I-BOB. LOYIHA OLDI QISMI - Dizayn (milliy kostyum) ta’lim yo‘nalishi 4-bosqich 119 -guruh talabasi murodova madina...

|
Dizayn (milliy kostyum) ta’lim yo‘nalishi 4-bosqich 119 -guruh talabasi murodova madina sadriddinovnaning
|
bet | 5/24 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 30,11 Mb. | | #239672 |
Bog'liq Madina tayyor 23 (2) (1) (1)I-BOB. LOYIHA OLDI QISMI
1.1. Liboslar to‘plami kontsеptsiyasini ishlab chiqish
“Dizayn” so‘zi italian so‘zi “disegno”dan kelib chiqadi. Uyg‘onish davrida bu tushuncha bilan ish asosida yotgan loyihalar, rasmlar va g‘oyalarni atashardi. XVI asrda “design” so‘zi bilan g‘oya yoki naqshni, loyihalash va konstruksiyalash jarayonini nomlashar edi.Sanoat sohasida maxsus ijodiy faoliyat sifatida dizayn XIX- XX asrlarda paydo bo‘ldi. Ommabop ishlab chiqarish va sanoat inqilobi natijasida paydo bo‘lgan dizayn, go‘zal va foyda orasidagi nomuvofiqlikni bartaraf qildi, sano‘at va texnika orasidagi chegarani yo‘qotdi. Dizayn - loyiha faoliyati bo‘lib, yangi turdagi madaniyat bilan bog‘liq, ya’ni ijodiy faoliyat turi. Bu madaniyat turida ilmiy- texnikaviy va ijtimoiy madaniyatlar o‘zgacha biriktirildi, zamonaviy fikrlashda loyihalash o‘ziga xos xususiyat bo‘ldi, insonni dunyoda yangi o‘rni hisobga olindi, tashqi muhit bilan bog‘ladi. Ilmiy- texnika taraqqiyoti sharoitida loyihalash madaniyatini qayta ishlab chiqarishda asosiy usuldir, u turmush tarzni uzluksiz o‘zgarishiga mo‘ljallangan va yangi buyum yaratishda faoliyatning barcha tomonlarini: texnikaviy, iqtisodiy, ijtimoiy va estetik tomonlarini o‘zaro qamradi.
Kostyum dizayni. Kostyumning barcha elementlari dizayn obyektlariga kiradi. Kostyum buyum inson bilan chambarchas bog‘liq muhitning ajralmas qismi bo‘lib, turmush tarzini o ‘zgarishini ifoda etadi.Kostyum (ital. costume - odat, urf-odat) - bu yaxlit g‘oya va mo‘ljal bilan biriktirilgan, ijtimoiy, millat, mintaqa, jins, yosh va mutaxassisligini ifoda etadigan elementlarining muayyan tizimi. Kostyum maishiy an’analar bilan chambarchas bog‘liq, ma’lum mintaqaning urf-odatlarini, konkret tarixiy davmi, xalqni yoki etnosni ijtimoiy holatini, ma’lum shaxsning siymosini, uning noyobligini ifoda etadi. Kostyumning asosiy funksiyalari qatorida himoya, utilitar va belgi funksiyalari kiradi, chunki kostyum maxsus aloqa turi, ya’ni u atrofdagilarga odam to‘g‘risida ma’lumot beradi: uning ijtimoiy holidan, siyosatga munosabati, estetik didi, dinga mansubligi, madaniyati va b. Kostyum quyidagi funksiyalarni bajaradi:
- yosh to‘g‘risida ma’lumot beradi, shu bilan birga kostyum inson yoshini ko‘rsatish yoki yashirishi mumkin oyilaviy holatini ko‘rsatadi. Masalan, barcha milliy kostyumlarda yoshidan tashqari uning oilaviy holi aniq belgilangandi: modani tarqatish nazariyalari va strategiyalari
Konsepsiyasini maqsadi moda taqsimoti nazariyalarini tasniflash mezonlarini tahlil qilish, moda tarqalishining mashhur strategiyalarini aniqlash va ularning sotsiologiya fani uchun ham, moda sanoatida biznesni rivojlantirish uchun ham nazariy va amaliy ahamiyatini asoslashdir.
Kalit so‘zlar: moda, modaning institutsional tarqalishi, moda tarqalishi, moda sotsiologiyasi, moda nazariyasi.
