SAVOLLAR - Namangan davlat universiteti pedagogika va jismoniy madaniyat fakulteti

SAVOLLAR.
1.O’quvchilarni mehnatga amaliy tayyorlash nima?
2.Mehnat darslarida qanday amaliy ish turlari bajariladi?
3.Mehnat darslarida amaliy ishlar qanday tashkil qilinadi?
4.O’quvchilar tarbiyasida amaliy ish jarayonini ahamiyati?
TOPSHIRIQLAR.
1.Amaliy ish turlaridan namuna keltiring.
2.Namunaviy dars ishlanmasini yozing.
ADABIYoTLAR.
1. R.A.Mavlonova, O.T.To’raeva, K.M.Xoliqberdiev “Pedagogika” T., “O’qituvchi” 1998 yil
2. X.Sanaqulov, M.Haydarov “Boshlang’ich sinflarda qog’ozdan amaliy ishlar” 1996 y
3. R.A.Mavlonova, Goroxova, Ogluzdina O, “Mehnat tahlim metodikasi” T., “O’qituvchi” 1986 yil
4. SHumulevich N.M. “Qog’ozdan texnik modellar yasash” T.,“O’qituvchi” 1989 y
5. Vorobg’yov A.SH. “Konstruktorlik va modellashtirish” T., “O’qituvchi”1989 yil
6. N.Gushkin. V.R.Xiltunin. “Mehnat eng yaxshi tarbiyachi”. T.1988y.
7..Mavlonova.R.A. “Boshlang’ich sinf mehnat darsliklari”. T. 1996y.
Mavzu: Boshlang’ich sinf mehnat darslarida iqtisodiy bilim tushunchalarini shakllantirish.
Reja.
Boshlang`ich sinf o`quvchilariga iqtisod tushunchasini berish.
Mehnat darslarini iqtisodiy bilim bilan uzvie bog`liqligi.
O`quvchilarda iqtisodiy faoliyatini shakillantirish.
Mahlumki Respublikamiz mustaqilikka erishib, o’z yo’lini belgilab oldi va bozor iqtisodi yo’nalishini tanladi. Bozor iqtisodi ongli kishilik taraqqiyotining hamma bosqichlarida bo’lgan va bundan keyin ham davom etaveradi. U insonlarga hamisha yo’ldoshdir.
O’quvchilar ongiga jamiyatimizning demokratik asosida iqtisodiy islohatlarni yanada rivojlantirish, mahnaviy-ahloqiy, mehnat tarbiyasi tushunchalarini shakllantirish, mehnat darslarida iqtisodiy tushuncha berish ishlari muhim ahamiyat kasb etadi.
Mehnat fanlar asosini chuqur va amaliy o’zlashtirishda, bolalarni mehnatga bo’lgan munosabatini ijodiy ish faoliyatida mustaqil shakllantirishda, fikr yuritishga o’rgatuvchi ilmiy vositalardan biridir. Ko’p asrlik tajriba shuni ko’rsatadiki, insonlarning mehnati tufayli cheksiz boyliklar va imkoniyatlarning yechiladi. Mehnat fani iqtisodiy rivojlanishning asosiy omili hisoblanib, o’quvchilarning chuqur iqtisodiy bilimini mustahkamlaydi.
Hali-hanuz iqtisodiy mehnat tarbiyasida ilg’or umumbashariy va milliy g’urur, ularning tarbiyaviy harakteri o’z ifodasini topgani yo’q. SHuning uchun mehnat darslarida o’quvchilarning iqtisodiy faolligini oshirish va tadbirkorlik mehnat faoliyati ko’nikmalarini shakllantirish va kuchaytirish lozim.
Iqtisodiy tarbiyaning qator vazifalari mehnat darslarida amalga oshiriladi. Bu vazifalardan biri tadbirkorlik bo’lib, bu mahsulot ishlab chiqarish uni sota bilish, tushgan mablag’ni joy-joyiga sarflay olishdir. Bu tadbirkorlik talablarini mehnat darslari jarayonida darslar nechoglik qiziqarli va foydali tashkil etilsa, o’quvchilar shunchalik iqtisodiy bilimga va malakaga ega bo’ladilar. Avvalo bu darslarning muzmunini to’g’ri belgilab olish zarur.
