nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Siydikning umumiy xususiyatlari va tarkibiy qismlari

|
Siydikning umumiy xususiyatlari va tarkibiy qismlari Pdf ko'rish
|
bet | 236/273 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 4,12 Mb. | | #249242 |
Bog'liq Sobirova-R.A-biokimyoSiydikning umumiy xususiyatlari va tarkibiy qismlari
Siydikning umumiy xususiyatlari
Katta yoshdagi odamlarda me’yorda bir sutkada ajralib chiqadigan
siydikni miqdori 1000 ml dan 2000 ml gacha bo‘lib, qabul qilingan
suyuqlik hajmining o‘rtacha 50–80% tashkil etadi. 500 ml dan kam va
2000 ml dan ko‘p siydikni sutkalik miqdori katta yoshdagilarda patologik
holat deb hisoblanadi. Siydik hajmini ortishi
(poliuriya)
ko‘p miqdorda
suyuqlik, diurezni ko‘paytiruvchi ovqat moddalari (tarvuz, qovoq va
boshqalar) qabul qilinganda kuzatiladi. Patologik hollarda diurez buyrak
kasalliklari (surunkali nefrit va piyelonefrit), qandli diabet va boshqalarda
uchraydi. Ko‘p miqdorda siydikni ajralishi – sutkada 15 l gacha va undan
ko‘p qandsiz diabetda (diabetes insipidus) kuzatiladi (113-rasm).
Sutkalik siydik miqdorini kamayshi
(oliguriya)
organizmga kam
miqdorda suyuqlik qabul qilinganda, tana harorati ortganda
(organizmdan teri orqali ko‘p miqdorda suv chiqariladi), qusganda, ich
ketganda, toksikoz, o‘tkir nefrit va boshqalarda kuzatiladi. Buyrak
parenximasining og‘ir jarohatlarida (o‘tkir diffuz nefrit), siydik tosh
kasalligida (siydik nayi berkilganda), rux, simob, margimush bilan
zaharlanganda, kuchli asabiylashishda siydik chiqarilishi to‘liq
to‘xtalishi (anuriya) mumkin. Uzoq davom etadigan
anuriya uremiyaga
olib keladi.
Me’yor bo‘yicha kechasiga nisbatan kunduzi siydik ko‘p ajraladi.
Kunduzgi va tungi diurez o‘rtasidagi nisbat 4:1 dan 3:1 gacha bo‘ladi.
Ba’zi patologik hollarda (yurak dekompensatsiyasini boshlang‘ich
shakllari, sistopiyelit va boshqalar) kunduziga nisbatan kechasi siydik
ko‘p miqdorda ajraladi. Bu holatga
nikturiya
deb ataladi.
Me’yorda siydikning rangi somon – sariqdan to‘q sariqqacha bo‘ladi.
Siydik rangi undagi pigmentlar – uroxrom, urobilin, uroeritrin, urozein
va boshqalarni saqlanishiga bog‘liq.
|
| |
Nazorat savollari - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

10-mavzu. Shaxsning ta'lim, tarbiyasi va rivojlanishida zamonaviy axborot texnologiyalari va
pedagogik dasturiy vositalari. Axborot - kommunikatsiya texnologiyalari vositalarini yaratish
va o'quv- tarbiya jarayonida qo'llashning didaktik asoslari ( 2 soat).
Mavzu rejasi:
10.1 Shaxsning ta'lim, tarbiyasi va rivojlanishida zamonaviy axborot
texnologiyalari va
pedagogik dasturiy vositalari.
10.2 Axborot - kommunikatsiya texnologiyalari vositalarini yaratish va o'quv-
tarbiya
jarayonida qo'llashning didaktik asoslari.
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 103

Uning har bir joylashuvi uchun
kon ishlari fronti uzunligi, m
790 va 810
810 va 840
840 va 900
7.
Qoplovchi to g ’ jinsining joriy koeffitsiyenti k o ’riladigan bosqichdagi
qoplovchi to g ’ jin si hajmining shu davrdagi foydali qazilm a ayirmasi sifatida
aniqlanadi.
8 .
H ar b ir joylashuv uchun kon ishlarining fronti uzunligi rejada aniqlanadi va
m asshtab b o ’yicha uning aniq kattaligi aniqlanadi.
Q azib olinadigan hajmlaming grafigi quyidagicha tuziladi. A bsissa o ’qi
b o ’yicha m asshtabda ishlar frontining holati o ’m atiladi, ordinatalr o ’qi b o ’yicha
esa - qazib olinadigan foydali qazilma va qoplovchi to g ’ jinsi o ’m atiladi.
Qoplovchi to g ’ jin si va foydali qazilma ordinatalari, qoplovchi to g ’ jinsining
o ’rtacha koeffitsiyenti, qoplovchi to g ’ jinsining jo riy koeffitsiyenti, ishlar
frontining uzunligi grafikda o ’matiladi va ulam ing oxiri to ’g ’ri chiziqlar bilan
ulanadi (rasm. 7.2). K o’rilayotgan ko ’rsatkichlam ing hosil b o ’lgan grafiklari
ulam ing dinam ikasini k o ’rsatadi va quyidagi xususiyatlarga ega b o ’ladi.
i
m,o
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 105

Q azib olinadigan hajmlaming grafigini tuzish tartibi quyidagicha.
1.
A bsissalar o ’qig a bosqichlar nuqtasi va ulam ing o ’rta chiziqlari tushuriladi
(rasm. 7.4).
1 - kon m assasi; 2 - qoplovchi to g ’ jin si; 3 - foydali q azilm a; 4 - qoplovchi to g ’
jinsining
o ’rtacha koeffitsiyenti; 5 - qoplovchi to g ’ jin sin in g jo riy koeffitsiyenti; 1 , 2 - ... - qazilm ani
qazib olish bosqichlari; +100, +70, +40 ... - gorizontlam ing ab so ly u t
nuqtalari, m; L, - karyer
chuqurligi; I„ - qoplovchi tog' linsi ordinatalari (foydali q azilm a); / ,- qoplovchi to g ' jinsi
koeffitsiyentlari ordinatalari
2.
A bsissa o ’qida hosil bo’lgan bosqichlar nuqtalari va ulam ing o ’rtacha
chizichlarida vertikal chiziqlar (ordinatalar) o ’tkaziladi.
3.
Bosqichlar o ’rtasidan o ’tuvchi ordinatalarda absissalar o ’qidan kon massasi
va mos keluvchi bosqichga foydali qazilm a kattaliklarini
tashkil qiluvchi
shakllar o ’rta chiziqlari uzunligi joylashtiriladi.
4.
Shaklning yuzasining o ’rtasi oxirgi kesmalarini singan chiziq bilan ulab,
kon massasi yoki foydali qazilma ordinalar grafigini hosil qilamiz.
5.
Kon massasi ordinatasidan foydali qazilm a ordinatasini ayirib va hosil
b o ’lgan nuqtalam i singan chiziqlar bilan ulab qoplovchi tog’ jinsi grafigi
ordinatasini hosil qilamiz.
272
6
.
Qoplovchi tog’ jinsi ordinatasini foydali qazilma ordinatasiga bo’lib, joriy
qoplovchi tog’ jinsini koeffitsiyenti hosil qilamiz.
Belgilangan usul bilan yusalgan foydali qazilma va qoplovchi tog’ jinsi grafigi
quyidagi xususiyatlarga ega bo ’ladi.
1.
A bsista o ’qining har qanday nuqtasidagi ordinata
karyer chuqurligining
oshishida kon massasi maydonining (qoplovchi tog’ jinsi va foydali qazilma)
oshishini k o ’rsatadi.
2.
Ikkita ordinatalar orasidagi maydon va yuqoridan grafik bilan, pastan
absissa o ’qi bilan chegaralangan masofa kon massasi maydonining (qoplovchi
to g ’ jinsi va foydali qazilma) kon ishlarining chuqurlashish holatida mos
keladigan ordinalal balandlik nuqtalari orasidagi kattalikka teng.
3.
Har qanday ordinata va kordinata boshlanishi bilan chegaralangan va
yuqoridan
gafik bilan, pastdan absissa o ’qi bilan chegaralangan maydon mos
keladigan ordinata chuqurligi bilan chegaralangan karyer konturidagi kon
massasi (qoplovchi tog’ jinsi va foydali qazilma) maydoniga teng.
Q azib
olinadigan
qazilmalar
grafigi
quyidagicha
hisoblanadigan
m a’lum otlar (jadv. 7.2) b o ’yicha tuziladi.
-rasm - Biokimyo pmd

