nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Aholining ma’lum davrda pul shaklida olgan daromadlari, bu…

|
Aholining ma’lum davrda pul shaklida olgan daromadlari, bu…
|
bet | 70/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di26. Aholining ma’lum davrda pul shaklida olgan daromadlari, bu…
a) natural daromad;
b) nominal daromad;
c) ixtiyoridagi daromad;
d) real daromad;
e) umumiy daromad.
27. Nominal daromaddan soliqlar va boshqa majburiy to‘lovlar chiqarib tashlangandan keyin qolgan qismi, bu ….
a) natural daromad;
b) nominal daromad;
c) ixtiyoridagi daromad;
d) real daromad;
e) umumiy daromad.
28. Nominal daromadning sotib olish layoqati yoki unga xarid qilish mumkin bo‘lgan tovarlar va xizmatlar miqdori, bu…
a) natural daromad;
b) nominal daromad;
c) ixtiyoridagi daromad;
d) real daromad;
e) umumiy daromad;
29. Mehnat haqi hisobiga olinadigan va uy xo‘jaligida ishlab chiqarilib, oila iste’moli uchun foydalanadigan mahsulotlar, bu….
a) natural daromad;
b) nominal daromad;
c) ixtiyoridagi daromad;
d) real daromad;
e) umumiy daromad.
30. Aholining ma’lum davr davomida olingan pul va natural daromadlari, bu….
a) natural daromad;
b) nominal daromad;
c) ixtiyoridagi daromad;
d) real daromad;
e) umumiy daromad.
31. Qaysi omil real daromad darajasiga ta’sir ko‘rsatmaydi?
a) nominal daromad miqdori;
b) narx darajasi;
c) soliqlar darajasi;
d) iste’mol darajasi;
e) majburiy to‘lovlar miqdori.
32. Aholi nominal daromadlarining qaysi turi ular faoliyati natijalariga bog‘liq?
a) resuslar hisobiga olinadigan daromad;
b) ish haqi va unga qo‘shimchalar;
c) davlat yordam dasturlari hisobiga olinadigan daromadlar;
d) moliya tizimi orqali olinadigan mablag‘lar;
e) kredit tizimi orqali olinadigan mablag‘lar.
33. Aholining kredit tizimi orqali olinadigan pul mablag‘lari turini aniqlang:
a) dividend;
b) lotareya yutuqlari;
c) sug‘urta bonusi;
d) omonot hisobiga foiz;
e) har xil qoplovchi to‘lovlar.
|
| |
ОСНОВНЫЕ - download

| Лекция 1 Тема: Основные задачи курса теории машинных агрегатов. Основные понятия 207,58 Kb. 3 | o'qib |
| • Основные стратегические варианты Ushbu darslikda marketing rivojlanishining asosiy bosqichlari, tamoyillari, funksiyalari 1,15 Mb. 105 | o'qib |
| Основные понятия: Основа: bit C phyl Tou, 1999 Mar 19 Англо-русский + толковый словарь начинающего пользователя pc 69,91 Kb. 8 | o'qib |
| Основные понятия и определения в области информационной безопасности Har qanday kompaniyaning axborot xavfini boshqarish quyidagilarni o'z ichiga oladi 111,84 Kb. 6 | o'qib |
| Основные понятия структур данных Ma’lumotlar turi, ma’lumotlarning abstrakt (mavhum) turlari va ma’lumotlar tuzilmasi 261,91 Kb. 9 | o'qib |
| Основные понятия структур данных Ma’lumotlar turi, ma’lumotlarning abstrakt (mavhum) turlari va ma’lumotlar tuzilmasi 333,5 Kb. 9 | o'qib |
| Основные источники теплоты в эа Andijon mashinasozlik instituti sirtqi bo`lim eee yo`nalishi 4-bosqich 55-20 guruh talabasi mirzaraximov odiljonning emtaot fanidan tayyorlagan mustaqil ishi 332,48 Kb. 8 | o'qib |
| Лекция Основные сведения об операционной системе Xx ст стандартом ос для 32-разрядных пк стала сис- тема Windows 98. Она имеет ряд особенностей и преимуществ перед другими операционными системами Лекция 0,67 Mb. 12 | o'qib |
| Основные направления администрирования компьютерных сетей Server bu bir tarmoqda unga ulangan elektron qurilmalar guruhi uchun belgilangan vazifalarni bajaradigan dasturiy ta'minot bilan jihozlangan texnik jihoz 3,5 Mb. 9 | o'qib |
| Основные понятия, компоненты и модели Ushbu matеrial «axborot va tеlеkommunikatsion tеxnologiyalar sohasidagi kasbiy ta'limga ko‘maklashish – koorparatsiya loyihasi» O‘zbеk-nеmis tajriba sinov loyihasi doirasida ishlab chiqilgan 3,19 Mb. 78 | o'qib |
| Основные понятия, компоненты и модели Informatsion tizimlarni yaratish bo’yicha jadal harakatlar ma'lumotlar hajmining tеz suratlar bilan oshib borishi sharoitida 60 yillar boshida maxsus “Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimi” (mbbt) 1 Mb. 26 | o'qib |
Yalpi talab ortganda narx tez ko‘tarilib, talab kamayganda u pasaymasligi mumkinligi nima bilan izohlanadi?

|
Yalpi talab ortganda narx tez ko‘tarilib, talab kamayganda u pasaymasligi mumkinligi nima bilan izohlanadi?
|
bet | 75/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di9. Yalpi talab ortganda narx tez ko‘tarilib, talab kamayganda u pasaymasligi mumkinligi nima bilan izohlanadi?
a) monopol hukmdorlik bilan;
b) bozorda raqobat cheklanganligi bilan;
c) ishchi kuchi taklifi cheklanganligi bilan;
d) xrapovik samarasi bilan;
e) resurslar cheklanganligi bilan.
10. Agar davlat xarajatlari ko‘paysa, u holda:
a) Yalpi taklif qisqaradi, yalpi talab ko‘payadi;
b) Yalpi talab ham, taklif ham ko‘payadi;
c) Yalpi talab ortadi, yalpi taklif o‘zgarmaydi;
d) Yalpi taklif ortadi, yalpi talab qisqaradi;
e) Yalpi talab ham, taklif ham qisqaradi.
11. Agar shaxsiy daromad solig‘i oshirilsa, u holda:
a) Yalpi talab ham, taklif ham ortadi;
b) Yalpi taklif qisqaradi, yalpi talab esa o‘zgarmaydi;
c) Yalpi talab ham, taklif ham qisqaradi;
d) Yalpi talab qisqaradi, yalpi taklif o‘zgarmaydi;
e) Yalpi talab ortadi, yalpi taklif o‘zgarmaydi.
12. Bozor talabi bilan yalpi talab o‘rtasidagi farq shundaki...
a) bozor talabi barcha individlarga xos, yalpi talab esa – yo‘q;
b) yalpi talab tushunchasi ma’lum bir tovarga xos, bozor talabi esa unday emas;
c) iqtisodiy siyosat borasida ko‘rilgan chora-tadbirlar bozor talabiga ta’sir ko‘rsatadi, yalpi talabga esa–yo‘q;
d) yalpi talab tushunchasi iqtisodiyotdagi barcha tovar va xizmatlarga nisbatan qo‘llanilsa, bozor talabi tushunchasi ma’lum bir tovar, xizmatga nisbatan qo‘llaniladi;
e) bozor talabi individual talabning o‘zgarishini ifodalaydi, yalpi talab esa – yo‘q.
13. Yalpi talab hajmi va narxning umumiy darajasi o‘rtasida qanday bog‘liqlik mavjud?
a) to‘g‘ridan-to‘g‘ri;
b) qarama-qarshi;
c) ham to‘g‘ri, ham teskari;
d) bog‘liqlik yo‘q;
e) bog‘liqlik uncha sezilmaydi.
14. Yalpi talab hajmiga narxdan tashqari qanday omil ta’sir ko‘rsatadi?
a) iste’molchi sarflaridagi o‘zgarishlar;
b) investitsion sarflardagi o‘zgarishlar;
c) davlat sarflaridagi o‘zgarishlar;
d) sof eksportdagi o‘zgarishlar;
e) yuqoridagi barcha o‘zgarishlar.
|
| |
Daromadlar tengsizligini keltirib chiqaruvchi qaysi omil kishilarning bozordagi monopol mavqeidagi farqlardan foydalanish natijasini ko‘rsatadi?

