nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
kompyuter fanlari - 1-Mavzu: “Informatikaning nazariy asoslari” faniga kirish. Reja: 1

va ularning ba'zilari mustaqil o'quv fanlari sifatida ko'rib chiqilgan.
Nazariy
kompyuter fanlari
bo'limlarni o'z ichiga oladi:
Algoritmlar va avtomatika nazariyasi.
Axborot nazariyasi.
Kodlash nazariyasi.
Matematik mantiq.
Rasmiy tillar va grammatikalar nazariyasi.
Operatsiyalarni o'rganish va boshqalar.
Axborotlashtirish vositalari (texnik va dasturiy ta'minot) - bo'lim, sudda
hisoblash qurilmalari va ma'lumotlarni qayta ishlash tizimlarini qurishning
umumiy tamoyillari va dasturiy ta'minot tizimini ishlab chiqish masalalari ko'rib
chiqiladi. Bu erda siz bo'limni alohida ta'kidlashingiz mumkin - dasturlashdasturiy
tizimlarning rivojlanishi bilan bog'liq. Axborot tizimlari va texnologiyalari -
axborot oqimlari tahlili, ularni optimallashtirish, tuzilish imkoniyatlarini
o'rganadigan bo'lim; axborot jarayonlarini amalga oshirish tamoyillari. Hozirda
boshqa bo'lim mavjud - sun'iy aql - psixologiya, fiziologiya, tilshunoslik va
boshqa fanlar bilan kesishishda bo'lgan eng murakkab muammolarni hal qiladigan
informatika sohasi. Ushbu yo'nalish bilan bog'liq bo'lgan rivojlanishning asosiy
yo'nalishlari fikrlash modellashtirish, kompyuter tilshunosligi, mashinasozlik
tarjimasi, ekspert tizimlarini yaratish, naqshni aniqlash va boshqalar. Informatika
fanining keng qamrovli ilmiy intizomi boshqa ilmiy fanlar bilan qanday bog'liq?
falsafa va psixologiya - ma'lumotlar va bilimlar nazariyasi orqali;
matematika - matematik modellashtirish nazariyasi, diskret matematika,
matematik mantiq va algoritmlar nazariyasi orqali;
tilshunoslik - rasmiy tillar va imo-ishora tizimlari ta'limoti orqali;
kibernetika - axborot nazariyasi va boshqarish nazariyasi orqali;
fizika va kimyo, elektronika va radiotexnika - kompyuter va axborot
tizimlarining "moddiy" qismi orqali.
Informatika - 1-Mavzu: “Informatikaning nazariy asoslari” faniga kirish. Reja: 1

|
1-Mavzu: “Informatikaning nazariy asoslari” faniga kirish. Reja: 1Bog'liq 1-Mavzu “Informatikaning nazariy asoslari” faniga kirish. Reja Informatika
fanining
asosiy
vazifasi
-
bu
kompyuter
texnologiyalarining apparat va dasturiy ta'minoti bilan ishlash usullari va
usullarini tizimlashtirish.
Tizimlashtirishning maqsadi ma'lumotlar bilan ishlash bosqichlarini
avtomatlashtirish uchun ilg'or, yanada samarali texnologiyalarni ajratish, joriy etish
va rivojlantirish, shuningdek, yangi texnologik tadqiqotlarni metodik ta'minlashdir.
Informatika amaliy fan. Uning yutuqlari amalda sinab ko'rilishi va agar
ular samaradorlikni oshirish mezoniga javob bersa qabul qilinishi kerak.
Bugungi kunda asosiy vazifaning bir qismi sifatida amaliy foydalanish uchun
kompyuter fanining quyidagi asosiy yo'nalishlarini ajratib ko'rsatishimiz
mumkin:
hisoblash tizimlarining arxitekturasi (ma'lumotlarni avtomatik qayta
ishlashga mo'ljallangan tizimlarni qurish usullari va usullari);
hisoblash tizimlarining interfeyslari (apparat va dasturiy ta'minotni
boshqarish texnikasi va usullari);
dasturlash (murakkab vazifalarni ishlab chiqish uchun texnik, usul va
vositalar);
ma'lumotlarni o'zgartirish (ma'lumotlar tuzilmalarini o'zgartirish
usullari va usullari);
axborotni himoya qilish (texnikani umumlashtirish, ma'lumotlarni
himoya qilish usullari va vositalarini ishlab chiqish);
avtomatlashtirish (dasturiy va texnik vositalarning inson aralashuvisiz
ishlashi);
standartlashtirish (apparat va dasturiy ta'minot, har xil hisoblash
tizimlariga taalluqli ma'lumotlarni taqdim etish formatlari o'rtasidagi
muvofiqlikni ta'minlash).
Informatika uchun axborot jarayonlarini texnik qo'llab-quvvatlashning
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
17.12.2023
Hajmi
0,67 Mb.
#121506
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Oriental Renaissance: Innovative
Download
0,67 Mb.
Matnni ko'rish
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 7
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
584
w
www.oriens.uz
July
2022
ko‘nikmalarini rivojlantirishga, uning dars mavzusidan tashqari ham qo‘shimcha
ma’lumotlar olishiga imkon yaratadi. Tadqiqot ishlari davomida multimedia
vositalaridan foydalanish davomida o‘quv jarayoni va biologiya darslarining sifat
samaradorligi oshganligini o‘quvchilarning mavzular yuzasidan olgan bilimlarining
sifat ko‘rsatkichlarini yuqori darajaga ko‘tarilganligi bilan izohlash mumkin.
O‘quvchilarning dars mobaynida olgan bilimlarini amaliyotda qo‘llay olishi,
o‘quvchilarda bilim, malaka, ko‘nikma va kompitentlikni rivojlanganligidan dalolat
beradi.
XULOSA
Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash joizki, kompyuterlashgan dars jarayonlari
nafaqat o‘quvchining bilim va ko‘nikmalarining rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi,
balki o‘qituvchilarning ilmiy izlanishga va o‘z ustida tinimsiz mehnat qilishlariga
keng imkoniyatlar yaratadi.
REFERENCES
1. Dildora Madjidova. Virtual o„quv laboratoriyada amaliy mashg’ulotlar. −T:
“Adabiyot uchqunlari”, 2017.
2. Qodirov S.S. Virtual borliq texnologiyasini qo’llash sohalari va ularni
yaratishdagi texnik, dasturiy va tashkiliy muammolar.−Farg’ona: “Zamin nuri”, 2014.
|
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq zoologiya-fanini-oqitish-samaradorligini-oshirishda-virtual-laboratoriya-mashgulotlarini-qollashOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 7
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
582
w
www.oriens.uz
July
2022
Hozirgi kunda ta’lim tizimida eng dolzarb muammolardan biri o’quv jarayonini
takomillashtirishda innovatsion, axborot kommunikatsion texnologiyalaridan
foydalanish va o’quv jarayonining samaradorligini oshirish sohasida ilmiy tadqiqot
ishlarini olib borishdan iborat. Jumladan, zoologiya fanini o’qitishda eng dolizarb
muammolardan biri o’quv jarayonini takomillashtirishda virtual laboratoriyalardan,
virtual demonstratsiyalardan foydalanish va o’quv jarayonining samaradorligini
oshirish sohasida uslubiy ishlanmalarni yaratish va ularni ta’lim jarayoniga tadbiq
etishdan iborat.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
O’qitishning an’anaviy usullarida fan bo’yicha olingan nazariy bilimlarni
mustahkamlash va amaliy ko’nikmalarni hosil qilish uchun xizmat qiluvchi labo-
ratoriya va amaliy mashg’ulotlarga katta ahamiyat beriladi. Lekin ular aksariyat
xolatlarda kutilgan natijani bermaydi. Buning sabablari quyidagichadir:
laboratoriya stendlarining etarli emasligi;
mavjud laboratoriya stendlari zamonaviy uskunalar, qurilmalar va apparatlar
bilan ta’minlanmaganligi;
ko’pchilik laboratoriya stendlarining zamonaviy talablarga javob bermasligi
va ma’naviy eskirganligi;
laboratoriya ishlari va stendlarini mukammallashtirib turish zarurligi;
ayrim laboratoriya sxemalarini yig’ish uchun ko’p vaqt talab qilinishi sababli
o’quvchilar ajratilgan vaqtdan unumli foydalana olmasligi.
Yuqorida keltirilgan kamchiliklariing ko’pchiligini o’quv jarayoniga virtual
laboratoriyalarni kiritish yo’li bilan bartaraf qilish mumkin. Virtual laboratoriya (VL)
dasturiy kompleks bo’lib, foydalanuvchiga har xil turdagi qurilmalar va tizimlar bilan
ishlash ko’nikmalarini xosil qilish va ularni xar tomonlama tadqiq qilish imkoniyatini
beradi. Foydalanuvchi VL bilan ishlashi laboratoriya ishlari (LI) deb ataluvchi ayrim
seanslar ko’rinishida tashkil qilinadi.
Virtual laboratoriya - tajribalar o’tkazish va fanlarni qiziqarli tarzda o’rganish
uchun ideal muxit bo’lib hisoblanadi. Interfaol virtual reallik oddiy eksperimentlar
bilan bir qatorda quyida sanab o’tilgan murakkab eksperimentlarni ham o’tkazish
imkoniyatini beradi;
qimmat va murakkab jixozlarni talab qiluvchi eksperimentlar;
real sharoitlarda o’tkazish qiyin yoki amalda mumkin bo’lmagan
eksperimentlar;
real sharoitlarda katta mablag’larni talab qiluvchi eksperimentlar;
|
| |
Barabanli quritgichlar - Mavzu: Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja: Kirish

