nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Tiplarni almashtirish operatorlari

|
Tiplarni almashtirish operatorlari
|
bet | 7/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaTiplarni almashtirish operatorlari. C++ tilida beshta tipni almatirish operatorlari mavjud.
Ulardan birinchisi bu odatdagi (anʻanaviy) uslubda ishlatiladigan [()](cast operatori) azaldan C++ga qurilgan. U quyidagicha ishlatiladi:
float f = (float)5;
bool b = (bool)5;
Tipni almatirish to‘rtta operatori (dynamic_cast, const_cast, reinterpret_cast va static_cast) 10 yil oldinC++ tilga qo‘shildi. Bu operatorlar tiplar bilan amallarni bajarganda tur xil imkoniyatlarni yaratib beradi Ularning har birini alohida ko‘rib chiqaylik.
Dynamic_cast operatori. Dynamic_cast operatori dastur bajarilishi davomida polimorf turdagi quyish amalini bajaradi. Yangi operatorlardan eng muhimi dynamic_cast tipidagi tip almashtirish (kasting, casting) operatoridir. Dasturni bajarish davomida taklif qilinayotgan amalning bajarilishini tekshiradi. Agar belgilangan amal chaqirilganda yaroqsiz bo‘lsa, hech qanday turdagi kasting amalga oshirilmaydi. Dynamic_cast operatorini qo‘llashning umumiy formati quyidagicha:
dynamic_cast (expr)
Bunda type elementi bu amalning maqsadi bo‘lgan yangi tipni, expr elementi esa bu yangi tipga almashadigan ifodani bildiradi. Tip turi ko‘rsatkich yoki mos yozuvlar bilan almashishi kerak va expr ifoda ko‘rsatkich yoki mos yozuvlar uchun tashlanishi kerak. Shu tarzda dynamic_cast operatoridan bir turdagi ko‘rsatgichni boshqa turdagi ko‘rsatgichga yoki bir turdagi murojaatni boshqa turdagi murojaatga aylantirish uchun foydalanish mumkin.
Bu operator asosan polimorf tiplar orasida dinamik tipni quyish amallari uchun ishlatiladi. masalan, agar polimorf sinflar B va D bo‘lsin. sinf D va sinf V olingach, dynamic_cast operatori yordamida, har doim ko‘rsatkichni Dga aylantirish mumkin. Chunki *in pointer* tayanch sinfga ko‘rsatkich har doim bazasidan olingan sinf obʻyektini ko‘rsatish uchun foydalanish mumkin. Biroq, dynamic_cast operatori faqat ko‘rsatkich aylantirishi mumkin. D obʻyekt ko‘rsatkich uchun murojaat qilinganda, albatta, sinf D obʻyekti bo‘ladi. Umuman olganda, dynamic_cast operatori faqat polimorf tipdagi kastingga ruxsat berilsa, muvaffaqiyatli bajariladi, yaʻni yangi tipdagi ko‘rsatikch ushbu yangi tipdagi obʻyektga yoki undan olingan obʻyektga havola qilishi mumkin. Aks holda, agar belgilangan tipdagi almashish amalini bajarib bo‘lmasa, bu amalda ko‘rsatgichlar ishtirok esa dinamic_cast operatorining natijasi null qiymatga aylanadi. Agar ushbu amalni bajarilishi muvaffaqitsiz bo‘lsa, uzilishlar ishtirok etgan bo‘lsa, bad_cast istisnosi avtomatik bajariladi. Oddiy misolni ko‘rib chiqamiz. Base asos sinfi polimorf sinf bo‘lsin va myClass sinf esa Base sinfidan olingan deb faraz qilaylik.
|
| |
NAZORAT SAVOLLARI - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 131/131 | Sana | 16.06.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #264063 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaNAZORAT SAVOLLARI
Kiritish vositalari yordamida hosil qilinadigan kirish xabarlarining texnik vositalarini sanib bering.
Interfeys yaratishning asosiy tamoyillari sanab bering.
Maʻlumotlarni eksport qilish vositalari va komponentalari deganda nima nazarda tutiladi.
Turli xil xususiyatlarga ega bo‘lgan maʻlumotlarni birlashtiruvchi vosita – bu nima.
Crystal Reports for Microsoft Visual Studio .NET tizimi haqida nimalarni bilasiz.
Surish modelining vazifasi
Tortish modelining vazifasi nimadan iborat.
Testlash deganda nima tushuniladi.
Testlashning rivojlanish bosqichlarini sanab bering.
Ikki yo‘nalishli testlash jarayoni qaysi bosqichga tegishli.
Zamonaviy testlashning qulayliklari va kamchiliklari.
Sinovchi xodim bo‘lishning xususiyatlari sanab bering?
|
| |
this->ishlab_chiqarilgan_firmasi = ishlab_chiqarilgan_firmasi

|
this->ishlab_chiqarilgan_firmasi = ishlab_chiqarilgan_firmasi
|
bet | 2/4 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 12,4 Kb. | | #125610 |
Bog'liq Dasturlash 2” f anidan tayyorlagan-fayllar.org
this->ishlab_chiqarilgan_firmasi = ishlab_chiqarilgan_firmasi;
this->ishlab_chiqarilgan_yili = yil;
this->turi =turi;
}
static void qidirish(Monitor* massiv, int n, string tur) { //qidirish turi bo'yicha
for (int i = 0; i
if (massiv[i].turi ==tur) massiv[i].print();
}
}
static void saralash(Monitor* massiv, int n) { //saralash, ishlab_chiqarilgan_firmasi bo'yicha
for (int i = 0; i
for (int j = i + 1; j
if (massiv[i].ishlab_chiqarilgan_firmasi >massiv[j].ishlab_chiqarilgan_firmasi)
swap(massiv[i], massiv[j]);
}
}
}
void ozgartirish(string ishlab_chiqarilgan_firmasi, int yil,string turi) {//o'zgartirish metodi
this->ishlab_chiqarilgan_firmasi = ishlab_chiqarilgan_firmasi;
this->ishlab_chiqarilgan_yili = yil;
this->turi =turi;
}
void print() {
cout <<"\nishlab_chiqarilgan_firmasi: "<< ishlab_chiqarilgan_firmasi
<<"\nIshlab chiqarilgan yili: "<< ishlab_chiqarilgan_yili
<<"\nturi : "<< turi << endl;
}
} ;
class Videokarta :public Monitor {
public:
Videokarta(){}
Videokarta (string ishlab_chiqarilgan_firmasi, int yil, string turi) {
this->ishlab_chiqarilgan_firmasi = ishlab_chiqarilgan_firmasi;
this->ishlab_chiqarilgan_yili = yil;
this->turi =turi;
}
|
| |
F anidan tayyorlagan - bet 4

