nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
İşləmə prinsipi - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

114
seli əmələ gətirir. Bu maqnit seli hər iki dolağı kəsir və on-
larda elektrik hərəkət qüvvəsini (EHQ) induksiyalayır. Do-
laqlarda sarğılar sayı müxtəlif olduğundan, onlarda induk-
siyanın EHQ-ri qiymətcə bir-birindən fərqlənir. Sarğılar
sayı çox olan dolaqda induksiyalanan EHQ-nin qiyməti bö-
yük, sarğılar sayı az olan dolaqda isə EHQ-nin qiyməti ki-
çik olacaqdır.
Birinci dolaqda induksiyalanan EHQ təxminən tətbiq
olunan gərginliyə bərabər və onu tam müvazinətləşdirir.
İkinci dolağa (2) müxtəlif elektrik enerjisi tələbediciləri
qoşurlar. Bu qoşulan tələbedicilər transformatorun yükü
adlanır. İkinci dolaqda induksiyalanan EHQ təsirindən
I
2
cərəyanı əmələ gəlir və sıxaclarda
U
2
gərginliyi yaranır.
İkinci dolaqda
yaranan
I
2
,
U
2
cərəyan, gərginlik birinci do-
laqda yaranan
I
1
,
U
1
cərəyan, gərginlikdən fərqləndiyinə
görə transformatorda elektrik enerjisinin parametrlərinin
dəyişməsi baş verir.
Yəni şəbəkədən birinci dolağa verilən
U
1
gərginlikli və
I
1
cərəyanlı elektrik enerjisi maqnit sahəsi vasitəsi ilə
U
2
gərginliklə və
I
2
cərəyanla ikinci dolağa ötürülür.
Transformatoru sabit cərəyan mənbəyinə qoşmaq ol-
maz. Əgər transformatorun birinci dolağını sabit cərəyan
mənbəyinə qoşsaq, onda onun maqnit keçiricisində zamana
görə qiyməti və istiqaməti sabit maqnit seli yaranır. Bu
səbəbdən birinci və ikinci dolaqda qərarlaşmış rejimdə
EHQ-ri induksiyalanmır, buna görə də elektrik enerjisi bi-
rinci dövrədən ikinci dövrəyə ötürülmür. Bu cür
rejim
transformator üçün çox qorxuludur, çünki
birinci dolaqda
EHQ
E
1
induksiyalanmadığından ondan axan cərəyan
I
1
=
U
1
/
R
1
ancaq dolağın nisbətən çox da böyük
olmayan
R
1
aktiv müqaviməti ilə məhdudlaşdığına görə çox böyük qiy-
mətə malik olur. Dolağın zədələnməməsi üçün bu cərəyanı
dolaqdan buraxmaq olmaz.
Şək. 6.9. Orta güclü yağlı transformator

Bog'liq 23 07 2021 12 28 47 271 3708419 Elektrik maşınları (1)
Şək. 6.9. Orta güclü yağlı transformator : 1 – termometr; 2 –yüksək gərginlik dolağınin çıxışları; 3 – al-
çaq gərginlik dolağının çıxışları; 4 və 6 – yağ doldurmaq ücün
tıxaclar; 5 – səviyyə göstəricisi; 7– genişləndirici; 8 – nüvə;
9 – alçaq gərginlik dolağı; 10 – yüksək gərginlik dolağı;
11 –yağ boşaltmaq ücün tıxaç; 12 – yağ ücün çən; 13 – yağı
soyutmaq ücün borular
124
hazırlanır. Burada yanmayan maye dielektrik kimi izolya-
siya xassəsinə və soyutma qabiliyyətinə görə mineral trans-
formator yağına yaxın lakin oksidləşməyən və kimyavi da-
yanıqlı sovtol maddəsindən istifadə edilir. Bu növ soyudul-
ma sistemli transformatorlar (
H ,
HD ) yanğına görə təhlü-
kəsiz olduqlarından örtülü binalarda (ictimai xarakterli
binalar) yanğın və partlayış təhlükəsi olan yerlərdə və s.
quraşdırılır. Bunlar 160...2500
kVA gücdə, 6 və 10
kV gərginlikdə buraxılır.
6.4. Transformatorun nominal kəmiyyətləri Transformatorun nominal kəmiyyətləri – güc, gərginlik,
cərəyanlar, tezlik və s. onu hazırlayan zavod tərəfindən
transformatorun gövdəsində bərkidilmiş lövhəcikdə gös-
tərilir. Transformatorun zavod lövhəciyində göstərilən re-
jimi onun nominal iş rejimi adlanır.
Transformatorun nominal gücü dedikdə onun tam gücü
nəzərdə tutulur: Birfazalı transformatorlar üçün
S nom =
U 1nom ·
I 1nom , üçfazalı transformatorlar üçün
S nom =
3
U 1xnom ·
I 1xnom . Transformatorların faydalı iş əmsalı çox böyük ol-
duğundan, hər iki dolağın gücləri bir – birinə bərabər qə-
bul edilir:
S 2 ≈
S 1 =
S nom . Lövhədə kilovolt-amperlə (
kVA )
göstərilir. Nominal gərginlik dedikdə transformatorun hər
bir dolağının nominal gərginliyi başa düşülür. Əgər
U 1xnom =
const onda ikinci tərəf dolağının nominal gücdə gərginliyi
yükün xarakterindən asılı olacaqdır. Ona görə bu qeyri
müəyyənlikdən qurtarmaq üçün ikinci tərəf dolağının no-
minal gərginliyi dedikdə onun yüksüz işləmə rejimindəki
(
I 2 =
0 ) gərginliyi başa düşülür.
Nominal güc və nominal gərginliyin qiymətlərinə görə
hesablanmış və lövhəcikdə göstərilmiş nominal birinci və
ikinci tərəf dolaqlarının xətt cərəyanları (
I 1xnom ,
I 2xnom ) trans-
formatorların nominal cərəyanları adlanır. Güc, gərginlik
125
və cərəyandan əlavə transformatorun lövhəciyində gidalan-
dırıcı gərginliyin tezliyi, dolaqların birləşmə sxemi və qru-
pu, qısa qapanma gərginliyi, iş rejimi (uzun müddətli, qısa
müddətli), tam kütləsi göstərilir.
Site Reach (sayt auditoriyasi soni) -

|
Site Reach (sayt auditoriyasi soni) -
|
bet | 173/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiSite Reach (sayt auditoriyasi soni) - ma’lum vaqt davomida saytga tashrif buyurgan noyob tashrif buyuruvchilar soni.
Site Session (tashrif, saytga tashrif buyurish) - foydalanuvchining saytga tashrifining xarakteristikasi. Bu ma’lum bir vaqt ichida bitta foydalanuvchi tomonidan bajarilgan server so‘rovlari qatori sifatida belgilanadi. Sessiya davomida foydalanuvchi saytning turli sahifalariga kira oladi, uning har bir so‘rovi server jurnal fayllarida aks etadi. Agar 30 daqiqada serverdan yangi so‘rovlar kelmasa, sessiya yakunlandi deb hisoblanadi va foydalanuvchi tomonidan 31 daqiqadan so‘ng qayta tiklanish yangi tashrif sifatida qabul qilinadi. Ikki xususiyat ushbu parametr bilan chambarchas bog‘liq: sessiya vaqti (foydalanuvchi tomonidan saytda sarflangan vaqt) va sessiya chuqurligi, yoki sahifa ko‘rinishi (har bir seansda foydalanuvchi tomonidan ko‘rilgan sahifalar soni). Ushbu parametrlarning kombinatsiyasi "foydalanuvchining qiziqish chuqurligi" deb nomlanadi.
SSL, Secure Socket Layer - Netscape protokoli ma’lumotlarni uzatish uchun shifrlash va autentifikatsiyani qo‘llabquvvatlash orqali Internet tranzaktsiyalarini himoya qiladi. Hozirgi vaqtda, amalga oshirishning arzonligi tufayli, bu eng keng tarqalgan.
Web-page (web-sahifa) - web-saytning ajralmas qismi. Fizik jihatdan, bu HTML-fayl. Unda JAVA tilidagi matnlar, rasmlar, skriptlar va boshqa veb-elementlar bo‘lishi mumkin. Sahifani statik yoki dinamik ravishda yaratish mumkin. Freymlar uchun har bir freym alohida sahifa deb hisoblanadi.
Web-site - ma’nosi birlashtirilgan va jismonan bitta serverda joylashgan veb-sahifalar to‘plami.
WWW, World Wide Web - Internetga to‘liq ulanishni talab qiladigan va web-serverlarda taqdim etilgan tarkibiy narsalar - video, audio, grafika, matn va boshqalar bilan o‘zaro ta’sir o‘tkazish imkonini beradigan to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish xizmati, o‘zaro aloqa gipermatn (HTTP) uzatish protokoli yordamida mijoz - server mexanizmi tomonidan amalga oshiriladi.
|
| |
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - bet 77

Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti
23 07 2021 12 28 47 271 3708419 Elektrik maşınları (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti
|
Çevrilmiş transformator - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

Çevrilmiş transformator
. Transformasiya əmsalının
böyük qiymətlərində transformatorun birinci və ikinci tərəf
dolaqlarının cərəyanları, gərginlikləri, EHQ-ləri və müqa-
vimətləri bir – birindən kəskin sürətdən fərqlənirlər. Bu
transformatorda baş verən proseslərin kəmiyyətcə öyrənil-
məsini çətinləşdirir. Məsələn, transformasiya əmsalı çox
böyük olduqda vektor diaqramında eyni bir miqyasda
transformatorun birinci və ikinci tərəf dolaqlarının kəmiy-
yətlərini göstərmək praktiki olaraq mümkün olmur. Bu
çətinliyi aradan qaldırmaq üçün transformatorun ikinci tə-
rəf dolağının kəmiyyətlərini birinci tərəf dolağının sarğılar
sayına gətirirlər. Bu çevrilmənin mahiyyəti ondan ibarətdir
ki, real transformator transformasiya əmsalı vahidə bəra-
dbər olan (
n
t
=1) ekvivalent transformatorla əvəz edilir
(şəkil 7.7, a ; b).
Transformasiya əmsalının vahidə bərabər qəbul edilmə-
sinin mənası, onun ikinci tərəfinin sarğılar sayını birinci tə-
rəfin sarğılar sayına bərabərləşdirmək deməkdir (
W
1
=W
2
).
Sarğılar sayı
W
2
=W
1
bərabər olan ekvivalent transformator
çevrilmiş transformator adlanır.
I
1
U
1
W
1
I
'
2
U
'
2
b)
1
2
W
W
=
I
1
U
1
W
1
W
2
I
2
U
2
a)
Şək. 7.7. Real (a) və çevrilmiş transformatorun (b)
elektrik kəmiyyətləri
139
Çevirmə əməliyyatının iki şərti vardır: bunlardan birin-
cisi çevirmə zamanı aktiv və reaktiv güc itkiləri dəyişməz
qalır, ikinci isə gərginlik və cərəyan şiddəti arasındakı faza
bucağının eyni qalmasından ibarətdir.
İkinci tərəfdən birinci tərəfə cevirilmiş bütün kəmiy-
yətlərin şərti işarələrini həriflərin üstündə ştrixlər qoy-
maqla işarə edirlər (
2
,
2
,
2
r
,
2
x
və s.).
Çevrilmiş kəmiyyətlərin təyini (
1
2
W
W
=
):
t
n
Е
W
W
E
E
E
=
=
=
2
2
1
2
1
2
.
Analoji olaraq birinci tərəfə köçürülmüş gərginlik
t
n
U
U
2
2
=
.
Çevrilmiş cərəyan şiddətini təyin etmək üçün çevrilmiş
transformatorun ikinci tərəf dolağının MHQ real transfor-
matorun ikinci tərəf dolağının MHQ bərabər olması şər-
tindən istifadə etmək olar:
2
2
1
2
W
I
W
I
=
,
buradan
t
n
I
W
W
I
I
1
2
1
2
2
2
=
=
.
(7.19)
Bu zaman ikinci tərəf dolağının gücü dəyişmir:
2
2
2
2
2
2
1
I
U
n
I
n
U
I
U
t
t
=
=
. (7.20)
Çevrilmiş aktiv və induktiv müqaviməti çevirmə zama-
nı aktiv və reaktiv güc itkilərinin sabitliyi şərtindən təyin
edirik:
140
2
2
2
2
2
2
)
(
r
I
r
I
=
;
2
2
2
2
2
2
)
(
x
I
x
I
=
,
bu bərabərliklərdən
2
2
2
2
2
=
I
I
r
r
;
2
2
2
2
2
=
I
I
x
x
,
və ya
;
2
2
2
r
n
r
t
=
2
2
2
x
n
x
t
=
.
Onda çevrilmiş transformatorun ikinci tərəf dolağının
tam müqaviməti
2
2
2
Z
n
Z
t
=
.
Əgər transformatorun ikinci tərəf dolağına qoşulan yü-
kün müqaviməti Z
yük
olarsa, onda analoji olaraq yaza bi-
lərik:
йцк
йцк
Z
n
Z
t
2
=
.
Yuxarıda göstərilənləri nəzərə almaqla çevrilmiş trans-
formatorun iş prosesini təsvir edən tənliklər aşağıda göstə-
rilən şəkli alır :
1
1
1
1
Z
I
E
U
+
−
=
;
(7.21)
2
2
2
2
Z
I
U
E
−
=
; (7.22)
12
2
1
I
I
I
=
+
. (7.23)
İkinci tərəf dolağının çevrilmiş kəmiyyətləri eyni za-
manda hesabat üçün əlverişli transformatorun əvəz sxe-
mini qurmağa imkan verir.
|
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc - bet 48

82
natijaga ta’siri alohida-alohida aniqlanadi, hisoblangan ta’sir miqdorlari
o‘zaro qo‘shib yoki ayrilganda (bu holat vaziyatga ko‘ra amalga
oshiriladi) yakuniy natijani o‘zgarish miqdoriga teng bo‘ladi. Mana shu
tartibdagi hisob-kitoblar zanjirli bog‘lanish usuliga xos bo‘lib, uning
mazmunini tashkil etadi. Zanjirli bog‘lanish usuli mohiyatini amaliy
misolda yanada yaqqolroq ko‘rish mumkin.
19-jadval ma’lumotlaridan ko‘rinib turibdiki korxonada jami
material xarajatlari rejaga nisbatan haqiqatda 120,0 ming so‘mga ko‘p
bo‘lgan. Ushbu natijaviy ko‘rsatkich o‘zgarishiga material miqdori
hamda bir dona material bahosining o‘zgarishi ta’sir ko‘rsatgan. Bu ikki
omil ta’sirini hisoblash uchun quyidagi hisoblash ishlari bajariladi.
19-jadval
Şək. 9.2. Dolaqlar - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