418
aylanadi. Kanalchalarda 99% suv, natriy, xlor, gidrokarbonat,
aminokislotalar, 93% kaliy, 45% siydikchil reabsorbsillanadi.
Nefronlarda 1 sutkada 180 l suyuqlik filtrlanadi va qaytadan so‘riladi.
Reabsorbsiya natijasida birlamchi siydikdan ikkilamchi siydik
hosil bo‘lib, u kosacha va qovuqda to‘planadi.
Uning tarkibidagi
asosiy moddalar rasmda keltirilgan.
Nefron proksimal qism hujayralari filtratga o‘tgan glyukoza,
aminokislota, vitamin, elektrolitlarni; birlamchi siydikdagi 6/7
suyuqlikni proksimal kanalchalarda reabsorbsiyalaydi.
Distal kanalchalarda natriy qo‘shimcha reabsorbsiyalanadi, unda
nefron bo‘shlig‘iga
kaliy ionlari, ammoniy, vodorod ajralishi
mumkin. Hujayradagi ATF 80% energiyasi natriy reabsorbsiyasida
faoliyat ko‘rsatuvchi «natriy nasosi»ga sarflanadi.
Proksimal qismda
suvning so‘rilishi natriyning faol so‘rilishi hisobiga passiv amalga
oshiriladi. Distal qismda, natriy ionlari so‘rilishga bog‘liq bo‘lmagan
holda, antidiuretik gormon yordamida boshqariladi.
Natriydan farqli ravishda kaliy
nafaqat reabsorbsiyalanadi, balki
sekretsiya ham qilinadi, bu «natriy – kaliy nasosi»ning ishi hisobiga
boradi. Turli moddalarning reabsorbsiya
va sekretsiyasi MNS va
gormonal omillar yordamida boshqariladi.
Buyraklarda natriy va suv reabsorbsiyasi quyidagicha
boshqariladi: Buyrak koptokchalariga qon oqimi pasayganda
arteriolalar devori cho‘ziladi, natijada
arteriolalar devoridagi
yukstaglomerulyar apparat hujayralari qo‘zg‘alib, renin fermentini
ishlab chiqara boshlaydi (rasm). Uning ta’sirida angiotenzinogen
angiotenzin I ga aylanadi. O‘pkada dipeptidil–karbosipeptidaza I
ta’sirida angiotenzin I dan oktapeptid angeotenzin II hosil bo‘ladi.
Uning ta’sirida buyrak usti bezida aldosteron
sekretsiyasi kuchayadi,
natijada kanalchalarda natriy reabsorbsiyasi ortadi, bir vaqtda
suvning reabsorbsiyasi ham ortadi. Sirkulyatsiya
qiluvchi qon hajmi
ortadi. Arteriolada bosim oshadi va sistemada muvozanat tiklanadi
(112-rasm).
Yukstaglomulyar apparat hujayralarida reninnnig ishlab
chiqarilishi buyrakning muhim inkretor (ichki sekretor) a’zo
ekanligini ko‘rsatadi. Buyraklarda ishlab
chiqarilgan eritropoetin
oqsil tabiatiga ega bo‘lib, eritropoezni kuchaytiradi.
V I T A M I N L A R - Biokimyo pmd

136
uchun zarur bo‘lgan almashtirib bo‘lmaydigan qandaydir noma’lum
moddalarning ham bo‘lishi kerak, degan xulosaga kelgan. K.Funk
birinchi bo‘lib kristall holda ajratib olingan «Beri-beri» kasalligi
rivojlanishining oldini olgan organik moddani topgan va o‘z tarkibida
aminoguruhlarni saqlagani uchun bu noma’lum moddalarni
«Vitaminlar» deb atashni taklif etgan (lat.vita – hayot deganidir).
Darhaqiqat, vitaminlar ovqat iste’mol qilish fanida qo‘shimcha shart
bo‘lgan omillaridan, ularning ko‘pchiligi o‘zining tarkibida
aminoguruhini saqlamasa ham «vitaminlar»
deb nomlanib biologiya
va tibbiyotda mustahkam saqlanib qolgan.
Vitaminlar – iste’mol omillari bo‘lib, juda kam miqdorda
saqlanadilar va organizmdagi biokimyoviy, fiziologik jarayonlarning
normal kechishida, butun modda almashinishining boshqarilishida
qatnashadilar. Modda almashinuvining buzilishi ko‘pincha
organizmga
vitaminlarning kam qabul qilinishi, ovqat tarkibida bo‘lmasligi yoki
ularning organizmda hazm bo‘lishi buzilishi bilan bog‘liqdir. Natijada
avitaminoz holati rivojlanadi – ovqatda vitaminning umuman
bo‘lmasligi yoki organizmga o‘zlashtirilishining buzilishi sababli
kasallik vujudga keladi. Osiyo, Afrika va Janubiy Amerika
davlatlarining ayrim hududlarida aholi bir xil o‘simlik
tabiatiga ega
bo‘lgan ovqat mahsulotlarini iste’mol qilganda avitaminoz holatlari
uchraydi.
Tibbiy adabiyotlarda organizmga vitaminlarning juda ko‘p qabul
qilinganida rivojlanadigan holatlar ham keltirilgan (gipervitaminozlar).
Bu kasalliklar gipovitaminozlarga nisbatan kam uchraydi, lekin A, D,
K va boshqa gipervitaminozlar bo‘lishi mumkin.
Hozirgi vaqtda aniqlanishicha, avitaminozda modda
almashinuvining buzilishi va ferment sistemalarining faolligini buzilishi
bilan bog‘liqdir. Chunki ko‘pchilik fermentlar
joriy prostetik guruhlari
tarkibiga kiradilar. Vitaminlarning fermentlar bilan bog‘liqligini birinchi
marotaba 1922-yilda akademik N.D.Zelinskiy ko‘rsatib bergan. Uning
fikricha vitaminlar modda almashinuvini bevosita boshqarmasdan,
bilvosita tarkibiga kiradigan fermentlar orqali boshqaradilar. Bu holat
hozirgi kunda o‘z isbotini topgan.
Issiqlik almashinish qurilmalarini hisoblash

