nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
"Ijtimoiy muhandislik" tahlili

|
"Ijtimoiy muhandislik" tahlili
|
bet | 1/3 | Sana | 21.01.2024 | Hajmi | 21,11 Kb. | | #142386 |
Bog'liq Ijtimoiy muhandislik
"Ijtimoiy muhandislik" tahlili
"Ijtimoiy muhandislik" atamasi tajovuzkorning texnik vositalardan foydalanmasdan kerakli ma'lumotlarni olish yoki shaxsning harakatlarini nazorat qilish usulini anglatadi. Ijtimoiy muhandislikning mohiyati odamlarga ta'sir qilish, ishontirish, ishonch va ayyorlikni singdirishning faqat psixologik usullaridan foydalanishdir. Ijtimoiy muhandislik usullari har doim insonning asosiy hissiyotlarini manipulyatsiya qilishga asoslangan: qo'rquv, ochko'zlik, hamdardlik.
Ijtimoiy muhandisning asosiy vazifasi - har bir odamga nisbatan yondashgan holda (his-tuyg'ulari va his-tuyg'ulari) unga ehtiyotkorlikni unuttirish va natijada hujumchi uchun zarur bo'lgan harakatlarni bajartirish.
Ijtimoiy muhandislik usullaridan foydalangan holda muvaffaqiyatli hujumlar natijasida jabrlanuvchi ixtiyoriy ravishda va ko'pincha hech qanday shubhasiz tajovuzkorga muhim ma'lumotlarni (hisoblar uchun login va parollar, bank kartasi rekvizitlari) yoki xavfsizlikni chetlab o'tish orqali maqsadli tizimga kirish uchun zarur imkoniyatlarni taqdim etadi.
Ijtimoiy muhandis hujumining odatiy misoli - bu bank xodimi nomidan bank mijoziga qo'ng'iroq qilish yoki xabar yuborish. Mijozga uning kartasi bloklangani haqida xabar beriladi va kartani qayta tiklash bahonasida ma'lumotlar va kod so'zini ko'rsatish so'raladi.
Ijtimoiy muhandislarning qurbonlari va maqsadlari. Har bir inson ijtimoiy muhandislik hujumi qurboni bo'lishi mumkin. Ulardan himoya qilishning universal vositasi yo'q. Yagona savol shundaki, ijtimoiy muhandis ishonchni qozonish va o'z qurbonini zarur va oldindan bashorat qilingan harakatlarni bajarishga majburlash uchun qanchalik murakkab va ishonchli aldash sxemasini ishlab chiqishi mumkin.
Ijtimoiy muhandislik hujumlarining nishoni oddiy foydalanuvchilar ham, turli kompaniyalar va banklarning xodimlaridir. Birinchi holda, tajovuzkorning asosiy maqsadi shaxsiy manfaatlar, ikkinchi holda esa axborot tizimlarining ishlashini buzish maqsadida korporativ tarmoqqa kirishni qo'lga kiritadi. Hatto eng so'nggi texnik-apparat vositalari bilan ishonchli himoyalangan va Internetdan ajratilgan axborot tizimi ham bunday hujumlarga nisbatan zaif bo'ladi, chunki odamlar u bilan ishlaydi va uni boshqaradi.
Ijtimoiy muhandislik odatda rejalashtirilgan kompyuter hujumining bosqichlaridan biridir. Texnik zaifliklarni qidirish va ulardan foydalanishga vaqt sarflashdan ko'ra, tajovuzkor birinchi navbatda odamni "buzish" va tizimga kirish yoki jabrlanuvchini kompyuterda zararli faylni mustaqil ravishda ishga tushirishga ishontirish osonroqdir.
|
| |
«кимё» фанидан маъруза

Mavzu: «Metallarning korroziyasi».
R E J A
: 1.
Metallar korroziyasi. Korroziya turlari. Metallarni korroziyadan saqlash.
1. Metallar korroziyasi.
Ko„p metallar havo, suv, kislota, ishqor va tuzlarning eritmalari
ta‟sirida emiriladi.
Metalning atrof muhit ta‟sirida emirilish protsessi
korroziya
deyiladi. Korroziya - lotincha “corrodere” emirilish so„zidan olingan. Korroziya o„zining
fizik-kimyoviy xarakteri jihatidan 2 xil bo„ladi -
kimyoviy va elektrokimyoviy korroziya.
Metalda korroziyaning kaysi turi sodir bo„lishi metalni o„rab turgan tashqi muhitga bog„liq.
Elektr toki o„tkazmaydigan muhit (gazlar-
O
2
, SO
2
, H
2
S
, galogenlar,
SO
2
, noelektrolit
suyuqliklar, neft, kerosin, benzin, va hokazo
)
larda kimyoviy korroziya sodir bo„ladi.
Kimyoviy korroziya o„z navbatida gazdagi va suyuqlikdagi korroziyaga bo„linadi. Gazdagi
kimyoviy korroziyada metallar havo kislorodi, ko„mirning yonish mahsulotlari bilan
oksidlanadi. Korroziya protsessi past va yuqori temperaturalarda borishi mumkin. Quyi
temperaturada gazlarning metall sirtiga yutilishi –
xemosorbsiya
deyiladi. Bunda ko„pgina
metallarda
(Ni, Cr, Cu, AI)
yupqa oksid parda hosil bo„ladi. Bu parda metallni yana oksidlanishidan
saqlaydi. Oksid pardalarning qalinligi 10-15 A
0
atrofida bo„lganda metallning tashqi ko„rinishi o„zgarmaydi.
Bu hodisa ayniqsa yuqori temperaturali sharoitda ko„p uchraydi va u metallning
gaz korroziyasi
deb ham
ataladi.
Suyuk yoqilgilar ta‟sirida vujudga keladigan korroziya xam kimyoviy korroziyaga kiradi.
Suyuk yoqilgining asosiy tarkibiy qismi metallni korroziyalantirmaydi, lekin neft va surkov moylari
tarkibidagi
|
1-маърўза: Кириш

1-маърўза: Кириш
Download
1,96 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/75
Sana
06.12.2023
Hajmi
1,96 Mb.
#112256
Download
1,96 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1-маърўза: Кириш
Download
1,96 Mb.
Matnni ko'rish
Instagram - 10-amaliy mashg`ulot

|
10-amaliy mashg`ulot
|
bet | 4/5 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #250650 |
Bog'liq DedlineInstagram
Instagram — Kevin Systrom va Mike Krieger tomonidan yaratilgan hamda rasm va videolarni ulashish uchun moʻljallangan ijtimoiy tarmoq. Shuningdek, boshqa ijtimoiy tarmoq platformalari orqali ularni yuklash imkonini beradi. Bundan tashqari, foydalanuvchilar rasmlar va videolar uchun raqamli filtrlar qoʻllash imkoniga egadir. Instagramda videolar uchun maksimal davomiylik 60 soniyadir.Instagram App Store va Play Market orqali bepul tarqatiladi. Tarixi Instagram ikonkasi (2016-yildan) Instagram Kevin Systrom va Mike Krieger tomonidan yaratilgan hamda bepul mobil ilova sifatida 2010-yilning oktabr oyida ishga tushirilgan. Dastlab, bu ilova nomi Burb boʻlgan. Keyinchalik, Systrom va Krieger, „instant camera („tezkor kamera“) va „telegram“ soʻzlarini birlashtirib, ilovaning nomini „Instagram“ga oʻzgartirishdi.Bu xizmat qisqa fursatda 2012-yilning aprel oyiga kelib, 100 million faol foydalanuvchilarga ega boʻlganligi ortidan mashhurlik qozondi. Keyinchalik shu yilning oʻzida kompaniyani Facebook, Inc. sotib oldi. Instagram uchun AQSh$1 milliard sarflandi. 2018-yilga kelib esa Instagramda foydalanuvchilar soni 1.1 milliardga yetdi. Mutaxasislarning taʼkidlashicha, Instagramdan tushadigan foyda naqd $2.8 milliardni tashkil etadi. Hozirgi kunda Instagram Nokia aqlli telefonlari va BlackBerry 10 va boshqa planshetlar uchun ham mavjud. Instagram foydalanuvchilari uchun yangi funksiya paydo boʻldi. Unga koʻra, endilikda katta yoshli foydalanuvchilarning notanish oʻsmirlarga yozishi taqiqlanadi. Yangi funksiya kattalarga 18 yoshga toʻlmagan, ularning sahifasiga obuna boʻlmagan oʻsmirlarga yozish imkoniyatini bermaydi. Oʻsmirlar esa, oʻz navbatida, sahifasiga aʼzo boʻlish uchun soʻrov yuborgan foydalanuvchilarning shubhali xatti-harakatlari toʻgʻrisida ogohlantiriladiLive Rooms 2021-yil 1-martdan boshlab Instagramda uch kishi bilan jonli efir qilish funksiyasi (Live Rooms) qoʻshildi. 13 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun versiya Facebook ijtimoiy tarmogʻi Instagramʼning 13 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun moʻljallangan maxsus versiyasini ishlab chiqadi. Maʼlum qilinishicha, Facebookʼning oʻzida hozirda shunday texnologiya mavjud boʻlib, u Messenger Kids deb nomlangan. Ammo undagi barcha funksiyalar hamda tarkibiy qism oʻsmirlar (14–18 yosh) uchun moslashtirilgan. Ishlab chiqiladigan yangi ilovaga esa ota-onalarga farzandining sahifalarini nazorat qilishga imkon beruvchi tizim kiritiladi.
Telegram
|
| |
-amaliy mashg`ulot - 10-amaliy mashg`ulot

