nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’qitish metodlari - Mavzu: O’qitish metodlari va ularning tasnifi

|
Mavzu: O’qitish metodlari va ularning tasnifi
|
bet | 4/17 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 239,51 Kb. | | #140776 |
Bog'liq Mullajonova NargizaO’qitish metodlari - bu darsda o’qituvchi va o’quvchilarning birgalikdagi faoliyati bo’lib, uning evaziga bilim beriladi, malaka va ko’nikmalar hosil qilinadi, o’quvchilarda dunyoqarash va mustaqil ishlash elementlari shakllanadi, ular hayotga va mehnatga tayyorlanadi.
O’qitish metodlari o’qituvchi va o’quvchilarning birgalikdagi faoliyatlari usuli bo’lib, bu faoliyat yordamida yangi bilimlar, malakalar va ko’nikma larga erishiladi, o’quvchilarning dunyoqarashi shakllanadi, ularning qobiliyatlari rivojlanadi.
S.I.Perovskiy, Ye.V.Golant o’qitish metodlarini tasnif etishda ta’lim manbalarini hisobga olishgan. Ular o’qituvchi nutqi, ko’rgazma qurol, darslik hamda qo’shimcha adabiyotlarni ta’lim manbalari sifatida qarab, ta’lim metodlarini 3 guruhga ajratishgan:
Bilimlarni og’zak¡ bayon etish
Ko’rgazmali
Amaliy metodlar
M. A. Danilov, B.R.Yesipov o’zlarining qator ishlarida ta’lim jarayonining turli zvenolarida bajariladigan ishlar mazmunidan kelib chiqib, ta’lim metodlarini quyidagi guruhlarga ajratishgan. bilimlarni o’rganishga oid metodlar malaka va ko’nikmalarni shakllantirishga oid metodlar bilim va malakalarni tadbiq etish metodlari
ijodiy ishlash metodlari
bilim va malakani mustahkamlash va tekshirish metodlari
M.N.Skatkin, I.Ya.Lerner ta’lim metodlarini tasnif etishda o’quvchilar faoliyati xususiyatlarini e’tiborga olishgan va quyidagi guruhlarga ajratishgan:
izohli-ko’rgazmali metodlar
qayta eslashga oid standart metodlar
muammoli bayon metodi
evristik metodlar
ilmiy ishlash metodlari
M.I.Maxmutov ta’lim metodlari ni tasnif etishda o’qitish usullari bilan o’qish usullarini o’zaro qo’shilishini taklif etadi va quyidagi guruhlarga ajratilgan metodlarni keltiradi:
xabar-umumlashtirish metodlari
izohli va eslashga oid metodlar
ko’rsatmal i-amaliy metodlar
izohl i-rag’batlantiruvchi metodlar
qisman izlanishga oid metodlar
izlanish metodlari
O.R.Roziqov o’qitish va o’qish faoliyatlari o’zaro ta’sir mohiyatidan kelib chiqib, ta’lim metodlarini ikki guruhga ajratadilar:
o’zaro ta’sirni tashkil etish va boshqarish metodlari;
o’zaro ta’sir natijasini nazorat etish metodlari.
L.N.Skatkin (metodist olim) o’z kitobida barcha o’qitish metodlarini 2 guruhga ajratib ko’rsatadi:
Reproduktiv metodlar
Produktiv metodlar
A.M.Pishkalo "Методика преподавания математики в I-III классах” deb nomlangan kitobida o’qitish metodlarini 2 guruhga ajratib bayon etadi:
Bu guruhga o’qituvchi va o’quvchilarning darsdagi faoliyatlarini tashkil etishga qaratilgan metodlar: tushuntirish, bayon etish, suhbat, o’quvchilarning mustaqil ishlarini kiritadi.
Bu guruhga bilim olish manbalaridan kelib chiqadigan metodlarni kiritadi: o’qituvchining og’zaki nutqi, kitob ustida ishlash, ko’rgazmali qurollardan foydalanish, o’quvchilarning amaliy ishlarini kiritadi.
|
| |
SEZGIORGANLARI - ANALIZATORLAR - Rajamurodov z. T., Rajabov a. I. Odam va hayvonlar fiziologiyasi

Muskul-bug‘im
(harakat)
va
vitseral
sezgi
apparatlarining
retseptorlari organizmning ichkarisida - muskullar va paylarda, barcha
ichki organlarda joylashgan bo‘ladi va interoretseptorlar deyiladi. Sezgi
organlari organizm uchun benihoya katta ahamiyatga ega. Ular yordamida
organizm uzluksiz o‘zgarib turadigan tashqi muhit bilan muntazam
ravishda aloqada boglaydi, natijada ob’ektiv dunyodagi turli-tuman hodisa
va predmetlami sezadi, ulardan xabardor bo‘ladi. Shunga ko‘ra organizm
tashqi muhitga nisbatan doimo muayyan, o ‘zi uchun foydali, eng qo‘lay
vaziyatni egallab muhit o ‘zgarishlariga yaxshiroq moslashadigan va o ‘z
ichki muhitini ancha barqaror saqlay oladigan, gomeostazni ta ’minlay
oladigan bo‘lib qoladi. Tegishli sezgi hissiyotining ro ‘yobga chiqishi
uchun tashqi muhitdan yoxud organizmning ichki muhitidan kelayotgan
ta’sirotlaming u yoki bu sezgi organ retseptorlariga ta’sir qilishining o ‘zi
kifoya qilmaydi. Sezgi hissiyotining paydo bo‘lishi uchun retseptorlarga
ta’sir qilayotgan ta’sirot, shu retseptorlar tomonidan qabul qilinishi, hosil
bo‘lgan qo‘zg‘alishning tegishli markazga intiluvchi nerv tolalari orqali
markaziy asab tizimiga va uning oliy qismi bo‘lmish bosh miya katta
yarim sharlarining po‘stlog‘iga uzatilmogi va uning belgili qismlarida
analiz va sintez qilmogi lozim. Ta'sirot dastavval retseptorlarda, so‘ngra
esa qo‘zg‘alish o ‘tayotgan neyronlarda, qolaversa, markaziy asab
tizimining tegishli qismlarida, u yoki bu darajada analiz va sintez qilinadi.
Biroq, oliy darajadagi nozik analiz va sintez faqatgina miya po‘stlog‘ida
yuzaga chiqishi mumkin, jumladan, ko‘rish sezgisi miya po‘stlog‘ining
ensa sohasida, eshitish sezgisi chakka sohasida, muskul-bug‘im sezgisi esa
tepa sohasida analiz va sintez qilinadi. Demak, har qanday sezgining
ro‘yobga chiqishi uchun uchta qism, uchta element, y a’ni ta’sirotni qabul
qiluvchi - retseptor apparat (ko‘z, quloq, teri, burun va boshqalar), qabul
Uranning yer ostida yuvilishi

|
Uranning yer ostida yuvilishi
|
bet | 6/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришга1.1.3 Uranning yer ostida yuvilishi
In-situ yuvish - mineralni ruda tanasida uning kimyoviy reagentlarini yer yuzasiga ekstraktsiyalash bilan tanlab eritish yo'li bilan olish usuli.
Rangli metallarni yer ostida yuvish XVI asrdan beri ma'lum bo'lib, birinchi marta Ispaniyada qo'llanilgan.
Sanoat miqyosida birinchi marta yer ostidan yuvish yo'li bilan mis qazib olindi. Bu usul 1924 yildan beri Meksikadagi Kananiya mis konida va 1939-1942 yillarda Uralning (Rossiya) mis sulfid konlarida qo'llanilgan.
Uran texnologiyasida bu usul sanoat miqyosida o'tgan asrning 70-yillarida keng joriy etila boshlandi.
Er osti yuvish- texnologik quduqlar bilan ochilgan ruda tanalarida tabiiy sharoitda rudalarni qayta ishlash jarayoni.
Uranni er osti yuvish bilan tayyorgarlik ishlari qayta ishlash sxemasidan butunlay chiqarib tashlanadi - rudani qazib olish, maydalash va maydalash. Yuvishning o'zi ruda tanasida, ruda paydo bo'lgan joyda sodir bo'ladi. Buning uchun an'anaviy yuvish apparatlari va eritilgan pulpani saqlash uchun katta qoldiqlar kerak emas [2,13].
Uranni yer ostida yuvish jarayoni quyidagi bosqichlarni o'z ichiga oladi (1.1-rasm):
- yuvish eritmasini tayyorlash
- inyeksion texnologik quduqlar orqali eritmalarni quyish;
- eritmaning ma'dan tanasi bo'ylab ma'lum yo'nalishda harakatlanishi;
- nasos quduqlari orqali erigan uranni tortib olish;
- uranning sorbsion konsentratsiyasi;
- boy eritmalar olish uchun uranni ionitdan desorbsiyalash - tijorat regeneratsiyalari;
- tuz yoki uran oksidi ishlab chiqarish.
Chizma. 1.1. O'z joyida yuvishning sxematik diagrammasi
Rudani qayta ishlash bosqichidan rudani qazib olish, maydalash va maydalash uran qazib olish korxonalarining butun iqtisodiyotini aylantirdi.
Quyida konni an’anaviy usulda va o‘z-o‘zidan yuvish usulida o‘zlashtirayotgan o‘z-o‘zidan tozalash korxonalarining texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlari taqqoslanadi.
Jadvaldan (1.3-jadval) ko'rinib turibdiki, er osti yuvish korxonasida ishlab chiqarilgan uranning tannarxi an'anaviy tog'-kon korxonasiga qaraganda 2,5 baravar past.
1.3-jadval
|
| |
Tin-situ yuvish yo'li bilan qazib olingan uran konlarining turlari