|
Issiqlik almashinish qurilmalarini hisoblash
|
bet | 1/11 | Sana | 13.12.2023 | Hajmi | 235,68 Kb. | | #117802 |
Bog'liq kurs loyiha yangi IMAJQ (1)
ISSIQLIK ALMAShINISh QURILMALARINI HISOBLASh
Mavzu: G’ilof-quvurli issiqlik almashinish qurilmalarini hisoblash.
Kirish.
Issiqlik energetikasi Respublikamiz korxonalarining rivojlanishiga yetakchi o‘rinlardan egallaydi. Mamlakatimizda ishlab chiqariladigan elektr energiyasining taxminan 80% dan ortig‘i issiqlik elektr stansiyalarida ishlab chiqariladi. Bundan tashqari 11 ta gidro elektr stansiyalar ham elektr energiyasini ishlab chiqarmoqda. Issiqlik elektr stansiyalarning FIKini oshirish, issiqlik energetik qurilmalarni tejamkorlik va ekologik toza ishlaydigan turlarini yaratish, bug‘ va gaz turbinalarini takomillashtirish va ularda ishchi jismning boshlang‘ich parametrlarini oshirish ko‘p jig‘atdan issiqlik texnikasida erishiladigan ilmiy – tajribaviy yutuqlarga bog‘liq.
Kurs loyhasini bajarishda bakalavr g’ilof-quvurli issiqlik almashinish qurilmalarini – texnika va gidravlik hisoblarini fizik ma’nosini tushinishi, issiqlik almashinuv apparatlarining asosiy turlari bilan tanishishi, ularni ratsional loyhalashtirish savollari bilan tanishishi, o‘quv adabiyotlardagi jadvallardan foydalanishni o‘rganishi kerak
G’ilof-quvurli issiqlik almashinish qurilmalari deb, issiqlikni issiq tashuvchidan sovuq issiqlik tashuvchiga uzatib beradigan qurilmalarga aytiladi. Issiqlik almashinuv apparatlarida issiqlik tashuvchi sifatida suv bug‘lari, suv, havo, tutun gazlari va boshqalar ishlatiladi.
Issiqlik almashinish qurilmasini hisoblash o’z ichiga berilgan optimal texnologik sharoitlarga to’g’ri keladigan zarur issiqlik o’tkazish yuzasini, qurilmaning turini va konstrukstiyasining normallashgan variantlarini tashlashdan iboratdir.
Issiqlik berish koeffistientlarini aniq hisoblash uchun formulalarni tanlash issiqlik almashinish xarakteriga (agregat holati o’zgarmaganda, qaynash davrida yoki kondensastiyalangan paytda), tanlangan issiqlik almashinish yuzasi turiga (tekis, quvurli, qirrali va x.), konstrukstiya turiga (g’ilof-quvurli, zmeevikli, burama, quvur ichida quvurli, U-simon quvurli va. x.) va issiqlik tashuvchi agentlarning oqish rejimiga bog’liqdir.
|
| |
Nitrat kislotаsining xаlq xо‘jаligidаgi аhаmiyati

Nitrat kislotаsining xаlq xо‘jаligidаgi аhаmiyati. Nitrat kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
Fosfat kislotа ishlаb chiqаrish usullаri vа turlаri. Fosfat kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Fosfat kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Fosfat kislotа ishlаb chiqаrish usullаri vа turlаri. Fosfat kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Fosfat kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Fosfat kislotа ishlаb chiqаrish usullаri vа turlаri. Fosfat kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Fosfat kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Xlorid kislotа ishlаb chiqаrish usullаri vа turlаri. Xlorid kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Xlorid kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Xlorid kislotа ishlаb chiqаrish usullаri vа turlаri. Xlorid kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Xlorid kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Xlorid kislotа ishlаb chiqаrish usullаri vа turlаri. Xlorid kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Xlorid kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Mashg‘ulotlar shakli: amaliy mashg‘ulot (A)

Mashg‘ulotlar shakli: amaliy mashg‘ulot (A)
|
Temir kolchedanini yoqishning nazariy asoslari.
|
|
Sulfat kislotasini rangli metallurgiya ishlab chiqarishining tashlandiq gazlaridan olish.
|
|
Sulfat kislotasini Olmaliq «Ammofos» ishlab chiqarish birlashmasi fosfogipsidan olish.
|
|
Sulfat kislota ishlab chiqarishida tumanni hosil bо‘lishi sabablari va undan chiqindi gazlarni tozalash.
|
|
Sulfat kislota ishlab chiqarishi tashlandiq gazlarini kislota-katalitik usuli bilan tozalash.
|
|
Tarkibida oltingugurt dioksidi bо‘lgan tashlandiq gazlarni sulfat-sodali usul bilan tozalash.
|
|
Qozon foydalangichning texnologik hisobi.
|
|
О‘zbekiston Respublikаsidа joylаshgаn kislotа ishlаb chiqаruvchi yirik korxonаlаr.
|
|
Sulfat kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Sulfat kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Vodorod sulfidini yoqish о‘chog‘i va uni ishlash prinsipi.
|
|
Nitrat kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Nitrat kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Nitrat kislotаsining xаlq xо‘jаligidаgi аhаmiyati. Nitrat kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Fosfat kislotа ishlаb chiqаrish usullаri vа turlаri. Fosfat kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Fosfat kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
Xlorid kislotа ishlаb chiqаrish usullаri vа turlаri. Xlorid kislota ishlab chiqarish kо‘lami va О‘zbekiston Respublikasidagi korxonalari. Xlorid kislotasining xalq xо‘jaligidagi ahamiyati
|
|
О‘zbekiston Respublikаsidа joylаshgаn kislotа ishlаb chiqаruvchi yirik korxonаlаr.
|
v) 3 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim

|
v) 3 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim
|
bet | 6/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 194 Kb. | | #112039 |
Bog'liq Noorganik kislotalar icht. sillabus 2023-2024v) 3 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
fan haqida umumiy tushunchaga ega bo‘lsa;
fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yo‘l qo‘yilsa;
bayon qilish ravon bo‘lmasa;
fan bo‘yicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
fan bo‘yicha matn puxta shakllantirilmagan bo‘lsa.
g) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz 2 baxo bilan baholanishi mumkin:
fan bo‘yicha mashg‘ulotlarga tayorgarlik ko‘rilmagan bo‘lsa;
fan bo‘yicha mashg‘ulotlarga doir hech qanday tasavvurga ega bo‘lmasa;
fan bo‘yicha matnlarni boshqalardan ko‘chirib olganligi sezilib tursa;
fan bo‘yicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yo‘l qo‘yilgan bo‘lsa;
fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
fanni bilmasa.
Fan o‘qituvchisi to‘g‘risida ma’lumot
Muallif:
|
Panjiyev Olimjon Xolliyevich
|
E-mail:
|
O.Panjiyev@mail.ru
|
Tashkilot:
|
Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti, Sanoat texnologiyasi, kimyoviy texnologiya.
|
Taqrizchilar:
|
Texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dotsent O.Mixliyev
Texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dotsent A.Narzullayev
|
Mazkur Sillabus universitet o‘quv-uslubiy Kengashining 2023 yil ___ ______ 1-sonli yig‘ilish bayoni bilan tasdiqlangan.
Mazkur Sillabus “Sanoat texnologiyasi” fakultetining 2023 yil ___________ 1-sonli yig‘ilish bayoni bilan ma’qullangan.
Mazkur Sillabus “Kimyoviy texnologiya” kafedrasining 2023 yil __________ 1-sonli yig‘ilish bayoni bilan ma’qullangan.
O‘quv-uslubiy boshqarma boshlig‘i A.Mallayev
Fakultet dekani J.J.Allayarov
Kafedra mudiri B.I.Farmonov
Tuzuvchi O.X.Panjiyev
|
| |
1-Ma’ruza “Texnik tizimlarda axborot

