nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Faoliyatga yo’naltirilgan yondoshuv

|
Faoliyatga yo’naltirilgan yondoshuv
|
bet | 4/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiFaoliyatga yo’naltirilgan yondoshuv. Shaxsning jarayonli sifatlarini shakllantirishga, ta’lim oluvchining faoliyatini jadallashtirish va intensivlashtirish, o’quv jarayonida barcha qobiliyat va imkoniyatlarni, tashabbuskorlikni ochishga yo’naltirilgan ta’limni ifodalaydi. Egallangan bilimlarning ko’nikma va malakaga aylanishi, amaliyotda tatbiq etilishiga sharoit yaratadi.
Dialogik yondoshuv. Bu yondoshuv o’quv jarayoni ishtirokchilarining psixologik birligi va o’zaro munosabatlarini yaratish zaruriyatini bildiradi. Uning natijasida shaxsning o’z-o’zini faollashtirishi va o’z-o’zini ko’rsata olishi kabi ijodiy faoliyati kuchayadi. O’qituvchi va talabaning hamkorlikdagi ta’limiy faoliyat yuritishiga zamin yaratadi.
Hamkorlikdagi ta’limni tashkil etish. Demokratlilik, tenglik, ta’lim beruvchi va ta’lim oluvchi o’rtasidagi sub’ektiv munosabatlarda hamkorlikni, maqsad va faoliyat mazmunini shakllantirishda erishilgan natijalarni baholashda birgalikda ishlashni joriy etishga e’tiborni qaratish zarurligini bildiradi. Ta’lim jarayonida “sub’ekt-sub’ekt” munosabatlari tarkib topadi.
Muammoli ta’lim. Ta’lim mazmunini muammoli tarzda taqdim qilish orqali ta’lim oluvchi faoliyatini aktivlashtirish usullaridan biri. Bunda ilmiy bilimni ob’ektiv qarama-qarshiligi va uni hal etish usullarini, dialektik mushohadani shakllantirish va rivojlantirishni, amaliy faoliyatga ularni ijodiy tarzda qo’llashni ta’minlaydi. Muammoli savol, vazifa, topshiriq va vaziyatlar yaratish va ularga echim topish jarayonida ongli, ijodiy, mustaqil fikrlashga o’rgatiladi.
Axborotni taqdim qilishning zamonaviy vositalari va usullarini qo’llash - hozirgi axborot kommunikatsiya texnologiya vasitalari kuchli rivojlangan sharoitda ulardan to’g’ri va samarali foydalanish, axborotlarni tanlash, saralash, saqlash, qayta ifodalash ko’nikmalari hosil qilinadi. Bu jarayonda kompyuter savodxonligi alohida ahamiyat kasb etadi.
O’qitishning usullari va texnikasi. Ma’ruza (kirish, mavzuga oid, vizuallash), muammoviy usul, keys-stadi, pinbord, paradokslar, loyiha va amaliy ishlash usullari. Interfaol usullarni mavzuning mazmuniga mos holda tanlash va ulardan samarali foydalanishga o’rgatadi.
|
| |
Nazorat topshiriqlari - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 8/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiNazorat topshiriqlari:
1.Nega fors – tojik adabiyoti o’zbek mumtoz adabiyoti manbalaridan biri bo’ldi.
2.Fors – tojik adabiyotidan ta’sirlanish xolatlarini qanday tushunasiz?
3.Fors – tojik adabiyotidagi janrlar bilan adabiyotimizdag janrlar mushtarakligi boisi nima?
3.Arab tili va adabiyotining mumtoz adabiyotimizga ta’sirini isbotlay olasizmi?
4.Hind – o’zbek adabiy aloqalari haqida nimalarni bilasiz?
3 – asosiy masala : O’zbek adabiyotini davrlashtirish tamoyillari.
O’qituvchining maqsadi: talabalarga adabiy davrlashtirish haqida ma’lumot berish orqali adabiy hodisalarga tarixiy nuqtai nazardan baho berishga o’rgatadi.
Identiv o`quv maqsadlari:
1.Talabalar adabiy davrlashtirish haqida ma’lumot oladi.
2.Davrlashtirishning adabiyot ilmidagi zarurat ekanligini biladi.
3.Davrlashtirishning tarix bilan aloqadorligiga amin bo’ladi.
3 - Asosiy masalaning bayoni:
Adabiyot tarixini tadrijiy tarixiy jarayon tarzida tasavvur etish uchun davrlashtirish taqoza etiladi. Buning uchun o’zbek mumtoz adabiyoti tarixini xalqimizning ijtimoiy – siyosiy tarixi, ijtimoiy madaniy taraqqiyoti bosqichlari asosida davrlashtirish maqbuldir. Darhaqiqat adabiyot tarixi xalq tarixining ajralmas bir qismidir. Badiiy adabiyotning taraqqiyoti jamiyatining umumiy taraqqiyoti bilan uzviy ravishda bog’liqdir.
O’zbek mumtoz adabiyoti tarixini bir tomondan, jamiyatning umumiy taraqqiyot qonunlarini, o’zbek xalqining tarixan tashkil topishi hamda uning ijtimoiy-siyosiy hayotidagi taraqqiyot etaplarini, ikkinchi tomondan, adabiyot tarixi taraqqiyotining o’ziga xos xususiyatlarini: badiiy adabiyotning ijtimoiy-estetik mohiyati va funksiyasining taraqqiy etib borishi, adabiy oqimlarning shakllanishi va taraqqiy etishi, adabiy uslub, adabiy tur va janrlarning o’sishi hamda badiiy so’z san’atining boy jixatlari takomiliga xos xususiyatlarni ko’zda tutib, quyidagi asosiy taraqqiyot bosqichlariga bo’lish mumkin:
1.Eng qadimgi adabiy yodgorliklari.
|
| |
O’qitish vositalari - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 5/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiO’qitish vositalari: o’qitishning an’anaviy vositalari (darslik, ma’ruza matni, ko’rgazmali qurollar, xarita va boshqalar) bilan bir qatorda – kompyuter va axborot texnologiya vositalari keng ko’lamda tatbiq etiladi.
Kommunikatsiya usullari: tinglovchilar bilan operativ ikki yoqlama (teskari) aloqaga asoslangan bevosita o’zaro munosabatlarning yo’lga qo’yilishi.
Teskari aloqa usullari va vositalari: kuzatish, blits-so’rov, joriy, oraliq va yakunlovchi nazorat natijalarini tahlili asosida o’qitish diagnostikasi amalga oshiriladi. Ta’lim jarayonida kafolatlangan natijaga erishish ta’minlanadi.
Boshqarish usullari va tartibi: o’quv mashg’uloti bosqichlarini belgilab beruvchi texnologik xarita ko’rinishidagi o’quv mashg’ulotlarini rejalashtirish, qo’yilgan maqsadga erishishda o’qituvchi va tinglovchining birgalikdagi harakati, nafaqat auditoriya mashg’ulotlari, balki auditoriyadan tashqari mustaqil ishlarning nazorati ham tartibli yo’lga qo’yiladi.
Monitoring va baholash: o’quv mashg’ulotida ham butun kurs davomida ham o’qitishning natijalarini reja asosida nazorat va tahlil qilib boriladi. Kurs oxirida yozma, og’zaki yoki test topshiriqlari yordamida tinglovchilarning bilimlari baholanadi. Baholarning haqqoniy bo’lishiga, oshkoraligiga alohida e’tibor qaratiladi.
Mavzu: Kirish. O’zbek mumtoz adabiyoti fanining uslubiy
asoslari
№
|
Бажариладиган иш мазмуни
|
Амалга оширувчи масъул
|
Изоҳ
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1-босқич
|
Дарс мақсади: Талабаларни ўзбек мумтоз адабиёти тарихи фанининг услубий асослари, унинг специфик хусусиятлари билан таништириш
Идентив ўқув мақсадлари:
1Ўзбек мумтоз адабиёти фанининг шаклланиш ва тараққиёт тамойиллари билан таништиради
2.Фаннинг специфик хусусиятларии шархлай олади
|
Ўқитувчи
|
|
2-босқич
|
Асосий тушунчалар:
Наср ва назм. Ўзбек мумтоз адабиёти. Тарихнавислик ва бадиий адабиёт, мемуар ва бадиий адабиёт, образлилик, мумтоз адабиёт ва элшунослик.
Дарс шакли: маъруза.
Метод ва усуллари: оғзаки баён,савол-жавоб, БхБхБ.
Воситалар: компьютер, проекция, тақдимот, ишланмалар.
|
Ўқитувчи
|
|
3-босқич
|
Гуруҳда ишлаш.
Топшириқларнинг мақсад ва вазифалари тушунтирилади.
Мавзуга оид атама ва ифодалар изоҳланади
|
Талаба
|
|
4-босқич
|
Мустаҳкамлаш ва баҳолаш учун саволлар:
1.Ўзбек мумтоз адабиёти тарихи фанининг услубий хусусиятлари ҳақида маълумот беринг
2.Фаннинг специфик хусусиятларини шарҳланг
3.Тарихнавислик ва бадиий адабиёт нима?
|
Ўқитувчи-
Талаба
Ўқитувчи-
Талаба
|
|
5-босқич
|
Умумий якуний хулосалар чиқарилади.
Мақсад ва вазифаларнинг бажарилганлиги таҳлил қилинади, зарурий маслаҳатлар берилади, мустақил иш топшириқлари тарқатилади, хулосалар чиқарилади.
|
Ўқитувчи
|
|
|
| |
Asosiy savollar - O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti

|
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi o`zbek adabiyoti
|
bet | 6/155 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #133618 |
Bog'liq portal.guldu.uz-O`zbek adabiyotiAsosiy savollar:
1. “O`zbek mumtoz adabiyoti tarixi” fanining maqsadi va vazifasi.
2. O`zbek adabiyotining manbalari.
3. O`zbek adabiyoti tarixini davrlashtirish tamoyillari.
Mavzuga oid tayanch tushunchalar:
Badiy adabiyot. O’zbek adabiyoti. O’zbek mumtoz adabiyoti. Milliy uyg’onish davri o’zbek adabiyoti.Yangi o’zbek adabiyoti. Nazm va epos. Xalq og’zaki ijodi. Memuar va tarixiy asarlar. Tarixnavislik va badiiy adabiyot. Tarjima adabiyoti. Obrazlilik. O’zbek mumtoz adabiyoti va til tarixi. Mumtoz adabiyot va elshunoslik. Fan yutuqlaridan ijobiy foydalanish yo`llari. Adabiyot tarixini davrlashtirish. Tarixiylik tamoyili. Adabiyot taraqqiyotining o`ziga xos qonuniyatlari.
1-Asosiy masala: «O`zbek mumtoz adabiyoti tarixi» fanining maqsadi va vazifasi.
O`qituvchining maqsadi: Talalabalarga o`zbek mumtoz adabiyoti tarixini fan sifatida manzur etish orqali o`z adabiyoti va madaniyati qadriyatlari bilan faxrlanish tuyg`usini uyg`otish.
Identiv o`quv maqsadlari:
1. O`zbek mumtoz adabiyoti tarixini fan sifatida idrok etadi.
2. Bu fan tarkibi bilan tanishadi.
3. Janr rang-barangligining guvohi bo`ladi.
1 – asosiy masala bayoni:
O`zbek mumtoz adabiyoti tarixi professor N.M.Mallayev so`zlari bilan aytganda «Badiiy adabiyotning tarixiy taraqqiyot protsesini o`rganadi va o`rgatadi». O`zbek xalqi qadimiy va boy madaniyatga ega bo`lgan xalqlardan biridir. U jahon ilmu fani, san`ati va adabiyoti taraqqiyotiga katta hissa qo`shdi, buyuk olimlarni, san`atkorlarni va yozuvchilarni yetishtirdi.
O`zbek adabiyoti tarixi predmeti: o`zbek adabiyoti tarixi o`zbek xalqining qadim zamonlardan boshlab hozirgi kunga qadar yaratgan badiiy adabiyot na`munalarini o`z ichiga oladi. O`zbek adabiyotida bu janrlardagi badiiy asarlarda ifodalangan. Lirika va epos o`tmish o`zbek adabiyotini asosiy xillaridir. G`azal, muxammas, musaddas, qasida, noma, ruboyi, doston, masal, hikoya va boshqalar keng tarqalgan adabiy janrlardir.O`tmish adabiyotimiz bir qator memuar va tarixiy asarlarni ham o`z ichiga oladi. Boburning «Boburnoma» , Abulg`oziyning «Shajarai turk», «Shajarai tarokima», Munis va Ogahiy- larning «Firdavs ul iqbol»(Saodat bog`i) va boshqalar shular jumlasidandir.
O`zbek adabiyoti tarixi «Toxir va Zuxra», «Bo`z o`g`lon», «Yusuf va Ahmad», «Kitobi podsho Jamshid», «Qissai Farhod u Shirin» kabi xalq kitoblarini ham o`z ichiga oladi. Tarjima adabiyot ham o`zbek adabiyotining bir muhim qismidir. Nizomiy Ganjaviyning «Xusrav va Shirin» va «Xaft paykar» (Yetti go`zal), dostonlari (Kutb Xorazmiy va Ogaxiy tarjimalari), Sa`diyning «Guliston» (Sayfi Saroyi, Ogaxiy), «Bo`ston» (Axmad Taftozoniy), Abduraxmon Jomiyning «Yusuf va Zulayxo», «Bahoriston», «Salomon va Absol» (Ogaxiy), Badriddin Xiloliyning «Shoxu gado» (Ogaxiy), Zayniddin Mahmud Vosifiyning «Badoye ul vaqoye» (Ogaxiy) «Kalila va Dimna» (Almaiy), «Ming bir kecha» (Sidqiy Xondailiqiy) singarilar.
|
| |
Mustaqil ish - Tasdiqlayman” Yakkabog’ 3-son kasb hunar maktabi deriktori: I. Jo’rayev “ ” 2021

63
|
1991 – 2017-yillarda Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari va Hindiston.
|
Nazariy
|
2
|
Janubi-Sharqiy Osiyo (JSHO) mamlakatlariga rivojlanish darajasi bir-biriga yaqin bo‘lgan Vyetnam, Kambodja, Laos, Myanma, Tailand, Malayziya, Bruney, Sharqiy Timor, Indoneziya va Filippin kiradi. Bu mamlakatlarda yarim milliarddan oshiq aholi yashashi va boshqalar bilan tanishadi.
|
Vyetnam, Kambodja, Laos, Myanma, Tailand, Malayziya, Bruney, Sharqiy Timor, Indoneziya va Filippin davlatlari haqida ma’lumotlarni;
Hindiston — X X I asrda dunyoning iqtisodiy yetakchi laridan biriga aylanishga da’vo qilayotgan mamlakat ekanligini ayta olish lozim.
|
Hozir Vyetnam oziq-ovqat eksporti bo‘yicha Osiyo mamlakatlari ichida birinchi, sholi eksporti bo‘yicha dunyoda mamlakatlar o‘rtasida ikkinchi o‘rinni egallab turishi;
1999-yili Kambodja ASEANning teng huquqli a’zosi bo‘lishi;
1991-yili tamil terrorchisi tomonidan Hindiston bosh vaziri Rajiv Gandi o`ldirilishi;
Hindistonning ichki va tashqi siyosati haqida bilib oladi
|
Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlariga rivojlanish darajasi bir-biriga yaqin bo‘lganligi;
Hindiston dunyoning iqtisodiy yetakchi laridan biriga aylanib borayotganligini tahlil qila oladi
|
Albomlar
Plakatlar
Mavzuga oid testlar
O’quv qo’llanmalar
Tarqatma materiallar
|
Jaxon tarixi Shuhrat Ergashev
Begzod Xodjayev
Jamshid Abdullayev
Jahon mamlakatlari Shuxrat Ergashev
T.Bobomatov
N.Tursunov
|
Adabiyotlar ro‘yxati - Axborot xati o

