Issiqlik nasosli bug`latkichlar - Kirish qattiq, uchuvchan bo`lmagan yoki uchuvchanligi yomon bo`lgan moddalar eritmalarini...

Issiqlik nasosli bug`latkichlar. Ayrim paytlarda texnologik sabablarga ko`ra, ko`p korpusli bug`latish qurilmalarini qo`llab bo`lmaydi. Masalan, yuqori temperaturalarga chidamsiz eritmalarning sifat ko`rsatkichlarini saqlab qolish uchun issiqlik nasosli, bir korpusli bug`latkichlarni ishlatish maqsadga muvofiqdir.
14-rasmda bug`latkich 1 va oqimchali kompressor 2 dan iborat bir korpusli bug`latish qurilmasi keltirilgan.
Bunday qurilmalarda ikkilamchi bug` bosimi isituvchi bug` bosimigacha injektorli kompressorda siqiladi. So`ng, siqilgan bug` siqish uchun bug`latkichga yo`naltiriladi. Demak, issiqlik nasosli bug`latish qurilmalarida ikkilamchi bug` temperaturasi isituvchi bug` temperaturasigacha ko`tariladi, ya’ni kompressorga sarflangan energiya, ikkilamchi bug` temperaturasini oshirishga ketadi.
Temperatura depressiyasi kichik bo`lgan eritmalarni bug`latish uchun issiqlik nasoslarini qo`llash juda o`rinli va ko`p korpusli bug`latish sxemalarida isituvchi bug`ni tejash imkonini beradi.
Issiqlik nasosiga sarflanadigan energiya miqdori isituvchi va ikkilamchi bug`lar to`yinish temperaturalari farqiga proporstionaldir. Shuning uchun, temperatura depressiyasi katta bo`lgan eritmalarni, ushbu usulda bug`latish iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq emas.
Odatda, issiqlik nasosli bug`latish qurilmalari va erituvchining qaynash temperaturalarining farqi 5..15 °C bo`lgan hollarda qo`llash mumkin. Demak, eritmaning qaynash temperaturasi katta bo`lsa, ushbu usul ishlatilmaydi. Bunga sabab, ikkilamchi bug`ni isituvchi bug` bosimigacha siqish uchun ko`p energiya sarf bo`lishidir.
Perspektiv issiqlik almashinish qurilmalari
Ma’lum qurilmaga qaraganda, yangi issiqlik almashinish qurilmasi yuqori issiqlik o`tkazish koeffistientli, emirilishga bardosh, metall va issiqlik eltkichni uzatishga energiya sarfi kam kabi ko`rsatkichlarga ega bo`lishi zarur.
Bunday issiqlik almashinish qurilmalarini loyihalash usullaridan biri – issiqlik berishni chegaralaydigan, suyuqlik yupqa qatlamini buzadigan yuzali qurilmalar yaratishdir. 15–rasmda samarador plastinali – spiralsimon issiqlik almashinish qurilmasi keltirilgan.
Bu turdagi qurilmalar spiral bo`yicha o`rilgan gofrirlangan list 5 va ikkala tomonidan tekis qopqoq 2 lardan tarkib topgan. Issiqlik eltkichlarni kirish va chiqishi uchun 1,4,6,7 shtusterlar mo`ljallangan. Muhitlarning qarama - qarshi yo`nalishli harakatidagi birinchi issiqlik eltkich shtuster 6 dan kiradi va gofrirlangan kanallar orqali o`tib, shtuster 4 dan chiqariladi. Ikkinchi issiqlik eltkich esa, shtuster 1 dan kirib, gofrirlangan kanaldan o`tib shtuster 7 dan chiqadi.
Gofrirlangan listlardan yasalgan kanallarda sun’iy ravishda hosil qilingan gofrlar yoki makro g`adir-budurliklar diskret joylashgan bo`ladi. Ushbu g`adir-budurliklar devor yuzasidagi suyuqlik chegaraviy qatlamni buzadi va issiqlik almashinish jarayonini intensivlaydi. Undan tashqari, kanallar spiralsimon bo`lgani uchun suyuqlik oqimlari harakati davrida markazdan qochma kuchlar paydo bo`ladi. Bu omil ham jarayonni jadallashiga olib keladi.
Bu turdagi qurilmalar juda yuqori issiqlik – energetik xarakteristikalarga egadir. Masalan, plastinali-spiralsimon issiqlik almashinish qurilmalarida 1 m2 yuzaga sarflanadigan quvvat miqdori oddiy turbulizatorsiz qobiq-trubali qurilmalarnikiga qaraganda tahminan 10 marta kam.
Germaniya firmasi «Bavariya Anlagenbau» tomonidan «Babeks» tipidagi issiqlik almashinish qurilmasida ham issiqlik eltkichning chegaraviy qatlami buziladi va jarayon intensivlashadi (16-rasm). Bu qurilma qobiq-trubali va plastinali issiqlik almashinish qurilmalarining eng yaxshi xususiyatlarini o`z ichida mujassamlagan.
Issiqlik almashinish yuzalari 0,2...1,0 mm qalinlikdagi shtamplangan metall listlardan iborat. Metall listda yarim doira shaklidagi ariqchalar shtampovki usulida qilinadi. Shtampovka qilingan listlar simmetrik holatda ketma-ket yig`ilib mahkamlanadi va natijada trubalar va trubalararo bo`shliqlar hosil bo`ladi. Suyuqlik gofrlarni tashqi tomonidan oqib o`tishi paytida to`lqinsimon harakatlanadi. Listlar (1500 va undan ortiq) yig`ilib blok hosil qiladi va uning yuzasi 7200 m2 gacha bo`lishi mumkin.
