Qoplamalarning vazifasi va qo‘llanish sohalari

|
Qoplamalarning vazifasi va qo‘llanish sohalari
|
bet | 2/4 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 19,4 Kb. | | #262524 |
Bog'liq Asbobsozlikda qoplamalar tayorlash texnalogiyasiQoplamalarning vazifasi va qo‘llanish sohalari
Himoya qoplamalarini qoplash texnologiyasining paydo bo‘lishi va rivojlanishining asosiy sababi turli mexanizmlar va mashinalarning detallari va tugunlarining chidamliligini oshirishga urinish bo‘ldi. Qoplamalar tizimini optimallashtirish ham qoplamalarni qoplash harorati, ham ishchi haroratni, taglik va qoplama materiallarining moslashuvchanligini, qoplama materialining mumkinligi va narxini, shuningdek, uni qayta tiklash, ta’mirlash va kerakli texnik xizmat ko‘rsatish imkoniyatini hisobga olish bilan qoplama tarkibini, uning tuzilmasini, g‘ovakligini va yopishqoqligini mos tanlashni nazarda tutadi. Qalinligi ishlatish vaqtida sezilarli kamayib ketadigan yetarli bo‘lmagan mustahkam qoplamadan foydalanish detalning to‘liq ko‘ndalang kesimigacha samarali maydonini kamayishi tufayli butun detalning mustahkamligini kamayishiga olib kelishi mumkin. Komponentlarning taglikdan qoplamaga va aksincha o‘zaro diffuziyalanishi elementlardan birida qotishmalarning kamayib ketishiga yoki boyitilishiga olib kelishi mumkin. Issiqlik ta’siri taglikning 93 mikrotuzilmasini o‘zgartirishi va qoplamada qoldiq kuchanishlar paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Yuqorida aytilganlarning barchasini hisobga olganda, tizimni optimal tanlash uning barqarorligini, ya’ni istalgan ta’sirdan keyin mustahkamlik (turli jihatlari bo‘yicha), egiluvchanlik, zarbali yopishqoqlik kabi xususiyatlarning saqlanishini ta’minlashi kerak. Mexanik xususiyatlarga tez issiqlik aylanishi sharoitlarida ishlash eng kuchli ta’sir qiladi, eng muhim parametr esa harorat va materialga ta’sir qilish vaqti hisoblanadi, atrof-muhit bilan o‘zaro ta’sirlashish esa kimyoviy ta’sirning xarakteri va intensivligini aniqlaydi. Qoplamani taglikga yopishtirishning mexanik usullari ko‘pincha kerakli yopishish sifatini ta’minlamaydi. Diffuzion yopishtirish usullari odatda ancha yaxshi natijalarni beradi. Muvaffaqiyatli diffuzion qoplamalarga yaxshi misol qora va rangli metallarning aluminiylashtirish hisoblanadi.
Qoplamalarning tasniflanishi va ularni olish usullari
Hozirgi vaqtda turli xil qoplamalar va ularni olish usullari mavjud. Ko‘plab nashrlarda noorganik qoplamalarni turli xil mezonlar bo‘yicha turli tasniflash sxemalarini taklif qilinadi. Qoplamalarni quyidagi asosiy prinsiplar bo‘yicha tasniflash mumkin: 1. Vazifasi bo‘yicha (korroziyaga qarshi yoki himoyaviy, issiqlikka bardoshlilik, to‘zishga barqarorlik, ishqalanishga qarshi, yorug‘likni qaytaruvchi, dekorativ va boshqalar); 2. Fizik yoki kimyoviy xossalari bo‘yicha (metall, nometall, o‘tga chidamli, kimyoviy chidamli, nur qaytaruvchi va boshqalar); 3. Elementlarning xarakteri bo‘yicha (xromli, xrom-aluminiyli, xromkremniyli va boshqalar); 4. Sirt qatlamda hosil bo‘ladigan fazalarning xarakteri bo‘yicha (alyuminidli, silitsidli, boridli, karbidli va boshqalar). Vazifasi bo‘yicha tasniflangan eng muhim qoplamalarni ko‘rib chiqing. Himoya qoplamalari - asosiy vazifasi ularning turli xil himoya 94 funksiyalariga bog‘liq. Korroziyaga chidamli, issiqlikka bardoshli va to‘zishga barqaror qoplamalar keng qo‘llaniladi. Issiqlikdan himoyalaydigan, elektr izolyatsion va qaytaruvchi qoplamalar ham keng qo‘llaniladi. Konstruksion qoplamalar va yupqa qatlamlar - mahsulotlarda konstruktiv elementlar rolini o‘ynaydi. Ular, shuningdek, asbobsozlikda mahsulotlarni ishlab chiqarishda, radioelektron qurilmalar, integral sxemalar, turboreaktiv dvigatellarda - turbinada va kompressorda ishlab ketadigan qurilmalar ko‘rinishida va boshqalarda keng qo‘llaniladi. Texnologik qoplamalar - mahsulotlarni ishlab chiqarishda texnologik jarayonlarni osonlashtirish uchun mo‘ljallangan. Masalan, murakkab konstruksiyalarni kavsharlashda kavsharlarni qoplash; yuqori haroratli deformatsiya jarayonida yarim tayyor mahsulotlarni ishlab chiqarish; turli jinsli materiallarni payvandlash va boshqalarda qo‘llaniladi. Dekorativ qoplamalar maishiy buyumlar, zargarlik buyumlarini ishlab chiqarishda, sanoat inshootlari va qurilmalarining estetikasini yaxshilashda, tibbiy texnikada protezlashda va boshqalarda juda keng qo‘llaniladi. Qayta tiklovchi qoplamalar - mahsulotlarning to‘zigan yuzalarini, masalan masalan, kemasozlikda eshish vallari; ichki yonuv dvigatellarining tirsakli vallari bo‘yinlari; turbinali dvigatellardagi parraklari; turli xil kesish va presslash asboblarini qayta tiklashda katta iqtisodiy samara beradi,. Optik qoplamalar - asosan sirt geometriyasi tufayli massiv materiallarga nisbatan qaytarish qobiliyatini kamaytiradi. Profilni o‘lchash shuni ko‘rsatadiki, ba’zi qoplamalarning sirti balandligi 8 dan 15 mkmgacha o‘zgaradigan dag‘alliklar (notekisliklar) to‘plami hisoblanadi. Alohida makronotekisliklarda balandligi 0,1 dan 2 mkmgacha o‘zgaradigan mikrodag‘alliklar hosil bo‘ladi. Shunday qilib, notekisliklar balandligi tushayotgan nurlanishning to‘lqin uzunligi bilan tenglashadi. Bunday sirtdan yorug‘likning qaytishi Frenkeli qonuniga muvofiq bo‘lib o‘tadi.
|
| |