nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Elektron tijoratda ma’lumotlar havfsizligini ta’minlash - bet 3

|
Elektron tijoratda ma’lumotlar havfsizligini ta’minlash
|
bet | 3/5 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #126236 |
Bog'liq Elektron tijoratda ma’lumotlar havfsizligini ta’minlash (Xayitov Arabboy)Masalan, xaridor saytga kirib undagi kompaniyaning haqiqiyligiga shubha qiladi, shunday hol ham ro’yberishi-mumkinki, xaridor kredit kartochkasining nomerini yetarlicha vakolatga ega bo’lmagan shaxsga beradi;-sotuvchida buyurtma bergan xaridor kredit kartochkasining qonuniy egasi ekanliginining tekshirish imkoni yo’q;-kredit kartochkasining bank-emitenti to’lovni bajarishga talab qo’ygan sotuvchini tekshirishni istab qolishi mumkin;-ma’lumotlar yaxlitligiga kafolat yo’q-xatto ma’lumotlarni jo’natuvchi indentifikatsiyalangan bo’lsada, uchinchi tomon ma’lumotlarni, ular uzatilishi vaqtida,o’zgartirish imkoniyatiga ega. Axborot xavfsizligini ta’minlash nuqtai nazaridan elektron tijoratningnamunaviy qo’llanilishini-Internet orqali maxsulotga va xizmatlarga ega bo’lishni ko’raylik.Ushbu jarayon quyidagi bosqichlar orqali ifodalanishi mumkin. - Masalan, xaridor saytga kirib undagi kompaniyaning haqiqiyligiga shubha qiladi, shunday hol ham ro’yberishi-mumkinki, xaridor kredit kartochkasining nomerini yetarlicha vakolatga ega bo’lmagan shaxsga beradi;-sotuvchida buyurtma bergan xaridor kredit kartochkasining qonuniy egasi ekanliginining tekshirish imkoni yo’q;-kredit kartochkasining bank-emitenti to’lovni bajarishga talab qo’ygan sotuvchini tekshirishni istab qolishi mumkin;-ma’lumotlar yaxlitligiga kafolat yo’q-xatto ma’lumotlarni jo’natuvchi indentifikatsiyalangan bo’lsada, uchinchi tomon ma’lumotlarni, ular uzatilishi vaqtida,o’zgartirish imkoniyatiga ega. Axborot xavfsizligini ta’minlash nuqtai nazaridan elektron tijoratningnamunaviy qo’llanilishini-Internet orqali maxsulotga va xizmatlarga ega bo’lishni ko’raylik.Ushbu jarayon quyidagi bosqichlar orqali ifodalanishi mumkin.
Buyurtmachi Web-server orqali maxsulot yoki xizmatni tanlaydi va mos - Buyurtmachi Web-server orqali maxsulot yoki xizmatni tanlaydi va mos
- buyurtmani rasmiylashtiradi. 2. Buyurtma magazinning buyurtmalar ma’lumotlari bankiga kiritiladi.
- 3.Buyurtma berilgan maxsulot yoki xizmatni olish mumkinligini ma’lumotlarning markaziy bazasi orqali tekshiriladi.4. Agar mahsulotning
- olinishi mumkin
- bo’lmasa, buyurmachi u to’g’rida ogohlantiriladi va mahsulot yoki xizmatga ega bo’lish jarayoni
- to’xtatiladi.
- Mahsulotga so’rov boshqa skladga (buyurtmachi roziligida) yo’naltirilishi mumkin. Agar maxsulot yoki xizmat mavjud bo’lsa buyurtmachi to’lovni tasdiqlaydi va buyurtmamos ma’lumotlar bazasiga kiritiladi. Elektron magazin mijozga buyurtma tasdig’ini yuboradi. Ko’pgina xollarda (ayniqsa endigina ish boshlagan kompaniyalarda)buyurtmalar, tavarlarning borligini tekshirish va h. uchun yagona ma’lumotlar bazasi mavjud.
|
| |
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi

|
O’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
|
bet | 56/134 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 1,76 Mb. | | #142961 |
Bog'liq To\'rayev Mirjalol Web dasturlash fanidanO’quv mashg’ulotininig texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O’qituvchi
|
O’quvchi
|
1. O’quv mashg’ulotiga kirish (5 daq)
|
Tashkiliy qism:
O’quvchilarni mashg’ulotga tayyorgarligi va ularning davomatini tekshiradi
|
Mashg’ulotga tayyorla nadilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(65 daq)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish:
Uyga berilgan vazifani nazorat qiladi, o’tilgan mavzular bo’yicha o’quvchilarga savollar beradit, arqatma tarqatadi, ularni baholaydi (2-ilova).
Maqsad va vazifaning belgilanishi:
Mashg’ulotning nomi rejasi,maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi va yozib olishlarini aytadi
Mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi.
O’quv mashg’ulotida o’quv ishlarini baholash mezoni va ko’rsatkichlari bilan tanishtiradi (1-ilova).
O’quvchilar bilimini faollashtirish:
Tezkor so’rov, savol-javob, aqliy hujum va boshqalar orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o’quv material bayoni
Nazariy mashgulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi.Asosiy holatlarni yozdiradi. Ko’rgazma orqali mavzuni o’quvchilar ishtirokida yoritadi ( 3-ilova ) Yangi o’quv materialini mustahkamlash
Mustahkamlsh uchun savollar beradi (4 -ilova). O’quvchilarni kichik guruhlarga bo’lib, jarayon kichik guruhlarda davom etishini ma’lum qiladi.
Guruh ishtirokchilari bajargan ishlarni, topshiriqlarni nazorat qiladi.(5,6-ilovalar)
Bajarilgan ishlarni tekshiradi, tuzatadi, baholaydi.
Mavzuning har bir qismi bo’yicha xulosalar qiladi.Mavzuning kasbiy faoliyatlardagi ahamiyati bilan bog’lab mavzuni yakunlaydi.
|
Uy vazifasini taqdim etadi.Savolga javob beradi.
Mavzu nomi va rejasini yozib oladi.
Diqqat qiladilar.
Savolga ja vob beradi.
Yozib oladil.Savolga javob beradi.
Topshiriqlarni bajaradi
Tinglaydiqo’shimch savolga javob beradi
|
|
|
| |
Список использованной литературы - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference...

55
4. Боймуродов.Ф., Algorithm development and implementation stemmatization and
generation of word forms of uzbek language for automatic processing systems texts,
https://www.researchgate.net/publication/347995316_ALGORITHM_DEVELOPMENT_AN
D_IMPLEMENTATION_STEMMATIZATION_AND_GENERATION_OF_WORD_FORMS_OF_UZB
EK_LANGUAGE_FOR_AUTOMATIC_PROCESSING_SYSTEMS_TEXTS
5. Эшкараева Н.Г, З.У.Узоқов, З.М.Қурбонов. Cовременные проблема прикладной
математика, информатика у механика. Cборник трудов международной научно
конференции. 2020 года. Нальчик, республика Россия. C.19-20.
6. Z.U. Uzakov, N.G. Eshkoraeva, Z.M. Kurbanov. Influence of the conservatism of the
difference scheme on the accuracy numerical solution
Eshqarayeva N.G‘., G‘aniyeva M.M. Elastik qovushqoqlik nazariyasining masalalari
-jadval. Oqava suvlarini tozalash jarayonida ro‘y berishi mumkin bo‘lgan