|
10-amaliy mashg`ulot
|
bet | 5/5 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #250650 |
Bog'liq Dedline11-amaliy mashg`ulot. Onlayn xizmatlar yordamida testlarni ishlab chiqish.
Google disk yordamida tuzilgan test
Testni ishlash uchun quyidagi havolaga oting
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeOaUtfNmh7QUFCFJMzWLm-oh1T0QyaZ2jmvmrZMgao2gObzg/viewform?usp=sf_link
Spring QuizMakerda
12-amaliy mashg`ulot. Viktorinalar uchun mobil xizmatlar bilan ishlash. Viktorinalar yaratish va internetda taqdim etish
https://ahaslides.com/YG4OO shu silka orqali viktorinada qatanshish mumkin.
|
| |
WhatsApp - 10-amaliy mashg`ulot

|
10-amaliy mashg`ulot
|
bet | 3/5 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #250650 |
Bog'liq DedlineWhatsApp
WhatsApp Messenger (talaffuzi: Uotsapp messenjer;[1] inglizchadan Whatʼs up? — „Nima gaplar?“ va app — ilova) smartfonlar uchun propriyetar, kross-platforma darhol xabarlashuv obuna xizmatdir. Matn xabarlashuvdan tashqari foydalanuvchilar bir-birlariga tasvir, video va audio xabarlar yuborishlari mumkin. Mijoz dastur Google Android, Windows, BlackBerry OS, Apple iOS, Nokia Series 40, Symbian, Nokia Asha platform va Microsoft Windows Phone uchun mavjud. WhatsApp Inc. 2009-yilda amerikaliklar, sobiq Yahoo! xodimlari Brian Acton va Jan Koum tomonidan ochilib, Mountain View, Kaliforniyada joylashgan.[2][3] Osiyolik xabarlashuv xizmatlari (LINE, KakaoTalk, WeChat kabi) bilan raqobatda boʻlgan WhatsApp 2012-yil avgustida kuniga oʻn milliard xabar oʻtkazdi.[4] 2013-yil 13-iyunida WhatsApp Twitter hisobida kuniga 27 milliard xabar oʻtkazib, rekord oʻrnatganini eʼlon qildi.[5] Financial Times gazetasiga binoan, „Skype xalqaro telefonlashuvga nima qilgan boʻlsa, WhatsApp SMSga xuddi shunday qildi.“[6] 2013-yil noyabriga kelib WhatsApp oylik foydalanuvchilari soni 190 millionga, ulashilgan fotolar soni 400 millionga yetdi.[7][8] 2013-yil dekabrida WhatsApp blogi oylik faol foydalanuvchilar soni 400 millionga yetgani haqida iddao qildi.[9] 2014-yil 19-fevralida Facebook WhatsAppʼni $19 milliardga sotib olishini bildirdi. Facebook shundan $4 milliardni naqd, $12 milliardni Facebook hissalarida, $3 milliardni keyingi toʻrt yil davomida faqat WhatsApp asoschilari va xodimlari tomonidan olinadigan xizmat uchun ajratiluvchi aksiyalarda berishini va WhatsApp messendjerining asoschilaridan biri boʻlmish Yan Kum (Jan Koum) direktorlar kengashi aʼzosi etib tayinlanishini eʼlon qildi.[10] Qiziq faktlar WhatsAppning Server dasturiy taʼminoti Erlang tilida yozilgan; 2012-yilning yanvar oyida WhatsApp serverlari FreeBSD OTidan foydalanishgan, ularda 96 Gb operativ xotira oʻrnatilgan boʻlib, ularning har biri 1 dan 2,8 milliongacha bogʻlanishni amalga oshira olgan. Bir kunda WhatsApp 10 mlrd.ga yaqin maʼlumotlarni yetkazib bera olgan (2012-yil avgust). 2013-yil iyun oyida kompaniyaning xabar berishicha, rekord oʻrnatilgan kuni ular 10 mlrd.dan ortiq xabarni qabul qilgan va 17 mlrd xabarni yetkazib bera olgan.
|
| |
N – asbobning o’lchash chegarasi

14
olmaydi. Yo‟l quyiladigan asosiy hatoliklar chegaralari keltirilgan hatoliklar
ko‟rinishida quyidagi sonlardan aniqlik sinfi beriladi: (1,0; 1,5; 2,0; 2,5; 3,0; 4,0; 5,0;
6,0 )10
n
, bunda n=1,0;- 1,0;- 2,0 va x k. O‟lchash asbobining aniqlik sinfi foizlarda
hisoblangan eng katta keltirilgan hatolikka teng:
%
100
%
100
min
max
max
max
max
N
N
X
N
X
j
K
n
(2.11)
O‟lchash vositalarining hatoliklari statistik va dinamik hatoliklarga bo‟linadi.
O‟lchash vositalarining statistik hatoligi
ni muntazam
м
va tasodifiy
т
hatoliklardek tashkil etuvchilar yig‟indisi ko‟rinishda tasvirlash mumkin:
=
м
+
т
(2.12)
bunda
м
-o‟zgarmas yoki sekin o‟zgaradigan kattalik;
т
-o‟rta qiymati nolga teng
bo‟lgan tasodifiy kattalik.
(2.12) munosabat o‟lchov vositasi hatoligi modelini tavsiflaydi. Shuning uchun
o‟lchov vositasi aniq xossalarni tula va ob„ektiv tavsiflashda tasodifiy kattaliklar
nazariyasi apparati-extimollar nazariyasidan foydalanish zarur.
– ma„ruza. Suyuqlik va sochiluvchan moddalarning sathini o‟lchash

|
– ma„ruza. Suyuqlik va sochiluvchan moddalarning sathini o‟lchashBog'liq 1-ìàúð¢çà Êèðèø14– ma„ruza. Suyuqlik va sochiluvchan moddalarning sathini o‟lchash 95
14.1.Asosiy ma„lumotlar va tasnifi………………………………………… 95
14.2.Qalqovichli satx o‟lchagichlar………………………………………… 96
14.3.Gidrostatik satx o‟lchagichlar……………………………………………97
14.4.Elektr satx o‟lchagichlar……………………………………………… 98
15 – ma„ruza. Radiotulqinli, radioizotopli, termokonduktomerli,
ultratovushli, sochiluvchan moddalarning satxini o‟lchash.……………100
15.1. Radiotulqinli sath o‟lchagichlar ………………………………………100
15.2.Termokonduktomerli sath o‟lchagichlar……………………………… 101
15.3.Ultratovushli sath o‟lchagichlar……………………………………… 101
15.4.Sochiluvchan moddalarning sathini o‟lchash………………………… 102
16 – ma„ruza. Gazlarning tarkibini analiz qilish asboblari …………… 103
16.1. Gaz tahlillagichlari to‟g‟risida umumiy ma„lumotlar………………… 103
16.2. Termokimyoviy va elektrokimyoviy gaztahlillagich asboblar……… 105
16.4. Termokonduktomerik gaz tahlillagich asboblar……………………… 106
Ba„zi atamalar izoxli lug‟ati………………………………………………109
Adabiyotlar……………………… …………………………………… 110
111
|
| |
У 
• У – в умеренном климате. Мўтадил иқлимда 
эксплуатация қилишга мўлжалланган 
ХЛ

