nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Agar elementar diz'yunksiya ifodasida ishtirok etuvchi har bir elementar mulohaza shu ifodada faqat bir marta uchrasa, u holda bu ifoda … deb ataladi

|
Agar elementar diz'yunksiya ifodasida ishtirok etuvchi har bir elementar mulohaza shu ifodada faqat bir marta uchrasa, u holda bu ifoda … deb ataladi
|
bet | 44/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.org118 Agar elementar diz'yunksiya ifodasida ishtirok etuvchi har bir elementar mulohaza shu ifodada faqat bir marta uchrasa, u holda bu ifoda … deb ataladi.
Javob : to‘g‘ri elementar diz'yunksiya
119 "Sirtqi" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin?
JAvob : 8
120 A={1,2,3,4} to‘plamning 2 ta elementli qism to‘plamlari soni nechta?
Javob : 6
121 A={x: x∈Z, (x-1)(x+2)(x+5)=0} va B={x: x ∈Z, (x-2)(x+1)(x+5)=0} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ayirmasini toping.
Javob : {-2;1}
122 Kitob javonida matematikadan 9 ta, chet tilidan 4 ta va ona tilidan 6 ta kitob turibdi. Javondan bitta kitobni necha usulda tanlash mumkin?
Javob : 19
123 "MATEMATIKA" so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
JAvob : 151200
124 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, bu to‘plamlarning yig‘indisini toping.
JAvob : {1;2;3;5;6;7;8;10}
125 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, C va B to‘plamlarning ayirmasini toping.
Javob : {2}
126 Agar A to‘plamning har bir elementi B to‘plamda mavjud va aksincha B to‘plamning har bir elementi A to‘plamda ham mavjud bo‘lsa, A va B to‘plamlar … deyiladi?
JAvob : teng (teng kuchli) to‘plam
127 To‘plam elementlari soni 3 ta bo‘lsa uning barcha xos qism to‘plamlari soni nechta bo‘ladi?
JAvob : 6
128 Tug‘ilgan kuningizga taklif etilgan 6 ta do‘stingizni 6 ta stulga necha xil usulda o‘tkaza olasiz?
JAvob : 720
129 A={x: |x-2| < 3, x ∈N} to‘plamning eng katta elementini toping.
Javob : 4
130 n o‘rinli munosabatga … munosabat deyiladi?
Javob : n-ar
131 In'ektivlik sharti to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni toping?
JAvob : ∀x1,x2∈Dl(f) x1≠x2 uchun f(x1)≠f(x2) bajarilsa
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Agar elementar diz'yunksiya ifodasida ishtirok etuvchi har bir elementar mulohaza shu ifodada faqat bir marta uchrasa, u holda bu ifoda … deb ataladi
|
Berilgan:
Iqt = 3 A
Usy = 0,6 V
Pm -?  
FF-?
Yechilishi

|
Berilgan:
Iqt = 3 A
Usy = 0,6 V
Pm -?
FF-?
Yechilishi
|
bet | 21/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #140347 |
Bog'liq Book practise for Semicon (2)Berilgan:
Iqt = 3 A
Usy = 0,6 V
Pm -?
FF-?
Yechilishi:
Xona haroratida kT/e = 0.025 V deb hisoblab, to’yinish toki quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi:
Yuqoridagi tenglamadan .
Chiqish quvvati quyidagiga teng
Chiqish quvvati P ning salt yurish kuchlanishi V ga bog’lanish grafigidan maksimal chiqish quvvati Pm=1.5 W teng bo’ladi.
Ma’lumki, Fill faktor quyidagi ifoda yordamida aniqlanadi,
Yuqoridagi ifodadan fill faktor koeffitsiyenti 0.83 ga tengdir.
Javob: Pm=1.5 W, FF=0.83
4. Oldingi masalada berilgan quyosh elementi Mars sayorasi tadqiqotlari uchun quvvat matbai sifatida foydalanilsa, uning qisqa tutashuv toki, salt yurish kuchlanishi va maksimal chiqish quvvati qanday o’zgaradi. Mars va quyosh orasidagi masofa, Yer va quyosh orasidagi masofadan taxminan 1,5 baravar uzundir. Ikkala holatda ham quyosh elementi xona haroratida ishlaydi deb oling.
Berilgan:
Oldingi masalaning shartida berilgan ma’lumotlaridan foydalanamiz.
Nurlanish oqim zichligi quyoshgacha bo’lgan masofaga r-2 bog’liq o’zgaradi. Qisqa tutashuv toki ga teng bo’ladi. U holda salt yurish kuchlanishi
bundan, biz Um=0.5 V ga teng ekanligini topdik. Demak, maksimal chiqish quvvati .
5. Xona haroratida ideal quyosh elementining qisqa tutashuv toki 2 A va salt yurish kuchlanishi 0.5 V ga teng. Agar qisqa tutashuv toki 2, 5 yoki 10 marta kamaysa, salt yurish kuchlanishi qanday o’zgaradi.
Berilgan:
Yechilishi:
Berilgan parametrlardan foydalanib ekanligini topamiz. Shuday qilib, qiymatlariga mos ravishda ga teng bo’ladi.
6. Ideal p-n o’tishli Si quyosh elementi 300 K haroratda 2 A qisqa tutasuv toki va 0.5 V salt yurish kuchlanishiga ega. Agar quyosh elementining haroratini 400 K ga oshirsak uning maksimal chiqish quvvati qanday o’zgaradi?
|
| |
A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping

|
A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping
|
bet | 58/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.org146 A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping.
JAvob : {2}
147 Bir o‘quvchida qiziqarli matematikaga oid 9 ta kitob, ikkinchi o?quvchida esa 12 ta badiiy kitob bor. Ular necha xil usul bilan birining bitta kitobini ikkinchisining bitta kitobiga ayirboshlashi mumkin?
Javob : 108
148 To‘plam elementlari soni 3 ta bo‘lsa uning barcha xosmas qism to‘plamlari soni nechta bo‘ladi?
JAvob : 2
150 ¬(x∧y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : ¬x∨¬y
151 Universal to‘plam deb nimaga aytiladi?
JAvob: Biror to‘plamning xos qismi deb qaralmagan har bir to‘plamni universal to‘plam deyiladi.
152 "AKA" so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
JAvob : 3
153 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∨ y) →y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,1,1}
154 À={2,3,4,5,6,7,8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan ℘={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x=3} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
JAvob : ℘={(3, 3), (3, 6)}
155 ¬(x∨y) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : ¬x∧¬y
156 A={x: |x-2| < 3, x ∈N} to‘plamning eng katta elementini toping.
JAvob : 4
157 Savatda 3 ta anor, 5 ta nok va 4 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 60
158 0,1,2,3,4,5 raqamlari yordamida nechta turli raqamli to‘rt xonali son tuzish mumkin?
Javob : 300
159 Savatda 4 ta anor, 5 ta nok va 6 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
Javob : 120
160 A={x: |x-4| < 8, x ∈N} to‘plamning elementlari sonini aniqlang.
JAvob : 11
161 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, B va A to‘plamlarning ayirmasini toping.
JAvob : {7}
|
| |
Quyosh elementlarining eng muhim parametri foydali ish koeffitsienti (FIK)-

