nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. Telekommunikatsiya kanallarida axborot xavfsizligini ta’minlash vositalari

118
Axborotlarni himoyalashda birinchi navbatda eng keng qo‘llanilgan dasturiy
vositalar xozirgi kunda ikkinchi darajali himoya vositasi hisoblanadi. Bunga misol
sifatida
parol tizimini keltirish mumkin.
Tashkiliy himoyalash vositalari – bu talekommunikatsiya uskunalarining
yaratilishi va qo‘llanishi jarayonida qabul qilingan
tashkiliy-texnikaviy va
tashkiliy-huquqiy tadbirlardir. Bunga bevosita misol sifatida quyidagi jarayonlarni
keltirish mumkin: binolarning qurilishi, tizimni
loyihalash, qurilmalarni o‘rnatish,
tekshirish va ishga tushirish.
2-Amaliy mashg’ulot 2-Mavzu: Kompyuterning tashqi qurilmalari va ularning o’zaro ma’lumot almashinish jarayonlari Ishdan maqsad

|
2-Amaliy mashg’ulot 2-Mavzu: Kompyuterning tashqi qurilmalari va ularning o’zaro ma’lumot almashinish jarayonlari Ishdan maqsad
|
bet | 1/6 | Sana | 07.09.2024 | Hajmi | 325,14 Kb. | | #270494 |
Bog'liq 2-Amaliy ish
2-Amaliy mashg’ulot
2-Mavzu: Kompyuterning tashqi qurilmalari va ularning o’zaro ma’lumot almashinish jarayonlari
Ishdan maqsad: Kompyuterning qurilmalar bilan ma’lumot almashish haqida bilimlarga ega bo’lish.
Nazariy malumotlar:
Tashqi qurilmalar bilan ma'lumot almashishning uchta tubdan farq qiluvchi usullari mavjud. Birinchi usul dasturiy ta'minot bilan boshqariladigan almashinuv (yoki tayyor almashish rejimi). Dasturiy ta'minot bilan boshqariladigan ma'lumotlar almashinuvi - bu I / O-ni bajaradigan dastur tomonidan boshlangan va boshqariladigan ma'lumotlarni uzatish. Ushbu rejim ma'lumot almashish jarayonida tashqi qurilmaning (TQ) passiv roli bilan tavsiflanadi. Ma'lumotlarni uzatish momentini bajariladigan dastur belgilaydi. Ma'lumotni uzatish faqat ma'lumot uzatish buyrug'iga duch kelgan paytlarda sodir bo'ladi. Ammo, bundan oldin, I / O-ni bajaradigan dastur ma'lumotni qabul qilishga yoki uzatishga tayyorligini tekshirishi kerak (odatda holat registrining tayyorligini tekshirish orqali). Ikkinchi usul uzilishlar almashinuvi deb ataladi. Bunday holda, TQga almashinuv jarayonini boshlashda faol rol beriladi. TQ ma'lumotlarning keyingi qismini uzatishga tayyor bo'lgandan so'ng, protsessorga Uzilish so’rovi signalini yuboradi, u bajarilayotgan dasturni to'xtatadi va boshqaruvni TQga xizmat ko'rsatuvchi podprogrammaga o'tkazadi. Ma'lumotlarni uzatgandan so'ng, boshqarish to'xtatilgan dasturga o'tkaziladi. Ushbu rejim, birinchidan, bir vaqtning o'zida bir nechta TQ-larga xizmat ko'rsatishga, ikkinchidan, cheksiz vaqtdan boshlanadigan qurilmalar bilan ishlashga imkon beradi. Agar almashinuv jarayonining boshlanishi TQga tegishli bo'lsa ham, almashinuv o'zi protsessor tomonidan amalga oshirilgan uzilishni qayta ishlash tartibi nazorati ostida amalga oshiriladi.
Savollar:
1. Tashqi qurilmalar bilan ma’lumot almashish turlari nechta?
2. Ma’lumot almashish ishlash prinsipini va sxemasini keltiring.
3. Shartli ma’lumot almashish jarayonini tushuntirib bering.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
2-Amaliy mashg’ulot 2-Mavzu: Kompyuterning tashqi qurilmalari va ularning o’zaro ma’lumot almashinish jarayonlari Ishdan maqsad
|
10 Turli mamlakatlarda raqamli iqtisodiyot rivojlanish darajasi

10
Turli mamlakatlarda raqamli iqtisodiyot rivojlanish darajasi
Mirodilova Dilnoza Mirpo’lat qizi
TDIU, 3-bosqich talabasi
dmirodilova2@gmail.com
Annotatsiya
. Raqamli iqtisodiyot juda muhim o'sishni ta'minlovchi muhim
tarmoqdir. Bundan tashqari, raqamli iqtisodiyotning ta'siri axborot tovarlari va
xizmatlaridan tashqari iqtisodiyotning boshqa tarmoqlariga, umuman, turmush tarziga ham
kiradi. Ayniqsa, mobil qurilmalarning rivojlanishi jamiyatda internet qamrovini ancha
kengaytirdi. Binobarin, raqamli iqtisodiyotda yuzaga keladigan raqobat muammolari
raqobat masalalarida tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Raqamli bozorlarda raqobat
muayyan o'ziga xos xususiyatlarga ega. Katta raqamli bozorlardagi raqobat ko'pincha
o'ziga xos shaklga ega. Ushbu maqolada mamlakatlar rivojlanishida raqamli
iqtisodiyotning o’rni, uning xususiyatlari va raqamli rivojlangan mamlakatlar darajasi
haqida kengroq yoritiladi.
Kalit so’zlar.
Raqamli iqtisodiyot, samaradorlik, Big Data, sun’iy intellekt,
neyrotexnologiyalar, kvant texnologiyalari, buyumlar interneti, robototexnika va
sensorika, raqamli elektron platformalar, bulutli va mobil texnologiyalar.
Raqamli iqtisodiyot ikki xil turli tushunchalarni ifodalash uchun ishlatiladi.
Birinchidan, raqamli iqtisodiyot – bu rivojlanishning
zamonaviy bosqichi hisoblanib, u
ijodiy mehnat va axborot ne’matlarining ustuvor o‘rni bilan tavsiflanadi. Ikkinchidan,
raqamli iqtisodiyot – bu o‘ziga xos tushuncha bo‘lib, uning o‘rganish ob’ekti
axborotlashgan jamiyat hisoblanadi. Bugungi shiddat bilan rivojlanayotgan global
iqtisodiyot sharoitida raqamli iqtisodiyot o‘z rivojlanishining boshlang‘ich davrida bo‘lib,
zamonamizning raqamli axborot bosqichiga o‘tishi atiga bir necha o‘n yilni tashkil etadi.
Umuman olganda, raqamli iqtisodiyot – bu jarayonlarni
tahlil qilish natijalaridan
foydalanish va katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlash asosida turli xildagi ishlab
chiqarishlar, texnologiyalar,
asbob-uskunalar, tovar va xizmatlarni saqlash, sotish va
yetkazib berish samaradorligini jiddiy ravishda
oshirishga imkon beradigan, raqamli
ko‘rinishdagi ma’lumotlar asosiy ishlab chiqarish omili hisoblangan faoliyatdir.
Zamonaviy taraqqiyotning keyingi istiqbolida katta hajmli ma’lumotlar bilan ishlash
texnologiyalari (Big Data), sun’iy intellekt, neyrotexnologiyalar,
kvant texnologiyalari,
buyumlar interneti, robototexnika va sensorika,
raqamli elektron platformalar, bulutli va
11
mobil texnologiyalar, virtual va qo‘shimcha
reallik texnologiyalari, kraudsorsing,
blokcheyn texnologiyalari,
kriptovalyutalar va ICO, 3D-texnologiyalari singari raqamli
texnologiyalar hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda.
Raqamli iqtisodiyot - bu axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) tomonidan
qo'llab-quvvatlanadigan iqtisodiy faoliyat, tijorat operatsiyalari va professional o'zaro
munosabatlarning butun dunyo bo'ylab tarmog'idir. Buni qisqacha raqamli iqtisodiyot deb
ta’riflash mumkin. Raqamli iqtisodiyot o'zining dastlabki kunlarida
internetga ulanishga
bog'liqligi sababli ba'zan internet iqtisodiyoti, yangi iqtisodiyot yoki veb-iqtisod deb atalar
edi.
movie clip - Animatsion lavhalar yaratish reja: Kirish Flash dasturi bilan ishlash asoslari

