har bir antonimik juftlikning oʻziga
xosligi nimada ekanligini aytishga urining.
3. Parchadagi soʻzlarning har birining antonimlarini toping. Antonimlarni oddiy inkorlardan farqini
izohlang.
4. Soʻzning antonimlarini toping, ularni qoʻllab gaplar tuzing, ma’no nozikliklarini ayting.
5. Koʻp ma’noli soʻzlarning antonimlari qanday boʻladi?
binoning boshqa qism lariga tarqab ketm asligm i ta’m inlash uchun

|
binoning boshqa qism lariga tarqab ketm asligm i ta’m inlash uchun Pdf ko'rish
|
bet | 173/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mbinoning boshqa qism lariga tarqab ketm asligm i ta’m inlash uchun
x izm at qiladi. UJar um um iy va m ah alliy to ‘siqlardan iborat b o ‘ladi.
U m um iy t o ‘siqlar olovn i binoning hajmi b o 'y ich a tarqalishidan m u
hofaza qiladi. Bunday to'siqlarga y o n g ‘inga qarshi devorlar v a yuk
k o ‘tarish q ob iliyatiga eg a b o ‘lgan esh ik va derazasiz devorlar, tom yop-
gich plitalar, him oya hududlari, seksiyalar va oraliqlar m isol b o ‘ladi.
To‘siqlar joylash gan hududlar odatda tutundan h im oyalagich , havo
s o ‘rgich m oslam alar bilan jih ozlan gan b o ‘lishi lozim . B a ’zi hollarda
qizigan havo y o ‘lini to ‘sish m aqsadida suv pardasini oq izish y o ‘li
bilan ham bino qism laridagi haroratning k o ‘tarilm asligini ta’m inlash
mum kin. M ahalliy to'siqlarga esa, bino ichidagi o ‘tda yonm aydigan
devor va pardevorlar ham da binoning tom ida joylash gan y o n g ‘inga
qarshi parapet t o ‘siqlar, shuningdek, sham ollatish qurilm alarida v a
havo uzatgich m oslam alarida o ‘rnatiladigan shiber va to ‘sqichlar
kiradi. M ahalliy t o ‘siqlarning vazifasi y o n g ‘inning sirt b o ‘ylab ch iziq li
tarqalishiga y o ‘l q o ‘ym aslikdan iborat. Y ong‘inga qarshi to ‘siqlar
o'zlarin in g o ‘tga chidam lilik xususiyatlariga binoan uch turga b o ‘!inadi
v a ular 14-jadvalda aks ettirilgan:
Yong‘inga qarshi devorlar odatda o ‘tda yonmaydigan, tosh va beton
ashyolaridan tayyorlanishi va alohida poydevorga ega b o ‘lishi lozim.
Bunday devorlar binoni qismlarga, y a ’ni y o n g ‘inga qarshi boiinm alarga
b o ‘lish uchun xizm at qiladi. Y ong‘inga qarshi devorlam ing o ‘tga
chidam lilik darajasi 2,5 soatdan, boMinmaning ichida bo'Isa, 0,75 soatdan
kam bo‘lm asligi zarur (8-rasm).
204
|
| |
40 - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. Nigmatov Pdf ko'rish
|
bet | 172/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov M50
40
35
E v a F
I, II, HI, Ilia,
180
140
85
100
IHb, IV
25
100
70
60
70
50
V
90
Oxiri berk y o ‘lak Barcha toifalai I, II, III, Ilia ,
30
25
20
15
uchun
IHb, IV
20
15
15
10
V
15
10
10
8
I3-jadvaI
Sanoat korxonalarida 1 m kenglikdagi chiqish eshigidan o‘tish
mumkin bo‘lgan odamlar soni
X ona toifalari
Binoning o ‘tga chidamlilik
darajasi
lm kenglikdagi evakuatsiya eshigidan
chiqishi lozim b o‘lgan odamlar soni
A v a B
I, П, Ilia
85
D
I, II, III, Ilia,
175
1116, IV
120
V
85
E v a F
1,11, 111, Hla,
260
III6, IV
180
V
130
203
ni 1000 m 2 dan katta b o ‘lmagan va y o ‘lak b o ‘ylab eng uzoq joylash
gan xona eshigidan to tashqariga chiqish yok i zinapoyaga kelishgacha
b o ‘lgan m asofa 12-jadvalda berilgan qiymatlardan oshm asligi kerak.
Ishlab chiqarish korxonalarida evakuatsiya davrida chiqish eshiklarining
oMchami 1 m kenglikdan o ‘tish mumkin b o ‘lgan odamlar soni 13-jad-
valda keltirilgan.
11.5. Yong‘inga qarshi to‘siqlar
Y on g‘inga qarshi to ‘siqlar y o n g ‘in sodir b o ‘lgan joylarda olovn i
|
| |
-jadval. Printf() parameterlari

274
:%10S:
:HELLO, WORLD:
:%10-S:
:HELLO, WORLD:
:%20S:
: HELLO, WORLD:
:%-20S:
:HELLO, WORLD :
:%20.10S: : HELLO, WOR:
:%-20.10S: :HELLO, WOR :
:%.10S:
:HELLO, WOR:
Formatli kiritish – scanf.
Scanf funksiyasi iostream.h modulida joylashgan
bo`lib, umumiy ko`rinishi quyidagichadir:
Scanf(control, arg1, arg2,…)
Funksiya standart oqimdan simvollarni o`qib boshqaruvchi qator asosida
formatlab mos parametrlarga yozib qo`yadi. Parametr ko`rsatkich bo`lishi lozim.
Boshqaruvchi qator quyidagi o`zgartirish spetsifikatsiyalaridan iborat bo`shliq,
tabulyatsiya, keyingi qatorga o`tish simvollari; Oddiy simvollar (% dan tashqari)
kiritish oqimidagi navbatdagi simvollar bilan mos kelishi lozim; % simvolidan
boshlanuvchi spetsifikatsiya simvollari; % simvolidan boshlanuvchi qiymat
berishni ta`qiqlovchi * simvoli; % simvolidan boshlanuvchi maydon maksimal
uzunligini ko`rsatuvchi son;
Quyidagi spetsifikatsiya simvollarini ishlatish mumkin:
d – o`nli butun son kutilmoqda.
o – 0 bilan boshlangan yoki boshlanmagan sakkizlik son kutilmoqda.
x – 0x belgili yoki belgisiz o`n oltilik son kutilmoqda.
h - o`nlik son kutilmoqda.
c – bitta simvol kutilmoqda.
s – satr kutilmoqda.
f - float tipidagi son kutilmoqda. Kiritilayotgan sonning butun
raqamlari va nuqtadan so`ng kasr raqamlari soni va E yoki e belgisidan so`ng
mantissa raqamlari soni ko`rsatilishi mumkin.
Kommunikatsiya (communication) - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

