nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
1. Bob. Elektron pochta

|
1. Bob. Elektron pochta
|
bet | 1/7 | Sana | 23.09.2024 | Hajmi | 0,78 Mb. | | #272076 |
Bog'liq 1. Bob. Elektron pochta
“Elektron pochtada ishlashni boshlash” mavzusini o‘qitishda modulli o’qitish texnologiyasidan foydalanish metodikasi.
1.Bob. Elektron pochta.
1.1. Elektron pochtaning rivoylanish tarixi.
1.2. Elektron pochta turlari.
2.Bob. Modulli o’qitishda elektron pochta bilan ishlash.
2.1. Modulli o’qitish texnologiyasi.
2.2. Modulli o’qitish texnologiyasida elektron pochta bilan ishlash metodikasi.
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish
Mavzuning dolzarbligi. Jamiyatimizning rivojlangan davrida avvalgi metodik qo`llanmalar bilan cheklanib qolmasdan, unga fan-texnika yangiliklari, Internet va yuksak texnologiyalar imkoniyatlaridan foydalanganholda, ta`lim jarayonini тinglovchilari uchun yanada qiziqarli va mazmunli qilib o`tish maqsadga muvofiq. Respublikamizda bugungi kunda kompyuter texnologiyalari va Internet tarmog`ini rivojlantirishga katta ahamiyat berilmoqda. Shunga ko`ra, ta`lim tizimidagi o`quv yurtlarida informatika va yangi axborot texnologiyalari bilan birga kasb ta`lim yo`nalishiga tegishli fanlarining o`qitilishi ham davr talabi bo`lib qolmoqda. Masofadan o`qitishusulida o`qituvchi bilan talaba bir-biridan masofa bilan ajralgan bo`lsa ham, doimiy muloqot saqlanib qoladi. Bu o`qitishni nazorat qilishning alohida usuli bo`ladigan elektron pochta va Internet texnologiyalari yordamida amalga oshiriladi.
Kurs ishining maqsadi: talabalarni zamonaviy texnalogiyalardan foydalangan holda ta’lim tizimini yangicha usullardan foydalanib o’qish jarayonini tubdan o’zgartirish.va multimedia texnologiyalarini ishonchlilik, xavfsizlik va unumlilik ko’rsatkichlarini oshirishni takomillashtirishdan iborat.
Kurs ishining vazifalari: Kurs ishini taqdim etishdan ko’zlangan maqsadlar o’quvchilarga va talabalarga masofaviy ta’limning qulayliklari imkoniyatlari hozirda bunday ta’lim sohasi dunyoning yuqori darajada rivojlangan mamalakatlaridan kirib kelib bizni ham shu sohada yuqori ko’rsatgichlarga olib chiqishi to’grisida aniq va misollarga asoslangan malumotlarni taqdim qilish va bu talim sohasini rivojlantirish uchun paydo bo’ladigan yangi takliflarni amalda sinash orqali ularga taqdim qilish. Jamiyat taraqqiyotida yuz berayotgan jadal o‘zgarishlar uning bir qismi bo‘lgan elektron o‘quv vositalarini yaratish sohasiga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatmoqda. Bu ta’sir shunchalik kuchliki, axborot texnologiyalarida bo‘layotgan o‘zgarishlar yillar ichida emas, balki oylar ichida o‘zgarib va bilim jihatidan boyib bormoqda
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1
. Anisimov A.M. Moodle masofaviy o’qitish tizimida ishlash. Tarjima:
tarjimonlar-Nishanov A.X., Anarbaeva F.O’. O’quv qo’llanma. 2-nashr, tuzat. va
to’ldir.- Xarkov-XNAGX-2009.-317 bet.
2. Сайидова Н.С., Истамова К.И., Казимова Г.Х. Создание электронного
курса LMS MOODLE компьютерная сеть. Современные материалы, техника
и технологии научно‐практический журнал. Г. Курск. Россия. №2 (17) 2018
год. 53-57-P. (ISSN 2411-9792)
3. Сайидова Н.С. Вебинар технологияларга
асосланган малака ошириш
ва олий таълим тизими жараёни. Бухоро
давлат университети илмий
ахбороти.-Бухоро, 2017. -№3. -Б. 174-179
4. Сайидова Н.С., Казимова Г., Хадиева Г. Д.
Web технологияни
масофавий таълим адабиётларини ишлаб чиқаришда қўллаш. Бухоро давлат
университети илмий ахбороти.-Бухоро,2014. -№2.-Б.135-138.
5. Zakirova F., Muxamedxanov U., Sharipov Sh., Isyanov R., Esanboboev F.,
Dottoev S.. Elektron o’quv-metodik majmualar va ta’lim
resurslarini yaratish
metodikasi. Metodik qo’llanma.– T.: OO’MTV, 2010. –64 b
6.
https://moodle.org/login/index.php
Kon‟yunkturani bashorat qilish

131
aniqlash uchun muhimdir. Hozirgi vaqtda zamonaviy ilm-fanda bashorat qilishning
100 dan ortiq turli uslublari qo‗llaniladi. Ular bir-birlaridan qo‗llanmalari bilan,
ularni qo‗llash va asoslanganliklari bilan farq qiladi. Ularning orasida ekspert
baholash uslubi, miya hujumi, tarixiy analog, matematik - statistik uslublarni
qo‗llash bilan farq qiladi.
Kon‘yunkturani bashorat qilishda kon‘yunktura rivojlanishi umumiy
tendensiya baholaridan boshlash kerak. Buning uchun esa kelajak kon‘yunkturani
zamonaviy kon‘yunkturadan ajratish uchun hamma narsani e‘tiborga olishi kerak.
Bu maqsad uchun esa uzoq davr uchun xizmat qiladi.Kon‘yunktura
rivojlanishidagi ichki omillar bilan bir qatorda yana shu mamlakatning
iqtisodiyotiga jahon kon‘yunkturasini ta‘sir etishini ham kuzatish kerak, chunki u
ba‘zi mamlakatlar uchun kon‘yunktura sinish paytida katta ahamiyatga ega bo‗lishi
mumkin. Agar mamlakatning tashqi iqtisodiy aloqalari qancha kuchli bo‗lsa,
shunchalik unga bo‗lgan ta‘sir ortadi.
etish»- bozorlar holatini tahlil etishdagi birinchi bosqich hisoblanadi. U uch 
tarkibiy qismga bo‗linadi: bozor segmentasiyasi

137
Sanoat tovarlari va keng iste‘mol tovarlari uchun tanlov mezonlari bir-biridan
juda keskin farq qiladi. Rejalashtirish ehtiyojlariga juda mos keladigan maqbul
mezon tovarni bozorda joylashtirish masalalariga umuman to‗g‗ri kelmasligi
mumkin. Mabodo muayyan mezon xaridorlar o‗rtasida paydo bo‗lgan farqlarni
izohlab berishga imkon bermasa, unda boshqa mezonni kiritish va to bu farqlarni
aniqlashga qadar tadqiqotlarni davom ettirish lozim.
Bozorni segmentlash orqali, xo‗jalik yurituvchi sub‘ekt quyidagi maqsadlarni
ko‗zlaydi:
iste‘molchilarni hoxish va talabini maksimal ravishda hisobga olish;
tovarni (xizmatni) va firmaning raqobatli ustunligini ta‘minlash;
firmaning harajatlarini optimallashtirish;
firmaning marketing strategiyasini samaradorligini oshirish;
raqobatchilardan xolis bo‗lgan segmentlarga ketish.
Segmentlashning asosiy maqsadi bozordagi hatti-harakatlarni o‗rganib,
ularning obrazini (modelini) va kelajakdagi ehtiyoj, talablarni tasavvur qilishdan
iborat. Hozirgi raqobatda yutib chiqishning asosiy sharti yangi, yuqori sifatli tovar
va kompleks servis texnika xizmatlarni hamda samarali sotish usullarini
qo‗llashdan iborat bo‗lib qoldi. Ana shu talablar asosida marketing tadqiqotlarining
ustuvor turi iste‘molchilarni o‗rganish va o‗z navbatida bozorni segmentlashdan
boshlanadi, chunki bozor bir xil sub‘ektlardan tashkil topgan emas.
Bob bo„yicha xulosalar - Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S