|
Tin-situ yuvish yo'li bilan qazib olingan uran konlarining turlari
|
bet | 8/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришга1.1.4 Tin-situ yuvish yo'li bilan qazib olingan uran konlarining turlari
Uran konlarining shakllanishi uning xatti-harakatlarining geokimyoviy xususiyatlari bilan bog'liq. Olti valentli uran birikmalari to'rt valentli birikmalardan farqli o'laroq, er osti suvlarida yuqori migratsiya qobiliyatiga ega. Eritmadan qattiq fazaga o'tib, uran ham mustaqil minerallarni hosil qiladi va uran bo'lmagan minerallar tarkibiga aralashmalar shaklida kiradi. Sanoat uchun moʻljallangan uran konlarining barcha xilma-xilligidan eng qiziqarlisi magmatogen (gidrotermal) chuqur magmatik va metamorfik jarayonlar natijasida hosil boʻlgan va yer yuzasidagi omillar taʼsirida hosil boʻlgan ekzogendir. Qoida tariqasida, uran konlari in-situ yuvish yo'li bilan qazib olinadi
Adabiyotlarda [14, 15] ma'lumotlarga ko'ra, konlarning hosil bo'lishi kislorodli atmosfera suvlarining yer qobig'ining o'tkazuvchan zonalari orqali kirib borishi natijasida sodir bo'ladi. Birinchidan, tog' jinslaridan uranning yuvilishi sodir bo'ladi va tog 'jinslarida qaytaruvchi moddalarni oksidlash uchun erigan kislorod sarflangandan so'ng, yomon eriydigan uran minerallari hosil bo'ladi. Shunday qilib, uranning yer ostida yuvilishini konlarning shakllanishiga teskari jarayon deb hisoblash mumkin.
Infiltratsion konlar er osti suvlarining harakati va ular tomonidan olib boriladigan uranning oksidlanish-qaytarilish to'sig'iga cho'kishi natijasida hosil bo'ladi. Shunga ko'ra, uran konlarini ruda hosil qiluvchi er osti suvlarining gidrogeologik turiga va qaytaruvchi moddalar turiga ko'ra tasniflash mumkin [7,9,10].
Ruda hosil qiluvchi er osti suvlarining turiga qarab infiltratsiya konlari quyidagilarga bo'linadi:
1.2-sxema
Qaytaruvchi moddalar turiga ko'ra uran konlarini singenetik qaytaruvchi moddalar (uglerodli moddalar, o'simlik qoldiqlari, massiv ko'mirlar) va epigenetik qaytaruvchilar (temir disulfidlari, neft va bitum, qaytaruvchi gazlar - vodorod sulfidi, uglevodorodlar, vodorod) [11, 12].
|
| |
Geotexnologik usullardan foydalanishning hozirgi holati

|
Geotexnologik usullardan foydalanishning hozirgi holati
|
bet | 5/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаGeotexnologik usullardan foydalanishning hozirgi holati
Yo'l
|
Sanoatni rivojlantirish ob'ektlari
|
Yarim sanoat va eksperimental tadqiqot, ishlanmalar, takliflar va patentlar ob'ektlari
|
er osti erishi
|
Tosh tuzi, kaliy tuzlari konlari
|
Bishofit, soda, Glauber tuzi konlari
|
Er osti yuvish
|
Mis va nikel sulfid konlarining oksidlanish zonalari. Infiltratsion va cho'kindi-infiltratsion konlardan olingan uran, shuningdek endogen konlarning balansdan tashqari hududlari
|
Marganets konlari, mis, qoʻrgʻoshin, rux va nikelning sulfidli konlari, oltin, titan, ohaktosh. Cho'kindi jigarrang temir konlari
|
er osti eritish
|
Mahalliy oltingugurt konlari
|
O'tkazmaydigan rudalarda, bitumda va og'ir neftda oltingugurt. Ozokerit, vulkanogen konlardan oltingugurt, asfaltit, metallar
|
Er osti gazlashtirish
|
Qattiq va qoʻngʻir koʻmir konlari
|
Quritilgan oltingugurt konlari. Ohaktosh, moyli slanets konlari, mishyak va simobli rudalar
|
Quduq ostidagi gidravlik ishlab chiqarish
|
Fosforitlar konlari, qurilish qumlari
|
Metalllarning cho'kindi konlari, qurilish qumlari va shag'allari. Titan, oltin va olmoslar, ko'milgan plasterlardagi kassiteritlar, nodulyar fosforitlar, ko'mir, yumshoq boksitlar, temir
|
Er osti suvlaridan foydali qazilmalarni olish
|
Tarkibida bor, uran, stronsiy boʻlgan yod-bromli suvlar konlari
|
Shaxtalar, shaxtalar va neft konlarining oqava suvlari
|
Yer issiqligining olinishi va ishlatilishi
|
Tabiiy bug 'gidrotermlari
|
"Quruq" jinslarning issiqligi
|
Hozirgi vaqtda uran qazib olishda yangi, progressiv usul sifatida yer ostida yuvish keng qo'llaniladi [6, 7].
Ushbu usuldan foydalanganda qimmatbaho shaxtalar yoki karerlar va gidrometallurgiya zavodlarini qurish, ko'plab materiallarni sarflashning hojati yo'q; konlarni qurish va ulardan foydalanishda ishchilar soni qisqaradi; tarkibida uran kam bo'lgan konlarni o'zlashtirish mumkin. Uran qazib olishni yanada kengaytirish yer osti yuvish usulini, uning texnik vositalari va texnologik jarayonlarini takomillashtirish bilan birga olib boriladi.
|
| |
FIZIKO-KIMYOVIY GEOTEXNOLOGIYA ASOSLARI

