nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Antropogen landshaftlar va uning tiplari

Karimova Muattarbonu Abdujabbor qizi
Andijon pedagogika instituti
Geografiya va iqtisodiy bilim asoslari yo`nalishi 3-bosqich 301-guruh talabasi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada yer yuzida inson ta`sirida ozmi-ko`pmi o`zgarmagan yoki insonning bevosita yoki bilvosita ta`siri asoratini sezmagan landshaftlar deyarli qolmaganligi, ammo qaysi landshaft qay darajada antropogenlashgan va ularni qachon antropogen landshaft deb atash mumkin yoki tabiiy landshaftga aylanadi, degan savollarning javobi haligacha muammoli va munozaraligi, ana shunday munozarali savollardan yana biri tabiiy landshaftlar antropogen landshaftlarga aylanishi uchun uning bir komponentigina o`zgarishi kifoyami yoki barcha komponentlar bir yo`la o`zgartirilgan bo`lishi kerakmi, degan savolga javob yoritiladi.
Kalit so`zlar: landshaft, antropogen landshaft, tabiiy, jamiyat, inson, tabiat, iqlim, suv, tuproq, o`simlik va hayvonot dunyosi, komponetlar.
АННОТАЦИЯ
В этой статье на земле почти нет ландшафтов, которые не изменились бы в той или иной степени под влиянием человека или не ощутили на себе осложнений прямого или косвенного воздействия человека, но какие ландшафты в какой степени и когда можно назвать антропогенными? антропогенные ландшафты или становятся природными ландшафтами ответ на эти вопросы до сих пор остается проблематичным и спорным, и еще один такой же спорный вопрос заключается в том, достаточно ли изменить один компонент природных ландшафтов, чтобы он стал антропогенным, или все компоненты должны быть изменены одним способом.
Ключевые слова: ландшафт, антропогенный ландшафт, природа, общество, человек, природа, климат, вода, почва, растительный и животный мир, компоненты.
ANNOTATION
In this article, there are almost no landscapes left on the earth that have not changed more or less under the influence of humans or that have not experienced the complications of direct or indirect human influence, but which landscapes are anthropogenic to what extent and when they can be called anthropogenic landscapes or become natural landscapes the answer to these questions is still problematic and controversial, and another one of such controversial questions is whether it is enough to change one component of natural landscapes into anthropogenic landscapes, or whether all components should be changed in one way
Key words: landscape, anthropogenic landscape, natural, society, human, nature, climate, water, soil, flora and fauna, components.
|
AES kriptoalgoritmi - Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt

|
Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt
|
bet | 9/14 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #242148 |
Bog'liq Al-xorazmiy nomidagi tîshkånt aõbîrît
Masala sharti AES shirlash standartini tahlili va tadbiqiga bag`ishlangan. Bu ishni bajarish uchun, yani tahlilash ishini ikki bosqichda amalga oshirishga harakat qildim. Bunda biz dastlab uning matematik tomondan tahlil qilamiz va tuzulishini o`rganib chiqamiz. So`ngra esa uning boshqa algaritmlar bilan solishtirgandagi natijalari bilan taqqoslaymiz. Oxirida AES shifrlash dasturi ishlash jarayoni bilan tanishib, olingan natijalar orqali xulosalar chiqaramiz.
DES blokli shifrlash algoritmi 1999 yilgacha AQShda standart shifrlash algoritmlari sifatida ishlatib kelingan.
1974 yildan Amerika qo‘shma shtatlarining standart shifrlash algoritmi sifatida
qabul qilingan DES shifrlash algoritmi quyidagi :
kalit uzunligining kichigligi ( 56 bit);
S-blok akslantirishlarining differensial kriptotahlil usuliga bardoshsizligi;
va boshqa sabablarga ko‘ra eskirgan deb sanaladi . Ayniqsa 1999 yilda DES shifrlash algoritmi yordamida shifrlangan malumotning Internet tarmog‘iga ulangan 300 ta paralel kompyuter tomonidan yigirma to‘rt soat davomida ochilishi haqidagi malumotning tasdiqlanishi bundan keyin mazkur standart algoritmi yordamida malumotlarni kriptografik muhofaza qilish masalasini qaytadan ko‘rib chiqish va yangi standart qabul qilish zaruratini keltirib chiqardi.[4]
Amerika qo‘shma shtatlarining “Standartlar va Texnalogiyalar Milliy Instituti (NIST)” 1997 yilda XXI asrning ma'lumotlarni kriptografik muhofazalovchi yangi shifrlash algoritmi standartini qabul qilish maqsadida tanlov e'lon qildi. 2000 yilda standart shifrlash algoritmi qilib, RIJNDAEL shifrlash algoritmi asos qilib olingan AES (Advanced Encryption Standard) (FIPS 197) qabul qilindi. Algoritmning yaratuvchilari Belgiyalik mutaxassislar Yon Demen (Joan Daemen) va Vinsent Ryumen (Vincent Rijmen)larning familiyalaridan RIJNDAEL nomi olingan .
AES FIPS 197 blokli shifrlash algoritmida 8 va 32-bitli (1-baytli va 4-baytli) vektorlar ustida amallar bajariladi. AES FIPS 197 shifrlash algoritmi XXI asrning eng barqaror shifrlash algoritmi deb hisoblanadi. Bu algoritm boshqa mavjud standart simmetrik shifrlash algoritmlaridan farqli o‘laroq, Feystel tarmog‘iga asoslanmagan blokli shifrlash algoritmlari qatoriga kiradi. [8]
|
| |
Ikkinchi bosqich - Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt

|
Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt
|
bet | 6/14 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #242148 |
Bog'liq Al-xorazmiy nomidagi tîshkånt aõbîrîtIkkinchi bosqich - (1949-1976) amaliyotchi matematik K. Shennonning “Mahfiy tizimlarda bog‘lanish nazariyasi” nomli ilmiy ishining chop etilishi bilan boshlanadi. Bu davrda EHM lardan foydalangan holda kriptologik izlanishlar keng miqyosda olib borildi. Kriptologiya matematik fanga aylandi. Ammo, bu fan mevalaridan faqat diplomatik va harbiy tashkilotlarning aloqa xizmati foydalangani uchun, kriptologiya "yopiq" (mahfiy) fan bo‘lib qoldi.
Uchinchi bosqich - (1976 yildan hozirgi davrgacha) kriptologiya ochiq fanga aylandi. Bu jarayon amerikalik matematik U. Diffi, M. Xellmanlarning "Kriptografiyadagi yangi yo‘nalishlar" ilmiy ishining chop etilishidan boshlandi. Bu ishda “mahfiy” ma’lumotlarni “yopiq kalitlarsiz”, ya’ni ochiq usulda uzatish mumkinligi (K. Shennon ishlaridan aynan shu jihati bilan farqlanadi) ko‘rsatildi. Bu bosqichda kriptografik usullar amaliyotda ommaviy ravishda qo‘llana boshlandi. Bu holatni bank ishida, kompyuter tarmoqlarida (masalan, Internet da) va boshqa bir qator sohalarda kuzatish mumkin bo‘ldi. Masalan, AQSH da bir yilda kriptologiyaga 15 mlrd. dollargacha mablag‘ sarf qilinadi.
Kriptologiya informatikaning fanining rivojlanishiga ham katta ta’sir ko‘rsata boshladi. Zamonaviy kriptologiya matematikaning ehtimollar nazariyasi, matematik statistika, algebra, sonlar nazariyasi, algoritmlar nazariyasi, hisoblashlarning murakkabligi kabi sohalari bilan chambarchas bog‘langan. Shifrlash jarayonini avtomatlashtirish uchun shifrlash qurilmasi deb ataluvchi maxsus va o‘ta kuchli kompyuterlar ishlab chiqildi. G‘arbiy mamlakatlarda B-CRYPT, IBM-4755,
Datacryptor kabi shifrlash qurilmalaridan keng foydalaniladi. Kriptologiya tarixiga oid ayrim malumotlarni keltirib o‘tamiz.
Mesopotamiyada olib borilgan areologik qazish ishlarida eramizdan avvalgi XX asrga mansub bo‘lgan eng qadimiy shifrlangan matnlardan biri topildi. U sopol taxtachaga o‘yib yozilgan bo‘lib, sopol idishlarni bo‘yash uchun ishlatiladigan bo‘yoqning retsepti haqidagi matn bo‘lib chiqdi. XVII asrda kardinal Rishele tomonidan dunyoda birinchi bo‘lib, shifrlash xizmati tashkil qilindi. Nyuton, Eyler,
Leybnits, Gauss, Kardano kabi buyuk matematiklar ham bevosita kriptologiya bilan shug‘ullanganlar. Kriptologiyada quyidagi atamalar qabul qilingan.
|
| |
-BOB. «INDUSTRIAL IQTISODIYOT» FANINING PREDMETI VA

