ƏLAVƏLƏR - M. İ. MƏMMƏdov V. T. AĞAyev

ƏLAVƏLƏR
Tim Berners-Li
Tam adı: Timoti Con Berners-Li Doğum tarixi: 1955-ci il 8 iyun Doğum yeri: London, İngiltərə Ailə vəziyyəti: Evlidir
Yaşadığı yer: ABŞ (Amerika Birləşmiş Ştatları) Fəaliyyət növü: Biznes
Təhsil: Oksford universiteti
Vəzifə: World Wide Web ixtiraçısı, World Wide Web Konsorsiumunun rəhbəri
Cənab Timoti Con Berners-Li ümumdünya hörümçək torunun və Vorld Wide Web Konsorsiumunun rəhbəri kimi tanınır. O, internetin inkişafını müşahidə və ona nəzarət edir.
Berners-Li Konvey Berners-Li (Conway Berners-Lee) və Meri Li Vudsun (Marry Lee Woods) oğludur. O, 1955-ci ilin iyun ayının 8-də İngiltərənin London şəhərində doğulub. Valideynləri riyaziyyatçı idilər; hər ikisi ilk kompüterlərdən biri olan "Manchester Mark I"-in hazırlanması ilə bağlı komandada çalışıblar. Tim Uandsvort şəhərində yerləşən Emanuel məktəbində oxuyub. O, 1976-cı ildə fizika ixtisası üzrə Oksford universiteti nəzdindəki Kral Kollecini fərqlənmə ilə bitirib. Kollecdə oxuduğu illərdə Timə bir dəfə kompüterə daxil olmağa icazə verməyiblər, belə ki o, dərs vaxtı elmlə heç bir aidiyyatı olmayan kompüter oyunları oynamışdı. O, kollecdə M6800 prosessoru əsasında özünün monitor əvəzinə televizorla olan ilk kompüterini yaratmışdı. Oksford universitetində oxuduğu illərdə Berners-Li öz dostları ilə birlikdə hakerlik ilə məşğul olurdular. Bir dəfə onlar buna görə tutulmuş və universitet kompüterlərindən istifadə etmək hüququndan məhrum edilmişdilər.
1976-cı ildə Tim "Plessey Telecommunications Limited" şirkətində proqramçı kimi işləməyə başlayır. 1978-ci ildə isə o, "D.G. Nash Limited" şirkətində periferiya avadanlığı və çoxməsələli əməliyyat sistemi üçün proqram təminatının yaradılması ilə məşğul idi. 1980-cı ildə Tim Berners-Li Avropa Nüvə Tədqiqat mərkəzində (CERN) müstəqil konsultant (öz ixtisasına aid məsləhətlər verən mütəxəssis) kimi işləməyə başlayır. O, CERN-də işləyəndə hipermətn
konsepsiyasına əsaslanan layihə təklif edir. Məhz o zaman Berners-Li Enquire proqramını yazır. Proqram hipermətn bazasını təşkil edirdi.
1980-cı ildə Tim Berners-Li Con Pulun (John Pool) "Image Computer Systems Ltd" şirkətində işləmək üçün CERN-i tərk edir, lakin 1984-cü ildə daimi əməkdaş kimi CERN-ə qayıdır. 1989-cu ildə CERN Avropada ən böyük internet qovşaq idi və Berners-Li hipermətn və internetin əlaqəsi imkanını görürdü. O demişdi:"Mən sadəcə hipermətn ideyasını əsas götürməli, onun TCP və DNS ideyaları ilə əlaqələndirməliyəm və beləliklə, ümumdünya hörümçək toru yaranacaq." O, ümumdünya hörümçək torunun yaradılması üçün Enquire sisteminin əsasını təşkil edən ideyadan istifadə edir. Həmçinin ilk veb səyyah və redaktor, httpd (HyperText Transfer Protocol daemon) adlanan ilk veb server yaradır.
İlk veb sayt 1991-ci il avqust ayının 6-da yaradılıb. Sayt www (World Wide Web), səyyahlar və server sazlamaları haqqında izahedici informasiyadan ibarət idi. Sayt, həmçinin ilk veb kataloq idi. Belə ki saytda şəbəkədəki digər saytların siyahısı yerləşdirilmişdi. Bu barədə daha ətraflı bu məqalədə oxuya bilərsiniz.
1994-cü ildə Tim Berners-Li Massaçusets Texnologiya universitetində World Wide Web Konsorsiumunun (W3C) əsasını qoyur. Konsorsiuma internetin keyfiyyətini artıran standartlar və tövsiyələr yaratmaq istəyən müxtəlif şirkətlər daxil idi. World Wide Web Konsorsiumunun bir çox nailiyyətlərini hal-hazırda internetdə olan veb saytlarda görmək mümkündür.
