nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Spin valentlik nazariyasi - Jismdagi elektronlarni ularning holatiga qarab 2ta gruppaga bo'lish mumkin

Spin valentlik nazariyasi ko’p elementlarning o’zgaruvchan valentlikka ega bo’lishini ham juda yaxshi tushuntiradi. Masalan, buni S va Cl misolida ko’rib chiqamiz. S-uchinchi davrning p-elementi z=16, Vi-gruppaning, asosiy gruppachasi.
Normal holatdagi elektron formula va konfiguratsiya quyidagicha:
S 1s22s22p6 3s23p4
n=2 n=3 3s 3p 3d
M n=3 3 qavat
Ko’rinib turibdiki, d-qavatchadagi orbitalar bo’sh “hayjonlanish” darajasi (energiya miqdori) ga qarab 3p va 3s dagi juftlashmagan elektronlar “ajrala boshlaydi”. “Ajralgan ” yakka elektronlar d-qavatchaga o’tadi:
3s 3p 3d
(b) 3s23p33d1
Agar (a) konfiguratsiya S ning 2 valentlik holatiga to’g’ri kelsa, (2 ta juftlashmagan elektron) (b) konfiguratsiya S ning 4 valentlik holati ( 4ta juftlashmagan elektron) ni ifodalaydi. Energiya yana oshsa:
3s 3p 3d
3s13p13p13p13d13d1 3s13p33d2
(b) konfiguratsiya S = 6 valentli holatiga muvofiq keladi (juftlashmagan elektronlar 6 ta). Yuqoridagi valentliklar (2,4,6) to’g’ri keladigan S ning birikmalari mavjud (Na2S, SO2, SO3). Demak, S ning yuqori valentligi 6 dir. Undan ham yuqori valentlik namoyon qilishi uchun S ning 2s2 elektroni 3d ga (“ajralib”) o’tishi zarur. Bu esa juda ko’p energiya talab qiladi. Bu energiyani esa ximiyaviy metodlar bilan hosil qilib bo’lmaydi. Demak, S ning yuqori valentligi 6.
Cl – VIII gruppa asosiy gruppacha z=17
1s22s22p63s23p5 3s 3p 3d
(a)
(b)
(v)
(g)
Demak, Cl 1,3,5,7 valentli bo’lishi mumkin. (a) (b) (v) (g). haqiqatdan Cl ning shunday valent holatlari ma’lum. Masalan, uning quyidagi birikmalari mavjud: 1 3 5 7
CCl4, NaClO2, KClO3, HClO4
Shunday qilib, Cl ning maksimal valentligi 7 ga teng.
Biz yuqorida ko’rib chiqqan misollarda, asosiy gruppacha elementlari edi. Bularda valent elektronlar s va p elektronlardir (ya’ni s va p qavatcha elektronlari). Qo’shimcha gruppacha elementlarida esa s elektronlar bilan bir qatorda d-elektronlar ham ishtirok etadi, ya’ni valent elektronlar s va d elektronlardir. Masalan, Mn ni ko’raylik:
s p
n=4
n=3 3s23p63d54s2
s p d
Salgina energiya berish bilan:
4s14p1
s p d
Mn 7 valentlik (2+5) holatga o’tadi. Haqiqatdan Mn 7 valentli bo’lgan birikmasi ma’lum (KMnO4). Demak, Mn ning eng yuqori valentligi 7 ga (gruppa nomeriga) teng.
|
Kovalent bog’lanishning qutbli turi

|
Kovalent bog’lanishning qutbli turi
|
bet | 4/15 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 1,19 Mb. | | #155870 |
Bog'liq 5 (2)Kovalent bog’lanishning qutbli turi.
Ximiyaviy bog’ning bu turi elektromanfiyligi turlicha bo’lgan ikki xil element o’rtasida vujudga keladi. Lekin bu farq juda katta bo’lmasligi lozim (aks holda ion bog’lanish vujudga keladi). Bu bog’lanishning qutbsiz bog’lanishdan farqi shuki, bu holda elektron juft elektromanfiyligi ko’proq bo’lgan atom tomon siljigan. Buni grafik ravishda odatda quyidagicha ifodalanadi: A : B yoki misollar: H : F, H : Cl, H : Br
Natijada molekulaning bir qismi go’yo (–), ikkinchi qismi go’yo (+) zaryadlanadi. Boshqacha aytganda, molekuladagi (+) va (–) zaryadlarning (yadro va elektronlarning) elektr og’irlik markazlari ustma ust tushmaydi. Oqibat, 2 ta musbat va manfiy qutb vujudga keladi. Bunda manfiy qutbga muvofiq keladigan ortiqcha (–) zaryad miqdori bitta elektron zaryadiga teng. Chunki elektromanfiyligi > bo’lgan atomga yaqinlashgan elektron juftining bitta elektroni shu elektromanfiy atomning o’ziniki 2-si esa “kelgindi” elektrondir. Molekulaning chetidagi oshiqcha (–) zaryadni ana shu “kelgindi” elektron vujudga keltiradi.
Ana shunday molekulaning bir qismi (+), ikkinchi qismi (–) zaryadlangan molekulalarni qutbli (polyar) molekulalar deyiladi. 2 xil zaryadga ega bo’lgani uchun ularni ko’pincha dipollar (grekcha di-ikki, ikki marta) ham deyiladi.
Demak, dipol – kattaligi jihatidan bir – biriga tez, ammo qarama – qarshi ishorali va bir – biridan ma’lum masofada joylashgan ikkita zaryadli sistemadir.
Molekuladagi qutblar orasidagi masofani dipol uzunligi (l) deyiladi. Dipol uzunligining (l), elektron zaryadi (e) ga ko’paytmasiga dipol momenti deyiladi va u μ bilan belgilanadi.
μ = e · l el.st.birlik.sm
Masalan, suv molekulasi uchun
l = 0,384 · 10–8 sm
e = 4,8 · 10–10 el.st. zaryad birligi.
Demak, μ = 0,384 · 10–8 · 4,8 · 10–10 = 1,84· 10–18 el.st. birlik.sm
Dipol momentlarining birligi qilib debay qabul qilingan.
1D = 10–18 el.st. birlik.sm.
Demak, suvning dipol momenti qancha > bo’lsa, molekulaning qutbliligi ham shuncha > bo’ladi.
Qutbli bog’lanish hosil bo’lganda elektron juftlar odatda siljiydi: davr ichida – chapda turgan elementdan o’ngroqda turgan element tomon, asosiy gruppachalarda – pastda turgan elementdan yuqoriroqda turgan element tomon.
Dipol momentlar tajribada topiladi. Ximiyaviy bog’ning qutblilik darajasi ayni bir element uchun bog’lanish tabiatiga bog’liq. Masalan, S = O bog’ning qutbliligi SO2 va SO3 molekulalarda bir xil emas.
|
| |
Qurilmalar reestri Qurilmalarda 
siyosatni boshqarishga

