nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Elektron xabar - D. X. Suyunov

|
D. X. Suyunov
|
bet | 144/151 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 2,86 Mb. | | #248346 |
Bog'liq boburElektron xabar - jo'natuvchi tomonidan oluvchining elektron pochta manziliga yuborilgan yoki adresatning axborot tizimi (ma'lumotlar bazasi)dan olingan, uni qayta ishlash, olish va qabul qilish uchun mumkin bo'lgan axborot tizimlari va tarmoqlaridagi matnli axborot yozuvlarini taqdim etish shakli.
Elektron tijorat sohasidagi elektron hujjat (keyingi o’rinlarda elektron hujjat deb ataladi) – axborot tizimlaridagi har qanday identifikatsiyalanadigan matnli yoki boshqa hujjatlashtirilgan axborotni yozish, ishlatish va qayta ishlashni elektron shaklda taqdim etishning qabul qilingan yoki standart bilan belgilangan foydalanish qulay bo'lgan shakli (formati).
Elektron tijorat ishtirokchisi - elektron tijoratda tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) sotuvchi yoki ularning xaridori bo'lgan yuridik yoki jismoniy shaxs.
Elektron tijorat - axborot tizimlaridan foydalangan holda tuziladigan shartnomaga muvofiq amalga oshiriladigan tovarlar (ishlar, xizmatlar) oldi-sotdisi.
Elektron savdo maydonchasi - tashkiliy, axborot va texnik qarorlarning dasturiy-apparat majmui, shu jumladan tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni) sotish uchun axborot tizimi orqali sotuvchi va xaridorning (buyurtmachining) o'zaro hamkorligini ta'minlaydigan internet-do'kon.
Elektron xabar - axborotni jo'natuvchini identifikatsiyalash imkonini beruvchi elektron shaklda qayd etilgan axborot.
Elektron vosita - elektron shaklda axborotni qayta ishlash, saqlash va uni ayirboshlashga mo'ljallangan kompyuter va (yoki) boshqa texnik asbob, shuningdek telekommunikatsiyalar tarmog'i.
Elektron tijorat sohasidagi biznes-operator (keyingi o’rinlarda biznes-operator deb ataladi) – elektron bitimlarni amalga oshirishda bilvosita ishtirok etadigan, ko'maklashadigan, shuningdek, elektron tijoratda elektron operatsiyalarni amalga oshirish bilan bog'liq bo'lgan xizmatlarni ko'rsatuvchi va ko'rsatilayotgan xizmatlar uchun mas'ul bo'lgan yuridik shaxs.
|
| |
Апробация результатов исследования

29
исследования собраны в 18 точках бассейна рек Сурхандарьи в течение 2019-
2023 годов. Для отбора проб использовались различные типы рыболовных
сетей с размером ячеи 4-6, 24-100 мм, длиной 2-3 и 15-30 метров. За одну
выборку с одной точки промысла отлавливали максимум 10-15 экземпляров
одного вида. Для молекулярных исследований правый грудной плавник рыбы
разрезали в стерильных условиях и помещали в 96-99%-ной этиловый спирт.
Остальные образцы предварительно фиксировали в 4-10% растворе
формалина для морфологического исследования. Через 2-7 дней его помещали
в 70%-ной этиловый спирт для постоянного хранения.
При определении видов рыб Л.С. Берг (1949), Ф.А. Турдаков (1963), М.
Коттелат (2012), А.М. Прокофьева (2017), И. Мирабдуллаева и др. (2020), Б.
Шералиева и З. Пэна (2021) использована информация, приведенная в
литературе Таксономический статус вида дан на основании «Каталога рыб
Эшмейера».
Ген штрих-кода COI мтДНК использовался для штрих-кодирования ДНК,
тогда как Ivanova et al. (2007) рекомендовали FishF2_t1 5`-TGT AAA ACG
ACG GCC AGT CGA CTA ATC ATA AAG ATA TCG GCA C-3` и FishR2_t1
5`-CAG GAA ACA GCT ATG ACA CTT CAG GGT GAC CGA AGA ATC AGA
A-3`` использовались праймеры. Молекулярный анализ выполнен на основе
программ BLAST, BOLD Systems, Mega7, SeaView, MrBayes 3.2, FigTree 1.4.2.
Расчет морфометрических показателей рыб проводился по методикам
Kottelat & Freyhof (2007), Fricke (1984), Kottelat (1984). Взаимосвязь между
длиной и весом рассчитывалась на основе методологии Froese (2006), Sparre &
Venema (1998). Статистические данные по коэффициентам вариации и
корреляции предложены по методам Г.Ф. Лакини (1990), Н.А. Плухинского
(1970), Г. В. Чудновской (1998).
Третья глава диссертации под названием «Таксономический обзор
ихтиофауны бассейна рек Сурхандарьи» состоит из трех разделов, в которых
представлены результаты исследований видового состава и таксономического
анализа ихтиофауны бассейнов рек Сурхандарьи.
В первой части главы представлены сведения о современном видовом
составе, таксономическом анализе и распространении этих видов в бассейне
рек Сурхандарьи. По результатам исследований в бассейнах рек Сурхандарьи
отмечено 37 видов рыб, относящихся к 7 отрядам, 15 семействам, 34 родам.
Ниже на основе современной систематики и таксономической
номенклатуры представлен перечень видов рыб, зафиксированных в водоёмах
бассейна реки Сурхандарьи
тип
Sun’iy intellekt tizimlarining rivojlanish tarixi. Asosiy tushuncha va atamalar

|
Sun’iy intellekt tizimlarining rivojlanish tarixi. Asosiy tushuncha va atamalar
|
bet | 1/10 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 0,73 Mb. | | #112862 |
Bog'liq Sun’iy intellekt tizimlarining rivojlanish tarixi. Asosiy tushun
1-amaliy mashg’ulot . Sun’iy intellekt tizimlarining rivojlanish tarixi. Asosiy tushuncha va atamalar.
Suniy intellektni yaratish to‘g‘risidagi nazariy izlanishlar XIII asrda yashagan ispan faylasufi, matematiki va shoir bo‘lgan Raymond Lulliy har xil masalalarni yechadigan mexanik mashina yaratishga xarakat qilgan.
XVIII asrda yashagan Leybnits va Dekart bir - biridan alohida universal til taklif etishgan. Lekin, asosan sun’iy intellekt ilmining yo‘nalishi sifatida rasmiy kelib chiqishi XX asrning 40 yillariga to‘g‘ri keladi, ya’ni EHM yaratila boshlagandan so‘ng. Shu paytda Norbert Viner kibernetika faniga asos soladi. 1969 yilda Vashingtonning Dartsmut kolledjida sun’iy intellekt bo‘yicha 1- Xalqaro birlashgan konferentsiya bo‘lib o‘tadi va “sun’iy intellekt” termini
qonunlashtiriladi.
Sun’iy intellektning asosiy yo‘nalishlari:
- Neyrokibernetika;
- “Qora yashik (quti)” kibernetikasi.
Neyrokibernetikaning asosi inson miyasi, ya’ni miyaga o‘xshab fikrlash qobiliyatiga ega bo‘ladi, chunki inson miyasi neyronlardan tashkil topgan. Demak, fikrlay oladigan qurilma neyrokibernetika asosi hisoblanib, dasturiy va uskunaviy vositalardan iborat bo‘ladi. Neyronlarni birlashmasi esa neyron tarmoqlari deb ataladi. Bunday neyron tarmoqlarni 1956 - 1965 yillarda Frenk Rozenblat va Mak-Kallakom yaratishadi, ya’ni inson ko‘zini miya orqali bog‘lanish modelini ishlab chiqishadi (alfavitdagi harflarni ko‘rib o‘qiy oladigan modeli edi). Kibernetikaning “qora yashik” uchun esa qurilmaning fikrlash uskunasi qanday bo‘lishidan tashqari, har hil savollarga odam miyasiga o‘xshab javob bera oladigan edi.
1956 - 1963 yillarda insonning fikrlashiga o‘xshagan modellar, algoritmlar va dasturiy vositalar yaratilishi faollashgan.
1970 yillarda AQShda bilimga va ekspert tizimga asoslangan tijorat uchun mo‘ljallangan boshqarish tizimi yaratila boshlandi.
1965 - 1980 yillar ichida Pospelov D.A. boshchiligida yangi yo‘nalish - sitatsion boshqarish termini va tizimi yaratildi.
1988 yilda sun’iy intellekt assotsiatsiyasi tashkil etildi. Sun’iy intellekt asosan bu informatikaning bir yo‘nalishi hisoblanadi va uskunaviy - texnikaviy tizim vositalari asosida insonga o‘xshab fikrlaydigan va har xil masalalarni yechishga mo‘ljallangan bo‘ladi. Intellektual informatsion tizimlarda bilim - bu ob'yektning amaliy faoliyati va professional tajriba asosida olingan qonuniyati hisoblanib, mutaxassislarni ushbu yo‘nalish sohasida masalalarni yechaolishligi, ya’ni strukturalangan ma’lumotlar yig‘indisi hisoblanadi va mantiqiy javob beraoladigan ma’lumotlardir. Bilimlar deklorativ va protsedurali (bajarishni aniqlaydigan) turlarga bo‘linadi.
|
| |
Связь диссертационного исследования с научно-исследовательской

