nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Dvigatel quvvatining kamayishi… - Avtomobil bo‘yicha nosozliklar va buzilishlarning necha fozga yaqini yonilg‘i...

|
Avtomobil bo‘yicha nosozliklar va buzilishlarning necha fozga yaqini yonilg‘i ta’minot tizimiga to‘g‘ri keladi?
|
bet | 4/13 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 83,33 Kb. | | #232344 |
Bog'liq 1 AVTOMOBILLAR TEXNIK SERVISI FANIDAN ATTESTATSIYA TESTLARI 201917. Dvigatel quvvatining kamayishi…
A) ta’minlash tizimiga havo so‘rilib qolishi, havo filtrining ifloslanishi, yonilg‘ining etarli miqdorda etkazib berilmasligi, purkash burchagi sozlanishining buzilishi, forsunkadan yonilg‘i purkalishining yomonlashishi, YUBYON dan yonilg‘ini notekis va kam etkazib berilishi, kompressiyaning kam bo‘lishi, hamda tegishli (belgilangan) yonilg‘idan foydalanmaslik sabablidir.
B) yonilg‘ining etarli miqdorda etkazib berilmasligi, purkash burchagi sozlanishining buzilishi, forsunkadan yonilg‘i purkalishining yomonlashishi, YUBYON dan yonilg‘ini notekis va kam etkazib berilishi, kompressiyaning kam bo‘lishi, hamda tegishli (belgilangan) yonilg‘idan foydalanmaslik sabablidir.
C) purkash burchagi sozlanishining buzilishi, forsunkadan yonilg‘i purkalishining yomonlashishi, YUBYON dan yonilg‘ini notekis va kam etkazib berilishi, kompressiyaning kam bo‘lishi sabablidir.
D) YUBYON dan yonilg‘ining erta yoki kech etkazib berilishi sababli to‘la yonmasligi, forsunkaning purkash kallagi teshigining kengayishi natijasida purkash bosiminining kamayishi, yonilg‘i kech etkazib berilishi, forsunkadan sizib oqishi sabablidir.
18. YOnilg‘i baklariga xizmat ko‘rsatishda..
A) ular echib olinadi va avvalo, quyqalardan tozalanguncha kaustik sodaning 5 % (foizli) issiq suvdagi eritmasi bilan, so‘ng oqib turgan suv bilan yuviladi.
B) yonilg’i baki yechilmagan holatda , quyqalardan tozalanguncha kaustik sodaning 6% (foizli) issiq suvdagi eritmasi bilan, so‘ng oqib turgan suv bilan yuviladi.
C) quyqalardan tozalanguncha kaustik sodaning 5 % (foizli) issiq suvdagi eritmasi bilan, so‘ng oqib turgan suv bilan yuviladi.
D) ular echib olinadi va avvalo, quyqalardan tozalanguncha kaustik sodaning 10% foizli issiq suvdagi eritmasi bilan, so‘ng oqib turgan suv bilan yuviladi.
19. Benzinda ishlovchi (o‘t oldirish tizimisiz) va dizel avtomobillarning elektr jihozlari nosozliklarini bartaraf etish TXK va JT ish hajmining qancha foizini tashkil qiladi.
A) 11-17%
B) 10-15%
C) 5-8%
D) 10-20%
|
| |
D. V. Duprinova // Mehnat jarayonidagi odam

D. V. Duprinova // Mehnat jarayonidagi odam
Download
450,9 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/8
Sana
08.02.2024
Hajmi
450,9 Kb.
#153523
Download
450,9 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
D. V. Duprinova // Mehnat jarayonidagi odam
Download
450,9 Kb.
Matnni ko'rish
O‘zbekiston Respublikasi sharoitida akkumulyator batareyalaridagi

|
O‘zbekiston Respublikasi sharoitida akkumulyator batareyalaridagi
|
bet | 5/13 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 83,33 Kb. | | #232344 |
Bog'liq 1 AVTOMOBILLAR TEXNIK SERVISI FANIDAN ATTESTATSIYA TESTLARI 201920. O‘zbekiston Respublikasi sharoitida akkumulyator batareyalaridagi
elektrolit zichligi necha g/sm3 ga teng bo‘ladi?.
A) 1,25 g/sm3
B) 1,5 g/sm3
C) 1,2 g/sm3
D) 1.81,25 g/sm3
21) Akumlyator batareyasi bankalariga solinadigan suyuqlik nima deb ataladi?.
A) Elektrolit
B) Eektroliz
C) sulfat kislota
D) Ishqor.
22) Elektrolit zichligining 0,01 g/sm3 ga kamayishi..
A) akkumulyator batareyasi 6 % zaryadsizlanganligini ko‘rsatadi.
B) akkumulyator batareyasi 5 % zaryadsizlanganligini ko‘rsatadi.
C) akkumulyator batareyasi 8 % zaryadsizlanganligini ko‘rsatadi.
D) akkumulyator batareyasi 10 % zaryadsizlanganligini ko‘rsatadi.
23. Batareyaning zaryadsizlanishi (razryadlanishi) yozda va qishda qancha % ni tashkil qilsa, uni zaryadlash kerak?.
A) 50 % ni, qishda 25 %
B) 40 % ni, qishda 25 %
C) 35 % ni, qishda 20 %
D) 45 % ni, qishda 15 %
24. Batareyalarni zaryadlash necha xil usul bilanzariyadlanadi?.
A) Ikki xil doimiy tok kuchi bilan,doimiy kuchlanish bilan zaryadlanadi.
B) Bir xil doimiy tok kuchi bilan zaryadlanadi.
C) Bir xil doimiy kuchlanish bilan zaryadlanadi.
D) batareyani zaryadlash tarmog‘iga ketma-ket guruhlab
kuchlanishlar reostati orqali ulanadi.
25. Zamonaviy avtomobillarda generator va rele-sozlagichlarning
qanday turi qo‘llaniladi.
A) o‘zgaruvchan tokda ishlaydiganlari
B) O’zgarmas tokda ishlaydiganlari.
C) Doimiy kuchlanishda ishlaydiganlari
D) Doimiy tok kuchida ishlaydiganlari
26. Generator nosozliklari berilgan javobni belgilang.
A) kollektorning ifloslanishi, cho‘tkalarni eyilishi, cho‘tka ushlagich prujinalarini sinishi, sim chulg‘amlarining uzilishi, chulg‘amlar orasidagi qisqa tutashish, yakorni massa bilan qisqa tutashishi, yakor sim chulg‘amlarini uzilishi, tasmani bo‘shashishi yoki uzilishlari kiradi.
B) chulg‘amlar orasidagi qisqa tutashish, yakorni massa bilan qisqa tutashishi, yakor sim chulg‘amlarini uzilishi, tasmani bo‘shashishi yoki uzilishlari kiradi
C) cho‘tka ushlagich prujinalarini sinishi, sim chulg‘amlarining uzilishi, chulg‘amlar orasidagi qisqa tutashish, yakorni massa bilan qisqa tutashishi, yakor sim chulg‘amlarini uzilishi, tasmani bo‘shashishi yoki uzilishlari kiradi.
D) Generatorning emirili- shi va podshipnikning tiqilib qolishi, podshipnik tashqi qobig‘ining qopqoq o‘tirgan joyda aylanishi
kiradi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Ibodullayev Z. Tibbiyot psixologiyasi. Darslik. -T.: 2012
2. Ergash G’. Umumiy psixologiya. Darslik. -T.: 2010.
3. Melibayeva R.N., Usmanova X.E., Xaydarov I.O.. Umumiy psixologiya. 0‘quv
qo‘llanma. -T.: 2018.
4.Xaydarov F.I., Xalilova N.I. Umumiy Psixologiya. Darslik. -T.: 2009.
5. Tibbiyot Ensiklopediyasi www.google.com
TASAVVUF ILMINING INSON PSIXOLOGIYASI BILAN O’ZARO
BOG’LIQLIK JIHATLARI
K.B. Murotmusayev
O`zbekiston Respublikasi Oriental Universiteti,
“Pedagogika va Psixologiya” kafedrasi, dotsenti, t.f.n.
R. Kamolova
O`zbekiston Respublikasi Oriental Universiteti,
2 - bosqich talabasi
Annotatsiya: Maqolada tasavvuf ilmi, uning darajalari, inson psixologiyasi bilan
ayni bir shaklda ekanı yoritib berilgan.
Kalit so’zlar: tasavvuf ilmi, nafas, psixologiya, komil inson, tariqat.
Har ilmning o’z mavzusi bor va unda o’sha ilmning mohiyati, hodisa-qoidalari haqida
baxs boradi. Insonning ruhini tariqat odoblari, usullari orqali parvarish etish bilan birga
uni go’zal hamda xulq-atvorli, fazilatli qilib tarbiyalash mumkin. Mutasavvif olimlar
tasavvuf nima degan savolga uzundan uzoq javoblar berishgan. Ularning barchasini
bir joyga yeg’ilsa bir kitob bo’ladi. XV asrning birinchi yarmida yashab o’tgan Sayyid
Qosimiy degan shoir ham masnaviylaridan birida tasavvuf ta’rifiga oid bir necha baytlar
bitgan. Ularning orasida quyidagi bayt diqqatingizni tortadi:
Tasavvuf barchasi pand-u adabdur
Riyoz-y sidq birla doim talabdur.
|
Afzalliklari - Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной...

