Internet saytlari - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta
|
bet | 173/176 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 22,93 Mb. | | #115775 |
Bog'liq amaliy ishlanmaInternet saytlari
www.gov.uz – O‗zbekiston Respublikasi hukumat portali
www.lex.uz - O‗zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma‘lumotlari milliy bazasi
www.ifmr.uz www.zivonet.uz www.managment.ru
http://grad-schools.usnews.rankingsandreviews.com/best-graduate schools / top- humanities-schools/economics-rankings
www.stplan.ru – экономика и управление
www.catback.ru – научные статьи и учебные материалы по экономике
Talaba portfoliosi
MUSTAQIL TA‟LIM MASHG‟ULOTLARI
Talaba portfoliosini yaratish bo‗yicha tavsiyalar O‗quv portfoliosi
«Portfolio» faoliyatning turli yo‗nalishlari bo‗yicha talabaning shaxsiy yutuqlarini tasdiqlovchi hujjatlar majmuidir. Portfolioni yaratish talabaning ijodiy faoliyati hisoblanib, unga turli xil soha (o‗quv, ilmiy—izlanish, sport, ijodiy, ijtimoiy va b.) bo‗yicha faoliyat natijalari oliy o‗quv yurtida o‗qish jarayoni davrida talaba tomonidan kiritiladi.
Portfolioni yaratishdan asosiy maqsad talabaning oliy o‗quv yurtidagi o‗qish jarayoni davrida erishgan yutuqlari to‗g‗risidagi daliliy hujjatlarni to‗plash va saqlashdan iborat. Portfolio nafaqat talabaning ta‘lim sohasidagi faoliyati natijalarini o‗zi tomonidan baholashning samarali shakli bo‗lib qolmasdan, quyidagilarga imkoniyat tug‗diradi:
ta‘lim sohasidagi yutuqlarni dalillashtiradi;
ish raqobati bo‗yicha tajriba ortdiradi;
kasbiy kompetentlikni rivojlantirish uchun mustaqil ta‘limni amalga oshiradi;
o‗zining kasbiy kompetentlik darajasini ob‘ektiv baholash
malakasini rivojlantiradi;
bo‗lajak mutaxassisning raqobatbardoshligini oshiradi.
Respublikamiz oliy ta‘lim tizimida ushbu texnologiyaning
qo‗llanilishi amaldagi talaba bilimini baholashning test reyting tizimini inkor etmaydi, aksincha uni to‗ldiradi. Rivojlan- tiruvchi ta‘limga, insonparvar pedagogika nuqtai nazaridan shaxsga yo‗naltirilgan ta‘limga o‗tishga, talabalarda kasbiy kompetentlikni shakllantirish bo‗yicha refleksiya hosil qilishga sharoit yaratadi.
Portfolio talabaning turli sohalardagi faoliyati, jumladan o‗quv-tarbiyaviy, ijodiy, ijtimoiy, kommunikativ va boshqalar bo‗yicha erishgan natijalari sifatini baholash imkonini beradi.
Portfolioning asosiy maqsadi - talabaning ta‘lim jarayonidagi faoliyati bo‗yicha hisobot taqdim etish, uning alohida erishgan ta‘lim natijalarini yaqqol tasavvur qilish, ta‘lim tizimida o‗z-o‗zini rivojlantirishini ta‘minlash, qobiliyatlarini namoyish etish hamda bilim va malakalarini amalda qo‗llashga o‗rgatishdan iborat.
Portfolio asosida talaba erishgan yutuqlar va bilim olish jarayoni natijalarini sifat jihatidan va soniy baholash mumkin.
Portfolio nafaqat baholashning zamonaviy samarali shakli, balki quyidagi muhim pedagogik vazifalarni echishda foydalanuvchi texnologiya hamdir:
talabaning yuqori o‗quv mazmunini qo‗llab-quvvatlash;
talabaning faolligi va mustaqilligini rag‗batlantirish, ta‘lim olish va
mustaqil ta‘lim olishni kengaytirish;
refleksiv bilim va o‗z-o‗zini ob‘ektiv baholash faoliyatini rivojlantirish;
mustaqil o‗qish malakasini, shaxsiy o‗quv faoliyati maqsadini belgilash, rejalashtirish va tashkil etish qobiliyatini shakllantirish;
talabaning individual ta‘limiga ko‗mak berish;
bilimlarni ijobiy umumlashtirish uchun qo‗shimcha
sharoitlar va imkoniyatlar yaratish.
Portfolioni yuritilishi talabaning bilim olish faolligini, o‗zining maqsad va imkoniyatlarini bilish darajasini oshiradi. Talabada o‗z bilim va imkoniyatlarini, iqtidorini baholash va u asosida maqsadni to‗g‗ri va aniq belgilash, kelajakni o‗ziga ishonib rejalashtirish, olgan bilimlarini hayotda amalda qo‗llashga ishonish hissi paydo bo‗ladi.