|
Связь диссертационного исследования с научно-исследовательскойBog'liq 75942b50-2005-41b2-9033-b0030cae0457Связь диссертационного исследования с научно-исследовательской
работой высшего учебного заведения, в котором выполнена диссертация.
Диссертационное исследование выполнено в рамках фундаментального
проекта (2020-2024 годы) плана научно-исследовательских работ кафедры
зоологии
Термезского
государственного
университета
по
теме
«Исследование, выявление и борьба с вредителями биологического
разнообразия Термезского государственного университета». Животный мир
Сурхандарьинской области».
Цель исследований:
определить видовой состав и распространение рыб,
обитающих в водосборах Сурхандарьи, их экологическую характеристику, а
также сформулировать меры по сохранению представителей, нуждающихся в
охране.
Задачи исследования:
Определение видового состава ихтиофауны, распространенной в
бассейне реки Сурхандарьи;
Фаунистический анализ рыб, распространенных в бассейне реки
Сурхандарьи;
Определение ареалов распространения местных и эндемичных видов
рыб;
Формирование геоинформационных данных о рыбах, распространенных
в бассейне рек Сурхандарьи;
Заключается в разработке мер по защите видов рыб, распространенных в
бассейне рек Сурхандарьи, от воздействия антропогенных факторов.
Объектом исследования
были все виды рыб, пойманных в бассейне
Сурхандарьи, относящихся к инфраклассу
Teleostei.
Предмет исследования
являются видовой состав, распространение,
морфометрические и меристические показатели рыб инфракласса Телеостеи,
встречающихся в
водоемах бассейна Сурхандарьи.
Методы
исследования.
В
исследовании
использовались
таксономические,
морфологические,
фаунистические,
молекулярно-
биологические, филогенетические, статистические и сравнительные методы
анализа.
|
| |
Raqamli ilmiy kengash termiz davlat universiteti allayarov sirojiddin kamolovich - bet 18

22
Тема диссертации доктора философии (PhD) по биологическим наукам
зарегистрирована в Высшей аттестационной комиссии Республики Узбекистан за номером
В2023.1.PhD/В462.
Диссертационная работа выполнена в Термезский государственный университет.
Автореферат диссертации на трех языках (узбекский, русский, английский (резюме))
размещен на веб-странице Научного совета (
www.fdu.uz
) и Информационно-образовательном
портале «ZiyoNet» (
www.ziyonet.uz
).
Научный руководитель:
Юлдашов Мансур Арзикулович
доктор биологических наук, профессор
Официальные оппоненты:
Камилов Бахтияр Ганиевич
доктор биологических наук, профессор
Назаров Мухаммадрасул Шаропович
кандидат биологических наук, доцент
Ведущая организация:
Ташкентский
государственный
педагогический университет
Защита диссертации состоится 20 апреля 2024 года в 11
00
часов на заседание Научного совета
PhD.03/30.06.2021.B.05.06 при Ферганском государственном университете. (Адрес: 150100, г.
Фергана, ул. Мураббийлар, 19. Тел.: (+99873) 244-44-02; факс: (+99873) 244-44-93; E-mail:
fardu_info@umail.uz).
С диссертацией можно ознакомиться в Информационно-ресурсном центре Ферганского
государственного Университета (зарегистрирован под №336). (Адрес: 150100, г. Фергана, ул.
Мураббийлар, 19. Тел.: (+99873) 244-44-94).
Автореферат диссертации разослан 8 апреля 2024 г.
(Реестр протокола рассылки №13 от 8 апреля 2024 г.
Соответствие исследований основным приоритетам развития науки

|
Соответствие исследований основным приоритетам развития наукиBog'liq 75942b50-2005-41b2-9033-b0030cae0457Соответствие исследований основным приоритетам развития науки
и техники республики.
Данные исследования проводились в соответствии с
приоритетным направлением развития науки и технологий республики V.
«Сельское хозяйство, биотехнология, экология и охрана окружающей среды».
Степень изученности проблемы.
Известные зарубежные ученые в
определении современного видового состава ихтиофауны водоемов мира,
изучении систематического состояния, выявлении морфологии, биологии,
экологии и эволюции видов рыб: Nelson J.S. et al. (2016), Kottelat, M. (1997,
2006, 2012, 2013, ), Kottelat, M. & Freyhof (2007), Quentin Bone
&
Richard Moore
(2008), Gene S. Helfman
et al. (2009), Harold M. Tyus (2012), Darshan
A. et al.
(2019) провели исследование.
В странах СНГ, в частности в Центральной Азии, в России и соседних с
ней территориях, изучению распространения видов рыб, мест их обитания,
идентификации, биологических и экологических особенностей, а также
охране видов освящены в работах К. Кесслери (1872, 1874, 1877), Г.В.
Никольского (1938, 1940, 1974), Л.С. Берга (1948, 1949), Ф.А. Турдакова
(1963), Митрофанова В.П. и других (1988), Это отражено и в научных
исследованиях А.М. Прокофьева (2001, 2009, 2010, 2017).
По формированию ихтиофауны бассейнов Узбекистана, видовому
разнообразию,
морфологической
и
экологической
характеристике,
хозяйственному значению известно научно-исследовательские работы Г.К.
Камилова (1973), А.А. Аманова (1985), М.А. Абдуллаева, Д.У. Урчинова
(1989), Т.В. Салихова (1990), Б. Хакбердиева (1994), У.Т. Мирзаева (1994),
Э.Э. Хуршута (2006), Б.Г. Камилова (2019), М.А. Юлдашова (2019), М.Ш.
Атамуратовой (2021),
Sheralievа B., Peng Z.
(2021), А. Куватова (2022), Ёю
Каюмовой. (2022), Н. Шамсиева (2023) и другими учёными.
Однако, приведенные выше научные работы не смогли в полной мере
25
раскрыть современное состояние видов рыб в бассейнах рек Сурхандарьи.
Основные
исследовательские
работы
проводились
на
основе
морфологической идентификации видов. Также большинство предыдущих
исследований проводивишеся с середины прошлого века до 90-х годов не
могут в полной мере представить современную ихтиологическую картину,
видового состава и таксономического статуса современной ихтиофауны. В
связи с этим, большое научное и практическое значение имеет разработка и
внедрение в практику мероприятий по определению видового состава,
таксономического
статуса,
морфологических
особенностей
рыб,
распространенных в Сурхандарьинских бассейнах, их распределения по
водоемам и их видов, нуждающихся в изучении.
|
| |
Provider – ma’lumotlar bazasiga ulanish uchun foydalaniladigan provayder nomi;
 
