Hindistonning iqtisodiy geografik o’rni . Hindistonning aholisi va Hindistonning qishloq xo’jalik tarmoqlari

|
Hindistonning iqtisodiy geografik o’rni . Hindistonning aholisi va Hindistonning qishloq xo’jalik tarmoqlari
|
bet | 112/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblari25. Hindistonning iqtisodiy geografik o’rni . Hindistonning aholisi va Hindistonning qishloq xo’jalik tarmoqlari
Hindiston (rasman: Hindiston Respublikasi (Bhārat Gaṇarājya[1])) – Janubiy Osiyodagi davlat. Hududi shimoldan janubga 3 214 km, gʻarbdan sharqqa 2 933 km choʻzilgan. Shimolida Himolay togʻlari, gʻarbda Arabiston dengizi, sharqda Bengaliya qoʻltigʻi bilan oʻralgan. Hindiston tarkibiga Arabiston dengizidagi Lakkadiv va Amindiv orollari, Bengaliya qoʻltigʻidagi Andaman va Nikobar orollari ham kiradi. Maydoni – 3,3 million km2. Aholisi – 1 428 627 663 kishi (2023). Poytaxti – Nyu-Dehli. Maʼmuriy jihatdan 28 ta shtat va 8 ta ittifoq hududidagi bolinadi. Hindiston – dunyoda eng koʻp millatli mamlakatlardan biri. Hindistonda turli tillarda soʻzlashuvchi bir necha yuz millat, elat va qabila yashaydi. Aholisining 72% hind-yevropa tillarining hindoriy tillari guruhida soʻzlashuvchi xalqlar – hindustoniylar, marathlar, bengallar, bixarlar, gujarotlar, oriyalar, rajastxonilar, panjobilar tashkil etadi. Kashmirilar dari til guruhiga mansub. Hindiston janubda, asosan, dravid tillarida, shimoliy va Shimoli-sharqida tibetbirma tillarida soʻzlashuvchi xalqlar yashaydi. Shahar aholisi 30%. Rasmiy tillar – hind va ingliz tillari. Aholining koʻpchiligi (73%) hinduiylik diniga eʼtiqod qiladi; islom (16%), xristian (6%), sikhizm (2,5%) va boshqa dinlarga eʼtiqod qiluvchilar ham bor. Yirik shaharlari: Kalkutta, Bom-bay, Dehli, Chennay, Bangalor, Ahmadobod, Haydarobod, Puna, Kan-pur, Nagpur, Jaypur, Lakhnau.
Qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi, daraxt kesish va baliqchilik kabi qoʻshni tarmoqlar YaIMning 17% ni tashkil etdi, sektor 2014-yilda jami ishchi kuchining 49% ini ish bilan taʼminladi. Qishloq xoʻjaligi yalpi ichki mahsulotning 23% ni tashkil etdi va 2016-yilda mamlakat umumiy ishchi kuchining 59% ish bilan taʼminlandi[70]. Hindiston iqtisodiyoti diversifikatsiyalangani va o'sishi bilan birga, qishloq xo'jaligining YaIMga qo'shgan hissasi 1951-yildan 2011-yilgacha doimiy ravishda pasayib bordi, ammo u hali ham mamlakatning eng katta bandlik manbai va uning umumiy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining muhim qismidir. Besh yillik rejalarda qishloq xoʻjaligiga alohida eʼtibor berilgani hamda sugʻorish, texnologiya, zamonaviy qishloq xoʻjaligi usullarini qoʻllash va qishloq xoʻjaligini taʼminlashning izchil takomillashtirilishi tufayli 1950-yildan boshlab barcha ekin maydonlarining hosildorligi oʻsdi. Hindistondagi Yashil inqilobdan keyin qishloq xo'jaligi kreditlari va subsidiyalar. Biroq, xalqaro