nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ipsec (Internet protocol security)

165
Tarmoqqa kirishni himoya qilish (NAP) - bu ulanadigan kompyuterning
tizim holati to'g'risidagi ma'lumotlarga asoslanib, korporativ tarmoqqa kirishni
boshqarish uchun mo'ljallangan Microsoft texnologiyasi. Dastlab Windows XP
Service Pack 3-da taqdim etilgan, Windows Vista va Windows Server 2008.
Zaifliklarni baholash uchun dasturiy vositalar:
Comodo HackerProof
OpenVAS
Nexpose hamjamiyati
Nikto
Tripwire IP360
Wireshark
Havo parki
Nessus Professional
Retina CS hamjamiyati
Microsoft bazaviy xavfsizlik tahlili (MBSA)
Comodo HackerProof
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati
|
bet | 5/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 455,12 Kb. | | #132498 |
Bog'liq nuqta1Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati
1. X.K.Aripov, A.M.Abdullaev, N.B.Alimova, X.X.Bustanov, E.V.Ob’edkov,
Sh.T. Toshmatov. Sxemotexnika. T.: TAFAKKUR BO‘STONI, 2013y.
2. X.K.Aripov, A.M.Abdullaev, N.B.Alimova, X.X.Bustanov, E.V.Ob’edkov,
Sh.T. Toshmatov. Sxemotexnika. T.: ALOQACHI, 2010 y.
3. Cxемотехника ЭХM, С.Н.Лексин, Санкт-Петербург, 2010 г.
4. Нефедов А.В. и др. Зарубежные интегралные микросхемы. 1989г.
5. Карлащук В.И. Электронная лаборатория на ИБМ ПC. 2006г.
6. Цифровая схемотехника., Ю.Е. Мишулин., В.А.Немонтов., 2006г.
7. Основы схемотехники цифровых устройств., Л.А. Брякин., 2005г.
8. Кучумов А.Н. Электроника и схемотехника. 2002г.
9. Акулова О.А. и др. Основы элементной базы эВМ. Учебное пособие. М.: МГТУ им. Н.Е. Баумана, 2002г
|
| |
Intergal sxemalarini rusumlash - "Kompyuter injiniring" fakulteti"Kompyuter tizimlari" kafedrasi "Raqamli qurilmalarni...

|
"Kompyuter injiniring" fakulteti"Kompyuter tizimlari" kafedrasi "Raqamli qurilmalarni loyihalashga kirish"fanidan
|
bet | 2/5 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 455,12 Kb. | | #132498 |
Bog'liq nuqta1Intergal sxemalarini rusumlash
IMSlarning asosiy xossasi shundaki, u murakkab funksiyalarni bajarish bilan birga kuchaytirgich, trigger, hisoblagich, xotira qurilmasi va boshqa funksiyalarni ham bajaradi. Xuddi shu funksiyalarni bajarish uchun diskret elementlarda mos keluvchi sxemani yig’ish talab qilinardi.
IMSlar uchun ikki asosiy belgi mavjud: konstruktiv va texnologik. Konstruktiv belgisi shundaki, IMSning barcha elementlari asosiy asos ichida yoki sirtida joylashadi, elektr jihatdan birlashtirilgan va yagona qobiqga joylashtirilgan bo’lib, yagona hisoblanadi. IMS elementlarining hammasi yoki bir qismi va elementlararo bog’lanishlar yagona texnologik siklda bajariladi. Shu sababli integral mirosxemalar yuqori ishonchlilikka va kichik tannarxga ega.
Hozirgi kunda yasalish turi va hosil bo’ladigan tuzilmaga ko’ra IMSlarning uchta prinsipial turi mavjud: yarim o’tkazgichli, pardali va gibrid. Har bir IMS turi konstruksiyasi, mikrosxema tarkibiga kiradigan element va komponentlar sonini ifodalovchi integratsiya darajasi bilan xarakterlanadi.
Element deb biror elektroradioelement (tranzistor, diod, rezistor, kondensator va boshqalar) funksiyasini amalga oshiruvchi IMS qismiga aytiladi va u kristall yoki asosdan ajralmagan konstruksiyada yasaladi. IMS komponentasi deb uning diskret element funksiyasini bajaradigan, lekin avvaliga mustaqil mahsulot kabi montaj qilinadigan qismiga aytiladi. Asosiy IMS konstruktiv belgilaridan biri bo’lib asos turi hisoblanadi. Bu belgiga ko’ra IMSlar ikki turga bo’linadi: yarim o’tkazgichli va dielektrik. Asos sifatida yarim o’tkazgichli materiallar orasida kremniy va galliy arsenidi keng qo’llaniladi. IMSning barcha elementlari yoki elementlarning bir qismi yarim o’tkazgichli monokristall plastina ko’rinishida asos ichida joylashadi.
Dielektrik asosli IMSlarda elementlar uning sirtida joylashadi. Yarim o’tkazgich asosli mikrosxemalarning asosiy afzalligi – elmentlarning juda katta integratsiya darajasi hisoblanadi, lekin uning nominal parametrlari diapazoni juda cheklangan bo’lib ular bir - biridan izolyatsiyalanishni talab qiladi. Dielektrik asosli mikrosxemalarning afzalligi – elementlarning juda yaxshi izolyatsiyasi, ularning xossalarining barqarorligi, hamda elementlar turi va elektr parametrlari tanlovining kengligi.
|
| |
Tutib olish - Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari

96
subyekt ta’siridagi xavf-xatarlar (antropogen xavf-xatar);
texnik vositalar ta’siridagi xavf-xatarlar (texnogen xavf-xatar);
tabiat ofatlari xavf-xatarlari.
Xatarlarni baholash xavflarni boshqarish jarayonining bir qismi bo‘lib,
belgilangan maqsadlarga erishish yo‘llarini aniqlaydigan, xavfni aniqlash zarurati
to‘g‘risida qaror qabul qilish uchun xavfli hodisalarning oqibatlari va ehtimolini
tahlil qiladigan tizimli jarayondir.
Xatarlarni baholash – bu identifikatsiyalash,
tahlil qilish va qiyosiy xavfni baholashni birlashtirgan jarayonidir. Xavf-xatar
butun tashkilot, uning bo‘limlari, alohida loyihalari, faoliyati yoki ma’lum bir
xavfli hodisa uchun baholanishi mumkin. Shuning uchun turli vaziyatlarda
xatarlarni baholashning turli usullari qo‘llaniladi.
Xatarlarni baholash orqali quyidagi imkoniyatlarni amalga oshirish mumkin:
yuz berishi mumkin bo‘lgan hodisalar va ularning sabablarini aniqlash;
bu hodisalar natijasida kelib chiqadigan oqibatlarni o‘rganish;
ularning paydo bo‘lish ehtimolini ko’rish;
salbiy ta’sirlarni yoki xavfli vaziyatlarning yuzaga kelishi ehtimolini
kamaytirish omillarini o’rganish.
Tashkilot uchun maqbul bo‘lgan xavf darajasini aniqlash bosqichi

98
3. Zararni baholash bosqichida xavfning tashkilotning
axborot tizimi
aktivlari va ular qo‘llab-quvvatlaydigan biznes jarayonlariga ta’siri o‘lchanadi.
4. Ehtimollikni baholash bosqichida xavfni amalga oshirish ehtimoli tahlil
qilinadi. Ushbu parametrlarni baholash axborot tizimi aktivlariga xos bo‘lgan xavf
va tahdidlar ta’sirida bo‘lishi mumkin bo‘lgan zaifliklarni
aniqlash va tahlil
qilishga asoslangan, ularni amalga oshirish ushbu zaifliklardan foydalanish orqali
bo‘ladi.
Xatarlarni
baholashda sifat, miqdoriy yoki aralash yondashuvdan
foydalanish mumkin.
Sifat yondashuvining
afzalligi uning soddaligi, xavfni
baholash uchun vaqt va mehnat xarajatlarini minimallashtirish, cheklovlar –
iqtisodiy asoslash va xavf-xatarlarga javob berish choralariga
investitsiyalarning
maqsadga muvofiqligini baholash uchun xavflarni tahlil qilish natijalaridan
foydalanishning ko‘rinmasligi va murakkabligi.
Miqdoriy yondashuvning afzalligi – xavfni baholashning to‘g‘riligi,
natijalarning ko‘rinishi va pul bilan ifodalangan xavf qiymatini ushbu xavfga javob
berish uchun zarur bo‘lgan investitsiyalar miqdori
bilan solishtirish qobiliyati,
kamchiliklari – murakkablik, yuqori mehnat zichligi va ijro muddati.
-MAVZU. AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA MICROSOFT

