nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Jadvallyar bilan ishlash - Vazirligi toshkent davlat sharqshunoslik universiteti

Jadvallar chizish uchun yangi нарисовать таблицу (Jadvalni chizish) anjomini ishlatish zarur.
Avval
jadvalning tashqi chеgaralarini chizib, kеyin uning ichidagi ustunlar va qatorlarni chizish kеrak.
Yachеykalar orasidagi chiziqlarni olib tashlash uchun ластик (o’chirg’ich) tugmachasi bosiladi, so’ng
o’chirg’ich olib tashlanadigan chiziq ustidan yurgiziladi.
Yachеykalarni birlashtirish yoki bo’lish uchun, ularni bеlgilab, so’ng
обьединить ячейки
(Yachеykalarni
birlashtirish) yoki
разделить ячейки
(Yachеykalarni bo’lish) buyruqlari tanlanadi.
Jadvalning yachеykalaridagi axborotni alfavit bo’yicha, hajmi va sanasi bo’yicha saralash mumkin.
Jadvaldagi axborotni saralash uchun avval saralanadigan yachеykalarni bеlgilab olib,
kеyin anjomlar
panеlidagi таблицы и границы tizimidagi сортировать по возрастанию (O’sib borish bo’yicha
saralash) или сортировать по убыванию (Kamayish bo’yicha saralash) tugmachalari bosiladi.
Jadvallardan hisoblash amallarini bajarish uchun foydalanish qulay. Masalan, ustunda turgan sonlarni
qo’shish uchun bu sonlarning tagida turgan yachеykada sichqonni bir marta bosib, anjomlar panеlidagi
таблицы и границы tizimidagi автосумма tugmachasini bosish kеrak. Natija bеlgilangan yachеykaga
joylashtiriladi. Boshqa turdagi hisoblash amallarini bajarish uchun формула buyrug’idan (
таблица
mеnyusi) foydalanish kеrak.
Qo’shni yachеykaga o’tish uchun
TAB (
Agar kiritish joyi jadvalning oxirgi yachеykasi bo’lsa
TAB
tugmachasining bosilishi yangi qator qo’shadi)
Oldingi yachеykaga o’tish uchun
SHIFT+TAB
Oldingi yoki kеyingi qatorga o’tish uchun yuqoriga
strеlka yoki pastga strеlka
Qаtordagi birinchi yachеykaga o’tish uchun
ALT+HOME
yoki
ALT+7
(klaviaturaning raqam blokida
NUM LOCK
yoqilgan bo’lishi zarur)
Qatordagi oxirgi yachеykaga o’tish uchun
ALT+END
yoki
ALT+1
(klaviaturaning raqam blokida
NUM
LOCK
yoqilgan bo’lishi zarur)
Ustundagi birinchi yachеykaga o’tish uchun
ALT+PAGE UP
yoki
ALT+9
(klaviaturaning raqam blokida
NUM LOCK
yoqilgan bo’lishi zarur)
Ustundagi oxirgi yachеykaga o’tish uchun
ALT+PAGE HOME
yoki
ALT+3
(klaviaturaning raqam
blokida
NUM LOCK
yoqilgan bo’lishi zarur)
Yangi abzas boshlash uchun
ENTER
Jadvalning oxiriga yangi qator qo’shish uchun so’nggi qator oxirida
TAB
Jadvaldan oddin hujjat boshiga matn qo’shish uchun birinchi yachеyka boshida
ENTER
Quantum networking - Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari. Reja

4.4. Quantum networking: Kvant aloqa, yangi tarmoq texnologiyalari bo'yicha eng so'nggi rivojlanishlardan
biridir. Bu texnologiyada, ma'lumotlar kvant xususiyatlaridan foydalanib, xavfsiz va maxfiy tarzda uzatiladi. Kvant
aloqa tarmoqlari, klassik xavfsizlik texnologiyalariga qaraganda yuqori darajada maxfiylikni ta'minlaydi.
4.5. Blockchain: Blockchain, ma'lumotlar bazasining tuzilishi va boshqarilishi uchun yangi usullar o'rniga kelgan.
U ma'lumotlar bazasini bloklar (blokchainlar) ketma-ketligi sifatida tuzadi, bu esa ma'lumotlar
modifikatsiyalanganida hamma blokda o'zgartirishni aniqlash uchun yordam beradi. Blockchain, xavfsiz va intiqli
ma'lumot almashish va uzatishni ta'minlashda yuqori samarali usullardan biri bo'lib chiqdi.
4.6. Cloud networking: Bulut tarmoqlari, ma'lumotlarni o'zaro almashish va uzatish uchun internet asosida
ishlaydigan tarmoq xizmatlarini ta'minlaydi. Bu usul, ma'lumotlarni onlayn saqlash, qo'llash, va taqdim etishda
ishlatiladi. Cloud networking, moliyaviy va yo'nalishlarga mos ravishda samarali ma'lumotlar almashish va
uzatishni ta'minlaydi.
4.7. Software-defined networking (SDN): SDN, tarmoq boshqaruvini ma'lumotlar bazasi orqali boshqarish
uchun yaratilgan yangi tarmoq texnologiyasidir. Bu usul, tarmoqni qurilishi, boshqarilishi va ishlashini o'z ichiga
oladi va bu, tarmoq tizimlarini osonlik va boshqarishni yaxshilaydi.
Xulosa:
Kompyuter tarmoqlarining standart texnologiyalari, modern informatsiya almashish va uzatishning asosiy
qismlaridan biri bo'lib, ularga nazoratni ta'minlash, xavfsizlikni oshirish va tezlikni oshirish amalga oshiriladi. Bu
texnologiyalar yaxshi tuzilgan va rivojlangan tarmoqlar orqali dunyo bo'ylab o'zaro aloqalarni rivojlantirishda
katta ahamiyatga ega.
|
TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol)

|
TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol)Bog'liq Kompyuter tarmoqlariTCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol): Internet tarmoqlarida ma'lumot almashish va
uzatish uchun ishlatiladigan asosiy protokollar. Bu protokollar, ma'lumotlar paketlar halida uzatiladi va
o'rtachasida yuboriladi.
DNS (Domain Name System): Internetdagi domen nomlarni IP manzillarga aylantirish uchun ishlatiladigan
texnologiya. Bu, foydalanuvchilarga IP manzilini yozmasdan osonlik bilan internet saytlariga kirish imkoniyatini
ta'minlaydi.
HTTP/HTTPS (Hypertext Transfer Protocol/Secure): Veb-saytlar orqali ma'lumot almashish va uzatish uchun
ishlatiladigan protokollar. HTTPS, ma'lumotlarni xavfsizlikni ta'minlaydi.
3.
Xavfsizlik va maxfiylik.
Kompyuter tarmoqlari xavfsizligi va maxfiylik, muhim amaliyotlarni bajarish va maxfiy ma'lumotlarni himoya
qilishda katta muhim ahamiyatga ega. Quyidagi qismatlar xavfsizlik va maxfiylik tuzilishida ishlatiladigan usullar
va protokollar to'g'risida ko'proq ma'lumot beradi:
3.1. Shifrlash: Kompyuter tarmoqlari bo'yicha ma'lumotlar shifrlanib o'tkaziladi, ya'ni, ular o'qilganda yoki
yuborilganda, ular kodlangan xil ko'rinishda chiqadi. Shifrlash protokollari, ma'lumotlarni "shifr"lab, ularni faqat
maxfiy shifrlangan kluv so'z orqali o'qib olish imkoniyatini ta'minlaydi.
3.2. Autentifikatsiya: Kompyuter tarmoqlarida autentifikatsiya, tizimga kirish uchun foydalanuvchi yoki qurilma
identifikatsiyasini amalga oshirishni o'z ichiga oladi. Parollar, biometrika ma'lumotlar (qo'l izi, retina tarqalishi)
va boshqa identifikatsiya usullari bu maqsadda ishlatiladi.
3.3. Firevallar: Firevallar, kompyuter tarmoqlarini xorijiy xavfsizlik xatarlariga qarshi himoya qilish uchun
ishlatiladi. Ular, tarmoqda o'zgaruvchilarini tekshirib, maxfiy va noaniq o'zgaruvchilarini bloklash orqali
tarmoqlarini himoya qilishda foydalaniladi.
3.4. Virus va Malware Himoya: Kompyuter tarmoqlarini o'zgartirishni maqsad qilgan kengayishga chiqqan
viruslar va malware (zararli dasturlar) ga qarshi himoya uchun antiviris dasturlar va yondashuv tizimlari ishlatiladi.
Bu usullar, qurilmalarning va kompyuterlarning himoyalanganligini ta'minlash uchun muhimdir.
|
| |
Virtual Private Networks (VPN)