|
-BOB. «INDUSTRIAL IQTISODIYOT» FANINING PREDMETI VA
|
bet | 3/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotni1-BOB. «INDUSTRIAL IQTISODIYOT» FANINING PREDMETI VA
VAZIFALARI
1.1. «Industrial iqtisodiyot” fanining ob’ekti, sanoatning ta’rifi va tavsifi
Har qanday fan o‘zining o‘rganish ob’ektiga ega bo‘ladi. «Industrial iqtisodiyot” fani ob’ekti umuman sanoat, xususan, O‘zbekiston sanoati hisoblanadi. shu bois eng avvalo, ushbu fanning ob’ekti hisoblangan sanoat haqidagi ta’limot bilan tanishish zururiyati tug‘iladi.
Sanoat ijtimoiy-iqtisodiy kategoriyadir. Demak, sanoat ob’ektiv reallik (borliq)ning in’ikosi va yuksak umumlashmasidir. Uning alohida tarmoq, ya’ni ijtimoiy ishlab chiqarishning alohida sohasi bo‘lib yuzaga kelishi ishlab chiqarish kuchlari va ijtimoiy mehnat taqsimotining rivoji bilan tarixiy jihatdan bog‘liqdir. Sanoat ham ob’ektiv borliqning muhim hodisalari qatorida ma’lum davr (vaqt va fazo)da dunyoga kelgan, muayyan qonun va qoidalar asosida rivojlangan, ma’lum miqdor va sifatlarga, zarurat va imkoniyatlarga ega bo‘lgan hamda ziddiyatlar qurboni ham bo’lgan.
1.1-rasm. O‘zbekiston sanoati taraqqiyoti bosqichlarni1
O‘zbekistonda: hunarmandchilikning juda ko‘p turlari, ya’ni kulolchilik, duradgorchilik, toshtaroshlik, binokorlik, o‘ymakorlik, kashtado‘zlik, ko‘nchilik, to‘quvchilik va tikuvchilik, temirchilik, misgarlik va zargarlik, degrezlik, rixtagarlik, zardo‘zlik, bo‘yoqchilik, tunukasozlik va boshqalar keng tarqalgan.
Hunarmandchilik ("xonaki sanoat") bronza asrida dehqonchilikdan ajralib chiqqan. Milodning dastlabki asrlarida hozirgi O’zbekiston hududida anchagina hunarmandchilik markazlari tashkil topgan.
9—10 asrlarda ip, mato, gilam bo’yicha Xiva va Shosh mis va temirdan aslaha, pichoq tayyorlash bo’yicha Farg’ona, shoyi matolar, shisha mahsulotlar tayyorlash bo’yicha Buxoro dunyoga tanilgan.
12—13 asrlarda rivojlanish pasayib, Temuriylar davlatining vujudga kelishi bilan hunarmandchilik yana rivoj topgan. Buxoro, Samarqand, Xiva, Toshkent, Shaxrisabz kabi shaharlarning ishlab chiqarish munosabatlarida hunarmandchilik alohida ahamiyat kasb etgan.
|
| |
Industrial iqtisodiyot - bet 122

Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotni
O'zbekiston milliy entsiklopediyasi, 12 - jild. - T.: Davlat ilmiy nashriyoti. 2006 yil. 17 - bet
XLI
Razzoqov A., Toshmatov Sh., O‘rmonov N. Iqtisodiy ta’limotlar tarixi. - Toshkent: Moliya, 1997. - B. 46. 170
XLII
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-4947-sonliFarmoni. // Xalq so‘zi. 8 fevral 2017 yil.
XLIII
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-4947-sonli Farmoni. // Xalq so‘zi. 8 fevral 2017 yil.
XLIV
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-4947-sonli Farmoni. // Xalq so‘zi. 8 fevral 2017 yil.
XLV
Maxmudov E.X. Korxona iqtisodiyoti. O’quv qo’llanma. -T.: O’zbekiston yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg’armasi nashriyoti, 2006, - 208 b.
XLVI
A.Vahobov va boshq. Moliyaviy va boshqaruv tahlili: Darslik. - T.: “Sharq”, 2015. - 480 b.
XLVII
Вахобов ва бошк. Молиявий ва бошкарув тахлили: Дарслик. - Т.: “Шарк”, 2015. - 480 б.
XLVIII
Аbdukаrimоv I.T. vа bоshqаlаr. Когхопа iqtisоdiy sаlоhiyati tnhlili. - T.: Iqtisоdiyot vа huquq dunyosi, 2015, - 256 b.
XLIX
Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik - har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. -T.: O‘zbekiston, 2017. - 34 b.
L
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risida» gi Farmoni. 7 fevral 2017 yil. http://press-service.uz/uz/document/5482/.
LI
Qosimova M.S., Yusupov M.A., Ergashxodjayeva Sh.D. Marketing. Darslik. - T.: TDIU, 2010. 287 b. 230
Individual loyihaning namunaviy mavzulari

|
Individual loyihaning namunaviy mavzulari
|
bet | 2/14 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #242148 |
Bog'liq Al-xorazmiy nomidagi tîshkånt aõbîrît
1. INDIVIDUAL LOYIHA1
Yuz tasviri va parol asosidagi ikki faktorli autentifikatsiyasi tizimini ishlab chiqish
Xavfsiz katalog ilovasini yaratish.
Matn ma’lumotlarni steganografik yashirish ilovasini ishlab chiqish.
5. Elektron tijorat veb-saytida kechikishlar yordamida onlayn operatsiyalarda firibgarlikni aniqlash.
7. Deffi-Hellman algoritmi yordamida kalitlarni almashish jarayonini loyihalashtirish.
Android tizimida video fayllarni shifrlash va almashish.
Kirish nazorati asosida xavfsiz fayl almashish.
Watermarking asosida grafik fayllarni autentifikatsiyasiyalash.
Matnli xabarlarni yashirishda Watermarking usullaridan foydalanish.
Seans paroliga asoslangan xavfsizlik tizimini loyihalashtirish
Android tizimida matn ma’lumotlarini kriptografik himoyalash dasturiy vositasini ishlab chiqish.
18. Xavfsiz onlayn auktsion tizimini loyihalashtirish
QR kod yordamida elektron autentifikatsiya tizimini loyihlash
OTP yordamida elektron autentifikatsiya tizimini loyihlash
Android tizida himoyalangan xabar SMS uzatish ilovasini yaratish
Mashinali o‘qitish yordamida fishing saytlarni aniqlash.
Kriptografik algoritmlardan foydalangan holda Internet orqali elektron pul o‘tkazmalarini xavfsiz o‘tkazishni ta’minlash.
Vizual kriptografiya yordamida ovoz berish tizimiga bo‘ladigan fishing hujumlarining oldini olish
Gibrid kriptografiya yordamida bulutda fayllarni xavfsiz saqlash.
Raqamli kriminalistika asoslari
Tarmoq kriminalistikasi va uning asosiy tashkil etuvchilari
Kiberhuquq va kiberetika sohasida xalqaro qonunchilik
|
| |
sohasida rivoj topadi - Industrial iqtisodiyot

