-jadval. IP-paket xizmati tipining maydonida razryadlarni

5.2.2-jadval. IP-paket xizmati tipining maydonida razryadlarni
taqsimlash
Razryadlar
Vazifasi
0-2
Mavqe (prioritet)
3
Kutish davomiyligi
4
O‘tkazish qobiliyati (Thoughput)
5
Ishonchlilik (Reliability)
6-7
Rezervlashtirilgan
Nutqni paketli uzatish tamoyillari.
IP-telefoniya ajratilgan virtual
kanal bo‘yicha IP-tarmoq orqali telefon aloqani o‘rnatish imkonini
beradi. Ko‘pincha IP-tarmoq sifatida Internetdan foydalaniladi. IP-
telefoniyaning
asosiy
prinsipi
IP-tarmoq
bo‘ylab keyinchalik
paketlashtirish va uzatish bilan ovozni raqamlash va kompressiyalashni
(odatda G711, G729, G729a) yoki G723.1) o‘z ichiga oladi.
Aloqani tashkil etish uchun IP-telefon yoki oddiy telefonli maxsus
dasturiy ta’minotli kompyuterdan foydalanish mumkin.
IP (Internet Protocol) tarmoqning barcha qismlarida qo‘llaniladi. U
past tezlikdagi kirish kanallari va yuqori tezlikdagi liniyalar uchun ham
moslashgan. IPtexnologiyalari barcha turdagi jo‘natmalarni bir qatorga
birlashtiradi. Ma’lumotlarni uzatish tarmoqlari orqali telefon
257
so‘zlashuvlarini tashkil etishning samarali usuli, IP texnologiyasining
ilovalaridan biri bo‘lgan IP- telefoniya hisoblanadi. U eng iqtisodiy
tomondan foydali usul bo‘lib, uning asosida foydalanuvchiga telefon
so‘zlashuvlar uchun sezilarli kam bo‘lgan harajatlarni talab etuvchi
telefon xizmatlari taklif etiladi.
IP ga asoslangan tarmoqlarda barcha ma’lumotlar: ovoz, matn,
video, kompyuter dasturlari yoki boshqa turdagi barcha axborotlar
paketlar ko‘rinishida uzatiladi. Ushbu tarmoqdagi barcha kompyuter va
terminallar o‘ziningnoyob manziliga ega. Uzatiladigan paketlar mazkur
sarlovhada ko‘rsatilgan manzil asosida qabul qiluvchiga jo‘natiladi.
Ma’lumotlar bir vaqtning o‘zida ko‘pgina foydalanuvchilarga bitta shu
tarmoq orqali uzatilishi mumkin. IP tarmoqda muommolar yuzaga kelsa,
shikastlangan joyni ma’lumotlar aylanib o‘tishi mumkin. Bunda IP
protokoli signalizatsiya uchun kanal ajratilishini talab etmaydi.
IP tarmoq orqali ovozlarni uzatish jarayoni bir necha bosqichdan
iborat:
Birinchi bosqichda ovoz raqamlanadi. Keyin raqamlangan
ma’lumotlar ma’lumotlarning fizik hajmini kamaytirish maqsadida tahlil
etiladi va qayta ishlanadi. Odatda shu bosqichda ortiqcha tanaffuslar va
tovush shovqinlari yo‘qotiladi hamda jipslashtiriladi.
Navbatdagi bosqichda qabul qilingan ma’lumotlar ketma-ketligi
paketlarga bo‘linadi va unga qabul qiluvchining manzil-axborot
protokoli hamda xatolarni tuzatishga doir qo‘shimcha ma’lumotlar
qo‘shiladi. Shu vaqtda paketni bevosita tarmoqga uzatilishidan avval
uning tashkil topishi uchun kerakli miqdordagi ma’lumotlarni vaqtincha
to‘planishi yuz beradi.