|
Daromadlar tengsizligini keltirib chiqaruvchi qaysi omil kishilarning bozordagi monopol mavqeidagi farqlardan foydalanish natijasini ko‘rsatadi?
|
bet | 71/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di34. Daromadlar tengsizligini keltirib chiqaruvchi qaysi omil kishilarning bozordagi monopol mavqeidagi farqlardan foydalanish natijasini ko‘rsatadi?
a) kishilarining umumiy layoqati, ta’lim va malakaviy tayyorganlik darajasidagi farqlar;
b) tadbirkorlik mahoratidagi farqlar;
c) bozorda hukmronlik qilish layoqatidagi farqlar;
d) mulkka egalik qilishdagi farqlar;
e) omad, tasodif va boshqa favqulodda holatdagi farqlar.
35. Daromadlarning o‘rtacha darajasidan alohida kishilar, oilalar, aholi qatlami va guruhlari daromadlarining farq qilishlik darajasi nimani ko‘rsatadi?
a) daromadlar tabaqalanishini;
b) daromadlar tengsizligini;
c) daromadlar shkalasini;
d) daromadlar farqlanishini;
e) daromadlar farqsiz egri chizig‘ini.
36. Quyidagilardan qaysi biri daromadlar tengsizligini aniqlash masalasiga tegishli emas?
a) Lorens egri chizig‘i;
b) Ditsel koeffitsiyenti;
c) Djinni koeffitsiyenti;
d) Engel qonuni;
e) Fisher tenglamasi.
37. Oilalarning turli qatlamlari o‘rtasidagi daromadlar tengsizligini qanday qilib miqdoriy aniqlash mumkin?
a) Lorens egri chizig‘i;
b) Ditsel koeffitsiyenti;
c) Djinni koeffitsiyenti;
d) Engel qonuni;
e) Fisher tenglamasi bilan.
38. Qaysi ko‘rsatkich orqali aholining 10 foiz ancha yuqori va eng kam ta’minlangan qismining o‘rtacha yillik daromadlarini taqqoslash orqali uning tengsizligini aniqlash mumkin?
a) Lorens egri chizig‘i;
b) Ditsel koeffitsiyenti;
c) Djinni koeffitsiyenti;
d) Engel qonuni;
e) Fisher tenglamasi bilan.
39. Daromadlar tengsizligi indeksi qaysi ko‘rsatkichda aniqlanadi (tengsizlik qancha katta bo‘lsa “1”, tenglashib borganda “0” koeffitsiyentga yaqinlashadi)?
a) Lorens egri chizig‘i;
b) Ditsel koeffitsiyenti;
c) Djinni koeffitsiyenti;
d) Engel qonuni;
e) Fisher tenglamasida.
40. Quyidagilardan qaysi biri davlatning daromadlar tengsizligini yumshatishga qaratilgan siyosatiga tegishli emas?
a) daromadlar, foyda va ish haqidan olinadigan soliqlarni tabaqalashtirish;
b) transfert to‘lovlarini amalga oshirish;
c) ijtimoiy yordam dasturlarini ro‘yobga chiqarish;
d) xayr-ehson tadbirlarini amalga oshirish;
e) pul taklifini tartibga solish.
41. Aholining hayot kechirishi uchun zarur bo‘lgan moddiy va ma’naviy ne’matlar bilan ta’minlanishi hamda ehtiyojlarning bunday ne’matlar bilan qondirilish darajasi nimani bildiradi?
a) aholi farovonligini;
b) aholi turmush darajasini;
c) aholi iste’molini;
d) aholi turmush sifatini;
e) aholinig iqtisodiy ahvolini.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Daromadlar tengsizligini keltirib chiqaruvchi qaysi omil kishilarning bozordagi monopol mavqeidagi farqlardan foydalanish natijasini ko‘rsatadi?
|
Quyidagilardan qaysi biri yalpi talab va narx darajasi o‘rtasidagi teskari bog‘liqlikni izohlab berolmaydi?

|
Quyidagilardan qaysi biri yalpi talab va narx darajasi o‘rtasidagi teskari bog‘liqlikni izohlab berolmaydi?
|
bet | 74/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di2. Quyidagilardan qaysi biri yalpi talab va narx darajasi o‘rtasidagi teskari bog‘liqlikni izohlab berolmaydi?
a) pul taklifi miqdoran cheklanganligi;
b) foiz stavkasi samarasi;
c) uy xo‘jaliklari jamg‘argan boylik samarasi;
d) import tovarlar samarasi;
e) investitsion sarflarning o‘sishi.
3. Iste’molchilik sarflari miqdoriga ta’sir ko‘rsatmaydigan omilni aniqlang:
a) turmush farovonligi o‘zgarishi;
b) tovarlar narxi va daromadlar darajasi o‘zgarishi kutilishi;
c) iste’molchi qarzlari darajasi;
d) soliq stavkasining o‘zgarishi;
e) foiz stavkasi darajasi.
4. Investitsion sarflar o‘zgarishiga ta’sir ko‘rsatmaydigan omilni toping:
a) foiz stavkasi;
b) kutiladigan foyda;
c) soliqlar;
d) texnologiya, ortiqcha quvvatlar mavjudligi;
e) valyuta kurslari o‘zgarishi.
5. Davlat sarflari o‘zgarishiga ta’sir ko‘rsatmaydigan omilni aniqlang:
a) davlatning investitsion sarflari o‘zgarishi;
b) davlat byudjetidan beriladigan ish haqi miqdori;
c) atrof-muhitni muhofaza qilishga sarflar o‘zgarishi;
d) sof eksportdagi o‘zgarishlar;
e) pulning aylanish tezligi.
6. Yalpi taklif egri chizig‘ining qaysi kesmasi milliy ishlab chiqarishning real hajmi o‘zgarishi narx darajasining o‘zgarishi bilan mutanosib borishini ko‘rsatadi?
a) yotiq va Keynscha kesma;
b) oraliq kesma;
c) tik yoki klassik kesma;
d) a) va b) kesma;
e) b) va c).
7. Resurslar narxi o‘zgarishiga ta’sir ko‘rsatmaydigan omilni aniqlang:
a) yer resursining cheklanganlik darajasi;
b) mehnat resurslarining mavjudligi;
c) import resurslar narxi;
d) bozordagi hukmronlik darajasi;
e) qayta moliyalashtirish stavkasi.
8. Yalpi taklif hajmi o‘sishiga qarshi ta’sir qiluvchi omilni ko‘rsating:
a) narxlar o‘rtacha darajasining o‘sishi;
b) resurslar narxining pasayishi;
c) resurslar unumdorligining ortishi;
d) import resurslar narxi tushishi;
e) soliq stavkalarining o‘sishi.
|
| |
Quyidagilardan qaysi biri davlatning aholini ijtimoiy qo‘l­lab-quvvatlash va himoya qilish siyosatiga kirmaydi?