|
Mavzu: Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja: Kirish
|
bet | 3/10 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 30,63 Kb. | | #151035 |
Bog'liq Mavzu Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja Kirish-www.fayllar.orgBarabanli quritgichlar.
Bunday qurilmalar uzluksiz ravishda turli sochiluvchan materiallarni quritish uchun ishlatiladi. Barabanli quritgich tsilindrsimon barabandan iborat bo`lib, gorizontga nisbatan kichik og’ish burchagi (3–6o) bilan joylashtirilgan bo`ladi (2–rasm). Baraban bandajlari va roliklar yordamida ushlab turilib, elektrodvigatel’ va reduktor yordamida aylantiriladi. Qurilma uzunligining diametriga nisbati L/D=5 - 6. Barabanning aylanishlar soni 5-6 min-1 Nam material ta`minlagich orqali vintli qabul qiluvchi nasadkaga beriladi, bu yerda material aralashtirish ta`sirida bir oz quriydi. So`ngra material barabanning ichki qismiga o`tadi. Barabanning material bilan to`lish darajasi 25 % dan ortmaydi. Barabanning butun uzunligi bo`yicha nasadkalar joylashtiriladi. Nasadkalar barabanning kesimi bo`yicha materialni bir me`yorda tarqatish va aralashtirishni ta`minlaydi. Bunday sharoitda materil bilan qurituvchi agentning o`zaro ta`siri samarali bo`ladi.
Baraban ichida materialning o`ta qizib ketishini oldini olish uchun material va qurituvchi agent (tutunli gazlar yoki qizdirilgan havo) bir-biriga nisbatan to`g’ri yo`nalishda xarakat kiladi chunki bunday sharoitda yuqori temperaturali issiq gazlar katta namlikka ega bo`lgan material bilan kontaktlashadi. Mayda sochiluvchan materiallar uchun havoning baraban ichidagi tezligi 0,5–1,0 m/s, katta bo`lakli materiallar uchun 3,5–4,5 m/s dan ortmasligi kerak. Ishlatilgan gazlar atmosferaga chiqarilishidan oldin mayda changlardan tsiklonda tozalanadi. Quritilgan material barabandan tashqariga tushiruvchi qurilma orqali chiqariladi.
Quritilgan material donalarning o`lchamlari va xossalariga ko`ra qurilmalarda har xil nasadkalardan foydalaniladi (3-rasm). Katta bo`lakli va qovushqoq xususiyatga ega materiallarni quritish uchun qurituvchi-parrakli nasadkalar, yomon sochiluvchan va katta zichlikka ega bo`lgan katta bo`lakli materiallarni quritish uchun esa sektorli nasadkalar ishlatiladi. Kichik bo`lakli, tez sochiluvchan materialarni quritishda tarqatuvchi nasadkalar keng ishlatiladi. Mayda qilib ezilgan kukunsimon materiallarni berk yacheykali dovonsimon nasadkalari bo`lgan barabanlarda quritish maqsadga muvofiqdir. Ayrim sharoitlarda murakkab nasadkalardan xam foydalaniladi.
|
| |
Barabanli quritgich - Mavzu: Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja: Kirish

|
Mavzu: Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja: Kirish
|
bet | 4/10 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 30,63 Kb. | | #151035 |
Bog'liq Mavzu Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja Kirish-www.fayllar.orgBarabanli quritgich.
1-yuklash bunkeri; 2-tarqatuvchi kurakchalar;
3-bandajlar; 4-quritgichning qobig’i;
5- tsiklon; 6-ventilyator; 7- bunker; 8-shnek;
9-tirgovchi rolik; 10- reduktor;
11-tayanch roliklari.
Sochib beruvchi quritgichlar.
Bunday qurilmalar sut, meva sharbatlari kabi suyuq kimyo mahsulotlarini suvsizlantirish uchun ishlatiladi. Ushbu tipdagi quritgichlar ichi bo`sh tsilindrsimon diametri 5m va balandligi 8m gacha bo`lgan qurilmalardan iborat bo`lib, uning yuqorigi qismidan quritilishi lozim bo`lgan material sochib beriladi va parallel oqimda harakat qilayotgan qurituvchi agent (issiq havo ) bilan to`qnashadi, natijada namlik katta tezlik bilan bug’lanadi. Sochib beruvchi quritgichlarda bug’lanishning solishtirma yuzasi katta bo`ladi, shu sababli quritish jarayoni qisqa vaqt (taxminan 15-30s) davom etadi.
Quritish qisqa vaqt davom etganligi sababli jarayon past temperaturalarda olib boriladi, natijada sifatli kukunsimon mahsulot olinadi. Agar nam material oldin qizdirib olinsa, sovuq holdagi qurituvchi agentdan ham foydalansa bo`ladi.
Materiallarni sochib berish uchun mexanik va pnevmatik forsunkalar hamda markazdan qochma disklar (aylanishlar soni minutiga 4000-20000) ishlatiladi.
Sochib beruvchi quritgichd nam material quritish kamerasiga forsunka yordamida sochib beriladi. Qurituvchi agent ventilyator yordamida kalorifer orqali qurilmaga beriladi, u kamera ichida material bilan paralel harakat qiladi. Qurigan materiallarning mayda zarrachalari kameraning pastki qismiga cho`kada va shnek yordamida kerakli joyga yuboriladi. Ishlatilgan qurituvchi agent tsiklon va engli fil’trda mayda chang zarrachalaridan tozalanadi, so`ngra atmosferaga chiqarilib yuboriladi.
Sochib beruvchi quritgichlarda material va qurituvchi agent oqimlari parallel, qarama-qarshi va aralash yo`nalishda bo`lishi mumkin, biroq ko`pincha parallel yo`nalishli oqim ishlatiladi.
Sochib beruvchi quritgichlar yuqorida aytib ӯtilgan afzalliklardan tashqari bir qator kamchiliklarga ham ega: 1) nam materialning qurilma devorlariga yopishib qolmasligi uchun kameraning diametri ancha katta bo`ladi; 2) kamerada solishtirma bug’lanish qiymati juda kichik (1 m3 kameradan soatiga 10-25 kg suv ajraladi); 3) havo oqimining tezligi nisbatan kichik (0,2-0,4 m/s), agar havo tezligi katta bo`lsa mayda zarrachalarning cho`kishi qiyinlashadi va ularning havo oqimi bilan ketib qolishi ko`payadi.
|
| |
Barabanli quritgichning asosiy oʻlchamlarni hisoblash