Qabul qilingan paketlardan axborotlarni ajratib olish ham bir
necha bosqichlardan iborat. Ovoz paketlari qabul qiluvchi terminalga
yetib kelgach, avval uning ketma-ketlik tartibi tekshiriladi. IP tarmoq
yetkazish muddatini kafolatlamaydi, tartib raqami yuqori bo‘lgan
paketlar avvalroq borishi va ular orasidagi intervallar ham o‘zgarib
turishi mumkin. Dastlabki ketma-ketlikni va sinxronlashtirishni tiklash
uchun paketlarni vaqtincha to‘planishi yuz beradi. Lekin ba’zi paketlar
uzatish davrida yo‘qotilishi yoki jo‘natilishiga ajratilgan vaqtdan o‘tishi
mumkin. Odatda qabul qiluvchi terminali yo‘qolgan yoki kechikkan
paketlarni qayta so‘rashi mumkin. Ovozlarni uzatish usuli ushlanishlarga
tanqidiy qaraydi. Bunday holda olingan paketlar asosida yo‘qolganlarni
taxminan tiklaydigan approksimatsiya algoritmi yoqiladi yoki bu
yo‘qolishlar e’tiborga olinmasdan, bo‘shliqlardagi ma’lumotlar bilan
258
tasodifiy ravishda to‘ldiriladi. Bunday shakldagi ma’lumotlar ketma-ket
dekompressiyalanadi va qabul qiluvchiga ovoz axborotlarini tashuvchi
audio-signalga bevosita aylantiradi. Shunga asoslanib, qabul qilingan
axborot dastlabki vaziyatdagi axborotga mos kelmasligi mumkinligini
ta’kidlash lozim.
IP telefoniya tuzilmasi - paketli kommutatsiya tarmog‘ida
multimediani amalga oshirishga mo‘ljallangan terminal qurilma, jihozlar
va tarmoq xizmatlari tasvirini o‘z ichiga olgan. N323 standartidagi
terminal qurilmasi va tarmoq jihozlari mavjud vaqt ko‘lamida
ma’lumotlarni, so‘zlarni va video axborotlarni uzatishi mumkin. N.323
terminali shaxsiy kompyuterlar bilan ulanishi yoki avtonom qurilma
sifatida amalga oshirilishi mumkin. So‘z almashinuv ta’minoti – N.323
standartidagi qurilma uchun majburiy vazifadir.
N.323 tavsiyasida 4 ta birikma keltirilgan:
-
terminal;
-
makon nazoratchisi (Gatekeeper);
-
yo‘lak;
-
ko‘p nuqtali konferensiyalarni boshqarish qurilmasi.
Sanab o‘tilgan barcha birikmalar N.323 deb nomlanuvchi makonni
tashkil etgan. Ular bitta makon nazoratchi va bir necha yakun
nuqtalaridan iborat bo‘lib, nazoratchi makondagi barcha yakun
nuqtalarini boshqaradi. IP telefoniya xizmatini taklif etuvchi barcha
tarmoq yoki uning bir mintaqani qamrab olgan qismi makon bo‘lishi
mumkin. N.323 terminali boshqa N.323 terminallar, yo‘lak yoki ko‘p
nuqtali konferensiyalarning qurilmasi bilan birga harakat qilib, mavjud
vaqt ko‘lamida jo‘natmalarni uzatishi va qabul qilishi mumkin bo‘lgan
tarmoqdagi yakun nuqtalar sifatida gavdalanadi. Yuqoridagi vazifalarni
ta’minlash uchun terminal o‘z ichiga quyidagilarni qamrab oladi:
-
audio qurilmalar (mikrofon, akustika tizimi, telefon miksheri,
akustik exolarni pasaytirish tizimi);
-
video qurilmalar (monitor, videokamera);
-
tarmoq interfeys qurilmasi;
-
foydalanuvchi interfeysi.
