nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Mavzuga oid tayanch iboralar

|
Mavzuga oid tayanch iboralar
|
bet | 6/35 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 172,42 Kb. | | #120263 |
Bog'liq 8,9,Mavzuga oid tayanch iboralar.
1. Eritmalar–ikki yoki undan ortiq komponent (tarkibiy qismlar) dan tarkib topgan bir jinsli sistemalar.
2. Suyuq eritmalar–moddalarning suvda yoki boshqa suyuqliklarda (spirt, benzol, xloroform, atseton) erigan eritmalari.
3. Qattiq eritmalar–metallarning qotishmalari bo`lib, foiz miqdori ko`p metall erituvchi, foiz miqdori kam metall erigan modda hisoblanadi.
4. Gazsimon eritmalar–havo, aerozollar bo`lib, gaz miqdori ko`p hamda erituvchi, qattiq moddalar esa erigan modda hisoblanadi.
5. To`yingan eritmalar–erituvchi va erigan modda miqdorlari o`zaro dinamik muvozanatda bo`lgan eritmalar.
6. To`yinmagan eritmalar–erigan modda miqdori to`yingan eritmada erigan modda miqdoridan kam bo`lgan eritmalar.
7. O`ta to`yingan eritmalar–erigan modda miqdori to`yingan eritmada erigan modda miqdoridan ko`p bo`lgan eritmalar.
8. Eruvchanlik (moddaning eruvchanligi)–berilgan haroratda erituvchi yoki eritmaning ma`lum hajmida erigan moddaning maksimal konsentratsiyasi (miqdori).
9. Amfiprot erituvchilar–kislotali va asosli xossaga ega bo`lgan erituvchilar, masalan, suv, metanol, yuqori spirtlar.
10. Protogen erituvchilar–kislotali xossaga ega bo`lgan erituvchilar, masalan, ftorid kislota, sulfat kislota, muz sirka kislota.
11. Protofil erituvchilar–asosli xossaga ega bo`lgan erituvchilar, masalan, tetrametilmochevina, aminlar.
12. Aproton erituvchilar–neytral xossaga ega bo`lgan erituvchilar, masalan, atsetonitril, benzol.
13. Erigan moddaning massa ulushi–100 g eritmada erigan modda miqdori.
14. Molyar konsentratsiya–1000 ml (1 l) erituvchida 1 mol modda erigan eritma.
15. Normal konsentratsiya–1000 ml (1 l) erituvchida 1 g/ekv modda erigan eritma.
16. Molyal konsentratsiya–1000 g (1 kg) erituvchida 1 mol modda erigan eritma.
17. Titr–1 ml (1 sm3) erituvchida erigan modda miqdori.
|
| |
Mavzuga oid adabiyotlar - Mavzular ro`yxati

Mavzuga oid adabiyotlar:
1. A. Yu. Ibodov: «Farmatsevtik kimyo», I tom, Toshkent, «Tibbiyot» nashriyoti, 1996 yil, 80–90 betlar;
2. M. S. Mirkomilova: «Analitik kimyo», Toshkent, «O`zbekiston» nashriyoti, 2005 yil, 214–332 betlar;
3. M. G`ulomova: «Analitik kimyo», Toshkent, «Talqin» nashriyoti, 2005 yil, 39–44 betlar;
4. U. Haydarov: «Analitik kimyo», Toshkent, «O`qituvchi» nashriyoti, 2007 yil, 206–224 betlar.
Mavzu: Xususiy moddani tekshirish.
O`quvchi bilishi kerak:
1.Kationlar guruhi reaktivlarini ;
2. Kationlarning hususiy reaktivlarini ;
3. Anionlar guruhi reaktivlarini
4. Anionlarning hususiy reaktivlarini ;
Yangi darsning bayoni.
1. Kationni aniqlash.
A) Kationning guruhini aniqlash. Birinchi navbatda tekshiriluvchi moddaning kationi qaysi analitik guruhga kirishini aniqlash zarur. Buning uchun eritmaning ozgina porsiyasi 2 tomchidan 6 ta probirkaga quyib olinadi, probirkalar raqam bilan belgilanadi, ikkinchi guruhning guruh reaktividan boshlab navbatma–navbat guruh reaktivlari bilan ta`sir qilinadi.
Ikkinchi guruh reaktivi–NaCl yoki suyultirilgan HCl eritmasi.
Uchinchi guruh reaktivi–ammiakli muhitdagi (NH4)2CO3 eritmasi.
To`rtinchi guruh reaktivi–ishqoriy muhitdagi NH3 eritmasi.
Beshinchi guruh reaktivi–ammiakli muhitdagi (NH4)2S eritmasi.
Oltinchi guruh reaktivi–kislotali muhitdagi H2S eritmasi.
Agar tekshiriluvchi eritma biron–bir guruh reaktivi bilan cho`kma bermasa, u holda kation birinchi guruh kationi bo`ladi.
B) Kationni aniqlash. Tekshiriluvchi moddaning kation guruhini topib, tuz tarkibiga qanday kation kirishi aniqlanadi. Bunda tizimli analiz o`tkazishga zaruriyat yo`q, chunki kation bitta va ionlarni hech qanday ajratish talab etilmaydi. U yoki bu kationning borligi, kation uchun eng xususiy reaksiya bilan tekshiriladi. Har bir kationni ochish uchun eng xususiy reaksiya qo`llaniladi. Imkoniyati boricha tekshirishni boshqa reaktivlar bilan qilish kerak. Qandaydir kationning borligiga ishonch hosil qilingach, boshqa kationlarga sinov o`tkazish kerak emas, chunki analiz uchun bitta kationga ega bo`lgan xususiy modda beriladi. Kation aniqlab bo`lingandan so`ng anionni aniqlash talab qilinadi.
|
Foiz, molyar, normal, molyal, titr konsentratsiyali eritmalar

|
Foiz, molyar, normal, molyal, titr konsentratsiyali eritmalar
|
bet | 4/35 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 172,42 Kb. | | #120263 |
Bog'liq 8,9,2. Foiz, molyar, normal, molyal, titr konsentratsiyali eritmalar.
Eritmalar konsentratsiyalari asosan quyidagi turlarga ajratiladi:
a) Erigan moddaning massa ulushi yoki foiz konsentaratsiyasi–100 g eritmada erigan modda miqdori.
Bu konsentratsiya massa ulushlarida yoki foizlarda ifodalanadi.
b) Molyar konsentratsiya–1000 ml (1 l) erituvchida 1 mol modda erigan eritma.
yoki
c) Normal konsentratsiya–1000 ml (1 l) erituvchida 1 g/ekv modda erigan eritma.
d) Molyal konsentratsiya–1000 g (1 kg) erituvchida 1 mol modda erigan eritma.
yoki
e) Titr–1 ml (1 sm3) erituvchida erigan modda miqdori.
yoki
3. Formulalar bo`yicha hisoblashlar.
Foiz konsentratsiyali eritmalarni tayyorlashdagi hisoblar.
Foiz konsentratsiyali eritmalarni tayyorlashda modda o`lchovli texnik–kimyoviy tarozilarda tortib olinadi, suyuqliklar esa o`lchovli silindr bilan o`lchanadi. Shuning uchun moddaning og`irligi 0,1 g gacha, suyuqlikning hajmi esa 1 ml gacha aniqlik bilan hisoblanadi.
Eritmani tayyorlashga kirishishdan avval hisoblab chiqish zarur, ya`ni berilgan konsentratsiyadagi eritmaning ma`lum miqdorini tayyorlash uchun eriydigan modda va erituvchining miqdorini hisoblash kerak.
1–misol. 500 g 5 % li KNO3 eritmasini tayyorlash uchun kerak bo`ladigan modda miqdorini aniqlang.
Berilgan:
m (eritma) = 500 g.
ω (KNO3) = 5 %
Topish kerak:
m (KNO3) = ?
|
Yechish:
100 g eritma – 5 g KNO3
500 g eritma – x g KNO3
|
2–misol. 38 % li va zichligi d=1,19 bo`lgan HCl dan 500 g 10 % li eritma tayyorlash uchun kerak bo`ladigan HCl miqdorini aniqlang.
Berilgan:
m (eritma) = 500 g.
ω (HCl) = 10 %
ω (HCl) = 38 %
Topish kerak:
m (HCl) = ?
|
Yechish:
a) 100 g eritma – 10 g HCl
500 g eritma – x g HCl
b) 100 g eritma – 38 g HCl
500 g eritma – x g HCl
c)
|
Molyar va normal konsentratsiyali eritmalarni tayyorlashdagi hisoblar.
Molyar va normal konsentratsiyadagi eritmalarni tayyorlash uchun moddaning og`irligi analitik tarozilarda tortib olinadi, eritmalar esa o`lchov kolbasida tayyorlanadi. Kislota eritmalarini tayyorlashda kislota konsentrlangan eritmasining kerakli hajmi shisha jo`mrakli byuretka bilan o`lchanadi. Eruvchi moddaning og`irligi to`rtinchi o`nli belgigacha aniqlik bilan hisoblanadi, molekulyar massalar esa ma`lumot jadvallarida keltirilgan aniqlik bilan olinadi. Konsentrlangan kislotaning hajmi ikkinchi o`nli belgigacha aniqlik bilan hisoblanadi.
1–misol. 2 litr 0,2 M eritma tayyorlash uchun necha g BaCl2 kerak bo`ladi?
Berilgan:
V (eritma) = 2 litr.
CM (BaCl2) = 0,2 M
Topish kerak:
m (BaCl2) = ?
|
Yechish:
1 litr 0,2 M eritma 208,27•0,2 = 41,654 g BaCl2
2 litr 0,2 M eritma 41,654•2 = 83,308 g BaCl2
|
|
| |
23 е-issn 2181-1466 2 issn 181-6875 2 0 11 - bet 3