- mehnat tahlimi va tarbiyasining ijtimoiy va iqtisodiy yo’nalganligi;
- mehnat darslarini bozor iqtisodi talablari asosida pedagogik texnologiyalardan va malakalardan unumli foydalanish;
- O’quvchilarni qiziqishlarini hisobga olib amaliy to’garaklarga jalb qilish;
- O’quvchilarni mehnat darslarida iqtisodiy bilim berishda yoshi, shaxsiy xususiyatlarini hisobga olish;
- O’quvchilarni mehnat natijalarini rag’barlantirish va kamchiliklarni do’stona hal qilish;
Mehnat darslari bolalar uchun iqtisodiy bilimlar bilan tevarak- atrofdagi hayotni o’ziga xos tarzda bog’lovchi omil bo’lishi lozim.
SHuning uchun hozirgi kunda mehnat darslarida «o’z-o’zini boshqarish» va «o’z-o’zini mablag’ bilan tahminlash» kabi tadbirkorlik ishlarini tashkil qilish lozim.
Masalan o’quvchilarning mehnat darslarida materiallarni isrof qilmaslikni, ishning sifatliligini, estetik jihatdan bejirim va chiroyli bo’lishiga ehtibor berishlari kerak. SHu bois boshlang’ich sinflarda mehnat tahlimi va tarbiyasi jarayonida tadbirkorlik tushunchalarini, kelgusi mehnat faoliyatida muhim o’rin egallash ekanligi ko’rsatish, tushuntirish pedagog o’qituvchilarning oldida turgan muhim vazifalardan biri ekanligini tahkidlash zarur. O’quvchilarda mexnat tahlimi jarayonida tadbirkorlik tushunchalarining dastlabki bosqichlarini amalga oshirishda qo’ydagi vazifalarni bajarish ko’zda tutiladi.
O’quvchilarni mehnat tahlimiga oid nazariy va amaliy bilim berishni uzviyligini mustahkamlash;
Kasblar xususiyatni farqlay bilishga o’rgatish orqali ularni turli kasblarni to’g’ri tanlashga yo’naltirish;
Unumli mehnat qilib yuqori samaradorlikka erishishni o’rgatish;
Mehnat jarayonida erishilgan natijani maktab jamoasi va ota-onalar ishtirokida namoyish etish;
Bajarilgan ishlar sifatini oshirishda kim oshdi savdo maskanlarini tashkil etish;
O’quvchilarda tadbirkorlik tushunchalarini shakllantirishda maktab, mahalla, oila va jamoatchilikni birgalikdagi harakati o’z-o’ziga xizmat qilishni tashkil etish, mahsulot sifati hamda turli ish turlari jarayonida mehnat natijalarining unumdorligi keskin o’sishda o’z tahsirini ko’rsatadi. CHunki tadbirlarda erishilgan yutuqlar bo’yicha o’quvchilarning bajargan buyumlari maktab muzeylari yoki sinf burchagida namuna sifatida saqlash, ota-onalarga sovg’a sifatida taqdim etish o’quvchilarda amaliy mehnatda ish sifatini yanada oshirish, ijobiy natijalarga erishishda samarali tahsir ko’rsatadi.
O’quvchilarning bajargan ishlaridan maktab sharoitidan kelib chiqib har xil ko’rgazmalar va o’quvchilarning o’zlari uchun maktab bozori tashkil qilinsa maqsadga muvofiq bo’lar edi.
Bunda o’quvchilar o’zlari bajargan ishlar natijalarini, diqqatga, ehtiborga sazovor bo’lganligini, o’zini mablag’ bilan qisman tahminlanganligini, o’zini boshqara olishini ko’rib, o’z mehnatiga va o’zgalar mehnatiga hurmat bilan qaraydi. O’quvchi ongida mehnatga muhabbat o’z samarasini topadi.
Natijada davlatimizning iqtisodini yuqori darajaga ko’tara oladigan, o’zining kasbini, hunarini hurmat qiladigan, jamiyatimizning rivojlanishida o’zini hissasini qo’sha oladigan barkamol avlodni tarbiyalashimizda yordam beradi.
SAVOLLAR.
Iqtisodiy tarbiya nima.
Mehnat tahlimidagi iqtisod qanday ko’rinishga ega.
Tadbirkorlik qanday amalga oshiriladi.
TOPSHIRIQLAR.
Mehnat tahlimida iqtisodiy tarbiya qaysi ish jarayonida berilishi kerakligini ayting.
