nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Vaqtni tabiatga bagʻishlang

|
Vaqtni tabiatga bagʻishlangBog'liq 05.12.2021 To`plam Ped mahorat OAK10. Vaqtni tabiatga bagʻishlang.
Koʻp odamlar bu arzimas tavsiyalarni berishadi, biz allaqachon hamma narsadan charchaganmiz,
shuning uchun biz ushbu tavsiyani yangi burchakdan yoritmoqchimiz. Harakatlanuvchi tabiiy obyektlarni
(shamolda daraxtlarning tojlari, oqayotgan suv, bulutlar va boshqalar) kuzatish odamni tananing barcha
qoʻllab-quvvatlovchi tizimlari, shu jumladan, aqliy faoliyati uchun foydali hisoblanadi. Bundan tashqari, uy
oʻsimliklari yoki sabzavot bogʻi boʻlgan odamlar kamroq stressga duch kelishadi. Toza havo, yangi
taassurotlar va koʻzlar uchun dam olish ham foydali “sotib olish”dir, buning uchun hech qanday maxsus
narsa kerak emas. Tabiatga yaqinroq boʻling! [12]
Xulosa
qilib aytganinmizda reproduktiv yoshdagi ayollar ruhiy salomatligiga pandemiya davrining
ta’siri kuchli boʻlmoqdi. Iqtisodiy va oilaviy muammolar, COVID-19 haqidagi turli nooʻrin gaplarning
tarqatilishi reproduktiv yoshdagi ayollar salomatligini yomonlashuviga sabab boʻlgan. Reproduktiv yoshdagi
ayollarning ruhiy salomatligini saqlash va mustahkamlash uchun mahalla, oila, oilaviy poliklinikalarda
mas’ul xodimlar tomonidan profilaktika ishlarini olib borish, COVID-19 qarshi emlanish bu virusni yengib
oʻtishning asosiy vositalaridan ekanligini tushuntirish, ruhiy salomatligida oʻzgarishi bor ayollarga toʻgʻri
maslahatlar berish kerak. Ruhiy salomatlikni tiklash uchun tabiat qoʻynidagi dam oilish maskanlariga oilaviy
sayohatlar uyushtirish lozim. Bunday sayohatlar ayolning ruhiy salomatligini tiklanishiga oilalarning
mustahkamlanishiga sabab boʻluvchi omillardan biri xisoblanadi. Biz ruhiy jihatdan sogʻlom boʻlsak,
barchamiz bir maqsad sari harakat qilsak hech qanday virus magʻlub eta olmaydi, oilalarimiz tinch boʻladi,
sogʻlom farzandlar dunyoga keladi.
Adabiyotlar
1.
Akramova.F.A, Bilolova.B.Z, Jovliev.S.I Oila ensiklopediyasi. –Toshkent: “Oʻzbekiston milliy
ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nashriyoti, 2019. -144 b.
2. Aripova.S.M; Boʻrixoʻjayeva H.S. Sogʻlom avlodning tibbiy- ijtimoiy asoslari oʻquv qoʻllanma. –
Toshkent: “Fan va texnologiya”, 2016. -29 bet
3
. oliy-majlisga-murojaatnoma-baxtiyoruz.doc (live.com)
4. t.me/namdu309 “Koronavirusning “britancha shtammi” va uning inson ruhiyati va salomatligiga
ta’siri” Namangan davlat universiteti dotsenti,Biologiya fanlari doktori, Abdullaev Gʻofurjon Raximjonovich
3-4 bet 08.02.2021
5. Pandemiya ayollar orasida qashshoqlikni kuchaytiradi - BMTTD – Gazeta.uz
6. Oʻzbekistonda pandemiya davrida oilalardagi zoʻravonlik holatlari ortdi - Daryo
7.
https://www.cdc.gov/reproductivehealth/emergency/index.html
8. rcpsych.ac.uk Muminova D.R. Uzbaby.uz uchun
9. Koronavirus: Pandemiya vaqtida homilador va koʻkrak bilan emizikli ayollar nima qilishi kerak?
(aniq.uz)
10. “Koronavirus homilador ayollar uchun grippdan koʻra xavfsizroq”. Boʻlajak onalar uchun taskin
va tavsiyalar (kun.uz)
11. Ruhiy salomatlikni qanday yaxshilash mumkin - moda - 2021 (entwicklungsethnologie.org)
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2022, № 3-4
31
|
| |
Elektron to‘lov - Iqtisod-moliya

|
Iqtisod-moliyaBog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quvElektron to‘lov
tizimlar nomi
Tizim shakli
Multivalu-
taliligi
Transaksiya
qiymati
Raqamli pullarni qo‘llashga asoslangan to‘lov tizimlari
PayCash http:// www.
paycash.ru/
Debetli (to‘lov o‘z
schyotidan «to‘lov ki-
tobchasi»ga oldindan
o‘tkazilgan raqamli
naqdiga amalga oshi-
riladi)
Oldindan
ishtirok etadi
Aniq realizatsiya-
ga bog‘liq. Ko-
missiya istalgan
bosqichda olinishi
mumkin
WebMoney http:
//www.webmoney.uz/
WebMoney Exchan-
ge – «raqamli naqd
pullar»ga o‘xshash hi-
sob-kitob tizimi; ti-
zimda ishlash uchun te-
kin bo‘lgan WM Kee-
per dasturini o‘rnatish
talab etiladi.
Dollar
Yevro
So‘m
Rubl
Grivnilar
ishtirok etadi
Naqdsiz bu valuta-
larga to‘lov sum-
masini 0,8%i miq-
dorida, bunda mi-
nimal komissiya
$ 30, maksimali
$ 200 ni tashkil
etadi.
Kartochkaning har xil turlarini qo‘llanilishiga asoslangan to‘lov tizimlari
ASSIST(ASSIST)
http://www.assist.ru/
VISA, Euro/Master
Card, JCB kredit plas-
tik kartochkalari bo‘-
yicha to‘lovlar
Ishtirok etadi
Sotib oluvchi uchun
tekin. Magazinga
xarid hajmidan (3-
5%) kelishilgan foiz
Russia Shopping Club
http://www.russianshop
ping.
com/
To‘lov vositasi bo‘lib
plastik kartochka (VI-
SA,Master Card, Am
Ex, Discover, Euro
Card), biznes yoki
shaxsiy chek hisob-
Kartochka/
chekdagi mab-
lag‘larni
(bank-emitent
tomonidan)
dollarga
Sotib oluvchi uchun
tekin. Magazin
uchun – savdo haj-
miga ko‘ra maxsus
kelishilgan foizni
to‘laydi
imkoni yo‘q. Shuning uchun ham, keyingi misollarda hozirda amalda
keng qo‘llaniladigan to‘lov tizimlari to‘g‘risida so‘z yuritamiz.
O‘zbekistonda qo‘llanilayotgan zamonaviy Internet to‘lov tizimlari-
ning texnologiyalari turlichadir. Ular orasida to‘lov tizimlarining ikkita
asosiy tasnifiy guruhi eng katta qiziqish uyg‘otmoqda. Birinchi guruh
raqamli pullardan foydalanishga asoslangan bo‘lsa, ikkinchisida to‘lov-
lar kredit kartalar orqali amalga oshiriladi. To‘lov tizimlarining birinchi
guruhi tipik vakillariga PayCash va WebMoneyni kiritish mumkin. Ikkin-
chi guruhga esa, ASSIST (ASSIST), Russian Shopping Club, CyberPlat
(Kiberplat), Instant, InterRussia, ElIT lar misol bo‘la oladi. Ular bir-bi-
ridan foydalanishning qulayligi, ruxsatsiz kirishdan himoyalangani, shu
bilan birga, narxi bilan farq qiladi. To‘lovlar tizimi 4.1. jadvalda kelti-
rilgan elektron pullar juda katta amaliy qiziqish uyg‘otmoqda.
|
| |
h a r a k a t (a m a l)n o m i

hollarda ulaming qoMlanishi maqsadga muvofiq (4.1.4 - bandga
qarang).
Bunday turdagi shkalalar hozir yengil atletika sakrashlari va
uloqtirishlarining ayrim turlarida qabul qilingan.
Shkalalaming uchinchi turi -
progressiyalanuvchi shkalalar.
Bu yerda sport natijalari qanchalik yuqori bo‘Isa, uni yanada
yaxshilanishi shunchalik kattaroq ochkolar soni bilan baholanadi
(masalan,
1 0 0
metr masofaga yugurishda natijani 15,0 soniyadan
14.9 soniyagacha yaxshilansa 10 ochko beriladi, 10,0 soniyadan
9.9 soniyagacha yaxshilasa 100 ochko beriladi va hokazo).
Progressiyalanuvchi shkalalar suzishda, yengil atletikaning ayrim
turlarida, og‘ir atletikada qo‘llanadi.
Shkalalaming to ‘rtinchi turi
-sigm asim on(yokiS shakldagi)
shkalalar. Bu shkalalarda juda past va juda yuqori sohalarda
natijalaming yaxshilanishi kichik qiymatlar bilan baholanadi;
yutuqlaming o‘rta sohalaridagi natijalar o‘sishi ko‘proq ochko
keltiradi. Sportda bunday shkalalardan deyarli foydalanilmaydi,
biroq ular jismoniy tayyorgarlikni baholashda keng qo‘llanadi
(masalan, AQSH aholisining jismoniy tayyorgarlik standartlari
shkalasi ana shunday ko‘rinishga ega).
To‘piq bo‘g ‘inlaridagi harakatchanlik