Moda ijtimoiy ishlab chiqarish tizimining elementi va moda sotsiologiyasining tadqiqot ob'ekti sifatida noaniq, noaniq va oldindan aytib bo‘lmaydi. Shuning uchun modani taqsimlash nazariyasi va strategiyasi moda jarayonini institutlar va shaxslarning shaxslararo o‘zaro ta'sirida yuzaga keladigan hodisa sifatida talqin qilishga harakat qiladi. Moda taqsimotining asosiy nazariyalarini aniqlash quyidagi muammolarni hal qiladi: birinchidan, modani ijtimoiy ishlab chiqarish tizimining elementi sifatida uning taqsimlanishini tahlil qilish orqali tushunish;
ikkinchidan, modaning tarqalishidagi asosiy nuqtalarni tahlil qilish va ularni sotsiologik tahlil qilish, uchinchidan, zamonaviy jamiyatda moda jarayonining ahamiyati va ahamiyatini asoslaydi.
Avvalo, moda bugungi kunning madaniy namunalarini aks ettiradi. Shuning uchun modaning tarqalishining har qanday nazariyasini hisobga olgan holda, moda zamonaviylik bilan birlashtirilganligini hisobga olish kerak. Moda tendentsiyalari jamiyat tomonidan paydo bo‘lgan va iste'mol qilingan paytdan boshlab pasayish tartibida, tanazzulga qadar shakllanadi.
Modani targ‘ib qilish nazariyalarini ko‘rib chiqayotganda, diffuziya kabi tushunchani ko‘rib chiqishga arziydi. “Diffuziya” tushunchasi jamiyatning turli tizimlari o‘rtasida modaning taqsimlanishini tavsiflaydi. Diffuziya jamiyat tuzilishining elementi sifatida modaning ustuvor xususiyatlaridan biridir.
Diffuziya jarayonining epitsentrida ma'lum bir moda ob'ektiga oid ko‘plab odamlarning xulosalari joylashgan. Diffuziya jarayoni to‘g‘ridan-to‘g‘ri odamlarning fikri va ularning moda ob'ektiga ega bo‘lish istagi bilan bog‘liq. Moda ob'ektlarining tarqalish maydoni va ularning tezligi bevosita bir qator sabablarga bog‘liq:
- fikr yetakchilarining iste’molchilarga ta’siri;
- ommaviy axborot vositalari;
- ushbu moda ob'ektini allaqachon qabul qilganlar va ularning potentsial izdoshlari o‘rtasidagi shaxslararo o‘zaro ta'sir;
- moda haqidagi ma'lumotlarni bir ijtimoiy tizimdan ikkinchisiga o‘tkazish intensivligi.
Modani targ‘ib qilish nazariyalarini tahlil qilish muammosini hal qilish uchun bu nazariyalar bo‘lishi kerak
tasniflash. Shunday qilib, biz ajrata olamiz:
1) alohida shaxslarga qaratilgan moda tarqalishining tor nazariyalari;
2) moda institutini ularning e'tibori ob'ekti sifatida ajratib ko‘rsatadigan modaning tarqalishining keng ko‘lamli nazariyalari.
Shaxsning shaxsiy qarashlari va ehtiyojlarining oxiri moda ob'ektlarini qabul qilish va ularni tarqatishdir. Shaxsning shaxsiy qarashlari va ehtiyojlari shaxs o‘zaro munosabatda bo‘lishni boshlagan jamiyat ta'sirida vujudga keladi. Shuning uchun moda hodisasining ta'siri haqidagi bilimga ham sotsiologik, ham psixologik nuqtai nazardan yondashish mumkin.
Moda taqsimotining asosiy nazariyalari quyidagilar:
- modaning tarqalishining sotsiologik nazariyalari;
- modani institutsional taqsimlash nazariyasi.