ADABIYoTLAR.
1. I.A.Karimov O’zbekistonning siyosiy ijtimoiy va iqtisodiy istiqbolining asosiy tamoyillari. T., “O’zbekiston”
2. R.A.Mavlonova, O.T.To’raeva, K.M.Xoliqberdiev “Pedagogika” T., “O’qituvchi” 1998 yil
3. X.Sanaqulov, M.Haydarov “Boshlang’ich sinflarda qog’ozdan amaliy ishlar” 1996 yil
4. R.A.Mavlonova, Goroxova, Ogluzdina O., “Mehnat tahlim metodikasi” T., “O’qituvchi” 1986 yil
Mavzu: Mehnat darslarida ish unumini oshirish usullari.
Reja.
Mehnat daslarida ish turlari.Ish unumini oshirish usullari.
Mehnatish unumini oshirishni tashkil etish shakil va metodlari.
Malaka va ko nikmalarini oshirish.
4. Mehnat darsini tashkil qilishning sifatini oshirish.
Kichik yoshdagi ukuvchilarni bilim, malaka, kunikmalarni rivojlantirish, ijodiy mexnatga, mustakil fikrlashga urgatish, kasb-xunarga yunaltirish, ilmiy dunyokarashini kengaytirish, mantikiy fikrlashga urgatish muxim muommolardan biridir.
SHunday ekan boshlangich sinflarda ukuvchilarni ijodiy mexnatga urgatish, ijodiy kobiliyatlarini shakllantirishda mexnat darslarining urni juda kattadir. Ukuvchilarni mexnatga ijodiy tayyorlash mexnat tahlimining muxim vazifalaridan biridir. Mexnat ukuvchilarning chukur va mustaxkam bilimlar bilan kurollantiradi. Ukuvchilarni tanlagan kasbiga kiziktirish, mexnatkash kishilarga xurmatda bulishga tarbiyalaydi.
O’quvchilarni ish unumini oshirish, chuqur bilim egallash, ijodiy qobiliyatlarini o’stirish masalalari mehnat tahlimi darslarida hal etiladi. Har bir dars o’quvchilarni diqqatini, xotirasini, qiyoslay bilishini, fikr yuritishni, asosiy narsani ajratishni, xulosa va umumlashtirishni, o’z ishini rejalashtirishni, uni kerakli suhratda amalga oshirishni, o’z-o’zini nazorat qilish vazifalarini o’z ichiga oladi.
Ukuvchilarini mexnat darslarida ish unumini oshirish ikki boskichda olib borilsa maksadga muvofik buladi.
Birinchi boskich- mexnat mashgulotlarining anikligi, asosligi, uning bola kizikishiga, istihdodiga va kobiliyatiga mos kelishi.
Bunda ukuvchilarning yosh xususiyatlari, kizikishlari, imkoniyatlarini xisobga olish muxim axamiyat kasb etadi. Ukuvchilarni mexnatning mahlum turiga bulgan mayl va kizikishni uz vaktida aniklash va ularga mexnat malakalarini sevgan mashgulotlarida takomillashtirishga yordam berish juda muximdir.
Mexnat tahlimida ukuvchilarning dikkat ehtiborini:
- asbob-materiallarni saklash koidasi xamda joylashtirish tartibiga:
- ish joyini tugri jixozlashga:
- materiallardan tejamkorlik bilan foydalanish usullariga:
- ish xarakati mehyori va suhratiga:
- ish sifatini tahminlovchi omillarga:
- ishlov berishda olingan aniklik va tozalikka rioya kilishga:
- buyumni chiroyli kilib bezishga
jalb kilib borish kerak.
Ikkinchi boskich- Ukuvchilarga jamoatchilikga, ijodiy tashabbusskorlikga, mexnat kishilarini va mexnat natijalarini xurmat kilishga, mexnat javobgarlikni xis etish xususiyatlarini singdirib borish zarur.
