nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Zamonaviy transakt tahlil

|
Zamonaviy transakt tahlil
|
bet | 25/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Zamonaviy transakt tahlil - shaxs nazariyasini, kommunikatsiyalar nazariyasini, bolalar rivojlanish nazariyasini o‘z ichiga oladi. Amaliyotda u alohida odamlar bilan ishlashdan tashqari er-xotin, oilalar va turli guruhlarni korrektsiyalash tizimini tashkil etadi.
Bern bo‘yicha shaxs tuzilishi (strukturasi) uch «Men» yoki «Ego-holatlar»ning mavjudligi bilan xarakterlanadi: «Ota yoki ona», «Farzand», «Katta».
«Ota yoki ona» - shartlar, talab va ta’qiqlarning interiorizatsiyalashgan ratsional me’yorlari bilan namoyon bo‘luvchi «Ego-holat». «Ota yoki ona» - bu bolalikda ota-onadan yoki boshqa obro‘li shaxslardan olingan ma’lumot bo‘lib, o‘z ichiga xulq-atvor qoidalarini, sotsial me’yorlarni, u yoki bu vaziyatda amalga oshirish mumkin bo‘lgan va mumkin bo‘lmagan me’yor va ta’qiqlardir. Ota-ona ta’siri ikki yo‘nalishda amalga oshadi: birinchisi, «Mendek qil» shiori ostida olib boriluvchi bevosita yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir, ikkinchisi, «Mendek emas, men aytganimdek qil» shiori bilan amalga oshiriluvchi bilvosita ta’sir. «Ota yoki ona» nazorat qiluvchi (ta’qiqlar, sanktsiyalar) yoki g‘amxo‘rlik qiluvchi (maslahat, qo‘llab-quvvatlash) bo‘lishi mumkin.
«Ota yoki ona»ga «Mumkin», «Majbur», «Hech qachon», «Demak, eslab qol», «Qanday bema’nilik», «Bechora» kabi direktiv jumlalar xos.
«Farzand» - odamdagi mazkur emotiv asos ikki shaklda namoyon bo‘ladi. «Tabiiy bola» - bolaga xos bo‘lgan barcha impulslar: ishonuvchilik, bevositalik, to‘g‘rilik, qiziquvchanlikni o‘z ichiga oladi; bular odamga munosabatlardagi o‘ziga xos maftunkorlik va iliqlilikni baxsh etadi. Shu bilan birga u injiq, tez hafa bo‘ladi, egotsentrik, o‘jar va agressivdir. «Adaptatsiyalangan bola» - ota-ona umid va talablariga mos keluvchi xulq-atvorni nazarda tutadi. «Adaptatsiyalangan bola»ga yuqori konformlik, o‘ziga ishonchsizlik, uyatchanlik, tortinchoqlik xos». Adaptatsiyalangan bola» qatoriga ota-onasiga qarshi chiquvchi «qo‘zg‘alonchi» bolalar ham mansub. «Farzand»ga «Men xohlayman», «Men qo‘rqaman», «Men yomon ko‘raman», «Meni ishim yo‘q» kabi jumlalar xos.
|
| |
Sotsial norma - - Sotsial psixologiya

|
Sotsial psixologiya
|
bet | 30/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Sotsial norma - shaxs hayotida shunday kategoriyaki, u jamiyatning o‘z a’zolari xulq-atvoriga nisbatan ishlab chiqqan va ko‘pchilik tomonidan e’tirof etilgan harakatlar talablaridir. Masalan, o‘zbeklar uchun biror xonaga kirib kelgan insonning kim bo‘lishidan qat’iy nazar, «Assalomu alaykum» deb kelishi - norma; o‘quvchining o‘qituvchi bergan topshiriqlarni bajarishi lozimligi - norma; xotinning er hurmatini o‘rniga qo‘yishi, qaynonaga gap qaytarmaslik - norma; avtobusda yoki boshqa jamoat transportida kichikning kattalarga, nogironlarga o‘rin bo‘shatishi - norma va hokazo. Bu normalarni ayrim alohida odam ishlab chiqmaydi, ular bir kun yoki bir vaziyatda ham ishlab chiqilmaydi. Ularning paydo bo‘lishi sotsial tajriba, hayotiy vaziyatlarda ko‘pchilik tomonidan e’tirof etilganligi fakti bilan xarakterlanadi, har bir jamiyat, davr, millat va sotsial guruh psixologiyada muhrlanadi.
Sotsial normalarning u yoki bu davrda, u yoki bu toifa vakili bo‘lmish shaxs tomonidan qay darajada bajarilishi yoki unga amal qilinayotganligi sotsial sanksiyalar orqali nazorat qilinadi. Sotsial sanksiyalar- normalaming shaxs xulqida namoyon bo‘lishini nazorat qiluvchi jazo va rag‘batlantirish mexanizmlari bo‘lib, ularning borligi tufayli biz har bir alohida vaziyatlarda sotsial xulq normalarini buzmaslikka, jamoatchilikning salbiy fikri ob’yektiga aylanib qolmaslikka harakat qilamiz. Masalan, yuqoridagi misolda, agar jamoat transportida katta mo‘ysafid kishiga o‘rin bo‘shatishni norma deb qabul qilmagan o‘smirga nisbatan ko‘pchilikning ayblov ko‘zi bilan qarashi, yoki og‘zaki tanbeh berishi, juda kam hollarda o‘zini bebosh tutayotgan o‘smirning qo‘lidan tutib, nima qilish kerakligini o‘rgatib, «ko‘zini moshday qilib ochib qo‘yish» sotsial sanksiyaning hayotdagi bir ko‘rinishidir.
Sotsial sanktsiyalarning quyidagi turlari mavjud (2-jadval):
2-jadval
|
| |
Olomonni harakatdagi, tajovuzkor, qutqarilayotgan, manfaatparast, ekstatik turlarga kim tasniflagan? 181

|
Olomonni harakatdagi, tajovuzkor, qutqarilayotgan, manfaatparast, ekstatik turlarga kim tasniflagan? 181
|
bet | 21/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 20247.Olomonni harakatdagi, tajovuzkor, qutqarilayotgan, manfaatparast, ekstatik turlarga kim tasniflagan? 181
8.Sobiq ittifoq davrida yashagan qaysi psixologlar olomonning bir qator psixologik xususiyatlarini o‘rgangan? 182
9.Olomon sodir bo‘lgan voqea-hodisaga qarab qanday turlarga bo‘lnadi? 182
10.Umumiy tuyg‘ularni birgalashib ifodalayotgan kishilar guruhi nima deb ataladi? 182
IXBOB. GURUH SHAROITIDA ZAMONAVIY O‘QITISHNING PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK TEXNOLOGIYALARI 183
IX.1. Auditoriya bilan ishlashning sotsial psixologik shartlari 183
IX.2. Faol o‘qitish metodlari va ularni tashkil etish 184
IX.3Darsda munozara, breynshtorming va treninglar o‘tkazish texnologiyasi 187
IX.4. Bahs turlari. Yozma bahs o‘tkazish usullari 190
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari 193
1.Pedagogik muloqot jarayonidagi ma’lumotlar almashinuvi asosan necha shaklda amalga oshiriladi? 193
2.Ma’ruzachi yoki o‘qituvchining tinglovchilar yoki o‘quvchi-talabalar qarshisiga chiqib nutq so‘zlashi, darsni bayon etishi bu - ...? 201
3.O‘quv mavzusi yoki muammoni guruh sharoitida o‘qituvchi bilan birgalikda va hamkorlikda muhokama qilish yo‘li bu - ...? 201
4.Guruh ichidagi munozara bu - ... ? 201
XBOB. SHAXS SOTSIALIZATSIYASI 202
X.1. Sotsiallashuv tushunchasi 202
X.2. Taraqqiyot davrlarida shaxs sotsiallashuvi 206
X.3. Sotsiallashuv jarayonida shaxs yo‘nalishining shakllanishi 209
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar 212
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari 212
1.Sotsiallashuv atamasini birinchi bo‘lib qo‘llagan olimni toping. 212
2.«Ijtimoiylashuv nazariyasi» kitobi kim tomonidan yozilgan? 212
XIBOB. SOTSIAL USTANOVKA 223
XI.1. Sotsial ustanovka tushunchasi 223
XI.2. Sotsial ustanovkalarni o‘rganishdagi uch bosqich 225
|
| |
– rasm. Metall mundshtuk sxemasi