taqqoslashlar shuni ko'rsatadiki, Hindistondagi o'rtacha hosil odatda dunyodagi eng yuqori o'rtacha hosilning 30% dan 50% gacha. Uttar-Pradesh, Panjob, Haryana, Madxya-Pradesh, Andxra-Pradesh, Telangana, Bixar, Gʻarbiy Bengal, Gujarat va Maxarashtra shtatlari Hindiston qishloq xoʻjaligiga asosiy hissa qoʻshmoqda. Hindistonda o'rtacha yillik yog'ingarchilik 1,208 millimetr (47.6 in) va umumiy yillik yog'ingarchilik 4000 kub metrni tashkil qiladi, umumiy foydalanish mumkin bo'lgan suv resurslari, shu jumladan yer usti va yer osti suvlari 1123 milliard kub metrni tashkil etadi[71]. 546,820 square kilometre (211,130 mi²) yer maydoni yoki umumiy ekin maydonlarining 39% ga yaqini sugʻoriladi. Hindistonning ichki suv resurslari va dengiz resurslari baliqchilik sohasida olti millionga yaqin kishini ish bilan ta'minlaydi. 2010-yilda Hindiston dunyodagi oltinchi yirik baliqchilik sanoatiga ega edi.
Hindiston har yili 100 000 tonnadan ortiq qayta ishlangan kaju yadrolarini eksport qiladi. Birgina Kollamning oʻzida 600 dan ortiq kajuni qayta ishlash sexi mavjud.
Taxminan 1,530,000 kvadrat kilometr (590,000 mi²), Hindiston ekin maydonlarining 52% bilan AQShdan keyin ikkinchi eng katta ekin maydonlariga ega. Mamlakatning umumiy er maydoni Xitoy yoki AQShning uchdan bir qismidan bir oz ko'proq bo'lsa-da, Hindistonning haydaladigan erlari AQShnikidan biroz kichikroq va Xitoynikidan biroz kattaroqdir. Biroq qishloq xoʻjaligi mahsulotlari oʻz imkoniyatlaridan ancha orqada. Hindistondagi past mahsuldorlik bir necha omillarning natijasidir. Jahon bankiga ko'ra, Hindistonning yirik qishloq xo'jaligi subsidiyalari fermerlar yetishtiradigan narsalarni buzmoqda va mahsuldorlikni oshirishga investitsiyalarga to'sqinlik qilmoqda. Qishloq xo'jaligini haddan tashqari tartibga solish xarajatlarni oshirdi, narx xavfi va noaniqlik, hukumatning mehnat, yer va kreditga aralashuvi bozorga zarar etkazmoqda. Qishloq yo'llari, elektr energiyasi, portlar, oziq-ovqat omborlari, chakana savdo bozorlari va xizmatlar kabi infratuzilma yetarli darajada emas. Yer yerlarining oʻrtacha kattaligi juda kichik, yer uchastkalarining 70%i bir gektardan kam hajmida[72]. Sugʻorish inshootlari yetarli darajada emas, maʼlum boʻlishicha, 2016-yil holatiga koʻra, umumiy ekin maydonlarining atigi 46 foizi sugʻorilgan[73], natijada fermerlar hali ham yogʻingarchilikka, xususan musson fasliga bogʻliq boʻlib qoladi, bu koʻpincha nomuvofiq va butun mamlakat boʻylab notekis taqsimlanadi. Qo'shimcha 20 000 000 gektar (49 000 000 akr) yerni sug'orish maqsadida turli sxemalar taqdim etilgan Tezlashtirilgan sug'orishdan foyda olish dasturi (AIBP) amalga oshirildi. Oziq-ovqat mahsulotlarini saqlash va tarqatish infratuzilmasi yo'qligi fermerlik daromadlariga ham to'sqinlik qilmoqda; Hindiston qishloq xo'jaligi mahsulotlarining uchdan bir qismi buzilish natijasida yo'qoladi[74].
|
| |