Ta’lim menejmentini o‘qitishda foydalanadigan mustaqil ish turlari va mazmuni

|
Ta’lim menejmentini o‘qitishda foydalanadigan mustaqil ish turlari va mazmuni
|
bet | 4/7 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 139,09 Kb. | | #255387 |
Bog'liq talim menejmentini (5)1.2.Ta’lim menejmentini o‘qitishda foydalanadigan mustaqil ish turlari va mazmuni
Talabalaming mustaqil ishini tashkil qilish shakllari turlicha bo'lib, ulami bir qismi o‘quv rejasida ko‘zda tutilgan. Uni har bir o‘quvchi-talaba bajarishi shart. Ikkinchi qismi ixtiyoriy, ya’ni talabalar o‘z xohishi bilan mustaqil bajarishlari mumkin.
Mustaqil ishlarini tashkil etish o'ziga xos jihatlari bilan ajralib turadi:
Mustaqil ishni tashkil etishning muhim xususiyati, uni o‘quvchi-taIabaning o‘zi tashkil qiladi. Muvafaqqiyatga erishish uchun uning o‘zi sabr-toqat bilan, mashaqqatlardan qo'rqmay o‘z ustida ishlashi kerak. Buni esa o‘quvchi-talabaning o‘zi rejalashti- radi va amalga oshiradi.
Mustaqil ishlash jarayonida bilimlami egallash bilan birga, ko‘nikmalarni shakllantirish ham mustaqil amalga oshiriladi.
Borgan sari ortib boradigan mustaqil tayyorlanish vaqtini samarali bo'lishini ta’minlashda ikki narsaga e’tibor qaratish kerak:
mustaqil ish - o'qishning, aqliy mehnatning alohida turi;
В) axborotning asosiy qismini talaba mustaqil ravishda oladi. Ayniqsa, internetning kirib kelishi bilan uning doirasi yanada ken- gayadi.
Ta’lim jarayoniga zamonaviy pedagogik texnologiyalami, o‘qitishning interfaol usullarini qo‘llash o‘qituvchining ijodkorlik mahoratini, qolaversa, mas'uliyatini yanada oshiradi. Bundan kelib chiqadiki, pedagogik texnologiyaning maqsadi o‘qitish emas, balki ularni mustaqil o‘qishga o‘rgatishdir. Demak, ta’lim jarayonida zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanish o‘quvchilarda mustaqil ta’Hm olish malakasini shakllantirishda, muhim omil hisoblanadi.
0‘quvchi-talabalar mustaqil ishlash vaqtini ham mustaqil ravishda o‘zlari belgilaydi. Talabaning mustaqil ishi o‘quv rejasi- dagi muayyan fanni o‘zlashtirish uchun belgilangan o‘quv ishlari- ning tarkibiy qismi bo'lib, u dars jarayonini tashkil etishdan katta farq qiladi, ya'ni uni bajarish vaqtini o‘quvchi-talabaning o'zi imkoniyatidan kelib chiqib belgilaydi. Mustaqil ishlash vaqtdan to‘g‘ri foydalanishni, uni tejash zaruriyatini keltirib chiqaradi.
Har bir o'quvchi-talaba individual tarzda vaqtini fanlar bo‘yicha tabaqalashtirgan holda rejalashtirishi kerak. Undan kelib chiqib, talaba o‘z haftalik rejasini kunlar bo‘yicha tuzadi. Mustaqil ishlarni rejalashtirish yuzaki qaraganda o‘quvchi-talabaga hech narsa bermayotganday, hech qanaqa yordami yo‘qday tuyuladi. Lekin tajriba shuni ko‘rsatadiki, a’lochilar o‘z vaqtlarini aniq re- jalashtiradilar va uni bajarishga harakat qiladilar.
0‘zIashtirish bo‘yicha fakultet muvaffaqiyatini ham talabalar- ning o‘z vaqtlarini to‘g‘ri rejalashtirishi, uni bajarishi bilan bog‘lash mumkin.
Shuning uchun uni rejalashtirish, vaqtini ratsional taqsim- lashda o‘quvchi-talabaga yordam lozim.
Mustaqil ishni bajarish uchun o‘quvchi-ta!aba o‘zini-o‘zi majbur qilishi kerak. Bunda ham subyektiv omil asosiy o‘rinda turadi. Talabalarni mustaqil ishini tashkil etishda o‘qishni boshqa shakllariga o'xshab, umumiy prinsiplar mavjud. Mustaqil ishni shu prinsiplar asosida tashkil qilish kerak. Mustaqil ishni tashkil etishda oddiy elementar prinsiplami o'zlashtirish birinchi darajali ahamiyatga ega va ana shu murakkab jarayonni to‘laligicha qamrab oladi.
Har bir talaba mustaqil ishni tashkil etishni nimadan boshlashi kerak? Unga qanday maqsad qo'yiladi? Ish qancha davom etadi? Uni bajarishda qanday usullardan foydalanilishini aniq ko‘i oldiga keltira olishlari kerak. Yana shuni yoddan chiqarmaslik i erakki,
mustaqil ishlarni tashkil qilish qoidalari ishlab chiqildi degani, bu ishni tashkil etildi degani emas.