|
23 е-issn 2181-1466 2 issn 181-6875 2 0 11
Soha rivojiga salmoqli hissa qo‘shgan olimlarning
tadqiqoti va ushbu metodikaning samaradorligi yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
Dasturlash asoslari, dasturlash tillari, Python, C++, qiyosiy tahlil metodi, differensial
yondashuv, dasturlash metodologiyasi.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СРАВНИТЕЛЬНОГО АНАЛИЗА И ДИФФЕРЕНЦИАЛЬНОГО
ПОДХОДА ПРИ АДАПТАЦИИ К НОВОМУ ЯЗЫКУ ПРОГРАММИРОВАНИЯ
Аннотация.
В статье представлена информация об обучении студентов, владеющих одним
языком программирования, на основе сравнительного анализа второго языка программирования и
дифференциальных подходов к обучению, эффективности этих подходов и методологии организации
урока. Освещаются исследования ученых, внесших значительный вклад в развитие отрасли, и
эффективность этой методики.
Ключевые слова:
основы программирования, языки программирования, Python, C++, метод
сравнительного анализа, дифференциальный подход, методология программирования.
USING A COMPARATIVE ANALYSIS AND DIFFERENTIAL APPROACH IN
ADAPTATION TO A NEW PROGRAMMING LANGUAGE
Abstract.
The article provides information on teaching a second programming language to a student
who has mastered one programming language based on comparative analysis and differential education
approaches, the effectiveness of these approaches, and the methodology of lesson organization. The research
of scientists who made a significant contribution to the development of the field and the effectiveness of this
methodology are highlighted.
Key words:
Fundamentals of programming, programming languages, Python, C++, comparative
analysis method, differential approach, programming methodology.
|
| |
Артикова Ҳ.T - 23 е-issn 2181-1466 2 issn 181-6875 2 0 11

|
23 е-issn 2181-1466 2 issn 181-6875 2 0 11Артикова Ҳ.T.
Бухоро вилояти тупроқларининг мелиоратив ҳолати ва
уларни яхшилаш йўллари
176
Ro’ziyeva Z.A.,
Jumayev T.G.,
YarmuhammedovJ.M.
Kartoshka hosilini oshirishda o’g’itlarning qo’llanilishi
180
Буриев С.Б.,
Шодмонов Ф.K.,
Сарварова Р. Б.
Azolla caroliniana.willd. очистка коллекторной воды с
помощью и размножения в лабораторных условиях
184
Худойбердиев Ш. Ш.,
Мирзаева Ш.У.
Разработка технологии переработки моркови с
получением
натуральных
и
порошкообразных
красителей
189
Jumayev T.G.,
Ro’ziyeva Z.A.,
YarmuhammedovJ.M.
Mayonez tayyorlashda mahalliy xom ashyolarng o’rni va
ahamiyati
198
Umurkulova F.S.
Bugʼdoy kepagi tarkibidagi vitaminlar, oqsillar, lipidlar va
uglevodlarning
oziq-ovqat
mahsulotlari
tarkibidagi
ahamiyati
203
To’xtayev Sh.H.
Buxoro viloyatidagi biofabrikalarida ko‘paytiriladigan
entomafag turlari
209
Fayzullayev Sh.S.,
Hamrayev D.X.
Qorovulbozor vohasidagi foydali o’simliklar tasnifi
214
https://buxdu.uz
EXACT AND NATURAL SCIENCES
SCIENTIFIC REPORTS OF BUKHARA STATE UNIVERSITY 2023/11 (105)
126
UO’K 004.023
YANGI DASTURLASH TILIGA MOSLASHISHDA QIYOSIY TAHLIL HAMDA
DIFFERENSIAL YONDASHUVDAN FOYDALANISH
Kamalova Nilufar Ilxomovna,
Buxoro davlat universiteti “Amaliy matematika va
dasturlash texnologiyalari” kafedrasi o‘qituvchisi,
falsafa fanlari doktori (PhD)
Annotatsiya.
Maqolada bir dasturlash tilini egallagan talabaga ikkinchi dasturlash tilini qiyosiy tahlil
hamda differensial ta’lim yondashuvlari asosida o‘qitish, ushbu yondashuvlarning samaradorligi va darsni
tashkil qilish uslubiyoti haqida ma’lumotlar keltirilgan.
|
| |
Mavzuga oid tayanch iboralar

Mavzuga oid tayanch iboralar.
1. Fizik–kimyoviy tekshirish usullari–eritmalarning juda ko`p fizik–kimyoviy xossalari, masalan, nurning yutilishi, polyarizatsiya tekisligi burilish burchagining kattaligi, elektr o`tkazuvchanligi kabi kattaliklarni o`lchash asosida modda miqdori aniqlanadigan usul.
2. Xromatografiya–aralashma tarkibidagi moddalar o`zlarining fizikaviy va kimyoviy xossalariga muvofiq, ikki faza orasida ayrim komponentlarga taqsimlanishi usullarining asosini tashkil qiladi.
3. Refraktometriya–o`zining oddiyligi, tahlil natijasining to`g`ri va aniqligi hamda tahlil uchun juda kam miqdorda preparat talab qilinishi (2–3 tomchi) bilan farq qiladigan analiz usuli.
4. Spektrofotometriya–asosida UB–spektri sohasida ko`zga ko`rinmas rangsiz va ko`zga ko`rinar rangli eritmalardagi moddalarning konsentratsiyasini aniqlash usuli.
5. Fotoelektrokolorimetriya–farmatsevtika tahlilida keng qo`llaniladigan fotometriya usullaridan biri.
6. Fotometriya–aniqlanayotgan eritma rangining intensivligi (yoki loyqalik darajasi) konsentratsiyasi ma`lum bo`lgan eritmaning rangi bilan solishtiriladigan analiz usuli.
7. Standart eritmalar–ma`lum konsentratsiyali rangli eritma tayyorlash uchun ishlatiladi moddalar.
Mavzuga oid adabiyotlar:
1. A. Yu. Ibodov: «Farmatsevtik kimyo», I tom, Toshkent, «Tibbiyot» nashriyoti, 1996 yil, 106–139 betlar;
2. M. S. Mirkomilova: «Analitik kimyo», Toshkent, «O`zbekiston» nashriyoti, 2005 yil, 267–372 betlar;
3. M. G`ulomova: «Analitik kimyo», Toshkent, «Talqin» nashriyoti, 2005 yil, 148–164 betlar;
4. U. Haydarov: «Analitik kimyo», Toshkent, «O`qituvchi» nashriyoti, 2007 yil, 224–252 betlar.
|
Til
Machine Translated by Google
     
