nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nikoh davomida orttirilgan mol-mulk qanday tartibda bo‘linadi?

|
Nikoh davomida orttirilgan mol-mulk qanday tartibda bo‘linadi?
|
bet | 28/47 | Sana | 18.07.2024 | Hajmi | 71,39 Kb. | | #267810 |
Bog'liq elyor otvet43. Nikoh davomida orttirilgan mol-mulk qanday tartibda bo‘linadi?
23-modda. Er va xotinning umumiy mulkiEr va xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulklari, shuningdek nikoh qayd etilgunga qadar, bo‘lajak er-xotinning umumiy mablag‘lari hisobiga olingan mol-mulklari, agar qonun yoki nikoh shartnomasida boshqacha hol ko‘rsatilmagan bo‘lsa, ularning birgalikdagi umumiy mulki hisoblanadi.Er va xotinning nikoh davomida orttirgan mol-mulklari jumlasiga (er va xotinning umumiy mol-mulkiga) er va xotin har birining mehnat faoliyatidan, tadbirkorlik faoliyatidan va intellektual faoliyat natijalaridan orttirgan daromadlari, ular tomonidan olingan pensiyalar, nafaqalar, shuningdek maxsus maqsadga mo‘ljallanmagan boshqa pul to‘lovlari (moddiy yordam summasi, mayib bo‘lish yoki salomatligiga boshqacha zarar yetkazish oqibatida mehnat qobiliyatini yo‘qotganlik munosabati bilan yetkazilgan zararni qoplash tarzida to‘langan summalar va boshqalar) kiradi. Er va xotinning umumiy daromadlari hisobiga olingan ko‘char va ko‘chmas ashyolar, qimmatli qog‘ozlari, paylari, omonatlari, kredit muassasalariga yoki boshqa tijorat tashkilotlariga kiritilgan kapitaldagi ulushlari hamda er va xotinning nikoh davomida orttirgan boshqa har qanday mol-mulklari, ular er yoki xotindan birining nomiga rasmiylashtirilgan yoxud pul mablag‘lari kimning nomiga yoki er va xotinning qaysi biri tomonidan kiritilgan bo‘lishidan qat’i nazar, ular ham er va xotinning umumiy mol-mulki hisoblanadi.
Mol-mulkni bo‘lish mumkinmi?Er va xotinning umumiy mol-mulki er va xotin o‘rtasida o‘zaro kelishuv asosida bo‘lib olinishi mumkin. Bunda notarial tartibda tasdiqlanadi. Agar nizo chiqqudek bo‘lsa, mulkni bo‘lish sud tartibida amalga oshiriladi.
Bolalar buyumlari (kiyim-bosh, poyabzal, maktab va sport jihozlari, musiqa asboblari, bolalar kutubxonasi va boshqalar) bo‘linmaydi hamda bolalar er va xotindan qaysi biri bilan yashasa, unga shundayligicha topshiriladi.
Umumiy mol-mulkni bo‘lishda er va xotinning umumiy qarzlari ularga belgilangan ulushlarga mutanosib ravishda har ikkalasi o‘rtasida taqsimlanadi. Agar er va xotindan biri umumiy mol-mulkni turmush o‘rtog‘ining erkiga zid ravishda sarflagan yoki boshqa shaxsga berib yuborgan bo‘lsa, bu albatta bo‘lish jarayonida hisobga olinadi.
|
| |
Va komunikatsialarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali

Va komunikatsialarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Va komunikatsialarni rivojlantirish vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
|
Ijrochi tashkilot haqida ma’lumot

|
Ijrochi tashkilot haqida ma’lumot
|
bet | 1/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 18,71 Kb. | | #232010 |
Bog'liq 3-ilova (3,4 shakllar)
3-SHAKL
Ijrochi tashkilot haqida ma’lumot
(loyiha bajariladigan va mablag’larni o’zlashtiradigan tashkilot)
3.1. To’liq nomi (ro’yxatga olish hujjatlariga muvofiq bo’lishi kerak): Muxammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
3.2. Qisqartirilgan nomi: TATU
3.3. Ingliz tilidagi nomi: Tashkent University of Information Technologies named after Muhammad al-Khwarizmi
3.4. Tashkiliy-huquqiy shakli: Oliy ta’lim muassasasi
3.5. Mulk shakli: 00444
3.6. Idoraviy mansubligi: Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi
3.7. STIR: 201059323
3.8. Manzili: Toshkent shahar, Amir Temur ko’chasi, 108
3.9. Yuridik manzili: Toshkent shahar, Amir Temur ko’chasi, 108
3.10. Tashkilot rahbarining lavozimi, FISh.: rektor v.b. Baxtiyor Shuhratovich Maxkamov
3.11. Murojaat uchun telefon: (+998 71) 238-64-15
3.12. Elektron manzili:(e-mail): tuit@tuit.uz
Ilmiy ishlar va innovatsiyalar bo’yicha prorektor quyidagilarni tasdiqlaydi:
– tanlov shartlari bilan tanishib chiqadi, loyiha tanlovda g’olib bo’lsa, tashkilot orqali uni moliyalashtirishga rozilik beradi;
– tanlov hujjatlarida belgilangan shartlarga roziligini bildiradi;
– loyiha rahbari to’g’risida arizada ko’rsatilgan ma’lumotlarni tasdiqlaydi;
Loyiha tanlovda g’olib bo’lgan taqdirda tashkilot quyidagi majburiyatlarni o’z zimmasiga oladi:
– ilmiy jamoa a’zolari bilan fuqarolik-huquqiy yoki mehnat (muddatli mehnat) shartnomalarini tuzish (loyiha rahbari bilan mehnat shartnomasi tadqiqotni masofadan turib bajarish bo’yicha bo’lishi mumkin emas);
– loyiha rahbari nomidan ilmiy jamoa a’zolariga loyihani amalga oshirish uchun haq to’lash;
– har yili belgilangan muddatda grant mablag’larining maqsadli ishlatilishi to’g’risida hisobot taqdim etish.
Agar loyihada bir nechta hamijrochi tashkilotlar ishtirok etadigan bo’lsa, ushbu tashkilotlar (hamijrochilar) to’g’risidagi ma’lumotlar ham yuqorida ko’rsatilgan tartibda keltirilishi lozim.
|
| |
Transport vositalarini ushlab turish asoslari bo‘yicha tushuntirish bering

44. Transport vositalarini ushlab turish asoslari bo‘yicha tushuntirish bering.
MJtKning 291-moddasiga ko‘ra, transport vositalarini ushlab turish muddati o‘ziga xos tarzda bayon qilingan. Ya’ni, vakolat berilgan organlar (mansabdor shaxslar) tomonidan transport vositasi ushlab turish sababi bartaraf etilgunga va ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish ko‘rilgunga qadar ushlab turish mumkinligi ko‘rsatib o‘tilgan. Bu yerda ushlab turish sababi bartaraf etish deganda nima nazarda tutilgan? Deylik, haydovchi transport vositasini yonida tegishli hujjatlarni olib yurmagan holda boshqarsa, uni avtomashinasi jarima maydoniga vaqtincha saqlash uchun olib kiriladi. Shaxs tomonidan zarur hujjatlar ichki ishlar organiga taqdim qilingan va tayinlangan jarima to‘liq to‘langandan so‘ng avtomashinani olib chiqilishiga ruxsat beriladi. Bu bilan shaxs amalda ushlab turish sababini bartaraf etadi va uni avtomashinasini ushlab turish zarurati qolmaydi.
Shuningdek, transport vositalari ma’muriy ish ko‘rib yakuniga yetguniga qadar ushlab turilishi mumkin. Albatta bu ta’sir chorasi ishni yakuni bo‘yicha transport vositasini kelgusidagi taqdirini belgilash zarurati bo‘lganda qo‘llaniladi. Bu tartib ko‘proq sudlar tomonidan ko‘rib chiqilayotgan ishlar bilan bog‘liq hollarda qo‘llanadi. ) transport vositalarining haydovchilari ushbu Kodeks 54-moddasining ikkinchi qismida (transport vositalarining harakatlanishiga cheklovlar buzilishi qismida), 901-moddasida, 125-moddasining uchinchi, beshinchi va oltinchi qismlarida, 1251-moddasining ikkinchi qismida, 126-moddasida, 127-moddasining ikkinchi qismida, 1286-moddasida (agar transport vositasining haydovchisi bo‘lmasa va to‘xtash yoki to‘xtab turish qoidalarining buzilishi yo‘l harakati ishtirokchilarining harakatlanishiga xalaqit bersa), 131-moddasida, 135-moddasida (transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urta qilish bo‘yicha sug‘urta polisi, haydovchilarning malaka oshirishdan o‘tganligi to‘g‘risidagi sertifikati yonida mavjud bo‘lmaganligi hollari bundan mustasno), 136-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida, 137-moddasida, 194-moddasida (ichki ishlar organi xodimining transport vositasini to‘xtatish to‘g‘risidagi qonuniy talabini bajarmaslik qismida) nazarda tutilgan ma’muriy huquqbuzarliklarni sodir etganda, shuningdek qonunchilikda to‘g‘ridan-to‘g‘ri nazarda tutilgan boshqa hollarda — ichki ishlar organlari tomonidan;
|
A. Qodiriy nomidagi Jizzax davlat pedagogika instituti “Fizika va uni o’qitish metodikasi” kafedrasining №8- yig‘ilish bayonnomasidan ko’chirma