Inson organizmi turli bo‘g‘inIaridagi harakatlarga besh balli
tizimda qo‘yiladigan talablar (sport turlari bo‘yicha)
3.5-jadvalda
keltirilgan.
3.5-jadval
Sport turidan qat’iy nazar, besh balli tizimda alohida
bo‘g‘inlardagi harakatlarga talablar
B o ‘g ‘inlardagi harakat
Sport turi
Yelka
b o‘g ‘inining
aylanish
harakati
Baholashning asosiy vazifalari

sport turlariga e’tibomi, jamoaviy musobaqalarda esa -
ommaviylikni (mahoratning o‘sishiga to‘sqinlik qilgan holda)
rag‘batlantiradi.
Baholashning qaysi tizimi yaxshiligi to‘g‘risidagi savol, agar
ushbu tizim kiritilishidan ko‘zlangan maqsad aniqlanmagan
bo‘lsa, ma’noga ega emas. Masalan, agar (aytaylik, umumiy
jismoniy tayyorgarlik bo‘yicha musobaqalarda) tayyorgarlikning
zaif zvenolarini bartaraf etish maqsadi qo‘yilgan bo‘lsa, u holda
adolatsizligiga qaramay regressiyalanuvchi shkala eng maqbul
hisoblanadi.
Barcha hollarda, qayerda bu narsani amalga oshirish imkoni
bo‘lsa, ikkala guruh (adolatlilik va foydali samara) mezonlarini
birlashtirish maqsadga muvofiq.
Turli topshiriqlardagi yutuqlami (masalan, 100 metr masofaga
1 1 ,0
soniyada yugurish qiyinroq-mi yoki
2
metr balandlikka
sakrash-mi?) o‘zaro solishtirib bo‘lmasligi yuqorida aytib o'tildi.
Bunday hollarda bilvosita yondashuvlardan foydalaniladi. Bir xil
yosh va jinsdagi bir xil sonli odamlar bajara oladigan yutuqlami
ekvivalent yutuqlar deb hisoblaydigan shkalalar eng keng
tarqalgan. Ushbu mezonga ko‘ra, barcha mavjudjahonrekordlari
ekvivalent va bir xil miqdordagi ochkolar bilan baholanishi
kerak; shuningdek, eng kuchli sportchilar ro‘yxatlaridagi yuzdan
bir ulush natijalar ham ekvivalentdir;
1 2
yoshli qiz bolalaming
50 % uchun bemalol bajariladigan natijalar ekvivalentlidir va
hokazo. Keying! bobda ushbu mezonga asoslangan shkalalar
bayon etilgan.
V  

Yulduzlar (16 soat) - O’zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi toshkent davlat pedagogika Universiteti...

V
Yulduzlar (16 soat)
Yulduzlar – Koinotda keng tarqalgan jismlardir. Yillik paralaks.
Yulduzlargacha masofalarni aniqlash. Nurlanish qonunlari (Vinning siljish
qonuni, Stefan-Bolsman qonuni) asosida yulduzlarning haroratlarini
aniqlash. Absolyut yulduz kattalik. Yulduzlarning spektrlari, harorati,
yorqinliklari va ular orasidagi bog’lanish. Spektr-yorqinlik diagrammasi.
Yulduzlarning massalari va radiuslarini hisoblash haqida tushuncha.
Yulduzlarga tegishli kattaliklar – yorqinlik, radius va massa orasidagi
bog’lanish. Gigant va mitti yulduzlar. Qo’shaloq yulduzlar. O’zgaruvchan,
nostatsionar yulduzlar. Yulduzlarning ichki tuzilishi va energiya manbalari
haqida tushuncha. Yulduzlar evolyutsiyasi. Neytron yulduzlar (pulsarlar)
va “qora o’ralar” haqida tushuncha.
VI.
Koinot tuzilishi va evolyutsiyasi (8 soat)
Koinotning tuzilishi va evolyutsiyasi – moddiy dunyo uchun fizik
qonuniyatlarning amalda namoyon bo’lishidir. Galaktikamizning tuzilishi:
tarkibi va strukturasi. Galaktikasmizning aylanishi, unda Quyosh
sistemasining o’rni. Kosmik radionurlanishlar. Tashqi galaktikalar, sinflari
va ularning to’dalari. Koinotning ulkan masshtabli strukturasi. Olam
tuzilishi haqidagi zamonaviy tasavvurlar, ularning dunyoqarash va
ekologik aspektlari.
VII
Yakuniy ma’ruzalar (6 soat)
Koinotda aqlli mavjudotlar bormi? Noma’lum uchar obyektlar to’g’risida
fan. Koinotni tadqiq etish istiqbollari – insoniyatning hayotiy
muammolarini hal etish yo’lida. Kosmonavtika: kecha va bugun.
AMALIY MASHG’ULOTLAR (26 SOAT)
T/r
O’tkaziladigan amaliy mashg’ulotlarning nomi
1.
Yulduzlarning surilma xaritalari va ular bilan ishlash
2.
Yulduzlarning surilma xaritasini yasash
3.
Astronomik kalendarlar va lug’at (spravochnik)lar bilan ishlash
4.
Teleskop tuzilishi va ishlash prinsipini o’rganish. Teleskopning fizik
ko’rsatkichlarini aniqlash
5.
Teleskop yordamida Quyosh sirti obyektlarini kuzatish
6. Teleskop yordamida Oy relefini o’rganish
7.
Venera planetasi fazalarini, Mars, Yupiter va ular yo’ldoshlarini kuzatish
8. Saturn va uning halqalarini kuzatish
9.
Quyosh o’lchamini tajribada aniqlash.
10. Suv, qum, Quyosh soatlarini yasash
|
-Variant - O’zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi toshkent davlat pedagogika Universiteti Navoiy davlat...

