nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ajratgichlar montaji - O'chirgichlar va yuklama o'chirgichlar montaji Reja

Ajratgich to‘la ulanganida, pichoq bilan asosi orasida 5 - 6 mm oraliq qolishi kerak. Ajratgichlarning barcha qutblarining bir vaqtda ulanishi oraliq tortgichlar yoki qutblar tortgichlari uzunligini to‘g‘ri tanlash bilan ta’minlanadi.
Operatsiya
|
Bajarilishi
|
1
|
2
|
Hamma qismlarni qarab chiqish
|
Pichoqlar taxtachasi (plastinalari) tekshiriladi, bukilgan yerlar to‘g‘rilanadi. Izolyatorlar yuzalari butunligi, armirovka choklarida va ularning himoya qoplamalari zarb yemaganligi teshiriladi.
|
Pichoqning markazlash-gani tekshiriladi
|
Pichoqni harakatlantirib yoki harakatsiz kontaktli izolyator ustidagi lyutlar hisobiga pichoqning bir o‘qda harakatsiz kirishi (yon devorga o‘rinlishsiz) tekshiriladi.
|
Kontaktlar prujinasini tekshirish
|
Prujinalar siqilgan va bo‘sh holatida, qarab chiqiladi. Prujinani pichoqning ikki tomonida ham bir xilligi ta’minlanadi. Siqilgan holatda o‘ramalar oralig‘i 0,5 mm dan kam bo‘lmasligi kerak.
|
Kontaktlar siqilishini tekshirish
|
Harakatsiz kontaktdan tortilish kuchi o‘lchanadi.
|
Kontaktlar yuzasini tekshirish
|
Pichoqlarning harakatsiz kontaktlarga zich kirishi tekshiriladi. Kontakt yuzalari to‘g‘rilanadi, qo‘pol nuqsonlar natfelda tekislanadi, tozalanadi va yog‘ so‘riladi.
|
Apparatni to‘g‘rilash
|
Boshqa apparatlar TQ (RU) bilan sathi va vertikal holati, bir o‘qda yotishi va har bir qutb o‘zaro va dvigatel bilan birga to‘g‘rilanadi. Ikki ustunli ajratgichlarda yarim pichoqning kontaktlarga kirishi asosida shakl o‘zgarishi yo‘qligi ko‘rsatgichi hisobilanadi.
|
Yelkalarni apparat o‘qlariga va dvigatelga Montaj
|
Rostlash davrida elkalarni to‘xtashi boltlari bilan vaqtinchaga mahkamlanadi, tortgichlar yordamida dvigatel bilan apparat tutashtiriladi. Ishlab chiqaruvchi korxona ma’lumotlariga asoslangan holda elkalar uzunligi va ularning burchaklari o‘rnatiladi.
|
Apparat qutblarning bir vaqtda ulanishini tekshirish
|
Apparatning har bir qutbining oraliq ajratgichlari yoki tortgichlar uzunligini o‘zgartirish yo‘li bilan rostlanadi; ajratgichlarda vaqt farqlari 10kV-3mm, 35kV-5mm, va 110kV-10mm dan ko‘p bo‘lmasligi kerak
|
Pichoqlar burilishi burchagini tekshirish
|
Ishlab chiqargan korxona ma’lumotlariga ko‘ra, chegaralovchi to‘siqlar siljitilib va tortgichlar uzunligini kerak bo‘lsa o‘zgartirib rostlanadi. Ruhsat etilgan og‘ish +3%
|
Ikki ustunli ajratgichda kontaktlar kirishini tekshirish
|
Yarim pichoqlardagi va ular asosidagi izolyatorlar podshipniklaridagi lyuftlar hisobiga rostlanadi, o‘rta holatdan yarim pichoqlar o‘tishi 5mm, uchlari oralig‘i 3mm dan ko‘p bo‘lmasligi lozim.
|
Apparat va dvigatel o‘qlari yelkalari
|
Dvigateldan apparatni o‘lchovchi oraliq qismlarini rostlanishi. Dvigatel chegaralovchi “vklyucheno” va “otklyucheno” apparat holatiga to‘g‘ri kelishi kerak natijaviy maxkamlanish.
Konusli shtif tagidagi teshigi silindrik bilan shtift tagidagi teshiladi. Tortgich shakl o‘zgarishini cheklanishini, tizimlar titrashini, kirishinib kyotishini va natijada plita kiyshayib ketmasligini ta’minlaydi; ulash va ajratish bir kin bilan engil bajarish imkonini beradi.
|
Eksperimentlarni belgilash va bosqichlari

90
Vazifani qo`yish - bu tadqiqot qilinayotgan ob`ekt yoki jarayonning mantiqiy
modelini qurish bo`lib, u oldindan ishlab chiqilgan
ishchi gipoteza asosidagi
eksperiment maqsadini o`z ichiga oladi.
Eksperimentning maqsadi - eksperiment identifikatsiyalash yoki maqbullash
(optimallashtirish) maqsadida olib boriladi.
Identifikatsiyalash - qandaydir taxminiy nazariy bo’lanishga, eksperiment
natijasida olingan ma`lumotlarni mos kelishi haqidagi gipotezani tekshirishdir.
Ya`ni,
eksperiment, nazariy tadqiqotlar natijalarini hamda eksperiment davrida
olingan funktsional yoki statistik bog’lanishlarni tekshirish va tasdiqlash maqsadida
o`tkaziladi. Texnikaviy eksperimentlarning asosiy ko`pchiligi ushbu guruhga
kiradi.
Maqbullash (optimallashtirish) - eng maqbul yechimni qidirish, ya`ni,
eksperimental yo`l orqali tadqiqot qilinayotgan ko`rsatgich yoki maqsad
funktsiyasini (maqbullash ko`rsatkichini) ekstremal qiymatlarini (maksimumi yoki
minimumini) topishdir.
Maqsad funktsiyasi va bog’liqmas o`zgaruvchilar. Eksperimentda,
tadqiqot
qilinadigan o`zgaruvchi yoki bir necha o`zgaruvchilarni to`g’ri tanlash juda
muhimdir.
Bular maqsad funktsiyasi deyiladi, ya`ni u bog’liqmas o`zgarib
turadigan
o`zgaruvchilarni
(faktorlarni)
tadqiqot
qilinayotgan
bog’liq
o`zgaruvchilar bilan bog’lovchi funktsiyadir:
Y=F( x
1
, x
2
, ...., x
n
)
(5.1)
bu yerda
x
1
, x
2
, ...., x
n
-bog’liqmas o`zgaruvchilar yoki argumentlar.
Maqsad funktsiyasi - bir ma`noga ega bo`lishi va tadqiqot ob`ektini eng to`la
ravishda miqdoriy baholashi kerak.
Agar eksperiment maqsadi - identifikatsiyalash bo`lsa,
unda maqsad
funktsiyasi nazariy tadqiqotlar natijasida olingan formula orqali baholanadi. Bu
formula orqali bo’g’liqmas o`zgaruvchilar (faktorlar) topiladi, ular eksperiment
jarayonida boshqariladi va o`zgartiriladi.
Agar eksperiment maqsadi - maqbullash bo`lsa,
unda maqsad funktsiyasi
noma`lum regressiya koeffisientlarini polinominal tenglama yordamida matematik
modellashtiriladi:
Y=
0
+
1
x
1
+
2
x
2
+... +
n
x
n
(5.2)
bu yerda:
n
-regressiya koeffitsienti,
x
n
-eksperiment jarayonida o`zgartirish
mo`ljallangan faktorlar.