174
dövrə olmur. Onda maqnitləşdirici cərəyan
i
0
sinusoidal,
maqnit selinin əyrisi isə təhrif olunub yastılaşmış
forma-
da alınır (şək. 9.2,b). Bu halda maqnit seli üçüncü harmo-
nikalara malik olur və belə selin induksiyaladığı faza
E.H.Q-ləri də qeyri-sinusoidal alınır. Maqnitləşdirici cərə-
yanın sinusoidallığı şəraitində
=ƒ
(
t
) əyrisinin qurulması
şəkil 9.2,v -də göstərilmişdir.
Qeyd etmək lazımdır ki, üççubuqlu
transformatorlarda
əmələ gələn faza maqnit sellərinin üçüncü harmonikaları
Ф
A3
,
Ф
B3
,
Ф
C3
maqnit keçiricisi üzrə qapana bilmir, çünki
onlar cərəyanların üçüncü harmonikaları
kimi analoji ola-
raq zamana görə üst-üstə düşür və beləliklə, istənilən hər
biranda maqnit keçiricisi üzrə qarşı - qarşıya yönəlmiş olur
(şəkil 9.3).
BIOS haqida bilishingiz kerak bo'lgan hamma narsa

|
BIOS haqida bilishingiz kerak bo'lgan hamma narsa
|
bet | 56/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishBIOS haqida bilishingiz kerak bo'lgan hamma narsa
113
Asosiy kirish chiqish tizimidan iborat bo'lgan BIOS, anakartdagi
kichik xotira kartasida saqlanadi. Qurilmaning qanday ishlashini o'zgartirish yoki muammolarni bartaraf etishda yordam berish uchun BIOS-ga kirishingiz mumkin.
Bu POST uchun javobgar bo'lgan BIOS va shu bilan kompyuterni
ishga tushirishda birinchi dasturiy ta'minotni ishlab chiqaradi.
BIOS firmware dasturi vaqtinchalik emas, ya'ni uning sozlamalari qurilmadan quvvat olib tashlanganidan keyin ham saqlanadi va qayta tiklanadi.
Eslatma: BIOS by-os sifatida belgilanadi va ba'zida tizim BIOS, ROM BIOS yoki PC BIOS deb ataladi. Biroq, u noto'g'ri ravishda BASIC yoki Operatsion tizimida yaratilgan. BIOS, kompyuterni yuklash va klaviatura nazorati kabi bir qator asosiy funksiyalarni bajarish haqida ma'lumot beradi.
BIOS shuningdek, qattiq disk , floppy disk, optik haydovchi, protsessor, xotira va h.k. kabi qo'shimcha qurilmalarni aniqlash va sozlash uchun ishlatiladi.
BIOSga qanday kirish mumkin?
BIOSga BIOS Setup Utility dasturi orqali kirish va sozlash
mumkin. BIOS Setup Utility, BIOS'un barcha maqsadga muvofiq maqsadlari uchun. BIOS-dagi mavjud bo'lgan barcha variantlar BIOS Setup Utility orqali sozlanishi.
Windows kabi operatsion tizimdan farqli o'laroq, diskda tez-tez yuklab olinadigan yoki olinadigan va foydalanuvchi yoki ishlab chiqaruvchi tomonidan o'rnatilishi kerak bo'lgan BIOS, kompyuterni sotib olganida oldindan o'rnatiladi.
BIOS Setup Utility dasturiga kompyuteringiz yoki anakart maketi va modeliga qarab turli xil usullarda kirish mumkin. Yordam olish uchun BIOS Setup Utility dasturiga qanday kirish mumkinligini ko'ring.
BIOS mavjudligi
Barcha zamonaviy kompyuter anakartlarda BIOS dasturiy
ta'minoti mavjud.
Kompyuter tizimlarida BIOSga kirish va konfiguratsiya har qanday operatsion tizimga bog'liq emas, chunki BIOS anakart apparatining bir qismi. Kompyuter operatsion tizimi muhiti tashqari barcha BIOS funksiyalarida Windows 10 , Windows 8 , Windows
114
7 , Windows Vista , Windows XP , Linux, Unix yoki hech qanday
operatsion tizimni ishlayotganligi ahamiyatga ega emas.
|
| |
Iqtisodiy tahlilda o‘rtacha miqdorlardan foydalanish

2.7. Iqtisodiy tahlilda o‘rtacha miqdorlardan foydalanish Iqtisodiy tahlilda xususiydan umumiyga, tasodifdan qonuniyatga
o‘tishda mutlaq, nisbiy ko‘rsatkichlar bilan birgalikda o‘rtacha
miqdorlar asosida voqeliklarni o‘rganish ham muhim rol o‘ynaydi,
chunki, ushbu usulda bir xil turdagi yalpi ya’ni ko‘p sonli iqtisodiy
voqeliklar matematik hisob-kitoblar bilan yagona o‘rtacha miqdorga
keltiriladi. Bu jarayonda bir turdagi yalpi voqeliklarni o‘ziga xos
xususiyati hamda jihatlariga jiddiy e’tibor qaratiladi, chunki,
voqeliklarni har tomondan bir xil bo‘lishi bu borada kelib chiqishi
mumkin bo‘lgan tasodifiy holatlarni oldini oladi. Natijada o‘rtacha
miqdorlarning aniqligi yanada oshadi. O‘rtacha miqdorlarni keltirib
chiqarishda zaruriyat yoki talabga ko‘ra turli xil hisob-kitob shakllari –
o‘rtacha arifmetik, o‘rtacha kvadratik, o‘rtacha xronologik, o‘rtacha
geometrik va shu kabilardan foydalaniladi. Bir turdagi ko‘p sonli
voqealarni o‘rtacha miqdori va ularni o‘zgarishini bilish o‘rganilayotgan
iqtisodiy jarayonlar rivojlanishining umumiy yo‘nalishi hamda
qonuniyligini aniqlashda muhim ahamiyatga ega.
IT da turli o‘rtacha miqdorlar qo‘llaniladi. Ular quyidagilardir (16-
jadval):
75
16-jadval Iqtisodiy tahlilda qo‘llaniladigan o‘rtacha miqdorlar O‘rtacha arifmetik (Oddiy) N X N X X X X n S
=
+
+
+
=
...
2
1
X voqeliklar bir yoki teng marta
takrorlangan paytda qo‘llaniladi.
Misol uchun, ishchilarning (N)
o‘rtacha ish haqini (X) topish.
O‘rtacha
Ommaviy BIOS ishlab chiqaruvchilari

|
Ommaviy BIOS ishlab chiqaruvchilari
|
bet | 57/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishOmmaviy BIOS ishlab chiqaruvchilari
Quyidagilardan ba'zilari ko'proq mashhur BIOS sotuvchisi:
Feniks Texnologiyalari
IBM Dell
Gateway
BYOSOFT
Amerika Megatrends (AMI)
Insyde dasturiy ta'minot
Eslatma: Award Software, General Software va Microid Research
Feniks Technologies tomonidan sotib olingan BIOS sotuvchisi bo'ldi.
BIOS-dan qanday foydalaniladi?
BIOS o'rnatish dasturidan o'zgartirilishi mumkin bo'lgan bir qator
apparat konfiguratsiya parametrlarini o'z ichiga oladi. Ushbu o'zgarishlarni saqlash va kompyuterni qayta boshlash BIOSga kiritilgan o'zgarishlarni qo'llaydi va BIOSning apparatning ishlashini ko'rsatadigan usulni o'zgartiradi.
BIOS tizimlarida aksariyat narsalarni bajarishingiz mumkin:
❖ Boot Orderni o'zgartiring;
❖ BIOS O'rnatishning standart sozlamalarini tiklash;
❖ BIOS parolini olib tashlang;
❖ BIOS parolini yaratish;
❖ Sana va vaqtni o'zgartirish;
❖ Floppy diskini sozlamalarini o'zgartiring;
❖ Ruxsat etilgan haydovchi sozlamalarini o'zgartiring;
❖ CD / DVD / BD Disk sozlamalarini o'zgartirish;
❖ Xotira hajmini ko'rish;
❖ Boot Up NumLock Status ni o'zgartiring;
❖ Kompyuterning logotipini yoqing yoki o'chiring;
❖ Quvvatni tezkor tekshirishni yoqish yoki o'chirish (Post);
❖ CPU ichki keshini yoqish yoki o'chirish;
❖ BIOS-ni keshlashni yoqish yoki o'chirish;
❖ CPU sozlamalarini o'zgartiring; ❖ Xotira sozlamalarini o'zgartirish;
❖ Tizimdagi kuchlanishlarni o'zgartirish;
115
❖ RAIDni yoqish yoki o'chirish;
❖ USB-ni yoqish yoki o'chirish;
❖ IEEE1394 ning ichki versiyasini yoqing yoki o'chiring
❖ Onboard Audio funksiyasini yoqish yoki o'chirish;
❖ On Floppy Controllerni yoqish yoki o'chirish;
❖ Onboard Seriya / Parallel Portlarni yoqish yoki o'chirish;
❖ ACPIni yoqish yoki o'chirib qo'yish;
❖ ACPI to'xtatib turini o'zgartirish;
❖ Quvvat tugma funksiyasini o'zgartirish;
❖ Power-on sozlamalarini o'zgartirish;
❖ Ko'p ekranli sozlashlarda qaysi displeyni birinchi ishga
tushirganligini o'zgartirish;
❖ Kengaytirilgan tizim konfiguratsion ma'lumotlarini (ESCD)
tiklash;
❖ Tizim resurslarining BIOS boshqaruvini yoqish yoki o'chirish;
❖ Fan tezligi sozlamalarini o'zgartiring;
❖ CPU va tizim haroratini ko'rish;
❖ Fan tezligini ko'rish;
❖ Tizimning kuchlanishlarini ko'rish.
|
| |
Şək. 6.8. Quru transformator - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

