Tyuring testi

|
Tyuring testi
|
bet | 1/12 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 351,9 Kb. | | #143752 |
Bog'liq TYURING TESTI
TYURING TESTI
Tyuring testi Alan Tyuring tomonidan 1950 yilda Mind falsafiy jurnalida chop etilgan "Computing Machinery and Mind" nomli maqolasida taklif qilingan empirik testdir . Turing mashina o'ylay oladimi yoki yo'qligini aniqlashga kirishdi .
Ushbu testning standart talqini: “ Biror kishi bitta kompyuter va bir kishi bilan muloqot qiladi. Savollarga berilgan javoblarga asoslanib, u kim bilan gaplashayotganini aniqlashi kerak: odam yoki kompyuter dasturi. Kompyuter dasturining maqsadi odamni noto'g'ri tanlov qilishga undashdir ."
Barcha test ishtirokchilari bir-birlarini ko'ra olmaydilar. Agar sudya suhbatdoshlarning qaysi biri inson ekanligini aniq ayta olmasa, u holda mashina sinovdan o'tgan hisoblanadi. Mashinaning og'zaki tilni tan olish qobiliyatini emas, balki aql-idrokini tekshirish uchun suhbat "faqat matn" rejimida, masalan, klaviatura va ekran (vositachi kompyuter) yordamida amalga oshiriladi. Sudya javob tezligiga qarab xulosa chiqara olmasligi uchun yozishmalar nazorat qilinadigan vaqt oralig'ida amalga oshirilishi kerak. Tyuring davrida kompyuterlar odamlarnikidan sekinroq edi. Endi bu qoida ham zarur, chunki ular odamlarga qaraganda tezroq reaksiyaga kirishadilar.
Sun'iy intellekt bo'yicha tadqiqotlar 1956 yilda boshlangan bo'lsa-da , uning falsafiy ildizlari o'tmishga borib taqaladi . Mashina fikrlay oladimi degan savol uzoq tarixga ega. Bu dualistik va materialistik qarashlar o'rtasidagi farqlar bilan chambarchas bog'liq . Dualizm nuqtai nazaridan fikr moddiy emas (yoki hech bo'lmaganda moddiy xususiyatlarga ega emas) va shuning uchun aqlni faqat jismoniy tushunchalar yordamida tushuntirib bo'lmaydi. Boshqa tomondan, materializm ongni jismonan tushuntirish mumkinligini ta'kidlaydi va shu bilan sun'iy ravishda yaratilgan aqllar imkoniyatini ochiq qoldiradi.
1936 yilda faylasuf Alfred Ayer boshqa onglarga oid keng tarqalgan falsafiy savolni ko'rib chiqdi: boshqa odamlar biz kabi ongli tajribaga ega ekanligini qaerdan bilamiz? Ayer o'zining "Til, haqiqat va mantiq" kitobida ongli odam va ongsiz mashinani ajratish algoritmini taklif qildi: "Men aqlli bo'lib ko'rinadigan ob'ekt aslida aqlli mavjudot emas, balki shunchaki aqlli mavjudotdir, deb aytishim mumkin bo'lgan yagona asos. ahmoq mashina, u ongning mavjudligi yoki yo'qligi aniqlanadigan empirik sinovlardan birini o'tolmaydi. Bu bayonot Turing testiga juda o'xshaydi, ammo Tyuring Ayerning mashhur falsafiy klassikasidan xabardormi yoki yo'qmi, aniq ma'lum emas.
50 yildan ortiq vaqt o'tganiga qaramay, Tyuring testi o'z ahamiyatini yo'qotmadi. Ammo hozirgi vaqtda sun'iy intellekt bo'yicha tadqiqotchilar Tyuring testidan o'tish muammosini hal qilish ustida deyarli ishlamayaptilar, chunki tabiiy intellekt tashuvchilardan birini takrorlashdan ko'ra aqlning asosiy tamoyillarini o'rganish muhimroq deb hisoblaydilar. Xususan, "sun'iy parvoz" muammosi aka-uka Raytlar va boshqa tadqiqotchilar qushlarga taqlid qilishni to'xtatib, aerodinamikani o'rganishni boshlagandan keyingina muvaffaqiyatli hal qilindi. Aeronavtika bo'yicha ilmiy-texnikaviy ishlarda ushbu bilim sohasining maqsadi "parvozlarida kaptarlarni juda eslatuvchi, hatto haqiqiy qushlarni ham alday oladigan mashinalarni yaratish" deb belgilanmagan. Alan Turing 1956 yilga kelib, ingliz olimlari 10 yil davomida "mashina razvedkasi" ni tadqiq qilishdi. Bu savol Test nomini olgan Alan Tyuringni o'z ichiga olgan Britaniya kibernetistlari va elektronika tadqiqotchilarining norasmiy guruhi bo'lgan Ratio Club a'zolari o'rtasida keng tarqalgan muhokama mavzusi edi.