Xulosa
Multimediali sistemalarda barcha bu kabi analogli ko`rinishdagi
axborot
qayta ishlash muammosi quyidagilar: axborotni raqamli ko`rinishga aylantirish
zaruriyati bo`lib, unda axborotning bir qismi yo`qoladi;
katta hajmdagi
axborotni saqlash qiyinchiligi. Multimedia texnologiyasining paydo bo`lish g`oyasi
1945 yilda Amerikalik olim Vanniver Bush tominidan taklif qilingan “MEMEX”
xotirani tashkil etish konsepsiyasi hisoblanadi. Bu konsepsiya axborotni ma`no
jihatdan hamda formal belgilalariga (tartib raqami, indeksi yoki alifbosi va boshqa
narsalarga qarab) to`g`ri keladigan qidiruvni tashkil etish nazarda tutilgan. Bu
g`oya dastlab gipermatn sistemasi(matnli ma`lumotlar kombinatsiyasi bilan
ishlaydigan sistema) ko`rinishida, keyinchalik esa gipermedia (grafika, tovush,
video va animatsiyalar kombinatsiyasi bilan ishlaydigan sistema)
va ikkita
sistemasini
o`zida
mujassamlashtirgan
multimedia
sifatida
kompyuterda
realizatsiya qilingan. Ushbu kurs ishi
Reja. Mahsulot sifati va sifat boshqaruvi. Mahsulotlar haqidagi ma’lumotlarni standartlashtirish va kodlash. Tayanch so‘zlar

|
Reja. Mahsulot sifati va sifat boshqaruvi. Mahsulotlar haqidagi ma’lumotlarni standartlashtirish va kodlash. Tayanch so‘zlar
|
bet | 1/4 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 340,5 Kb. | | #256603 |
Bog'liq 1408940163 58751
maxsulot sifati xaqidagi malumotlarni shtrix kodlash
Reja.
1. Mahsulot sifati va sifat boshqaruvi.
.2. Mahsulotlar haqidagi ma’lumotlarni standartlashtirish va kodlash.
Tayanch so‘zlar: mahsulot sifati, sifatni o‘lchash, sifatni boshqarish, shtrix-kod.
1. Mahsulot sifati va sifat boshqaruvi
Belgilangan mahsulotning sifat ko‘rsatkichlarining nomenklaturasini tanlash, bu ko‘rsatkichlarining qiymatlarini aniqlash va ularni asos bo‘luvchi qiymatlar bilan taqqoslashni o‘z ichiga oluvchi ishlarning yig‘indisi mahsulot sifatining darajasini baholash deb ataladi. Mahsulot sifatining darajasini baholash uchun mahsulotlar ikkita turkumga bo‘linadi:
foydalanishda sarflanadigan mahsulot;
o‘z resursini sarflaydigan mahsulot.
Mahsulot sifatining ko‘rsatkichlar nomenkulaturasini tanlab olishni asoslash quyidagilarni inobatga olgan holda amalga oshiriladi:
mahsulotni ishlatilishidagi sharoitlarini va vazifasini;
iste’molchilar talablarining tahlilini;
mahsulot sifatining tavsiflanuvchi tarkibini va tuzilishini;
sifat ko‘rsatkichlariga bo‘lgan asosiy talablarni.
Mahsulot sifatiga ta’sir etuvchi omillarni to‘rt toifaga bo‘lish mumkin:
texnikaviy;
tashkiliy;
iqtisodiy;
ijtimoiy.
Texnikaviy omillarga uskunalarning jihozlanish, asboblarning hamda nazorat vositalarining, texnikaviy hujjatlarning holati; dastlabki materiallar, yarimfabrikat-larning sifati va shunga o‘xshashlar kiradi.
Tashkiliy omillarga rejalik, bir maromda ishlash, texnikaviy xizmat va uskunalarni ta’mirlash; materiallar, komplektlanuvchi buyumlar, jihozlanishi, asboblarni texnikaviy hujjatlar va nazorat vositalari bilan ta’minlanganligi, ishlab chiqarish madaniyati; mehnatni ilmiy asosda tashkil etish; ovqatlanish va ish vaqtida dam olishni tashkil etish va boshqalar kiradi.
Iqtisodiy omillarga mehnatga pul to‘lash shakllari, oylik maoshning miqdori; yuqori sifatli mahsulotni va ishni moddiy rag‘batlantirish; mahsulotning yaroqsizligi uchun oylik maoshidan ushlab qolish; uning sifat darajasi; tannarxi; mahsulotning bahosi va shunga o‘xshashlar kiradi.
Ijtimoiy omillarga kadrlarni tanlash, joy-joyiga qo‘yish; malaka oshirishni tashkil qilish; ilmiy-texnikaviy ijodni, ijodkorlik va ixtirochilikni tashkil etish, turmush sharoitlari, o‘zaro munosabatlar, jamoadagi psixologik iqlim va tarbiyaviy ishlar kiradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Reja. Mahsulot sifati va sifat boshqaruvi. Mahsulotlar haqidagi ma’lumotlarni standartlashtirish va kodlash. Tayanch so‘zlar
|
“Ota-onalar majlisi”

|
“Ota-onalar majlisi”
|
bet | 15/51 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #160150 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-202449.
|
“Ota-onalar majlisi”ni o‘tkazish
|
Har chorakda
|
Sinf rahbari,
ota-onalar qo‘mitasi bilan hamkorlikda
|
50.
|
“Otalar majlisi”ni o‘tkazish
|
Har chorak oxirgi yakshanba
|
51.
|
O‘quvchilarning olgan bilimlarini mustahkamlash maqsadida “Ochiq dars” mashg‘ulotlari tashkil etish.
|
Har oyda
reja asosida
|
Sinf rahbari,
fan o‘qituvchilari bilan hamkorlikda
|
52.
|
Ijtimoiy muhofazaga muxtoj va yakka tartibda ta’lim olayotgan o‘quvchilarga e’tiborni kuchaytirish, ularning bilim saviyasini nazorat qilish. SHuningdek, nafaqadagi pedagog xodimlar hamda qarovsiz yolg‘iz qariyalar xolidan xabar olish, uy yumushlarida ko‘maklashish.
|
Har oyda
|
Sinf rahbari,
maktab rahbariyati,
ota-onalar qo‘mitasi bilan hamkorlikda
|
53.
|
Har bir o‘quvchini fan va qiziqishlari bo‘yicha to‘garaklarga to‘liq jalb etish, kitobxonlikni targ‘ib qilish, oyda bitta badiiy kitob o‘qishi, sportning biror turi bilan shug‘ullanishi va oilaviy madaniyat maskanlariga tashriflari bo‘yicha targ‘ibot ishlarini olib borish, monitoring yuritish, olgan taassurotlari bo‘yicha o‘quvchilar o‘rtasida davra suhbatlari tashkil etish.
|
Har oyning oxirgi juma kuni
|
Sinf rahbari,
kutubxonachi, fan o‘qituvchilari, to‘garak rahbarlari va ota-onalar qo‘mitasi bilan hamkorlikda
|
|
|
| |
“Buyuk va shonli yo‘l”, “Kelajakka poydevor”