|
Quyosh elementlarining eng muhim parametri foydali ish koeffitsienti (FIK)-
|
bet | 20/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #140347 |
Bog'liq Book practise for Semicon (2)Quyosh elementlarining eng muhim parametri foydali ish koeffitsienti (FIK)-. Uning qiymati yorug’lik energiyasini elektr energiyasiga aylantirilishi samaradorligini belgilab beradi.Uning qiymati quyosh elementidan ajralayotgan quvvatning tushayotgan yorug’lik oqimiga nisbatidan aniqlanadi.
(11)
Bu yerda Um , Im quyosh elementi nagruzka tok kuchi va kuchlanishi, T- quyosh elementlari yuzasiga tushayotgan energiya.
Quyosh elementi va quyosh batareyasining foydali ish koeffitsientini (F.I.K.) aniqlash uchun tushayotgan optik nurlanish energiyasining miqdorini va element yoki batareya ishlab chiqargane lektr energiyasining miqdorini bilish zarur. F.I.K.ni aniqlash uchun quyida keltirilgan masalalarni yechish kerak bo‘ladi.
Quyosh nurlanishi atmosfera holatiga va uning vaqt davomida tez o‘zgarishiga olib kelganligi uchun, uning spektral tarkibini va quvvatini aniq o‘lchash kerak .
Birinch ipunktni hisobga olgan holda aniq quyosh xarakteristikasini qaytara oladigan imitatorlar (quyoshdan tarqalayotgan optik nurlariga o‘xshash nurlar paydo qila oladigan qurilmalar) yasash ilmiy texnik muammo bo‘lib qolmoqda.
Imitatorlarda taqqoslash uchun ishlatiladigan parametrlari vaqt davomida stabil o‘zgarmaydigan kerakli spektral sezgirlikka va diapazonga ega bo‘lgan QE ishlab chiqish uchun materialning optik va elektrofizik xususiyatlarini hisobga olgan holda tanlash lozim.
4. Quyosh elementlari va batareyalarining elektrik parametrlarini o‘lchash davomida o‘lchov asboblarining ketma-ketlik qarshiligining ta’sirini hisobga olish zarur.
Quyosh elementi F.I.K.ni
η = Iqt Usy 100%/Epad S
formuladan aniqlash mumkin (S-QE yuzasi, sm2 larda olinadi)
Mavzuga doir masalalar
2. Yuzasi 2 cm2 bo’lgan Si p-n o’tishli quyosh elementi berilgan. Agar Quyosh elementida kirishmalar konsentratsiyasi Na = 1,7 × 1016 cm−3, Nd = 5 × 1019 cm−3 va τn = 10 µs, τp = 0,5 µs, Dn = 9.3 cm2 / s, Dp = 2,5 cm2 / s va IL = 95 mA bo’lsa, xona haroratida ushbu quyosh elementining 1) salt yurish kuchlanishini va 2) maksimal chiqish quvvatini hisoblang.
Berilgan:
S=2 cm2
Na = 1,7 × 1016 cm−3
Nd = 5 × 1019 cm−3
τn = 10 µs
τp = 0,5 µs
Dn = 9.3 cm2/s
Dp = 2,5 cm2/s
Iqt =IL= 95 mA
Usy - ?
Pm -?
Yechilishi:
Salt yurish kuchlanishi
Berilgan parametrlardan xona haroratida va ga tengligi topildi.
Maksimal quvvat ishchi kuchlanishi ni dP/dU=0 dan topamiz, bu yerda ishchi quvvat
Bu yerdan biz quyidagiga ega bo’lamiz
Yuqoridagi tenglamani yechib, biz va maksimal ishchi quvvatini topdik.
3. Xona haroratida ideal quyosh elementi 3 A qisqa tutashuv toki va 0,6 V salt yurish kuchlanishiga ega. Uning chiqish quvvatini ishchi kuchlanishining funktsiyasi sifatida hisoblang va grafigini chizing, chiqish quvvatidan to’ldirish koeffitsiyentini toping.
|
| |
p-n o‘tishdagi elektr maydon kuchlanganligining maksimal qiymati

|
p-n o‘tishdagi elektr maydon kuchlanganligining maksimal qiymati
|
bet | 15/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #140347 |
Bog'liq Book practise for Semicon (2)7. p-n o‘tishdagi elektr maydon kuchlanganligining maksimal qiymati:
bunda Wp, Wn – p-n o‘tishda p- va n- sohadagi kambag‘allashgan soha kengligi, ular quyidagi ifodalar orqali topiladi:
;
a b
5.2-rasm. p- va n- tipli yarimo‘tkazgichning energetik zonalar diagrammasi: a) kontakt qilingunga qadar; b) muvozanat holatdagi p-n o‘tish holatida.
8. Keskin p-n o‘tishning hajmiy zaryad qatlami qalinligi W = Wp + Wn:
9. Keskin bo‘lmagan p-n o‘tish uchun hajmiy zaryad qalinligi:
bu yerda a – kirishma konsentratsiya gradienti.
10. p-n o‘tishning to‘yinish toki zichligi (teskari tok uchun):
bu yerda np0 va pn0 – muvozanat holatda noasosiy zaryad tashuvchilar konsentratsiyasi
MASALA YECHISH NAMUNALARI
1. n-tipli kremniyga oltindan kontakt va u Shottki barer hosil qiladi. Metall-yarimo‘tkazgich kontaktidagi kuchlanish tushuvi . Metalldan elektronlarning chiqish ishi 4,75 eV ni tashkil qiladi. Kremniydagi kirishma kontsentratsiyasi qancha? Kremniydagi hajmiy zaryad sohasidagi elektr maydon kuchlanganligining maksimal qiymatini hisoblang. Kremniy kristali uchun elektronga yaqinlik 4,05 eV. Temperatura 300K.
Berilgan:
φk=0,5 V
=4,75 eV
Efn = 4.05 eV
Ec = 1,124 eV
T=300 K
k =1,38·10-23 J/K
ni=1,5·1010 sm-3
εs=11,7
ε0=8,85·10-14 Kl2/(N·m2)
|
|
|
| |
Qo’shimcha masalalar - Solved problems

|
Solved problems
|
bet | 12/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #140347 |
Bog'liq Book practise for Semicon (2) Qo’shimcha masalalar
1. Qalinligi 1 mm, eni 10 mm va uzunligi 100 mm bo’lgan Si plastinka qalinligiga perpendikulyar magnit oqimi 0,5 Vb/m2 bo’lgan magnit maydonga joylashtirilgan. Agar uzunlik bo’ylab 10–2 A tok o’tayotgan bo’lsa, Xoll kuchlanishini aniqlang. Xoll koeffitsiyenti 3.66×10–4 m3/C.
(Javob: 3.7×106 C–1 m3)
2. N tipli yarimo’tkazgich 4.16×10–4 C–1 m3 Xoll koeffitsiyentiga ega. O’tkazuvchanligi 108 Ω-1 m-1. Xona haroratida shu yarimo’tkazgichning zaryad tashuvchilari konsentratsiyasini va elektronlari harakatchanligini hisoblang. (Javob: 0.038 m2 V–1 s–1)
3. Xoll eksperimentida 25 A tok, qalinligi 0.1 mm va eni 3 cm bo’lgan uzun kumush folga orqali o’tkazildi. Agar magnit maydoni oqim zichligi 0.14 Vb/m2 bo’lgan maydon folgaga perpendikulyar tushirilsa, Xoll kuchlanishining o’sishini va elektronlarning kumushdagi harakatchanligini hisoblang. O’tkazuvchanlikning Xoll koeffitsiyenti (–8.4 × 10–11) m3/C ga teng.
(Javob: 29.4 V va 57.7 × 10–4 m2 V–1s-1)
5. Fotoeffektga doir masalalar
Asosiy tushunchalar
Mavzuga doir masalalar
1. Gа1-х AlxAs namunasining taqiqlangan sohasi kengligi х = 0,6 bo’lganda 1,8 eV ga teng bo’ladi. Usbu materialdan yasalgan quyosh elementida fotoelektrik generatsiya sodir bo’lishi uchun zarur bo’lgan yorug’likning optimal to’lqin uzunligi topilsin.
Berilgan:
Eg=1,8 eV
λ-?
Yechilishi:
Optimal to’lqin uzunligi quyidagi munosabatdan aniqlanadi
Eg=hv (1)
Bu yerda, ν – yorug’likning optimal chastotasi; h – Plank doimiysi; Eg – taqiqlangan soha kengligi.
(2)
Bu yerda – tushayotgan yorug’likning to’lqin uzunligi.
(2) ifodani (1) ga qo’yasak, quyidagiga ega bo’lamiz
(3)
(3) ifodadan (4)
Berilganlarni o’rniga qo’yib hisoblaymiz,
,
Javob:
2.
|
| |
Qo’shimcha masalalar - Solved problems

