nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
J
  
K - Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
|
bet | 62/77 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 23,18 Mb. | | #128710 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникациялаJ
|
K
|
Qt+1
|
Izoh
|
0
|
*
|
*
|
Qt
|
Saqlash
|
1
|
0
|
0
|
Qt
|
1-ni o‘rnatish
|
1
|
1
|
0
|
1
|
1-ni o‘rnatish
|
1
|
0
|
1
|
0
|
0-ni o‘rnatish
|
1
|
1
|
1
|
Qt
|
Inversiya
|
Universal JK-triggerlar
Sxemada «S» kirish yo‘liga impulsning oldingi fronti berilsa, unda birinchi sinxron RS- trigger ishlaydi. RS triggerning chiqish yo‘lidagi qiymatlari J va K kirish yo‘llari qiymatlari bilan belgilanadi. Ikkinchi RS- trigger saqlash rejimida bo‘ladi. «S» kirish yo‘liga sinxroimpuls-ning orqa fronti berilsa, birinchi RS-trigger ikkilik kodni saqlash rejimiga o‘tadi. Uning chiqish yo‘lidagi qiymati ikkinchi RS-triggerga o‘tadi.
Universal JK-triggerning xususiyati shundaki, u D, T i RS-triggerlar sifatida ishlatilishi va ularning funksiyalarini bajarishi mumkin. Quyidagi sxemalarda JK-triggerni D, T i RS-triggerlar sifatida qo‘llash sxemalari keltirilgan.
Cinxron RS-trigger
Asinxron T-trigger
Electronics Workbench dasturida “JK Trigger” elementini yig’ish.
EWB dasturini ishga tushiramiz.
“ Digital ” bo’limidagi “ Flip-Flops “ elementidan bizga kerak bo’lgan “ 74112 “ piktogrammasini ishchi maydonga qo’yamiz. JK Trigger yasash uchun kerak bo’ladigan boshqa piktogrammalarni ham ishchi maydonga joylashtiramiz.
JK Trigger ishlashi uchun kerak bo’ladigan barcha elementlarni yig’ib olganimizdan so’ng, quyida jadvaldagi ko’rinish yuzaga keladi.
JK Trigger elementini ishga tushirish uchun “Activate Simulation” piktogrammasini bosamiz.Natijalar kalitlar ya’ni uzib-ulagichlar yordamida olamiz.
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar.
1.Barcha manbalarni uzgandagi holatni tekshiring.
2.Birinchi va ikkinchi manba uzilgandagi holat tekshirilsin.
3.Ikkinchi uchinchii manba uzilgandagi holatlarni tekshiring.
4.JK Triggerida elementindagi hosil bo’lgan 1 va 0 holni teskarisiga o’giring.
LABORATORIYA ISHI № 7
Mavzu: D- triggerini loyihalashtirish va tadqiqot qilish
Ishdan maqsad: D- triggerini loyihalashtirishni tadqiqot qilishda ishlash prinsipini o’rganish
Nazariy qism
D-triggerlar va ularning ishlash prinsipi. D-triggerlar ( ing. Delay-ushlash) bitta D informatsion kirish yo‘liga ega bo‘lib, vaqtincha signallarni saqlab turish (zaderjka) uchun xizmat qiladi. Trigger bitta kirish yo‘liga ega va ikkita turg‘un holatning birida ( 0 yoki 1) bo‘lishi mumkin. Bunday trigger bir taktli va ikki taktli bo‘lishi mumkin.
Quyida D-triggerning o‘tish jadvali, vaqt diagrammasi hamda shartli belgilanishi va sxemasi keltiriladi:
O‘tish jadvali
Error: Reference source not foundS
|
|
|
| |
Hash function - S. K. Ganiyev

системе. В отличие от вирусов, червь не искажает файлы дан
ных и программы. Обычно червь выполняется, оставаясь необ
наруженным, и затем самоуничтожается.
Qurt
- ko‘pincha yomon niyatda
tizimga kiritiladigan va
axborotning ishlash jarayonini to‘xtatuvchi dastur. Viruslardan farq-
langan holda, qurt odatda, ma’lumotlar faylini va dastumi buzmay-
di. Qurt yashirincha bajariladi va o‘z-o‘zini yo‘qotadi.
Worm
- programs
implemented in the system, often mali
cious, and interrupting the flow of processing information in the
system. Unlike viruses worm usually does not distort the data files
and programs.
Typically, the worm is executed, undetected, and
then deletes itself.
Сетевой червь
- разновидность
вредоносной программы,
самостоятельно распространяющейся через локальные и гло
бальные компьютерные сети.
Nazora 
t - S. K. Ganiyev

lari uchun axborotni shifrlashning umumiy algoritmini va ma’lu-
motlami shifrlash qoidasini belgilaydi.
0 ‘z DSt 1092:2009 - “Axborot texnologiyasi. Axborotning
kriptografik muhofazasi. Elektron raqamli imzoni shakllan-
tirish va tekshirish jarayonlari”.
Ushbu standart umumiy foydalanishdagi muhofazalanmagan
telekommunikatsiya
kanallari orqali uzatiladigan, berilgan xabar
(elektron hujjat) ostiga qo'yilgan elektron raqamli imzo ( ERI)ni
shakllantirish va uning haqiqiyligini
tasdiqlash uchun elektron
raqamli imzo algoritmi (ERIA)ni belgilaydi.
Standart elektron raqamli imzoni shakllantirish va uning
haqiqiyligini tasdiqlashda turli maqsadlar uchun kerakli axborotlami
qayta ishlash tizimlarida qo‘llash uchun mo‘ljallangan.
Ushbu standartda quyidagi standartlarga
havolalardan foyda-
lanilgan:
0 ‘z DSt 1047:2003 Axborot texnologiyalari. Atamalar va
ta’riflar.
0 ‘z DSt 1109:2006 Axborot texnologiyasi.
Axborotning
kriptografik muhofazasi. Atamalar va ta’riflar.
Threat - S. K. Ganiyev

Access control
- definition and limitation of access users,
programs, and processes the data, programs, and devices of a com
puter system.
Утечка информации
- неконтролируемое распростране
ние информации, которое привело к ее несанкционированному
получению.
Axborotni sirqib chiqishi
- axborotni ruxsatsiz olinishiga sa-
bab bo‘lgan uning nazoratsiz tarqalishi.
Information loss
- uncontrolled dissemination of information
that led to the elevation of its.
Фальсификация
- использование различных технологий
для обхода систем управления доступом на основе IP-адресов с
помощью маскирования под другую систему, используя ее IP-
адрес.
Soxtalashtirish
- boshqa tizim IP-adresidan foydalanib, unga
o'xshab niqoblanish yordamida IP-adreslar asosida foydalanishni
boshqarish tizimini chetlab o‘tish uchun turli texnologiyalardan
foydalanish.
Spoofing
- the use of different technologies to bypass access
control systems, IP-based addresses using masking under another
system using its IP-address.
Фишинг
- технология интернет-мошенничества, заклю
чающаяся в краже личных конфиденциальных данных, таких
как пароли доступа, данные банковских и идентификационных
карт и т.д.
Zaxiralash jadvali - Fan nomi: Windows Server boshqaruvi