|
-MAVZU. AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA MICROSOFTBog'liq Raqamli qurilmalarda axborotning dasturiy himoyalari qo\'llanma14-MAVZU. AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHDA MICROSOFT
TEXNOLOGIYALARI VA MAHSULOTLARI
Reja:
1. Shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi.
2. Shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi risklarini tahlil qilish.
3. Microsoft metodologiyasidan foydalanish usullari.
Kalit so‘zlar: biometrik ma’lumotlar, shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi, risk,
risk ta’siri, risk chastotasi, risk darajasi, riskni baholash, Microsoft
metodologiyasi.
1. Shaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi.
Shaxsga doir ma’lumotlar – inson haqidagi har qanday ma’lumotlardan
iboratdir. Shaxsga doir ma’lumotlar uch turga:
1) umumiy ma’lumotlar;
2) maxsus ma’lumotlar;
3) biometrik ma’lumotlarga bo‘linadi.
Umumiy ma’lumotlar qatoriga insonning ism-familiyasi, passporti va
boshqa shaxsiy hujjatlaridagi qaydlar, tug‘ilgan sanasi va joyi, e-mail manzili,
yashash, o‘qish va ishlash joylari, oilaviy, ijtimoiy va mulkiy holati, qayerda ta’lim
olgani, qaysi kasb egasi ekanligi, daromadi qanchaligi kabi ma’lumotlar kiradi.
Telefon raqamlari faqat egasining ism-familiyasi bilan birga qayd etilgan
hollardagina shaxsga doir ma’lumotlar toifasiga mansub bo‘ladi. Transport
vositasining davlat raqami, kommunal turar-joy xo‘jaligining hisob raqami kabilar
esa shaxsga doir ma’lumot hisoblanmaydi. Chunki ulardan birinchisi – bevosita
avtomobilga tegishli bo‘lsa, ikkinchisi – uy-joyga taalluqlidir.
Maxsus ma’lumotlar deganda, shaxsning irqiy va milliy mansubligi, siyosiy,
diniy va falsafiy qarashlari, sog‘ligining holati, maishiy hayoti bilan bog‘liq
ma’lumotlar tushuniladi.
Biometrik ma’lumotlar – insonning shaxsini aniqlash imkonini beradigan
fiziologik va biologik xususiyatga ega shaxsiy ma’lumotlardir. Masalan, shaxsning
105
DNKsi, ovozi, ko‘z qorachig‘i, barmoq izlari, yuz qiyofasi, bo‘yi, vazni bilan
bog‘liq ma’lumotlar shular jumlasiga kiradi.
|
| |
Alkidli smolalar asosidagi lok-bo‘yoq materiallari

276
darajadagi elastiklikka, hosil qilingan qoplama jilolanganida oyna
darajasida yaltiroqlik berish xususiyatiga ega.
Yuqorida keltirilgan xususiyatlarga ega bo‘lgan
qoplamalar ho-
sil qilish uchun pentaftalli bo‘yoq qatlami 80°C va undan yuqori,
gliftalli bo‘yoq esa 100°C va undan yuqori
haroratlarda quritilishi
lozim. Xona haroratida quritilganida hosil bo‘ladigan qoplama si-
fati nisbatan past bo‘ladi.
Parda hosil qiluvchilarning aralashmalari asosidagi lok-bo‘-
Obektqa mólshenlengen jandasıw

|
Obektqa mólshenlengen jandasıw
|
bet | 48/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilObektqa mólshenlengen jandasıw.
Mikroyadro texnologiyası, turaqlı ráwishte rawajlanatın modulli sistemalarǵa tiykar bolǵan bolsa da, ol tolıq ráwishte sistemanı keńiytiw imkanın táminlit aladı.
Házirgi waqtta, bul maqsetke eń tuwrı keletin obektqa mólshellengen jandasıw, bul halda programmanı hár bir kompanentası funkciya jaqtan bir-birinen (basqalarınan) ajratilǵan.
Bul jandasıwdıń tiykarǵı túsinigi “obekt” dep. Obekt-programma hám maǵlıwmatlardıń birligi bolıp, ol basqa obektlar menen infarmatsiya uzatıw hám qabıl qilıw arqalı baylanadı. Obekt anıq buyım ámeliy dástúr yáki hújjetti yáki bazı abstrakciyalar-jarayan, hádiyselerdi kórsetiw múmkin.
Obekt programmalar funkciyaları sol obekt maǵlıwmatları ustinde orınlanatın ámeller dizimin belgileydi. Obekt-qariydar, obekt-server funkciyası orınlanıwın sorap basqa obektqa xabar jiberiw múmkin.
Obektler mánisi xarakterlew múmkin. Ulıwma obektlardan anıqraq obektlerdi keltirib shıǵarıwshı, miyras beriw mexanizimi qásiyetleri bar.
Obekt maǵlıwmatları ishki dúzilisi gúzetiwden jasırındı. Obekt maǵlıwmatlardı ixtiyarlı tárizde ózgertib bolmaydı. Obekttan maǵlıwmat alıw yáki maǵlıwmatlardı obektge jaylastırıw ushın, mas obekt funkciyaların shaqırıw kerek boladı. Bul hal obektdi, onnan paydalanatın koddan ajratadı. Dástúrshi basqa obekt funkciyalarına múrájet qılıw, yáki basqa obekt olar dúzilisin bilmiy turib qásiyetlerin miyras qılıw jolı menen jańa obekt kórıw múmkin. Bul qásiyet inklapsulyaciya delinedi.
Sonday qılıp, obekt sırtı dunya ushın, jaqsı islep shıǵılǵan interfeysli “qara qutı ” kórinisinde belgili boladı. Bul qásiyet, olarda bar qosımshalardı obekt kórinisinde, olar hesh nárselerdı ózgertbesten, jaylastırıwǵan imkan beredi.
Obektge mólshellengen jandasıwdan paydalanıw kóbinese sistemalı programmiysler ushın qolaylı, sebebi sistemalı dárejedegi obektlerden paydalanıp, sistemanı birligin buzbastan turıb, olardı ózlerine maslastırıb OS ǵa tereń kirib barıw múmkin.
Biraq bul jandasıw bólistirilgen esaplaw ortalıqların ámelge asırıwda keleshekte ayrıqsha nátiyje beredi. Obektge mólshellengen jandasıw ózine jarasa mashqalalarǵa iye, biraq soǵan qaramastan, bul jandasıw dástúriy táminatdı konıstrukciyalawda eń ahmiyetke iye jónelis.
|
| |
Qatań belgilengen(fikserlengen) bólimli sxemalar

