nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
«scientific progress» Scientific Journal issn: 2181-1601 ///// \\\\\ Volume: 1, issue: 6

www.scientificprogress.uz
«SCIENTIFIC PROGRESS» Scientific Journal
ISSN: 2181-1601 ///// \\\\\ Volume: 1, ISSUE: 6
463
QURILISH MATERIALLARI KONLARIDA QAZIB OLISH ISHLARINI
TAKOMILLASHTIRISH
Azamat
Abdurashidovich
Umirzoqov
Asqar Narziqul
o’g’li Karamanov
Shohrux Shavkat
o’g’li Turg’unov
Zuxriddin
Do’stmuhammad
o’g’li Miltiqov
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti
ANNOTATSIYA
Jahonda kon-metallurgiya sanoatida tabiiy mineral
xom-ashyolarni kompleks
oʼzlashtirish, qayta ishlash, zamonaviy raqobatbardosh
sanoat mahsulotlarini
tayyorlashning ratsional texnologiyasini ishlab chiqish dolzarb muammolardan biri
boʼlib qolmoqda. Keyingi 50 yil mobaynida tabiiy mineral xom-ashyolarni qayta
ishlash
natijasida olinadigan metallni va qogʼozni oʼrnida ishlatiladigan sanoat mahsulotlariga
boʼlgan ehtiyoj va qurilish materiallariga bo’lgan talablar ortib bormoqda. Hozirgi
kunda jahonning rivojlangan mamlakatlarida ilgʼor texnologiyalar
yutuqlarini amalda
keng joriy etib, mineral xom-ashyolarni oʼzlashtirishning samarali yoʼllarini izlab topish
foydali qazilmalarni boyitish fanidagi zamonaviy ilmiy-tadqiqotlarining asosiy
yoʼnalishi hisoblanadi.
Kalit so’zlar:
qurilish
materiallari, ohaktosh, sement,
mahalliy mineral xom-
ashyo resurslari,
konchilik sanoati, sement ishlab chiqarish,
Olmaliq kon-metallurgiya
kombinati, Jizzax sement zavodi, Portlandsement.
IMPROVEMENT OF EXCAVATION IN CONSTRUCTION MATERIALS
Azamat
Abdurashidovich
Umirzokov
Asqar Narzikul
ugli Karamanov
-topshiriq - Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

63
15-mavzu. Elektron hukumat asoslari
REJA:
1.
Elektron huqumat haqida tushuncha.
2.
Davlat boshqaruvida interaktiv xizmatlardan foydalanish jarayonlari.
3.
Interaktiv xizmatlar tizimining ishlash texnologiyasi.
Bilib olasiz:
1-topshiriq.
“Elektron hukumat” tizimi arxitekturasini izohlab bering.
Aholi va tadbirkorlik subyektlari
Yagona interaktiv davlat
xizmatlari portali
Davlat organlarining veb-
saytlari
AXBOROT TIZIMLARI KOMPLEKSLARI
«Kliring»
«Хarid»
«Byudjet»
-topshiriq - Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

2-topshiriq. Tarmoqda foydalaniladigan modemlar afzaligini izohlang.
3-topshiriq. Noutbukda internetdan foydalanganda qaysi qurilmadan foydalan-
gan ma’qul? “VEER”TEXNOLOGIYASI asosida tahlil qiling.
Noutbukda internetdan foydalanganda qaysi qurilmadan foydalangan ma’qul Aloqa operatorlari
modemlari
(Bilayn, Usell, UMS)
Tashqi modemlar
(ADSL)
Mobil telefon orqali
(WiFi)
Tezligi
yuqori
+
+
+
Hajmi kichik
+
-
+
Narxi
+
+
+
Og‘irligi
+
-
+
4/0
2/2
4/0
Aloqa operatorlari modemlari(Bilayn, Usell, UMS), Mobil telefon orqali (WiFi)
4-topshiriq. Telekommunikatsiya: tarmoqlangan ishlov berish, axborot tashuv-
chiga asoslangan sinveynni tushuntiring.
1.
Massivlar;
2.
Bir о’lchovli, ikki о’lchovli;
3.
Tartiblanadi, izlanadi, initsializatsiya qilinadi;
4.
Xotirada ketma-ket (regulyar) joylashgan bir xil turdagi qiymatlarga massiv
deyiladi.
5.
Matritsa.
26
5-topshiriq. Axborot uzatish kabellari – tarmoqda axborotni bir kompyuter-
dan boshqasiga uzatish uchun xizmat qiladi. Kabellarni izohlang.
6-topshiriq. “ Global kompyuter tarmoqlar servislari” mavzusidagi klaster
7-topshiriq. Global kompyuter tarmoqlarining turlarini sanab bering va izohlang.
INTERNET
ETHERNET
SPRINET
ROSPAK
INTRANET
27
8-topshiriq. Simli va Simsiz texnologiyalarini izohlang.
Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari - bet 36

71
1.
Bo‘lim – bu davlat tomonidan amalga oshirildan shart sharoitlar. Bularga
Government(Davlat)-Administration(Ma’muriyat
organlari)
nazarda
tutiladi.
2.
Bo‘lim – bu yuridik shaxslar nazarda tutiladi. Bularga
Business(Biznes-
korxona yoki firmalar)- Investors(Investorlar yoki sarmoya kiritadigan
yuridik shaxlar)
nazarda tutiladi.
3.
Bo‘lim – bu jismoniya shaxslar. Bularga (
Customet, Citizen – xaridorlar
)
nazarda tutiladi. Bu bo‘lim elektron tijoratni eng ko‘p tarqalgan turi bo‘lib,
birinchi ish olib borayotgan bo‘limlardan biri hisoblanadi.
7-topshiriq.
Elektron tijoratda web saytni rasmilashtirishni tushuntirib bering.
8-topshiriq
. Elektron tijorat operatsiyalari biznesga qanday ta’sir qiladi.
XUSUSIY
SANOAT
TARMOQLARI
MA’LUMOTLARNI
ELEKTRON
ALMASHISH
TARMOQ BOZORI
MAYDONI
SOTUVCHI VA SOTIB
-topshiriq - Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

36
6-topshiriq.
Iqtisodiykomplekslardaaxborotlarnixavfsizligita’minlashdaOchiqkalitbilanshifrlashte
xnologiyasinitushintiribbering.
7-topshiriq.
Bulutli texnologiya uchun xavfsizlik masalalari va mobil raqamli
platformani izohlab bering.
8-topshiriq.
Ахborotga nisbatan qo‘llaniladigan noqonuniy barcha amallar tar-
moq natijasida konfidensiyalligi, to‘liqligi, izchilligi va unga kirish imkoniyatlari
buziladi. Sxema tariqasida izohlab bering.
9-topshiriq.
Mavzuga oid savollar tuzing va ularni izohlang.
10-topshiriq. “KRIPTOGRAFIYA”
so‘ziga KLASTER tuzing.
REJA: 
1 - Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

