Elektr zaryadi

|
Elektr zaryadi
|
bet | 1/11 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 186 Kb. | | #106850 |
Bog'liq 8-sinf fizika [uzsmart.uz]
DARS KONSPEKTI
“_____” sinf Sana: “_____” ________ 20__y
Fanning nomi: ______________________________________________________
1-dars.
Jismlarning elektrlanishi.
Darsning maqsadi. Elektr haqida dastlabki ma'lumotlar berish, jismlar elektrlanganda boshqa jismlarni tortishi, elektrning ikki turi mavjudligi haqida tasawur hosil qilish.
Tayanch so'zlar: elektr, «elektron» tayoqcha, kahrabo, ebonit, zaryad.
Dars jihozlari: shisha va ebonit tayoqchalar, mo'yna, shoyi (parcha) matolar, plakatlar, slayd, kodoskop.
Darsda foydalaniladigan metodlar: «Blits savollan>, «Modifikatsiya-langan ma'ruza» interfaol metodlari.
Dars rejasi.
Tashkiliy qism - 2 minut.
Takrorlash - 7 minut.
Yangi mavzuning bayoni - 18 minut.
Yangi mavzuni mustahkamlash - 15 minut.
Uyga vazifalar berish - 3 minut.
Darsning borishi
1. Tashkiliyqism.O'qituvchidarsjihozlarinidarsgatayyorlaydi,7-sinfdafizikadano'tilganlarni takrorlash maqsadida qo'llaniladigan«Blitssavollar»ni hozirlaydi.
2. Takrorlash. O'quvchilarga quyidagi «Blits savollar» beriladi:
1) Kinematikanimanio'rganadivauningasosiytushunchalarinimalardan iborar
Dinamika nimani o'rganadi?
Nyutonning birinchi qonunini ta'riflab bering.
Nyutonning ikkinchi qonuni formulasi qanday ifodalanadi?
Butun olam tortishish qonunini tushuntirib beri
Harakatning qanday turlarini bilasiz?
Sxemada ko'rsatilgan kattaliklarni ,
bog'lovchi qanday formulalarni
bilasiz? ^
i
Ushbu savollar muhokamasidan so'ng xulosa yasaladi.
3. Yangi mavzuning bayoni. «Modifikatsiyalangan ma'ruza» o'qitish metodidan foydalaniladi. O'qituvchi mavzu mazmunini og'zaki nutq orqali o'quvchilarga yetkazadi. O'qituvchi va o'quvchi orasida faol muloqot bo'lishiga e'tiborqaratiladi.
Ushbu mavzuni yoritishda o'qituvchi ko'rgazmalilikka katta e'tibor berilishi lozim. Chunki, ko'z orqali ko'rganda ular xotirada ancha vaqt saqlanib qoladi.
Elektr haqidagi dastlabki ma'lumotlarni berishda quyidagilarga e'tibor qaratish lozim:
elektr so'zining ma'nosi;
Beruniyning elektr sohasida olib borgan ishlari;
zaryadlangan jismlar;
zaryadlarning turlari, hosil qilinishi;
zaryadlarning o'zaro ta'siri.
Mavzuni tushuntirishda slayd namoyish etiladi, so'ng shisha va ebonit yordamida tajribalar o'quvchilarning ishtirokida bajariladi.
Yangi mavzu bayonida jismlar bir-biriga ishqalanganda elektrlanishi o'quvchilarni qiziqtirishi shubhasiz. Shuning uchun bu haqda batafsilroq bayon etib berish lozim. Bunda o'qituvchiga quyidagi qo'shimcha ma'lumot-lardan foydalanish tavsiya etiladi.
Shisha tayoqchani qog'oz varag'iga ishqalab qo'lga yaqinlashtirsak, j chirsillagan tovush eshitiladi, qorong'ida esa mayda uchqunlar ko'rinadi. Bundan tashqari, bu tayoqcha qog'oz qiyqimlari, parlar, ingichka suv tizirnini o'ziga tortadigan bo'lib qoladi.
Bu hodisalar juda qadim zamonlardayoq payqalgan edi. Qadimgi yunon olimlari bunday tajribalarda ko'pincha kahrabodan foydalanganlar. Kahrabo junga ishqalanganda turli jismlarni o'ziga tortishini xuddi o'sha qadimgi yunon olimlari payqaganlar. Yunon tilida «kahrabo»m «elektmm deb ataladi. Shu sababli jismlarni bir-biriga ishqalaganda bo'ladigan hodisalar elektr hodisalari deb atalgan.
Ishqalangandan keyin boshqa jismlarni o'ziga tortadigan jism elektrlangan jism deyiladi.
Jismga elektr zaryadi berish jarayoni jismni elektrlash deb ataladi. Turli moddalardan tayyorlangan jismlar elektrlana oladi. Masalan, rezina, oltingugurt, ebonit, plastmassa yoki kaprondan qilingan tayoqchalarni junga ishqalab elektrlash juda oson.
Jismlar bir-biriga ishqalangandagina emas, balki tekkizilganida ham elektrlanadi. Jismlarni bir-biriga ishqalashdan maqsad ularning bir-biriga tegish yuzasini oshirishdir.
Elektrlashda hamma vaqt ikkita jism qatnashadi: yuqorida ko'rib o'tilgan tajribalarda shisha tayoqcha qog'oz varag'iga, kahrabo parchasi mo'yna yoki
pleksiglas tayoqcha shoyiga tekkizilgan edi. Bunda har ikkala jism ham elektrlanadi. Masalan, shisha tayoqcha rezina parchasiga tekkizilganda tayoqchada ham, rezinada ham elektr zaryadi hosil bo'ladi. Rezina ham, xuddi shishadek, yengil jismlarni o'ziga torta boshlaydi.
Elektr zaryadini bir jismdan ikkinchi jismga o'tkazish mumkin. Buning uchun elektrlangan jismni boshqa jismga tekkizish kerak, bunda elektr Zaryadning bir qismi ikkinchi jismga o'tib qoladi.
Ikkinchi jism ham elektrlanib qolganligiga qanday ishonch hosil qilamiz? Buning uchun, yuqorida aytilganidek, unga mayda qog'oz qiyqimlarini yaqinlashtirib, ularnig tortilishi yoki tortilmasligini kuzatish kerak.
|
| |