|
Qatań belgilengen(fikserlengen) bólimli sxemalar
|
bet | 17/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilQatań belgilengen(fikserlengen) bólimli sxemalar
Operativ yadtı basqarıwdıń eń apiwayı jolı onı aldınnan(generaciya basqıshında yaki sistema júkleniwi waqtında) bir qansha qatań belgilengen ólshemdegi bólimlerge bóliwden ibaratdir.
Кelip túsip atırǵan processler ol yaki bul bólimge jaylastırıladı. Sol sebepli fizik adresler maydanınıń shártli bóliniwi júzege keledi.
Processtiń logikalıq hám fizik adresleri baylanıısıwı onı anıq bir bólimge júklew waqtında yaki geybir kompilyasiya waqtında júzege keledi.
Hár bir bólim óziniń processler náwbetine iye, yaki barshe bólimler ushın processler global náwbeti bar bolıwı múmkin.
Bul sxema IBM ОS/360 (MFT), DES РСХ-11 hám soǵan jaqın basqa sistemalarda qollanılǵan.
Yadtı basqarıw sisteması processtin kólemin bahalaydı, oǵan mas keliwshi bilimlerdi tańlaydı, processti bul bólimge júkleydi hám adreslerdi sazlaydı.
8.4 súwrette fikserlengen bólimli sxemalar kórsetilgen:(а) náwbeti ulıwmalıq bolǵan processler,(b)-bólek náwbetli processler
Bul sxemanıń kemshiligi kórinip turıptı, bir waqıtta orınlanatuǵın processler сsanı bólimler sanı menen sheklengen. Basqa zárur kemshiligi sonnan ibarat, usınıs qılınıp atırǵan sxema, ishki fragmentlerden, yaǵniy processge ajıratılǵan, biraq isletilmegen yad bólegin joq etiw menen qattı zaqımlanadı. Fragmentaciya, process ózine ajıratılǵan bólimdi tolıq bánt qılmaslıǵı yaki geybir bólimler, orınlanatuǵın paydalanıwshı dástúrleri ushın кishi bolǵanlıǵınan kelip shıǵadı.
8.4-súwret. Overleyli(qaplanǵan )dúzilis.
Process logikalıq аdresler maydanı kólemi, oǵan ajıratılǵan bólim kóleminen úlken (yaki eń úlken kólemnenede úlken) bolǵan halatlarda, geybir overley atlı yaki qaplanatuǵın dúzilisli payda etetuǵın texnikadan paydalanıladı.
Tiykarǵı ideya – tap sol waqıtta kerek bolǵan dástúr kórsetpelerin yadta saqlap turıwdir.
Overlay dúzilis dástúriniń kodınıń diskte anıq yad kórinisinde boladı hám overley kerekli waqıtta onı drayver arqalı oqıp isletedi. Оverley strukturanıń xarakteristikasın jazıw ushın ádette arnawlı apiwayı (overley description language) tilinen paydalanıladı. Dásturde isletiletuǵın barshe fayllar dástúrdiń ishki shaqırıqlarına terek kórinisindegi fayl jardeminde toltırıladı.
Sonı názerde tutıw kerek,overleyli strukturanı payda etiw kóp jaqtan lokallıq qasiyetine baylanıslı, bul ese óz náwbetinde yadta házirgi waqıtta tek ǵana kerek maǵlıwmatlardı saqlaw imkanın beredi.
|
| |
-MAVZU: TARMOQDA AXBOROT XAVFSIZLIGI

162
Axborotni uzatish jarayonida, eshitish va o‘zgartirish hujumi bilan
foydalanuvchilarga sezdirmagan
holatda axborotlarni tinglash, o‘zgartirish hamda
to‘sib qo‘yish mumkin. Tarmoq orqali ma’lumot almashish mobaynida
yuborilayotgan axborotni eshitish va o‘zgartirishga qarshi bir necha samarali natija
beruvchi texnologiyalar mavjud:
• IPSec (Internet protocol security)
protokoli;
• VPN (Virtual Private Network) virtual xususiy tarmoq;
• IDS (Intrusion Detection System) ruxsatsiz kirishlarni aniqlash tizimi.
IDS (Intrusion Detection System) ruxsatsiz kirishlarni aniqlash tizimi ikkita
Tarmoqqa ruxsatsiz kirishni aniqlash tizimi (Network Intrusion Detection System)
va kompyuterga ruxsatsiz kirishni aniqlash tizimiga (Host Intrusion Detection
System) bo‘linadi.
25.1-rasm. Virtual (tunnel) Ethernet qurilmasining ishlash sxemasi.
Аdresler baylanısıwı - Mobil ot android-dıń abzallıqları

|
Mobil ot android-dıń abzallıqları
|
bet | 16/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilАdresler baylanısıwı
Demek, logikalıq hám fizik adresler maydanları, payda etiliwi hám ólshemi boyınsha bir-birine mas emes. Logikalıq аdresler maydanınıń maksimal ólshemi ádette processordıń razryadı menen аnıqlanadı (máselen 232), hám zamanagoy sistemalarda fizik adresler maydanınıń kóleminen kózge kórinerli dárejede boladı. Sonday eken, processor hám operacion sisteması tiykarǵı yadta jaylasqan dstúrdi dástúr kodına, real fizik adreske tańlanǵan halda joldı aks ettiriw kerek. Bunday kóriniste adreslerdi suwretlew adreslerdi transliyaciyası yaki аdreslerdi baylanıs dep ataladı.
Logikalıq adrestiń fizik аdres penen baylanısı dástúr operatorınıń orınlanıwına yaki orınlanıw waqtında amelge asırılıwı shárt. Bunday halda, kórsetpelerdi hám maǵlıwmatlar yadqa baylanıstırıw tómendegi qademler boyınsha amelge asırıladı.
-Кompilyaciya basqıshı.
-Júklew basqıshı
-Orınlanıw basqaıshı.
Yadtıń basqarıw sisteması funkciyası.
Yadtan sapalı paydalanıwdı táminlew ushın operacion sistema tómendegi funkciyalardı orınlawı lazım:
Fizik yadtın аnıq bir tarawında process аdresleri toplamın sawlelendiriw;
Qarama-qarsı processler ortasında yadtı bólistiriw;
Processler adresler maydanına ruxsattı basqarıw;
Operariv yadta orın qalmaǵanda, sırtqı yadqa processlerdi (қисман yaki tolıq)júklew;
Bos hám bánt yadtı esapqa alıw.
Yad basqarıwınıń eń apiwayı sxemaları.
Daslepki operacion sistemalarda yadtı basqarıwdıń eń apiwayı metodları qollanılǵan. Basında paydalanıwshınıń hár bir processi tiykarǵı yadqa kóshiriliw kerek bolǵan, yad úzliksiz maydandı bánt qılǵan, sistema ese qosımsha paydalanıwshı processlerge bir waqıttıń ózinde tiykarǵı yadta jaylasıp turǵanınday xızmet kórsetedi. Keyin “apiwayı свопинг” (aldınǵı sistemalardaǵıday, hár бир processti tiykarǵı yadqa jaylastıradı, biraq geybir kórsetkishlerge tiykarlanıp geybir processler obzorin tiykarǵı yadtan sırtqı yadqa tolıq shıǵaradı hám onı basqa process obrazi menen almastıradı) payda boldı. Bul túrdegi sxema tek ǵana tariyxiy mániske iye. Házirgi waqıtta olar oqıw-shınıǵıw hám ilimiy – tájriybe modelli operacion sistemalarında, sondayaq operacion sistema «tiklengen» halda ornatılǵan kompyuterlerde(embedded) qollanıladı.
|
| |
Code Access Security - Mobil ot android-dıń abzallıqları

|
Mobil ot android-dıń abzallıqları
|
bet | 11/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilCode Access Security - (kodqa kiriw qáwipsizligi) - orınlanatuǵın kod (montaj) ushın qáwipsizlikti sazlaw hám tekseriw. Qáwipsizlik tekseriwleri programma aǵıs steginde orınlanǵanda ámelge asırıladı. Qáwipsizlik kepillikleri (mısalı, fayldı ashıw ushın ruxsat) tek belgili bir usıl ushın emes, bálki aǵımnıń steginde júzege kelgen barlıq usılları ushın da tekseriledi. Eger olardan keminde bir kepillik buzılǵan bolsa, programma SecurityException esaptan tısqarıda jaratıw arqalı toqtatıladı. Bul sxema sizge privilege elevation sıyaqlı hújimlerdi saplastırıwǵa múmkinshilik beredi.
Evidence-based Security (sertifikatqa tiykarlanǵan qáwipsizlik) - óz-ara qurılısta bolǵan isenimdi tekseriw ushın qáwipsizlik sxeması. Bunday jaǵdayda, "evidence" (sertifikat) termini, mısalı, cifrlı qol bar ekenligi, islep shıǵıwshı kompaniya hám basqalar bul analiz tiykarında montaj wákillikleriniń tiykarǵı kompleksin anıqlanadı.
Rolge tiykarlanǵan qáwipsizlik (Role-Based Security) - bul paydalanıwshı qáwipsizligi ushın ruxsatlardıń maslasıwshı konfiguraciyası sxeması. Hár bir paydalanıwshıǵa roldi belgilew múmkin ("menejer" sıyaqlı belgiler qatarı menen belgilenedi), oǵan qáwipsizlik ushın arnawlı ruxsatnamalar kompleksi jalǵanıwı múmkin.
Qáwipsizlik qásiyetleri. .NET-da atribut túsinigi keń qollanıladı - atalǵan obyektke túsindirme beretuǵın óz basımshalıq menen maǵlıwmat (mısalı, klass, usıl yamasa maydan). Atap aytqanda, qáwipsizlik atributlarınıń ornatılǵan sisteması bar. Qáwipsizlik atributlarınıń jumıs waqıtı virtual mashinasına júklengende tekseriledi.
Deklarativ hám májbúriy qáwipsizlikti basqarıw. Qáwipsizlik atributları - bul qáwipsizlikti basqarıw ushın deklarativ usıl. Májburiy bolmaǵan bir usıl - qáwipsizlik maǵlıwmatların jumıs waqtında tekseretuǵın sistema usılların (mısalı, talap ) shaqırıw.
Soraw
Qáwipsizlik ne?
Qáwipsizlik tómen sisteması qanday háreketlerden qorǵawı kerek?
Autentifikatsiya ne hám ol qanday ámelge asırıladı?
Troya programması ne?
Duzaq esigi (trap door) ne?
Buferge tólib toshgan hújim qanday shólkemlestirilgen?
Tarmaq qurtı ne?
Kompyuter virusı ne?
Xızmet hújimin biykarlaw mánisi nede?
Phishing ne?
Pharming ne?
Maǵlıwmatlardı buzıw (tampering with data) neni ańlatadı?
Jalǵanlastırıw (spoofing) ne?
Jeńilliktiń eliriwi (elevation of privilege) ne?
Microsoft -dıń isenimli esaplaw ǵayratı mánisi nede hám qanday principlerge tiykarlanadı?
SDLC turmıs aylanıwı sxemasınıń qásiyetleri nede?
SD3 C ne?
STRIDE ne?
DREAD ne?
Hújimlerge qarsı gúresiwde qanday usıllar usınıs etiledi?
Auditorlik izi ne?
Qáwipsizlik diywali ne?
Sistemanı buzıwǵa urınıslardı anıqlaw ushın qanday usınıs etilgen usıllar ámeldegi?
Kriptografiya ne?
Ashıq/jabıq giltlerge tiykarlanǵan shifrlaw sxemasınıń mánisi nede?
DES-ni shifrlaw usılınıń mánisi nede?
SSL ne jáne bul shifrlaw texnologiyası qay jerde qollanıladı?
Qospa Shtatlardaǵı kompyuterlerdiń qáwipsizlik dárejesi qanday?
Windows NT de qáwipsizlik qanday tashkil etilgen?
.NET-de qáwipsizlik qanday islengen?
|
| |
public key (ashıq gilt) - maǵlıwmatlardı shifrlaw ushın ashıq gilt.
private key