134
Kon‘yunktura tahlili o‗z ichiga ishlab chiqarish va iste‘molning hajmi, tarkibi,
bir tovarning boshqasining o‗rnini egalay olish imkoniyati, tovar zahiralari,
narxning o‗zgarishi, reklama xizmati, bozor ishtirokchilarining o‗rganishni oladi.
Bozor konyu‘nkturasini muntazam ravishda o‗rganib borish savdo faoliyatini
muvaffaqiyatli yakuniga imkon beradi. Har davrda bozor kon‘yukturasi qaysi tovar
chiqarishni ko‗paytirish, qaysi tovarga talabning kamayishi haqida aniq
ma‘lumotlar beradi. Bu ma‘lumotlar ishlab chiqrish uchun ham savo firmasi uchun
ham zarurdir.
Bashorat qilish bu - ob‘ektning kelajagini tahlil qilish va bu kelajakni qanday
bo‗lishini ko‗ra bilishdir. Ijtimoiy - iqtisodiy jarayonlarning bashorat imkoniyatlari
eng avval sabab va hodisa bog‗lanishlarining tabiat xarakterlari orqali aniqlanadi.
Oldindan aytib berish, bashorat qilish faqat umumiy xossalar va qonuniylikka ega
bo‗lgan sabab va xulosalar aniq bo‗lgan jarayonlarga bog‗liqdir.
Oldindan ko‗ra bilish:
-qisqa muddatli 1-1,5-2 yilgacha;
-o‗rta muddatli 2-5 yilgacha;
-uzoq muddatli 5 yil va undan ortiq turlarga bo‗linadi.
Bozor kon‘yunkturasini bashorat qilish uslublariga quyidagilar kiradi:
faktografik uslublar, ekspert uslublar, ekstropolyasiya uslubi, ekonometrik
modellar.
Marketing rejasi - Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S

|
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S Pdf ko'rish
|
bet | 166/195 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 3,14 Mb. | | #134246 |
Bog'liq 1 Ergashxodjaeva Sh J , Qosimova M S , Yusupov M A Marketing Marketing rejasi - belgilangan marketing maqsadlariga erishishda yordam
berishi
kutilayotgan
chora-tadbirlarning
ketma-ketlikda
detalli
ravishda
ifodalanishi.
Marketing salohiyati (potensiali) - 1) korxona salohiyatining ajralmas
qismi; 2) tovar, narx kommunikatsiya va savdo siyosati, talabni o‗rganish sohasida
samarali marketing tadbirlarini rejalashtirish va o‗tkazish hisobiga marketing
tizimining korxonaning doimiy raqobatbardoshligi, tovar va xizmatlarning
bozordagi iqtisodiy va ijtimoiy kon‘yunkturasini ta‘minlash qobiliyatlari majmui.
Marketing tadqiqoti dizayni - 1) marketing tadqiqoti jarayoni va modelini
loyihalashtirish va tuzish; tadqiqotni o‗tkazish, marketing axborotlarini izlab topish
uchun ratsional rejalarni ishlab chiqish 2) marketing tadqiqoti sub‘ektlari
xulq-atvorining o‗zgarish holatlarini o‗rganish va bashorat qilish bo‗yicha ijodiy
jarayon.
Marketing tizimi - bozor muhitining mustaqil, foyda olish maqsadida tovar
va xizmatlarga talabni shakllantirish va rivojlantirish bo‗yicha o‗zaro uzluksiz
aloqada bo‗luvchi ijtimoiy-iqtisodiy elementlar majmui. Marketing tizimi o‗z
ichiga quyidagilarni kiritadi; ishlab chiqaruvchi firma, ta‘minotchi firma,
raqobatchi firma vositachi firma, iste‘molchi (bozor).
Marketing tizimini axborot bilan ta‟minlash - 1) marketing hujjatlarini
rasmiylashtirish usullari va vositalari majmuasi, marketing tizimining holati va
xulq-atvori to‗g‗risidagi ma‘lumotlarni izlab topish, kodlashtirish va saqlashni
tashkil etish; 2) marketing tizimining normal faoliyat ko‗rsatishini ta‘minlovchi
quyitizimlardan biri (tashkiliy, huquqiy, iqtisodiy, texnik, dasturiy, matematik
ta‘minot va boshqalar); 3) marketing axborotlari manbai, uning asosida korxona
menejmenti turli xil boshqaruv qarorlarini qabul qiladi; 4) ma‘lumotlarni olish,
ishlov berish, tizimlashtirish va ularni «iste‘mol uchun tayyor» axborotga
aylantirish.
|
| |
Mexanik o‘zgartkichlar - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

Mexanik o‘zgartkichlar
– kiruvchi mexanik kattaliklar (bosim, kuchlanish,
tezlik, ...) ni boshqa ko‘rinishdagi chiquvchi mexanik kattalikka (masalan,
ko‘chish, aylanish chastotasi, bosim, ...) aylantirib beradi. Bu turdagi
47
o‘zagartkichlarning sezgir elementi bo‘lib egiluvchan elementlar (membrana,
prujina, ...), pukaklar, sathlar, suyuqlik va gazlar oqimining tezliklari hisoblanadi.
15–rasmda mexanik o‘zgartkichlarning birqancha ko‘rinishlari keltirilgan.
15-rasm. Mexanik o‘zgartkichlar.
Tekshiriluvchi
detal
yuzasidagi
og‘ishlarni
o‘lchashda
richagli
o‘zgartkichlardan foydalaniladi (15-rasm,
a
). Bunda sirtdagi og‘shlar ta’sirida
harakatlanuvchi richag og‘ishlarni mos ravishda F kuchga aylantiradi, bu kuch esa
avtomatik tizimning keyingi elementiga ta’sir etadi.
Turli dvugatellarning aylanishlar chastotasini boshqarishda sezgir element
sifatida burchak tezlikning markazdan qochma o‘zgartkichi qo‘llaniladi (15-rasm,
b
).
15-rasm
c
da mayatnikli akselerometrning sxemasi keltirilgan. Osma
yukning og‘ish burchagi
inersiya kuchiga bog‘liq bo‘ladi. Inersiya kuch
momenti burchak
ga to‘g‘ri proporsional va quyidagiga teng:
dt
d
ml
M
,
bu yerda:
m
– yuk massasi;
l
– osma yukning uzunligi;
dt
d
/
– yuk tezlanishi.
48
Mexanik o‘zgartkichlarda yordamida kuchlanish boshqa bir mexanik kattalik
– ko‘chishga aylantirib beriladi. Bunda egiluvchan balka yoki prujina sezgir
element vazifasini bajaradi (15-rasm,
d
va
e
). Balkaning egilishi y va unga ta’sir
etuvchi kuch F o‘rtasidagi bog‘liqlik quyidagicha:
EJ
Fl
y
48
,
bu yerda:
l
– balka uzunligi;
E
– balka materialining egiluvchanlik moduli;
J
–
balka ko‘ndalang kesimi inersiya momenti.
Prujinaning F kuch ta’siridagi uzayishi y quyidagicha ifodalanadi:
p
GJ
l
FR
y
2
,
bu yerda:
R
– prujina vitkasi radiusi;
l
– prujina tayyorlangan sterjenning umumiy
uzunligi;
G
– siljish moduli;
J
p
- prujina sterjenining kesimidagi inersiya qutbiy
momenti.
15-rasm
f, g, h
larda bosimning birlamchi o‘zgartkichlari keltirilgan. Bularda
chiquvchi kattalik ko‘chish y hisoblanadi.
15-rasm
i
da pukakli sath o‘zgartkichi tasvirlangan. Bunda richag dastasi
oxirining siljishi idishdagi suvsathining o‘zgarishiga boqliq bo‘ladi.
Sarf o‘lchagichlari turli fizik prinsiplar asosida tayyorlanishi mumkin.
Tezlikli sarf o‘zgartkichida sarf o‘zgarishi qanotli parrakning aylanish chastotasi n
ga to‘g‘ri proporsional, ya’ni:
n = kQ ,
bu yerda:
Q
– suyuqluk yoki gaz sarfi;
k
– harakatni uzatish koeffitsiyenti.
15-rasm
k
da ifodalangan rotametrning ishlash prinsipi harakatlanuvchi gaz
oqimi energiyasining pukakning shtok ichida ko‘chishi y ga aylanishiga
asoslangan. Pukakning ko‘tarilish balandligi gaz oqimi tezligiga proporsionaldir.
15-rasm
m
da ko‘rsatilgan drosel diafragmali o‘zgartkich yordamida bosimni
ozgartirish mumkin.
|
O‘lchash o‘zgartkichlari - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