Moda tarqalishining sotsiologik nazariyalari. Moda diffuziyasining klassik modeli sifatida G. Simmel nazariyasini ajratib ko‘rsatish mumkin. Bu shundan iboratki, moda ob'ekti dastlab jamiyatning yuqori qatlamlari tomonidan amalga oshirilishi va iste'mol qilinishini boshlaydi va shundan keyingina ishchilar sinfi va jamiyat elitasidan o‘rnak oladigan quyi qatlamlar o‘rtasida tarqaladi. Bu
nazariyaning asosi sifatida ijtimoiy infektsiya, differentsiatsiya va taqlid kabi ijtimoiy jarayonlarni ko‘rib chiqish mumkin. Aynan shu jarayonlar moda fenomenining shakllanishiga asos bo‘lib xizmat qildi va keyinchalik modaning klassik sotsiologik nazariyasini shakllantirish uchun asos bo‘ldi
Moda targʻibotining klassik nazariyasi rivojlanishining davomi sifatida G. Tarde nazariyalari asosida diffuziya modelini koʻrib chiqamiz. Moda fenomenini o‘rganishda uni tarqatishga katta ahamiyat bergan G. Tarde edi. U taqlidni moda hodisasining paydo bo‘lishining asosi deb hisoblagan va u modaning tarqalishi nazariyasida aynan taqlid tushunchasidan foydalangan. U ham G.Simmel kabi moda va uning elitadan quyi qatlamlarga taqsimlanishini tahlil qilish pozitsiyasiga amal qildi. Ammo u moddiy timsolga e'tibor qaratdi. U modaning yuqori qatlamlardan quyi qatlamlarga tarqalishi jarayonini bevosita “jamoaviy harakat” tushunchasi bilan aniqladi. Aynan shu sotsiologik fakt modaning yuqoridan pastgacha ommaga tarqalishiga bevosita yordam berdi
Bugungi kunda modaning "yuqoridan pastga" tarqalishining sotsiologik nazariyasini amaliy qo‘llashga misol sifatida biz Mercedes-Benz G-Klasse avtomobillari savdosining o‘sishini keltirishimiz mumkin. Ushbu mashina televizion kanalda namoyish etilgan mashhur rus seriallaridan birida faol namoyish etildi (mashina faol teleserialning bosh qahramoni tomonidan ishlatilgan). Mercedes kompaniyasining maqsadi ma'lum bir modelni mashhur seriyaga kiritish orqali sotishni oshirish edi. Mercedes-Benz G-Klasse avtomobilining sotuvlar soni bo‘yicha statistik ma'lumotlar moda ob'ektini jamiyatning yuqori qatlamlariga (televidenie seriallari aktyorlari) majburan kiritish samaradorligini aks ettiradi: serial chiqishidan oldin 4011 ta mashina sotilgan. Rossiyada (2013 yil noyabr), seriya chiqarilgandan so‘ng sotuvlar soni 6% ga oshdi (2014 yil noyabr)
Moda tarqalishining ikkinchi sotsiologik nazariyasi sifatida biz moda tarqalishining "pastdan yuqoriga" modelini belgilashimiz mumkin. Nazariyaning mohiyati buning aksi - moda ishchilar sinfidan, ommadan elitaga, yuqori qatlamlarga tarqaladi. Ikkinchi muqobil nazariya ijtimoiy mavqei past bo‘lgan shaxslarni moda elementlarining tarqalishining "boshlanishi" deb hisoblaydi.
Bunga arab mamlakatlaridagi musulmonlarning milliy liboslarini misol qilib keltirish mumkin. Bundan 50 yil muqaddam arab mamlakatlari cho‘l bo‘lganida ham bu yurtning erkaklari boshlariga halqa kiyib yurishgan. Bu har qanday vaqtda tuyaning oyoqlarini bog‘lab, qochib ketishidan qo‘rqmasdan ketish mumkin bo‘lishi uchun mo‘ljallangan edi. Bugungi kunda arab davlatlari megapolis bo‘lganida, erkaklar boshiga halqa kiyishlari shart emas. Lekin bu halqa allaqachon moda ob'ekti bo‘lib, o‘zini va vatanini hurmat qiladigan, sahroda yashamaydigan har bir musulmon boshiga taqib yuradi. Moda biznesi esa shu tufayli rivojlanib, rivojlanmoqda
Ushbu ikki qarama-qarshi nazariyaning umumiy tomoni shundaki, moda targ‘iboti ostidagi ikkala nazariya ham tsiklni ko‘rib chiqadi. Tsiklning birinchi bosqichi moda elementining omma tomonidan qabul qilinishi, marra chizig‘i esa "ijtimoiy to‘yinganlik" jarayonidir, bu moda elementini qabul qilish ortiqcha ekanligini anglatadi.
