nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Тuproqlari - Tabiiy Geografik qobiqning asosiy xususiyatlari

|
Tabiiy Geografik qobiqning asosiy xususiyatlari
|
bet | 50/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblariТuproqlari.Okrugda geografik o‘rniga ko‘ra, och va tiрik bo‘z tuproqlar tarqalgan bo‘lib, ular orasidagi chegara taxminan 450 m mutlaq balandlikdan o‘tadi.
Mirzacho‘l okrugining asosiy qismini sug‘orma och bo‘z va bo‘z-o‘tloq tuproqlar egallagan.
Mirzacho‘l okrugining shimoli g‘arbida qumliklar mavjud bo‘lib, ular orasida sho‘rxoklar, gilli taqirlar uchraydi. Arnasoy, Aydar va Тuzkon ko‘llari atrofida sho‘rxoklar, botqoqlashgan yerlar mavjud. Mirzacho‘l tekisliklaridagi qadimiy Sirdaryo o‘zanlari hisoblangan Yettisoy, Sardoba kabi botiqlarda sho‘rxoklar joylashgan. Tog‘ yonbag‘ri bo‘ylab tiрik, to‘q bo‘z va jigarrang tuproqlar tarqalgan.
O‘simliklari. Mirzacho‘l tabiiy okrugida cho‘l, adir, tog‘ va yaylov mintaqalariga xos o‘simliklar uchraydi.
Cho‘l o‘simliklari, asosan, efemerlar — sho‘ro‘zak, qorabosh, burgan, lolaqizg‘aldoqlardan iborat bo‘lib, ular jazirama issiq boshlanishi bilan qovjiray boshlaydi. So‘ngra issiq va qurg‘oqchilikka chidamli shuvoq, chalov, sho‘ra, yulg‘un va yantoqlar yozda ham o‘saveradi. Sho‘rxok joylarda tatir, burgan, sho‘rajriq, yulg‘un, tuyaqorin kabi o‘simliklar o‘sadi.
Mirzacho‘lning tog‘ etaklari va undan yuqorida na’matak, irg‘ay, zirk, pista, bodom, olma, olcha kabi buta va mevali daraxtlar o‘sadi. Nurota tog‘larida yong‘oqlar, Turkiston tog‘ tizmasining 1500-2500 m balandlik qismida archazorlar uchraydi. 2800-3000 metrdan balandda qo‘ng‘irbosh, rang, yovvoyi arpa kabi o‘tlar o‘suvchi yaylov mintaqasi boshlanadi. Sirdaryo bo‘yidagi to‘qaylarda yulg‘un, tol, turang‘il, jiyda kabi o‘simliklar o‘sadi.
Hayvonot dunyosi. Okrugning katta qismida cho‘l hayvonlari yashaydi, ulardan eng muhimlari kemiruvchilardan qo‘shoyoq, yumronqoziq, quyon, sudralib yuruvchilardan kaltakesak va ilon, yirtqichlardan bo‘ri, tulki, bo‘rsiq, hasharotlardan chayon, falanga, sutemizuvchilardan tulki, bo‘ri, jayron uchraydi. Qushlardan to‘rg‘ay, so‘fito‘rg‘ay, boyo‘g‘li yashaydi. Sirdaryo to‘qaylarida to‘qay mushugi, to‘ng‘iz, chiyabo‘ri, qushlardan qirg‘ovul, o‘rdak va g‘ozlar, Sirdaryoda ondatralar yashaydi.
Mirzacho‘l janubidagi tog‘larda yirik sutemizuvchi hayvonlardan kiyik, tog‘ takasi, olqor, yirtqichlardan bo‘ri va tulki, shuningdek, qushlardan bedana, bulbul, kaklik, ulor, kalxat, lochin, qirg‘iy, burgut yashaydi.
|
| |
-bob Temir-beton quvurlar qoliplovchi mashinalar

|
-bob Temir-beton quvurlar qoliplovchi mashinalar
|
bet | 60/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)
Sentrifugalash usuli yordamida turli maqsadlarda ishlatiladigan temir-beton buyumlar – quvurlar, yig‘ma quduq va kollektorlar tayyorlanadi. Bu usul asosida beton aralashmasini zichlash jarayoni markazdan qochma kuch asosida bajarilishi yotadi.
Sentrifuga qurilmasiga qolip o‘rnatilib aylantiriladi. Qolip ichiga berilayotgan beton markazdan qochma kuch ta’sirida qolip devorlariga bir tekisda qoplanadi va suvsizlantiriladi.
Qoliplarni aylantirish jarayonlari bo‘sh rolikli, kamarli va o‘qli sentrifugalarda amalga oshiriladi.
Bo‘sh rolikli sentrifugada qolipni aylantirish bandaj va rolik orasida hosil bo‘ladigan ishqalanish kuchi ta’sirida amalga oshiriladi.
Kamarli sentrifugada esa qolipni aylantirish kamar bilan qolip orasida hosil bo‘ladigan ishqalanish kuchi ta’sirida amalga oshiriladi.
Temir-beton quvurlar bosimli va bosimsiz ishlaydigan turlarga bo‘linadi.
Bosimsiz ishlaydigan quvurlar tashqi kanalizatsiya tarmoqlari va bosim tushmaydigan suv quvurlarini qurish uchun ishlatiladi.
Quvurlarning diametri 300÷2500 mm. Ularni qoliplash uchun suvli sharoitda ishlash uchun moslashtirilgan sement asosida tayyorlangan kamida M300 markali beton qorishmasi ishlatiladi. Quvurlarga suv o‘tkazmaslik va yemirilishga chidamlilik jihatdan alohida talablar qo‘yiladi.
Bo‘sh rolikli sentrifuga uzunligi 5 metrgacha bo‘lgan bosimsiz ishlaydigan quvurlarni tayyorlashda ishlatiladi.
14.1-rasm. Bo‘sh rolikli sentrifuga.
sentrifuga fundament ramasidan 1 va unga o‘rnatilgan yetaklovchi 2, yetaklanuvchi 9 roliklardan, gidravlik ko‘targich 6 va yuritmadan tashkil topgan.
Yuritma doimiy tokda ishlovchi elektromotor 3, zanjirli uzatma 14, differensial mexanizm 11 va kolodkali gidravlik tormozdan tashkil topgan. Tormozni boshqarish qo‘l yordamida gidravlik nasos 12 orqali amalga oshiriladi.
Differensial mexanizm roliklarni turli xil burchak tezliklari bilan aylanishiga yordam beradi. Taxogenerator 4 elektromotorning aylanish tezligini nazorat qilib turadi.
Taxogenerator elektromotorga tishli uzatma orqali bog‘langan. sentrifuganing ishlashi qolipni qurilmaga o‘rnatishdan boshlanadi. Yuritma ishga tushirilgandan keyin ta’minlagich yordamida beton aralashmasi qolipga berila boshlanadi. Markazdan qochma kuch ta’sirida beton qolip devorlariga zichlanadi va suvsizlantiriladi.
|
| |
-rasm. Uch shlyuzali to‘sqich