|
Barabanli quritgichning asosiy oʻlchamlarni hisoblash
|
bet | 8/10 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 30,63 Kb. | | #151035 |
Bog'liq Mavzu Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja Kirish-www.fayllar.orgBarabanli quritgichning asosiy oʻlchamlarni hisoblash.
Barabanning hajmini topamiz.
Bu yerda - barabanning namlik boʻyicha kuchlanishi. Barabanning hajmi boʻyicha X. 2 – jadval (Osnovnыye protsessы i apparatы ximicheskoy texnologii Yu.I.Dыtnereskogo) dan barabanning asosiy oʻlchamlarini tanlaymiz, yaʼni N 7450. Ushbu sonli barabanning asosiy parametrlari quyidagicha:
Barabanning ichki diametri, m 2,8m
|
Barabanning uzunligi, m 14m
|
Devorlarining qalinligi, mm 14mm
|
Quritish hajmi, m3 86,2m3
|
Yacheykalar soni, dona 51 dona
|
Aylanish tezligi ayl/min 5 ayl/min
|
Umumiy massasi, tonna 70 tonna
|
Isteʼmol qilinadigan quvvat, kVt 25,8 kVt
|
Barabanning ichki diametri, m 2,8m
|
Barabanning uzunligi, m 14m
|
Devorlarining qalinligi, mm 14mm
|
Quritish hajmi, m3 86,2m3
|
Yacheykalar soni, dona 51 dona
|
Aylanish tezligi ayl/min 5 ayl/min
|
|
|
| |
-rasm. Bir tomonli halaqitning ehtimollik zichligining namunaviy ko‘rinishi

|
-rasm. Bir tomonli halaqitning ehtimollik zichligining namunaviy ko‘rinishi
|
bet | 7/7 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 0,72 Mb. | | #108371 |
Bog'liq 8-amaliy ish uzluksiz signallarni vaqt bo‘yicha diskretlash naza 10.3 -rasm. Bir tomonli halaqitning ehtimollik zichligining namunaviy ko‘rinishi
1 0.4 -rasm. Tasodifiy fazali garmonik tebranishi ehtimollik zichligining namunaviy ko‘rinishi
Hisobot tarkibi
Amaliy ishining nomi va bajarishdan maqsad.
Tadqiqotlarning tuzilish sxemasi.
O‘lchashlar natijasi (jadvallari).
Barcha to‘rt jarayonning ossillogrammalari.
Taqsimot qonunlari chizmalari.
Nazorat savollari
Ehtimollik zichligi deb nimaga aytiladi? Qanday tasodifiy hodisalar ehtimollik zichligi orqali tavsiflanadi?
Ehtimollik zichligi birligi qanaqa?
Ehtimollik zichligi interval taqsimot funksiyasi bilan qanday bog‘langan?
Agar ehtimollikning zichligi ma’lum bo‘lsa, tasodifiy kattalikning berilgan oraliqda bo‘lish ehtimolligi qanday aniqlanadi?
Tasodifiy jarayonning matematik kutilishi o‘rtacha qiymati va dispersiyasi deb nimaga aytiladi? Ularning fizik ma’nosini tushuntirib bering.
Ehtimollik zichligining fotometrik usul bilan o‘lchash prinsiplarini tushuntiring. Nima uchun fotorezistorga nur ensiz yoriq orqali beriladi?
Nima uchun tasodifiy fazali garmonik signalni immitatsiya qilish uchun ossillograf sinxronizatsiyasini uzish kerak?
Qanday qurilma (sxema) yordamida ikki tomonli shovqindan bir tomonli shovqin hosil qilish mumkin?
Normal taqsimotning ehtimollik zichligi formulasini yozing.
Nima uchun tasodifiy fazali garmonik jarayonning noli qiymatiga ehtimollik zichligining minimum qiymati mos kelishi fizik ma’nosini tushuntiring?
|
| |
1-Mavzu: “Informatikaning nazariy asoslari” faniga kirish. Reja: 1 - bet 4

nеchtasi mеtall panеl shassi ustiga o`rnatilar, o`z navbatida shassi esa EHM
korpusi ichiga joylashtirilar edi. Shu shassining o`ziga sхеmaning boshqa
elеmеntlari ham mustahkamlab qo`yilar edi. EHMning o`zi esa elеktron lampali
shassilar bilan to`ldirilib tashlangan ko`p sondagi mеtall shkaflardan iborat
ko`rinishga ega edi. Birinchi avlod mashinalari katta zallarni egallagan holda,
yuzlab tonna og`irlikka ega bo`lib, yuzlab kVt elеktr enеrgiyasi hisobiga ishlagan
va ularning tеzligi sеkundiga 10-20 ming arifmеtik amalgacha bo`lgan. Bunday
EHMlar jumlasiga MESM, BESM, Strеla, Ural, Minsk-1 kabi EHMlar kiradi.
Misol uchun, 1953-yilda yaratilgan BESM-1 kompyutеrida 4000 dona lampa
ishlatilgan, 3x5 mеtr hajmdagi maydonda joylashgan, tеzligi sеkundiga 7000 -
8000 amal bo`lib, хotirasi 4096 bayt ma`lumotni qabul qilgan.
To`rtinchi avlod - 1-Mavzu: “Informatikaning nazariy asoslari” faniga kirish. Reja: 1

|
1-Mavzu: “Informatikaning nazariy asoslari” faniga kirish. Reja: 1Bog'liq 1-Mavzu “Informatikaning nazariy asoslari” faniga kirish. Reja To`rtinchi avlod
(1970 – 1980- yillar) EHMlarida bir krеmniy kristallida o`n
minglab o`tkazgich elеmеntlar bo`lgan
katta intеgral sхеmalar
(BIS Большая
интегралная схема) qo`llaniladi. Bir krеmniy kristalida butunlay joylashadigan
EHM
protsеssorining
yaratilishi
ХХ asrning ajoyib yutug`i bo`ldi.
Bunday bir kristalli protsеssorlar
mikroprotsеssorlar
dеgan nomni oldi. Natijada
bitta platada EHMning hamma qurilmalarning elеktron sхеmalarini joylashtirish
mumkin bo`lib, o`ttiz yil ilgari katta zalni egallagan EHMning o`zi esa hajmi va
narхi bo`yicha foydalanuvchining ish joyida yakka tartibda qo`llashga imkon
yaratib bеrdi. Natijada shaхsiy EHMlar, cho`ntak va stol mikrokalkulyatori paydo
bo`ldi.
Hozirgi paytda ishlash tеzligi, хotira sig`imi va boshqa хususiyatlari
bo`yicha eng yuqori bo`lgan "Supеr EHM" mashinalari tayyorlash imkoniyati
paydo bo`ldi. Bunday EHMlar eng zamonaviy elеmеntlar bazasida tayyorlanib,
juda qimmatbaho, lеkin bu mashinalar fan va tехnikaning turli sohalarida tеngi
yo`qdir.Ularning tеzligi sеkundiga 100 mingdan bir nеcha million arifmеtik
amalgacha bo`lib, bunday EHMlar jumlasiga hozirgi paytda ishlab chiqarishda
kеng qo`llanilayotgan IBM, DX2-66, Power Macintosh, Pentium rusumli SHKlar
va Rеspublikamizda ishlab chiqarilgan Toshkеnt, ta`lim muassasalarida kеng
foydalanilgan Agat, Pravеs kabilar ham kiradi.
Bеshinchi avlod
kompyutеrlari optik elеmеntlar asosida yaratilishi
rеjalashtirilayotgan bo`lib, ular kеlajak mahsuli hisoblanadi. Bunda elеktr toki
lazеr nurlari bilan almashtiriladi. Natijada kompyutеrning tuzilishi ham tubdan
o`zgaradi. Uning asosiy хususiyatlaridan biri faqat sonli hisoblashlarni emas, balki
aхborotni kiritishda analiz qilish usuli bilan fikrlaydigan aхborotlarni ham bajarish
imkoniyatiga ega, yani kompyutеr bilan muloqot tabiiy maхsus bilimga ham ega
bo`lmog`i kеrak. Хulosa qilib aytganda, bеshinchi avlod kompyutеrlarning ishlash
tamoyili inson tafakkurining faoliyatiga iloji boricha yaqinlashuvchanligi lozim.
Dеmak, ushbu avlod kompyutеrlarning opеrativ хotirasi sun`iy intеllеktda
tasvirlanishi kеrak. Bundan ko`rinadiki, bеshinchi avlod EHMlarini faqatgina
bizga ma`lum bo`lgan hisoblash jarayonlari uchun emas, balki inson faoliyatining
turli sohalarida kеng ko`lamda qo`llash mumkin bo`ladi. Ularning tеzligi insonning
intеlеktual tеzligiga yaqin bo`lib, bunday kompyutеrlar loyihasi ichida Yapon
loyiхalari birinchi o`rinni egallaydi.
|
| |
Umumiy massasi, tonna 70 tonna

