1. Butunjahon tarmog’i

|
1. Butunjahon tarmog’i
|
Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #144395 |
Bog'liq Internet bizning jamiyatimizda juda muhim rol o
Internet bizning jamiyatimizda juda muhim rol o'ynaydi. Bu biznes, ta'lim va boshqalar haqida ko'plab so'nggi ma'lumotlarni taqdim etadi. Bu reklama, foydalanuvchilar o'rtasida ma'lumotlar almashinuvi va boshqalar uchun asosiy vositaga aylanadi. Internet xizmatlari (xizmatlari) Internetdan foydalanuvchilarga ko'rsatiladigan xizmatlardir. Keling, ularning ayrimlarini ko'rib chiqaylik:
1.Butunjahon tarmog’i - World Wide Web. Butunjahon tarmog'i oddiygina veb deb nomlanadi. Bu ma'lumot almashish uchun Internetga kiritilgan so'nggi qo'shimchalar. Internet - bu veb-sahifalar deb nomlangan hujjatlarni saqlaydigan va Internetda mavjud bo'lgan HTTP-serverlarning (veb-serverlarning) ulkan tarmog'i. U qisqartirilgan WWW yoki 3W. Bu Internetda ma'lumot topish va olishning eng oson yo'li.
2 .Qidiruv tizimlar. Qidiruv tizim Internetdan ma'lumot topish uchun ishlatiladi. Qidiruv mexanizmi qidiruv natijalarini ro'yxati sifatida taqdim etadi. Qidiruv natijalari veb-sahifalar, rasmlar, videolar va boshqa fayl turlari bo'lishi mumkin. Topilgan ma'lumotlarni to'plash va taqdim etish uchun har bir qidiruv tizimining o'ziga xos algoritmi yoki algoritmik tillar va inson omillari kombinatsiyasi mavjud. Google.com hozirda eng ommabop va tez-tez ishlatiladigan qidiruv tizimidir (7.10-rasm).
7.10-rasm. Google.com qidiruv tizimi
3.Veb-brauzerlar. Veb-brauzer - bu Internetdagi axborot resurslarini olish va taqdim etadigan dasturiy ta'minot turi. Axborot resursi matn, rasm, tovush, video yoki boshqa turdagi tarkib kabi bo'lishi mumkin. Oddiy qilib aytganda, biz veb-brauzerni Internetda veb-sahifalarni ko'rish uchun foydalanadigan dasturiy ta'minot turi deb ta'riflashimiz mumkin. Veb-brauzerlarning ba'zi bir misollari:
303
Microsoft Internet Explorer
Mozilla Firefox
Opera
Safari
Google Chrome
4.Yangilik guruhlari. Yangilik guruhlari bu internetda biror bir mavzu haqida yozishmalar, maslahatlashishlar forumidir. Bu jarayon internetda “News servers” kabi maxsus serverlar tomonidan boshqariladi, turli xil yangilik guruhlari turli maqsadlar uchun mavjud. Masalan, biror bir yangilik guruhu biznes haqida ma’lumot bersa, boshqasi servis aloqalari haqida ma’lumot beradi. Siz hamma xohlagan yangilik guruhuga ma’lumot o'qish yoki o'z fikringizni qoldirish uchun a’zo bo'la olasiz. Odatda, yangilik maqolalarni o'qish va yozish uchun “Microsoft Internet News” dasturi ishlatiladi.
5.FTP. FTP (File Transfer Pratacol) bu fayllarni boshqalarga internet orqali yuborish imkoniyatidir. Fayllar FTP server deb nomlangan serverga joylanadi va brouserlar FTP serveridan fayllarni yuborilishi kerak bo'lgan kompyuterlarga yuborishadi, ammo bu fayllar yuborilishining juda sekin usuli. Juda ko'p dastur yaratuvchi kompaniyalarning fayllarni FTP serverdan yuklab olib mahalliy kompyuteringizga tez va oson yuborish uchun dasturlari mavjud. Bu dasturlar ham fayllarni FTP serverga joylashtiradi. Bu dasturlar: WS_FTP va Cute FTP dasturlaridir.