У
• У – в умеренном климате. Мўтадил иқлимда
эксплуатация қилишга мўлжалланган
ХЛ
• ХЛ – в холодном климате. Совуқ иқлимда
ишлатишга мўлжалланган.
ТВ
• ТВ – тропический влажный, тропик нам
иқлимга мўлжалланган
О
• О – общеклиматического исполнения. Турли
хил иқлимларда қўллашга мўлжалланган
Жойлаштириш бўйича электротехник қурилмалар қуйидаги
категорияларга бўлинади:
1
• 1 – очиқ хавода ишлашга мўлжалланган
2
• 2 - бостирма тегида ишлашга мўлжалланган
3
• 3 – ѐпиқ, микроиқлимсиз хоналарда ишлашга
мўлжалланган
4
• 4 – ѐпиқ,микроиқлим яратилган хоналарда ишлашга
мўлжалланган
5
• 5 - юқори намлиги бор хоналарда қўллашга
мўлжалланган
Мустақил ҳамдўстлик давлатлари бўйича эришилган келишувга
асосан хар бир электртехник қўрилма ѐки жихоз хизматчиларни
ток ўтказувчи ва айланувчи қисмлардан ва корпус остига каттик
заррачалар тушишдан ҳимояланиш даражаси (Х
1
) хамда корпус
остига сув киришидан ҳимояланиш даражаси (Х
2
) билан
белгиланади.
Умумий қуринишда бу белгиланиш УРХ
1
Х
2
деб белгиланади
(УР- International Protection)
Х
1
= 0-6 гача ўзгаради
Х
2
= 0-8 гача ўзгаради
Х
1
= 0 хеч кандай ҳимоялаш йўқлигини белдиради
Х
1
= 6 максимал ҳимоя бор, яъни корпус остида,
герметик жойлашган
Х
2
= 0 хеч кандай ҳимоя йўқ
Х
2
= 8тўла герметик бажарилган, масалан
скважиналардаги насосларнинг моторлари. Қишлоқ
хўжалиги ишлаб чиқаришда қўпинча қўлланилади
УР 44; УР 45; УР 34; УР 55; УР 43.
|
Nazorat uchun savollar - 1-маъруза. Elektrotexnika materiallarining sinflanishi

|
1-маъруза. Elektrotexnika materiallarining sinflanishiBog'liq 2-Ma\'ruzaNazorat uchun savollar.
1. Qishloq va suv xo‘jaligida qanday sharoitlar
mavjud?
2. Qishloq xo‘jaligi ob’ektlarida muhit sharoitlari
klassifikatsiyasini ayting
Qishloq xo‘jaligi ishlab
chiqarishiga uskunalarni mavsumiy
ishlashi va iqlim sharoitining ta’siri
bor.
Elektrotexnologiyalar va elektr
jihozlaridan foydalanish
kaf
еdrasi
Turdibayev Abduvali
Abdujalolovich
+ 99899-521-35-83
turdiboev1983@mail.ru
|
| |
Raspodjela proizvodnje i analiza jedinične isporuke

|
Raspodjela proizvodnje i analiza jedinične isporuke
|
bet | 12/13 | Sana | 19.03.2017 | Hajmi | 135,36 Kb. | | #309 |
Raspodjela proizvodnje i analiza jedinične isporuke – novi alati kojima bi se integrirala široko rasprostranjena proizvodnja
Analiza u stacionarnom stanju – novi alati za vjerojatnosno određivanje tokova snaga i analizi kratkog spoja
Simulacija prijelaznog ponašanja – novi alati za analizu stabilnosti, i aplikacije u frekvencijskoj i vremenskoj domeni
Tehnike predviđanja i korišteni alati - definiranje modela zasnovanih na stohastičkim varijablama kao što su vjetar, sunce, temperatura, padaline, opterećenje
|
| |
1-маъруза. Elektrotexnika materiallarining sinflanishi

|
1-маъруза. Elektrotexnika materiallarining sinflanishi
|
Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 121,32 Kb. | | #143455 |
Bog'liq 13-ma\'ruza ELEKTRLASHGAN TEMIR YO‘LLARNING YONDOSH LINIYALARGA TA’SIRI KONTAKT TARMOG‘INING ELEKTR TA’SIRI REJA: - Kontakt tarmog‘ining elektr ta’siri
- Kontakt tarmog‘ining elektr ta’siri ostida bo‘lgan yondosh liniyaning yerga nisbatan kuchlanishining va undagi tokning liniya uzunligi bo‘yicha taqsimlanishi
Kontakt tarmog‘ining elektr ta’siri
|
| |
Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc
Download
0,81 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/81
Sana
02.02.2024
Hajmi
0,81 Mb.
#150608
Download
0,81 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc
Download
0,81 Mb.
Matnni ko'rish
1-маърўза: Кириш - bet 3

5
1-ma„ruza:KIRISH.
“ISSIQLIK
TЕXNIKA
O‟LCHOVLARI
VA
AVTOMATIK BOSHQARISH NAZARIYASI” FANINING MAQSADI VA
VAZIFALARI. O‟LCHASH NAZARIYASI ASOSLARI.
Reja:
1.1.Kirish. Fanning maqsadi, vazifasi, tarixi va ishlab chiqarishdagi o‟rni.
1.2.O‟lchashlar haqida umumiy ma„lumotlar.
1.3.O‟lchash vositalari.
1.4.O‟lchov asboblarining tasnifi.
1.5.Asboblarning davlat sistemasi.
Tayanch iboralar: Metrologiya, o‟lchashlar, o‟lchash
vositasi, o‟lchash usuli,
o‟lchash natijasi, o‟lchov vositalari, absolyut va nisbiy ulchash, sezuvchan element,
standart namuna, karrali, unli va kogerent birliklar.
Adabiyotlar: 1, 3, 4, 5, 7.
1.1.Kirish. Fanning maqsadi, vazifasi va ishlab chiqarishdagi o‟rni
Xalq hujaligining barcha tarmoqlarida ishlab chiqarish jarayonlarini
avtomatlashtirish, fan-texnika tarqqiyotining va mamlakat rivojining asosiy omili
hisoblanadi. Avtomatlashtirish borasidagi eng ma„suliyatli
ishlar esa, shubxasiz,
muhandis–texnik xodimlar zimmasiga tushadi.
Bugungi kun muhandislari yangi texnologiya va texnikadan foydalanishga,
texnologik jarayonlarni avtomatlashtirishni keng joriy etishga ishlab chiqarish
rezervlarini aniqlash va uni jadallashtirishga qodir bo‟lishlari kerak.
O‟lchash texnikasi xalq hujaligining barcha sohalarida fan–texnika
taraqqiyotining muhim omillaridan biridir. Texnologik parametrlarning to‟g‟ri
qiymatlarini avtomatik
nazorat qilmasdan turib, texnologik jarayonlarni yoki
agregatlarni to‟g‟ri boshqarib bo‟lmaydi, o‟lchov vositalarisiz esa avtomatlashtirish
mumkin emas.
O‟lchash texnikasini ishlab chiqarishga keng joriy etish uchun har bir muhandis–
texnik xodim, qaysi soha mutaxassisi bo‟lishidan qat„iy nazar, o‟lchash
nazariyasidan, metrologiya asoslaridan, texnologik o‟lchash usullari va vositalaridan,
hisoblash texnikasidan, o‟lchash jarayonlarini avtomatlashtirishda
foydalanish
imkoniyatlaridan xabardor bo‟lishi zarur. Shu maqsadda talabalarga, bo‟lg‟usi
muhandis–texnik xodimlarga «Issiqlik texnika o‟lchovlari va avtomatik boshqarish
nazariyasi» fani o‟qitiladi.
«Issiqlik texnika o‟lchovlari va avtomatik boshqarish nazariyasi» fanining asosiy
maqsadi o‟lchash nazariyasining umumiy masalalari, o‟lchash
uslublari, natijalar
olish usullari va hozirgi asosiy ishlab chiqarish jarayonlarida bug‟ning texnologik
parametrlarini avtomatik nazorat qilish va boshqarish tizimlarida o‟lchov-nazorat
asboblarini ishlash prinsiplarini, to‟zilishini,
ular bilan ishlash, natijalar olish, tahlil
qilish yo‟llarini o‟rganishdan iborat.
6
Yangi texnologik jarayonlarni o‟lchash va avtomatik boshqarishni o‟rganish,
zamonaviy nazorat o‟lchov asboblarini issiqlik energetikasiga qo‟llash, energetik
jarayonlarni avtomatik o‟lchash,
rostlash va boshqarish, bug‟ ishlab chiqarish
jarayonlarini avtomatlashtirish, ishlab chiqarish rezervlarini aniqlash va ularni
joylashtirish kabilar fanning vazifasiga kiradi.
АННОТАЦИЯ - 1-маърўза: Кириш

