Nazorat qilish omillari - Ijtimoiy fanlar va texnika fakulteti iqtisodiyot kafedrasi

Nazorat qilish omillari:
Nazorat darajasi
Yechilishi kerak bo'lgan vazifalar darajasi
Rahbarlar va bo'ysunuvchilarning malakasi
Tashkilot bunga intilishi kerak minimal stavka harakatlarni samarali muvofiqlashtirish va bo'ysunuvchilarni nazorat qilish uchun boshqarish qobiliyati.
Turli sanoat va faoliyat sohalari korxonalari uchun boshqaruv standartlari sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Korxonaning uch bosqichli tashkiliy tuzilmasining o'rtacha ko'rsatkichlari:
Boshqaruvning eng yuqori darajasi - 3-5 kishi.
O'rtacha boshqaruv darajasi 10-12 kishi.
Boshqaruvning quyi darajasi-25-30 kishi.
Korxonaning tashkiliy tuzilishiga misollar
Korxonaning tashkiliy tuzilishining eng oddiy turi chiziqli hisoblanadi.
Chiziqli turdagi korxonaning tashkiliy tuzilishi
Quyidagi rasmda chiziqli turga muvofiq tashkil etilgan korxona tashkiliy tuzilmasining namunasi ko'rsatilgan: bosh direktor barcha boshqaruv funktsiyalarini bajaradi, yo'nalish direktori unga bo'ysunadi, unga bo'ysunadigan bo'limlar, ustaxonalar yoki bo'limlar bo'lishi mumkin. , keyin oddiy ijrochilar.
Ushbu misolda, tashkilot diagrammada ko'rsatilganidek, boshqaruvning uch darajasiga ega:
Shunga ko'ra, har bir daraja ma'lum darajadagi rahbarga bo'ysunadigan barcha bo'limlarni o'z ichiga olgan boshqaruvning uchta darajasidan biriga to'g'ri keladi.
Shubhasiz, bu korxona qayta tashkil etishga muhtoj, chunki tashkiliy tuzilma ancha murakkablashdi, bu esa boshqaruvga salbiy ta'sir ko'rsatdi. Qayta tashkil etishning tabiiy yo'nalishi-boshqaruvning eng yuqori samaradorligi bilan ajralib turadigan, shuningdek tashqi muhitdagi salbiy o'zgarishlarga muvaffaqiyatli qarshilik ko'rsatishga qodir bo'lgan chiziqli-funktsional boshqaruv tuzilishiga o'tish.
Chiziqli-funktsional turdagi korxonaning tashkiliy tuzilmasining taxminiy diagrammasi.
Korxonaning chiziqli funktsional tuzilishi
Yuqoridagi misolda shunday bo'lgan ishlab chiqarish korxonalari... Loyiha tipidagi tashkiliy tuzilmalarning shakllanish tabiati qiziq. Ular ko'proq markazlashmagan yondashuv, xodimlarni korxona boshqaruviga jalb qilish, strukturaning moslashuvchanligi va zaif ierarxiyasi bilan ajralib turadi.
Ushbu yondashuv tashkilotni har qanday o'zgarishlarga yaxshiroq moslashishi uchun etarlicha moslashuvchan hisoblanadi.
Quyidagi rasmda matritsa tipidagi korxonaning tashkiliy tuzilmasi misoli ko'rsatilgan bo'lib, u matritsa boshqaruv tuzilmasiga ega bo'lgan tashkilotlarning tarkibiy bo'linmalari o'rtasidagi o'zaro munosabatlar xususiyati haqida umumiy tasavvur beradi.
Shuni ta'kidlash kerakki, bu matritsa tashkiliy tuzilmasining ancha soddalashtirilgan ko'rinishi, chunki amalda bunday tashkilotlarda norasmiy aloqa aloqalari ko'p. Natijada, tartibning printsipi tashkilotning moslashuvchanligini oshirish uchun qurbon bo'ladi va izchillik printsipi "yig'ilish xonasida" muntazam umumiy yig'ilishlar va yig'ilishlar orqali amalga oshiriladi.
Tashkiliy tuzilmalarni shakllantirish tamoyillarini amalga oshirish shakllari va usullari ularning bir nechta turlarini ajratishga imkon beradi. Shunday qilib, boshqaruv funktsiyalarining differentsiatsiyasi va integratsiyasi darajasiga (darajasiga) ko'ra, tuzilmalarning ikki klassi ajratiladi:
markazlashgan tipdagi integratsiyaga asoslangan mexanik yoki byurokratik, piramidal;
markazlashgan va erkin integratsiya turlarining kombinatsiyasiga asoslangan organik yoki moslashuvchan, ko'p o'lchovli.
Mexanik (byurokratik) piramidal tuzilmalar
Barqarorlik va ratsionalizm 20 -asrning boshlarida tashkilotlarni boshqarish uchun byurokratik tuzilmalarni shakllantirishning ustuvor parametrlari edi. Keyinchalik byurokratiya tushunchasi nemis sotsiologi Maks Veber tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, u ratsional strukturaning quyidagi xususiyatlarini o'z ichiga oladi:
har bir lavozimda yuqori malakali mutaxassislarning paydo bo'lishiga olib keladigan aniq mehnat taqsimoti;
boshqaruv darajalari ierarxiyasi, bunda har bir quyi daraja yuqori daraja tomonidan nazorat qilinadi va unga bo'ysunadi;
xodimlarning o'z vazifalarini bajarishda bir xilligini va har xil vazifalarni muvofiqlashtirishni ta'minlaydigan umumiy rasmiy qoidalar va standartlarning o'zaro bog'liq tizimining mavjudligi;
mansabdor shaxslar tomonidan xizmat vazifalarini bajarishning rasmiy shaxssizligi;
malaka talablariga qat'iy muvofiq ishga qabul qilish; xodimlarni o'zboshimchalik bilan ishdan bo'shatishdan himoya qilish.