Data Source

|
Provider – ma’lumotlar bazasiga ulanish uchun foydalaniladigan provayder nomi;
Data Source
|
bet | 3/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 379,31 Kb. | | #230939 |
Bog'liq Dasturlash 1 mustaqil ish variantProvider – ma’lumotlar bazasiga ulanish uchun foydalaniladigan provayder nomi;
Data Source - ma'lumotlar bazasiga yo'lni o'z ichiga olgan ma'lumotlar manbai;
Persist Security Info - ulanish liniyasi parollar kabi autentifikatsiya uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni saqlashi mumkinligini aniqlaydi.
Keling, Microsoft SQL Server ulanish qatorini yaratishni ko'rib chiqaylik. Agar sizda SQL Server bo'lmasa, uni Microsoft veb-saytidan (www.microsoft.com/express/) yuklab olishingiz mumkin. Ushbu ma'lumotlar bazasidan foydalanish uchun Microsoft OLE DB Provider for SQL Server drayverini tanlashingiz kerak. Ulanish yorlig'i quyidagi rasmga o'xshaydi. 16.3.
Rasm. 16.3. Microsoft SQL Serverga ulanishni sozlash
Yuqori qismida, 1-bandda, siz tarmog'ingizda mavjud bo'lgan SQL serverini tanlashingiz mumkin bo'lgan ochiladigan ro'yxat mavjud. Agar sizga kerak bo'lgan server ro'yxatda topilmasa, uni to'g'ridan-to'g'ri kiritish maydoniga kiritishingiz mumkin. Agar sizda Microsoft SQL Server Express Edition 2005 ning bepul versiyasi oʻrnatilgan boʻlsa, nom tanlashda muammoga duch kelishingiz mumkin, chunki siz nomli versiyani oʻrnatgansiz. Ochiladigan ro'yxat faqat server o'rnatilgan kompyuteringiz nomini ko'rsatadi, lekin nomlangan misolga quyidagi tarzda murojaat qilish kerak:
Buni tuzatish uchun siz to'liq server nomini qo'lda yozishingiz kerak bo'ladi.
2-bandda avtorizatsiya parametrlari, ya'ni ulanish uchun foydalaniladigan hisob mavjud. Siz tizimga kirgan joriy hisob parametrlaridan foydalanishingiz mumkin yoki ism va parolni aniq belgilashingiz mumkin.
3-bosqichda siz serverdagi ma'lumotlar bazasi nomini tanlashingiz kerak. Odatiy bo'lib, serverda ma'lumotlar bazangiz bo'lmaydi. Kompakt diskda, Documents / Database papkasida siz qo'shimcha ma'lumotlar bazasi hujjatlarini, shuningdek, kitobdagi misollar uchun ma'lumotlar bazasi namunasini va uni serveringizga qanday ulash haqida ma'lumotni topasiz.
Mahalliy kompyuterdagi TestDatabase ga ulanish qatori quyidagicha ko'rinadi: Provider=SQLOLEDB.1;Integrated Security=SSPI;Persist Security Info=False;User ID=Flenov;Initial Catalog=TestDatabase;Data Source=FLENOV-HP\SQLEXPRESS
Ushbu ulanish qatorida bizda quyidagi parametrlar mavjud:
|
| |
Provider - ulanish amalga oshiriladigan provayder;
 
Integrated Security

|
Provider - ulanish amalga oshiriladigan provayder;
Integrated Security
|
bet | 4/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 379,31 Kb. | | #230939 |
Bog'liq Dasturlash 1 mustaqil ish variantProvider - ulanish amalga oshiriladigan provayder;
Integrated Security - agar ushbu parametr qatordagi SSPI ga teng bo'lsa, u holda siz tizimga kirgan avtorizatsiya paytida joriy foydalanuvchi nomi va paroldan foydalaniladi;
Persist Security Info - parolni ulanish qatorida saqlang. Bu qulay, chunki har safar parol kiritishingiz shart emas, lekin u mutlaqo xavfsiz emas;
User ID - ulanish amalga oshiriladigan foydalanuvchi nomi;
Initial Catalog - ma'lumotlar bazasi nomi;
Data Source - bu ma'lumotlar bazasi serverining nomi.
16.3. Ma'lumotlar bazasiga ulanish
Shunday qilib, biz allaqachon OleDbConnection klassi ulanish uchun javobgar ekanligini bilamiz va biz ulanish qatorini qanday yaratishni aniqladik. Keling, ushbu bilimlarni amalda qo'llashga harakat qilaylik. Yangi WinForms ilovasini yarating va shaklga menyu qo'shing, unda ma'lumotlar bazasiga ulanish uchun element yarating. Ushbu menyu uchun Click hodisasida quyidagi kodni yozing:
connection.ConnectionString =@"Provider=Microsoft.Jet.OLEDB.4.0;Data
Source=C:\Temp\database.mdb;Persist Security Info=False";
try
{
connection.Open();
}
catch
{
MessageBox.Show("Ma'lumotlar bazasiga ulanish xatosi ");
}
Bu OleDbConnection sinfining ulanish ob'ektidan foydalanadi, uni quyidagicha shakl sinfining a'zosi sifatida e'lon qilish kerak:
OleDbConnection connection = new OleDbConnection();
E’lon paytida biz darhol ob'ektni dasturni yuklash bosqichida yaratilishi uchun ishga tushiramiz. Barcha ob'ektlar e'lon qilinganda ishga tushirilishi shart emas. Dasturda foydalanilmasligi mumkin bo'lgan ob'ektlarni kerak bo'lganda ishga tushirish mumkin. .
Ma'lumotlar bazasiga ulanish uchun kodni yozgan voqealarni boshqarish usulimizga qaytaylik. Birinchidan, ConnectionString xususiyatiga ma'lumotlar bazasi serverini topish uchun foydalaniladigan ma'lumotlar bazasi ulanish qatorini yozamiz. Bu etarli va siz Open() usulini chaqirishingiz mumkin. Usul hech qanday qiymatlarni qaytarmaydi, lekin istisnolarni qo'yishi mumkin:
|
| |
InvalidOperationException - Berilganlar bazasi ado. Net ulanish satri Ma’lumotlar bazasiga ulanish

