ZIGBEE TARMOQ TEXNOLOGIYASI YORDAMIDA AQLLI

527
ZIGBEE TARMOQ TEXNOLOGIYASI YORDAMIDA AQLLI
HIMOYALANGAN UY TIZIMINI ISHLAB CHIQISH
Tojimatov D.X
1
, G'ulomov Sh.
2
,Axmedov F.A
1.
1
TATU Farg‘ona filiali,
2
TATU
Kirish.
Uyda ko‘proq vaqt o‘tkazayotgan hozirgi zamonda xavfsiz va
qulay uy tarmog‘ini yaratish tobora dolzarb masalaga aylanib bormoqda.
Tarmoqni tashkil qilish uchun Zigbee qurilmalaridan foydalanish uydagi
odamlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashi mumkin. Biroq, bunday
uy tarmog‘ining maksimal xavfsizligini ta'minlash uchun qurilmalarni
tanlashdan tortib, xavfsizlikni to‘g‘ri sozlashgacha bo‘lgan ko‘plab omillarni
hisobga olish kerak. Ushbu ishda biz Zigbee texnologiyasidan foydalanishning
afzalliklarini, unga asoslangan uy tarmog‘ini yaratish bilan bog‘liq xavfsizlik
muammolarini va ularning oldini olish bo‘yicha mumkin bo‘lgan choralarni
ko‘rib chiqamiz.
Asosiy qism
Zigbee-bu uy tarmog‘idagi IOT qurilmalarini boshqarish uchun
ishlatiladigan simsiz aloqa protokoli. Bu sizga bir-biri bilan aloqa o‘rnatishi,
ma'lumot almashishi va masofadan boshqarilishi mumkin bo‘lgan yuzlab yoki
hatto minglab qurilmalardan tarmoqlar yaratishga imkon beradi.
Bugungi kunda uy tarmoqlarida simsiz ulanishga muhtoj bo‘lgan
qurilmalar ko‘paymoqda. Bu videokuzatuv tizimi, yoritishni boshqarish tizimi,
konditsionerlar va boshqa IoT qurilmalari bo‘lishi mumkin. Shu munosabat
bilan Zigbee qurilmasi yordamida xavfsiz uy tarmog‘ini yaratish tobora dolzarb
mavzuga aylanib bormoqda.
Shu bilan birga, Zigbee IoT qurilmalari uchun eng mashhur
protokollardan biri bo‘lishiga qaramay, uy tarmog‘ining xavfsizligi va maxfiy
ma'lumotlarning buzilishiga olib keladigan bir qator zaifliklar mavjud. Shuning
uchun Zigbee protokoli yordamida uy tarmog‘ini qanday himoya qilish va IoT
qurilmalarini xavfsiz saqlashga yordam beradigan qanday usul va vositalar
haqida tasavvurga ega bo‘lish muhimdir.
Искусственный интеллект, методы и технологии информационной безопасности
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
528
ZigBee qurilmasi IoT tarmoqlaridagi qurilmalarni boshqarish va aloqa
qilish uchun ishlatiladigan past iste'mol qilinadigan simsiz qurilma. U ZigBee
protokoli asosida ishlaydi, u 100 metrgacha radiusda qisqa masofalarda simsiz
aloqani ta'minlaydi.
ZigBee qurilmasining asosiy komponentlari:
Mikrokontroller: qurilmadagi vazifalarni boshqarish va bajarish uchun
javobgardir.
Qabul qilgich: tarmoqdagi qurilmalar o‘rtasida simsiz aloqani
ta'minlaydi.
Antenna: radio signallarini qabul qiladi va uzatadi.
Tezkor xotira: qurilma sozlamalari haqidagi ma'lumotlarni saqlaydi.
ZigBee qurilmasi bir qator afzalliklarga ega, masalan:
Kam quvvat sarfi: buning yordamida qurilmalar batareyalarni
almashtirmasdan uzoqroq ishlashi mumkin.
