nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
1. Test variantining q

|
1. Test variantining q
|
bet | 1/8 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 41,28 Kb. | | #253551 |
Bog'liq 5.-mehnat-gigenasi
OLIY TA’LIM MUASSASALARI VA ULARNING FILIALLARI, TIBBIYOT XODIMLAINING KASBIY MALAKASINI RIVOJLANTIRISH MARKAZI, RESPUBLIKA IXTISOSLASHTIRILGAN ILMIY-AMALIY TIBBIYOT MARKAZLARI, ILMIY-TADQIQOT INSTITUTLARI KLINIK ORDINATURASIGA KIRISH TEST SINOVLARIDA MEHNAT GIGIYENASI FANIDAN FOYDALANILADIGAN TEST VARIANTI TAFSILOTI
1. Test variantining qo‘llanish maqsadi
Mehnat gigiyenasi fanidan test topshiriqlari O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim muassasalariga kirish test sinovlarida umumiy o‘rta va o‘rta maxsus ta’limning davlat ta’lim standartlari hamda mehnat gigiyenasi faniga oid umumta’lim o‘quv dasturlarida o‘zlashtirilishi belgilangan bilim, ko‘nikma, malaka talablari asosida abituriyentlarning tayyorgarlik darajasini aniqlab berish uchun mo‘ljallangan.
2. Test variantini shakllantirishda asos bo‘luvchi me’yoriy hujjatlar:
– O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Tibbiyot xodimlari malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tizimini takomillashtirish to‘g‘risida”gi 2009 yil 18 dekabrdagi VMQ-319-son qarori bilan tasdiqlangan “Tibbiyot xodimlari malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash tartibi to‘g‘risida Nizom”;
– O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirining “2023/2024 o‘quv yilida klinik ordinatura (rezidentura)ga qabul qilish to‘g‘risida”gi 2023 yil 26 iyuldagi 179-son buyrug‘i;
– Mehnat gigiyenasi faniga oid amaldagi davlat ta’lim standarti va o‘quv dasturlari.
3. Mehnat gigiyenasi fanidan shakllantiriladigan test variantining tarkibi
Mehnat gigiyenasi fanidan mutaxassislik fani sifatida shakllantiriladigan test varianti abituriyentlarning nazariy bilimlarni o‘zlashtirish darajasi bilan birga mantiqiy fikrlashi, masala va topshiriqlarni bajara olish qobiliyati va ta’limning keyingi bosqichiga tayyorgarligini baholaydigan, fanga oid kompetensiyalarni tekshirishga yo‘naltirilgan test topshiriqlaridan tarkib topadi. Test topshiriqlarining soni hamda baholash mezonlari O‘zbekiston Respublikasi ta’lim muassasalariga o‘qishga qabul qilish bo‘yicha Davlat komissiyasi tomonidan tasdiqlanadi.
|
| |
Oʻzbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti buyrug‘i talabalar safidan chetlashtirish to‘g‘risida

|
Oʻzbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti buyrug‘i talabalar safidan chetlashtirish to‘g‘risidaBog'liq document (5)
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
BUYRUG‘I
Talabalar safidan chetlashtirish to‘g‘risida
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 20-iyundagi
393-sonli qaroriga 3-ilova 5-bob 36-bandning “a” kichik bandiga asosan o‘z
xohishiga ko‘ra talabalar safidan chetlashtirish maqsadida
buyuraman:
1. Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari
universitetining
2023-yil
25-sentyabrdagi
1073-23-sonli
buyrug‘i
bilan
2022/2023-o‘quv yili yakunida 1-kursda qoldirilgan AKT sohasida kasb ta’limi
fakultetining 5350400- AKT sohasida kasb ta’limi ta’lim yo‘nalishida to‘lov-
shartnoma asosida tahsil olgan 650-22 KTo‘ guruh talabasi Xurboev Abdulazizbek
Umid o‘g‘li o‘zining yozma arizasiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining 2017-yil 20-iyundagi 393-sonli qaroriga 3-ilova 5-bob
36-bandning “a” kichik bandiga binoan 2023-yil 3-yanvardan "o‘z xohishiga
ko‘ra" talabalar safidan chetlashtirilsin.
2. “AKT sohasida kasb ta
’
limi” fakulteti dekani (K.Igamberdiyev)ga talabalar
safidan chetlashtirilgan talabani buyruq bilan tanishtirish, talabaning ota-onasiga
xabar berish vazifasi yuklatilsin.
3. Bosh buxgalter (A.Amirov), talaba to‘lov-shartnoma shartlarini to‘liq
bajarmaganligi aniqlanganda, ushbu qarzdorlikni bartaraf etish chorasini ko‘rsin.
4. Mazkur buyruq ijrosi nazorati O‘quv ishlari bo‘yicha prorektor Dj.Sultanov
zimmasiga yuklatilsin.
Asos:
Fakultet dekanining taqdimnomasi va talabaning arizasi.
Rektor
B.Maxkamov
Toshkent sh.
2024 y «_06_»_01_
_4-23_-sonli
IJRO.GOV.UZ тизими орқали ЭРИ билан тасдиқланган, Ҳужжат коди: NJ36132702
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Oʻzbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti buyrug‘i talabalar safidan chetlashtirish to‘g‘risida
|
Sun’iy intellekt va uning insoniyat faoliyatida tutgan o’rni oybek Xamdamovich Otaqulov Gulxayo Azamjon qizi Pulatova

SCIENTIFIC PROGRESS
VOLUME 2
ǀ
ISSUE 8
ǀ
2021
ISSN: 2181-1601
Uzbekistan
www.scientificprogress.uz
Page 929
SUN’IY INTELLEKT VA UNING INSONIYAT FAOLIYATIDA TUTGAN
O’RNI
Oybek Xamdamovich
Otaqulov
Gulxayo Azamjon qizi
Pulatova
G’iyos Gofurjonovich
Pulatov
TATU Farg’ona
filiali
ANNOTATSIYA
Ushbu maqola sun’iy intellekt tizimlarining tarixi, insoniyat
faoliyatida tutgan
o’rni, sun’iy intellektning texnologiyasi va sun’iy intellekt tizimlarini hayotga tatbiq
qilishning ahamiyati yoritilgan.
Kalit so’zlar:
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, telekommunikatsiya,
dasturiy ta’minot, sun’iy intellekt.
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND ITS ROLE IN HUMAN ACTIVITY
ABSTRACT
This article discusses the history of artificial
intelligence systems, their role in
human
activity, the technology of artificial intelligence and the importance of
implementing artificial intelligence systems.
Keywords:
information
and communication technologies, telecommunications,
software, artificial intelligence.
Odatda,
robotlar deganda, ko‘pchilikning ko‘z oldiga insonlardek gaplasha
oladigan, ularning o‘rniga barcha yumushlarni bajara oladigan yordamchilar keladi.
Ammo bu nisbatan kengroq tushuncha. Aslida, mobil qurilmangizdagi dasturlar:
google-tarjimon, lug‘atlar, turli xil o‘yinlar va hokazolar ham sun’iy intellektga yaqqol
misol bo‘la oladi. Faqat ularning qamrovi kichikroq bo‘lib, ma’lum bir yo‘nalishdagina
sizga yordam bera oladi. Ya’ni, bajarmoqchi bo‘lgan amallaringiz turiga qarab tegishli
dasturdan foydalanasiz.
Foydalanuvchi tili − - Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari....

