Metall-yarimo‘tkazgich o ‘tishlar

|
Metall-yarimo‘tkazgich o ‘tishlar
|
bet | 5/6 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 243,61 Kb. | | #239546 |
Bog'liq Yarim o’tkazgich kontakti3.Metall-yarimo‘tkazgich o ‘tishlar
Yarimo'tkazgich asboblaming p- va n- sohalaridan elektrodlar chiqarish uchun metall-yarimo‘tkazgich kontaktlardan foydalaniladi. Bunday kontaktlar to‘grilovchi yoki omik (Om qonuniga bo‘ysunuvchi) xususiyatga ega boMishi mumkin. Ular yarimo‘tkazgichning o‘tkazuvchanlik turiga, kiritmalar konsentratsiyasiga, elektronlarning yarimo‘tkazgich va metalldan chiqishishlari nisbatiga bog‘liq holda hosil qilinadi.
To'g'ri yo‘nalishdagi qarshiligi teskari yo‘nalishdagisidan kichik bo‘lgan va nochiziqli VAX (2.2, b- rasm)ga ega kontakt to'g'rilovchi kontakt deb ataladi. Qarshiligi kontaktdan o'tayotgan tok qiymati va yo‘nalishiga bog'liq bo'lmagan kontaktlar omik kontakt deyiladi. Metalldan yoki yarimo'tkazgichdan elektronni tortib olish uchun sarflanadigan ish miqdori chiqish ishi deb yuritiladi va u elektron-volt (eV) birliklarda o ‘lchanadi, 1 eV =l,60• 10-19 Dj.
To'g'rilovchi kontaktlar. Metall bilan n — turli yarimo'tkazgich orasida to ‘g ‘rilovchi kontakt hosil qilish uchun elektronlarning yarimo'tkazgichdan chiqish ishi A YAO. metallarniki AMET dan kichik bo‘lmog‘i lozim. Bunda AMET > A YAO. bo'lgani uchun kontakt sohasidagi yarim o'tkazgichdan elektronlar metalga ko‘proq diffuziyalanadi, natijada metalning kontakt sohalari manfiy zaryadlanadi. Yarimo‘tkazgichning chegaradosh sohasida esa asosiy zaryad tashuvchilar soni kamayib, q o ‘zg‘alm as d o n o r io n lar hisobiga musbat zaryadlangan qatlam hosil bo ‘ladi. Manfiy va musbat qatlamlar hisobiga elektr maydon va potensial to'siq hosil bo‘ladi. Y arim o‘tkazgichning solishtirma qarshiligi metalnikiga qaraganda yuqori bo'gani uchun hosil bo'lgan elektr o ‘tish (metall — y arim o 'tk azg ich ) asosan yarim o‘tkazgich sohasida joylashadi. Muvozant holatda n — yarimo'tkazgichning elektronlari uchun potensial to‘siq balandligini belgilovchi kontakt potensiallar farqi, chiqish ishlar farqiga teng bo'ladi.
USHK = ( AMET - A YAO)/q
Barer balandligini nazariy aniqlash ancha murakkab bo'lgani sababli amaliyotda tajriba natijalaridan foydalaniladi. Masalan, n turdagi kremniyning oltin bilan hosil qilgan kontakt potensiallar farqi USHK=0,78eV ni, aluminiy bilan esa USHK=0,72eV ni tashkil etadi. Metall n yarimo'tka’zgich asosidagi kontaktning m uvozanat holatdagi kengligi, keskin p-n o'tishniki kabi, (2.2) formulada UK ni USHK ga o'zgartirib topilishi mumkin.
Agar tashqi kuchlanish manbayining musbat elektrodi metallga, manfiy elektrodi esa n yarimo'tkazgichga ulansa (to'g'ri siljitish), elektronlarni yarimo'tkazgichdan metallga o'tishiga to'sqinlik qiluvchi potensial to'siq qU0 ga proporsional kam ayadi. Bunda yarimo‘tkazgichning elektronlari pasaygan to‘siqdan o ‘tib, to ‘g‘ri tokni hosil qiladilar.Tashqi kuchlanish teskari (manfiy elektrodi metallga) ulanganda potensial to ‘siq q |U0| ga proporsional ravishda ortadi. Bunda metalldan y a r i m o ‘tk a z g ic h g a o ‘ta y o tg a n e le k t r o n l a r va yarimo‘tkazgichning kovaklari I0 teskari
tok hosil qiladilar.M e ta ll-y arim o ‘tkazgich o 'tish n in g statik VAX si h am , p-n o'tishnikiga o'xshaydi.