|
Qurilmalar reestri Qurilmalarda
siyosatni boshqarishga
|
bet | 7/15 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 109,15 Kb. | | #121094 |
Bog'liq Mundarija kirish I. Bob. IoTning asosiy tushunchalari va texnolo-fayllar.orgQurilmalar reestri Qurilmalarda
siyosatni boshqarishga ruxsat berish uchun har bir qurilmani maʼlum bir inventar bilan bogʻlash muhim. Bu har bir qurilmaga ma'lum identifikator bilan tayinlangan qurilmani ro'yxatdan o'tkazish va birlashmada sodir bo'ladi. Bu Fleet Indexing Service kombinatsiyasiga bir guruh qurilmalar uchun siyosatlarning ommaviy topshiriqlarini bajarish imkonini beradi.
Qurilma himoyachisi
Ushbu to'liq boshqariladigan xizmatning asosiy roli qurilmalar hodisalarini tekshirish, xavfsizlik muammolarini aniqlash, ogohlantirish va javob berishdir. U Xavfsizlik axboroti va hodisalarni boshqarish (SIEM) sifatida tanilgan. Shuningdek, u FreeRTOS AWS kabi maqsadli qurilmalar proshivkalarida mahalliy mavjud.
Green Grass
- bu AWS IoT xizmatlarining asosiy imkoniyatlarini mahalliy sifatida Edge qurilmasiga ishga tushirish va kengaytirish imkonini beruvchi dastur. U Identity and Access Management (IAM) , muvofiqlikni tekshirish, konfiguratsiya va zaifliklarni tahlil qilish kabi bir nechta xavfsizlik xususiyatlariga ega.
Rasm manbai: Azure IoT Cloud Stack
2016-yil 3-fevralda Microsoft Iot boshqaruvida raqobatlashish strategiyasini taqdim etdi va milliardlab IoT aktivlarini bog‘laydigan, kuzatuvchi va nazorat qiluvchi Microsoft tomonidan boshqariladigan bulut xizmatlari to‘plamini taqdim etdi.
Ularning asosiy komponentlari IoT Hub, Azure Sphere va Azure IoT Edge va Azure Sentinel bo‘lib, ular quyida batafsil ko‘rib chiqiladi.
IoT Hub
Bu yechimning asosiy toshi boʻlib, u xavfsiz ulanish, taʼminlash va qurilmalarni kuzatish va yangilashga qaratilgan.
Ba'zi xavfsizlik jihatlari: - Azure IoT Protocol Gateway
orqali kengaytiriladigan protokol yordami bilan qurilma va backend o'rtasidagi ikki tomonlama aloqa - Har bir qurilma va X509 sertifikatlari token bazasi orqali kuchli hisob ma'lumotlari (qurilma attestatsiyasi) bilan har bir qurilma uchun o'zaro autentifikatsiya. - Tizimni tozalashga ruxsat berish uchun huquqni bekor qilish boshqaruviga kirish - tahdidlar va operatsion muammolarni aniqlash uchun qurilma hodisalarini kuchli monitoring qilish (aniqlash va yo'q qilish)
|
| |
IoT texnologiyasi va protokollari

|
IoT texnologiyasi va protokollari
|
bet | 3/15 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 109,15 Kb. | | #121094 |
Bog'liq Mundarija kirish I. Bob. IoTning asosiy tushunchalari va texnolo-fayllar.orgIoT texnologiyasi va protokollari
Narsalar internetida ishlatiladigan bir nechta aloqa protokollari va texnologiyalari. Ba'zi asosiy IoT texnologiyasi va protokollari (IoT Communication Protocols) Bluetooth, Wifi, Radio protokollari, LTE-A va WiFi-Direct hisoblanadi. Ushbu IoT aloqa protokollari IoT tizimining o'ziga xos funktsional talablariga javob beradi va ularga javob beradi.
IoT da qanday apparat va dasturiy taʼminotlardan foydalanilganini bilasizmi?
6 ta IoT aloqa protokollari/texnologiyalari mavjud, keling, ularning har birini ko'rib chiqaylik.
Bluetooth
Muhim qisqa masofali IoT aloqa protokollari / texnologiyasi. Kompyuter va ko'plab iste'mol tovarlari bozorlarida juda muhim bo'lgan Bluetooth. Bu kiyinadigan mahsulotlar uchun kalit bo'lishi kutilmoqda, xususan, ko'p hollarda smartfon orqali bo'lsa ham IoT ga yana ulanish. Yangi Bluetooth Low-Energy (BLE) - yoki Bluetooth Smart, hozirda brend sifatida - IoT ilovalari uchun muhim protokoldir. Muhimi, u Bluetooth-ga o'xshash diapazonni taklif qilsa-da, quvvat sarfini sezilarli darajada kamaytirish uchun mo'ljallangan.
1.3. IoT tizimlarining xavfsizlik xususiyatlari masalasi qo’yilishi
OWASP (Ochiq veb-ilovalar xavfsizligi, dasturiy ta'minot xavfsizligini yaxshilash uchun ishlaydigan notijorat fondi) ma'lumotlariga ko'ra, IoT bo'yicha eng yaxshi 10 zaifliklar 2018 yildan beri deyarli o'zgarmagan va 2014 yildan beri deyarli o'zgarmagan.
Zaif, taxmin qilinadigan yoki qattiq kodlangan parollar
Ko'pgina IoT tizimlarida yangilanishi kerak bo'lgan standart "administrator" paroli mavjud va uni osongina qo'pol ravishda majburlash mumkin.
Ishonchsiz yoki keraksiz tarmoq xizmatlari
IoT provayderlari ishlatilmaydigan va maxfiylik va haqiqiylikni buzishi mumkin bo'lgan "bonjour" kabi yoqilgan xizmatlarni qoldiradi.
Ishonchsiz ekotizim interfeyslari.
Ishonchsiz backend api, bulutli va mobil interfeyslar ularning ekotizimida qurilmani buzishga imkon beradi.
|
| |
Mikrodasturni o'g'irlash - Mundarija kirish I. Bob. IoTning asosiy tushunchalari va texnologiyalari

|
Mundarija kirish I. Bob. IoTning asosiy tushunchalari va texnologiyalari
|
bet | 14/15 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 109,15 Kb. | | #121094 |
Bog'liq Mundarija kirish I. Bob. IoTning asosiy tushunchalari va texnolo-fayllar.org4. Mikrodasturni o'g'irlash
Agar siz IoT proshivka yangilanishlarini kuzatib bormasangiz, siz kiberxavfsizlik hujumi xavfi ostida qolasiz. Yangilanishlaringiz kutilgan manbadan ekanligini tekshirib ko'ring, aks holda tajovuzkor qurilmani o'g'irlashi va zararli dasturlarni yuklab olishi mumkin. Yodda tutish kerak bo'lgan yana bir narsa shundaki, ko'pchilik apparat ishlab chiqaruvchilari o'rnatilgan dasturiy ta'minotni kriptografik ravishda imzolamaydilar.
5. Botnetlar
Tarmoqqa ulangan IoT qurilmalarini botnetning bir qismi sifatida ishlatilishi mumkin bo'lgan masofadan boshqariladigan botlarga aylantirgan Mirai botnet hujumini ko'rib chiqaylik. Botnetlar qorong'u Internetda sotilishi mumkin bo'lgan shaxsiy, nozik korporativ ma'lumotlarni uzatish yoki qurilmani o'chirish uchun aqlli, ulangan qurilmalardan foydalanish imkoniyatiga ega. Mirai bugungi kunda millionlab IoT qurilmalari bilan bog'liq muammo bo'lib qolmoqda.
6. O'rtadagi odam
O'rtadagi odam hujumi xaker ikki alohida tizim o'rtasidagi aloqani buzganida sodir bo'ladi. Ikki tomon o'rtasidagi aloqalarni yashirincha ushlab turish orqali, bu turdagi hujum qabul qiluvchini qonuniy xabarni olmoqda deb o'ylashga aldaydi. Boshqacha qilib aytganda, o'rtadagi odam har ikki tomon bilan muloqot qilishni boshlaydi, shuning uchun ism. Bu bankingizdan topshiriqni bajarish uchun tizimga kirishingizni so‘ragan elektron pochtaga o‘xshab ko‘rinishi mumkin. Endi tajovuzkorlarning soxta veb-sayti sizning hisob ma'lumotlaringizni to'playdi, shuning uchun tajovuzkor qo'shimcha zarar etkazishi mumkin.
7. Ransomware
Ransomware - bu fayllarga kirishni ularni shifrlash orqali bloklaydigan zararli dastur turi. Keyin, tajovuzkorlar sizga fayllaringizga qayta kirish uchun parolni hal qilish kalitini sotadilar. Tabiiyki, bunday hujum kundalik biznesni buzishi mumkin va shifrlash kaliti ko'pincha katta narxga ega. Tasavvur qiling-a, xakerlar elektr tarmog'iga kirish imkoniga ega bo'lgan va bir necha kun davomida kalitlarni qaytarib berishdan bosh tortgan. Qorong'ilikni belgilang.
8. Tinglash
Ushbu turdagi hujumda xaker IoT qurilmasi va server o'rtasidagi zaiflashgan aloqa orqali nozik ma'lumotlarni o'g'irlash uchun tarmoq trafigini to'xtatadi. Tinglash odatda raqamli yoki analog ovozli aloqani tinglash yoki hidlangan ma'lumotlarni ushlash orqali amalga oshiriladi. Shunga qaramay, bu holatda, tajovuzkor nozik, korporativ ma'lumotlar bilan ketadi.
|
| |
Mundarija kirish I. Bob. IoTning asosiy tushunchalari va texnologiyalari - bet 6

