nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
larini;
har xil miqyosdagi axborot-tahlil shoxobchalarini

|
larini;
har xil miqyosdagi axborot-tahlil shoxobchalariniBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)larini;
har xil miqyosdagi axborot-tahlil shoxobchalarini;
axborot ta’minoti va lingvistik ta’minotni birlashtirish va
rivojlantirishni o'z ichiga oladi.
Abonentlarning ko'pligi va ular O'zbekistonning turli hudud-
larida joylashganligini e’tiborga olib, axborotlarni tartibga solish va
kodlashning yagona qoidalari, shuningdek axborot tillarini tanlash
va ulardan foydalanishga yagona metodik yondashuvlar ishlab
chiqilishi zarur.
O'zbekiston miqyosida yagona huquqiy-axborot maydonini ya
ratish zarurligi respublika hududida ko'plab axborot markazlari va
tarmoqlari faoliyat ko'rsatishi bilan belgilanadi. A w alam bor bu
umumiy ahamiyatga molik respublika va hududiy axborot
markazlaridir.
Mamlakatda tashkil etiladigan m a’lumotlar bazalarining soni
taxminan bir necha o'n mingtaga yetadi. Ular jumlasiga fak-
tografik, dokumentografik, to'liq matnli va boshqa turdagi
ma’lumotlar bazalari kiradi. Viloyatlarda ko'p sonli hududiy axborot
markazlari va xizmatlari tashkil etiladi. Bu yerda ikki yo'nalishda
faoliyat ko'rsatish zarur:
1) idoraviy va milliy miqyosdagi barcha huquqiy axborot
markazlari va xizmatlarini integratsiya qilish;
2) mintaqaviy miqyosda tashkil etilgan markaz va xizmatlarni
integratsiya qilish, ya’ni bu o'rinda mintaqalararo hamkorlik
haqida gap boradi.
MDHga a’zo davlatlar o'rtasidagi ijtimoiy-iqtisodiy aloqalarning
kengayishi va chuqurlashishiga har bir mamlakatning huquqiy
hujjatlari haqidagi tezkor, to'liq va to'g'ri ma’lumotlaming mavjud
emasligi to'sqinlik qilib turibdi. Milliy qonunchiliklarning jadal o'sishi,
ular o'rtasida tuzilgan ko'p tomonlama va ikki tomonlama bitimlar
|
| |
larida axborot almashish manfaatlarida vujudga keltiradigan

|
larida axborot almashish manfaatlarida vujudga keltiradiganBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)larida axborot almashish manfaatlarida vujudga keltiradigan,
tashkiliy va uslubiy jihatdan o'zaro bog'liq bo'lgan tizimdan iborat
bo'ladi.
1994-yil 18-martda Hamdo'stlikka a’zo davlatlaming Parlament-
lararo Assambleyasi «Mustaqil Davlatlar Hamdo'stligi doirasida
davlatlararo huquqiy axborotlar tizimini tashkil etish to'g'risida»
qaror qabul qildi.
1994-yil 28-oktabrda Parlamentlararo Assambleya Kengashi-
ning qarori (№ 54) bilan Davlatlararo huquqiy axborot almashish
tizimi konsepsiyasi tasdiqlandi. Konsepsiya Tizimning vazifalari va
tuzilmasini huquqiy rasmiylashtiradi, uni tashkil etishning asosiy
prinsiplarini ifoda etadi.
Tizim - MDH avtomatlashtirilgan axborot almashish tizimi (MDH
AAAT)ning bir qismidir.
M D H AAAT umumiy tizim bo'lib, barcha turdagi axborotlarni
qamrab oladi. AAATning axborot negizini ma’muriy-boshqaruv
axborotlari, huquqiy, iqtisodiy-statistik, iqtisodiy-jug'rofiy, ilmiy-texnik
axborotlar va ommaviy axborot vositalarining xabarlari tashkil
etadi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
Tizim MDHga a’zo davlatlarning milliy huquqiy axborot tizim-
larini tashkil etish va rivojlantirishni nazarda tutadi. Ularning vazi-
falari jumlasiga normativ huquqiy hujjatlarning etalon banklarini
tashkil etish va yuritish kiradi.
MDHga a’zo davlatlarning yagona huquqiy axborot maydonini
vujudga keltirish jarayoni tugallangani yo‘q. Huquqiy axborotlar
milliy tizimlarini yaratish jarayoni ham davom etadi. O'zbekiston
Respublikasi Prezidentining qator farmonlari ana shu masalaga
bag'ishlangan. Huquqiy axborotlar sohasidagi hamkorlik to'g'risida
|
| |
tashkilotlari taqdim etgan: Korneliyadagi A Q SH yuridik axborotlar

|
tashkilotlari taqdim etgan: Korneliyadagi A Q SH yuridik axborotlarBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)tashkilotlari taqdim etgan: Korneliyadagi A Q SH yuridik axborotlar
instituti; Indiana shtati universitetining huquq maktabi, Kolumbiya
universitetining yuridik resurslari, Sidney universiteti huquq makta-
bining arxivi. Internetdan informatsion rivojlangan mamlakatlarning
qonun hujjatlari ham o'rin olgan.
G'arbiy Yevropaning barcha parlamentlari Internetga ulangan.
Bugungi kunda O'zbekistonning ayrim yuridik organlari va muas-
sasalari (Oliy Majlis, Adliya vazirligi va boshqalar) ham Internetga
ulanmoqdalar. Bunday hollarda foydalanilishi mumkin bo'lgan
axborotlar jumlasiga AQSH Kongressining kutubxonasida, boshqa
mamlakatlar parlamentlarining kutubxonalarida saqlanayotgan yu
ridik hujjatlar kiradi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
8-rasm. Internet xalqaro tarmog'ining blok-sxemasi
MHT - mahalliy hisoblash tarmog'i
Interpol (xalqaro jinoyat politsiyasi tashkiloti)ning kompyuter
tarmog'i ham global ahamiyatga molikdir. U 190 ga yaqin mam-
lakatning politsiya organlari va muassasalarini qamrab olgan
bo'lib, maqsadi butun jahon politsiya organlarining tezkor faoliya-
tini hamda jinoyatlarni ochish va tergov qilish ishlarini axborot
bilan ta’minlashdan iborat. Interpolning kompyuter tarmog'i xalqaro
jinoyatchilikka qarshi kurashning ancha samarali vositasi hisobla-
nadi.
Interpolning kartotekasi uch bo'limdan iborat: alohida jinoyatlar
haqidagi ma’lumotlar dosyesi; fotosuratlar va o'n barmoqli dakti-
lokartalar to'plami; xalqaro xususiyatga ega jinoyatlar ro'yxatga
olingan hujjatlar.
Interpolning telekommunikatsiya tarmog'i uch bo'g'inli tuzilishga
ega. Birinchi bo'g'in 190 ta Milliy Markaziy Byuro va 14 ta kichik
|
| |
sonining ko'payib borayotgani, shuningdek milliy qonunchiliklar­