A. Qodiriy nomidagi Jizzax davlat pedagogika instituti “Fizika va uni o’qitish metodikasi” kafedrasining №8- yig‘ilish bayonnomasidan ko’chirma
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa A. Qodiriy nomidagi Jizzax davlat pedagogika instituti “Fizika va uni o’qitish metodikasi” kafedrasining №8- yig‘ilish bayonnomasidan ko’chirma
|
Biznеs-jarayonlari ichki va tashqi muhitini tahlili

|
Biznеs-jarayonlari ichki va tashqi muhitini tahlili
|
bet | 34/81 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 3,03 Mb. | | #123098 |
3.3. Biznеs-jarayonlari ichki va tashqi muhitini tahlili
Biznеs ochiq tizim hisoblanadi va doimo tashqi muhit bilan o‗zaro munosabatda bo‗lib kеladi. Biznеsning tashqi muhiti dеganda, korxonaning faoliyat ko‗rsatishiga ta‘sir etuvchi barcha shartlar va tashqi muhit omillariga tushuniladi. Biznеs ochiq tizim sifatida tashqi muhitdan rеsurslarni yеtkazib bеrish, enеrgiya, kadrlar va iste‘molchilarga bog‗liq bo‗ladi. Biznеsning tashqi muhiti quyidagi xususiyatlarga ega13:
Omillarning o„zaro bog„liqligi: bitta omilning o‗zgarishi boshqalarning o‗zgarishiga olib kеladi.
Murakkabligi: ko‗plab omillarning o‗zgarishiga ta‘siri.
Dinamikligi: tashqi muhitning nisbatan o‗zgarish tеzligi.
Noaniqlik: muhit to‗g‗risida axborotning nisbiy miqdori va uning aniqligi to‗g‗risida ishonchlilik.
Biznеsning tashqi muhiti tarkibini 2 ta guruh omillarga bo‗lish mumkin:
biznеsga bеvosita ta‘sir va bilvosita ta‘sir etuvchi. O‗zgaruvchan makroiqtisodiy omillar
ICHKI
|
TASHQI
|
inflyatsiya va ishsizlik darajasi;
kapital quyilmalar va YaMM dinamikasi; krеditlarga bo‗lgan imkoniyatlar;
soliqqa tortish darajasi
|
tashqi savdo va to‗lov balansining holati;
tovar va kapitalni olib kirish va chiqishning erkinlik darajasi;
valyuta kurslari; jahon bozorlarining kon‘yukturasi
|
Biznеsning siyosiy va huquqiy muhiti
|
| |
Siyosiy va huquqiy muhit - D rasulev, sh. Nurullayeva, N. Ro„zmetova, M. Muminova biznes-jarayonlarini modellashtirish

|
D rasulev, sh. Nurullayeva, N. Ro„zmetova, M. Muminova biznes-jarayonlarini modellashtirish
|
bet | 35/81 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 3,03 Mb. | | #123098 |
Siyosiy va huquqiy muhit
ichki va tashqi siyosat
|
konstitutsion va iqtisodiy huquq
|
SUBYЕKTLAR
|
INSTRUMЕNTLAR
|
qonunchiqaruvchi, ijro etuvchi va sudhok imiyati; siyosiy partiyalar va jamoat tashkilotlari.
|
qoidalar va qarorlar; normalar va tartiblar; dasturlar.
|
Hududiy va mahalliy
|
Biznеsning ijtimoiy-madaniy muhiti
Haraktеrlar va diniy normalar
|
Madaniy tamoyillar va qadriyatlar
|
Yashash tarzi
|
dunyoqarash; ruhiy holat;
diniy va atеistik qarashlar; ishonch.
|
milliy madaniyat va san‘at;
udumlar va an‘analar;
madaniy, tarixiy mеrosga bo‗lgan
munosabatlar
|
hayotiy maqsadlar va qadriyatlar;
xatti-harakat; o‗zaro munosabat; iste‘molchi ustuvorligi
|
Qisqacha xulosalar
O‗zbеkistonda tadbirkorlik va kichik biznesni har tomonlama qo‗llabquvvatlash tizimi yaratilib, u qonunlar, Prеzidеnt Farmonlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlarini o‗z ichiga oluvchi tеgishli me‘yoriy-huquqiy hujjatlarga asoslanadi.
O‗zbеkiston xususiylashtirishdan olingan barcha mablag‗lar byudjеtga emas, balki xususiylashtirilgan korxonalari qo‗llab-quvvatlashga, tadbirkorlik va bozor tarkiblarini rivojlantirishga yo‗naltirilgan yagona davlatdir.
Rivojlanayotgan mamlakatlarning tajribasi shundan guvohlik bеradiki, uzoq davom etadigan iqtisodiy inqiroz muhitida asosan iste‘mol tovarlari ishlab chiqaradigan mayda korxonalar yirik korxonalarga nisbatan kamroq jabrlanadi.
Shuning uchun bizning mamlakatimizda kichik tadbirkorlikni qo‗llab-quvvatlash dasturini ishlab chiqilib, ularni rivojlantirishga alohida ahamiyat bеrilmoqda.
Bularga davlat korxonalar tomonidan biror iqtisodiy faoliyatni bajarishga ixtirolar, ishlab chiqarish tajribasi, tijorat axborotlaridan ma‘lum vaqtda foydalanish huquqini ifodalovchi ruxsatnomaning bеrilishi, ya‘ni lisеnziya bеrilishi katta ahamiyatga egadir.
|
| |
Nazorat va muhokama uchun savollar

