nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Основы пакета - bet 89

|
Основы пакетаBog'liq Основы пакета (1)
109
portning manzilini va uning uchun boshqarish signalini hosil qilish (portni
qabul qilishga yoki uzatishga o‗tkazish va hokazo.);
portdan boshqarish signalini, portning tayyorligi haqidagi va uning holati
haqidagi axborotni qabul qilish;
MP va kiritish-chiqarish qurilmalarning portlari o‗rtasida axborotlarni
uzatish uchun tizimli interfeysda to‗g‗ri o‗tkazish kanalini tashkil qilish.
Shina va portlarni boshqarish sxemasi portlar bilan aloqa uchun tizimli
shinaning manzil, ko‗rsatmalar va axborotlar kod shinasini ishlatadi,
mikroprotsessorning portiga ega bo‗lishda signallarni ko‗rsatmalarning kod
shinasidan signal jo‗natadi (KKSh), u barcha kiritish-chiqarish qurilmalarini
xabarlaydi, manzil kod shinasidagi (MKSh) manzil portining manzilidir, so‗ng port
manzilining o‗zi jo‗natiladi. Port manzili bilan mos tushgan qurilma tayyorligi
haqida javob beradi. Shundan so‗ng axborotlarning kod shinasidan (AKSh)
axborot almashuvi amalga oshiriladi.
Mikroprotsessorning soddalashtirilgan tarkibiy sxemasi 1.12-rasmda
keltirilgan.
110
1.12-rasm. Mikroprotsessorning soddalashtirilgan sxemasi.
1.3.3. KESh xotira vazifalari
Kesh-xotirani sig‗imi va turi. Kesh-xotira–bu bufer, foydalanuvchi ega
bo‗la olmaydigan tezkor xotira, ancha sekin ishlovchi xotira qurilmalarida
saqlanayotgan
axborotlarni
avtomatik
ravishda
kompyuter
tomonidan
operatsiyalarni bajarilishini tezlatish uchun ishlatiladi. Masalan, asosiy xotira bilan
bo‗ladigan operatsiyalarni tezlatish uchun mikroprotsessor yadrosida registrli kesh-
xotira tashkillashtiriladi (L1–birinchi bosqich kesh-xotirasi), mikroprotsessor
MP ning
operatsion
qismi
AH
AL
BH
BL
AH
AL
BH
BL
SP
BP
DI
IS
CS
DS
SS
ES
IP
Manzil hosil qilish
qurilmasi
MP ning ichki shinasi (manzil shinasi)
S
hina
va
portla
rni
boshqa
rish
sxema
si
MP ning ichki shinasi (axborotlar shinasi)
MP ning interfeys qismi
AMQ
F
Tizimli
shina
BQ
1
2
n
MP ning ichki shinasi (kо‗rsatmalar shinasi)
|
| |
-modda. Soliqni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi

|
-modda. Soliqni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi Pdf ko'rish
|
bet | 305/352 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,93 Mb. | | #248757 |
Bog'liq soliq kodeksi 2023423-modda. Soliqni hisoblab chiqarish va toʻlash tartibi
(1-q.)
Soliqni hisoblab chiqarish soliq toʻlovchining yashash joyidan qatʼi nazar, soliq solish
obyekti joylashgan yerdagi soliq organlari tomonidan koʻchmas mulkka boʻlgan huquqlarni davlat
roʻyxatidan oʻtkazishni amalga oshiruvchi organning maʼlumotlari asosida amalga oshiriladi.
(2-q.)
Soliq summasi mol-mulkning 1-yanvardagi holatiga koʻra boʻlgan kadastr qiymatidan
va belgilangan soliq stavkasidan kelib chiqqan holda hisoblab chiqariladi.
(3-q.)
Bir necha mulkdorlarining umumiy ulushli mulki boʻlgan imoratlar, binolar va
inshootlar uchun soliq har bir mulkdor tomonidan ularning ushbu imoratlar, binolar va
inshootlardagi ulushiga mutanosib ravishda toʻlanadi.
(4-q.)
Mol-mulkka boʻlgan mulk huquqi kalendar yil mobaynida bir mulkdordan boshqasiga
oʻtgan taqdirda, soliq avvalgi mulkdor tomonidan shu yilning 1-yanvaridan eʼtiboran u mol-
mulkka boʻlgan mulk huquqini yoʻqotgan oyning boshlanishiga qadar, yangi mulkdor tomonidan
esa, unda mulk huquqi vujudga kelgan oydan eʼtiboran toʻlanadi.
(5-q.)
Yangi imoratlar, binolar va inshootlar boʻyicha soliq mulk huquqi yuzaga kelgan
oydan eʼtiboran toʻlanadi.
(6-q.)
Meros boʻyicha oʻtgan mol-mulk uchun soliq merosxoʻrda mulk huquqi vujudga
kelgan oydan eʼtiboran toʻlanadi.
(7-q.)
Soliq solish obyekti yoʻq qilingan, vayron boʻlgan yoki buzib tashlangan taqdirda,
soliqni undirish mol-mulk yoʻq qilingan, vayron boʻlgan yoki buzib tashlangan oydan eʼtiboran
tugatiladi. Soliq summasini qayta hisob-kitob qilish mahalliy davlat hokimiyati organi yoki
fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi tomonidan berilgan yoʻq qilinganlik, vayron boʻlganlik
yoki buzib tashlanganlik faktini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud boʻlgan taqdirda, amalga oshiriladi.
(8-q.)
Kalendar yil mobaynida imtiyozlarga boʻlgan huquq vujudga kelgan (tugagan)
taqdirda, soliqni qayta hisob-kitob qilish ushbu huquq vujudga kelgan (tugagan) oydan eʼtiboran
amalga oshiriladi.
(9-q.)
Soliqni toʻlash toʻgʻrisidagi toʻlov xabarnomasi soliq organlari tomonidan soliq
toʻlovchilarga imzo qoʻydirilgan holda yoki toʻlov xabarnomasi olinganligini va olingan sanani
tasdiqlovchi boshqa usulda har yili 1-martdan kechiktirmay topshiriladi.
(10-q.)
Soliq davri uchun soliqni toʻlash teng ulushlarda 15-aprelga va 15-oktyabrga qadar
amalga oshiriladi.
|
| |
Основы пакета - bet 84

|
Основы пакетаBog'liq Основы пакета (1)
103
bajarilishini bir necha marta tezlashtiradi. MP ning 80486 DX modelidan boshlab
soprotsessorni o‗z tarkibiga kiritilgan shaklda ishlab chiqariladi.
Xotiraga bevosita ega bo‗lish kontrolleri (DMA–Direct Memory Access)
tashqi qurilmalar bilan operativ xotira o‗rtasidagi axborot almashuvini
mikroprotsessorning ishtirokisiz amalga oshiradi, bu esa ShK ning samarali
tezligini jiddiy oshiradi. Boshqacha so‗z bilan aytganda, DMA ish tartibi
protsessorni ortiqcha va uncha muhim bo‗lmagan ishlardan, yani tashqi qurilma
bilan operativ xotira qurilmasi o‗rtasidagi axborot almashuvidan ozod qiladi, bu
ishni DMA kontrolleri zimmasiga yuklash orqali amalga oshiriladi; protsessor bu
vaqt davomida boshqa axborotlarga ishlov berishi yoki ko‗p masalali tizimda
boshqa masalani hal qilishi mumkin.
Kiritish-chiqarish soprotsessori MP bilan parallel ishlashi natijasida bir
necha kiritish-chiqarish qurilmalariga xizmat ko‗rsatilayotganda kiritish-chiqarish
amalini jiddiy soddalashtiradi; MP ni kiritish-chiqarish amaliga ishlov berishdan
ozod qiladi va shu jumladan, xotiraga bevosita ega bo‗lish ish tartibini joriy etadi.
Uzilishlar kontrolleri uzilish amalini bajaradi. Uzilish–bu vaqt bo‗yicha bitta
dastur bajarilishini to‗xtatib turib, shu vaqtda ancha muhim bo‗lgan boshqa
(ustunlikka ega) dasturni operativ bajarish maqsadida ko‗rilgan choradir.
Kontroller tashqi qurilmadan uzilishga so‗rov olgach, bu so‗rovning ustunlik
darajasini aniqlaydi va MP ga uzilish signalini beradi. Mikroprotsessor bu signalni
olgach, hozirda bajarilayotgan dasturni bajarilishini to‗xtatib turadi va tashqi
qurilma so‗ragan bu uzilishga xizmat ko‗rsatuvchi maxsus dasturni bajarishga
o‗tadi. Maxsus dasturni bajarib bo‗lgach uzilgan dasturni bajarish tiklanadi.
Uzilish kontrolleri dasturlanuvchidir. Uzilishlar kompyuterning ish faoliyatida
doimiy bo‗lib turadi, barcha axborotni kiritish-chiqarish ishlari uzilish bo‗yicha
bajarilishini aytishning o‗zi yetarlidir. Masalan, IBM PC kompyuterlarida
taymerdan uzilishlar sekundiga 18 tagacha bo‗lib, ularga xizmat ko‗rsatiladi (u
jarayonlar juda tez kechganligi uchun foydalanuvchiga sezilarli emas, albatta).
|
| |
XVI BOʻLIM - Oʻzbekiston respublikasining soliq kodeksi (Yangi tahriri) Oʻzbekiston Respublikasining