4
SO‟Z BOSHI
«Ta„lim to‟g‟risida» va «Kadrlar tayyorlashning milliy dasturi»
mustaqil
Respublikamiz
yoshlarining
ongli,
malakali,
zukko-ziyoli
bo‟lishlari,
jamiyatimizning intensiv rivojlanishi, taraqqiyoti, kelajagi yo‟lidagi
muhim
qarorlaridan biri bo‟lib, u biz pedagog–olimlar, muhandislar, umuman har bir soxa
xodimi oldiga juda muhim vazifalar qo‟ydi.
Bu ishlarni ro‟yobga chiqarish ancha bilim, tajriba, sabr – toqat va ilmiy nuqtai
nazaridan qarab, g‟ayrat shijoat bilan
ishlashimizni taqozo etadi, xususan
talabalarimiz bilim olishlari uchun juda ko‟plab darslik va qo‟llanmalar, ko‟rsatmalar
yozilishi va undan talabalar maksimal foydalanishlari lozimdir.
Ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatik boshqarish va nazorat qilish texnika
taraqqiyotining asosiy yo‟nalishlaridan biri bo‟lib, u ishlab chiqarish samaradorligini
mutassil
oshirish, mahsulotning sifatini yuqori darajaga ko‟tarish, mexnat
sharoitlarini yaxshilash, ishlab chiqarish havfsizlik texnikasini ta„minlash
va atrof-
muhitni muhofaza qilish uchun xizmat qiladigan asosiy omillardan biri hisoblanadi.
Yozilgan ushbu ma„ruza matni «Issiqlik texnika o‟lchovlari va avtomatik
boshqarish nazariyasi» fanini uzlashtirishga oid bo‟lib, issiqlik energetik jarayonlarda
o‟lchashlar o‟tkazish, o‟lchash nazariyasining umumiy qoidalari, o‟lchov asboblarini
to‟g‟ri ishlashini ta„minlash maqsadida qiyosiy taqqoslash issiqlik texnik
o‟lchovlarini avtomatik nazorat qilish va boshqarishga oid ishlar bo‟lib,
ularni amalga
oshirish natijasida talabalar olgan bilimlarini issiqlik texnik jarayonlarda qo‟llash
uchun ko‟nikmalar hosil qilish imkoniga ega bo‟ladilar degan umiddamiz.
Tayanch iboralar - 1-маърўза: Кириш

12
Absolyut hatolikning kattalik haqiqiy qiymatiga nisbati
nisbiy hatolik deb ataladi.
%
100
%
100
nx
nx
n
nx
X
X
X
X
X
b
(2.3)
Odatda,
Х
nх
–haqiqiy qiymat va
Х
n
–topilgan qiymatlarga nisbatan «
X» juda
kichik bo‟ladi, shuning uchun quyidagi formulani yozish mumkin:
%
100
%
100
n
nx
X
X
X
X
b
(2.4)
Kattalikning asl qiymatini aniqlash uchun o‟lchov asbobining ko‟rsatishiga
to‟zatish kiritiladi. Uning son qiymati teskari ishora bilan olingan absolyut qiymatiga
teng:
d = X
nx
– X
n
ѐки
D = -
X
(2.5)
Asbobning hatoligi shkala diapazonining foizlarida ifodalanadi.
Bunday
hatoliklar
keltirilgan hatolik deyiladi va absolyut hatolikning diapozoniga bo‟lgan
nisbatiga teng bo‟ladi, ya„ni
%
100
N
X
j
(2.6)
O‟lchash vositalari - 1-маърўза: Кириш

|
1-маърўза: КиришBog'liq 1-ìàúð¢çà Êèðèø 1.3.O‟lchash vositalari
O‟lchashlarda qo‟llaniladigan va normallashgan metrologik xossalarga ega
bo‟lgan texnik vositalar o’lchash vositasi deyiladi. O’lchash vositalarining asosiy
turlariga o‟lchovlar, o‟lchash asboblari, o‟lchash o‟zgartkichlari va o‟lchash
qo‟rilmalari kiradi. O‟lchash prinsipini va vositasini belgilab beradigan usullar
majmui o’lchash usuli deyiladi.
O‟lchov–berilgan o‟lchamdagi fizik kattalikni qayta o‟lchash uchun
mo‟ljallangan o‟lchash vositasi.
O‟lchovlarga standart namunalar va namuna moddalar kiradi.
Standart namuna - modda va materiallarning xossalari yoki tarkibini
xarakterlovchi kattaliklarning birligini qayta tiklash uchun o‟lchov. Masalan,
tarkibidagi kimyoviy elementlari ko‟rsatilgan ferromagnit materiallar xossalarining
standart namunasi.
Namuna modda - tasdiqlangan spesifikatsiyada ko‟rsatilgan tayyorlash
shartlariga rioya qilinganda tiklanadigan ma„lum xossalarga ega bo‟lgan moddadan
iborat o‟lchov.
Ko‟zautvchi idrok qilishi uchun qo‟lay shakldagi o‟lchov axboroti signalini
ishlab chiqishga xizmat qiladigan o‟lchash vositasi o’lchov asbobi deyiladi.
O‟lchash asboblari ko‟rsatuvchi, qayd qiluvchi, kombinatsiyalashgan,
integrallovchi va jamlovchi asboblarga bo‟linadi.
O‟lchashga doir axborotni o‟zatish, o‟zgartirish, ishlov berish va saqlash uchun
qo‟lay bo‟lgan ammo ko‟zatuvchi bevosita idrok qilishi mumkin bo‟lmaydigan
shakldagi signalni ishlab chiqish uchun xizmat qiladigan o‟lchash vositasi o’lchash
o’zgartkichi deb ataladi. O‟zgartiriladigan fizik kattalik kirish kattaligi, uning
o‟zgartirilgani esa chiqish kattaligi deyiladi. O‟lchanayotgan kattalik keltirilgan
o‟lchash o‟zgartkichi birlamchi o’zgartkich deyiladi. Birlamchi o‟zgartkichlar
ko‟pincha datchiklar deb yuritiladi. Uning bevosita o‟lchanayotgan kattalik
ta„siridagi qismi sezuvchan element deyiladi.
|
| |
Distribucijska mreža u budućnosti – a system