|
FIZIKO-KIMYOVIY GEOTEXNOLOGIYA ASOSLARI
|
bet | 2/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришга
§ 1.1 | GEOTEXNOLOGIYAGA KIRISH. FIZIK-KIMYOVIY GEOTEXNOLOGIYA |
1.1.1 Foydali qazilma konlarini o'zlashtirishning geotexnologik usuli
Fizikaviy va kimyoviy geotexnologiya- bu foydali tarkibiy qismlarni harakatchan holatga (suyuqlikka) aylantirish va keyinchalik maxsus ishlov berish orqali qazib olish uchun ruda minerallariga ularning paydo bo'lgan joyida ta'sir qilishning kimyoviy, fizik-kimyoviy, biokimyoviy va mikrobiologik usullaridir. [1.4].
Geotexnologik jarayonning asosiy bosqichlari quyidagi diagrammada ko'rsatilgan:
1.1-sxema
Geotexnologik korxona uchta asosiy qismdan iborat: ishchi yechimlarni tayyorlash uchastkasi, kon (geotexnologik) majmuasi va tog'-kon mahsulotlarini qayta ishlash uchastkasi. Geotexnologik korxona murakkab taqsimlangan tabiiy-antropogen tizimdir. Ishlab chiqarishni nazorat qilish ishchi eritmalar va ularning parametrlarini etkazib berish rejimlarini o'zgartirish orqali amalga oshiriladi.
Foydali qazilma konlarini o'zlashtirishning geotexnologik usuli quyidagi xususiyatlarga ega:
• konni o'zlashtirish konni ochish va tayyorlash, konga ta'sir qilish va foydali komponentni ajratib olishga xizmat qiluvchi texnologik quduqlar tizimlari yordamida amalga oshiriladi;
• foydali qazilma konlari foydali qazilmalarni qayta ishlash ob'ekti ham, uni qisman qayta ishlash joyidir;
• maydonni rivojlantirishzonal va o'z vaqtida harakat qiladi;
• ishlab chiqarish jarayoni texnologik quduqlarning joylashuvi va ish rejimlarini, parametrlarini (harorat, reagentlar konsentratsiyasi) o'zgartirish orqali boshqariladi.va boshqalar) ishchi agent;
Kon qazib olish jarayonini boshqarish mahsuldor gorizontning holati va texnologik jarayon parametrlari to'g'risida ma'lumotlarning etishmasligi, eritmalarning er ostiga tarqalishiga ta'sir qilish imkoniyatlarining cheklanganligi va bir-biri bilan bog'liq bo'lgan ko'p sonli turli xil fizik-kimyoviy jarayonlar bilan murakkablashadi. mahsuldor gorizontda yuzaga kelgan [2,3].
|
| |
Foydali qazilmalarni o'zlashtirishning geotexnologik usullarining mohiyati va tasnifi

|
Foydali qazilmalarni o'zlashtirishning geotexnologik usullarining mohiyati va tasnifi
|
bet | 3/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришга1.1.2 Foydali qazilmalarni o'zlashtirishning geotexnologik usullarining mohiyati va tasnifi
Foydali qazilmalarni qazib olishning geotexnologik usullarining xususiyatlari:
• konni o'zlashtirish foydali qazilmalarni ochish, tayyorlash va qazib olishga xizmat qiluvchi quduqlar orqali amalga oshiriladi;
• Kon foydali qazilmalarni qazib olish va qayta ishlash ob'ekti ham, joy hamdir, chunki texnologiya foydali komponentni tanlab olishni ta'minlaydi;
• geotexnologik korxona(geotexnologik shaxta) uchta asosiy elementni o'z ichiga oladi: ishchi eritmalar tayyorlash uchun uchastka, tog'-kon kompleksi, samarali eritmalarni qayta ishlash uchastkasi;
• ishchi agentlar tog'-kon asbobi sifatida xizmat qiladi - tog'-kon sanoatiga kiritilgan energiya yoki uning tashuvchilari;
• ishchilar ta'siri ostidaeritmalar, mineral o'zining agregatsiya holatini o'zgartiradi yoki boshqa moddaga aylanadi, oson harakatchanlik bilan samarali eritmalar hosil qiladi;
• konning o'zlashtirilishi zonal xususiyatga ega bo'lib, konning quduqlari va konturlariga nisbatan vaqt bo'yicha harakat qiladi;
• ishlab chiqarish ishchilarning xarakteristikalari va ta'minot parametrlarini o'zgartirish orqali sirtdan nazorat qilinadiyechimlar.
Geotexnologik usullarni qazib olish jarayonlari bo'yicha tasniflash, uning asosi mineralni harakatchan holatga aylantirish usuli Jadvalda keltirilgan. 1.1.
1.1-jadval
Foydali qazilma konlarini o'zlashtirishning geotexnologik usullarining tasnifi
|
| |
An'anaviy usul va HPning texnik va iqtisodiy ko'rsatkichlari

|
An'anaviy usul va HPning texnik va iqtisodiy ko'rsatkichlari
|
bet | 7/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаAn'anaviy usul va HPning texnik va iqtisodiy ko'rsatkichlari
Biroq, bu in-situ yuvish usuli uran konlarining barcha turlariga taalluqli emas. Ushbu rivojlanish usuli uchun eng qulay suv ombori-infiltratsiya tipidagi yaxshi o'tkazuvchan suv bosgan konlar hisoblanadi.
Bunday uran konlarining geologik sharoiti an'anaviy usullar bilan qazib olish uchun amalda maqsadga muvofiq bo'lmagan kamchiliklardan yer osti yuvish usulida qazib olishning shubhasiz afzalliklariga aylandi.
Shu bilan birga, uran miqdori 0,01% dan kam bo'lgan juda kambag'al rudalarni qayta ishlashga jalb qilish mumkin bo'ldi.
|
| |
§ 1.2   GEOTEXNOLOGIYAGA DOIR ATAMALAR VA TUSHUNCHALAR

§ 1.2 GEOTEXNOLOGIYAGA DOIR ATAMALAR VA TUSHUNCHALAR
Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришга
1.2.1 Geotexnologiyaga oid tushuncha va atamalar Geotexnologik usullar- yer qa'ridan foydali qazilmalarni qazib olish jarayonini amalga oshirish imkonini beruvchi issiqlik, massa almashinish, kimyoviy, gidrodinamik jarayonlarni amalga oshirish yo'li bilan yer qa'rida paydo bo'lgan joydagi foydali qazilmalarni harakatchan holatga aylantirishga asoslangan metallarni qazib olish va qayta ishlash usullari. (odatda quduqlar orqali). Yuvish- reaktivlar eritmasi yordamida qattiq moddaning bir yoki bir nechta komponentlarini suyuqlikka aylantirishning kimyoviy jarayoni. In-situ yuvish (IS)- rudani yer yuzasiga chiqarmasdan, texnologik quduqlar tizimi orqali reagent eritmasi yordamida foydali komponentlarni ajratib olish usuli. Reaktiv- foydali komponentni yuvish yoki tiklashni tezlashtirish uchun ishlatiladigan kimyoviy (odatda suvli eritma shaklida). Kislota (sulfat kislota) bilan yuvish- tarkibida katta miqdordagi karbonatlar bo'lmagan rudalardan foydali komponentlarni sulfat kislota eritmalari bilan yuvish (2% gacha CO2). Karbonat (bikarbonat) yuvish (BCL)- karbonatlar yoki bikarbonatlar (odatda natriy yoki ammoniy) eritmalari yordamida rudadan foydali komponentlarni yuvish. Geotexnologik jarayon ko'rsatkichlari- asosiy geotexnologik ko'rsatkichlarga quyidagilar kiradi: foydali komponentni ajratib olish darajasi, L:T qiymati, reaktivning solishtirma sarfi, ajratilgan komponentning eritmadagi konsentratsiyasi va yuvish vaqti. Faol yoki optimal quvvat (Ma)- texnologik yechimlar oqimi bilan qoplangan mahsuldor gorizontning umumiy yoki samarali quvvatining bir qismi; Ma ning qiymati ma'dan konining paydo bo'lishining berilgan tabiiy sharoitlarida va loyiha tomonidan qabul qilingan ISR jarayonining parametrlarida optimal hisoblanadi. Download 2,48 Mb.
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa § 1.2 GEOTEXNOLOGIYAGA DOIR ATAMALAR VA TUSHUNCHALAR
|
– bosqich - Jo‘rabek yarashev dilnavoz murotova

