Biznes-rejani ishlab chiqishni boshqarish

|
Biznes-rejani ishlab chiqishni boshqarish
|
bet | 7/8 | Sana | 23.11.2023 | Hajmi | 46,72 Kb. | | #104081 |
Bog'liq -jsJiHDjqCIEXF5OsJHpFm3Onwg-7O3j (1)Biznes-rejani ishlab chiqishni boshqarish
Biznes-rejaning asoslanganligi va ishonchliligi o’zaro bog’liq bo’lgan va bir- birini to’ldirib turuvchi jarayonlardir. Biznes-rejaning asoslanganlik darajasi qanchalik yuqori bo’lsa, uning ishonchliligi, talab qilinishi va foydaliligi ham shunchalik yuqori bo’ladi. Buning uchun biznesni rejalashtirish jarayonini boshqarish zarur bo’lib, u quyidagilarga imkon beradi:
korxona faoliyatining muayyan yo’nalishlarini, maqsadli bozorlar va korxonaning ulardagi o’rnini aniqlash;
korxonaning qisqa va uzoq muddatli maqsadlarini, shuningdek, ularga erishish taktika va strategiyalarini ifodalash. Tanlangan har bir strategiya uchun javobgarlarni belgilash;
korxonaning iqtisodiy holatini hamda belgilangan maqsadlarga erishish uchun zarur bo’lgan mos keluvchi moddiy, moliyaviy va boshqa resurslar holatini baholash;
iste’mol bozoriga chiqariluvchi mahsulot (ish, xizmat) hajmi va nomenklaturasini aniqlash hamda bir vaqtning o’zida ularni yaratish va sotish xarajatlarini aniqlash;
kadrlarni tanlash, ularning belgilangan maqsad va vazifalarni bajarishga mos kelishini baholash, mos keluvchi har bir uchastkada xodimlar mehnati mahsuldorligini rag’batlantirish uchun zarur sharoitlar yaratish;
biznes-rejani amalga oshirishga to’sqinlik qilishi mumkin bo’lgan qiyinchiliklar va «ko’zga ko’rinmas» to’siqlarni oldindan ko’rsh
Biznes-rejani ishlab chiqish jarayonida korxona (firma) rahbariyatining ishtirok etish darajasi muhim ahamiyat kasb etadi. Biznes-rejani tayyorlashda rahbarning shaxsan ishtirok etishi shunchalik muhimki, xorijiy amaliyotda ko’plab banklar, investitsiya jamg’armalari va boshqa shu kabi muassasalar biznes-reja korxonadan tashqarida maslahatchilar tomonidan tayyorlanib, rahbariyat tomonidan faqat imzolangan holatlar ma’lum bo’lib qolganda, umuman bu korxonalarning taqdimnomalarini ko’rib chiqishga ham qabul qilmaydilar.
Biroq bu biznes-rejani ishlab chiqishda maslahatchilar xizmatlaridan foydalanmaslik kerak degani emas, aksincha, ekspertlarni bu ishga jalb qilish qo’llab- quvvatlanadi. Gap bu erda boshqa narsa haqida bormoqda - biznes-rejani ishlab chiqish korxona rahbarining yoki o’z ishini ochmoqchi bo’layotgan shaxsning shaxsan ishtirok etishini talab qiladi. Ishga kirishar ekan, u birinchi navbatda kelgusi faoliyatni modellashtiradi va uning maqsadga muvofiqligini tekshiradi, ikkinchidan, mo’ljallanayotgan ishlab chiqarishning (biznesning) barcha ijobiy va salbiy natijalari uchun javob beradi, uchinchidan esa, bajarilgan hisob-kitoblar va har bir ko’rsatkichlarning ahamiyatini yaxshi va aniq biladi.
Masalan amaliyotda shunday holat kuzatilganki, mebel mahsulotlari ishlab chiqaruvchi bir mintaqaviy korxona rahbaridan oshxona jihozlari, stol-stul va boshqalarning ekspertlar fikriga ko’ra mahsulot sifatiga unchalik to’g’ri klemaydigan narxi qay tarzda belgilangan deb so’ralganda rahbar aniq bir javob bera olmagan va bu ish bilan iqtisodchilar shug’ullangan, bu ularning ishi deb javob bergan.
Genri Minuberg «Boshqaruv mehnati tabiati» kitobida yozishicha: «jamiyatda deyarli har bir ish ixtisoslashuv va kontsentratsiyani talab qiladi. Stanokda biron-bir detal tayyorlash texnikasini o’zlashtirib olgan ishchilar keyinchalik ko’plab haftalar mobaynida bu ish bilan shug’ullanishi, muhandis va dasturchilar biron-bir ko’prik yoki kompyuter dasturini tshlab chiqish uchun bir necha oy sarflashi mumkin bo’lsa, savdogarlar o’z hayotining katta qismini bir turdagi mahsulot sotish bilan o’tkazadilar. Rahbar esa o’z ishida bunday bir xillikni kutishga haqli emas. Askincha, uning faoliyatiga qisqa muddatlilik, turli-tumanlik va bo’linishlik xosdir»1. Bunga qo’shimcha qilib aytish mumkinki, biznes-reja va uning bo’limlari odatda korxonaning mos keluvchi xizmatlari va mutaxassislari tomonidan tayyorlansada, rahbariyatning chuqur bilimga egaligi korxona muvaffaqiyatli faoliyatining asosiy omili hisoblanadi.