26
Elektromagnit asboblar sezgirligi magnitoelektrik asboblar sezgirligidan
ancha past, quvvat iste’moli esa juda katta. Elektromagnit asboblarda tashqi
harorat o‘zgarishining ta’siri ham magnitoelektrik asboblarga nisbatan juda katta.
Tashqi maydonning ta’siri astatik usul yordamida keskin kamaytirilishi
mumkin.
Bu usulga ko‘ra bitta o‘qqa ikkita ferromagnit o‘zak mahkamlangan bo‘lib,
ularning har biri o‘zining g‘altagiga maydon ta’sirida tortilish imkoniyatiga ega.
G‘altaklar bir xil bo‘lib o‘zaro ketma-ket va induktiv jihatdan qarama-qarshi
ulangan. Buning natijasida bitta g‘altakda uning xususiy maydoni bilan tashqi
magnit
maydon
qo‘shilsa,
ikkinchi
g‘altakda
ular
ayriladi.
Natijada
qo‘zg‘aluvchan o‘qqa ta’sir etayotgan moment qiymatiga tashqi maydon ta’sir
ko‘rsatmaydi. Berk magnit o‘tkazgichli elektromagnit asboblarning xususiy
magnit maydoni kuchli bo‘lganligi sababli ularning o‘lchashiga tashqi
maydonlarning ta’siri uncha sezilmaydi.
-rasm. Elektr tarmoq parametrlarini tezkor aniqlash jarayoni

35
O‘lchash asboblarining ishonchlash sхemalari
4.9-rasm. Voltmetrning ishonchlash sхemasi.
4.3 Quvvat va qarshilikni o‘lchash
Simmetrik uch fazali yuklama ulangan zanjirda
yagona vattmetr bilan
quvvatni o‘lchash sxemasi.Umumiy quvvat P = 3W.
4.10-rasm. Yagona vattmetr yordamida quvvatni o‘lchash sxemasi.
Qarshilikni o‘lchash
Qarshilikni o‘lchash uchta usulga(turga) bo‘linadi:
1-tokli(ketma-ket) usul;
1-tokli(ketma-ket) usulda umumiy qarshilik va xatoliklar quyidagicha aniqlanadi:
;
0
R
X
R
A
U/I
umum
R
100%
)
X
/R
0
(R
δ
36
4.11-rasm. Tokli(ketma-ket) usulning sxemasi.
-bob. Elektr kattaliklarni o‘lchash. Taqqoslash asboblari va masshtab

32
2-usul
Shunt qarshiligini ulab o‘lchash. O‘zgaruvchan va o‘zgarmas tok
zanjirlarida ishlatiladi.
4.2-rasm. Ampermetrni shunt qarshiligi bilan ulab o‘lchash sxemasi.
3-usul
Tok transformatori orqali ulab o‘lchash. O‘zgaruvchan tok zanjirlarida
ishlatiladi.
4.3-rasm. Ampermetrni tok transformatori orqali ulab o‘lchash sxemasi.
Elektr o‘lchash – bu fizik kattalikning mos o‘lchov
birliklarida ifodalangan
(masalan,3 A, 4 V) qiymatini (eksperimental usullar bilan) topish demakdir.
Elektr kattaliklarning o‘lchov birligi qiymatlari fizika qonunlari va mexanik
kattaliklarning o‘lchov birliklariga mos ravishda
xalqaro kelishuvlar bilan
aniqlanadi.
33
O‘lchash asboblarining ishonchlash sхemalari
4.4-rasm. Аmpermetrning ishonchlash sхemasi.
Elektr kattaliklarining o‘lchov birliklarini «ushlab turish», xalqaro
kelishuvlar bilan aniqlanishi qiyinchiliklar tug‘dirganligi uchun ham,
ularni «amaliy» elektr kattaliklarining o‘lchov birliklari etalonlari bilan
belgilash qabul qilingan. Bu kabi etalonlar ko‘pgina mamlakatlarning
davlat
metrologik
laboratoriyalari
tomonidan
qo‘llab-quvvatlab
turiladi[16].
gallyutsinatsiya - D. V. Duprinova // Mehnat jarayonidagi odam

|
D. V. Duprinova // Mehnat jarayonidagi odamBog'liq idrokning-hususiyatlari-va-patologiyasigallyutsinatsiya
deyiladi. Gallyutsinatsiya hodisasi muvaqqat ruhiy xastalikning alomati, ba’zan
qo’rqinch hissi mahsuli hisoblanib, bosh miya katta yarim sharlari qobig`idagi qo’zg’alish
jarayonlarining nuqsonli sust (patologik) harakati natijasida goho asab tizimining
zaharlanishi, zaiflashuvi, haddan tashqari toliqishi tufayli yuzaga kelishi mumkin.
Gallyutsinatsiya hodisasi bir necha xil ko’rinishga ega bo’lishi mumkin, ularning eng
asosiylari quyidagilardan iboratdir:
a) yo’q narsalarning ko’zga ko’rinishi;
b) u yoki bu ovozlar, tovushlar eshitilishi;
v) yo’q sharpalar, hidlar sezilishi kabilardir.
Ushbu misoldan ham ko’rinib turibdiki idrok buzulishining normal holat
emasligi, unda shaxs o’zgarishi, idrok patologiyasi ketayotganligini tastiqlaydi. [4]
esa
gallyutsinatsiyaga quyidagicha ta’rifni uchratamiz: Idrokning buzilishi ayrim asab va
ruhiy kasalliklarda kuzatiladi. Bularga gallyutsinatsiyalar, illyuziyalar va psixosensor
buzilishlar kiradi.
Gallyutsinatsiyalar deb, aslida bemor oldida mavjud bo`lmagan
obyekt va hodisalarni idrok qilishiga aytiladi. Galylusinatsiyalar bosh miya po’stlog‘ida
inert qo‘zg‘alishning paydo bo‘lishi va uning dominantlik vazifasini bajarib turishi
bilan tushuntiriladi. Degan ta’rifni o’qiymiz. endi gallyutsunatsiyalarni turlarini ko’rib
chiqamiz:
Gallyutsinatsiyalar- real obyekt mavjud bo’lmagan taqdirda ham idrok
buzulishi mavjud bo’lgan inson uning mavjudligiga kuchli ishonch – etiqodini namoyon
qiladi yani yo’q narsalarni bordek tasavvur qiladi. Bu idrokdagi patologiya hisoblanadi.
Gallyusinatsiya turlariga quyidagilar kiradi.
Eshitish(akoazmalar), ko’rish(vizuval),
Noxush hid bilish (inperativ), turli noxush hislar tuyish(Senestopatiya) va eng
yomoni buyruq Inperativ(buyruq beruvchi) gallyusinatsiyalar turlariga bo’linadi.
1-rasm
2-rasm
|
| |
Elektromagnit asboblarining afzalliklari

