nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Kirish.

Mavzuning dolzarbligi - Buxoro davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti biologiya kafedrasi

Kirish.
Mavzuning dolzarbligi. Suvo`tlar yuksak o`simliklar kabi ekosistemaning muhim komponentlaridan sanaladi. Tabiatda keng tarqalgan tirik organizamlar orasida suvo’tlar o’zining har tomonlama foydali xususiyatlari bilan alohida ahamiyatga ega. Suvo’tlar tabiatda modda almashuvida, organik moddani sintezlovchi produtsentlar hisoblanadi. Suvda yashaydigan suvo’lar suvdagi tirik organizmlar uchun kislorod ishlab chiqaradi. Ma’lumotlarga ko’ra havodagi kislorodning salmoqli qismini dengiz va okeanlardagi suvo’tlar yetishtirib beradi. Suvo’tlar yer yuzidagi salkam 60% aholini ozuqa ratsioni tarkibiga kiradi. Dengiz va okeanlar sohillarida yashovchi xalqlar laminariya, ulva, parferiya kabi dengiz suvo’tlarini qadimdan istimol qilib kelishadi. Bu suvoi’tlarini tarkibida inson organizimi uchun barcha kerakli moddalar oqsil, yog’, uglevodlar, aminokislotalar va ko’plab vitaminlar aniqlangan ayniqsa yuqorida keltirib o’tilgan suvo’tlarining amaliy ahamiyati ancha keng o’rganilgan.
Suv havzalarida mikroskopik suvo’tlar ham uchraydiki, ular suvdagi kislorod bo’lish bilan bir qatorda suvdagi hayvonot uchun almashtirib bo’lmas oziqa hisoblanadi. Mikroskopik suvo’lar orasida fitoplankton suvo’tlar baliq chavoqlari uchun eng asosiy ozuqa hisoblanadi, shuning uchun baliqchilik xo’jaliklarida suv havzasining yuzasini keng bo’lishi, quyosh nuri tik tushib suvning yuzasi yaxshi isishiga e’tibor qaratadi. Bu esa suvda fitoplanktonlarni jadal rivojlanishini ta’minlaydi.Tuxumdan yangi chiqqan chavoqlar oqsil, yog’, uglevod va mikroelementlarga boy fitoplanktonlar bilan oziqalanib tez rivojlanadi.
Algoflorani inventarizatsiyasi muhim vazifa hisoblanadi, chunki suv havzalari ekosistemalari iqlim o`zgarishlari, fizik-geografik sharoitlarga, bundan tashqari insonning xo`jalik faoliyati oqibatlariga o`tа ta`sirchan. Suv havzalardagi suvo`tlar florasini o`rganib, havzaning ekologik sanitariya holatini baholash, hamda uni kelajakdagi holatini bashorat qilish imkoniyalari mavjud. Suvo`tlar jamoalarini sifat va son jihatdan tadqiq etish keyingi ishlarning imkoniyatlarini ochuvchi asosiy bosqichdir. Suvning o`z-o`zini tozalash va suv sifatini shakllanishida organik moddalarning bunyodkori bo`lmish-suvo`tlar muhim ahamiyatga ega bo`lib, ular suvni tozalashda faol ishtirok etadi va suvni erigan kislorod bilan ta`minlaydi. Ular moddalarning gidroekosistemadagi davriy xarakatida, oziqa zanjirida ishtirok etadi, suv gidrobiontlari hayotiy faoliyatiga muhim ta`sir ko`rsatadi. Saprobiologik indikator suvo`tlari esa, suvni sifat ko`rsatkichini baholashda muhim rolni bajaradi, bularning barchasi nafaqat ilmiy, balki muhim amaliy ahamiyat kasb etadi (Alimjanova, 2007; Alimjanova, Shaimkulova, 2008).
Keyingi yillarda ekosistemalarga antropogen ta`sirning ortishi suv havzalarini faqat flora-faunistik nuqtai nazardan emas, balki ekologik sanitariya holatini ham o`rganish, unga ta`sir etuvchi omillarning darajasini aniqlash, monitoring qilish, qolaversa oldini olish kabi vazifalarni ham bajarishni taqozo etmoqda.
|
Tadqiqot ob`ekti va predmeti - Buxoro davlat universiteti tabiiy fanlar fakulteti biologiya kafedrasi

Tadqiqot ob`ekti va predmeti. Buxoro shahar suv tozalash inshooti va suvo`tlar kollektsiyasi namunalari.
Tadqiqotning maqsadi Buxoro oqova suvlarni tozalash biologik hovuz suvida keyingi yillardagi ifloslanish darajasini indikator saprob suvo`tlar yordamida monitoring qilishdan iborat.
Tadqiqot vazifalari.
1. Buxoro oqova suvlarni tozalash biologik hovuz suvlarining indikator-saprob algoflorasini o'rganish.
2. Buxoro oqova suvlarni tozalash biologik hovuz suvida indikator fitoplanktonlarni mavsumiy dinamikasini o'rganish.
3. Buxoro oqova suvlarni tozalash biologik hovuz suvida dominant indikator fitoplanktonlarni aniqlash.
|
X.3. Oqova suvlarni tayyorlash qurilmalari

154
3. Neft konini ishlash davri mobaynida neftni suvlanishi oshishi bilan bir
qatorda bu qurilmaning mahsuldorligi ham ochib borishi zarur;
4. Bu qurilmadagi oqova suvlar havodagi kislorodi bilan ta’sirlashib turadi.
Natijada bu kislorodi oqova suvlarda erib, suv uzatkichlar va nasoslarning
karroziyasiga sabab bo‘ladi.
Hozirgi vaqtda oqova suvlarni tozalashning yopiq usuli qo‘llanilmoqda, bunda
suv havo bilan ta’sirlashmaydi. Mana shunday qurilmalarning biri X.2– rasmda
ko‘rsatilgan.
Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish

|
Talabalarini o‘zlashtirishini tekshirish
|
bet | 282/316 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #138330 |
Bog'liq Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafeTalabalarini o‘zlashtirishini tekshirish:
Test nazorat savollari
1. Mikrokapsula bu:
a. ta'siri yo’naltirilgan yangi dori shakli
b. qattiq, suyuq, gazsimon moddalarni kichik zarrachalari polimеr qobiq bilan o’ralgan yangi dori turi
v. dorivor moddalar saqlovchi sun'iy zarrachalar
g. dorivor moddalarni to’qimalarga yo’naltiruvchi dori turi
d. 3-nchi avlod dori turlari
2.Mikrokapsulalar o’lchami:
a. 1 dan 500 mkm gacha
b. 0,1 dan 200 mkm gacha
v. 100 mkm gacha
g. 500 dan 1000 mkm gacha
d. 1mkm gacha
3. Mikrokapsula farmatsiyada qachon qo’llana boshlangan?
a. 50 - yilgacha
b. 70 - yillardan
v. IX asrda
g. 50 - va 60 - yillar boshida
d. endi paydo bo’ldi
4.Mikrokapsula tarkibidagi ta'sir etuvchi modda mikrokapsulaning nеcha foizini tashkil etadi?
a. 15 % gacha
b. 100 % gacha
v. 50 % ni
g. 15-99 %
d. 10 % ni
5. Mikrokapsula olinishda qobiq hosil qiluvchilar:
a. suvda eruvchan
b. suvda erimaydigan
v. moyda eruvchan
g. suvda eruvchan va erimaydigan, mum, lipidlar va ichakda
eriydigan birikmalar, ya'ni to’rt guruhga bo’linadi
d. moyda erimaydigan
6. Mikrokapsulalar olish usullari:
a. ultratovush yordamida
b. dispеrgirlash
v. fizikaviy, fizik-kimyoviy va kimyoviy
g. suyuqliq bilan aralashtirish
d. oddiy usullar
7. Koatsеrvatsiya so’zi nimani bildiradi?
a. suv yoki moy tomchilarini bir joydagi yig’indisi
b. emulgirlash
v. gеtеrogеn suyuq tizim
g. emulsiya hosil bo’lishi
d. zarrachalar bilan mikrokapsula qoplanishi
8. Murakkab koatsеrvatsiyaning ta'rifi:
a. polimеrlarning salbiy va ijobiy zaryadlari bo’lishi
b. pH ning o’zgarishi
v. muhitni ta'siri
g. haroratning ta'siri
d. rеaktsiyalar natijasi
9.Nanokapsula bu:
a. kattaligi 1 mkm kichik bo’lgan mikrokapsulalar
b. 0,1 mkm dan 10 mkm gacha bo’lgan mikrokapsulalar
v. 0,1 dan 200 mkm gacha bo’lgan mikrokapsulalar
g. 1-10 mkm li mikrokapsulalar
d. 10mkm dan kichik bo’lgan mikrokapsulalar
10.Nanokapsulalar ishlatilishi:
a. parеntеral dori turlarida
b. pеroral dori turlarida
v. liposomalarda
g. tashqi dori turlarida
d. tayyor mahsulot sifatida
11. Mikrosfеralar bu:
a. yadro qismi dori modda va qobiq qismi monomolеkulyar polimеrli ta'siri uzaytirilgan dori turi
b. mikrokapsulalardan farqi yo’q
v. katta-kichikligi bilan farq qiladigan mikrokapsulalar
g. oshqozon muhitga chidamli mikrokapsulalar
d. kimyoviy rеagеntlarga turg’un mikrokapsulalar turi
12. Mikrokapsulalardan qaysi dori turlari olinadi?
a. spansula, mеdula, “rеtard” tablеtkalari, brikеtlar, surtmalar, rеktal kapsulalari, malhamlar, in'еktsion eritmalari, ko’z tomchilari.
b. surtmalar, rеktal kapsulalari, malhamlar.
v. spansula, mеdula, “rеtard” tablеtkalari, brikеtlar.
g. in'еktsion va infuzion eritmalari, ko’z tomchilari.
d. poroshoklar, spansula, mеdula, “rеtard” tablеtkalari, trituratsion tablеtkalar, brikеtlar, surtmalar, rеktal kapsulalari, malhamlar, in'еktsion eritmalari, ko’z tomchilari.
|
| |
DS MAX dasturi - Innovatsiyalar vazirligi jizzax davlat pedagogika universiteti

