Muxandislik kompyuter grafikasi - I bob. Kompyuter grafikasi asoslari Kompyuter grafikasi ning informatsion jamiyatdagi

Muxandislik kompyuter grafikasi. Muxandislik grafikasi loyixa ishlarini avtomatlashtirish tizimi (LIAT) chizmachilik va konstruktorlik ishlarini avtomatlashtirish uchun xizmat kiladi. Muxandislik grafikasi o’z ichiga taxlil, sintez, modellashtirish, testdan o’tkazish, chizmachilik, real vaktda boshkarish (ya’ni butun loyixalashtirish, avtomatlashtirishni tashkil kilishni) oladi va ikki asosiy vazifaviy xususiyatlar: ob’ektning kurilishi va u bilan manipulyatsiya kilish bilan ta’riflanadi.
Bunday bo’linish ikki koordinatli tizimlar kontseptsiyasiga olib kelgan: mustakil (dunyoviy), unda ob’ekt va koordinataning apparatli tizimi kuriladi.
Auto СAD tizimi ushbu sinfdagi eng mashxur ADPdir.
Muxandislik grafikasida xaqiqiy dunyo ob’ektlarining birinchi marta uch o’lchamli modellashtirilishi vujudga kelgan. Bu tasvirlar qirralari bilan birlashtirilgan cho’qqilar ko’rinishidagi sinchli bo’lgan. Keyin ustidan material bilan qoplangan simli sinchdan yuzaki modellar yaratilgan, ular borgan sari tabiiyga yakinlashadi. ADP kutubxonasida gisht, oyna, metall, plastik, yogoch va marmar va x.k. Metallar (yun. metalleuo - qaziyman, yerdan qazib olaman) - oddiy sharoitda yuqori elektr oʻtkazuvchanligi, issiq oʻtkazuvchanligi, elektr oʻtkazuvchanligi, elektr magnit toʻlqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan oddiy moddalar. M. lar paydo bo’ladi. Keyin yoruglik manbalari ob’ektga karashli nuktasini o’zgartirishga imkon beruvchi ko’chma kamera ko’shiladi va nixoyat, kompyuterlarning ishlash tezligi o’sadi, bu, ekranda murakkab shakddagi xakikiy ob’ektlarning to’lik rangli chamada va vaktning okilona doirasida ko’rishga va bilishga imkon beradi. Shunday kilib, grafik kurish va dizaynga mustaxkam ravishda kirdi. Xozirda chindan xam xamma narsa: Ford avtomobilining oxirgi modelidan tortib to atirlar uchun idishlargacha kompyuterlarda loyixalashtiriladi.
1.3. AutoCAD dasturi va undan foydalanishdagi talablar
AutoCad – chizmani komputerda tahrirlash dasturi Amerikaning Autodesk firmasi tomonidan ishlab chiqilgan bo’lib, dastlabki versialari o’tgan asrning 80 yillarida chiqarilgan va keng ommalashib ketgan.Dastur - 1) biron-bir faoliyat, ishning mazmuni va rejasi; 2) siyosiy partiyalar, tashkilotlar, alohida arboblar faoliyatining asosiy qoidalari va maqsadlari bayoni; 3) oʻquv fani mazmunining qisqacha izohi; 4) teatr, konsertlar va b.
Tizimning doimiy rivojlanib borishi, foydalanuvchilarning e’tiroz va maslaxatlari inobatga olinib, kamchiliklarni muayan bartaraf etish va boshqa firmalar maxsulotlari (ayniqsa Microsoft) bilan integrasialashuvi ushbu dasturni butun dunyoda keng ommalashuviga olib keldi.
Ushbu dasturning Rossiada keng tarqalishi uning 10 – versiasidan boshlandi. U MS DOS operasion tizimi tarkibida ishlar edi. Keyinchalik, 12 – 13 versialarga doir shu tizimda ishladi va ular sekinlik bilan “WINDOWS” (WINDOWS 3.1 yoki WINDOWS – 95) operasion tizimiga o’tkazila bordi. 14 – versia to’liq WINDOWS operasion tizimiga o’tkazildi.
