nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
TCP / IP protokoli modeli

|
TCP / IP protokoli modeli
|
bet | 53/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soat TCP / IP protokoli modeli Internet tarmog'idagi aloqa uchun TCP / IP protokoli modeli 1970-yillarning boshlarida yaratilgan va ba'zida Internet modeli deb ham ataladi. Rasmda ko'rsatilgandek, u aloqa muvaffaqiyatli bo'lishi uchun yuzaga kelishi kerak bo'lgan to'rtta toifadagi funktsiyalarni belgilaydi. TCP / IP protokoli to'plamining arxitekturasi ushbu modelning tuzilishiga mos keladi. Shu sababli, Internet modeli odatda TCP / IP modeli deb nomlanadi. Ko'pgina protokol modellari sotuvchiga xos protokol stekini tavsiflaydi. Eski protokol to'plamlari, masalan Novell Netware va AppleTalk, sotuvchiga xos protokol to'plamlarining namunalari. TCP / IP modeli ochiq standart bo'lgani uchun, bitta kompaniya modelning ta'rifini nazorat qilmaydi. Standart va TCP / IP protokollarining ta'riflari jamoat forumida muhokama qilinadi va RFClarning keng jamoatchilik to'plamida aniqlanadi. OSI modeli va TCP / IP modelini taqqoslash TCP/IP protokollari to'plamini tashkil etuvchi protokollarni OSI mos yozuvlar modeli nuqtai nazaridan ham tavsiflash mumkin. OSI modelida tarmoqqa kirish darajasi va TCP / IP modelining dastur qatlami ushbu qatlamlarda bo'lishi kerak bo'lgan alohida funktsiyalarni tavsiflash uchun qo'shimcha ravishda bo'linadi. Tarmoqqa kirish sathida TCP / IP protokoli to'plami fizik muhit orqali uzatishda qaysi protokollardan foydalanilishini aniqlamaydi; u faqat Internet-qatlamdan jismoniy tarmoq protokollariga uzatishni tavsiflaydi. OSI 1 va 2 qatlamlari ommaviy axborot vositalariga kirish uchun kerakli protseduralarni va tarmoq orqali ma'lumotlarni yuborish uchun jismoniy vositalarni muhokama qiladi. OSI Layer 3, tarmoq qatlami to'g'ridan-to'g'ri TCP / IP Internet-qatlamiga xaritalaydi. Ushbu qatlam Internet tarmog'i orqali xabarlarni yo'naltirish va yo'naltirish protokollarini tavsiflash uchun ishlatiladi. OSI Layer 4, transport qatlami to'g'ridan-to'g'ri TCP / IP Transport qatlamiga xaritalaydi. Ushbu qatlam ma'lumotlarning manbalari va manzillari o'rtasida buyurtma qilingan va ishonchli etkazib berilishini ta'minlaydigan umumiy xizmatlar va funktsiyalarni tavsiflaydi.
|
| |
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash - bet 54

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 54/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soat OSI Layer 4, transport qatlami to'g'ridan-to'g'ri TCP / IP Transport qatlamiga xaritalaydi. Ushbu qatlam ma'lumotlarning manbalari va manzillari o'rtasida buyurtma qilingan va ishonchli etkazib berilishini ta'minlaydigan umumiy xizmatlar va funktsiyalarni tavsiflaydi. TCP / IP dastur qatlami oxirgi foydalanuvchi dasturlarining turli xil funktsiyalarini ta'minlaydigan bir qator protokollarni o'z ichiga oladi. OS, 5, 6 va 7 qatlamlari modeli dasturiy ta'minotni ishlab chiquvchilari va sotuvchilari uchun tarmoqlarda ishlaydigan mahsulotlarni ishlab chiqarish uchun mos yozuvlar sifatida ishlatiladi. TCP / IP va OSI modellari odatda turli qatlamlarda protokollarga murojaat qilishda ishlatiladi. OSI modeli ma'lumotlar havolasi qatlamini fizik qatlamdan ajratganligi sababli, odatda ushbu pastki qatlamlarga murojaat qilishda foydalaniladi. Asosiy Protokollar CP/IP protokoli (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) Internet va shunga o'xshash boshqa tarmoqlar uchun keng qo'llaniladigan tarmoq protokollari to'plamidir (masalan, ushbu protokol Landa ishlatiladi). TCP/IP nomi ikkita eng muhim protokoldan kelib chiqqan: CP/IP protokoli (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) Internet va shunga o'xshash boshqa tarmoqlar uchun keng qo'llaniladigan tarmoq protokollari to'plamidir (masalan, ushbu protokol Landa ishlatiladi). TCP/IP nomi ikkita eng muhim protokoldan kelib chiqqan: • IP (Internet protokoli) - ma'lumotlar to'plamini tugundan tugunga o'tkazish uchun javobgardir. IP har bir paketni to'rt baytli manzil (IP-manzil) asosida yuboradi. • TCP (transmission Control Protocol) - mijozdan serverga to'g'ri ma'lumotni etkazib berishni tekshirish uchun javobgardir. Ma'lumotlar oraliq tarmoq ichida yo'qolgan bo'lishi mumkin. TCP xatolar yoki yo'qolgan ma'lumotlarni aniqlash qobiliyatini qo'shdi va natijada ma'lumotlar to'g'ri va to'liq qabul qilinmaguncha qayta uzatishni talab qilish qobiliyati qo'shildi. TCP / IP asosiy xususiyatlari:
|
| |
• Taniqli foydalanuvchi xizmatlari uchun ishlatiladigan standartlashtirilgan yuqori darajali protokollar

|
• Taniqli foydalanuvchi xizmatlari uchun ishlatiladigan standartlashtirilgan yuqori darajali protokollar
|
bet | 55/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soat • Taniqli foydalanuvchi xizmatlari uchun ishlatiladigan standartlashtirilgan yuqori darajali protokollar. • Protokollarning ochiq standartlari qo'llaniladi, bu esa dasturiy ta'minot va apparatdan qat'i nazar standartlarni ishlab chiqish va takomillashtirish imkonini beradi; • Noyob manzil tizimi; • Foydalanilgan jismoniy aloqa kanalidan mustaqillik; TCP/IP protokoli stackining ishlash printsipi OSI modelida bo'lgani kabi, yuqori darajadagi ma'lumotlar past darajadagi paketlarga kiritiladi. TCP/IP protokoli stackining ishlash printsipi OSI modelida bo'lgani kabi, yuqori darajadagi ma'lumotlar past darajadagi paketlarga kiritiladi. Agar paket yuqoridan pastga qarab harakat qilsa - har bir darajadagi paketga qo'shiladi xizmat ma'lumotlari sarlavha va ehtimol treyler shaklida (xabarning oxiriga joylashtirilgan ma'lumot). Bu jarayon encapsulation deyiladi. Xizmat ma'lumotlari uzoq kompyuterdagi bir xil darajadagi ob'ekt uchun mo'ljallangan. Uning formati va talqini ushbu darajadagi protokollar bilan belgilanadi. Agar paket pastdan yuqoriga qarab harakat qilsa, u sarlavha va ma'lumotlarga bo'linadi. Paket sarlavhasi tahlil qilinadi, xizmat ma'lumotlari ajratiladi va unga muvofiq ma'lumotlar yuqori darajadagi ob'ektlardan biriga yo'naltiriladi. Yuqori daraja, o'z navbatida, bu ma'lumotlarni tahlil qiladi va ularni sarlavha va ma'lumotlarga ajratadi, so'ngra sarlavha tahlil qilinadi va yuqori darajadagi rasmiy ma'lumot va ma'lumotlar ajratiladi. Amaliyot barcha rasmiy ma'lumotlardan ozod qilingan foydalanuvchi ma'lumotlari dastur darajasiga yetgunga qadar qayta takrorlanadi. Agar paket pastdan yuqoriga qarab harakat qilsa, u sarlavha va ma'lumotlarga bo'linadi. Paket sarlavhasi tahlil qilinadi, xizmat ma'lumotlari ajratiladi va unga muvofiq ma'lumotlar yuqori darajadagi ob'ektlardan biriga yo'naltiriladi. Yuqori daraja, o'z navbatida, bu ma'lumotlarni tahlil qiladi va ularni sarlavha va ma'lumotlarga ajratadi, so'ngra sarlavha tahlil qilinadi va yuqori darajadagi rasmiy ma'lumot va ma'lumotlar ajratiladi. Amaliyot barcha rasmiy ma'lumotlardan ozod qilingan foydalanuvchi ma'lumotlari dastur darajasiga yetgunga qadar qayta takrorlanadi.
|
| |
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash - bet 56

