nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
BASKETBOL

Nazariy ma`lumotlar

BASKETBOL
Nazariy ma`lumotlar:
1. Basketbol o`yinining mini-basketboldan farqi.
2. Jarima to`pini tashlash qoidalarini bajarish.
3. O`zbekistonda va xorijiy mamlakatlarda basketbolning rivojlanganligi to`g`risida qisqacha ma`lumotlar.
O`quvchilarga qo`yilgan talablar:
To`p bilan orqaga, oldinga aylanishlarni bilib bajarish, to`pni yerga (polga) urib kelish va to`xtash, qarshi komanda o`yinchisidan to`pni urib tushirish va tortib olish, to`pni harakatda o`ng va chap qo`l bilan yelkadan boshqa qo`l yordamida, o`rganilgan usul bilan tushirish, turli basketbol elementlarini qo`llab ikki tomonlama o`ynash.
|
To’plamlarning

|
To’plamlarning
|
bet | 1/2 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 345,87 Kb. | | #125626 |
Bog'liq Eshpo\'latov Sohibjon DT1
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKЕNT AXBOROT TЕXNOLOGIYALARI UNIVЕRSITЕTI
Diskret tuzilamlar fanidan
Mustaqil ishi
Mavzu: Chekli to’plamlar yig’indisining quvvatini aniqlash usullari. Ikkita, uchta, tortta to’plam yig’ndilari uchun.
Bajardi: 513-22 guruh talabasi
Xasanov Abdulloh
Tekshirdi: Turg‘unov Abrorjon
Toshkent 2023
Mavzu: Chekli to’plamlar yig’indisining quvvatini aniqlash usullari. Ikkita, uchta, tortta to’plam yig’ndilari uchun.
Reja:
To’plamlar birlashmasi
To’plam quvvati tushunchasi;
Chekli to’plamlar yig’indisining quvvati;
Dastur algoritmi;
Xulosa;
Foydalanilgan manbalar.
To’plamlarning birlashmasi.
A vа B to‘plаmlаrning birlashmasi deb, bu to‘plаmlаrning hech bo‘lmаgаndа bittаsigа tegishli bo‘lgаn elementlаrdаn ibоrаt to‘plаmgа аytilаdi vа u А В kаbi belgilanadi. Ba`zi hоllаrdа A vа B to`plamlarning birlashmasiga yig’indi deb hаm yuritilаdi. U inglizcha “union” – “qo`shma” so`zining birinchi harfidan olingan.
Yani:
bolsa,
Misol:
Agar A={1;2;3;4;5} , B={4;5;6;7;8} bo’lsa, unda
AB={1;2;3;4;5;6;7;8} bo’ladi.
Yoki:
B
A
|
| |
Buyumlarni ta`mirlash texnologiyasi

|
Buyumlarni ta`mirlash texnologiyasi
|
bet | 58/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Buyumlarni ta`mirlash texnologiyasi: Yamoq solish.
Qishloq xo`jaligi asoslari yo`nalishi bo`yicha quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak: tuproqning turi va sifatini, hosildorligini aniqlash usullarini, mahalliy hududda keng tarqalgan qishloq xo`jaligi ekinlarining agrotexnika jarayonlarini, o`simliklarni parvarish qilish va oziqlantirish qoidalarini, o`simlikliklarning o`sish tezligi va sog`lomligini nazorat qilish usullarini bilish; qishloq xo`jaligida ishlatiladigan texnika turlarini va ular haqida ma`lumotlarni, yerga ishlov beruvchi qo`l va mexanizatsiyalashtirilgan qurollarni, ularning tuzilishi va ishlash tamoyillarini, yer tekislash traktori, kultivatorning turlarini, tuzilishini va vazifalarini bilish; mahalliy hududda kengroq tarqalgan qishloq xo`jalik yo`nalishlari: bog`dorchilik, uzumchilik, gulchilik va boshqalar haqida umumiy ma`lumotlarni bilish; chorvachilikka doir boshlang`ich ma`lumotlarni, chorvachilik, otlar, quyonlarni o`stirish, baliqchilik xo`jaliklaridagi ish jarayonlarini, mahsulot va estetik vazifalariga ko`ra hayvonlarni parvarishlashni, quyonlar, qo`ylar va parrandalarni o`stirish texnologiyasini, hayvonlarga ozuqa tayyorlash va ularni boqishni, ozuqa turlarini, ularning xususiyatlarini va sifatini aniqlash usullarini bilish.
|
| |
Chirchiq davlat pedagogika universiteti

|
Chirchiq davlat pedagogika universiteti
|
bet | 1/10 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 1,6 Mb. | | #110539 |
Bog'liq Texnalogiya KASHTACHILIK
OʼZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TAʼLIM FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
CHIRCHIQ DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
SPORT VA CHAQIRIQQACHA HARBIY TAʼLIM FAKULTETI
«TEXNOLOGIK TA’LIM» kafedrasi
TEXNALOGIYA FANINI O’QITISH METODIKASI fanidan
MAVZU: 5-sinfda “Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi. Kashtachilik tarixi haqida ma’lumot” mavzusini o`qitish metodikasi
«Himoyaga tavsiya etildi»
Kafedra mudiri _________________
илмий даража ва унвони
_______ ______________
Imzo FISH
Kafedraning_______ ________
кун, ой
yildagi №______ sonli bayonnomasi.
______________ ________yilda
«_____________________________»
Himoya qildi yoki qila olmadi yozuvi yoziladi
|
Texnologik taʼlim yoʼnalishi (sirtqi)«___» guruh talabasi
______________________ ________
imzo
(тўлиқ)
tomonidan bajarilgan kurs ishi..
Ilmiy rahbar_____________________
илмий даража ва унвони
______ ___________________
Imzo FiISH
|
KURS ISHI
Chirchiq-2023
MUNDARIJA
KIRISH …...3
I-BOB. “XALQ HUNARMANDCHILIGI TEXNOLOGIYASI. KASHTACHILIK TARIXI HAQIDA MA’LUMOT”MAVZUSINI O’QITISHNING NAZARIY ASOSLARI.
1.1. Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi. Kashtachilik tarixi haqida ma’lumot..5
1.2. Kashta chok turlari .…...8
II-BOB. “XALQ HUNARMANDCHILIGI TEXNOLOGIYASI. KASHTACHILIK TARIXI HAQIDA MA’LUMOT” MAVZUSINI O`QITISHNING METODIK ASOSLARI.
2.1. Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi. Kashtachilik tarixi haqida ma’lumot mavzusini o’qitish shakillari,tamoyillari va metodlari …..14
2.2. Xalq hunarmandchiligi texnologiyasi. Kashtachilik tarixi haqida ma’lumot mavzusiga oid dars ishlanma …..27
|
| |
pul
– bu hamma - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