4.
So'nggi rivojlanishlar:
Kompyuter tarmoqlari so'nggi yillarda tez rivojlanmoqda va yangi texnologiyalar tarmoq infratuzimini, ishlashni
va tajribani o'z ichiga oladi. Quyidagi qismatlar tarmoq texnologiyalarining so'nggi rivojlanishlarini o'z ichiga
oladi:
4.1. 5G tarmoqlari: 5G, ko'p tezlikli va uzluksiz mobil aloqa tarmoqlarini taqdim etadi. Bu yangi texnologiya,
tez, xavfsiz va katta miqdorda ma'lumotni uzatish imkoniyatini oshiradi. 5G tarmoqlari IoT qurilmalari, o'zaro
aloqa va mobil xizmatlarga yuqori tezlik va istiqbollar yaratishda muhim rol o'ynaydi.
4.2. Internet of things (IoT): IoT, bir-biriga bog'liq qurilmalar orqali ma'lumot almashish va uzatish
imkoniyatini oshiradi. Bu tarmoqlar, xonadon, smart qurilmalar, transport vositalari, va boshqa ko'plab muhim
sohalar uchun qo'llaniladi. IoT tarmoqlari, har bir qurilma orqali to'plangan ma'lumotlarni yig'ib borishda,
boshqa tarmoqlarga ta'sir ko'rsatish uchun katta potentsialga ega.
4.3. Shifrlangan aloqa protokollari: Shifrlangan aloqa protokollari, internet tarmoqlari bo'yicha xavfsizligi
oshirish uchun yaratilmoqda. Ma'lumotlarni shifrlab o'tkazish, shifrlangan aloqa protokollarining yaratilishi va
rivojlanishi bo'yicha muhim mavzu. Bu protokollar, foydalanuvchilar va korporativ tizimlar uchun xavfsiz va
maxfiy aloqa ta'minlashda katta rol o'ynaydi.
7-lekciya. KÓP Ólshemli massivler. Statikaliq massivler. Massiv elementlerin saralaw hám izlew usíllarí. Massivler ústinde hár túrli ámeller orínlaw usíllarí

|
7-lekciya. KÓP Ólshemli massivler. Statikaliq massivler. Massiv elementlerin saralaw hám izlew usíllarí. Massivler ústinde hár túrli ámeller orínlaw usíllarí
|
Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 425,4 Kb. | | #158205 |
Bog'liq 7-LEKCIYA
7-LEKCIYA. KÓP ÓLSHEMLI MASSIVLER. STATIKALIQ MASSIVLER. MASSIV ELEMENTLERIN SARALAW HÁM IZLEW USÍLLARÍ. MASSIVLER ÚSTINDE HÁR TÚRLI ÁMELLER ORÍNLAW USÍLLARÍ.
C++ tilinde massivler elementiniń tipine sheklewler qoyılmaydı, biraq bul tipler shekli ólshemdegi obyektlerdiń tipi bolıwı kerek. Sebebi, kompilyator massivtiń yadtan qansha orın (bayt) iyelewin esaplay alıwı kerek. Ásirese, massiv komponentası massiv bolıwı múmkin (vektorlar-vektorı), nátiyjede matrica dep atalıwshı eki ólshemli massiv payda boladı.
Eger matricanıń elementi de vektor bolsa, úsh ólshemli massivler – kub payda boladı. Usı jol menen sheshilip atırǵan máselege baylanıslı túrde qálegen ólshemdegi massivlerdi jaratıw múmkin.
Eki ólshemli massivtiń sintaksisi tómendegi kóriniste boladı:
< tip> [] []
Máselen, 10x20 ólshemli haqıyqıy sanlar massiviniń járiyalanıwı:
float a[10][20];
Járiyalanǵan A matricanıń kórinisi 2-súwrette keltirilgen.
2-súwret. Eki ólshemli massivtiń yadtaǵı jaylasıwı.
Endi adres kóz-qarasınan kóp ólshemli massiv elementlerine múráját etiwdi kórsek. Tómendegi járiyalawlar berilgen bolsın:
int a[3][2];
float b[2][2][2];
Birinshi mısalda, eki ólshemli massiv, yaǵnıy 2 qatar hám 3 baǵanadan ibarat matrica járiyalanǵan, ekinshisinde úsh ólshemli 3 dana 2x2 matricadan ibarat bolǵan massiv berilgen. Onıń elementlerine múráját sxeması:
3-súwret. Eki ólshemli massiv elementlerine múráját.
Bul jerde a[i] kórsetkishinde i-shi qatardıń baslanǵısh adresi jaylasadı, massiv elementine a[i][j] kórinisindegi tiykarǵı múrájáttan tısqarı úskeneli múráját etiw múmkin: *(*(a+i)+j) yáki *(a[i]+j).
4-súwret. Úsh ólshemli massivtiń yadta shólkemlesiwi.
Massiv elementlerine múráját etiw ushın attan keyin kvadrat qawısta hár bir ólshem ushın indeks jazılıwı kerek, máselen b[i][j][k]. Bul elementke úskeneli múráját etiwge de boladı hám onıń variantlari:
Kóp ólshemli massivlerdi inicializacialaw
Massivlerdi inicializacialaw tómendegi mısallarda kórsetilgen:
Birinshi operatorda baslanǵısh mánisler izbe-iz jazılǵan, ekinshi operatorda mánisler toparlasqan, úshinshi operatorda da toparlasqan, biraq ayrım toparlarda aqırǵı mánisler berilmegen.
Sáykes programma teksti:
int main()
{
const int n = 4, m = 5;
float a[m][n], b[n], c[m];
int i, j; float s;
for(i = 0; i < m; i++)
for(j = 0; j < n; i++)
cin >> a[i][j];
for(i = 0; i < m; i++)
cin>>b[i];
for(i = 0; i < m; i++)
{
for(j = 0, s = 0; j < n; j++)
s += a[i,j] * b[j];
c[i] = s;
}
for(i = 0; i < m; i++)
cout << ”\tc[“ << i << ”]=” << c[i];
return 0;
}
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
7-lekciya. KÓP Ólshemli massivler. Statikaliq massivler. Massiv elementlerin saralaw hám izlew usíllarí. Massivler ústinde hár túrli ámeller orínlaw usíllarí
|
6-Amaliy ish. Kompyuter tarmoqlarda sniffer dasturlaridan foydalanish Ishdan maqsad