O, 2004-cü ilin dekabr ayında Southempton universitetinin professoru olur. Universitetin dəstəyi ilə Tim Berners-Li semantik şəbəkə (semantic web) layihəsini həyata keçirməyə ümid edir.
Tim Berners-Li Britaniya Kompüter Cəmiyyətinin (British Computer Society), Elektrotexnika İnstitutunun (Institution of Electrical Engineers) fəxri üzvüdür və Amerika Elm və İncəsənət Akademiyasının (American Academy of Arts and Sciences) üzvüdür.
1999-cu ildə çıxan Time Magazine Tim Berners Lini 20-ci yüzilliyin 100 ən nüfuzlu insanı siyahısına daxil edib.
2002-ci ildə o, BBC sorğusuna əsasən, tarix boyu ən məşhur 100 britaniyalı siyahısına daxil edilib, 2003-cü ilin dekabr ayında isə Tim Berners-Li Britaniya imperiyasının cəngavər ordeninə layiq görülüb.
2004-cü il iyul ayının 21-də Tim Berners-Li Lankaster universitetində (Lancaster University) fəxri elmlər doktoru adına layiq
görülüb. 2005-ci yanvar ayının 27-də o, həm peşakar uğurlarına, həm də "utancaq, qətiyyətli, kəskin yumor hissi, rahat uyğunlaşma" kimi xalis ingilis xarekterinə xas olan cizgilərinə görə 2004-cü ilin adamı elan edilib.
Mənbə: http://e-eye.az/node/1638
Əlavə 2.
Funksional domenlər
.mobi
|
mobile devices
|
.museum
|
museums
|
.name
|
individuals, by name
|
.net
|
network
|
.org
|
organization
|
.pro
|
professions
|
.tel
|
Internet communication services
|
.travel
|
travel and tourism industry related sites
|
Name Entity
.aero air-transport industry
.asia Asia-Pacific region
.biz business
.com commercial
.coop cooperatives
.edu educational
.gov governmental
.info information
.int international organizations
.jobs companies
.mil U.S. military
Milli domenlərin siyahısı
a
.ac Ascension Island
.ad Andorra
.ae United Arab Emir- ates
.af Afghanistan
.ag Antigua and Barbu- da
.ai Anguilla
.al Albania
.am Armenia
.an Netherlands Antilles
.ao Angola
.aq Antarctica
.ar Argentina
.as American Samoa
.at Austria
.au Australia
.aw Aruba
.ax Åland Islands
.az Azerbaijan
b
.ba Bosnia and Herze- govina
.bb Barbados
.bd Bangladesh
.be Belgium
.bf Burkina Faso
.bg Bulgaria
.bh Bahrain
.bi Burundi
.bj Benin
.bm Bermuda
.bn Brunei Darussalam
.bo Bolivia
.br Brazil
.bs Bahamas
.bt Bhutan
.bv Bouvet Island
.bw Botswana
.by Belarus
.bz Belize
c
.ca Canada
.cc Cocos (Keeling) Islands
.cd Congo, Democratic republic of the (former Zaire)
.cf Central African Re- public
.cg Congo, Republic of
.ch Switzerland
.ci Côte d'Ivoire
.ck Cook Islands
.cl Chile
.cm Cameroon
.cn China
.co Colombia
.cr Costa Rica
.cs Czechoslovakia (former – non-existing)
.cu Cuba
.cv Cape Verde
.cx Christmas Island
.cy Cyprus
.cz Czech Republic d
.de Germany
.dj Djibouti
.dk Denmark
.dm Dominica
.do Dominican Repub- lic
.dz Algeria e
.ec Ecuador
.ee Estonia
.eg Egypt
.eh Western Sahara
.er Eritrea
.es Spain
.et Ethiopia
.eu European Union f
.fi Finland
.fj Fiji
.fk Falkland Islands
.fm Micronesia
.fo Faroe Islands
.fr France g
.ga Gabon
.gb United Kingdom
.gd Grenada
.ge Georgia
.gf French Guiana
.gg Guernsey
.gh Ghana
.gi Gibraltar
.gl Greenland