|
-jadval. Oqava suvlarini tozalash jarayonida ro‘y berishi mumkin bo‘lgan Pdf ko'rish
|
bet | 47/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.201-jadval. Oqava suvlarini tozalash jarayonida ro‘y berishi mumkin bo‘lgan
nosozliklar va ularni bartaraf etish usullari
Hozirgi kunda atrof muhitni muhofaza qilish va tabiiy manbalardan samarali
foydalanish hamda yuzaga kelgan global ekologik muammolarni xal etish dolzarb
masalalardan biri bo‘lib turibdi. Shu o‘rinda ichimlik suvidan tejamkorlik bilan foydalanish
va ifloslantiruvchilangan oqova suvlarni tozalash xamda aylanma suv ta’minoti tizimini
joriy etish muxim axamiyatga egadir [5].
Yuqorida aytilganlardan, oqava suvlarni tozalashda texnologik jarayonlarni nazorat
qilish va avtomatlashtirishning ilmiy-texnik, iqtisodiy jihatlari sanoat taraqqiyotini,
mehnatkashlarning madaniyatini va turmush darajasini ko‘tarishni ta’minlashda katta
ahamiyatga ega bo‘lishi kelib chiqadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Lapshenkov G.I., Poloskiy L.M. Avtomatizatsiya proizvodstvennыx protsessov v
ximicheskoy promыshlennosti. — M.: „Ximiya“, 1991. — 180 b
2. Yusupbekov N.R., Muxamedov B.E., G‟ulomov SH.M. Texnologik jarayonlarni nazorat
qilish va avtomatlashtirish. Darslik, – Toshkent: O‘qituvchi, 2011. -576 b. 2. A.X.Vaxidov,
D.A.Abdullaeva. Avtomatikaning texnik vositalari. – T.: «Fan va texnologiya», 2012, 192 bet.
3. D.Yormatova. Sanoat ekologiyasi. – T.: “O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati”. 2007.
-256 b.
4. M.I.Maxmudov. Ishlab chiqarishdagi oqava suvlarni tozalash va ulardan foydalanish
sistemalarida texnologik muhit parametrlarini nazorat qiluvchi asboblar va usullar.
Dissertatsiyasi avtoreferati. Toshkent. 2018 y.
5. Musayev M.N. “Sanoat chiqindilarini tozalash texnologiyasi” darslik. Toshkent 2011 y.
6. Gaziyeva R.T. Suv xo‘jaligidagi texnologik jaraѐnlarni avtomatlashtirish. T., Talqin,
2007, 176 b.
Кахоров А.А. Анализ текста методом машинного обучение
АНАЛИЗ ТЕКСТА МЕТОДОМ МАШИННОГО ОБУЧЕНИЕ
|
| |
AMALIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI

|
AMALIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI
|
bet | 62/134 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 1,76 Mb. | | #142961 |
Bog'liq To\'rayev Mirjalol Web dasturlash fanidanAMALIY O’QUV MASHG’ULOTINING O’QITISH TEXNOLOGIYASI
19-Mavzu: CMS lar bilan ishlash
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: 80 daqiqa
|
O’quvchilar soni ______ nafar
|
O’quv mashg’ulotining shakli va turi
|
Amaliy
|
O’quv mashg’uloti rejasi
|
1. CMS va uning imkoniyatlari.
2. CMS elementlari bilan ishlash .
|
O’quvmashg’ulotimaqsadi: O`quvchilarda CMS va uning imkoniyatlari haqida bilim, ko`nikma va malakalar hosil qilish.
|
O`qitish natijasi
|
O`quvchilar Fon haqida ma’lumotga ega
bo`ladilar.
|
Pedagogik vazifalar:
Yangi mavzu bilan tanishtirish
Fon va rang haqida ma`lumot berish;
Mavzuni tushintirish;
Ish hujjatlaridan ko`rgazmali namunalar keltirish
|
O’quv faoliyati natijalari:
Yangi mavzu yuzasidan ma`lumotlarni o`rganadilar, yozib oladilar
Tasniflashda ishtirok etadilar,o’z fikrlarini bayon qiladilar
Aytib beradilar
Tinglaydilar, topshiriqlarni bajaradilar
|
O’qitish usullari
|
Suhbat, savol-javob
|
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy, yakka tartibda
|
O’qitish vositalari
|
Plakat, tarqatma materiallar, kompyuter
|
O’qitish sharoiti
|
Kompyuter xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Tezkor so’rov, savol-javob, test va mashqlar.
|
|
| |
k=1 bo‘lganda - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...

57
[
]
k=2 bo‘lganda
* [
]+
* [
] [
]+
1
Formula orqali mos qiymatlarni quyib, quyidagi sonli yechimini topamiz:
[
] [
]
1
k=3
bo‘lganda
* [
]+
[
]
[
]
1
Formula orqali mos qiymatlarni quyib, quyidagi sonli yechimini topamiz:
[
] [
] [
]
1
k=4 bo‘lganda
* [
]+
[
]
[
]
[
]
1
Formula orqali mos qiymatlarni quyib, quyidagi sonli yechimini topamiz:
k=4 bo‘lganda
* [
]+
[
]
[
]
[
]
[
]
1
Formula orqali mos qiymatlarni quyib, quyidagi sonli yechimini topamiz:
1-jadval
xatolik, %
0
8
16
24
32
40
1
1
0
1,8
2,6
2,7
2,5
1,1
Topilgan natijalarni (1) jadvalning 3-ustuniga joylashtiramiz va 2-ustunda
(t) ning aniq
qiymatlari bilan taqqoslaymiz. Bundan ko‘rinadiki, sonli natijalar
berilgan tenglamani
yechishda yetarlicha aniqlikni ta’minlar ekan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Самуль В. И. Основы теории упругости и пластичности: Учиб. пособие для
студентов вузов. М: Высшая школа, 1982.-264 c.
2. Александров А. В, Потапов В. Д. Основы теории упругости и пластичности. - М:
Высшая школа, 1990.-405 c.
3. Эшкараева Н.Г, З.У. Узоқов, З.М.Қурбонов. Cовременные
проблема прикладной
математика, информатика у механика. Cборник трудов международной научно
конференции. 2020 года. Нальчик, республика Россия. C.19-20.
58
4. Эшкараева Н.Г, Боймуродов Ф.Ф Разработка и реализация алгоритма
стемматизации и генерации словоформ для глаголов узбекского языка.
http://qarshidu.uz/source/JURNAL/Aniq_fanlar_5-son_2022.pdf
Alimova N.B., Xaitova A.R. Oqava suvlarni tozalashning texnologik jarayonlari
OQAVA SUVLARNI TOZALASHNING TEXNOLOGIK JARAYONLARI
Alimova Nodira Batirdjanovna
, t.f.d., prof., nali71@yandex.ru
Xaitova Aziza Ro‘zimamatovna
, doktorant, xaitovaaziza45@gmail.com
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti
Annotatsiya.
Zamonaviy ishlab chiqarishda axborotlashtirilgan boshqarish tizimlari va
kommunikatsiya, moliya - iqtisodiyot
va marketing xizmatlari, ilmiy texnologik hamda
loyihalash markazlarining kimyo-texnologik bosqichlar majmuidir.
Raqamli texnika va
ma'lumot qayta ishlash usullarining intensiv rivojlanishi natijasida suvni qayta ishlash
hamda ulaming ichki komplekslaridagi axborotlashtirilgan boshqarish tizimlari va axborot
uzatish jarayoninng funksionallik ahamiyati tobora oshib bormoqda.
Maqolada chiqindi
suvlar - maishiy, sanoat yoki qishloq xo‘jaligida
ishlatiladigan, shuningdek har qanday
ifloslangan hududdan o‘tgan suvlarni tozalashning texnologik jarayonlarining ketma –
ketliklari yoritib berilgan.
Кахоров Азамат Абдуллоевич - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms...