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 56/69 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157806 |
Bog'liq Компютер tarmoqlari 60 soat Paket hech qachon dastur darajasiga etib bormasligi mumkin. Xususan, agar kompyuter jo'natuvchi va qabul qiluvchi o'rtasidagi yo'lda oraliq stantsiya sifatida ishlayotgan bo'lsa, u holda tegishli darajadagi ob'ekt, xizmat ma'lumotlarini tahlil qilganda, ushbu darajadagi paket unga qaratilmaganligini aniqlaydi, natijada ob'ekt paketni maqsadga yo'naltirish yoki jo'natuvchiga xato xabari bilan qaytarish uchun zarur choralarni ko'radi. Biroq, bu ma'lumotlarning yuqori darajaga ko'tarilishiga yo'l qo'ymaydi.
Savol va topshiriqlar
1. Tarmoq muammosining parchalanishini aytib bering.
2. OSI ma’lumotnoma modeli haqida gapiring.
3. Muloqot protokollari deganda nimani tushunasiz?
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash.
|
1
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa amaliy ishni bajara olsa.
|
5
|
2
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa va amaliy ishda ustaning ko’magiga tayansa
|
4
|
3
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
3
|
4
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
|
|
| |
-bosqich.  
Asosiy - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 60/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi20222-bosqich.
Asosiy
(200 daq)
|
Kirish yo‘riqnomasi
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rov orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti mavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Joriy yo‘riqnoma
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo‘riqnomali texnologik xarita hamda mustaqil ish bajarish uchun homashyo tarqatadi va ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan mahsulotni qabulqildi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, chizadilar,
yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari va yo‘riqli
texnologik xaritaga rioya
qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
3-bosqich.
Yakuniy
(20 daq)
|
Yakunlash:
1. O‘quvchilarni amaliy mashgulot bo‘yicha
baholarini e’lon qiladi
2. Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda bajargan
ishlarining ahamiyati va muhimligiga o‘quvchilar
e’tiborini qaratadi,
3. Kelgusi mashgulot mavzusi bilan tanishtirib uyga
vazifa beradi
|
Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
| Tarmoq muammosining parchalanishi OSI ma’lumotnoma modeli Muloqot protokollari mavzusidao’quv amaliyotining texnologik xaritasi
|
| |
Kasb kodi va nomi - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 24/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Kasb kodi va nomi: 352 01 04Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari operatori
O’quv amaliyot nomi: Kompyuter tarmoqlarini administratorlash
Mavzu: Suv va passiv uskunalar. Oxirgi oraliq tizimlari.
Amaliy masg’ulot maqsadi: O’quvchilarda amaliy ish bajarish ko’nikmalarini shakllantirish
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
Ishning maqsadi
Internet tarmoqlari bilan ishlash bo’yicha tushuncha hosil qilish
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Passiv optik tarmoq (PON) asosan markaziy idoradagi optik liniya terminalidan (OLT) va foydalanuvchi oxirida optik tarmoq birligidan (ONU) iborat. Bu pastga yo'nalishdagi translyatsiya rejimiga ega bo'lgan nuqta-ko'p nuqtali tarmoq va yuqori ulanish vaqtini taqsimlashda bir nechta kirish
|
Amaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Passiv mis tarmoqlarining ko'p turlari mavjud. Biroq, deyarli har bir kishi o'z uyida kabel televideniesi (CATV) tarmog'i bilan tanish. Mis CATV tarmog'ida simi provayder uyni koaksiyal kabel orqali uyga uzatadi. Eng asosiy tarmoqlarda kabel uyga kiradi va bitta televizorga yo'naltiriladi. Biroq, ko'plab uylarda bitta televizor yo'q. Ko'p televizorli uylar uchun signalni qabul qilish uchun simi provayderidan olingan signal har bir televizor uchun bo'linishi kerak.
|
|
|
| |
Amaliy


  
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor

Amaliy Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
Компютер Yangi2022
4-Mavzu: Suv va passiv uskunalar. Oxirgi oraliq tizimlari Reja 1. Passiv va faol tarmoq asoslari 2. Faol mis tarmog'i 3. Passiv Optik Tarmoq Passiv optik tarmoq (PON) asosan markaziy idoradagi optik liniya terminalidan (OLT) va foydalanuvchi oxirida optik tarmoq birligidan (ONU) iborat. Bu pastga yo'nalishdagi translyatsiya rejimiga ega bo'lgan nuqta-ko'p nuqtali tarmoq va yuqori ulanish vaqtini taqsimlashda bir nechta kirish U egiluvchan ravishda daraxt shaklidagi, yulduzcha shaklidagi, avtobus shaklidagi va boshqa topologik tuzilmalarni yaratishi mumkin. Optik tarmoq nuqtasida faqat oddiy optik splitter o'rnatilishi kerak. Shu sababli, u optik kabel manbalarini tejash, tarmoqli kengligi resurslarini taqsimlash, uskunalar xonasiga sarmoyalarni tejash va qurish kabi afzalliklarga ega: Tez tarmoq tezligining afzalliklari va tarmoqni qurish harajatlari pastligi. Passiv optik tarmoq (PON), shuningdek, keng polosali passiv optik tarmoq (BPON), gigabit passiv optik tarmoq (GPON) va Ethernet passiv optik tarmoq (EPON) ga bo'linishi mumkin. Ular orasida gigabit passiv optik tarmoq (GPON) va Ethernet passiv optik tarmoq (EPON) ko'proq tarqalgan. Passiv va faol tarmoq asoslari Bugun biz har qachongidan ko'ra ko'proq ma'lumotlarga ega bo'lamiz. Biz raqamli dunyoda yashayapmiz va tarmoqli kengligi raqamli dunyoni yuzaga keltiradigan narsa. Qarish mis tarmoqlari uy-joy va biznes mijozlari tomonidan soliqqa tortiladi. Shu bilan birga, Fiber-to-the-Home (FTTH) kabi Passiv Optik Tarmoq (PON) tobora kengayib bormoqda. PONni taqdim etishdan oldin passiv va faol tarmoqlarning asoslari haqida gapirishimiz kerak. Ko'pgina turdagi ma'lumotlarga ega bo'lgan ko'plab turdagi tarmoqlar mavjud. Biroq, bu barcha shaxsiy tarmoqlar ikki toifadan biriga joylashtirilishi mumkin: passiv yoki faol . Passiv tarmoq, signalni bir joydan ikkinchisiga o'tish uchun elektr bilan ishlaydigan asboblarni yoki tarkibiy qismlardan foydalanmaydi. Faol tarmoq signalni bir joydan ikkinchisiga yo'naltirish uchun elektrga ishlaydigan asbob-uskunalar yoki tarkibiy qismlardan foydalanadi. Tarmoqlarda ishlatiladigan transmisyon vositalariga ko'ra, mis tarmoqlari , mis tarmoqlari , passiv optik tarmoqlar va faol optik tarmoqlar mavjud . Download 2,16 Mb.
|
Zamonaviy kompyuter tarmoqlarining asosiy xarakteristikalari