6.Chat-muloqot. Internet o'z foydalanuvchilariga onlayn tarzda dunyo bo'ylab odamlar bilan muloqot qilish imkoniyatini beradi. MSN Messenger, Yahoo Messenger, ICQ, AOL va boshqa turli xil dasturlar internetda muloqot qilish uchun mavjud. Bu dasturlar internetda kim onlaynligi va yozishmalar yozishga yoki alohida suhbat qurishga imkoniyat yaratadi. Chat roomlar foydalanuvchilarga onlayn suhbatlar uyishtirish imkoniyatini beradi. Chat room bu boshqalar bilan muloqot o'rnatsa bo'ladigan tarmoqdagi hudud. Siz internetda onlayn bo'lib turgan odamalarga klaviatura yordamida matn terib yuborasiz va mos ravishda ulardan xatlar qabul qilib olasiz, ba’zi chat roomlarda ovoz va videolar yordamida suhbat qurib ularni ko'rishingiz mumkin.
7.Elektron savdolar. Elektron savdolar internetning eng muhum xizmatlaridan biri bo'lib, bunda moliyaviy operatsiyalar internet orqali amalga oshiriladi. Bu xalqaro biznes yuritishning zamonaviy usulu hisoblanadi. Agar biror bir biznes faoliyat tarmoqqa ulangan kompyuter orqali amalga oshirilsa, bu jarayon odatda elektron savdo deb yuritiladi. Elektron savdo orqali dunyoning istalgan yeridan maxsulotlar sotib olish va sotish imkoniyati mavjud. Kredit kartalar ham to'lov uchun ishlatiladi. Bu shundan dalolatki, elektron savdo hajmi dunyo bo'yicha har oyda 10% - 15% ga o'smoqda. Elektron savdoga misol qilib, onlayn shopping, onlayn reklamalar, onlayn banking va boshqalarni keltirishimiz mumkin.
8.Telnet. Telnet shunday imkoniyatki, u orqali uzoqda joylashgan serverga kirish va buyruqlar kiritish mumkin. Bu xizmat turi orqali siz internetdagi axborotlardan ham foydalansangiz bo'ladi. Siz kompyuteringizda Telnetning mijoz dasturini ishga solasiz, Telnet sizning ekranigizda tezkor oyna hosil qiladi va shu tezkor oyna orqali host (mezbon) kompyuteriga buyruq yuborganingizda, ma’lumot host kompyuterdan olinib sizning ekranigizda paydo bo'ladi. Siz Telnetning mijoz dasturidan foydalanishingiz va operatsiyalar bajarishingiz uchun foydalanuvchi ismingiz va maxfiy kodingizni kiritishingiz zarur. Tajribali foydalanuvchilarning ko'pchiliki bu xizmatdan foydalanadi. Ba’zi serverlarga esa bu dasturdan foydalanish taqiqlangan.
9.Gopher. Gopher bu internetdagi ko'p darajali menyular bazasidan ma’lumotlarni osonroq topishga imkon beruvchi xizmat turi. Gopher yaratilishidan avval, internetdan ma’lumot qidirish qiyin bo'lgan.
10.E-mail. Bu internetning eng ommabop xizmatlaridan biri bo'lib, dunyoning istalgan nuqtasidan elektron xatlarni qabul qilish va yuborish imkoniyatini beradi. E-mail aloqaning eng tez va samarali uslubi. Bu deyarli bepul xizmat. Elektron xatlar bir necha soniyalar ichida o'z manziliga yetadi. Elektron xatga ilova qilingan holatlarda e-maildan hujjatlar, fayllar, audio va video yozuvlar yuborishingiz mumkin. Hozirgi kunda elektron xatlarni mobil qurilmalar orqali ham yuborish va qabul qilish mumkin.
7.11-rasmda manzilda elektron pochta manzilining tarkibiy qismlarini ko'rsatilgan. Manzilning @ belgisining chap qismida foydalanuvchi yoki tashkilotni aniqlaydigan nom yoki identifikatorni aks ettiriladi. Domen nomi @ belgisining o'ng tomonida ko'rsatilgan. Ushbu nom Internetdagi saytni noyob tarzda aniqlaydi va shuningdek, Internetga ulangan har bir kompyuterga tayinlangan noyob (to'rt qismli) raqamli IP-manzilga mos keladi.