|
Industrial iqtisodiyot
|
bet | 5/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotnisohasida rivoj topadi. Ilg‘or texnika va texnologiyalardan foydalanish, materiallarning yangi turlarini yaratish, mehnat unumdorligini oshirish, ishlab chiqarilayotgan mahsulotlarning raqobatbardoshligini yuqori darajaga ko‘tarish, ishlab chiqarishning boshqa bir qator texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarini yaxshilash asosida uning samaradorligini ko‘tarish uchun harakat va boshqa mehnat an’analari ham avvalo, sanoat sohasida vujudga kelgan va kelmoqda.
1.2. «Industrial iqtisodiyot” fanining predmeti va boshqa fanlar bilan bog‘liqligi
Iqtisodiyot sohasida ro‘y berayotgan barcha voqeliklardan habardor bo‘lish, ularning mohiyati va ahamiyatini to‘g‘ri tushunish, iqtisodiy muammolarni oqilona hal etish korxonalar, firmalar, tarmoqlar va komplekslar oldida turgan vazifalarni o‘z vaqtida amalga oshirish uchun iqtisodiy bilimlar bilan qurollanmoq, ularni chuqur egallamoq kerak. Bunday bilimlarni bizga iqtisodiy fanlar tizimi o‘rgatadi (1.2 va 1.3-rasmlar).
Birinchi guruhga eng avvalo «Iqtisodiy nazariya» fani kiradi. Uning o‘zi o‘z nomi bilan boshqa fanlardan ajralib turadi va umum iqtisodga nazariy jihatdan yondashadi, unga xos qonun va qoidalarni o‘rganadi.
«Iqtisodiy nazariya» — insonlarning ishlab chiqarish munosabat- larini ishlab chiqaruvchi kuchlar bilan o’zaro aloqada o’rganuvchi fandir.
1.3 -rasm. Iqtisodiy fanlarning guruhlari1
Lekin «Iqtisodiy nazariya» iqtisodiyotning ayrim tarmoqlari va tarmoqlararo komplekslarida iqtisodiy qonunlarning namoyon bo‘lish, ro‘y berish shakllari va xususiyatlarini o‘rganmaydi. Bu bilan aniq iqtisodiy fanlar shug‘ullanadi. Ana shunday fanlardan biri «Industrial iqtisodiyot” fani hisoblanadi. Bu fan jamiyatning iqtisodiy qonunlari va zaruriy qoidalari sanoat va uning tarmoqlari sohasida namoyon bo‘lishi, ro‘y berishi, tuzilmaviy o‘zgarishlarning «falsafasini», boshqarishning ilmiy asoslarini, rejalashtirish va bashoratlashning metodologiyasi va metodikasini, fan- texnika tarakqiyotining asosiy yo‘nalishlari, sanoat resurslarining mohiyati, ahamiyati
1 Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik.- T.:”Sano-standart”, 2014.-11 bet.
8
va turlari hamda ulardan foydalanishni yaxshilash shart-sharoitlari va sanoatning boshqa qator muammolarini o‘rganadi.
«Industrial iqtisodiyot” fani bir qator iqtisodiy fanlar bilan chambarchas bog‘langan. Ular jumlasiga «Ekonomiks», «Iqtisodiy nazariya», «Makroiqtisodiyot», «Mikroiqtisodiyot», «Statistika», ayniqsa, «Iqtisodiy statistika», «Mehnat iqtisodiyoti», «Marketing», «Menejment», «Buxgalteriya hisobi va audit», «Moliya va kredit» va boshqa bir qator fanlar kiradi.
|
| |
-rasm. «Industrial iqtisodiyot” fanining vazifalari

|
-rasm. «Industrial iqtisodiyot” fanining vazifalari
|
bet | 7/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotni1.6-rasm. «Industrial iqtisodiyot” fanining vazifalari 1
1 Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik.- T.:”Sano-standart”, 2014.-11 bet.
Qisqacha xulosalar
«Industrial iqtisodiyot» fan sifatida sanoat yo‘nalishidagi jarayonlarni izohlash, tushuntirish va kelajakka tegishli voqeliklarni bashorot qilish imkonini beruvchi nazariya va metodoligiyaga asoslanadi;
ilmiy kurs sifatida umum-iqtisodiy qonunlarni chuqurlashtiradi, aniqlashtiradi va o‘z yo‘nalishi bo‘yicha o‘ziga xos qonuniyatlarni shakllantiradi; bu qonuniyatlar, shuningdek, fundamental qoidalar sanoat tarmoqlarining tipik guruhlariga muvofiq tarzda o‘rganiladi;
tarmoq korxonalarida sodir bo‘ladigan voqealarni bashoratlash, tahlil etish, hisob va hisobot ishlarini yuritish bo‘yicha zarur bilimlar bilan qurollantiradi;
mamlakat ichida va xorijda yuz berayotgan iqtisodiy jarayonlarni bilishga imkon yaratib beradi.
Nazorat va muhokama uchun savollar
«Industrial iqtisodiyot» fani nima uchun o‘qitiladi?
«Industrial iqtisodiyot» fanining ob’ekti deganda nimalarni tushunasiz?
«Industrial iqtisodiyot» fani yordamida qanday qonunlar va qonuniyatlar o‘rganiladi?
«Industrial iqtisodiyot» fani qanday fanlar bilan chambarchas bog‘liq?
Jamiyatni demoqratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiyalash va islox qilish ushbu fan oldiga qanday vazifalar qo‘yadi?
Asosiy adabiyotlar
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyevning 2019 yil uchun mo‘ljallangan eng muhim ustuvor vazifalar haqidagi Oliy Majlisga Murojaatnomasi. //Xalq so‘zi, 29 dekabr 2018 yil.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “O’zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo’yicha harakatlar strategiyasi to’g’risida»gi №PF-4947 sonli Farmoni. //Xalq so’zi. 2017 yil 8 fevral.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "2017-2021 yillarda O'zbekiston Respublikasini rivojlanishining beshta ustuvor yo'nalishlari bo'yicha Harakatlar strategiyasini kelgusida amalga oshirish chora-tadbirlari to'g'risida" gi 2017 yil 15 avgustdagi №3-5024 sonli Qarori.
Sh. M.Mirziyoyev. Tanqidiy tahlil, qat'iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik - har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak . Tashkent : O‘zbekiston, 2017 y.,104 b.
Church J., and R.Ware. (CW) Industrial Organization. A Strategic Approach. Irwin. 2000.
Schmalensee, Richard, and Robert Willig, eds. (HB) Handbook of Industrial Organization. Vols. 1-2. North-Holland, 1989.
Ortiqov A. Sanoat iqtisodiyoti. Darslik.- T.:”Sano-standart”, 2014.-304 b.
www.webofscience.com - Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi
www.search.ebscohost.com - Xalqaro ilmiy maqolalar platformasi
|
| |
Dizel tsilindrlarida aralashmalarning hosil bo'lishi va yoqilg'ining yonishi

