nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Nufuzli reklama deganda nimani tushuniladi?

|
Nufuzli reklama deganda nimani tushuniladi?
|
bet | 27/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 188. Nufuzli reklama deganda nimani tushuniladi?
A) Korxonaning ijobiy obrazini tijorat targ‘iboti
B) Xizmatlarni reklama qilish
C) Tovarlarni reklama qilish
D) Radio va televideniya orqali reklama qilish
189. Reklama qanday ma‟noni anglatadi
A) baqirmoq, chaqirmoq
B) ommaviy bo‘lmagan kommunikatsiya
C) ikki tomonlama kommunikatsiya
D) boshqaruvni amalga oshirish
190. Ishlab chiqaruvchi talabning qanday holatida reklamani ishlatmasligi mumkin?
A) haddan tashqari yuqori talabda
B) negativ talabda
C) salbiy talabda
D) pasayotgan talabda
191. Reklama nima?
A) Tovarlar va xizmatlarni iste‘mol holatlari haqidagi axborot hamda ular uchun talabni shakllantirish maqsadida qilinadigan faoliyat
B) Tovarlarni sotish hajmini ko‘paytirish yuzasidan qilinadigan faoliyat
C) Xizmatlar ko‘rsatish yuzasidan qilinadigan faoliyat
D) Iste‘mol tovarlari haqidagi axborot
192. Reklama qanday bo‟lishi kerak?
A) Aniq, haqiqatli, ishontiruvchi, qiziqarli, jozibali hamda jalb etuvchi
B) Bir yoqlamali, monoton, qiziqarsiz
C) Mavhum, asoslanmagan, chalg‘itadigan
D) U kishilarni chalg‘itadigan bo‘lishi kerak
193. Marketing taftishini tashqi ekspert maslaxatchilarini jalb qilish, o‟tkazish jarayoni qanday ketma-ket bosqichlardan iborat?
A) Nazoratdan oldingi davr, tashxis qilish davri, axborotlarni taxlil qilish va qayta ishlash, buyurtmachi bilan taftish natijalari bo‘yicha hisobot va tavsiyanomalarni tayyorlash hamda kelishish.
B) O‘rganish, kuzatish, xulosa
C) Tadqiqot, taxlil, tadbiq etish
D) Tayyorgarlik, asosiy, yakuniy.
194. Korxonada marketing xizmatlarini funktsional tashkil etish sxemasi nima bo‟yicha shakllanadi?
A) funktsiyalar bo‘yicha
B) bozor turi bo‘yicha
C) geografik xududlar bo‘yicha
D) tovar guruhlari bo‘yicha
|
| |
“Direkt meyl” tushunchasi nimani anglatadi?

181. “Direkt meyl” tushunchasi nimani anglatadi?
A) To‘g‘ridan-to‘g‘ri pochta orqali reklama qilishni
B) Radio orkali reklama qilishni
C) Gazetalar orkali reklama qilishni
D) Televidenie orqali reklama qilishni
182. Kommunikatsiya vositalariga nimalar kiradi?
A) Matbuot, katalog, radio va televidenie, afishalar
B) Transport vositalari, hisoblash texnikasi
C) Binolar, inshoatlar
D) Uzatuvchi qurilmalar, optik qurilmalar
183. Reklama murojaatnomalarini tarqatish kanallarini oqilona tanlash uchun qanday mezonlar asosida ommaviy axborot vositalari taxlil qilinadi?
A) Qamrovliligi, qiymati, boshqaruvchanligi, obro‘ - e‘tiborliligi
B) Servisi sifati, o‘zgaruvchanligi, tezkorligi
C) Nisbiyligi, absolyutligi, kompleksligi
D) Soni, chastotasi, doimiyligi
184. Tovarlarni siljitish qanday tadbirlar asosida amalga oshadi?
A) Xarid qilishga undash, mukofotlar, chegirmalar, yarmarkalar, namoyish etishlar
B) Segmentlashtirish, pozitsiyalashtirish
C) Rejalashtirish, tashkil etish
D) Iste‘molchini jalb qilish va ushlab turish
185. Kommunikatsiya siyosatida nimalar hisobga olinadi?
A) reklama siyosati, narxsiz rag‘batlantirish siyosati, personal sotuv siyosati
B) shaxsiy sotuv, shaxsiz sotuv
C) reklama, sotuvni rag‘batlantirish
D) talabni shakllantirish, shaxsiy sotuv
186. Marketing kommunikatsiyalari kompleksi nimalardan tashkil topgan?
A) Reklama, sotishni rag‘batlantirish, targ‘ibot, shaxsiy sotish
B) Marketing strategiyalari tafsilotidan
C) Marketing rejasi va dasturi tafsilotidan
D) Marketing tamoyillari, vazifalari, maqsadlaridan
187. Savdo firmasining sayyor agenti ya‟ni namunalar, kataloglar va boshqalar bo‟yicha tovarlar savdosini rasmiylashtiruvchi xodimi qanday nomlanadi?
A) Kommivoyajer
B) Diller
C) Distribyutor
D) Stokist
|
Segmentlashtirish qanday turlarga bo‟linadi?

110. Segmentlashtirish qanday turlarga bo‟linadi?
A) Makrosegmentlash, mikro segmentlash, avvaldan segmentlash, yakuniy segmentlash, chuqurda segmenglash
B) Oddiy segmentlash, murakkab segmentlash, kompleks yeegmentlash
C) Nisbiy segmenlash, absalyut segmentlash
D) Joriy segmentlash, istiqbolli segmentlash
111. Barcha segmentlar uchun mo‟ljallangan tovar taqsimoti qanday ataladi?
A) intensiv
B) ekstensiv
C) eksklyuziv
D) tanlab olingan
112. Bozorni qamrab olish variantlari nimalardan iborat?
A) Tabaqalashtirilmagan marketing, tabaqalashtirilgan marketing, kontsentratsiyalashgan marketing
B) Demarketing, diversifikatsiya
C) Tezkor marketing, o‘suvchi marketing rejalashtirish, boshqarish
D) Qayd kilish, hisoblash
113. Tovarning an‟anaviy xayotiy tsiklida qanday bosqichlar ajralib turadi?
A) Bozorga kirib kelish, o‘sish, yetuklik, inqiroz.
B) bozordan chiqib ketish, depsinish, turg‘unlik.
C) etakchilik, orqada qolish
D) barqarorlik-beqarorlik
114. Marketing rejasi nima?
A) Maqsadlar, marketing strategiyasi, marketing kompleksi dasturi, sotish dasturi hamda iqtisodiy hisob-kitoblar yoritilgan xujjat
B) Marketing strategiyasi yoritilgan hujjat
C) Maqsadlar, marketing strategiyasi va sotish dasturi yoritilgan hujjat
D) Marketing taktikasi yoritilgan hujjat
115. Strategik rejalashtirish bosqichlari qanday?
A) korxona dasturi,maqsad va vazifalari,xo‘jalikni rivojlantirish rejasi,korxonani o‘sish strategiyasi
B) korxona dasturi,xo‘jalikni rivojlantirish rejasi
C) korxonaning o‘sish strategiyasi,maksad va vazifalari,xo‘jalikni rivojlantirish rejasi
D) maqsad va vazifalari, korxona dasturi.
116. Innovatsiya jarayoni o‟z ichiga qaysi bosqichlarni oladi.
A) yangi tovarlar haqida g‘oyalar izlab topish, g‘oyalarni tanlash, yangi tovar g‘oyasini tijoratlashtirishni iqtisodiy tahlil qilish, tovar ishlab chiqish, tovarli bozor
B) yangi tovarlar haqida g‘oyalar izlab topish, g‘oyalarni tanlash
C) yangi tovar g‘oyasini tijoratlashtirishni iqtisodiy tahlil qilish, tovar ishlab chiqish
D) tovar ishlab chiqish, tovarli bozor.
|
Davlatning tovar bahosiga ta‟sirini ko‟rsating