|
– rasm. Metall mundshtuk sxemasi
|
bet | 72/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)17.7 – rasm. Metall mundshtuk sxemasi
a – ichi to‘liq g‘ishtlar qoplash uchun;
b – ichi g‘ovak (bo‘sh) g‘ishtlar qoplash uchun:
1 – korpus, 2 – plastinalar, 3 – o‘yiqlar, 4 – skoba, 5 – kern ushlagich, 6 – mundshtuk plitasi, 7 – kern.
Vakuum kameradan loy massasi ta’minlovchi valik va zichlovchi shnek oralig‘ida qo‘shimcha maydalanadi, aralashtiriladi, zichlanadi va almashuvchi mundshtuk bilan jihozlangan pressning chiqish teshigi orqali brus ko‘rinishida chiqariladi. Mundshtukni almashtirib, shakli va o‘lchamlari turlicha bo‘lgan brus olish mumkin.
Agar ekspluatatsiya davomida press konstruksiyasida turli o‘zgarishlar (press ichki devorining yemirilishi, mundshtukni namlash rejimining buzilishi, shnek parraklarining yeyilishi, press ichidagi bosimning beqarorligi va sh.o‘.) yuz berib, chiqayotgan brusning sifati buzilsa, darhol press elementlari reviziya qilinishi va defektlar bartaraf etilishi kerak.
17.8 – rasm. G‘ishtni qoliplashda hosil bo‘ladigan yaroqsiz g‘ishtlar (brak)
a – ajdar tishi, b – burama tuzilishga ega struktura
v – “S” simon yoriq, g – qirqimi to‘liq bo‘lmagan brus, d – o‘rtasidan yorilgan brus, ye – o‘rta qismi kech chiqadigan brus.
17.3 Lentali press hisobi
Lentali pressning ish unumdorligi xom-ashyoning xossalariga, kallakli silindr va shnekning konstruktiv parametrlariga bog‘liq. Lentali pressning ish unumdorligi mahsulot massasi va donasiga bog‘liq holda quyidagi formula orqali topiladi:
Massasi bo‘yicha:
, m3/soat (17.1)
Dona bo‘yicha
, dona /soat (17.2)
bu yerda: R-pressdan foydalanish koeffitsienti R=0,20,35
n -shnekning aylanishlar soni (ob/s)
D -parrakning tashqi diametri yoki kallak silindrining ichki diametri.
d-siquvchi shnek parraklari pog‘onalarining o‘rtacha diametri (m)
-shnek parraki qalinligi (m)
a-xom ashyo xajmi massasining nisbiy zichlanish koeffitsienti
q-1000 dona g‘isht uchun tuproq massasi sarfi (m)
Presslashdagi solishtirma o‘rtacha bosim quyidagi formula orqali topiladi:
(17.3)
bu yerda: R1- kallak uzunligi koeffitsienti
R2-mundshtuk uzunligi koeffitsenti
w- massasi namligi %
|
| |
Plastik usulda qoliplash uchun lentali presslar: tuzilishi, ishlashi va hisoblash asoslari

|
Plastik usulda qoliplash uchun lentali presslar: tuzilishi, ishlashi va hisoblash asoslari
|
bet | 71/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3) 17.2. Plastik usulda qoliplash uchun lentali presslar: tuzilishi, ishlashi va hisoblash asoslari
Lentali pressning asosiy vazifasi namlantirilgan tuproqni plastik qoliplash va lenta holidagi brus hosil qilish. Lentali press quyidagi qismlardan iborat. Yuritma, aralashtirish kamerasi, vakuum-kamera, qoliplash qismi. Lentali pressning ishchi elementlari quyidagilardan iborat. Elektromotor, friksion mufta, reduktor, aralashtirgich, konusli shnek, pichoq, ta’minlovchi valik, press shneki, presslash kallakisi, mundshtuk, shnekli val.
17.5-rasmda lentali pressning kinematik sxemasi, 17.6-rasmda esa konstruktiv tuzilishi ko‘rsatilgan.
17.5-rasm. Lentali press kinematik sxemasi
1-elektromotor; 2-mufta; 3-reduktor; 4-yetaklovchi yulduzcha;5-yetaklanuvchi yulduzcha; 6-ta’minlovchi valik; 7-silindr qismi; 8-loy aralashtirgich; 9-parrakli val; 10-shnekli val; 11- zanjirli uzatma; 12-mufta.
Lentali press quyidagicha ishlaydi. Gil tuproq aralashtirgichda parraklar yordamida aralashtirilib, namligi 18-25% qilib tayyorlangandan so‘ng, aralashtirgich kurakchalari yordamida yaxshilab aralashtiriladi. Aralashtirgich valining oxirgi uch qismida konusli shnek joylashgan bo‘lib, u yaxshilab aralashgan loy massasini vakuum-kamera tomonga yo‘naltirib beradi. Loy massasi vakuumlanganda undan qisman havo so‘rib olinadi. Natijada loy massasining plastikligi ortadi va qoliplash namligi kamayadi, xom ashyo quritish vaqti qisqaradi va mustahkamligi ortadi.
17.6-rasm. Lentali pressning konstruktiv tuzilishi
1,29 – reduktorlar, 2,28 – tishli muftalar, 3 – stoyka (ustun), 4 – podshipnik, 5 - parrak,
6,20 – shnek parragi, 7 – g‘ilof, 8 - konus, 9 – halqa, 10 – pichoq, 11 – lampa, 12 – vakkum kamera, 13 – rubashka, 14 - bosim o‘zgartirgich, 15 – kallak, 16 – mundshtuk plitasi, 17 – vstavka, 18 – silindr, 19 – xvostovik, 21,30 – ramalar, 22 – valik, 23 – shesternya, 24 – aralashtirgich, 25, 26 – vallar, 27 – podshipnik korpusi, 31,32 – yuritmalar, 33 – vakkum qurilmasi.
|
|
|
| |
-jadval - О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

|
О„zbekiston respublikasi oliy va о„rta maxsus ta‟lim vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universitetiBog'liq Tizimli menejment nazariyasi-1 1.4-jadval
Boshqaruv umumiy va muayyan funksiyalarining о„zaro bog„liqligi
Boshqaruv umumiy funksiyalari
Boshqaruv muayyan funksiyalarining raqamlari
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Maqsadni qо‗yish
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Rejalashtirish
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Tashkil etish
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Tartibga solish
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Motivatsiyalash
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Hisobga olish
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Tahlil kilish
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Nazorat kilish
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
Agar umumiy funksiyalarni tashkilotga (korxonaga, firmaga) xos bо‗lgan
funksiyalar sifatida kо‗rib chiqadigan bо‗lsak, ularning hajmi muayyan funksiyalar
tarkibini ham о‗z ichiga oladi. Har bir umumiy funksiya alohida tarzda boshqaruv
umumiy funksiyasining mazmuni sohasiga taalluqli barcha muayyan funksiyalardan
iborat bо‗ladi. О‗z navbatida, boshqaruv muayyan funksiyalarining har biri ushbu
muayyan funksiyani boshqarish, ya‘ni boshqaruv faoliyatining muayyan sohasi bilan
bog‗liq boshqaruv umumiy funksiyalari tо‗plamini о‗z ichiga oladi
Nazorat savollari
1. Boshqaruv funksiyalari deganda nimani tushunasiz?
2. Boshqaruvning asosiy funksiyalarini ayting.
3. Boshqaruv umumiy va muayyan funksiyalari deganda nima tushuniladi?
4. Boshqaruv umumiy va muayyan funksiyalari о‗rtasida qanday bog‗liqlik bor?
5. Bashorat qilish bosqichlari va usullarini tushuntiring.
|
| |
–rasm. Pech uchlarini zichlash moslamalari