|
Solved problems
|
bet | 13/23 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 2,03 Mb. | | #140347 |
Bog'liq Book practise for Semicon (2) Qo’shimcha masalalar
1. Quyosh elementi materialining taqiqlangan soha kengligi Eg = 1.6 eV bo’lsa, ushbu quyosh elementida fotoelektrik generatsiya uchun optimal nurlanish to’lqin uzunligini aniqlang? (Javob: λ = 0,78 μm)
2. Agar berilgan quyosh elementi fotoelektrik generatsiyasi uchun optimal nurlanish to’lqin uzunligi λ = 1.02 μm bo’lsa, fotoelement materialining taqiqlangan sohasining kengligini aniqlang. (Javob: Eg = 1,21 eV)
3. Germaniy (Ge) elementining taqiqlangan soha kengligi 0,6 eV. Ge dan tayyorlangan quyosh elementining fotelektrik generatsiyasi uchun optimal nurlanish to’lqin uzunligini aniqlang. (Javob: λ = 2 μm)
4. CdTe materiali taqiqlangan sohasining kengligi 1,4 ev ga teng. CdTe quyosh batareyasi fotoelektrik generatsiya uchun nurlanishning optimal to’lqin uzunligini aniqlang. (Javob: λ = 0,89 μm)
5. Kremniyning taqiqlangan soha kengligi Eg = 1,1 eV. Kremniyli quyosh elementida fotoelektrik generatsiya uchun optimal nurlanish to’lqin uzunligini hisoblang. (Javob: λ = 1,13 μm)
6. CdS uchun taqiqlangan soha kengligi 2.4 ev ga teng. CdS asosidagi quyosh elementida fotoelektrik generatsiya sodir bo’lishi uchun yorug’likning optimal to’lqin uzunligini aniqlang. (Javob: λ = 0,52 μm)
7. Ga1-x Alx As (0 g=1,4 - 1,9 eV. Ga1-x Alx As quyosh batareyasida x1 = 0 va x2 = 0.34 bo’lganda fotoelektrik generatsiya uchun yorug’likning optimal to’lqin uzunligini hisoblang.
(Javob: λ1 = 0,88 μm, λ2 = 0,65 μm)
8. Ga1-x Alx As uchun taqiqlangan soha kengligi 0.34 (Javob: λ1 = 0,65 μm; λ2 = 0,56 μm)
9. Quyidagi yarimo’tkazgichlardan qaysi biri shaffof, qisman shaffof, ko’rinadigan yorug’lik uchun shaffof emas (λ = 0.4-0.7 μm): Si, GaAs, GaP va GaN?
|
| |
Skeletning rivojlanishi va uning yosh xususiyatlari

|
Skeletning rivojlanishi va uning yosh xususiyatlari
|
bet | 26/50 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 193,62 Kb. | | #231277 |
Bog'liq Ёш физ. назорат javoblari49. Skeletning rivojlanishi va uning yosh xususiyatlari.
Suyaklar tuzilishi, rivojlanishi va vazifalariga ko‘ra quyidagicha tasniflanadi.
1. Naysimon suyaklar: uzun suyaklar — yelka, bilak, son va boldir suyaklari qo‘l va oyoq skeletini tashkil qilib, tayanch vazifasini bajaradi; Naysimon suyaklar richag harakatini bajarib, tayanch va mudofaa vazifasini bajaradi Naysimon suyaklaming o'rta qismi tanasi— diafizi (diaphysis) silindr yoki uchburchak shaklda. Naysimon suyaklaming tanasida suyak iligi kanali bor. U larn in g kengaygan uchi — epifiz (epiphysis) deb ataladi. Unda qo'shni suyak bilan birlashuvchi bo'g'im yuzasi (facies articularis) bo'lib, u bo'g'im tog'ayi bilan qoplangan. Epifiz asosan g'ovak moddadan tuzilgan, ustidan yupqa zich modda qoplab turadi. Suyakni g'ovak moddasi sohasida uni hosil qiluvchi suyak to'sinlari orasida bolalarda va kattalarda qizil ilik joylashgan. Diafizni epifizga o'tish joyi metafiz (metaphisis) deyiladi. Bu sohada zich modda yupqalashib kam ayib boradi; m etafiz g'o v ak tuzilishga ega.
2. G 'ovak suyaklar: a) uzun g'ovak suyaklar — to'sh suyagi va qovurg'alar; b)kalta g'ovak suyaklariga—umurtqalar, q o 'l-o y o q , kaft usti va kaft oldi suyaklari kiradi, ular k o 'p qirrali shaklga ega. U lar asosan g'ovak moddadan tuzilgan bo'lib, yupqa zich modda qatlami bilan qoplangan.
3.Yassi suyaklar himoya vazifasini bajarib, tana bo'shliqlarini hosil qilishda ishtirok etadi (kalla qopqog'i, chanoq va kurak suyaklari). Bu suyaklar tashqi zich qavat (lamina externa) va ichki zich qavat (lamina interna) o‘rtasida joylashgan mayda katakchali g'ovak moddadan (diploe) tashkil topgan.
4, Aralash suyaklar turli xil tuzilishga ega qismlardan iborat. Umurtqaning tanasi tuzilishi jihatidan g'ovak suyaklarga, ravog'i va o'sim talari yassi suyaklarga kiradi. Havo saqlovchi suyaklar tanasida shilliq parda bilan qoplangan havo bilan to'la bo'shliq bo'ladi. Ularga kallaning peshona, ponasimon, yuqori jag‘ va g'alviisimon suyaklari kiradi. Har bir suyakning yuzasida mushaklar, ulaming paylari, fassiya, boylamlar boshlanadigan va birikadigan hosilalar bo'ladi. Ulami apofizlar (apophysis) deb ataladi. Bulaiga bo'rtiq (tuber), do'mboqcha (tuberculum), qirra (crista) va o'simta (processus) kiradi. Suyakning yuzalari o'zaro chekkalar (margo) bilan chegaralanadi. Ba’zi bir suyakda nerv va qon tomirlar yotgan joylarda egatlar (sulcus) yuzaga keladi. Suyakning ichki yuzasida uning ichiga kiruvchi oziqlantiruvchi teshik (foramina nutricia) bo'ladi
|
| |
Bosh skeleti va uning tuzilishi - Nazorat savollari yosh fiziologiyasi predmeti va uning o‘rganish obe’ktlari