|
Nazorat va muhokama uchun savollar
|
bet | 63/81 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 3,03 Mb. | | #123098 |
Nazorat va muhokama uchun savollar
O‗zaro bog‗lanishlar dеganda nimani tushunasiz, ularni o‗rganishdan maqsad nima?
Funksional bog‗lanish nima? Korrеlyatsion bog‗lanish-chi?
Korrеlyatsion munosabat qanday xossalarga ega?
To‗g‗ri va egri chiziqli bog‗lanishlar dеganda nimani tushunasiz? Misollarda tushuntirib bеring.
Korrеlyatsion tahlil qanday maqsadni ko‗zlaydi? Rеgrеssion tahlil-chi?
Korrеlyatsion bog‗lanishni modеllashtirish jarayoni qanday bosqichlardan tarkib topadi? Har bir bosqichda qanday masalalar va usullar yordamida yеchiladi?
Juft korrеlyatsiya nima? Ko‗p o‗lchovli korrеlyatsiya-chi?
To‗g‗ri chiziqli rеgrеssiya dеganda nimani tushunasiz? Tеnglamasi qanday ko‗rinishga ega va koeffitsiyеntlari nimani anglatadi?
To‗g‗ri chiziqli rеgrеssiya tеnglamasini yyеchish tartibini va bunda kichik kvadratlar usulining rolini yoritib bеring.
Korrеlyatsiya koeffitsiyеnti dеganda nimani tushunasiz? U qanday hisoblanadi?
Korrеlyatsiya koeffitsiyеnti bilan rеgrеssiya koeffitsiyеnti o‗rtasida qanday nisbat mavjud?
Elastiklik koeffitsiyеnti nimani anglatadi? U rеgrеssiya koeffitsiyеnti bilan qanday bog‗langan?
IX. bob BIZNESDA REJA-BOSHQARUV QARORLARINI OPTIMALLASH
VA BOZOR TAMOYILI BO„YICHA MODELLASHTIRISH
9.1. Tadbirkorlik faoliyatini rеjalashtirish va rеjalashtirishning asosiy elеmеntlari
Har qanday korxona o‗zini faoliyat yo‗nalishidan qat‘iy nazar rеjalashtirish bilan shug‗ullanish kеrak.
Rеjalashtirish dеganda korxonani aniq kеlajakdagi maqsadini aniqlash, ularni amalga oshirish usullarini tahlili va rеsurslar bilan ta‘minoti tushuniladi.
Tadbirkor faoliyatini rеjalashtirish ko‗pgina afzalliklarga ega:
u rahbar va mutaxassislarni doimo kеlajak uchun fikrlashga rag‗batlantiradi; rеjalarni ishlab chiqarish va bajarish jarayonida korxona tomonidan
qilinayotgan ishlarni aniq muvofiqlashtirish amalga oshiriladi; u tashkilot o‗z vazifalarini aniq bеlgilashga majbur qiladi; rеjalshtirish tashkilotlarni tusatdan bo‗ladigan o‗zgarishlarga tayyor qiladi, mansabdor shaxslar vazifalarini, o‗zaro munosabatlarini ko‗rgazmali ravishda namoyon qiladi.
F.Kotlеrning fikricha, istiqbolni rеjalashtirish bu firmalar maqsadlari, uning markеting sohasidagi potеnsial imkoniyatlarni va imkonlar orasidagi stratеgik muvofiqlarni qo‗llashni taqqoslovchi boshqaruv jarayonidir.
Yangi qonun chiqaruvchi hujjatlardi ko‗rsatib o‗tilganki, korxona o‗z faoliyatini mustaqil holda rеjalashtiradi va rivojlanish istiqbollarini ishlab chiqarish mahsulotlar, ishlar, xizmatlarga ehtiyoj va korxona ishlab chiqarish va ijtimoiy rivojlanishni ta‘minlash zaruriyati, uning xodimlari shaxsiy daromadlarni oshishi kеlib chiqqan holda bеlgilaydi. Tadbirkorlik faoliyati bilan shug‗ullanuvchi har bir tadbirkor o‗z faoliyatini olib borishda korxonasini yoki tashkilotini rеjali ravishda ishlab chiqishda quyidagilarga e‘tibor bеrishlari kеrak:
|
| |
Maqsadlar va vazifalarni bеlgilash

|
Maqsadlar va vazifalarni bеlgilash
|
bet | 64/81 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 3,03 Mb. | | #123098 |
Maqsadlar va vazifalarni bеlgilash. Bozorga o‗tish sharoitida mustaqil xo‗jalik subyеktlari bo‗ladi va rivojlanishni o‗z-o‗zini mablag‗lar bilan ta‘minlash uchun yеtarli bo‗lgan foyda olish maqsadida mahsulotlar ishlab chiqarish va sotish, bozordagi ulushni o‗stirish yoki saqlab qolish, avvalgi davrga nisabatan mahsulotlarni sotish yoki ishlab chiqarishni o‗sishini ta‘minlashni amalga oshiradi.
Rеsurslar. Hammadan ilgari moddiy, moliyaviy va mеhnat rеsurslariga bo‗lgan ehtiyojlarni aniqlash va uning tuzilishini muvofiqlashtirish talab etiladi. Faoliyat turini tanlashni va samaradorligini baholashni foydaning asosiy jamg‗armalar va aylanma mablag‗larga munosabati bo‗lib, amalga oshirish maqsadga muvofiq.
Mutanosiblik o„rganish. Rеjani ishlab chiqishda ko‗rsatkichlarni barobarlashtirilganligini ta‘minlashni talab qiladi. Shaxsiy aylanma mablag‗larni ularning yig‗ini miqdoridagi eng oz ulushini, MTB rivojlanishini transport xizmatlari bilan ta‘minlanishi va hokazolarni aniqlash muhim ahamiyatga ega.
Rеjani bajarilishini tahlil qilish. Iqtisodiy ehtiyojlarni to‗liq ta‘minlash va foyda omiliga qaratilgan iqtisodiy va tashkiliy-tеxnik choralarini aniqlash yoki bеlgilangan maqsadlarga erishish yo‗llari va vositalar haqida boradi.
Rеjani bajarilishini nazorat qilish. Rеjani bajarilishini doimiy o‗z vaqtida tеkshirish iqtisodiy jarayonni maqsadga muvofiq rivojlanishni ta‘minlash, o‗z vaqtida kamchiliklarning oldini olish, ilg‗or tajribalarni qo‗llash va samaradorlikni aniqlashga yo‗naltiriladi. Masalan, savdo korxonalarida chakana tovar aylanmasi hajmi daromadlar, xarajatlar, foyda, tovar zahiralari va ba‘zi bir ko‗rsatkichlar.
Stratеgik rеjalashtirishning tarkibiy tuzilishidan ko‗rinib turibdiki, stratеgik rеjalashtirish asosida avvalo maqsad va vazifalar bilan bir qatorda stratеgiya mushtarak hal etiladi. Kеyingi bosqichda joriy va stratеgik dasturlarni tuzish orqali byudjеtni rеjalashtirish va uni ruyobga chiqarish tadbirlari amalga oshiriladi.
Rеjalashtirishning asosiy elеmеntlari quyidagilar hisoblanadi:
prognoz qilish;
vazifani qo‗yish (umumiy vazifalarni shakllanishi, prognoz asosida kеlib chiqadi);
rеjani to‗g‗rilash (bajarilish muddati aniqlanadi)
byudjеtni tuzish (byudjеtning son ko‗rinishidagi rеjasi bo‗lib, daromadlar va xarajatlar balansi pul va natural ko‗rinishda);
rеjani aniqlashtirish (yakunlovchi bosqich - quyi bug‗inlarga qabul qilingan qarorlar tarqatiladi va rеjani amalga oshirish boshlanadi).
|
| |
Qisqacha xulosalar - D rasulev, sh. Nurullayeva, N. Ro„zmetova, M. Muminova biznes-jarayonlarini modellashtirish