|
Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining turlari
|
bet | 14/16 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #135076 |
Bog'liq Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari Ma`lumotlaFoydalanuvchi tili − shunday harakatki, ularni foydalanuvchi tizimga nisbatan klaviatura imkoniyatlari; ekranda yozuvchi elektron qalamlar; djoystika; «sichqonlar» ovoz bilan beriladigan buyruqlar va hokazolardan foydalanish amalga oshiriladi.
Foydalanuvchi tilining eng soda shakli kirish va chiqish hujjatlar shaklini yaratishdir.
Xabar tili − bu foydalanuvchi displey ekranida ko`radigan (ramzlar, grafika, rang) printerda olinadigan ma`lumotlar, tovushli chiqish signallari va hokazolardir.
Foydalanuvchining bilimlari − bu foydalanuvchi tizim bilan ishlashda bilish lozim bo`lgan narsalardir. Ular nafaqat foydalanuvchi miyasida bo`lgan hattiharakatlar rejasi, komp`yuter beradigan darsliklar, ko`rsatmalar, ma`lumotnoma va xabarlariga ham oiddir.
Interfeys quyidagi imkoniyatlarga ega bo`lmog`i lozim:
foydalanuvchi tanlovi bo`yicha qarorlarni qabul qilish jarayonida o`zgartirgan holda muloqotning turli shakllarini manipulyatsiya qilish;
Ma`lumotlarni turli usullarda tizimga uzatish;
Tizimning turli asbob-uskunalaridan xilma---xil shakllarda ma`lumot olish;
Foydalanuvchi bilimlarini qo`llab-quvvatlash.
Zamonaviy axborot texnologiyalarining kundan-kunga rivojlanib borishi ulardan xalq xo`jaligining barcha sohalarida unumli foydalanish uchun zamin yaratib bermoqda.
Ma`lumki, insoniyat aql-zakovatining mahsuli bo`lmish axborotdan unumli foydalanmasdan turib jamiyatni rivojlantirish, fan-texnikani jadallashtirish, ishlabchiqarishning samaradorligini oshirish mumkin emas. SHuning uchun ham axborotlashtirish sohasi fan-texnikani, iqtisodiyotni rivojlantirishning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Rivojlanib borayotgan hozirgi axborotlashtirishdagi jamiyatimizning har bir a`zosidan fan va ilmiy texnika yutuqlariga asoslangan bilimlarni mukammal egallashni talab etmoqda. Jahon amaliyoti shuni ko`rsatadiki, kishilarda iqtisodiy tafakkurni shakllantirmay turib, tsivilizatsiyalashgan kelajakka mo`ljallangan islohotlarni amalga oshirib bo`lmaydi. Axborot texnologiyalari rivojlanishi bevosita iqtisodiy ob`ektlarning axborot tizimlaridan foydalanish bilan bog`liq. Zamonaviy axborot texnologiyalari rahbarlarga, mutaxassislarga, texnik xodimlarga axborotni qayta ishlash va qarorlar qabul qilishda hamda to`liq va ishonchli bo`lgan zamonaviy axborot tizimini yaratishda ko`mak beradi. Hozirga kelib, bizning mamlakatimizda ham zamonaviy axborot tizimlari va texnikalari nafaqat iqtisodiyot sohasida, balki qurilish, tibbiyot, ta`lim, ijtimoiy va harbiy sohalarda ham keng va unumli qo`llanilmoqda.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining turlari
|
Kombinatsion sxemalarni sintez qilish uslubi

Misol
tariqasida, YOKI-EMAS elementi yordamida (3.1-rasm) va faqat
HAM-EMAS elementlari yordamida (3.2-rasm) HAM, YOKI va EMAS amallari
qanday bajarilishini ko‘rib chiqamiz.
Murakkab mantiqiy qurilmalar sintezini boshlashdan avval,
quyidagi
amallar ketma-ketligini bajarish zarur:
- mazkur tugun (blok) bajarishi kerak bo‘lgan berilgan murakkab
mantiqiy funksiyani minimallash;
- element baza tanlash;
- minimallashgan mantiqiy funksiyani tanlangan bazaga ko‘ra
o‘zgartirish;
- elektr sxemani sintezlash.
O‘zgaruvchi kattaliklar orasidagi u=f(x) bog‘liqlik
yoki funksiya turli
shaklda ifodalanishi mumkin.
1-rasm. 2YOKI-EMAS elementi asosida HAM (a), YOKI (b) va
EMAS (c) mantiqiy amallarini shakllaniishi.
2-rasm. 2HAM-EMAS elementi asosida HAM (a), YOKI (b) va
EMAS (c) mantiqiy amallarini shakllaniishi.
Raqamli qurilmalarning ishlash algoritmi matematik mantiq yordamida
ifodalanadi. Shu sababli qurilmalar mantiqiy qurilmalar sinfiga taa’lluqli.
Mantiqiy qurilmalarda chiqishdagi o‘zgaruvchilar (funksiya) u ning kirishdagi
o‘zgaruvchilar
majmuasi X
O‘zbekiston Respublikasining Qonuni Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida

|
O‘zbekiston Respublikasining Qonuni Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida
|
bet | 2/4 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 36,54 Kb. | | #100586 |
Bog'liq 10- mavzu. Korrupsiyaga qarshi kurash mexanizmlariO‘zbekiston Respublikasining Qonuni Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida
Oliy Majlis Qonunchilik palatasi tomonidan 2016 yil 24 noyabrda qabul qilingan.
Oliy Majlis Senati tomonidan 2016 yil 13 dekabrda ma’qullangan.
Prezident tomonidan:2017 yil 3 yanvarda imzolangan. № O‘RQ – 419.
Matbuotda 2017 yil 4 yanvarda e’lon qilingan.
3-modda. Asosiy tushunchalar
Ushbu Qonunda quyidagi asosiy tushunchalar qo‘llaniladi:
korrupsiya — shaxsning o‘z mansab yoki xizmat mavqeidan shaxsiy manfaatlarini yoxud o‘zga shaxslarning manfaatlarini ko‘zlab moddiy yoki nomoddiy naf olish maqsadida qonunga xilof ravishda foydalanishi, xuddi shuningdek bunday nafni qonunga xilof ravishda taqdim etish;
korrupsiyaga oid huquqbuzarlik — korrupsiya alomatlariga ega bo‘lgan, sodir etilganligi uchun qonun hujjatlarida javobgarlik nazarda tutilgan qilmish;
manfaatlar to‘qnashuvi — shaxsiy (bevosita yoki bilvosita) manfaatdorlik shaxsning mansab yoki xizmat majburiyatlarini lozim darajada bajarishiga ta’sir ko‘rsatayotgan yoxud ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan hamda shaxsiy manfaatdorlik bilan fuqarolarning, tashkilotlarning, jamiyatning yoki davlatning huquqlari va qonuniy manfaatlari o‘rtasida qarama-qarshilik yuzaga kelayotgan yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan vaziyat.
7-modda. Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni amalga oshiruvchi davlat organlari
Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni bevosita amalga oshiruvchi davlat organlari quyidagilardan iborat:
O‘zbekistonRespublikasi Bosh prokuraturasi;
O‘zbekistonRespublikasi Milliy xavfsizlik xizmati;
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi;
O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi;
O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Soliq, valyutaga oid jinoyatlarga va jinoiy daromadlarni legallashtirishga qarshi kurashish departamenti.
Korrupsiyaga qarshi kurashish bo‘yicha faoliyatni qonun hujjatlariga muvofiq boshqa davlat organlari ham amalga oshiradi.
18-modda. Ta’lim muassasalarida korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi huquqiy ta’lim va tarbiya
Ta’lim muassasalarida korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi huquqiy ta’lim va tarbiya belgilangan davlat ta’lim standartlariga muvofiq amalga oshiriladi.
Davlat ta’limni boshqarish organlari va ta’lim muassasalari korrupsiyaga qarshi kurashish sohasidagi davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlarini inobatga olgan holda ta’lim muassasalarida huquqiy ta’lim va tarbiyaga, mutaxassislarni kasbiy tayyorlashning sifatini oshirishga, ta’lim dasturlarini doimiy ravishda takomillashtirib borishga qaratilgan chora-tadbirlarni ishlab chiqadi.
|
| |
Axborot tizimlarining ta`minotlari