61-bob. Yuridik shaxslardan olinadigan
yer soligʻi (424 - 432-moddalar)
62-bob. Jismoniy shaxslardan olinadigan
yer soligʻi (433 - 440-moddalar)
61-BOB. YURIDIK SHAXSLARDAN OLINADIGAN YER SOLIGʻI 424-modda. Umumiy qoidalar 425-modda. Soliq toʻlovchilar
426-modda. Soliq solish obyekti
427-modda. Soliq bazasi
428-modda. Soliq imtiyozlari
429-modda. Soliq stavkalari
430-modda. Soliq davri
431-modda. Soliqni hisoblab chiqarish va
soliq hisobotini taqdim etish tartibi
432-modda. Soliqni toʻlash tartibi
424-modda. Umumiy qoidalar (1-q.)
Yer uchastkalaridan foydalanganlik uchun budjetga toʻlovlar yer soligʻi yoki yer
uchun ijara toʻlovi tarzda amalga oshiriladi.
(2-q.)
Tuman (shahar) hokimi bilan tuzilgan yer uchastkasining ijara shartnomasi asosida
berilgan yer uchastkalari uchun toʻlanadigan ijara toʻlovi yer soligʻiga tenglashtiriladi. Yer
uchastkalarini ijaraga olgan yuridik shaxslarga yuridik shaxslardan olinadigan yer soligʻini
toʻlovchilar uchun belgilangan soliq stavkalari, soliq imtiyozlari, soliqni hisoblab chiqarish, soliq
hisobotini taqdim etish va soliqni toʻlash tartibi tatbiq etiladi.
(OʻzR 06.06.2022-y. OʻRQ-775-son
Qonuni tahriridagi qism)
(3-q.)
Yuridik shaxslar mulk huquqi, egalik qilish, foydalanish yoki ijara huquqlari asosida
foydalaniladigan yer uchastkalari uchun yer soligʻi toʻlaydi.
425-modda. Soliq toʻlovchilar (1-q.)
Mulk huquqi, egalik qilish, foydalanish yoki ijara huquqlari asosida yer uchastkalariga
ega boʻlgan yuridik shaxslar, shu jumladan Oʻzbekiston Respublikasining norezidentlari yuridik
shaxslardan olinadigan yer soligʻini toʻlovchilar (bundan buyon ushbu bobda soliq toʻlovchilar
deb yuritiladi) deb eʼtirof etiladi.
(2-q.)
Koʻchmas mulk ijaraga berilgan taqdirda, ijaraga beruvchi soliq toʻlovchi deb eʼtirof
etiladi. Bunda moliyaviy ijara (lizing) shartnomasiga muvofiq moliyaviy ijaraga (lizing) berilgan
(olingan) koʻchmas mulk obyektlari boʻyicha ijaraga oluvchi (lizing oluvchi) soliq toʻlovchi deb
eʼtirof etiladi.
(3-q.)
Yer uchastkasidan bir nechta yuridik shaxs birgalikda foydalangan taqdirda, har bir
yuridik shaxs yer uchastkasining foydalanilayotgan maydonidagi oʻz ulushi uchun soliq toʻlovchi
deb eʼtirof etiladi.
-jadval: QQS bo'yicha ro'yxatdan o'tgan kompaniyalar

4395
1.571
21 852
5.184
3.564
iyun
dekabr
jami
1.644
4335
2.764
1.360
60.163
38.311
mart
6.039
sentyabr
Manba: Zakot va soliqlar bo'yicha bosh organ.
nol
2.114
3.873
2674
2.350
1.620
5.039
2.925
4.375
2.025
fevral
2.924
________________________________
1.981
avgust
mahalliy
operatsiyalar
6.806
4.740
1.917
mayonez
noyabr
1.537
1.199
6.727
4.746
Yanvar
4.841
oy
5.708
4.348
jami
1.857
iyul
1.537
aprel
oktyabr
import
5.010
3.153
2.066
(millionlab
Saudiya rialida, soliqni qaytarishdan oldin)
©Xalqaro valyuta jamg'armasi.
Qayta taqsimlash uchun emas
Fors ko'rfazidagi hamkorlik. QQS to'lovlari Fors ko'rfazi hamkorlik kengashi mamlakatlarida amalga oshirilgan operatsiyalar bo'yicha
amalga oshiriladi
24
Xalqaro valyuta jamg'armasi
Soliqlar 7,46 milliard Saudiya rioli. Daromadlarning uchdan ikki
qismi ichki operatsiyalardan, qolgan uchdan bir qismi importdan olingan (2-jadval).
9- Hozirgacha GCC bojxona ittifoqi doirasida qo'shilgan qiymat solig'ini boshqarish bilan bog'liq qiyinchiliklardan qochish mumkin edi.
AMALIY MASHG’ULOT - Amaliy audit