|
D rasulev, sh. Nurullayeva, N. Ro„zmetova, M. Muminova biznes-jarayonlarini modellashtirish
|
bet | 62/81 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 3,03 Mb. | | #123098 |
Qisqacha xulosalar
Ijtimoiy-iqtisodiy hodisalar juda murakkab bo‗lib, ular orasida ko‗pincha korrеlyatsion bog‗lanishlar mavjud bo‗ladi. Bir o‗lchovli X bеlgining har bir qiymatiga boshqa o‗zgaruvchi Y taqsimoti mos kеlsa, bunday bog‗lanish korrеlyatsiya dеb ataladi. Korrеlyatsion tahlilda hodisalar orasidagi bog‗lanishning zichlik darajasi aniqlanadi. U korrеlyatsiya koeffitsiyеntlarini hisoblash, ularning muhimligi, ishonchliligini baholashga asoslanadi. Korrеlyatsiya koeffitsiyеnti ikki yoqlama talqin etilishi mumkin: X ni Y bilan bog‗lanish zichligi yoki Y ni X bilan bog‗lanish zichligi. Bu ko‗rsatkich faqat bog‗lanish kuchini o‗lchaydi, ammo uning sababini yoritib bеrmaydi.
Rеgrеssion tahlil bir hodisa o‗zgarishi natijasida boshqa hodisa qancha miqdorga o‗zgarishini yoritib bеradi, ya‘ni omillar samaradorligini aniqlash imkoniyatini tug‗diradi. Buning uchun omil bеlgilari va natijaviy bеlgini umumiy iqtisodiy sifat tahlili asosida aniqlash kеrak. Shunga qarab rеgrеssiya tеnglamasini X ni Y bo‗yicha yoki Y ni X bo‗yicha tuzish masalasi yеchiladi, chunki rеgrеssiya koeffitsiyеntlari har xil miqdoriy qiymatlarga ega bo‗ladi.
Juft bеlgilarga asosan tuzilgan taqsimot qatorlarining o‗rtacha to‗g‗ri burchakli koordinat o‗qlarida bеlgilar qiymatlariga mos ravishda bеlgilab chiqilgan nuqtalar shaklida tasvirlash mumkin. Bu holda korrеlyatsion jadval ustunlari va qatorlarining o‗rtacha miqdorlari uchun tasvirlar umuman ikkita silliq egri chiziqlar ko‗rinishida bo‗ladi. Bu egrilar-rеgrеssiya chiziqlari, ularning tеnglamalari esa rеgrеssiya tеnglamalari dеb ataladi.
Korrеlyatsiya koeffitsiyеntining kvadrati dеtеrminatsiya koeffitsiyеnti dеb ataladi. Natijaviy bеlgi variatsiyasining qanday qismi omil bеlgi tеbranishi bilan tushuntirilishini ta‘riflaydi. Korrеlyatsiya ko‗rsatkichlarini faqat variatsiya, o‗rtachadan tafovutlanish atamasi orqaligina talqin etish mumkin. Ularning bеlgilar darajalari orasidagi bog‗lanish ko‗rsatkichlari sifatida talqin etib bo‗lmaydi.
Korrеlyatsion-rеgrеssion modеl — bu o‗rganilayotgan hodisalar orasidagi o‗zaro bog‗lanishni natijaviy bеlgi bilan muhim omil bеlgilari o‗rtasidagi ishonchli miqdoriy nisbatlar bilan ifodalashdir.
Omillar tahlili usullari korrеlyatsion-rеgrеssion tahlil qilishni chеgaralaydigan shart-sharoitlarni (to‗plam oz birliklardan tuzilgan bo‗lishiga qaramasdan ko‗p omillarni hisobga olish, ayrim bеlgilar kollinеar bo‗lishi) chеtlab o‗tish imkoniyatini bеradi. Bu usullar o‗zaro bog‗langan bеlgilarni umumiy omillarga birlashtirib, ularning sonini to‗plam birliklari soni bilan uyg‗unlashtiradi.
|
| |
O’zbekistonda ommaviy axborot vositalari

|
O’zbekistonda ommaviy axborot vositalari
|
bet | 1/7 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 1,23 Mb. | | #103624 |
Bog'liq Tarix - Reja:
- Yangi axboriy texnlogiyalar va zamonaviy jurnalistika
- O’zbekiston OAV va jamiyat psixlogik xafsizligini ta’minlash muammolar
- Bugungi kunda ommaviy axborot vositalarining jamiyat hayotidagi ro’li
- 7 kabelli
- Audiovizual
- OAV
- 4 milliy
- Teleradoi
- Kompaniya
Yangi axdriy texnologiyalar va ayniqsa, Internet - Yangi axdriy texnologiyalar va ayniqsa, Internet
- jahon miqyosida yangi vaziyatni yuzaga keltirdi.
- Jurnalistika shaxs, jamiyat va davlat o’rtasidagi sifat
- jihatidan yangilangan munosabatlarni ko’proq ta’sir
- o’tkaza boshladi. Toronto universitetning professori
- Marshal Maklyuen tomonidan o’tgan asrning 60-yilla-
- ridayoq obrazli tarzda ifodalangan <>
- tushunchasi reallikka aylanmoqda. Bugun butun
- insoniyat jamoa o’lchamigacha ixchamlashmoqda.
- Industrial jamiyat o’rniga, mmaviy kommunikatsiyalar
- va axborotning roli beqiyos darajada oshgan. Axbort
- Jamiyati qadam qo’ydi.
- Kompyuter, uyali telefon, internet millionlab odamlar hayotining ajralmas qismiga aylandi. Bunday komunikatsiya vositalari jirnalistning nafaqat doimiy yo’nalishiga, balki, uning asosiy mehnat qurliga, butun dunyo bilimlarini o’zida mujassam etgan maslahatchi, kutubxona va elektron ensiklopediyasiga aylandi.
- Bugungi kunda kompyuter va telefon jurnalistga uning qayerda bo’lishidan qatiy nazar axbrtni gazeta, jurnal yoki radio-televideniega sanqli daqiqalarda etkazib berish imkonyatini yuzaga keltirdi.
|
| |
N.Taylanov - A. Qodiriy nomidagi Jizzax davlat pedagogika instituti “Fizika va uni o’qitish metodikasi” kafedrasining...

|
A. Qodiriy nomidagi Jizzax davlat pedagogika instituti “Fizika va uni o’qitish metodikasi” kafedrasining №8- yig‘ilish bayonnomasidan ko’chirmaBog'liq ochiq-dars-bayonnomasi-elektrotexnika
N.Taylanov
,
– Katta o‘qituvchi A.O’rozovning katta tajribaga ega ekanini
va mahoratni yuqori baholadi. ishtirok etishi “Fizika va uni o’qitish metodikasi”
kafedrasi o`q’ituvchilarini ochiq darsni shu usulda o`tishni o`z fikrida bayon qildi.
Shuningdek, so‘zga chiqqan o‘qituvchilar B.To’raqulov va D.Babanazarov
yuqorida
so‘zga chiqqan o‘qituvchilarning fikrlarini qo‘llab-quvvatlab
A.O’rozovning “ Oddiy va ko’p elektrodli elektrovakuum va yarim o’tkazgichli
asboblar.Tpiod va tranzistorlar.Fotoelektron asboblar ”mavzusidagi ochiq darsini
qoniqarli deb baholashdi.
Yig‘ilish raisi –
dots.v.b. A.Qurbonov – o‘qituvchi A.N.O’rozovning
“Elektrotexnika va elektronika asoslari” fizika” fanidan 2-kurs 120-20 guruh”
Fizika va astranomiya o’qitish metodikasi” yo’nalishi talabalariga “Oddiy va ko’p
elektrodli
elektrovakuum
va
yarim
o’tkazgichli
asboblar.Tpiod
va
tranzistorlar.Fotoelektron asboblar ”mavzusidagi ochiq seminar darsi haqida
kafedra a’zolarining fikr-mulohazalarini eshitdik. Ular barchasi ochiq dars
mashg‘ulot haqida ijobiy fikr bildirishdi. Ular ochiq dars mashg‘ulotni qoniqarli-
deb baholashni taklif etishdilar.
Kafedra a’zolari bir ovozdan amaliy mashg‘ulotni qoniqarli deb baholashdilar.
Kafedra umumiy yig‘ilishi ko‘rilgan masalani muhokama qilib
QAROR QILADI:
1. Katta O‘qituvchi A.O’rozovning “ Oddiy va ko’p elektrodli elektrovakuum
va
yarim
o’tkazgichli
asboblar.Tpiod
va
tranzistorlar.Fotoelektron
asboblar”mavzusidagi ochiq seminar darsi bir ovozdan maqqullandi va qoniqarli
deb hisoblansin.
2. Kafedraning yosh o’qituvchilari katta o’qituvchi A.O’rozovning
tajribalaridan ,metodik uslubidan unumli foydalansa maqsadga muvofiq bo’ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
A. Qodiriy nomidagi Jizzax davlat pedagogika instituti “Fizika va uni o’qitish metodikasi” kafedrasining №8- yig‘ilish bayonnomasidan ko’chirma
|
) Duduqlanish eksperimenti