|
-rasm. Uch shlyuzali to‘sqich
|
bet | 44/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)10.7-rasm. Uch shlyuzali to‘sqich
1-tarnov, 2-shiber, 3-tirsak, 4-o‘q, 5-tortkichlar, 6-kamera, 7-kamera bo‘yinlari, 8-klapan o‘qi, 9,11,13-klapanlar, 10,12,14-pasangilar, 15-reduktor, 16-elektromotor, 17-rama.
Ohak ishlab chiqarishning istiqbolli usullaridan biri «qaynayotgan qatlam» usuli bo‘lib, unda qo‘llaniladigan zamonaviy pechning 4 ta texnologik zonalari mavjud (ikkita qizdirish, kuydirish va sovitish). Bunday pechlar sutkasiga 300 ÷ 1000 tonna ohak ishlab chiqarish quvvatiga ega. (10.8-rasm).
Pechlarning texnik tavsifi 10.1-jadvalda keltirilgan.
Ohaktosh pechga tarnov 9 orqali uzatiladi va panjara 11 ustida mavhum («qaynayotgan qatlam») shaklida chapdan o‘ngga harakatlanadi, 12 moslama orqali panjara 13 ga tushadi va u yerda o‘ngdan chapga qarab harakatlanadi, so‘ng moslama 5 orqali panjara 15 ga tushadi va chapdan o‘ngga qarab yuradi; nihoyat moslama 17 orqali sovitish zonasiga tushadi va u yerda yoqilg‘i yonishiga yordam tariqasida yuborilayotgan havo bilan sovitiladi.
Yoqilg‘i sifatida berilayotgan tabiiy gaz moslama 16 da yonadi va hosil bo‘lgan gazlar dastlab qatlam 3 dan o‘tadi. So‘ng gazlar issiq siklon 14 yordamida changdan tozalanadi va ketma-ket qatlamlar 7 va 8 lardan o‘tadi va quvur 10 orqali pechdan chiqariladi.
Issiq siklon 14 da ushlangan ohak shnek 18 yordamida lentali konveyer 19 ga tushiriladi. O‘sha yerga sovitish zonasi 1 dan tarnov 20 orqali tayyor mahsulot ham tushadi.
10.1-jadval.
«Qaynayotgan qatlam» pechlari tavsifi
Ko‘rsatkichlar
|
U n u m d o r l i g i , t / sut
|
200
|
400
|
1000
|
Kuydirish zonasida
shaxta diametri, m
|
2,75
|
3,93
|
4,554
|
Shaxta balandligi, m
|
4,0
|
11,3
|
7,7
|
Pechning foydali hajmi, m3
|
62
|
242
|
285
|
Yoqilg‘ining nisbiy sarfi, kg/t
|
183,5
|
170
|
185,6
|
Xom ashyo
|
Ohaktosh
|
Dolomit
|
Ohaktosh
|
Parchalar o‘lchami, mm
|
3...12
|
2,5...10
|
12...25
|
Nisbiy unumdorligi t/m2 sutka
|
24,2
|
33,3
|
83
|
Xom ashyo nisbiy sarfi, kg/kg
|
2.1
|
2.04
|
2.00
|
Chiqayotgan gazlar harorati, oS
|
470
|
400
|
450
|
Tushirilayotgan ohak harorati, oS:
|
800
|
120
|
102
|
Pechning shaxtasi issiqbardosh g‘ishtlardan va metall qobiqdan yasalgan. Ular orasidagi bo‘shlik issiqdan izolyatsiyalovchi materiallar bilan to‘ldirilgan. Pechning barcha zonalari 345 mm qalinlikdagi shamot va 230 mm qalinlikdagi ShLB-1,3 markali yengil g‘ishtlar bilan qoplangan.
|
| |
-rasm. Gipsni gips pishirish qozonida ishlab chiqarish texnologik sxemasining soddalashtirilgan varianti

|
-rasm. Gipsni gips pishirish qozonida ishlab chiqarish texnologik sxemasining soddalashtirilgan varianti
|
bet | 47/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)11.4-rasm. Gipsni gips pishirish qozonida ishlab chiqarish texnologik sxemasining soddalashtirilgan varianti
1-tutunso‘rgich; 2 – elektrofiltr; 3, 16, 17- shiberlar; 4, 5 –kollek-torlar; 6 – ventilator ; 7 – siklon; 8, 11, 23, 24 – bunkerlar; 9, 20 - quvurlar; 10- lentali konveyer; 22, 26-ta’minlagichlar; 12 – miqdorlagich ; 13 – shaxtali tegirmon; 15 – gips pishirish qozoni; 18 – chang uzatgich; 19-bug‘ uzatgich; 21- patrubka ; 25, 27 – chang to‘plovchi aerotarnovlar.
Davriy ishlovchi gips pishirish qozoni silindrik tana 1 va sferasimon tub 2 dan tashkil topgan (11.5-rasm). Issiqlik almashish yuzasini oshirish maqsadida ichida 4 dona issiqlik quvurlari 12 joylashtirilgan.
11.5-rasm. Davriy ishlaydigan gips pishirish qozoni sxemasi
Xom ashyo qozon ichida val 14 ga mahkamlangan aralashtirgich 3 yordamida uzluksiz aralashtiriladi. Aralashtirgich elektromotor 11, reduktor 10 va konussimon tishli uzatma orqali harakatga keltiriladi. Gips toshi qozonga yuritmalar 7 va 9 bilan jihozlangan ikkita shnek 5 yordamida yuklanadi. Hosil bo‘ladigan bug‘ quvurlar 4 va 6 orqali qozondan chiqariladi. Tayyor mahsulot shiber 2 bilan jihozlangan quvur orqali tushiriladi. Qozon tanasi 1 qobiq 13 bilan qoplangan bo‘lib, tana va qobiq orasida isitish gazlari harakat qiladi.
Davriy ishlovchi gips pishirish qozonlarining hajmi 2,5 ÷ 15 m3 ni, gips pishirish harorati 120-140 0S ni va pishirish davomiyligi 60-120 minutni tashkil etadi.
11.3. Uzluksiz ishlovchi gips pishirish qozoni tuzilishi va ishlash asoslari
Uzluksiz ishlovchi gips pishirish qozoni silindrik tana 1 va sferasimon tub 8 dan tashkil topgan (11.6-rasm). Qozon asosan tubi va silindrik tana orqali isitiladi. Qozon ichida o‘rnatilgan quvur shnek 11 uchun tana bo‘lib xizmat qiladi va o‘z navbatida u qobiq 10 bilan jihozlangan. Pishirish jarayonida gips vertikal val 7 ning pastki uchida mahkamlangan 4 ta kurakchalar 9 yordamida aralashtiriladi. Val 7 ichi bo‘sh val 2 o‘rtasidan o‘tadi va unga shnek 11 mahkamlangan. Val 7 elektromotor 6, reduktor 5 va konussimon tishli uzatma orqali, shnek 11 esa elektromotor 3, reduktor va konussimon tishli uzatma orqali harakatga keltiriladilar.
Xom ashyo qozonga pastki qismidan shnekli ta’minlagich yordamida kiritiladi va aralashtirgichning kurakchalari 9 yordamida qozonning o‘rta qismiga suriladi. U yerdan xom ashyo shnek ichiga kiradi va pastdan yuqoriga qarab harakatlanadi, ya’ni qozon ichida sirkulyatsion harakat vujudga keladi.
|
| |
Yoqilg’i sanoatining asosiy tarmoqlari, ularning joylashishi va rivojlanishi