|
Axborot tizimlarining ta`minotlari
|
bet | 8/16 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #135076 |
Bog'liq Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari Ma`lumotla Axborot tizimlarining ta`minotlari
Qo`llash sohasidan qat`iy nazar, axborot tizimlari ma`lumotlarini qayta ishlashning deyarli barcha tizimlari ta`minlash turlari deb ataladigan tarkibiy qismlar to`plamini o`z ichiga oladi. Ularni dasturiy texnik, huquqiy, axborot tashkiliy matematik va lingvistik ta`minotlarga ajralishi qabul qilingan. (4. rasm)
4– rasm. Axborot tizimining strukturasi
Axborot ta`minoti - axborot tizimlari ichki mashina axborot bazasini yaratishni tasniflash va kodlashtirish tizimlari xujjatlashtirishning unifikatsiyalashgan tizimlari, xujjat aylanmasi va xujjatlar shakli uslublarini ratsional holga keltirishni o`z ichiga olgan axborotni joylashtirish va tashkil qilish bo`yicha uslublar va vositalar yig`indisidir.
Dasturiy ta`minot - hisoblash texnikasi vositasida ma`lumotlarni qayta ishlash tizimini yaratish va foydalanish dasturiy vositalari yig`indisidir. Dasturiy ta`minot tarkibiga bazaviy va Amaliy dasturiy mahsulotlar kiradi.
Amaliy dasturiy ta`minot - axborot tizimi funktsional vazifalarni hal etishni avtomatlashtirish uchun mo`ljallangan dasturiy mahsulotlar yig`indisio`zida namoyon etadi. Ular ham universal vositalar (matn muharrirlari, elektron jadvallar, ma`lumotlar bazasi boshqaruv tizimlari) va ham maxsus vositalar – funktsional kichik tizimlarni amalga oshiruvchi turli xil ob`ektlar sifatida ishlab chiqilishi mumkin.
Texnik ta`minot - ma`lumotlarini qayta ishlash tizimini funktsiyalashtirish uchun qo`llanuvchi texnik vositalar kompleksidir. u ma`lumotlarni qayta ishlovchi namunaviy operatsiyalarni amalga oshiruvchi qurilmalarni o`z ichiga oladi.
Huquqiy ta`minot - axborot tizimini yaratish va funktsiyalashtirishni tartibga soluvchi huquqiy me`yorlar yig`indisini o`zida namoyon etadi. Axborot tizimini qayta ishlashning huquqiy ta`minoti AT buyurtmasiga va tayyorlovchi o`rtasidagi shartnomaviy o`zaro munosabatlar me`yoriy aktlari, chetga chiqishlarining huquqiy tartibga solinishini o`z ichiga oladi.
|
| |
Ma`lumotnoma axborot - Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari....

|
Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining turlari
|
bet | 5/16 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #135076 |
Bog'liq Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari Ma`lumotlaMa`lumotnoma axborot ko`proq tanishtiruvchi xususiyatga ega, ob`ektlarning qancha barqarorligi belgilarini tavsiflaydi va ma`lumotnomalar (spravochniklar) tizimi shaklida namoyon bo`ladi. Xorijiy ma`lumotnoma axborotini
avtomatlashtirilgan ma`lumotlar banki orqali olish mumkin, ularning soni yildanyilga uzluksiz ko`payib bormoqda.
Tavsiyanoma axborot o`z navbatida bosma nashrlarda e`lon qilingan va tijorat ma`lumotlar bazalaridagi ma`lumotlar tahliliga asoslangan maxsus tadqiqotlarni o`tkazish natijalariga ko`ra shakllanadi.
Me`yoriy axborot asosan ishlab chiqarish sohasida shakllanadi va foydalaniladi. U ishlab chiqarishning turli elementlari rejali, miqdoriy o`lchovini tavsiflovchi ilmiy va texnik asoslangan me`yorlar tizimini aks ettiradi.
Signalli axborot muhitdagi ob`ektlar faktik holatining rejasidan chetga chiqishi paydo bo`lganda yuzaga keladi. CHetga chiqish sabablari aniqlangandan so`ng ularni bartaraf etish choralari ko`riladi.
Taqdim etish usuliga ko`ra axborot matn, jadval, matritsa, grafik va dinamik qatorlarga bo`linadi. Matn axboroti eng ko`p rasmiylashtirilgandir, shu bois uni qayta ishlash uchun hozirgi paytda gipermatn dastur tizimi ko`rinishida maxsus dasturiy vositalar qo`llanilmokda. Bunday tizimlar matn hujjatlar ma`lumot bazasini yaratish, yuritish va foydalanish uchun mo`ljallangan.
Axborot o`zining barqarorligiga ko`ra o`zgaruvchan, shartli-doimiy va doimiyga bo`linadi. O`zgaruvchan axborot ob`ektlar ishlashining miqdoriy va sifat xususiyatlarini aks ettiradi. SHartli-doimiy va doimiy axborotlar muxitning doimiy o`lchamini aks ettiradi, shu bois ular uzoq vaqt mobaynida o`zgarmas bo`lib qoladi.
Axborotning taklif etilgan tasnifi boshqarish ob`ekti axborot negizini oqilona shakllantirishga imkon beradi.
Axborot doimo o`z manbalariga va axborotdan foydalanuvchilarga (iste`molchilarga) ega bo`ladi. Xabarlarni, axborot manbalari axborotkommunikatsiyalari deb ataladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining turlari
|
REFERENCES - Borliq metodikasini shakllantirish

REFERENCES
1.
D.E.Toshtemirov., Niyozov M.B, Yuldashev U, & Sherali's, S. I. (2020). Resource support
of distance course information educational environment.
Journal of Critical Reviews, 7(5),
399-400.
2.
Bent B.Andresen and Katja van den Brink. Multimedia in Education.UNESCO Institute for
Information Technologis in Education. 2013.ISBN 978-5-7777-0556-3.
3.
Sanjaya Mishra, Ramesh C. Sharma. Interactive multimedia in education and training. ISBN
1-59140-393-6.
Published
in
the United States of
America by Idea Group Publishing. 2005
4.
Tay Vaughan.Multimedia: Making It Work. Chapter 1: What Is Multimedia?. 2011. ISBN:
978-0-07-174850-6/p.15
5.
Хуторской А.В. О виртуальном образовании / А.В. Хуторской // Дистанционное и ви
ртуальное обучение: Дайджест рос и зарубеж. прессы. - 2000. - № 1. - С. 25-27.
6.
https://fayllar.org/2-mavzu-virtual-talim-jarayoni-va-uni-boshqarish.html
Ключевые слова - Borliq metodikasini shakllantirish

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
1457
Mazkur
shartlar, birinchi navbatda informatika va axborot texnologiyalari fani
o‘qituvchilarini innovatsiyalarga o‘rgatish uchun virtual ta’lim muhiti salohiyatini o‘rganishning
dolzarbligi va ahamiyatini belgilaydi.
Borliq metodikasini shakllantirish

Borliq metodikasini shakllantirish
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/6
Sana
06.06.2024
Hajmi
0,63 Mb.
#260703
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Borliq metodikasini shakllantirish
Download
0,63 Mb.
Matnni ko'rish
Virtual borliq - Borliq metodikasini shakllantirish