|
public key (ashıq gilt) - maǵlıwmatlardı shifrlaw ushın ashıq gilt.
private key
|
bet | 10/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilpublic key (ashıq gilt) - maǵlıwmatlardı shifrlaw ushın ashıq gilt.
private key (jeke gilt) - tek paydalanıwshıǵa belgili bolǵan hám ol tárepten maǵlıwmatlardıń parolın sheshiwde paydalanatuǵın jeke gilt.
Ashıq gilt usılı kriptografiya usılları ushın taǵı bir zárúrli talaptı ózinde jámlegen: usıl hámmege belgili bolǵan kriptografiyalıq sxemaǵa tiykarlanǵan bolıwı kerek, biraq bul parol sheshiw sxemasın ashıp beriwdi ańsatlastırmaydı.
Veb-texnologiyalarda isletiletuǵın shifrlawdıń mısalı, SSL (Secure Socket Layer), shifrlanǵan xabarlardı rozetka arqalı almastırıw ushın mólsherlengen kriptografiyalıq protokollar shańaraǵı. SSL veb-serverler hám brauzerler ortasında qáwipsiz baylanıs ushın isletiledi (mısalı, kredit karta nomerlerin kiritiw). Klient serverge kirgende, ekinshi sertifikat járdeminde tekseriledi. Kompyuterler ortasındaǵı baylanıs simmetrik gilt kriptografiyasınan paydalanadı.
Kompyuter qáwipsizlik dárejesi
AQSh ta kompyuter qáwipsizligin qorǵaw ministrligi A, B, C, D dárejelerge ajratadı.
D qáwipsizlik dárejesi minimal qáwipsizlik dárejesine tuwrı keledi.
C qáwipsizlik dárejesi auditorlik tekseriwi arqalı kompyuterdiń waqıtı-waqıtı menen tekseriliwin támiyinleydi. C dárejesi C1 hám C2 dárejelerine bólinedi. C1 dárejesi birdey qáwipsizlik dárejesi menen paydalanıwshınıń óz-ara tásirin ańlatadı. C2 dárejesi paydalanıwshı dárejesinde kiriwdi basqarıwǵa múmkinshilik beredi.
B qáwipsizlik dárejesi S dárejesiniń barlıq qásiyetlerine iye, biraq hár bir obekt ózine tán belgilerine iye bolıwı múmkin. Bul B1, B2, B3 dárejelerine bólinedi.
A qáwipsizlik dárejesinde qáwipsizlikti támiyinlew ushın rásmiy specifikaciya hám dizayn texnikası qollanıladı.
Windows NT-da qáwipsizlik
Konfiguraciyalanatuǵın qáwipsizlik D den C2 ge shekem bolǵan siyasat dárejelerine (paydalanıwshı dárejesinde kiriwdi basqarıw) múmkinshilik beredi.
Qáwipsizlik paydalanıwshısı belgilengen jazıwlarına tiykarlanǵan bolıp, hár bir paydalanıwshı basqa qáwipsizlik identifikatorına iye.
Subyekt modeli kiriw qáwipsizligin támiyinlew ushın isletiledi. Subyekt ruxsatnamalardı gúzetip baradı hám paydalanıwshı isleytuǵın hár bir programma ushın ruxsatlardı basqaradı.
Windows NT-da hár bir obyekt qáwipsizlik atributorı menen belgilenetuǵın ózine tán qáwipsizlik atributına iye, mısalı, faylda barlıq paydalanıwshılar ushın kiriw ruxsatların belgileytuǵın qáwipsizlik deskriptorı bar.
.NET qáwipsizligi
Programmalıq támiynattı islep shıǵarıw ushın barlıq sistemalar hám platformalar ishinde .NET eń zamanagóy qáwipsizlik mexanizmlerine iye. .NET maslasıwshı, sazlanıwı qáwipsizlikti támiyinleydi. Shólkem hám qáwipsizlik auditiniń úsh tiykarǵı túri bar.
|
| |
Raqamli sxemalarning  tasniflanishi

|
Raqamli sxemalarning tasniflanishi
|
bet | 3/4 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 211,35 Kb. | | #112827 |
Bog'liq ELEKTRONIKA NORMEGLIEV BOYMURODRaqamli sxemalarning tasniflanishi.
IMS bajarayotgan asosiy vazifa elektr signali (tok yoki kuchlanish) ko‘rinishida berilayotgan axborotni qayta ishlash hisoblanadi. Elektr signallari uzluksiz (analog) yoki diskret (raqamli) shaklda ifodalanishi mumkin. Shu sababli, analog signallarni qayta ishlaydigan mikrosxemalar – analog integral mikrosxemalar (AIS), raqamli signallarni qayta ishlaydiganlari esa – raqamli integral sxemalar (RIS) deb ataladi. Integral mikrosxemalarning murakkablik darajasi komponent integratsiya darajasi kattaligi bilan ifodalanadi. Bu kattalik raqamli IMSlar uchun kristallda joylashishi mumkin bo‘lgan mantiqiy ventillar soni bilan belgilanadi. 100 ta dan kam ventilga ega bo‘lgan IMSlar
kichik integratsiya darajasiga ega bo‘lgan IMSlarga kiradi. O‘rta darajali ISlar 102,katta ISlar 102 105 , o‘ta katta ISlar 105 107 va ultra katta ISlar107 darajadan
ortiq ventillardan tashkil topadi. Bunday sinflanish tizimi analog mikrosxemalar uchun ham qabul qilingan. Integral mikrosxemalar GOST 11.073.915.—8 bo‘yicha to‘rtta element yordamida markalanadi: -birinchi element mikrosxemaning konstruktiv-texnologik gruppasini bildiradi: 1,5,6,7 yarim
o‘tkazgichli mikrosxemalarni; 2,4, 8— duragay mikrosxemalarni; qolganlari 3 raqami bilan belgilanadi. -ikkinchi element tartib nomerini; -uchinchi element ishlatilish sohasini bildiradi. Masalan, generatorlar — G, detektorlar — D; kommutator va kalitlar — K; ko‘p funksiyali sxema — X; modulyatorlar — M; yarim o‘tkazgichli passiv elementlar to‘plami — N; ikkilamchi tok manbai sxemalari — G va kuchaytirgichlar — U (usilitel) harfi bilan belgilanadi;
Adabiyotlar ro`yhati:
1. .Каримов ва бошкалар. Электротехника ва электроника асослари. Т. «Укитувчи» 1995 йил.
2. .Шихин и другие. Электротехника. М. «Высшая школа» 1989 год.
3. А.Рахимов. Электротехника ва электроника асослари .Т. «Укитувчи» 1998 йил.
4. А.И. Холбобоев, Н.А.Хошимов. Умумий электротехника ва электроника асослари. 2000 йил.
|
| |
Xatarlarni baholashda mavjud yondashuvlar tahlili