16. Pul

16. Pul
ielts-simon.com
IELTS mavzulari uchun g'oyalar
"Armani" yoki "Mercedes" kabi brendlar status belgilaridir.
Biz boylik va moddiy boylikni baxt va muvaffaqiyat bilan bog'laymiz.
Bizda hayot sifati yaxshiroq.
Biz almashish kabi an'anaviy qadriyatlarga qaytishimiz kerak.
Reklama yangi istak va ehtiyojlarni keltirib chiqaradi.
Iste'molchilikning salbiy tomonlari
Iste'molchi jamiyatlari ko'proq chiqindilarni yaratadi.
36
Odamlar ko'proq pul topishga intilishadi.
Bu biznesda innovatsiya va ijodkorlikni rag'batlantiradi.
Boylik baxtga olib kelmaydi.
Ular kattaroq uy yoki yaxshiroq mashinani xohlashadi.
Biz global iqtisodiyotda yashayapmiz.
Iste'molchilik ish o'rinlarini yaratadi.
Iste'molchilik "tashlab yuborish" madaniyatini yaratadi.
Moddiylik ochko'zlik va jinoyatni keltirib chiqaradi.
Pul va jamiyat
Reklamachilar bizga kimligimizni va nimani xohlayotganimizni aytadilar.
Jamiyat tobora materialistik bo'lib qoldi.
Bu qashshoqlikni kamaytirishga yordam beradi.
Bu bizni eng so'nggi uslublarni sotib olishga ko'ndiradi.
Ular tabiiy resurslardan ko'proq foydalanadilar.
______________________________________________________________________
Iste'molchilikning ijobiy tomonlari
Ular atrof-muhitga zarar etkazadilar.
Machine Translated by Google
17. Shaxsiyat
ielts-simon.com
IELTS mavzulari uchun g'oyalar
Boshqalar bizning ta'lim va tarbiyamiz muhimroq deb o'ylashadi.
Ba'zi odamlar pulni baxt manbai deb bilishadi.
Xobbi, sport va o'yinlar o'yin-kulgi va zavq manbai bo'lishi mumkin.
Odamlar muvaffaqiyatni turli yo'llar bilan belgilaydilar.
Tabiat yoki tarbiya - 5 dan gacha ielts writing topshirig'i 2

Professional sport darajasi havaskorlar sportiga qaraganda ancha yuqori.
38
Biz genetik xususiyatlarimiz yoki tarbiyamiz bilan cheklanmaymiz.
Ular bolalar uchun yaxshi namuna emas.
Sport yulduzlari millionlab odamlarni quvontiradi.
______________________________________________________________________
Barcha sport turlari havaskor bo'lishi kerak.
Sport ish joyidan ko'ra dam olish faoliyati bo'lishi kerak.
Ob'ektlarni yaxshilash va sportchilarni tayyorlash uchun pul kerak.
Qattiq mehnat qilish orqali biz o'z oldimizga qo'ygan har qanday maqsadga erisha olamiz.
Ba'zi sportchilar har qanday holatda ham g'alaba qozonish uchun giyohvand moddalarni iste'mol qiladilar.
Ko'p odamlar sport sohasida ish bilan ta'minlangan.
Ko'p muvaffaqiyatli odamlar "o'zini o'zi yaratgan".
Raqobatchilar ko'pincha xudbin va qo'poldir.
Professional sport odamlarni pul uchun kurashga undaydi.
%ga, qayta ishlash hajmini 40 %

|
%ga, qayta ishlash hajmini 40 %
|
bet | 3/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 7,03 Mb. | | #241986 |
Bog'liq 3-mavzu95 %ga, qayta ishlash hajmini 40 %ga yetkazish vazifasi qoʻyilgan. Biroq, chiqindilarni qayta ishlash sohasida quyidagi muammolar saqlanib qolmoqda: - Shu sababli mazkur ragʻbatlantirish xalqaro moliya institutlarining imtiyozli mablagʻlari hisobidan amalga oshirib kelinmoqda. Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyev tomonidan joriy yilning 2-fevral kuni oʻtkazilgan yigʻilishda import qilinadigan texnika, butlovchi va ehtiyot qismlar bojxona bojidan 3 yil muddatga ozod etilishi, saralash va qayta ishlash texnikalari xaridi uchun 5 yilgacha imtiyozli kreditlar ajratilishi va ularning qayta moliyalashtirish stavkasidan oshgan qismi qoplab berilishi, bu ishlar uchun xalqaro moliya institutlarining imtiyozli mablagʻlari hisobidan 5 yil muddatga bosqichma-bosqich 500 mlrd soʻm kredit ajratilishi belgilab berilgan.
- Xorijiy mamlakatlarda mazkur masalani hal qilishda Chiqindilarni boshqarish jamgʻarmasi tashkil etish muhim oʻrin tutadi. Bunday turdagi jamgʻarmalar ekologiya sohasidagi huquqbuzarliklar uchun undirilgan jarimalar, ruxsatnoma va litsenziya uchun toʻlangan mablagʻlar, xorijiy va mahalliy grantlar, subsidiyalar hisobidan moliyalashtiriladi va jamgʻarma mablagʻlari asosan, chiqindilarni boshqarish dasturlarini amalga oshirish, xususiy korxonalarni qoʻllab-quvvatlash uchun sarflanadi.
- Ikkinchidan, chiqindilarni qayta ishlash sohasida raqobat muhitini yaratish, chiqindilardan qayta ishlangan mahsulotlarga nisbatan talabni ragʻbatlantirish mexanizmlari mavjud emas. Xorijiy davlatlarda qayta ishlangan materiallardan foydalangan holda olingan tovar va xizmatlar bozorini ragʻbatlantirish maqsadida ushbu mahsulotlarga nisbatan davlatning “yashil xaridi” tizimidan foydalanish imkoniyatlarini tartibga soluvchi qonunchilik bazasi yaratilgan.
- Masalan, Xitoyda chiqindilarni qayta ishlash va qayta ishlangan mahsulotlardan foydalanishga koʻmaklashish maqsadida davlat idoralari, davlat maktablari, davlat korxonalari va tashk
- ilotlari hamda harbiy idoralar imtiyozli ravishda qayta ishlangan mahsulotlarni
|
| |
Yaponiyada 96% dan ortiq i/ch chiqindilari xom-ashyo o’rnida qayta qo’llaniladi

