сон | 4 жилд | 2021 - Issn 181-9513 Doi Journal 10. 26739/2181-9513 педагогика ва психологияда инновациялар сон, жилд

|
Issn 181-9513 Doi Journal 10. 26739/2181-9513 педагогика ва психологияда инновациялар сон, жилдBog'liq administrator, 41 сон | 4 жилд | 2021
ПЕДАГОГИКА ВА ПСИХОЛОГИЯДА ИННОВАЦИЯЛАР | ИННОВАЦИИ В ПЕДАГОГИКЕ И ПСИХОЛОГИИ
| INNOVATIONS IN PEDAOGY AND PSYCHOLOGY
chekadigan bolalarda tez-tez uchraydi va ularning dushmanona munosabati, shuningdek, oilaviy
kelishmovchilik sharoitida o‘sgan bolalarda. Xuddi shu tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, bolalikdagi
ruhiy salomatlik muammolari ikkita muhim xususiyatga ega:
- birinchidan, ular faqat aqliy rivojlanishning normal jarayonidan miqdoriy og‘ishlarni
ifodalaydi;
- ikkinchidan kattalar bilan ijtimoiy munosaaabatlarga kiiirishish hususiyatlarida muammolarga
duch keladi.
Sog‘liqni saqlash psixologiyasining markaziy muammosi - bu uning ruhiy, ijtimoiy va
jismdagi tarkibiy qismlarining birligida o‘z-o‘zini sog‘lomlashtirish inson salohiyatini, uning
o‘zini o‘zi to‘liq ochib berishning haqiqiy shartiga aylanganda, uning psixologik tarkibiy qismiga
asoslangan holda sog‘liqni saqlash, mustahkamlash va rivojlantirishdir. Sog‘liqni saqlashda o‘z-
o‘zini rivojlantirish, o‘zini takomillashtirish, o‘zini o‘zi anglash va o‘z-o‘zini bilish asosiy masala
sifatida ko‘zga tashlanadi. Ko‘rinib turibdiki, sog‘liqni saqlash psixologiyasining asosiy maqsadi
insonni har tomonlama takomillashtirishdir. Sog‘liqni saqlash psixologiyasi muammolarining
dolzarbligi inson psixikasiga uning asab tizimiga, umumiy o‘sishi rivojlanishi bilan belgilanadi.
Axborot oqimining kengayishi, hayot ritmining tezlashishi, shaxslararo munosabatlarning
salbiy dinamikasi (izolyatsiya, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash darajasining pasayishi, milliy, mulk,
diniy kelishmovchilik) - bularning barchasi turli xil kasalliklarning rivojlanish omillaridan
biri sifatida hissiy stressni shakllantiradi. Noaniqlik sharoitida hayot aqliy va psixosomatik
patologiyani belgilaydi. O‘z sog‘lig‘ini himoya qilish har kimning bevosita vazifasidir, Axir,
ko‘pincha shunday bo‘ladi nosog‘lom turmush tarzi, yomon odatlari, jismoniy harakatsizligi, 20-
30 yoshgacha ortiqcha vazn, noto‘g‘ri ovqatlanish o‘zini halokatli holatga keltiradi va shundan
keyingina tibbiyotni eslaydi.
Salomatlik - bu uning mehnat qobiliyatini belgilaydigan va shaxsning uyg‘un rivojlanishini
ta’minlaydigan insonning birinchi va eng muhim ehtiyoji. Bu atrofdagi dunyoni bilish, o‘zini o‘zi
himoyalash va inson baxtiga erishish uchun eng muhim shartdir. Sog‘liqni saqlash - bu nafaqat
jismoniy, ruhiy (aqliy) va ijtimoiy farovonlik holati, nafaqat kasallik va jismoniy ta’sirlarning
yo‘qligi. Shunday qilib jismoniy sog‘liq - bu uning barcha a’zolari va tizimlarining normal
ishlashi tufayli insonning tabiiy holati; bu vosita tizimiga, to‘g‘ri ovqatlanishga, og‘zaki va
jismoniy ishlarning maqbul kombinatsiyasiga bog‘liq.
Ruhiy salomatlik - Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti tomonidan belgilab qo‘yilganidek, inson
o‘z potentsialini amalga oshirishi, hayotdagi stressni engishi, samarali va samarali ishlashi va
o‘z jamoasining hayotiga hissa qo‘shishi mumkin bo‘lgan farovonlik holatidir. Ushbu ta’rif
bitta muhim g‘oyani nazarda tutadi, agar sog‘liqning jismoniy holati moddiy narsalarning
sog‘lig‘i bo‘lsa, unda ruhiy salomatlik - bu insonda aslida ruhiy jarayonlarning normal ishlashi.
Shunday qilib, ruhiy salomatlik shaxsning psixologik faoliyatining to‘liq qiymatining ajralmas
xarakteristikasidir. Zamonaviy fanda ruhiy salomatlikning ta’rifi shaxsning umumiy tushunchasi
va uning rivojlanish mexanizmlari bilan chambarchas bog‘liqdir.
Psixologiya va tibbiyot ruhiy salomatlikka nisbatan turli xil yondashuvlarga ega bo‘lib,
odatdagi va g‘ayritabiiy jihatlarni ko‘rib chiqadi. An’anaviy tibbiyot modeli ruhiy salomatlikni
kasallikni rivojlanish ehtimoli o‘lchovi deb hisoblaydi Psixoanalizda salomatlik tushunchasida
bunday fikr yo‘q; ya’ni har bir inson potentsial kasallikning tashuvchisi sifatida harakat
qiladi, uning haqiqiy kasallikka chalinishiga psixologik himoya mexanizmlarining muvozanatli
ishlash tartibi to‘sqinlik qiladi va individual psixodinamikadagi kompensatsiya uning ijtimoiy
faoliyatiga va muvozanat tushunchasi orqali normani yoki sog‘likni aniqlashga kamaytirish bilan
tavsiflanadi. Insonfaoliyatga moslashish, barqarorlik, muvaffaqiyat, hosildorlik kabi mezonlardan
foydalangan holda atrof-muhitga yondashadi.
Shaxs psixologiyasi va psixoterapiyasidagi zamonaviy nazariy, eksperimental va amaliy
yondashuvlar ruhiy sog‘liqni shaxsning o‘zini o‘zi boshqarish mexanizmlarining etukligi,
xavfsizligi va faolligi, insonning engib o‘tish qobiliyatining o‘lchovi sifatida tavsiflaydi.
Ruhiy salomatlik to‘g‘risida to‘liqroq tushunish uchun psixoanaliz asoschisi Z. Freydning
psixikani o‘rganishini qisqacha ko‘rib chiqamiz. Shunday qilib, o‘z tadqiqotlari davomida
Freyd psixikaning dastlab regressiv ekanligini aniqladi. Regressiya psixoanalizda eng ko‘p
ishlatiladigan tushunchalardan biridir va uning ma’nosi noaniq. Bu, birinchidan, aqliy faoliyatning
“ikkilamchi”, ongli shakllaridan birlamchi, ongsiz, instinktiv shaklga o‘tish. Ikkinchidan,
murakkabdan - soddalashtirilgan, bolalarcha fikrlash usullariga yoki eskirgan, rivojlanishning
|
| |