62
Abstract:
A method for sentiment analysis in natural language processing using
machine
learning is presented, as well as words with positive or negative connotations,
grammar and sentence structure, and contextual algorithms.
Key words:
Machine learning, Natural language processing, Sentiment analysis, Words
with positive or negative connotations,
Grammar and sentence structure, Context
algorithm.
Машинное обучение (Machine Learning) - это подход к обработке данных,
основанный на использовании алгоритмов, которые могут “обучаться” на
основе
большого количества данных и выявлять скрытые зависимости в этих данных. Этот
подход используется в различных областях, включая анализ текста.
Машинное обучение работает следующим образом. Сначала для обучения
алгоритма необходимо иметь большой набор данных,
который содержит
информацию об объектах, которые нужно классифицировать или предсказывать.
Например, это могут быть текстовые данные, в которых нужно выделить ключевые
слова или именованные сущности.
Затем на основе этого набора данных строится модель, которая может
“обучаться” на этих данных и выдавать результаты для новых данных, которые не
были использованы при обучении. Модель может
быть обучена с помощью
различных алгоритмов машинного обучения, таких как линейная регрессия, деревья
решений, нейронные сети и другие.
После того, как модель обучена, она может использоваться для классификации
или предсказания новых данных. Например, если
модель была обучена на текстах,
то она может использоваться для выделения ключевых слов или определения
тональности текста.
4.2. O‘quv mashg‘ulotining texnologik kartasi

307
4.2. O‘quv mashg‘ulotining texnologik kartasi Ish bosqichlari
Faoliyat mazmuni
Ta'lim beruvchi
Talaba
Tayyorlov
bosqichi
- Keys
bilan
yaqindan
tanishish maqsadida keysga bog‘liq
ma'lumotlarni talabalarga tarkatadi.
- Keysni yechish tala-balar
kasbiy mahoratiga kanchalik ijobiy
ta'sir ko‘rsatishini ta'qidlaydi.
- Uslubiy ko‘rsat-malarga
izoh beradi.
Keys bilan tanishadilar.
Tavsiya
kilingan
adabiyotlarni
o‘rganadilar
Mustaqil tayyorgarlikni boshlaydilar
I.bosqich
Mavzuga kirish
(10 daq)
1.1. O‘quv mashg‘uloti mavzusi,
maqsadi
va
o‘quv
faoliyati
natijalari hamda olib borilish
rejasini ma'lum qiladi.
1.2. Keys maqsadini va uning
kasbiy bilimlarni oshirishga ta'sirini
aniqlaydi.
1.3. Talabalarning mashg‘ulotdagi
faoliyatini baholash ko‘rsatkichlari
va mezonlari bilan tanitiradi.
1.4. Blits-so‘rov usulida talabalar
bilimlari jonlashtiriladi:
Loyiha nima uchun kerak?
Loyiha kim uchun kerak?
Biznes reja va texnik iqtisodiy
asosnoma nima bilan farq kiladi?
Biznes rejani tuzilishi qanday?
Tinglaydilar
Mavzu nomi va uning rejasini yozib
oladilar
Tanishadilar
Savollarga javob beradilar
II. bosqich
Asosiy qism (60
daq)
2.1. Keysda keltirilgan topshiriklar
muhoka-masini tashkil qiladi. Keys
bilan ishlash qoidalarini yana bir
bor eslatadi. Muammo, vazifalar va
ularni hal qilish algoritmiga
e'tiborlarini qaratadi.
2.2. Keys bilan mustaqil ishlash
natijalari muhokamasini tashkil
kiladi.
Topshiriklarni muhokama kiladilar,
holatni mustaqil tahlil qiladilar.
Yakka tarbida yoki guruhlarda
ishlaydilar
Guruhlarda
birgalikdagi
tahliliy
ishlarni bajaradilar
Natijalarni
taqdimot
uchun
tayyorlaydilar
308
III. bosqich
Yakunlovchi
bosqich (10 min)
3.1 Yakunlovchi xulosalar kiladi.
3.2.
Fanning
ish
dasturida
belgilangan
mustaqil
ta'lim
mavzularini tarqatadi.
3.3. Mustaqil ta'limni tayyorlashni
tavsiya kiladi.
3.4. Natijalarni taqdimot uchun
tayyorlashni aytadi.
Tinglaydilar
Tanlab oladilar
Tinglaydilar
Yozib oladilar
Elektroidlar --- - Turli muhitlarda elektr tokining tabiati. Reja: Vakuumda elektr toki

|
Turli muhitlarda elektr tokining tabiati. Reja: Vakuumda elektr toki
|
bet | 2/3 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 86,81 Kb. | | #158185 |
Bog'liq Turli muhitlarda elektr tokining tabiati. Reja Vakuumda elektr Elektroidlar --- bu ikkinchi sinf o’tkazgichlar hisoblanadi. Bizga ma’lumki odatdagi sharoitda distirlangan suv o’zidan elektrni deyarli o’tkazmaydi. Bunga sabab suvning elektrik sig’diruvchanligi E=81 teng bo’lib juda katta. Suv molekulasini tashkil etgan musbat va manfiy zaryadlar kuchli dipol ko’rinishda.
“+” va ”-” zaryadlarning yig’indisiga dipol deyiladi. Tuzlar, kislotalar va ishqorlarni suvdagi eritmasiga elektrolitlar deyiladi. Elektrolitlardagi elektr tokini hosil bo’lishini quyidagi tajriba asosida ko’rib chiqamiz. Toza distirlangan suvni idishga solib unga elektrodlar tushirilgan bo’lsin. Elektrodlar tok manbaiga ulangan bo’lib elektrolit orqali elektr toki o’tganda moddaning kimyoviy parchalanishi va ularning elektrodlarda ajralib chiqishi elektrolit deyiladi.
Elektrolit hodisasini toza metallar olishda fydalinadi.. Masalan: AL, Gu, Zn, Ni, Mg,fi, df. va metallarni rudalardan ajratib olish uchun shu usuldan foydalinadi.
Galvanoplastika. Tasvirlar rel’efining metal nusxalarining elektrolit yordamida olish galvanoplastika deyiladi.
Galvanoplastika usulida kitob, gazeta, pul, edal’ va boshqa buyumlarning ko’plab nusxalarini olishda ishlatiladigan mis klisherlar yasashda foydalanildi.
Tuzlar va kislotalarning suvda erish natijasida musbat va manfiy ionlar xosil bo’ladi “+” ionlar katotga tomon “-” ionlar anodga tomon harakatlanadi.Natijda berk zanjir hosil bo’ladi.
Demak suyuqliklardagi elektr tokini asosiy manbasi”+” va “-” ionlarnng atrofida elektro statik maydon mavjud ekanligi isbotlangan. Ionlarning xarakatlanish natijasida suv molekulalari bilan ionlar o’rtasida ishqalanish kuchi vujudga keladi. Hosil bo’layotgan ishqalanish kuchining kattaligi (3) formula orqali aniqlanadi.
Fel+Fishq=0 (4.) qE-6 n r+=0 (6.)
+=k=kE (9.)
(9.) formuladan shunday ma’no kelib chiqadiki tuzlar ishqorlarning suvda erishi natijasida xosil bo’layotgan “+” yoki “-” ionlar xarakati tezligi sistemaning ichkarisida xosil bo’lgan maydon kuchlanganligi to’g’ri proporsional ekan. Suyuqlikdagi elektr tokining tabiati ya’ni qonuniyatlari Faradey tomonidan o’rganib 1820yili muhim ahamiyatga ega bo’lgan 2 ta qonunni ixtiro qildi: m=kst (1.) Ikkinchi qonunning ma’nosi esa moddalarning massa soni valentligi orasidagi bog’lanishi ifodalaniladi: m=
|
| |
F- Faradey soni - Turli muhitlarda elektr tokining tabiati. Reja: Vakuumda elektr toki

