Замонавий ахборот технологиялари

Zamonaviy axborot texnologiyalari
Reja:
1. Axborot oqimlari bilan ishlash. Elektron axborot oqimlari.
2. Zamonaviy axborot texnologiyalarining texnik va dasturiy vositalari.
3. Zamonaviy axborot texnologiyalarining hozirgi kundagi o’rni, qo’llanilishi va kelajakdagi istiqbollari.
O’zbekiston mustaqillikga erishganidan boshlab ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanib, xalqora integrasiyaga qo’shilmoqda. Insoniyat ishlab chiqarish jarayonida tartibsiz mexanik operasiyalardan tartibli boshqaruv operasiyalari tomon jadal xarakatlanmoqda. Elekton ofislar xar xil axborotlashtirish vositalari bilan taminlangan. Ma’lumotlarning elektron shakli xayotning barcha jabxalarda inson faoliyati xarakterini o’zgartirmoqda. Axborot texnologiyasi va uning dasturiy ta’minotining rivojlanishi, ofisda ish o’rinlarining evolyusion va informasion to’yinishiga sharoit yaratadi. Axborot tizimlari qurilishida qo’yiladigan strategik maqsad, korxona erisha oladigan oqimlarining barchasini jamlashga sharoit yaratish ofisda avtomatlashgan ish joyini integrasiya qilishgakerak bo’lgan axborot oqimlari: nutq, tasvir, matn, ma’lumotlarni olishdir. Og’zaki xabarlar xodimlarning ofis ichida xamda tashqarida telefon tarmoqlari orqali bo’ladigan og’zaki muloqat paytida kelib chiqadi. Ofisda telefon ikkita rol bajaradi: a) og’zaki muloqatni ta’minlaydi. b) ofisning bir qator texnik fositalarini uzoqda joylashgan abonentlar bilan ulaydi.
Axborot oqimlari bilan ishlash. Elektron axborot oqimlari.
Zamonaviy telefon vositasining funksiyalari ko’p: avtojavob beruvchi, qo’ng’iroq qilayotgan abonentning raqamini aniqlovchi, telefon raqamini bilib olishdan щimoyalash va x.k.z,… Qog’ozli xujjatning normativ qiymati-adolatning muxim tarkibiy qismidir. Qog’ozli xabarlarni uzatish vositalari ko’p. Bunda oddiy telegraf aloqasi teletayp aloqasiga aylangan. Rivojlangan vositalardan biri-telefaks aloqasidir.
Faks (lotincha - faxsimile, uxshashini yarat) - xujjat originalini xuddi uziday aks ettiradi. Bunda, uzatishda xabar elementlarini skanerlash yuli bilan uzgartiriladi. Kabul kilish apparati katordagi ketma-ket signallarni kabul kilib, kogozdagi tasvirga aylantiradi. Matnni kogozli tashuvchidan ajratib olish uchun ukish kurilmasi ishlatiladi.
Ofisdagi xujjatlarni kseroks yordamida nusxalash ommaviy tusga kirdi.
Elektron ofisga uzoq va yaqin bo’lgan turli manbalardan juda ko’p xabarlar keladi. O’z navbatida ofis xodimlari щam tashqi dunyoga o’zining axborot oqimlarini uzatadilar. Telefaks tarmog’i orqali qog’ozdagi xabarlar keladi. Lokal yoki global tarmoq vositalari orqali elektron xabarlar kompyuterga modem yordamida kiritiladiyoki chiqariladi. Ofisda kompyuterlar axborot oqimlariga ishlov berib, birlashtirish vazifalarini bajaradi.
Elektron pochta kompyuterlar yordamida olingan korrespondensiyani yuborish va ishlov berishda elektron usullarni ishlatadi. U orqali xujjatlar, jadvallar, grafiklar, chizmalar, rasm va fotografiyalar, ro’znoma og’zaki xabarlar olish mumkin. Elektron pochta–bu qog’ozsiz pochta, u telefon tarmog’i bilan kompyuterga ulangan. Elektron pochta-pochta, telegraf, faksimil aloqa imkoniyatlaring bir qismini o’ziga olib, o’zining tezkorligi tufayli yangi axborot xizmatlarini taklif etadi.
«Teleks» - axborot tizimi axborotning ulkan oqimlarini щar xil abonentga avtomatik ravishda tayyorlash va uzatish imkonini beradi. Matn tayyorlashning bu tizimida yuqori sifatli displeylar bilan jixozlangan terminallar yordamida uzatilayotgan axborot massivi kompyuter xotirasida saqlanib qoladi. Keyin maxsus ma’lumotlarni uzatish apparatlari yordamida tayyorlangan massiv abonentga jo’natiladi yoki undan qabul qilinadi.
Televideniye xayotga uzokdan kurish sifatida kirib keldi va ommaviy xodisaga aylanib koldi. Dunyoda 4 mlrd.dan ortik telepriyomniklar ishlatiladi. Televizor bu juda murakkab axborot kurilmasidir. Televizorni kurish goyasi kuyidagicha:
tasvir elementlarini uzgartirish yuli bilan elektr signallar ketma ketligiga aylantiradi (tasvir analizi);
ularni aloka kanallari orkali nuktalardan kimirlaydigan rasmga teskari aylantirish (tasvir sintezi) amalga oshiriladigan kabul kilish punktiga uzatiladi.
Bu nazariya XX asr oxirida portugaliyalik olim A. Di. Payva va rus olimi P. N. Bexmetvev tomonidan ishlab chikilgan. Amaliy karorlarni ishlab chikish va foydalanishni boshlash V. K. Zvorkin va F. Fransuorti (AKSh) bilan boglik.
Televideniye orkali siyosiy, madaniy, ilmiy, ijtimoiy, iktisodiy axborotlar beriladi.
Televideniyening keyingi boskichi rakamli televizion texnologiyalar asosidagi interaktiv televideniyedir.
“Telematn” axborot tizimi.
“Telematn” axborot tizimi foydalanuvchilarning kup guruxlari uchun doimo kizikarli bulgan dolzarb axborotni uzatish uchun yaratilgandir. “Telematn” - bu gazeta, jurnal, agentlik xizmatlaridan olingan matn varaklarini uzluksiz utkazib beradigan “elektron gazeta” yoki “elektron byulleten”.
Bu tizimning xususiyatlari:
axborot varaklarini uzluksiz va ketma - ket ravishda utkazuvchi stansiya tomonidan tuplanadi, efirga oddiy televizor signallari bilan yoki kabel orkali uzatiladi;
“telematn” axboroti uzluksiz yangilanib boriladi;
kerakli axborotning varagini belgilash uchun televizorga kushimcha kurilma kerak;
foydalanuvchi elektron gazeta varaklarini varaklash, bulimlardan sakrab utishi, ukigan varaklarga kaytib borish, videomagnitofonga yozib olishi mumkin. Lekin u matn mazmunini uzgartira olmaydi.
“Videomatn” axborot tizimi.
Bu axborot tizimi axborot kabul kilish va tanlash erkinligi imkoniyatini kengaytiradi, xamda telefon, kompyuter, televizor imkoniyatlarini birlashtiradi.
Telefon chakirigi tufayli telefon tarmogiga ulangan kompyuter va televizor orasida aloka urnatiladi.
Ma’lumotlar bazasi menyusi va bu ma’lumotlarni ishlov berish algoritmlari orkali foydalanuvchi (boshka kompyuterga) birovning axborotini shakllantirish, uzining telepristavkasi xotirasiga kuchirish buyrugini beradi. Foydalanuvchilar telematn menyusiga boglab kuyilgan emas.
|