Buyrak usti bezlari - Ichki sekretsiya ( endokrin bezlar ) fiziologiyasi

|
Ichki sekretsiya ( endokrin bezlar ) fiziologiyasi
|
bet | 4/5 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 454,46 Kb. | | #159816 |
Bog'liq Ichki-sekretsiya-bezlari-.-mavzu-materialiBuyrak usti bezlari. Buyrak usti bezlari po‘stloq va mag‘iz qavatidan iborat Aldosteron buyrakning distal kanalchalarida Na+ reabsorbsiyasini va bir vaqtning o‘zida kaliy ionlarini siydik bilan ko‘p chiqib ketishini kuchaytiradi. Aldosteronning sekretsiyasi ortganda, organizmning shishishga moyilligi ortadi, bu esa organizmda natriy va suvning ushlanib qolinishidan kelib chiqadi. Aldosteron gormon sekretsiyasining pasayishi organizmdan natriy va suvning ko‘plab chiqib ketishiga sabab bo‘ladi, o‘z navbatida qon tomirlarda harakatlanayotgan qon hajmi va arterial bosim pasayadi.
a) Glyukokortikoidlar ta’sirida oqsillar parchalanishi stimullanadi. Bu ta’sirning asosida qon plazmasidan hujayra ichiga aminokislotalar transportining keskin sekinlashuvi yotadi, bu esa oqsillar biosintezi bosqichlarini tormozlaydi. Oqsillarning katabolizmi muskul massasining kamayishiga, osteoparozga va shuningdek yaralarni bitish tezligining pasayishiga olib keladi. Oqsillarning parchalanishi, hazm qilish trakti shilliq qavatining himoya sohasida oqsil
komponentlarining kamayishiga olib keladi. Bu holat xlorid kisloti va pepsinning agressiv ta’sirini oshiradi va natijada peptik yaralar hosil bo‘lishiga olib keladi.
b) Glyukokortikoidlar yog‘ni yog‘ depolaridan mobilizatsiyasini kuchaytiradi va qon plazmasida yog‘ kislotalari konsentratsiyasini oshiradi. Shular bilan bir qatorda yuz sohasida, ko‘krak va gavdaning yon bosh sohalarida yog‘ning to‘planishiga olib keladi.
v) Organizmga glyukokortikoidlarning yuborilishi
qon plazmasida glyukoza miqdorining
24-rasm.Buyrak usti bezi . ortishiga olib keladi (giperglikemiya).
Bu effektning asosida esa glyukoneogenez jarayoniga stimullovchi ta’sir yotadi . Odamda bronza kasalligi yoki Addison kasalligi degan og‘ir kasallikda buyrak usti bezlarining po‘stlog‘idan gormonlar chiqishi keskin kamayadi. Dastlabki belgilar: teri, ayniqsa qo‘l, bo‘yin, yuz terisi bronza tusiga kiradi (nomi ham shundan kelib chiqqan); yurak muskuli zaiflashadi, jismoniy mehnat paytida, shuningdek, aqliy ish bajargan paytida ham bemor tez charchaydi (asteniya). Ishtahasi yo‘qoladi, ko‘ngli ayniydi, qusadi, ichi keladi. Bemor sovuqqa, og‘rituvchi ta’sirotlarga sezuvchan va yuqumli kasalliklarga ko‘prok moyilroq bo‘lib qoladi. Juda ozib ketadi va asta-sekin butunlay holdan toladi. Ko‘pincha o‘lim bilan tugaydi.Buyrak usti bezlarining mag‘iz qavatidan adrenalin va noradrenalin (katexolaminlar) gormonlari sintezlanadi. Simpatik nervlar ta’sirida sintezi oshadi. Katexolaminlarning eng muhim effektlaridan biri yurak faoliyatiga ta’sir etadi. Bundan tashqari ichak peristaltika va sekretsiyasini tormozlaydi, qorachiqni kengaytiradi, terlashni kamaytiradi, energiya hosil bo‘lishini va katabolizm jarayonlarini tezlashtiradi. Adrenalin yurak ishini tezlashtiradi. Noradrenalin sekinlashtiradi. Adrenalin moddalar almashinuvi intensivligiga ham ta’sir etadi, masalan, glikogenning parchalanishini tezlatib, muskullar va jigarda glikogen zahirasini kamaytiradi. Adrenalin organizmga yuborilganda skelet muskullarining ish qobiliyati ortadi, adrenalin ta’sirida retseptorlarning, jumladan ko‘z to‘r pardasi, eshitish va vestibulyar apparatining qo’zg‘aluvchanligi ortadi. Shu tufayli organizm tashqi ta’sirotlarni yaxshiroq sezadi.
|
| |