267
7.27- rasm. Boshqaruv ulanishidan foydalanish
Ma’lumot-ulanish orqali aloqa
. Ma’lumotlar ulanishining
maqsadi va bajarilishi boshqarish ulanishining maqsadidan farq qiladi.
Ma’lumotlar ulanishi orqali fayllarni uzatishni maqsad qilinadi. Mijoz
uzatiladigan fayl turini, ma’lumotlarning tuzilishini va uzatish rejimini
belgilashi kerak. Faylni ma’lumotlar ulanishi orqali yuborishdan
oldin, boshqarish ulanishi orqali uzatishga tayyorlanadi. Turli xillik
muammosi aloqaning uchta atributini aniqlash orqali hal qilinadi: fayl
turi, ma’lumotlar tuzilishi va uzatish rejimi (7.28- rasmga qarang).
7.28- rasm. Ma’lumot ulanishidan foydalanish
Yozuv tuzilishi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

269
SMTP ning funksiyalari jamlanmasi kabi imkoniyatlarga ega. FTP ga
o‘xshash, chunki u fayllarni uzatadi va TCP xizmatlaridan
foydalanadi. Biroq, bu FTP ga qaraganda ancha sodda, chunki u faqat
bitta TCP ulanishidan foydalanadi. Alohida nazorat aloqasi yo‘q; faqat
ma’lumotlar mijoz va server o‘rtasida uzatiladi.
HTTP SMTP ga o‘xshaydi, chunki mijoz va server o‘rtasida
uzatiladigan ma’lumotlar SMTP xabarlariga o‘xshaydi. SMTP dan
farqli o‘laroq, HTTP xabarlari odamlar tomonidan o‘qilishi uchun
mo‘ljallanmagan; ularni HTTP serveri va HTTP mijozi (brauzer)
o‘qiydi va inson uchun tushinarli ko‘rinishda taqdim qiladi. SMTP
xabarlari saqlanadi va yo‘naltiriladi, ammo HTTP xabarlari darhol
yetkaziladi. Mijozdan serverga buyruqlar so‘rov xabariga kiritilgan.
Talab qilingan fayl yoki boshqa ma’lumotlar tarkibi javob xabariga
joylashtirilgan. HTTP belgilangan 80-portda TCP xizmatlaridan
foydalanadi.
Tarmoq fayllarini tashkil etish va boshqarish mexanizmlari

7.4. Tarmoq fayllarini tashkil etish va boshqarish mexanizmlari FTP – File Transfer Protocol Fayl uzatish protokoli (FTP) bu faylni bir hostdan boshqasiga
nusxalash uchun TCP/IP tomonidan ta’minlanadigan standart
mexanizm. Fayllarni bir tizimdan boshqasiga o‘tkazish oddiy va sodda
ko‘rinadigan bo‘lsada, birinchi navbatda ba’zi muammolarni hal qilish
kerak. Masalan, ikkita tizim turli xil fayl nomlari tizimidan
foydalanishi mumkin. Ikki tizimda matn va ma’lumotlarni taqdim
etishning turli xil usullari bo‘lishi mumkin. Ikki tizim turli xil katalog
tuzilmalariga ega bo‘lishi mumkin. Ushbu muammolarning barchasi
FTP tomonidan juda sodda va ishonchli yechim bilan hal qilindi.
FTP boshqa mijoz-server dasturlaridan farq qiladi, chunki u
hostlar o‘rtasida ikkita ulanishni o‘rnatadi. Bir ulanish ma’lumot
uzatish uchun ishlatiladi, ikkinchisi boshqarish ma’lumotlari uchun
(buyruqlar va javoblar). Buyruqlarni ajratish va ma’lumotlarni uzatish
FTP ni yanada samaraliroq qiladi. Tekshirish aloqasi juda oddiy aloqa
qoidalaridan foydalanadi. Bir vaqtning o‘zida faqat buyruqlar qatorini
yoki javoblar qatorini o‘tkazish kerak. Boshqa tomondan, ma’lumotlar
ulanishi, uzatiladigan ma’lumotlar turlarining xilma-xilligi sababli
yanada murakkab qoidalarga muhtoj.
264
FTP ikkita belgilangan TCP portlaridan foydalanadi: 21-port bu
boshqarish ulanishi uchun va 20-port ma’lumotlar ulanishi uchun
ishlatiladi.
FTP TCP xizmatlaridan foydalanadi. Unga ikkita TCP ulanishi
kerak. Belgilangan 21-port nazorat ulanishi uchun va ma’lumot
ulanish uchun belgilangan 20-port ishlatiladi.
7.24- rasmda FTP ning asosiy modeli ko‘rsatilgan. Mijoz uchta
kompo-nentdan iborat: foydalanuvchi interfeysi, mijozni boshqarish
jarayoni va mijoz ma’lumotlarini uzatish jarayoni. Server ikkita
komponentdan iborat: serverni boshqarish jarayoni va server
ma’lumotlarini uzatish jarayoni. Boshqarish aloqalari boshqarish
jarayonlari
o‘rtasida amalga oshiriladi. Ma’lumot aloqalari
ma’lumotlar uzatish jarayonlari o‘rtasida amalga oshiriladi.
7.24- rasm. FTP protokoli
Boshqarish aloqasi butun interfaol FTP seansi davomida
ulanishda qoladi. Ma’lumotlar ulanishi ochiladi va keyin har bir
uzatilgan fayl uchun yopiladi. Har safar fayllarni uzatishni o‘z ichiga
olgan buyruqlar ishlatilganda ochiladi va fayl uzatilganda yopiladi.
Boshqacha qilib aytganda, foydalanuvchi FTP seansini boshlaganda,
boshqaruv ulanishi ochiladi. Boshqarish aloqasi ochiq bo‘lsa ham,
agar bir necha fayllar uzatilsa ma’lumotlar ulanishi bir necha marta
ochilishi va yopilishi mumkin.
Aloqalar Foydalanuvchi
Mijoz
Server
Disk
Disk
FI
Boshqaruv
jarayoni
MUJ
Boshqaruv
jarayoni
MUJ
Internet
Ma’lumotlar ulanishi
Ulanishni boshqarish
FI: foydalanuvchi interfeysi
MUJ: ma’lumotlarni uzatish jarayoni
Fayl turi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

