Iqtisodiy sohalarida axborot komplekslari o’rtasidagi o’zaro intigratsiyasi

2. Iqtisodiy sohalarida axborot komplekslari o’rtasidagi o’zaro intigratsiyasi.
Axborot texnologiyasining integratsiyasi haqida tushuncha. harakat Mazkur tizim birgalikda qiluvchi kompyuterlar va telekommunikatsiyalar, kompyuter axborot mahsulotlarini ishlab chiqish va qarorlar qabul qilishni qoʻllab – quvvatlash uchun moʻljallangan. Shuni qayd etish lozimki, axborot almashuv jarayoni insonning eshitish, koʻrish, anglash a'zolari orqali qabul qiladigan nutq, maʼlumot yoki tasvirlar bilan boshlanadi va tugaydi. Keladigan chiqadigan bu elementlar oʻrtasida kompyuterlashgan axborot tizimida turlt darajadagi elektron mahsulotlar boʻladi. Bular - operatsion tizimlar, ma'’lumotlar bazalarini bioʻqarish tizimi, amaliy dasturiy ta'minot va axborotning oʻzidir. Ushbu axborot va dasturiy vositalar hamda komponentlardan koʻ-pincha aynan bir paytda va oʻsha vaqtda foydalanib boʻlm aydi. Shuning uchun bunday axborot tizimlarining oʻziga xos tomoni shundaki, ma’lumotlarni qayta ishlash Jarayoni vaqtida ular aralashib ketadi. AATning konseptuai modeli. Axborot tizimi foydalanuvchilaming talabiga muvofiq axborotlarni yigʻ ish, qayd etish, uzatish, saqlash, tuplash, qayta ishlash, tayyorlash va taqdim etishga moʻljallangan. Konseptual nuqtai nazardan qaraganda, axborot tizimi – bu operatsiyani bajaruvchi tizim va boshqaruvchi tizim oʻrtasidagi vositachi sanaladi (2-rasm). Axborot texnologiyasi axborot tizimi ichidagi texnologiya sanaladi. Axborot tizimi tizimdagi ma'lumotlar, axborotlar bilan operatsiyani amal-ga oshiradi. Axborot tegishli muammoga qaratilgan boʻlib qarorlar qabul qilish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. Axborot hal etilishi lozim boʻlgan vazifaga muvofiq va ushbu vazifani hal etuvchi xodimning qobiliyatiga muvofiq qayta ishlanadi.
Axborot tizimining funksional modeli. Axborot tizimining funksional modelini quyidagicha tasavvur etish mumkin Mazkur modeldan. kurinib turibdiki, axborot tizimining sohasi axborot obektlari majmuidan borat axborot makonini ifodalaydi. Umuman olganda axborot makoni bir xilda emas, chunki unda axborotning yuzaga kelishi, tashkil etilishi va Joylashtirilishi Jihatidan farqlanuvchi axborot ob'ektlarini oʻzida saqlaydi. Tizim orqali barcha axborotlarning yuzaga kelishini quyidagi asosiy pro- tseduralarga ajrat ish mumkin: saqlash, qidirish, qayta ishlash, kiritish va chiqa- rish. Birinchi uchtasi ichki bosqich sanaladi toʻrtinchi va beshinchilari esa maz-kur tizim bilan axborot manbai va tashqi muhit oʻrtasidagi aloqani t a’minlaydi.
Axborotni tashkil etish saqlash va taqdim etish tizimi;
Axborotni kiritish, yangilash va tuzatish tizimi;
Axborotni iste’mol qilish tizimi.
Axborot muhiti. Axborot muhiti oʻzaro bogʻlangan uchta tarkibiy qismni oʻz ichiga oladi. Bular: foydalanuvchining axborot tuzilmasi, axborot texnologiyasi, boshqaruvning ishtirok etuvchi ob’ektlari. Axborot infratuzilmasi axborotdan oʻz maqsadlariga erishish uchun foydalanadi. Axborot texnologiyalari foydalanuvchilarni zarur texnologiya-lar bilan ta'minlash vositasi sanaladi. Axborot infratuzilmasi doirasida axborot texnologiyalari foydalanuv-chilari ham oʻzaro harakatlanuvchi oʻziga xos muhit sifatida koʻrib chiqiladi. Foydalanuvchi kerakli axborotni olish uchun rasmiy (formal) va norasmiy axborot tizimlari yordamida uning manbaiga murojaat qilishi lozim. Tashqi manbaga rasmiy tizim orqali kirib boriladi. Bu tizim axborotni raqam va matnli maʼlumot (statistik hisobotlar, kitob, Jurnal, xabar va hokazo) koʻrinishida taqdim etadi. Ichki manbaga murojaat qilish axborot texnologiyalari komponentlari – kompyuterlar, tizimli va amaliy dasturiy ta'minot hamda zarur hollarda kommunikatsiya vositalari yordam ida am alga oshiriladi. Ichki manbalar norasmiy tizim vositasida ma'lumotlar bazasidan soʻrovga Javob tariqasida foydalanuvchini axborot bilan ta'minlaydi. Foydalanuvchi rasmiy va norasmiy tizimga suyanib i timoiy faoliyat, korxona va tashkilot ishini tavsiflovchi axborotni oladi. An'anaviy axborot texhologiyasi rivojlanishi ikki an’anaviy segment ma'lumot va matndan tashqari, yana qoʻshimcha ikkita segment-tasvir va nutqni qayta ishlashni ta'minlaydi. Axborot muhiti axborotni qayta ishlash, qabul qilish, oʻtkazish va qidirish qobiliyatiga koʻra qismlarga boʻlinadi. Oʻz navbatida, qayta ishlash qobiliyati insonning axborotni qabul qilish imkoniyatiga koʻra aniqlanadi. Ayrim hollarda axborot shakl, hajm va hokazo belgilar boʻyicha tarkiblashtirishni talab qiladi. Qayd etish lozimki, foydalanuvchi axborot manbaiga muhtoj boʻladi. Chunki u axborotni uygʻunlashtirishga qancha koʻp vaqt va kuch saærflasa, samaradorlik ham shuncha kam boʻladi. Foydalanuvchining faoliyat samarador-ligini oshirish uchun axborotni integrallash jarayonini turli yoʻ llar bilan am alga oshirish mumkin.
|