Lekin to'yinish toki I0 ning qiymati farq qiladi. Masalan, n -yarimo'tkazgich uchun V = 1015 sm-3, yuzasi 5=10-4 sm-2, temperatura T=300 Kni tashkil etganda p-n o'tish uchun teskari tok I = 10-14A ni, aluminiy — kremniy kontakt uchun esa I = 2 • 10-9 A ni tashkil etadi.Metall-yarimo'tkazgich asosidagi potensial to'siq Shottki bareri(to'sig'i), diodlar esa — Shottki diodi deb yuritiladi. Aytilganlardan Shottki diodlarida noasosiy zaryad tashuvchilarning to'planishi va lochiqarib yuborilishi bilan bog'liq diffuziya sig'imi nolga tengligi kelib chiqadi. Natijada Shottki diodlarining tezkorligi tok va kuchlanishlar o'zgarganda, jumladan tok va kuchlanishlar to'g'ridan teskariga va aksincha o'zgarganda faqat barer sig'imning metall qarshiligi orqali qayta zaryadlanish vaqti bilan belgilanadi. Kichik yuzaga ega bo'lgan bunday diodlarning qayta ulanish vaqti nanosekundning o'nlarcova yuzlarcha ulushlarini tashkil etadi. Shunga mos ishchi chastotalar 3-H5÷GGs ni tashkil etadi.Elektron asboblaming p- va n -sohalariga metall elektrodlar ulangan joylarda omik kontaktlar hosil qilinadi. Demak, p-n tuzilmada p-n o'tishdan tashqari yana ikkita elektr o'tish mavjud: ulardan biri p sohadan, ikkinchisi esa n- sohadan elektrodlar chiqariladigan joylarda bo'ladi. Agar bu o'tishlar injeksiyalovchi bo'lsa, ularga teskari siljitish berilganda elektronlaming p- sohaga va kovaklaming w-sohaga injeksiyasi boshlanadi. Injeksiyalangan noasosiy zaryad tashuvchilar p-n o'tishga yetib borib, teskari tok hosil bo'lishida qatnashadi. Shuning bilan p-n o'tishning nosimmetrik o'tkazuvchanligi yo'qoladi. Omik kontakt quyidagi: chiziqli VAX; kichik kontakt qarshilikka; injeksiyalamaydigan elektr xususiyatlarga ega bo'lmog'i zarur. Kontakt ushbu xususiyatlarga ega bo‘lishi uchun yarimo'tkazgich sirtiga yarimo'tkazgich chiqish ishiga nisbatan kichikroq chiqish ishiga ega bo'lgan metall, p-soha sirtiga esa yarimo‘tkazgichga nisbatan kattaroq chiqish ishiga ega bo‘lgan metall purkaladi. Yarim o‘tkazgichning kontakt oldi sohalari yuqoriroq konsentratsiyali asosiy zaryad tashuvchilarga va shuning uchun, kichikroq qarshilikka ega bo'ladilar. Bundan tashqari, kontaktlardagi elektr o ‘tishlar kengligi juda kichik b o ‘lib, tunnel tok o ‘tishi kuzatiladi. Bunda kontakt tokni ikkala yo‘nalishda ham yaxshi o ‘tkazadi, ya’ni omik bo'ladi.
Yarimo'tkazgichlar oʻtkazuvchanligi jihatidan metall va dielektriklar orasidagi moddalar boʻlib, oʻz fizik xususiyatlarini turli tashqi taʼsirlar (masalan yoritish, isitish va hokazo) natijasida keng intervalda oʻzga rtira olish xususiyatiga e gaYarimo'tkazgichlar oʻtkazuvchanligi jihatidan metall va dielektriklar orasidagi moddalar boʻlib, oʻz fizik xususiyatlarini turli tashqi taʼsirlar (masalan yoritish, isitish va hokazo) natijasida keng intervalda oʻzgartira olish xususiyatiga ega.
Yarimoʻtkazgichlar elektronika va mikroelektronikada juda keng qoʻllanilib, zamonaviy elektr jihozlarning deyarli hammasi - kompyuterlardan tortib to uyali aloqa telefonlarigacha barchasi yarimoʻtkazgichli texnologiyaga asoslangan. Eng keng qoʻllaniladigan yarimoʻtkazgich modda kremniy boʻlib, boshqa moddalar ham keng qoʻllaniladi.
|
| |