Fayl turi . FTP ma’lumotlar ulanishi orqali quyidagi fayl
turlaridan birini uzatishi mumkin:
ASCII (American Standard Code for Information Interchange) fayli . Bu matnli fayllarni uzatish uchun standart format.
Har bir belgi NVT ASCII (NVT - Network Virtual Terminal)
yordamida kodlangan. Yuboruvchi faylni o‘z ko‘rinishidan NVT
ASCII belgilariga, qabul qiluvchi esa NVT ASCII belgilarini asl
ko‘rinishiga o‘zgartiradi.
EBCDIC (Extended Binary Coded Decimal Interchange Code) fayli . Agar ulanishning bir yoki ikkala uchi EBCDIC
kodlashdan foydalansa, fayl EBCDIC kodlash yordamida uzatilishi
mumkin.
Tasvir fayli . Bu ikkilik fayllarni uzatish uchun standart
format. Fayl hech qanday izoh va kodlamasdan bitlarning uzluksiz
oqimi sifatida yuboriladi. Bu asosan kompilyatsiya qilingan dasturlar
kabi ikkilik fayllarni uzatish uchun ishlatiladi.
NVT ASCII
Server
Lokal
kod
Mijoz
Lokal
kod
Lokal
OT
Masofa-
dagi OT
Boshqaruv
jarayoni
Boshqaruv
jarayoni
Ulanishni boshqarish
Lokal
fayl tizimi
Lokal
turlar
Lokal
turlar Masofadagi
fayl tizimi
Ma’lumot
jarayoni
Ma’lumot
jarayoni
Ma’lumotlar ulanishi
Mijoz
Server
Fayl turi, ma'lumotlar tarkibi va uzatish rejimi mijoz tomonidan
belgilanadi
268
Ma’lumotlar tuzilmasi . FTP ma’lumotlar tuzilmasi haqida
quyidagi izohlardan birini ishlatib, ma’lumot uzatishda ulanishni
amalga oshirishi mumkin:
Fayl tuzilishi (standart) . Fayl tuzilishga ega emas. Bu
baytlarning doimiy oqimi.
Nazorat uchun savollar - Vazirligi urganch davlat

|
Vazirligi urganch davlat
|
bet | 180/301 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #263417 |
Bog'liq Umumiy Pedagogika darslik. 08.09.22 Nazorat uchun savollar:
1.«Pedagogika tarixi» fanining predmeti, maqsadi va vazifasi nimalardan iborat. 2.Qadimgi yozuvlar va ularning kelib chiqishi haqida nimalarni bilasiz?
Xalq og‘zaki ijodida insondagi qaysi xislatlar ulug‘langan?
Mahmud Qoshg‘ariyning «Devonu lug‘ot at-turk» asaridagi o‘gitlardan misollar keltiring.
«Avesto»dagi axloqiy uchlik jadvalini tuzing.
Qadimgi turkiy bitiklarda ulug‘langan xislatlarni yozib chiqing va mazmunini izohlang.
Musulmon ahlining dunyoqarashi, ma'naviyati, axloqi, huquqning asosi boʻlgan Qur’oni Karimda ta'lim-tarbiya masalasini yoriting.
Muhammad(s.a.v) paygʻambarning qisqacha tarjimai holini soʻzlab bering, ibratli hayotini islom yoʻlidagi ishlarini bogʻlang.
Muhammad(s.a.v) alayhis-salomning Hadisi Shariflarida musulmonlarning moddiy va ma'naviy barkamolligi, ota-onaga hurmat, mehnatsevarlik, mehr-oqibat, ehson, sabr-toqat, poklik kabi insoniy fazilatli boʻlishi haqida soʻzlang.
Hadis ilmining paydo boʻlishi. Imom Ismoil al-Buxoriy va Imom at- Termiziyning hadis ilmi rivojidagi xizmatlari haqida suhbat uyushtiring.
Al-Xorazmiyning ilmiy merosi va didaktik qarashlarining ahamiyati nimalarda ko‘rinadi?
Abu Nasr Forobiy yashagan davrda ijtimoiy tuzum qanday edi.
Beruniyning fozil insonni shakllantirishga oid qarashlarining hozirgi davrdagi ahamiyatini izohlang.
Ibn Sinoning ta’lim va tarbiya usullari, shakl va metodlarini izohlab bering.
Mavzu:XIV asrning ikkinchi yarmi va XIX asr yarmigacha tarbiya, maktab va pedagogik fikrlar.
Reja:
Movaraunnahrda Amir Temurning markazlashgan davlatining paydo bo‘lishi va uning ilm-ma’rifatning taraqqiy etishidagi ro’li.Mirzo Ulug’bekning pedagogik g’oyalari va ma’rifatparvarlik xizmatlari. Zaxiriddin Muxammad Boburning pedagogik fikrlari. Alisher Navoiyning asarlarida tarbiya va insonparvarlik masalalari, maktab va madrasalar rivojiga qo‘shgan xissasi. Abdurahmon Jomiyning pedagogik qarashlari. Jaloliddin Davoniyning axloqiy qarashlari. “Axloqiy Jaloliy” asarining pedagogik fikrlar rivojidagi o‘rni. Buxoro amirligi, Qo‘qon va Xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. Munis Xorazmiyning «Savodi ta’lim» asari - husnixatga doir dastlabki qo‘llanma sifatida. Muxammad Sodiq Qoshg‘ariyning “Odob as-solihin” asarida ma’naviy-axloqiy sifatlarni yorituvchi manba.
|
| |
Boot fayl nomi - U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev

|
U. R. Xamdamov, dj. B. Sultanov, S. S. Parsiyev, U. M. Abdullayev Pdf ko'rish
|
bet | 156/253 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 3,88 Mb. | | #242375 |
Bog'liq 5OfV58kCMfx51CyXWMAb2yRfaqPrL3Ub5oRCsjhhBoot fayl nomi
. Bu 128 baytli maydon bo‘lib, uni ixtiyoriy
ravishda javoblar paketida to‘ldirish mumkin. Unda yuklash faylining
to‘liq nomi ko‘rsatilgan nol bilan tugagan satr mavjud. Mijoz ushbu
yo‘ldan boshqa yuklash ma’lumotlarini olish uchun foydalanishi
mumkin. Agar server ushbu maydonni ma’lumotlar bilan to‘ldirishni
istamasa, server uni barcha 0 lar bilan to‘ldirishi kerak.
Tanlovlar
. Bu 64 baytli maydon ikki tomonlama maqsadga
ega. U qo‘shimcha ma’lumotni (masalan, tarmoq maskasi yoki
standart marshrutizator manzili) yoki sotuvchiga oid ba’zi
ma’lumotlarni olishi mumkin. Maydon faqat javob xabarida
ishlatiladi. Server 99.130.83.99 Request line qiymatiga ega bo‘lgan IP
manzil formatida “
magic cookie
” deb nomlangan raqamdan
foydalanadi. Mijoz xabarni o‘qib bo‘lgach, bu
magic cookie
faylni
qidiradi. Agar mavjud bo‘lsa, keyingi 60 bayt variantlardir. Variant
uchta maydondan iborat: 1 baytlik teg maydoni, 1 bayt uzunlik
maydoni va o‘zgaruvchan uzunlikdagi qiymat maydoni. Uzunlik
maydoni butun tanlovni emas, balki qiymat maydonining uzunligini
belgilaydi. 7.23-rasmga qarang.
7.23- rasm. Variant formati
IP manzillarini o‘z ichiga olgan maydonlarning uzunligi 4
baytga ko‘payadi. Faqat uzunligi 1 bayt bo‘lgan to‘ldirish tanlovi
faqat moslash uchun ishlatiladi. Faqatgina 1 bayt uzunlikdagi ro‘yhat
oxirida parametrlar maydonining tugashini bildiradi. Javob xabarida
qo‘shimcha ma’lumot berish uchun sotuvchilar 128 dan 254 gacha
teglardan foydalanishlari mumkin.
Tanlovlar ro‘yxati 7.1- jadvalda keltirilgan
7.1- jadval
Teg
Uzunlik
Qiymat
Tavsif
0
To‘ldirish
1
4
Tarmoqosti
maskasi
Tarmoqosti
maskasi
2
4
Kun vaqti
Vaqtni qoplash
3
O‘zgaruvchi
IP manzil
Standart
To‘ldirish
Boshqa
imkoniyatlar
Teg
(0)
Teg
(255)
Ro‘yhat oxiri
Teg
Uzunlik
Qiymati (o‘zgaruvchan uzunlik)
Uzunlik maydonida bayt bilan belgilangan uzunlik
263
marshrutizator
4
O‘zgaruvchi
IP manzil
Vaqt serveri
5
O‘zgaruvchi
IP manzil
IEN 16 serveri
6
O‘zgaruvchi
IP manzil
DNS server
7
O‘zgaruvchi
IP manzil
Jurnallar
(log)
serveri
8
O‘zgaruvchi
IP manzil
Quote server
9
O‘zgaruvchi
IP manzil
Print server
10
O‘zgaruvchi
IP manzil
Impress
11
O‘zgaruvchi
IP manzil
RLP server
12
O‘zgaruvchi
DNS nom
Host nomi
13
2
Butun son
Boot
fayl
o‘lchami
53
1
Dinamik sozlash
uchun ishlatiladi
128-254
O‘zgaruvchi
Maxsus axborot
Sotuvchiga hos
255
Ro‘yxat yakuni
|
| |
Asar yaratilgan tarixiy sharoit

