nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
BOZOR IQTISODIYOTI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 132/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BOZOR IQTISODIYOTI – 1) B.i. – iqtisodiy munosabatlar bozor qonunlari orqali boshqariladigan, erkin tovar-pul munosabatlariga asoslangan, antimonopol yo‘nalishdagi ishlab chiqarish usuli rivojlanishining navbatdagi bosqichini o‘rganadigan fan. 2) B.i. – erkin tovar pul munosabatlariga asoslangan, iqtisodiy monopolizmni inkor etuvchi, aholini ijtimoiy himoya qilishga yo‘naltirilgan va boshqariladigan iqtisodiy tizimdir; 3) B.i. – erkin tovar pul munosabatlariga asoslangan, iqtisodiy monopilizmni inkor etuvchi, aholini ijtimoiy himoya qilishga yo‘naltirilgan va boshqarilib (tartibga solinib) turuvchi iqtisodiyotdir. 4) tovar ishlab chiqarish, ayirboshlash va pul muomalasi qonun – qoidalari asosida tashkil etiladigan va boshqariladigan iqtisodiy tizimdir.
BOZOR IQTISODIYOTI QONUNLARI — inkor qilish jamiyatni ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotga olib kelmaydigan ob’ektiv harakat qiluvchi bozor qonunlari. Ularga quyidagilar kiradi: 1) tovar ishlab chiqaruvchining ma’muriy erkinligi va mustaqilligi; 2) tovar ishlab chiqaruvchi o‘z mehnati natijasining egasi bo‘lishi kerak 3) xom-ashyo yetkazib beruvchilar va mahsulot iste’mol qiluvchilarni erkin tanlash; 4) tovarlar ishlab chiqarishni demonopolizatsiya qilish; 5) progressiv soliq siyosati va boshqalar.
BOZOR IQTISODIYOTI SHAKLLANAYOTGAN MAMLAKATLAR — bozor islohotlarini amalga oshirishda jiddiy yutuqlarga erishgan, milliy bank-moliya tizimini mustahkamlash va jahon xo‘jaligiga integratsiyalashuvga erishgan rivojlanayotgan va sobiq sotsialistik mamlakatlar guruhi.
BOZOR IQTISODIYOTIGA BOSQICHMA -BOSQICH O‘TISH — ma’muriy- buyruqbozlikka asoslangan iqtisodiyotni xo‘jalik faoliyatining markazlashuvini yo‘qotish, narxlar va tashqi iqtisodiy aloqalarni bosqichma-bosqich erkinlashtirish bilan bog‘liq chora-tadbirlar asosida isloh qilish.
BOZOR IQTISODIYOTIGA XOS TAQSIMOT QONUNI – bunda moddiy ne’matlar va xizmatlar resurslar bergan pirovard natijasiga qarab, ularning egalari o‘rtasida taqsimlanadi.
BOZOR IQTISODIYOTIGA O‘TISH DAVRI – turli bozor islohotlarini amalga oshirish yo‘li bilan bozor iqtisodidan avvalgi iqtisodiy munosabatlarni bozor iqtisodi munosabatlariga aylantirish davri. O‘zbekistonning bozor iqtisodiga o‘tishi uch bosqichda amalga oshmoqda.
|
| |
O‘quv materiallari - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 82/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunO‘quv materiallari taqdimotining xilma-xilligi. Onlayn kurs tinglovchilari e’tiborini jalb qilishi va ma’lumotni yaxshiroq eslab qolishlari uchun yangi bilimlarni taqdim etishning turli usullaridan (ma’ruzalar, hikoyalar, videofilmlar, infografika) foydalanishi kerak.
42
|
Merrillning Qo‘llash tamoyili to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
|
Qo‘llash. Tinglovchilar mashg‘ulot jarayonida yangi bilimlarni mustaqil ravishda qo‘llashlari kerak.
|
43
|
Merrillning integratsiya tamoyili to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang.
|
Integratsiya. Onlayn kurs bo‘yicha bilimlar tinglovchilarning faoliyatiga singib ketishi, amalda qo‘llanilishi kerak.
|
44
|
Raqamli etika — bu ...
|
Raqamli etika — bu onlayn muhitda o‘zini tutish qoidalari va tamoyillari to‘plamidir. Raqamli etika bizga Internetda va boshqa raqamli muhitda nima qilish mumkin va nima qilish mumkin emasligini tushunishga yordam beradi.
|
45
|
Raqamli etikaning asosiy tamoyillari to‘g‘ri ko‘rsatilgan qatorni belgilang:
|
Xavfsizlik:shaxsiy ma’lumotlaringizni himoya qilish va raqamli hayotingizni xavfsizligi ta’minlanishi lozim.
Maxfiylik:boshqa odamlarning shaxsiy hayotiga oid ma’lumotlar maxfiyligiga rioya qilish va ularning ma’lumotlariga ruxsatsiz kirishdan himoya qilish kerak.
Hurmat:Internetdagi boshqa odamlarning huquqlari, fikrlari va chegaralarini hurmat qilish kerak.
Ishonchlilik: siz faqat tasdiqlangan va to‘g‘ri ma’lumotlarni baham ko‘rishingiz kerak.
|
|
| |
KASSA XARAJATLARI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 417/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KASSA XARAJATLARI – tegishli budjetlarning ham budjet mablag‘lari qoluvchilarining bankdagi hisob varaqlaridan, ham mablag‘larsiz hisob-kitoblar yo‘li bilan ham naqd mablag‘ ko‘rinishida o‘tkazilganki bergan barcha summalari budjetlarning kassa xarajatlari hisoblanadi. Tegishli budjetlarning hisob varag‘laridan budjet mablag‘lari oluvchilarning hisob varag‘iga va budjet ajratmalari quyi tasarrufchilari hisob varag‘iga o‘tkazilgan summalar moliyalashtirish summalari hisoblanadi va budjetning kassa xarajatlariga kiritilmaydi.
KASSALI REJALASHTIRISH - tushumlarning hajmi va manbalari, shuningdek to‘lovlarning yo‘nalishi va maqsadlari bo‘yicha respublika va mahalliy budjetlar kassa rejalarini tuzish yo‘li bilan amalga oshiriladigan hududiy (respublika) g‘azna hisobvarag‘lari orqali o‘tadigan pul mablag‘larining aylanmasini rejalashtirish va boshqarish.
KASTODI - savdo kompaniyalari aksiyalarini javobgarlik asosida saqlash bo‘yicha bank operatsiyasi.
KATALOG (grek.) —uzoq muddat foydalanishga hisob-kitob qilingan tovar yoki tovarlar guruhi soni va xususiyati berilgan ko‘p betli, ko‘p rangli nashrni bildiruvchi reklama amaliyotida qabul qilingan, bosilib chiqqan reklama turi.
KATALOG YARMARKASI — tovarlar namunalari qatnashmagan, uning o‘rniga kataloglar sotiladigan tovarlar to‘g‘risida barcha axborot ifodalangan axborot varaqlar va h.k. keng taqdim etilgan yarmarka.
KATTA QADOQDAGI MAHSULOT — “oilabop qadoq” deb ham ataladi. Favqulodda katta qadoqdagi iste’mol tovarlari narxi kichik qadoqdagi tovarlar narxidan birmuncha past bo‘ladi.
“KATTA YETTILIK” MAMLAKATLARI — jahon xo‘jaligi tizimining rivojlanish yo‘nalishlarini va barcha davlatlarda ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot tendensiyalarini belgilab beruvchi mamlakatlar guruhi (AQSh, Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Italiya va Kanada).
KAVERING (lot.) — pasayishga o‘ynovchi birja chayqovchilari tomonidan tuzilgan muddatli bitimlar bo‘yicha majburiyatlarni to‘xtatish uchun oldindan sotilgan qimmatbaho qog‘ozlar, kontraktlar, tovarlarni ijaraga olish.
|
| |
Refleksiya – o‘z fikrlari va kechinmalarini tahlil qilishga qaratilgan mulohaza.  
Sakral