Piramidal byurokratik tuzilmalarga quyidagilar kiradi: chiziqli, funktsional, chiziqli-funktsional, chiziqli xodimlar, bo'linma tashkiliy tuzilmalari.
Boshqaruvning chiziqli tashkiliy tuzilishi
Chiziqli tuzilma bir kishilik boshqaruv va sentralizm tamoyilini amalga oshiradi, barcha rahbar funktsiyalarni bitta rahbar tomonidan bajarilishini ta'minlaydi, unga bo'ysunuvchi barcha bo'linmalarni yakka boshqaruvi sifatida bo'ysunadi (11.1-rasm).
Bu eng oddiy tashkiliy boshqaruv tuzilmalaridan biridir. Chiziqli tuzilmalarda ierarxiya aniq namoyon bo'ladi: har bir tarkibiy bo'linmaning boshlig'i, barcha vakolatlarga ega, unga bo'ysunadigan ishchilarning yagona rahbarligini amalga oshiradi va barcha boshqaruv funktsiyalarini o'z qo'liga jamlaydi.
Chiziqli boshqaruvda har bir bo'g'in va har bir bo'ysunuvchining bitta lideri bor, ular orqali barcha boshqaruv buyruqlari bir vaqtning o'zida bitta kanaldan o'tadi. Bunday holda, boshqaruv havolalari boshqariladigan ob'ektlarning barcha faoliyati natijalari uchun javobgardir. Gap menejerlarning ob'ektlar bo'yicha taqsimlanishi haqida ketmoqda, ularning har biri har qanday ishni bajaradi, ushbu ob'ektni boshqarish bilan bog'liq qarorlarni ishlab chiqadi va qabul qiladi.
Chiziqli boshqaruv tuzilmasida qarorlar yuqoridan pastgacha zanjir bo'ylab qabul qilinadi va boshqaruvning quyi bo'g'ini boshlig'i undan yuqori darajadagi rahbarga bo'ysunadi, shu tashkilot rahbarlarining o'ziga xos ierarxiyasi shakllanadi. masalan, bo'lim boshlig'i, bo'lim boshlig'i, do'kon direktori, usta, muhandis, do'kon boshlig'i, korxona direktori). V bu ish bir kishilik boshqaruv printsipi ishlaydi, uning mohiyati bo'ysunuvchilar faqat bitta rahbarning buyrug'ini bajaradi. Chiziqli boshqaruv tuzilmasida har bir bo'ysunuvchining o'z xo'jayini, har bir xo'jayinning bir nechta bo'ysunuvchilari bor. Bunday tuzilma kichik tashkilotlarda, katta tashkilotlarda esa boshqaruvning eng past darajasida (bo'lim, jamoa va boshqalar) ishlaydi.
Boshqaruvning chiziqli tashkiliy tuzilmasi o'zining afzalliklari va kamchiliklariga ega (11.1 -jadval).
11.1 -jadval
Chiziqli boshqaruv tuzilmasining afzalliklari va kamchiliklari
Afzalliklar
|
kamchiliklar
|
Boshqaruvning birligi va ravshanligi.
Ijrochilar harakatlarini muvofiqlashtirish.
Boshqarish qulayligi (bitta aloqa kanali).
Mas'uliyat aniq ko'rsatilgan.
Qaror qabul qilish samaradorligi.
Bo'lim faoliyatining yakuniy natijalari uchun rahbarning shaxsiy javobgarligi.
|
Boshqaruvning barcha funktsiyalarida samarali etakchilikni ta'minlash uchun har tomonlama o'qitilishi kerak bo'lgan rahbarga yuqori talablar.
Qarorlarni rejalashtirish va tayyorlash uchun havolalarning yo'qligi.
O'rta darajadagi ma'lumotlarning haddan tashqari yuklanishi, bo'ysunuvchilar va yuqori tashkilotlar bilan ko'plab aloqalar tufayli.
Xuddi shu darajadagi bo'linmalar o'rtasida qiyin aloqa.
Hukumatning yuqori darajasida hokimiyat kontsentratsiyasi.
|
Funktsional tuzilmalarda o'z faoliyati natijalari uchun vakolat va mas'uliyat bilan ta'minlangan funktsional birliklar yaratiladi. Chiziqli havolalar ob'ektlarni boshqarish funktsiyalari, vakolat va majburiyatlar majmui bilan funktsional aloqalardan farq qiladi. Xulosa shuki, muayyan masalalar bo'yicha muayyan funktsiyalarni amalga oshirish mutaxassislarga yuklangan, ya'ni. har bir boshqaruv organi (yoki ijrochi) ijro etishga ixtisoslashgan malumot turlari boshqaruv faoliyati. Tashkilotda, qoida tariqasida, bir xil toifadagi mutaxassislar ixtisoslashtirilgan tarkibiy bo'linmalarga (bo'limlarga) birlashtirilgan, masalan, rejalashtirish bo'limi, buxgalteriya hisobi va boshqalar. Shunday qilib, tashkilotni boshqarishning umumiy vazifasi o'rta darajadan boshlab funktsional mezonga ko'ra bo'linadi. Demak, nom - funktsional boshqaruv tuzilmasi (11.2 -rasm). Boshqaruvning barcha funktsiyalarini tushunishi va bajarishi kerak bo'lgan universal menejerlar o'rniga, o'z sohasida yuqori malakaga ega bo'lgan va ma'lum bir yo'nalish (masalan, rejalashtirish va prognoz qilish) uchun mas'ul bo'lgan mutaxassislar jamoasi paydo bo'ladi.
Funktsional tuzilma tarkibiy bo'linmalar o'rtasida boshqaruv funktsiyalarining bo'linishi va konsolidatsiyasi tamoyilini amalga oshiradi, quyi darajadagi har bir chiziqli bo'linishning boshqaruv funktsiyalarini amalga oshiruvchi bir necha yuqori darajali menejerlarga bo'ysunishini ta'minlaydi. Ushbu tuzilmaning afzalliklari va kamchiliklari jadvalda keltirilgan. 11.2.