10.Bloglar. Blog internet web saytlarining bir turi, odatda individual shaxs yoki kichik kompaniyalarning o'z qiziqishlari, voqealari, yangiliklari, o'yinlari, filmlari yoki biror bir odamga o'z qarashlarini ifodalovchi yozishmalar, matn, grafiklar, audio-video yozuvlar kabi materiallar bloglar orqali tarqatilishi mumkin. Blog foydalanuvchi o'z fikrlarini blog saytda bera oladigan aloqa o'rnatishning normal ko'rinishi. Juda ham ko'p turdagi blog saytlar bor: ilmiy blog, sotsial blog, filmlar blogi, siyosiy bloglar, yangilik kanallari blogi va boshqalar.
11.Konferentsiyalar. Konferentsiya - bu aniq bir muammo, muammo va hokazolarni Internetda interaktiv ravishda muhokama qilish usuli.
Odatda bu bir kishining maqsadli auditoriya bilan to'g'ridan-to'g'ri aloqasi, undan oldin mumkin bo'lgan auditoriyani o'rganish, savollarni tahlil qilish
ro'yxatdan o'tgan foydalanuvchilar, foydalanuvchilar bilan aloqani tekshirish, ma'ruzalar, taqdimotlar, javoblar tayyorlash va h.k.
Xizmatlar Web 2.0 - Bu ko'pincha ijtimoiy deb ataladigan Internet xizmatlarining ikkinchi avlodi. Kompyuterlarning o'zaro ta'siriga yo'naltirilgan Web 1.0 xizmatlaridan farqli o'laroq, Web 2.0 foydalanuvchilarning o'zaro ta'siriga, umumiy hujjatlarni yaratishga va ular ustida ishlashga qaratilgan.
Bugungi kunda ko'pgina pochta serverlari bulutli texnologiya xizmatlarini taqdim etishadi. Unda foydalanuvchi nafaqat fayllarni saqlashi va ularga kirish uchun boshqa foydalanuvchilarga ruxsat berishi mumkin, balki turli xil hujjatlar bo'yicha jamoaviy ishlarni tashkil qilish qobiliyatiga ham ega bo'ladi.
Shaxsiy Web 2.0 xizmatlaridan foydalanish uchun ba'zida tegishli dasturni o'rnatishingiz kerak bo'ladi.
12.Forumlar. Forum saytdagi aloqa vositasidir, buning natijasida foydalanuvchi ochiq munozarasi uchun o'z mavzularini yaratish imkoniyatiga ega.
Suhbat xonalari, mehmonlar kitoblari yoki elektron pochtalardan farqli o'laroq, forumlar foydalanuvchilarni qiziqishlariga ko'ra birlashtiradi. Forum xizmati ma'mur tomonidan amalga oshiriladi va moderatorlar aloqa qoidalari va qoidalariga rioya qilinishini kuzatadilar. Ishtirokchilar real vaqt rejimida javob berishlari shart emas - mavzular va javoblar muddatsiz saqlanadi.
Interfaol aloqa. Interaktiv aloqa - bu real vaqt rejimida matnli, audio va video xabarlarni almashish.
Interfaol aloqa uchun eng mashhur dasturlardan biri bu Skype (Skype). Uning yordami bilan siz matnli xabarlarni bepul almashishingiz, bir vaqtning o'zida bir yoki bir nechta foydalanuvchilar bilan suhbatlashishingiz yoki videokonferentsiyalar tashkil qilishingiz, fayllarni almashtirishingiz va hk. Pulli Skype xizmatlariga kompyuterdan mobil yoki shahar telefonlariga qo'ng'iroqlar, SMS-xabarlar va hk kiradi. Viber, Line, WhatsApp, Tango kabi dasturlar dunyoning istalgan nuqtasidan qo'ng'iroq qilish, yozish, smartfon yoki planshetdan fotosuratlar almashish imkoniyatini beradi.
Ijtimoiy tarmoqlar. Ijtimoiy tarmoq - bu bitta sayt asosida har qanday mezon bo'yicha birlashtirilgan foydalanuvchilarning onlayn hamjamiyati.