|
Dizel tsilindrlarida aralashmalarning hosil bo'lishi va yoqilg'ining yonishi
|
bet | 1/3 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #233899 |
Bog'liq 1217323.ru.uz
Dizel tsilindrlarida aralashmalarning hosil bo'lishi va yoqilg'ining yonishi
Tadqiqot:
1. O'z-o'zidan yonishning kechikishi, jarayonning mohiyati.
Tsilindrga AOK qilingan yoqilg'i darhol yonmaydi. Birinchidan, uning zarralari bug'lanadi, havo bilan aralashadi va aralash o'z-o'zidan yonish haroratiga qadar isitiladi. Shunday qilib, yonilg'i zarralari silindrga kiritilgandan so'ng, fizik va kimyoviy tayyorgarlik jarayonlari tufayli ateşleme kechikishi sodir bo'ladi.
Zarrachalar silindrga kirgan paytdan boshlab yonish boshlanishiga qadar o'tgan vaqt o'z-o'zidan yonishning kechikish davri deb ataladi.
Dizel tsilindrlarida aralashmalarning hosil bo'lishi va yoqilg'ining yonishi
Tadqiqot:
2. Yonish jarayonining borishi.
d - yoqilg'i bilan ta'minlashning boshlang'ich nuqtasi;
@0 – yonilg'i ta'minotining avans burchagi;
@i– ateşleme kechikish davrida yoki (olovni kechiktirish davri) krank milining aylanish burchagi.
Bilan- yonishning kechikish davrida yonishning boshlang'ich nuqtasi(burchak @i)
(bilanz(z-z0)– bo'limda kengaytirish jarayoni ko'rsatilgan (bu bo'limda yoqilg'i yonib ketadi). Syujet(bilanz´)dan bosimning kuchli ortishi bilan tavsiflanadiRsoldinRz.
Dengiz dizel dvigatellarida aralashmaning shakllanishi.
Tadqiqot:
3. Dizel dvigatelining qattiq va yumshoq ishlashi haqida tushuncha.
Dizel dvigatelning ishlash darajasi quyidagilarga bog'liq
avtomatik yonishning kechikish davrining kattaligi: qancha uzoq bo'lsa,
dizel dvigatel qanchalik qiyin ishlaydi.
Bu shuni anglatadiki, dizel dvigatelining uzluksiz ishlashini ta'minlash uchun avtomatik yonishning kechikish muddatini kamaytirishga harakat qilish kerak (sozlash - yonilg'i ta'minotining oldinga burchagini keyinroq o'rnating).
Kechikish muddatini qisqartirish
|
| |
Karbonun dövretməsi - Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərin

|
Müasir dövrdə istehsalatda hər hansı səviyyədə qəbul edilən qərar və təlimatlar, işçilərinBog'liq M asir d vrd istehsalatda h r hans s viyy d q bul edil n q raKarbonun dövretməsi. Karbon biosferin bütün sahələrində və bizi əhatə edən mühitdə
mövcuddur. O, atmosferdə karbon qazı (CO
2
) kimi mövcuddur.
Antropogen təsirdən atmosfer havasının tərkibində CO
2
-nin miqdarı daim artır. Karbon yer
üzərində olan bütün üzvü birləşmələrin strukturuna daxildir. Deməli, bütün canlıların tərkibində
karbon mövcuddur. Həyat üçün lazım olan enerjini almaq üçün orqanizmin üzvü maddələri
oksidləşərək CO
2
və H
2
O yaradır. Bu prosesi “nəfəsalma” adlandırırlar. Bütün canlı orqanizmlər
öldükdən sonra çürüməyə başlayırlar. Bu zaman, ayrılan C oksigenlə birləşərək CO
2
şəklində
“dövretmə sisteminə” daxil olur. Oksigen çatışmazlığı səbəbindən karbonun dövretməsi dayana
bilər. Bu zaman torpağın tərkibində olan üzvü maddələr torf, daş kömür və ya neft şəklində
torpaqda toplana bilər. Hidrosferdə CO
2
həll olmuş formada olur. O burada kalsium duzu yarada
bilir. Bu proses karbonun dövretməsinə mane olur. Karbonun dövretməsi aşağıda göstərilən
sxemdə (şəkil 3.1.) daha aydın görünür. Karbonun dövretməsi üzrə iri həcmli tədqiqat
“Beynəlxalq geosfer-biosfer proqramı” çərçivəsində 1986-1996-cı illərdə aparılmışdır. Bu
tədqiqatda əsas məqsəd CO
2
-nin atmosferə tullanmasından “parnik” effektinin yaranması və
onun iqlim dəyişməsinə təsirini müəyyən etməkdən ibarət olmuşdur.
Şəkil 3.1. Karbonun dövretmə sisteminin sxemi
Hal-hazırda ekosistemdə karbonun dövretməsi, təxmini olaraq, müvazinət vəziyyətindədir.
Belə bir fikir irəli sürülür ki, yaxın yüzillikdə atmosferə atılan CO
2
-nin artımı iqlimin istiləşməsi
təsirindən destruksiya prosesi ilə əlaqədar azala bilər.
Azotun dövretməsi. Azot (N), karbon kimi, atmosfer havasının tərkibində molekul (N
2
)
formasında yer tutur. Atmosfer havasının 78%-ə qədəri N
2
-dən ibarətdir.
Azotun dövretməsi sxemi aşağıda göstərilmişdir (Şəkil 3.2).
Fotosintez-Bitkilərin
üzvü maddələri
Vulkan fəaliyyəti
Heyvanların üzvü
maddələri
Yer qabığının üzvü
maddələri
Basdırılan –
İnsanlardan
ayrılan CO
2
Okean H
2
CO
3
İşıq
Əhəng daşı, koral
və s.
CO
2
Bitki və heyvanların
üzvü azot birləşməsi
(NH
2
)
CO
2
(NH
2
)
Ammonyak
NH
3
Ammonium
ionlarıNH
4
Nitritlər
(NO
2
)
Sənaye
tullantıları
Azot
oksidi N
2
O
Vulkan,
çürümə,
birləşmə
Nitritləşmə
Sənaye
tullantıları
Ammonyaklaşma
|
| |
Mühitin çirkləndirilməsinin buraxılabilən qatılıq həddi (BBQ)