28
Elektrodinamik o‘lchash mexanizmida hosil bo‘ladigan aylantiruvchi
momentni ikkita o‘zgarmas tokli g‘altaklar elektromagnit energiyasi orqali
topiladi.
G‘altaklarning o‘zaro induktivligi qo‘zg‘aluvchan qism burilish burchagiga
bog‘liq emas. Agar teskari ta’sir etuvchi moment elastik materialdan yasalsa, u
holda qo‘zg‘aluvchan qism burilishining turg‘un rejimidan foydalanib tegishli
muvozanat tenglamasi hosil qilinadi.
Elektrodinamik
asbobning
statik
tavsifidan
g‘altaklardagi
toklar
yo‘nalishlarining bir paytda o‘zgarishi ko‘rsatkich og‘ish burchagi ishorasini
o‘zgartirmasligi ko‘rinadi. Shuning uchun ham elektrodinamik asboblar
o‘zgarmas va o‘zgaruvchan tok zanjirlari o‘lchashlarida qo‘llaniladi.
Elektrodinamik asbob o‘zgaruvchan tok manbaiga ulanganda uning
g‘altaklaridan o‘zgaruvchan toklar o‘tadi. G‘altaklardan bir-biridan burchakka
siljigan toklar o‘tayotgan bo‘lsin.
Qo‘zg‘aluvchan qism ma’lum inertsiyaga ega bo‘lganligi tufayli u
momentning oniy qiymati ta’sirida harakat qilishga ulgurmaydi va momentning
bir davr mobaynida o‘rtacha qiymatiga proporsional bo‘lgan burchakka buriladi.
Elektrodinamik mexanizmlar asosida nafaqat ampermetr va voltmetrlar balki
boshqa kattaliklarni, masalan, aktiv quvvatni o‘lchashda ham foydalaniladi.
Elektrodinamik asboblarining asosiy afzalliklari – o‘zgarmas va
o‘zgaruvchan toklarda ko‘rsatishining bir xilligi (g‘altaklar ketma-ket ulanganda)
va ko‘rsatishning vaqt bo‘yicha mo‘’tadilligidir.
Magmatik jinslarning strukturasi va teksturasi

|
Magmatik jinslarning strukturasi va teksturasi4.4.2. Magmatik jinslarning strukturasi va teksturasi.
Tog’ jinslarining strukturasi deganda tog’ jinsini tashkil etuvchi zarrachalarning
o’lchama, shakli va minerallarning miqdori tushuniladi. Tog’ jinslarining birini
ikkinchisidan ajratishda strukturasini o’rganish katta ahamiyatga ega.
Magmatik tog’ jinslarining strukturasi magmaning qanday bosqichlarda
kristallanishiga bog`liq bo’lib, u turli xilda bo’lishi mumkin.
To’la kristall struktura – bu struktura intruziv tog’ jinslari uchun harakterli bo’lib,
yer ostidagi magma to’la kristallanadi. Kristallanish natijasida hosil bo’lgan tog’ jinsini
tashkil etuvchi minerallar aniq qirralarga ega bo’ladi. Bu guruhga granit, sienit, biotit,
gabbro misol bo’lib, batolit, lakkolit, lopolit holida uchraydi.
Porfirli struktura. Bu turdagi struktura tomirlar orasidagi va effuziv tog’ jinslari
uchun xarakterli. Tekis kristallanmagan yuzada yaxshi kristallangan mineral
zarrachalari ajralib turadi. Bu gruppaga porfir va porfiritlar misol bo’ladi.
O’rta kristallik struktura. Bu turdagi struktura effuziv tog’ jinslariga tegishli
bo’lib /bazalt/, bu guruh tog’ jinslarining kristall zarrachalarini faqatgina mikroskop
orqali kuzatish mumkin.
Shishasimon va g’ovakli struktura. Magmaning sovishi natijasida mineral
zarrachalar kristallanishiga ulgura olmay shishasimon tekis amorf shaklini oladi. Bu
guruhga vulkon shishasi, obsidan misol bo’ladi.
Lavaning kristallanish davrida intensiv gaz ajralib chiqishi natijasida, g’ovakli
tog’ jinsi pemza hosil bo’ladi.
Tekstura minerallarini o’zaro xarakterlovchi tushuncha bo’lib, quyidagi turlarga
bo’linadi. 1. Massiv, ipaksimon, slanest tipidagi teksturalar.
Granit, gabbro-massiviga, marmar-ipaksimonga, slanestlar-slanest teksturalariga
misol bo’ladi.
|
| |
Minerallarning kimyoviy klassifikastiyasi

24
(SaSO
3
) ayniqsa ko’p tarqalgan bo’lib, u asosan dengiz cho’kindisidir. Kislota, suv
ta’sirida eriydi va mustaxkamligi susayadi.
Sulfatlar sinfiga angidrit, gips, barit, stelestin, alunat, mirabillit va boshqa
minerallar kiradi. Bu minerallar sulfat kislotasi (N
2
SO
4
) ning tuzlari hisoblanadi.
Tabiatda 260 dan ortiq sulfat minerallar aniqlangan. Ular juda qattiq bo’lib, och rangi
bilan ajralib turadi. Suvda yaxshi eriydi. Litosferada gips va angidrit tog’ jinslari ko’p
tarqalgan. Angidrit suv ta’sirida gipsga aylanadi va o’z hajmini 33% ga oshiradi. Sulfat
mineraliga boy bo’lgan tog’ jinslari binokorlikda, haykaltaroshlikda va xalq xo’jaligini
boshqa sohalarida keng ishlatiladi.
Volframatlar volfram kislotasi (N
2
WO
4
) ning tuzlari tarzida uchraydi. Ular
tabiatda kam tarqalgan. Asosan yuqori temperaturali skarn va gidrotermal jarayonlar
ta’sirida hosil bo’ladi. Ularga volframit va sheelit misol bo’la oladi.
Nitratlar azot kislotasi (HNO
3
) ning suvda oson eriydigan tuzlari bo’lib, yer
qobig’ida juda kam tarqalgan. Tabiatda nitratlar natriy va kaliy selitrasi sifatida biogen
yo’l bilan organik qoldiqlarning biokimyoviy parchalanishidan hosil bo’ladi. Bunday
jarayonlar issiq, quruq-kontinental iqlimli o’lkalarda sodir bo’ladi. Nitratlar azotli
o’g’itlar olishda va kimyo sanoatida ishlatiladi.
Silikatlar kremniy va alyumokremniy kislotalarining tuzlari hisoblanib tabiatda
keng tarqalgandir. Ular magmatik va metomorfik jinslarning tarkibiy qismini tashkil
etib, qobig’ining 16-20 km chuqurlik joylarida ham uchraydi. Akademik A.S.
Fersmanning hisobiga ko’ra silikatlar yer qobig’ining 75% ni egallaydi. Silikatlar
tabiatda ma’lum bo’lgan hamma minerallarning uchdan bir qismi (800 ga yaqini) to’g’ri
keladi. Silikatlar sinfiga kiruvchi minerallarni tuzilishi va tarkibini umumiyligini
hisobga olgan holda dala shpati, piroksen, amfibol, slyuda, olivin, tal’k, xlorit va gil
mineralli gruppalarga ajratish mumkin. Silikatli minerallarning ayrimlari muhim
qazilma boylik sifatida ishlatiladi.
Aristotel (Arastu) illyuziyasi

- 220 -
Mazkur holatlar idrokning patologiyasi deyiladi degan fikrlarni
berganlar.
Bu holatlar insonda kuzatilsa, demak uning idrokida
buzulishlar ya’ni patologik holatlar ketayotganidan dalolat beradi
va bu holatlar sog’lom insonda deyarli uchramaydi. Surat orqali
illyuziyani ko’ramiz.
1-rasmda aylanalarning qarama qarshi
tomonga aylanayotganini
idrok qilinadi bu oddiy harakatsiz vizual illyuziya holos aslida u
hech qaysi tarafga aylanmaydi.
2-rasmda doirachalarning harakatlanayotganligini ko’rish
mumkin aslida esa u ham oddiy harakatsiz rasm bo’lib bu rasmlar
illyustrator rassomlarning mohir san’atidan bir qism hisoblanadi.
Bu turdagi suratlar idrokni chalg’ituvchi suratlardan boshqa
narsa
emas. Bu rasmlarni inson ko’rganida unda qandaydir charchoq
va holsizliklar mavjud bo’lmaydi. Bu rasmlarni hammasi oddiy
illuziyalar holos.
Endi esa shaxsning idroki buzulishlarida galyutsinatsiyalar haqida so’z yurutamiz.
[1] gallyusinasiyaga quyidagicha ta`rif berishgan
Voqelikdagi narsa va hodisalarning
tana a’zolarini qabul qilish analizatorlarga bevosita ta’sir etmasdan inson ongida turli
obrazlarning (ovozlarning eshitilishi, sharpalarning sezilishi) xayolan,
fikran paydo
bo’lishidan iborat idrokning psixopatologik (ruhiy kastallik) hodisasiga
giposteziya, kuchayishiga 
giperesteziya