Talaba portfoliosini yaratishdan maqsad portfolio talabaning ma‘lum fan bo‗yicha barcha ishlarini to‗liq yoritishi kerak. U o‗z ichiga fan bo‗yicha barcha turdagi topshiriqlar, loyihalar, ma‘ruzalar, yozma ishlarni qamrab olishi, talabaning ushbu fan bo‗yicha muvaffaqiyatlarini, fanga munosabatini, fanni o‗zlashtirishi va tushunishini, muammoli topshiriqlarni bajarish va kommunikativ qobiliyatini, uning kelajakda ushbu fan bo‗yicha intilishlari va o‗zlashtirishini, o‗zlashtirish usullarini ko‗rsatib berishi zarur. Aniqlilik va nutq, fikrni bayon qilish madaniyati
«portfolio» sifatini belgilovchi asosiy omillardan biri hisoblanadi.
Portfolioni yaratishda asosan quyidagilarga ahamiyat berish talab etiladi:
-talabaning mustaqil fikrlashi;
-«portfolio» yaratishning vaqt oralig‗ini belgilash ( semestr, o‗quv yili yoki butun o‗quv jarayoni bo‗yicha);
-fan bo‗yicha erishilgan bilimlarning o‗zaro bog‗liqligi va asoslanganligi;
-taklif etilgan ishlar (loyihalar, mustaqil ishlar, referatlar va b.) bo‗yicha talabaning o‗z bahosi;
-muammollarni hal etish jarayoni, yo‗llari.
«Talaba portfoliosi» - talabaning bilish jarayonidagi ijodiy mehnati natijalarini o‗zi tomonidan ob‘ektiv baholash instrumenti, shaxsiy faoliyati refleksiyasidir. U hujjatlar to‗plami sifatida quyidagilarni o‗z ichiga oladi:
talabaga «portfolio»ga joylashtirish uchun materiallar tanlash bo‗yicha topshiriqlar, ko‗rsatmalar;
talabaning ijodiy faoliyatlari bilan jiddiy tanishib borish, portfelga joylashtirilgan faoliyat turlarini baholash omillari va mezonlari;
portfolioni ob‘ektiv baholash uchun ekspertlar guruhi anketasi.
Bunday «portfolio»ni an‘anaviy usulda yoki elektron shaklda ta‘lim muassasi saytida, oddiy Word formatida yaratish mumkin.
Talaba o‗z xohishiga ko‗ra yoki o‗qituvchi topshirig‗i asosida o‗zining turli ijodiy sohalardagi mustaqil ishlarini ma‘lum ketma-ketlik asosida o‗z portfoliosiga joylashtiradi. Materiallar bir semestr bo‗yicha, o‗quv yili bo‗yicha yoki butun o‗quv yillari bo‗yicha olinishi mumkin. «Portfolio» yoki undagi alohida ishlar talaba tomonidan oldindan izohlanadi, ya‘ni nima uchun u aynan ushbu faoliyat turini tanladi, bu faoliyat turi bo‗yicha u qanday natijalarga erishdi yoki erisha olmadi, o‗qituvchining ushbu ish bo‗yicha bergan bahosidan rozimi, ushbu ish natijalari bo‗yicha qanday xulosalarga ega. Albatta har qanday bunday ish yo‗l qo‗yilgan xatolarni asosli ravishda tahlil qilishni talab etadi. Uqituvchi alohida talabaga yoki talabalar guruhiga o‗z fani bo‗yicha shunday «portfolio» yaratishni taklif qilishi va uning tarkibini ko‗rsatib berishi mumkin. Bunday «portfolio»ning asosiy maqsadi talabaning o‗z faoliyatini fikrlab, asoslab va aniq dalillar asosida baholash qobiliyatini shakllantirishdan iboratdir. Belgilangan vaqt o‗tgach (semestr yoki o‗quv yili) yoki aniq hajmdagi ishlar tugagach, talabaning xohishi bilan ushbu dastur yoki loyiha bo‗yicha talaba o‗z portfoliosini taqdimot qilishi mumkin. Dastlab taqdimotni kichik guruhda, keyin esa katta auditoriyada tashkil etish lozim. Agar «portfolio» elektron shaklda yaratilgan bo‗lsa, talaba o‗z hamkorlariga (talabalarga) yoki o‗qituvchiga o‗z parolini oshkor qilib, ushbu «portfolio» sahifalariga kirishiga ruxsat beradi va taqdimot tugagach parolni o‗zgartiradi. Talaba faoliyatini, ya‘ni «portfolio» mazmunini baholash uchun o‗qituvchi maxsus ekspertlar belgilaydi. Materiallarni mashg‗ulot davrida muhokama qilish mumkin bo‗ladi. Agar buning uchun alohida vaqt, o‗quv soati ajratilmagan bo‗lsa off-line telekonferensiya rejimida yoki darsdan tashqari vaqtda ta‘lim muassasi sayti forumida amalga oshirish mumkin. Bunday forumda talaba o‗zi tanlagan yoki o‗qituvchi tomonidan taklif etilgan bilim sohasi bo‗yicha butun kuchini berganligini, uning o‗z faoliyatiga bergan bahosi o‗qituvchi va ekspetlar guruhi tomonidan berilgan bahoga mos yoki mos emasligini isbotlashi zarur. U baholarni qaysi jihatdan to‗g‗ri yoki noto‗g‗ri ekanligini ko‗rsatishi va o‗zining kelajakdagi ushbu bilim sohasidagi ijodiy faoliyati rejalari bilan xulosalashi lozim.