|
Amaliy audit
|
bet | 177/211 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 13,28 Mb. | | #242509 |
Bog'liq Amaliy auditAMALIY MASHG’ULOT UCHUN MASALALAR
14-MAVZU OPERATSION AUDIT ASOSLARI
Masala. Ma’muriy-tashkiliy, funktsional va kadr tuzilishini baholash:
Boshqaruvning umumiy sxemasi;
Ma’muriy bo’ysunish tizimi;
Funktsional o’zaro bog’liqlik tizimini baholash;
O’zaro axborot almashish tizimini baholash;
Umumiy kadr tizimini baholash;
Ma’muriy-tashkiliy, funktsional va kadr tizimi holati bo’yicha umumiy xulosa berish;
Masala. Korxonaning tijorat jarayoni tahlili qanday tartibda o’tkaziladi:
Tijorat jarayonini umumiy tasnifi;
Asosiy tijorat jarayonini detallashtirilgan tahlili;
Tijorat jarayonini yordamchi tasnifi;
Tijorat jarayonidagi baholash bo’yicha xulosalar;
Masala. Javobgarlik zonalari va funktsiyalar qanday taqsimlaniladi:
Faoliyatning funktsional tarkibi;
Ish bajarishni tashkillashtirish va javobgarlikni taqsimlash;
Javobgarsizlik va oqlanmagan nusxa olish zonalarni aniqlash;
Ma’suliyatsizlik va asossiz ravishda vakolatlarining qaytarilish holatlarini aniqlash;
Qayta taqsimlash funktsiyasi va javobgarlik zonalarini aniqlash
Masala. Korxonaning boshqaruv tizimining qanday parametrlariga baho beriladi:
Bozor holatini kuzatish strategik maqsadlar va taktik rejalashtirish jarayonlarining to’plamliligiga;
Rahbariyat va quyi bo’limlar o’rtasidagi majburiyatlarni taqsimlash;
Ishchilarning tijorat jarayonlarini bajarish paytidagi o’zaro muloqotda bo’lishi Ishlab chiqarish va sotish ishlarida sifat standartlariga javob berishi. Masala. Firmangiz mijozi “ODIL-AUDIT” kompaniyasi, quyidagi keltirilgan muammoni hal etish bo’yicha sizga murojaat etdi. Kompaniyada quyidagi funktsiyalarni bajaruvchi 3 ta ma’muriyat xodimi mavjud va bu xodimlar quyidagi funktsiyalarni
bajarishlari lozim:
Bosh kitobni yuritish
To’lanadigan schyotlar registrlarini yuritish
Olinadigan schyotlar reja
Cheklarni imzolashga tayyorlash
To’lov jurnalini yuritish
Bankdagi schyotlarni nazorat qilish
Pul tushumlarini yig’ish va ularni bankdagi hisob-kitob schyotiga o’tkazish
Talab qilinadi:
1. Buyruqning «Hisob siyosati va moliyaviy hisobot» BHMSga muvofiqligiga baho bering.
Audit o’tkazish jarayonida hisob siyosatini zaruriy jihatlarini auditor ishchi hujjatida aks ettiring.
Hisob siyosatini korxonalar ichki nazoratini tashkil qilish ta’sirini baholang.
Keltirilgan muammo shundan iboratki yuqorida keltirib o’tilgan xodimlar bo’yicha bajariladigan funktsiyalarning to’g’ri taqsimlanmaganidadir. Siz ushbu funktsiyalarini xodimlar o’rtasida shunday taqsimlangki, natijada kompaniyada ichki nazorat yuqori darajada tashkil etilsin.
Har bir funktsiyani bajaruvchi xodimlarni lavozimi bo’yicha ajratib chiqing.
|
| |
Boshlang„ich tezlikni aniqlashdagi ba’zi laboratoriya usullari

|
Boshlang„ich tezlikni aniqlashdagi ba’zi laboratoriya usullari
|
bet | 39/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgBoshlang„ich tezlikni aniqlashdagi ba’zi laboratoriya usullari
Biz boshlang‘ich tezlikni konsentratsiya/vaqt grafigidan topamiz, shuning uchun bizga konsentratsiya o‘lchash uchun tez, aniq usul kerak. Keling qisqacha uch asosiy usullarni ko‘rib chiqamiz.
Rangdagi o‘zgarish. Rangli moddalar ishtirok etadigan reaksiyalarda, konsentratsiyani o‘lchash uchun spektroskopik usullar qo‘llanilishi mumkin. Masalan, azot monooksidi oksidlanishida faqat mahsulot, azot dioksid rangli:
2NO(g)+O2(g)—2NO2(g) jigarrang.
Vaqt o‘tgani sari reaksion aralashmaning jigarrang rangi to‘qlashib boradi.
Bosimdagi o‘zgarish. Gaz mollari o‘zgaradigan reaksiyalarni bosim o‘zgarishini o‘lchab monitor qilish mumkin. Misol uchun, rux va sirka kislota o‘rtasidagi reaksiyani olaylik:
Zn(q)+2CH3COOH(aq)^Zn2+(aq) + 2CH3COO’(aq) + H2(g).
Tezlik H2 gazining bosimi oshishiga to‘g‘ri proporsionaldir.
O‘tkazuvchanlikning o‘zgarishi. Organik galid (2-brom-2-metilpropan) va suv o‘rtasidagi reaksiyada
(CH3bC-Bi(I) + H;O.: h-.CH :i,C-OH> I:.-H'a,- Br a..
Hosil bo‘luvchi HBr kuchli kislota va butunlay ionlarga parchalanadi; shu sababdan, vaqt o‘tgani sari reaksion aralashmaning o‘tkazuvchanligi ortadi.
Agar qo‘limizda boshlang‘ich tezlik bo‘lsa, biz reaksiya tartibini aniqlashimiz mumkin. Keling birinchi bo‘lib reaksiya tartibi o‘zi nima va keyin qanday qilib ularni aniqlashni muxokama qilsak.
Zanjir reaksiyalar
Ma'lumki Plankning kvantlar nazariyasiga asosan Nur energiyasini molekulalar muayyan kichik porsiyalar bilan yutadi va chiqaradi. Nurning bu eng kichik porsiyasi kvantlar deb ataladi.
Bir kvant hv ga teng : E= h .
(h = 6,6240-27 erg/sek)
tajribalar shuni ko‘rsatadiki, oddiy jarayonda xlor va vodorod molekulalari o‘zaro reaksiyaga kirisha oladi, lekin nur ta'sirida bu reaksiya juda intensiv ravishda davom etadi. Bunga sabab nur energiyasi hv xlor molekulasiga yutiladi. Buning natijasida xlor molekulasi atomlar xlorga dissotsiatsiyalanadi.
CI2 ;—► 2 ci-
Bu reaksiya natijasida hosil bo’lgan atomlar xlor vodorod molekulalariga ta'sir etib, 1 mol HCl hosil qiladi va yana biriga atomlar vodorod hosil bo‘ladi.
Cl. + H2 + HCl + H.
Bunda hosil bo’lgan atomlar vodorod xlorini boshqa molekulasiga ta'sir etadi va xlor atomini biriktirib oladi. Bu reakysiya N.N.Semyonovning zanjir reaksiyasi deyiladi.
H. + Cl2 = H Cl + Cl. va hokazo.
Shunday qilib, reaksiya xuddi zanjir kabi ketma-ket ulanib ketadi. Shuning uchun bu reaksiyalar zanjir reaksiyalar deyiladi. Buni birinchi marta akademik N.N.Semyoov kashf etdi va Nobel mukofotini oldi. Tajribalar shuni kursatdiki, dastlab bir Cl2ning aktivlanish jarayoni tufayli o’rtacha olgan 100000 molekula HCl hosil bo’ladi.
Aktiv zarrachalar biri bilan biri uringanda yoki idish devoriga uringanda zanjir uziladi.
Cl. + Cl. = Cl2 ; H. + H. = H2; Cl. + H2 =H. +HCl.
|
| |
11.3. Logistik servis tizirni

11.3. Logistik servis tizirni
Logistik servis tizimining shakllanishi. X izm at ko ‘rsatish
sohasida korxonaning siyosatini aniqlash logistik servis tizimining
shakllanishi bilan bog‘liq va o ‘zaro b o g liq ishlar kompleksining
olib borilishini nazarda tutadi.
Logistik xizmatlar tizimini shakllantirish bo'yicha amallar quyi-
dagi ketma-ketlikda bajariladi:
l . I s t e ’m ol bozorini
segm entlarga ajratish, y a ’ni uni aniq
iste’molchilar gumhiga b o lish , bu guruhlarning har biriga iste’mol
xususiyatlariga qarab m a’lum xizmatlar talab etilishi mumkin.
2. Is te ’m o lc h ila r u ch u n eng m u h im b o ‘lgan xizm atlarni
aniqlash.
3. Aniqlangan
xizmatlarni saralash, iste'm olchilar uchun eng
muhim boMgan xizmatlarga e ’tiborni kuchaytirish.
4. Bozorning alohida segmentlari kelishuvida xizmatlar stan-
dartlarini aniqlash.
5. K o £rsati!ayotgan
x izm atni baholash, servis darajasi va
ko'rsatilayotgan xizmatlar narxi o ‘rtasida o ‘zaro bog‘liqlikni o 'rn a-
tish, kompaniyaning raqobatbardoshligini ta ’minlash uchun zarur
bo‘lgan servis darajasini aniqlash.
6. Iste’molchilarning ehtiyojlariga
xizmatlarning mos kelishini
ta’minlash uchun ular bilan aloqalarni o ‘rnatish.
Bunda iste’mol bozorining segmentlarga ajratilishi geografik
omil, ko‘rsatilayotgan xizmatlar xususiyatlari yoki boshqa ko‘rsat-
kichJar bo‘yicha amalga oshirilishi mumkin. Iste’molchilar uchun
muhim
xizmatlarni aniqlash, ularni solishtirish va logistik xizmat
standartlarini aniqlash iste’molchilar o'rtasida so‘rovlar o ‘tkazish
yo‘li bilan amalga oshiriladi.
Logistik xizmat ko‘rsatishning sifat mezonlari. Logistik xizmat
ko'rsatish sifatini baholash uchun
quyidagi mezonlardan foyda-
laniladi:
-
yetkazib berishning egiluvchanligi; buyurtm a bajarilish
davomiyligi,
Yuklar tranzitining qonuniy asosi