N.323 terminali N.245, Q.931, RAS, RTP va N.450 protokollar
oilasini ta’minlashi hamda G.711 audio kodlashni qo‘llashi lozim.
Ovozlarni an’anaviy kommutatsiya kanallari va tarmoqlari o‘rniga IP
tarmog‘i orqali uzatish texnologiyasi, yo‘laklar o‘rnatish orqali
konfiguratsiyani inobatga oladi. Yo‘lak axborotni jipslaydi, IP paketga
aylantiradi, IP tarmoqqa yuboradi, qarama-qarshi tomondagi yo‘lak aks
259
harakatlarni amalga oshiradi, ya’ni chaqiriq paketlarini o‘qiydi va
taqsimlaydi. Natijada oddiy telefon apparati chaqirishni hech bir
muammossiz qabul qiladi. Axborotlarni bunday o‘zga tus olishi,
dastlabki ovoz signalini ortiqcha yubortirmasligi kerak, uzatish rejimi
mavjud vaqt ko‘lamida abonentlar o‘rtasidagi axborot almashinuvini
saqlab qolishi kerak. Yo‘laklarning asosiy vazifalari:
-
IP va telefon tarmoqlari o‘rtasida fizik interfeysni amalga
oshirish;
-
abonent signalini shakllantirish va o‘rnatish;
-
abonentlarni bog‘lash;
-
abonent signallarini ma’lumotlar paketiga aylantirish va yana
qaytarish;
-
signal va ovoz paketlarini tarmoq orqali uzatish;
-
aloqani uzish.
TCP/IP tuzilmasi doirasida yo‘lak vazifalarining asosiy qismi
qo‘llanish o‘lchami jarayonida amalga oshiriladi. Chaqiriqlarni
boshqarish
vazifasini
makon
nazoratchisi
boshqaradi.
Makon
nazoratchisining vazifalari:
-
manzillarni transport manzillariga aylantirish;
-
o‘tkazish maydonlarini nazorat qilish;
-
makonlarni boshqarishdan iborat.
Makon nazoratchisi yuqorida sanab o‘tilgan barcha vazifalarni
faqat o‘zida ro‘yxatga olingan terminal, yo‘lak va boshqaruv
qurilmalariga nisbatan amalga oshiradi.
Makon nazoratchisi oson
esda qoladigan, qo‘yilgan nomlardan foydalanish imkonini berib,
chaqiruvni soddalashtiradi. Makon nazoratchisi vazifalari yo‘laklarga
kiritilishi mumkin.
Konferensiyalarni boshqarish serveri (MCU – Multipoint Control
Unit) uch va undan ortiq N.323 terminallari aloqasini ta’minlaydi.
Konferensiyada ishtirok etayotgan barcha terminallar MCU bilan
bog‘lanish o‘rnatadi. Server ko‘pgina manzillarga yo‘llanilishi kerak
bo‘lgan konferensiya zahiralarini boshqaradi, ovoz, videoni ko‘rib
chiqadi, audio va video oqimni aniqlaydi. N.323 tuzilmasi doirasida
ko‘p nuqtali konferensiyalarni boshqarish tizimi o‘rnatilishi bo‘yicha
ikkita yondoshuv bor:
1. Ko‘p nuqtali konferensiyani markazlashgan holda boshqarish;
2. Ko‘p nuqtali konferensiyalarni markazlashmagan holda
boshqarish.
260
Birinchi
guruh
konferensiyaning
barcha
ishtirokchilari
boshqalariga ko‘p manzilli (guruhli) axborotlarni uzatadilar. Bu
tarmoqning ba’zi sigmentlarida jo‘natmalarni to‘planib qolishining
oldini olish imkonini beradi. Lekin bunday konferensiyani boshqarish
noqulaylik yaratadi. Markazlashgan usul qo‘llanilgan yakuniy bo‘g‘inlar
signallarni MCU tizimida uzatadi. Bu esa uning uzatilishini ta’minlaydi.
|