|
Nazorat savollari yosh fiziologiyasi predmeti va uning o‘rganish obe’ktlari
|
bet | 31/50 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 193,62 Kb. | | #231277 |
Bog'liq Ёш физ. назорат javoblari54. Bosh skeleti va uning tuzilishi.
Bosh suyagi, bosh skeleti (lotincha: cranium) — umurtqali hayvonlar va odamning bosh skeleti. Katta yoshdagi kishilarda kalla suyagi choklar bilan birlashgan, chaqaloqlarda bu suyaklar oʻrtasida suyaklanmagan kism — liqildoklar boʻladi. Odam kallasi 23 suyakdan iborat, ular juft va ayrimlari toq boʻladi. Odamda bosh miya juda rivojlanganligi uchun kalla suyagining miya qismi (kalla suyagi qutisi) katta, yuz qismi pastga choʻzilgan, hayvonlarda esa yuz qismi oldinga choʻzilgan boʻlib, kalla suyagining asosiy qismini tashkil etadi. Kalla suyagi miya va u bilan birga takomil etgan sezgi aʼzolarining tayanchi, ularni tashqi muhit taʼsiridan saqlab turadi. Bulardan tashqari, kalla suyagining yuz qismida organizm hayot faoliyati uchun muhim ahamiyatga ega boʻlgan nafas sistemasining boshlanish qismi — burun boʻshligʻi, ovqat hazm qilish sistemasining boshlanish qismi — ogʻiz boʻshligʻi va eshitish hamda muvozanatni saqlash aʼzolari joylashgan.
Kalla suyagi ning miya boʻlimi tepa tomondan kalla qopqogʻi bilan chegaralangan boʻlib, ichida bosh miya joylashadigan kalla boʻshligʻidan iborat. Kalla boʻshligʻi umurtqa kanalining kengaygan uchi boʻlib, u yerda bosh miya pardalarga oʻralgan holda joylashgan. Kalla tubidagi teshiklar orqali nervlar (koʻruv, hidlov, uchlik, yuz, eshituv nervlari va b.) va qon tomirlari (uyqu arteriyalari, boʻyinturuq venalari) oʻtadi. Chakka suyagida oʻrta quloq boʻshligʻi va ichki quloq bor. Kalla suyagi ning oʻrtasi asosidagi turk egarida gipofiz yotadi. Ensa suyagida uzunchoq miya joylashgan. Kalla suyagi asosidagi eng katta teshik — ensa t ye sh i g i orqali uzunchoq miya orqa miyaga tushadi.
55. Ko‘krak qafasi skileti va uning tuzilishi.
Koʻkrak qafasi – sudralib yuruvchilar, qushlar, sutemizuvchi hayvonlar va odamda toʻsh suyagi yordamida koʻkrak umurtqalariga qovurgʻalar birikishidan hosil boʻlgan bir butun tuzilma. Odamda koʻkrak qafasi yassi konusga oʻxshaydi. Koʻkrak qafasining yon, old va orqa devori bor. Yon va oldingi devorlari 12 juft qovurgʻadan hosil boʻladi; oldinda qovurgʻalar uchi toʻsh suyagiga kelib taqaladi; orqa devorning oʻrtasi umurtqa pogʻovasining koʻkrak boʻlimidan iborat. Koʻkrak qafasining yuqorisidagi tyoshikdan koʻkrak boʻshligʻiga traxeya, qiziloʻngach, qon tomirlari va nervlar oʻtadi, pastdan diafragma chegaralab turadi. Koʻkrak qafasida oʻpka, yurak va tomirlar joylashgan. Nafas olganda Koʻkrak qafasi kengayadi, ayni vaqtda boʻylama, old-orqa va koʻndalang hajmi kattalashadi. Koʻkrak qafasining hajmi va shakli yosh, jins va kasbga qarab turlicha. Koʻkrak qafasi chaqaloqlarda piramida shaklida, ayollarda pastki teshigi, boʻyi kaltaroq boʻladi.[1]
|
| |
(A∪(B∩Ā))∩(Ā∪(A∩B)) ni qiymati quydagilardan qaysi biriga teng?

|
(A∪(B∩Ā))∩(Ā∪(A∩B)) ni qiymati quydagilardan qaysi biriga teng?
|
bet | 48/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.org178 (A∪(B∩Ā))∩(Ā∪(A∩B)) ni qiymati quydagilardan qaysi biriga teng?
JAvob : B
179 A={1,3} va B={2,3,5} bo‘lsa A kesishma B ni toping?
JAvob :{3}
180 Trànzitivlik shàrti shàrti shàrti to‘g‘ri ko‘rsatilgan javobni toping?
JAvob : xRy va yRz dan xRz ekanligi kelib chiqsa
181 Savatda 6 ta anor, 5 ta nok va 7 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 210
183 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (y →x) →y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,1,0}
184 "Kitob" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin?
JAvob : 12
185 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ↔ y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,0,1}
186 ¬x ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
JAvob : x|x
187 A={x: x∈Z, (x-1)(x+2)(x+5)=0} va B={x: x∈Z, (x-2)(x+1)(x+5)=0} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.
JAvob : {-2;-1;1;2}
188 5 ta tovuq, 4 ta o‘rdak va 3 ta g‘oz bor. Uchta parrandani shunday tanlab olingki, ular ichida tovuq, o‘rdak va g‘oz bo‘lsin. Shunday tanlashlar soni nechta bo‘ladi?
JAvob : 60
191 Kitob javonida matematikadan 12 ta, chet tilidan 14 ta va ona tilidan 16 ta kitob turibdi. Javondan bitta kitobni necha usulda tanlash mumkin?
JAvob : 42
192 Bo‘sh to‘plam den nimaga aytiladi?
JAvob : birorta ham elementi yo‘q to‘plamga.
193 A={1,2,3} va B={2,4,5} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.
JAvob : {1,3,4,5}
194 1,3,5,7 raqamlardan foydalanib, nechta turli ikki xonali son tuzish mumkin?
JAvob : 12
195 Savatda 3 ta anor, 5 ta nok va 4 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 60
|
| |
x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧y) → y ni qiymatini toping?

165 "Sirtqi" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin169 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∧y ni qiymatini toping173 4 ta turli xatni 4 ta turli konvertga necha xil usulda joylash mumkin176 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) ↔y ni qiymatini toping |
x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧y) → y ni qiymatini toping?
|
bet | 47/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.orgBu sahifa navigatsiya:
- 165 "Sirtqi" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin
- 169 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∧y ni qiymatini toping
- 173 4 ta turli xatni 4 ta turli konvertga necha xil usulda joylash mumkin
- 176 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) ↔y ni qiymatini toping
162 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧y) → y ni qiymatini toping?
Javob : {1,1,1,1}
163 x∨(y∧z) ifoda quydagilarda qaysi biriga teng?
Javob : (x∨ y) ∧ (x ∨ z)
164 A={1;3;5;6;8;10}, B={5;6;7;8;10} va C={2;5;7;8;10} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, C va A to‘plamlarning ayirmasini toping.
JAvob : {2;7}
165 "Sirtqi" so‘zidan undosh va unli harflar juftligini necha xil usul bilan tanlab olish mumkin?
JAvob : 8
166 A={1,2,3} va A={1,2,3} to‘plamlarning dekart (to‘g‘ri) ko‘paytmasida aniqlangan ℘ munosabat berilgan ya'ni ℘={<2,1>,<2,3>,<1,3> } quyidagi javoblarning qaysi birida munosabat nomi to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
JAvob : teng emas
168 Chorvador 10 ta qo?y va 15 ta echki sotmoqchi. Xaridor bitta qo?y va bitta echki olmoqchi. U necha xil usulda sotib olishi mumkin?
Javob : 150
169 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∧y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,0,0,0}
170 A={1;3;5;6;8;10} va B={5;6;7;8;10} to‘plamlar berilgan. A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini elementlar sonini toping.
Javob : 4
172 Turli qirralardan tashkil topgan marshrutga … deb ataladi.
JAvob : zanjir
173 4 ta turli xatni 4 ta turli konvertga necha xil usulda joylash mumkin?
JAvob : 24
174 ¬(x↔y) ifodani MKNSH si qaysi javobda keltirilgan?
JAvob : (x ∨ y) ∧ (¬x ∨¬y)
175 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (y → x) → y ni qiymatini toping?
JAvo : {1,0,1,0}
176 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, (x ∧ y) ↔y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,1,0,1}
177 À={2,3,4,5,6,7,8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan℘={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x≤4} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
JAvob : ℘={(2,2), (2,4), (2,6), (2,8), (3,3), (3,6), (4,4), (4,8)}
|
| |
Sinf jixozlariga qo'yiladigan gigiyenik talablar

