Barkamol insonni baholash (E.h.hoziev)

Barkamol insonni baholash (E.h.hoziev)
1. Shaxs haqida umumiy tushuncha
F.I.Sh. _________________________
Jinsi ___________ yoshi ___________
Ish va o`qish joyi _________________
P. Shaxsning yo`nalganligi.
-
№
|
Fazilatlar nomi
|
Kuch-siz
|
O`rtacha
|
Kuchli
|
O`rta kuchli
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
1.
|
Iymon e’tiqodlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
2.
|
Sobitqadamlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
3.
|
Hamiyatlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
4.
|
Beg`arazlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5.
|
Haqgo`ylik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
6.
|
Kamtarlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
7.
|
Adolatlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
8.
|
Insonparvarlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
9.
|
Fidoiylik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
10.
|
Vatanparvarlik
|
1
|
2
|
3
|
5
|
Sh.Shaxsning umumiy xususiyatlari
-
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
1.
|
Muloqotmandlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
2.
|
Tashabbuskorlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
3.
|
Harakatchanlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
4.
|
Zukkolik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5.
|
Sinchkovlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
6.
|
Mehantsevarlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
7.
|
£at’iyatlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
8.
|
£ulaylilikka intiluvchanlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
9.
|
Mustaqillik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
10.
|
O`zini boshqaruvchanlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
1U. Shaxsning o`ziga xos xususiyatlari
-
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
1.
|
O`zgalarning psixologik xususiyatlari va holatlarini tez ilg`ashga qobillik.
|
1
|
2
|
3
|
4
|
2.
|
O`zgalar ichki kechinmalari va hislarini o`zinikiday qabul qilishga moyillik.
|
1
|
2
|
3
|
4
|
3.
|
O`zga kechinmalar xatti-harakatlari va xulq-atvorini tahlil etishga qobiliyatlilik.
|
1
|
2
|
3
|
4
|
4.
|
O`zini hayolan o`zganing o`rniga quya bilish o`quvchanligi
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5.
|
O`zgalarning shaxsiy xususiyatlarini inobatga olgan holda ularga oqilona munosabat bildirishga layoqatlilik.
|
1
|
2
|
3
|
4
|
6.
|
Shaxslararo munosabatlarni payqay oluvchanlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
7.
|
Ilg`or tajribalarni oson o`qib olishga zehnlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
8.
|
Vaziyat qatnashchilari bilan umumiy til topishga zukkolik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
9.
|
Shaxslararo muomalada shaxsiy pozitsiyaga egalik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
10.
|
Xulq, faoliyat va muomalada odoblilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
U. Ijtimoiy ta’sir etuvchanlik
-
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
1.
|
Boshqalar e’tiqodli kishilarga o`zga xos omillarga va mantiqiy dalillashga ta’sir o`tkazishga topqirlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
2.
|
O`zining hissiyot va emotsiyasi bilan o`zgalarga ta’sir etishga o`quvchanlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
3.
|
Ishda va o`qishda muvaffaqqiyatga erishuvda o`ziga ishonch uyg`otuvchanlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
4.
|
O`ziga va o`zgalarga nisbatan talabchanlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5.
|
Voqelikning muhim va nomuhim, ijobiy hamda salbiy tomonlariga xolisona baho beruvchanlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
6.
|
Tanqidiy fikrlarni mantiqan baholashga bo`lgan qobillik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
7.
|
Tanqidiy fikrlarga nisbatan beg`arazlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
8.
|
Vaziyat va sharoitni to`g`ri chamalashda mantiqiy mukammallik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
9.
|
Fikr almashishda nutqiy qobiliyatlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
10.
|
Milliy g`oya va milliy mafkurasiga sadoqatlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
U1. Tashkilotchilikka qobiliyatlilik
-
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
1.
|
Tashkilotchilikka nisbatan ehtiyojni sezishlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
2.
|
Tashkilotchilik faoliyatini suiste’mol qilmaslik.
|
1
|
2
|
3
|
4
|
3.