|
Yaponiyada 96% dan ortiq i/ch chiqindilari xom-ashyo o’rnida qayta qo’llaniladi
|
bet | 2/4 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 7,03 Mb. | | #241986 |
Bog'liq 3-mavzu Yaponiyada 96% dan ortiq i/ch chiqindilari xom-ashyo o’rnida qayta qo’llaniladi. - Yaponiyada 96% dan ortiq i/ch chiqindilari xom-ashyo o’rnida qayta qo’llaniladi.
- MDX da 85% domna pechlari shlaklari, 25% cho’yan va 50% temir qotishmalari qayta ishlanadi.
- Qo’llanish muddatini o’tab bo’lgan eskirgan avtomobil va nraktor shinalarining 1 mln t. dan qayta foydalanilganda 700 ming t rezina, 130-150 ming t to’qimachilik tolalari, 30-40 ming t po’latni tejash mumkin.
- 580 kg chigitdan 112 kg paxta yog’i, 270 kg kunjara, 170 kg sheluxa, 10 kg sovun olinadi. Agar paxtazorlarda to’kilib yotadigan 1 t paxtani terib topshirsalar 3600 m gazlama, 260 kg kunjara, 180 kg sheluxani va 16 kg sovun tayyorlanadi.
- 1 m³ terak yog’ochidan 1 mln dan ziyod gugurt cho’pi yoki 300 kg karton olish mumkin.
IDEAL AXLTXONA - Tubi polietilen bilan qoplanadi, axlatlarning har bir qavati zichlanadi, uning ustidan 1 qavat tuproq, keyin loy yotqizilib, yana plyonka bilan usti yopiladi. Axlatxona maydoni axlat bilan to’lganda tuproq bilan yopilib loy yotqiziladi va unda o’simliklar o’stiriladi.
- Hatto AQSh va Angliyada bunday joylarda golf maydonlari yaratilgan.
AXLATLARNI KUYDIRISH. HOZIRDA FRANSIYADA 35% VA YAPONIYADA 40 % AXLAT KUYDIRILADI. - Respublikamizda fosfogipsdan gips olish, Angrendagi “Uzkartontara” XJ da makalatura, bug’doy poxoli, sholi poxoli, g’o’za poyasi qayta ishlanib, qog’oz, karton, yog’och-qirindi plitalari ishlab chiqilmoqda.
- Yangiyo’ldagi “Mehnat” korxonasi axlatlarni navlarga ajratib ularga ishlov berish amalga oshirilmoqda. Hozirda ushbu korxona plastmassa chiqindilardan tugma, qutti mahsulotlari ishlab chiqarmoqda.
- Surxondaryo viloyati Angor tumanidagi Bio Texno Eco mas’uliyati cheklangan jamiyatiga karashli maishiy chikindilarni saralash va kayta ishlash zavodi Xorij texnologiyasi bilan jixozlangan korxona bo’lib, yiliga 182 ming tonnadan ortik chikindini saralab, kayta ishlaydi. Bu yerda shishadan mozaika va plitkalar, foydalanilgan plastmassadan polietilen kuvurlar, yogoch chikindilaridan briket, qog’oz chikindisidan karton va kayta ishlangan, ozik-ovkat chikindisidan biogaz va biogumus ishlab chikariladi. Biogumus shu yerning uzida barpo etiladigan mevali bogni tuyintirish uchun ishlatiladi.
- Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoyev tomonidan joriy yilning 2-fevral kuni chiqindilar bilan ishlash tizimini takomillashtirish va hududlardagi ekologik holatni yaxshilash, “Yashil makon” umummilliy loyihasini amalga oshirish boʻyicha 2022-yildagi ustuvor vazifalar yuzasidan videoselektor yigʻilishida maishiy chiqindi toʻplash qamrovini
|
| |
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari univyersiteti

|
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari univyersiteti
|
bet | 1/7 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 314,66 Kb. | | #238326 |
Bog'liq Asad 2-mavzu
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL‑XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVYERSITETI
“Ekalogiya” fanidan
Mustaqil ish
Mavzu: Alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar.
Bajardi: 040-20 guruh talabasi
Ganiyev Asad
Tekshirdi:________________
Toshkent 2024
Reja:
Yevrosiyo materigida mavjud alohida muhofazaga olingan hududlar.
Amerika qit’asidagi alohida muhofazaga olingan hududlar.
Alohida muhofaza etiladigan tabiiy hududlar
Yevrosiyo materigida mavjud alohida muhofazaga olingan hududlar
Yevrosiyodagi muhofaza qilinadigan hududlar biologik xilma-xillik va tabiiy resurslarni saqlash uchun qonuniy muhofaza qilinadigan va boshqariladigan belgilangan hududlarni anglatadi. Bu hududlarga milliy bog‘lar, qo‘riqxonalar, yovvoyi tabiat qo‘riqxonalari va boshqa shunga o‘xshash belgilar kirishi mumkin.
Yevrosiyo materigida turli xil ekotizimlar, turlar va madaniy meros mavjud bo‘lib, bu kontinentdagi qo‘riqlanadigan hududlarni o‘rganishni keng ko‘lamda olib borishni taqazo etadi:
1.Muhofaza etiladigan hududlarda biologik xilma-xillikni saqlash prinsipi. Yevrosiyoning noyob flora va faunasini saqlab qolishda muhofaza etiladigan hududlar samaradorligini o‘rganish, yo‘qolib borayotgan turlarni saqlash va ekotizim salomatligini saqlashdagi muammolar va muvaffaqiyatlarni o‘rganish bosh maqsad hisoblanadi.
2.Muhofaza etiladigan hududlarda madaniy merosni saqlash prinsipi. Yevrosiyodagi qo‘riqlanadigan hududlar qadimiy xarobalar, tarixiy yodgorliklar va an’anaviy madaniy landshaftlar kabi madaniy meros obyektlarini saqlashdagi ahamiyatiga aloqador bo‘lib, ko‘plab muhofazaga olingan hududlarning asosiy maqsadidir.
3.Muhofaza etiladigan hududlarda barqaror turizmni tashkil etish prinsipi. Yevrosiyodagi muhofaza qilinadigan hududlarda turizmning rolini tahlil qilish, tashrif buyuruvchilar faoliyatining bioxilma-xillik va mahalliy hamjamiyatlarga ta’sirini o‘rganish va turizmni barqaror rivojlantirish strategiyalarini o‘rganish ushbu jarayon mohiyatini ochib beradi. Zero, aksariyat milliy bog‘larning vazifasi tabiiy muhit barqarorligini saqlash bilan birgalikda, ekoturizmni rivojlantirish sanaladi.
4.Iqlim o‘zgarishi va qo‘riqlanadigan hududlarning aloqadorligini baholash prinsipi. Iqlim o‘zgarishining Yevrosiyodagi qo‘riqlanadigan hududlarga ta'sirini o‘rganish, bu hududlardagi ekotizimlar va turlarning zaif tomonlarini tahlil qilish va tabiatni muhofaza qilish uchun moslashish strategiyalarini o‘rganish borasida ko‘plab ishlar amalga oshirilgan. Jumladan Yevropa Ittifoqi va ayrim materikdagi rivojlangan mamlakatlarda bu yo‘nalishda amaliy ishlar amalga oshirilmoqda.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al‑xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari univyersiteti
|
-rasm. Elektrodlarning umumiy ko’rinishi

|
-rasm. Elektrodlarning umumiy ko’rinishi
|
bet | 27/60 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 5,23 Mb. | | #14245 |
8-rasm. Elektrodlarning umumiy ko’rinishi.
2.3 Payvandlash jihozlarini tanlash va asoslash
Elektr yoyi bilan payvandlashda foydalaniladigan quvvat manbaalarga va jihozlarga payvandlash transformatorlari, o’zgarmas tok payvandlash generatorlari, payvandlash to’g’rilagichlari va payvandlash inventorlari kiradi. Payvandlash toki manbalari qisqa tutashish imkoniyatiga ega bo’lishi hamda payvandlash yoyining barqaror yonib turishini va tok kuchini o’zgartirib turilishini ta‘minlaydigan bo’lishi kerak. O’zgarmas tok payvandlash yoyi o’zining barqarorligi, yuqori ligerlangan po’latlarni, rangli metallar va ularning qotishmalarini, yupqa metallarni payvandlash mumkinligi kabi afzalliklarga ega. SHunga qaramasdan o’zgaruvchan tok payvandlash transformatorlari o’zgarmas tok payvandlash generatorlariga qaraganda ko’proq qo’llaniladi. CHunki kerakli uskunalarga sarflanadigan xarajatlar 3-5 marta ko’p, quvvat sarfi esa 40-50 % ortiq bo’ladi. Payvandlashni eriydigan va erimaydigan (volfram, ko’mir, grafit) elektrodlar bilan bajarish mumkin. Payvandlashning himoyalangan va himoyalanmagan muxitda, flyus ostida va qoplamali elektrodlar bilan payvandlash turlari mavjud.
Mexanizatsiyalanganlik darajasiga ko’ra , payvandlashning quyidagi turlari mavjud: dastaki usulda, yarim avtomatik va avtomatik.
|
| |
Elektrod diametri - Mashinasozlik texnologiyasi