Adabiyotlar ro‘yxati maqola matnidan so‘ng bir intervalda 14 shriftda keltiriladi. Adabiyot manbalariga havolalar matn ichida, masalan, [8] yoki [11, 3–b]. Foydalanilgan adabiyotlar kamida 5 ta manbani o‘z ichiga olishi kerak.
Tashkiliy qo‘mita manzili:
Termiz shahari, Salovat ko‘chasi 9-uy.
Murojaat uchun telefonlar: Umarov Bahrom +998 (94) 201-14-48
Qodirova Surayyo +998 (91) 900-29-82
Telegram orqali: t.me/+998 (94) 201-14-48
10-11-SINF O‘QUVCHILARIDA LINGVOMADYANIY KOMPETENTLIKNI MILLIY PRETSEDENT MATNLAR ORQALI SHAKLLANTIRISH
Safarova Zamira Mixliyevna,
Termiz davlat pedagogika instituti katta o‘qituvchisi
Tel: +998 91 584 44 14,
E-mail: safarova_zamira85@mail.ru
Annotatsiya va tayanch so‘zlar (o‘zbek, rus, ingliz tillarida).
Kirish/Introduction. Matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn.
Adabiyotlar sharhi/literature review. Matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn.
Muhokama va natijalar tahlil / Discussion and analysis of results. Matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn.
Xulosa va takliflar / Conclusions and suggestions. Matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn, matn.
|
ADABIYOTLAR RO‘YXATI / REFERENCES

|
ADABIYOTLAR RO‘YXATI / REFERENCES
|
bet | 4/4 | Sana | 21.06.2024 | Hajmi | 132,17 Kb. | | #264939 |
Bog'liq Axborot xati 2024 6-iyunADABIYOTLAR RO‘YXATI / REFERENCES:
Архангельский В.А. Расчёты неустановившегося движения в открытых водотоках. -М.; Л.: изд-во АН, 2018.-136 с
Рогунович В.П. Автоматизация математического моделирования движения воды и примесей в системах водотоков //Монография. –Л.:Гидрометеоиздат, 2017. –264 с.
Ishtirokchi anketasi
Muallifning F.I.Sh.
|
|
Ish joyi
|
|
Maqola nomi
|
|
Sho‘ba nomi
|
|
Telefon raqami
|
|
|
| |
Xalqaro anjuman quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha o‘z ishini olib boradi

|
Xalqaro anjuman quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha o‘z ishini olib boradi
|
bet | 2/4 | Sana | 21.06.2024 | Hajmi | 132,17 Kb. | | #264939 |
Bog'liq Axborot xati 2024 6-iyunXalqaro anjuman quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha o‘z ishini olib boradi:
1. Zamonaviy filologik ta’limning umumnazariy muammolari va kognitiv tadqiqotlar
2. Maktab ta’limi til va adabiyot fanlarini o‘qitishda muammoli-loyihaviy yondashuvni amalga oshirish istiqbollari
3. Oliy ta’lim tizimi filologik fanlari o‘quv faoliyatida neyrokognitiv va lingvistik determinantlar
4. Xorijiy tillarni o‘qitish jarayonining zamonaviy filologik va lingvistik tendensiyalari.
Konferensiya doirasida quyidagi ish shakllari rejalashtirilgan:
Yalpi majlis;
Sho‘balar ishi.
Materiallarni rasmiylashtirishga qo‘yiladigan talablar:
Maqola hajmi 3 betdan kam bo‘lmasligi talab etiladi. Maqola ilmiy uslubda yozilishi, mantiqiy tuzilmaga ega bo‘lishi lozim (muammo va vazifalarni qo‘yish, metodlar va tadqiqot metodikalarini asoslash bilan asosiy materialni, olingan natijalar, xulosalarni kiritish).
Maqola nomi bosh harflarda, qora shriftda markazga joylashtiriladi.
Mualliflarning ismi va familiyasi maqola nomidan keyingi satrda: kursiv, markaz bo‘ylab joylashtiriladi.
Tashkilot nomi, e-mail mualliflarning ismi va familiyasidan keyingi satrda kichik harflarda, markaz bo‘ylab joylashtiriladi.
Maqola matni mualliflar haqidagi ma’lumotlardan so‘ng bir interval tashlab beriladi.
Matn o‘zbek (lotin grafikasida), rus, ingliz tillarining birida Microsoft Word muharriridan foydalangan holda Times New Roman shriftida, 14 o‘lchamda,
1,5 intervalda, varaqning chap tomonidan 3 sm, yuqori va pastidan 2 sm, o‘ng tomonidan 1,5 sm joy qoldirilgan holda tayyorlanadi.
Ilmiy maqolalar IMRAD tartibi (Kirish/Adabiyotlar sharhi/Muhokama va natijalar tahlil/ Xulosa va takliflar)da konferensiya yo‘nalishlariga oid dolzarb mavzularda, ilmiy tahlil va tugallangan fikrlar asosida, tegishli taklif va tavsiyalar bilan taqdim etilishi lozim.
Elektron pochta manzillari tegishli tashkilot ostidagi yangi qatordan boshlanishi kerak. Barcha mualliflarning elektron pochta manzillarini kiritish tavsiya etiladi.
Belgilangan talablarga javob bermaydigan maqolalar konferensiya materiallari to‘plamiga kiritilmaydi va mualliflarga qaytarilmaydi. Bayon etilgan ma’lumotlarning ilmiy-nazariy asoslanganligi va metodik jihatdan puxta ishlanganligi uchun muallif(lar) mas’uldir.
|
| |
Квитанция

Квитанция
Download
98,25 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
22.11.2023
Hajmi
98,25 Kb.
#103720
Download
98,25 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Квитанция
Download
98,25 Kb.
Matnni ko'rish
Talabalar kontingentiga ko‘ra quyidagi texnologiyalarni ajratish mumkin

|
Talabalar kontingentiga ko‘ra quyidagi texnologiyalarni ajratish mumkin
|
bet | 3/3 | Sana | 06.01.2024 | Hajmi | 13,84 Kb. | | #131234 |
Bog'liq Ta`limning fanga yo‟naltirilgan texnologiyasi-fayllar.org (1)Talabalar kontingentiga ko‘ra quyidagi texnologiyalarni ajratish mumkin:
- yalpi, an'anaviy texnologiyasi (o‗rta talabaga moslashgan),
- chuqurlashtirilgan texnologiya (ba'zi predmetlarni chuqurlashtirilgan dastur
asosida o‗qituvchi litsey, gimnaziya, kollej).
- kompensatsiyali o‗qitish texnologiyalari (pedagogik korreksiya, ya'ni
kamchiliklarni yo‗qotishga qaratilgan texnologiyalar).
- viktimologik texnologiyalar (surdo, orto, tiflo, oligofrenika).
- tarbiyasi o\ir bolalar, yoki iqtidorli bolalar bilan ishlash texnologiyalari.
An'anaviy ta'lim tizimini modernizatsiyalash asosan quyidagi yo‗nalishlarda
olib borilmoqda:
1. Pedagogik munosabatlarni gumanlashtirish va demokratlashtirish
2. Talabalar faoliyatini aktivlashtirish, intensifikatsiyalash.
3. Ta'lim tizimini tashkil qilish va boshqarishning samarasini oshirish.
4. Ta'lim metodikalarini takomillashtirish.
5. Xalq pedagogikasidan samarali foydalanish.
Pedagogik texnologiyalar qamrovlik darajasiga qarab uch turga bulinadi:
Umumiy pedagogik texnologiyalar
Xususiy texnologiyalar
34
Modulli texnologiyalar.
Pedagogik texnologiyalar falsafiy jihatdan quyidagi guruhlarga ajratiladi:
Materialistik, idealistik, ilmiy, diniy, gumanistik-erkin, majburiy
Ta'limni tashkil etilishdagi yondashuv bo‗yicha:
Biogen, sotsiogen, psixogen.
O‗zlashtirish jarayonini tashkil etishga kura:
Assotsiatsiya-refleks, Geshtalt, Bixeiveoristik, rivojlantiruvchi, suggestiv.
Shaxs xususiyatlarini rivojlantirish buyicha:
Axborot texnologiyalari, operatsion texnologiyalar, estetik-axloqiy, evristik,
boshqaruvchilik, amaliy.
Munosabat texnologiyalari bo‗yicha:
Avtoritar, didaktik markazlashgan, shaxsga yunaltirilgan.
An'anaviy ta'lim tizimini moderinizatsiyalash asosan quyidagi yo‗nalishlarda
olib borilmoqda:
1. Pedagogik munosabatlarni gumanizatsiyalashtirish va demokratlashtirish.
2. Talabalar faoliyatini aktivlashtirish.
3. Ta'lim tizimini tashkil qilish va boshqarishning samaradorligini oshirish.
4. Ta'lim metodlarini va texnologiyalarini takomillashtirish.
5. Xalq pedagogikasidan samarali foydalanish.
http://fayllar.org
|
| |
Algebraik va transtsendent tenglamalar yechimlarini taqribiy usullar bilan topish