.gm Gambia
.gn Guinea
.gp Guadeloupe
.gq Equatorial Guinea
.gr Greece
.gs South Georgia and the South Sandwich Islands
.gt Guatemala
.gu Guam
.gw Guinea-Bissau
.gy Guyana h
.hk Hong Kong
.hm Heard and McDon- ald Islands
.hn Honduras
.hr Croatia
.ht Haiti
.hu Hungary i
.id Indonesia
.ie Ireland
.il Israel
.im Isle of Man
.in India
.io British Indian Ocean Territory
.iq Iraq
.ir Iran
.is Iceland
.it Italia
j
.je Jersey
.jm Jamaica
.jo Jordan
.jp Japan k
.ke Kenya
.kg Kyrgyzstan
.kh Cambodia
.ki Kiribati
.km Comoros
.kn Saint Kitts and Ne- vis
.kp Korea, Democratic Peoples Republic of
.kr Korea, Republic of
.kw Kuwait
.ky Cayman Islands
.kz Kazakhstan l
.la Lao People's Demo- cratic Republic
.lb Lebanon
.lc Saint Lucia
.li Liechtenstein
.lk Sri Lanka
.lr Liberia
.ls Lesotho
.lt Lithuania
.lu Luxembourg
.lv Latvia
.ly Libyan Arab Jamahiriya
m
.ma Morocco
.mc Monaco
.md Moldova
.me Montenegro
.mg Madagascar
.mh Marshall Islands
.mk Macedonia
.ml Mali
.mm Myanmar
.mn Mongolia
.mo Macau
.mp Northern Mariana Islands
.mq Martinique
.mr Mauritania
.ms Montserrat
.mt Malta
.mu Mauritius
.mv Maldives
.mw Malawi
.mx Mexico
.my Malaysia
.mz Mozambique n
.na Namibia
.nc New Caledonia
.ne Niger
.nf Norfolk Island
.ng Nigeria
.ni Nicaragua
.nl The Netherlands
.no Norway
.np Nepal
.nr Nauru
.nu Niue
.nz New Zealand o
.om Oman p
.pa Panama
.pe Peru
.pf French Polynesia
.pg Papua New Guinea
.ph Philippines
.pk Pakistan
.pl Poland
.pm St. Pierre and Mi- quelon
.pn Pitcairn
.pr Puerto Rico
.ps Palestine
.pt Portugal
.pw Palau
.py Paraguay q
.qa Qatar r
.re Reunion
.ro Romania
.rs Serbia
.ru Russia
.rw Rwanda s
.sa Saudi Arabia
.sb Solomon Islands
.sc Seychelles
.sd Sudan
.se Sweden
.sg Singapore
.sh St. Helena
.si Slovenia
.sj Svalbard and Jan Mayen Islands
.sk Slovakia
.sl Sierra Leone
.sm San Marino
.sn Senegal
.so Somalia
.sr Surinam
.st Sao Tome and Prin- cipe
.su USSR (former)
.sv El Salvador
.sy Syrian Arab Repub- lic
.sz Swaziland t
.tc The Turks and Cai- cos Islands
.td Chad
.tf French Southern Territories
.tg Togo
.th Thailand
.tj Tajikistan
.tk Tokelau
.tl Timor-Leste
.tm Turkmenistan
.tn Tunisia
.to Tonga
.tp East Timor
.tr Turkey
.tt Trinidad and Tobago
.tv Tuvalu
.tw Taiwan
.tz Tanzania u
.ua Ukraine
.ug Uganda
.uk United Kingdom
.um United States Mi- nor Outlying Islands
.us United States
.uy Uruguay
.uz Uzbekistan v
.va Holy See (Vatican City State)
.vc Saint Vincent and the Grenadines
.ve Venezuela
.vg Virgin Islands Brit- ish
Virgin Islands U.S
.vn Vietnam
.vu Vanuatu w
.wf Wallis and Futuna Islands
.ws Samoa y
.ye Yemen
.yt Mayotte
.yu Yugoslavia z
.za South Africa
.zm Zambia
.zr Zaire (non-existent, see Congo)
.zw Zimbabwe Mənbə: Vikipediya
ƏLAVƏ 3.
” @ “ işarəsinin tarixi
"@" (ət) işarəsi elektron poçt simvoludur. "@" işarəsi xüsusi işarə olub, əsasən elektron ünvanlarda istifadə edilir. Kompyuter və internet istifadə edən hər kəs "@" işarəsini bir şəkildə istifadə edir.
Çində "@" heroqlifi «ay ta» kimi oxunur və mənası «onu sev» deməkdir.