11.2 -jadval
Funktsional boshqaruv tuzilmasining afzalliklari va kamchiliklari
Afzalliklar
|
kamchiliklar
|
Funktsiyalarni amalga oshirish uchun mas'ul bo'lgan mutaxassislarning yuqori malakasi (professionallikni oshirish).
Tarmoq menejerlarining ba'zi maxsus muammolarni hal qilishdan ozodligi.
Jarayonlar va boshqaruv operatsiyalarini standartlashtirish, rasmiylashtirish va dasturlash.
Boshqaruv funktsiyalarini bajarishda takrorlanish va parallelizmga barham berish.
Generalistlarga bo'lgan ehtiyojni kamaytirish.
Strategik qarorlarni markazlashtirish va operativ qarorlarni markazsizlashtirish.
|
O'z bo'linmalarining maqsad va vazifalarini amalga oshirishga haddan tashqari qiziqish.
Turli xil funktsional birliklar o'rtasida doimiy munosabatlarni saqlab qolish qiyinligi.
Haddan tashqari markazlashtirish tendentsiyalarining paydo bo'lishi.
Qaror qabul qilish protseduralarining davomiyligi.
O'zgarishlarga javob berishda qiynaladigan nisbatan muzlatilgan tashkiliy shakl.
Quvvatni bo'lishishning qiyinligi (bo'ysunishning ko'pligi).
|
Mutaxassislar firma kattaligi va boshqaruvning tashkiliy tuzilishi o'rtasidagi yaqin aloqaga ishora qiladilar. Korxona hajmining kengayishi, ichki munosabatlarning murakkablashishi sharoit yaratadi, shuningdek, farzandlikka olish zarurligini aniqlaydi integralashritilgan yechimalr ichki boshqaruvni qayta tashkil etishga qaratilgan, kompaniya hajmining oshishi tizimli differentsiatsiyaning (filiallar, boshqaruv darajalari, tashkiliy bo'linmalar) chuqurlashishiga olib keladi.
O'z navbatida, bu ma'muriy va boshqaruv xarajatlarining, shuningdek, muvofiqlashtirish bilan bog'liq xarajatlarning oshishiga olib keladi, lekin yirik firmalarning bir xillik ustunligini kamaytirmaydi, bu ushbu firmalarning boshqarilishi bilan bog'liq. Yagona markaz... Shu bilan birga, yirik firmalarga xos bo'lgan strukturaviy farqlash har xil tashkiliy bo'linmalar faoliyatini boshqarishning bilvosita (iqtisodiy) usullarini qo'llashni talab qiladi.
Qo'mitalar turlari
Boshqaruv bo'linmalarining harakatlarini muvofiqlashtirish, qarorlar qabul qilishda maslahatlashish, vakolat va mas'uliyatni aniqlash, ish jadvalini ishlab chiqish zarur bo'lgan ishlarda qo'mitalardan foydalanishning afzalligi shubhasizdir.
Tashkiliy tuzilmalarning yangi turlari
Hozirgi vaqtda tarmoq va virtual tashkilotlar, "ichki" bozorlarga ega tashkilotlar, ko'p o'lchovli tashkilotlar, bozorga yo'naltirilgan tashkilotlar, tadbirkorlik tashkilotlari, ishtirokchi, adokratik, intellektual, o'quv tashkilotlari, dumaloq korporatsiyalar va boshqalar kabi tuzilmalar rivojlanmoqda.
Tarmoq - bu tashkilotning asosiy funktsiyalari (ishlab chiqarish, sotish, moliya, ilmiy -tadqiqot) alohida pudratchi kompaniyalar o'rtasida, kichik bir bosh tashkilot esa, vositachi (vositachi) sifatida ajratilishini anglatadi. Gipotetik tarmoq tashkilotining tashkiliy sxemasi rasmda ko'rsatilgan. 11.10.
Tarmoqli tashkilotlar boshqa turdagi tashkilotlardan ko'p jihatdan farq qiladi. Birinchidan, tarmoq tashkilotlari resurslarni boshqarishning ma'muriy shakllaridan ko'ra ko'proq bozor mexanizmlariga tayanadi. Ikkinchidan, ko'pchilik yangi ishlab chiqilgan tarmoqlar ishtirokchilar uchun yanada faol va faol rol o'ynaydi. Uchinchidan, tobora ko'payib borayotgan tarmoqlarda tarmoqlar - bu guruh a'zolari - ishlab chiqaruvchilar, etkazib beruvchilar, savdo va moliyaviy kompaniyalarning o'zaro aktsiyalari va o'zaro hamkorligiga asoslangan tashkilotlar birlashmasi.
Tarmoq tuzilishi bilan virtual tashkilot yoki tuzilma chambarchas bog'liq. An'anaviy qo'shilish va qo'shilishlardan farqli o'laroq, virtual tashkilotlarning sheriklari xarajatlarni bo'lishadilar, bir -birlarining ishlab chiqarish tajribasidan foydalanadilar va xalqaro bozorlarga chiqadilar.
Kelajakdagi tarmoqli virtual tashkilotlarning belgilarini quyidagicha umumlashtirish mumkin:
foydalanish axborot texnoloyilari mustahkam aloqa o'rnatish;
yangi imkoniyatlarni amalga oshirish uchun harakatlarni birlashtirish;
an'anaviy chegaralarning yo'qligi - ishlab chiqaruvchilar, etkazib beruvchilar, xaridorlarning yaqin hamkorligi bilan bir kompaniyaning qaerdan boshlanishini va boshqasining tugashini aniqlash qiyin;
Bunday tashkilotlarning asosiy afzalliklari va kamchiliklari jadvalda keltirilgan. 11.7;
ishonch - sheriklar har birining taqdiri boshqasiga bog'liqligini anglab, "umumiy taqdir" tuyg'usiga ega;
mukammallik - har bir sherik kasaba uyushmasiga o'zining "asosiy malakasini" olib kelganligi sababli, har tomonlama zamonaviy bo'lgan tashkilot tuzilishi mumkin.