74
4-topshiriq.Crocodile ICT dasturida yaratilgan ayrim modellarni izohlab
bering.
5-topshiriq.
Masofaviy ta’lim tizimiga asoslangan electron ta’lim
tizimini
izohlab tushintirib bering.
6-topshiriq. Masofaviy ta’lim tizimi
ga tegishli 5 ta test tuzing va izohlang.
7-topshiriq. “e-study
” so‘ziga KLASTER tuzing.
8-topshiriq.
“Kompyuter tarmoqlariga asoslangan masofaviy ta’lim tizimi”
mavzusiga SWOT tahlil yarating.
OLUVCHINING YANGI - Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

|
Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalariBog'liq amaliy uzOLUVCHINING YANGI
USULLARI
UZLUKSIZ TO‘LDIRIB
BORISH
Foydalanuvchi
veb –sayt
Sizning portalingiz va bozorning
oxirgi tendentsiyalari asosida bu
erda ayrim tavsiyalar
Xush kelibsiz orqaga stiv.P.munson u erda
tekshiradi, nomlanishi tavsiya etiladi;
menejer natijalari bir daqiqa etakchilik
asosida etakchi (asosiy) o’zgarishlar.
Siz stavka qilishni xohlagan elementlar
manna: o’qish uchun galogen lampa, SID
kitoblarini o’qish uchun portativ lampa.
72
9-topshiriq.
Elektron tijoratning mavjudlik xaritasini ingliz tilida izohlab
bering.
Mavzuga oid savollar:
1.
Elektron biznes turlari?
2.
Elektron biznesda qo‘llaniladigan IKT?
3.
Global elektron biznesning kamchiliklari.
4.
Elektron biznesda to‘lov tizimlari
5.
О’zbekistonda elektron tijoratning rivojlanish istiqbollari.
6.
Global elektron biznes o‘zi nima?
7.
О’zbekistonda Internetdan foydalanishning ahvoli.
8.
Elektron tijoratda korxona va uning birinchi qadamlari.
9.
Elektron tijorat samaradorligining asosiy kо’rsatkichlari.
10.
Elektron biznesda qollaniladigan axborot tizimlari?
11.
Korxona saytini ishlab chiqishdan maqsad va uning muvaffaqiyati omillari.
12.
Mijozlar bilan о’zaro aloqa muammolari va yechishdagi shartlar.
13.
Global elektron biznes afzalliklari.
14.
Mijozlar bilan о’zaro munosabatlarning boshqaruv tizimi tasnifi.
15.
Elektron va an’anaviy biznes. Elektron biznes afzalligi.
16.
Elektron bozorda korxonalar va xaridorlar turlari.
73
17-mavzu. Kompyutertarmoqlarigaasoslanganmasofaviyta’limtizimi
|
| |
Internet saytlari - Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

|
Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalariBog'liq amaliy uzInternet saytlari:
10.
www.gov.uz
. –( O’zbekiston Respublikasi xukumat portali);
11.
www.my.gov.uz – (
Davlat interaktiv xizmatlari portali);
12.
www.lex.uz
– (O’zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy
bazasi);
13.
www.udemy.com
–( ochiq kodli ommoviy on-line kursi);
14.
www.KhanAcademiya.com
– (ochiq kodli ommoviy on-line kursi);
15.
www.
http://el.tfi.uz
– (Toshkent moliya instituti elektron kutubxonasi);
16.
www.catback.ru
– (научные статьи и учебные материалы по экономике).
76
MUNDARIJA
KIRISH......................................................................................................................3
1-mavzu: Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari
fanining predmeti, vazifalari va maqsadi……………………………………...4
2-mavzu: Axborot komplekslarining texnik va dasturiy taminoti……….....6
3-mavzu. Axborot komplekslarida ma’lumotlar bazasini
tashkil etishva boshqarish…………………………………………………… 18
4-mavzu. Iqtisodiy sohalarda axborot komplekslari
o‘rtasidagi o‘zaro integratsiyasi..........................................................................21
5-mavzu. Tarmoqlangan axborot texnologiyalari............................................23
6-mavzu. Avtomatlashtirilgan axborot tizimlari………………… ………..28
7-mavzu.Axborot komplekslarida qarorqabul qilish va ekspert tizimlari..30
8-mavzu. Axborot komplekslarida xavfsizlikni tashkil etish jarayonlari .33
9-mavzu. Bank tizimida axborot komplekslari va texnologiyalari……..…36
10-mavzu. Menejment sohasi axborot kompleksi va texnologiyalari...........40
|
| |
Word dasturi nima uchun mo‘ljallangan?

|
Word dasturi nima uchun mo‘ljallangan?
|
bet | 4/21 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 59,03 Kb. | | #106326 |
Word dasturi nima uchun mo‘ljallangan?
matnli ma’lumotlarni qayta ishlaydigan dastur
foto tasvirlarni qayta ishlaydigan dastur
jadvalli ma’lumotlarni qayta ishlaydigan dastur
internet xizmatini ko‘rsatuvchi dastur
Word dasturida Equation2 ob’ekt programmasi nima vazifa bajaradi?
formula yozishda ishlatiladi
rasm chizadi
grafik chizadi
matnlarni xar xil ko‘rinishda ifodalaydi
Word dasturida WordArt ob’ekt programmasi nima vazifa bajaradi?
matnlarni har xil ko‘rinishda ifodalaydi
rasm chizadi
grafik chizadi
matnning to‘g'riligini tekshiradi
Word dasturida yozilgan hujjat kengaytmasi –
.doc
.word
.xls
.ppt
Word dasturida klaviatura yordamida qator ajratish qanday bajariladi?
Shift + pastki strelka yoki Shift + yuqoriga strelka
Alt + pastki strelka yoki Alt + yuqoriga strelka
Shift + o‘ngga strelka yoki Shift + chapga strelka
Ctrl + pastki strelka yoki Ctrl + yuqoriga strelka
Word dasturida matnga animatsiya qanday beriladi?
Format – Shrift – Animatsiya
Format – Abzats – Animatsiya
Format – Registr – Animatsiya
Format – Tabulyatsiya – Animatsiya
|
| |
REJA: 
1 - Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

|
Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalariBog'liq amaliy uzREJA:
1.
Elektron tijorat tushunchasi va ta’rifi.
2.
Elektron tijorat bozorining tarkibiy tuzilishi.
3.
Elektron tijorat modellari.
4.
O‘zbekistonda elektron tijoratni rivojlantirish munosabatlari.
Bilib olasiz:
1-topshiriq.
Elektron biznesning turlarini sanab bering.
4-topshiriq.
Rasmda keltirilgan elektron biznes modelini tushintirib bering.
Business
Business
Elektron tijorat ta’rifini, Global elektron biznesdagi informatsion-
kommunikatsion texnologiyalar(IKT) turlari va vazifalarini. Elektron biznes
modellari va vazifasini. Elektron biznesning avfzalliklarini va rivojlanish
bosqichlarini.
TIJORAT
TIJORAT
Ist’emolchi
kompaniya
Ist’emolchi
kompaniya
69
Berilayotgan ma’lumotlarning yagona standarti - EDI (ELECTRONIC DATA
INTEREXCHANGE) dan foydalaniladi.
3-topshiriq.
Elektron tijoratning turlarini sanab bering.
4-topshiriq.
Rasmda keltirilgan elektron biznes modelini tushintirib bering.
Business
Consumer
Biznes
jarayon 1
Internet
shlyuz
Internet
shlyuz
Biznes
jarayon 2
EDI
INTERNET
TIJORAT
TIJORAT
Kompaniya yoki
firma
Ist’emolchi
|
| |
-topshiriq - Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari

2-topshiriq. Korxonalarda muhim qarorlarni qabul qilish qilishda axborotga
qo‘yiladigan talablar.
3-topshiriq. Qaror qabul qilish jarayonlarini tahlil qilib bering.
4-topshiriq. Boshqaruvda real qarorlar qabul qilishda qo‘llaniladigan
modellarni sanab gapirib bering va jadvalni tahlil qiling.
Rol Muomala Ko‘mak tizimi Shaxslararo rollar Ko‘rsatilgan shaxs
Lider
Aloqalar
Shaxslararo
Teleqatnashuv tizimi
Teleqatnashuv,
ijtimoiy
tarmoq,
Twitter.
Smartfonlar, ijtimoiy tarmoqlar
Axborotlovchi rol Intellekt
Dizayn
Tanlov
Amalga oshirish
Operativ boshqaruv Marketing rejalarini, ob’ekt
byudjetlari, yangi korporativga
oid veb saytlar ishlanmalari
Мuddatidan oldin haq-
huquqlarini aniqlash.
Zahiralarni to‘ldirish.
Kredit taklif qilish.
Mijozlar uchun maxsus
takliflarni aniqlash
Strukturalash-
tirilgan
Kirish va chiqishni hal
qilish;
Poytaxt byudjetini
tasdiqlash;
Uzoq muddatli
maqsadlarnihalqilish.
O‘rta zveno rahbariyati Top menedjer Qarorlar
tavsiyanomalar
Strukturalashtirilmagan
Zaif strukturalash-
tirilgan
33
Asab markaz
Tarqatuvchilar
Vakil
Axborotga
Ishlov berish
Boshqaruv axborot tizimi
Bajaruvchi ko‘mak tizimi
Elektron pochta, ijtimoiy tarmoq
Vebinari, teleqatnashuv
Hal qiluvchi rol Tadbirkor
Kamchiliklarni
qayta
ko‘rib
chiqish
Tarqatuvchi resursi
Munozarachi
Qaror
Hech kim yo‘q
Hech kim yo‘q
Biznes analitik, qaror qabul qilish
tizimi
Hech kim yo‘q
5-topshiriq. Qaror qabul qilishning bosqichlarini o‘rganib, gapirib bering.
6-topshiriq. Qaror qabul qilish jarayonida axborot sifatiga qoyiladigan talablar
jadvalini tahlil qiling.
O‘lchov sifati Ta’rif Aniqlik
Berilgan tasavvurni qanday qilib aniqlash
mumkin?
Butunlik
Bo‘limlar va atributlar ketma-ketligi orasidagi
ma’lumotlar strukturasi qanday ko‘rsatilgan
Ketma-ketlik
Ma’lumotlar elementlari ketma-ket aniqlanganmi?
To‘laligi
Hamma kerakli ma’lumotlar bormi?
Jarayon
Ma’lumotlar mazmuni massivga kiradimi?
O‘z vaqtida bajarilishi
Qachon kerakligi haqida ma’lumot bormi?
Kirish mumkinligi.
Bu ma’lumotlarga kirish mumkinligi va ular
tushunarlimi?
Intellekt
Dizayn
Tanlov
Amalga
oshirish
Yechimni aniqlash:
Qanday mumkin bo‘lgan
yechimlar bor?
Muammoni aniqlash:
Muammo nimada?
Qarorni tekshirish:
Qaror ishlayaptimi?
Biz ishimizni yaxshilay
olamizmi?
Qaror tanlash:
Qaysi qaror eng yaxshi
qaror hisoblanadi.
34
7-topshiriq. Qaror qabul qilish uchun biznes intellekt va analitikada “
Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari - bet 11

|
Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalariBog'liq amaliy uz2.
Axborot uzatish tizimlarining tasnifi.
3.
Internet, Intranet, Ethernet, Extranet
kompyuter tarmoqlari va ularning
ishlash tamoyillari.
4.
Telekommunikatsiya va simsiz texnologiyalar.Tarmoq topologiyasi.
Bilib olasiz:
1-topshiriq.
Mavzuga oid SINKVEYN tuzing.
Masalan: “
SINKVEYN TEXNOLOGIYASI
” – axborotni lo‘nda, qisqa bayon
qilish, voqea, hodisa, jarayonni bir necha so‘zlar bilan ifodalashdir. Sinkveyn fran-
suzcha 5ta degan tarjimani beradi.
4.
To’rtinchi
qatorda
tushuncha 4t
а
so’zli jumla
bilan
ifodalanadi.
5. Beshinchi
qatorda
tushunchaga
sinonim
so’zi
beriladi.
Оt_______________
_____________________________________
Ikkita sifat ___________________ _____________________
Uchta fe’l ___________ ________________ ________________
To’rtta so’sdan iborat jumla______ ______ ______ _______
Otning sinonimi_______________________________________
Tarmoq,
lokal, global,
Yo’naltiradi, uzatadi, qabul qiladi,
Kompyuterlar o’rtasida axborot almashinuvini ta’minlaydi
Kommunikatsiya
коммуникация.
Global kompyuter tarmoqlari va ularning turlarini. Intranet, Ethernet,
Rospak, Infotel, UzPAK tarmoqarini, WI-FI, Fi-MAXlarni.Web1, Web2,
Web3, Web4
texnologiyalarni
|
| |
Simsiz Tarmoq elementlari

|
Simsiz Tarmoq elementlariBog'liq amaliy uzSimsiz Tarmoq elementlari
9-topshiriq.
Internetga ulanish eng ko‘p tarqalgan tartiblari:
10-topshiriq.
Internetda ishlash texnologiyasini izohlab bering.
11-topshiriq.
Xosting xizmati qanday imkoniyatlarni taqdim etadi?
Dial-up
ADSL
28
12-topshiriq.
Qidiruv tizimlarining ishlash texnologiyasi.
13-topshiriq.
Innovatsion pedtexnologiyadan mavzuga oid KLASTER tuzing.
Masalan, “Elektron pochta” klasteriga o‘xshash.
14-topshiriq. Web1, Web2, Web3, Web4 va Web 5
texnologiyalarining farq-
lari va afzalliklari.
Mavzuga oid savollar:
1.
Tarmoq o‘zi nima?
2.
Tarmoq turlari va ishlash texnologiyalari.
3.
Tarmoq topologiyasi nima?
4.
Iqtisodiy komplekslarda qanday tarmoqlar ishlatiladi?
5.
Simsiz tarmoqning ishlash texnologiyasini ifodalang.
6.
Internet o‘zi nima va uning rivojlanish bosqichlari.
7.
Global tarmoqda foydalanuvchi qurilmalar.
8.
Spam nima va turlari?
9.
Internetda Provayder so‘zining ahamiyati.
10.
Milliy electron pochta xizmatlari.
11.
Mobil telefon va mobil aloqa turlari.
29
6-mavzu.Avtomatlashtirilgan axborot tizimlari
REJA:
1.
Axborot tizimlari haqida tushuncha.
2.
Avtomatlashtirilgan axborot tizimlarining xususiyatlati va turkumlanishi.
3.
Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari.
|
| |
Tizimga kirishda foydalanuvchining logini va paroli to‘g'ri kiritilsa qanday jarayon sodir bo‘ladi?

|
Tizimga kirishda foydalanuvchining logini va paroli to‘g'ri kiritilsa qanday jarayon sodir bo‘ladi?
|
bet | 21/21 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 59,03 Kb. | | #106326 |
Tizimga kirishda foydalanuvchining logini va paroli to‘g'ri kiritilsa qanday jarayon sodir bo‘ladi?
Amaliyot tizim yuklanadi
Amaliyot tizim yuklanmaydi
Kompyuter uchib qoladi
Kompyuter qayta yuklanadi
1 dyuym nimaga teng?
2,54 sm
100 pikselga
25,4 sm
2 mm
Operatsion sistemaning fizik qurilma bilan aloqasini ta'minlaydigan boshqaruv dasturi bu ... .?
BIOS
MS DOS
WINDOWS
Drayver
Insonning dastur bilan va dasturning inson bilan o‘zaro muloqot qilish usuli nima deb ataladi?
Foydalanuvchi interfeysi
Apparat interfeysi
Interfeys
Dasturiy interfeys
"Ilm" so'zi 111010011110110011101101 kabi kodlansa, o‘n oltilik sanoq sistemasidagi ko‘rinishi qanday?
E9ECED
B9BCBD
B9ECED
E8ECEDD
|
| |
Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari - bet 22

49
12-mavzu. Sug‘urta faoliyatida axborot komplekslari va texnologiyalari
REJA:
1.
Sug‘urta faoliyatida axborot komplekslari haqida tushuncha.
2.
Sug‘urta faoliyatida axborot texnologiyalarining qo‘llanshi.
3.
Sug‘urta faoliyatidagi amaliy dasturiy paketlar (AMP).
4.
Internet sug‘urta va online sug‘urtaning ishlash texnologiyasi.
1-topshiriq.
Sug‘urta faoliyatini O‘zbekistonda rivojlanish
tendentsiyalarini
izohlang.
2-topshiriq.
Internet sug‘urta texnologiyasini izohlang.
3-topshiriq.
Sug‘urta faoliyatidagi amaliy dasturiy paketlar (AMP)dan foyala-
nish texnologiyasi.
4-topshiriq.
Keltirilgan matni o‘qib 5 minutlik esse yozing.
Sug‘urta faoliyati haqida tushuncha.
Tabiiy va boshqa stixiyali kuchli ta’siri
natijasida yuzaga
keladigan zararlarni qoplash, oldini
olish hamda ogohlantirish
uchun maqsadli yo‘nalishdagi pul fondlarini shakllantirish
va ulardan foydalanish
bilan bog‘liq iqtisodiy munosabatlar yig‘indisiga sug‘urta deyiladi.
Sug‘urtaning xarakterli belgilari quyidagilardan iborat:
Sug‘urta riskining mavjudligi. Risk-sug‘urta munosabatlari paydo bo‘lishi-
ning asosiy shartidir. Risk bo‘lmas ekan, sug‘urtaning bo‘lishi mumkin emas. Risk-
ning hajmi, miqdori ehtimollar nazariyasi va matematik statistika usullari yordamida
aniqlanadi.
Sug‘urta risklarini tahlil qilish ularni 2 ta yirik guruhga bo‘lishni taqozo etadi.
1.Sug‘urtaviy.
2.Sug‘urtasiz.
Biznes-
muhit ma’lumotlariga

