-Mavzu: Geografiyani o’qitishda modulli dars­lar­dan foydalanish yo’llari

|
-Mavzu: Geografiyani o’qitishda modulli darslardan foydalanish yo’llari
|
bet | 12/36 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 175,96 Kb. | | #145269 |
Bog'liq 1-mavzu Geografiyani o’qitishda o’quvchilarning bilish faoliyat-fayllar.org6-Mavzu: Geografiyani o’qitishda modulli darslardan foydalanish yo’llari
Reja:
Modulli ta’lim texnologiyasining o’ziga xos xususiyatlari.
Didaktik maqsadlar majmuasi, xususiy didaktik maqsadlarni aniqlash yo’llari. O’qituvchining tayyorgarligi.
Modul dasturining turlari va ularning o’ziga xos xususiyatlari.
Asosiy tushuncha va tayanch atamalar:Modulli ta’lim texnologiyasi, modul dasturlarining turlari, uni tuzish printsiplari, didaktik maqsadlar majmuasi (DDM), modulning didaktik maqsadi (MDM), xususiy didaktik maqsadlar (XDM), o’quv faoliyati elementlari (O’FE).
Modulli ta’lim texnologiyasi modullarga asoslanadi. Modul lotincha so’zdan olingan bo’lib, qism (blok) degan ma’noni bildiradi.
Geografiyani o’qitishda modulli ta’lim texnologiyalaridan foydalanishda darsda foydalaniladigan mavzu mantiqiy tugallangan fikrli qismlar, ya’ni modullarga ajratiladi va har bir qismni o’quvchilar mustaqil o’zlashtirishlari uchun o’quv topshiriqlari tuziladi. SHu o’quv topshiriqlari asosida, har bir modul yakunida savol-javob o’tkaziladi va xulosa chiqariladi.
Mazkur darslarda o’quvchilarning bilish faoliyati modullarni ketma-ket o’zlashtirishlarini nazarda tutgan holda tashkil etiladi. Har bir modulni o’zlashtirish jarayoni o’quvchilarning yaxlit bilish faoliyatining elementi sanaladi, ya’ni bir darsda yaxlit tashkil etilishi ko’zda tutilgan o’quvchilarning o’quv faoliyati mavzu ajratilgan modullarga muvofiq holda o’quv faoliyati elementlari (O’FE)dan tashkil topadi. Agar darsda o’rganiladigan mavzu mazmuni 4 ta moduldan iborat bo’lsa, o’quvchilarning o’quv-bilish faoliyati mos holda 4 ta o’quv faoliyati elementi (O’FE) dan tashkil topadi. SHuni qayd etish kerakki, dars yakunida o’quvchilarning o’z faoliyatlarini tahlil qilishi va o’z-o’zini baholashini amalga oshirish maqsadida modul dasturini yakunlash bosqichi bo’ladi. SHu sababli fikr yuritilayotgan ushbu darsda foydalaniladigan modul dasturida 5 ta o’kuv faoliyati elementi (O’FE) bo’ladi. O’qituvchi shu asosda modul dasturini tuzadi.
Ta’lim muassasalarining asosiy vazifalaridan biri, o’quvchilarga insoniyat tarixi davomida yaratilgan bilimlarni yetkazish, fanlar asoslari bo’yicha muntazam bilim olishlari uchun tegishli sharoit yaratish, zarur axborotlarni tanlash va mustaqil o’qishni o’rgatish orqali bilim olishga bo’lgan ehtiyojlarini qondirish va qiziqishlarini orttirishdan iborat.
Ushbu vazifalarni an’anaviy ta’lim texnologiyasidan foydalanilgan holda hal etib bo’lmaydi, shu sababli ta’lim-tarbiya jarayoniga modulli ta’lim texnologiyasini qo’llash zarurati vujudga keldi.
Modulli ta’limning asosiy mohiyati, o’quvchilar modul dasturlari yordamida mustaqil ishlashiga asoslangan o’quv-bilish faoliyati orqali belgilangan maqsadga erishadilar.
Modul dasturlari mavzuning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadidan kelib chiqadigan modul dasturining didaktik maqsadi, o’quvchilarning dars davomida bajaradigan o’quv topshiriqlari, topshiriqlarni bajarish bo’yicha berilgan ko’rsatmalar, modul dasturini yakunlash qismini o’zida mujassamlashtiradi.
Modul dasturlarini tuzishda o’qituvchi e’tiborini quyidagilarga karatishi zarur:
1. Modul dasturidan ko’zda tutilgan didaktik maqsadni aniq yoritish. An’anaviy ta’limda, dars ishlanmasida o’qituvchi darsning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlarini o’z zimmasiga yuklaydi, ya’ni o’quvchilarda muayyan tushunchalarni shakllantirish, ilmiy dunyoqarashni kengaytirish, tarbiya berish va h.k. Modul dasturining didaktik maqsadi darsning yuqorida qayd etilgan maqsadlariga uyg’un holda o’quvchilarning zimmasiga yuklatiladi. SHuni qayd etish kerakki, maqsad aniq bo’lsa, unga muvofiq holda tadbirlar qo’llaniladi va erishish oson bo’ladi.