1-Ma’ruza
“
Texnik tizimlarda axborot texnologiyalari” fanining predmeti va vazifalari.
Raqamli iqtisodiyot.
Reja:
Hozirgi jamiyatda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining asosiy masalalari va yo’nalishlari.
O’zbekiston respublikasida AKT sohasidagi Davlat siyosatining asosiy yo’nalishlari. AKTning rivojlanishi bo’yicha ijrodagi qonunlar, buyruqlar va qarorlar.
Ijtimoiy, moliyaviy sohalarda va boshqaruvda AKTning ro’li.
Tayanch iboralar:
Kommunikatsiya Axborot Tеxnologiyalari Apparat Konfiguratsiya Interfeys Telekommunikatsiya
Zamonaviy jamiyatda AKTni rivojlantirishning vazifa va yo’nalshlari.
XXI asr boshi jamiyatning barcha hayot
sohalarini axborotlashtirish, globallashtirsh va texnikalashtirish bilan xarakterlanadi, bu esa o’z
navbatida fan, ta’lim, ishlab chiqarish va boshqaruvning jahon miqyosidagi keyingi rivojlanish tamoyillarini belgilab beradi. Barcha davlatlarda iqtisodning rivojlanishi, turli sohalardagi kompaniyalarning
ish faoliyatining kengayishihi, axborotlarning yig’ish, uzatish, himoyalash kabi tizimlarini takomillashtirish talabi, ishlab chiqarishning samarasini oshirish harakatlari – bularning hammasi har bir davlatda turli sohalarni axborotlashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologoyalarini qo’llash jarayonlarini bajarish talabani belgilovchi faktorlardir.
Ma’lumki, texnik sivilizatsiyaning rivojlanish masalasini hal etishda axborotlashtirishni kompyuter va kommunikatsiya texnologiyalari asosida olib borishdan boshqa alternativ yo’l yo’q bo’lsa kerak. Axborot eng muhim va bebaho resurs bo’lgan axborotlashgan jamiyatda mamlakatning rivojlanish darajasi uni axborotlashtirish darajasi bilan baholanmoqda. Shuni ta’kidlash
mumkinki, hozirgi kunda axborot yurituvchi kuchning asosiy mahsuloti sifatida qaraladi, axborot texnologiyalari esa jamiyatning axborot resurslarini aktivlashtirish va samarali foydalanishning muhim vositasidir. Shuning uchun AKTni jadal rivojlantirish va takomillashtirish masalasi hozirgi kunda mamlakat va jahon miqyosida strategik jihatdan muhim masalaga aylandi. Hozirgi sharoitda har bir jamiyat va uning institutlarining zamonaviy AKT vositalari yordamida axborotni yig’ish,
ishlov berish, tahlil qilish, tizimlashtirish kabi qobiliyati ijtimoiy va texnologik progresning muhim dalilidir. Axborot texnologiyalari va
komminikatsiya vositalaridan
faol faoydalanish natijasida axborot-kommikatsiya texnologiyalari tushunchasi ishlatilmoqda.
avtomatlashtirilgan tizimning afzalliklari va ularning farqlari

AATning tashkil qilinishi iqtisodiy obyektning ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda
ko’maklashadi va boshqaruv sifatini ta’minlaydi. Korxona, firma va barcha sohalarning ish
rejalarini muvofiqlashtirishda tezkor qarorlarni ishlab chiqish, moddiy va moliyaviy resurslar
bilan aniq harakat qilish orqali AATning eng katta samaradorligiga erishiladi. Shu bois ham
AATlarining faoliyat yuritish sharoitlarida boshqaruv jarayonlari obyektning o’ziga xos tarkibiy-
dinamik xususiyatlarini ko’proq yoki kamroq adekvat aks ettiruvchi iqtisodiy-tashkiliy
modellarga asoslanadi. Modelning o’xshashligi, eng avvalo uning haqiqiy vaziyatga tahlid
qiluvchi sharoitlarda xatti-harakati o’xshashligi ma’nosida obyektga mosligini, qo’yilgan vazifa-
ning ta’riflari va xususiyatlari uchun muhim qismida modellashtirilgan obyektning holatini
bildiradi. Shubhasiz, modelda obyektning xususiyatlari to’liq qaytarilishi mumkin emas, ammo
tahlil qilish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish uchun muhim bo’lmagan qismlarini e’tiborga
olmaslik mumkin. Modellar ehtimoliy va deterministik, vazifaviy va tarkibiyga bo’lingan, o’z
shaxsiy tasnifiga ega. Modelning bu xususiyatlari axborot tizimlarining xilma-xil turlarini
vujudga keltiradi. Avtomatlashtirilgan axborot tizimlarining asosiy komponentlari 1-rasmda
keltirilgan.
AATni tashkil qilish tajribasi, muvofiqlashtirilgan usullarni iqtisodiy ish faoliyatiga tadbiq
etish, ishlab chiqarish - xo’jalik jarayonlarining vaziyatlarini shakllantirish, davlat va tijorat
tuzilmalarini zamonaviy texnik vositalar bilan jihozlash boshqaruvda axborot jarayonlari
texnologiyasini tubdan o’zgartiradi. Hozirda boshqaruv faoliyatining AAT ko’plab tashkil
qilinmoqda.
– rasm. Avtomatlashtirilgan axborot tizimining asosiy tarkibiy komponentlari

a) Bank ATT;
b) Fond bozori AAT;
c) Moliya AAT;
d) Sug’urta AAT;
e) Bojxona xizmati AAT;
f) Statistika AAT;
r) Marketing AAT;
i) Buxgalteriya AAT;
Sanoat korxonalari va tashkilotlari AAT va boshqalar;
- Ilmiy tadqiqotlarning AAT - sohalararo hisob-kitoblar va ilmiy tajribalarning
yuqori sifati va samaradorligini ta’minlaydi. Iqtisodiy-matematik usullar bunday tizimlarning
uslubiy baza, eng turli-tuman hisoblash texnikasi va tajriba ishlari modellashtirilishini o’tkazish
uchun texnik vositalar -
Biotin (vitamin H) - Biokimyo pmd

153
Folat kislota
Folat (pteroilglutamin) kislota 1941-yilda o‘simliklarning yashil
bargidan ajratilgan. U uchta strukturali birlikdan tuzilgan: pteridin,
paraaminobenzoat va glutamat kislotalar.
Ovqat tarkibidagi folat kislota ichaklarda so‘riladi.
Shilliq qavatda
tetragidrofolat kislotasi (TGFK) va N
5
-metil-TGFK hosil bo‘ladi. Qonda
folat kislotasining asosiy 87% eritrotsitlarda, qolganlari plazmada
bo‘ladi. U jigar, buyrak, shilliq qavatlarda saqlanadi. Tanadan ter va
siydik orqali chiqariladi.
Folat kislotasining biokimyoviy funksiyalari uning koferment
shakllari: N
5
-formil-TGFK, N
10
-formil-TGFK, N
5
,N
10
-metenil-TGFK,
N
5
,N
10
-metilen-TGFK va N
5
-metil-TGFK bilan bog‘liq.
Barcha
kofermentlar bir-biriga o‘tib turishadi. TGFK shaklida bir uglerodli
guruhlarni tashishda qatnashadi. Bir uglerodli guruhlar kofermentning
bir shaklidan ikkinchi shakliga ko‘chiriladi hamda purin va pirimidin
asoslari sintezida, yoki ba’zi aminokislotalarni (serindan glitsin,
gomotsisteindan metionin) hosil bo‘lishida qatnashadi. Kofermentlar
dUMF dan dTMF hosil bo‘lishini ta’minlaydi.
Shuning uchan, nuklein
kislotalar sintezida va hujayra bo‘linishida muhim rol o‘ynaydi.
Kalamushlarda folat kislota yetishmaganida avval leyko‘peniya,
keyin esa anemiya rivojlanadi. Folat kislota tanqisligi natijasida
eritropoez sodir bo‘ladigan suyak ko‘migi hujayralarida DNK sintezi
buziladi va periferik qonda DNKni kam saqlovchi yosh hujayralar –
megaloblastlar paydo bo‘ladi, leyko‘peniya kuzatiladi.
O‘simliklar yashil bargi va xamirturush folat kislotaga boy
hisoblanadi.
Shuningdek u jigar, buyrak, go‘sht va boshqa mahsulotlarda
bo‘ladi. Ichak mikroflorasi uni yetarli miqdorda sintezlaydi. Sutkalik
me’yori–1-2 mg.
Qo‘shimcha adabiyotlar - Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti

|
Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti
|
bet | 5/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 194 Kb. | | #112039 |
Bog'liq Noorganik kislotalar icht. sillabus 2023-2024Qo‘shimcha adabiyotlar
|
Pozin M.YE. Texnologiya minerаlnix udobreniy. –L.: Ximiya, Lening.otd. 1989. – 352s.
|
|
Poziye M.YE.Rаscheti po texnologii neorgаnicheskix veshestv. M.: Ximiya ,1986
|
Talabaning fan bo‘yicha o‘zlashtirish ko‘rsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:
a) 5 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
fanning moxiyati va mazmunini to‘liq yorita olsa;
fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yo‘l qo‘ymasa;
fan bo‘yicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega bo‘lsa;
fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
berilgan savollarga aniq va lo‘nda javob bera olsa;
konspektga puxta tayyorlangan bo‘lsa;
mustaqil topshiriqlarni to‘liq va aniq bajargan bo‘lsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa me’yoriy-xuquqiy xujjatlarni to‘liq o‘zlashtirgan bo‘lsa;
fanga tegishli mavzulardan biri bo‘yicha ilmiy maqola chop ettirgan bo‘lsa;
tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;
b) 4 baxo olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yo‘l qo‘ymasa;
fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushingan bo‘lsa;
fan bo‘yicha berilgan vazifa va topshiriqlarni o‘quv dasturi doirisida bajarsa;
fan bo‘yicha berilgan savollarga to‘g‘ri javob bera olsa;
fan bo‘yicha konspektini puxta shakllantirgan bo‘lsa;
fan bo‘yicha mustaqil topshiriqlarni to‘liq bajargan bo‘lsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa me’yoriy xujjatlarni o‘zlashtirgan bo‘lsa.
|
| |
(79) 2021 - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
232
TASVIRIY SAN’AT VA MUSIQA TA’LIMI
Saidaxbor BULATOV
Nizomiy nomidagi Toshkent davlat
pedagogika universiteti professori,
pedagogika fanlari doktori
“VANITAS ” USULIDA ISHLANGAN NATYURMORTDAGI OʻN SAKKIZ MING OLAM
FALSAFASI
Ushbu maqolada uzluksiz ta’lim tizimida “vantitas” usulida bajarilgan asarlarini falsafiy tahlil
qilishning metodologik asoslari berilgan boʻlib, kompozitsiya va rangtasvir mashg‘ulotlarida rassomlarning
natyurmort janridagi asarlarni falsafiy tahliliga innovatsion yondashuv asosida, ta’limning sifat va
samaradorligini takomillashtirish yoʻllari bayon etilgan.
(79) 2021 - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

|
3 (79) 2021 pedagogik mahoratBog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yil3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
53
9. Хазратов У.Х., Аслонова И.Ж., Халимова Д.Ж. Хамширалик иши фанини укитишда
интерфаол усулларнинг ахамияти. Buxoro Davlat Universiteti Ilmiy Axboroti. Бухоро 2019. № 3. С. 269-
273.
10. Beni G., Wang J. Swarm Intelligence // Annual Meeting of the Robotics Society: Proceedings of
Seventh International Conference. - Tokyo: RSJ Press, 1989.- pp. 425-428.
11. Bonabeau E., Dorigo M., Theraulaz G. Swarm Intelligence: From Natural to Artificial Systems. -
New York: Oxford University Press, 1999. - 320 p.
12. Chong S.C., Low M.Y.H. A Bee Colony Optimization Algorithm to Job Shop Scheduling //Winter
Simulation Conference: Proceedings of the 38th Conference on Winter simulation. - Monterey: Monterey
Press, 2006. - P. 1954-1961.
13. Lućić P., Teodorović D. Bee System: Modeling Combinatorial Optimization Transportation
Engineering Problems by Swarm Intelligence //Transportation Analysis: Proceedings of the Triennial
Symposium TRISTAN IV. - Sao Miguel: Azores Press, 2001. - P. 441-445.
14. Teodorović D., Dell'Orco M. Bee Colony Optimization - a Cooperative Learning Approach to
Complex Transportation Problems // Advanced OR and AI Methods in Transportation: Proceedings of 16th
Mini-EURO Conference and 10th Meeting of EWGT (13-16 September 2005). - Poznan: Publishing House
of the Polish Operational and System Research, 2005. - P. 51-60.
15. Farxod A. MAXMUDOV, Olim B. RAXMATOV, Gulnoza S. SHARAPOVAIxtiyor I.
LATIPOV, Mirabbos K. RUSTAMOV, INTRAVENOUS LASER BLOOD IRRADIATION IN THE
COMPLEX TREATMENT OF PATIENTS WITH CUTANEOUS LEISHMANIASIS. Journal of Natural
Remedies Vol. 22, No. 1(1), (2021)
https://buxdu.uz
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
54
|
| |
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021

|
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilPEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
52
Это по-видимому связано с неполным участием участников игры, в ходе выполнения
практических навыков. Следует признать, что в ходе использования интерактивного метода обучения
“Трехступенчатого интервью”, студенты гораздо быстрее начали осмысливать формирующиеся
знания, что является важным доказательством результативности данного метода обучения. Наряду с
этим выявилось и другое положительное качество учебной игры “Трехступенчатое интервью”. Так,
среди студентов-участников учебной игры возросла частота овладения практическими навыками
(пальпация, перкуссия и аускультация). Вместе с этим, непременно улучшалось качество применения
ими данных навыков, что полностью соответствовало поставленным задачам и цели. Единственный
недостаток, который наблюдался в ходе использования интерактивного метода обучения, - не все
студенты выполнили практические навыки.
Выводы:
1. При изучении предмета пропедевтики внутренних болезней интерактивные игры
“Диаграмма Венна” и “Трёх ступенчатый интервью” неодинаково влияют на развитие знаний
студентов;
2. Для проведения клинических занятий выбор интерактивных методов необходимо
осуществлять в зависимости от теоретической и клинической части занятий;
3. Интерактивный метод “Диаграмма Венна” оказался гораздо эффективнее в ходе обучения
теоретической части, а “Трехступенчатое интервью” при изучении теоретической и клинической
части предмета пропедевтики внутренних болезней т.е. обеспечивает усвоение практических навыков
(пальпация, перкуссия и аускультация);
Литература
1. Григораш О.В. Система подготовки специалистов высшего профессионального образования
//Политематический сетевой электронный научный журнал Кубанского государственного аграрного
университет [Электронный ресурс]. - Краснодар: КубГАУ, 2014. - № 06(100). - С. 411-430.
2. Джаналиева Г.А. Мутахассислик фанларни укитишда интерфаол методларни кулланилиши.
Таълим, фан ва инновация. Ташкент, 2016.- С. 91-95.
3. Дронова Т.А. К вопросу о преподавании пропедевтики внутренних болезней // Клиническая
медицина. - М., 2003. - №3. - С. 67-70.
4. Нарзиев Ш.С., Рахимов З.К., Хазратов У.Х. Эфективность новой педагогический технологии
в формировании знаний студентов/ Pedagogik mahorat. Бухоро 2018. №3.стр. 37-41.
5. Нарзиев Ш.С., Хазратов У.Х., Аслонова И.Ж. Оценка эффективности интерактивных
методов обучения в формировании знаний студентов по терапии. Buxoro Davlat Universiteti Ilmiy
Axboroti. Бухоро 2015. № 4. С. 174-178.
6. Нарзиев Ш.С. Эффективность интерактивной игры в развитии знаний студентов. Педагогик
махорат. Бухоро 2020. № 1. С. 40-44.
7. Панина Т.С., Вавилова Л.Н. Современные способы активации обучения / Под ред. Т.С.
Паниной. - М.: Академия, 2007. - С.176.
8. Реутова Е.А. Применение активных и интерактивных методов обучения в образовательном
процессе вуза: Методическое рекомендации. - Новосибирск, 2012. - С.4.
https://buxdu.uz
|
| |
Mustaqil ta’lim (MT) - Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti

|
Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti
|
bet | 4/6 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 194 Kb. | | #112039 |
Bog'liq Noorganik kislotalar icht. sillabus 2023-2024Mustaqil ta’lim (MT)
1
|
Seminar va amaliy mashg‘ulotlarga
tayyorgarlik ko‘rish va uy ishlarini bajarish. 45 soat
|
2
|
Vaziyatli masalalar (kazuslar) tuzish 10 soat
|
3
|
Berilgan manbalarni tarjima qilish 10 soat
|
4
|
Polimerga oid berilgan mavzu bo‘yicha esse yozish 5 soat
|
5
|
Anjumanga tezis tayyorlash 5 soat
|
6
|
Berilgan mavzu bo‘yicha mustaqil ishini bajarish 15 soat
|
Asosiy adabiyotlar
|
1.
|
Erkаyev А.U. « Kаliyli tuzlаr ishlаb chikаrishni tаshkil kilishning muаmmolаri» 2007 2000y
|
2.
|
Аxmetov S. «Ximicheskаya texnologiya neorgаnicheskix veshestv», t.1,2 M.:2002
|
3.
|
Kаshkаrov S.D. , Sokolov I.D. Texnologiya kаliynix udobreniy. –L.: Ximiya, Leningrаd. otd. 1978. – 248s.
|
4.
|
Grobovskiy V.А. Proizvodstvo besxlornix kаliynix udobreniy. –L.:Ximiya, Leningr. Otd. 1980, -256 s.
|
5.
|
Erkаyev А.U. Kаliy tuzlаr ishlаb chikаrishni tаshkil kilishni muаmmolаri. Аmаliy mаshgulotlаri bаjаrish uchun metodik kullаnmа . 2007, 30 b.
|
|
|
| |
T
a - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

|
3 (79) 2021 pedagogik mahoratBog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilT
a
s
h
k
i
l
i
y
s
h
a
k
l
l
a
r
i
Keyslarni yaratish bosqichlari:
1. Keysning didaktik maqsadlari asosida
vazifalarni shakllantirish; oʻquvchining
“javobgarlik zonasini” aniqlash.
2. Keys materialining dasturiy xaritasini
ishlab chiqish.
3. Keysning dasturiy xarita materiallariga
bevosita aloqador qoʻshimcha axborot
manbalari va axborotlarni izlash.
4. Oʻquvchilarning oʻquv va hayotiy
faoliyatlarini
aks
ettiradigan
vaziyatlarning modelini tanlash yoki
“pedagogik ishlov” berish orqali yaratish.
5. Keys materialini tayyorlash hamda
toʻg‘riligi va samaradorligi tashxislash.
6. Metodik tavsiyalar ishlab chiqish.
7. Keys materialining oxirgi variantini
tayyorlash, amaliyotga joriy etish.
Keys
materiallariga
qoʻyilgan talablar:
- oʻquvchilarning oʻquv-
biluv
motivlarni
rivojlantirishi;
- oʻquvchilar fiziologik va
psixologik
rivojlanishi
darajalari
bilan
mutanosibligi;
- g‘oyalarini yetkazib bera
oladigan hamda vaziyat
rivojlanadigan
doirani
tushunishga
imkoniyat
beradigan
zaruriy
va
yetarli oʻquv materiallari
miqdorini
oʻz
ichiga
olganligi;
- keysda keltirilgan va
qoʻshimcha
axborotlar
manbaini koʻrsatilishi.
Metodni
darslarda
qoʻllash orqali:
1. Fan boʻyicha oʻquv
materiallarini
oʻzlashtirish.
2.
Oʻquv
materiallarini
oʻzlashtirishning
yangi usullari oʻylab
topish.
3.
Oʻquv
materiallarini
amaliyotga
tatbiq
etish orqali hayotiy
faoliyat
davomida
qoʻllay olish.
4.
Fanga
nisbatan
qiziqish va oʻquv-
biluv
motivini
shakllantirish.
https://buxdu.uz
|
| |
II BOʻLIM. 
SOLIQ HISOBI VA SOLIQ HISOBOTLARI

76-modda. Soliq solish maqsadlarida hisobga olish
va hisob hujjatlari
(1-q.)
Soliq solish obyektlari va (yoki) soliq solish bilan bogʻliq obyektlar toʻgʻrisidagi
axborotni umumlashtirish hamda tizimlashtirish, shuningdek soliqlarni, yigʻimlarni hisoblab
chiqarish va soliq hisobotini tuzish maqsadida ushbu Kodeks talablariga muvofiq soliq toʻlovchi
yoki soliq agenti tomonidan hisob hujjatlarini yuritish soliq solish maqsadlarida hisobga olish deb
eʼtirof etiladi.
(2-q.)
Hisob hujjatlari soliq solish obyektlarini va soliq solish bilan bogʻliq obyektlarni
aniqlash, shuningdek soliqlar va yigʻimlarni hisoblab chiqarish uchun asos boʻlgan boshlangʻich
hujjatlar, buxgalteriya hisobi registrlari hamda boshqa hujjatlardan iboratdir.
(3-q.)
Agar ushbu moddaning toʻrtinchi qismida boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa,
soliq solish maqsadlarida hisobga olish buxgalteriya hisobi maʼlumotlariga asoslanadi.
Buxgalteriya hisobi va hisob hujjatlarini yuritish tartibi buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi
qonunchilik bilan belgilanadi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni tahriridagi qism)
(4-q.)
Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq zimmasiga buxgalteriya
hisobini yuritish majburiyati yuklatilmagan shaxslar soliq solish maqsadlarida hisobga olishni
ushbu bobga muvofiq tashkil etadi va yuritadi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni
tahriridagi qism)
(5-q.)
Soliq solish maqsadlarida hisobga olishga nisbatan soliq organlarining axborot
tizimlaridan majburiy foydalanishga doir talablar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi
tomonidan aniqlanadigan tartibda belgilanishi mumkin.
(OʻzR 29.12.2021-y. OʻRQ-741-son
Qonuniga muvofiq kiritilgan qism)
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021