|
F anidan tayyorlagan
|
bet | 4/4 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 12,4 Kb. | | #125610 |
Bog'liq Dasturlash 2” f anidan tayyorlagan-fayllar.org
deque ikki tarafli tartib
set tolishi shart emas toyxat
Bunda har bir kalit bitta qiymat bilan bogproq qiymatlar
bogrindagi tartib
Sinf a dynamik doimiy massiv;
deque - ikki tomonlama navbat;
forward_list - bog'langan ro'yxat;
list rtasiga '+' belgi joylashtirilsin.
#include
#include
using namespace std;
int main()
{
// Empty Queue
queue myqueue;
myqueue.push(3);
myqueue.push(5);
myqueue.push(7);
myqueue.push(60);
myqueue.push(66);
myqueue.push(81);
// Printing content of queue
while (!myqueue.empty()) {
cout << '+' << myqueue.front();
myqueue.pop();
}
}
2-topshiriq
Royxatni juft sonlarini chiqaradigan dastur tuzing
#include
#include
using namespace std;
void view(stack my)
{
while(!my.empty())
{
cout<
my.pop();
}
}
int main() {
stack my,my1;
int n,x;
cout<<"Satckni o'lchamini kiriting: "; cin>>n;
for(int i=1; i<=n; i++)
{
cin>>x;
my.push(x);
}
cout<<"Hosil bo'lgan stack\n";
view(my);
for(int i=1; i<=n; i++)
{
x=my.top();
if(i%2==1)
my1.push(x);
my.pop();
}
cout<<"\nJut elemtlari olingan steck: \n";
view(my1);
}
4-topshiriq
Navbat ochirib tashlansin. Agar navbat elementlari soni toq bochirilsin.
#include
#include
using namespace std;
int main()
{
int n;
cin>>n;
int k;
vector v1;
for(int i=0; i
{
cin>>k;
v1.push_back(k);
}
int a,b;
if(n%2==0)
{
a=n/2;
b=a+1;
for(int i=0; i
{
if(i!=(a-1) && i!=(b-1))
{
cout<
}
}
}
else
{
a=n/2;
for(int i=0; i
{
if(i!=a)
{
cout<
}
}
}
return 0;
}
http://fayllar.org
|
| |
Nazorat savollari - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 139/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgNazorat savollari
Hayot davrining tuzilishini belgilovchi asosiy standart nomini ayting.
Hayot davri strukturasi nechta jarayon guruhiga asoslangan.
Mustaqil (loyihaga nisbatan) ekspertlarning korxona faoliyatining qabul qilingan talablar,
rejalar va shartnoma shartlariga muvofiqligini aniqlash ishlari nima deb yuritiladi.
Strukturali tahlil va loyihalash texnikasiga asoslangan metodologiya nomini ayting.
Kichik loyihalar algorimlarini yozish usullari nechta.
BPMN diagrammalarning vazifasi nimadan iborat.
Algoritmlarning blok diagrammalarini qurish qanday GOST dasturiy hujjatlarning yagona tizimi bilan tartibga solinadi.
Maʻlumotlar sxemalari nima uchun kerak.
Hisobot shaklini tayyorlash va chop etish uchun nimani bilash kerak va nima uchun.
Jadvallarning relyatsion bog‘lanishi deganda nimani tushunasiz.
Yangi hisobot loyihasini yaratish uchun qanday amallar bajariladi.
Hisobot konchtruktorining elementlarini sanab bering.
Hisobotda jadvalga asoslangan maʻlumotlarni chiqarish uchun qaysi elementdag foydalanish maqsadga muvofiq.
15-MA’RUZA
MAVZU:Foydalanuvchi interfeysini loyihalash
REJA
Foydalanuvchi interfeysini loyihalash usullari.
Maʻlumotlarni eksport qilish vositalari va komponentalari.
Testlash va instruksiya yozish usullari.
|
| |
static_cast operatori - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 11/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgstatic_cast operatori. Static_cast operatori polimorf bo‘lmagan tipdagi ko‘rsatkichlarni almashtirish uchun foydalaniladi. Har qanday tipni almashtirish uchun foydalanish mumkin. Biroq, dastur bajarilatgan vaqtda hech qanday tekshirish amalga oshirilmaydi. Static_cast operatori quyidagi umumiy yozuv formatiga ega:
Bu yerda type elementi yangi tipdagi almashtirish tipini belgilaydi va expr elementi bu yangi tipga tipi almashtirilishi kerak bo‘lgan ifodani bildiradi.
Static_cast operatori tipni almashtirishning orginal operatoridir. U faqat polimorf bo‘lmagan tiplar uchun amalga oshiradi. Masalan, quyidagi 1.10-dasturni ishlaganda float tipidagi o‘zgaruvchi int tipiga aylantiradi.
1.10-dastur. Static_cast operatoridan foydalanish.
#include "stdafx.h" #include
using namespace std;
int main(){
int i; float f;
f = 199.22F;
i = static_cast (f); cout << i;
return 0; system("pause");
}
|
reinterpret_cast operatori. Reinterpret_cast operatori fundamental tipni almashtirishni amalga oshiradi.
Reinterpret_cast operatori tipni tubdan farq qiladigan tipga aylantiradi. Masalan, bir ko‘rsatkichni int tipiga hamda bir ko‘rsatkichni bir int qiymati uchun ko‘rsatkichga aylantirish uchun foydalanishingiz mumkin. Bundan tashqari, tabiatan mos kelmaydigan ko‘rsatkich tiplarni tashlash uchun foydalanish mumkin. Ushbu operator quyidagi umumiy formatga ega:
Bu yerda type elementi yangi tipdagi tipni almashtirishni belgilaydi va expr elementi bu yangi tipga almatiriladigan ifodani bildiradi.
Reinterpret_cast operatoridan foydalanish quyidagi 1.11-dasturni ko‘rib chiqamiz.
|
| |
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash - bet 142