|
sonining ko'payib borayotgani, shuningdek milliy qonunchiliklarBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)sonining ko'payib borayotgani, shuningdek milliy qonunchiliklar
ning rivojlanishi bilan bog'liq obyektiv qiyinchiliklar bu muammoni
yanada murakkablashtirmoqda.
MDHga a’zo davlatlaming qonunchiliklarini yaqinlashtirish, ham-
korlikning huquqiy negizini takomillashtirish uchun o'zaro axborot
almashish dasturida Hamdo'stlik mamlakatlarida qabul qilingan
davlat siyosatining iqtisodiy, moliyaviy va boshqa sohalariga taal-
www.ziyouz.com kutubxonasi
luqli normativ hujjatlar haqidagi ma’lumotlarni o‘z vaqtida olib
turish imkoniyati nazarda tutilgan. Bu maqsadda davlatlararo
huquqiy axborot tizimi tashkil etilishi lozim.
1994-yil 21-oktabrda qabul qilingan huquqiy axborotlar al-
mashish to'g'risidagi bitim MDHga a’zo davlatlar o'rtasida maxsus
ishlab chiqilgan tematik ro'yxat doirasida axborot almashish tar-
tibini belgilaydi. Ko'p tomonlama bitimlaming integratsiyalashtirilgan
m a’lumotlar bazasi tashkil etiladi. Har bir tomon axborotlarning
to'liqligi, aniqligi, to'g'riligi va o'z vaqtida taqdim etilishi uchun
javobgar bo'ladi.
Yagona huquqiy-axborot maydonini yaratish huquqiy-axborot
resurslarida «tartib o'rnatish»ni talab qiladi. Buning uchun ularni
muntazam ravishda, qat’iy tartibga solib borish, saqlash, to'ldirish
va foydalanishga yaroqli holatda bo'lishini ta’minlash zarur. Man-
tiqiy-semantik vositalar ham barcha tashkil etiladigan tizimlar uchun
yagona bo'lishi lozim.
Strategik vazifa — M DH yagona huquqiy-axborot maydonini
yaratishdan iborat. Yagona axborot maydoni har bir davlat o'z
manfaatlarida, shuningdek ikki tomonlama va ko'p tomonlama
axborot almashish, shu jumladan ulardan birga foydalanish shart-
|
| |
-ilova 
Auditor quyidagi savollarga javob berishi lozim

|
-ilova
Auditor quyidagi savollarga javob berishi lozim Pdf ko'rish
|
bet | 131/149 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 7,03 Mb. | | #145944 |
Bog'liq Audit oquv amaliyoticover5-ilova
Auditor quyidagi savollarga javob berishi lozim:
1. XYuS faoliyatini olib borishi uchun
zarur bo’lgan hujjatlarni qanchalik o’z
vaqtida va to’liq rasmiylashtirgan
a) faoliyatni boshlash;
b) faoliyatni davom ettirish;
s) faoliyatni tugatish.
2.Ta’sis etuvchilar bilan to’liq hisob –
kitob qilinganmi
a)
ustav
kapitalini
shakllatirish
bo’yicha;
b) oraliq hisob – kitoblar bo’yicha;
s) yakuniy hisob – kitoblar bo’yicha.
3. Soliq bo’yicha barcha qonunchilikka
rioya qilinganmi
Ushbu savollarga javob olishda auditorlik tashkiloti XYuSni tekshirish
jarayoniga jiddiy ta’sir ko’rsatadigan quyidagi omillarni hisobga olishi lozim:
Omillar
Ta’rifi
Tashkiliy huquqiy
shakli
O’zR hududida ro’yxatga olingan xo’jalik yurituvchi subyektlar
bular: OAJ, YoAJ, MCHJ va h.k.
Mulkchilik shakli O’zR hududida ro’yxatga olingan xo’jalik yurituvchi subyektlar
Fuqarolik kodeksiga binoan davlat, xususiy va x.k.larga bo’linadi
Mansubligi
Xo’jalik yurituvchi subyektlar O’zbekiston, xorij, xorijiy
investitsiyali bo’lishi mumkin.
Statusi
Xo’jalik yurituvchi subyektlar sho’’ba, qaram xolding, kichik
korxonalar ko’rinishida bo’lishi mumkin.
Faoliyat turi
Xo’jalik yurituvchi subyektlar o’z faoliyatini amalga oshirishda
maxsus ruxsatnomaga yoki litsenziyaga ega bo’lishi mumkinyoki
bunday xujjatlarsiz amalga oshirilishi mumkin
Faoliyat
ko’rsatish hududi
O’zR hududi bilan cheklanmasligi mumkin.
6-ilova
200
Mavzuni o’zlashtirganlik darajasini tekshirish uchun masalalar
|
| |
Audit o’quv amaliyoti cdr - bet 132

|
Audit o’quv amaliyoti cdr Pdf ko'rish
|
bet | 132/149 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 7,03 Mb. | | #145944 |
Bog'liq Audit oquv amaliyoticover
YO’RIQLI TEXNOLOGIK XARITA (o’quv amaliyoti uchun)
Kasb kodi va nomi: 5.32.06.01 - Buxgalter va auditor
1- masala. Tekshiruvdan o’tkazilgan fermer xo’jaliklari bo’yicha schotlar
qoldig’i quyidagicha: (ming s.)
Fermer xo’jaliklari
4610-schot
8330-schot
“Kamol” FX, 1 yildan kam faoliyat
ko’rsatgan
7000
7000
“Fayzli” FX, 1 yildan kam faoliyat
ko’rsatgan
3000
6000
“Bobur” FX, 1 yildan ortiq faoliyat
ko’rsatgan
4000
8000
“Farrux” FX, 1 yildan ortiq faoliyat
ko’rsatgan
-
4000
Topshiriq: Yuqoridagi ma’lumotlarga asoslangan holda mazkur fermerlik
xo’jaliklari ustav kapitali shakllanishini tekshiring va qisqacha xulosa yozing.
2-masala.
“Obod” MCHJni tashkil qilish paytida 65000000 so’m miqdorida ustav kapitali
ro’yxatga olingan. Aliev S. va Karimov A. MCHJning muassislari hisoblanishadi.
MCHJning ustav kapitalida Aliev S. ning ulushi 65%ni, Karimov A.ning ulushi esa
35%ni tashkil qiladi.Xujjatlar ro’yxatdan o’tkazilgan sanadan keyin bu muomala
quyidagicha aks ettirildi:
D-t 4610 “Ustav kapitaliga badallar bo’yicha Alievning qarzi” – 42250000s.;
K-t 8330 “Paylar va ulushlar” Aliev qo’yilmasi – 42250000 s hamda
D-t 4610 “Ustav kapitaliga badallar bo’yicha Karimovning qarzi” – 22650000s.;
K-t 8330 “Paylar va ulushlar” Aliev qo’yilmasi – 22650000 s.
Topshiriq: Yuqoridagi hisob – kitoblar va buxgalteriya provodkalarining
to’g’riligiga baho bering va xulosa yozing.
|
| |
Nazorat uchun savollar - Audit o’quv amaliyoti cdr

195
1. Do’stmuratov,A.A.Karimov “Buxgalteriya hisobi va audit” T:-2012 “VORIS-
NASHRIYOT”
2. Sanayev N. “Audit.” –T.:Bilim nashriyoti-2004
3. Tulaxodjayeva M, G’ulomova F. Audit. –T: TDIU va O’BAMA, 2008
Baholash ko’rsatkichlari va mezonlari:
90 – 100 ball – a’lo baho
75 – 89 ball – yaxshi baho
60 – 74 ball – qoniqarli baho
60 dan kam – qoniqarsiz baho
Kichik guruhlar ishlarini baholash mezonlari(maks.)
Guruhlar taqdimoti
Guruhlararo savol-javob
Guruh
a’zolarining
o’zaro
faolligi va
inoqligi,
tartibga
rioya
qilishlari
Taqdimot-
ning
ko’rgazma
-liligi
Mavzuning
yoritilib
berilishi
Tayyorlangan
savollarning
tushunarli va
ko’rgazma-
liligi
Berilgan
javoblarnin
g
to’g’riligi
15
45
10
20
10
Vizual-didaktik resurslar
196
Zarur hujjatlar 1-ilova
2-ilova
ta’sis hujjatlari, hisobot shakli
Ko
rx
o
na
x
us
us
iy
k
a
pi
ta
li
ni
n
g
ta
rk
ibi
y
q
is
m
la
ri
Ustav kapitali – ta’sis
xujjatlarida
belgilangan
xissalarning pul
ifodasidagi
yig’indisidir.
Qo’shilgan
kapital
aktsiyalarni
nominal
qiymatidan
baland
narxlarda
dastlabki
sotishdan
olinadi-gan
emissiya
daroma-dini aks
ettiradi.
Zaxira kapitali mol-mulkni
qayta baho-lash chog’ida
xosil bo’ladigan inflyatsiya
zaxiralarini, shuningdek
tekinga olingan mol-mulk
qiymatini aks ettiradi
Taqsimlanmagan foyda
foydaning jamg’ari-
layotganini ifodalaydi va
mulkdorlarning qaroriga
binoan ustav kapitaliga
qo’shilishi mumkin
Xo’jalik yurituvchi subyektlarning ustav faoliyatini amalga oshirish
maqsadida ustav kapitali, zahira kapitali va qo’shilgan kapital yaratiladi.
Taqsimlanmagan foyda esa xo’jalik yurituvchi subyekt faoliyati natijasida
vujudga keladi.
O’quvchilar bilimini faollashtirish

