- AMALIY ISHI - 8-amaliy ish uzluksiz signallarni vaqt bo‘yicha diskretlash nazariy qism

|
8-amaliy ish uzluksiz signallarni vaqt bo‘yicha diskretlash nazariy qism
|
bet | 5/7 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #108371 |
Bog'liq 8-amaliy ish uzluksiz signallarni vaqt bo‘yicha diskretlash naza10- AMALIY ISHI
TASODIFIY JARAYONLARNING TAQSIMOT QONUNLARINI TADQIQ ETISH
Nazariy qism: Aloqa liniyasi bo‘yicha oldindan qanday signal uzatilishi no'malumdir, shuning uchun ularni tasodifiy jarayonlar deb qarash mumkin.Tasodifiy jarayon deb vaqtga bog‘lik bo‘lgan va kechishi oldindan noma'lum bo‘lgan jarayonga aytiladi. Chunki oldindan qanday signallar uzatiladi va ularga qanday ko‘rinishdagi xalaqitlar ta'sir qiladi noma'lumdir.Tasodifiy jarayon–deb ehtimollik xarakteristikalari vaqtga bog‘lik bo‘lgan tasodifiy miqdorga aytiladi.Tasodifiy jarayonning xar bir konkret ko‘rinishiga uning realizasiyasi deyiladi.
Tasodifiy jarayonning realizasiyalar to‘plamiga tasodifiy jarayonning
ansambli deb ataladi. Tasodifiy jarayonlar vaqt funksiyasi sifatida ikki turga bo‘linadi:
– stasionar tasodifiy jarayonlar;
– nostasionar tasodifiy jarayonlar.
Agar tasodifiy jarayonning sonli xarakteristikalari: o‘rtacha qiymat,
dispersiya yoki korrelyatsiya funksiyasi vaqt funksiyasi bo‘lib, o‘zgaruvchan
bo‘lsa, ya’ni 𝑁(𝑌, 𝑢), 𝐸(𝑌, 𝑢) va 𝑆(𝑢2, 𝑢1) ning qiymati 𝑢2− 𝑢1= 𝜐 ni vaqt o‘qining qaysi qismida olinganligiga bog‘liq bo‘lsa, bunday jarayonlar
nostasionar tasodifiy jarayonlar hisoblanadi. O‘rtacha qiymati, dispersiyasi vaqtga bog‘liq bo‘lmagan, korrelyatsiya funksiyasi faqat
𝑢2− 𝑢1= ga bog‘liq bo‘lib, 𝑢2− 𝑢1= 𝜐 ni vaqt o‘qining qaysi qismida olinganligiga bog‘liq bo‘lmasa bunday tasodifiy jarayonlar stasionar tasodifiy jarayonlar hisoblanadi.
Ishning maqsadi: Har xil tasodifiy jarayonlarning taqsimot qonunlarini o‘rganish. Ehtimollik zichligi taqsimotini fotometrik usulda o‘lchashni o‘rganish.
Fotometrik usulning ta’rifi
Tasodifiy jarayonlarning ehtimollik zichligini fotometrik yo‘l bilan aniqlash elektron-nurli trubka (ELT) ekranining nur sochish yorug‘ligini o‘lchashga asoslangan. Elektronlar bombalayotgan ekran biron bir nuqtasining yoritilganligi, vaqt birligi ichida shu nuqtaga ta’sir etayotgan elektronlar soniga proporsionaldir.
10.1-rasmda kengligi dU bo‘lgan gorizontal kesimni belgilaymiz. dU- kuchlanishi oniy qiymatlarning U dan U=dU gacha mumkin bo‘lgan elementlaridir. Bu rasmdan elektron nur ajratilgan kesimda Δt1, Δt2, … Δtn, … vaqt mobaynida bo‘ladi. Nurning berilgan intervalda bo‘lish to‘liq vaqti , butun kuzatish intervali T (T ning aytarli katta qiymati uchun) uzunligiga nisbatan elektron nurning berilgan dU kesimda bo‘lish ehtimolligini aniqlaydi.
(10.1)
bu ifodaning chap tomonida ehtimollik, ehtimollik zichligi W(U) ni elementlar interval kengligiga dU ko‘paytmasi sifatida yozilgan.
Ossillograf yoyilmasini tasodifiy jarayon bilan sinxronlashtirish amalga oshirib bo‘lmaydi. Shuning uchun ossillograf ekranida 10.1-rasmdan farqli, har xil Δt. vaqtlarda dU intervalga tushadigan bir qancha tebranishlar kesimlari kuzatiladi.
Agar gorizontal yoyilma uzunligi kamaytirilsa, ossillogramma bitta yaxlit yorug‘likka aylanadi. Kenglik dU bo‘lgan ossillogrammaning gorizontal kesimi nurlanish yoritilganligi V nurning shu intervalda bo‘lish nisbiy vaqtiga proporsionaldir:
; (10.2)
bu yerda α1 – proporsionallik koeffitsiyenti, uni kattaligi (qiymati) ni ossillografning «Yorug‘lik» (Yarkost) dastasi orqali o‘zgartirish mumkin.
(10.1) va (10.2) ifodani taqqoslab, jarayonning ehtimollik zichligi ekran nurlanish yoritilganligiga proporsional ekanligiga ishonch hosil qilish mumkin. Fotometr yordamida ossillogrammaning har xil balandlikdagi yoritilganligini o‘lchab, aniqlanayotgan ehtimollik zichligi taqsimotiga proporsional bo‘lgan B(U) taqsimotni hosil qilamiz.
Nurlanish yoritilganligi o‘lchash uchun ossillograf ekrani markaziga yorug‘lik o‘tkazmaydigan qutiga fotorezistor (FR) joylashtirilgan. Kengligi 2 mm. tirqish orqali yorug‘lik oqimi fotosezgir qatlamiga ta’sir qiladi. Nur ta’sirida fotorezistor qarshiligi o‘zgaradi, bu esa undan o‘tayotgan tok qiymatini o‘zgartirishga olib keladi. Fotorezistor toki mikroampermetr yordamida o‘lchanadi. Demak, mikroamper ko‘rsatkichi FR tirqishidagi ekran bo‘lagi yoritilganligiga proporsionaldir:
|
| |