|
Mundarija kirish I. Bob. IoTning asosiy tushunchalari va texnologiyalari
|
bet | 6/15 | Sana | 17.12.2023 | Hajmi | 109,15 Kb. | | #121094 |
Bog'liq Mundarija kirish I. Bob. IoTning asosiy tushunchalari va texnolo-fayllar.orgAWS IoT
Rasm manbai: AWS IoT Cloud Stack
2015-yilda re:Invent tadbirida taqdim etilgan AWS IoT – bulut xizmatlariga sensorlar, aktuatorlar, o‘rnatilgan tizimlar va aqlli qurilmalar kabi oson va xavfsiz ulanish va o‘zaro ishlashga qaratilgan boshqariladigan bulut platformasi.
U Device Gateway, Device Shadow, Device Provisioning Service, Device Registry, Device Defender kabi bir nechta asosiy komponentlardan iborat bo'lib, ular quyida tushuntiriladi:
Qurilma shlyuzi
Bu Access Management sa'y-harakatlari uchun asos bo'lib, o'rta va past darajali ulangan qurilmalarning bulut imkoniyatlariga ulanishini chekka qurilma bilan ta'minlash orqali xavfsiz, past kechikish, past yuk, ikki yo'nalishli aloqa imkonini beradi. Past darajadagi qurilmalar qulay xavfsizlik protokollari bilan qurilma shlyuziga ulanishi mumkin.
Bundan tashqari, u Zaifliklarni boshqarish va qurilma xavfsizligi hodisalarini aniqlashning mahalliy monitoringiga ruxsat berish uchun Rule engine kabi xususiyatlardan foydalanishi mumkin.
Qurilma soyasi
Bu maqsadning Maʼlumotlar xavfsizligi va himoyasi funksiyasi qurilma maʼlumotlarining bulutdagi koʻrinishiga kirish imkonini beradi, shuning uchun PII (shaxsiy identifikatsiya qilinadigan maʼlumot) kabi maxfiylik muammolarini hisobga olgan holda unga xavfsiz kirish mumkin.
Qurilmani ta'minlash xizmati
Zaiflikning asosiy manbalaridan biri eskirgan dasturiy ta'minotdir va zaifliklar davriy asosda tuzatilganligi sababli qismlarni yoki to'liq dasturiy ta'minot to'plamini yangilash mexanizmini ta'minlash muhim ahamiyatga ega. Qurilmani ta'minlash qurilma talab qiladigan dasturiy ta'minot resurslari shablonlarini va ushbu shablonlarni qo'llash uchun sertifikatlar va siyosatlarni boshqaradi.
Siyosatni amalga oshirish vositalari qurilmaga proshivka va amaliy dasturlarni yuborish imkonini beruvchi OTA (Over the Air) yangilanishlaridir. Qurilma foydali yukni olish uchun OTA Update Manager xizmatini ishga tushirishni talab qiladi.
|
| |
FOYDANILGAN ADABIYOTLAR - Toshkent moliya instituti iqtisodiyot fakulteti yashil iqtisodiyot kafedrasi

|
Toshkent moliya instituti iqtisodiyot fakulteti yashil iqtisodiyot kafedrasi
|
bet | 15/15 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #262743 |
Bog'liq Makroiqtisodiy barqarorlik inqiroz , ishsizlik va inflatsiya 2FOYDANILGAN ADABIYOTLAR.
1.Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. Sh.M. Mirziyoyev. Toshkent “O‘zbekiston” NMIU, 2017. – 488 bet
2.O‘zbekiston Respublikasining 2016 yilgi asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. PQ-1449-son 24. 12. 2010.
3.“O‘zbekiston Respublikasining 2015 yilgi asosiy makroiqtisodiy
ko‘rsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori.
PQ-1675-son 30. 12. 2011.
4.“O‘zbekiston Respublikasining 2017 yilgi asosiy makroiqtisodiy
ko‘rsatkichlari prognozi va davlat budjeti parametlari to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. PQ-1887-son 25. 12. 2012.
5.O‘zbekiston iqtisodiy islohotlarni chuqurlashrish yo‘lida T. , «O‘zbekiston», 2005- y
6.O. G’aybullayev. U,O’raqov “Ozbekiston Respublikasida budjet tizimi va jarayoni”. Toshkent -2015
7.Vahobov A. , T. Malikov “Moliya: umumnazariy masalalar” o'quv
qo'llanma Toshkent, “IQTISOD-MOLIYA”, 2016 y
8.Usmonova M. A. O‘zbekistonda ijtimoiy himoya: fuqarolik huquqiy
jihatlari. Monografiya. T, 2005
9.O‘zbekiston Respublikasining “Budjet kodeksi” T. 2013 yil 26-dekabr.
10.O‘zbekiston: milliy istiqlol, iqtisod, siyosat, mafkura. 1992-1993-yillardagi nutqlar to‘plami. 202 bet.
11.Промышленность Узбекистана 2011. Статический сборник. Ташкент – 2011
12.Промышленность Узбекистана 2013. Статический сборник. Ташкент –2013
13.O‘zbekiston sanoati. Statistik to‘plam. Toshkent -2014, 2015, 2016-yillardagi nashrlari.
14.O‘zbekiston hududlarining yillik statistik to‘plami. Toshkent – 2015.
15.Статистический ежегодник регионов Узбекистана 2006, 2008, 2010.
16.O‘zbekiston raqamlarda. Toshkent -2015
Internet saytlar
1.http://chamber.uz2.uza.uz
3.http://kun.uz
4.https://mineconomy.uz
5.www.stat.uz
|
| |
Kimyoviy bog’ energiyasi - Jismdagi elektronlarni ularning holatiga qarab 2ta gruppaga bo'lish mumkin

|
Jismdagi elektronlarni ularning holatiga qarab 2ta gruppaga bo'lish mumkin
|
bet | 8/15 | Sana | 13.02.2024 | Hajmi | 1,19 Mb. | | #155870 |
Bog'liq 5 (2)Kimyoviy bog’ energiyasi.
Bog’ energiyasi uning mustahkamligini bildiradi. Ximiyaviy bog’ hosil bo’lganda energiya ajralib chiqadi, ya’ni bog’ hosil bo’lishi sistema energiyasining kamayishi bilan sodir bo’ladi. bog’ hosil bo’lganda qancha energiya ajralib chiqsa, shu bog’ni uzish uchun ham shuncha energiya sarflanadi. Shuning uchun bog’ energiyasi deganda shu bog’ni uzish uchun kerak bo’lgan energiya miqdori tushuniladi. Buenergiya kj/mol yoki kkal/mollarda ifodalanadi. Molekulada bir xil bog’lardan bir nechta bog’ bo’lsa, (masalan, metanda 4 ta C – H bog’ mavjud), bitta bog’ energiyasini topish uchun molekulaning hosil bo’lish energiyasini yoki parchalanish energiyasini bog’lar soniga bo’lish zarur. Bog’ hosl qilib turgan atomlarning elektromanfiyliklari bir – biridan qancha katta farq qilsa, bog’ energiyasi ham yuqori. Qo;sh bog’ energiyasi oddiy bog’, uch bog’ energiyasi esa qo;sh bog; energiyasidan katta. Qo;sh bog; energiyasi ikkita oddiy bog’ energiyasidan kichik. Uch bog’ energiyasi qo’sh bog’ energiyasidan katta.
Oddiy bog’lar energiyasi (Kkal/Mol)*
X – X
|
H – X
|
C – X
|
O – X
|
H – H 104,2
C – C 82,6
Cl – Cl 58
S-S 54
P-P 51,3
Br-Br 46,1
Si-Si 42,2
N-N 39
F-F 36,6
J-J 36,1
O-O 35
|
H – F 134,6
H – O 110,6
H-Cl 103,2
H-C 98,7
H-N 93,4
H-Br 87,5
H-S 83
H-P 76
H-J 71,4
H-Li 58,5
H-Na 48,2
|
C – F 116
C – H 98,7
C-O 85,5
C-Cl 81
C-N 72,8
C-Br 68
C-S 65
C-J 51
|
O – H 110,6
O – P 145
O-Si 88,2
O-C 85,5
O-N 53
O-Cl 52
O-F 45
O-S 128
|
Karrali bog’lar energiyasi (kkal/mol)
Uglerod-uglerod
Uglerod-azot
Uglerod-kislorod
Kislorod-azot
|
|
|
| |
Volume-25, Issue-2, January 2023 104 maktabgacha ta’lim tashkilotlarida rivojlanish markazlari