Tyuring, ayniqsa, kamida 1941 yildan beri mashina razvedkasi muammosi bilan shug'ullangan. Uning "kompyuter razvedkasi" haqidagi eng dastlabki murojaatlaridan biri 1947 yilda qilingan. Tyuring o'zining "Aqlli mashinalar" ma'ruzasida mashinaning aqlli xatti-harakatini namoyon qilishi mumkinmi degan savolni o'rganib chiqdi va ushbu tadqiqotning bir qismi sifatida u keyingi tadqiqotlariga asos bo'lishi mumkin bo'lgan narsalarni taklif qildi: "Mashinani loyihalash qiyin emas. shaxmatni yaxshi o‘ynay oladi. Keling, uchta odamni olaylik - eksperiment sub'ektlari. A, B va C. A va C shaxmatni yomon o'ynasin, B esa mashina operatori bo'lsin. […] Ikkita xona, shuningdek, harakatlarni bildirish uchun ba'zi mexanizmlar ishlatiladi. Ishtirokchi C yoki A bilan yoki mashina bilan o'ynaydi. Ishtirokchi C kim bilan o'ynayotganiga javob berish qiyin bo'lishi mumkin.
Shunday qilib, 1950 yilda u o'zining "Hisoblash mashinalari va razvedka" maqolasini nashr etganida, Tyuring ko'p yillar davomida sun'iy intellekt imkoniyatlarini ko'rib chiqdi. Biroq, bu maqola Tyuringning ushbu kontseptsiyaga bag'ishlangan birinchi maqolasi edi.
Tyuring o‘z maqolasini shunday so‘z bilan boshlaydi: “Men “Mashinalar fikrlay oladimi?” degan savolni ko‘rib chiqishni taklif qilaman”. Uning ta'kidlashicha, bu masalaga an'anaviy yondashuv birinchi navbatda "mashina" va "razvedka" tushunchalarini aniqlashdir. Tyuring esa boshqa yo'lni tanladi; o'rniga u asl savolni boshqa "asl bilan chambarchas bog'liq bo'lgan va nisbatan aniq ma'noda aytilgan" bilan almashtirdi. Aslida, u "Mashinalar o'ylaydimi?" Degan savolni almashtirishni taklif qiladi. Savol: "Mashinalar biz (o'ylaydigan mavjudotlar) qila oladigan narsani qila oladimi?" Tyuringning ta'kidlashicha, yangi savolning afzalligi shundaki, u "insonning jismoniy va intellektual qobiliyatlari o'rtasida aniq chegarani tortadi".
Ushbu yondashuvni namoyish qilish uchun Tyuring "Taqlid o'yini" partiya o'yinidan ilhomlangan testni taklif qiladi. Ushbu o'yinda erkak va ayol alohida xonalarga yuboriladi va mehmonlar ularga bir qator yozma savollar berish va ularga yozilgan javoblarni o'qish orqali ularni ajratishga harakat qilishadi. O'yin qoidalariga ko'ra, erkak ham, ayol ham mehmonlarni hamma narsa aksincha ekanligiga ishontirishga harakat qiladi. Turing o'yinni quyidagicha qayta ishlashni taklif qiladi: “Endi savol beraylik, agar bu o'yinda A rolini mashina o'ynasa nima bo'lar edi? Savol beruvchi erkak va ayol bilan o'ynagandek tez-tez xato qiladimi? Ushbu savollar asl "Mashina o'ylay oladimi?"
Xuddi shu hisobotda Tyuring keyinchalik faqat kompyuter va odam bilan suhbatlashadigan sudyani o'z ichiga olgan "ekvivalent" muqobil formulani taklif qiladi. Ushbu formulalarning hech biri bugungi kunda eng yaxshi ma'lum bo'lgan Tyuring testining versiyasiga to'liq mos kelmasa-da, 1952 yilda olim uchinchisini taklif qildi. Turing BBC radiosida muhokama qilgan testning ushbu versiyasida hakamlar hay'ati kompyuterga savollar beradi va kompyuterning vazifasi hakamlar hay'atining muhim qismini uning aslida inson ekanligiga ishonishdir.
Tyuringning maqolasi taklif qilingan 9 ta masalani ko'rib chiqadi, ular maqola birinchi nashr etilganidan beri ko'tarilgan sun'iy intellektga qarshi barcha asosiy e'tirozlarni o'z ichiga oladi.
|
| |