4.10–rasm. Pech uchlarini zichlash moslamalari
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
Pech tanasi qaysi konstruktiv elementlardan tashkil topadi?
Pech tanasi qaysi materiallardan tayyorlanadi?
Bandajlarning qanday turlarini bilasiz?
Tayanch va nazorat roliklar o‘rtasida qanday farq bor?
Gidrotirgaklar nimaga xizmat qiladi?
Pechni tayanch qurilmalari to‘g‘risida ma’lumotlar keltiring.
Pech yuritmasining xizmat vazifasi va tarkibiy qismlari?
Ushlangan changlarni pechga qaytarishning qanday usullarini bilasiz?
Pech uchlari nima sababdan zichlanadi?
5-BOB. AYLANUVChI PEChNING ASOSIY KO‘RSATKIChLARINI HISOBLASh 5.1. Pech unumdorligini hisoblash metodikasi
Aylanuvchi pechning transportlovchi vosita sifatidagi unumdorligi quyidagi tenglama yordamida topiladi:
(5.1)
bu yerda R - Aylanuvchi pechning ichki bo‘shliq radusi, m ;
- pechni material bilan to‘ldirish koeffitsienti (pech qiyaligiga qarab) ;
- materialning pech ichida yurish tezligi , m/sek;
- materiallarning to‘kma zichligi , kg /m3 ;
O‘z navbatida:
(5.2)
bu yerda : D - pechning ichki bo‘shliq diametri , m;
- pech tanasining qiyaligi , % ;
n - pech aylanishining tezligi , ayl/sek.
5.2. Pechni aylantirishga sarflanayotgan quvvatni hisoblash
Aylanuvchi pech elektromotorining quvvati quyidagi tenglama bilan aniqlanadi :
; (5.3)
bu yerda: N1 - materialni ko‘tarish uchun sarflanayotgan quvvat, Vt
N2 - tayanch roliklarning aylanishga qarshiliklarini yengish uchun sarflanayotgan quvvat, Vt
N3- bandajlarning tayanch roliklar yuzasi dumalashdagi ishqalanishlarini yengish uchun sarflanayotgan quvvat, Vt.
- pech yuritmasining foydali ish koeffitsienti.
Materialni ko‘tarish uchun sarflanayotgan quvvat:
, Vt (5.4)
bu yerda: M1 - materialni ko‘tarilayotganida vujudga kelayotgan moment, N m (5.1 rasm) ;
- pech aylanishining burchak tezligi rad/sek;
, (5.5) ,
bu yerda: Gm -material og‘irligi , N ;
Xm -vertikal o‘qdan material markazigacha bo‘lgan masofa, m.
, (5.6)
, (5.7)
bu yerda: Sm= -materialning ko‘ndalang kesim yuzasi, m2;
-material markazining siljish burchagi
rm -pech markazidan material markazigacha bo‘lgan masofa, m;
- segment xordasi, m.
Amalda , = 850 , = 1.35 R1 , = 0,1
U holda:
, (5.8)
Pech ichidagi materialning og‘irligi:
, (5.9)
bu yerda : L - pech uzunligi , m:
Nihoyat materialni ko‘tarishga sarflanayotgan quvvat:
, Vt (5.10)
Tayanch roliklarning aylanish qarshiliklarini yengish uchun sarflanayotgan quvvat:
, Vt (5.11)
, (5.12)
bu yerda: M2 - tayanch roliklar sapfalarining ishqalanish momenti , Nm;
f =0,02-0,03 ishqalanish koeffitsienti ;
Gum - pechning aylanuvchi qismlari va pech ichidagi materialning umumiy og‘irligi, N;
Rb - bandaj radiusi, m;
Rs - sapfa radiusi, m;
Rr- tayanch rolik radiusi, m;
-tayanch roliklarni o‘rnatish burchagi .
5.1–rasm. Hisobiy sxema
Amalda (5.13)
U holda:
, Vt (5.14)
Bandajlarning roliklar yuzasi bo‘ylab dumalashdagi ishqalanishlarni yengish uchun sarflanayotgan quvvat:
, Vt (5.15)
, Nm (5.16)
Bu tenglamalarda :
M3-bandajlarning roliklar yuzasi bo‘ylab dumalash jarayonidagi ishqalanish momenti , Nm ;
dumalash jarayonidagi ishqalanish koeffitsienti.
U holda
, Vt (5.17)
|
-rasm. Pech tanasini hisoblash uchun sxemalar

|
-rasm. Pech tanasini hisoblash uchun sxemalar
|
bet | 24/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)6.2-rasm. Pech tanasini hisoblash uchun sxemalar:
a) tayanch momentlar; b) 1-chi va 2-chi prolyotlarni hisoblashga;
v) eguvchi momentlar epyurasi; g) kesuvchi kuchlar epyurasi.
2-chi tayanchga nisbatan momentlar yig‘indisi:
, (6.17)
Undan
, (6.18)
Barcha kuchlarning 1-chi tayanchga nisbatan momentlar yig‘indisi:
, (6.19)
undan , (6.20)
Reaksiyalar yig‘indisi ushbu prolyotdagi tashqi yuklanmaga teng:
= , (6.21)
1-chi tayanchga umumiy bosim bo‘ladi:
, (6.22)
Xuddi shunday 2-chi prolyot ko‘rib chiqiladi (6.2-rasm «b»).
2-chi tayanchga nisbatan momentlar yig‘indisi:
, (6.23)
3-chi tayanchga nisbatan esa:
, (6.24)
U yerdan
, (6.25)
, (6.26)
2-chi tayanchga umumiy bosim:
, (6.27)
Xuddi shunday qolgan prolyotlar ham ko‘rib chiqiladi.
So‘ng eguvchi momentlar va kesuvchi kuchlar epyuralari aniqlanadi (6.2-rasmdagi «v» va «g»).
Undan keyin normal kuchlanishlar aniqlanadi.
x-o‘qiga nisbatan ekvatorial moment (6.3-rasm):
, m (6.28)
, m (6.29)
bu yerda - pech tanasi devorining qalinligi, m;
- tananing o‘rtacha radiusi, m;
- tananing tashqi radiusi, m;
- tananing ichki radiusi, m.
x-o‘qiga nisbatan qarshilik momenti:
, m3 (6.30)
6.3-rasm. Pech tanasining polyar momentlari sxemasi
Normal kuchlanishlar:
, n/m2 (6.31)
Urinma kuchlanishlar:
, n/m2 (6.32)
Pech tanasining egilish chizig‘ini quyidagi tenglama orqali topish mumkin:
(6.33)
Burovchi momentdan hosil bo‘ladigan kuchlanish:
, n/m2 (6.34)
Polyar qarshilik momenti:
, m3 (6.35)
Pech tanasi mustahkamligini hisoblashda tana qalinligi -ni qabul qilib olib, yuqoridagi hisoblar amalga oshiriladi va mustahkamlik shartlariga javob bermasa, tana qalinligi oshirilib, qayta hisoblanadi. Zamonaviy EXM yordamida buni amalga oshirish qiyin emas.
|
| |
-ma’ruza uchun adabiyotlar ro’yxati

|
-ma’ruza uchun adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 4/4 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #136491 |
Bog'liq 7-mavzu Parallel ishlov berish vositalari7-ma’ruza uchun adabiyotlar ro’yxati
Баденко В.Л. Высокопроизводительные вычисления. Учебное пособие. СПб. Изд. Политехнического университета. 2010. -180 с.
Таненбаум Э., Остин Т. Архитектура компьютера // 6-е издание. СПб.: Питер, 2013. — 811 с
Мусаев М.М. ―Процессоры современных компьютеров. Тошкент.: ―Aloqachi nashriyoti, 2020 yil. 12 bob 512 bet. – Oliy o’quv yurtlari uchun qo’llanma.
Юнусов Ж.Ю., Абасхонова Х.Ю., Рақамли қурилмалар ва микропроцессор тизимлари. Касб –хунар коллежлари учун ўқув қўлланма. Т.-Молия иқтисод, 2010й-256 в.
7- ma’ruza uchun nazorat savollari
Ma’lumotlar va ob’ektlar parallelligi
Dasturlarni yarusli - parallel shakli
Parallel ishlov berishning asosiy tushunchalari
Parallel qayta ishlashni tashkil etishda asosan uchta yo’nalishni
Ma’lumotlar va ob’ektlar parallelligi ta`minlash usullari
Konveyerli operatsiya struktura sxemasi
Dasturlarni yarusli - parallel shakli
Konveyerli qayta ishlash usuli
Konveyerli rejimda operatsiyalarni bajarishni birlashtirish.
|
| |
EGOTSENTRIZM - Sotsial psixologiya