|
Turli muhitlarda elektr tokining tabiati. Reja: Vakuumda elektr toki
|
bet | 3/3 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 86,81 Kb. | | #158185 |
Bog'liq Turli muhitlarda elektr tokining tabiati. Reja Vakuumda elektr F- Faradey soni.
Suyuqliklardagi elektr hosil bo’lishini qonuniyatlarini o’rganish fan va texnika uchun muhim ahamiyatga ega bo’ladi.
3 Gazlarda elektr toki.
Gaz jumladn metal bug’lari ham normal holatda elektr neytral atom va molekulalardan iborat bo’lib, o’zlaridan elektr tokini o’tkazmaydi, faqatgina ionlashgan gazlarda o’tkazgich bo’la oladi. Gazning bu xususiyatini quyidagi sxema orqali kuzatish mumkin.
Tokni o’lchash uchun zanjirga har galgidek sezgirligi yuqori darajada bo’lgan gal’vonometr ulanadi. Kondensator qoplamalari orasidagi havo bo’shlig’ida zanjir uzuk bo’lganligi uchun gal’vonometr tok ko’rsatmaydi. Qoplamalar orasiga yonib turgan gugurt cho’pni kiritsak alanga ionizator vazifasini bajaradi. Havo molekulalarining ionlashishi natijasida harakatchan zaryad tashuvchilar paydo bo’ladi. Gaz molekulalarining ionlashishi ul’trabinafsha va roentgen nurlari, - 1
- kvantlarelektron , proton va d- zarralar oqimi ta’sirida ham kuzatiladi. Ionlashgan gazda erkin elektronlar hamda musbat va manfiy ionlar harakatchan zaryadlar tashuvchi hisoblanadi. Kondensator qoplamalari orasidagi tashqi elektr maydon tasirida musbat ionlar manfiy zaryadli qoplama tomon manfiy ishorali ionlar va erkin elektronlar musbat zaryadli qoplama tomon harakatga keladi. Gazlardan elektr tokining o’tishi hodisasi gazlarning razryadlanishi deyiladi.
Kuchlanishi qiymatlarida tashqi ionizator ta’siri yo’qotilsa ham razryadning davom etishiga mustaqil razryad deyiladi. Mustaqil razryadlar 4 xil bo’ladi.
Yolqin, uchun, yoy va tok razryadlari.
Yolqin razryadi siyraklashgan gazlarda kuzatiladi. Tok razryadi gazda faqat maydon kuchlanganligi juda yuqori bo’lgan elektrod uchliklari yaqinida sodir bo’ladi. Tok razryad gazlarni turli chang va iflos aralashmalardan tozalovchidir.
Tayanch tushinchalar.
Elektr toki zanjirning saqlanish qonuni, vacuum, termoelektron emissiya diod, triod, kenotron, dipole, elektrolit, elektroliz, gal’vonaplastinka, gal’vonastregiya nomustaqil razryad, mustaqil razryad.
|
| |
Real investitsiyalar - Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlar

54
Investitsiyalar (kapital qo‘yilmalar) fermer xo‘jali- gini har tomonlama rivojlantirib, modsiy-
texnika baza- sini mustahkamlaydi. Ulardan samarali foydalanish nati- jasida jonli mehnat xarajatlari
qisqarib, mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi ortib, sof foyda summasi ko‘payadi. Natijada fermer
xo‘jaligini kengaytirilgan takror ish- lab chiqarish asosida rivojlantirish imkoniyati kengayadi.
Fermer xo‘jaliklarining barcha investitsiyalari (kapi- tal qo‘yilmalar) ikkita manbadan:
korxonaning o‘z mablag‘- laridan va chetdan jalb qilingan mablag‘lardan shakllanadi.
Fermer xo‘jaligaiiig o‘z mablag‘lariga quyidagalar kiradi:
•
fvrmer xo‘jaligining sof foydasidan ajratilayotgan mablag‘lar;
-
amortizatsiya fondidagi mablag‘lar;
-
asosiy vositalarni tugatishdan, sotishdan kelib tush- gan mablag‘lar;
•
chorva mollarini sotishdan tushgan mablag‘lar;
•
fermer xujaligining qimmatli qog‘ozlar sotish va so- tib olishidan kelgan mablag‘lar.
Chetdan jalb qilingan mablag‘larga:
•
fermer xo‘jaligiga davlat byudjetidan ajratiladi- gan mablag‘lar;
•
hamkorlardan olinadigan mablag‘lar;
•
turli xil qarzlar va bank kreditlari;
' xo‘jalik a'zolarining bo‘sh mablag‘larini jalb etish;
•
xorijiy va mahalliy shaxsiy korxonalar hamda fuqaro- larning mablag‘lari;
•
homiylar ajratayotgan xayriya mablag‘lari va boshqa- lar.
Kapital kapital qurilishga va yangi texnikani joriy qilishda ishlatiladi. Kapital qo‘yilmalarning
asosiy va- zifasi — tarmoq mahsulotini ko‘paytirish va ishlab chiqa- rish samaradorligini oshirishni
ta'minlashdir.
Kapital — fermer xo‘jaligi moliyaviy natijalarining bir qismi bo‘lib, aylanma fondlarga qo‘yilib,
daromad keltiradi.
Investitsiya kiritishda fermer xo‘jaligining o‘z mablag‘- laridan foydalanishi ikkita ustunlikka
ega: birinchidan, fermer xo‘jaligining tashqi to‘lovlari mavjud bo‘lmaydi (olingan kreditlar bo‘yicha
foiz, aksiyalar bo‘yicha divi- dendlar, ijara haqi va hokazo), shuningdek, fermer xo‘ja- ligini
boshqarishda mustahkam boshqaruvni shakllantiradi.
Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming - bet 529

652
окарикатурить изображаемое, привнести в него комическое. Такой смех — средство
социального обличения и потому проявляется в разных формах: от добродушного
юмора («Эх ты!., не знает,
где право, где лево!., черноногая!») до едкой, бичующей
иронии и сатиры. Наивысшего накала сатира Гоголя достигает в изображении
помещиков, губернского чиновничества и Чичикова.
В настоящее время можно
будет достичь новых рубежей, проводя расширенные
исследования с помощью современных технологий и обмениваясь идеями с
исследователями произведения с целью дальнейшего изучения особенностей этого
произведения в языке и литературе.
Хотя вторая глава произведения не завершена и третья глава как идея остается в
русской
литературе, в результате глубокого изучения и исследования можно понять,
что хочет сказать писатель средствами языка. "Мертвые души" - это фактически
вершина творчества В. Н. Гоголя.
Список использованной литературы:
1.Н.Гоголь. «Мертвые души. Повести». Библиотека Всемирной литературы. М.
Эксмо, 2011 г.
2.https://qwertyui11.blogspot.com/2014/03/blog-post_21.html интернет сайт.
Ergashev N.G‘. Raqamli texnologiyalar muhitida ta’limni rivojlantirishning yetakchi
tendensiyalari va istiqbollari
International scientific and practical conference “Economics, management and digital innovation in education: modern trends and approaches” March 13, 2024