B. Uran
C.*Saturn
B. Uran
C. Saturn
C. Saturn
B. Uran
C. Saturn
B. Uran
C. Saturn
10. Talassa va Nayada qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
B. Uran
C. Saturn
38
A. issiqlik nurlanish B.*lyuminessensiya
C. fotolyuminessensiya D. xemilyuminessensiya
13. Yorug’lik ta’sirida jismlarning nurlanishi qanday nomlanadi?
A. issiqlik nurlanish B. lyuminessensiya
C.*fotolyuminessensiya D. xemilyuminessensiya
14. Kimyoviy reaksiya jarayonida jismlarning
nurlanishi qanday
nomlanadi?
A. issiqlik nurlanish B. lyuminessensiya
C. fotolyuminessensiya D.*xemilyuminessensiya
15. Qattiq jismlarni elektronlar
yordamida bombardimon
qilinganda jism nurlanishi qanday nomlanadi?
A. issiqlik nurlanish B. lyuminessensiya
C.*katodolyuminessensiya D. fotolyuminessensiya
16. Jismda yutilishdan nurlanish katta bo’lganda
ichki energiya
o’zgaradimi?
A. oshadi
B.*kamayadi
C. o’zgarmaydi
D. keskin ortadi
17. Jismda yutilishdan nurlanish kam bo’lganda ichki energiya
o’zgaradimi?
A.*oshadi
B. kamayadi
C. o’zgarmaydi
D. keskin ortadi
18. Stefan-Bolsman qonuni formulasini ko’rsating
A. G
T
2
B. G
T
3
C.*G
T
4
D. G
T
5
19. Stefan-Bolsman doimiysi qiymatini ko’rsating.
A.*5,67
10
-8
B. 5,67
10
-7
C. 5,67
10
-6
D. 5,67
10
-5
20. Vinning siljish qonuni uchun yozilgan formulani ko’rsating.
A.*b
T
B. b
C. b
D. b
21. Vin doimiysi uchun to’g’ri yozilgan qiymatni ko’rsating
A. 2,9
10
-8
B.*2,9
10
-3
C. 5,6
10
-6
D. 2,9
10
-5
22. Infraqizil nurlanishlar qanday haroratlarda kuzatiladi?
A.*past
B. yuqori
C. bog’liq emas
D. o’ta past
23. Ultrabinafsha nurlanishlar qanday haroratlarda kuzatiladi?
A. past
B.*yuqori
39
C. bog’liq emas
D. o’ta past
24. Eng katta Meteorit kraterning uzunligi necha kilometr?
A. 1
B. 1,270
C.*1,274
D. 1,354
25. Kometalarning parabolik bo’ylab harakatlanishini kim
aniqlagan?
A.*Gershel
B. Nyuton
C.
Galiley
D. Kepler
26. Bir yulduz yili qanchaga teng?
A.*365 sutka 6soat 9 minut 10 sekund
B. 366 sutka 9soat 6 minut 19 sekund
C. 365 sutka 9 soat 6 minut 15 sekund
D. 365 sutka 10 soat 6 minut 9 sekund
27. Quyoshning galaktika markazi atrofida
aylanish tezligi necha
km/sek?
A. 300
B. 280
C. 260
D.*240
28. Galaktika markazi atrofida Quyoshning aylanish davri necha
million yil?
A. 150
B.*200
C. 300
D. 350
29. Kometa dumining uzunligi necha million km. gacha yetadi?
A.*150
B. 200
C. 250
D. 300
30. Kometalarning kimyoviy tarkibi nimalardan iborat?
A. suyuq geliy
B.*siyraklashgan gaz
C. temir
D. kremnezit
Parametrlar - Iqtisod-moliya

|
Iqtisod-moliyaBog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quvParametrlar
Izoh
1. Ko‘pvalutalik.
Tizim bir vaqtning o‘zida 255 xildagi turli valutalar bilan
ishlashi mumkin
2. Mumkin bo‘l-
gan to‘lovlar dia-
pazoni.
Bir martada mijoz boshqa har qanday mijozga 0,01 kopeyek va
undan yuqori bo‘lgan summani to‘lashi mumkin. Real to‘lov-
larning quyi chegarasi sog‘lom fikr va bank uchun komissiya
to‘lovlari summasi miqdori bilan belgilanadi.
unda bank mijozga o‘z kompyuteriga o‘tkazishga ulgurgan elektron
pullarni o‘z xohishiga ko‘ra ishlatilishiga qarshi turishi va tizimdagi
barcha to‘lovlarni to‘xtatib qo‘yishi mumkin.
Agar mijozga o‘z pullarini PayCash tizimidan tashqariga olib chi-
qish talab etilsa, u mablag‘ning ma’lum qismi yoki hammasini o‘z hisob
raqamidan oddiy bankdagi hisob raqamiga o‘tkazish to‘g‘risida buyruq
beradi. Masalan, naqd pulsiz bank o‘tkazmasi yordamida oddiy maga-
zinda to‘lovni amalga oshirish yoki ularni naqd pulda olish. PayCashda,
Internet tarmog‘idagi naqd pul to‘lov tizimilari kabi, to‘lov tizimi ishti-
rokchilari o‘rtasida to‘lov vositasi sifatida bank tomonidan chiqarilgan
elektron pul majburiyatlaridan foydalaniladi. PayCash to‘lov tizimining
ishlash sxemasi quyidagicha ko‘rinishga ega. Bo‘lajak mijoz “hamyon”
yordamida bankda hisob raqam ochadi (hisob raqam Internet tarmog‘ida
shaxsiy kompyuter yordamida ochiladi). Keyin u tanish usullar orqali
shu hisob raqamga pulni o‘tkazadi (masalan, bank kassasiga naqd pul
topshirish, bank yoki pochta o‘tkazmalari, kredit kartalar yordamida).
Shundan keyin u rasmiy mijozga aylanadi. PayCash tizimi doirasida
hisob-kitob qilish imkoniyatiga ega bo‘lishi uchun, mijoz o‘z kompyu-
terida “hamyon” yordamida bir yoki bir necha to‘lov daftarchalari hosil
qiladi. Undan keyin esa, yana “hamyon” yordamida bankdagi hisob ra-
qamidan bir to‘lov daftarchasiga, ya’ni o‘z kompyuteriga ma’lum miq-
dorda pul o‘tkazadi. Bunda bank qaysi to‘lov daftarchasiga pul o‘tkazil-
ganini aniqlay olmaydi. U (ya’ni bank) to‘lov daftarchalarining aniq
kimga tegishli ekanini ham bilmaydi. Shundan keyin mijoz o‘z daftar-
chasidagi pul mablag‘laridan Internetda anonim tarzda to‘lovlarni amal-
ga oshirish imkoniga ega bo‘ladi. Har bir to‘lov bank tomonidan alohida
avtorizatsiya qilinadi.
PayCash to‘lov tizimini umumiylashtiruvchi tavsifi 4.2-jadvalda
keltirilgan.
|
| |
Baholash shkalalari - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

baholash jarayoni absolut ko‘rsatkichlami baholash shkalasi
yordamida nisbiy ko‘rsatkichlarga o‘tkazishni ifodalaydi.
4.2.1. Standart shkalalar
Ushbu shkalalami bunday atalishiga sabab shunda-ki, ularda
masshtab sifatida standart (o‘rtacha kvadratik) og‘ishlar xizmat
qiladi.
Z - shkala
eng oddiy standart shkala hisoblanadi. Ushbu
shkalada turli natijalarga beriladigan ochkolar normallashtirilgan
og‘ish qiymatiga teng deb olinadi (eslatib o ‘tamiz: o‘rtacha
arifmetik qiymatdan chetlashgan va standart og‘ish birliklarida
ifodalangan og‘ishga normallashtirilgan og‘ish deb aytiladi).
Undagi o‘rtacha arifmetik qiymat nol ochko deb baholanadi,
o‘rtacha arifmetik qiymatdan past natijalar manfiy qiymatli
ochkolar bilan, undan yuqorilari esa musbat qiymatli ochkolar
bilan baholanadi, baholash natijalarining aksariyat ko‘pchiligi -
3,0 dan + 3,0 gacha oraliqda joylashadi.
Manfiy qiymatlar mavjudligi uchun ham bu shkala noqulay va
undan amaliyotda kam foydalaniladi. Baholash shkalasini tanlash,
natijalar o ‘sishini qaysi zonada rag‘batlantirish lozimligiga
bog‘liq.
Standart shkalalar orasida eng keng ommalashgani
T -
shkala. Bu yerda o‘rtacha arifmetik qiymat 50 ga, standart esa
10
ga tenglashtiriladi, ya’ni baho quyidagi formula bo‘yicha
hisoblanadi:
T = 50 + 10-^— ^ = 50 + 10 Z
(41)
Amalda darhоl yuz beradigan qarshi alоqa

Internetning оnlayn xizmatlari marketоlоglar uchun ham bir qatоr
muhim afzalliklarga ega bo‘lishni ta’minlaydi:
ishlab chiqaruvchi firmaning jo‘shqin ravishda o‘zgarib bоrayot-gan
bоzоr sharоitiga nisbatan tez mоslashishi (mahsulоt
xillarini, ular-ning
narxlarini, texnika-iqtisоdiy va bоshqa ko‘rsatkichlarini
tezda yan-gilash
vоsitasida);
turli mahsulоtlar bilan tanishtirish uchun elektrоn katalоglardan
fоydalanish ularni оdatdagi bоsma usul bilan
tayyorlash va pоchta оrqali
tarqatishga qaraganda ancha arzоn bo‘ladi;
bo‘lajak xaridоrlardan tayyor mahsulоtning iste’mоl xоssalarini
ma’qul darajada yaxshilash xususida оperativ sur’atda
tavsiyalar оlish
(qarshi alоqa), shuningdek, mijоzlarning kоmpyuteriga fоydali masla-
hatlar, reklama materiallarini
bepul uzatish;
muayyan firmaning web-saytiga kirgan bo‘lajak xaridоrlar sоni
haqidagi axbоrоtni (“jоyi”, Internet tarmоg‘idagi server)
avtоmat usulda
to‘plash, bu esa unga o‘zining savdо takliflarini,
shuningdek reklamani
takоmillashtirish, sоtishga tavsiya etilayotgan mahsulоtni namоyish qilish
uchun bоsma yoki efir usullariga qaraganda amalda
cheklanmagan
elektrоn hududga ega bo‘lish.
6.7. Internet-kоmpaniyalar bahоsini (biznes bahоsini)
Elektrоn magazinlarning xaridоrlar kirishi uchun dоimо оchiq