Biznes- muhit ma’lumotlariga ” nima kiradi?
8-topshiriq. Qaror qabul qilish uchun biznes intellekt va analitikada “
Mobil tuzilmalari ”ga nima kiradi?
9-topshiriq. Qaror qabul qilish uchun biznes intellekt va analitikada “
Ishlov- chi interfeys ”ga nima kiradi.
Mavzuga oid savollar: 1.
Qaror qabul qilish jarayoni o‘zi nima?
2.
Qanday qaror turlari mavjud?
3.
Xulosa turlari bilan qaror turlarini farqi?
4.
Biznes intellekt nima?
5.
Biznes analitikada modellashtirish nimani anglatadi?
6.
Biznes intellekt infrastrukturasi.
8-mavzu. Axborot komplekslarida xavfsizlikni tashkil etish jarayonlari REJA: 1. Kompyuter tizimining avtonom xavfsizligi haqida tushuncha. 2. Iqtisodiy komplekslarida qo‘llaniladigan ADP da xavfsizlikni ta’minlash. 3. Iqtisodiy komplekslarida tarmoqlangan axborot xavfsizligini ta’minlash texnologiyasi. 4. Axborot tizimlarida xavfsizlikni ta’minlash haqida tushuncha. 5. Axborot tizimlarida axborot resurslarini xavfsizlikni ta’minlash. 6. Axborot tizimlarida xavfsizlik va nazoratni ta’minlash chora-tadbirlari. Bilib olasiz:
1-topshiriq. Axborotga tahdidni kontseptual modelini izohlang va to‘ldiring.
Axborot
Tahdid
ob'ektlari
Kompyuterning xavfsizligini Xavfsizlikni ta’minlashni.Axborot resurslariga tahdidlarni.Axborot tizimlarida xavfsizlikni va nazoratni ta’minlash chora-tadbirlarini
35
2-topshiriq. Boshqaruv tizimlarida axborot almashish jarayonida Simsiz
tarmoqlarda xavfsizlikni ta’minlash jarayoni qanday bajariladi. Rasmni izohlang
Iqtisodiyotda axborot komplekslari va texnologiyalari - bet 10

23
4-topshiriq.
IBS-ABT(Axborotlashgan biling tizimi) va ACP-AHKT (Avto-
matlashtirilgan hisob kitob tizimi) ishlash texnologiyasini keltiring.
5-topshiriq.
Billing tizimining tuzilishi va vazifalarini izohlab bering.
6-topshiriq.
Amaliy dasturiy paketlarning (ADP) intergatsiyalangan holda ish-
lash texnologiyasini izohlang.
7-topshiriq.
Integratsiyalashgan loyihalashtirish tizimlarining
ishlash texnolo-
giyasini izohlang
.
Mavzuga oid savollar:
1.
Integratsiyalashgan tizimlar nima?
2.
Integratsiyalashgan tizimlar iqtisodiy tizimlarda qo‘llaniladimi?
3.
1C:Buxgalteriya va UzASBO dasturiy ta’minotlar integratsiyalashgan tizimlar
qatoriga kiradimi?
4.
Nima uchun billing tizimlarini Integratsiyalashgan tizimlar safiga kiritamiz?
5.
Billing tizimining ishonchliligi nimalarda?
6.
«Горячийбиллинг» va «Отложенныйбилинг»larning
ishlash texnologiyasini
ifodalang?
Kommutator
Billing tizimi
Billing tizimlaridagi
operatorlarning IJ
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali dasturiy injiniring kafedrasi Dasturiy injiniringga kirish fani

|
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali dasturiy injiniring kafedrasi Dasturiy injiniringga kirish fani
|
bet | 1/5 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 0,74 Mb. | | #256303 |
Bog'liq 1 mt dik m shax
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
SAMARQAND FILIALI
Dasturiy injiniring kafedrasi
Dasturiy injiniringga kirish fani
№ 1 mustaqil ish
Mavzu: Dasturiy ta’minot ishlab chiqish va testlash bo‘yicha standartlar tahlili
BAJARDI: DI 22-13 guruh talabasi
Ilgeldiyev Shaxzod
RAXBAR: Mavlonov O
Samarqand – 2024
Reja:
Dasturiy ta'minotni ishlab chiqishning yagona va tartibotli qo'llanilishi;
Dasturni testlash va taxmin etish;
Dasturiy ta'minotni to'liq sinovdan o'tkazish;
Ma'lumotlarni himoya qilish.
Kirish
Dasturiy ta'minotni ishlab chiqish va testlash jarayonida ko'p paydo bo'ladigan muammolarni aniqlash usuli mavzuga kirish uchun muhimdir. Bu usulda, dasturiy ta'minotni ishlab chiqish va testlash jarayonlarida muammolar va muammolarni hal qilishning muhimligi, ularni tanlash va ularning hal qilish usullarini ko'rsatish mumkin. Misol uchun, standartlarga rioya etishda dasturiy ta'minotning tajribiy, amalga oshirishda muammolar ko'rsatilishi va ularni hal qilishning odatiy usullari ko'rsatilishi mumkin.
Mavzuga kirishda dasturiy ta'minotning ishlab chiqish va testlash bo'yicha asosiy masalalarni aniqlash usuli ham muhimdir. Bu usulda, standartlarga rioya etish, dastur test va taxmin etish, ma'lumotlarni himoya qilish kabi asosiy masalalar ko'rsatilishi mumkin. Misol uchun, dasturiy ta'minotni ishlab chiqish va testlash jarayonida dastur test va taxmin etishning muhimligi, ularning qanday amalga oshirilishi, ma'lumotlarni himoya qilish va farzandlantirishning qanday usullari mavzuga kirishda ko'rsatilishi mumkin.
Mavzuga kirishni yakuniy natijalar bilan tugatish usuli ham muhimdir. Bu usulda, dasturiy ta'minotning muvaffaqiyati, standartlarga rioya etilish darajasi, yaxshi yoki yomon ishlovchi yoki testlovchi natijalar va qo'shimcha ko'rsatmalar mavzuga kirishda ko'rsatilishi mumkin. Misol uchun, dasturiy ta'minotning xalqaro standartlari, texnologiya sohasidagi yangiliklar va dasturiy ta'minotning biznesning yangi tashqi talablari bilan qanday bog'lanishi, dasturiy ta'minotni ishlab chiqish va testlash bo'yicha standartlar tahlili mavzusida ko'rsatilishi mumkin.
1-rasm
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali dasturiy injiniring kafedrasi Dasturiy injiniringga kirish fani
|
Asosiy almashinuv - Biotibbiyot muhandisligi 1622-guruh talabasi Saidvoqqosova Zilolaning fanidan “Teri membranalari...