64
tarqatma material yoki slayd yordamida
o’quvchilarga materiallarni havola etadi .
3.Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi
o’quv materiali bo’yicha amaliy
topshiriqlarni bajarish:
1-kichik guruh a’zolarini taklif etadi,
taqdimot tugagach, test savollari
javoblarini topshiradilar, uning mazmunini
muhokama qilish va amalda qo’llash
jarayonini tashkil etadi:
-kichik guruh a’zolariga taqdimot bo’yicha
o’z fikrlarini bildirishlari, mavzuga doir
savollar berishlarini taklif etadi;
4.
Mustaqil ishlarni bajarilishini
maqsadli aylanish vaqtida
nazorat qiladi va
ish jarayonida o’quvchilar tomonidan yo’l
qo’ygan xatolarni ko’rsatadi.
Kichik guruhlarda
ishlashadi.
taqdimot qilishadi
Tinglaydilar, yozib
oladilar
“Piramida” sxemasi
usuli yordamida
yoritib beradi.
Mavzuga oid
vaziyatli mashqni
yechimini topadi.
Xatolarni
to’g’irlaydilar
-mavzu. O‘g‘itlar haqida tushuncha. Azotli o‘g‘itlar

|
-mavzu. O‘g‘itlar haqida tushuncha. Azotli o‘g‘itlar
|
bet | 5/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 42,78 Kb. | | #241202 |
Bog'liq 22216 qxmt11-mavzu. O‘g‘itlar haqida tushuncha. Azotli o‘g‘itlar.
O`g`itlar. O`g`itlar xakida tushuncha: mineral, organiq, oddiy va kompleks, kattik va suyuk, bir tomonlama va tulik. o`g`itlar.
Azotli o`g`itlar. Azotning o`simliklar xayotidagi roli. Tuproqdagi azot miqdori, shakllari va dexkonchilikda azot muammolari.
12-mavzu. Fosforli o‘g‘itlar. Kaliyli va murakkab o‘g‘itlar
Fosforli o`g`itlar. Fosforning o`simliklar oziqlanishidagi axamiyati, tuproqdagi shakllari va manbalari. Fosforli o`g`itlar va ularning tasnifi. Fosforli o`g`itlarning tuproq bilan uzaro ta’siri. Fosforli o`g`itlarni qo`llash usullari, me’yori va muddatlari. Kaliyli o`g`itlar. Kaliyning o`simliklar xayotidagi axamiyati. O`simliklarda kaliy tankisligining belgilari. Tuproqdagi kaliy miqdori, shakllari. Kaliyli o`g`itlar va ularning turlari: xom kaliyli tuzlar, sanoat asosida ishlab chikariladigan kaliyli o`g`itlar va kaliyli o`g`it sifatida ishlatiladigan sanoat chikindilari. Kaliyli o`g`itlarni qo`llash usullari, me’yor va muddatlari.
13-mavzu. Mikroo‘g‘itlar. Organik o‘g‘itlar. Bakterial va ko‘kat o‘g‘itlar.
Mikroelementlar va mikroo`g`itlar. Mikroelementlarning o`simliklar xayotidagi o`rni va turli tuproqlardagi miqdori. Mikroo`g`itlar. Mikroo`g`itlarni qo`llash usullari, muddatlari, me’yorlari va texnikasi. Organiq o`g`itlar va ularning turlari. Gung. Gungning kimyoviy tarkibi, tuproq unumdorligi va xossalariga ta’siri.
14-mavzu. Texnik va donli ekinlarni o‘g‘itlash. Sabzavot ekinlari va Mevali daraxtlarni o‘g‘itlash tizimi.
G`o`zaning biologik xususiyatlari va navlari. g`o`zaning kimyoviy tarkibi. Tuza - beda almashlab ekish va uning sxemalari. G`o`zaning oziqlanishidagi taxlikali davrlar. G`o`zani o`g`itlashda mineral va maxalliy o`g`itlarni birgalikda qo`llash. g`o`zaning tuproq va o`g`itlar tarkibidagi oziq moddalardan foydalanish koeffitsienti. Paxtachilikda qo`llaniladigan o`g`it turlari. g`o`zaga mikroo`g`itlar qo`llash
Sabzavot ekinlari oziqlanishining uziga xos tomonlari. Sabzavot ekinlariga maxalliy o`g`itlarni qo`llash muammolari. Sabzavotchilikda qo`llaniladigan mineral o`g`itlar va xosil sifati. Mineral va maxalliy o`g`itlarni birgalikda qo`llash. Karamni o`g`itlash. Pomidorni o`g`itlash. Bodrinni o`g`itlash. Sabzini o`g`itlash. Piyozni o`g`itlash. Oshqovoqlarni o`g`itlash.
|
| |
Bioinjeneriya va oziq-ovqat xavfsizligi

|
Bioinjeneriya va oziq-ovqat xavfsizligi
|
bet | 2/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 42,78 Kb. | | #241202 |
Bog'liq 22216 qxmtBioinjeneriya va oziq-ovqat xavfsizligi
fakultet dekani: _______________ J.Ruzimov
Mazkur o`quv dastur “Tuproqshunoslik va agronomiya” kafedrasining 2021-yil “___” _______dagi yig’ilishida muhokama qilinib, tasdiqlash uchun tavsiya etilgan (_-sonli bayonnoma).
Tuproqshunoslik va agronomiya
kafedrasi mudiri: _______________ dots. Kamolov P
Fan/modul kodi
TUPAM2408
|
O‘quv yili
2021-2022
2022-2023
|
Semestr
2
3
|
ECTS - Kreditlar
2-semestr – 5
3-semestr – 5
|
Fan/modul turi
Majburiy
|
Ta’lim tili
O‘zbek
|
Haftadagi dars soatlari
2-semestr – 4
3-semestr – 4
|
1.
|
Fanning nomi
|
Auditoriya mashg‘ulotlari (soat)
|
Mustaqil ta’lim (soat)
|
Jami yuklama
(soat)
|
Tuproqshunoslik va agrokimyo
|
2-semestr – 60
3-semestr – 60
|
2-semestr – 90
3-semestr – 90
|
300
|
2.
|
I. Fanning mazmuni
Fanni o‘qitishdan maqsad – talabalarga tuproqig keib chiqihi, tuilishi tarkbi, xossalari va uning eng asosiy xususiyati – unumdorligini o`rganish, tuproqlardan oqilona foydalanish va muhofaza qilish hamda unumdorligini tiklash, saqash va oshirish yo’llarini o`smliklar oziqlanishini nazariy asoslarini, mineal va organic o`g`itlarni olinishi, xossalari to`g`riida hamda o`g`itladan to`gri foydalanishni, oziq moddalarnng dehqonchilkda aylanishi va agrokimyoning ekologik muamolarini o`rganish to`g`rsida batafsil tushuncha va bilimlarni shakllantirishdan iborat.
Fanning vazifasi – nazariy bilimlar, amaliy ko`nikmalar, uproqning kelib chiqishi, tuzilishi, tarkibi, xossalari va uning eng asosiy xususiyati – unumdorligini o`rganish, tiproqlardan oqilona foydalanish va muxofaza qilish, shuningdek, o`simliklarni ildizidan oziqlanishini nazriy asoslari va o`g`itlardan to`g`ri foydalanishda tuproqning o`rni, oziq moddalarnig dehqonchilikda aylanishi va agrokimyoing ekolgik muammoarini o`z ichiga oladi hamda ilmiy dunyoqarashini sakllantirish.
II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg‘ulotlari)
II.I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi:
1-mavzu. Tuproqshunoslikning rivojlannsh tarixi. Tuproq paydo bo‘lish jarayonining umumiy sxemasi va tuproq profilining shakllanishi
Tuproq paydo bo`lish jarayonining umumiy sxemasi va tuproq profilining shakllanishi. Tuproqning kelib chiqishi, tarkibi, xossalari, geografik tarqalish qonuniyati. Tuproqshunoslik fanining rivojlanish tarixi. Tuproq paydo bo`lish jarayonining moxiyati. Tuproq katlamlari va uning xosil bo`lishi Tog jinslarining nurashi va tuproq xosil bo`lish jarayonlari taьsirida tuproq paydo kiluvchi yotkiziklar; tuproq xosil bo`lishi, nurash turlari.
|
|
| |
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 133