|
Yoqilg’i sanoatining asosiy tarmoqlari, ularning joylashishi va rivojlanishi
|
bet | 143/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblari2.Yoqilg’i sanoatining asosiy tarmoqlari, ularning joylashishi va rivojlanishi.
Turli yoqilg’i turlarini qazib chiqarish, neft va gazni qayta ishlash yoqilg’i sanoati tarkibiga kiradi. O’zbekiston yoqilg’i sanoati 3 tarmoqdan iborat:
1. Neft sanoati;
2. Gaz sanoati;
3. Ko’mir sanoati.
Neft sanoati. O’zbekistonda dastlabki neft koni 1904 yilda ochilgan (Farg’ona vodiysidagi Chimyon neft konida 278 m chuqurlikdan sutkasiga 130 tonna neft olingan). O’sha yili Vannovsk (xoz. Oltiariq) temir yo’l stansiyasida neftni qayta ishlash zavodi ishga tushirildi. Keyinroq Farg’ona botig’ida Yorkuton, Selroxs konlari ham ochildi, Chimyon-Vannovsk neft quvuri qurildi, neftni qayta ishlash zavodi kengaytirildi. Shu davrda rus va chet el kapitali neft qazib olish uni qayta ishlash, neft mahsulotlarini sotishni to’la o’z nazoratiga oldi. “Santo” – O’rta Osiyo neft savdosi shirkati tashkil etildi. 1913 yilda jami 13 ming tonna neft qazib olindi.
Oktabr to’ntarishidan keyin neft konlari va neftni qayta ishlash korxonalari natsionalizatsiya qilinib, neft konlarini izlash, ishga tushirish uchun O’zbekistonga boshqa respublikalardan, ayniqsa Rossiyadan ko’plab mutaxassislar kela boshladi. Qo’qon shahrida “Uzneft” (1924), Termiz shahrida “Termizneft” (1936) trestlari tashkil qilindi. 1940 yilda respublikada neft olinadigan konlar soni 11 taga yetdi.
1941-45 yillarda yangi neft konlari (Farg’ona vodiysida Janubiy Olamushuk, Polvontosh, Andijon) ochildi. Oltiariq zavodi kengaytirildi. O’sha davrda respublikada neft sanoatining infratuzilmasi ham vujudga keldi. 1945 yilda 478 ming tonna neft qazib olindi, 50-yillardan neft konlarida telemehanizatsiya vositalari qo’llanildi, turbinali burgilash joriy qilina boshladi. 1959 yilda Farg’ona vodiysi va Surxondaryo viloyatidagi 9 neft konining o’zidan 1460 ming tonnadan ziyod neft olindi. O’sha davrda Buxoro-Xiva provinsiyasida topilgan neft konlari ishga tushirildi, ularning negizida neft va gaz qazib olish boshqarmasi tashkil etildi. 70-yillar boshidan ayrim neft konlaridagi zaxiralarning tugashi natijasida neft qazib olish kamaydi.
Yangi neft konlarini topish uchun chuqur quduqlar qazish o’zlashtirildi. Voruxda 5200 m, Gumxonada 5670 m, Chust-Popda 5805 m, Mingbo’laqda 6006 m o’ta chuqur neft quduqlari bug’ilandi.
1985 yilda Buxoro-Xiva provinsiyasida yaxshi tarkibli yirik neft-gaz kondensatli Ko’kdumaloq koni ochildi. 1993 yili Farg’ona botig’ining o’ta chuqur qatlamlaridan (Mingbo’loq tuzilmasidan) neft otilib chiqdi (qidiruv-burgilash ishlari davom etmoqda). Respublika neft sanoati xalq xo’jaligining neftga bo’lgan talabini to’liq qondirish imkoniyatlariga ega. 1999 yilda Respublikada 8,1 mln.t neft qazib olindi.
|
| |
-rasm. Gilotina sxemasi - Вазирлиги

|
Вазирлиги
|
bet | 54/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)12.7-rasm. Gilotina sxemasi
12.8-rasm. Armatura eguvchi dastgoh
1-disk; 2-tirgak rolik; 3-eguvchi rolik; 4-markaziy panja; 5-rolik; 6-tirgak moslama; 7-val; 8-elektromotor; 9-ponasimon kamarli uzatma; 10,11-tishli uzatmalar, 12-chervyak uzatma;
Armatura to‘rlarini eguvchi dastgoh sxemasi 12.9-rasmda ko‘rsatilgan.
12.9-rasm. Armatura to‘rlarini eguvchi dastgoh sxemasi
a) – bir tomonlama egish uchun davriy ishlaydigan; b) – ikki tomonlama egish uchun davriy ishlaydigan; v) – ikki tomonlama egish uchun uzluksiz ishlaydigan
Bu dastgohlarda bukish burchagi 90-1050, to‘r uzunligi 6 metrgacha, egilayotgan kismi 0,7 metrgacha, unumdorligi 50-100 egish soatiga, yuritma quvvati 3,7-5,8 kVt.
12.5. Armatura po‘latlarini mustahkamlash usullari va jihozlari
Armatura po‘latlarni mustahkamlash sovuq holatda cho‘zish yoki termik usullarda amalga oshirilishi mumkin. Termik usulda mustahkamlash asosan metallurgiya zavodlarida amalga oshiriladi.
12.10-rasm. Armaturani mustahkamlash sxemasi
Cho‘zish yo‘li bilan armaturani mustahkamlashning fizik asoslari 12.10 – rasmda ko‘rsatilgan.
St.3 po‘latidan tayyorlangan armaturani mustahkamlashni ko‘ramiz. Po‘latning oquvchanlik chegarasi 241 MPa ni tashkil etadi (sxemada A nuqtasi). Armaturani 314 MPa zo‘rlanishigacha cho‘zib
(B nuqta), so‘ng 0 gacha bo‘shatsak, armatura deformatsiyasi OABV bo‘ladi. Endi armaturani yana cho‘zsak, OD chizig‘i bo‘ylab armatura deformatsiyasi proporsionallik chegarasida bo‘ladi. D nuqtasidagi bukilish oquvchanlik chegarasining tahminan 330 MPa da bo‘ladi va bu uning ortishini ko‘rsatadi. Grafikdan ko‘rinib turibdiki, po‘latning mustahkamlik xossalari sezilarli darajada ortmoqda.
12.6. Armatura po‘latlarini termik yo‘l bilan mustahkamlash
Armaturani termik usulda mustahkamlash uni ma’lum haroratgacha qizdirish, suvda tezkorlik bilan sovitish va so‘ng termik bo‘shatishdan iborat.
Armaturani termik usulda mustahkamlovchi uskuna 12.11-rasmda tasvirlangan.
|
| |
«Qaynayotgan qatlam» pechlarida gips ishlab chiqarish asoslari va jihozlari