|
Asar yaratilgan tarixiy sharoit
|
bet | 176/301 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #263417 |
Bog'liq Umumiy Pedagogika darslik. 08.09.22Asar yaratilgan tarixiy sharoit. Yusuf Xos Hojibning «Qutadg‘u bilig» asari pedagogika tarixida ta’limiy-axloqiy mavzuda yozilgan barcha asarlarning tamal toshi desak bo‘ladi.
Yusuf Xos Hojib X asrning o‘rtalarida tashkil topgan Qoraxoniylar hukmronligi davrida yashab ijod etdi. Qoraxoniylar Sirdaryodan Yettisuvgacha, Shimoliy Farg‘ona va butun Sharqiy Turkistonda hukmronligini o‘rnatgandan so‘ng Movarounnahrning ichki hududlariga ham kirib borib, Qoshg‘ardan tortib Kaspiygacha bo‘lgan keng maydonda o‘z davlatini tarkib toptirgan edi. Uning markazi Qoshg‘ar (O‘rdukent) bo‘lib, shimolda Bolasog‘un (Quzurda), g‘arbda Samarqand, markazidagi O‘zgand yirik shaharlardan hisoblanardi. Har bir davlatda bo‘lganidek Qoraxoniylar davlatining ham idora qilish usuli, yurgizadigan siyosati, qonunlari, tarbiya tamoyillari ifodalangan qomus — nizomnoma zarur edi.
«Qutadg‘u bilig» asari ham shunday zaruriyat tufayli yaratildi. Bu asarda qoraxoniylar davlatini mustahkamlash, uning idora usullarini yaratish, barcha tabaqa, toifadagi kishilarning xulq-atvori, jamiyatda tutgan o‘rni, davlatni iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy jihatdan mustahkamlash, davlat mustahkamligining bosh tayanchi — insonni ma’naviy kamolga yetkazish masalalari qamrab olinadi.
Yusuf Xos Hojib bu murakkab vazifani hal etishda faqat donishmand, qomusiy mutafakkir sifatidagina emas, balki tarbiyashunos olim sifatida ham o‘zini namoyon etdi. Shunga ko‘ra u yaratgan «Qutadg‘u bilig» asari ta’lim-tarbiya tarixi, uning nazariy masalalari, komil insonni shakllantirishda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi.
«Qutadg‘u bilig» asarida hokimiyat Qoraxoniylar qo‘liga o‘tishi munosabati bilan ta’lim va tarbiyaning ham hokimiyatni mustahkamlash va taraqqiy ettirish uchun xizmat etadigan o‘ziga xos talab va tamoyillarni belgilash zarur edi. Shuning uchun ham mazkur asar didaktik, ya’ni ta’limiy-axloqiy uslubda yozildi.
O‘sha davrlarda bunday asarlar (masalan Nizom ul-Mulkning «Siyosatnoma», Kaykovusning «Qobusnoma») yozish an’anaga kirgan bo‘lsa ham, har biri o‘ziga xos yo‘l-uslubga ega bo‘lib, «Qutadg‘u bilig» ulardan ancha oldin yaratilgandir.
Yusuf Xos Hojibning «Qutadg‘u bilig» asari ta’limiy-axloqiy asar sifatida pedagogika tarixida eng yuqori o‘rinlarda turadi.
|
| |
Tarqatma material namunasi

PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
142
Asosiysi, bola mustaqil ishlash, oʻzi izlab topish, saralash, oʻxshash va farqli jihatlarni ajratish, amalda
qoʻllay olish imkoniyatiga ega boʻladi.
Yoki shu sinfda “Fonetika. Grafika” sathini oʻqitishda ham oʻquv lug’atlaridan foydalanish oʻrinli va
foydalidir.
3-namuna
Unlilar talaffuzi va imlosi. Sinf oʻquvchilari oltita kichik guruhga boʻlinadi va har bir kichik guruhga
oʻquv topshirig’i alohida beriladi. Ya’ni,
1-guruhgacha -/i/ unlisi ustida ish (bu toush talaffuzini boshqa
tovushlar bilan qiyoslash, turli
qurshovlarda kelishi va bu qurshovda talaffuz xususiyatlar, /u/ sifatida talaffuz etilib /i/ yoziladigan soʻzlarga
misollar topish, birinchi boʻg’inda /oʻ/, ikkinchi boʻg’inda /i/ tovushli soʻzlar talaffuzi va imlosi. /i/-/e/, /i/-
/u/, /i/-/a/ bilan farqlanuvchi soʻzlar topish v.h.),
2-guruhgacha -/e/ unlisi ustida,
3-guruhgacha -/a/ unlisi ustida,
4-guruhgacha -/u/ unlisi ustida,
5-guruhgacha -/oʻ/ unlisi ustida,
6-guruhgacha -/o/ unlisi ustida ishlash topshirig’i beriladi. Bunda sinf oʻquvchilari imlo oʻquv
lug’atidan foydalanadilar. Oʻquvchilarga topshiriqni bajarishlari uchun darsning 7-8
daqiqasini ajratgan
ma’qul.
Oʻquvchilar berilgan topshiriqni bajarish asnosida oʻzlariga tushgan unli bilan boshlanuvchi
soʻzlarning deyarli barchasini imlo oʻquv lug’atidan topadilar, talaffuz qilib koʻradilar. Ular qaysiki, soʻzlar
sirasida alifbo tartibida ular izlayotgan nutq tovushining harfiy ifodasini topsalar, albatta, ularni talaffuz etib
koʻradilar va imlosi hamda talaffuzi boshqa soʻzlarni ajratishga erishadilar.
Xulosa. Oʻquv lug’atlariga boʻlgan talabning oshayotgani maʼlum. Turmush tarzi, hayot surʼatlarining
oʻzgarishi birinchi navbatda tilda aks etadi. Bugun yangi tushunchalar, nomlar paydo boʻldi, ichki va tashqi
imkoniyatlar asosida tilimiz leksikasi keskin boyidi. Koʻpgina tushunchalar iqtisodiy-siyosiy, maʼnaviy-
madaniy
jihatdan eskirdi, talaygina soʻzlar isteʼmoldan chiqib bugungi avlod uchun izohtalab boʻlib qoldi.
Bundan 15-20 yil avval maktab darsliklarida lug’at deyarli ilova qilinmas edi. Endilikda har bir maktab,
litsey, kasb-hunar kolleji uchun yaratilgan darsliklarning soʻngida, hatto baʼzan har bir boʻlim oxirida
lug’atlarga koʻzimiz tushadi. Bu lug’atlarning tabiiy ravishda taʼlimning
tarkibiy qismiga aylanib
boʻlganligidan dalolat bermoqda.
Abu Rayhon Beruniyning ta’lim-tarbiyaga doir qarashlari va ularning ahamiyati