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 142/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.org
Chet tillar ko‘nikmalari. Ha, bu texnik bo‘lmagan mahorat. Buni aksioma deb hisoblashingiz mumkin.
. Haqiqiy rivojlangan foydalanuvchi darajasida ishonchli kompyuter qobiliyatlari va bu sohada doimo rivojlanish kuzatib borish.
Dasturlashtirish. Bu tartibda birinchi navbatda har qanday IT shaxs va dasturiy taʻminot tester hayotini osonlashtiradi. Dasturlash bilimisiz test qilish mumkinmi? Ha, mumkin. Bu, albatta, yaxshi amalga oshirilishi mumkin.
Maʻlumotlar bazalari va SQL tili. Bu yerda testlovchi ham tor mutaxassislar darajasida malakaga ega bo‘lishi talab etilmaydi, lekin eng ko‘p tarqalgan DBMlar bilan ishlashning minimal ko‘nikmalari va oddiy so‘rovlarni yozish qobiliyati majburiy deb hisoblanishi mumkin.
Tarmoqlar va operatsion tizimlar qanday ishlashi haqida tushuncha. Hech bo‘lmasa, muammoni tashxislash va iloji bo‘lsa, uni o‘zingiz hal qilish imkonini beruvchi minimal darajada.
Veb-ilovalar va mobil ilovalar tamoyillari haqida tushuncha. Shu kunlarda deyarli hamma narsa bunday ilovalar shaklida yoziladi va tegishli texnologiyalarni tushunish samarali sinov uchun majburiy bo‘ladi.
Xulosa sifatida testlovchiga tezda ajoyib mutaxassis bo‘lish imkonini beruvchi shaxsiy sifatlarni ham qayd etamiz:
Bu fazilatlarga teng egalik qiladigan odamni topish qiyin, ammo o‘z-o‘zini rivojlantirish uchun maʻlum bir mos yozuvlar nuqtasiga ega bo‘lish har doim foydalidir.
|
| |
Oqim xavfsizligi - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 17/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgOqim xavfsizligi. Bu STL butunlay xavfsiz kutubxona emasligini tushunish muhim ahamiyatga ega. Lekin bu muammoni hal qilish juda oddiy: ikki oqimlar bir xil to‘plamdan foydalanayotgan bo‘lsa, Mutex seksiyasini amalga oshirish zarur.
STL cross-platform kutubxona hisoblanadi. Albatta, ushbu kutubxona kompilyatorning har qanday versiyasi uchun mavjudligiga mutlaq kafolat yo‘q. Masalan, u kamdan-kam hollarda mobil qurilmalarda amalga oshiriladi, chunki amalga oshirilgan maʻlumotlar tuzilmalarining aksariyati xotirani tejamasdan,
tezlik foydasini tanlaydi hamda xotira mobil platformalarda eng qimmatli texnik resursdir, kompyuterda esa u hozir juda ko‘p. Shuning uchun tez-tez o‘z STL kutubxonangizni lokalizatsiyasini yaratish kerak bo‘ladi, masalan, ilovasini mobil platformaga ko‘chirish uchun.
Konteyner sinflar. Konteyner sinflar muayyan tarzda tashkil qilingan maʻlumotlarni saqlash uchun mo‘ljallangan sinflar. Turli xil tipdpgi maʻlumotlarni saqlash uchun bir xil turdagi konteynerdan foydalanishingiz mumkin. Bu xususiyat sinf shablonlari yordamida amalga oshiriladi, shuning uchun C++ kutubxonasining konteyner sinflarini, shuningdek algoritmlarni va iteratorlarni o‘z ichiga olgan qismi standart shablonlar kutubxonasi (STL) deb ataladi.
Maʻlumotlar konteynerlarda saqlanadi va ular bilan turli amallar konteyner usullari va moslanuvchan algoritmlar bilan aniqlanadi va bajariladi. Iteratorlar bu ikki elementni bir-biriga bog‘lagan holda ishlaydi. Ular tufayli har qanday algoritm har qanday konteyner bilan ishlashi mumkin.
Professonal dasturlashni kutubxona sinflarisiz foydalanishni tasavvur qilish mumkin emas, shuningdek alohida konteynerlarsiz ham. Ulardan foydalanish dasturlarning ishonchliligi, joriy qilish samaradorligi, moslashuvchanligi va ko‘p qirraliligini oshirish hamda dastur tuzish vaqtini kamaytirishga imkonini beradi. Kutubxonani yaratish ko‘p ish va mashaqqat talab qiladi, amao, dastur yaratish vaqtida o‘zini oqlaydi.
STL kutubxonasi dasturlarni yozishda ishlatiladigan asosiy maʻlumotlar tuzilmalarini amalga oshiruvchi konteynerlarni o‘z ichiga oladi: vektorlar, navbatlar, ro‘yxatlar, lug‘atlar va to‘plamlar. Konteynerlarni ikki turga bo‘lish mumkin: ketma-ket va assotsiativ konteynerlar .
|
| |
const_cast operatori - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 10/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgconst_cast operatori. Const_cast operatori const va/yoki volatile o‘zgartirgichlarni qayta aniqlash uchun xizmat qiladi.
Const_cast operatori const va / yoki volatile o‘zgartirgichlarni ochiq qayta aniqlash/joriy qilish uchun ishlatiladi. const yoki volatile ning atrubutlariga istesno tariqasida, yangi tipi joriy tipi bilan mos bo‘lishi kerak. Ko‘pincha const_cast
operatori const atributini olib tashlash uchun ishlatiladi. Uning umumiy formati quyidagicha:
Bu yerda type elementi yangi tipga almatirish tipini o‘rnatadi, expr elementi esa yangi tipga tipi almatirilishi kerak bo‘lgan o‘zgaruvchi(ifoda)ni bildiradi.
1.9-dastur. Const_cast operatoridan foydalanish.
#include "stdafx.h"
#include #include
using namespace std;
void f (const int *p){ int *v;
v = const_cast (p); // const-oʻzgaruvchini qayta almashtirish.
*v = 1980; // yangi qiymat berish, modifikatsiyalash
}
int main(){
int x = 2004;
cout <<" f() funksiya chaqirilmasdan oldin x ni qiymati: " << x<< endl; f (&x);
cout <<" f() funksiya chaqirilgandan soʻng x ni qiymati: " << x<< endl; system("pause");
return 0;
}
|
1.9 – dastur natijasi. Output
|
f() funksiya chaqirilmasdan oldin x ni qiymati: 2004
f() funksiya chaqirilgandan soʻng x ni qiymati: 1980
|
Ko‘rib turganingizdek, x o‘zgaruvchi qabul qilgan parametr const ko‘rsatgichi sifatida o‘rnatildi va f() funksiyasi tomonidan o‘zgartirilgan.
Const atributini o‘chirish uchun const_cast operatoridan foydalanish xavfli darajadagi vosita ekanligini alohida taʻkidlash lozim. Shuning uchun, juda diqqat bilan foydalanishni tavsiya qilamiz.
Faqat const_cast operatori const atributini o‘chirishi mumkinligini bilib oldingiz. Boshqa so‘zlar bilan aytganda, na dynamic_cast, static_cast, yoki reinterpret_cast obʻyekt const atributini o‘zgartirish uchun foydalanish mumkin emas.
|
| |
STL kutubxona algoritmlari - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

STL kutubxona algoritmlari. STL kutubxonasini ishlab chiquvchilar shablonli maʻlumotlar tuzilmalari majmuasiga ega kutubxona yaratishda o‘zlariga ancha jiddiy vazifa qo‘yishgan. STL kutubxonasi to‘plamlari bilan ishlash imkonini beradigan, mashhur algoritmlarni optimal tatbiqlari va katta majmuini o‘z ichiga oladi. Barcha amalga oshirilgan funksiyalarni uch guruhga bo‘lish mumkin:
Barcha to‘plam elementlari tanlash va ularga ishlov berish usullari:
sount, count_if, find, find_if, adjacent_find, for_each, mis match, equal, search,copy, copy_backward, swap, iter_swap, swap_ranges, fill, fill_n, generate, generate_n, replace, replace_if, transform, remove, remove_if, remove_copy, remove_copy_if, unique, unique_copy, reverse, reverse_copy, rotate, rotate_copy, random_shuffle, partition, stable_partition
Bu usularni vazifalarini ixtiyoriy manbadan, splusplus.com veb sahifasidan foydalanib bilish mumkin.
Saralash usullari:
sort, stable_sort, partial_sort, partial_sort_copy,
nth_element, binary_search, lower_bound, upper_bound, equal_range, merge, inplace_merge, includes, set_union, set_intersection, set_difference,
set_symmetric_difference, make_heap, push_heap, pop_heap, ʻs ort_heap, min, max, min_element, max_element, lexographical_compare, next_permutation,
prev_permutation
Bu usularni vazifalarini ixtiyoriy manbadan, splusplus.com veb sahifasidan
foydalanib bilish mumkin.
To‘plam aʻzolari ustida maʻlum arifmetik amallarni bajarish usullari:
Accumulate, inner_product, partial_sum,
adjacent_difference
|
Bu usularni vazifalarini ixtiyoriy manbadan, splusplus.com veb sahifasidan foydalanib bilish mumkin. Ushbu usularni sanab o‘tishdan maqsad STL kutubxonasi tomonidan taqdim etilgan boy vositalar to‘plami bilan tanishtirishdir. Qo‘shimcha maʻlumot olish uchun, C++ dasturlash tiliga oid sinflarning tegishli hujjatlarida tanishib chiqish mumkin.
Pridekatlar. Ko‘pgina STL kutubxona algoritmlari uchun algoritm to‘plamning muayyan aʻzosi bilan nima qilish kerakligini aniqlaydigan shartni o‘rnatishingiz lozim bo‘ladi. Predikat - bu funksiya, bir necha parametrlarni oladi va Boolean qiymatini qaytaradi (true/false). Standart predikatlar to‘plami ham mavjud.
|
IATlar bir necha qo’rsatgichlar asosida sinflanishi