89
Pulning kelib chiqishi va muomalada bo’lishi metall pullar bilan bog’liq
bo’lganligi sababli dastlab pulning metallistik nazariyasi vujudga kelgan. Uning asosiy
mohiyati pulni nodir metallar (oltin va kumush) bilan ayniylashtirish orqali namoyon
bo’lgan.
Pulning metallistik nazariyasining rivojlanishida merkantilistik maktab
namoyandalarining qarashlari muhim o’rin tutadi. Ular pulning qadr-qimmatini oltin
va kumushning tabiiy xossalarida deb bilib, uning tovar mazmunini tan olganlar.
Biroq, pulni nodir metallar bilan ayniylashtirish ularning mohiyati va iqtisodiyotdagi
roliga noto’g’ri baho berish hamda pul fetishizmining rivojlanishiga olib keldi.
Pulning nominalistik nazariyasi tarafdorlari metallistik nazariyaga qarshi chiqib,
pullarning tovar tabiati hamda ular ichki qiymatini zarurligining o’zini inkor etadilar.
Nominalistlar pulga shartli belgi sifatida qarab, ularning nodir metallar bilan
aloqadorligini rad qiladilar.
Nominalistik nazariya tarafdorlarining qarashlari o’rta asrlarda to’la qiymatga
ega bo’lmagan metall tangalarning muomalaga chiqarilishi bilan paydo bo’ldi. Ba’zi
bir namoyandalar pullar – davlat hokimiyatining mahsuli, shunga ko’ra faqat
davlatgina pullarning qiymatini belgilashi mumkin, degan fikrlarni ilgari surdilar. XX
asrning boshlarida, oltin standartning tan olinmasligi, uning bekor qilinishi bilan,
nominalistik nazariya yanada rivojlandi.
Pulning miqdoriy nazariyasi – bu muomaladagi pul miqdori, tovar narxlari
darajasi hamda pullarning qiymati o’rtasidagi o’zaro bog’liqlikni izohlashga
asoslangan iqtisodiy ta’limotdir. Uning mohiyati muomaladagi pul miqdori narxlar va
pul qiymati darajasining mutanosib ravishda o’zgarishining dastlabki sababidir, degan
qoidadan iborat.
Pulning mohiyatini to’laroq tushunish uchun uning quyidagi
to’lov vositasi - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

to’lov vositasi vazifasini bajaradi. Xaridorlar tovarning pulini to’lov muddati kelgandan keyingina
to’laydi. Pulning bu vazifasi tovar muomalasi doirasi bilan cheklanmay, pul qarz
berilganda, renta va soliqlarni to’lashda ham to’lov vositasi vazifasini bajaradi.
Qog’oz pullar, veksel va banknotlar – pulning to’lov vositasi sifatidagi vazifasidan
kelib chiqqan.
Bugungi kunda zamonaviy, ya’ni qog’oz-kredit pullarning iqtisodiy mazmuni va
tabiati to’g’risida so’z yuritilganda, g’arb iqtisodiy adabiyotlarida qog’oz pulning
tovar emasligi qat’iy ta’kidlanadi. Bunda ayrim iqtisodchilar pulning tabiatini uning
likvidligi, boshqa birlari esa uning dekret pul, ya’ni qonun tomonidan
mustahkamlanganligi orqali belgilaydilar
21
.
Klassiklar ham, miqdoriylik nazariyasi tarafdorlari ham pulning alohida tovar
ekanligini va boshqa tovarlardan uning ana shu alohida xususiyati ajratib turishini
tushunmaydilar. Bizning nazarimizda pul alohida tovar bo’lib, boshqa barcha
tovarlarning qiymatini ifodalaydigan umumiy ekvivalent sifatida xizmat qiladi. U
boshqa tovarlar kabi ikki tomonlama xususiyatga ega: bir tomondan, umuman tovar
sifatida boshqa tovarlar singari qiymatga ega bo’lsa, ikkinchi tomondan, naflilikka,
ya’ni iste’mol qiymatiga ega. Uning iste’mol qiymati umumiy ekvivalent sifatida
boshqa istalgan tovarga almashuvchanligida ifodalanadi. To’la qimmatli pullardan o’z
qiymatiga ega bo’lmagan pul belgilarini qo’llashga o’tish hamda naqd pulsiz hisob-
kitoblarning rivojlanishi natijasida qog’oz pul oddiy tovarlarga xos bo’lgan
xususiyatlar – qiymat va iste’mol qiymatga ega bo’lmaydi. Ammo u maxsus tovar
21
Qaralsin: Ekonomichеskaya tеoriya: Uchеbnik. - Izd., ispr. i dop. / Pod obsh. rеd. akad. V.I.Vidyapina, A.I.Dobrinina,
G.P.Juravlеvoy, L.S.Tarasеvicha. – M.: INFRA-M, 2005, 163-b.; Ekonomichеskaya tеoriya: Uchеbnik./ Pod rеd.
A.G.Gryaznovoy, T.V.Chеchеlеvoy. – M.: Izdatеlstvo «Ekzamеn», 2004, 189-191-b.; Kurs ekonomichеskoy tеorii.
Uchеbnoе posobiе pod rеd. Chеpurina M.N., Kisеlеvoy ye.A. Kirov, izd-vo «ASA», 1995, 96-b.
91
sifatida oltin puldagi ikki xususiyatni – qiymat belgisi va rasmiy naflilikni saqlab
qoladi.
Qog’oz pul umumiy ekvivalentlik vazifasini bajarganda, boshqa tovarlar qiymati
bevosita qiymatga ega bo’lgan tovar (oltin) bilan emas, balki qiymat belgisiga ega
bo’lgan vakolatli «tovar» bilan o’lchanadi
22
(4.3-chizma).
-chizma 
Oltin va qog’oz pullarning o’zaro bog’liqligi

92
Bundan ko’rinadiki, pul kapital sifatida muomalada bo’ladi, unga qo’shimcha
ijtimoiy vazifa yuklatiladi. Endi u daromad keltiradigan maxsus vositaga aylanadi
23
.
Shunday qilib, tovar ayirboshlash, ishlab chiqarish va pulning kelib chiqishi
hamda tovar-pul muomalasining rivojlanishi bozor va bozor iqtisodiyotining kelib
chiqishiga sabab bo’ldi va uning rivojlanishiga shart-sharoit yaratdi.
5. O’zbekistonda milliy valyuta – so’mning muomalaga kiritilishi
Osilish va tayanishlar - Оптималлаштирилган ўқув дастури

Osilish va tayanishlar
Gimnastik narvonga osilib siljishlar, gorizontal tortilgan arqonga osilib siljishlar, past turnikda osilib turgan holatda, bir oyoqda depsinib, ikkinchi oyoqda siltanib, to`ntarilib tayanchga ko`tarilish, turnikda tayangan holatda qo`llarda siljishlar, qo`llarda sakrab oldinga, orqaga sakrab tushish. Qo`shpoyada tayangan holatda, qo`llarni bukish va yozish, tebranish va oldinga tebranish bilan oyoqlarni oldinga kerib o`tirish.
3-4 metrli arqonga tirmashib chiqish (qiz bolalar uchun), 5 metrli arqonga vaqtga qarab tirmashib chiqish (o`g`il bolalar uchun).
Tayanib sakrashlar. Balandligi 115 sm gacha bo`lgan yonlamasiga qo`yilgan kon (ot) yoki xaridan oyoqlarni bukib sakrash. Uzunasiga qo`yilgan xaridan yugurib kelib, oyoqlarni kerib sakrash, 6-sinfda berilgan yordamchi mashqlarni bajarish.
Muvozanat saqlash mashqlari (yakka cho`pda yoki gimnastik o`rindiq ustida). Yakka cho`pda tayanib turgan holatdan uning ustiga tayanib, oyoqlarni kerib, minib o`tirishga o`tish. Yakka cho`p ustida oyoq uchlarida yurish. O`rindiqda va yakka cho`p ustida ohista yugurish.
Yakka cho`p ustida sakrab qadam bilan siljishlar (180° ga burilish, tashlanib yurish, bir va ikki oyoqda sakrab siljishlar, oyoq joylarini almashtirish va sakrab siljishlar).
Yakka cho`p ustidan yuqoriga sakrab kerishib, oyoqlarni kerib sakrab tushish. Xuddi shuni 90° ga burilib bajarish.
|
Gazlamaga ishlov berish texnologiyasi