Zaxiralash jadvali tugmasini bosing . Sizda butun tizim, alohida drayvlar yoki bo'limlar yoki hatto ilovalarning zaxira nusxasini yaratish imkoniyati mavjud. Keling, butun tizimning ortiqchaligini ko'rib chiqaylik, bu tekshirish uchun To'liq server .
Eslatma: Agar alohida fayllarni zaxiralash kerak bo'lsa, Custom-ni tanlang.
Keyingi qadam zaxira chastotasi va vaqtini belgilashdir. Taklif etilgan ro'yxatdan vaqtni belgilang.
Eslatma: Minimal zaxira chastotasi 1 kun.
zaxira nusxasini saqlash uchun joyni tanlang. Misolda, biz maxsus virtual qattiq diskda zaxira nusxasini yaratamiz. Bundan tashqari, alohida fayl tizimi hajmi yoki umumiy tarmoq papkasidan foydalanishingiz mumkin.
Eslatma: Ajratilgan qattiq diskdan faqat mavjud bo'lganda foydalanish mumkin.
Keyingi qadam nusxani saqlash uchun kerakli diskni tanlashdir. Barcha mavjud disklarni ko'rsatish- ni bosing .
Mavjud diskni tasdiq belgisi bilan tekshiring va OK tugmasini bosing .
diskni tanlang.
Ushbu drayverni zaxiradan o'chirish haqida tizim so'rovida OK tugmasini bosing.
Ushbu diskni formatlash haqidagi tizim savolida Ha ni bosing.
Eslatma: Barcha kerakli ma'lumotlarni uzatishni unutmang.
Sozlamalaringizni tekshiring.
Zaxira nusxalari saqlanadigan diskni formatlash boshlanadi.
Natijada siz zaxira jadvalini o'rnatish holatini ko'rasiz.
Belgilangan vaqtda zaxira komponenti ishga tushirilgandan so'ng, asosiy menyuda siz nusxalar sonini, oxirgi zaxira holati va vaqtini ko'rasiz.
Zaxiradan tiklanmoqda
Serverni zaxiralash komponenti oynasida, chap menyuda, Mahalliy serverni bosing va Qayta tiklash opsiyasini bosing .
Tizimni qayta tiklash uchun zaxira manbasini tanlang, u ushbu serverda yoki tarmoq papkasida joylashgan bo'lishi mumkin.
Keyingi bosqichda kerakli tiklash nuqtasini tanlang - sana va vaqt.
Keyinchalik, aynan nimani tiklash kerakligini ko'rsatishingiz kerak: fayllar va kataloglar, fayl tizimi hajmlari, ilovalar, tizim holati.
Qayta tiklash uchun C:\ diskining barcha kataloglarini tanlaymiz.
Qo'shimcha tiklash opsiyalarini belgilang.
Ushbu oynaning ikkinchi bandiga e'tibor bering, unda siz kerakli fayl mavjud bo'lsa, bajariladigan amalni tanlashingiz kerak.
Qayta tiklash uchun tanlangan fayllar va kataloglarni tekshiring.
Qayta tiklash jarayoni biroz vaqt talab etadi.
http://hozir.org
|
Fishing - S. K. Ganiyev

Phishing - Intemet-fraud technique, is used for stealing per
sonal confidential
data such as passwords, bank and identification
cards, etc.
Фрод
- обман; мошенничество, жульничество, подделка.
Вид
интернет-мошенничества, при котором мошенник самыми
разными способами незаконно получает какую-то часть денег
или услуг, относящихся к какому-либо сервису.
Frod
- aldash,
firibgarlik, g‘irromlik, qalbakilik. Intemet-
firibgarlik turi bo‘lib, firibgar turli usullar yordamida pulning yoki
qandaydir serverga tegishli xizmat qismiga noqonuniy ega bo‘ladi.
Fraud
- deception;
fraud scam; fake. Kind of Internet fraud in
which the scammer in many ways unlawfully obtains some of the
money or services relating to any service.
Хакер
- пользователь, который пытается вносить измене
ния в системное
программное обеспечение, зачастую не имея
на это право. Хакером можно назвать программиста,
который
создает более или менее полезные вспомогательные програм
мы, обычно плохо документированные и иногда вызывающие
нежелательные побочные результаты.
Xaker
- tizimli dasturiy ta’minotga ko‘pincha noqonuniy
o‘zgartirishlar kiritishga urinuvchi foydalanuvchi.
Odatda yomon
hujjatlangan va ba’zida nojoiz qo‘shimcha natijalar tug‘diruvchi
ozmi-ko‘pmi foydali yordamchi dasturlar yaratuvchi dasturchini
xaker deb atash mumkin.
Hacker
- a user who is trying to make changes to system
software, often without that right. Can be called a hacker program
mer who creates a more or less useful utility
programs are usually
poorly documented and sometimes cause unwanted side effects.
Хеш-функция
- функция, отображающая входное слово
конечной длины в конечном алфавите в слово заданной, обыч
но, фиксированной длины.
Xesh-funksiya
- chekli alfavitdagi uzunligi chekli kirish yo‘li
so‘zini berilgan, odatda, qat’iy uzunlikdagi so‘zga akslantirish funk-
siyasi.
Routerdagi DHCP bu nima? - Fan nomi: Windows Server boshqaruvi

Routerdagi DHCP bu nima?
Bugungi kunda server sifatida dinamik konfiguratsiya bayonnomasi deyarli barcha Internet-yo'riqnomalarning barcha modellarida amalga oshiriladi. Va birinchi marta Routerni birinchi marta yo'lga qo'yish, tushunarsiz qisqartmaga duch kelishdi. Ushbu sozlama yoqilganda (va odatda sukut bo'yicha yoqilgan) IP manzillari avtomatik ravishda tarmoqqa ulangan barcha qurilmalarga o'rnatiladi va tarmoq tizim ma'murining ishtirokisiz ishlaydi.
Bu, ayniqsa, kafe, restoranlar, jamoat joylarida Wi-Fi bo'yicha ochiq kirish punktlarini tashkil etish juda qulay. Agar DHCP o'z ichiga olmasa, bu ham yordam bermaydi ochiq kirish tarmoqqa. Internetda IP-manzil, shlyuz manzili, pastki barpo niqobi, har bir smartfon qo'lda yuklanmaydi. Shuning uchun, bunday tarmoqlarni tashkil qilishda DHCPni o'chirib bo'lmaydi.
Windows Server Backup nima?
Windows Server Backup - bu Windows operatsion tizimining o'rnatilgan komponenti bo'lib, tizim zaxira nusxalarini yaratish va ular bilan ishlash imkonini beradi.
Windows Server Backupni o'rnatish :
Windows Server boshqaruv panelini oching va Rol va xususiyatlarni qo'shish -ni qidiring .
O'rnatish turini rolga asoslangan yoki xususiyatga asoslangan o'rnatishga o'rnating .
server hovuzidan serveringizni tanlang.
Windows Server Zaxira qutisini belgilang .
O'rnatish uchun O'rnatish tugmasini bosing .
Komponentni o'rnatish jarayoni boshlanadi.
Sozlama
Windows Zaxiralash tizimini ochish uchun Server menejeriga o'ting , yuqori o'ng burchakdagi Asboblar -ni bosing va Windows Server Zaxiralash -ni tanlang . Komponentni Boshqaruv bo'limidagi boshqaruv panelida ham topishingiz mumkin.
Ochilgan oynada, chapdagi menyuda Mahalliy server -ni bosing . O'ngdagi gorizontal menyuda vertikal menyu paydo bo'ladi, bu erda siz zaxira jadvalini, bir martalik zaxiralashni va qayta tiklashni sozlashingiz mumkin.
Jadvalni o'rnatish uchun
|
Elektron hujjat - Microsoft Word 2016-Каримов И. М. Ахборот хавфсиз асослари Дарслик-лот doc