Eksperiment natijasida regressiya koeffisientlarining sonli qiymatlari topiladi
va
har bir faktorni, uni maqsad funktsiyasiga ta`siriga ko`ra muhimligi aniqlanadi.
“PEDAGOGS” 
 international research journal ISSN

|
“PEDAGOGS”
international research journal ISSNBog'liq 98-71-PB“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
87
va seziy elementlari mavjud. Janubiy kemachi neftgaz-kondensat koni koni neft va gaz
zaxirasiga koʻra oʻrtacha yiriklikdagi konlar toifasiga kiradi.
2021-yil 14-sentabr kungilik xabarlarga qaraganda Janubiy Kemachi koni
tarmog’I blokidan diametri 720 mm, uzunligi 12.0 km bo’lgan gaz quvurini qurilish
montaj ishlari yana kuchaytirilganligi haqida yangiliklar berilganda. Chindan ham
ushbu amaliyotlar natijasi bu kon yanada rivojlandi. Unda neft-gaz qazib olish ishlari
yanada oshdi. Bu tadbir aynan tabiiy gaz hajmini kengaytirish maqsadida amalga
oshirilgan. Aynan bu amaliyotlar uchun ham “2017-1021 yillarda uglevodlar qazib
chiqarishni ko’paytirish” dasturi ham tuzulgan edi. Bu dastur uchun gaz quvurlarini
uzaytirish chora tadbirlari ko’rildi. Ayni shu tadbirlar natijasida kunlik gaz ishlab
chiqarish ham oshdi.
2022-yil 22-iyun sanasiga bog’liq xabarlarda esa “Janubiy Kemachi” konida
qayta taʼmirlangan quduqdan yana tabiiy gaz va kondensat qazib olinyotganligi
ko’rsatib o’tilgan edi. “Oʻzbekneftgaz” AJ Muborak neft gaz qazib chiqarish
boshqarmasiga qarashli “Janubiy Kemachi” konidagi 4K-sonli quduqda ham kapital
taʼmirlash ishlari olib borilgandi. Ushbu quduqda suvlangan oraliqlarini yopish va
qoʻshimcha oraliqlarini otish ishlari olib borildi. Natijada 2222-2225 metr perforatsiya
oraligʻlaridan kunlik 50 ming kub metr sanoat miqyosida tabiiy gaz va 1,4 tonna gaz
kondensati qazib chiqarilishiga erishildi.
“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
|
| |
Список литературы - Pedagogs international research journal

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
152
FIZIKA FANI RIVOJLANISH TARIXINI O‘RGANISHNING
DIDAKTIK JIHATLARI
Usmanova Dilbar Xaitmuratovna
Surxondaryo viloyati Termiz shahar 16 IDUM
maktabining Fizika fani oʻqituvchisi
Annotatsiya: Mazkur maqolada fizika fanini rivojlanish tarixi o‘rganish
bosqichlari, vazifalari, rivojlanishidagi fanlar bilan bogʻliqligi va rivojlanish tarixining
davrlari borasida so`z yurtiladi. Bundan tashqari, o‘quv darslarida fizika fani tarixini
o‘qitishning ahamiyati va samaradorligi tahlil etilgan.
Kalit so‘zlar: rivojlanish tarixi, tarixiy fakt, analitik ma’lumot,
astornomiya,tabiatshunoslik, ishlab chiqarish, jamiyat qonunlari, ilmiy kashfiyot.
Fizika har kuni sodir bo'ladigan hodisalar haqidagi fandir. Biz uning ko'p
qonunlarini
tushunamiz, lekin ko'pincha tushuntirib berolmaymiz. Buning sababi
odatiy darsliklarda mavzuni taqdim etishda juda abstraktdir (va har bir o'qituvchi
qiziqarli izoh bera olmaydi).Fizikani har xil yo'llar bilan o'rgatish
mumkin - barcha
usullar o'z-o'zidan yaxshi (lekin barchaga bir xil berilmaydi). Maktab o'quv dasturi
barcha hodisalar va jarayonlar to'g'risida to'liq tushuncha bermaydi (va qabul qiladi).
Buning sababi amaliy
bilimlarning etishmasligi, chunki o'rganilgan nazariya aslida
hech narsa bermaydi (ayniqsa, kichik fazoviy tasavvurga ega odamlar uchun).Insoniyat
o‘zi yashayotgan olam to‘gʻrisidagi bilimlarni to‘satdan va tayyor tugallangan holda
ololmaydi. Oddiy, misol: Nyutonning qonunlari degan
nom bilan ataluvchi hozirgi
maktab o‘quvchisiga ham tanish bo‘lgan harakat qonunlarini tushunish minglab
yillarni talab qilgan. Yana ko‘p yuz yillar davomida bu qonunlarning har doim ham har
qanday holatlar uchun ham qo‘llab bo‘lmasliginii tushunildi[1]. Ya’ni
juda katta
tezlikdagi va juda kichik o‘lchamdagi zarrachalar harakatiga bu qonunlarni qo‘llab
bo‘lmasligi aniqlandi. Insoniyat bilmaslikdan bilishga bo‘lgan uzoq va mashaqqatli
masofani bosib o‘tdi. Bunda u unchalik aniq va to‘liq bo‘lmagan bilimlarni aniq va
to‘liq tushunchalar bilan almashtirib bordi. Hech bir ish yo‘q joydan boshlanmaydi,
balki har bir yangi avlod o‘zidan avvalgi o‘tganlar to‘xtagan joydan ishni boshlaydi va
o‘zi amalga oshirgan ishlarni keyingi keluvchilarga topshiradi. Bu yerda I. Nyutonning
quyidagi so‘zlarini eslash muxum ahamiyat kasb etadi. “Agar
men boshqalarga
nisbatan uzoqni ko‘ra olgan bo‘lsam, buning sababi,
men buyuk kishilarning
yelkalarida turganligim uchundir”[2]. Yevklid va Arximedlarsiz Nyuton, Nyutonsiz
Eynshteyn yoki Bor, Xorazmiy va Forobiysiz Beruniy yoki Ibn Sino, Umar Xayyom
va Umar Chagʻmoniysiz Ulugʻbek, bularsiz Qozizoda Rumiy (zamonasining Aflotuni)
yoki Ali Qushchi bo‘lmas edi. Ya’ni, har bir avlod o‘zidan avval o‘tganlar merosini
Tales and stories - Pedagogs international research journal

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
98
reading books, and it was thought of as a learning tradition. It has a significant impact
on how well kids learn languages. The linguistic skills of youngsters, such as listening,
imagination, and prediction, can be developed through the use
of stories with relevant
settings, natural repetition, appealing characters, and intriguing narratives (Rokhayani,
2010). Furthermore, stories reuce anxiety of students and they try to listen attentivelya
nd guess the maning of the story and predict the ongoing actions as an active lsiteners
students enjoy it.(Rubina, 2018).
Stories provide fistly meaningful context, secondly, natural repetition and lastly,
develop listening skill in english and children love prefer to listen an attractive story.
The students who had higher listening skills according to Oduolowi and
Akintemi,(2014) were exposed to hig level of illustration and were permanently
listened to stories. And females were better listeners than males,
also cultural
backgraound was tested and stories which are mostly preferred were the stories which
reflect natioanl culture of each country.