|
Davlatning tovar bahosiga ta‟sirini ko‟rsating
|
bet | 23/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 158. Davlatning tovar bahosiga ta‟sirini ko‟rsating:
A) demping
B) tovar va xizmatlar eksportiga soliqlar belgilash
C) ishlab chiqarish xarajatlarini subsidiyalash
D) davlat bojlarini o‘sishi
159. Keltirilgan narx strategiyalaridan qaysi biri yuqori texnologik tovarlar bahosini oshirishga mo‟ljallangan?
A) qaymog‘ini olish strategiyasi
B) differentsiyalangan narx strategiyasi
C) lider bahosi
D) bozorga yorib kirish strategiyasi
160. Qanday baho strategiyasi o‟z tovariga lider narxini belgilashni ko‟zlaydi?
A) lider bahosi
B) differentsiyalangan narx strategiyasi
C) bozorga yorib kirish strategiyasi
D) qaymog‘ini olish strategiyasi
161. Qanday narx strategiyasi tovarlarni ommaviy kirish bosqichida narxni pasaytirishga karatilgan?
A) bozorga yorib kirish
B) narx differentsiatsiyasi
C) lider bahosi
D) qaymog‘ini olish
162. Narxni o‟sishiga qaysi omillar ta‟sir etadi?
A) Talabni taklifdan ko‘pligi, ish haqini mehnat unumdorligidan tez o‘sishi, asosiy kapital, ishchi kuchi va erdan samarasiz foydalanish va xokazolar
B) Davlat tomonidai ta‘sir o‘tkazishi
C) Taklifni talabdan ko‘pligi
D) Xarajatlarni haddan tashqari oshib ketishi
163. O‟zgaruvchan harajatlar kattaligi nimaga bog‟liq?
A) Ishlab chiqarish xajmiga bog‘liq
B) Ishlab chiqarish xajmiga bog‘liq emas
C) Ishlab chiqarish xajmiga qisman bog‘liq
D) Asosiy fondlar xajmiga
164. Chegaralangan (marjinal) harajatlar nimani ifodalaydi?
A) Ishlab chiqarish xajmi ko‘paygan (kamaygan) hollarda bir maxsulot birligiga to‘liq harajatlarning ko‘payishi (yoki kamayishi) ni ifoda etadi
B) Xar bir ishchining mehnat unumdorligini ifodalaydi
C) Ishlab chiqarilgan mahsulotga ketgan moddiy va mehnat sarflarini ifodalaydi
D) Yalpi daromad darajasini
165. Doimiy harajatlar kattaligi nimaga bog‟liq?
A) Ishlab chiqarilgan maxsulot xajmiga bog‘liq emas
B) Ishlab chiqarilgan maxsulot xajmiga qisman bog‘liq
C) Ishlab chiqarilgan maxsulot xajmiga qarab o‘zgaradi
D) Tovar zaxiralari xajmiga ko‘ra
|
| |
Iste‟mol tovarlarini bozorida segmentlashda qaysi mezonlardan foydalaniladi?

|
Iste‟mol tovarlarini bozorida segmentlashda qaysi mezonlardan foydalaniladi?
|
bet | 20/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 138. Iste‟mol tovarlarini bozorida segmentlashda qaysi mezonlardan foydalaniladi?
A) geografik; demografik; psixografik; xulq atvor
B) ijtimoiy, madaniy, xulq atvor
C) ijtimoiy- madaniy, ijtimoiy -iqtisodiy
D) psixografik, ijtimoiy -iqtisodiy
139. Bozorda tovarni pozitsiyalashtirish deganda nima tushuniladn?
A) Bozorda raqobatbardosh xolatni ta‘minlovchi harakatlar va unga mos marketing kompleksini ishlab chiqarish
B) Boshqaruv, nazorat, diversifikatsiya
C) Qimmatdorlikni aniqlash, sifatni boshqarish
D) Rejalashtirish, baho belgilash
140. Iste‟mol tovarlari qanday turkumlanadi?
A) Kundalik extiyoj tovarlari, oldindan tanlab olinadigan tovarlar, aloxida talabga ega tovarlar, passiv talabga ega tovarlar
B) Yarim fabrikatlar
C) Kraxmal, shakar va qandolat mahsulotlari
D) Meva va sabzavotlar
141. Tovar siyosatida nimalarga e‟tibor qaratiladi?
A) assortiment siyosati, innovatsion siyosat, brending, servis siyosati
B) tovar variatsiyasi, tovar innovatsiyasi
C) tovar eliminatsiyasi, tovar differentsiatsiyasi
D) tovar diversifikatsiyasi, tovar innovatsiyasi.
142. Tovar siyosatining maqsadi nimadan iborat?
A) aniq ehtiyojlarni qondiradigan tovarlarni bozorga taklif etishdan iborat
B) yangi turdagi mahsulotlar ishlab chiqarish orqali ehtiyojni qondirish
C) yangi tovar ishlab chiqarish
D) tovar variatsiyasi, tovar innovatsiyasiga alohida e‘tiborni qaratish.
143. «Tovar darajasi» tushunchasi nimani ifodalaydi?
A) tovar markasi ko‘riladigan pozitsiyani
B) tovar o‘rovining bir qancha turlarini mavjudligini
C) tovar sifati navini
D) boshqaruvni amalga oshirish
144. Tovar hayotiylik davrining qaysi bosqichida mahsulot hajmining ortishi ishlab chiqarish hajmining kamayishi kuzatiladi?
A) o‘sish
B) kirish
C) etuklik
D) tushish
|
| |
Chakana savdo korxonalari qanday belgilarga ko‟ra turkumlanadi

174. Chakana savdo korxonalari qanday belgilarga ko‟ra turkumlanadi
A) Taklif etilayotgan assortiment bo‘yicha, baholarga bo‘lgan nisbiy asos asosida, savdo xonalari harakteri asosida, do‘konning kimga tegishliligi ekanligi bo‘yicha
B) Geografik tarmoq ,talab darachasi bo‘yicha
C) Tovar belgisi bo‘yicha, sifati bo‘yicha
D) Savdo markasi bo‘yicha, haridorlar soni bo‘yicha
175. Chakana savdo nima?
A) Tovar va xizmatlarni bevosita iste‘molchiga sotish bo‘yicha istalgan faoliyat
B) Tovar va xizmatlarni bilvosita pirovard iste‘molchiga sotish bo‘yicha maxsus faoliyat
C) Tovarlarni ulgurji asosda sotish
D) Tovarlarni distribyutorlar orqali sotish
176. Sotish marketing elementi sifatida qanday faoliyatni o‟z ichiga oladi?
A) sotish tarmoqlarini shakllantirish, tovarlarni omborlarga joylashtirish, tovarlarni tashish, tijorat operatsiyalari
B) tovarni ilg‘or shakllari orqali sotishni tashkil etish
C) ishlab chiqarilgan mahsulotni pirovard iste‘molchilarga bevosita va bilvosita etkazib berish
D) tovarlarni iste‘molchilarga etkazib berish
177. Ulgurji savdo nima?
A) Tovar va xizmatlarni katta miqdorda, yirik partiyalarda sotish
B) Tovarlarni do‘konlarda sotish
C) Tovarlarni chakanalab sotish
D) Tovarlarni kommivoyajerlar orqali sotish
178. Kommunikatsiyalar qanday bo‟lishi kerak?
A) Xaqqoniy, qiziqarli, axborot beruvchi
B) Diversifikatsion, tezkor
C) Korporativ, ixtisoslashgan
D) Oddiy, murakkab, kompleks
179. Kommunikatsiya nima?
A) Bu iste‘molga yo‘naltirilgan xabardir
B) Bu bozordagi ma‘lum bir holatdir
C) Bu bozordagi talabning o‘sishidir
D) U bozordagi narxning o‘sishidir
180. Kompaniyaning keng tarqalgan shakllariga nimalar kiradi?
A) PR, pablisiti, propaganda, sotishni rag‘batlantirish chora tadbirlari, to‘g‘ridan to‘g‘ri marketing, shaxsiy sotuv,sotish joyidagi reklama, merchendayzing
B) PR, pablisiti, propaganda, sotishni rag‘batlantirish chora tadbirlari
C) shaxsiy sotuv,sotish joyidagi reklama, merchendayzing
D) sotishni rag‘batlantirish chora tadbirlari, to‘g‘ridan to‘g‘ri marketing, shaxsiy sotuv,sotish joyidagi reklama.
|
Baholarning tarkibi nimalardan iborat?