Agar talabalar o‗qituvchining o‗ziga nisbatan yaxshi, ochiq va samimiy munosabatda ekanliklarini his qilishsa, albatta o‗z fikrlari, tajribalari va kuzatish natijalari bilan o‗rtoqlashadilar. Chunki, har qanday talaba yoki shaxs o‗z ijodiy mehnati natijalari bo‗yicha boshqalar fikriga bee‘tibor bo‗lishmaydi. Faqat shu yo‗l bilangina shaxsni kamol toptirish, o‗stirish mumkin. Agar talabada bunday ishonch bo‗lmasa, ochiq muloqat yuzaga kelmaydi. Talaba yuqorida ko‗rsatilgan
«portfolio»ni yuritganda ham odatdagidek sukut saqlaydi.
Talabalarni bunday texnologiya asosida tarbiyalash va ularga ta‘lim berish rivojlangan davlatlarda allaqachon o‗z o‗rnini topgan, chunki Internet bu texnologiyani joriy etish uchun bir qancha qulayliklarni yarata oladi.
«Talaba portfoliosi» nafaqat akademik o‗zlashtirish, balki talabaning kommunikativ muvaffaqiyatlari, muomula madaniyati, sport va jamoat ishlaridagi faolligi bo‗yicha ham yuritilishi mumkin. Bunday «portfolio» muhokamasida (taqdimotida) ota- onalarni ham faol ishtirok etishlarini ta‘minlash yanada yaxshi natijalarga olib keladi. Ota-onalar o‗z farzandlari faoliyati natijalarini baholashlari uchun o‗qituvchi tomonidan yoki ekspert guruh tomonidan taklif etilgan baholash mezonlari va parametrlaridan foydalanishlari mumkin.
Bunday «portfolio» muallifining o‗z fikrlari va o‗z-o‗zini baholash natijalari muhokamasida ushbu texnologiya prinsiplari va baholash mezonlarini quyidagicha belgilash mumkin:
Aniq bilim sohasidagi faoliyat bo‗yicha o‗z-o‗zini baholash natijalari quyidagi omillar bilan asoslanadi:
ma‘lum fan sohasi bo‗yicha bilimlarni o‗quv dasturiga mos kelishi;
bilish jarayonida talabaning mustaqil qarorlar qabul qilish qobiliyati, o‗z qarorlarining oqibatlarini bilish darajasi;
talabaning kommunikativ qobiliyatlarini xususiyatlari (bahslarda qatnashish, o‗z qarorlarini asoslay olishi, materiallarni ravon va sodda tilda tushuntirib bera olishi).
Tizimli va muntazam o‗z monitoringini olib borishi. Talaba biror fan bo‗yicha o‗z yutuqlarini nazorat qilib borishni maqsad qilib olsa, u ushbu fan bo‗yicha muhim deb hisoblagan bilimlarini tizimiy ravishda «portfolio»ga joylashtirib boradi. Uning vazifasi- ushbu ishlarni diqqat bilan tahlil qilib borish, kerakli o‗zgartirishlar kiritish, unga tushuntirishlar berish, o‗z-o‗zini baholash bo‗yicha qisqa hisobot tayyorlash, ya‘ni ushbu bilim sohasi bo‗yicha u nimalarni o‗zlashtirdi, nimalarni o‗zlashtira olmadi yoki tushunmadi, kelajakda nimalarga e‘tibor qaratishi lozim. Shuningdek u bu erda o‗z bilimlariga o‗qituvchi, ekspertlar va ota-onasi tomonidan qo‗ygan baholarga ham fikrini bildirishi mumkin.
«Portfolio» materiallari tarkibi, barcha yozma tushuntirishlarning
mantiqiyligi va aniqligi.