46
O‘zgartirish xarakteri bo‘yicha o‘lchash
o‘zgartkichlari parametrik
va
masshtabli o‘zgartkichlar
ga bo‘linadi.
Parametrik o‘zgartkichlar
da kirish va chiqish kattaliklari turlicha bo‘ladi.
Masalan, temperaturaning turmoelektrik o‘zgartkichi (termopara). Bunday
o‘zgartkichning kirish kattaligi temperatura, chiqish kattaligi esa o‘zgarmas tok
EYUK.
Masshtabli o‘lchash o‘zgartkichi
- kattalikni berilgan marta o‘lchash uchun
mo‘ljallangan o‘zgartkich. Masshtabli o‘zgartkichlar kattalikning qiymatini
berilgan son marta uzgartirish uchun qo‘llaniladi. Masalan, kuchlanish o‘lchash
transformatori. Bunday o‘zgartkichlarning kirish va chiqish kattaliklari bir xil
bo‘ladi, faqat ularning o‘lchamlari (miqdor qiymatlari) har xil bo‘ladi.
O‘lchash zanjirida egallagan o‘rniga ko‘ra o‘zgartkichlar birlamchi va oraliq
o‘zgartkichlarga bulinadi.
Birlamchi o‘lchash o‘zgartkichi
- o‘lchash o‘zgartkichi ishining birinchi
bosqichi bo‘lib, unda o‘lchanayotgan fizik kattalik qiymati boshqa fizik kattalik
qiymatiga o‘zgartiriladi, masalan, deformatsion manometrning naysimon prujinasi.
Birlamchi o‘lchash o‘zgartkichi yordamida o‘lchanadigan kattalik yoki
o‘zgartiriladigan fizik kattalik boshqa o‘zgartkichga yoki o‘lchash asbobiga
uzatilishi mumkin.
Oraliq o‘lchash o‘zgartkichi
- o‘lchash zanjirida birlamchi o‘zgartkichdan
keyingi o‘rinni egallagan o‘lchash o‘zgartkichi bo‘lib, o‘lchanayotgan fizik
kattalikni unifikatsiyalashgan (bir xillashgan) signalga o‘zgartirishga mo‘ljallangan
o‘zgartkichdir.
Uzatuvchi o‘lchash o‘zgartkichi
– o‘lchash axboroti signallarini masofadan
turib uzatish uchun mo‘ljallangan o‘zgartkichdir.
Birlamchi o‘lchash o‘zgartkichlari quyidagi guruhlarga bo‘linadi:
mexanik
o‘zgartkichlar,
elektromexanik
o‘zgartkichlar,
issiqlik
o‘zgartkichlari,
elektrokimyoviy o‘zgartkichlar, optik o‘zgartkichlar.
Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning - bet 18

39
Nusxa etalon
– birliikning o‘lchamini ishchi etalonlarga uzatish uchun
mo‘ljallangan ikkilamchi etalondir. Nusxa etalonlar, odatda, birlamchi yoki
maxsus etalonni barvaqt yeyilishdan saqlash maqsadida, qiyoslash ishlari ko‘p
bo‘lgan hollarda yaratiladi. Nusxa etalon zarur bo‘lgan hollarda davlat etaloni
o‘rnida ham ishlatilishi mumkin.
Ishchi etalon
– namunaviy va o‘ta yuqori aniqlikdagi o‘lchash vositalarini
qiyoslash uchun mo‘ljjallangan etalon, birlikining o‘lchamini ularga uzatishga
xizmat qiladi.
Tarkibiga kо‘ra etalonlar yakka, guruh etalonlari va etalonlar tо‘plamiga
bо‘linadilar.
Elektr va magnit kattaliklarning o‘lchovlari

43
element sifatida kremniy stabilitron – diod qo‘llaniladi.
Kompensatsion mo‘tadillagichlar 0,001%
0
C ga teng bo‘lgan temperatura
koeffitsiyenti bilan katta yuklama toklarida ham kuchlanish mo‘tadilligini
ta’minlash imkonini beradi.
Elektr tokining o‘lchovi bo‘lib, massa o‘lchovi bilan tokli o‘tkazgichlarning
o‘zaro ta’sir kuchi muvozanatlashadigan tokli tarozi xizmat qiladi.
Ma’lumki, tok kuchining birligi amper bo‘lib, bu tok vakuumda joylashgan
va cheksiz uzunlikka ega hamda bir-biridan o‘zaro 1 metr nasofada bo‘lgan ikkita
ingichka o‘tkazgichdan o‘tganda, ular o‘rtasida har metr uzunlikda 2·10
-7
N kuch
hosil bo‘ladi.
Elektr qarshiligining namunaviy va ishchi o‘lchovlari g‘altaklar birgalikda
qarshiliklar magazinini hosil qiladi. G‘altaklar, asosan, manganin (mis, marganes,
nikel, aluminiyva teller qorishmasidan tayyorlangan sim yoki tasmasidan o‘ralgan)
bo‘lib, u katta solishtirma qarshilikka (0,45 Om·mm
2
/m), kichik temperatura
koeffitsiyentiga (10
-5
0
C) ga ega va mis bilan bargalikda juda oz (1
0
C da 2 mkV)
termo EYUK yuzaga keladi.
O‘lchovlar - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

40
Bir qiymatli o‘lchovlar kattalikning o‘lchash birligini
yoki uning karrali
(yoki ulushli) qiymatlarini hosil qiladi.
Masalan, tarozi toshi, normal element, o‘lchash kolbasi, elektr qarshiligining
g‘altagi, doimiy sig‘im kondensatori va h.k.
Bir qiymatli o‘lchovlardan berilan oraliqda birlikning kerakli ulushli va
karrali qiymatlarni olish imkonini beradigan o‘lchovlar to‘plami va magazini hosil
qilinadi.
Bir qiymatli o‘lchovlarning maxsus tanlangan yig‘ilmasi
o‘lchovlar to‘plami
deyiladi. Bunda alohida bir qiymatli o‘lchovlarning to‘plamdagi nominal
qiymatlari aniq qoida bo‘yicha qo‘yiladi. Masalan, qadoq-toshlar to‘plami (11 -
rasm), uzunlikning yassi-parallel uch o‘lchovlari to‘plami (12 - rasm),
Konstruktiv jihatdan birlashtirilan va o‘lchovning
kerakli qiymatlarini olish
uchun qayta ulash qurilmasi bilan ta’minlangan o‘lchovlar to‘plami
o‘lchovlar
magazini
deb ataladi.
O‘lchovlar magazini
- sanoq qurilmalari bilan bog‘langan maxsus qayta
ulagichlarga ega bo‘lgan bitta konstruktiv butun qilib birlashtirilgan o‘lchovlar
to‘plami. Masalan,
elektr qarshilik magazini, induktivlik magazini, elektr sig‘im
magazini va sh.k.
Ko‘p qiymatli o‘lchovlar qator bir turdagi (turdosh) kattaliklarning har xil
o‘lchamlarini hosil qiladi. Masalan: ko‘p qiymatli o‘lchovlarga
misol qilib,
millimetrlarga bo‘lingan chizg‘ich, elektr qarshiligining magazini va boshqalarni
keltirish mumkin.
Hozirgi paytda avtomatik o‘lchash tizimlarida maxsus boshqariladigan ko‘p
qiymatli o‘lchovlar keng qo‘llaniladi. Bunday o‘lchovlar kattalikning talab
etiladigan qiymati qo‘l bilan boshqariladigan
yoxud boshqaruvchi blokka
mikroprotsessor yordamida shakllangan maxsus signal (kod) berilishi bilan hosil
qilinadi. Bunga misol qilib,
avtomatik bosim datchigi, kuchlanish, tok, chastota
kalibratorlarini ko‘rsatish mumkin.
41
11 - rasm. Tarozi toshlari to‘plami.
12-rasm. Uzunlikning yassi-parallel uch o‘lchovlari
(t o‘plam КМД №3 кл.0,1,2,3 p o‘lat) .
Crocodile Technology dasturi