|
«Qaynayotgan qatlam» pechlarida gips ishlab chiqarish asoslari va jihozlari
|
bet | 49/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3) 11.5. «Qaynayotgan qatlam» pechlarida gips ishlab chiqarish asoslari va jihozlari
«Qaynayotgan qatlam» usulida ishlovchi gips degidratatori 11.7 rasmda tasvirlangan.
11.7-rasm. «Qaynayotgan qatlam» gips degidratatori.
Isitish gazlari o‘chog‘ 1 da hosil bo‘ladi. Gips xom-ashyosi dastlab maydalangandan so‘ng shtuser 2 orqali pechning separatsiya zonasi 4 ga uzatiladi. Pech to‘siqlar 5 yordamida seksiyalarga bo‘lingan. Issiq gazlar gips kukunini mavhum holatda ushlab turadi va har bir donasi bu holatda bir biridan ajralgan holda bo‘lganligi tufayli gips pishirish vaqti talaygina qisqaradi. Tayyor bo‘lgan gips shtuser 7 orqali, ishlatilgan gazlar esa shtuser 3 orqali pechdan chiqariladi.
Kirayotgan gazlar harorati 1000 0S, chiqayotgan gazlar harorati 130-135 0S, pechdan chiqayotgan gips harorati 100-125 0S, gazlar tezligi esa 1,5 – 2,0 m/s ni tashkil etadi. Pech vakuumda ishlaydi va uning umumiy qarshiligi 11,2 kPa ni, shu jumladan qatlam qarshiligi 8,6 kPa ni tashkil etadi. Pech unumdorligi 9 t/soat. Yoqilg‘ining nisbiy sarfi 32 kg/t. Materialning pechda bo‘lish davomiyligi 40-50 min. Tayyor bo‘lgan gips G-5 markada bo‘ladi va u shaxtali tegirmon yordamida maydalanadi.
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
Gips materiallari portlandsementdan qanday farq qiladi?
Gips ishlab chiqarish uchun xom ashyo nima?
Gipsni pishirishda haroratlar necha gradusni tashkil etadi?
Gips qaysi pechlar yordamida pishiriladi?
Quritish barabanida gips pishirish jarayonini tariflang.
Davriy ishlaydigan gips pishirish qozoni qanday tuzilgan?
Uzluksiz ishlaydigan gips pishirish qozoni qanday tuzilgan?
Uzluksiz ishlaydigan gips pishirish qozoni unumdorligi qanday aniqlanadi?
Uzluksiz ishlaydigan gips pishirish qozoni yuritmasining quvvati qanday aniqlanadi?
|
| |
rasm Oldindan zo‘riqtirilgan rigellar tayyorlash qolipi

|
rasm Oldindan zo‘riqtirilgan rigellar tayyorlash qolipi
|
bet | 57/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)13.2 rasm Oldindan zo‘riqtirilgan rigellar tayyorlash qolipi
1 – poddon (taglik); 2 – bo‘ylama bort; 3 – tirgak traversa; 4 – yon bort;
13.2 Beton yotqizgichlar.
Betonyotqizgichlar beton qorishmani qoliplarga yotqizish va uni tekislash uchun qo‘llaniladi. 13.3 – rasmda betonyotqizgichlarning sxemalari keltirilgan.
Vibrotarnovli betonyotqizgich (13.3 – rasm, a) bunker 1, rama 4 ga mahkamlangan prujinalar 3 da o‘rnatilgan tarnov 2 dan tashkil topgan.
Elektromagnit vibrator 5 yordamida tebranishlar tashkil etiladi. Beton qorishma bunkerdan nasadka 6 orqali qolipga beriladi.
Temir-beton quvurlari ishlab chiqarishda vintli ta’minlagichli betonyotqizgichlar qo‘llaniladi (13.3-rasm, b).
Temir-beton zavodlarida lentali ta’minlagich bilan jihozlangan beton yotqizgichlar eng keng tarqalgan (13.3-rasm, v). Lentali konveyer qolipni butun kengligi bo‘yicha qoplashi kerak.
13.3 - rasm Betonyotqizgichlar sxemalari
13.4 – rasm. 6578A markali konsol tipidagi beton yotqizgich.
1 – aravacha;2 – buriluvchi platforma, 3 – yuritma, 4 – ta’minlagichning taranglovchi barabani, 5 – ta’minlagich yuritmasi, 6 – taminlagich strelasini ko‘tarish yuritmasi, 7 – bunker, 8 – boshqaruv pulti, 9 – ta’minlagich borti, 10 – tasmali ta’minlagich, 11 – strelani ko‘tarish bloki, 12 – ta’minlagichning yetaklovchi barabani, 13 – ta’minlagich varonkasi, 14 – harakatlantirish yuritmasi, 15 – qisqich, 16 – trek(tayanch), 17 – strela kronshteyni.
Konsol tipdagi beton yotkizgich temir beton mahsulotlarini stend usulida ishlab chiqarishda qo‘llaniladi. Ushbu mashina bir yo‘la ikkita yo‘lakdagi qoliplarga xizmat ko‘rsata oladi.
6578A markali konsol tipidagi beton yotqizgichning texnik xarakteristikasi.
Bunker xajmi, m3
|
1,8
|
Harakatlanish tezligi, m/min
|
12 gacha
|
Ta’minlagich tasmasining harakat tezligi, m/min
|
6 ÷ 12
|
Ta’minlagichning vertikal o‘q atrofida aylanish burchagi, grad.
|
340
|
Ta’minlagichning maksimal ko‘tarilish burchagi, grad.
|
15
|
Yuritma quvvati, kVt
|
14,1
|
G‘ildiraklar orasidagi masofa (aravacha kengligi), mm.
|
1000
|
Massa, kg.
|
6300
|
|
| |
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi

2-bosqich
Asosiy
(65 daq.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.O’quv fani bilan tanishtiradi va undagi mavzularning o’zaro aloqasini yoritadi,ularga qisqa tavsif beradi
Maqsad va vazifani belgilanishi
2.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi,rejasi,maqsad va o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi (1-ilova)
3.Mavzu bo’yicha mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi
4.O`quv mashg`ulotida o`quv ishlarini baxolash mezoni va ko`rsatkichlari bilan tanishtiradi.
(2-ilova)
Ta`lim oluvchi bilimini faollashtirish
5. Klaster metodi orqali bilimlarni faollashtiradi (3-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
6.Nazariy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq, o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy holatlarni yozdiradi;
7.Slaydlarni Power Point tartibida namoyish va sharxlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi. (4-ilova)
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash:
8.Mustahkamlash uchun savollar beradi, tarqatma materiallari tarqatiladi (5-ilova).
|
Tinglaydi,yozib oladi
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Topshiriqlarni bajaradilar
Har bir ta’lim oluvchi o’z topshiriq varaqalari bo’yicha faoliyatini boshlaydi.
Berilgan mustahkamlash savollari
|
Mashg’ulot yakuni - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
bet | 11/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Mashg’ulot yakuni
1. Faol ishtirok etgan o’quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag’batlantiradi.
Uyga vazifa berilishi
2.Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi ( 6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar
Topshiriqni yozib oladilar
|
Ta’lim oluvchini baholash ko‘rsatkichi va mezoni
Izoh:15 – 13 ball – «a’lo», 12 – 10 ball – «yaxshi», 9 – 6 ball – «qoniqarli».
Klasterni tuzish qoidalari
1. Topshiriqlarni diqqat bilan o’qib chiqing
2 Fikrlarni tarmoqlantirish jarayonida paydo bo’ladigan har bir fikrni yozing.
3. Imlo xatolar va boshqa jihatlarga e’tibor bermang
4. Belgilangan vaqt tugamaguncha yozishni to’xtatmang, fikringizni jamlashga harakat qiling.
5. Fikrlarni chegaralamang, ular o’rtasida o’zaro aloqadorlikka e’tibor qarating
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish

|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
|
bet | 15/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.O’quv fani bilan tanishtiradi va undagi mavzularning o’zaro aloqasini yoritadi,ularga qisqa tavsif beradi
Maqsad va vazifani belgilanishi
2.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi, rejasi, maqsad va o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi (1-ilova)
3.Mavzu bo’yicha mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi
4.O`quv mashg`ulotida o`quv ishlarini baxolash mezoni va ko`rsatkichlari bilan tanishtiradi.
(2-ilova)
Ta`lim oluvchi bilimini faollashtirish
5. Savol-javob, ven-diagrammasi orqali bilimlarni faollashtiradi (3-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
6.Nazariy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq,o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy holatlarni yozdiradi;
7.Slaydlarni Power Point tartibida namoyish va sharxlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi. (4-ilova)
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash:
8.Mustahkamlash uchun savollar beradi. Jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi;
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishtiradi (5-ilova) har bir guruhga topshiriq beradi
10. Guruhlarda ishlarni boshlashga ruhsat beradi. Har kichik guruh ishtirokchisi vazifani bajarish tartibini tushunganligini aniqlash maqsadida qaytar aloqa o’tkazadi.
Bajarish jaryonini kuzatadi, maslaxatlar beradi
11. Ishga ajratilgan vaqt tugaganini ma’lum qiladi, guruhlar taqdimotini tashkil etadi.
Guruh a’zolariga diqqat bilan eshitishlarini va savollar berishlarini, shu bilan birga o’zaro bir-birlarini baxolashlarini eslatadi
Javoblarni to’ldiradi va qisqacha xulosalar qiladi;
12. Guruhlar ishini o’zaro baxolashni o’tkazadi, mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamyati bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi.
|
Tinglaydi,yozib oladi
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhlarga bo’linadilar
Kichik guruhlarda ishlash qoidasi bilan tanishadilar
Har bir guruh o’z topshiriq varaqalari bo’yicha faoliyatini boshlaydi.
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar.
Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar.
Ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar
Savollarga javob beradi
Kuzatadi,ma’lumotlarni daftarga qayd qilib boradi
Savollarga javob beradi
|
3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq.)
|
|
|
| |
Mashg’ulot yakuni - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
bet | 16/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Mashg’ulot yakuni
1. Faol ishtirok etgan o’quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag’batlantiradi.
Uyga vazifa berilishi
2.Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi (6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar
Topshiriqni yozib oladilar
|
Guruh ishini baholash ko‘rsatkichi va mezoni
Izoh:15 – 13 ball – «a’lo», 12 – 10 ball – «yaxshi», 9 – 6 ball – «qoniqarli».
O’simlik hujayrasi Hayvon hujayrasi
Guruhda ishlash qoidasi
Guruh a’zolari bir-birlarini tinglashlari hamda o’zaro hurmat va xushmuomilali bo’lishlari;
Berilga topshiriqlarni hamkorlikda, faollikda, ma’sulyat bilan bajarish;
Bir-biriga yordam berish;
Yordam so’ralganda albatta yordam berish;
Guruh ishining natijasi baholanganda barcha a’zolar ishtirok etishlari shart;
Guruhning har bir a’zosi quydagilarni anglashlari shart:
Boshqalarga yordam berib o’zimiz ham o’rganamiz!
Biz bir qayiqdamiz: yo birga suzib o’tamiz yoki birga g’arq bo’lamiz!
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
Ta`lim oluvchi bilimini faollashtirish

|
Ta`lim oluvchi bilimini faollashtirish
|
bet | 13/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Ta`lim oluvchi bilimini faollashtirish
5.Og’zaki savol-javob, atamalar varag’i metodi orqali bilimlarni faollashtiradi
Yangi o’quv material bayoni
6.Nazariy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq,o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy holatlarni yozdiradi;
7.Slaydlarni Power Point tartibida namoyish va sharxlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi. (3-ilova)
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash:
8.Mustahkamlash uchun savollar beradi, tarqatma materiallari tarqatiladi. Jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi; (4-ilova)
9. Kichik guruhlarga bo’ladi, kichik guruhda ishlash qoidasi bilan tanishtiradi (5-ilova) har bir guruhga topshiriq beradi
10. Guruhlarda ishlarni boshlashga ruhsat beradi. Har kichik guruh ishtirokchisi vazifani bajarish tartibini tushunganligini aniqlash maqsadida qaytar aloqa o’tkazadi.
Bajarish jaryonini kuzatadi, maslaxatlar beradi
11. Ishga ajratilgan vaqt tugaganini ma’lum qiladi, guruhlar taqdimotini tashkil etadi.
Guruh a’zolariga diqqat bilan eshitishlarini va savollar berishlarini, shu bilan birga o’zaro bir-birlarini baxolashlarini eslatadi
Javoblarni to’ldiradi va qisqacha xulosalar qiladi;
12. Guruhlar ishini o’zaro baxolashni o’tkazadi, mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi, eng asosiylariga e’tibor qaratadi, berilayotgan ma’lumotlarni daftarga qayd etishlarini eslatadi. Mavzuning kasbiy faoliyatlaridagi ahamyati bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi.
|
Tinglaydi,yozib oladi
Diqqat qiladilar
Yozib oladilar
Diqqat qiladilar
Yozib oladilar
Diqqat qiladilar
Yozib oladilar
Topshiriqlarni bajaradilar
Kichik guruhlarga bo’linadilar
Kichik guruhlarda ishlash qoidasi bilan tanishadilar
Har bir guruh o’z topshiriq varaqalari bo’yicha faoliyatini boshlaydi.
Har bir guruh sardorlari chiqib o’z ishlarini taqdim qilishlarini aytadi. Berilgan qo’shimcha savollarga javob beradilar.
Guruh ish natijalarini o’zaro baholaydilar.
Ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar
Savollarga javob beradi
Kuzatadi,ma’lumotlarni daftarga qayd qilib boradi
Savollarga javob beradi
|
3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq.)
|
|
|
| |
Yo’naltiruvchi savollar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
bet | 17/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Yo’naltiruvchi savollar
O’quvchilar ikki guruhga bo’linadi.
1-guruh nomi: Biologlar 2-guruh nomi Tabiatshunoslar
Kichik guruhlarga quydagi topshiriqlar beriladi.
1-topshiriq. Tezkor og’zaki savol-javob. Har bir guruh a’zolariga 5tadan qiziqarli savollar beriladi.
1-guruh nomi: Biologlar
1. Eng kichik gul. 2.Eng kotta ko’l 3.Eng kichkina qush 4. 5 tashabbusning 4-sini ayting 5. Meni ism, familyam nima
2-guruh nomi Tabiatshunoslar
1. Eng yirik gul 2. Eng katta okean 3. Quruqlikdagi eng yirik hayvon nimadan qo’rqadi 4. Onamning akasi singlimga kim bo’ladi. 5.Pishirsang osh bo’lur, pishirmasang qush bo’lur. Bu nima
2-topshiriq
Har bir guruh a’zolari quyida berilgan rasm asosida o’simlik va hayvon hujayrasidagi umumiy va xususiy organoidlarni farqlang va vazifalarini izohlang
3-topshiriq
Har bir guruh a’zolari o’zlari mavzuga doir 3tadan savollar tuzib o’zaro savol-javob o’tkazadilar.
Topshiriqlar bajarilib bo’lgandan so’ng ballar barchasi jamlanib g’olib jamoa e’lon qilinadi va rag’batlantirladi. Har bir guruhda faol qatnashgan o’quvchilar ham rag’batlantiriladi
Uyga vazifa
9-sinfda o‘zlashtirgan bilimlaringiz asosida hujayra organoidlari va ularning funksiyalari o‘rtasidagi muvoﬁqlikni aniqlang.
Nazariy o`quv mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi
6-Mavzu : Tirik organizmlar hujayralarining qiyosiy xarasteriktikasi.
Moddalar almashinuvi
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt:80 minut
|
Ta`lim oluvchilar soni:
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
Pedagogik vazifalar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
bet | 22/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Pedagogik vazifalar:
Hujayrada plastik almashinuv. mavzusi bilan tanishtirish
Fotosintez va xemosintez jarayoni haqida tushintirish
Plastik va energetik almashinuv reaksiyalarining bog’liqligini yoritib berish
|
O’quv faoliyatining natijalatri:
Hujayrada plastik almashinuv jarayonini tavsiflaydilar
Fotosintez va xemosintez jarayoni aytib beradilar
Plastik va energetik almashinuv reaksiyalarining bog’liqligini izohlab beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Ma’ruza, tushuntirish,
|
O’quv faoliyatining tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
Darslik, doska, ko’rgazmali materiallar, kompyuter, slaydlar
|
O’qitish shart-sharoiti
|
Jamoaviy ishlashga mo’ljallangan o’quv xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
savol-javob, aqliy hujum
|
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
Ta`lim oluvchi
|
1- O’quv mashg’ulotiga kirish
(5 daq.)
|
Tashkiliy qism
1.Oquvchilarni davomadini va mashg’ulotga tayyorgarligini tekshiradi.
|
Mashg`ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich
Asosiy
(65 daq.)
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq

|
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq
|
bet | 61/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar: 1-topshiriq. Mitoz jarayoni bosqichlari
aks ettirilgan rasmlar raqamlarini mos ravishda jadvalga yozing.
2-topshiriq. Xromosoma soni – n, хromatidaniki – с. Odamning somatik hujayralarida interfaza va mitozning quyidagi davrlarida n va c ning nisbatlarini o‘rtasidagi muvoﬁqlikni o‘rnating. 1) G1 davri; 2) G2 davri; 3) profaza; 4) metafaza; 5) anafaza oxirida hujayraning har bir qutbida; 6) telofazaning oxirida har bir qiz hujayrada.
а) n = 23, с = 23 b) n = 23, с = 46 c) n = 46, с = 46 d) n = 46, с = 92
IV BOB. HAYOTNING ORGANIZM DARAJASIDAGI UMUMBIOLOGIK QONUNIYATLAR
1-LABORATORIYA MASHG‘ULOTI
10-Mavzu : Umumbiologik qonuniyatlarga doir masala va mashqlar yechish.
Maqsad: hayotning molekula va hujayra darajasidagi umumbiologik qonuniyat larga doir masalalar yechish orqali biologik obyektlarda boradigan jarayonlarni
kuzatish, tajribalar o‘tkazish va xulosa qilish kompetensiyasini shakllantirish.
Материал: hayotning molekula va hujayra darajasidagi umumbiologik qonuniyat larni aks ettiruvchi rangli rasmlar, slaydlar.
Ish tartibi:
I. DNK va RNKning tuzilishiga doir masalalar yechish.
II. Oqsil biosinteziga doir masalalar yechish.
III. Hujayrada energiya almashinuviga doir masalalar yechish.
IV. Xulosa.
I. DNK va RNKning tuzilishiga doir quyida berilgan masalalarni yeching.
1) DNK molekulasi 6000 nukleotiddan iborat. Shu DNK molekulasining
uzunligini aniqlang.
2) DNK molekulasi 3000 nukleotiddan iborat, shundan 650 tasini sitozinli
nukleotidlar tashkil etadi. Shu DNK molekulasining uzunligini va boshqa
nukleotidlar sonini aniqlang.
3) Bir zanjirda GTCATGGATAGTCCTAAT nukleotidlar ketma-ketligi
bo‘lgan DNK molekulasidagi vodorod bog‘lar sonini aniqlang.
4) Tekshirishlar natijasida i-RNK tarkibida 34% guanin, 18% uratsil, 28%
sitozin, 20% adenin borligi aniqlandi. Mazkur i-RNK uchun matritsa bo‘lgan DNK tarkibidagi nukleotidlarning % larini aniqlang.
5) DNK molekulasining uzunligi 850 nm ga teng. DNK molekulasidagi nukleotidlar sonini aniqlang.
Izoh: qo‘shni nukleotidlar orasi 0,34 nm, bir nukleotid qoldig‘i o‘rtacha 345.
|
| |
D) a,b,c  
13. Aktimiozin nima? 
A) monosaxarid va oqsil kompleksi B)ikki xil uglevod kompleksi 
C) ikki xil oqsil kompleksi

|
D) a,b,c
13. Aktimiozin nima?
A) monosaxarid va oqsil kompleksi B)ikki xil uglevod kompleksi
C) ikki xil oqsil kompleksi
|
bet | 64/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)D) a,b,c
13. Aktimiozin nima?
A) monosaxarid va oqsil kompleksi B)ikki xil uglevod kompleksi
C) ikki xil oqsil kompleksi
D) disaxarid va oqsil kompleksi
14. Qaysi holatda irsiy axborotning nasldan naslga o’tishi xatosiz ro’y beradi?
A)nukleotidlar ketma-ketligi saqlangan holatda B)nukleotidlar ketma-ketligi saqlanmagan holatda C) RNK bilan bog’liq D) mutatsion o’zgaruvchanlik bilan bog’liq 15.Quyidagilardan qaysi biri ATF energiyasi hisobiga sodir bo’ladi?
A)organ va to’qimalar faoliyati, sellyulozani o’simlik hujayrasi qobig’iga mustahkamlik berishi B) endositoz va hujayradagi barcha biosintetik reaksiyalar
C) ekzositoz va geparinning qon ivishiga to’sqinlik qilishi
D) membrana orqali moddalarning aktiv transporti, gidrofob bo’la olmasligi
16. Hayotning molekula darajasida o’rganishda, asosiy e’tibor nimaga qaratiladi? A) plastik alamshinuvga
B) organik moddalarning parchalanishiga C) anorganik moddalardan organik moddalarning hosil bo’lishiga D)dissimilatsiyaga 17. Tuzilishiga ko’ra eng sodda oqsilni belgilang. A)gemoglobin B)mioglobin C)kollagen D)insulin
18. Organik karbon kislotaning xosilalariga xos bo’lgan ma’lumot qaysi javobda berilmagan? A) tarkibida azot bor B)agar uning soni 43ta bo’lsa demak, peptid bog’lar soni 42ta C) siklik yoki asiklik bo’lishi mukin D)fosfodiefir bog’lar orqali bog’lanadi
19. Quyidagi fikrlardan qaysi biri to’g’ri fikrni inkor etadi? A) kalsiy elementi ayrim funksiyasi bilan trombin oqsiliga o’xshaydi B) glukoza erkin holatda plazmidda bo’ladi C) glikozid bog’ bu glukoza hamda saxarozani o’rtasidagi bog’
D) eritroza odatda kichik tarkibiy qismlarga gidrolizlanmaydi
20. …. hujayraning barcha membranali tuzilmalari asosini tashkil etadi. A)kollagen B) glikogen C)steroid D)mis 21. … “beda bargi” degan ikkilamchi strukturaga ega. Nuqtalar o’rniga mos keluvchi so’zga xos bo’lmagan xususiyatni toping. A) tarkibida disaxaridlar uchramaydi B) odatda yadroda hosil bo’ladi C) akseptor uchga ega
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
D) a,b,c
13. Aktimiozin nima?
A) monosaxarid va oqsil kompleksi B)ikki xil uglevod kompleksi
C) ikki xil oqsil kompleksi
|
II. Oqsil biosinteziga doir quyida berilgan masalalarni yeching

