Portlandsement gidrotlanish mexanizmiga qo‘shimchalarni ta’siri

|
Portlandsement gidrotlanish mexanizmiga qo‘shimchalarni ta’siri
|
bet | 7/8 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 33,6 Kb. | | #108310 |
Bog'liq 1. Qo‘shimchalar turlari. Mineral qo‘shimchalar-hozir.org7. Portlandsement gidrotlanish mexanizmiga qo‘shimchalarni ta’siri
Sementning asosiy tarkibiy minerallarini va o‘zining gidrotlanish mexanizmi jiddiy baxslar va massalalar yechimi bo‘lib qolmoqda. Shu munosabat bilan ilk bor klinker komponentlarni suv bilan reaksiyalarini ko‘rib chiqish kerak, shundan keyin bevosita yangi hosil qilingan birikmalar bilan bog‘langan kompleks jarayonining S3A-alit-sementning asosiy fazasi klinkerda u qattiq eritma sifatida bo‘ladi, tarkibida ozgina MgO, Al2O3, CrO3, TiO va boshqalar bo‘ladi.
Muhit haroratiga va suyuq fazadagi kalsiy gidrooksidini konsentratsiyasidan bog‘langan holda, ular suv bilan ta’sirlashuvida har xil tarkibli kalsiy gidrosilikatlar hosil qilishadi.
Gidrotatsiya jarayoni besh bosqichdan iborat. Boshlang‘ich bosqichda birlamchi gidrosilikat S3Sh4 hosil bo‘ladi, so‘ng u tez gidrolizlanib kam nisbatli S/S. Ikkilamchi va uchunchi gidrosilikatlar hosil qiladi. Avval issiqlik chiqarish tezligi oshishi kuzatiladi so‘ng uni tushishi 15-25 daqiqa ichida-induksion oldi davri-yuzaga keladi. Ikkinchi bosqichda bir-biriga o‘tuvchi tarkibli kalsiy gidrosilikatlar hosil bo‘ladi, reaksiya tezligi juda past-induksion davr. U bir necha soat ichida davom etishi mumkin. Taxmin bo‘yicha, qo‘shimcha yordamida birinchi ikki bosqichga ta’sir etib ulgursa S3S keyingi gidratlanishiga ham ta’sir etadi. Uchinchi bosqichda reaksiya faol o‘tadi, bosqichni oxiriga yetganda maksimal tezlikka erishadi. To‘rtinchi bosqichda esa S3S issiqlik chiqazish tezligi asta-sekin kamayib boradi, gidratatsiya esa davom etadi. Beshinchi bosqichda S3S gidratlanish mahsulotlari kam miqdorda hosil bo‘ladi va bosqich diffuziya jarayoni bilan konsentratlashadi.
β-S2S-portlandsementni mohiyati bo‘yicha ikkinchi silikati uning gidrotlanishi S3S ga o‘xshash o‘tadi, faqat sezarli sekin S3S-issiqlik ajratishi alitga nisbatan kam. Tezlashtiruvchi qo‘shimchalar S3S-H2O ni reaksiyasini tezligni oshirishadi. Alyuminat faza - S3A, C4 AF- bilan nomoyondir. Bular oddiy xaroratlar sharoitlarida avvolo metaturg‘un plastin birikmalar beradi-S3AH, C4AFN. Bu fazani gips ishtirokida gidratatsiyani sekinlashuvi uning yuzasida ettringitni ingichka kristallari hosil bo‘lishi bilan tushuntiriladi.