—
« 0 ‘zbekiston Respublikasining 2009-yilgi asosiy makroiq-
tisodiy ko'rsatkichlari va Davlat byudjeti param etrlari to ‘g‘risida»gi
2 9 .12.2008-y. PQ-1024-sonli Qarori.
0 ‘zbekiston Respublikasi hududiga xorijiy va chegaradosh
m amlakatlar avtotransport vositalarining kirishi, chiqishi ham da
tranziti uchun Respublika Yo‘l fondiga tushadigan yig‘imlarning
stavkalari belgilab berilgan.
«Bojxona tranzit rejimi to ‘g ‘risida» Nizom ( 0 ‘zbekiston Res
publikasi Adliya vazirligi tom onidan ro ‘yxatga olingan 23.12.
1998-y. 577-sonli) 0 ‘zbekiston Respublikasi Vazirlar M ahka-
masining 2000-yil 31-iyuldagi 293-sonli «Givohvandlik vositalari,
psixotrop m oddalar va prekursorlarni 0 ‘zbekiston Respublikasi
hududi orqali olib kirish, olib chiqish va tranzit tarzida o'tkazish
t o lg ‘risid a » g i Q a ro ri, 0 ‘z b e k is to n R e s p u b lik a s i V a z irla r
M ah k am asinin g 2008-yil 17-dekabrdagi 2 7 4 -so n li «Xorijiy
avtotransport vositalarining kirishi, chiqishi va tranzit o ‘tishini
nazorat qilishni yanada takom illashtirish to ‘g ‘risida»gi Qarori.
Maxsus yuklam ing tran zitid a yuk j o ‘natuvchi va yuk qabul
qiluvchining elchixona orqali tranzit o ‘tishiga ruxsat olishi uchun
tranzit maqsadi, yukning hajmi, 0 ‘zbekiston Respublikasi hu d u
diga kirish va chiqish mo'liallanayotgan muddatlar, foydalaniladigan
transport turi, yukni jo ‘natish va qabul qilish punktlari haqida
m a’lum ot, yukni jo ‘natuvchi ham da qabul qiluvchi tashkilotrlar
nomi, shuningdek, tranzitda qatnashuvchi m am lakatlar hududi
bo‘ylab harakatlanish yo‘nalishi ko‘rsatilgan ariza taqdim etiladi.
Nazorat uchun savollar
1. Transport logistikasining J'unksiyalari mohiyaiini tushuntirib bering.
yuklash-tushirish - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

Buyurtmachilarni, ushbu buyurtm achilarni jam lash doiralari
hamda maqsadli bozor segmentlari bo‘yicha taqsim otini, shu-
ningdek, xizmat ko‘rsatish standartiarini,
strategik rejalashtirishni,
investitsiyalami, logistik xizmatlar bozorida faoliyat yuritishning
u m u m iy siyosatini logistik servisning m ak ro d arajasi o ‘zida
ifodalaydi.
Nazorat uchun savollar
1. Logistik servis iushunchasini tushuntirib bering.
2. Logistik servis tizimini shakllantirish ketma-ketligi nimalarga bog‘liq?
3. Logistik xizmat ко ‘rsatish darajasini baholash uslublarini keltiring.
4. Logistik xizmat ko'rsatishning sifat mezonlarini tushuntirib bering.
5. Sotuvdan keyingi logistik xizmatlarning iarkibi nimalardan iborat?
6. Logistik servisni tashkil qilish shakllari nimalardan iborat?
7
Sotuvdan keyingi logistik servis deganda nimani tushunasiz?
8. Logistik xizmat к о ‘rsatish sifaiini baholash uchun qanday mezonlardan
foydalaniladi?
Yetkazib berishning egiluvchanligi

birlamchi shartlarini o ‘zgartirish haqidagi xohishlaming qondirilish
darajasini xarakterlaydi. Bunga buyurtm ani o ‘tkazish
shakii yoki
usulini o ‘zgartirish va boshqalar kiradi.
Yetkazib berishning ishonchliligi yetkazib beruvchining shart-
nom ada ko‘rsatilgan buyurtm a bajarilish
muddatlariga rioya qilish
imkoniyatlarini aniqlaydi. Yetkazib berishning ishonchliligiga ta ’sir
etuvchi muhim omil b o lib , shartnom ada ko‘rsati)gan majburiyat
(kafolat)laming
mavjudligi hisoblanadi, bu majburiyatlarga asosan
yetkazib beruvchi buyurtm a bajarilish m uddatlari buzilgaligi uchun
javobgar b o ‘ladi.
Buyurtma bajarilish davomiyligi buyurtm a olinish vaqtidan
tovarlar partiyasini iste’molchiga yekazib borishgacha bo‘lgan Calen
dar davrini xarakterlaydi. Buyurtma bajarilish davomiyligi o ‘zining
tarkibiga quyidagilarni oladi: buyurtm ani hujjatlashtirish,
ishlab
chiqarish, qadoqlash, tushirish va iste’molchiga yetkazib berish.
Sotuvdan keyingi logistik servis. Tovarlar ekspluatatsiyasining
butun m uddati davomida texnik xizmat ko‘rsatish, iste’molchilarni
o ‘qitish va axborot bilan ta ’rninlash bo ‘yicha xizmatlar kompleksini
tashkil etadi. Sotuvdan keyingi davr ichida logistik xizmat ko‘rsatish
quyidagi asosiy tadbirlam i o ‘z ichiga oladi:
• tovar sotilgandan keyin xaridorga ko'rsatiladigan
xizmatlami
aniqlash;
• yetkazib berish shartlarini kelishish jarayonida sotuvdan
keyingi xizmat ko‘rsatish ketm a-ketligini o ‘rnatish;
• zarur b o ‘lgan texnik hujjatlam i tayyorlash va chiqarish tovar
iste’m olchilarm i o'qitish;
• ehtiyot qismlari ham da yetkazib berilayotgan tovarlar ustidan
nazoratni amalga oshirish imkonini beruvclii instrum entlar
va tekshiruv uskunalari bilan ta ’minlash;
• logistik xizmat ko‘rsatish jarayonini uni to ‘g‘rid an -to ‘g‘ri
amalga oshirish yo‘li
bilan yoki subpudratchilar, distrebyu-
torlar (tarqatuvchilar), mijozlar tom onidan olib borilayotgan
xizm at k o ‘rsatish sifati ustidan nazorat o ‘rnatish
orqali
boshqarish;
• ehtiyot qismlarini saqlash va sozlash islilarini olib borish
uchun joy va infrastrukturani aniqlash va tayyorlash;
200
• ehtiyot qismlari harakati jarayonida qadoqlash va vaqtinchalik
omborga
joylashtirish,
Xarajatlarning turlari - M. L. Tursunxodjayev Tashkent davlat texnika universiteli