|
Abu Rayhon Beruniyning ta’lim-tarbiyaga doir qarashlari va ularning ahamiyati
|
bet | 173/301 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 0,96 Mb. | | #263417 |
Bog'liq Umumiy Pedagogika darslik. 08.09.22 Abu Rayhon Beruniyning ta’lim-tarbiyaga doir qarashlari va ularning ahamiyati.
Qomusiy olim Abu Rayhon Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy X asrning ikkinchi yarmi va XI asrning boshlarida, g‘oyat murakkab tarixiy davrda yashadi va ijod etdi. Abu Rayhon Beruniy 362-yil 3-zulhijjada (milodiy 973-yil 4-sentabr) Xorazmning Qiyod (Kot) shahrida dunyoga keldi. Berun yoki birun so‘zi
«tashqari» degan ma’noni anglatadi.
XIII asr boshlarida Xorazmda bo‘lgan mashhur sayohatchi va geograf Yoqut Hamaviyning aytishicha, Vatanidan tashqariga ketgan har bir kishini xorazmiyliklar «Beruniy» laqabi bilan ataganlar. Keyinchalik bu laqab shu an’anaga ko‘ra uning nomiga qo‘shilib qolgan bo‘lsa ehtimol. Chunonchi, olimni shaxsan bilgan mashhur tarixchi Abul Fazil Bayhaqiy unga nisbatan «Beruniy laqabini qo‘llamay, faqat «Abu Rayhon» deb ataydi. «Abu Rayhon» esa
«marhamatli», «rahmatli», «rahmdil» ma’nolarini bildiradi», – degan fikrlarni aytadilar.
Abu Rayhon Beruniy boshlang‘ich ta’limni olgach, o‘sha davrda fan- madaniyat taraqqiy etgan Xorazmning peshqadam olimlaridan saboq oladi.
Beruniy Xorazm tili bilan birga sug‘diy, forsiy, suryoniy, yunon, qadimgi
yahudiy tillarini, hatto qadimgi hind tili sanskritni ham o‘rgangan. U Yunon klassik ilmi, astronomiya, geografiya, botanika, matematika, geologiya, tarix, etnografiya, falsafa va filologiyadan ham chuqur bilim oladi.
Beruniy yirik olim Abu Nasr Ibn Iroqdan Yevklid geometriyasi, Ptolomeyning astronomik ta’limotlaridan dars olgan.
Bundan tashqari o‘zidan oldin o‘tgan matematik, munajjim va geografiya olimi Muhammad Xorazmiy, geografiya olimi Abul Abbos, Ahmad Farg‘oniy (IX asr), Marvaziy (IX asr), Javhariy (IX asr), faylasuf va tabiatshunos Abu Nasr Forobiy, Abul Vafo Juzjoniy (940-998), seyistonlik Abu Said as-Sijiy (951-1024), Abu Muhammad Hamid Xo‘jandiy va boshqalarning asarlarini mustaqil o‘rganadi. 995-yilgacha Beruniy astronomiya, geografiya, geodeziyaning amaliy masalalarini hal etish bilan birga, Sharqda birinchi bo‘lib Yer va Osmon globusini yasadi va astronomiyaga oid bir necha kitob yozdi («Kartografiya», «Globus yasash kitobi», «Yerdagi joylarning uzunlama va kenglamalarini aniqlash
|
| |
-modda. Soliq solishda hisobga - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

(3-q.)
Soliq hisoboti yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan har bir hisobot va soliq davri
oʻtganidan keyin, soliq solinadigan obyektlar mavjudligi yoki mavjud emasligidan qatʼi nazar,
soliq hisobida turgan joydagi soliq organiga taqdim etiladi.
(4-q.)
Soliq hisoboti yakka tartibdagi tadbirkor tomonidan quyidagi muddatlarda taqdim
etiladi:
hisobot davri yakunlari boʻyicha - hisobot choragidan keyingi oyning yigirmanchi kunidan
kechiktirmay;
soliq davri yakunlari boʻyicha - oʻtgan soliq davridan keyingi yilning 1-martidan
kechiktirmay.
363-modda. Soliqni toʻlash tartibi
Soliqni toʻlash ushbu Kodeksning 340-moddasida nazarda tutilgan tartibda amalga
oshiriladi.
Tarmoq dasturlarini tashkil etish va boshqarish

275
o‘zgartirilishi kerak. Ushbu o‘zgartirish
kompyuter operatsion
tizimining tarmoq bo‘limi tomonidan amalga oshiriladi.
Yuqorida keltirilgan misollar Domen nomlari xizmati (DNS)
protokoliga asoslangan bo‘lib, uning asosiy vazifasi Internet
manzillarini hal qilishdir. Agar biz info@tuit.uz ni tarkibiy qismlarga
ajratsak, bizda quyidagilar bo‘ladi:
info – mahalliy foydalanuvchi;
tuit – info deb nomlangan mahalliy
foydalanuvchi uchun
host;
uz – Toshkent axborot texnologiyalari universiteti uchun
tarmoq.
Tarmoq operatsion tizimlarining arxitekturasi