Boshqaruv jarayonida biznes-rejaning asoslanganligi va ishonchliligidan tashqari uni ishlab chiqishning o’z vaqtidaligi ham muhim ahamiyatga ega. Bozor sharoitlarida, iste’molchilik talabi tez-tez o’zgarib turgan bir paytda rejalashtirish tizimida o’tmishdagi kabi xatolarga yo’l qo’yish mumkin emas (korxonalar yakuniy rejasi yil boshida emas, yil o’rtasi va hatto oxiriga borib tugallangan). Bunday rejalar, tabiiyki, rasmiyatchilik xarakteriga ega bo’lib, korxona rivojlanishining belgilangan strategiyasini amalga oshirishga xizmat qilmagan.
Shu sababli biznes-rejani o’z vaqtida ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega bo’lib, korxonada boshqaruv sifatining baholash ko’rsatkich bo’lib xizmat qiladi. Biznes-rejani ishlab chiqish muddatlarining cho’zilib ketishi g’oyaning eskirishi, homiylar va kreditorlarning ketib qolishi, vaqt va ishlab chiqarish quvvatilarining yo’qotilishi, ishlab chiqarishning susayishiga olib keladi.
Shunday qilib, biznes-rejani tayyorlashning asoslanganlini, ishonchliligi va o’z vaqtidaligi korxona muvaffaqiyatining garovidir. O’z vaqtida xorij amaliyotida 195 ta sanoat tovarlarining muvaffaqiyati va muvaffaqiyatsizligi sabablari tahlil qilingan va chop etilgan (Amerikaning «Forchun» jurnali har yili sanoatning 33 tarmog’ida tanlab olingan 300 ta kompaniyaning reytingini aniqlab boradi). Ularning 102 tasida firmalar muvaffaqiyatga erishgan bo’lsa, 93 tasida buning aksi kuzatilgan. Muvaffaqiyatga erishishning uchta asosiy omili aniqlangan:
tovarning raqobatchilar tovarlaridan ustunligi va uning iste’molchilar tomonidan qabul qilinishi;
firmaning marketing «nou-xau»lari, ya’ni bozorni, xaridorlar xulq-atvori, yangiliklarni qabul qilish va amalga oshirish sur’ati, tovarning hayotiylik davri va boshqalarni eng yaxshi tushunishi;
firmaning texnologik «nou-xau»lari, ya’ni ilmiy tadqiqotlar va ishlab chiqarish o’rtasidagi aloqaning yuqoriligi.
Biroq ortiqcha chaqiriqlar, xorij tajribalarini targ’ib qilishning o’zi bilan biznes-rejaning mazmunini, uni ishlab chiqish jarayonini boshqarishni yaxshilash mumkin emas.
Xulosa
Biznes-reja - korxonaning muhim hujjati bo’lib, uni tayyorlash ko’p vaqt va xodimlaming ishtirokini talab qiladi. Shu sababli biznes-rejani ishlab chiqish jarayoni korxona rahbariyati tomonidan ma’lum ma’noda boshqarilishni talab qiladi.
Biznes-rejani ishlab chiqarishga rahbarlik qilish mos ravishda javobgarlik va mas’uliyatni ham anglatadi. Bajarilgan hisob-kitoblar, ko’rsatkichlar va biznes-reja tarkibining ishonchliligi uchun asosan korxona rahbari javobgar hisoblanadi.
Biznes-rejani tayyorlashni samarali boshqarishdan uni tayyorlash uchun eng kam vaqt sarflanishi dalolat beradi. Eng optimal variant - rejadagi yangi yil boshiga biznes- rejaning tayyor bo’lishidir.
Biznes-rejaning resurslar bilan ta’minlanganligi ushbu hujjatning muhim bir talabi va shu bilan bir paytda uning hayotiyligini aks ettiruvchi ko’rsatkich hamdir. Bu erda rejadagi davr uchun mahsulot ishlab chiqarishda qachon, qancha va qanday resurslar talab qilinishi va ularni qoplash manbalarini aniqlash kabi masalalar hal etilishi lozim.
Korxona bozor subyekti sifatida hozirgi sharoitlarda istasa-istamasa biznes va tadbirkorlik bilan bog’liq bo’ladi. Bozor talabi korxona faoliyatini o’lchab turuvchi o’ziga xos «barometr» vazifasini bajaradi. Bu esa korxonani o’z biznesini sug’urtalash, ayniqsa, tijorat, moliyaviy va boshqa bir qator tavakkalchiliklarning oldini olishni talab qiladi.
|
| |