|
Zamonaviy kompyuter tarmoqlarining asosiy xarakteristikalari
|
bet | 20/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Zamonaviy kompyuter tarmoqlarining asosiy xarakteristikalari
Tarmoqning sifati quyidagi xususiyatlar bilan tavsiflanadi: unumdorlik, ishonchlilik, muvofiqlik, boshqariladiganlik, xavfsizlik, kengayish va miqyoslash.
Asosiy xususiyatlarga hosildorlik tarmoqlarga quyidagilar kiradi:
reaktsiya vaqti - tarmoq xizmatiga so'rovning paydo bo'lishi va unga javob olish o'rtasidagi vaqt sifatida belgilanadigan xarakteristikasi;
o'tkazish qobiliyati - vaqt birligida tarmoq tomonidan uzatiladigan ma'lumotlar miqdorini aks ettiruvchi xarakteristikasi;
uzatish kechikishi - paketning tarmoq qurilmasining kirishiga kelishi va ushbu qurilmaning chiqishida paydo bo'lishi orasidagi interval.
Uchun ishonchliligini baholash tarmoqlar turli xususiyatlardan foydalanadi, jumladan:
mavjudligi omili, tizimdan foydalanish mumkin bo'lgan vaqt qismini belgilash;
xavfsizlik, bular. tizimning ma'lumotlarni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish qobiliyati;
xatolarga chidamlilik - tizimning ba'zi elementlarining ishdan chiqishi sharoitida ishlash qobiliyati.
Kengaytirish qobiliyati alohida tarmoq elementlarini (foydalanuvchilar, kompyuterlar, ilovalar, xizmatlar) nisbatan osonlik bilan qo'shish, tarmoq segmentlarining uzunligini oshirish va mavjud uskunalarni yanada kuchliroqlari bilan almashtirish qobiliyatini anglatadi.
Masshtablilik tarmoq juda keng diapazonda tugunlar sonini va ulanishlar uzunligini oshirish imkonini beradi, shu bilan birga tarmoq unumdorligi pasaymaydi.
Shaffoflik - tarmoq mulki uning ichki qurilmasi tafsilotlarini foydalanuvchidan yashirish va shu bilan uning tarmoqdagi ishini soddalashtirish.
Boshqarish qobiliyati tarmoq tarmoqning asosiy elementlarining holatini markazlashtirilgan monitoring qilish, tarmoqning ishlashi davomida yuzaga keladigan muammolarni aniqlash va hal qilish, ish faoliyatini tahlil qilish va tarmoq rivojlanishini rejalashtirish qobiliyatini nazarda tutadi.
Moslik tarmoq turli xil dasturiy va texnik vositalarni o'z ichiga olishi mumkinligini anglatadi.
Baholash mezoni va ko‘rsatkichlari
|
| |
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor

|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
bet | 18/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Tarmoqning sifati quyidagi xususiyatlar bilan tavsiflanadi: unumdorlik, ishonchlilik, muvofiqlik, boshqariladiganlik, xavfsizlik, kengayish va miqyoslash.
|
Amaliy
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Asosiy xususiyatlarga hosildorlik tarmoqlarga quyidagilar kiradi:
reaktsiya vaqti - tarmoq xizmatiga so'rovning paydo bo'lishi va unga javob olish o'rtasidagi vaqt sifatida belgilanadigan xarakteristikasi;
o'tkazish qobiliyati - vaqt birligida tarmoq tomonidan uzatiladigan ma'lumotlar miqdorini aks ettiruvchi xarakteristikasi;
uzatish kechikishi - paketning tarmoq qurilmasining kirishiga kelishi va ushbu qurilmaning chiqishida paydo bo'lishi orasidagi interval.
Uchun ishonchliligini baholash tarmoqlar turli xususiyatlardan foydalanadi, jumladan:
mavjudligi omili, tizimdan foydalanish mumkin bo'lgan vaqt qismini belgilash;
xavfsizlik, bular. tizimning ma'lumotlarni ruxsatsiz kirishdan himoya qilish qobiliyati;
xatolarga chidamlilik - tizimning ba'zi elementlarining ishdan chiqishi sharoitida ishlash qobiliyati.
|
3-Mavzu: Kompyuter tarmoqlarining tasnifi
Reja
1. Kompyuter tarmoqlari topologiyasi
2. Zamonaviy kompyuter tarmoqlarining asosiy xarakteristikalari
3. Kompyuter tarmoqlari topologiyasi
O'rtasidagi eng muhim farqlardan biri turli xil turlari tarmoqlar ularning topologiyasidir.
|
| |
UYGA VAZIFA - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 58/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi20222
UYGA VAZIFA
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tarmoqlarni rejalashtirish va qurish. A.A.Qahhorov “Noshir” Toshkent-2012 yil
2. Kompyuter tarmoqlarini yig’ish M.M.Musayev, A.A.Qahhorov. M.M.Karimov “Ilm-ziyo” Toshkent-2006 yil
3. G’aniyev S.K., Karimov M.M., Toshev K.A. Axborot xavfsizligi. Darslik. -2016.
O‘QUV AMALIYOT MASHG‘ULOTINING O‘QITISH TEXNOLOGIYASI
Mavzu: № 9 Tarmoq protokoli tushunchasimavzusida
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt 240 daqiqa
|
O‘quvchilar soni 25-30 ta
|
O‘quv mashg‘ulotining shakli va turi
|
Amaliy (o‘quv amaliyoti)
|
O‘quv mashg‘uloti rejasi tuzilishi
|
1.Marshrutlash Protokollari
2.Uzoq vektor algoritmi
3.Aloqa kanali holati protokollari
|
O‘quv mashg‘uloti maqsadi: Tarmoq protokoli tushunchasi mavzusida o’quvchilarda ko’nikma xosil qilish
|
O‘qitish natijasi
|
Tarmoq protokoli tushunchasi mavzuni o‘zlashtirish natijasida o‘quvchida shakllanadigan ko‘nikma
|
Pedagogik vazifalar:
1.Tarmoq muammosining parchalanishi OSI ma’lumotnoma modeli Muloqot protokollari mavzusini o’quvchilarga tushuntirib berish.
|
|
|
| |
O‘quv faoliyat natijalari

