Elektron tijoratning foydali tomonlari

|
Elektron tijoratning foydali tomonlari
|
bet | 2/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 44,29 Kb. | | #248759 |
Bog'liq IAKT FANIDAN MUSTAQIL ISHElektron tijoratning foydali tomonlari
Elektron tijorat bilan shug'ullanadigan kompaniyalar "real" tijorat korxonalari bilan taqqoslaganda bir qator afzalliklarga ega: ( tashqi bozorga chiqish istiqbollari bilan savdo bozorining kengayishi; ( kechayu-kunduz foydalanish imkoniyati; ( har doim o'zlari haqida qoldiradigan saytga tashrif buyuruvchilar haqida ma'lumot to'plash imkonini beradigan CRM-tizimlar (Customer Relationship Management - mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish) yordamida marketing ma'lumotlarini avtomatlashtirish.
Iqtisodiy rivojlanish oqibatida O’zbekiston xalqaro iqtisodiyot tizimida tobora o’z mavqe’ini mustahkamlab bormoqda. Bu esa o’z navbatida elektron biznes infratuzilmasini takomillashtirish, uning jahon bozorida kuchli raqobatchi sifatida paydo bo’lishini ta’minlash zaruriyatini keltirib chiqaradi. Yuqoridagi holatlar inobatga olingan holda elektron tijoratning asosini , ya’ni huquqiy bazasini takomillashtirish bo’yicha bir qancha sezilarli ishlar amalga oshirildi. 2004 yil 29 aprelda N613-II “Elektron tijorat” to’g’risida O’zbekiston Respublikasi qonuni, 2007 yil 30 noyabrda Vazirlar Mahkamasining №21 “Elektron tijoratni rivojlantirish” tog’risidagi va 2007 yil 12 iyunda “Elektron tijorat tizimini amalda qo’llashda to’lov tizimini takomillashtirish” tog’risidagi qarorlar qabul qilindi. Bundan tashqari Respublikada elektron biznes rivojlantirish maqsadida “Ekarmon” loyihasi ishlab chiqildi va u samarali tarzda amaliyotga joriy qilinmoqda.Olib borilgan va bajarilgan ishlar asosida bir qancha ijobiy natijalarga erishild.Masalan, axborot almahinuvi tezligini oshirish va unga sarflanadigan vaqtni kamaytirish maqsadida olib borilgan ishlarning natijasi Respublikada xalqaro axborot tarmoqlari tezligini oshishida ko’rinadi. 9 Shuni alohida ta’kidlab o’tish kerakki, o’zbekistonda elektron tijoratni rivojlantirish bilan bir qatorda bu sohaning takomillashishiga to’sqinlik qilayotgan bir qancha muammolar ham mavjud. Bu muammolarning tezkor va aniq yechilishi bugungi kunning muhim talablaridan biri hisoblanadi. Chunki aynan quyidagi yechimini kutayotgan masalalar jahon tajribasida keng tarqalgan bo’lib, ularning to’gri hal qilinmasligi oqibatida bu sohada jiddiy inqirozlar vujudga kelishi mumkin. Elektron tijorat sohasida ilmiy izlanishlarni chuqurlashtirish zarur. Ilmiy ishlar, maqolalar yozish, maxsuslashtirilgan internet-resurlar yaratish, doimiy forum va konferensiyalar tashkil etish, kadrlar tayorlashda elektron tijoratning nafaqat texnik, balki iqtisodiy va huquqiy xususiyatlarini ham inobatga olish, eng asosiy muammolardan biri –malakali kadrlar yetishmovchiligini, oldini oladi. Shunday qilib, O’zbekistonda elektron biznesni rivojlantirish imkoniyatlari yildan yilga o’sib borayotganligini alohida ta’kidlab o’tish lozim. Uning rivojlanishi milliy ishlab chiqaruvchilarimizga yangi bozorlar ochish, yangi mijozlar topish imkoniyatlarini yaratadi. Elektron tijoratni