II Laboratoriya mashg‘ulotlari o‘tkazish jarayonning miqdor va sifat tarkibini aniqlashda masalaning o‘rni

|
II Laboratoriya mashg‘ulotlari o‘tkazish jarayonning miqdor va sifat tarkibini aniqlashda masalaning o‘rni
|
bet | 5/5 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 56,15 Kb. | | #229320 |
Bog'liq dilnozaII Laboratoriya mashg‘ulotlari o‘tkazish jarayonning miqdor va sifat tarkibini aniqlashda masalaning o‘rni
Labaratoriyada bajariladigan ishlar Eritmalarning zichligini aniqlash. Eritmaning hajm birligidagi massasiga uning zichligi deyiladi. Zichlik (d) amalda g/sm3 yoki g/ml bilan ifodalanadi: deritma= g/sm3
Eritmaning zichligi areometr yordamida o‘lchanadi. Buning uchun eritmani toza silindirga quyib, unga ehtiyotlik bilan areometr tushuriladi. So‘ngra areometr shkalasining silindrdagi suyuqlikning pastki meniksiga keladigan shkala chizig‘i aniqlanadi. Shkalaning darajalari suyuqlikning zichligini ko‘rsatadi. Eritmaning zichligi aniqlangandan keyin unga to‘g‘ri keladigan foiz konsentratsiya olinadi. Foiz konsentratsiyaning qiymati interpolyatsiya usuli bilan topiladi. Buning uchun jadvaldagi zichlikka (do‘lch) yaqin turgan kattaroq va kichikroq (dkatta va kichik) zichliklarga mos keladigan konsentratsiyalar qiymatlari yozib olinadi va ular orasidagi farq hisoblanadi. Masalan: NaCl uchun: do‘lch=1,045 g\sm3 bo‘lsin, jadvaldan dkatta =1,049, Ckatta=7 %, dkichik=1,031, Ckichik=6 %, ∆d=d katta – dkichik; 1,049 -1,031=0,018, ∆C = C katta - C kichik ; 7-6=1% So‘ngra do‘lch bilan dkichik o‘rtasidagi farq aniqlanadi: ∆d=do‘lch− dkich= 1,045-1,031= 0,014 Nihoyat, ∆d=0,014ga to‘g‘ri keladigan ∆C ning qiymatini topish uchun proporsiya tuziladi: ∆d-∆C bo‘lsa, bundan ∆C= ; Topilgan ∆C ning qiymatini ilovadagi jadvaldan olingan konsentratsiyaning kichik qiymatiga qo‘shib o‘lchangan zichlikka mos keladigan eritmaning haqiqiy foiz konsentratsiyasi topiladi: C= 6+0,722=6,722% 1-tajriba. Quruq tuz va suvdan berilgan foiz konsentratsiyadagi eritmani tayyorlash. Ish variantlari: a) 200g 15% li eritma (tuz nomi) b) 200g 12% li eritma (tuz nomi) c) 250g 7% li eritma (tuz nomi) Eritmani tayyorlash: Quruq tuz og‘irligi mtuz va suv og‘irligi msuv hisoblab topiladi. Tarozida berilgan tuzdan kerakli miqdorini 0,01 gr aniqlikkacha tortib olib, toza va quruq stakanga solinadi. Suv og‘irligi msuv= Vsuv d uning hajmiga teng deb hisoblab, kerakli suv miqdorini slindrga o‘lchab stakanga quyiladi va shisha tayoqcha yordamida tuz erib bo‘lguncha aralashtiriladi. Eritmani quruq o‘lchov silindriga quyib (200C da ), eritma hajmi(Veritma) o‘lchanadi. Tayyorlangan eritmaning nisbiy zichligi (deritma) areometr bilan o‘lchanadi. O‘lchangan zichlikka mos kelgan foiz konsentratsiyasi jadvaldan topiladi. Agar zarur bo‘lsa interpolyatsiya yo‘li bilan hisoblab topiladi. Berilgan va jadvaldan topilgan konsentratsiyalar farqi quyidagicha topiladi ∆C = Cberilgan− Camaliy Tayyorlagan eritma 2- tajriba uchun saqlab qo‘yiladi. 