|
O‘quv faoliyat natijalari
|
bet | 59/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022O‘quv faoliyat natijalari:
1. Tarmoq muammosining parchalanishi OSI ma’lumotnoma modeli Muloqot protokollari mavzusi bo’yicha o’zlarini qiziqtirgan savollarga javob oldilar
O‘qitish usullari
|
Tushuntirish, ko‘rsatish, yo‘riqnoma berish
|
O‘qitish vositalari
|
Slayd kompyuter proektor,
|
O‘qitish faoliyatini tashkil etish shakli
|
tezkor savollarga javob beradilar
|
O’qitish sharoiti
|
Jixozlangan kompyuter xonasi
|
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, og‘zaki savol –javob
|
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. Ta’lim oluvchilarning davomatini tekshiradi.
2. Ta’lim oluvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3.Amaliy mashg‘ulotning baholash mezonlari bilan tanishtiradi.
5. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi, sanitariya va
gigiyena qoidalarga
rioya qilishadi.
Xavfsizlik texnikasi
jurnaliga imzo qo‘yadilar.
Tinglaydilar
|
|
|
| |
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash

|
Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash
|
bet | 21/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022Amaliy Ish va ish joylarini tashkil etish bo’yicha baxolash.
1
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa amaliy ishni bajara olsa.
|
5
|
2
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olsa va amaliy ishda ustaning ko’magiga tayansa
|
4
|
3
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga to’liq javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
3
|
4
|
O’quvchi o’tilgan mavzudan kelib chiqib savollarga javob bera olmasa va amaliy ishda xatolikka yo’l qo’ysa
|
2
|
uyga vazifa
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tarmoqlarni rejalashtirish va qurish. A.A.Qahhorov “Noshir” Toshkent-2012 yil
2. Kompyuter tarmoqlarini yig’ish M.M.Musayev, A.A.Qahhorov. M.M.Karimov “Ilm-ziyo” Toshkent-2006 yil
3. G’aniyev S.K., Karimov M.M., Toshev K.A. Axborot xavfsizligi. Darslik. -2016.
O‘QUV AMALIYOT MASHG‘ULOTINING O‘QITISH TEXNOLOGIYASI
Mavzu: № 4 Suv va passiv uskunalar. Oxirgi oraliq tizimlari
O‘quv mashg‘ulotining o‘qitish texnologiyasi modeli
Vaqt 240 daqiqa
|
O‘quvchilar soni 25-30 ta
|
|
|
| |
O‘qitish vositalari - Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash

|
Kompyuter tarmoqlarini adminstratorlash
|
bet | 23/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022O‘qitish vositalari
|
Slayd kompyuter proektor,
|
O‘qitish faoliyatini tashkil etish shakli
|
2 guruxga bo’linadilar tezkor savollarga javob beradilar
|
O’qitish sharoiti
|
Jixozlangan kompyuter xonasi
|
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari.
|
Nazorat, bajarilgan ishlarni tekshirish, og‘zaki savol –javob
|
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. O’quvchilarning davomatini tekshiradi.
2. O’quvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3. Amaliy mashgulot nomi, rejasi kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
texnikasi, sanitariya va
gigiyena talablariga
rioya qiladilar.
Tinglaydilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq)
|
Kirish yo‘riqnomasi
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rov orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti mavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan mustaqil ish bajarish uchun homashyo tarqatadi va ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan mahsulotni qabulqildi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, chizadilar,
yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari va yo‘riqli
texnologik xaritaga rioya
qilgan holda bajaradilar.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
3-bosqich.
Yakuniy
(20 daq)
|
Yakunlash:
1. O‘quvchilarni amaliy mashgulot bo‘yicha
baholarini e’lon qiladi
2. O’quvchilarni amaliyotda bajargan
ishlarining ahamiyati va muhimligiga e’tiborini qaratadi,
3. Kelgusi mashgulot mavzusi bilan tanishtirib uyga
vazifa beradi
|
Tinglaydilar.
Topshiriqni yozib
oladilar.
| Suv va passiv uskunalar. Oxirgi oraliq tizimlari o’quv amaliyotining texnologik xaritasi
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA (240 minut)
|
| |
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari

|
Qayta aloqa o’rnatishning usul va vositalari
|
bet | 30/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022
Tarmoq texnologiyalari va ma’lumotlarni uzatish vositasiga kirish usullari O’QUV AMALIYOTINING TEXNOLOGIK XARITASI
Ish bosqichlari va vaqti
|
Faoliyat mazmuni
|
O‘qituvchi
|
Ta’lim oluvchi
|
1-bosqich.
O‘quv
mashg‘ulotga
kirish
(20 daq)
|
Tashkiliy qism:
1. O’quvchilarning davomatini tekshiradi.
2. O’quvchilarning mashg‘ulotgatayyorgarligini nazorat qiladi.
3. Amaliy mashgulot nomi, rejasi, maqsad va kutilayotgan natijalar bilan tanishtiradi.
4. Xavfsizlik texnikasi qoidalariga amal qilishni eslatadi.
|
Mashg‘ulotga
tayyorgarlik ko‘radilar.
Amaliyotga xavfsizlik
Texnikasi qoidalariga amal qiladilar.
Tinglaydilar
|
2-bosqich.
Asosiy
(200 daq)
|
O‘quvchilar bilimini faollashtirish:
1.Tezkor-so‘rov orqali bilimlarni faollashtiradi. Yangi o‘quv material bayoni:
2. O‘quv amaliyoti mavzusi bo‘yicha umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini tushuntiradi;
Yangi o‘quv material bo‘yicha amaliy mashq bajarish.
3. Ta’lim oluvchilarni ish joylariga taqsimlab amaliy ish yuzasidan yo‘riqnomali texnologik xarita hamda mustaqil ish bajarish uchun homashyo tarqatadi va ko‘rsatmalar beradi.
4. Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida o‘quvchilar tomonidan qo‘ygan xatolarni ko‘rsatadi.Yakuniy yo‘riqnoma
5. Mashgulot tugaganidan so‘ng ish joylarini talab darajasiga keltiradi. Tayyorlangan mahsulotni qabulqildi
|
Savollarga javob beradi.
Tinglaydilar, yozib oladilar.
Ta’lim oluvchilar o‘z ish
joylariga turadilar,
mashgulot rahbari
ko‘rsatmalari.
Xatolarni to‘girlaydilar.
Foydalanilgan jihozlarni
mashgulot rahbariga
topshiradilar. Ish joyini
tozalaydilar.
|
|
|
| |
Shamol energetik qurilmalarining turlari, tuzilishi va asosiy ko‘rsatkichlari