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
1458
imkoniyatiga ham ega bo‘ladi, ushbu olamda mustaqil harakat qiladi, uni o‘zgartira oladi. Virtual
olam-inson borlig‘ining o‘ziga xos shakli va odamlar ma’naviy aloqasining alohida madaniy
ifodasidir. Ammo virtual borliq real fizik borliqdek
lazzat baxsh eta olmaydi,
chunki bu borliq
ta’sirida vujudga keluvchi his-tuyg‘ular ko‘p jihatdan uning o‘zi bilan emas, balki uni biz qanday
idrok etishimiz bilan belgilanadi. Biz virtual dengizda cho‘milishimiz mumkin, ammo bunda
paydo bo‘luvchi histuyg‘ularimiz bu dengizni biz qanday idrok etishimizga bog‘liq bo‘ladi.
Virtual tarvuz haqiqiy tarvuzdan shirin emas va h.k.
Virtual borliqni odamlar yaratadi. Shu bois
virtual borliqda mavjud barcha narsalarning manbai inson ongidir. Binobarin, virtual borliq ong,
ong osti sohasi va fantaziya chig‘irig‘idan o‘tuvchi fizik borliqdan shakllanadi. Virtual borliq
ob’ektiv tarzda, ya’ni inson miyasida emas, balki kompyuterda mavjud bo‘ladi. Ayni vaqtda, u
inson ongining mahsulidir. Inson tomonidan yaratilganidan keyin u inson ongidan qat’iy nazar
yashashda davom etadi, bu ongga har xil ta’sir ko‘rsatadi, mazkur ongning mazmuniga -
bilimlar, emotsiyalar, kayfiyat hamda ongning
boshqa unsurlariga qarab
, har xil idrok etiladi.
Bugungi kunda virtual borliq inson madaniy faoliyatining turli sohalarida qo‘llanilmoqda.
Virtual borliqdan eng avvalo u vujudga kelgan sohada, fanda, jumladan fizikada suyuqlik va
gazlar dinamikasini modellashtirishda, kimyoda kimyoviy reaktsiyalar modelini tuzishda,
geologiya va geografiya fanlarida foydalanilmoqda.
[3] [6].
Virtual borliq
–bu sun’iy hosil qilinadigan axborot muhiti bo‘lib, u atrof-muhitni odatiy
usulda tasavvurni turli texnik vositalar asosida hosil qilinadigan axborotlar bilan almashtirishga
qaratiladi. Ta’limiy maqsadlarda virtual reallik vositalarini ishlab chiqishga qaratilgan
axborotlarni vizuallashtirish vositalarini yaratish boshqa texnik vositalar yordamida erishib
bo‘lmaydigan pedagogik samarani berishi mumkin.
Virtual borliq
Mediamadaniyatini rivojlantirishning amaliy mexanizmi

Mediamadaniyatini rivojlantirishning amaliy mexanizmi
Download
187,96 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/14
Sana
07.06.2024
Hajmi
187,96 Kb.
#261495
Download
187,96 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mediamadaniyatini rivojlantirishning amaliy mexanizmi
Download
187,96 Kb.
Matnni ko'rish
Darsni mustahkamlash uchun test

|
Darsni mustahkamlash uchun test
|
bet | 2/2 | Sana | 09.06.2024 | Hajmi | 54,88 Kb. | | #261837 |
Bog'liq 3-sinf Ona tili fanidan dars ishlanma. Darak gapDarsni mustahkamlash uchun test
1.Gap deb nimaga aytiladi ?
A)So’roq mazmunidagi so’zlarga aytiladi.
B)Tugallangan fikrga aytiladi
D)So’zlar majmuasiga aytiladi.
2.Darak gap berilgan qatorni aniqlang.
A)Yaxshilik yerda qolmaydi.
B)Vatan tuyg’isi nima?
D) Gulla ,yashna O’zbekiston!
3.Oynaga….ketdi. Mazkur gapda tushib qoldirilgan so’zni aniqlang.
A)darz B)siniq D) teshik
4.Gapning asosini qaysi bo’laklar tashkil etadi?
A)ega
B)kesim
D)ega va kesim
5.Kesimning so’rog’i berilgan qatorni aniqlang.
A)nima qildi? B)qanday? D)kimlar?
6.Xarsang” so’zining ma’nosi nima?
A)toliqmoq
B)katta tabiiy tosh
D)qovun turi
7.Gullar kechasi ko’zlarini yummaydi. Gapning egasini toping.
A)gullar
B)kechasi
D)ko’zlarini
8. Biz qovunlarni ,tarvuuzlarni mashinalarga ortdik.”Mazkur gapdagi ikkinchi darajali bo’laklarni belgilang.
A)Biz,ortdik
B)tarvuzlarni,qovunlarni
D)qovunlarni,tarvuzlarni,mashinalarga
7. Uyga vazifa. 79-mashq. Gap chegarasi aniqlanadi. Gap oxiriga nuqta qo'yib, keyingi gap bosh harf bilan boshlanadi.
8. Darsni yakunlash, o‘tilganlarni umumlashtirish.
— Darak gap deb nimaga aytiladi?
— Darak gapning oxirida ovoz nima qiladi?
— Darak gapning oxiriga qanday tinish belgisi qo‘yiladi?
9. 0‘quvchilarning olgan baholari e'lon qilinadi va baholar izohlanadi.
Antiqa o`yin
O`quvchilarni 2 guruhga bo`linadi .
Oq`ituvchi bitta gap aytadi . U gap darak gap bo`lsa darrov guruhdagi o`quvchilar aylana bo`lib olishadi ,
so`roq gap bo`lsa turgan joylarida o`ng tomongga qarashadi . kimni guruhi birinchi bajarsa o`sha guruh g`olib bo`ladi .
|
| |
UMAROV A.V. PRACTICAL MECHANISM OF DEVELOPMENT OF MEDIA CULTURE OF

ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ / СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2023, 7 (128)
Kirish.
O‘zbekistonda xorijiy ta’lim tajrib-
alari asosida ta’limning yagona axborot-ta’lim
portallarini shakllantirish, fanlarning yagona
axborot-metodik ta’minotini
yaratish imko-
nini beradigan fan portallarini yaratish, axborot
resurslaridan ta’lim jarayonida foydalanish
metodikalarini
ishlab chiqish, oliy ta’lim muas-
sasalarini zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari, vositalari bilan jihozlash, tala-
balar, o‘qituvchilar va tadqiqotchilarning jahon
ta’lim
resurslari, zamonaviy axborot resurs
markazlari ma’lumotlar bazalariga kirish imkoni-
yatlarini kengaytirish muhim vazifalardan hiso-
blanadi. Shuningdek, oliy ta’lim
muassasalarida
yaratilayotgan sharoitlardan maqsadli foydalan-
ish, ta’lim sifatini oshirish imkonini beruvchi
zamonaviy ish tajribalar, o‘qitishning ilg‘or yon-
dashuvlarini ommalashtirish, o‘quv jarayonida
axborot texnologiyalarini qo‘llashning peda-
gogik muammolarini hal etishga yo‘naltirilgan
tadbirlar,
treninglar, ilmiy munozaralar, davriy
konferentsiyalarni muntazam tashkil etish ham
oldimizda turgan asosiy
masala sifatida qaral-
moqda. Shundan kelib chiqib, “ta’lim tizimining
barcha bosqichlarida qog‘oz shaklidagi material-
larni raqamlashtirish formatlaridan foydalanishni
qo‘llab-quvvatlash hamda xuddi shunday yon-
dashuvga ko‘ra mavjud o‘quv
jarayonini raqa-
mlashtirish doirasini muttasil kengaytirib borish
lozim”
1
.
Mavzu bo‘yicha boshqa olimlar ilmiy

ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ / СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2023, 7 (128)
rish kompetensiyasining shakllanganligi dolzarb
ahamiyatga ega.
Barcha sohalarda bo‘lgani kabi ta’lim soha-
sida faoliyat ko‘rsatadigan
mutaxassislardan
ham hayot davomidagi ta’lim (lifelong learning)
asosiy talablardan biri bo‘lib bormoqda.
Oliy ta’lim muassasalari talabalarning media
vositalaridan foydalanishining
holati ularning
qiziqishi, ehtiyojidan kelib chiqqan holda bel-
gilanadi
deb aytish, ayni haqiqat. Quyida tala-
balarning media vositalaridan foydalanishnidagi
mavjud holatni keltirish mumkin:
Tabiiy zaxiralar - Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari....

|
Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining turlari
|
bet | 3/16 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #135076 |
Bog'liq Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari Ma`lumotlaTabiiy zaxiralar – kishilarning moddiy va ma`naviy ehtiyojlarini qondirish uchun jamiyat tomonidan foydalanadigan tabiat ob`ektlari, u erdagi jarayonlari sharoitlaridir.
Mehnat zaxiralari – jamiyatda ishlash uchun umumiy ma`lumot va kasbiy bilimlarga ega kishilardir.
Moliyaviy zaxiralar – davlat yoki tijorat tuzilmalari ixtiyorida bo`lgan pul mablag`lari.
Energetika zaxiralar – energiya quvvati mavjud mahsulotlar, masalan, ko`mir, neft` mahsulotlari, gaz, gidroenergiya, elektr energiyasi va hokazolar.
Kibernetika, so`ngra hisoblash texnikasi va axborotlashtirishning paydo bo`lishi va rivojlanishi bilan axborot so`zi o`zining dastlabki ma`nosini saqlab qolgan bo`lsada, ayni paytda bir qator yangi ma`nolarga ham ega bo`ldi. Axborot deganda biz qandaydir bir tizim haqida ma`lumotlar, dalillar, bilimlar yig`indisini tushunamiz. Tizim haqidagi axborot yoki kuzatish yo`li bilan ham tabiiy, ham modelli tajribalar natijasida mavhum gipotetik tizimlarni o`rganish – mantiqiy xulosa chiqarish asosida olinishi mumkin.
Tajriba o`tkazilguncha mavjud bo`lgan axborot aprior, tajribadan keyingisi – aposterior deyiladi. Axborot olish jarayoni ko`pincha statistik xususiyatga ega bo`lgani uchun tizim haqidagi axborot (ayniqsa murakkabi) determinlashgan yoki ehtimollashgan ham bo`lishi mumkin.
Hozirgi paytda axborotni qanday tushunish haqida quyidagicha nuqtai nazarlar yuzaga kelgan:
Jamiyat rivojlangani sari iqtisodiyot, fanlar, texnika, texnologiya, madaniyat, san`at va tibbiyot kabi sohalarning turli masalalari haqidagi mavjud ma`lumotlari, axborot zaxiralaridan foydalanishni tashkil etish intellektual va iqtisodiy hayotga tobora ko`proq ijobiy ta`sir ko`rsatmoqda.
Axborot – fan va texnika rivojlanishi natijalari haqidagi fan-texnika ma`lumotlari, bilimlari yig`indisidir. Boshqacha aytganda, axborot, mazkur talqinga binoan, fan-texnika faoliyati axborot xizmati tizimining mahsuli va xom-ashyosidir.
Axborot – axborot xizmati tizimlarida fan-texnika faoliyati va turli sohalarda kadrlar tayyorlashni shakllantiruvchi ma`lumotlar yig`indisidir, ya`ni axborot zaxiralarini ishlab chiqarish va iste`mol etish faqat jamiyatning intellektual hayoti bilan cheklanadi.
Ko`rinib turibdiki, bu talqinlardan birinchisi eng to`liq, axborot jarayonlari ko`p qirraligini qamrab oluvchi tushunchani bermoqda. Haqiqatdan ham, axborot jamiyat va inson faoliyatining barcha sohalariga kirib bormoqda.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining turlari
|
Beta-nurlanishlar - Radiatsiya turlari va insonga ta’siri, radiatsiyadan himoyalanish

|
Radiatsiya turlari va insonga ta’siri, radiatsiyadan himoyalanish
|
bet | 2/4 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #239916 |
Bog'liq Hayot xafsizligi mustaqil ish 1Beta-nurlanishlar. Uning modda yuzasidan oʻtish xususiyati oʻrtacha boʻlib, kiyim gazlamasi yoki yupqa alyuminiy boʻlak unga toʻsqinlik qilishi mumkin. Radiatsiyaning ushbu turi ayniqsa tibbiyot sohasida keng qoʻllaniladi. Ayrim oʻsimtalarni davolash jarayoni bunga misol boʻla oladi. Manba: https://sinaps.uz/maqola/14063/
Gamma-nurlanishlar. U oʻzi bilan yorugʻlik kuchida tarqaladigan va modda yuzasidan oʻtadigan, eng kuchli kuchga ega elektromagnit toʻlqinlarni taqdim etadi. Bu turdagi radiatsiyaga faqat oʻta ogʻir yoki zich boʻlgan toʻsiqlar qarshilik qilishi mumkin. Misol uchun: qalin beton devor. Gamma-nurlanishlar tibbiyotda nur terapiya, mahsulotlarni konservalash va kosmetika sanoatida qoʻllaniladi. Manba: https://sinaps.uz/maqola/14063/
Radiatsiya manbai esa sunʼiy hamda tabiiy turlarga boʻlinadi. Tabiiy radiatsiya manbalari oʻz nomi bilan maʼlum boʻlganidek, kosmik nurlanish, quyosh radiatsiyasi va yer qobigʻi radiofaolligi kabi tabiat kuchlaridan iborat. Sunʼiy turiga esa yadroviy sinovlardan qolgan chiqindilar, atom energetikasi va tibbiyotdagi radiologik jarayonlar, masalan, rentgen kiradi.
Nurlanishning inson tanasiga taʼsiri ham ikki turga, ichki va tashqi taʼsirga boʻlinadi. Ichki turi biz ovqat suv orqali oladigan radiofaol izotoplardan shakllanadi. Misol uchun, banan hamda Braziliya danagi tarkibida radiofaol kaliy-40 moddasi mavjud. Qoʻshimcha misol bu nafas olganimizda ichimizga kiruvchi va ichki taʼsirga ega radon gazidir. Shunday boʻlsada, yuqorida keltirilgan misollar bizning tanamizga past miqdorlarda kiradi, shu tufayli bizga jiddiy xavf tugʻdirmaydi. Faqatgina katta miqdorlardagi radiatsiya sogʻligimizga jiddiy tahdiddir.
Manba: https://sinaps.uz/maqola/14063/
Qanday miqdordagi radiatsion nurlanish tanaga zarar qilmaydi?
Rossiyaning sanitar-epidemiologik qoidalari va normalariga koʻra, yiliga bir millizivert nurlanish miqdori inson hayotiga xavfsizdir. Xavfsiz boʻlgan eng yuqori miqdor esa yiliga 5 millizivert.
Biz odatiy radiatsion fondan qabul qiluvchi miqdor, yiliga 2–4 millizivert orasida aylanadi. Misol uchun, 10 km balandlikdagi aviaparvozda biz oʻrtacha hisobda soatiga 0.003 millizivertga teng nurlanishga duchor boʻlamiz. Bu koʻkrak qafasi rentgenidan kamroqdir.
Manba: https://sinaps.uz/maqola/14063/
|
| |
Virtual ta’lim muhiti - Borliq metodikasini shakllantirish