Modaning tarqalishining ikkala nazariyasi ham zamonaviy jamiyatda mavjud. Birinchi yuqoridan pastga moda taqsimoti nazariyasi boshqariladi, tijoratlashtiriladi va nazorat qilinadi. Zamonaviy modani tarqatish biznesi ushbu nazariyaga muvofiq ishlaydi, jamiyat elitasini moda ob'ektiga egalik qilish va jamiyat oldida iste'mol qilishni o‘z ichiga oladi, shunda quyi sinf ulardan o‘z namunasini oladi va moda ob'ektlarini iste'mol qiladi va shu bilan rivojlanadi. moda biznesi. Asosan, bu jarayon sotsiologiya, iqtisod va marketing tomonidan tartibga solinishi mumkin. Moda tarqalishining ikkinchi nazariyasi amalda boshqarilmaydi. U ijtimoiy massalar, masalan, shahar subkulturalari yangi moda ob'ektlarini tug‘diradigan va ongsiz ravishda, ba'zan esa ongli ravishda ularni ommaga tarqatadigan holatlarda o‘zini namoyon qilishi mumkin. Bu holda moda ob'ektlari jamiyat elitasi uchun kerakli (innovatsion) bo‘lib chiqadi.
Shunday qilib, modani taqsimlashning sotsiologik nazariyalari har qanday jamiyatga mos keladi, zamonaviy jamiyatda o‘z aksini topadi va jamiyat tomonidan maqsadli, shu jumladan tijorat foyda olish uchun ishlatilishi mumkin.
Modaning institutsional taqsimoti. Modaning institutsional tarqalishi nazariyalari P.Sorokinning ishlariga asoslangan edi. 1960-70-yillarda moda sotsiologiyasining faol rivojlanishi davrida modani tarqatish jarayoni uyushmagan hodisa sifatida tushunildi. Bugungi kunda modaning tarqalishi tizimli va uyushgan xarakterga ega. Zamonaviy jamiyat diffuziya jarayonining aniq tashkil etilishiga va uning eng katta o‘sishiga yordam beradi. P.Sorokin modaning tarqalishi ham ongli, ham ongsiz xarakterga ega ekanligini yozgan. Ba'zi moda buyumlari jamiyatda birinchi navbatda iqtisodiy manfaatlar uchun iste'mol qilishga majbur. Boshqa moda buyumlari ongsiz ravishda tarqatiladi va shaxslar tomonidan iste'mol qilinadi. Shunday qilib, moda jarayonini boshqariladigan hodisa sifatida ham, boshqarilmaydigan hodisa sifatida ham ko‘rib chiqish mumkin
Moda tarqalishining usullari sifatida institutsional va shaxsiy darajalarda yoki makro va mikro darajadagi moda tarqalishi nazariyalarini ajratib ko‘rsatish mumkin. Modani tarqatishning keng ko‘lamli jarayonlarini tizimli ravishda o‘rganish qiyin. Moda sotsiologiyasida ob'ektning modada bo‘lgan aniq vaqtini, ob'ekt "moda" maqomida bo‘lgan davrni, moda ob'ektining shaxslarning xohish ob'ekti sifatida paydo bo‘lishining aniq vaqtini hisoblash imkoniyati yo‘q. Ammo moda sotsiologiyasi, xususan, moda tarqalishi nazariyasi moda jarayonining ishtirokchilarini aniqlashi mumkin: modani kim iste'mol qiladi va kim uni tarqatadi. Moda ishtirokchilari o‘rtasidagi munosabatlar moda tarqalishining tabiatini va modani targ‘ib qilishning asosiy xususiyatlarini belgilaydi.
Modani institutsional taqsimlash nazariyasining mohiyatini aniqlash uchun modani tarqatish manbalarini ko‘rib chiqish kerak. Bu erda modani tarqatishning ikkita asosiy manbasini ajratib ko‘rsatish mumkin: modani tarqatishning dastlabki manbalari va zamonaviy.
Agar biz moda tarqalishining dastlabki manbalari haqida gapiradigan bo‘lsak, unda bu erda Frantsiyada paydo bo‘lgan aniq tizimlashtirilgan tuzilmani tasavvur qilishimiz mumkin. "Innovatorlar" atamasi bilan tavsiflanishi mumkin bo‘lgan moda ob'ektlarini ishlab chiqaruvchilar madaniyat va uning shakllarini tarqatish sohasidagi o‘z vazifalarini amalga oshiradigan shaxslar edi. K novat O‘sha davrning notiqlari orasida dizaynerlar, publitsistlar, moda do‘konlari egalari va, albatta, mahalliy moda jamoatchiligi bor. Norasmiy moda innovatorlarini ajratib ko‘rsatish mumkin, bular aktyorlik hunarmandchiligi, musiqachilar va dunyoviy xonimlardir. Ommaviy axborot vositalari, moda jurnallari va maqolalar moda buyumlarini jamiyatda tarqatishning asosiy vositasi edi.