|
Sinf jixozlariga qo'yiladigan gigiyenik talablar
|
bet | 29/50 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 193,62 Kb. | | #231277 |
Bog'liq Ёш физ. назорат javoblari52. Sinf jixozlariga qo'yiladigan gigiyenik talablar.
Sinf jixozlariga quyiladigan gigienik talablar.
• Ta'lim-tarbiyaning, mehnat ta'limining samarali bo’lishi sinf xonalari, laboratoriyaning jihozlanishi muhim ahamiyatga ega. Maktab mebellari bolalarning bo'yi, yoshi, tana proportsiyasi, fiziologik xususiyatlariga mos bolishi kerak. Sinf xonasining asosiy jihozi o’tirg'ichi va yozuv stoli kabi qismlari boladi.
Suyanchik - bola umurtqa pog'anasining bel egriligiga mos kelishi kerak. Suyanchiq oralig'i gorizantal boyicha kursi suyanchig’igacha bo'lgan masofa o'quvchi gavdasining diametridan 3-5 sm masofa qolishi kerak. Masofa musbat, manfiy va nol bo'lishi mumkan. Suyanchiq oralig'i oshib ketsa, o'quvchi bukilib o’tiradi, kamayib ketsa, siqilib qoladi. Partaning oldingi cheti otirg’ichdan 3-5 sm o'tishi maqsadga muvofiqdir. Partaning yozuv stoli 15-20 gradus qiyaroq qilib tayyorlanadi. Bu ko’rishni yengillashtiradi. O'quvchilarni partaga o'tkazishda bo`yini parta raqamiga moslash zarur. Bo’yi eng past bola 110 sm. novchasi 179-180 sm bo'ladi. Barcha o'quvchilar 7 ta bo'y guruhiga bo'linadi. Parta raqamlari ham 6 dan 12 gacha A.F. Listov bolani bo’yiga qarab parta nomerini aniqlash uchun quyidagi formulani tavsiya qiladi, ya'ni bola bo'yining oldingi raqami unligidan 5 ni ayrilsa, shu bola o’tiradigan partaning nomeri kelib chiqadi. Masalan, bolaning bo'yi 148 sm.14 dan 5 ni ayirib tashlaymiz, unda 9 qoladi.
Demak, 148 sm bo’yli bola 9 nomerli partada o'tirishi kerak. Hozirgi vaqtda ko’p maktablarda yangi nomerli partalar qo’llaniladi. Bular A,B,V,G,D deb belgilanadi. Har bir partaning suyanchigida shu partada o'tirishi mumkin bo’lgan bolaning bo’yi, parta nomeri yoki rangli shartli belgi qo'yilgan bo’ladi. Jumladan, A raqamli parta rangli belgisi sariq, B-qizil, V-ko’k, G-yashil va D- oq rang boladi. Sinf partalari, stol, stullarni akslanish koeffitsenti 35 % dan 50 % gacha bo'lgan ranglarda buyash tavsiya etiladi.
Parta, stol, stullar och kulrang, och yashil yoki boshqa ochroq rangga buyash tavsiya etiladi. Sinf partalari 3 qator qilib, pastlari oldingi, balandlari orqaga quyiladi. Parta qatorlari orasidagi masofa 70-75 sm, ichki devor bilan parta qatori orasidagi parta bilan doska orasidagi masofa 7-8 m qilib joylashtiriladi. O'quvchilarni partaga o’tkazishda bo’yidan tashqari sog'ligi, ko’rish va eshitish organlarining xususiyatlari ham e'tiborga olinadi. Yaqindan ko’radigan bola, garchi boyi baland bo’lsa ham oldingi partaga o'tkazilishi kerak.
Sinf doskasining yuzasi silliq, yaltiramaydigan bo’lishi kerak. Uning o’lchami sinf sathiga bog'liq bo’lib, uzunligi 175 sm. dan 300-350 sm. gacha, eni 85 sm. yuqori sinflarda 90 sm. baland o’rnatiladi. Doska jigar rang, to’q yashil rangga buyaladi. Doskada bo’r, latta qo’yish uchun tepasiga lyuminestsentlampa o’rnatiladi. O’qituvchining ish stoli va stuli birinchi parta yoki o’rtadagi parta oldiga qo’yiladi.
O'quv binosi, jihozlari va obodonligiga bo'lgan gigienik talablar.
|
| |
Tayanch-harakat apparatining gigiyenasi

|
Tayanch-harakat apparatining gigiyenasi
|
bet | 28/50 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 193,62 Kb. | | #231277 |
Bog'liq Ёш физ. назорат javoblari51.Tayanch-harakat apparatining gigiyenasi.
Suyaklarning birikishi. Odam tanasidagi suyaklarning barchasi bir-biri bilan ikki xil:harakatsiz va harakatli birikadi.
Suyaklarning harakatsiz birikishiga bosh, umurtqa, chanoq suyaklarining bir-biri bilan tutashuvi misol bo'ladi. Ular boylamlar, tog'aylar, suyak choklari yordamida bir-biriga birikadi. Bosh suyagi peshona, tepa, chakka, ensa kabi alohida suyaklardan iborat bo'lib, bola o'sgan sari chok yordamida bir-biriga birikib, yaxlit bosh suyagini hosil qiladi. Bu suyaklar bir-biriga uzluksiz-zich birikkanligi uchun harakatsiz bo'ladi.
Suyaklarning harakatli, ya'ni bo'g'im hosil qilib birikishiga qo'l va oyoqlarning bo'g'imlari kiradi: yelka, tirsak, kaft usti, son-chanoq, tizza, boldir-tovon hamda qo'l va oyoq panja suyaklarining bir-biri bilan bo'g'im hosil qilib birikishi misol bo'ladi. Bo'g'im hosil qilib birikuvchi 2 ta suyakdan birining uchi qavariq, silliq, ikkinchisining uchi esa botiqroq bo'ladi. Bo'g'im 3 qismdan: bo'g'im xaltachasi, suyaklarning birikish yuzasi va bo'g'im bo'shlig'idan iborat. Bo'g'im xaltachasi tashqi va ichki qavatdan tashkil topgan. Ichki qavatning pardasidan moysimon sinoviy suyuqlik (bo'g'im moyi) ishlab chiqariladi. Bu suyuqlik bo'g'im yuzasini moylab ishqalanishni kamaytiradi. Bo'g'im tashqi tomondan paylar bilan o'ralib, uning mustahkamligini ta'minlaydi.
Odam tanasida suyaklarning joylashishi. Odam tanasidagi suyaklar joylashishiga ko'ra bir necha qismga bo'lib o'rganiladi: bosh, gavda, qo'l va oyoq suyaklari.
Bosh skeleti: Bosh skeleti ikki qismdan: miya qutisi va yuz qismidan iborat bo'lib, 23 ta suyaklarning birikishidan hosil bo'lgan. Ularning hammasi pastki jag' va til osti suyagidan tashqari, uzluksiz chok bilan o'zaro mustahkam birikkan.
Bola tug`ilgan vaqtda uning bosh suyaklari bir-biri bilan birikmagan bir necha suyakdan iborat bo`lib, ular orasida bo`shliqLar bo`ladi. Bu bo`shliqlar liqildoq deb ataladi. Ular katta, kichik va yon liqildoqlarga bo`linadi. Katta liqildoq peshona va tepa suyaklari orasida joylashgan bo`lib, uning bo`yi 3,5 sm, eni esa 2,5 sm bo`ladi. Tepa va ensa suyaklari orasida kichik liqildoq va tepa chakka suyaklari orasida ikkitadan jami 4 ta yon liqildoqlari bo`lib, ular 1,5 yoshda suyakka aylana boradi. 4 yoshda esa miya qutisining choklari hosil bo`ladi. Bosh suyagi 7 yoshgacha hamda 11-15 yoshda ya'ni jinsiy balog`at yoshida tez o`sadi. Uning o`sishi va shakllanishi 25-30 yoshgacha davom etadi.
|
| |
Qo‘l suyaklari va uning tuzilishi