Elektr energiya narxini pasaytirishning o‘zgacha
usuli - bu yirik SHES larni
yuqori shamol potensiali bo‘lgan rayonlarda, shu jumladan dengiz qirg‘oqlarida
qurish va katta quvvatli elektr manbaa tarmoqlari bilan paralell ishlashini
ta’minlashdir.
Ko‘pchilik mamlakatlarda shamol energetikasini
moliyalovchi xususiy
tadbirkorlarga bir qator imtiyozli soliqlar joriy etilgan. Bir qancha soliqlarni
to‘lashdan ma’lum muddatgacha ozod qilish, imtiyozli
foiz stavkali uzoq muddatli
kredit berish va to‘lov muddatini qurulish tugaguncha cho‘zish, ekologiya solig‘ini
joriy etish, elektr energiya sotishdan tushgan foyda mablag‘ining bir qismini
rivojlanish fondiga o‘tkazish, mahalliy narx-navoni joriy etish kabi choralar ko‘rilgan
bo‘lib bu choralar sarflangan kapital sarmoyani juda oz fursatlarda qaytarishga
qaratilgan.
Hozirgi kunda O‘zbekistonda birlamchi energiya
ishlab chiqarish tartibi
jahondagi tartibdan farq qiladi. Buning sababi shundaki, IEA ma’lumotlariga ko‘ra,
bizda asosiy yonilg‘i - energetika mahsulotlaridan: tabiiy gaz - 83,7%, neft
mahsulotlari -10,2%, ko‘mir - 2,6 %, suyultirilgan gaz - 2,5 % va gidroenergiya -
1,0% tashkil etadi.
Yadro energiyasidan va yangidan qo‘llanilayotgan energiya manbalari:
geotermal,
biomassa,
quyosh,
shamol
energiyasidan
katta
hajmlarda
foydalanilmayotganligi sababli ular haqidagi ma’lumotlar berilmagan.
GES larda ishlab chiqarilayotgan elektr energiya
foiz hisobida olinganda
dunyo ko‘rastkichlari bilan raqobatlasha oladi. IES da ishlab chiqarilayotgan elektr
energiya esa dunyo ko‘rsatkichlaridan 22,52% ga yuqoridir.
Ushbu holat shu bilan izohlanadiki, qazib chiqarilayotgan issiqlik - energetika
mahsulotlarining aksariyat qismi yonilg‘i sifatida ishlatiladi. Vaholanki, neft
va gaz
eng qimmatbaho kimyoviy mahsulotdir. Shu sababli issiqlik energiya resruslaridan
elektr energiya ishlab chiqarish mexanizmini o‘zgartirish zarur.
Mustaqil Respublikamizning milliy konsepsiyasi issiqlik energiya resurslarini
tejovchi samarador usullarini shakllantirishga qaratilishi lozim.
Yuqorida keltirilgan
shamol energiyasidan foydalanish bo‘yicha dunyo tajribalarini baholash va tahlil
etish, yangidan kashf etilayotgan energiya manbaalaridan sanalmish shamol
enrgetikasini rivojlantirish va undan foydalanishning
har tomonlama ustunligini
namoyon etdi. Ushbu fikrni 4.2. 4.3, va 4.4 - jadvallardagi ma’lumotlar ham
tasdiqlaydi. Ushbu jadvaldagi shamol intensivligi 15 m/sek bo‘lgan tumanlardagi
shamol esish muddati uzoq muddatni tashkil etadi
ZXDSL 9806HMini MSAN - 15-Amaliy ish ngn (kakt) tarmoqlari uchun xizmatlar tasnifi. 15. Ishdan maqsad

ZXDSL 9806HMini MSAN
ZXDSL 9806H – FTTB / FTTC texnologiyasidagi EPON/GPON optik tamoqlarida qo‘llaniladigan qurilma bo‘lib o‘lchamlari katta bo‘lmagan ADSL / ADSL2+ /SHDSL /VDSL2 va UfTT uchun mo‘ljallangan. ZXDSL 9806H 6 slotga ega: 2 slot platalarni boshqarish uchun va 4 tasi interfeys platalarini boshqarish uchundir.
1.8-rasm.ZXDSL 9806H mini MSANtashqi ko‘rinishi
Tarmoq interfeyslari: GPON/EPON/10GPON/GE/FE. Abonent interfeyslari: ADSL2+/VDSL2/SHDSL/UvTT/ISDN/GE/FE. TATUdagi abonent interfeyslari: 48 port x2 dona UfTT uchun . ADSL2+ 24 port x 2dona. Elektr manbasi: -48V DC, 110/220V AS. O‘lchamlari : 2U, 4 abonent sloti, 482.6mm*88.1mm*240mm. Xarorat rejimi: -30 S do +60S .
|
Adabiyotlar ro‘yxati - 15-Amaliy ish ngn (kakt) tarmoqlari uchun xizmatlar tasnifi. 15. Ishdan maqsad

|
15-Amaliy ish ngn (kakt) tarmoqlari uchun xizmatlar tasnifi. 15. Ishdan maqsad
|
bet | 2/5 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #127735 |
Bog'liq 15-Amaliy ish15.2.Adabiyotlar ro‘yxati
IMS: IP multimedia subsystem concepts and services, Miika Poiselka & George Mayer, 2009 Publishing by John Wiley&Sons Inc., Hoboken New Jersey, USA.
IP multimedia subsystem, Taylor & Francis group, Syed A.Ahson, Muhammad Ilyas. 2009, UK.
Optical fiber communication: System and impairments., 2002y., Elseiver scinece, USA
15.3. Nazorat savollari
Qanday tarmoqlar keyingi avlod tarmoqlari deb ataladi?
Softswitch dasturiy kommutatorining vazifasi nima?
Softswitch da qaysi protokollar qo‘llaniladi?
NetNumenTM N31 integrallashgan tarmoqni boshqarish tizimi
nima?
DSLAMqurilmasining vazifasi nima?
Mediashlyuz qurilmasining vazifasi nima?
Mini MSAN qurilmasining vazifasi nima?
15.4. Nazariy ma’lumotlar
ZXDSL 9806H DSLAM qurilmasi
Bir va bir nechta adresli video xizmatlarni sifatli uzatish uchun oxirgi milya polosa kengligi 25Mb/s gacha kengaytirildi. Optik tolalar tarmoqning abonent qismiga ya’ni foydalanuvchigacha kirib keldi. ZTE kompaniyasi keng polosali xizmatlar uchun o‘zining FTTC/B/N i FTTH maxsulotlari bilan yetakchi ishlab chiqaruchilar sarasiga kiradi.
ZXDSL 9806H qurilmasi ZTE kompaniyasining keng polosali xizmatlar uchun io‘lab chiqilgan maxsuloti bo‘lib, qurilma o‘rnatish uchun kam joy ajratilgan xonalarda ishlatiladi. Bundan tashqari yashash uchun mo‘ljallangan xududlarda va biznes uchun qurilgan binolarda foydalanish maqsadga muvofiq. ZXDSL 9806H qurilmani o‘rnatishda o‘zining kompaktligi katta bo‘lmagan xajmi bilan ajralib turadi. Bundan tashqari keng spektrdagi taklif etilayotgan interfeys, hamda ko‘p adresli uzatishda va xizmat ko‘rsatish sifati (QOS)dagi yuqori ishlovchaligi qurilmaning qo‘llanilish soxasini kengaytiradi.
15.1-rasm. ZXMSG 9000 mediashlyuzi
15.1-jadval ZXMSG 9000 mediashlyuz tafsivi
|
| |
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA

|
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA
|
bet | 61/70 | Sana | 16.02.2024 | Hajmi | 2,16 Mb. | | #157807 |
Bog'liq Компютер Yangi2022YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA (240 minut)
Kasb kodi va nomi: 352 01 04 Axborot vositalari mashinalari va kompyuter tarmoqlari operatori
O’quv amaliyot nomi: Kompyuter tarmoqlarini administratorlash
Amaliy masg’ulot: Tarmoq protokoli tushunchasi
Amaliy masg’ulot maqsadi: O’quvchilarda amaliy ish bajarish ko’nikmalarini shakllantirish
YO’RIQLI-TEXNOLOGIK XARITA (240 minut)
Mavzu: Tarmoq protokoli tushunchasi
Bajariladigan ishlar mazmuni
|
Moslamalar asboblar va xom-ashyolar
|
Eskizlar, chizmalar, rasmlar
|
Bajarish tartibi
|
Ishning maqsadi
Internet tarmoqlari bilan ishlash bo’yicha tushuncha hosil qilish
|
Kompyuter, noutbuk, kodoskop, proyektor
|
|
Router (router) OSI modelining uchinchi tarmoq sathida ishlaydigan qurilma. Router tarmoqdagi qurilmalar (marshrut jadvali) va muayyan qoidalar asosida OSI modeli tarmoq sathini ularning qabul qiluvchiga yuborish to'g'risida qaror qabul qiladi. Shu bilan birga, segmentda u OSI modeli va tarmoq qatlamida ishlaydigan segmentlar o'rtasidagi ma'lumotlar havolasi qatlami ustida ishlaydi. Tarmoq darajasida mantiqiy tarmoq manzili yaratiladi. Ushbu manzilni kompyuterlar guruhini aniqlash uchun operatsion tizim yoki tizim administratori tayinlaydi. Ushbu guruh shuningdek, subnet (subnet) deb ataladi.
|
Amaliy
|
|
|
| |
-rasm. Cho‘michli ish - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti qayta tiklanuvchi energiya manbalari

Ish g‘ildiragi cho‘michlariga suv oqimi zarbsiz kirishi uchun ular uchli qirra
bilan bo‘lingan ikkita, juft cho‘michlar shaklida tayyorlanadi. Suv oqimi
cho‘michlardan oqib o‘tib, o‘zining yo‘nalishini 180
0
burchak ostida o‘zgartiradi.
Natijada cho‘michlarda kuchlanish hosil bo‘lib, ish g‘ildiragi aylanma harakat qila
boshlaydi. Odatda 14÷60 dona cho‘michli ish g‘ildiraklari tayyorlanadi (5.8
- rasm).
Cho‘michli turbinalarning aylanishlar soni va quvvatini oshirish uchun ish
g‘ildiragining diametri bo‘ylab 2, 3, 4 hattoki 5 va 6 donadan ham soplolar
o‘rnatilishi mumkin. Soplolar ish g‘ildiragi diametri bo‘ylab teng taqsimlanadi.
Ammo soplolar soni oshishi bilan turbinaning foydali ish koeffitsienti pasayib ketishi
mumkin. Tajribalar natijasida, soplolar soni 4 donadan oshmasligi tavsiya qilinadi.
5.8
a - rasmda ikki soploli cho‘michli turbinaning sxemasi ko‘rsatilgan.
Cho‘michli turbinalarning foydali ish koeffitsienti juda yuqori bo‘lib, 0,88÷094
ga teng. Ularni gorizontal va vertikal holatlarda o‘rnatish mumkin. Odatda bir necha
soploli ish g‘ildiraklari gorizontal holatda o‘rnatiladi.
3.15-rasm. Vertikal o‘rnatilgan cho‘michli ish g‘ildirakli kichik
Global tarmoq strukturasi

|
Global tarmoq strukturasi
|
bet | 3/7 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,71 Mb. | | #129694 |
Bog'liq 1-маърузаGlobal tarmoq strukturasi
- «Daraxtsimon» topologiya;
1–rasm. Lokal tarmoqni binodagi joylashuvi
|
2-rasm. Kompyuterlar va
mobil qurilmalarni simsiz
bog‘lanishi
|
Lokal tarmoqlar(LAN — Local Area NetWork) - bir korxona yoki muassasadagi bir nechta binolardagi yoki sinflardagi kompyuterlarni o‘zaro bog‘lagan tarmoq.
Mintaqaviy tarmoqlar(Metropolitan Area Network, MAN)–shahar va viloyatlar darajasida kompyuterlarni va lokal tarmoqlarni maxsus aloqa yoki telekommunikatsiya kanallari orqali o‘zaro bog‘lagan lokal tarmoqqa nisbatan kattaroq tarmoqlar yig‘indisi. - Mintaqaviy tarmoqlar(Metropolitan Area Network, MAN)–shahar va viloyatlar darajasida kompyuterlarni va lokal tarmoqlarni maxsus aloqa yoki telekommunikatsiya kanallari orqali o‘zaro bog‘lagan lokal tarmoqqa nisbatan kattaroq tarmoqlar yig‘indisi.
- Global tarmoqlar (Wide Area Network, WAN) - o‘ziga butun dunyo kompyuterlarini, abonentlarini, lokal va mintaqaviy tarmoqlarini telekommunikatsiya (kabelli, simsiz, sun’iy yo‘ldosh) aloqalari orqali bog‘lagan yirik xalqaro tarmoq. U bir-biridan geografik uzoq masofalarda joylashgan kompyuterlarni birlashtiradi, lokal tarmoqlarni birlashtiradi.
3-rasm. Global tarmoqni tashkil etilishi
Tarmoq topologiyalari - Tarmoq topologiyasi (grekcha topos - o‘rin) —tarmoq konfiguratsiyasinitavsiflash usuli, joylashuv va tarmoq qurilmalarining biriktirish sxemasi.
- Lokal tarmoq quyidagi strukturalarga bo‘linadi:
- «Shinasimon» (bus network) - topologiya,
- «Yulduzsimon»( Star Network) -topologiya,
- «Xalqasimon»(ring network) - topologiya.
Yulduzsimon topologiya - Yulduzsimon topologiya
- ( Star Network) — kompyuter tarmog‘ining asosiy topologiyasi, unda barcha kompyuterlar markaziy tugunga (odatda tarmoq konsentratori) ulangan. Ular tarmoq segmentini tashkil etadi.
4 rasm. Yulduz topologiyasida kompyuterlarning ulanishi
|
| |
Ethernet (a), Token Ring(b) texnologiyalari konsentratorlari

|
Ethernet (a), Token Ring(b) texnologiyalari konsentratorlari
|
bet | 6/7 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,71 Mb. | | #129694 |
Bog'liq 1-маърузаEthernet (a), Token Ring(b) texnologiyalari konsentratorlari Tarmoqni mantiqiy strukturalash uchun quyidagi kommunikatsion qurilmalar ishlatiladi: Tarmoqni mantiqiy strukturalash uchun quyidagi kommunikatsion qurilmalar ishlatiladi: - svitchlar,
- kommutatorlar,
- marshrutizatorlar,
- shlyuzlar.
svitch (bridge) – tarmoqda barcha kompyuterlar tomonidan birgalikda foydalaniladigan ma’lumotlar uzatish muhitini mantiqiy segmentlarga ajratadi. svitch bir segmentdan boshqa segmentga axborotni uzatish kerak bo‘lsagina uzatadi, ya’ni axborot yuborilayotgan kompyuterning adresi o‘sha segmentga tegishli bo‘lsagina axborot svitchdan o‘tadi, aks holda esa o‘tmaydi. svitch (bridge) – tarmoqda barcha kompyuterlar tomonidan birgalikda foydalaniladigan ma’lumotlar uzatish muhitini mantiqiy segmentlarga ajratadi. svitch bir segmentdan boshqa segmentga axborotni uzatish kerak bo‘lsagina uzatadi, ya’ni axborot yuborilayotgan kompyuterning adresi o‘sha segmentga tegishli bo‘lsagina axborot svitchdan o‘tadi, aks holda esa o‘tmaydi. svitch yordamida qurilgan tarmoqning mantiqiy strukturasi. Kommutator (switch, switching hub)- ma’lumotlarni (kadrlarni) ishlash tamoyili bo‘yicha svitchdan farq qilmaydi. Kommutatorning svitchdan farqli joyi shuki, u o‘ziga xos kommunikatsion multiprotsessor bo‘lib, uning har bir porti svitch singari ma’lumotlarni ishlash algoritmi asosida mustaqil ishlaydigan maxsuslashtirilgan protsessorlar bilan ta’minlangan. Kommutator (switch, switching hub)- ma’lumotlarni (kadrlarni) ishlash tamoyili bo‘yicha svitchdan farq qilmaydi. Kommutatorning svitchdan farqli joyi shuki, u o‘ziga xos kommunikatsion multiprotsessor bo‘lib, uning har bir porti svitch singari ma’lumotlarni ishlash algoritmi asosida mustaqil ishlaydigan maxsuslashtirilgan protsessorlar bilan ta’minlangan. Marshrutizator (router)- bu qurilma katta tarmoqlar tarkibidagi tarmoq osti tarmoqlari (subnet) ichida va ular orasida uzatilayotgan axborotni, svitchlarga nisbatan yana ham ishonchliroq himoya qila oladi. Negaki marshrutizatorlar tarkibiy raqamli adreslar asosida tarmoqni mantiqiy segmentlarga ajratadi.
|
| |
Koaksial kabel - 8-мавзу: Қишлоқ хўжалигида рақамли технологиялар