122
sitəsilə dolaqlara və maqnit keçiricisinə hava seli üfürülür.
Hava seli ilə üfürülən quru transformatorun şərti işarəsi
(
CD
) göstərilir.
Güc transformatorları, ən çox yağla soyudulan qurulu-
şlu hazırlanır. Bu transformatorların (
M
) özəyi və ya çıxa-
rıla bilən hissəsi, yəni üzərində yerləşdirilmiş dolaqlarla
birlikdə maqnit keçiricisi diqqətlə təmizlənmiş
mineral
transformator yağı ilə dolu çənə qoyulur (şək. 6.9). Trans-
formator yağı dolaqların və maqnit keçiricisinin istiliyini
alır və transformatorun çəninin divarları vasitəsilə
xarici
mühitə verir, transformatorun yaxşı soyudulmasına səbəb
olur. İstilik ötürmə prosesini gücləndirmək üçün transfor-
matorun ötürmə soyuma səthini mümkün qədər böyütmək
lazımdır. Buna görə transformator çəninin divarlarını ya
radiator kimi qabırğalı, ya da borulu hazırlayırlar.
Transformator çəninə doldurulmuş yağ, yaxşı soyuducu
olmaqla bərabər, həm də yaxşı izolyasiya qabiliyyətinə
malikdir. Transformator yağı dolaqların izolyasiya dərə-
cəsini yüksəldir. Buna görə yağın tərkibi kimyəvi
olaraq
təmiz (turşu, qələvi, kükürd və s. olmamalıdır) və rütübət-
siz olmalıdır. Buna görə istismara buraxmamışdan əvvəl
transformator yağını diqqətlə mexaniki və kimyəvi qatışıq-
lardan təmizləmək və qurutmaq, istismar zamanı isə onun
turşulaşmasının qarşısını almaq lazımdır. Bu səbəbdən
gücü 25
kVA
-dan böyük transformatorlarda əsas çəndən
başqa bir əlavə çəndə (şək.6.9) quraşdırılır. Genişləndirici
adlanan bu çənin vəzifəsi transformatorun əsas çənində
olan yağı həmişə hidrostatik təzyiq altında saxlamaq və
onun hava ilə toxunma səthini azaltmaqdır. Bu da yağın tez
çirklənməsinin və nəmlənməsinin qarşısını alır.
Bundan
əlavə, iş zamanı genişlənən yağın səviyyəsinin qalxıb-
düşməsinə imkan yaratmaq üçün yenə də həmin çəndən
istifadə olunur. Transformatorun genişləndiricisi onun üst
qapağından yuxarı, yan tərəfdə yerləşdirilir və kiçik diame-
trli boru vasitəsilə əsas çən ilə əlaqələndirilir.
123
Çox böyük güclü 10000...63000
kVA
transformatorlarda
əmələ gələn istilik miqdarı o qədər güclü olur ki, onu təbii
soyutma üsulu ilə xarici mühitə ötürmək çətin olur. Belə
hallarda süni soyudulma üsullarından istifadə edilir.
1. Transformatorun çənindən, çox isti yağ nasos vasitə-
silə çəkilib xüsusi soyuducunun içərisindən keçirilir və so-
yudulduqdan sonra təkrar transformatorlara verilir (
MD
təyinatlı transformatorlarda).
2. Yağ ilə soyudulan transformatora xüsusi
ventilyator
vasitəsi ilə soyuq hava vurulur və bununla onun soyudul-
ması prosesi gücləndirilir (
MD
təyinatlı
transformatorlar-
da).
Transformator yağının partlayıcı qazlar hasil etməsi və
tez yana bilməsi kimi nöqsanlarını aradan qaldırmaq üçün
transformator yağını əvəz edən yanmayan maye dielek-
trikdən istifadə edilir. Bu tip transformatorlar (
H
,
HD
) yan-
mayan maye dielektriklə tam doldurulmuş kip bağlı çənli
Multimedia IT tizimlari - This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination...

|
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
bet | 51/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishMultimedia IT tizimlari
Zamonaviy ICLAR axborot va ma'lumotlarni kiritish, qayta
ishlash, taqdim etish va saqlash uchun turli xil formatlar va apparat qurilmalari bilan ajralib turadi. Bu matn, jadvallar, grafikalar, ovoz, tekis va zo grafikalari, animatsiyalar, videolar. Ma'lumotlarni taqdim etish va saqlashning raqamli texnologiyalarini rivojlantirish birinchi navbatda majburiydir.
Reklama sohasida multimedia texnologiyalaridan foydalanish
istiqbollari
Ushbu bobni o'rganish natijasida talaba quyidagilarni bilishi kerak: • multimedia vositalarining mohiyati va tasnifi; • reklama media texnologiyalaridan amaliy foydalanish asoslari; • muayyan reklama vazifalarini hal qilish uchun eng samarali texnologiyalarni tanlash; • texnologiyalarni qo'llash. (Reklama mahsulotini ishlab chiqish va
ishlab chiqarish texnologiyasi)
Reklama sohasida zamonaviy multimedia texnologiyalari
Multimedia yo'nalishi doimo rivojlanib boradi va barcha yangi
shakllarni oladi. Reklamada ishlatiladigan ayrimlarini ko'rib chiqing. 1. Multimedia taqdimoti. Kompyuter texnologiyalarini rivojlantirish bilan
105
birga, kompyuter multimediasi ko'rinishidagi reklama taqdimoti
mahsulotlarining yangi turi paydo bo'ldi.
(Reklama mahsulotini ishlab chiqish va ishlab chiqarish
texnologiyasi)
Ta'limda virtual va multimedia texnologiyalari
Zamonaviy axborot jamiyatida virtual aloqalarning o'rni katta
darajada o'sdi. Bugungi kunda tabiiy muloqot tobora kengayib bormoqda va virtual bilan almashtiriladi. Virtual aloqa bo'yicha shaxsga keladigan ma'lumotlarning miqdori ko'p marta axborot hajmidan oshib
ketadi. (Gumanitar fanlar uchun informatika)
Multimedia komponentlari
Ovozli signallarni ijro etish va yozish uchun ovoz kartasi mavjud.
Yozish paytida analog signal raqamli (raqamlashtirilgan) ga aylanadi. Raqamlashtirish chuqurligi ishlatiladigan bitlar soni bilan belgilanadi (8-16 bit yoki undan ko'p). Ovoz bir necha usulda ijro etiladi. Raqamli signal aylantirilishi mumkin. (Informatika va axborot texnologiyalari).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
Kompyuterni ishga tayyorlash - This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination...