|
Qo‘l suyaklari va uning tuzilishi
|
bet | 32/50 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 193,62 Kb. | | #231277 |
Bog'liq Ёш физ. назорат javoblari56. Qo‘l suyaklari va uning tuzilishi
57.Oyoq suyagi va uning tuzilishi.
Oyoq — tayanch va harakat aʼzosi. Hayvonlarda Oyoqning vujudga kelishi va tuzilishi turlicha boʻlsa ham, bajaradigan vazifasi oʻxshash. Koʻp qilli halqalilarning juda sodda tuzilgan juft oyogʻi muskulli, kalta, lekin serharakatdir. Xordali hayvonlar oyogʻi toq va juft boʻladi. Quruklikda yashaydigan barcha umurtqali hayvonlarda toq Oyoq boʻlmay-di, biroq ular suvda yashashga oʻtsa, toq Oyoq (suzgich qanotlar) qayta vujudga kelishi mumkin (mas, ixtiozavrlar, kitlar va boshqalarda). Toq Oyoq tufayli hayvon suvda muvozanatini saqlaydi, oldinga harakat qiladi va, asosan, oʻzini-oʻzi boshqaradi. Juft Oyoq dastlab baliqlarda paydo boʻlgan, u suvga shoʻngʻish yoki koʻtarilishni boshqaradi va muvo-zanatni saqlaydi.
Har bir Oyoq muskullar yordamida harakatlanuvchi va bir-biri bilan tutashgan togʻayli yoki suyakli skeletdan iborat. Kuruklikda yashaydigan umurtqali hayvonlarning oyoklari 3 boʻlimdan tashkil topgan; Oyoq kamari bilan tutashuvchi yelka (oldingi Oyoqda) yoki son (orqa Oyoqda), bilak (oldingi Oyoqda) yoki boldir (orqa Oyoqda) va panja (oldingi Oyoqda) yoki pay (orqa Oyoqda).
Evolyusiya jarayonida juft Oyoq koʻp oʻzgarishlarga uchragan. Uchar kaltakesaklar, qushlar va koʻrshapalaklarda uchishning taraqqiy etishi tufayli oldingi Oyoq kanotga, dengiz kaltakesaklari, kitsimonlar, kurakoyokli sut emizuvchilarniki kurakka aylangan va hokazo Baʼzan hayvonlarning oldingi oyoklari kovlashga (krotda), ayrimlarini-ki ushlashga (maymunlarda) moslashgan. Funksional ahamiyati kamayishi sa-babli ayrim hollarda juft oyoq yoʻq boʻlib ketgan (mas, ilonbalikdarning qorin suzgich qanoti, kitsimonlar va sirenalarning orka oyoklari, oyoqsiz amfibiyalar hamda barcha ilonlarning ikkala juft oyoklari va h.k.).
Odam da Oyoq suyaklari va muskullari gavdani koʻtarib turishga va turli hamda murakkab harakatlarni bajarishga moslashgan. Shuning uchun oyoq relyefining qoʻlga nisbatan oʻziga xos boʻlishida oyoq suyaklari, muskullari aqamiyatga ega. Oyoq dumba, son, boldir va oyoq kaftidan iborat. Dumba sohasining hajmi katta, boʻrtgan. Son hajmi oʻrta-sidan torayib borgan. Tizza qismi ol-dinga boʻrtgan, orqa sohasida tizza osti chuqurchasi joylashgan. Boldir soxasining orqa qismi muskul hisobiga boʻr-tib, pastga tomon asta kamayib boradi. Oyoq kafti koʻndalang joylashgan, pastki yuzasi yey shaklida boʻlgani uchun harakat osonlashadi.
Oyoq relyefi yosh, jins va odam krmatiga qarab turlicha boʻladi. Oyoq panjasi kaft oldi, kaft va barmoklardan tashkil topgan. Juda koʻp pishiq boylamlar va koʻplab muskullar paylari bilan yaxlitlashgan kaft oldi suyaklari yuqorida boʻrtib chiqqan gumbaz hosil qiladi. Oyoq panjasi boylamlari va muskulining zaiflashishi Oyoq panjasining yassilanishiga sabab boʻladi.
|
| |
Ovqat hazm qilish a’zolar tizimining umumiy xususiyatlari va vazifalari

|
Ovqat hazm qilish a’zolar tizimining umumiy xususiyatlari va vazifalari
|
bet | 33/50 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 193,62 Kb. | | #231277 |
Bog'liq Ёш физ. назорат javoblari58.Ovqat hazm qilish a’zolar tizimining umumiy xususiyatlari va vazifalari
Ovqat hazm qilish sistemasi — odam va hayvonlar organizmida oziqmoddalarning qayta ishlanishi va hazm boʻlishini taʼminlaydigan organlar majmui. Koʻpchilik bir hujayralilar (mas, amyoba)da Ovqat hazm qilish sistemasi.q.s. funksiya-sini ovqat hazm qilish vakuollari bajaradi. Bundan tashqari, ayrim bir hujayralilar (mas, tufelka)da oziq kiradigan (ogʻiz, halqum) va oziq qoldiqlari chiqadigan maxsus teshikchalar ham boʻladi. Tuban koʻp hujayralilar (mas, gʻovaktanlilar, boʻshliqichlilar, ichaksiz turbellariyalar)da oziq maxsus hujayralar ichida hazm boʻladi. Umurtqasiz hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasi q.s. juda xilma-xil. Eng oddiy tuzilgan hayvonlar (boʻshliqichlilar, taroqlilar) Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. ogʻiz teshigi bilan boshlanadigan va shu teshik bilan tamom boʻladigan gastral boʻshliqdan iborat. Koʻpchilik hayvonlar (nemertinalar, toʻgarak chuvalchanglar, mollyuskalar, halqali chuvalchanglar, boʻgʻimoyoqlilar)rz- Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. oldingi, oʻrta va orqa boʻlimlardan tashkil topgan boʻlib, ogʻiz va anal. teshik or-qali tashqi muhit bilan bogʻlangan. Odam va umurtqali hayvonlar Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning tuzilishi oziqlanish xususiyati va sharoitiga bogʻliq. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. nayining ol-dingi qismi ixtisoslashib, ogʻiz boʻshligʻi, halqum va qiziloʻngacht hosil qiladi. Ogʻiz boʻshligʻida jagʻlar, tishlar, shilimshiq va soʻlak bezlari, til va boshqa joylashadi. Ovqat hazm qilish sistemasiq-S.ningoʻrta qis-mi hisobidan oshqozon, ingichka ichak, jigar, oshqozon osti bezi vujudga keladi. Ovqat hazm qilish nayining ke-yingi qismi yoʻgʻon ichak, toʻgʻri ichak va anal teshikdan iborat. Qiziloʻngach, oshqozon, ingichka ichak va yoʻgʻon ichak birgalikda ovqat hazm qilish nayini hosil qiladi; uning devori shilim-shiq, seroz va muskul qavatlaridan tashkil topgan. Evolyusiya jarayonida hayvonlar tanasining yiriklashuvi tufayli bilan ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati yuzasi har xil yoʻl bilan (ichakning uzayib sirtmoq hrsil qilishi, burmalar paydo boʻlishi, shilimshiq qavat vorsinkalarining rivojlanishi, epiteliyning ichak devoriga yoki ichak boʻshligʻiga botib kirishi or-qali) kengayib borgan. Ana shu tariqa juda koʻp sonli mayda (ichak devori) yoki yirik (jigar, oshqozon osti) bezlar hosil boʻlgan. Ovqat hazm qilish nayi shilimshiq qavati ostida himoya funk-siyasini bajaradigan limfoid folli-kulalar joylashgan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.s. qon va limfa tomirlari bilan taʼminlangan. Ovqat hazm qilish sistemasiq.yening funksional faoliyati murakkab neyro-gumoral va gormonal mexanizmlar orqali boshqariladi. Bu jarayonda Ovqat hazm qilish sistemasiq.s.ning oʻz gormonlari asosiy ahamiyatga ega (yana q. Neyro-gumoral regulyasiya, Gormonal regulyasiya).[
|
| |
x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∨ y ni qiymatini toping?