International scientific and practical conference
“Economics, management and digital innovation in education: modern trends and approaches”
March 13, 2024
504
ZAMONAVIY TA’LIM SHAROITIDA GRAFIK ORGANAYZERLARNI O‘RNI VA
FOYDALANISH USULLARI
1
Soatova Shoxista Abdumusayevna,
2
Yusupova Go‘zal Oybek qizi
1
Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat pedagogika universiteti, Ta’lim Menejmenti kafedrasi
o‘qituvchisi
2
Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat pedagogika universiteti, Ta’lim Menejment kafedrasi 3-
bosqich talabasi
1
soatova78@inbox.ru
https://doi.org/10.5281/zenodo.10804866
Annotatsiya.
Ushbu maqolada grafik organayzerlarning dars jarayonidagi o‘rni va
ulardan foydalanish metodlari, dars mazmuniga ta’siri va afzalliklari haqida.
Kalit so‘zlari:
Grafik organayzerlar, interfaol metodlar, kompetensiya, vizual, klaster, ven
diagrammasi, ierarxik diagramma, metod, kreativ, lider.
Аннотация.
В данной статье рассматривается роль графических органайзеров в
ходе урока и способы их использования, их влияние на содержание урока и их
преимущества.
Ключевые
слова:
Графические
органайзеры,
интерактивные
методы,
компетентность, наглядность, кластеризация, венчурная диаграмма, иерархическая
диаграмма, метод, креатив, лидер.
Abstract.
This article discusses the role of graphic organizers during the lesson and how
to use them, their impact on the content of the lesson and their advantages.
|
"МЁРТВЫЕ ДУШИ" – ВЕРШИНА ТВОРЧЕСТВА Н.В.ГОГОЛЯ

651
Аннотация
. В данной статье кратко анализируется вклад Николая Гоголя в
литературу, поэма «Мертвые души» в его творчестве, языковые средства и
особенности персонажей в ней.
Annotation.
This article briefly analyzes the contribution of Nikolai Gogol to literature,
the poem "Dead Souls" in his work, language tools and features of the characters in it.
На
мой взгляд, в русской литературе, наверное, нет такой загадочной личности,
как Николай Васильевич Гоголь. О его жизни и смерти ходит столько легенд и
выдумок, что такой чести еще не удостоился ни один русский писатель.
Произведение Николая Васильевича Гоголя считается
шедевром классической
литературы. Сам он признан гением русской литературы. Но в том, что касается
человеческих качеств Гоголя, нет единого мнения. В воспоминаниях современников
и историков великий писатель характеризуется как загадочный, хитрый, лживый
человек, склонный к мошенничеству и коварству. Такую характеристику давали не
только
его враги, но и друзья и любители литературных произведений. Однажды
Гоголь просит своего дорогого друга Плетнева оценить его как личность и получает
такой ответ: «Существо, никому не рассказывающее своей тайны, эгоистичное,
высокомерное, подозрительное, отдающее все ради славы...».
Гоголь, живший только писательским трудом и художественным вдохновением,
был обречен на нищету и беспризорность. Все его богатство составляла одежда,
помещавшаяся в один чемодан. Он не постеснялся попросить о финансовой помощи.
Что заставило великого Гоголя услышать такие описания? Причиной его поведения
стала поставленная перед ним великая цель –
закончить написание романа
«Мертвые души». Это была самая большая, главная работа в его жизни. Он влил в это
произведение всю правду о России, о своей любви к ней и о своем богатстве в сердце.
«Мертвые души» — одно из самых ярких произведений Николая Васильевича
Гоголя. Поэма, описывающая русскую
действительность XIX века, имеет большое
значение для русской литературы. Произведение было очень важным для самого
автора: Гоголь назвал его «народной поэмой», которая создана для того, чтобы
сначала
выявить недостатки, а затем изменить лицо Российской империи к
лучшему.
Из писем Николая Васильевича Гоголя и остальных письменных источников
следует, что произведение изначально создавалось как легкий юмористический
роман. Однако по мере написания сюжет стал казаться автору все более
своеобразным. Примерно через год после начала творческой
деятельности Гоголь
окончательно обозначил для своего мировоззрения еще один более глубокий и
широкий литературный жанр — «Мертвые души» станут поэмой. Писатель делит
произведение на три части. В первом он, должно быть,
решил показать все
недостатки современного общества, во втором — процесс личного исправления, а в
третьем — жизнь уже изменившихся в положительную сторону героев. Однако одна
Akseptlangan - Microsoft Word 04 Kishlok xujaligida investitsion jarayonlar

315
Anderlaing - opsion shartnomasi shartlariga ko‘ra xarid qilish va sotish huquqini beruvchi
opsionga asos hisoblangan qimmatli qog‘oz
Analitik usul - tabiatda mavjud bo‘lgan o‘simliklar ichida tanlash yo‘li bilan yangi nav yaratish.
Antimonopol siyosat - iqtisodiyotni monopoliya (yakka hukmronlik) dan xalos etish va
monopoliyalarni cheklab qo‘yishga yo‘naltirilgan davlat siyosati.
Tashkilotlar yoki shaxslarning umumiy xo‘jalik, ilmiy, madaniy yoki biron-bir boshqa maqsadga
erishish uchun ixtiyoriy ittifoqi, uyushmasi.
Annuitet - 1. muddatli davlat qarzi turlaridan biri. U asosiy qarzni unga to‘lanadigan foizi bilan
asta-sekin qaytarish imkoniyatini hisobga olgan holda, har yili kreditorlarga muayyan daromad
keltiradi;
2. muntazam kelib tushuvchi to‘lovlar
Annuitet fondi - muddatli davlat qarzi fondi. U asosiy qarzni unga to‘lanadigan foizi bilan asta-
sekin qaytarish imkoniyatini hisobga olgan holda, xar yili kreditorlarga muayyan daromad keltiradi
Annulyasiya - yo‘qotilgan takdirda qimmatli qog‘ozni bekor qilish jarayoni
Amortizatsiya - foydali xizmat muddati mobaynida aktivning amortizatsiyalanadigan qiymatini
asosiy vositalarning vazifasidan kelib chiqqan holda mahsulot (ishlar, xizmatlar) tannarxiga yoki davr
xarajatlariga muntazam taqsimlash va o‘tkazish ko‘rinishida eskirishning qiymat ifodasi;
Amortizatsiyalanadigan qiymat - moliyaviy hisobotlarda faraz qilinayotgan (baholangan)
tugatish qiymatini chegirgan holda ko‘rsatilgan aktivning boshlang‘ich (tiklash) qiymati summasi;
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA

314
Izohli lug‘at
Aval - 1. veksel egasi oldidaga javobgarlik;
2. veksel bo‘yicha kafillik haqidagi qayd
Avantaj - qulay vaziyat, ustunlik
Avans (bo‘nak) – oldindan to‘lanadigan pul summasi va to‘lov hisobi, kelgusida to‘-lanadigan
to‘lovlar hisobiga oldin berila-digan pul miqdori.
Avizo – o‘zaro hisob-kitoblardagi o‘zgarishlar, pul, mol va buyumlar jo‘natil-ganligi haqida
bank tomonidan xabarnoma.
Avisga - 1. to‘lov muddati ko‘rsatilmagan holda berilgan veksel. U istalgan paytda to‘lovga
takdim etilishi mumkin;
2. ko‘rsatilganda istalgan paytda to‘lanishi mumkinligini tasdiqlovchi vekseldagi yoki boshqa
qimmatli qog‘ozdagi yozuv
Akkreditiv - 1. korxonalar va tashkilotlar o‘rtasidagi naqd pulsiz hisob-kitoblar usuli. Uning
mohiyati shundan iboratki, to‘lovchining banki to‘lov oluvchining bankiga talab qilinayotgan summani
kelishilgan muddatda to‘lash haqida topshiriq beradi;
2. kimga berilgan bo‘lsa, o‘sha shaxsning ko‘rsatilgan summani bank muassasasidan olish
huquqini tasdiklovchi pul hujjati
Aksept - taqdim etilgan ofertani qabul qilishga rozilik.
Akseleratsiya-investitsiya hajmi oshishi yoki kamayishi talabni oshishi yoki kamayishiga
bog‘likligi.
Aksept - 1. xo‘jaliklar o‘rtasidagi naqd pulsiz hisob-kitoblar shakllaridan biri. U yetkazib
berilgan mahsulot, ko‘rsatilgan xizmat yoki bajarilgan ishga haq to‘lashda xaridorning roziligini
olishni nazarda tutadi;
2. to‘lovchining o‘tkazma vekselni ko‘rsatilgan muddatda to‘lash majburiyatini o‘z zimmasiga
olishi;
3. boshqa tomon taklif etgan shartlarda shartnoma (bitim) tuzishga rozilik berish
VII-BAP. GEOGRAFİYa TA’LİMİNDE KARTOGRAFİYaLIQ