Xarajatlarning bu guruhiga quyidagi statiyalar kiradi: zaxiralarga
qo'yilgan kapitaldan olinishi mumkin bo ‘lgan
foiz stavkasi; om bor
operatsiyalariga ketadigan xarajatlar va om bor ijarasi uchun to ‘lov;
ishlab chiqarish birligiga qarashli bo ‘lgan omborxonalarni ishiatish
bilan bog‘liq joriy xarajatlar; sug‘urta va sol iq xarajatlari. Zaxira
lami kamaylirish om bor xarajatlari va u bilan bog‘liq
boMgan
xarajatlarning kamayishiga olib keladi.
Defitsit. natijasida y o ‘qotishlar
qandaydir davr ichida u yoki bu
moddiy resurslarning cheklanganligi natijasida yuzaga keladigan
xarajatlardan iborat. Yo‘qotishlarning bu guruhiga quyidagilar
taalluqli:
• zarur materiallar yo‘qligi natijasida ishlab chiqarish jarayo
nining to ‘xtashi ham da materialni boshqa qim m atrog‘iga
aim ashtirish bilan bog'liq b o ‘lgan
ishlab chiqarishdagi
vo‘qo(ishlar;
• buyurtm a bajarilm agan holatda iste’m olchining boshqa
ishlab chiqaruvchiga murojaat qilishi natijasidagi yo'qotishlar
(bu holatda defitsit natijasidagi xarajatlar foyda yo‘qotishlari
deb qaraladi);
• buyurtma bajarilishini kutib qolish holatida vujudga keladigan
q o ‘shimcha xarajatlar.
Transport vositalarining qanday tanlash omillarini bilasiz?

2. Transport vositalarining qanday tanlash omillarini bilasiz? 3. Transport tushunchasi va uning turlarini izohlab bering. 4. Yuklarni tashish jarayoni va uning asosiy tamoyillari nimalardan iborat? 5. Transport turlarini tanlash texnologiyasini tushuntirib bering. 6. «KANBAN» tizimiga yondashish mohiyati nimadan iborat? 7. «Aniq va o'z vaqtida» tizimiga yondashish mohiyati nimadan iborat? 8. Transport tariflari tarkibiga nimalar kiradi? 9. Xalqaro transport koridorlari qanday huquqiy m e ’yoriy hujjatlar bilan belgilanadi? 10. Yuklar tranzitining qonuniy asosi nimalardan iborat?
VII BO B. LOGISTIKA TIZIMLARIDA ZAXIRALARNI BO SH Q A R ISH Reja:
1. Zaxiralar turlari. 2. Zaxiralarni boshqarish tizimida xarajatlar. 3. Zaxiralarni nazorat qilish tizimlari. 4. Zaxiralarni boshqarish strategiyalari va tovar siyosati. 5. Zaxiralarni aniqlash usullari va optimallashtirish. 7.1. Zaxiralar turlari Moddiy zaxira tushunchasi. M oddiy zaxiralar — bu ishlab
chiqarish jarayoniga yoki shaxsiy iste’molga kirishini kutayotgan
xomashyo, m ateriallar, yig‘uvchi qism lar, tayyor m ahsulot va
boshqa m oddiy qiymatlardir.
K orxonada zaxiralarning asosiy qismini m oddiy oqim ning
texnologik qayta ishlanishining har xil bosqichlarida uning tarkibiga
kirib keladigan ishlab chiqarish predmetlari tashkil etadi.
Moddiy zaxiralarni tashkil etish sabablari.Korxonada zaxiralar
ikkita asosiy sabab bo'yicha tashkil etiladi:
1. K elib tu s h ish n in g hajm i b itta is te ’m ol h ajm ig a mos
kelmasligi.
2. M aterial kelib tushishi bilan uning iste’moii orasida vaqt
o'zgarishlarining mavjudligi.
Xomashyo materiallarini yetkazib berish, ko‘p hollarda davriy
ravishda amalga oshiriladi, ularning iste’moii, asosan, uzluksiz
b o ‘ladi va kelib tushish vaqti bilan mos kelm aydi. H ar bir
korxonaning uzluksiz ishlashini ta ’minlash maqsadida xomashyo.
materiallar, yarimtayyor mahsulotlar, yoqilg£i va boshqa resurs-
lam ing m a’lum turdagi zaxiralari tashkil etiladi. Zaxiralarni tashkil
etishga olib keladigan ba’zi bir boshqa sabablar ham mavjud. Bular
— narxlaming mavsumiy o ‘zgarishi; yetkazib berishlaming qabul
qilingan grafigining buzilishi (kirib kelayotgan m oddiy oqim
112
intensivligining kutilmagan pasayishi); talabning o ‘zgarishi (chiqib
ketayotgan oqim intensivligining kutilmagan holda oshishi) va
boshqalar.
Reaksiya tezligiga konsentratsiyaning ta'siri