|
Baholarning tarkibi nimalardan iborat?
|
bet | 22/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 152. Baholarning tarkibi nimalardan iborat?
A) Qayd qilingan harajatlar, o‘zgaruvchi harajatlar, taqsimot harajatlari
B) Foydadan
C) Reklama byudjetidan
D) Daromadlardan
153. Narx diskriminatsiyasi deganda:
A) ishlab chiqarish xarajatlarni va munosabatlaridan qat‘iy nazar, bir xil tovarlarga yoki xizmatlarga xar xil sotish narxlarini o‘rnatish bir vaqtni o‘zida
B) haddan ziyod kam narx o‘rnatish natijasida bozorda boshqa sotuvchilarni tovarlari bo‘lmaydi
C) xaridorlarning turli narxlarni tan olish imkoniyati
D) bozorda qisqa vaqtda yuqori ulushga ega bo‘lishi uchun va bozorni egallash uchun firma past narx bilan chet el bozoriga chiqadi
154. Baho qanday talablarga javob berish lozim?
A) Iqtisodiy asoslangan, foyda beruvchi, ishontirish elementi, tovar birligi uchun, tovar qimmatdorligiga mos bo‘lishi lozim
B) Ijtimoiy asoslangan, o‘zgaruvchan, o‘zgarmas, doimiy.
C) Beqaror, barqaror, turg‘un
D) Oddiy, murakkab, dinamik
155. Bozorda narx qaysi omillar natijasida shakllanadi?
A) Talab,ishlab chiqarish, marketing vaboshqa xarajatlar,foyda va raqobat omillari natijasida
B) Marketing xarajatlari omili natijasida
C) Ishlab chiqarish omili natijasida
D) Faqat talab omili natijasida
156. Bozorda narxni pasayishiga qaysi omillar ta‟sir etadi?
A) Taklifni talabdan ko‘pligi, mehnat unumdorligi, tovar ishlab chiqarishni hamda xizmat ko‘rsatishni o‘sishi, kapital, ish qurollari, ishchi kuchi va erdan samarali foydalanishi va hokazolar
B) Talabni taklifdan ko‘pligi
C) Ish haqini mehnat unumdorligidan yoki tovarlar aylanmasidan va pullik xizmatlardan ustun o‘sishi
D) Taklifni talabdan ko‘pligi
157. Narx maqsadlari qanday sohalarga nisbatan qo‟llaniladi?
A) Tovar aylanishi xajmini aniqlash, maksimal foyda olish, raqobat sohasi
B) Muomala harajatlari xajmini aniklash, rejalashtirish
C) Boshqaruv, tashkil etish, taxlil sohalarida
D) Yalpi daromadni aniqlashda, doimiy va o‘zgaruvchan harajatlarni aniqlashda
|
| |
Ishlab chiqarish hajmi o‟zgarishi bilan bog‟liq bo‟lmagan xarajat turi?

|
Ishlab chiqarish hajmi o‟zgarishi bilan bog‟liq bo‟lmagan xarajat turi?
|
bet | 24/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 166. Ishlab chiqarish hajmi o‟zgarishi bilan bog‟liq bo‟lmagan xarajat turi?
A) o‘zgarmas xarajatlar
B) o‘zgaruvchan xarajatlar
C) davr xarajatlari
D) sotish xarajatlari
167. Taqsimot kanali – bu:
A) ishlab chiqaruvchiga talluqli bo‘lgan tashkilot yoki shaxslar yig‘indisi
B) reklamani tarqatish usuli
C) pochta yordamida
D) boshqaruvni amalga oshirish
168. Bitim nima?
A) Ikki tomonning qimmatbaho narsalar bo‘yicha o‘zaro tijorat almashuvi
B) Bozorda xaridorni sotuvchi bilan kelishuvi
C) Bozorda harakat qiluvchi shaxslar o‘rtasidagi munosabati
D) Bozorda xaridorni raqobatchi bilan kelishuvi
169. Lizing nima?
A) Mahsulotni uzoq muddatli ijaraga olishdan iborat bo‘lib, tovar narxini to‘lashning o‘ziga xos shakli hisoblanadi
B) Mahsulotni o‘rta muddatli ijaraga olishdan iborat bo‘lib, tovar narxini to‘lashning o‘ziga xos shakli hisoblanadi.
C) Murakkab ijaraga olish
D) Oddiy ijaraga olish.
170. Sotish kanalida qanday oqimlar mavjud
A) egalik huquqlari oqimi, jismoniy oqim, buyurtmalar oqimi, moliyaviy oqim, axborot oqimi
B) jismoniy oqim, buyurtmalar oqimi
C) moliyaviy oqim, axborot oqimi, raqobatchilar oqimi
D) egalik huquqlari oqimi, moliyaviy oqim, axborot oqimi
171. Sotish kanaliga kirish mumkin vositachilar
A) ulgurji savdogarlar, chakana savdogarlar, agentlar va xizmat ko‘rsatish bo‘yicha tijorat kompaniyalari
B) agentlar va xizmat ko‘rsatish bo‘yicha tijorat kompaniyalari
C) ulgurji savdogarlar va agentlar
D) ulgurji va chakana savdogarlar
172. Marketing taqsimot kanallarining nechta optimal turi mavjud?
A) Taqsimot kanalining to‘rt optimal turi mavjud
B) Taqsimot kanalining uch optimal turi mavjud
C) Taqsimot kanalining ikki optimal turi mavjud
D) Taqsimot kanalining besh optimal turi mavjuddir
173. Tovarni bozorda qanday joylashtirish turi muvaffaqiyat keltiradi?
A) Tovarni aktiv joylashtirish turi
B) Tovarni passiv joylashtirish turi
C) Tovarni joylashtirish
D) Tovarlarni o‘z holicha joylashtirish turi
|
| |
Tovar hayotiylik davrining qaysi bosqichida raqobat kuchli bo‟ladi?