73
kartanın’ o’lshemi 1:1 000 000. O’lshemler sanlı, sızıqlı h’a’m so’zli bolıp
bo’linedi. Sanlı o’lshemler bo’lshekten ibarat bolıp, onın’ bo’lshek alımı 1-ge ten’,
bo’lshek bo’limi bolsa karta ko’rinisi neshe ma’rte kishiretilgenin ko’rsetedi.
Sızıqlı o’lshem-bul ten’ bo’leklerge bo’lingen tuwrı sızıqlı bolıp esaplanadı. Ha’r
bir bo’lek qansha aralıqqa ten’ligi onın’ u’stine jazıp qoyıladı. So’zli o’lshemde
kartadag’ı 1sm aralıq h’aqıyqatta qanshag’a ten’ligi ko’rsetiledi.
Proektsiyalar-
bul jer ju’zinin’ kartada su’wretlew usılı. Jer domalaq
bolg’anlıg’ı ushın onı tegislikte su’wretlep atırg’anda belgili bir qa’teliklerge jol
qoyıladı. Bunday qa’teliklerge tiykarınan maydanı, uzınlıg’ı h’a’m mu’yeshleri
ko’rsetilip atırg’anda jol qoyıladı. Sonın’ ushın h’a’r tu’rli (ten’ mu’yeshli, ten’
maydanlı, ten’ aralıqlı
)
proektsiyalar qollanıladı:
Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems of programming - bet 527

650
4-jadval
ORL Database, AAF va YFDB bazalari asosida algoritm natijalari taqqoslangan
4-jadvalda keltirilgan natijalardan ko‘rinib turibdiki, CPU texnologiyasini qo‘llash orqali
ORL Database,
AAF va YFDB bazalari
asosida
ishlab chiqilgan algoritm natijasida
ma’lumotlar bazasida identifkatsion belgilar parametrlari bilan
bazada mavjud tasvirlar
bilan o‘qitish, tasvirni tanib olish xamda shaxsni identifikatsiyalash tizimlari orqali ushbu
algoritmni standart xolatda qo‘llashga nisbatan vaqt sarfini kamaytirish imkonini beradi.
Xulosa
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki ma’lumotlar bazasining algoritmi ishlab chiqishda
obyektga yo‘naltirilgan dasturlash tillarini qo‘llash va foydalanish jarayonida tasvirga
dastlabki ishlov berish va identfikatsiyalash ob’ektlari takomillashtirildi.
Shuningdek
identifikatsiyalash tizimida, ma’lumotlar bazasida yuz tasvirlarini
joylashtirish tizimi
belgilar asosida tasvirning hususiyatlari va elementlari bo‘yicha testlash natijalari
o‘tkazildi. Dasturiy ta’minotni qo‘llash natijasida yuz tasviri asosida o‘tkazilgan
tajriba
kuzatuv kameradan olingan yuz tasvirini belgilab olish,
ularga dastlabki ishlov berish,
ma’lumotlar bazasida saqlash, filtirlash, o‘zaro tasvirlarni solishitirish
jarayonida tanib
olish va identifikatsiyalash tezligi samaradorligini 2,5 baravarga oshirishga erishildi. Bunda
dastur ta’minoti ishlash tezligi shaxsni yuz tasviri asosida tanib olish va identifikatsiyalash
tizimiga sarflanadigan vaqtni 25% ga qisqartirishga erishildi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Гонсалес Р., Вудс Р. Цифровая обработка изображений. – М.: Техносфера, 2006.
2. Нуржанов Ф.Р. Маълумотлар базасидан шахснинг юз тасвирини таниб
олишнинг корреляцион усули // «Informatika va Energetika muammolari» O‘zbekiston
jurnali. Тошкент-2017. 2017/ (4)-сон. -B. 53-60.
3. Яне Б. Цифровая обработка изображений / Перев. с англ. – М.: Техносфера, 2007.
– С. 58.
Жахонгирова Н.С. "Мёртвые души" – вершина творчества Н.В.Гоголя
ELASTIK QOVUSHQOQLIK NAZARIYASINING MASALALARI

56
integralni tasvirlaymiz. Bu integralni yig‘indi ko‘rinishi quyidagicha bo‘ladi:
∑ ∫
Har qanday integraldagi figurali qavslar orasidagi yig‘indilarni hisoblashda, aniq integral
uchun o‘rta qiymat haqidagi teoremadan foydalaniladi:
∫
∫
bu yerda
[
]
Agar
ga
teng deb qabul qilinsa, u holda
∑
∫
o‘rinli bo‘ladi. ε(t)=
(2)
(2) ifodada
belgilashdan foydalanilsa, oxirgi yig‘indini quyidagi ko‘rinishda
yozish mumkin:
∑
[ (
) (
)]
Natijada (1)
integral tenglama
t
k
vaqt momenti uchun chiziqli algebraik tenglamaga
almashadi.
∑
[
]
(3)
Bu tenglamani
ga bo‘lib, chiziqli algebraik tenglamalar sistemasini olamiz.
[ (
) (
)]
[ (
) (
)]
[ (
)
]
}
(4)
Izlanishlarni namoyish etish uchun quyidagi
∫
integral tenglamani qaraymiz. Bu
integralning aniq yechimini
[
]
(6)
ko‘rinishga ega. (5) tenglamaning sonli yechimini vaqt bo‘yicha Δt=8 qadam bilan, A=1,
=0,03 1/sut parametrlarda topamiz. Shuni ta’kidlash joizki,
∫
[
]
(7)
Qaralayotgan xususiy hollarda (3) tenglama quyidagi ko‘rinishni qabul qiladi.
[
]
{1+A[1-
]
[
]
{1+A[1-
]
[
]
[
]
(5) tenglamaning sonli yechimini vaqt bo‘yicha Δt=8 qadam bilan, A=1,
=0,03
1/sut parametrlarda topamiz.
[0;40]
vaqt oralig‘ini Δt bo‘lgan
n=5
ta davomiy bo‘laklarga
bo‘lamiz. Bundan ko‘rinadiki
, n=5
ta bo‘lakka bo‘lganda:
k=1,2,3,4,5; i=0,1,2,3,4;
=
+k Δt (k=1,2,...,n)
vaqt momenti:
=8,
=16,
=24,
=32,
=40 ga teng bo‘ladi.
(3) tenglamani yoyib, quyidagi chiziqli algebraik tenglamalar
sistemasini hosil
qilamiz:
Key words
: density, self-similar, mathematical modeling, diffusion, thermal 
conductivity. 
Аннотация