3.4.2. Tarmoq operatsion tizimlarining arxitekturasi
Har qanday tizim tushunarli va ratsional tuzilmaga ega bo‗lishi va aniq
qo‗yilgan o‗zaro ishlash qoidali tayinlangan funksional qo‗llanishga ega bo‗lgan
modullarga bo‗linishi mumkin. Har bir alohida modulning vazifasini yaqqol
tushunish, tizimni rivojlantirishda ishni sezilarli soddalashtiradi. Operatsion
tizimning funksional murakkabligi uning arxitekturasining murakkablashishiga olib
keladi. Arxitektura-bu turli dasturiy modullar asosida operatsion tizimlarni tarkibiy
tashkil etishidir. Odatda, operatsion tizim tarkibiga standart o‗lchamlarda
bajariladigan va obyekt modullar, har xil turdagi kutubxonalar, dasturlarning
dastlabki matnli modullari, maxsus o‗lchamli dasturiy modullar (masalan, operatsion
tizimni xotiraga yuklovchi moduli, kiritish-chiqarish drayverlari), hujjatlashtirish
fayllari, ma‘lumot tizimining modullari kiradi.
Ko‗plab zamonaviy operatsion tizimlar rivojlantirishga, kengaytirishga va
yangi platformalarga o‗tkazilishga qodir bo‗lgan yaxshi tashkillashtirilgan modulli
242
tizimlar hisoblanadi. Operatsion tizimning qandaydir yagona arxitekturasi mavjud
emas, lekin operatsion tizimni tashkillashtirishga universal yondashuvlar mavjud.
Yadro va yordamchi modullar. Operatsion tizim arxitekturasini
o‗rganishga umumiy yondashuv uning barcha modullarini ikki guruhga: yadro
(operatsion tizimning asosiy vazifalarini bajaradigan modullar) va yordamchi
vazifalarni bajaradigan modullar guruhiga bo‗linadi (3.20-rasm).
3.20-rasm. OT yadrosi va yordamchi modullar.
Yadro modullari jarayonlarni, xotirani, kiritish-chiqarish qurilmalarini
boshqarish kabi asosiy vazifalarni bajaradi. Yadro operatsion modul tizimning
yuragini tashkil etadi, usiz operatsion tizim ishlamaydi va o‗zining vazifalaridan
birortasini ham bajara olmaydi.
Yadro tarkibiga dasturlarni qayta ulash, sahifalarni yuklash/yuksizlash,
umumiy dasturning uzilishlariga ishlov berish kabi hisoblash jarayonining tashkil
eilishini ichki tizim masalalarini yechadigan vazifalar kiradi. Bu vazifalar amaliy
dasturlar (ilovalar) uchun ruxsat etilmaydi. Yadro vazifalarining boshqa guruhi
amaliy masalalarga amaliy dasturiy muhit yaratish bilan ularni quvvatlashga xizmat
qiladi. Ilovalar u yoki bu harakatlarni, faylni ochish va o‗qish, grafik axborotni
displeyga chiqarish, tizim vaqtini olishning bajarilishi uchun so‗rovlar bilan (tizim
Tizimli
dasturlar
Protseduralar
kutubxonasi
Utilitalar
Ilova
|
Leksik analiz - Информатика

259
if ((c>=`a`) && (c<=`Z`)) m=1;
if (c==`_`) m=1; }
switch(m)
{ case 0: if (k==0) k=-1;break;
case 1: k=1;beak;
default: k=-1;break; } }
if (k=-1) cout<<(“\n Identifikator emas”); else cout<<(“\n Identifikator”); }
Rekursiv funksiyalar.
Rekursiv funksiya deb, o`ziga o`zi murojaat qiluvchi
funksiyaga aytiladi. Masalan, faktorialni hisoblash funksiyasini keltiramiz:
39-listing.
Output:
Long fact(int k)
{if (k<0) return 0;
if (k==0) return 1;
return k*fact(k-1); }
Manfiy argument uchun funksiya 0 qiymat qaytaradi. Parametr 0
ga teng
bo`lsa funksiya 1 qiymat qaytaradi. Aks holda,
parametr qiymat birga
kamaytirilgan holda funksiyaning o`zi chaqiriladi va uzatilgan parametrga
ko`paytiriladi. Funksiyaning o`z - o`zini chaqirish formal parametr qiymati 0 ga
teng bo`lganda to`xtatiladi. Keyingi misolimizda ixtiyoriy
haqiqiy sonning butun
darajasini hisoblash rekursiv funksiyasini keltiramiz.
40-listing.
Output:
Double expo(double a, int n)
{ if (n==0) return 1;
if (a==0.0) return 0;
if (n>0) return a*expo(a,n-1);
if(n<0) return expo(a,n+1)/a; }
Funksiyaga expo(2.0,3) shaklda murojaat qilinganda rekursiv ravishda
funksiyaning ikkinchi parametri kamaygan holda murojaatlar hosil bo`ladi:
260
Expo(2.0,3), expo(2.0,2), expo(2.0,1), expo(2.0,0).
Bu
murojaatlarda quyidagi
ko`paytma hisoblanadi:
2.0*2.0*2.0*1
va kerakli natija hosil qilinadi. Shuni
ko`rsatib o`tish kerakki, bu funksiyamizda noaniqlik mavjuddir ya`ni 0.0 ga teng
sonning 0 chi darajasi 0 ga teng bo`ladi. Matematik nuqtai nazardan bo`lsa, bu
holda noaniqlik kelib chiqadi. Yuqoridagi sodda misollarda
rekursiyasiz iterativ
funksiyalardan foydalanish maqsadga muvofiqdir. Masalan, darajani hisoblash
funksiyani quyidagicha tuzish mumkin:
41-listing.
Output:
Double expo(double a, int n)
{ if (n==0) return 1;
if (a==0.0) return 0;
int k=(n>0)?n:-n;
for(double s=1.0, int i=0; i
if (n>0) return s else return 1/s; }
Rekursiyaga misol sifatida sonni satr shaklida chiqarish masalasini ko`rib
chiqamiz. Son raqamlari teskari tartibda hosil bo`ladi. Birinchi
usulda raqamlarni
massivda saqlab so`ngra teskari tartibda chiqarishdir.
Rekursiv usulda funksiya har bir chaqiriqda bosh raqamlardan nusxa olish
uchun o`z - o`ziga
murojaat qiladi, so`ngra oxirgi raqamni bosib chiqaradi.
42-listing. print n in decimal (recursive)
Output:
printd(n)
int n;
( int i;
if (n < 0)
putchar(`-`);
n = -n;
if ((i = n/10) != 0)
261
printd(i);
putchar(n % 10 + `0`); )
PRINTD(123)
chaqiriqda birinchi funksiya PRINTD N = 123 qiymatga ega.
U 12 qiymatni ikkinchi PRINTD ga uzatadi, boshqarish o`ziga qaytganda 3 ni
chiqaradi.
Основы пакета - bet 185

