Izotonik konsentratsiyani natriy xlorid ekvivalenti orqali hisoblash

Ma’ruza 14
MAVZU 14:
Infuzion eritmalar, umumiy va xususiy texnologiyalari, sifatini baholash.
Ma’ruza maqsadi: Infuzion eritmalar, umumiy va xususiy texnologiyalari, sifatini
baholashga oid nazariy ma’lumotlarni berish
Tayanch atama va iboralar:
Infusion eritmalar- organizmda qon yo`qolishi kamayishi, suv-tuz balansining o’zgarishi natijasida
organizmga yuboriladigan eritmalar.
Reja:
1.
Infuzion eritmalar haqida tushuncha;
2.
Infuzion eritmalarni umumiy va xususiy
tayyorlanish texnologiyasi;
3.
Infuzion eritmalarni sifatini baholash.
Infuzion eritmalarni tayyorlash.
Fiziologik va qon o’rnini bosuvchi eritmalar
Organizmda qon yo’qolishi, kamayishi, karaxtlik, suv-elektrolit balansining o’zgarishi yoki
kislotali-ishqoriy holatining o’zgarishi kabi patologik holatlarda, qon tomirlariga ko’p miqdorda
shu holatlarni normallashtirishga yordam beradigan eritmalar yuborilishi zarur. Bunday, ya’ni ko’p
miqdorda va qon tomiriga to’gridan-to’gri yuboriladigan eritmalar umumiy nom bilan infuzion
eritmalar deyiladi.
Fiziologik va qon o’rnini bosuvchi eritmalar in’yeksion eritmalar guruhining eng murakkabi
hisoblanadi. Fiziologik eritma deb shunday eritmalarga aytiladiki, ular o’zining tarkibidagi erigan
moddalar bilan hujayralar hayot faoliyatini saqlab turadi va organizmdagi
fiziologik holatni
sezilarli darajada o’zgartirmaydi, xossalari bo’yicha odam qoni zardobiga eng yakin turadigan qon
o’rnini bosuvchi eritmalar deyiladi. Fiziologik va qon o’rnini bosuvchi eritmalar eng avvalo
izotonik bo’lishi kerak. Ammo faqat bitta shartning o’zi yetarli emas. Bundan tashqari ular
izoionik bo’lishi zarur, ya’ni tarkibida kaliy, natriy, kalsiy va magniy
ionlarining miqdori qon
zardobi tarkibidagi miqdorga teng yoki yakin bo’lishi kerak. Fiziologik eritmalar va qon o’rnini
bosuvchi eritmalar izotonik va izoionik bo’lishdan
tashqari, izogidrik talablariga ham javob berishi
shart, ya’ni eritmalar pH ini qon zardobi pH iga teng bo’lishi kerak, qonni pH-7,36. Bu yerda shu
narsa ahamiyatliki, ular vodorod ionlari konsentratsiyasini bir xilda saqlash qobiliyatiga ega
bo’lishlari darkor. Qonda darajasining doimiyligi buferlar, ya’ni karbonat sistemasi (gidrokarbonat
va CO
2
), fosfat sistemasi (birlamchi va ikkilamchi fosfat) va tabiati jihatidan amfoter bo’lgan va
shuning uchun H
q
va OH
—
ushlab qola oladigan oqsillar sistemasi ishtirokida saqlanadi. Buferlar
borligi uchun qon reaksiyasini o’zgartirish qiyin, ular o’ziga reaksiyani o’zgartirish mumkin
bo’lgan hamma ta’sirlarni qabul qiladi va bu ta’sirlarni kamaytiradi.
Qonga mos ravishda qon
o’rnini bosuvchi va fiziologik eritmalarga muhit pH ini saqlovchi regulyatorlar kiritiladi va buning
natijasida ular izogidrik bo’ladi. Fiziologik va qon o’rnini bosuvchi eritmalar qon kabi hujayralar
hayot faoliyatini ta’minlash va kerakli oksidlanish-qaytarilish potensialini hosil qilish uchun
odatda glyukoza saqlaydi.
Eritmalarni fizikaviy va kimyoviy xossalari bo’yicha qon zardobiga yakinlashtirish uchun
ularga ba’zi bir yuqori molekulali birikmalar (YUMB) qo’shiladi. YUMB natriy xlorid eritmasini
qovushqoqligini qon qovushqoqligi bilan bir qilish uchun qo’shiladi. Yuqorida sanab
o’tilganlardan tashqari, qon o’rnini bosuvchi suyuqliklar pirogenlik, antigenlik va toksik
xossalarga ega bo’lmasligi kerak, shuningdek ular qonning ivuvchanligini pasaytirmasligi va
eritrotsitlar agglyutinatsiyasi paydo qilmasligi kerak.
1941—45-urush yillarida olimlar tomonidan qon o’rnini bosuvchi
eritmalar sifatida keng
qo’llaniladigan, yangi, original izotonik eritmalar ishlab chiqilgan edi (16-jadval). Uglevod
YUMB lardan qon o’rnini bosuvchi eritmalar tayyorlashda dekstrin keng qo’llaniladi. Dekstrin
glyukoza polimeri bo’lib, (C
6
H
10
O
5
) qand lavlagisidan mikrobiologik sintez orqali olinadi.
Kraxmaldan molekulyar zanjirining uzunligi va glyukoza molekulalarining bog’lanishi tartibi
bilan farq qiladi. (glyukozid boglari 1:6 holatida). Dekstrindan qon o’rnini bosuvchi 2
ta eritma
tayyorlanadi — poliglyukin va repoliglyukin:
— molekulyar massasi 60 000±10 000 bo’lgan dekstrinning natriy xlordagi izotonik
eritmasi, gemodinamik ta’sirli preparat.
– molekulyar massasi 35 000±5 000 bo’lgan dekstrinning natriy xlordagi eritmasi.
Reopoliglyukin — pastmolekulyar dekstrin eritmasi. U qon shakli elementlarining agregatsiyasini
kamaytiradi va giperosmotik eritma bo’lganligi uchun suyuqliklarni to’kimalardan qon oqimiga
o’tishiga yordam beradi. Qimmatli qon almashtiruvchi eritmalarga yana oksilli gidrolizatlar ham
kiradi. Gidrolizatlar guruhi preparatlaridan biri gidrolizin L-103 preparatidir.