|
Microsoft Word 2016-Каримов И. М. Ахборот хавфсиз асослари Дарслик-лот doc
|
bet | 26/44 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #249215 |
Bog'liq Karimov-I.Axborotxavfsizligiasoslari (2)Elektron hujjat. Elektron hujjatga O‘zbekiston Respublikasining
«Elektron hujjat aylanishi to‘g‘risida» 2004-yil 29-apreldagi 611-II-son qonunida1 quyidagicha ta’rif berilgan: «Elektron shaklda qayd etilgan, elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan va elektron hujjatning uni identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan boshqa rekvizitlariga ega bo‘lgan axborot elektron hujjatdir».
1 Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами. – 2004. – № 20. – 230-м.
Elektron hujjat texnika vositalaridan va axborot tizimlari xizmatlari- dan hamda axborot texnologiyalaridan foydalanilgan holda yaratiladi, ishlov beriladi va saqlanadi.
Elektron hujjatning majburiy rekvizitlari quyidagilardan iborat:
elektron raqamli imzo;
elektron hujjatni jo‘natuvchi yuridik shaxsning nomi yoki elektron hujjatni jo‘natuvchi jismoniy shaxsning familiyasi, ismi, otasining ismi;
elektron hujjatni jo‘natuvchining pochta va elektron manzili;
hujjat yaratilgan sana.
Qonun hujjatlarida yoki elektron hujjat aylanishi ishtirokchilarining kelishuvi bilan elektron hujjatning boshqa rekvizitlari ham belgilanishi mumkin.
Elektron hujjat qog‘oz hujjatga tenglashtiriladi va u bilan teng yuridik kuchga ega bo‘ladi.
Elektron hujjat almashish. Bunda hujjat elektron ko‘rinishda kompyuter, telekommunikatsiya va Internet tarmog‘i orqali uzatiladi. Elektron hujjatlarni almashish jarayonida maxsus ixtisoslashtirilgan tizim- lardan (masalan, E-hujjat) yoki elektron pochta xizmatidan foydalaniladi.
Elektron hujjat almashish tizimlari – elektron hujjatlarni axborot tizimlari orqali jo‘natish va qabul qilish jarayonlari yig‘indisidir. Elektron hujjat aylanishidan bitimlar (shu jumladan, shartnomalar) tuzish, hisob- kitoblarni, rasmiy va norasmiy yozishmalarni amalga oshirish hamda boshqa axborotlarni almashishda foydalanish mumkin.
Elektron raqamli imzo. Elektron raqamli imzo (ERI) O‘zbekiston Respublikasining «Elektron raqamli imzo to‘g‘risida» 2003-yil 11- dekabrdagi 562-II-son qonuniga1 binoan quyidagicha ta’riflanadi: «Elek- tron raqamli imzo — elektron hujjatdagi mazkur elektron hujjat axborotini elektron raqamli imzoning yopiq kalitidan foydalangan holda maxsus o‘zgartirish natijasida hosil qilingan hamda elektron raqamli imzoning ochiq kaliti yordamida elektron hujjatdagi axborotda xatolik yo‘qligini aniqlash va elektron raqamli imzo yopiq kalitining egasini identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan imzo».
Qonunda talab etilgan shartlarga rioya etilgan taqdirda, elektron raqamli imzo qog‘oz hujjatga shaxsan qo‘yilgan imzo bilan bir xil aha- miyat, kuchga egadir. ERI manba va ma’lumotlar butligini tekshirish
1 Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг ахборотномаси. – 2004. –
№ 1–2. – 12-м.
hamda soxtalashtirishdan muhofazalash imkonini beradi. ERI kalitlari sertifikatlari ro‘yxatga olish markazlari tomonidan beriladi.
|
| |
Elektron kalitlar - Microsoft Word 2016-Каримов И. М. Ахборот хавфсиз асослари Дарслик-лот doc

|
Microsoft Word 2016-Каримов И. М. Ахборот хавфсиз асослари Дарслик-лот doc
|
bet | 27/44 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 0,89 Mb. | | #249215 |
Bog'liq Karimov-I.Axborotxavfsizligiasoslari (2)Elektron kalitlar va sertifikatlar. O‘zbekiston Respublikasining
«Elektron raqamli imzo to‘g‘risida»gi qonunida quyidagi asosiy tushun- chalarning ta’riflari keltirilgan:
«elektron raqamli imzoning yopiq kaliti – elektron raqamli imzo vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, faqat imzo qo‘yuvchi shaxsning o‘ziga ma’lum bo‘lgan va elektron hujjatda elektron raqamli imzoni yaratish uchun mo‘ljallangan belgilar ketma-ketligi;
elektron raqamli imzoning ochiq kaliti – elektron raqamli imzo vositalaridan foydalangan holda hosil qilingan, elektron raqamli imzoning yopiq kalitiga mos keluvchi, axborot tizimining har qanday foydalanuv- chisi foydalana oladigan va elektron hujjatdagi elektron raqamli imzoning haqiqiyligini tasdiqlash uchun mo‘ljallangan belgilar ketma-ketligi;
elektron raqamli imzoning haqiqiyligini tasdiqlash — elektron raqam- li imzoning elektron raqamli imzo yopiq kalitining egasiga tegishliligi va elektron hujjatdagi axborotda xatolik yo‘qligi tekshirilgandagi ijobiy natija».
ERI kalitining sertifikati ERIning ochiq kaliti uning yopiq kalitiga mosligini tasdiqlaydigan va yopiq kalitning egasiga ro‘yxatga olish mar- kazi tomonidan berilgan hujjatdan iborat bo‘ladi. Bu sertifikat elektron hujjat va qog‘oz hujjat shakllarida tayyorlanishi mumkin.
ERI kalitlari sertifikati, uning ochiq va yopiq kalitlari bilan ishlash, fayl va papkalarga ERI qo‘yish yoki ularni shifrlash, ERIni tekshirish, shifrlangan ma’lumotlarni ochish kabi amallarni bajarishda ko‘pgina maxsus dasturlar, jumladan, «KriptoARM» va «PGP» dasturlaridan foy- dalanish mumkin.
KriptoARM dasturi ixtiyoriy ko‘rinishdagi elektron hujjat aylani- shida axborotni himoya qilish vazifalarini hal etish uchun mo‘ljallangan. Ushbu dastur foydalanuvchi uchun qulay grafik interfeysga ega bo‘lib, kriptografik amallarni bajarish, ma’lumotlarni shifrlash va shifrdan ochish, ma’lumotlarni imzolash va ERIning to‘g‘riligini tekshirish imkonini bera- di. Dastur yordamida oddiy sertifikatlar bilan ishlashga oid masalalarni ham bajarish mumkin.
PGP (Pretty Good Privacy) dasturi F. Simmerman tomonidan yaratil- gan bo‘lib, u ma’lumotlarni shifrlash va ularga ERI qo‘yishga mo‘ljallan- gan. Ushbu dastur yordamida elektron hujjatlarni ishonchli himoya qilish mumkin. Dastur ochiq kalit orqali shifrlashni amalga oshiradi. Har bir
foydalanuvchining ikkita: ochiq va yopiq kalitlari bo‘ladi. Ochiq kalit barchaga e’lon qilinadi. Yopiq kalit esa faqat sertifikat egasida bo‘lib, uni maxfiy saqlash kerak.
Misol uchun, X foydalanuvchi Y foydalanuvchiga xabarni shifrlab yubormoqchi bo‘lsa, u Y foydalanuvchining ochiq kalitidan foydalanib, xabarni shifrlaydi. Y foydalanuvchi esa, o‘zining yopiq kaliti bilan xabarni shifrdan chiqaradi.
|
| |
Гедонизм - Очиқ ахборот тизимларида ахборот психологик хавфсизлик