|
Tovar hayotiylik davrining qaysi bosqichida raqobat kuchli bo‟ladi?
|
bet | 21/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 145. Tovar hayotiylik davrining qaysi bosqichida raqobat kuchli bo‟ladi?
A) etuklik
B) turbulentlik
C) kirish
D) tushish
146. Assortiment siyosatining asosiy vazifalariga nimalar kiradi?
A) bozor ehtiyojlarini qondirish, firmaning moliyaviy natijalari faoliyatini yaxshilash, firma tajribasi va turli resurslardan foydalanishni optimallashtirish, yangi bozor segmentlarini egallash
B) tovarni takomillashtirish, divertsifikatsiyalash
C) firma tajribasi va turli resurslardan foydalanishni optimallashtirish
D) yangi tovar ishlab chiqarish, yangi bozorlarni egallash
147. Tovarning bozorga samarali kirishini ta‟minlovchi elementlarga nimalar kiradi?
A) Yuqori sifat, o‘rovi, sifat kafolati, kafolatli xizmat, tashiluvchanlik, servis xizmati
B) O‘lchamlari, og‘irligi, uzunligi
C) Rangi, dizayni, modasi
D) Narxi, reklamasi
148. Tovar bilan bog‟liq strategiya va uning maqsadlari nimalardan iborat?
A) assortiment siyosatini o‘zgartirish strategiyasi, ishlab chiqarishni diversifikatsiyalash imkoniyatlari, yangi tovar bilan bozorga chiqish
B) assortiment siyosatini o‘zgartirish strategiyasi,bozor hududlarini kengaytirish
C) ishlab chiqishni diversifikatsiyalash imkoniyatlari, tovarni takomillashtirish
D) yangi tovar bilan bozorga chiqish, bozorga chuqurroq kirish.
149. Savdo markasi nima?
A) sotuvchilar yoki sotuvchilar guruhi tovarlari yoki xizmatlarini identifikatsiya qilish
B) tavsifnomalarni identifikatsiya qilish
C) yutuqlarni identifikatsiya qilish
D) qimmatdorliklarni aniqlash
150. Narxni shakllanishiga qanday omillar ta‟sir etadi?
A) talab omillari, xarajat omillari, raqobat omillari
B) huquqiy omillar, iqtisodiy omillar
C) xarajat omillari
D) talab va huquqiy omillar
151. Bozorga ma‟lum bir baho siyosati bilan kirishdan oldin nimalarni bilish lozim?
A) Iqtisodiy holatni, narxlar bo‘yicha qonuniy me‘yorlarni
B) Birja ma‘lumotlarini
C) Tovar aylanish xajmini
D) Standartlarni, sertifikatlarni
|
| |
Kompaniya iqtisodiy marketing muhitini o‟rganishda qanday asosiy mezonlarga e‟tibor qaratadi?

|
Kompaniya iqtisodiy marketing muhitini o‟rganishda qanday asosiy mezonlarga e‟tibor qaratadi?
|
bet | 13/28 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 50,04 Kb. | | #135891 |
Bog'liq 1. Marketing maqsadlariga nimalar kiradi 87. Kompaniya iqtisodiy marketing muhitini o‟rganishda qanday asosiy mezonlarga e‟tibor qaratadi?
A) daromad taqsimoti
B) qonuniy asoslari
C) tarmoq strukturasi
D) ilmiy-texnik ishlanmalarni tadbiq etilishi
88. Kompaniya marketing mutaxassislari tomonidan marketing muhitini o‟rganishda qanday omillar tadqiq etiladi?
A) iqtisodiy omillari
B) milliy xususiyatlari
C) raqobatbardoshlik omillari
D) tarmoq omillari
89. Madaniy jihatdagi omillarda nimalar hisobga olinadi?
A) madaniyat,quyi madaniyat,ijtimoiy mavqe(o‘rin)
B) ijtimoiy omillar, siyosiy omillar
C) demografik omillar, geografik omillar
D) raqobat, xarajat, narx omillari
90. Madaniy muhitni qanday elementlarini o‟rganish shart:
A) dinga munosabat
B) ilm
C) darmadlar taqsimot tizimi
D) milliy xuxusiyatlar
91. Siyosiy muhitni o‟rganishda qanday omillar hisobga olinadi?
A) siyosiy barqarorlik
B) iqtisodiy infratuzilma
C) biznes-madaniyati
D) davlatning raqobatbardoshligi
92. Dala tadqiqotlari –bu:
A) «axborotni topish joyi» bo‘yicha axborotlarni to‘plash va ishlov berish uslubidir
B) birlamchi axborotlarni yig‘ishdan va qayta ishlashdan iborat
C) ikkilamchi axborotlarni yig‘ish va qayta ishlashdan iborat
D) kuzatuvlar o‘tkazish orqali axborotlarni yig‘ish va qayta ishlashdan iborat
93. Kabinet tadqiqotining maqsadi nimadan iborat?
A) ikkilamchi axborotlarni yig‘ish va qayta ishlashdan iborat
B) birlamchi axborotlarni yig‘ishdan va qayta ishlashdan iborat
C) kuzatuvlar o‘tkazish orqali axborot yig‘ishdan iborat
D) so‘rov o‘tkazish orqali ma‘lumotlar yig‘ishdan iborat
94. Marketing savolnomasida qanday shaklli savollardan foydalaniladi?
A) ochiq, yopiq, aralash
B) aniq, sodda, ochiq
C) lo‘nda, murakkab, tushunarli
D) yopiq, murakkab, aralash
|
| |
Fermentlar muxandisligi. Fermentlar sinflari va ularning fizik-kimyoviy hususiyatlari

Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
211
Fermentlar va ferment sistemalari xalq xo‘jaligining turli sohalarida, masalan,
farmatsevtika, to‘qimachilik, oziq-ovqat, tibbiyot, kimyoviy analiz, organik sintez, qishloq
xo‘jaligida keng qo‘llaniladi. Shunga qaramay fermentlar muxandisligi sohasining taraqqiyoti
jahon bozorida toza va kerakli fermentlarning yo‘qligi tufayli ancha oqsayotgan edi.
Fermentlar bilan ishlashning o‘ziga xos qiyinchiliklari mavjud. Misol uchun, fermentlarni uzoq
vaqt saqlashda ularni turli tashqi ta’sirlardan himoyalash juda qiyin.
Biosensorlar. Biotehnologiyada biosensorlarni qo'llanilishi.
Biosensorlar deb tashqi fizik yoki kimyoviy signalni qayta ishlashga oson bo‘lgan
signalga aylantiruvchi o‘zgartirgich bilan uzviy bog‘liq juda sezgir biologik elementga aytiladi.
1962 yil amerikalik olim L.Klark tomonidan yaratilgan dastlabki biosensorlar ushbu soha
taraqqiyotiga juda katta turtki bo‘ldi. Hozirgi kunda biotexnologiya sanoatida biosensorlar
texnikasi shiddat bilan rivojlanib amaliyotga kirib bormoqda.
Noan’anaviy usulda energiya olish. Bioenergetik resurslar.
Biogaz olish tehnologiyasi.
Oxirgi yillarda biologik materiallarni qayta ishlash natijasida yoqilg‘i olish mumkinligi
haqidagi fikrlar, gipotezalar, amaliy ishlar ko‘p aytilmoqda va bajarilmoqda. Bu muammoga
bir necha bor global deya nom berildi. Chunki sayyoramizdagi tabiiy energetik resurslar
zahirasi cheklangan.
Biotexnologiya yordamida ekologik vaziyatni saqlash va qayta tiklash jarayonlari. Sanoat
chiqindilarini biotehnologik usullar yordamida qayta ishlash

Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
212
7.
Replikasiya, transkripsiya, translyasiya xodisasining moxiyati. Genetik kod. Genlar
ekspressiyasi.
8.
Gen muxandisligida ishlatiladigan nukleaza fermentlari. Plazmidalar hamda viruslar
asosida vektor konstruksiyasini yaratish.
9. Ti-plazmida yordamida transgen o'simlik yaratish. O'simliklarni
in vitro sharoitda
mikroklonal ko'paytirish.
10. Transgen hayvonlar. Transgen hayvonlar yaratish tehnologiyasi.
11. Odam interferon turlari va ularni ishlab chiqarish.
12. Biosensorlar. Mikroorganizm, o'simlik va hayvon to'qimalari asosidagi sensorlar.
13. Bioenergetika. Bioenergetikada
Botryococcus braunii bakteriyasining qo‘llanilishi.
Biogaz olish tehnologiyasi.
14. Ekobiotehnologiya. Sanoat chiqindilarini biotexnologik usulda zararsizlantirish va
ularning utilizatsiyasi.
Jami:  

36 - Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar o’quv-uslubiy majmua Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar

жихозланган аудиторияда академик гурухлар оқими учун ўтилади.
Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
221
3. Амалий машғулотлар
t/r
Laboratoriya va amaliy mashg’ulotlarning mavzulari (barcha)
5семестр
Soat
1.
Amaliy. mashg‘. Biotexnologiya va uning zamonaviy yo’nalishlari.
Farmatsevtikada biotexnologiyaning o’rni.
3
2.
Amaliy. mashg‘.Vrus, bakteriya, zamburug’, bakteriya, o’simlik va hayvon
hujayralari. Bakteriya viruslari (bakteriofag)larning tabiatini o’rganish.
3
3.
Amaliy. mashg‘.Suv o’tlari, bakteriya zamburug’larning tashqi va ichki
tuzilishini mikroskop ostida ko’rinishi.
3
4.
Amaliy. mashg‘.Biotehnologiya jarayonlari va ularning umumiy tavsifi
3
5.
Amaliy. mashg‘.Molekulyar biologiyaning asosiy postulati. Molekulyar
biologiyada E. coli bakteriyasining ishlatilishi.
3
6.
Amaliy. mashg‘.Molekulyar biologiyada Saccharomyces cerevisiae va
Penicillium melin zamburug’larini ishlatilishi.
3
7.
Amaliy. mashg‘. Replikatsiya, transkripsiya, translyasiya xodisasining
moxiyati. Genetik kod. Genlar ekspressiyasi.
3
8.
Amaliy. mashg‘. Gen muxandisligida ishlatiladigan nukleaza fermentlari.
Plazmidalar xamda viruslar asosida vektor konstruksisini yaratish.
3
9.
Amaliy mashg’ulot. Ti-plazmida yodamida transgen o’simlik yaratish.
O’simliklarni
in vitro sharoitida mikroklonal ko’paytirish.
3
Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
222
10.
Lab.mashg‘.Kallus to’qima olishda ishlatiladigan ozuqa muhitlarini tayyorlash.
3
11. Amaliy. mashg‘. Transgen hayvonlar. Transgen hayvonlar yaratish
texnologiyasi.
3
12.
Lab.. mashg‘. Antibiotik hosil qiluvchi mikroorganizmlarni ajratib olish va
mikroskopda aniqqlash.
3
13.
Lab.mashg’. Odam interferon turlari va ularni ishlab chiqarish.
3
14. Lab.mashg’.Tuxum tarkibidagi albumin oqsilini ajratib olish.
3
15.
Lab.mashg‘. Amilaza fermentining kraxmal gidrolizidagi faolligini aniqlash.
3
16. Amaliy. Mashg’. Biosensorlar. Mikroorganizm, o’simlik va hayvon to’qimalari
asosidagi sensorlar.
3
17.
Amaliy. mashg‘.Ekobiotexnologiya. Atrof-muxitni tozalash usullari.
3
18. Amaliy. mashg‘.Bioxavfsizlik. sanoat chiqindilarini biotexnologik usulda
zararsizlantirish va ularning utilizatsiyasi.
3
Laboratoriya ishlarini tashkil etish bo‘yicha ko‘rsatmalar

Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
213
VI. Asosiy va qo‘shimcha adabiyotlar hamda ahborot manbalari
Asosiy adabiyotlar
1. X.M.Kamilov, M.M.Raximov, D.Yu.Adilbekova Biotexnologiya asoslari. darslik,
Toshkent. 2010-yil, 480b
2. S.N.Orexov Farmatsevticheskaya biotexnologiya.- Uchebnoe posobie. M:. Geotar
media, 2012g.
3. YU.O.Sazikin Biotexnologiya M:. Geotar media, 2008 g.
4. S.K.Kokate Textbook of pharmaceutical biotechnology. India/ Elsevier¸ 2011.
5. Q.D.Davranov Biotexnologiya 2008yil, -504b.
Biotexnologiya sanoatida qo‘llaniladigan jarayonlar va qurilmalar

Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
209
ekstraksiyalash deb nomlanadi. SHuni alohida ta’kidlash kerakki, erituvchi aralashmada
erimaydi, lekin ekstraksiyalanayotgan komponentni eritadi. Ma’lumki, ekstraksiya jarayoni
2 xil bo‘ladi: 1) suyuqliklarni ekstraksiyalash; 2) qattiq materiallarni ekstraksiyalash.
Suyuq
aralashmani ekstrakt va rafinatga ajratish uchun tindirish, sentrifugalash yoki boshqa
mexanik jarayonlar qo‘llaniladi.
Rekombinat DNK texnologiyasi
.
Tirik organizmda oldindan mavjud qolip asosida yangi DNK molekulasining yaratilishi
nuklein kislotalarining sintezlanish yo‘lidir. Mavjud DNK molekulasidan nusxa olish
replikatsiya deb ataladi.
Replikatsiya
jarayoni DNK-polimeraza I, II, III, DNK-ligaza va revertaza fermentlari
yordamida amalga oshadi. rep-oqsil yordamida DNK qo‘sh
zanjiri ajraladi va DNKga
bog‘lanadigan oqsil molekulalari yordamida DNK ning ajralgan zanjirlari turg‘un holatda
saqlanib turiladi. DNK-polimeraza III fermenti DNK ning 3' uchidan 5' uchigacha DNK
ning bitta zanjirini to‘la sintez qilish qobiliyatiga ega. DNK sintezi faqat DNK ning 3' uchidan
5' uchiga qarab borishi tufayli DNK
ning ikkinchi zanjiri praymaza, DNK-polimeraza I va
DNK-ligaza fermentlari yordamida amalga oshadi.
Mikroorganizmlar gen muxandisligi

Mikroorganizmlar gen muxandisligi. Mikroorganizmlar-bakteriya, zamburug‘, mitselial qo‘ziqorinlar. Mikrob hujayrasi
ozuqa sifatida faqat bitta organik substrat va mineral moddalar hisobiga yashaydi, ko‘payadi.
Mikroorganizmlar aerob va anaerob sharoitda 0 va +80ºC temperaturalar oralig‘ida yashay
oladi. Mikrob hujayrasi metabolizmi to‘g‘ri nazorat qilinsa, juda katta tezlikda ko‘paya oladi.
Masalan, ichak tayoqchasi har 30 daqiqada ko‘payadi.
Rekombinant mikroorganizmlar asosida olinadigan dori vositalari. Normoflora
preparatlari va ularni sanoat miqyosida ishlab chiqarish. Dunyoda har yili 700000 tonnadan ko‘proq aminokislotalar ishlab chiqariladi.
Bu sohada Yaponiya boshqa mamlakatlardan ko‘ra ko‘proq, ya’ni yiliga 2 mlrd. AQSH
dollariga teng bo‘lgan bahoda toza holatdagi aminokislotalar hamda ularni aralashmasini
ishlab chiqaradi. Aminokislotalar sintez qiluvchi mikroorganizmlarning ko‘pchiligi klassik
mikrobiologiya usullaridan foydalanib, tanlab olinganlar, ya’ni ular mutantlar hisoblanadi.
Past molekulyar og‘irlikga ega bo‘lgan birikmalarni superprodutsentlarini yaratish
strategiyasi unchalik yaxshi yo‘lga qo‘yilmagan bo‘lsada, ba’zi aminokislotalarni
produtsentlari gen-muhandislik usullari yordamida yaratilgan va ulardan ishlab chiqarish
miqyosida foydalanib kelinmoqda.
O‘simliklar gen muxandisligi. Ti-plazmida genetik haritasi. Transgen o'simliklar yaratish
tehnologiyasi. Kallus to'qimasi. Yuqori o‘simliklar hujayrasiga begona gen kiritish ishlari o‘tgan asrning 70-yillarida
dunyoning taraqqiy etgan davlatlar laboratoriyalarida intensiv olib borila boshlandi.
Agrobacterium turiga mansub bakteriyalar ta’sirida o‘simlikda shish hosil bo‘lishining
Yettinchidan - Mavzu: Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy maʼruza tayyorlash va uning takdimotini oʼtkazish