|
Gazlamaga ishlov berish texnologiyasi
|
bet | 70/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Gazlamaga ishlov berish texnologiyasi: xavfsizlik texnikasi qoidalari va sanitariya-gigiyena talablari haqida umumiy ma`lumot, kimyoviy tolalardan tayyorlangan gazlamalar, sun`iy va sintetik gazlamalarning xossalari va ularga qo`yiladigan talablar, kiyim haqida umumiy ma`lumot, kiyimlar assortimenti va o`lchami, kiyim tikishning asosiy bosqichlari, qo`lda bajariladigan ishlarning texnik shartlari, elektr yuritmali tikuv mashinasining tuzilishi, ishlatilishi, maxsus ish bajaradigan tikuv mashinalari, milliy liboslarda ko`ylak va uning turlari haqida ma`lumot, gavdadan o`lchov olish va yozish, hisoblash formulasi, ko`ylak asos chizmasini chizish, ko`ylakni va bo`yin o`mizini modellashtirish hamda andoza tayyorlash, andozani gazlamaga joylashtirish va bichish, bichiq bo`laklariga ishlov berish, birinchi kiydirib ko`rish, bo`yin va yeng o`mizlariga ishlov berish, ko`ylak etagini tikish; xalq hunarmandchiligi, “Quroqchilik” haqida umumiy ma`lumot, uning tarixi, usullari, kerakli ish qurollari; tikiladigan “Quroq” buyumiga eskiz chizish va shablonlar tayyorlash, gazlamalarni ajratish, sifatini aniqlash va shablonlarni qirqib tayyorlash, tanlangan shakllarni shablon asosida tikish, quroqning “Yo`l-yo`l” usulidan foydalanib, ushlagich tikish; quroqning “Paxta” yoki “Parket” usulidan foydalanib, yelpig`ich tikish; “Uycha” (olma yoki qovoq guli) shaklida choynak yopg`ich tikish; tayyorlangan mahsulotga astar tikish, qaviq ishlari, tayyorlangan mahsulotga oxirgi ishlov berish, dizayner-modeler kasbi to`g`risida tushuncha, bolalar sport, bayram kiyimlari uchun yangi modellar eskizini; kiyim turlari asosida yangi modellar yaratish; parda haqida ma`lumot, parda tikish uchun gazlama va kerakli xomashyo, jihoz va moslamalar tanlash; parda modeliga qarab gazlamani hisoblash; odiy va murakkab usullarda pardalar tikish texnologiyasi, kichik hajmda parda tikishni bilish.
|
| |
Ratsionalistik kontseptsiya pulning kelib chiqishini kishilar o’rtasidagi

88
boshqalar. Ekvivalent rolini o’ynovchi turli tovarlar ichidan ba’zi birlari o’zining
barcha tomonidan tan olinishi tufayli ajralib chiqa boshladi (masalan, nodir metallar).
Chunki, ekvivalent rolini o’ynovchi tovarlarning barchasi ham ayirboshlash jarayonida
vositachilik vazifasini bir xilda muvaffaqiyatli bajara olmas edi. Natijada, barcha
tovarlarning qiymatini bir xil tovar qiymati orqali taqqoslash mumkin bo’lgan
qiymatning umumiy shakli vujudga keldi.
XIX asrning oxirida mamlakatlar birin-ketin oltin valyutaga, ya’ni monometall
tizimiga o’ta boshladilar. Bu hol Avstriyada 1892, YAponiyada 1897, Rossiyada
1898, AQSHda esa 1900 yilda sodir bo’ldi. Angliyada oltin pul tizimi XVII asrning
oxirida, Germaniyada 1871 yilda, Gollandiyada 1877 yildayoq joriy etilgan edi.
O’zbekiston hududida tarixan bundan ham oldinroq kumush va mis tangalar
muomalada bo’lgan. Shayboniyxon Samarqandni zabt etgandan keyin, 1507 yilda pul
islohotini o’tkazgan. Bizgacha Shayboniyxon (1501-1610) va Abdullaxon (1583-
1598) zarb etgan tangalar yetib kelgan. Abdullaxon davrida tanga (oltin va kumush)
zarb qilish davlat poytaxti – Buxoroda markazlashtirilgan. 1695-1709 yillarda oltin
tanga zarb qilish muntazam tus oldi. Tanga og’irligi 4,8 gramm, sifat sofligi juda
yuqori – 958 bo’lgan
1
.
Umumiy ekvivalent rolining nodir metallarga, jumladan oltinga yuklatilish
sabablari quyidagilar orqali izohlanadi:
- sifat jihatdan bir xil o’lchamga keltirish mumkinligi;
- zanglamasligi va uzoq muddat saqlash mumkinligi;
- bo’linuvchanligi va bo’lgandan keyin yana yaxlit holga keltirish mumkinligi;
- bo’linganda ham o’z qiymatini saqlab qola olishi;
- tabiatda nisbatan kamyobligi;
- ozgina miqdordagi va og’irlikdagi nodir metallning qiymati ancha yuqoriligi.
Shu xususiyatlarga ko’ra umumiy ekvivalent rolini o’ynovchi ko’plab tovarlar
ichidan maxsus tovar – oltin pul ajralib chiqdi. Shunday qilib,
Metallga ishlov berish texnologiyasi