250
Amaliy dastur kiritish-chiqarish operatsiyasining bajarilishiga so‗rov bilan
operatsion tizimga murojaat qiladi. So‗rovda operativ xotiradagi ma‘lumotlarning
manzili portning nomeri (tartib raqami) va bajarilishi kerak bo‗lgan operatsiya
ko‗rsatiladi. Operatsion tizim mos printerning drayverini ishga tushiradi, drayverni
boshqarish orqali interfeys kartasi ishlay boshlaydi. Drayver karta buferiga harflarni
yoki raqamlarni chop etilishi, qatordan qatorga o‗tishi, karetkaning qaytishi bo‗yicha
boshqarish buyruqlarini joylashtiradi. Bu buyruqlar baytma-bayt tarmoq bo‗ylab
tashqi qurilmaning kontrollerlariga uzatiladi, bunda har bir uzatiladigan bayt
boshlash va to‗xtash signallari bilan boradi. Kontrollerlar olinadigan buyruqlarni
aniqlaydi va printerni ishga tushiradi. Ish tugaganidan so‗ng drayver operatsion
tizimga so‗rovni bajarilganligini ma‘lum qiladi, operatsion tizim esa amaliy
dasturga xabar qiladi.
Основы пакета - bet 178

241
foydalanuvchi interfeysi va mijoz qismlariga qaratadilar. Soddaroq mijoz
operatsion tizimlari faqat asosiy tarmoq xizmatlari bo‗lgan, odatdagi faylli xizmatni
va chop etish xizmatini quvvatlaydi. Shu bilan bir vaqtda ularga deyarli imkon
beradigan mijoz qismlarining keng to‗plamini quvvatlaydigan universal mijozlar
ham mavjud.
Katta tarmoqlarda mijoz-server munosabatlari bilan bir qatorda bir rutbali
aloqalardan ham saqlanadi. Bu ayniqsa, ko‗plab komponentlar tuzilmasi
o‗zgartirilmasdan tarmoqning umumiy tarkibiga kiritiladigan korporativ tizimlar
uchun dolzarbdir. Ular korporatsiyaning alohida bo‗linmalari uchun xizmat qiladi
va ular uchun harakatdagi va qulay bo‗lgan bir rutbali o‗zaro ishlash ish tartibini
saqlashi maqsadga muvofiqdir. Bunday tarmoqlar ko‗pincha elementlar sifatida ham
server, ham bir rutbali tarmoqlar qatnashadigan ixcham sxema bo‗yicha quriladi.
Основы пакета - bet 180

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 180/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
243
chiqaruvlari bilan) yadroga murojaat qilishi mumkin. Yadroning ilovalar orqali
chaqirilishi mumkin bo‗lgan vazifalarini amaliy dasturlashtirish interfeysi tashkil
etadi.
Yadro modullari bajaradigan vazifalar operatsion tizimning ko‗p ishlatadigan
vazifalari hisoblanadi, shuning uchun ularning bajarilish tezligi umuman butun
tizimning unumdorligini aniqlaydi. Operatsion tizimning yuqori ishlash tezligini
ta‘minlash uchun yadroning barcha modullari yoki ularning katta qismi doimo
operativ xotirada joylashadi, ya‘ni rezident deb hisoblanadi. Odatda, yadro
foydalanuvchi ilovalari o‗lchamlaridan farqlanadigan maxsus o‗lchamdagi dasturiy
modul tarzida bajariladi.
Operatsion tizimning qolgan modullari kamroq muhim bo‗lgan vazifalarni
bajaradi. Masalan, bunday yordamchi modullarga magnit tasmada ma‘lumotlarni
arxivlashtirish, diskli defragmentatsiyalash, matn muharriri dasturlarini kiritish
mumkin. Operatsion tizimning yordamchi modullari ilovalar yoki protseduralar
kutubxonasi tarzida bajariladi.
Operatsion tizimlarining ba‘zi komponentlari oddiy ilova tarzida, ya‘ni
bunday operatsion tizim o‗lchami uchun standart bo‗lgan, bajariladigan modullar
tarzida amalga oshiriladi, shuning uchun operatsion tizim va ilovalar orasida aniq
chegarani o‗tkazish juda qiyin bo‗ladi. Yordamchi modullar bir necha guruhlarga
bo‗linadi:
-masalan, disklardagi ma‘lumotlarni zichlash, ma‘lumotlarni magnit tasmaga
arxivlashtirish kabi kompyuter tizimini alohida boshqarish masalalarini yechadigan
dasturlar;
- matn yoki grafik muharrirlar, kompilyatorlar, kompanovkachilar kabi tizimli
qayta ishlaydigan dasturlar;
- foydalanuvchi interfeysining maxsus variantlari, kalkulyator, hatto o‗yinlar
kabi qo‗shimcha xizmatlarni foydalanuvchiga havola etish dasturlari;
- masalan, matematik funksiyalar kutubxonasi, kiritish-chiqarish funksiyasi
|
| |
-modda. Sudlar tomonidan shikoyatlarni koʻrib chiqish

32-bob. Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish boʻyicha aylanma.
Tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish joyi (239 - 242-moddalar)
33-bob. Soliq solishdan ozod etish (243 - 246-moddalar)
34-bob. Soliq bazasi (247 - 257-moddalar)
35-bob. Soliq stavkalari. Soliq davri (258 - 259-moddalar)
36-bob. Nol darajali stavka boʻyicha soliq
solinadigan
aylanma (260 - 264-moddalar)
37-bob. Soliqni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi.
Soliq hisobotini taqdim etish tartibi. (261 - 274-moddalar)
38-bob. Alohida hollarda soliq solishning oʻziga
xos xususiyatlari (275 - 277-moddalar)
39-bob. Elektron shaklda xizmatlar koʻrsatuvchi
chet el
yuridik shaxslariga soliq solishning oʻziga xos
xususiyatlari (278 - 282-moddalar)