6-Amaliy ish.
Kompyuter tarmoqlarda sniffer dasturlaridan foydalanish
Ishdan maqsad: Kompyuter tarmoqlarida paketlarni
snifferlash orqali
tarmoqdan o’tuvchi barcha paketlarni kuzatishni o’rganish. Sniffer dasturi bo’lgan
WireShark bilan tanishish va foydalanish bo’yicha ko’nikmalarga ega bo’lish.
Ishni bajarish tartibi:
1. «
Wireshark» dasturi vazifalari xaqida tushunchalar
olish va sozlanmalari
bilan tanishish
2. «Wireshark» dasturi ishchi oynalari bilan tanishish
3. «Wireshark» dasturi yordamida tarmoq trafigini ushlashni va taxlilini
amaliy bajarish
Wireshark (
Ethereal) - Ethernet kompyuter tarmog‘i trafigini taxlil qiluvchi
dastur. Wireshark dasturi Ethernet tarmog‘i orqali
protokollar paketini ushlab
olishga imkon beradi va grafik interfeys bu ma’lumotlarni foydalanuvchigi taxlilni
amalga oshirish uchun namoyish qiladi.
Wireshark dasturini tarmoq kabeli orqali uzatilayotgan trafiklarni ko‘rish va
o‘rganish uchun va real vaqtda tarmoq orqali uzatilayotgan barcha trafikni ko‘rishda
foydalaniladigan o‘lchov asbobi deb xisoblash mumkin.
6.1.- rasm. Wireshark asosiy oynasi boshlang‘ich ko‘rinishi.
6.2.- rasm. Wireshark instrumentlar paneli.
Wireshark filtrlar paneli
Wireshark filtrlar paneli instrumentlari yordamida
filtrlarni yaratish va
saqlash, qo‘llash va o‘chirish mumkin, shuningdek ushlab
olingan tarmoq trafigi
ma’lumotlarini filtrlash imkoniyatini beradi.
6.3.- rasm. Wireshark filtrlar paneli.
• Wireshark panel filtri quyidagi maydon va instrumentlarga ega;
• Filter (1) – foydalanuvchi filtr yaratish va filtrni taxrirlash muloqot oynasini
ochish uchun mo‘ljallangan;
• Filterni kiritish maydoni(2) - filtrni va kiritish taxrirlash uchun mo‘ljallangan
maydon;
• Expression (3) - filtrni kurish yordamchi
oynasini ochish uchun
mo‘ljallangan;
• Clear (4) – filtr ta’sirini va filter maydonini tozalash uchun mo‘ljallangan;
• Apply (5) – filtr ta’sirini ulash uchun mo‘ljallangan;
• Save (6) – keyinchalik foydalanish uchun filtrni saqlash uchun mo‘ljallangan;
Mavzu: Axborotni izlash

|
Mavzu: Axborotni izlash
|
bet | 1/32 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #271195 |
Bog'liq Mavzu axborotni izlash reja
MAVZU: Axborotni izlash
Reja:
1. Axborotni izlash (qidirish) tushunchasi
2. Qidiruv usullari
3. Axborotni qidirish masalalari
4. Foydalanilgan manbalar
Axborotni izlash (angl. information retrieval) — axborotni qidirish jarayoni bo’lib, axborotga bo’lgan ehtiyojni qondirish uchun strukturalashmagan hujjatlardan zarur ma’lumotlarni izlash haqidagi fan sifatida rivojlanib kelmoqda.
Axborot izlash – bu ma’lum bir hujjatlar (matnli) to’plamidan oldindan belgilangan shartli mavzu (so’rov) yoki zarur (axborotga bo’lgan ehtiyojni qondirishga tegishli) ma’lumotlarni, faktlarni, xabarlarni izlash – aniqlash jarayoni.
Qidiruv jarayoni ma’lumotlarni to’plash, ularga ishlov berish va taqdim etishga qaratilgan operatsiyalar ketma-ketligini o’z ichiga oladi.
Umumiy holda axborotni qidirish to’rtta etap (bosqich)dan tashkil topgan:
- axborotga bo’lgan ehtiyojni aniqlash va axborot so’rovini shakllantrish;
- mumkin bo’lgan axborotlar massivining egasini (manbasini) aniqlash;
- aniqlangan axborot massividan ma’lumotlarni ajratib olish;
- olingan axborot bilan tanishish va qidiruv natijasini baholash.
Izlash (qidiruv) shakllari
To’liq matnli qidiruv
Meta ma’lumotlar (metadata) bo’yicha qidirish
Tasvirlarni qidirish
Qidiruv usullari
Manzilli (Adresli) qidiruv
Semantik qidirish
Hujjatli qidiruv
Faktografik qidiruv
AQ ning asosiy masalasi – foyalanuvchiga uning axborotga bo’lgan ehtiyojlarini qondirishga yordam berishdan iborat. Asosiy masalalar:
- Modellashtirish masalasi;
- Hujjatlarni klassifikatsiyalash;
- Hujjatlarni filtrlash;
- Hujjatlarni klasterizatsiyasi;
- Qidiruv tizimlari arxitekturasi va foydalanuvchi interfesini loyihalash;
-Axborotlarni ajratib olish, xususiy holda hujjat annotatsiyasi va referatini tayyorlash;
- So’rov tillari va boshq.
|
| |
Zardushtiylik dining vujudga kelishi

|
Zardushtiylik dining vujudga kelishi
|
bet | 1/8 | Sana | 16.09.2024 | Hajmi | 20,1 Kb. | | #271203 |
Bog'liq Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering y-kompy.info
Urganch ranch texnologiyalar universiteti kompyuter injinering yo’nalishi 23-01 guruh talabasi madaminov sobirjonning dinshunoslik fanidan tayyorlagan mustaqil ishi
URGANCH RANCH TEXNOLOGIYALAR UNIVERSITETI KOMPYUTER INJINERING YO’NALISHI 23-01 GURUH TALABASI MADAMINOV SOBIRJONNING DINSHUNOSLIK FANIDAN TAYYORLAGAN MUSTAQIL ISHI MAVZU:ZARDUSHTIYLIKDA TABIATNING ULUG’LANISHI REJA: 1. Zardushtiylik dinining vujudga kelishi. 2. Zardushtiylik ta’limoti. 3. Zardushtiylikda tabiatning ulug’lanishi. 4. “Avesto” zardushtiylik dinining muqaddas kitobi. Zardushtiylik dining vujudga kelishi. Zardushtiylik eng qadimgi dinlardan bo’lib, bu din er.avval VII-VI asrlarda dastavval O’rta Osiyoda-Xorazm vohasida paydo bo’lgan. Uning payg’ambari Zardusht tarixiy shaxs edi. U mazdakiylik dinini isloh qilib, uning asosida yangi yakka xudolik dinini ijod etgan. Zardushtiylik paydo bo’lgan davr birinchi sinfiy jamiyat, ya’ni quldorlik davri endi paydo bo’layotgan davr edi. U urug’-qabilachilik tuzumi emirilib aholi qullar va quldorlarga, zolim va mazlumlarga bo’linayotgan davr bo’lgan. Bu din eng avval O’rta Osiyo, so’ng Eron, Ozarbayjonda qaror topgan edi. Butun O’rta Osiyo moddiy va ma’naviy madaniyatining beshigi Xorazm vohasi va u erda yashagan turkiy elatlar bo’lgan, shulardan o’zbek elati tashkil topgan. Zardushtiylik eradan avvalgi 7-6 asrlarga xos bo’lgan din sifatida undan oldingi urug’ qabilachilik dinlari negizida paydo bo’lgan yakka xudolik dini bo’lgan. U to 7-9 asrlargacha turli shaklda davom etib, so’ng o’rnini islom egalladi. U dastavval Xorazm vohasida shakllanib, yaqin va o’rta Sharqqacha tarqalib, ayrim qoldiqlari haligacha saqlanib kelmoqda. Vujudga kelishi. Zardushtiylik mil. av. III-II ming yilliklarda Markaziy Osiyoda vujudga kelgan dindir. Zardushtiylik vahy orqali e’lon qilingan jahon dinlarining eng qadimiysidir. U insoniyatga boshqa barcha dinlarga nisbatan bevosita va bilvosita eng ko’p ta’sir o’tkazgan dindir. Insoniyat tarixida har bir kishi uqidan ilohiy hukm amalga oshirilishi, jannat va jahannam, qiyomat-qoyim, unda tanalarning qayta tirilishi, tana va ruh qayta birlashib mangu yashashi haqida birinchi bor shu din doirasida fikr yuritildi. Keyingi asrlarda bu g’oyalar yahudiylik, xristianlik va boshqa dinlar tarafidan o’zlashtirildi. Aytib o’tish joizki, ushbu din paydo bo’lgan davr va uning vatani – hali fanda oxirigacha to’liq echilgan masalalar emas.
|
| |
Ishlab chiqarish omillari - Jamiyatning ishlab chiqarish imkoniyatlari jamiyatning qobiliyatidir ishlab chiqarish