2-tajriba. Tayyorlangan foiz konsentratsiyali eritmadan normal konsentratsiyali eritma tayyorlash. Ish variantlari: a) 250 ml 0,5 n eritma tayyorlash b) 100 ml 0,2 n eritma tayyorlash Normal eritmani tayyorlash: Tayyorlangan foiz eritmaning normal konsentratsiyasini bilgan holda shu eritmadan talab qilgan normal konsentratsiyali 30 eritmani tayyorlash uchun zarur bo‘lgan hajmi V1 quyidagi formula yordamida topiladi: Eritmaning V1 hajmi quruq o‘lchov olinib, toza o‘lchov kolbasiga qo‘yiladi. Slindrni biroz suv bilan chayqab uni ham kolbadagi eritmaga quyiladi. Kolbadagi eritma hajmi pipetka yordamida distillangan suvdan qo‘shib, kolba bo‘g‘zidagi chiziqqa yetkaziladi. Kolba og‘zini tiqin bilan berkitib, eritma aralashtiriladi. 3-tajriba. Yuqori konsentratsiyali eritmadan quyi foiz konsentratsiyali eritma tayyorlash. Variant: 250 ml 10% li NaCl eritmasini tayyorlash. Laboratoriyada berilgan konsentratsiyadagi tuz eritmasidan toza o‘lchov slindriga quyib, areometr bilan nisbiy zichligi (d1) aniqlanadi. Tayyorlanishi kerak bo‘lgan eritmaning foiz konsentratsiyasi (C2) uchun jadvaldan tegishli nisbiy zichligi (d2) topiladi. Eritmani tayyorlash uchun quyidagilarni aniqlash zarur.
1. Tayyorlash kerak bo‘lgan eritmaning massasi (m2 eritma) va unda erigan tuzning massasi (m2tuz) hisoblab topiladi.
2. Berilgan konsentrlangan eritmaning tuz massasi (m2 eritma) va unda erigan tuzning massasi (m2 tuz) hisoblab topiladi.
3. Berilgan konsentrlangan eritmaning tuz massasi (m2 tuz)ga to‘g‘ri keladigan massasi (m1 eritma) va uning hajmi (V) hisoblab topiladi.
4. Konsentrlangan eritmani suyultirish uchun zarur bo‘lgan suv massasi mH2O hisoblab topiladi.Hisoblash quyidagicha bajariladi: a) Tayyorlanishi kerak bo‘lgan etitma massasi uning hajmi va zichligidan foydalanib topiladi: m2(eritma)=V·d2 b) Proportsiya yo‘li bilan shu eritmaning foiz konsentratsiyasi (Cn) dan foydalanib, unda erigan tuz massasi (m2 tuz) topiladi. s) Berilgan konsentrlangan eritmaning foizkonsentratsiyasi(Cn) dan foydalanib, tuz massasi(m2 tuz) ga to‘g‘ri keladigan massasi (m1 eritma) topiladi. d) m1 eritmaning hajmi (V1 eritma) topiladi: ( d m V eritma t eritma e) suv massasi topiladi: mH2O =m2(eritma)—m1(eritma) Ekvivalent va ekvivalentlar qonuniga oid labaratoriyada bajariladigan ishlar. Elementning ekvivalenti deb-vodorod atomlarining 1 moli bilan birikadigan yoki kimyoviy reaksiyalarda shuncha vodorodga o‘rin almashinadigan miqdoriga aytiladi.
3.Oddiy va murakkab tipdagi masalalar va ularni yechishning ommabop usullari. Hozirgi kunda kimyo faninini o‘qitishda masalalar yechishning o‘rni va ahamiyati katta. Ixtisoslashtirilgan umumiy o‘rta ta’lim maktablari hamda akademik litseylarda tabiiy fanlarga yo‘naltirilgan guruhlarda kimyodan masalalar yechishga alohida e’tibor qaratilishi lozim.Ushbu bobda kimyoning barcha boblariga oid maslalarning yechilish usullari ko’rsatilgan. Mol.Modda miqdori. Molyar massa-bu modda massasining modda miqdoriga bo‘lgan nisbatidir. M= ; m—massa, (gr) n-miqdor(mol), M-molyar massa (gr\mol)
1-masala: Massasi 10,8 gr bo‘lgan metal namunasida alyuminiy moddasining qanday miqdori bor? Yechish: M(Al)=27 gr\mol ekanligini bilamiz, bu masalani ishlashda ushbu formuladan foydalanib hisoblaymiz: n(Al) = n=10,8\27=0,4 mol. Demak,0,4 mol miqdorni tashkil etadi.