"@" işarəsinin məlum olan ilk istifadəsinə 4 may 1536-cı ilə Francesco Lapi adlı florensiyalı tacirin yazdığı bir məktubda rast gəlinib. Lapi yazdığı məktubunda İspaniyadakı şərab qiymətlərindən bəhs edərkən "@" işarəsini istifadə etmişdi. O zamanlarda bir çəlləyin 1/13 hissəsinə uyğun gələn, ticarət ölçü vahidi olaraq istifadə edilən "@", daha sonra texnologiyalara da daxil oldu. Zamanla istifadəsi dəyişən işarə bir müddət sonra müəyyən bir məhsulun vahid qiymətini ifadə etmək üçün istifadə edilməyə başlandı. Yəni insanlar artıq
«dənəsi 5 manatdan 10 məhsul» kimi bir tərif istifadə etmək yerinə «10 məhsul @ 5 manat» deməyə başladılar. Lakin burada da müxtəlif fikirlər var. Bəzi dilçilər deyirlər ki, ilk olaraq orta əsrlərin başlarında əlyazmaları üzərində işləyən keşişlər tərəfindən bu işarə istifadə edilmişdir. Keşişlər "@" işarəsini içində, tərəfinə doğru, yanında mənalarını verən latınca sözü kimi istifadə edirdilər. Dilçilərin böyük bir əksəriyyəti "@" işarəsinin daha yaxın bir tarixə, 18-ci əsrə aid olduğunu deyirlər. Mütəxəssislərə görə, "@" həmin tarixdə ticari bir simvol idi. Ancaq italyan bir araşdırmaçı 14-cü əsrə aid bəzi ticari Venedik sənədlərində diqqəti cəlb edən şəkildə "@” işarəsinin istifadə edildiyini ortaya çıxartdı. Bu sənədlərdə işarə anfora, ya da kubu simvollaşdıran bir miqdar ölçüsü olaraq göstərilmişdir. Giorgio Stabil adlı araşdırmaçı bundan başqa 1492-ci il tarixli bir ispanca lüğətdə anforanın bir ağırlıq ölçüsü olan arrobaya çevrildiyini kəşf etdi. Bunların nəticəsində „@“ işarəsi ticari olaraq 1885-də yazı maşınlarının ilk nümunəsi olan „Andəvud“un klaviaturasında yer aldı. O, tarixdən təxminən 85 il sonra da kompyuter klaviaturalarına e-mail işarəsi olaraq keçdi.
Bəs bu işarə ilk dəfə kompyuterə necə yol tapdı? Keçən əsrin 70-ci illərində kompyuter rabitəsi təzəcə formalaşdığı bir vaxtda alimlər
əlaqə xətti ilə kompyuterlər arasında yalnız müəyyən faylları mübadilə edə bilirdilər, şəxsi mesaj və ya məktub göndərmək isə mümkün olmurdu. Bu problemi vaxtı ilə ARPA (Advanced Research Projects Agency — Perspektiv Tədqiqat Layihələri Agentliyi) şəbəkəsinin yaradılmasında iştirak etmiş BBN (Bolt, Beranek və Newman) texnologiyalar kompaniyasının əməkdaşı Rey Tomnilson adlı gənc mütəxəssis 1971-ci ildə həll etdi. Tomnilson bir növ hakerlik edərək, ARPANET-də istifadəçini kompyuterdən ünvan vasitəsi ilə ayırmaq metodunu tapır. Proqramçı şəbəkədə şəxsin və onun istifadə etdiyi kompyuterin adlarını “@” işarəsi ilə ayırmaqla yeni ünvan yaradır. Misal üçün user@computer göstərir ki, “user” adlı istifadəçi filan kompyuterdədir. Burada niyə məhz “@”simvolundan istifadə edildiyini Rey belə izah edir ki, belə addım şəbəkədə dolaşıqlıq yaranmaması üçün atılıb. Bir adı digərinin yanında göstərmək üçün ona ingiliscə “at” (yanında, üstündə) önlüyü üçün çox nadir hallarda işlədilən və heç bir adda rast gəlinməyən işarə gərək olub. Məhz “@” işarəsi həmin tələbə uyğun gəldiyindən Rey həmin simvolu seçib. Maraq üçün bildirək ki, Rey Tomnilsonun ilk göndərdiyi mesaj klaviatura hərflərinin birinci cərgəsində duran klavişlərin ardıcıl basılmasından alınan “QWERTYUİOP” sözü, ilk şəbəkə adresi isə tomlinson@bbn-tenexa olub.