|
Borliq metodikasini shakllantirishBog'liq B-297Virtual ta’lim muhiti
Virtual ta’lim sohasi - tashqi dunyoga keng tarqalib, hissiy, intellektual va intellektual
qobiliyatini ishlatadigan o‘quvchining faoliyati orqali o‘zining tashqi sohalarini kashf eta
oladigan makondir.
Virtual o‘quv muhiti:
- Bu o‘quv jarayonining barcha ishtirokchilari tomonidan ta’lim maqsadlarida tashkil
etilgan va foydalaniladigan mahalliy, korporativ va global kompyuter tarmoqlarining axborot
mazmuni va kommunikativ imkoniyatlarini o‘z ichiga oladi;
- O‘quv jarayonining barcha ishtirokchilarini samarali muloqot qilish uchun yaratilgan va
ishlab chiqilgan;
Ta’lim olishning an’anaviy usullaridan farqli o‘laroq, ta’lim kommunikatsiyaning tabiati,
bilvosita, ham uzoq, ham an’anaviy tarzda “ko‘zdan-ko‘zga” olib boriladi.
Virtual ta’lim muhiti tezkor o‘sib borayotgan, ko‘p bosqichli va ko‘p funktsional tizimni
birlashtiradi:
1) asinxron individual ta’limning ochiq modeli doirasida o‘quv jarayonida
ishtirokchilarning o‘zaro aloqalariga xos innovatsion va an’anaviy texnologiyalar;
2) axborot resurslari: ma’lumotlar bazalari va ma’lumotlar, kutubxonalar, elektron o‘quv
material lari va h.;
3) zamonaviy dasturiy ta’minot: dasturiy ta’minot kabinalari, elektron aloqa.
Informatika va axborot texnologiyalari yo‘nalishida virtual tushunchasi keng ma’noda
qo‘llanilmoqda. Masalan: virtual mashina, virtual xotira, virtual
disk,
virtual aloqa,
virtual
sayohat, virtual sinf va x.k. Birgina ushbu sohasida
ham virtual tushunchasi turli shakl va
ma’nolarda qo‘llanilib kelinmoqda va bir-biridan farqli ma’nolarni anglatadi. Masalan,
multimedia tizimlarida virtual tushunchasi virtual borliq ma’nosini beradi.
[1]
Virtual
(lotincha Virtualis-mumkin bo‘lgan, ya’ni muayyan bir sharoitlarda sodir
bo‘ladigan yoki ro‘y berishi mumkin bo‘lgan) tushunchasi narsalar va hodisalarning vaqt va
makonda mavjud bo‘lmagan, lekin ob’ektiv narsalar yoki sub’ektiv obrazlarning amalga oshish
ehtimoli mavjud bo‘lgan jarayonni anglatadi.
“Virtual borliq” atamasi 1970-yillarning oxirida Massachuset texnologiya institutida
Jaron Lanier tomonidan o‘ylab topilgan. U 1984-yilda dunyoda birinchi virtual borliq firmasini
tashkil etdi. Bu atama kompyuterda yaratiladigan muhitda insonning mavjudligi g‘oyasini ifoda
etadi. “Virtual borliq” atamasi muomalaga amerikalik kinematografchilar tomonidan kiritilgan.
Ular muayyan sabablarga ko‘ra tabiiy yo‘l bilan amalga oshirib bo‘lmaydigan xayoliy
imkoniyatlarni belgili-grafik shaklda sun’iy amalga oshirish mumkinligi haqidagi kinolentani
shu nom bilan chiqarganlar.
[2] [6]..
|
| |
immersivlik va interfaollik

SCIENCE AND INNOVATION
INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL VOLUME 1 ISSUE 8
UIF-2022: 8.2 | ISSN: 2181-3337
1460
“D” atamasi inglizcha “dimensions” so‘zidan olingan bo‘lib, “o‘lchamlar” ma’nosini beradi.
3D texnologiyasi tasvirni vizual va tovushli uzatib berishning dunyodagi eng ilg‘or usuli
hisoblanadi.
Hozirgi kunda uch o‘lchamli haykallar, yirik ob’ektlarning kichraytirilgan modellari
(mashinalar, samolyotlar, binolar), shuningdek, turli ilmiy ishlanmalar modellarini yasash
imkoniyati mavjud. Buning uchun albatta 3D printerlardan foydalanilmoqda.
3D printerlar - uch o‘lchamli chizmalar asosida narsa-buyumlar “chop etuvchi” printerlardir.
Hozircha bu kabi ishlanmalar tor doirada amalga oshirilayotgan bo‘lsa, yaqin kelajakda bemalol
uy sharoitida 3D-printerdan masalan bir juft krossovka, kiyim yoki ro‘zg‘or buyumi chiqarib
olishning imkoni bo‘ladi.
Uch o‘lchamli chop etilayotgan mahsulotlarning narxi pasayishini inobatga olsak, ushbu
texnologiyaga talab oshmoqda. Bugungi kunda Boeing kompaniyasi o‘z samolyotlarining 200
dan ortiq detallarini 3D-chop etish texnologiyasi asosida ishlab chiqmoqda. 5-rasm. 3D printerlar
va ular yordamida ishlab chiqilgan mahsultlar
Uch o‘lchamli chop etiladigan mahsulotlarning narxi pasayishini inobatga olsak, ushbu
tehnologiyaga talab oshmoqda. Bugungi kunda Bocing kompaniyasi o‘z samoliyotlarining 200da
ortiq detallarini 3D chop etish texnologiyasi asosida ishlab chiqilmoqda.
[6].
Mavzuning dolzarbligi - Mediamadaniyatini rivojlantirishning amaliy mexanizmi

|
Mediamadaniyatini rivojlantirishning amaliy mexanizmiBog'liq ta-limni-axborotlashtirish-sharoitida-bo-lajak-muhandispedagoglarning-mediamadaniyatini-rivojlantirishning-amaliy-mexanizmiMavzuning dolzarbligi.
Hozirgi jamiyatda
bilimlar inflyatsiyasi holati kuzatilmoqda. Bu
esa oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayonida,
ma’naviy-ma’rifiy faoliyat, mustaqil ta’lim uchun
media-ta’lim maydoni kontentini yaratish vazi-
fasini qo‘yadi. Bu kontentni faol va zamonaviy
tendentsiyalarga, shuningdek, talabalar ehti-
yojlariga mos keladigan qilib modifikatsiyalash
maqsadida ta’limga yo‘naltirilgan zamonaviy
texnik vositalar va dasturiy ta’minotni tahlil qili-
shi zarur.
Maqsad.
Manbalarda ta’limni axborotlashti-
rishning bosh maqsadi axborotlashgan jamiyat
sharoitida ta’lim tizimi qatnashchilarini (peda-
gog kadrlar, ta’lim oluvchilar, texnik-muhandis
xodimlar, ma’muriy-boshqaruv xodimlari va
boshqalar) hayot faoliyatlaridagi maishiy, ijti-
moiy va kasbiy sohalariga to‘liq va samarali
1
Мирзиёев Ш.М. Янги Ўзбекистон стратегиялари. – Т.:
Ўзбекистон, 2021. – Б. 190-191.
ishtirok etishlariga tayyorlashdan iborat bo‘lib,
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT)
sohasidagi ta’lim rivojlanishi muammolarin-
ing kompleks hal etilishi kadrlar tarkibini yuqori
malakali mutaxassislar bilan to‘ldirish, xodim-
larning kasb darajasini oshirishni ta’minlashi
ta’kidlanadi.
Ta’limni axborotlashtirish sharoitida oliy
ta’lim muassasasi o‘qituvchisining asosiy vazi-
falaridan biri – yangi axborot va media-madaniy
texnologiyalar vositalaridan foydalanish shartlari
va usullarini aniqlashdan iboratdir. Aniqlangan
va tahlil qilingan shart-sharoitlar muqarrar rav-
ishda integratsiyalashib, tabiatan har xil bo‘lgan
talaba shaxsining media kompetentligini rivo-
jlantirish jarayonini amalga oshirish uchun oliy
o‘quv yurtida mediatirlashtirilgan o‘quv muhitini
tashkil etishga qaratilgan pedagogik holatlarn-
ing kompleks birligini tashkil qiladi.
|
| |
ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ / СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ

|
ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ / СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕBog'liq ta-limni-axborotlashtirish-sharoitida-bo-lajak-muhandispedagoglarning-mediamadaniyatini-rivojlantirishning-amaliy-mexanizmiЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ / СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2023, 7 (128)
rish uchun onlayn taqdim qilishi va bu orqali
o‘quvchilarning hamkorlikda o‘qishi uchun moti-
vatsiyasini oshiradi.
Mediamadaniyatni
rivojlantirishga
yo‘naltirilgan metodlar medianing madaniy
fenomen sifatida insonlarda shakllanishiga xiz-
mat qiladi. Metodlar mediamadaniyatning jami-
yat hayotiga ta’sirini oshiradi.
Tadqiqotda qo‘llanilgan usullar. Mediama-
daniyatni rivojlantirishga qaratilgan metodlar
quyidagilardan iborat:
1. Medianing mazmunini tahlil qilish.
Bu
metod orqali televideniye, filmlar, ko‘rsatuvlar
yoki gazetadagi maqolalar tizimli ravishda tahlil
qilinadi. Bundan maqsad tahlil asosida jami-
yat hayotida dolzarblik kasb etadigan mavzular,
an’analar, muammolar va rivojlanish yo‘nalishlari
identifikatsiya qilinadi.
2. Tanqidiy nutq tahlili.
Mazkur metod
media mazmuniga singdirilgan g‘oyalar va turli
guruhlarning qiziqishini mediada qo‘llanilgan
bayon qilish tili va mazmunini tanqidiy tahlil qil-
ishni tavsif etadi.
3. Etnografiya.
Bu talabalar media man-
balarni qabul qilish, anglash va mohiyatini tush-
unishini o‘rganuvchi metod. Bunda suhbat, kuza-
tish va boshqa kvalitativ metodlar qo‘llaniladi.
4. Tarixiy tahlil
. Bu metod medialarni arte-
fakt sifatida qarab, ma’lum bir vaqtdagi jami-
yat talablari va madaniy qadriyatlarni taqqoslab
o‘rganadi.
5. Tarmoqlararo bog’liqlik.
Bu metod orqali
medialararo bog‘liqlik, taqdim etishdagi ustu-
vorliklar o‘rganiladi.
Bo‘lajak
muhandis-pedagoglar
kattalar
ta’limi, kasbiy ta’lim yoki maktab ta’limida faoli-
yat ko‘rsatishi nuqtai nazaridan barcha sohalarda
o‘quv jarayonida medialardan samarali foydalan-
ish, tatbiq etish va jamiyatda bo‘layotgan voqe-
likni medialarda yoritilishiga o‘z munosabatini
bildirish zarurati bor.
Mediakompetentsiya
mediamadaniyatni
muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun asos bo‘ladi.
Bu asosan texnika sohasidagi yangiliklar (Know-
how)dan xabardor bo‘lish, medialarni tanqidiy
baholay olish, o‘qitish va o‘rganish jarayoniga
integratsiya qila olishini qamrab oladi.
Maqolada keltirilgan ilmiy natijalar, xulosa va
takliflarning asoslanganligi. Tadqiqot ishi doira-
sida bo‘lg‘usi muhandis-pedagoglarning media-
madaniyatini rivojlantirishga doir bir qator kom-
pleks topshiriqlar ishlab chiqildi va tajriba-sinov
obyektlariga tatbiq etildi. Bu topshiriqlar tala-
balarning amaliy ko‘nikmalarga ega bo‘lishi, tan-
qidiy va tizimli fikrlashi va mediamadaniyati riv-
ojlanishiga xizmat qiladi. Quyida keltirilgan top-
shiriqlar shuningdek, o‘quv jarayonini real vazi-
yatlarga bog‘liqligini hamda talabalarda refleksiv
ko‘nikmalarni rivojlantiradi:
1. Mediatahlil.
Quyida keltirilgan tahliliy
maqolani tanqidiy baholang. Maqola manbasini
ishonchliligini tekshiring. Maqolada ma’lum bir
positsiyani himoya qilish yoki manipulyatsiya
usulini baholang.
|
| |
X. Bir vaqtda ko‘p vazifalarni bajarish-

ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ / СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2023, 7 (128)
XI. Chalg‘ituvchi omillardan saqlanish.
Tal-
aba ma’lum bir mediamanba orqali chalg‘ishini
bilsa, imkon qadar ma’lum bir o‘rganish vaqtida
qat’iy foydalanmaslikka odatlanishi zarur bo‘ladi
va bu o‘z navbatida mashq orqali qoida, shaxsiy
tamoyil sifatida rivojlanib boradi.
XII. Tanaffuslar.
O‘rganish jarayonida doimiy
tanaffuslar zarur bo‘lib, bu vaqtda yaxshi dam
olish, bu orqali samaradorlikka erishish lozim
bo‘ladi.
XIII. Meditatsiya.
Meditatsiya
ruhiyatni
tinchlantirish va kontsentratsiyani yaxshilanishi
uchun yaxshi samarali vosita hisoblanadi. Medi-
atsiya nafas olish, konsentratsiya qilish orqali
ruhiyatni markazlashtirish mashqlari hisoblanadi.
Futurologik
jihatdan mediamadaniyatning
kelgusi rivojlanish tendentsiyalarini baholash
murakkab jarayon hisoblanadi. O‘z navbatida bu
bir qator omillar: texnologik taraqqiyot, jamiyat-
dagi o‘zgarishlar va iqtisodiy taraqqiyot bilan
uzviy bog‘liq. Shunday bo‘lsada mavjud rivojlan-
ish tendentsiyalari va rivojlanish yo‘nalishlaridan
quyidagi ssenariyni tasavvur qilish mumkin
bo‘ladi:
– mobil internet tarmog‘i va ijtimoiy media
mazmun mohiyati
ortib boradi va axborot-
lar va muloqot almashinuvining ustuvor man-
basi bo‘lib qoladi. Ayniqsa, videomateriallarga
bo‘lgan talab ortib boradi. Bunda yuqori sifat va
interfaollik ustuvorlikka ega bo’ladi;
– sun’iy intellekt va media bo‘yicha o‘z
tajribasi asosida shakllangan tavsiyalarga talab
ortadi. Foydalanuvchilarning
shaxsiy qiziqishlari
va maqsadlari ixtisoslashib boradi;
– virtual borliq texnologiyalari media vosi-
talariga integratsiya bo‘lib boradi. Foydalanu-
vchilar immersiv (chuqurroq) hamda interak-
tiv (faolroq) virtual borliq texnologiyalaridan
foydalanadi va o‘z shaxsiy
va kasbiy faoliyatida
keng qo’llaydi;
– blockchain-texnologiyalar va kriptovaly-
utalar media sohasidagi biznes modellari va
daromad oqimlarini yaratish orqali kontentni
ishlab
chiqarish, tarqatish va monetizatsiya qil-
ish usulini o‘zgartirishga turtki beradi.
Ishonchli, sifat jihatdan yuqori axborot man-
balariga bo‘lgan ehtiyoj ortib boradi. Foy-
dalanuvchilar ma’lumotlarning haqiqiyligi va
manbalarni tahlil qilish
yuzasidan professional
bilimga ega bo‘ladilar. Bu hozirda mavjud
an’anaviy mediavositalar: televideniye va bosma
medianing formati o‘zgarishiga olib keladi.
Yuqorida keltirilgan futurologik tahlil texnologi-
yalarning rivojlanish tendentsiyasiga uzviy rav-
ishda amalga oshiriladi.
Oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak muhandis-
pedagoglarda mediamadaniyatni rivojlantirishda
quyidagi bosqichlar amalga oshirilishi lozim:
ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ / СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ

ЗАМОНАВИЙ ТАЪЛИМ / СОВРЕМЕННОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2023, 7 (128)
● mediamadaniyatni rivojlantirishga qara-
tilgan ijtimoiy loyihalarda ishtirok etishi;
● mediamadaniyatni maqsadli rivojlantirish
bo‘yicha refleksiv qobiliyat shakllanganligi.
Pedagogik kuzatish
hamda suhbat metodi
vositasida talabalarda mediamadaniyatni rivo-
jlantirishda sub’yektiv
jihatlar sifatida quyidagi-
larni keltirib o‘tish o‘rinli:
– medianing,
mediamanbalarning maz-
munini hamda manbalarini tahlil qila olishlilik;
– medialarni hamda ularning manbalarini
tanqidiy baholay olishlilik;
– medialarni etnografik
tahlil qila olishlilik
(kelib chiqishi, xususiyatlari);
– medialarni tarixiy yondashuv asosida
mazmuni va manbasini tahlil qilish;
– medialarni
boshqa medialar bilan
bog‘liqligini tahlil qilish.
Xulosa tariqasida ta‘kidlash joizki,
bo‘lajak
muhandis-pedagoglarning mediamadaniyatini
rivojlantirishda talaba
shaxsiga individual yon-
dashuv, subyektiv jihatlarini tahlil qilish ham
zarur. Bu esa oliy ta’lim muassasasida tashkil etil-
gan faoliyatlarning samaradorligini ta’minlashga
xizmat qiladi. Aynan oliy ta’lim
muassasasida
faoliyat ko‘rsatadigan tyutorlar faoliyati mazmu-
niga bu jihatlarni e’tiborga olishi umumiy sama-
radorlikni ta’minlaydi.
Adabiyotlar:
1. Мирзиёев Ш.М. Янги Ўзбекистон стратегиялари. – Т.: Ўзбекистон, 2021. – Б. 190-
191.
2. Дендевa Б. Информационные и коммуникационные технологии в образовании //
Монография. – М.: 2013. – С. 318. - https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000210843_
rus
3. Андреев А.А., Рубин Ю.Б., Титарев Л.Г. Кафедра в системе открытого образова-
ния. Материалы конференции “Образование в информационную эпоху” – М.: МЭСИ,
2001. – С. 90-100.
4. https://www.valamis.com/hub/lifelong-learning
5. Sangeeta K., Shailendra S. A Critical Analysis of Privacy and Security on Social Media /
2015 Fifth International Conference on Communication Systems and Network Technologies.
Gwalior, India. Volume: 978-1-4799-1797-6/15. – P. 602-608. DOI:10.1109/CSNT.2015.21.
6. Hoffmann B. Medienpädagogik. Eine Einführung in Theorie und Praxis. – Verlag
Ferdinand Schöningh, Paderborn, 2003. – 473 p.
7. Metz B., Pfeiffer J., Staiger M., Wichert A. Lesen, Schreiben
und Kommunizieren im
Internet. Theorie und Praxis teilvirtueller Hochschullehre. – Herbolzheim: Centaurus_Verlag,
2004. – Pp.19-42.
8. Муминов А.Г. “Ўзбекистонда таълим тизими: ҳолати ва истиқболлари”, Журнал:
Academic research in educational sciences, 2022, №3, 34-37 бетлар.
9. Иванова Л.А. Формирование медиакоммуникативной образованности школьни-
ков – подростков средствами видео /на материале уроков французского языка: Дисс….
канд. пед. наук. – Иркутск, 1999. – 204 с.
10
ТАЪЛИМНИНГ АХБОРОТ - РЕСУРС ТАРКИБИ /
ИНФОРМАЦИОННО - РЕСУРСНАЯ СОСТАВЛЯЮЩАЯ ОБРАЗОВАНИЯ
- Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining...

|
Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining turlari
|
bet | 16/16 | Sana | 11.01.2024 | Hajmi | 0,8 Mb. | | #135076 |
Bog'liq Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari Ma`lumotla1980 2000 2020 2040 2060 2080 2100 2120 2140
-
8 – rasm. YAqin kelajak jamiyatdagi ma`lumot muxiti.
Internet tarmog`ida ―gipermatn‖ tamoyili ishlatilgan, unga muvofiq abo-nent o`qib chiqilayotgan matnda uchraydigan asosiy so`zlarni tanlab olib, kerakli qo`shimcha tushuntirishlarni va qo`shimcha materiallarni olishi va o`rganayotgan muammoni echish uchun ishlatishi mumkin. Bu tamoyilni ishlatib, abonentlar o`zlarini qiziqtirgan istalgan mavzuga mo`ljallangan, istalgan darajadagi mukammal va ishonchli elektron gazetani o`qib chiqishlari mumkin. Internet elektron pochtasi er sharining istalgan nuqtasidan (bu tarmoqning terminallari bor bo`lgan) pochta jo`natmalarini 3 – 5 sekundda olishlari mumkin, oddiy pochtani ishlatganda esa bu ish bir xafta va xatto bir oy cho`zilishi mumkin.
Massachuset universitetida (AQSH) elektron kitob yaratilgan, u erda tarmoqdan istalgan ma`lumotni yozish mumkin; bu kitobni, tarmoqdan uzilgan holda, avtonom xolatda, istalgan joyida o`qish mumkin. Kitobning o`zi qattiq muqovali, yupqa, suyuq kristalli qayd qiluvchilarga – qog`ozsimon sintetik sirtli va yuqori sifatli ―bosma‖ saxifalarga egadir.
EHM ning o`zini ishlab chiqishda va yaratishda keyingi yillarda quvvatli komp`yuterlar – super EHM va miniatyur va o`ta miniatyur SHK larga ko`proq e`tibor berilmoqda. YUqorida ko`rsatilgandek, taqsimlangan ―neyron‖ arxitekturaga – neyrokomp`yuterlarga asoslangan 6 – avlod EHM larni yaratish bo`yicha tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Xususan, neyro –komp`yuterlarda xozirdan mavjud bo`lgan ixtisoslashgan tarmoq MP lari – transp`yuterlar ishlatilishi mumkin. Transp`yuter –
bu tarmoqni ichiga sozlangan aloqa vositasi mavjud bo`lgan tarmoq mikroprotsessoridir.
Masalan, IMS T800 transp`yuteri taktli chastotasi 30 MGts bo`lganda sekundiga 15 mln amal tezkorlikka,Intel Warp transp`yuteri esa taktli chastotasi 20 MGts bo`lganda – sekundiga 20 mln amal (ikkala transp`yuter ham 32 razryadlidir) tezkorlikka ega.
EHM ning ayrim qurilmalarini yaratish bo`yicha yaqin oradagi taxminlar:
.
Adabiyotlar ro’yhati
O‘zbekiston Respublikasining «Axborotlashtirish to‘g‘risida»gi Qonuni, «Xalq so‘zi» gazetasi, 2004 yil, 11-fevral.
O‘zbekiston Respublikasining «Elektron tijorat to‘g‘risida»gi Qonuni, «Xalq so‘zi» gazetasi, 2004 yil, 21-may.
O‘zbekiston Respublikasining «Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi» to‘g‘risidagi Qonuni. Oliy ta‘lim. Me‘yoriy hujjatlari to‘plami: Mualliflar jamoasi. – T.: SHarq , 2001, 672-b.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ma`lumotlar bazasi va uni tashkil qilish tamoyillari. Ma`lumotlar bazasini boshqarish tizimlari. Axborot texnologiyalarining turlari
|