|
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
bet | 55/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatish3.1. Kompyuterni ishga tayyorlash
BIOS(Basic Input/Output System) — asosiy kiritish-chiqarish tizimi bo'lib, motherboard(materinskaya plata)da alohida chip sifatida
ishlaydi
VІOЅ haqida boshlang'ich ma'lumotlar
VІOЅ haqida boshlang'ich ma'lumotlar
Bu chipning vazifasi kompyuter va operasion tizimni bir-biriga bog'lashdan iborat. Har safar kompyuter yoqilganda dastlab BIOS ishlaydi, kompyuter uskunalari parametrlarini tekshiradi va operasion tizim yuklanuvchi fayliga (dasturiga) o'z ishini beradi (NTLDR, bootmgr).
Kompyuter ishlatilganda har хil yozuvlar va tovushning chiqishi,
ROM(Read Only Memory) хоtirada yozilgan BIOS'ning ishi. BIOS
(Asosiy Kirish Chiqish tizimi) -
BIOS quyidagi vazifalarni bajaradi:
- kompyuterni faollashtirish, barcha elementlarini boshlang'ich
holatga keltirish;
- kompyuter qurilmalarini dastlabki tekshiruvini amalga oshiradi
(POST-test);
- kompyuter qurilma qismini dastlabki sozlash ishlarini amalga
oshiradi;
- tizim resurslarini taqsimlaydi;
- PCI qurilmalarini ro'yxatdan o'tkazish va sozlash;
- operasion tizimni dastlabki yuklanishini amalga oshiradi
(bootmgr);
- qurilmalarni bir-biri bilan moslashuvini tekshiradi;
112
- elektr ta'minotini boshqarish, kompyuterni o'chirish, uxlash
holatiga o'tkazish.
BIOSni to'g'ri sozlash, kompyuter ishlashiga ta'sir ko'rsatadi, shuning uchun dastlab shu dasturchani yaxshi o'rganib olish lozim. Har xil turdagi motherboar'lar har xil BIOS turlarini ishlatishadi, shuning uchun bitta yagona qo'llanma qilishning iloji yo'q, lekin asosi baribir bir xil. Prosessorlarning turi rivojlangan sari, BIOS sozlashlari ham qiyinlashib bormoqda. Bu esa, qo'shimcha qiyinchiliklar tug'dirmoqda.
BIOS dasturini asosan quyidagi firmalar ishlab chiqishadi:
- American Megatrends (AMI);
- Award Software;
- Phoenix Technologies.
BIOS turiga qarab, uning ko'rinishi ham o'zgarib boradi, uning
turidan tashqari bir necha versiyalari ham mavjud, bu versiyalar ham yangilanib borishi lozim.
Award Software tomonidan ishlab chiqilgan BIOS dasturlarini eng ommalashgan turi misolida ko'rsatamiz. Tushunarli bo'lishi uchun BIOSning ba'zi versiyalarini ko'rsatib o'tamiz.
AWARD + PHOENIX birgalikda ishlashgan, zamonaviy platalarda shunaqa.
BIOS versiyasi va ishlab chiqgan firmasini Windows operasion tizim orqali quyidagicha ko'rish mumkin: Пуск -> Выполнить -> msinfo32. Bundan tashqari, Everest, Sandra, siw kabi utilitalar orqali ham kompyuteringizga o'rnatilgan BIOS haqida ma'lumot olishingiz mumkin bo'ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
This is the demo version of pdf-to-Word. It replaces random characters in the destination document with asterisks. Click the link below to order full version
|
arifmetik 
(Tortilgan) - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

|
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docarifmetik
(Tortilgan)
F
XF
F
F
F
F
X
F
X
F
X
X
n
n
n
S
S
=
+
+
+
+
+
+
=
...
...
2
1
2
2
1
1
X
1
voqelik bir necha marta (F
1
)
takrorlansa, ular o‘zaro shuncha
marta qo‘shib hisoblanmay, tak-
rorlanish miqdoriga (X
1
F
1
) ko‘-
paytirilib topiladi. Natija esa tak-
rorlanishlar (∑F) soniga bo‘linadi.
Misol uchun, 20 kishining (F
1
) har
biri 50 kg dan paxta (X
1
) terdi, 40
kishi (F
2
) esa 60 kg. dan paxta
(X
2
) terdi. Har bir kishi o‘rtacha
qancha paxta terganligi aniq-
lanadi.
O‘rtacha
xronologik
)
1
/(
)
2
1
.....
2
1
(
2
1
-
+
+
+
=
N
x
x
x
Х
N
Voqeliklarni sodir bo‘lish inter-
vallari bir xil bo‘lganligi inobatga
olinib, muayyan davrdagi o‘rtacha
aniqlanadi. Misol uchun, ombor-
dagi mahsulotlarning oy oxiriga
yoki boshiga qoldiqlarini o‘rtacha
miqdorlari topiladi.
O‘rtacha
geometrik
N
n
X
X
X
Х
*
...
*
*
2
1
=
Voqeliklar o‘zgarishi koeffitsi-
yentlarda aniqlanib, koeffitsiyent-
lar asosida o‘rtacha miqdor topila-
di. Misol uchun, baho o‘zgarish-
larining o‘rtacha o‘zgarishi aniq-
lanadi.
|
| |
Texnik va texnologik yangilanish bo‘yicha korxonalarni

78
sida bog‘liqlikni, o‘rganilayotgan hodisalarning mohiyatini yanada chu-
qur anglash, tahlilning
materiallarini tizimlashtirish, ularning asosiysi
xarakterli va tipiklarini ajratishga imkon beradi .
Korxona faoliyatini iqtisodiy tahlil etish uchun guruhlashtirish usu-
lini qo‘llashda muayyan talablar e’tiborga olinishi shart. Misol uchun,
tipologik guruhlar tuzishda iqtisodiy
qonun-qoidalarga asoslangan
guruhlar tuzishga intilish lozim.
Tuzilish bo‘yicha va omilli guruhlashtirishda esa - guruhlar oralig‘i
imkon qadar bir-biriga mos bo‘lishi zarur. Shuningdek, guruhlar kichik
sondan, yuqoriga borish tartibida tuzilishi, tahlil natijalarining aniqligini
ta’minlash maqsadida guruhlar orasidagi intervallar yaqinroq olinishi,
dastlabki va oxirgi guruh chegarasi ochiq,
qolgan oraliq guruhlar
chegarasi yopiq, ya’ni boshlang‘ich va oxirgi guruh chegaralari aniq
bo‘lishi, barcha o‘rganiladigan obyektlar soni tuzilgan guruhlarga imkon
qadar teng taqsimlanishiga rioya qilinishi kerak.
Ushbu ko‘rsatib o‘tilgan talablarga amal qilinishi iqtisodiy tahlil
natijalarini to‘g‘ri va aniq bo‘lishida muhim ahamiyatga ega.
Tovar aylanish hajmi tahlili