“PEDAGOGS”
international research journal ISSN:
2181-4027
_SJIF:
4.995
www.pedagoglar.uz
Volume-25, Issue-2, January - 2023
104
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA RIVOJLANISH
MARKAZLARI
Xoʻjayeva Nozima Qadamboyevna
Urganch Davlat Universiteti. Pedagogika fakulteti
Maktabgacha taʼlim yoʻnalishi talabasi.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada, maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida rivojlanish
markazlarining rivojlanishi, qanchalik e’tiborga molik
va muhim ahamiyatga ega
ekanligi haqida ma’lumotlar berib o’tilgan.
Kalit so’zlar:
tematik vazifa, reja, didaktik material, o’yin uskuna,
qurilish,
syujetli o’yinlar, til, nutq, san’at.
Annotation:
In this article, the development of development centers in pre-school
educational organizations is given information about how significant and important it
is.
Keywords:
thematic task, plan, didactic material, game equipment, construction,
plot games, language, speech, art.
Аннотация:
В данной статье развитию центров развития в дошкольных
образовательных организациях дана информация о том, насколько оно значимо
и важно.
Ключевые слова:
тематическое задание, план,
дидактический материал,
игровой инвентарь, построение, сюжетные игры, язык, речь, искусство.
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidenti
Sh.M.Mirziyoyev
“Zamonaviy
maktabgacha ta’lim sog‘lom va barkamol avlodni voyaga yetkazishda muhim
o‘rin tutadi”
deya ta’kidlaydi.
Respublika Prezidentining 2017-yil 30-sentabrdagi PQ-3305-son «O’zbekiston
Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi faoliyatini tashkil etish to’g’risida-
gi qarori hamda,
2016-yil
29-dekabrdagi
PQ-2707-son
«2017-2021-yillarda
maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g’risida-
gi qaroriga muvofiq Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 21-noyabrdagi 929-son
«O’zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi to’g’risidagi
nizomi
maktabgacha ta’limga bolalarni sifatli tayyorlash, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
moddiy texnika bazasini mustahkamlash, maktabgacha ta’lim tashkilotlarining davlat
va nodavlat tarmog’ini kengaytirish va shu orqali maktabgacha ta’limga bola
qamrovini oshirish va sohaga ilg’or xorij tajribalarini tadbiq qilish imkononi
beradi. Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida ta’lim-tarbiya jarayoni ilk va maktabgacha
Komputerning arifmetik va mantiqiy asoslari

|
Komputerning arifmetik va mantiqiy asoslari
|
bet | 9/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 41,67 Kb. | | #242761 |
Bog'liq Reja Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2-fayllar.org3.Komputerning arifmetik va mantiqiy asoslari.
Hisoblash mashinalarida ishlatiladigan sanoq sistemalarini Shartli ravishda ikki guruxga ajratish mumkin: o‘rinli (pozitsion) va o‘rinsiz (nopozitsion) sanoq tizimlari.O‘rinli sanoq tizimida raqam o‘zining sondagi o‘rniga qarab turli qiymatni akslantirsa, o‘rinsiz sanoq tizimida esa raqamning qiymati uning sondagi tutgan o‘rniga bog‘liq emas. O‘rinsiz sanoq tizimiga qadimgi rim sanoq tizimi misol buladi. Bu tizimda sonlarni yozish uchun lotin xarflari ishlatiladi, ya’ni I – xarfi birni, V - xarfi beshni, L - xarfi ellikni, X – unni, S – yuzni, D – besh yuzni, M – mingni ifodalaydi. Ishchi sanoq sistemalarini bajarish tartibi va sonlarni mashina xotirasida tasvirlash kompyuterning arifmetik asosini tashkil etadi. O‘rinli sanoq tizimida raqamlar soni ma’lum miqdorda bo‘lib, ular sondagi o‘rinlariga qarab turli qiymatni aks ettiradi.
Masalan bizga ma’lum bo‘lgan o‘nli sanoq tizimida 10 ta raqam: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 gacha; Sakkizlik sanoq tizimida sakkizta raqam: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7; Ikkilik sanoq tizimida ikkita raqam: 0, 1; O‘n oltilik sanoq tizimida o‘n oltita raqam: 0,1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9,A, B, C, D, E, F mavjud.
Sanoq tizimi haqida tushuncha. 11Jahon sivilizatsiyasining rivojlanish jarayonida hisob ishlarini olib borish va ularni saqlash maqsadida bir qancha turdagi sanoq sistemalari qo‘llanilgan. Masalan, agar rim imperiyasida nopozitsion turga mansub sanoq sistemasi qo‘llanilgan bo‘lsa, boshqa mamlakatlarda pozitsion sanoq sistemasi ishlatilgan. Arablar va xindlar o‘nlik sanoq sistemasini ishlatgan bo‘lsa, vavilonliklar va fransiyaliklar o‘n oltilik sanoq sistemasini qo‘llagan, angliyada o‘n ikkilik sanoq sistemasi ishlatilgan bo‘lsa, amerikalik xindular sakkizlik sanoq sistemasidan foydalanganlar. Nega hamma xalqlar bir xil sanoq sistemalaridan foydalanishmagan? - degan savolga nima deb javob berar edingiz. Qaysi sanoq sistemasini ishlatgan ma’qul deb o‘ylaysiz? Nega kompyuterlarda o‘nlik sanoq sistemasini ishlatmasdan, ikkilik sanoq sistemasidan foydalaniladi? Agarda kompyuterlarda ikkilikdan boshqacha sanoq sistemasi ishlatilgan taqdirda qanday murakkabliklarga duch kelinar edi? Ushbu savol va muammolar ustida bir qancha muddat fikrlang va so‘ngra matnning keyingi qismlari o‘tishingiz va muammoning asl moxiyatini tushunishingiz mumkin bo‘ladi.
Sanoq sistemasi deb sonlarni belgilar (raqamlar) yordamida ifodalash uchun ishlatiladigan qoidalar to‘plamiga aytamiz. Sonlarni ifodalash usuliga ko‘ra sanoq sistemasi nopozitsion va pozitsion sistemalarga bo‘linadi. EHMlarda asosan pozitsionsanoq sistemalari ishlatiladi. Nopozitsion sanoq sistemalari murakkab va qo‘pol qoidalar asosida qurilganligi uchun hisoblash texnikasida qo‘llanilmaydi.
|
| |
Xo‘jalik yoki ob’ektning axborot resurslarini shakllantirish manbalari