|
Jamiyatning ishlab chiqarish imkoniyatlari jamiyatning qobiliyatidir ishlab chiqarish
|
bet | 5/9 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 41,83 Kb. | | #251729 |
Bog'liq chernovikIshlab chiqarish omillari — Bevosita ishlab chiqarish jarayonida qoʻllanadigan resurslar boʻlib; yer (tabiat), ishchi kuchi, kapital, tadbirkorlik faolligi (tadbirkorlik qobiliyati) kabi omillar hisoblanadi. Ishlab chiqarilayotgan mahsulotlar hajmi, miqdori ulardan foydalanish darajasiga boglik, boʻladi. Jamiyat taraqqiyotini moddiy bazasi ishlab chiqarish bilan hosil qilinadi. Ishlab chiqarish mehnatga yaroqli bo’lgan ish kuchi bilan ishlab chiqarish vositalarini ko’tilishi va uni harakatga keltirilishi tufayli moddiy ne‘matlar hosil qilishdir.
Resurs - bu ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishga ishlatiladigan hamda qo’llaniladigan moddiy-ashyoviy bo’lib, tabiiy, moddiy, iqtisodiy, moliyaviy va hokazo kabi vositalardan tashkil topadi.
Inson faoliyati moddiy va nomoddiy ne‘matlar yaratishga qaratilar ekan, avvalo ishlab chiqarishni tashkil etmoq kerak. Ishlab chiqarishni tashkil etish resurslarni talab qiladi. Ular quyidagilardan iboratdir:
1. Ishchi kuchi;
2. Mehnat qurollari;
3. Mehnat vositalari.
Ishchi kuchi - mehnatga qobiliyati bo’lgan har bir insonning ma‘lum maqsadlar yo’lidagi aqliy va jismoniy faoliyatining yig’indisidir.
Mehnat qurollari - bu inson mehnati yordamida mehnat predmetlariga ta‘sir qiladigan mexanizmlar (dastaklar)ga aytiladi. Masalan: stanoklar, traktorlar, uskunalar, mashinalar, qurilmalar va hakozolar.
Mehnat predmetlari - mehnat ta‘siri natijasida tovar mahsuloti tayyorlanadigan barcha xom ashyolar massasidir. Masalan, sanoatda ishlatiladigan xom ashyolar, qishloq xo’jaligidagi ishlab chiqarishda ishlatiladigan - urug’liklar, mineral o’g’itlar, yoqilg’ilar, materiallar, yer, suv shular jumlasidansir. Mehnat predmetlari tabiat mahsuli yoki oldingi davrlardan qolgan mehnat mahsulotlaridan iborat bo’ladi.
Mehnat predmeti va mehnat qurollarini birga qo’shilishi ishlab chiqarish vositalarini tashkil etadi. Ishlab chiqarish omillari barcha iqtisodiy tizimlarda amal qilib kelmoqda. Bu omillarga turlicha ma‘no berilgan. Masalan, “Siyosiy iqtisod” darsliklarida ishlab chiqarish omili 2 turga bo’lingan edi, ya‘ni:
1. Moddiy omil;
2. Shaxsiy omil.
Moddiy omilni tashkil etuvchi mehnat qurollari va mehnat predmetlari (er, suv, yer usti va yer osti boyliklari - ko’mir, neft‘, gaz, ruda, metall...) ham ishlab chiqarish vositalari deb ta‘rif berilgan edi, ishchi kuchi esa ishlab chiqarishning деб shaxsiy omili yuritiladi.
Hozirgi bozor iqtisodiyoti sharoitidagi adabiyotlarda ishlab chiqarishning to’rt omili ko’rsatilmoqda: mehnat, kapital, yer-suv, tadbirkorlik faoliyati tan olindi.
Ishlab chiqarish jarayonining mazmuni
|
| |
Ratsionalistik konsepsiya pulning kelib chiqishini kishilar o‘rtasidagi bitim, kelishuv natijasi sifatida izohlaydi

|
Ratsionalistik konsepsiya pulning kelib chiqishini kishilar o‘rtasidagi bitim, kelishuv natijasi sifatida izohlaydi
|
bet | 9/9 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 41,83 Kb. | | #251729 |
Bog'liq chernovikRatsionalistik konsepsiya pulning kelib chiqishini kishilar o‘rtasidagi bitim, kelishuv natijasi sifatida izohlaydi. Bu holat ularning tovarlarni ayirboshlash chog‘ida qiymatlarning harakatlanishi uchun maxsus vositalar zarurligiga amin bo‘lishiga asoslanadi. Pulning o‘zaro kelishuv sifatida amal qilishi to‘g‘risidagi mazkur g‘oya XVIII asrning oxirlarigacha hukm surdi. Pulning kelib chiqishiga sub’ektiv psixologik yondashuv ko‘plab hozirgi zamon xorijiy iqtisodchilarning qarashlarida ham uchrab turadi. Ularning fikricha, pul kategoriyasi ob’ektiv iqtisodiy kategoriya bo‘lmay, kishilar kelishuviga yoki davlatning xohishiga bog‘liq bo‘lgan yuzaki, sub’ektiv kategoriyadir.
|
| |
Monopoliyalarning iqtisodiy asosi, ularning turlari va ijtimoiy oqibatlari

|
Monopoliyalarning iqtisodiy asosi, ularning turlari va ijtimoiy oqibatlari
|
bet | 2/9 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 41,83 Kb. | | #251729 |
Bog'liq chernovikMonopoliyalarning iqtisodiy asosi, ularning turlari va ijtimoiy oqibatlari.
Monopoliyada tarmoq bitta firmadan iborat bo‗lishi sababli, u mavjud mahsulot
(xizmat)ning yagona ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi va yakka hukumronlik shakllantiradi. Monopoliya sharoitida firma narx ustidan sezilarli nazoratni amalga oshiradi. Buning sababi oddiy. U mahsulot (xizmat)ning yagona ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi va demak,
taklifning umumiy hajmi ustidan nazorat qiladi. Monopoliyaning mavjud bo‗lish tarmoqqa kirish uchun to‗siqlarning mavjud
bo‗lishiga sabab bo‗ladi. Iqtisodiy, texnik, huquqiy yoki boshqa to‗siqlar yangi
raqobatshchilarning tarmoqqa kirishiga yo‗l qo‗ymaydi. Tarmoqqa kirish uchun to‗siqlar har
xil ko‗rinishlarni oladi. Bularning asosiylari quyidagilar:
a) Ishlab chiqarish miqyosi keltirib chiqaradigan to‗siqlar, shu jumladan, moliyaviy
to‗siqlar ko‗p holatlarda shunchalik katta bo‗ladiki bu tarmoqqa kirishni taqiqlash bilan
bahobar. Masalan, yirik ishlab chiqaruvchi hisoblangan avtomobil sanoatiga kirish, yangi
texnologiyaga asoslangan zarur uskunalarni sotib olishga juda katta pul-kapitali talab qiladi.
b) Tabiiy monopoliyalar vujudga keltiradigan to‗siqlar. Buning mazmuni shundan
iboratki, bir qancha tarmoqlarda raqobat mavjud bo‗lmaydi, uni amalga oshirish mumkin
emas. Ijtimoiy foydalanishdagi bunday tarmoq korxonalari tabiiy monopoliyalar deyiladi.
Tabiiy monopoliyalarga elektr, gaz, suv ta‘minoti va aloqa korxonalari misol bo‗la oladi.
Davlat bunday monopoliyalar faoliyatini tartibga solishda o‗z huquqini saqlab qoladi. Agar tarmoqlar davlat mulkchiligiga asoslangan bo‗lsa, bunday ijtimoiy foydalanishdagi korxonalar tartibga solinadigan yoki davlat tomonidan tuzilgan monopoliyalar deyiladi. Monopoliyaning 6 turi mavjud bo'lib ular: 1.Tabiy monopoliya 2.Legal monopoliya 3.Sun'iy monopoliya 4.Aligopoliya 5.Monopsoniya 6.Sof monopoliya Monopoliya turlari Sof monopoliyalarning 4 turi mavjud ◼ Tabiiy ◼ Geografik ◼ Texnologik ◼ Hukumat
|
| |
§.2.2. TENGSIZLIKLAR SISTEMALARINI YECHISH