1999 yilda AutoCAD ning 15 – versiasi chiqdi va u foydalanuvchilar orasida AutoCAD – 2000 nomini oldi. AutoCAD ning 16 – versiasi (AutoCAD - 2004) 2004 yilning Mart oyida chiqdi va endilikda firma ularning WINDOWS – 95, 98 operasion tizimlarida yaxshi ishlashiga kafolat bermasdi. Sababi ushbu dasturning to’liq imkoniyatlaridan foydalanish uchun yanada mukammalroq operasion tizimlar kerak edi.
Hozirgi kunga kelib, AutoCAD – 2006 dasturi foydalanuvchilar orasida keng ommalashgan bo’lib:
-
WINDOWS 2000;
-
WINDOWS XP (Professional Edition);
-
WINDOWS XP (Home Edition);
-
WINDOWS NT 4.0 (Service Pack 6 yoki undanda yuqori versiali)
operasion tizimlarda o’rnatish talab etiladi.
AutoCAD 2006 dasturi o’rnatiladigan kompyuter ma’lum bir minimal talablarga javob berishi, parametrlarga ega bo’lishi lozim. Ushbu talablarga quyidagilar kiradi:
-
Operacion sistema.
-
WINDOWS XP Professional (sp1 yoki 2)
-
WINDOWS XP Home (sp1 yoki 2)
-
WINDOWS XP Tablet PC
-
WINDOWS 2000 (sp4)
-
Web – brauzer
-
Microsoft Internet Explorer 6.0 (sp1 yoki yanada yangi paket)
Izoh: dastur o’rnatilgandan so’ng rasmiylashtirish uchun zarur.
-
Processor
-
Pentium III yoki undan yuqori 800 MGc
-
OZU (operativ xotira)
-
Video
-
1024X768 VGA, ranglar palitrasi True Color (minimum)
-
Qattiq disk (vinchester)
-
500 MB o’ringa ega bo’lishi
-
Ko’rsatish qurilmasi
-
Sichqoncha «Trecbol» yoki boshqalar
-
CD – ROM
-
Dasturni o’rnatish uchun, qaysi model bo’lishidan qat’iy nazar zarur
AutoCAD 2006 dasturini o’rnatishda quyidagi operasialar majmuasi bajariladi:
-
CD – ROM qurilmasiga o’rnatuvchi disk qo’yiladi.
-
Muloqot oynasi ishga tushadi va unda «Установка» (O’rnatish) ko’rsatkichi ochiladi.
-
«Установка» bo’limidan «Автономная установка» (avtonom o’rnatish) bandi tanlanadi.
-
«Установка AutoCAD 2006» bo’limidan «Установка» tugmasi bosiladi. AutoCAD 2006 ni ornatish ustasi «Мастер установки AutoCAD 2006» ishga tushadi.
-
«Установка Autodesk» saxifasidan dastur komponentlarini o’rnatish uchun «OK» tugmasi bosiladi.
-
AutoCAD 2006 ni o’rnatish ustasi saxifasining dastlabki betida «Далее» (Davom et) tugmasi bosiladi.
-
Licenzion shartnoma rus tilida namoyon bo’ladi, uni o’qib qabul qilsangiz «I accept» yoki «Принимаю» (Roziman) bandi tanlanadi va «Далее» tugmasi bosiladi.Til deb murakkab muloqot tizimiga yoki shu tizimni oʻrganish va ishlatish qobiliyatiga aytiladi. Tilni oʻrganuvchi sohaga tilshunoslik deyiladi. Jahon tillari miqdorini aniqlash uchun til va sheva orasida farq oʻrnatish zarur.
-
«Системный номер» (Seria raqami) disk g’ilofidan klaviatura orqali kiritiladi.
-
«Персональные данные» (Shaxsiy ma’lumotlar) saxifasida foydalanuvchi ma’lumotlari kiritiladi va «Далее» tugmasi bosiladi.
-
«Выбор варианта установки» (O’rnatish variantini tanlash) saxifasidan kerakli o’rnatsh varianti tanlanadi.