Havoning barabandagi haqiqiy tezligi ushbu formula orqali aniqlanadi:
bu yerda - qurituvchi agentning barabandan chiqishdagi hajmiy sarfi.
Quritgichdagi issiq havoning oʻrtacha temperaturasi.
Issiq havoning oʻrtacha nam saqlash qiymati.
Materialning barabanda oʻrtacha boʻlish vaqti.
bu yerda - barabandagi materialning sarfi.
bu yerda -quritgichning hajmi 14,1m3
- materialning uyulma zichligi; - barabanning toʻldirilish darajasi.
Unda:
Barabanning ogʻish burchagini quyidagi formulada aniqlanadi:
Bu yerda - barabanning uzunligi; - fylanishlar soni; barabanning ichki diametri.
Agar ning qiymati juda kichik boʻlsa (0,5 dan kam), barabanning aylanish soni n kamaytiriladi va hisob qaytariladi.
Materialning eng kichik zarrachalari qurilmadan havo bilan chiqib ketmasligi uchun uning tezligini hisoblaymiz. Buning uchun moddaning chiqib ketish tezligini, yaʼni erkin uchish tezligini topamiz:
bu yerda - qurituvchi agentntng zichligi.
bu yerda - nam havodagi bugʻlarning oʻrtacha parsial bosimi. ga teng, chunki qurilma atmosfera bosimi ostida ishlaydi.
Qurilmaga kirishdagi:
Qurilmadan chiqishdagi:
Unda o’rtacha: va zichlik:
Arximed kriteriysini aniqlaymiz.
Bu yerda: - quritilayotgan material zarrachalarining zichligi; - havoning oʻrtacha temperaturadagi qovushqoqligi.
Materialning chiqib ketish tezligi.
Havoning qurilmadagi tezligi , va bu dan kichik. Demak, zarrachalar qurilmadan havo bilan uchib chiqib ketmaydi, chunki .
Agar bu son aksincha kattaroq boʻlsa, havo tezligi kamaytiriladi va hisob kaytadan oʻtkazilishi kerak.
Gidravlik hisob.
Qurituvchi agent quritgich ichida va kanallarda harakat qilganda gidravlik qarshiliklar sodir bo‘ladi. Ular ishqalanish , maxalliy , quritgichning ichidagi , kalorifer qarshiliklaridan va chang tozalovchi qurilma siklon qarshiliklaridan iborat.
Trubaprovodda ishqalanish qarshiliklari tufayli yo‘qotilgan bosimni aniqlaymiz.
bu yerda - ishqalanish qarshiligi koeffitsiyenti u xarakat rejimiga bog‘liq.
- qurituvchi agentning trubadagi tezligi, odatda uni10÷20 m/sek atrofida olish mumkin.
- trubaning diametri va uni sekundli sarf tenglamasidan aniqlaymiz.
bu yerda - qurituvchi agentning sekundli hajmiy sarfi.
Trubaning diametri.
Xarakat rejimi, yaʼni Reynolds kriteriysi.
turbulent rejim.
Maxalliy qarshiliklarni yengishda yo‘qotilgan bosim.
bu yerda - maxalliy qarshilik koeffitsiyentlarining yig‘indisi.
1. trubaga kirish
2. trubadan chiqish
3. to‘g‘ri burchak 900
4. normal ventil 2 ta
Chang tozalagich sifatida siklon olamiz.
bu yerda
- siklon ATI uchun
Barabanli quritgichning qarshiligini kaloriferning qarshiligi ga teng.
XISOB QISMI - Mavzu: Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja: Kirish

XISOB QISMI
Boshlangʻich maʼlumotlar:
1. Qurilmaning ish unumdorligi.
2. Materialning namligi.
- qurilmaga kirishda
- qurilmadan chiqishda
3. Nam havoning parametrlari.
4. Issiq havoning temperaturasi.
- qurilmaga kirishda
- qurilmadan chiqishda
Moddiy balans.
Moddiy balans tenglamasidan quritish davomida bugʻlatilgan namlik miqdori.
Quritishga sarflangan havo va issiqlikni aniqlaymiz.
Quritgichning ichki issiqlik balansini yozamiz.
qish fasli uchun:
bu yerda - suvning issiqlik sigʻimi.
- qoʻshimcha ichki kalorifer bergan issiqlik miqdori.
- transport qurilmalari bilan kirgan issiqlik miqdori.
- atrof – muxitga yoʻqotilgan issiqlik miqdori, tahminan isitishga sarflangan issiqlik miqdorining 10% olinadi.
- moddani isitishga sarflangan issiqlik miqdori.
bu yerda - moddaning quritgichdan chiqishdagi temperaturasi qurituvchi agent nam havoning hoʻl termometr temperaturasiga teng deb olamiz va uni Ramzinning I – x diagrammasidan aniqlanadi.
- qurilmaga kirayotgan maxsulotning issiqlik sigʻimi.
Bu yerda М = 1250 - I – x diagramma masshtabi.
Soʻng, I – x diagrammadan quyidagi qiymatlarni olamiz.
; ;
; ; ;
Qish faslida quritish jarayoniga ketgan solishtirma havo sarfi.
Havoning umumiy sarfi.
Sarflangan solishtirma issiqlik miqdori.
Umumiy issiqlik sarfi.
Kaloriferdagi issiqlik sarfi.
Yoz fasli uchun:
;
(I – x diagrammadan); (Muborak shahri uchun).
;
Bu yerda М = 1250 - I – x diagramma masshtabi.
Soʻng, I – x diagrammadan quyidagi qiymatlarni olamiz.
; ;
; ; ;
Yoz faslida quritish jarayoniga ketgan solishtirma havo sarfi.
Havoning umumiy sarfi.
Sarflangan solishtirma issiqlik miqdori.
Umumiy issiqlik sarfi.
Kaloriferdagi issiqlik sarfi.
Yoz va qish fasllari uchun topilgan sarflarni solitiramiz.
; ;
; ;
|
Sochib beruvchi quritgich

