Metalni uzunligini ortishiga cho‘zilish koeffitsiyenti deb yuritiladi va u quyidagi formuladan hisoblab topiladi

|
Metalni uzunligini ortishiga cho‘zilish koeffitsiyenti deb yuritiladi va u quyidagi formuladan hisoblab topiladi
|
bet | 6/18 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #109234 |
Bog'liq Metallarga ishlov berish stanoklari boʻyicha maʼlumot .
Metalni uzunligini ortishiga cho‘zilish koeffitsiyenti deb yuritiladi va u quyidagi formuladan hisoblab topiladi:
yoki
bunda, L1- cho‘zguncha metall uzunligi, мм;
L2-cho‘zilgan metal uzunligi, мм;
F0-cho‘zguncha metallning ko‘ndalang kesimi yuzasi, мм2;
F1- cho‘zilgan metallning ko‘ndalang kesimi yuzasi, мм2;
Metallning absolyut kengayishi:
В=В2-В1 мм
Nisbiy kengayishi:
*100%
Metalni enini oshishiga kegayishi koeffitsiyenti deyiladi:
Bunda, В1- metallarni yoyilguncha kengligi, мм
В2-yoyilgandan so‘nggi kengligi, мм
Yoyish jarayonida metallni vallar yordamida ilib olinib, ular orasidagi qirqimdan o‘tishi kerak.
Metalni vallarga bosimi natijasida ikkita Р kuch hosil bo‘ladi: biri yuqoridagi valni metalga reaksiya kuchi, ikkinchisi esa, pastki valning va ikkita urinma ishqalanish kuchlari bo‘lib ularning umumiy Р va umumiy Т kuchlari deb qabul qilinadi.
Bosim kuchi Р ni ishqalanish kuchi Т ga perpendikulyar bo‘ladi.
9-rasm. Yoyishda hosil bo‘lgan kuchlar
Vallar yordamida metalni ilib olishlik shartini bajarilishini aniqlash uchun kuchlarning gorizontal o‘qqa proyeksiyasini tushiramiz:
2Рsin=2Tcоs
2Р sin< 2Tcоs
Т kuchi metalni vallar orasidan tortsa, Р kuchi esa metallni vallar orasiga kirishga to‘sqinlik qiladi. Shuning uchun metalning vallar orasidan o‘tishi uchun
Тх > Рх (1)
(1) tenglikdan Т/Р=tg, ma’lumki
Т=f*Р ga teng, o‘rniga qo‘ysak,
f- ishqalanish koeffitsiyenti
sinf > tg (2)
f > tg
tg= tg yoki . Lekin, metalni vallar orasidan o‘tishi uchun > bo‘lishi kerak ekan.
Bosilish burchak qancha katta bo‘lsa, bosim qiymati shuncha katta bo‘ladi. Tekis jo‘valar bilan po‘latni issiqlayin yoygan vaqtda burchakning miqdori =15...240, agar vallarning yuzi g‘adir-budir bo‘lsa, =320 gacha bo‘lishi mumkin.
Rangli metallarni yoyishda burchakni mikdori =15-20 0, sovuqlayin holda listlarni yoyishda =3-10 0 bo‘ladi. Yoyish uchun boshlang‘ich material sifatida metalsozlik sexlarining mahsuloti bo‘lgan og‘irligi 25 t va undan og‘irroq bo‘lgan po‘lat va rangli metal qotishmalarining quymalari ishlatiladi. Metallarni yoyadigan mashinalarni- Stan deb yuritiladi. Jo‘valar komplekti stanina bilan birgalikda ishchi kletni tashkil qiladi. Jo‘valar staninalarning podshipniklarida o‘tiradilar.
Yoyish stanlari bir necha turlarga bo‘linadilar:
Tayyorlanadigan mahsulot turiga, o‘lchamlariga va sifatiga qarab GOST buyicha:
а) sortli prokat stanlari;
b) list prokat stanlari;
v) sim prokat stanlari;
g) truba prokat stanlari;
d) maxsus prokat stanlari.
Ishchi kletdagi jo‘valarning soniga qarab:
a) ikki jo‘vali reversivmas;
b) ikki jo‘vali reversiv;
v) uch jo‘vali trio stanlar;
g) to‘rt jo‘vali kvarto stanlar;
d) ko‘p jo‘vali stanlar;
ye) unversal stanlar.
Ishchi kletlarning joylashishi usuliga qarab:
a) to‘g‘ri chiziqli prokat stanlari;
b) pog‘onasimon prokat stanlar;
v) to‘xtovsiz ishlaydigan prokat stanlari.
Sortli prokat stanlari ikki xil bo‘ladi: sodda va fason profilli stanlar. Sodda profili prokat stanlarda, profili sodda geometrik kesimli: aylana, kvadrat, olti qirrali, to‘g‘ri burchakli, yarim oval, uch burchak va hokazo zagotovkalar olinadi.