aniqlanadi va rejalashtiriladi. Q azib olish ishlarida am alga oshiriladigan
ekspluatastion tekshirish asosida selektiv qazib olishga qaratilgan qazilm alami
konturlash amalga oshiriladi (har bir eksplutastion blokda har bir alohida qazib
olinadigan foydali qazilm a va to g ’ jin si qatlamalarida), har bir portlatish bloki
bo ’yicha sifat k o ’rsatkichlari o ’m atiladi, seletkiv qazib olishda yuklash-tashish
ishlarini operativ boshqarish am alga oshiriladi, iste’molchilarga tashiladigan
mahsulotning sifati nazorat qilinadi.
Tekshirishlar
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 134

sanoat bo ’lmagan tarkiblam ing aralashuvida, shuningdek qimmatli turlarning
uncha qiym atga eg a b o ’lmagan qiym atlar bilan aralashuvda amalga oshadi.
Sonli va sifatli yo’qotishlar
umumiykaryer va ekspluatastion
turlarga
b o ’linadi.
Umumiy karyer y o ’qotishlariga balans zaxiralarining proekt bilan qazib
olish k o ’zda tutilm agan qism lari
kiradi
(karyerlar orasidagi
chegara
butunliklarida, kapital kon lahilmaridagi himoya butunliklarida, kontexnik
inshootlarda va boshqalarda).
Ekspluatastion y o ’qotishlarga qazib olish davridagi kondistion rudalarning
yo ’qotilishi kiradi. Foydali qazilm aning massivdagi va massivdan ajratilgan
holdagi yo ’qotilishi mavjud. M assivdagi y o ’qotishlarga karyer maydoni ichidagi
butunliklarda b o ’lgan y o ’qotishlar (qazib olishning texnologik sxemasi b o ’yicha
qoldiriladigan), qazilm aning yotgan va osilgan yonidagi y o ’qotishlar, k o ’chkilar
zonalarida, geologik buzulishlar butunliklaridagi yo ’qotishlar kiradi. M assivdan
ajratilgan foydali qazilm a yo’qotishlariga alohida qazib olishdagi zaboydagi
y o ’qotishlar, foydali qazilm alam ing tushib qolishi oqibatida ichki ag ’darm alarda
(qayta ekskavastiyada, yuklash joylarida, om borlarga cho’zishda, ajratish va
tashishda) y o ’qotishlar kiradi.
Foydali qazilm aning er qaridan qazib olinishining to ’liqligini nazorat
qiluvchi belgi quyidagi formula bilan aniqlanadi:
* .=( K ~ K) /r 3
К=Уиа,/(У,а,)
O’qitish natijasi - Audit o’quv amaliyoti cdr

tasniflaydi;
- Firibgarlikni oldini olish va
aniqlash
haqida ma’lumot beradi;
- Moliyaviy hisobotdagi firibgarliklar.
tasniflab beradilar;
- Firibgarlikni oldini olish va
aniqlash haqida
ma’lumot oladilar;
O’qitish metodlari
Klaster,masala, test yechish.
O’qitish vositalar
Doska, mel, proyektor, o’quv qurollari,
O’quv faoliyatini tashkil etish shakli
Guruhli, juftliklarda
ishlash
O’qitish sharoiti
O’quv faoliyatiga mo’ljallangan auditoriya
Qayta aloqaning usul va vositalari
Klaster,masala, test yechish.
O’quv amaliyoti mashg’ulotining texnologik xaritasi
Ish bosqichlari va
vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
O’quvchi
1 – bosqich O’quv
mashg’ulotiga
kirish
(10 daqiqa)
Tashkiliy qism:
Salomlashadi, yo’qlama qiladi.
O’quvchilarning mashg’ulot daftarlarini
tekshiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
Mashg’ulot mavzusi, maqsadini e’lon
qiladi.
Mashg’ulot mavzusi va
rejasini yozuv
taxtasiga yozadi.
Salomlashadilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
2– bosqich Asosiy
(210 daqiqa)
Kirish yo’riqnomasi (60 daqiqa)
hujjatlar to‘plami - Audit o’quv amaliyoti cdr

194
– O‘zbekiston Respublikasining “Ayrim faoliyat turlarini litsenziyalash
to‘g‘risida”gi Qonuniga muvofiq litsenziyalanishi lozim bo‘lgan faoliyat turlari va
litsenziyalarning mavjudligi.
Litsenziyalanishi lozim bo‘lgan faoliyat turlari bo‘yicha litsenziyalar mavjudligi va
ularning amal qilish muddatlari tekshiriladi. Chunki korxona bunday faoliyat turlari
bilan shug‘ullanish huquqiga litsenziya olingan yoki unda ko‘rsatilgan vaqtdan
boshlab ega bo‘ladi va ushbu huquq litsenziya amal qilish muddati o‘tishi bilan
to‘xtatiladi. Tegishli litsenziyalarga ega bo‘lmasdan amalga oshirilgan faoliyat
turlari noqonuniy hisoblanadi. Agar korxona bitta ta’sischi tomonidan tashkil etilgan
bo‘lsa, bunda u mazkur ta’sischi tomonidan tasdiqlangan, tegishli hokimiyat
organidan ro‘yxatdan o‘tgan va notarial idora tomonidan tasdiqlangan ustav asosida
faoliyat ko‘rsatadi. Ta’sis hujjatlari bilan tanishish auditorga mulk egasi kim
ekanligini va kimning manfaati uchun tekshiruv o‘tkazilayotganligini aniqlashga
imkon beradi.
3. Zahira kapitalini tekshirish
№21 BHMS ga muvofiq korxonaning ta’sis hujjatlariga muvofiq foy-da hisobidan
yaratilgan zahiralar, aktivlarni qayta baholashda hosil bo‘lgan inflatsion zahiralar,
Qaytaib berilmaslik sharti bilan olingan mol-mulklar
zahira kapitalini tashkil etadi.
Zahira kapitalining mavjudligi va harakati quyidagi schyotlarda hisobga olinadi.
8510-“Mulklarni qayta baholash bo‘yicha tuzatishlar”;
8520-“Zahira kapitali”
8530-“Qaytaib bermaslik sharti bilan olingan mol-mulklar”
Auditor zahira kapitalini tekshirishda, dastavval, uni shakllantirish uchun asos bo‘luvchi
me’yoriy hujjatlar mavjudligi va ularga rioya qilinayotganligini aniqlaydi. Balansning
“Zahira kapitali” moddasi bo‘yicha mavjud summaning tegishli sanaga tuzilgan sintetik
va analitik hisob registrlaridagi (8510, 8520 va 8530 schyotlar bo‘yicha kredit)
qoldiqlariga tengligi tekshiriladi.
So‘ngra har bir schyot bo‘yicha qoldiq summalar, debet va kredit oborotlar
mohiyatan tekshiriladi.
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 131