|
giposteziya, kuchayishiga
giperesteziyaBog'liq idrokning-hususiyatlari-va-patologiyasigiposteziya, kuchayishiga
giperesteziya, yo‘qolishiga esa anesteziya deb ataladi. Harorat sezgisining yo‘qolishi
bilan kechuvchi kasalliklarda, masalan,
siringomieliyada bemorning terisi qattiq
kuysa ham og‘riqni sezmaydi. Taktil (tanani yengil silaganda paydo bo‘ladigan)
sezgi og’riq va harorat sezgisiga qaraganda kamroq buziladi”. Teri segisidan
tashqari insonda qolgan sezgi resseptorlar ham turli darajadagi zararlanish xolatlari
kuzatiladigan bo’lsa be vosita idrok qilish jarayoniga o’zining tasirini o’tkazmay
qolmaydi. Masalan eshitish sezgisida biror bir o’zgarish bo’lsa atrof muhitdagi
ovozlarni analiz qila olmaydi va normal holatdagi idrok qilish jarayonidan pastroq idrok
qilish jarayoniga o’tadi. Idrokda yana bir qancha buzulishlar bo’lib, bular illyuziya
hamda gallyutsinatsiya holatlari hisoblanadi. Mazkur turlarni patologik holatlarda
ko’rib chiqadigan bo’lsak, idrokda qanday jarayonlar kechishini bilib olamiz . [3]
Illuyuziya – bizga ta’sir qilayotgan narsalarni yanglish idrok qilish demakdir degan
ta’rifni berib o’tishgan bo’lsa “Umumiy Psixologiya” darsligida(F.I.Xaydarov N.I.
Xalilova) ham xuddi shu misolni keltirilgan. Yana bir adabiyotga murojaat qiladigan
bo’lsak idrokda illuziyani navbatdagi ta’rifini uchratamiz [2] Ba’zi hollarda narsalar
noto’g’ri, yanglish idrok etilishi mumkin. Narsa va hodisalarning bu tariqa noto’g’ri
idrok qilinishi illuziya deyiladi. kengroq [2] Illyuziya haqida juda ko’p misollar
orqali tushuntirib yetkazib berilgan.
Tarixga nazar tashlaydigan bo’lsak
Aristotel (Arastu) illyuziyasi haqida ham
so’z borgan bo’lib u shunday
ma’noni beradi. Masalan, biz ko’rsatkich va o’rta
barmoqlarimizni chalishtirib, no’xat yoki bironta dumaloq narsani chalishtirgan holda
ikkala barmog`imizning uchi bilan bosib turib, shuningdek ayni bir davrda aylantiraversak,
bu holda barmoqlarimizning tagida bitta emas, balki ikkita no’xat bordek his qilamiz.
Ana shu holdagi bir narsaning ikkita bo’lib sezilishi
|
| |
Nazorat savollari - ГеолМинПетрг янги

36
qumli tog’ jinsi diogenez jarayonida katta o’zgarishga uchramaydi, uning xususiyati
deyarli o’zgarmaydi.
Shunday qilib cho’kindi tog’ jinslari paydo bo’lish sharoitlariga qarab bir-biridan
keskin farq qiladi va uchta asosiy guruhga bo’linadi:
1. Mexanik.
2. Kimyoviy.
3. Organik cho’kindi tog’ jinslari.
Eng muhim magmatik tog’ jinslarining asosiy turlari va qurilishda ishlatilishi

34
teksturalidir. Zichligi 2,9-3,1 g/sm
3
mustaxkamligi 80-360 MPa. Gabbro o’ta
mustaxkam jins bo’lib, qurilish xom ashyosi, bezak tosh sifatida va xaykaltaroshlikda
keng ishlatiladi. Shunday konlardan biri Toshkent viloyatining tog’li xududida-Aqchin
konidir.
Bazalt –gabbroning effuziv turi, qora, qoramtir kulrang, zich, ayrim xollarda
g’ovakli jinslardir. Strukturasi ko’zga ko’rinmas darajada kristalli yoki mayda kristalli.
Teksturasi massiv juda kam-g’ovakli. Tarkibida olivin, avgit va plagioklaz uchraydi.
Zichligi 3,0-3,3 g/sm
3
, o’ta mustaxkam jins bo’lib, mustaxkamligi 300-350 MPa,
ba’zida 500 MPa xam bo’ladi. Nurashga juda chidamli. Inshoot devorlarini bezashda,
ko’chalarni qurish va yo’llarni qoplashda ishlatiladi.
Diobaz –gabbroning tomirsimon xili xisoblanadi. Rangi to’q kulrang, yashil,
qora. Strukturasi o’rtacha va mayda donador, massivi teksturali. Tarkibi bo’yicha
bazaltga o’xshash, lekin plagioklaz va avgit ko’pchilikni tashkil etadi. Zichligi 2,7-2,9
g/sm
3
, mustaxkamligi 100-210 MPa. Nurashga chidamli, qurilish xom ashyosi sifatida
keng ishlatiladi.
Ultra asosli jinslarga piroksenit, peridotit, dunitlar kiradi va tarkibida dala shpati
va kvarst deyarli uchramasligi bilan boshqa jinslardan farq qiladi.
Piroksenit –to’q yashil, qora, to’la kristallangan, massiv jins. Asosan piroksen va
olivindan tashkil topgan. Zichligi 3,0-3,4 g/sm
3
, mustaxkamligi 250-300 MPa. Qurilish
xom ashyosi sifatida keng ishlatiladi.
Peridotit –to’la kristallangan, yirik donali, massiv to’q kulrang, qoramtir tusli
jins. Olivin va qisman piroksendan tashkil topgan. Zichligi 3,0-3,4 g/sm
3
, o’ta
mustaxkam jins. Qurilish xom ashyosi sifatida keng ishlatiladi.
Dunit –to’q yashil yoki sarg’ish-yashil tusdagi o’rta va mayda donador, mayda
kristalli massiv jins. Asosan olivindan tashkil topgan. O’ta mustaxkam jins, qurilish
xom ashyosi sifatida va olovga chidamli g’isht ishlab chiqarishda ishlatiladi.
Foydalanilgan - Metallurgik pechlarning issiqlik balansi

|
Metallurgik pechlarning issiqlik balansi
|
bet | 2/2 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 19,67 Kb. | | #124192 |
Bog'liq Metallurgik dastgohlarning issiqlik balansiFoydalanilgan adabiyоtlar:
Bkalastov A.M, Udo`ma P.G., Gorbеnko V.A., Proеktirovaniya, montaj i ekspluatatsiya tеplomassoobmеnno`x ustanovok- M. Enеrgiya. 1981 g. 329 str.
Solodov A.P. Printsipo` tеplo i massoobmеna. M. MEI 2002 g. 96 str.
Kuzma-kichta Yu. A. Mеtodo` intеnsifikatsii tеploobmеna. –M., MEI 2002 g. 112 str.
Tsvеtkov F.F., Soloxin V.I. Tеploobmеn izluchеniеm. Zadachi i uprajnеniya. -M., 2003 g. 64 str.
Popov S.K. Morozov I.P. Raschеtnoе isslеdovaniе tеplotеxnologichеskix protsеssov i ustanovok. –M, MEI 2001 g. 50 s.
|
| |
Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе Государственных - bet 82

