Mavzu: Kombinatorikaning asosiy qoidalari. Guruhlash va uning xossalari. Reja

|
Mavzu: Kombinatorikaning asosiy qoidalari. Guruhlash va uning xossalari. Reja
|
Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 285,5 Kb. | | #263762 |
Bog'liq 8-mavzu MAVZU: Kombinatorikaning asosiy qoidalari. Guruhlash va uning xossalari. REJA - Kombinatorikaning 1-qoidasi.
- Kombinatorikaning 2-qoidasi.
- Berilgan to‘plam to‘plam ostilari.
- Kombinatsiya xossalari.
Kombinatorika – diskret matematikaning bo‘limlaridan biri bo‘lib, ehtimollar nazariyasi, matematik mantiq, sonlar nazariyasi, hisoblash texnikasi va kibernetikada ko‘p qo‘llanilgani uchun muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. - Kombinatorika – diskret matematikaning bo‘limlaridan biri bo‘lib, ehtimollar nazariyasi, matematik mantiq, sonlar nazariyasi, hisoblash texnikasi va kibernetikada ko‘p qo‘llanilgani uchun muhim ahamiyatga ega bo‘ldi.
- Insoniyat juda ko‘p marotaba ayrim predmetlarni barcha joylashtirish usullari sonini sanab chiqish yoki biror bir harakatni amalga oshirishdagi barcha mavjud usullar sonini aniqlash kabi masalalarga duch keladi.
Masalan: 50 kishini kassadagi navbatga necha xil usulda joylashtirish mumkin? Futbol bo‘yicha jahon chempionatida necha xil usulda oltin, kumush, bronza medallarni taqsimlash mumkin. Bunday tipdagi masalalar kombinator masalalar deyiladi. - Masalan: 50 kishini kassadagi navbatga necha xil usulda joylashtirish mumkin? Futbol bo‘yicha jahon chempionatida necha xil usulda oltin, kumush, bronza medallarni taqsimlash mumkin. Bunday tipdagi masalalar kombinator masalalar deyiladi.
- Kombinator hisoblashlarda ko‘p qo‘llaniladigan juda muhim qoidani o‘rnataylik.
- Kombinatorik masalalar bilan shug‘ullanadigan matematik fan kombinatorika deyiladi.
- Kombinatorikani mustaqil fan sifatida birinchi bo‘lib olmon matematigi G.Leybnits o‘rgangan va 1666 yilda «Kombinatorika san’ati haqida» asarini chop etgan.
- 1-masala. Samarqanddan Toshkentga samolyot, avtobus, poyezdda yetib borish mumkin; Toshkentdan Chirchiqqa esa avtobus yoki elektrichkada borish mumkin.
- Samarqand - Toshkent – Chirchiq yo‘nalishi bo‘yicha necha xil usulda sayoxat uyushtirish mumkin.
Kombinatorikaning 1-qoidasi: Agar qandaydir A tanlashni m usul bilan, bu usullarning har biriga biror bir boshqa B tanlashni n usulda amalga oshirish mumkin bo‘lsa, u holda A va B tanlashni (ko‘rsatilgan tartibda) usulda amalga oshirish mumkin. - Kombinatorikaning 1-qoidasi: Agar qandaydir A tanlashni m usul bilan, bu usullarning har biriga biror bir boshqa B tanlashni n usulda amalga oshirish mumkin bo‘lsa, u holda A va B tanlashni (ko‘rsatilgan tartibda) usulda amalga oshirish mumkin.
Kombinatorikaning 2-qoidasi: - Kombinatorikaning 2-qoidasi:
- Aytaylik birin-ketin k ta harakatni amalga oshirish talab qilngan bo‘lsin. Agar birinchi harakatni – n1 usulda, ikkinchi harakatni - n2 usulda, va hokazo k – harakatni - nk usulda amalga oshirish mumkin bo‘lsa, u holda barcha k ta harakatni
- n1*n2*…*nk
- usulda amalga oshirish mumkin bo‘ladi.
- masala. p1, p2 ,...., pn – turli sodda sonlar,
- qandaydir natural sonlar bo‘lgan quyida berilgan son
- Nechta turli bo‘luvchilarga ega? 35*54 sonchi?
- Yechilishi: ta umumiy bo‘luvchiga ega; 35*54 son esa 6*5=30 ta bo‘luvchiga ega.
Berilgan to‘plamning k-elementli to‘plam ostilari soni. - Agar A to‘plam berilgan bo‘lsa, u holda biz yangi to‘plam uning barcha to‘plam ostilar to‘plami M(A) ni ko‘rib chiqishimiz mumkin. Mk (A) – deb A to‘plamning barcha k – elementli to‘plam ostilar to‘plamini belgilaymiz. Shunday qilib agar B⊂M(A) va n(B)=k bo‘lsa, B⊂Mk(A) bo‘ladi.
Teorema. n – elementli to‘plamning barcha k – elementli to‘plam ostilar soni - Teorema. n – elementli to‘plamning barcha k – elementli to‘plam ostilar soni
- teng bo‘ladi.
- n – elementli to‘plamning ixtiyoriy k – elementli to‘plam ostilari n – elementdan k tadan guruhlash deb nomlanadi. Ayrim hollarda guruhlash so‘zini o‘rniga kombinatsiya n elementdan k tadan termini ham ishlatiladi.
Ushbu koeffitsiyent uchun quyidagi xossalar o‘rinli - Ushbu koeffitsiyent uchun quyidagi xossalar o‘rinli
Testlar
|
| |