Tez ma'lumot uzatish tezligi: qurilmalar 250 Kbit/s gacha tezlikda
ma'lumot almashishi mumkin.
O'rnatish va sozlash oson: qurilmalarni osongina sozlash va tarmoqqa
qo‘shish mumkin.
Shu bilan birga, ZigBee qurilmasi o‘zining kamchiliklari va zaifliklariga
ega, masalan, aloqa kanaliga hujum qilish, ma'lumotni ushlash va oshkor qilish,
himoya protokolidagi zaifliklar va boshqalar. Shuning uchun uy tarmog‘ida
xavfsizlikni ta'minlash uchun tegishli himoya choralarini qo‘llash kerak.
ZigBee-ga asoslangan qurilmalarni uy tarmog‘ida ishlatish bir qator
afzalliklarga ega, ular orasida:
Kam iste'mol qilinadigan energiya: ZigBee-ga asoslangan qurilmalar juda
kam quvvat sarflaydi, bu ularga boshqa protokollardagi qurilmalarga
qaraganda batareyalarda uzoqroq ishlash imkonini beradi.
Sun’iy intelekt, axborot xavfsizligi texnikasi va texnologiyalari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
529
Ishonchlilik: ZigBee xabarlarni takrorlash va avtomatik qayta yo‘naltirish
mexanizmlaridan foydalanadi, bu esa ishonchlilikni oshiradi va xabarlarni
yo‘qotish ehtimolini kamaytiradi.
O'rnatish oson: ZigBee-ga asoslangan qurilmalar murakkab sozlash
parametrlarini kiritmasdan osongina ulanishi mumkin.
Keng chastota diapazoni: ZigBee 2,4 gigagertsli, 868 MGts va 915 MGts
kabi turli xil chastota diapazonlaridan foydalanishi mumkin, bu esa uni
yanada moslashuvchan va ko‘p qirrali qiladi.
Arzon
narx:
ZigBee-ga
asoslangan
qurilmalar
odatda
boshqa
protokollardagi qurilmalarga qaraganda arzonroq bo‘lib, ularni ommaviy
foydalanish uchun qulayroq qiladi.
Kengaytirilishi mumkin: ZigBee tarmoqni bir necha mingtagacha
qurilmani qo‘llab-quvvatlaydi, bu sizga uy yoki ofisni boshqarish uchun
katta tarmoqlarni yaratishga imkon beradi.
ZigBee-dan uy tarmog‘ini himoya qilish uchun foydalanishni o‘rganish
bo‘yicha aniq natijalar tadqiqot qanday o‘tkazilganiga, qanday zaifliklar
aniqlanganiga va ularni bartaraf etish uchun qanday choralar ko‘rilganiga
bog‘liq.
Xavfsiz uy tarmog‘ini yaratish uchun ZigBee qurilmasidan foydalanish
quyidagi qulayliklarni beradi:
Tarmoq xavfsizligini yaxshilash: ZigBee tarmog‘i orqali uzatiladigan
ma'lumotlarni shifrlash va autentifikatsiya qilish orqali tarmoqni ruxsatsiz
kirishdan himoya qilish mumkin;
Tarmoq ishonchliligini oshirish: ZigBee marshrutlash texnologiyasidan
foydalanish
tarmoqdagi
nosozliklar
ehtimolini
kamaytirishi
va
qurilmalarning barqaror ishlashini ta'minlashi mumkin;
Boshqarish qulayligi: ZigBee qurilmasini uy tarmog‘iga integratsiya qilish
qurilmalarni
bitta
ilovadan
boshqarish
imkonini
beradi,
bu
foydalanuvchilar uchun qulay;
Искусственный интеллект, методы и технологии информационной безопасности
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
530
Energiyani tejash: ZigBee protokoli bilan ishlaydigan qurilmalar boshqa
simsiz texnologiyalardan foydalanadigan qurilmalarga qaraganda kamroq
quvvat sarflaydi, bu esa elektr energiyasini tejashga va uni to‘lash
xarajatlarini kamaytirishga olib kelishi mumkin.
|