nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
(open source), tranzaksiya va sorovlarning standart tili, osonligi va bir xil darajaliligidir

|
(open source), tranzaksiya va sorovlarning standart tili, osonligi va bir xil darajaliligidir
|
bet | 17/21 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1 Mb. | | #101981 |
(open source), tranzaksiya va sorovlarning standart tili, osonligi va bir xil darajaliligidir. rasm. Dasturning asosiy oynasi. Kursorlar (Cursor) vaContentValues. Malumotlar bazasining tuzilish sxemasi quyidagicha (5.2 rasm):
4.13 rasm. Malumotlar bazasining tuzilish sxemasi. Malumotlar relyaatsion korinishga ega emas, chunki malumotlar bazasi
Sorovlar MBBTga Cursor tipining obektlarini qaytaradi. Resurslar tejamkorligi uchun malumotlar qabul qilanayotganda MBBTdan ularning qiymatlarini qaytarmaydi. Cursor yaratilayotganda esa dastlabki malumotlarning toplamiga yol beradi. Cursor obektining usullari har xil navigatsiya imkoniyatlarini taqdim etadi: getCount; getColumnIndexOrThrow; getColumnName; getColumnNames; moveToPosition; getPosotion MBBT jadvallariga malumotlarni qoshishda ContentValues sinfining obektlari ishlatiladi. Har bir shunday obekt jadvalda bir satr malumotlarini oz ichiga oladi. Kop hodisalarda ORM (Object-Relationship Mapping) deb nomlanuvchi qulay instrumentlardan foydalaniladi. Berilgan malumotlarni obektlarga bir yoki bir nechta jadvallarga joylashtirish dasturlash tilida beriladi. Bundan tashqari ORM MBBT bilan birgalikda majburiyatlarni oziga olib, jadval strukturasini va aniqlikdan qochib eng muhim tomonlaridan foydalanishga harakat qiladi. Afsuski, hozirgi vaqtda ORM mobil platformasining imkoni chegaralangan bolgani uchun androiddan amaliyotda qollanilmaydi. Ilova ishlashida bilim bilan yondashish MBBT bilan barcha ozaro aloqalarni bir sinfda inkapsulatsiya qilishdir. Malumotlar bazasi adapteri shuningdek malumotlar bazasini yaratish, yopish va ochish uchun usullarni hammasini aniqlaydi va malumotlar bazasiga sorovlarni qayta ishlashga yuboradi. Adapterning ishlashi quyida berilgan: public class SampleDBAdapter { private static final String DATABASE_NAME = "SampleDatabase.db"; private static final String DATABASE_TABLE = "SampleTable"; private static final
|
| |
Android operatsion tizimida shakllar bilan ishlash (View)

Android operatsion tizimida shakllar bilan ishlash (View);
Android operatsion tizimida tizim resurslari bilan ishlash (Time, Date).
Intentlar bu Android dasturidagi muloqat oynalarini boshqaruvchi maxsus obekt bolib, bir oynadan ikkinchi oynani chaqirish, oyna holatlarini boshqarish, oynani yopish va oynani ochirib tashlash kabi amallarni bajaradi.
Androidda tuziladigan dasturlarning aksariyati kop oynali dasturlar hisoblanadi. Masalan, biror bir foydali dastur yaratilganda, foydalanuvchi dasturning muallifi haqida malumot olmoqchi bolsa, Dastur haqida tugmasini bosish bilan dastur haqidagi toliq malumotni beruvchi muloqat oynasiga tushadi. Bu veb sahifalarda gipermurojaat orqali biridan ikkinchisiga otishga oxshaydi. Oddiy misol orqali bir oynadan ikkinchisiga otishni quyidagicha bajariladi.
Android Studioda yangi loyixa yaratib, unda yangi XML layout yaratamiz va about.xml deb nomlaymiz. Bu faylni quyidagi XML kod bilan toldiramiz:
Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK - bet 5

|
Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK
|
bet | 5/34 | Sana | 02.01.2020 | Hajmi | 1,54 Mb. | | #8184 |
Metall va uning tuzi eritmasining aktivligi MZ+ birga teng bo’lgan vaqtdagi sathlar chegarasidagi potentsiallar skachogi standart elektrod potentsiali yoki standart oksidlanish qaytarilish () potentsiali deyiladi.
Suyultirilgan eritmalar aktivlik koeffitsienti birga yaqin bo’lgani uchun aktivlik o’rniga kontsentratsiyani qo’yish mumkin. U holda Nernst tenglamasi quyidagi ko’rinishga o’tadi: .
|
| |
Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK - bet 14

Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK
Download
1,54 Mb.
bet
14/34
Sana
02.01.2020
Hajmi
1,54 Mb.
#8184
1
...
10
11
12
13
14
15
16
17
...
34
endi
zanjirni ulasak
, tok hosil bo’ladi:
.
H H
+
+ 1e
-
Fe
+++
+ 1e
-
Fe
++
Fo’
+++
+ H Fe
++
+ H
+
umumiy reaktsiyaning muvozanat
konstantasi K bilan ifodalansa
,
Download
1,54 Mb.
1
...
10
11
12
13
14
15
16
17
...
34
Download
1,54 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK
Download
1,54 Mb.
public boolean updateEntry(long _rowIndex, SampleObject

|
public boolean updateEntry(long _rowIndex, SampleObject
|
bet | 19/21 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1 Mb. | | #101981 |
public boolean updateEntry(long _rowIndex, SampleObject _SampleObject) { // jadvalda satrni yangilash uchun qollash return true; // Yangilansa true, aks holda false }
private static class myDbHelperextends SQLiteOpenHelper { public myDbHelper(Context context, String name, CursorFactory factory, intversion) { super(context, name, factory, version); } @Override public void onUpgrade(SQLiteDatabase _db, int_oldVersion, int_newVersion) { // malumtlarni jurnalga qayd qilib boorish Log.w("TaskDBAdapter", "Upgrading from version " + _oldVersion + " to " + _newVersion + ", which will destroy all old data"); Dasturning yashash davri sxemasi quyidagicha (5.3 rasm)
rasm. Dasturning yashash davri sxemasi. Mobil kutubxona dasturining strukturasi quyidagicha (5.4 rasm):
Android operatsion tizimida Kutubxona dasturining Dasturning interfeysi. Dastur quyidagi asosiy panellardan iborat: 1.Dasturning asosiy paneli. M-kutubxonadagi kitoblarning kategoriyalari boyicha saralangan paneli (6.1 rasm): Umumiy holda mobil kutubxona 11 ta kategoriyadan iborat bolib, foydalanuvchi istagan vaqt ixtiyoriy kategoriyani panel interfeysidan olib tashlashi mumkin. Bunda ochilgan muloqat oynasidan kategoriya turgan qatordagi katakchaga belgi qoyiladi va kutilayotgan toifadagi kitoblarga obuna bolish bekor qilinadi. Bu hodisa telefon xotirasini tejashga imkon beradi (6.2 rasm)
6.1 rasm. M-kutubxonadagi kitoblarning 6.2 rasm. Kategoriyani olib kategoriyalari boyicha saralangan paneli tashlash paneli.
|
| |
Kategoriyaga chertilganda kategoriyalor boyicha yuklangan kitoblar javoni ochiladi. Mobil kutubxona interfeysi xuddi kitob javoni kabi yaratilgan bolib