|
Crocodile Technology dasturi
|
bet | 61/89 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 298,95 Kb. | | #150052 |
Bog'liq Informatika va axborot texnologiyalari fanidan test savollari-fayllar.org47. Crocodile Technology dasturi.
*a) O‘rta maktab o‘quvchi va o‘qituvchilar, litsey, kollej talabalari uchun fizika fannini «Elektr» qismini chuqurroq o‘zlashtirishda hozirgi zamon axborot texnologiyalari imkoniyatlaridan foydalanish imkonnini beradi.
b) Fizikaning mexanika, elektr, optika va to‘lqin hodisalari bo‘limlariga oid virtual laboratoriya ishlariniyaratish va kuzatish imkoniyatini beruvchi konstruktor hisoblanadi.
c) Dastur orqali Mendeleev jadvalida mavjud barcha elementlarning kimѐviy va fizikaviy xususiyatlarini o‘rganish mumkin.
d) Bu dastur yordamida informatikada dasturlash jarayonini, aniqroq qilib aytganda algoritmlash bo‘limini o‘quvchiga aniqroq yetkazib berish mumkin.
48. Crocodile Chemistry dasturi.
*a) Dastur orqali Mendeleev jadvalida mavjud barcha elementlarning kimѐviy va fizikaviy xususiyatlarini o‘rganish mumkin.
b) Fizikaning mexanika, elektr, optika va to‘lqin hodisalari bo‘limlariga oid virtual laboratoriya ishlariniyaratish va kuzatish imkoniyatini beruvchi konstruktor hisoblanadi.
c) O‘rta maktab o‘quvchi va o‘qituvchilar, litsey, kollej talabalari uchun fizika fannini «Elektr» qismini chuqurroq o‘zlashtirishda hozirgi zamon axborot texnologiyalari imkoniyatlaridan foydalanish imkonnini beradi.
d) Bu dastur yordamida informatikada dasturlash jarayonini, aniqroq qilib aytganda algoritmlash bo‘limini o‘quvchiga aniqroq yetkazib berish mumkin.
49. Crocodile ICT dasturi.
*a) Bu dastur yordamida informatikada dasturlash jarayonini, aniqroq qilib aytganda algoritmlash bo‘limini o‘quvchiga aniqroq yetkazib berish mumkin.
b) Dastur elektron konstruktor bo‘lib, u monitor ekranida elektr sxemalarini yig‘ish jarayonini imitatsiya qilish imkoniyatini beradi.
c) Fizikaning mexanika, elektr, optika va to‘lqin hodisalari bo‘limlariga oid virtual laboratoriya ishlariniyaratish va kuzatish imkoniyatini beruvchi konstruktor hisoblanadi.
d) O‘rta maktab o‘quvchi va o‘qituvchilar, litsey, kollej talabalari uchun fizika fannini «Elektr» qismini chuqurroq o‘zlashtirishda hozirgi zamon axborot texnologiyalari imkoniyatlaridan foydalanish imkonnini beradi.
|
| |
Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning - bet 30

60
ikkilamchi asbob
2
ga joylashtirilgan. G‘altaklarni birlamchi chulg‘amlari ketma-
ket ulanib, elektron kuchaytirish kuch transformatorining chulg‘amidagi
o‘zgaruvchan tok kuchlanishidan ta’minlanadi. Ikkilamchi chulg‘amlar bir-biriga
yo‘nalgan holda ulanib, chiqishlari elektron kuchaytirgichga qaratilgan. G‘altaklar
ichida temir ozaklari o‘rtacha holatda bo‘lsa, g‘altakdagi
e
l
va
e
2
EYuK lar teng
bo‘ladi, ya’ni ∆
E
1
= e
1
— e
2
=
0 va ∆
E
2
= e
3
— e
4
= 0, demak, ∆
E
=
∆
E
1
—
∆
E
2
Elektromexanik o‘zgartkichlar - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

50
TermoEYUK hosil bo‘lishining sababi erkin elektronlar zichligi ko‘proq metalning
erkin elektronlar zichligi kamroq metalga diffuziyasi bilan izohlanadi.
16-rasm. Termopara zanjiri.
Termoparaning “issiq” ulanmasi elektronlari qiziganda ularning harakat
tezligi, “sovuq” ulanmaning elektronlari tezligiga nisbatan ortadi. Termoparaning
“sovuq” ulanma uchlariga manfiy zaryadlar, “issiq” ulanma uchlariga musbat
zaryadlar to‘plana boshlaydi. Bu potensiallarning farqi termoparaning
termoEYuKni tashkil qiladi.
Axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali

Axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
Download
0,53 Mb.
Matnni ko'rish
Sana
26.01.2024
Hajmi
0,53 Mb.
#146605
Download
0,53 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Axborot texnologiyalari universiteti samarqand filiali
Download
0,53 Mb.
Matnni ko'rish
Elektrodinamik - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

223
Induksion o‘lchash mexanizimlarining asosiy afzaliklari: o‘z maydonining
kuchliligi va buning natijasida magnit maydonlarning ta’siri sezilmasligi hamda
ortiqcha yuklamaga bardosh bera olishining ancha yuqoriligidir.
Bu asboblaning kamchiliklari: faqat o‘zgaruvchan tok zanjirlari uchun
yaroqliligi; chastotaning o‘zgarishiga sezgirligi va aniqligining ancha pastligidir.
III-bob bo‘yicha umumiy xulosalar

