V.A.Suxomlinskiy - 1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja

|
1-mavzu: Pedagogik mahoratning asosiy komponentlari Reja
|
bet | 21/22 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 0,9 Mb. | | #142450 |
Bog'liq maruza 1V.A.Suxomlinskiy. – O‘qituvchi o‘zining butun borlig‘i, kundalik hayoti, ma’naviy madaniyati bilan hamkasblari va o‘quvchilarga o‘rnak bo‘ladi va ularni o‘z ortidan ergashtiradi”.
O‘qituvchida pedagogik mahoratni shakllantirishning ilmiy – nazariy asoslari pedagog olim V.A.Slastyonin tomonidan ham tadqiq qilingan. U kasbiy – pedagogik tayyorgarlik, o‘qituvchining shaxsi va kasbiy shakllanish yo‘nalishi va bunda pedagogik mahorat to‘g‘risida so‘z yuritib, shunday yozadi: “O‘qituvchi muntazam ravishda pedagogik nazariyalarga tayansagina, o‘qituvchilik mahoratini egallaydi. Chunki, pedagogik amaliyot doimiy ravishda pedagogik nazariyaga murojaat qilishni taqozo etadi. Birinchidan, ilmiy nazariyalar – taraqqiyotning umumiy qonuniyatlari, tamoyillari, qoidalarini aks ettiruvchi ilmiy bilimlardir, amaliyot bo‘lsa, doimo aniq vaziyatga asoslanadi. Ikkinchidan, pedagogik faoliyat – falsafa, pedagogika, psixologiyaga oid bilimlar sinteziga asoslanuvchi yaxlit jarayondir. Bu bilimlar sintezisiz pedagogik amaliyotni maqsadli qurish juda mushkul”7. Demak, o‘qituvchidan nafaqat pedagogik mahoratni mukammal egallash talab etiladi, balki pedagogik amaliyotni to‘g‘ri va maqsadli tashkil qilish uchun chuqur ilmiy – nazariy ma’lumotlarga ham ega bo‘lish lozim.
Buyuk rus adibi L.N.Tolstoy o‘qituvchi fazilatining mukammalligini o‘z mutaxassisligiga nisbatan ijobiy munosabatda bo‘lishi bilan bir vaqtda bolalarga bo‘lgan munosabatida, ularni xuddi o‘z farzandlaridek jon-dilidan sevishida ekanligida ko‘rgan. Uning ta’kidlashicha, “agar o‘qituvchi faqat ishiga havas qo‘ygan bo‘lsa, u yaxshi o‘qituvchi bo‘ladi. Agar o‘qituvchi bolaga faqat otasi va onasi kabi havas qo‘ygan bo‘lsa, u oldingi o‘qituvchidan yaxshiroq bo‘ladi. Bordiyu, ikkala hislatni ham o‘zida mujassamlashtirsa, u holda u mukammal va mahoratli o‘qituvchi bo‘la oladi”.
Ma’lumki, pedagogik mahorat tizimida o‘qituvchining pedagogik nazokati (odobi) muhim mavqega ega. O‘qituvchi nazokatsiz, kasb odobisiz yuksak cho‘qqilar sari odimlay olmaydi. Masalaga shu nuqtai – nazardan yondashilganda, muallifning so‘zlari, o‘qituvchi pedagogik mahoratiga qo‘yilgan talablarga mos va hamohangdir.
Shunday qilib, yevropa mutafakkir olimlari o‘z ilmiy asarlarida o‘qituvchining bir qator muhim fazilatlari haqida fikr yuritganlar. Bularning qatoriga quyidagi fikrlarni alohida qayd etish lozim: o‘qituvchining har tomonlama barkamol bo‘lishi, o‘zining yuksak hislatlari va his-tuyg‘ulari bilan boshqa kasbdagi kishilardan ajralib turishi, bolalar ruhiyatiga oson kira olish kobiliyati, darslarni o‘zlashtirishda orqada qolganlar bilan individual ishlar olib borish, o‘quvchilar diqqatini o‘ziga qaratish mahorati, mustaqil ishlash va o‘z mahoratini, malakasini oshirish, pedagogik-psixologik odob (takt)ga ega bo‘lish, notiqlik san’atini puxta bilish kabilardir.