11.7 -jadval
Tashkilotning tarmoq tuzilishining asosiy afzalliklari va kamchiliklari
Qadr -qimmat
|
kamchiliklar
|
Jahon darajasidagi raqobatbardoshlik.
Mehnatdan moslashuvchan foydalanish.
Bozor talablariga yuqori moslashuvchanlik.
Ierarxiya darajalari sonini kamaytirish (2-3 darajagacha) va shunga mos ravishda boshqaruv kadrlariga bo'lgan ehtiyoj.
|
Kompaniya faoliyati ustidan bevosita nazoratning yo'qligi.
Guruh a'zolarini istalmagan yo'qotish ehtimoli (agar subpudratchi nafaqaga chiqsa va uning kompaniyasi bankrot bo'lsa).
Xodimlarning sodiqligi past.
|
Ko'p o'lchovli tashkilot. Bu atama birinchi marta 1974 yilda V. Goggin tomonidan Dow Corning korporatsiyasining tuzilishini tasvirlash uchun ishlatilgan. Ko'p o'lchovli tashkilotlar an'anaviy tashkiliy tuzilmaga alternativa hisoblanadi. Ma'lumki, an'anaviy tashkiliy tuzilmalarda tashkiliy bo'linmalarni taqsimlash, qoida tariqasida, quyidagi mezonlardan biriga muvofiq amalga oshiriladi:
funktsional (moliya, ishlab chiqarish, marketing);
oziq -ovqat mahsulotlari (masalan, har xil tovarlar va xizmatlar ishlab chiqaradigan fabrikalar yoki ishlab chiqarish bo'linmalari);
bozor (aytaylik, mintaqaviy printsip yoki iste'molchi turiga ko'ra).
Faoliyatning o'ziga xos xususiyatlariga qarab tashkiliy tuzilmani qurishda u yoki bu mezon ustunlik qiladi. Vaqt o'tishi bilan tashqi o'zgarishlar va kompaniyaning o'zi o'zgarishi (uning hajmi, faoliyat ko'lami va boshqalar) ta'siri ostida ichki omilar), kompaniyaning tashkiliy tuzilmasi va bo'linishlarni taqsimlashning asosiy printsipi o'zgarishi mumkin. Masalan, mintaqaviy bozorlarga chiqish bilan an'anaviy chiziqli-funktsional tuzilmani mintaqaviy bo'linishga aylantirish mumkin. Shu bilan birga, qayta tashkil etish ancha uzoq va murakkab jarayondir.
Tashqi muhitning dinamikligini hisobga olgan holda, kompaniya o'zgarishlarga bir zumda javob bera olishi kerak, shuning uchun uni qayta qurishni talab qilmaydigan tuzilma talab qilinadi. Bu tuzilma ko'p o'lchovli tashkilotdir.
Ko'p o'lchovli tashkilotlar - bu tarkibiy bo'linmalar bir vaqtning o'zida bir nechta funktsiyalarni bajaradigan tashkilotlar (go'yo bir necha o'lchovlarda) (11.11 -rasm), masalan:
ishlab chiqarish faoliyatini zarur resurslar bilan ta'minlash;
ma'lum bir iste'molchi yoki bozor uchun ma'lum turdagi mahsulot yoki xizmatni ishlab chiqarish;
o'z mahsulotlarini sotishni (tarqatishni) ta'minlash va ma'lum bir iste'molchiga xizmat ko'rsatish.
Ko'p o'lchovli tashkilotning asosini avtonom ishchi guruh (bo'lim) tashkil etadi, u barcha uch funktsiyani bajaradi: etkazib berish, ishlab chiqarish, tarqatish.
Bunday guruh "foyda markazi" bo'lishi mumkin. Ba'zan bu mustaqil kompaniyalar bo'lishi mumkin.
Bo'limlar osongina tashkiliy tuzilmaga kiritilishi va uni tark etishi mumkin, ularning hayotiyligi talab qilinadigan tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqarish qobiliyatiga bog'liq. Mahsulot yoki xizmat ko'rsatishga yo'naltirilgan korxona bo'linmalari shartnoma asosida ichki va tashqi etkazib beruvchilarni to'laydi. Funktsional bo'linmalar (ishlab chiqarish, ombor, kadrlar, buxgalteriya) asosan kompaniyaning boshqa bo'linmalariga xizmat ko'rsatadi, ular uchun etkazib beruvchilardir. Shunday qilib, tashkilot ichida ichki bozor paydo bo'ladi. Bo'limlar ichki va tashqi iste'molchilar ehtiyojlarining o'zgarishiga moslashuvchan. Boshqa tomondan, iste'molchilar etkazib beruvchilarni avtomatik ravishda nazorat qilishadi. Shu bilan birga, bo'linmaning ishlash ko'rsatkichlari boshqa bo'linmaning faoliyatiga bog'liq emas, bu bo'linma faoliyatini nazorat qilish va baholashni osonlashtiradi.