Distribucijska mreža u budućnosti – a system engineering approach to study the opetarional integration of distributed generation and active customers
Cilj i svrha
Za analizu rada elektroenergetskih sustava u početku su se razvili simulacijski alati i metode koji su se koristili u off-line modu. Takvi su alati nadograđeni kako bi se prilagodili radu u on-line modu u kojem se prema trenutnom stanju mreže obavljaju analize raspodjele proizvodnje, estimacija stanja sustava i razne zaštitne analize. Software za analizu i simulacije orijentiran je konvencionalnoj centraliziranoj proizvodnji. Budući da se teži decentraliziranoj proizvodnji, potrebno ju je uključiti u alate i metode za analizu. Kako bi se unaprijedio SCADA sustav potrebno je unaprijediti integraciju podataka i uključiti realne odzive potrošača.
Veliki broj malih generatora, nepredvidljivost distribuirane proizvodnje, promjene u tokovima snage (osobito u distribucijskoj mreži) samo su neke od činjenica koje se ne mogu uspješno rješavati determinističkim metodama. Štoviše, distribucijski se generatori mogu pripojiti mreži putem uređaja učinske elektronike. Očekuje se da će se za distribucijsku frekvenciju i razinu napona razviti novi i poboljšani regulatori te različiti tipovi uređaja za pohranu podataka kako bi poboljšali rad aktivnih distribucijskih mreža. U današnjem modelu mreže zanemaruje se utjecaj razmjene podataka prilikom upravljanja mrežom i komunikacijske potrebe. Da bi se osposobio novi način upravljanja sustavom potrebno je donijeti odluke o tome koji su to relevantni podaci potrebni za on-line analize i kako ih prenositi.
Tehnički opis i djelokrug
Ovo istraživanje sadrži sljedeće međusobno povezane elemente:
|
Avtomobillarga servis kitobchasi bo'yicha xizmat ko'rsatish

19
Kitobchaning keyingi varaqlari yirtib olinadigan talonlar bo'lib, unda xizmat yurgan
yo'l va va vaqt bo'yicha ko'rsatish tartibi keltirilgan. Har bir talonning oldingi qismida
bajariladigan ishlarning majmuini bajarish uchun yuriladigan yo'l - kilometrda, orqa
qismida esa xizmat ko'rsatishda ishlab chiqargan zavod tamonidan belgilangan majburiy
ishlarning tarkibi ko'rsatiladi. Ko'pgina firmalarning kitobchalaridagi xamma talonlarda
bajariladigan ishlarning tarkibi o'garmay qolishi yoki belgilangan tartibda qaytarilib
turuvchi bir nechta bo'lishi mumkin.
UzDEU avtomobillari kitobchasida xizmat ko'rsatish ishlari har 10000 km da
bajariladi. Faqatgina foydalanish boshlangandan so'nggi 1000-2000 km bundan mustasno
bo'lib, bunda belgilangan o'ziga xos ishlar bajariladi.
«OREL» (FRG) firmasining servis kitobida avtomobillarga SXK 100 ming km ga
qadar har 5000 km da bajariladi hamda foydalanish boshlangandan keyingi 500, 1000 va
5000 km bundan mustasno bo'lib, bu oraliqlarda o'ziga xos ishlar bajariladi.
«RENAULT» (Fransiya) firmasining servis kitobchasi kafolat katochkalari, 500 va
2000 km uchun kafolat xizmat ko'rsatish talanlari va kafolat davridan keyingi talonlardan
tashkil topgan.
VAZ avtomobillariga xizmat ko'rsatish servis kitobchasidagi 12 ta talon bo'yicha
bajariladi va 100 ming km masofaga mo'ljallangan. Xizmat ko'rsatish ishlari №1 talon
bo'yicha 1500-2000, №2 talon bo'yicha 4000-5000 km dan so'ng, keyin esa har 10000 km
dan so'ng bajariladi.
Qaytarish uchun savollar
1.Avtomobillarga TXK va JT rejali-ogohlantiruvchi tizimi vazifalari
2.Avtomobillarga TXK va ta'mirlash xaqida nizom.
3.Avtomobillarga TXK turlari
4.Avtomobillarni ta'mirlash turlari
5.JT da bajariladigan ish turlari
6.ATK larning vazifasi
7.TXKS larning vazifasi
8.Servis kitobchasi bo'yicha xizmat ko'rsatish
Mexanik yeyilish - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

11
o'zgarmas bo'lsa, bunday ish rejimi o'zgarmas deyiladi. Avtomobilning o'zgaruvchan
rejimda ishlashi, detallarni tez yeyilishiga va yonilg'i sarfi ortib ketishiga olib keladi.
Yo'l sharoiti-harakat tezligiga, burilish radiusi, qoplamalarining tekisligini,
balandlik va qiyaliklarning kattaligini, yo'lning qurilish sifatini ifodalaydi. Avtomobil
asfalt yo'lda yurmay, tuproqli, notekis yo'lda yurganda, tirsak valining aylanishlar soni
ortib, shu bilan bir qatorda ilashish muftasini ulashlar soni, harakat tezligini qo'shib
ajratishlar, harakatni to'xtatish (tormozlash) lar sonining ortishi natijasida yonilg'i sarfi
ham (asfaltli yo'lda yurganga qaraganda) o'n barobar va undan ham oshib ketadi. Buning
natijasida avtomobil (agregat, mexanizm va detal) larning yeyilish jarayoni tezlashadi.
Iqlim sharoiti- havo harorati, barometrik bosim va namlik bilan ifodalanadi.
Mustaqil davlatlar xamdo'stligi hududini yarmidan ko'prog'i sovuq mintaqali hisoblanib
(yarim yildan ko'proq vaqt mobaynida harorat - 200S bo'lib), bu havoni past harorati,
avtomobilni texnikaviy holatiga katta ta'sir ko'rsatadi. Avtomobillarni bunday sharoitda
ishlashi hamma agregat mexanizmlarni o'ta sovib ketishga olib keladi. Buning natijasida,
sovuq dvigatelni yurgizish qiyinlashadi, sovutish tizimidagi suyuqlik muzlaydi,
akkumulatorlar batareyasi elektroliti o'ta soviydi.
Muhitdagi havo haroratining oshishi radiatordan ajralib chiqayotgan issiqlikni
kamaytiradi, dvigatelni qizib ishlashiga olib keladi. Bunday holatda dvigatel siltanish
(detonatsiya) bilan ishlab, uning quvvati, tejamkorligi va uzoq ishlashligi kamayadi.
Dvigatelning qizib ishlash yonilg'i hamda uning chala yonib chiqishi atrof muhitga
zaharli gazlar chiqishini oshiradi.
Avtomobilni haydash sifati - ma'lum yo'l sharoitida haydash usulini ifodalaydi.
Avtomobilni haydashning quyidagi usullari mavjud: beixtiyor yoki harakat inersiyasi
bilan olg'a siljib haydash, (to'siqlaridan o'tib), to'siqlarsiz belgilangan tezlik bilan haydash
va murakkab (kombinirovanno'y). Avtomobil beixtiyor (impulsiv) usul bilan haydalganda,
harakat to'g'ri uzatma (pryamaya peredacha) lar bilan (vaqti-vaqti bilan to'siqlardan o'tib)
tezlatib, inersiya asosida haydash tushuniladi.
Avtomobillarni haydash usullarini kuzatish natijalari shuni ko'rsatadiki, to'siqlardan
o'tib, tezlatish (razgon va nakat) usulida haydashda yonilg'i sarfi 5-6% ga tejaladi, ammo
dvigatel detallarining yeyilishi (boshqa usullardagi haydashlarga qaraganda) jadallashadi.
Bunday usulda ilashish muftasi va uzatmalar qutisi (boshqa agregatlarga qaraganda)
ko'proq ishlaydi. Ikkinchi usulning kamchiligi shundan iboratki, nishab yo'ldan tushishda,
bevosita to'xtash ko'p marta tormozlanishlar natijasida, dvigatelning yeyilishi ortadi.
Tajribalardan ko'rinishicha, haydashda (ularni usuliy afzalliklarini nazarda tutib, haydash)
usullarni almashtirib turish maqsadga muvofiqdir, bu ta'mirlararo bosib o'tiladigan yo'lni -
masofani 60% gacha oshiradi va yonilg'i sarfini 30 % gacha kamaytiradi.
Zahtjevi aktivnog menadžmenta - Strateški program istraživanja buduće elektroenergetske mreže Europe