Q inlar uchun teshiklar pnevmo bolg’alar bilan 10-12sm chuqurlikdagi shpurlarni
burg’ulash bilan ochiladi.
Eng unumli usul bu qora poroxni q o ’llagan holda portlatish usulidan
foydalanishdir, bunda zarb kuchi qinga ta ’sir qiladi. Poroxning tarqalishi
protlasha uncha katta b o ’lmagan tezlik bilan boradi (400 m/s) va kameradagi
gazlar bosim i noldan blokning eng nimjon nuqtalaridan
ajralishiga olib
keladigan kattalikkacha o ’zgaradi.
M am lakatning granit karyerlarida term ik kesish usuli ko ’llanilmoqda, bunda
kondistion b o ’laklam ing chiqishi bu rg ’ulash portlatish ishlarida chiqishiga
qaraganda 1.52 m arta k o ’p b o ’ladi, bloklarning sifati oshadi, ish hajmi
kam ayadi.
B ir bosqichli qazib olishda katta ajratilgan granit bloklari karyerdan kanatlar
yordam ida yoki boshqa vositalar yordam ida yer yuzasiga chiqariladi
va u erdan
qayta ishlash joylariga yuboriladi yoki transport vositalari bilan qayta ishlash
zavodlariga yoki foydalanuvchilarga yuboriladi. Ikki bosqichli qazib olishda
m assivdan ajratilgan bloklar burg’ulash qinli usul bilan kondistion bo’laklarga
b o ’lish am alga oshirilida. M onolitlarning kengligi, uzunligi va balandligi
mavjud b o ’lgan yoriqlar tizimi y o ’nalishi bilan aniqlanadi. Asosan uzunlik 8-12,
kenglik 3-6, balandlik 2-5m ni tashkil qiladi. Bloklarning hajmi l-4m 3
oralig’ida o ’zgaradi. Mahalliy va chet el karyerlarida ko ’rilgan am aliyot
natijaasida massivdan ajratiladigan granit bloklari faqatgina 35%
ni tashkil
qiladi. Qolgan to g ’ toshlari o ’zidan butli tosh yoki mayda bloklarni tashkil
qiladi.
K o ’tarish vositalari sifatida karyerlarda turli kranlar (kabel, ko’prikli, o ’qli
va derrikranlar). domkratlar, poliplastlar, lebedkalar va qiya k o ’targichlar va
boshqalardan foydalaniladi. Boshqa foydali qazilm a karyerlaridan farqli o ’laroq
k o ’tarish vositalari sonli toshlar karyerlarida asosiy transport vositasi
hisoblanadi.
Granit konlarini qazib olish
yuqori va pastki
yuklash bilan am alga
oshiriladi. Yuqoridan yuklashda kran qazib olinadigan kon massasini bevosita
350
karyer bortiga yoki transport vositalariga yuklaydi. Kon massasini karyerdan
chiqarish uchun transheyasiz qazib olish universal konteynerlar bilan amalga
oshirilishi mumkin.
Konteynerlarga yuklash universal ekskavatorlar bilan
am alga oshirilish mumkin. Chiqish transheyasi mavjud bo’lganda kon massasini
chiqarish universal ekskavatorlaming avtosamosvallarga yuklash bilan amalga
oshirilish mumkin. Bloklaming pastki
yuklashida derrik-kranlar, avtokranlar,
o ’qli
o ’zi
yurar
pnevmoharakatdagi
kranlardan
foydalanish
mumkin.
Karyerlardan bloklar tayyor mahsulot omborlariga tashiladi va u erda ko’prik
kranlari yordamida bo ’shatiladi.
Yordamchi ishlar (pog’onalami tozalash, but togshlar va maydalangan
toshni
pastki
gorizontlarga
tashlash,
maydalangan
toshni
va
butni
konteyenerlarga yuklash va boshqalar) maxsus ekskavator-buldozerlar, kuchli
zanjirli
buldozerlar va tortgichlar, avtoyuklagichlar, lebedkalar va boshqalar
amalga oshirilish mumkin.
-mavzu.  
Tuproqning mexanik tarkibi, umumiy fizik xossalari. Tuproq strukturasi, suv xossalari, tuproqning havo xossasi va havo rejimi

|
-mavzu.
Tuproqning mexanik tarkibi, umumiy fizik xossalari. Tuproq strukturasi, suv xossalari, tuproqning havo xossasi va havo rejimi
|
bet | 3/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 42,78 Kb. | | #241202 |
Bog'liq 22216 qxmt2-mavzu.
Tuproqning mexanik tarkibi, umumiy fizik xossalari. Tuproq strukturasi, suv xossalari, tuproqning havo xossasi va havo rejimi
Mexanik elementlarning kelib chqishi, trkibi, xossalari, kassifikatsiyasi. Tuproq qattiq qism fazasining solishtirma va hajm og`irligi, tupro g`ovakligi. Tuproq strukturasi xakida tushuncha. Tuproq strukturasining turlari. Strukturasining xosil bo`lishi. Strukturaning agronomik axamiyati. Tuproqning nam sig`imi va uning turlari. Tuproqning suv utkazuvchanligi. Tuproqning suv ko`tarish kobiliyati. O`simliklar o`zlashtira oladigan tuproq namligi.
3-mavzu. Tuproqning kimyoviy va organik qismi hamda tuproq biotasining ahamiyati. Tuproq unumdorligi va uning ahamiyati. Tuproq kolloidlari va tuproqning singdirish qobiliyati.
Tuproq unumdorligi turlari: sun’iy, potentsial, effektiv, nisbiy, iqtisodiy unumdorliklar va ular tugrisida tushunchalar tuproq unumdorligini tiklash va oshirish borasidagi xozirgi zamon talablari va asosiy chora tadbirlar. Tuproqdagi singdirish xossasi, tuproqdagi kolloid zarrachalar miqdori.
4-mavzu. Tuproq genezisi, klassifikasiyasi va tuproqlarning geografik tarqalish qonuniyatlari.MDH tuproqlari. Tayga-o‘rmon zonasi va o‘rmon-dasht zonasining qora tuproqlari.
Tuproq resurslari va ulardan dexkonchilikda foydalanish. Tuproq - geografik rayonlashtirishda taksonomik birliklarining sistemasi va ularning tasnifi. Agrotuproq rayonlashtirish tartiblari, tabiiy resurslardan samarali foydalanish, unumdorlik turlari.
MDH hududida tarqalgan tuproqlar. Podzollashgan, chimli-podzollashgan tuproqlar. Chimli tuproq paydo bo`lish jarayoni. Chimli tuproqlar va ularning tarqalishi, qatlamlarning tuzilishi, tasnifi. Botqoq tuproqlar. Botqoq tuproqlarning hosil bo`lish jarayoni. Botqoqlanish turlari. O`rmon-dasht tuproqlarning genezisi, tarqalishi chegarasi va maydoni.
5-mavzu. Nam subtropik zonasining qizil va sariq tuproqlari. O‘zbekiston hududi tuproqlarining okruglar bo‘yicha geografik rayonlashtirish. O‘zbekistonning cho‘l zonasi tuproqlari. Bo‘z tuproqlar. Gidramorf tuproqlar.
Tuproqlarning okrug va viloyatlar bo`yicha tasniflash. O`zbekiston hududidagi tuproqlarni geografik rayonlashtirish. Qishloq xo`jaligida viloyatlar tuproqlaridan foydalanish. Respublikamizda tarqalgan sug`orladigan, lalmi, yaylov va pichanzorlari bo`yicha ma`lumotlarBerilganlar turlarining shajarasi. Turni boshqa turga keltirish qoidalari. Oshkor va oshkormas turga keltirish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
-mavzu.
Tuproqning mexanik tarkibi, umumiy fizik xossalari. Tuproq strukturasi, suv xossalari, tuproqning havo xossasi va havo rejimi
|
-mavzu. Tuproq eroziyasi va degradasiyasi, ularga qarshi kurash choralari. Tuproq muhofazasi

