KATimiryazev- zamonaviy fotosintez ta'limotining asoschisi

|
KATimiryazev- zamonaviy fotosintez ta'limotining asoschisi
|
bet | 8/16 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 75,51 Kb. | | #131265 |
Bog'liq Kurs ishi mavzu Fotosintez jarayonining ahamiyati va uni tarixi-fayllar.org (2)2.2 KATimiryazev- zamonaviy fotosintez ta'limotining asoschisi
Kliment Arkadievich Timiryazev – 1843- yil 22-mayda Sankt-Peterburgda zodagonlar oilasida tug'ilgan. U boshlang'ich ma'lumotni olgan va 1860-yilda Peterburg universiteti fizika-matematika fakultetining tabiiy fanlar bo'limiga o'qishga kirgan. Ammo tez orada u talabalar hukumatga qarshi faoliyat olib bormaslikka va'da bergan bayonotga imzo chekishni rad etgani uchun undan haydaldi. Ammo u hali ham universitetni talaba sifatida emas, balki ko'ngilli sifatida tugatgan va bitiruv ishi uchun oltin medal bilan taqdirlangan. Universitetni tugatgandan so'ng, Kliment Timiryazev chet elga, Fransiyaga, birinchi Germaniyaga olimlar: Herman Gelmolt, G. Kirxoff, P. Bertlo laboratoriyalarida ishladi. 1871- yil bahorida olim Sankt-Peterburg universitetida "Xlorofillni spektral tahlil qilish" taʼlim dissertatsiyasini himoya qildi va Moskvadagi Petrovskaya qishloq xo'jaligi va o'rmon xo'jaligi akademiyasining (hozirgi Kliment Arkadevich Timirygiazevo xo'jaligi va o'rmon. xo'jaligi akademiyasining ) botanika kafedrasi mudiri bo'ldi. yordam u Moskva universiteti tomonidan o'simlik anatomiyasi va fiziologiyasi bo'limiga taklif.
Kliment Timiryazev 30 yildan ko'proqni biologiyaning eng muhim masalalarini ishlab chiqarishga bag'ishladi, masalan, quyosh nuri yer o'simliklari qo'llaniladigan organik moddalarni ta'minlashdagi ahamiyati kabi. Yashil pigment xlorofillining yutilish spektrini uzoq vaqt davomida qizil o'rganish olim va biroz kuchsizroq ko'k-binafsha nurlar eng intensiv ravshan so'rilishini aniqladi. Bundan tashqari, xlorofill jismoniy yorug'likni yutadi, balki fotosintez jarayonida ham ishtirok etadi. Zamonaviy ilm-fan olimning ishlarini nihoyat tasdiqladi.
Ammo, Kliment Timiryazevning ilmiy ilmiy yutug'i tabiatning eng katta qonuni - energiyani ta'minlash qonuni fotosintez jarayoniga, shuning uchun tirik tabia- ga taalluqli isbot isbotlashidadir. G'ayrioddiy aniq o'rganish uchun texnikani ishlab chiqarilgan Tiyazev faqat o'simlik olingan so'rilgan nurlar ish olib borishini, ya'ni fotosintezni amalga oshirishini aniqladi. Masalan, yashil nurlar xlorofill tomonidan yutilmaydi va spektrning bu fotosintez sodir bo'lmaydi. Bundan tashqari, u so'rilgan yorug'lik nurlari miqdori va bajarilgan ishlar o'rtasida to'g'ridan-to'g'ri mutanosiblik borligini ta'kidladi.
O'simliklar uchun yashil rangda aniqlagan Timiryazev darvinizm paydo bo'lganidan kelib chiqqan. U yashil rangni evolyutsiya (tabiiy seleksiya) jarayonida o'simliklarning moslashuvining tabiiy natijasi deb hisoblagan. Uning fikriga ko'ra, tabiiy tanlanish natijasida hosil bo'lgan xlorofill yordamida moslashgan o'sha joydan qolgan.
Fotosintez bo'yicha Kliment Timiryazevning asarlari paydo bo'lganidan ko'p yillar o'tdi. Endi xlorofillning tarkibi va hatto uning murakkab molekulasidagi barcha atomlarning joylashuvi aniq ma'lum. Bundan tashqari, yorug'lik nurining energiya karbonat angiridni emas, balki suvni parchalaydi. Shunga qaramay, olimning ishi quyosh nurlari ta'sirida karbonat angidrid va suvdan organik ishlab chiqarish jarayoni to'g'risida zamonaviy ta'limotga asoslanib rivojlanmoqda.
Kliment Arkadievich Timiryazev o'z ishida nazariya va amaliyot birligini uyg'unlashtirdi. U "Qishloq xo'jaligi va o'simliklarning fiziologiyasi" nomli maqolalarida u ba'zi bir agrotexnika uskunalarini, masalan, quyosh nur keng eksportni targ'ib qildi. Bunga avvalroq ekish muddatlari, dalada o'sim-liklarning to'g'ri kelishi, o'g'itlardan keyin, eng samarali navlarni va boshqa narsalarni bilib olishingiz mumkin. Timiryazev fanni ommalashtirishga katta ahamiyat berdi. Uning birinchi marta 1878-yilda nashr etilgan "O'simliklar hayoti" kitobi rus va chet tillarida o'nlab nashrlardan o'tgan. U "O'simlik hayoti" jamoasi ma'ruzalari kursini o'tkazdi, Politexnika muzeyida yakshanba kuni bo'lib o'tgan xalq suhbati bilan suhbatlashdi.