80
bo‘ladi. Grafikda o‘rganilayotgan ko‘rsatkichlarning tendensiyalari va
aloqa yanada ravshan kuzatiladi.
Iqtisodiy tahlilda axborotlarni grafik shakliga keltirishda asosan
diagrammalar qo‘llaniladi. O‘z shakli bo‘yicha
ular ustunli, chiziqli,
aylana, zanjirli, nuqtali, silindrik, konus, piramidali bo‘ladi. Mazmuniga
ko‘ra diagrammalar taqqoslash, strukturali (sektorli), dinamik, aloqa
grafigi, nazorat grafigi tarzida farqlanadi
Taqqoslash
diagrammalari
turli obyektlarni qandaydir ko‘rsatkich
bo‘yicha nisbatini ko‘rsatadi. Ko‘rsatkichlarni taqqoslash uchun yanada
oddiy ko‘rgazmali grafiklarlardan, ustunli
va chiziqli diagrammalardan
foydalaniladi. Ularni tuzish uchun to‘g‘ri burchakli koordinat tizimlari
qo‘llaniladi. Ustunli
diagrammalarda abssissa o‘qlari barcha obyektlar
uchun bir xil hajmda ustunlar asosiga joylashtiriladi. Konus, silindr yoki
piramida ko‘rinishida ma’lumotlar markerlari diagrammalarga yanada
yaxshi shakl beradi.
Ba’zan taqqoslash diagrammalari kvadrat yoki aylana ko‘rinishida
keltiriladi, ularning maydoni ko‘rsatkichlarning
kattaligiga mutanosib
taqsimlanadi.
Strukturali (sektorli) diagrammalar
ko‘rsatkichning umumiy
kattaligida tarkibiy qismlarning solishtirma salmog‘ini ifodalashga
imkon beradi. Ularda ko‘rsatkichning tasviri
sektorlarga ajratilgan
geometrik figuralar (kvadrat, aylana, halqa) ko‘rinishida beriladi,
maydoni 100 yoki 1 deb olinadi. Kattalik sektori qismlar solishtirma
og‘irligi bilan aniqlanadi. Halqali diagramma aylanaga o‘xshash, lekin
undan farqli o‘laroq bitta emas, balki bir nechta ma’lumotlar qatorini aks
ettirishi mumkin.
Tahlilda bir vaqtda hodisalarning hajmi
va ularning strukturasini
aks ettirish uchun ustunli va chiziqli diagrammalar keng qo‘llaniladi.
Dinamika diagrammalari
mutanosib vaqt oralig‘ida hodisalarning
o‘zgarishlarini aks ettirish uchun mo‘ljallangan. Ushbu maqsadda gis-
togrammalar, chiziqli, figurali va boshqa grafiklar qo‘llaniladi. Ama-
liyotda chiziqli grafiklar ko‘proq qo‘llaniladi. Dinamika ushbu grafikda
jarayonning uzluksizligini tavsiflovchi chiziqlar ko‘rinishida keltiriladi.
Abssissa o‘qlariga davrlar, ordinata o‘qlariga – qabul qilingan
masshtabdan kelib chiqib mutanosib vaqt kesimida ko‘rsatkichlarning
darajasi joylanadi.
Chiziqli
grafiklar (aloqa grafiklari) ham ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi
aloqalarni o‘rganishda juda keng qo‘llaniladi.
81
Nazorat grafiklari
iqtisodiy tahlilda reja bajarilib borishiga oid
ma’lumotlarni o‘rganishda keng qo‘llaniladi. Bu holatda grafikda ikki
chiziq bo‘ladi: har bir kun yoki boshqa vaqt kesimi uchun ko‘rsatkich-
larning rejaviy va haqiqatdagi darajasi, ular o‘zaro taqqoslandi.
Zamonaviy kompyuter texnologiyalari ma’lumotlarni
qayta
ishlash jarayonida grafik tuzishni ancha osonlashtiradi va kontrast,
masshtab, estetik jihatidan ularning sifatini oshiradi. Hozirgi vaqtda
analitika vazifasi – ma’lumotlarni grafik taqdim etishning yanada qulay
shakllarini tanlashdan iborat.
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik fanining maqsadi va vazifalari reja

|
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik fanining maqsadi va vazifalari reja
|
bet | 1/3 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #244507 |
Bog'liq Korxonalarni tashkil etish 1-mavzu
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik fanining maqsadi va vazifalari
REJA
1
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik
fanining obyekti va predmeti
2
Tadbirkorlik faoliyatining iqtisodiy,
ijtimoiy va huquqiy asoslari va turlari
3
Korxonalarni tashkil etish tamoyillari
Korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik
fanining ob’yekti va predmeti
Fanning obyekti - kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning ajralmas qismi hisoblangan kichik biznes korxonalari va uning ishlab chiqarishga bevosita o‘z hissasini qo‘shadigan barcha korxonalar faoliyatidagi iqtisodiy-ijtimoiy munosabatlar hisoblanadi.
Fanning predmeti – korxonalarni tashkil etish va tadbirkorlik to‘g‘risidagi iqtisodiy qonunlar, qaror va me’yoriy hujjatlarni amaliyotda foydalanishni tashkil etish hisoblanadi.
Tadbirkorlik - ijtimoiy-iqtisodiy natijaga erishish maqsadida tovarlar va xizmatlarni ishlab chiqarish va ayirboshlashni tashkil etish bo‘yicha mulkdorlarning yoki ular vakillarining ongli va maqsadli iqtisodiy faoliyatidir.
0 ‘zbekiston Respublikasi “Tadbirkorlik to‘g‘risida” gi qonunida (1992-y.) tadbirkorlikka quyidagicha ta’rif berilgan: “Tadbirkorlik - mulkchilik subyektlarining foyda olish maqsadida tavakkal qilib va mulkiy javobgarlik asosida amaldagi qonunlar doirasida tashabbus bilan iqtisodiy faoliyat ko‘rsatishdir”.
Korxona
Korxonalarni
tashkil qilish
Tadbirkorlik
Tadbirkorning
asosiy maqsadi
huquqiy shaxs maqomiga ega, mustaqil ravishda xo’jalik faoliyati yurituvchi subyekt bo’lib, oziga tegishli bo’lgan mol-mulkidan foydalanish asosida iste’molchilar (xaridorlar) talabini qondirish va daromad (foyda) olish maqsadida mahsulot (ish, xizmat) ishlab chiqaradi va sotadi yoki ayirboshlaydi. .
Resurslar imkoniyati va korxona mahsulotlariga bo’lgan talabga asoslanadi.
Foyda olishga yo’naltirilgan maqsadga muvofiq faoliyatdir.
|
| |
O`z iste`molchilariga ega bo`lish yo`lida tovarga bo`lgan ehtiyojni aniqlashdan iboratdir

|
O`z iste`molchilariga ega bo`lish yo`lida tovarga bo`lgan ehtiyojni aniqlashdan iboratdir
|
bet | 2/3 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #244507 |
Bog'liq Korxonalarni tashkil etish 1-mavzuO`z iste`molchilariga ega bo`lish yo`lida tovarga bo`lgan ehtiyojni aniqlashdan iboratdir.
1.tovarning yangiligi va uning haridor manfaatiga mos kelishi;
2. tovar yoki xizmatlarning sifati;
3. tovar yoki xizmatlarning narxi;
4. tovarning universallik darajasi;
5.tovarning tashqi ko`rinishi, uning haridor talablariga mosligi;
6. sotuvdan keyingi servis xizmatlaridan foydalanish imkoniyati;
7.tovarning qabul qilingan umumiy yoki davlat standartlariga mosligi;
8. tovar va xizmatlar reklamasining jozibaliligi, xaridor diqqatini o`ziga jalb qilishi va hokazo.
Tadbirkor o`z iste`molchilarini shakllantirishda quyidagi asosiy omillarni hisobga olishi kerak:
Tadbirkorning shaxsiy xususiyatlari,
qobiliyatlari, imkoniyatlari va ishga doir sifatlari
tadbirkorlikning harakatlantiruvchi kuchi bo`ladi.
Beshinchidanyangi texnik, texnologik g`oyani birinchi bo`lib hayotga tadbiq etish hamda ushbu g`oyadan amalda foydalanish, undan qanday yakuniy natija, mahsulot yoki xizmatlar olish mumkinligini tasavvur qila olish.
Birinchidan
bozorning tovarlar va xizmatlar bilan ta`minlanish darajasini tahlil qilish yo`li bilan iqtisodiy xo`jalik tizimida o`z o`rnini topish;
Ikkinchidan
Shaxsiy ishlab chiqarish tuzilmasini yaratishga tayyorlik qobiliyati;
Uchinchidan
marketing tadqiqotlari natijalaridan kelib chiqqan holda, dastlabki tadbirkorlik hisob-kitoblarini amalga oshirish;
To`rtinchidan
tadbirkorlik loyihasini amalga oshirishda rahbarlikni to`g`ri yo`lga quyish qobiliyati;
Huquqiy
tadbirkorlik faoliyatini yuritish yo`lidagi barcha qonunlar (soliq, er, mehnat munosabatlari) va yo`riqnomalar majmui bo`lib, tadbirkorlik faoliyatini tartibga soladi hamda tadbirkorning iqtisodiy jarayondagi boshqa sub`ektlar bilan munosabatini mujassamlantiradi.
Siyosiy
tadbirkorlik faolligi darajasiga davlatning munosabati rag`batlantirish yoki qo`shilishmaslik ko`rinishida namoyon bo`ladi.
|
| |
Zanjirli bog‘lanish usulining jami material xarajati o‘zgarishiga