rivojlantirish bo’yicha tanlangan va amaldagi yo’ldan to’g’ri borish, kelajakda O’zbekiston iqtisodiyotini jahon bozorining yetakchi vakillaridan biriga aylantiradi. O’zbekistonda elektron tijorat bo’yicha mavjud muammolarni hal qilishning to’g’ri yo’li tanlanganligi xalq farovonligida, jamiyatimizning taraqqiy topishida, iqtisodiy rivojlanishimizda o’z aksini topadi. Elektron biznes va biznes - raqamli iqtisodiyotda yangi yo'nalish. Iqtisodiyoti rivojlangan davlatlar bu yo'nalishda sezilarli yutuqlarga erishgan bo'lsa, boshqalari bu yo'nalishda ilgarilab borishmoqda. Shu sababli, o'z iqtisodiyotlarini raqamli iqtisodiyotga aylantirishga kirishgan deyarli barcha mamlakatlar bir xil muammoga duch kelmoqdalar - raqamli iqtisodiyotda milliy tillarda malakali kadrlar tayyorlash uchun zarur bo'lgan o'quv va ilmiy adabiyotlarning etishmasligi. Elektron tijorat va biznes bo'yicha xorijiy ma'lumot manbalari va nazariy o'quv va ilmiy materiallarga asoslangan ushbu o’quv qo’llanma mualliflari bu bo'shliqni biroz to'ldirishga harakat qilishdi. O’quv qo’llanmada elektron biznes va tijoratning rivojlanishi, shakllari, tizimlari, modellari, texnologiyasi va internet banking asoslari haqidagi nazariy materiallar mavjud.
Biznesni yaratishning yangi modeli. Internet ushbu muhitning noyob imkoniyatlari asosida yangi biznes modellarini yaratish imkonini beradi. Bunday modelni amalga oshirishning yorqin namunasi - elektron birja, onlayn-kim oshdi savdosi, onlayn-do'kon va boshqalar. Bunday sharoitda, qoida tariqasida, mahsulotning asosiy turi bu axborot mahsulotidir, uni yaratish va amalga oshirish uchun unga axborot resursini qayta ishlash texnologiyalari qo'llaniladi, foydalanuvchi (yoki potentsial xaridor) tomonidan o'rnatiladigan noyob xususiyatlar aniqlanadi. Bunday holda, barcha ish jarayonlarini virtual makonga (xizmatlar) oxirgi iste'molchiga tovarlarni etkazib berishni ham o'tkazish mumkin.
Elektron biznes tizimi xo'jalik yurituvchi sub'ektlarning o'zaro aloqalarini doimiy ravishda takomillashtirishni, foydalanuvchilarning doimiy ravishda o'sib boradigan ehtiyojlariga chidamli va kelajakda ushbu ehtiyojlar yanada oshishiga tayyor bo'lgan infratuzilma muhitini yaratishni talab qiladi. Haqiqat shundaki, Internetning rivojlanish tezligi bilan iste'molchilarning talablari va talablari deyarli oshib bormoqda. Ko'pgina elektron biznes firmalarining duch keladigan muammolari uning tabiatining tabiiy natijasidir, chunki elektron tijorat muhiti an'anaviy biznes modelidan tubdan farq qiladi. Asosan Internet tufayli ta'minot zanjiridagi xarajatlarni kamaytirish (yangi darajada), misli ko'rilmagan tezkor qidiruv, yangi bozorlarni rivojlantirish va shakllantirish mumkin bo'ldi.Bu mehnat unumdorligini oshirishga va ishsizlikni kamaytirishga katta hissa qo'shadi. Bizning fikrimizcha, elektron biznesni rivojlantirishning keyingi sur'atini belgilaydigan ikkita eng muhim omil mavjud. Birinchidan, bu odamlarning muloqotga bo'lgan ehtiyoji bo'lib, ular prognoz qilinayotgan iqtisodiy ko'rsatkichlar bilan o'sib boradi; ikkinchidan, tarif siyosatini davlat tomonidan samarasiz tartibga solinishi sababli an'anaviy operatorlarning nisbatan past