|
Quyidagilardan qaysi biri davlatning aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va himoya qilish siyosatiga kirmaydi?
|
bet | 73/76 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 162,87 Kb. | | #262010 |
Bog'liq Aholi iste’moli va pul jamg‘armalari darajasini belgilay di48. Quyidagilardan qaysi biri davlatning aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va himoya qilish siyosatiga kirmaydi?
a) daromadlarning eng kam va o‘rtacha darajasini oshirib borish;
b) ichki iste’mol bozorini himoya qilish;
c) hayotiy zarur tovarlar iste’molini muayyan darajada ushlab turish;
d) aholining kam ta’minlangan tabaqalarini ijtimoiy himoyalash va qo‘llab-quvvatlash;
e) ishchi kuchi migratsiyasini tartibga solish.
49. Quyidagilardan qaysi biri davlatning aholi bandligini tartibga solish siyosati tarkibiga kirmaydi?
a) ishchi kuchini qayta tayyorlash;
b) mavjud ishchi kuchini bozor konyukturasiga moslashtirish;
c) ishsizlik nafaqasi berish;
d) ishchi kuchi migratsiyasini tartibga solish;
e) hayotiy zarur tovarlar iste’molini muayyan darajada ushlab turish.
50. Aholini ijtimoiy himoyalashning moliyaviy manbalaridan qaysi biri nisbatan barqaror va aholining asosiy ko‘pchilik qismiga daxldor hisoblandi?
a) korxonaning maqsadli fondlari mablag‘lari;
b) davlat byudjeti fondlari mablag‘lari;
c) byudjetdan tashqari fondlari mablag‘lari;
d) mahalla fondlari mablag‘lari;
e) xayriya fondlari mablag‘lari.
51. Respublikada iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishning qaysi bosqichida yalpi ijtimoiy himoyalash tizimidan aniq maqsadli va aholining muayyan tabaqalarini qamrab oladigan tizimga o‘tiladi?
a) iqtisodiy islohotlarning butun davri davomida;
b) iqtisodiy islohotlarning birinchi bosqichida;
c) iqtisodiy islohotlarning ikkinchi bosqichida;
d) iqtisodiy islohotlarning amalga oshirilmasdan oldin;
e) Respublika iqtisodiy mustaqillikga erishilgandan keyin.
10 вариант
YALPI TALAB VA YALPI TAKLIF
1. Narxlarning o‘rtacha darajasida milliy ishlab chiqarish natijalari (SMM)ni sotib olishga qilingan sarflar bu –
a) yalpi taklif;
b) yalpi talab;
c) iste’molchilik sarflari;
d) investitsion sarflar;
e) davlat sarflari.
|
| |
Intrane t asoslar I

|
Intrane t asoslar I
|
bet | 1/20 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 281 Kb. | | #129 |
|
I N T R A N E T A S O S L A R I
|
|
|
Mundarija
-
1. Intranetning afzalliklari.
-
2. Intranetni yaratish
-
Tashkiliy masalalar.
-
Texnologiyaviy masalalar.
-
3. Mavjud kompyuter tarmog'i asosida Intranet yaratish
-
4. Intranetni yangidan yaratish.
-
4.1. Aloqa qismi.
-
Intranet sxemasi.
-
LAN texnologiyasi
-
Tarmoq texnologiyasi
-
Yulduz topologiyasi
-
Yo’lak topologiyasi
-
halqa topologiyasi
-
Uzatish tizimi
-
Uzatish muhiti
-
Bog‘lanib olish tizimi
-
Axborot xavfsizligi
-
4.2. Serverlar qismi.
-
Tarmoq amal tizimi
-
Windows NT Server 4.0 tarkibi
-
Web-serverni o‘rnatish.
-
Axborot mazmuni.
-
Web-server tuzilmasi.
-
Ketma-ket sxema
-
Ko'p konturli sxema
-
Daraxt sxemasi
-
Web-serverning ishchanligi.
-
Serverning apparat platformasi
-
4.3.Mijozlar qismi.
-
Mijoz ish joyi.
-
standart brouzer
-
Mijozning minimal ta’minoti
-
TCP/IP tarmog'i.
-
Intranetning ko’pqatlamli modeli.
-
0-chi qatlam
-
1-chi qatlam
-
2-chi qatlam
-
3-chi qatlam
-
4-chi qatlam
-
5-chi qatlam
-
6-chi qatlam
-
7-chi qatlam
^ 1. Intranetning afzalliklari.
Intranet - biror yuridik shaxs(vazirlik, kompaniya, tashkilot, korxona, ta'lim muassasasi va sh.o‘.)ga tegishli kompyuter tarmog‘i bo‘lib, u Internetda sinovlardan yaxshi o‘tgan axborot texnologiyalari asosida yaratiladi.
"Intranet" tushunchasi 1994 yildan boshlab, Internetda Web texnologiyalari muvaffaqiyatli sinovlardan o‘tib zo‘r e'tibor qozongandan so‘ng paydo bo‘ldi. Zero Intranetni Web texnologiyasisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi.
Intranet texnologiyasining asosida web texnologiyasining asosiy tarkibiy qismlari- HTML, HTTP va brouzer hamda Internetning asosiy protokoli TCP/IP yotadi.
Intranet an'anaviy kompyuter tarmoqlaridan farqli qator sifatlarga ega. Bular:
-
Boshqaruv va yuridik shaxs faoliyati yo‘nalishlarini avtomatlashtirishda Intranet texnologiyasi o‘zida odatda bir-biriga zid bo‘lgan markazlashtirish (nazorat va boshqaruvga nisbatan) va taqsimlanganlik (aloqa va ijroga nisbatan) tamoyillarini birlashtirishga imkon beradi;
-
Axborot resurslaridan foydalanish va ularni yaratib saqlash tamoyili ko'proq undan foydalanuvchilar manfaatiga mos keladi, axborot foydalanuvchilar uchun zarur va qulay shaklda beriladi;
-
Axborotga kirish universal va sodda, asosan bir xil brauzer vositasida amalga oshiriladi. Bu xizmatchilarga qo‘shimcha qulayliklar tug‘diradi.
-
Resurslar ish joylarida yaratilib markazlashgan holda, Web-serverlarda saqlanadi, unga kirish intizomi aniq belgilab qo‘yiladi, axborot himoyasi osonlashadi;
-
Intranet o‘ziga xos taqsimlangan dasturiy, axborot va aloqa muhitini o‘zida mujassamlantirgan;
-
Axborot oqimi matn, tasvir, audio, video ko‘rinishida bo'lgani uchun guruhiy faoliyatlar tele-, video-konferentsiyalar asosida yo‘lga qo‘yilishi oson;
-
Intranet avvalgi tarmoq turlariga nisbatan iqtisodiy samarali, uni mavjud turli-tuman vositalar, aloqa kanallari asosida ham tez yo‘lga qo‘yish mumkin. Bu investitsiyalarni iqtisod qilishga imkon beradi. Intranetning har bir ish o‘rni taxminan 50 AQSH dollariga tushadi.
|
|
| |
Quritish mavzu: Barabanli quritish qurilmasini hisoblash

|
Quritish mavzu: Barabanli quritish qurilmasini hisoblash
|
bet | 1/9 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 82,4 Kb. | | #137873 |
Bog'liq Quritish mavzu Barabanli quritish qurilmasini hisoblash-fayllar.org
Quritish mavzu: Barabanli quritish qurilmasini hisoblash
QURITISH
MAVZU: Barabanli quritish qurilmasini hisoblash .
KIRISH
1.Nazariy qism
2. Quritish jarayoni kinetikasi
3. Quritgichlarni hisoblash
4. XULOSA
5. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Umumiy tushunchalar
Qattik va pastasimon materiallarni suvsizlantirish yo’li bilan ularga zarur xossalar berish, transport vositalarida uzatish va uzoqmuddat davomida saqlash imkoniyatini beradi.
Suvsizlantirishni 3 xil usulda amalga oshirish mumkin:
Mexanik (siqish, cho’ktirish, filtrlash, stentrifugalash va h.);
Fizik-kimeviy (suvni o’ziga tortib oluvchi moddalar yordamida (kalstiy xlorid, sulfat kislota va h.);
Issiqlik ta’sirida suvsizlantirish, ya’ni quritish.
Lekin, yuqorida qayd etilgan usullardan eng samaralisi, issiqlik ta’sirida suvsizlantirish, ya’ni quritishdir. Chunki, quritish jarayonida to’liq suvsizlantirishga erishsa bo’ladi.
Qattiq va pastasimon materiallar tarkibidagi namlikni bug`latish va hosil bo’layotgan bug`larni chetga olish chiqishga quritish jarayoni deyiladi.
Nam materiallarni issiqlik yordamida quritish - sanoatda eng keng tarqalgan usul. Ushbu usul kimyoviy, oziq-ovqat va bir qator boshqa texnologiyalarda ishlatiladi. Material tarkibidagi namlik dastavval arzon, mexanik (masalan, filtrlash) usulda, yakuniy, to’la suvsizlantirish esa - quritish usulida olib boriladi. Suvsizlantirishning bunday kombinastiyalashgan usuli iqtisodiy jihatdan samaralidir.
Sanoatda nam materiallarni quritish sun’iy (maxsus quritish qurilmalarida) va tabiiy (ochiqhavoda quritish - juda davomiy jarayon) usullar qo’llaniladi.
Fizik mohiyatiga ko’ra, quritish jarayoni murakkab diffuzion jarayondir. Uning tezligi, quritilayotgan material ichidan namlikning atrof muhitga tarqalishi, diffuziya tezligi bilan belgilanadi. Ma’lumki, quritish jarayoni bu issiqlik va modda (namlik) ning material ichida harakati va material yuzasidan atrof muhitga uzatilishidir. Shunday qilib, quritish bu issiqlik va massa almashinish jarayonlarining bir-biri bilan uzviy bog`langan majmuasidir.
Qattiq, nam materialga issiqlik ta’sir etish usuliga qarab quritish quyidagi turlarga bo’linadi:
konvektiv quritish - bunda nam material bilan qurituvchi eltkich bevosita o’zaro ta’sirda bo’ladi. Odatda, qurituvchi eltkich sifatida qizdirilgan havo yoki tutun gazlari ishlatiladi;
kontaktli quritish - issiqlik tashuvchi eltkich va nam material orasida ajratuvchi devor bo’ladi. Materialga issiqlik shu devor orqali izatiladi;
|
| |
Zamonaviy operatsion tizimlarda jarayon tushunchasi va uning