Elektrod diametri metallning qalinligi, chokning fazodagi vaziyatiga qarab tanlanadi.
Elektrod diametri katta bo’lsa, payvandlashda ish unumi ortadi, lekin uni ortiqcha katta olish payvandlanadigan metall qirralari erib, kuyib qolishiga olib keladi. SHuning uchun elektrod diametrini to’g’ri tanlash kerak.
Elektrod diametri quyidagi quyidagi tajriba yo’li bilan aniqlangan ifoda yordamida aniqlanadi:
D=S/2+1
bu yerda S – payvandlanayotgan metall qalinligi 20 mm. dan ortiq bo’lganda elektrod diametri 8 … 10 mm dan ortiq bo’lmaydi.
CHokni pastki vaziyatda payvandlashda metall qalinligi S bilan elektrod diametri de orasidagi nisbatning taxminiy qiymatlari quyidagicha bo’ladi:
7-jadval
S, mm
|
2
|
3 . . . 5
|
6 . . . 8
|
9 . . . 12
|
13 . . . 15
|
16 . . . 20
|
> 20
|
d, mm
|
2
|
3 . . .4
|
4. . . 5
|
5 . . . 6
|
6 . . . 7
|
7 . . . 8
|
8 . . . 10
|
Vertikal choklarni payvandlashda elektrod diametri 5 . . . 6 mm dan, ship choklarni payvandlashda esa 4mm dan katta bo’lmasligi zarur.
Tok kuchi Jpayv , A , payvandlanayotgan metall qalinligi S elektrod diametri de ga, issiqlik o’tkazish koeffitsenti λga, payvand chok turiga ( uchma-uch, burchakli, tavrli va h.k), payvandlash tezligiga, payvand chokning fazodagi holati (pastki, tik va ship)ga bog’liq bo‗ladi.
Tajribada tok kuchi quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
Jpayv = K ∙ de ,
bu erda K – tokning zichlik koeffitsenti, A/ mm.
oddiy dastaki usulda payvandlashda tokning zichlik koeffitsenti K quyidagicha bo’ladi:
metall elektrodlar uchun 40 … 50, A/ mm
ko’mir elektrodlar uchun 5 … 8, A/ mm
grafit elektrodlar uchun 18 … 20, A/ mm,
Biz payvandlash jarayonida metal elektrodlardan foydalanganimiz uchun K=45 A/mm deb qabul qilamiz. Jpayv =45*3=135 A
Metallning issiqlik o’tkazuvchanligi ortishi bilan u asosan metallning kimyoviy tarkibiga bog’lik bo’ladi, tok kuchi ortadi.
Tarkibida leriglovchi elementlari (Ni , Cr , W , Mn , V) borligi uchun issiqlik o’tkazuvchanligi past bo’lgan leriglangan po’latlarni payvandlashda, ularda yuqori ichki kuchlanishlar va yoriqlar paydo bo’lishining oldini olish maqsadida, tok kuchini (0,8-0,9). Jpayvgacha kamatirib olinadi
O’zgaruvchi tok bilan payvandlashda tok kuchi o’zgarmas tokda payvandlashga qaraganda 1,1 – 1,2 ga ortiq qilib olinadi. Payvandlanadigan metalning kalinligi S>3d, bo’lganda tok kuchi 10-15 % ga ko’paytirib olinadi.
CHoklarni tik va ship vaziyatlarda payvandlash odatda diametri 4 mm dan katta bo’lmagan elektrodlar bilan bajariladi. Bunda tok kuchi pastki vaziyatda payvandlashdagiga qaraganda 10-20 % past bo’lishi kerak.
Po’ latlarni yoy yordamida dastaki usulda payvandlashda tok kuchini akdemik K.K. Xrenovning ifodasi bilan ham aniqlash mumkin:
Jpayv = (20+6) ∙ de
|
Qаlqоn-niqоb vа niqоb - Mashinasozlik texnologiyasi

|
Mashinasozlik texnologiyasi
|
bet | 46/60 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 5,23 Mb. | | #14245 |
Qаlqоn-niqоb vа niqоb pаyvаndchilаrning ko‘zi vа yuz-bеtlаrini elеktr nurlаrining zаrаrli tа’siridаn vа suyuqlаngаn mеtаll uchqunlаridаn sаqlаsh uchun qo‘llаnilаdi. Ulаr tоk o‘tkаzmаydigаn yеngil mаtеriаllаr (fibrа, mаxsus fаnеr)dаn tаyyorlаnаdi. Qаlqоn-niqоbyoki niqоbning оg‘irligi 0,6 kg dаn оrtib kеtmаsligi kеrаk. Qаlqоn-niqоb vа niqоb yoyning xаvfli nurlаrini tutib qоlаdigаn yorug‘lik filtri o‘rnаtilgаn qаrаsh оynаsi bo‘lаdi. Filtr tаshqаrisidаn mеtаll tоmchilаridаn himоya qilаdigаn, аlmаshtirilаdigаn shаffоf оynа bilаn bеrkitilgаn bo‘lаdi. Mоntаj ishlаrini bаjаrаyotgаndа yaxshisi bоshqаlqоni-niqоbidаn fоydаlаngаn mа’qul (2.7- d rаsm), u bоshni yuqоridаn tushishi mumkin bo‘lgаn buyumlаrdаn hаm sаqlаydi vа qishdа hаm, yozdа hаm ishlаtish qulаy.
22-rasm. Elеktr pаyvаndchining niqоbi (а), qаlqоn-niqоb (b) vа bоshqаlqоn-niqоb (d)
|
| |
Yordаmchi аsbоb - Mashinasozlik texnologiyasi

|
Mashinasozlik texnologiyasi
|
bet | 45/60 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 5,23 Mb. | | #14245 |
Yordаmchi аsbоb. Po‘lаt cho‘tkа pаyvаndlаsh оldidаn mеtаllni iflоslаrdаn vа zаngdаn tоzаlаsh uchun, pаyvаndlаshdаn so‘ng esа shlаkdаn tоzаlаsh uchun ishlаtilаdi. Uchi o‘tkirlаngаn bоlg‘аchа – pаyvаnd chоklаridаn shlаkni tushirib yubоrish vа pаyvаndchining shаxsiy klеymоsini qo‘yish uchun ishlаtilаdi, zubilоdаn esа pаyvаnd chоkining nuqsоnli jоylаrini ko‘chirib tushirish uchun fоydаlаnilаdi. Pаyvаnd chоklаrining gеоmеtrik o‘lchаmlаrini o‘lchаsh uchun elеktr pаyvаndchigа shаblоnlаr nаbоri vа chоklаrni klеymаlаsh uchun po‘lаt klеymоlаr bеrilаdi.
22-rasm. Elеktr pаyvаndchining аsbоblаri:
а – po‘lаt cho‘tkа; b – shlаkni tushirish uchun bоlg‘аchа; d – zubilо; e – bоlg‘аchа.
|
| |
Payvandlash rejimlarini hisoblash

2.4 Payvandlash rejimlarini hisoblash
Payvand chokning sifati va ish unumi payvandlash rejimiga bog’liq bo’ladi. Bunda tok kuchining miqdori katta ahamiyatga ega.
Tok kuchi etarli bo’lmasa, yoy noto’g’ri yonadi, tez-tez o’chib yonadi, chokda chala payvandlangan joylar hosil bo’lishi mumkin.
SHuning uchun tok kuchining miqdori quyidagi ifodalar yordamida aniqlanadi:
Jpayv = K∙dE , A
bu erda de - elektrod diametri, mm;
K - koeffitsent, u metall elektrodlar uchun 45-60A/mm ga; grafit elektrodlar uchun 18-22 A/mm ga teng olinadi. Vertikal va ship choklarni payvandlashga qaraganda 10-20% kam olinadi.
Bundan tashqari konstruksion po’latlarni payvandlashda diametri 3-5 mm bo’lgan elektrodlar uchun tok kuchi
Jpayv = (20+6∙de) ∙de
ifoda bilan aniqlanishi mumkin. Diametri 3 mm dan kichik elektrodlar uchun esa Jpay = 30∙de olish tavsiya etiladi.
Payvandlash jarayonida ma‘lum uzunlikdagiyoyni saqlab turish zarur bo’lib, bu uzunlik elektrodning markasiga va diametriga bog’liq. Taxminan yoyning normal uzunligi l= (0.5-1.1)de atrofida bo’lishi kerak.
Yoyning uzunligi payvand chok sifatiga va uning geometrik shakliga juda katta ta‘sir ko’rsatadi. Uzun yoy suyuqlangan metallning ancha jadal oksidlanishiga va azotlanishiga yordam beradi, sachrashni oshiradi, asos tipidagi elektrodlar bilan payvandlashda esa chokda g’ovaklar xosil bo’lishiga olib keladi.
|
Elеktr pаyvаndchining mаxsus kiyimi