|
) Duduqlanish eksperimenti
|
bet | 4/5 | Sana | 09.10.2024 | Hajmi | 37,47 Kb. | | #274254 |
Bog'liq labara toriya ishi 2 ilmira 7) Duduqlanish eksperimenti
Bu eksperiment 1939 yilda Ayova shtatidagi Devenport shahrida 22 yetim bolada o'tkazilgan duduqlanish tajribasi edi. Uni Jonson olib bordi. Bu tajribada bolalarning yarmi ijobiy nutq terapiyasini oldilar, bu yerda ular nutqning ravonligini maqtashdi, ikkinchi yarmi esa salbiy nutq terapiyasini oldilar, bu erda ular qattiq duduqlanishlari uchun bolalarni kamsitishdi. Eksperiment davomida salbiy ta’sir olgan ko'plab normal gapiradigan yetimlar salbiy psixologik oqibatlarga duch kelishdi va ba'zilari butun umri davomida nutq muammolarini saqlab qolishdi.
Jonsonning ba'zi hamkasblari u gipotezani isbotlash uchun yetim bolalarda tajriba o'tkazishidan dahshatga tushgani uchun u "Monster Experiment" deb nomlangan. Tadqiqot natijalari hech qachon ko'rib chiqiladigan jurnallarda nashr etilmaganligi sababli, Tudorning dissertatsiyasi eksperiment tafsilotlarining yagona rasmiy hisobidir.
Ayova universiteti 2001 yilda "Monster eksperimenti" uchun omma oldida kechirim so'radi.
8) Stendfortning qamoq eksperimenti
Amerikalik psixolog Filipp Zimbardo 1974 yilda 24 talabani kuniga 15 dollar evaziga mahbuslar va qamoqxonachilar rolini o'ynashga taklif qildi. "Qamoqxonachilar" uchun yagona ko'rsatma kameralarni aylanib o'tish va tartibni saqlashdir. "Mahbuslar" uchun ko'rsatmalar uyda o'tirish va kutishdir. Ular uchun kutilmaganda huquq-tartibot idoralari xodimlari uylariga bostirib kirib, ularni qurolli hujumda aybladi. Bular eksperimentda qatnashgan haqiqiy politsiyachilar edi. "Mahbuslar" hibsga olishga tayyorgarlik ko'rish uchun barcha bosqichlardan o'tishdi. Ular ichki kiyim kiymagan, eng noqulay kiyim kiygan, kallikni ifodalash uchun boshlariga qalin paypoq kiygan va har birining oyog'ida zanjir bor edi.
Mahbuslar psixologiya bo'limining yerto'lalarida jihozlangan soxta qamoq kameralarida yashashgan. Dastlab eksperiment ishtirokchilarining hech biri o'z rolini tushunmadi, keyin tajribaning ikkinchi kunida "hibsga olinganlar" isyon ko'tarishadi va qamoqxonachilar darhol himoyasizlarni qattiq bostirishga kirishdilar. Keyinchalik nazoratchilar vaziyatni to'liq nazorat qilib, "mahbuslarni" o'ziga bo'ysundirib, ularga zulm o'tkazdilar. Mahbuslarga ismlar o'rniga raqamlari berildi;, ba'zan o'ta og'ir jinoyatlar uchun ular oziq-ovqat, matras yoki kiyim-kechakdan mahrum bo'lishi mumkin edi. Har qanday qochish yoki urishishga urinish juda shafqatsizlarcha bostirildi. Bir kuni mahbuslar eksperiment davomida pullaridan ya’ni kuniga beriladigan 15 dollardan voz kechib, qamoqxonani tark etishmoqchi bo’ladi. Hamma rozi bo'ldi. Va bu hiyla ekani va qo‘yib yuborilmasligi haqida xabar berilganda, ba’zilari xafa bo‘lishdi, ammo hech kim e’tiroz bildirmadi.
Eksperiment erta to'xtatildi, chunki "mahbuslar" o'zlarini ma'naviy tushkunlikka tushib, singan va kamsitilgan his qila boshladilar. Qo'riqchi "mahbuslarga" nisbatan o'ta shafqatsizlikni ko'rsatadi va shundan so’ng eksperiment tamom bo’ladi.
|
| |
Biznеs-jarayonlarini modеllashtirishning roli va ahamiyati

|
Biznеs-jarayonlarini modеllashtirishning roli va ahamiyati
|
bet | 41/81 | Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 3,03 Mb. | | #123098 |
5.2. Biznеs-jarayonlarini modеllashtirishning roli va ahamiyati
Iqtisodiy-matеmatik usullar va modеllarning tadbirkorlik korxonalari faoliyatidagi biznеs-jarayonlarni tahlil qilish va rivojlantirishdagi ahamiyatini quyidagilarda ko‗rish mumkin:
Iqtisodiy-matеmatik usullar va modеllar qo‗llanilishi natijasida moddiy, mеhnat va moliyaviy rеsurslardan oqilona foydalanishga erishiladi;
iqtisodiy-matеmatik usullar va modеllar biznеs korxonalari faoliyatini o‗rganadigan va uni rivojlantirishga hissa qo‗shadigan iqtisodiy va tabiiy fanlarni rivojlantirishda yеtakchi vosita bo‗lib xizmat qiladi;
iqtisodiy-matеmatik usullar va modеllar yordamida biznеs korxonalari faoliyati bo‗yicha tuzilgan prognozlarga, ularni amalga oshirish vaqtida ayrim tuzatishlarni kiritish mumkin bo‗ladi.
iqtisodiy-matеmatik usullar va modеllar yordamida iqtisodiy jarayonlar faqatgina chuqur tahlil qilibgina qolmasdan, balki ularning yangi o‗rganilmagan qonuniyatlarini ham ochish imkoni yaratiladi. Shuningdеk, ular yordamida iqtisodiyotning kеlgusidagi rivojlanishini oldindan aytib bеrish mumkin bo‗ladi;
iqtisodiy-matеmatik usullar va modеllar hisoblash ishlarini mеxanizatsiyalash va avtomatlashtirish bilan birga, aqliy mеhnatni yеngillashtiradi va iqtisodiy xodimlarning mеhnatini ilmiy asosda tashkil etadi va boshqaradi.
Modеl shunday moddiy yoki hayolan tasavvur qilinadigan obyеktni, u tahlil qilish jarayonida haqiqiy obyеktning o‗rnini shunday bosadiki, uni bеvosita o‗rganish haqiqiy obyеkt haqida yangi bilimlar bеradi.
Jamiyatdagi va iqtisodiyotdagi obyеktlarni matеmatik modеllar yordamida kuzatish mumkin. Bu tushuncha modеllashtirish dеyiladi.
Modеllashtirish dеganda, modеlni tuzish, o‗rganish va foydalanish jarayoni tushuniladi. Modеllashtirishning asosiy xususiyati shuki, bu xayoliy obyеkt yordamida vositali o‗rganish usulidir. Modеl kuzatuvchining o‗zi va obyеkt o‗rtasidagi shunday o‗ziga xos vositadirki, uning yordamida kuzatuvchi o‗zini qiziqtirayotgan obyеktni o‗rganadi.
Ifodalangan modеl yordamida kuzatilayotgan obyеktni bilish modеllashtirish dеyiladi. Modеllashtirish jarayonining sxеmasi quyidagicha (5.1-rasm):
|
| |
-sinf 
Qog‘oz va karton bilan ishlash (13 soat)