2-masala:Massasi 50,8 gr bo‘lgan molekulyar yodda qancha struktura birlik bor? Yechish: yodning molyar massasi J2=254gr\mol ekanligini hisobga olib, formuladan foydalanib hisoblaymiz.
n(J2)=50,8\254=0,2 mol N(J2) = n(J2)NA NJ2=0,2·6,02·1023=1,2·1023 Demak, modda miqdori 0,2 mol, molekulalar soni esa 1,2·1023 ga teng.
3-masala: 0,25 mol miqdordagi moddaning massasi 26,5 gr bo‘lsa uning molyar massasini hisoblang? Yechish: formuladan foydalanib topamiz: Demak, molyar massasi 106 gr\mol.
4-masala: 28,2 gr K2O dan qancha massa potash olish mumkin. Yechish: reaksiya tenglamasini yozamiz. K2O+CO2=K2CO3 Hisoblaymiz: 28,2 x 94 138 x= 41,4 gr Demak, 41,4 gr potash olish mumkin.
5-masala.3 mol H4P2O7 va 5 mola H2Cr2O7 tarkibidagi element atomlarining massa nisbatini hisoblanag? Yechish : 3 mol pirofosfat kislotadagi atomlar sonini topib olamiz
3 mol —— x H4P2O7 x = 39
1 mol —— 13 ta
5 mol —— x H2Cr2O7 x = 55 ta
1 mol —— 11 ta
atom bor atom bor masala sharitiga binoan formulada ishtirok etgan atomlar sonini topib oldik endi ularning nisbatini hisoblaymiz.Bu uchun eng kichik sondan foydalanamiz. 39: 55 39 : 39 1 : 1,4 Demak javob 1:1,4 nisbatda bo’lar ekan. Kimyoviy formula topishga oid masalalar yechish 1-misol. 9,3 g ishqoriy metall oksidi 200 g suvda eritilganda hosil bo’lgan birikmaning massa ulushi 5,73% ni tashkil qilsa, oksid tarkibidagi metallni toping. Yechish: Bizga ma'lumki, ishqoriy metall oksidi suvda eritilganda, tegishli asoslar hosil bo’ladi. Bundan tashqari, ishqoriy metallar I-gruppaning asosiy gruppacha 34 elementlari bo’lib, ular I-valentli aktiv metallardir. Shu ma'lumotlar asosida masalani quyidagicha ishlash mumkin bo’ladi:
1) Hosil bo’lgan eritmaning massasini topamiz; m(eritma) = m(ishqoriy metall oksidi)+ m(suv) = 9,3 g +200 g = 209,3 g
2) Umumiy reaksiya tenglamasini tuzamiz (bunda ishqoriy metall umumiy formulasidan foydalaniladi); Me2O +H2O → 2MeOH
3) Reaksiya tenglamasiga muvofiq, jarayonda asos hosil bo’lib, masala shartida berilgan 5,73% shu moddaning ulushidir. Bundan foydalanib uning masasini quyidagicha topish mumkin bo’ladi. m(MeOH) = m(eritma)• 5,73% = 209,3• 5,73%=11,99289 g
4) Reaksiyaning umumiy tenglamasidan foydalanib, jarayonda gaz modda yoki cho’kma moddalarning (eritma massasini kamaytirmaydigan holatlar) hosil bo’lmaganligi, hamda reaksiyada bizga ma'lum suvdan foydalanib, masalani quyidagicha ishlaymiz; m(H2O)=m(MeOH)-m(Me2O)=11,99289-9,3=2,69289 g
Me2O +H2O → 2MeOH 9,3 g —— 2,69289 g
x g —— 18 g -------------x = 62,163697 g