|
“Buyuk va shonli yo‘l”, “Kelajakka poydevor”
|
bet | 11/51 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #160150 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-202410.
|
“Buyuk va shonli yo‘l”, “Kelajakka poydevor” shiori ostida yozuvchi, shoir, olim, san’atkor, taniqli sportchilarni jalb qilgan holda uchrashuv, davra suhbati tashkil etish. Unda,mustaqillikning yigirma olti yil davomida mamlakatimizda amalga oshirilgan islohotlar samaralari, mustaqillik yillarida iqtisodiyot, ilm-fan, ta’lim, tibbiyot, madaniyat, sport va boshqa sohalardagi keng ko‘lamli ishlarni yoritish.
|
reja asosida
|
Sinf rahbari,
sinf sardori bilan hamkorlikda
|
11.
|
O‘quvchilar o‘rtasida yo‘l xarakati havfsizligi qoidalarini targ‘ib etish maqsadida “Yo‘l qoidasi – umr foydasi!” tarbirini o‘tkazish.
|
22 sentabr
|
Sinf rahbari,
maktab rahbariyati, ota-onalar qo‘mitasi, YXH inspektorlari bilan hamkorlikda
|
2023-yil Oktabr oyi
|
|
12.
|
Yoshlar ittifoqining boshlang‘ich tashkiloti a’zoligiga “Kamalak” sardorlarini tantanali qabullarini tashkil etish.
|
2-14 oktabr
|
Sinf rahbari
|
13.
|
O‘zbekiston Respublikasining “Davlat tili haqida”gi Qonunni qabul qilingan kuniga bag‘ishlangan “Ona tilim - jonu dilim” mavzusida davra suhbati va uchrashuv tashkil etish.
|
17-21 oktabr
|
Sinf rahbari, sinf sardori,
Ona tili va adabiyot fan o‘qituvchisi bilan hamkorlikda
|
|
|
| |
III. Nizom talablarini buzganlik uchun javobgarlik

|
III. Nizom talablarini buzganlik uchun javobgarlik
|
bet | 44/51 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #160150 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-2024
1. Ushbu Nizom talablarini buzgan ta’lim oluvchilarga nisbatan quyidagi ta’sir ko’rsatish choralari qo’llanadi:
ogohlantirish;
ularning kundalik daftariga yozib qo’yish;
ota – onalarini (ularning o’rnini bosuvchi shaxslarni) xabardor qilish yoki tushuntirish suhbati o’tkazish uchun ta’lim muassasasiga chaqirish.
Ushbu Nizom talablarini buzgan talabalarga nisbatan oliy ta’lim muassasasining ichki tartib – qoidalariga muvofiq choralar ko’riladi.
2. Ushbu Nizom talablari buzilgan taqdirda ta’lim muassasasining har qanday pedagog xodimi ta’lim oluvchidan telefonni olib qo’yish, ushbu Nizomni buzganlik holati to’g’risida bildirishnoma rasmiylashtirish va uni telefon bilan birga ta’lim muassasasining (fakultetning) direktoriga (dekaniga) yoki direktor (dekan) o’rinbosariga, keyinchalik uni ota – onalarga (ularning o’rnini bosuvchi shaxslarga, oliy ta’lim muassasalarida esa – kuratorga) berish, ushbu Nizom talablari buzilganligi holatlari to’g’risida ogohlantirish berish huquqiga ega.
3. Ushbu Nizom talablarining har qanday buzilishi ta’lim muassasasida (fakultetda) tuziladigan direktor (dekan) rahbarligidagi komissiya tomonidan, sinf rahbari (kurator), ta’lim oluvchining ota – onalari (ularning o’rnini bosuvchi shaxslar) ishtirokida, shuningdek ota – onalar (talabalar) majlisida muhokama qilinadi.
4. Ushbu Nizom talablariga rioya etilishini ta’lim muassasasining direktori (fakultet dekani) va uning o’rinbosarlari nazorat qiladi.
1. Ta’lim muassasasi ta’lim oluvchilarga tegishli bo’lgan telefonlarning saqlanishi uchun javob bermaydi, ushbu Nizomning 14 – bandida nazarda tutilgan holatlarda telefonlarning olib qo’yilishi hollari bundan mustasno.
2. Ushbu Nizom talablari har yili imzo qo’ydirilgan holda har bir ta’lim oluvchiga va uning ota – onasiga (ularning o’rnini bosuvchi shaxslarga), oliy ta’lim muassasalarida esa tegishli ravishda har bir talabaga yetkaziladi.
Biz, ___-“____”-sinf o`quvchilаri, Vazirlar Mahkamasining 2012-yil 21-maydagi 139-sonli qarori bilаn tаnishdik. Bungа so`zsiz аmаl qilаmiz. Tanishib chiqqanligimizni o`z imzоlаrimiz bilаn tаsdiqlаymiz:
|
| |
QO`MITA RAISI - Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘

№
|
Ko’riladigan masalalar
|
Muddati
|
I -YIG’ILISH
|
1
|
Ota – onalar qo’mitasining hisoboti
|
Sentabr
|
2
|
Yangi o’quv yiliga tayyorgarlik ko’rish
|
3
|
Kam ta’minlangan oila farzadlariga yordam
|
4
|
Ijara tizimidagi darsliklarni tarqatish axvoli
|
5
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
II -YIG’ILISH
|
1
|
Birinchi chorak yakuni haqida
|
Noyabr
|
2
|
O’quvchilarni tartib-intizomi va kiyinish madaniyati
|
3
|
Bola tarbiyasida oila , maktab , mahalla hamkorligi
|
4
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
5
|
|
III -YIG’ILISH
|
1
|
Birinchi yarim yillik yakuni
|
Dekabr
|
2
|
Pirotexnik vositalardan faydalanishni zarali to’g’risida
|
3
|
Qishqi ta’til paytida o’quvchilarni to’garaklarga qatnashishi
|
4
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
5
|
|
IV -YIG’ILISH
|
1
|
Uchinchi chorak yakuni
|
Mart
|
2
|
Navro’z bayramini tantanali o’tkazish
|
3
|
Bahorgi ta’til paytida o’quvchilarni to’garaklarha qatnashishi
|
4
|
Maktab mulkini asrab avaylash
|
5
|
|
V -YIG’ILISH
|
1
|
Bir yillik yakun
|
May
|
2
|
Imtihonlar natijalari va o’quvchilarni sinfdan-sinfga qo’chishi
|
3
|
Maktabni yangi o’quv yiliga qarata tayyorlash va tamirlash
|
4
|
Yozgi ta’tilda o’quvchilarni dam olishlari to’g’risida
|
5
|
|
Sinf rahbari - Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘

|
Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘
|
bet | 17/51 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #160150 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-2024 Sinf rahbari: _________________________
SINF O‘QUVCHILARI HAQIDA UMUMIY MA’LUMOT
№
|
O‘quvchilarning ismi, sharifi
|
Tug‘ilgan yili, oyi va sanasi
|
Shu maktabga qachon qabul qilingan
|
Uy manzili, telefon raqami
|
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
4
|
|
|
|
|
5
|
|
|
|
|
6
|
|
|
|
|
7
|
|
|
|
|
8
|
|
|
|
|
9
|
|
|
|
|
10
|
|
|
|
|
11
|
|
|
|
|
12
|
|
|
|
|
13
|
|
|
|
|
14
|
|
|
|
|
15
|
|
|
|
|
16
|
|
|
|
|
17
|
|
|
|
|
18
|
|
|
|
|
19
|
|
|
|
|
20
|
|
|
|
|
21
|
|
|
|
|
22
|
|
|
|
|
23
|
|
|
|
|
24
|
|
|
|
|
25
|
|
|
|
|
26
|
|
|
|
|
27
|
|
|
|
|
28
|
|
|
|
|
29
|
|
|
|
|
30
|
|
|
|
|
31
|
|
|
|
|
32
|
|
|
|
|
33
|
|
|
|
|
34
|
|
|
|
|
35
|
|
|
|
|
36
|
|
|
|
|
37
|
|
|
|
|
38
|
|
|
|
|
39
|
|
|
|
|
40
|
|
|
|
|
41
|
|
|
|
|
42
|
|
|
|
|
43
|
|
|
|
|
№
|
Onasi haqida ma’lumot
|
Onasi haqida ma’lumot
|
Qo`shimcha ma’lumotlar
|
|
5
|
6
|
7
|
1
|
|
|
|
2
|
|
|
|
3
|
|
|
|
4
|
|
|
|
5
|
|
|
|
6
|
|
|
|
7
|
|
|
|
8
|
|
|
|
9
|
|
|
|
10
|
|
|
|
11
|
|
|
|
12
|
|
|
|
13
|
|
|
|
14
|
|
|
|
15
|
|
|
|
16
|
|
|
|
17
|
|
|
|
18
|
|
|
|
19
|
|
|
|
20
|
|
|
|
21
|
|
|
|
22
|
|
|
|
23
|
|
|
|
24
|
|
|
|
25
|
|
|
|
26
|
|
|
|
27
|
|
|
|
28
|
|
|
|
29
|
|
|
|
30
|
|
|
|
31
|
|
|
|
32
|
|
|
|
33
|
|
|
|
34
|
|
|
|
35
|
|
|
|
36
|
|
|
|
37
|
|
|
|
38
|
|
|
|
39
|
|
|
|
40
|
|
|
|
41
|
|
|
|
42
|
|
|
|
43
|
|
|
|
SINFNING IJTIMOIY XARITASI
№
|
O‘quvchilarning ismi, sharifi
|
Oiladagi bolalar soni
|
To'liq oila
|
Toliq bo'lmagan oila
|
Faqat onasining tarbiyasi ostida
|
Faqat otasining tarbiyasi ostida
|
Vasiylikdagi bola
|
Vasiylik belgilanmagan bola
|
Yetim va ota-onalik huquqidan mahrum etilganlarning farzandlari
|
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|
1
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
10
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
11
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
12
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
13
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
14
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
15
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
16
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
17
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
18
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
19
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
20
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
21
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
22
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
23
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
24
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
25
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
26
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
27
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
28
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
29
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
30
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
31
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
32
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
33
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
34
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
35
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
36
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
37
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
38
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
39
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
40
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
41
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
42
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
43
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
VI BOB. KOMPYUTER TIZIMLARIDA AXBOROT XAVFSIZLIGI

|
VI BOB. KOMPYUTER TIZIMLARIDA AXBOROT XAVFSIZLIGIBog'liq Axborot kommunikatsion texnologiyalarVI BOB. KOMPYUTER TIZIMLARIDA AXBOROT XAVFSIZLIGI
6.1§ Kompyuter tarmoqlarida zamonaviy himoyalash usullari va vositalari
Kompyuter tizimiga (tarmog‘i) ziyon etkazishi mumkin bo‘lgan sharoit,
harakat va jarayonlar kompyuter tizimi (tarmog‘i) uchun xavf - xatarlar deb
hisoblanadi.
Avtomatlashtirilgan axborot tizimlariga tasodifiy ta’sir ko‘rsatish sabablari
tarkibiga quyidagilar kiradi.
6.1-rasm. Avtomatlashtirilgan
axborot
tizimlariga
tasodifiy
ta’sir
ko‘rsatish
sabablari
Ma’lumki, kompyuter tizimining asosiy komponentlari – texnik vositalar,
dasturiy - matematik ta’minot va ma’lumotlardir.
Axborotlarni himoyalash tizimi uzluksiz, rejali, markazlashtirilgan, maqsadli,
aniq, ishonchli, kompleksli, oson mukammallashtiriladigan va ko‘rinishi tez
o‘zgartiriladigan bo‘lishi kerak. U odatda barcha ekstremal sharoitlarda ham
samarali bo‘lishi zarur.
Kompyuter tarmoqlarida axborotni himoyalash deb foydalanuvchilarni
ruxsatsiz tarmoq elementlari va zaxiralariga egalik qilishini man etishdagi texnik,
dasturiy va kriptografik usul va vositalar, hamda tashkiliy tadbirlarga aytiladi.
Avtomatlashtirilgan
axborot
tizimlariga
tasodifiy
ta’sir
ko‘rsatish
sabablari
Qurilmalardagi
to‘xtab
qolishliklar
Tashqi
muhit
ta’sirida
aloqa
kanallaridagi
to‘sqinliklar
Tizimning
bir
qismi
sanaluvchi
insonning
xatosi
Ishlab
chiqaruvchining
texnik
va
tizimli
xatolari
Tarkibiy
,
algoritmik
va
dasturiy
xatoliklar
Halokatli
xolatlar
va
boshqa
ta’sirlar
|
| |
QАRОR QILАDI - Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘

|
Sinf rahbari daftari “kelishildi” mmibdo‘
|
bet | 50/51 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 0,65 Mb. | | #160150 |
Bog'liq 1-4 sinflar Sinf rahbari daftari hujjatlari 2023-2024QАRОR QILАDI
__________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Yig`ilish rаisi: ___________________
Kоtibi: ___________________
ОTА-ОNАLАR BILАN O`TKАZILGАN YAKKА TАRTIBDАGI SUHBАTLАR
№
|
Sаnа
|
Kim bilаn
suhbat o`tkаzdi
|
Suhbatning qisqаchа mаzmuni
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ОTА-ОNАLАR BILАN O`TKАZILGАN YAKKА TАRTIBDАGI SUHBАTLАR
№
|
Sаnа
|
Kim bilаn
suhbat o`tkаzdi
|
Suhbatning qisqаchа mаzmuni
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O`QUVCHILАR BILАN O`TKАZILGАN YAKKА TАRTIBDАGI SUHBATLАR
№
|
Sаnа
|
Kim bilаn
suhbat o`tkаzdi
|
Suhbatning qisqаchа mаzmuni
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Macromedia Flash - Animatsion lavhalar yaratish reja: Kirish Flash dasturi bilan ishlash asoslari

Glossariy
Animatsiya (Анимация, Animation)
- Bir necha tasvir yoki kadrlarni ko’rsatish
orqali yaratiladigan harakat taqlidi. Televideniedagi multfilmlar animatsiyaning
bir turidir. Kompyuterlardagi animatsiya ko’ptashuvchili
taqdimotlarning eng
asosiy tarkibiy qismlaridandir. Kompyuter monitorida ko’rish mumkin bo’lgan
animatsiyalarni yaratish imkonini beruvchi ko’plab dasturiy qo’llanmalar
mavjud. Animatsiya va video o’rtasidagi farqqa e’tibor bering. Video davom
etuvchi harakatdan iborat bo’lib, diskret kadrlarga bo’lingan bo’lsa, animatsiya
mustaqil
rasmlar bilan boshlanib, ularni davom etuvchi harakat tasavvurini
yaratish uchun birlashtiradi.
Elektron matn (Электронная консультастия, Electronic text)
–
Axborot
tizimining
xotirasiga
yozilgan
matn
(hujjatlar,
kitoblar,
oynomalar,
ma’lumotnomalar va h.k.). elektron matnlar tizimlarda joylashgani sababli,
o’quvchilar (foydalanuvchilar) oldida yangi imkoniyatlar ochiladi.
Matnning
ixtiyoriy tahlilini bajarish, kerak bo’lgan qatorlar, xatboshi, bo’lim va h.k.larni
topish mumkin.
Oddiy modda - O'zbekiston respublikasi