Keçən əsrin 70-ci illərində kompyuter rabitəsi təzəcə formalaşdığı bir vaxtda alimlər əlaqə xətti ilə kompyuterlər arasında yalnız müəyyən faylları mübadilə edə bilirdilər, şəxsi mesaj və ya məktub göndərmək isə mümkün olmurdu. Bu problemi vaxtı ilə ARPA (Advanced Research Projects Agency — Perspektiv Tədqiqat Layihələri Agentliyi) şəbəkəsinin yaradılmasında iştirak etmiş BBN (Bolt, Beranek və Newman) texnologiyalar kompaniyasının əməkdaşı Rey Tomnilson adlı gənc mütəxəssis 1971-ci ildə həll etdi. Tomnilson bir növ hakerlik edərək ARPANET-də istifadəçini kompyuterdən ünvan vasitəsi ilə ayırmaq metodunu tapır. Proqramçı şəbəkədə şəxsin və onun istifadə etdiyi kompyuterin adlarını “@” işarəsi ilə ayırmaqla yeni ünvan yaradır. Misal üçün user@computer göstərir ki, “user” adlı istifadəçi filan kompyuterdədir. Burada niyə məhz “@”simvolundan istifadə edildiyini Rey belə izah edir ki, belə addım şəbəkədə dolaşıqlıq yaranmaması üçün atılıb. Bir adı digərinin yanında göstərmək üçün ona ingiliscə “at” (yanında, üstündə) önlüyü üçün çox nadir hallarda işlədilən və heç bir adda rast gəlinməyən işarə gərək olub. Məhz “@”
işarəsi həmin tələbə uyğun gəldiyindən Rey həmin simvolu seçib. Maraq üçün bildirək ki, Rey Tomnilsonun ilk göndərdiyi mesaj klaviatura hərflərinin birinci cərgəsində duran klavişlərin ardıcıl basılmasından alınan “QWERTYUİOP” sözü, ilk şəbəkə adresi isə tomlinson@bbn-tenexa olub. Tenex BBN firmasının işlətdiyi köhnə əməliyyat sistemi idi. O zamanlar .com, .net kimi domen adları hələ yaradılmamışdı. Domen adlar sistemi (DNS — Domain Name System) 1980-ci illərdə meydana çıxdı.
Göründüyü kimi Rey Tomnilsonun kəşfi həm elektron poçtun mey- dana çıxmasında, həm də “@” işarəsinin internet simvoluna çevrilməsində əsas rol oynayıb. İstedadlı proqramçı internetin ink- işafındakı xidmətinə görə 2000-ci ildə Amerika Kompyuterlər Muzeyi tərəfindən Corc Stibis (ikili hesablama sistemində işləyən cəmləyici elektromaşın ixtira etmişdir) kompyuter erasının pioneri mükafatına layiq görülmüşdür. Deyilənlərə görə hazırda Tomnilson yenə də BBN texnologiyalar kompaniyasında çalışır və o, öz kəşfini son dərəcə təvazökarlıq edərək elə də böyük bir qəhrəmanlıq saymır və qeyd edir ki, mənim heç ağlıma da gəlməzdi ki, bu ixtira alimlər arasında rahat ünsiyyət forması yaratmaqdan başqa nə isə daha əhəmiyyətli olacaq. Xatırladaq ki, ilk əvvəl e-poçtdan alimlər yalnız öz aralarında operativ informasiya mübadiləsi etmək üçün istifadə edirdilər. E-poçtla ötürülən informasiya isə ancaq mətn halında olurdu. Artıq bu gün e-poçtla göndərdiyin mətnə istənilən faylı qoşmaq, şəkil, səs, gif-animasiya, flash-obyektlər əlavə etmək olar. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, axırıncı üsuldan reklam məqsədilə istifadə edənlər qanunsuz olaraq bizim poçtlarımızı spamlarla, müxtəlif elektron tullantılarla doldururlar.
Məlumat üçün bildirək ki, “@” simvolu klaviş kimi ilk dəfə 1885-ci ildə yazı makinasının klaviaturasında özünə yer tapmış, 1963-cü ildə isə ASCII (American Standart Code for Information Interchange — İnformasiya Mübadiləsi üçün Amerika Standart Kodları) kod cədvəlinə daxil edilmişdir. ASCII klaviaturanın kompyuterə ötürdüyü hər simvo- lu başa düşmək üçün yaradılmış kodlar sistemidir. “@” klavişi elektron poçt kəşf edilməmişdən qabaq kompyuterdə hansı proqramın işləməsindən asılı olaraq silmə, hərəkətə gətirmək və digər əməliyyatları aparmaq üçün istifadə olunub. 1980-ci ildə “@” işarəsi beynəlxalq standart kimi təsdiqlənir.
