ADSL texnologiyasi - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

4.1.1. ADSL texnologiyasi
Hozirgi paytda abonent tarmoqlarida ADSL texnologiyalari eng ko‘p
tarqalgan. Ular quyidagicha afzalliklarga ega:
Kabel
juftliklaridan
minimal
foydalanish
imkoniyati.
Odatdagi telefon tarmoqlari uchun bunday juftliklar faqatgina telefon
signallarini uzatish uchun qo‘llanilar edi. ADSL texnologiyasi
yaratilgandan keyin, telefon liniyalari bo‘ylab nafaqat telefon signallari,
balkim yuqori tezlikda ma'lumotlarni uzatish mumkin. Ularning ikkalasi
xam bir – biriga xalaqit bermaydi;
ADSL
da
ulanish
vaqtining
kamligi,
tarmoqdan
foydalanishning qulayligi va narxining patsligi. Hozirgi paytda telefon
tarmoqlari juda katta va juda ko‘p abonentlar soniga ega bo‘lgan, keng
tarqalgan
telekommunikatsiya
tarmoqlaridan
iborat.
ADSL
texnologiyalari yordamida markaziy ofisda bitta markaziy qurilmani va
foydalanuvchi xonadonida, bitta qurilmani joylashtirish lozim. Yuqori
tezlikli va keng oraliqli imkoniyatdan foydalanadigan, keng oraliqli
tarmoqga ulangan foydalanuvchilar
yangi
liniyadan xarajatsiz
foydalanishi mumkin;
Axborotni tortib olishda yuqori tezlikga erishish. ADSLning
assimetrik xususiyati uchun tortib olinadigan tezlik, 8 Mbit/s gacha
yetishi mumkin.
69
Quyidagi 4.2 va 4.3-rasmlarda ADSL ning abonent liniyasini
ulanishi va ADSL kanallarining chatsota bo‘yicha tarqalishi.
ko‘rsatilgan.
4.2 - rasm. ADSL texnologiyasi qo‘llanilgan abonent liniyasida
kanalarning xosil qilinishi.
4.3- rasm. ADSL kanallariga chastotaning taqsimlanishi.
ADSL (Assymetric Digital Subscriber Line - assimetrik raqamli
abonent liniya), xDSL texnologiyalari kabi yuqori tezlikli ma'lumotlarni
uzatish uchun mo‘ljallangan texnologiyalar tarkibiga kiradi. ADSL
texnologiyasi interfaol videoxizmatlarni (talab bo‘yicha video, video
o‘yinlar va boshqalar) va ma'lumotlarni tez uzatish (Internetga ulanish,
lokal xisoblash va boshqa tarmoqlarga uzokdan ulanish) uchun yuqori
tezlikni ta'minlashga mo‘ljallangan. ADSL liniyasi, xar bir telefon
kabellarining juftliklarini oxiriga ulangan ikkita modemni bir-biri bilan
bog‘laydi. Bizga ma'lumki, analog modemlar, standart telefon kanallari
buyicha 28 Kbit/s gacha tezlikni oshirish imkoniyatiga ega edi. Xuddi
shunga o‘xshab, modulyasiyalash usullari qo‘llanilgan ADSL
70
texnologiyalari esa tarmoqdan abonentga keladigan ma'lumotlar
oqimining tezligini bir necha Mbit/s gacha yetkazishi mumkin. Bu
texnologiya foydalanuvchidan stansiyagacha past tezlikli kanal orqali
tarmoqdan abonentga tushuvchi oqimlarni boщqarish imkonini beradi.
Bunda asosan uchta axborotli kanal xosil bo‘ladi. Tarmoqdan
abonentgacha uzatiladigan ma'lumotlar oqimi, abonentdan tarmoqqa
uzatiladigan ma'lumotlar oqimi va telefon aloqa kanali. Telefon
aloqasining kanallari filtr yordamida ajratiladi, bu ADSL ulanishida
avariya yuz bergan takdirda xam telefon ishini kafolatlaydi.
ADSL, mavjud bo‘lgan telefon kabellarining juftliklarini,
ma'lumotlar uzatish uchun mo‘ljallangan yuqori chastotali traktga
aylantiradi.
Raqamli abonent ulanish tarmoqlarini ADSL texnologiyasi asosida
qurishda liniyaviy uskunalarga xech qanday o‘zgarishlar kiritilmaydi.