investitsiya jozibadorligi. Dasturiy ta'minot va apparat tizimlari ishidagi g'ayritabiiy vaziyatlarning ko'pligi va muvaffaqiyatsizliklar shuni ko'rsatadiki, faqatgina Internet texnologiyalariga asoslangan biznes modeli muvaffaqiyatni kafolatlamaydi. Alohida foydalanuvchilar real vaqt rejimida aloqaning boshqa ishtirokchilarining harakatlari to'g'risida to'liq ma'lumotga ega bo'lmasliklari sababli, ular asosan o'zlarining taxminlari bilan boshqariladi. Internet xizmatlari va xizmatlarining keng imkoniyatlari, ulardan foydalanishning afzalliklari bilan birga yangi xatarlarni keltirib chiqaradi. Avvalo, bu ma'lumotlar yo'qotilishi bilan bog'liq xatarlar. Elektron xizmatlar ishidagi uzilishlar fuqarolarning ishonchiga jiddiy putur etkazishi va shu bilan axborot iqtisodiyotining keyingi rivojlanishiga jiddiy salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Masalan, London Xitrou aeroportida yangi terminalning ochilishi, elektron yuklarni ro'yxatdan o'tkazish tizimidagi nosozlik tufayli, ba'zi reyslarning bekor qilinishiga olib keldi va 14 mingga yaqin yo'lovchining narsalari kechikib jo'natildi. egalari. Shuningdek, maxfiylikni yoki aksincha foydalanuvchi identifikatorini saqlash masalalari ham muhimdir. Хalqaro iqtisodiyotda AKT asosiy ishlab chiqarish vositasiga aylanmoqda. Negaki, AKT operatsion xarajatlarni kamaytirish, kapitalni ko‘paytirish, mehnat unumdorligini oshirishga xizmat qilmoqda. Internet esa, o‘z navbatida, masofa bilan bog‘liq bo‘lgan barcha to‘siqlarni olib tashlamoqda. Shu bilan birga, bunday iqtisodiyotda intellektual mehnatning roli ortmoqda, elektron hujjat almashinuvi va elektron to‘lov tizimlaridan foydalanish, biznesni elektron tarzda amalga oshirish va boshqaruvda qarorlar qabul qilishni tezlashtirishga erishilmoqda. Iqtisodiy munosabatlarning axborot texnologiyalari bilan hamohangligi o‘z navbatida, elektron tijoratning shakllanishiga zamin yaratmoqda. Elektron tijoratga turli kitoblarda turlicha ta’rif berilgan bo‘lib, umumiy holda olib qaraganda, elektron tijorat — bu tovar va xizmatlar almashinuvi jarayonlarini axborot tizimlari va Internet orqali amalga oshirishdir.
Mobil tijorat texnologiyalari Mobil tijorat (m-tijorat) – elektron tijoratning turi bo’lib, mobil telefonlar, shaxsiy cho’ntak kompyuterlari va boshqa simsiz aloqaga ega mobil uskunalar orqali to’lov operasiyalarini amalga oshirishni nazarda tutadi. Bunda simsiz aloqaga ega mobil uskunalar qatoriga smartfonlar (iPhone, Google Android), planshetlar (iPad, Amazon Kindle), netbuklar va noutbuklar kiradi. M- tijorat tovar va izmatlarning online sotuvi imkoniyatlarini kengaytiradi. Boshqacha aytganda, mobil tijorat bu mobil telefondan foydalanuvchi interfeysi sifatida qo’llovchi turli tijorat xizmatlari (aloqa xizmatidan tashqari) uchun umumiy nomdir
Tarixga nazar soladigan bo’lsak birinchi mobil tijorat amaliy jihatdan 1997 yil Finlyandiya poytaxti Xelsinki shahrida qo’llanilgan. Shahar ko’chalarida o’rnatilgan ikkita Koka-kola kompaniyasining avtomatlari ichimliklarni sms yordamida sotish yo’lga qo’yilgan. O’shandayoq Merita bank of Finland banki orqali mijozlarga mobil banking xizmatlari taklif etila boshlangan.