Izoh: «Типовая» varianti – ko’pchilik foydalanuvchilar uchun tavsia etiladi;
«Выборочная» varianti – tajribali foydalanuvchilar uchun tavsiya etiladi.
-
«Установка дополнительных средств» (Qo’shimcha vositalarni o’rnatish) saxifasidankerakli variantlar tanlanadi.
-
«Папка для установки» (O’rnatish uchun papka – direktoriya) saxifasida quyidagi shartlardan biri tanlanadi:
-
«Далее» tugmasi bosilsa AutoCAD dasturi
C:\Program Files\AutoCAD 2006\ tartibida o’rnatiladi.
-
«Обзор» (Namoyish – To’liq fayllar joylashyvini ko’rish) tugmasi bosilsa, dasturni o’rnatish joyi foydalanuvchi tomonidan ko’rsatiladi va «OK» tugmasi tanlanib, «Далее» tugmasi bosiladi.
-
Keyingi saxifada «Ярлык продукта» (Maxsulot yorlig’i) bandi mavjud bo’lib, ushbu bandda bayroqcha o’rnatilsa, kompyuter ish stolida dastur o’rnatilgandan so’ng AutoCAD 2006 yorlig’I paydo bo’ladi. U orqali dasturni qisqa yo’l bilan ishga tushirish – yuklash mumkin. «Далее» tugmasi bosiladi.
-
«Начало установки» (O’rnatishning boshlanishi) saxifasida «Далее» tugmasi bosiladi va fayllar CD diskdan kompyuterga ko’chirilishi boshlanadi. Fayllar ko’chirib bo’lingandan so’ng «Установка завершена» (O’rnatish tugadi) saxifasi chiqadi.
-
«AutoCAD 2006 успешно установлен, нажмите кнопку Готово» (AutoCAD 2006 to’liq o’rnatildi, endi «Готово» tugmasini bosing) axborot oynasidan «Готово» - Tayor tugmasi bosiladi.
II BOB. AutoCAD dasturi va unda Grafik ob’ektlar bilan ishlash imkoniyatlari
2.1. Auto CAD dasturi va unda ishlash asoslari
“AutoCAD” ishga tushirilgandan so’ng dastlab, chizma bajarish uchun dastur parametrlari o’rnatilishi lozim. Ushbu parametrlar o’qituvchi tomoidan o’rnatilib, talaba bevosita chizma topshiriqlarini bajara oladigan holatga keltiriladi.
Ish stoli quyidagi tartibda jixozlanishi mumkin:
Ushbu panellar zaruriy parametrlar bo’lib, ular yordamida o’quv kursining barcha topshiriqlari bajariladi. Ishchi oyna panellari bilan tanishib chiqsak.
-
Menu satri va Standart asboblar paneli bizga informatika fanidan tanish. Ularning aksariyat funksiyalari Windows qobig’ining barcha dasturlari (Wopd, Excel, Access) kabidir;
-
« Свойства» - xususiyatlar paneli chizma chiziqlari rangini, turini va qalinligini belgilab beradi.
Faol tugmalardan biri tanlansa interaktiv oyna ochiladi va unda kerakli parametrlar tanlanadi:
Chiziq turini tanlash tugmasi bosilganda uning ostida axborot oynasi ochilib dastlabki mavjud chiziq turlari ko’rsatiladi. Unda «Другой» - Boshqa bandi tanlanadi va «Диспетчер типов линий» - Chiziq turlari dispetcheri muloqot oynasi ochiladi. Muloqot oynasidagi «Загрузить» - Yuklash tugmasi bosilib, keyingi muloqot «Загрузка/перезагрузка типов линий» - Chiziq turlarini yuklash oynasi ochiladi.
Ushbu faol oynadan kerakli chiziq turi tanlanib, “OK” tugmasi bosilsa bo’ldi. «Прокрутка» - varaqlagich dastaklar yordamida keyingi chiziq turlarini ko’rish mumkin. «Диспетчер типов линий» - Chiziq turlari dispetcheri muloqot oynasida ham “OK” tugmasi bosiladi.