|
Biotibbiyot muhandisligi 1622-guruh talabasi Saidvoqqosova Zilolaning fanidan “Teri membranalari orqali moddalar almashinuvini tekshirish “ mavzusida
|
bet | 4/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #241809 |
Bog'liq Biotibbiyot muhandisligiAsosiy almashinuv
Asosiy almashinuv mikdori odatda 1 soatda yoki 1 sutkada gavdaning 1 m2 yuzasidan yoki 1 kg vaznidan ajralib chikadigan issiklik mikdori bilan ifodalanadi, bu mikdor katta kaloriyalar bilan kursatiladi. Urta yoshlardagi ( taxminan 35 yoshdagi), urta buyli (taxminan 165 sm), urta vaznli (taxminan 70 kg) kishining asosiy almashinuvi 1 soatda 1 kg ga 1 kkal. Vazni 70 kg bulgan odamning bir sutkadagi asochsiy almashinuvi 1700 kkal, shu vazndagi ayolning asosiy almashinuvi esa taxminan 10% kamrok. Gavdaning 1 kg vazniga xisob kilingan asosiy almashinuv intensivligi bolalarda katta yoshli kishilardagiga nisbatan ancha yukori. 20-40 yoshdagi organizm xolatida keskin uzgarishlar ruy bermasa (vazn aytarlik uzgarmasa va kandaydir kasalliklar bulmasa), asosiy almashinuv mikdori ancha doimiy buladi. Masalan, Suns uzidagi asosiy almashinuvni 22 yil mobaynida vakti-vaktibilan aniklab, uning uzgarishi urtacha mikdorga -+ 7% dan oshmasligini paykagan. Karilik davrida asosiy almashinuv kamayadi.Gavda vazni, buy, yoshni yoki gavda yuzasini bilib olib, odamlardagi asosiy almashinuv intensivligini maxsus formula yoki tablitsalar yordamida aniklash mumkin.
Odamdagi asosiy almashinuvning normal mikdorlari.
Energiya sarfiga karab turli kasb egalarini bir necha gruppaga bulish mumkin. Bu gruppalarning sutkadagi energiya sarfi kuyidagicha. Birinchi gruppa - akliy mexnat kishilari (olimlar, vrachlar, injenerlar, idora xizmatchilari va boshkalar) 3000-3200 kkal. Ikkinchi gruppa - mexanizatsiyalashgan korxona ishchilari (tokarlar, frezerchilar, tukimachilar, shaxar transporta shoferlari) - 3500 kkal. Uchinchi gruppa - kisman mexanizatsiyalashgan korxonalarda jismoniy mexnat bilan shugullanadigan ishchilar (slesarlar, ut yokuvchilar, kishlok xujalik ishchilari) - 4000 kkal. Turtinchi gruppa - ogir jismoniy mexnat ishchilari (xammollar, er kazuvchilar va boshkalar) - 4300-5000 kkal. Kishlok xujaligi, kurilish va sanoatda mashina texnikasi joriy kilingan sayin ishchilarning energiya sarfi ancha kamayib bormokda. Akliy mexnat vaktida energiya almashinuvi Akliy mexnat vaktida energiya jismoniy mexnatdagina nisbatan ancha kam sarflanadi. - Energiya sarfiga karab turli kasb egalarini bir necha gruppaga bulish mumkin. Bu gruppalarning sutkadagi energiya sarfi kuyidagicha. Birinchi
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Biotibbiyot muhandisligi 1622-guruh talabasi Saidvoqqosova Zilolaning fanidan “Teri membranalari orqali moddalar almashinuvini tekshirish “ mavzusida
|
Mineral va foydali qazilmalar

|
Mineral va foydali qazilmalar
|
bet | 5/15 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 54,04 Kb. | | #153380 |
Bog'liq Mavzu Minerallar klassifikatsiyasi sulfatlar, karbonatlar-fayllar.orgMineral va foydali qazilmalar
1. Grafit — S. Sof elementlar sinfiga kiradi. Qattiqligi-1. Solishtirma og‘irligi -2-2,4 g/sm3. Metallsimon yaltiroq. Rangi po‘latga o‘xshash kulrang, qora. CHizig‘ining rangi kulrang-qora, yaltiroq, ulanish yuzasi yaxshi rivojlangan. Geksagonal singoniyali. Qog‘ozda chiziq qoldiradi, qo‘lga yuqadi. Kelib chiqishi er ostidagi ko‘mirning magma bilan tutashgan joyi — kontaktda, metamorfik tog‘ jinslar — gneys, slanetslar orasida, nordon, o‘rta nordon va asosli magmatik tog‘ jinslarda uchraydi. Ishlatilishi: grafit metallurgiyada yuqori sifatli uchta chidamli material sifatida, elektr sanoatida elektrodlarni tayyorlashda, grafitlarning yaxshi sorti qalam va qora buyoqlar tayyorlashda ishlatiladi.
2. M o l i b d e n i t — Mo S2 sulfidlar sinfga xos. Qattiqligi — 1-1,5. Solishtirma og‘irligi — 4,8—5 g/sm3, metallsimon yaltiroq. Rangi qo‘rg‘oshinga o‘xshash kulrang. CHizig‘iniig rangi och yashil, ulashish yuzasi yaxshi ko‘rinadi. Geksagonal singoniyali. Grafitga o‘xshash qog‘ozda chiziq qoldiradi. YUqa varaqlari egiluvchan. Kelib chiqishi: nordon magmatik jinslar paydo bo‘layotganda har xil yuqori haroratda eritmalardan kvars bilan birga hosil bo‘ladi. Bulardan tashqari, ba’zi jinslar bilan kontaktlarda ham uchraydi.
3. Antimonit — surma yaltirog‘i Sb2S3, sulfidlar sinfiga xos, qattiqligi— 2,5. Solishtirma og‘irligi — 4,6 g/sm3. Metallsimon, yaltiroq. Rangi qo‘rg‘oshinga o‘xshash kulrang, po‘latsimon kulrang, chizig‘ining rangi qo‘rg‘oshinsimon kulrang. Ulanishi o‘ta mukammal, murt mineral. Nitrat kislotada eriydi. Kelib chiqishiga ko‘ra issiq suv eritmalari (gidrotermal) sharoitlarda hosil bo‘ladi. Rudali tomirlarda va cho‘kindi jinslar orasida uchraydi. Antimonit muhim surma xom ashyosidir (meditsina, tuqimachilik, shisha, fotografiya, rangdor, chidamli metall olishda ishlatiladi).
4. Gips — SaSO4 2N2O, sulfidlar sinfiga kiradi. Qattiqligi—1.5—2. Solishtirma og‘irligi — 2,3 g/sm3, shishasimon, sadafsimon va shoyisimon yaltiroq. Rangsiz, oq, kulrang, och pushti, sariq, qizil, qora; chizig‘iniig rangi oq. Ulanishi o‘ta mukammal. Monoklin singoniyali. Mineralning ingichka tolalari egiluvchan. Xlorid kislota kuchsiz ta’sir etadi. Gipsning turlari: oq rangli mayda donador gipsni alebastr, ingichka tolali, ipaksimon yaltiroq gipsni esa selenit deyiladi. Kelib chiqishiga ko‘ra tiniq, kimyoviy cho‘kindi, angidritlardan gidrotatsiya yo‘li bilan hosil bo‘ladi. Gips minerali cho‘kindi jinslarning orasida keng tarqalgandir. Ishlatilishi: gips juda muhim qurilish materiali, kuydirilgan gips haykaltaroshlikda va meditsinada qo‘llaniladi. Bundan tashqari gips kimyo sanoatida, sement tayyorlashda va qishloq xo‘jaligida mineral o‘g‘it sifatida qo‘llaniladi. Gips tiniq optik priborlar tayyorlashda ishlatiladi.
5.
|
| |
Sodda oksidlar: Murakkab oksidlar