In order to pique the interest of the students, teachers should consider topics that
relate to the experiences or interests of the students when selecting stories. Children
are more concerned with their past experiences or current interests. Age of the children
must also be taken into account. A successful teaching and learning process depends
on the characters of stories.
Young learners enjoy stories, cartoons, and animals. In
order for youngsters to remember and appreciate the stories as well as for the language
to be more memorable, it will be good to select stories that have a straightforward and
engaging storyline or a surprising finish.
Furthermore, the use of storytelling in language instruction has several benefits.
According to Wright (2004), youngsters get a significant
amount of consonant-rich
language experience from stories that rely so heavily on words.
According to Rubina’s research Children in primary school did not listened the
stories in English lessons and se used stories to teach English
the results were that
children enjoyed listening to stories,but while listenig listening strategies as predicting,
inferring opinions or attitudes are not used.
Instituti - bet 60

86
3)Секунда есть время, равное 9 192 631 770
периодам излучения,
соответствующего переходу между двумя сверхтонкими уровнями основного состояния
атома цезия-133.
4)Один кельвин равен 1/273,16 части термодинамической температуры тройной
точки воды[1]. Начало шкалы (0 К) совпадает с абсолютным нулём. Предложена в 1848
году.
5)Ампер есть сила неизменяющегося тока, который при прохождении по двум
параллельным прямолинейным проводникам бесконечной длины и ничтожно малой
площади кругового поперечного сечения, расположенным в вакууме на расстоянии 1
метр один от другого, вызвал бы на каждом участке проводника длиной 1 метр силу
взаимодействия, равную 2•10−7 ньютона.
Сила
тока –
характеризует
электрический
ток
в
проводнике.
– формула
для нахождения силы тока, где q-заряд,
проходящий через поперечное
сечение проводника, t-время прохождения заряда. Единица измерения – ампер. Измеряется
сила тока – амперметром.
Если сила тока в проводнике равна 1 амперу, то за одну секунду через поперечное
сечение проходит заряд, равный 1 кулону.
Напряжение-величина,
которая
характеризует
электрическое
поле.
– формула для нахождения напряжения, где А- работа по
переносу заряда через
поперечное сечение проводника, q-заряд. Единица измерения – вольт. Напряжение
измеряется вольтметром.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-26, Issue-2, January - 2023
86
JANUBIY KEMACHI KONIDAGI QUDUQDAN TORTILGAN SUVDA
OQILONA O’ZLASHTIRISH ISHLARINI AMALGA OSHIRISH
Sultonov Asqarbek Davronbek o'g'li
Toshkent davlat texnika universiteti
2- kurs magistratura talabasi
Janubiy kemachi neftgaz-kondensat koni - Buxoro viloyatidagi kon.
Qorovulbozor temir yoʻl stansiyasidan 35 km shimoli-sharqda. 1979-yilda ochilgan,
1993-yilda foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi tekislikdan iborat boʻlib, shimoli-
sharqdan janubi-gʻarb
tomonga qiyalangan, yer yuzasi eol qumlari bilan qoplangan.
236–274 m balandlikda joylashgan.
Kon maydoni Chorjoʻy tektonik pogʻonasidagi Ispanlichandir koʻtarilmasining
sharqiy qismidir. Strukturasi Kemachi-Zekri braxiantiklina-liningjan.
qismida
mujassamlashgan, 1970-yil seysmik razvedka ishlari natijasida aniklangan. Oʻlchami
25x 15 km. Keyinchalik qazilgan parametrik quduq ham sanoat miqyosida neft va gaz
borligini tasdiqladi. 1979—1983-yillarda qaeilgan jami 22 quduq yura, boʻr, paleogen
va toʻrtlamchi davr jinslarini ochgan. Karbonat jinsli
kollektorqatlamning umumiy
qalinligi 336–407 m boʻlib, u gorizontlarga ajratilgan.
Sanoat miqyosidagi neft-gazlilik yuqori yura davrining karbonat yotqiziqlari bilan
bogʻliq. 15-R gorizontdan (2186–2308 m chuqurlikda ochilgan) olingan gazning debiti
452—588 ming m’/sutka. Gaz-neft tutash yuza "—2061 m" satxda belgilangan. Uyum
massivli, oʻlchami 11,5x4.1 km, balandligi 130 m. Gʻovak-lilik koeffitsiyenti 0,16;
gazga toʻyinganlik koeffitsiyenti 0,78. Gaz quruq, metan miqdori 78,96—92,23%, azot
kam (5,28%), karbonat kislotali (3,16), kam oltingugurtli (0,03%). Qatlam gazida etan
44 g/m1, propan 15 g/m1, izobutan 3 g/m1, butan 4g/m\ geliy 0,003%’Neft uyumi 15-
NR va 15-R gori-zontlari bilan bogʻliq boʻlib, 2309— 2347 m chuqurlikda ochilgan.
Uyum mas-sivli, oʻlchami 11,5x3,9 km, balandligi 10,0 m. Suvneft tutash yuzasi "—
2071 m" satxda belgilangan. Gʻovaklilik koef-fitsiyenti 0,15, neftga toʻyinganlik —
0,69. Neft zichligi 0,884 g/sm1. Neft bera olishlik koeffitsiyenti — 0,18. Neft oʻrtacha
va ogʻir, oltingu-gurtli, smolali, parafinli, benzin fraksiyasi kam. Neft tarkibida (%da);
oltingugurt — 1,98, asfaltenlar — 1,77, smola — 9,6, parafin —5,75,
benzin
fraksiyalari — 8,56.
Kondensatlar oʻrtacha va ogʻir, zichligi 0,774 g/sm1, oltingugurtli, 300° gacha
90—95% fraksiyalar qaynaydi. Ulardan 75% benzin fraksiyalariga toʻgʻri keladi.
Benzin fraksiyalarning kerosin fraksiyalarga nisbatan ajralishi 2,5 marotaba koʻp.
Kondensatlardagi metan uglevodorodlarining miq-dori 44,4—54,2%.
Barqaror
kondeneatning gazdagi miqdori 43 g/m1.
Yura davri yotqiziqlaridagi qatlam suvlari xlorid-kaltsiy tipli, metamorflashgan
namakoblardan iborat. Suv zichligi 1,07—1,08 g/sm1, mine-rallashganligi 90—100
g/l. Suv tarkibida sanoat miqyosidagi yod (oʻrtacha 54,0 mg/l) va brom (oʻrtacha
400,0 mg/l) uchraydi. Shuningdek, sanoat miqyosida toʻplangan litiy, rubidiy, stronsiy
IMMlarni qo`llashdan ijobiy natijalar quyidagilar

|
IMMlarni qo`llashdan ijobiy natijalar quyidagilar Pdf ko'rish
|
bet | 650/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламIMMlarni qo`llashdan ijobiy natijalar quyidagilar:
Yuqori bosqichlarga murojaat qilmasdan murakkab harakatlarni mustaqil amalga oshirish.
Bu modullarning avtonomligini, hamda o`zgaruvchan va noma`lum tashqi muhit sharoitida ishlash
qobiliyatini oshiradi.
Modullar va markaziy boshqarish qurilmalari orasidagi kommunikatsiyalarning
soddalashuvi. Bu tizimning xalaqit qiluvchi signallardan himoyalanishini oshiradi.
Nosozliklarni kompyuterli tashxis qo`yish yo`li bilan aniqlash va avtomatik himoyalash
orqali tizimlarning ishonchligini oshirish.