Ko'p o'lchovli tashkilotlarning xususiyatlari quyidagilar:
bo'linma byudjetlarini bo'linmalarning o'zi ishlab chiqadi, kompaniya ularga mablag 'kiritadi yoki kredit beradi;
ko'p o'lchovli tashkilotlarda ikki tomonlama bo'ysunish yo'q, chunki ikki o'lchovli matritsa modelida guruh etakchiligi bitta;
ko'p o'lchovli tashkilot tarkibidagi ko'plab bo'limlar ham ko'p o'lchovli bo'lishi mumkin. Korxona bo'linmalari ko'p o'lchovli bo'lishi mumkin, hatto umuman tashkilot ko'p o'lchovli bo'lmasa ham (masalan, mintaqaviy ofis) yirik korporatsiya ko'p o'lchovli tuzilishga ega bo'lishi mumkin, korporatsiya umuman bo'linma tuzilishi);
umuman tashkiliy tuzilmani va avtonom guruhlarning o'zaro bog'liqligini o'zgartirishning hojati yo'q, bo'linmalar oddiygina tuzilishi, tugatilishi yoki o'zgartirilishi mumkin;
tashkilotning har bir bo'linmasi to'liq avtonom bo'lishi mumkin, ham ishga qabul qilish, ham tayyor mahsulotni sotish bilan shug'ullanadi;
avtonom guruhlar ishining samaradorligining asosiy ko'rsatkichi olingan foyda hisoblanadi; bu guruhlar faoliyatini tahlil qilish va nazorat qilishni osonlashtiradi, byurokratiyani kamaytiradi va boshqaruv tizimi yanada samarali ishlaydi.
Ko'p o'lchovli tashkilotlarning asosiy afzalliklari va kamchiliklari jadvalda keltirilgan. 11.8.
11.8 -jadval
Ko'p o'lchovli tashkilotning asosiy afzalliklari va kamchiliklari
Qadr -qimmat
|
kamchiliklar
|
Tashqi muhit o'zgarishiga moslashuvchanlik va moslashuvchanlik.
Byurokratiyani kamaytirish va boshqaruv tizimini soddalashtirish.
Maqsadga emas, balki maqsadga yo'naltirish.
Keng idoraviy avtonomiyani tashkilot darajasida sinergiya bilan birlashtirish.
|
O'z -o'zidan, strukturaning ko'p o'lchovliligi bo'limlar ishining samaradorligini ta'minlamaydi.
Anarxiyaga moyillik.
Tashkilot ichidagi resurslar uchun kurash.
Birliklarni to'g'ridan -to'g'ri boshqarishning yo'qligi.
Strategik loyihalarni amalga oshirishdagi qiyinchiliklar.
|
Dumaloq tashkilot. Dumaloq tashkilotning asosiy printsipi - demokratik ierarxiya. Rahbarlar qo'mondon emas, balki rahbar sifatida harakat qilishadi. An'anaviy tashkilotlarning ierarxik tuzilishidan farqli o'laroq, dumaloq tashkilot rahbarlarning ajralmas vakolatiga ega emasligi, tashkilotning har bir a'zosining boshqaruvda ishtirok etish imkoniyati, har bir a'zo boshqaruvida jamoaviy qarorlar qabul qilish kabi xususiyatlarga ega. tashkilot. Bu tamoyillar dumaloq tashkilot tuzilishining o'ziga xos xususiyatlari orqali amalga oshiriladi, ularning asosiysi - har bir rahbar atrofida kengash tuzilishi (11.12 -rasm).
Har bir kengashga bo'linma boshlig'idan tashqari o'z bo'ysunuvchilari, shuningdek, uchinchi tomon vakillari - boshqa tarkibiy bo'linmalar rahbarlari, tashqi mijozlar va iste'molchilar, jamoatchilik vakillari kiradi. Boshqaruv a'zolari menejerlar uchun majburiy, lekin bo'ysunuvchilar uchun ixtiyoriy.
Virtual tashkilot. Virtual tashkilot kontseptsiyasining paydo bo'lishi 1992 yilda V. Davidov va M. Malone "Virtual korporatsiya" monografiyasining nashr etilishi bilan bog'liq.
Virtual tashkilot - bu turli korxonalarning inson, moliyaviy, moddiy, tashkiliy, texnologik va boshqa resurslarini birlashtirishni va ularni birlashtirishni o'z ichiga olgan tarmoq. Kompyuter tarmoqlari.. Bu yangi mahsulotni tezda yaratish va uni bozorga chiqarishga eng moslashgan moslashuvchan va dinamik tashkiliy tizimni shakllantirishga imkon beradi. Virtual tashkilotda geografik markaz yo'q, uning bo'linmalari zamonaviy axborot texnologiyalari va telekommunikatsiyalar yordamida muvofiqlashtiriladi.
Axborot texnologiyalarining rivojlanishi ish joylarida menejerlarning jismoniy ishtirokini ixtiyoriy qilishga imkon berdi. Virtual uyushmalar guruhlarga bo'lingan dizayn prinsipi ya'ni vaqtincha.
yaratish zarurati tug'ilganda ma’lumot bir mahsulot, loyihani amalga oshirish, daromad olish. Virtual tashkilot tushunchasi biznesning tubdan yangi imkoniyatlarini yaratadi va XXI asrda keng qo'llaniladi.
"Ichki bozor" ga ega bo'lgan tashkilot. Tashkiliy tuzilmalar evolyutsiyasi asta -sekin ierarxik byurokratik tuzilmalardan matritsa va loyiha tuzilmalariga, so'nggi o'n yilliklarda esa - markazlashtirilmagan tarmoqlar va biznes bo'linmalariga aylanib bormoqda.
"Ichki bozorlar" tushunchasi ierarxik tuzilmadan keskin farq qiladi. Bir tomondan, bu tashkilot ichidagi tadbirkorlik salohiyatidan foydalanishga imkon beradi, boshqa tomondan bozor munosabatlarining kamchiliklariga ega.
Bunday tashkilotlarning asosiy printsipi bo'linmalarning keng avtonomiyasi (chiziqli va funktsional). Bo'limlar tovar va xizmatlarni sotib oladigan va sotadigan, firma ichidagi va firmalararo munosabatlarda ishtirok etadigan avtonom "ichki korxonalar" sifatida qaraladi.
Keling, "ichki bozorlar" ga ega bo'lgan tashkilotlarning shakllanishi va ishlash tamoyillarini sanab o'tamiz:
1. Ierarxiyaning ichki biznes bo'linmalariga aylanishi. Barcha bo'linmalar avtonom "ichki korxonalarga" aylantirilib, faoliyat natijalari uchun javobgardir.