Международный научный журнал
№
10
(100),
часть
1
«
Научный
импульс
»
Мая
, 2023
325
ZAMONAVIY OPERATSION TIZIMLARDA JARAYON TUSHUNCHASI VA UNING
AHAMIYATI
Tursunov Olimboy Panjiboy o’g’li
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti 3-bosqich talabasi
Annotatsiya:
Maqolada operatsion tizmilarda jarayon tushunchasi va jarayonlar ustida
bajariladigan amallari ko’rib chiqiladi. Jarayon operatsion tizimlarda asosiy bosqichlardan
biri xisoblanadi. Operatsion tizimlarning ishini o’rganishda asosiy tushunchalardan biri
bo’lib, ustida tizim aniq amallar bajaradigan asosiy dinamik ob’ektlar sifatida olinadigan
jarayonlar xisoblanadi.
Kalit so’zlar:
Operatsion tizimlar, jarayon, jarayon tushunchasi, jarayon holati,
multidasturlar, windows, Linux.
KIRISH
Operatsion tizim,
foydalanuvchilar uchun ham, bajariluvchi ilovalar uchun ham
interfeysni tashkil etadi. Foydalanuvchilar va ko’pgina hizmatchi dasturlar, DTdan hamma
dasturlarda tez-tez uchraydigan amallarni bajarishni so’raydi.
Bunday amallarga, birinchi
navbatda,
kiritish- chiqarish, biror-bir dasturini ishga tushirish va to’xtatish, qo’shimcha
xotira blokini olish yoki uni bo’shatish va boshqa ko’pgina amallar kiradi. Bunday amallarni
har safar dasturlash va ikkilik kod sifatida dastur ichiga bevosita kiritish maqsadga muvofiq
emas
balki,
ularni
birgalikda
yig’ibdasturdan
“so’rov”orqali
bajarishgaberish
qulaydir.Buo’znavbatida
operatsion
tizimningmuhimfunksiyalaridanbiridir.Amaliydasturlar,vako’pginatizimliishlovberuvchidast
urlar,(masalan,dasturlashtizimlariyokima’lumotlarniboshqarishtizimlari)kompyuterapparat
urasibilanbevositabog’lanaolmaydivaularbilanoperatsion
tizimgamurojaatetishorqalibog’lanadilar. Foydalanuvchilar uchun ham,
OT komandasini
kiritish bilanyoki tizim taklif qiladigan mumkin bo’lgan harakatlar orqali o’z dasturlariva
kompyuter
bilan
muloqat
qiladilar.
Bunday
o’zaro
muloqat
faqatOTorqaliginaamalgaoshiriladi.Bundaymuhimfunksiyanibajarishdantashqari,
OT
hisoblash
resurslarini
samarali
taqsimlash
va
hisoblashniishonchlitashkiletishga
javobberadi.
Operatsion
tizimasoslarinivaularningishlashprinsiplarinibilish,kompyuterdansamaralifoydalanishgaolibk
eladi.Operatsion
tizimlarnichuquro’rganish,avvalamborbubilimlarni,dasturiyta’minotyaratishdaishlatishgaim
kon beradi.
Albatta, bizning
mamlakatimizda hozirgi vaqtda, amalda yangi Operatsion
tizimlaryaratishustidaisholibborilmayaptganbo’lsaham,murakkabaxborottizimlariniishlabch
iqish,zamonaviyOperatsion
Bug’latgichlarning issiqlik o’tkazuvchanlik yuzasini aniqlash

|
Bug’latgichlarning issiqlik o’tkazuvchanlik yuzasini aniqlash
|
bet | 12/15 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 4,52 Mb. | | #153811 |
Bog'liq KOH ni bug\'latish 3 korpusliBug’latgichlarning issiqlik o’tkazuvchanlik yuzasini aniqlash
Bug’latgichlarning texnologik hisobi issiqlik o'tkazuvchanlik yuzasini aniqlashdan iborat. Bug’latgichning issiqlik uzatish yuzasi asosiy issiqlik uzatish tenglamasi bilan aniqlanadi.
F=Q/K∆t П
bu yerda, F – issiqlik almashinish yuzasi, m2; Q – issiqlik yuklamasi, Vt; K – issiqlik uzatish koeffitsiyenti, Vt(m2 ∙K); ∆t П – foydali harorat farqi.
Bug'langan suv uchun o'rnatishning ishlashi formula bilan aniqlanadi
W=G H (1-ХН/Хк)
G(bosh) = G(ox) + W
G(bosh) ·Xb = G(ox) + X(ox)
Bu yerda W–bug’langan suv ishlash quvvati, kg/sekund;
G(bosh) – ishlab chiqarish quvvati, kg/sekund;
Хb , X(ox) mos ravishda, eritmaning boshlang'ich va oxirgi konsentratsiyasi, wt. ulushlar.
Bug’latilgan ikkilamchi suvning miqdori
G(bosh) = 6700 kg/soat/3600= 1,861 kg/soat
Bug’latilgan suvning miqdori
W= G(bosh) · (1 - Xb/ X(ox)) = 1,861 · (1 - 0,40/0,97) = 1,094 kg/soat
Bug’langan eritma konsentratsiyasini hisoblash
Amaliy ma'lumotlarga asoslanib, biz bug'langan suv korpuslar o'rtasida quyidagi nisbatda taqsimlanadi deb taxmin qilamiz.
W 1 : W 2 : W 3= 1,0 :1,1 :1,2
W1=1,0 · 1,094 / 1,0+1,1+1,2 = 0,3315
W2=1,1· 1,094 / 1,0+1,1+1,2= 0,365
W3=1,2· 1,094 / 1,0+1,1+1,2=0,398
Tekshirish:
W1 + W2 + W3 = 0,3315 + 0,365 + 0,398=1,094 kg/sekund
Bug’latgichlardagi eritmalar kontsentratsiyasini hisoblaymiz:
X1 = 1,861 · 0,4 / 1,861 – 0,3315= 0,487
X2 = 1,861 · 0,4 / 1,861 - 0,3315-0,365= 0,64
X3 = 1,861 · 0,4 / 1,861 - 0,3315-0,365– 0,398= 0,97
Uchinchi korpusdagi eritmaning konsentratsiyasi X3 bir ajratilgan eritma X ning berilgan konsentratsiyasiga mos keladi.
|
| |
Texnologik qism - Kirish qattiq, uchuvchan bo`lmagan yoki uchuvchanligi yomon bo`lgan moddalar eritmalarini qaynatish...