Metallga ishlov berish texnologiyasi
Download
1,7 Mb.
bet
64/434
Sana
15.03.2017
Hajmi
1,7 Mb.
#158
1
...
60
61
62
63
64
65
66
67
...
434
Metallga ishlov berish texnologiyasi:
metallarga chilangarlik va tokarlik ishlov
berish turlari va usullari
; sterjen, tunuka, simlarga ishlov berish asboblarini ishga tayyorlash
va ular bilan ishlash
; metallga ishlov berish asboblari turlari haqida ma`lumotlarni
aniqlash va referat yozish
;
tokarlik
,
frezerlik
, parmalash va charxlash stanoklarida
oddiy jarayonilarni bajarish
; uy-ro`zg`or, turmush va maktab uchun metall materiallardan
buyumlar tayyorlash
; texnologik
xaritalar tayyorlash
, chizish, foydalana olish.
Download
1,7 Mb.
1
...
60
61
62
63
64
65
66
67
...
434
Download
1,7 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Metallga ishlov berish texnologiyasi
Download
1,7 Mb.
Elektrotexnika ishlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 60/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Elektrotexnika ishlari: maishiy elektr asboblarini elektr manbaiga ulashni, ularning atrof-muhit va inson sog`ligiga ta`sirini, elektr energiyasini tejamli ishlatish usullarini, elektrotexnik hamda elektron uskunalarni ishlata olish.
Uy-ro`zg`or buyumlarini ta`mirlash: xona interyeri hamda jihozlanish dizayniga talablarini, o`quv xonalarida mebel hamda qo`shimcha jihozlarni joylashtirish sxematik tasviri va eskizlarini tayyorlashni taklif etilgan yechimlar asosida xonalarni jihozlay olish.
Qishloq xo`jaligi asoslari yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi malakalarga ega bo`lishlari kerak: mahalliy tuproq hosildorligini aniqlash; qishloq xo`jaligida ishlatiladigan texnika turlarini ish faoliyatida qo`llash; mahalliy hududda kengroq tarqalgan qishloq xo`jalik yo`nalishlari bo`yicha amaliy ishlarni bajarish; chorvachilik, otlar, quyonlar o`stirish, baliqchilik xo`jaliklaridagi ish jarayonlarini boshqarish; ish, mahsulot va hayvonlarni parvarishlashda sanitariya-gigiyena talablari va xavfsizlik texnikasi qoidalariga rioya qilish.
|
| |
Elektrotexnika ishlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 61/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Elektrotexnika ishlari: bitta xonani yoritish zanjir sxemasini o`rganish; stol lampasini elektr zanjirini tuzish va tayyorlash.
Uy-ro`zg`or buyumlarini ta`mirlash: o`quv xonalarida mebel hamda qo`shimcha jihozlarni joylashtirish sxematik tasviri hamda eskizlarini tayyorlash; taklif etilgan yechimlar asosida xonalarni jihozlash.
7-sinf
“Texnologiya va dizayn” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi bilimlarga ega bo`lishlari kerak:
Metallga ishlov berish texnologiyasi: rangli metallar va ularning qotishmalarini mexanik xossalari; tayyorlanadigan buyumlar; yupqa tunukalar, simlar turlari, undan yasaladigan detallar; sterjen, tunuka va simlarni qirqish, bukish va to`g`rilash asboblaridan foydalanish; shtangensirkul, nutromer, shablonlar, mikrometrning tuzilishi va o`lchash usullari; nonius bilan hisoblash; o`lchash asboblari yordamida aniqlik sinflarini tekshirish; frezerlash, tokarlik, parmalash, charxlash stanoklarining vazifasi, tuzilishi va ishlash qoidalari; charxlash usullari; tokarlik, frezerlash stanoklarida detallarga ishlov berish texnologiyasi; metallardan tayyorlanadigan buyumlarga, detallarga ishlov berish, konstruktsiyalash elementlari; mahsulot tayyorlashda rang va ranglar uyg`unligini his qilish; xromatik va axromatik ranglar; ranglarning inson psixologiyasiga ta`siri; rang va muhit; rangli metallarga ishlov berishga oid xalq hunarmandchiligi turlari bo`yicha ish usullarini bilish.
|
| |
Elektrotexnika ishlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 63/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Elektrotexnika ishlari: kavsharlash asosida elektr montaj ishlarini bajarish ish o`rni tashkil etishni, kavsharlashda simlar, kavshar, flyuslar turlarini, kavsharlash asosida elektr montaj ishlarini bajarish, ish asboblari hamda ish usullarini, elektr montaj ishlari va asboblarini ishga tayyorlash. Mazkur yo`nalishlar bilan bog`liq kasb-hunar turlarini bilish.
Uy-ro`zg`or buyumlarini ta`mirlash: shahar va qishloq uylarida suv, gaz, elektr energiyasi, issiqlik ta`minoti tizimi va undan foydalanish qoidalarini, uy va xonadonlarni ta`mirlash ishlarining asosiy turlarini, ta`mirlashda qo`llaniladigan zamonaviy qurilish materiallarini, uy va xonadonlarni ta`mirlashda qo`llaniladigan asosiy ish asboblarini, qurilish va ta`mirlash bilan bog`liq kasb-hunarlar to`g`risida ma`lumotni bilish.
“Texnologiya va dizayn” yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak:
|
| |
rainforest species - Grammar for ielts fiona Aish & Jo Tomlinson ■L&

20
Men and women
Noun p hrases
A noun phrase gives extra inform ation about the subject or object of a sentence. The extra
inform ation in a noun phrase can come before and/or a fte r the main noun as follows:
D e te rm in e r/q u a n tifie r + adjective(s) +
NOUN + prepositional phrase + relative clause
The recent
increase of fem ale graduates who have studied technical subjects...
The = d e te rm in e r /
recent = adjective /
increase = noun /
in female graduates = prepositional
phrase /
who have studied technical subjects = relative clause
Noun phrases can contain one, some or a ll of these parts.
It is im po rta n t to notice where the noun phrase begins and ends in a sentence to help you
understand what the sentence means. The way to do this is to find the verb in the sentence;
everything before the verb is the subject noun phrase and everything that comes a fte r the verb is
the object noun phrase.
The recent increase in fem ale graduates who have studied technical subjects has changed the
m odern job m arket.
(noun phrase & subject) + (verb in the sin g u la r form because it agrees w ith
increase) + (noun
phrase & object]
-chizma 
Qiymatning mehnat nazariyasi va keyingi qo’shilgan miqdor nafliligi nazariyasining o’zaro aloqasi hamda bir-birini

87
Umuman aytganda, uzoq tarixiy davrdan boshlab tortishuvga sabab bo’lgan narsa
– tovarda gavdalangan ijtimoiy mehnatning ikki yoqlama tavsifi va shu asosda hosil
bo’ladigan tovarning ikki xil xususiyatiga ega bo’lishini inobatga olmaslikdir. Mehnat
nazariyachilari tovarga sarflangan mehnat miqdoriga asosiy e’tiborni qaratgan bo’lsa,
marjinalistlar uning nafliligiga e’tibor berib keladilar. Ularning biri ko’proq tovarni
ishlab chiqaruvchilar manfaati nuqtai nazaridan tahlil qilgan bo’lsa, ikkinchisi
iste’molchi (xaridorlar) manfaati nuqtai-nazaridan qaraydilar. Holbuki tovarning
qiymatini va binobarin narxini aniqlashda uning ikki tomoniga va sotuvchilar bilan
xaridorlar manfaati to’qnashgan tugunga e’tibor qaratish zarur.
4. Pulning kelib chiqishi, mohiyati va vazifalari
Pul uzoq zamonlardan beri odamlarga ma’lum. Pulning kelib chiqishi turli
nazariyotchilar tomonidan tovar ayirboshlash jarayonining rivojlanishi bilan bog’liq
holda tushuntiriladi.
Pulning vujudga kelishi va mohiyatining turli ilmiy kontseptsiyalari mavjud
bo’lib, ular orasida ratsionalistik va evolyutsion kontseptsiyalar muhim o’rin tutadi.
The/an + general noun + specific noun

Unit 20
Practice exercises
Underline the noun phrase in the following sentences and name the elements
(determ iner/quantifier, adjective, noun, prepositional phrase, relative clause) in it.
Example: The / latest / statistics / on gender equality / in the workplace show that in general
women receive lower pay than men. = d e te rm in e r + adjective + noun + prepositional
phrase + prepositional phrase
1
A large audience of dedicated fans w ent to the w orld cham pionships.
2 The politician who had proposed new laws on paternity rights won the election.
3 The developm ent of language s k ills in boys and g irls interests psychologists.
I* The latest figures from the Driving Standards Agency state that wom en cause few er
accidents.
5 Gender intelligence stereotypes have changed in recent decades.
6
Men who decide to give up w ork to bring up th e ir children are in the m inority.
2
Yog`ochga ishlov berish texnologiyasi

Yog`ochga ishlov berish texnologiyasi: yog`ochlar va ularga ishlov berish materillarini turlarga ajratish va xususiyatlarini aniqlash; yog`ochga qo`lda ishlov berish asboblarini ishga tayyorlash hamda ish joyini tashkil qilish; yog`ochga ishlov berishda tokarlik va parmalash stanoklarida jarayonilarini bajarish; konusimon va fason burchak sathli detallarni va ularning eskizlarini tuzish va chizmalarini tayyorlash; tayyorlanadigan detallar texnologik xaritalari; yog`och va metalga ishlov berishni uyg`unlashtiruvchi xalq hunarmandchiligi turlari bo`yicha ish usullari asosida buyumlar tayyorlay olish.
-mavzu. Moliya tizimi va moliyaviy siyosat