181
15. Raximov A.A., Rustamov D.Sh. Elektr o‘lchashlar – amaliy va mustaqil
ishlarni bajarishga doir uslubiy ko‘rsatma - T.:ToshTYMI, 2011,36 b.
16. Amirov S.F., Yoqubov M.S., Jabborov N.G‘. Elektr o‘lchashlar. T.:
ToshTYMI, 2007, 230 b.
17. Амиров С.Ф., Суллиев А.Х., Бипараметрические резонансные датчики для
систем управление скорости движение поездов. Тошкент – «ADADI
PLYUS»,2015.178 с.
18. Ким К.К., Анисимов Г.Н., Идраков А.И. Поверка средств измерений
электрических величин.Москва.:ФГБОУ.,2014.-140с.
19. Мамаев К.М. Приборы и методы электрических измерений, Том 2.
Цифровые измерительные приборы измерения неэлектрических величин.
Микропроцессорные
измерительные
устройства.
Изд.
“Юпитер”
Махачкала.1998, 214 с.
20. Сборник задач по электрическим измерениям/ А.С. Дривольский, С.В.
Климентьев.-Хабаровск:Изд-во ДВГУПС,2010.-64 с.
21. Сергеев А.Г., Латышов М.В., Терегеря В.В. Метрология, стандартизация,
сертификация: учебное пособие.-М.:Логос,2003.-536 с.
22. Ismatullayev P.R., Qodirov Sh.A. Metrologiya asoslari. – T.: “STANDART”
nashriyoti,-2012.-303 b.
23. Абдувалиев А.А., Латинов А. и др. Основы стандартизации и управления
качеством. Из-во. НИИСМС, Тошкент-2007. – 551 с.
24. Карташев И.И., Тульский В.Н., Øамонов Р.Г. и др.. Управление качеством
электроэнергии.; под ред. Ю.В. Øарова. 3-e изд., перераб. и доп.M.:
Издательский дом МЭИ,2017. -347c.
25. Баратов Р.Ж., Денмухаммадиев А.М., Джалилов А.У. Методическое
указание по выполненгию лабораторных работ по предмету: “ТОЭ.
Электрические измерения”, Ташкент, Типография ТИИИМСХ, 2018.-46с.
26. Турғунов Т. Амалий физика. К.2.: Олий ўқув юртлари учун ўқув қўлланма.
– Т.: “Ўқитувчи”, 2001. – 304 б.
“O‘lchov vositalarini metrologik attestatsiya qilish”

|
“O‘lchov vositalarini metrologik attestatsiya qilish”Bog'liq YO2lZEUihCgZ4zIws6BXiqqE2CnQeZILj7tErpVR buyokli“O‘lchov vositalarini metrologik attestatsiya qilish” – yagona namunalarda
ishlab chiqariladigan(yoki O‘zbekiston hududiga yagona namunalarda olib
kiriladigan) o‘lchov vositalarining xossalarini sinchiklab tadqiq etish asosida ular
qo‘llanish uchun haqqoniy ekanligining metrologiya xizmati tomonidan e’tirof
etilishi;
“Metrologiya xizmatlari, markazlari, laboratoriyalarini akkreditatsiya
qilish” – o‘lchovlarning yagona birligini ta’minlash ishlarini akkreditatsiya
qilishni belgilangan sohada o‘tkazishga metrologiya xizmatlari, markazlari,
laboratoriyalarining vakolatli ekanligining rasmiy e’tirof etilishi;
“O‘lchov vositalarni kalibrlash huquqiga ega bo‘lishi uchun yuridik
shaxslar metrologiya xizmatini akkreditatsiya qilish” – yuridik shaxslar
metrologiya xizmatining belgilangan sohada o‘lchov vositalarini kalibrlashda
rasmiy e’tirof etilishi;
“O‘lchovlarning bajarilish uslubiyotlarini metrologik attestatsiya
qilish” – o‘lchovlarni bajarish uslubiyotining unga qo‘yilgan metrologiya
talablariga mosligini baholash hamda tasdiqlash maqsadida tadqiqot o‘tkazish;
“O‘lchovlarning bajarilish uslubiyoti” – operatsiyalar va qoidalar majmui
bo‘lib, ularning bajarilishi xatolari ma’lum bo‘lgan o‘lchov natijalari olishni
ta’minlaydi;
«Standartlashtirish» - mavjud yoki bo‘lajak masalalarga nisbatan va ko‘p marta
tadbiq etiladigan talablarni belgilash orqali ma’lum sohada eng maqbo‘l darajada
tartiblashtirishga yo‘naltirilgan ilmiy-texnikaviy faoliyatdir. Bu faoliyat
standartlar va texnikaviy talablarni ishlab chiqishda, nashr etishda va tadbiq
qilishda namoyon bo‘ladi. Mahsulot, jarayon va xizmat turlarining belgilangan
vazifasiga mos kelishi, savdodagi g‘ovlarni bartaraf qilish, hamda ilmiy-texnikaviy
hamkorlikka ko‘maklashish - standartlashtirishning muhim natijasidir.
|
| |
Ipni ko’shib o’rashda ip tarangligining ahamiyati

|
Ipni ko’shib o’rashda ip tarangligining ahamiyati
|
bet | 4/4 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 26,61 Kb. | | #147181 |
Bog'liq Qayta o\'rash jarayonini avtomatlashtirilgan nazorati va boshqaruv usullariIpni ko’shib o’rashda ip tarangligining ahamiyati.
Yakka ipni qayta o’raganda uni tarangligini rоstlash birоz оsоnrоq kechadi, ammо bir nechta yakka ipni qo’shib o’ralganda ular tarangliklarini bir xilda bo’lishini ta`minlash murakkab vazifa, chunki nechta yakka ip qo’shib o’ralayotgan bo’lsa shuncha xil taranglik, xattо bitta naycha yoki kalavani o’zi turli taranglikda o’ralgan bo’ladi. Pishitilgan ipning strukturasi qo’shib o’ralgan iplarning tarangliklariga bоg’liq. Ulardan birоrtasi tarangrоq bo’lsa, o’shanisi sterjen vazifasini o’tab pishitilgan ipni uzganimizda sterjen birinchi uzilib ip pishiqligi qariyb 1,5 barоbarga оzayadi. Pishitilgan ipning pishitilish o’qi hоlati ham iplar tarangliklariga bоg’liq.
|
| |
Nazorat savollari - Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе...

21
4. O‘lchash asboblarining klassifikatsiyasini ayting ?
5. Turli tizimdagi o‘lchash asboblari haqida nimalarni bilasiz ?
6. Elektr kattaliklarni o‘lchashda qo‘llanadigan Davlat standartlari.
7. Magnit kattaliklarni o‘lchashda qo‘llanadigan Davlat standartlari.
8. Suv xo‘jaligida metrologiyaga doir qanday masalalar qaraladi ?
3-bob. Elektrodinamik, ferrodinamik, elektrostatik mexanizmlar va
o‘lchash asboblari.
3.1. Magnitoelektrik o‘lchash asboblari.
Magnitoelektrik o‘lchash asbobi(3.1-rasm) 1-doimiy magnit; 2-magnit qutb
uchliklari; 3-o‘zak; 4-chulg‘am (qo‘zg‘aluvchan ramka); 5, 6-o‘q; 7, 8-spiralsimon
prujinalar; 9-strelka; 10-posongilardan tuzilgan.
3.1-rasm. Magnitoelektrik o‘lchash asbobi.
Ramkadan o‘tayotgan tok bilan doimiy magnit maydonining o‘zaro ta’sirida
ramkani harakatga keltiruvchi juft kuch
F=BIlw hosil bo‘ladi.
Ifodadagi V-qutb
uchliklari va silindrsimon o‘zak oralig‘idagi magnit induksiyasi;
w-ramkaning
o‘ramlar soni;
l- magnit maydonida joylashgan ramka faol qismining uzunligi;
I-
ramkadan o‘tadigan tok. Bu kuchlarning yo‘nalishi chap qo‘l
qoidasiga binoan
topiladi va ular hosil qilgan aylantiruvchi moment quyidagicha ifodalanadi:
,
2
2
I
w
s
B
w
b
l
I
B
b
F
b
F
M
(3.1)
bu yerda
b-ramkaning kengligi;
s-ramkaning yuzasi.
22
Aylantiruvchi moment ta’sirida ramka o‘q
atrofida aylanganida spiral
prujinalar buralib teskari ta’sir etuvchi moment
M
–hosil qiladi.
,
W
М
(3.2)
bu yerda
W-solishtirma teskari ta’sir etuvchi moment bo‘lib, spiral
prujinaning materiali va o‘lchamlariga bog‘liq;
-
ramkaning burilish burchagi
(asbob ko‘rsatkichining shkala bo‘ylab surilishini ko‘rsatadigan burchak yoki
bo‘laklar soni.)
Ramkaga ta’sir etayotgan ikki moment (aylantiruvchi va teskari ta’sir
etuvchi) o‘zaro tenglashganda (
M=M
) ramka harakatdan to‘xtab,
muvozanat
holatida bo‘ladi (yoki bu holatni asbob qo‘zg‘aluvchan qismining turg‘un
muvozanat holati deyilali)
W
BswI
, (3.3)
bundan
I
W
Bsw
(3.4)
Oxirgi ifoda magnitoelektrik o‘lchash asboblarining shkala tenglamasi deb
ataladi. Agar magnit induksiyasi
B ni, ramkaning yuzasi
S ni, uning o‘ramlar soni
w va solishtirma teskari ta’sir
etuvchi moment W larning o‘zgarmasligini
hisobga olib,
Bsw/W=S
I
desak, u holda
S
I
ni o‘lchash mexanizmini tok bo‘yicha
sezgirligi deyiladi, ya’ni
S
I
=const.
Shuni hisobga olib, (3.4) ni quyidagicha yozish mumkin:
α= S
I
I,
(3.5)
ya’ni ramkaning burilish burchagi α o‘lchanadigan tokning qiymatiga to‘g‘ri
proportsional, bundan chiqadiki, tokning yo‘nalishi o‘zgarsa, α
ning ham
yo‘nalishi o‘zgaradi. Shu sababli magnitoelektrik o‘lchash asboblari o‘zgarmas tok
zanjirida ishlatiladi va ularning shkalasi bir tekis darajalanadi.
Magnitoelektrik o‘lchash mexanizmlari ampermetr,
voltmetr, ommetr va
galvanometrlar sifatida ishlatiladi.
Kuchlanishni o‘lchash transformatori