0‘quvchi-talabalaming mustaqil ishini tashkil etishning o‘ziga xos jihatlari uni tashkil etishning tamoyillari bilan uZviy bog'liq bo‘lib, ular quyidagilar:
Mustaqil ishini tashkil etishning asosiy va birinchi tamoyili uning muntazamligidir, ya’ni doimiy, uzluksiz ravishda amalga oshirishdir. Ma’lumki, o‘quv jarayonini tashkil etishda qat’iy ketma-ketlik, uzviylikni muntazam olib borish talab qilinadi. Talaba auditoriyada olgan bilimini mustahkamlash, shu bilan birga - navbatdagi yangi mavzuni puxta o‘zlashtirish uchun har kuni mustaqil ravishda tayyorgarlik ko'rishi kerak.
Bugungi o'tiladigan mavzuni yaxshi tushunishi va o'zlashtirishi uchun o‘tilganlarni o‘z qobiliyati va olgan bilimi darajasini yanada chuqurlashtirishga intilishi, mustaqil takrorlashi, o‘rganishi zarur. Chunki ma’ruzada talabaga yo'llanma beriladi. Dars davomida mavzuga tegishli barcha asosiy savollami muhokama qilib bo‘lmaydi. Uning iloji yo‘q, ma’ruzada o‘tilgan, muhokama qilingan masalalami psixologlaming tadqiqoti natijalariga ko‘ra, atigi 5 foizi talabalar yodida qolar ekan. 0‘zi o‘qib o‘rgangani, o'rganganlarini boshqalaiga o‘rgatishi esa bir necha baravar ko'p yodida qolar ekan. Shundan kelib chiqib, aytish mumkinki, tala- baning o'zini mustaqil tayyorlanib o‘qishi fanni o‘rganishda, uni asosiy mazmunini tushunish va o‘zlashtirishida, tahlil qilishi, o‘z fikrini ifodalashida muhim rol o‘ynaydi.
Mustaqil ishlarni bajarish muddati jihatidan xohlagancha davom etishi mumkin emasligi. Tajriba shuni ko‘rsatadiki, 17—25 yosh darajasida mehnatni ratsional tashkil etganda bir sutkada 9 soat unumli ishlash mumkin ekan. Haddan tashqari uzoq o‘tiradigan bo‘lsa, mehnat unumi pasayadi, odam charchaydi, keyingi kunlari charchog‘i yozilishi qiyin bo‘lgani sababli, awalgiday ishlay olmaydi.
Shuning uchun mustaqil ishni rejalashtirganda sinf, auditoriyada o'tkazgan vaqtini hisobga olishi kerak. Agar, auditoriyada dars soatlari 6 soat bo'ladigan bo'Isa, mustaqil ishlash 3 soat, auditoriyada dars undan kam bo‘lsa 3 soatdan ko‘proq, agarda ko‘p,bo‘lsa, kamroq tarzda rejalashtirish kerak.
Oliy o‘quv yurtlarida haftalik mustaqil ish bajarish vaqti 22—24 soat atrofida bo'ladi. 0‘rta maxsus, kasb-hunar ta’lim muassa- salarida o'quvchilarning haftalik mustaqil ishlarining umumiy hajmi 16 soatni tashkil etadi.
Albatta, bu vaqt o'quvchi-talabani normal tarzda diqqat- e’tibor, g'ayrat qilib ishJashini mo'ljallagan holda belgilanadi. Lekin real hayotda sobir talaba o'zini zo‘rlab dars tayyorlasa, ikkinchisi qiziqib, predmetni o'rganishga ilhom bilan kirishib ketadi. Uchin- chisi esa, umuman dars tayyorlagisi kelmaydi. Bunga qator obyek- tiv va subyektiv sabablarni keltirish mumkin.
Mustaqil ishni tashkil qilishda ish tartibini belgilash katta ahamiyatga ega ekanligi. Mustaqil ishlarni bajarish uchun vaqtni semestr davomida kunlar bo‘yicha taqsimlash, uni ratsional tashkil qilishning muhim prinsipi, qoidasi hisoblanadi. Goh umuman dars tayyorlamay, goh haddan tashqari shoshib, shiddat bilan, ayniqsa, semestr yakuniga, oraliq nazorat yakuniga yaqin qolganda, bajar- magan ishlarni tezda bajarishga harakat qilish ijobiy natija berishi qiyin. Bu talabaning mehnati samaradorligini, qilgan ishidan qoniqish hissini pasaytiradi. Odatda, talabaning kun tartibini dars jadvali belgilaydi. Lekin ko‘p narsa o‘quvchi-talabaning o‘ziga ham bog‘liq. Masalan doklad, referat, nazorat ishi, seminar darsiga tay- yorlanishga har haftada ma’lum vaqt ajratilib, muntazam ravishda olib borilmasa, kutilgan natija bermaydi.
|
| |