119
ma’naviyatga asoslangandir. A’zolarining aksariyat qismi ma’naviy etuk bo’lgan
jamiyatgina etuk fuqarolik jamiyati bo’la oladi.
Fuqarolik jamiyati bilan aniq tsivilizatsiya orasidagi o’zaro munosabatlar masalasi
ham qiziqarlidir. O’z mohiyatiga doir xususiyatlariga ko’ra bunday tamaddun davlatga
qaraganda jamiyatga yaqin turadi. Davlat ham, jamiyat ham dunyoviy bo’lishi mumkin,
biroq davlatga nisbatan jamiyat o’z tamadduniga yaqinroq turadi. Davlat mamlakat
turmush tarzining qobig’i bo’lsa, jamiyat uning mazmuni, mohiyati hisoblanadi.
Axborotlashuv davrida demokratik davlat barbod bo’lishi yoki kuchli fuqarolik
jamiyatiga aylanmagan holda, buzilib, diktatorlik tarzini kasb etishi mumkin.
Mamlakatlar o’rtasidagi hamkorlikka oid ko’pchilik takliflar negizida ularning
milliy manfaatlari yotadi. Ba’zi mutaxassislar va davlatlarning to’g’ri g’oyalari
boshqalar tomonidan qabul qilinmaydi. Lekin milliy o’ziga xoslikni ham, umuman er
yuzidagi hayotni ham saqlab qolishning o’zga yo’li yo’q.
Yangi jamiyat qurishning Prezident I.A.Karimov tomonidan ilgari surilgan beshta
tamoyilidan birini eslash joizki, unga binoan O’zbekistonda davlat islohotlar
tashkilotchisidir. Bu tamoyil kuchli davlatdan kuchli fuqarolik jamiyatiga o’tishda asos
bo’lib xizmat qiladi, biroq ayni bir paytda u ob’ektiv qarama-qarshilikka ham ega.
Ushbu qarama-qarshilikning mohiyati shundan ibratki, fuqarolik jamiyatiga o’tilishiga
boshchilik qilayotgan davlat asta-sekin o’z vakolatlaridan fuqarolik jamiyati foydasiga
voz kecha borishi kerak. Vaqti kelib uning zimmasida ko’proq mudofaa, ichki
xavfsizlik, soliq tizimi va davlatchilikni tashkil qilishga doir boshqa vazifalar saqlanib
qolishi lozim. Jamiyatni boshqarishning boshqa shakllarini davlat
ixtiyoriy ravishda
boshqa fuqarolik institutlariga berishi darkor. Gap shundaki, ko’p sonli davlat
xizmatchilari o’z hokimiyatidan va uning bilan bog’liq imtiyozlari hamda
vakolatlaridan ko’ngilli ravishda voz kechishlari lozim bo’ladi, bu esa jiddiy
qiyinchiliklarni vujudga keltiradi.
Bunday muammo faqat O’zbekistongagina xos emas. Shu ma’noda A.I.Solovev
G’arbga oid diqqatga sazovor fikr bildirgan. U shunday yozadi: “G’arbda davlat
ma’muriyatini isloh qilishga doir choralarning qariyb 70 foizi boshqaruv sohasidagi
aksiologik tuzilmalarni (axloq-odob kodekslari, ma’naviy rag’batlantirish tizimi va
amaldorlarning boshqa “axloqiy yutuqlari” me’yorlarini) takomillashtirish bilan
bog’liq”
1
. O’ylaymizki, hech bir davlatda hokimiyat tepasida turgan tuzilmalar o’z
vakolatlarini, ayniqsa, ularga moddiy yoki siyosiy dividendlar olib keladigan
vakolatlarni jamoat tashkilotlariga ixtiyoriy ravishda topshirishga moyil emasdirlar.
Biroq fuqarolik jamiyatini qurish – hozirgi davrning global qouniyati hisoblandi.
Shuning uchun bu ishni ayrim davlat xizmatchilarining manfaatlaridan qat’i nazar, lekin
ayni paytda ularning shaxsiy huquqlarini poymol qilmagan holda amalga oshirish lozim
bo’ladi.
Takrorlash uchun savollar

88
7-bob. AXBOROT ASRINING MAFKURASI. MILLIY MUSTAQILLIK
G’OYASI – O’ZBEKISTONDA AXBOROT–PSIXOLOGIK XAVFSIZLIKNING
ASOSI
1. Mafkura tushunchasiga talqinlar. Globallashuv davrida mafkuraning o’rni
va roli
Axborot sohasida kurash asosan mafkuraviy shaklda amalga oshiriladi, chunki
axborot-psixologik xavfsizlikning markazida mafkura masalasi turadi. Shuning uchun
yangi zamonda mafkuraning mazmuni, o’rni va ahamiyatini aniqlamasdan, axborot-
psixologik xavfsizlikni ta’minlab bo’lmasligini anglab olish o’rinli bo’lardi.
Ayrim olimlar axborot asrida mafkura tugaydi deb ta’kidlaganining o’zi bir
mafkuradir. Masalan, postindustrial jamiyati nazariyasining asoschisi Deniel Bell 1960
yilda “Mafkuraning intihosi” deb nomlangan kitobini chop etdi. Lekin turli mamlakatlar
xalqlari, umuman kishilik jamiyati ongli inson paydo bo’lganidan beri mafkurasiz
yashamagan va yasholmaydi. Xamma gap mafkura so’ziga qanday ma’no bag’ishlashda
va undan qanday foydalanishda.
Mafkura tushunchasi atrofida mulohazalar ko’p. Turli davrlarda turli
donishmandlar, mutafakkirlar mafkura tushunchasini turlicha qabul qilgan va unga har
xil ta’rif berishgan. Ularni umumlashtirilgan holda quyidagicha tasniflash mumkin:
- ijtimoiy hayotda qadriyatlar, milliy xususiyatlar va tafakkur tarzining shakllanish
jarayoni;
- konkret ijtimoiy guruh yoki sinf uchun muhim bo’lgan g’oyalar tizimi;
- hukmron hokimiyat tizimini legitimlashtiradigan g’oyaviy qurol;
- ijtimoiy manfaatlarni o’zida ifoda etgan tafakkur shakli;
- ijtimoiy zaruriyat darajasidagi illyuziya;
- e’tiqodlar tizimini muvofiqlashtiruvchi g’oyaviy faoliyat va boshqalar.
Demak, mafkura mazmun-mohiyatiga ko’ra jamiyatda ma’lum bir maqsadni
ko’zlagan, jamoatchilikni unga ishontiradigan, yo’naltiradigan, safarbar etadigan
g’oyalar tizimidir. Mafkura odamlar ongiga yo’naltirilgan so’zlar, ya’ni axborot uzatish
yordamida amalga oshiriladi. Ana shu maqsaddan kelib chiqib, mafkura bir qator
jamoaviy vazifalarni bajaradi. Jumladan:
-
kognitativlik
(anglash) vazifasi. Bunda mafkura ijtimoiy guruhlar yoki ma’lum
bir aholi qatlami ongiga ta’sir etish yo’li bilan ilgari surilayotgan g’oya mazmunini,
mohiyatini va maqsadini anglashga da’vat etadi;
-
Inson ongi uchun kurash – geosiyosatning bosh yo’nalishi. Individning