Oddiy modda |
– ximiyaviy elementning erkin xolda mavjud bula oladigan turi.
|
Murakkab modda
|
– uzaro ma'lum nisbatlarda birikkan ikki yoki bir necha elementdan tashqil topadi.
|
Jism
|
– moddaning fazoda chegaralangan kismi.
|
Energiya
|
– jism xarakatining ulchovi.
|
Bertolidlar
|
– uzgaruvchan tarkibli birikmalar
|
Daltonidlar
|
– uzgarmas tarkibli birikmalar
|
Allotropiya
|
– muayyan ximiyaviy element atomlarining ikki yoki bir necha xil oddiy modda xosil qilish xodisalari
|
Atom ogirlik
|
– element atomining uglerod birligida ifodalangan ogirligi.
|
Molekulyar ogirlik
|
– modda molekulasining uglerod birligida ifodalangan ogirligi
|
Gramm atom
|
– elementning atom ogirligiga son jixatdan teng bulib, gramm xisobida olingan miqdori.
|
Gramm molekula
|
– moddaning molekulyar ogirligiga son jixatdan teng qilib, gramm xisobida olingan miqdori.
|
|
Ekzotermik reaksiya - O'zbekiston respublikasi

Ekzotermik reaksiya
|
– issiklik chikishi bilan boradigan reaksiya.
|
Endotermik reaksiya
|
– issiklik yutilishi bilan boradigan reaksiya
|
Valentlik
|
– u yoki bu element atomining uz atrofida boshka necha atomni ushlab tura olish kobiliyati.
|
Molekula
|
– moddaning mustaqil mavjud bula oladigan eng kichik zarrachasi
|
Boglanish energiyasi
|
– ximiyaviy bogni uzib yuborish uchun zarur bulgan energiya miqdori.
|
Ionlar
|
– atom yoki molekulalarning elektron berishi yoki kabul qilib olishi natijasida xosil buladigan zarrachalar
|
Erkin radikallar
|
– tuyinmagan valentlikka ega bulgan zarrachalar
|
Faza
|
– geterogan sistemaning boshka kismlaridan chegara sirtlar bilan ajragan gomogen kismi
|
Kaytar prosess
|
– ikki qarama-karshi yunalishda boradigan prosess
|
|
Gramm ekvivalent - O'zbekiston respublikasi

|
O'zbekiston respublikasi
|
bet | 38/41 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 0,66 Mb. | | #399 |
Gramm ekvivalent
|
– moddaning ekvivalent ogirligiga son jixatdan teng qilib, gramm xisobida olingan miqdori.
|
Gruppa
|
– bitta vertikal katorga joylashgan uxshash elementlar katori
|
Davr
|
– xar kaysi ishqoriy metalldan galogengacha bulgan elementlar katori.
|
Massa soni
|
– atom yadrosi massasini uglerod birlikda takriban ifodalaydigan butun son.
|
Ximiyaviy element
|
– uzida muayyan xossalarni mujassamlashtirgan atomlar turi, yadrolarning zaryadlari bir xil bulgan atomlar turi
|
Izobarlar
|
– atom ogirliklari bir-biriga teng, lekin yadro zaryadlari boshka-boshka bulgan elementlar.
|
Izotoplar
|
– yadro zaryadlari bir xil, lekin atom ogirliklari bir-birlaridan fark qiladigan elementlar.
|
Termoximiya
|
– ximiyanig ximiyaviy reaksiyalar vaktida sodir buladigan energetikaviy xodisalarni tekshiruvchi kismi
|
|
|
| |
MA'RUZA № 17 - O'zbekiston respublikasi

KVANT VA BOR NAZARIYASI
M.Plank 1900 yilda kizdirilgan jismlarning spektrlarini aloxida tarzda taksimlanishini tushuntirish uchun kvant nazariyani yaratdi. Bu nazariyaga muvofik energiya uzluksiz ravishda ajralib chikmaydi, balki mayda bulinmaydigan porsiyalar bilan chikadi. Nurning bu eng kichik porsiyasi kvant deb ataladi. Va uning kattaligi tarkalayotgan nurning tebranish chastotasiga boglik buladi. Xar kaysi kvant kattaligi kuyidagi Plank tenglamasi bilan ifodalanadi:
YE=h, =C/ bu yerda tulkin uzunligi, C-yoruglik tezligi; YE energiya kvanti; tebranish chastotasi, h-6.624*10-34 J.sek Plank doimiysi.
Bor nazariyasi. Nurlanishning kvant nazariyasi asosida N.Bor Rezerfordning atom tuzilish nazariyasini rivojlantirdi.
N.Borning birinchi postulatiga kura elektron yadro atrofida fakat kvantlangan orbitalar buylab aylanadi. Bunda xarakat mikdori momenti (mvr) kattalik jixatdan h/2n ga karali buladi, ya'ni
mvr=nh/n2
bu yerda: r-orbita radiusi, n-bosh kvant son; nq1,2,3,4. -elektronning xarakat tezligi.
N.Borning 2-postulatiga kura elektron kvantalangan orbitalar buylab aylanganida atom energiya chikarmaydi va energiya yutmaydi. Elektron yadrodan uzokrok orbitadan yadroga yakinrok orbitaga utsa u yoruglikning bir kvantiga teng energiya chikaradi. Bu kvantning kattaligi kuyidagi formula bilan aniklanadi.
Ye=h=Euzok -Yeyakin
Shunday qilib, Borning vodorod atomini tuzilish nazariyasi yukorida aytilgan 2 postulatga asoslanadi.
Agar atomning energiyasi minimal kiymatga ega bulsa, elektron yadroga eng yakin orbita buylab xarakat qiladi; atomning bu xolatini galayonlanmagan xolat deyiladi. Kushimcha energiya qabul qilgan atom esa galayonlangan xolatga utadi. Binobarin, galayonlangan atomning energiyasi galayonlanmagan atomning energiyasidan ortikdir. Lekin atomning galayonlangan xolati nixoyatda kiska muddatli. U sekundning yuz milliondan bir ulushiga kadar oz vakt davom etadi.
N.Bor nazariyasi vodorod atomi spektrining turli soxalaridagi ayrim chiziklarning xosil bulish sababini anik tushuntirib berdi. Lekin Bor nazariyasi kamchiliklardan xoli emas. N.Bor nazariyasiga muvofik elektronlar bir orbitadan 2- orbitaga utganda energiyaning uzgarishi spektr chizikda aks etadi. Birok spektrlarni sinchiklab tekshirish ularni yanada murakkab tuzilganligini kursatdi. Spektr chiziklarning xar kaysisi bir-biriga yakin turgan ikki chizik - dubletdan, dubletlar esa bir-biriga juda yakin turgan bir necha yuldosh chiziklardan iboratligi tasdiklandi. Kup elektronli atomlarning spektrlarida shunday spektr chiziklar kursatiladiki ularni elektronning bir orbitadan 2- orbitaga utishi bilan tushuntirib bulmasdi. Bor nazariyasi spektrdagi bu murakkablikni izoxlab bera olmadi. Bor nazariyasiga birinchi uzgarishlarni nemis olimi Zommerfeld kiritdi. Uning fikricha, elektronlar fakat doiraviy orbita buylab emas, balki, ellipslar buylab xam xarakat kilish mumkin. (7-rasm)
-
|
O'zbekiston respublikasi - bet 36