|
Sotsial psixologiya
|
bet | 133/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024EGOTSENTRIZM - men, markaz ma’nosida individualizm va egoizmning eng tuban turi.
EGOTSENTRIZM (lot. «Ego» - men va «centrum» - doira markazi) - insonning o‘z fikr-o‘ylari, manfaatlari doirasida qotib qolganligi, buning oqibatida atrof-muhitga va odamlarga oid bilimlarini hamda o‘zgalarga munosabatini o‘zgartira olmasligi.
EKSTROVERT SHAXS - shaxsning har qanday sharoit va holatlarida o‘z ichida kechayotgan fikrlarini bayon etish ehtiyojining yuqoriligi.
EMPATIYA - boshqa odamlarning psixik holatini tushunish qobiliyati.
EMPATIYA NAZARIYASI - altruistik xulqdagi kishining o‘zi ham anglamagan holda boshqalar uchun qayg‘urish va g‘amxo‘rlik qilishga moyilligi.
FAOLIYAT - insongagina xos, ong bilan boshqariladigan ehtiyojlar tufayli paydo bo‘ladigan va tashqi olam bilan kishining o‘z-o‘zini bilishga, uni qayta qurishga yo‘naltirlgan faolligi.
FAOLLIK - tirik materiyaning umumiy xususiyati, tevarak muhit bilan o‘zaro ta’sirda bo‘lishida namoyon bo‘ladi.
FRUSTRATSIYA - bu maqsadga erishishga to‘sqinlik qiluvchi barcha narsalardir.
GEDONIZM - shaxs va uning xulq-atvor motivlarida birgina istak - nimadandir lazzatlanish, qoniqish olish va o‘zidagi ichki ruhiy iztiroblardan xoli bo‘lishga intilish ustuvorligi.
GURUH - odamlarning birgalikdagi faoliyat mazmuni yoki muloqotda bo‘lish harakteri kabi qator belgilariga asoslangan sotsial jamoa.
HARAKAT - maqsadga muvofiq yo‘naltirilib, ongli ravishda amalga oshiriladigan harakatlar yig‘indisi. H. Ongli faoliyatning tarkibiy qismlari va motivlaridan biridir.
IDENTIFIKATSIYA - individ tomonidan ongli va ongsiz ravishda boshqalaming xulq-atvorini, qadriyatlarini va sotsial me’yorlarini o‘zida qayta tiklashi (o‘ziniki qilib o‘zlashtirish).
IJTIMOIV ME’YOR NAZARIYASI - kishining sotsial rol va sotsial me’yorlarni yaxshi o‘zlashtirganlari uchungina altruistik xulqni namoyon qilishi.
IJTIMOIY «MEN» - irqiy, diniy, jinsiy, kasbiy va h.k. mansublilikni, shuningdek, ma’lum davraga mansub «biz» bor va unga kirmaydigan «ular» bor degan tushunchani ham bildiradi.
|
| |
GLOSSARIY
ADAPTATSIYA - Sotsial psixologiya

|
Sotsial psixologiya
|
bet | 132/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024GLOSSARIY
ADAPTATSIYA - shaxsning o‘z ichki xususiyatlarini o‘zi yashayotgan muhitni xususiyatlaridan kelib chiqqan holda o‘zgartirishi.
ADEKVAT - holatlarga mos munosabat bildira olish
AGRESSIYA - boshqa tirik jonzotga u buni istamagan vaziyatda haqorat yoki ziyon yetkazishni maqsad qilib qo‘ygan fe’l-atvorning har qanday shakli.
ALTRUIZM - hech qanday manfaatni kutmagan holda boshqalarga yordam berish.
ANKETA - metodlardan biri bo‘lib, respondent to‘g‘risida aniq ko‘zlangan ma’lumotlarni yig‘ish maqsadida qo‘llaniladi.
ATTITYUD - (o‘zbekcha «yaroqlilik», «moslik») individ tomonidan sotsial ob’yektning qimmatini, mazmun-mohiyatini, ma’nosini psixologik his qilish yoki bo‘lmasa ma’lum bir sotsial qimmatlikka nisbatan individdagi ong holatini bildiradi.
AUTOAGRESSIV XULQ-ATVOR - agressivlikning bir shakli bo‘lib, unda agressiya shaxsning o‘ziga qarshi yo‘naltirilgan bo‘ladi.
AVTORITAR - sotsial munosabatlarni o‘rnatish va tashkil etishda rahbar shaxsining faqat o‘z fikri va qarashlariga suyanishi va amal qilishi.
BOSHQARUV - shaxs va jamiyat munosabatlarida sotsial, individual munosabatlarni o‘rnatishga qaratilgan jarayon.
DEMOKRATIK - sotsial munosabatlarni o‘rnatish va tashkil etishda rahbar shaxsining jamoa fikri va qarashlarini ham inobatga olishi.
DEPRESSIYA - tushkunlik kayfiyati.
DIALOG - ikki va undan ortiq kishilarning o‘zaro og‘zaki gaplashishi.
DIALOGIK NUTQ - nutq turlaridan bo‘lib, bunda so‘zlovchilar barobar teng, birgalikda faollik ko‘rsatadi.
DISKRIMINATSIYA - umumiy tushunchada tan olmaslikni maqsad qilgan yoki tenghuquqlilik hamda uni himoya qilishni rad etgan, tenghuquqiylik tamoyili va insoniylik qadr-qimmatini kamsituvchi har qanday ajratish, tahqirlash yoki cheklash.
DOMINANT SHAXS - boshqalar bilan muomala va munosabat o‘rnatishda
o‘z fikrini o‘tkazish xislatining yorqin namoyon bo‘lishi.
DUNYOQARASH - odamning tevarak-atrofdagi oamga va unda o‘zining tutgan o‘rniga qarashlaridan kelibchiqqan tizim. Uning falsafiy, siyosiy, ilmiy, diniy, aqliy va estetik qarashlari yig‘indisi.
|
| |
– rasm 4.5x170 m o‘lchamli aylanuvchi pechning yuklanish sxemasi