|
Kategoriyaga chertilganda kategoriyalor boyicha yuklangan kitoblar javoni ochiladi. Mobil kutubxona interfeysi xuddi kitob javoni kabi yaratilgan bolib
|
bet | 20/21 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1 Mb. | | #101981 |
Kategoriyaga chertilganda kategoriyalor boyicha yuklangan kitoblar javoni ochiladi. Mobil kutubxona interfeysi xuddi kitob javoni kabi yaratilgan bolib foydalanuvchi uchun juda qulaydir (6.3 rasm).
Istalgan bolimga kirib yuqoridagi plyus (+) belgili buttonga bosish orqali foydalanuvchi yangi kitob qoshish mumkin (6.4 rasm).
6.3 rasm. Kategoriyalar boyicha 6.5 rasm. Yangi kitob qoshish kitoblar javoni. interfeysi. Kitob qoshish uchun quyidagi oyna ochiladi (6.6 rasm).
6.6 rasm. Yangi kitob nomini 6.7 rasm. Kitobni serverdan kiritish oynasi qidirish. Shuningdek onlayn qidirish uchun maxsus funksiyalar qoshilgan bolib, unda foydalanuvchi masofaviy serverda kitobni parametrlari boyicha qidirishi mumkin.
6.8 rasm. Foydalanuvchi uchun yordam berish oynasi. Ilova package uz.kutubxona.bookshelf; import java.util.LinkedList; import java.util.Queue; import android.content.Context;
import android.database.DataSetObserver; import android.graphics.Rect; import android.util.AttributeSet; import android.view.GestureDetector; import android.view.GestureDetector.OnGestureListener; import android.view.MotionEvent; import android.view.View; import android.widget.AdapterView; import android.widget.ListAdapter; import android.widget.Scroller; public class HorizontalListView extends AdapterView { public boolean mAlwaysOverrideTouch = true; protected ListAdapter mAdapter; private int mLeftViewIndex = -1; private int mRightViewIndex = 0; protected int mCurrentX; protected int mNextX; private int mMaxX = Integer.MAX_VALUE; private int mDisplayOffset = 0; Hulosa
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kategoriyaga chertilganda kategoriyalor boyicha yuklangan kitoblar javoni ochiladi. Mobil kutubxona interfeysi xuddi kitob javoni kabi yaratilgan bolib
|
// MBni yaratish uchun SQL- sorov

|
// MBni yaratish uchun SQL- sorov
|
bet | 18/21 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1 Mb. | | #101981 |
// MBni yaratish uchun SQL- sorov private static final String DATABASE_CREATE = "create table " + DATABASE_TABLE + " (" + KEY_ID + " textnotnull);"; private finalContextcontext; public SampleDBAdapter(Context _context) { context = _context; dbHelper = new myDbHelper(context, DATABASE_NAME, null, DATABASE_VERSION); } public SampleDBAdapter open() throws SQLException { try {
db = dbHelper.getWritableDatabase(); } catch (SQLiteException e) { db = dbHelper.getReadableDatabase(); } return this; } // Mbni yopish public void close() { db.close(); } // Malumotlarni qoshish metodi, bu metod malumot indeksini qaytaradi. public long insertEntry(SampleObject _SampleObject) { // Bu erda oz ichida kerakli malumotlar joylashgan va MBga qoyilishi } // Indeksi boyicha malumotni ochirish public booleanremoveEntry(long _rowIndex) { returndb.delete(DATABASE_TABLE, KEY_ID + "=" + _rowIndex, null) > 0; } // Barcha malumotlarni olish metodi public Cursor getAllEntries() { returndb.query(DATABASE_TABLE, new String[] { KEY_ID, KEY_NAME }, null, null, null, null, null); } // indeksi boyicha obektning ekzemplyarni natija sifatida qaytaradi public SampleObjectgetEntry(long _rowIndex) {
// kursorni qabul qiladi, MBdan kerakli malumotlarni korasatadi returnobjectInstance; } // Indeks boyicha obektni ozgartirish
|
| |
Sozlash jarayoni tugadi va Androidda birinchi loyixani yaratish mumkin

|
Sozlash jarayoni tugadi va Androidda birinchi loyixani yaratish mumkin
|
bet | 13/21 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1 Mb. | | #101981 |
Sozlash jarayoni tugadi va Androidda birinchi loyixani yaratish mumkin. Androidda dastur yaratishdan oldin uni muhitga tekshirish va testdan otkazish lozim. Buning uchun Android Virtual Device (AVD) Android smartfoni emulyatori yordam beradi. Birinchi navbatda AVDni sozlab olish kerak. Buning uchun Android Studioda Windows menyusidan Android AVD Manager tanlanadi. Ochilgan oynaning Target royxatida yuklab olingan Androidning turli rusumlari joylashgan. Undan 2.3.3 platformasi tanlanadi. Creat AVD tugmasini bosib, AVD Manager oynasi yopiladi. Endi yangi loyixa yaratishga otamiz. Buning uchun Android Studioning File menyusidan New-Project bosiladi va ochilgan oynadan Android Application Project tanlanadi. Next tugmasi bosilgandan song Proektning fayllari parametrlarini kiritish boshlanadi.
4.6rasm. Yangi loyixa yaratish. Application Name yaratiladigan dasturning nomi; Project Name yaratiladigan loyixaning nomi; Package name shu loyixada ishlatiladigan sinflar uchun prefiks vazifasini bajaradi. Build SDK da qanday Android rusumi uchun loyixa yaratilayotgani keltiriladi. Next oynasi bosilganda Activity oynasi ochiladi. Mana shu erda izoh keltirib otish lozim. Android operatsion tizimida dasturlashda Activity, Layout va View tushunchalari mavjud. Activity bu shakl, yani barcha obektlar joylashadigan oyna tushuniladi. Layout bu obektlarni tartib bilan joylashtiruvchi guruh. View esa aynan mana shu obektlar (Button, edit va h.k.). Next va Finish tugmalari bosiladi va Android Studio oynasiga otiladi. Android Studio oynasi bir necha bolakdan iborat bolib, ortadagi oynada yaratilayotgan loyihaning korinishi hamda kodlari joylashgan. Bizga kerakli fayllar esa oynaning chap qismida joylashgan. Ular daraxtsimon korinishga ega: src papkada yaratilgan va yozilgan barcha kodlar joylashadi; gen papkasida ishlab chiqarilgan fayllar joylashgan bolib, bu fayllar dasturning togri ishlashi uchun kerak. SHuning uchun bu papkaga tegilmaydi; Android 2.3.3 papkasida ushbu rusumning kutubxonalari joylashgan; assets va res papkalarida esa boshqa turli tipdagi fayllar joylashgan; AndroidManifest.xml dasturning config fayli hisoblanadi.
|
| |
Nernst tenglamasi - Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK

Nernst tenglamasi. Elektrod potentsialining metall tabiatiga, eritmadagi ionlar kontsentratsiyasi (aktivligi)ga va haroratga miqdoriy bog’liqligi nemis fizik olimi V.Nernst (1864-1941) tomonidan yaratilgan tenglama orqali ifodalanadi.
Nernst tenglamasi kimyoviy reaktsiya izoterma tenglamasi asosida chiqariladi: ya’ni termodinamikaning ikkinchi qonuni xulosalaridan biridir. Elektrod reaktsiyalarini ko’rsak: Mz++Ze-→M
Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK - bet 7

Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK
Download
1,54 Mb.
bet
7/34
Sana
02.01.2020
Hajmi
1,54 Mb.
#8184
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
...
34
>P bo’lsa =(+);
=(-).
Agar
ekanligini inobatga olsak
,
yoki
Download
1,54 Mb.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
...
34
Download
1,54 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK
Download
1,54 Mb.
Shuning uchun bu ozgarmaslarni res/values/strings.xml faylida e'lon qilib qoyamiz

|
Shuning uchun bu ozgarmaslarni res/values/strings.xml faylida e'lon qilib qoyamiz
|
bet | 16/21 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1 Mb. | | #101981 |
Shuning uchun bu ozgarmaslarni res/values/strings.xml faylida e'lon qilib qoyamiz. Endi oyna sarlavhasi uchun ozgarmas e'lon qilinadi. Dastur haqida Songra dastur kodlarini yozish uchun yangi Class yaratiladi va uni AboutActivity.java deb nomlanadi. Ichiga quyidagi kod yoziladi: package mobil.kutubxona.helloworld; import android.app.Activity; import android.os.Bundle; { @Override protected void onCreate(Bundle savedInstanceState) Bu klassda eng asosiy usul bu onCreate() va setContentView() usullaridir. Chunki aynan ular klass yaratilayotgan vaqtda kerakli malumotni korsatish uchun xizmat qiladi. Endi Helloworld.java klassi orqali undagi tugma bosilganda AboutActivity.java ga otish kodlari yoziladi. Bunda bizga Intent klassi togri keladi: import android.content.Intent; Tugma uchun Click metodini yozamiz: public void onClick(View v) { Intent intent = new Intent(HelloWorld.this, AboutActivity.class); startActivity(intent); } Yangi oyna yuklanishi uchun Intent klassida AboutActivity klassini korsatib qoyish kerak. Songra startActivity() usuli chaqiriladi. Undan oldin esa yangi Activity klassni AndroidManifest.xml ga kiritib qoyish kerak boladi: Emulyatorni ishga tushirib natijani korishimiz mumkin (5.1 rasm). Android malumotlar bazasi bilan ishlash mexanizmida strukturali axborotlarga ishlov berish va saqlash imkoniyati mavjud. Istalgan ilova oziga tegishli malumotlar bazasini yaratishi va ular ustida toliq nazorat otkazishi mumkin. Android SQLite kutubxonasidan foydalanib, MBBT malumotlarini ozidan korsatib, quyidagi oziga xos xususiyatlarga ega: kolami kengligi
|
| |
4-rasm. SQLITE eXPERTda malumotlar bazasi bilan ishlash

|
4-rasm. SQLITE eXPERTda malumotlar bazasi bilan ishlash
|
bet | 10/21 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1 Mb. | | #101981 |
4-rasm. SQLITE eXPERTda malumotlar bazasi bilan ishlash. Bu dastur yordamida malumotlar bazasi jadvali malumotlarini pdf formatda chop etish mumkin. 3.3 rasm. Malumotlar bazasini pdf 3.4 rasm. Dastur korinishi va tuzilishi formatda chop etish. ozgartirish imkoniyati. Bu imkoniyat dasturning uchinchi rusumiga qoshildi va hozirgi vaqtda 25 tadan ortiq korinishdagi design shablonlari mavjuddir.
3.5 rasm.Malumotlar bazasi jadvallari vizual korinishi. Dastur yordamida siz jadvallarning ozaro relatsion bogliqligi aks etgan jadvallarini korishingiz mumkin.
3.6 rasm.Sorovlarni amalga oshirish interfeysi. SQLite expert dasturi foydalanuvchilarga maxsus interfeys orqali SQL skriptlarini yuklash imkonini beradi.
3.7 rasm. Grid ko’rinishida jadvallar. Grid ko’rinishida jadvallar orqali ixtiyoriy jadval qatoriga to’g’ridan to’g’ri ishlov berish mumkin.
3.8 rasm. Jadval dizayn indexlarni ajratib korsatish. Jadval dizayn indexlarni ajratib korsatish va qayta ishlash imkonini beradi. Jadval indekslarni osonlik bilan qoshilishi qayta ishlanishi mumkin.
3.9 rasm. Jadval tashqi kalitlari (Forigenkeylari).
4-rasm SQLite dasturi to’laqonlikda tashqi va ichki kalitlarni boshqarish imkonini beradi.Android operatsion tizimida dastur tuzish uchun dastrulash muhitini tayyorlash.Dasturlashning har bir sohasida dastur yozish uchun dasturlash muhiti kerak. Bu sohada Google Android Studio hamda uning Android Development Tools (ADT)ni ishlatishni tavsiya etadi. Biz ushbu bitiruv malakaviy ishda Android Studio hamda ADTni ornatish hamda sozlash jarayonini korib chiqamiz. Hozir kopchilik foydalanuvchilar oz kompyuterlarida Windows 7 operatsion tizimidan foydalanadilar.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 2/2 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 27,5 Kb. | | #101963 |
Bog'liq Aziz Abdullajonov Smart Texnalogiyalar......Foydalanilgan adabiyotlar
1. Okhunov, M., & Minamatov, Y. (2021). Application of Innovative Projects in
Information Systems. European Journal of Life Safety and Stability (2660-9630),
11, 167-168.
2. Minamatov, Y. E. U. (2021). APPLICATION OF MODULAR TEACHING
TECHNOLOGY IN TECHNOLOGY. Scientific progress, 2(8), 911-913.
3. Минаматов, Ю. (2021). УМНЫЕ УСТРОЙСТВА И ПРОЦЕССЫ В ИХ
ПРАКТИЧЕСКОЙ ЭКСПЛУАТАЦИИ. Eurasian Journal of Academic Research,
1(9), 875-879.
4. Mamadalieva, L. K., & Minamatov, Y. E. (2021). High Efficiency of a Photoelectric
Converter in a Combined Design with a Thermoelectric Converter. Middle
European Scientific Bulletin, 19, 178-186.
5. Kamiljanovna, M. L. (2021). Analysis of the Results of the Study of the
Thermoelectric Part of the Source Sensor. Middle European Scientific Bulletin, 19,
191-196.
6. G‘ofurovich, T. X. A., & Esonali o‘g‘li, M. Y. (2022). Computer Using Dynamic
System Modelling Environments. Journal of Ethics and Diversity in International
Communication, 2(2), 9-13.
7. Minamatov, Y. E. O. G. L., & Nasirdinova, M. H. Q. (2022). APPLICATION OF
ICT IN EDUCATION AND TEACHING TECHNOLOGIES. Scientific progress,
3(4),
|
| |
Yuksaltirishning eng yahshi usullaridan biri mustaqil talim so‘z boradi