174
to‘plangan tugmalardan iborat panel.
3.
(Viewports) proeksiyalar oynasi. Sahna obyektlarini turli proeksiyalarda
tasvirlash va ular bilan ishlash.
4.
(Command panels) buyruqlar paneli. Oltita
sahifada sahna obyektlari
parametri va sozlash, obyektlar bilan ishlash uchun buyruqlar tarkib topgan.
5.
Yo‘l ko‘rsatish satri. Foydalanuvchini keraklicha ish tutish haqida
xabardor qiladi.
6.
Holatlar
satri.
Tanlangan
obyektning
sahnada
joylashish
koordinatalarini ifodalaydi.
7.
Proeksiyalar oynalarini boshqarish. Sahna obyektlarini ko‘rinish
ekraniga
tasvirlanishini
ta’minlovchi
buyruqlarning
barchasi
(kattalashtirish/kichiklashtirish, masshtablash, burish).
Pastgi qismida animasion videolavhalar yaratish uchun uskunalar joylashgan.
137-rasm. Autodesk 3D Studio Max grafik muharriri interfeysi
Oddiy
tugmalardan tashqari, belgilangan buyruqlarni qo‘llashning turli
variantlarini taklif etuvchi suriladigan panel ham mavjud.
Suriladigan panelning
belgisi tugmaning pastgi o‘ng qismida joylashgan qora rangdagi uchburchak
hisoblanadi. Bunday panelni ochish uchun kursorni uning ustiga olib borish lozim,
175
sichqonchaning chap tugmasini bosib (panel chiqadi)
turgan holda kerakli buyruq
tanlanadi.
138-rasm. Suriladigan panel
X.3 – rasm. O‘zan osti suv olgichlar va ochiq suvolgichlar sxemalari keltirilgan

|
X.3 – rasm. O‘zan osti suv olgichlar va ochiq suvolgichlar sxemalari keltirilganBog'liq N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,X.3 – rasm. O‘zan osti suv olgichlar va ochiq suvolgichlar sxemalari keltirilgan.
. Aralashtirgich (3) dan ifloslangan suv koagulyatsiya bilan birgalikda
tiniqlantirgish (tindirgichga) (4)ga boradi. Bu yerda reaksiya natijasida alyumin
gidrooksidi Al(OH)
3
va temir gidrooksidi Fe(OH)
3
hosil bo‘ladi va cho‘kadi.
Tiniqlashtirgich (tindirgich) (4) dan tozalangan suv qum filtrlariga (5) boradi, ulardan
esa toza suv rezervuarlariga (6) o‘zi oqib tushadi. Rezervuarlardan (6) suv ikkinchi
ko‘tarish nasos stansiyalarining (7) qabuliga boradi. Bu yerdan suv magistral
suvuzatkichga transport qilinadi, so‘ngra esa ko‘pqatorli nasos stansiyalari (KNS)
yordamida haydovchi quduqlarga haydaladi.
Nazorat savollari
1. Qatlam suvlari kimyoviy tarkibiga qarab nechta guruhga bo‘linadi?
2. Minerallanish deb nimaga aytiladi?
3. Oqova suvlar tarkibi.
4. Qatlamdan olingan suvlarni qayta haydash qanday muammolarni hal qiladi?
5. Oqova suvlardan foydalanish qanday qiyinchiliklarni tug‘diradi?
6. Oqova suvlarning kanalizatsiyasi deganda nima tushuniladi?
X-bob bo`yicha xulosa
Bu bo’limda qatlam suvlar kanalizatsiyasi, neft konlaridagi oqova suvlarga
ko‘rsatiladigan talablar, suvni qatlamga haydashga yaroqliligini aniqlash, oqova
suvlarni tayyorlash qurilmalari, chuchuk suvlarni tayyorlash qurilmalari haqidagi
ma’lumotlar keltirilgan.
157
XI-bob. Kondagi kompressor va nasos stansiyalari
XI.1. Kondagi kompressor stansiyalari haqida asosiy tushunchalar
Gazlarni haydash uchun mo‘ljallangan mashinlarga ularning hosil qilgan
bosimidan kelib chiqqan holda mos ravishda - ventilyatorlar yoki kompressorlar deb
ataladi.
Mashinadan chiqishdagi bosimning, mashinaga kirishdagi bosim qiymatiga
nisbati farqi 1,5 gacha bo‘lgan gazlarni haydovchi mashinalarga - ventilyatorlar deb
ataladi.
Bosimlar (kirish va chiqishdagi) farqi 1,5 dan katta bo‘lgan gazlarni siqib
haydaydigan va sun’iy sovutish sistemasiga yega bo‘lgan mashinalarga -
kompressorlar deb ataladi.
Kompressorlar gazlarni siqish va uni quvur orqali uzatishga mo‘ljallangan
mashinalar hisoblanadi.
Idishlardagi vakuum bilan birgalikda gazlarni atmosfera bosimigacha yoki
undan katta qiymatlarga siquvchi mashinalarga - vakuum nasoslar deb ataladi.
Konstruktiv tuzilishiga ko‘ra - hajmiy kompressorlar: rotorli yoki porshenli
kompressorlarga bo‘linadi. Parrakli kompressorlar esa markazdan qochma va
bo’ylama kompressorlarga bo‘linadi. Sanoatda qo‘llaniladigan har xil turdagi
kompressorlarning asosiy parametrlar jadvalda keltirilgan.
Massiv rotor aylanish jarayonida po‘lat plastinkalar fazalarida erkin
harakatlanishi mumkin. Plastinkalar oralig‘ida gazning aylanish jarayonida so‘ruvchi
trubka dan gazni olib bosimli trubka orqali quvurga uzatadi.
Rotorli kompressorning vali elektrodvigatel orqali reduktorsiz to‘g‘ridan-
to‘g‘ri ulanishi mumkin.
Pоrshеnning оldinmа-kеyin hаrаkаti dаvоmidа quyidаgi jаrаyonlаr аmаlgа
оshаdi: kеngаyish, so’rish, siqilish vа hаydаsh (itаrish).
|
| |
N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov - bet 107