2. Elektrоn magazinlarning xaridоrlar kirishi uchun dоimо оchiq bo‘lishini ta’minlash. Elektrоn magazinlarning kecha-kunduz ishlashi
xaridоr tоvar sоtib оlishi uchun g‘оyat qulay sharоit yaratib be-radi. Ancha
qisqa vaqt ichida ko‘pgina bir xil elektrоn magazinlarga “ki-rib chiqish”,
narx-sifat nisbati eng yaxshi bo‘lgan tоvarni tanlab оlish bi-lan bоg‘liq
tadqiqоtni amalga оshirish, so‘ngra esa uni sоtib оlish mum-kin. Statistika
shuni ko‘rsatadiki, elektrоn magazinlardagi xaridlarning 47-60 fоizi sоat
19 bilan 24 o‘rtasidagi vaqt davоmida amalga оshiriladi.
3. Tоvarlarni izlashning ancha sоddalashtirilganligi . Kerakli tо-var
bir elektrоn magazinda bo‘lmagan taqdirda xaridоr оperativ ravishda
bоshqa magazinlarga “kirishi” mumkin. Natijada narx-sifat nisbati ham-
madan yaxshi bo‘lgan yoki xaridоrning individual talablarini hammadan
to‘liq hisоbga оladigan tоvarni tanlab оlish mumkin bo‘ladi.
4. Xaridоrlarga yuqоri sifatli servis xizmati ko‘rsatilishini ta’- minlash uchun qulay sharоit yaratish (xarid qilinadigan buyumlarni tan-
lashda qulaylik, ko‘rgazmalilik, buyurtmani оperativ tarzda bajarish, har bir
xaridоrning talablarini to‘la-to‘kis hisоbga оlish). Odatda, ko‘pgina elektrоn
magazinlar keng ko‘lamdagi servis xizmatlarini taklif qiladi.
5. Xizmat ko‘rsatishni individuallashtirish . Xaridоr ko‘pgina is-
te’mоl xоssalari bilan qanоatlantiradigan murakkab tоvarlar yoki xiz-
matlarni sоtib оlgan taqdirda, elektrоn magazinlarda batafsil so‘rоvnо-
malar tizimi nazarda tutilgan bo‘lib, ular real vaqt rejimida qayta ishla-
nadi. Bunday hоllarda xaridоrga bir nechta xarid variantini оperativ sur’-
atda ko‘rib chiqish imkоniyati beriladiki, an’anaviy magazinda bu ish ju-
da qiyin amalga оshiriladi.
6. Xaridоr tоvar sоtib оlganida pul mablag‘larini tejab qоlishi real ekanligi . Ishlab chiqaruvchi firmalarning elektrоn magazinlaridan
tоvarlar xarid qilish ko‘pincha iqtisоdiy jihatdan ancha fоydali bo‘lishi
mumkin va fоydali hamdir. Bu hоl оldi-sоtdi zanjirida vоsitachilar bo‘l-
masligi bilan bоg‘liq. Shu tufayli tоvarni sоtish bоsqichida umumiy chi-
qimlar qisqaradi. Bundan tashqari, raqоbatbardоshlikni оshirish maqsa-
217
dida virtual kоmpaniya chegirmalar berishi, bir qancha hоllarda esa xa-
ridоrga tоvarni bepul yetkazib berishi mumkin.
Elektrоn magazinlarning xizmat ko‘rsatuvchi va bоshqa-

Xaridоr elektrоn magazinlar оrqali tоvar xarid qilganida bir qatоr
iqtisоdiy va ijtimоiy yutuqlarga ega bo‘ladi. Shular оrasida eng muhim-lari
quyidagilardir:
1. Elektrоn magazinlarga kirishga sarflanadigan vaqt minimum
darajaga keladi.
Bo‘lajak xaridоr turli elektrоn magazinlarda savdоga
qo‘yilgan tоvarlar bilan ancha tez tanishib chiqishi mumkin. Uning telefоn
qo‘ng‘irоqlariga, real magazinlarga bоrishga, xizmat ko‘rsatish kassalarida
turishga vaqt sarflashiga zarurat yo‘q. Transpоrt xarajatlari ham tejaladi.
III BOB  

QUYOSH SISTEMASIDAGI MAYDA JISMLAR. TABIIY

B. Vesta
C. Yunona
B. Vesta
4. Eng yorug’ Asteroid nomini ayting.
A. Serera
C. Yunona
B. Vesta
C. dumli
8. Asteroidlar poyasigacha bo’lgan masofa necha astronomik
birlik?
C. 1451
B. 760
35
C. 740
D. 720
11. Osmonda uchib o’tadigan olov sharning fandagi nomini
ayting.
A. Meteor
B.*Bolid
C. Asteroid
D. Kometa
12. Meteor jismlarning Yerga tushgan qoldiqlari nima deb
yuritiladi?
A.*Meteorid
B. Bolid
C. Asteroid
D. Kometa
13. Dunyodagi eng katta Meteorit krater qayerda joylashgan?
A.*AQSH
B. Kanada
C.
Estoniya
D. Rossiya
14. O’zbekistondagi Meteorit krater qayerda joylashgan?
A. Qizilqum
B. Qoraqum
C.*Ustyurt
D. Mirzacho’l
15. Meteor va Asteroidlar orasidagi farq nimada?
A.*o’lchamida
B. kimyoviy tarkibida
C. zichligida
D. haroratida
16. Meteoritlarning yoshi qanday aniqlaniladi?
A.*ular tarkibidagi radiaktiv modda miqdoriga
qarab
B. ularning zichligiga qarab
C. ularning haroratiga qarab
D. ularning hajmiga qarab
17. Meteoritlar necha xil bo’ladi?
A. 4
B.*3
C. 2
D. 1
18. Eng ko’p Meteorit kraterlar qaysi davlat hududida?
A. AQSH
B. Angliya
C.*Avstraliya
D. Albaniya
19. Kometa so’zining ma’nosini ayting.
A. adashgan
B.*sochli
C. dumli
D. yulduzsimon
20. Galley kometasining Quyosh atrofida aylanish davri necha yil?
A. 74
B. 78
C. 72
D.*76
21. Eng katta kometaning nomini ayitng
A. Serera
B. Vesta
C. Yunona
D.*Galley
36
22. Meteroitlarning yoshi necha milliard yilga teng?
A. 3,5
B.*4
C. 4,5
D. 3
23. Metis va Adrasteya qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
A. Neptun
B. Uran
C.*Saturn
D. Yupiter
24. Amateya va Teba qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
A. Neptun
B. Uran
C.*Saturn
D. Yupiter
25. Sinope va Pasife qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
A. Neptun
B. Uran
C. Saturn
D.*Yupiter
26. Elara va Ananke qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
A. Neptun
B. Uran
C. Saturn
D.*Yupiter
27. Gimaliya va Lisiteya qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
A. Neptun
B. Uran
C. Saturn
D.*Yupiter
28. Atlas va Prometiy qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
A. Neptun
B. Uran
C.*Saturn
D. Yupiter
29. Pandora va Epimetiy qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
A. Neptun
B. Uran
C.*Saturn
D. Yupiter
30. Yanus va Mimas qaysi planetaning tabiiy yo’ldoshlari?
A. Neptun
B. Uran
C.*Saturn
D. Yupiter
31. Kometaning bosh qismi Quyoshga
yaqinlashganda nega
kengayadi?
A. Quyosh nurlarining bosimi tufayli
B. Quyosh shamoli tufayli
C.*Quyosh nurlarining bosimi va Quyosh shamoli tufayli
D. Qizish tufayli
trenirovka hajmi - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

nisbatiga teng bo‘ladi. Ba’zi yuqori mahoratli (klassifikatsiyali)
kurashchilarda (har ikkala tomonga bajariladigan usullami deyarli
birday o‘zlashtirgan) ideal hollarda ushbu koeffitsiyent qiymati
60 % gacha yetadi.
Texnika har tomonlamaligi ko‘rsatkichlarining (takror-
lanuvchanligi)
ishonchliligi,
umuman olganda, uncha katta emas,
biroq mashhur sportchilarda asosiy usullar uchun ancha katta
bo‘lishi mumkin.
Texnika hartomonlamaligi ko‘rsatkichlarining
i
/
——
/ - Tarbiyainstituti b. B. Musayev