Mis o‘tkazgichli analog telefaniya tarmog‘ini raqamli keng polosali ko‘p
xizmatli abonent kirish tarmog‘iga aylantirish uchun qayta jixozlanish
jarayoni asosan stansiya va abonent tomonda amalga oshiriladi. Stansiya
tomonida abonentlar guruxidan kelayotgan signallarga ishlov beruvchi
va global tarmoqdan kelayotgan ma'lumotlar oqimini abonentlarga
taqsimlab uzatuvchi qurilma maxsus qurilma guruxli modem
xisoblanuvchi DSLAM qurilmasi qo‘llaniladi. Bu qirilmaning asosiy
vazifasi mis o‘tkazgichli aloqa liniyalari orqali ulangan abonentlarni
xDSL texnologiyasi asosida yuqori tezlikli internet tarmog‘iga
ulanishini ta'minlashdir. Odatda DSL texnologiyasidan internet
provayderlari foydalanuvchilarga simli internet tarmog‘iga ulanishni
ta'minlash maqsadi fo‘llanilib kelinmoqda. Shuning uchun ham stansiya
tomonida o‘rnatiluvchi bu qirulma bir tomondan internet provayderining
regional tarmog‘iga (ko‘p kanallai uzatish tizimi orqali), ikkinchi
tomondan esa abonent liniyasiga ulanadi (kross orqali). Mos ravishda
abonent tomonda individual modem qurilmasi, ya'ni ADSL modem
o‘rnatilishi lozim. Quyidagi 4.4 rasmda ADSL asosida raqamli abonent
kirish tarmoqlarini qurishda qo’llaniluvchi qurilmalarning ulanish
ketma-ketligi ifodalangan.
71
4.4-rasm. ADSL asosida raqamli abonent kirish tarmoqlarini
qurishda qo’llaniluvchi qurilmalarning ulanish ketma-ketligi ifodalangan
Abonent tomonida ATS tomonida kelgan bir juftli mis abonent
o’tkazgichi abonent inshooti devor qismidagi telefon rozetkasiga
ulanadi. Telefon rozetkasiga bir tomonidagi RJ11 konnektori bilan
ulangan telefon kabeli ikkinchi tomonidagi RJ11 konnektori bilan
chastota bo’yicha ajratish qurilmasi, ya’ni splitter qurilmasining “line”
portiga ulanadi. Splitterning asosiy vazifasi stantsiya tomonda
kelayotgan umumiy oqim tarkibidan past chastotali telefon signallari
(0,3-3,4 kGs) va yuqori chastotali (26kGs-1100kGs) ma’lumotlar
uzatish tarmog’i signallarini ajratishdan iborat. Splitterning ikkinchi
tomonida “phone” va “modem” portlari mavjud bo’lib “phone” portiga
telefon apparati, “modem” portiga esa ADSL modemi ulanadi. Quyidagi
4.5-rasmda
abonent
inshootida
ADSL
modem
va
uning
komponentalarini ulanish ketma-ketligi tasvirlangan.
72
4.5-rasm. Abonent inshootida ADSL modem va uning
komponentalarini ulanish ketma-ketligi
ADSL modemi va abonentning ma’lumotlar uzatish tarmog’i
(masalan Internet tarmog’i) ohirgi qurilmasi (kompyuter) o’rtasida
bog’lanish ADSL modemning imkoniyatiga bo’liq ravishda turlicha
bo’lishi mumkun. Odatda ADSL modem va kompyuter o’rtasidagi
ulanish Ethernet tehnologiyasi asosida amalga oshiriladi. Bunda
modemning “LAN” Ethernet portlarida biriga Ethernet kabelining RJ45
konnektoriga ega bir uchi ulanadi. Kabelning ikkinchi tomoni esa
kompyuterning Ethernet portiga ulanadi. Ammo shuni takidlash kerakki
bugungi kunda ADSL modemlari va abonent ohirgi qurilmalari
o’rtasidagi bog’lanish jarayonini qulaylashtirish va bir vaqtda ulanuvchi
qurilmalar soni va mobilligini ortirish maqsadida simsiz texnologiyalar
keng qo’llanilib kelinmoqda. Masalan Wi-Fi texnologiyasi bunga yaqqol
misol. Shuning uchun ham ADSL modemlar Wi-Fi tehnologiyasi bilan
jihozlangan holatda ishlab chiqarilmoqda . Bunda ohirgi qurilmalar
(kompyuter,
smart
telefonlar
va
boshqa
tarmoqda
ishlashga
mo’ljallangan qurilmalar) ADSL modemga simsiz ulanishlari mumkun.