N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov
N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov
|
X.2–rasm. Oqova suvlarni tozalashning yopiq usuli

|
X.2–rasm. Oqova suvlarni tozalashning yopiq usuliBog'liq N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,X.2–rasm. Oqova suvlarni tozalashning yopiq usuli.
Suvlangan neft yig‘ish kollektori (1) dan aralashtirgich (2) ga boradi. Bu yerda
u neftni tayyorlash qurilmasi (12) dan quvvatuzatkich (13) orqali keluvshi
deemulgatorli issiq suv bilan aralashadi. Aralashtirgichdan suvlangan neft
taqsimlovshi kollektor (3) ga boradi va juda sekin tezlik bilan suvli yostiqdan
yuviladi. Suvning asosiy massasi taqsimlovchi kollektorning pastki qismida neftdan
ajralib toza holda (6) chiziq bo‘ylab germetiklangan sig‘imlarga (22) boradi. U
yerdan nasos (23) bilan qo‘shimcha tozalanmay KNS ga (ko‘p qatorli nasos
stansiyalariga ) uzatiladi.
Qisman suvlangan neft (5 % gacha) po’kak (poplavok) mexanizm (5) orqali (7)
chiziq bo‘ylab issiqlik almashtirgichga (10), so‘ngra taqsimlovshi ajratgichga (11),
isitgich – ajratgichga (12) boradi. Bu yerda neft to‘liq suvsizlantiriladi va
tuzsizlantiriladi. Isitgich – ajratgich (12) dan yuqorida aytib o‘tilganidek issiq suv
155
qisman aralashtirgich (2) ga, so‘ngra (14) chiziq bo‘ylab tindirgichlarning (21)
taqsimlab beruvshi kollektorlariga (20) boradi.
Tindirgich (21) larda neft tomchilaridan tozalangan suv nasos qabuli (23) ga
borib, undan ko‘pqatorli nasos stansiyalariga (KNS) uzatiladi.
X.4. Chuchuk suvlarni tayyorlash qurilmalari
Yuqorida aytib o‘tilganidek, neft konlarida qatlam bosimini ushlab turish
uchun qatlamlarga daryo, ko‘l va suv omorlaridagi chuchuk suvlarni haydash
mumkin. Ba’zan artezian quduqlaridan olingan yer osti suvlaridan ham Shu
maqsadda foydalanish mumkin. Yer osti suvlarining tarkibi yil fasllari o‘zgarishi
bilan ham o‘zgarmaydi va ularni qatlamga tozalamay turib ham haydash mumkin.
Yer osti suvlaridan farqli ravishda daryo va ko‘l suvlarining sifati past bo‘ladi.
Bular suv tozalash stansiyalarida qayta ishlanishi mumkin.
Amaliyotda mahsuldor qatlamlarni suv bostirishda o‘zan osti suv olgich va suv
tozalash stansiyalari keng tarqalgan.
O‘zan osti suvolgichlari uchun daryoning qirg‘oq qismidan 20-30m
chuqurlikda
quduqlar
kovlanadi
va
300mm
diametrli
quvurlar
bilan
mustahkamlanadi. Bu quvurlarga suv ko‘targish quvurlar (2) tushuriladi. Daryoning
suvi qumli qatlamdan filtrlanib quduqqa tushadi.
Quduqdan toza suv daryo bilan rezervuar sathlari farqi ta’sirida va
vakuumkompressor yordamida hosil qilingan vakuum ta’sirida vakuum-havzaga (4)
boradi. Undan nasos (6) yordamida toza suv rezervuariga (8) uzatiladi. Nasos (9) lar
yordamida toza suv rezervuar (8) dan olinib magistral suvuzatkichga haydaladi.
Magistral suvuzatkichlardan suv ko‘pqatorli nasos stansiyalariga (KNS), ulardan esa
haydovchi quduqlarga boradi.
Ochiq suvolgichlar sxemasida ifloslangan daryo suvi quvur (2) orqali birinchi
ko‘tarish nasos stansiyalariga boradi. Birinchi ko‘tarish nasos stansiyalaridan
ifloslangan suv aralashtirgichga (3) ga boradi. Bu yerda meyorlagich (2) yordamida
tinimsiz ravishda koagulyatsiya yetkazib berib turiladi (oltingugurtsuvchilli
alyuminiy Al
2
(SO
4
)
3
x18H
2
O yoki temir kuporasi FeSO
4
)
|
| |
N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. Ashurov - bet 109

185
XII-bob bo`yicha xulosa
Bu bo’limda
neft va gazni tashish usullari, neft, gaz mahsulotlarini tashish
usullari, temir yo`l transportida neft mahsulotlarini tashish,
suyultirilgan gazlarni
temir yo`l transportida tashish, suv transporti orqali tashish, suyultirilgan gazlarni suv
transportida tashish, suyultirilgan gazlarni quvurlar orqali tashish, suyultirilgan
gazlarni avtomobil transportida tashish haqidagi ma’lumotlar keltirilgan.
186
XIII-bob. Neftni qizdirish
XIII.1. Parafin yotqiziqlari tarkibi
Parafinli yotqiziq tarkibi, neft tarkibi va termodinamik sharoitiga bog’liq
bo’lib, unga ko’ra shakillanadi. Neft harorati pasaytirilishi hisobiga bir muncha
yengil
qotadigan uglevodorodlar, keyin barcha qotadigan uglevodorodlar
kristallanadi. Shunday qilib bitta quduqda parafin yotqiziqlari tarkibi ham har xil
bo’lishi mumkin.
Ular asfalten, smola va qattiq uglevodorod tarkiblariga ko’ra
farqalanadi. Qatlam qalinligi bo’yicha parafin tarqalishi har xil bo’lishi jarayonning
xarakterli xususiyatlaridandir. Yotqiziq qalinligining devor yaqinida parafin ko’proq
bo’ladi. Bu shuni ko’rsatadiki yotqiziq yig’ilishida qalinlik ichki qismida parafin
qayta kristallanadi. Yotqiziq zichlanadi, suyuqroq qismi siqib chiqariladi. Ko’pincha
parafin yotqizig’ida suv va mexanik qo’shimchalar bo’ladi. Quyidagi tarkib bilan
parafin yotqiziqlari tavsiflanadi: parafinlar (
10-75%), asfal’tenlar (
2-5%),
smolalar
(
11-30%), aloqador neft (
60% gacha), mexanik qo’shimchalar (
1-5%).
Neft tarkibida metan qatori qattiq uglevodorodlari bilan bir qatorda, davriy
tuzilishli va normal va izoparafin bog’lamli moddalar ham bo’ladi. Bu
uglevodorodlar serezin tarkibiga kiradi.
Serezinlar- bu tarkibi va xossasi bilan parafindan farq qiluvchi yuqori eruvchan
uglevodorodlardir.
Parafinlar erish harorati 45-54
o
C, serezinlarniki
65-88
o
C.
Parafinlar plastinka va plastinkali lenta ko’rinishida oson kristallanadi; Serezinlar
kichik ignasimon tuzilishga ega va qiyin kristallanadi.
Parafinlar qaynash harorati
550
o
C gacha, serezinlar
600
o
C dan yuqori. Serezinlar kimyoviy aktivligi yuqori.
Neftni tahlil qilishda parafin va serezinga bo’lmasdan, qattiq parafinli
uglevodorodlarning umumiy tarkibi bo’yicha baholanadi.
Neft tarkibidagi parafinlar holati bosim va haroratga bog’liq bo’ladi.
XII.9-rasm. Suyultirilgan gazlarni quvur orqali tashishning umumiy chizmasi