Sodda profilli sortli prokat fason profilli sortli prokat olish uchun boshlang‘ich xom-ashyo hisoblanadi. Yirik quymalar dastlab yoyib ixchamroq qilib beradigan quvvatli prokat stanlari blyuminglar va slyabinglar deb aytiladi.
Jo‘valarning diametri 840 dan 1150 mmgacha bo‘lgan blyuminglar
Katta quymalarni ixchamlab, kesimi 140X140 dan 450X450 mmga bo‘lgan zagotovkalar olishga imkon beradi. Bunday kvadrat kesimi zagotovkalar 10-12 tonna va undan ham og‘irrok bo‘ladi.
Qalinligi 350 mm kengligi 1600 mm va uzunligi 5m bo‘lgan list zagotovkalarni tayyorlash uchun mo‘ljallangan quvvatli stanlar slyabinglar deb ataladi.
11-rasm. Fason profilli prokat mahsuloti.
Blyuminglar va slyabinglar ham juda unumli stanlar bo‘lib, yiliga 1.5-2 mln tonna qo‘ymani ixchamlab beradi. Magnitogorsk metalurgiya kombinatida eng yirik listoprokat stani qurilgan bo‘lib, u listlarni qizdirgan holatda yoyadi, stan 165000 m2 maydonni egallaydi. Stanni mexanizmini 2500 ayl/min li elektrodvigatel harakatga keltiradi. Fason profili sortli prokatga, teng tomonli va teng tomonsiz burchaklar, tavr balkalari, shvellerlar, relslar va boshqalar kiradi.
List prokat to‘rt guruhga bo‘linadi: qalin listli, yupqa listli, keng tasmali, folga.
Qalin listli prokatga 4-60 mm qalinlikdagi, kengligi 600-3000 mm gacha va uzunligi 4-12 mgacha bo‘lgan listlar kiradi.
Yupqa listli po‘latlarga qalinligi 0.1 dan 3.75 mm gacha, kengligi 600-2200 mm, uzunligi o‘lchovli. Agar list juda yupqa bo‘lsa, u ro‘lonlarda chiqariladi.
Maxsus profilli prokatlarga: zet (Z) shaklidagi, kolona shaklidagi, traktor boshmog‘i va hokazolar kiradi.
12-rasm. Maxsus prokat mahsuloti.
Prokat stanlari
Prokat stanlari asosiy qismi bitta yoki bir necha ishchi kletdan iborat bo‘lib, unda prokat vallari joylashgan. Vallarni elektrodvigatel harakatga keltiradi.
Prokat stani ikki, uch, to‘rt va ko‘p jo‘vali bo‘ladi. Prokat stanlari jo‘valarini diametri mm hisobida yuritiladi. Misol: stan 250, stan 500.
13-rasm. Prokat stanining sxemasi
1. Ishchi klet
2. Jo‘valar
3. Koraus.
4. Shpindel
5. Tishli klet
6. Mufta
7. Reduktor
8. Mufta
14-rasm. Prokat staninaning jo‘valarini profili.
9. Elektrodvigatel
Yoyish jarayoni quyidagicha bo‘ladi. Harakat elektrodvigateldan mufta 6, reduktor 5, mufta 4 tishli g‘ildirakka keladi. Tishli kletdagi harakatni shpindel orqali ishchi kletga o‘tadi. Vallar orasidan o‘tayotgan zagotovka val yuzasini kesimini olib yoyilib chiqadi.
Prokat stanlarining jo‘valarning profili har xil bo‘ladi. Misol: mis olish uchun jo‘valar yuzi tekis bo‘ladi, sort, fason maxsus profil olish uchun jo‘va yuzi har xil kesimli bo‘ladi.
Jo‘valar yuzidagi ariqchalarni o‘yiqchalar deb ataladi. Ikkita jo‘va birgalikda hosil qilgan bo‘shliq kalibr deb yuritiladi. Zagotovka kalibrdan o‘tib, shakllanib, kalibrni shaklini oladi. Kalibrlar ochiq va yopiq bo‘ladi. Ochiq kalibrlarda simmetriya o‘qi parallel, yopiq kalibrlarda esa simmetrik parallel emas.
Kalibrlovchi vallar vazifalariga ko‘ra
Ixchamlovchi
Shaklga, profilga yaqinlashtiruvchi
Toza yuza olish uchun
Ikki jo‘vali stanlar o‘z navbatida reversiv va reversivmas stanlarga bo‘linadi. Reversiv stanlarda zagotovka har ikki tomonga aylanadi. Reversivmas stanlarda zagotovka faqat bir tomonga aylanadi. Prokat tezligi listlarni chiqarayotganda 7-15 m/sek, tunika yoyishda 35 m/sek bo‘ladi.
|
| |