5) Demak, Me2O ning molyar massasi 62,163697 g bo’lsa, undan noma'lum elementni quyidagicha topish mumkin; m(Me2)=m(Me2O)-m(O)=62,163697-16 = 46,163697 Me = Ar(Na)=23 2-misol. Ishqoriy metall gidridi 66,2 g suvda eritilganda 0,2 g gaz modda ajralib, 8% li eritma hosil bo’ldi. Metalni toping. Yechish: Ishqoriy metall gidridi suvda eritilganda, tegishli asos, hamda vodorod gazini hosil qilishini bilamiz. Ammo bu masalada, metall gidridining miqdori (g) berilmagan. Bunday masalalarni quyidagicha ishlaymiz:
1) Reaksiya tenglamasining umumiy tenglamasini (ishqoriy metallning bir valentli 35 ekanligiga asoslanib) yozamiz; MeH+H2O→MeOH+H2 2) Masalani quyidagicha tenglama tuzish orqali ishlaymiz; MeH+H2O→MeOH+H2 x+1 x+17 1 mol (x+1)∙0,1 (x+17)∙0,1 0,1 mol (0,2 g vodorod miqdori) 100 % 8 66 ,2 ( 1) 0 ,1 ( 17 ) 0 ,1 х х ya'ni x=39 demak bu metall kaliy. Izoh: erigan modda = metall gidroksid (x+17)∙0,1 (17 gidroksil gruppasi massasi) eritma=suv (66,2 g)+metall gidrid (x+1)∙0,1 (1 vodorod massasi)
3-misol. 11,7 g ishqoriy metall suvda eritilganda 3,36 l (n.sh.) gaz ajralib 15% lieritma hosil bo’lsa, reaksiya uchun necha gramm suv olingan? Yechish: Bu masala, yuqorida bayon etilgan masalaga o’xshasada, undan ozgina farq qiladi. Bu farq shundan iboratki, bunda ma'lum konsentrasiyali eritma tayyorlashdagi suvning miqdori (g) so’ralgan. Demak, bu misolni ishlashda dastlab ishqoriy metallni topish muhim.
1) Reaksiya tenglamasining umumiy tenglamasini (ishqoriy metallning bir valentli ekanligiga asoslanib) yozamiz; 2Me+2H2O → 2MeOH+H2
2) Reaksiya tenglamasidan foydalanib, ish?oriy metallni topib olamiz; 2Me+2H2O → 2MeOH+H2
11,7 ————— 3,36 l
x ————— 22,4 l bunda x = 78 ga teng bo’lib, bu metall kaliy ( 2 Me bo’lganligi uchun)dir.
3) Ishqoriy metall aniqlab olingandan so’ng, tenglamaga muvofiq, sarflangan suv hamda hosil bo’lgan ishqor massasini aniqlaymiz; 2K + 2H2O → 2KOH+H2 78 — 36 ― 112 11,7 ― x1 ― x2 36 bunda x1 =5,4 g H2O, x2 =16,8 g KOH
4) Masala sharti bo’yicha 15% li eritma (KOH eritmasi) hosil bo’lgan. Demak, KOH massasidan (16,8 g) foydalanib, eritma massasini, undan esa suv massasini topamiz; 16,8:15% = x:100% x=112 g eritma m(H2O) = m(eritma)-m(KOH) =112-16,8 = 95,2 g 5) E'tibor bergan bo’lsangiz, test javobida (A) shu son qayd etilgan, lekin bu holat masala javobi emas, chunki kaliy metalli bilan reaksiyaga kirishgan suv ham bor. m(umumiy H2O)=m(reaksiyaga kirishgan suv)+m(eritma hosil qilgan suv) m = 5,4+ 95,2=100,6 g Davriy sistemaga oid masalalar yechish
1-masala: Plutoniyning yarim yemirilish davri 140 sutkaga teng. Agar plutoniyning boshlang’ich massasi 8 gr bo’lsa, necha yildan so’ng bu miqdorning 6,25 %i qoladi?