|
– rasm 4.5x170 m o‘lchamli aylanuvchi pechning yuklanish sxemasi
|
bet | 23/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)6.1 – rasm 4.5x170 m o‘lchamli aylanuvchi pechning yuklanish sxemasi.
a)- umumiy ; b) pech tanasi og‘irligidan; v) material og‘irligidan;
g) futerovka og‘irligidan; d) zanjirlar va issiqlik almashtirgpchlar og‘irligidan
Ø 4,5 x 170 m pech tanasini hisoblashni misol sifatida bajaramiz (6.1-rasm). Pech tanasining qalinliklari quyidagicha: bandaj ostida – 60 mm, prolyotlarda – 30 mm, prolyotlarda – 46 mm, prolyotda – 40 mm, prolyotda – 34 mm. Prolyotlar uzunliklari: 8 m; 25 m; 27 m.
Pech tanasining umumiy og‘irligi:
Gum = q0 + q1 + q2 + q3 + q4 + q5 + q6 + q7 + F1 + F2 +
+ F3 + F4 + F5 + F6 + F7 + P + Q , (6.5)
bu yerda q0 , q1 , q2 ,…. – prolyotlardagi nisbiy yuklanmalar, n/m; - prolyotlar uzunligi; F1, F2 ,…- bandajlar og‘irligi,n ; R – toj g‘ildirak og‘irligi, n ; Q – filtr-isitkich og‘irligi, n.
Tayanchlar reaksiyalari pechning tanasining umumiy og‘irligiga teng bo‘lishi kerak:
Σ R = Gum , (6.6)
Tashqi kuchlar ta’sirida pech tanasining kesimlarida tayanch momentlari hosil bo‘ladi. Pechning yuklash va bo‘shatish uchlari konsol bo‘lganligi tufayli, birinchi va oxirgi tayanchlardan o‘tadigan kesimlarda eguvchi momentlar quyidagi tenglamalar yordamida aniqlanadi:
, (6.7)
, (6.8)
Tayanchlardagi burovchi momentlar «uch moment tenglama» si yordamida topiladi:
, (6.9)
bu yerda: Mn – n –chi tayanchdagi eguvchi moment; - n-chi tayanchdan chapda joylashgan prolyot uzunligi, m; - n-chi tayanchdan o‘ngda joylashgan prolyot uzunligi, m; - n-chi tayanchdan chapda joylashgan prolyotdagi eguvchi momentlar epyurasining maydoni, m2; - n-chi tayanchdan o‘ngda joylashgan prolyotdagi eguvchi momentlar epyurasining maydoni, m2; In - n-chi tayanchdan chapda joylashgan prolyotdagi pech tanasining inersiya momenti, m4; In+1 - n-chi tayanchdan so‘ng joylashgan prolyotdagi pech tanasining inersiya momenti, m4.
Aylanuvchi pechning n-ta tayanchi bo‘lsa, n-2 -ta uch moment tenglamalari tuziladi. Ya’ni, uch moment tenglamalari 0, 1, 2; 1, 2, 3 va hokazo prolyotlar guruhlari uchun tuziladi:
, (6.10)
, (6.11)
va hokazo oxirgi 5, 6, 7 prolyotlar guruhi uchun.
M0 va M7 momentlar oddiy yo‘l bilan topilishini inobatga olsak [(5.7) va (5.8) tenglamalari yordamida], qolgan barcha momentlarni M1, M2 , …, M6 aniqlash mumkin.
Momentlar epyuralarining maydonlarini quyidagi tenglamalar yordamida aniqlash mumkin:
teng taqsimlangan yuklamali prolyot uchun
, (6.12) ;
chap tayanchdan «a1» va o‘ng tayanchdan «v1» masofadagi R kuch bilan yuklangan prolyot uchun
, (6.13).
Epyuralarning og‘irlik markazidan tayanchlargacha masofalar bo‘ladi:
teng taqsimlangan yuklamalik prolyot uchun
a = v = /2 , (6.14) ;
nuqtaga qo‘yilgan kuch bor prolyot uchun:
chap tayanchgacha a = ( a1 + ) / 3 (6.15) ;
o‘ng tayanchgacha v = ( v1 + ) / 3 (6.16);
So‘ng har bir prolyotdagi tayanch reaksiyalar aniqlanadi (6.2-rasm).
|
| |
Pech bandajlarini mustahkamlikka hisoblash

6.3. Pech bandajlarini mustahkamlikka hisoblash
Pech bandajini umumiy holda egilishga ishlayotgan qiyshiq brus deb hisoblab (6.4-rasm), uni egilishga ishlaydi deb qabul qilish mumkin. U holda mustahkamlik tenglamasini quyidagicha yozish mumkin:
= Mmax / W e , (6.36)
bu yerda: e = 131 MPa - po‘lat uchun (GOST 14249-73);
Mmax -bandaj va tayanch rolik to‘qnashgan joydagi maksimal eguvchi moment, N m;
W - bandaj ko‘ndalang kesimining qarshilik momenti, m3.
6.4- rasm. Hisobiy sxema
O‘z navbatida qarshilik momenti:
W = (bb hb2 ) / 6 , (6.37)
bu yerda: bb - bandajning kengligi , m ;
hb - bandajning balandligi, m.
Maksimal eguvchi moment esa quyidagi tenglama bilan aniqlanadi:
Mmax = ( R · L ) / 4 , (6.38)
Bu ko‘rsatkichlar quyidagicha aniqlanishi mumkin:
L = ( · Db ) / m , (6.39)
bu yerda: L - bashmaklar orasidagi masofa,
m - bashmaklar soni m ;
R - tayanch rolik reaksiyasi, M n ;
R = P / ( 2 co /2), (6.40)
bu yerda: - tayanch roliklar orasidagi burchak (amalda, = 600)
R - bitta rolikka tushayotgan yuk, M n.
R = ( G cos ) / z , (6.41)
bu yerda: G - Aylanuvchi pech barabanining tanasi va material bilan og‘irligi, M n ;
z - bandajlar soni.
- pech tanasining qiyaligi,0.
G = Gt + Gm , (6.42)
bu yerda Gt - tana og‘irligi;
Gm = Vt p + Gb n + Gv.sh , (6.43)
n - bandajlar soni ;
Vt - tananing hajmi, m3 ;
Gv. sh. - tojli g‘ildirak og‘irligi ;
Gb - bandaj ogirligi ;
p - po‘lat zichligi .
Aylanuvchi pech ichidagi material og‘irligi quyidagi tenglama yordamida aniqlanadi:
Gm = L m Di2 / 4, (6.44)
bu yerda L - pech uzunligi ;
m = 1500 kg/m3 – material zichligi;
D - pechning ichki diametri , m.
|
Ushlangan changlarni pechga qaytarish moslamasi

|
Ushlangan changlarni pechga qaytarish moslamasi
|
bet | 20/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)4.8 – rasm. Aylanuvchi pech yuritmasi
4.3. Ushlangan changlarni pechga qaytarish moslamasi
Chang cho‘ktirish qurilmalar va turli filtrlarda ushlangan changlarni pechga qaytarishning bir nechta usullari bor.
Eng soddasi, changni pechning issiq uchidan yoqilgi bilan birga purkash. Yana bir usuli - ushlangan changlarni zanjirlar orqasiga qaytarish. Bu usulni amalga oshirish uchun ikki turdagi qurilmalar ishlatiladi:
1) granullangan changni zanjirlar ortiga parrakli ta’minlagich yordamida uzatuvchi (4.9 rasmda «a»);
2) granullanmagan changni zanjirlar ortiga cho‘michli ta’minlagich yordamida uzatuvchi (4.9 – rasmda «b»).
4.9 – rasm. Ushlangan changlarni pechga qaytaruvchi moslama
Birinchi uskunada ushlangan chang bunker 4 ga kelib tushadi. U yerdan chiqadigan havo elektrofiltrda tozalanib quvur 7 orqali atmosferaga tashlanadi. Ta’minlagich 3 changni vintli konveyer 2 ga uzatadi, u o‘z navbatida changni granulyator 1 ga tashiydi. U yerda chang granulalarga aylanadi va elevator 9 yordamida yuklash qurilmasi 8 ga uzatiladi va u yerdan pechga tushiriladi.
Ikkinchi uskunada ushlangan chang qabul bunkeri 1 ga kelib tushadi, u yerdan chiqayotgan havo filtri 3 yordamida tozalanib, atmosferaga tashlanadi. Bunker 1 dan chang vintli ta’minlagich 4 va filtr 3 dan barabanli ta’minlagich yordamida tarnovlar 6 orqali yuklash qurilmasi 7 ga tushadi va u yerdan pechga tushiriladi.
4.4. Pech uchlarini zichlash usullari va jihozlari
Qo‘zg‘almas chang cho‘ktirish kamerasi va pech tanasi (sovuq uchi) orasida hamda pech tanasi (issiq uchi) bilan qo‘zg‘almas kallak orasida tashqaridagi sovuq havoning pechga kirishiga qarshi, shuningdek, pech ichidagi issiq xavoning tashqariga chiqib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik maqsadida maxsus zichlash moslamalari qo‘llaniladi.
Pechning sovuq uchini zichlash uchun asosan labirint turidagi moslama qo‘llaniladi (4.10-rasmda «a»). Pech tanasiga shayba 3 payvandlangan, unga o‘z navbatida konsentrik joylashgan uchta uzuklar 4 payvandlanadi. Chang cho‘ktirish kamera devoriga esa shayba 1 payvandlanadi, unga o‘z navbatida ikkita uzuklar 4 payvandlanadi. Uzuklar 4 uzuklar 2 orasiga kiradi. Natijada tashqi havoning pech ichiga kirishiga sun’iy to‘siq (labirint) yaratiladi.
Pechning issiq uchini zichlash uchun asosan aerodinamik zichlash qurilmasi ishlatiladi (4.10-rasmda «b»)
Pech 6 tanasida flanes 5 va uzuk 4 mahkamlangan. Qo‘zg‘almas kallak (yoki sovitkich) devoriga shaybalar 3, 8, uzuklar 2, 9 bilan hosil qilingan kamera mahkamlanadi. Kameraga u yerga cho‘kkan changni chiqarish uchun quvur 9 va soplolar 10 mahkamlanadi.
Kameraga soplolar 9 yordamida havo purkaladi. Pech tanasi va uzuk 4 hamda flanes 5 va uzuk 4 orasidagi teshiklardan o‘tgan havo shayba 3 tomon tashlanadi. Bu havo oqimi pech va sovitkich ichiga tashqi sovuq havoning kirishiga to‘sqinlik qiladi.
|
| |
– rasm. Germaniyaning Gumboldt firmasi tomonidan yaratilgan siklonli issiqlik almashtirgich