Qayd etilgan ko‘rsatkichlar (grafoanalitik, matematik-statistik
va shu kabilar) tahlil qilinishi kerak va uning natijalaridan sport
texnikasi samaradorligining mezoni sifatida foydalaniladi.
Harakatning biomexanik xarakteristikalarini qayd qilish sport
texnikasi samaradorligini baholashning boshlanishi hisoblanadi.
Mazkur bosqichda bajarilgan o ‘lchashlardagi ancha katta
xatoliklami keyinchalik amalga oshiriladigan hech qanday
muolajalar bilan ham bartaraf etib bo‘lmaydi; buning oqibatida
esa sportchi TM haqidagi yakuniy xulosa xato bo‘ladi. Shunday
qilib, sportchining TMini baholash aniqligi, eng avvalo, harakatlar
biomexanik xarakteristikalarini o ‘lchash aniqligiga bog‘liq
boiadi.
Masalan, kinofototexnikadan foydalanish faqatgina
suratga olish
chastotasi o'lchashlarga qo‘yiladigan barcha metrologik
talablarga rioya qilgan holda soniyasiga 100 lavhadan kam
bo‘lmasagina samarali bo‘ladi.
10.6. Texnika hajm ini nazorat qilish
Texnika hajm i sportchi trenirovka mashg‘ulotlari va
musobaqalarda bajaradigan harakatlaming umumiy soni bilan
aniqlanadi.
Texnikaning m usobaqaviy hajm i variativ (ya’ni, o‘zgarib
turadi) va raqibning toifasiga (yoki kvalifikatsiyasiga yoki
mahorati darajasiga), bellashuv taktikasi va shu singarilarga
bog‘liq. Masalan, oliy liga futbol jamoalarining o ‘yinchilari
bajaradigan o‘yin harakatlarining optimal hajmi 600 - 800, futbol
bo‘yicha terma jamoamiz o‘yinchilari uchun ushbu ko'rsatkich
800 - 900.
Shu bilan birga, nisbatan kuchli jamoalar bilan
o ‘ynaganda o‘yin harakatlari hajmi 500 ga ham yetmasligi,
nisbatan kuchsiz jamoalar bilan o'ynaganda esa 1000 dan ortib
ketishi mumkin.
Siklik xarakterdagi (yugurish, suzish, eshkak eshish) sport
turlarida texnikaning musobaqaviy hajmi bitta va shu bilan bir
168
vnqlda ko‘p marta takrorlanadigan harakatdan (qadam va eshkak
csliishdan) iborat bo‘ladi.
Sportchi texnikasining
Ochiq tarzda ma’lumotlar almashinuv

sotuvchi serveridan olinish xavfi ostida bo‘ladi.
Shu bilan birga, sotuv-
chi tomonidan ham, xaridor tomonidan ham identifikatorni qalbakilash-
tirish yoki almashtirib qo‘yish ehtimol ham yo‘q emas. Xaridorda “kre-
dit karta” dan ma’lumotlarni olish va keyin “g‘arazli xaker” emas,
balki
o‘z kartasidan nimaga va qachon to‘lovni amalga oshirganligini ro‘kach
qilgan holda to‘lovdan voz kechishi mumkin.
Guvohnomalar ishlatishni ko‘zda tutuvchi tizimlar
Bu ham Internet tarmog‘ida kredit kartadan foydalanishning yana bir
yo‘li bo‘lib, boshqalariga qaraganda ishonchliroq hisoblanadi.
U mijoz va
sotuvchilarning raqamli sertifikatlari va raqamli imzolarini tasdiqlovchi
ma’lumot almashinuvining maxsus himoyalangan protokollarni qo‘llash
bilan uzviy bog‘liq. Bu usulni qo‘llashda kelishuvning
shartlarini bajarish
va identifikatorlarni almashtirib qo‘yish holatlari kuzatilmaydi.
Xaridоrlarni yangi turdagi tоvarlar va xizmatlarni ishlab

|
Xaridоrlarni yangi turdagi tоvarlar va xizmatlarni ishlab Pdf ko'rish
|
bet | 165/191 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 3,23 Mb. | | #252938 |
Bog'liq A T KENJABOYEV, M YU JUMANIYAZOVA ELEKTRON BIZNES ASOSLARI O`quv7. Xaridоrlarni yangi turdagi tоvarlar va xizmatlarni ishlab
chiqish va jоriy etishga jalb qilish.
Bu turli xildagi tоvarlar va xizmat-
larning xaridоrlar tоmоnidan ta’riflangan yetishmayotgan yoki qo‘shim-
cha iste’mоl xоssalarini hisоbga оlish yo‘li bilan ta’minlanadi.
8. Elektrоn magazin tоmоnidan yetkazib berilishi mumkin bo‘l-
gan tоvarlar va xizmatlarga sarflanadigan vaqtning ancha tejalishi-ga
erishish
.
Bunday xaridlarni uydan yoki оfisdan chiqmagan hоlda amal-ga
оshirish mumkin. Buning оqibatida tegishli magazinlarga bоrishdan vоz
kechish tufayli vaqt tejaladi, shuningdek, xaridоr transpоrt xarajat-larini
ham ma’lum miqdоrda tejab qоladi.
9. Tоvarni sоtib оlishni rasmiylashtirish bilan bоg‘liq xarajat-
larning kamayishi
.
Elektrоn usulda оldi-sоtdi bitimini tuzish uni amal-ga
оshirish xarajatlarini ikki baravar qisqartiradi. Amerika kоmpaniya-lari
bergan ma’lumоtga ko‘ra, aviachiptalarni Internet оrqali sоtish, yu-qоrida
qayd etib o‘tilganidek, bitta buyurtmani ishlash xarajatlarini 8 dоllardan 10
sentgacha kamaytirish imkоnini berdi.
10. Xaridоrning zarur axbоrоtni eng qulay shaklda (matn, tas-vir,
оvоz, videо) оlishi
, mahsulоt yetkazib beruvchi esa xaridоr istak-larini
оperativ tahlil qilishi va shuning asоsida bundan keyingi faоliyatni
rejalashtirishi mumkinligi.
11. Tоvarni buyurtmachiga yetkazib berish yo‘lining qisqarishi
.
Elektrоn biznes ko‘pincha tоvarning yetkazib beruvchidan buyurtma-
chigacha bo‘lgan yo‘lini, shuningdek xarajatlarni ancha qisqartirish im-
kоnini beradi. Bu tоvarlarni yetkazib berishni avtоmatlashtirilgan tartib-da
rejalashtirishning mоslashuvchan tizimini qo‘llash tufayli ta’minla-nadi.
Ushbu tizim xaridоr jоylashgan yerni ham, fоydalaniladigan tran-spоrt
vоsitalarining harakatlanish yo‘nalishlarini оptimallashtirish hisо-biga
mahsulоt yetkazib beruvchining transpоrt xarajatlarini kamaytirish
zarurligini ham hisоbga оladi.
|
| |
Internet tarmog‘ida kliring tizimi