|
Refleksiya – o‘z fikrlari va kechinmalarini tahlil qilishga qaratilgan mulohaza.
Sakral
|
bet | 238/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFARefleksiya – o‘z fikrlari va kechinmalarini tahlil qilishga qaratilgan mulohaza.
Sakral – muqaddas.
Sensualizm – hissiy bilishning rolini oqilona bilishning ahamiyatidan ustunroq qo‘yuvchi falsafiy yo‘nalish.
Simvol – biron-bir g‘oyani ifodalovchi belgi, obraz.
Sinkretizm - qismlarga ajralmaganlik, biron-bir hodisaning noraso holati bilan belgilanadigan har xil jinsli elementlarning aralashuvi.
Skeptitsizm – inson bilimining ishonchliligiga shubha bildiruvchi va barcha haqiqatlarni nisbiy deb e’lon qiluvchi falsafiy konsepsiya.
Stereotip – ko‘pincha jamiyat tomonidan faol ilgari suriladigan va individ tanqidsiz qabul qiladigan borliqning nisbatan barqaror va soddalashtirilgan obrazi.
Substansiya – birinchi asos, barcha narsalar va hodisalarning mohiyati.
Ssientizm – madaniyat tizimida, jamiyat hayotida fan rolini mutlaqlashtirish.
Tabu – biron-bir narsa, harakat, so‘zga nisbatan belgilanadigan diniy taqiq.
Teologiya – diniy ta’limotlar tizimi.
Teotsentrizm – dunyoni tushunish markaziga Xudoni qo‘yuvchi falsafiy yondashuv.
Texnogen – texnika bilan bog‘liq, uning ta’siri bilan belgilangan.
Texnokratik – texnikani birinchi o‘ringa qo‘yuvchi.
Texnooptimizm – turli muammolarni echishda fan-texnika taraqqiyotining rolini oshirib ko‘rsatuvchi falsafiy yondashuv.
Texnopessimizm – fan-texnika taraqqiyotini jamiyat va tabiat tanazzulining manbai va omili deb e’lon qiluvchi falsafiy yondashuv.
Texnotron jamiyat – kompyuter inqilobi bosqichiga kirgan jamiyat.
Transsendental – o‘ta umumiy.
Universum – yagona Olam, yaxlit dunyo.
Xususiy muammolar davlat faoliyatining muayyan jabhasiga, ayrim aholi yashaydigan punktlarga yoki kichik tabiiy ob’ektlarga tegishli bo‘lgan muammolardir
Fauna – barcha turdagi hayvonlar majmui.
|
| |
Moddiylashtirish - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 237/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAModdiylashtirish – ma’no strukturalari, sxemalar, loyihalarning inson faoliyatida gavdalanishi.
Modus – predmetning unga ayrim holatlardagina xos bo‘lgan muvaqqat xossasi.
Monizm – plyuralizmga zid o‘laroq, muayyan bir asosdan kelib chiqadigan falsafiy yondashuv.
Nano yunoncha “nanos” so‘zidan olingan bo‘lib, mitti degan ma’noni bildiradi.
Nanotexnologiya-mitti texnologiya bo‘lib, uning prototipi tabiatning o‘zida mujassam. Ko‘zga ko‘rinmas bakteriyalar, chumoli, o‘rgimchak va shunga o‘xshash hasharotlar tabiiy nano jismlardir.
Negativ – salbiy, biror narsaga zid.
Noumen – mushohada yo‘li bilan anglash mumkin bo‘lgan mohiyat.
Noosfera – aql-idrok sohasi yoki biosferaning shunday bir holatiki, bunda odamlarning oqilona faoliyati biosfera rivojlanishining muhim omiliga aylanadi.
Obraz – amaliy faoliyat va bilish jarayonida shakllangan hissiy yoki oqilona tasavvur.
Okkultizm – maxsus ruhiy mashqlar, alohida marosimlar orqali ayrim insonlargina bila oladigan koinotda sirli kuchlar mavjudligini e’tirof etuvchi ta’limot.
Oppozitsiya - qarshi harakat, muayyan narsaga ochiqdan-ochiq yoki zimdan qarshilik ko‘rsatish.
Panteizm – Xudoni tabiat bilan tenglashtiruvchi falsafiy ta’limot.
Paradigma – mazkur davrda ilmiy hamjamiyat tomonidan e’tirof etilgan muayyan ilmiy tadqiqot yo‘nalishini belgilovchi prinsiplar majmui.
Passionar – ichki energiyaga egalik yoki o‘ta g‘ayratlilik.
Permanent – doimiy, uzluksiz.
Persepsiya – idrok etish.
Prognoz qilish – bu maxsus ilmiy metodlar yordamida kelajak haqida bilimlar olish jarayoni
Ratsionalizm – aqlni bilish va odamlar xulq-atvorining negizi deb e’tirof etadigan falsafiy yo‘nalish.
Reduksionizm – murakkab narsa yoki hodisani soddaroq narsa yoki hodisaga bog‘lash.
Relyativizm – bizning barcha bilimlarimiz, qadriyatlarimiz va xulosalarimizni nisbiy, shartli deb hisoblaydigan falsafiy yondashuv.
|
| |
Tarbiyachining bolalar bilan faoliyati

|
Tarbiyachining bolalar bilan faoliyati
|
bet | 187/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgTarbiyachining bolalar bilan faoliyati
|
O‘quv-tarbiya ishlari
|
Jismoniy tarbiya va sog‘lom turmush tarzini shakllantirish
/jismoniy mashqlar, Salomatlik saboqlari , HXA, YHQ /
|
|
|
Jismoniy tarbiya
OVD –
Gorizontal mo‘ljalga qopchalarni otish.
Bog‘ich tagidan yonboshlab chapga va o‘ngga siljish.
To‘plar orasidan oyoq uchida yurish.
|
|
Jismoniy tarbiya
O‘yinli mashqlar -
“YUmalat va ur”
“YUgur – lekin, tegib ketma”
“Nay” nomli harakatlanish o‘yini
To‘p bilan estafeta
|
Ijtimoiy-ruhiy rivojlanish
/badiiy adabiyot/
|
|
|
|
|
|
Nutq, muomala, o‘qish va yozish ko‘nikmalari
/nutqni o‘stirish, tovush talaffuzi, chet tilini o‘rganish, grammatika/
|
|
Quvnoq ingliz tili
/pedagog rejasiga muvofiq/
|
Nutqni o‘stirish
“Qanday qilib chumoli uyiga shoshilardi” ertagini so‘zlab berish.
“Kim qaerda yashaydi?” d/o‘.
|
|
ABVGDeyka
Bo‘g‘in hosil qiluvchi unli harflar bilan tanishuv.
So‘zlardagi bo‘g‘inlar sonini aniqlash.
“Y” tovushi va harfi.
“CHoynak” so‘zining tovush tahlili.
|
Anglashni rivojlantirish
/olamni anglash haqidagi bilim va tushunchalar, matematika/
|
Atrof-muhit bilan tanishtirish
“Hasharotlar olami” nomli suhbat
Hasharotlar to‘g‘risidagi topishmoqlarni topish
Anglash faoliyati
Ba’zi hasharotlarning rivojlanishi to‘g‘risidagi videolavhalarni ko‘rsatish orqali tasavvur paydo qilish.
“Hasharotlar-tabiatdagi jajji do‘stlarimiz”- ekologik tarbiya
|
Oddiy matematika
16, 17, 18 sonlarini hosil qilish..
16, 17, 18 raqamlari.
Miqdoriy, to‘g‘ri va teskari sanoq .
Daftarlardagi ish.
|
|
Oddiy matematika
19, 20 sonlarini hosil qilish..
19, 20 raqamlari.
Miqdoriy, to‘g‘ri va teskari sanoq Daftarlardagi ish.
|
|
Ijodiy rivojlanish
/rasm chizish, plastilindan narsa yasash, applikatsiya, qo‘l mehnati, konstruksiyalash, musiqa/
|
|
|
| |
BOZOR TOMONIDAN YANGI TOVARNI O‘ZLASHTIRISH