|
Sodda oksidlar: Murakkab oksidlar
|
bet | 3/15 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 54,04 Kb. | | #153380 |
Bog'liq Mavzu Minerallar klassifikatsiyasi sulfatlar, karbonatlar-fayllar.orgSodda oksidlar: Murakkab oksidlar:
Kuprit – Cu2 O Ilmenit – Fe Ti O3
Kassiterit – Sn O2 Magnetit – FeO. Fe2O3
Sinkit – Zn O Xromit – FeO. Cr2O3
Kvars – Si O2
Murakkab gidrooksidlar:
Korund – Si O2 Opal – SiO2 . nH2O
Gematit – Fe2 O3 Limotit – Fe2O3 . nH2O
Psilomelan – MnO . MnO2 . nH2O
5. K a r b o n a t l a r s i n f i. Bunga karbonat kislotasi (H2CO3) tuzlarining birikmasidan paydo bo‘lgan cho‘kindi va metfomik jins metallari kiradi. Karbonatlar sinfiga 80 ga yaqin minerallar ma’lum bo‘lib, er po‘stining ustki qavatida ko‘p uchraydi va uning 2 % ini tashkil etadi.
Karbonatlar sinfi minerallari suvsiz karbonatlar va suvli karbonatlar guruhiga ajratiladi.
Suvsiz karbonatlar: Suvli karbonatlar:
Kalsit – CaCO3 Soda – Na2CO3 . 10H2O
Magnezit – Mg CO3 Malaxit – CuCO . Cu(OH)2
Dolomit – CaMg(CO3)2 Azurit 2SuCO3 . Cu(OH)2
Siderit – FeCO3
6. S u l f a t l a r s i n f i. Bu sinfga sulfat kislotasi H2SO4 tuzlari kiradi. Sulfatlar sinfi minerallari natriy, kaliy, magniy, bariy elementlari bilan sulfatlarning birikishidan hosil bo‘ladi va er po‘stining 0,61 % ini tashkil etadi.
Er po‘stida eng ko‘p uchraydigan suvsiz va suvli sulfatlar mineraliga:
Suvsiz sulfatlar: Suvli sulfatlar:
Selestin – Sr(SO3) Mirabilit – Na2SO4 . 10H2O
Barit – Ba (SO4) Alunit – KAl3(SO4) . (OH6)
Anglezit – Pb(SO4) Gips - CaSO4 . 2H2O
Angidrid – Ca(SO4) kiradi.
7. V o l f r a m a t l a r. Bu sinf minerallari volfram kislotasi H2WO4 ning tuzlari bo‘lib, er po‘stida juda oz uchraydi. Volframatlar sinfiga tipik vakil v o l f r a m i t (Mn, Fe) WO3 va suvli fosfatlardan- sheelit Ca WO4 bo‘lib, volfram metalini olish uchun muhim xom ashyodir. O‘zbekistonda Nurota, Zirabuloq, Qoratepa tog‘laridan topilgan.
8. F o s f a t l a r. Qishloq xo‘jaligida o‘g‘it olish uchun xom ashyo sifatida foydalaniladi. Bu minerallarga fosfor kislotasining H3PO4 mineral tuzlari - m i sh ya k – H3AsO4, vanaditlar- H3VO4 kislotaning tuzlari kiradi.
|
| |
gruppa - akliy mexnat kishilari (olimlar, vrachlar, injenerlar, idora xizmatchilari va boshkalar) 3000-3200 kkal. Ikkinchi gruppa

|
gruppa - akliy mexnat kishilari (olimlar, vrachlar, injenerlar, idora xizmatchilari va boshkalar) 3000-3200 kkal. Ikkinchi gruppa
|
bet | 5/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #241809 |
Bog'liq Biotibbiyot muhandisligigruppa - akliy mexnat kishilari (olimlar, vrachlar, injenerlar, idora xizmatchilari va boshkalar) 3000-3200 kkal. Ikkinchi gruppa - mexanizatsiyalashgan korxona ishchilari (tokarlar, frezerchilar, tukimachilar, shaxar transporta shoferlari) - 3500 kkal. Uchinchi gruppa - kisman mexanizatsiyalashgan korxonalarda jismoniy mexnat bilan shugullanadigan ishchilar (slesarlar, ut yokuvchilar, kishlok xujalik ishchilari) - 4000 kkal. Turtinchi gruppa - ogir jismoniy mexnat ishchilari (xammollar, er kazuvchilar va boshkalar) - 4300-5000 kkal. Kishlok xujaligi, kurilish va sanoatda mashina texnikasi joriy kilingan sayin ishchilarning energiya sarfi ancha kamayib bormokda. Akliy mexnat vaktida energiya almashinuvi Akliy mexnat vaktida energiya jismoniy mexnatdagina nisbatan ancha kam sarflanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
gruppa - akliy mexnat kishilari (olimlar, vrachlar, injenerlar, idora xizmatchilari va boshkalar) 3000-3200 kkal. Ikkinchi gruppa
|
Muhandislar Maktabi - Autocad dasturidagi buyruqlar [alifbo tartibida]

|
Autocad dasturidagi buyruqlar [alifbo tartibida] Pdf ko'rish
|
bet | 11/12 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 250,16 Kb. | | #233743 |
Bog'liq AutoCAD dasturidagi buyruqlar alifbo tartibida @UzAutoCADbotMuhandislar Maktabi
t.me/kompyuter_akademiyasi
©
autodesk.com
Tarjimon: Valijon Maxmudov
SU
SUBTRACT / Tanlangan 3D qattiq jismlar, yuzalar yoki 2D hududlarni ayirish orqali
birlashtiradi.
T
MTEXT / Ko‘p qatorli matn obyektini yaratadi.
TA
TEXTALIGN / Bir nechta matn obyektlarini vertikal, gorizontal yoki qiya tekislash.
TB
TABLE / Bo‘sh jadval obyektini yaratadi.
TED
TEXTEDIT / O‘lchovli cheklov, o‘lchov yoki matn obyektini tahrirlaydi.
TH
THICKNESS / 2D geometrik obyektlarni yaratishda standart 3D qalinlik xususiyatini
o‘rnatadi.
TI
TILEMODE / Qog'oz maydoniga kirish mumkinligini boshqaradi.
TOL
TOLERANCE / Xususiyatlarni boshqarish ramkasida joylashgan geometrik bardoshliklarni
yaratadi.
TOR
TORUS / Donut shaklidagi 3D qattiq jismni yaratadi.
TP
TOOLPALETTES / Asboblar palitralari oynasini ochadi.
TR
TRIM / Obyektlarni boshqa obyektlarning chetlari bilan kesishish uchun qirqish.
TS
TABLESTYLE / Jadval uslublarini yaratadi, o‘zgartiradi yoki belgilaydi.
UC
UCSMAN / Belgilangan foydalanuvchi koordinata tizimlarini boshqaradi.
UN
UNITS / Koordinatalar va burchakli displey formatlari va aniqligini boshqaradi.
UNHIDE /
UNISOLATE
UNISOLATEOBJECTS / Ilgari ISOLATEOBJECTS yoki HIDEOBJECTS buyrug‘i
bilan yashirilgan obyektlarni ko‘rsatadi.
UNI
UNION / Birlashmalar ikkita qattiq yoki ikkita mintaqaviy obyektlar.
V
VIEW / Nomlangan koʻrinishlarni, kamera koʻrinishlarini, tartib koʻrinishlarini va oldindan
oʻrnatilgan koʻrinishlarni saqlaydi va tiklaydi.
VGO
VIEWGO / Nomlangan ko‘rinishni tiklaydi.
|
| |
Klinikada suv almashinuvini tekshirish