|
Kirish qattiq, uchuvchan bo`lmagan yoki uchuvchanligi yomon bo`lgan moddalar eritmalarini qaynatish davrida erituvchisini va hosil bo`lgan bug`larni chiqarib yuborish jarayoniga bug`latish
|
bet | 11/15 | Sana | 09.02.2024 | Hajmi | 4,52 Mb. | | #153811 |
Bog'liq KOH ni bug\'latish 3 korpusliTexnologik qism
Uch korpusli uzluksiz vakuumli bug'latuvchi qurilmaning sxematik diagrammasi.
Dastlabki eritma tankdan 1 markazdan qochma nasos 2 orqali issiqlik almashtirgich 3 orqali bug'latgichning 4 birinchi binosiga etkazib beriladi. 3-issiqlik almashtirgichda dastlabki eritma bug'latgichning birinchi idishidagi eritmaning qaynash nuqtasiga yaqin haroratgacha qizdiriladi.
Zavodning birinchi binosi yangi (birlamchi) bug 'bilan isitiladi. Birinchi korpusdagi eritmani qaynatishda hosil bo'lgan ikkilamchi bug' ikkinchi korpusga 5 isitish bug'i sifatida yuboriladi; birinchi korpusdan qisman konsentrlangan eritma ham bu erga kiradi. Xuddi shunday, ikkinchi korpusdan bug'langan eritma ikkinchi korpusning ikkilamchi bug'i bilan isitiladigan uchinchi korpusga 6 beriladi. Uchinchi binoda yakuniy konsentratsiyaga bug'lanadi, tayyor mahsulot undan idishga 10 keladi. Idishdan idishga o'tganda bug'ning bosimi va harorati pasayadi va oxirgi (uchinchi) idishdan past bosimli bug 'barometrik aralashtirish kondensatoriga 7 chiqariladi, bunda bug' kondensatsiyalanganda vakuum hosil bo'ladi. Eritma va ikkilamchi bug' birinchi idishdagi ortiqcha bosim va ikkinchisida vakuum natijasida hosil bo'lgan umumiy bosimning pasayishi tufayli tortishish kuchi bilan idishdan idishga o'tadi. Sovutish suvi (kondensatorda) va sizib chiqadigan quvurlar orqali kiradigan havo va kondensatsiyalanmaydigan gazlar vakuum pompasi orqali 8-tug'oq orqali so'riladi.
Sovutish suvi va kondensat aralashmasi tortishish kuchi bilan barometrik trubka orqali gidroizolyatsiya idishiga 9. Bug'lashtirgichlar va issiqlik almashtirgichdan isitiladigan bug 'kondensati bug' tutqichlari yordamida chiqariladi.
1-dastlabki eritma yig’gich; 2, 9-nasoslar; 3, 4, 5-bug’latish apparati; 6-bug’latilgan eritma yig’gich; 7-gidrazatvor; 10-barometrik kondensator
Kurs loyihasi topshirig’i
Quyida berilgan ko’rsatkichlardan foydalanib KOH ni suvli eritmasining konsentratsiyasini oshirish uchu uch korpusli bug’latish qurilmasini loyihalang.
Ishlab chiqarish quvvati – 6700 kg/soat
Eritma konsentratsiyasi: boshlang’ich – 40%, oxirgi – 97%
Issiq bug’ bosimi – 7,2 MPa
Barometrik kondensator bosimi – 710 mm sim ust yoki 0,093 MPa
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Kirish qattiq, uchuvchan bo`lmagan yoki uchuvchanligi yomon bo`lgan moddalar eritmalarini qaynatish davrida erituvchisini va hosil bo`lgan bug`larni chiqarib yuborish jarayoniga bug`latish
|
Konservativ sistemaning mexanik energiyasi vaqt o'tishi bilan o'zgarmaydi

Konservativ sistemaning mexanik energiyasi vaqt o'tishi bilan o'zgarmaydi.
Bu qonun mexanik energiyaning saqlanish qonuni deyiladi. Xususan, u yopiq konservativ sistema uchun to’g’ridir:
Agar barcha ichki kuchlar potensial bo'lsa, yoki ish bajarilsa, yopiq sistemaning mexanik energiyasi o'zgarmaydi.
Masalan, tinchlikdagi ishqalanish kuchlari va giroskopik kuchlar ish bajarmaydi. Shuning uchun bunday kuchlarning sistemaga ta'siri uning mexanik energiyasining o'zgarishini keltirib chiqarmaydi.
2. Mexanik energiyaning saqlanishqonunini ikki jismning mutloq elastik to’g’ri markaziy urilishini hisoblashga qo'llanilishini ko'rib o'tamiz. Mutloq elastik urilish deb shunday urilishga aytiladiki, bunda urilayotgan jismlarning mexanik energiyasi boshqa turdagi energiyaga aylanmaydi.
Ikkita massalari m1 va m2 bo'lgan mutloq elastik sharlar urilishguncha sharlarning markazlaridan o'tuvchi 0X o’qi bo'ylab yo'nalgan V1 va V2 tezliklar bilan harakatlanayotgan bo'lsin (2a-rasmda V1 va V2 tezliklar bir tomonga yo'nalgan, vaholanki u1х>u2х>0). Sharlar to’qnashgandan keyingi u1 va u2 tezliklarni topish kerak (2b-rasm).
2-rasm.
Urilish jarayonida urilayotgan elastik jismlar sistemasini yopiq va konservativ deb hisoblash mumkin. Demak, bu masalani echish uchun impuls va mexanik energiyaning saqlanish qonunlaridan foydalanish mumkin. Urilishdan oldin va urilishdan keyin urilgan jismlar deformatsiyalanmagan bo'ladi, shunday ekan bu ikki holatda sistema potensial energiyalari bir xil va nolga teng. U holda mexanik energiyaning saqlanishqonunidan
(4)
ifodaga ega bo'lamiz.
Impulsning saqlanish qonuni bo'yicha
(5)
bo'ladi.
hamma v1, v2, u1 va u2 tezliklar 0X o’qi bo'yicha yo'nalgani uchun (3) tenglikni
(6)
ko'rinishda yozish mumkin. Bu yyerda u1х, u2х, u1x va u2x - V1, V2, u1 va u2 tezlik vektorlarini urilish chiziqiga - 0X o’qiga proeksiyalari. Bunda bo'lgani uchun (4) va (6) ifodalardan
, (7)
, (8)
tenglamalarni olamiz.
(7) va (8) tenglamalarni birgalikda yechish
(8`)
ifodani beradi.
(8) va (8`) tenglamalardan oxirgi
, (9)
formulalarni olamiz.
Ikkita xususiy holni ko'ramiz.
1. Sharlarning massalari bir xil (m1=m2=m). U holda (9) dan
bo'lishi kelib chiqadi, ya'ni urilishda sharlar tezliklarini almashadilar.
2. Ikkinchi sharning massasi birinchi shar massasida ko'p marta katta (m2>>m1). U holda (9) dan quyidagi natijani olamiz:
.
Agar bunda ikkinchi shar tinch turgan bo'lsa (u 2=0),
bo'ladi, ya'ni birinchi shar tinch turgan massasi katta ikkinchi shardan orqaga qaytadi va u1= - v1 tezlik bilan harakatlanadi.
|
yopiq bo'lmagan sistemaning aylanish o’qiga nisbatan impuls momentining saqlanish sharti

|
yopiq bo'lmagan sistemaning aylanish o’qiga nisbatan impuls momentining saqlanish sharti
|
bet | 5/5 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 180 Kb. | | #118338 |
Bog'liq Mexnikaning saqlanish qonuniyopiq bo'lmagan sistemaning aylanish o’qiga nisbatan impuls momentining saqlanish sharti kelib chiqadi: agar biror qo’zg’almas o’qqanisbaan sistemaga ta'sir etuvchi tashqi kuchlarning momenti aynan nolga teng bo'lsa, sistemaning bu o’qqanisbatan impuls momenti vaqt o'tishi bilan o'zgarmaydi.
Masalan, agar Mtashq=0 bo'lsa,
(15)
bo'ladi.
Xususan, qo’zg’almas 0Z o’q atrofida aylanuvchi jism uchun agar Mztashq º 0 bo'lsa,
(15`)
bo'ladi. Bu yerda J-jismning 0Z o’qqanisbatan inersiya momenti.
4. Bu qonunning to’g’riligini bir qator tajribalarda namoyish qilish mumkin.
|
| |
Dasturiy ta’minot ishonchliligi va xavfsizligining xususiyatlari