Yuksaltirishning eng yahshi usullaridan biri mustaqil talim so‘z boradi
Download
310,73 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
10.02.2024
Hajmi
310,73 Kb.
#154357
Download
310,73 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Yuksaltirishning eng yahshi usullaridan biri mustaqil talim so‘z boradi
Download
310,73 Kb.
Matnni ko'rish
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 629bd37280f25835789079Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 5 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-5-1382-1387
SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1383
May, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
izchilligini taminlash, talimning zamonaviy metodologiyasini yaratish, davlat talim
standartlarini kompetensiyaviy yondashuv asosida takomillashtirish, o’quvmetodik
majmualarning yangi avlodini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish, maktabgacha
talim muassasalarining qulailigini taminlash, maktabgacha talim sifatini yahshilash
hamda ularni rivojlantirish choratadbirlarini amalga oshirish hamda pedagog
hodimlarni qaita taiyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada
takomillashtirishni taqozo etadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Pedagogika yo’nalishida talim olayotgan OTM talabasining ijodiy salohiyatini
yuksaltirishning eng yahshi usullaridan biri bu – mustaqil talim hisoblanadi.
Bu usul talabani mavjud ilmiy muammoni shakillantirish ilmiy va amaliy
echim y`o`lini ishlab chiqish, echim bo’iycha optimal natijaga erishish, isbotlash kabi
ko’nikmalarini rivojlantiradi.
Mustaqil talim talabalarni samarali kasbiy mahoratini rivojlantirishda muhim
ahamiyat kasb etadi.
Mustaqil talim olish talabalarni o’quv mashg’ulotida olgan bililarini hayotda
namoyon etish, o’qituvchi ishtirokisiz mustaqil qaror qabul qilishiga o’rgatadi.
Mustaqil talimni to’g’ri shakillashtirish har qandai o’quv predmetini
o’zlashtirish imkoniyatini oshirishi, qaisidir ma`noda talabani bilim, malaka,
ko’nikma olishiga undashi, motivatsiyasini oshirishi lozimdir.[1]
Bugungi kunda talaba shahsi uchun mustaqil talimning o’quv protsesining
yuklamasi sifatida belgilanib qolganligi, mustaqil talim mavzularini to’g’ridan-to’g’ri
fan dasturidagi mavzular bilan bir hilligi, mustaqil ish mavzusining malum bir
muammoga y`o`naltirilmaganligi balki aksariyat hollarda turli manbaalardan
olinadigan taiyor materiallar orqali yoritilishi hamda mustaqil ishni amaliyotda tatbiq
qilmaslik kabi holatlar talim sifati samaradorlgining dolzarb muammolaridan biri.
Chunki bugungi kunda talabalar uchun mustaqil talim faqatgina qo’shimcha ishdek
namoyon bo’lmoqda. Talabalar mustaqil ishlarni aksariyat holatlarda avvalgi
mustaqil ishlardan ko’chirish, internet tarmog’idan mavzuga oid taiyor materiallarni
nushalash orqali amalga oshirmoqdalar. Eng qizig’i airim oqituvchilar tomonidan
mustaqil ish hajmi, ko’rinishi, uning rejalashtirilishidan tortib hulosa qismigacha
standartlashtirilishi holatlari ham mavjud. SHu o’rinda bir o’quv semestrida 10 ta
fandan
o’rtacha
5 tadan mustaqil ish topshirish, bu 50 ta mustaqil ish topshirishi
kerak deganidir. Semestrda 19 hafta, yani 133 kun bo’lsa 50 ta
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 629bd37280f25835789079Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 5 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-5-1382-1387
SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1385
May, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
qobiliyati, kompetensiyalarni kuchaytirishga qaratilgan metodika va texnologiyalarni
joriy etish zamon talabiga mos kelmasligi asosiy muammolar qatoriga kiradi.
SHunday ekan, oliy ta’lim tizimida mustaqil ta’lim soatlari ulushini oshirish,
talabalarda mustaqil ta’lim olish, tanqidiy va ijodiy fikrlash, tizimli tahlil qilish,
tadbirkorlik ko‘nikmalarini shakllantirish, o‘quv jarayonida kompetensiyalarni
kuchaytirishga qaratilgan metodika va texnologiyalarni joriy etish, o‘quv jarayonini
amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishga yo‘naltirish, bu borada o‘quv jarayoniga
xalqaro ta’lim standartlariga asoslangan ilg‘or pedagogik texnologiyalar, o‘quv
dasturlari va o‘quv-uslubiy materiallarni keng joriy etish bugungi kunning asosiy
vazifalaridan biridir.
Zamonaviy sharoitda ta’lim jarayonining barcha imkoniyatlariga ko‘ra shaxsni
rivojlantirish, ijtimoiylashtirish va unda mustaqil, tanqidiy, ijodiy fikrlash
qobiliyatlarini tarbiyalashga yo‘naltirilishi talab qilinmoqda. YUksak malakali
mutaxassislarni iste’molchilar talablariga qarab tayyorlanishi, talabalarni tanlagan
ixtisosliklari bo‘yicha bilim, ko‘nikma va malakalarini shakllantirilishi mustaqil
ravishda bilim olishga va amaliy faoliyatga o‘rgatilishi ta’minlanishi kerak.
Mustaqil talimning sirtqi bo’lim talabasi tomonidan amalga oshiriladigan qismi
esa mutlaqo boshqa, yani mazkur faoliyat talabaning bilim olishi uchun asosiy manba
hisoblanadi. Sirtqi bo’lim talabasi fanning asosiy qismini ainan mustaqil tarzda
o’rganishi lozim. Talabalarning mazkur faoliyatini onlayn tarzda doimiy nazoratini
tashkil etish kelajakda masofaviy ta’limning rivojlanishiga ko‘mak beradi.
ХULOSA
Хulosa o’rnida, talabaning psiхologik, pedagogik, metodik adabiyotlar,
dissertatsiya tadqiqotlarini tahlil qilishi, uning bilim darajasini sinash natijalari shuni
ko’rsatmoqdadiki, mustaqil ishlarni tashkil qilish uchun quiydagi vazifalarni oldinga
qo’iysh talab etiladi:
1. Mustaqil ishlarda talabalarga qiziqish va unga bo’lgan ehtiyojni
shakllantirish.
2. Talabalar mustaqil talim faoliyati bo’iycha ko’nikma va mahoratga ega
bo’lishlariga erishish.
3. Talabalar o’zlarining mustaqil ishlarini kamchiliklarni bartaraf etishda o’z
vaqtida yordam ko’rsatish.
4. Talabalar mustaqil ishini tashkil qilish uchun zaruriy
uslubiy materiallarni ishlab chiqish.
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 629bd37280f25835789079Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 5 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-5-1382-1387
SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1386
May, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
Mustaqil talim talabalarni samarali kasbiy mahoratini rivojlantirish darajasini
oshiradi va bo’lajak mutahassisning shahsiy hususiyatlari sifatida mustaqilligini
shakllantiradi.
REFERENCES
1. Д.У. Закиров (2021). КЛАСТЕРНАЯ МЕТОДИКА ОБУЧЕНИЯ ПО
РАЗВИТИЮ
ЭКОЛОГИЧЕСКОГО
ВОСПИТАНИЯ
В
ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ШКОЛАХ. Academic research in educational
sciences, 2 (CSPI conference 1), 72-78.
2. Закиров, Д. У., & Нурметов, Х. С. (2021). ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ
ШКОЛА ОСНОВНОЙ ИСТОЧНИК ЭКОЛОГИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ.
Academic research in educational sciences, 2(Special Issue 2).
3. ПРИРОДНЫЕ УСЛОВИЯ ТЕРРИТОРИЙ ПРИАРАЛЬЯ (НА ПРИМЕРЕ
РЕСПУБЛИКИ КАРАКАЛПАКСТАН) Рамазонов Б.Р., Файзиев В.Б., Закиров
Д.У. В сборнике: Молодежный агрофорум - 2021. Материалы Международной
научно-практической интернет-конференции молодых ученых. под общ. ред. Н.
Ю. Бармина. Нижний Новгород, 2021. С. 54-57.
4. Татаева, Д. А., & Закиров, Д. У. (2021). ЭФФЕКТЫ ЭКОЛОГИЧЕСКОГО
ВОСПИТАНИЯ В ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ШКОЛАХ, ЭКСКУРСИЯ
ДЕТЕЙ К ПРИРОДЕ. Academic research in educational sciences, 2(12), 1413-1418.
5. Алланазарова, И., & Закиров, Д. (2021). ЭФФЕКТИВНЫЕ СПОСОБЫ
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ 3D-ТЕХНОЛОГИЙ ПРИ ПРОВЕДЕНИИ ЗАНЯТИЙ
КУРСА:«АНАТОМИЯ ЧЕЛОВЕКА» В ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ВУЗАХ.
Academic research in educational sciences, 2(11), 404-411.
6. Турсунова, Н. М., Аманов, Б. Х., & Закиров, Д. У. (2021). PHASEOLUS
VULGARIS L. ТУРИГА МАНСУБ МАҲАЛЛИЙ ВА ХОРИЖИЙ
НАМУНАЛАРНИ ДУРАГАЙЛАШ ВА БОШЛАНҒИЧ МАНБАЛАРИНИ
ЛАБОРАТОРИЯ ШАРОИТИДА УНУВЧАНЛИГИ АНИҚЛАШ. Academic
research in educational sciences, 2(8), 506-511.
7. Аманов, Б. Х., & Закиров, Д. У. G. BARBADENSE L. ТУР ИЧИ ХИЛМА-
ХИЛЛИКЛАРИНИ
ДУРАГАЙЛАШ
АСОСИДА
ОЛИНГАН
ЙИРИК
КЎСАКЛИ ОИЛА ПОПУЛЯЦИЯЛАРИНИНГ АЙРИМ МОРФО-ХЎЖАЛИК
БЕЛГИЛАРИНИНГ УЗВИЙ БОҒЛИҚЛИГИ.
8. Муталов, К. А., Рамазонов, Б. Р., & Закиров, Д. У. (2020).
Полукустарничковая
растительность
Юго
Западного
Кызылкума
Материалы
международной
научно-
|
| |
Academic Research in Educational Sciences