|
Algebraik va transtsendent tenglamalar yechimlarini taqribiy usullar bilan topish
|
Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 164 Kb. | | #253012 |
Bog'liq Algaritmlarni loyihalash
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XOZAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT
AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Amaliy ish
Mavzu: Algebraik va transtsendent tenglamalar yechimlarini taqribiy usullar bilan topish.
Bajardi: CAL003-1- guruh talabasi:
Amirov Jahongir
Tekshirdi: Axmedov Oybek
TOSHKENT 2024
Algebraik va transtsendent tenglamalar yechimlarini taqribiy usullar bilan topish.
#include
#include
using namespace std;
double calculatePolynomial(double x) {
double result = 2*pow(x, 3) - x -5;
return result;
}
int main() {
double x;
cout << "Enter the value of x: ";
cin >> x;
double result = calculatePolynomial(x);
cout << "Result: " << result << endl;
return 0;
}
x
|
-3
|
-2
|
-1
|
0
|
1
|
2
|
3
|
y
|
-56
|
-19
|
-6
|
-5
|
-4
|
9
|
46
|
#include
#include
using namespace std;
double calculatePolynomial(double x) {
double result = sqrt(x+1);
return result;
}
int main() {
double x;
cout << "Enter the value of x: ";
cin >> x;
double result = calculatePolynomial(x);
cout << "Result: " << result << endl;
return 0;
}
X
|
-3
|
-2
|
-1
|
0
|
1
|
2
|
3
|
Y
|
n
|
n
|
0
|
1
|
1.41
|
1.71
|
2
|
B= 1.601
#include
#include
double f(double x) {
sqrt(x+1);
return x;
}
int main() {
double a, b, eps;
std::cin >> a >> b >> eps;
double c = (a + b) / 2;
while (std::abs(b - a) > eps) {
if (f(a) * f(c) < 0) {
b = c;
} else {
a = c;
}
c = (a + b) / 2;
}
std::cout << "Yechim = " << (a + b) / 2 << std::endl;
return 0;
}
Yechim : 1.601
|
| |
Yarim o‘tkazgichli materiallar o‘stirish usullari

|
Yarim o‘tkazgichli materiallar o‘stirish usullariBog'liq majmua 2Yarim o‘tkazgichli materiallar o‘stirish usullari.
Yarim o‘tkazgichli materiallar olish texnologiyasini tanlash ularga quyilgan
talablarga bog‘lik bo‘lib, bular jumlasiga asosan materialning tozaligi kiradi. Misol
uchun YAO‘ diodning teskari yo‘nalishdagi quyiladigan kuchlanishi materialning
solishtirma qarshiligiga bog‘lik bo‘lib, ρ~0,5 om sm bo‘lgan Ge da U
tes
= 10-12 V
bo‘lgan diod olish mumkin. Bunday Ge materialida 100 ta kirishma atomiga 1,5
10
9
Ge atomi to‘g‘ri kelsa, kirishmalar sonini 100 marta kamaytirilsa (ρ=50 om
sm) U
tes
= 500 V ga teng bo‘lgan diod olish mumkin.
Shuning uchun
ya
rim o‘tkazgichlar asosida ishlatiladigan texnik asboblarda
moddalar tozaligi nuqtai nazaridan materiallar uch toifaga bo‘linadi. A – toifaga
oddiy klassik ximiyaviy analiz yo‘li bilan aniqlanishi mumkin bo‘lgan A1 – 99,9%
tozalikka ega bo‘lgan va A11-99,99% tozalikka ega bo‘lgan materiallar kiradi. V –
toifa V
3
va V
6
larga bo‘linadi. Bunday moddalar alohida toza va o‘ta toza deyiladi
(10
-3
-10
-6
% aniqlikda kirishmalar). Keyingi eng toza toifa bo‘lib S
7
-S
10 ga
mansub
bo‘lib tozalik darajasi 10
-7
-10
-10
% dir.
Yarim o‘tkazgichli materiallar o‘stirish usulini tanlash ularning fizik va kimyoviy
xususiyatlarini o‘rganishga bog‘likdir. Misol uchun, agar moddaning erish harorati
yuqori, kimyoviy aktiv va bug‘ bosimi katta bo‘lsa, bunday moddalarning
kristallini ustirish juda qiyin bo‘lib, ularni bug‘ fazasi yoki eritmalaridan kichik
o‘sish tezliklarida o‘stirish maqsadga muvofiq bo‘ladi. Ustirish jarayoni haroratini
juda aniq nazorat qilishga, moddalar taqsimotini nazorat qilishga, gaz holatidagi
komponentlar bosimini doimiy miqdorda saqlashga, dastgohning mexanik qismlari
ishini aniq nazorat qilishga to‘g‘ri keladi.
|
| |
usullari. 
Reja - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent...