Yechish: 8 gr —— 100 %
x = 0,5 gr x —— 6,25 %
8 gr miqdorning 6,25 % i 0,5 gr bo’ladi. Quyidagi formuladan foydalanib hisoblaymiz: m=m0( ) berigan: m = 0,5 gr m0= 8 gr T1\2=140 sutka Hisoblash:
0,5=8 ( 0,5=8 2 x ·0,5=8·1 x 1 X =1 2) 2x = 2 x =16 2x =24 x = 4 3) t=T1\2 · 4 =140 · 4=560 sutka Demak, 1 yilu 195 sutka vaqt o’tgandan so’ng 0, 5 gr qoladi.
2-masala:Agar misdagi elektronlar 1 gr (elektronning massasi 1\1840 m.a.b. ga teng) bo’lsa, misning massasini kg da hisoblang? Yechish: 1\1840= 0,0005434 Misnning ekvivalaentini topish uchun uning massasini valentligiga bo’lamiz; Cu = 64\2 = 32 0,0005434·32=0,0157586 gr da ifodalangan qismi uni kg da hisoblaymiz;
0,0157586 -------64 gr Cu
1 gr ———— x x = 4,06 kg Demak misning massasi 4,06 kg
3-masala: Al3+ ionining elektron konfiguratsiyasi bilan qaysi element bilan bir xil bo’ladi. Yechish: Al3+ 1s2 2s2 2p6 elektron konfigyratsiya neonga to’g’ri keladi. Demak : Al3+ alyuminiy ionining elektron konfiguratsiyasi Ne elementi bilan bir xil. Yadro reaksiyalariga oid yangi tipdagi masalalar va ularning yechimlari. 1-misol. Quyidagi yadro reaksiyasida 9,44 mg uran reaksiyaga qatnashib 12,04∙1019 ta neytron ajralsa, hosil bo’lgan izotopni ko’rsating. Yechish: 1) Reaksiya tenglamasidan foydalanib, 1 mol urandan necha dona neytron hosil bo’lishini aniqlaymiz;
9,44 mg urandan —— 12,04∙1019 dona neytron hosil bo’ladi
236000 mg urandan —— x dona neytron hosil bo’ladi x=301000∙1019 = 30,1∙1023
hosil bo’lgan neytron miqdoridan foydalanib, izotopni aniqlaymiz; 5 6 ,02 10 30 ,1 10 ( ) 23 23 1 0 n n bundan, U O A 5 n 7 h 1 0 248 100 17 8 236 92 2-masala. Element izotopining massasi 1,8438. 10-25 kg ga teng. Izotopning nisbiy atom massasini aniqlang? (Uning yadrosidagi protonlar soni 47 ta ) 38 Yechimi:Izotoplarning nisbiy atom massasi quyidagi formula bilan topiladi: 23 Ar Ab 6 ,02 10 Buning uchun izotop massasini kg dan g ga o’tkazamiz: 1,8438. 10-25 kg = 1,8438. 10-22 g. So’ngra yuqorida ko’rsatilgan formulaga qo’yamiz: 23 Ar Ab 6 ,02 10 = 1,8438. 10-22 ∙ 6,02∙1023 =111 3-masala. Izotop yadrosining tarkibidagi elementar zarrachalar umumiy yigindisi (p+n+e) ga nisbatan 30,6 % ni proton tashkil etsa, izotopning nisbiy atom massasini aniqlang? (Izotop yadrosida 33 ta neytron bor deb hisoblang) Yechimi: Neytral atomda proton soni elektron soniga teng bo’ladi. Izotop yadrosining 30,6 % ni proton tashkil etsa, 30,6 % ni elektron tashkil etadi. Agar p + n + e- = 100 % bo’lsa, unda n = 100 - (p +e- ) bo’ladi. n = 100 - (30,6 +30,6 ) = 38,8 % demak izotop yadrosining 38,8 % ni neytron tashkil etadi.