Hozirgi kunda ham yevropaning yetakchi olimlari (B.P.Zyazin, V.A.Kan-Kalik,Y.N.Kyuluytkin,N.D.Nikandrov, L.I.Ruvinskiy va boshqalar) o‘qituvchining pedagogik mahoratini yanada takomilashtirish uchun ilmiy-tadqiqot ishlarini olib bormoqdalar. Xususan, ular o‘z asarlarida “mukammal egallangan pedagogik mahorat”ni o‘qituvchi doimo orzu qilib intiladigan, ammo yetisha olmaydigan yuksak ideal kasbiy mahorat sifatida izohlaydilar. Shu ma’noda “mahorat” terminini o‘qituvchiga nisbatan kompliment, ya’ni maqtov tariqasida eng oily baho sifatida qo‘llash mumkin. Pedagogik mahorat faqat o‘qituvchi batamom o‘zlashtirishi lozim bo‘lgan kasbiy bilim va ko‘nikmalarni egallashning eng yuqori cho‘qqisi sifatida qabul qilinmasligi kerak. Tajribali o‘qituvchi o‘z ijobiy yutuqlari bilan qanoatlanib qolmasdan, hamisha kasbiga oid yangiliklarni o‘zlashtirib borishi, jamiyat taraqqiyoti tufayli paydo bo‘ladigan zamonaviy pedagogik vazifalar va muammolarni hal qilishda faol ishtirok yetishi; o‘zining kasbiy ko‘nikma va malakalarini uzluksiz oshirib borishga intilishi lozim. Bu pedagogik mahoratni egallashning ajralmas qismidir.
Pedagogik mahoratni egallash va rivojlantirishda (malaka oshirish, takomillashtirishda) o‘qituvchi o‘zi bilgan va o‘rgangan kasbiy bilim, ko‘nikma va malakalarni shakllantirib boradi. Demak o‘qituvchi kasbiy mahoratini oshirishga intiladi. Uning chegarasi bormi? Bizga ma’lumki, bo‘lajak o‘qituvchining pedagogik mahorati aslida pedagogika oiiy ta’lim muassasalarida rasmiy ravishda egallanadi va bunga tajribali ustozlar, olimlar jalb etiladi. So‘ngra o‘quv -tarbiyaviy faoliyat bilan shug‘ullanish huquqini beruvchi hujjat bilan ta’minlanadi. Shu bilan birga, ba’zan yosh o‘qituvchining tajribasi va malakasi yetarli emasligi ham tan olinadi. Demak, o‘qituvchining kasbiy tayyorgarligini yanada oshirish uchun, avvalo uning malakasini oshirishga sabab bo‘ladigan, pedagogik mahoratini shakllantiradigan zamonaviy manbalarni, omillarni, vosita va metodlarni izlab topish zarur. Ushbu yondashuv o‘qituvchi pedagogik mahoratini rivojlantirish muammolarini hal etishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Ta’kidlash joizki, har bir o‘qituvchi ko‘nikma va malakalarini oshirish bilan birga, o‘z kasbiga sadoqatli bo‘lishi, uni sevishi hamda uzluksiz takomillashtirib borishi shart. Bunda belgilangan maqsad sari intilish, albatta pedagogik mahoratning eng yuksak cho‘qqilarini egalashga ishonch – o‘qituvchi uchun muhim ahamiyatga ega.
Hozirgi zamon yevropa olimlari ilmiy pedagogik tadqiqotlari tahliliga ko‘ra, o‘qituvchining kasbiy mahoratini oshirish muammolarini hal yetish quyidagicha talqin yetiladi:
o‘quv – tarbiyaviy jarayonni eng qulay uslublarini topish va joriy etish;
o‘z mehnatini muntazam ilmiy asosda tashkil yeta olish;
o‘qituvchi pedagogik qobiliyatini va pedagogik madaniyatini oshirish;
pedagogik muammolarni mohirona hal etish yo‘llarini takomilashtirish;
amaliy va nazariy bilimlarni doimiy oshirib borish;
kasbiy ijodkorlikni uzluksiz rivojlantirish.
Dars jarayonida oʼquvchilar bilim faoliyatini boshqarish bir necha omillarga bogʼliq. Ularning eng asosiylaridan biri oʼquvchilarni oʼz faniga qiziqtira olishdir. Olimlar taʼkidlaganidek, faqat qiziqishgina psixik jarayonlar va ularning idrok, diqqat, xotira, tafakkur va iroda kabi funktsiyalariga ijobiy taʼsir koʼrsatadi.
Taʼlim-tarbiya jarayonida oʼquvchining bilishga oid qiziqishlari koʼp qirrali qiyofalarda namoyon boʼladi: oʼquvchini harakatchan va qiziquvchanligi, oʼquvchining ayrim oʼquv faoliyatiga shuningdek, umuman oʼqishga boʼlgan motivlari, oʼquvchi shaxsining oʼziga xos belgilari va uning yoʼnalishini qaror topishi ana shular jumlasidandir.
Oʼquvchi yosh davriga xos tabiiy faolligi, biror bir aqliy qiziqish bilan qamrab olinmasa, uni qaysi tomon boshlab ketishini oldindan aytish qiyin. Shuning uchun ham
|
| |