|
Berilganlar bazasi ado. Net ulanish satri Ma’lumotlar bazasiga ulanish
|
bet | 5/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 379,31 Kb. | | #230939 |
Bog'liq Dasturlash 1 mustaqil ish variantInvalidOperationException — ulanish allaqachon ochiq;
OleDbException — ma'lumotlar bazasiga ulanish xato.
Xatolarni hal qilish juda muhim, chunki ma'lumotlar bazasiga ulanishda xatolar tez-tez sodir bo'lishi mumkin. Tarmoq bilan bog'liq muammolar bo'lishi mumkin, server uzilib qolishi va qayta yuklash jarayonida bo'lishi mumkin, avtorizatsiya bilan bog'liq muammolar bo'lishi mumkin va hokazo. Ma'lumotlar bazalari bilan ishlashda muammolar ko'p bo'lishi mumkin, shuning uchun ulanish usuli chaqiruvini tark etmaslik kerak. Istisnolardan foydalanmasdan.
Keling, OleDbConnection sinfining xususiyatlarini ko'rib chiqaylik:
ConnectionTimeout - ulanish vaqti tugashini belgilaydi;
Database - ma'lumotlar bazasi. Bu xususiyat faqat o'qish uchun mo'ljallangan;
DataSource ma'lumotlar bazasi serveridir. Bu xususiyat faqat o'qish uchun mo'ljallangan;
Provider - ulanish amalga oshirilgan provayder; faqat o'qish;
ServerVersion - mijoz ulangan server versiyasini saqlaydigan satr; faqat o'qish;
State - bu ulanish holatini belgilovchi xususiyatdir.
Endi sinfda mavjud usullarni ko'rib chiqamiz:
BeginDbTransaction() - ma'lumotlar bazasi tranzaktsiyasini boshlash (usul DbConnection sinfidan meros qilib olingan);
BeginTransaction() - ma'lumotlar bazasi tranzaktsiyasini boshlash uchun qayta yuklangan usul;
ChangeDatabase() - biz hozirda ulangan serverga yangi ma'lumotlar bazasini o'rnatish;
Close() - ulanishni yopish;
CreateCommand() - ma'lumotlar bazasi so'rovlarini va chaqiruv protseduralarini bajarishga imkon beruvchi OleDBCommand ob'ektini yaratish;
GetSchema() - ma'lumotlar bazasi sxemasi ma'lumotlarini qaytaradi.
Ma'lumotlar bazasi ulanishini aniq yopish yaxshi usuldir. Serverga ulanadigan menyu elementini yaratish mumkin, lekin agar foydalanuvchi ulanishni yopishni unutib qo'ysa nima bo'ladi? O'zingizni baxtsiz hodisalardan himoya qilish uchun shaklni yopayotganda ham ulanishni yopish tavsiya etiladi. Albatta, agar siz ulanishni yopmasangiz, forma yo'q qilinganda u yopiladi, ammo aniq yopish hali ham yaxshi amaliyotdir.
Quyidagi kod FormClosing hodisasini boshqarishning mumkin bo'lgan usulini ko'rsatadi:
private void DBProjectForm_FormClosing(object sender,
FormClosingEventArgs e)
{
if (connection.State == ConnectionState.Open)
connection.Close();
}
Ushbu misolda biz ulanish ochiq yoki yo'qligini tekshiramiz. Agar holat ConnectionState.Open ga teng bo'lsa, u yopilishi kerak. Hozirda faqat ikkita holat qo'llab-quvvatlanayotganligi sababli - Yopiq va Ochiq, bu kod to'g'ri ishlaydi. Qolgan shtatlar zaxirada va foydalanilmaydi.
Haqiqiy dasturda ma'lumotlar bazasiga ulanish ko'pincha sinf konstruktorida amalga oshiriladi va agar ulanish muvaffaqiyatli bo'lmasa, dastur shunchaki yopiladi. Serverga haqiqiy ulanishni yarata olmasdan turib, ma'lumotlar bazasi dasturini ishga tushirishning ma'nosi yo'q.
|
| |
Tranzaksiyalar - Berilganlar bazasi ado. Net ulanish satri Ma’lumotlar bazasiga ulanish

|
Berilganlar bazasi ado. Net ulanish satri Ma’lumotlar bazasiga ulanish
|
bet | 7/11 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 379,31 Kb. | | #230939 |
Bog'liq Dasturlash 1 mustaqil ish variant16.6. Tranzaksiyalar
Bitta tranzaksiya doirasida ma'lumotlar bazasiga kiritilgan barcha o'zgarishlar tugallanishi yoki umuman bajarilmasligi bilan farqlanadi. Ma'lumotlar bazasiga har bir o'zgartirish tranzaksiya doirasida amalga oshirilishiga qaramay, .NET da ularni aniq ko'rsatgan ma'qul. Agar tranzaksiya ichidagi so'rovlarni bajarishda xatolik yuzaga kelsa, tranzaktsiyaga kiritilgan barcha o'zgarishlar orqaga qaytariladi.
OleDbTransaction klassi tranzaktsiya uchun javobgardir. Ushbu sinfda biz uchun foydali bo'lishi mumkin bo'lgan quyidagi usullar mavjud:
Begin() — tranzaktsiyani boshlash;
Commit() — tranzaktsiya ichida kiritilgan o'zgarishlarni saqlang;
Rollback() — o'zgarishlarni bekor qilish, ya'ni tranzaksiyani orqaga qaytarish.
Keling, tranzaktsiyalardan foydalanishni haqiqiy misol bilan ko'rib chiqaylik. Listing 16.1 da tranzaksiyadagi dastur jadvalga ma'lumotlarni qo'shish uchun so'rovni bajarishga harakat qiladi, lekin o'zgarishlar saqlanmaydi, chunki tranzaksiya oxirida qaytariladi.
Ro'yxat 16.1. Tranzaksiyadan foydalanish
// aloqa yaratish
OleDbConnection connection = CreateConnection();
// jamoa yaratish
OleDbCommand command = connection.CreateCommand();
command.CommandText =
"INSERT INTO Peoples (Familiyasi, ismi, tug'ilgan sanasi, jinsi) " +
" Values ('Soliyeva', 'Fayoza', '01.05.1999', 'A')";
// tranzaksiya yaratish
OleDbTransaction transaction = connection.BeginTransaction();
// biz buyruqni tranzaktsiya bilan bog'laymiz va uni bajarish uchun ishga tushiramiz
command.Transaction = transaction;
command.ExecuteNonQuery();
// tranzaktsiyani orqaga qaytarish
transaction.Rollback();
// aloqani yopish
connection.Close();
16.7. Ma'lumotlar to'plami
Ko'pincha ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlar to'plamini o'qish kerak. Jadvallarning o'zi ikki o'lchovli bo'lib, ko'pincha jadvallardan o'qilishi kerak bo'lgan ikki o'lchovli ma'lumotlar (massivlar) bo'ladi.
Ma'lumotlar to'plamini qaytaradigan so'rovlarni bajarish uchun OleDbCommand klassi ishlatiladi. Uning ExecuteReader() usuli so'rovni bajaradi va OleDbDataReader sinfining ob'ektini qaytaradi, bu orqali butun natija ma'lumotlar to'plamini ko'rish mumkin.
Listing 16.2 da siz ma'lumotlar bazasidagi Peoples jadvalining barcha mazmunini oladigan va uni ListView komponentiga joylashtiradigan usul kodini ko'rishingiz mumkin.
|
| |
Taxogeneratorlar ( - Boshqaruv elementlari. Reja

