korxona moliyasi va iqtisodini restrukturizatsiyalash

|
korxona moliyasi va iqtisodini restrukturizatsiyalash
|
bet | 9/12 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 53,84 Kb. | | #116024 |
Bog'liq Mavzu Korxonalar bankrotligini oldini olish va uni moliyaviy so-hozir.orgkorxona moliyasi va iqtisodini restrukturizatsiyalash.
Bu qismda inqirozga qarshi boshqaruv uslublaridan foydalangan holda asosan 3 yo’nalishda ish olib borilishi nazarda tutiladi.
Birinchisi - korxona va tashkilotlarning ichki rezervlarini mobilizatsiya qilish. Quyidagi ishlar amalga oshiriladi:
Respublikamizda faoliyat ko’rsatayotgan korxonalarning asosiy muammolaridan biri sotilgan mahsulot va ko’rsatilgan xizmatlarning o’z vaqtida puli kelib tushmasligi, ya’ni debitor sifatida osilib turishidir. Demak, biz tayyorlayotgan restrukturizatsiyalash rejalarining asosiy yo’nalishlaridan biri debitorlarni o’z vaqtida undirish orqali moliyaviy resurslarga ega bo’lishdir.
Juda ko’p korxonalarda ishlab chiqarish boshqaruvi to’g’ri yo’lga qo’yilmaganligi sababli, normativdan ortiqcha ishlab chiqarish zahiralari saqlanib kelmoqda. Bu o’z navbatida korxonalarni qarzdorlarga vaqtida to’lovni amalga oshira olmasligiga olib kelmoqda. Normativdan ortiqcha ishlab chiqarish zahiralarni sotish orqali korxonalarni moliyaviy resurslar bilan ta’minlash rejalarida ko’zda tutiladi;
Yuqorida aytib o’tganimizdek korxonalarning foydalanilmayotgan ortiqcha quvvatlarini va asosiy vositalarini sotish, hamda korxonalardagi ba’zi ortiqcha xarajatlarni kamaytirish orqali korxonalarning iqtisodiy holatlarini ko’tarish;
Respublikamizdagi juda ko’p korxonalarda mehnat resurslaridan foydalanish darajasi pastdir. Korxona ichki rezervlarini mobilizatsiya qilish, yana bir muhim yo’nalishi mehnat resurslarini restrukturizatsiyalash. Korxonaning bugungi kundagi haqiqatdagi faoliyatidan kelib chiqqan holda yoki korxona oldiga qo’yilgan maqsadlaridan kelib chiqib, ishchilar sonini optimallashtirish yoki qisqartirish;
Korxonalar aylanma mablag’larining ta’minlaganlik darajasini oshirish maqsadida, yuqorida aytib o’tilgan aylanma mablag’laridan tashqari, korxona balansida bir necha yillardan beri muzlagan shaklda yotgan aylanma mablag’larini sotish yoki aylanishga jalb qilish. Ba’zi korxonalarni (qurilish korxonalarida) xususiylatirish jarayonlari tahlil qilinganda korxonalar aktsiyalari bir-birlariga majburan sotilgan va bugungi kungacha umuman divident keltirmagan. Shunday aylanma mablag’larni sotish orqali mablag’larni korxonaga jalb qilish.
Ikkinchidan – korxonalarning kreditor qarzlarini restrukturizatsiya qilish.