Strateški program istraživanja buduće elektroenergetske mreže Europe
2. Područje istraživanja – rad naprednih mreža, tokovi energije i adaptacija potrošača (mali potrošači i mreže) Uvod U budućnosti bi aktivne mreže trebale uspješno povezati male i srednje energetske izvore (elektrane) sa potražnjom, s time da svako upravljanje i djelovanje sustava mora biti u realnom vremenu. Kako bi se to postiglo potrebna je mnogo viša razina kontrole nego što je u današnjim prijenosnim i distribucijskim sustavima. Proračun tokova snaga, kontrola napona i zaštita uvjetuju troškovno-konkurentnu tehnologiju kao i nove komunikacijske sustave sa daleko više senzora i aktuatora nego što ih je u današnjim sustavima. Inteligentna infrastruktura mreže pruža više fleksibilnosti ponudi i potražnji pružajući istovremeno nove alate za optimalno i troškovno efektivno upravljanje mrežom. Inteligentna infrastruktura omogućit će raspodjelu mreže i IT servisa koji uključuju pomoćne servise, balansirane i mikromreže. Time se kreira okvir za sve korisnike mreža uključujući i mrežne operatore. Kako bi se odredile prednosti distribuirane proizvodnje neophodno je slijediti «pravilo sustava»: distribuirana proizvodnja neće sama napajati mrežu, ali će biti potpuno integrirana u mrežu. Uobičajeno je u analizi visokonaponskih mreža srednje i niskonaponske mreže u pogonu smatrati aktivnim mrežama. Snaga koja se proizvede u distribucijskoj elektrani može se prenositi centralno ili izvoziti ovisno o potrebi potrošača. Distribuirana će proizvodnja voditi brigu o informacijama iz pomoćnih servisa koje će pribavljati mreži i time će postati tržišni sudionik. Obnovljive izvore energije poput vjetra ili fotonaponskih ćelija karakterizira nepredvidljivost i promjenjivost koja ima značajan utjecaj na elektroenergetski sustav, mijenja kvalitetu ponude energije, proizvodne troškove... Zbog toga je bitno dobro razumjeti, a ponekad i ujediniti kontrolu upravljanja nad svim naponskim razinama (i distribuciji i prijenosu i potražnji). U današnjim sustavima uobičajeno je centralizirano upravljanje, no uz tehnološke napretke i financijske poticaje potrebno ga je decentralizirati. Tehnološki razvoj u području ICT-a (telekomunikacije, distribuirana kontrola, tehnike predviđanja, on-line zaštitne procjene) ima značajan utjecaj na razvoj novih mreža.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Strateški program istraživanja buduće elektroenergetske mreže Europe
|
Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc - bet 7

12
Avtomobillarning uzoq ishlashi natijasida miqdoriy ko'rsatgichlari kamayib, uning
xossasini o'zgartiradi, shuningdek, avtomobilning texnikaviy holati yomonlashadi, bu esa,
avtomobilning ishonchliligini qisman yoki butunlay yo'qolishiga sabab bo'ladi.
Avtomobilning ishonchlilik holati deganda, unga topshirilgan vazifani, ma'lum davr
ichida, bajarishga imkon beruvchi ekspluatatsion ko'rsatgichlari tushiniladi.
Avtomobilning texnikaviy holati, ishonchliligini talab darajasida bo'lishi uchun,
uning o'zgarish sabablarini bilish va o'z vaqtida bartaraf etish lozim.
Avtomobil texnik holatini o'zgarishi o'ziga xos qonunlar asosida ro'y beradi, bular
ishlash jarayoni (narabotka) bo'yicha texnik holatini o'zgarishi (1-tur ehtimolligi) va
tasodifiy ehtimollik jarayonlari qonunyatlari (2-tur ehtimolligi) hisoblanadi.
Yuqoridagi qonuniyatlar o'z navbatida, avtomobil texnik holatini ekspluatatsion
vaqt yoki yurgan yo'li davridagi texnik holat o'zgarishi ko'rsatgichlari variatsiasidir. Bu
qonuniyatlar avtomobil ishonchliligini to'liq xarakterlaydi.
TXK va JT ishlarini ratsional tashkil etish uchun biz smena, kun, hafta va oy
maboynida nechta ma'lum turdagi "ishdan chiqish" bo'lishi mumkinligini bilish, bizga
kerakli ishchilar sonini, ishlab chiqarish maydonini, ehtiyot qismlar sarfini me'yorlashga
imkon yaratadi.
Avtomobil ishonchliligi ko'rsatgichlarini bir-biriga bog'liqligini uchinchi
qonuniyat, tiklanish jarayoni-ma'lum vaqt ichidagi " ishdan chiqish " sodir bo'lishi va uni
bartaraf etish xarakterlaydi.
Avtomobilning ishonchlilik ko'rsatgichlari murakkab hisoblanib, ular buzilmasdan
ishlash (bezotkaznost), uzoq ishlashlik (dolgovechnost), ta'mirlashga moyillik
(remontoprigodnost) va saqlanuvchanlik (soxranyayemost) hisoblanadi.
Buzilmasdan ishlash - bu ma'lum vaqt yoki yurish yo'li davrida o'zining texnik
holatini saqlab turish demakdir.
Uzoq ishlashlik - bu avtomobillarni ma'lum vaqt kelguncha va TX, JT ishlari
bajarilguncha texnik holatini saqlab turish.
Ta'mirga moyillik - bu avtomobilni tekshiruv-nazorat, TX va JT davrida
buzilishlarni nazorat va bartaraf etishga qulayligini, imkoniyatini va moyilligini bildiradi.
Saqlanuvchanlik - avtomobilni ishdan bo'sh yoki ishlash davrida o'zining texnik soz
holatini saqlab tura olishi demakdir.
Qaytarish uchun savollar
1.Avtomobil texnik holatining o'zgarishlarini tasnifi.
2.Avtomobil agregatlarining texnik holatini o'zgarishiga ishqalanishning ta'siri
3.Avtomobilning texnik holatini ishlash davriga qarab o'zgarishi.
4.Avtomobillardan foydalanish sharoitining tasnifi.
5.Avtomobillarning texnik xolatini o'zgarishiga yo'l sharoitining ta'siri.
6.Avtomobillarning texnik xolatini o'zgarishiga iqlim sharoitining ta'siri.
Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc - bet 14

26
Kuzov ishlari bo'yoqchilik ishlari bilan chambarchas bog'liqdir. ATK da bo'yoqlash
ishlari mahsus jihozlar yordamida bajariladi.
Eng ko'p tarqalgani bosim ostida bo'yoq sepish (0.3-0.7MPa) bo'lib, u mahsus
jihozlar talab qilmaydi. Buning uchun bo'yoq suyuq bo'lishi zarur. Shuning uchun ko'proq
eritgich qo'shilishi natijasida yuza silliq chiqmaydi.
Hozirda yangi usul, ya'ni bo'yoqni 50-70
°S da isitib 0.15MPa bosim ostida sepish
qo'llaniladi. Bu bo'yoqni yuzaga tekis va qalinroq sepish imkonini beradi va yuza silliq
chiqadi. Kam bo'yoq sarf bo'ladi, ammo bo'yoqni issiq suv bilan isitish zarur bo'lib, isitish
anjomi bo'yash kamerasida bo'lishi kerak emas.
Hozirda yana bir usul, bo'yoqni mahsus jihozlar yordamida 10-30MPa bosm ostida,
0.17-1.0 mm diametrli sepgichlar yordamida sepish usulidan ham foydalaniladi. Uning
kamchiligi, yuza silliq chiqmaydi, chunki bu usulda plunjerli nasoslardan foydalaniladi.
Bo'yash ishlarining texnologik jarayoni quyidagicha bajariladi: metall yuzani
bo'yashga tayyorlash (zangdan, eski bo'yoqdan yuzani tozalash), shpatlevka surtish
(yuzaga surtiladi va silliqlanadi), gruntovka surtish (GF-021 surtib, 1.5-2.0 soat
quritiladi), bo'yash (ML-12, ML-197, ML-110 turidagi bo'yoqlar sepilib, yuza 130-140
°S
da 20 soat davomida, shundan 2 soat changga, 6 soat yopishqoqlikka, 12 soat
mustahkamlikka quritiladi).
ATK da avtomobillarni rangi har xil bo'lganligi uchun,kerakli rangdagi bo'yoqni
topish mushkul, shuning uchun kerakli rangdagi bo'yoq tayyorlanadi. Buning uchun rangli
xalqadan foydalaniladi. Uch xil rang, ya'ni qizil, sariq va havo rang boshqa ranglarni hosil
qila oladi. Ishlab chiqarishda mahsus bo'yoq aralashtirgich qurilmalardan foydalaniladi va
ranglar spektor analiz yordamida bo'yoq tanlanadi.
Qaytarish uchun savollar
1. Avtomobillarning kirlanishi, asosiy sabablari va ulardan tozalash usullari.
2. Avtomobillarni yuvish ishlarining mazmuni va yuvish usullari.
3. Avtomobillarni yuvishdan so'ng quritish
4. Ishlatilgan suvdan qayta foydalanish va ularga qo'yiladigan ekologik talablar.
5. Kuzovni va kabinani ta'mirlashda bajariladigan ishlar texnologiyasi.
6. Kuzovni va kabinalarni bo'yash ishlari texnologiyasi
Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc - bet 2