|
BOZOR TOMONIDAN YANGI TOVARNI O‘ZLASHTIRISH
|
bet | 137/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BOZOR TOMONIDAN YANGI TOVARNI O‘ZLASHTIRISH — ko‘p tomondan xal qiluvchi darajada yangi tovarning xarakteriga bog‘liq bo‘ladi. Ayrim tovarlar bir kunda mashhurlikka erishishi, boshqa tovarlar uchun bu uzoq vaqt talab qilishi mumkin.
BOZOR TURLARI — 1) ayirboshlash ob’ektining moddiy shakliga ko‘ra: iste’mol tovarlari va xizmatlari, ishlab chiqarish vositalari, moliya, valyuta, mehnat, intellektual tovarlar, shou-biznes bozorlari 2) ayirboshlash miqyosiga ko‘ra: mahalliy, regional, jahon bozorlari 3) amal qilish xususiyatiga ko‘ra: tartibli, tartibsiz, boshqariladigan bozorlar 4) iqtisodiy aloqalarga kirishish darajasiga ko‘ra: erkin, monopollashgan, monopol-raqobatli, oligopolistik, sof monopoliya bozorlari 5) tovarlarning chetdan kelishiga qarab ochiq, yopiq va xufiya bozorlar bo‘ladi; 6) bozor joylashgan joyi, hajmi, sig`imi va h.k. ga qarab quyidagi turlarga bo‘linadi:
a) Xalqaro jahon bozori — barcha jahon mamlakatlari kiradigan bozor (kapitalistik rivojlanayotgan va ayrim boshqa mamlakatlar).
b) Regional bozor — regional belgisi bo‘yicha mamlakatlar guruhini qamrovchi bozor (masalan, G‘arbiy Yevropa mamlakatlari Umumiy bozori).
c) Milliy bozor — barcha milliy hududni qamrovchi bozor.
d) Mahalliy bozor — mamlakatning bitta yoki bir qancha hududlari bilan cheklanadigan bozor.
e) Mahsulotlarning ma’lum turi yoki guruhlari yoki xizmatlari bozori (masalan, kompyuterlar, paxta, konsultativ xizmatlar bozorlari va h.k.).
BOZOR TUZILMASI — bozorning asosini quyidagi xarakterli xususiyatlari belgilaydi: firmaning soni va hajmi; har xil firma tovarlarining o‘zaro o‘xshashlik yoki aksincha, bir-biridan farq qilish darajasi; aniq bozorga kirish va chiqishning osonligi, bozor axborotidan foydalanish.
BOZOR XABARDORLIGI (ingl. Market awareness) — bozorda brendning xolati va uning hamma vaqt tanib olinishi. Bozor so‘ljayishi oqibatida zaiflashib qolishi mumkin.
BOZORDA BREND ULUSHI; BRENDNING BOZORDAGI ULUSHI (ingl. Brand share) — zamonning muayyan davrida muayyan bozorda ma’lum bir mahsulot foizlarda qanday ulushni egallab turganini namoyon etuvchi pul miqdori ko‘rinishida yoki sotuv hajmlarida o‘lchanuvchi statistik ma’lumotlar. Shuni unutmaslik kerakki, sotuvlar hajmi va tovar aylanmasi aynan bitta narsa emas. Tovar aylanmasi pulda ifodalansa, sotuvlar hajmi tovar birliklarida o‘lchanadi. Ana shu ko‘rsatkichlarga asoslanib sotuvlar tannarxini hisoblab chiqish hamda u samarali va tejamkorona yoki aksincha bo‘lishini hisoblab chiqish mumkin.
|
| |
fuqaroni birinchi marta davlat organlari tomonidan biron bir ishga gumon qilinuvchi sifatida jalb qilayotganda, unga birlamchi huquqlari tushuntirib berilishi

|
fuqaroni birinchi marta davlat organlari tomonidan biron bir ishga gumon qilinuvchi sifatida jalb qilayotganda, unga birlamchi huquqlari tushuntirib berilishi
|
bet | 761/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunfuqaroni birinchi marta davlat organlari tomonidan biron bir ishga gumon qilinuvchi sifatida jalb qilayotganda, unga birlamchi huquqlari tushuntirib berilishi
Miranda qoidasi bo‘yicha hibsga olingan shaxsga uni so‘roq qilishdan oldin albatta: sukut saqlashga haqliligi;
aytgan gaplari sudda unga qarshi qo‘llanishi mumkinligi va qo‘llanishi; so‘roqda uning advokati ishtirok yetishi mumkinligi;
advokat to‘lovini qila olmasa unga davlat tomonidan advokat berilishi tushuntirilishi hamda “haq-huquqlaringiz sizga tushunarlimi?” deb so‘ralishi;
o‘z advokatiga yoki yaqinlariga bir marta qo‘ng‘iroq qilish imkoni berilishi shart.
Miranda qoidasi Amerika Qo‘shma Shtatlarida yuzaga kelgan yuridik norma bo‘lib, unga ko‘ra, jinoyat sodir yetishda gumon qilinuvchi shaxsni so‘roq qilishdan oldin unga protsessual huquqlari tushuntirilishi kerak. Bu tamoyil 1966 yildagi AQSh Oliy sudi qaroridan kelib chiqadi. Miranda qoidasidan ko‘zlangan maqsad shaxsga o‘z-o‘ziga qarshi guvohlik bermaslik huquqini (nemo tenetur se ipsum accusare) berish bo‘lgan.
43
|
"Habeas corpus nima?
|
“Xabeas korpus” (lot. habeas corpus) – “tanani sudga keltirish”, ya’ni jinoiy ta’qibga uchragan fuqaroning adolatli sud muhokamasiga bo’lgan huquqining tarixan eng qadimiy e’tiroflaridan biri hisoblanadi.
|
44
|
"Shaxsni ushlash chog‘ida unga tushunarli tilda uning huquqlari va ushlab turilishi asoslari tushuntirilishi shart". O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 27-modda. Ushbu qoida xalqaro huquqda qanday ataladi?
|
Miranda qoidasi
|
45
|
Yoshlarning bandligini ta’minlash, fuqarolarni ijtimoiy himoya qilish va salomatligini saqlash, fan, ta’lim, madaniyat va sport sohasini takomillashtirish, yo‘l-transport, muhandislik-kommunikatsiya hamda ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish chora-tadbirlarini amalga oshirish maqsadlariga qaratilgan yo`nalish - ......
|
Ijtimoiy sohani rivojlantirish
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
fuqaroni birinchi marta davlat organlari tomonidan biron bir ishga gumon qilinuvchi sifatida jalb qilayotganda, unga birlamchi huquqlari tushuntirib berilishi
|
Psixologiyaning tadbiqiy va amaliy sohalari