|
– rasm. Germaniyaning Gumboldt firmasi tomonidan yaratilgan siklonli issiqlik almashtirgich
|
bet | 30/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)7.5 – rasm. Germaniyaning Gumboldt firmasi tomonidan yaratilgan siklonli issiqlik almashtirgich
1,2,3,4 – birinchi, ikkinchi, uchinchi va to‘rtinchi pog‘ona siklonlari; A – xom ashyo materiali (uni)ni siklonli issiqlik almashtirgichga uzatish; V – aylanuvchi pech; S – ishlatilgan gazlarni pechdan keyin o‘rnatilgan chang tortgichga yo‘llash.
|
7.6 – rasm. Siklonsimon issiqlik almashtirgichlar
1 – aylanuvchi pech; 2,3,6,8,10,13 – gaz yo‘li; 4,5,9 – siklonlar; 7 – batareyasimon siklon;11 – siklonlar guruxi; 12 – xom ashyo bunkeri;14 – tutun quvuri; 15 – konveyer;16,20 – tarnov; 17 – elevator; 18,19 – vintli ta’minlagich; 21 – tutun so‘rgich.
|
7.7 – rasm. SMS – 19 siklonli issiqlik almashtirgich
1 – aylanuvchi pech; 2 – birinchi pog‘ona sikloni; 3,8,10,18 – gaz yo‘li; 4 – reaktor – dekarbonizator; 19,5,17,16 – birinchi, ikkinchi, uchinchi va to‘rtinchi pog‘ona sikloni novi; 6 – ikkinchi pog‘ona sikloni; 7 – futerovka; 9 – uchinchi pog‘ono sikloni 11 – xom ashyo unini uzatish quvuri; 12 – chiquvchi gazlar quvuri; 13 – klapan; 14 – kallektor; 15 – to‘rtinchi pog‘ona sikloni.
7.1. jadvalda siklonsimon issiqlik almashtirgichlar texnik tavsifnomasi keltirilgan.
7.1-jadval
Ko‘rsatkichlar
|
SMS- 446
|
SMS-75
|
SMS-19
|
SMS-36
|
Unumdorligi, t/sut
Tarmoq soni
Siklonlar pogonalar soni
Siklonlar ulchamlari, m:
1 pog‘ona
2 pog‘ona
3 pog‘ona
4 pogona
Futerovkasiz ogirligi, t
|
1600
2
4
4300
4300
4300
2800
180
|
3000
2
4
6200
5700
5300
2800
520
|
3000
2
4
5800
5800
5600
3500
350
|
5000
2
4
7500
7400
7300
4700
500
|
|
| |
– rasm. Sirpanish podshipnikli tayanch rolik

|
– rasm. Sirpanish podshipnikli tayanch rolik
|
bet | 19/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)4.5 – rasm. Sirpanish podshipnikli tayanch rolik
Nazorat roligi davriy ravishda quvurlar 5 va 6 yordamida keltirilayotgan va qaytarilayotgan moy yordamida moylanadi. Labirint turdagi to‘sqich 7 va qopqoq 8 podshipniklarni chang tushishdan himoya qiladi.
4.6 – rasm. Nazorat roliklari
Gidravlik tirgaklar (4.7-rasm) pech tanasining o‘q bo‘ylab siljishiga yo‘l qo‘ymaydi. Tana 2 yo‘naltiruvchi 1 bo‘ylab gidrosilindrlar 6 ning shtoklari 7 yordamida yurgiziladi. Gidrosilindr va rolik fundament rama 8 ga mahkamlanadi. Dumalash podshipniklar 4 yordamida rolik 3 o‘q 5 ga va tirgak podshipnik 10 ga tayanadi. Gidravlik tirgaklar yordamida pech o‘qi bo‘ylab tepaga va pastga sun’iy ravishda yurgiziladi, natijada bandajlar va tayanch roliklar yuzalarining bir me’yorda yeyilishi ta’minlanadi.
4.7 – rasm. Gidrotirgak tuzilishi
Aylanuvchi pechlarni aylantirish uchun, asosan, bir tomonlama va ikki tomonlama elektromotorli yuritmalar qo‘llaniladi (4.8 – rasm.)
Bir tomonlama yuritma (4.8 – rasmda – «a») elektromotor 1, reduktor 2, kichik tishli g‘ildirak 3 va katta (toj) tishli g‘ildirak 4 dan iborat. Aylanish soni elektromotor aylanish sonini o‘zgartirish yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Aylanuvchi pechlarni ta’mirlash jarayonida, elektroenergiya kutilmaganda yo‘q bo‘lib qolganda hamda pechni ishga tushirish jarayonida qo‘llash uchun yordamchi yuritma ishlatiladi. Bu yuritma elektromotor 5 va reduktor 6 dan tashkil topgan. Pech tanasining aylanish tezligi taxogenerator 7 yordamida aniqlanadi.
Ikki tomonlama yuritma (4.8 – rasmda «b») ikkita asosiy 1 va ikkita yordamchi 2 elektromotorlardan, ikkita asosiy 3 va ikkita yordamchi 4 reduktorlardan, ikkita kichik tishli g‘ildiraklar 5 va katta toj g‘ildirak 6 dan tashkil topgan. Asosiy reduktorlar kichik g‘ildiraklar bilan universal shpindel 7 yordamida biriktiriladi.
Aylanuvchi pech yuritmalarining texnik xarakteristikasi
4.2 – jadval
Ko‘rsatkich
|
4x150 m
|
5x185 m
|
4.5x80 m
|
7/6.4x95 m
|
Elektrodvigatel turi
|
AKZ–12–34–6
|
P132–6KU4–2–8 (2 dona)
|
P2–450–134–744
|
AK3–12–39– 6 (2dona)
|
N,kVt
n, ayl/min
|
320
985
|
240
1100
|
400
630
|
320
985
|
Reduktor turi
|
ST – 2900 -86, 46
|
ST- 2900 – 86, 46(2 dona)
|
SDN – 2300 – 24, 42
|
ST – 2900 – 86,6 (2 dona)
|
Tojli g‘ildirak / g‘ildirak osti shesternyasi:
m
z
|
45
114/19
|
45
172/19
|
45
150/20
|
50
196/23
|
|
| |
IJTIMOIY MALAKALARNI O‘ZLASHTIRISH