«Portfolio»da keltirilgan materiallarni to‗liqligi va mazmunan tugallanganligi.
«Portfolio»ni tartib bilan va estetik jihatdan did bilan yaratilganligi.
«Talaba portfoliosi» taqdimotini ko‗rgazmali, yaqqol va asoslangan holda bo‗lishi.
Talaba portfoliosining komponentlari
Portfolio tarkibi talabaning semestr yoki o‗quv yili davomidagi mustaqil ishlaridan iborat bo‗lmog‗i lozim. Talaba ushbu «portfolio» orqali anjumanlarda chiqish qilib, o‗zining mustaqil fikrlashga, fan bo‗yicha olgan bilimlarini ijodiy
amalda tadbiq etishga qodirligini namoyish etgan holda, o‗z-o‗ziga ushbu bilim doirasi bo‗yicha shaxsan bahosini beradi. Bu talabaga o‗z yutuqlari, olgan bilimlari va ijodiy ishlarini mustaqil tahlil qilish va unga o‗z bahosini berish, uni o‗qituvchi yoki hamkorlari bilan baham ko‗rish imkonini yaratadi.
Bunday «portfolio» tarkibi quyidagicha bo‗lishi mumkin:
titul;
mazmuni;
har bir materialning qisqacha mazmuni va talaba uchun tushunchalar;
nima uchun ushbu material yoki bilim sohasi olinganlik sababi;
portfolio o‗qituvchi va talabaning o‗zi tomonidan qanday baholanganligi;
fan bo‗yicha yutuqlari tarixi;
« portfolio»ni yaratish muddati va taqdimot vaqti. Muallifga «portfolio»ni yaratishda to‗liq erkinlik beriladi.
Talabaning dunyoqarashlari, fikrlarining mantiqiyligi, nutq va bayon etish madaniyati, o‗z fikrini isbotlay olishi kabi omillar uning faoliyatini baholashda asosiy mezonlardan biri sifatida foydalaniladi. Ayrim hollarda o‗qituvchi
«portfolio» tarkibiga o‗z talablarini qo‗yishi ham mumkin.
Portfolio tarkibi quyidagi materiallardan iborat bo‗lishi mumkin:
Titul varaqa - «portfolio»ni nomi, talaba f.i.sh., fanning nomi, «portfolio»ni yuritish davri (semestr yoki o‗quv yili), boshlanish va tugash sanasi, o‗qituvchi f.i.sh.
«Portfolio» tarkibi:
fan bo‗yicha talabaning erishgan yutuqlari (shaxsiy faoliyat natijalari tahlili, nimani o‗zlashtirish oson, nima qiyin kechyapdi, ushbu qiyinchiliklar mohiyati nimada va b);
yozuvlar, ma‘ruzalar, uy vazifalari (fanning turli bo‗limlari bo‗yicha kamida 8 ta topshiriq beriladi, albatta bunda mustaqil fikrlash qobiliyati, fikrlarning originalligi hisobga olinadi, talaba bitta muammo yoki topshiriq echimining turli xil yo‗llarini ko‗rsatishi zarur;
nazorat va mustaqil ishlar (kamida 3 ta mavzu bo‗yicha 5-6 ta mustaqil
ish);
testlar;
axborot texnologiyalaridan foydalanish (axborot texnologiyalari
foydalanilgan kamida 2 ta misol, dasturiy material);
guruhiy loyihalar (talaba ishtirok etgan har bir loyiha batafsil yoziladi);
sizning sevimli ishingiz;
talaba faoliyati bo‗yicha baholar (o‗qituvchi va ekspertlar bahosi). Portfolio bo‗yicha izohlar. Taqdimotga tavsiya etilayotgan «Portfolio»
materiallari puxta o‗ylangan, «portfolio»da keltirilgan barcha materiallar bo‗yicha
muallifning shaxsiy fikrlari yoritilgan bo‗lishi zarur. U talabaning ushbu fan bo‗yicha olgan bilimlari, bo‗sh tomonlari, kelajakdagi rejalarining to‗liq mazmunini ko‗rsatishi lozim.
Talaba portfoliosining turlari
Hujjatlar portfoliosi - ta‘lim sohasidagi shaxsiy yutuqlar uchun berilgan sertifikatlangan hujjatlar to‗plami (sinov daftarchasi, diplomlar, sertifikatlar, guvohnomalar va b.) Bu ma‘lumotlar portfolioni sifat va soniy jihatdan ob‘ektiv baholash imkonini beradi. Materiallar jadval ko‗rinishida bosqichlarga bo‗linib, ball hisobida baholangan holda beriladi. Hujjatlar yoki ularning nusxalari ilova sifatida keltirilishi mumkin.
|
| |