|
Zanjirli bog‘lanish usulining jami material xarajati o‘zgarishigaBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docZanjirli bog‘lanish usulining jami material xarajati o‘zgarishiga
ta’sir etuvchi omillarni aniqlashda qo‘llanilishi
Ko‘rsatkichlar
Biznes-reja
ma’lumotlari
Haqiqatdagi
ma’lumotlar
Farqi
(+,-)
1. Material miqdori, dona
30
32
+2
2. Bir dona materialning
bahosi, ming so‘m
92,0
90,0
-2,0
3. Material xarajati, ming so‘m
2760,0
2880,0
+120,0
1. Birinchi omilni o‘zgarish holati olinadi (32 dona), ikkinchi omil
shartli o‘zgarmas deb qaralib (92,0 ming so‘m), u xolislantiriladi.
92,0*32=2944,0 ming so‘m
Ushbu tartib bilan shartli material xarajati ko‘rsatkichi (2944,0 ming
so‘m) hisoblab topildi.
Material xarajatlarning biznes-rejadan ortiq sarflanishiga:
2. Material miqdorini me’yordan ortiqcha sarflanganining ta’siri:
(92,0*32) – (92,0*30)=+184,0 ming so‘m
Material miqdorini me’yordan +2,0 (32–30) dona ko‘p sarflanishi
+184,0 ming so‘mga xarajatni oshirgan.
3. Bir dona material bahosining o‘zgarishi ta’siri:
(90,0*32) – (92,0*32) = - 64,0
Bir dona material bahosining -2,0 (92,0–90,0) ming so‘mga
o‘zgarishi – 64,0 ming so‘mga jami material xarajatini oshirgan.
4. Ikkala omilning ta’siri:
+184,0 – 64,0 = 120,0 ming so‘mga teng.
83
Zanjirli bog‘lanish usulida faqat natijaviy ko‘rsatkichga faqat ikki
omil ta’sir miqdori o‘rganilmaydi, balki uch va undan ko‘p bo‘lgan
omillarning ta’siri ham hisob-kitob qilinadi. Ushbu hisob-kitob modelini
20-jadvalda ko‘rsa bo‘ladi.
(A
1
-A) - (A
2
-A
1
) - (A
3
-A
2
) - (A
4
-A
3
) = A
4
-A
Ushbu modelni aniq misolda o‘rganib chiqamiz. Ma’lumki,
mahsulot hajmi o‘zgarishiga ishchilar soni, ishlangan kishi kunlari,
soatlari, bir soatda ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi kabi omillar ta’sir
qiladi. 21-jadvalda mahsulot hajmi o‘zgarishiga qayd etib o‘tilgan
omillar ta’sir miqdori hisoblanib topiladi.
20-jadval
|
| |
MUSTAHKAMLASH UCHUN - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

|
Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslikBog'liq Dunyo dinlari tarixi. 10-sinf (2017, Z.Islomov, D.Rahimjonov)MUSTAHKAMLASH UCHUN
SAVOL VA TOPSHIRIQLAR
1. Xalqaro terrorizm muammosi hozirgi davrning dolzarb global muam-
molaridan biriga aylanishi qaysi sabablar bilan bog‘liq?
2. Diniy ekstremizmning asosiy xususiyatlari nimalardan iborat?
3. Jamiyatni diniy-ekstremistik g‘oyalar ta’siridan himoya qilish uchun
qanday takliflar bildirgan bo‘lardingiz?
4. Ma’naviy qadriyatlarni asrash nima uchun kerak?
122
QO‘SHIMCHA O‘QISH UCHUN
• 1993-yilda BMTning 48-sessiyasida O‘zbekiston Respublikasining
Birinchi Prezidenti Islom Karimov tomonidan mintaqaviy xavfsizlik-
ni mustahkamlash hamda yadro quroli tarqalmasligi va qurolsizlanish
bo‘yicha takliflar kiritildi.
• 1995-yilda BMT Bosh Assambleyasining 50-sessiyasida O‘zbekiston
Afg‘onistonga qurol-yarog‘ kiritishga qarshi xalqaro embargo qo‘yish
g‘oyasi bilan chiqdi.
• 1997-yil mamlakatimiz tashabbusi bilan 6+2 (Eron, Xitoy, Pokiston, To-
jikiston, Turkmaniston, O‘zbekiston, AQSH va Rossiya) shaklidagi mu-
loqot guruhi faoliyat ko‘rsatdi.
• 1999-yilda «Afg‘onistondagi muammolarni tinch yo‘l bilan bartaraf
etish tamoyillari to‘g‘risida»gi Toshkent deklaratsiyasi imzolandi.
• 2008-yilda NATO tashkilotining Buxarest sammitida Afg‘oniston moja-
rolarini birgalikda siyosiy yo‘l bilan hal etish, iqtisodiy yordam ko‘rsa-
tish maqsadida Muloqot guruhi faoliyati 6+3 (NATO ishtirokida) shakli-
da namoyon bo‘ldi.
• 1999-yil Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining Istanbul sam-
mitida O‘zbekiston tomonidan taklif etilgan Terrorizmga qarshi kurash
bo‘yicha Xalqaro markazni yaratish g‘oyasi 2001-yilning sentabrida
BMT Xavfsizlik kengashi doirasida aksilterror qo‘mitasining ta’sis etili-
shi bilan o‘zining tasdig‘ini topdi.
• 2002-yil Islom Karimov taklifi bilan giyohvandlik vositalari va
psixotrop moddalarni qonunga xilof ravishda muomalada bo‘lishga
qarshi kurash bo‘yicha Markaziy Osiyoda mintaqaviy axborot muvo-
fiqlashtirish markazi tashkil etildi.
• 2014-yil 6-may kuni — BMT tashkil etilgandan keyin birinchi maro-
taba, beshta yadroviy davlat, AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya, Xitoy
va Rossiya yakdillik bilan muhim xalqaro hujjat — Markaziy Osiyoda
yadro qurolidan xoli zona barpo etish to‘g‘risidagi shartnomani imzola-
dilar.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik
|
O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi

126
INSON ONGI UCHUN KURASH
Inson ongini yot va begona g‘oyalar bilan zaharlash,
ba’zan uning tanlagan sog‘lom hayot yo‘lidan og‘ib ke-
tishiga olib keluvchi axborotlar aynan norasmiy manba-
lar tomonidan tarqatiladi.
Axborot xurujlari natijasida turli davlatlar chegaralari
daxlsizligining buzilishigacha borilayotgani bugungi kun-
da mafkura poligonlari yadro poligonlaridan ham ko‘proq
kuchga ega ekanligini isbotlamoqda. Axborot urushining
asosiy maqsadi shaxs yoki mamlakatning tinchligiga tah-
did solgan holda, bosim o‘tkazish dan iborat.
VIRTUAL MULOQOT
Virtual muloqot vositalari har xil turdagi fayllar va
xabarlarni almashish maqsadida tuzilgan.
Hozirgi kunda virtual muloqot vositalari orqali yubo-
rilayotgan ma’lumotlar faqat boshqalarni hayron qoldi-
rishga asoslanadi va uning to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri ekani
IJODIY FAOLIYAT
Mazkur holatni tahlil qiling.
Anchadan beri birbiri bilan ko‘rishmagan Adham va Akbar ismli do‘st
lar uchrashib qolishdi. Adham do‘stiga shu yaqin o‘rtada shinamgina mil
liy taomlar oshxonasi bor, WiFi ham tekin, deb do‘stini birgalikda tushlik
qilish ga taklif etdi. Ularni orasta kiyingan oshxona xodimi kutib oldi.
Adham oshxona xodimidan WiFi yoqib berishni so‘radi. Telefonlar jahon
axborot tarmog‘iga ulandi. Buyurtirilgan taom kel tirildi. Har ikkala do‘st
taom ustida telefonlariga jo‘natilgan rasmlarni ko‘rish, latifalarni o‘qish
bilan band bo‘lib o‘tirishdi. Ular tamaddi qilib bo‘lib, ko‘chaga chiqishar
ekan, telefon raqamlarini yozib olishdi va birbirlariga telegram orqali xa
bar yozib turishga ahdlashishdi.
MARKAZIY OSIYODA ILK XRISTIANLAR - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus,...