xarajat, boshqa tizimlarga qaraganda ancha ozdir. Shuning uchun ham,
bunday tizimdagi hisob-kitoblarda kredit kartasining ularga mayda – 1
AQSh dollaridan kam bo‘lgan hisob-kitoblarda dadil qo‘llash
imkonini
beradi (bunday kichik to‘lovlar – mikroto‘lovlar deb yuritiladi). Muta-
xassislar fikrlariga ko‘ra, Internet tarmog‘ida ma’lumotlar sotish hajmi-
ning asosini, aynan, mikroto‘lovlar ta’minlab beradi. Bundan tashqari,
raqamli naqd pullarda pul sarflagan mijoz haqida hech qanday ma’lumot
bo‘lmasligi bilan, egasi nomining to‘la sir bo‘lishini ta’minlaydi. Bunday
raqamli pullarning yana bir turi raqamli cheklarni ham keltirish mumkin.
Raqamli naqd pullar (Smart Card turi) – raqamli pullar sohasida ya-
ratilgan mukammal tizimlardan biri - Smart Card texnologiyasiga asos-
langan tizimdir. Zamonaviy smart karta o‘zining protsessoriga,
xotira-
siga, dasturiy ta’minotiga ma’lumotlarni kiritish va chiqarish tizimiga
ega bo‘lgan kichkina kompyuterdir. Har qanday smart kartada ham ra-
qamli naqd pullar bo‘lavermaydi. Hozircha smart karta ularni ro‘yxatdan
chiqarilganligi yoki mijoz haqidagi ma’lumotlarni o‘ziga olgan oddiy-
gina debet kartasi sifatida foydalanilmoqda (shartli ravishda “elektron
hamyon” deb ataladi). Smart Card ga asoslangan raqamli naqd pullar za-
ruriy maxfiylik va anonimlikni ta’minlasa-da, to‘lovni tasdiqlash to‘g‘-
risida markaz bilan bo‘ladigan aloqani ta’minlash zaruriyatini ko‘zda
tutmaydi.
Bu ularning PC (ShK – shaxsiy kompyuter)
asosida qurilgan bosh-
qa tizimlardan asosiy farqidir. Fayl pullarni diskdan ko‘chirib olish yoki
o‘chirib tashlashning iloji yo‘q. Shuning uchun ham, transaksiyalar nol-
ga intiladi. Shu bilan birga, bunday tizimni taklif qiluvchi
kompaniyalar,
kartani bankomatda “to‘ldirish” yoki pulni naqd qilib olish holatlarini
hisobga olmaganda, transaksiyalar ustidan nazorat o‘rnata olmaydilar va
ular uchun to‘lovlarni qabul qilmaydilar. Hozirgacha, bunday kartalar
real hayot jarayonlari; kafe, kino va boshqa
joylarda xizmat haqi uchun
to‘lovlarda ishlatilib kelingan (pilot dasturlarida). Lekin tez orada (aniq-
rog‘i, ularni o‘qish uchun hozirda ishlab chiqilayotgan ShK uchun peri-
feriy qurilmalar keng tarqalgan sharoitda) ular Internetdagi hisob-kitob-
lar uchun yaroqli bo‘ladi.
Hisob-kitoblar turiga ko‘ra, to‘lov tizimlarini quyidagi 3 asosiy gu-
ruhga ajratishimiz mumkin:
– kredit sxemalar;
– debet sxemalar
– “elektron pullar”dan foydalanuvchi sxemalar.
66
Yuqorida
keltirilgan, to‘lovlarni amalga oshiruvchi har bir tizim
o‘zining afzalliklari bilan birga, ba’zi kamchiliklardan ham holi emas.
Ularning har biriga quyida to‘xtalib o‘tamiz.
To‘lovlar debet sxemasining kamchiliklari

mashhur bo‘lib ketmayotganining sabablaridan biridir.
Shunga qara-
masdan mayda to‘lovlar sektorida (muammo unchalik dolzarb bo‘lma-
gan) debet sxemalar kredit sxemalar bilan muvaffaqiyatli raqobat qili-
shi mumkin.
Elektron pullardan foydalanuvchi sxemalar: O‘z mohiyatiga ko‘ra
bunday sxemalar ham debet sxemalar tarkibiga kiradi. Ikki xil turdagi
raqamli naqd pullar mavjud: smart-kartalarda saqlanuvchi va kompyu-
terning qattiq disklarida saqlanuvchi. (Misol
tariqasida Digicash, Net-
cash, Cybercoinlarni keltirish mumkin) elektron hamyon bo‘yicha ham-
ma hisob-kitoblarni bank yoki boshqa kliring kompaniyasi amalga oshi-
radi. Elektron pullar tizimida kartochkadagi yoki kompyuter qattiq dis-
kidagi yozuvlarga muvofiq, summalar u yoki bu valutaga o‘tkaziladi. Bu
mablag‘lar erkin konvertatsiyalanib, sotuvchi va xaridor o‘rtasidagi alo-
qa kanallari orqali to‘g‘ridan-to‘g‘ri uzatilishi mumkin. Elektron pullar
bilan kliring operatsiyalari o‘tkazilmaydi.
Elektron to‘lovlarning bu sistemasi o‘z mohiyatiga ko‘ra
naqd pul-
larga o‘xshashdir. To‘lov amalga oshiriladigan tizim provayderida ol-
dindan naqd pul kupyuralarining elektron analoglari sotib olinadi. Ma-
salan, Digicash kompaniyasi ishlab chiqqan elektron pullarning hayot
sikli quyidagi bosqichlarni o‘z ichiga oladi:
Avvalambor, mijoz o‘z kompyuterida o‘z imzosi bilan,
seriya no-
meri va nominallarini aniqlagan holda tasdiqlab, elektron kupyuralar ya-
ratadi keyin pulni jo‘natadi va u yerda pullar hisob raqamiga real pul
ko‘rinishida tushgandan so‘ng, faqatgina
nominallarini bilgan holda, u
kupyuralarni imzolaydi va uni qayta mijozga jo‘natadi. Xarid qilishda
mijoz bu kupyuralarni sotuvchiga jo‘natadi. (Bunda sotuvchi xaridor ha-
qida hech qanday ma’lumotga ega bo‘lmasa-da, xaridor o‘z kupyuralar
seriya nomerini faqatgina o‘zi bilgani uchun ham xaridni o‘zi
amalga
oshirganini doimo isbotlab bera oladi). Sotuvchi ushbu kupyuralarni
bankka taqdim etadi va bank ularning haqiqiyligini tekshirganidan so‘ng
xaridor hisobiga o‘tkazib beradi. Hozirda Digicash tizimini turli mamla-
katlarda bir qancha banklar qo‘llab kelmoqdalar. Masalan, 1998-yilning
4-may kuni Bank Austria o‘z mijozlariga Digicash kompaniyasi ishlab
chiqqan Internet to‘lov tizimida qo‘llaniladigan
elektron pullarni taklif
qildi. Xususiy shaxslar bilan operatsiyalarda eng katta bank sanaladigan
Bank Austria e-Cash texnologiyasini 1997-yil aprelida litsenziyalangan.
Mijozlar biror bank bilan kelishuv imzolayotganida, ular dasturiy ta’-
minotni o‘z kompyuterlariga olishlari va bankning web-manzili (
www.
bankaustria.com
) orqali on-line tartibda o‘z elektron pullarini faollashtirib
68
olishlari mumkin. Shundan keyin bank bilan ishlaydigan
turli magazinlar-
dan xarid qilishni boshlash mumkin.
“Elektron pullar”dan foydalanuvchi sxemalarning afzalligi:
– bu tizim mikroto‘lovlarni amalga oshirishda qo‘l keladi;
– to‘lovlarning maxfiyligi ta’minlanadi.
To‘piq
b o‘g ‘inlaridagi

1)yuqorisportmahoratiganisbatanmaqsadliyo‘naltirilganlikka;
2
) harakat sifatlarini tarbiyalash va o‘matishda ko‘p
yillik
mashq qilish bosqichlari bo‘yicha ulaming nisbatini ta’minlashga.
Shug‘ullanuvchilaming tayyorgarligini tashxis qilish peda-
gogik nazoratning asosiy vazifalaridan biri bo‘lib, u mashq
qilish va musobaqa
yuklamalarini hisobga olishda, sportchilar
tayyorgarligining turli (jismoniy, texnik, taktik) tomonlarini
aniqlashda muhim hisoblanadi.
Nazoratning quyidagi shakllari farqlanadi:
1
) bosqichli nazorat - ko‘p yillik mashq
qilish bosqichlarida
shug‘ullanuvchilaming holatini ko‘rsatadigan bosqichma-bos-
qich nazorat (mezosiklda, yarim yillik siklda);
2
) joriy nazorat, uning yordamida bitta yoki bir nechta yoki
bir kunlik mashg‘ulotlardan keyin tezkor mashq
qilish samarasi
aniqlanadi;
3) tezkor nazorat - bunda, bitta mashq qilish mashg‘ulotining
samarasi baholanadi.
K o‘pincha, pedagog tayyorgarlikning
1-2-oyidan keyin nazoratni amalga oshirishi zarur. Bu usulda
harakat sifatlarining rivojlanish darajalarini, texnik-taktik malaka
va ko‘nikmalami egallaganligi darajasining ko‘rsatkichlarini
baholash o ‘tkaziladi.
Заключение - “pedagogik mahorat” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2022, №3-4