1. Fe2O3 - kizgish kungir tusli modda; u tabiatda uchraydi va kizil temirtosh deb ataladi. Fe(III) - oksid kuyidagicha olinadi:
2Fe(OH)3 Fe2O3+H2O
Fe2O3 kuchsiz asos xosalarini namoyon qiladi, shu bilan birga kislotalik xossalarni xam namoyon qiladi.
Masalan, Fe2O3 sadacha yoki potashga qushib suyultirilsa ferritlar degan tuzlar xosil buladi; bu tuzlar xromatlarga yoki alyuminatlarga uxshagan bulib, metaferrit kislota HFeO2 ning xosilalaridir.
Fe2O3 + Na2CO3 = 2NaFe2O2 + CO2.
Issik suv ferritlarini butunlay gidrolizlab, Fe(III) gidro oksid va tegishli tuzni xosil qiladi:
FeCl3 + 3NaOH = Fe(OH)3 + 3NaCl.
2. Fe2O3 ga tugri keladigan gidroksid Fe(OH)3 dir.
Uch valentli temir tuzlari eritmasiga ammiak yoki ishqor ta'sir ettirilsa, kizilkungir Fe(OH)3 chukmasi xosil buladi, bu chukma ortib kolgan ishqorda erimaydi.
FeCl3 + 3NaOH = Fe(OH)3 + 3NaCl.
Fe(OH)3 temir (II) - gidroksidga qaraganda ancha kuchsiz asosdir. Uning kuchsiz asos ekanligi tuzlarining kuchli darajada gidrolizlanishida, Fe(OH)3 ning esa kuchsiz kislotalar bilan (H2CO3, H2S) mutlako tuz xosil qilmasligida ifodalanadi.
Fe(OH)3 qattiq kizdirilganda suvni yukotib Fe2O3 aylanadi:
2Fe(OH)3 Fe2O3 + 3H2O.
3. Uch valentli temir tuzlari
Uch valentli temir tuzi ichida eng kup ishlatiladigani Fe(III) xloriddir. Suvsiz temir (III) xlorid kizdirilgan temir ustidan ular utkazilganda tuk yashil tangachalar xolida xosil buladi: 2Fe Q 3Cl2 q 2FeCl. Odatda temir (III) xlorid tarkibi FeCl3H2O bulgan va oson yoyilib ketadigan tik sarik kristall moddadir.
4. Fe3+ xam kompleks birikma xosil qiladi, masalan K3[Fe(CN)6] - kaliy geksasianoferrat (III), kizil kon tuzi. Bu tuzni eritmadan turnbul kuki xolida chuktirib olib buyok tayyorlashda ishlatiladi:
3FeCl2 + 2K3[Fe(CN)6] = Fe3[Fe(CN)6]2 + 12KCl
turnbul kuki.
Va turnbul kuki xolida chuktirib olib buyoklar tayyorlashda ishlatiladi:
4FeCl3 + 3K4[Fe(CN)6] = Fe4[Fe(CN)6]3 + 12KCl
berlin lazuri
3FeCl2 + 2K3[Fe(CN)6] = Fe3[Fe(CN)6]2 + 12KCl
turnbul kuki.
Tayanch iboralar:
1. VIII gurux d-elementlari konfigurasiyasi
2. Temir gruppasi
Nazorat sovollari:
1. VIII gurux d-elementlari xossalari
2. VIII gurux d-elementlari birikmalari
3. Temir oksidlari
4. Temirning olinishi va ishlatilishi
5. Kobalt oksidlari
6. Kobalt olinishi va xossalari
7. Nikel olinishi va ishlatilishi
Adabiyotlar:
1. 630- 675 betlar.
2. 401- 412 betlar.
4. 190 bet.
TAYANCH SUZLAR
|
Geterogen sistema - O'zbekiston respublikasi

Geterogen sistema
|
– bir-biridan sirt chegaralari bilan ajralgan moddalar sistemasi
|
Eritma
|
– ikki yoki undan ortiq komponentlardan iborat gomogen sistema
|
Katalizator
|
– reaksiya tezligini uzgartiradigan, lekin reaksiya natijasida ximiyaviy jixatdan uzgarmaydigan modda
|
Prosent konsentrasiya
|
– 100 gr. eritmada erigan moddaning grammlar xisobidagi miqdori
|
Molyar konsentrasiya
|
– 1 l eritmada erigan moddaning mollar soni
|
Normal konsentrasiya
|
– 1 l. eritmada erigan moddaning ekvivalentlar soni
|
Molyal konsentrasiya
|
– 1000 gr. erituvchida erigan moddaning mol soni
|
Titr
|
– eritmaning 1 millilitrida bulgan eruvchi moddaning ogirlik miqdori
|
Elektrolitlar
|
– eritmalari yoki suyuklanmalari elektr tokini utkazadigan moddalar.
|
Kationlar
|
– musbat zaryadlangan ionlar
|
Anionlar
|
– manfiy zaryadlangan ionlar
|
Eruvchanlik
|
– moddaning biror erituvchida eriy olish xususiyati
|
Diffuziya
|
– bir modda zarrachalarining ikki modda ichida uz-uzicha bir tekisda taksimlanishi
|
Indikatorlar
|
– rangi vodorod ionlarining konsentrasiyasiga qarab uzgaradigan moddalar
|
Oksidlanish
|
– biror atom, molekula yoki ion uziga elektron kabul qilish prosessi
|
Oksidlovchi
|
–uziga elektron kabul qilgan zarracha
|
Kaytaruvchi
|
– uzidan elektron bergan atom, molekula yoki ion
|
Korroziya
|
– metallarning xavo, suv, kislota, ishqor va tuzlarning eritmalari ta'sirida yemirilishi
|
Ingibitorlar
|
– metall korroziyasini sekinlashtiruvchi moddalar
|
Oksidlash
|
– metall sirtida korroziyaga chidamli oksid parda xosil qilish prosessi
|
Gidridlar
|
– tarkibida biror element va vodorod bulgan birikmalar
|
Yonish
|
– issiklik va yoruglimk chikarish bilan boradigan tez oksidlanish prosessi
|
Fosforesensiya
|
– moddalarning korongida shu'lalanish xodisasi;
|
Ruda
|
– tarkibida metallarning tabiiy birikmalari bulgan tog jinslari
|
Elektroliz
|
– elektr toki ta'sirida elektrolit eritmalarda yoki suyuklanmalarda boradigan oksidlanish-kaytarilish prosessi;
|
Metallurgiya
|
– sanoatda tabiiy xom-ashyodan metallar ajratib olish usullari xakidagi fan
|
Xalkogenlar
|
– O, S, Se Te elementlarning umumiy nomi;
|
|
Takrorlash uchun savollar

Qiyinlik darajasi
|
Test topshirig’i
|
To’g’ri javob
|
Muqobil javob
|
Muqobil javob
|
Muqobil javob
|
1
|
MOZM qanday tashkilot?
|
*Metrologiya sohasida qonunlashtiruvchi tashkilot
|
Xalqaro savdo tashkiloti
|
Xalqaro standartlashtirish tashkiloti
|
Xalqaro birliklar tizimi
|
1
|
Metr etaloni qachon va qayerda qabul qilingan?
|
*1791 yil Fransiyada qabul qilingan
|
1875 yil Ispaniyada qabul qilingan
|
1893 yil Moskvada qabul qilingan
|
1793 yil Leningrad shahrida abul qilingan
|
1
|
Mina qanday o’lchov birlik bo’lgan?
|
*Vaqt o’lchov birligi
|
Massa o’lchov birligi
|
Uzunlik o’lchov birligi
|
Temperatura o’lchov birligi
|
1
|
1 metr Yer meridian uzunligining necha bo’lagiga teng etib belgilangan
|
*1x10-7
|
1x10-9
|
1x10-14
|
1x10-5
|
1
|
KARAT o’lchov birligining ma’nosi nima?
|
* Loviya doni
|
Bug’doy doni
|
Mosh doni
|
Guruch doni
|
1
|
VTO qanday tashkilot?
|
*Xalqaro savdo tashkiloti
|
Metrologiya sohasida qonunlashtiruvchi tashkilot
|
Xalqaro standartlashtirish tashkiloti
|
Xalqaro birliklar tizimi
|
1
|
Xalqaro konvensiya qachon qabul qilinadi?
|
*1875 yil Parijda 17 ta davlat tomonidan qabul qiliadi
|
1791 yil Fransiyada 20 ta davlat tomonidan qabul qilinadi
|
1893 yil Moskvada 17 ta davlat tomonidan qabul qilinadi
|
1793 yil Leningradda 20 ta davlat tomonidan qabul qilinadi
|
2
|
1 metr vakuumda to’lqin uzunligining …. ga teng
|
*1650763,73
|
1750763,73
|
1850763,73
|
1950763,73
|
2
|
….. bosh barmoqni hisobga olmaganda qolgan to‘rttasining kengligi
|
*Ladon
|
fut
|
pyad
|
quloch
|
-rasm. Energetik pogonalarda atom orbitallar energiyasi