|
Academic Research in Educational SciencesBog'liq 629bd37280f25835789079Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 5 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-5-1382-1387
SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1384
May, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
mustaqil ishni 133 kunda yozish qanchalik real holat? - degan savolga javob topish
masalasi ochiq qolmoqda.
Biz talaba shahsini shakillashtirishda ularning eng avvalo ijodiy izlanishga
o’rgatish tadqiqot yoki uslubiy faoliyat bilan shug’ullanishga zamin yaratish, nutqini
rivojlantirish, ijod qilish salohiyatini yahshilanishiga erishishimiz joizdir.[2]
Buning uchun oliy talimda oquv predmeti fan dasturini ishlab chiqishda
mustaqil ishlar mavzularini quiydagi mezonlar asosida belgilash maqsadli bo’lar edi:
- Mustaqil ish mavzulari o’quv predmeti tayanch mavzularining bittasini yoki
bir nechtasida yoritilgan malumotlar asosida echimi bor muammolarga tayangan
holda tuzilishi.
- Konkret bir yoki kichik-kichik bir nechta muammolar ko’tarilishi, echim
y`o`li profilaktikasi yoritilishi.
- Albatta tajriba, labaratoriya sinov yoki boshqa amaliyotga asoslanishi.
- Hulosa qismida o’zi uchun o’zlashtirgan bilimni qisqa lo’nda bayon etilishi.
- Kichik ihtiro yoki kashfiyotlar (o’hshamagan bo’lsa ham) kiritilishi kabi qator
qiziqarli faoliyatlar, misollar, masalalar va boshqalar. [3]
Talabalarga o‘quv jarayonining amaliy, labarator va seminar mashg‘ulotlarida
turli kazuslar echimi, o‘quv-texnologik vazifalarni yuklanishi, muammoli
materiallarni echimini topish orqali uslubiy yangiliklar kiritilgan kichik mustaqil
ishlarni belgilash bugungi kunda o‘z samarasini bermoqda. Ta’lim berishning
innovatsion uslublarini yaratish bilan birgalikda, mustaqil ta’lim olishning ham
mavzuviy, ham uslubiy yondashuvini talabalarga erkin yoritish imkonini berish
samaraliroq hisoblanadi.
Mustaqil ishlar konkret belgilangan standartlardan xoli bo‘lishi, ularning
mazmunan va usluban qolipga solinishi mustaqil ishlarni plagiat asosida amalga
oshishiga olib keladi.
Talaba mustaqil ish bajarishi uchun eng avvalo tanlov asosida mavzuni o’zi
tanlashi, albatta o’qituvchi tomonidan ishning borishi zasidan tavsiya va maslahatlar
olishi lozim.
Mustaqil ish hajmi mavzuning oddiy va murakkabligidan kelib chiqishi, unga
turli ilovalarni majburiy tarzda kiritilmasligi, yoritilish erkinligi, (talaba hohlasa ilmiy
rasm sifatida chizib bersin) muaiyan labaratoriya, tajriba natijasiga tayanilishi lozim.
Bugungi kunda oliy ta’lim tizimida mustaqil ta’lim soatlari ulushini kamligi,
talabalarda mustaqil ta’lim olish, tanqidiy va ijodiy fikrlash,
tizimli
tahlil
qilish,
tadbirkorlik
ko‘nikmalarini
shakllanmaganligi, o‘quv jarayonida talabalarda tashkilotchilik
|
| |
Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK - bet 8

Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK
Download
1,54 Mb.
bet
8/34
Sana
02.01.2020
Hajmi
1,54 Mb.
#8184
1
...
4
5
6
7
8
9
10
11
...
34
berilgan haroratda
va berilgan metall uchun doimiy haroratda
Download
1,54 Mb.
1
...
4
5
6
7
8
9
10
11
...
34
Download
1,54 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK
Download
1,54 Mb.
Mövzu 15 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 15. Yağlama materiallarının sərfinin normalaşdırılması və saxlanılma üsulları
Nəqliyyat vasitələrində işlədilən mühərrik, transmissiya və plastik yağların sərfinin norması işlənilən yanacağın miqdarından asılı olaraq müəyyən edilir. Belə ki, hər 100 litr yanacaq sərfinə müvafiq olaraq yağların miqdarı normalaşdırılır. Verilmiş norma əsasında sutkalıq yanacaq sərfi və yağın ehtiyatda saxlanılma müddəti də nəzərə alınmaqla ehtiyat üçün lazım olan yağın miqdarı hesablanır, alınan həcmə görə avadanlıq nəzərdə tutulur. Sutkalıq yanacaq sərfi nəqliyyat vasitəsinin tipindən və istismar amillərindən asılı olaraq ümumi qəbul edilən metodika əsasında hesablanır.
Yağların kimyəvi strukturlarından tərkibindən asılı olaraq müxtəlif konstruksiyalı saxlama avadanlığı seçilir. Mühərrik və transmissiya yağları standart rezervuarlarda çənlərdə, plastik yağlar isə çəlləklərdə saxlanılır. Yağlama materialları növündən asılı olmayaraq zirzəmilərdə, yarım zirzəmilərdə və yer səthində planlaşdırılmış ambarlarda yağlama postuna yaxın yerləşdirilir. Həm sahədən səmərəli istifadə edilməsi və həm də yağın avtomobil-sisternadan boşaldılması zamanı xüsusi avadanlığın-nasos qurğusunun tələb etməməsi baxımından yağların zirzəmilərdə saxlama üsulu daha çox tətbiq edilir. Yağ ambarında işlənmiş, regenerasiyaya göndəriləcək yağlar üçün də həcm – qab nəzərdə tutulmalıdır. İşlənmiş yağların miqdarı təzə yağların həcminin 15%-i qəbul edilir.
Yağlardan qənaətlə istifadə etmək üçün onların daşınmasına, saxlanılmasına və dəmiryol nəqliyyatına paylanılmasına verilən tələblərə maksimum riayət edilməlidir. Vaqonların konstruksiyasında nəzərdə tutulmuş yağlama sistemlərinin texniki vəziyyətlərinin mənfi tərəfə dəyişməsi yağ itkilərinin artmasına səbəb olur.
|
Mövzu 22 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 22. Diyircəkli yastıqlı vaqon bukslarında istifadə olunan yağlar.
Buksların əsas vəzifəsi arabacıqdan və ya vaqon kuzovundan düşən ağırlığı ox boynuna ötürməkdir. Bu həm də vaqonun hərəkəti zamanı təkər cütünün eninə və uzununa istiqamətlərdə olan yerdəyişmələri məhdudlaşdırır. “Buks” – fransız sözü olub, mənası “qutu” deməkdir. Yağın ox boynuna verilməsini sadələşdirmək və buksda yağlama qurğusu adlanan “polster” yerləşdirmək məqsədi ilə onun qövdəsi bütöv hazırlanır. Vaqon buksu gövdədən, yastıqlardan və kipləşdirici elementlərdən ibarətdir. Bir çox buks konstruksiyalarında, yastığın ox boynunda yerləşdirilməsi, sürtünən səthlərə yağların verilməsi üçün əlavə detallardan istifadə olunur. Hal-hazırda dəmiryolu şəbəkəsində istismar olunan bütün sərnişin və yük vaqonları diyirlənmə yastıqlı bukslarla təchiz olunub. Yük və sərnişin vaqonlarının istismar təcrübəsi göstərib ki, diyirlənmə yastıqlı bukslar sürüşmə yastıqlı bukslara nəzarən texniki və iqtisadi cəhətdən daha səmərəlidir. Diyirlənmə yastıqlarının sürüşmə yastıqlarına nisbətən əsas üstünlükləri sürtgü mayeriallarının böyük miqdarda qənaitinə, həmçinin sarıma-örtmə materiallarının tam istismardan çıxarılmasına nail olunur. Buks gövdəsi – vaqon təkər cütünün eninə və uzununa istiqamətlərdəki yerdəyişməsini məhdudlaşdırır. Buksun kipləşdirilməsində labirintlərdən istifadə olunmaqla, labirint halqasında və buks gövdəsində yerləşdirilir. Labirint halqası və buksun labirint hissəsi buks gövdəsindən yağın axmasını və oraya çirkli hissəciklərin dolmasının qarşısını alır. Diyircəkli yastıqlı vaqon bukslarında konsistent yağlardan istifadə olunur. Yağlama diyircəklər və separatorlar, halqa burtları və diyircəklərin yan səthi, halqaların diyirlənmə çuxurları və diyircəklər arasındaki sürüşmə sürtünməsini azaldır. Bununlada buks detallarının yeyilməsinin və qızmasının qarşısı alınır. Vaqon təsərrüfatında diyircəkli yastıqların yağlanması üçün 1973-cü ilə kimi 1-LZ markalı konsistent yağlardan istifadə edilirdi. 1973-cü ildən sonra isə LZ-METİ markalı yüksək özlülü konsistent yağlardan istifadə edilir. Son vaxtlar buks yastıqlarını yağlamaq məqsədi ilə xüsusi ЖРО və buksol markalı diyircək yağlarından da istifadə edirlər. Bu sürtqü yağının-yağlama materialı, tərkibində АУ markalı vereten yağı, olein turşusu, litium əsaslı qatılaşdırılmış sabun məhlulu və gənəgərcək yağından ibarətdir. Isti oturtmalı yastıqlı buksa 1-1,2 kg və oymaq oturtmalı yastıq bukslarına isə 1,4-1,6 kg yağ doldurulur. Konsistent yağlara həm də plastiki yağlar deyilir. Belə yağlar, həm sürtünən hissələrdə yeyilməni azaldır, həm də sürtünən düyünləri hermetikləşdirir və qızan səthlərin istiliyini aşağı salır. Yağlamanın tətbiqi buks düyününün etibarlığını artırır və onun detallarının uzunömürlüyünü isə yüksəldir.
|
Mövzu 21 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 21. Soyuducu maşınların kompressorlarında tətbiq edilən yağlar.
Bu yağ qrupuna daxil olan yağlar daimi olaraq soyuducu agentlə kontaktda (karbon qazı, ammonyak, freon) dövri olaraq mühitin temperaturunun və təzyiqinin dəyişməsi şəraitində işləyir. Bu səbəbdən mineral yağlara bir sıra tələblər sürülür: soyuducu agentlə heç bir reaksiyaya girməməlidir, alçaq dərəcədə donma temperaturuna malik olmalıdır, temperatur dəyişmələrində özlülük-temperatur qrafikinin əyrisi az meyilli olmalıdır, antioksidləşmə keyfiyyəti yüksək və stabil olmalıdır. Bu yağlara tələbatlar ona görə bu gədər ciddi sürülür ki, soyuducuların bütün istismarı müddətində onların kompressorları hermetik olduğu üçün sökülüb açılmır və yağları dəyişdirmək və nəzarət etmək mümkün olmur.
Soyuducu maşınların kompressorlarında dövlət standartlarına uyğun yağlar tətbiq edilir: XA – turşu-qələvi təmizlənməsi ilə distilə edilmiş və 0,3% AzETİ depressatoru əlavə edilmiş kompressor yağı refrijerator qatarlarının kompressorlarında tətbiq edilir; XF-12-16 – turşu-qələvi təmizlənməsi ilə distillə edilmiş və 0,2 – 0,3% antioksidləşdirici aşqarı əlavə edilmiş kompressor yağı refrijerator qatarlarının kompressorlarında tətbiq edilir; XF-22-24 - turşu-qələvi təmizlənməsi ilə distillə edilmiş və vinipol aşqarı ilə qatılaşdırılmış kompressor yağı refrijerator qatarlarının kompressorlarında XA və XF-12-16 yağlarının əvəzləyicisi kimi tətbiq edilir; XA-23 distillə edilmiş və qalıq neft yağlarının qatışığı; XA-30 - distillə edilmiş və qalıq neft yağlarının qatışığı – freonla işləyən kompressorlarda tətbiq edilir.
Mühərrik yağları daxiliyanma mühərriklərinin sürtünən hissələrinin yağlanması üçün tətbiq edilir. Əksər mühərrik yağları aşqarlarla təmin olunmuş mineral əsaslı olur. Mühərrik yağlarının iş şəraitinə qoyulan yüksək tələblər və yağların dəyişdirilmə müddətinin artırılma istəyi tam və ya qismən sintetik yağların yayılmasına səbəb olmuşdur. Mühərrik yağlarının keyfiyyəti onların tərkibində olan aşqarlarla müəyyən olunur. Aşqarlar öz funksiyalarına qörə aşağıdakılara bölünür: özlülük indeksini artıran, bərkimə temperaturunu aşağı salan, oksidləşmə və korroziyanı zəiflədən, yuyucu, yüksək kontakt gərginliklərində yağlama xüsusiyyətini təmin edən, sürtünmə modifikatorları, köpüklənməyə qarşı.
Dəmiryol nəqliyyatında geniş tətbiq edilən teplovoz dartısı ilə əlaqədar olaraq dizel tipli daxili yanma mühərrikləri üçün sərf edilən yağların miqdarı 60% təşkil edir. Mühərriklərinin sürətli və ağır yük altında işləməsindən, onların konstruksiyasından, istismar şəraitindən – qış və yay vaxtı şaxtalı və isti hava şəraitində işləməsindən, və dizel yanacağının keyfiyyətindən asılı olaraq teplovozlarda işlədilən dizel yağlarının tərkibinə kükürd və aşqarlar qatışdırılır. Qatar, manevr içlərində istismar edilən teplovozların və dizel qatarların mühərriklərinin texniki xarakteristikası cədvəllərdə göstərilir.
|
Mövzu 16 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 16. Yağların özlülük xassəsi və özlülüyün indeksi.
Vaqonların mühərriklərinin, başqa maşın və mexanizmlərin istismarı zamanı yağlama materiallarının özlülüyü mühüm rol oynayır. Yağların seçilməsində özlülük əsas parametr hesab edilir. Ona görə də yağların böyük əksəriyyəti özlülüyə görə markalanır. Yağın markası təyin edildikdə onun temperaturu sürtünən hissələrin işçi temperaturundan asılı olaraq götürülür. Özlülüyü seçəndə nəzərə almaq lazımdır ki, o temperaturdan asılı olaraq dəyişir. Bunula belə dəyişmə xarakteri bütün yağlar üçün eyni olub temperatur azaldıqca qzlülüy artır və əksinə artdıqca azalır. Temperaturu dəyişərkən özlülüyün dıyişmə dərəcəsi yağın karbohidrogen tərkibindən asılıdır. Yağın karbohidrogen tərkibi olduqca mürəkkəb və müxtəlif olduğuna görə temperaturun dəyişməsi ilə onun hərəkət tərzini hesablamaq, yaxud qabaqcadan bilmək çətindir.
Dövlət Standartında yağlara temperaturdan asılı olaraq özlülüyün dəyişmə dərəcəsini göstərən özlülük indeksi verilib. Özlülük indeksini təyin etmək üçün iki seriya etalon yağ olmalıdır. Sınaq edilən və etalon yağın temperatur dəyişməsi müvafiq düsturla müqaisə edilərək özlülük indeksi hesablanır. Özlülük indeksi eyni zamanda neft məhsullarına texniki tələbatda verilən cədvəl vasitəsilə də müəyyən edilə bilər. Özlülük aşağı temperaturda daha intensiv dəyişir. Əgər temperatur 100 oC-dən 110 oC-ə yüksələndə özlülük cüzi azalırsa, 10 oC-dən 0 oC-ə enəndə təxminən iki dəfə artır.
Yağların işə salma xassəsini qiymətləndirmək üçün hüdud özlülük anlayışı yayılmışdır. Soyuq mühərrikin işə salınması mümkün olan özlülüyün maksimum qiymətinə hüdud özlülüyü deyilir.
Mühərrik üçün yağın özlülüyü seçilərkən onun quruluşu, texniki vəziyyəti və istismar şəraiti nəzərə alınmalıdır. Bununla əlaqədar olaraq eyni markalı mühərriklər üçün özlülüyü müxtəlif olan yağ tələb edilir. Yağ seçilərkən hər şeydən əvvəl iqlim şəraiti nəzərə alınmalıdır. İqlim şəraiti isti olan rayonlarda yay vaxtı yüksək, soyuq qış vaxtı isə az özlülüklü yağ tələb edilir; çünki temperaturun aşağı düşməsi ilə özlülük yüksələ bilər. Özlülük yüksək olduqda sürtünən hissələrə yağ vermək üçün yağ nasosunun təzyiqi kifayət qədər olmur və bunun nəticəsində yeyilmə artır. Yağın özlülüyü nə qədər az olarsa, mühərriki bir o qədər tez və aşağı temperaturda işə salmaq mümükündür, lakin bu yağ mühərrikin qərarlaşmış işində etibarlı yağ qatının əmələ gəlməsini təmin etməyə bilər. Özlülüyü az, lakin maye sürtünməni təmin edən yağ ən yaxşı hesab edilir.
|
Academic Research in Educational Sciences

Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 5 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-5-1382-1387
SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
1387
May, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
практической конференции «Охрана и рациональное использование природных
ресурсов Южного Приаралья» г.
9. Закиров, Д. У. (2020). ЭКОЛОГИК ТАЪЛИМДА МАНТИҚИЙ ФИКРЛАШ
ВА
МУСТАҚИЛ
ТАЪЛИМДАН
УНУМЛИ
ФОЙДАЛАНИШНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ УСУЛЛАРИ. Биология ва
экология электрон журнали,
4(2).
10. Д. У. Закиров, Р. Хамроев, & Д. Татаева (2022). ЭКОЛОГИЧЕСКОГО
ВОСПИТАНИЯ В БЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ШКОЛАХ. Academic research in
educational sciences, 3 (2), 630-636.
11. Дониёр Уткирович Закиров (2020).
МАКТАБЛАРДА БИОЛОГИЯ
ФАНИНИ ЎТКАЗИШДА ЎҚУВЧИЛАРНИНГ МУСТАҚИЛ ФИКРЛАШИНИ
РИВОЖЛАНТИРИШ УСУЛЛАРИ. Science
and Education, 1 (7), 540-551.
Mövzu 11 - Vaqon təsərrüfatında yağlar və qoruyucu materiallar

Mövzu 11. Yağlayıcı materialların klassifikasiyası.
Yağlayıcı və qoruyucu materiallar yaranmasına görə bitki, hevan və mineral yağlarına bölünürlər.
Bitki yağlayıcı materialları bitki toxumlarının emalından alınan yağlardan istehsal edirlər (genegercek, pambıq və s.), heyvan mənşəyi yağlar – heyvanların əzələlərinin və sümüklərinin emalından sonra alınan yağlar (qoyun və mal piyi, texniki balıq yağı, sümük ya s.yağlar). Lakin bitki və heyvan mənşəyi yağların payı kimya elminin inkişafı ilə kəskin azalır və onlar sintetik və mineral yağlar ilə əvəz olunur.
Mineral yağlayıcı və qoruyucu materiallar almaq üçün əsasən neftdən, daş kömürdən, torfdan və s. kimi xammaldan istifadə olunur. Ən cox yayılmlış və istifadə olanan mineral yağlayıcı və qoruyucu materiallar neftdən hazırlanır məs.ox, silindr, mühərrik və s.
Yağlayıcı və qoruyucu materiallar duru, konsistent və bərk olur. Duru yağlayıcı materiallar və ya yağlar elə yağlara deyirlər ki, onlar adi temperaturda duru halda qalırlar.
Konsistent yağlayıcı materiallar və ya qoruyucular elə yağlara deyirlər ki, onlar müəyyən saxlama şəraitində yarıduru və ya bərk halda qalırlar. Bu kateqoriyanın materiallarını qızdırdıqda onlar əriyir və duru hala keçirlər. Solidol, konstalin, vazelin belə yağlara misaldı.
Bərk yağlayıcı və qoruyucu materiyalar ətraf mühitin temperaturu dəyişdikdə öz strukturunu və halını dəyişmirlər. Məs. qrafit, talk və s.
Mineral yağlayıcı yağlar belə klassifikasiya olunur:
- Alınma üsuluna görə - distilyat, qalıq və qarışıq yağlar.
-Təmizlənmə üsuluna görə - turşu-qələvi təmizlənmiş üsulu ilə yağlar, turşu-kontakt qələvi və selektiv təmizlənmiş üsulu ilə yağlar.
- Təyınatına görə - sənaye, aviasiya, avtotraktor, dizel, transmissiya, porşen və buxar maşınları üçün, ox, turbin, kompressor, xüsusi təyinatlı yağlar.
Bütün sadalanmış yağlar dəmiryol nəqliyyatında istifadə olunur.
Texnikada ən çox yayılmış və istifadə olunan neftdən alınan yağlar və qoruyucu materiallardır.
|
Plastik yağların üstünlükləri