2. Iqtisodiy infratuzilmani yaratish, shu jumladan umumiy tizimlari hisobot, muloqot va rag'batlantirish.
3. Sinergiyani maqsadli rag'batlantirish.
4. Barcha bo'limlar natijalar uchun javobgardir, ijodiy tadbirkorlik rag'batlantiriladi. Har bir bo'linma o'z faoliyatini mustaqil boshqaradigan va resurslarni tasarruf etadigan kichik, alohida kompaniya sifatida qaraladi. Bo'limlarga ichki va tashqi biznes yuritish erkinligi berilgan.
5. Qo'llab -quvvatlovchi funktsional bo'linmalar - bu o'z xizmatlarini firmaning boshqa bo'linmalariga ham, tashqi xaridorlarga ham sotadigan tijorat markazlari.
Shunday qilib, tashkilotlar va tashkiliy tuzilmalarning rivojlanish tendentsiyalarini hisobga olgan holda shuni ta'kidlash mumkinki, zamonaviy tashkilot bu:
bozorga yo'naltirilgan tashkilot. Bu organik, moslashuvchan bo'linadigan yoki matritsali tashkilotlar bo'lib, ularning barcha qismlari (ilmiy -tadqiqot, ishlab chiqarish, kadrlar, marketing, xaridlar, sotish, moliya, xizmatlar) bozor yoki bozor atrofida guruhlangan. Bu "bozorga asoslangan" tashkilotlar;
biznesni tashkil etish, ya'ni nazorat qilinadigan resurslardan ko'ra o'sishga va mavjud imkoniyatlar va yutuqlarga ko'proq e'tibor qaratgan tashkilot;
ishtirokchi tashkilot - xodimlarning boshqaruvdagi ishtirokidan maksimal darajada foydalanadigan tashkilot;
adhokratik tashkilot - ishlatadigan tashkilot yuqori darajali xodimlarning harakatlarida erkinlik, ularning kompetentsiyasi va yuzaga keladigan muammolarni mustaqil hal qilish qobiliyati. Bu matritsa, loyiha, tarmoq turining organik tuzilishi bo'lib, norasmiy gorizontal ulanishlar ustunlik qiladi. Ko'pincha tashkilotning tuzilishi umuman yo'q, ierarxik tuzilma doimo o'zgarib turadi, vertikal va gorizontal aloqalar asosan norasmiydir;
Tashkiliy tuzilmalarni yaratish tajribasini tahlil qilish shuni ko'rsatadiki, boshqaruv bo'linmalarining shakllanishiga tashkilotning tashqi va ichki muhiti katta ta'sir ko'rsatadi. Bu barcha tashkilotlar uchun boshqaruv tuzilmasining yagona modelini qo'llash mumkin emasligining asosiy sababidir. Bundan tashqari, bu imkonsizlik ma'lum bir tashkilotning o'ziga xos xususiyatlariga bog'liq. Zamonaviy samarali boshqaruv tuzilmasini yaratish tashkiliy tuzilmalarni qurishning ilmiy usullari va tamoyillariga asoslangan bo'lishi kerak.
Firma ichidagi boshqaruvning yangi tizimlarining asosiy xarakterli xususiyati quyidagilar bo'lishi kerak: uzoq muddatli istiqbolga yo'naltirish; ushlab turish asosiy tadqiqot; operatsiyalarni diversifikatsiya qilish; innovatsion faoliyat; xodimlarning ijodiy faolligidan maksimal darajada foydalanish. Markazsizlashtirish, boshqaruv apparati darajasining pasayishi, ishchilarni rag'batlantirish va real natijalarga qarab ularga haq to'lash boshqaruv apparati o'zgarishlarining asosiy yo'nalishiga aylanadi.
Tashkiliy boshqaruv tuzilmalarini o'zgartirish jarayoni bir qator aniq sohalarda rivojlanmoqda. Asosiylari quyidagilar.
1. Ishlab chiqarish va sotish operatsiyalarini markazsizlashtirishni amalga oshirish. Shu maqsadda, yirik kompaniyalar doirasida foyda va zarar uchun to'liq javobgar bo'lgan yarim avtonom yoki avtonom filiallar allaqachon yaratilgan yoki yaratilmoqda. Ishlab chiqarish va marketing faoliyatini tashkil etish uchun barcha mas'uliyat shu bo'limlarga yuklatilgan. Har bir bo'lim o'z faoliyatini to'liq moliyalashtiradi, har qanday tashkilot bilan tijorat asosida hamkorlik qiladi.
2. Innovatsion kengayish, yangi bozorlarni qidirish va operatsiyalarni diversifikatsiya qilish. Bu yo'nalish ichida yaratish orqali amalga oshiriladi yirik kompaniyalar innovatsion firmalar bozorda yangi mahsulotlar va texnologiyalarni ishlab chiqarish va mustaqil ravishda ilgari surishga yo'naltirilgan va "tavakkalchilikni moliyalashtirish" tamoyillari asosida faoliyat yuritgan. Qisqa vaqt ichida kuchli bozor pozitsiyalarini egallashga qaratilgan, eng istiqbolli sohalarda kichik korxonalar tashkil etish yirik kompaniyalarning keng tarqalgan amaliyotiga aylanib bormoqda.
3. Byurokratizatsiyadan chiqarish, kadrlarning ijodiy mahsuldorligini doimiy oshirish. Shu maqsadda har xil choralar ko'rilmoqda, jumladan, xodimlar o'rtasida aktsiyalarni taqsimlash va ularning ishchilariga umumiy mulk bo'lgan korxonalarni tashkil etish.