IMM asosida tarqatilgan boshqarish tizimlarini tarmog’lanish usuli bilan yaratish. Kerakli
dasturiy ta`minotni ta`minlagan holda apparat-dasturiy platformalarni qo`llash.
Kuchli o`zgartiruvchilarni va sensorlarni intellektuallashtirish. Bu o`lchashlarni
aniqlashtirishga, shovqinlarni filtrlashga, kirish/chiqish xarakteristikalarni chiziqlashtirishga olib
keldi.
Adabiyotlar ro’yxati
1.
Ismonovich K. A., Abdusamatugli I. M. Modeling the Method of Linear
Approximation of Signals in SPLC (Sensor Programmable Logic Controller) //International Journal
on Orange Technologies. – 2021. – Т. 3. – №. 10. – С. 55-59.
2.
Ismonovich K. A., Muhammadziyo I. Mathematical Modeling of Heat Flux
Distribution in Raw Cotton Stored in Bunt //Engineering. – 2020. – Т. 12. – №. 8. – С. 591-599.
3.
Mardonov B., Tadaeva Y., Muhammadziyo I. Experimental and theoretical studies
of vibrational motion of raw cotton on inclined mesh surface //International Journal of Innovation
and Scientific Research. – 2014. – Т. 9. – С. 78-85.
4.
Muhammadziyo I. Research Of Characteristics And Analysis Of Calculations Of
Optoelectronic Hydrometers Of Automatic Control //Solid State Technology. – 2020. – Т. 63. – №.
6. – С. 14910-14916.
MEXATRONIK TIZIMLARDA STRUKTURA QOLANILISHI.
Ismanov Muhammadziyo
Namangan muhandislik-texnologiya instituti PhD
e-mail:
ismanovm91@gmail.com
Ortiqov Durbek
Namangan muhandislik-texnologiya instituti magistranti
Annotatsiya. Zamonaviy tizimlarida elektr energiyasidan oraliq energiya shaklida
foydaniladi. Shunday qilib, mexatronik tizimni ishlab chiqish uchun nazariy jihatdan 4 ta asosiy
funktsional blok kerak bo`ladi: to`g’ri zanjir orqali bog’langan axborot-elektrik va elektrmexanik
|
| |
Konsentratorlar (HUB) - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

Konsentratorlar (HUB)
HUB qurilmalari xonadagi kompyuterlarni bir-biri bilan bogʻlash yaʻni tarmoq hosil qilish uchun kerak boʻladi. (2.2.11-rasm.) Shuningdek xabni konsentrator va taqsimlovchi deb atashadi. Yulduz shaklida qurilgan tarmoqlarda u markaziy punkt boʻladi. Xabning har bir portidan ishchi stansiyalariga kabel olib boriladi, natijada yulduzga oʻxshash tizim hosil boʻladi.
2.2.11-rasm. Hub qurilmasi
Kompyuter oʻrniga xabga qoʻshimcha xab ulash mumkin, bu esa tarmoq imkoniyatlarini kengaytirishga yordam beradi. Ethernet oʻrama juftlik kabel uchun 5-24 portli xablar mavjud. Ular 10 yoki 100 Mbps uzatish tezligiga ega boʻladi. Yana Dual-Speed-Hubs (10 yoki 100 Mbps) ishlatilishi mumkin, ular, kommutator koʻrinishida ulanib ikki xablardan iborat boʻladi.
Kommutatorlar (Switches)
Bu OSI modelining tarmoq darajasida ishlovchi qurilma boʻlib, bir yoki bir nechta tarmoq qismlarini birlashtirish uchun moʻljallangan. Kommutator paketlarni ichki jadvallar asosi yaʻni uzatish jadvallariga beradi, binobarin, trafik faqat yoʻnaltirilgan MAC-manzilgagina boradi va barcha portlarda takrorlanmaydi. Xablarga nisbatan komutatorlar ancha intelektualroq. Agar xabga qaraganda tashqi koʻringish farqlari uncha katta boʻlmasa ham, ammo komutatorlar ichida mutloq boshqa texnika ishlatilgan. Xabda barcha kompyuterlar tarmoq polosasining umumiy enini oʻzaro boʻlib olishga majburdirlar, komutatorga ulangan kompyuter esa polosani hamma enini ishlatishi mumkin. Shuning uchun komutatorlarni qoʻllaydigan tarmoqlar tezligi balandroq.
16-Port Switch 10/100 Mbit/chiqishlari RJ-45 Ports. 2.2.12-rasmda koʻrsatilgan.
2.2.12-rasm. Switch
Kommunikasiya boʻyicha ikki sherik oʻrtasida virtual ulanishga oʻxshash narsa paydo boʻladi. Shunday qilib, boshqa segmentlar bilan yuklanish boʻlmaydi va tezlik oshadi. 2.2.13-rasm da Switch 4- x/10/100/1000 Mbit/chiqishlari 4 RJ-45 Ports koʻrsatilgan.
|
-rasm. Logik - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 52/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)2.2.9-rasm. Logik ulanishni o‘rnatish bilan uzatish.
Virtual kanalni o‘rnatish bilan uzatish
Virtual kanalni o‘rnatish bilan uzatish – logik ulanishning xususiy misoli, unda xamma paketlar uchun marshrut qattiq aniqlangan. Bitta ulanish chegarada uzatilayotgan xamma paketlar bitta aniq yo‘l bo‘yicha o‘tishi kerak (2.2.10 -rasm). Paketli kommutatsiya tarmog‘ida oxirgi tugunlarni ulaydigan bitta oldindan qo‘yilgan fiksatsiyalangan marshrut virtual kanal deb nomlanadi (virtual circuit yoki virtual channel VC). Virtual kanallar barqaror axborot oqimlar uchun o‘rnatiladi. Umumiy trafikdan axborot trafigini ajratish uchun xar bitta paket maxsus belgi — metka bilan belgilanadi [8].
Virtual kanalni o‘rnatish bilan uzatish protsedurasi qo‘yidagi qadamlarni o‘z ichiga oladi:
Virtual kanalini o‘rnatish – maxsus paketni manba tugunidan jo‘natish - ulanishni o‘rnatish so‘rovi (qo‘yiladigan shu virtual kanal yuboradigan adresi va oqim metkasi uchun).
Tarmoq bo‘yicha o‘tish paytida so‘rov xar bitta kommutatorda yangi yozuv shakllantiradi, bu yozuv berilgan metkaga ega bo‘lgan paketni kommutator qanday xizmat qo‘rsatish kerakligini ko‘rsatadi.
Shakllantirilgan virtual kanali shu metka bilan identifikatsiyalanadi.
Virtual kanal o‘rnatganidan keyin tarmoq kerakli ma’lumot oqimlarni bu kanal bo‘yicha yuborishi mumkin.
2.2.10. - rasm. Virtual kanalni o‘rnatish bilan uzatish.
Kirish interfeysga paket qabul qilinganidan keyin kommutator paket boshidan metkani o‘qiydi va o‘zini kommutatsiya jadvalini ko‘rib chiqadi, bu jadval bo‘yicha paketni qaysi chiqish portiga yuborishni aniqlaydi.
Kompyuter tarmoq qurilmalari
|
| |
-rasm. Kirish - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 51/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1)2.2.6-rasm. Kirish portini qayta ishlash.
2.2.7-rasm. Chiqish portini qayta ishlash.