Bu jarayon korxonalarni sog’lomlashtirish maqsadida korxonalarning kreditlari bilan kelishgan holda, xo’jalik sudlari qarorlariga, davlat oldidagi kreditor qarzlarni davlat komissiyalari qarorlariga asosan ma’lum bir davrga to’lov muddatlarini uzaytirish yoki kreditor qarzlarini muzlatish masalari ko’riladi. O’zbekiston Respublikasi "Bankrotlik to’g’risida"gi Qonuniga muvofiq bunday restrukturizatsiyalash jarayonlarining 3 turi mavjud:
1.Korxonaga sudgacha sanatsiya jarayonini joriy qilish. Sudgacha sanatsiya qilish, bankrotlik to’g’risida ish ko’zg’atilgunga qadar amalga oshiriladi. Bankrotlik alomatlari yuzaga kelgan taqdirda, qarzdorning rahbari bu hakda qarzdorning muassislariga (ishtirokchilariga), boshqaruv organlariga yoki qarzdorning mol – mulki egasiga yozma shaklda xabar qilinishi shart. Bankrotlikning oldini olish maqsadida qarzdorning muassislari (ishtirokchilari), boshqaruv organi yoki qarzdorning mol-mulki egasi qarzdorni bankrot deb topish to’g’risidagi ariza xo’jalik sudiga taqdim etilgunga qadar qarzdorni moliyaviy jihatdan sog’lomlashtirishga qaratilgan chora-tadbirlarni ko’radi. Qarzdorni moliyaviy jihatdan sog’lomlashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar qarzdor bilan tuzilgan bitimga asosan kreditorlar yoki boshqa shaxslar tomonidan ham ko’rilishi mumkin. Sudgacha sanatsiya qilishning asosiy chora-tadbirlari quyidagilardan iborat:
to’lov muddati o’tkazib yuborilgan qarzlarni to’la yoki qisman sotib olish, ishlab chiqarishni raqobatbardosh mahsulot chiqarishga moslab qayta ixtisoslashtirish, chetdan yuqori malakali mutaxassislarni jalb etish;
xodimlarni tayyorlash va qayta tayyorlash, qarzdorning to’lov qobiliyati tiklanishi hamda faoliyatini davom ettirishidan manfaatdor bo’lgan yuridik va jismoniy shaxslar tomonidan moliyaviy yordam ko’rsatilishi, qarzdorning faoliyatni davom ettirishi uchun, qarzdor bilan kreditorlar o’rtasida kreditorlarga to’lanadigan to’lovlar muddatini kechiktirish va (yoki) uni bo’lib-bo’lib to’lash yoxud qarzlardan siylov berish to’g’risida ahdlashuvga erishishga qaratilgan bitim, majburiy to’lov majburiyatini bajarishni va kreditlarni qaytarishni sudgacha sanatsiya qilish muddatiga kechiktirish va qarzdor yuridik shaxsni restrukturizatsiyalash.
Sudgacha sanatsiya qilishni davlat tomonidan yordam ko’rsatgan holda o’tkazish O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan vakolat berilgan organning qarori asosida amalga oshiriladi.
2.Korxonaga sud sanatsiyasini joriy etish. Sud sanatsiyasi Xo’jalik sudi tomonidan kreditorlar yig’ilishining qarori asosida joriy etiladi. Xo’jalik sudining sud sanatsiyasini joriy etish to’g’risidagi ajrimida sud sanatsiyasining muddati ko’rsatilishi, unda Xo’jalik sudi tomonidan tasdiqlangan qarzni uzish jadvali, majburiyatlarni bajarish ta’minotini bergan shaxslar haqidagi, bunday ta’minotning miqdori va shakllari, sanatsiya qiluvchi boshqaruvchini tayinlash va unga to’lanadigan haq miqdori haqidagi ma’lumotlar bo’lishi kerak. Xo’jalik sudining sud sanatsiyasini joriy etish to’g’risidagi ajrimi ustidan shikoyat berilishi mumkin. Mazkur ajrim ustidan shikoyat berilishi uning ijrosini to’xtatib qo’ymaydi.Sud sanatsiyasi ko’pi bilan yigirma to’rt oylik muddatga joriy etiladi, bu muddat majburiyatlarni bajarish ta’minotini bergan shaxslar kreditorlarning talablarini qondirishi uchun xo’jalik sudi tomonidan ko’pi bilan olti oyga uzaytirilishi mumkin. Sud sanatsiyasi o’tkazilayotganda qarzdorning boshqaruv organlari o’z vakolatlarini ushbu bobda belgilangan cheklovlar bilan amalga oshiradilar. Sud sanatsiyasi joriy etilgan paytda: kreditorlarning talablarini ta’minlash yuzasidan ilgari qabul qilingan choralar bekor qilinadi, qarzdorning mol-mulkini xatlash va qarzdorga nisbatan uning o’ziga tegishli mol-mulkni tasarruf etish borasidagi vakolatlarini boshqacha tarzda cheklovlar faqat bankrotlik taomili doirasida joriy etilishi mumkin, sud sanatsiyasi paytida yuzaga kelgan pul majburiyatlarini va (yoki) majburiy to’lovlar bo’yicha majburiyatni bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun (jarima, penya) va boshqa iqtisodiy sanktsiyalar, to’lanishi lozim bo’ladigan foizlar qo’llanilmaydi.