|
Sochib beruvchi quritgich
|
bet | 5/10 | Sana | 03.02.2024 | Hajmi | 30,63 Kb. | | #151035 |
Bog'liq Mavzu Barabanli quritish qurilmasi hisoblash. Reja Kirish-www.fayllar.orgSochib beruvchi quritgich:
1-quritish kamerasi; 2-forsunka;
3-shnek; 4-tsiklon; 5-engli filtr;
6-ventilyator; 7-kalorifer.
Quritkichlarning maxsus turlari
Yuqorida aytib o`tilganidek, quritishning maxsus usullariga radiatsiyali, dielektrik va sublimatsiyali quritish jarayonlari kiradi. Quritishning bu usullariga ko`ra qurilmalar ham uch turga (termoradiatsiyali, dielektrik yoki yuqori chastotali va sublimatsiyali) bo`linadi.
Termoradiatsiyali quritgichlar
Materialni quritish uchun zarur bo`lgan issiqlik infraqizil nurlar ( mkm)orqali beriladi. Infraqizil nurlanishga moslangan lampalar, qizdirilgan keramik yoki metall yuzasidan chiqarilayotgan nurlar yordamida issiqlik tarqatiladi.
Infraqizil nurlanishga moslangan lampalar oddiy yoritish lampalaridan qizdirish temperaturasi bilan farq qiladi. Agar oddiy yoritish lampalarining qizdirish temperaturasi 2950 K bo`lsa, infrakizil lampalarning ko`rsatgichi 2500 K ga teng. Sarf qilingan elektr energiyasining taxminan 80 foiz issiqlik energiyasiga aylanadi. Nurlanish oqimini materialga yӯnaltirish uchun parabola shaklidagi reflektorlar ishlatiladi.
Issiqlikning nurlangan oqimi materialning yuzasi orqali uning kapillyarlariga ham o`tadi, bunda nurlarning kapillyar devorlaridan bir necha bor qaytarilishi oqibatida nurlarning yutilishi yuz beradi. Natijada material yuzasi birligiga, konvektiv va kontaktli quritgichlarga nisbatan ancha ko`p issiqlik beriladi. Masalan, yupqa qatlamli materiallar infraqizil nurlar yordamida quritilganda jarayonning davomiyligi 30-100 martagacha kamayadi.
Gaz bilan ishlaydigan radiatsiyali quritgichning tuzilishi juda oddiy bo`li, lampali quritgichga nisbatan arzondir. Nur tarqatuvchi qurilmaning pastki qismida gaz yondiriladi. Gazning yonishi ta`sirida nur tarqatuvchi qurilma qiziydi, so`ngra infraqizil nurlarni tarqatadi. Ayrim paytlarda nur tarqatuvchi qurilma tutunli gazlar yordamida qizdiriladi, bunda qurilmaning ichi g’ovak qilib ishlanadi va bu bo`shliq orqali yuqori temperaturali tutunli gazlar o`tkaziladi.
Sanoatning ayrim tarmoqlarida yuqori sifatli mahsulot olish uchun kombinatsiyalangan jarayonlardan (masalan, radiatsiyali va konvektiv usullarni birga ishlatishdan) foydalaniladi. Bunday sharoitda nam materialga infrakizil nurlar bilan bir vaqtning ӯzida havo oqimi ham ta`sir qiladi.
Termoradiatsiyali quritgichlar ixcham ishlangan bo`lib, yupka qatlamli materiallarni quritishda bu qurilmalardan foydalanish yuqori samara beradi. Biroq quritgichlarda energiya nisbatan ko`p sarflanadi: 1 kg namlikni materialdan ajratish uchun 1,5-2,5 kVt energiya kerak buladi.
|
| |
-qadam: O'rnatishdan oldingi xulosani tekshiring

|
-qadam: O'rnatishdan oldingi xulosani tekshiring
|
bet | 3/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,28 Mb. | | #118600 |
Bog'liq asadbek baza maruza 28-qadam: O'rnatishdan oldingi xulosani tekshiring
O'rnatishdan oldingi xulosa sizga o'rnatish uchun qanday sozlamalar ishlatilishini aytib beradi:
10-rasm Settingslarni tekshiramiz
9-qadam: PostgreSQL o'rnatishni boshlang
Sozlash Postgres-ni Windows operatsion tizimingizga o'rnatishga tayyor:
11-rasm Dastur o’rnatishga tayyor
O'rnatishni boshlash uchun "Next" tugmasini bosing:
Butun jarayon bir necha daqiqa davom etadi:
12-rasm Dasturimiz tayyor
PostgreSQL-ni sozlash ustasi tugallangandan so'ng, o'rnatish oynalarini yopish uchun "Finish" tugmasini bosing.
Windows 10 da PostgreSQL qanday ishga tushiriladi?
1-qadam: pgAdmin-ni oching
Windows tugmasini bosing va "postgreSQL 14" ni toping. Uni topgach, ustiga bosing va “pgAdmin 4” ni tanlang Yoki to'g'ridan-to'g'ri Windows qidiruv panelida "pgAdmin 4" ni qidirishingiz mumkin.
2-qadam: Parolni kiriting
"PgAdmin 4" tugmasini bosish sizdan parolni kiritishingizni so'raydi:
13-rasm Kiritgan parolni yozamiz
O'rnatish vaqtida yaqinda o'rnatgan asosiy parolni kiriting va davom etish uchun "Ok" tugmasini bosing.
3-qadam: PostgreSQL 12 ni tanlang
Chap panelda "Serverlar" ni va keyin "PostgreSQL 12" ni bosing. Natijada, quyidagi boshqaruv paneli paydo bo'ladi:
13-rasm Databasa tayyor
Bu Windows 10 operatsion tizimida PostgreSQLni yuklab olish, o'rnatish va ishga tushirish haqida barcha kerakli ma'lumotlar edi.
1. Funksiya yaratish
PostgreSQL-da funksiya, ma'lum bir amalni bajaruvchi dasturiy modulni (protsedura) aks ettiradi. PostgreSQL funksiyalari SQL, PL/pgSQL, PL/Tcl, PL/Perl, PL/Python, PL/V8, va boshqa dasturiy tillarda yozilishi mumkin. Har bir funksiya, ma'lum amalni bajarish uchun bir yoki bir nechta parametr qabul qiladi va boshqa funksiyalar yoki SQL so'rovlari chaqirish orqali bajarilishi mumkin.
Funksiyalarni yaratish uchun quyidagi sintaksisni ishlatishingiz mumkin:
CREATE [ OR REPLACE ] FUNCTION function_name ( [ parameter_list ] )
RETURNS return_type
AS $$
DECLARE
-- Variables and declarations
BEGIN
-- Function body
END;
$$ LANGUAGE plpgsql;
Bu sintaksisda:
CREATE FUNCTION – funksiya yaratish buyrug'i.
OR REPLACE (kerak emas) – funksiya nomi band qilinishsa, yangi funksiya nomi bilan o'rnatish uchun ishlatiladi.
function_name – funksiya nomi.
parameter_list – funksiya parametrlari (agar mavjud bo'lsa).
return_type – funksiya qaytish tipi.
DECLARE – lokal o'zgaruvchilarni e'lon qilish uchun bo'lim.
BEGIN va END – funksiya tanasi.
Quyidagi misolni ko'ramiz:
CREATE OR REPLACE FUNCTION calculate_square(x INTEGER)
RETURNS INTEGER
AS $$
DECLARE
result INTEGER;
BEGIN
result := x * x;
RETURN result;
END;
$$ LANGUAGE plpgsql;
Bu misolda, calculate_square nomli funksiya yaratilgan. U x nomli butun son qabul qiladi va uning kvadratini qaytaradi.
BU funksiya Tashkilot mahsulotlariga talabni tahlil qilish va prognoz qilish muammolarini hal qilishni tashkil etish ma'lumotlar bazasi ustida yaratilgan funksiya. Bu funksiya berilgan mahsulot uchun jami sotish miqdorini hisoblaydi.
|
| |
-amaliy ish - O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiy

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiy
|
bet | 6/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,28 Mb. | | #118600 |
Bog'liq asadbek baza maruza 27-amaliy ish
Join va Unionlar
INNER JOIN operatori, ikki yoki undan ortiq tablitsalarni bog'lash uchun ishlatiladi. Bu operator, birinchi tablitadagi bir yoki bir nechta qatorlar bilan ikkinchi tablitadagi qatorlar orasidagi mos kiritilgan malumotlarni olish uchun ishlatiladi.
RIGHT JOIN, SQL'da boshqa nomi bilan tanilgan bir qo'shni turi bo'lib, bu qo'shni turida birinchi tablitadagi ma'lumotlarni (RIGHT JOIN operatsiyasining o'ng tomoni) hamda ikkinchi tablitadagi ma'lumotlarni olish uchun ishlatiladi. Agar birinchi tablita bog'langanlar bo'lmasa ham, o tablitsadagi ma'lumotlar qaytariladi va ikkinchi tablitsadagi bog'langan ma'lumotlar bo'lmagan joyn bilan keladi.
LEFT JOIN, SQL'da boshqa nomi bilan tanilgan bir qo'shni turi bo'lib, bu qo'shni turida birinchi tablitadagi ma'lumotlarni (LEFT JOIN operatsiyasining chap tomoni) hamda ikkinchi tablitadagi ma'lumotlarni olish uchun ishlatiladi. Agar ikkinchi tablita bog'langanlar bo'lmasa ham, o tablitsadagi ma'lumotlar qaytariladi va birinchi tablitsadagi bog'langan ma'lumotlar bo'lmagan joyn bilan keladi.
|
| |
View yaratish - O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiy

2. View yaratish
PostgreSQL-da "view" (ko'rinish) biror boshqa biror yoki bir nechta jadvalning shaklini ko'rsatuvchi virtual jadvaldir. View, bazi ma'lumotlarga mos ravishda o'qish va yozish imkonini yaratadi, shuningdek, bir qatorda ma'lumotni filtratsiya qilish uchun ishlatiladi.
View yaratish uchun CREATE VIEW buyrug'i ishlatiladi. Quyidagi sintaksisni ko'rib chiqamiz:
CREATE [ OR REPLACE ] [ TEMP | TEMPORARY ] [ RECURSIVE ] VIEW view_name [ (column_name [, ...]) ]
AS
SELECT query
[ WITH [ RECURSIVE ] with_query [, ...] ]
[ TABLESAMPLE sampling_method ( argument [, ...] ) [ REPEATABLE ( seed ) ] ]
[ SECURITY INVOKER | DEFINER ]
[ view_option [, ...] ];
Bu sintaksisda:
CREATE VIEW – view yaratish buyrug'i.
OR REPLACE – agar u pastdagi nomli mavjud bo'lsa, yangilaydi.
TEMPORARY yoki TEMP – vaqtincha view (session o'rniga) yaratish uchun ishlatiladi.
RECURSIVE – rekursiv view yaratish uchun.
view_name – view nomi.
column_name – view ustida aniqlangan ustun nomi.
SELECT query – view uchun ishlatiladigan so'rov.
WITH [ RECURSIVE ] with_query – rekursiv view uchun boshlang'ich so'rovlarni aniqlash.
TABLESAMPLE – jadvalning bir qismi orqali san'at qilish.
SECURITY INVOKER | DEFINER – funksiya huquqini aniqlash (default: INVOKER).
view_option – boshqa view parametrlari (masalan, CHECK OPTION).
Quyidagi misolni ko'ramiz:
CREATE VIEW employee_names AS
SELECT employee_id, first_name, last_name
FROM employees
WHERE department_id = 10;
Ushbu misolda, employee_names nomli view yaratilgan, va unda employees jadvalidan faqat department_id-si 10 bo'lgan xodimlar haqida ma'lumotlar joylashgan. Natijada, bu view-ni chaqirganda shu shartga mos keladigan ma'lumotlar ko'rinadi.
View-ni chaqirish:
SELECT * FROM employee_names;
View-ni o'zgartirish uchun:
CREATE OR REPLACE VIEW employee_names AS
SELECT employee_id, first_name, last_name
FROM employees
WHERE department_id = 20;
View-ni o'chirish uchun: DROP VIEW IF EXISTS employee_names;
View-lar ma'lumotlarni qo'llab-quvvatlashda va ma'lumotlar tahlil qilishda foydali bo'lib, bir nechta jadvaldan ma'lumotni moslashtirish uchun yaxshi vosita bo'lishi mumkin.
Bu tahlil qilish uchun savdo va prognoz ma'lumotlarini birlashtirgan ko'rinish uchun yaratilgan view. Bu view tashkilot mahsulotlariga talabni tahlil qilish va prognoz qilish muammolarini hal qilishni tashkil etish ma’lumotlar bazasi uchun yaratilgan.
|
Index yaratish - O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent...

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiy
|
bet | 5/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,28 Mb. | | #118600 |
Bog'liq asadbek baza maruza 23. Index yaratish
PostgreSQL-da "index" (indeks) ma'lum bir jadvalning ma'lum bir ustun yoki ustunlariga oid ma'lumotlarni tezkor qidirish va chaqirish uchun yaratilgan strukturadir. Indeks yaratish, ma'lumotlar bazasining so'rovlarini tezkorroq bajarmasiga, so'rov bajarish vaqti va boshqa manfaatlarni olishga imkon beradi.
Indeks yaratish uchun quyidagi sintaksis ishlatiladi:
CREATE INDEX index_name
ON table_name (column1, column2, ...);
Bu sintaksisda:
CREATE INDEX – indeks yaratish buyrug'i.
index_name – indeks nomi.
table_name – indeks yaratilayotgan jadval nomi.
(column1, column2, ...) – indeks yaratilayotgan ustun(lar).
Misol uchun:
CREATE INDEX idx_employee_last_name
ON employees (last_name);
Ushbu misolda, employees jadvalidagi last_name ustuni uchun idx_employee_last_name nomli indeks yaratilgan. Bu indeks, last_name ustunida amaliyotlarni tezkor bajarmasiga imkon beradi.
Indeks ishlatilganda, kerakli ma'lumotlarni qidirish tezkorlashadi, lekin indeksni yaratishda va uni yangilashda qo'shimcha ishlab chiqish (disk bo'shlig'iga vaqt sarflanishi) mavjud. Indeks qo'shilgan jadvalni yozishni (INSERT), o'chirishni (DELETE), yoki yangilashni (UPDATE) bajarmasiga olib keladi, shuning uchun indekslar avvalroq vaqt sarflayadi. Lekin so'rovlarda va chaqiruvlarda indekslar foydalanilishi tezkorlikni oshiradi.
DROP INDEX – indeksni o'chirish buyrug'i.
CONCURRENTLY – indeksni tezkor o'chirish (bajarilayotgan so'rovlardan tashqari) uchun.
IF EXISTS – agar indeks mavjud bo'lmasa xatolik chiqmagan holda.
index_name – o'chiriladigan indeks nomi.
BU oz ma’lumotlar bazam uchun yaratilgan index
6-amaliy ish
Saqlangan Prodsedura va Funksiyalar
SQL-dagi funksiyalar va protseduralar, verilgan ma'lumotlar bazasi (database) turi va platformasi boyicha farqli bo'lishi mumkin. Bu havolalarda umumiy malumotlarni olib, SQL-92 standartiga asoslangan bir o'rinda amalga oshirilgan ma'lumotlarni ko'rsatish orqali yordam bera olishadi.
|
| |
-rasm O’zimizning windwos uchun mos versiya