usullari.
Reja:
1.
Quyosh elementlari tayyorlashda ishlatiladigan asosiy materiallar.
2.
Yarim o‘tkazgichli materiallarning tigel yordamida o‘stirish usullari.
3.
Tigelsiz o‘stirish usullari.
4.
Kristallar o‘stirish jarayonida kirishmalarning taqsimlanishi o‘rganish.
5.
2.1.
Quyosh elementlari tayyorlashda ishlatiladigan asosiy materiallar.
Yuqori samarali quyosh elementlari tayorlash ishlatilishi ko‘zda tutilgan
yarim o‘tkazgichli materiallarning xususiyatlariga bog‘likdir. Hakikatdan, QE
ideal effektivligi ( harorat T=300
o
K uchun ) yarim o‘tkazgichli materiallarning
man qilingan zona kengligidan o‘zgarishi hisobga olganda Er sharoiti uchun (AM
1) maksimal F.I.K ή~1,4 eV ga to‘g‘ri keladi. Bu tenglikni taqriban
kanoatlantiradigan materiallar jumlasiga Si, InP, GaAs, CdTe, AlSb, hamda A
3
V
5,
A
2
V
6
yarim o‘tkazgichlar asosidagi qattiq eritmalar to‘g‘ri kelishi mumkin.
QE ishining samaradorligi ko‘pchilik yarim o‘tkazgichli tuzilmalar ishi kabi,
valent zonasining yuqori sathlari va o‘tkazuvchan zonaning quyi sathlari orasida
bo‘ladigan har xil jarayonlar bilan bog‘likdir. Agar YAO‘ material bir jinsli bo‘lsa,
ya’ni bir nuqtasidan keyingisiga uning kimyoviy tarkibi o‘zgarmas bo‘lsa, u holda
elektronlarning energiyasi valent zonasining yuqorisida va o‘tkazuvchan zonaning
pastida koordinatlardan mustaqil bo‘ladi. «To‘g‘ri» o‘tish zonasiga ega bo‘lgan
YAO‘ larda yutilish ko‘rsatkichi katta qiymatlarga ega bo‘ladi. CHunki
tashqaridan energiya olgan elektronning hύ≥E
g
olgan energiyasi man qilingan
zonadan o‘tib o‘tkazuvchanlik zonasiga kirib o‘z harakat holatini davom ettirishiga
etadi.
«To‘g‘ri bo‘lmagan» o‘tish zonasiga ega bo‘lgan YAO‘ larda esa yutilish
ko‘rsatkichi va uning energiyadan usish sur’ati kamroq bo‘ladi. CHunki
elektronning valent zonasidan o‘tkazuvchanlik zonasiga kvant tasiri ostida o‘tishi
qiyinlashadi. Sabab elektron o‘z harakat yo‘nalishini keskin o‘zgartirishi (holatini)
kerak (∆E) va shu jarayon faqat ma’lum holatlarda bo‘lishi mumkin. YA’ni foton
o‘z yo‘lida YAO‘ material ichida shunday valent elektroni bilan uchrashishi
kerakki, hΰ energiyaning yutilish jarayonida kristall panjara atomlari issik=likdan
tebranishlari ta’siri natijasida ∆K impuls olib, ekvivalent energiya miqdorini olishi
yoki berishi kerak.
QE laridan boshqa fotoo‘zgartgichlarda (M: fotoqabul qiluvchi tuzilmalarda,
fotoqarshiliklarda) material tanlash asosan quyilayotgan talablarga bog‘lik, ya’ni
umuman nurlanish spektrining qaysi qismida ishlatilishiga bilan bog‘lik bo‘ladi.
Fotoo‘zgartgichlarda ishlatiladigan ayrim yarim o‘tkazgichli materiallar
xossalari 1- jadvalda keltirilgan.
Material E
g
, eV Zona turi
Xarakatchanlik
300 K, sm
2
V
-1
s
-1
elektro
n
teshik
Si
1,11
To‘g‘rimas 1350
480
GaAs
1,43
To‘g‘ri
8000
300
CdTe
1,44
To‘g‘ri
700
65
InP
1,36
To‘g‘ri
4500
100
GaSb
0,68
To‘g‘ri
5000
1000
AlSb
1,6
To‘g‘rimas 900
40
|
Uskunani tekshiris - №2 Laboratoriya Mavzu: Operatsion tizimdagi buzilishlarni aniqlash va ulardan himoyalanish. Ishdan maqsad

|
№2 Laboratoriya Mavzu: Operatsion tizimdagi buzilishlarni aniqlash va ulardan himoyalanish. Ishdan maqsad
|
bet | 5/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 2,11 Mb. | | #251322 |
Bog'liq 2.LAB ОT бузилишларни аниқлашUskunani tekshirish
Windows 10-da o'limning ko'k ekranini qanday tuzatish bo'yicha maslahat RAM tayoqlarining mosligini va uning yaxlitligini tekshirish orqali beriladi. Bunda biz rasmiy manbadan yuklab oladigan MemTest86+ dasturi yordam beradi.
https://www.memtest86.com/
Muammoli sektorlar juda ko'p bo'lsa, siz RAM modellarini o'zgartirishingiz kerak bo'ladi.
Qattiq diskdagi yomon sektorlarni aniqlash uchun o'rnatilgan vositadan foydalaning:
1.Buyruqlar satrini ishga tushiring.
2. chkdsk c: /f /r so'zlarini yozing. Bu skanerlashning boshlanishi.
Yuklab olingan dasturlardan foydalangan holda sektorlarni davolashga harakat qilishingiz mumkin, masalan, HDDScan
http://hddscan.com/
Tizim fayllari yaxlitligini tekshirish
Windows 10 tabassumli ko'k ekran bezovta qilishda davom etmoqda - tizimning to'g'ri ishlashini tekshiring. SCF va DISM buyruqlari tekshirish paytida darhol tiklashga harakat qiladi.
1. CSni yana administrator sifatida oching.
2. scf /scannow buyrug'ini kiriting.
Natijani kuting.
3. Ishlayotgan kompyuterdan oddiy nusxalarni olib, shikastlangan fayllarni qo'lda almashtirish tavsiya etiladi. Tizimning o'zi tuzata olmagan narsalarni topish uchun belgilangan yo'lda jurnal faylini oching, CTRL + F tugmalarini bosing va "ta'mirlash mumkin emas" deb yozing.
4. Buzuq fayllarni shu tarzda topasiz.
DISM yordam dasturi fayl omborini tiklashga yordam beradi. Avval dism.exe /online /cleanup-image /scanhealth dasturini ishga tushiring.
Agar xotira buzilgan, lekin uni qayta tiklash mumkinligi haqida xabar paydo bo'lsa, dism.exe /online /cleanup-image /restorehealth dasturini ishga tushiring.
Xulosa qilib, biz maslahat beramiz: kompyuter nosozliklarsiz ishlayotganda, tiklash nuqtasini yarating. Bu viruslar, yangilanishlar va shubhali dasturlarni o'rnatish bilan bog'liq muammolarning ko'pchiligidan xalos bo'lishga yordam beradi.
|
| |
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi - bet 21

Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi
majmua 2
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi
|
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi - bet 23

Rasm 16
. Kirishmalarning taqsimlanish koeffitsientini aniqlashga doir.
koeffitsienti K>1 va S
kr.
>S
s.
Bu hol uchun o‘sayotgan kristall tarkibi o‘sish
jarayonida kirishma bilan boyib boradi.
3-hol. Agar kirishma erituvchining erish haroratini kamaytirsa (M: arsenid galliy
kristalliga indiy qo‘shilgan hol), taqsimlanish koeffitsienti K<1 va S
kr.
s.
. O‘sish
jarayonida kristallda kirishma miqdori kamayib boradi.
Erituvchini tanlashning 2-holi mavjud.
1.Erituvchi sifatida kristall tarkibiga kirmagan moddani ishlatish. Bu modda
kristallga nisbatan kirishma ham bo‘lishi mumkin M: Sn-Si, Pb-Si, Bi-GaAs, Sn-
GaAs, In-GaAs va hokazo.
3.
Erituvchi sifatida kristall tarkibiga kiruvchi moddani ishlatish. Bu hol
birikmali kristallarga xos. M: GaAs-Ga, GaP-Ga, InP-In, CdTe-Cd va hokazo. Bu
hol uchun o‘sayotgan kristall tozaligi tanlab olingan komponentlar tozaligiga
bog‘lik.
Eritmadan o‘stirish afzalliklarga ega bo‘lib, u o‘stirish jarayonining nisbatan
pastroq haroratda bo‘lishi bilan bog‘lik. Jumladan: a) T
k
er.
bo‘lgani uchun
birikmali materiallar o‘stirilganda birikma komponentlarining parsial bosimi
kamroq bo‘ladi M: GaAs-Ga va hokazo.b) Kristall o‘stiralayotgan asbob-
anjomlarga nisbatan (M: o‘stirish konteynerlariga nisbatan) qo‘yiladigan shartlar
birmuncha yumshaydi.
1>
Eritmadan o‘stirish usullari - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi...