109 28 sonini natural bo‘luvchilari nechta111 0,1,2,3,4,5,6 raqamlari yordamida nechta turli raqamli to‘rt xonali son tuzish mumkin114 A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa A\B ni toping117 20 xil bolt va 13 xil gaykadan bittadan olinib, necha xil juftlik tuzish mumkin |
x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∨ y ni qiymatini toping?
|
bet | 55/79 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 363,02 Kb. | | #119317 |
Bog'liq Energiya ishlab chiqaruvchi, uzatuvchi iste\'mol qiluvchi qurilm-fayllar.orgBu sahifa navigatsiya:
- 109 28 sonini natural bo‘luvchilari nechta
- 111 0,1,2,3,4,5,6 raqamlari yordamida nechta turli raqamli to‘rt xonali son tuzish mumkin
- 114 A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa A\B ni toping
- 117 20 xil bolt va 13 xil gaykadan bittadan olinib, necha xil juftlik tuzish mumkin
104 x={1,1,0,0} va y={1,0,1,0} bo‘lsa, x ∨ y ni qiymatini toping?
JAvob : {1,1,1,0}
105 (A∩B)∪B ni qiymati quydagiardan qaysi biriga teng?
JAvob : B
106 "MEGA" so‘zidagi harflar yordamida nechta so‘z tuzish mumkin?
JAvob : 24
107 A={x: x∈Z, (x-1)(x+2)(x+5)=0} va B={x: x∈Z, (x-2)(x+1)(x+5)=0} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning ko‘paytmasini toping.
JAvob : {-5}
108 3 ta oq, 2 ta qizil va 4 ta sariq atirgul bor. Uchta har xil guldan iborat guldastani necha xil usulda tuzish mumkin?
Javob : 24
109 28 sonini natural bo‘luvchilari nechta?
Javob : 6
110 n ta elementdan m tadan olingan … deb shunday birlashmalar (kombinatsiyalar) ga aytiladiki, bu birlashmalar (kombinatsiyalar) bir-biridan kamida bitta elementi bilan farq qiladi.
JAvob : Guruhlash
111 0,1,2,3,4,5,6 raqamlari yordamida nechta turli raqamli to‘rt xonali son tuzish mumkin?
JAvob : 720
112 Kitob javonida matematikadan 5 ta, chet tilidan 4 ta va ona tilidan 9 ta kitob turibdi. Javondan bitta kitobni necha usulda tanlash mumkin?
Javob : 18
113 À={2,3,4,5,6,7,8} berilgan bo‘lsa, AxA to‘plàmdà aniqlangan ℘={(x,y): x,y∈A, y element x ga bo‘linadi va x≤6} munosabat quyidagi javoblarning qaysi birida to‘g‘ri ko‘rsatilgan?
Javob : ℘={(2,2), (2,4), (2,6), (2,8), (3,3), (3,6), (4,4), (4,8), (5,5), (6,6)}
114 A={1,2,3} va B={2,3,5} bo‘lsa A\B ni toping?
JAvob : {1}
115 Savatda 4 ta anor, 5 ta nok va 6 ta olma bor. Savatdan bittadan anor, nok va olmani tanlashni necha usulda amalga oshirish mumkin?
JAvob : 120
116 A={x: x∈Z, (x-1)(x+2)(x+5)=0} va B={x: x∈Z, (x-2)(x+1)(x+5)=0} to‘plamlar berilgan bo‘lsa, A va B to‘plamlarning simmetrik ayirmasini toping.
Javob : {-2;-1;1;2}
117 20 xil bolt va 13 xil gaykadan bittadan olinib, necha xil juftlik tuzish mumkin?
JAvob : 260
|
| |
O‘zlashtirish uchun savollar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand veterinariya...

49
ovqat mahsulotlari bo’yicha «Kodeks Alimentarius komissiyasi ex iementarius
Commission) tomonidan 1993 yili XASSP tizimi va uni joriy qilish bo’yicha
qo’llanma ishlabchiqildi.
XASSPishlabchiqarishnibutun zanjiri, ya’ni dastlabki
xom ashyodan yakuniy
mahsulotgacha qo’llanishi mumkin bo’lgan, oziq-ovqat mahsulotlarini xavfsizligini
ta’minlash tizimi talablarini belgilaydi. Bu tizim talablarini mustaqil yoki ISO 9000
standartlari asosidagi sifatni boshqarish tizimlari bilan birgalikda qo’llash mumkin.
Bugungi kunda Evropa ittifoqi, AQSh, Kanadada HACCP usullarini qo’llash va
joriy qilish hamda HACCP tizimini sertifikatlashtirish majburiy hisoblanadi.
Asosiy vazifalar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand veterinariya meditsinasi...

54
sertifikatlashtirish bo‘yicha fundamental ma’lumotlar o‘rganiladi.
Sifat masalasi har bir ishda, u qanday ish bo‘lishidan qat’iy nazar, uning
asosiy baholash kriteriyasi (ko‘satkichi) bo‘lishi kerak. Agarda har bir inson o‘z
ishiga yuqori ma’suliyat bilan qarab asosiy baholash kriteriyasiga munosib ravishda
ish ko‘rsa hayotimiz kundan – kunga yaxshilanib borishi turgan gap, bu esa butun
mamlakat bo‘ylab sifat masalasini yuqori darajaga ko‘taradi. Quyida sifatning
virtual sxemasi (chizmasi) keltirilgan.
Sifatning virtual sxemasi
Bu sxemani chuqur o‘rganib va tahlil qilib, quyidagi xulosalarni keltirishimiz
mumkin:
- Mahsulot sifati, kishilar hayotining ravnaqi, uning sifati (yashash darajasi)
oldindan yaratilgan sifat fundamenti (poydevori) ga bog‘liqdir;
- Sifatning yuqori darajasi bu yurtimizning ilmiy, texnikaviy yuksalishi bilan
chambarchas bog‘liqdir;
- Ilmiy texnikaviy yuksalish esa sifatning asosiy uch belgisi bo‘lgan
- Standartlashtirish, metrologiya va setifikatlashtirish rivojini ta’minlab
beradi;
- Sifatning uch asosiy belgisiga dunyoda mavjud bo‘lgan va faoliyat
ko‘rsatayotgan standartlashtirish bo‘yicha xalqaro tashkilotlar: Xalqaro –
standartlashtirish tashkiloti (ISO), Metrologiya sohasida qonunlashtiruvchi xalqaro
tashkilot (MOZM), Xalqaro savdo tashkiloti (VTO) o‘zining ijobiy ta’sirini
o‘tkazadi va o‘tkazib kelmoqda.
Shuning uchun ham ushbu fanni uch qismda (metrologiya, standartlashtirish
sertifikatlashtirish) o‘rganish natijasida talabalar metrologiya bo‘yicha asosiy
qoidalarni, talablar va me’yorlarni, standartlashtirish va sifatni boshqarishdagi
davlat bayonnomalari va me’yoriy hujjatlar bilan ishlashni bilishi va mavjud
bilimlarini, tajribalarini amaliy faoliyatda qo‘llay bilishi lozim hisoblanadi. Bu
hozirgi kunda, ayniqsa, jahon andozalariga mos keluvchi mahsulotlarni ishlab
chiqish va uning raqobatbardoshligini ta’minlashda o‘ta muhim masalalardan biri
sanaladi.
metrologiya - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi samarqand veterinariya meditsinasi...