78
Insonlarning aksariyat ko’pchiligiga esa voqelikni o’zlarining shaxsan turmush
kechirishlarini ta’minlaydigan darajada yashashlariga yordam beradigan tarzdagi passiv
ong xosdir. Bundan amalda jamiyatning kichik bir qismigina yuksak ongli faollikka ega
bo’lib, qolganlar esa faqat iste’molchilar, jumladan, ma’naviy mahsulot, xususan,
ommaviy axborot iste’molchilari ekanligi kelib chiqadi.
Bu fikrlardan inson psixologiyasi, yoki, kamida, aksariyat ko’pchilik kishilar
psixologiyasi istalgan mazmundagi axborot ta’siriga duchor qilinishi mumkin bo’lgan
ochiq tizimdir, degan muhim xulosa chiqadi. Individning ongi, modomiki u inson
ijtimoiy faoliyatining natijasi, guruhiy izlanishlar va olingan bilimlar mevasi hisoblanar
ekan, tashqi ta’sir uchun ochiq bo’lmasligi hech mumkin emas. Mutlaq ma’noda
olganda, ijtimoiy axborot har doim individ tomonidan qabul qilinadi va unga so’zsiz
ta’sir o’tkazadi. Ommaviy axborot turli darajada ijobiy yoki salbiy bo’ladi. O’z
navbatida, insonning amalda yurish-turishini ko’p jihatdan individ muayyan holatda
qabul qilgan va o’zlashtirgan aniq axborotning mazmuni taqozo qiladi.
Bunday ahvol inson to’g’risidagi faol, o’z xatti-harakatlarini nazorat qila biladigan
ongli mavjudot degan an’anaviy tushunchani o’zgartirib yuboradi. Bundan kelib
chiqadiki, biz ishonch hosil qilganimizdek, ochiq, qabul qiluvchi ongga ega bo’lgan
individlarni ham salbiy, buzg’unchi ommaviy axborot ta’siridan muhofaza qilish kerak
ekan.
Axborot asrida individni va jamiyatni manfiy ma’lumotlardan muhofaza qilish
zaruriyati keskin oshadi va murakkablashadi. Bunday davr ommaviy axborotni nazorat
qilish ishining ahvolini tubdan o’zgartiradi. Axborot texnologiyalarining soni va sifati
jadal oshib borishi ularga egalik qiluvchilarning nafaqat o’z mamlakatlari, balki butun
dunyodagi fuqarolarga ta’sir o’tkazish imkoniyatlarini cheksiz-chegarasiz qilib qo’yadi.
Bugungi kunda ommaviy axborot hadsiz miqdorda ishlab chiqarilib, sayyoramiz
bo’ylab juda katta tezlikda tarqatilmoqda. Biroq bu ishni faqat shunday
texnologiyalarga ega bo’lgan mamlakatlar amalga oshira oladi. Boshqa davlatlar esa bu
borada ularga bevosita bog’liq bo’lib qolishayapti. Shu boisdan inson ongi uchun, uning
muayyan ideallarga tarafdorligi uchun kurash hozirgi zamon geosiyosatining eng
muhim masalasiga aylandi.
Axborotlashgan davrda ommaviy axborot manbalari uchun individlar bilan
to’g’ridan-to’g’ri ish olib borish imkoniyati sezilarli darajada yuksaladi.
Очиқ ахборот тизимларида ахборот психологик хавфсизлик - bet 34

58
Yarqiroq umumlashmalar.
Bu usul odamlarning “yangi”, “haqiqat”,
“demokratiya”, “adolat”, “taraqqiyot”, “g’alaba”, “rivojlanish”, “muvaffaqiyat”,
“olg’a harakat” va h.k. shu singari so’zlarga azaliy muhabbatiga asoslanadi. Amalda
bunday narsadan asar ham bo’lmaydi, lekin taassurot uyg’otish uchun ustalik bilan
faktlar
tanlanadi va quroq qilinadi, aql bovar qilmaydigan umumlashmalar yasaladi –
oqibatda auditoriya bunday xo’rakka engilgina ucha qoladi.
Nisbat berish (analogiya) usuli.
Biror obro’li kishining ijobiy sifatlarini hali bunga
huquqli ekanligini ko’rsatishga ulgurmagan boshqa bir kishiga nisbat berishga
asoslangan. Masalan, nisbat berish usuli an’ana tarzida mashhur rahbardan keyin va
uning o’z o’rniga tavsiya qilishi tufayli hokimiyatga kelgan kishilarga bog’lab
ishlatiladi. Bu salbiy ma’noda bo’lishi ham mumkin. Masalan, nodemokratik davlatda
hokimiyat vorisi kim bo’lishidan qat’i nazar, o’xshatma-analogiya asosida unga
diktatorlikka intiluvchanlik nisbat berilaveradi. Partiya, vazirlik va h.k.lar haqida ham
shunday deyish mumkin.
Oddiy xalqqa mansublik (o’z odamimiz) o’yini.
Bu
usulning mohiyati partiya
(soha, tashkilot) etakchisining o’zi haqida keng auditoriyada o’z odamlarimiz
davrasidan va u kishiga oddiy xalqning tashvishlari, orzu-umidlari juda yaqin degan
taassurot uyg’otishidan iborat populizm printsipidan foydalanishdan iborat. Siyosat
sohasida keng tarqalgan bu usul kiyinishdan va yurish-turishdan tortib ishchilar
qozonchasidan atala tushirishgacha bo’lgan parametrlarning katta doirasini o’z
ichiga
oladi. Etakchilarning qo’shiq aytib, raqsga tushishlari, bolalar bilan o’ynashlari, oddiy
fuqarolar bilan qo’l siqishib ko’rishish uchun kutilmaganda kortejni to’xtatib qo’yishlari
singari ko’pgina misollar ma’lum.
Faktlarni buzib ko’rsatish.
Bu oddiy va samarali usul barcha darajadagi
siyosatchilar tomonidan keng ishlatiladi. Uning mazmuni iqtisodiyot, siyosat va
madaniyatga oid ko’plab faktlardan axborotni tarqatuvchiga foydali bo’lganlarinigina
tanlab olishdan iborat. Boshqacha xarakterdagi ma’lumotlar haqida,
garchi ular ham
etarli bo’lsa-da, lom-mim deyilmaydi. Bunday usulning kundan-kunga, oydan-oyga...
takrorlanaverishi asta-sekin kerakli taassurotni hosil qiladi, targ’ibotchi uchun bu ayni
muddaodir.
Ushbu masalaga xulosa sifatida shuni aytish joizki, agar oddiy urush vositalaridan
foydalanish oqibatlari (vayrona binolar va yo’llar, odamlar orasidagi qurbonlar va h.k.)
ravshan ko’rinib tursa, axborot quroli zararli natijalarini o’lchab bo’lmaydi, chunki u
odamlar ongiga ta’sir o’tkazadi. Biroq, biz yuqorida aytib o’tganimizdek, vayronavor
oqibatlari jihatidan u olovli urushdan hech qolishmaydi.
Очиқ ахборот тизимларида ахборот психологик хавфсизлик - bet 36