|
Key words
: density, self-similar, mathematical modeling, diffusion, thermal
conductivity.
Аннотация Pdf ko'rish
|
bet | 54/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20Key words
: density, self-similar, mathematical modeling, diffusion, thermal
conductivity.
Аннотация
: в статье рассматривается исследование нелинейных процессов
рассеивания тепла, теоремы сравнения и решение уравнения путем приведения его
к автомодельному уравнению, а также проводится численный анализ данной
математической модели на основе начального приближения, полученного для
решения.
Ключевые слова
: плотность, автомодель, математическое моделирование,
диффузия, теплопроводность.
Masalaning qo‘yilishi.
{
sohada quyidagi o‘zgaruvchan
xossali muhitdagi chiziqsiz issiqlik tenglamasi uchun chegaraviy masala berilgan:
(
*
{
bu yerda
-berilgan haqiqiy son,
-muhit tezligi,
-issiqlik o‘tkazuvchanlik
koeffitsiyenti
qidirilayotgan yechim,
-boshlang‘ich harorat,
-manfiy bo‘lmagan funksiyalar,
T
,
a
,
b
-berilgan sonlar,
Koshi sharti, (3)
chegaraviy shart deyiladi. Ushbu tenglamani yechishning bir qancha usullari mavjud bo‘lib
[4-5], ulardan avtomodel yechim orqali tenglama yechish [1-3] da ko‘rib chiqilgan.
(1) tenglama qator fizik jarayonlarni ifodalaydi: chiziqli bo‘lmagan muhitda reaksiya
diffuziya jarayonini, bir jinsli bo‘lmagan chiziqsiz muhitdagi issiqlik tarqalish jarayonini,
politrapiya qonuni va boshqa chiziqli bo‘lmagan ko‘chishlarning mavjudligini ifodalaydi.
Quyilgan (1) tenglamaning yechimi
ni topish uchun chiziqsiz ajratish
algoritmidan foydalanamiz [1]. (1) tenglamaning taqribiy avtomodel yechimi quyidagicha
bo‘ladi:
(
)
(
( ∫
)
( )
+
(4)
bu yerda:
–musbat o‘zgarmaslar va
∫
Hisoblash eksprimenti va sonli natijalar:
Qo‘yilgan masalani yechish algoritmi tuzib chiqildi va C# dasturlash tilida algoritmga
mos dasturiy ta’minot yaratildi (1-rasm). Yaratilgan dasturiy ta’minot asosida sonli
natijalar olindi (2-rasm), olingan natijalar asosida ikki o‘lchovli (3-rasm) va uch o‘lchovli
(4-rasm) grafik animatsiyalar shakllantirildi. Grafik rejim bilan ishlash uchun C# dasturlash
tilining Chart modulidan, Matcad paketining 3D-Plot grafik modulidan foydalanildi.
Dasturdan foydalanish uchun qulay interfeys yaratildi.
Dastur yordamida hosil qilingan natijalarning ba’zilari quyida aks ettirilgan:
70
3-rasm. animatsion ko‘rinishi.
|
| |
1. 2. Meteorologiyalıq baqlawlar

|
1. 2. Meteorologiyalıq baqlawlarBog'liq Vaxabov X, Gaypova R, Tursinov M. Geografiyanı oqıtıw metodikası
6. 1. 2. Meteorologiyalıq baqlawlar
Meteorologiyalıq baqlawlarda ulıwma bilim beretug’ın orta mekteplerinde
h’awanı baqlaw o’z aldına orın tutadı.
Hawanı baqlaw bir neshe basqıshlardan ibarat:
- oqıw jılının’ basında h’awanı baqlawdı sho’lkemlestiriw h’a’m baqlaw
usılları menen arnawlı sabaqta oqıwshılardı tanıstırıw;
- baqlawdan aldın meteorologiyalıq a’sbaplar menen jumıs islew
ko’nlikpelerin qa’liplestiriw kerek. Ma’selen: termometrden esap alıw
texnologiyası h’a’m t.b;
- arnawlı bilimlerdi o’tkenge shekem a’piwayı meteorologiyalıq baqlawlar
alıp barıladı (temperatura, samal, jawın-shashın mug’darı);
- klimat h’aqqında arnawlı temalar o’tip bolıng’annan son’ atmosfera
basımı, samal ku’shi, bultlardın’ tu’rleri h’a’m olardın’ jag’dayı h’aqqında
baqlawlar alıp barıladı. Hawanın’ temperaturasın, samaldın’ bag’darın da’slep
ku’nine bir ma’rte, bulttı h’a’m jawındı ku’n dawamında baqlaw mu’mkin;
- samaldın’ ku’shi h’a’m bag’darın to’mendegishe anıqlaw h’a’m
su’wretlew mu’mkin:
-arqadan, ku’shi 3-ball
-
arqa-shıg’ıstan, ku’shi 2 ball
-shıg’ıstan, ku’shi 6 ball
- batıstan, ku’shi 5 ball
-qubla-batıstan, ku’shi 4 ball
-qubladan, ku’shi 7 ball
-qubla - shıg’ıstan, ku’shi 2 ball
Koordinatalardag’ı qanat balldı ko’rsetedi. Uzın qanat -2 ball, kelte qanat-1
ball.
64
Xawa rayının’ bultlılıg’ın baqlaw to’mendegishe ko’rsetiledi:
Atmosfera
jawın-shashınların
baqlaw
na’tiyjeleri
to’mendegishe
su’wretlenedi:
... – Jawın
* -
qar
- Hawa ashıq (aspan bultsız)
- Aspan bultlı, onın’ 50%-i bult penen qaplang’an
-Aspan tolıq bult penen qaplang’an
- Tuman
- Qıraw
- No’ser jawın
- Shıq
4-keste
V klasstan baslap h’awa-rayın toltırıw to’mendegi tablitsa tiykarında alıp barıladı
Ay
h’
a’m
ku’n
Ha
wa
tempe
ra
tur
ası
Ha
wa
b
asım
ı
S
amaldın’
ba
g’
da
rı
h’
a’m
ku’shi
B
ult
lı
lıq
Ja
wın
-shashınlar
Quya
shtı
n’
goriz
ontt
an
ba
’le
ntl
igi
Ko’
rse
tpe
Usı tablitsa h’a’r ku’ni kundelikli baqlaw na’tiyjeleri menen tolıqtırılıp
barıladı h’a’m h’a’r ay aqırında analizlenedi. Analizde ay dawamındag’ı en’ joqarı
h’a’m en’ to’men temperatura, basımnın’ pa’seygen h’a’m ko’terilgen ku’nleri,
samaldın’ tiykarg’ı bag’darları, bultlılıq, jawınlar uyreniledi. Son’ h’awa-rayının’
o’zgeriwi ma’wsimler boyınsha analizlenedi h’a’m jıllıq ortasha temperatura h’a’m
basım anıqlanadı.
|
| |
1. 3. Fenologiyalıq baqlawlar

67
Baqlaw dawamında oqıwshılardın’ erkin pikirlewin ku’sheytiw ta’rtibi
to’mendegilerden ibarat;
-oqıwshılardın’ baqlawı oqıtıwshı basshılıg’ında alıp barıladı. Baqlaw klasta,
geografiya maydanlarında yaki orınlarda alıp barıladı. Tiykarınan ta’biyat
qu’bılısları, h’awa temperaturası, jawınlar, samallar quyashtın’ ba’lentligi h’a’m
t.b. baqlanadı;
-oqıtıwshı bergen bilimleri tiykarında oqıwshılardı ta’biyatta h’a’m
o’ndiriste alıp barılatug’ın o’z betinshe jumıslarındag’ı (meteorologiyalıq,
gidrologiyalıq, fenologiyalıq, xojalıq) baqlaw na’tiyjelerin oqıwshılar ta’repinen
o’z betinshe qayta islenedi h’a’m ulıwmalastırıladı;
-oqıwshılardın’ baqlaw jumısları da’stu’rin islep shıg’ıwda qatnasıwı. Olar
ta’repinen uzaq waqıt baqlaw jumıslarının’ alıp barılıwı h’a’m olardın’
na’tiyjelerinin’ ulıwmalastırılıwı (diagramma, karta, sızılmalar du’ziw);
Baqlaw metodların rawajlandırıwdın’ tiykarg’ı usılı oqıwshılardın’ o’z
betinshe jumıs islewin asırıwdan ibarat.
2. 3. Atmosfera temasın u’yreniwde orınlanatug’ın ta’jiriybeler