97
uchun tashkilotlar integratsiyalashgan axborot xavfsizligi tizimlarini
(ISS -
Integrated Information System) yaratadilar. Bunday tizimlarni yaratishda ushbu
vositalarni amalga oshirish va qo‘llab-quvvatlash uchun ortiqcha harajatlarsiz tahlil
jarayonida aniqlangan axborot xavfsizligi xavflarini kamaytirishni ta’minlaydigan
himoya vositalarini tanlash masalasi tug‘iladi. Axborot
xavfsizligida xatarlarni
tahlil qilish zarur va yetarli axborot xavfsizligi vositalari to‘plamini, shuningdek,
axborot xavfsizligi xavflarini kamaytirishga qaratilgan tashkiliy chora-tadbirlarni
aniqlashga, tashkilotning o‘ziga xos faoliyati uchun eng samarali bo‘lgan va uning
xavf-xatarlarini kamaytirishga qaratilgan
ISS arxitekturasini ishlab chiqishga
imkon beradi. Barcha xatarlar, shu jumladan axborot xavfsizligi
xatarlari ikkita
parametr bilan tavsiflanadi:
1) tashkilotga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan xavf-xatar;
2) uni amalga oshirish ehtimoli.
Xatarlarni tahlil qilish uchun ushbu ikki xususiyatning kombinatsiyasidan
foydalanish xavflarni turli darajadagi zarar va ehtimollik bilan taqqoslash imkonini
beradi, bu ularni tashkilotdagi xavflarni minimallashtirish bo‘yicha qaror qabul
qiluvchilar uchun tushunarli bo‘lgan umumiy ifodaga olib keladi. Shu bilan birga,
xavf-xatarlarni boshqarish jarayoni quyidagi mantiqiy bosqichlardan iborat bo‘lib,
ularning tarkibi va mazmuni qo‘llaniladigan xavflarni
baholash va boshqarish
metodologiyasiga bog‘liq:
Tayanch iboralar - Kirish Fanning mazmuni

Tayanch iboralar: Anionlar, guruhlar, guruh reagenti, rangli cho’kmalar. Permanganatometriya, bromatometriyada, standart ishchi eritma, yodometriya, matometriya, analitik taroz, alkalimetriya.
1.Anionlarni guruhlarga bo`lish reaktivlarning turli hil ta`siriga asoslangan. Reaktivlar sifatida bariy, stronsiy, magniy, kalsiy, kumush qo`rg`oshin va boshqa metallarning tuzlarini eritmalari, kislotalar, oksidlovchi va qaytaruvchilar ishlatiladi. Bu reaktivlar anionlar bilan gaz moddalar, cho`kmalar va o`ziga xos rangli birikmalar hosil qiladi.
I – guruh anionlarigaSO42-, SO32-, S2O32-, CO32-, PO43, SiO32-lar kiradi. Bu guruh anionlari bariy kationi bilan neytral yoki kuchsiz ishqoriy sharoitda suvda erimaydigan, lekin suyultirilgan mineral kislotalarda eriydigan ( BaSO4 dan tashqari ) tuzlarni hosil qiladi.
II – guruh anionlariga Cl-, Br-, J-, S2- lar kiradi. Bu guruh anionlari kumush nitrat eritmasi bilan nitrat kislota ishtirokida suvda va suyultirilgan nitrat kislotada erimaydigan tuzlarni hosil qiladi.
III- guruh anionlarigaNO3-, CH3COO-, NO2- lar kiradi.Ularning bariyli va kumushli tuzlari suvda eriydi.
Anionlarning analitik guruhlarga bo`linishi
I – analitik guruh anionlari: SO42-, SO32-, S2O32-, CO32-, PO43, SiO32- ga
|
Tiоsulfаt аniоni S - Kirish Fanning mazmuni

|
Kirish Fanning mazmuni
|
bet | 8/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishiTiоsulfаt аniоni S2O32- ning хususiyreaksiyalаri
Reaksiyalаrni bаjаrishdа Na2S2O3 ning suvdаgi eritmаsidаn fоydаlаnilаdi
Bаriy хlоrid BаCl2 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv bilan eritmаdаgi S2O32- iоnlаri bаriy tiоsulfаtning оq rаngli cho`kmаsini hоsil qilаdi:
Na2S2O3 + BaCl2 = ↓BaS2O3+2NaCl
S2O32- + Ba2+ = ↓BaS2O3
Kuchli kislotalar bilan o`tkaziladigan reaksiyalar. Suyultirilgan kuchli kislotatiosulfat eritmalariga ta`sir ettirilganda оltingugurt vа sulfit аngidrid hоsil bo`lаdi. Oltingugurt ajralishi tufayli eritma loyqalanadi.
Na2S2O3 + H2SO4 = Na2SO4 + S + SO2 + H2O
3. Tеmir (III) хlоrid bilan o`tkaziladigan reaksiya.Reaktivtiоsulfаt eritmаlаri bilаn to`q binаfshа rаngli kоmplеks birikmа hоsil qilаdi:
FeCl3 + 2Na2S2O3 = Na[Fe(S2O3)2]+3NaCl
Fe3+ + 2S2O32- = [Fe(S2O3)2]-
Kаrbоnаt аniоni CО32- ning хususiy reaksiyalаri
Tаjribаlаrni Na2CO3, K2CO3yoki (NH4)2CO3 lаrning suvdаgi rаngsiz eritmаlаridаn fоydаlаnib bаjаrilаdi.
Bаriy хlоrid BаC12 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiveritmаdаgi CО32- аniоnlаri bilаn bаriy kаrbоnаtning оq cho`kmаsini hоsil qilаdi:
Na2CO3+BaCl2 = ↓BaCO3+2NaCl
CO32- + Ba2+ =↓BaCO3
Hоsil bo`lgаn cho`kmа хlоrid, nitrаt kislоtаlаrdа vаhаttoki sirkа kislоtаdа hаm eriydi.
|
| |
Kuchli kislоtаlаr bilan o`tkaziladigan reaksiya