|
Reaksiya tezligiga konsentratsiyaning ta'siri
|
bet | 37/91 | Sana | 26.11.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #105837 |
Bog'liq Navoiy kon-metallurgiya kombinati navoiy davlat konchilik instit-fayllar.orgReaksiya tezligiga konsentratsiyaning ta'siri.
Reaksiya tezligiga konsentratsiyaning ta'sir etishi sababi shundaki, moddalar bir - biri bilan reaksiyaga kirishishi uchun shu moddalarning zarrachalari bir - biri bilan to’qnashadi. Lekin birga to’qnashishlarning o’z qismigina reaksiyaga olib keladi. Vaqt birligi ichida yuz beradigan to’qnashishlarning soni o’zaro to’qnashayotgan zarrachalarning konsentratsiyalariga proporsional bo’ladi. Demak, to’qnashish ham ko’p bo’ladi. Reaksiyaga kirishuvchi moddalar konsentratsiyasi bilan reaksiya tezligi orasidagi qonuniyatni 1865 yilda rus olimi N.Beketov kashf etdi. 1867 - yilda esa Norvegiyalik (matematik) ikki olim Gulberg hamda Vaaage bu qonuniyatning matematik ifodasini chiqardilar. Bu qonun massalar ta'sir qonuni deb ataladi va quyidagicha ta'riflanadi.
«Kimyoviy reaksiya tezligi reaksiyaga kirishayotgan moddalarning konsentratsiyalari ko’paytmasiga proporsionaldir». Faraz qilaylik, Аva B moddalar reaksiyaga kirishib, C moddani hosil qilsin. А+ B = C u holda massalar ta'siri qonunga binoan V = K [A] [B] : ga teng bo’ladi. [A] va [B] reaksiyaga kirishayotgan moddalarning molyar konsentratsiyasi (mol/l). K - esa konstantasi. Agar А= V = 1 bo’lsa, V =k bo’ladi. Demak, K reaksiyaga kirishayotgan moddalar konsentratsiyalari 1 mol/l ga teng bo’lgandagi reaksiyasining tezligidir.
Agar A + 2B = C bo’lsa V = k [Ap[B]2 ga teng bo’ladi. Umumiy holda molekula m A bilan n molekula B reaksiyaga kirishsa, mA+nB = C, V = k [A]m • [B]n teng bo’ladi.
Reagent va mahsulot konsentratsiyalari orqali tezlikning ifodalanishi
Yuqori biz siz bilan C2H4 va O3 orasidagi reaksiyani ko‘rib chiqqan edik, unda tezlik [O3] orqali ifoda etilganida tezlik kamaygan edi. Reaksiya tenglamasidan ko‘rinib turibdiki, C2H4O va O2 ning har bir molekulasi hosil bo‘lishiga C2H4 va O3 har bir molekulalari sarf bo‘ladi. Biz tezlikni to‘rttala modda konsentratsiyasi orqali ifoda qilishimiz mumkin:
aKLHJ JO,] <ДО1 дЮ_]
tezlik = -—— =-—- = —^—=—- At At At At
(E’tibor bering, reagentlar ifodasi uchun manfiy ishora qo‘yilgan) Bir reagent (C2H4) va bir mahsulot (O2) konsentratsiyalarining bir vaqtda o‘zgarish grafigi 16.4 rasmda keltirilgan. Bu ikki egri bir shaklga, ammo inversion joylashuvga ega, chunki mahsulot hosil bo‘lishni boshlashi bilan reagent sarf bo‘lishni boshlaydi.
Shuni ham ta’kidlab o‘tish kerakki, ko‘p reaksiyalar uchun reagentning sarf bo‘lish va mahsulotning paydo bo‘lish reaksiyalari bir xil tezlikka ega emas. Misol qilib vodorod va yoddan vodorod yodid hosil bo‘lishini olish mumkin:
H2 (g)+ I2 (g) ^2HI(g)
Bunda tezlikni ifodasi quyidagi ko‘rinishga keladi (koeefitsientlarni hisobga olgan holda):
|
| |
Byudjet chegarasi - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 7/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotByudjet chegarasi – ma’lum qiymatdagi tovar miqdorini xarid qilish uchun umumiy xarajatlarning daromadga teng bo‘lishini ko‘rsatadi. Byudjet chegarasi iste’molchi uchun qaysi tovarlar guruhi ko‘proq nafliroq ekanligini ko‘rsatadi.
Iste’molchilik xatti-harakati qoidasi– bir tovarga sarflangan pul qiymati hisob-kitobining yuqori foydaliligi, boshqa tovarga sarflangan pul qiymatining yuqori foydaliligiga teng bo‘lsa optimumga intiladi.
Iste’molchilik muvozanatiiste’molchining byudjet harajatlari tarkibi, unga xarid qilingan jamiiste’mol ne’matlari to‘plamidan katta umumiy foydalilikni ta’minlovchi holatdir.
Iste’molchining yalpi nafliligini maksimallashtiruvchi tovarlar yig‘imi iste’molchining optimal nuqtasi hisoblanadi.
Ideal rasional iste’molchi– Homo economicus (tejamkor kishi) – shaxsiy afzalliklari tizimini mutlaqo aniq biladigan, barcha muqobillarni hisobga oladigan va o‘zi uchun maksimal foyda olish tamoyiliga muvofiq holda qaror qabul qiladigan kishi.
Ishlab chiqarish - korxonalarining asosiy faoliyati turi bo‘lib, bu jarayon cheklangan resurslardan foydalangan holda amalga oshiriladi. Ishlab chiqariladigan mahsulot miqdori, ushbu tovarlarni ishlab chiqarish uchun sarflanadigan resurslar hajmidan va ishlab chiqarishda foydalanilayotgan texnologiyaning holati va darajasiga bog‘liqdir.
Iqtisodiy samaradorlik- firmaning ishlab chiqarish xarajatlari va daromadlari o‘rtasidagi qiymat ko‘rinishidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadi.
Texnologik samaradorlik- foydlanilayotgan resurslar va natural ko‘rinishda olinayotgan mahsulot o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadi.
Ishlab chiqarish omillarini yiriklashgan uch guruhga bo‘lib qarash mumkin: mehnat, kapital va materiallar.
Buyurtma asosida ishlab chiqarish– individual ravishda ishlab chiqarish bo‘lib, o‘z sohasida yagona bir mahsulotni yuzaga chiqaradi. Bunda nafaqat san’at asari balki, yirik samolyot, bino, elektrostansiyalar ham misol bo‘la oladi. Bunday ishlab chiqarish malakali mutaxassislarni va zamonaviy texnika va texnologiyalarni talab etadi.
|
| |
Oligopoliya – - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 16/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotOligopoliya – tarmoqdagi bir necha yirik ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi hukmronlik holati hisoblanadi.
Oligopol bozor - biri bu biror bir firma faoliyatidagi o‘zgarish, albatta boshqa xuddi shunday tovar ishlab chiqarayotgan firmaga ta’sir o‘tkazishidadir.
Oligopol bozorning asosiy xususiyatlari - ishlab chiqarilayotgan tovar bir turdagi ham diversifikatsiyalashgan ham bo‘lishi mumkin.
Sof yoki bir turdagi oligopoliya bozori- iste’molchilar biror bir firma savdo belgisiga alohida e’tibor qaratmasalar, bozordagi aksariyat tovarlar absolyut o‘rnini bosuvchi tovarlar bo‘lsa, bu bozor sof yoki bir turdagi oligopoliya bozorihisoblanadi. Bunday bozorlarga misol qilib, sement, alyuminiy, qog‘oz, kimy mahsulotlari bozorini keltirish mumkin.
Narxlar janggi - bu raqobatlashadigan firmalar tomonidan oligopolik bozorda narxlarni bosqichma-bosqich tushirishidir.
Oligopol bozorlarga kirish va chiqish, u yerdagi to‘siqlar xaqida gapirishdan oldin, bozorlarni ikkiga bo‘lish lozim, ya’ni, asta-sekinlik bilan rivojlanib, o‘sib borayotgan bozorlar va yangi nisbatan yosh endi rivojlanayotgan bozorlar.
Kurno muvozanati — duopolik bozorda xar bir firma mustaqil ravishda shunday optimal ishlab chiqarish xajmini tanlaydiki ushbu mahsulot xajmi ikkinchi firmani qanoatlantiradi. Kurno muvozanati firmalarning aks ta'sir qiluvchi funktsiyalari grafiklarining kеsishish nuqtasida vujudga kеladi.
Masshtab samarasi - bu ishlab chiqarish masshtabining kеngayishi surati bilan mahsulot ishlab chiqarishni o‘sish surati o‘rtasidagi bog‘liqlikni ifodalaydi. Ishlab chiqarishda foydalaniladigan omillar miqdoriga ishlab chiqarish masshtabi dеyiladi.
Mеhnat bozorida monopsoniya — bu mukammallashgan raqobatdagi mеhnat bozorining alohida bir chеkli ko‘rinishi bo‘lib, bunda biror kichik shaxardagi yagona firma maxalliy aholining ko‘p qismini ish bilan ta'minlaydi.
Mukammal raqobatlashgan bozor - agar bozor quyidagi xususiyatlarga ega bo‘lsa: bozor sub'еktlar tovar narxiga tasir qila olmaydi; firmalarni bozorga kirish va chiqishi erkinligi; sotuvchilar birgalikda xarakat qilmaydi; bozortugrisidagibarchaaxborotlar bilan bozor sub'еktlari tanish.
|
| |
Daromad bo‘yicha talab elastikligi koeffisienti E

|
Daromad bo‘yicha talab elastikligi koeffisienti E
|
bet | 6/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotDaromad bo‘yicha talab elastikligi koeffisienti ERd – iste’molchilik daromadlarini bir foizga o‘zgarishi natijasida talab hajmining son jihatidan o‘zgarishi darajasi hisoblanadi.
Narx bo‘yicha taklif elastikligi koeffisienti EPs – narxning bir foizga o‘zgarishi natijasida taklif hajmining son jihatidan foiz bo‘yicha o‘zgarishini bildiradi. Bunday elastiklikning qiymati ijobiy bo‘ladi, chunki, ishlab chiqaruvchilar uchun yuqori narx ularni ko‘proq mahsulot ishlab chiqarishga rag‘batlantiradi.
Iste’molchi – bozor mexanizmining asosiy subyektlaridan biri bo‘lib uning bozordagi iqtisodiy ahamiyati va roli juda muhim hisoblanadi.
Iste’molchilik xatti-harakati– bu iste’molchilarning turli tovar va xizmatlarga talabini shakllantirish jarayoni.
Naflilik(Utility)– tovar va xizmatlarning moddiy va ma’naviy ehtiyojlar qondirilishini ta’minlash, ya’ni ularning qanoatlantirish manbai bo‘lish xususiyati hisoblanadi.
Naflilik – jamiyat yoki biror bir shaxsni ehtiyojlarini qondira olish qobiliyatidir. Tovar va xizmatlarning nafliligi ularning sifati bilan bog‘liq.
Yalpi naflilik(TU) – ma’lum bir vaqtda, ma’lum bir tovar yoki xizmatni iste’mol qilish natijasida olinadigan yalpi qondirish.
Naflilik funksiyasi – iste’molchining individual istagini aniqlab beruvchi iste’mol xajmi va yalpi naflilik o‘rtasidagi son jihatdan bog‘liqlikni ko‘rsatadi.
Chekli naflilik(MU)– bir birlik qo‘shimcha iste’mol natijasida olinadigan qo‘shimcha naflilikdir.
Iste’molchilik tanlovining to‘g‘rilik tamoyili bu yalpi va me’yoriy naflilik emas, balki, bir so‘m xarajatga to‘g‘ri keladigan me’yoiy naflilikdir.
Befarqlik egri chizig‘i – iste’molni bir xil darajada qondiruvchi yaroqli, foydali tovar tanlovlari yig‘indisini tashkil etadi.Befarqlik egri chizig‘iiste’molchi uchun bir xil naf beruvchi ne’matlar kombinatsiyalarini ifodalaydi.
|
| |
Bozor eksperimenti (tadqiqoti)