30,6 % p —— 38,8 % n
x ta p —— 33n x 26 tа proton 38 ,8 33 30 ,6 Izotopning nisbiy atom massasi: Ar = P+ N = 26 + 33 = 59 ga teng. Fe 59 26 4-masala. Izotop yadrosi 82 ta neytron va 40,58 % protondan iborat. Izotopning nisbiy atom massasini toping? Yechimi: Atomdagi proton va neytronlar 100 foizni tashkil etadi. R % + N % = 100 % N% = 100 % - P%= 100-40,58= 59,42% Izotop yadrosida 82 ta neytron borligi masala shartidan ma’lum, shundan 39 foydalanib izotop yadrosidagi protonlar sonini aniqlab olamiz. Izotop yadrosining 40,58 % proton tashkil etsa, 59,42 % ni esa neytron tashkil etadi.
40,58 % proton —— 59,42 % neytron x ta proton 82 ta neytron 56 59 ,42 40 ,58 82 x Izotop yadrosida 56 ta proton borligi ma’lum bo’lsa, uning nisbiy atom massasi quyidagi formula bilan aniqlanadi: Ar = P+ N = 56+82 = 138 ya’ni Ba 138 56 Kimyoviy jarayonlar energetikasi. Issiqlik effekti. Entalpiyaga oid masalalar yechish
1-masala: CaO va CO2 larning hosil bo’lish issiqliklari tegishlicha 635,1 kJ va 393,5 kJ gat eng bo’lsa, CaCO3 ni hosil bo’lish issiqligini hisoblang. Yechish: CaCO3==CaO+CO2-145,3 kJ Ca+C+1,5O2=CaCO3+Q Reaksiya uchun Q topilishi kerak. Ca+0,5O2 →CaO+635,1 kJ C+O2→CO2+393,5 kJ Hisoblaymiz: Q=145,3kJ+635,1 kJ+393,5 kJ=1173,9 kJ Demak, CaCO3 ning hosil bo’lish issiqligi 1173,9 kJ ga teng.
2-masala:Massasi 100 gr bo’lgan Fe2O3 ni Al bilan qaytarilganda 476 kJ issiqlik ajralib chiqdi. Reaksiyaning issiqlik effektini toping? Yechish: reaksiya tenglamasini yozamiz: 2Al+Fe2O3 → Al2O3+2Fe+Q Hisoblaymiz: 100gr 476 kJ 160 gr Q Q = 160 ∙ 476/100= 761,6 kJ 40 Demak, reaksiyaning issiqlik effekti 761,6 kJ ga teng.
3-masala: 100 l metan yondirilganda qancha issiqlik ajralib chiqadi? Metanning yonish reaksiyasining issiqlik effekti +880 kJ. Yechish: Bir mol metan (22,4 l) to’liq yonganda 880 kJ issiqlik ajralib chiqadi. 100 l metan yonganda-chi?
100 l ——————— x=3928 kJ
CH4+2O2 → CO2+2H2O + Q 22,4 l ——————— 880 kJ Hisoblaymiz; Demak; 100 l metan yonganda 3928 kJ issiqlik chiqadi. Kimyoviy bog‟lanish va moddalarning tuzulishiga oid masalalar yechish.
1-masala: Agar J2 va Cl2 molekulalarida yadrolar orasidagi uzunlik 2,67·10-10 va 1,99·10-10 ga teng bo’lsa, J−Cl molekulasidagi bog’ uzunligi qanchaga tengligini hisoblang? Yechish: bu masalani ishlashda quyidagi formuladan foydalanamiz; dA-B= hisoblaymiz: -10 Demak: JCl ning bog’ uzunligi 2,33 · 10 -10 2-masala: SO2 molekulasi elektr dipole moment 5,4·10-30 kJ·m gat eng S-O dipol uzunligini aniqlang. Yechish: bog’ qutubligi dipol elektr moment p bilan xarakterlanadi P=Q·l bu yerda Q-elektron zaryadi; l-dipol uzunligi. 41 l= =3,37 · 10-11 m demak: S—O dipol uzunligi 3,37·10-11 m.
3-masala: AlOHSO4 alyuminiy gidroksosulfat molekulasida nechta σ va π bog’lar mavjud. Yechish: Struktura formulasini tuzamiz: O O H− O− Al S O O Demak, molekula tarkibida σ = 8 ta, π= 2ta bog’ mavjud. Kimyoviy reaksiya tenglamalari bo‟yicha hisoblash.