604
Inflyatsiya va uning kelib chiqish sabablari. Inflyatsiya darajasi va sur’ati. Talab va
taklif inflyatsiyasi. Inflyatsiya turlari: o’rmalab
boruvchi, jadal va giperinflyatsiya.
Inflyatsiyaning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari, Davlatning inflyatsiyaga qarshi siyosati.
Kreditning mohiyati, vazifalari va turlari. Kredit munosabatlarining ob’ektlari va
sub’ektlari. Kredit resurslarining manbalari. Kredit berish tamoyillari.
Foiz stavkasi va
uning darajasini aniqlovchi omillar. Kredit-pul tizimini davlat tomonidan tartibga solish.
Banklarning iqtisodiy mazmuni. Bank tizimi. Markaziy bank va uning vazifalari.
Tijorat banklari va ularning vazifalari. Bank operatsiyalari va bank foydasining hosil
bo’lishi. Bank tizimining takomillashtirilishi. IS – LM modelida byudjet-soliq va pul kredit
siyosati.
O’zbekistonda milliy valyutani mustahkamlash siyosatining amalga oshirilishi.
So’mning xarid quvvatini oshirib borish va barqarorligini ta’minlash. Inflyatsiyaga qarshi
aniq o’ylangan siyosat o’tkazish. Pul miqdorining o’sishini
tovarlar va xizmatlar
miqdorining tegishli darajada o’sishi bilan bog’lab olib borish. Milliy valyuta almashuv
kursining barqarorligiga erishish. 2017-2021 yillarda ilg’or
xalqaro tajribada
qo’llaniladigan instrumentlardan foydalangan holda pul-kredit siyosatini yanada
takomillashtirish, shuningdek valyutani tartibga solishda zamonaviy bozor mexanizmlarini
bosqichma-bosqich
joriy etish, milliy valyutaning barqarorligini ta’minlash.
Elektrotexnika ishlari - Оптималлаштирилган ўқув дастури

|
Оптималлаштирилган ўқув дастури
|
bet | 59/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Elektrotexnika ishlari: bitta xonani yoritish zanjir sxemasini, maishiy elektr asboblarini elektr manbaiga ulashni, ularning atrof-muhit va inson sog`ligiga ta`sirini, elektr energiyasini tejamli ishlatish usullarini, elektrotexnik hamda elektron uskunalarni ishlab chiqarish, ishlatish va ularga xizmat ko`rsatishga oid kasb-hunarlar to`g`risida ma`lumotni bilish.
Uy-ro`zg`or buyumlarini ta`mirlash: yurtimiz me`morchiligi tarixiga oid qisqacha ma`lumotlarni, xona interyeri va jihozlanish dizayniga talablarini, sohaga oid yurtimizda tarkib topgan an`analar hamda zamonaviy taraqqiyot yo`nalishlarini, o`quv xonalarida mebel, qo`shimcha jihozlarni joylashtirish sxematik tasviri eskizini tayyorlashni bilish. Tayyorlangan eskiz asosida xonalarni jihozlay olish.
Qishloq xo`jaligi asoslari yo`nalishi bo`yicha o`quvchilar quyidagi ko`nikmalarga ega bo`lishlari kerak: tuproqning turi, sifati va hosildorligini aniqlay olish; o`simlikliklarning o`sish tezligi va sog`lomligini nazorat qilish usullarini egallay olish; qishloq xo`jaligida ishlatiladigan yerga ishlov beruvchi qo`l va mexanizatsiyalashtirilgan qurollardan ish jarayonida qo`llay olish; mahalliy hududda keng tarqalgan asosiy yo`nalishlar (bog`dorchilik, uzumchilik, gulchilik va boshqalar) faoliyatining ish usullarini egallay olish; chorvachilikda (mahalliy hudud asosida) quyonlar, baliqchilik xo`jaliklaridagi ish jarayoni, parvarishlash usullarini egallay olish.
|
| |
Put the noun phrases from the brackets into the correct order to fit the following text

|
Put the noun phrases from the brackets into the correct order to fit the following textBog'liq Grammar for IELTSPut the noun phrases from the brackets into the correct order to fit the following text.
Throughout history there have been many fam ous male inventors but less is known
about fem ale inventors. Interestingly, wom en have played an increasingly im portant role
in invention as they have had w ider access to education and em ploym ent. In fact, (1) [of
household products / that we use in our daily liv e s /a large quantity) has been invented by
wom en. Some examples include disposable diapers, (2) [a / computers / for programming /
language] and w indscreen wipers. In the past (3) [of women/ scientific/ the/education/
and technical} was lim ited compared to men but (4) [who are studying and working in science
and technology / in the number of w om en/a dramatic rise} has occurred in recent years.
Therefore it can be argued that (5) [the importance of/w hich allows people to develop their
s k ills /a focused education) should not be underestim ated in the field of invention.
j Gram m ar tip: M ultiple nouns such as female business owners can be d iffic u lt to order.
| When trying to order these types of nouns rem em ber that the firs t noun w ill describe or
i categorize the nouns that follow. In this case business owners is a noun phrase and we
I
use female business owners to state w hat type of business owners.
3
In the following paragraph, rewrite the underlined sections as noun phrases. Use the
structure the + general noun + specific noun. You may need to think of a suitable general
noun. The first one has been done for you.
Parents can have different views about (1) how th e ir children are educated at p rim ary
school depending on w hether the child is a boy or g irl. Men often th in k about aspects such
as (2) w hat different activities the boys and g irls w ill do. or (3) w hat space is available fo r
doing physical exercise in the school grounds, w hereas wom en can be more concerned
about (4) how many children w ill be in the same class as th e ir child and (5) w hat kind
of person the teacher is. However, there are many points which concern both parents
irrespective of gender, fo r example, (6) how much money a school spends on fa cilitie s and
the quality of care which is provided by the staff.
|
| |
II MODUL. BOZOR IQTISODIYOTI NAZARIYASI

|
II MODUL. BOZOR IQTISODIYOTI NAZARIYASI Pdf ko'rish
|
bet | 102/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIII MODUL. BOZOR IQTISODIYOTI NAZARIYASI.
5-mavzu. Bozor iqtisodiyotining mazmuni va amal qilishi
1.Bozor iqtisodiyotining mazmuni va uning asosiy belgilari
2.Bozor iqtisodiyotida doimiy va asosiy muammolarning hal qilinishi……
3.Bozor iqtisodiyotining afzalliklari va ziddiyatlari
4.Bozor va uning vazifalari.
5.Bozorning turlari va tuzilishi……
6.Bozor infratuzilmasi va uning unsurlari….
Oldingi mavzuda tovar ishlab chiqarish va ayirboshlash jarayonlarining
rivojlanishi natijasida pulning vujudga kelganligi, tovar-pul munosabatlarining
rivojlanib, iqtisodiyotning barcha jabhalarini qamrab olganligi, asta-sekin bozor
iqtisodiyotining shakllanib kelayotganligi bayon etildi.
Ushbu mavzu bozor iqtisodiyotining mazmunini bayon qilib berish bilan
boshlanib, uning asosiy belgilari, sub’ektlari va rivojlanish bosqichlari talqiniga
alohida o’rin ajratiladi. Bozor iqtisodiyotining doimiy va asosiy muammolari, uning
afzalliklari va ziddiyatlari tahliliga ham o’rin beriladi.
Mavzu bozor va uning turlari, bozor infratuzilmasi, uning tarkibiy qismlari
hamda unsurlarini yoritib berish bilan yakunlanadi.
1. Bozor iqtisodiyotining mazmuni va asosiy belgilari
Hozirgi davrda bozor iqtisodiyoti dunyoning ko’pchilik mamlakatlari uchun xos
bo’lib, u turli mamlakatlarda har xil darajada va o’ziga xos xususiyatlar bilan amal
qilmoqda va rivojlanmoqda. Bu iqtisodiyotning amal qilish mexanizmi ko’plab asrlar
davomida tarkib topib, shakllanib, hozirgi davrda madaniylashgan shaklni kasb etdi va
ko’pgina mamlakatlarda hukmron iqtisodiy tizimga aylandi. Mazkur iqtisodiyotning
barqarorligi shu bilan izohlanadiki, uzoq davrli iqtisodiy evolyutsiya davomida uning
amal qilishining asosiy klassik qoidalari saqlanib qoldi.
Oldingi mavzuda ta’kidlanganidek, xususiy mulkchilikning paydo bo’lishi va
ijtimoiy mehnat taqsimotining ro’y berishi bozor iqtisodiyotining kelib chiqishi va
mavjud bo’lishing umumiy sharti hisoblanadi. Xususiy mulkchilik va mehnat taqsimoti
ijtimoiy xo’jalikning tovar shaklini taqozo qiladi, tovar ishlab chiqarishning mavjud
bo’lishi o’z-o’zidan pul muomalasi, ayirboshlash, taqsimlash va iste’molning bozorga
oid xususiyatini ko’zda tutadi. Tovar ishlab chiqarishning rivojlanishi bozor iqtisodiyoti
taraqqiyotining asosini tashkil etadi.
Ishlab chiqarishning mustaqilligi, tadbirkorlikning erkinligi, resurslarning erkin
almashinuvining ta’minlanishi bozor iqtisodiyotini samarali amal qilishining muhim
shartlari bo’lib hisoblanadi. Tovar ishlab chiqaruvchi qanchalik mustaqil bo’lsa, bozor
ham shu darajada yaxshi rivojlanadi. Erkin ayirboshlash tovar ishlab chiqaruvchi
faoliyatining nisbatan samarali yo’nalishlarini ko’rsatib beruvchi erkin narxlarning
shakllanishiga imkon yaratadi.
|
| |
vqulodda vaziyatlar davrida