|
IATlar bir necha qo’rsatgichlar asosida sinflanishi
|
bet | 4/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 190,03 Kb. | | #103531 |
Bog'liq 4-mavzu3. IATlar bir necha qo’rsatgichlar asosida sinflanishi
Ma’lumotlarni qayta ishlash prinsiplariga ko’ra IATlar quyidagicha bo’lish mumkin:
haqiqiy vaqt tizimlari;
mustaqil ravishda ishlash tizimlari;
markazlashtirilgan va masofaviy taxsimlangan xolatda ish olib boruvchi tizimlar
Kompyuter vositalarining tuzilishiga ko’ra IAT
- avtomatilashtirilgan yagona ish joyi ko’rinishda (bo’lim va laboratoriya ichida);
- lokal tarmoq ko’rinishda (universitet, idora, bankning bosh binosi, kutubxona);
- korporativ tarmoq ko’rinishda (katta ishlab chikarish korxonasi, davlat kumitasi, xizmat ko’rsatish tizimi).
Bajaradigan funksiyasiga ko’ra IATlar
-aholiga xizmat ko’rsatish uchun mo’ljallangan axborot-ma’lumot tizimlari;
- tayer maxsulot ishlab chiqaruvchi axborot-boshqaruv tizimlari;
- interaktiv rejimida ishlaydigan ta’lim tizimlari (masofaviy o’qitish, malaka oshirish markazlar);
- qaror qabul qilish tizimlari (davlat idoralari, moliya, soliq xizmatlari).
Ishlash faoliyatiga ko’ra IAT
ishlab chiqarish IAT,
tijorat IAT,
moliya IAT,
reklama va marketing IAT.
4.1 – rasm. Ishlash faoliyatiga qo’ra IAT.
IATni boshqarish jarayonida bajaradigan funksiyalari
hisoblash funksiyasi (o’z vaqtida ma’lumotlarni belgilangan tartibda qayta ishlash);
kommunikatsion funksiyasi (belgilangan no’qtalarga o’z vaqtida ma’lumotlarni etqazib berish);
axborot funksiyasi (ilmiy, iqtisodiy, moliyaviy va texnikaviy axborotdan tezkor foydalanish);
saqlash funksiyasi (ma’lumotlarni jamlash, saqlab turish, yangilash va etkazib berish);
diagnostik funksiyasi (boshqarish ob’ektni doimiy tekshirish va joriy xolatini nazorat qilish);
hujjatlashtirish funksiyasi (kerakli hisob-kitob, rejalashtirish, moliyaviy hujjatlar, buyruqlar va hisobotlarni o’z vaqtida tayerlash.
|
| |
Tajriba orttirish uchun misol va topshiriqlar

|
Tajriba orttirish uchun misol va topshiriqlar
|
bet | 5/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 190,03 Kb. | | #103531 |
Bog'liq 4-mavzuTajriba orttirish uchun misol va topshiriqlar.
1- topshiriq. Nazariy qismni o`zlashtirish va B/B/B jadvalini to`ldirish.
B/B/B texnikasini qo`llash bo`yicha ko`rsatma.
1. Ma’ruza rejasiga mos holda 2-ustunni to`ldiring.
2. O`ylang, juftlikda hal eting va javob bering, ushbu savollar bo`yicha nimani bilasiz, 3-ustunni to`ldiring.
3. O`ylang, juftlikda hal eting va javob bering, ushbu savollar bo`yicha nimani
bilish kerak, 4-ustunni to`ldiring.
4. Ma’ruzani o`qing va materiallar bilan tanishing.
5. 5-ustunni to`ldiring.
B/B/B jadvali (Bilaman/Bilishni hoxlayman/Bilib oldim)
№
|
Mavzu savoli
|
Bilaman
|
Bilishni hoxlayman
|
Bilib oldim
|
1.
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
3.
|
|
|
|
|
4.
|
|
|
|
|
5.
|
|
|
|
|
2-topshiriq. “Bilib oldim” ustuni asosida “T” jadvalini to`ldirish. Nazariy qismdan tayanch iboralarni aniqlash va “T” jadvalini qurish.
Tayanch ibora
|
Mazmuni
|
1.
|
|
2.
|
|
...
|
|
n.
|
|
1-ma'ruza uchun adabiyotlar
Musaev M.M. “Kompyuter tizimlari va tarmoqlari”. Toshkent.: “Aloqachi” nashriyoti, 2013 yil. 8 bob. 394 bet. – Oliy o’quv yurtlari uchun qo’llanma.
Siretskiy G.A. Informatika. Fundamentalnыy kurs. Uchebnik dlya vuzov. Tom II. – SPb, BXV. 2007 – 848s.
Gromov V.S. Osobennosti proektirovaniya raspredelennыx ASU TP – http://www.astp.ru/-600406
Jaroslav Pokorny, Vaclav Repa, Karel Richta, Wita Wojtkowski, Henry Linger, Chris Barry, Michael Lang. “Information Systems Development. Business Systems and Services: Modeling and Development”. ISBN: 978-1-4419-9645-9. 2011.
Vtyurin V.A. Avtomatizirovannыe sistemы upravleniya texnologicheskimi protsessami. Osnovы ASU TP. – SPb, 2006.
Siretskiy G.A. Informatika. Fundamentalnыy kurs. Uchebnik dlya vuzov. Tom I. – SPb, BXV. 2005 – 832s.
|
| |
Industrial axborot tizimi rivojlanishi va qo’llash soxalari

|
Industrial axborot tizimi rivojlanishi va qo’llash soxalari
|
bet | 2/6 | Sana | 22.11.2023 | Hajmi | 190,03 Kb. | | #103531 |
Bog'liq 4-mavzu2. Industrial axborot tizimi rivojlanishi va qo’llash soxalari
Industrial axborot tizimi rivojlanishi bir nеchta bosqichlarni o`z ichiga oladi.
XIX asrning ikkinchi yarimigacha axborot tеxnologiyasining asosini pеro, siyohdon va buxgaltеriya daftari tashkil etgan (qo`l axborot tеxnologiyasi). Kommunikatsiya (aloqa) pakеt (rasmiy hujjatlar solingan konvеrt) yuborish orqali amalga oshirilar edi. Axborotni qayta ishlash mahsuldorligi o`ta past bo`lib, har bir xat alohida, qo`lda ko`chirib olingan. Qaror qabul qilish uchun bir-biriga qo`shiladigan hisob-kitobdan boshqa axborot ham bo`lmagan.
«Qo`l» axborot tеxnologiyasi o`rniga XIX asr oxirida «mеxanik» tеxnologiya kirib kеldi. Yozuv mashinasi, tеlеfon, diktafonning kashf etilishi, jamoa pochtasi tizimining takomillashuvi – bular bari avvaliga axborotni qayta ishlash tеxnologiyasida, so`ng ish mahsuldorligida sеzilarli o`zgarishlar yuz bеrishiga zamin bo`ldi. Mohiyatan, mеxanik tеxnologiya mavjud muassasalarda tashkiliy tarkibining shakllanishiga yo`l ochib bеrdi. XX asrning 40-60 yillarida «elеktr» tеxnologiyasi paydo bo`lib, u еchib almashtiriladigan elеmеntlarga ega elеktr yozuv mashinkalari, oddiy qog`ozdan foydalanuvchi nusxa ko`chirish mashinasi, portativ diktafonlardan iborat edi. Aynan shu vositalar hujjatlarni qayta ishlash sifati, soni va tеzligini oshirish hisobiga boshqarish faoliyati yaxshilandi. Ko`pgina zamonaviy muassasalar «elеktr» tеxnologiyasiga asoslanadi.
1960 yillarning ikkinchi yarmidan esa «elеktron» (yoki «kompyutеr») tеxnologiyasi yuzaga kеla boshladi va axborotning shaklini emas, mazmunini o`zgartirishga urg`u bеrila boshlandi.
Ma'lumki, boshqaruvning axborot tеxnologiyasi axborotni qayta ishlash bo`yicha eng kamida quyidagi muhim uchta tarkibiy qismga ega bo`lishi lozim: hisobga olish, tahlil va qaror qabul qilish. Bularni kompyutеrlarda amalga oshirish tobora murakkablashib bormoqda. Chunki, o`zida sanoqsiz ma'lumotlarni jamlagan «qog`ozlar dеngizi» tobora kеngayib bormoqda.
Axborotni taqdim etish tizimning rivojlanishi. Aytish mumkinki, axborot tеxnologiyasi bir nеcha million yillar avval odamzod o`rtasida ilk bor o`zaro muloqotga kirishish usullari (turli tovushlar chiqarish, imo ishora, hatti-harakatlar qilish) paydo bo`lishi bilan birga yuzaga kеlgan dеb aytish mumkin. Bunda axborot almashinuvi faqat yakka shaxslar o`rtasidagina amalga oshirilgan. Nutq paydo bo`lishi bilan birga(taxminan 100 ming yil oldin) odamlar miyasida axborot to`planishi imkoniyati yuzaga kеldi.
|
| |
Kommunikatsiyali va axborotli tizimlarni loyihalashtirish mezonlari