Zamonaviy dunyoda moda innovatorlari ko‘p. Moda ham boshqariladigan, ham majburan taqsimlanadigan hodisa va nazoratsiz bo‘lgani uchun biz innovatorlarning bir nechta guruhlarini ajratib ko‘rsatishimiz mumkin. Birinchi guruh moda biznesi bilan bevosita shug‘ullanadigan shaxslardan iborat: menejerlar, do‘kon egalari, tahlilchilar, marketologlar, xaridorlar, zamonaviy moda diffuziya vositalarining katta ro‘yxatidan foydalangan holda moda ob'ektlarini yaratadigan va ularni jamiyatga tarqatadigan dizaynerlar. Moda buyumlarini tarqatuvchilarning ikkinchi guruhi har qanday ijtimoiy guruhlarni o‘z ichiga olishi mumkin, ularda ma'lum bir submadaniyatga yoki ijtimoiy harakatga mansubligi tufayli moda buyumlari tug‘iladi.
Misol tariqasida, Apple tomonidan telefonlar savdosining o‘sishini ko‘rib chiqing. 2014-yil sentabr oyida kompaniya tomonidan chiqarilgan ushbu mahsulotning bozorga chiqishdan oldin ham eng kutilgan va talabga ega boʻlgan sotuvlari soni toʻgʻri marketing siyosati tufayli dastlabki ikki kun ichida 10 millionga yetdi . Ushbu misol moda ob'ektlarini bozorga sun'iy ravishda kiritish natijasini va moda va moda ob'ektini tarqatishda innovatorlarning ahamiyatini ko‘rsatadi.
Shunday qilib, moda ijtimoiy ishlab chiqarish tizimining elementi sifatida bir nechta tarqatish manbalariga ega bo‘lishi mumkin va shu bilan turli ijtimoiy guruhlar va shaxslar tomonidan iste'mol qilinishi mumkin.
Korxonalar faoliyatining asosini modaning klassik sotsiologik nazariyalari tashkil etadi. Modaning institutsional taqsimoti nazariyalari vaqt o‘tishi bilan rivojlanib bordi va ularning zamonaviy jamiyatga nisbatan so‘nggi o‘zgarishlari taqsimotning klassik sotsiologik nazariyalariga tobora ko‘proq mos tushmoqda.
Ammo bugungi kunda moda diffuziyasining ishlashida tijorat omili ustunlik qiladi. Moda nafaqat sotsiologik tomondan, balki iqtisodiy foyda o‘sishi omili sifatida ham o‘rganiladi. Moda nazorat qilinadi, tahlil qilinadi, o‘rganiladi, bashorat qilinadi. Va asosiy maqsad - moda sohasida rivojlanayotgan biznes va moda ob'ektlarini tarqatish uchun tijorat foydasi.
Shunday qilib, ushbu maqola, birinchidan, "diffuziya" sotsiologik atamasi bilan ifodalangan modaning tarqalishi fenomeni haqida aniq tushunchani aniqladi, ikkinchidan,
Woroundmoundstionlar modaning tabiati haqida tushuncha bergan moda taqsimotining asosiy nazariyalari modaning zamonaviy xususiyatini - tijoratlashtirishni ochib berdi. Va bugungi kunda nafaqat moda sotsiologiyasi, balki moda va uni taqsimlash nazariyalarini tahlil qiladigan boshqa fanlar ham moda tarqalishi jarayonining tijorat tomonini tobora aniqroq ochib bermoqda. Bu bilimlar tijorat sohasini rivojlantirish uchun dolzarbdir, bu umuman jamiyat iqtisodiyoti va butun jamiyat taraqqiyoti uchun foydalidir.
Hozirgi kunda zamonaviy dizayn muammolarida ijodiy konsepsiya (asosiy-bosh g‘oya) loyihalash maqsadi va vazifalari, ma’naviy yo‘nalish muammosi markaziy o‘rinni egallaydi. Konseptuallik- bu loyiha madaniyati mohiyatini asoslaydigan umumiy ijodiy ko‘rsatmadir. Ijodiy konsepsiya loyihaning qiymati va ma’naviy mazmunini belgilaydi. Ijodiy konsepsiyaning mazmuni va harakteri nafaqat muallifni shaxsiy dunyoqarashi bilan bog‘liq, odamda dizaynga konsepsiyalar muhim muammolarni ifodalaydi, ular jamiyatni va insonni hayotlantiradi.