3
1-MAVZU
Kirish. Avtomobillar texnik ekspluatatsiyasi fanining
predmeti, vazifalari va manbalari
REJA
1.Respublikada avtomobil sanoati va transportini rivojlanishi.
2. "Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi" fani nimani o'rgatadi.
Adabiyotlar
1.Каримов И.А. Ўзбекистон буюк келажак сари. Тошкент: Ўзбекистон, 1998 й.
2.Автомобиллар техник эксплуатацияси. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус
таълим вазирлиги автотранспорт олий ўқув юртлари талабалари учун дарслик сифатида тавсия
этган. Проф. Сидиқназаров Қ.М. умумий таҳрири остида, Тошкент “VORIS-NASHRIYOT”, 2008.
– 560 б.
3. O.Hamraqulov, Sh.Magdiyev. Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi. Toshkent, 2005 yil.
4. Ўзбекистон Республикаси автомобил транспорти ҳаракат таркибига техник хизмат
кўрсатиш ва таъмирлаш тўғрисидаги низом. Тошкент,1999 й.
Reyespublikamizda avtomobil sanoatini rivojlantirish borasida shaxsan Respublika
Prezidenti va shu soxa mutaxassislari jonbozlik ko'rsatmoqdalar. Buning dalili etib shu
kungacha ishlab chiqilgan hukumat qarorlarini, chop etilgan kitob va ilmiy maqolalarni
aytish mumkin:
1. И. Каримов. Жаҳон молиявий-иқтисодий инқирози, Ўзбекистон шароитида
уни бартараф этишнинг йўллари ва чоралари. Тошкент-“ Ўзбекистон”, 2009.-56 б.
2. Буюк ва муқаддассан, мустақил Ватан. /ЎзР олий ва ўрта махсус таълим
вазирлиги, ЎзР маҳалла жамғармаси; Масьул ижодий гуруҳ. А.Ш.Бекмурадов [ва
бошқ.]. – Т.: “O’gituvchi” НМИУ, 2011. – 200 б.
3.Ўзбекистон республикасида автомобил саноатини ривожлантириш ва
уларни эксплуатациясини ташкил этиш юзасидан хукумат қарорлари, етук олим ва
мутахассисларнинг фикрлари, чиқишлари ва илмий мақолалар (1991йилдан шу
кунгача);
4.Ўзбекистон республикаси вазирлар маҳкамасининг «ЎЗДЭУАВТО Ко
автомобилларини ишлаб чиқариш, сотиш ва техник хизмат кўрсатиш масалалари
ҳақидаги» қарори, 03.09.1996 й. N 304;
5.Ўзбекистон республикасининг «Автомобил транспорти ҳақидаги» қонуни,
29.08.1998 й. n 674-I;
6.Ўзбекистон
республикасида
2000-2005
йилларда
шаҳар
йўловчи
транспортини ривожлантириш тамойили, ЎЗР ВМ нинг 26.11.1999 йилги n 51
қарорига n1 илова;
7.Ўзбекистон
республикаси
вазирлар
маҳкамасининг
«Ўзбекистон
республикасида шаҳар йўловчи транспортини ривожлантириш тамойили
ҳақидаги» қарори, 26 .11.1999 й. n 513;
4
8.Ўзбекистон республикаси вазирлар маҳкамасининг «Тошкент шаҳрини
йўловчи автобуслари билан таъминлаш ҳақидаги» қарори, 24.09.2002 й.n 331;
9. Ўзбекистон республикаси вазирлар маҳкамасининг «ДЭУ корпорацияси
ишлаб чиқарган автобус ва коммунал техникаларини сотиб олиш ҳақидаги»
қарори, 01.02.1999 й. n 45;
10.Ўзбекистон республикаси президентининг «Автомобил транспорти
соҳасида монополиядан чиқариш ва бошқаришни мукамаллаштириш ҳақидаги»
фармони, 04.06.2001 й. n уп-2871;
11.Ўзбекистон
республикаси
вазирлар
маҳкамасининг
«Автомобил
транспорти соҳасида бошқариш таркибини мукаммаллаштириш чора-тадбирлари
ҳақидаги» қарори, 05.06.2001 й. n 245;
12.Ўзбекистон
республикаси
вазирлар
маҳкамасининг
«Транспорт
воситаларини техник кўрикдан мажбурий ўтказиш низомини тасдиқлаш
|
Qaytarish uchun savollar - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

9
2-MAVZU
Avtomobillarning texnik holati va ishlash qobiliyatini
ekspluatatsiya jarayonida o'zgarishi
Reja
1.Avtomobillarning texnik holatini ekspluatatsiya jarayonida o'zgarishi tasnifi.
2. Avtomobilning texnik holatni ishlash davriga qarab o'zgarishi va ularning
ishonchlilik ko'rsatkichlari.
Adabiyotlar
1.Автомобиллар техник эксплуатацияси. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус
таълим вазирлиги автотранспорт олий ўқув юртлари талабалари учун дарслик сифатида тавсия
этган. Проф. Сидиқназаров Қ.М. умумий таҳрири остида, Тошкент “VORIS-NASHRIYOT”, 2008.
– 560 б.
2. O.Hamraqulov, Sh.Magdiyev. Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi. Toshkent, 2005 yil.
3.О.Хамракулов, Ш.Магдиев. Автомобилларнинг техник эксплуатацияси. Тошкент. 2005 й.
4. Magdiyev Sh.P. Rasulov H.A. Avtomobil va dvigatellarga texnik xizmat ko’rsatish, ta’mirlash.
Toshkent, “ILM ZIYO” -2006 yil.
1.Ekspluatatsiya jarayonida, avtomobilning texnik holatini yomonlashishi va uning
ishga yaroqsiz holatga kelishiga detallarini yuklanishi, yeyilishi, qizishi, ximik va fizik
xossalarini o'zgarishi sabab bo'ladi.
Avtomobil va uning agregatlalari texnik xolatini o'zgarishining asosiy sababi
ishqalanish natijasida detallarni yeyilishidir. Ishqalanish bu mexanik qarshilik bo'lib, bir-
biri bilan o'zaro birikkan detallar sirtini o'zaro harakatlanishidan, kuch hosil bo'lib, bu bir
detalni ikkinchisiga nisbatan siqish jarayoni deb tushiniladi.
Ishqalanish ikki turga bo'linadi:
1.Tebranib ishqalanish - bir jism sirtida ikkinchisining siljib tebranishi natijasida
vujudga keladi.
2.Sirpanib
ishqalanish
-
bir
jismning
ikkinchisiga
nisbatan
sirpanib
harakatlanishidan hosil bo'ladi.
Mexanizmlarning yeyilish jarayonini anglash uchun, mavjud qonuniyatlar asosida,
yeyilishlarning turli ko'rinishlarga ajratishga to'g'ri keladi. O'zaro bog'langan juftlar
uchun, mavjud turkumlash, yeyilishlarning quyidagi turlarini o'rgatadi: mexanik,
molekular mexanik, zangli-mexanik, charchashdan yeyilish.
Asboblarning davlat sistemasi (ADS)