Paketli kommutatorda paketlarni o‘tishi uchta turi mavjud:
Deytagrammali uzatishi,
Logik ulanishni o‘rnatish bilan uzatish,
Virtual kanal o‘rnatish bilan uzatish.
Deytagrammali uzatish
Paketlar tarmoqning bitta tugundan ikkinchi tugunga bir biridan mustaqil ravishda umumiy qoidalar bo‘yicha uzatiladi (2.2.8-rasm.).
Paketni qayta ishlash protsedurasi faqat unda bo‘lgan parametrlar va tarmoq xolati bo‘yicha aniqlanadi. Uzatilgan paketlar bo‘yicha axborot tarmoq tomonidan saqlanmaydi va buni paket qayta ishlash paytida nazarga olinmaydi. Xar bitta alohida paket tarmoq tomonidan mustaqil uzatish birligi deb ko‘rib chiqiladi – deytagramma. Paket uzatishi bo‘yicha qarori kommutatsiya (marshrutizatsiya) jadvali asosida qabul qilinadi, bu ma’lumot bo‘yicha keyingi tranzit (oxirgi) tugun marshrut aniqlanadi [8].
2.2.8-rasm. Deytagrammali tarmoq.
Logik ulanishni o‘rnatish bilan uzatish
Logik ulanishni o‘rnatish bilan uzatish – bu xost– uzatuvchi va xost– qabul qiluvchi paket almashish jarayonning bir nechta parametrlari tarmoq ikkita oxirgi tugunlar kelishuv protsedurasi borligi hisoblanadi. Bu protsedura qo‘yidagida aniqlanadi: (2.2.9-rasm)
Ulanishni initsiator tuguni qabul qiluvchi tugunga ulanishni o‘rnatish taklifi bilan xizmat paketini yuboradi.
Agar qabul qiluvchi tuguni bu bilan rozi bo‘lsa, ulanishni o‘rnatishni tasdiqlaydigan va bu logik ulanish chegarada ishlatiladigan bir nechta parametrlarni taklif qiladigan boshqa xizmat paketi yuboriladi.
Ulanishni initsiator tuguni uchinchi xizmat paketi yuborganida ulanishni o‘rnatish jarayonni tugatish mumkin, unda taklif qiladigan parametrlar unga mos tushadi deb xabar beradi.
|
| |
Tp=Q*L/R - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev
|
bet | 50/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1) Tp=Q*L/R
bu yerda L – paket uzunligi bit, R – chiqish aloqa liniyaning tezligi
bit/s, Q – xostlar o‘rtasida aloqa liniyalarning soni.
2.2.4-rasm. Paketli kommutatsiya bilan oddiy tarmoqning strukturasi.
Paketlar tarmoqqa manba bergan tezligi bo‘yicha aloqa liniya oldindan zahiralanmagan paytida kiradi. Paketli tarmoq kommutatsiyali tarmoqdan asosiy farqi u xar doim paketlarni oxirgi tugundan qabul qilishga tayyor.
Paketli kommutatsiya real vaqt ilovalarni telefoniya, videochaqiruv, konferens aloqa sifatli xizmat ko‘rsatishni ta’minlab bermaydi, lekin aloqa liniya o‘tkazuvchanligini samarali bo‘linishni ta’minlab beradi.
Marshrutizatorda paketlarni qayta ishlash
Paket tarkibiga sarlavha, ma’lumot joyi va oxiri kiradi. Sarlavha paket boshida joylashga joyi hisoblanadi, unda uzatish adresi va jo‘natuvchi uchun ishlatiladigan boshqa yordamchi ma’lumot joylashgan (ma’lumotlar joy uzunligi, nazorat summasi va hoqazo). Paket oxiri bu
paket oxirida joylashgan joy hisoblanadi, unda ma’lumot tarmoqda uzatish paytida o‘zgargan yoki o‘zarmaganligini tekshiradigan nazorat summasi joylashgan.
Xar bitta paket kommutator yordamida tarmoq trafikni tashkil qilgan boshqa paketlarga bog‘liq bo‘lmagan holda qayta ishlanadi. Texnologiyaga qarab paketlar fiksatsiyalangan yoki o‘zgaruvchan uzunligiga ega bo‘lishi mumkin, sarlavhada joylashgan axborot tuzilishi ham o‘zgarishi mumkin, masalan:
- ATM texnologiyaning paketlari (yacheykalari) fiksatsiyalangan uzunligiga ega Ethernetda min. va maks. paket (kadrlar) razmerlari o‘rnatilgan.
2.2.5-rasm. Marshrutizator arxitekturasi.
2.2.5-rasmda marshrutizator struktura tuzilmasi keltirilgan. Xar bitta paket bit bit bo‘yicha ketma ket kirish buferga joylashadi (2.2.6. rasm.). Marshrutizator o‘zini xotirada butun paket bo‘lmasa, paket o‘tishi haqida qarorni qabul qilolmaydi. Marshrutizator nazorat summani tekshiradi, agar paket ma’lumotlari buzilmagan bo‘lsa, paketni qayta ishlashini boshlaydi va uzatish adresi bo‘yicha keyingi marshrutizatorni aniqlaydi.
Buferlar qo‘yidagi funksiyalarni bajarish uchun kerak bo‘ladi:
Marshrutizator interfeyslarga ulangan aloqa liniyada ma’lumotlarning tezliklarni moslashtirish uchun. Agar bitta aloqa liniyadan paketlar kirish tezligi chiqish aloqa liniyaning o‘tkazish qobiliyatidan yuqori bo‘lsa, paketlar yo‘qolmasligi uchun interfeysda navbat tashkil qilinadi,
Paketlar kirish tezligini va kommutatsiya tezligi bilan moslashtirish uchun. Agar kommutatsiya bloki paketlarni qayta ishlashga uygurmasa, kommutator interfeyslarda kirish navbatlar xosil bo‘ladi (2.2.7-rasm.).
|
| |
- rasm - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus ta’lim vazirligi begbo’tayev

2.2.15- rasm. ZigBee-tarmoqlarini qurish printsiplari
Shunday qilib, ZigBee musiqa pleyerlari, kameralar, printerlar, PDAlar, noutbuklar va hakozo kabi raqamli qurilmalar o'rtasida ma'lumot almashish texnologiyasi sifatida chiqarilgan. Ammo bu texnologiyani ishlab chiqarishda yoki xavfsizlik tizimida qo'llash juda muhimdir.
2.2.16- rasm. ZigBee qurilmasi
ZigBee qurilmalari IEEE 802.15.4-2003 standartiga mos kelishi kerak, bu esa 2,4 GHz, 915 va 868 MGts da ishlashga imkon beradi. Birinchi holda ma'lumotlarni uzatish uchun 16 kanalgacha (5 MGts sonli 2405-2480 MHz chastotalarda) foydalanish mumkin. Bunday holda axborot almashish tezligi 250 Kbit / soniyani tashkil qilishi mumkin.
915 va 868 MHz chastotalarda tezlik 40 va 20 Kbit / s ni tashkil etadi. Ushbu uch chastota diapazonini tanlash ham texnologik sabablar, ham geografik jihatlar bilan belgilanadi. Shunday qilib, Evropada 868 MGts tezligi, Avstraliya va AQShda 915, va deyarli hamma joyda 2,4 GGts ruxsat beriladi. Shuni ta'kidlash kerakki, ZigBee 128 bit shifrlashni qo'llab-quvvatlaydi.