|
Mavzu: Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy maʼruza tayyorlash va uning takdimotini oʼtkazish
|
bet | 5/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 64,68 Kb. | | #107127 |
Bog'liq Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy ma-fayllar.orgYettinchidan, falsafa inson hayotining mazmuni, o’lim va umrboqiylik masalalarini kun tartibiga qo’yadiki, bu insoniyatga global muammolar tahdid solayotgan sharoitda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi.
Nihoyat, falsafaning yana bir muhim metodologik funksiyasi shundan iboratki, u insoniyatning hozirgi muhim muammolari bilan bevosita bog’liq bo’lgan va bashariyat rivojlanishining ob’ektiv tendentsiyalarini tushunish va anglab yetishda ulkan rol o’ynaydigan «tabiat», «jamiyat», «sivilizatsiya», «ijtimoiy taraqqiyot», «fan-texnika inqilobi» kabi boshqa kategoriyalarni ishlab chiqadi.
Hozirgi davrning global muammolarini o’rganishga nisbatan falsafiy yondashuv haqida muayyan tasavvur hosil qilgach, endi globallashuv jarayonlari kuchayishiga qarab ahamiyati oshib borayotgan muammolarning o’zini shu nuqtayi nazardan ko’rib chiqamiz.
«Hozirgi davrning global muammolari» tushunchasi 1960-yillar oxiri – 1970-yillarning boshlarida keng tarqaldi va shundan beri ilmiy va siyosiy muomala(leksikon) hamda ommaviy ongdan mustahkam o’rin oldi. Aksariyat hollarda u global sanalmagan voqealar va hodisalarga nisbatan qo’llaniladigan atama sifatida ishlatiladi. Bunday holga milliy va umumbashariy ahamiyatga molik voqealar tenglashtirilganida, masalan, muayyan bir mamlakatning ijtimoiy muammolarini nazarda tutib, ular «global» deb nomlangan holda duch kelish mumkin.
Falsafada bu vazifani yechish uchun tegishli mezonlar belgilangan bo’lib, ularga muvofiq u yoki bu muammo global deb belgilanadi va shu tariqa bunday xususiyatga ega bo’lmagan boshqa ko’p sonli muammolardan farqlanadi.
Etimologik jihatdan «global» atamasi, «globallashuv» atamasi kabi, er kurrasi bilan bog’liq. Ayni shu sababli butun insoniyat manfaatlariga daxldor muammolarni ham, dunyoning turli nuqtalaridagi har bir ayrim insonga tegishli bo’lgan, ya’ni umuminsoniy xususiyat kasb etadigan muammolarni ham «global» deb nomlash odat tusini olgan. Ular jahon iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishining muhim ob’ektiv omili sifatida ayrim mamlakatlar va mintaqalarning rivojlanishiga sezilarli darajada ta’sir ko’rsatadi. Ularni yechish aksariyat davlatlar va tashkilotlarning kuch-g’ayratini xalqaro darajada birlashtirishni nazarda tutadi. Ayni vaqtda global muammolarning echilmay qolishi butun insoniyat kelajagi uchun halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkin.
|
| |
Rim klubi - Mavzu: Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy maʼruza tayyorlash va uning takdimotini oʼtkazish

|
Mavzu: Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy maʼruza tayyorlash va uning takdimotini oʼtkazish
|
bet | 16/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 64,68 Kb. | | #107127 |
Bog'liq Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy ma-fayllar.orgRim klubi. Yuqorida qayd etilgan qarashlardagi tub burilish asosan Rim klubi faoliyati ta’sirida yuz berdi. 1968 yil Rimda o’zining birinchi majlisiga yig’ilgan olimlar, faylasuflar va jamoat arboblarining bu nufuzli xalqaro tashkiloti hozirgi davrning eng muhim umuminsoniy muammolari bo’yicha ma’ruzalar tayyorlash va e’lon qilishni o’z oldiga vazifa qilib qo’ydi. Bu tashkilotning 1972 yilda e’lon qilingan «O’sish chegaralari» deb nomlangan birinchi ma’ruzasiyoq juda katta shov-shuvga sabab bo’ldi, chunki insoniyat o’zi anglamagan holda «poroxli bochka ustida o’tirib, gugurt o’ynayotgani»ni ko’rsatib berdi. Rim klubining asoschisi va birinchi prezidenti Aurelli Pechchei mazkur tadqiqotga yozgan so’zboshisida shunday deb qayd etgan edi: «Endilikda ona-Erimiz har qanday o’sish sur’atlariga dosh berishga, insonning har qanday erkaliklarini ko’tarishga qodir ekanligiga sog’lom fikrlaydigan odamlarning birortasi ham ishonmaydi. O’sish chegaralari borligi ravshan, lekin ularning qandayligi va qaerdaligini hali aniqlash lozim»5.
Mazkur ma’ruza mualliflari shunday aniqlash bilan shug’ullandilar. Olingan natijalarning muxtasar mazmuni shundan iborat ediki, sayyoramiz hajmining chegaralari muqarrar tarzda inson imkoniyatining chegaralarini ham nazarda tutadi; moddiy o’sish cheksiz darajada davom yetishi mumkin emas; ijtimoiy rivojlanishning haqiqiy chegaralari moddiy omillar bilan emas, balki ekologik, biologik va hatto madaniy omillar bilan belgilanadi. Ular jahon rivojlanishi asosiy tendentsiyalarining kompyuter modelini tuzib, mazkur tendentsiyalar saqlangan holda uchinchi ming yillik boshidayoq insoniyat voqealar ustidan nazoratni butunlay yo’qotishi va natijada halokatga yuz tutishi mumkin, degan to’xtamga keldilar. Bundan ishlab chiqarishning o’sishini to’xtatish, tobora ko’payib borayotgan aholi sonini esa tegishli ijtimoiy siyosat yordamida barqarorlashtirish lozim, degan xulosaga kelindi.
Ma’ruza jahonning ko’plab tillariga o’girildi va dunyo bo’ylab keng tarqaldi, ishlab chiqarishning o’sishini to’xtatish g’oyasi tarafdorlari va muxoliflari o’rtasida qizg’in bahs-munozaralarga sabab bo’ldi. So’ngra navbatdagi ma’ruzalar majmui (bugungi kunda ular yigirmatadan oshib ketdi) paydo bo’ldi. Bu ma’ruzalar umuminsoniy muammolarning ko’pgina jihatlarini yoritib berdi va ularga nafaqat olimlar va faylasuflar, balki siyosatchilar, jamoat arboblari, umuman jahon hamjamiyati e’tiborini qaratdi.
http://fayllar.org
|
| |
Birinchidan - Mavzu: Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy maʼruza tayyorlash va uning takdimotini oʼtkazish