|
Jo‘rabek yarashev dilnavoz murotovaBog'liq MUSIQA O’QITISH METODIKASI2 – bosqich:
▪
trener birinchi berilgan vazifani har bir tinglovchi tomonidan yakka tartibda
bajarilishini kuzatadi, qiynalganlarga yordam beradi yoki qaytadan tushuntiradi;
▪
har bir tinglovchi tarqatma materialdagi “yakka baho” bo‘limiga shu yerda
berilgan harakatlardan o‘zining shaxsiy fikri asosida mantiqiy ketma – ketligini raqamlar
bilan belgilab chiqadi, ya’ni berilgan 13 ta harakatdan, uning fikricha qaysi biri birinchi va
qaysi biri esa ikkinchi bo‘lishini va hokazo. Bu vazifani bajarish uchun trener tinglovchilarga
10 daqiqa vaqt beradi.
3 – bosqich:
▪
trener tinglovchilardan 3 kishidan iborat kichik guruhlar tashkil etishlarini
so‘raydi. 3 kishilik guruhlar tinglovchilarning xohishlariga qarab yoki raqamlar bo‘yicha
tashkil etilishi mumkin;
▪
kichik guruhlardagi tinglovchilarning har biri o‘z qog‘ozidagi yakka baho
bo‘limida belgilangan harakatlar ketma – ketligi bilan bir – birlarini tanishtiradilar, keyin 3
kishida 3 xil bo‘lgan ketma – ketlikni birgalashib, bir – birlari bilan tortishib, bahslashib, bir
– birlariga ta’sir o‘tkazib, o‘z fikrlariga ishontirib, kelishgan holda bir fikrga kelib ularga
tarqatilgan qog‘ozdagi “Guruh bahosi” bo‘limiga raqamlar bilan belgilab chiqadilar.
▪
Trener kichik guruhdagi tortishuvlarda ishtirok etmaydi, faqat kichik guruhlar va
har bir tinglovchi faoliyatini kuzatadi. Bu vazifani bajarish uchun 20 daqiqa vaqt beriladi.
4 – bosqich:
▪
barcha kichik guruhlar o‘z ishlarini tugatgach, trener harakatlar ketma – ketligi
bo‘yicha to‘g‘ri javobni beradi, ya’ni tinglovchilardan ularga tarqatilgan qog‘ozlardan
“To‘g‘ri javob” bo‘limini topishni va unga trener tomonidan aytilgan harakatlar ketma –
ketligining raqamlarini yozishni so‘raydi.
5 – bosqich:
▪
trener “to‘g‘ri javob” bo‘limida berilgan raqamlardan “yakka baho” bo‘limida
berilgan raqamlarni (yoki aksincha), ya’ni kattadan – kichikni ayirgan holda “yakka xato”
bo‘limiga chiqqan farqni yozishni so‘raydi. “Yakka baho” bo‘limidagi sonlarni yuqoridan
pastga qarab qo‘shib chiqib, umumiysini hisoblashlari kerakligini uqtiradi.
|
| |
– bosqichda - Jo‘rabek yarashev dilnavoz murotova

42
- barcha kichik guruhlar o‘z ishlarini tugatgach, o‘qituvchi harakatlar ketmaketligi
bo‘yicha to‘g‘ri javobni beradi, ya’ni o‘quvchilardan ularga tarqatilgan qog‘ozlardan “To‘g‘ri
javob” ustunini topishni va unga o‘qituvchi tomonidan aytilgan harakatlar ketma-ketligining
raqamlarini quyidagi tartibda yozishni so‘raydi:
III-BOB yuzasidan nazorat savollari

III-BOB yuzasidan nazorat savollari:
1.
Musiqa ta’limining tamoyillari nimalardan iborat?
2.
Musiqa madaniyati darsida musiqa o‘qitish texnologiyalarini qo‘llashda nimalarga
ahamiyat berish kerak?
3.
Interfaol metodlari haqida tushuncha bering.
4.
“Aqliy hujum” metodini qo‘llash usuli haqida ma’lumot bering.
5.
Musiqa darsida “Insert” strategiyasi metodini qo‘llashda nimalarga e’tibor berish lozim?
6.
“FSMU” metodi musiqa darsida qanday qo‘llaniladi?
7.
“Sengveyn” metodi necha bosqichda amalga oshiriladi?
8.
Musiqa darsida qaysi interfaol metodlardan foydalaniladi?
45
II. AMALIY QISM
Biz bahorda chiqamiz
Dalalarga, bog‘larga.
Gul lolalar ochilgan,
Ko‘m ko‘k maysazorlarga.
Dalalarda ochildi
Gunafshalar, lolalar.
Bizga uchib kelishdi
Mayna, bulbul, sa’valar.
Bir tomonda lolalar,
Quvnab terar o‘quvchilar.
Bir tomondan qushchalar
Bizni qutlab sayrashar.
46
Hoy gul emgan kapalak,
Qanotlaring ipakdak.
Seni ko‘rdim bog‘imda,
Meni qilding jonsarak.
Uchrataman har kuni
Seni go‘zal bog‘imda,
So‘rib gullar bargini
O‘tirasan olchamda.
Borib ushlay deganda
Shoshib qolib uchasan.
Sira tutqich bermasdan
Mendan aslo qoshmagin,
Do‘st bilaman o‘zimga.
Yengil-yengil uchishing,
Oh, yoqadi ko‘zimga.
Guldan-gulga ko‘chasan.
47
1)
Laylak qoru , laylak qor,
Laylak qorga men xumor.
Kiydirar keng dalamga,
Oq ipakdan ko‘ylak qor.
2)
Dehqonlarga tilak qor,
Paxtaoyga kerak qor.
Goho meni quvalab,
Qarar uyga tentak qor.
48
1.
Quvnoq xushovoz, 2. Bog‘chamizda u,
Jajji Dilorom. Barchaga yoqqan.
Qo‘shig‘i dilda, Yash qalbi jo‘shib
Baxsh etar orom. Daryodek oqqan.
Ayam va dadam, Qo‘shiq sevmaslar
Bo‘lsinlar bardam. Yo‘qdir olamda.
Dunyo turguncha, Men kata bo‘lsam
Tursinlar har dam. Bo‘lay xonanda.
49
1.
Voy, voy, voy, voy,
Baxtli erkatoy.
Ertalab turib,
Ichmas ekan choy.
2.
Voy, voy, voy, voy,
Baxtli erkatoy.
To‘g‘ri yo‘l qolib,
Kechar ekan loy.
3.
Voy, voy, voy, voy,
Baxtli erkatoy.
Darsin qoldirib,
Keyin ishi voy.
Voy, voy, voy.
50
1.
Chaman-chaman bog‘larning,
Bizlar jambil rayhoni.
Bizning quvnoq qo‘shiqlar,
Jaranglatar har yonni.
2.
Salom senga, ko‘k archa,
Qishin-yozin yashnaysan.
Yaproqlaring ninacha,
Yasangansan, go‘zalsan.
3.
Atrofingni aylanib,
Qo‘shiq aytib quvnaymiz,
Har birimiz qo‘l berib,
Yangi yilni qutlaymiz.
51
1.
Tumshuqlaring tilladay,
Momiq paring tilladay.
Shoshma seni bir ko‘ray,
Beozor qush kakligim.
2.
Ketolmaysan uzoqqa,
Seni solmam tuzoqqa.
Kel, mehmon bo‘l bu boqqa,
Bog‘imga tush, kakligim.
3.
Senga har xil don beray,
Xohla, shirin non beray.
Erkin uch, imkon beray,
Kel go‘zal qush,kakligim.
1.
Salom bergan bolaning,
|
Matn muharriri yordamida nima hosil qilinadi?

|
Matn muharriri yordamida nima hosil qilinadi?
|
bet | 2/3 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 247 Kb. | | #750 |
3. Matn muharriri yordamida nima hosil qilinadi?
A) Ishchi maydoni B) Matn fayli
C) Matn farmati
D) To`g`ri javob yo`q
4.Maxsus buyruqlarni va amallarni majmui nima deb ataladi?
A) Menyular satri B) yurgich
C) Fayl D) Katalog
5. Word dasturida ishni tugallash uchun qaysi tugmadan foydalaniladi?
Выход
Alt
F4
A) , ,
Shift
Alt
Ctrl
Esc
B) + C) D)
6.Printerning vazifasi nima?
A) Matn yozish B) Matnni o`cherish
C) Qog`ozga chop etish D) Hamma javob to`g`ri
7. Informatika faniga nechanchi yil asos solingan?
A)XXI asr boshida
B)XX asr 50 yillarida
C)XX asr oxirida
D) To`g`ri javob yo`q
8. Informatika honasining harorati necha gradusni tashkil qilishi kerak?
A) 19-20*C
C) 25-30*C
B) 20-24* C
D) 30-35*C
9. Shrift rangini tanlashda qaysi tugmadan foydalaniladi?
A) B) C) D)
|
| |
Informatika honasidagi kompyuterlar nomini ayting?