Ukuvchilarni mexnat darslarida ish unumini oshirish uchun ularni ongiga, dunyosiga mexnat orkali tahsir etishimiz muxim urin egallaydi. Bunda mexnatning tarbiyaviy kuchi ukuvchining mexnatga munosabatiga kup jixatdan boglikdir. Ishtiyok va kizikish bilan kilinayotgan mexnat majburan kildirilayotgan mexnatga nisbatan bolalarning ongiga, xissiyoti va irodasiga kuchlirok tahsir etadi. SHuning uchun ukuvchilar biror ijodiy mexnatga kirishishlaridan oldin pedagog ukituvchilar zimmasiga kuyidagi shartlarni amalga oshirish talablari kuyiladi:
- yasayotgan buyum yoki predmetning zarurligini tushuntirish:
- uni kullash urni va maksadini tushuntirish:
- yasash usullari va jarayonini tushuntirish:
Bolalar tayyorlagan narsalar uz urnida kullanilishi xam katta axamiyatga egadir. Ular uz mexnatlarining foydaliligini kurganlarida, ularda uz mexnatlarining natijasidan konikish, yana kandaydir foydali, yaxshirok narsani xosil kilishga intilish paydo buladi. Ularda uz kobiliyatlarini ishonch, narsalarga extiyotkorlik bilan munosabatda bulish xissiyoti uygonadi, chunki bolalar atrofdagi narsalarni kanday mexnat evaziga yaratilganligini anglaydilar.
Dars mazmuniga qo’yiladigan muhim talablardan biri darslarni hayot bilan chambarchas aloqador bo’lmog’i lozim.
O’quvchilarni faollashtirish ayniqsa o’qitishning zamonaviy bosqichi sharoitlarida anchagina murakkabdir. SHunung uchun o’quvchilarning o’quv faoliyatlarini faollashtirishga yordam beruvchi vosita va usullarini tanlash o’qituvchining doimo diqqat markazida bo’lishi shart.
O’quvchilarning ish unumini oshirish va ijodiy faoliyatlarini bir qator usullar vositasida faollashtirish mumkin. Bu usullarni bahzilari bilan tanishtiramiz:
Butun sinfga taklif etilgan muayyan ijodiy ishda o’quvchining iloji boricha mustaqil ishlash hissasini tahminlash.
Bir maqsadda o’qitishning alohida va umumiy shakllarini biriktirish usullari bilan birga maxsus tarqatma materiallaridan foydalanish.
Faoliyat turlari o’rganilayotgan material bilan to’g’ri munosabatni tahminlash.
Dastur materiali asosida darsda zehnlilik, diqqat, tasavvur va shu kabilarni tekshirish hamda shakllantirish maqsadida o’ziga xos konkurslar o’tkazish.
Mexnat darslarining muxim xususiyati shundaki, ukuvchilar
mexnat va politexnik bilim, kunikma va malakalarni xilma-xil amaliy ishlarni bajarish, uzlariga kerak bulgan va ijtimoiy foydali axamiyatga ega bulgan predmtlar yasash jarayonida egallaydilar.
Dars vazifasini faqat bilim berish va ko’nikma hosil qilishdan iborat qilib qo’ymasligi balki tarbiya berish va kamol toptirish vazifalari bilan bog’lab olib borish ham zarur.
SHunung uchun ham o’qituvchi o’zi o’qitayotgan bilimini bilishi lozim. Bu esa biror mavzuga tayyorlana turib, o’qituvchi mazkur dars materiali asosida o’quvchilarning ahloqiylikning qanday g’oyalarini anglashga olib kelajagini diqqat, fikrlash, xotira, tasavvur, irodani rivojlantirish va boshqa shu kabilar sohasida shaxs sifatini qanday kamol toptirishga erishishini aniq tasavvur qilmog’i lozim.
SAVOLLAR.
Mehnat darslarini tashkil qilishda nimalarga ehtibor
berish kerak.
O’quvchilarda mehnatsevarlikni tarkib toptirish.
Ish unumini oshirish usullari qanday.
TOPSHIRIQ.
1.Ish unumini oshirish usullariga misol keltiring.
2. O’quvchilarda mehnat tarbiyasini amalga oshirish manbai nima?
ADABIYoTLAR.
1. X.Sanaqulov, M.Haydarov “Boshlang’ich sinflarda qog’ozdan amaliy ishlar” 1996 yil
2. R.A.Mavlonova, Goroxova, Ogluzdina O., “Mehnat tahlim metodikasi” T., “O’qituvchi” 1986 yil
3. SHumulevich N.M.“Qog’ozdan texnik modellar yasash” T.,“O’qituvchi” 1989 y
4. Vorobg’yov A.SH. “Konstruktorlik va modellashtirish” T., “O’qituvchi”1989 yil
5. N.Gushkin, V.R.Xiltunin. “Mehnat eng yaxshi tarbiyachi”. T.1988y.
6. Mavlonova.R.A. “Boshlang’ich sinf mehnat darsliklari”. T. 1996y.
Mavzu: Mehnat tahlimidan sinfdan tashqari ishlar.