Taxogeneratorlar (TG) tezlik o‘lchov o‘zgartgichi sifatida yopiq elektr yuritma tizimlarida keng qo‘llaniladi. Elektr yuritma tizimlarida asosan o‘zgarmas qutbli magnitdan qo‘zg‘aladigan o‘zgarmas tok taxogeneratorlari ishlatiladi.
Tezlik o‘lchov o‘zgartgichi sifatida o‘zgarmas tok motorli taxometrik ko‘prik sxema ham qo‘llaniladi (13.4 – rasm). R1 va R2 qarshiliklar va Rya va Rqq qarshiliklardan iborat birlamchi ko‘prik sxema hosil qilinadi. Birlamchi ko‘prik sxemasining muvozanat shartidan kelib chiqqan holda A va B nuqtalar orasidagi kuchlanish quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
(13.4)
13.4 – rasm. O‘zgarmas tok motori sxemasini tezlik o‘lchov o‘zgartgichi sifatida ishlatish
Taxometrik ko‘prik sxemasi yopiq EYu tizimlarida qo‘llanilganda sxemadagi A va B nuqtalarga relening g‘altagi ulanadi.
Elektr yuritma tezligini katta aniqlikda nazorat qilish shart bo‘lmagan holarda, o‘zgarmas tok motori yakori cho‘tkalaridan to‘g‘ridan – to‘g‘ri olingan kuchlanishning o‘zi tezlikka proporsional signal ekanligidan foydalaniladi.
13.5 – rasm. Potensiometrik (a) va transformatorli (b) kuchlanish o‘lchov o‘zgartigichlari
O‘zgarmas tok motorli elektr yuritmalarda kuchlanish o‘lchov o‘zgartgichi sifatida potensiometrlardan foydalaniladi (13.5a – rasm). Potensiometr RP motor M ning yakor uchlariga ulanadi va kuchlanish bo‘yicha teskari bog‘lanish koeffisientining qiymati potensiometrning harakatlanuvchi qismining holati bilan aniqlanadi.
O‘zgaruvchan tok motorli elektr yuritmalari uchun kuchlanish bo‘yicha teskari bog‘lanish signallarini olishda transformatorli sxemalar qo‘llaniladi (13.5b – rasm). «Boshqariluvchi to‘g‘irlagich – o‘zgarmas tok motori» tizimlarining kuchlanish bo‘yicha teskari bog‘lanish signallarini olish, boshqariluvchi to‘g‘irlagichning o‘zgaruvchan tok zanjiriga kuchlanish transformatori ulab amalga oshiriladi.
Ishchi mexanizm ijrochi organi yoki motor valining holatini aniqlash uchun holat o‘lchov o‘zgartgichlari ishlatiladi. Holat o‘lchov o‘zgartgichlari sifatida selsinlar, potensiometrlar va aylanuvchi transformatorlar qo‘llaniladi.
Selsainli holat o‘zgartgichlarining o‘zgarmas tokli chiqish qismi (13.2a– rasm) ishchi mexanizm ijrochi organi yoki motor vali bilan birikkan bo‘ladi va natijada o‘zgartgichning chiqish qismida holatini bildiruvchi mos signal hosil bo‘ladi.
Potensiometrik holat o‘zgartgichlari 13.2v, g, d – sxemalar asosida yaratiladi. Ularning harakatlanuvchi qismlari motor vali bilan biriktirilib, chiqish qismidan holatiga mos signalar olinadi.
Aylanuvchi transformatorli holat o‘lchov o‘zgartkichlarining ishlash asosi selsinlarnikidan farq qilmaydi. Ularning chiqish qismidagi signalning qiymati transformatorning aylanuvchi qismi holati bilan belgilanadi.
NAZORAT SAVOLLARI
Operasion kuchaytirgichning vazifasi nima?
Rostlagichlar qaerlarda ishlatiladi?
Selsin komandoapparatning ishlashini tushuntiring.
O‘lchov o‘zgartkichlarini qanday turlari mavjud?
http://fayllar.org
|
Accessibility in Internet Explorer 7 - bet 4

|
Accessibility in Internet Explorer 7
|
bet | 4/4 | Sana | 24.12.2019 | Hajmi | 0,79 Mb. | | #4728 |
|
Find an Accessibility Center
www.microsoft.com/enable/centers/
|
|
Tutorials
www.microsoft.com/enable/training/
|
|
Demos
www.microsoft.com/enable/demos/
|
|
|
Compatibility with Assistive Technology Products
Microsoft works closely with assistive technology (AT) manufacturers to ensure that AT products
are compatible with Microsoft products. Many AT products are compatible with Windows Vista,
Internet Explorer 7, and the 2007 Office system. Be sure to check compatibility with your AT
manufacturer before upgrading.
For more information visit www.microsoft.com/enable/at/
|
www.microsoft.com/enable/ © 2008 Microsoft Corporation. All rights reserved.
|
|
| |
CЧ 


Р3 - Boshqaruv elementlari. Reja

|
Boshqaruv elementlari. Reja
|
bet | 3/4 | Sana | 23.12.2023 | Hajmi | 0,82 Mb. | | #127488 |
Bog'liq Boshqaruv elementlari. Reja-fayllar.orgCЧ
Р3
Р2
P1 +(–)
ФСТ Uчиқ2
Uчиқ – (+)
VD + +
C Uчиқ1
-
13.2 – rasm. Selsin komandoapparatning sxemasi (a) va chiqish tavsifi hamda potensiometrik vazifalovchi qurilmalarning sxemalari (v, g, d)
Shuningdek, to‘rt OK dan iborat statik tezlanishni vazifalovchi qurilmalar ham qo‘llaniladi. Bu qurilmada pog‘onali kirish signali vaqt bo‘yicha chiziqli o‘zgaradigan chiqish signaliga o‘zgartiriladi. OK lardan biri kirish signalini cheklashni boshqarish rejimida ishlaydi, ikkinchisi esa integrator rejimida ishlaydi va qolgan ikki OK esa invertor rejimida ishlaydi.
13.3 – rasm. Tezlanishni vazifalovchi qurilmaning sxemasi (a) va chiqish kuchlanishi tavsifi (b)
Elektr yuritmalarni boshqarish sxemalarida rezistor va kondensatorlardan iborat passiv elementli tezlanishni vazifalovchi qurilmalar ham qo‘llaniladi (13.3a – rasm). R – C zanjirga pog‘onali kirish signali Ukir berilganida uning chiqish qismidagi signal Uchiq eksponenta bo‘yicha o‘zgaradi (13.3b – rasm). Chiqish kuchlanishi o‘zgarishi tezlanishini uning vaqt doimiyligi T = RC ko‘rsatkichlarini o‘zgartirib boshqarish mumkin.
Elektr yuritmalar koordinatalarining o‘lchov o‘zgartkichlari. Yopiq EYu larning talab etiladigan statik va dinamik tavsiflarini hosil qilish uchun tezlik, holati, tok va kuchlanishlar boshqa boshqariluvchi koordinatalar bo‘yicha teskari bog‘lanishlar qo‘llaniladi va bu bog‘lanishlar mos o‘lchov o‘zgartkichlari yordamida amalga oshiriladi.
Tezlik o‘lchov o‘zgartkichlari. EYu ning tezligi to‘g‘risidagi informatsiyani turli o‘lchov o‘zgartgichlari va motorning o‘zidan ham olish mumkin. O‘zg‘aruvchan va o‘zgarmas tok motorlarining tezligi to‘g‘ridan – to‘g‘ri ularning EYuK lariga bog‘liqdir. Shunday qilib, EYuK qiymatini o‘lchanuvchi o‘zgaruvchan qiymat sifatida qarasak, u holda motorning tezligi haqidagi informatsiyaga ega bo‘lamiz.
|
| |
Mavzu. Keynsning tovarlar va xizmatlar bozorida makroiktisodiy muvozanat modeli

Mavzu. Keynsning tovarlar va xizmatlar bozorida makroiktisodiy muvozanat modeli
Download
403,2 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/7
Sana
06.02.2024
Hajmi
403,2 Kb.
#152093
Download
403,2 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mavzu. Keynsning tovarlar va xizmatlar bozorida makroiktisodiy muvozanat modeli
Download
403,2 Kb.
Matnni ko'rish
Accessibility in Internet Explorer 7 - bet 2