|
III-bob bo‘yicha umumiy xulosalarIII-bob bo‘yicha umumiy xulosalar
Hozirgi zamonaviy fan-texnika sohasi va ishlab chiqarish sanoatida
qo‘llaniladigan o‘lchash asboblarining ko‘plab turlari mavjud. O‘lchash asboblari
o‘lchash ma’lumoti signalini kuzatuvchi, ya’ni o‘lchashlarni amalga oshirayotgan
shaxs – operator tushunadigan va bevosita o‘qiy oladigan tarzda hosil qilib
beradigan o‘lchash vositalaridir. O‘lchash asboblari qo‘llanilish sohasi, vazifasi,
tuzilishi, ishlash prinsipi, o‘lchash ma’lumoti signalini qayd etish usuli va boshqa
xususiyatlariga qarab guruhlarga va turlarga ajratiladi. Biz ushbu bobda o‘lchash
asboblarining turlari va ularning tuzilishi, ishlash prinsipi, qo‘llanilish sohasi,
aniqlik klasslari haqida ma’lumotlarni berib o‘tishga harakat qildik.
Ushbu bobda turli fizik kattaliklarni, jumladan, uzunlik, massa, temperatura,
bosim, elektr kattaliklarni va boshqa kattaliklarni o‘lchash uchun qo‘llaniladigan
turli o‘lchash asboblari haqida qisqacha tushunchalar berib o‘tilgan.
Tayanch iboralar:
O‘lchash vositalarning aniqlik klassi, universal o‘lchash
vositalari, shtangenasboblar, shtangensirkul, shtangenchuqurlik o‘lchagichlar,
shtangenreysmas, mikrometr, mikrometrik chuqurlik o‘lchagichi, pishangli
(richagli) mikrometr, sanash qurilmali skobalar, raqamli elktron mikrometr, o‘lchash
kallaklari, pishang-tishli indikatorlar, ko‘p aylanishli kallaklar, prujinali o‘lchash
kallaklari, mikrokator, optikator, mikator, minikator, ich o‘lchagich, milli sanash
kallakli ich o‘lchagichi, soqqali ich o‘lchagichlari, optik-mexanikaviy o‘lchash
vositalari, optimetr, universal o‘lchash mikroskoplari, tarozi, mexanik tarozilar,
laboratoriya tarozilari, texnologik tarozilar, termometr, pirometr, kengayish
termometrlari, manometrik termometrlar, termoelektr termometrlar, qarshilik
termometrlari, nurlanish termometrlari, bimetall termometrlar, dilatometrik
termometrlar, elektron termometrlar, temperatura signalizatorlari, manometr,
224
barometr,
vakuummetr,
manovakuummetr,
naporometr,
tyagometr,
tyagonaporometr, differensial manometr, deformatsion manometrlar, elektr
manometrlar,
sig‘imli
manometr, qarshilik manometrlari, pezoelektrik
manometrlar, bosim signalizatorlari, sarf o‘lchagichlar, sath o‘lchagichlar, sath
signalizatori, analizator, zichlik o‘lchagichlar, kapillyar viskozimetrlar, psixrometr,
o‘lchash mashinasi, elektromexanik analog o‘lchash asboblari, magnitoelektrik
o‘lchash asboblari, elektromagnit o‘lchash asboblari, elektrostarik o‘lchash
asboblari, elektrodinamik o‘lchash asboblari, ferrodinamik o‘lchash asboblari,
induksion o‘lchash asboblari.
|
| |
Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning - bet 97

227
Noadditiv kattalik
– qiymatlarni jamlash, sonli koeffisiyentga ko‘paytirish
yoki bir-biriga bo‘lish ma’nosiz bo‘lgan kattalikdir.
Kattalik o‘lchami
–
muayyan miqdoriy obyekt, tizim, hodisa yoki jarayonga
tegishli bo‘lgan kattalikning miqdoriy aniqlanganligi.
Kattalikning qiymati
– kattalik uchun qabul qilingan birliklarning ma’lum
bir soni bilan kattalikning o‘lchamini ifodalash.
Kattalik birligi
- shartli ravishda 1 ga teng qiymat berilgan va o‘zi bilan bir
turli kattaliklarni miqdor jihatdan ifodalash uchun qo‘llaniladigan, belgilangan
o‘lchamli kattalik.
Parametr
– berilgan kattalikni o‘lchashda yordamchi sifatida qaraladigan
kattalik.
O‘lchash vositasi
– metrologik tavsiflari meyorlangan (MTM), o‘lchami
(belgilangan xatolik chegarasi) ma’lum vaqt oralig‘ida o‘zgarmas deb qabul
qilinadigan, kattalikning o‘lchov birligini qayta tiklaydigan va (yoki) saqlaydigan,
o‘lchashlar uchun mo‘ljallangan texnik vosita.
Kattalik o‘lchovi
– o‘lchov qiymatlari belgilangan birliklarda ifodalangan va
zarur aniqlikda ma’lum bo‘lgan bir yoki bir nechta berilgan o‘lchamlarning
kattaligini qayta tiklash va (yoki) saqlash uchun mo‘ljallangan o‘lchash vositasi.
Etalon (o‘lchashlar shkalasi yoki birligi etaloni)
– kattalikning o‘lchamini
qiyoslash sxemasi bo‘yicha quyi vositalarga uzatish maqsadida shkalani yoki
kattalik birligini qayta tiklash va (yoki) saqlash uchun mo‘ljallangan va
belgilangan tartibda etalon sifatida tasdiqlangan o‘lchashlar vositasi yoki o‘lchash
vositalarining majmui.
Qarshilikning o‘lchovlari - Sanoat korxonalarining barchasida bugungi kunda texnologik jarayonlarning

44
14-rasm. Qarshilikli g‘altakning ekvivalent sxemasi.
Induktivlik va o‘zaro induktivlikning namunaviy hamda ishchi o‘lchovlari
xuddi qarshilik o‘lchovlari kabi ayrim g‘altaklar ko‘rinishida yoki magazinlar
ko‘rinishida
yasalishi
mumkin. Ularga qo‘yiladigan
asosiy talablar
-
induktivlikning vaqt о‘tishi bilan о‘zgarmasligi, aktiv qarshiligining kichik bo‘lishi
hamda induktivlik qiymatining undan o‘tayotgan tok qiymatiga va atrof-muhit
temperaturaiga bog‘liq emasligidir. Shuning uchun ham chulg‘am
izolyatsion
materialdan (odatda, chinnidan) yasalgan karkasga o‘raladi. Induktivlik va o‘zaro
induktivlik o‘lchovlarining sifati g‘altakning aslligi Q ga ko‘p jihatdan bog‘liq
bo‘ladi (Q=
L/R).
Induktivlik o‘lchovlari 0,0001, 0,001, 0,01, 0,1 va 1,0 Gn ga teng bo‘lgan
nominal qiymatlarda ishlab chiqariladi.
O‘zaro induktivlikning namunaviy o‘lchovlari bitta umumiy karkasda
joylashtirilgan ikkita chulg‘amdan iborat bo‘lib, ikkita juft qismaga ega.
O‘zgaruvchan induktivlik va o‘zaro induktivlikning
namunaviy hamda
ishchi o‘lchovlari sifatida
variometrlar
qo‘llaniladi.
Variometrlar
-
har biri
o‘zgarmas qiymatli induktivlikka ega va biri ikkinchisiga nisbatan qo‘zg‘aluvchan
bo‘lgan ikkita g‘altak ko‘rinishidagi qurilmadir. O‘zgaruvchan induktivlik –
g‘altaklarning to‘plami ko‘rinishida, shuningdek,
induktivlik magazinlar
ko‘rinishida yasalishi ham mumkin.
Induktivlik va o‘zaro induktiv g‘altaklar chastotasi 10 kGs gacha bo‘lgan
o‘zgaruvchan tok zanjirlarida ishlatish uchun mo‘ljallangan.
NAZORAT QILISH VA BAHOLASH USULLARI

91
o‘zlari ega bo‘lgan baholash huquqidan aql bilan foydalanishga
chaqirgan. Ta’lim oluvchilarga nisbatan nazoratning ob’ektiv bo‘lishiga
erishish didaktik tizimlarning asosida yotadi.
Olimlarning ta’kidlashicha, demokratlashgan ta’lim tizimida yuzaki
(formal) nazorat bo‘lmasligi lozim, Didaktik nazorat ta’limning o‘ziga
xos metodi sifatida aniq ifodalangan ta’lim beruvchi, rivojlantiruvchi
xususiyatga ega bo‘lishi o‘z- o‘zini nazorat qilish bilan birlashishi, eng
avvalo, ta’lim oluvchining o‘zi uchun zarur va foydali bo‘lishi lozim.
Ta’lim tizimini demokratlashtirish bilim, ko‘nikma va malakalarni
nazorat va baholashdan emas, balki baho yordamida o‘qishga
undashning murakkab shakllaridan voz kechishni talab qiladi.
O‘quvchilarning o‘quv mehnatini rag‘batlantirishning yangi usullarini
izlash, ta’lim va tarbiya sohasida kuch to‘plab borayotgan shaxsiy foyda
tamoyili yangicha yondashuvlarni belgilab beradi. Tashhislash tizimida
baho rag‘batlantirish vositasi sifatida bir qator afzalliklarga ega. Birinchi
navbatda, baholovchi fikrlar (ballar) qo‘llanishi mumkin bo‘lgan
tashhislash natijalari shaxsning yetuklik darajasini belgilashga
ko‘maklashadi, bu esa raqobatli ta’lim sharoitlarini yaratishda muhim
omil sanaladi. Ta’lim (shuningdek, nazorat)ning ixtiyoriyligi tamoyili
bilan boyitilgan baho o‘tmishda o‘quvchilar uchun majburiy bo‘lgan
ta’limning zaruriy vositasidan shaxsiy reyting – shaxsning jamiyatdagi
mavqei ko‘rsatkichini tadrijiy aniqlash usuliga aylanadi.
«Fikrlarning shiddatli hujumi» metodi