1.5.Asboblarning davlat sistemasi (ADS) Mamlakatimizda sanoat va avtomatlashtirish vositalarining Davlat sistemasi
(ADS) yaratilgan bo‟lib, u blok-modul prinsipi bo‟yicha to‟ziladi hamda pnevmatik,
gidravlik, elektrik kirish va chiqish signaliga ega bo‟lgan asboblarni birlashtiruvchi
tarmoqlarga bo‟linadi.
ADS ning tuzilishi ma„lum sistemali-texnik prinsiplarni qullashga asoslangan.
Ular texnologik jarayonlarni nazorat qilish, sozlash va boshqarishning turli-tuman
sistemalarini texnik vositalar bilan ta„minlash muammolarini eng qulay usul bilan hal
etish imkonini beradi.
Blokli prinsipdan foydalanish asboblarning universal qo‟llanish chegarasini
kengaytirish imkonini beradi va ularni tekshirilgan o‟zellarning minimal sondagisini
almashtirishda eng ko‟p sondagi parametrlarni o‟lchashga yaroqli holga keltiriladi.
NAZORAT SAVOLLARI: 1.O‟lchash deb nimaga aytiladi?
2. O‟lchashning asosiy tenglamasini izohlab bering.
3. Bevosita o‟lchashni izohlab bering.
4. Birlashtirib o‟lchashni izohlab bering.
5. O‟lchov miqdorini solishtirish usulini izohlab bering.
6. O‟lchash asbobi deb nimaga aytiladi?
7. O‟lchash asboblarini asosiy turkumlanishini izohlab bering.
8. Sanoatda qo‟llaniladigan o‟lchash asboblariga izoh bering.
9. Namuna asboblariga izoh bering.
10. Etalon asboblariga izoh bering.
11. O‟lchov hatoligi nima?
12.ADS nima, izoh lab bering.
13.ADS qaysi prinsip bo‟yicha to‟ziladi?
2-ma„ruza: O‟LCHASH HATOLIKLARI VA ULARNI BAHOLASH. Reja:
11
2.1. O‟lchash hatoliklari va o‟lchov asboblari haqida umumiy tushunchalar.
2.2. O‟lchash hatoliklari va ularni baholash.
2.3.O‟lchov vositalarining statik va dinamik tavsiflari.
2.4.O‟lchov asboblarining ishonchliligi.
NAZORAT SAVOLLARI - 1-маърўза: Кириш

22
MPTSH-68 nima?
9. Termodinamik, Xalqaro amaliy va Farengeyt shkalalari o‟rtasidagi
munosabatni tushuntiring.
10.Kengayish termometrlari deb nimaga aytiladi?
11.Manometrik termometrlar deb nimaga aytiladi?
12.Termoelektr termometrlar deb nimaga aytiladi?
13. Qarshilik termometrlari deb nimaga aytiladi?
14.Nurlanish termometrlari deb nimaga aytiladi?
4–ma„ruza: KЕNGAYISH TЕRMOMЕTRLARI.
Reja:
4.1.Suyuqlikli
shisha termometrlar
4.2.Dilatometrik termometrlar
4.3.Bimetalli termometrlar.
Tayanch iboralar: Termometrik moddalar, kengayish termometrlari,
dilatometrik va bimetall termometrlar.
Adabiyotlar: 1, 2, 3, 4, 5, 6.
4.1.Suyuqlikli shisha termometrlar
Harorat o‟zgarishi bilan suyuqlik yoki qattiq jismlar hajmi yoxud chiziqli
o‟lchamlarining o‟zgarishiga
asoslangan termometrlar kengayish termometrlari deb
ataladi. Kengayish termometrlari suyuqlikli, dilatometrik va bimetalli termometrlarga
bo‟linadi.
Suyuqlikli shisha termometrlar –200
С dan +750
С gacha oraliqdagi haroratni
o‟lchash uchun ishlatiladi. Shisha termometrlarning
ishlatilish usuli sodda, aniqligi
etarli darajada yuqori va arzon bo‟lganligi sababli laboratoriya
va sanoatda keng
tarqalgan.
Suyuqlikli termometrlarning ishlash prinsipi termometr ichiga o‟rnatilgan
termometr suyuqligining hajmi harorat kutarilishi yoki pasayishida o‟zgarishiga
asoslangan. Shisha termometrlarning suyuqligi sifatida simob, toluol,
etil spirti,
kerosin, petroley efir, pentan va boshqalar ishlatiladi. Ularning qo‟llanish chegaralari
4.1–jadvalda ko‟rsatilgan.
Suyuqlikli (shisha) termometrlar orasida eng ko‟p tarqalgani simobli
termometrlardir.
Simob kengayish koeffitsientining kichikligi termometriya
nuqtai nazaridan
uning kamchiligi hisoblanadi. Suyuqlikning Issiqlikdan kengayishi hajmiy kengayish
koeffitsienti bilan xarakterlanadi. Bu koeffitsient quyidagi formula orqali aniqlanadi:
23
1
2
0
1
2
2
1
t
t
v
v
v
t
t
t
t
, 1/град,
(4.1)
bu erda
1
t
v
va
2
t
v
- suyuqlikning t
1
va t
2
haroratlardagi hajmi; v
0
– shu suyuqlikning 0
С
dagi hajmi;
koeffitsient qancha katta bo‟lsa, hajmiy kengayish haroratining 1
С ga
o‟zgarishiga shuncha ko‟proq moslashadi. Texnikada qo‟llaniladigan
suyuqlikli
shisha termometrlar quyidagi turlarga bo‟linadi:
1.Ko‟rsatishlariga
to‟zatish
kiritilmaydigan
termometrlar:
a)
simobli
termometrlar (- 35 dan + 600С
gacha); b) organik suyuqlikli termometrlar (- 200
dan + 200
С gacha).
2.Ko‟rsatishlariga pasportga binoan to‟zatish kiritiladigan termometrlar: a)
aniqlik darajasi yuqori simobli termometrlar (- 35 dan + 600
С gacha); b) aniq
o‟lchovlarga mo‟ljallangan simobli termometrlar (0 dan + 500
С gacha); v) organik
suyuqlikli termometrlar (- 80 dan + 100
С gacha).
Маъруза 4 Станция ва

Маъруза 4 Станция ва
Download
2,03 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
07.10.2024
Hajmi
2,03 Mb.
#273952
Download
2,03 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Маъруза 4 Станция ва
Download
2,03 Mb.
Matnni ko'rish
Internet saytlari - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

110
2. http://auto.ru/
3. http://www.nissan.ru
4. http://www.as066.narod.ru/pr.e.g.htm
5. http://www.zandy.ru/use.php
6. http://www.autokrot.ru/
MUNDARIJA
Mav
zu
Mavzular nomi
Sahifa
1
Kirish. Avtomobillar texnik ekspluatatsiyasi fanining predmeti,
vazifalari va manbalari
3
2
Avtomobillarning texnik holati va ishlash qobiliyatini ekspluatatsiya
jarayonida o'zgarishi
9
3
Avtomobillarga texnik xizmat ko'rsatish va ta'mirlash tizimi
13
4
Avtomobil kuzovi va kabinasiga texnik xizmat ko'rsatish va
ta'mirlash ishlari texnologiyasi
20
5
Avtomobil dvigateliga texnikaviy xizmat ko'rsatish va ta'mirlash
ishlari texnologiyasi
27
6
Avtomobil dvigatelining sovitish
va moylash tizimiga TXK va
ta'mirlash ishlari texnologiyasi
36
7
Avtomobil yonilg'i ta'minlash tizimiga TXK va ta'mirlash
texnologiyasi
41
8
Avtomobil elektr jihozlariga TXK va ta'mirlash ishlari texnologiyasi
49
9
Avtomobil transmissiyasiga TXK va ta'mirlash ishlari texnologiyasi
57
10 Avtomobil boshqarish mexanizmlariga TXK va ta'mirlash ishlari
texnologiyasi
63
11 Avtomobil yurish qismiga TXK va ta'mirlash ishlari texnologiyasi
71
12 Avtomobillarga texnik xizmat ko'rsatish va ta'mirlash ishlari
texnologik jarayonini tashkil etish
79