62
turli terrorristik amallarni muvaffaqiyatli ko’paytirib, shu bilan aholi ongiga qo’rquv va
sarosima solmoqda, degan fikr uning “Mediaterrorizm” kitobi bo’ylab o’tadi.
Tsiganov quyidagi faktni keltiradi: “Rossiyadagi terrorizm psixoprofilaktikasi
kengashi (uning tarkibiga etakchi psixologlar, psixiatorlar, psixoterapevtlar kirgan)
a’zolarining mamlakat Prezidentiga yozgan xatida: “Faqat o’z joniga qasd qiluvchi
kishilar jamiyatigina “praym-taym”da efir vaqtining 80% ni zo’ravonlikni va
surbetlarcha shafqatsizlikni namoyish qilishga ajratishga qodirdir. Qiyoslash uchun:
AQShda bu hissa 15% ni tashkil qiladi”
1
, deyiladi.
O’zbekistonga kelganda aytish joizki, milliy ommaviy axborot vositalarimiz, ayrim
xorijiy davlatlar kabi, keng ommaga salbiy axborot etkazishda u qadar keskin harakat
qilmaydi. Albatta, ommaviy madaniyat ruhi va shaklidagi chiqishlar ko’p bo’lmoqda,
masalan, katta adadli nashrlarda (“Darakchi”, “Hordiq”, “Bekajon” va boshq.), lekin
bunday chiqishlar o’z xalqiga qarshi axborot hurujlari darajasiga bormagan.
Xalqaro axborot maydonini monopoliyadan chiqarishga kelganda, bu erda masala
u qadar jo’n emas. Globallashtirish etakchilari so’zda mamlakatlar o’rtasidagi tenglik
haqida gapirib, amalda esa o’zlari egallab olgan hududlarining bir qadamini ham boy
berishmaydi. Yuqorida nomlari sanab o’tilgan va boshqa jahon ommaviy axborot
manbalari er yuzidagi axborot bo’shlig’ini nazorat qilishda davom etib kelayotirlar.
Internet xususida shuni aytish lozimki, AQSh o’z yurtiga tegishli domen ismlar va
raqamlarni taqsimlash xususiy korporatsiyasi - IKANN orqali uning ustidan o’z
hukmronligini o’rnatganini yashirib ham o’tirmaydi.
Jahon axborot makonini monopoliyadan chiqarishga doir harakatlar quyidagicha
bo’lishi mumkin:
–
muqobil
nuqtai
nazarlarni
ifodalovchi
ommaviy
teleradiokompaniyalar hamda veb-saytlarni ( “Evronyus” , TV-5,
“Al-Jazira” singari) tashkil etish va ular faoliyatini ildamlatish;
–
yangi xalqaro teleradiokanallar va Internet-saytlarni tashkil etish
hamda amal qilyotganlarining obro’sini ko’tarish;
–
Internetning vatanimizga tegishli bo’limini ijobiy materiallar bilan
faol to’ldirish;
–
axborot bosqinchiligidan himoyalanishning samarali shakli sifatida
milliy madaniyat, an’ana va urf-odatlarni barcha choralar bilan
rivojlantirish;
–
axborot urushi ig’vogarliklariga uchmaslik, O’zbekistonda huquqiy
demokratik davlat qurish borasidagi bunyodkorlik ishlarini
sobitqadamlik bilan davom ettirish.
Electronics Workbench - Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги
|
bet | 61/77 | Sana | 27.12.2023 | Hajmi | 23,18 Mb. | | #128710 |
Bog'liq Ўзбекистон республикаси ахборот технологиялари ва коммуникациялаElectronics Workbench dasturida “RS Trigger” elementini yig’ish.
EWB dasturini ishga tushiramiz.
“Sources” bo’limidagi bizga +Vcc Voltage Source piktogrammasi kerak bo’ladi. Basic bo’limidan Switch piktogrammasini ham ishchi maydonga joylashtiramiz.Switch piktogrammasi kalit vazifasini bajaradi.
RS Trigger ishlashi uchun kerak bo’ladigan barcha elementlarni yig’ib olganimizdan so’ng, quyida jadvaldagi ko’rinish yuzaga keladi.
RS Trigger elementini ishga tushirish uchun “Aktivate Simulation” piktogrammasini bosamiz.Natijalar kalitlar ya’ni uzib-ulagichlar yordamida olamiz.
Endi asinxron RS triggerning ishlash prinsipini analitik taxlil etamiz:
1) S=0 va R=1 bo‘lganda triggerga «0» yoziladi (Q=0)
S=1 va R=0 bo‘lganda triggerga «1» yoziladi (Q=1)
Mustaqil bajarish uchun topshiriqlar.
1.Barcha manbalarni uzgandagi holatni tekshiring.
2.Birinchi va ikkinchi manba uzilgandagi holat tekshirilsin.
3.Ikkinchi uchinchii manba uzilgandagi holatlarni tekshiring.
4.RS Trigger elementindagi hosil bo’lgan 1 va 0 holni teskarisiga o’giring.
LABORATORIYA ISHI № 6
Mavzu: J-K triggerini loyihalashtirish va tadqiqot qilish
Ishdan maqsad: J-K triggerini loyihalashtirishni tadqiqot qilishda ishlash prinsipini o‘rganish
Nazariy qism
JK-triggerlar (ing. Jerk-tezkor yoqish, Kill-tezkor o‘chirish) RS triggerdan farqi shundaki, agar RS triggerlarning kirish yo‘liga R=1 va S=1 signallari berish ta’qiqlangan bo‘lsa, JK –triggerlar kirish yo‘lidagi birlik signallarda u o‘z holatini teskarisiga o‘zgartiradi. Jadvalda JK-triggerning o‘tish qonuniyati, shuningdek uning vaqt diagrammasi hamda funksional sxemasi keltirilgan.
O‘tish jadvali
Error: Reference source not foundC
|
|
|
| |
Foyda nima? - I bob. Daromadning mohiyati, maqsadi va vazifalari

Foyda nima?
Foyda - umumiy daromad va umumiy xarajatlar (soliqlarni hisobga olgan holda) o'rtasidagi farq. Ya'ni, bu kundalik hayotda xavfsiz tarzda cho'chqachilik bankiga qo'yish mumkin bo'lgan miqdor.
Noqulay vaziyatda va katta daromad bo'lsa ham, foyda nolga teng bo'lishi yoki hatto salbiy tomonga o'zgarishi mumkin.
Kompaniyaning asosiy foydasi ishning barcha sohalarida olingan foyda va zarardan shakllanadi.
Ilmiy iqtisodiyot daromadning bir necha asosiy manbalarini aniqlaydi:
Kompaniyaning innovatsion ishi;
Iqtisodiy vaziyatda tadbirkorning malakasini yo'naltirish;
Ishlab chiqarishda qo'llash va kapital;
Kompaniyaning bozorda monopoliyasi.
Foyda turlari.
Foyda quyidagi toifalarga bo'linadi:
Buxgalteriya hisobi. Buxgalteriya hisobida ishlatiladi. Uning asosida buxgalteriya hisoboti tuziladi, soliqlar hisoblab chiqiladi. Buxgalteriya foydasini aniqlash uchun aniq, asosli xarajatlar jami daromaddan chegirib tashlanadi.
Iqtisodiy (ortiqcha foyda). Foyda olishning yanada ob'ektiv ko'rsatkichi, chunki u hisoblanganda, ish jarayonida ruxsat etilgan barcha iqtisodiy xarajatlar hisobga olinadi.
Arifmetik. Yalpi daromad har xil xarajatlarni minus.
Oddiy. Kompaniya ishida zarur daromad. Uning qiymati yo'qolgan foydaga bog'liq.
Uy xo'jaligi. Oddiy va iqtisodiy foyda yig'indisiga teng. Uning asosida korxona tomonidan olingan foydani ishlatish to'g'risida qarorlar qabul qilinadi. Buxgalteriya hisobiga o'xshash, ammo boshqacha hisoblab chiqiladi.
1.2 Daromadlarning shakllanishi va uning turlari
Yalpi va sof daromad
Foyda yalpi va soflarga bo'linishi ham mavjud. Birinchi holda, faqat ish oqimi bilan bog'liq xarajatlar, ikkinchi holatda - barcha mumkin bo'lgan xarajatlar hisobga olinadi.
Masalan, savdoda yalpi foydani hisoblashda foydalaniladigan formulalar bu mahsulotni sotilish narxi, uning tannarxidan tashqari.
Agar kompaniya bir necha yo'nalishda faoliyat yuritsa, yalpi foyda ko'pincha har bir faoliyat turi uchun alohida belgilanadi.
Yalpi foyda ish sohalarini (faoliyat ulushidan ko'proq daromad ulushi) tahlil qilishda, kompaniyaning bankning to'lov qobiliyatini aniqlashda qo'llaniladi.
Barcha xarajatlar (kredit foizlari va boshqalar) olinadigan yalpi foyda sof foyda hosil qiladi. U aktsiyadorlar va korxona egalari hisobiga o'tkaziladi. Va bu sof foydani aks ettiradi va biznesning asosiy ko'rsatkichidir.
|
EBIT va EBITDA - I bob. Daromadning mohiyati, maqsadi va vazifalari