|
Elеktr pаyvаndchining mаxsus kiyimi
|
bet | 47/60 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 5,23 Mb. | | #14245 |
Elеktr pаyvаndchining mаxsus kiyimi. Mаxsus kiyim (kurtkа vа shimlаr yoki kоmbinеzоn, shuningdеk, qo‘lqоplаr) qаlin brеzеnt, so‘knа, аsbеstli gаzlаmа vа bоshqа аshyolаrdаn tаyyorlаnаdi. Shim pоchаlаri tushirib kiyilаdi, kurtkа esа shim ichigа kiritilmаydi. Erigаn mеtаll bo‘lаklаri tushib qоlmаsligi uchun kurtkа cho‘ntаklаri klаpаnli bеkilаdigаn bo‘lishi kеrаk. Kurtkаning bаrchа tugmаlаri sоlingаn bo‘lishi kеrаk. Rеzinа kiyim, pоyаfzаl vа qo‘lqоplаrdа judа murаkkаb shаrоitlаrdаn tаshqаri hоllаrdа ishlаb bo‘lmаydi, chunki mеtаll uchqunlаri rеzinаni tеshib o‘tаdi. Bоsh kiyimning sоyabоni bo‘lmаsligi kеrаk, pоyаfzаlning tаgqismi rеzinаdаn bo‘lishi kеrаk.
|
| |
Ta‘minlash manbaalariga qarab payvandlash apparatlari quyidagicha sinflanadi

|
Ta‘minlash manbaalariga qarab payvandlash apparatlari quyidagicha sinflanadi
|
bet | 28/60 | Sana | 24.04.2021 | Hajmi | 5,23 Mb. | | #14245 |
Ta‘minlash manbaalariga qarab payvandlash apparatlari quyidagicha sinflanadi:
Payvandlash transformatorlari. Payvandlash transformatorlari an‘anaviy va shu bilan birga konstruksiyasi bo’yicha eng sodda payvandlash tok manbai hisoblanadi. Uning asosiy qismi tarmoqdagi kuchlanishni payvandlash kuchlanishigacha pasaytirib beruvchi transformatordir. Tok kuchi turli usullar bilan sozlanadi, ular ichida eng keng tarqalgani – birlamchi va ikkilamchi chulg’amlar orasidagi masofani o’zgartirishga asoslangan. Barcha transformatorlar bitta umumiy o’ziga xos xususiyati bilan ajralib turadi – chiqishda o’zgaruvchi tok hosil qiladi. Transformatorli payvandlash apparatlarida rangli metallarni payvandlash uchun yoki payvandlash yoyining turg’unligini yaxshilash uchun konstruksiyasiga qo’shimcha og’ir va katta elementlar kiritish kerak bo’ladi. Ularsiz ham transformatorlar engil emas. Bunda ma‘suliyatli ishlarni bajarish uchun o’zgaruvchi tokka moslashgan maxsus elektrodlar kerak bo’ladi.
Transformatorlarning foydali ish koeffitsienti ancha yuqori (90% gacha), ammo energiyaning ma‘lum qismi o’zini qizishiga sarflanadi. Zamonaviy modellarida transformatorlarni sovutish uchun (bunga ham ancha qo‗shimcha quvvat sarflanadi) ventilyatorlardan foydalaniladi. Hozirgi kunda payvandlash transformatorlaridan kamroq foydalanilmoqda. SHunga qaramasdan transformatorlarning bir qator afzalliklari bor: FIK ning yuqoriligi, arzonligi va chidamliligi. SHu afzalliklari tufayli ularga hali ham talab etarli.
TSK-500 transformatorining parametrlari
|
| |
GOST 9466-75 «Eritib qoplash va yoyli dastakli payvandlash uchun qoplamali metall elektrodlar. Tasnifi, o’lchamlari va umumiy talablari»

GOST 9466-75 «Eritib qoplash va yoyli dastakli payvandlash uchun qoplamali metall elektrodlar. Tasnifi, o’lchamlari va umumiy talablari»
Dastakli yoy payvandlashda qo’llaniladigan elektrodlar GOST 9466-75 «Eritib qoplash va yoy dastakli payvandlash uchun metali qoplamali elektrodlar. Tasnifi, o’lchamlari va umumiy talablar» bo’yicha quyidagi asosiy belgilari bo’yicha klassifikatsiyalanadi:
1. Elektrodlar payvandlanadigan metallarning turlariga qarab quyidagi sinflarga bo’linadi:
a) uglerodli va kam legirlangan konstruksion po’latlar uchun (shartli belgisi - "U").
b) legirlangan konstruksiyon po’latlar uchun (shartli belgisi - "L").
d) issiq bardosh po’latlar uchun (shartli belgisi - ―”T”).
e) yuqori legirlangan alohida xususiyatga ega bo’lgan po’latlar uchun (shartli belgisi -‖V‖).
f) eritib qoplashga mo’ljallangan alohida xususiyatli qatlam hosil qiluvchi elektrodlar (shartli belgisi - ―N ).
2. Qoplamaning qalinligi: Elektrodning umumiy diametri ―D ni elektrod o’zagining diametri ―d ga nisbatiga bog’liq holda aniqlanadi va quyidagi guruhlarga bo’linadi.
a) D/d1,2 – yupqa qoplamali elektrodlar, (shartli belgisi – "M");
b) 1,2 D/d 1,45 – o’rtacha qoplamali eletrodlar, (shartli belgisi – "S")
d) 1,45 D/d 1,8 – qalin qoplamali elektrodlar, (shartli belgisi – "D")
e) D/d 1,8 – o’ta qalin qoplamali elektrodlar, (shartli belgisi – "G")
3. Elektrodlar tayyorlanish aniqlik darajasi, qoplama yuzasining tekisligi, payvand chokining bir tekisdaligi va oltingugurt bilan fosforning miqdoriga qarab (payvand chokdagi) quyidagi guruhlarga bo’linadi
4. Elektrodlar qoplamasining turi bo’yicha quyidagi guruhlarga bo’linadi:
a) kislota qoplamali – (shartli belgisi – ―”A”);
b) asosiy qoplamali – (shartli belgisi – ―’B”);
d) sellyuloza qoplamali – (shartli belgisi – ―”S”);
e) rutil qoplamali – (shartli belgisi – ―”R”).
f) aralash turdagi qoplamali – qo’shaloq belgili (masalan, ATS);
g) boshqa turdagi qoplamali – (shartli belgisi – ―”P”).
h) qoplama tarkibida 20% dan ko’p temir kukuni bo’lgan elektrodlar uchun, guruh shartli belgisiga qo’shimcha J harfi yoziladi.
5. Payvand choklarini bajarilishiga ruxsat etilgan fazoviy holatlariga qarab elektrodlar 4 guruhga bo’linadi:
a) hamma fazoviy holatlar uchun mo’ljallangan elektrodlar – (shartli belgisi – ―1‖)
b) vertikal holatning ―tepadan pastga ko’rinishidan boshqa hamma holatlar uchun mo’ljallangan elektrodlar – (shartli belgisi – 2).
e) pastki holat, gorizontal holat va vertikal holatning ―pastdan tepaga‖ ko’rinishlari uchun mo’ljallangan elektrodlar – (shartli belgisi – 3).
d) pastki holat va pastki holatlarda ―qayiqsimon ko’rinishlarga mo’ljallangan elektrodlar – (shartli belgisi – 4).
|
Soxta plastik suyuqliklar