1-masala: Fe bilan Cl 5,6:10,56 massa nisbatda reaksiyaga kirishadi.Tarkibida 10,4 % qo’shimcha gaz saqlagan 50 litr xlorli gazdan qancha xlorli tuz olinadi? 0,1 0,15 Yechish: Fe + 1,5Cl2 FeCl3
50 —— 100 %
x —— 10,4 % x = x=5,2 50-5,2 = 44,8
44,8 —— x=216,6
1,5·22,4 —— 162,5 Demak, xlorli tuzdan 216,6 gar olinadi.
2-masala: 7,2 gr CO va CO2 aralashmasining 270C va 3 atm bosimda 2,07 l bo’lsa, shu aralashmaning 80 l hajmini yoqish uchun qancha hajm O2 kerak bo’ladi? Yechish: Mendeleyev Klopyeron formulasidan foydalanib topamiz: M= bu yerda; m=massa, R-unversal gaz doimiysi T-tmperetura, P- bosim, V-hajm. 42 Berilgan: m=7,2 gr; R=8,31; T=273+27=300 K ; V=2,07 l; P=101,325· 3=303,9 kPa Hisoblaymiz; M= 28x+44 (1-x)=28,5 x=0,97 2CO+O2 2CO2 80· 0,97=77,6 77,6 x 44,8 l 22,4 l x = 77,6· 22,4 / 44,8 = 38,8 litr Kimyoviy reaksiyalar muvozanatiga oid hisoblashlar
1-masala: A+B=C+D reaksiyasi bo’yicha dastlab 6:3:9:2 mol nisbatda olindi.So’ngra B ga 3 mol qo’shilgach A va D dan qancha molhosil bo’ladi? Yechish : muvozanat konstantasini topish formulasidan foydalanamiz; K= ; K= = 1 18=23x x=0,7 Demak: A=6-0,738=5,217 mol D=2+0,738=2,738 mol
2-masala: H2+J2→ 2HJ sistema uchun Km=50 yodning 50 % I sarflanishi uchun 1 mol yod bilan necha mol vodorod kerak bo’ladi? Yechish: H2+J2→2HJ 50= ; bundan = 50 bo’lsa, 1=25x-12,5 13,5=25x x=0,54 bo’ladi demak; vodorodning dastlabki moli 0,54 mol ga teng.
3-masala: Quyidagi sistemada A+B = C+D tenglamadagi tartibda yozilgan moddala konsentratsiyalari (mol\l) 8;3;2;12 bo’lgan.Muvozanat holatdagi sistemadan C moddadan 2 mol\l chiqarib yuborilgan.A va D larning yangi konsentratsiyasini hisoblang. Yechish : A+B=C+D A- 8 B-3 C-2 D-12 1= ; 12x+x2 = 24-11x+x2 43 23x=24 x=1,04 A= 8-1,04 =6,96 D= 12-1,04=13,04 Demak; A modda 6,96 D modda 13,04 mol\l ga teng. Kimyoviy reaksiyalar kinetikasiga oid hisoblashlar
1-masala: 300C da 2 ta reaksiya tezligi bir xil.birinchi reaksiyaning harorat koeffisenti 3 ga ikkinchisiniki esa 4 ga teng.600C da v2 tezlik v1 ga nisbatan qanchaga teng ? Yechish: Formula = L L1=3; L2=4 orqali Hisoblaymiz V1= 3 = 27 V2= 4 = 64 Demak: Tezliklar nisbati: =2,37 ga teng bo’ladi.
2-masala: Agar reaksiya 150C da 21 daqiqa 20 sekund, 550C da 1 daqiqa 20 sekund davom etsa, 850C da qancha vaqtda tugaydi. Yechish: Berilgan: ; t1=21·60+20= 1280 sek t2= 1·60=20= 80 sek Hisoblaymiz: t2= ; 𝓛 4 =16 𝓛 = 2 t2 = = 10 sek Demak: 850 C da reaksiya 10 sekundda tugaydi.