51
Masalan transformatorni pasportida
100
10000
berilsa, bu shuni ko‘ratadi, u
kuchlanishi 10 kV tarmoqqa ulanadi uni transformatsiya koeffitsenti.
Masalan, ikkita kuchlanish transformatorini fazalar aro kuchlanishga AC va
BC ulanishida, fazalarni ketma ketligi A, B, C birinchi kuchlanish transformator
ulanadi fazani boshlanishi A fazaga, oxiri – faza B, ikkinchi transformatorni
boshlanishi faza B, oxiri faza C.
Ikkinchi chulg‘amni boshlanishini va oxirini markirovkalashda (belgilashda)
uni boshlanishini “n” ikkinchi g‘altakdan tok chiqadigan qismini belgilanadi, 4.30
- rasmda ko‘rsatganday.
Agar birinchi g‘altakka tok kiradigan joyni N bilan belgilansa, ikkinchi
g‘altakda tok chiqadigan joyini “n” bilan belgilanadi.
Shu usul asosida, ya’ni markirovka va g‘altakni ulashda reledan o‘tyatkan
tokni yo‘nalishi, 4.30 - rasmda ko‘rsatilganday, kuchlanish transformator orqali
uni ulanishiga tokni yo‘nalishi shunaqa bo‘ladi. Tarmoqni to‘g‘ri ulanganday.
Kuchlanish transformatorlar bir fazali va uch fazali bo‘ladi. Bir fazali
transformatorlar qo‘yilgan vazifasiga qarab o‘zaro har xil sxemaga ulanishi
mumkin.
Xalqaro standart - Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе...

|
Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе ГосударственныхBog'liq YO2lZEUihCgZ4zIws6BXiqqE2CnQeZILj7tErpVR buyokliXalqaro standart - standartlashtirish bilan (standartlashtirish bo‘yicha)
shug‘ullanadigan xalqaro tashkilot qabul qilingan va iste’molchilarning keng
doirasiga yaroqli bo‘lgan standartdir.
Mintaqaviy standart - standartlashtirish bilan shug‘ullanadigan mintaqaviy
tashkilot tomonidan qabul qilingan va iste’molchilar keng doirasiga yaroqdi
bo‘lgan standartdir.
Milliy standart - standartlashtirish bilan shug‘ullanadigan milliy idora
tomonidan qabul qilingan va iste’molchilarning keng doirasiga yaroqli bo‘lgan
standartdir.
Xalqaro mintaqaviy yoki chet mamlakatning milliy standarti to‘g‘ridan
to‘g‘ri qo‘llanishi O‘z. RST 1.7 ga binoan amalga oshiriladi.
Uyg‘unlashtirilgan standartlar - mahsulot, jarayon va xizmatlarning o‘zaro
almashuvchanligini va taqdim etilgan axborotni yoki sinash natijalarini o‘zaro tan
olishni ta’minlaydigan, standartlashtirish bilan shug‘ullanuvchi turli idoralar bilan
birgalikda qabul qilingan va bir xil ob’yektlarga tegishli bo‘lgan standartlar.
Aynan o‘xshash standartlar - ham mazmunan, ham shaklan uygunlashgan
standartlardir.
1.
Standartlar belgilari bir xil bo‘lishi mumkin.
2.
Bunday standartlar turli tillarda aynan to‘g‘ri tarjima qilinadi.
Standartlashtirish - sohasi o‘zaro bog‘langan standartlashtirish ob’yektlari
majmuasidir. Xavfsizlik zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan nojo’ya xavf-xatarning
yo‘qligidir. Standartlashtirish sohasi mahsulot, jarayon, xizmatlarning xavfsizligi
odatda qator omillarning kishilar salomatligi va mol-mulkning asralishiga zarar
yetkazish mumkinligi bilan bog‘liq xavf xatarni eng maqbul darajagacha bartaraf
qilish imkonini beradigan kishining xulq-atvori kabi notexnikaviy omillarni eng
yaxshi nisbatiga erishish maqsadida qurib chiqiladi.
Mahsulotni himoya qilish - mahsulotdan foydalanish, transportda tashish yoki
saqlash chogida uni ikdim yoki boshqa noqulay sharoitlar ta’sir qilishidan
saqlashdir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе Государственных
|
Nazorat savollari - ГеолМинПетрг янги

27
4-BOB. PETROGRAFIYA ASOSLARI.
4.1. Petrografiya, petrografiyani tekshirish usullari haqida tushuncha.
Tog’
jinslarini, tekshirish katta nazariy va amaliy ahamiyatga egadir.
Petrografiya, umuman, butun yer po’stidagi yoki uning ayrim qisimlaridagi tog’
jinslarining kimiyoviy va mineralogik tarkibini hamda kelib chiqishini o`rganadi.
Binobarin, petrografiya biron-bir xududning geologik tarixini to’g’ri tasavvur qilishga
ilgari topilgan foydali qazilmalarni to’g’ri baholash va yangi qazilmalarni qidirib
topishga yordam beradi.
Undan tashqari, tog’ jinslarini qurilish xom ashyolari sifatida
ishlatish usullarini va turlarini to’g’ri tanlashga yordam beradi.
Tog’ jinslari hilma-hil va murakkab bo’lganligi uchun ularning xususiyati va
tarkibi har xil. Binobarin, bu tog’ jinslarining tekshirish usullari ham turlicha. Ular 3 ta
yirik guruhga bo’linadi:
1. Optik usullari.
Mazkur guruha kritsalooptika, immersiya, Fedorov stolchasi
bilan tekshirish usullarini o’z ichiga oladi. Bu usullari
minerallarning optika
xususiyatlarini maxsus optika asboblari, umuman polyarizastion mikraskop bilan
tekshirishga asoslangan.
2. Kimiyoviy va fiziko-kimyoviy usullari. Bu usulda tog’ jinslari va ularni tashkil
etgan ayrim minerallarning tarkibini mukammal o’rganish va ularning vujudga kelishini
fizik-kimyoviy qonunlar nuqtai nazaridan talqin etadi.
Bu usullar quyidagilardan
iboratdir:
a) Petrokimyo usuli;
b) Mineralogik-geokimyoviy tekshirish usuli;
v) Eksperiment-tajriba usuli.
Bularning ichida eksperiment, ya’ni tajriba ishlari alohida o’rin tutadi. Olimlar
katta bosim ostida va yuqori temperaturada tajriba o’tkazib, sun’iy yo’llar
bilan turli
minerallar va tog’ jinslarining birikmasini hosil qiladilar. Bu ishlarning barchasi tog’
jinslarining paydo bo’lishini aniqlashga yordam beradi.
Eng muhimi tog’ jinslarining qurilish san’atiga yaroqli yoki yaroqsizligini,
texnika prostesslariga aloqasini bilish uchun turli apparatlar yordamida ularning
zichligi, elektr, issiqlik hamda seysmik to’lqinlarini o’tkazuvchanligi kabi xususiyatlari
o’rganiladi.
3. Dalada o’tkaziladigan tekshirishlar. Bu usulda tog’ jinslarining ma’lum
maydonga
tarqalishi, ularning tabiatda tutgan o’rni, shakli va bir-biriga bo’lgan
munosabati aniqlanadi.
Dalada o’tkaziladigan tekshirishlar kesmalar hamda turli tog’ jinslarining
diqqatiga sazovor qismlarini maxsus xaritalar tuzish, fotosuratlar
olish yoki rasmini
chizish bilan qayd etiladi. Shuningdek, shliflar yasash, analizlar
qilish uchun kerak
bo’lgan miqdorda toshlardan namunalar olinadi.
Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе разработанной на основе Государственных - bet 83