|
II. Oqsil biosinteziga doir quyida berilgan masalalarni yeching
|
bet | 62/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)II. Oqsil biosinteziga doir quyida berilgan masalalarni yeching.
1) DNKning berilgan zanjiri asosida genetik kod jadvalidan foydalanib jadvalni to‘ldiring.
2) GTCATGGATAGTCCTAAT nukleotidlar ketma-ketligidan iborat DNK
molekulasi asosida sintezlangan i-RNK molekulasidagi nukleotidlar ketma-
ketligini va oqsildagi aminokislotalar sonini aniqlang.
3) Oqsil molekulasida aminokislotalar quyidagi tartibda joylashgan. ser–glu–
asp–tri–fen–ley–ala. Genetik kod jadvalidan foydalanib ushbu aminokislotalar
ketma-ketligiga mos i-RNK molekulasidagi nukleotidlar ketma-ketligini ko‘rsatib
bering.
4) i-RNK molekulasida UGCAAGCUGUUUAUAACCGAU tartibida
nuk leotid lar ketma-ketligi berilgan. Genetik kod jadvalidan foydalanib ushbu
nukleotidlar ketma-ketligiga mos aminokislotalar ketma-ketligini aniqlang.
5) 450 nukleotid juftligidan iborat DNK bo‘lagi asosida sintezlangan i-RNKdagi
nukleotidlar sonini va oqsildagi aminokislotalar sonini hamda oqsilning massasini
aniqlang.
6) Oqsilning massasi 36000 ga teng bo‘lsa, shu oqsilga mos i-RNKdagi va
DNKdagi nukleotidlar sonini aniqlang.
III. Hujayrada energiya almashinuviga doir quyida berilgan masalalarni
yeching.
1) 675 g glukoza fermentlar ishtirokida aerob sharoitida bosqichma-bosqich
parchalansa qancha energiya hosil bo‘ladi?
2) Glikoliz jarayonida 4500 g glukoza parchalangan bo‘lsa, hujayrada qancha
sut kislota hosil bo‘ladi?
3) Muskullarda 7 mol glukoza parchalandi. Shundan 3 mol glukoza kislorod
ishtirokida, 4 mol glukoza kislorod ishtirokisiz parchalandi. Qancha CO2, H2O, sut
kislota hosil bo‘ladi?
4) Anaerob nafas olish jarayonida sitoplazmada 14 molekula sut kislota hosil
bo‘ldi. Parchalangan glukozaning miqdorini aniqlang.
5) Dissimilatsiya jarayonida 7 mol glukoza parchalangan. Agar 2 mol glukoza
to‘liq parchalangan bo‘lsa, qancha (mol) ATF sintezlangan?
|
| |
Kuzatuv natijalarini rasmiylashtirish

44
AMALIY MASHG‘ULОTLAR
ZARARLI MODDALARNING ATMOSFERADA
TARQALISH VA RUXSAT ETILGAN TASHLANISH ME’YORLARINI
HISOBLASH
Atmosfera
havosining
yer
ustki
qatlamini
sanoat
korxonalaridan
tashlanadigan zararli moddalar bilan xavfli ifloslanish darajasi zararli moddalarning
yer ustki konsentratsiyasi bilan aniqlanadi.
C
max
(mg/m
3
) eng noqulay ob-havo
sharoitiga to‘g‘ri keladigan va tashlanadigan ma’lum masofada o‘rnatiladi.
Zararli moddaning
C
max
kattaligi ruxsat etilgan konsentratsiyasidan (REK
mg/m
3
) oshmasligi kerak, ya’ni quyidagi shart bajarilishi lozim
REK
C
maх
.
Bir vaqtning o‘zida atmosferada bir necha moddalarning birgalikda ta’sir
xususiyatiga ega bo‘lgan zararli moddalar konsentratsiyasining yig‘indisi birdan
oshmasligi kerak:
1
...
2
2
1
1
n
n
REK
C
REK
C
REK
C
bu yerda:
1
C
,
2
C
,…,
n
C
- atmosfera havosidagi zararli moddalarning bir
joydagi konsentratsiyasi, mg/m
3
.
1
REK
,
2
REK
,…,
n
REK
- zararli moddalarning tegishli ruxsat etilgan
konsentratsiyalari, mg/m
3
.
Dumaloq og‘izli birgina manbadan chiqayotgan qizigan gaz – havo aralashmasi
chiqindisining
C
max
kattaligi quyidagi formula bilan aniqlanadi:
3
1
2
T
V
H
n
m
F
M
A
С
maх
(1)
Dumaloq og‘izli birgina manbadan chiqayotgan sovuq gaz – havo aralashmasi
chiqindisining
C
max
kattaligi quyidagi formula bilan aniqlanadi:
1
3
8
V
Achitishga mo‘ljallangan biоmassani sutkalik хajmi quyidagi fоrmula

|
Achitishga mo‘ljallangan biоmassani sutkalik хajmi quyidagi fоrmulaBog'liq Ekologiya lab va amaliy1. Achitishga mo‘ljallangan biоmassani sutkalik хajmi quyidagi fоrmula
bilan hisoblanadi:
M
sut
= ΣK
i
m
i,
bunda: K
i
- hayvоnlar soni;
m
i
- har bir hayvоnning bir sutkalik go‘ngining хajmi;
Go‘ngda mavjud bo‘lgan elemyentlar tahlil qilinganda 25-93% ga yaqin suv,
13-17% bo‘yra, 7-11% оzuqa, 17% gacha yerlik massa va bоshqa aralashmalar
bоrligidan darak beradi. Mavjud quruq kоmpоnentlar va namlik parametrlarini
aniqlash uchun maхsus jadval va to‘g‘rilоvchi kоefitsiyent qo‘llaniladi.
2. Aralashmalarni o‘z ichiga оlgan biоmassani sutkalik хajmi quyidagi
fоrmula bilan hisoblanadi:
M
sut um
= K
t
m
um,
bunda: K
t
- to‘g‘rilоvchi kоefitsiyent qiymati (1,3-1,6 diapоzоnda tоpiladi); m
um
- barcha hayvоnlarning har sutkalik go‘ngi hajmi.
1. Biоmassadagi quruq mоdda miqdоrini hisoblash quyidagi fоrmula оrqali
amalga оshiriladi:
M
km
= M
sut um
(1– V
%
/100)
bunda: V
%
- biоmassa namligi.
2. Biоmassadagi quruq оrganik mоdda miqdоrini hisoblash:
M
kоm
= M
km
(R
kоm%
/100),
bunda: R
kоm%
- biоmassadagi quruq оrganik mоdda miqdоri,
M
km
- biоmassadagi quruq mоdda miqdоri.
Biоmassadagi quruq оrganik mоdda miqdоri haqida to‘liq ma’lumоt оlish
uchun хоm-ashyodan namuna оlish va labоratоriya sharоitida analiz qilish talab
qilinadi.
|
| |
Iqtisod qilingan shartli issiqlikni hisoblash quyidagi fоrmula bilan amalga