|
IJTIMOIY MALAKALARNI O‘ZLASHTIRISH
|
bet | 134/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024IJTIMOIY MALAKALARNI O‘ZLASHTIRISH - jamiyatning insonga ta’sir etishi, sotsial tajribani qabul qilish va o‘zlashtirish.
IJTIMOIY ME’YOR - insonlar o‘rtasidagi munosabatlarni boshqa- ruvchi harakatlar qoidasi.
IJTIMOIY ME’YOR - shaxs hayotida shunday kategoriyaki, u jamiyatning o‘z a’zolari xulq-atvoriga nisbatan ishlab chiqqan va ko‘pchilik tomonidan e’tibor etilgan harakatlar talablari hamda tartib va qadriyatlarning himoyachisidir.
IJTIMOIY NAZORAT - sotsial munosabatlarning jonli pardasini saqlaydi va o‘zida jamoat tartibini saqlashning o‘ziga xos mexanizmi.
IJTIMOIY SANKSIYA - jamiyat uchun ahamiyatga ega vaziyatda shaxsning xatti-harakatlariga sotsial guruh yoki jamoatchilikning munosabati.
IJTIMOIYLASHUV - bizning jamiyatga qo‘shilib yashashimiz va shu jamivatda mavjud bo‘lgan sotsial tajribalarni o‘zlashtirishimizdan iborat bo‘lgan jarayon.
ILMIY TAHMIN - tekshirish va tadqiqot olib borish maqsadida ilgaridan kutilishi mumkin bo‘lgan holatning bashorat qilinishi.
INDIVIDUALLIK - individning boshqalardan farqlanadigan sotsial xususiyatlari va psixikasining o‘ziga xosligi, qaytarilmasligi.
INTERAKTIV - shaxslararo munosabatlarda bir-biriga ta’sir etishga qaratilgan tomoni bo‘ib, bunda shaxsning sotsial mavqei, roli muhim omil sifatida kuzatiladi.
INTROVERT - shaxsning har qanday sharoit va holatlarida o‘z ichida kechayotgan fikrlarini bayon etish ehtiyojining nihoyatda pastligi.
ISHONISH - individ tomonidan ongli va ongsiz holatda u bilan muloqotga kirgan insonlarning fikrlari, his-tuyg‘ulari, dunyoqarashlarini o‘zida qayta tiklash (o‘ziniki qilib o‘zlashtirish).
JAMOA - maqsadlari jamiyat maqsadiga mos keladigan umumiy faoliyat bilan birlashgan odamlar guruhi.
JAMOANING NEGIZI - umumiy fikr, maqsad va ishlab chiqarishga taalluqli qarorlarni shakllantiruvchi jamoa a’zolari.
KASB - faoliyat shakllari birlashmasi bo‘lib, mazmun, vositalar, tashkilotlar, mehnat natijalari hamda mehnat sub’yektini tayyorlashga qo‘yiladigan talablar majmui.
|
| |
-rasm. Quvur qoliplash mashinasining hisobiy sxemasi

|
-rasm. Quvur qoliplash mashinasining hisobiy sxemasi
|
bet | 69/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)16.3-rasm. Quvur qoliplash mashinasining hisobiy sxemasi
16.3-rasmda asbest-sement quvurlari qoliplovchi mashinaning hisobiy sxemasi keltirilgan.
Misol tariqasida 4 metrli quvur qoliplovchi mashina yuritmasining quvvati aniqlangan.
Takrorlash va mustaqil ishlash uchun savollar
Asbest-sement quvurlari ishlab chiqarish uchun qanday xom ashyo ishlatiladi?
Asbest sement quvurlari qaysi o‘lchamlarda ishlab chiqariladi?
Asbest-sement quvurlarining afzalliklarini bilasizmi?
Asbest-sement quvurlari qoliplovchi mashinalar qanday tuzilgan va qanday ishlaydi?
Bosim ekipaji qanday ish bajaradi?
Pastki movut harakati qanday amalga oshiriladi?
Yuqoridagi movut harakati qanday amalga oshiriladi?
Mashinaning nechta yuritmasi mavjud?
Asbest-sement quvurlari qoliplovchi mashina unumdorligi qanday topiladi?
Asbest-sement quvurlari qoliplovchi mashina yuritmasining quvvati nimaga sarflanadi?
VII – BO‘LIM. QURILISh KERAMIKA MAHSULOTLARI IShLAB ChIQARISh TEXNOLOGIK KOMPLEKSLARI
17-bob. Qurilish keramika mahsulotlarini plastik usul yordamida ishlab chiqarish. 17.1. Plastik va yarim quruq usulda mahsulotlarni qoliplash texnologik sxemalari
Keramik materiallar va buyumlar turli-tuman o‘lcham, shakl, fizik-mexanik xossalarga ega bo‘ladi va ulardan turli maqsadlarda foydalaniladi, lekin ularni ishlab chiqarish texnologik jarayonining asosiy bosqichlari taxminan bir xil bo‘ladi va xom- ashyo materiallarni qazib olish, xom ashyo massasini tayyorlash, xom-ashyoni qoliplash, quritish, pishirish, pishirilgan buyumlarni navlarga ajratish va omborda saqlashni o‘z ichiga oladi.
Gil qazib olish. Keramik materiallar va buyumlarni ishlab chiqarish uchun gil, odatda bevosita zavod yaqinida joylashgan kar’yerlarda bir yoki ko‘p kovshli ekskavatorlar va boshqa mashina yoki mexanizmlar yordamida qazib olinadi. Zavodga gil kuzovi ko‘tariladigan vagonetkalarda rels yo‘llarda, avtosamosvallar
transportning boshqa turlari bilan tashiladi. 17.1-rasmda keramika zavodi tipik sxemasi ko‘rsatilgan.
Ombordan texnologik chiziqqa xom ashyo turli ta’minlagichlar yordamida uzatiladi. 17.2-rasmda qutisimon ta’minlagichlar ko‘rsatilgan.
Xom ashyo tarkibida uchraydigan tosh va boshqa maydalanmaydigan qo‘shimchalar dezintegrator valsalari yordamida ajratiladi (17.3-rasmda keltirilgan)
Plastik usulda xom ashyo materiallari tabiiy namlikda aralashtiriladi yoki namligi 16-18% dan 23-25% bo‘lgan gil qorishmasi bo‘lgunga qadar suv qo‘shiladi. Xom ashyo materiallarini maydalash va qayta ishlar uchun begun, jag‘li maydalagich, valikli maydalagich, elaklardan, aralashtirish uchun esa gilqorgichlardan foydalaniladi (17.4-rasm).
Plastik usulda plastik qoliplanadigan keramik g‘ishtni, keramik toshlarni, cherepitsalar, quvur va boshqalarni ishlab chiqarish uchun xom ashyo aralashmasi tayyorlanadi.
|
| |
-rasm. Tо„g„ri chiziqli vazifaviy tuzilma

73
1.14- rasm. Tо„g„ri chiziqli shtabli tashkiliy tuzilma
Vazifaviy xizmatlar ishlab chiqarishning texnik qо‗llab-quvvatlanishini amalga
oshiradilar, ishlab chiqarishga rahbarlik qilish bilan bog‗lik masalalarni hal qilish
variantlarini
tayyorlaydilar, tо‗g‗ri chiziqli rahbarni rejalashtirish, moliyaviy hisob-
kitoblar, moddiy-texnik ta‘minot va boshqa masalalardan ozod qiladilar.Tashkiliy
tuzilma boshqaruvning yuqori operativligini ta‘minlaydi.
Firma qanchalik yirik bо‗lsa, u shunchalik shoxlab ketgan apparatga ega
bо‗ladi. Shu munosabat bilan vazifaviy xizmatlar faoliyatini
muvofiqlashtirish yoki
о‗zining ixtiyorida kompyuter texnikasiga ega bо‗lgan yuqori malakali xodimlarga
ega yirik ixtisoslashgan bо‗linmalarni tashkil qilish haqidagi masala vujudga keladi.
Boshqaruvning bu tuzilmalarida bо‗linmalar о‗rtasida gorizontal darajadagi
yaqin aloqalar va о‗zaro hamkorliklar yо‗qdir.
Boshqaruvning matritsa tuzilmasi - bu boshqaruvning
tashkiliy tuzilmasining
zamonaviy samarali turi bо‗lib, u ikkita tuzilmalar-tо‗g‗ri chiziqli va dasturiy
maqsadni birga olib borish yо‗li bilan yaratiladi (1.15-rasm).
Tо‗g‗ri chiziqli tuzilmaga muvofiq (vertikal bо‗yicha) tashkilot faoliyatining
ayrim sohalarini boshqarish amalga oshiriladi;
ishlab chiqarish, sotish, ta‘minot,
dasturiy-maqsadli tuzilmaga muvofiq (gorizontal bо‗yicha) dasturi(loyihalar)ni
boshqarish.
Boshqaruvning matritsa tuzilmasida dastur(loyiha)ning rahbari tо‗g‗ri chiziqli
rahbarlarga ham bо‗ysunuvchi mutaxassislar bilan ishlaydi. U aniq dastur bо‗yicha
Yuridik xizmat
Bosh
boshqaruvchi
Tadqiqotlar
sektori
Texnik direktor
Zahiralarni
boshqarish
bo‘yich direktor
Marketing
bo‘yich direktor
1-bo‘lim
2-bo‘lim
3-bo‘lim
74
nima va qachon qilinishi kerakligini belgilaydi.Tо‗g‗ri chiziqli rahbar esa u yoki bu
ishni kim va qachon bajarishi kerakligini hal qiladi.
Boshqaruvning matritsa tuzilmasining afzalliklari quyidagilar:
- boshqaruv xodimlari faoliyatini vazifaviy bо‗linmalar bilan о‗zaro hamkorlik
qiluvchi dasturiy bо‗linmalarni shakllantirish yо‗li bilan faollashtirish, boshqaruv
vazifalarini yuqori natijalarga erishish uchun javobgar bо‗lgan rahbarlar (loyihaviy va
dasturiy guruhlar rahbarlari) va mavjud resurlardan tо‗liqroq foydalanish uchun
javobgar bо‗lgan rahbarlar (vazifaviy bо‗linmalar boshliqlari) о‗rtasida yetarlicha
aniq taqsimlanishi;
Yuqori rahbarlik
Vazifaviy qism
1.
dasturning rahbari
2. dasturning rahbari
3. dasturning rahbari
Toshkent iqtisodiy rayoni shaharlari