Mobil tijorat texnologiyalari quyidagi yo’nalishlarda foydalaniladi:
-Internet
-Telefoniya
-Kommunal to’lovlar
-Avia va temir yo’l biletlari
-Sayohat
-Sug’urta
Mobil tijorat mobil qurilmalar, shu jumladan telefonlar, smartfonlar, planshetlar va noutbuklar orqali ishlaydigan tijorat xizmatlari to'plamidir. Hozirgi vaqtda uning tizimiga o'nga yaqin to'lov xizmatlari, shuningdek dunyodagi barcha yirik banklarning maxsus onlayn-banki kiradi.Mobil tijoratdan foydalanadigan mijozlar soni ( mobil hisobdan to'lov) faqat har yili o'sadi.Aslida, mobil tijorat mobil qurilmalarda foydalanish uchun optimallashtirilgan elektron tijoratdir. Keng ma'noda, mobil tijorat mobil to'lovlarni (telefon hisobidan to'lov), mobil bank xizmatini, moliyaviy xizmatlarni va sotib olishni o'z ichiga oladi. Mobil Internet va ilovalar.Mobil tijorat texnologiyalari- Ushbu texnologiyadan foydalanish dunyoning istalgan nuqtasidan biznesni samarali olib borishga imkon beradi. Aynan ushbu texnologiyalar tufayli zamonaviy tadbirkorlar qimmatbaho ofisni ijaraga olishdan bosh tortishi va ko'plab xodimlarning xizmatlari uchun yaxshiroq materiallar yoki tayyor mahsulotlar sotib olish foydasiga haq to'lashlari mumkin. Bugungi kunda bu barcha kichik kompaniyalarning xalqaro bozorga chiqishining yagona mumkin bo'lgan usuli bo'lib, ulardan hozirgi raqobat sharoitida foydalanish mumkin emas.
Mobil tijoratni rivojlantirish-Uyali tijoratning rivojlanishiga bir qancha sabablar yordam beradi - bu shaxsiylashtirish darajasining oshishi, xaridorlarning xohish-istaklarini tahlil qilish qobiliyati, tezkor izlash va tovarlar / xizmatlarni taqqoslash nuqtai nazaridan iste'molchining o'zi uchun keng imkoniyatlar.Avvalo, smartfon real vaqtda mahsulot yoki xizmat sotib olishni taklif qiladi. Aksariyat onlayn-do'konlarda mobil tijoratga etarlicha e'tibor berilmaydi. Agar echimlar (veb-sayt, dastur) har qanday qurilmadan mobil to'lovlarni amalga oshirishga moslashtirilgan bo'lsa, onlayn-do'konda konversiya sezilarli darajada oshishi mumkin
Mobil tijorat orqali to'lovYuqorida aytib o'tganimizdek, mobil tijoratda to'lov mobil qurilmalar orqali amalga oshiriladi va ko'pincha bunday operatsiyalar har qanday raqamli tovarlarni, o'yinlarni sotib olish bilan bog'liq. Dasturiy ta'minot, elektron kitoblar, oziq-ovqat va turli xil xizmatlar.Mobil to'lovlar tufayli siz har qanday joyda: transportda, kafeda yoki piyoda sayohatlarda xaridlarni to'lashingiz mumkin. Buning uchun siz faqat yoningizda bo'lishingiz kerak Mobil telefon oldindan to'langan hisob bilan. Rossiyaning eng yirik operatorlari telefon hisobidan to'lash imkoniyatini taqdim etadilar. Mobil tijorat qanday ishlaydiVeb-sayt yoki onlayn-do'konda ma'lum bir xizmatni (mahsulotni) tanlash.Mobil telefon balansidan mablag 'tushirish orqali to'lovni amalga oshirish imkoniyati to'g'risida ma'lumot berish.Sotib olish to'g'risida ma'lumot, sotuvchi kompaniya va sotib olish qiymati haqida SMS-xabar keladi.