|
PEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021Bog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yilPEDAGOGIK MAHORAT 3 (79) 2021
56
- keysda keltirilgan va qoʻshimcha axborotlar manbaining koʻrsatilishi.
Keys materiallarida qoʻllaniladigan oʻquv materiallariga qoʻyiladigan talablar: materiallar juda koʻp
qoʻshimcha axborotni izlashni talab etmasligi, nazariy qismi oʻquvchilar tomonidan oʻzlashtirilganligi,
axborotlarning vaziyatni toʻliq koʻrsatib bera olishi, maqsadni aniq bayon qilinganligi, dolzarb muammolarning
mazmuniga singdirilganligi, nazariy ma’lumotlarning ishonchliligi, muammoni yechishga turtki beradigan
savollar toʻplamining mavjudligi.
Muhokamalar va natijalar. “Case-study” metodini darslarda qoʻllash orqali:
1. Fan boʻyicha oʻquv materiallarini oʻzlashtirish, muammoli vaziyat (qoʻyilgan savol) yuzasidan bir
qancha javob mavjud boʻlgan holda ularning yechimini izlashga oʻrgatadi.
1-rasm. “Case-study
”
metodidan
foydalanishning metodik tizimi
“Case-study” metodidan foydalanish
Keysdan
koʻzda
tutilgan
didaktik
maqsad:
1. Ta’lim
rivojla-
nishining
umumiy
yoʻnalgan-
ligi.
2. Turli
vaziyatlar
uchun
muqobil xulq
qobiliya-tini
qaror
toptirish.
“Case-study” metodini amalga oshirish bosqichlar:
- ijtimoiy hayot mezonlari asosida muammoli vaziyatlar (masalalar, topshiriqlar
va h.k)ni tayyorlash;
- keysni oʻrganish (muammoning tavsifi, kontekstda berilishi bilan tanishuv),
tashxis qoʻyish va muhokama (muhokama jarayoni yechim uchun muhim:
keysning asosiy muammolarini aniqlash va yechimni topish uchun zarur oʻquv
materiallarini tahlil qilish va ajratish, axborotlarni qayta ishlash uchun tahliliy
uslublar tanlash) qilish (oʻqituvchilar tomonidan, oʻqituvchi va oʻquvchilar
hamkorligida, oʻquvchilar tomonidan mustaqil);
- muammoli vaziyat yechimini topish uchun qoʻshimcha axborotlarni izlash,
olish, tahlil qilish (muammo yechimini taxminan shakllantirish asosida
muammoning yechimi uchun zarur boʻlgan qoʻshimcha zarur axborotlarni
roʻyxatini tuzish ularning keysda taqdim etilgan oʻquv materiallariga mosligini
aniqlash);
- yechimlarni topish (taqdim etilgan oʻquv materiallariga koʻra xulosalar
chiqarish, talablarga mos keladigan va zarur boʻlgan maksimal yechimlarni
topish), eng maqbul yechimlarni saralash, tanlash (keys natijalari boʻyicha qilgan
xulosalarini tahlil qilish) va yechimlarini taqdim etish (yechimlarni asoslash, keys
yechimini ifodalaydigan taqdimot materiallarini tayyorlash va taqdimot qilish
yoʻllarini ishlab chiqish).
|
| |
(79) 2021 - 3 (79) 2021 pedagogik mahorat

|
3 (79) 2021 pedagogik mahoratBog'liq Pedagogik mahorat 3-son 2021 yil3 (79) 2021
PEDAGOGIK MAHORAT
57
2. Ta’lim jarayonida, ayniqsa, boshlang‘ich ta’limda, odatda, tayyor axborotlardan foydalaniladi. Ammo
axborotlarni oʻzlashtirishning usullari (yangi usullarni oʻylab topish), ularning manbalariga, oʻzlashtirilgan
bilimlarni mustaqil qoʻllay olish (oʻrganilgan qoidalarni boshqa misollarda ham qoʻllab koʻrish)ga e’tibor
qaratilmaydi. [4, 125]. Darslarda “Case-study” metodini qoʻllash orqali tayyor oʻquv materiallarini oʻzlashtirish
emas, balki oʻquv materiallarini oʻzlashtirishning usullari (yangi usullarni oʻylab topish), ularning manbalariga,
oʻzlashtirilgan bilimlarni mustaqil qoʻllay olish (oʻrganilgan qoidalarni boshqa misollarda ham qoʻllab koʻrish)ga
oʻrgatiladi.
3. “Case-study” metodining qoʻllash natijasi sifatida nafaqat oʻquv faoliyati, balki oʻzlashtirilgan oʻquv
materiallarini amaliyotga tatbiq etish orqali hayotiy faoliyat davomida qoʻllay olishi lozim boʻlgan bilimlarni
oʻzlashtirish, malakalarini egallash koʻzda tutiladi.
4. Metodni qoʻllash jarayonida fan yuzasidan oʻquv-biluv motivasiyani shakllantirish orqali oʻquvchilarni
ta’lim jarayonida faol ishtirokchiga aylantiradi.
“Case-study” metodidan foydalanishning qiyidagi metodik tizimi ishlab chiqildi (1-rasm).
Metodning samaradorligini oshirish uchun kichik guruhlarda ishlarni tashkil etish, kichik guruhlardagi
qarorlarning taqdimotlarini tashkil etish, umumiy munozarani tashkil etish mumkin. Keysni yechish davomida
oʻquvchi:
- faol ishtirok etishi;
- oʻz fikrini aniq tushuntirishi;
- vaqt resurslarini muqobil boshqarishi;
- jamoada ishlay olish lozim (2-jadval).
1-jadval. Keys yechimlarini topishda oʻqituvchi va oʻquvchi ish faoliyatini taqsimlash
Ish fazalari
Tayyorgarlik ishi
Keysni yechish jarayonida
Oʻqituvchi
1. Keys tanlaydi.
2. Zarur materiallarni aniqlaydi.
3. Mashg‘ulotning ssenariysini
ishlab chiqadi.
4. Guruhlar ishini tashkil etishi.
1. Shartlarning tahlilini kuzatadi.
2. Vazifalarni taqsimlaydi.
3. Vaqtni nazorat qiladi.
4. Yechimlarning yoʻnalishini aniqlaydi.
5. Natijalarning toʻg‘riligini aniqlaydi.
Oʻquvchi
1. Mashg’ulotga tayyorgarlik
koʻradi.
1. Shartlarni tahlil qilish.
2. Yakka va guruhda vazifalarni bajarish.
3. Yechimlarni tekshirish.
4. Natijalarni taqdim etish.
Xulosa. Keys metodidan dars jarayonining ixtiyoriy bosqichida qoʻllanilishi mumkin. Shuningdek, metod
yangi bilim beruvchi, mustahkamlovchi, aralash, nazorat dars turlarida qoʻllanilishi mumkin. Bundan tashqari
mustaqil ishlarni tashkil etishda foydalanish imkoniyatlari mavjud. Boshlang‘ich sinflarda, asoson, keyslar qisqa
muddatli, dars davomida muhokama etishga moʻljallangan va qisman darsda beriladigan nazariy materiallarni
amaliy jihatdan oʻrganish, sinab koʻrish, koʻrgazma sifatida taqdim etishda qoʻllaniladi.
|
| |
Yog'ochni hosil bo’lishi uchun zarur bo'lgan karbonat angidrid miqdorini aniqlash