|
Informatika honasidagi kompyuterlar nomini ayting?
|
bet | 3/3 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 247 Kb. | | #750 |
10. Informatika honasidagi kompyuterlar nomini ayting?
A) Daewoo
B) Tunis
C) Пraves
D) IBM
11. Modulator + Demodulator = ?
A)Ventelator
C) Modem
B) Skalyator
D) Morze
12. Server nima ?
A) Qo`shimcha kampyuter
B) Tarmoqni bog`lovchi
C) Axborotni qabul qiluvchi
D) Ishchi stansiyasi
13. “ Kitob ” qanday tarmoq turiga kiradi ?
A) Gilobal tarmoq
B) Mintaqaviy tarmoq
C) Lokal tarmoq
D) To`g`ri javob yo`q
14. Televizor qanday tarmoq turiga kiradi?
A) Gilobal tarmoq
B) Mintaqaviy tarmoq
C) Lokal tarmoq
D) To`g`ri javob yo`q
15. Analok ko`rinishidan raqamli ko`rinishga o`tkazuvchi …….. qurilma deb ataladi ?
A) Modem
B) Demodem
C) Modulator
D) Demodulator.
Mazkur xujjatni hech qanday muxrsiz, erkin holda olish uchun +998902295952 telefon raqamiga qo’ng’iroq qiling va arzon narx evaziga unga ega bo’ling!
P.S. Sizning to’lovingiz
www.entt.uz loyihasi rivoji uchun sarflanadi.
Narxi: 2000 sum
6 – sinflar uchun “Informatika” fanidan
T E S T S A V O L L A R I 2009 – 2010 o`quv yili II – chorak
II – variant
1. Analok ko`rinishidan raqamli ko`rinishga o`tkazuvchi …….. qurilma deb ataladi ?
A) Modem
B) Demodem
C) Modulator
D) Demodulator.
2. Televizor qanday tarmoq turiga kiradi?
A) Gilobal tarmoq
B) Mintaqaviy tarmoq
C) Lokal tarmoq
D) To`g`ri javob yo`q
3. “ Kitob ” qanday tarmoq turiga kiradi ?
A) Gilobal tarmoq
B) Mintaqaviy tarmoq
C) Lokal tarmoq
D) To`g`ri javob yo`q
4. Server nima ?
A) Qo`shimcha kampyuter
B) Tarmoqni bog`lovchi
C) Axborotni qabul qiluvchi
D) Ishchi stansiyasi
5. Modulator + Demodulator = ?
A)Ventelator
C) Modem
B) Skalyator
D) Morze
6. Informatika honasidagi kompyuterlar nomini ayting?
A) Daewoo B) Tunis C) Пraves D) IBM
7. Shrift rangini tanlashda qaysi tugmadan foydalaniladi?
A) B) C) D)
8. Informatika honasining harorati necha gradusni tashkil qilishi kerak?
A) 19-20*C
C) 25-30*C
B) 20-24* C
D) 30-35*C
9. Informatika faniga nechanchi yil asos solingan?
A)XXI asr boshida
B)XX asr 50 yillarida
C)XX asr oxirida
D) To`g`ri javob yo`q
10. Printerning vazifasi nima?
A) Matn yozish
B) Matnni o`cherish
C) Qog`ozga chop etish
D) Hamma javob to`g`ri
11. Word dasturida ishni tugallash uchun qaysi tugmadan foydalaniladi?
Выход
Alt
F4
A) , ,
Shift
Alt
Ctrl
Esc
B) + C) D)
12. Maxsus buyruqlarni va amallarni majmui nima deb ataladi?
A) Menyular satri
B) yurgich
C) Fayl
D) Katalog
13. Matn muharriri yordamida nima hosil qilinadi?
A) Ishchi maydoni
B) Matn fayli
C) Matn farmati
D) To`g`ri javob yo`q
14. Paint dasturida nima tayyorlanadi
A) Rasm chizish
B) Fotoshop
C) Rasm qirqish
D) A va C
E) Hammasi
15. Kampyuterning asosiy qurilmalari ?
A) Modem, printer, monitor, klaviatura
B) Sestema bloki, monitor, klaviatura, sichqoncha
C) Sestema bloki, pirinter , klaviatura, sichqoncha
D) Sestema bloki, monitor, modem, sichqoncha
|
| |
Ruda konining hududiy mahsuldorligi (P/S)

|
Ruda konining hududiy mahsuldorligi (P/S)
|
bet | 14/104 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,48 Mb. | | #153059 |
Bog'liq Majmua Geotexnologiya (2023-2024 uzb) чикаришгаRuda konining hududiy mahsuldorligi (P/S)- uning maydonining 1 m2 uchun metall miqdori, [kg/m2].
Rudali gorizontning hajmli mahsuldorligi (P/V)rudali gorizontning samarali qalinligining 1 m3 ga metall miqdori [kg/m3].
Rudali gorizontdagi metall miqdorining kamayishi [mc/Me]- metro foizning gorizontning samarali qalinligiga nisbati, [%].
Rivojlanish uchun qabul qilingan zahiralar- konlarni o'zlashtirishda qo'llaniladigan mavjud tizimlar va texnologiyalar asosida qazib olinishi mumkin bo'lgan balans geologik zaxiralarining bir qismi.
Dizayn yo'qotish- konni yoki uning qismini ISR usulidan foydalangan holda o'zlashtirish jarayonida ichaklarda qaytarib bo'lmaydigan tashlab qo'yish uchun texnik loyihalarda nazarda tutilgan metall balans zaxiralarining bir qismi.
Normativ yo'qotishlar- foydalaniladigan qazib olish tizimi uchun foydali qazilmalarning hisoblangan yo'qotishlari.
Rejalashtirilgan yo'qotishlar- ishlab chiqarishni ma'lum muddatga rejalashtirishda belgilangan metallning yo'qolishi.
Operatsion yo'qotishlar- qo'llaniladigan ishlab chiqarish tizimiga, shuningdek, noto'g'ri qazib olish ishlariga qarab, ichaklarda qolgan va metallning balans zaxiralarining bir qismi.
Qaytarilgan balans zaxiralari- qazib olish bilan yakunlangan ruda konlari, uchastkalari yoki bloklari doirasidagi zaxiralar (ham qazib olingan, ham ichkarida qolgan). ISL usuli bo'yicha sotib olingan zaxiralar: qazib olingan metall va yo'qotishlar.
tayyorlangan zaxiralar.Ishlab chiqarish uchun zaxiralarni tayyorlash jarayoni 3 asosiy bosqichni o'z ichiga oladi:
1) blokni texnologik quduqlar bilan burg'ulash;
2) quduqlarni yer usti va er osti kommunikatsiyalari (elektr uzatish liniyalari, yo'llar, havo va ohak quvurlari, kislota quvurlari, mahalliy kislotalash qurilmalari, quduqlarni suv osti nasoslari bilan jihozlash yoki havo yuklarini o'rnatish, asbob-uskunalar va boshqalar) quvurlari;
3) metallni yuvish jarayonini ta'minlaydigan rudali gorizontda ortiqcha kislota hosil qilish uchun blokni kislotalash.
Qazib olishga tayyorlik darajasiga ko'ra zaxiralar quyidagilarga bo'linadi:
• topilgan - texnologik quduqlar orqali qazilgan ishlab chiqarish bloklaridagi tijorat zaxiralarining bir qismi;
• Tayyorlangan - kon loyihasida nazarda tutilgan tayyorgarlik ishlarining barcha hajmlari (texnologik quduqlarni burg'ulash, ularni yer usti va er osti kommunikatsiyalari bilan bog'lash, bloklarni kislotalash) bajarilgan aniqlangan zaxiralarning bir qismi;
• qazib olishga tayyor - tayyorlangan zahiralarning bir qismi, undan metall qazib olish boshlandi.
|
| |
J. S. Salimov, N. B. Pirmatov - bet 41