|
Psixologiyaning tadbiqiy va amaliy sohalari
|
bet | 101/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Psixologiyaning tadbiqiy va amaliy sohalari. Hozirgi zamon ilm - fanining qadri va ahamiyati uning nechog‘li amaliyotga kirib borib, tadbiqiy salohiyati ortib borishi bilan baholanadi. Psixologiyaning oxirgi yillardagi taraqqiyoti ham aynan ana shu mezon talablariga javob berishi bilan xarakterlanadi.
Amaliy hamda tadbiqiy psixologiya sohalarining o‘ziga xos jihatlari avvalo shundan iboratki, ular jamiyatning bevosita bugungi kundagi talablari va buyurtmalariga ko‘ra ish yuritadi. Jamiyatimizda esa psixologik bilimlarni bevosita amaliyotga tadbiq etishga ehtiyoj katta. Birgina O‘zbekistonda kadrlar tayyorlashning milliy dasturini oladigan bo‘lsak, uning bajarilishi va muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun psixologiyaning aralashuvi zarur. Joylarda tashkil etilgan tashxis markazlarida faoliyat ko‘rsatayotgan mutaxassislar o‘quvchilardagi rivojlanish tendensiyalari, aqliy o‘sish omillari va iqtidoriga qarab ta’lim - tarbiyani tashkil etishlari uchun qator diagnostik tadbirlarni o‘tkazishlari zarurki, bu tadbirlar oxir - oqibat real samara berishi lozim. Ta’kidlash zarurki, tadbiqiy psixologiyadagi “samara”ni o‘lchash mezonlari bilan nazariy psixologiyadagi samara tushunchalari biroz farq qiladi. Ya’ni, bu yerda bevosita buyurtmaning bajarilishi sifatiga buyurtmachining o‘zi baho beradi. Shuning uchun ham amaliy psixologiyaning alohida tarmog‘i bo‘lmish sosial psixologiya bilimlarga amaldagi ehtiyojni uch asosiy sabab bilan tushuntirishi mumkin:
a) kichik korxona yoki yirik firmalardan tortib, toki xukumat darajasidagi idoralar ham o‘z faoliyati samaradorligini oshirish uchun tobora insonlar faoliyati va ulardagi rezervlardan omilkorona foydalanishning psixologik manbalarini qidirish lozimligini tushunib yetmoqdalar;
b) professional psixologlarning o‘zi ham o‘z ishlaridan keladigan obro‘ - e’tiborning amaliy sohalarida ishlay olish qobiliyatlariga bog‘liq ekanligini tushunib yetmoqdalar;
v) amaliyotda ishlayotgan boshqa soha vakillari ham agar psixologik tayyorgarlikdan o‘tgan bo‘lsalar, ishni tashkil qilishga uquvlari yaxshiroq va ishlari unumliroq bo‘lishini tushunib yetmoqdalar. Shuning uchun ham ko‘plab yangi turdagi markaz va firmalar, qo‘shma korxonalarda amaliyotchi psixologlar ishlamoqdalar.
|
| |
BOZOR BAHOLARI (ing., lot.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 130/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BOZOR BAHOLARI (ing., lot.) — talab va taklifga mos ravishda o‘rnatiladigan haqiqiy baho. Baholar tovar-pul muomalalari shakllari va realizatsiya qilinadigan buyumlar turlariga bog‘liq holda farqlanadi. Birinchi navbatda ulgurji baholarni ajratish mumkin, ulgurji baholar bo‘yicha ba’zi firmalar (korxonalar) ishlab chiqaradigan buyumlarni katta partiyalarda boshqalarga yetkazib beradi yoki vositachilarga hamda ulgurji savdo tashkilotlariga o‘z mahsulotini realizatsiya qiladi, ular tovarlar aholiga sotiladigan chakana baholarning bazasini tashkil etadi.
Yirik kapitalistik firmalar, shu jumladan, transmilliy korporatsiyalar ichida (tovar ayirboshlash har xil mamlakatlarda joylashgan ularga tegishli korxonalar o‘rtasida yuz beradi) qo‘llaniladigan bozor baholari muhim xususiyatlarga ega. Ular transfert (o‘tkazadigan) baholar deyiladi va soliq berishdan bosh tortish uchun koorporatsiyalar tomonidan foydalaniladi, chunki ular tijorat sirlari niqobi ostida yashiriladi. Tovar ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun bozor baholarining ahamiyati ularning vazifalari bilan belgilanadi. Birinchi navbatda baho axborot rolini o‘ynaydi. U sotuvchilar tomonidan tovarlar taklifi va ular o‘z mahsuloti uchun qancha olishligi yoki ishlab chiqarish resurslarining ko‘payib ketganligi to‘g‘risida ma’lumot beradi.
Bu bozor uchun katta ahamiyatga ega. Bahoning rag‘batlantiruvchi vazifasi ham bo‘lib, u yaxshi natijalar olish uchun o‘z ishlab chiqarish imkoniyatlaridan ratsional foydalangan kishini mukofotlaydi, ilg`or texnika va texnologiyani qo‘llaydi.
BOZOR BILIMDONI (ingl. Market maven) - qandaydir iste’mol bozorida ro‘y berayotgan voqealar va jarayonlar haqidagi axborotlar manbai sifatida namoyon bo‘ladigan va ish ko‘radigan obro‘li kishi.
BOZOR BUYRUG‘I – 1) bu muayyan qimmatli qog‘ozlar eng foydali joriy narx bo‘yicha xarid qilish yoki sotish uchun buyruq, ya’ni qimmatbaho qog‘ozlar eng past narxda xarid qilish yoki ularni ushbu buyruqni olish vaqtidagi eng yuqori narxda sotish uchun buyruq. 2) buyruqning savdo ishtirokchilariga ma’lum bo‘lganligi e’lon qilingandan keyin ko‘rsatilgan miqdordagi qimmatli qog‘ozlarni eng qulay baho bilan sotib olish yoki sotish uchun brokerga buyruq.
|
| |
Mualliflik huquqi - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 83/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunMualliflik huquqi: mualliflik huquqini hurmat qilish va buzmaslik, mualliflik huquqini buzuvchi kontentni yuklamaslik yoki tarqatmaslik kerak.
Ko‘p madaniyatli: madaniy xilma xillikni hurmat qilish va boshqa madaniyatlar va fikrlarga ochiq bo‘lish kerak.
Shaxsiy javobgarlik: internetda sizning harakatlaringiz va ularning oqibatlari uchun javobgarlikni o‘z zimmangizga olishingiz kerak.
46
|
... fanlararo tadqiqotlar sohasi bo‘lib, texnik, axloqiy, huquqiy, ijtimoiy, siyosiy va falsafiy masalalarni ko‘rib chiqishni o‘z ichiga
oladi.
|
Kompyuter etikasi
|
47
|
Mualliflik huquqi qanday huquqlarga ajraladi?
|
Mualliflik huquqi shaxsiy-nomulkiy va mutlaq mualliflik huquqlariga ajraladi
|
48
|
Agar mahsulot inson tomonidan o‘z vazifalarini bajarish jarayonida
yaratilgan bo‘lsa (masalan, o‘qituvchi masofaviy o‘qitish kursini ishlab chiqqan bo‘lsa), unda u qaysi huquqqa tegishli bo‘ladi
|
Agar mahsulot inson tomonidan o‘z vazifalarini bajarish jarayonida yaratilgan bo‘lsa (masalan, o‘qituvchi masofaviy o‘qitish kursini ishlab chiqqan bo‘lsa), unda shaxsiy nomulkiy huquqlar muallifga, mutlaq huquqlar esa ish beruvchiga tegishli.
|
49
|
Mualliflik huquqi qachon yuzaga keladi?
|
Mualliflik huquqi asar yaratilganda yuzaga keladi va ro‘yxatdan o‘tish yoki boshqa rasmiyatchiliklarni talab qilmaydi.
|
50
|
Resurs mualliflari o‘zlarining asarlaridan erkin foydalanishga qarshi bo‘lmasalar, uni qanday litsenziya bilan belgilaydilar?
|
Creative Commons litsenziyasi bilan belgilaydilar
|
51
|
Pedagog tegishli muassasalarda yaratilgan elektron ta’limresurslariga mualliflik huquqini qanday rasmiylashtirishi mumkin?
|
Mustaqil ravishda rasmiylashtirishi mumkin.
|
52
|
Distributiv (inglizcha distribute — tarqatish) nima?
|
|
|
| |
Matn muharrirlari - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 85/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunMatn muharrirlari matnli hujjatlarni yaratish, tahrirlash va formatlash uchun dasturlar hisoblanadi.
Misollar: Microsoft Word, Word Perfect, ChiWriter, Multi- Edit, Open Office va boshqalar.
71
|
Taqdimot tayyorlarlash dasturi – ...
|
Taqdimot tayyorlarlash dasturi bu MS PowerPoint. Aynan shu dastur o‘qituvchilar tomonidan o‘quv taqdimotlarini yaratish va qo‘llash uchun keng miqyosda qo‘llaniladi. Boshqa dasturlar: Prezi, SlideRocet, VoiceThread va boshqalar.
|
72
|
Jadval muharrirlari – ...
|
Jadval muharrirlari – bu ma’lumotlarni jadvallar ko‘rinishida taqdim etish, matematik ma’lumotlarni qayta ishlash, ma’lumotlarni vizuallashtirish va diagrammalar yaratish uchun mo‘ljallangan dasturlar. Misollar: Microsoft Excel, Lotus, Quattro Pro va boshqalar.
|
73
|
Grafik muharrirlar – ...
|
Grafik muharrirlar grafik tasvirlarni yaratish, grafik hujjatlarni, shu jumladan diagrammalar, rasmlar, chizmalar, jadvallarni qayta ishlash uchun mo‘ljallangan. Ushbu muharrirlar har qanday tasvirning o‘lchamini, harakatini, rangi va fonini, deformatsiyasini boshqarishga imkon beradi. Misollar: Windows operatsion tizimining standart dasturlarining bir qismi bo‘lgan Paint grafik muharriri, Corel DRAW, Adobe PhotoShop va Adobe Illustrator to‘plamlari.
|
74
|
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT) – ...
|
Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimlari (MBBT) murakkab tuzilishga ega bo‘lgan ma’lumotlar bilan ishlash uchun mo‘ljallangan. Ular ma’lumotlar bazasini yaratish, uni dastlabki ma’lumotlar bilan to‘ldirish, keyinchalik ma’lumotlarni to‘ldirish va o‘zgartirish, shuningdek ma’lumotlar bazalarida qidirishni tashkil qilish uchun xizmat qiladi. Misollar: Microsoft Microsoft Access, Microsoft FoxPro, Paradox (Borland korporatsiyalari), shuningdek Oracle, Informix, Sybase kompaniyalarining MBBT va boshqalar.
|
75
|
Ko‘p mehnat talab qiladigan hisoblash ishlari va raqamli tahlil bilan
bog‘liq faoliyatni avtomatlashtirish tizimlari – ...
|
|
|
| |
Amaliy psixologiyaning asosiy yo‘nalishlari. Sanoat va ishlab chiqarish sohasi