1911 yilda Kliment Timiryazev rektor va uning ikki yuklanishini universitet sog'liqni saqlash politsiyasi shafqatsizligiga qarshi turgan rektor va uning ikki marta ishlashini ishdan bo'shatilishiga qarshi norozilik sifatida 125 professor va dotsentlar bilan birga Moskva universitetini tark etishga majbur bo'ldi. Bu vaqtga kelib,, ammo uning mehnatidan keyin qoldi va u o'zining ilmiy va jurnalistik yaratish to'xtatmadi.
Kliment Arkadiyevich Timiryazevning xizmatlari butun dunyoda tan olingan. U London Qirollik jamiyatining a'zosi, ko'plab universitetlarning faxriy doktori, Edinburg botanika jamiyatining muxbir a'zosi bo'lgan. Timiryazev endi o'z g'oyalarini bemalol amalga oshira olishiga ishonib, Oktyabr inqilobini ishtiyoq bilan qabul qildi. 1920-yilda nashr etilgan olim "Ilm-fan va demokratiya" kitobini o'rnatdi , unda u ilmiy taraqqiyot faqat demokratik jamiyat tomonidan mumkin bo'lgan huquqni yaratish.
1864- yilda Kliment Arkadiyevich jigar moxlari to'g'risida talaba ilmiy ishini yozdi. O'sha paytda botanikada o'simlik organizmlari haqida kam ma'lumot mavjud edi. Timiryazevning ishi oltin medal bilan taqdirlandi.1865- tufayli kuzida Kliment Arkadiyevich universitetda o'qishni tugatdi. quyidagi shu yili Timiryazevning birinchi kitobi "Darvin nazariyasining qisqa eskizlari" nashr etildi. 1866- yil 18-Fevralda KA Timiryazev Sankt-Peterburg universitetini tugatganligi to'g'risida diplom oldi. 1868-yil yanvarda Rossiya tabiatshunoslari va qismlarining I kongressi ochildi. U yerda Kliment Arkadiyevich ma'ruza qildi. Uning xabari "Barglarda havoning oziqlanishini o'rganish va mahsulot uchun sun'iy foydalanishni qo'llash uchun moslama" deb nomlanadi.
Yosh olim tabiatshunoslar va omillar kongressi ishtirokchilariga har qanday sharoitda - laboratoriyada, dalada, o'rmonda - yashil bargning havo bilan ta'minlanishini o'rganadigan qurilmani namoyish qildi.
Sankt-Peterburg universiteti kengashi Timiryazevga chet elga ikki yillik ilmiy sayohat qaror qildi. Kliment Arkadiyevich Geydelbergga jo‘nab ketdi, u yerda u yerda universitetda Bunsen laboratoriyasida ishlay boshladi.
Laboratoriyada ishlagan Timiryazev xlorofill uning o'ziga xos optik aniqlovchi moddani kashf qildi. Klement Arkadiyevich ushbu moddani xlorofillin deb ataydi. Timiryazev xlorofillinni ajratishga muvaffaq bo'ldi.
Kliment Arkadiyevich quyosh nuri ta'sirida kislotalar ta'siriga o'xshash ushbu moddaning tarkibi o'chirishni isbotladi: har ikkala holatda ham xlorofill filloksantinga aylanadi.
1870- yil sentyabr oyining boshlarida Kliment Arkadiyevich Moskvaga keldi va akademiya yaqinida joylashdi. 1871- yil may dizayni Timiryazev Sankt-Peterburg universitetida "Xlorofillni spektral tahlili" mavzusida magistrlik dissertatsiyasini himoya qildi. Kliment Arkadiyevichning himoyasidan ikki oy o'tga, u Petrovskiy akademiyasining g'ayrioddiy professori etib saylandi.
1875-yilda Sankt-Peterburg universitetida Timiryazev "Nurni o'simlik o'z ta'lim to'g'risida" mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qildi. Xlorofillning yashil donalariga etib boradigan quyoshning nurli energiyasining barcha to'lqin ichida qizil nur to'lqinlari eng yuqori energiyaga ega: xattotlari ostida fotosintez jarayoni eng qizg'in, chunki ular yashil bargga eng katta energiya beradi. Bu Kliment Arkadievich Timiryazevning doktorlik dissertatsiyasidan eng muhim ishlari edi.
1878- yilda Timiryazevning "O'simliklar hayoti" kitobining birinchi nashri nashr etildi, u mualliflik Moskva amaliy fanlar muzeyining (hozirgi Politexnika muzeyi) katta auditoriyasida muallif tomonidan o'qilgan o'simliklar fiziologiyasi bo'yicha ma'ruzalar kursiga samarali edi.
SanktPterburgda' tabiat Rossiya tabiatshunoslari va rivojlanish Tizimlarining VI kongressi kongressi: "Xo'l o'simliklarda karbonat angidridning nafas olish va parcha jarayonini o'rganish usuli", "Ikki xlomaloriqutlari pigmenti va o'rganish" qonunini ob'ektiv o'rganish", "Kleykovina material sifatida. xlorofilga nisbatan qo' nazoratgan osmotik xavf uchun", "Xlorofillaning fiziologik ahamiyati to'g'risida".
Tadqiqot faniga katta hissa qo'shgan Kliment Arkadiyevich 1890-yilda Rossiya Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi sifatida saylangan. Kliment Arkadievich Timiryazev 1920- yil 28- aprelda vafot etdi. U Vagankovskiy qabristoniga dafn qilindi.
|
| |