|
Xo‘jalik yoki ob’ektning axborot resurslarini shakllantirish manbalari
|
bet | 5/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 41,67 Kb. | | #242761 |
Bog'liq Reja Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2-fayllar.orgXo‘jalik yoki ob’ektning axborot resurslarini shakllantirish manbalari.
Yuzaga kelish manbaiga bog‘liq holda iqtisodiy ob’ekt doirasidagi axborot resurslarini tashkil etuvchi ichki va tashqi axborotlar mavjud.
Ichki muhit axboroti odatda aniq bo‘lib, xo‘jalikning moliyaviy holatini to‘liq aks ettiradi. Uni tahlil etish ko‘pincha standart formallashgan protseduralar yordamida amalga oshiriladi.
Tashqi muhit – iqtisodiy ob’ektdan tashqarida bo‘lgan iqtisodiy va siyosiy sub’ektlardir. Bu ob’ektning mijozlar, vositachilar, raqobatchilar, davlat organlari va xakozo bilan iqtisodiy, ijtimoiy, texnologik, siyosiy va boshqa munosabatlarini o‘z ichiga oladi.
Tashqi muhit xaqidagi axborot ko‘pincha taxminiy, noaniq, to‘liqsiz, ziddiyatli, ehtimolli bo‘ladi.
Bu holatda u nostandart qayta ishlash usullarini talab etadi.
Iqtisodiy ob’ekt turli manbalardan quyidagi tashqi axborotlarni olishi mumkin:
Iqtisodiyotning ahvoli xaqida umumiy axborot. Manbalar: axborot – tahliliy materiallar, ixtisoslashgan gazetalar, jurnallar, Internet resurslari.
Ixtisoslashgan iqtisodiy axborot: moliyaviy bozor bo‘yicha.
Tovarlar narxlari bo‘yicha axborot. Manbalar: ixtisoslashgan jurnal va byulletenlar, kataloglar, Internet ma’lumotlar bazasi.
O‘ziga xos axborot. Turli manbalar, jumladan, Internet manbalari. Uni axtarishda izlab topish tizimlaridan foydalaniladi.
Davlat boshqarish organlarining axborotlari (qonunlar, qarorlar, soliq organlari xabarlari va hokazo).
Har qanday resurslar kabi, axborot resurslarini ham boshqarish mumkin, lekin ularni miqdoriy va sifat jihatidan baholash metodologiyasi, ularga bo‘lgan ehtiyojni oldindan belgilash hali ishlab chiqilmagan, Shunga qaramay iqtisodiy ob’ekt darajasida axborot ehtiyojlarini o‘rganish, axborot resurslarini rejalashtirish va boshqarish mumkin. Axborot resurslarini boshqarish deganda:
har bir darajada va boshqarish funksiyasi doirasida axborotga bo‘lgan ehtiyojlarni baholash;
iqtisodiy ob’ektning hujjat aylanishini o‘rganish, uni optimallashtirish, hujjatlar turi va shakllarini standartlash, axborot va ma’lumotlarni to‘plash;
ma’lumotlar turlari nomunosibligini engib o‘tish;
ma’lumotlarni boshqarish tizimini yaratish anglaniladi.
|
| |
Axborot hususiyatlari va unga ta’sir etuvchi omillar

|
Axborot hususiyatlari va unga ta’sir etuvchi omillar
|
bet | 6/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 41,67 Kb. | | #242761 |
Bog'liq Reja Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2-fayllar.org2.Axborot hususiyatlari va unga ta’sir etuvchi omillar.
Axborot maxsulotning har ikki xususiyatiga: iste’mol qiymatining mavjudligi (foydaliligi, qadr-qimmati) va qiymatiga(ya’ni ijtimoiy mehnatning ayrim sarfiga) ega bo‘ladi.
Axborot va tovarlar sifatidagi buyum-narsalar ob’ektining umumiy va farqli xususiyatlari mavjud.
Bu ob’ektlarning odatdagi mahsulot va moddiy zahiralar bilan quyidagi bog‘liqligi bor:
ularga iste’mol so‘rovi mavjud;
ular mulkiy ob’ektlardir, ya’ni ularga ega bo‘lish, foydalanish va egalik qilish mumkin;
ular aniq ishlab chiqaruvchilar (ta’minotchilar)ga ega;
ular qiymat va tegishli narxga ega; ular turli Shart-sharoitlarda etkazib berilishi mumkin.
Biroq axborot zahiralari va texnologiyalarning o‘zaro bir qator jiddiy farqlari mavjudki, ular qatoriga quyidagilar kiradi: cheklanmagan miqdorda sotish; amaliy jihatdan yo‘q qilib bo‘lmaslik; aniq foydalanuvchilar Shart-sharoitlariga invidual moslash zaruriyati (umumtizimli paketlardan tashqari); ob’ektlarni muallif hamrohligida etkazib berish majburiyati; nafaqat foydalanish, balki ikkilamchi tirajlashga ham turli cheklanmalar qo‘yish imkoniyati; mualliflik yoki ta’minotchilik xuquqlariga rioya qilishni identifikatsiyalash (bir xillashtirish)ning murakkabligi; takrorlanuvchi ob’ektlarning ko‘pligi. Turli o‘xshash vazifalarni bajaruvchi mahsulotlardan farqli ravishda, axborot bir aniqlikni turlicha aks ettirishi mumkin. Masalan, qishloq xo‘jaligi maxsulotlari uchun biror bir mahsulotning miqdori haqida Yakuniy axborotning bir necha variantlari taklif etilishi mumkin; bilvosita axborotning foydaliligi; foydalanish natijasida qadrsizlanish. Chindan ham, ma’lumotlar bilan tanishib, ulardan ayrimlarining talabga javob bermasligiga ishonch hosil qilib, harid haqidagi taklifni qondirish to‘g‘ri bo‘ladi.
Axborotning qadrliligi aniqlik darajasi oshgani sayin yoki xabar qilinayotgan va aniq natijalar o‘rtasidagi farq kamayganda tez ko‘tariladi. To‘liqroq va ishonchli axborot to‘g‘ri qarorni qabul qilishni ta’minlaydi. 6
|
| |
Jonlanish fazasida - Toshkent moliya instituti iqtisodiyot fakulteti yashil iqtisodiyot kafedrasi

|
Toshkent moliya instituti iqtisodiyot fakulteti yashil iqtisodiyot kafedrasi
|
bet | 3/15 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 0,85 Mb. | | #262743 |
Bog'liq Makroiqtisodiy barqarorlik inqiroz , ishsizlik va inflatsiya 2Jonlanish fazasida ishsizlik darajasi bir oz qisqarib, ishlab chiqarish darajasi sekin-asta o‘sib boradi. Narxlar ham sekin ko‘tarilib, ssuda foiz normasi o‘sa boshlaydi.
Iqtisodiyot bandlik darajasining ortishi va foyda hajmining tezlik bilan o‘sishi jonlanish fazasining yuksalish bosqichiga o‘sib o‘tishiga imkoniyat yaratadi. Yangi sikl yuksalishning boshlang‘ich nuqtasi hisoblanadi.
Yuksalish fazasida ishchi kuchiga bo‘lgan talabning kengayishi ishsizlikning birmuncha kamayishiga hamda ish haqining o‘sishiga olib keladiki, buning oqibatida iste’mol tovarlariga to‘lovga qodir talab kengayadi. Pirovard talabning ortishi, o‘z navbatida, iste’mol tovarlari ishlab chiqaruvchi tarmoqlarga, bozorni kengaytirish uchun turtki beradi. Raqobat va foyda ketidan quvish oqibatida nomutanosibliklarning to‘planib borishidan iborat zanjirli reaksiya tezlashadi. Bu bilan yangi inqiroz muqarrar bo‘lib qoladi.
Alohida iqtisodiy sikllar bir-biridan davomiyligi va intensivligi bo‘yicha keskin farqlanadi. SHunga qaramay, ularning hammasi bir xil fazalarga ega bo‘ladi.
Turg’unlik yoki inqiroz girdobida ishlab chiqarish va ish bilan ta’minlanish o’zining eng past ko’rsatkichiga yetadi. Bu davr uzoq vaqt yoki qisqa vaqt mobaynida kechishi mumkin.3
Inqirozdan keyin odatda jonlanish yoki tiklanish alomatlari sodir bo’ladi ya’ni daromad, ish bilan ta’minlanish darajasida ko’tarilishlar seziladi. Ba’zi vaqtlarda, iqtisodiyot yana o’zini avvalgi to’liq quvvat bilan imkoniyatlarini erisha boshlaydi. Agar iqtisodiy o’sish imkoniyatlati xarajatlardan oshib ketsa, deyarli barcha mahsulot va tovarlarning narxlari ko’tarilib ketadi. Boshqaga qilib aytganda, in fl yatsiya sodir bo’ladi. Garchi ish faoliyati sikllari bir davrni o’zida o’tib ketsa, ular davomiylik va ishlab chiqarish imkoniyati jihatidan juda katta o’zgarishlarga yuz tutadi. Ba’zi iqtisodchilar bu holatni ish faoliyatidagi davrlar deyishdan ko’ra ‘pasayibtushishlar’ deb ataydilar, chunki davrlar doimiylik xarakteriga ega‘pasayibtushishlar’ esa unday xarakterga ega emas. 1930 yillardagi ulkan iqtisodiy inqiroz AQShda 3 yil vaqt mobaynida real YIMni 40 foiz pasayishiga olib keldi va o’n yilga biznes faoliyatida jiddiy zarar ko’rsatdi. Qiyosan aytganda, 7.2 jadvalda berilganidek keying paytlarda bo’lib o’tgan inqirozlar kuch va davomiylik jihatidan nisbatan zararsizroq bo’ldi. Bu kabi iqtisodiy tanazzullar boshqa mamlakatlarda ham sodir bo’lib turadi, albatta. Keyingi 10 yil ichida goh-gohida Argentina, Braziliya, Yaponiya, Meksika, Germaniya va Janubiy Koreyada ham shu kabi inqirozlar kuzatildi.
|
| |
Axborot turlari - Reja: Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2