EBIT va EBITDA
Ba'zida, "foyda" tushunarli so'zining o'rniga, EBIT yoki EBITDA kabi sirli qisqartirishlar uchraydi. Ular taqqoslanadigan ob'ektlar turli mamlakatlarda ishlaganda yoki turli soliqlarga duchor bo'lganda biznesning samaradorligini baholash uchun ishlatiladi. Aks holda, bu ko'rsatkichlar aniqlangan foyda deb ham ataladi.
EBIT foydani soliq va turli foizlargacha bo'lgan shaklda ifodalaydi. Bunday ko'rsatkichni alohida toifaga ajratishga qaror qilindi, chunki u yalpi va sof foyda o'rtasida joylashgan.
EBITDA - Bu foyda, soliq, foizlar va amortizatsiyadan boshqa narsa emas. Bu faqat biznesni, uning xususiyatlarini baholash uchun ishlatiladi. Ichki buxgalteriya hisobi qo'llanilmaydi. savdo uskunalari uchun.
Shunday qilib, daromad - tadbirkor keyinchalik uni o'z xohishiga ko'ra sarflashi mumkin bo'lgan pul mablag'lari. Foyda - barcha xarajatlarsiz pul mablag'lari qoldig'i.
Agar oldingi ish davrlari, sobit va o’zgaruvchan xarajatlar bo’yicha daromadni hisobga olsak, daromad ham, foyda ham bashorat qilinishi mumkin.
Foyda bo'yicha farqlar quyidagicha:
O'rta ishchi uchun tushunchalar orasidagi chiziq noaniq bo'lishi mumkin, daromadning daromaddan qanday farq qilishi muhim emas, ammo buxgalter uchun farq bor.
Xo'jalik yurituvchi subyektning moliyaviy natijalarini tavsiflovchi asosiy ko'rsatkichlardan biri bu yalpi foyda. Korxonani rivojlantirishning istiqbolli yo'nalishlarini aniqlash uchun o'tkazilgan iqtisodiy tahlilning aniqligi ushbu ko'rsatkichni to'g'ri aniqlashga bog'liq. Maqolada biz yalpi foyda nima ekanligini, boshqa daromad turlaridan farqlarni ko'rib chiqamiz, hisoblash algoritmini, uning boshqa natijalardan farqini o'rganamiz.
Yalpi foyda tushunchasi
Yalpi foyda deganda tashkilotning mahsulot, tovar, ish yoki xizmatni sotishdan tushgan tushum va ularni ishlab chiqarish yoki sotib olish xarajatlari o'rtasidagi farq tushuniladi. Yalpi foyda ko'rsatkichining asosiy maqsadi yuridik shaxsning mehnat, moddiy va boshqa resurslarini sarflashning oqilona ekanligini aniqlashdir.
Qoida tariqasida, yalpi foydaning qiymatini aniqlash uchun hisobot davri oy, chorak, yarim yil va yil hisoblanadi. Ammo ichki iqtisodiy tahlil va boshqaruv hisobi uchun, kompaniyaning maqsadlariga qarab, yalpi daromadni qisqa muddat - bir hafta, 10 kun, o'n yil uchun hisoblash mumkin.
|
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati

Foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining “O'zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo'yicha harakatlar strategiyasi to'g'risida"gi PF-4947-sonli Farmoni. // Xalq so'zi. 8 fevral 2017 yil.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 17 yanvardagi “2017-2021 yillarda O‘zbekistonni rivojlantirishmng beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini “Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlanish yili"da amalga oshirishga oid Davlat dasturi to‘g‘risida”gi Farmoni.
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi //Xalq so'zi, 28 dekabr 2018 yil.
Mirziyoev Sh.M. Erkin va farovon, demokratik O'zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. - Toshkent: O'zbekiston, 2016. - 56 b.
Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta'minlash - yurt taraqqiyoti va xalq farovonligining garovi. - Toshkent: “O'zbekiston”, 2017. - 48 b.
Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. - Toshkent: “O'zbekiston”, 2017. - 488 b.
Mirziyoev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qat'iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik - har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo'lishi kerak.
Salimov B., Mustafakulov Sh., Salimov D. Mikroiqtisodiyot: masalalar, namunalar, topshiriqlar, testlar. (O’quv qo’llanma) - T.TDIU, 2010. -196 b.
Гальперин В.М., Игнатьев С.М., Моргунов В.И.
Микроэкономика. Учебник, том 1,2. - С. Пб.: Экономическая школа, 2010. - с. 350.
Гребенников П.И. и др. Микроэкономика. Учебник. - СПб.: Изд-во СПб УЭФ, 1996. - с. 352.
Нуреев Р.М. Сборник задач по Микроэкономике. -М.: Норма, 2008.
Пиндайк Р., Д. Рубинфельд. Микроэкономика. 5-е
международное изд.- СПб.: Питер, 2007. - 350 с.
Просветов Г.И. Стратегия предприятии. Учеб. практическое пособ. - М.: “Альфа-Пресс”, 2010. - 184 с.
Internet saytlari
www.gov.uz - O'zbekiston Respublikasi Davlat hokimiyati portali.
www.press-service.uz - O'zbekiston Respublikasi Prezidentining Matbuot xizmati rasmiy sayti.
www.lex.uz - O'zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma'lumotlari milliy bazasi.
www.stat.uz - O'zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo'mitasi rasmiy sayti.
|
Yalpi foyda va moliyaviy natijalarning boshqa ko'rsatkichlari o'rtasidagi farq

Yalpi foyda va moliyaviy natijalarning boshqa ko'rsatkichlari o'rtasidagi farq
Yalpi foyda marjasi yalpi daromaddan, sof marjadan va taqsimlanmagan daromaddan keskin farq qiladi.
Yalpi daromaddan farq
Yalpi daromad (daromad) kompaniya o'z faoliyatidan olgan barcha mablag'larni anglatadi. Ushbu ko'rsatkich sotilgan aktivlar narxiga kiritilgan soliq va boshqa shunga o'xshash to'lovlarni o'z ichiga oladi. Yalpi daromadning qiymati nafaqat narxlar va sotuvlar soniga, balki mahsulotlar turiga, mehnat unumdorligi, talab va boshqa ko'rsatkichlarga ham bog'liq.
Yalpi foyda – bu barcha faoliyatdan olingan daromad miqdori va ular bilan bog’liq xarajatlar o’rtasidagi farq.
Yalpi va sof daromad
Ushbu ko'rsatkichlar o'rtasida katta farq bor. Yalpi foydani aniqlashda sof foydadan farqli o'laroq, soliqlar, yig'imlar va boshqa shu kabi to'lovlar hisobga olinmaydi. Birinchidan, yalpi foyda hisoblanadi. Shundan so'ng, korxona tomonidan hisoblangan soliq va yig'imlar summasini chegirib, sof foyda miqdori aniqlanadi.
Foyda marjasidan farq
Marjinal foyda tushunchasi mahsulotga to'g'ridan-to'g'ri mutanosib bo'lgan o'zgaruvchan xarajatlar tushunchasi bilan chambarchas bog'liq. Bu materiallar, ishlab chiqarish va sotish bilan shug'ullanadigan ishchilarning ish haqi. Daromadlar foyda va tashkilotning o'zgaruvchan xarajatlari o'rtasidagi farq sifatida hisoblanadi.
Uning yalpi mahsulotdan asosiy farqi shundaki, ushbu indikator yordamida ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun iqtisodiy jihatdan eng maqbul variantni hajm va assortiment bo'yicha aniqlab olish mumkin. Yalpi foyda butun kompaniyaning muvaffaqiyatini tavsiflaydi.
Balans va yalpi foyda: bir xilmi? Yalpi foydani qanday aniqlash mumkin
Yalpi foydani har xil yo'llar bilan hisoblash mumkin. Eng oson yo'li - bu savdo tushumi va sotish xarajatlari o'rtasidagi farq sifatida aniqlash. Yalpi foydani oborot qiymatiga qarab hisoblashingiz mumkin. Bunday holda, uchta harakat amalga oshiriladi:
tovar aylanmasi yalpi foydaning hisoblangan mukofotiga ko'paytiriladi;
olingan qiymat 100 ga bo'linadi;
sotuvlar qiymati hisob-kitoblar natijasida olinadi.
Hisoblangan mukofot quyidagicha belgilanadi:
foiz stavkasi 100 ga bo'linadi;
natijaga hisobot davrida savdo marjasining qiymati foizda qo'shiladi.
|
Individni oila, jamoa, ishlab chiqarish, jamiyat va davlat tomonidan