Modul dasturining didaktik maqsadini aniqlashda o’qituvchi Geografiyani o’qitishning didaktik maqsadlar majmuasi (DMM), ya’ni Geografiyani o’qitishdan ko’zda tutilgan maqsadni, mavzuning ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlari asosida, darsda foydalaniladigan modul dasturining didaktik maqsadi (MDM) ni, mavzu ajratilgan modullardan kelib chiqadigan xususiy didaktik maqsadni (XDM)ni aniq tasavvur kilishi zarur.
DMM - Didaktik maqsadlar majmuasi Geografiya o’quv fani yoki bobni o’rganishda ko’zda tutilgan maqsad bo’lsa, MDM – modul dasturining didaktik maqsadi - bu bir dars davomida erishilishi lozim bo’lgan maksad, XDM - xususiy didaktik maqsad bu - modul dasturidan o’rin olgan modullarni o’rganishdan ko’zlangan maqsadlar deb tushunmoq kerak.
Modul dasturini muvaffaqiyatli qo’llashning muhim sharti, unda o’quvchilarning o’quv-bilish faoliyatining o’quv elementlarini to’g’ri tanlashdir. CHunki o’quvchilar modul dasturi bilan ishlaganda, aynan shu o’quv elementlarini bajaradilar.
Biz quyida o’quv faoliyati elementlarining turlari haqida fikr yuritamiz.
Modulli dasturda juda ko’p axborot manbalaridan foydalaniladi, shu sababli o’quv faoliyati elementlarini axborot manbalariga ko’ra tavsiflash maksadga muvofiq.
Modul dasturi o’qituvchilar tomonidan tuzilib unda o’qitish maqsadlari mavzuni o’rganish bosqichlari, o’quvchilar tomonidan bajariladigan o’quv faoliyati elementlari, o’quvchilar bilimini nazorat qilish yo’llari ketma-ket yoziladi.
SHuni qayd etish kerakki, modul dasturlari bu - dars matni va o’qituvchi tomonidan o’quv materialini rejalashtirish emas, balki o’quvchilarning u yoki bu mavzuni mustaqil va ijodiy o’rganishlariga mo’ljallangan o’quv faoliyati dasturidir.
Modul dasturlari o’qituvchilar tomonidan tuzilib unda o’qitish maqsadlari, mavzuni o’rganish bosqichlari, o’quvchilar tomonidan bajariladigan o’quv topshiriqlari, o’quv faoliyati elementlari, o’quvchilar bilimini nazorat qilish yo’llari ketma-ket yoziladi.
Modulli darslarda, mavzuning mazmunidan kelib chiqqan holda yuqorida qayd etilgan o’quv faoliyati elementlardan yakka tartibda yoki tegishli O’FE dan majmua holda foydalanish mumkin.
Ta’lim-tarbiya jarayonida modulli ta’lim texnologiyasidan foydalanish uchun o’qituvchi quyidagi ishlarni amalga oshirishi lozim:
O’quv materiallarini modulli rejalashtirish. O’quv yili boshida qaysi mavzularni modulli ta’lim texnologiyasidan foydalanib o’rganilishini belgilash;
Mazkur mavzular bo’yicha modulli dars ishlanmalarini loyihalash;
Mavzuning ta’limiy,tarbiyaviy va rivojlantiruvchi maqsadlariga muvofiq holda modul dasturlarini tuzish;
Modul dasturlari mazmuni va mohiyatiga ko’ra:
O’quvchilarning individual tarzda ishlashiga mo’ljallangan modul dasturlari har bir o’quvchining iqtidori, qiziqishi, bilim saviyasi, o’zlashtirish darajasini aniqlash va orttirish, darslik ustida mustaqil va ijodiy ishlash, o’z-o’zini baholash ko’nikmalarini rivojlantirish;
Ikkita o’quvchi hamkorlikda ishlashiga mo’ljallangan modul dasturlari yuqorida qayd etilganlardan tashqari, o’quvchilarning bir-birini o’qitish, o’zaro hamkorlikda o’quv topshiriqlarini bajarishi va muammolarni hal etishi, o’zaro nazoratni amalga oshirishi;
O’quvchilarning kichik guruhlarda hamkorlikda ishlashiga mo’ljallangan modul dasturlari yuqoridagilar bilan bir qatorda o’quvchilar o’rtasida muloqot, o’quv bahsi va munozara, o’zaro hamkorlik va yordamni amalga oshirishni nazarda tutadi.