|
-rasm O’zimizning windwos uchun mos versiya
|
bet | 2/6 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,28 Mb. | | #118600 |
Bog'liq asadbek baza maruza 23-rasm O’zimizning windwos uchun mos versiya
Yuklab olish tugmasini bosish orqali yuklab olish jarayoni boshlanadi:
PostgreSQL bir necha daqiqa ichida Windows operatsion tizimingizga yuklab olinadi.
PostgreSQL qanday o'rnatiladi?
Windows operatsion tizimingizda PostgreSQL-ni o'rnatish uchun quyidagi amallarni bajaring:
1-qadam: Yuklab olingan faylni oching
Yuklab olish tugallangach, tegishli ".exe" faylini oching:
4-rasm Dasturni o’rnatamiz
Dastlab, " Welcome" oynasi paydo bo'ladi; davom etish uchun "Next" tugmasini bosing.
2-qadam: O'rnatish katalogini tanlang
PostgreSQL-ni o'rnatmoqchi bo'lgan katalogni belgilang yoki ko'rib chiqing:
5-rasm Qayerga o’rnatishni tanlaymiz
Belgilagandan so'ng, davom etish uchun "Next" tugmasini bosing.
3-qadam: Komponentlarni tanlang
Siz o'zingiz tanlagan komponentlarni kompyuteringizga o'rnatishingiz mumkin. Biz standart sozlamalar bilan davom etamiz, shuning uchun "Next" tugmasini bosing:
6-rasm kerak bo’lgan komponentalarni tanlaymiz
4-qadam: Ma'lumotlar katalogini tanlang
Ma'lumotlaringizni saqlash uchun ma'lumotlar katalogini tanlang va "Next" tugmasini bosing:
7-rasm Katalogni tanlaymiz
5-qadam: Parolni o'rnating
Postgres super foydalanuvchisi uchun parol o'rnating (keyinroq foydalanish uchun uni eslab qoling) va "Next" tugmasini bosing:
8-rasm Parolni o’rnatamiz
6-qadam: Port raqamini o’rnating
Ma’lumotlar bazasiga ulanish uchun port raqamini o’rnating yoki standart port raqami “5432” bilan o’ting:
9-rasm Portni tanlaymiz
7-qadam: Kengaytirilgan variantlar
Keyingi oyna sizga mahalliy tilni tanlash imkoniyatini beradi; ularni avvalgidek qoldiring va “Next” tugmasini bosing:
|
| |
Boshqarmasi

Boshqarmasi
Download
4,97 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/182
Sana
13.01.2024
Hajmi
4,97 Mb.
#136263
Download
4,97 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Boshqarmasi
Download
4,97 Mb.
Matnni ko'rish
O‘quvchilarni - Boshqarmasi

13
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
§1 4-betini o‘qib o‘rganish.
2-MAVZU:
Kvant sonlari. Pauli prinsipi. Hund qoidasi. Klechkovskiy
qoidasi.
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Kvant sonlari, ularning turlari haqida ilmiy tushunchalar berish.
Kvant sonlarini aniqlash bo‘yicha masala va mashqlarni bajarishga o‘rgatish,
atomda elektronlarning joylashuv qonuniyatlari- Pauli prinsipi, Hund qoidasi,
Klechkovskiy
qoidasini
batafsil
izohlab
berish.
Atomlarning
electron
konfiguratsiya formulalarini yozishda ushbu qoidalarga qanday amal qilish
lozimligini uqtirish.
IXK2-kimyoga doir nazariy qonunlarni moxiyatini anglash.
Umumiy kimyo, organik kimyo kurslari asosiy qonuniyatlari, nazariyalari va
organik birikmalarning muhim sinflari, ularning tuzilishi, xossalari, olinishi,
biologik ahamiyatiga oid bilimlarni biladi, tushunadi va tushuntira oladi;
AK1.kimyoga doir nazariy qonun va qonuniyatlardan amaliyotda foydalanish-
umumiy kimyoga oid masalalarni yecha oladi, kimyo fanining nazariy asoslarini
kundalik turmush va kasbi sohalarga tatbiq eta oladi.
b) Tarbiyaviy
: Atomlarning tuzilish formulalarini yozishda tartib va izchillikka
rioya qilishga o‘rgatish orqali estetik va iqtisodiy tarbiya berish.
TK2- O‘z-o‘zini
rivojlantirish kompetensiyasi-
media manbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa
olishga o‘rgatish.Axborot xavfsizligi haqida uqtirish.
c) Rivojlantiruvchi - Boshqarmasi

14
Tashkiliy qism
O‘tilgan mavzuni takrorlash
Yangi mavzuni yoritish
Guruhlarda ishlash. Yangi mavzuni tahlil qilish
Darsni yakunlash
Uyga beriladigan topshiriqlar
Darsning borishi
1. Tashkiliy qism:
O‘quvchilar
bilan salomlashish, davomatni aniqlash
2. O‘tgan mavzuni so‘rash:
“Savol-javob”
a) Atomlarning tuzilish nazariyalarini izohlash.
b) Kvant nazariyasiga ko‘ra elektronlarning turlarini aytish
c) Kvant sonlarining funksiyasi qandayligi izohlash.
d) Magnit kvant sonining qiymatini aniqlash tartibi.
e) Ca atomining valent elektronining to‘rttala kvant sonini aniqlash.
3. Yangi mavzuni tushuntirish:
1) Ko‘p elektronli atomlarning elektron formulasini tuzishda rioya qilish lozim
bo‘lgan 5 qoidani aytib o‘tish:
1) Minimal energiya qoidasi 2) Kvant sonlari 3) Pauli prinsipi 4) Xund qoidasi
5) Klechkovskiy qoidalari
YANGI INNOVATSION METODLAR

|
YANGI INNOVATSION METODLARBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)YANGI INNOVATSION METODLAR
“Hazina izlovchilar”
metodi
Ushbu metodda topshiriqlar oddiydan-murakkabga tomon yo‘naltirilgan
bo‘lib, o‘quvchilar guruhlarga ajratilgan holda topshiriqlarni bajaradilar. Oxirgi
savolni topgan guruh g‘olib sanaladi. O‘qituvchi jarayonni boshqarib faol
qatnashgan o‘quvchilarni 1-tomonda kimyoviy elementlar belgilari, 2-tomonda
baholar yozilgan rangli qog‘ozlar beriladi.
Topshiriq:
Yuqorida
berilgan
grafadagi
elementlarning
elektron
konfiguratsiyalarini yozing.
TUPROQ
QATLAM
TOSH
QATLAM
OLTIN
Au
Fe
H
2
He
Cr
C
5
“Ma’lumotlar ko‘prigi” metodi
Bu metodda berilgan topshiriqlar bajarishda berilgan ma’lumotlardan ketma-
ketlikda foydalanib, oxirgi savolning javobi topiladi. Quyidagi grafikdagi
ma’lumotlar asosida noma’lum kattaliklarni aniqlang
“Boshqotirma” metodi
Ushbu metodda berilgan ma’lumotlardan foydalanib noma’lum BKMlar
topiladi
Dastlab
4 mol N2
20 sekund
o‘tgach
2 mol N2
V=?
n(NH3)=?
6
“AQL VA RANG” metodi
Fe
Modda
miqdori
3 mol
Molyar
massasi?
Zarrachalar
soni?
O‘ylab javob bering. Elektrolitlar
suvda yaxshi eriydigan moddalardir
barcha suvda yaxshi eriydigan
moddalar ham elektrolit bo‘ la
|
| |
Shavkat Mirziyoyev - Boshqarmasi

4
zamonaviy
metodlardan
foydalanilgan.
Qo‘llanma
o‘rta maktablarning
o‘qituvchilari, kimyo faniga qiziquvchilar uchun mo‘ljallangan. Shuningdek
qo‘llanmada masalalar yechishning oson usullari berilgan bo‘lib undan iqtidorli
o‘quvchilar bilan darsdan tashqari mashg‘ulotlarda foydalanish tavsiya etiladi.
Qo‘llanmadagi topshiriqlar o‘quvchilarni mantiqiy, tanqidiy va tahliliy fikrlashga
undaydi. Qo‘llanmaga kiritilgan masalalar oddiydan murakkabga tomon
yo‘naltirilgan holda joylashtirilgan, o‘xshash masalalarning namunalari yechimlari
bilan berilgan. Ushbu qo‘llanmada maktab bitiruvchilarida shakllanishi lozim
bo‘lgan tayanch va fanga oid kompetensiyalar ko‘rsatib o‘tilganligi, o‘quvchilarni
olgan bilimlarini kundalik turmushda qo‘llashiga imkon yaratadi.
oladimi? 
Javob: Yo - Boshqarmasi