184
ishlatilish maqsadiga ko`ra: tashuvchi va taqsimlovchilarga bo`linadi.
Tashuvchi
avtosisternalar suyultirilgan gazlarni, gaz beruvchi zavoddan oraliq bazalari va gaz
to`ldiruvchi stantsiyalarga tashish uchun foydalaniladi.
Tarqatuvchi avtosisternalar,
suyultirilgan gazlarni iste‘molchilar ballonlariga quyish uchun mo`ljallangan. U
tegishli nasos va boshqa moslamalar bilan jihozlangan. Sisternalar, silindr
ko`rinishidagi idish bo`lib, avtomobil shosseyiga o`rnatilgan.
Sisternaning turlariga
ko`ra, hajmlar 4 – 15 m
3
gacha bo`ladi. Suyultirilgan gazlarni ballonlarda tashish
oddiy bort mashinalarida va maxsus kassetali avtomashinalarda tashiladi. Bu
mashinalar orqali, birdaniga 55 tadan 77 tagacha bo`lgan ballonda gaz tashish
mumkin. Ballonlar andozalar (GOST) bo`yicha
tayyorlanib, ular 1,6 MPa gacha
bo`lgan bosimda ishlashlari mumkin. Standart bo`yicha ballonlar hajmi 2,6, 5, 12, 27,
50 va 80 l bo`ladi. «Sirpanuvchi» (olib quyiladigan) rezervuarlarda suyultirilgan
gazlarni tashish, oraliq va gaz to`ldiruvchi stantsiyalardan
uzoq joylashgan
iste‘molchilar uchun foydalaniladi. Bunday rezervuarlarning hajmi 0.5 – 3.5 m
3
bo`ladi. Bularning ichida ko`proq ishlatiladigan rezervuarlar RS–1600 (hajmi 1600 l)
bo`lib, 1,8 MPa bosim ostida ishlashga mo`ljallangan. «Sirpanuvchi» rezervuarlarda
suyultirilgan gazlarni tashish, ballonlarda tashishga qaraganda 20 – 25 foiz arzonga
tushadi.
XI.2-rаsm. Mаrkаzdаn qоchmа - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A....

165
mumkin, yo‘naltiruvchi quvur yopiqligida ham ishga tushirib yuborish mumkin,
nasos o‘qini to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektroyuritkich o‘qiga ulash mumkin, ya’ni
qo‘shimsha uzatkichlarni hojati yo‘q. Yo‘naltirilayotgan suyuqlik miqdorini sekin-
asta o‘zgartirib borish mumkinligi, gabaritlari uncha katta bo‘lmaganligi hamda
suyuqlik tarkibida mexanik moddalar bo‘lsa ham haydash mumkinligi markazdan
qochma nasoslarni keng qo‘llanilishiga sabab bo‘lmoqda.
Magistral neft quvurlaridagi nasos stansiyalari juda katta murakkab inshoot
bo‘lganligi tufayli bunday stansiyalarni boshqarish va xizmat ko‘rsatish uchun
qo‘shimcha ustaxona, omborxona, suv va kanalizasiya ta’minoti tizimlari ham
qurilishi kerak bo‘ladi.
Asosiy inshootlardan hisoblangan omborxona odatda bir nesha (4-6 ta)
5000-
10000 м
3
li saqlagichlardan iborat bo‘ladi. Shuningdek, nasos stansiyalar yong‘indan
saqlanish uchun maxsus ochiq hovuzlar va boshqa kerakli asbob-uskunalar bilan
ta’minlangan bo‘lishi kerak.
Nasos stansiyalari qurilmalari - N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov,...

|
N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov, R. S. Bekjonov, A. I. Abdirazаkov, M. X. AshurovBog'liq N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,Nasos stansiyalari qurilmalari.
Nasos sexining jamlanmasida asosiy talablardan biri sexning eng kichik
o‘lchamida asosiy va yordamchi nasoslarning normal ishini ta’minlash hisoblanadi.
Bundan tashqari haydash jarayonini to‘xtatmasdan ta’mirlash ishlarini amalga
oshirish mumkin bo‘lsin. Xizmat qiluvchi xodimlar uchun me’yoriy holdagi sanitar-
gigiyenik sharoit yaratilgan bo‘lishi kerak. Sexning qurilishida yong‘inga chidamli
(g‘isht, beton, temir beton) materiallardan foydalaniladi. So‘nggi yillarda nasos
sexlarini qurishda karkas turidagi polning devorlari yengil panellar bilan to‘ldirilgan
inshootlar qurilmoqda. Binoning o‘lchamlari jihozlarning gabarit o‘lchamlariga
bog‘liq hamda asosiy va yordamchi jihozlarning xususiyatiga, yong‘inga qarshi va
sanitar-gigiyenik me’yorlarga bog‘liq bo‘ladi.
NM 3600-230 nasos agregati bilan jihozlangan nasos sexining rejasi:
- asosiy nasosning karteri zichlamalaridan to‘plagichga yopiq tizim orqali
(germetikli) to‘plangan suyuqlikni o‘z oqimi orqali chiqib ketishi;
- oqib chiqqan suyuqlikni to‘plagichlardan va neft tarkibli oqovalarni
to‘plagichlardan botma nasoslar yordamida napor ostida uzatish;
166
- oqib chiqqan neftni yig‘gichlardan zarbali to‘lqinlar va magistral nasoslarni
so‘ruvchi quvur uzatmalarini yuksizlntirish uchun neftni nasos yordamida olib
chiqish;
- nasos podshipniklariga va elektrdvigatellarga belgilangan miqdordagi moyni
uzatish hamda moyni o‘z oqimi orqali markazlashtirilgan moy tizimining bakiga olib
chiqish;
- elektrdvigatelning havoli ichki sirkulyasiga sovutish uchun suvni uzatish;
- sovitish uchun suvni moy tizimining markazlashtirilgan moy sovutgichiga
uzatish;
XI.4-rasm. NM 3600-230 nasos agregati bilan jihozlangan nasos sexi:
1–elektrdvigatelli nasos; 2–elektryuritmali zulfin; 3-teskari klapan; 4–ikki balkali qo‘ldastakli
ko‘prikli kran; 5-bir balkali qo‘ldastakli ko‘prikli kran; 6-so‘ruvchi quvur uzatma.
|
| |
C++ tilida standart andozalar kutubxonasi yordamida dekni qanday e’lon qilish mumkin

|
C++ tilida standart andozalar kutubxonasi yordamida dekni qanday e’lon qilish mumkin
|
bet | 4/9 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 24,72 Kb. | | #140777 |
Bog'liq Struct kalit so’zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi #Yozuv AlC++ tilida standart andozalar kutubxonasi yordamida dekni qanday e’lon qilish mumkin
#deque S;
Funksiyalarning qaysi biri kiritish oqimidan 100 belgini x satrga o’qitadi?
#cin.getline(x,100);
Stek bu ...
#chiziqli ma’lumotlar tuzilmasi bo’lib, ma’lumotlarni kiritish va chiqarish uning bir tomonidan amalga oshiriladi
Navbat bu...
#shunday tuzilmaki, u yelementlar qo’shilishi bilan kengayib boradi va elementlarni faqatgina bir tomondan qabul qiladi
Dek bu ...
#chiziqli ma’lumotlar tuzilmasi bo’lib, ma’lumotlarni kiritish va chiqarish uning ikki tomonlama amalga oshiriladi
Qanday kalit so’zi yordamida nol havola (bo’sh manzil) belgilanadi
#NULL
Bir bog’lamli ro’yxatda nechta ko’rsatkichdan foydalaniladi
#1
Ikki bog’lamli ro’yxatda nechta ko’rsatkichdan foydalaniladi
#2
Dastur bajarilish jarayonida xotira xajmi aniqlangan yoki ularning soni ma’lum bo’lishi tuzilma to’plamlariga ... deyiladi.
#Dinamik ma’lumotlar tuzilmasi
C++ tilida standart andozalar kutubxonasi yordamida ro’yxatni qanday e’lon qilish mumkin
#list S;
Xalqasimon ro’yxatdan element o’chirilganda …
#ro’yxat bitta elementga qisqaradi
Halqasimon ikki yo’nalishli ro’yxatda qaysi yo’nalishlar bo’yicha xarakatlanish mumkin?
#ikkala
Ro’yxat elementlarning ro’yxatlar bo’lishi mumkin tuzilma qanday nomlanadi
#Lug’at
… - obyektni mazkur obyektga murojaat qilish orqali aniqlashdir.
#Rekursiya
Ma’lumotlar tuzilmasi, tashkil qiluvchi elementlari qaysining o’xshash elementlar bo’lsa, u xoda ... deyiladi.
#Rekursiv ma’lumotlar tuzilmasi
Rekursiv funksiyalar apparati kim tomondan kashf qilingan
#A.Chyorch
Rekursiya masalasini xal qiluvchi bosqichlari qanday nomlanadi
#Rekursiv triada
Rekursiv triada qaysi bosqichlardan iborat
#parametrizasiya, rekursiya bazasi va dekompozisiya
|
| |
Almashtirish orqali saralash g’oyasi