57
- 1791 yilda metr etaloni Fransiyada qabul qilinishi (1 metr Er meridiani
uzunligining 1x10
-7
bo‘lagiga teng qilib olinganligi);
- 1875 yilda Parijda 17 davlat tomonidan Xalqaro konvensiyani qabul qilinishi
(bu esa mavjud metrik sistemaning takomillashtirishga qaratilgan bo‘lib, metr
o‘lchov birligiga asos soladi);
- 1893 yilda Rossiyada D.M. Mendeleev tomonidan o‘lchov va og‘irlik
(tarozi) Bosh palatasining tashkil etilishi;
- 1931 yilda Leningrad shaxrida o‘lchov va tarozi Bosh palatasi asosida D.M.
Mendeleev nomidagi Butunittifoq metrologiya ilmiy tadqiqot institutining tashkil
topishi;
- 1960 yilda Xalqaro birliklar tizimining SI (SU) qabul qilinishi. Bu tizim
bo‘yicha 1 metr vakumda to‘lqin uzunligining 1650763,73 teng qilib olinishi
(Kriptonni etalon metri);
- 1983 yilda metrni qabul qilishda yorug‘likning vakumda 1/299792458
sekunda o‘tgan yo‘liga teng qilib qabul qilinishi;
- 1993 yilda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzurida
O‘zbekiston davlat Standartlash, metrologiya va sertifikasiya markazi
(O‘zdavstandart) tashkil etildi;
- 2002 yilda O‘zbekiston davlat standartlash, metrologiya va sertifikasiya
markazi O‘zbekiston standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish
(“O‘zstandart”) agentligiga aylantirildi.
Bugungi kunda ham olimlarimiz o‘lchash nazariyasi va texnikasi rivoji ustida
tinimsiz ilmiy izlanishlar olib borishmoqda.
Ishlab chiqarish va uning tarmoqlarida metrologik xizmat va ta’minot

|
Ishlab chiqarish va uning tarmoqlarida metrologik xizmat va ta’minotBog'liq Samarqand veterinariya meditsinasi instituti (1)Ishlab chiqarish va uning tarmoqlarida metrologik xizmat va ta’minot
O‘lchash informasiyasiga nafaqat miqdor bo‘yicha talablar, balki sifat
bo‘yicha ham talablar qo‘yiladi. Bunga uning (o‘lchashning) aniqligi, ishonchliligi,
tan narxi va samaradorligi kabi tavsiflar kiradi.
Bu sifat tavsiflarining barchasining asosida metrologik ta’minot yotadi.
Metrologik ta’minotni shunday ta’riflash mumkin:
o‘lchashlar birliligini ta’minlash va talab etilgan aniqlikka erishish uchun
zarur bo‘lgan texnikaviy vositalar, tartib va qoidalarning, me’yorlarning, ilmiy va
tashkiliy asoslarning belgilanishi va tadbiq etilishi.
Ushbu tavsifdan kelib chiqib aytish mumkinki, metrologik ta’minotning
vazifasiga quyidagilar yuklatilgan:
o‘lchash vositalarining ishga yaroqliligini tashkil etish, ta’minlash va tadbiq
etish;
o‘lchashlarni amalga oshirish, uning natijalarini qayta ishlash va tavsiya etish
borasidagi me’yoriy hujjatlarni ishlab chiqish va tadbiq etish;
hujjatlarni ekspertizadan o‘tkazish;
o‘lchash vositalarining davlat sinovlari;
o‘lchash vositalarining va uslublarining metrologik attestasiyasi va hokazolar.
Metrologik ta’minotning to‘rtta tashkil etuvchisi mavjuddir:
1.
Ilmiy asosi: metrologiya - o‘lchashlar haqidagi fandir;
2.
Texnikaviy asoslari - kattaliklar birligining davlat etalonlari, kataliklar
birligini etalonlardan ishchi vositalarga uzatish, o‘lchash vositalarini yaratish va
ishlab chiqishni yo‘lga qo‘yish, o‘lchash vositalarining majburiy davlat sinovlari va
ularni bajarish uslublarining metrologik attestasiyasi, o‘lchash vositalarini ishlab
chiqishda, ta’mirlashda va ishlatishda majburiy davlat qiyoslashidan o‘tkazish,
modda va materiallarning tarkibi va xossalari bo‘yicha standart namunalarni
yaratish, standart ma’lumotnomalar, mahsulotning majburiy davlat sinovlari.
3.
Tashkiliy asosi - davlat va mahkamalardagi metrologik xizmatdan tashkil
topgan O‘zbekiston Respublikasi metrologiya xizmati;
4.
Me’yoriy-qonuniy asoslari- tegishli respublika qonunlari, davlat
standartlari, davlat va tarmoqlarning me’yoriy hujjatlari.
|
| |
Xavf-xatarlar (xavfli omillar) tahlilini o’tkazish

|
Xavf-xatarlar (xavfli omillar) tahlilini o’tkazishBog'liq Samarqand veterinariya meditsinasi instituti (1)Xavf-xatarlar (xavfli omillar) tahlilini o’tkazish.
Jarayon tarkibidagi
operastiyalar ro’yxatini tayyorlash, qo’llaniladigan nazorat usullarini bayon
etish, ahamiyatga ega bo’lgan xavf-xatarlarni yuzaga kelishi mumkin bo’lgan
bosqichlarni aniqlash lozim.
Xom-ashyoni olishdan boshlab to yakuniy
mahsulotgacha bo’lgan barcha bosqich jarayonlarini to’liq aks ettiruvchi ishlab
chiqarish jarayonlarining blok-sxemasi tuziladi. Sxema tuzilganidan so’ng, har bir
bosqichda yuzaga kelishi mumkin bo’lgan barcha mavjud xavfli omillar
identifikastiyalanadi ya’ni bunda axamiyatga ega xavflarni aniqlash uchun xavf-
xatarlar darajasi aniqlanadi va ularni nazorat qilish uchun zaruriy chora-tadbirlar
bayon etiladi. Bu xavf-xatarlarni tahlil qilish HACCP tizimida asosiy bosqichi
bo’lib hisoblanadi.
Kritik nazorat nuqtalarini (KNN) o’rnatish.
Xavfl
i
omillar ta’siri
ehtimolligini minimumga keltirish yoki qaytarilmasligi uchun nazorat qilinishi zarur
bo’lgan jarayon bosqichlari va operastiyaning kritik nuqtasi aniqlanadi.
Parametrlarning yuqori qiymatlari (kritik chegaralari)ni o’rnatish
.
Har
bir
aniqlangan KNN bo’yicha nazorat chora-tadbirlari qo’llaniladi.
KNN nazorat qilish uchun monitoring tizimini ishlab chiqish.
KNN
nazorat
qilish prostedurasini, kuzatish va o’lchashlarning davriylik tizimini, ya’ni
o’rnatilgan chegaralar doirasida KNN holatini tasdiqlash maqsadida aniqlash lozim.
Rejalashtirilgan sinovlar yoki o’lchashlar yordamida kritik nazorat nuqtalarini
nazorat qilish imkonini beruvchi monitoring tizimi yaratiladi.
Nazoratdagi KNN u yoki bu chegaradan chiqishlari to’g’risidagi
monitoring natijalariga muvofiq qo’llaniladigan to’g’rilovchi amallarni aniqlash.
|
| |
Bajarish kadrlari - Gimnastikaning tarbiyaviy rivojlantiruvchi va sog'lomlashtiruvchi turlari reja: kirish I bob...

Bajarish kadrlari
(Qanday bajarish)
|
Nazorat kadrlari
(Nazorat mashqlari
test)
|
1-seriya
|
1. Qo’llarni ko’tarish
|
Qo’llarni ko’tarib yelkalar ko’tarilsin, kerishilmasin, shuning o’zi, kaftlar yuqoriga oyoqlar uchiga turish.
|
|
2. yelkalarni ko’tarish va tushirish
|
qo’llarni ko’tarib, yelkalarni yuqoriga ko’tarish va pastga tushirish, shuning o’zi to’ldirma to’p bilan yoki shtangani grifi bilan.
|
|
3. Oldinga egilish.
|
SHerik bilan kerishib egilishni bajarish. SHuning o’zi oyoqlarni kerib (juft) D,H dan qo’llar bir-birini yelkalarida.
|
|
4. Oldinga tashlanish
|
A.T. oldinga tashlanishni bajarish (depsinish oyoqda) qo’llar pastda, va D.H ga qaytish
|
|
5. Ketma-ket oyoqni orqaga siltash
|
Gimnastika devorida ketma-ket oyoqni siltashni bajarish (reykani to’g’ri qo’llar bilan ushlab, gavdani engashtirib.)
|
oyoqni bukmasdan mashqni 3-4 marta ketma-ket bajarish.
|
2-seriya
|
1. Oldinga tashlanib qo’llarga tayanish
|
A.T. dan tashlanishni bajarish (oyoqda depsinish) va tayanishga to’g’ri qo’llarni qo’yish. Siltanish oyoq to’g’ri orqada.
|
Mashqni 3-4 marta navbatma-navbat bajarish.
|
|