|
Mavzu: Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy maʼruza tayyorlash va uning takdimotini oʼtkazish
|
bet | 4/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 64,68 Kb. | | #107127 |
Bog'liq Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy ma-fayllar.orgBirinchidan, falsafa, dunyoqarashni shakllantirar ekan, inson faoliyati yo’nalishini ko’p jihatdan belgilaydigan muayyan mo’ljallar beradi. SHu tariqa falsafa o’zining dunyoqarashni shakllantirish va aksiologik funksiyalarini bajaradi.
Ikkinchidan, turli fanlar doirasida o’rganiladigan murakkab tizimlar haqida yaxlit tasavvur mavjud emasligi bu fanlarning o’zaro hamkorligi yo’lida jiddiy to’siq hisoblanadi. SHu ma’noda falsafaning mazkur fan doirasida yuzaga keladigan nazariyalarni umumlashtiruvchi metodologikfunksiyasi ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi, chunki ilmiy bilimning integratsiyalashuviga ko’maklashadi.
Uchinchidan, falsafa ijtimoiy hodisalar va jarayonlarni tarixiy kontekstda tushuntirish imkonini beradi. U jamiyat va tabiat rivojlanishining umumiy qonunlarini ta’riflaydi va shu sababli global muammolarni o’rganishda ularni ijtimoiy taraqqiyot bilan uzviy bog’liq bo’lgan qonuniy hodisa sifatida tushunishga yo’l ko’rsatadi. SHunday qilib, global muammolarning paydo bo’lishi tasodif yoki insoniyatni halokatga oldindan mahkum etuvchi taqdirning hukmi sifatida emas, balki qarama-qarshiliklarga to’la insoniyat tarixi ob’ektiv rivojlanish jarayonining mahsuli sifatida qaraladi.
To’rtinchidan, falsafa global muammolar rivojlanishining umumiy tendentsiyasini, ularning o’zaro aloqasi va bir-birini taqozo yetish darajasini falsafiy nuqtayi nazardan anglab yetish imkonini beradi.
Beshinchidan, falsafa nazariy fikrlash madaniyatini rivojlantirish uchun imkoniyat yaratish orqali ma’naviy - madaniy funksiyani bajaradi. Turli xalqlarning falsafa tarixini o’rganish, ularning madaniyati bilan ham tanishish imkonini beradi. Muayyan xalqlar oldida turgan muammolarning birortasini ham ularning madaniyatiga bog’lamasdan yechish mumkin emas.
Oltinchidan, global muammolarga oid ilmiy axborotning shiddat bilan o’sib borayotgan oqimida yanada aniqroq mo’ljal olish imkoniyati tabiiy-tarixiy jarayonni yaxlit ko’rish va uni talqin qilishga nisbatan dialektik yondashuv mahsuli hisoblanadi.
|
| |
Xususiy muammolar- - Mavzu: Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy maʼruza tayyorlash va uning takdimotini oʼtkazish

|
Mavzu: Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy maʼruza tayyorlash va uning takdimotini oʼtkazish
|
bet | 2/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 64,68 Kb. | | #107127 |
Bog'liq Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy ma-fayllar.orgXususiy muammolar- davlat faoliyatining muayyan jabhasiga, ayrim aholi yashaydigan punktlarga yoki kichik tabiiy ob’ektlarga tegishli bo’lgan muammolardir. Bular, odatda, turli avariyalar, nosozliklar natijasida yuzaga keladigan har xil muammolar, mahalliy ijtimoiy konfliktlar va sh.k.
Mahalliymuammolar - tushunchasi yuqoriroq darajadagi muammolarga, aniqroq aytganda, ayrim mamlakatlarga yoki yirik mamlakatlarning ancha katta hududlariga tegishli bo’lgan muammolarga nisbatan tatbiq etiladi. Bu erda odatda kuchli zilzilalar, yirik suv toshqinlari yoki, masalan, kichik davlatdagi fuqarolar urushi nazarda tutiladi.
Milliy muammolar- tushunchasi ijtimoiy-siyosiy va ilmiy muomalada ba’zan muayyan davlat yoki milliy hamjamiyatning ma’lum qiyinchiliklari, g’am-tashvishlarini aks ettiradi. Miqyos darajasiga qarab ular mintaqaviy yoki mahalliy muammolar sifatida talqin qilinishi mumkin.
Mintaqaviy muammolar - ayrim qit’alar, dunyoning yirik ijtimoiy-iqtisodiy hududlari yoki ancha yirik davlatlarda yuzaga keladigan muhim masalalar doirasini qamrab oladi. Bunday muammolarga SHarqiy Yevropaning bir necha mamlakatlari hududi radioaktiv zaharlanishiga olib kelgan CHernobil fojiasi yoki bir qator davlatlarni qamrab oluvchi ancha katta hududlarda yuz bergan iqlim o’zgarishlari misol bo’lishi mumkin. Masalan, 1968 yilda Saxel mintaqasida yuz bergan qurg’oqchilik «asr falokati» degan nom oldi. U Afrika qit’asining 18 davlatini qamrab oldi, bunda ocharchilik natijasida 250 mingdan ko’proq odam halok bo’ldi, taxminan 18 million bosh qoramol nobud bo’ldi, xavfli kasalliklarning epidemiyalari yuzaga keldi, bu ulkan mintaqa hududi esa deyarli to’la sahroga aylandi.
Global muammolar- butun er kurrasini, uning nafaqat odamlar bevosita yashaydigan qismini, balki Erning qolgan yuzasi, er osti bo’shliqlari, atmosfera, gidrosfera va hatto inson faoliyati doirasiga kiruvchi kosmik fazoni qamrab olishi bilan izohlanadi.
Hozirgi zamondaglobal muammolarni tasniflashga nisbatan har xil yondashuvlar orasida ayniqsa keng e’tirof etilgan tasnifga muvofiq global muammolarning barchasi ularning keskinlik darajasi va echimining ahamiyatiga, shuningdek real hayotda ularning o’rtasida qanday sababiy bog’lanishlar mavjudligiga qarab uch katta guruhga ajratiladi.
|
| |
Asosiy qism - Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar o’quv-uslubiy majmua Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar

|
Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar o’quv-uslubiy majmua Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
|
bet | 3/20 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 73,08 Kb. | | #137240 |
Bog'liq Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar o’quv-uslubiy majmua-fayllar.orgAsosiy qism
Fanga kirish
Har bir fan o'z usullari va bo'limlariga ega bo'lib, har bir bo'lim osha sohaga doir u yoki bu
masalalarni echishga mo'ljallangan bo'ladi. Biologiya taraqqiyotining hozirgi bosqichini
revolyutsion deb atash mumkin, chunki biologiya hozirgi davrga kelib, tabiiy fanlar ichida
etakchi orini egallamoqda.
Biotexnologiya yonalishida tahsil olayotgan talabalar uchun bu fan asosiy va fundamental
fanlardan biri bo'lib, ishlab chiqarishni intensivlash, ish unumdorligini oshirish, ekologik toza
va chiqindisiz samarador texnologiyalarni yaratish asoslarini beradi. Talabalar nazariy kurs
bilan birga amaliy mashg'ulotlarni o'tib, turli turdagi biologik faol moddalarni olishning
biotexnologik sxemalarini tuzish, tirik organizmlar asosida ekologik toza mahsulotlar olish va
ularni ishlab chiqarishga tatbiq etish uchun etarli bilimlarga ega bo'lishadi.
Biotexnologiya, uning rivojlanish tarihi, predmeti, maqsadi va vazifalari. Biotehnologiya
sog'liqni saqlash, ilm-fan va halq ho'jaligi taraqqiyotida.
Biotexnologiya deb mavjud biologik muammolarni biologik ob’ektlar yordamida hal
qilishga aytiladi. «Biotexnologiya» so‘zi yunoncha «bios»-hayot, «teken»-san’at, «logos»-
fan, ta’limot degan ma’nolarni anglatadi. Biotexnologiya qadim-qadimdan insoniyat uchun
xizmat qilib kelmoqda. Insonlar biotexnologik jarayonlardan unumli foydalanib kelganlar.
Hozirda biotexnologik jarayonlar yordamida antibiotiklar, fermentlar, vaksinalar,
polisaxaridlar, ozuqa oqsillari, gormonlar, glikozidlar, aminokislotalar, alkaloidlar, mineral
o‘g‘itlar, biogaz ishlab chiqarilmoqda.
Biotexnologiya ob’ektlari va usullari. Biotexnologik ob’ektlarni tanlash.
Biotexnologiyaning
ob’ektlari-viruslar,
bakteriyalar,
zamburug‘lar-mikromitset
va
makromitsetlar, o‘simlik, hayvon, odam hujayra, to‘qimalari, fermentlar, prostoglandinlar,
nuklein kislotalar, lektinlar va boshq. Umumlashtirilgan xolda biotexnologik ob’ektlarni 3
guruhga bo‘lish mumkin: o‘simlik va hayvon to’qimalari, mikroorganizmlar.
|
| |
Global garayonlarnibashoratqilishningahamiyati