O’qituvchi mazkur modul dasturlaridan avval individual tarzdagi modul dasturlaridan qo’llab, o’quvchilarning o’quv materialarini mustaqil va ijodiy o’zlashtirish ko’nikmalari shakllanganligiga ishonch hosil qilgandan so’ng, ikkita o’quvchi hamkorlikda ishlashiga mo’ljallangan modul dasturlari, tegishli pedagogik shart sharoitlar vujudga kelgandan so’ng, kichik guruhlarda ishlashga mo’ljallangan modul dasturlaridan foydalanishi lozim.
Kichik guruhlar uchun tuzilgan modul dasturlaridan foydalanishda ikki xil yondashuv mavjud:
1. Musobaqa usuli.
O’qituvchi o’quvchilarni teng sonli kichik guruhlarga ajratib, modul dasturi vositasida mustaqil ishlarni tashkil etadi. Har bir modul yakunida savol-javob, o’quv bahsi musobaqa tarzida o’tkaziladi. Guruhlar o’rtasida g’oliblar aniqlanadi. Guruh a’zolari o’z faoliyatini hamkorlarining fikrini hisobga olgan holda baholaydi.
2. Kichik konsulьtantlar usuli.
O’qituvchi o’quvchilarni teng sonli kichik guruhlarga ajratib, modul dasturi vositasida mustaqil ishlarni tashkil etadi. Har bir guruhga kichik konsulьtantlar tayinlanadi. Kichik konsulьtantlar guruh ishini boshqaradi, o’quvchilarning faoliyatini nazorat qiladi, tegishli hollarda yordam uyushtiradi. Har bir modul yakunida savol-javob, o’quv bahsi o’tkaziladi. O’zaro nazorat orqali o’quvchilar baholanadi.
Modulli ta’lim texnologiyasiga asoslangan darslarda o’uvchilarning o’quv-bilish faoliyati modul dasturlari asosida tashkil etiladi. O’quvchilar o’quv materialini modul dasturidan o’rin olgan o’quv topshiriqlarini sifatli bajarish orqali mustaqil o’zlashtiradilar va o’z o’quv faoliyatining sub’ektiga aylanadilar. SHu tariqa yagona ta’lim-tarbiya jarayonining ikkita sub’ekti o’qituvchi va o’quvchi o’quv jarayonidan ko’zlangan maqsadga erishadi.
O’qituvchi o’quv materiallarini modullarga ajratadi va modul dasturini yaratadi. Har bir modulning xususiy didaktik maqsadi va o’quv topshiriqlarini aniqlaydi. Mashg’ulot yuzasidan nazorat test topshiriqlari va mustaqil ish topshiriqlarini tuzadi. O’quvchilarning
mustaqil o’quv bilish faoliyatini tashkil etadi. Modul dasturining didaktik maqsadi va o’quv topshiriqlari bilan tanishtiradi. O’quvchilarning modul dasturi yordamida mustaqil ishlarini tashkil etadi. Muammoli vaziyatlarni vujudga keltiradi, tegishli hollarda yordam uyushtiradi.
Modul dasturidan o’rin olgan har bir modul yakunida o’quv bahsi, savol-javob, munozara, aqliy hujum o’tkazadi. Modul dasturini yakunlaydi.
Mashg’ulot yuzasidan test topshiriqlari yordamida o’qituvchi nazoratini amalga oshiradi. Erishilgan natijani tahlil qilib o’quvchilarga erishilgan natijasiga muvofiq holda mustaqil va ijodiy ish topshiriqlarini tavsiya etadi.
O’quvchilar modul dasturining didaktik maqsadi, modullar, modullarning xusuciy didaktik maqsadlari, mashg’ulot davomida bajariladigan o’quv topshiriqlari, topshiriqlar yuzasidan ko’rsatmalarni anglaydi. O’z o’quv bilish faoliyatini tashkil etadi. Mashg’ulot matnini mustaqil o’zlashtiradi, o’quv topshiriqlarini sifatli bajaradi, savollarga javob topadi. Muammoli vaziyatlardan chiqishning optimal
variantlarini taklif etadi. O’quv bahsi, savol-javob, munozara va aqliy hujumda faol ishtirok etadi va h.q.
Xulosa qilib aytganda, o’qitish jarayonining samaradorligi o’qituvchi tomonidan o’quvchilarning bilish faoliyatini o’qitish vazifalari va maqsadlariga muvofiq tashkil eta olish ko’nikmalarini egallaganlik darajasiga bog’liq bo’ladi. Modulli ta’lim texnologiyasidan foydalanishning afzallik tomonlari, uni an’anaviy ta’lim texnologiyasi bilan taqqoslaganda aniq ko’rinadi.
Modulli ta’lim texnologiyalaridan Geografiyani o’qitishda foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.
|
| |