|
8-мавзу: Қишлоқ хўжалигида рақамли технологиялар
|
bet | 2/7 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,71 Mb. | | #129694 |
Bog'liq 1-маърузаKoaksial kabel.(Coaxial cable). Bu kabeldan ma’lumotlar uzatishning ikkita turli tizimida foydalanilish mumkin: signalni modulyatsiyalab va modulyatsiyalamasdan uzatish. Birinchi holda raqamli signal SHK dan qanday shaklda uzatilsa, undan shunday shaklda foydalaniladi va darhol kabel bo‘ylab qabul qilish stansiyasiga uzatiladi. U tezligi 10 Mbit/sek gacha va eng yuqori ta’sir radiusi 4000 m bo‘lgan bitta uzatish kanaliga ega. - Koaksial kabel.(Coaxial cable). Bu kabeldan ma’lumotlar uzatishning ikkita turli tizimida foydalanilish mumkin: signalni modulyatsiyalab va modulyatsiyalamasdan uzatish. Birinchi holda raqamli signal SHK dan qanday shaklda uzatilsa, undan shunday shaklda foydalaniladi va darhol kabel bo‘ylab qabul qilish stansiyasiga uzatiladi. U tezligi 10 Mbit/sek gacha va eng yuqori ta’sir radiusi 4000 m bo‘lgan bitta uzatish kanaliga ega.
Optik tolali kabel (fiber-optic cable) - tarmoqda foydalaniladigan eng yangi texnologiya hisoblanadi. Bunda axborot eltuvchi yorug‘lik nuri bo‘ladi, u tarmoq tomonidan o‘zgartiriladi va signal shaklini oladi. Bunday tizim tashqi elektr halaqitlariga bardoshli va shuning uchun ma’lumotlarni tez (2 Gbit/s gacha) va xatosiz uzatish mumkin bo‘ladi hamda uzatilayotgan axborotning maxfiyligini ta’minlaydi. - Optik tolali kabel (fiber-optic cable) - tarmoqda foydalaniladigan eng yangi texnologiya hisoblanadi. Bunda axborot eltuvchi yorug‘lik nuri bo‘ladi, u tarmoq tomonidan o‘zgartiriladi va signal shaklini oladi. Bunday tizim tashqi elektr halaqitlariga bardoshli va shuning uchun ma’lumotlarni tez (2 Gbit/s gacha) va xatosiz uzatish mumkin bo‘ladi hamda uzatilayotgan axborotning maxfiyligini ta’minlaydi.
10-rasm. Optik tolali kabel (fiber-optic cable) ni ko‘rinishi
Tarmoq turlari
Lokal tarmoq turlari:
- «Shinasimon» topologiya;
- «Yulduzsimon» topologiya;
- «Halqasimon» topologiya;
|
| |
Tarmoq konsentratori (ingl. hub — faoliyat markazi) — bir nechta qurilmalarni bitta umumiy segmentga birlashtiruvchi tarmoq qurilmasi. Qurilmalar kabellar yordamida ulanadi

|
Tarmoq konsentratori (ingl. hub — faoliyat markazi) — bir nechta qurilmalarni bitta umumiy segmentga birlashtiruvchi tarmoq qurilmasi. Qurilmalar kabellar yordamida ulanadi
|
bet | 5/7 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,71 Mb. | | #129694 |
Bog'liq 1-маърузаTarmoq konsentratori (ingl. hub — faoliyat markazi) — bir nechta qurilmalarni bitta umumiy segmentga birlashtiruvchi tarmoq qurilmasi. Qurilmalar kabellar yordamida ulanadi. - Tarmoq konsentratori (ingl. hub — faoliyat markazi) — bir nechta qurilmalarni bitta umumiy segmentga birlashtiruvchi tarmoq qurilmasi. Qurilmalar kabellar yordamida ulanadi.
8-rasm. Konsentrator yoki kommutator orqali tarmoqqa ulanish
Kabel yordamida bog‘lash. Bunda kompyuterlar bir-biri bilan koaksial, o‘ralgan juftlik kabeli (UTP) yoki shisha tolali kabellar orqali maxsus tarmoq plata yordamida bog‘lanadi. - Kabel yordamida bog‘lash. Bunda kompyuterlar bir-biri bilan koaksial, o‘ralgan juftlik kabeli (UTP) yoki shisha tolali kabellar orqali maxsus tarmoq plata yordamida bog‘lanadi.
- Kommutatsiya paneli (kross-panel, patch-panel) —kabel sistemasining tarkibiy qismi. Birlashtiruvchi razyomlardan tashkil topgan paneldan iborat. Kommutatsiya paneli passiv tarmoq qurilmasiga kiradi.
11 rasm. Kommutatsiya paneli ko‘rinishi.
Yuqorida sanab o‘tilgan cheklashlarni olib tashlash uchun tarmoqni strukturalashning maxsus usullari va har-xil strukturalarni hosil qiluvchi maxsus qurilmalar va vositalar ishlatiladi, ular quyidagilardir: Yuqorida sanab o‘tilgan cheklashlarni olib tashlash uchun tarmoqni strukturalashning maxsus usullari va har-xil strukturalarni hosil qiluvchi maxsus qurilmalar va vositalar ishlatiladi, ular quyidagilardir: - konsentratorlar,
- svitchlar,
- kommutatorlar,
- marshrutizatorlar va
- shlyuzlardir.
Kommunikatsion qurilmalarning eng oddiysi bo‘lgan konsentrator (XAB), lokal kompyuter tarmog‘ining uzunligini oshirish maqsadida tarmoqning har-xil segmentlarini fizik bog‘lashni amalga oshiradi. Konsentrator tarmoqning bir segmentidan kelgan signallarni, uning boshqa segmentlariga uzatib beradi. - Kommunikatsion qurilmalarning eng oddiysi bo‘lgan konsentrator (XAB), lokal kompyuter tarmog‘ining uzunligini oshirish maqsadida tarmoqning har-xil segmentlarini fizik bog‘lashni amalga oshiradi. Konsentrator tarmoqning bir segmentidan kelgan signallarni, uning boshqa segmentlariga uzatib beradi.
- Konsentratorlar lokal kompyuter tarmoqlarining barcha asosiy texnologiyalari tarkibida qo‘llaniladi.
- Bu texnologiyalar quyidagilardir: - Ethernet, Token Ring, FDDI, Fast Ethernet, Gigabit Ethernet, 100VG-AnyLAN.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Tarmoq konsentratori (ingl. hub — faoliyat markazi) — bir nechta qurilmalarni bitta umumiy segmentga birlashtiruvchi tarmoq qurilmasi. Qurilmalar kabellar yordamida ulanadi
|
Marshrutizator (router) - 8-мавзу: Қишлоқ хўжалигида рақамли технологиялар