|
-sinf
Qog‘oz va karton bilan ishlash (13 soat)
|
bet | 8/8 | Sana | 11.02.2024 | Hajmi | 40,87 Kb. | | #154716 |
Bog'liq Boshlang’ich sinflarda mehnat ta’limining mazmuni-fayllar.org1-sinf
Qog‘oz va karton bilan ishlash (13 soat)
Qog‘oz va uning turlari, qog‘ozdan buklash usulida turli o‘yin-
choqlar, qog‘ozdan savatcha, kitob uchun xat cho‘p, “Qish” man-
12
za rasini applikatsiya usulida ishlash, archaga osiladigan turli o‘yin-
choq larni yasash. Turli bayramlar uchun niqoblar, maydalangan ran-
g li qog‘ozlardan mozaika usulida mevalar shaklini yasash. Kar ton
sir tida uycha shaklini gugurt cho‘plaridan yasash. Rangli qo g‘oz lar-
dan qirqilgan geometrik shakllar bilan ishlash. Navro‘z bay ra mi ga
tabriknoma tayyorlash. Sabzavot va mevalarning urug‘idan ap pli kat-
siya usulida yo‘lsimon naqsh tuzish.
Gazlama va tolali materiallar bilan ishlash (5 soat)
Tikuvchilikda ishlatiladigan asboblar. Gazlama bilan ishlash, to‘g‘-
ri chok tikishni o‘rganish. To‘g‘ri chok turlaridan foydalanib, quyosh
tasvirini tikish. Gazlama bilan ishlash. 2 teshikli tugma chani tikish.
Plastilin va loy ishi (3 soat)
Loy yoki plastilindan ishlash qoidalari haqida tushuncha. Plas ti-
lindan turli haykalchalar, jo‘ja shaklini yasash. Pazandachilikda ishla-
tiladigan xomashyolar, asbob-uskunalar haqida suhbat (Plasti lin dan
tort, pishiriqlar shaklini yasash) .
Turli materiallar bilan ishlash (4 soat)
“Oltin kuz” mavzusida gerbariy tayyorlash. Bahorgi dala ishlari.
Maktab yer uchastkasidagi gullarni parvarishlash.
Badiiy qurish-yasash (8 soat)
Tabiiy va turli materiallardan o‘yinchoqlar, parranda yoki hayvon-
lar shakllarini qurish-yasash. Hokandoz, rangli qog‘ozdan qirqilgan
geometrik shakllarni bir-biriga yelimlash, qog‘ozni buklash va yelim lash
orqali o‘yinchoqlarni, turli maketlar va uchuvchi planer qurish-yasash.
http://fayllar.org
|
| |
Adabiyotlar - 5-Mavzu. Texnologik ta’lim, uning turlari va bajarilishi. Reja

|
5-Mavzu. Texnologik ta’lim, uning turlari va bajarilishi. Reja
|
bet | 2/2 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 45,63 Kb. | | #107088 |
Bog'liq 5-Ma\'ruzaAdabiyotlar:
1.N.A. Muslimov, Sh.S. Sharipov, O.A. Qo’ysinov Texnologiya ta’limi o’qitish metodikasi, kasb tanlashga yo’llash. Darslik T.: O’zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2014, 449 b.
2.N.A.Muslimov, SH.S.SHaripov va.boshkalar. Mexnat ta’limi o‘kitish metodikasi. O‘quv qo‘llanma. -T.: 2009,427 b.
3.YUsupov R.A., Topildiev S.R., Ganiev B.Z. Global iqtisodiy rivojlanish.O‘quv qo‘llanma.-Toshkent, Iqtisod, 2019,-170s.
4.Abdullaev S.A., Xojiev B,D., Mambetjanov Q.Q., O‘zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish strategiyasi. Darslik, -T; Barkamol fayz media”, 2018. - 424 b;
5.Muslimov N.A. Bo‘lajak kasb ta’limi o‘qituvchilarini kasbiy shakllantirish. Toshkent: «Fan», 2004.
6.Nishonaliev.U.N, Toliev, O‘.Q, SHaripov SH.S. Kasbiy ta’lim pedagogikasi. O‘quv qo‘llanma. -Toshkent: TDLU, 2007, 374 b.
|
| |
Xujayra injeneriyasi usuli yordamida bioobektlarni mukammallashtirish

Xujayra injeneriyasi usuli yordamida bioobektlarni mukammallashtirish
Xujayra injenerligi –(majburiy) ya’ni prokariotlarda xromasomani ma’lum qismi, eukariotlarda esa ma’lum qismi va xattoki butun xromasomalar almashinuvi sodir bo‘ladi. Buning natijasida notabiiy bioobektlar xosil bo‘ladi,ular orasidan yangi,qimmatbaxo xossali organizmlar yoki yangi modda produtsentlarini tanlab olish mumkin.
Xujayra injeneriyasi yordamida mikroorganizmlar o‘zaro turlari aro va oilalari aro gibrid kulturalarni olish mumkin, shuningdek evolyusion tomondan o‘zaro farqlanadigan ko‘p xujayrali organizmlarni gibrid xujayralarini olish mumkin.
MASHG‘ULOT № 4
|
«SKARABEY» TEXNOLOGIYASI - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

«SKARABEY» TEXNOLOGIYASI
«Skarabey» interaktiv texnologiya bo‘lib, u o‘quvchilarda fikriy bog‘liklik, mantiq, xotiraning rivojlanishiga imkoniyat yaratadi, qandaydir muammoni hal qilishda o‘z fikrini ochiq va erkin ifodalash mahoratini shakllantiradi. Mazkur texnologiya o‘quvchilarga mustaqil ravishda bilimning sifati va saviyasini xolis baholash, o‘rganilayotgan mavzu haqidagi tushuncha va tasavvurlarni aniqlash imkonini beradi. U, ayni paytda turli g‘oyalarni ifodalash hamda ular orasidagi bog‘liqliklarni aniqlashga imkon yaratadi. «Skarabey» texnologiyasi har tomonlama bo‘lib, undan o‘quv materialining turli bosqichlarini o‘rganishda foydalaniladi:
Boshida – o‘quv faoliyatini rag‘batlantirish sifatida;
Mavzuni o‘rganish jarayonida – uning mohiyati, tuzilish va mazmunini belgilash, ular orasidagi asosiy qismlar, tushunchalar, aloqalar xarakterini aniqlash, mavzuni yanada chuqurroq o‘rganish, yangi jihatlarini ko‘rsatish;
Ohirida – olingan bilimlarni mustahkamlash va yakunlash maqsadida.
«Skarabey» texnologiyasini o‘quvchilar tomonidan oson qabul qilinadi, chunki u faoliyatning fikrlash, bilish xususiyatlari inobatga olingan holda ishlab chiqilgan. U o‘quvchilar tajribasidan foydalanishni ko‘zda to‘tadi, reflektiv kuzatishlarni amalga oshiradi, faol ijodiy izlash va fikriy tajriba o‘tkazish imkoniyatlariga ega.
Mazkur texnologiyaning ayrim afzalliklari sifatida idrok qilishni engillashtiruvchi chizma shakllardan foydalanishni ko‘rsatish mumkin.«Skarabey» alohida ishlarda, kichik guruhlarda hamda o‘quv jamoalarida qo‘llanilishi mumkin.
MASHG‘ULOT № 5
|
Super produtsent muammolari - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va...

Super produtsent muammolari
Zamonaviy sanoat biologik obekt- bu bir qancha xususiyatlari bilan tabiiy shtammdan farqlangan super produtsent xisoblanadi. YUqori xosildorlikka ega shtammlar (noturg‘un xisoblanadi) genomidagi ko‘plab sun’iy o‘zgarishlar amalga oshirilgani uchun bu ularni xayot faoliyatiga bog‘liq emas. SHuning uchun ular noturg‘un xisoblanadi.
Mutant shtammlarni saqlash doimiy nazoratni talab etadi. Xujayralar yig‘ilmasini qattiq ozuqa muxitiga ekib, ulardan olingan aloxida koloniyalarni (xosildorlikka ta’sirchanligi ) tekshiriladi.
Revertantlar- past faollikka ega shtammlarni olib tashlanadi.
Reversiya xodisasini sodir bo‘lishini sababi qayta spantan mutatsiya jarayoni xisoblanib bunda, genomdagi kechgan o‘zgarish qayta tabiiy oldingi xolatiga o‘tgan bo‘ladi.
Bunda genomni o‘zida maxsus reparatsion ferment sistemalar mavjud bo‘lib, ular reversiyada qatnashib uni normal xolatga olib keladi.Bu evolyusion mexanizm xisoblanib,turni doimiyligini saqlash uchun kerak bo‘ladi.
O‘simlik va xayvonlarda mutagenez va seleksiya usuli bilan mukamallash ma’lum darajada cheklangan bo‘lib, lekin qo‘llanilishi mumkin.Ayniqsa ikkilamchi metabolitlarni xosil qiluvchi o‘simliklarda.
|
Mavzu: Biotexnologiya jarayonlari va ularning umumiy tavsifi