Zamonaviy sharoitda nafaqat mamlakatimizni tashkil etishning tubdan yangi shakllari, balki boshqaruvning tubdan mukammal usullari ham talab qilinadi, balki faoliyatning o'tish davri usullari, ayrim tuzilmalarni bosqichma -bosqich boshqasiga aylantirish. Tashkilotning ichki xususiyatlarini ham, o'zgaruvchan tashqi sharoitlarni ham, rivojlanayotgan progressiv tendentsiyalarni ham har tomonlama hisobga olish uchun quyidagilardan foydalanish kerak. Tizimli yondashuv korxonalarning shakllanishi va qayta tashkil etilishiga.
Tashkiliy tuzilmani shakllantirishga tizimli yondashuv quyidagicha namoyon bo'ladi:
boshqaruv vazifalarining hech birini ko'zdan qochirmaslik, hal qilmasdan maqsadlarni amalga oshirish tugallanmaydi;
ushbu vazifalar bilan bog'liq holda boshqaruv vertikalidagi funktsiyalar, huquqlar va majburiyatlar tizimini aniqlash va o'zaro bog'lash;
gorizontal boshqaruv bo'ylab barcha aloqalar va munosabatlarni tekshirish va tashkiliy jihatdan rasmiylashtirish, ya'ni. umumiy bo'g'in vazifalarini amalga oshirish va istiqbolli o'zaro funktsional dasturlarni amalga oshirish bo'yicha turli bo'g'inlar va boshqaruv organlari faoliyatini muvofiqlashtirish;
vertikal va gorizontal boshqaruvning organik kombinatsiyasini ta'minlash, ya'ni berilgan sharoitlar uchun boshqaruvda markazlashtirish va markazsizlashtirishning optimal nisbatini topishni anglatadi.
Bularning barchasi tuzilmalarni loyihalashtirishning bosqichma-bosqich ishlab chiqilgan tartibini, maqsadlar tizimini batafsil tahlilini va ta'rifini, tashkiliy birliklar va ularni muvofiqlashtirish shakllarini puxta taqsimlashni va tegishli hujjatlarni ishlab chiqishni talab qiladi.
Hamma darajadagi xodimlarga o'z boshqaruv tizimini joriy etish imkonini beradigan to'g'ri boshqaruv tizimini yaratish ijodiy salohiyat, har qanday kompaniyaning ustuvor maqsadi. Birinchidan, kompaniyaning rivojlanish vektorlarining to'g'ri ta'rifi bunga erishishga yordam beradi.
Korxonani boshqarish tuzilmasi tartibli tarzda bir -biriga bog'langan bir nechta elementlarni o'z ichiga oladi. Ularning barqaror aloqasi tashkilotga yagona organizm sifatida ishlash va rivojlanish imkonini beradi.
Ushbu tuzilma kompaniyaning bo'linmalari, bo'limlari va filiallari o'rtasida aniq va vakolatli munosabatlar o'rnatishni nazarda tutadi. Har bir tarkibiy bo'linma o'z huquqlarini unutmasdan, o'z mas'uliyat o'lchovini aniq tushunishi kerak.
Strukturaviy boshqaruvni quyidagilar bilan bog'lash mumkin:
direktorlar va ularga bo'ysunadigan xodimlar o'zaro muloqot qiladigan vertikal aloqa (masalan, kompaniya rahbari va filial menejeri);
gorizontal rishtalar, bu teng guruh a'zolarining o'zaro ta'sirini nazarda tutadi (masalan, bir xil miqyosdagi filiallar menejerlari).
Tashkilotdagi munosabatlar quyidagilarga bo'linadi.
chiziqli, birlashtiruvchi direktorlar va xodimlar o'z bo'ysunishida;
ma'lum bir vazifa uchun javobgar bo'lgan xodimni kompaniyaning boshqa xodimlari bilan bog'laydigan funktsional;
menejer (boshqaruv xodimlari), ular kompaniya boshlig'i va uning huquq va vakolatlarini ifodalaydi. Bu holda, ish majburiyatlari tavsiyalar va tavsiyalar berishni o'z ichiga oladi.
Korxona boshqaruvining tuzilishi har bir boshqaruv tomoniga ta'sir qiladi, chunki u boshqaruvning asosiy shartlari - maqsad va vazifalar, funksionallik, metodologiya, lavozim majburiyatlari va vakolatlari bilan chambarchas bog'liq. Shu sababli, yuqori menejerlar, o'rta menejerlar va boshqa darajalar korxonani boshqarish tuzilmasini shakllantirish, uning turini tanlash, turlarning kombinatsiyasi, ularning yo'nalish tendentsiyalarini kuzatish, belgilangan maqsad va vazifalarga muvofiqligini baholashda yondashuvlar va usullarga katta e'tibor berishadi. .
Korxonani boshqarish tuzilmasining elementlari - menejerlarning o'zlari, ya'ni boshqaruv lavozimlarini egallagan xodimlar va boshqaruv organlari - ma'lum mehnat munosabatlarida bo'lgan xodimlar. Bu organlar, o'z navbatida, asosiy guruhlarga bo'linadi - umumiy xo'jayinga ega bo'lgan, lekin bo'ysunuvchilari bo'lmagan menejerlar kollektivlari.
Boshqaruv tuzilmasi tashkilotning maqsad va vazifalarini aks ettirishi kerak. U ishlab chiqarish ehtiyojlariga bo'ysunadi va ular bilan o'zgaradi, funktsional mehnat taqsimoti va har bir xodimning rasmiy vakolatlarini ko'rsatadi. Bu vakolatlar siyosat va protseduralarda, qoidalarda va lavozim tavsiflarida ko'rsatilgan. Ko'pincha ular boshqaruvning yuqori darajalariga ko'tariladi. Direktorlarning vakolatlari atrof -muhit omillari, madaniy darajasi, qadriyatlari, kompaniyaning an'analari va me'yorlari bilan cheklangan. Korxonani boshqarish tuzilmasi menejerlar uchun mazmunli bo'lgan ko'plab talablarga javob berishi kerak. Tashkiliy jadval loyihasini tuzishda ushbu talablarni hisobga olish kerak.