|
Kuchli kislоtаlаr bilan o`tkaziladigan reaksiya
|
bet | 9/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishiKuchli kislоtаlаr bilan o`tkaziladigan reaksiya. Kuchli kislotalarning suyultirilgan eritmalari kаrbоnаt tuzlаrini kаrbоnаt аngidrid gаzi hоsil qilish bilаn pаrchаlаydi:
Na2CO3+2HCl = 2NaCl+H2O+CO2↑
CО32- +2H+ =H2О+CО2↑
Fоsfаt аniоni PO43- ning хususiy reaksiyalаri
Tаjribаlаrni bаjаrishdа nаtriy gidrоfоsfаt eritmаsidаn fоydаlаnsа bo`lаdi.
Bаriyхlоrid BаC12 bilan o`tkaziladigan reaksiya.Reaktivnаtriygidrоfоsfаteritmаsibilаn tа`sirlаshib, bаriy gidrоfоsfаtning оq cho`kmаsini hоsil qilаdi:
Na2HPO4+BaCl2 = ↓BaHPO4+2NaCl
HPO42- +Ba2+ = ↓BаHPО4
Mаgnеziаl аrаlаshmа (MgCl2+NH4OH+NH4Cl) bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv bilanPО43-аniоnlаri оq kristаll cho`kmа MgNH4PO4 hоsil qilаdi:
Na2HPO4+ NH4OH+MgCl2 = MgNH4PO4↓+2NaCl+H2O
HPО42- + NH4OH+Mg2+ = MgNH4PO4↓+H2O
Mоlibdеn suyuqligi (аmmоniy mоlibdаt (NH4)2MoO4 ning nitrаt kislоtаdаgi eritmаsi) bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv bilan PО43- аniоnlаri bilаn sаriq kristаll cho`kmа-аmmоniymоlibdоfоsfаtni hоsil qilаdi:
Na2HPO4+12(NH4)2MoO4+23HNO3= (NH4)3PO4∙12MoO3∙2H2O+2NaNO3+21NH4NO3+10H2O
HPO42-+3NH4++12MoO42- +23H+ = (NH4)3PO4∙12MoO3∙2H2O +10H2O
Silikаt аniоni SiO32- ning хususiy reaksiyalаri
Reaksiyalаrni o`tkаzishdа suvdаgi eritmаlаri rаngsiz bo`lgаn Na2SiO3 vа K2SiO3 lаrdаn fоydаlаnilаdi.
Bаriy хlоrid BаC12 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Ulareritmаdаgi SiO32- iоnlаri bilаnbаriy silikаtning оq cho`kmаsini hоsil qilаdi:
Na2SiO3 + BaCl2 =BaSiO3↓+2NaCl
SiO32-+Ba2+ = BaSiO3↓
Kuchli kislotalarning suyultirilgan eritmalari bilan o`tkaziladigan reaksiya. Ularsilikatlarga tа`sir qilib, silikаt kislоtаning suzmаsimоn оq cho`kmаsini (gеlini) hоsil qilаdi:
Na2SiO3 + 2HCl = ↓H2SiO3+2NaCl
SiO32- + 2H+ = ↓H2SiO3
3. Аmmоniy tuzlаri (NH4Cl, (NH4)2SO4, (NH4)2CO3) bilan o`tkaziladigan reaksiya. Ularsilikаtlаr eritmаlаrigа tа`sir ettirilgаndа silikаt kislоtаning iviqsimоn cho`kmаsi hоsil bo`lаdi. Suvli eritmаlаrdа silikаtlаr оsоn gidrоlizlаnаdi:
Na2SiO3 +2H2O↔ H2SiO3+2NaOH
Qo`shilаdigаn аmmоniy tuzi gidrоliz mаhsulоtlаridаn biri - nаtriy gidroksid bilаn reaksiyagа kirishаdi:
NH4Cl+NaOH = NH4OH+NaCl
Shu sаbаbli gidrоliz muvоzаnаti silikаt kislоtаni hоsil bo`lishi tоmоnigа siljiydi.
Na2SiO3+2H2O+2NH4Cl = ↓H2SiO3+2NaCl+2 NH4OH
|
| |
umumiy tavsif - Kirish Fanning mazmuni

|
Kirish Fanning mazmuni
|
bet | 6/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishiumumiy tavsif
I –guruh аniоnlаrining umumiyguruh reagenti - bаriy хlоrid BаC12 fаqаt nеytrаl yoki kuchsiz ishqoriy muhitda ularni cho`ktiradi. Bа2+ kаtiоni bilаn birinchi guruh аniоnlаri suvdа kаm eriydigаn, lеkin suyultirilgаn minеrаl kislоtаlаrdа оsоn eriydigаn (bаriy sulfаt BaSO4 dаn tаshqаri) tuzlаr hоsil qilаdi.
I – guruh аniоnlаrini aniqlash muhim аmаliy аhаmiyatgа egа, ulаrning birikmаlаri qishlоq хo`jаligidа kеng miqyosdа qo`llаnilаdi. K2SO4 , (NH4)2SO4 minеrаl o`g`itlаr tаrkibigа kirаdi, mis kupоrоsi CuSO4.5H2O vа tеmir kupоrоsi FeSO4∙7H2O qishlоq хo`jаligidа o`simliklаr zаrаrkunаndаlаrigа qаrshi kurаshdа ishlаtilаdi.
Tuprоqdа CаCО3, MgCO3 lаr bоshqа kаrbоnаtlаrgа nisbаtаn ko`prоq bo`lаdi, ishqоriy mеtаllаrning kаrbоnаtlаri judа оz miqdоrdа bo`lаdi. Kаlsiy kаrbоnаt, dоlоmit (CaCO3.MgCO3) kislоtаli tuprоqlаrni nеytrаllаsh uchun ishlаtаlаdi.
Tuprоqdа shuningdеk, fоsfаtlаr bo`lib, ularning bir qismini o`simliklаr o`zlаshtirа оlаdigаn hоlаtdа bo`lаdi. Fоsfоr o`simliklаr оziqlаnishi uchun zаrur makro elеmеntlаrdаn bo`lgani, uning tuprоqdа yеtishmаsligini fоsfоrli o`g`itlarni tuprоqqа sоlish yo`li bilаn to`ldirilаdi. Bu o`g`itlаrning ko`pchiligi fоsfаt kislоtаning tuzlаridir. Chunоnchi, fоsfоrit vа аpаtit tаrkibigа kаlsiy fоsfаt Cа3(PО4)2 saqlanadi. Minеrаl o`g`itlаrdаn prеtsipitаt tarkibi - CаHPО4 dаn, qo`sh supеrfоsfаtniki esa - Cа(H2PО4)2 dаn ibоrаt. Hаyvоnlаrdа fоsfаtlаrning asosiy qismi suyaklаr to`qimalarida bo`lаdi. Krеmniy birikmаlаri bа`zi bir o`simliklаrdа, mаsаlаn, dоnli o`simliklаr tаnаsidа to`plаnаdi. Tuprоqdа silikаtlаrning еtishmаsligidаn mаkkаjo`хоri, аrpа, lаvlаgi, kаbi o`simliklаrni o`sishi sеkinlаshаdi.
Fundamentals of Analytical Chemistry Douglas A. Skoog Stanford University Donald M. West San Jose State University F. James Holler University of Kentucky Stanley R. Crouch Michigan State University Edition Brooks/Cole 20 Davis Drive Belmont, CA 94002-3098 USA. 114-116 Pg
|
| |
Sulfаt аniоni SO - Kirish Fanning mazmuni

|
Kirish Fanning mazmuni
|
bet | 7/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishiSulfаt аniоni SO42- ning хususiy rеаksiyalаri
Tаjribаlаrni bаjаrishdа sulfаt kislоtаning suvdа yaхshi eriydigаn tuzlаrini rаngsiz eritmаlаridаn fоydаlаnish mumkin.
Bаriy хlоrid BаC12 bilan o`tkaziladigan reaksiya. ReaktivSO42- аniоnlаri bilаn tа`sirlаshib, BaSO4 ning оq kristаll cho`kmаsini hоsil qilаdi:
Na2SO4+BaCl2 = BaSO4↓+2NaCl
SO42-+Ba2+ = BaSO4↓
2.Qo`rg`оshin atsеtаt Pb(CH3CОО)2 bilan o`tkaziladigan reaksiya.Bu reaktivSO42- аniоnlаri bilаn PbSO4 ning оq kristаll cho`kmаsini hоsil qilаdi:
Na2SO4 + Pb(CH3COO)2= PbSO4 ↓+ 2CH3COONa
SO42- +Pb2+ = PbSO4↓
Sulfit аniоni SO32- ning хususiyreaksiyalаri
Reaksiyalаrni o`tkаzishdа SO32- ning tuzlаrining suvli eritmаlаridаn fоydаlаnilаdi.
Bаriy хlоrid BаC12 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Ushbu reaktiveritmаdаgi SO32- аniоnlаri bilаn bаriy sulfitning оq cho`kmаsini hоsil qilаdi:
Na2SO3 + BaCl2 = BaSO3↓+2NaCl
SO32- + Ba2+ = BaSO3↓
Hоsil bo`lgаn cho`kmа хlоrid vа nitrаt kislоtаlаridа erishi nаtijаsidа оltingugurt (IV) oksidi аjrаlib chiqаdi.
BaSO3+2HCl = H2О +SO2↑+BaCl2
Yodli yoki bromli suv bilan o`tkaziladigan reaksiya. Ular sulfit tuzlari eritmalarida rangsizlanadi
Na2SO3 + J2 +H2O = Na2SO4 + 2HJ
SO32- + J2 +H2O = SO42- +2J- + 2H+
|
| |
1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining konstruktiv-mexanik qismlari axamiyati