UWB texnologiyasi
UWB - Ultra-WideBand so’zining qisqartmasi bo'lib, tarjimada "ajoyib tez ulanish" degan ma’noni anglatadi. Ulanish juda tez, bu keng polosali ma'lumotlarni uzatish orqali ta'minlanadi. Yuqorida aytib o'tilganidek, bu texnologiya emas, balki kontseptsiyadir. Bu turli standartlar uchun asos bo'lib, ulardan ikkitasi – Multiple Protocols va WiMedia UWB Radio Platform quyida rasmda ko'rsatilgan. (2.2.17– rasm.)
2.2.17– rasm. UWB - Ultra-WideBand konsepsiyasi
UWB markazida IEEE 802.15.4a standarti hali ham mavjud. Oddiy radiostantsiyalardan farqli o'laroq, UWB ma'lumotni vaqtning aniq nuqtalarida hosil bo'lgan to'lqinlar yordamida uzatadi. Keng chastota diapazonini ishlatib, vaqtni modulyatsiyaga olib keladi [8].
Ma'lumot uzatish uchun 500 MHz va undan yuqori chastotalar mavjud. Biroq, 2002 yil 14 fevralda AQSh Federal aloqa komissiyasi (FCC - Federal Communications Commission) UWB uchun 3.1-10.6 gigagertsli diapazonni taklif qildi. Ma'lumotlarni uzatish bir xonada amalga oshiriladi, lekin etkazib beruvchi va qabul qiluvchining quvvatini oshirish bilan birga, tarmoq doirasi ham ortadi. Biroq, bu taqiqlangan.
UWB raqamli qurilmalar orasida katta hajmdagi ma'lumotni uzatish uchun ishlatilishini taxmin qilish qiyin emas. Ikkinchidan, birinchi navbatda siz kompyuterlar, uyali telefonlarni (ayniqsa katta hajmdagi xotira bilan yuqori modellar), printerlarni, raqamli foto va videokameralarni, audio va video pleyerlarni va shu kabilarni o'z ichiga olishi mumkin. UWB ning maksimal tezligi biz uchun noma'lum, ammo o'nlab gigabitlarga erishish mumkin. Zamonaviy me'yorlar bilan emas, balki yaqin kelajakdagi me'yorlar bilan ham juda ta'sirli ahamiyatga ega. (2.2.18- rasm)
|
O`lchashdagi xatolik - Instituti

82
O`lchovlar quyidagicha bo`ladi:
•
statik, o`lchanayotgan kattalik tadqiqot jarayonida o`zgarmay turadi;
•
dinamik, o`lchanayotgan kattalik vaqt bo`yicha o`zgarmas qiymat
emas, misol: plugning qarshilik kuchi qiymatlari.
O`lchov asbobining asosiy xarakteristikasi uning aniqligidir.
Aniqlik -
asbob ko`rsatishlaridagi yig’ma xatoliklar bilan belgilanadi.
O`lchashdan ko`zda tutilgan maqsad va o`lchash aniqligiga qo`yiladigan
talablarga qarab o`lchashlar aniq (laboratoriya) va texnik o`lchashlarga bo`linadi.
O`lchash natijasining o`lcha-nayotgan
kattalik haqiqiy qiymatiga
yaqinligini ifodalovchi o`lchash sifati
o`lchash aniqligi deb ataladi.
Asbob ko`rsatishining aniqligiga uning sezgirligi xam katta ta`sir qiladi.
Asbob strelkasi chiziqli yoki burchak siljishining u siljishni xosil qilgan fizik kattalik
o`zgarishiga nisbati asbobning sezgirligi deyiladi:
bu yerda,
S —
asbobning sezgirligi;
∆n— strelka siljishining o`zgarishi;
∆Q —
o`lchanayotgan kattalikning o`zgarishi.
Sezgirligi yuqori bo`lgan asboblar asosan aniq o`lchashlar uchun
ishlatiladi.
Yo`l qo`yilgan xatoliklar bo`yicha asboblar aniqlik sinflariga bo`linadi.
Aniqlik sinfi - yo`l qo`yilgan, yig’ma, nisbiy xatoliklar o`lchovining
yuqori
chegarasiga nisbatan aniqlanadi.
O`lchashlar o`z aniqliklari bo`yicha uch klass o`lchovlarga bo`linadi: juda
aniq, yuqori aniqlikdagi va texnik o`lchovlar.
Juda aniq - bu etalon o`lchovlar bo`lib, maksimal imkoniyat darajasidagi
aniqlikda o`tkaziladi.
Yuqori aniqlikdagi - noaniqliklari berilgan qiymatlardan oshmaydigan
o`lchovlar. Bu klass o`lchovlar juda ma`suliyatli eksperimentlarda, o`lchov
asboblari esa nazorat - tekshirish tajaribalaridan o`tkazilganda ishlatiladi.
Texnik o`lchovlar - o`lchov vositalarini aniqlik klasslari bo`yicha olib
boriladigan o`lchovlar.
Bundan
tashqari absolyut o`lchovlar (o`lchanayotgan kattaliklarning
birligida) va
nisbiy o`lchovlar (o`lchanayotgan kattaliklarni
solishtirish uchun qabul
qilingan bir xil nomdagi kattaliklarga nisbati) olib boriladi.
Tadqiqot natijalarining ishonchliligi ko`p jihatdan o`lchash aniqligiga
bog’liqdir. Tajribadagi xatoliklar, ularning kattaliklari va xarakteriga ko`ra sezilarli
83
oqibatlarga: olingan qonuniyatlardagi tushunmovchiliklarga va noto`g’ri
xulosalarga olib kelishi mumkin.
Picture 1. Underground pumped-storage station

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.72
Power Company, near new Milford, USA. the water was pumped from Housatonic river to 230
feet high upper reservoir. subsequently, the pumped-storage projects have been adopted by many
countries.
The advent of variable speed technology paved the way for operation at higher efficiencies
and to cover wider head variations. the reversible units operate in
synchronism with the grid
frequency in the generation mode. the pump is designed to operate at its peak efficiency at rated
frequency (50 Hz in India) in the pumping mode. The pumped-storage scheme even out the load
variation on thermal units and are also helpful in auto control of grid
frequency, both in generation
and pumping modes.[2]
The president of Uzbekistan, attending the briefing, pointed out the high potential of the
hydropower sector and instructed to substantially increase its capacities. To this end, 250
prospective sites for the construction of
micro hydropower plants have been selected. According
to calculations, new micro hydroelectric power stations will be able to generate 675 million kWh of
electricity and save 200 million cubic meters of gas per year. In the hydropower sector over the past
few years, 27 projects worth $500 million have been implemented, adding capacity of 260 MW. The
cumulative
capacity of stations in the Uzbek hydro energy system has exceeded 2,000 MW. [3-4]
Picture 2. Principal components of micro-hydropower system
I propose to build changed micro-hydropower station to small rivulet. My project is adopted
to flat surface not slope. It is shown following picture.
If we want to build a micro-hydroelectric
power plant on a stream, first we measure the highest water level of the stream, build a way that
reaches 60%/100%, place a generator, and create a separate way for the remaining 40%. As a result,
the decrease and increase of the water level up to 40% will not affect the energy production of our
generator.