Kurilmaning trubalar bo`shlig`i 8,4 MPa, trubalararo bo`shlig`i esa 10,5 MPa gacha bo`lgan bosimlarga bardosh bera oladi. Issiqlik eltkichlarning temperaturasi 130...760oC oralikda bo`lishi mumkin.
Ma’lumki, kimyoviy texnologiya jarayonlarida kimyoviy agressiv issiqlik eltkichlar qo`llaniladi. Shuning uchun, qurilma yasashda legirlangan va maxsus materiallardan foydalaniladi.
Qobiq-trubali issiqlik almashinish qurilmalarida jarayonni jadallashtirishning asosiy muammosi – bu issiqlik almashinish yuzasining qarama - qarshi tomonlaridagi termik qarshiliklarni tenglashtirish yoki bir-biriga yaqinlashtirishdir. Bunga erishish uchun issiqlik almashinish yuzasi F oshiriladi yoki issiqlik eltkichning optimal gidrodinamik rejimi tashkil etiladi.
Jarayon gidrodinamikasini yaxshilashdan maqsad, oqimning butun ko`ndalang kesimida temperatura va tezlikni tekislashdir. Natijada, qovushoq, chegaraviy qatlamning termik qarshiligi kamayadi. Ko`pchilik olimlarning tajribalari shuni ko`rsatdiki, issiqlik almashinish jarayoni intensivligini pasaytiruvchi asosiy omillardan biri, bu suyuqlik chegaraviy yupqa qatlamining qalinligidir. Shuning uchun, issiqlik eltkichlarning harakati paytida trubalararo bo`shliq trubalarida hosil bo`ladigan chegaraviy yupqa qatlamni buzadigan turli shakldagi turbulizatorlar qo`llaniladi (17-rasm).
Qirrali trubalarda na faqat issiqlik almashinish yuzasi F ortadi, balki oqim turbulizastiyasi jadallashganligi sababli qirrali yuzadan issiqlik eltkichga issiqlik berish koeffistientining qiymati ham ko`payadi. Lekin, shu bilan birga, gidravlik qarshilik ham oshadi, ya’ni suyuqlikni uzatish uchun bo`ladigan qo`shimcha energiya sarfini ham inobatga olish kerak.
Trubalar samaradorligi qovurg`a shakli, geometrik o`lchami va materialiga bog`liq bo`lib, issiqlik berish koeffistienti bilan xarakterlanadi.
Issiqlik berish koeffistientini oz miqdorda oshirish uchun po`latdan, ko`p miqdorda oshirish uchun esa – mis va alyuminiydan yasalgan qovurg`alar qo`llash maqsadga muvofiq.
[8]
Truba ichida hosil bo`ladigan chegaraviy qatlamni buzish va jarayonni intensivlash uchun sun’iy ravishda diskret joylashtirilgan silliq diafragma, g`adir-budurlik va moslamalar juda yuqori samara beradi. Har tomonlama mukammal va samarador issiqlik almashinish yuzali qurilmalardan birining tuzilishi 18-rasmda keltirilgan.Bu turdagi trubali qurilmalarda, hattoki laminar rejimda ham, issiqlik berish koeffistienti oddiy trubalarnikiga qaraganda 20...100% ga ortiq bo`ladi. Agar, ushbu qurilma trubalarida diskret yasalgan botiq ariqcha va ichki tomonida silliq, bo`rtiq to`siqlar joylashish qadami t/D = 0,25...1,0, d/D = 0,88...0,94 va Re 104 bo`lganida jarayon intensivligi Nu/Nutek= 1,8...3,2 marta ortadi, gidravlik qarshilik esa - / tek= 1,8...7 barobar o`sadi.Ftoroplast kabi materiallarning kashf etilishi bilan emirilishga bardosh kimyoviy issiqlik almashinish qurilmalarini yaratish imkoni paydo bo`ldi. Bunday qurilmalar diametri 2...5 mm li trubalardan tayyorlanadi. Qurilmalardagi bosim P = 1,0 MPa va issiqlik eltkichlar orasidagi temperaturalar farqi 200oC gacha bo`lishi mumkin. Odatda, ftoroplastdan yasaladigan qurilmalar qobiq-trubali tuzilishli bo`ladi (19-rasm).
Egiluvchan polimer trubalar o`ramining uchlari teshikli panjaraga payvandlanadi (19-rasm). Ftoroplast trubali issiqlik almashinish qurilmalari sulfat kislota, xlorli organik va tibbiyot mahsulotlarini ishlab chiqarishda qo`llaniladi.
Samarador qobiq-trubali issiqlik almashinish qurilmalarini yaratishni yana bir usuli – bu teshikli panjara qalinligini issiqlik almashinish devori yoki unga yaqin qalinlikda qilishdir (19-rasm). Bunday holatlarda, temperaturalar farqi katta bo`lishiga qaramasdan, truba va teshikli panjara mahkamlanishi joyida kuchlanishlar hosil bo`lmaydi. Natijada, linza kompensator, U-simon truba yoki harakatchan qalpoqchali konstrukstiyalar qilishga hojat qolmaydi.
Undan tashqari, elektromagnit maydonining (o`ta yuqori chastotasi SVCh) nurlanish energiyasidan issiqlik energiya manbai sifatida foydalanishning kelajagi porloqdir.
|