|
Bozor eksperimenti (tadqiqoti)
|
bet | 4/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotBozor eksperimenti (tadqiqoti) – yangi parametrlar, yangi narxlar o‘rnatilganda, iste’molchilarni solishtirma taxlil qilinganda tovarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri test qilishni ko‘zda tutadi.
Statistik usul - real statistik ma’lumotlarni o‘rganish asosida ma’lum davr uchun aniq bir tovarga bo‘lgan talab va narxni o‘zaro bog‘liqligi, talabga ta’sir etuvchi boshqa omillar tadqiq qilinadi.
Talab hajmi (Qd) – haridorlar joriy vaqtda, joriy joyda, joriy narhlarda xaridorlar sotib olishga tayyor bo‘lgan tovar va xizmatlar xajmi.Talab xajmiga juda ko‘p omillar ta’sir qiladi. Masalan: iste’molchilarning xoxish-istaklari, ularning daromadlari hajmi, mazkur tovarning bozordagi narxi, potensial xaridorlar soni va boshqalar.
Talab narxi (Pd) – joriy vaqtda aniq tovar va xizmatlar uchun xaridorlar tomonidan to‘lanadigan maksimal narx.
Talab xajmining o‘zgarishi – tahlil qilinayotgan tovarning boshqa parametrlari o‘zgarmagan xolatida, hajmining o‘zgarishidir.
Talabning o‘zgarishi -bir yoki bir necha narxga bog‘liq bo‘lmagan omillar o‘zgarishi natijasida talabning o‘zgarishi.
Ommaviy iste’mol samarasi deganda, tovarga bo‘lgan individual talabning oshib borishi natijasida unga bo‘lgan bozor talabi kengayib borishi tushuniladi. Ommaviy iste’mol insonlarni zamondan ortda qolmaslikka ijtimoiy doiraga mos kelishgaintilishini ko‘rsatadi.
Snob samarasi ommaviy iste’mol qilinayotgan tovarga individual talabning qisqarishi tushuniladi. Bu samara iste’molchilarni ommadan ajralib turishga xarakat qilishida, individuallikka intilishida ko‘zga tashlanadi. Kamyob san’at asarlari, qimmatbaho sport mashinalari va zamonaviy kiyim-kechaklar snob tovarlari deyiladi. Ularnixarid qilish, yagona birlikdagi tovarlarga egalik qilish, individuallikka intilish hisoblanadi.
Ko‘rgazmali iste’mol samarasi bu shunday paradoksal holatki, bunda tovarlarga bo‘lgan talab ularni boshqa (o‘ziga o‘xshash) tovarlarga nisbatanyuqori narxda bo‘lganligiga sabab oshib boradi. Bunga sabab bu tovarni yuqori obro‘-e’tiborga ega, elita ko‘rinishida bo‘lganligidir. Bu holatni ilk bor amerikalik iqtisodchi Torsten Veblen aniqlagan va o‘z asarida aks ettirgan.
|
| |
Ommaviy ishlab chiqarish - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 8/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotOmmaviy ishlab chiqarish – katta yoki kichik partiyada, ko‘p turdagi, bir ko‘rinishdagi standart tovarlar ishlab chiqarishni ko‘zda tutadi.
Oqim shaklida ishlab chiqarish -ya’ni uzluksiz jarayon shaklida ishlab chiqarish – xom-ashyoni tinimsiz iste’mol qilish, materiallardan foydalanish va mahsulotlarning tinimsiz oqimi bilan izohlanadi.
Materiallar deganda, ishlab chiqarish jarayonida tayyor mahsulotga aylanadigan har qanday moddiy narsani qarashimiz mumkin: butlovchi qismlar, yarim fabrikatlar, temir, po‘lat, shisha, yoqilg‘i, yog‘och, paxta va boshqa xom ashyolar tushuniladi.
Texnologiya -bu tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqarish to‘g‘risidagi amaliy bilimlardir.
Ishlab chiqarish funksiyasi - Sarflanadigan ishlab chiqarish omillari miqdori bilan, ushbu omillardan foydalangan holda maksimal ishlab chiqariladigan mahsulot miqdori o‘rtasidagi bog‘liqlikni ishlab chiqarish funksiyasi orqali ifodalash mumkin.
Q = f (K, L, M)
Izokvanta – bu bir xil hajmdagi mahsulotni ishlab chiqarishni ta’minlaydigan ishlab chiqarish omillari sarflari kombinatsiyalarini ifodalovchi egri chiziqdir.
Izokosta chizig‘i – bu ishlab chiqarish xarajatlarini ifodalovchi chiziq bo‘lib, u umumiy qiymati bir xil bo‘lgan ikkita ishlab chiqarish omillari sarflarining barcha kombinatsiyalarini ifodalovchi nuqtalarni o‘z ichiga oladi.
Doimiy resurslar -ishlab chiqarish hajmiga bog‘liq bo‘lmagan va ko‘rib o‘tilayotgan davr mobaynida o‘zgarmas holatda qoladigan resurslardir. Ularga ishlab chiqarish maydonlari (bino yoki inshoat o‘lchami), yuqori malakali mutaxassislarning mehnati va o‘ziga xos bilimi misol bo‘la oladi.
O‘zgaruvchan resurslar- ishlab chiqarish hajmiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq resurslardir.
Qisqa muddatli davr - firma o‘z resurslarining bir qismini son jihatdan o‘zgartirib qolgan qismini o‘zgarmas holatda qoldirish davriga aytiladi.
|
| |
Yer – qishloq xo‘jaligi, shahar sanoat, tovar va xizmatlar ishlab chiqarishda foydalaniladigan foydali resurslar, suv resurslari.
Tadbirkorlik iqtidori