2. Soxta plastik suyuqliklar. Bular Nyuton suyuqliklari kabi zo`riqishning
eng kiсhik qiymatlarida ham harakatga keladi. Lekin u tezlik gradiyenti ortishi
bilan kamayib borib, sekin-asta o`zgarmas qiymatga intiladi (1.3-rasmda, 3-
chiziq).
Uning grafigi logarifmik masshtabda to`g`ri сhiziqqa yaqin bo`lganligi uсhun
ko`rsatkiсhli funktsiya ko`rinishida ifodalanadi:
m dy du k
(1.23)
bu yerda k ,m – tajribadan aniqlanuvсhi o`zgarmas miqdorlardir (o`zgarmas m,
odatda, 0 bilan 1 orasidagi qiymatlarni qabul qiladi). Bu suyuqliklarga siljituvсhi
zo`riqishning tezlik gradiyentiga nisbati μ k o`xshash yopishqoqlik deb ataladi.
3. Dilatant suyuqliklar soxta plastik suyuqliklarga o`xshash bo`lib, ulardan
tezlik gradiyenti ortganida
k
o`sib borishi bilan farqlanadi (1.3-rasm, 4-chiziq),
siljituvсhi zo`riqish (1.23) formula bilan ifodalanadi. Dilatant suyuqliklarning
soxta plastik suyuqliklardan farqi shundaki, ularda m doimo 1 dan katta bo`ladi.
Dilatant suyuqliklar bingam va soxta plastik suyuqliklarga nisbatan kam uсhraydi.
Bundan tashqari,
va
dy du o`rtasidagi bog`lanish vaqtga bog`liq bo`lgan
suyuqliklar ham tabiatda uchrab turadi. Ularning yopishqoqlik koeffitsiyenti zo`ri-
qishning qancha vaqt ta'sir qilganiga qarab o`zgarib boradi. Bunday suyuqliklarga
ko`pgina bo`yoqlar, sut mahsulotlarining ko`p turlari, turli smolalar misol bo`ladi.
Ular tiksotrop suyuqliklar, reopektant suyuqliklar va maksvell suyuqliklari deb
ataluvchi guruhlarga bo`linadi. Bu suyuqliklarning yana bir xususiyatlari shundan
iboratki, ularning ba'zi turlari (maksvell suyuqliklari) qo`yilgan zo`riqish kuchi
21
olinishi bilan avvalgi holatiga qisman qaytadi (ya'ni hozirgi zamon fanining tili
bilan aytganda xotirlash xususiyatiga ega bo`ladi).
Kinematik Qovushqoqlik koeffitsiyent

|
Kinematik Qovushqoqlik koeffitsiyentBog'liq bsQD8TUQT2QWfvyB2KIzBGw3PhgQHpjisziAYXfTKinematik Qovushqoqlik koeffitsiyent. Gidravlikadagi ko`pgina hisoblash
ishlarida
ning
ga nisbati bilan ifodalanuvchi va kinematik Qovushqoqlik
koeffitsiyenti deb ataluvchi miqdordan foydalanish qulaydir. Bu miqdor grekcha ν
harfi bilan belgilanadi:
(1.13)
ν ning SI dagi birligi
s
m
2
, SGS sistemasida
s
sm
2
yoki stoks (st) bilan ifodalanadi.
Mahsus adabiyotlarda va texnik adabiyotda uning kichik o`lchovlari ham
(santistoks - sst) uchraydi. 1 m
2
/s = 10
4
st = 10
6
sst.
Qovushqoqlik koeffitsiyentini aniqlash uchun viskozimetr deb ataluvchi
asbob qo`llaniladi. Suvga nisbatan yopishqoqligi katta bo`lgan suyuqliklar uchun
Engler viskozimetri qo`llaniladi (1.2-rasm). U birining ichiga ikkinchisi joylashgan
1, 2 ikki idishdan iborat bo`lib, ular orasidagi bo`shliq, suv bilan, to`ldiriladi. Ichki
idish 2 ning sferik tubiga diametri 3 mm li naycha kavsharlangan, u tiqin 5 bilan
berkitilgan bo`ladi.
Iсhki idishga tekshirilayotgan suyuqlik quyilib, uning temperaturasi ikki
idish oralig`idagi suvni qizdirish yo`li bilan zarur bo`lgan temperaturagaсha
yetkaziladi. Tekshirilayotgan suyuqlik temperaturasi termometr 6 yordamida
o`lchab turiladi. Suyuqlik zarur temperatura t` gaсha qizigandan so`ng tiqin
ochiladi va sekundomer yordamida 200 sm
3
suyuqlik 3 oqib chiqqan vaqt
belgilanadi. Xuddi shunday tajriba t = 20°C da distillangan suv bilan ham
o`tkaziladi. Tekshirilayotgan suyuqlikning t = 20°C dan oqib chiqqan vaqtlarining
nisbati Qovushqoqlikning shartli graduslari yoki Engler graduslarini bildiradi:
.
.
0
20
`
0
C
t
suv
suyuqlik
T
t
T
E
Engler gradusidan m
2
/s ga o`tish uchun Ubbelode formulasi qo`llaniladi:
4
0
0
10
0631
,
0
0731
,
0
E
E
(1.14)
|
| |
Nyuton qonuniga bo`ysunmaydigan suyuqliklar

20
Ular Nyuton qonuniga bo`ysunmaydigan suyuqliklar deb ataladi. Bu
suyuqliklar quyidagi guruhlarga ajratiladi.
1. Bingam suyuqliklari (plastik yopishqoq suyuqliklar). Bu suyuqliklar
kichik zo`riqishlarda ozgina deformatsiyalanib, zo`riqish yo`qolsa, yana avvalgi
holiga qaytadi. Zo`riqish kuchi τ biror τ
0
qiymatdan oshsa, harakat boshlanadi.
Bingam suyuqliklari xuddi Nyuton suyuqliklari kabi harakatlanadi. Bu suyuqliklar
uсhun Nyuton qonuni o`rnida quyidagi qonun qo`llaniladi.
dy
du
p
(1.22)
bu yerda
η – struktura yopishqoqligi deb ataladi.
(1.22) formula bilan ifodalanuvсhi qonun 1.3-rasmdagi 2-chiziqqa ega
bo`ladi.
Quyuq suspenziyalar, pastalar, shlam va boshqalar plastik yopishqoq
suyuqliklarga kiradi.
I bob bo’yicha nazorat savollari

22
FOYDALANILGAN ADABIYOT
1.
Bashta'T. M., Rudnev S. S, Nekrasov B. I. va boshqalar, Gidravlika i
gidravlicheskiye mashini M., "Mashinostroyenie" 1980 g.1.
2.
Latipov Q.SH. Gidravlika , gidromashinalar va gidroyuritmalar.- Toshkent:
O’qituvchi, 1992 y.
3.
Shtrenlixt D.V. Gidravlika. M., Energoatomizdat, 1992 g.
4.
Kiselev P. G. Gidravlika osnovi mexaniki jidkosti. M., Energiya 1980 g.
5.
Osipov P. Ye. Gidravlika i gidravlicheskiye mashini, M., "Lesnaya
promishlennost, 1965 g.
6.
Uginshus A. A. Gidravlika i gidravlicheskiye mashini, Xarkov, izd. Xarkovskogo
Gosuniversiteta im. A. M. Gorkogo 1966g
7.
Kostyushenko E.V.,Laptyev V.I., Xolodok L.A. Praktikum po gidravlike I
gidromxanizatsii selskoxozyaystvennix protsessov.- Minsk urojay, 1991g.
8.
Yufin A. P. Gidravlika, gidravlicheskiye mashini i gidroprivodi M., "Visshaya
Shkola", 197 1965g
9.
A.Arifjanov, I.Axmedxodjayeva, A.Fatxullayev. Suv resurslari.TIMI, 2008y.
10.
Nekrasov B.B. Zadachnik po gidravlike, gidromashinam i gidroprivodu-M
„Visshaya shkola―. 1995g.
11.
Yesman I. G. Nasosi. Izd. Neftyanoy i Gorno-toplivnoy literaturi. M., 1954 g.
12.
Tumarkin M. B. Gidravlicheskiye sledyashie privodi M., "Mashinostroye-
niye", 1966 g.
13.
Krivshyenko G.I., Gidravlicheskiye mashini, M., Energiya 1978 g.
1 4 . Prokofyev V.N., Danilov Yu.A., Kondakov L.A., Luganskiy A. S.,
Syelin
Yu.
A.
Aksialno-porshnevoy
reguliruyemiy
privod,
M.,
"Mashinostroenie" M., 1969 g.
15.
Gеyyer V. G., Dumin V. S, Borsmenskiy A. G., Zorya A. N. Gidravlika
gidroprivod "Nedra" M., 1970 g.
16.
K.Sh. Latipov - Suyuqliklarda ichki ishqalanish kuchlanishi haqida UzSSR FA
Axborotlari, texnika fanlari seriyasi, 1980 y. № 6. 43-47- bet.
17.
K.Sh. Latipov - Gidravlik qarshilik koeffitsiyentini aniqlashga doir. UzSSR FA
Dokladlari 1982 y. № 8; 16-19-bet.
18.
Norkin P. K., Latipov K. Sh. Gidrodinamicheskiye peredachi i ob'yemniy
gidroprivod (konspekt lektsiy) Izd-vo TashPI Tashkent - 1980 y.
Takomillashtirish q. X f. f d (PhD) Ubaydullayev Madaminjon Mo‘minjon o‘g‘li