Eritmadan o‘stirish usullari
Eritmadan o‘stirishning ayrim usullarini qisqacha ko‘rib o‘tamiz.
1)To‘yintirilgan eritmadan yo‘naltirilgan kristallizatsiya usuli. (18-Rasm).
Birikmali yarim o‘tkazgichlar o‘stirish usullaridan biri bo‘lib hisoblanadi. AV
birikmali yarim o‘tkazgichli materialni o‘stirish
uchun uch zonali pechdan
foydalaniladi. Kvarsdan yasalgan (oldindan havosi so‘rilgan) ampulaga
uchmaydigan A komponent va tozalangan uchadigan V komponenta kiritilgan.
Havosi surilgandan so‘ng, ampula berkitilib uch zonali pechga kiritiladi.
Pechning harorati T
1
dan eritmada V komponentaning ma’lum bug‘
bosimini
hosil qilishi uchun T
2
gacha ko‘tariladi. Uchinchi pechning harorati T
3
bo‘lib, u
ikkinchi pech bilan T
2
-T
3
gradient hosil qiladi. Konteynerni ma’lum tezlikda
mexanik
siljitish natijasida T
2
-T
3
gradient ta’sirida yo‘naltirilgan kristallanish
jarayoni hosil qilinadi.
2) Gradientli zonali o‘stirish usuli. Bu usul asosan avval sintez qilingan
polikristall quymalarni monokristallga aylantirish
hamda epitaksial qatlamlar
olish uchun ishlatiladi. O‘stirish qurilmasi konstruktiv birlashtirilgan ikki
qismdan iborat bo‘ladi. O‘stirish uchun taglik vazifasini bajaradigan yarim
o‘tkazgich joylashgan zonada bir jinsli harorat
olish vazifasini bajaruvchi
birinchi pech va yuqorida joylashgan ikkinchi pech vazifasini bajaruvchi isitish
lampasi (nur qaytargichi bilan birga)dan iborat (16-Rasm). Ikkinchi pechni
yo=ish natijasida yarim o‘tkazgichli taglik ustida yuqoriroq harorat hosil
bo‘ladi, ya’ni
avvaliga T
1
bo‘lgan bo‘lsa, taglik yuzasida T
2
hosil qilinadi va
ayirma T
2
-T
1
ga teng bo‘ladi va birinchi usulga oid jarayonlar hosil bo‘ladi.
Noizotermik epitaksiya usuli. Usulning asosiy g‘oyasi ma’lum bir haroratda
yarim o‘tkazgichning ma’lum erituvchi yordamida eritmasi
tayyorlanib olinadi
va u tuyintirish holiga olib kelinadi. So‘ngra o‘stirish uchun olingan taglik
bilan eritma kontaktga keltiriladi va asta-sekinlik bilan ma’lum tezlikda
sovitiladi (17-Rasm)
Мустаqил ishini bajarish tartibi - Mustaqil ish №1 Bajardi: cae gurux talabasi Eshmatov Toshmat Toshkent 2024 n...

|
Mustaqil ish №1 Bajardi: cae gurux talabasi Eshmatov Toshmat Toshkent 2024 n a ‘ m u n a musiaqil ish №1
|
bet | 2/2 | Sana | 23.07.2024 | Hajmi | 201,52 Kb. | | #268375 |
Bog'liq mustaqil ish 1Мустаqил ishini bajarish tartibi.
3– rasmda keltirilgan bipolyar tranzistor asosidagi elektron kalit uzatish xarakteristikasini o‘lchash prinsipial sxemasini elektron stendda (NI Multisim dasturiy muhitida) yig‘ing (3.1-расмда кўрсатилгандек);
1– jadvalda berilgan variant bo‘yicha parametrlarni sozlang;
2– jadval asosida E1=UKIR kuchlanishini berilgan qiymatga mos holda oshirib borib, chiqish kuchlanishi (UCHIQ), baza toki (Ib) va kollektor toki (Ik) qiymatlarini jadvalga yozib oling;
4. Olingan natijalar 2– jadval asosida 𝑈𝑐ℎ𝑖𝑞 = (𝑈𝑘𝑖𝑟); 𝐼𝑘 = (𝐼𝑏);
𝐼𝑏 = (𝑈𝑘𝑖𝑟); 𝐼𝑘 = (𝑈𝑘𝑖𝑟) bog‘liq grafiklarini hosil qiling.
2– jadval.
𝑈𝑘𝑖𝑟,𝑉
|
0
|
0,2
|
0,4
|
0,6
|
0,8
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
𝑈𝑐ℎ𝑖𝑞,𝑉
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
𝐼𝑏, 𝑚𝐴
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
𝐼𝑘, 𝑚𝐴
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
.
Xulosa
(Qisqacha xulosa, xulosani tagidan qo‘llanilgan adabiyotlar ro‘yxati.)
Hammasi bo‘lib kamida 7 10 bet (varaq) varaqni orqa tomoniga yozilmaydi, faqat old (bir) tomoniga yoziladi.
№
|
F.I.Sh.
|
|
Abdullayev Azizbek
|
|
Abduraximov Abdushoxid
|
|
Abduraximov Bahodirjon
|
|
Abduraxmonov Bexruz
|
|
Abdusamadov Abbosbek
|
|
Abduxalilov Xabibullox
|
|
Aminov Nizomiddin
|
|
Bahriddinova Nigina
|
|
Baxtiyorov Oybek
|
|
Baxtiyorova Jasmina
|
|
Fattoyeva Sevinch
|
|
Fayzullayev Zohidjon
|
|
Jaminov Diyor
|
|
Jumayev Elbek
|
|
Karimov Javoxir
|
|
Karimova Asal
|
|
Mamatov Shahzodbek
|
|
Maxamadjonov Zokirjon
|
|
Maxmudov Abbosbek
|
|
Maxmudov Diyorbek
|
|
Mo‘ydinov Mansurjon
|
|
Muminova Farog‘at
|
|
Murodov Bexzodjon
|
|
Muxammadova Mushtariybegim
|
|
Nayimboev Farxod
|
|
Nurullayev Nodirbek
|
|
Odilov Elshodbek
|
|
Rahmatov Ibrohimbek
|
|
Rustamov Ruslan
|
|
Savriyev Olimjon
|
|
Savriyeva Dilshoda
|
|
Soliyev Mirzayoqubbek
|
|
Sotqinboyev Samandar
|
|
Suyunov Ferdavs
|
|
Tajetdinov Azizbek
|
|
Tavakkalov Ulugbek
|
|
Teshayev Zafarbek
|
|
Toirbekov Ilyosbek
|
|
Toshboyev Sardorbek
|
|
Ulaboyev Muhammad
|
|
Umaraliyev Qurvonali
|
|
Umarov Behruzbek
|
|
Uzoqov Rustam
|
|
Xamidov Asadbek
|
|
Xasanov Baxromjon
|
|
Xushnazarov Jamshid
|
|
Yorboboyev Nozimjon
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi - bet 41

samarali va yupqa qatlamli quѐsh elementi ishlab chiqarishda ahamiyati katta
ekanligi doimo hisobga olinishi zarur.
Agar, yarim o‘tkazgich sirtiga tushayotgan fotonlar energiyasi kam bo‘lib,
yutilish natijasida elektronlarni valent sohadan o‘tkazuvchanlik sohasiga chiqara
olmasa, nurlanish ta’sirida elektron kristall ichida ruxsat etilmagan sohalarga
o‘tishi mumkin. Bunday holat uchun yutilishning spektral tavsifini asosiy yutilish
chegarasidan keyingi uzun to‘lqinli qismida sezilishi mumkin. Bunday yutilish
erkin zaryad tashuvchilar yutilishi, deyiladi va bu jarayon shunday zaryad
tashuvchilar konsentratsiyasiga bog‘liq bo‘ladi. Erkin zaryad tashuvchilar engil
ionizatsiya bo‘la oladigan kirishmalar konsentratsiyasiga bog‘liq bo‘lgani uchun,
yutilish ham unga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq bo‘ladi. YArim o‘tkazgich
materiallarda bunday uzun to‘lqinli yutilish xususiyatlarini o‘rganish natijasida
yutilishning bir necha turi aniqlangan. Jumladan, fazoviy panjara tebranish-larida
yutilish, kirishmalarda yutilish, eksitonlarda yutilish. Eksiton – bog‘langan
elektron-teshik
juftligi
bo‘lib,
zaryad
tashuvchilar
konsentratsiyasini
o‘zgartirmaydi. Chunki kristall ichida alohida elektron ѐki teshik harakatlari emas,
balki bog‘langan holat harakatidir.
Yutilish spektrlari, kristall tuzilishining xususiyatiga kerakli har tomonlama
foydali ma’lumotlar beradi. Jumla-dan, legirlanish darajasi, kirishmalarning
aktivlanish energiyasini va ularning ta’qiqlangan zonada joylashgan energetik
sathlarini aniqlashga imkon beradi. Masalan, yutilish spektrlari asosida kremniy
tarkibida kislorodning bor yoki yo‘qligini aniqlash mumkin (9 mkm). Spektrning
uzun to‘lqinli sohasida akslanish koeffitsienti R, bunday kirishmalar ortishi bilan
keskin o‘sishi kuzatiladi.
σ
= A - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent davlat texnika...