|
Reja: Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2
|
bet | 2/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 41,67 Kb. | | #242761 |
Bog'liq Reja Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2-fayllar.orgAxborot turlari
Matn – bu ma’lumotlarni ifodalash shakli bo‘lib, u mazmunan yagona, yaxlit va tanlangan tilning belgilari ketma-ketligidan iborat. Matn hujjat asosidir
Tasvir – bu biror voqea, xodisa yoki jarayonlarni o‘zida ifodalagan rasm bo‘laklari va ranglardan iborat ma’lumotdir. Rasm, manzara, matematik funksiyalar grafigi va Shunga o‘xshash ma’lumotlar hisoblanadi.
Animatsiya ma’lum tezlikda tasvirlarni almashtirish mahsulidir. Bunda ma’lum vaqt oralig‘ida, ma’lum sondagi bir xil o‘lchamga ega bo‘lgan tasvirlar tezkor almashtiriladi.
Axborotning xossalari: Ob’ektivnost – xaqqoniylik; Dostovernost – ishonchlilik; Aktualnost - dolzarblik; Tochnost- aniqlilik; Ponyatnost- tushunarlilik; Polnota- to‘liqlilik2
Kimningdir fikriga bog‘liq bo‘lmagan axborot – xaqqoniy axborot xisoblanadi. Xaqiqiy jarayonga mos bo‘lgan axborot ishonchli xisoblanadi, Axborot dolzarb xisoblanadi qachonki axborot o‘sha vaqt uchun qimmatli bo‘lsa, Axborot aniq deyiladi – agarda u xaqiqiy jarayon ko‘rsatkichlariga eng yaqin bo‘lsa. Axborot tushunarli – qachonki qabul qiluvchi tushunadigan tilda ifodalansa. Qarorlar qabul qilish uchun etarli xajmdagi ma’lumotlardan tarkib topgan axborotlar to‘liq axborot deyiladi.
Foydalanuvchi uchun axborotning muhim xarakteristikalaridan (ko‘rsatgichlaridan) biri -uning adekvatligi hisoblanadi.
Axborotning adekvatligi - olingan axborot yordamida yaratilgan obraz (qiyofa) ning real ob’ekt, jarayon, hodisa va ularga mosligining ma’lum darajasidir.
Ma’lumki, haqiqiy hayotda axborotning to‘la ravishda adekvat bo‘lishiga ishonish qiyin. Chunki, doimo qaysi bir darajadagi noaniqlik uchrab turadi. Axborotning adekvatligi darajasi masalani yechishda to‘g‘ri yo‘l tanlashga katta ta’sir qiladi
Axborotning adekvatligi uchta shaklda ifodalanishi mumkin: semantik, sintaktik, pragmatik.3
Semantik (ma’noli) adekvatlik - ob’ektning uning obraziga (qiyofasiga) muvofiqlik darajasini aniqlaydi. Semantik nuqtai nazar axborotning ma’noli mazmunini hisoblashni ko‘zlaydi. Bunda axborot aks ettirgan ma’lumotlar tahlil qilinadi, ma’nolar bog‘liqligi ko‘riladi. Bu shakl axborot xususida tushunchalar va tasavvurlarni shakllantirishga, ma’nosini, mazmunini aniqlashga, umumlashtirishga xizmat qiladi. Masalan, axborotni kodlar orqali ifodalashni ko‘rsatish mumkin.
|
| |
JADVALDAGI FILTRNI QANDAY OLIB TASHLASH MUMKIN

|
JADVALDAGI FILTRNI QANDAY OLIB TASHLASH MUMKIN
|
bet | 3/5 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #158597 |
Bog'liq 4-labor ishiJADVALDAGI FILTRNI QANDAY OLIB TASHLASH MUMKIN
Jadvalni asl ko'rinishiga qaytarish uchun menyudagi katakchalarni tekshirish shart emas. Filtrlash natijalarini bekor qilish uchun Microsoft Excel vositalaridan foydalanamiz - buni amalga oshirishning ikki yo'li mavjud.
Sozlamalar o'rnatilgan ustundagi filtr menyusini oching. Oynaning pastki qismida Filtrni tozalash tugmasi joylashgan. Agar siz uni bossangiz, jadval avvalgi shakliga qaytadi. Buni filtr qo'llaniladigan barcha ustunlar bilan bajarish kerak.
9
Boshqa usul asboblar panelidan foydalanishni o'z ichiga oladi. Asosiy yorliqda "Tartiblash va filtrlash" menyusini oching va "O'chirish" bandini toping. Bir qator hujayralar filtrlanganda faol bo'ladi. Ushbu elementni bosing va barcha filtr sozlamalari o'chiriladi.
10
Endi sarlavhadan filtrlash tugmachalarini olib tashlaymiz. Keling, saralash va filtrlar menyusini ochamiz - agar filtr yoqilgan bo'lsa, tegishli element yonida tasdiq belgisi mavjud, eski versiyalarda u to'q sariq rangda ta'kidlangan. Siz uni bosishingiz va ushbu katakchani olib tashlashingiz kerak - tugmalar barcha sarlavha hujayralaridan yo'qoladi.
11
"AQLLI STOL" NI QANDAY YARATISH KERAK
Jadvalga saralash va filtrlash opsiyalarini ulash uning uchun rang mavzusini tanlash bilan birlashtirilishi mumkin. Bunday jadvallar "aqlli" deb ataladi. Keling, qanday qilib oddiy hujayralar qatorini "aqlli" qilishni aniqlaylik.
Kursor bilan butun jadvalni tanlang.
Asosiy yorliqda "Jadval sifatida formatlash" ni tanlang.
Ekranda uslublar menyusi paydo bo'ladi. Siz ulardan birini tanlashingiz kerak - tanlov natijaga ta'sir qilmaydi.
12
Koordinatalarni tanlash oynasi ochiladi. Jadval dastlab tanlanganligi sababli, siz ushbu bosqichni o'tkazib yuborishingiz va OK tugmasini bosishingiz mumkin.
13
Uslub hujayralar diapazoniga qo'llaniladi va sarlavhada filtrlarni o'rnatish uchun o'q tugmalari paydo bo'ladi.
"Aqlli" jadvalni yaratishning yana bir usuli mavjud:
Bir qator katakchalarni tanlagandan so'ng "Qo'shish" yorlig'iga o'ting va "Jadval" tugmasini bosing.
14
Ko'rsatilgan oynada koordinatalarning to'g'riligini tekshiramiz va "OK" tugmasini bosing.
15
Jadvalga standart uslub qo'llaniladi va ustun sarlavhalarida filtrlash va saralashni o'rnatish tugmalari paydo bo'ladi.
|
| |
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 12/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 41,67 Kb. | | #242761 |
Bog'liq Reja Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2-fayllar.orgFoydalaniladigan adabiyotlar ro’yxati
Misty E Vermaat, Susan L Sebok, Steven M Freund. Discovering Computers (C)2016 (2016 edition). Textbook.USA, 2016
Федотова Е.Л. Информационные технологии и системы: Учебное пособия – Форум ИНФРА- М, 2013 г. -426 стр.
http://fayllar.org
|
| |
Moliyaviy resurslar - Reja: Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2