3.Korxonaga tashqi boshqaruvni kiritish. Tashqi boshqaruv joriy etilgan paytdan e’tiboran: qarzdorning rahbari o’z vazifasini bajarishdan chetlashtiriladi, qarzdorning ishlarini boshqarish tashqi boshqaruvchi zimmasiga yuklatiladi, qarzdorning boshqaruv organlari vakolatlari tugatiladi. Qarzdorning rahbari va qarzdorning boshqa boshqaruv organlari vakolatlari tashqi boshqaruvchiga o’tadi, qarzdorning boshqaruv organlari tashqi boshqaruvchi tayinlangan paytdan e’tiboran uch ish kuni ichida qarzdorning buxgalteriya hujjatlari va boshqa hujjatlari, muhrlari va shtamplari, moddiy va boshqa qimmatliklari tashqi boshqaruvchiga topshirilishini ta’minlashi shart, kreditorlarning talablarini ta’minlash yuzasidan ilgari ko’rilgan chora-tadbirlar bekor qilinadi, qarzdorning mol-mulkini xatlash va qarzdorga nisbatan uning o’ziga tegishli mol-mulkni tasarruf etish borasidagi vakolatlarini boshqacha tarzda cheklovlar faqat bankrotlik taomili doirasida qo’llanilishi mumkin, qarzdorning pul majburiyatlari va (yoki) majburiy to’lovlari yuzasidan kreditorlar talablarining qondirilishiga nisbatan moratoriy joriy etiladi. Tashqi boshqaruv tugaganidan keyin pul majburiyatlari va (yoki) majburiy to’lovlar bo’yicha kreditorlarga qarzdor to’lashi shart bo’lgan neustoyka (jarima, penya), shuningdek etkazilgan zarar summalari tashqi boshqaruvni joriy etish paytidagi mavjud miqdorlarda to’lash uchun taqdim etilishi mumkin. Uchinchidan–korxonalarning ba’zi majburiyatlarini restrukturizatsiya qilish.
Bunday restruktukrizatsiya holatlari asosan qo’shma korxonalarda olib borilgan bo’lib, bunda banklardan olingan chet el valyutasidagi kreditlarning to’lov muddatlarini uzaytirish, yoki boshqa yuridik shaxslar sotib olinishi nazarda tutilgan.
Korxona mahsulot sotish bozorini restrukturizatsiyalash. Iqtisodiy nochor va past rentabelli yirik sanoat korxonalarga moliyaviy sog’lomlashtirish va restrukturizatsiya qilishda yuqorida ham ta’kidlab o’tganimizdek asosiy masalardan biri mahsulot ishlab chiqarish va sotish hajmlarini orttirishdir. Korxonalar mahsulot sotish bozorini restrukturizatsiyalashda quyidagi asosiy yo’nalishlarda ish olib borish ko’zda tutilgan:
yangi assortimentdagi mahsulotlar ishlab chiqarish orqali korxonani inqirozdan olib chiqish;
arzonroq xom-ashyo bozorini tanlash orqali mahsulot rentabellik darajasini orttirish;
marketing tadqiqotlari olib borish natijasida yangi bozorlarga chiqish;
mahsulot sifatini yaxshilash va sertifikatlash masalasida olib boriladigan ishlar rejalarini belgilash.
|
| |