III. NAZARIY MATERIALLAR
51
imtiyozlari va kirish ruxsatlarini tavsiflaydi.
4.
Qarshi turish (immunitet) talabari. Tizim viruslar, vormlar va shunga
o'xshash tahdidlardan o'zninqanday himoyalashini ko'rsatadi.
5.
Soflik
talablari.
Ma'lumotlar
buzilishidan
qanday
saqlanish
mumkinligini ko'rsatadi.
6.
Ruxsatsiz kirishni aniqlash talablari. Tizimga qilinayotgan hujumlarni
aniqlashda qanday mexanizm qo'llanishini ko'rsatadi.
7.
Rad etilmaslik talablari. Biror xizmat a'zolaridan biri xizmatning o'ziga
tegishli qismini inkor etmasligini ko'rsatadi.
8.
Sir saqlash talablari. Ma'lumotlarni sir saqlash qanday qo'llab-
quvvatlanishini ko'rsatadi.
9.
Xavfsiz nazorat talablari. Tizimdan foydalanish qanday kuztilishi va
tekshirilishi mumkinligini ko'rsatadi.
10.
Tizimni qo'llab-quvvatlashning xavfsizligi talablari. Ilova qanday
qilib xavfsizlik mexanizmidagi tasodifiy muvaffaqiyatsizlikdan so'ng
autorizatsiyada yuzga keladigan o'zgarishlardan saqlanishini ko'rsatadi.
Albatta siz yuqoridagi xavfsizlik talablarning har birini barcha tizimlarda
ham uchratavermaysiz. Bu talablarning qo'llanishi tizim turiga, undan foydalanish
holatiga va undan foydalanishi mumkin bo'lgan iste'molchilarga bo'gliqdir.
2 - ma’ruza. Dasturiy ta’minot dizaynini ishlab chiqish. Testlash va

III. NAZARIY MATERIALLAR
34
1.
Manfaatdor aloqalar.
Arxitektura tizimning
yuqori darajadagi taqdimoti
bo’lib, bir qator turli manfaatdor tomonlar tomonidan muhokama qilish
uchun bir muammo markazi sifatida foydalaniladi.
2.
Tizim tahlili.
Tizimni ishlab chiqishning erta bosqichlarida tizim
arxitekturasini yaratish bir qancha tahlillarni talab qiladi.
Arxitekturaviy
loyiha yechimlari tizimning ishlab chiqilish, ishonchlilik, keng ko’lamda
qo’llanilish va qayta ishlab chiqilish talablarini qondira olishiga chuqur
ta’sir ko’rsatadi.
3.
Keng ko’lamli qayta qo’llash.
Tizim arxitekturasi modeli tizimning qanday
tashkil qilingani va komponentalar qanday o’zaro ta’sir qilishini ixcham,
boshqarilga ta’rifidir.
Dasturiy tizim arxitekturasi alohida arxitekturaviy shablonlar va stillarga
asoslangan. Arxitekturaviy shablonlar xuddi klient-server
tashkillanishi yoki
bosqichlangan arxitektura kabi tizimni tashkillashtirish tushunchasidir.
Arxitekturaviy shablonlar turli dasturiy tizimlarda qo’llanilgan arxitekturalar
jamlanmasini o’z ichiga oladi. Tizim uchun arxitektura tanlashda ehtiyotkorlik bilan
qaror qabul qilishingiz lozim.
Nofunksiyaviy talablar va dastur arxitekturasi o’rtasida yaqin bog’liqliklar
bo’lganligi sababli, siz tanlayotgan arxitekturaviy stil va tizim, nofunksional tizim
talablaridan kelib chiqqan holda tanlanishi lozim:
1.
Ishlab chiqish.
Ishlab chiqish bu muhim talabi bo'lsa, arxitektura kichik
komponentlar soni doirasida muhim operatsiyalarini mahalliylashtirishga
mo'ljallangan bo'lishi kerak, bu komponentlar bilan hammasi bitta kompyuterda
yozilgan, butun tarmoq bo'ylab tarqalmagan bo’lishi lozim.
2.
Xavfsizlik.
Agar xavfsizlik muhim talab bo’lsa, arxitektura uchun qatlamli
tuzilishi chuqur qatlamlarda himoyalangan eng muhim
aktivlardan foydalanish
kerak, bu qatlamlar uchun xavfsizlikni tekshirish yuqori darajada qo'llaniladi.
3.
Ichonchlilik
. Agar ishonchlilik muhim talab bo'lsa, arxitektura shunday
mo'ljallangan bo'lishi kerakki, bunda xavfsizlik bilan bog'liq operatsiyalarning
barchasi yoki yagona komponentada yoki kichik sonli komponentlarda joylashgan
bo’lishi kerak. Bu xavfsizlik tekshirish xarajatlarni va
muammolarini kamaytiradi
va qobiliyatsiz taqdirda tizimini xavfsiz yopilishiga imkon beradigan tegishli
himoya tizimlarini taqdim qiladi.
4.
Mavjudlik
. Agar mavjudlik muhim talab bo'lsa, arxitektura tizimi
to'xtamasdan komponentlarini yangilash va almashtirish
imkoniga ega ortiqcha
komponentlarini o'z ichiga olgan bo'lishi kerak.
5.
Barqarorlik
. Agar barqarorlik muhim talab bo’lsa, tizim arxitekturasi tez-
III. NAZARIY MATERIALLAR
35
tez o’zgarib turishi mumkin bo’lgan nozik, o’z-o’zini tarkibidagi komponentalardan
foydalangan
holda
qurilishi
lozim.
Ma'lumotlar
ishlab
chiqaruvchilar
iste'molchilardan ajratilgan bo'lishi kerak va birgalikda ma'lumotlar tuzilmalari yo'l
qo'ymaslik lozim.
Dasturiy ta’minot dizaynini qurish va moslashtirish

III. NAZARIY MATERIALLAR
36
turdagi dizayn modellarini normal holda ishlab chiqasiz:
1.
Tizimli modellar. Ular obyekt sinflari va ularning o’zaro bog’liqligidan
foydalanadigan tizimning dinamik tuzilmasini tasvirlaydi.
2.
Dinamik modellar. Ular tizimning dinamik tuzilmasini tasvirlaydi va tizim
obyektlari o’rtasidagi o’zaro ta’sirlarni ko’rsatadi.
O’zaro ta’sirlar obyektlar tomonidan bajarilgan xizmat so’rovlarining ketma-
ketligini o’z ichiga olgan holda hujjatlashtirilgan bo’lishi mumkin.
Ishlab chiqish jarayonining bir qismida, siz qanday
qilib ishlab chiqilgan
dasturiy ta’minot maqsaddagi platformada qanday tarqalgan bo’lishi haqida qarorlar
qabul qilishingiz lozim. Tarqalgan tizimlar uchun tarqaladigan komponentalar
mavjud maxsus platformalar ustida qaror qabul qilishingiz lozim bo’ladi. Qaror
qabul qilishda ko’rib chiqishingiz kerak bo’lgan muammolar:
1.
Komponentning qurilma va dasturiy talablari.
Agar component maxsus
qurilma arxitekturasi uchun loyihalashtirilgan bo’lsa, yoki boshqa dasturiy
ta’minot tizimlarida qo’llanilsa, bu shubhasiz talab qilingan qurilma va
dasturni qo’llab quvvatlovchi platformada tarqatiladi.
2.
Tizim mavjudligi talablari. Yuqori-mavjud tizimlar bittadan ko’p
platformada tarqalgan komponentalarni talab qilishi mumkin.
Bu shuni
anglatadiki, platform inkor qilgan holatda komponentning alternative ishlab
chiqilishi mavjud.
3.
Kommunikatsiya komponentlari. Agar komponentlar orasida yuqori darajali
aloqa trafigi bo’sa, unda ularni o’sha platformada yoki fizik jihatdan bir-biriga
yaqin bo’lgan platformalarda aralashtirish kerak. Bu aloqa ushlanib qolishini,
vaqtlar orasidagi ushlanishni kamaytiradi, xabar bitta component tomonidan
jo’natiladi va boshqasi tomonidan qabul qilinadi.
3.2. Dasturiy ta’minot xavfsizligi