Kompyuter tarmoqlarini boshqaruvchi vositalar

|
Kompyuter tarmoqlarini boshqaruvchi vositalar
|
bet | 62/216 | Sana | 19.07.2024 | Hajmi | 7,52 Mb. | | #267965 |
Bog'liq 5ffd2d83d9d2c (1) Kompyuter tarmoqlarini boshqaruvchi vositalar
Kompyuter tarmoqlarini boshqaruvchi vositalar – turli kompyuter tarmoqlarini boshqarishga, ular oʻrtasidagi oʻzaro aloqani yoʻlga qoʻyishga xizmat qiluvchi vositalar boʻlib, imkoniyatlariga koʻra quyidagi guruhlarga boʻlinadi:[13]
ketma-ket portlar orqali maxsus kabel yordamida ulangan kompyuterlar oʻrtasida maʻlumot almashishga xizmat qiluvchi vositalar. Bularga Brooklin Bridge, Desk Link, LapLinkIII, Fast Lynx dasturlari misol boʻla oladi;
maʻlumot almashishda telefon kanalidan (agar modem boʻlsa) foydalanishga imkon beruvchi vositalar. Bular Telemate, Procomm, DataLine dasturlari;
kichik lokal tarmoqlarini tashkil qilish hamda ularni boshqarishga imkon beruvchi vositalar. Bular Lantastic, Personal Netware kabi dasturlar;
katta lokal tarmoqlariga fayl-servis xizmatini koʻrsatish va shu tarmoqlarni boshqarish imkonini beruvchi vositalar. Bularga Nowell OS, Unix OS, OS/2, Windows NT, Linux, Windows Server kabi dasturlar misol boʻla oladi;
telefon, radio, kosmik yoʻldosh aloqa kanallari, optik-tolali kanallar orqali bogʻlangan xalqaro miqyosdagi kompyuter toʻrlarini boshqarishga imkon beruvchi vositalar. Bularga Internet, Euronet, Fidonet, Relcom kabi tizimlarni boshqaruvchi hamda ular bilan
ishlovchi turli brauzerlar, elektron pochta vositalari, Web-peyjerlar, faks-dasturlar misol boʻla oladi.
Modem orqali maʻlumot almashinish uchun maxsus dasturlar zarur. Koʻpgina operatsion sistemalar tarkibida bunday dasturlar mavjud va yaratilmoqda. Masalan, Macintosh System da - SmartCom; Windows SmartCom, CrossTolk, WinCom, Comm Works, Telix, Procom Plus, Hyper Terminal; OSF2 Warp da - Hyper Access dan foydalanish mumkin. Kommunikatsion dasturlar kompyuterlar orasida aloqa oʻrnatishdan tashqari yana bir qator quyidagi ishlarni bajaradi:
Xatolarni toʻgʻirlash. Maʻlumot uzatilayotganda turli uzilishlar yuzaga kelishi mumkin. Uzilishlar maʻlumot uzatishga taʻsir koʻrsatuvchi tashki xodisadir. Uzilishni elektr tarmogʻidagi qisqa tutashuvlar, kontaktlarning uzatilishi, yaqinda joylashgan kuchli magnit maydon manbalari, masalan, konditsioner yoki televizor keltirib chiqarishi mumkin. Ovoz uzatishda ular unchalik unga taʻsir qilmasa xam uzatish tezligi pasayishi mumkin. Modem oʻzining dasturi bilan birga ishlab uzatishdagi xatolarni tuzatadi va uzilishlarni bartaraf qila oladi.
|
| |
O`lchashdagi xatoliklar tasnifi (klassifikatsiyasi)

84
Tasodifiy xatolik - bir kattalikni ketma-ket o`lchashlarida kuzatiladigan turli
natijalarda xosil bo`ladi. Misol, detalning diametrini
mikrometr yordamida
o`lchashda 50, 49,99, 49,98, 50,01
mm olingan bo`lishi mumkin. Bu
tasodifiy xatolik asosida erishilgan. Partiya detallarida ishlov berilgan o’lchamlarda
hosil bo`ladigan tasodifiy xatoliklar normal taqsimot qonuniga, ya`ni Gaussning
grafik tasviri asosida tahlil qilinadi.
Tizimli xatolik - bunda ketma-ket o`lchovlarning o`rtacha qiymati, ma`lum
bo`lgan aniq qiymatdan farqlanadi va ketma-ket o`lchovlarning qaytarilishi soniga
bog’liqmas ravishda farqlanishi davom etadi. Misol: detallarga ishlov berishda
aniqlikka ko`p omillar ta`sir etadi. Bunday omillarning
ayrimlari doimiy yoki
o`zgaruvchan xarakterga ega bo`lgan tizimli xatoliklarni keltirib chiqaradi. Agar
partiya detallarining ichki tsilindrik yuzasiga razmerida xatoligi bor kesuvchi asbob-
masalan razvyortka bilan ishlov berilgin bo`lsa bunda doimiy xarakterga ega bo`lgan
tizimli xatolikka yo`l qo`yilgan bo`ladi.
Ishlov berish jarayoni davom ettiriladigan bo`lsa, keyingi partiya detallariga
ishlov berishda razvyortkaning kesuvchi qirralari emiriladi va jarayon intensivlashib
boraveradi. Shu bilan birga ishlov berilayotgan diametr kichrayib boraveradi.
Bunday xatolik ham tizimli xatolik bo`lib hisoblanadi, lekin o`zgaruvchan
xarakterga ega bo`lgan tizimli xatolik deb ataladi.
Demak tizimli xatolikka yo`l
qo`yish aniq qonuniyatga bo`ysungan holda ro`y beradi. Tizimli xatolikka olib
keluvchi omillarga: ishlov beruvchi dastgoh xatoligi, kesuvchi asbob, moslamalar
xatoligi, detallarning kesuvchi asbob va dastgoh detallarining kesish kuchi ta`sirida
deformatsiyalanishi kabi omillar kiradi.
34
34
Engineering Metrology and Measurements/ Hozef A. Gandhi. Darshan Institute of Engineering & Technology,
Rajkot . p.1.23
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 85/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.75
where E
solids
fuels
is the energy consumption from solid fuels, E
total
petroleum
products
is the
energy consumption from petroleum products, and E
gas
is the energy consumption from gas.
•
Depletion of fossil fuels: the quotient between fossil fuel reserves (proven) and gross
annual production (Equation (2)). There are three indicators, one for oil, one for gas, and one for
coal:
Data, relative to the year 2016, were gathered for several European countries from Eurostat
and used in this study. Furthermore, statistical data from BP were used, dated from the year 2017
[
24
].
1.1.
Fossil Fuel Energy Mix for European Countries
Figure
1
shows the fossil fuel energy mix for the European Union countries.
Figure 1. Fossil fuel energy mix in the European Union countries
The indicators were calculated using data (2016) that were gathered for several European
countries from Eurostat [3]. Considering the energy consumption of oil, solid fuels, and gas in the
selected European countries, it is possible to conclude that in most of the countries considered the
oil presents the highest percentage. Only in four countries, solid fuels present a higher percentage,
namely Bulgaria, the Czech Republic, Estonia, and Poland, which is due to the local availability of
solid fuels. In Italy, Hungary, and Slovakia, gas presents the highest percentage. In many countries
the solid fuels’ percentage is very small, as can be seen in Figure 1, which is a positive aspect since
solid fuels are recognized as having more severe environmental and social negative impacts. The
European directives issued toward the use of cleaner sources of energy can be indicated as a factor
that contributed to this situation [2].