107
6 ta stolning har biriga muayyan ob’ekt surati chizilgan lavhani
qo‘yib chiqadi.Mashg‘ulot ishtirokchilariga turli ob’ektlar surati
tasvirlangan (jami 36 ta) varaqchalardan birini olish taklif etiladi. Har
bir o‘quvchi o‘zi tanlagan varaqchada ta’svirlangan surat bilan
nomlanuvchi stol atrofiga qo‘yilgan stuldan joy egallaydi.
3.
O‘quvchilar joylashib olganlaridan so‘ng o‘qituvchi mashg‘ulot
mavzusini e’lon qiladi hamda guruhlarga muayyan topshiriqlarni beradi.
Ma’lum vaqt belgilanib, munozara jarayoni tashkil etiladi.
4.
O‘qituvchi guruhlarning faoliyatini kuzatib boradi, kerakli
o‘rinlarda guruh a’zolariga maslaxatlar beradi, yo‘l - yo‘riqlar ko‘rsatadi
hamda guruhlar tomonidan berilgan topshiriqlarning to‘g‘ri hal
etilganligiga ishonch hosil qilgandan so‘ng guruhlardan munozaralarni
yakunlashlarini so‘raydi.
5.
Munozara uchun belgilangan vaqt nihoyasiga yetgach, o‘qituvchi
guruhlarni qaytadan shakllantiradi. Yangidan shakllangan har bir
guruhda avvalgi 6 ta guruhning har biridan bir nafar vakil bo‘lishga
alohida e’tibor qaratiladi. O‘quvchilar o‘z o‘rinlarini almashtirib
olganlaridan so‘ng belgilangan vaqt ichida guruh a’zolari avvalgi
guruhlarga
topshirilgan
vazifa
va
uning
yechimi
xususida
guruhdoshlariga so‘zlab beradilar. Shu tartibda yangidan shakllangan
guruh avvalgi guruhlar tomonidan qabul qilingan xulosalar ( topshiriq
yechimlari)ni muhokama qiladilar va yakuniy xulosaga keladilar.
«Klaster» metodi - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

«Klaster» metodi. Klaster
metodi
pedagogik,
didaktik
strategiyaning muayyan shakil bo‘lib, u o‘quvchilarga ixtiyoriy
muammo (mavzu)lar xususida erkin, ochiq o‘ylash va shaxsiy fikrlarni
bemalol bayon etish uchun sharoit yaratishga yordam beradi. Mazkur
metod turli xil g‘oyalar o‘rtasidadagi aloqalar to‘g‘risida fikrlash
imkoniyatini beruvchi to‘zilmani aiqlashni talab etadi.
«Klaster» metodi aniq ob’ektga yo‘naltirilmagan fikrlash shakli
sanaladi. Undan foydalanish inson miya foliyatining ishlash tamoyili
bilan bog‘liq ravishda amalga oshadi. Ushbu metod muayyan
mavzuning
o‘quvchilar
tomonidan
chuqur
hamda
puxta
o‘zlashtirilguniga qadar fikrlash faoliyatining bir maromda bo‘lishini
ta’minlashga xizmat qiladi.
Stil va Stil g‘oyasiga muvofiq ishlab chiqilgan «Klaster» metodi
puxta o‘ylangan strategiya bo‘lib, undan o‘quvchilar bilan yakka
tartibda yoki guruh asosida tashkil etiladigan mashg‘ulotlar jarayonida
foydalanish mumkin. Guruh asosida tashkil etilayotgan mashg‘ulotlarda
ushbu metod guruh a’zolari tomonidan bildirayotgan g‘oyalarning
majmui tarzida namoyon bo‘ladi. Bu esa guruhning xar bir a’zosi
tomonidan ilgari surilayotgan g‘oyalarni uyg‘unlashtirish hamda ular
o‘rtasidagi aloqalarni topa olish imkoniyatini yaratadi.
«Klaster» metodidan foydalanishda quyidagi shartlarga rioya qilish
talab etiladi;
-
Nimaniki
o‘ylagan bo‘lsangiz shuni qog‘ozga yozing.
Fikringizning sifati to‘g‘risida o‘ylab o‘tirmay, ularni shunchaki yozib
boring.
-
Yozuvingizning orfografiyasiga yoki boshqa jihatlariga e’tibor
bermang.
-
Belgilangan vaqt nihoyasiga yetmaguncha yozishdan to‘xtamang.
Agar ma’lum muddat biror bir g‘oyani o‘ylay olmasangiz, u holda
qog‘ozga biror narsaning rasmini chiza boshlang. Bu harakatni yangi
g‘oya tug‘ilguniga qadar davom ettiring.
-
Muayyan tushuncha doirasida imkon qadar ko‘proq yangi
g‘oyalarni ilgari surish hamda mazkur g‘oyalar o‘rtasidagi o‘zaro
aloqadorlik va bog‘liqlikni ko‘rsatishga harakat qiling. G‘oyalar
110
yig‘indisining sifati va ular o‘rtasidagi aloqalarni ko‘rsatishni
cheklamang.
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

104
4- BOB. O‘QITISHNING ZAMONAVIY EXNOLOGIYALARI
VA VOSITALARI
4.1. Zamonaviy o‘qitish texnologiyalari
Fanlarini o‘qitishda zamonaviy texnologiyalar va ularning
imkoniyatlari.
Zamonaviy ta’limni tashkil etishga qo‘yiladigan muhim
talablardan biri ortiqcha ruhiy va jismoniy kuch sarf etmay, qisqa vaq
ichida yuksak natijalarga erishishdir.
Qisqa vaqt orasida muayyan nazariy bilimlarni o‘quvchilarga
yetkazib berish, ularda ma’lum faoliyat yuzasidan ko‘nikma va
malakalarni hosil qilish, shuningdek, o‘quvchilar foliyatini nazorat
qilish, ular tomonidan egallangan bilim, ko‘nikma hamda malakalar
darajasini baholash o‘qituvchidan yuksak pedagogik mahorat hamda
ta’lim jarayoniga nisbatdan yangicha yondashuvni talab etadi.
Bugungi kunda bir qator rivojlangan mamlakatlarda bu borada katta
tajriba to‘plangan bo‘lib, ushbu tajriba asoslarini tashkil etuvchi
metodlar interfaol metodlar nomi bilan yuritilmoqda. Quyida ta’lim
amaliyotida foydalanilayotgan interfaol metodlardan bir nechtasining
mohiyati va ulardan foydalanish borasida so‘z yuritamiz.
Extiyotkorlik va xavsizlik texnikasi koidalari