III. NAZARIY MATERIALLAR
48
autorizatsiyasiz kirishda, bu ma'lumot hujumchilar tomonidan o'qib
bo'lmaydigan ko'rinishda bo'ladi. Amalda, kuchli shifrlangan ma'lumotlarni
deshifrlash ko'p vaqt talab qiladi va qimmatga tushadi.
2.
Hujumni aniqlash va uni bartaraf etish. Bu turdagi nazoratlar hujumlarni
aniqlab ularni yo'q qilishga mo'ljallangan. Bu nazoratlar tizimda bajarilayotgan
amallarni kuzatib turadi va g'ayrioddiy holatni aniqlaganda chora ko'radi:
tizimning ushbu qismini o'chirib qo'yishi yoki aniqlangan foydalanuvchiga kirish
yo'lini yopib qo'yishi mumkin.
3.
Chegaralar qo'yish va tiklash. Bu nazoratlar muammolardan keyin qayta
tiklanishni qo'llab-quvvatlaydi.
Talabga javob beradigan xavfsizliksiz, biz tizimning tayyorligi, mustahkamligi
hamda himoyalanganligiga ishonolmaymiz.
Tizimni ishlab chiqarishdagi xatoliklar keyinchalik xavfsizlikni aylanib
o'tilishiga olib kelishi mumkin. Agar tizim ko'zda tutilmagan kiruvchi parametrlarga
javob bermasa yoki kiritilayotgan massiv ko'riniishidagi ma'lumotlarning chegarasi
aniqlanmasa, hujumchilar bu zaifliklardan tizimga ruxsatsiz kirish uchun
foydalanishlari mumkin. Asosiy xavfsizlik buzilish hodisalari ushbu zaifliklar orqali
kelib chiqadi. C# tilida tuzilgan dasturlar massiv chegarasini tekshirishni o'z ichiga
olmaydi, bu esa tizimga ruxsatsiz kirish orqali xotiraning biror qismini qayta
yozishga imkon yaratadi.
Xavfni boshqarish - 11 II. Modulni o’qitishda foydalaniladigan interfaol ta’lim metodlari

Xavfni boshqarish Xavfni boshqarish bu menejer uchun loyihani boshqarishdagi eng muhim
vazifa hisoblandi. Xatarlar loyihaga tahdid soladilar.
Xatarlarni uchta turga bo’lib ko’rsatish mumkin:
1.
Loyihadagi xatarlar.
Bular shunday xatarlarki, ular loyiha grafigiga hamda loyiha resurslariga ta’sir
qiladilar.bunga misol qilib loyiha disaynerining yuqolishini keltirish mumkin. Agar
dizayner ketsa uning o’rnig boshqa tajribali dizayner topishga ko’p vaqt ketadi.
2.
Mahsulotdagi xatarlar.
Bu shunday xatarlarki, ular mahsulotning sifatiga hamda loyiha
imkoniyatlariga ta’sir ko’rsatadi. Bunga misol qilib qabul qilinga komponentlarning
tartibdan chiqib ketishini ko’rsatish mumkin.
3.
Biznes xatarlar.
Bu shunday xatarlarki, ular tashkilotning dasturiy ta’minot jarayonlariga
hamda ularni rivojlantirishlariga tasir ko’rsatadi. Bunga misol qilib
raqobatchilarning shunga o`xshash yangi loyihani taqdim etishlari kiradi.
Loyiha menejerlardan loyihani rejalashtirishdagi xatarlar oqibatlarini tahlil
qilish talab qilinadi. Xatarlarni effektiv boshqarish bu yuzaga keilishi mumkin
bo’lgan xatarlarni aniqlash hamda ularni yechishning samarali yo’lini topishdir.
Loyihaga tasir ko’rsatadigan shunday muayyan xavf-xatarlar borki, ular loyiha
hamda dasturiy ta’minot yaratilayotgan tashkilot muhitiga bog’liq bo’ladi. Biroq
shunday xavf-xatarlar borki ular yaratiulayotgan dasturiy ta’minotning turiga
bog’liq bo’lmaydilar va ularga har qanday loyihalarda duch kelish mumkin bo’ladi.
Bunday xavf-xatarlarning ba’zi ko’p uchraydigan ko’rinishlari qo’yidagi jadvalda
III. NAZARIY MATERIALLAR
58 keltirilgan:
Loyiha,mahsulot va biznesga bo’lgan ko’p uchraydigan xatarlarga misollar.
Jadval-4.1.
Xatarlar
I bab. Ekonomikaliq bilimlerdin' payda boliwi

|
I bab. Ekonomikaliq bilimlerdin' payda boliwi
|
bet | 1/6 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 48,54 Kb. | | #240549 |
Bog'liq KURS TAYIN MAZMUNI
KIRISIW 3
I BAB. EKONOMIKALIQ BILIMLERDIN' PAYDA BOLIWI. 4
1.1.Ekonomikaliq teoriyanin’ pán sipatinda qáliplesiwindegi tiykarg’i ag’imlar. 4
1.2.Ekonomikaliq teoriya pa'ninin' predmeti ha'm waziypalari. 9
II.BAB. ORTA ÁSIRLER FOLOSOFLARINIŃ EKONOMIKALIQ PIKIRLER. 12
II.1.Áyyemgi Aziyadaǵı ekonomikalıq ideyalar. 12
II.2.Arab mámleketlerindegi dáslepki ekonomikalıq ideyalar. 18
III. ORTA AZIYADAĜI DÁSLEPKI HÁM TEMURIYLER DÁWIRNE SHEKEM BOLĜAN EKONOMIKA PIKIRLER. 22
JUWMAQLAW 30
PAYDALANÍLǴAN ÁDEBIYATLAR DIZIMI. 32
internet saytlari 32
KIRISIW
«Ekonomika» so’zi tar mániste insanlar jetistirgen barliq o’nimlerdi, tábiyattag’i barliq bayliqlardi hámde adamlardin’ miynetinen o’nimli paydalaniw degen mánisti bildiredi. Al ken’irek mániste ekonomika, insanlardin’ jasawina, ku’n-ko’rinisine bag’darlang’an xojaliq háreketi bolip, bul háreketler o’ndiristen baslanip, jetistirilgen o’nimlerdi tutiniw menen tamamlanadi. Ekonomika insan háreketinin’ tiykarg’i bo’legi, jámiyetlik turmistin’ fundamenti. Sol sebepli en’ dáslep ekonomika, keyninen siyasat dep aytiladi. Insanlar tiri organizm bolg’anlig’i sebepli, birinshi gezekte onin’ materialliq talaplari qanaatlandiriliwi kerek, bug’an tek g’ana ekonomikaliq is háreketler arqali erisiledi.
Insanlardin’ ekonomikaliq is háreketlerinin’ tiykarinda bárhama qatan’ nizam hám qag’iydalar jatadi. Sol sebepli bulardi uyreniwge adamlar qádimnen umtilg’an. Adamlar ásirler dawaminda ekonomikaliq qubilislardi baqlap, olardi uliwmalastirg’an tu’rde hár turli pikirler, ilimiy ko’z-qaraslardi alg’a su’rgen. Bul ko’z-qaras hám pikirler qosilip,jiynalip ekonomika ilim payda bolg’an.
Ekonomikaliq bilimler turmista barliq adamlarg’a hámme waqitta kerek. XX-ásirdin’ ataqli ekonomist alimi, Nobel siylig’inin’ lawreati Milton Fridmennin’ (AQSh) jaziwinsha, ekonomika iliminin’ qag’iydalarin bir bet qag’azg’a siydiriw mu’mkin, biraqta buni ju’da az adam tu’sinedi. Demek ekonomikani jaqsi biliw ushin, oni qunt penen uyreniw kerek.
Adamzat o’zinin’ ko’p min’ jilliq tariyxi dawaminda u’lken ekonomikaliq hám sotsialliq rawajlaniw jolin basip o’tken. Hár bir dáwirde, anaw yamasa minaw mámlekette ayirim insanlar tárepinen sonday bir ekonomikaliq áhmiyetke iye pikir, ideya, teoriya hám kontseptsiyalar islep shig’ilg’an hámde iske asirilg’anlig’i sebepli mámleket hám xaliqlar rawajlang’an ayirim jag’daylarda qiyinshiliqlarg’a ushirag’an. Usi ekonomikaliq ideyalardi hár tárepleme teren’nen u’yreniw, analiz islew, olardin’ arasinan uliwma jámiyetlik áhmiyetke iye bolg’anlarin ajiratip alip, házirgi zamang’a yag’niy turmisqa engiziw teoriyaliq hám praktikaliq jaqtan paydali, sebebi bularda ko’p jilliq tájiriybe toplang’an boladi.
|
| |
11 II. Modulni o’qitishda foydalaniladigan interfaol ta’lim metodlari - bet 40