Quyosh elementi tayyorlashda quyosh nurlanishining yarim o‘tkazgich
material bilan o‘zaro ta’siri, fotonlar energiyasini materialdagi elektronlarda
yutilishi va chiqishi jarayonlari muhim ahamiyatga egadir.
Kvant mexanikasida elementar zarrachalar, shu jumladan, elektronlar ham to‘lqin
xossalariga ham ega, deb qaraladi. Shuning uchun elementar zarrachalar harakatini
o‘rganishda energiya (
E
) va impuls (
R
) bilan bir qatorda, ularning to‘lqin
uzunliklari
λ
takrorlanuvchanligi
v
va to‘lqin vektori
K
=
P
/
h
, (
h
– Plank
doimiysi) ham ishlatiladi. Bu erda
E
=
hv
va
P
=
h
/
λ
ga teng. Kristallning sohali
tuzilmasini E–K diagrammalar bilan tasvirlash mumkin. Bu erda energiya
elektron-voltlarda (EV) to‘lqin vektori K – kristall panjara doimiysi qismlarida
ko‘rsatiladi. Shu bilan birga K o‘qda ko‘rsatkichlar yordamida kristall panjaraning
yo‘nalishi ko‘rsatiladi. E – K diagram-masi vositasida sohalararo o‘tishlarning
yarim o‘tkazgich materialdagi harakteri va jumladan o‘tishning «to‘g‘ri» yoki
«noto‘g‘ri» ligini aniqlash mumkin.
Optik yutilishni o‘lchash aniqlangan Eg ning kattaligi, aksariyat, yarim o‘tkazgich
materialdagi erkin zaryad tashuvchilarning konsentratsiyasiga, haroratga va
kirishmalar energetik sathlarining ta’qiqlangan sohada mavjudligiga bog‘liq
bo‘ladi. Agar o‘tkazuchanlik sohasi tubidagi va valent soha ustidagi holatlar zaryad
tashuvchilar bilan to‘ldirilgan bo‘lsa, u holda krishmali yarim o‘tkazgich
materiallar uchun Eg sof xususiy materialga tegishli qiymatidan kattaroq bo‘lishi
mumkin. Agar kirishmalar hosil qilgan soha eng yaqin ruxsat etilgan soha
chegarasi bilan birlashib ketsa (masalan, ko‘p miqdordagi kirishmalar
kiritilgandagi kuzatiladigan holat), holda Eg kamayadi. Eg ning bunday kamayishi
asosiy yutilish chegarasiga ta’sir qiladi.
Yarim o‘tkazgich materialda yutilish koeffitsienti α odatda to‘lqin
energiyasining 1/α masofada e marotaba kamayishi orqali aniqlanadi va u
-rasm. Har xil to‘lqin uzunlikdagi nurlanishning kremniy asosidagi p-n

Agar moddaning valent sohasi to‘laligicha egallanmagan bo‘lsayu, ammo
o‘tkazuvchanlik sohasigacha bo‘lgan energetik masofa nisbatan kichik (2 eV dan
kamroq) bo‘lsa, bunday moddalar yarim o‘tkazgichlar deyiladi. YArim
o‘tkazgichlar xususiyatlari, xususan, elektr o‘tkazuvchanligi tashqi muhitga va,
ayniqsa, haroratga bog‘liq bo‘ladi. Harorat (T) ning ortishi elektronlar miqdorining
valent va o‘tkazuvchanlik sohasiga o‘tishida tok tashuvchilarning eksponensial
ravishda ko‘payishiga va elektr o‘tkazuvchanlikning
Iktyu(λ) = Iktt(λ)/[1-r(λ)], (1) - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik...

Iktyu(λ) = Iktt(λ)/[1-r(λ)], (1)
bu erda Ikt(λ) va Iktyu(λ) – QE qisqa tutashuv tokining qiymati, berilgan
intensivlikdagi tushaѐtgan va yutilgan nurlanish uchun, r(λ)-birlamchi qaytish
koeffitsienti. Keltirilgan uchcha-la kattaliklar xam bir xil to‘lqin uzunligi bo‘lgan
hol uchun to‘g‘ridir.
1-rasm. Yarim o‘tkazgichlardagi zonalar tarkibiy sxemasi
QE ni tahlil qilish va sifatini baholash uchun uning
I
kt toki spektral tavsifini
yutilgan har bir kvant nur uchun hisoblangani o‘ta muhimdir.
Bu kattalikni quyosh elementining effektiv kvant chiqishi, deyiladi va Qeff bilan
belgilanadi. Agar No – YAO‘ material sirtining birlik yuzasiga tushaѐtgan kvantlar
soni bo‘lsa, u holda
Qeff = Ikt/ No (2)
bo‘ladi, bu erda Ikt elektron soniyada o‘lchanadi, va Qeff elektron kvant (foton)
larda olinishi kerak. QE effektiv kvant chiqishi ikki parametrga bog‘lik bo‘lib, u
Qeff = βγ (3)
β-ichki foto effektning kvant chiqishidir. Bu kattalik har bir yutilgan kvant uchun
foto ionizatsiya jaraѐnida YAO‘ ichida hosil bo‘ladigan elektron-teshik juftliklarni
ko‘rsatadi. γ–p-n o‘tish potensial to‘sig‘ining tok tashuvchilarni yig‘ish (jamlash)
koeffitsientidir, yoki boshqachasiga aytganda, tok tashuvchilarning ajratish
koeffitsienti ham deyiladi. Bu koeffitsient optik nurlanish yordamida hosil bo‘lgan
umumiy juftliklardan qancha qismi qisqa tutashuv tokida ishtirok etishini
ko‘rsatadi. Tashqi o‘lchash asbobi ulangan hol uchun, β=1 bo‘lsa, har bir kvant
bitta juftlik hosil qila olishini ko‘rsatadi.
Har xil to‘lqin uzunlikka ega bo‘lgan optik nurlanish, materialda har xil
chuqurlikka kira oladi (kvantlarning chuqurlikka kirish qobiliyati ularning
energiyasiga bog‘likdir). YAO‘ materiallarda yutilgan kvantlar hisobiga hosil
bo‘lgan elektron-teshik juftliklar materialda fazoviy taqsimot hosil qiladi (1-rasm
ga qarang). Hosil bo‘lgan juftliklar-ning keyingi taqdiri YAO‘ materiallarning
diffuzion yo‘li uzunligiga bog‘likdir. Agar bu parametr kattaligi etarlicha bo‘lsa, u
holda nurlanish tufayli hosil bo‘lgan ortiqcha asosiy bo‘lmagan zaryad tashuvchilar
faqat diffuziya jaraѐni tufayli p-n o‘tishga kelib uning elektr maydoni orqali
ajratilishi mumkin. Optik nurlanishni aylantirilishi jaraѐnida muhim rolni
elektronlarning diffuziya yo‘li uzunligi ( Lp ) va p-n o‘tish chuqurligi (ℓ) o‘ynaydi,
chunki hosil bo‘layotgan va ajratilishi lozim bo‘lgan juftliklar ularga bog‘liqdir.
Optik nurlanishning YAO‘ materialga tushish yo‘nalishiga qarab p-n o‘tish
konstruksiyasining ikki xili mavjud va ularni quyidagi 2- rasmda keltirilgan holi
uchun ko‘rish mumkin.
1-hol. Optik nurlanish yo‘nalishiga p-n o‘tish perpen-dikulyar joylashgan hol.
Optik nurlanish qalinligi l ga teng bo‘lgan YAO‘ materialning butunlay oxirigacha
kiradi.
2-hol. Optik nurlanish yo‘nalishiga p-n o‘tish parallel joylashgan hol.
Nurlanish kengligi d ga teng bo‘lgan tuzilmaga tushadi.
Kremniy asosidagi p-n o‘tishga perpendikulyar tushgan hol uchun hosil bo‘lgan
elektron-teshik juftliklarining taqsimlanishi. 1- λ =0,619 mkm, α=2000 sm-1; 2- λ
=0,81 mkm, α=700 sm-1; 3- λ =0,92 mkm, α=90sm
|
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi - bet 30