Tədqiqatçılar deyir ki, əslində, “@” işarəsinin yaranma tarixi orta əsrlərə təsadüf edir. Araşdırmalara görə həmin dövrlərdə rahiblər latın dilində olan elmi əsərlərin üzünü köçürərkən vaxta qənaət etmək məqsədilə tez-tez işlədilən bəzi sözləri ixtisarla yazırmışlar. Onlardan biri də, kontekstdən asılı olaraq “yanına”, “üzərinə” və s. önlüklər kimi tərcümə edilən “ad” sözü olub. Yazarlar bu sözün hərflərini bir-birinə birləşdirərək, bir qədər uzun quyruqlu “a” hərfi yaradırlar. Zaman keçdikcə a-nın quyruğu uzadılaraq dəyirmi hala salınmışdır. Başqa araşdırmalar nəticəsində Roma Universitetində çalışan, dil tarixi üzrə mütəxəssis Corcio Steybail 1500 il yaşı olan Venetsiya ticarət sənədlərində “@” nişanına rast gəlmişdir. Bu nişan amfora (qədim yunanlarda: içki və s. tökmək üçün ikiqulplu, boğazı dar qab) həcm ölçüsü kimi işlədilmişdi. Steybail, həmçinin 1492-ci ilin latın-ispan lüğətini tapmış və orada “amfora” sözünün “arroba” — 12,5 kq çəki ölçüsü kimi tərcümə edildiyini aşkar etmişdir. Digər ehtimallara əsasən “@” simvolu XVIII əsrdə bir malın qiymətini ifadə etmək üçün yaradılıb “4 alma @ 10 dinar”. Bunlardan əlavə “@” işarəsi mühasiblər tərəfindən də işlədilib və ona kommersiya alfası da deyirmişlər.
Maraqlıdır ki, “@” işarəsini ruslar, ukraynalılar, moldavanlar “so- baçka” (balaca it), koreyalılar “ilbiz”, türklər “qızılgül”, finlandiyalılar “yatmış pişik”, macarlar “qurd”, çinlilər “siçan balası”, isveçlilər “dar- çınlı bulka” və s. adlandırırlar. Bizdə isə internet rəmzi üçün hamı tərəfindən qəbul edilmiş bir milli ad hələ seçilməyib. “@” işarəsinin əgər oxşarlığını əsas götürsək onda onu qoğala, çömçəquyruğa və ya qıvrılmış gürzə ilana da bənzətmək olar. Ancaq hələlik internet sim- voluna “sobaçka” ya da ki, “ət” işarəsi deyirik, bəziləri də zarafata salıb ona “it balası” da deyir. Bu yerdə bir incə məqam var ki, elektron ünvanını çox adam öz adına götürdüyü üçün addan sonra “sobaçka” və ya başqa bir heyvan adı çəkmək yaxşı səslənmir. Ona görə də @ işarəsini ifadə etmək üçün yaxşı bir milli ad fikirləşib tapmaq yaxşı olardı. Məncə ona elə “ünvan” demək daha münasibdir. Məsələn, elesger@box.az. Ələsgər ünvanı box.az.
Rusların “@” simvoluna “sobaçka” deməsinin tarixçəsinə gəldikdə isə bu barədə internetdə müxtəlif fərziyyələr var. Guya buna səbəb “@” işarəsinin həqiqətən də quyruğunu bulayan itə oxşaması və ya bu sim- volun ingiliscə “ət” kimi tələffüzünün balaca it hürüşünü xatırlat- masıdır. Başqa bir ehtimala görə ilk kompyuterlər çıxanda, displeylərdə yalnız mətn üçün olanda “Adventure” (“Macəra”) adlı populyar
kompyuter oyunu varmış. Oyunun mahiyyəti onda imiş ki, xəzinə ax- tarmaq üçün oyunçu labirintlərdən keçməklə ziyanverici və yeraltı həşəratlarla vuruşmalı imiş. Labirint ekranda «!», «+», «-», simvolları ilə çəkilirmiş, oyunçu, xəzinə və düşmən monstrlar isə müxtəlif hərf və işarələrlə ifadə olunurmuş. Süjetə görə oyunçunun sadiq köməkçisi, eyni zamanda kəşfiyyat aparan bir iti də olubmuş. Məhz həmin it klavi- aturanın “@” klavişi ilə hərəkətə gəldiyi üçün ruslar həmin simvolu “sobaçka” adlandırıblar.