oladimi? Javob: Yo‘q. Suvda eriganda iolarga ajraladigan moddalar elektrolit hisoblanadi. Suvda erib ionlarga ajralmaydigan moddalar elektrolit hisoblanmaydi.
7 “Baliq skeleti” texnologiyasi Ushbu texnologiya baliq modeli chizmasi orqali namoyish etilib, bunda
o‘quvchilar o‘rtaga tashlangan muammoni har tomonlama ochib berishga harakat
qiladilar. Baliq skeleti chizmasi vatmanga chizilib uning tepa qismiga yechilishi
kerak bo‘lgan muammo yoziladi. Pastki qismiga muammoni hal etish yo‘llari
yozib boriladi. Bu usul orqali biz o‘quvchilarni mustaqil, keng, ijodiy, tanqidiy
fikrlashga o‘rgatamiz.
Tushunchalar elektrolit ishqorlar eritmasi erish jarayoni ion nima elektir toki nima suyuqlanma eritma kuchli elektirolitlar noelektirolit Javoblar zariadlangan zarrachalar moddalarni suyuqlanishi 2 kompanentli 1 jinsli sistema kuchli elektirolid suvda eriydigan tuzlar ionlarga ajralmaydigan moddalar suyuqlanmasi yoki eritmada ionlar hosil qiladi. zariadli zarrachalarni tartibli harakati fizik kimyoviy jarayon
8 “Juft-juft muloqot” usuli Biror mavzu bo‘yicha yonma-yon o‘tirgan o‘quvchilarni o‘zaro muloqotga
chorlash, o‘zaro fikr almashish va ularning ba’zilarini tinglash.
) Davriy jadvalning uzun va qisqa shakldagi variantlari haqida

19
“5” baho;
“4” baho;
“3” baho.
6. Uyga vazifa:
§2 16-betdagi mashqlarni yechib kelish.
4-MAVZU:
Atom tarkibi. Izotop, izobar, izoton haqida tushuncha
Darsning maqsadi:
a) Ta’limiy:
Atom tuzilishi bo‘yicha 8-sinfda olingan bilimlarni takrorlagan holda,
yangi ma’lumotlar berish. Izotop, izobar, izoelektron va izoton tushunchalarining
ilmiy qiymatlarini izohlash. Atom tarkibi to‘grisidagi
nazariyalarni aytib
tushuntirish.
IXK1- Kimyoviy tushuncha va atamalarni tushinish
-
Turli atom
massaga ega bo‘lgan, lekin kimyoviy xossalari bir xil bo‘lgan
moddalarni, atom
yadrosidagi protonlar soni bir xil, lekin neytronlar
soni bilan farqlanadigan
atomlarning nomlarini kimyoviy tilda to‘g‘ri ayta oladi.
b) Tarbiyaviy:
Atom tuzilishining Rezerford modelini izohlash orqali astronomiya
fani bilan bog‘lash. Ekologik tarbiya berish. Mantiqiy fikrlash qobiliyatini
kuchaytirish.
1-misol - Boshqarmasi

|
BoshqarmasiBog'liq 1674214624 11-sinf Kimyo (o\'qituvchilar uchun qo\'llanma)12
1-misol.
Germaniy atomining qo‘zg‘algan holatdagi elektron konfiguratsiyasini
ko‘rsating.
Yechimi: Masala shartiga ko‘ra germaniy elementini qo‘zg‘algan holatdagi
elektron konfiguratsiyasini topish kerak. Bundan oldin tinch holatdagi elektron
konfiguratsiyasini yozamiz.
1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
10
4s
2
4p
2
Asosiy holatda germaniy atomning to‘rtinchi pog‘onasida 4s
1
va 4p
2
bo‘ladi.
Qo‘zg‘algan holatga o‘tganda esa:
4. Yangi mavzuni mustahkamlash:
Masala va mashqlar yechish
1-mаsаlа. Tartib raqami 21 bo‘lgan elementning davriy sistemadagi o‘rniga qarab,
kimyoviy xossalarini tushuntirib bering.
Yechish. Davriy sistemaga qarab, tartib raqami 21 bo‘lgan element III gruppaning
qo‘shimcha gruppachasida joylashganligini aniqlaymiz. Bu element – Sc
skandiydir. Sc ning elektron formulasi: 1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6
3d
1
4s
2
. Demak, Sc – d
- elementdir.
Test savollari bilan ishlash:
1. Tartib raqami 36 ga teng bo‘lgan elementda nechta to‘lgan pog‘ona va
pog‘onachalar bor?
A) 3 va 8 B) 3 va 7 C) 2 va 6 D) 3 va 6.
2. Tartib raqami 20 ga teng bo‘lgan elementda nechta to‘lgan pog‘ona va
pog‘onachalar bor?
A) 2 va 6 B) 2 va 7 C) 3 va 6 D) 2 va 8.
3. Tartib raqami 25 ga teng bo‘lgan elementda nechta toq elektron bor?
A) 3 B) 4 C) 5 D) 6.
4. Tartib raqami 28 ga teng bo‘lgan elementda nechta toq elektron bor?
A) 2 B) 3 C) 4 D) 5.
|
| |
Олий таълим йўналишлари ва мутахассисликларининг давлат таълим стандартлари асосида фанлар бўйича ўқув дастурларини ишлаб чиқиш ва татбиқ этиш Тартибига

|
Олий таълим йўналишлари ва мутахассисликларининг давлат таълим стандартлари асосида фанлар бўйича ўқув дастурларини ишлаб чиқиш ва татбиқ этиш Тартибига
|
bet | 1/6 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 119,5 Kb. | | #123974 |
Bog'liq Namunaviy dastur 2023-2024 noyabr Maxsus fanlarni o\'qitish metodikasi
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
Ro’yxatga olindi
№ ___________
«___»______________2023 y.
|
Tasdiqlayman
O’quv ishlari bo’yicha
direktor o’rinbosari
_________ dots.Yakubjanova D.Q.
«___»______________2023 y.
|
MAXSUS FANLARNI O`QITISH METODIKASI
FAN DASTURI
Bilim sohasi:
|
300 000
|
–
|
Ishlab chiqarish-texnik soha
|
Ta’lim sohasi:
|
350000
|
–
|
Aloqa va axborotlashtirish, telekommunikatsiya texnologiyalari
|
Ta’lim yo’nalishi:
|
5350400
| |
AKT sohasida kasb ta’limi
|
Samarqand – 2023
Fan/modul kodi
TEE
|
O’quv yili
2023-2024
|
Cyemestr
7
|
ECTS – Kreditlar
6
|
Fan/modul turi
Tanlov
|
Ta’lim tili
O’zbek
|
Haftadagi dars soatlari
6
|
|
Fanning nomi
|
Auditoriya mashg’ulotlari (soat)
|
Mustaqil ta’lim (soat)
|
Jami yuklama (soat)
|
Maxsus fanlarni o’qitish metodikasi
|
90
|
90
|
180
|
|
I. O’quv fanining dolzarbligi va oliy kasbiy ta’limdagi o’rni
Mazkur fanni o’qitish bakalavriatura talabalari tomonidan maxsus fanlarni o’qitish metodikasining nazariy jihatlariga oid bilimlarni o’zlashtirish bilan bir qatorda, ularda maxsus fanlarni o’qitishga tegishli mutaxassislik fanlarni o’qitishning yangi pedagogik va zamonaviy axborot texnologiyalari, ularda qo’llaniladigan ta’limning umummetodologik asoslari va mashg’ulotlarni samarali tashkil etish maqsadida ilg’or pedogogik texnologiyalarni qo’llagan holda shaxsga yo’naltirilgan va rivojlantiruvchi metodlardan foydalanib, o’qitishning zamonaviy jumladan, axborot texnologiyalaridan foydalanishni ko’zda tutadi.
O’quv fani doirasida jahon andozalariga javob beradigan malakali mutaxassislarni tayyorlash masalasining muhimligidan kelib chiqqan holda o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limining barqaror rivojlanishini ta’minlovchi muhandis-pedagoglarni tayyorlash birinchi darajali vazifa sifatida belgilanadi.
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Олий таълим йўналишлари ва мутахассисликларининг давлат таълим стандартлари асосида фанлар бўйича ўқув дастурларини ишлаб чиқиш ва татбиқ этиш Тартибига
|