1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining konstruktiv-mexanik qismlari axamiyati
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining konstruktiv-mexanik qismlari axamiyati
|
Mis mеtаli va kоntsеntrlаngаn sulfаt kislоtа bilan o`tkaziladiganreaksiya

|
Mis mеtаli va kоntsеntrlаngаn sulfаt kislоtа bilan o`tkaziladiganreaksiya
|
bet | 14/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishi1. Mis mеtаli va kоntsеntrlаngаn sulfаt kislоtа bilan o`tkaziladiganreaksiya. Ular ishtirokidа nitrаt-iоn NO3- ni аzоt (II) oksidgаchа qаytаrishi kuzatiladi.
8NaNO3+3Cu+4H2SO4 = 2NO↑+3Cu(NO3)2+4Na2SO4+4H2O
2NO3- + 3Cu + 8H+ = 2NO↑ + 3Cu2+ + 4H2O
Hоsil bo`lgаn аzоt (II) oksidi hаvо kislоrоdi tа`siridаqo`ng`ir tusli аzоt (IV) oksidgаchа oksidlаnаdi.
2NO+O2 = 2NO2↑
2. Аlyuminiy mеtаli bilan o`tkaziladigan reaksiya.Ushbu metallkuchli ishqоriy muhitdа nitrаtiоnlаrini аmmiаkgаchа qаytаrаdi:
3NaNO3+8Al+5NaOH+2H2O = 3NH3↑+8NaAlO2
3NO3-+8Al+5OH- +2H2О = 3NH3↑+8A1O2-
3. Tеmir (II) sulfаt bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv nitrаt аniоnini NO3- kоnsеntrlаngаn sulfаt kislоtа ishtirokidа azot(II) oksidgacha qaytaradi, ortiqcha FeSO4 bilan qo`ng`ir rаngli kоmplеks tuz [Fe(NO)]SO4 ni hоsil qilаdi:
2NaNO3+6FeSO4+4H2SO4 =2NO↑+3Fe2(SO4)3+Na2SO4+4H2O
2NO+FeSO4 = 2[Fe(NO)]SO4
Nitrit аniоni NO2- ning хususiy reaksiyalаri
Reaksiyalаrni o`tkаzishdа NaNO2 yoki KNO2 ning suvdаgi eritmаsidаn fоydаlаnilаdi.
1. Kuchli kislotalar bilan o`tkaziladigan reaksiya. Ularnitritlarni parchalaydi,bundаqo`ng`ir rangli gazаzоt (IV) oksidi аjrаlib chiqаdi:
2NaNO2+H2SO4 = NO2↑+NO↑+Na2SO4+H2O
Nаtriy nitritning 6-8 tоmchisigа sulfаt kislоtаning konsentrlangаn eritmаsidаn 5-6 tоmchi qo`shilаdi. Qo`ng`ir rаngli аzоt dioksidi hоsil bo`lishi kuzаtilаdi.
|
| |
Analitik kimyoning qisqacha tarixiy taraqqiyoti

|
Analitik kimyoning qisqacha tarixiy taraqqiyoti
|
bet | 3/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishiAnalitik kimyoning qisqacha tarixiy taraqqiyoti
Ayrim kimyoviy analizlar juda qadim zamonlarda ham ma`lum edi. Masalan, o`sha davrda rudalardan metallar ajratib olinardi, qotishmalar hosil qilinardi, shisha pishirilardi, o`simliklardan dorivor moddalar, bo`yoqlar, xushbo`y moddalar ajratib olinardi. Misrda bu narsalar keng rivojlangan edi. Dastlabki vaqtlarda sifat analizi ba`zi tabiiy birikmalarni xususiyatlariga qarab aniqlashdan iborat bo`lgan edi. Miqdoriy analiz esa avval tekshirish san`ati deb ataluvchi shaklda paydo bo`ldi, bu yo`l bilan oltin va kumush kabi qimmatbaho metallarning tozaligi (probasi) aniqlanardi. Bu usullar umuman olganda, ana shu metallarni ishlab chiqarishda boradigan asosiy jarayonlarni takrorlashdan iborat edi.
Analitik kimyo fan sifatida XVII asrning o`rtalaridan boshlab rivojlana boshladi.
Robert Boyl’ (1627-1691) murakkab moddalarning kimyoviy jihatdan parchalanmaydigan tarkibiy qismi-kimyoviy element haqidagi tushunchani fanga kiritgandan keyin rivojlana boshladi. U o`zigacha ma`lum bo`lgan sifat reaksiyalarining hammasini tartibga soldi va o`zi bir necha reaksiyalarni tavsiya qilib, «ho`l usul» bilan qilinadigan analizga asos soldi. Jumladan u birinchi marta kislota va asoslarni aniqlashda «indikator» sifatida ishlatiladigan «lakmus» va o`simliklardan olinadigan ba`zi bo`yoqlardan foydalandi. U «Kimyoviy analiz», «element» terminini ham kiritgan edi. U HCl ni aniqlash uchun AgNO3, mis tuzlarini aniqlash uchun esa ortiqcha miqdorda ammiak ishlatdi va hokazo.
XVIII asrda eritmalardan metallarni (kationlarni) guruhlari bilan ajratish usuli T. Bergman (1735-1784) tomonidan joriy qilindi. Bu esa sifat analizi taraqqiyotida katta yutuq bo`ldi va sistemali analiz qilish usuliga asos solindi.
Sifat analizining boshqa metodi, chunonchi mikrokristalloskopik analiz XVIII asrda Rossiyada M. V. Lomonosov (1711-1765) va ayniqsa T. E. Lovits (1757- 1804)ning ilmiy ishlari tufayli vujudga keldi. Lovits adsorbtsiya hodisasini ham ochdi. Lomonosov 1744 yilda birinchi bo`lib sifat analizida mikroskop qo`lladi va kristallarning shakliga qarab analiz qilinayotgan modda tarkibi haqida xulosa chiqardi. Lomonosov o`z ishlarida fil’trlash, cho`ktirish, quritish va cho`kmalarni tortish ishlarini bajardi. Lomonosov analitik kimyoni taraqqiy qildira borib, 1756 yilda modda massasining saqlanish qonuni isbotladi.
Lavuaz’e (1743-1794) kislorod analizi asosida kislorod bilan yonish nazariyasini ishlab chiqdi va elementlarning miqdoriy nisbatlari bo`yicha bir necha kimyoviy analiz seriyasini, murakkab anorganik moddalarda ishlab chiqdi. SHu asosida organik moddalarning element analizi asoslarini yaratdi. U birinchi bo`lib havo va suvning miqdoriy tarkibini aniqladi.
|
| |
Havo liniyalarining shikastlanish sabablari

kabilarning ustidan o‘tish joylaridan tashqari barcha holatlarda havo liniyasi
o‘tkazgichlari yoki troslarining og‘irlik markazlari balandliklari gabarit oraliq uchun
quyidagi formula bo‘yicha aniqlanadi:
hc
h
1
h2
2
f
.
2
3
Bu yerda
h
1
h
2
- o‘tkazgich yoki trosning tayanchga mahkamlanish balanliklari
(tayanch o‘rnatilgan joyda yer sathiga nisbatan), m; f - o‘tkazgich yoki trosning eng katta
solqiligi, m.
Shamlning o‘tkazgich yoki trosga berivchi yuklamasi birinchi zonaning tezlik
bosimini ko‘paytirish orqali aniqlanadi. Hisoblashlarda shamolning tezlik bosimi emas,
balki tezligidan kelib chiquvchi hollarda ham balandlik bo‘yicha tezlikni oshish
koeffitsientidan foydalaniladi.
1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining konstruktiv-mexanik qismlari axamiyati - bet 3