|
J. S. Salimov, N. B. Pirmatov
|
bet | 41/172 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #108639 |
Bog'liq J. S. Salimov, N. B. PirmatovB
8.3-rasm. Chulg‘amlari Y/Yn sxemaga ulanganda nol ketma-ketlikli toklarning ta'siridan transformatorda fazaviy kuchlanishlar sistemasining buzilishini ko ‘rsatuvchi vektor diagramma.
p = F -f- F • F = E ~f~ E
(8.3)
F = F + F
-*A ~A( 1) -»(0)
—U —B(l) —(0) ’ —C —C(l) — (0)-
Bu holda birlamchi chulg‘am liniyaviy kuchlanishlari sistemasi simmetrik holda qolsa ham birlamchi va ikkilamchi chulg'amlar fazaviy kuchlanishlarining tengsizligi sezilarli darajada oshadi (8.3-rasm). Bu esa bir fazali energiya iste'molchilari uchun zararlidir. Shu sababli nol simidan o‘tadigan tokning qiymati In < 0,25I2N bo‘lishi kerak.
Ikkilamchi chulg'am liniyaviy kuchlanishlariga nol ketma-ketlikli toklari ta’sir qilmay, ularda simmetriklikning buzilishi faqat teskari ketma-ketlikli toklaming mavjudligi tufayli sodir bo‘ladi.
Birlamchi chulg'am A, ikkilamchi chulg'am esa Y0sxemasi boYicha uianganda birlamchi chulg‘am ichida berk kontur paydo bo‘lib, unda nol ketma-ketlikli toklari uchun o‘tadigan yo‘l mavjud bo‘lganligidan faqat shu konturda aylanadi (8.2,6-rasm), ya’ni liniyaga chiqmaydi. “Uchburchak” sxemasida liniyaviy toklar ikkita qo‘shni fazaviy toklarning ayirmasiga teng bo‘lganligidan nol ketma-ketlikli toklar liniyada paydo bo‘lmaydi. Demak, A/Y ulanish sxemasida ikkilamchi chulg‘amdagi tokning uchta tashkil etuvchilari ham birlamchi chulg'amga transformatsiya bo‘ladi.
Nol ketma-ketlikli toklar hosil qilgan natijaviy magnit oqim faqat tarqalgan oqimlardan iborat bo‘ladi. Bunda transformator kuchlanishlari uchburchagi “og‘irlik markazi”ning siljishi uncha sezilarli bo‘lmaydi.
Chulg'am Y sxemasiga ulanganda liniyaviy kuchlanishi U, A sxemasiga ulanganda esa liniyaviy toki I ikkita faza toklari yoki kuchlanishlari qiymatlarining geometrik ayirmasiga teng bo‘lganligidan hamda bunda nol ketma-ketlikli toklar hamma fazalarda yo'nalishi bir xil bo'lgani uchun ular yo‘q bo‘lib ketadilar. Shu sababli birlamchi chulg'amning liniyaviy tokida va ikkilamchi chulg'amning liniyaviy kuchlanishida nol ketma-ketlikli tashkil etuvchilari bo‘lmaydi.
|
| |
– bosqich - Jo‘rabek yarashev dilnavoz murotova

44
▪
trener yakka va guruh xatolarining umumiy soni bo‘yicha tushuncha beradi, ularni
alohida – alohida sharhlab beradi.
Ta’lim
jarayonida bilim, ko‘nikma va malakalarning shakllanganlik darajasini nazorat
qilish alohida ahamiyatga ega. Shu xususda og‘zaki savol-javob shakli an’anaviy usullardan biri
hisoblanadi. Og‘zaki savoldan javob o‘quvchilarni hozirjavoblikka tayyorlaydi, mantiqiy javobni
tezda fikran tayyorlab so‘zlarda ifoda qilish ko‘nikmasini hosil qiladi. Og‘zaki
savol-javob
yakka-yakka va yoppasiga so‘rash orqali amalga oshiriladi. Yakka o‘quvchidan suralganida
o‘qituvchi o‘quvchiga bir nechta-savol beradi. O‘quvchining javoblaridan o‘quv
materialining
qanchalik o‘zlashtirilganligi ma’lum bo‘ladi. Butun sinf yoppasiga so‘ralganida o‘qituvchi
o‘zaro mantiqiy bog‘langan qator sinf oldiga qo‘yadi, o‘quvchilarni javob berishda faollikka
chaqiradi. Og‘zaki savol-javob orqali o‘quvchilar og‘zaki nutq madaniyatini o‘stiradi.
Ularni
so‘zamollikka, ravon adabiy so‘zlar ishlatib mantiqiy javob berishga,
shakllangan bilimlarni
so‘zlarda ifodalashga o‘rgatadi.
Ko‘p hollarda nazoratning yozma shakli o‘quvchilar ichki sir-asrorlarini, kechinmalarini,
yashirinib yotgan iste’dodlarini ochish imkonini beradi. Bu usul yozma sinovni 15-20 daqiqa
yoki butun dars davomida o‘tkazilishi mumkin. Keyingi
yillarda yozma ishlarning
dasturlashtiriladigan shakli o‘quv tarbiya jarayonida keng qo‘llanilayapti. Bunda o‘qituvchi
savollar ro‘yxatini tuzadi, ularning har biriga kerakli bo‘lgan javoblarni taqlif qiladi, bu
javoblarning bittasi to‘laroq bo‘ladi. O‘quvchilarning vazifasi javoblar ichidan nisbatan to‘laroq
va aniq‘rogini tanlashdir. Shu uslub bilan o‘quvchilarni musiqiy o‘quvini o‘stirish mumkin.
Ba’zi musiqiy o‘quvi bo‘sh bo‘lgan o‘quvchilar bilan darsdan keyin
alohida yakka tartibda
shug‘ullanib, topshiriqlar beriladi va ovozlari sozlanib, qo‘shiqlar alohida o‘rgatiladi. Shu tariqa,
hamma o‘quvchilarni musiqaga qiziqishi, qo‘shiq kuylashi, musiqa tinglash ishtiyoqi, qobiliyati,
musiqiy o‘quvi bir xilda oshib boradi va hamma bilan birgalikda qo‘shiq kuylash ko‘nikma va
malakalari hosil bo‘ladi.
Qisqa tutashuv kuchlanishi bir xil btflmagan transformatorlaming parallel ishlashi

|
Qisqa tutashuv kuchlanishi bir xil btflmagan transformatorlaming parallel ishlashi
|
bet | 34/172 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #108639 |
Bog'liq J. S. Salimov, N. B. PirmatovQisqa tutashuv kuchlanishi bir xil btflmagan transformatorlaming parallel ishlashi. Agar k,,= k211 va chulg‘amlarining ulanish gumhlari bir xil bo‘lib, qisqa tutashuv kuchlanishlari teng bo‘lmagan (uq[ jNqNs uqtll) ikkala transformatorni parallel ishlashga ulaganda yuklama oshirilsa, qisqa tutashuv kuchlanishi kam bo‘lgan transformator ikkinchisiga nisbatan oldin nominal quwatiga erishadi. Umuman, parallel ishlayotgan transformatorlar orasida yuklama ulaming qisqa tutashuv kuchlanishlariga teskari mutanosiblikda taqsimlanadi:
diagramma; b - ikkilamchi chulg'am kuchlanishini aniqlash; d~ Iva II transformatoming toklarini aniqlash).
(S, / S„) : (S„ / SIlN) - u,,,/ UjU . (6.8)
Tr[ ni ham nominal quwatgacha yuklash maqsadida umumiy yuklama yana ham oshirilganda T, ning yuklamasi me'yordan oshib ketadi. Bu esa amaliyot uchun salbiy holdir. Parallel ishlatiladigan transformatorlar nominal quwatlarining nisbati 3 : 1 dan katta boTmasligi kerak.
Demak, qisqa tutashuv kuchlanishlari har xil boTgan transformatorlami parallel ishlatishda ularning o‘rnatilgan quwatidan toTa foydalanib boTmas ekan.
Agar tashqi xarakteristikalari maTum boTsa, berilgan ikkilamchi chulg‘am kuchlanishi kattaligi bo‘yicha parallel ishlayotgan transformatorlaming tokini grafik usulda aniqlash mumkin (6.7-rasm).
%
rasm. Qisqa tutashuv kuchlanishlari bir xil bo ‘Imagan holda parallel ishlayotgan ikkita transformatoming tashqi xarakteristikalari yordamida yuklama taqsimlanishini aniqlash.
Umumiy yuklama ulanganda qisqa tutashuv kuchlanishi uqt katta boTgan transformatorning kuchlanish pasayishi ko‘p bo‘lib, uning tashqi xarakteristikasi absissalar o‘qiga ko‘proq og‘adi. Ordinatasi nominal kuchlanishga teng boTgan nuqtadan absissalar o‘qiga o‘tkazilgan parallel chiziqning tashqi xarakteristikalar bilan kesishish nuqtalari izlanayotgan toklaming qiymatini beradi.
|
| |
Mavzu: O’qituvchi faoliyatida pedagogik qobiliyat. Xalqaro baholash dasturi timms dasturi reja