|
Extiyotkorlik va xavsizlik texnikasi koidalari
|
bet | 57/79 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #104161 |
Bog'liq гушт сут маъруза 2021 (3)Extiyotkorlik va xavsizlik texnikasi koidalari
Go‘sht kombinatlariga ishga joylashadigan xar bir ishchi xavfsizlik texnikasi koidalari bilan tanishtiriladi. Xavfsizlik texnikasi koidalariga rioya kilish orkali ishlab chikarishdan turli xil baxtsiz va kungilsiz xodisalar yuz berishini oldi olinadi. Shuningdek, baxtsiz xodisalarning yuz bermasligi uchun barcha chora-tadbirlar kuriladi.
Kushxona va go‘sht kombinatlarida turli (avtomobil temir yul transporti) xayvonlarni tashuvchi maxsus transportlarning doimiy xarakati, kurilish va ta’mirlash ishlari, er osti kommunikatsiya (bug‘ kovurlari, kanalizatsiya va xokazo) ta’sirida xam baxtsiz xodisalar yuz berishi mumkin.
Xayvonlarni suyish va tanaga ishlov berish sexiga mustakil ishlash uchun ishlab chikarish jarayonlarini tula o‘zlashtirmagan, mashina va mexanizmlarda ishlash va xavfsizlik texnikasi kuoidalarini bilmaydigan ishchilari ishga kuyilmaydi.
Ishchilarni sex sharoitida mustakil ishlashi uchun, ularning xavfsizlik texnikasi koidalarini yaxshi o‘zlashtirganligiga ishonch xosil kilingach, sex boshligi ruxsati bilan mashinalarida ishlashiga kuyiladi.
Pichok yordamida ishlaydigan ishchilar yanada extiyotkorlik chora-tadbirlari aloxida etibor berishlari talab etiladi. ish tugashida va tanaffus vaktida xam pichoklar kiniga solib kuyiladi.
Xarakatga kelitirilgan mashina kismlarining atrofi uralgan bo‘lishi lozim. Mashinani moylash, texnik xizmat kursatish, tusik kismlarini joylashtirish yoki olib kuyish ishlari fakat mashinani tuxtatib kuyilgandan keyingina amalga oshiriladi.
Osik turgan buyumlar ostidan urish va pala-partish ishlash takiklanadi. Ishga kelgan xar bir ishchi dastavval maxsus ish kiyimini, xalat, rezina etik, boshiga ok engil kalpok, ayollar rumol urab olib, ishga tayyorgarlik kuriladi. Xalat tugmalari takib kuyiladi. Maxsus ish kiyimini kiymagan ishchilar sexiga kuyilmaydi. Ish boshlashdan oldin ish joyi ko‘zdan kechiriladi. U toza, yorug va musaffo bo‘lishi, keraksiz asbob-anjomlar, idish-tovoklar bulmasligi kerak. Sement polli xonalarda taxtalardan yasalgan maxsus moslamalar bo‘lishi oyokdan zax utib ketishining oldini oladi.
Ish vaktida ishchilar fakat o‘rinlari da bulishlari lozim. Sexga alokasi bulmagan kishilar u erga kiritilmaydi. Agar apparat yoki mexanizmlar ishdan chiksa tuxtab kolsa, tezda sex boshligiga yoki ustaga murojoat kilinadi.
Mexnat jarayoni tugagach, mashina kurilma va konveyer tuxtatiladi. Ishchi o‘rinlari va asbob-uskunalari tozalanadi. Sexda yuz berishi mumkin bo‘lgan yonginga karshi chor-tadbirlar kuriladi.
|
| |
Konsentrik (markazlashtirilgan

333
foydalaniluvchi ma‘lumotlarni to‗plash, tahlil qilish va etkazish usullari, asbob-
uskunalar va xodimlar majmui.
Marketing byudjeti - firmaning marketing faoliyatini amalga oshirishdagi
xarajatlar, foyda va daromadlar miqdori detallashtirilgan tarzda (marketing
kompleksi elementlari yoki marketing tadbirlari bo‗yicha) aks ettirilgan
ko‗rsatkichlar tizimi, marketingning moliyaviy rejasi, korxona marketing
rejasining bo‗limi. Marketing byudjetini rejalashtirish maqsadli foydaga
asoslanishi yoki foydani optimallashtirishdan kelib chiqishi mumkin.
Marketing jarayoni - Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S

Marketing jarayoni - yangi ehtiyoj va g‗oyalarni izlab topish, tanlash va
ularni tovar yoki xizmatga aylantirish, bu tovarlarni izlab chiqish va bozorlarda
yoki savdo taqsimot tarmoqlariga sotish bilan bog‗liq harakatlar va bosqichlarning
tartibga solingan majmui.
Marketing kommunikatsiyalari tizimi - 1) marketing tizimining tashqi
muhit bilan o‗zaro aloqalari jarayonida sub‘ektlar (jo‗natuvchi va qabul qiluvchi),
vositalar, kanallar, to‗g‗ri (xabar) va teskari (qabul qiluvchining tahriri) aloqalar
majmui; 2) insonlar o‗rtasidagi o‗zaro aloqa shakl va vositalari majmui.
Marketing konsepsiyasi - 1) bozor munosabati sharoitlarida faoliyat
ko‗rsatayotgan firma, tashkilot yoki shaxsning ish yuritish, tadbirkorlikni tashkil
etish falsafasi; 2) korxonaning yakuniy maqsadi - daromad olish va iste‘molchilar
ehtiyojini qondirish uchun foydalaniluvchi marketing faoliyatining asosiy
vositalari, qoida va g‗oyalari tizimi. Atrofdagi aniq holatga, bozor munosabatlari
rivojlanish darajasiga qarab an‘anaviy, ishlab chiqarish, savdo, tovar, ijtimoiy va
o‗zaro aloqaviy konsepsiyalarini ajratib ko‗rsatish mumkin.
Marketing qarori - 1) iste‘molchilarning tovar va xizmatlarga talabini
barqaror shakllantirish, rivojlantirish va qondirish uchun zarur bo‗lgan marketing
tadbiri yoki tadbirlari majmui variantlar ichidagi tanlash, javob; 2) firma, tovar va
xizmatlarning raqobatchilik ustunligini saqlab qolish yoki yaxshilash uchun
marketing tizimi sub‘ekt va ob‘ektlariga maqsadli yo‗naltirilgan ta‘sir ko‗rsatish.
Marketing qarori qabul qilishning samaradorligi - 1) marketing
vazifasini bajarishning ko‗rib chiqilayotgan (kutilayotgan) ko‗plab variantlari
334
orasidan tanlab olishda iqtisodiy tavakkalchilik narxining natijasi, foydalilik
ko‗rsatkichi; 2) marketing vazifasini bajarishning tanlab olingan variantining
iqtisodiy samara keltirish qobiliyati.
Axborot texnologiyasi - M. E. Mamarajabov, D. E. Toshtemirov, O‘. A. Yuldashev informatika o‘qitish metodikasi

Axborot texnologiyasi biror ob’yekt, jarayon yoki hodisaning
holati haqidagi axborotlarni to‘plash, qayta ishlash va uzatishni amalga
oshiruvchi jarayondir.
Axborotlashgan jamiyat – jamiyatning ko‘pchilik a’zolari axborot,
ayniqsa, uning oliy shakli bo‘lmish bilimlarni ishlab chiqish, saqlash,
qayta ishlash va amalga oshirish bilan band bo‘lgan jamiyatdir.
“Axborot va jamiyat” mavzusini o‘qitish metodikasi Berilgan mavzuni o‘rganishdan asosiy maqsad – o‘quvchilarda
axborot haqida tushuncha hosil qilish, har qanday axboriy jarayonlarni
aniqlab olishni o‘rgatish, jamiyatni rivojlantirishda axborotning tutgan
o‘rnini va "Informatika" fanining ahamiyatini ko‘rsatishdan iboratdir.
Bu mavzu informatika predmetini o‘rganishdagi birinchi mavzu
hisoblanadi. Shuning uchun birinchi darsning boshlang‘ich qismi
tashkiliy masalalar va informatika xonasidagi texnik va yong‘in
xavfsizligi masalalariga bag‘ishlanishi maqsadga muvofiqdir.
Shundan so‘ng o‘qituvchi misollarga asoslangan holda ma’lumot,
axborot nima ekanligini, informatika nimani o‘rganishini va nima uchun
ushbu predmet o‘rganilishi zarurligini, jamiyatni rivojlantirishda
axborotning va informatikaning o‘rni va ahamiyatini o‘quvchilarga
yetkazishi, o‘quvchilar tomonidan esa o‘zlashtirib olinishiga erishish
lozim.
Birinchi dars qiziqarli bo‘lishi va o‘quvchilarni zeriktirib
qo‘ymasligi uchun o‘qituvchi ushbu darsga puxta tayyorgarlik ko‘rishi
lozim. Imkon qadar oz vaqt ichida asosiy maqsadni va bosh vazifalarni
ko‘rsatish, shu bilan birga darsni ortiqcha ma’lumotlar bilan band
qilmaslik zarur.
389
Ushbu mavzu bo‘yicha dars soatlarini quyidagicha taqsimlash
tavsiya etiladi:
№
Dars mavzusi
Ma’ruza
1.
Axborot. Axboriy jarayonlar. Informatika fani.
2 soat
2.
Axborotlashgan jamiyat. Jamiyatni
rivojlantirishda informatikaning o‘rni.
2 soat
Jami:
4 soat
Go‘shtni veterinariya va sanitariya ekspertizasi talablari asosida baxolash