tross ustuniga mahkamlanadi. Tayanchlar liniyalarni ekpluatatsiya qilishda normal va
avariya holatida ham o‘tkazgichlarni yer sathidan ma’lum balandlikda ishonchli tutib
turish uchun mo‘ljallangan. Tayanchlarning konstruksiyasi tayanch materialiga qarab
ham turlichadir. Izolyatorlar tayanchlarning yerga ulangan qismi bilan kuchlanish
ostidagi o‘tkazgichlar o‘rtasida yetarli darajada elektrik oraliqni ta’minlashi zarur. Liniya
armaturalari o‘tkazgichlarni izolyatorlarga, izolyatorlarni tayanchga bog‘lovchi
kompleks qurilmalar yig‘indisidir. Va nihoyat, fundamentlar tayanchlarni hududda
qo‘zg‘almas turishi uchun xizmat qiladi.
Adabiyotlar: A1; A4; Q9 - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini to‘lovchilar. Soliq solish ob'ekti.
Soliq
solinadigan baza. Jismoniy shaxslarning jami daromadi tarkibi. Imtiyozlar. Soliq stavkalari.
Soliqni
hisoblab chiqarish va soliq hisob-kitoblarini taqdim etish hamda to‘lash tartibi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari:
ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,blits-so‘rov
Adabiyotlar: A1; A4; Q9.
28. Yagona soliq to‘lovi va ijtimoiy jamg‘armalarga majburiy to‘lovlar (2 soat)
Yagona soliq to‘lovi to‘lovchilar. Mikrofirmalar va kichik korxonalar
tomonidan yagona soliq
to‘lovini qo‘llashning o‘ziga xos xususiyatlari. Soliq solish ob'ekti. Soliq solinadigan baza. Imtiyozlar.
Yagona soliq to‘lovini hisoblab chiqarish, uning hisob-kitoblarini taqdim etish va uni to‘lash tartibi.
Ijtimoiy jamg‘armalarga majburiy to‘lovlar: yagona ijtimoiy to‘lov
va fuqarolarning byudjetdan
tashqari Pensiya jamg‘armasiga sug‘urta badallari hamda Byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasiga
majburiy ajratmalar.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari:
ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,pinbord
Adabiyotlar: A1; A4; Q9.
2.2. AMALIY MASHG‘ULOTLARNING TAVSIYA ETILADIGAN MAVZULARI
1. Buxgalteriya hisobining mohiyati, predmeti va metodi (4 soat)
Buxgalteriya hisobining mohiyati va hisobning oldiga qo‘yiladigan talablar.
Hisobda
qo‘llaniladigan o‘lchovlar va hisob turlari. Buxgalteriya
hisobining maqsadi,
asosiy vazifalari va
funksiyalari. Xo‘jalik mablag‘lari (aktivlar). Xo‘jalik mablag‘larining tashkil topish manbalari (passivlar).
Buxgalteriya hisobi predmetining umumiy ta'rifi. Buxgalteriya hisobining metodi va metodi elementlari
(usullari) ning tavsifi. Buxgalteriya hisobining ob'ektlari va sub'ektlari.
Buxgalteriya hisobining
funksiyalari.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari:
mashqlar bajarish, kichik guruhlarda ishlash, klaster
Fan bo‘yicha talabalarning bilim, ko‘nikma va malakalariga qo‘yiladigan talablar

|
Fan bo‘yicha talabalarning bilim, ko‘nikma va malakalariga qo‘yiladigan talablarBog'liq Buxgalteriya1.2. Fan bo‘yicha talabalarning bilim, ko‘nikma va malakalariga qo‘yiladigan talablar
«Qishloq xo‘jaligida buxgalteriya hisobi va soliqqa tortish” fanini o‘zlashtirish jarayonida bakalavr:
- buxgalteriya hisobining mohiyati, predmeti, metodi va usullari;
- buxgalteriya hisobining tashkil etish va yuritishning me'yoriy-huquqiy asoslari;
- aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapital hisobini yuritishning asosiy qoidalari;
- buxgalteriya hisobi axborotlarini yig‘ish, ishlov berish va ularni taqdim etish;
- soliqlarning mohiyati, zarurligi va funksiyalari;
- soliq tizimi va soliqlarning guruhlanishi;
- qishloq xo‘jalik korxonalarining soliq tizimi;
- soliqqa tortish usullari haqida tasavvurga ega bo‘lishi;
- buxgalteriya hisobining usullarini;
- buxgalteriya hisobining schyotlari va ikki yoqlama yozuvni;
- hujjatlashtirish va inventarizatsiyani;
- buxgalteriya hisobi registrlari va shakllarini;
- aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapital hisobini tashkil etishni;
- xarajatlar va olingan mahsulotlar hisobini yuritishni;
- daromadlar va xarajatlarni hisobga olish hamda moliyaviy natijalarni aniqlashni;
- moliyaviy va statistik hisobotlarni tayyorlash va tuzishni;
- qishloq xo‘jalik korxonalari soliq ob'ekti, soliq stavkalari, soliq imtiyozlari va soliqlarni hisoblash
va to‘lash muddatlarini;
- jismoniy shaxslarni soliqqa tortishni bilishi kerak;
- xo‘jalik muomalalarini hujjatlashtirish;
- xo‘jalik muomalalarini buxgalteriya schyotlarida ikki yoqlama aks ettirish;
- aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapital hisobini yurita olish;
- xo‘jalik operatsiyalarini hisob registrlarida aks ettirish;
- moliyaviy va statistik hisobotlarni tuzish;
- soliq ob'ektlarini to‘g‘ri aniqlash;
- soliq imtiyozlarini to‘g‘ri qo‘llay olish;
- soliqlarni hisoblash varaqalarini tuzish va soliq organlariga taqdim etish ko‘nikmalariga ega
bo‘lishi lozim.
- buxgalteriya hisobining usullaridan foydalana olish;
- buxgalteriya hisobini ikki yoqlama yozuv usulida yuritishni bilish;
- hujjatlashtirishni bilishi hamda inventarizatsiyani tashkil etish va o‘tkaza olishi;
- aktivlar, majburiyatlar va xususiy kapital hisobini tashkil eta olish;
- xarajatlar va olingan mahsulotlar hisobini yuritish;
- daromadlar va xarajatlarni hisobga olish hamda moliyaviy natijalarni aniqlash;
- moliyaviy va soliq hisobotlarni tayyorlash va tuzish;
- yagona yer solig‘i, jismoniy shaxslardan olinadigan soliq va boshqa soliqlarni hisoblab chiqarish,
buxgalteriya hisobida aks ettirish va o‘tkaza olish malakalariga ega bo‘lishi kerak.
|
| |
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10

Kassadagi pul mablag‘larini hisobga olishning vazifalari. Kassa muomalalarini
amalga oshirish
qoidalari. Kassa muomalalarini dastlabki hujjatlashtirish. Kassa daftarini yuritish qoidalari. 5000-
“Kassadagi pul mablag‘larini hisobga oladigan schyotlar» schyotining tavsifi va boshqa schyotlar bilan
bog‘lanishi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari:
ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza, blits-so‘rov
Kimyoviy analizning bosqichlari

|
Kimyoviy analizning bosqichlari
|
bet | 4/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishiKimyoviy analizning bosqichlari. Kimyoviy analiz murakkab va ko`p bosqichli jarayon bo`lib, o`z ichiga vazifaning qo`yilishi, analiz usuli va sxemasini tanlash, namuna olish, uni analizga tayyorlash, analizni bajarish, natijalarni matematik statistik qayta ishlash, ularni taqdim etish va saqlash bosqichlarini oladi. Analizdan kutilgan oxirgi natija moddaning miqdori, tasdiqlanishi yoki tuzilishi bilan bog’liq.
Keyingi yillarda sifat analizida kislota-ishqorli metod qo`llanilmoqda. Bu metod bo`yicha klassifikatsiyalashda kationlar 6 ta analitik guruhga bo`linadi.
I-guruh-K+ , Na+ , NH4 + . Guruh reagenti yo`q.
II-guruh-Ba +2 , Sr+2 , Ca+2 . Guruh reagenti suyultirilgan H2SO4 yoki SO4 -2 ioni. Bu guruh kationlarining hammasi SO4 -2 bilan cho`kma hosil qiladi.
III-guruh- Al+3 , Cr+3 , Cr+6 , Zn+2 , As+3 , As+5 , Sn+2 , Sn+4 . Guruh reagenti ishqor eritmalari. Hosil bo`lgan cho`kmalar ortiqcha ishqorda eriydi.
IV-guruh- Mn+2 , Mg+2 , Bi+3 , Fe+2 , Fe+3 , Sb(III),(V). Guruh reagenti ishqor eritmalari. Hosil bo`lgan cho`kmalar III-guruh kationlaridan farqli ravishda ortiqcha ishqorda erimaydi.
V-guruh- Ñu+2 , Co+2 , Ni+2 , Hg+2 , Cd+2 . Guruh reagenti ishqor eritmalari. Hosil bo`lgan cho`kmalar ortiqcha miqdor NH4OH da eriydi va kompleks birikmalar hosil qiladi.
VI-guruh- Àg+ , Hg2 +2 , Pb+2 . Guruh reagenti suyultirilgan HCl.
Mavzu: Anionlarning analitik guruhlarga sinflanishi. I-III analitik guruh anionlari.
Reja:
1. I-II-III guruh anionlariga umumiy xarakteristika.
2. Gruppa reagentlarining ta‘siri.
Miqdоriy tahlilning vazifasi va tahlil usullari
Hajmiy tahlil haqida tushuncha
|
| |