Klient tomonidagi sstenariylar

|
Klient tomonidagi sstenariylar
|
bet | 8/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #230610 |
Bog'liq Web saytlar yaratishga yo\'naltirilgan dasturiy ta’minotlar Klient tomonidagi sstenariylar.
Klient tomonidagi sstenariylar foydalanuvchi tomonidan kiritilayotgan ma’lumotlarni to’g’riligini serverga murojaat qilmasdan tekshiradi. Ko’p hollarda bu sstenariylar JavaScript va VBScript tillarida yoziladi.
JavaScript
JavaScript - bu til Netscape va Sun Microsystems tomonidan yaratilgan bo’lib, Web-sahifaning funksional imkoniyatlarini orttirish maqsadida qo’llaniladi.
JavaScript yordamida odatda ma’lumotli va muloqot oynalarini chiqarish, animastiyalarni ko’rsatish kabi vazifalarni bajarish mumkin. Bundan tashqari, JavaScript-sstenariy ba’zan o’zi ishlab turgan brauzer va platforma tipini aniqlash mumkin. JavaScript-sstenariylar foydalanuvchi tomonidan kiritilayotgan ma’lumotlarni to’g’riligini tekshirishda ham qulay hisoblanadi.
VBScript
VBScript tili Microsoft korporastiyasi tomonidan yaratilgan bo’lib, , Visual Basic tilining bir qismi hisoblanadi. VBScript tili Internet Explorer va Microsoft Internet Information Server (IIS) lar bilan ishlashga mo’ljallangan tildir.
VBScript tilining JavaScript tili bilan umumiy qismlari bir nechta, jumladan u aynan Microsoft Internet Explorer bilan ishlash va uning qo’llanish sohasini cheklay olish imkoniyatiga ega. VBScript interpretatorli til hisoblanib, Microsoft ning Web-texnologiyalari bilan hamkorlikda ishlay oladi, masalan ASP (Active Server Page) bilan. Shunga qaramay VBScript klient tomonida ishlovchi sstenariy hisoblanadi, ASP esa server tomonida ishlaydi.
Server tomonidagi sstenariylar.
Server tomonida bajarilishi kerak bo’lgan sstenariylar odatda sayt papkasining ichidagi maxsus papkaga joylashtiriladi. Foydalanuvchi so’roviga asosan server bu sstenariyni bajaradi. Bajarilgan sstenariy natijasi Web-serverga uzatiladi va undan so’ng klientga uzatiladi. Server tomonidagi sstenariylarni tashkil etish uchun odatda Perl, ASP, PHP, JSP va SSI kabi til va texnologiyalardan foydalaniladi.
Perl
Perl tili Web-ilovalar yaratishda eng ommabop tillardan biri hisoblanadi. Matnlarni qidirish va taxrirlash, fayllar bilan qulay ishlay olish qoidalari bilan Perl tili Internet ning asosiy tillaridan biri bo’lib qoldi. Perl - interpretatorli til hisoblanadi, shu bois unda yaratilgan sstenariylar ishlashi uchun server kompyuterda Perl-interpretator o’rnatilgan bo’lishi kerak.
Bevosita Perl-kodning interpretastiya qilinish jarayoni uning samaradorligini pasaytiradi. Bugungi kunda Perl ning asosiy yutuqlaridan, uning barcha platformalar uchun ishlay olishi va uning barcha resurslari bepul tarqatilayotganligidir. Ko’pgina Web-serverlar UNIX da ishlaydi, Perl interpretator esa bu operastion tizimning bir qismi hisoblanadi.
ASP (Active Server Pages)
ASP-ma’lumotlar bazalari tashkil etish va ular bilan ishlash vazifalarini bajarishda juda moslashuvchan, qulay vositadir. ASP vositalari server tomonida ishlaydi va HTML-kod va sstenariylar kabi fayllarni qayta ishlaydi. ASP texnologiyasi VBScript, Java va JavaScript tillarini qo’llab quvvatlaydi. ASP-kod ixtiyoriy HTML-hujjatdan, shu bilan birga boshqa ASP-hujjatdan chaqirilishi mumkin. ASP-kod joylashtirilgan Web-sahifalar fayllari kengaytmasi .ASP bo’ladi.
ASP texnologiya Windows NT va Microsoft IIS Web-serveriga mo’ljallangan hisoblanib, imkoniyatlari va samaradorligi yuqori bo’lganligi bois ko’pgina kompaniyalar o’z vositalariga ASP ni qo’llab quvvatlash imkoniyatlarini kiritmoqdalar. ASP-vositalarini ishlab chiqish bo’yicha yirik kompaniya Chillsoft Lider sredi nezavisimыx proizvoditeley ASP-sredstv - kompaniya Chillsoft UNIX ning bir qancha turi va turli Web-serverlarda ASP ni qo’llash imkoniyatini kiritgan. Ko’pgina HTML-muxarrirlar, masalan Adobe GoLive ham ASP ni qo’llab quvvatlaydi.
ASP texnologiyasi bir nechta qulayliklarni o’zida jamlagan: HTML-hujjatni dinamik generastilaydi, formalarni qo’llab quvvatlaydi, ma’lumotlar bazasiga ruxsatni tashkil etadi va u bilan ishlay oladi. ASP - dasturlash tili ham, ilova ham emas, u interaktiv Web-sahifa hosil qilish texnologiyasi.
PHP
PHP - bu serverda qayta ishlanuvchi sstenariylar tilidir. ASP kabi PHP kodlar ham bevosita HTML-hujjatni tarkibiga qo’shiladi. Ushbu tilning nomi Personal Home Page Tools so’zlarining qisqartmasidan olingan. PHP da S va Perl tillarida uchragan bir qator muammolar hal etilgan, bundan tashqari, PHP ma’lumotlar bazasi bilan ishlash uchun juda qulay vositadir. Umuman olganda Perl, PHP - ochiq tizimli tillar hisoblanadi va ularni dasturchilar modernizastiyalashtira oladi.
Quyida PHP tilida yozilgan dastur kodini ko’rib chiqamiz(11-rasm).:
(11-rasm)
JSP
JSP (JavaServerPage) texnologiyasi o’zining funksional imkoniyatlariga ko’ra ASP ga o’xshashdir. Asosiy farqi shundaki, bunda VBScript va JavaScript bilan birga Java tili ham qo’llanila oladi. Shunga qaramay JSP Java dan oldinroq qo’llanilgan va ushbu texnologiya mukammal Web-ilovalar yaratish uchun etarli imkoniyatga ega.
SSI
SSI (Server Side Include) vositasi dastlab HTML-faylni dastlab serverda qayta ishlaydi va undan so’ng uni klientga uzatadi. Dastlabki qayta ishlash vaqtida hujjatga dinamik generastiya qilingan ma’lumotlar qo’shiladi, masalan joriy vaqt haqidagi ma’lumot. Umuman olganda SSI texnologiyasi HTML-faylning tarkibiga qo’shimcha qo’llanmalar qo’shishga mo’ljallangan, HTMLning qismi hisoblanadi.
|
| |