Мavzu : Elektromagnit induksiya. O’zaroinduksiya. Reja

|
Мavzu : Elektromagnit induksiya. O’zaroinduksiya. Reja
|
bet | 1/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 183 Kb. | | #242834 |
Bog'liq 12 Elektromagnit induksiya O’zinduksiya O’zaroinduksiya
Мavzu : Elektromagnit induksiya. O’zinduksiya. O’zaroinduksiya.
Reja:
elektromagnit induksiya. Induksion tok.
Lens qonuni. Faradey qonuni.
O’zinduksiya. O’zaroinduksiya. Induktivlik.
Magnit maydon energiyasi.
Elеktromagnit to’lqinlar.
elektromagnit induksiya. Induksion tok.
Ersted elektr toki yordamida magnit maydon olinishini tajribada ko'rsatdi. Ersted tajribalari haqida xabar topgan ingliz fizigi M.Faradey aytilgan bog'lanishining ikkinchi tomonini — magnit hodisalari bilan elektr hodisalari orasida bogianishni axtarishga kirishdi. Faradey izlanishlari 10 yil davom etdi. U sabot-matonat va tirishqoqlik bilan juda ko'p mehnat qildi, tinmay izlandi va nihoyat, magnit maydon yordamida elektr toki olishga muyassar bo'ldi. Faradey bu tokni induksion tok deb atadi. Faradey tajribalari bilan tanishaylik.
Agar doimiy magnit berk o'ramli g'altak ichiga kiritilsa yoki undan chiqarilsa (1-rasm) konturda induksion tok hosil boiadi: doimiy magnitning N qutbi g'altakka yaqinlashganda galvanometrning strelkasi bir tomonga, magnit g'altakdan uzoqlashtirilganda esa qarama-qarshi tomonga og'adi. bu induksion tokning yo'nalishi o'zgarganidan dalolat beradi. Magnit qancha kuchli, uning harakati qancha tez va g'altak o'ramlari qancha ko'p boisa. induksion tokning qiymati shuncha katta boiadi. Magnitning ikkinchi S qutbi bilan ham yuqoridagi tajribani qaytarish mumkin.
B itta g'altakka bir-biridan izolatsiyalangan ikki sim o'ralgan boisin. Birinchi o'ram kalit (K) orqali tok manbai (B) ga ulangan. Birinchi o'ramdan o’tayotgan tok kuchi o’zgarmaganda ikkinchi o'ramda hech qanday tok vujudga kelmagan. Ikkinchi g'altakning uchlari esa galvanometr (G) ga ulangan. Birinchi o'ramni tok manbaiga ulash va uzish vaqtida ikkinchi o'ramda qisqa muddatli induksion tok qayd qilingan. Bu hodisaga elektromagnit induksiya deb ataladi. Keyinchalik Faradey eleketromagnit induksiya hodisasini yuqoridagidek turli xil variantlarda amalga oshirdi. Faradey tajribalarim tahlil qilib quyidagi xulosaga keldi.
Induksion tok berk konturdan o'tuvchi magnit induksiya oqimining o'zgarishi tufayli vujudga keladi. Induksion tokning qiymati magnit oqimining o'zgarish tezligi dф/dt ga bog’liqdir. 1833-yilda Lens induksiya tokining yo'nalishini aniqiaydigan umumiy qoidani tajriba yoii bilan topdi. Bu qoida Lens qoidasi deb ataladi: Yopiq konturda hasil bo'lgan induksion tok shunday yo'nalgan bo'ladiki, uning xususiy magnit maydoni bu tokni vujudga keltiriyaigan magnit induksiya oqimining o'zgarishiga to'sqinlik qiladi.
Biz ko'rgan barcha hollarda induksion tokning yo'nalishi Lens qoidasiga mos keiayotganini 1-rasmdan ko'rish mumkin. Masalan, 1 konturdagi tok ortganda (2-rasm) ikkinchi kontur orqali o'tayotgan induksiya magnit oqimi ortadi.
B u vaqtda ikkinchi konturda hosil bo'lgan induksion tokning xususiy magnit maydoni birinchi konturning magnit maydoniga qarama-qarshi yo'nalgan bo'ladi. Bundan induksion tokning yo'nalishi birinchi g'altakda oqayotgan asosiy tokka qarama-qarshi yo'na-lishda ekanligi kelib chiqadi. Induksion tokning yo'nalishini galvanometr strelkasini o'ng yoki chapga og'ishi orqaii aniqlash mumkin.
|
| |