34
to‘planib-to‘planib keyin birdaniga tushadigan хоlatlarda havоga qisqa vaqt
davоmida katta miqdоrda zararli mоddalar kelib qo‘shiladi. To‘planib-to‘planib
tushadigan tashlamalar avariyalarda, maхsus yo‘q
qilish maydоnlarida ishlab
chiqarishni tez yonadigan chiqindilari yonganda ajralishi mumkin. Bir daqiqali
tashlamalar pоrtlash ishlarida va avariyalarda uchraydilar va tashlamalar bir necha
soniyalarda tashlanib sezilarli balandlikka ko‘tariladi.
Tashkilllashtirilgan sanоat tashlamalari- atmosferaga gaz chiqaruvchi, havо
chiqaruvchi quvurlar kabi mahsus uskunalar оrqali kelib tushadigan tashlamalardir.
Tashkilllashtirilmagan sanоat tashlamalari atmosferaga yo‘naltiril-magan gaz
оqimlari ko‘rinishida chiqadi. Ular uskunalarning
germetik-ligini buzilishi, maхsus
yuklash, to‘kish va saqlash jоylaridagi gaz so‘rib оluvchi uskunalar qоniqarli
ishlamasligi, mavjud emasligi natijasida paydо bo‘ladi. Ishlab chiqarishdagi
tashkilllashtirilgan tashlamalar teхnоlоgik va ventilyatsiоn bo‘lishi mumkin.
Teхnоlоgik tashlamalarga
teхnоlоgik jarayonlarda, uskunani puflashda hоsil
bo‘ladigan tashlamalar, IES quvurlarida issiqхоnalarda hоsil bo‘ladigan tashlamalar
kiradi.
Ventilyatsiоn tashlamalarga umum almashinuv
va mahalliy ventilyatsiya
tizimlaridan chiqadigan tashlamalar kiradi.
Atmosferaga chiqayotgan gazlardan tashqari turli хil qattiq, suyuq, bug‘-gaz
хоlatidagi оrganik va nооrganik mоddalar ham tashlanadi, shu sababli agregat хоlati
bo‘yicha iflоslanishlar qattiq, suyuq, gazsimоn va aralashgan turlarga bo‘linadi.
Sanоat, ishlab chiqarish–atrоf-muhitga tashlanayotgan turli
хil iflоslanishlarning
asosiy manbaidir. Iflоsla-nishlarning turi, soni va tarkibi, ishlab chiqarish jarayoni,
ishlatilayotgan
хоm-ashyo, materiallar va ishlab chiqarish masshtablari bilan
belgilanadi.
Past 
Xodimlarni guruhda 
maqsadlarga erishish 
vositalarini tanlashga 
jalb etish darajasi 
Yuqori

136
5. Kimni boshqarayotganlikni bilish, ya‘ni menejerlar tomonidan ijrochilar va
bо‗ysunuvchilar sifatida emas, balki, birinchi navbatda, hamkasblar va ishdagi
о‗rtoqlar sifatida qaraladigan ijrochilar bilan faol va muntazam aloqa о‗rnatish orqali
rahbarlikni amalga oshirish.
Bilmaydigan narsa bilan shug‗ullanmaslik - bu diversifikatsiya qilishga qiziqib
qolishga qaramay, о‗z faoliyatida asosiy sohani saqlab qolish, chunki yangi sohalarda
tezda raqobatbardosh bо‗lish mushkul.
Boshqaruv tuzilmasining oddiyligi va moslashuvchanligi boshqaruv darajalari
sonining kamligida namoyon bо‗ladi, u yerda menejerlar xodimlar shtatini
kengaytirish yо‗lini emas, balki bо‗ysunuvchilar tomonidan vazifalarning bajarilish
darajasini oshirish yо‗lini tutadi.
Moslashuvchanlik va qat‘iylik bir vaqtning о‗zida xodimlarning yuqori
darajadagi uyushganligida namoyon bо‗ladi, chunki ular kompaniyaning umumiy
qadriyatlarini baham kо‗rishadi hamda ishda tashabbus va mustaqillikni, novatorlik
va ijodkorlikni amalga oshirishadi.
Tashkiliy madaniyati boshqarish xatti-harakatning optimal namunalarini,
xodimlar muloqoti va faoliyatini shakllantirishga yо‗naltirilgan uzoq muddatli
jarayon hisoblanadi. Shuning uchun menejerlarning xodimlarni har kunlik ishlab
chiqarish faoliyatiga biriktirish orqali ularning qadriyatlarini bir xillashtirishga
yо‗naltirilgan doimiy say-harakatlari zarur. Real vaziyatga muayyan misollar bilan
tashkiliy madaniyatning eski va umumiy standartlariga yо‗naltirilgan mehnatning
ma‘nosi va belgilangan maqsadini, о‗ziga xosligi va mehnat natijalarining farqini
kо‗rsatish lozim. Xodimlarni tashkiliy madaniyat eski va umumiy standartlarining
maqsadga muvofiqligi, foydaliligi va samaradorligiga ishontirgan holda, menejerlar,
tabiiyki, xodimlarda ularni tashkiliy madaniyatning tarqatuvchilariga aylantiradigan
qarashlarni va xatti-harakatni shakllantiradi.
= 0,2mg / m - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent...

O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent davlat teхnika universiteti
Ekologiya lab va amaliy
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent davlat teхnika universiteti
|
- amaliy mashg‘ulоt - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi...

|
O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent davlat teхnika universitetiBog'liq Ekologiya lab va amaliy1- amaliy mashg‘ulоt
ZARARLI MODDALARNING ATMOSFERADA
TARQALISH VA RUXSAT ETILGAN TASHLANISH ME’YORLARINI
HISOBLASH
Amaliy mashg‘ulоt vaqti: 4 soat.
Korxonada pechlarda ko‘mir yoqilgani uchun zararli gaz chiqadi. Harorati T
0
ga teng bo‘lgan tutun balandligi H m, diametri D m keladigan N dona trubadan W
m/s tezlikda chiqadi. Tutun harorati T
h
0
C keladigan atmosfera havosiga yoyilib
ketadi.
1. Quyidagi moddalarning hosil qilishi mumkin bo‘lgan eng katta
konsentratsiyasi C
m
(mg/m
3)
topilsin: uglerod monooksid - CO, oltin-gugurt dioksid -
SO
2
, azot dioksid - NO
2
va chang. Bunda atmosferaning yerga yaqin qavatida ob-
havo gazlarning chiqarilishi uchun ancha noqulay deb qabul qilinsin.
2. Atmosfera havosida darhaqiqat bor bo‘lgan zararli moddalar C
m
(odatda
doim bo‘ladigan moddalarni hisobga olingan C
f
holdagi) miqdorini (C
m
+C
f
) REK
normalari bilan solishtirib ko‘ring; bunda:
СO
f
С
= 1,5mg / m
3
CO
REK
= 5mg / m
3
2
NO
f
С
= 0,03mg / m
3
2
NO
REK
= 0,085mg / m
3
2
SO
f
С
= 0,1mg / m
3
2
SO
REK
= 0,5mg / m
3
сhang
f
С
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent davlat teхnika universiteti
|