|
8-мавзу: Қишлоқ хўжалигида рақамли технологиялар
|
bet | 7/7 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,71 Mb. | | #129694 |
Bog'liq 1-маъруза Marshrutizator (router)- bu qurilma katta tarmoqlar tarkibidagi tarmoq osti tarmoqlari (subnet) ichida va ular orasida uzatilayotgan axborotni, svitchlarga nisbatan yana ham ishonchliroq himoya qila oladi. Negaki marshrutizatorlar tarkibiy raqamli adreslar asosida tarmoqni mantiqiy segmentlarga ajratadi. Marshrutizatorlar yordamida tarmoqni mantiqiy strukturalash. Shlyuz (gateway) – bu qurilmalarni ishlatishdan asosiy maqsad tizimli va amaliy dasturiy ta’minoti turlicha bo‘lgan tarmoq osti tarmoqlarni, bir tarmoqqa birlashtirish hisoblanadi. Nazorat savollari: - Lokal tarmoqlarning tezligi qanday?
- Lokal tarmoqdan mintaqaviy tarmoqning farqi nimada?
- Lokal tarmoqda qanday kabellar ishlatiladi?
- MAN, LAN terminlari nimani anglatadi?
- WAN tarmog’i qanday tarmoq hisoblanadi?
|
| |
-rasm. Havodan nam kondensatsiyasini olish uchun shamol qurilmasining

Agar shamol qurilmasining to‘plamiga energiya akkumulyatori kiritilgan
bo‘lsa, unda u shamolning yetarli katta tezligida energiya tejaydi va qabul qilgichga
shamolning pasayishida beradi. Ammo elektrokimyoviy
akkumulyatorlar nisbatan
katta bo‘lmagan 20-30 kVt/kg energiya sig‘imiga ega. Shuning uchun shamol
qurilmalari akkumulyatorlar bilan ko‘pincha quvvati 1 kVt dan kam bo‘lmagan
qurilmalarda qo‘llaniladi. Katta quvvatga ega bo‘lganda energiya ta’minotining
havfsizligini oshirish uchun eng yaxshi yo‘li bu geotermal
agregatlarning quyoshli
fotoelektrik stansiyalari, kichik va mikro GES lar va biogazli
qurilmalar bilan bir
yagona energiya kompleksga birlashtirishdir.
Quvvati 10 kVt dan oshiq bo‘lgan shamol agregatlari o‘rtacha quvvat bilan
(500 kVt gacha) va megavatt sinfigacha odatda 2-3
bilan tezyuruvchi shamol
g‘ildiraklarga ega va shamol potensiallarning 20 m/s oshiq bo‘lgan paytda ishga
yaroqlidir.
Yirik shamol stansiyalarning qurilishi umumiy elektr tarmog‘iga ishlovchi yoki
faqatgina yirik qishloqlar uchun elektr bilan ta’minlash, faqatgina birgina holatlarda
o‘ringa ega, chunki mavjud bo‘lgan shamol rozasi va uning energetik potensiali katta
emas.
Xalqasimon topologiya (ring network)—

|
Xalqasimon topologiya (ring network)—
|
bet | 4/7 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 1,71 Mb. | | #129694 |
Bog'liq 1-маъруза Xalqasimon topologiya (ring network)— bu kompyuter tarmog‘ining topologiyasi bo‘lib, unda har bir kompyuter aloqa liniyalari orqali boshqa ikkita boshqa kompyuter bilan ulangan: bittasidan faqat ma’lumot oladi, boshqasiga faqat uzatadi. - Xalqasimon topologiya (ring network)— bu kompyuter tarmog‘ining topologiyasi bo‘lib, unda har bir kompyuter aloqa liniyalari orqali boshqa ikkita boshqa kompyuter bilan ulangan: bittasidan faqat ma’lumot oladi, boshqasiga faqat uzatadi.
5-rasm. Xalqa topologiyasida kompyuterlarni ulanishi
Shinasimon topologiyasi (bus network) -umumiy kabeldan iborat bo‘lib (shina yoki magistral deb ataladigan), unga barcha ishchi stansiyalar ulanadi. - Shinasimon topologiyasi (bus network) -umumiy kabeldan iborat bo‘lib (shina yoki magistral deb ataladigan), unga barcha ishchi stansiyalar ulanadi.
6-rasm. Shina topologiyasida kompyuterlarni ulanishi
- Gibrid topologiyasi — katta tarmoqlarda kompyuterlar orasida erkin aloqa o‘rnatish uchun ishlatladigan topologiya. Bu tarmoqlarda erkin bog‘langan fragmentlarni ajratish mumkin. Shuning uchun bunday tarmoqlarni aralash topologiyali tarmoqlar deyiladi.
Kompyuter tarmog‘ining apparat va dasturiy ta’minoti. - Tarmoq qurilmalari — kompyuter tarmog‘ining ishlashi uchun zarur bo‘lgan qurilmalar.
- Marshrutizator yoki router(ingl. Router) — tarmoq topologiyasi haqidagi ma’lumot va berilgan qoidalar asosida paketlarni tarmoq segmentlari orasida uzatish haqida qaror qabul qilauvchi qurilma.
7-rasm. Router yordamida tarmoqqa ulanish
- Tarmoq kommutatori yoki svitch (ingl. switch — o‘tkazgich (pereklyuchatel)) — bitta segment chegarasida kompyuter tarmog‘ining bir nechta tugunini birlashtiruvchi qurilma.
- Konsentrator trafikni bitta qurilmadan boshqa barcha qurilmalarga yuborsa, kommutator ma’lumotlarni faqat qabul qiluvchiga yuboradi. Bu esa ma’lumotlar almashish tezligini va tarmoq xavfsizligi oshiradi. Tarmoqning boshqa segmentlarini ular uchun mo‘ljallanmagan ma’lumotlarni qayta ishlashdan ozod qiladi.
|
| |
Quyosh fotoelektrik qurilmalarining tayanch konstruksiyalari

148
AB to‘liq zaryad holatida quyosh paneli elektr energiya generatsiya vaqtida AB ni
qaytadan zaryadlanish holatidan asraydi (6.5-rasm). Zaryad-razryad kontrolleridan
foydalanishda afzalliklaridan biri shuki, AB razryad holatida yuklamani darhol
uzadi. Odatda, fotoelektrik tizimlar zaryad-razryad kontrollerlari bilan ta’minlanadi.
Shuning uchun yuklama hech qachon to‘g‘ridan to‘g‘ri AB ga ulanmaydi, bunda AB
ishdan chiqishi mumkin.
6.5-rasm. Zaryad-razryad kontrollerlari