|
“pedagogik mahorat” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2022, №3-4 Pdf ko'rish
|
bet | 143/163 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,09 Mb. | | #229627 |
Bog'liq 05.12.2021 To`plam Ped mahorat OAKЗаключение.
Исходя из вышеизложенного, в первую очередь необходимо открывать
лаборатории в городах с медицинскими вузами. Во-вторых, чтобы поднять отечественную
медицинскую науку на международный уровень, необходимо усилить сотрудничество лабораторий
НИИ и высших учебных заведений. В-третьих, для более полного охвата населения, нуждающегося в
радионуклидной диагностике в республике, необходима подготовка нового поколения врачей
радионуклидной диагностики за счёт нового подхода к вопросу обеспечения лабораторий
высококвалифицированными кадрами в областных центрах и крупных городах.
Подготовка специалистов в области лучевой диагностики в республике находится на очень
высоком уровне, среди них необходимо правильно подобрать определённое количество врачей и
провести их переподготовку, и в этом процессе целесообразно создание электронных ресурсов и
мультимедийные средства и применение их в этом процессе.
Литература
1.
Трансконтинентальное обучение: МАГАТЭ открывает платформу дистанционного
онлайнового обучения datol // Бюллетень МАГАТЭ 55-4-декабрь 2014. – С. 34-35.
2.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сон
«Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар Стратегияси тўғрисида» ги
Фармони. – Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 й., 6-сон, 70-модда.
3.
Ashurov Jasur Djo'rayevich, Zamonaviy ta'lim muhitida raqamli pedagogikaning o'rni va ahamiyati
//
Euroasian
journal
of
academic
research,
2021,
Vol1,
No9
https://zenodo.org/record/5776796#.YdUkUB__Skq
4. Ashurov Jasur Djurayevich, Opportunities Of Digital Pedagogy in A Modern Educational
Environment // Journal of Pedagogical Inventions and Practices, 2021.Vol3,P.103-106
https://zienjournals.com/index.php/jpip/article/view/448/345
5. Ж.Д. Ашуров, И. Нуритдинов, С.Х. Умаров Влияние температуры и примесей элементов I и
IV групп на тензорезистивные свойства монокристаллов TlInSe
2
. // Перспективные материалы, 2011, -
с. 11-14
6. Ashurov Jasur Djo'rayevich, Education and pedagogy // Journal of Pedagogical Inventions and
Practices, 2021. Vol 3, P.179-180 http://zienjournals.com/index.php/jpip/article/view/534/423.
“PEDAGOGIK MAHORAT” ilmiy-nazariy va metodik jurnal. 2022, № 3-4
137
|
| |
XAVFSIZLIKNING UMUMIY TALABLARI - «energo-mexanika» fakul’teti «mashinasozlik texnologiyasi» kafedrasi

|
«energo-mexanika» fakul’teti «mashinasozlik texnologiyasi» kafedrasi
|
bet | 27/41 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 258,5 Kb. | | #155392 |
Bog'liq 3. Amaliy mashg`ulotlarXAVFSIZLIKNING UMUMIY TALABLARI
1. Mazkur yo'riqnoma turli tipdagi silliqlash (jilvirlash) stanoklarida silliqlash ishlarini bajaruvchi silliqlovchi uchun mo'ljallangan.
2. Silliqlovchi bo'lib ishlashga ruxsat etiladigan shaxslar:
2.1. 18 yoshdan kichik bo'lmaganlar;
2.2. tibbiy ko'rikdan o'tganlar;
2.3. kasbiy ko'nikmaga ega bo'lganlar, "Mehnat muhofazasi bo'yicha o'qishni tashkil qilish va bilimlarni sinash to'g'risida"gi Nizomga muvofiq ushbu ishlarning xavfsiz usullari va yo'llari bo'yicha o'qiganlar, bilimlari sinalgan va belgilangan shakldagi guvohnoma olganlar;
2.4. yuk kutarish mexanizmlarini qo'llash zarurati bo'lsa, qo'shimcha maxsus o'qishni va belgilangan tartibda instruktajni o'tganlar (Nizomga muvofiq);
2.5. instruktajni o'tganlar.
3. Silliqlovchi quyidagilarga majbur:
3.1. ichki mehnat tartibi qoidalarini (IMTQ) bajarish;
3.2. belgilanmagan joylarda chekmaslik va korxona hududida spirtli ichimliklarni iste'mol qilmaslik;
3.3. ushbu yo'riqnomaning talablarini bajarish;
3.4. ish vaqtida yonida ishlarni bajarishning xavfsiz usullari va yo'llari bo'yicha bilimlari sinalganligi haqidagi guvohnoma bo'lishi;
3.5. berilgan maxsus kiyimdan, maxsus poyafzaldan hamda saqlovchi moslamalar va himoya vositalaridan foydalanish;
3.6. yong'in xavfsizligi talablarini bajarish;
3.7. baxtsiz hodisalar ro'y berganda jabrlanganlarga birinchi yordamni bera olish, voqea sodir bo'lgan joyda, imkoni boricha vaziyatni saqlab turish va bu haqida bevosita rahbariga xabar berish;
3.8. ishlarni bajarganda shaxsiy gigiena qoidalariga amal qilish;
3.9. mashina, mexanizmlar va boshqa jihozlarda aniqlangan nosozliklar va xavfsizlik talablari buzilishining boshqa holatlari haqida smena ustasiga (brigadiri)ga xabar qilish va tegishli choralar ko'rilgunga qadar ishga kirishmaslik.
4. Silliqlovchining ish joyidagi xavfli va zararli ishlab chiqarish omillari quyidagilar:
4.1.abraziv changi;
4.2.abraziv tosh yaroqsizligi;
4.3. elektr toki urishi;
4.4. moylash-sovitish suyuqligi (SOJ);
5. Ushbu yo'riqnoma talablarini bajarmaslik ishlab chiqarish intizomini buzish hisoblanadi, bunda aybdorlar IMTQ muvofiq belgilangan tartibda javobgarlikka tortiladi.
|
| |
o‘zaro mos 
keluvchanligini

\
Umuman, keng ma’noda olib qaralganda, eng yuqori natijaga
erishishni ta’minlaydigan harakatlar (usul) texnikasi eng samarali
deb tan olinishi kerak. Biroq, u ko‘pgina omillarga, shu jumladan,
motivatsiya, sportchining jismoniy va taktik tayyorgarlik darajasi
va shu singarilarga bog‘liq. Shuning uchun texnika samaradorligi
mezoni sifatida sport natijalaridan foydalanish cheklangan.
Ko‘pchilik hollarda buning uchun o ‘rganilayotgan harakatlar
texnikasini yoki biomexanik etalon bilan yoki mohir va mashhur
sportchi texnikasi bilan solishtiradilar.
Texnikaning absolut samaradorligini aniqlash uchun o‘r-
ganilayotgan
harakat texnikasi ko‘rsatkichlari
qiymatlari
biomexanik, fiziologik, psixologik va estetik tasavvurlar asosida
tanlangan etalon qiymatlari bilan solishtiriladi.
‘yin harakatlari texnikasining absolut samaradorligi

individual bo‘lganligi sababli namuna sifatida solishtirilayotgan
sportchining jismoniy va psixik tayyorgarligi darajasiga eng
yaqin bo‘lgan mashhur sportchi ko‘rsatkichlarini olish maqsadga
muvofiq. Biroq, ko‘pchilik hollarda, namuna sifatida yuqori
mahoratli (kvalifikatsiyali) sportchilar texnikasining o'rtacha
arifmetik ko‘rsatkichlaridan foydalaniladi.
Bunday holda qiyoslash muolajasi texnikanng
diskriminativ
ko‘rsatkichlarini (ya’ni, turli kvalifikatsiyali sportchilarda
qiymatlari
bir xil
bo‘lmagan
ko‘rsatkichlami)
izlashga
yo‘naltirilgan
bo‘Iadi.
Buning
uchun mashqni
bajarish
texnikasining kinematik va dinamik xarakteristikalari qayd
qilinadi, undan keyin esa qiyosiy tahlil amalga oshiriladi
(
10.
2-jadval).
Aktiv energiya energiya electron hisoblagichi to‘g‘risida umumiy ma’lumotlar