|
Kommunikatsiyali va axborotli tizimlarni loyihalashtirish mezonlari
|
bet | 15/20 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 113,98 Kb. | | #265614 |
Bog'liq Menejment texnologiyasiKommunikatsiyali va axborotli tizimlarni loyihalashtirish mezonlari.
Markaziy vazifa – boshqaruv faoliyatida axborotlarning uzatilishini yaxshilash. Axborotlanganlik darajasi – talab qilingan axborotlar darajasining olingan aniq axborotlarga nisbati. Axborotlarga ehtiyoj ular o’rtasidagi farqlar, axborotlarning ta’minlanganligini ko’rsatuvchi yordamchi mezonlar quyidagilar hisoblanadi:
axborotlarning miqdori (to’liqlik);
uning ahamiyatliligi;
aniqliligi;
ishonchliligi;
tushunarliligi;
dolzarbliligi;
egiluvchanligi;
axborotli jarayonning iqtisodiy samaradorligi (axborotlardan olingan foydaning axborotlarga sarflangan xarajatlarga nisbati);
axborotlarning himoyalanganligi hisobi. Zamonaviy boshqaruv tizimlari korxona miqyosida ishlab chiqarish jarayonlarini ta’minlovchi axborotlar tizimlari asosida faoliyat ko’rsatadi. Axborotlarning tizimlari quyidagilarga bo’linadi:
hududiy axborot tizimlari; • korporativ axborot tizimlari;
global axborot tizimlari.
Hududiy axborotlar tizimi – bu ichki kommunikatsiyalar vositasida tashkilot faoliyatini ta’minlovchi quyi axborotlar tizimlarining birlashmasidir. Hududiy (ichki) axborotlar tizimi quyidagi tizimosti axborotlar tizimlaridan tashkil topadi:
ma’muriy-taqsimlovchi tizimosti axborotlari;
ishlab chiqaruvchi tizimosti axborotlari;
moliyaviy tizimosti axborotlari;
iqtisodiy tizimosti axborotlari;
tijoratli tizimosti axborotlari;
innovatsion tizimosti axborotlari; • strategik axborotlar dasturi; • ijtimoiy axborotlar dasturi.
Korporativ axborotlar tizimi – bir korxonaning turli hududlarda faoliyat ko’rsatuvchi ob’ektlari ichki kommunikatsiyalarini o’zida mujassamlashtiradi.
|
| |
SRAN, Cloud RAN, bulutga asoslangan RAN, markazlashtirilgan RAN

|
SRAN, Cloud RAN, bulutga asoslangan RAN, markazlashtirilgan RAN
|
bet | 12/15 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 8,16 Mb. | | #134618 |
Bog'liq Zamonaviy 5G mobil aloqa texnologiyalarini o‘rganish Mustaqil ishi SRAN, Cloud RAN, bulutga asoslangan RAN, markazlashtirilgan RAN
Asosiy maqola : CRAN, Cloud RAN, bulutga asoslangan RAN, markazlashtirilgan RAN
5G tarmoq xavfsizligi 2022 yil: Olimlar 5G tarmog‘ining xavfliligini tasdiqladilar
Olimlar 5G tarmog‘ining xavfliligini tasdiqladi. Bu 2022 yil 10 avgustda ma'lum bo'ldi.
5G tarmoq API’laridagi zaifliklar har kimga shaxsiy foydalanuvchi ma’lumotlari va IoT qurilmasiga kirishni ta’minlashi mumkin.
Va bu zaifliklar uzoq muddatda sanoatni ta'qib qilishi mumkin.
Berlin Technische Universität tadqiqotchisi Altaf Shaik operatorlar IoT imkoniyatlarini ishlab chiquvchilarga taqdim etish uchun taklif qiladigan API-larni o‘rganib chiqdi. Bunday API-lar allaqachon veb-xizmatlarda qo'llanilgan, ammo telekommunikatsiya sohasida dastur topilmagan . Dunyo bo'ylab 10 ta uyali aloqa operatorlarining 5G tarmog'i API-larini o'rganib chiqqandan so'ng , Shaik va uning hamkasbi Shinjo Park ularning barchasida umumiy, taniqli API zaifliklarini topdilar.
APIga kirish ta'minlangan "IoT xizmat platformasi" mavjud. IoT xizmati platformasi dizaynlari 5G standartida belgilanmagan, ammo har bir aloqa operatori ularni qurishi va joylashtirishi kerak. Bu shuni anglatadiki, ularning sifati va amalga oshirilishi kompaniyadan kompaniyaga katta farq qiladi. 5G’dan tashqari, yangilangan 4G tarmoqlari ham IoT xizmati platformalari va API’larni taqdim etuvchi telekommunikatsiya operatorlari sonini ko‘paytirish orqali IoT kengayishini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Tadqiqotchilar 10 ta operatordan API-ga kirishni sotib olishdi va faqat IoT qurilmalari tarmoqlari uchun maxsus SIM- kartalarni olishdi . Bu mutaxassislarga platformaga boshqa har qanday mijoz kabi kirish imkonini berdi.
API konfiguratsiyasining zaif autentifikatsiyasi yoki kirishni boshqarish vositalarining yo'qligi kabi asosiy kamchiliklari SIM-karta identifikatorlari va maxfiy kalitlari, SIM karta xaridorining identifikatori va ularning to'lov ma'lumotlarini oshkor qilishi mumkin . Bundan tashqari, tadqiqotchilar boshqa foydalanuvchilarning ma'lumotlariga va ularning IoT qurilmalariga kirishlari mumkin edi, ularni nazorat qilish va ulardan ma'lumot olish mumkin.
Mutaxassislarning fikricha, aniqlangan zaifliklarning aksariyati allaqachon tuzatilgan. Shaik qoʻshimcha qildiki, xizmat koʻrsatish platformalarining xavfsizligi operatordan operatorga farq qiladi: baʼzi platformalar ishonchli himoyaga ega, boshqalari esa amalda himoyalanmagan. Guruh kompaniyalar nomini oshkor etmaydi, biroq 7 ta yetkazib beruvchi Yevropada , 2 tasi AQShda va 1 tasi Osiyoda joylashganligini taʼkidladi .
Shaik tadqiqotchilar kirish imkoniga ega bo‘lgan platformadagi boshqa foydalanuvchilar tadqiqotchilarning infiltratsiyasini aniqlamaganligini qo‘shimcha qildi, bu esa monitoring va xavfsizlik kafolatlarining yo‘qligidan dalolat beradi [4] .
|
| |
Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 1/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash.
Reja:
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash.
Tiplarni almashtirish operatorlari.
Yangi nomlar fazosi yaratish.
Buferlashtirilgan kiritish va chiqarish.
Kalit so’zlar: Tipni aniqlash, tipni almashtrish, nomlar fazosi, buferlashtirilgan kirish va chiqish, typeid, typeinfo, type_info sinfi, dynamic_cast, const_cast, static_cast, reinterpret_cast, namespace, istrstream, oqim, formatlash identifikatori, monupulyatorli formatlash.
Nomaʻlum tiplar va nomaʻlum fazolar uchun dinamik tipni aniqlash va tipini almashtirish operatorlari zamonaviy obʻyektga yo‘naltirilgan dasturlashni qo‘llab- quvvatlovchi C++ dasturlash tilining ikkita vositalari: dinamik tipni aniqlash (runtime type identification - RTTI) va qo‘shimcha tip quyish operatorlari bilan bog‘liq. Bu vositalarning biri C++ spesifikatsiyasi qismi emasdi, lekin har ikki runtime polimorfizm uchun qo‘llab-quvvatlash oshirish uchun qo‘shilgan. RTTI dastur bajarish davomida obʻyekt turini aniqlash imkoniyati muvjudligini bildiradi. Bunda muhokama qilinayotgan tip turi tashlash operatorlari - bu amalni bajarish uchun dasturchiga xavfsiz yo‘llarini taklif qiladi. Ulardan biri, dynamic_cast, bevosita RTTI aniqlash bilan bog‘liq.
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Ushbu vosita polimorf bo‘lmagan tillarda (masalan, C ) mavjud emasligi sababli dinamik turdagi identifikatsiyalash bilan tanish bo‘lmasligigiz mumkin, chunki har bir obʻyektning tipi kompilyatsiya vaqtida (yaʻni, dasturni bajarishda) maʻlum bo‘lgani uchun dastur bajarilishida maʻlumot olishning hojati yo‘q. Biroq, C++ kabi polimorf tillarda obʻyekt tipi kompilyatsiya vaqtida nomaʻlum bo‘lgan holatlar bo‘lishi mumkin, chunki dastur bajarila boshlagunga qadar bu obʻyektning aniq tipi (tiplari) aniqlanmaydi. Maʻlumki, C++ sinf ierarxiyasi, virtual funksiyalar va ko‘rsatkichlarni (pointer) asos sinflarga ishlatib polimorfizmni amalga oshiradi. Tayanch sinfga ko‘rsatkich bu tayanch sinf aʻzolariga yoki undan olingan har qanday obʻyekt aʻzolariga
murojaat qilish uchun foydalanish mumkin. Shuning uchun asos sinfga ko‘rsatgichning istalgan vaqtda qanday turdagi obʻyektga murojaat qilishi har doim ham oldindan maʻlum emas. Bu faqat dastur ishlayotganida — dinamik turdagi identifikatsiya vositalaridan biri yordamida aniqlanadi.
Dastur bajarilishi davomida obʻyekt turini olish uchun typeid operatoridan foydalaniladi.
Dastur bajarilayotgan vaqtda obʻyekt tipini olish uchun kutubxonasini kiritish va typeid operatoridan foydalanish mumkin. Typeid operatoridan foydalanishning eng keng tarqalgan yozilish sintaktisi quyidagicha:
typeid(object)
Bunda, object element tipini olish uchun obʻyekt anglatadi. Shuningdek, nafaqat ichki tipini, balki dasturchi tomonidan yaratilgan sinf tipini ham aniqlash mumkin. Buning uchun typeid operatori obʻyekt tipini tasvirlaydigan type_info obʻyektiga murojaat qiladi.
type_info sinfda public modifikatori bilan quyidagi statik operatorlar aniqlangan bo‘ldi.
|
| |
Tayanch iboralar - Osiyo xalqaro universiteti ijtimoiy fanlar va texnika fakultet iqtisodiyot kafedrasi