84
mezonlar – umuminsoniy va milliy qadriyatlar asosida himoya qila oladigan jamiyat,
jamoatchilik asosiy kuchga aylandi.
Axborotlashgan davr birinchi darajali bo’lmasa, o’z ahamiyatini saqlab qolmoqda.
Davlatsiz samarali himoya bo’lishi mumkin emas, chunki u jamiyatning birinchi
mudofaachisi hisoblanadi. Afsuski, ko’pgina mamlakatlarda salbiy ommaviy
axborotdan davlat muhofazasi - bu saytlarni taqiqlash, oliy o’quv yurtlari va
maktablarda nazorat qilish va o’z vatanigagina tegishli axborotni targ’ib etishdan iborat
bo’lib qolayotir. Davlatning tabiati unga fuqaro bilan so’zsiz ishonch qozongudek
masofada yaqinlashuvga doimiy, uzluksiz yo’l qo’ymaydi. Bunday masofaga erishish
har bir mamlakat uchun nihoyatda muhim vazifa deb hisoblaymiz. Bu masofani jamiyat
tashkillashtirishi mumkin. Modomiki davlat eng avvalo kuch sanalar ekan, bu erda
o’zaro ishonch bo’lishi lozim va muhimroqdir. Bu ishonchni esa jamiyat hosil qiladi.
Individni xorijiy ommaviy kommunikatsiya vositalaridan himoya qilishning o’ziga
xos xususiyatlari nimalardan iborat? Bu erda asosiy xususiyat shundaki, ular o’zlari
bilmagan holda bizning milliy qadriyatlarimizni unutishga harakat qilishadi.
O’zbekistonliklar milliy qadriyatlar ikkinchi darajali hisoblanib, mavjud bo’lmagan
ilmiy kommunizm va KPSS tarixi qadriyatlari ilgari surilgan sobiq Ittifoq davrida buni
boshdan o’tkazgan edilar. Xalqaro OAV beadablarcha, lekin mohirona ish qilishadi.
Kishilarga yot bo’lgan axborotni shu tarzda etkazadilarki, odamlar unga ishonib qo’ya
qoladilar.
Bu o’rinda bir necha omillar xalqaro ommaviy axborot vositalari foydasiga
ishlaydi.
Birinchidan, bu sayyoramiz panoramasi. Shubhasizki, insonga boshqa
qit’alar, mamlakatlarda nimalar bo’layotgani har doim qiziq. Unga o’z mamlakati
yangiliklari etarli emas, u ko’proq narsani bilgisi keladi va xorijiy ommaviy axborot
vositalari shundan ustalik bilan foydalanadilar.
Ikkinchidan, ular yangiliklarni juda
mohirona taqdim etishadi. Buning uchun zarur bo’ladigan texnologiyalarga, maxsus
effektlarga egadirlar.
Uchinchidan, axborotning mavzu jihatdan keng qamrovli bo’lishi
ta’minlanadi, materiallarga qarab ko’z uzib bo’lmaydigan mavzularni kiritadilar.
Daromadning shakllanishi va uning turlari

|
Daromadning shakllanishi va uning turlari
|
bet | 2/14 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 189,5 Kb. | | #239926 |
Bog'liq Daromadning mohiyati, maqsadi va vazifalari1111.1 Daromadning shakllanishi va uning turlari
Daromad - kompaniyaning bevosita faoliyatidan olingan daromadlar (mahsulot yoki xizmatlarni sotishdan). Daromad tushunchasi faqat biznesda va tadbirkorlikda uchraydi.
Daromad korxonaning umumiy sih faoliyatini tavsiflaydi. Bu daromad emas, balki daromaddir, bu buxgalteriya hisobida aks etadi.
Korxonada daromadlarni hisobga olishning bir necha usullari mavjud.
Kassa usuli daromadni sotuvchi tomonidan xizmatlarni ko'rsatish yoki tovarlarni sotish uchun olgan haqiqiy pullar sifatida belgilaydi. Ya'ni, to'lovni bo'lib-bo'lib to'lashda tadbirkor faqat haqiqiy to'lovdan keyin daromad oladi.
Hisoblashning boshqa usuli - hisoblash. Undan keladigan daromad shartnomani imzolash paytida yoki xaridor tovarni qabul qilganda, hatto haqiqiy to'lov keyinchalik amalga oshirilgan bo'lsa ham tan olinadi. Shu bilan birga, avans to'lovlari bunday daromad bilan bog'liq emas.
Daromad turlari.
Tashkilotda daromad quyidagicha bo'ladi:
Yalpi - ish (yoki tovarlar) uchun olingan umumiy to'lov.
Tozalash - amal qiladi. Bilvosita soliqlar (), yig'imlar va boshqalar yalpi daromaddan ushlab qolinadi.
Korxonaning umumiy daromadi quyidagilardan iborat:
Asosiy faoliyatdan olinadigan daromadlar;
Investitsion daromadlar (qimmatli qog'ozlarni sotish);
Moliyaviy daromad.
Daromad nima "Daromad" iborasining ta'rifi, ba'zi tadbirkorlar xato bilan ishonganidek, "daromad" atamasi bilan umuman bir xil emas.
Daromad olish usullari va ularni tasniflashning batafsil talqini "Tashkilotlar daromadlari" buxgalteriya hisoboti reglamentida mavjud.
Agar pul tushumlari kompaniyaning asosiy faoliyati davomida olingan mablag'lar bo'lsa, unda daromadga boshqa mablag'lar manbalari (aktsiyalarni sotish, depozit bo'yicha foizlarni olish va boshqalar) ham kiradi.
Amalda, korxonalar ko'pincha turli xil faoliyatlarni amalga oshiradilar va shunga mos ravishda daromad olishning turli xil kanallariga ega.
Daromadlar – kompaniyaning umumiy foydasi, uning ishining natijasi. Bu tashkilot kapitalini oshiradigan miqdor.
Ba'zida daromadlar tashkilotning sof daromadiga tengdir, lekin aksariyat hollarda kompaniyalar bir nechta daromad turlariga ega va faqat bitta daromad bo'lishi mumkin.
Daromad nafaqat tadbirkorlikda, balki biznes bilan shug'ullanmaydigan xususiy shaxsning kundalik hayotida ham mavjud. Masalan: stipendiya, nafaqa, ish haqi.
Biznesni amalga oshirish doirasidan tashqari mablag’ olish daromad deb nomlamadi.
Daromad va daromad o'rtasidagi asosiy farqlar jadvalda keltirilgan:
|
| |