|
Mavzu: O’qituvchi faoliyatida pedagogik qobiliyat. Xalqaro baholash dasturi timms dasturi reja
|
bet | 1/5 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 40,37 Kb. | | #155287 |
Bog'liq 9-mavzu
Mavzu: O’qituvchi faoliyatida pedagogik qobiliyat. Xalqaro baholash dasturi TIMMS dasturi
REJA:
1.“Qobiliyat” va “pedagogik qobiliyat” tushunchalarining mohiyati.
2. Pedagogik qobiliyatning asosiy turlari.
3.Pedagogik qobiliyatni shakllantirish yo’llari.
4.Xalqaro baholash dasturi TIMMS dasturi
Tayanch so’z va iboralar: Pedagogik fikr, Ustoz-shogird, kasb- xunar, muallim, murabbiy, mutafakkairlarning fikri, pedagogik odab.
Qobiliyat bilim, malaka ottirish – bular psixologik xususiyatlardir.
Odamning qobiliyatlari bilim va ko‘nikmalarini egallashda muhim hisoblanadi. Bilim va ko‘nikmalar egallandimi yoki yo‘qmi, bularning hammasi juda ko‘p sharoitlarga bog‘liqdir. Qobiliyat taraqqiy etmay so‘lib ham ketishi ham mumkin. O‘quvchida hali zarur ko‘nikma va malakalar tizimi hamda mustaqil bilimlar va tarkib topgan ish uslublari yo‘qligiga asoslanib, jiddiy tekshirmay shoshilinch ravishda unda qobiliyatlar yo‘q deb xulosa chiqarish pedagogning jiddiy xatosi bo‘ladi.
Qobiliyatlar bilim, ko‘nikmalar va malakalarda ko‘rinmaydi, balki ularni egallash dinamikasida namoyon bo‘ladi. Ya’ni boshqacha aytganda mazkur faoliyat uchun muhim bo‘lgan bilim va ko‘nikmalarni o‘zlashtirish jarayoni turli sharoitlarda qanchalik tez, chuqur, engil va mustahkam amalga oshirilishida namoyon bo‘ladi.
Qobiliyat - bu kishining biror faoliyatiga yaroqligi va shu faoliyatni muvaffaqiyatli amalga oshirishdir. Pedagogik qobiliyat qobiliyat turlaridan bo‘lib, kishining pedagogik faoliyatga yaroqliligini va shu faoliyat bilan muvaffaqiyatli shug‘ullana olishni aniqlab beradi
Qobiliyatga yaqinroq turadigan tushunchalar ko‘nikma va malakalardir.
Ko‘nikmalar – o‘qituvchining kasbiy faoliyati jarayonida hosil qilingan tajriba va bilimlar asosida bajariladigan ishning mukammal usuli.
Malakalar – o‘qituvchining ongli faoliyatni bajarishi jarayonida hosil qilingan kasbiy intellektual faoliyatning avtomatlashgan komponentlari yig‘indisi.
Qоbiliyatlаr bilim, ko’nikmа vа mаlаkаlаrdа аks etmаydi, bаlki ulаrni egаllаsh dinаmikаsidа nаmоyon bo’lаdi. Fаоliyat uchun zаrur bo’lgаn bilim vа ko’nikmаlаrni o’zlаshtirish jаrаyonidа yuzаgа chiqаdigаn fаrqlаr qоbiliyatlаr to’g’risidа mulоhаzа yuritish imkоnini bеrаdi.
Pedagogik qobiliyat – bu qobiliyat turlaridan biri bo‘lib, kishining pedagogik faoliyatga yaroqliligini va shu faoliyat bilan muvaffaqiyatli shug`ullana olishini aniqlab beradi.
Pedagogik psixologiyada o‘qituvchilik faoliyatida pedagogik qobiliyatlarning tutgan o‘rnini ilmiy izohlab berishga oid samarali tadqiqotlar olib borilgan.
|
| |
Naqarot - Jo‘rabek yarashev dilnavoz murotova

Naqarot:
O‘zi odobli. Salom berish, bu-
Kulib turgan yuzlari, A’lo alomat.
Go‘yo oftobli. Salom berganlar,
Bo‘ling salomat.
2.
Salom bergan bolaning,
Naqarot:
Darsi doim “besh”. Salom berish, bu-
Maktab, uyda, ko‘chada, A’lo alomat.
Yaxshilarga esh. Salom berganlar,
Bo‘ling salomat.
52
3.
Salom bergan bolaning,
Naqarot:
Yuragi sog‘lom. Salom berish, bu-
Barcha salom berganga, A’lo alomat.
Biro lam “Salom”! Salom berganlar,
Bo‘ling salomat.
1.
Do‘ppisin kashtasida,
Aks etadi tilim, oy
Tepasida nur sochib,
Turar go‘yo so‘lim oy.
Do‘ppi kiygan bolaning,
Yo‘llari yorqin bo‘lar.
Mehr to‘la yuragi,
Xalqiga yaqin bo‘lar.
2.
Assalom degan so‘zi,
Hammaga hurmatlidir.
Do‘ppi kiygan bolaning,
Odobi qimmatlidir.
Do‘ppi kiygan o‘quvchilar,
Hayotda o‘sib unsin.
Peshonasi yarqirab,
Boshlariga baxt qo‘nsin.
53
1.
Do‘stimiz ko‘p,
Otimiz cho‘p.
Lof qillmaymiz,
Chopqillaymiz.
Naqarot:
Kichkintoymiz,
Gijingtoymiz,
He-he-hey!
2.
Hazillashib,
Hazillashib.
Quvnashamiz,
Quvlashamiz.
Naqarot:
Kichkintoymiz,
Gijingtoymiz,
He-he-hey!
3.
Bizlar har kun,
O‘sib dur kun.
Hech qo‘rqmaymiz,
Kuch to‘playmiz.
Naqarot:
Kichkintoymiz,
Gijingtoymiz,
He-he-hey!
54
1.
Qo‘g‘irchog‘im Lolaxon,
Malohati bir jahon.
Yuzida bordir xoli,
Jilmayadi iboli.
Naqarot:
Qo‘g‘irchog‘im, do‘mbog‘im,
Aqilligim, oppog‘im.
2.
Bo‘yniga taqdim munchoq,
Qayrilma qosh qo‘g‘irchoq.
Uni quchib o‘ynayman,
Men bog‘chaga kelgan chog‘.
Naqarot:
Qo‘g‘irchog‘im, do‘mbog‘im,
Aqilligim, oppog‘im.
55
1.
Kelib yetdi javhar kuz, 2. Hil-hil pishdi nok, gilos,
Sandiq ochda gavhar kuz. Ochildi paxtamiz soz.
Bog‘larning saxovati, Ochildi paxtamiz soz,
Sochildi noz ne’mati. Paxtamiz jon paxtamiz.
Lya-lya, lya-lya-lya-lya, Lya-lya, lya-lya-lya-lya,
Sochildi noz-ne’mati. Paxtamiz jon paxtamiz.
3.
Kiyim-kechak, oshu non,
Oq oitinni teraylik.
Oq oltinni teraylik,
Do‘stlarim, xirmon-xirmon.
Lya-lya, lya-lya-lya-lya,
Do‘stlarim, xirmon-xirmon.
56
1.
Bog‘cha bilan xayrlashdik,
O‘sib qoldik chayrlashdik.
Bog‘chadagi o‘g‘il qizlar,
O‘quvchi miz endi bizlar.
Naqarot:
Yetti yoshga to‘lib qoldik,
Maktabjonga kulib keldik.
Salom maktab, salom maktab,
2.
Maktab bag‘ri issiq ekan,
Kitoblari qiziq ekan.
Keng sinfga to‘lib-toshib,
Dars tinglaymiz hushyor tortib.
Naqarot:
Yetti yoshga to‘lib qoldik,
Maktabjonga kulib keldik.
Salom maktab, salom maktab,
57
1.
Do, re, mi, fa, sol, lya, si, 2. Bir, ikki, uch, o‘ng oyoq,
Maktab pianinosi. Ohangga soling quloq
Klavishi oq-qora, Yangroq kuyga jo‘r bo‘lib,
Havasing kelar qara. Qo‘shiq aytamiz quvnoq.
58
1.
Qish kelganda dadil, bardam, 2. E’zozlab zo‘r xizmatingni,
Guzillatib kiyay har dam, Qilay dildan izzatingni,
Etikcham, etikcham. Etikcham, etikcham
Loyni bossam bilchillaydi, Qish chiqqanda moylab qo‘yay,
Qorda yursam g‘irchillaydi, So‘ng bir chetga joylab qo‘yay,
Etikcham, etikcham. Etikcham, etikcham.
|
UMTS standartining kamchiliklari