|
Klinikada suv almashinuvini tekshirish
|
bet | 3/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #241809 |
Bog'liq Biotibbiyot muhandisligiKlinikada suv almashinuvini tekshirish
- Suv inson organizmining boshqa moddalariga qaraganda miqdoriy jihatdan ko‘p qismini tashkil qiladi. Hayot evolutsiya davomida suvda paydo bo‘lgan va organizmlar suvsiz yashay olmaydi.
- Suv barcha biologik suyuqliklar: qon, limfa, orqa miya suyuqligi, siydik, ovqat hazm qihsh apparati suyuqliklari, hujayra oralig’i suyuqliklari asosini tashkil qiladi. Butun organizmda suv m iqdori gavda og’irligining 2/3 qismini tashkil qiladi va yoshga qarab o‘zgarib boradi. To‘rt oylik embrionlarda suv miqdori 94 %, chaqaloqlarda — 77 %, katta yoshdagilarda esa, 50—60 % ni tashkil etadi. Erkaklar gavdasida suv o ‘rtacha 60 % (50—71 %), ayollarda esa 50 % (40—60 %) bo’ladi. H ar xil to ‘qimalarda suv miqdori turlicha. Biriktimvchi to ‘qima, suyakda suv nisbatan kam.
- Qonda, nerv to ‘qimasi, muskullar va jigarda esa ko‘p bo’ladi.
Suv almashinuvi va uning regulyatsiyasi
Modda va energiya almashinuvining intensivligi umuman organizmning individual xususiyatlariga va xolatiga (jinsi, yoshi, gavda vazni va buyi, ovkatlanish sharoiti, ovkat turi, muskul ishi, endokrin bezlar, nerv sistemasi va ichki organlar - jigar, buyraklar, xazm yulining xolati va boshkalarga), shuningdek tashki muxit sharoitiga (temperatura, barometrik bosim, xavoning namlik darajasi va tarkibi, nur energiyasining ta’siri va shunga uxshashlarga) boglik. Muayyan sharoitda tiyrak organizmda moddalar minimal mikdorda almashinib va energiya minimal mikdorga sarf bulib turadi. Asosiy almashinuv deb shuni aytishadi. Asosiy almashinuvni aniklash uchun tekshiriladigan odam: 1) muskullari tinch turadigan xolatda bulishi (muskullarini bush kuyib yotishi), xayajonlantiruvchi omillar ta’sir etmasligi; 2) och bulishi, ya’ni ovkat egandan 12-16 soat keyin tekshirilishi; 3) “komfort” temperatura - 18-20°, ya’ni sovuk sezilmaydigan, titratmaydigan va organizmni kizitib yubormaydigan sharoitda bulishI kerak. Asosiy almashinuv energiyasining kup kismi nafas muskullari, yurak, jigar, buyraklarning ishlashiga ketadi. Asosiy almashinuvga yarasha energiya sarflanishi tufayli gavda temperaturasi doimiy bir darajada saklanib turadi.
|
| |
Galit yoki osh tuzi - Mavzu: Minerallar klassifikatsiyasi sulfatlar, karbonatlar

|
Mavzu: Minerallar klassifikatsiyasi sulfatlar, karbonatlar
|
bet | 8/15 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 54,04 Kb. | | #153380 |
Bog'liq Mavzu Minerallar klassifikatsiyasi sulfatlar, karbonatlar-fayllar.orgGalit yoki osh tuzi — NaS1, galoidlar sinfiga kiradi. Qattiqligi —2-2,5. Solishtirma og‘irligi —2-2,2 g/sm3, shishasimon yaltiroq, ulanishi mukammal. Rangsiz, oq, kulrang, sariq, qizil, pushti, qo‘ngir, tiniq, chizig‘ining rangi oq. Kub singoniyali, galit murt, mazasi sho‘r, suvda yaxshi eriydi. Kelib chiqishiga ko‘ra kimyoviy cho‘kindi bo‘lib, dengiz va kul suvlarining bug‘lanishidan, osh tuzining cho‘kishidan hosil bo‘ladi. Ishlatilishi: galit asosan oziqovqat sanoatida, qishloq xo‘jaligida qo‘llaniladi. Ot tuzidan xlorid kislotasi, xlor, sodalar olinadi, bular metallurgiyada, meditsinada ishlatiladi.
16. Karnallit — KS1 • MgSl2 • 6H2O, galoidlar sinfiga xos, qattiqligi —2-3. Solishtirma og‘irligi—1,6 g/sm3, shishasimon yaltiroq. Toza karnallit rangsiz, sutga o‘xshash oq, och qizil, pushti, chizig‘ining rangi oq, ulanishi yo‘q. Romboedr siigoniyali. Murt mineral, mazasi achchiq-sho‘r, achituvchi, suvda engil eriydi. Dengizda kimyoviy cho‘kindilardan paydo bo‘ladi. Karnallit qishloq xo‘jaligida kaliy o‘g‘iti olishda xom ashyo sifatida ishlatiladi. Kimyo sanoatida karnallit kaliy va magniy tuzlari olishda qo‘llaniladi.
17. Kalsit ohakli shpat — SaSOz, karbonatlar sinfiga xos. Qattiqligi —3. Solishtirma og‘irligi—2,7 g/sm3, shishasimon yaltiroq, rangi oq, sariq, kulrang, yashil. CHizig‘ining rangi oq, ulanishi mukammal, trigonal singoniyali. Murt mineral, kuchsiz xlorid kislota ta’sirida engil eriydi, gaz ajralib chiqadi. Kelib chiqishiga ko‘ra ko‘pchilik kalsitlar issiq va sovuq suv eritmalaridan hosil bo‘lgan. Bundan tashqari, kalsit organik qoldiqlardan — dengiz, okeanlarda yashaydigan har xil chig‘anoqlar, mollyuskalar, marjonlar, trelobolitlar va boshqa hayvonlar qoldiqlaridan kelib chiqadi. Kalsit metamorfik jarayonlarda marmarni tashkil etadi. Tiniq rangli kristallari Islandiya shpati deyiladi. Islandiya shpati nurni ikkiga bo‘lib o‘tkazadi, ular polyarizatsion priborlar, nikel prizmalari tayyorlashda qo‘llaniladi. Oxaktoshlar va sement materiallari qurilishda qotishma sifatida, metallurgiya sanoatida ishlatiladi.
18.
|
| |
Mavzu: Teri membranalari orqali moddalar almashinuvini tekshirish

|
Mavzu: Teri membranalari orqali moddalar almashinuvini tekshirish
|
bet | 2/5 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #241809 |
Bog'liq Biotibbiyot muhandisligiMavzu: Teri membranalari orqali moddalar almashinuvini tekshirish
Uglevodlar almashhiuvinhig buzilishi diagnostikasi klinikada har xil usullar bilan amalga oshiriladi. Ulardan asosiysi qondagi glyukozam aniqlashdir. Glyukozani aniqlash usullaridan spetsifik bo’lmagan X agedorn — Y ensen usulidan boshqalarga nisbatan ko‘proq foydalamladi. Uning yordamida faqat glyukoza emas, balki qondagi barcha qaytariladigan moddalar miqdori aniqlanadi. Haqiqiy glyukozam aniqlash uchun xizmat qhadigan ortotoluidin yoki glyukozoksidaza usuhari ko‘proq tarqalgandh. U glyukozaning glyukozoksidaza fermenti ta’sirida spetsifik oksidlanishiga asoslangan.
U glevodlar almashinuvining holatini, xususan, me’daosti bezining insulin ishlab chiqarish layoqatini baholash uchun qandli yuklama usuli va qand egri chiziqlarini tuzishdan foydalaniladi.
Uglevodlar almashinuvini klinikada tekshirish
Usul shundan iboratki, tekshiruvchi kasaldan ertalab qon oladi, undagi qand miqdori aniqlanadi, shundan so‘ng 50 g (bolalarga 25 g) glyukozadan iborat bolgan qandli yuklama beriladi va birin-ketin 30, 45, 60, 120 va 180 m inutdan keyin qondagi qand aniqlanadi. Sog’lom odam da 3 soatdan keyin m e’yorgacha pasayadigan o‘rtacha giperglikemiya paydo boMadi.
Qandli diabet bilan og‘rigan bemorda nahorgi qondagi miqdori me’yor miqdoridan ortiq 8 ,8 8 m m ol/l (160 mg %) yoki undan ortiq bohadi. Qand yuklam asidan keyin katta raqam lar (250—400 mg %) 13,87—22,2 m m o l/lbilan ajralib turadigan turghm giperglikemiya ro ‘y beradi, u 3 soat davomida dastlabki miqdorga qaytmaydi. Bu usul mazkur kasallikka tashxis qo‘yishga va uning davosini nazorat qilib turishga im kon beradi.
Qon analiz
- Qondagi sutli kislotaning miqdori to‘qimalarning kislorod bilan qanchalik ta’minlanganlik ko‘rsatkichi bo‘lib xizmat qiladi, u uzoq m uddatli jismoniy yuklamadan keyin yoki nafas qisilishi bilan kuzatiladigan kasalliklar (pnevm oniya — o ‘pka yal 1 ig‘ lanishi, toksikozlar, yurak nuqsonlari va boshqalar) da ko‘payadi.
- Qonda pirouzum kislota miqdorini aniqlash m uhim ahamiyatga ega. U ning m iqdori tiam in avitam inozda (beri-beri kasalligi) ko‘payadi.
- Qon va siydikdagi atseton tanachalarining m iqdori uglevod almashinuvining juda m uhim ko‘rsatkichidir. Atsetonuriya va atsetonem iya qandli diabetda, och qolganda, hom iladorlikda, toksikozlarda uchraydi.
- Takrorlash yo’li bilan amalga oshiriladi, ya’ni organizm suyuqligida moddalar konsentratsiyasining barobar taqsimlanishi qobiliyatini aniqlash yo’li bilan tekshiriladi.
- Minerallar almashinuvi Mineral elementlar garchi oziq qimmatiga ega va energiya manbai bolmasa-da, organizm uchun almashtirib bo’lmaydigan moddalarga kiradi. Ca, Mg, P ko‘p miqdorda suyaklar tarkibiga kiradi. Muskullar, miya, buyrakda K miqdori N a ga nisbatan ko‘p.
- Organizmda, masalan, fosfor yoki kalsiy yetishmovchiligida, xuddi raxitda bo’lganidek, ular suyakdan yuvib chiqariladi.
|
| |
RR 
RENDER / 3D qattiq yoki sirt modelining fotoreal yoki real soyali tasvirini yaratadi. 
RW