Tashkiliy tuzilmani ishlab chiqishda quyidagi printsiplarga amal qilish kerak:
tashkiliy tuzilma kompaniyaning maqsad va vazifalarini aks ettirishi, ishlab chiqarish ehtiyojlari va talablariga bo'ysunishi kerak;
korxona boshqaruv tuzilmasi boshqaruv organlari va alohida xodimlar o'rtasidagi majburiyatlarni maqbul taqsimlashi, faoliyatning ijodiy tabiati va yuklanishini, shuningdek, tegishli mutaxassislikni ta'minlashi kerak;
korxona boshqaruvining tuzilmasi har bir xodim va barcha boshqaruv organlarining mas'uliyat sohasi va vazifalarini belgilashni to'xtatmasdan va ular o'rtasida vertikal va gorizontal munosabatlar o'rnatilishi bilan shakllantirilishi kerak;
korxona boshqaruv tuzilmasi har bir xodimning vazifalari, vazifalari, vakolatlari va javobgarlik darajasiga mos kelishi kerak, chunki buzilishlar umuman boshqaruv tizimida nomutanosiblikka olib keladi;
korxona boshqaruvining tuzilishi kompaniya faoliyat ko'rsatayotgan ijtimoiy-madaniy muhit bilan bog'liq bo'lishi, markazlashtirish yoki aksincha, boshqaruv funktsiyalari, mas'uliyati va mas'uliyat darajasining bo'linishi, mustaqillik ulushini aniqlash to'g'risida qaror qabul qilishga yordam berishi kerak. direktorlar va top -menejerlarning nazorat doirasi.
Korxonani boshqarishning tashkiliy tuzilishiga qo'yiladigan asosiy talablar
Optimallik... Agar tizimdagi boshqaruv bosqichlari soni iloji boricha kamaysa va ular o'rtasida eng oqilona aloqa o'rnatilsa, tizim optimal deb tan olinadi.
Tezkorlik... Tizimning tezligi shunday bo'lishi kerakki, qaror qabul qilishdan uning bajarilishiga qadar bo'lgan vaqt ichida, qarorni bajarishni keraksiz qiladigan halokatli o'zgarishlarga vaqt yo'q.
Ishonchlilik... Korxona boshqaruv tuzilmasi ishonchli ma'lumotni ishonchli uzatilishini osonlashtirishi, boshqaruv buyruqlari va boshqa uzatiladigan ma'lumotlarning buzilishini oldini olishi, boshqaruv tizimida uzluksiz aloqani ta'minlashi kerak.
Daromadlilik... Asosiy vazifa - xavfsizlik apparati uchun minimal xarajatlar bilan kerakli boshqaruv effektiga erishish. Hisoblash mezoni sarflangan resurslar va olingan natija o'rtasidagi nisbat bo'lishi mumkin.
Moslashuvchanlik... Atrof -muhit ta'sirida o'zgarish qobiliyati.
Barqarorlik. Boshqaruv tizimining asosiy xususiyatlari va elementlari tashqi ta'sirlardan qat'iy nazar o'zgarishsiz qolishi kerak.
Korxonani boshqarish tuzilmalarining asosiy turlari
Tijorat tashkilotlari va ularning faoliyat turlari juda xilma -xil bo'lishiga qaramay, amalda qo'llaniladigan korxonalarni boshqarishning tashkiliy tuzilmalarining asosiy turlari juda cheklangan. Kichik va o'rta korxonalar o'z ishlarida ko'pincha tashkiliy tuzilmalarning chiziqli funktsional turlaridan foydalanadilar. Va yirik va xalqaro kompaniyalar binolarni boshqarish tizimining bo'linma va mahsulot modellarini afzal ko'rishadi.
1. Chiziqli
Korxonani boshqarishning chiziqli tuzilishi, xo'jayin bo'ysunuvchilarni o'z faoliyatining barcha turlariga yo'naltirishini taxmin qiladi. U buyurtmalarni taqsimlashda birlik printsipiga asoslanadi, unga ko'ra faqat yuqori organ buyruq berishi mumkin. Bu tamoyil tufayli boshqaruv birligi hurmat qilinadi. Bunday tuzilma boshqaruv apparatini o'zaro bo'ysunuvchi bo'limlardan ierarxik tartibda tashkil etilgan narvon shaklida qurish natijasida paydo bo'ladi. Har bir bo'ysunuvchiga bitta rahbar, rahbar esa bir nechta bo'ysunuvchiga ega bo'ladi. Ikki xo'jayin bir -biri bilan bevosita muloqot qilmasligi kerak, ular buni bitta yuqori organ orqali qilishlari kerak. Bu tuzilma ko'pincha bir qatorli tuzilma deb ataladi.
Afzalliklarga quyidagilar kiradi:
tuzilishning soddaligi;
vazifalar, vakolatlar, mas'uliyat sohalarini aniq belgilash;
boshqaruv organlarini boshqarishning qattiqligi;
menejerlar qarorlarining samaradorligi va aniqligi.
Kamchiliklari:
bo'limlar o'rtasidagi qiyin munosabatlar;
boshqaruvda "markaziy" hokimiyatni markazlashtirish;
boshqaruvning o'rta darajasida yuklarning ko'payishi.
Korxonani boshqarishning chiziqli tuzilishini kichik va afzal ko'radi o'rta biznes, korxonalar o'rtasida hamkorlik aloqalari bo'lmaganda, oson ishlab chiqarish jarayonlarini amalga oshiradi.
2. Chiziq-shtat tashkiliy tuzilmasi
Kompaniya rivojlana boshlagach, odatda chiziqli tuzilma kadrlar tarkibiga aylanadi. Bu avvalgisiga o'xshaydi, faqat boshqaruv shtabda to'plangan. Ular tarkibiga ijrochilarni bevosita boshqarmaydigan, lekin boshqaruv qarorlarini maslahat beradigan va tayyorlaydigan xodimlar guruhi kiradi.
|