Accessibility in Internet Explorer 7
Download
0,79 Mb.
bet
2/4
Sana
24.12.2019
Hajmi
0,79 Mb.
#4728
1
2
3
4
Download
0,79 Mb.
1
2
3
4
Download
0,79 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Accessibility in Internet Explorer 7
Download
0,79 Mb.
International scientific-practical conference «green economy the economy of the future: innovations, investments and prospects» april 24, 2024

|
International scientific-practical conference «green economy the economy of the future: innovations, investments and prospects» april 24, 2024Bog'liq qishloq-xo-jaligi-oziq-ovqat-sanoatida-raqamli-transformatsiyalarning-ahamiyati-va-ularni-qo-llashdagi-tendensiyalar
INTERNATIONAL SCIENTIFIC-PRACTICAL CONFERENCE
«GREEN ECONOMY - THE ECONOMY OF THE FUTURE: INNOVATIONS, INVESTMENTS AND PROSPECTS»
APRIL 24, 2024
1123
QISHLOQ XO’JALIGI OZIQ-OVQAT SANOATIDA RAQAMLI
TRANSFORMATSIYALARNING AHAMIYATI VA ULARNI
QO’LLASHDAGI TENDENSIYALAR
1
Qosimova Dilorom Sobirovna,
2
Kabulova Nurguzal Umirbek qizi
1
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, iqtisodiyot fanlari doktori, professor
dilorom.kosimova@bk.ru
2
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tayanch doktoranti
guzalumirbekovna@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.11040950
Annotatsiya. Maqola qishloq xo’jaligi oziq-ovqat sanoatida kelib chiqadigan iqtisodiy
zararlar, yetkazib berishdagi muammolarni va bu sohadagi barqarorlikni oshirishda raqamli
texnologiyalardan foydalanishning ahamiyatini tushuntiradi. Buni ta’minlash uchun maqolada
adabiyotlarni o’rganish metodologiyasi foydalanildi.
Kalit so‘zlar: raqamli transformatsiya, oziq-ovqat xavfsizligini boshqarish, sifat nazorati,
kuzatuv tizimi.
Abstract. The article explains the importance of using digital technologies to increase
sustainability and reduce economic losses and supply challenges in agrifood processing. To
ensure this, the article used the literature review methodology.
Keywords: digital transformation, food safety management, quality control, tracking
system.
Абстракtт. В статье объясняется важность использования цифровых технологий
для повышения устойчивости и сокращения экономических потерь и проблем с поставками
при переработке сельскохозяйственной продукции. Для этого в статье использована
методология обзора литературы.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
International scientific-practical conference «green economy the economy of the future: innovations, investments and prospects» april 24, 2024
|
Mavzu: Marketingning ichki va tashqi muhiti Baxtiyorova Mohinur

|
Mavzu: Marketingning ichki va tashqi muhiti Baxtiyorova Mohinur
|
bet | 1/3 | Sana | 15.02.2024 | Hajmi | 6,84 Kb. | | #156920 |
Bog'liq Mavzu Marketingning ichki va tashqi muhiti Baxtiyorova Mohinur -azkurs.org
Mavzu: Marketingning ichki va tashqi muhiti Baxtiyorova Mohinur 522-guruh
Baxtiyorova Mohinur 522-guruh Reja: 2. Tashqi marketing muhiti. 3. Ichki marketing muhiti Marketing muhiti - bu kompaniya faoliyatiga ta'sir qiluvchi hamma narsa. Mikro- va makro muhitning barcha komponentlari "bir joyda turmaydi". Marketing muhitidagi o‘zgarishlar va ularning firmalar faoliyatiga ta’siri, mijozlar talablari, bozor munosabatlari tadbirkorlar faoliyatining asosiy masalalaridan biriga aylandi.
Marketing muhiti - bu kompaniya faoliyatiga ta'sir qiluvchi hamma narsa. Mikro- va makro muhitning barcha komponentlari "bir joyda turmaydi". Marketing muhitidagi o‘zgarishlar va ularning firmalar faoliyatiga ta’siri, mijozlar talablari, bozor munosabatlari tadbirkorlar faoliyatining asosiy masalalaridan biriga aylandi.
Marketing muhitining asosiy tushunchalari Firmaning marketing muhiti - bu firmadan tashqarida faoliyat yurituvchi, marketing boshqaruvining maqsadli mijozlar bilan muvaffaqiyatli hamkorlik aloqalarini o'rnatish va qo'llab-quvvatlash qobiliyatiga ta'sir qiluvchi faol ishtirokchilar va kuchlar yig'indisidir. O'zgaruvchan, cheklovlar qo'yadigan va noaniqlikka to'la bo'lgan marketing muhiti firma hayotiga chuqur ta'sir qiladi. Marketing muhitida sodir bo'layotgan barcha o'zgarishlarni sekin yoki oldindan aytib bo'lmaydi. U katta kutilmagan hodisalar va og'ir zarbalarni berishga qodir. Shunday qilib, firma tashqi joriy marketing ma'lumotlarini to'plash uchun bozor tadqiqotlari va o'z ixtiyoridagi imkoniyatlardan foydalangan holda atrof-muhitdagi barcha o'zgarishlarni diqqat bilan kuzatishi kerak. Har qanday korxona havosiz makonda emas, balki ma'lum bir muhitda ishlaydi va muvaffaqiyatga erishadi. Marketing nuqtai nazaridan korxonaning mavjudligi uchun shart-sharoitlar majmuini yaratuvchi atrof-muhit omillari ma'lum darajada bog'liq (nazorat qilinadigan) yoki korxonaning o'ziga to'liq mustaqil (nazorat qilinmagan) bo'lishi mumkin.
|
| |
«Keyns xochi». Ishlab chiqarish hajmining muvozanat darajasiga

5
7.2-rasm. Keyns xochi (Keynsning makroiqtisodiy muvozanat modeli)
4
O„z navbatida yalpi talab va taklifning tenglashishiga (AD = AS) erishiladi.
Aksincha, haqiqiy ishlab chiqarish (Y2) uning muvozanat darajasidan (Y0) kam
bo„lgan vaziyatda esa, firmalar iste‟molchilar talabiga nisbatan kam ishlab
chiqarayotganligini (AD>AS) ko„ramiz. Talabning oshishi esa firmalar zahirasining
kamayishi hisobiga qondiriladi. Natijada, YaIM asta sekin Y2 dan Y0 ga qarab o„sadi
va yana AD=AS tengligiga erishiladi. Bu esa ayni paytda E=Y va I=S ayniyatlarga
erishilganligini anglatadi.
Milliy ishlab chiqarishning muvozanat holati (Y0), yalpi xarajatlar
komponentlarining har birining (iste‟mol, investitsiya, davlat xarajatlari yoki sof
eksport) o„zgarishi natijasida tebranishi mumkin. Ushbu tarkibdagi birorta omilning
miqdorining o„sishi rejalashtirilgan xarajatlar egri chizig„ini yuqoriga suradi va
aksincha kamayishi pastga surilishga olib keladi.
m = --------- = ----------- - Mavzu. Keynsning tovarlar va xizmatlar bozorida makroiktisodiy muvozanat modeli