|
Faoliyat mohiyatiga mustaqil kira bilishlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
4.
|
O`z zimmasiga javobgarlik va mas’uliyat tuyg`usini olishlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5.
|
Tashkilotchilik faoliyatini zavq-shavq bilan ado etishlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
6.
|
Tashkilotchilik jarayonida o`zidan qoniqish hissini in’ikos qilishlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
7.
|
Tashkilotchilikni uddalashga bo`lgan layoqatlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
8.
|
Vaziyat va sharoitga nisbatan tashkilotchilikda muvaffaqiyatlilik yoki barqarorlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
9.
|
Tashkilotchilikda tezkorlik va samaradorlik sifatlarida uyg`unlik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
10.
|
Tashkilotchilikda ijodiylik va aql zakovatlilik
|
1
|
2
|
3
|
4
|
U1. Tashkilotchilikka qobiliyatlilik
-
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
1.
|
Tashkilotchilikka nisbatan qobiliyatlilik:
A) ko`pgina faoliyat turlariga
B) faqat yagona faoliyat turiga
|
1
|
2
|
3
|
4
|
2.
|
Faoliyat ishtirokchilarining yosh davrlariga bo`yicha tashkilotchilik qobiliyatida tafovutchilik
A) o`zidan katta yoshdagilarga
B) o`zining tengqurlariga
|
1
|
2
|
3
|
4
|
3.
|
Shaxslararo munosabatga mutanosiblik
A) distantsiya (bevosita shakliga)
B) kontakt (bevosita)
V) har ikkalasi ham
|
1
|
2
|
3
|
4
|
4.
|
Faoliyatni boshqarish uslubi bo`yicha
A) harakatli davomiy
B) faol jonli
V) sustkash, xotirjam
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5.
|
Boshqaruv psixologiyasiga ko`ra
A) demokrativ
B) liberal
V) avtokrativ
|
1
|
2
|
3
|
4
|
TAYANCH TUSHUNCHALAR.
Individ - odamga xos bo`lgan biologik tur ma’nosida.
Individuallik - odamni o`zigagina xos bo`lgan psixologik xususiyatlari.
Shaxs - ijtimoiy munosabatlarga kiruvchi, ongli faoliyat bilan shug`illanuvchi betakror odam.
Frustratsiya – shaxsning o`z muvaffaqiyatsizligini chuqur emotsional his qilishi, umidsizlik.
Komformlilik – shaxsiy fikr, munosabat, xatti-harakatga tashqi ta’sirini kiritish.
NAZORAT SAVOLLARI
Shaxs tushunchasiga tushuntirish bering.
«Individ», «Shaxs», «Individuallik» tushunchalari bir-biriga bog`liq, lekin qarama-qarshi emasligini tushuntiring.
Shaxs faolligining asosiy omili nima?
Shaxs konformligi deganda nimani tushunasi?
«O`z-o`ziga baho berish» tushunchasini izohlang.
Shaxsning frustratsion holati nima?
Shaxs taraqqiyotini harakatga keltiruv kuchlar nimalardan iborat?
O`quvchi shaxsni o`rganish metodlari haqida ma’lumot bering.
5 - MAVZU: MULOQOT
REJA:
Muloqot haqida tushuncha.
Muloqot qilishning asosiy turlari va tomonlari.
Muloqot insonlarning bir-birini tushunishi va idrok qilish sifatida.
Nutq va uning turlari.
1. Muloqot – bu ikki yoki undan ortiq kishilarning afektiv baholovchi xarakterda va bilish bo`yicha ma’lumot almashishdan iborat bo`lgan o`zaro ta’sir etishdir. Muloqotning tizimida o`zaro bir-biriga bog`liq jihatlari ajratiladi: kommunikativ, interaktiv va pertseptiv. 1. Muloqatning kommunikativ jihati bu muloqatdagi individlarni o`zaro ma’lumot almashinishidir. 2. Muloqotning interaktiv jihati bu individlar muloqatda nafaqat bilim va g`oyalar balki harakatlar bo`yicha ham o`zaro ta’sirini tashkil etishdan iborat. 3. Muloqatning pertseptiv jihati muloqot jarayonida o`zaro bir-birini idrok qilish orqali tushunishdir.