|
Almashtirish orqali saralash g’oyasi
|
bet | 9/9 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 24,72 Kb. | | #140777 |
Bog'liq Struct kalit so’zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi #Yozuv AlAlmashtirish orqali saralash g’oyasi.
#n - 1 marta massivda quyidan yuqoriga qarab yurib kalitlar jufti-jufti bilan taqqoslanadi. Agar pastki kalit qiymati yuqoridagi jufti kalitidan kichik bo’lsa, u holda ular o’rni almashtiriladi.
QuickSort usulining algoritm tartibini ko’rsating
#Logarifmik
Qat’iy usullarning algoritmlar tartibini ko’rsating
#Kvadratik
Saralash samaradorligini qaysi mezonlar yordamida aniqlanadi
#taqqoslashlar va almashtirishlar soni
Qanday saralash usullari qat’iy usullar deb belgilangan?
#to’g’ridan-to’g’ri qo’shish; to’g’ridan-to’g’ri tanlash; to’g’ridan-to’g’ri almashtirish.
Qanday saralash usullari yaxshilangan usullar deb belgilangan?
#Tez saralash;Shella saralashi;Birlashtirish saralashi.
Bu ismga ega obyekt bo’lib, shu ism orqali ichidagi ma’lumotlar bilan ishlovchi obyektdir.
#Fayl
Faylni aniqlovchi bir nechta ketma-ket bilgilar faylning ...
##Ismi
Faylning ma’lumotlar tarkibini va dasturiy ta’minotini aniqlovchi ko’rsatkich
#Kengaytma
Qanday klass yordamida faylga yozish jarayoni boshqariladi?
#ofstream
Qanday klass yordamida fayldan o’qish jarayoni boshqariladi?
#ifstream
Dasturda fayl ma’lumotlari ustida amal bajarishda unga qanday murojaat qilish mumkin?
#ko’rsatkichlar yordamida
C++ tilining qaysi kutubxonasida fayl kiritish/chiqarish oqimlarini amalga oshiriladi?
#fstream
|
| |
Qanday konteyner yordamida grafda eniga qarab ko’rishda qo’llaniladi?

|
Qanday konteyner yordamida grafda eniga qarab ko’rishda qo’llaniladi?
|
bet | 7/9 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 24,72 Kb. | | #140777 |
Bog'liq Struct kalit so’zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi #Yozuv AlQanday konteyner yordamida grafda eniga qarab ko’rishda qo’llaniladi?
#navbat
Kim tomondan va qaysi yilda graf tushunchasini kiritgan
#D.Kenig, 1936
Agar grafda boshi va oxiri bitta tugunda tutashadigan qirra mavjud bo’lsa, unga ... deyiladi.
#Ilmoq
Bironta tugundan boshqa bir tugungacha bo’lgan yonma-yon joylashgan tugunlar ketma-ketligidir bu - ... deyiladi.
#Yo’l
... – bu boshi va oxiri tutashuvchi tugundan iborat yo’l.
#Halqa
Agar grafning to’yinganligi D darajasi 0.5dan katta bo’lsa, u holda graf ... hsoblanadi.
#To’yingan
Agar grafning to’yinganligi D darajasi 0.5dan kichik bo’lsa, u holda graf ... hsoblanadi.
#Siyrak
Agar grafning to’yinganligi D darajasi 1ga teng bo’lsa, u holda graf ... hsoblanadi.
#To’liq
G grafni aks etishda n o’lchamli A kvadrat matrisasi qanday nomlanadi
#Qo’shma matrisa
G grafni aks etishda n-ga m o’lchamli B matrisasi qanday nomlanadi
#Munosabat matrisasi
G grafni aks etishdaA[n] massiv bo’lib, massivning xar bir elementi tugun bilan qo’shni tugunlar ro’yxati qanday nomlanadi
#Qo’shnilik ro’yxati
G grafni aks etishdaqo’shni tugunlar qirralaridan iborat chiziqli ro’yxati qanday nomlanadi
#Qirralar ro’yxati
Berilgan tugundan boshlab barcha tugunlarni ko’rib chiqish prosedurasi qanday nomlanadi.
#Obxodom
Qidiruvni vazifasi nimadan iborat
#berilgan argumentga mos keluvchi ma’lumotlarni massiv ichidan topish
Berilgan argumentga mos keluvchi ma’lumotlarni massiv ichidan topish
#Qidiruv
Jadvalning tuzilmasiga qarab nechta qidiruv usullari mavjud
#4
Chiziqli qidiruv g’oyasi nimadan iborat
#har bir element ketma-ket ko’rib chiqiladi
Transpozisiya usulining ma’nosi nima?
#Topilgan element o’zidan oldinda turgan element bilan almashtirila di.
|
| |
Oy mavzusi: “O‘zbekistonda qish”

Davr
|
Dekabrь I hafta ___ dan _____gacha
|
Guruh
Mavzu
|
Bolalarni boshlang‘ich ta’limga bir yillik majburiy bepul tayyorlov guruhi ________________ (nomi)
|
“8 dekabrь - O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiya kuni” “Tabiatda qishdagi mavsumiy o‘zgarishlar”
|
Rivojlanish sohalari bo‘yicha maqsadlar
|
jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllanishi
|
Harakatlanish sohasida maqsadga intilish va o‘z-o‘zini tartibga solish shakllanishi
|
ijtimoiy-hissiy rivojlanish
|
hissiyotlarining namoyish qilishni nazorat qilishni va turli xil ijtimoiy vaziyatlarda hissiy munosabatda bo‘lishni o‘rgatish;
|
nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari
|
nutqda murakkab gaplar: uyushiq bo‘lakli, sodda, yoyiq va qo‘shma gaplarni ishlatib, rasm bo‘yicha hikoyalar tuzishni rag‘batlantirish.
|
Bilish jarayonining rivojlanishi
|
Mamlakatimizning "Konstitutsiya kuni" bayrami - haqida bolalarning tasavvurlarini kengaytirish. Bolalarning qish va uning belgilari, qish oylari haqidagi bilimlarini mustahkamlash.
|
|
Kompressor mashinalarning asosiy xarakteristikalari

159
1) mashina zali - bu yerda kompressorlar maxsus poydevorlarga o‘rnatilgan
bo‘lib, kerakli o‘lchov asboblari, ko‘tarish kranlari va boshqa qo‘shimcha
mexanizmlar bilan butlangan bo‘ladi;
2) sovutish uchun suv haydaydigan nasos stansiyasi;
3) issiq suvni sovutadigan qurilma, issiq suv to‘planishi uchun maxsus
saqlagich va sovuq suv yig‘ib qo’yiladigan hovuz;
4) gaz tozalagich, moy ajratkich va boshqa maxsus asbob-uskunalar o‘rnatilgan
alohida maydoncha;
5) elektrtransformator va elektr taqsimlagish o‘rnatilgan maxsus maydoncha;
6) mexanik ustaxona, omborxona, ishchi xodimlar uchun dam olish, kiyinish
va yuvinish xonalari kabi qo‘shimcha binolar.
Tabiiy gaz uzatuvchi magistral quvurlarida maxsus hisoblashlar orqali gaz
haydovchi kompressor stansiyalarini soni va joylashish nuqtalari aniqlanadi.
Kompressor stansiyalarni qurishdan asosiy maqsad tabiiy gazni uzoqqa uzatish
bo‘lib, ular qurilishi bo‘yicha murakkab inshoot hisoblanadi. Odatda kompressor
stansiyalari orasidagi masofa loyiha ishlari bo‘yicha aniqlanadi, lekin gaz magistral
quvuri o‘tkaziladigan geografik sharoitlari, haydalayotgan gazning quvur boshlanishi
va oxiridagi bosimi, elektr va suv ta’minoti kabi omillarni hisobga olgan holda har
100-150 km da qurilishi mumkin.
Kompressorlar ham xuddi nasoslar kabi porshenli va markazdan qochma turda
ishlab chiqarilmoqda.
Porshenli kompressorlar markazdan qochma kompressorga nisbatan yuqori
foydali ish koeffitsiyentiga ega, juda katta bosimlargacha (100MPa dan yuqori) siqib,
ta’mirlash ishlari orasi uzoq bo‘lishi, atrof muhiti sharoiti o‘zgarishi (harorat, bosim)
kompressor quvvatiga ta’sir ko‘rsatmasligi va boshqa shu kabi omillar bo‘yicha
afzalliklarga ega.
Markazdan qochma kompressor konstruktiv tuzilishi bo‘yicha juda turli
ko‘rinishlar ega. Bunday kompressorlarda haydalishi kerak bo‘lgan gazning kinetik
energiyasi potensial energiyaga aylantirib, yuqori bosim hosil qilinadi.
Rekursiv triadaning qaysi bosqichida masala shartini tasniflash va uni hal etish uchun parametrlar aniqlanadi