|
-mavzu. Tuproq eroziyasi va degradasiyasi, ularga qarshi kurash choralari. Tuproq muhofazasi
|
bet | 4/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 42,78 Kb. | | #241202 |
Bog'liq 22216 qxmt6-mavzu. Tuproq eroziyasi va degradasiyasi, ularga qarshi kurash choralari. Tuproq muhofazasi.
Eroziya turlari. Tuproq unumdorligiga eroziyaning tasiri. Tuproqni eroziyadan muxofazalash usullari va ulardan qishloq xo`jaligida foydalanish.
Yerdan okilona foydalanish va tuproqni muxofaza kilish tabiiy resurslarni kuriklash xamda ulardan foydalanish.
7-mavzu. SHo‘rlangan tuproqlar. Tog‘ tuproqlari. Lalmi va yaylov tuproqlar.
Tuproqni sho`rlanishi, ularni bulinishi, tasnifi Introzonal qonuniyatga asosan sho`rtoblar, sho`rxoklar va solodlarni tabiatda tarqalishi. Sho`rxoklarni tarqalishi, tuzilishi, tarkibi va xususiyati. Sho`rxok va sho`rxoklangan tuproqlar melioratsiyasi. Sugorish natijasida ikkilamchi sho`rlanish va unga qarshi qurish choralari. O`zbekistondagi sho`rlangan tuproqlar melioratsiyasi xakida.
8-mavzu. O‘zbekistonning er resurslari. Tuproq haritalarini tuzishda GAT texnologiyalaridan foydalanish.
O`zbekistonning yer resurslari va ulardan foydalanish. Tuproq iqlim va yer-suv xususiyatlari. Yerning meliorativ xolatini yaxshilash chora-tadbirlari. O`zbekistonning lalmi va yaylov tuproqlarining unumdorlik ko`rsatkichlari. Lalmi tuproqlar maydoni, tarqalishi va foydalanish yo`llari. Yaylov tuproqlari va ulardan foydalanish. Tuproq xaritalarini tuzishda geoaxborot tizimi (GAT) texnologiyalaining roli.
9-mavzu. Agrokimyo fani maqsadi, vazifalari va boshqa fanlar bilan bog‘liqligi.
Fan yuzasidan asosiy tushunchalar. O`g`itlarning dexkonchilikda tutgan urn i. Mineral o`g`itlar ishlab chikarish va ulardan olinadigan iqtisodiy samaradorlikni oshirish istikbollari. B. Palissi, Van-Gelmont, Glauber, Bussengo, Libix, Lauaze, D.I. Mendeleev, K.A. Timiryazev, D.N. Pryanishnikov kabi olimlarning fan rivojiga qo`shgan xissasi. O`zbekistonda agrokimyoning rivojlanish bosqichlari va unda o`zbek olimlarining roli.
10-mavzu. O‘simliklarning kimyoviy tarkibi va oziqlanishi O‘simliklar oziqlanishida tuproq tarkibining ahamiyati va singdirish qobiliyatlarining o‘rni.
O`simliklar tarkibidagi suv va kuruk moddalar. Kul, organogen, makro va mikroelementlar. O`simliklar tarkibidagi organiq moddalar. O`simliklar oziqlanishining tiplari va turlari. Oziq moddalarning ildiz tizimi tomonidan yutilishiga doyir nazariyalar. O`simliklarning oziqdanishiga ta’sir ko`rsatuvchi tashqi va ichki omillar. Ayrim elementlarning o`simliklar xayotida tutgan o`rni va yetishmovchilik belgilari.
|
| |
miy inqiroz va axborot inqirozi sharoitlarida kechmoqda

|
miy inqiroz va axborot inqirozi sharoitlarida kechmoqdaBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)miy inqiroz va axborot inqirozi sharoitlarida kechmoqda.
O'zbekistonda axborotlashtirish jarayonlarining rivojlanishi:
axborot texnologiyalari, aloqa va telekommunikatsiya vositalari
taraqqiyotidan ortda qolganligi;
mamlakatda telefonlashtirish yetarli darajada zich emasligi;
milliy axborot qonun hujjatlari taraqqiyotdan ortda qolganligi,
bir qator muhim qonunlar hanuz qabul qilinmaganligi, amalga
joriy etilgan qonunlar esa ko'pincha bajarilmasligi;
jamiyat a’zolari huquqiy-axborot madaniyatining pastligi;
O'zbekistonning jahon axborot hamjamiyatiga qo'shilishi masa-
lalariga davlat hokimiyati organiari, jamoat birlashmalari va om
maviy axborot vositalari tomonidan yetarli darajada e ’tibor beril-
masligi bilan farq qiladi.
O'zbekiston eng yangi axborot texnologiyalari sohasida rivoj-
langan g'arb mamlakatlaridan hatto optimistik baholashlar bo'yicha
ham 25-30 yilga ortda qolgan. Jumladan, informatika vositalarini
ishlab chiqarish hajmlari, EHM texnik-iqtisodiy ko'rsatkichlari va
axborot uzatish tizimlari bo'yicha O'zbekiston AQShdan 4-5 bara-
var ortdadir.
O'zbekistonning jahon axborot maydoniga kirishi konsepsiya-
sini shakllantirish negizida xalqaro tarmoq tushunchasi yotadi.
Xalqaro tarmoq - bu komponentlari bir nechta mamlakatda
joylashgan kompyuter tarmog'idir. Bunday tarmoqlar ilmiy tad-
qiqotlarni axborotlar bilan ta’minlash, iqtisodiy va texnologik vazi
falarni hal qilish uchun tashkil etiladi.
Jahondagi ilg'or mamlakatlarning axborot yig'ish, qayta ishlash
va uzatish yagona jahon uyali axborot tarmog'ining zamonaviy
telekommunikatsion aloqa vositalari kommutatsiya kanallariga ega
davlat aloqasi, yo'ldoshli aloqa tizimlari, yer osti aloqa tizimlari,
|
| |
-rasm. Vektor va matritsalar ustida amallar bajarish

10.10-rasm. Vektor va matritsalar ustida amallar bajarish Mathcadda vektor va matritsalarning ba`zi xususiyatlarini aniqlash va
ulardan foydalanish mumkin.
10.8-jadval. Funksiyalar Funksiya nomi
Hosil bo‘ladi
rows(A)
satrlar soni
cols(A)
ustunlar soni
length(V)
vektorning elementlar soni
last(V)
vektor elementining oxirgi indeksi
max(A)
massivning eng katta elementi
min(A)
massivning eng kichik elementi
identity(n)
nxn birlik matritsa
Re(A)
Kompleks matritsa elementining aniq
qismiga tegishli massiv
Im(A)
Kompleks matritsaning mavhum qismiga
tegishli massiv
diag(v)
Vektorni matritsa diagonalida joylashtiradi
geninv(A)
Teskari matritsa
rref(A)
A matritsani bosqichli formasi
augment(A,B)
ketma-ket joylashtiradi. A va B ning satr
elementlari teng bo‘lishi kerak.
stack(A,B)
tagma-tag joylashtiradi. A va B ning ustun
elementlari teng bo‘lishi kerak.
508
Funksiya nomi
Hosil bo‘ladi
Submatrix(A,m,n,i,j)
A-matritsaning m…n satr va i…j ustun
elementlaridan iborat.
sort(V)
V- vektor elementlarini o‘sib borish
tartibida joylashtirish.
reverse(V)
V- vektor elementlarini kamayib borish
tartibida joylashtirish.
csort(M,n)
M-matritsa n-qator elementlarini saralsh
rsort(M,n)
M-matritsa n- ustun elementlarini saralash
10.11-rasm. vektor va matritsalarning ba`zi xususiyatlarini aniqlash 10.9-jadval. Vektor va matritsalar bilan ishlash uchun funksiyalar ro`yxati Funksiya nomi
vazifasi
tr(M)
M-kvadrat matritsa diagonal elementlari
yig‘indisi
mean(T)
T-massiv elementlari o‘rta arifmetigi.
rank(A)
A matritsaning rangi
norm1(M)
M matritsaning L
1
normasi
norm2(M)
M matritsaning L
2
normasi
norme(M)
M matritsaning Evklid normasi
normi(M)
M matritsaning teng o‘lchovli normasi
cond1(M)
M matritsa shartli soni L
1
normaga asosli
cond2(M)
M matritsa shartli soni L
2
normaga asosli
conde(M)
M matritsa shartli soni Evklid normaga asosli
509
Funksiya nomi
vazifasi
cond(iM)
M matritsa shartli soni teng o‘lchovli normaga
asosli
Vektor va matritsalarda o`zgaruvchi va funksiyalardan ham foydalanish
mumkin.
Lazеrli - Информатика