|
Mühitin çirkləndirilməsinin buraxılabilən qatılıq həddi (BBQ)Bog'liq M asir d vrd istehsalatda h r hans s viyy d q bul edil n q ra 12. Mühitin çirkləndirilməsinin buraxılabilən qatılıq həddi (BBQ). Buraxılabilən
qatılıq həddində hər hansı bir zərərli maddə insana və onun nəslinə birbaşa və ya bilavasitə təsir
etdikdə, onlarda mənfi dəyişikliklər yaratmır.
Suda, torpaqda və qida məhsullarında çirkləndirici maddələrin BBQ aşağıdakı cədvəl 3.1
və cədvəl 3.2-də verilmişdir.
Cədvəl 3.1.
Su hövzəsində, mq/m
3
suda
Maddə
Sanitar məişət
Balıq təsərrüfatı
Civə
0,0005
0,001
Qurğuşun
0,03
0,1
Neft məhsulları
0,001
0,001
Benzol
0,5
0,5
Anilin
0,1
0,1
Xlorofos
0,05
0,0
Cədvəl 3.2.
Torpaq və qida məhsullarında, mq/kq məhsulda
Maddələr
Torpaq
Dənli
bitkilər
Çörək
Tərəvəz
Civə
2,1
0,03
0,02
0,05
Mışyak
2,0
0,2
0,2
0,2
Qurğuşun
32,0
0,3
0,3
0,3
Sürmə
4,5
0,1
0,1
0,3
Mis
3,0
10,0
10,0
5,0
Sink
23,0
50,0
50,0
10,0
Nikel
4,0
0,5
0,5
0,5
Xrom
6,0
0,2
0,2
0,2
Göstərilən cədvəllərdə hər bir komponentin BBQ-ı göstərilmişdir.
3.2. Biosferdə maddələrin dövretməsi
Maddələrin dövretməsini iki yerə ayırmaq olar:
– İrihəcmli və ya geoloji (quru və okean arasında) və kiçik və ya bioloji (ekosistem
həddində).
Kiçik dövretməyə geoloji dövretmənin bir elementi kimi baxmaq olar. Həyat üçün istifadə
olunan, biosferdə dövr edən kimyəvi elementlərin və qeyri-üzvü birləşmələrin hərəkətinə
elementlərin dövr etməsi və ya biogen elementlərin dövretməsi deyilir.
Dövretmə “dövretmə sürəti” və “dövr vaxtı” ilə xarakterizə olunur. “Dövretmə sürəti”,
müəyyən zamanda, əsas hissədən ayrılan maddənin miqdarıdır. “Dövr vaxtı”, maddənin tam
dəyişilməsinə sərf olunan vaxtdır. Məsələn, komponentin tərkibində 1000 ədəddən ibarət maddə
varsa, ondan bir saat ərzində 10 ədəd ayrılırsa, onda “dövrü sürət” 10/1000, yəni 1 % olacaqdır.
“Dövr vaxtı” isə 1000/10, yəni 100 saat olacaqdır.
Biosferin mövcudluğunun təmini baxımından biokimyəvi dövretməni iki yerə bölürlər:
– Atmosferdə və hidrosferdə olan ehtiyat fondu ilə birlik- də qazşəkilli maddələrin
dövretməsi;
– Yer qabığının ehtiyat fondu ilə birlikdə çökmə dövrü.
Ekosistemdə maddələrin dövretməsi dedikdə, əsasən, onları təşkil edən kimyəvi
elementlərin: C, O, N və P-nin dövretməsi başa düşülür. Bu elementlər biogen, yeni həyat
yaradan elementlər adlandırılır.
|
| |
Mantiqiy funksiyalarni tasvirlashning kanonik shakllari

|
Mantiqiy funksiyalarni tasvirlashning kanonik shakllari
|
bet | 4/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 444,09 Kb. | | #132304 |
Bog'liq 18-mustaqil ishMantiqiy funksiyalarni tasvirlashning kanonik shakllari. Mantiqiy qurilmani sintez qilish bir nechta bosqichlarga bo‘linadi. Birinchi bosqichda so‘z bilan, jadval ko‘rinishida yoki boshqa shakllarda berilgan funksiyalarni qandaydir bazisdan foydalanib, mantiqiy ifoda ko‘rinishida tasvirlash kerak. Keyingi bosqichlar, sintez jarayonida eng kam miqdordagi elektron asbob va qurilmaning funksio‘nal sxemasini ratsio‘nal qurishni ta’minlaydigan funksiyalarning eng kichik shakllarini hosil qilishga mo‘ljallanadi.Birinchi bosqich uchun mantiqiy qurilmani qurish uchun qanday bazis ishlatilganligidan qat’iy nazar, odatda VA, YOKI,YO‘Q bazisi qo‘llaniladi. Mantiqiy elementlar va ularning ishlash prinsiplari Mantiqiy elementlar mantiqiy ifodalarni bajarishga mo'ljallangan bo'lib, barcha arifmetik va mantiqiy amallarni ular asosidagi qurilmalar yordamida amalga oshiriladi. Quyidagi rasmlarda hisoblash mashinalarida qo'llaniladigan asosiy mantiqiy elementlar va ularning ishlash prinsiplari keltirilgan. «VA» - mantiqiy ko'paytirish, «konyunksiya» elementi X va Y kirishlarga bir vaqtda “1” signali berilsa (ya'ni ulagichlar bir vaqtda ulansa), Z chiqishda “1” signali hosil bo'ladi (ya'ni lampa yorishadi). Kirishlardan birortasiga yoki bir vaqtda ikkalasiga «0» signali berilsa (ya'ni ulagichlardan biri yoki bir vaqtda ikkalasi ulanmagan holda bo'lsa), chiqishda «0» signali hosil bo'ladi (ya'ni lampa o'chgan holda bo'ladi). «VA» elementi mantiqiy funksiya sifatida Z = X Y , hamda Z = X*Y yoki Z = X ^ Y ko'rinishlardan birortasida tasvirlanishi mumkin. «YoKI» - mantiqiy qo'shish, «dizyunksiya»
Mantiqiy elementlarning asosiy parametrlari va xarakteristkalari. Mantiqiy elementning asosiy xarakteristkasi uning uzatish xarakteristkasi hisoblanadi.Chiqish kuchlanishining kirishlardan biridagi kuchlanishga bog‟liqligiga uzatish xarakteristkasi deyiladi.Bunda qolgan kirishlardagi kuchlanish o‟zgarmas bo‟lishi kerak. Mantiqiy elementning turiga qarab, uzatish xarakteristkasining ko‟rinishi ham turlicha bo‟ladi. MElar invertirlovchi va invertirlamaydigan MElarga bo‟linadi. Invertirlovchi MEning chiqishida kirish signaliga nisbatan invers (teskari) signal olinadi. Masalan: «EMAS», «VA-EMAS», «YoKI - EMAS» amallarini bajaruvchi MElar invertirlovchi MElarga kiradi. Invertirlanmaydigan MEning chiqishida kirish signaliga mos (to‟g‟ri) signal olinadi.Masalan: «VA», «YOKI» MElari invertirlamaydigan MElar hisoblanadi
Xulosa
|
| |
Elektron hisoblash mashinalarida axborotni tasvirlash

|
Elektron hisoblash mashinalarida axborotni tasvirlash
|
bet | 5/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 444,09 Kb. | | #132304 |
Bog'liq 18-mustaqil ishElektron hisoblash mashinalarida axborotni tasvirlash
Inson faoliyatining ixtiyoriy shakli axborotni uzatish va qayta o‘zgartirish bilan bog‘liqdir. Axborot terminining aniq ta’rifi mavjud emas, lekin, biz, axborot deganda, qandaydir ob’ektlar xolatining o‘zgarishini boshqarishni tushunamiz.Qandaydir moddiy shaklda fiksirlangan va mujassamlantirilgan axborot xabar yoki signal deb ataladi. Signallar uzluksiz yoki diskret bo‘lishi mumkin. Uzluksiz (analog) signal, o‘zgarishi qaralayotgan jarayon haqida axborotni vaqt bo‘yicha akslantiruvchi qandaydir fizikaviy miqdor elektr toki, kuchlanish va bosh sifatida ifodalanadi. Uzluksiz signalni uzatuvchi fizikaviy miqdor biror aniq intervalda ixtiyoriy qiymatlarni qabul qilishi mumkin, va vaqtning ixtiyoriy momentlarida o‘zgarishi mumkin. Diskret xabarlarda, vaqtning qandaydir momentlarida ulardan turli ketma-ketliklar vujudga keluvchi fiksirlangan darajalar to‘plami mavjuddir.
Raqamli texnikaning mantiqiy asoslari. Axborotni murakkab qayta ishlashni amalga oshirayotgan ixtiyoriy diskret qurilma qandaydir elementar tarkibiy qismlar –elementlardan tuziladi .Bunda elementlar aniqlangan qoydalarga asosan birlashadi. Elementlarning tabiatini va ularning birlashishini qurilmaning umumiy ishlash tamoyili aniqlaydi. Elementlar va ularning birikmalarini aks ettiruvchi, qurilmaning ideallashtirilgan rusumini sxema deb ataymiz.Murakkab raqamli qurilmaning alohida tugunlari (bloklari) orasida uzatiluvchi axborot kodli so‘zlar ko‘rinishida ifodalanadi. Shunday qilib, har bir tugunning kirish qismiga kodli so‘zlar kelib tushadi, har bir tugunning chiqish qismida, kirish so‘zlarining qayta ishlangan natijasi sifatida yangi kodli soz hosil bo‘ladi. Chiqish so‘zi tugunning kirish qismiga qanday so‘zlar kelib tushganiga bog‘liq bo‘ladi. Bunday funksiyalarning aloxida hususiyati, funksiya va uning argumentlari, faqat man 0 и man1 qiymatlarni qabul qilishini e’tiborga olib, bunday funksiyalarni mantiqiy algebra funksiyalari (MAF) deb ataymiz.Mantiqiy algebra funklsiyalarini vujudga keltirishga mo‘ljallangan qurilmalar mantiqiy qurilmalar yoki raqamli qurilmalar deb ataladi.Raqamli qurilmalarni (yoki ularning tugunlarini) turli alomatlariga ko‘ra turlarga ajratish mumkin.Kodli so‘zlarni kiritish va chiqarish usuliga asosan, ketma-ket, parallel va aralash ishlaydigan mantiqiy qurilmalarga ajratiladi.
|
| |
Alçaq tezliklərin ölçülməsi - Və vasiTƏLƏRİ fənnindən mühazirələr toplusu hazirladi qaim cəFƏrov metrologiya haqqında ümumi məlumat