|
Yog'ochni hosil bo’lishi uchun zarur bo'lgan karbonat angidrid miqdorini aniqlash
|
bet | 1/2 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 147 Kb. | | #247468 |
Bog'liq 1.Ekologiya
I. Amaliy topshiriqni bajaring.
Yog'ochni hosil bo’lishi uchun zarur bo'lgan karbonat angidrid miqdorini aniqlash.
Har qanday katta shaharning ekologiyasini, ayniqsa, Toshkent singari ulkan texnogen metropolisni yashil maydonlarsiz tasavvur qilib bo'lmaydi. Ushbu o'ziga xos "shahar o'pkalari" shahar atmosferasini kislorod bilan boyitadi va uni tozalaydi. Yashil o'simliklar tomonidan kislorodni chiqarish jarayoni ularning o'sishi bilan bevosita bog'liqligini tushunish kerak, bu juda sekin jarayon bo’lib: daraxtlar yillar, o'nlab va hatto asrlar davomida o'sib, bir necha daqiqada yonib ketadi. Ushbu ikkala jarayonni turli yo'nalishlarda ketadigan bitta kimyoviy reaktsiya bilan ifodalash mumkin. Bir holda, uglerod atomi kislorod molekulasini biriktirib, karbonat angidrid (CO2) hosil qiladi, boshqasida esa karbonat angidrid molekulasi o'simlik tomonidan so'riladi. Shu bilan birga u parchalanadi: uglerod atomi yog'och hosil bo'lishiga xizmat qiladi va kislorod molekulasi atmosferaga chiqadi. Ya'ni, yog'ochni shakllantirish jarayonida kislorod yon mahsulot hisoblanadi.
Tabiiyki, yog'och nafaqat ugleroddan tashkil topmaydi. Har bir o'simlik ma'lum miqdorda suv va mineral tuzlarni o'z ichiga oladi. Ma'lumki, yangi kesilgan o'tin yomon yonadi va quyosh qizdirganidan keyin ko'p miqdordagi suv bug'lari chiqadi, yonayotgan ho'l yog'ochdan chiqqan tutunni uzoqdan yaqqol ko'rinib turadi. Yonayotgan o'tinning olov rangi odatda sariq rangga ega, chunki mineral tuzlar orasida natriy tuzlari eng ko'p uchraydi, ya'ni uning ionlari olovni sariq rangini hosil qiladi. Aagar daraxt kaliy tuzlariga boy tuproqlarda o'sgan bo'lsa undan o'tin binafsha akslar bilan alanga beradi.
Amaliy topshiriqni bajarish uchun siz daraxt tanasining massasini hisoblashingiz kerak bo’ladi. Bunday holda, daraxtning shakli silindr shakliga teng deb qabul qilinadi. Shuning uchun, silindr hajmini hisoblash va hosil bo'lgan qiymatni yog'och zichligiga ko'paytirish kerak. Keyinchalik, kimyoviy reaktsiyada ishtirok etadigan moddalar massasini hisoblash qoidasini (quyida keltirilgan hisoblash misolida batafsil ko'rib chiqilgan) va gaz holatining qo'shma qonunini qo'llashingiz kerak.
|
| |
Nazorat savollari - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

9-mavzu. Ta'limda axborot va kommunikatsiya texnologiyalari. Axborot -kommunikatsiya
texnologiyalari haqida tushuncha(2 soat).
Mavzu rejasi:
9.1. Axborot - kommunikatsiya texnologiyalari haqida tushuncha.
9.2. Axborot - kommunikatsiya texnologiyalari vositalari va ularni ta'lim jarayonida qo'llash
imkoniyatlari.
Tayanch so’z va iboralar:
axborot, kommunikatsiya, texnologiya, axborot -
kommunikatsiya
texnologiyalari, axborot - kommunikatsiya texnologiyalari vositalari, AKTlarni
ta'lim jarayonida qo'llash.
9.1. Axborot - kommunikatsiya texnologiyalari haqida tushuncha
O’zbekiston Respublikasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari industriyasini
rivojlantirishning
tamoyillari
quyidagilardir:
Birinchidan, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini
rivojlantirish, davlat
muassasalari va xo’jalik subyektlari, muassasa va tashkilotlar, xususiy shaxslar
uchun axborot
xizmatlarini yo’lga qo’yish;
Ikkinchidan, iqtisodiyot, fan, ta’lim va ijtimoiy sohalarida avtomatlashtirilgan axborot
tizimlarini keng ko’lamda joriy qilishni ta’minlash asosida elektron hukumat uchun zamin
yaratish;
Uchinchidan, respublikaning jahon axborot tizimlari va xalqaro tarmoqlariga
ulanganligi
asosida undagi milliy axborot resurslarining ulushini yuksaltirib borish.
Yuqoridagi uch asosiy tamoyildan kelib chiqqan holda quyidagi asosiy vazifalar hal etilishi
talab qilinmoqda:
·
axborotlarga tovar sifatida qarashni ta’minlovchi va rag’batlantiruvchi huquqiy va iqtisodiy
me’yorlarni
joriy etish;
·
axborotlarni taqdim etish, saqlash va uzatishga oid xalqaro standartlarga rioya qilish;
·
ushbu industriyani shakllantirish va rivojlantirish, zamonaviy
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari, kompyuter va telekommunikatsiya texnikasi, dasturiy vositalar ishlab
chiqarishni o’zlashtirish, ma’lumotlar bazasi va dasturiy mahsulotlar eksportini yo’lga
qo’yish, axborot xizmatlari bozorini shakllantirish;
·
ma’lumotlarni uzatish milliy axborot hisoblash tarmog’i, davlat
xizmati va tuzilmalari
idoraviy tarmog’i, vazirlik va idoralar, korxona va tashkilotlar, xususiy
va tijorat lokal axborot
tarmoqlarini, ilmiy texnikaviy fanlar, avtomatlashtirilgan ish o’rinlarini yaratish va
rivojlantirish;
·
axborot tizimlarining eng yangi modellarini yaratish sohasidagi fundamental va amaliy
tadqiqotlarni rag’batlantirish va qo’llab-quvvatlash.
-modda. Soliq hisobotini saqlash muddati

|
-modda. Soliq hisobotini saqlash muddatiBog'liq 00000000858c3fb50185edf3c836003984-modda. Soliq hisobotini saqlash muddati
(1-q.)
Soliq toʻlovchilar va soliq agentlari soliq organlariga soliq hisobotini va unga ilova
qilinadigan hujjatlarni, agar ushbu Kodeksda boshqacha qoida belgilanmagan boʻlsa, ushbu
hisobot taqdim etilgan yildan keyin kamida besh yil saqlashi shart.
(2-q.)
Agar soliq toʻgʻrisidagi qonunchilik soliq stavkasini qoʻllashni, toʻlanadigan soliq
miqdorini, soliq imtiyozini yoki soliq chegirmasini qoʻllashni va (yoki) soliqni toʻlash muddatini
oʻzgartirishni soliq toʻlovchining muayyan shartlarga rioya etishi bilan bogʻlasa, ushbu soliq
toʻlovchi barcha tasdiqlovchi hujjatlarni mazkur shartlarning amal qilishi tugaydigan yildan keyin
kamida besh yil saqlashi kerak. Bunday tasdiqlovchi hujjatlar jumlasiga, xususan, ushbu soliq
boʻyicha soliq hisoboti, unga ilova qilinadigan hujjatlar, shuningdek koʻrsatilgan shartlarga yoki
majburiyatlarga rioya etilganligini tasdiqlovchi hujjatlar kiradi. Ushbu qismning qoidalari, agar
koʻrsatilgan shartlar yoki majburiyatlar vaqtinchalik tusga ega boʻlsa va ularga rioya etilishini
hujjatlar bilan tasdiqlashni talab qilsa, qoʻllaniladi.
(OʻzR 21.04.2021-y. OʻRQ-683-son Qonuni
tahriridagi qism)
III BOʻLIM.
SOLIQ MAJBURIYATINI BAJARISH
9-bob. Soliq majburiyatini bajarishning umumiy
qoidalari (85 - 88-moddalar)
10-bob. Soliq majburiyatini bajarish (89 - 96-moddalar)
11-bob. Soliqlarni toʻlash muddatlarini
oʻzgartirish (97 - 102-moddalar)
12-bob. Ortiqcha toʻlangan va ortiqcha undirilgan soliqlarni
hisobga olish hamda qaytarish (103 - 105-moddalar)
13-bob. Soliq majburiyatining bajarilishini
taʼminlash (106 - 114-moddalar)
14-bob. Soliq qarzini uzish toʻgʻrisidagi talabnoma (115 - 119-moddalar)
15-bob. Soliq qarzini undirish (120 - 125-moddalar)
9-BOB. SOLIQ MAJBURIYATINI BAJARISHNING
|
| |