Ob’ekt tushunchasi. AutoCAD dasturi bilan ishlashda ob’yekt tushunchasini to’g’ri aniqlab, tushunib olish lozim. Aytaylik Chizish asboblar panelidagi «Прямоугольник» - To’g’ri to’rtburchak chizish buyrug’i asosida bajarilgan shaklni dastur bitta ob’yekt deb qabul qiladi. Aynan shu shakl «Отрезоk» - Kesma buyrug’i asosida bajarilsa dastur ushbu shaklni to’rtta ob’yekt deb qabul qiladi. Chunki birinchi usulda bitta buyruq bilan amal bajarildi, ikkinchi usulda esa to’rt marta to’g’ri chiziq chizish buyrug’i ketma – ket takrorlandi.
-
2. 3.
-
«Прямоугольник» - To’g’ri to’rtburchak chizish buyrug’i asosida bajarilgan to’rtburchak. (1 ta ob’yekt)
-
«Отрезоk» - Kesma buyrug’i asosida bajarilgan to’rtburchak. (4 ta ob’yekt)
-
Bitta ob’yektdan iborat shakllar.
2.2. AutoCAD dasturida ob’ektlar va matnlar bilan ishlash
Ob’yektlarni tanlash odatda ularni tahrirlash uchun zarur. Bitta ob’yekt tanlanishi uchun sichqoncha ko’rsatkichi ob’yekt chizig’i ustiga olib boriladi va sichqoncha chap tugmasi bosiladi.
Bir nechta ob’yektlarni baravariga tanlash uchun odatda dinamik ramkadan foydalaniladi. Dinamik ramka bu sichqoncha yordamida ob’yektlar guruxini to’g’ri to’rtburchak asosida tanlash demakdir. Buning uchun ob’yektlar perimetridan tashqi hududda sichqoncha chap tugmasi bosiladi va sichqoncha siljitib ko’k yoki yashil rangdagi to’g’ri to’rtburchak hosil qilinadi. Bunda ramka ob’yekt yoki ob’yektlarni o’z hududiga olishi kerak. Ob’yekt (ob’yektlar) to’g’ri to’rtburchak hududida joylashgandan so’ng yana sichqoncha chap tugmasi takroran bosiladi. Natijada ob'yekt (ob’yektlar) chiziq turi o’zgarib tanlanganligini bildiradi. Ramka esa yo’qoladi.
Ko’k ramka – ob’yektlar guruxidan kerakli ob’yektlar to’plamini ajratib tanlash uchun qo’llanadi. Faqat o’z hududiga to’liq kirgan ob’ektlargina tanlanadi.
Bunday tanlashda sichqoncha ko’rsatkichi 1 – nuqtadan 2 – nuqtaga qarab yo’naltiriladi.
Ko’k ramka asosida ob’yektlarni tanlash. Natija.
Yashil ramka – to’liq ob’yektlar majmuasini tanlashni nazarda tutadi. Bunda ob’yektning biron bir qismi ramka hududiga to’liq kirmagan bo’lsa ham ob’yekt (ob’yektlar) bari bir tanlanadi. Agarda ob’yekt (ob’yektlar) ramka hududidan to’liq tashqarida qolsa u holda ular tanlanmaydi.
Sichqoncha harakati 1 – nuqtadan 2 – nuqtaga qarab yo’naltiriladi.
Yashil ramka asosida ob’yektlarni tanlash. Natija
«Текст» - Matn taxrirlash paneli
Ushbu panelning asosiy funksiyasi matn yaratish va mavjud matnlarni tahrirlashdan iboratdir. Panelda bir qator ma’lum bir funksiyalarga ega bo’lgan interaktiv tugmalar mavjud.
-
«Многострочный» - Ko’p qatorli matn kiritish.
-
«Однострочный» - Bir qatorli matn kiritish.
-
«Редактировать» - Tahrirlash.
-
«Найти» - Qidirish.
-
«Текстовые стили» - Matn turlari.
-
«Масштаб» – Masshtab.
-
«Выравнивание» - Tekislash.
-
«Преобразовать в единицы другого пространства» - Boshqa muxit o’lchov birligiga o’tkazish.