|
Takomillashtirish q. X f. f d (PhD) Ubaydullayev Madaminjon Mo‘minjon o‘g‘li
|
bet | 1/4 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 251,5 Kb. | | #106312 |
Bog'liq Maqola
PAXTANI MAYDA IFLOSLIKLARDAN TOZALASH USKUNASINING ISHCHI QISMLARINI TAKOMILLASHTIRISH.
q.x.f.f.d (PhD) Ubaydullayev Madaminjon Mo‘minjon o‘g‘li
Farg‘ona politexnika instituti
Marifxonov Boxodirxon Ulug‘bek o‘g‘li
Farg‘ona politexnika instituti magistratura talabasi
q.x.f.f.d (PhD) Убайдуллаев, сын Мадаминджона Моминджона
Ферганский политехнический институт
Марифханов — сын Боходирхана Улугбека.
Аспирант Ферганского политехнического института.
q.x.f.f.d (PhD) Ubaydullayev Madaminjon is the son of Mominjon
Fergana Polytechnic Institute
Marifkhanov Bohodirkhan is the son of Ulugbek
Graduate student of Fergana Polytechnic Institute
Annotatsiya: Ushbu maqolada qoziqli baraban mayda ifloslik tarkibiga ta'sirini tahlil qilishda takomillashtirilgan qoziqli barabanlarining tavsiya etilgan 3 ta seksiyadagi barabanlarning qoziqlari balandligi 7.5, 6.5, 5.5 bo'lsa, tozalash effekti ketma-ket silindir simon qoziqli barabanga nisbatan 2,9 % ga oshadi va tozalashdan keyin mayda ifloslik miqdori 0,09% gacha kamayadi.
Kalit so’zlar: Takomillashtirilgan qoziqli baraban, mayda ifloslik, qoziqchalar, erkin tola.
Аннотация: В данной работе при анализе влияния ворсового барабана на содержание мелких примесей высота ворса усовершенствованного ворсового барабана в рекомендуемых 3-х секциях барабана составляет 7,5, 6,5, 5,5, а очищающий эффект увеличивается на 2,9% по сравнению с последовательным цилиндрическим ворсовым барабаном, а после очистки количество мелкой грязи снижается до 0,09%.
Ключевые слова: Улучшенный ворсовый барабан, мелкая грязь, сваи, свободное волокно.
Abstract: In this paper, in the analysis of the impact of the pile drum on the content of fine impurities, the pile height of the improved pile drum in the recommended 3 sections of the drum is 7.5, 6.5, 5.5, and the cleaning effect is increased by 2.9% compared to the sequential cylindrical pile drum. and after cleaning, the amount of fine dirt is reduced to 0.09%.
|
| |
A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev - bet 11

|
A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. XodjiyevBog'liq bsQD8TUQT2QWfvyB2KIzBGw3PhgQHpjisziAYXfT
1.2-rasm. Engler viskozimetri.
Qovushqoqlikni aniqlash uchun kapillyar viskozimetr, rotatsion viskozimetr,
stoks viskozimetri va boshqa turli viskozimetrlar ham qo`llaniladi.
Qovushqoqlik suyuqliklarning turiga, temperaturasiga va bosimiga bog`liq.
Jadvallarda har xil suyuqliklarning qovushqoqlik miqdori keltirilgan. Temperatura
ortishi bilan tomchilanuvсhi suyuqliklarning qovushoqligi kamayadi, gazlarning
qovushoqligi ortadi. Suyuqliklar qovushoqligining temperaturaga bog`liqligini
umumiy tenglama bilan ifodalab bo`lmaydi.
Har xil hisoblash ishlari bajarilganda, ko`pinсha, quyidagi formulalardan
foydalaniladi.
Havo uchun
4
.
2
10
)
00000066
,
0
000918
,
0
132
,
0
(
t
t
t
m
2
/s (1.15)
Suv uchun
s
m
t
t
t
2
4
2
10
.
000221
,
0
0337
,
0
1
0177
,
0
(1.16)
Gidroyuritmalarda qo`llanuvchi turli mineral moylar uchun temperatura 30°C dan
150°C gacha (°E 10 gacha) bo`lganda
n
t
t
50
50
(1.17)
Bu yerda υ
t
,υ
50
– tegishli temperaturada va 50°C da kinematik qovushqoqlik
koeffitsiyenti; t - temperatura,°C da; n - daraja ko`rsatkichi; uning miqdori
quyidagi jadvalda °E
50
ning turli miqdorlari uchun keltirilgan:
|
| |
A. M. Arifjanov, Q. T. Raximov, A. K. Xodjiyev - bet 13

17
1.4- j a d v a l. Ba'zi suyuqliklari uchun sirt taranglik koeffitsiyenti
Suyuqliklarning nomi
m
N
,
Suv
0,073
Spirt
0,0225
Benzin
0,029
Glitserin
0,065
Simob
0,490
Sirt taranglik kuchi aniq o`lchov
asboblarining
kapillyar
naychalarini,
filtratsiyani hisoblash masalalarida va boshqa gidravlik
hisoblashlarda kerak
bo`ladi. Ko`pchilik gidravlik masalalarda esa uning qiymati juda kiсhik bo`lgani
uchun hisobga olinmaydi.
1.6. Suyuqlik to`yingan bug`ining bosimi
Suyuqlikning berilgan temperaturada erkin bug`lanishi va uning bug`lari
yopiq idishdagi bo`shliqni to`yinish holatigacha to`ldirish uchun kerak bo`lgan bo-
sim suyuqlik to`yingan bug`ining bosimi deb ataladi.
Shunga asosan suyuqlik to`yingan bug`ining bosimi bug`ning yopiq idish
ichida suyuqlik bilan muvozanatlashgan holatiga
tegishli barqarorlashgan
bosimdir.
Bu
bosim
suyuqliklardan
yuqori
temperaturada
foydalanish
mumkinligini va ularning turli gidravlik qurilmalar, gidrosistemalardagi kavitatsiya
xossasini aniqlash uchun foydalaniladi. Suyuqliklarning bug`lanishi sirt bo`yicha
ham, uning butun hajmi bo`yicha bug` pufakchalari hosil bo`lishi (qaynashi) yo`li
bilan ham yuz berishi mumkin. Bunda ikkinchi hol,
xohlagan temperaturada yuz
beradigan sirt bo`yicha bug`lanishdan farqli ravishda, faqat ma'lum temperaturada,
ya'ni to`yingan bug` bosimi suyuqlik sirtidagi bosimga teng bo`ladigan
temperaturada yuz beradi. Bosim ortishi bilan qaynash temperaturasi ortadi,
kamayishi bilan esa kamayadi.
Bir jinsli suyuqliklarda to`yingan bug` bosimi har bir temperatura uchun bir
xil miqdorga ega bo`ladi, suyuqlik va bug`ning miqdoriy nisbatiga bog`liq
bo`lmaydi.
Suyuqlik aralashmalarida esa suyuqlik tarkibidagi
turli molekulalarning
o`zaro ta'siri bug`lanishni qiyinlashtiradi. Bu holda aralashma bug`larida yengil
bug`lanuvchi suyuqlik bug`larining nisbati, uning ayrim holatidagi bug`lariga
18
qaraganda ko`proq bo`ladi. Bu holda umumiy bug` bosimi partsial bug`
bosimlar
yig`indisiga teng.
Shunday qilib, aralashmalar bug`langanda suyuq fazada yengil komponent
kamayib boradi, ya'ni yengil komponent suyuq fazadagiga nisbatan bug`
fazada
ko`proq nisbatda bo`ladi.