|
Reja: Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2
|
bet | 4/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 41,67 Kb. | | #242761 |
Bog'liq Reja Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2-fayllar.orgMoliyaviy resurslar – davlat yoki xo‘jalik tarkibi ixtiyoridagi pul manbalaridir.
Energetik resurslar – energiya omillari, masalan, ko‘mir, neft, neft mahsulotlari, gaz, elektroenergiya va hokazo.
Shuni qayd etish lozimki, har qanday ko‘lamdagi ob’ektning kerakli darajada ishlashi uchun faqat ushbu resurslarning o‘zi etarli emas. Chunki ishlab chiqarish uchun moddiy, moliyaviy va mehnat resurslari bo‘lishning o‘zi kifoya qilinmaydi. Uni qanday ishlatishni bilish, bu sohadagi texnologiyalar xaqida ko‘plab axborotga ham ega bo‘lish talab etiladi. Shu bois ham axborot, axborot resurslari hozirgi kunda alohida iqtisodiy kategoriya sifatida qabul qilinmoqda.
Agar, axborot resurslari oqilona tashkil etilsa va o‘rinli foydalanilsa, u mehnat, moddiy va energetik resurslar ekvivalenti sifatida ishtirok etishi mumkin.
Bundan tashqari axborot – qolgan barcha resurslardan samarali foydalanish va ularning isrof qilmaslikka yordam beradigan yagona resurs sanaladi.
Axborot resurlari 5– axborot tizimidagi (kutubxonalar, arxiv, jamg‘armalar, ma’lumotlar banklari va hokazo) alohida hujjatlar va hujjatlarning butun bir majmuidir. Axborot resurslarini axborot tizimidagi barcha axborotlar hajmi deb tushunish mumkin. Boshqacha aytganda, axborot resurslari – moddiy taShuvchi vositalarda qayd etilgan va foydalanishi uchun mo‘ljallangan barcha bilimlar demakdir.
Axborot, axborot resurslari har doim mavjud bo‘lgan, ammo ularga o‘z xususiyatiga ko‘ra, iqtisodiy kategoriya sifatida qaralmagan.
Jamiyat rivojlanib borishi va texnologiyalarning murakkablashishi natijasida, axborot hajmi Shunchalik ko‘payib ketdiki, uni boshqaruv sohasida qayta ishlamaslikning iloji bo‘lmay qoldi.
Boshqaruv ierarxiyasining paydo bo‘lishi, tovar - pul munosabatlarining yuzaga kelishi, hisoblash mashinalarining yaratilishi boshqaruv uchun katta hajmdagi axborotlarni qayta ishlashda ushbu qiyinchiliklarni engish imkonini berdi.
Hozirgi paytda axborot hajmining ortishi va uning murakkablik darajasining yuksalishi axborot industriyasini barpo etishni talab etmoqda. Axborot mavjudligi mamlakatning rivojlanishi, tarmoqlar, iqtisodiy ob’ektlar yuksalishini belgilab beradi. Axborot strategik resurs, axborot resurslari esa ulardan eng muhimi bo‘lib qoldi. Bu zahiraning umumiy foydalanadigan hajmi yaqin kelajakda davlatlarning strategik, Shu jumladan mudofaa qobiliyatini belgilab beradi.
|
| |
EXCELDA USTUNLAR BO'YICHA QANDAY FILTRLASH MUMKIN

|
EXCELDA USTUNLAR BO'YICHA QANDAY FILTRLASH MUMKIN
|
bet | 4/5 | Sana | 19.02.2024 | Hajmi | 2,02 Mb. | | #158597 |
Bog'liq 4-labor ishiEXCELDA USTUNLAR BO'YICHA QANDAY FILTRLASH MUMKIN
Excel jadvallari faqat qatorlar bo'yicha filtrlanadi. Ustun sarlavhasidagi o'q bilan tugmani bosgandan so'ng paydo bo'ladigan menyuda siz barcha tasdiq belgilarini olib tashlay olmaysiz, ya'ni butun ustunni yashira olmaysiz. Bir qator kataklardagi barcha ma'lumotlar filtrlash va saralash uchun muhim, shuning uchun bir yoki bir nechta ustunlarni filtrlash ishlamaydi.
EXCELDA BIR NECHTA USTUNLAR BO'YICHA TARTIBLASH
Bir nechta ustunlar bo'yicha tartiblash haqida gapirganda, ikki yoki undan ortiq ustunlarni ko'rsatib, jadvalga buyurtma berish uchun murakkab sozlamalar qo'llanilishi nazarda tutiladi.
Jadvaldagi tartiblash uchun istalgan katakchani tanlang.
"Ma'lumotlar" yorlig'ida "Tartiblash" tugmasini toping va ustiga bosing.
16
Shartlar uchun qo'shimcha qator qo'shish uchun ochilgan oynaning menyusidagi "Daraja qo'shish" tugmasini bosing.
"Options" tugmasini bosing. Ko'rsatilgan oynada "Jadval ustunlari" bandini tanlang, so'ng "OK" tugmasini bosing.
17
Biz shartlarni o'rnatish uchun bir nechta shakllarni to'ldiramiz va "OK" tugmasini bosing. Jadval ustunlari belgilangan tartibda quriladi.
18
Muhim! Saralash uchun darajalar soni faqat jadvaldagi ustunlar yoki satrlar soni bilan cheklangan.
AVTOMATIK FILTR
Filtr menyusi yordamida jadval qatorlarini avtomatik filtrlash mumkin. Bu xususiyat sizga murakkabroq sozlamalarni o'rnatish va noyob filtr yaratish imkonini beradi. Avtomatik filtrlar to'plami hujayra formatiga qarab o'zgaradi. Matn va raqam filtrlari qo'llaniladi.
Kerakli ustundagi menyuni ochishingiz va ushbu nomlardan biri bo'lgan elementni bosishingiz kerak. Jadval uchun ishlatilishi mumkin bo'lgan filtrlar ro'yxati ochiladi.
19
Filtrlardan birini tanlang, Maxsus avtomatik filtr oynasidagi maydonlarni to'ldiring va OK tugmasini bosing. Sozlamalar hujayralar diapazoniga qo'llaniladi.
20
"Maxsus filtr" variantini ko'rib chiqing. Uning yordami bilan foydalanuvchilar mustaqil ravishda kerakli filtrlash sozlamalarini o'rnatishlari mumkin.
Matn yoki raqam filtrlarini qayta oching. Ro'yxat oxirida siz bosmoqchi bo'lgan element mavjud.
21
Maydonlarni to'ldiring - ro'yxatdagi hujayralar formatiga va hujayralar oralig'ida mavjud qiymatlarga mos keladigan har qanday filtr turini tanlashingiz mumkin. To'ldirgandan so'ng, "OK" tugmasini bosing. Agar to'ldirish izchil bo'lsa, sozlamalar avtomatik ravishda qo'llaniladi.
|
| |
Bank axborot texnologiyasi - Axborot tizimlarining tushunchasi va tarkibiy qismlari toshkent amaliy fanlar universiteti...