Demak, muloqot birgalikdagi xarakat extiejlaridan kelib chikadigan, aloka almashish, bir - biriga ta’sir etish, boshkalarni tushinish, odamlar urtasida kontakt urnatish va rivojlantirish jaraeni.
Muloqot hayot kechirishning bir shaklidir.
2. Muloqotning o`zaro birgalikdagi harakati va kommunikativ jihatdan tashqarida uning pertseptiv jihati munosabat ishtirokchilarining uning jarayonida amalga oshiriladigan o`zaro idrok etish yuzaga keladi. Taniqli psixolog S. L.Gubinshteyn shunday deb yozgan edi: “Kundalik hayotga odamlar bilan muomalaga kirisharkanmiz, biz ularning xulq - atvoriga mo`ljal olamiz. Negaki biz ularning tanqidiy ma’lumotlariga ma’lumotlari mohiyatini go`yo o`qib ya’ni mag`zini chaqib chiqamiz va shu yo`sinda kontekstda mujassamlashadigan matnning ichki psixologik jihati mavjud bo`lgan mazmunini aniqlaymiz”.
Bunday o`qish naridan beri tez yuz beradi, chunki tevarak atrofdagilar bilan muomala jarayonida avtomatik tarzda amal qiladigan psixologik ichki ma’no hosil bo`ladi.
Muomala prioretiv jihati bu kishining kishi tomonidan idrok etilishi, tushunilishi va baholanishi demakdir. Identifikatsiyalash - bir kishi ikkinchi kishini uning ta’rifini o`z ta’rifiga anglanilgan yoki anglanilmagan tarzda o`xshatilishi orqali tushinish usulidir.
Shaxslararo idrok etish jarayonida teskari aloqa, xabar beruvchi funktsiyani va o`zini - o`zi boshqarish funktsiyasini bajaradi. Steriotiplashtirish – xulq -atvor shakllarini tasniflash va ularni hozirgacha ma’lum va mashhur deb sanalgan ya’ni ijtimoiy qoliplarga mos keladigan hodisalar jumlasiga kiritish yo`li bilan ularning sabablarini o`zgartirishdan iboratdir. Ko`p hollarda insonlarning bir-birlarini idrok etishlari «ijtimoiy pertseptsiya» sifatida namoyon bo`ladi. Muloqotning bu jihati ijtimoiy pertseptsiya haqidagina emas, balki shaxslar aro pertseptsiya haqida hamdir. Inson jamiyatda shaxs sifatida qabul qilingani sari. Muloqotda ham shaxs sifatida namoyon bo`ladi. S.L.Rubenshteyn aytganidek: «Biz insonni tashqi xulq - atvoriga qarab o`qiymiz». «Boshqa odamni bila turib, o`rganayotgan individning o`zi ham shakllanadi» deb yozgan edi L.S.Egodskiy. Insonni inson tomonidan idrok etilishida kamida 2 kishi jalb qilingan bo`lishi lozim bo`lib, ularning ikkalovi ham faol sub’ektdir. O`zini boshqa inson tahlil qilishini o`z ichiga identifikatsiya va reflektsiyani kiritadi.