Lazеrli plottеrlar (Lazer Plotter) oraliq tashuvchi sifatida yarim o`tkazgich
qatlami bilan qoplangan aylanadigan barabanni ishlatadi. Lazеrli nur bilan
zaryadlangan yarim o`tkazgich sohalarni o`ziga tortadi, kеyin uni baraban ostidan
o`tayotgan qog`ozga ko`chiradi. Bundan kеyin tonеr tushirilgan qog`oz qizdirgich
orqali o`tadi, issiqlik ta`siri ostida tonnеr qizib yaхlitlanadi va qog`ozda qotiriladi
76
(tipik elеktrografik tехnologiya). Lazеrli plottеrlarning afzalligi yaqqoldir: oddiy
qog`ozni ishlatishi, tasvirning yuqori sifati (o`tkazish qobiliyati 800 dpi gacha) va
tеzkorliligi (50 mm/s gacha), shovqinsiz ishlashi va to`liq avtomatlashtirilganligi.
Lеkin ular qimmatdir.
2.34 - rasm. Plottеrlar Skanеr - matnli yoki tasvirli ma`lumotlarni qog`ozli hujjatdan bеvosita
SHKga kiritish qurilmasidir. U yordamida SHKning хotirasiga (qayta ishlash
uchun) matnlar, sхеmalar, rasmlar, grafiklar, fotografiklar va boshqa grafikli
aхborotni kiritish mumkin. Skanеr nusхa ko`chirish apparatiga o`хshab qog`ozli
hujjatning tasvir nusхasini qog`ozda emas, balki elеktron ko`rinishda yaratadi
ya`ni tasvirning elеktron nusхasi yaratiladi.
Skanеrlar hujjatlarni qayta ishlovchi elеktron tizimning muhim bo`g`ini va
istalgan "elеktron stol"ning kеrakli elеmеntidir. O`z faoliyatining natijalarini
fayllarga yozib va ma`lumotni qog`ozli hujjatlardan SHKga obrazlarni avtomatik
anglash tizimi orqali skanеr yordamida kiritib, qog`ozsiz ish yuritish tizimini
yaratishga amaliy qadam qo`yish mumkin.
Skanеrlar juda хilma-хildir va ularni bir qator bеlgilari bo`yicha tasniflash
mumkin. Skanеrlar oq-qora va rangli bo`ladi.
Oq-qora skanеrlar shtriхli va nimrangli tasvirlarni o`qishi mumkin. Shtriхli
tasvirlar nimranglarni, yoki boshqacha aytganda, qo`l rang darajalarini uzatmaydi.
Nimrangli tasvirlar qo`l rangning 16, 64 yoki 256 darajalarini anglash va uzatish
imkonini bеradi.
Rangli skanеrlar
oq-qora va rangli asl nusxalar (originallar) bilan ishlaydi.
Birinchi holatda ular ham shtriхli, ham nimrangli tasvirlarni o`qish uchun
ishlatilishi mumkin.
Rangli skanеrlarda rangli RGB (Red-Green-Blue) moduli ishlatiladi.
Skanеrlanadigan tasvir aylanadigan RGB yorug`lik filtri yoki kеtma-kеt
77
yondiriladigan uchta rangli chiroqlar orqali yoritiladi. Har bir asosiy rangga mos
signal alohida qayta ishlanadi. Uzatiladigan ranglar soni 256 tadan 65536 tagacha
Mustahkamlash uchun savollar

504
10.
Integrallarni analitik hisoblab bo`ladimi ?
10.4.
O`zgaruvchi va funksiyalar, vektor, matritsa
Muhim so`zlar:
local, global o`zgaruvchi, qiymat o`zlashtirish, funksiya,
vektor, matritsa.
Bilib olasiz:
local va global o`zgaruvchilarni e`lon qilish, aniq
qiymatlarni o`zgaruvchiga o`zlashtirish, funksiya e`lon qilish, funksiya
qiymatlarini hisoblash, integral va boshqalarni analitik hisoblash.
Mathcadda 2 xil o`zgaruvchi bo`lib, lokal va global geb aytiladi. Lokal bu
[:=] belgisi bilan yoziladi va qiymatni o`zida saqlab kerak bo`lganda qaytaradi.
Lokal o`zgaruvchi faqat el`on qilinib qiymat berilgandan so`ng , undan mathcad
qoidasi boyicha foydalanish mumkin. Global o`zgaruvchi [≡] belgisi bilan beriladi.
Global o`zgaruvchilarga Mathcadning ixtiyoriy joyidan murojaat qilish mumkin.
Lokal o`zgaruvchini e`lon qilish uchun, avval ozgaruvchining nomi yoziladi.
O`zgaruvchining nomi sifatida Mathcadning funksiyalaridan tashqari, son bilan
boshlanmaydigan nomlarni olish mumkin. Masalan, a, aa, a1, assa, ball.
O`zlashtirish tengligini qo`yish uchun [shift]+[;] tugmachalar majmuasidan
foydalaniladi. Yoki [Math]->[Evaluation] asboblar panelidan foydalaniladi. So`ng
esa uning qiymati kiritiladi. Global o`zgaruvchi ham xuddi lokal kabi aniqlanadi,
faqat global o`zgaruvchini yozish uchun [Shift]+[`] tugmachalar majmuasi
bosiladi.
- rasm. Siyohli printеrlar

65
sеkundiga 500 tagacha bеlgini bosish tеzligini ta`minlaydi va bunda bosish sifati
o`ta yuqori bo`ladi.
Purkagichli printеrlar yozuvchi kallakda katta miqdordagi soplolarni ishlatib,
rangli bosishni
ham bajaradi, lеkin bunda o`tkazish qobiliyati oq-qoraga nisbatan
taxminan ikki marta kamayadi (lеkin Epson firmasi o`tkazish qobiliyati 400 dpi
bo`lgan, rangli bosish tеzligi sеkundiga A4 o`lchamli 4 bеtni
tashkil etgan noyob
rangli purkagichli Stylus 600 printеrini yaratgan). Rangli tasvirni yaratish uchun
odatda, poligrafiyada qabul qilingan SMYK rangli sxеma ishlatilib, u o`z
ichiga
to`rtta bazaviy (asosiy) rangni oladi: Syan - havo rang, Megenta - to`q qizil rang,
Yellow - sariq rang, Key - yеtakchi (qora rang). Murakkab ranglar bazaviy
ranglarni aralashtirib hosil qilinadi. Bosish sifati juda ajoyibdir - to`liq
rangli
plakat dеyarli bosmaxonanikidan farq qilmaydi.
Purkagichli printеrlarning asosiy afzalliklari:
yuqori bosish sifati, katta miqdorli soploli printеrlar uchun bosish
sifati lazеrli printеr bilan taqqoslasa bo`ladi;
xomaki bosish rеjimida yuqori tеzlik;
oddiy, albatta, yaxshi zichlikdagi qog`ozni
ishlatish, siyoh yoyilib
kеtmasligi uchun;
shovqinsiz ishlashi.
Purkagichli printеrlarning asosiy kamchiliklari:
soplo ichida siyohning qurib qolish xavfi, bu ba`zida
bosuvchi
kallakni almashtirish zarurligiga olib kеladi;
sarflanadigan matеriallarning nisbatan yuqori narxdaligi, xususan,
siyoh
uchun balonchaning, ayniqsa, agar u bosuvchi kallak bilan
birlashtirilgan va birgalikda almashtirilsa (bunday tuzilish kеng
tarqalgan).
Lazеrli printеrlar bosmaхona sifat darajasiga
yaqin sifatli yozuvni
ta`minlaydi. U ishlash nuqtai nazaridan nusхa ko`chiruvchi ksеroksga yaqin, bunda
faqat bosuvchi baraban kompyutеr komandasi yordamida elеktrlanadi. Bo`yoq
donachalari zarblanib barabanga yopishadi va tasvir hosil bo`ladi. Tеzligi bir bеt
66
matn uchun 3 sеkunddan 15 sеkundgacha. Rasm uchun ko`proq, katta rasmlar
uchun 3 minutgacha vaqt talab qiladi. Hozirgi kunda minutiga 15-40 bеtgacha
chop etadigan purkagichli printеrlar bor.
ko'chma va statsionar obyektlarga ega radioaloqa hamda hujjat­

