Kiber jinoyatchlik va uning keng tarqalishining sabablari

|
Kiber jinoyatchlik va uning keng tarqalishining sabablari
|
Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 78,46 Kb. | | #239545 |
Bog'liq Kiber jinoyatchlik va uning keng tarqalishining sabablari
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI QARSHI FILIALI
“KOMPYUTER INJINIRINGI” FAKULTETI
II-Bosqich KI-16-22-guruh talabasi
Berdirahmatova Bahriniso
“KIBERXAVFSIZLIK ASOSLARI”
fanidan tayyorlagan
MUSTAQIL ISHI
Bajardi: Berdirahmatova B.
Qabul qildi: Elmurodova B.
Kiber jinoyatchlik va uning keng tarqalishining sabablari
REJA:
Kiberjinoyatchilik va uning turlari
Kiberjinoyatchilikning keng tarqalish sabablari
Kiberjinoyatchilikning oldini olish choralari
Kiber jinoyat turli shakllarda bo'lishi mumkin, lekin ularning barchasida raqamli muhit mavjud. Umuman olganda, kiberjinoyat bu: Kompyuter yoki Internet va mobil tarmoqlar yordamida jabrlanuvchining obro'siga yoki jismoniy yoki ruhiy zarar etkazishga qaratilgan jinoyatlar.
Kiberjinoyatchilik va uning turlari
Kiberjinoyatchilik bu – kompyuter yoki boshqa qurilmalarga qarshi qilingan yoki kompyuter va boshqa qurilmalar orqali qilingan jinoiy faoliyat
Kiberjinoyatchilikning eng keng tarqalgan turlari quyidagilar: Kompyuter qaroqchiligi, online firibgarlik, kompyuter tizimlariga hujum qilish, shaxsiy ma’lumotlarni o’g’irlarlsh va noqonuniy yoki taqiqlangan ma’lumotlarni tarqatish.
Kriminologiya sohasidagi manbalarda kiberjinoyatchilikning ushbu turlari keltirib o’tilgan:
iqtisodiy kompyuter jinoyatlari
fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklariga qarshi qaratilgan kompyuter jinoyatlari
jamoat va davlat xavfsizligiga qarshi kompyuter jinoyatlari
Kompyuterlar asbob sifatida foydalanilganda texnik jihatdan aniqlash qiyin bo’lganligi bois, bu ularni yanada keng tarqalishiga sabab bo’lmoqda. Hackerlar ulardan foydalanish uchun odamlarning zaif tomonlarini topishga harakat qilishadi va ulardan hujum qilishadi.
Kiberjinoyatchilikning keng tarqalish sabablari
Kiberjinoyatchilikning oldini olish maqsadida davlat tomonidan bir qancha qonunlar joriy qilingan. Masalan, 2002-yil 12-dekabrda o’zbekiston respublikasining 439-ii-sonli “axborot erkinligi prinsiplari va kafolotlari to’g’risida”gi qonun qabul qilingan. Ushbu qonun 16 ta moddadan iborat.
14-modda. Jamiyatning axborot borasidagi xavfsizligi.
Jamiyatning axborot borasidagi xavfsizligiga quyidagi yo’llar bilan erishiladi:
Demokratik fuqarolik jamiyati asoslari rivojlantirilishini, ommaviy axborot erkinligini taminlash;
Qonunga xilof ravishda ijtimoiy ongga axborot vositasida ruxiy ta’sir ko’rsatishga, uni chalg’itishga yo’l qo’ymaslik;
Jamiyatning ma’naviy, madaniy va tarixiy byliklarini, mamlakatning ilmiy va ilmiy-texnik salohiyatini asrash hamda riojlantirish
Kiber jinoyat turli shakllarda bo'lishi mumkin, lekin ularning barchasida raqamli muhit mavjud. Umuman olganda, kiberjinoyatning yaxshi ta'rifi quyidagicha bo'ladi: Kompyuter yoki Internet va mobil tarmoqlar yordamida jabrlanuvchining obro'siga yoki jismoniy yoki ruhiy zarar etkazishga qaratilgan jinoyatlar.
So'nggi paytlarda kiberjinoyatchilik hozirgi sharoit tufayli ko'proq e'tiborni tortdi, buni kompaniyalarning COVID-19 ga qanday moslashayotgani haqidagi bozor tadqiqotimiz ko'rsatdi, unga 150 ta etakchi elektron tijorat korxonalari javob berishdi:
Oddiy so'zlar bilan aytganda, kiberjinoyatchilik ikkita katta toifaga bo'lish mumkin: bunda kompyuterlarni nishonga olish yoki ulardan vosita sifatida foydalanish mumkin
Hacking ya’ni hujum qilishda
kompyuter jinoyatchilardan ancha
yuqori malakaga ega bo'lishni talab
qiladi va odatda yolg'iz emas, balki
bir guruh shaxslar bo’lib amalga oshiriladi. Ushbu turdagi jinoyatlarning ijro etilishi uchun zarur bo'lgan
texnik tajriba va yangiliklarni hisobga olsak, aynan mana shu jamiyat uchun eng havflisi hisoblanadi.
Yaxshiyamki, bu turdagi kiberjinoyatchilik tajriba
va muvofiqlashtirish tufayli eng
kam uchraydi. Bu jinoyatlar
odatda kompyuter viruslari
tarqatish, zararli dasturlar va serverlarga bir vaqtning o’zida
judayam ko’plab(request)
jo’natishlar orqali amalga oshiriladi.
Kompyuterlar asbob sifatida foydalanilganda texnik jihatdan
aniqlash qiyin bo’lganligi bois, bu
ularni yanada keng tarqalishiga
sabab bo’lmoqda. Hackerlar
ulardan foydalanish uchun
odamlarning zaif tomonlariga
topadi. Bularga asrlar mobaynida, informatika rivojlana boshlashidan ancha oldin bo'lgan o'g'rilik,
firibgarlik va ta'qiblar kiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
https://hi-in.facebook.com/hackituz/posts/kiber-jinoyatchilik-va-uning-turlarikiber-jinoyat-turli-shakllarda-bolishi-mumki/107669145001486/
2-Маъруза: Кибержиноятлар, киберқонунлар ва киберэтика (tuit.uz)
https://us.norton.com/blog/how-to/how-to-recognize-and-protect-yourself-from-cybercrime#
https://iiv.uz/news/kiberjinoyatchilikka-qarshi-kiberxavfsizlik
http://genderi.org
|
| |