|
Rekursiv triadaning qaysi bosqichida masala shartini tasniflash va uni hal etish uchun parametrlar aniqlanadi
|
bet | 5/9 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 24,72 Kb. | | #140777 |
Bog'liq Struct kalit so’zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi #Yozuv AlRekursiv triadaning qaysi bosqichida masala shartini tasniflash va uni hal etish uchun parametrlar aniqlanadi.
#parametrizasiya
Rekursiv triadaning qaysi bosqichida masala yechimi aniq bo’lgan trivial holat aniqlanadi, ya’ni bu holatda funksiyani o’ziga murojaat qilishi talab etilmaydi.
#rekursiya bazasi
Rekursiv triadaning qaysi bosqichida umumiy holatni nisbatan ancha oddiy bo’lgan o’zgargan parametrli qism masalalar orqali ifodalaydi.
#dekompozisiya
Daraxtsimon tuzilmadagi shunday elementga murojaat yo’qki, u... tugun xisoblanadi.
#ildiz
Daraxtsimon tuzilmada boshqa elementlarga murojaat bo’lmasa, u... tugun xisoblanadi.
#barg
Qachon daraxt muvozanatlangan xisoblanadi?
#agar uning chap va o’ng qism daraxtlari balandligi farqi 1tadan ko’p bo’lmasa
Chiziqsiz ma’lumotlar tuzilmasiga nimalar kiradi?
#Daraxt, graf
Daraxt balandligi – bu ...
#daraxt bosqichlari soni
Daraxt darajasi – bu ...
#Daraxtga tegishli tugunning munosabatlar sonining maksimal qiymati
Minimal balandlikka ega daraxt
#HEAP TREE
Daraxt qanday nomlanadi, agar uning chiqish darajasi ikkidan oshmasa.
#Binar
Qidiruv daraxtda nechta va qaysilar ko’ruv amallarini ifodalaydi
#Uchta (to’g’ri, teskari, simmetrik)
Kompyuter xotirasida binar daraxtni qanday ko’rinishda tasvirlash qulay
#bog’langan chiziqsiz ro’yxatlar
Daraxt uzunligi – bu ...
#tugunlar soni
Chiziqsiz iyerarxik bog’langan ma’lumotlar tuzilmasi – bu …
#Daraxt
Daraxt tugunlar ketma-ketligini tartiblangan holda chiqarish
#Ko’ruv amali
Agar daraxtni tashkil etuvchi element (tugun)lardan faqat ikkita tugun bilan bog’langan bo’lsa, u holda bunday binar daraxt ... deyiladi.
#to’liq
56,34,60,23,40,65 sonlaridan xosil bo’lgan binar daraxt muvozanatlanganmi yoki yo’qmi?
#xa
|
| |
Sozlangan tuzilmaviy MT (molekulalar) ga kuyidagilar kiradi

|
Sozlangan tuzilmaviy MT (molekulalar) ga kuyidagilar kiradi
|
bet | 2/9 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 24,72 Kb. | | #140777 |
Bog'liq Struct kalit so’zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi #Yozuv AlSozlangan tuzilmaviy MT (molekulalar) ga kuyidagilar kiradi:
#massiv, yozuv, rekursiv turlar, to’plam
UNION kalit so’zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi
#Birlashma
Xotirani dinamik ajratish uchun kalit so’zini ko’rsating
#new
Dinamik xotirani bo’shatish uchun kalit so’zini ko’rsating
#delete
int mas[10] ko’rinishida massiv e’lon qilinganda, uning yettinchi elementiga murojaat qanday amalga oshiriladi?
#mas[6];
int function (char x1, float x2, double x3); funksiya qiymatining qaytarish turini ko’rsating
#int
Turlarni keltirishda ma’lumotnng qisman yo’qotish bilan oshiriladi
#float to int
Taqqoslash amalning qaysi biri noto’g’ri berilgan
#=!
Yuqori prioritetga ega bo’lgan amalni ko’rsating
#( )
Ma’lumotlar tuzilmalari bog’lanishiga ko’ra qo’yidagilarga klassifikasiyalanadi
#Bog’lamli va bog’lamsiz
Ma’lumotlar tuzilmalari vaqt o’zgaruvchanligi yoki dastur bajarilishi jarayoniga ko’ra qo’yidagilarga klassifikasiyalanadi
#Statik, yarimstatik va dinamik
Ma’lumotlar tuzilmalari tartibiga ko’ra qo’yidagilarga klassifikasiyalanadi
#Chiziqli va chiziqsiz
Ma’lumotlar tuzilmalari uchun xotira ajratish amali qanday nomlanadi
#yaratish
Ma’lumotlar tuzilmalari uchun ajratilgan xotirani o’chirish amali qanday nomlanadi
#yo’qotish
Ma’lumotlar tuzilmalari qiymatini o’zgartirish amali qanday nomlanadi
#yangilash
Ma’lumotlar tuzilmalariga ruxsat olish amali qanday nomlanadi
#tanlash (ruxsat)
X=3.1415; xaqiqiy sonning mantissasi nimaga teng bo’ladi
#31415
Dastur bajarilish jarayonida xotira xajmi bir xil bo’lgan oddiy va asosiy tuzilma to’plamlariga ... deyiladi.
#Statik ma’lumotlar tuzilmasi
12&10 ifodaning bitlar ustidagi amal natijasini aniqlang
#8
|
| |
O’rinlashtirish usulini ma’nosi nimadan iborat

|
O’rinlashtirish usulini ma’nosi nimadan iborat
|
bet | 8/9 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 24,72 Kb. | | #140777 |
Bog'liq Struct kalit so’zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi #Yozuv AlO’rinlashtirish usulini ma’nosi nimadan iborat
#topilgan element ro’yxat boshiga joylashtiriladi
Noyob kalit nima
#agar jadvalda kaliti mazkur kalitga teng ma’lumot yagona bo’lsa
Ketma-ket qidiruv algoritm tartibi qanday
#Chiziqli
Binar qidiruv algoritm tartibi qanday
#Logarifmik
Xeshlashtirish algoritm tartibi qanday
#Konstantali
Chiziqli qidiruv qachon samarali
#massiv va ro’yxatda
Ketma-ket yoki chiziqli qidiruv – bu …
#Ma’lumotlar butun jadval bo’yicha operativ xotirada kichik adresdan boshlab, to katta adresgacha ketma-ket qarab chiqiladi
Indeksli-ketma-ket qidiruv – bu …
#Indekslar jadvalidan gurux topiladi, va unda ko’rsatilgan mos chegaralarda chiziqli algoritm oshiriladi
Binar qidiruv – bu …
#Berilgan massiv o’rtasidagi element olinadi va u qidiruv argumenti bilan taqqoslanadi. Topilmasa chegaralar mos ravishda o’zgartiriladi
Xeshlash – bu …
#Funksiya yerdamida xesh-jadval to’ldiriladi va undan qidiriladi
Operativ xotirada bajariladigan saralash qanday ataladi
#ichki saralash
Saralash usullari orasidan noto’g’risini toping.
#dinamik
Berilgan to’plam elementlarini biror bir tartibda joylashtirish jarayoni
#Saralash
Saralash usuli … deyiladi, agar saralash jarayonida bir hil kalitli elementlar nisbiy joylashuvi o’zgarmasa
#Turg’un (stable)
Qo’yish orqali saralash g’oyasi.
#Obyektlar hayolan tayyor a(1),...,a(i-1) va boshlang’ich ketma-ketliklarga bo’linadi. Har bir qadamda (i=2 dan boshlab) boshlang’ich ketma-ketlikdan i-chi element ajratib olinib tayyor ketma-ketlikning kerakli joyiga qo’shiladi.
Tanlash orqali saralash g’oyasi.
#Berilgan obyektlar ichidan eng kichik kalitga ega element tanlanadi.Ushbu element boshlang’ich ketma-ketlikdagi birinchi element bilan o’rin almashadi. Undan keyin ushbu jarayon qolgan elementlarda amalga oshiriladi.
|
| |
|10 ifodaning bitlar ustidagi amal natijasini aniqlang

