3. Uzumni saqlash usullari

10. 3. Uzumni saqlash usullari.
Uzum saqlashning keng
tarqalgan usullarini o‘rganish
O‘zbekistonda, jumladan Buxoro viloyatida ham uzumni saqlashning bir
qator oddiy va xalq usullari qo‘llailadi. Masalan,
uzumning bandidan osib saqlash
,
pishgan, sog‘lom uzum boshlari uzilib, bir-ikki kun bandlari va po‘stlarini so‘litish
uchun soya joylarda saqlanadi. So‘ngra ularni ikkitadan kanop ipga bog‘lab maxsus
bino ship ostiga o‘rnatilgan so‘kchaklarda osiladi. Bino ichidagi havo harorati 0
0
S
yoki 0.5°C, nisbiy namligi esa 80-90% atrofida bo‘lishi lozim. Bu usulda uzumni
yanvar-fevral oylarigacha yaxshi saqlash mumkin. G’ujumlari biroz burishib tashqi
ko‘rinishi o‘zgartirsa-da, ammo uning xushta’mligi saqlanib qoladi.
Uzumni qamish bardonlarida osib saqlash usuli
ham bo‘lib, bu ko‘proq
Toshkent viloyatida uchraydi. Buning uchun shamol yaxshi aylanib turadigan
mo‘risi, devor asosida tuynuklari bo‘lgan salqin paxsa binolar qulay hisoblanadi va
yaxshi natija beradi. Devor bo‘ylab uch-to‘rt qavatli qamish bardonlar joylashtirilib,
saqlanadigan sog‘lom va sifatli uzum boshlari bardonlarda bandini yuqoriga qaratib
bir qator terib chiqiladi.
So‘ng dezinfeksiya qilinadi. Buning uchun bino ichi 45-50 daqiqa davomida
oltingugurt bilan dudlanadi.
Uzumni bandidan osib saqlash usuli.
Har ikki haftada uzum ko‘zdan
kechiriladi, zararlanganlari va kasallanganlari olib tashlanadi. Bu usulda ham
uzumni fevral margacha qoniqarli darajada saqlash mumkin, yaxshi natija beradi.
Uzumni havo almashinuvi yaxshi bo‘lgan xonalarda, quruq va toza maxsus etajerka
(qavatlar) bilan jihozlangan binolarda ham uzoq saqlash mumkin. Buning uchun
bino dezinfeksiya qilinadi, saqlash uchun tayyorlangan uzum boshlari kanop ipda
bog‘langan bandlari bilan etajerkalari gorizontal tarzda bir necha qator qilib osiladi.
Uzum boshlari bir-biriga nisbatan tekis tekis joylashishi kerak. So‘ngra bino eshigi
86
va derazalari zich berkitilib oltingugurt bilan dudlanadi, ya’ni saqlanadigan xona
mikroblari o‘ldiriladi, va bu ish har 10-15 kundan keyin shu tartibida takrorlanadi.
Bu usulda uzum aprelgacha saqlanishi imkoniyatini bor.
Xonadonlarda, dala bog‘larida
uzum boshlarini bir yillik novdasi bilan kesib
saqlash usuli
ham tarqalgan. Bunday saqlash uchun uzum novdasi uzum boshining
yuqorisidan 1-2 bo‘g‘in qoldirib kesiladi va saqlanadigan joyda bo‘g‘inning pastki
uchini suv bilan to‘ldirilgan shisha idishga qiya qilib joylashtiriladi va shu holatda
saqlash tavsiya etiladi. Bug‘lanib ketgan suv o‘rni to‘ldirilib turiladi. Har 10-12
kunda uzum boshlari tekshirilib buzilgan va ayniganlari, uzum donalari olib
tashlanadi. Tavsiya etilgan holatda 5-6 oygacha saqlash imkoniyat paydo bo‘ladi.
Xonadonlarga yaqin bo‘lgan tokzorlardan qishga xo‘raki uzumlar hosilini
saqlash maqsadida, tok ekilgan qatorlarga paxsali va qamishli devorlar qilish yo‘li
bilan daromad olishadi. Bunda sifatli hosil olinadigan va hosili terilmagan
qatorlariga ehtiyotkorlik bilan ikki tarafdan paxsa urib, yoki qalin qamishdan devor
va plenka bilan o‘rab, ustiga sovuq o‘tmaydigan gumbaz qilinadi va tokning o‘zida
hosil saqlanadi. Bu usul hali yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan barcha usullardan bir oz
xarajati yuqori bulsada ba’zi bir jihatlaridan afzal bo‘lib, uzum mevasini sarxil va
taru-toza holatida uzib olinishi va qand miqdorini yetarli darajada saqlanishi bilan
xo‘randalarning mehrini qozongan. Lekin bu usulda uzum mevasining sotish narxi
qimmmat bo‘lsa-da, hyech qanday kimyoviy vositalarsiz taru-toza saqlanganligi
uchun dehqonning iqtisodiy daromadi yuqori bo‘lishi mumkin. Ammo, kelgusi yili
shu qatorlar bo‘ylab saqlangan toklardan yuqori hosil olish imkoniyati past bo‘ladi,
chunki, bu qatorlardagi uzumlar tupning o‘zida uzoq muddat saqlanishi bois, ular
qishki mavsumda tinim davri yaxshi kechmaganligiva yaxshi dam olmaganligi
sabab, hosildorlik past bo‘lishi mumkin. Shuning uchun bu tartibda uzum
yetishtiruvchi dehqonlar birinchi yili bu usulni qo‘llagan qatorlaridan emas, boshqa
uzum qatorlarida shu tadbirdan foydalanishib daromad olishadi.
Endilikda, O‘zbekistonnning barcha viloyatlarida uzum mevalarini to bu
yilgi uzum pishish masumiga qadar taru-toza saqlaydigan sovitgichli(refrejiratorlar)
omborxonalar mavjud.
|