- rasm. Karyerning ish olib boriladigan va ish olib borilmaydigan bortlari

|
- rasm. Karyerning ish olib boriladigan va ish olib borilmaydigan bortlari
|
bet | 28/83 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,73 Mb. | | #136021 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslari- rasm. Karyerning ish olib boriladigan va ish olib borilmaydigan bortlari.
Ish olib boriladigan bortning pog'onalarini ajratuvchi ishchi maydonlarda tog' jinslari yoki foydali qazilmalarni qazib olish ishlari amalga oshiriladi. Ishchi bort qiyalik burchagi esa у р =7-15° ni tashkil etadi.
Ish olib borilmaydigan bortni tashkil qiluvchi pog'onalar kichik kenglikdagi maydonchalarga: trasnporteT va himoyalovchiвп maydonchalarga bo'linadi. Ish olib borilmaydigan bortning qiyalik burchagi 35-45° ni tashkil etadi.
Karyerning ishchi borti pastki gorizontda joylashgan transheyani o'tish hisobiga shakllanadi.
Pog'onalarda zaxodkalarning qazib borilishi bilan birgalikda karyerning ishchi borti ham siljib boradi va karyerning chegara konturiga yaqinlashadi, so'ngra ishsiz holatga keladi. Ishchi maydon esa himoya yoki transport maydoniga aylanadi.
Ish olib borilmaydigan bortni tashkil qiluvchi pog'onalar ish olib borilmaydigan pog'onalar deyiladi.
Transport maydonchalari karyerdagi ishchi maydonlarni yuza bilan bog'lovchi transport yo'llari joylashishi uchun xizmat qiladi. Transport maydonchalarining kengligi 10-25 m ni tashkil etadi.
Himoyalovchi maydonchalar bort turg'unligini oshirish va shamol ta'sirida pog'onalarning yemirilishi natijasida o'pirilib tushadigan tog' jinslari bo'laklarini ushlab qolish uchun xizmat qiladi. Bu maydonchalar kengligi 3-5 mni tashkil etadi.
Odatda karyer shakli (planda) ovalsimon bo'ladi. Karyer uzunligi 0,5 km dan 5 km gacha bo'ladi, ba’zan esa undan ham yuqori, kengligi esa 2-4 km ni tashkil etadi. Hozirgi vaqtda karyerlarning chuqurligi bir necha o'nlab metrdan 300-800 m gacha yetadi. Loyihalarda va istiqbolli karyerlarda texnik-iqtisodiy hisoblarda karyerlarning oxirgi chuqurligi 500-1000 m gacha yetadi.
Karyerda qoplovchi tog' jinslari va foydali qazilmaning umumiy hajmi (kon massasi hajmi) uning o'lchamlariga bog'liq va bir necha o'n ming dan yuz million metr kubgacha yetadi.
Nishab qatlamlarni qazib olishda, foydali qazilmani qazib olgandan so 'ng kar'yerda hosil bo'lgan maydon qazib olingan maydon deyiladi.
Agar texnik jihatdan mumkin bo'lsa, bu maydonga qoplovchi jinslarni joylashtirish yoki foydali qazilma va qoplovchi jinslarni tashish uchun qo'llaniladigan transport kommunikatsiyalarini joylashtirish uchun foydalanish mumkin.
Ochiq kon ishlari yer yuzasini va yer maydonidan foydalanishni buzilishi bilan bog'liq. Shuning uchun ochiq kon ishlarini atrof muxitga ta’sirini yo'qotish yoki kamaytirish maqsadida, qazib olish jarayonida va kondan foydalangandan so'ng ag'darmalarni, qazib olingan maydonni va boshqa yer yuzasidagi buzilgan uchastkalarni, rekultivatsiya qilish ishlari amalga oshiriladi.
Ochiq kon ishlari natijasida qazib olingan va keraksiz bo'lgan tog' jinslari va nokonditsiyali foydali qazilma boyliklari to'planadigan joyga ag'darma deb aytiladi.
Agar, ag'darma oldin qazib o'tilgan karyer maydonida joylashgan bo'lsa ichki ag'darma, karyer chegarasidan tashqariga joylashgan bo'lsa tashqi ag'darma deb aytiladi.
Konni yoki uning bir qismini bitta karyer bilan qazib olinsa, u karyer maydoni deb aytiladi.
Karyer maydonining plandagi va chuqurlikdagi o'lchamlarini tavsiflovchi geometrik shakl uning hajmi hisoblanadi. Uning tarkibiga karyer tashqarisiga chiqarib tashlangan qoplovchi jinslar, sanoat maydonchasi va boshqa ishlab chiqarish qurilmalari joylashgan chegara, ya'ni karyerning yer shaxobchasi kiradi.
Bir vaqtda karyer ichida qazish ishlari olib borilayotgan pog'onalar yig'indisiga karyerning ishlash zonasi deyiladi.
Ishlash zonasi holatini karyerning ish olib borilayotgan ustki va ostki pog'onalari pastki gorizontal maydonchalari (aniq vaqt mobaynida ) belgilari bilan aniqlanadi. Kar'yer kon ishlari fronti uzunligi hamma ish olib borilayotgan pog'onalar kon ishlari fronti uzunligi yig'indisidan iborat. Yangi pog'onani ishga tushirish uchun unga transportni kelishini ta’minlash va ish maydonchasiga mos keladigan ish fronti yaratish lozim.
Yangi pog'onadan yer yuzasiga yoki yuqorida joylashgan pog'ona kon massasini tashishni amalga oshiruvchi transport kommunikatsiyasini joylashtirish uchun yangi pog'ona ochish kerak, ya’ni yer yuzasidan yoki yuqorida joylashgan pog'onadan pastki pogonaga maxsus (ochuvchi) kon laximlarini o'tkazish kerak. Ko'p hollarda bu laximlar har xil balandlik belgilarida joylashgan punktlarini birlashtiradi (agar bitta pog'ona ochilsa, unda balandlik belgilari farqi pog'ona balandligiga teng), shuning uchun maqsadli nishablikka (i) ega. Ochuvchi laximlar qirqimda trapetsiya yoki uchburchak kesimli ko'rinishga ega bo'ladi va muvofiq holda kapital transheya va yarim transheya deb ataladi.
Ochilgan pog'onada boshlang'ich ish frontini yaratish uchun (pog'onani qirqish) ochuvchi laximdan trapetsiya (uchburchak) ko'ndalang kesim o'lchamlari bilan uzunligi bo'yicha ancha farq qiladigan gorizontal kon laximlarini—qirqim transheya (yarim transheya) yoki uzunligi va kengligi bir o'lchov tizimiga ega kesma chuqurlikni o'tkazish kerak.
Karyerning bosh parametrlari.
|
| |