|
Amaliy psixologiyaning asosiy yo‘nalishlari. Sanoat va ishlab chiqarish sohasi
|
bet | 102/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Amaliy psixologiyaning asosiy yo‘nalishlari. Sanoat va ishlab chiqarish sohasi. Sanoat va mahsulotlar ishlab chiqarish sohasida tadbiqiy ishlar birinchi navbatda konkret tashkilotda kadrlar zaxirasini to‘g‘ri va oqilona tashkillashdan tortib, xodimlar ish sharoitlari va mehnat unumdorligiga ta’sir etuvchi omillar kompleksini ilmiy ravishda o‘rganib, hayotda natija olishga karatilgan harakatlar majmuidir. Hozirgi bozor munosabatlari sharoitida ushbu yo‘nalishdagi tadbiqiy ishlarning ikki sohasini ajratish mumkin:
1.Marketing xizmatlari
2.Xodimlar (personal) bilan ishlash.
Birinchisi eng zamonaviy va muhim ish bo‘lib, bu yerda psixologning vazifasi “Nimani?” va “Kim?” xarid qilib olishga ehtiyoji borligini o‘rganishga ko‘maklashishdir. Chunki, talab bilan ehtiyoj bevosita shaxsga va uning psixologik munosabatlari tizimiga aloqador kategoriyalar bo‘lib, bozor va raqobat sharoitida korxona yoki tashkilotlarning samarali ishlab ketishi eng avvalo xaridorgir tovar mahsulotlarni ajratib, ularning odamlar talab - ehtiyojiga qanchalik mosligini aniq taxlil qilishdan boshlanadi. Marketing munosabatlari aslida odamlar o‘rtasidagi sof psixologik munosabatlar bo‘lib, uning negizida odamlar o‘rtasidagi jonli muloqot va ta’b va didlar tarbiyasi yotadi. Shuning uchun biz bugun odamlarda to‘g‘ri marketing tafakkurini shakllantirish vositalarini qidirishimiz va talab - taklif munosabatlarini real ishlab chiqarish imkoniyatlari bilan muvofiqlashtirishda inson psixologiyasi xususiyatlarini inobatga olib ishlashga o‘rganishimiz kerak. Masalan, shunday “Case Study”ni olaylik: Psixologiyani qanday qilib sotish mumkin(ya’ni, Psixologik ma’lumotlar va bilimlarni)? Biz aniq va to‘g‘ri javoblar olishimiz kerak bo‘lgan savollar quyidagilar bo‘ladi:
Nima sotiladi? - Test natijalari
Nima uchun? - nima qilib bo‘lsa ham, pul ishlash, o‘z imkoniyatlarni tekshirish, shaxsiy ish ochish;
Kim ? - firma yoki konkret kishilar;
Nima ? - xilma - xil testlar batareyasi;
|
| |
suvdagi aralashmasi).
Mavzuni o‘zlashtirish uchun zarur bo‘Igan tayanch