|
Mavzu. Keynsning tovarlar va xizmatlar bozorida makroiktisodiy muvozanat modeliBog'liq Mavzu. Keynsning tovarlar va xizmatlar bozorida makroiktisodiy m m = --------- = -----------
ΔA 1- MPC
Demak iste‟molga chegaralangan moyillik qancha katta bo„lsa multiplikator
samarasi ham shuncha yuqori bo„ladi.
Multiplikatorning matematik mohiyati cheksiz kamayib boruvchi geometrik
progressiyani anglatadi, ya‟ni m=1+b+b
1
+b
2
+b
3
+b
4
+…+b
n
, bu yerda b=MPC.
Tenglikning ikki tomonini b ga ko„paytiramiz: mb=b+b
2
+b
3
+b
4
+…+b
n+1
Endi birinchi tenglamadan ikkinchisini ayiramiz:
m-mb=1-bn+1 , m(1-b) =1-bn+1
Hisob kitob natijalarini quyidagicha tasvirlaymiz:
m = (n+1) / (1-b)
b kasr son va bn+1 nolga juda yaqin bo„lgani uchun
7
m = 1/ (1-b ) tenglik to„g„ri bo„ladi.
5
Avtonom xarajlar multiplikatori miqdorining katta yoki kichikligi budjet soliq
siyosati samaradorligiga ta‟sir ko„rsatadi. Davlat o„z xarajatlarini oshirayotganda,
yoki investitsiya xarajatlarini oshirish choralarini ko„rayotganda, bu xarajatlar yalpi
talabni qancha miqdorga oshirib yuborishi mumkinligini hisobga olishi zarur.
7.5. Retsession va inflatsion uzilish.
Agarda ishlab chiqarishning haqiqiy hajmi (Y
0
) potensial (Y*) hajmidan kam
bo„lsa, yalpi talab samarasiz hisoblanadi. Ya‟ni, AD=AS tenglikka erishilgan
bo„lsada, yalpi xarajatlar miqdori resurslarining to„liq bandligi darajasini
ta‟minlamaydi. Yalpi talabning etishmasligi iqtisodiyotga depressiv ta‟sir ko„rsatadi.
7.3-rasm. Ishlab chiqarishning haqiqiy va potensial hajmi o‘rtasidagi retseession
uzilish.
YaMM (YaIM)ni to„liq bandlilikning noinflatsion darajasiga qadar o„stirish
uchun yalpi talab (jami xarajatlar) ko„paytirilishi zarur bo„lgan miqdor retsession
uzilish deyiladi (7.3-rasm).
Ishlab chiqarishda to„liq bandlikka erishish va retsession uzilishni yo„qotish
uchun yalpi talabni rag„batlantirish va muvozanatni «A» nuqtadan «V» nuqtagacha
surish lozim. Bu yerda muvozanatli yalpi daromadning o„sishi ΔU quyidagiga teng
bo„ladi:
5
N. Gregory Mankiw. Macroeconomics. 8 th edition. Harvard University. (NY.: Worth Publishers, 2015): 310
|
| |
‘z b e k I s t n r e s p u b L ik a s I o L iy va ‘r ta m a X s u s ta’l im V a z ir L ig I y. M a s h a r I p o V sport psixologiyasi

‘z b e k I s t n r e s p u b L ik a s I o L iy va ‘r ta m a X s u s ta’l im V a z ir L ig I y. M a s h a r I p o V sport psixologiyasi
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa ‘z b e k I s t n r e s p u b L ik a s I o L iy va ‘r ta m a X s u s ta’l im V a z ir L ig I y. M a s h a r I p o V sport psixologiyasi
|
KOSHI TENGSIZLIGINI UMUMLASHTIRISH

|
KOSHI TENGSIZLIGINI UMUMLASHTIRISH
|
bet | 7/8 | Sana | 13.01.2024 | Hajmi | 0,68 Mb. | | #136527 |
Bog'liq Koshi tengsizligi va uning tadbiqlariKOSHI TENGSIZLIGINI UMUMLASHTIRISH.
Yuqorida isbot qilingan ushbu
tengsizlik, Koshi tengsizligini umumlashtirishga imkon beradi.
Buning uchun yig’indisi 1 ga teng bo’lgan sonlarni olamiz va
belgilashlarni kiritamiz. Bu yerda ixtiyoriy sonlar.
(27) va (28) ga asosan
bo’ladi. (29) tengsizlikka (28) belgilashni qo’yib,
bo’lishini ko’ramiz. (30) tengsizlik Koshi tengsizliligining umumlashmasidir, chunki xususan bo’lganda
(30) tengsizlik Koshi tengsizligiga aylanadi. (30) tengsizlikda
deymiz. Bu yerda ixtuyoriy sonlar.
Natijada (30) tengsizlik ushbu
ko’rinishni oladi.
(31) tengsizlikda, xususan bo’lganda Koshi tengsizligi kelib chiqadi. Demak, (31) tengsizlik Koshi tengsizligi umumlashmasi ekan.
YUNG, GYO’LDER VA MINKOVSKIY TENGSIZLIKLARI.
bo’lganda holda, (31) Koshi tengsizligining umumlashmasi ushbu
ko’rinish bo’ladi. Agar biz bu yerda
belgilash kiritsak, bo’ladi va (32) tengsizlik
ko’rinish oladi. (33) tengsizlikka Yung tengsizligi deyiladi.
(V.YUNG (1882-1946) ingliz matematigi).
Yuqoridagi belgilashlarga asosan Yung tengsizligida tenglik faqat
bo’lganda bajariladi.
va ixtiyoriy sonlar bo’lsin.
Ushbu
belgilashlarni kiritamiz. Quyidagi tengsizliklarni bir-biriga qo’shamiz:
natijada ushbu
tengsizlik hosil bo’ladi. Yuqoridagi belgilashlarni hisobga olib, oxirgi tengsizlikni quyidagi ko’rinishda yozish mumkin:
(34) tengsizlikka Gyo’lder tengsizligi deyiladi.(Otto Lyudvig Gyo’lder (1859-1937) nemis matematigi).Gyo’lder tengsizligida ).Gyo’lder tengsizligida desak, Koshi-Bunyakovskiy tengsizligi kelib chiqadi. Demak, Gyo’lder tengsizligi Koshi-Bunyakovskiy tengsizligining umumlashmasi ekan.
Gyo’lder tengsizliga asoslanib quyidagi baholashlarni bajaramiz:
Oxirgi tengsizlikda tenglik ishlatildi. Agar (35) baholashning ikkala tomonini ham
ifodaga bo’lsak va tenglikni e’tiborga olsak, ushbu
tengsizlik hosil bo’ladi. (36) tengsizlikka Minkovskiy tengsizligi deyiladi. (German Minkovskiy (1864-1909) nemis matematigi)
|
| |
«SPORT PSIXOLOGIYASI» FANINING PREDMETI

larning bilish jaray o n lari psixologiyasini shakllantird i; ularn in g iro
daviy sifatlarini tarbiyalash, sportch ilarning m usobaqaga psixologik j i
h a td a n ta y y o rla sh m e x a n iz m la rin i ish lab c h iq d i. N a tija d a , s p o rt
psixodiagnostika sohalari paydo b o ‘ldi. Bu b o sq ich d a k o 'p lab disser-
tatsiya ishlari bajarildi, y a’ni m u h im ilm iy tad q iq o tla r am alga o sh iril-
di, sportchilarni um um iy psixologik tayyorlash m asalalari ishlab c h i-
qildi. S portch ilarn in g texnik, jism oniy, psixologik va taktik tayy orgar-
ligini; sportchi shaxsini tarbiyalash, sp o rtch ilar jam o asin i tak o m illa sh -
tirish m asalalarini hal qilishga erishildi. H ozirgi k u n d a «Sport p six o
logiyasi» fani sp ortch ilarn in g am aliy faoliyati qirralarin i yangi shakl,
vosita va uslublar vositasida o ‘rganuvchi fan sifatida sp o rtch ilar faoli-
yatini ilm iy asosda boshqarish ishlarini to ‘g ‘ri tashkil etish, s p o rtc h i
larga yangi nazariy bilim lar b erish, u larn in g shaxsiy m u am m o la rin i
yechish u ch u n yo ‘l-y o ‘riq k o ‘rsatadigan fanga aylandi.
«Sport psixologiyasi» fani spo rtning b arch a tu rlarin i q am rab oladi.
Bu fan sp ort m usobaqasi davrida sportch ilard a n am oy on b o ‘lad ig an
jism oniy va psixologik m ah o ratn i yanada shakllantirish, tarb iy alash
q o n u n iy atlarin i o ‘rganadi h am d a sport m ashg‘u lotlarini sifatli tash k il
etish uslublarini ishlab chiqadi. «Sport psixologiyasi» fani sp ortda paydo
b o ‘ladigan m uam m oli vaziyatlarning y ech im in i topish u ch u n quyidagi
vazifalarni to ‘g ‘ri hal etishni o ‘z oldiga m aqsad qilib q o ‘ydi:
‘z b e k I s t n r e s p u b L ik a s I o L iy va ‘r ta m a X s u s ta’l im V a z ir L ig I y. M a s h a r I p o V sport psixologiyasi - bet 14