|
Yer – qishloq xo‘jaligi, shahar sanoat, tovar va xizmatlar ishlab chiqarishda foydalaniladigan foydali resurslar, suv resurslari.
Tadbirkorlik iqtidori
|
bet | 2/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotYer – qishloq xo‘jaligi, shahar sanoat, tovar va xizmatlar ishlab chiqarishda foydalaniladigan foydali resurslar, suv resurslari.
Tadbirkorlik iqtidori – ishlab chiqarishni tashkil etish va boshqarish, asosiy masalalarni hal qilish, tavakkalchilikka yo‘l qo‘yish, yangi texnologiyalarni jalb qilish qobiliyatlari majmui.
Axborot - “Jahon xo‘jaligi va undagi jarayonlar haqida ma’lumotlar”. Aniq ma’lumot, axborotga ega bo‘lish, iqtisodiy subyektlar oldida turgan global muammolarni hal qilishga turtki bo‘ladi.
Bilim – boshqaruv, savdo-sotiq, iste’molchilarga xizmat ko‘rsatish sohasidagi malakali kadrlar tomonidan eng to‘g‘ri qarorni qabul qilishda asosiy vosita sifatida qo‘llaniladi.
Muqobil (alternativ) xarajatlar – bir tovarni ishlab chiqarish, uning sonini oshirish uchun boshqa bir tovardan voz kechish alternativ harajatlar, yoki voz kechilgan imkoniyatlar xarajatlari deyiladi.
Pareto iqtisodiy samarasi – bu bozorning shunday vaziyatiki, unda xech kim boshqa bir kishining iqtisodiy holatini yomonlashtirmay o‘z ahvolini yaxshilab olmaydi.
Pozitiv yondashuv – iqtisodiy subyekt qabul qilgan qarorni obyektiv tahlil qilish va oqibatlarini bashoratlashni ko‘zda tutadi. Prozitiv yondashuv tadqiq qilinayotgan jarayonning sabab va oqibatlarini aniqlashga yordamlashadi.
Normativ yondashuv – qarama-qarshi tadqiq qilinayotgan jarayonga nisbatan subyektiv baho berish bilan shug‘ullanadi. Tadqiq qilish natijasida amaliy taklif va tavsiyalar beradi.
Iqtisodiy model – iqtisodiyotni kichik bir ko‘rinishda yaqqol namoyon etuvchi birko‘rinishi, shakli hisoblanadi. Iqtisodiy model – iqtisodiyot haqida hech qanday ma’lumotlar yo‘qligida yoki olish mumkin bo‘lmagan xolatlarda, iqtisodiyotni bashorat qilish, unga real baho berish imkoniyatini beradi.
Optimallashtirilgan modellar – alohida iqtisodiy agentlar (iste’molchilar, ishlab chiqaruvchilar va boshqalar) faoliyatini tahlil qilishda, ya’ni, ishlab chiqarish, taqsimlash, iste’mol qilishning eng optimal variantini topishda foydalaniladi. Optimallashtirilgan modellarda chegaraviy ko‘rsatkichlardan ya’ni chegaraviy foydalanganlik, chegaraviy mahsulot, chegaraviy daromad, chegaraviy xarajatlar. Mazkur tahlil marjinalizm deb ham ataladi (ingliz tilidan “margin”- chegara).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Yer – qishloq xo‘jaligi, shahar sanoat, tovar va xizmatlar ishlab chiqarishda foydalaniladigan foydali resurslar, suv resurslari.
Tadbirkorlik iqtidori
|
Taklif (S) - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 5/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotTaklif (S) - joriy vaqtda bozorda mavjud va sotuvchilar (ishlab chiqaruvchilar) tomonidan joriy narxlarda sotishga tayyor tovar va xizmatlar yig‘indisidir.
Taklif xajmi Qs - joriy vaqtda bozorda sotuvchilar (ishlab chiqaruvchilar) tomonidan joriy narxlarda sotishga tayyor tovar va xizmatlar xajmi, soni. Ularning xajmi doimiy ravishda ishlab chiqarish va sotish xajmi bilan bir xil bo‘lavermaydi.
Taklif narxi- joriy vaqtda, joriy joyda, mavjud tovarga sotuvchi tomonidan qo‘yiladigan minimal narx.
Taklif xajmining o‘zgarishi – ko‘rib o‘tilayotgan tovarning narxini o‘zgarishi va bozor kon’yunkturasining boshqa omilarining o‘zgarmagan holatida taklif egri chizig‘ining o‘zgarishi tushuniladi.
Taklifning o‘zgarishi – tahlil qilinayotgan tovarning narxini o‘zgarmas holatida yuqoridagiga qarama-qarshi, ya’ni, boshqa narxga bog‘liq bo‘lmagan omillarning o‘zgarishi tushuniladi.
Bozor muvozanati – iqtisodiy subyektlarni qoniqtiradigan va unga xech qanday o‘zgartirish kiritishni talab etmaydigan bozor xolati.
Elastiklik koeffisienti E – bir omilning boshqa bir omil bir foizga o‘zgarishi natijasida son jihatidan o‘zgarishi darajasini bildiradi.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqlik – (ijobiy koeffisient) bunda bir omilni o‘sib borishi boshqa bir omilni oshib borishiga turtki bo‘ladi.
Qarama-qarshi bog‘liqlik – (salbiy koeffisient) bunda bir omilning ortib borishi boshqa bir omilni yo‘q bo‘lib ketishiga olib keladi. Masalan, daromad bo‘yicha talab elastikligining ortib borishi natijasida birmuncha pastroq darajadagi tovarlarning yo‘q bo‘lib ketishiga olib keladi.
Narx bo‘yicha talab elastikligi EPd – narxning bir foizga o‘zgarishi natijasida talabning son jihatdan foiz bo‘yicha o‘zgarishi darajasini ko‘rsatadi.
Agar talabning narx bo‘yicha elastiklik koeffisienti Ed>1 bo‘lsa, talab elastik deyiladi.
Agar talabning narx bo‘yicha elastiklik koeffisienti Ed<1 bo‘lsa, talab noelastik deyiladi.
Agar talabning narx bo‘yicha elastiklik koeffisienti Ed=1 bo‘lsa, talab birlik elastiklikka ega deyiladi.
1>
|
| |
Monopoliya – - Glossariy mikroiqtisodiyot

|
Glossariy mikroiqtisodiyot
|
bet | 14/16 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 44,25 Kb. | | #238308 |
Bog'liq Glossariy mikroiqtisodiyotMonopoliya – monopol yuqori narxlarni o‘rnatish hamda monopol yuqori foyda olish maqsadida tarmoqlar, bozorlar va yaxlit makroiqtisodiyot ustidan hukmronlikni amalga oshiruvchi yirik korxonalar (firma, korporatsiyalar)ning birlashmalari.
Sof monopoliya – ma’lum mahsulot turini ishlab chiqarish vasotish bo‘yicha yakkahukmron bo‘lgan bozor tuzilmasidir.
Tabiiy monopoliya – korxonaning texnologik xususiyatlari sababli mahsulotga bo‘lgan talabni qondirish, raqobat mavjud bo‘lmagan sharoitda samaraliroq amalga oshiriluvchi tovar bozorining holati. Bunday samaradorlik ishlab chiqarish hajmining ko‘payib borishi bilan tovar birligiga to‘g‘ri keluvchi xo‘jalik xarajatlarining ahamiyatli darajada pasayib borishida namoyon bo‘ladi. Shu bilan birga, tabiiy monopoliya subyektlari tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlar iste’molini boshqa turdagi mahsulotlar bilan almashtirib bo‘lmaydi.
Legal (qonuniy) monopoliya– bu qonuniy tarzda tashkil etiluvchi monopolistik holat.
Patent tizimi– bu ixtirochi va mualliflar tomonidan yaratilgan ixtirolar, foydali modellar, sanoat namunalarini tasdiqlovchi hamda ularga mutlaq huquqni taqdim etish tizimi. Bu jarayon maxsus guvohnomalar – patentlar orqali amalga oshiriladi;
Mualliflik huquqi– ilmiy, badiiy va san’at asarlari, ijro san’ati fonogrammalari, ko‘rsatuvlar, efir to‘lqini yoki kabel orqali tasvir uzatish kabilarni yaratish va ulardan foydalanish munosabatlarini qonuniy tarzda tartibga solish shakli. Mualliflik huquqi faqat mualliflar tomonidan o‘z mahsulotlarini ma’lum vaqtga yoki butunlay sotish, ulardan nusxa olish va ko‘paytirishga ruxsat berish imkonini ta’minlaydi;
Tovar belgilari– bu savdo belgilari, nishonlari, maxsus ramzlari, nomi va boshqalarni ro‘yxatga olish, huquqiy jihatdan himoya qilish va ulardan foydalanish bo‘yicha paydo bo‘lgan munosabatlarni qonuniy tarzda tartibga solish shakli.
Sun’iy monopoliya – monopol foyda olish maqsadida tashkil etiluvchi birlashmalarning shartli (tabiiy monopoliyalardan ajratib turish uchun) nomi.
|
| |