Alçaq tezliklərin ölçülməsi
Alçaq tezliklərin ölçülməsi üçün aşağıdakı ölçmə üsullarından istifadə olunur:
kondensatorun dolub - boşalma üsulu;
müqayisə üsulu;
ossilloqraf üsulu.
Kondensatorun dolub - boşalma üsulu. Bu üsul releli sxem üzrə yerinə yetirilir.
Üsulun sadə struktur sxemi şəkil 10.1 – də olduğu kimidir:
Şəkil 10.1. Kondensatorun dolub - boşalma üsulu ilə tezliyin ölçülməsi sxemi
Ölçülən siqnal RP relesinin sarğısına verilir. Siqnalın yarım dalğasından asılı olaraq lövbər 1 və 2 kontaktları arasında qapanır. Kontaktın 1 vəziyyətində C kondensatoru U mənbəyindən dolur. Kontaktın 2 vəzıyyətində dolmuş C kondensatoru milliampermetrin dövrəsinə boşalır. Ona görə də bu üsul kondensatorun dolub - boşalma üsulu adlanır. C kondensatoru dolduqda onda yığılan yük aşağıdakı düsturla hesablanır:
q = CU ( 10.1 )
( 10.1 ) bərabərliyinin hər iki tərəfi f -ə vurulduqda
qf = C Uf ( 10.2 ) alınacaqdır.
Burada qf = I olduğu nəzərə alındıqda
I = CUf ( 10.3 ) olur.
Tezliyin qiyməti aşağıdakı düsturla hesablanır:
(10.4 )
( 10.4 ) düsturundan görünür ki, ölçülən tezlik cərəyanla düz, gərginliklə tərs mütənasibdir. Bundan istifadə edib, ampermetrin şkalası tezliyin ölçü vahidi ilə dərəcələnir və nəticə birbaşa şkaladan oxunur. Ölçmə diapazonunu dəyişmək üçün C kondensatorunun tutumunu dəyişmək lazımdır.
Kondensatorun dolub - boşalma üsulunun çatışmayan cəhəti ondadır ki, rele mexaniki quruluşlu olduğu üçün yüksək tezliklərdə işləyə bilmir və mexaniki quruluşun etibarlığı aşağıdır. Bu səbəbdən bu üsul istehsalatda geniş yayılmamışdır.
Müqayisə üsulu. Ən sadə akustik müqayisə üsulu iki ədəd generatordan istifadə edilməklə aparılır. Generatorları şəkil 10.2 – dəki sxem üzrə qoşurlar:
|
-asrning 60-70-yillarda - Industrial iqtisodiyot

|
Industrial iqtisodiyot
|
bet | 4/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotni18-asrning 60-70-yillarda Angliyada ro‘y bergan sanoat to‘ntarilishidan keyin O‘zbekistonda asta-sekin manufakturadan mashinalashgan industriyaga o‘tish boshlandi. Xom ashyoga birlamchi ishlov beradigan sanoat sohalari (paxta tozalash, ipak tortish, vino, konserva, moy zavodlari) vujudga keldi.
19- asrda O‘zbekiston sanoatida juda katta o‘zgarishlar ro‘y berdi. Agar asr boshlarida sanoat mahsulotining eng muhim turlaridan 5-10 xili (paxta tolasi, xom ipak, o‘simlik moyi, uzum vinosi, g‘isht, ganch va boshqalar) ishlab chiqarilgan bo‘lsa, asr oxiriga kelib yuzlab-minglab turlari tayyorlangan.
19-asr oxiriga kelib, O‘zbekistonda hunarmandchilikning 30 ga yaqin turi rivojlangan. 20-asr boshlarida esa hunarmandchilikning asosiy qismi artellarga, keyinchalik zavod va fabrikalarga, badiiy buyumlar korxonalariga aylantirilgan.
1.2-rasm. O‘zbekiston sanoati taraqqiyoti bosqichlarni1
Sanoat moddiy ishlab chiqarishning asosiy va etakchi tarmog‘idir. Sanoatning vujudga kelishi va rivojlanishi ishchilar sonining oshishi va uning jamiyatdagi mavqeining ko‘tarilishiga olib keladi.
Sanoat mamlakat mudofaa qobiliyatining moddiy asosi, el-yurtda tinchlik va barqarorlikni saqlashning muhim omili, qo‘shni mamlakatlar mustaqilligini, hamkorligi va birdamligini ta’minlovchi muhim sohadir. O‘zbekiston davlati mudofaasini kafolatlashda sanoatning roli bebahodir.
Sanoat shunday tarmoqki, barcha mamlakatlarning siyosiy, iqtisodiy va tashkiliy intilishlari, ularning xo‘jalik jihatdan birlashishi, ya’ni iqtisodiy integratsiya tavsifida o‘z ifodasini topadi. Natijada barcha mamlakatlarning tabiiy, mehnat va moliyaviy resurslaridan, fan-texnikaning barcha yutuqlaridan oqilona foydalanish imkoniyatlari yuzaga keladi.
Ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni jadallashtirishni ta’minlovchi buyuk harakatlantiruvchi kuch — raqobat, ya’ni bellashuv, raqiblar kurashi ham sanoat
|
| |
Nazariy qism. Axborotlarni kriptografik himoyalash vositalarini ishlab chiqishda qo‘yiladigan asosiy talablar