50
4-bob. MOBIL STANSIYALARINING JOYLASHUVI
4.1. Mobil stansiyalarining joylashuvi va 3G tizimlarining
qurilish prinsiplari
Uchinchi avlod mobil aloqa tizimlari quyidagi prinsiplar asosi-
da quriladi:
• “umumqamrov” aloqa, ya’ni “hamma joyda va har doim”
mavjud aloqa – bu prinsip Yerning istalgan joyida umumiy
foydala nish tarmoqlariga ulanish imkoniyati mavjudligini ko‘zda
tutadi. 3G tizimlarini yaratishda UPT
(ingl. Universal Personal
Telecommunications – “Universal shaxsiy aloqa”) texnologiyasi
muhim o‘rinni egallaydi. Unga muvofiq, Yer yuzida yashovchi
har bir shaxs uchun ofis, shahar, mintaqa va global masshtabdagi
aloqa tarmoqlariga istalgan joyda va istalgan vaqtda ulana olishi
uchun shaxsiy identifikatsiya raqami ajratiladi (4.1-rasm) [1].
Megasota
Makrosota - Raqamli mobil aloqa

51
qinlashtirilgan) uslublarini ishlab chiqishni ko‘zda tutadi. Bu radi-
oulanish va Internet tarmoqlarining integratsiyalash (birlashtirish)
yo‘li
bilan amalga oshiriladi;
• yagona chastota maydoni, IMT-2000ga muvofiq 3G tizimla-
rini rivojlantirish uchun butun dunyo negizida 2GGs
diapazoni-
da 230MGs kenglikdagi chastotalar polosasini ajratilish ko‘zda
tutiladi;
• mobil terminallarning ommabopligi, 3G tarmoqlardagi mobil
terminallar ko‘p
funksiyali, ko‘p rejimli, foydalanuvchilar talab-
lariga mos va shu bilan birga ixcham va arzon narxda bo‘lishi
nazarda tutiladi;
• mobil va turg‘un aloqa tizimlarining birlashtirilishi –
FMC
(ingl. Fixed Mobile Convergence) – turg‘un
va mobil aloqa xizmat-
larining integratsiyalash va konvergensiyalash (bir-biriga singishi)
hamda “bir kishi-bir telefon” prinsipini amalga oshirish ko‘zda
tutiladi;
• “raqamli tengsizlik” (ingl. Digital Divide) muammosini ye-
chish, ya’ni dunyoning turli davlatlari va mintaqalarida aloqa va
axborot texnologiyalari rivojlanishida farqni (nomutanosiblikni)
qisqartirish. Shunga ko‘ra, 3G tizimlari
bu farqni tuzatish maqsa-
dida ko‘prik
(ingl. Bridge the Telecommunications Gap) vazifasini
o‘tashi lozim.
3G tizimlarini ishlatish uchun mobil aloqa global unifikatsiya-
langan standartlari bo‘yicha quyidagi
tavsiyalar ishlab chiqilgan
edi:
• ovoz uzatish sifatini simli aloqa tarmoqlaridagi ovoz uzatish
sifati
darajasiga yetkazish;
• axborot xavfsizligini ta’minlashda simli tarmoqlardagi xavfsiz
lik darajasiga yetkazish;
• milliy va xalqaro “rouming”ni ta’minlash;
• bir necha mahalliy va xalqaro operatorlar tarmoqlariga ulana
olishni ta’minlash;
• chastotalar spektridan samarali foydalanish;
• ko‘p sathli sotali tuzilmalar (strukturalar)ni qo‘llabquvvatlash;
52
• paketli va kanalli kommutatsiya uslublarini ta’minlash;
• yo‘ldoshli aloqa tizimlari bilan o‘zaro
ishlash imkoniyatini
ta’minlash;
• ma’lumot uzatish tezligini bosqichmabosqich 2Mbit/sek ga-
cha yetkazish.
Chulg' amlarning ulanish guruhlari har xil bo'lgan transformatorlarning parallel ishlashi

|
Chulg' amlarning ulanish guruhlari har xil bo'lgan transformatorlarning parallel ishlashi
|
bet | 35/172 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 3,86 Mb. | | #108639 |
Bog'liq J. S. Salimov, N. B. PirmatovChulg' amlarning ulanish guruhlari har xil bo'lgan transformatorlarning parallel ishlashi. Aytaylik, chulg‘amlari Y/Y— 0 va Y / A —11 ulangan birlamchi va ikkilamchi nominal kuchlanishlari bir xil (U 1N j=U 1Nn; U 2N1=U 2Nl) boTgan ikkita transformator parallel ishlash uchun ulangan. Unda ikkilamchi chulg'amlar mos fazalarining l;.YK lari E 2I va E 2I1 kattaligi jihatdan teng, lekin fazasi 30° siljigan ( 6. 8-rasm).
Ikkilamchi chulg‘amlar ulangan konturda bu EYK laming ayirmasi
rasm. Y/ A -llva Y / Y— 0 guruhlarga ega bo Igan transformatorlaming parallel ishlashida vujudga keladigan tenglashtiruvchi toklar.
ta'sir qilib, uning kattaligi:
AE = 2 E2 sin(30 / 2) « 0,52 E2.
Hosil bo'lgan AE ta’sirida transformatorlarning ikkilamchi chulg'amlaridan tenglashtiruvchi tok Iteng2 o‘tib, bu esa, birlamchi chulg‘amlardan ham tenglashtiruvchi tok I t o‘tishiga sababchi bo‘ladi. Uning kattaligi:
U = AE / <zqU + ZqtII). (6.10)
Agar, masalan, ishlayotgan ikkita transformatorning quwatlari bir xil va nisbiy birliklardagi to‘la qisqa tutashuv qarshiliklari va kuchlanishlari Z ,= Z ,. = u ,, = u ,. = 0,05 bo‘lsa, unda I, / nisbat quyidagiga teng bo'ladi: I = 0,52/(2 0,05) « 5,2. Demak, salt ishlash rejimda ham Iten tok nominal tokka nisbatan taxminan 5,2 marta katta bo‘lar ekan. t)emak, har xil guruhdagi transformatorlami parallel ishlashga ulash mumkin emas ekan.
Nazorat savollari:
1. Uch fazali transformatorda ulanish guruhi qanday aniqlanadi?
Ulanish guruhi tajriba yo ji bilan qanday aniqlanadi?
Transformatorlami parallel ishlatishning ahamiyati nimada?
Qanday shartlar bajarilganda transformatorlami parallel ulash
mumkin ? '
BOB. UCH CHULG‘AMLI TRANSFORMATORLAR.
AVTOTRANSFORMATORLAR
Uch chulg‘amli transformatorlar
Uch chulg'amli transformatorda o‘zakka o‘matilgan o‘zaro elektr ravishda ulanmagan uchta chulg‘am bo‘ladi. Agar transformator pasaytiruvchi bo‘lsa, ulardan eng YK chulg‘am birlamchi chulg‘am bo‘ladi, qolgan ikkitasi esa ikkilamchi chulg‘am hisoblanadi.
Uch chulg‘amli transformatoming ishlash prinsipi ikki chulg‘amli oddiy transformatorning ishlash prinsipidan farq qilmaydi.
Birlamchi chulg‘amga o‘zgaruvchan tok berilganda magnit o‘tkazgichda o‘zgamvchan magnit oqim hosil bo‘lib, uning kuch chiziqlari ikkinchi va 3-chulg‘amlarni kesib o‘tishi tufayli, ularda mos ravishda E2va E3 EYK lar hosil bo'ladi. Ikkinchi va 3-chulg‘amlaiga yuklama ulansa, shu chulg‘amlardagi EYK lar ta’sirida ulardan mos ravishda I2 va I3 toklar o‘tib, chulg'amlarning chiqish uchlarida tegishlicha U2 va U3 kuchlanishlar yuzaga keladi (7.1-rasm).
Uch chulg‘amli transformatorning magnit yurituvchi kuchlari muvozanat tenglamasi quyidagicha yoziladi:
IflW, * I,Wj + I2w2 + I3w3 . (7.1)
Bu tenglamaning chap va o‘ng tomonini w3 ga bo‘lib, I2 • w2/ =
F2 va I3' w3 / Wj= F3 belgilashlar kiritgandan keyin uch chulg‘amli transformator toklarining muvozanat tenglamasini hosil qilamiz:
|
| |