70
- eki ıdıstag’ı suw h’a’m topıraq lampa ja’rdeminde qızdırıladı h’a’m 6-7
minuttan son’ temperaturalar ja’ne qaytadan o’lshenedi;
Termometrde alıng’an mag’lıwmatlar oqıtıwshı ta’repinen klass taxtasına
jazıladı, oqıwshılar bolsa da’pterlerine jazıp aladı.
Mag’lıwmatlar to’mendegi tablitsa formasında ko’rsetiledi.
5-keste
Ju’ze
Temperatura da’rejesi
Parqı
Da’slepki
Qızdırılg’annan son’
Suwıtılg’annan son’
Suw
14
18
16
2
Topıraq
14
39
14
25
Suw h’a’m topıraq temperaturasındag’ı parqının’ u’lkenligi topıraq, yag’nıy
suwg’a qarag’anda tezirek ısıp tezirek suwıwına oqıwshılarda isenim payda
boladı. Bul qurg’aqlıq h’a’m okeanda klimattın’ h’a’rqıylılıg’ın tiykarlap beredi.
Bult h’a’m jawınnın’ payda bolıwın ta’jiriybede ko’rsetiw ushın ba’lentligi
25-30 sm keletug’ın shiyshe ıdıs (tsilindr) alınadı. Idıstın’ diywalı terlemewi ushın
ol bir az qızdırıladı. Idıs ishine suw salınadı h’a’m spirtli lampada qızdırıladı.
Idıstın’ qaqpag’ının’ to’besine muz salıp qoyıladı, muz astında bult (puw) payda
boladı, son’ onnan jawın (suw tamshıları) ajıralıp shıg’a baslaydı. Demek,
oqıwshılar bultlar h’a’m jawınlardın’ qanday payda bolıwın klass sharayatında
u’yreniw h’a’m usı protsessti tolıq baqlaw mu’mkinshiligine iye boldı.
АВТОМАТЛАШТИРИЛГАН - download

Qidiruv: АВТОМАТЛАШТИРИЛГАН
1-ma’ruza. Fanning muhandis-mashinasozlarni tayyorlashdagi o'rni va ahamiyati
K, Перегудов С. Л. “Автоматлаштирилган корхона станоклари.” Тошкент.: “Ўзбекистон”
50,4 Kb.
2
o'qib
2-Tajriba ish. Mavzu. Ewb muhiti asosida Multisim
Mavzu. Ewb muhiti asosida Multisim русумли лойиҳаловчининг автоматлаштирилган иш ўрнида микропроцессор қурилмани тадқиқ этиш
1,86 Mb.
1
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
4. Ekonomikalıq geografiyalıq sayaxatlar

167
Oqıw sayaxatlarına tayarlıq da’wirinde oqıtıwshı tarepinen sayaxat
o’tkiziletug’ın orın tan’lanadı, sol jerdin’ ekonomikalıq geografiyalıq sharayatı
h’aqqında mag’lıwmatlardı toplaydı. Oqıw sayaxatı rejesi islep shıg’ıladı.
Oqıw sayaxatı o’tkiziletug’ın ku’ni belgilengen waqıtta oqıwshılar jıynalg’anda
oqıtıwshı ja’ne bir ma’rte sa’wbet o’tkizedi. Oqıw sayaxatının’ maqseti, wazıypaları,
obekti h’a’m sayaxat dawamında oqıwshılar a’mel qılıwı lazım bolg’an qag’ıydalar
tu’sindiriledi. Sonnan son’ oqıw sayaxatı baslanadı.
Orınnın’ geografiyalıq sharayatın u’yreniw to’mendegi ta’rtipte alıp barıladı.
Obekttin’ ekonomikalıq geografiyalıq ornın anıqlaw. Ekonomikalıq geografiyalıq
obektlerdin’ geografiyalıq ornın tiykarg’ı ma’mleketlik a’h’miyetke iye bolg’an
avtomobil, h’awa h’a’m temir jollarg’a; rayon, wa’layat oraylarına qaray jaylasıwı
anıqlanadı.
Keyin orınnın’ yag’nıy obekttin’ ta’biyiy resursları u’yreniledi. Ta’biyiy
resurslardı to’mendegi toparlarg’a bo’lip u’yreniledi; jer resursları, suw resursları,
mineral resurslar, topıraq resursları, rekratsion resursları h’a’m t.b..
Xalqı h’a’m miynet resursları to’mendegi ta’rtipte u’yreniledi; awıl yamasa
mektep jaylasqan aymaqtın’ xalqının’ sanı, aymaqlıq jaylasıwı h’a’m basqa statistik
mag’lıwmatlar, mamleketlik a’xmiyetke iye jolları h’a’m basqa ko’rsetkishleri
anıqlanadı. Obekttin’ xojalıg’ı u’yrenilip, onda sanaat h’a’m awıl xojalıg’ı tarawlarının’
rawajlang’anlıg’ı anıqlanadı.
XVII-BAP. KLASSTAN TIS JUMISLAR

171
17. 1 Klasstan tıs jumıslardın’ maqseti h’a’m wazıypaları
Klasstan tıs jumıslardın’ tiykarg’ı maqseti to’mendegilerden ibarat: oqıwshılardı
ta’biyattı tu’siniwge h’a’m ta’biyattı su’yiwge u’yretiw, o’zi jasap turg’an ornı
h’aqqında bilimlerdi teren’lestiriw; oqıwshılarda qorshag’an ortalıq h’aqqındag’ı oy-
o’risin rawajlandırıw; oqıwshılarda geografiya pa’nine qızıg’ıwshılıg’ın oyatıw;
oqıwshılardı geografiya izertlew usılları menen tanıstırıw h’a’m t.b.
Oqıwshılardı ta’biyattı tu’siniwge h’a’m ta’biyattı su’yiwge u’yretiw.
Geografiyalıq do’gereklerde, geografiyalıq kesheler, geografiyalıq h’a’pteler h’a’m t.b.
klasstan tıs jumıslar alıp barıladı. Onda oqıwshılar oqıtıwshının’ tapsırmasına muwapıq
ta’biyat h’aqqında tu’rli ilimiy h’a’m ko’rkem a’debiyatlar menen tanısadı. Usı
a’debiyatlar menen tanısıw h’a’m berilgen tapsırmanı orınlaw dawamında olarda
ta’biyat h’a’m tabiyat qubılısları, ta’biyattı qorg’aw h’aqqında bilimler qa’liplesedi.
Ta’biyat h’a’m ta’biyattı qorg’aw,asırap abaylaw boyınsha berilgen
tapsırmalarda qorıqxanalar, milliy bag’lar, buyırtpaxanalar, jog’alıp ketken h’a’m
jog’alıp ketiw aldında turg’an o’simlik h’a’m h’aywanlar du’nyası, ta’biyatta siyrek
ushıraytug’ın estelikler h’aqqında mag’lıwmatlar a’h’miyetli orındı iyeleydi.