Og‘izning holatini nazorat qilish

|
Og‘izning holatini nazorat qilish
|
bet | 5/16 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #228078 |
Bog'liq Madina kurs ishi tayyorrrrrOg‘izning holatini nazorat qilish
Dizartriyada og‘izning holatini nazorat qilmaslik ixtiyoriy artikulyator harakatlarning rivojlanishini qiyinlashtiradi. Dizartriyada, odatda, bolaning og‘zi ochiq, so‘lak oqishi kuzatiladi.
Olib boriladigan ishlar 3 bosqichga bo‘linadi.
Birinchi bosqich –lablar uchun mashqlarda taktil sezgilarni bolaning og‘zini passiv yopishi bilan birgalikda rivojlantirish. Asosiy diqqat bolaning og‘zini yopish sezgilariga qaratiladi, bola bu holatlarni oyna orqali ko‘rib turadi.
Ikkinchi bosqich –passiv faol yo‘llar orqali og‘izni yopish. Og‘zini yopish avval boshni pastga egish va og‘zini ochish, boshni orqaga tashlash holatida oson bajariladi. Ishning boshlang‘ich bosqichlarida ushbu osonlashtirilgan usullardan foydalangan holda amalga oshirish mumkin.
Uchinchi bosqich –og‘izni faol ochish va yopish mashqlari so‘z ko‘rsatmasi bo‘yicha o‘tkaziladi. Masalan, «Og‘izni katta och», «Lablarni cho‘chchaytir», «Lablarni naycha shakliga keltir va avvalgi holatiga qaytar».
Og‘izning turli harakati tasvirlangan rasmlarga qarab mashqlarni bajarish. Mashqlar asta-sekin murakkablashib boradi: boladan bo‘shashtirilgan lablar orqali puflash, tebranish harakatlarini bajarish so‘raladi.
Artikulyatsion gimnastika
Artikulyatsion gimnastikani o‘tkazishda taktil-proprotseptiv stimulyatsiya, statik-dinamik sezgilarni rivojlantirish, aniq artikulyatsion kinesteziyalar muhim ahamiyat kasb etadi.
Ishning dastlabki bosqichlarida saqlangan analizatorlardan (yeshitish, ko‘rish, taktil) mukammal ravishda foydalanish orqali amalga oshiriladi. Mashqlar ko‘zlarni yopiq holda bolaning diqqatini proprotseptiv sezishlarga qaratish orqali bajariladi. Artikulyatsion gimnastika dizartriyaning shakli va artikulyatsion apparatning jarohatlanish darajasiga qarab differensiyallashtiriladi.
Nutq muskullari harakatini rivojlantirishdan avval yuzning mimik muskullari mashqlaridan foydalaniladi. Maktabgacha yoshdan boshlab bolada mimikaning ixtiyoriy va differensirlashgan harakatlari va o‘z mimikasi ustidan nazorat qilish rivojlantiriladi. Bolaning so‘zli ko‘rsatma bo‘yicha ko‘zini ochish va yopishga, qoshlarini chimirish, lunjini shishirish, so‘lagini yutish, og‘zini ochish va yopishga o‘rgatiladi.
Yuz va lab muskullarining yetarlicha kuchini rivojlantirish uchun toza ro‘molcha, naychadan foydalanib, maxsus qarshilik mashqlaridan foydalaniladi. Bola naychani lablari bilan ushlab, katta odam uni tortib olishga harakat qilsa ham ushlab turishi lozim.
Tilning artikulyatsion gimnastikasi tilning uchini pastki tishlarning chetlariga faol tegishini tarbiyalashdan boshlanadi. So‘ngra tilning umumiy, kam differensirlangan harakatlari avval passiv keyin passiv-faol va faol harakatlari rivojlantiriladi.
Tilning ildizi muskullarini rivojlantirish ularni maxsus zond orqali til ildizini ta’sirlash yo‘li bilan reflektor ravishda qisqartirishdan boshlanadi.Mustahkamlash ixtiyoriy yo‘talishdan foydalanib o‘tkaziladi.
Artikulyatsion motorikani rivojlantirish uzviy ravishda umumiy va maxsus mashqlardan foydalanilgan holda olib boriladi. O‘yinlar artikulyatsion motorikani xarakteri va nuqsonning darajasi, bolaning yoshini e’tiborga olgan holda tanlaniladi.
|
| |