|
vqulodda vaziyatlar davridaBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mvqulodda vaziyatlar davrida.
86
FVDT faoliyat ko‘rsatish chog‘ida quyidagi tadbirlarni amalga
oshiradi:
kundalik faoliyat rejimida:
- atrof muhitning holatini, potensial xavfli obyektlar va ularga yondosh
hududlardagi vaziyatni kuzatish va nazorat qilishni amalga oshirish;
- favqulodda. vaziyatlam ing oldini olish, aholi xavfsizligini va
muhofazasini ta’minlash, yetkazilishi mumkin b o ig a n zarar v a ziyonni
qisqartirish, shuningdek, favqulodda vaziyatlar sharoitida turar jo y binolari,
sanoat obyektlari, hayot ta’minoti tizimlari v a iqtisodiyot tarmoqlari
faoliyat k o ‘rsatishining barqarorligini oshirish bo‘yicha maqsadli va ilmiy
texnik dasturlar hamda chora-tadbirlarni rejalashtirish va bajarish;
- favqulodda vaziyatlar bo‘yicha boshqaruv organlari va FVDT
kuchlarini favqulodda vaziyatlar ch o g ‘idagi harakatlarga tayyorlashni
takomillashtirish, aholini favqulodda vaziyatlar ch og‘ida muhofaza qilish
usullari va harakat qilishga o ‘rgatishni tashkil etish;
- favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish uchun m oliyaviy va moddiy
resurslar zaxiralarini yaratish va to ‘ldirish ;
- sug‘urtaning maqsadli turlarini amalga oshirish;
yuqori tayyorgarlik rejimida:
- favqulodda vaziyatlar yuzaga kelishi xavfi to g ‘risida davlat va
x o ‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari va
boshqa tashkilotlarga xabar berish hamda aholini xabardor qilish;
- FVDT tegishli quyi tizimlari va b o ‘g ‘inlari faoliyatiga bevosita
rahbarlik qilishni davlat va x o ‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy davlat
hokim iyati organlari va tashkilotlarning o ‘z zim m asiga olishi, zaruriyat
|
| |
b o ‘lganda vaziyatning yom onlashishi sabablarini aniqlash uchun ofat

|
b o ‘lganda vaziyatning yom onlashishi sabablarini aniqlash uchun ofatBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mb o ‘lganda vaziyatning yom onlashishi sabablarini aniqlash uchun ofat
yu z berishi mumkin bo‘lgan rayonlarda tezkor guruhlami tashkil etish,
vaziyatni normallashtirish b o ‘yicha takliflami ishlab chiqish;
- doim iy joylashish punktlarida FV D T rahbarlari tarkibining kecha-
kunduz navbatchiligini tashkil etish;
- favqulodda vaziyatlar b o ‘yicha hududiy boshqarmalaming tezkor
guruhlari hamda davlat va xo'jalik boshqaruvi organlari, obyektlar va
tashkilotlarning navbatchilik - dispetchirlik xizmatlari navbatchiligini
tashkil etish;
- atrof tabiiy muhitning holati, potensial xavfli obyektlar va ularga
yondosh hududlardagi vaziyatni kuzatish va nazorat qilishni kuchaytirish,
favqulodda vaziyatlam ing oqibatlarini bashoratlash;
87
- favqulodda vaziyatlar sharoitlarida aholi va atrof tabiiy muhitni
muhofaza qiiish, shuningdek, turar joy binolari, hayot ta ’m inoti tizimlari
obyektlar v a iqtisodiyot tarmoqlarming barqaror faoliyat k o ‘rsatishini
ta’m inlash chora tadbirlarini k o ‘rish;
- kuchlar va vositalam i tayyor holga keltirish, ulami zarur b o ‘lganda
favqulodda vaziyatlar taxm in qilinayotgan rayonga siljitish.
Favqulodda rejimda:
- favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganligi to‘g ‘risida davlat va x o ‘jalik
boshqaruvi organlari, m ahalliy davlat hokimiyati organlariga xabar berish
va aholini xabardor qiiish;
- tezkor guruhlami favqulodda vaziyatlar rayoniga siljitish;
- aholini m uxofaza qilishni tashkil etish;
- favqulodda vaziyatlar zonalari chegaralarini belgilash;
- iqtisodiyot obyektlarining barqaror faoliyat k o ‘rsatishini ta’minlash,
zarar k o ‘rgan aliolining hayot sharoitlarini tashkil etish;
|
| |
ladi.
Fuqaro muhofazasi qo‘shinlarining tinchlik davridagi vazifasi: kat-