bilan birga, shu um um iy n azariyadan kelib chiqadigan y o ‘n alishlar
h am m avjudki, bu y o 'n a lish la r h a r doim o ‘zining milliy, etnik, m af-
kuraviy, m intaqaviy va g ‘oyaviy xususiyatlariga ega b o ‘ladi. Sobiq to -
ta lita r m afkuraning pirovard m aqsadiga aylanib qolgan «Sovet sporti»
g ‘oyasi am alda h a r qanday o ‘ziga xoslikni, milliy sport turlarining rang-
barangligini yo‘qqa chiqardi. N at ijada jism oniy m adaniyat va sportning
psixologik asoslariga xos «Sport psixologiyasi» sohasiga taalluqli b o ‘lgan,
u m u m iy yagona nazariyalar yaratilib, am aliyotga tatbiq etila boshlandi.
S hu bois «K ad rlar tayyorlash m illiy dasturi» m azm uniga m uvofiq
re sp u b lik a m iz n in g m illiy, m afkuraviy, m intaqaviy o ‘ziga xosligini
e ’tib o rg a olib, o ‘zbek « S port psixologiyasi» fanini ja h o n talab lari
darajasida shakllantirish, o ‘zbek sportchilarining m a’naviy va jism on iy
yuksalishining ruhiy to m o n la rin i ilm iy-uslubiy jih atd an asoslab berish
bugungi kunning eng m u h im vazifasidir.
I. Sport faoliyatining sportchilar ruhiyatiga ta ’sirini o ‘rganish

d) sp ort m ashg‘uloti jara y o n in i sifatli tashkil qilish u ch u n sport
anjom lari b ilan t a ’m inlash.
III. Sportchining musobaqadan oldingi tayyorgarlik holatining p s i
xologik xususiyatlarini o'rganish.
Sportchi yil davom ida m usobaqalarga
y u q o ri d a ra ja d a tay y o rg a rlik ish la rin i olib b o rsa , y illik y u k lam a
(m ash g ‘u lo t)larn i ilm iy asosda rejalashtirsa, u m usobaqada faol ish ti
rok qiladi va yuqori k o ‘rsatkichlarni q o ‘lga kiritishga erishadi. Shu
o ‘rinda ta ’kidlash joizki, spo rtch in in g m usobaqadan oldingi tayy or
garlik h o latin in g quyidagi psixologik jihatlariga aloh id a e ’tib o r berish
kerak: a) yuqori darajada ishchanlikni vujudga keltirish va chidam lilikni
o ‘stirish uslublaridan foydalanish; b) sportchining m usobaqadan oldingi
va m u so b aq a jarayonidagi ruh iy holatini o ‘rganish; d) sportch ilarn ing
n o q u la y ru h iy h o la td a n c h iq ib ketish yoM larini izlab to p is h ; e)
sp o rtc h ila rn i psixologik tayyorgarlik va chiniqish uslublaridan foydala-
nishga o ‘rgatish.
yuritiladi.
Ushbu о ‘quv qo ‘llanma sport mutaxassislari, murabbiylar, komanda psixologlari

SO ‘ZBOSHI
Hozirgi kunda ta ’lim oldidagi eng m uh im m asalalardan biri jism on iy
m adaniyat va sport fanlarini h am jah o n an do zalarig a javo b b erad ig an
o ‘quv adabiyotlari va ilg‘o r pedagogik texnologiy alard an foydalanib
o ‘q itishdir. «Sport psixologiyasi» fani jism o n iy m ad aniyat va spo rt
m utaxassislarini tayyorlashda, sohaga oid k o 'p la b m u am m o li m asala
va vaziyatlarni to ‘g ‘ri hal etishda; talaba, o ‘q uv chilar va sp o rtch ilard a
m a’naviy hissiyotlarni shakllantirishda alohida aham iyatga ega. S huning
uch u n bu m asalaga c h u q u r ilm iy-uslubiy va m eto d o lo g ik n u q tay i
n a z a r d a n y o n d a s h is h g a t o ‘g ‘ri k e la d i. C h u n k i h a r b ir m illa t
ta ra q q iy o tid a ; x alq n in g , ja m iy a tn in g , d a v la tn in g k u c h - q u d r a tin i
t a ’m inlashda jism oniy m adaniyat va sport m u h im o ‘rin tutad i. Shu
bois 0 ‘zbekiston R espublikasi P reziden ti I.A .K arim o vn ing 2002-yil
24-oktabrda respublikam izda jism oniy m ad an iy a t va spo rtni rivojlan-
tirish m aqsadida qabul qilgan « 0 ‘zbekiston b o lalar sp ortini rivojlanti-
rish ja m g ‘arm asini tuzish t o ‘g ‘risida»gi F arm o n i jism o n iy m ad aniyat
o ‘qituvch ilari va m urabbiylari oldiga y a n a d a m u rak kab vazifalarn i
q o ‘ydi. Bu ham b o ‘lsa, o ‘zbek spo rtini jah o n d ag i eng taraqq iy etgan
m am lakatlar sporti darajasiga k o ‘tarish d ir. B uning u ch u n m illiy is-
tiqlol g'oy alari talablari asosida sp o rtch ilarn in g ru h iy atin i o ‘zgartirish;
ularda faollik, m ehnatsevarlik, irodalilik, o ‘zini tu ta bilishlik, m u sta-
qillik, chidam lilik, epchillik, m ato n atlilik , sh uningdek, o ‘z x a tti-h a ra -
kati u ch u n javobgarlik hissini o ‘stirish m u h im o ‘rin tu tad i. Bu hayotiy
vazifani bajarish u ch u n spo tch ilard a o ‘z faoliyat tu rlarig a oid b ilim ,
m alaka va k o ‘nikm alarni yan ad a rivojlantirishga m o ‘ljallangan sp ort
psixologiyasi m exanizm lari ishlab chiqilgan darslik va turli o 'q u v a d a -
biyotlarining aham iyati katta. Bu o ‘rinda shuni ta ’kidlash jo izk i, ke-
yingi yillarda sportchilarni jism on iy va ruhiy jih a td a n tayyorlash va
chiniqtirish ning nazariy, pedagogik va psixologik asoslarini ishlab c h i-
qib, am aliyotga tatb iq etayotgan, «Sport psixologiyasi» fanini rivoj
lantirishga katta hissa q o ‘shib kelayotgan o lim larim izning soni yil sayin
o ‘sib borm oq da. 0 ‘zbekiston davlat jism o n iy tarbiya instituti profes-
sori Z .G . G apparov rahbarligida R .D . X o lm u h am m ed o v , F.K . T u rd i-
yev, A.A. Shabanov, D .R . R apidjonova va bo sh q alar bokschi va alp i-
nistlarning psixologik xususiyatlarini va ularning m axsus m alakalarini
takom illashtirish bo'yipheMrfib b e f ^ e ^ a a iim iy -4 a liin is h la ri, ch o p e t-
tirgan ilm iy m aqolalari sp o rtc h il& a № £ M Q fa so b a q a la rig a psixologik
ta y y o rla sh d a alo h id a , <^nm ..tu b a ^ b . S a ^ D l ^ j i g m o r i i y m a d a n iy a t
;i - ..
;