182
Internet saytlari
27. www.iitp.ru - Institut problemы peredachi informatsii RAN;
28. www.iae.nsk.su- Institut avtomatiki i
elektrometrii SO RAN;
29. http://www.kunegin.narod.ru –Информационные и
коммуникационные
технологии;
30. http://www.rsl.ru/;
31. http://www.msu.ru/;
32. http://www.nlr.ru/;
33. http://el.tfi.uz/pdf/enmcoq22_uzk.pdf;
34. www. Ziyo.net;
183
MUNDARIJA
Mundarija
Kirish
………………………………………………………………..
3
1-bob
“Elektr o‘lchovlar va instrumentlar” fanning mazmu-
ni,predmeti va metodi.Asosiy metrologik tushunchalar
...
5
1.1
Metrologiyaning aksiomalari va asosiy postulatlari………………..
5
1.2
O‘lchash xatoliklari va o‘lchash natijalarini tahlil etish………….
7
1.3
Elektr o‘lchashlar haqida…………………………………………
8
2-bob Elektromexanik o‘lchash asboblari
…………………………..
11
2.1
O‘lchash
vositalari, ularning turlari va asosiy
metrologik tavsiflari……………………………………………….
11
2.2
O‘lchash asboblarining klassifikatsiyasi………………………….
12
2.3
Elektr va magnit kattaliklarni o‘lchashda
qo‘llanadigan Davlat standartlari…………………………………
15
3-bob Elektrodinamik, ferrodinamik, elektrostatik
«Me’yoriy hujjat» - Учебное пособие по курсу "Электрические измерения и инструменты" написано по типовой программе...

175
natijalariga tegishli bo‘lgan umumiy va takror qo‘llash
uchun umumiy qonun-
qoidalar, tavsiyalar, talablar va uslublar belgilangan va tan olingan idora tomonidan
tasdiqlangan hujjatdir.
Jahonning rivojlangan mamlakatlari tajribasiga tayangan holda Stardartlar
fan va texnika tajribalarining umumlashtirilgan natijalariga asoslanishi va jamiyat
uchun yuqori darajadagi foydaga erishishga yo‘naltirilgan bo‘lishi
kerakligini
ta’kidlash mumkin.
Ma’lumki, O‘zbekiston Respublikasi standarti (O‘zRST) Standartlashtirish
bo‘yicha davlat idorasi yoki tegishli huquqga ega bo‘lgan
respublika idorasi
(O‘zdavstandart, qurilish davlat qo‘mitasi, tabiatni muhofaza qilish davlat
qo‘mitasi, sog‘liqni saqlash vazirligi) tomonidan tasdiqlangan standart.
Texnikaviy shartlar(O‘zTSH) Buyurtmachi
bilan
kelishilgan
holda
ishlab chiqaruvchi tomonidan
yoki buyurtmachi va
ishlab chiqaruvchi
bilan
birgalikda yoki buyurtmachi bilan tasdiqlangan
aniq
mahsulotga
bo‘lgan
texnikaviy talablarni belgilovchi me’yoriy hujjat.
Korxona standarti(O‘z KST)
Mahsulotga,
xizmatga yoki jarayonga
korxonaning tashabbusi bilan ishlab chiqilgan va uning
tomonidan tasdiqlangan
standartdir.
Standartlar majmui - o‘zaro bog‘langan standartlashtirish ob’yektlariga kelishilgan
talablarni belgilovchi va ma’lum ilmiy-texnikaviy
yoki ijtimoiy iqtisodiy
muammolarni echimini me’yoriy hujjatlar bilan ta’minlashga umumiy maqsad bilan
birlashgan va o‘zaro bog‘langan standartlar to‘plami.
MDH(mustaqil davlatlar hamdo‘stligi) mamlakatlarining standartlashtirish,
metrologiya va sertifikatlashtirish sohasida kelishib olingan siyosat o‘tkazish
haqidagi bitimga hamda Vazirlar mahkamasining «O‘zbekiston
Respublikasida
standartlashtirish bo‘yicha ishlarni tashkil qilish to‘g‘risida» 1992 yil 2 martdagi 93-
sonli qaroriga binoan sobiq SSRI ning davlat standartlari GOST MDH ning
davlatlararo standartlari sifatida amal qilinmoqda.
Sobiq SSRI ning davlat boshqaruvi organlari tomonidan tasdiqlangan
tarmoq standartlari (TST) va texnikaviy shartlari (TSH) O‘zbekiston Respublikasi
176
hududida amal qilish muddati tugamaguncha qo‘llaniladi. TST va TSH O‘z. RST
1.5 ga binoan o‘zgartiriladi va bekor qilinadi.
Mustaqil osmalarda rul yuritmasining konstruksiyasi

|
Mustaqil osmalarda rul yuritmasining konstruksiyasi Pdf ko'rish
|
bet | 215/216 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 19,16 Mb. | | #252024 |
Bog'liq O\'zbekiston respublikasiMustaqil osmalarda rul yuritmasining konstruksiyasi
Mustaqil osmalarda, rul yuritmasi boshqariluvchi xar bir g‘ildiraklarni o‘z-o‘zidan
burilishga yo‘l qo‘ymasligi lozim. Buning uchun g‘ildirakning aylanish o‘qi va yuritma
yaqin tortqisining o‘qi iloji boricha yaqin bo‘lishi lozim, bunga erishish uchun bo‘lingan
ko‘ndalang tortqi qo‘llaniladi. Bunday tortqi bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan ravishda
g‘ildiraklar bilan birga xarakatlana oladi
Zaruriyati
. Avtomobilning harakati davomida, vaziyatga qarab, sekinlatish
yoki to‘xtatish zaruriyati tug`qiladi. Agar dvigatelni yetakchi g`ildiraklardan ajratib
qo‘yqilsa, avtomobil o`zining inersiyasi hisobiga harakatini davom ettiradi.
Avtomobilning harakatlanishiga qarshilik kuchlarining hisobiga (yo`lning,
havoning qarshilik kuchlari, transmissiyadagi ishalanish kuchi va x.z.)
avtomobilning tezligi pasayib boradi va nixoyat avtomobil to‘xtaydi. Bu xolda
to‘xtash yo`li katta bo`ladi. To‘xtash yo‘lini qisqartirish uchun qo`shimcha tormoz
kuchidan foydalanqiladi. Tormoz kuchi g`ildirak bilan yo`l orasida hosil bo‘ladi.
455
Avtomobil tormoz bosharmasi qo`yidagi tormoz tizimlaridan tuzilgan
Yordamchi
tormoz
tizimi
To`xtab turish
tormoz tizimi
Ehtiyot tormoz
tizimi
Ishchi tormoz
tizimi
Ishchi tormoz
tizimi avtomobil
harakatini
sekinlatish, shu
jumladan
to‘xtatish uchun
xizmat qiladi.
Ishchi tormoz
tizimining
samaradorligi
tormoz yo`li,
tormoz vati va
maksimal
sekinlanish
iymatlari bilan
baxolanadi
Extiyot tormoz
tizimi
ishchi tormoz tizimi
ishlamay olganda
avtomobilni
to‘xtatish uchun
xizmat qiladi. Agar
avtomobilda aloo‘ida
extiyot tormoz tizimi
bo‘lmasa, uning
vazifasini ishchi
tormoz tizimining
ishlab
turgan ismi
(masalan, oldi yoki
ora tormoz
mexanizmlarining
konturi) yoki
to‘xtatib turish
tormoz tizimi
bajaradi
To`xtab turish
tormoz tizimi
to`xtab turgan
avtomobilni o`z
joyida ushlab
turish uchun
xizmat qiladi. Bu
tormoz tizimi thla
yuklangan
avtomobilni
iyaligi 25% dan
kam bo`lmagan
yo`lda
chegaralanmagan
vaqt mobaynida
ushlab tura olishi
kerak
|
| |
Rul boshqarmasini stabillash