|
ko'chma va statsionar obyektlarga ega radioaloqa hamda hujjatBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)ko'chma va statsionar obyektlarga ega radioaloqa hamda hujjat
lar almashish tizimlaridan foydalanadi. Bugungi kunda barpo eti-
layotgan va muvaffaqiyatli ish olib borayotgan jahon tijorat va
bank tarmoqlarida global yo'ldoshli tizimlar, EHM tarmoqlari, xalqaro
www.ziyouz.com kutubxonasi
aloqa tizimlari va teleradioaloqa tarmoqlaridan keng foydalanil-
moqda.
Internet muhim xalqaro kompyuter tarmog'i hisoblanadi. Inter
net jahon kompyuter tarmog'i davrimizning buyuk yutuqlaridan
biridir. Bugungi kunda Internet, uning ilovalari va texnologiyalari
ko'pgina mamlakatlarning iqtisodiyoti mudofaa qobiliyatiga ta’sir
ko'rsatmoqda, ularning rivojlanishining muhim omili bo'lib xizmat
qilmoqda, tijorat va savdo-sotiqning o'sishiga yordam bermoqda.
Internet global tarmog'i jahonning 200 dan ortiq mamlakatini
birlashtirgan. Mazkur tarmoq faqat milliy miqyosdagi (AQSH va
Kanada) infratuzilmalar bilan emas, Yevropaning shunday konti-
nental infratuzilmalari bilan ham ta’minlanadi.
Internet bir necha pog'onada faoliyat ko'rsatadi. Quyi pog'ona
alohida tarmoq xizmatlari ko'rsatuvchilar bilan bog'liq va:
transport muhitini;
dasturiy-apparat vositalarini;
tarmoqning samarali ishlashini ta’minlaydigan personalni;
tarmoqni o'z navbatida Internetning qolgan tarmoqlari bilan
bog'laydigan boshqa (milliy yoki transmilliy) tarmoqlar bilan
bog'lovchi kanal sig'imlarini o'z ichiga oladi.
Internetning tarixi 10 yil muqaddam boshlangan, O'zbekiston
segmenti bugungi kunda jadal rivojlanish bosqichini boshdan
kechirmoqda.
Internet tarmog'iga o'z axborotlarini AQSHning quyidagi ilmiy
|
| |
Bizning fikrimizcha, kompyuter dasturi, asosan, shu bilan

|
Bizning fikrimizcha, kompyuter dasturi, asosan, shu bilan Pdf ko'rish
|
bet | 205/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)Bizning fikrimizcha, kompyuter dasturi, asosan, shu bilan
farqlanadiki, undan bemalol nusxa ko'chirish mumkin bo'lib, bun-
da u o'zining xususiyatlarini zarracha ham yo'qotmaydi. Virtual
makonlar birinchi qarashda katta, ulkan bo'lgan ma’lumotlarni
nihoyatda kichik bir joyda joylashtirishga imkon beradi. So'nggi
ikki yil ichida jamiyatimiz huquqiy hayotida fan, adabiyot va san’at
asarlarini yaratish sohasida katta o'zgarishlar yuz berdi. O'zbekiston
Respublikasining «Avtorlik huquqlari va ularga turdosh huquqlarni
www.ziyouz.com kutubxonasi
himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonuni qabul qilinishi bilan avtorlik
(mualliflik) huquqini himoya qilishning o'ziga xos jahon mezoni
hisoblangan adabiy va badiiy asarlarni himoyalash to'g'risidagi
Bern konvensiyasi talablariga to'liq javob beruvchi, avtorlarning
huquqlarini muhofaza qilishning eng yuqori darajasini ko'zda
tutuvchi me’yorlar tizim sifatida shakllanishi tugallandi. Informatika-
da avtorlik huquqiga tegishli masalalar, EHM dasturi va ma’lumotlar
bazasiga huquqlarni berish masalalari ham bizning qonunchi-
ligimizda avtorlik huquqlari obyektining o'ziga xos xususiyatga ega
bo'lganligi sababli, alohida ko'rib chiqildi. Bu sohadagi avtorlik
huquqi to'g'risida gapirish uchun dastlab ishlatiladigan tushuncha-
larni belgilab olishimiz kerak.
Shu munosabat bilan O'zbekiston Respublikasining «Avtorlik
huquqi va ularga turdosh huquqlarni himoya qilish to'g‘risida»gi
Qonuni quyidagi tushunchalarni belgilab beradi:
— EHM uchun dastur muayyan natijalarni olish maqsadida
elektron-hisoblash mashinalari va boshqa kompyuter qurilmalari-
|
| |
ning ishlashi uchun mo'ljallangan ma’lumotlar va komandalar

|
ning ishlashi uchun mo'ljallangan ma’lumotlar va komandalar Pdf ko'rish
|
bet | 206/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)ning ishlashi uchun mo'ljallangan ma’lumotlar va komandalar
majmui. EHM dasturi deganda, shuningdek, dasturni ishlab chi-
qish vaqtida olingan tayyorlov materiallari va uning tomonidan
vujudga keltiriladigan audiovizual aks ettirishlar ham tushuniladi;
— ma’lumotlar bazalari — EHM yordamida topilishi mumkin
bo'lgan va ishlov berilgan ma’lumotlarning tizimlashtirilgan (tartib
ga solingan) majmui (masalan: maqolalar, hisob-kitoblar to'plami)ni
taqdim etish va tashkil etishning obyektiv shakli;
— EHM uchun dastur yoki ma’lumotlar bazalari adaptatsiyasi
(moslashtirish)— faqat EHM uchun dastur yoki ma’lumotlar baza
lari ishlashini ta’minlash maqsadida foydalanuvchining aniq texnik
vositalari yoki foydalanuvchining muayyan dasturlari boshqaruvida
amalga oshiriladigan o'zgartirishlarning kiritilishi;
— EHM uchun yaratilgan dastur yoki ma’lumotlar bazalari mod-
ifikatsiyasi (qayta ishlash) — ularning adaptatsiya bo'lmagan har
qanday o'zgarishlari;
— EHM uchun yaratilgan dastumi dekompilyatsiyalash — EHM
uchun mo'ljallangan dasturning tuzilmasi va kodlanishini o'rganish
maqsadida obyekt kodini dastlabki kodga o'zgartirishni o'z ichiga
oladigan texnik usul;
— EHM uchun yaratilgan dastur yoki ma’lumotlar bazalarini
www.ziyouz.com kutubxonasi
chiqarish — har qanday moddiy shakldagi dasturiy mahsulotni bir
yoki undan ortiq nusxalarini tayyoriash ;
— EHM uchun yaratilgan dastur yoki ma’lumotlar bazalarini
tarqatish — har qanday moddiy shaklda chiqarilgan EHM uchun
dastur yoki ma’lumotlar bazalaridan foydalanishga ruxsat berilishi,
shu jumladan, tarmoq va boshqa usullar, sotish, prokatga berish,
|
| |