II B O B . B IZ N E SN I T A D Q IQ E T ISH N I

b) bozor va uning segmentlari xarakteristikasini aniqlash;
v) bozordagi o‘zgarishlar tendensiyasini tahlil qilish;
g) sotish hajmini istiqbollash;
d) m avjud va mumkin bo‘lgan iste’m olchilar to ‘g ‘risida
axborot
olish;
e) iste’molchilar talabini o ‘rganish;
j) raqobatchilar to ‘g ‘risida axborot olish.
2. Mahsulotni tadqiq qilish:
a) yangi mahsulot to ‘g ‘risidagi goyalam i to‘plash;
b) m ahsulot haqida test o ‘tkazish;
v) har xil qadoqlash turlarini sinab ko‘rish va tadqiq qilish.
3. Bahoni tadqiq qilish:
a) m ahsulot bahosi bilan unga b o ig an talab o ‘rtasidagi o ‘zaro
bogMiqlikni tadqiq qilish;
b) mahsulot hayotiylik davrining turli bosqichlari uchun baho
siyosatini istiqbollash.
4. M ahsulot harakatini tadqiq qilish:
a) reklama faoliyati samaradorligini tadqiq qilish;
b) turli ommaviy axborot vositalari samaradorligini tadqiq qilish;
v) reklamaning turli variantlarini sinab kurish;
g) m ahsulot harakati turli usullari va vositalarini kompleks
solishtirma tahlil qilish.
5. M ahsulotni xaridorlarga yetkazish:
a) om borlar joylashishini tadqiq qilish;
b) chakana savdo nuqtalari joylashishini tadqiq qilish;
v) servis xizmati joylashishini tadqiq qilish.
M arketing tadqiqotlari utkazishda chet el firma va kompaniyalari
katta m a b la g ia r sarflaydi. Masalan, AQSHda yillik sotish hajmi 25
mln dollar b o ig a n kompaniyalar o ‘z marketing budjetlarining 3,5
foizga yaqinini marketing tadqiqotlariga sarflaydi. Iste’mol tovarlari
ishlab chiqaruvchi korxonalar ishlab chiqarish
vositalari yetkazib
beruvchi
korxonalarga
nisbatan
bu
sohaga
ko‘proq
mablag1
sarflaydilar. Bozomi tadqiq qilish - marketing tadqiqotlarining m a’lum
bir qismi, xolos. Faqatgina shartli ravishdagina ulami marketing
tadqiqotlarining asosi deb qabul qilish mumkin. Bozomi tadqiq qilish
jarayonida quyidagilar aniqlanadi: bozorga kiritilayotgan yoki unda
24
mavjud bo ‘lgan m ahsulotning mumkin bo‘lgan sotish miqdori;
tovarning iste’mol xususiyatidagi va boshqa
- xarakteristikalarining o‘zgarishi tendensiyasi;
- yoshi, jinsi, hududiy, ijtimoiy, oilasidagi kishilar soni, o ‘zini
tutishi, daromadi darajasi bo‘yicha iste’molchilar
guruhini aniqlash;
assortimentni rejalashtirishda, sotish va reklamani tashkil qilishda
xaridorlaming istagini aniqlash;
- mahsulotning sotilishi miqdori, uning umumbozor sigMmidagi
ulushi (hududlar va segmentlar bo ‘yicha ham);
- firmaning raqobatdoshligini va uning bozordagi o ‘rni.
Ko‘rinib turibdiki, bozor to ‘g ‘risidagi m a’lumotlar miqdori katta
va turli xarakterga ega. Shuning uchun bozomi tadqiq qilishda turli
bilim sohalarining mutaxassislari qatnashadilar va
bu tadqiqotlar ancha
qimmatga tushadi, lekin firmalar bozomi iloji boricha tezroq
o ‘zlashtirish
m aqsadida
xarajatlardan
qochmaydilar,
chunki
raqobatchilar bozorda yangi raqobatchi paydo bo‘lishini oldini olish
uchun qarshi choralar ko‘radilar. Tadqiqotlar jarayoni, ayniqsa, uning
natijalari olinganidan keyin va firma ulami marketing konsepsiyasini
asoslash uchun qabul qilingandan so ‘ng tovam i sinovli sotishni tashkil
qilish boshlanadi. Bu jarayonning asosiy vazifasi,
firmaning bozordagi
samarali o ‘mini aniqlovchi o‘ziga xos omillami o ‘rganishdir. Bozomi
marketing nuqtayi nazaridan o'rganish o ‘z oldiga kompaniyalar, firma
(korxona) tovarlarini samarali sotish imkonini, uning kengayish uchun
yangi segmentlar, sifatini yaxshilash,
zaxiralar va yangi tovarlar
yaratishni, iste’molchilar talabini qondirish va yuqori foyda olishni
maqsad qilib qo‘yadi. Bu maqsadni amalga oshirish uchun chuqur
marketing tadqiqotlari amalga oshiriladi. Bozomi marketing nuqtayi
nazaridan tadqiq qilishning vazifasi, ishlab chiqarish va unda
chiqadigan tovarlam ing bozor va iste’molchining yuqori talablariga
moslashtirishdan iborat.