Reja.
Sinfdan tashqari ishlarning maqsadi va vazifalari.
Sinfdan tashqari ishlarning mazmuni.
Sinfdan tashqari ishlarning shakllari (ommaviy ish, tarbiyaviy tadbirlar, musobaqalar, to`garak ishlari, mustaqil mashg`ulot)
Mehnat tarbiyasi, mehnatga munosabatni tarbiyalash maktabdagi o’quv hamda sinfdan tashqari ishlarning o’zagi, maktabning hayot bilan aloqasini mustahkamlashning asosiy yo’lidir. O’quvchilar mehnat ruhiy va amaliy tayyorlash maktabning asosiy tarbiyaviy vazifalaridan biridir.
Maktabning turmush bilan aloqasi kundan-kunga mustahkamlanib bormoqda, sinfdan tashqari ishlarning o’quvchilar o’zlarining mustaqilliklari va tashabbuslarini namoyish eta oladigan, ularga jamiyat foydasi uchun tashkil etilgan mehnatning go’zalligi va quvonchini, jamoaning kuchini his etishlariga yordam beradigan yangi shakl va usullarlari aniqlanmoqda.
O’quvchilarning sinfdan tashqari ishlarni davom ettirilishi to’garak ishlari, jumladan “Mohir qo’llar”, “Yosh naturalistlar”, “Badiiy kashtachilik to’garaklari” kabi to’garaklar keng tarqalgandir.
O’quvchilarning mehnat faoliyatiga psixologik va amaliy tayyorlash o’quvchilar ijtimoiy foydali mehnatining har xil turlarida qatnashayotgan vaqtlarda xilma-xil tarbiyaviy tadbirlarni qo’llash orqali amalga oshirilishi kerak.
O’quvchilar bilan olib boriladigan sinfdan tashqari ish maktabning butun tahlim – tarbiyaviy ishlarining ajralmas qismi bo’lib, u bolaning har tomonlama rivojlantirish, darslarda egallayotgan bilimlarini mustahkamlash, chuqurlashtirish, amalda qo’llanishga yordam beruvchi muhim vositalardan biridir. Sinfdan tashqari ish ayni bir vaqtda o’quvchilarning bilim doirasini kengaytiradi, mehnat tahlim va tarbiyasi bolalarda fan texnika, sahnatning turli sohalariga qiziqishini o’stirish masalalarini hal etishga yordam beradi.
Mehnat tahlimi bo’yicha sinfdan tashqari ishlar texnik mehnat darslarining davomi qo’shimchasidir. O’quv mashg’ulotlari bilimlarga qiziqishini o’zstiradi, sinfdan tashqari ish darsida bilimlarni kengroq qo’llash hamda chuqurlashtirish imkonini beradi. SHu bilan birga sinfdan tashqari ishdarsda berilgan materiallarni aynan takrorlamasligi kerak, u sinfdagi ishdan o’zining o’yin, qiziqarli xarakterdaligi bilan ajralib turadi. Sinfdan tashqari ish o’quvchilarga ishning o’zlariga ko’proq yoqqan, o’zlarini ko’proq qiziqtirgan turini tanlashlari uchun imkon yaratadi. Faqat sinfdan tashqari ishlarda o’quvchilarning individual ijodiy qobiliyatlari yorqinroq namoyon bo’ladi, bu yerda ular istalgan ish bilan shug’ullanishilari, qo’yilgan maqsadga erishish uchun kerak bo’lgan vaqt va kuchini sarflashlari mumkin.
Sinfdan tashqari ishning formalar ko’pdir:
Ommaviy ish – kechalar, ertaliklar, konkurslar, viktorinalar, ekskursiyalar, ko’rgazmalar.
Maktablarda boshlang’ich sinflarda sinfdan tashqari ishlarni ertaliklar, ko’rgazmalar tayyorlashni uyushtirish kabi ommoviy ish turlaridan keng foydalanib, konskurs va viktorinalarga kam ehtibor beriladi. Ommaviy ishning konkurs va viktorinalar kabi turi juda qiziqarli va aynan bir vaqtda katta tarbiyaviy imkoniyatlarga egadir. CHunki zehnli, tez javob topa bilish, o’z fikri, bilim va ko’nikmalarini safarbar eta bilish xuddi mana shu ish turlarida talab qilinadi.