73
4.6-rasm. Wi-Fi texnologiyasini qo’llab-quvvatlovchi ADSL
modem
ADSL assimetrik texnologiyalar tarkibiga kiradi, chunki
tarmoqdan abonentga keladigan ma'lumotlar oqimining tezligi,
abonentdan tarmoqka beriladigan ma'lumotlarning uzatish tezligidan
past. Foydalanuvchidan uzatiladigan tezlik, analog modemlarning
qurilmalaridagiga nisbatan yuqori. Telefon kabellarining juftliklari
orqali uzatiladigan axborotlarning katta xajmini siqish uchun, ADSL
texnologiyasida signallarni raqamli kayta ishlash, maxsus yaratilgan
algoritmlar, takomillashtirilgan analog filtrlar va analog raqamli
o‘zgartirgichlar qo‘llaniladi. Juda katta masofaga ega bo‘lgan telefon
liniyalari, uzatiladigan yuqori chastotali signallarni satxini pasaytirishi
mumkin. Bu esa ADSL modemlarining analog tizimlarini yetarli
darajadagi yuqori yuklamada ishlashga majburlaydi. Bunday yuklamada
yuqori dinamik diapozon va shovqin satxi past bo‘lishi lozim. Dastlabki
ADSL tizimlarini oddiy deb xisoblash mumkin, chunki u oddiy telefon
kabellari orqali yuqori tezlikli ma'lumotlarni uzatish kanallarini xosil
qiladi.
Texnologiya odatdagi telefon aloqasi uchun ma'lum bir chastota
oralig‘ini zaxirasini ta'minlaydi.
Shunday kilib, eski telefon liniyalaridan yangi telefon liniyalari
xosil bo‘ladi. Yuqori tezlikli ma'lumotlarni uzatuvchi boshqa
texnologiyalarga nisbatan ADSL yana bir asosiy afzalligi telefon
kabellarining mis simlarini odatdagi juftliklaridan foydalanishdir.
ADSL, ustiga qo‘yilgan tarmoqni xosil qiladi. Bunda qimmatga
tushadigan
qurilmalar
va
telekommunikatsiya
qurilmalarini
takomillashtirish uchun ko‘p vaqt talab qilinmaydi.
Umuman olganda ADSL funksional chegarasi 0,5 mm uzunlikdagi
simda abonent liniyasining uzunligi 3,5-5,5 km ni tashkil etadi.
74
Xozirgi vaqtda ADSL, tarmoqdan abonentga keluvchi ma'lumotlar
oqimining tezligini 1,5 Mbit/s dan 8 Mbit /s gacha tezlikda va
abonentdan tarmoqda keluvchi ma'lumotlar oqimining tezligini 640
Kbit/s dan 1 Mbit/s gacha ta'minlaydi. Bunday texnologiyalarning
kelgusidagi rivojlanish tendensiyasi tarmoqdan abonentga keluvchi
ma'lumotlar oqimini tezligini oshirish kutiladi.
ADSL texnologiyasi ta'minlaydigan ma'lumotlar oqimining
tezligini baxolash uchun, boshqa texnologiyalar qo‘llanilganda
foydalanish uchun lozim bo‘lgan tezlik bilan solishtirish lozim. Analog
modemlar ma'lumotlar oqimini 14,4 - 56 Kbit/s gacha tezlikda uzatishni
ta'minlaydi.
xDSL ning turli texnologiyalari foydalanuvchilarga IDSL uchun
128 Kbit/s, HDSL uchun 768 Kbit/s, ADSL uchun tarmoqdan
talabgorgacha 1,5-8 Kbit/s va abonentdan tarmoqqacha 640-1000 Kbit/s,
VDSL uchun tarmoqdan talabgorgacha 13-15 Mbit/s va abonentdan
tarmoqkacha 1,5- 2,3 Mbit/s gacha ma'lumotlar oqimini uzatish tezligini
ta'minlaydi.
Kabel modemlari 500 Kbit/s dan 10 Mbit/s gacha tezlikda
ma'lumotlar oqimini uzatish imkoniga ega (bunda kabel modemlarining
o‘tkazuvchanlik oralig‘i shu liniyadan foydalanish imkoniyati bo‘lgan
barcha foydalanuvchilar orasida bo‘lishini xam nazarda tutish lozim.
Shuning uchun xam bir vaqtda ishlovchi foydalanuvchilar soni, ularning
xar biri uchun xaqiqiy ma'lumotlarni uzatish tezligiga sezilarli darajada
ta'sir qiladi). Ye-1 va Ye-Z raqamli liniyalar mos xolda 2048 Mbit/s va
34 Mbit/s gacha uzatish tezligiga ega.
ADSL texnologiyasini qo‘llaganda magistral tarmoq bilan
foydalanuvchi bog‘langan liniya’ning o‘tkazuvchanlik oralig‘i har doim
va faqat foydalanuvchiga tegishli.
|