Virtual aləmin simvolu bu gün artıq hamı tərəfindən tam təbii qəbul edilir. Hətta internetdə gedən məlumatlara görə bir Çin sakini təzəcə anadan olmuş oğlunu “@” heroqlif adı altında qeydiyyatdan keçirməyə cəhd edib, ancaq ona bu işdə mane olublar. Hazırda bu nişan, demək olar ki, əsil brendə çevrilib. İnternetlə bağlı bütün reklamlarda “@” nişanına rast gəlmək olar. 2004-cü ildə Beynəlxalq Elektrik Əlaqələr Birliyi e-poçt ünvanının teleqrafla rahat ötürülməsi məqsədilə “@” simvolu üçün Morze əlifbasına xüsusi kod daxil etmişdir (• — - • — •). A və C latın hərflərini birləşdirən bu kod həmin hərflərin birgə qrafik yazılışını əks etdirir. Sonda isə bildirək ki, 2010-cu ildə internet simvo- lu Nyu-York Müasir İncəsənət Muzeyinin kolleksiyasına daxil edilib və hazırda “@” nişanı bu kolleksiyada bazar dəyəri olmayan yeganə eksponatdır.
Yazılış qaydası:abonent@ünvan - @ ("at" və ya "doq") işarəsi kompyuterə məktubun göndərildiyi server ünvanı ilə abonentin adını ayırmağa kömək edir. Burada abonent dedikdə həmin serverin məktubu köçürəcəyi şəxsi kataloq nəzərdə tutulur. Bu kataloq serverdə istifadəçinin ora daxil olana və ya saxlama müddəti qurtarana qədər qalır. Abonentin adını istifadəçi özü seçir. Sonra o poçt ünvanının qeydiyyatını keçirir və proqram təminatını nizamlayır. Bütün bu əməliyyatlardan sonra elektron ünvanla işləmək olar. Müasir dövrdə ən geniş yayılmış poçt hostinq serverləri kimi Gmail.com, Yahoo!, Hotmail tanınır. MDB məkanında isə Yandex, Mail.ru, Rambler kimi poçt servisləri məşhurdur.
Mənbə: referat.ilkaddimlar.com/embed/d_word_refe_infor_1604.docx
Ümumdünya Poçt Günü
Oktyabr ayının 9-da bütün dünyada poçt sahəsi işçilərinin peşə bayramı - Ümumdünya poçt günüdür. Ümumdünya Poçt İttifaqının
(ÜPİ) XIV konqresinin qərarı ilə Ümumdünya poçt günü 1874-cü ildə ittifaqın yaranması günü qeyd olunur. Bu münasibətlə “Azərpoçt” DM- si tərəfindən bir sıra tədbirlər həyata keçirilməkdədir. Ümumdünya Poçt Gününün qeyd olunması münasibəti ilə oktyabr ayının 5-də bütün poçt müəssisələrinin inzibatı binalarında, PŞ-lərdə və ətrafında səliqə- səhman, abadlıq işləri görülmüşdür. Hər bir poçt şöbələrində Ümumdünya poçt gününü xatırladan plakatlar asılmışdır.Bayramla əlaqədar zonalar üzrə vətəndaşların irad və təkliflərini dinləmək üçün Qusar rayonunda “Qaynar xətt” keçirilmişdir. O cümlədən “Azərpoçt” DM-nin Gənclər Təşkilatının heyəti bütün zonalar üzrə gənclərlə görüşlər keçirmiş və poçt haqqında geniş müzakirələr aparmışdır.
"Azərpoçt" Dövlət Müəssisəsinin bütün şöbə və idarələrində toplantılar keçirilmiş, məruzələr dinlənilmişdir. “Azərpoçt” DM-nin rəhbərliyi tədbirlər planına əsasən orta məktəb şagirdləri ilə görüşlər keçirmiş, onlara poçtun yaranma tarixi, poçt xidmətləri və poçtun müasir zamanda rolu barədə məlumat vermişdir.
Tədbirlər çərçivəsində Ümumdünya Poçt İttifaqının yaranmasının 134-cü il dönümü münasibəti ilə xüsusi təqvim ştempelləri hazırlanmış, 1 saylı PF-nin MPŞ-də poçt markalarından ibarət sərgi təşkil edilmiş, “Azərpoçt” DM-də və Poçt müəssisələrində Veteran Poçt işçiləri ilə görüşlər keçirilmişdir.