Maktabning tarbiyaviy ishlarida ommoviy ishlar katta rolg’ uynaydi. Kechalarga, konkurslarga, viktorinalarga tayyorgarlik ukuvchilarni xar tomonlama xarakat kilishga matnlarni yodlash, kostyumlar tayyorlash, jixozlash, bezash ishlarini amalga oshirishga majbur kiladi. Kechalar mavzulari shunday tanlanish kerakki, u ukuvchilarda xar tomonlama kizikish uygotsin, ularni uylashga, ixtiro kilishga majbur etsin va fakat mavjud bilim va kunikmalar bilan cheklanib kolmay, kecha mavzusining dasturiga muvofik yangiliklarni xam uzlashtira borsin. Ayniksa kechalar ikki yondosh sinflar kushilganda juda kizikarli va jonli utadi. Kecha mavzusi asosan makol va matallardan olinadi, ammo kecha mavzusini “Mexnat va mexnat kishilarini sharaflaydigan” mexnatga alokador bulishi xam mumkin.
Mexnatga bagishlangan kechalarni xar bir ukuv choragi va yil oxirida utkazish maksadga muvofik bular edi. Kecha “Maktab mexnat darslarida nimalarni urganib oldingiz” mavzusi asosida utkazish mumkin. Kechaning maksadi mexnat darslarida olingan kunikma va malakalarni mustaxkamlash, mexnatga muxabbat singdirishdir.
Turli ishlarni bajarish, asboblarni tugri ishlatish, darslarda foydalaniladigan materiallar va asboblar buyicha bilimlarni tekshirishga bagishlangan musobakalar sinfda va sinflararo utkazilishi mumkin. Ish turlarini, tayyorlash texnologiyasini aynan uzini koldirib uzgartirish kerak. Xamma topshiriklarni bajargan ukuvchilarni maxsus nishon bilan takdirlash mumkin.
Tugarak ishlarida kurgazmalar, mavzuli alg’bomlar, kurgazmali kurollarni tashkil etish va bajarish muxim urin egallaydi.
Kurgazmalar mavzusi xilma-xil bulishi mumkin, masalan sinfda mexnat darslarida bajarilgan ishlar kurgazmasi, uyda mustakish ishlagan yoki tugaraklarda ishlangan ishlar kurgazmasi va shu kabilar. Kurgazmani tomoshabinlar kanday idrok etishlari, kurgazmani kanday tashkil etilganligi, kanday bezatilganligini, namunalarning joylashtirishiga boglikdir. Kurgazma estetik didni tarbiyalaydi.
To’garak ishi – “Mohir qo’llar”, “Qo’g’irochoq teatri”, “Yosh tabiatshunoslar”, “Quvnoq ustaxona” to’garaklari.
Boshlang’ich sinflardagi to’garak ishlari o’quvchilarida umumiy rivojlantirishni, o’zining sodda ijodiy fikrini amalga oshirish imkoniyatlariga ega bo’lsinlar.
Boshlangich sinflarda tugarak ishi kuyi sinf ukuvchilarini umumiy rivojlantirish, ayniksa ukishning turmush bilan alokasi nuktai nazaridan juda muxim va keraklidir. “Moxir kullar”, “Kugirchok teatri”, “Yosh tabiatshunoslar” tugaraklari ayniksa katta axamiyatga ega bulib, tuguraklarda ugil va kiz bolalar bir xil kizikish bilan shugullana oladilar. Xar biri uz kizikishi, kuchi va imkoniyatlariga yarasha ish bilan shugullana oladilar.
To’garaklarni tashkil etishdan oldin o’qituvchi maktabdagi mavjud imkoniyatlarni chamalab chiqishi lozim. To’garak uchun albatta alohida xona kerak bu xona stol-stullar, mahlum asbob-moslamalar to’plami, tayyor ishlarni qo’yish uchun shkaflar bilan jihozlangan bo’lishi kerak.