Mijoz to'lovni tasdiqlaydi: kerakli miqdor uning mobil telefon hisobvarag'idan tushiriladi va sotuvchining hisob raqamiga o'tkaziladi. To'lov olgandan so'ng, mijozga to'lovni muvaffaqiyatli yakunlash to'g'risidagi ma'lumotlarni o'z ichiga olgan tasdiqlovchi SMS-xabar yuboriladi. To'lov jarayonini istalgan orqali ko'ring uyali aloqa operatori sahifada bo'lishi mumkin.Xususiylashtirish To'lovlarni mobil telefondan qabul qilish shartnoma tuzishda sizning talabingiz bo'yicha sukut bo'yicha ulanadi.Boshqa hech narsani imzolashingiz yoki sozlashingiz shart emas. Paymaster variantlardan biriga muvofiq tuzilgan.Oddiy - to'lov vidjeti (veb-saytingizda to'lov shaklini yaratish va o'rnatish uchun tahrirlovchimizdan foydalaning, 15-30 daqiqa).CMS uchun to'lov moduli - Sizning saytingiz mashhur platformalardan birida yaratilgan bo'lib, u holda siz tayyor to'lov modulidan foydalanishingiz mumkin.PayMaster protokoli har bir narsaga mos keladi va to'lovni qabul qilish interfeysidan foydalanishning maksimal imkoniyatlarini ta'minlaydi Mobil tijorat texnologiyalri xizmatining afzalliklariMobil to'lov xizmati tranzaktsiyalarining xavfsizligi: pul mablag'lari abonent tasdiqlangandan keyingina o'chiriladi, bu firibgarliklar va abonent xatolarini istisno qiladi;Qulaylik, soddaligi va mavjudligi: abonent xizmatlarni uydan chiqmasdan to'laydi. Pul mablag'lari abonent hisobidan darhol olinadi. MTS, Beeline, Megafon, Tele2 abonentlari uchun mobil to'lovlar mavjud;Moslashuvchan hisob-kitob tizimiAxborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasini rivojlantirish va ularni etkazib beruvchilar va tovar va xizmatlarni iste'molchilar o'rtasidagi iqtisodiy munosabatlarga kiritish bilan bog'liq bo'lgan raqamli iqtisodiyot ulushining o'sishi bevosita mamlakatda tegishli darajadagi infratuzilmaning mavjudligiga va iqtisodiy jarayonlarga Internet asosidagi ilg'or texnologiyalarni joriy etish bilan bog’liq. Infratuzilmaning rivojlanishini baholashda Internet tezligi va iste'molchilar uchun narx, shu jumladan uning mavjudligi ko'rsatkichi muhim rol o'ynaydi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasiga yuqorida aytib o'tilgan etarlicha sarmoyalarga qaramay, so'nggi yillarda ushbu sohani rivojlantirish uchun juda muhim bo'lgan bir qator ko'rsatkichlarning ijobiy tendentsiyasi kuzatilmoqda Internet tezligiga ko'plab omillar, jumladan ishlatilgan tarmoqlarning soni va turi, zamonaviy yuqori mahsuldor uskunalarning mavjudligi, optik tolali aloqa liniyalarining qamrovi, tarmoqdagi axborot o'tkazuvchanligi kengligi va boshqalar ta'sir qiladi, tarmoqni etkazib beruvchilarning malakasi va kasbiy mahoratiga ega bo'lib, ular foydalaniladigan uskunalarni doimiy ravishda yangilab turishlari kerak, tarmoqli kengligini oshirish va infratuzilmani rivojlantirish uchun.O'zbekiston iqtisodiyotini raqamlashtirishda elektron biznes va mobil tijorat texnologiyalari kontseptsiyasi va roliO'zbekistonda raqamli iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi 2,2 foizni tashkil etadi. Shu bilan birga, o'rtacha optimal ko'rsatkich 7-8% ni tashkil qiladi, masalan, Buyuk Britaniyada bu 12,4%, Janubiy