3-masala: Hajmi 5 l bo’lga reaktorda reaksiya borishi natijasida 30 sek davomida konsentratsiyasi 6,8 moldan 3,4 molgacha kamaysa, shu reksiya tezligini hisoblang. Yechish: formula orqali hisoblaymiz. 44 ; = 0,023 mol/ l-1 ·sek-1 Demak, reaksiya tezligi 0,023 mol/ l-1 ·sek-1 ga teng Eritmalar va ularni tayyorlashga oid hisoblashlar.
1-masala: Tarkibida 1,46% HCl va 0,544% ZnCl2 bo’lgan eritmaning 250 gr miqdoriga ZnCO3 qo’shilgach Zn Cl2 ning massa ulushi ikki marta ko’paygan. Hosil bo’lgan eritmadagi HCl ning massa ulushini hisoblang. Yechish : 2HCl + ZnCO3 Zn Cl2 + CO2 + H2O Agar X mol ZnCO3 qo’shilganda x mol ZnCl2 va x mol CO2 hosil bo’ladi. M eritma=250+125x-44x eritmadagi ZnCl2 massasi:250·0,00544+136x 1,36+136x 0,544·2 % 250+81x 100 % 136+13600x=272+88,128x 13511,872x=136 x=0,01 250+81·0,01 100 % x=1,16 % 250·0,0146-73·0,01 x Demak; hosil bo’lgan eritmada HCl ning massa ulushi % 1,16 % ga teng.
2-masala: Hajmi 160 ml bo’lgan AlCl3 ning 0,45 M Bilan konsentratsiyasi 9 M hajmi, 32 ml hajm aralashtirildi, shu aralashma orqali p=0,795 g\l n.sh bo’lgan 11,2 HBr bilan H2 aralashmasi o’tkazildi. Shu jarayonda hosil bo’lgan cho’kma massasini aniqlang? Yechish: 0,072 0,288 0,072 AlCl3 + 3 NaOH → Al(OH)3 + 3 NaCl
0,072 —— x = 0,216
0,288-0,216=0,072 1 —— 3 NaOH 0,072 mol ortgan.
45 HBr va H2 m=p·V m=0,795·11,2=8,904 81x+ 2 (0,5-x) =8,904 81x + 1-2x=8,904 x=0,1 HBr Hosil eritmaga HBr ni ta’sir etamiz NaOH + HBr = NaBr + H2O 0,1-0,072= 0,028 mol ortdi Al(OH)3 + 3 HBr = AlBr3 + H2O 0,072·78- 0,028\3·78 = 4,9 gr Demak cho’kmaning massasi 4,9 gr .
3-misol. Kalsiy digidroortofosfat bilan kalsiy gidrofosfat miqdorlari nisbati qanday bo’lganda, ulardan tayyorlangan aralashmadagi kalsiyning massa ulushi 20% bo’ladi? Yechish: Bunday masalalar diagonal usuli bo’yicha ishlanadi.
Xulosa:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.N.A. Parpiev, A.G. Muftaxov, X.R. Raximov. Anorganik kimyo, «O’zbekiston » nashriyoti, 2003.
2. Abdurashid Saliyevich Hasanov, Anvar Sobirxanovich Ataxanov, Dilrabo Miraxmatovna Normatova, Kimyoviy elementlarning xossalariizohli lug’at. O’zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi , «Fan » nashriyoti, 2010.
3. Глинка Н.Л. Oбшая химия. Химия, 1987.702 с.
4. Abduraxmanov S.A. Gidrometallurgiya jarayonlari nazariyasi va dastgohlari. Navoiy,2001.238 b.
5. Середа И. П. Конкурсные задачи по химии. — Киев: Вища школа, 1979.
6. Глинка Н. Л. Задачи и упражнения по общей химии. — Л.: Химия, 1988.
7. Goldfarb Ya. L.,Xodakov Y.V., Dodonov Y. B. Kimyodan mashq va masalalar to’plami, T., “O’qituvchi”, 1984.
8. Б. В. Некрасов. Основы обще химии. Т. 1,2 М. Химия,
1973 г.
9. Г. Реми Курс неорганическо химии. М. Мир, т. 1,2 1963, 1966 гг.
10. Q. Ahmerov, A. Jalilov, A. Ismoilov. Umumiy va
|
| |