|
|10 ifodaning bitlar ustidagi amal natijasini aniqlang
|
bet | 3/9 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 24,72 Kb. | | #140777 |
Bog'liq Struct kalit so’zi yordamida qanday tuzilma yaratiladi #Yozuv Al12|10 ifodaning bitlar ustidagi amal natijasini aniqlang
#14
12^10 ifodaning bitlar ustidagi amal natijasini aniqlang
#6
char *a; a=new char[20]; berilgan. Egallab turgan xotirani qanday to’g’ri o’chirish mumkin?
#delete []a;
Dastur fragmentining natijsini aniqlang:!((1||0)&&0)
#1
Dastur fragmentining natijsini aniqlang: (!(1&&1)||0)
#0
Dastur fragmentining natijsini aniqlang: cout<< (5<<3);
#40
Dastur fragmentining natijsini aniqlang: cout<< (5>>3);
#0
Dastur fragmentining natijsini aniqlang: 1000/100%7*2
#6
Dastur fragmentining natijsini aniqlang: 1000/(100%7)*2
#1000
Ikkita satrni o’zaro taqqoslash funksiyasini ko’rsating
#strcmp();
Birinchi satrning davomida ikkinchi satrni qo’shish funksiyasini ko’rsating
#strcat ();
Stek tuzilmasida qanday hizmat ko’rsatish turi qullaniladi?
#LIFO
Navbat tuzilmasida qanday hizmat ko’rsatish turi qullaniladi?
#FIFO
Stekga yangi element qushish funksiyasi qanday belgilanadi
#Push
Stekdan yuqori elementini o’chirish funksiyasi qanday belgilanadi
#Pop
Stekdan yuqori elementini o’qitib olish funksiyasi qanday belgilanadi
#Top
Yarimstatik ma’lumotlar tuzilmasiga nimalar kiradi?
#Stek, Dek, Navbat
Ro’yxatni massivdan ustunligini ko’rsating
#ro’yxatni uzunligiga chegara belgilanmaydi
Dastur bajarilish jarayonida xotira xajmi statik belgilanadi va deskriptor-ko’rsatkich orqali foydalanilgan tuzilma to’plamlariga ... deyiladi.
#Yarimstatik ma’lumotlar tuzilmasi
C++ tilida standart andozalar kutubxonasi yordamida stekni qanday e’lon qilish mumkin
#stack S;
C++ tilida standart andozalar kutubxonasi yordamida navbatni qanday e’lon qilish mumkin
#queue S;
|
| |
- X 
X = - Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov o

|
Toshkent 2014 B. M. Azizov, I. A. Israilov, J. B. Xudoyqulov oBog'liq 64363c7a88a432350 - X
X =
= 95,9% ga teng bo„lib, nobud
boMgan o'simliklar soni 2450 - 2350 = 100 tup yoki 100 - 95,9 = 4,1% ga teng
boMadi. Demak, kuzatilayotgan variantda g„o„zaning vegetatsiya davri davomida
1 1 4
jami 100 dona yoki 4,1% ga kamaygan. Hamma variant va qaytariqlarda ko„chat
qalinligi shu usul bilan hisoblab chiqiladi va jadval qilinib maMumotlar
solishtiriladi.
Hamma turdagi qatorlab ekilgan ekinlami ko„chat qalinligi ekish sxemasiga
mos holatda xuddi shu usul bilan hisoblab chiqiladi.
Tor qatorlab va yoppasiga ekiladigan ekinlaming ko„chat qalinligini
hisoblashda hamma tomonlari 1 m., yuzasi 1 m/kv boMgan ramkalardagi
o„simliklar soni hisoblab chiqiladi va hisobga olish maydoni hamda bir gektardagi
ko„chat soniga aylantiriladi.
Paxta hosildorligini aniqlash. Ilmiy tadqiqotlarda hosildorlikni aniqlash eng
asosiy vazifalardan biri. Har qanday ilmiy ishda hosildorlik asosiy ko'rsatkich,
kutilayotgan natija, oxirgi maxsulot. Shu tufayli o'rganilayotgan variantlar yuqori
hosildorlikka yerishgandagina ishlab chiqarishga tavsiya beriladi.
Hosil hisobi bo„yicha maMumotlarga ishlov berish quyidagilami tashkil
etadi:
1.
Terimlar
bo„yicha bitta ko„sakdagi paxta vazni
aniqlanadi .Buning uchun hisobli maydonlardan 50 dona ko„sak paxtalari terib
olinib tarozida tortiladi va ko„saklar soniga boMinadi.
2.
Bitta
ko„sakdagi paxta vazni barcha terimlar bo„yicha
aniqlanadi.Buning uchun barcha terimlarda zarur variantlardagi hisobli
|
| |
X - hisobiga olish maydoni Hosildorligini aniqlash uchun aylantirish

|
X - hisobiga olish maydoni Hosildorligini aniqlash uchun aylantirishBog'liq 64363c7a88a43X - hisobiga olish maydoni Hosildorligini aniqlash uchun aylantirish
koeffitsientini terib olgan paxta hosili miqdoriga ko'paytiriladi. 41, 66 x 24 = 10
Paxta xosilini xisobga olish
u
if
p
a
x
ta
o
g
'i
r
k
g
.
(УЭ
[So
q
a
y
ta
ri
q
1
:
v
a
ri
a
n
t
I:
T
er
im
ch
in
i
I:
Terimchining
I.F.O.
J.
a
>
Ъ®
о
с
cz
W)
о
с
-О
ee
C5
и
rt
a
k
o
's
a
k
mi
li
q
p
a
x
ta
g
r.
и
W)
О
E
а
• Я-J
« X
Л с
.г 5
*,0
с £
-5*
Й
о
.12
*<*
>
Q>
CL
ся
О CC
О. ti!
-с
1
1
1
Ahmedova Z.
0,5
24,0
23,5
0,5
24,0
41,7
10,0
15-jadval
117
s/ga. Hamma
terimlar bo„yieha shu usullar bilan paxta hosildorligi, ya‟ni har gektardan olingan
hosil sentneri aniqlanib variant va qaytariqlar bo„yicha o„rtacha hosildorlik
hamda o'rganilayotgan omil hisobiga olingan qo'shimcha hosildorlik aniqlandi va
bu jadvalga yoziladi.
16-jadval
Variantiardagi paxta hosilini terib olish paytida, paxtadagi barg va burlarini
tozalab, namlik me‟yori bo'yicha quritilib keyingina aniq og„irlik aniqlaniladi va
hosildorligiga aylantiriladi.
Tajriba varianti ish rejasida paxta tolasining texnologik sifati ko'rsatkichlari
va paxta tolasining chiqishini hamda 1000 dona chigitning absalyut massalarini
aniqlash ham ko'zda tutilgan bo'lsa, u holda o'rtacha ko'sak massasini aniqlash
uchun olingan paxta namunalaridan foydalaniladi. Paxta tolasining chiqimi
tolaning texnologik sifat ko'rsatkichlari, ya‟ni metrik nomeri, (mikrometr)
pishiqligi, buraluvchanligi va hakozo ko'rsatkichlar hamda 1000 dona chigitning
massasini aniqlash uchun alohida mavjud bo'lgan uslubiyatlarga asoslanib
aniqlanadi.
Paxta tolasining chiqimini va 1000 dona chigitning massasini aniqlash uchun
olinadigan paxta namunalari 20 kg. dan kam bo'lmasligi
kerak.
Dala tajribalarida uning maqsadiga qarab paxta hosilini mashinada
ham
terish mumkin. Buning uchun g'o'za kimyoviy modda (defoliant) lar
bilan
ishlanib, o'simlikning bargi yaxshilab to'kilib, keyingina paxta
mashinada
teriladi.
Tajribadagi g'o'zadan o'simlik o'suv vegetatsiya davrining oxirida
hamma
|
| |
boMishi mumkin. Shu omillar ta‟sirida o„simliklarning zararlanishini ta‟sirini