|
ladi.
Fuqaro muhofazasi qo‘shinlarining tinchlik davridagi vazifasi: kat-Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mladi.
Fuqaro muhofazasi qo‘shinlarining tinchlik davridagi vazifasi: kat-
ta m iqyosdagi ishlab chiqarish avariyalari, halokatlari va tabiiy ofatlar
ch og‘ida avariya-qutqaruv hamda shikastlangan hududlar xususiyatlariga
k o ‘ra tiklov ishlarini amalga oshirishdan iborat.
Favqulodda vaziyatlar vazirligiga to ‘g ‘ridan to ‘g ‘ri b o ‘ysunuvchi
respublika ixtisoslashtirilgan tuzilmalarining vazifalari, favqulodda vazi-
yatda tezkor faoliyat ko‘rsatish, favqulodda vaziyatlam i cbeklash va tu~
gatishda samarali harakatlarga tayyor turish, razvedka o ‘tkazish, vaziyatni
baholash va FV V ga tezkor m a’lumot berish, favqulodda vaziyatlar oqi-
batlarini tugatish, shikastlanganlaming m oddiy va m a’naviy boyliklarini
qidirish va qutqarishdan iborat. Bu tizimda Respublika qidiruv-qutqaruv
markazi (RQQM ), m axsus harbiylashtirilgan qidiruv-qutqaruv qismi
(M HQQQ), 68305-harbiy qism (alohida aloqa bataJyoni) va davlat suvdan
92
qutqarish xizm ati (D SQ X ) kiradi. Respublika b o ‘y ich a jam i 7 ta avariya-
qutqaruv b o iim iari mavjud.
Vayronalar ostida qolgaii odamlarni qidirib topishda itlarning xizm a
ti kattaligmi e ’tiborga olib, 1998-yil 5-sentabrda «K inologiya» xizm ati
tashkil etilgan. Hozirgi vaqtda bu xizm at RQQM tarkibiga kiritilgan.
0 ‘zbekiston Respublikasi Davlat suvdan qutqaruv xizm ati (D SQ X )
Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri favqulodda
vaziyatlar boshqarmalari tarkibiga kiruvchi boTinm a hisoblanadi. D S Q X
faoliyatiga FV V rahbarlik qiladi. D SQ X ning asosiy vazifalari respublika-
ning shaharlari, aholi yashash manzilgohlari, korxona, m uassasa va tashki-
|
| |
lotlarda suvda sodir boTadigan favqulodda vaziyatlar oqibatlarini tugatish

|
lotlarda suvda sodir boTadigan favqulodda vaziyatlar oqibatlarini tugatishBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mlotlarda suvda sodir boTadigan favqulodda vaziyatlar oqibatlarini tugatish
ishlarini tashkil etish; favqulodda vaziyatlarda qidiruv-qutqaruv ishlarini
amalga oshirish va odamlarga zarur yordam k o ‘rsatish; respublikada ava-
riya, halokat va tabiiy ofatlar oqibatida suvda sodir boTadigan baxtsiz
hodisalar m iqyosini kamaytirishni ta ’m inlovchi yagona siyosatni amalga
oshirish; bu tizim faoliyatini amalga oshirishda maqsadli va ilm iy-texnik
dasturlar ishlab chiqish; suvda favqulodda vaziyat sodir b o ‘lganda aholi
xavfsizligini ta’m inlash bo‘yicha D SQ X yagona tizim ini ishlab chiqish;
D S Q X kuch va vositalardan kom pleks foydalanish; favqulodda vaziyat
larda qutqaruvchilarning so g ‘lig ‘ini m uhofaza qiiish; qutqaruvchilarni
tayyorlashda, ulami o ‘qitish ishlarida qatnashishdan iborat.
Shulardan kelib chiqib, 2000-yilda Toshken tviloyati Favqulodda
vaziyatlar boshqarmasi huzurida Respublika g ‘avvoslar maktabi ochildi
va hozirda yosh mutaxassislar o ‘qitilmoqda.
D SQ X kuchlari hozirgi kunda respublikaning 36 ta suv havzasini
nazoratga olgan.
Qamchiq dovonidagi qor ko'chish ofati (1 999-yil 21-noyabr) keltirgan
ta ’lafotlari hamda mazkur yoTning xalqaro m iqyosdagi o ‘m ini hisobga
olgan holda va xavfsiz harakatni ta’minlash maqsadida hukumatimiz qa-
rori bilan «Qam chiq» qidiruv-qutqamv otryadi tashkil etildi. Bu otradning
asosiy vazifasi Qamchiq dovonida uzluksiz kuzatuv ishlarini olib borish,
favqulodda vaziyat ro‘y berishining oldini olish, sodir boTganda tezkor
harakat qilib, xavfsizlikni ta’minlashdan iborat.
F avqulodda vaziyatlar y azirligiga tezkor b o ‘ysunuvchi respub
lika ixtisoslashtirilgan tuzilm alari, 42219-h arb iy q ism ining m exa-
|
| |
ta’minlaydi hamda inshootlami ta’mirlash ishlarini bajaradi

|
ta’minlaydi hamda inshootlami ta’mirlash ishlarini bajaradiBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mta’minlaydi hamda inshootlami ta’mirlash ishlarini bajaradi.
Korxonada FM ning shtabi tuziladi. Bu shtabda har xil buyruqlar,
bajariladigan chora-tadbirlar va FM ning yuqori tashkilot talabnomalari,
ish rejalari ishlab chiqiladi, uning bajarilish hisobotlari tuziladi. Korxona
shtab boshlig'i etib, shu korxonaning FM boshlig‘ining birinchi o ‘rinbosari
tayinlanadi. FM shtabi oldida ishchi-xizm atchilam i va korxona xodimlari
oilalarini qirg‘in qurollar ta’siridan, dushmanning bevaqt hujumidan o ‘z
vaqtida ogoh qiiish vazifasi turadi.
FM shtabi asosida quyidagi xizmatli tizimlar tashkil etiladi:
a) aloqa va tashviqot;
b) tibbiyot;
d) radiatsiya va kim yoviy qurollar ta’siriga qarshi;
e) jam oat tartibini saqlash;
f) elektr ta ’minoti;
g) avariya-texnikani ta’mirlash;
h) pana joylarda va qochoqlar maskanida xizm at k o ‘rsatish;
i) transportda xizm at k o ‘rsatish;
j) moddiy ta’m inot va boshqa vazifalar.
90
Bularga maxsus topshiriqlam i bajarish vazifalari topshiriladi. Yuqori-
dagi xizmatlarga boshliq etib b o ‘lim, sex, smena boshliqlari FM b osh lig‘i
tomonidan tayinlanadi.
Yuqorida ta’kidlangan fuqarolar m uhofazasining xizm atli tizimlaridan
tashqari texnika va transport vositalariga m axsus qayta ishlov berishda
FM ning bir qator xizm atli qismlari keng ishlam i tashkil etadi. Jumladan,
FM laboratoriyalari radioaktiv va zaharli m oddalami aniqlash uchun ra-
diometrik va kim yoviy tahlil ishlarini olib boradi. Ular asosan korxona
yoki tashkilotlam ing laboratoriyalari tarkibida tashkil etilib, unga muta-
xassislar jalb qilinadi va kerakli asbob-uskunalar bilan jihozlanadi.
|
| |
hollarda m axsus malakaii tibbiy yordam k o ‘rsatishadi

|
hollarda m axsus malakaii tibbiy yordam k o ‘rsatishadi Pdf ko'rish
|
bet | 198/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mhollarda m axsus malakaii tibbiy yordam k o ‘rsatishadi.
Yirik fojiya va avariyalar paytida tibbiy yordamni tashkil etish
xususiyatlariga ham to ‘xtalib o ‘tish kerak. Bularga quyidagilam i kiritish
zarur:
- Talafot ko‘rganlarga «Halokatlar tibbiy xizm ati»ning tez tibbiy
yordam ko‘rsatish tizim i hamda obyektning tibbiyot xizmatlari kuchi
bilan tibbiy yordam ko‘rsatilishi. Zaruriy vaziyatlarda tez tibbiy yordam
k o‘rsatish uchun yaqin joylashgan tashkilot, korxona va muassasalarning
sanitar qismlari ham jalb etilishi mumkin.
- Tez tibbiy yordam k o ‘rsatish tizim i kuchlarini jadal v a ommaviy
ravishda jalb etish imkoniyatlarini yaratish.
- Hamma jarohat olganlarga tez tibbiy yordam k o ‘rsatishda (halokatlar
tibbiy xizm ati) birinchi shifokor yordamini, malakaii va ixtisoslashgan
tibbiy yordam ko‘rsatishni tashkil etish.
K im yo sanoati obyektlarida yirik avariyalar ro‘y bergan holda talafot
k o ‘rgan!arga tibbiy yordam k o ‘rsatilishi ham o ‘z xususiyatlariga ega.
Bunday avariyalar paytida faqat avariya ro‘y bergan sex va bo‘linma
ishchilari, rahbarlar, aholi orasida ham zarar k o ‘rganlar b o ‘lishi mumkin.
B u narsa yengil uchuvchan gazlar b o ‘lgan obyektlarda ro‘y bergan
avariyalar oqibatida yuzaga keladi. Bunday avariyalar paytida tibbiy
yordam ko‘rsatilishi uchun kuch va vositalarni avvaldan puxta tayyorlash
kerak. Kuchli ta’sir qiladigan zararli m oddalam ing havo orqali ta’sir
227
o'tkazishini hisobga olib, sham olning y o ‘nalishi, xonalar joylashishi,
zararlashi mumkin b o ‘lgan maydon kattaligini aniqlab, bu hududda
ishlovchi va yashovchi insonlar soni to ‘g ‘risida m a’lumotga ega bo‘lish
|
| |
vaziyatlarda tez tibbiy yordam k o ‘rsatish shikastlangan o ‘choqning o ‘zida