«Многострочный» - Ko’p qatorli matn kiritish. Usbu faol tugma tanlanganda sichqoncha ko’rsatkichi matn kiritiladigan hududning dastlabki satrini bosh vaziyatini, tanlangandan so’ng esa oxirgi satrning matn tugatiladigan joyini belgilab berishni so’raydi. Ya’ni matn kiritiladigan hududni to’g’ri to’rtburchak shaklida yuqori chap burchagini va pastki o’ng burchagini belgilab berishni so’raydi. Ushbu jarayon bajarilgandan so’ng ekranda matnni kiritish uchun «Формат текста» qo’shimcha axborot oynasi ishga tushadi.
Ushbu oynadagi aksariyat faol tugmalar bizga WINDOWSning boshqa dasturlaridan tanish. Quyida bizga notanish bo’lgan faol tugmalar funksiyasi bilan tanishib chiqsak.
-
Bosh harflarni kichik harflarga va kichik harflarni bosh harflarga o’giradi.
-
Kiritilayotgan matn ustida chiziq chizib borilishini ta’minlaydi.
-
«Символ» - Belgi faol tugmasi. U orqali ko’plab belgilanishlarni kiritish mumkin. Masalan: diametr, radius, burchak, kvadrat, kub, delta va h…
-
Harflarning og’ish burchagini belgilab beradi.
-
Harflar orasidagi masofalarni belgilab beradi.
-
Harflarni kengligini belgilab beradi.
«Однострочный» - Bir qatorli matn kiritish. Ushbu funcsiya bir qatorli so’zlarni, son va raqamlarni, belgilanishlarni kiritish uchun qo’llaniladi. Bu jarayon uch bosqichdan iborat. Birinchi bosqichda matn kiritiladigan joy sichqoncha orqali tanlanadi. Ikkinchi bosqichda harf balandligi klaviatura orqali kiritiladi. Uchinchi bosqichda esa qatorning og’ish burchagi sichqoncha yoki klaviatura orqali kiritiladi.
«Редактировать» - Tahrirlash tugmasi.Ushbu funksiya tanlanganda kursor ob’ektni tanlashni so’raydi. Sichqoncha kursori tayor matn ustiga keltirib bosilganda «Формат текста» oynasi ishga tushadi va matnni tahrirlash imkoniyati vujudga keladi. Ya’ni tuzatishlar, qo’shimchalar kiritish va h…
«Найти» - Qidirish tugmasi. Interfaol tugma tanlanganda «Поиск и замена»- Qidirish va almashtirish axborot oynasi ekranga chiqariladi.
Ushbu oynaning «Строка для поиска:» bandiga qidirilayotgan matn, «Заменить на:» bandiga esa almashtiriladigan matn kiritiladi. So’ng «Найти» - Qidirish, «Заменить» - Almashtirish, «Заменить все» - Hammasini almash-tirish, «Выбрать все» - Hammasini tanlash, «Зумировать» - Katta-kichiklashtirish faol tugma-lari aktivlashadi. Ulardan ke-raklisi tanlanadi va «Зак-рыть» - Yopish tugmasi bosiladi.
«Текстовые стили» - Matn uslublari.Ushbu tugma bosilganda ekranda «Текстовые стили» - Matn uslublari oynasi ishga tushadi. Shuni aytib o’tish joizki, matn kiritishdan oldin dastlab aynan shu oyna parametrlarini o’rnatib olish lozim.
Ushbu parametrlarga shrift turlari, o’lchami, turli vaziyatlarda ko’rinishi kiradi. Aks holda Ko’p qatorli yoki Bir qatorli matn kiritish tugmalari bosilganda har safar matn turi va o’lchamini kiritishga to’g’ri keladi.
Endi ushbu oyna bandlari bilan tanishib chiqsak.