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.73
Picture 3. Micro-hydro generator suited to small river
References:
1. Energy In The 21st Century, John R Fanchi, Colorade School Of Mines, USA (pages from1 to
2).
2. Renewable Energy From Small & Micro Hydro Projects, Practical Aspects &Case Studies,
Shambhu Ratan Awasthi Shiv Vishal Pandey (pages from11 to 12).
3.https://www.newscentralasia.net/2023/01/26/uzbekistan-to-build-250-micro-
hydropower-units-in-massive-drive-to-achieve-energy-security/
4.https://www.newscentralasia.net/wp-content/uploads/2023/01/MicroHydropower-2.png
ANALYSIS OF FUEL AND ENERGY RESOURCE CONSUMPTION
M.Sh.Sharobiddinov, S.S.Do‘ltaboyev
Farg’ona politexnika instituti
Abstract: The use of fossil fuels as the main source of energy for most countries has caused
several negative environmental impacts, such as global warming and air pollution. Air pollution
causes many health problems, causing social and economic negative effects. Worldwide efforts
are being made to avoid global warming consequences through the establishment of international
agreements that then lead to local policies adapted to the development of each signing nation.
In addition, there is a depletion of nonrenewable resources which may be scarce or nonexistent
in future generations. The preservation of resources, which is a common goal of the Circular
Economy strategy and of sustainable development, is not being accomplished nowadays.
Keywords: r e n e w a b l e e n e r g y , fossil fuels; low carbon energy systems; sustainable
energy; sustainable development
Most countries energy systems, either developed or in development, are based on fossil fuels.
In spite of their qualities, e.g., good operational control in thermal plants, their use has many
problems which have been analyzed and addressed in many studies. These problems, such as
the environmental impacts, scarcity, supply risk, and instability of prices and markets[
1
]
|
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 89/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.78
14. Bozorov X.N., Lupitskaya Yu.A., Mamatkarimov O.O., Abdullazizov B.T. “The structure of
the phases formed upon the addition of K and Na ions to complex oxide compounds of the
pyrochlore type” // Аndijan State University. 2022 year. Uzbekistan.
TARKIBIGA NATRIY IONLARI KIRITILGAN PIROXLOR STRUKTURAGA EGA TIZIMNING
TERMOGRAVIMETRIK VA DIFFERENSIAL TERMOGRAVIMETRIK TAHLILLARI
1
X.N. Bozorov,
2
O.O. Mamatkarimov,
3
V.D.Buchelnikov
1,2
Namangan muhandislik - texnologiya instituti, O'zbekiston
3
Chelyabinsk davlat universiteti, RF
Annotatsiya. Murakkab oksidli (y-x)K
2
CO
3
-xNa
2
CO
3
-ySb
2
O
3
-2(2-y)WO
3
tizimini qizdirish
paytida kaliy va litiyning antimonat-volframatlarining hosil bo'lish qonuniyatlari o'rganildi. 1123 K
harorat
uchun
piroxlor
tipidagi
strukturaga
ega
Na
x
K
y-x
Sb
y
W
2-y
O
6
tarkibli fazalarning hosil bo'lish sohasi aniqlandi.
Kalit so'zlar: ion o'tkazuvchanlik, piroxlor tipidagi struktura, kaliy antimonat volframat, qattiq
fazali sintez, rentgenofazali tahlil.
Ion o'tkazuvchanligi yuqori bo'lgan funktsional materiallarning qattiq fazali sintezi ularning
asosida elektrokimyoviy asboblarni (sensorlar, tok manbalari, yonilg'i elementlari va boshqalar)
yaratishga imkon beradi. Piroxlor tipidagi murakkab surma oksidlariga asoslangan birikmalar yaxshi
ion o'tkazgichlar va ion almashinuvchilar bo’lganlilari uchun katta qiziqish uyg'otadi [1-2]. Bu
birikmalarni (y-x) K
2
CO
3
-xNa
2
CO
3
-ySb
2
O
3
-2 (2-y) WO
3
tizimida qattiq fazali sintez orqali olish mumkin
[3-4]. Ion o'tkazuvchanligi va ion almashinuvi jarayonida ishtirok etuvchi tashuvchilar odatda
ishqoriy metall ionlari hisoblanadi.
Boshlang'ich reagentlar sifatida kukunsimon surma Sb (III) oksidi, W (VI) volfram,
kvalifikatsiyasi « kimyoviy toza » kaliy va natriy karbonatlari olindi. Reagentlar oldindan o’g’ir
yordamida eziladi. Aralashmalar (y-x)K
2
CO
3
-xNa
2
CO
3
-ySb
2
O
3
-2(2-y)WO
3
mollik miqdorida
tayyorlandi. Namunalar doimiy massa hosil bo'lgunga qadar 1123 K haroratda uzoq vaqt qizdirildi.
Qattiq fazali sintez natijasida kaliy va natriy karbonatlarning to'liq parchalanishi va uch valentli
surmaning besh valentlik holatiga oksidlanishi sodir bo'ladi [4-6].
|
| |
Murakkab oksidlar sintezi va ularni tayyorlash

|
Murakkab oksidlar sintezi va ularni tayyorlash Pdf ko'rish
|
bet | 87/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламMurakkab oksidlar sintezi va ularni tayyorlash. Gidratlangan namlikni olib tashlash uchun bir
valentli metall karbonatlar issiqlik bilan ishlov berildi. Boshlang'ich reagentlarning tortilgan qismlari
tegishli qattiq fazali reaktsiyalar komponentlarining molyar nisbatlaridan hisoblab chiqilgan.
Oksidlar va karbonatlar kukunlari aralashmalari oz miqdordagi etil spirti qo'shilgan holda
maydalangan va havoda toblangan:
Биз қуйида изотермик термогравиметрия (µ
э
) ва назарий ҳисобланган
(µ
т
) (Т =
1123К) x𝐿𝑖
2
CO
3
− (y − x)K
2
CO
3
− ySb
2
O
3
− (2 − y)WO
3
тизими
намуналари
бўйича
массасининг х=0.5 да нисбий ўзгаришини кўришимиз мумкин:
1.
0.5K
2
CO
3
+0.5Li
2
CO
3
+Sb
2
O
3
+2WO
3
+0.5O
2
→2K
0.5
Li
0.5
SbWO
6
+0.5CO
2
↑;
2.
0.625K
2
CO
3
+0.5Li
2
CO
3
+1.125Sb
2
O
3
+1.75WO
3
+0.625O
2
→
2K
0.625
Li
0.5
Sb
1.125
W
0.875
O
6
+0.625CO
2
↑;
3.
0.75K
2
CO
3
+0.5Li
2
CO
3
+1.25Sb
2
O
3
+1.5WO
3
+0.75O
2
→
2K
0.75
Li
0.5
Sb
1.25
W
0.75
O
6
+0.75CO
2
↑ ;
4.
0.875K
2
CO
3
+0.5Li
2
CO
3
+1.375Sb
2
O
3
+1.25WO
3
+0.875O
2
→
2K
0.875
Li
0.5
Sb
1.375
W
0.625
O
6
+0.875CO
2
↑;
Shakllangan fazalar tarkibi izotermik termogravimetriya ma'lumotlari bo'yicha namunalarni
VLR-200 ikkinchi aniqlik sinfining analitik balansida tortish yo'li bilan hisoblab chiqilgan. Bu hisob -
kitoblar olingan birikmalarning kimyoviy tarkibini aniqlash imkonini berdi [8-10].
|
| |