|
Axborot tizimlarining tushunchasi va tarkibiy qismlari toshkent amaliy fanlar universiteti "informatika" kafedrasi
|
bet | 7/12 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 7,41 Mb. | | #273265 |
Bog'liq ma\'lumot Bank axborot texnologiyasi - hisoblash texnikasidan foydalangan holda boshqaruv qarorini tayyorlash, qabul qilish va amalga oshirishni ta’minlash maqsadida ma’lumotlarni to‘plash, ro‘yxatga olish, uzatish, saqlash va qayta ishlash usullari asosida bank axborotlarini qayta ishlash jarayoniga aytiladi. Bank axborot texnologiyasi - hisoblash texnikasidan foydalangan holda boshqaruv qarorini tayyorlash, qabul qilish va amalga oshirishni ta’minlash maqsadida ma’lumotlarni to‘plash, ro‘yxatga olish, uzatish, saqlash va qayta ishlash usullari asosida bank axborotlarini qayta ishlash jarayoniga aytiladi.
Bankning avtomatlashtirilgan axborot tizimining
texnik ta’minoti
BnAATni texnik ta’minlash jarayonlarida bank texnologiyalari apparat vositalari arxitekturasi zamonaviy talablar asosida qurilishlari kerak.
Ularga: aloqaning turli-tuman telekommunikatsion vositalari, ko‘p mashinali majmualar, «mijoz-server»ning arxitekturasidan foydalanish, mahalliy, mintaqaviy va global tezkor tarmoqlarni qo‘llash, apparatli yechimlarini unifikatsiyalash kiradi.
«Mijoz-server» arxitekturasi banklarning axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini qurilishidagi texnik yechimlarga zamonaviy yondashishning asosi bo’ladi. Bu texnik ta’minlanishni tashkil qilish va axborotlarni ishlab chiqishni mijoz (ishchi stantsiya) va server deb nomlangan ikkita tarkibiy qism o’rtasida taqsimlanishini ko’zda tutadi. Ikkala qism birlashtirilgan kompiyuterlarda bajariladi.
- Foydalanuvchi bilan o‘zaro xamkorlik (foydalanish interfeysi) tashkil qilinadi
Mijoz qismi (ishchi stansiya)
- Mijoz qismi uchun biznes tadbirlarini amalga oshiradi
Qo’llaniladigan serveri
- Mijoz rolini bajaruvchi biznes tadbirlarga xizmat ko‘rsatadi
Ma’lumotlar bazasining serveri
«Mijoz-server» arxitekturasi
|
| |
Sintaktik adekvantlik- - Reja: Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2

|
Reja: Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2
|
bet | 3/12 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 41,67 Kb. | | #242761 |
Bog'liq Reja Axborot xaqida tushuncha, Axborotning xossalari 2-fayllar.orgSintaktik adekvantlik- axborotning mazmuniga tegmagan holda, uning rasmiy-strukturaviy xarakteristikalarini ifodalaydi. Sintaktik darajada axborotni ifodalash usulida axborot eltuvchi turi, uzatish va qayta ishlash tezligi, ifodalash kodining o‘lchamlari, bu kodlarni o‘zgartirish aniqliligi va ishonchliligi hisobga olinadi. Axborotning mazmuniga ahamiyat berilmaganligi sababli, bunday axborot ma’lumot deb ataladi.
Pragmatik adekvantlik 4axborot bilan foydalanuvchining munosabatlarini aks ettiradi, axborotni uning asosida amalga oshiriladigan boshqarish sistemasi maqsadiga muvofiqligini ifodalaydi. Axborotning pragmatik xususiyatlari faqat axborot (ob’ekt), foydalanuvchi va boshqarish maqsadlarining umumiyligida namoyon bo‘ladi. Adekvatlikning ushbu shakli axborotdan amaliy foydalanish bilan bevosita bog‘langan, Shuning uchun ham foydalanuvchanlik xususiyatlari tahlil etiladi.
6 - rasm. Adekvatlik.
Qishloq xo‘jaligi ob’ektning axborot resurslari. Resurs - biror narsaning zahirasini, manbasini anglatadi. Mamlakat milliy iqtisodining har qanday tarmog‘i tahlil etilayotganida uning tabiiy, mehnat, moliyaviy, energetik resurslarini ajratib ko‘rsatish mumkin. Bu tushuncha iqtisodiy kategoriya sanaladi.
Moddiy resurslar jamiyat mahsulotlari ishlab chiqarish jarayonida foydalanish uchun mo‘ljallangan mehnat va xom-ashyolari majmuidir. Masalan, xom-ashyo materiallar, yoqilg‘i-moylash materiallari, energiya, mineral o‘g‘itlar, yarim tayyor mahsulotlar, detallar va xakozo.
Tabiiy resurslar – insonlarning moddiy va ma’naviy ehtiyojlarini qondirish uchun jamiyat tomonidan foydalaniladigan ob’ektlar, jarayonlar, er, suv, tabiat sharoitlari, jarayonlari, ob’ektlaridir.
Mehnat resurslari – qishloq xo‘jaligi korxonalarida ishlash uchun kasbiy bilimga ega kishilar
|
| |
Buxgaltеriya hisobi axborot tizimlari majmualari murakkab ichki va tashqi aloqalarga ega

|
Buxgaltеriya hisobi axborot tizimlari majmualari murakkab ichki va tashqi aloqalarga ega
|
bet | 5/12 | Sana | 02.10.2024 | Hajmi | 7,41 Mb. | | #273265 |
Bog'liq ma\'lumotBuxgaltеriya hisobi axborot tizimlari majmualari murakkab ichki va tashqi aloqalarga ega
1
- Ichki aloqalar - buxgaltеriya hisobining ayrim vazifalari, majmualari va uchastkalarining axborotli o‘zaro hamkorliklarini
2
- Tashqi aloqalar – tashqi iqtisodiy ob’еktlar bilan o‘zaro hamkorligini aks ettiradi
Buxgalteriya hisobini AAT sharoitida yo’lga qo’yish tamoyillari
Boshqaruv ob’ekti
(korxonalarning xo’jalik faoliyati)
Boshqariladigan ob’ekt holati haqidagi boshlang’ich axborotlarni yig’ish, ro’yhatdan o’tkazish (korxonalarning xo’jalik faoliyati)
Hisob axborotlarini qayta ishlash va saqlash, hisobotlarini shakllantirish
Hisobot axborotlarini foydalanuvchiga uzatish
Hisob axborotlari tahlili, korxona rahbariyatining oldiga qo’yilgan maqsadga muvofiq boshqaruv ob’ektiga boshqaruvchanlik ta’siri ishlab chiqish
Korxona ish faoliyatining maqsadi
Boshqaruv
tizimi
AAT
Buxgaltеriya hisobining dasturiy ta’minlanishiga bir qator dasturlar: «Maslahatchi hisobchi», «Maslahatchi-plyus», «BEM», «1C-Buxgaltеriya», «BuxSoft», “UZASBO”, «Parus» ni kiritish mumkin. Buxgaltеriya hisobining dasturiy ta’minlanishiga bir qator dasturlar: «Maslahatchi hisobchi», «Maslahatchi-plyus», «BEM», «1C-Buxgaltеriya», «BuxSoft», “UZASBO”, «Parus» ni kiritish mumkin. Buxgaltеriya vazifalarini yеchishni AAT lar asosida tashkil qilish: birlamchi buxgaltеriya hujjatlarini tuzish paytidan boshlab yakuniy moliyaviy hisobotni tuzish bilan yakunlanuvchi opеratsiyalarning yig‘indisidir.
Korxonalar buxgalteriyasida dasturiy ta’minotlar
1C Предприятие tizimi kontsеptsiyasi «1С:Предприятие» - bu korxona faoliyatini avtomatlashtirishga mo’ljallangan maxsus ob’еktga yo’naltirilgan ma’lumotlar bazasini boshqarish (MBBT) tizimidir.
|
| |