X BOB
FAVQULODDA HOLATLARDA QUTQARUV VA BIRINCHI
TIKLASH ISHLARINI TASHKIL ETISH
10.1. Tabiiy ofatlar, avariya va halokat oqibatlarini bartaraf
etishda QBTIni tashkil etish va o‘tkazish
Tabiiy ofatlar, ishlab chiqarish avariyalari va halokatiar yuz berganda
katta miqyosdagi kulfatlarga olib keladi hamda ko‘plab insonlaming
hayotiga zomin bo‘ladi. Agar bu falokatlar o ‘z vaqtida bartaraf qilinmas
ekan ulaming qamrovi milliy, hatto, transchegaraviy darajadagi favqulodda
vaziyatlami keltirib chiqarishi mumkin, Favqulodda vaziyatlami bartaraf
etish - favqulodda vaziyatlar yuzaga kelganda o‘tkaziiadigan
chora-
tadbirlar, jumladan, insonlaming sog‘lig‘ini va hayotini saqlash, atrof
muhitga yetkaziladigan zarar va moddiy yo'qotishlar miqdorini kamaytirish,
favqulodda vaziyatlar yuz bergan hududlami halqaga olish, xavf
xususida aholini o‘z vaqtida ogohlantirish, xalq xo‘jaligi tarmoqlarining
barqaror ishlashini ta’minlash, yuzaga keladigan xavfli omillar ta’sirini
tugatishga qaratilgan avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib bo‘mas
tiklov ishlarining majmuasidan iborat. Mazkur majmuani
tashkil qiluvchi
omillaming eng asosiy turi - bu favqulodda vaziyatlami bartaraf etishda
o‘tkaziladigan avariya-qutqaruv va boshqa kechiktirib bo‘lmas ishlar
(QBTI) hisoblanadi. Chunki tabiiy ofatlar, ishlab chiqarish avariyalari
va halokatiar o ‘zining to‘satdan yuzaga kelishi bilan hamda keltiradigan
zararlari bilan xavfli. Bu balokatlaming oldini oluvchi va boshqa zaruriy
chora-tadbirlar
qanchalik tez bajarilsa, ulaming talafotga olib keluvchi
ta’sirlarini bartaraf etish shunchalik oson kechadi. Buning uchun avariya-
qutqaruv va boshqa kechiktirib boMmaydigan ishlami olib boruvchi
kuchlar va vositalar tayyor bo‘lishi lozim.
QBTI ishlarini olib borishda rahbarlar tarkibi, ishlarni olib boruvchi
mutaxassislar ham mazkur ishlami tashkillashtirish va olib borish, yuz
bergan favqulodda vaziyatlarning mohiyatini,
mazmunini yaxshi bilishlari
va bajariladigan tadbirlar bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lishlari
shart. Tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarda quyidagi
avariya-qutqaruv ishlari bajariladi:
-
tizimlaming harakatlanish yo‘nalishi va bajariladigan ishlar
koTamini aniqlash;
178
- tizimiarning harakat yo'nalishida va bajariladigan ish hududlaridagi
yong‘inni halqaga olish va o ‘chirish;
- jabrlanuvchilami qidirib topish va ulami qutqarish;
- vayron bo‘lgan, buzilgan, yong‘inli,
suv bosgan, gazga, tutunga
to‘lgan obyektlarda qolgan fuqarolarni qutqarish;
- jabrlanganlarga birinchi tibbiy va birinchi shifokor yordamini
ko‘rsatish va ulami davolash muassasalariga evakuatsiya qilish;
- aholini xavfli hududlardan xavfsiz hududlarga ko‘chirish;
- shikastlangan o'choqlarda zaruriy sanitariya-gigiyena va epidemiyaga
qarshi tadbirlarni tashkil etish;
- aholini suv, oziq-ovqat va boshqa birinchi
ehtiyoj buyumlari bilan
ta’minlash.
Nazorat uchun savollar - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

|
O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti
|
bet | 149/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFANazorat uchun savollar
Jamiyatning ijtimoiy hayoti deganda nimani tushunasiz?
Jamiyat ijtimoiy strukturasini nimalar tashkil etadi?
Iqtisodiy hayot strukturasining tarkibiy elementlariga nimalar kiradi?
Jamiyatning sotsial tarkibining siyosiy hayot bilan aloqadorligini tushuntiring.
Jamiyatning etnik strukturasi bilan bog‘liq qanday ijtimoiy muammolar yuzaga kelishi mumkin?
Demografik guruhlarning jamiyat taraqqiyotiga ta’sirini tushuntiring.
Mulkchilik shakllari va sinflar o‘rtasidagi aloqadorlik nimalarda namoyon bo‘ladi?
Bozor munosabatlarining jamiyat sinfiy tarkibiga ta’sirini tushuntiring.
Mustaqillik yillari O‘zbekiston ijtimoiy tarkibida sodir bo‘layotgan o‘zgarishlarning eng muhim jihatlarini ko‘rsating?
Adabiyotlar
Karimov I. A. O‘zbekiston – bozor munosabatlariga o‘tishning o‘ziga xos yo‘li. – T.: O‘zbekiston, 1993.
Karimov I.A. Inson manfaatlarini ta’minlash, ijtimoiy himoya tizimini shakllantirish ustuvor vazifamizdir. //Xalq so‘zi. 2006 yil 8 dekabr.
Karimov I.A. Jahon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O‘zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo‘llari va choralari. – Toshkent: O‘zbekiston,2009.
Karimov I.A. O‘zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida. – T.: O‘zbekiston, 2011
Barulin V. S. Sotsialnaya filosofiya. M., 2000.
Alekseev P.V. Sotsialnaya filosofiya: Uchebnoe posobie. - M.: OOO "TK Velbi", 2003.
Krapivenskiy S.E. Sotsialnaya filosofiya. Uchebnik dlya vuzov.- Moskva, Gumanitarno-izdatelskiy sentr “VLADOS”, 1998.
Sorokin P. A. Sotsialnaya i kulturnaya mobilnost // Sorokin P. A. CHelovek. Sivilizatsiya. Obщestvo. M., 1992.
Mustaqillik. Izohli ilmiy-ommabop lug‘at. T., SHarq, 1998.
Tansiqboeva G.M., Kurganovskaya N.I. Qonunchilikning gender ekspertizasiga doir yo‘riqnoma. T., Mega Basim. 2008.
O‘zbekiston ayollari va erkaklari. 2000-2005. Statistik to‘plam. T., O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi, 2007.
Kuznetsova V.N. Sotsiologiya molodeji. — M.: Gardariki, 2007.
|
| |
Maktabni - Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot

|
Yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot
|
bet | 758/802 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 7,1 Mb. | | #255576 |
Bog'liq Barcha yo\'nalishlar uchunMaktabni
14
|
Davlat boshqaruvini nomarkazlashtirish bu?
|
Nomarkazlashtirish — davlat boshqaruvining muayyan vakolatlarini quyi tuzilmalarga, mahalliy hokimiyat organlariga berishni anglatadi.
davlat xizmatlarini ko‘rsatishda turli boshqaruv darajalari o‘rtasida mas’uliyat, vakolat va resurslarni qayta taqsimlash hisoblanadi
|
15
|
Global innovatsion indeksda O‘zbekiston Respublikasining o‘rnini yaxshilash va 2030-yilga qadar qanday reyting qatoriga kirish rejalashtirilgan?
|
Top 50 mamlakatlari reytingi
|
16
|
Ma’naviy tarbiyani baholashning ilmiy asoslangan indikatorlarini ishlab chiqish qaysi ustuvor yo'nalish maqsadlarida belgilangan?
|
IV. O‘rta maxsus kasb-hunar va oliy ta’lim tizimi, ishlab chiqarishda faoliyat ko‘rsatayotgan va band bo‘lmagan yoshlar o‘rtasida uzluksiz ma’naviy tarbiyani amalga oshirish
mamlakatimizda adolat va qonun ustuvorligi tamoyillarini taraqqiyotning eng asosiy va zarur shartiga aylantirish
|
17
|
Inson kapitali nima?
|
Inson kapitali (ing. human capital) — bu inson va umuman jamiyatning turli ehtiyojlarini qondirish uchun ishlatiladigan bilimlar, ko'nikmalar to'plami.
|
18
|
"Yashil iqtisodiyot" bu?
|
Yashil iqtisodiyot - bu ekologik xavflarni va ekologik tanqislikni kamaytirishga qaratilgan va atrof-muhitni buzmasdan barqaror rivojlanishni maqsad qilgan iqtisodiyot.
|
19
|
Ijtimoiy sheriklik bu?
|
|
|
| |
Pedagogik psixologiyaning tadbiqiy ishlari

