Printsipial elektr sxemalarida ko`p uchraydigan elementlarning shartli

K
M
P
Q
R
S
X
Rele, kontaktorlar,
ishga tushirgichlar
Dvigatellar
Asboblar, o`lchash
jihozlari
Kuch zanjirlarining
uzgichlari
Rezistorlar
Boshqarish, signallash
va o`lchash
zanjirlarining kom-
mutatsion qurilmalari
Kontaktli ulanishlar
Tok relesi
Kuchlanish relesi
Magnitli ishga
tushirgich
-
Ampermetr
Ommetr
Vol‘tmetr
Vattmetr
Avtomatik uzgich
Termorezistor
Uzgich yoki qayta
ulagich
Tugmali uzgich
Avtomatik uzgich
Turli ta`sirlardan
ishlovchi uzgichlar:
Sathdan
Bosimdan
Haroratdan
Sirpanuvchi kontakt
SHtirli
Uyali
H
KA
KV
KM
-
PA
PR
PV
PW
QE
RK
SA
SB
SF
SL
SP
SK
XA
XP
XS
3.Printsipial elektr sxemalarda zanjirlarni tuzish tartiblari
Printsipial elektr sxemalarda umumiy holda quyidagilar ifodalanishi lozim:
1. Boshqarish, rostlash, o`lchash, signallash, elektr ta`minot, kuch zanjirlari;
2. Boshqa sxemalarda qo`llaniladigan shu sxemadagi apparatlarning kontaktlari va
o`zga sxemalardagi apparatlarning kontaktlari;
3. Qayta ulagich, dasturli qurilmalar, chekka va yo`l
uzgichlari kontaktlarining
ulanish diagramma va jadvallari, hamda apparatlarning ishlash tsiklogrammalari;
4. Jihozlarning blokirovkali bog‘lanish sxemalari;
5. Lozim bo`lgan tushuntirishlar va izohlar;
6. Elementlar ro`yhati;
7. Asosiy bayon.
Loyihalanayotgan ob`ektning murakkabligiga qarab turli zanjirlar birgalikda
bir chizmada berilishi yoki har bir zanjir uchun alohida sxemalar tuziladi. Masalan:
boshqarishning printsipial elektr sxemasi, texnologik signallashning printsipial elektr
sxemasi va hokazo.
Printsipial elektr sxemalarni tuzishda quyidagi mulohaza va talablarga rioya
etiladi:
1. YAqqollik nuqtai nazaridan sxemalarni yoyilgan shaklda bergan ma`qul, ya`ni
barcha elementlar sxemaning ishlash mantiqiga muvofiq joylashtirilishi kerak;
2. Eementar
zanjirlarni tasvirlash nazorat, signallash,
boshqarish va rostlashning
ayrim bo`g‘inlari ketma-ketligiga mos kelishi lozim;
3. Kontaktlar, ulab-uzuvchi qurilmalar normal holatda, ya`ni
zanjirda tok
bo`lmagan holatida ko`rsatiladi;
4. Har bir zanjirning o`ng tomonida qisqacha tushuntirish yozuvi beriladi;
5. Sxema elementiga berilgan shartli harfiy belgi boshqa sxemalarda qaytarilganda
o`zgarmay qolishi kerak.
Davlat standartiga binoan elektr zanjirlarni markirovkalash kerak;
bunda
quyidagi qoidalarga rioya qilinadi:
1. O`zgaruvchan tokli kuch zanjirlari fazalarini anglatuvchi harflar bilan
belgilanadi(A,V,S- uch fazali tok zanjiri; A, N- bir fazali tok zanjiri);
2. O`zgarmas tokli kuch zanjirlarida
musbat qutbli qismi toq, manfiy qismi juft
sonlar bilan, kirish va chiqish qismlarida esa qutblari (+,-) ko`rsatilishi kerak;
3. Funktsional vazifalariga qarab zanjirlar ma`lum
guruh sonlari bilan
markirovkalanadi:
Boshqarish, rostlash zanjirlari 1...399;
Signallash zanjirlari 400...799;
Ta`minot zanjirlari 800...999.
Zanjirlarni markirovkalashda sonlar ketma-ketligi ta`minot manbaasidan
iste`molchi
tomonga qarab, zanjirlarning ajralish qismida esa tepadan pastga va
chapdan o`ngga karab amalga oshirilishi lozim.
Elektr zanjirlarning kommutatsiyasida ko`p holatli apparatlar (kalitlar, qayta
ulagichlar va shu kabilar) qo`llanilganda chizmada qayta ulash jadvali va
diagrammalarini ko`rsatish lozim (8- rasm).
8-rasm. Universal qayta ulagichning texnik harakteristikasi.
a) – ulanadigan zanjirlar;
b) – qayta ulagichning montaj ko`rinishi;
v) – qayta ulash diagrammasi.