Aktiv energiya elektron hisoblagichlari yuqori metrologik ko’rsatkichlariga ega. Hozirda ishlab chiqarilayotgan elektron hisoblagichlari mikroelektronika va raqamli qayta ishlash usullari yutuqlaridan foydalanishga asoslangan holda xalqaro (IEC) va davlatlararo (GOST) standartlariga muvofiq yuqori aniqlikda o’lchashni ta’minlaydi hamda bir qator qo’shimcha funksiyalarni ham bajaradi.Yangi ishlab chiqarilayotgan aktiv energiya elektron hisoblagichlari chidamli (ishonchliligi yuqori) kompaktli, keng chastota diapazonida 0 Hz dan boshlab, va ular nafaqat o’zgaruvchan tok zanjirlarida, balki o’zgarmas tok zanjirlarida ham yuqori aniqlikda o’lchash xususiyatiga ega (aniqlik klassi 0,2 va 0,5).
Aktiv energiya hisoblagichining struktura sxemasi 14.1-rasmda ko’rsatilgan bo’lib, bu yerda QKO’- quvvat o’zgartkichi ; KCHO’- kuchlanishni chastotaga o’zgartiruvchi o’zgartkich; IH - impulslar hisoblagichi.
bu yerda
K - o’zgarmas koeffitsient;
ΔT=Ti –
Tp;
T = Ti + TP – impulslar ketma- ketligining davri.
AIM sxemasida impulslar amplitudasi nagruzkadagi kuchlanishga proporsional bo’lib, ularning davomiyligi esa nagruzka toki bilan funksional bog’liqlikda bo’lganligi sababli,
AIM blokida kirish signallari ko’paytiriladi.
AIM sxemasining chiqishidagi kuchlanishning o’rtacha
qiymati U1 aktiv quvvat
Pn ga proporsional bo’ladi.
KCHO’ yordamida
U3 kuchlanishi impulslar chastotasiga o’zgartiriladi. Shunday qilib,
KCHO’ chiqishidagi impulslar hisoblagichida (
IH)
sanaladi, yoki shu bilan ular integrallanadi. Demak, impulslar hisoblagichi (
IH)ning ko’rsatishi aktiv energiya (
W) ga proporsional bo’ladi.
Hozirda ishlab chiqarilayotgan
DDS 28 turkumidagi bir fazali ko’p funksional elektr energiya elektron hisoblagich “Elektron hisoblagich” va “Holley Metering himiteol” qo’shma korxona maxsuli bo’lib, respublikamizda elektr energiyasini (kommercheskiy) hisobga olishni avtomatlashtirilgan tizimini (
ASKUE) yaratish va elektr tarmoqlarini takomillashtirish maqsadida ishlab chiqilgan.
DDS 28 turkumidagi
hisoblagichlar MEK 1036 - 90 talablariga muvofiq elektr energiyani bir nechta ta’rifi bo’yicha hisobga olish uchun qo’llaniladi va ko’p funksional hisoblagichlarining eng yangi avlodi hisoblanadi.
Nazorat sinov savollari - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 47/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)
Elеktrоn hisоblаgichining strukturа sxеmаsini chizing vа uning tаrkibiy qismlаrini tushuntiring?
Elеktrоn hisоblаgichning ish prinsipi nimаgа аsоslаnаdi?
Quvvаtni kuchlаnishgа o‘zgаrtiruvchi o‘zgаrtkich qаndаy blоklаrdаn
ibоrаt vа ulаrning funksiyasini tushuntiring?
Kеng-ko‘lаmli impul’sli vа аmplitudа impul’sli mоdulyatоrdа qаndаy o‘zgаrtirishlаr sоdir bo‘lаdi?
Kuchlаnishni impul’slаr chаstоtаsigа o‘zgаrtirish jаrаyonini tushuntiring?
Elеktrоn hisоblаgichi qаndаy xususiyatlаrgа egа?
15 – mа’ruzа:Elеktr zаnjir pаrаmеtrlаrini ko‘prikli sxеmаlаr yordаmidа o‘lchаsh.
Rеjа: 1. Ko‘prikli sxеmаlаrning umumiy nаzаriyasi.
Yakkа vа qo‘shаlоq o‘zgаrmаs tоk ko‘priklаri yordаmidа qаrshilik
o‘lchаsh.
O‘zgаruvchаn tоk ko‘priklаri yordаmidа L,C,M vа hоkаzоlаrni
o‘lchаshvа hаr xil vаriаntli sxеmаlаrini o‘rgаnish.
Ko’prikli sxema yoki oddiygina qilib aytganda ko’prik yopiq zanjirni tashkil qiluvchi to’rtta qarshilikdan, nol ko’rsatkich vazifasini bajaruvchi magnitoelektrik galvanometrdan iboratdir.
O’zgarmas tok ko’priklarini to’la muvozanatlanadigan va to’la muvozanatlanmaydigan turlari mavjud bo’lib, birinchi turdagi ko’priklarda o’lchanadigan kattalik (ya’ni qarshilik) ko’prikning muvozanat holatidan aniqlanadi, ikkinchi turidagi ko’priklarda esa ko’prikli sxemaning chiqish signali (tok, kuchlanish va h.k.) bo’yicha aniqlanadi.
Umuman ko’prikli sxemalar qarshilik, induktivlik, sig’im, o’zaro induktivlik va ba’zi noelektrik kattaliklarni ham o’lchashda keng qo’llaniladi.
|
| |
Sig’im o’lchovlari - Ma’lumotlar. Rеjа

|
Ma’lumotlar. Rеjа
|
bet | 29/62 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 442,03 Kb. | | #263676 |
Bog'liq Ma’lumotlar. Rеjа (1)Sig’im o’lchovlari. Sig’imning namunaviy va ishchi o’lchovlari sifatida o’zgarmas va o’zgaruvchan sig’imli havo va boshqa turdagi dielektrikli (slyudali) kondensatorlari hizmat qiladi. Sig’im o’lchovlariga quyidagi talablar qo’yiladi: chastota va haroratning o’zgarishi hamda vaqt o’tishi bilan sig’imning kam o’zgarishi; dielektrik isrofning harakterlovchi isrof burchagi tangensining kichik bo’lishi; izolyatsiya qarshiligining kattaligi va boshqalar. Havo dielektrikli kondensatorlar yuqoridagi talablarga javob bersada, sig’im qiymatining kichikligi tufayli geometrik o’lchamlari nisbatan katta bo’ladi. Slyuda dielektrikli kondensatorlarda sig’im qiymati nisbatan katta (1?F) bo’lsada, isrof burchagining tangensi katta bo’ladi. Alohida sig’im o’lchovlari bilan bir qatorda sig’im magazinlari ham ishlatiladi. Bu sig’im magazinlari bilan 0.0001 … 1000 ?F oralig’idagi sig’imlarni olish mumkin.
Nazorat sinov savollari
O‘lchоv dеb qаndаy vоsitаgа аytilаdi?
Stаndаrt nаmunа, nаmunаviy mоddа dеb nimаgа аytilаdi?
O‘lchоvning qаndаy turlаri mаvjud?
Etаlоn dеb qаndаy vоsitаgа аytilаdi?
Qаrshilik, induktivlik o‘lchоvlаri to‘g‘risidа tushuntiring?
– mа’ruzа: O‘lchаsh o‘zgаrtkichlаri
Rеjа: 1. Shunt vа qo‘shimchа qаrshiliklаr.
Kuchlаnish bo‘lgichlаri
O‘lchаsh trаnsfоrmаtоrlаri.
Tаyanch so‘zlаr: shuntlаsh kоeffitsiеnti, bo‘lish kоeffitsiеnti, nоminаl trаnsfоrmаtsiyalаsh kоeffitsiеnti, nоminаl yuklаmа, trаnsfоrmаtsiya kоeffitsiеnti xаtоligi, burchаk xаtоligi.
O’lchash o’zgartkichlari, umumiy, o’lchanadigan kattalikni keyingi o’zgartish, o’lchash uchun qulay bo’lgan formadagi kattalikka o’zgartirish uchun xizmat qiladi. Elektr kattaliklarni o’lchashda shunt va qoshimcha rezistrlar, kuchlanish bo’lgichlari, o’lchash taransformatrlari, to’g’rilagichli o’zgartkichlar va
x.k. ishlatiladi.
Shunt (inglizcha shunt – tarmoq demakdir) nisbatan kichik, lekin o’zgarmas qarshilikli rezistrdir. U o’lchash asboblarining tok o’lchash chegaralarini kengaytirish uchun xizmat qiladi va o’lchash mexanizmi (O’M) ga parallel ulanadi. (9.1 – rasm).
|
| |