|
Mavzu: Biotexnologiya jarayonlari va ularning umumiy tavsifi
|
bet | 17/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Mavzu: Biotexnologiya jarayonlari va ularning umumiy tavsifi.
Mashg'ulot shakli: «Farmasiya» yo‘nalishi talabalari uchun amaliy mashg‘uloti.
Mashg'ulot uslubi: « Skarabey » texnologiyasi .
Mashg‘ulot maqsadi: biotexnologiyada laboratoriya hamda sanoat miqyosida qo'llaniladigan jarayonlar, bioreaktorlar, ularning turlari va ishlash printsipi
Mavzuning ahamiyati: biologik material bilan ishlashda muhandis-biotehnolog qanday biologik jarayonlarga duch kelishini hamda qaysi qurilmalar bilan ishashini bilishi juda muhim, chunki kelgusida muhandis-biotehnolog faqat tirik organizmlar bilan ishlaydi
|
| |
Propion kislotali bijg‘ish - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Propion kislotali bijg‘ish.
Propion kislotali bijg‘ish Propionobacterium avlodiga mansub bakteriyalar tomonidan amalga oshriladi. Bu bakteriyalar grammusbat, harakatsiz, tayoqchasimon bo‘lib, spora hosil qilmaydilar va anaerob mikroorganizmlar safiga kirsada, kislorodli, past bosimda ham rivojlanib, ko‘paya oladilar. Ular uchun energiya manbai bo‘lib karbonsuvlar, organik kislotalar, spirtlar va boshqa metabolitlar xizmat qiladilar.
Bu bakteriyalardan tashqari propion kislotasini shuningdek, Selenomonas va Micromonospora va boshqa avlodga mansub bakteriyalar ham sintez qila oladilar. SHulardan biri Micrococcus lactilyticus bakteriyasidir. Ular anaerob sharoitda glyukozani, saxarozani, laktozani va pentozalarni, hamda laktat, malat, glitserol va boshqa substratlarni bijg‘itib propion kislota hosil qilaoladilar.
|
Nazorat uchun savollar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Nazorat uchun savollar
1.Biotexnologik jarayon nima?
2. Biotexnologik jarayonlar shemasi necha blokdan iborat bo'ladi?
3. Sanoatda biotexnologik jarayonlar asosida mahsulot olish necha bosqichdan iborat bo'ladi?
4. Biotexnologiya va GMP.
5. Biotexnologiya sanoatida suv qanday tozalanadi?
6. Apoptoz va nekroz nima?
7. Fermentatsiya samaradorligini ohirishning qanday usullari bor?
8. Mikroorganizmlar o'sishi va nobud bo'lishi nechta fazani o'z ichiga oladi?
9. Kul'tural suyuqlikdan mahsulot qanday ajratiladi?
10. Biotexnologiya sanoatida ajratilgan mahsulot qanday mashinalarda qadoqlanadi?
|
Ishning nazariy qismi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Ishning nazariy qismi
Biotexnologiya-biologik jarayonlardan tehnika va sanoatda foydalanish. Bu jarayonlar (mutahassis biotehnolog ishtirokida) bioob'ekt yordamida kerakli natija olishga qaratilgan. Biologik texnologiya jarayonlari kimyoviy tehnologiya jarayonlaridan keskin farq qiladi. Biologik tehnologiya jarayonlarida asosiy komponent- bioob'ekt (virus, bakteriya, zamburug', o'simlik va hayvon hujayralari, biomolekulalar). Kimyoviy tehnologiyada bunday ob'ektlar ishlatilmaydi. Kimyoviy tehnologiyada qo'llaniladigan jarayonlar esa, masalan, yuqori temperatura, katta bosim biotexnologiyada qo'llanilmaydi. Biroq reaktsiyalar – ular hoh kimyoviy, hoh biokimyoviy bo'lsin, barchasi Le Shatel'e printsipiga bo'ysunadi.
Birgina (quyida ko'rsatilgan) umumlashgan shema biotexnologik jarayonlarning hammasini qamrab ololmaydi. Aksariyat jarayonlar yana bir qancha bo'linmalarga ajraladi. Masalan, baholash: bioob'ektlarning hujayraviy tuzilishiga ko'ra qaysi oilaga mansubligi (akariotlar, eukariotlar, prokariotlar), bioob'ektlarning funktsional faolligi (biosintez, biotransformatsiya). Shuningdek, fermentatsiya va mahsulotni ajratish jarayonlari ham bir necha bosqichlardan iborat bo'ladi.
Ozuqa muhiti ingredientlari
Ozuqa muhitini tayyorlash
Suv
Sterilizatsiya
Bug'
Inokulyat
Bioob'ekt
Ekish materiali
Fermenter
Suv
Havo
Bug'
Asosiy mahsulotni ajratish jarayonlari
Qo'shimcha mahsulotlar
Chiqindilar
Asosiy mahsulot
Qadoqlash, saqlash (jo'natish)
Zararsizlantirish
3-rasm.. Biotexnologik jarayonlarning umumlashgan shemasi.
Biotexnologiya jarayonlarini shartli ravishda 3 guruhga ajratish mumkin:
biologik
biokimyoviy
bioanalog
Birinchi guruhga (biologik) bevosita akariotlar, eukariotlar, prokariotlardan foydalanish kiradi. Ikkinchi guruh (biokimyoviy) jarayonlar fermentlardan foygalanishga asoslangan. Uchinchi guruh biotexnologiya jarayonlariga (bioanalog) esa tirik organizmlar moddalar almashinuvi natijasida hosil bo'ladigan mahsulotlarni kimyoviy yo'l bilan sintez qilish kiradi. Bioanalog jarayonlarga antibiotiklar sintezini misol qilib keltirish mumkin.
|
Biogaz ishlab chiqaruvchi qurilmaning ishlash printsipi

Biogaz ishlab chiqaruvchi qurilmaning ishlash printsipi
Biomassa davriy ravishda nasos stantsiyasi yoki yuklovchi moslama yordamida reaktorga yuklanadi. Reaktor isitish sistemasi bilan isitiladi. Unga aralashtirgichlar ham o'rnatilgan. Reaktor temirbeton yoki usti qoplamali po'latdan ishlangan bo'ladi. Kichikroq biogaz ishlab chiqaruvchi qurilmalar kompozitsion materiallardan17 tayyorlanadi. Keyin reaktorga bakteriyalar solinadi. Ular biomassa bilan oziqlanadi. Ularning moddalar almashinuvi mahsulotidan biogaz hosil bo'ladi. Bakteriyalarga qulay sharoit yaratish uchun reaktor 35-38°S haroratda qizdirilishi, biomassadan kerakli miqdorda berib turilishi, shuningdek davriy ravishda aralashtirib turish lozim. Hosil bo'lgan gaz gazgol'derga yig'iladi, tozalash sistemasidan o'tib iste'molchiga y'ani qozon yoki elektrogeneratorga uzatiladi. Reaktor germetik berk bo'lgani uchun ishlayotganida ichiga havo kirmaydi.
Ba'zi bir hom ashyo turlari mahsus tehnologiya asosida bijg'itiladi. Misol uchun, spirtli barda kimyoviy qo'shimchalar qo'shib qayta ishlanadi. Melassali bardaga ishqor bilan ishlov beriladi. Bu tipdagi hom ashyoni kimyoviy moddalarsiz ham bijg'itish mumkin. Lekin buning uchun ular boshqa turdagi organik hom ashyo, masalan, go'ng, silos kabilar bilan aralashtirlishi shart.
|
Rivojlanayotgan davlatlarda biogaz