|
Plastik yağların üstünlükləri
|
bet | 11/25 | Sana | 03.04.2021 | Hajmi | 75,34 Kb. | | #13996 |
Plastik yağların üstünlükləri:
Ağır yüklənmədə və kiçik sürüşmə sürətlərində, zərbəli və dəyişən yük altında, yüksək temperaturlarda yaxşı iş qabiliyyəti
Cütlərin araboşluqlarının böyük qiymətlərində iş mümükünlüyü
Gövdədə yapışıb qalma
Sürtünmə cütlərinin ara boşluqlarının yaxşı doldurulması
Səthə çirklərin daxil olmasının qarşısını almaq
Plastik yağların çatışmayan cəhətləri:
uzun müddət yüksək temperatur altında işlədikdə qopma, ərimə və sızma
Yağın dəyişdirilməsi mexanizmin sökülməsi yuyulması kimi əmək tutumlu proseslər tələb edir
Konstruktiv mümkünlük baxımdan plastik yağın səthə vurulması çox məhdudiyyətlidir
|
| |
-MAVZU - Elеktrodda sodir bo`ladigan jarayonlar. Nеrnst tеnglamasi. Galvanik elеmеntlar. EyuK

10-MAVZU “Elеktrod turlari. Taqqoslash elеktrodlari. Oksidlanish - qaytarilishelеktrodlari. Potеntsiomеtrik usulda pH ni aniqlash”.
Rеja
1.Elеktrodlarning sinflanishi.
2.Taqqoslash elеktrodlari.
3. Oksidlanish-qaytarilish elеktrodlari.
4. Potеntsiomеtrik usulda pH ni aniqlash.
5. Potеntsiomеtrik titrlash.
O`quv mashg`ulotining maqsadi: Talabalarga elеktrodlarning turlari haqida ma'lumot bеrish. Taqqoslash elеktrodlarining vazifasini tushuntirish, oksidlanish-qaytarilish elеktrodlarining ahamiyati xaqida axborot bеrish. Vodorod ionlari kontsеntratsiyasi va pHni potеntsiomеtrik usulda aniqlashda qaysi galvanik elеmеntlar tuzish lozimligini uqtirish. Potеntsimеtrik titrlash usulida noma'lum kontsеntratsiyani an
Adabiyotlar:
1. Евстратова К.И. ва б. Физическая и коллоидная химия. М., Высшая школа, 1990.
2. Ершов Ю.А. ва б. Общая химия. Биофизическая химия. Химия биогенных элементов. М., Высшая школа, 1993.
3. Florence A.T., Attwood D. Physicochemical Principles of Pharmacy. - Macmillan, 1988. - 485 p.
4. Basic Physical Chemistry. Walter J. Moore. -London.1982.-711p.
5. Даниэльс Олберти. Физическая химия. М., Мир, 1978, с.8 -10, с. 11-17.
6. Красовский И.В., Вайль Е.И., Бозуглый В.Д.. Физическая и коллоидная химия. Киев, Высшая школа, 1983, с. 8-37.
7. Raximov X.R. Fizik kimyo. Tashkеnt, 1984, с. 5-8, с. 63-84.
Elektrodlar klassifikatsiyasi
Elektrodlar 3 xil bo’ladi:
I - tur elektrodlari;
I I - tur elektrodlari;
I I I - tur oksidlanish-qaytarilish (redoks) elektrodlari.
I - tur elektrodlari.
Agar metal yoki metaloid o’z ioni bo’lgan eritmaga tushurilsa, hosil bo’lgan elektrodlar I-tur elektrodi deyiladi.
Masalan: Ag|AgNO3 ; Cu|CuSO4; Zn|ZnSO4
Se|Se- 2- va x. k.
Bunday elektrodlar kationga nisbatan qaytar bo’ladi.
- bu esa anionga nisbatan qaytar.
I-tur elektrodlariga gaz elektrodlari xam kiradi; bunday elektrodlar inert metallarni biror bir gaz bilan to’yintirish va tegishli eritmaga tushirish natijasida hosil bo’ladi:
Pt,H2 | H+ ; Pt,Cl2 | Cl- ; Pt,O2 | OH-
Gaz elektrodlarga asosiy talab elektrod inert bo’lishi, gazni yaxshi yutishi lozim.
|
Hərəkət tərkibiniıı iş rejimi

|
Hərəkət tərkibiniıı iş rejimiBog'liq VNS-mühazirəHərəkət tərkibiniıı iş rejimi. Hərəkət tərkibi üçün yararlı və məhsuldar vaxt yüklə hərəkət
vaxtıdır
h
T
. Avtomobil daşımalarını yerinə yetirmək üçün hərəkət vaxtından əlavə yükün
(sərnişinin) yüklənib - boşaldılması (minib - diişməsi) vaxtı
T
y b
da nəzərə alınmalıdır.
İş günü ərzində hər bir avtomobil T
n
saat naryadda olur.
yb
h
n
T
T
T
Əgər avtomobil xətdə texniki və təşkilati səbəblər üzündən boş dayanarsa, bu, naryadda
olma vaxtına boş dayanma vaxtı T
h
kimi daxil olur
b
yb
h
n
T
T
T
T
Hərəkət tərkibi parkının iş rejimi. Avtomobil parkının iş rejimi ANM - nin təyinatından asılı
olaraq təyin edilir. Ümumiyyətlə, avtomobil parkı
i
G
, təqvim günündə qəbul edilən rejim
əsasındakı
f
G vaxta malikdir (günlərlə vaxt fondu).
Normalaşdırılan boş dayanma günləri (müəssisənin istirahət günləri)
f
i
n
G
G
G
Avtomobilin xətdə olına vaxtı T
n
sürücünün iş gününün uzunluğu və iş növbəsinin
sayından asılıdır.
Hər bir hərəkət tərkibinin avtomobil-saatı verilən vaxt ərzində xətdə olma saatlannın
cəmindən ibarətdir
i
G
i
ni
n
T
T
A
1
. Bir qrup avtomobil və ya park üçün
i
i
A
j
G
i
nij
n
T
T
A
1
1
Naryadda olma müddətində avtomobil-saatlar aşağıdakı ifadə ilə hesablanır
b
yb
h
i
AT
AT
AT
AT
,
burada
|
| |