|
boMishi mumkin. Shu omillar ta‟sirida o„simliklarning zararlanishini ta‟siriniBog'liq 64363c7a88a43boMishi mumkin. Shu omillar ta‟sirida o„simliklarning zararlanishini ta‟sirini
yoki kamayishini ham hisoblash mumkin.
Dala tajribalarida ko„chat qalinligini har ikkila muddatda ham aniqlab olish
uchun hisobga olish qatorlaridagi yoki maydonlaridagi o„simliklar soni birma-bir
hisoblab chiqiladi va nazariy o„simliklar soniga nisbatan foiz bilan aniqlanadi.
Agar tajribaning hisobga olish maydonining uzunligi yuz metr boMib, ekish
sxemasi 60 x 30 - 2 boMganda nazariy o'simliklar soni quyidagicha aniqlanadi:
Ekish sxemasi bo'yicha har 0,3 metrda bittadan uya boMsa, u holda yuz
metrdagi uyalar soni (100:0,3 — 333,3)=333,3 donaga teng boMadi. Hisobga olish
qatorlari soni to„rt qatordan iborat boMib, u holda shu hisobga olish qatorlaridagi
uyalar soni (333,3 x 4 = 1333,2)=1333,2 donaga va har uyada ikki donadan o„simlik
mavjud boMsa u holda nazariy uyalar soni (1333,2 x 2 = 2666,4) 2666,4 donaga
teng boMadi.
Agar yuqoridagi nazariy uyalar soni bo„yicha ko„chat qalinligini hisoblab
chiqqanimizda 2450 donaga teng bo„lsa ko„chat qalinligi quyidagicha topiladi:
2666,4- 100%
2450 - X
X =
2450 100
=92,7% gateng bo„ladi.
2666,4
Misolimiz hisobga olish maydoni 240 m/kv bo„lib, ushbu ko„chat sonini
ko„chat qalinligiga aylantirilganda har gektar maydonidan
(10000 m/kv x 245: 240 = 102,1) 102,1 ming tupga teng bo„ladi.
Shu usul bo„yicha vegetatsiya davrining oxirida ham aniqlanadi va
g„o„zaning o„sishi va rivojlanishi davomida qancha o„simlik yo„qolganligi ham
aniqlanadi. Agar vegetatsiya davrining oxirida 2350 donani tashkil etsa, u holda
yo„qolgan ko„chatlar soni quyidagicha aniqlanadi:
2450 - 100
|
| |
Iijtimoiy-hissiy rivojlanish

|
Iijtimoiy-hissiy rivojlanish
|
bet | 120/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgIijtimoiy-hissiy rivojlanish
|
Bolalarni bo‘sh vaqtlarida tengdoshlari bilan hissiy muloqot paytida o‘z tajribalaridan foydalanishga, turli tadbirlarda ijodkorlikni namoyish etishga undash. Bolalarda bilim va muloqot qoidalarini shakllantirish.
|
Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari
|
Grammatik xatolarga tanqidiy munosabatda bo‘lishni, poklik va to‘g‘ri nutqqa intilishni tarbiyalash.
|
Bilish jarayonining rivojlanishi
|
Bolalarning kiyim va poyabzal haqidagi bilimlarini kengaytirish. Fabrikalarda, chevarxonalarda kiyim-kechak yaratish mehnatining mazmuni haqida tasavvurni shakllantirish.
|
Ijodiy rivojlanish
|
Rasmda dekorativ bezak naqshini tasvirlashni o‘rgatish Mo‘yqalam uchida dadillik bilan va oson to‘g‘ri, egri, to‘lqinli chiziqlar, doiralar, yoylarni chizish, nuqtalarni belgilash, mo‘yqalamni to‘g‘ri ushlab turish ko‘nikmalarini shakllantirish.
|
Ertalabki doiralar / bolalarni kutib olish
/ Ertalabki badan tarbiya, suhbatlar, yakka ishlar,
shaxsiy gigiena ko‘nikmalari va xulq madaniyati, mehnat tarbiyasi /
|
Dushanba
|
Seshanba
|
CHorshanba
|
Payshanba
|
Juma
|
Mavzu bo‘yicha suhbat:
“Onamning liboslari”
Maqsad: nutq qobiliyatini rivojlantirish, yaqinlarga hurmat va muhabbatni tarbiyalash
|
|
| |
XII.1-rasm. Temir yo’l sesternasining tuzilish chizmasi

|
XII.1-rasm. Temir yo’l sesternasining tuzilish chizmasi Pdf ko'rish
|
bet | 102/154 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 2,57 Mb. | | #106996 |
Bog'liq N. X. Ermatov, D. G‘. Azizova, N. M. Avlayarova, B. Yu. Nomozov,
XII.1-rasm. Temir yo’l sesternasining tuzilish chizmasi.
XII.2-rasm. Sisternaning bug` ko’ylagi
yordamida qizdirish chizmasi:
1–neft mahsuloti, 2–sisterna; 3–bug` ko’ylagi;
4–kirayotgan suv bug`i; 5–chiqayotgan suv
bug`ining kondensati.
Hozirgi paytda pastdan to`kuvchi va quyuvchi turdagi asboblar sifatida
avtomatlashtirilgan to`kuvchi va quyuvchi; ASN – 7Vb ASN – 8B6 SPG – 200
asboblaridan foydalaniladi. SAN – 7B suyuq mahsulotlar, SAN – 8B quyuq, SNG –
200 yuqori qovushqoq neft mahsulotlari uchun ishlatiladi.
BUTQA – bug` bilan; EUTQA – elektr energiya bilan qizdiriladi.
Turli surkovchi yog`lar, smazkalar yuk ko`taruvchanlik qobiliyati 2,5 va 5
tonna sisterna – konteynerda tashiladi. Ular ham bug` ko’ylagi bilan ta‘minlangan
bo`ladilar.
175
Temir yo`l estakadasi.
Temir yo`l orqali sisterna, konteyner va bochkalarda keltirilgan mahsulotlarni
to`kish yoki ularga solib ortish, neft mahsuloti ombori zonalaridan biri bo`lgan –
temir yo`l estakadasida amalga oshiriladi. Temir yo`l estakadasi asosiy magistral
yo`lning neft mahsuloti omboridagi berk shahobchasi hisoblanadi (XII.3-rasm.). U
iloji boricha (yukni tushirishda) maydonning eng yuqori joyiga yoki (yuk ortishda –
quyishda) eng past bo`limida joylashtiriladi. Yuklarni tushirish va ortish
jarayonlarida sisternalarni o`zicha harakatlanmasligi uchun estakada, gorizontal
yo`nalishi bo`yicha tekis bo`lishi kerak.
XII.3-rasm. Temir yo‘l berk estakadalarining umumiy chizmasi:
1–idishli yuklar ombori; 2–quyish va to`kish estakadalari.
Umuman, quyish va to`kish jarayonlari sisternalarni ustidan va pastidan amalga
oshirish mumkin. Lekin bu jarayonlarni yuqorisida amalga oshirilsa, mahsulotlarni
ko`p isrof bo`lishi sodir bo`ladi hamda to`kish va quyish sistemasida havo to`siqlari
hosil bo`ladi. Bu o`z navbatida sistemaga qo`shimcha vakuum nasosini ulashni
taqozo etadi. Pastdan to`kishda (quyishda) yuqorida keltirilgan salbiy kamchiliklar
sodir bo`lmaydi. Quyida pastdan va yuqoridan to`kish (quyish)ning umumiy chizmasi
berilgan.
|
| |