|
Pedagogik psixologiyaning tadbiqiy ishlari
|
bet | 104/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Pedagogik psixologiyaning tadbiqiy ishlari. O‘zbekistonda endi shakllanayotgan, lekin nazariy nuqtai nazardan ma’lum an’analarga ega bo‘lgan soxadir. 1998 yilning O‘zbekitonning birinchi Prezidenti tomonidan “Oila yili” deb e’lon qilinishi joylarda psixologik xizmat o‘choqlarining paydo bo‘lishiga va u yerlarda psixologik xizmatidan foydalanishni anglashga turtki bo‘ldi. Psixolog bu yerlarda yoshlardagi oila va nikoh borasidagi tasavvurlarning to‘g‘ri shakllanishidan tortib, toki muammoli, xattoki, ajrim bo‘lgan oila a’zolariga psixologik maslahatlar berish, “ishonch telefonlari” orqali maslahatlar uyushtirishni o‘z zimmasiga oladi.
Maorif sohasidagi amaliy ishlar boshqa sohalarga nisbatan anchagina yaxshi tajribaga ega. Ayniqsa, O‘zbekistonda kadrlar tayyorlashning milliy dasturi qabul qilingandan so‘ng tashkil qilingan yangi tipdagi ta’lim muassasalari - akademik liseylar va kasb - hunar kolledjlariga bir nechtadan psixologlar shtati kiritilgan va ular aynan tadbiqiy muammolar - bolaning o‘quv jarayoniga psixologik jihatdan tayyorligini diagnostika qilishdan tortib, professional va kasb mahoratini rivojlantirishgacha bo‘lgan barcha muammolarni hal qilishga “aralashadi”.
Huquqbuzarlikning oldini olish va qonunga zid harakat qilganlarni psixologik reabelitasiya qilish muammosi ham har doim ham psixolog aralashuvini talab qilib kelgan. Chunki jinoyatchi yoki xuquqbuzar shaxsi o‘z - o‘zidan shakllanib qolmaydi, uni shakllantiruvchi omillar, motivlar va bolani qayta tarbiyalash va reabelitasiya masalalari ijtimoiy psixologik jarayonlar mohiyatini bilish va ularga faol ta’sir ko‘rsatish talab qiladi. Shuning uchun ham mamlakatimizda yoshlar o‘rtasida xuquqiy ma’rifat va xuquqiy madaniyatni shakllantirishga juda katta e’tibor qaratilgan va bu ishda amaliyotchi xodim - psixologning o‘rni va roli katta bo‘ladi.
Yuqorida e’tirof etilgan psixologiyaning tadbiqiy sohalari uchun umumiy narsa shuki, bu sohalarda ishlaganlar avvalo yaxshi psixodiagnost, ya’ni psixologiya metodlarini o‘z o‘rnida samarali ishlatishni bilishi, va yaxshigina psixoterapevt va psixokorrektor - ya’ni, aniqlangan muammo yoki “kasallikni” tuzatuvchi mohir professional bo‘lishi kerakligini taqozo etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Muhammedova D.G‘, Mullaboyeva N.M, Rasulov A.I “Umumiy psixologiya” psixologiya ta’lim yo‘nalishlari uchun darslik. Toshkent-2017
2.Ergash G‘oziyev Umumiy psixologiya. Psixlogiya mutaxassisligi uchun darslik. O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashryoti. Toshkent-2010
3. Myers.D.G Psychology. HopeCollege. Holland, Michigan, 2010
4. Aliyev Islambek Tursunbayevich. Pedagogika va Psixologiya. O‘quv qollanma. Toshkent-2012
5. Qodirov Obid Safarovich. pedagogika va psixologiya fanlarini o’qitish metodikasi fanidan ma’ruzalar matni. Samarqand-2021.
|
| |
Musiqiy arg‘umchoq - 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi

Xaftalik mavzular
|
“Xalqaro Salomatlik kuni. Salomatlik saboqlari ”
|
“Koinot sirlari – yulduzlarga parvoz”
|
“Men va atrofimdagi olam – dunyo mamlakatlari bo‘ylab sayohat” /geografiya/
|
“Er kuni” “Sayyorani asra! – Ekologik tarbiya
|
Rivojlantirsh markazlarida bolalarning erkin faoliyati
|
“Qurilish va konstruksiyalash” Markazi
/qurilish manbalari – lego, kubiklar, bloklar, konstruktorlar, yaroqsiz ashyolar, rasmlar bilan ishlash – mavzuga oid qurilmalar, turli ko‘rinishdagi, o‘lchamdagi va ranglardagi geometrik shakllar/
|
Qurilish o‘yinlari
“Sport majmuasini quramiz”
Bolalarga o‘z tashabbuslari ila – mustaqil ravishda qurilmalar qurish va o‘ylaganlaridek konstruksiyalash imkonini yaratish.
|
Bolalarga o‘z tashabbuslari ila – mustaqil ravishda qurilmalar qurish va o‘ylaganlaridek konstruksiyalash imkonini yaratish.
“Kosmodrom” “Raketani yasa”.
Keraksiz ashyodan yulduzlar burjini taxlash
/rangli toshlar, tugmachalar va h../
|
Bolalarga o‘z tashabbuslari ila – mustaqil ravishda qurilmalar qurish va o‘ylaganlaridek konstruksiyalash imkonini berish.
“Xiyobonlar”, “Turli buyuk qurilmalar”, “Do‘stlik ko‘prigini quramiz” va h.
|
Bolalarga o‘z tashabbuslari ila – mustaqil ravishda qurilmalar qurish va o‘ylaganlaridek konstruksiyalash imkonini berish.
Tayanch chizmalarini taqdim etish, mavzuga oid rasmlarni berish.
|
“Syujetli – rolli o‘yinlar va dramalashtirish” Markazi
Syujetli – rolli o‘yinlar, teatrlashtirilgan/ barcha teatr ko‘rinishlari/ rejissyorlik o‘yinlari va h..
|
“YOsh oshpazlar”, “Sport anjomlari do‘koni”, “Foydali oziq - ovqatlar do‘koni”, “Apteka”, “SHifoxona” S/r o‘yinlar
|
Garmoniya – bir butun narsa qismlarining o‘zaro muvofiqligi.
Germenevtika