|
Osiyo xalqaro universiteti ijtimoiy fanlar va texnika fakultet iqtisodiyot kafedrasi
|
bet | 19/20 | Sana | 25.06.2024 | Hajmi | 113,98 Kb. | | #265614 |
Bog'liq Menejment texnologiyasiTayanch iboralar.
Menejment- bu bu mennat, aql-idrok, qobiliyat, tajriba va malakalarni ishga solgan holda maqsadlarga samarali erishishni tashkil etish, boshqarishdir. U inglizcha so’zdan olingan bo’lib, boshqaruv san’ati, boshqaruv hokimiyati degan ma’noni anglatadi.
Struktura- lotincha so‘z bo‘lib, narsalar tarkibiy qismlarining o‘zaro bog'liq ravishda joylashishi, tuzilishini bildiradi.
Marketing - insonning ayirboshlash vositasida talab va ehtiyojni qondirishga qaratilgan faoliyatidir.
Kommunikatsiya – bu kishilar o’rtasidagi o’zaro axborot almashuvidir.
Axborot oqimi – axborotlarning manbaalardan iste’molchilargacha harakatlanishidir.
Boshqaruv jarayoni – bu tashkilot resurslarini u tomonidan oʼz maqsadlariga erishish uchun shakllantirish va foydalanish boʼyicha uzluksiz, izchil bajariladigan, oʼzaro bogʼlangan harakatlari majmuasidir.
Menejer – bu boshqaruv faoliyati bilan shug’ullanuvchi va bozor sharoitlarida faoliyat yurituvchi tashkilot faoliyatining ma’lum turlari bo’yicha qarorlar qabul qilish vakolatlariga ega bo’lgan odamdir.
Korporativ axborotlar tizimi – bir korxonaning turli hududlarda faoliyat ko’rsatuvchi ob’ektlari ichki kommunikatsiyalarini o’zida mujassamlashtiradi.
Global axborotlar tizimi – chegaralanmagan miqdorlardagi foydalanuvchilar (korxonalar, tashkilotlar)ni ta’minlovchi tashqi kommunikatsiyalar hisoblanadi.
Motivatsiya – oʼzini va boshqalarni maqsadlarga erishish uchun faoliyatga undash jarayonidir.
Markaziy vazifa – boshqaruv faoliyatida axborotlarning uzatilishini yaxshilash.
Axborotlanganlik darajasi – talab qilingan axborotlar darajasining olingan aniq axborotlarga nisbati.
Muvofiqlashtirish – boshqaruvning boshqaruv tizimi elementlari oʼrtasidagi oʼzaro aloqa va muvofiqlikni ular oʼrtasida oqilona aloqalar (kommunikatsiyalar)ni oʼrnatish yoʼli bilan taʼminlashga qaratilgan vazifasidir.
Korporatsiya - (lot. corporatio — birlashma, uyushma, hamjamiyat) — rivojlangan yirik aktsiyadorlar jamiyati, biron bir faliyat uchun uyushgan huquqiy va jismoniy shaxslar majmui.
Strategiya – bu so’z grekcha so’zdan olingan bo’lib, “general san’ati”, “general mahorati” degan ma’nolarni anglatadi.
|
| |
– rasm. Quyosh elementi yordamida uylarni elektr energiya bilan ta‟minlashning