«Имя стиля» - Uslub nomi bo’limida ko’k rangli va Standard yozuvli oynacha mavjud.Uslub - tilning inson faoliyatining muayyan sohasi bilan bogʻliq vazifalariga koʻra ajratilishi. Kishilar faoliyatning barcha sohalarida aloqa qilish jarayonida tildagi leksik, frazeologik, grammatik va fonetik vositalarni tanlash va ishlatishda birbirlaridan maʼlum darajada farq qiladilar. Undagi (v)ko’rsatkichi bosilganda faqat Standard yozuvi mavjudligi ko’rinadi. Bu AutoCAD dasturi o’zi tanlagan parametrligidan dalolat beradi. Agar biz yangi uslublarni yaratsak unda ularning nomi ushbu ko’rsatkichda ko’rinib turadi.
«Новый» - Yangi tanlansa yana bir interfaol oyna ochiladi – «Новый текстовый стиль» - Yangi matn uslubi. Unda «Имя стиля» - Uslub nomi oynasida yaratiladigan uslubga nom beriladi va “OK” tugmasi bosiladi. Shuningdek, ushbu bo’limda «Переименовать» - Qayta nomlash, «Удалить» - Yo’qotish tugmalari mavjud bo’lib, ular ham o’z navbatida yaratilgan uslubni qayta nomlash yoki olib tashlashni nazarda tutadi.
«Шрифт» - Shrift bo’limida «Имя шрифта» - Shriftning nomi oynachasi bo’lib, undagi izoh ko’rsatkichi bosilganda bir qator shrift turlarining nomlari ro’yxati namoyon bo’ladi. Kerakli shrift nomi tanlanadi. «Начертание» - Tuzilishi oynachasidagi izoh ko’rsatkichi yordamida shriftni kursiv, yo’g’on ko’rinishlarga olib kelish mumkin. «Высота» - Balandligi oynachasiga sichqoncha ko’rsatkichi keltirilib bosiladi va klaviatura yordamida kerakli son kiritiladi. Natijada shriftga balandlik o’lchami beriladi. «Использовать большой шрифт» - Katta shriftni qo’llash oynachasi ayrim shrift turlarida faol emas.
«Эффекты» - Effektlar bo’limida «Перевернутый» - To’ntarilgan belgilagichi belgilansa harflar to’ntariladi. «Справа на лево» - O’ngdan chapga belgilagichi belgilansa matn so’zlari teskari tomonga yo’naladi. «Вертикальный» - Vertikal belgilagichi ayrim shrift turlarida faol emas. «Степень растяжения» - Kenglik darajasi oynachasida kerakli son kiritilsa shriftning kengligi o’zgaradi. «Угол наклона» - Og’ish burchagi oynachasiga burchak kattaligi berilsa harflar shu burchak kattakigida og’adi.
«Образец» - Namuna bo’limining pastki chap oynachasiga biron bir matn kiritilib, «Показать» - Ko’rsat tugmasi bosilsa, yuqori namuna oynasida matn tanlangan parametrlarga asoslanib namoyish etiladi.
«Масштаб» – Masshtab. Ushbu faol tugma tanlanganda sichqoncha kursori ob’ekt tanlash rejimiga otadi va matnli ob’ekt tanlanishi lozim. Ob’ekt tanlangach klaviaturadan “Enter” tugmasi bosiladi, va ekranda qaysi nuqtadan kattalashtirish lozimligi haqida axborot menu oynasi ochiladi. Undan kerakli band tanlanadi va klaviaturadan harf balandligi parametri son bilan kiritiladi, “Enter” tugmasi orqali tasdiqlanadi.
«Выравнивание» - Tekislash.Ushbu faol tugma tanlanganda sichqoncha kursori ob’ekt tanlash rejimiga otadi. Matnli ob’ekt tanlanadi va “Enter” tugmasi bosiladi. Axborot menu oynasi ekranga chiqariladi va undan kerakli band tanlanadi. Natijada matn chap yoki o’ng, yuqori yoki pastki chegarga tekislab olinadi.
«Преобразовать в единицы другого пространства» - Boshqa muxit o’lchov birligiga o’tkazish. Ushbu buyruq tugmasi «Модель» - Model oynasida faol emas. Boshqa ko’rinish oynalarida, aytaylik «Лист» - Varaq oynasida faollashadi. Bunda kerakli parametr klaviatura orqali kiritiladi.
|