Kostyum dizaynida mavjud kontsepsiyalar, odatda, o‘z davr dizaynning asosiy muammolarini oqimidadir va turmush tarzini o‘zgarish umumiy rag‘batlari bilan bog‘lanishidadir. Ammo, bu umumiy rag‘batlar dizaynda xar hil mualliflar kontsepsiyalarida o‘zlashtiriladi, ya'ni dizaynerlar buyumning funksiyasiga o‘zgacha qarashadi, garderobni ta'minlash turli konsepsiyalarini tarafdorlari bo‘ladi, xar hil shakllantirish usullarni qo‘llashadi, turli turmush tarzda yashayotgan insonlarga o‘z kiyimini taklif etishadi. Bundan tashqari, kiyim dizaynini o‘ziga hosligi shundaki, kontsepsiya matnda emas, balki vizual naqshlarda o‘z ifodasini bayon etadi. Modani mavsumiy o‘zgarish ritm an'anasi kiyim dizaynida ijodiy kontsepsiyasini asosiy o‘zlashtirish shakli - modellar namoyishidir.
Har bir kolleksiya yaratilishidan oldin turli fikrlar tug‘iladi. Fikrlar yig‘lib ma’lum bir g‘oyani tashkil qiladi. Kontsepsiyani asosini tayanch nuqtasida g‘oya turadi. Ushbu bitiruv malakaviy ishining mazmuni: “Beqasam matosidan ayollar ustki kiyimini ishlab chiqish va unga badiiy bezak berish” va bitiruv malakaviy ishining bosh g‘oya ya’ni kontsepsiyasi qilib: Buxoro-Samarqand zardo‘zlik kashtasi tanlandi [5].
Zardo‘zlik» so‘zi forscha «zar» — tilla, «do‘zi» — tikmoq, ya'ni zar iplar bilan gul, kashta tikmoq, degan ma'noni anglatadi. Zardo‘zlik hunar sifatida, Zardo‘zlik — xalq amaliy san'ati va xalq hunarmandchiligining juda qadimiy turlaridan bo‘lib, zar iplar bilan qo‘l choklari yordamida gul tikish kasbidir. Zardo‘zlik usullari va ularni qo‘llash amaliyotlarini o‘z ichiga oladi. Zar ip 4 qavat qilib patilaga, ya’ni zar o‘raydigan cho‘pga o‘raladi [6]. Keyin maxsus kartondan kesilgan gullar ustidan tikib chiqiladi. "Patila" degani oddiy yoqochdan yasalgan bo‘lib, chorrax va nafis qilib tarashlagan ichi kovlab qo‘rqoshin quyilgan bo‘ladi.
Gullarni kesish uchun "gulbur" ishlatiladi. Axta va xoka yordamida kartonga naqsh tushuriladi. Keyin esa maxsus qaychi yordamida gul kesib olinadi. Qadimgi zamonda karton bo‘lmagani uchun qo‘y terisi" "mesh" dan qilingan gullarni kesib tayyorlaganlar. XIX asrning o‘rtalarigacha zardo‘zlik gullari charmdan kesilgan oq charmni tillo zar bilan tikish uchun sariq rang bilan bo‘yaganlar yoki oq zar bilan tikishga esa shundayligicha ishlatilgan. Charm yumshoq bo‘lganidan zar tekis chiqmagan, uning ustiga surp yoki doka yopib, temir bilan urib tekislangan. Bu usul XIX asr o‘rtalariga qadar davom etgan. Rossiya shaharlariga olib borib sotiladigan tovarlar ichida zarbof karton qog‘ozlarga o‘roqlik holda olib borilgan. Keyinchalik kartondan foydalanganlar [7].
Buxoroliklar bu kartonni "qog‘oz latta" deb yuritadilar. Qoqoz latta hozirgi kartonga qaraganda egiluvchan va sinmasdi. Hozir sinadigan kartondan foydalaniladi. Kartonni yuziga sariq bo‘z yopishtirishgan, bu holatda karton sinmaydi va bir tekisda chiqadi [8]. O‘sha davrda kartonni zardo‘zlikda ishlatilishi katta ixtiro hisoblangan. Kartondan gul kesish tez va oson, ikkinchidan zar bilan tikish qulay va sifatli bo‘lgan (1-rasm).
|
| |