|
RR
RENDER / 3D qattiq yoki sirt modelining fotoreal yoki real soyali tasvirini yaratadi.
RW Pdf ko'rish
|
bet | 10/12 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 250,16 Kb. | | #233743 |
Bog'liq AutoCAD dasturidagi buyruqlar alifbo tartibida @UzAutoCADbotRR
RENDER / 3D qattiq yoki sirt modelining fotoreal yoki real soyali tasvirini yaratadi.
RW
RENDERWIN / Renderlash oynasini ko'rsatish operatsiyasini boshlamasdan ko‘rsatadi.
S
STRETCH / Tanlash oynasi yoki ko'pburchak bilan kesishgan obyektlarni cho'zadi
SC
SCALE / Tanlangan obyektlarni kattalashtiradi yoki kamaytiradi, masshtablashdan keyin
obyektning nisbatlarini bir xilda saqlaydi
SCR
SCRIPT / Skript faylidan buyruqlar ketma-ketligini bajaradi
SEC
SECTION / Mintaqani yaratish uchun tekislik va qattiq jismlar, sirtlar yoki to'rning
kesishmasidan foydalanadi
SET
SETVAR / Tizim o'zgaruvchilari qiymatlarini ro'yxatga oladi yoki o'zgartiradi
SHA
SHADEMODE / VSCURRENT buyrug'ini ishga tushiradi
SL
SLICE / Mavjud obyektlarni kesish yoki bo‘lish orqali yangi 3D qattiq jismlar va sirtlarni
yaratadi.
SN
SNAP / Kursor harakatini belgilangan intervalgacha cheklaydi.
SO
SOLID / Qattiq to‘ldirilgan uchburchaklar va to‘rtburchaklar yaratadi.
SP
SPELL / Chizmadagi imloni tekshiradi.
SPE
SPLINEDIT / Spline yoki spline-fit poliliniyani tahrirlaydi.
SPL
SPLINE / Belgilangan nuqtalar orqali yoki uning yonidan o‘tuvchi silliq egri chiziq hosil
qiladi.
SPLANE
SECTIONPLANE / 3D obyektlar orqali kesish tekisligi vazifasini bajaradigan qism
obyektini yaratadi.
SPLAY
SEQUENCEPLAY / Bir turkumda nomli ko‘rishlarni o‘ynaydi.
SPLIT
MESHSPLIT / Toʻr yuzini ikki yuzga ajratadi.
SSM
SHEETSET / Sheet Set Manager-ni ochadi.
ST
STYLE / Matn uslublarini yaratadi, o‘zgartiradi yoki belgilaydi.
STA
STANDARTS / Standart fayllarni chizmalar bilan bog‘lashni boshqaradi.
|
| |
Muskovit - Mavzu: Minerallar klassifikatsiyasi sulfatlar, karbonatlar

|
Mavzu: Minerallar klassifikatsiyasi sulfatlar, karbonatlar
|
bet | 9/15 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 54,04 Kb. | | #153380 |
Bog'liq Mavzu Minerallar klassifikatsiyasi sulfatlar, karbonatlar-fayllar.orgMuskovit —KA12(ON)2 (A1Si3O10), silikatlar sinfiga xos, solishtirma og‘irligi—2,7-3,1 g/sm3, qattiqligi—2,5, shishasimon va sadafsimon yaltiraydi, yupqa varaqlari tiniq, rangsiz oq, chizig‘i rangsiz oq. Ulanishi o‘ta mukammal. Monoklin singoniyali. Muskovitning yupqa bargsimon bo‘laklari egiluvchan, elektr tokini o‘zidan o‘tkazmaydi, kislotalarda erimaydi. Paydo bo‘lishi: magmatik nordon va o‘rta magma jinslarda mayda kristall shaklida pnevmotoliz, gidrotermal va metamorfik jarayonlardan ham kelib chiqadi. Ishlatilishi: muskovitdan elektrotexnikada izolyasiya sifatida foydalaiiladi. U yirik kristall kondensatorlar, elektr lampalari, telefonlar, modali kuzoynak tayyorlashda qo‘llaniladi. Bundan tashqari maydalangan muskovit kukuni o‘tga chidamli qurilish materiali — gulli qog‘ozlar, kartonlar, avtomobil shinalarini tayyorlashda, elektr choynak va dazmollarda ishlatiladi.
19. Biotit —K(Mg, Fe)3 (ON)2 (A1Si3O10). Silikatlar sinfiga kiradi. Solishtirma og‘irligi—2,7-3,1 g/sm3. SHishasimon yaltiroq, yupqa varaqlari tiniq. Rangi qo‘ng‘ir, och yashil, qora, chizig‘i och yashil, oq, ulanishi o‘ta mukammal. Monoklin singoniyali. YUpqa varaqlari egiluvchan, xlorid kislota kuchsiz ta’sir etadi, konsentrlangan sulfat kislotada parchalanadi. Biotitning kelib chiqishi muskovitga o‘xshash bo‘lib, ko‘pchilik muskovit konlari biotit konlari hamdir. Biotit nordon, o‘rta asosli magmatik jinslarda va uning effuziv turlarida, traxit va boshqa turlarida ko‘p uchraydi. Bulardan tashqari biotit metamorfik tog‘ jinslarida, slanetslarda va gneyslarda ham ma’lum miqdorda uchraydi. Biotit tog‘ jinslarini hosil qiluvchi mineral bo‘lib, amalda qo‘llanilmaydi.
20. Zmeevik yoki serpentin — Mg6 (ON)8 Si4O10) silikatlar sinfiga kiradi. Qattiqligi—2,5-3. Solishtirma og‘irligi—2,5-2,7 g/sm3, shishasimon va moysimon yaltiroq. Rangi sarg‘ish, yashil, to‘q yashil, butilkasimon yashil, och qo‘ng‘ir. CHizig‘ining rangi oq, och yashil, ulanishi yuq. Singoniyasi aniqlanmagan. Mineral xlorid va sulfat kislotalarda parchalanadi. Serpentin olivinli o‘ta asosli magmatik tog‘ jinslarida; piroksinit, dunit, periodit va olivinli jinslar, rogovaya obmanka va boshqa minerallarning gidrotermal jarayonlarda o‘zgarishidan kelib chiqadi va serpentinit tog‘ jinslarini hosil qiladi. Rangi chiroyli. Qattiq zmeevikdan siyohdonlar, shkatulkalar, kuldonlar yasaladi. Bundan tashqari kimyo sanoatida serpentin magnit birikmalarini olishda xom ashyo sifatida foydalaniladi. Asbestniig tolalaridan o‘ta chidamli ustki kiyimlar, olovga chidamli qog‘ozlar, kartonlar tayyorlanadi. Asbest elektrotexnikada izolyasiya materiallari va o‘tga chidamli buyoqlar tayyorlashda katta rol o‘ynaydi.
21.
|
| |