|
Nazariy qism. Axborotlarni kriptografik himoyalash vositalarini ishlab chiqishda qo‘yiladigan asosiy talablar
|
bet | 5/14 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #242148 |
Bog'liq Al-xorazmiy nomidagi tîshkånt aõbîrît Nazariy qism. Axborotlarni kriptografik himoyalash vositalarini ishlab chiqishda qo‘yiladigan asosiy talablar Kriptografiya bo‘yicha boshlang‘ich ma’lumotlar
Kriptografiya haqidagi ma’lumotlarni uning atamashunosligiga oid ayrim terminlar mazmunini ochib berishdan boshlaymiz.
Axborotlarni himoya qilish — bu tarmoqdagi aloqa hamda axborotlarning uzluksizligi, yaxlitligi va mahfiyligini ta’minlovchi barcha vosita va amallar mamuasi bo‘lib, nosozliklardan asrovchi vosita va funksiyalarni o‘z ichiga olmaydi. Axborotlarni himoya qilish kriptografiya, kriptoanaliz (kriptotahlil) va kompyuterlarga ruhsatsiz kirishdan saqlash kabi bo‘limlarni o‘z ichiga oladi.
Kriptografiya – amaliy matematikaning bir bo‘limi bo‘lib, axborotlarni mazmunini yashirish yoki ruxsatsiz foydalanishdan asrash maqsadida axborotlarni bir ko‘rinishdan boshqa ko‘rinishga o‘tkazish uchun mo‘ljallangan modellar, metodlar, algoritm, dasturiy va texnik vositalarni o‘rganadi.
Kriptosistema — bu axborotlarni kriptografik almashtirilishini dasturiy, texnik yoki dasturiy-texnik usullar yodamida amalga oshiruvchi tizimdir.
Kriptoanaliz (kriptotahlil) — bu amaliy matematikaning bitta bo‘limi bo‘lib, kiruvchi yoki chiquvchi signallardan foydalanib maxfiy parametrlarni aniqlab olish (yashirin matnni ochish) maqsadida kriptosistemalarni tahlil qilishga qaratilgan usul, model, algoritm, dasturiy va texnik vositalarni o‘rganadi.
Yuqoridagi ma’lumotlardan ko‘rinib turibdiki, kriptoanaliz matematik ma’noda kriptografiyaga teskari bo‘lgan masalalar bilan shug‘ullanadi. Kriptografiya va kriptoanaliz birgalikda yangi fan — kriptologiyani tashkil qiladi.Kriptologiya tarixini uch bosqichdan iborat deb hisoblash mumkin.
Birinchi bosqich - (eng qadimgi davrlardan to 1949 yilgacha) tor doiradagi, hususiy xamda sodda hisoblashlardan iborat kriptografik va kriptotahlil algoritmlari bilan harakterlanadi va tabiiyki, kompyuterlardan foydalanishni nazarda tutmaydi. Bu bosqichni ko‘pincha kompyuterlargacha bo‘lgan davr deb ataladi.
|
| |
Bernulli tənliyindən alınan bəzi nəticələr

1)Cərəyan borusu üfüqi vəziyyətdə olduqda h1= h2 olur. Onda
Buradan belə bir nəticə çıxır ki, ideal maye üfüqi axın borusunda axarkən, təzyiq çox olan yerdə sürət kiçik, təzyiq az olan yerdə isə sürət böyük olur.
Bernulli tənliyi ideal maye üçün çıxarıldığına baxmayaraq, o az özlülüklü mayelər üçün (su, bensol, aseton və.s) və sıxılmasını nəzərə almamaq olan qazlar üçün (axın sürəti səs sürətindən az olan halda) ödənir.
-BOB. SANOAT - Industrial iqtisodiyot

|
Industrial iqtisodiyot
|
bet | 8/122 | Sana | 04.06.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #259972 |
Bog'liq китоб Iqtisodiyotda tub burilish kechayotgan bir vaqtda iqtisodiyotni2-BOB. SANOAT - MILLIY IQTISODIYOTNING YETAKCHI TARMOG‘I
2.1. Sanoatning milliy iqtisodiyot rivojidagi roli va o‘rni
Sanoat - moddiy ishlab chiqarishning eng yirik, yetakchi tarmog’idir. Unda mehnat qurollari (vositalari), mehnat buyumlari va xalq iste’mol tovarlarining ko‘pchilik qismi yaratiladi; mashina va mexanizmlarning barcha turlari, bino va inshootlarning konstruktiv elementlari ishlab chiqariladi; yer osti boyliklari qazib olish amalga oshiriladi; mineral, o‘simlik va hayvon xom ashyosiga ishlov beriladi, keng iste’mol mollari tayyorlanadi va h.k.lar.
j a d v a l
O‘zbekiston Respublikasining asosiy rivojlanish ko‘rsatkichlari - ijtimoiy- iqtisodiy ko’rsatkichlar
|
2011y.
|
2012y.
|
2013y.
|
2014y.
|
2015y.
|
2016y.
|
2017 y.
|
2018y.
|
Yalpi ichki mahsulot (mlrd. so'm)
|
78 764,2
|
97 929,3
|
120861,5
|
145 846,4
|
171 808,3
|
199 325,1
|
302 536,8
|
407 514,5
|
Aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot (ming so’m)
|
2 684,6
|
3 289,0
|
3 996,3
|
4 741,8
|
5 489,3
|
6 258,6
|
11970,6
|
12 365,6
|
YaIMda xizmatlar hajmi (mlrd.sum)
|
34 407,3
|
43 465,4
|
53 941,4
|
64 673,5
|
76 412,1
|
90 202,9
|
116795,7
|
133847,9
|
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi ma’lumotlari
Sanoat iqtisodiyotning barcha tarmoqlarini ishlab chiqarish vositalari, mehnat qurollari bilan ta’minlaydi. Milliy iqtisodiyot, fan, maorif, madaniyat, sog‘liqni saqlash, sport, turizm va boshqa sohalar rivoji sanoatning taraqqiyot darajasiga bog‘liq.
Ishlab chiqarish kuchlari va munosabatlari taraqqiyotida sanoatning tarixiy roli beqiyosdir. Shu sababli uning rivoji va samaradorligi qanchalik yuqori bo‘lsa, davlatning mavqei shunchalik kuchli bo‘ladi va aholi turmush darajasi yanada yaxshilanib boradi.
Sanoat jamiyatning yetakchi kuchi bo‘lgan ishchilar sinfini o‘zida birlashtiradi. Sanoat rivoji tufayli unda band bo‘lgan xodimlarning soni ko‘payadi, ularning bilimi va ilmi, mahorati ortadi, kadrlar salohiyati yuqori darajaga ko‘tariladi.
Sanoat sohasida mehnatni ijtimoiy tashkil etishning eng oliy turi bo‘lgan konsentratsiyaning yuqori darajasi va shu asosda ijtimoiy ishlab chiqarishni uyushtirshning ilg‘or usullari - mahalliylashtirish, ixtisoslashtirish va
diversifikatsiyalash, kooperativlashtirish va kombinatlashtirish sohasida ustunlik qiladi.
Faqat yirik mashina industriyasigina fan va texnika hamda innovatsiyaning barcha yutuqlarini mujassamlashtirib, mehnatni texnika bilan qurollantirishi va
unumdorligini yuqori darajaga ko‘tara oladi.
Sanoat va ayniqsa, uning eng muhim sohasi bo‘lgan og‘ir sanoat mamlakatda kengaytirilgan takror ishlab chiqarishning asosi hisoblanadi. U moddiy-texnika vositalarini o‘zi va boshqa tarmoqlar uchun takror ishlab chiqarish bilan bir vaqtda jamiyat a’zolari o‘rtasidagi ijtimoiy-ishlab chiqarish munosabatlarini takomillashtirib ham boradi.
j a d v a l
YalMning tarmoqlar bo’yicha tuzilmasi, %
|
| |
INDIVIDUAL LOYIHA 2 - Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt

|
Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt
|
bet | 3/14 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #242148 |
Bog'liq Al-xorazmiy nomidagi tîshkånt aõbîrît INDIVIDUAL LOYIHA 2
Barmoq izi autentifikatsiyasiga asoslangan xavfsiz Android ilovalarini yaratish
Elektron tijoratda SQL Injection Prevention yordamida ma'lumotlar sirqib chiqishini aniqlash
MD5- yordamida bulutli fayllar bilan ishlash va dublikatlarni olib tashlash
Gibrid kriptografiya yordamida bulutda fayllarni xavfsiz saqlash.
Fayl nazorat summasidan (Cheksum) foydalanib, takroriy ma'lumotlarni olib tashlash
AES va vizual kriptografiya yordamida yuqori himoyalangan shifrlash usulini yaratish.
Avtomatlashtirilgan davomat tizimi
Android tizimi uchun antivirus dasturi
Yuzni jamoanviy aniqlash usuli
Yangi gibrid ma'lumotlarni shifrlash texnologiyasi 11.Kredit karta firibgarligini aniqlash usullari
12. Foydalanuvchini masofadan tanib olish va kirishni ta'minlash tizimlari tahlili 13.Mobil davomat tizimi loyihasi
14. Ma'lumotlarni ruhsatsiz chiqib ketishini aniqlash 15.Hujum manbasini kuzatish loyihasi 16.Videokuzatuv loyihasi
Bouncy Castle kriptografik kutubxonasidan foydalangan holda ma’lumotlarni imzolash.
Bouncy Castle kriptografik kutubxonasidan yodalangan holda sertifikasiyatlarni hosil qilish
Kriptovalyutalar ishlash prinsipi va ularda ishlatiladigan kriptoalgoritmlar tahlili.
OpenSSL va shu kabi kriptografik kutubhonalar tahlili.
Bulutli hisoblash tizimlarida foydalanilgan kriptografik algoritmlar tahlili.
Bouncy Castle kriptografik kutubxonasidan foydalangan holda ma’lumotlarni shifrlash.
Yaxshilangan honeypot loyihasi
Dasturiy ta'minotni qaroqchilikdan himoya qilish loyihasi
Kali Linux operatsion tizimi ruxsatsiz kirishlarni amalga oshirish usullari
IDS/IPS tizimlari tahlili
URL Exploitationdan foydalanib amalga oshiriladigan hujum turlari
SMTP protokoli zaifliklari: qalbaki electron pochta xabarlari, spam, mail loglari 29.Razvedka hujumlari(Footprinting) va ularni amalga oshirish vositalari tahlili 30.Sniffing va SQL injection hujumlari va ulaning oldini olish usullari
Individual loyiha ishini bajarish bo‘yicha namunaviy ko‘rsatma
|
| |
Xabarlar fazosi RT - Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt

|
Al-xorazmiy nomidagi tоshkеnt aхbоrоt
|
bet | 7/14 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #242148 |
Bog'liq Al-xorazmiy nomidagi tîshkånt aõbîrîtBu sahifa navigatsiya:
- (pt,E
Xabarlar fazosi RT — barcha mumkin bo‘lgan xabarlarning pt fazosi. Shuningdek xabarlarni belgilash uchun m (message) dan ham foydalaniladi.
Kalitlar fazosi K. Xar bir kK kalit RT fazodagi biror Ek (encryption) va unga teskari Dk (decryption) almashtirishni belgilaydi. .Shifrlangan xabarlar fazosi ST – barcha shifrlangan ct (ciphertext) ct = Ek(pt) matnlarni o‘z ichiga oladi.
Odatda kriptosistemaga quyidagi talablar qo‘yiladi: 1) Ek{pt), Dk{ct) —lar oson hisoblanadigan bo‘lishi lozim; 2) k ni bilmay turib, ct ma’lum bo‘lgan taqdirda ham pt ni topishning iloji bo‘lmasin.
Klassik kriptosistemalarda k mahfiy kalit Ek va Dk akslantirishni belgilab beradi. Bunda quyidagi ayniyatning o‘rinli bo‘lishi talab qitlinadi:
Dk(Ek(pt)) = Dk(ct)=pt. Kriptoanaliz bo‘yicha mutaxassisning asosiy vazifasi ana shu kalitni qidirishdan iborat. U quyidagi ko‘rinishlarda shifrlangan matnga hujum qilishi mumkin: 1) faqat shifrlangan matn ma’lum (ciphertext only attack); 2) shifrlangan va shifrlanmagan matnlar ma’lum (known plaintext attack); 3) (pt,Ek(pt)) juftlikni aniqlash imkoniyati mavjud va bu erda pt – kriptoanalitik tomonidan tanlanadi (chosen plaintext attack).
Axborotlarni kriptografik himoya qilishda, ya’ni axborotlarni ochiq va yopiq usullarda kriptografik shifrlashning turli algoritmlari mavjud bo‘lib, ularning asosini matematika fanining turli sohalarida ishlab chiqilgan mexanizmlar tashkil qiladi. Quyidagi jadvalda ana shunday algoritmlarning ayrimlarini va ularning matematik asosi keltirilgan. [8]
1.0-jadval
Shifrlash algoritmlari va ularning matematik asosi
Shifrlash algoritmi
|
Algoritmning matematik asosi
|
GOST-28147-89
|
Sanoq sistemalari, bo‘lish munosabatlari, darajaga ko‘tarish, ikkilik sanoq sistemasida amallar bajarish, mulohazalar algebrasi, munosabatlar, o‘rin
almashtirishlar, sonlar nazariyasi
|
Ryukzak
|
Vektorlar algebrasi, qoldiqli bo‘lish amali, gruppa, halqa,
maydon, ikkilik sanoq sistemasi, mulohazalar algebrasi, munosabatlar, o‘rin almashtirishlar, sonlar nazariyasi
|
El-Gamal
|
Tub sonlar, logarifm, qoldiqlar nazariyasi, modul
bo‘yicha ko‘paytirish
|
DES
|
Sanoq sistemalari, akslantirishlar, o‘rin almashtirishlar,
mulohazalar algebrasi, munosabatlar, o‘rin almashtirishlar, sonlar nazariyasi
|
RIJNDAEL
|
Sanoq sistemalari, bo‘lish munosabatlari, darajaga
ko‘tarish, ikkilik sanoq sistemasida amallar bajarish, mulohazalar algebrasi,
|
RSA
|
Tenglamalar yechimlarining mavjudligi. Bo‘lish munosabatlari, tub sonlar, tub ko‘paytuvchilarga ajratish, xalqa, mulohazalar algebrasi, munosabatlar, o‘rin
almashtirishlar, sonlar nazariyasi.
|
Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, axborotlarni kriptografik usul bilan himoya qilish uchun algebraning mulohazalar algebrasi, munosabatlar, o‘rin almashtirishlar, sonlar nazariyasiga oid va boshqa ma’lumotlaridan keng foydalaniladi.[8]
|
| |
Chirchiq davlat pedagogika universiteti huzuridagi ilmiy darajalar beruvchi

1
CHIRCHIQ DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI HUZURIDAGI
ILMIY DARAJALAR BERUVCHI
DSc.03/30.04.2021.Ped.82.03 RAQAMLI ILMIY KENGASH
TOSHKENT KIMYO-TEXNOLOGIYA INSTITUTI SHAHRISABZ
FILIALI
HAMRAYEV JAVLONBEK HOSHIM O’G’LI
TELEKOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARI VOSITASIDA
TALABALARGA INFORMATIKA O’QITISH METODIKASI
(“Texnologik ta’lim” bakalavriat ta’lim yo’nalishi misolida)
13.00.02 – Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (informatika)
Pedagogika fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi
AVTOREFERATI
Chirchiq – 2023
2
UDK:378.016:004
Pedagogika fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi avtoreferati
mundarijasi
Содержание диссертации доктора философии (PhD) и педагогических
наук
Contents of dissertation abstract of the doctor of philosophy (PhD) on
pedagogical sciences
Hamrayev Javlonbek Hoshim o’g’li
Telekommunikatsiya texnologiyalari vositasida talabalarga
informatika fanini
o’qitish metodikasi..............................................................................................
3
Хамраев Жавлонбек Хошим угли
Методика
преподавания
студентам
информатики
посредством
телекоммуникационных технологий……………………………………..….
23
Khamrayev is the son of Hoshim Javlonbek
Methods of teaching ………………………………...........................................
43
E’lon qilingan ishlar ro’yxati
Spisok opublikovannыx rabot
List of published works…………………………………………………………
48