|
Global garayonlarnibashoratqilishningahamiyati
|
bet | 6/16 | Sana | 28.11.2023 | Hajmi | 64,68 Kb. | | #107127 |
Bog'liq Global jarayonlar dialektikasi mavzusida tahliliy ma-fayllar.orgGlobal garayonlarnibashoratqilishningahamiyati. Hozirgi davrning global muammolari o’z holatini zamonda tinimsiz o’zgartiradigan yagona, faol va ochiq tizim hisoblanadi, chunki unga umuminsoniy ahamiyatga molik bo’lgan Yangi muammolar kirishi, avvalgi muammolar esa, ularning echilishiga qarab, yo’qolishi mumkin. Rim klubining asoschisi va birinchi prezidenti A.Pechchei bu holatga e’tiborni qaratib, insoniyat qarshisida ko’ndalang bo’lgan aksariyat muammolar «bir-biri bilan mahkam chirmashib oldi, ulkan sprut changali yanglig’ butun sayyorani o’z iskanjasiga olmoqda... echilmagan muammolar soni o’sib bormoqda, ular yanada murakkabroq tus olmoqda, ularning chirmashuvi yanada chigallashmoqda, ularning «iskanjasi» esa sayyoramizni o’z changalida tobora qattiqroq siqmoqda», deb yozgan edi.
Ammo global ziddiyatlar tuguni qanchalik chigal bo’lmasin, uni fan va falsafa yordamida yechish, ya’ni sababni oqibatdan, muhim tafsilotlarni ikkinchi darajali tafsilotlardan, ob’ektivni sub’ektivdan farqlash uchun nazariy jihatdan anglab yetish lozim. Dunyo miqyosidagi jarayonlarga ta’sir ko’rsatish uchun odamlarning imkoniyatlari va resurslari cheklanganini hisobga olib, muammolarning qaysi biri darhol yechishni talab qilishi va qaysi biri ikkinchi darajali ahamiyat kasb yetishini ham farqlash muhimdir.
G’arb mamlakatlarida ijtimoiy prognoz qilish ilmiy bashoratning turii sifatida «futurologiya» (lot. futurum – kelajak va yunon. logos – ta’limot) degan nom bilan vujudga kelgan. Bu atamani ilk bor G’arbiy Berlin universiteti huzuridagi Otto Zur nomidagi institut professori O.Flextgaym ishlatgan. SHuni qayd yetish lozimki, «futurologiya» atamasi umumiy e’tirof etilgani yo’q. Misol uchun, bashorat muammolari bo’yicha frantsuz mutaxassislarining aksariyati futurologiya insonning kelajakni ishonch bilan bashorat qilish qobiliyati haqida xom xayol qilish uchun asos bo’ladi, deb hisoblaydi. Futurologiya o’rniga «fyutyuribli» atamasi taklif qilingan bo’lib, u «ehtimol tutilgan kelajak» degan ma’noni anglatadi. Bunda kelajakning shartliligi, ko’p variantliligiga urg’u beradi.
Hozirgi davrda ijtimoiy bashorat bilan bog’liq tadqiqotlar «prognostika» degan nom olgan. Prognostika prognoz qilish qonunlari, tamoyillari va metodlarini o’rganadi, mantiq muammolarini va har xil tipdagi prognostik tadqiqotlarning tasniflarini ishlab chiqadi. U endigina shakllanish davrini boshdan kechirmoqda, lekin hozirning o’zidayoq kelajakning ilmiy muqobillarini yaratishning muhim vositasi hisoblanadi. O’zbekistonda prognozdashtirish masalasi bilan K Tulenova shug’ullanadi.
|
| |
I. O'quv fanining dolzarbligi va oliy kasbiy ta'limdagi o'rni

I. O'quv fanining dolzarbligi va oliy kasbiy ta'limdagi o'rni
So‘nggi 50 yil mobaynida biotexnologiya taraqqiyoti yuksak darajaga chiqdi.
Biotexnologiya rivojining hozirgi bosqichini revolyusion deb atash mumkin. Oxirgi yillarda
nuklein kislotalar strukturasi va funksiyasi, DNK restriksiyasi fermentlari, ularning
hujayradagi ahamiyati gen muxandisligi usullari orqali aniqlandi, gibridomalar va monoklonal
antitelolar olindi, biotexnologik jarayonlarga kompyuter texnologiyalari tadbiq etila
boshlandi. Insoniyatni tashvishga solib turgan eng yirik muammolar , jumladan, oziq-ovqat,
energetika, atrof-muhitni muhofaza qilish, sog‘liqni saqlash kabilarni xal etishda
biotexnologiya o‘zining salmoqli xissasini qo‘shib kelmoqda. Biotexnologiyaning ulkan
yutuqlari jamiyatning ijtimoiy, iqtisodiy taraqqiyoti uchun tezkor va samarali xizmat
qilmoqda.
II. O'quv fanining maqsad va vazifalari
Ta’lim maqsadi davr bilan, ijtimoiy hayot bilan uzviy bog‘liq. Ijtimoiy hayotdagi tub
burilishlar, fanning intensiv rivojlanishi, ta’lim modernizatsiyasi, yangi didaktik imkoniyatlar,
insonparvarlashtirish shubhasiz ta’lim maqsadini ham tubdan o‘zgartirdi. Ta’lim maqsadining
tubdan o‘zgarishi ta’lim mazmunida o‘z ifodasini topadi
.
Fanning vazifalari-talabalarga biotexnologiya ob’ektlari bilan ishlash shuningdek,
ushbu ob’ektlar bilan ishlash davomida biotexnologik usullardan oqilona foydalanish, gen
muxandisligi, fermentlar muxandisligi nazariy bilimlari yordamida farmatsevtika sanoati
uchun kerakli biologik faol substansiyalarni tabiiy, ekologik toza xolda korxona miqyosida
ishlab chiqarishni o‘rgatishdan iborat.
Fanni o‘qitishdan maqsad – umumiy biotexnologiya, uning predmeti, o‘rganish
ob’ektlari, muammolari, sohalari haqida ma’lumot berish xamda egallangan bilimlar bo‘yicha
talabalarda ko‘nikma va malakalarni shakllantirish.
«Biotexnologiya asoslari» fanini o‘zlashtirish jarayonida talaba:
fanning predmeti, maqsadi va vazifalarini bilib oladi;
fanning usuli va tadqiqot ob’ektlari bilan tanishadi;
biotexnologiya taraqqiyotida fundamental tadqiqotlarning roli, shuningdek,
biotexnologiyaning yo‘nalishlaridan biri –enzimologiya sohasidagi fundamental
tadqiqotlar bilan tanishadi;
virus, hujayra va to‘qima tuzilishiga oid fundamental tadqiqotlar bilan tanishadi;
genetika va molekulyar biologiya sohasidagi fundamental tadqiqotlar;
biotexnologiyada qo‘llaniladigan apparatlar va jarayonlar bilan tanishadi;
biotexnologik mahsulotlar uchun GMP va GLP sistemalari bilan tanishadi;
biotexnologik ishlab chiqarish jarayonini tashkil etishda korxonani qurilmalar bilan
jihozlash;
Biotexnologiya asoslaridan Dasturlar
o’quv-uslubiy majmua
208
biotexnologik ishlab chiqarishda chiqindilarni zararsizlantirish bilan tanishadi.
|