|
Go‘shtni veterinariya va sanitariya ekspertizasi talablari asosida baxolash
|
bet | 55/79 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #104161 |
Bog'liq гушт сут маъруза 2021 (3)Go‘shtni veterinariya va sanitariya ekspertizasi talablari asosida baxolash
Ma’lumki go‘sht va xayvonlardan olinadigan qo‘shimcha mahsulotlar ko‘pincha yukumsiz va yukumli kasaliklarni tarkatishda sababchi xisoblanadi. Shunga ko‘ra, bu mahsulotlarning sifati va ishlatish uchun yarokli yoki yaroksiz ekanligini aniklash uchun maxsus veterinariya-sanitariya nazoratidan utkaziladi. Ayrim xollarda bu mahsulotlar o‘ziga xos va muayan xolda kayta ishlov berishdan keyin iste’mol kilish uchun yarokli xisoblanadi. Shunga ko‘ra go‘sht va qo‘shimcha mahsulotlar (ya’ni molning kalla-pochalari, ichki organlari va xokazolar), agar kayta ishlovdan keyin ishlatish mumkin bo‘lsa, ularni shartli ravishda iste’molga yarokli deb topiladi.
Mollarni suyishdan oldin ularda yukumli va ayniksa, yukumsiz kasalliklarning bor yoki yo‘q ekanligini aniklash birmuncha murakkab bo‘ladi. Ularning klinik belgi (simptom) lari yakkol ko‘zga tashlanmaydi. Shuning uchun xam suyilgan mollarning go‘shti va qo‘shimcha mahsulotlari mutlak konuniy ravishda veterinariya va sanitariya ekspertizasi kurigidan utkaziladi. bundan asosiy maksad axoli iste’mol kiladigan go‘sht va boshka mahsulotlar soglom xayvondan olingan xoldagina sifatli bo‘lishini ta’minlashdan iboratdir.
Davlat "Veterinariya ustavi" talabiga ko‘ra suyilgan mollarning veterinariya va sanitariya nazoratidan utkazish majburiydir. Nazorat ishlari fakat veterinariya mutaxassisliklari tomonidan olib borilishi talab kilinadi.
Barcha go‘sht kombinatlarida gallanuvchi liniyalar bo‘lib, ulardan maxsulotga kayta ishlov berish borasida veterinariya va sanitariya ekspertizasi tadbirlari uchun ishchi o‘rinlari tayyorlangan bo‘ladi. Masalan, koramollarni suyish va maxsulotni kayta ishlash borasida kamida turtta postda nazorat ishlari olib boriladi. Jumladan, mollarning kalla-pochasi, ichki organlari, umumiy nimtasi nazoratdan utkaziladi va nixoyat, yakunlovchi postda mol nimtasida ayrim potologik o‘zgarishlarning bor ‘ki yo‘qligi yana bir marta tekshirib kuriladi.
Mollarni suyish punktlarida va unga katta bulmagan sanitariya kushxonalarida, gallanuvchi liniyalar bulmasligi sababli mollarning nimtasi, kalla-pochasi, ichak-chovoklari, talogi va umuman, barcha ichki organlari nazorat kilish uchun stolga yoki maxsus ilgaklarga osib kuyiladi.
Veterinariya va sanitariya ekspertizasi nazoratini olib boruvchi xodimlar xayvon nimtasi barcha organlarning mikroskopik usulda yoki oddiy ko‘z bilan chamalab ko‘radi. Agar bordiyu biror gumon sodir bo‘lsa, u xolda bakteriologik, biokimyoviy va boshka turdagi tekshirish usullaridan foydalaniladi.
|
| |
Baliklarga dastlabki ishlov berish

|
Baliklarga dastlabki ishlov berish
|
bet | 45/79 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #104161 |
Bog'liq гушт сут маъруза 2021 (3)Baliklarga dastlabki ishlov berish. Baliklarga dastlabki ishlov berish ishlari kuyidagilardan iborat: muzlatilgan balikning muzini eritish, tuzlangan balikning suvda ivitish, nimtalash, ‘yarim tayyor masalik xoliga keltirish.
Balik va uni kayta ishlash mahsulotlari tula kimmatli xayvon oksillari manbai bo‘lib, shifobaxsh va parxezli ovkatlanishda yukori kadrlanadi. Asosan balik eydigan kishilar kamrok dardga chalinadilar, ko‘p go‘sht eydiganlarni kiynaydigan keksalikdardlardan xolos bo‘ladilar.
Balik go‘shtining xususiyatlari.
Bu balikning turiga, yoshi, jinsi, yashash joyi, tutilgan vaktiga va boshka omillarga bog‘liq. Balik go‘shti tarkibiga oksillar, yog‘, uglevodorod vitaminlar, fermentlar, ekstraktiv mineral moddalar bo‘ladi.
Balik yog‘lari suyuk oson o‘zlashtiriladi, chunki tarkibida asosan modda almashuvini yaxshilaydigan tuyinmagan yog‘ kislotalar bo‘ladi. Balik yog‘i tez oksillanadi, bu balikning, ayniksa okean baligining saklanish muddatini kamaytiradi.
Mineral moddalar balikning to‘qimalari va organlari tarkibida 3 % gacha, suyagida esa anchagina ko‘p bo‘ladi.
Balik tarkibida mineral moddalardan temir, fosfor, kaliy, kalsiy, natriy, magniy, mis, yod va xokazolar bo‘ladi. Dengiz va okean baliki tarkibida mikroelementlar ko‘prok bo‘lib, ular modda almashuvinida muxim rol uynaydi.
Asosiy ovlangan balikning xarakteristikasi. Suv xavo‘zalarida taxminan 20 ming balik turi yashaydi, bundan 3 minga yakin ovlanadigan xisoblanadi. Baliklarni yashash tarzida sikiletning tuzilishiga, ulchami yoki massasiga, kaysi oilaga mansubligiga karab klassifikatsiya kilinadi.
Tirik va sovutilgan balik.
Tirik balik. Ta’m xususiyatlari va tuyimlik kiymati jixatdan tirik balik sovitilgandan va muzlangandan yukori turadi. Unda xamma ozik bo‘ladigan moddalar saklanadi.
Sovitilgan balik. Saqlash muddatini o‘zaytirish uchun tutilgan zaxoti balik sovitiladi yoki muzlatadi. Sovutish - bu balik muskullari ichidagi temperaturani -10S gacha pasaytirib konserval usuli.
Bunday temperaturada balikning bo‘zilish jarayoni syokinlashadi, tuxtamaydi, chunki fragmentlarning va mikroorganizmlarning faoliyati davom etadi.
|
| |