453
GLOBOIDLI CHERVYAK-ROLIKLI RUL MEXANIZMI.
REYKA-SHESTERNYALI RUL MEXANIZMI
Xozirgi zamonaviy avtomobillarda chervyakli vintli va shestrenya rul
mexanizmlari ishlatiladi.
Chervyak rolikli rul mexanizmi barcha yengil avtomobillarda (klassik
komponovkadagi) va oldingi boshqariluvchi o‘qiga 25kN gacha og‘irlik tushadigan
yuk avtomobillarda kuchaytirgichsiz va 40kN og‘irlik tushadigan yuk avtomobilarda
kuchaytirgich bilan qo‘llanishi mumkin.
Vint reykali rul mexanizmi boshqaruvchi o‘qga 25kN dan ortiq og‘irlik
tushadigan avtomobillarda kuchaytirgich bilan qo‘llash tavsiya etiladi.
Chervyakli rul mexanizmida rul chambaragiga qo‘yilgan moment, rul valiga
maxkamlangan chervyakdan sektori orqali, shu valda o‘tirgan sashkaga uzatiladi.
454
Rul yuritmasi
(3-ilova)
Rul yuritmasi, rul mexanizmida oshirilgan kuchni sashka orqali qabul qilib,
boshqariluvchi g‘ildiraklarning sapfalariga uzatadi va boshqariluvchi
g‘ildiraklarni buradi.
Rul yuritmasi, berilgan eng kichik burilish radiusi bo‘yicha burilishini, ichik va
tashqi boshqariluvchi g‘ildiraklarni xar xil burchakka burilishini va
sashka vali
bilan burish sapfalari orasida kerakli uzatish soni bo‘lishini ta’minlashi lozim.
Nomustaqil osmalarda rul yuritmasining konstruksiyasi
G‘ildirakni burganda rul yuritmasining detallari bir-biriga nisbatan xarakatlanadi.
G‘ildiraklar notekis yo‘ldan yurganda va kuzov g‘ildiraklarga nisbatan tebranganda xam
yuritma detallarining bir-biriga nisbatan xarakati sodir bo‘ladi.
RUL BOSHQARMASINING TUZILISHI

RUL BOSHQARMASINING TUZILISHI
Nomustaqil osmali rul boshqarmasi sxemasi
Rul boshqarmasining vazifasi.
Rul boshqarmasi avtomobil xarakatlanganda boshqariluvchi g‘ildiraklarni burish
yo‘li bilan uning yo‘nalishini o‘zgartirish yo‘li bilan uning yo‘nalishini
o‘zgartirish va yurishini xaydovchi belgilangan yo‘sinda saqlash uchun xizmat
qiladi.
Hozirgi paytda asosan old g‘ildiraklari boshqariluvchi bo‘lgan avtomobillar
keng qo‘llanilmoqda, bunday avtomobillarni burish ikki usulda amalga
oshirish mumkin
Oldingi o‘q qo‘zg‘almas bo‘lib
boshqiriluvchi g‘ildiraklarni
burish
G‘ildiraklar joylashgan o‘qning o‘zini
g‘ildiraklar bilan birga burish
•
Nomustaqil osmali rul boshqarmasi sxemasi. Rul chambaragi 1, val 2, chervyak 3
va sektor 4 ,
sashka 5,
6 – rul bo‘ylama tortqisi, 7, 9 ва 12 –g‘ildiraklarni burish
sapfalari richaglari, 8 –sapfaning burilish o‘qi –shkvoren, 10 –rul ko‘ndalang
tortqisi, 11 –ko‘prik, 13 –sapfa.
451
Mustaqil osmali rul boshqarmasi sxemasi
Boshqariluvchi g‘ildiraklarni stabillash.
Avtomobilga ta’sir qiluvchi kuchlar boshqariluvchi g‘ildiraklarning to‘g‘ri chiziqli
xarakat yo‘nalishidan chetga chiqarisha intiladi. G‘ildiraklarning tasodifiy kuchlardan
burilib ketmasligi uchun,
boshqiriluvchi g‘ildirak to‘g‘ri chiziqli xarakatini saqlay olish qobiliyatiga ega
bo‘lishi va xar qanday xolatdan yana o‘z xolatiga qayta olishga ega bo‘lishi lozim.
Bunday
jarayonni boshqariluvchi g‘ildiraklarning stabillash deyiladi
.
•
Mustaqil osmali rul chambaragining sxemasi 1 – rul chambaragi, 2 –rul kalonkasi,
3 – rul mexanizmi, 4, 12 sapfalar, 5, 9 va 11 – richaglar 6, 8, 10, – rul ko‘ndalang
tortqilari, 7 –soshka.
|
mexanizmlar va o‘lchash asboblari

184
5.2
Kuchaytirgichlar va operatsion kuchaytirgichlari to‘g‘risida
tushunchalar…………………………………………………………
61
5.3
Komparatorlar, logarifmik va eksponensial kuchaytirgichlar…..
66
5.4
Operatsion kuchaytirgich asosidagi differensiator va integrator...
67
5.5
Operatsion kuchaytirgichning zamonaviy turlari………………….
69
6-bob Raqamli o‘lchash asboblari. Anolog – raqamli
va raqamli – anolog o‘zgartgichlar
……………………………
72
6.1
Elektron voltmetrlar………………………………………………..
72
6.2
O‘lchash texnikasida analog signallarni raqamli
signallarga
o‘zgartirish…………………………………………………………..
74
6.3
Ikkilik sonlari……………………………………………………...
78
G‘ildirakning vazifasi avtomobilni yo‘l bilan bog‘lab uning

|
G‘ildirakning vazifasi avtomobilni yo‘l bilan bog‘lab uning Pdf ko'rish
|
bet | 211/216 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 19,16 Mb. | | #252024 |
Bog'liq O\'zbekiston respublikasiG‘ildirakning vazifasi avtomobilni yo‘l bilan bog‘lab uning
harakatlanishini ta’minlash va shu bilan birga yo‘l notekistliklaridan
uzatilayotgan turtkilarni biroz yumshatib kuzovga, kuzovdan
tushayotgan tik yo‘nalishdagi yuklamalarni esa yo‘lga uzatishdir.
Pnevmatik shina qattiq yo‘lda harakatlanganda yo‘l notekistliklari-dan
turtkilarni qabul qiladi, natijada deformatsiyalanadi. Yo‘l note-
kistliklari qanchalik baland bo‘lsa, u shuncha ko‘p deformatsiyalanadi.
Shinaning deformatsiyalanishi yo‘l notekistliklaridan uzatilayotgan
turtkilarni biroz so‘ndirib ularni osmaga uzatilish darajasini
kamaytiradi. Sababi shuki, pnevmatik shina deformatsiyalanishida,
rezinasida ichki ishqalanish tufayli yo‘ldan uzatilgan turtkining bir
qismi issiqlik energiyasiga aylanib atmosferaga tarqaladi.
Shina rezinasidagi ichki ishqalanish uning qizishiga, natijada
yeyilishining tezlashishiga olib keladi. Demak, shina g‘ildirashi tufayli
avtomobilni ilgarilatadi, yo‘ldan uzatilgan turtkilarni biroz so‘ndiradi
441
«
. G‘ILDIRAKNING
PRINSIPIAL SXEMASI
1 – PNEVMATIK SHINA;
2 – DISK;
3 – TO‘G‘IN (OBOD);
4 – GUPCHAK;
5 – BOLT (SHPILKA)
.
G‘ildiraklar vazifasi bo‘yicha
Boshqarilu
vchi
Tutib turuvchi
Uyg‘unlashgan
yetaklovchi
Yetaklanuvchi
Yetaklovchi
G‘ildiraklar
dvigateldan
transmissiya
orqali uzatilgan
burovchi
momentni
tortuvchi kuchga
aylantirib, uning
yo‘lga ta’siridan
hosil bo‘lgan
aks-ta’sir kuchi
(itaruvchi kuch)
avtomobilning
ilgarilama
harakatini
ta’minlaydi
G‘ildiraklar rama
(kuzov) orqali
uzatilgan
itaruvchi kuch
ta’sirida aylanib
avtomobilning
ilgarilama
harakatini
ta’minlashda
ko‘maklashadi
va
avtomobilning
boshqarilishi,
hamda
manevrchanligini
ta’minlaydi
Tutib turuvchi
g‘ildiraklar ramaga
(kuzovga) tushadigan
yuklama ortib
ketganda uni qabul
qilish uchun xizmat
qiladi
Boshqaril
uvchi g‘ildirak
bir vaqtda ham
yetaklovchi va
yana
boshqariluvchi
g‘ildirak
vazifalarini
bajaradi.
|
| |