Tugarak ish rejasini tugarak raxbari sinf raxbarlari bilan xamkorlikda bir yilga tuziladilar. Rejada tugarak kaysi ish turi bilan shugullanishi va shu ish turlari buyicha kanday amaliy ishlar amalga oshirilishi kayd etiladi. Rejadagi ishlar oddiydan murakkabga utishini tahminlash uchun murakkablik darajasiga kura joylashtiriladi. Rejada utkaziladigan ekskursiya xam kursatiladi. Tugarak rejasini maktab raxbari tasdiklaydi. Tugarak mashguloti xaftada bir marta utkazilib, u 1,5 soatdan ortik davom etmasligi kerak.
Tugarak mashguloti odatda yangi ish usullarini kursatishdan boshlanib, tugarak ahzolari bu xarakatni takrorlaydilar, asosiy ishga esa ular bu ish usullarini yaxshi egallab olganlaridan sung kirishiladi. Tugarak ahzolari ishlarni bajarish jarayonija oddiy sxemalar, chizmalardan foydalanishga, materiallarga tartibli, tejamkorlik bilan munosabatda bulishga, asboblar xamda ish joiyini toza va tartibli saklashga albatta odatlantirish zarur. Tugarakning xar bir ahzosi “Uzing bilim oldingmi – urtoginga xam urgat” degan koidani doimo yodida saklashi krak.
Individual mashg’ulot - kollektsiyalar to’plash, texnika bilan mustaqil shug’ullanish, qishloq xo’jaligi ishlari bilan shug’ullanish kiradi.
Boshlangich sinf ukuvchilari kuplab ijtimoiy foydali mexnatda katnashadilar. Ular paxta terishda, sabzavot mevalarni yigishda, ipak kurti bokishda, maktabni, maktab xovlisini, kucha xiyobonlarni obodonlashtirishda kullaridan kelgancha xarakat kiladilar. Ular dala shiyponlarida kutubxonalar tashkil etadilar, xavaskorlik kontsertlarini beradilar, makulatura, temir-tersak tuplaydilar, kichkintoylarni, nafakaxurlarni otalikka oladilar. Bu tadbirlarni barchasi ukuvchilar tashabbusi bilan amalga oshiriladi.
Biz ko’p narsalarni o’rganishni faqat dars vaqtida bajara olmaymiz, qilgan vaqtimizda ham ulgura olmaymiz. SHuning uchun sinfdan tashqari olib borgan ishlarimiz katta ahamiyatga ega. Sinfdan tashqari ishlarda o’quvchilarning qiziqishlariga, qobiliyatlariga qarab turli xil ishlarni amalga oshirishimiz mumkin. Bajarilgan ishlarimizni ahamiyati haqida tushuntirilib borilsa, yaxshi natijalarga olib keladi.
Mehnat topshiriklarini sinfdan tashqari ishlarda qo’llash o’qituvchidan muntazam katta tayyorgarlikni, har bitta to’garak ishlarini doimo nazorat qilib, ularni chuqur va mastahkam bilimlar bilan qurollantirib, tanlagan kasbiga qiziqtirib va o’quv fanlari mazmunini mukammalashtirib o’quv jarayonini to’g’ri tashkil etish kerak.
Sinfdan tashkari ishlarni samarali ravishda amalga oshirish, boshlangich sinflarda uzlashtirgan bilim, malaka va kunikma va malakalarini mustaxkamlaydi, dunyokarashini shakllantiradi, ularning ijodiy kobiliyatlarini ustiradi xamda bidiiy estetik didini oshirishda muxim omil bulib xizmat kiladi. Uz vaktida, rejali, tartibli utkazilgan mashgulotlar ukuvchilarning kizikish va xavaslarini oshiradi, mahnaviy, mafkuraviy karashlarini boyitadi.
Xulosa qilib aytganda o’quvchilarga boshlang’ich sinfdanoq kelajakda to’g’ri kasb tanlashlariga ulkan zamin yaratilsa, kelajak avlodning barkamol bo’lishida, jamiyatimizning rivojlanishida katta ahamiyat kasb etadi.
SAVOLLAR.
1.Sinfdan tashqari ishning maqsadi nimalardan iborat?
2.Boshlang’ich sinfda qanday farqlar mavjud?
3.Individual mashg’ulot nima?
4.Sinfdan tashqari ishlar kasb tanlashga qanday tahsir
ko’rsatadi?
TOPSHIRIQLAR.
1.Sinfdan tashqari ishlarga misol keltiring.
2. Sinfdan tashqari ishlarning ishlanmasini tuzing.
|