Bu pogonachalar gruppalari D.I.Mendeleyevning elementlar davriy sistemasiga tugri keladigan davr ichidagi orbitallarni elektron bilan tulishish tartibini ifodalaydi. Pastidagi sonlar (2, 8, 18, 32) esa shu davrdagi element atomi orbitallarini tulishidagi elektronlar sonining yigindisidir.
Yukoridagi formuladan va kuyidagi rasmdan kurinib turibdiki, 3r pogonachadan keyin orbitallarda elektronlarning tartibsiz joylashishi kuzatiladi, ya'ni 3r pogonachadan keyin 3d-orbital tulmasdan 4s-orbital tuladi. Buning sababi shundaki, argonning elektron konfigurasiyasiga ega bulgan 4s- va 3d- elektronlarni atom yadrosida bir xilda ekranlashmaganligidir.
4s-orbital atom yadroga utuvchi, shuning uchun u ichki elektronlar bilan kam utuvchan 3d-orbitalga karaganda kam darajada ekranlashgan buladi.
4s-elektronlarni kam ekranlanishi ularning yadro bilan mustaxkam boglanishda bulishini, 3d-elektronlarning ekranlanishining kuchayishi, ularning stabilligini kamaytiradi. Natijada 4s-elektronlar 3d pogonachadagi elektronlarga nisbatan kam energiya zapasiga (energetik kulay sharoitga) ega buladi. Birok ular energetik pogonada bir-biridan kam fark kiladi. Elekron energiyasi kam fark kiladigan pogonachalar orbitallarini konkurent pogonachalar deyiladi (yukoridagi formulada kavs ichida berilgan).
Xar bir pogona orbitallari bosh va orbital kvant sonlari yigindisining (nQ1) ortib borishi tartibida tulib boradi. (V.M.Klechkovskiy koidasi). Agar bosh va orbital kvant sonlar yigindisi bir xil bulgan turli pogonachalar bulsa, oldin bosh kvant soni kichik bulgan pogonacha, keyin orbital kvant soni katta bulgan pogonacha tuladi.
Yukorida aytib utilganidek, D.I.Mendeleyev davriy sistemasining xar bir davr elementlarining tashki kavati ns2 yoki ns2np6 elektronlar bilan tuladi. Kup elektronli atomlarning elektron kavatlari Klechkovskiy koidasiga muvofik ravishda tulib boradi. Demak, ayrim pogonadagi elektronlarning maksimal soni kuyidagi ifoda bilan aniklanadi:
Nmak = 2Nn = 2n2
bu yerda: Nmak -pogonadagi mumkin bulgan elektronlarni maksimal soni,
Nn-orbitalning umumiy soni, n-bosh kvant soni.
Shunday kilib, birinchi kvant pogona K -kavatda (nq1) 2 ta, L-kavatda (nq2) 8 ta, M-kavatda (nq3) 18 ta va N-kavatda (nq4) 32 ta elektron buladi.
|
Milliy etalon - Metrologiya va standartlashtirish

|
Metrologiya va standartlashtirish
|
bet | 10/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQIMilliy etalon – mamlakat uchun boshlang‘ich etalon sifatida xizmat qilishi rasmiy qaror bilan tan olingan etalon.
O‘lchashlar birliligi – o‘lchash natijalari rasmiylashtirilgan kattaliklar birliklarida ifodalangan va o‘lchashlar xatoligi berilgan ehtimollik bilan belgilangan chegaralarda joylashgan o‘lchashlar holati.
O‘lchashlar birliligini ta’minlash – O‘BT Qonunlar, shuningdek o‘lchashlarning birliligini ta’minlashga qaratilgan davlat standartlari va boshqa me’yoriy hujjatlarga muvofiq o‘lchashlar birliligiga erishish va saqlashga qaratilgan metrologik xizmatlar faoliyati.
Metrologik xizmat – MX o‘lchashlar birliligini ta’minlash ishlarini bajarish va metrologik tekshiruv va nazoratni amalga oshirish uchun qonunga muvofiq tashkil etiladigan xizmat.
Davlat metrologik xizmati – Mamlakatda o‘lchashlar birliligini ta’minlash bo‘yicha ishlarni mintaqalararo va sohalararo darajada bajaruvchi va davlat metrologik tekshiruvi va nazoratini amalga oshiruvchi metrologik xizmat.
Davlat boshqaruv idorasining metrologik xizmati – mazkur vazirlik (mahkama) doirasida o‘lchashlar birliligini ta’minlash ishlarini bajaruvchi va metrologik nazorat hamda tekshiruvini amalga oshiruvchi metrologik xizmat.
Yuridik shaxs metrologik xizmati – mazkur muassasa (tashkilot) da o‘lchashlar birliligini ta’minlash ishlarini bajaruvchi va metrologik tekshiruv hamda nazoratini amalga oshiruvchi metrologik xizmat.
Metrologiya bo‘yicha milliy idora – davlatda o‘lchashlar birliligini ta’minlash ishlariga rahbarlikni bajarishga vakolatli davlat boshqaruv idorasi.
Metrologik tekshiruv – o‘lchash jarayoni elementlarini me’yoriy hujjatlar talablariga muvofiqligini aniqlash va tasdiqlashni o‘z ichiga olgan vakolatli idoralar va shaxslar faoliyati.
Metrologik nazorat – o‘lchash jarayoni elementlarining holati, ishlatilishi va o‘rnatilgan tartibda metrologik qoidalar amalga oshirilganligini baholash uchun vakolatli idoralar va shaxslar faoliyati.
|
| |
Bevosita o‘lchash - - Metrologiya va standartlashtirish