|
– rasm. Quyosh elementi yordamida uylarni elektr energiya bilan ta‟minlashning
|
bet | 20/21 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 109,37 Kb. | | #140304 |
Bog'liq O‘zbеkistоn rеspublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi-fayllar.org2.2.2 – rasm. Quyosh elementi yordamida uylarni elektr energiya bilan ta‟minlashning
tajribaviy modelining sxematik ko„rinishi.
Xulosa
1. Bugungi kunda yuzaga kelgan elektr energiyasi va ekologik muammolarini
hal qilishda mamlakatimiz hududlarida Quyosh elementlaridan foydalanishning
afzallik tomoni ko„rsatildi.
2. Ushbu loyiha ishi kelgusida markazlashgan elektr tarmoqlari yetib bormagan
joylardagi iste‟molchilarni elektr energiyasi bilan ta‟minlash bilan bog„liq bo„lgan
zarur ma‟lumotlarni olishda katta xizmat qilishi ko„rsatildi.
3. Har birining quvvati 10 W dan bo„lgan 11 ta (LED) chiroqlarini va 3 ta
mobil telefonlarni zaryadlash qurilmalarini sutka davomida 100 W quvvatli
Quyosh batareyasi yordamida elektr energiyasi bilan ta‟minlash bugungi kunda
3 900 000 ming so„mga to„g„ri kelishi hisob – kitob qilib ko„rsatilgan.
4. 150 W quvvatli Quyosh batareyalari yordamida 11 ta chiroqlar, 3 ta mobil
telefonlar, 1 ta televizor va 1 ta noutbuk sutka davomida elektr energiyasi bilan
ta‟minlash 4 400 000 so„mga to„g„ri kelishi hisob – kitob qilindi.
5. Hisoblashlarga ko„ra, 8 ta chiroqlar, 3 ta mobil telefonlar, 1 ta televizor, 1 ta
noutbuk, 1 ta muzlatgich 1 ta dazmol va 1 ta elektr choynak uchun zarur bo„lgan
elektr energiyasini sutka davomida 200 W quvvatli Quyosh batareyalari yordamida
ta‟minlash o„rtacha hisobda 5 300 000 so„mni tashkil qilishi asoslab berildi.
6. Hozirgi kunda quvvati 1 kW bo„lgan Quyosh batareyalari bugungi kundagi
hisob – kitoblarga qaraganda 13 500 000 so„m pulni tashkil qiladi.
7. Kelgusida ushbu loyiha ishi bo„yicha talabalarning bilimlarini oshirish
maqsadida Quyosh elementi yordamida uylarni elektr energiya bilan
ta‟minlashning tajribaviy modeli yaratilib qoldirildi.
|
| |
– rasm. Yorug„lik tushirilgan holatda p – n o„tishning energetik sxemasi

1.2.2 – rasm. “n – p” o„tishning tekislikdagi sxemasi. ● yarimo„tkazgich atomi; – elektronlar;
+ kovaklar; , ionlashgan atomlar; d berkituvchi qatlam qalinligi.
1.2.3 – rasm. Quyosh batareyasining ishlash prinsipi.
Yarimo„tkazgichli fotoelementlarni Quyosh batareyasi sifatida ishlatishda
Quyoshdan kelayotgan radiatsiyaning spektral tarkibini
bilish masalaning asosiy
tomonlaridan biri bo„lib hisoblanadi. Quyosh batareyasini tayyorlashda Quyosh
energiyasini elektr energiyasiga aylantirib bera olish xususiyatlariga ta‟sir qiluvchi
parametrlardan biri – man qilingan zona kengligi
E
g
ni bilish kerak. [2]
Ma‟lumki, elektron – kovak juftini hosil qilish uchun energiyasi
E
g
ga teng
yoki undan katta bo„lgan foton yutilishi kerak, ya‟ni:
hν = E
g
, (1.2.1)
bunda
E
g
dan kichik bo„lgan energiyali fotonlar
valentlik zonasidan
o„tkazuvchanlik zonasiga elektron chiqara olmaydi. Eng yaxshi yarimo„tkazgichlar
E
g
= 1,1 – 1,5
eV bo„lgan yarimo„tkazgichlar bo„lib hisoblanar ekan. Agar
atmosferaning ta‟siri juda kichik deb ko„rilsa,
J
p
P, Ga As va
Cd Te lar Quyosh
batareyasini tayyorlash uchun eng yaxshi yarimo„tkazgichlar bo„la oladilar. Lekin
atmosferaning ta‟siri ortishi bilan bularga qaraganda kremniy
(Si) afzalroq bo„lib
qoladi. [2]
Quyosh elementining asosiy parametrlardan biri bo„lgan
foydali ish
koeffitsiyenti, Quyosh elementi chiqishidan ajraluvchi maksimal quvvatning
element yuzasiga tushuvchi nurlanish quvvatiga nisbati bilan aniqlanadi:
η = χ ∙ ( I
qt
U
xx
/ E S ) (1.2.2)
bu yerda I
qt
– qisqa tutashuv toki; U
xx
– salt yurish kuchlanishi, ya‟ni “p – n” o„tish
uchlari ochiq bo„lgan
holdagi potensiallar farqi; E – yoritilganlik, lyuksmetr
yordamida
aniqlanadi; S – Quyosh elementining aktiv yuzasi;
χ –
ichki kvant
chiqishi deb atalib, yorug„lik tufayli generatsiyalangan elektron –
kovak
juftlarining qancha qismi berkituvchi qatlamga yetib kelib unda saralanganini
ko„rsatuvchi doimiy. [7]
Quyosh elementlarini tayyorlash texnologiyalari

1.3. Quyosh elementlarini tayyorlash texnologiyalari. Yuqori samarali Quyosh elementlari tayyorlash, yarimo„tkazgichli
materiallarning xususiyatlariga bog„liqdir. Haqiqatdan, Quyosh elementi ideal
effektivligi (harorat T=300 K uchun) man qilingan soha kengligining o„zgarishiga
nisbatan olinganda yer sharoiti uchun maksimal F.I.K man qilingan soha kengligi
E
g
≈ 1,4 eV ga teng bo„lgan yarimo„tkazgichga to„g„ri keladi. Bu tenglikni taqriban
qanoatlantiradigan materiallar jumlasiga Si, InP, GaAs, CdTe, AlSb, hamda Α
3
B
5
,
Α
2
B
6
yarimo„tkazgichlar asosidagi qattiq qotishmalar kiradi.
Quyosh elementi materiali o„ta yuqori darajada toza bo„lishi zarur, ya‟ni
99,99 % gacha. Yarimo„tkazgichli materiallarni o„stirish usulini tanlash ularning
fizik va kimyoviy xususiyatlarini o„rganishga bog„liqdir. Agar moddaning erish
harorati yuqori, kimyoviy aktiv va bug„ bosimi katta bo„lsa, bunday moddalar
kristallini o„stirish juda qiyin. Yarimo„tkagich materiallarni o„stirishning bir necha
usullari mavjud bo„lib, ulardan asosiylari jumlasiga quyidagilar kiradi:
Toza moddalardan va legirlangan kirishmali o„ta to„yingan eritmalardan
o„stirish;
Eritmalardan o„stirish;
Bug„ fazasidan o„stirish.
Stexiometrik tarkibdagi suyuq fazadan kristallarni o„stirish usullari 2 ga
bo„linadi. Tigyel yordamida o„stirish usullari va tigyelsiz usullar. Bu usul bir necha
ko„rinishga bo„linadi. Jumladan, yo„naltirilgan kristallizatsiya usuli, «gorizontal»
va «vertikal» Bridjmen usuli, sohali eritish usuli va Choxralskiy usuli. [3]
Bu usullarning asosini issiqlikni yo„naltirilgan holda uzatish tashkil qiladi.
Bunga misol tariqasida 1.3.1 – rasmda Choxralskiy usuli keltirilgan.
Sohali o‘stirish (1.3.2 – rasmga qarang). Bu usulning Bridjmen usulidan
farqi shundaki, bu usulda ikkita pech ishlatiladi, biri harorati T
er
, ikkinchisi
harakatchan konstruksiyali qisqa zonali harorati T>T
– rasm. Quyosh batareyasining umumiy ko„rinishi