Koreyada - 8%, Xitoyda - 6,9%, Hindistonda - 5,6%, shu bilan birga Rossiya - 2, 8%, Qozog'iston - 3,9%. O'zbekiston Respublikasining elektron hukumat tizimini rivojlantirish konsepsiyasi loyihasiga muvofiq, AKT xizmatlarining YaIMdagi ulushini 2025 yilgacha 5,0 foizgacha, 2030 yilga kelib 10 foizgacha oshirish rejalashtirilgan. Prezidentning 2019 yil 8 yanvardagi "Iqtisodiyotni yanada rivojlantirishni ta'minlash va iqtisodiy siyosat samaradorligini oshirishga doir qo'shimcha chora-tadbirlar to'g'risida" gi Farmoniga muvofiq, "Raqamli O'zbekiston-2030" Milliy raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish Strategiyani tayyorlash ko'zda tutilgan. Unda raqamli iqtisodiyotni jadal rivojlantirish va mamlakat aholisi hayoti sohalariga raqamli texnologiyalarni keng joriy etish bo'yicha asosiy vazifalar belgilanadi. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bevosita quyidagi ko'rsatkichlar bilan baholanadigan axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) rivojlanish darajasi bilan bevosita bog'liq. - raqamli iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi; - AKT sanoatiga investitsiyalar hajmi; - Internet tezligi, mamlakat hududini qamrab olish darajasi va aholi foydalanishi uchun imkoniyat; 18 - elektron tijoratni rivojlantirish; - tashkilotlarni AKT mutaxassislari bilan ta'minlash.
Raqamli infratuzilma elektron biznesni rivojlantirish sharti sifatida
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasini rivojlantirish va ularn i etkazib beruvchilar va tovar va xizmatlarni iste'molchilar o'rtasidagi iqtisodiy munosabatlarga kiritish bilan bog'liq bo'lgan raqamli iqtisodiyot ulushining o'sishi bevosita mamlakatda tegishli darajadagi infratuzilmaning mavjudligiga va iqtisodiy jarayonlarga Internet asosidagi ilg'or texnologiyalarni joriy etish bilan bog’liq. Infratuzilmaning rivojlanishini baholashda Internet tezligi va iste'molchilar uchun narx, shu jumladan uning mavjudligi ko'rsatkichi muhim rol o'ynaydi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasiga yuqorida aytib o'tilgan etarlicha sarmoyalarga qaramay, so'nggi yillarda ushbu sohani rivojlantirish uchun juda muhim bo'lgan bir qator ko'rsatkichlarning ijobiy tendentsiyasi kuzatilmoqda. Internet tezligiga ko'plab omillar, jumladan ishlatilgan tarmoqlarning soni va turi, zamonaviy yuqori mahsuldor uskunalarning mavjudligi, optik tolali aloqa liniyalarining qamrovi, tarmoqdagi axborot o'tkazuvchanligi kengligi va boshqalar ta'sir qiladi, tarmoqni etkazib beruvchilarning malakasi va kasbiy mahoratiga ega bo'lib, ular foydalaniladigan uskunalarni doimiyravishda yangilab turishlari kerak, tarmoqli kengligini oshirish va infratuzilmani rivojlantirish uchun. "Elektron hukumat" tizimini rivojlantirish konsepsiyasi loyihasiga muvofiq, 2021 yil ikkinchi choragida paketlarni almashtirish markazlarining o'tkazuvchanligini (provayderlar uchun Internet tezligi) hozirgi 1200 Gbit / s dan 4000 Gbit / s gacha oshirish rejalashtirilgan, shuningdek 2025 yilga kelib har 100 nafar aholiga 40,7 (BMT reytingida - 46,79) 78,3 ga to'g'ri keladigan Internet foydalanuvchilari soni.
|
| |