09.10.2008-ci il tarixdə Bayram ilə əlaqədar 3 Poçt Şöbəsinin açılışı olmuş, 5 Poçt Şöbəsi istifadəyə verilmişdir. ÜPİ-nin yaranmasının 134- cü il dönümü münasibətilə Mərkəzi poçt şöbəsində toplantı keçirildi. Toplantını giriş sözü ilə “Azərpoçt”DM-in baş direktoru Qənbər Bəybalayev açdı. O ilk olaraq Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları naziri, akademik Əli Abbasovun Ümumdünya poçt günü münasibətilə təbriki poçt işçilərinə çatdırdı. Baş direktor daha sonra Azərbaycan poçtunun yaranma və inkişaf tarixi haqqında danışdı. Tədbirdə həmçini, RİTN-nin DMŞ-nin müdir müavini N.Məmmədov və “Azərpoçt”DM-nin KNŞ-nin müdiri N.Qalayev poçtun keçmişi, ÜPİ – na daxil olmasının tarixi və poçtun hazırda əldə etdiyi nailiyyətləri barədə çıxış etdilər. Ölkə başçısı İlham Əliyevin tapşırıq və tövsiyələrinə uyğun olaraq Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları naziri, akademik Əli Abbasovun rəhbərliyi altında Rabitə və İnformasiya Texnologiyaları, o cümlədən poçt rabitəsinin ən yüksək səviyyədə modernləşdirildiyinin qeyd edən Baş direktor Dünya Bankı ilə Azərbaycan hökuməti arasında imzalanan bank və maliyyə
xidmətlərinin inkişafı layihəsinə uyğun olaraq ölkəmizdə poçt rabitəsinə bu xidmətlərin tətbiqindən sonra bu sektorun daha mükəmməl şəkildə inkişaf edəcəyini bildirdi.
Tədbir zamanı əmək fəaliyyətində fərqlənən bir qrup poçt işçisi “Azərpoçt” DM-nin “Fəxri Fərman”ı və qiymətli hədiyyələri ilə mükafatlandırıldı.
Mənbə: referat.ilkaddimlar.com/embed/d_word_refe_infor_1604.docx
ƏDƏBİYYAT
A.Ş.Süleymanov, Ç.C.Abidov, V.İ.Bədəlov, R.H.Həşimov. İnternetə giriş (dərs vəsaiti). Bakı – 2006
A.Ş.Süleymanov, Ç.C.Abidov, V.İ.Bədəlov, R.H.Həşimov
«İnternetə giriş» fənnindən laboratoriya işlərinin yerinə yetirilməsinə aid metodiki göstəriş. Bakı – 2006
Qonçarov A. Samouçitel HTML, Piter., 2001.
Qasanov R.A., Suleymanov A.Ş., Mustafaev R.T., Kulieva T.D. Vvedenie v İnternet. Uçebnik, Baku, 2003.
Xolüşlaq, Molli G. İspolğzovanie HTML 4,6-e izdanie.
Matrosov A.V., Serqeev A.O., Çaunin M.P. HTML 4.0. – BXV- Peterburq, 2000.
S.V. Simonoviç. İnformatika. Bazovıy kurs. S-P. Piter. 2000 q.
Yorqe Şteffen. INTERNET: sotni poleznıx reüeptov. Per. s nemeükoqo – K.: BHV, 1996.
MÜNDƏRİCAT
GİRİŞ 6
İNTERNETİN QISA TARİXİ 8
İNTERNETİN XİDMƏTLƏRİ 12
Ümumdünya hörümçək toru 12
Elektron poçt 18
Faylların ötürülməsi protokolu 26
FileZilla – FTP klent 27
FlashFXP 4.2.5 Build 1810 Final 29
USENET xidməti 30
İRC xidməti 31
Elektron elanlar lövhələri 34
TELNET xidməti 35
Gopher - informasiya-axtarış xidməti 36
İP-telefoniya 37
Netmetting 39
İCQ xidməti 40
İNFORMASİYA AXTARIŞ SİSTEMLƏRİ 41
İNTERNETƏ QOŞULMA 65
WEB BRAUZERLƏR 70
ƏLAVƏLƏR 80
ƏDƏBİYYAT 95
Mahil İsa oğlu MƏMMƏDOV –texnika üzrə fəlsəfə doktoru; Vüqar Tofiq oğlu AĞAYEV –texnika üzrə fəlsəfə doktoru; Nuridə Məhəmmədəli qızı BAYRAMOVA – müəllim
İNTERNET XİDMƏTLƏRİ
(Dərs vəsaiti). ADAU nəşr
© “Araz-M poliqrafiya” MMC
Yığılmağa verilmişdir 07.10.2014 –cü il, Çapa imzalanmışdır 19.12.2014-cü il, kağız formatı (210x297) 1\4,
kağız №1, uçot çap vərəqi 13.6 ç.v.
Sifariş № 044, tiraj 250
“Araz” poliqrafiya müəssisəsi Gəncə, Ş.Badəddin, 59
|