Rasm 1.
Kontaktlar qarshiligini o‘lchashning uch zondli usuli (a), o‘lchangan
volt-amper xarakteristika (b)
Omik kontaktga qo‘yiladigan talablar. Omik kontakt quyidagi xususiyatlarga ega
bo‘lishi shart:
a) katta elektr o‘tkazuvchanlikka,
b) yuqori issiqlik o‘tkazuvchanlikka,
v) mexanik mustahkamlikka.
Kontaktning solishtirma qarshiligi siljitish kuchlanishi (napryajenie
smeheniya) nolga teng bo‘lgan hol uchun quyidagi
tenglamani qanoatlantirishi
kerak,
ρ
ko
= (dV/dI)
V=0
(15)
Odatda solishtirma qarshilikning keskin kamayishi zaryad tashuvchilar
konsentratsiyasini oshirish orqali kuzatiladi va haroratning kamayishi jarayonida ρ
ning oshishi kuzatiladi.
Bir metall yordamida olingan kontaktlarda yuqoridagi
talablarni bajarish
qiyin. Shuning uchun ikki yoki undan ortiq metallar kombinatsiyasi orqali talablar
bajarilishi mumkin. Bunday kontaktlarda birinchi metall yarim o‘tkazgichli
materialda malum tip zaryad tashuvchilar mavjud kirishma rolini bajarishi kerak
(aktiv kontakt) yoki yarim o‘tkazgich bilan
nisbatan kamroq elektr
o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan holda u bilan ximik bog‘lanish hosil qilishi kerak
(passiv kontakt).
Bundan tashqari birinchi qatlam materiali
mexanik mustahkamlik uchun
mas’uldir. Kontaktning ikkinchi qatlami yuqori haroratli texnologik jarayonga
dosh berishi, tashqi muhit ta’siriga uzoq muddatda chidamli
va yaxshi elektr va
issiqlik o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lishi shart. Uchinchi qatlam (yoki eng ustki
qatlam)
qalaylash imkonini berishi, fotoelektrik batareyani elementlar asosida
yig‘ishni osonlashtirishi va QE ketma-ketlik qarshiligi
kamaytirish imkonini
(kontakt kesimini oshirish imkoniyatini) berishi kerak.
-rasm. Elektr yuritmaning kinematik sxemasi

Inersiya momentini aniqlash uchun keltirilgan va dastlabki
(keltirishgacha bo‘lgan) mexanik tizimlarning kinetik energiyala-
rining tengligidan foydalanamiz. Masalan, 1.8- rasmda keltirilgan
elektr yuritma sxemasi uchun quyidagini olamiz:
Jkdco2tf J ma)m2 —fcs------- = __:__5__ j . _±—2__ -j______ Ш —JSL- / i 1 74
2 2 2 2 bu yerda:
Jkel - tizimning o‘qiga keltirilgan inersiya momenti;
Jd, - dastlabki mexanik tizim qismlarining mos o‘qlardagi
inersiya momenti; ood, со/,
щ ••• ®m - dvigatel o‘qi, uzatish
qurilmasi va mexanizmning burchak tezliklari.
Bundan
J M - J d + - ^ + - Z + ™ + - jr (1.18)
J \ Jl Jm bu yerda: //...
j n, j m - dvigatel, uzatish qurilmasining ayrim
aylanuvchi zvenolari va ijrochi mexanizm o‘qlari orasidagi
uzatish nisbati.
Hisoblash ishlarini soddalashtirish uchun quyidagi tenglikdan
foydalanamiz:
hei=8Jd + J j2m (1-19)
bu yerda: koeffitsiyent 5 nafaqat dvigatel o‘qidagi qo‘shimcha
inersiyalarni, balki uzatish qurilmasidagi inersiya momentlarini
ham hisobga oladi. Odatda 5=1,1 dan 1,3 gacha deb qabul
qilinadi. Ba’zan inersiya momenti / о‘miga siltash momenti
GD 2
dan foydalaniladi:
G D 2 =m (2p)2 =
4J, bu yerda:
G - m ta aylanuvchi qismlar massasi.
Ilgarilama harakatdagi massalarni harakatga keltirishni kine
tik energiyalaming tengligi asosida bajaramiz. (1.10- rasm)
Jkei
/2= J
a 2d /2 + mu2/2,
bu yerda:
J - dvigatel rotorining va yuk ko‘taruvchi qurilma
barabanining inersiya momenti; cod - dvigatel o‘qining burchak
tezligi;
m - siljiyotgan yuk
G ning massasi;
v - yukning chiziqli
tezligi.
Jkei=J+ mv2/ (o2d= J+J1,
(1.20)
bu yerda:
J1 - massa
m ning inersiyasini aylanma harakatga
keltirishni tavsiflovchi ekvivalent inersiya momenti.
Nazorat savollari - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent...

7. Tembel G.V., Gerashenko G.V. Spravochnik po obmotochnim dannim
elektricheskix mashin i apparatov.- Kiev: Texnika, 2003.- 480 s.
8. Spravochnik po elektricheskim mashinam: V 2-x t. 1-iy t./ Pod obsh. red.
I.P.Kopilova, B.K.Klokova.- M.: Energoatomizdat, 2005.- 455 s.
9. Spravochnik po elektricheskim mashinam: V 2-x t. 2-oy t./ Pod obsh. red.
I.P.Kopilova, B.K.Klokova.- M.: Energoatomizdat, 2001.- 688 s.
10. Praktikum po texnologii montaja i ta’mira elektrooborudovaniya/ Pod red.
A.A.Pyastolova,- M.: Agropromizdat, 2003.- 160 s.
2-Mavzu: Quyosh elementlarini tayyorlash texnologiyasi va ularni o‘rganish
Nazorat savollari - №2 Laboratoriya Mavzu: Operatsion tizimdagi buzilishlarni aniqlash va ulardan himoyalanish. Ishdan maqsad

|
№2 Laboratoriya Mavzu: Operatsion tizimdagi buzilishlarni aniqlash va ulardan himoyalanish. Ishdan maqsad
|
bet | 6/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 2,11 Mb. | | #251322 |
Bog'liq 2.LAB ОT бузилишларни аниқлашNazorat savollari
1. Kompyuter tizimi bilan bog‘liq qanday xatoliklar mavjud?
2. Mavjud dasturiy xatoliklar va ular qanday bartaraf etiladi?
3. Tizimning sekinlashish sabablari va ularni bartaraf etish yo‘llari.
4. Tizimning qotib qolish sabablari va ularni bartaraf etish usullari.
Adabiyotlar
1.Abraham Silberschatz " Operating System Concepts, 6th Edition " p. 31 - 47
2. R.M.Aliyev,M.M.Aliyev Tizimli Dasturiy Ta’minot. O’quv qo’llanma.”Transport” nashriyoti, Toshkent,2021.165 b.
3. M.M.Aliyev,T.R.Nurmuxamedov,E.T.Toxirov Tizimli Dasturiy Ta’minot.O’quv qo’llanma.Tokhrent,2017.107 b.
4. M.M.Aliyev,T.R.Nurmuxamedov,E.T.Toxirov Tizimli Dasturiy Ta’minot.O’quv qo’llanma.Toshkent,2018.91 b.
|
| |