52
shicha, Samarqandda turli din vakillari yashagan. Jiz-
zax viloyatida — Vinkerd hududidagi g‘or devorlaridan
xristianlik tarixiga oid Iso Masih go‘dakligi ifodalangan
suratlar topilgan.
XIX asrda xristianlarning Turkiston shimoliy hu-
dudlariga kirib kelishi Chor Rossiyasi tomonidan
o‘lka ning bosib olinishi bilan bog‘liq. Harbiy qo‘shin
tarkibida ruhoniylar ham bo‘lgan. Askarlarning di-
niy ehtiyojlarini qondirish maqsadida ko‘chma ibodat-
xo nalar tashkil etilgan. 1850-yilda Kopalda birinchi
muqim ibodatxona bunyod qilingan. 1871-yilda rus im-
peratorining Toshkent va Turkiston yeparxiyasini tash-
kil etish to‘g‘risidagi farmoni e’lon qilingan. Dastlabki
cherkovlarning ko‘pchiligi odmi bo‘lgan va qo‘ng‘iroq-
lari ham bo‘lmagan. Xristianlarning ko‘payishi XIX asr
oxirlaridan boshlab bir nechta o‘sha davr zamonaviy
cherkovlaridan qolishmaydigan inshootlarning bunyod
bo‘lishiga olib keldi.
Markaziy Osiyoga katolik va protestant yo‘nalishi
vakillarining kirib kelishiga birinchi jahon urushida asir-
ga olingan nemis, polyak, eston, shved, litva, latish va
boshqa yevropalik askarlarning Turkiston o‘lkasiga sur-
gun qilinishi sabab bo‘ldi. Bu, o‘z navbatida, yevropalik
1917yildan keyin
cherkovlarning
molmulki
musodara qilinishi
Dzen buddizm - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi...

47
o‘rin egallaydi. Xudolarning Yerdagi vakili hisoblangan
lamalarga va dunyoviy hokimiyatga so‘zsiz bo‘ysunish,
ibodat va rasm-rusumlarni dabdabali o‘tkazish, muqad-
das kitoblar talqinini teatrlashtirilgan tomoshalarda aks
ettirish lamaizmga xos xususiyat hisoblanadi. Odam
o‘ldirish, o‘g‘rilik, yolg‘onchilik, tuhmat, g‘iybat, be-
korchi so‘zlash, ochko‘zlik, kek saqlash, zino qilish la-
maizmda ham og‘ir gunoh sanaladi.
«Lamaizm» tibetliklarning asosiy dini hisoblana-
di. Tibetda 3000 dan ortiq buddaviylik ibodatxonalari
mavjud. Shuningdek, lamaizm Rossiyaning Buryatiya,
Tuva, Oltoy kabi hududlarida ham keng tarqalgan.
Neobuddizm XX asrning 40–50-yillaridan boshlab
keng tarqala boshlagan oqim bo‘lib, Birma, Tayland,
Laos, Vetnam mahalliy ziyolilarining ozodlik va milliy
uyg‘onish harakati bilan bog‘liqdir. Uning asosida yangi
zamon talabiga javob bera oladigan bunyodkor g‘oya-
larni targ‘ib qilish kabi masalalar yotadi. Aql-idrokning
ahamiyatsizligi, dinning najotkorligi e’tirof etilib, bud-
daviylik g‘oyalarini tushuntirishda bilish nazariyasi
usullaridan foydalaniladi. Milliy ozodlik kurashida faol
qatnashgan neobuddizm oqimi diniy-islohotchilik hara-
kati kuchayishiga katta ta’sir ko‘rsatgan.
BUDDAVIYLIK YO‘NALISHLARI - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus,...

|
Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslikBog'liq Dunyo dinlari tarixi. 10-sinf (2017, Z.Islomov, D.Rahimjonov)BUDDAVIYLIK YO‘NALISHLARI
Buddaning o‘limidan so‘ng shogirdlari orasida ajra-
lish ro‘y berdi.
Xinayana (sanskritcha — kichik arava) yo‘nalishi
an’anaviy qarashlarga rioya qilishi bilan birga Bud-
da ta’limotiga qat’iy mantiqiy izchillik berishga intildi.
IJODIY FAOLIYAT
Berilgan matnni o‘qing va buddaviylik ta’limotining asosi haqida flkr bil-
diring.
Budda fikricha, inson «Pancha shila» (sanskritcha — besh nasihat)ga
amal qilishi, qotillik, o‘g‘rilik, gumrohlik, yolg‘on so‘z, mast qiluvchi narsa
lardan saqlanishi lozim.
Rivoyat qilinishicha, Budda vafotidan so‘ng uning jasadi olovda
kuydirilgan. Buddaning shogirdlaridan biri o‘sha joydan Buddaning
tishini topib olgan va bu tish ibodatxonada saqlangan. «Buddaning tishi»
ibodatxonaning yer ostida, kumushdan yasalgan qo‘ng‘iroq ichida oltin
idishlarda saqlanadi.
Bodxisatva —
nirvanaga
erishgan, lekin
jonli mavjudot
larga muhabbati
tufayli undan voz
kechgan inson.
45
Buddaviylikning ilk yo‘nalishlaridan biri, najot topish-
ning tor yo‘li xinayana miloddan avvalgi I asrda shakl-
langan bo‘lib, uning asosiy qoidalari «Tiripi taka»da
bayon qilingan.
Xinayanada «Budda tishiga sig‘inish», muqaddas
joylarni ziyorat qilish kabi dabdabali marosimlar pay-
do bo‘lgan. Buddaviylarning muqaddas joyi Shri Lanka
bo‘lib, bu yerga turli mamlakatlardan bu dinga e’tiqod
qiluvchilar tashrif buyuradilar. Shri Lankaning avval-
gi poytaxti bo‘lgan Kandi shahrida dunyoga mashhur
«Buddaning tishi» ibodatxonasi joylashgan.
Mahayana (sanskritcha — katta g‘ildirak) yo‘nali-
shi Budda ta’limotining barcha tomonlarini isloh qildi.
Buddaga ilohiylik tusini berib, diniy marosim va ibo-
datlarni joriy etdi. Ushbu yo‘nalishlarning mahalliy
qad riyatlar va boshqa dinlar bilan aralashuvi lamaizm,
vajrayana, dzen (chan) buddizm, tyantay, dxiana kabi
yo‘nalishlarning vujudga kelishiga zamin yaratdi. Xu-
Toshkentdagi
Budda
ibodatxonasi
«O‘zingga ozor
yetmasin desang,
o‘zgalarga
ozor berma,
boshqalarga
ozor bersang,
o‘zing ham ozor
chekasan. Hirsu
havas barcha
baxtsizliklarning
sababchisidir.
Budda
46
dolarga yetish yo‘llari barcha uchun mumkin
bo‘lgani sababli «mahayana» yo‘nalishi «katta
arava» nomini olgan.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik
|
MUSTAHKAMLASH UCHUN - Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar...

Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik
Dunyo dinlari tarixi. 10-sinf (2017, Z.Islomov, D.Rahimjonov)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Dunyo dinlari tarixi o‘rta umumta’lim muassasalarining 10-sinflari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik
|