Induksion davrda bu zich plenka buziladi va shu davr ichida yana shakillanadi. Hamma sulfat bog‘langanda ettringit S3A ga ta’sir etadi va gidrosulfat alyuminatni monosulfat shaklini xosil qiladi. Bu aylanish sementi 12-36 soat orasida gidratlanishida yuzaga keladi. Bir xil qo‘shimchalar bu aylanishni tezlashtirish yoki sekinlashtirish mumkin. Ilk bor qo‘shimchalardan biri-bu hammaga ma’lum kalsiy xlorid, uni 1873- yilda ishlatilgani xujjatli tasdiqlangan, birinchi patent betonga qo‘shimcha sifatida 1855- yilda rasmiylashtirgan, qotishni tezlashtiruvchi sifatida past haroratlarda sementni qotish jarayonini intensifikatsiyalashda CaCl2 1-1,5% miqdorda suv bilan qo‘shiladi. Salbiy xaroratlarda NaCl+CaCl2 ni suv eritmasini qo‘llash amalga muvofiq bo‘ladi. Masalan 3%-SaSl2,7%NaCl tarkibli muzlamaydigan eritma-100S xaroratli muhitda tavsiya etiladi. Bu xolda NaCl muzlashni oldini oladi, CaCl2-qotishni tezlashtiradi. Shu bilan bir qatorda NaNo3-(-150) nitrit natriy eritmasi va potash K2Co3(-200dan-250s gacha) ishlatiladi. Eritmalarda tuzlar konsentratsiyasi sement qotish harorati jiddiy mos kelishi kerak, aks holda uning ichki tuzilishi va sifati yomonlashishi mumkin. Potash va natriy kalsiy po‘latni yemirishiga ta’sir ko‘rsatmaydi. Xlorid kalsiyni sementga tezlashtirish ta’siri asosan uni S3 S ga ta’siri bilan tushuntiriladi. Kalsiy xlorid S3 S ni nafaqat gidratlanish darajasini o‘zgartiradi, balki u bilan va uning gidratli yangi mahsulotlari bilan ta’sirlashga qobilyatli, hamda ularni mustahkamlik, kimyoviy tarkibi, morfologiya g‘ovaklik tuzilishi, satxi yuzasi kabi xossalariga ta’siri ko‘rsatishi mumkin. CaCl2 ni kiritilishi birlamchi noturg‘un kalsiy gidrosilikatlarni xosil qilinishiga ko‘maklashadi, yangi fazani kurtaklarini shakillanish vaqtini qisqartiradi, g‘ovakli tuzilishni xosil bo‘lishiga olib keladi chunki CaCl2 ni S3 Sga qo‘shishi gidratlanish oldi bosqichda uning keyingi gidratlanishini tezlashtirmaydi. Gidratlanayotgan S3 Sni suyuq fazasini ishqorligini CaCl2 kiritilishi pasaytiradi. S3 Sni bir xil darajada gidratlashida 1% SaSl kiritilsa sement toshini g‘ovakligini pasaytiradi. Qotishni birinchi kunlarida (1-3 sut) CaCl2 1,5-2 barobarida qotayotgan qorishmalarini CaCl2 ishtirokida S3S katta gidrotlanish darajasi xisobiga mustahkamlikni oshishi imkonini beradi. Shu bilan birga CaCl2 ni 2% dan oshiq kiritilishi temir betonda po‘latni yemirilishini chaqiradi. S3Sni cho‘kishi CaCl2 ishtirokida o‘sib boradi. Ettringit xosil bo‘lish reaksiyasi 1-1,5% CaCl2 kiritilganda tezlashadi, ferrit fazalarni tarkibi xloridlar ishtirokida o‘tadigan ferrit faza va sulfat-ionlar orasida reaksiya to‘liq o‘tishiga ta’sir etadi. Bir xarakatchan qorishma olish uchun CaCl2 biroz suvga talabchanlikni kamaytiradi va yaxshi joylashishni oshiradi. Kalsiy xlorid tutib qolishni boshlanishi va oxiri vaqtini sezarli qisqartiradi, shu bilan birgalikda uni boshqa qo‘shimchalar bilan ishlatishi mumkin, masalan lignosulfanatlar bilan suyuq fazani yopishqoqligi va zichligi oshgani natijasida xlorid kalsiy qorishmani suv ajralishini kamaytiradi CaCl2 -3,5% miqdorda qo‘shishi g‘ovaklik kamayadi, sementning gidrotlanish darajasi oshadi, chunki gidrofazalarni zichligi suvsizlardagilarga nisbatan past sementlashini 28 sutkada qotishida g‘ovakligi 50% ga kamayadi. Sement toshini ichki tuzilishiga xlorid kalsiy o‘zgartirishlar kiritadi, unda tolasimon yangi mahsulotlar yo‘qoladi u zichlanadi va ingichka zarrachalardan iborat bo‘ladi. Beton mustaxkamligini 3% CaCl2 qo‘shimcha 28 sutka qotish muddatida va issiqlik ishlovi rejimida (t-700c-20 soat davomida) oshishini kuzatiladi. Xlorid kalsiyni kiritilishi xar xil sement turiga xar xil ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, u pussolon sementni gidratlanishini tezlashtiradi, shlakoportland sementda armatura yemirilishi mumkin. Tez qotuvchi sementda uni tutib qolish muddatlarini to‘xtadi. Boshqa xlorid tarkibsiz qo‘shimchalar qo‘llanishi mumkin, ishqoriy metallarni karbonatlari, nitrat, nitrit, kalsiy kabi.
|
| |