|
Toshkent iqtisodiy rayoni shaharlari
|
bet | 158/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblari62. Toshkent iqtisodiy rayoni shaharlari
Toshkent iqtisodiy rayoni respublikada poytaxt mintaqasi, rivojlangan sanoat, qurilish, transport tizimi, iqtisodiy va ijtimoiy infratuzilmasi, o‘zining iqtisodiy-ijtimoiy, demografik va urbanistik salohiyati bilan yuqori mavqeni egallaydi. Bunga uning qulay geografik o‘mi, tabiiy-geografik, iqtisodiy-ijtimoiy, tarixiy, demografik va boshqa qator omillar ta’sir ko‘rsatgan. Mintaqaning tog‘ va tekislikning kesishgan qismida, G‘arb va Sharqni bog‘lovchi muhim karvon yo‘llari bo‘yida joylashgani, bu yerdan Chirchiq va Ohangaron daryolarining oqib o‘tishi azaldan ko‘plab aholi manzilgohlarining vujudga kelishida bosh omil bo‘lib hisoblangan. Keyinchalik Toshkent-Krasnovodsk (hozirgi Turkmanboshi) va Toshkent - Orenburg, Turkiston - Sibir, Toshkent - Barraj, ToshkentYangiyo‘l - Chinoz, Toshkent - Keles - Darvoza, Toshkent - Angren temir yo‘llarining qurilishi, Toshkent - Xojikent, Toshkent - Xovos temir yo‘lining elektrlashtirilishi uning transport geografik o‘mini 75 yaxshiladi, Shu bilan birga, Katta 0 ‘zbek trakti, Chimkent, Jizzax, Qo‘qon va boshqa yo‘nalishdagi magistral yo‘llar boshqa o‘lkalar bilan iqtisodiy aloqalarini mustahkamladi va bu yerlarda qator aholi manzilgohlarini vujudga kelishiga sabab bo‘ldi. Mintaqani vujudga kelishidagi yana bir muhim omil - ko‘p funksiyali, katta ilmiy-texnik, geosiyosiy va iqtisodiy-madaniy qudratga ega boMgan rivojlangan sanoat va transport tuguni, poytaxt - Toshkent shahrining mavjudligidir. Uning ta’sir doirasida mintaqada shaharlashish jarayoni jadal bormoqda. Iqtisodiy rayon urbanistik salohiyatining yuqoriligi bilan ajralib turadi. Urbanizatsiya darajasi 73,2 foizni tashkil etadi. Jami shaharlar soni 17 ta bo‘lib, yagona millioner shahar, 3 ta katta va 3 ta o‘rta shaharga ega. Hududiy urbanistik tarkibiga ko‘ra, Toshkent shahri va Toshkent viloyati shaharlaridan iborat.
Toshkent shahri uzoq va murakkab tarixga ega bo‘lib, uning qachon paydo bo‘lganligi haqida aniq ma’lumotlar yo‘q. So‘nggi yillarda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar, xususan, Yunusobodning Mingo‘rik dahasidan qazib olingan topilmalar shundan dalolat beradiki, bundan taxminan 2200-yillar muqaddam uning o‘mida shahar xarobalari bo‘lgan. Shahar turli nomlar bilan (Yuni, Choch, Shosh, Binkat) tarixiy manbalarda uchraydi. Uning hozirgi nomi XI asrda Abu Rayxon Beruniy va tarixchi Mahmud Qoshg‘ariy asarlarida tilga olingan.
|
| |
– rasm aylanuvchi pechning payvandlanuvchi bandaji

|
– rasm aylanuvchi pechning payvandlanuvchi bandaji
|
bet | 18/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)4.3 – rasm aylanuvchi pechning payvandlanuvchi bandaji.
a – qanotli bandaj, diametri 4 m va undan katta pechlarda qullaniladi; b – o‘yiqli bandaj, diametri 4 m va undan kichik pechlarda qullaniladi.
Rossiyaning Voskresensk shahridagi sement zavodida o‘tkazilgan tadqiqotlarga ko‘ra bunday bandajlar va tayanchlarida dumalash podshipniklar (4.4 - rasmga qarang) o‘rnatilgan aylanuvchi pechning umumiy ishlash vaqti 275 sutkadan (bu tarmoq uchun o‘rtacha ko‘rsatkich) 410 sutkagacha ortgan. Buning asosiy sababi – tayanch uzellar mustahkamligining yaxshilanishi va uning natijasida pech ichidagi futerovka turg‘unligining ortishidir.
Tayanch roliklar pech vaznini qabul qilishga xizmat qiladi. Undan tashqari tayanch roliklar pech o‘qi bo‘ylab yo‘naltirilgan kuchlanishlarni ham qabul qilishadi, chunki pech tanasi ufqqa qiya qilib o‘rnatiladi (3-4 %). Har bir tayanchda ikkita rolik umumiy yoki alohida fundament ramalariga mahkamlanadi (4.4 - rasm).
4.4 –rasm. Dumalash podshipnikli tayanch rolik
1 – tayanch rolik o‘qi; 2 – tayanch rolik; 3 – to‘rt qatorli rolik podshipnik;
4 – podshipnik tanasi; 5 – fundament rama.
O‘lchamlari deyarli kichik va eski tuzilmadagi aylanuvchi pechlarda roliklar sirpanish podshipniklarda (4.5 – rasm), yangi pechlarda esa roliklar dumalash podshipniklar yordamida fundament ramalarga o‘rnatiladi (4.4 –rasm). Oxirgi turdagi tayanchda, rolik 2 – ning o‘qi 1 ikkita 4 – qatorli rolikopodshipniklar 3 – ga o‘rnatilgan, rolikopodshipniklar tanalari 4 esa fundament rama 5 – da mahkamlangan.
Nazorat roliklar (4.6-rasm) sirpanish yoki dumalash podshipniklarda mahkamlangan bo‘lib, pechning ishchi holatda to‘g‘ri turganligini nazorat qilish uchun xizmat qiladilar.
Nazorat rolik fundament ramaga mahkamlangan ustun 1 dan, ustunga kiygizilgan rolikopodshipnik 3 va rolik 2 dan tashkil topgan.
Dumalanish podshipniklariga o‘rnatilgan tayanchlar tavsifi.
4.1 - jadval
Ko‘rsatkich
|
Yuk ko‘taruvchanlik, MN
|
0.981
|
1.362
|
2.06
|
2.94
|
3.14
|
3.92
|
6.47
|
9.81
|
Rolik diametri, mm
|
900
|
1000
|
1200
|
1300
|
1400
|
1500
|
1700
|
2000
|
Rolik kengligi, mm
|
450
|
650
|
650
|
650
|
650
|
1000
|
1100
|
1100
|
Tayanchlar orasidagi masofa, mm
|
1180
|
1180
|
1600
|
1600
|
1700
|
1980
|
2400
|
2550
|
|
| |