I jtimoiy tarmoqlarning funksiyalari (aslida aloqadan tashqari) yo'qolgan aloqalarni izlash va tiklash, yangi odamlar bilan tanishish, qiziqishlar, kasbiy faoliyat, reklama va boshqalar bo'yicha birlashishni o'z ichiga oladi.
Bugungi kunda dunyoda 3 milliarddan ortiq Internet foydalanuvchisi mavjud. Ularning uchdan bir qismidan ortig'i Facebook ijtimoiy tarmoqlarida ro'yxatdan o'tgan.
Wiki texnologiyasi. Wiki - bu saytni jamoaviy rivojlantirish va uni ma'lumot (tarkib) bilan to'ldirish texnologiyasi.
Vikilar o'z foydalanuvchilariga ma'lumotlarni tahrirlash, qo'shish yoki o'chirish, shu jumladan boshqa foydalanuvchilar tomonidan joylashtirilgan, yangi sahifalar yaratish va h.k.
Wiki texnologiyasining eng yorqin namunasi Vikipediya. 2001 yil 15 yanvar uning tug'ilgan kuni deb hisoblanadi.
16. Geoservislar - bu er yuzidagi xaritalarda joylashishni topish, ularni tavsiflash, xaritalarga turli xil narsalarning fotosuratlari va videofilmlarini biriktirish, yerga yaqin sun'iy yo'ldoshlardan olingan ma'lumotlar yordamida marshrutlarni chizish va baholash uchun mo'ljallangan Web 2.0 xizmatlari.
Mashhur geoservislardan biri bu Google Maps (maps.google.com). Google Maps-dan foydalanib siz xaritada kerakli joyni topishingiz, tegishli fotosuratlarni ko'rishingiz, q isqa ma'lumotlarni o'qishingiz mumkin (7.12-rasm).
7.12.rasm. Tanlangan joy uchun Google Maps ma'lumotlari
Google Maps xizmatida er sathining displeyi xarita yoki erning sun'iy yo'ldosh fotosuratlari ko'rinishida taqdim etilishi mumkin. Ko'rinishni kattalashtirish yoki kichiklashtirish mumkin. Shuningdek, ko'plab joylarda hududni 3D formatida ko'rish mumkin.
Bundan tashqari, siz xaritada joylashgan joy yaqinida joylashgan muzeylar, ko'rgazmalar, o'quv yurtlari, kasalxonalar, mehmonxonalar va boshqalarni topishingiz mumkin va xaritada piyodalar harakati va transportning har xil turlari uchun ba'zi ob'ektlar o'rtasida marshrutlar tuzishingiz mumkin (7.13-rasm). Topilgan marshrut sizning Google hisobingizda saqlanishi, chop etilishi yoki smartfoningizga yuborilishi mumkin.
G oogle yer yuzi tasvirlarini ko'rish uchun yana bir xizmatni taklif qiladi - Google Планета Земля. Google er sayyorasi - bu mustaqil dastur bo'lib, uni earth.google.com saytidan bepul yuklab olishingiz va mahalliy kompyuteringizda dunyoning 3D modelidan foydalanishingiz mumkin.
Boshqa bir geoservis - bu Vikimapia (wikimapia.org), wiki texnologiyalari va Google elektron xaritalarining imkoniyatlarini birlashtirgan loyiha. Ushbu loyiha elektron xaritada yozilgan ob'ektlarning onlayn katalogini yaratishni nazarda tutadi, unda har qanday foydalanuvchi o'z yordam maqolalarini qo'shishi va mavjudlarini tahrirlashi mumkin.
Xulosa qilib aytish mumkinki, bugungi kunda dunyoni Internetsiz tasavvur etib bo'lmaydi.
Nazorat uchun savollar:
Kompyuter tarmog'i tushunchasi nimani anglatadi?
Kompyuter tarmoqlari tasnifini bering?
Tarmoq topologiyalarining turlarini ayting. Ularning har birini tavsiflab bering.
Internet tushunchasi nimani anglatadi?
Global tarmoq haqida nimalarni bilasiz?
Protokol nima va u qayerda ishlatiladi?
Server nima va u nima uchun kerak?
Domen nima?
Elektron pochtaning qanday turlarini bilasiz?
Sayt va portalning farqi nimada?
|
| |