|
Garmoniya – bir butun narsa qismlarining o‘zaro muvofiqligi.
Germenevtika
|
bet | 235/311 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 4,4 Mb. | | #125403 |
Bog'liq IJTIMOIY-FALSAFAGarmoniya – bir butun narsa qismlarining o‘zaro muvofiqligi.
Germenevtika – falsafada – tarix, madaniyatni, o‘zga individuallikni tushunish san’ati.
Gipotetik – ehtimol tutilgan, faraz qilingan, taxmin (gipoteza)ga asoslangan.
Globallashuv – ijtimoiy hayotning turli jabhalarida yaxlit tuzilmalarning dunyo miqyosida shakllanish jarayoni.
Globalistika – globallashuv va uning oqibatlari mohiyatini anglab etishga qaratilgan ilmiy va falsafiy tadqiqotlar fanlararo sohasi.
Gnoseologiya – bilish nazariyasi.
Deduksiya – tadqiqot yoki tavsiflash metodi, usuli bo‘lib, bunda ayrim qoidalar umumiy xulosalar, aksiomalar, qoidalar, qonunlardan tadrijiy yo‘l bilan keltirib chiqariladi.
Dezintegratsiya – butunning ayrim qismlarga parchalanishi.
Deizm – Xudo dunyoni yaratgach, unda ishtirok etmaydi va uning voqealari tabiiy kechishiga aralashmaydi, deb hisoblaydigan falsafiy nuqtai nazar.
Determinizm – barcha voqealar va hodisalarning qonuniyligi va sababiy bog‘langanligi haqidagi falsafiy ta’limot.
Dialektika – harakat, rivojlanish, o‘zgarish haqidagi falsafiy ta’limot.
Diskret – uzlukli.
Differensiatsiya – butunning turli-tuman qismlar, bosqichlar, shakllarga bo‘linishi, parchalanishi, ajralishi.
Ideal – mutlaq barkamollik, bunday barkamollik haqidagi tasavvur.
Ierarxiya – bir narsaning funksional ahamiyati yoki xizmat mavqeiga ko‘ra ikkinchi narsaga, uchinchi narsaga va hokazolarga bo‘ysunishi.
Ijtimoiy prognoz qilish kelajakni muayyan tarzda davriylashtirishni nazarda tutadi
Izotrop – barcha yo‘nalishlarda bir xil.
Indeterminizm – determinizmga qarama-qarshi ta’limot.
Integratsiya – birlashish, birikish, yaxlit bir butunning shakllanishi.
Introvertiv – o‘ziga, o‘z ichki dunyosiga qarab mo‘ljal oluvchi.
Imitatsiya – taqlid qilish, soxtalashtirish.
|
| |
O’qituvchining shaxsiy xislatlari

|
O’qituvchining shaxsiy xislatlari
|
bet | 111/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika institutiO’qituvchining shaxsiy xislatlari:
o’z bilimini oshirishga intilish.
uddaburonlik, kuchli xarakterga ega bo’lish;
kamtarlik;
oldamiylik, dilkashlik;
mehribonlik;
jamoat ishlarida faollik;
mehnatsevarlik;
amaliy – psixologik aql – farosatlilik;
Bolalarni sevish;
O’qituvchining shaxsiy xislatlari:
2.O’qituvchining kasbiga xos bilimi:
Ota - onalar va jamoatchilik bilan olib boriladigan tarbiyaviy ishlarning mazmunini bilishi;
O’quvchilarga tarbiyaviy ta’sir etishning samaradorligini bilishi;
O’z fanini o’qitish metodikasini bilishi;
Maktab yoshida bolalarninng psixologik – pedagogik xususiyatlarini tushunishi;
Hozirgi zamon pedagogikasining metodologik asoslarini egallaganligi;
Entopsixologik bilimlarni egallash;
Psixologiya asoslari, yosh psixologiyasi va pedagogik psixologiya asoslarini bilish;
Ta’lim va tarbiya jarayoni mohiyati bilan uning maqsad va vazifalarini tushunishi;
O’z kasbiga xos xislatlari:-
milliy mafkura va mustaqil davlat mafkurasini tushunishi;
zamonaviy maktab olib boriladigan o’quv- tarbiya jarayonida umuinsoniy boyliklar, milliy an’analar va urf – odatlarning ahamiyatini tushunishi;
o’qituvchining kuzatuvchanligi;
o’z diqqat – e’tiborini taqsimlay olishi;
pedagogik fantaziya (xayol)ning rivojlanishi;
o’ziga tanqidiy munosabatda bo’lishi;
o’zini qo’lga ola bilishi, o’zini tuta olishi;
pedagogik takt;
nutqning emosional ifodalanishi.
Shaxsiy – pedagogik uddaburonligi:
dars mashg’ulotlari uchun zarur materiallarni tanlay bilishi;
o’quvchilarning bilish faoliyatini boshqara olishi;
ta’lim va tarbiya jarayonida o’quvchilar onginingtarqqiy etib borishini istiqbolli ravishda rejalashtira olishi;
pedagogik vazifalarni shakllantirish va tarbiyaviy ishlarni rejalashtirishni bilishi;
bolalar jamoasiga rahbarlik qilishda o’z faoliyatini rejalashtirishini bilishi;
o’quv maqsadlarini rejalashtira olishi;
o’zining ta’lim – tarbiya ishlariga tayyorlanish tizimini rejalashtira olishi.
|
| |
Optimizm – o’z maqsadlarining to’g’riligiga komil ishonch;
 
Kiyimning vazifasi

|
Optimizm – o’z maqsadlarining to’g’riligiga komil ishonch;
Kiyimning vazifasi
|
bet | 106/200 | Sana | 09.08.2024 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #269314 |
Bog'liq Buxoro davlat pedagogika institutiOptimizm – o’z maqsadlarining to’g’riligiga komil ishonch;
Kiyimning vazifasi – bu nafaqat insonni issiqdan, sovuqdan himoya qilish, balki o’ziga jalb etishni ham uddalashi kerak. Kiyimga qarab insonga baho beriladi. Albatta ozoda yarashgan sipo kiyim kishining ishiga talabchanligi va ichki kamtarligi haqida ma’lumot beradi. Pedagoglar va tadqiqotchilar imimdj haqida o’zlarini munosabatlarini bildirganlar. “Inson chehrasi hamisha uning ichki olamini aks ettiradi. Shu sababli, fikr yuzda aks etmaydi, deb o’ylash xatodir”. (Viktor Gyugo)
Mutaxassislar birlamchi imidjning ta’sir kuchini alohida ta’kidlaydilar. Bu siyosatning tashqi ko’rinishi, kiyimi, mimikasi, pantomimikasi, jestikulyatsiyasi, nutqi, diktsiyasi, ovoz tembri. Negaki notiq berayotgan axborotning 45 % i nutq orqali ifodalansa, qolgan 55 % i noverbal vositalar orqali namoyon etadi. Misol tariqasida, Djon Meydjor – britaniyalaik bosh vazir avvaliga aholi uni qanday bo’lsa, shunday qabul qilishini bilib imidjmeyker xizmatini rad etgan. Natijada, uning birinchi ma’ruzasidan so’ng, gazetalar bosh vazirning nima haqida gapirganini emas, qanday ko’rinishga ega bo’lganini munozara qilishadi. Shundan so’ng, Djon Meydjer o’z fikridan qaytadi. Ton Bler – Britniyaning eng yosh bosh vaziri imidji konservativ va qat’iy an’analarga asoslangan qirollik mamlakatining tashqi imidjiga o’zgartirishni kiritadi.
Ijobiy imidj – omad garovi, barqarorlik va ishonch timsolidir. Pedagog faoliyatida uning imidji quyidagi talablarga rioya qilishni taqozo etadi:
Jamoada yoqimli psixologik muhitni yaratish. Sog’lom jamoatchilik fikrini shakllantirish. Jamoa faoliyatining samarali tashkil etish. Jamoada o’zaro ishonch, g’urur hissini, ongli intizom, uyushqoqlik muhitini yaratish.
Muloqot madaniyatini shakllantirish. O’qituvchi, ota-ona, talabalar va jamoatchilik o’rtyasida diplomatik kommunikatsiya muhitini qaror toptirish. Muloqot qoidalariga amal qilish, noverbal axborot yo’llaridan foydalanish.
|
| |