IV. AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI
79
ham tizim talablarining batafsil spesifikatsiyasini ham o’z ichiga oladi. Bazida
foydalanuvchi va tizim talablari bitta qilib tavsiflanadi. Bazi hollarda esa
foydalanuvchi talablari hujjatning kirish qismi va tizim talablari asosiy qismni
tashkil qiladi.
Talablar hujjatidan foydalanuvchilar
Tizim mijozlari
Talablarni
ko’rsatish
va
talablar
bajarilganligiga tekshirish uchun o’qish.
Mijozlar shuningdek talablarni o’zgartirishi
mumkin.
Boshqaruvchilar
Tizimni
narxlash
va
ishlab
chiqishni
rejalashritish
uchun
talablar
hujjatidan
foydalanish.
Tizim injinerlari
Ishlab chiqarilayotgan tizimni tushunish uchun
talablardan foydalanish.
Foydalanilgan adabiyotlar - 11 II. Modulni o’qitishda foydalaniladigan interfaol ta’lim metodlari

IV. AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI
76
2 - amaliy mashg’ulot. Loyiha uchun tizim talablari va funksional talablarni
ishlab chiqish.
Ishdan maqsad:
Ishlab chiqarilayotgan dasturiy ta’minot uchun talablar
hujjatini shakllantirish.
Tizim uchun talablar bu tizim nima ish bajarish lozimligini tasvirlashdir.
Talablar tizim mijozlarini ehtiyojlarini aks ettiradi.
Talablar injiniringi jarayonida ko’pgina muammolar ko’tariladi.
‘Foydalanuvchi talablari’ va ‘tizim talablari’ terminlari orasida farq mavjud.
Foydalanuvchi talablari umumiy va tizim talablari batafsil bo’ladi. Foydalanuvchi
talablari va tizim talablari quyidagicha izohlanishi mumkin:
3.
Foydalanuvchi talablari bu diagrammalar bilan tabiiy tildagi bayonotlar.
4.
Tizim talablari bu dasturiy ta’minot tizimi funksiyalari, servislari va operativ
cheklanishlarining batafsil tasvirlanishi.
Ushbu amaliy ishni tushuntirish maqsadida biz sizga Ruhiy Bemorlar Sog’ligini
Saqlash Boshqaruv Tizimi (RBSSBT) misol qilib olamiz.
Foydalanuvchi talablari
1.
RBSSBT belgilangan har bir shifoxonalar uchun dorilar
Tizim talablari
1.1.
Har oyning oxirgi ish kunida belgilangan dorilar qisqacha izohi, ularning
bahosi va belgilangan shifoxonalar
hosil qilinadi
1.2.
Tizim automatik tarzda har oyning oxirgi ish kunida soat 17:30 dan keyin
hisobotni bosmaga chiqarishga tayyorlaydi
1.3.
Hisobot har bir shifoxona uchun yaratilgan bo’lishi va individual dori
nomlari ro’yxati, shifokorlar yozib bergan dori ro’yxatilari soni,
yozib
berilgan dori ro’yxatidagi dori dozalari soni yozib berilgan dorilarning
umumiy bahosi
1.4.
Agar dorilar turli xil dozalarda(masalan, 10mg, 20mg) bo’lsa ularni
alohida
ajratib hisobot tayyorlash
1.5.
Hisobotga ruxsatlarni chegaralash
Dasturiy ta’minot tizimi talablari funksional va funksional bo’lmagan talablar
sinflariga ajratiladi.
3.
Funksional talablar Bu tizim taminlashi lozim bo’lgan servislarning
bayonoti. Kiritilgan ma’lumotlarga tizim qanday reaksiya ko’rsatishi
lozim, tizim o’zini bunday holatlarda
qanday tutushi lozim
IV. AMALIY MASHG’ULOT MATERIALLARI
77
4.
Funksional bo’lmagan talablar Bu tizim tomonidan taklif qilinayotgan
servislar va funksiyalardagi cheklovlar. U o’z ichiga vaqt cheklanishi,
ishlab
chiqarish jarayoni cheklanishi, beriladigan standartlar tomonidan
cheklanishlarni olishi mumkin.
Siz talablarni turli xil darajada yozishingiz kerak chunki turli xil o’quvchilar turli
xil yo’lda foydalanishadi.
RBSSBT tizimi uchun funksional talablar, ruhiy kasallikka chalinayotgan bemorlar
uchun
1.
Foydalanuvchi barcha shifoxonalar uchun uchrashuv vaqtlarini qidira
olishi kerak
2.
Tizim har bir kunga har bir shifoxona
uchun novbat kutib turgan
bemorlarga uchrashuv kunini tuzib berishi lozim
3.
Har bir ishchi xodim o’zining sakkiz xonali ishchi nomeri orqali
identifikatsiyadan o’ta olishi lozim
RBSSBT tizimi uchun funksional bo’lmagan talablar
1.
Tizim tibbiyot xodimlari uchun foydalanishga qulay bo’lishi lozim
2.
Tibbiyot xodimlari to’rt soatlik treyningdan so’ng
tizimning barcha
funksiyalaridan foydalana olishi lozim
11 II. Modulni o’qitishda foydalaniladigan interfaol ta’lim metodlari - bet 21

40 2.4. Dasturiy maxsulotning evolutisiyasi 8
Dasturiy maxsulotning o’zgarishi muqarrar
Dasturiy maxsulotdan foydalanilayotganda yangi talablar yuzaga keladi
Biznes muhitning o’zgadi
Xatoliklarning tamirlanish majburiyati
Yangi kompyuter va jihozlarning sistemaga qo’shilishi
Sistemaning ish bajarishi yoki ishonchliligini oshirishga majbur bo’lish
Barcha tashkilotlar uchun asosiy muammo ularning mavjud dasturiy taminoti
uchun o’zgarishlarni amalga oshirish va boshqarishdir
Evoulutsiyaning ahamiyati
Tashkilolarning dasturiy taminot tizimlarida juda katta investitsiyasi bo’lishi
bu katta mulkdir
Bu mulkni biznesda qiymatini saqlab qolish uchun ular o’zgartirilishi va
yangilanib borishi lozim
Katta kompaniyalardagi dasturiy maxsulot mablag’ining katta qismi yangi
dasturiy taminot yaratgandan ko’ra mavjjud dasturiy taminotni rivojlantirish
va o’zgartirishga sarflanadi
Evalutsiya va servis xizmat Evolutsiya
Bu dasturiy taminot hayot siklining shunday bosqichiki bunda u tezkor
oshlatishda bo’ladi va taklif qilingan yangi talablar bosqichma-bosqich
shaklanadi.hamda sistemada amaga oshiriladi.
Servis xizmat ko’rsatish
Bu bosqichda dasturiy maxsulot foydali bo’lib qoladi lekin faqatgina
o’zgarishlar uning tezligini oshirish maqsadida qo’shiladi ya’ni dasturiy
taminotda muhitida xatolarni to’grilash va o’zo’zgarishlarni tasvirlash
amalga oshiriladi. Yangi funksiyalar esa qo’shilmaydi.
Bosqichdan chiqish
Dasturiy taminot haligacha ishlatiladi lekin uni hosil qilish uchun yangi
o’zgartirishlar kiritilmaydi
Elolutsiya jarayoni Dasturiy maxsulot evolutsiyasi quyidagilarga bog’liq:
8
“Software Engineering”, by Ian Sommerville, pages 235-239
III. NAZARIY MATERIALLAR
41
Saqlanib kelayotgan dasturiy maxsulotning turi
Foydalanilayotgan qurilish jarayoni
Loyihaga jalb qilingan ishchilarning tajribasi va qobilyati
O’zgarishlar uchun takliflar tizim evolutsiyasi uchun asosiy hisoblanadi
Inedtifikatsiya va evolutsiyaning o’zgarishi tizimning butun hayot sikli mobanida
davom etadi.
Elektron hisoblash mashinalarining dasturiy ta’minoti haqida batafsil

Elektron hisoblash mashinalarining dasturiy ta’minoti haqida batafsil
Download
43,99 Kb.
Pdf ko'rish
Sana
22.12.2023
Hajmi
43,99 Kb.
#127040
Bog'liq
3-topshiriq (1)
3-amaliy
topshiriq
Elektron hisoblash mashinalarining dasturiy ta’minoti haqida
batafsil
ma’lumot berish
Download
43,99 Kb.
Download
43,99 Kb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Elektron hisoblash mashinalarining dasturiy ta’minoti haqida batafsil
Download
43,99 Kb.
Pdf ko'rish