1.1.3 – rasm. Quyosh elementini tuzilishi, elektron va elektr toki oqimi yo„nalishi.
Quyosh elementlarni batareya qilib yig„ish katta miqdorda elektr ulashlarni
bajarishni talab qiladi, sababi Quyosh elementlarning batareyadagi soni o„n ming,
ba‟zan yuz ming donani tashkil qiladi. [1] Quyosh elementlarini yig„ish
asosan
ishlab chiqarish korxonalarida amalga oshiriladi. 1.1.4 – rasmda Quyosh
elementlarni guruhlarga birlashtirish sxemasi keltirilgan bo„lib,
bu sxema
elementar batareya deyiladi. Quyosh elementlarini ehtiyojga qarab ularni turli xil
ulashlar yordamida yig„ish mumkin. Masalan, 1.1.4 a –
rasmda ikkita Quyosh
elementini bir – biriga parallel ulash orqali ulardan Quyosh batareyasi hosil
qilingan. 1.1.4 b – rasmda esa ikkit Quyosh elementi ketma – ket ulangan. 1.1.4 – d
rasmdan ko„rinib turibdiki, ikkita Quyosh elementi ketma – ket va o„z navbatida
ular bir – birlariga o„zaro parallel ulangan. 1.1.4 e – rasmda uchta Quyosh elementi
parallel ulanib, ular yana parallel ulangan uchta Quyosh elementiga o„zaro ketma –
ket ulangan. Demak, to„liq batareya bir – biriga ketma –
ket ulangan bir nechta
elementar batareyalardan tashkil topar ekan. Bunday ulashlar ulash qoidalariga
asosan amalga oshiriladi. Elektr bo„limidan bizga ma‟lumki, elementlar ketma –
ket ulanganda umumiy kuchlanish har bir elementning kuchlanishlari yig„indisiga
teng, tok kuchi esa o„zgarmas bo„lib, bitta element orqali oqib o„tayotgan tok
kuchiga teng:
U
um
= U
1
+ U
2
+ U
3
+ … + U
n
I
um
= I
1
= I
2
= I
3
= … = I
n
= const
Parallel
ulanganda esa, kuchlanish o„zgarmas bo„lib, bitta element hosil
qilgan
kuchlanish qiymatiga teng, umumiy tok kuchi har bir elementdan oqib
o„tayotgan tok kuchlari yig„indisiga teng bo„ladi, ya‟ni:
U
um
= U
1
= U
2
= U
3
= … = U
n
= const
I
um
= I
1
+ I
2
+ I
3
+ … + I
n
Aralash ulashda U
um
va I
um
lar yuqoridagi formulalarni zanjir qismlariga
qo„llash orqali aniqlanadi.
- amaliy ish - 1- amaliy ish Mavzu: Risk modeli

7- amaliy ish
Mavzu: Risk tahlili
Javoblar:
1. Risk tahlili nima? Risk tahlili, bir tashkilot yoki faoliyat uchun mavjud risklarni aniqlash, birlashmasligi va ularning ta'sirini tahlil qilish jarayonidir. Bu jarayon o'rganish, qiymatlash va tahlil qilishni o'z ichiga oladi, shuningdek, zarar miqdorini va risqlarni boshqarishning qo'llaniladigan usullarini aniqlaydi.
2. Zaiflikdan foydalanish ehtimoli qanday ko’rsatkichlarga ega? Zaiflikdan foydalanish ehtimoli ko'rsatkichi, boshqa so'zlar bilan, himoya choralari to'g'risidagi ma'lumotni baholaydigan indeksdir. Bu indeks, himoya choralari to'g'risidagi ma'lumotni, ularning amalga oshirish darajasini va faollik darajasini o'z ichiga oladi. Yuqori "zaiflikdan foydalanish ehtimoli" ko'rsatkichi, himoya choralari amalga oshirilmagan yoki to'liq amalga oshirilmagan va biror riskning bajarilishi uchun zarur chora-tadbirlar to'g'risida ma'lumotlarni ko'rsatadi.
3. Tahdid senariyasini amalga oshirish ehtimoli darajalarini tushuntirib bering? Tahdid senariyasini amalga oshirish ehtimoli, himoya choralari amalga oshirilgan holda, amalga oshirish ehtimolini o'z ichiga oladi. Bu ko'rsatkichi, qabul qilingan himoya choralarining qo'llanilish darajasini va uning samaradorligini baholashda muhimdir. "Juda past" darajasi himoya choralari to'liq amalga oshirilmagan holda va maxfiylik buzilishi uchun zarur choralar amalga oshirilmagan holda aniqlanadi.
4. AX buzilishi xavfi darajasi ko’rsatkichlarini tavsiflang? AX buzilishi xavfi darajasi, senariyni amalga oshirish ehtimolini va ushbu senariyni amalga oshirishdan kelib chiqadigan zarar miqdorini hisobga olgan holda belgilanadi. Bu ko'rsatkichi, senariyning amalga oshirilishi va uning kelib chiqishi mumkin bo'lgan zararining darajasini aniqlaydi. "Past" risk darajasi, zarar miqdori past darajada, "O'rtacha" risk darajasi esa o'rtacha darajada zarar miqdori, va "Yuqori" risk darajasi yuqori darajada zarar miqdorini ifodalaydi.
Ushbu tahlil va baholash jarayoni, kompaniya uchun muhim bo'lgan risklarni aniqlash va ularni boshqarishda yordam beradi.
|
-son AXSga binoan qiyosiy axborot deganda nima tushuniladi?

|
-son AXSga binoan qiyosiy axborot deganda nima tushuniladi?
|
bet | 50/50 | Sana | 30.12.2023 | Hajmi | 138,23 Kb. | | #129214 |
Bog'liq Majburiy audit togrisida277.710-son AXSga binoan qiyosiy axborot deganda nima tushuniladi?
====
Moliyaviy hisobotni taqdim etish uchun qo‘llaniladigan asosga muvofiq bir yoki undan ortiq o‘tgan davrlar uchun moliyaviy hisobotlarga kiritilgan summalar va ochib beriladigan ma’lumotlar
====
Oldingi davr summalari va boshqa ochib beriladigan ma’lumotlari joriy davr moliyaviy hisobotining ajralmas qismi sifatida kiritilgan hamda joriy davr summalari va boshqa ochib beriladigan ma’lumotlari bilan birgalikda ko‘rib chiqish maqsadida keltirilgan qiyosiy ma’lumotlar
====
O‘tgan davr uchun summalar va boshqa ochib beriladigan ma’lumotlar joriy davr moliyaviy hisobotlari bilan solishtirish maqsadida keltiriladigan, audit tekshiruvidan o‘tkazilgan bo‘lsa, auditorlik fikrida aytib o‘tiladigan qiyosiy axborot
====
O‘tgan davr uchun summalar va boshqa ochib beriladigan ma’lumotlar joriy davr moliyaviy hisobotlari bilan solishtirish maqsadida keltiriladigan qiyosiy axborot
++++
278.705-son AXS qanday nomlanadi?
====
Mustaqil auditor xulosasida fikrni modifikatsiyalash
====
Mustaqil auditor xulosasida tushuntirish paragraflari va boshqa masala paragraflari
====
Moliyaviy hisobotlar to‘g‘risida fikr hosil qilish va xulosa berish
====
Qiyosiy axborot – qiyosiy ko‘rsatkichlar va qiyosiy moliyaviy hisobotlar
++++
279.Audit bu?
====
Mustaqil malakali mutaxassislar tomonidan korxonaning moliyaviy hisob va u bilan bog’liq moliyaviy axborotlarini me’yoriy hujjatlarga muvofiqlik darajasi to’g’risida xulosa chiqarish maqsadida tadqiq etilishidir
====
Tekshirish.
====
mustaqil malakali mutaxassislar tomonidan korxonaning moliyaviy hisobini me’yoriy hujjatlarga muvofiqlik darajasi to’g’risida xulosa chiqarish maqsadida tadqiq etilishidir.
====
mustaqil auditorlar tomonidan korxonaning moliyaviy hisobini me’yoriy hujjatlarga muvofiqlik darajasi to’g’risida xulosa chiqarish maqsadida tadqiq etilishidir.
++++
280.Auditor bu?
====
Auditor malaka sertifikatiga ega bo’lgan jismoniy shaxsdir
====
Tekshiruvchi.
====
Malaka sertifikatiga ega bo’lgan jismoniy shaxsdir.
====
Auditor malaka sertifikatiga ega bo’lgan yuridik shaxsdir.
++++
|
| |