Rivojlanayotgan davlatlarda biogaz
Hindiston, Nepal, V'etnam va boshqa davlatlarda bir oilaga mo'ljallangan kichik biogaz qurilmalari qurilmoqda. Ulardan olinayotgan biogaz taom tayyorlash uchun ishlatiladi. Kichik biogaz qurilmalari bo'yicha etakchi davlat – Hitoy. Birgina o'tgan asrning 90-yillarining ohiriga kelib Hitoyda 10 mln.dan ortiq qurilma bor edi. Ular yiliga 7 mlrd.m3 biogaz ishlab chiqaradi. Shuncha miqdordagi biogaz Hitoydagi 60 mln. dehqonning yoqilg'iga bo'lgan ehtiyojini qondiradi. 2010 yilning ohirlarida Hitoyda 40 mln.ga yaqin biogaz qurilmasi ishga tushirildi. Sohada 60 ming kishi mehnat qilmoqda.
Hindistonda 1981 va 2006 yillar oralig'ida 3,8 mln. kichik biogaz qurilmalari qurildi.
Nepalda biogaz energetikasini rivojlantirish dasturi ishlab chiqilgan. Dastur asosida 2009 yil qishloq aholisi uchun 200 ming kichik biogaz qurilmalari o'rnatildi.
|
TRENING «MULOQOT» - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

TRENING «MULOQOT»
Ushbu trening o’quvchi-talabalarda dars jarayonida mustaqil fikrlashga, o’z fikrlarini erkin xolda bayon eta olishga hamda ularda baxslashish madaniyatini tarbiyalashga qaratilgan bo’lib, odatda bunday mashg’ulot tinglovchilarni kichik guruhlarga bo’lgan guruhlarga bo’lgan xolda o’tkaziladi.
Maqsad:
Tanlangan mavzu, muammo asosida tinglovchilarning fikrlarini hamda ushbu mavzuga bo’lgan munosabatlarini aniqlash, mustaqil xolda umumiy bir fikrga kelishlariga va to’gri xulosa chiqarishlariga yordam berish, erkin xolda Bahslashishlariga sharoit yaratish.
O’tkazilish tartibi.
Ustoz mashg’ulotni boshlashdan avval tinglovchilarni muloqot, baxs-munozarani o’tkazishga qo’yilgan talablar, qoidalar bilan tanishtiradi, so’ngra ushbu trening bochqichma-bosqich o’tkazilishini tushuntiradi.
|
Laboratoriya ishi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning zamonaviy...

Laboratoriya ishi
Ishning maqsadi:
Botryococcus braunii suv o’tidan lipidlarni ekstraksiyalab olish
Kerakli jixozlar va reagentlar:
-tubi yumaloq kolba
-sentrifuga
-rotorli bug’latgich
-pipetka
- B.braunii suv o’tining quruq biomassasi
-metanol
-DMSO
-geksanning dietil aralashmasi
-2 n HCL
Ishni olib borish tartibi:
100 mg suv o’tining quruq biomassasi 200 mkl DMSO da 700 C da 10 daqiqa ekstraksiyalanadi. So’ngra 5 ml metanol qo’shiladi va namunalar muzda 1 soat davomida aralashtiriladi. Aralashma 5 daqiqa sentrifugalanadi va supernatant 40 ml hajmdagi Teflon probirkaga o’tkaziladi. Cho’kmaga qayta 5 mkl DMSO qo’shiladi va lipidlar 700 C da 5 daqiqa ekatraksiyalanib, aralashma sentrifugalanadi. Supernatantga 2 xil faza hosil bo’lishi uchun 6 ml suv va 12 ml geksan dietil aralashmasi qo’shiladi. Yuqori faza lipidlar, quyi faza suv, methanol va DMSO saqlaydi. Probirkada emulsiya hosil bo’lmasligi uchun extiyotkorlik bilan chayqatiladi. So’ngra aralashma 5 daqiqa sentrifugalanadi, yuqori faza Paster pipetkasi yordamida yigib olinadi va tagi yumaloq kolbaga o’tkaziladi. Suvli fazaning pH muhitini 2- 3 ga o’zgartirish uchun unga 4 tomchi 2 n HCL qo’shiladi va suvli faza 6 ml dietil efiri bilan qayta ekstraksiyalanadi. Bu bosqich nordon lipidlar va fazalarni ajratib olishni osonlashtirish uchun bajariladi. Turli bosqichlarda olingan yuqori faza yumaloq kolba tubida yig’iladi va quriguncha rotorli bug’latgichda bug’latiladi.
|
Mavzu: Biotexnologiya jarayonlari va ularning umumiy tavsifi. Bioreaktorlar

|
Mavzu: Biotexnologiya jarayonlari va ularning umumiy tavsifi. Bioreaktorlar
|
bet | 12/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Mavzu: Biotexnologiya jarayonlari va ularning umumiy tavsifi. Bioreaktorlar.
Mashg'ulot shakli: «Farmasiya» yo‘nalishi talabalari uchun amaliy mashg‘ulot.
Mashg'ulot uslubi: «Skarabey» texnologiyasi.
Mashg‘ulot maqsadi: biotexnologiyada laboratoriya hamda sanoat miqyosida qo'llaniladigan jarayonlar, bioreaktorlar, ularning turlari va ishlash printsipi
Mavzuning ahamiyati: biologik material bilan ishlashda muhandis-biotehnolog qanday biologik jarayonlarga duch kelishini hamda qaysi qurilmalar bilan ishashini bilishi juda muhim, chunki kelgusida muhandis-biotehnolog faqat tirik organizmlar bilan ishlaydi
|
| |
Bijg'ish jarayoniga ta'sir qiluvchi faktorlar

|
Bijg'ish jarayoniga ta'sir qiluvchi faktorlar
|
bet | 100/107 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 4,64 Mb. | | #15319 |
Bijg'ish jarayoniga ta'sir qiluvchi faktorlar:
Temperatura
Metanogen (metan hosil qiluvchi) bakteriyalar 0-70ºS haroratda yashaydi. Harorat 70ºSdan oshsa ular halok bo'ladi. Lekin 90ºS yashaydigan shtammlar ham bor. Sovuq haroratda ham tirik qolishi mumkin, ammo ko'paya olmaydi.
Hom ashyo zarrachalari yuzasining kattaligi
Biogaz ishlab chiqarishda hom ashyoni maydalilik darajasi muhim rol' o'ynaydi. Hom ashyo qanchalik mayda hamda tolasimon bo'lsa, baktaeriyalar bilan ta'sirlashish yuzasi shuncha katta bo'ladi. Bu esa hom ashyoni tezroq va osonroq parchlanishiga sabab bo'ladi. Bundan tashqari biomassa osonroq aralashtiriladi. Maydalangan hom ashyo tezroq bijg'iydi, biogaz ko'proq ajraladi. Hozirda ezilgan dondan 15 kun ichida biogaz olishga erishildi.
|
| |
Biogazni qo'llanilishi - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Biogazni qo'llanilishi
Biogaz elektroenergiya, issiqlik, bug' va h.k. ishlab chiqarish uchun yoqilg'i sifatida ishlatiladi. Biogaz qurilmalarini parranda va qoramol fermalari, spirt va shakar zavodlari, go'sht kombinatlariga tozalash inshooti sifatida qurlishi mumkin. Veterinar-sanitar zavodlar o'lgan hayvonlar tanasini qayta ishlab go'sht-suyak uni ishlab chiqaradi. Veterinar-sanitar zavodlarni o'rniga biogaz qurilmalarini qurish iqtisodiy jihatdan samaraliroq. Shunda o'lgan hayvonlar tanasi biogaz ishlab chiqarish uchun hom ashyo vazifasini bajargan bo'lar edi.
Rivojlangan davlatlar orasida biogazdan foydalanish bo'yicha etakchi o'rinlardan birini Daniya egallaydi. Mamlakat energobalansining 18% biogaz tashkil etadi. Germaniyada biogaz qurilmalarining soni 8000 etdi. G'arbiy Evropadagi parranda fabrikalarining deyarli yarmi biogaz bilan isitilmoqda.
60-rasm.. Biogazda yuruvchi avtobus. Bern, Shveytsariya.
Rossiyaning biogaz ishlab chiqarish potentsiali katta. Rossiya yiliga 72 mlrd.m3 ishlab chiqarib, uni 151 200 GVts (gigavattsoat) elektroenergiya va 169 344 GVts issiqlik energiyasiga aylantirish imkoniga ega.
|