|
Metrologiya va standartlashtirish
|
bet | 17/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQIBevosita o‘lchash - O‘lchanayotgan kattalikning qiymatini tajriba ma’lumotlaridan bevosita topish. Masalan, oddiy simobli termometrda yoki lineyka yordamida o‘lchash.
u = s∙x;
Bunda: u - muayyan birlikda ifodalanyotgan o‘lchanayotgan kattalikning qiymati;
s - shkalaning bo‘lim qiymati;
x - shkaladan olingan qaydnoma.
Bilvosita o‘lchash- bevosita o‘lchangan kattaliklar bilan o‘lchanayotgan kattalik orasida bo‘lgan ma’lum bog‘lanish asosida katalikning qiymatini topish. Masalan, tezlikni o‘lchash.
u = f (x1 x2 ...xn).
Majmuiy o‘lchash - bir necha nomdosh kattaliklarning birikmasini bir vaqtta bevosita o‘lchashdan kelib chiqqan tenglamalar tizimini yechib, izlanayotgan qiymatlarni topish. Masalan, har xil tarozi toshlarining massasini solishtirib, bir toshning ma’lum massasidan boshqasining massasini topish uchun o‘tkaziladigan o‘lchashlar, haroratni qarshilik termometri orqali o‘lchash.
Birgalikdagi o‘lchash - turli nomli ikki va undan ortiq kattaliklar orasidagi munosabatni topish uchun bir vaqtda o‘tkaziladigan o‘lchashlar. Misol, rezistorning 200S dagi elektr qarshiligi qiymatini turli temperaturalarda o‘lchab topish.
Mutlaq o‘lchash - bir yoki bir necha asosiy kattaliklarni bevosita o‘lchanishini va (yoki) fizikaviy doimiylikning qiymatlarini qo‘llash asosida o‘tkaziladigan o‘lchash.
Nisbiy o‘lchash - kattalik bilan birlik o‘rnida olingan nomdosh kattalikning nisbatini yoki asos qilib olingan kattalikka nisbatan nomdosh kattalikning o‘zgarishini o‘lchash.
O‘lchash usuli– deganda o‘lchash qonun-qoidalari va o‘lchash vositalaridan foydalanib, kattalikni uning birligi bilan solishtirish usullarini tushunamiz.
O‘lchashning quyidagi usullari mavjud:
Bevosita baholash usuli - bevosita o‘lchash asbobining sanash qurilmasi yordamida to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘lchanayotgan kattalikning qiymatini topish. Masalan, prujinali manometr bilan bosimni o‘lchash yoki ampermetr yordamida tok kuchini topish.
|
| |
Instrumental xatolik - Metrologiya va standartlashtirish

|
Metrologiya va standartlashtirish
|
bet | 22/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQIInstrumental xatolik deyilganda qo‘llanayotgan o‘lchov asboblari xatoliklariga bog‘liq bo‘lgan o‘lchash xatoliklari tushuniladi. Yuqori aniqlikda o‘lchaydigan asboblar qo‘llanganda o‘lchov asboblarining takomillashmagani orqasida kelib chiqadigan instrumental xatoliklar tuzatma kiritish usuli bilan yo‘qotiladi. Texnik o‘lchov asboblarining instrumental xatoliklarini yo‘qotib bo‘lmaydi, chunki bu asboblarni tekshirilganda tuzatmalar bilan ta’minlanmaydi.
O‘lchash usuli xatoligi deyilganda usulning takomillashmaganligi orqasida kelib chiqadigan xatolik tushuniladi. Ular, ko‘pincha, yangi usullar qo‘llaganda, qiymatlar orasidagi haqiqiy bog‘lanishni taxminiy apporoksimatsiya qiluvchi tenglamalardan foydalanilganda paydo bo‘ladi. O‘lchash usuli xatoligi o‘lchov vositasi, xususan, o‘lchash qurilmasi, ba’zida esa, o‘lchash natijasi xatoliklarini baholashda e’tiborga olinishi lozim.
Sub’ektiv xatoliklar kuzatuvchining shaxsiy xususiyatlaridan masalan, biror signal berilgan paytni kayd qilishda kechikish yoki shoshilishdan, shkala bir bo‘limi chegarasida ko‘rsatuvni noto‘g‘ri yozib olishdan, parallaksdan va hokazodan kelib chiqadi. Parallaksdan hosil bo‘lgan xatolik deyilganda sanash xatoligiga kiradigan, shkala sirtidan biror masofada joylashgan strelka shu sirtga perpendikulyar bo‘lmagan yo‘nalishda vizirlash (belgilash) natijasida kelib chikadigan xatolik tushuniladi.
O‘rnatish xatoligi o‘lchov asbobi strelkasining shkala boshlang‘ich belgisiga noto‘g‘ri o‘rnatilishi natijasida yoki o‘lchash vositasini e’tiborsizlik bilan, masalan, vertikal yoki gorizontal bo‘yicha o‘rnatilmasligi natijasida kelib chiqadi.
O‘lchash uslubi xatoliklari kattaliklarni (bosim harorat va b. ni) o‘lchash uslubi bilan bog‘liq bo‘lgan va qo‘llanayotgan o‘lchash asboblariga bog‘liq bo‘lmagan xatoliklaridan iborat.
O‘lchashlarni, ayniqsa, aniq o‘lchashlarni bajarishda o‘lchash natijasini muntazam xatoliklar anchagina buzishi mumkin. Shuning uchun, o‘lchashlarni bajarishga kirishishdan avval bu xatoliklarning barcha manbalarini aniqlash va ularni yo‘qotish choralarini ko‘rish zarur. Ammo muntazam xatoliklarni topish va yo‘qotish uchun uzil-kesil qoidalar berish amalda mumkin emas, chunki turli kattaliklarni o‘lchash usullari g‘oyatda turli-tumandir.
|
| |
To’g’ri:  
kilopaskal -sekunda taqsim metr  
(kPa·sG’m).  
  
Noto’g’ri

|
To’g’ri:
kilopaskal -sekunda taqsim metr
(kPa·sG’m).
Noto’g’ri
|
bet | 15/58 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #238909 |
Bog'liq “METROLOGIYA VA STANDARTLASHTIRISH” MA\'ruzalar matni SIRTQITo’g’ri:
kilopaskal -sekunda taqsim metr
(kPa·sG’m).
|
Noto’g’ri:
paskal -kilosekunda taqsim metr
(Pa·ksG’m).
|
Asoslangan hollarda, bunday birliklar keng tarqalgan hollarda bandning birinchi qismiga muvofiq tuzilgan birliklarga o’tish qiyin bo’lsa, old qo’shimchani ko’paytmaning ikkinchi ko’paytuvchisiga yoki nisbatning maxrajida ishlatilishiga ruxsat etiladi, ya ni masalan: tonna-kilometr (tkm), vol t taqsim santimetr (VG’cm), amper taqsim millimetr kvadrat (AG’mm).
Darajaga ko’tarilgan birlikning karrali va ulushli birliklar nomi old qo’shimchani asosiy birlik nomiga qo’shib yozish bilan hosil qilinadi Masalan, yuza birligining karrali yoki ulushli birligini hosil qilish uchun old qo’shimchani asosiy birlik - metrga qo’shish kerak: kilometrning kvadrati, santimetrning kvadrati va h.k.
Darajaga ko’tarilgan birlik olingan karrali va ulushli birliklarining belgilarini shu daraja ko’rsatkichini mazkur birlikdan olingan karra yoki ulush belgisiga qo’shib tuzish lozim, shunda ko’rsatgich karrali (yoki ulushli) birlikning (old qo’shimcha bilan birga) darajaga ko’tarilganligini ifodalaydi.
Misollar
1. 5 km2q5(103m)2q5106 m2
2. 250 cm3G’sq250(10-2m)3G’sq25010-6 m3G’s
3. 0,002 cm-1q0,002(10-2 m)‑1q0,002100 m‑1q0,2 m-1
Kattaliklar kiymatini yozish uchun birliklarni xarflar bilan yoki maxsus belgilar (...°, ...', ...") bilan belgilash lozim.
Birliklarning harfli belgilari to’g’ri shrift bilan bosilishi kerak. Birliklar belgilarida nuqta qisqartirish belgisi sifatida qo’yilmaydi.
Birliklarning belgilari kattaliklarning raqamli qiymatlaridan keyin shu satrda (boshqa satrga o’tkazmasdan) joylashtirilishi lozim. Agar birlik belgisi oldidagi sonli qiymat egri chiziqli kasr ko’rinishida bo’lsa, u qavsga olinishi kerak.
Sonning oxirgi raqami va birlikning belgisi orasida bir harfli ochiq joy qoldirish lozim.
To’g’ri:
100 kW
80 %
20 °S
(1G’60) s-1
|
|
|
| |