§.2.2. TENGSIZLIKLAR SISTEMALARINI YECHISH
Tengsizliklar sistemalarini yechishga doir misollar qaraymiz.
1- m a s a l a . Tengsizliklar sistemasini yeching:
(1)
Yechish. Birinchi tengsizlikni yechamiz:
Shunday qilib, birinchi tengsizlik x > 2 bo‘lganda bajariladi.
Ikkinchi tengsizlikni yechamiz:
2x + 8 > x + 5, x > -3.
Shunday qilib, (1) sistemaning ikkinchi tengsizligi x > –3 bo‘lganda
bajariladi.
Son o‘qida (1) sistemaning birinchi va ikkinchi tengsizliklarining
yechimlari to‘plamlarini tasvirlaymiz.
Birinchi tengsizlikning yechimlari x > 2 nurning barcha nuqtalari,
ikkinchi tengsizlikning yechimlari x > –3 nurning barcha nuqtalari
bo‘ladi (7- rasm).
(1) sistemaning yechimlari x ning ikkala nurga bir vaqtda tegishli
bo‘lgan qiymatlari bo‘ladi. Rasmdan ko‘rinib turibdiki, bu nurlarning
barcha umumiy nuqtalari to‘plami x > 2 nur bo‘ladi.
J a v o b : x > 2.
2- m a s a l a . Tengsizliklar sistemasini yeching:
(2)
Yechish. Birinchi tengsizlikni yechamiz:
(2) sistemaning ikkinchi tengsizligini yechamiz:
Son o‘qida (2) sistemaning birinchi va ikkinchi tengsizliklarining yechimlari to‘plamlarini tasvirlaymiz. Birinchi tengsizlikning yechimlari nur, ikkinchi tengsizlikning yechimlari nur bo‘ladi (8- rasm).
Rasmdan ko‘rinib turibdiki, bu nurlarning umumiy nuqtalari
to‘plami [4; 7] kesma bo‘ladi.
J a v o b : .
3- m a s a l a . Tengsizliklar sistemasini yeching:
(3) sistemaning birinchi tengsizligini yechamiz:
Ikkinchi tengsizlikni yechamiz:
Son o‘qida va nurlarni tasvirlaymiz (9- rasm).
Rasmdan ko‘rinib turibdiki, bu nurlarning umumiy nuqtalari to‘plami
[12; –7) yariminterval bo‘ladi.
J a v o b : .
4- m a s a l a . Ushbu
tengsizliklar sistemasi yechimga ega emasligini ko‘rsating.
Yechish. Birinchi tengsizlikni yechamiz:
2 – 2x < 4 – 3x, x < 2.
(4) sistemaning ikkinchi tengsizligini yechamiz:
–3x < –9, x > 3.
Son o‘qida x < 2 va x > 3 nurlarni tasvirlaymiz (10- rasm).
Rasmdan ko‘rinib turibdiki, bu nurlar umumiy nuqtalarga ega emas.
Demak, (4) sistema yechimga ega emas.
Misollar.
Tengsizliklar sistemasini yeching.
1) 2) 3) 4)
5) 6) 7) 8)
9) 10) 11)
12) 13) 14)
15) 16)
17) 18)
19) 20)
21)
22)
23)
Tengsizliklar yechimlaridan iborat barcha butun sonlarni toping.
24) 25)
Tengsizliklar sistemasini yeching.
26) 27) 28)
29) 30)
31)
32) 33)
34) 35)
|
Ishchi kuchi bozorining mohiyati: Ishchi kuchi

|
Ishchi kuchi bozorining mohiyati: Ishchi kuchi
|
bet | 3/9 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 41,83 Kb. | | #251729 |
Bog'liq chernovikIshchi kuchi bozorining mohiyati: Ishchi kuchi bu inson aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yigʻindisi[1] boʻlib, jamiyatning asosiy ishlab chiqaruvchi kuchi hisoblanadi. Ishchi kuchi mehnat qobiliyatiga ega boʻlgan kishilar uchun xosdir. Lekin ishchi kuchi insonning oʻzi emas yoki uning mehnati ham emas, uning qobiliyatidan iboratdir. Jamiyatning milliy mahsuloti hisobiga ishlab chiqarishning moddiy-ashyoviy omillarigina emas, balki shaxsiy omili, yaʼni ishchi kuchi ham takror ishlab chiqariladi.
Ishchi kuchining miqdori mamlakat aholisining mehnat faoliyatiga layoqatli boʻlgan qismi orqali ifodalanib, u ishchi kuchi resurslari deb ham ataladi. Insonning ishchi kuchi resurslari tarkibiga kiritilishining asosiy mezoni boʻlib uning yoshi va mehnatga boʻlgan qobiliyati hisoblanadi. Odatda ishchi kuchi resurslari tarkibiga 16 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan erkaklar, 16 yoshdan 55 yoshgacha boʻlgan ayollar kiritiladi. Lekin ijtimoiy ishlab chiqarish va boshqa sohalarda band boʻlgan nafaqaxoʻrlar ham ishlashi mumkin. Ishchi kuchi resurslarining faol va potensial qismi farqlanadi. Ijtimoiy ishlab chiqarishda band boʻlgan shaxslar ishchi kuchi resurslarining faol qismi hisoblansa, ishlab chiqarishdan ajralgan holda oʻqiyotganlar va vaqtinchalik uy xoʻjaligida band boʻlganlar potensial qismi hisoblanadi.
Ishchi kuchi insonning mehnatga boʻlgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yigʻindisi boʻlganligi uchun bozor iqtisodiyoti davrida inson emas, mehnat jarayoni ham emas, balki ishchi kuchi tovar sifatida sotiladi, uning boshqa tovarlar kabi qiymati va nafliligi mavjuddir va binobarin, uning bozori boʻladi. Shuning uchun hozirgi kunda keng qoʻllanilayotgan mehnat bozori tushunchasi oʻrniga ishchi kuchi bozori, mehnat resurslari oʻrniga ishchi kuchi resurslari deyiladi.
Ishchi kuchi resurslarining soni va sifati mamlakat aholisining soni hamda jinsi va yoshi jihatidan tarkibi bilan belgilanadi. Bular esa oʻz navbatida aholining tabiiy harakatlanishiga bogʻliq boʻladi.
|
| |
Baholash: Uyga vazifa - Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy

|
Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 7/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #147020 |
Bog'liq Yosh matematik to\'garagi NAMUNABaholash: Uyga vazifa: Mustahkamlash
Mavzu: Masalalarni tenglamalar yordamida yechish
Mashg’ulotning maqsadi:
Ta’limiy: O’quvchilarga tenglama yechish qoidalarini misol va masalalarni yechishga qo’llashni o’rgatish
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish,o’quvchilarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Kommunikativ kompetensiya:
matematikaga oid terminlarning ma’nosini tushunib, to‘g‘ri o‘qiy olish;
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
tavsiya etilgan mediamanbalardan axborotni izlab topa olish, zarur bo‘lsa uni boshqa ko‘rinishlarga (matn, jadval, sxema va h.k.) o‘tkaza olish;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
o‘quv masalasini (maqsadini) topa olish va ifodalay olish;
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
turli nuqtai nazarlarni qabul qila olish va solishtira olish;
Milliy va umummadaniy kompetensiya:
matematika umumbashariy madaniyatning bir qismi ekanligini tushunish
Mashg’ulot turi: olingan bilim, malaka, ko’nikmalarni rivojlantiruvchi
Mashg’ulot jihozi: darslikkonspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
Otilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
1-misol.
misol.
a) 10∙2=20
20-8=12
12:4=3
b) (x+5):3+5=x /∙3
x+5+15=3x
2x=20 x=10
misol.
1) 1-s x 40
2-s x-4 36
3-s x+3 43
x+x-4+x+3=119 3x=120 x=40
Mustahkamlash
2) sisterna x 16
Platforma x+4 20
Yuk vagoni x+8 24
x+x+4+x+8=60 3x=48 x=16
1-misol.
1-f x 52
2-f 5x 260
3-f x+5x 312
x+5x+x+5x=624 12x=624 x=52
|
| |
Baholash:
Uyga vazifa - Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy

|
Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 8/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #147020 |
Bog'liq Yosh matematik to\'garagi NAMUNABaholash:
Uyga vazifa: Mustahkamalsh
Mavzu:Natural ko’rsatkichli daraja. Natural ko’rsatkichli darajaning xossalari
Mashg’ulotning maqsadi:
Ta’limiy: O’quvchilarga natural ko’rsatkichli darajaning xossalari haqida tushuncha berish
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Kommunikativ kompetensiya:
matematikaga oid terminlarning ma’nosini tushunib, to‘g‘ri o‘qiy olish;
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
tavsiya etilgan mediamanbalardan axborotni izlab topa olish, zarur bo‘lsa uni boshqa ko‘rinishlarga (matn, jadval, sxema va h.k.) o‘tkaza olish;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
o‘quv masalasini (maqsadini) topa olish va ifodalay olish;
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
turli nuqtai nazarlarni qabul qila olish va solishtira olish;
Milliy va umummadaniy kompetensiya:
matematika umumbashariy madaniyatning bir qismi ekanligini tushunish
Mashg’ulot turi: yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi
Mashg’ulotda foydalanilgan metodlar: an’anaviy, interfaol
Mashg’ulot jihozi: darslikkonspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
1-xossa: Bir xil asosli darajalrni ko’paytirishda asos o’zgarmasdan qoladi, daraja ko’rsatkichlari qo’shiladi.
2-xossa: Bir xil asosli darajalrni bo’lishda asos o’zgarmasdan qoladi, daraja ko’rsatkichlari ayiriladi.
3-xossa: Darajani darajaga ko’tarishda asos o’zgarmasdan qoladi, daraja ko’rsatkichlari esa o’zaro ko’paytiriladi.
4-xossa: Ko’paytmani darajaga ko’tarishda har bir ko’paytuvchi shu darajaga ko’tariladi.
5-xossa: Kasrni darajaga ko’tarishda uning surat va mahraji xuddi shu darajaga ko’tariladi.
146-misol.
147-misol.
Mustahkamlash
148-misol.
1) (-2)2∙(-2)3=(-2)5 2)
3) (-3)2∙(-3)2=(-3)4 4) (-1,2)3∙ (-1,2)4 =(-1,2)5
149-misol.
1) 23∙22∙24=29 2) 32∙35∙33=38
3) (-5)6∙ (-5)3∙(-5)4= (-5)13 3) (-6)3∙(-6)2∙(-6)7 =(-6)12
150-misol.
1) (1,3)2∙(1,3) ∙(1,3)5=(1,3)8 2) y4y3y7 =y14
3) 4) Baholash: Uyga vazifa:Mustahkamlash.
To’garak 7-8 sinf 68 soatli matematika to’garagi Faylni to’liq olish uchun +99897 358 10 77 tel raqamiga ochilgan telegram manziliga shaxsiyga(lichkaga) murojaat qilishlaringiz mumkin.
Fayl narxi 10 000 so’m
|
| |
Kurs ish mavzuning dolzarbligi - Mundarija kirish i-bob. Umumta’lim maktablarida tengsizlik tushunchasi

|
Mundarija kirish i-bob. Umumta’lim maktablarida tengsizlik tushunchasi
|
bet | 2/8 | Sana | 07.01.2024 | Hajmi | 36,01 Kb. | | #131470 |
Bog'liq Mundarija kirish i-bob. Umumta’lim maktablarida tengsizlik tushu-fayllar.orgKurs ish mavzuning dolzarbligi. Maktab boshlang`ich sinflardan boshlab o`quvchilar sonli taqqoslashlar bilan tanisha boshlaydilar.
Keyinroq ular tengsizliklarning xossalari va ularning yechish metodlari bilan
tanishadilar.
Hayotda juda ko`p hodisalar taqqoslash bilan o`rganiladi. Hayotning biror
sohasi yo`qki unga taqqoslash bo`lmasa. Bu hollarda albatta sonlar taqqoslanadi.
O`rta maktabda sonli tengsizliklardan boshlab to funksional tengsizliklargacha ularning xossalari va yechish usullari bayon qilinadi.
Tengsizliklargacha o`rta maktab dasturida yetarlicha soatlar ajratilgan
bo`lishiga qaramasdan o`quvchilarning bu sohada qiziqishi kamroqdek. Ko`p
hollarda tengsizliklarni xuddi tenglamadek yechib qo`yishadi.
Tengsizliklarni yechishda uning yechimi nima bo`lishini o`quvchi yaxshi
tassavur qilishi kerak. Tengsizlik va tenglama yechimlari nimasi bilan o`xshash
nimasi bilan farq qilishini yaxshi anglay olishi kerak. Tenglama va tengsizliklarni
yechish tariflari o`xshash bo`lib faqat quydagi ikki farqga ega:
1. Doimo tengsizlikning yechimi deyiladi
2. O`zgaruvchini biror to`plamdagi yechimi tushuniladi.
Umuman tengsizliklari yechishda ildiz degan termin ishlatilmaydi
Tengsizliklar bilan tenglamalarni yechishning maxsus fariqlari mavjud.
Tenglama tengsizliklar bir necha almashtirishlar har xil natijalarga olib kelishi
mumkin.
Masalan: tenglamani ikkala tomonini noldan farqli va aniqlanish sohasini
tegishli bo`lgan ko`paytmaga ko`paytirsak tenglama berilgan tenglama teng
kuchli bo`ldi, lekin shu ish tengsizliklarda doimo to`g`ri natijaga olib
kelavermaydi. Xuddi shu o`xshash yechimlar xatolikka olib kelishi mumkin.
- Tengsizliklar qanday bo`lishidan qatiy nazar oldin shu ko`rinishidan
tenglamalarni yechishni bilish kerak.
- Shu bilan birga qanaqa tengsizliklarni yechishda ularning xossalari ular
ustida qanday amallar boshqarish mumkinligini yaxshi bilish kerak.
- Tengsizliklarni yechish tenglamalarni yechishdan ko`ra ko`proq bilim va
ko`nikma talab qilishi bilan bir qatorda ular o`quvchilarni ko`proq
fikirlashga o`rgatadi.
Ayrim hollarda tenglamalar yoki temglamalar sistemasi bilan yechilmaydigan
jarayonlarni tensizlik yoki tengsizliklar sistemasi bilan o`rganishi mumkin.
Tengsizliklar tadbiqi oliy matematikada va umuman matematikkaning
boshqa yo’nalishlarida juda ko`p qo`llaniladi. Asosan qo`llaniladigan
yo`nalishlardan biri taqribiy hisoblashlar va baholash katta kichik qiymatlarni
topish va hokazo.
|
| |
a+b-c+d=a+(b-c+d) - Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy

a+b-c+d=a+(b-c+d)
a-b-c+d=a-(b+c-d)
Mustahkamlash
masala.
1) 4-3-7=-6 2) -4+(-9+11)=-2 3) (-a)+(-7b)+(1/3)c=-a-7b+(1/3)c
4) 2a+(-3b)-4c=2a-3b-4c
masala. 1) a-b+c=a+(-b)+c 2) 2+b-c=2+b+(-c)
3) a-2-b=a+(-2)+(-b) 4) 3+a-b-c=3+a+(-b)+(-c)
masala. 1) a+(2b-3c)= a+2b-3c 2) a-(2b-3c)= a-2b+3c
3) a-(2b+3c)= a-2b-3c 4) –(a-2b+3c)= -a+2b-3c
masala. 1) a+(b-(c-d))=a+b-c+d 2) a-(b-(c-d))=a-b+c-d
3) a-((b-c)-d)=a-b+c+d 4) a-(b+(c-(d-k)))=a-b-c+d-k
masala. 1) 3a-(a+2b)=3a-a-2b=2a-2b 2) 5x-(2y-3x)=5x-2y+3x=8x-2y
3) 3m-(5m-(2m-1))=3m-5m+2m-1=-1 4) 4a+(2a-(3a+3))=4a+2a-3a-3=3a-3
masala.
1) a+2b+m-c=a+2b+(m-c) 2) a-2b+m+c=a+2b+(m+c)
3) a-m+3c+4d=a+(-m+3c+4d) 4) a-m+3b2-2a3=a+(-m-3b2+2a3)
masala.
1) 2a+3b+m-c=2a+3b-(-m+c) 2) 2a+b+m+3c=2a+b-(-m-3c)
3) c-m-2a+3b2=c-(m+2a-3b2) 4) a-m+3b2-2a3=a-(m-3b2+2a3)
1) a+(b-1) 2) a-(b-1) 3) 2a-(b-4) 4) (a-2b)+8
masala. 1) 2x2+5x2y-4xy2-y3=2x2-(-5x2y)-4xy2-y3
2) 2x2+5x2y+(-4xy2-y3) 3) 2x2-((-5x2y)+4xy2)-y3 4) -2x2-(-5x2y)-4xy2-y3
masala.
1) (5a-2b)-(3b-5a)=5a-2b-3b+5a=10a-b 2) (6a-b)-(2a+3b)=6a-b-2a-3b=4a-5b
3) 7x+3y-(-3x+3y)=7x+3y+3x-3y=10x 4) 8x-(3x-2y)-5y=8x-3x+2y-5y=5x-3y
masala.
1) (2x+1)+3x=16 2x+3x+1=16 5x=15 x=3
2) (x-4)+(x+6)=4 x+x-4+6=4 2x=2 x=1
3) (x-5)-(5-3x)=2 x+3x-5-5=2 4x=2 x=0,5
4) 23-(x+5)=13 23-5-x=13 x=18-13 x=5
masala.
1) (2c+5d)-(c+4d)=2c-c+5d-4d=c+d=0,4+0,6=1
2) (3a-4b)-(2a-3b)=3a-2a-4b+3b=a-b=0,12-1,28=-1,16
3)
4) (5c-6b)-(3c-5b)=5c-3c-6b+5b=2c-b=2∙(-0,25)-2,5=-0,5-2,5=-3
|
Baholash:
Uyga vazifa - Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy

|
Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 3/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #147020 |
Bog'liq Yosh matematik to\'garagi NAMUNABaholash:
Uyga vazifa: Mustahkamlash
Mavzu: Algebraik tengliklar. Formulalar.
Mashg’ulotning maqsadi:
Ta’limiy: Algebraik tenglik va formulalar haqida tushunchaga ega bo’lish.
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Kommunikativ kompetensiya:
matematikaga oid terminlarning ma’nosini tushunib, to‘g‘ri o‘qiy olish;
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
tavsiya etilgan mediamanbalardan axborotni izlab topa olish, zarur bo‘lsa uni boshqa ko‘rinishlarga (matn, jadval, sxema va h.k.) o‘tkaza olish;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
o‘quv masalasini (maqsadini) topa olish va ifodalay olish;
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
turli nuqtai nazarlarni qabul qila olish va solishtira olish;
Milliy va umummadaniy kompetensiya:
matematika umumbashariy madaniyatning bir qismi ekanligini tushunish;
Mashg’ulot turi: yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi
Mashg’ulotda foydalanilgan metodlar: an’anaviy, interfaol
Mashg’ulot jihozi: darslikkonspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
Ko’pgina masalalarni yechishda sonlarni belgilash uchun xarflardan foydalanish qulay.
26-masala.
1) m+n 2) a-b 3) 2∙(a-b) 4) 2mn 5) 6) (a+b)(a-b)
28-masala. 9 km/soat
Bosib o’tilgan masofa
|
45000
|
1350000
|
Harakat vaqti
|
45000:9=5000
|
1350000:9=190000
|
29-masala.
Bosib o’tilgan masofa
|
300
|
800
|
1000
|
500
|
400
|
S
|
Yonilg’i sarfi
|
3a
|
8a
|
10a
|
5a
|
4a
|
(S∙a)/100
|
|
| |
Mustahkamlash - Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy

|
Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 4/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #147020 |
Bog'liq Yosh matematik to\'garagi NAMUNAMustahkamlash
masala. 1-qopda m 2-qopda m-n
1) 50-12=38; 2) 45-15=30
Baholash:
Uyga vazifa: Mustahkamlash
Mavzu: Qavslarni ochish qoidalari
Mashg’ulotning maqsadi:
Ta’limiy: Qavslarni ochish qoidalarini misol va masala yechishda qo’llay olish
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Kommunikativ kompetensiya:
matematikaga oid terminlarning ma’nosini tushunib, to‘g‘ri o‘qiy olish;
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
tavsiya etilgan mediamanbalardan axborotni izlab topa olish, zarur bo‘lsa uni boshqa ko‘rinishlarga (matn, jadval, sxema va h.k.) o‘tkaza olish;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
o‘quv masalasini (maqsadini) topa olish va ifodalay olish;
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
turli nuqtai nazarlarni qabul qila olish va solishtira olish;
Milliy va umummadaniy kompetensiya:
matematika umumbashariy madaniyatning bir qismi ekanligini tushunish;
Mashg’ulot turi: yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi
Mashg’ulotda foydalanilgan metodlar: an’anaviy, interfaol
Mashg’ulot jihozi: darslikkonspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
a+(b+c)=a+b+c
a+(b-d)=a+b-d
-(-a)=a, -(a+b)=-a-b, a-(b+c)=a-b-c, a-(b-c)=a-b+c
Agar algebraic ifodaga qavs ichiga olingan algebraic yig’indi qo’shiladigan bo’lsa, u holda shu algebraic yig’indidagi har bir qo’shiluvchining ishorasini nsaqlagan holda tushirib qoldirish mumkin.
Agar algebraik ifodadan qavs ichiga olingan algebraik yig’indi ayirilsa, u holda shu algebraik yig’indidagi har bir qo’shiluvchining ishorasini qarama-qarshisiga o’zgartirib qavslarni tushirib qoldirish mumkin.
|
| |
Mustahkamlash - Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy

|
Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 2/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #147020 |
Bog'liq Yosh matematik to\'garagi NAMUNAMustahkamlash
Al-Xorazmiy haqida savol-javob o’tkazish
Baholash:
Uyga vazifa:Al-Xorazmiy haqida ma’lumot topish
Mavzu: Algebraik ifodalar.
Mashg’ulotning maqsadi:
Ta’limiy: Algebraik ifoda haqida tushunchaga ega bo’lish va uning son qiymatini hisoblay olish.
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Kommunikativ kompetensiya:
matematikaga oid terminlarning ma’nosini tushunib, to‘g‘ri o‘qiy olish;
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
tavsiya etilgan mediamanbalardan axborotni izlab topa olish, zarur bo‘lsa uni boshqa ko‘rinishlarga (matn, jadval, sxema va h.k.) o‘tkaza olish;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
o‘quv masalasini (maqsadini) topa olish va ifodalay olish;
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
turli nuqtai nazarlarni qabul qila olish va solishtira olish;
Milliy va umummadaniy kompetensiya:
matematika umumbashariy madaniyatning bir qismi ekanligini tushunish;
Mashg’ulot turi: yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi
Mashg’ulotda foydalanilgan metodlar: an’anaviy, interfaol
Mashg’ulot jihozi: darslikkonspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
Algebraik ifoda sonlar va xarflardan tuzilib, amal belgilari bilan birlashtirilgan ifodadir. Agar algebraik ifodaga kirgan xarflar o’rniga biror son qo’yilsa va ko’rsatilgan amallar bajarilsa, natijada hosil qilingan son algebraik ifodaning son qiymati deyiladi.
masala.
1) 3a-2b, a=1/3, b=1 3∙1/3-2∙1=-1 2) 2a+3b; a=3; b=-2 2∙3+3∙(-2)=0
3) 0,25a-4c2; a=4; c=3 0,25∙4-4∙32=1-36=-35 4) 2a2-(1/3)b; a=2; b=9 2∙4-(1/3)∙9=5
masala.
Mustahkamlash
masala.
1 soatda 7 t; m soatda 7 m; 24∙7=168
masala
1) 60m 2) 60:p 3) 60m+1+60:p
14-masala. 1) x=-0,37; y=-0,42; 3∙(-0,37-(-0,42))=3∙0,05=0,15
2) x=-2,98; y=-4,48; 3∙(-2,98-(-4,48))=3∙(4,48-2,98)=3∙150=450
3)
4)
|
| |
Dasturiy injiniringi

|
Dasturiy injiniringi
|
bet | 1/4 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 55,66 Kb. | | #257816 |
Bog'liq Loyiha mavzularini shakllantirish
MUXAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
FARG`ONA FILIALI
DASTURIY INJINIRINGI VA RAQAMLI
IQTISODIYOT FAKULTETI
“DASTURIY INJINIRINGI” YO`NALISHI
M50-23 GURUHI MAGISTRANTI
Samatova Zarnigor Nematovnaning
“ Innovatsiya va loyihalarni boshqarish”fanidan
“Loyiha mavzularini shakllantirish” mavzusida bajargan
MUSTAQIL ISHI
Mavzu: Loyiha mavzularini shakllantirish.
Reja:
1. Kirish.
2. Innovatsion loyihalar.
3. Innovatsion loyihalar portfelini shakllantirish.
4. Innovatsion loyihalarni boshqarish.
5. Xulosa.
6. Foydalanilgan adabiyotlar.
Kirish.
Loyiha bu – ma'lum bir davr oralig'ida, belgilangan byudjet asosida aniq bir maqsadni ta'minlashga qaratilgan tadbirlar yig'indisi. Innovatsion loyihalar portfelini shakllantirishni tushunish uchun loyihaning nimaligini tushunish zarurdir
Loyihalarni dasturlash
Dastur bu – bir-biri bilan bog'liq bo'lgan, umumiy maqsad ostida birlashtirilgan va umumiy natija va boshqaruvni takomillashtirish maqsadida hamkorlikda boshqariladigan loyihalar va tadbirlar to'plami.
Loyihalar portfeli — bu, o'z ichiga tasdiqlangan rivojlanish kontseptsiyalariga mos ravishda kiritilgan alohida loyihalar (odatda 3 yildan 5 yilgacha muddatli) loyihalar to'plamidir. Ular mos ravishdagi rivojlanish kontseptsiyalariga asosan, aniqlab olingan hududiy, soha va maqsadli mezonlar bo'yicha guruhlashtiriladi.
Loyihalar portfeli qanday shakllantiriladi?
Tashabbuskorlar bilan O'zbekiston Respublikasining Investitsiyalar bo'yicha Davlat qo'mitasi, Iqtisodiyot Vazirligi, Moliya Vazirliklari hamkorlikda, tasdiqlangan rivojlanish kontseptsiyalariga mos ravishda soha, hududiy va maqsadli loyihalar portfellarini shakllantiradilar. Loyihalarning portfellarini shakllantirish loyiha boshqaruvi sohasida xalqaro standartlarga muvofiq Agentlik tomonidan ishlab chiqilgan Loyihalar portfellarini ishlab chiqish va amalga oshirish bo‘yicha metodik ko‘rsatmalarga muvofiq amalga oshiriladi.
Loyihalar portfeliga qanday loyihalar kiritiladi?
Loyihalar portfeliga, tanlangan loyihalarning tashabbuskorlar bilan kelishilgan va tasdiqlangan Nizomlari mavjud bo'lgan loyihalar kiritiladi.
Loyiha nizomi nima?
Loyiha nizomi – bu, amalga oshirilishi rejalashtirilayotgan loyihaning asosiy parametrlarini aniqlovchi, uning rivojlanish kontseptsiyasiga mos ravishda amalga oshishi va ahamiyatli ekanligini tasdiqlovchi loyiha oldi hujjat. Tasdiqlangan rivojlanish konsepsiyalariga muvofiq, tashabbuskorlar tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar bo‘yicha davlat qo‘mitasi, Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi bilan birgalikda tarmoq, hududiy va maqsadli loyihalar portfellari shakllantiriladi. Tasdiqlangan rivojlanish konsepsiyalariga muvofiq, tashabbuskorlar tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar bo‘yicha davlat qo‘mitasi, Iqtisodiyot vazirligi, Moliya vazirligi bilan birgalikda tarmoq, hududiy va maqsadli loyihalar portfellari shakllantiriladi.
|
| |
Baholash:
Uyga vazifa - Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy

|
Mavzu: Al-Xorazmiy matematika faniga qo’shgan hissasi Mashg’ulotning maqsadi: Ta’limiy
|
bet | 6/8 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #147020 |
Bog'liq Yosh matematik to\'garagi NAMUNABaholash:
Uyga vazifa: test tuzish
Mavzu: Tenglama va uning yechimlari
Mashg’ulotning maqsadi:
Ta’limiy: O’quvchilarga tenglamalarni yechish haqida tushuncha berish
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Kommunikativ kompetensiya:
matematikaga oid terminlarning ma’nosini tushunib, to‘g‘ri o‘qiy olish;
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
tavsiya etilgan mediamanbalardan axborotni izlab topa olish, zarur bo‘lsa uni boshqa ko‘rinishlarga (matn, jadval, sxema va h.k.) o‘tkaza olish;
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
o‘quv masalasini (maqsadini) topa olish va ifodalay olish;
Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi:
turli nuqtai nazarlarni qabul qila olish va solishtira olish;
Milliy va umummadaniy kompetensiya:
matematika umumbashariy madaniyatning bir qismi ekanligini tushunish
Mashg’ulot turi: yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi
Mashg’ulotda foydalanilgan metodlar: an’anaviy, interfaol
Mashg’ulot jihozi: darslikkonspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
Harf bilan belgilangan noma’lum son qatnashgan tenglik tenglama deyiladi.
Tenglik belgisidan chap va o’ngda turgan ifodalar tenglamaning chap va o’ng qismlari deyiladi. Tenglamaning chap va o’ng qismidagi har bir qo’shiluvchi tenglamaning hadi deyiladi.
Tenglamaning ildizi deb, noma’lumning shu tenglamani to’g’ri tenglikka aylantiradigan qiymatiga aytiladi.
Mustahkamlash
masala.
1) x+18=34
2) 14x=56
3) (x-3)∙2=4
4) (x+5)/2=5x
masala.
1) 3x=-6 x=-2
2) x+3=6 x=3
3) 4x-4=x+5 4x-x=5+4 3x=9 x=3
4) 5x-8=2x+4 5x-2x=4+8 3x=12 x=4
masala.
1) x+5=-6 x=-11
2) 4-x=-1 x=4+1 x=5
3) 2x-1=0 2x=1 x=0,5
4) 3x+2=0 3x=-2 x=-2/3
1) 4(x-1)=2x-3 4x-4=2x-3 4x-2x=4-3 2x= 1 x=0,5
2) 7(x+1)-6x=10 7x-6x+7=10 x=10-7 x=3
3) 3(x+2)=4+2x 3x-2x=4-6 x=-2
4) 5(x+1)-4x=4 5x-4x=4-5 x=-1
|
| |