|
vaziyatlarda tez tibbiy yordam k o ‘rsatish shikastlangan o ‘choqning o ‘zida Pdf ko'rish
|
bet | 197/239 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #145886 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mvaziyatlarda tez tibbiy yordam k o ‘rsatish shikastlangan o ‘choqning o ‘zida
yoki unga yaqinroq joylarda olib bonladi. Buning uchun birinchi galda
y o n g ‘in ichida qolgan, zaharli gaz va tutundan zaharlanganlar qidirib
topib qutqariladi va ularga juda qisqa vaqt mobaynida hayotini saqlab
qolish tibbiy muolajalari k o ‘rsatiladi. Bu vazifalam i qutqaruv tizimlaridan
tashqari o ‘t o ‘chiruvchilar, xizm atli tizimlar va k o ‘ngilli fijqarolar
bajarishlari mumkin. Albatta, bu yerda ikki kishilashib harakat qilish
va bir-birining holidan xabardor boTib turish lozim . Tez tibbiy yordam
226
ko'rsatuvchi brigada xodimlari kuyganlarga, zaharli gazlar va tutundan
zaharlangan fuqarolarga tibbiy yordam k o ‘rsatish usullaridan yaxshi
xabardor bo‘lishlari talab etiladi. Zaharlangan fuqarolarga birinchi tibbiy
yordam ko'rsatilgandan so ‘ng, shifokor ko'rigidan o ‘tkaziladi, tibbiy
saralanadi, s o ‘ngra tibbiy evakuatsiya qilinadi. Tibbiy k o ‘rsatkichlari o g ‘ir
bo‘lgan fuqarolar ixtisoslashgan davolash muassasalariga (kuyganlami,
zaharlanganlarni qabul qiluvchi tibbiyot shoxobchalari) joylashtiriladi va
ularga malakaii hamda tor ixtisoslikdagi yordamlar ko‘rsatiladi.
Suv toshqini paytida talafot ko'rganlarga tibbiy yordam ko‘rsatish
ham o ‘ziga xos alohida xususiyatlarga ega. Bunday vaziyatlarda birinchi
tibbiy yordam, asosan o ‘pkaga sun’iy havo yuborish, yurakni uqalash va
tanani qizdirish kabi yumishlardan iborat.
Shifokor yordami organizim ning hayot faoliyatini ushlab turishga
qaratilgan oddiy davolash usullardan tashkil topadi. Bunday vaziyatJarda
asosiy o g ‘irlik davolash muassasalari zim m asiga tushadi va ular k o ‘p
|
| |
- favqulodda vaziyatlar rayonlaridagi atrof tabiiy m uhitning holati

- favqulodda vaziyatlar rayonlaridagi atrof tabiiy m uhitning holati,
avariya obyektlari va ularga yondosh hududlardagi vaziyat ustidan
monitoring olib borish.
,
'
Otrad b o sh iig ‘i
0 ‘rinbosar
Shtab
r>
'
Qutqaruv otradi
B oshqaruv
Tibbiyot punkti
va razvcdka
Guruhlar
l'ibbiy drujina
Z venoiar
T ibbiy /v cn o la r
88
Наг bir korxonaning FM b oshlig‘i, FMni tashkil etilishini, uning
holatini, kuchlarini, texnikasini doim iy tayyor holatda bo'lishligini
nazorat etadi hamda qutqaruv va qayta tiklash ishlariga boshchilik qiladi.
Korxona FM ning b osh lig‘i shu korxona joylashgan hudud FM ga va shu
korxonaning yuqori tashkiloti FM siga b o ‘ysunadi.
Har bir korxonaning FM b oshlig‘iga o ‘rinbosar tayinlanadi (2-rasm).
Katta korxonalarda bir necha o'rinbosarlar tayinlanadi, jumladan:
a) ishchi-xizmatchilarni joylashtirish (yoki evakuatsiya);
b) m uhandis-texnik ishlari bo‘yicha;
d) m oddiy texnika ta’minoti b o ‘yicha.
Joylashtirish
bo 'v ich a
Umummaqsadli im m lar
Fuqurolur muhofazasi
bo sh lig 'i
С '
ГМ bhlabi
M oddiy texnika
ta ’m inoti
X izm atli tizim lar
Um umiy
O trad
!
. , V , '
K olonna
,
' *'
G uruh
Qutqaruv chilar
K olonna
O trad
Ciunjh
,
- Л -
O trad
K onianda
R azvcdka qilish
A variva texnik
S o g 'liq n i
saqlash
KQva K TQ
om illari
Jam oat
tartibini saqlash
Y ong'inga
qarshi
A loqa
H im oya inshooti
U m um iy
ovqatlanish
B oshqa
tizim lar
89
FMning
ishchi
xizmatchilami
joylashtirish
bo‘yicha
o ‘rinbosari
joylashtirish rejalarini tashkil etadi, ulami oilalarini evakuatsiya qiiish, jamoat
FMning
ishchi
xizmatchilami
joylashtirish
bo‘yicha
o ‘rinbosari
joylashtirish rejalarini tashkil etadi, ulami oilalarini evakuatsiya qiiish, jamoat
tartibini saqlash ishlariga boshchilik qiiish hamda ishchi-xizm atchilam i
bir joydan ikkinchi jo y g a tashish ishlarini tashkillashtirish vazifalarini
bajaradi.
FM ning M uhandis-texnik bo‘lim i o ‘rinbosari korxonaning bosh
muhandisi hisoblanadi. Buning vazifasi ishlab chiqarishni alohida rejim
asosida ishlash rejasini tuzish, tinchlik davrida ishlab chiqarishni muttasil
ishlashini ta’minlash, ekstremal holatlarda avariya-texnika va y o n g ‘inga
qarshi xizm atlam i, qutqarish ishlarini olib boradi.
Bundan tashqari, tabiiy ofatlar, avariya, halokat b o ‘lganda qutqarish
va avariyani to‘sish hamda qayta tiklash ishlariga boshchilik qiladi.
FM ning
m oddiy
texnika ta’minoti
bo‘yicha
o ‘rinbosari
qilib
korxonaning ta’minot bo'yicha boshliq o ‘rinbosari tayinlanadi. Bu
mansabdor shaxs, maxsus jihozlam i, texnika, transport va muhofazaga
taalluqli jihozlar bilan ta’m inlaydi va saqlaydi. Yana u boshpanalami
qurish va o ‘z qo‘l ostidagi ishchi-xizm atchilam i evakuatsiya qilishni
|