3. Odamlarda samarali muomala o`rnatish malakalarini tasodifiy ravishda tarkib topadi yoki ta’limning yordamchi maxsuli sifatida yuz beradi. Katta maktab yoshidagi o`quvchilar xulq - atvori qoidalariga bag`ishlangan ommabop adabiyotlarni o`qir ekan, muloqot madaniyatining ba’zi jihatlari bilan tanishadi. Lekin muomala malakalarini maxsus o`rgatilishi alohida bir vazifa bo`lib pedagog uchun uning qanchalik muhim ekanligini trening, ya’ni muomalaning mashq qilinishi bu vazifaning hal etish yo`llaridan biri sifatida namoyon bo`ladi. Sotsial psixologik trenining, ya’ni muomalaning mashq qilinishi bu vazifaning hal etish yo`llaridan biri sifatida namoyon bo`ladi. Sotsial psixologik trenining mazmunan ikki xil vazifani: 1. Muomalaning va shu jumladan pedagogik muomalaning umumiy qonuniyatlarini. 2. Pedagogik kommunikatsiyaning texnologiyasini egallash, ya’ni professional pedagogik muomala va malakalari shakllanishini o`z ichiga oladi. Psixologik pedagogik trenining shakllaridan yana biri tipik pedagogik vaziyatlarining misol uchun imtihonlarni modellashtiruvchi amaliy o`yinlari. Muomala trening, ya’ni muomalani mashq qilish o`qituvchilarni tayyorlash va malakasini oshirish sistemasida pedagogik ishning yangi shakli bo`lib, pedagogik ta’lim uchun juda istiqbolli hisoblanadi.
Bog`lanish lotincha son ya’ni “yaqinlashish” degan so`zdan olingan, munosabatga kiruvchilar o`rtasida ikki tomonlama aloqa bo`lishini taqoza etadi. Bunga erishish va uni ko`ngildagidek rivojlantirish sharti munosabatiga kirishuvi shaxslarni o`zaro bir-biriga hurmati va ishonchidan iboratdir. Agar pedagog o`z tarbiyalanuvchilariga ishonch va hurmat bilan munosabatda bo`lsa, u har qancha printsipial va talabchan bo`lgan taqdirda ham, uning eng arzimas tanbehlari ham ta’sirli bo`ladi.
Munosabat jarayonlari har doim va barcha vaziyatlarda ham sip – silliqgina va ichki qarama qarshiliklarsiz yuz beradi deb tasavvur qilishi yaramaydi. Ayrim vaziyatlarda bir-birini inkor etuvchi qadriyatlar, vaziyatlar va maqsadlarning mavjudligini aks ettiruvchi pozitsiyalar antoganizmi yuzaga chiqadiki, ba’zan bu o`zaro adovatni keltirib chiqaradi, shaxslararo majaro sodir bo`ladi. Majarolarning kelib chiqishiga, shuningdek munosabatga kiruvchilarning o`zaro birgalikda harakat qilishlariga g`ov bo`lgan va bartaraf etilmagan ma’naviy anglashilmovchiliklar ham sabab bo`ladi. Munosabatdagi ma’naviy anglashilmovchilik - bu aytilgan talabning, iltimosning, buyruqning ma’nosi munosabat bog`lashga sheriklar uchun muvofiq emasligidir. Bu hol ularning o`zaro hamjihatligi va birgalikda harakat qilish uchun to`sqinlik tug`diradi.
4. Har qanday ma’lumotni belgilar aniqrog`i belgilar tizimi orqali bilish mumkin. Kommunikativ jarayonida qo`llaniladigan bir necha belgilar tizimi mavjud. Bular verbal kommunikatsiya (nutq orqali) va noverbal (nutq bilan bog`liq bo`lmaydigan belgilar orqali) kommunikatsiyadir. Verbal kommunikatsiyada inson nutqi belgilar tizimi sifatida qo`llaniladi. Nutq inson tomonidan qo`llaniladigan tovushlar signallari yoki yozma belgilardan iborat bo`lib, ular orqali muloqotdan olingan ma’lumot qayta ishlanadi, saqlanadi va uzatiladi. Bu jarayon til orqali amalga oshiriladi. Til so`z belgilari tizimi bo`lib, u muloqot jarayonida psixik faoliyat mahsuli bo`lib yuzaga keladi.
Nutqni paydo bo`lishi va amalda qo`llanishini quyidagi sxemada ko`rish mumkin:
N
G`oya (fikr)
utqni idrok g`oyani
etish va uni fikrni
f
|