nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Fan mazmuni - Oliy talim, fan va innovatsiyalar vazirligi texnologiya, menejment va komunikatsiya instituti

|
Oliy talim, fan va innovatsiyalar vazirligi texnologiya, menejment va komunikatsiya instituti
|
bet | 2/8 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 139,48 Kb. | | #272608 |
Bog'liq SILLABUS BT da innovatsiya va integratsiya (3)Fan mazmuni
|
|
Mashg‘ulotlar shakli: seminar (S)
5-semestr
|
|
S1
|
Boshlangʻich taʻlimda innovatsiya va integratsiya fanining mazmuni
Reja savollari:
1.Innovatsion pedagogika tushunchasi. Refleksiv-innovatsion texnologiyalar.
2.An’anaviy va innovatsion ta’limning qiyosiy tahlili.
3.Tarbiya jarayoniga innovatsion yondashuv. Tarbiya jarayonida pedagogik tizim.
4.Tarbiya tizimida innovatsiyalar. Tarbiya tizimini ijtimoiylashtirish.
5.O‘qituvchining pedagogik faoliyatidagi psixologik to'siqlar.
|
2
|
S2
|
Boshlang‘ich maktabda pedagogik jarayonning zamonaviy tendensiyalari va texnologiyalari
Reja savollari:
1.Boshlang'ich maktab o'qituvchisining bilim va ko'nikmalariga qo‘yilgan talablar.
2.O'qituvchi mahoratini shakllantirish.
3.Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ta’lim-tarbiyasida Sharq va G‘arb olimlari (Al-Xorazmiy, A.R.Beruniy, Abu Ali Ibn Sino, A.N.Forobiy, A.Navoiy, A.Avloniy, Sokrat, Platon, Aristotel, Ya.A.Komenskiy, K.D.Ushinskiy, A.S.Makarenko) pedagogik meroslaridan foydalanish.
|
2
|
S3
|
Boshlang‘ich maktabda integratsiyalashgan ta’limdan foydalanish
Reja savollari:
1.Innovatsiyalarni ta’lim jarayoniga tatbiq etishning tashkiliy pedagogik asoslari.
2.Maktabni innovatsion boshqaruv modeli.
3.Boshlang‘ich maktabda innovatsiya va integratsiyaning o‘zaro aloqadorligi.
4.Boshlang‘ich sinf darslarini integratsiyalash.
5.Markaziy Osiyo va MDH davlatlarida integratsiyalashgan talim.
|
2
|
S4
|
Kreativlik. Kreativlik muammosiga zamonaviy yondashish.
Reja savollari:
1.Ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish.
2.Talabalarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish. Bilimlarning shakllanishida fikrlashning o’rni. Ijod tushunchaning bilish jarayonidagi roli.
3.Ijodiy fikrlashning psixologik-pedagogik jabhalari. Ijodiy fikrlashni rivojlantirish prinsiplari.
4.Boshlang‘ich sinflarda ijodiy tasavvurni rivojlantirish imkoniyatlari.
|
2
|
S5
|
Integratsiya-ta’limning muhim prinsiplari
Reja savollari:
1.Pedagogikada an’anaviy integratsiyaning talqin qilinishi. Integrativ - faoliyatning shakllanish metodlari.
2.Ta’lim jarayonini integratsiyalashning nazariy aso slari. Integratsiyaning hozirgi zamon muammolari.
3.Boshlang‘ich maktabni integratsiya qilish. Integrativ ta’limning sinflarga bo‘linishi.
4.Integratsiya - fanini o‘qitishda ta’lim falsafasi. Integratsiyalangan darslarning samaradorligini oshirish omillari.
|
2
|
S6
|
Umumta’lim maktablarida integratsiya
Reja savollari:
1.Bo’lajak o’qituvchilarning psixologik-pedagogik bilimlarini integratsiyalash jarayoni.
2.“Pedagogika” va “Umumiy psixologiya” fanlarini integrallash. 3.Boshlangich sinfda integratsiyalashgan ta’limdan foydalanish. 4.Integratsiyalashgan dars ishlanmalaridan namunalar.
|
2
|
|
|
|
| |
Tweening 
sohasida 
Motions

23
bo'lishi, joylashuvini, ko'rinishini, rangi va boshqalarni o'zgartirishi mumkin.
Flashda obyektlarni animatsiyalashni uchta turli usuli ko'zda tutilgan:
- kadrma-kadr («klassik») animatsiya, bu usulda muallif bo' lgusi «multi -
rolik»ni har bir kadrini o'zi yaratadi yoki boshqa joydan qabul qiladi va
namoyish ketma- ketligini o'zi o'rnatadi;
- avtomatik animatsiya (tweened-animatsiya), bu usulda muallif multi -
rolik kadrlarini faqat birinchi va oxirgisini yaratadi, oraliq kadrlarni esa
Flash avtomatik tarzda ozi yaratadi; tweened-animatsiyani ikki xil turi
mavjud:
obyektni ko'chirishga asoslangan animatsiya (motion
animation) va obyektni transformatsiya (ko'rinishini o'zgartirish)siga
asoslangan animatsiya (shape animation);
- senariyga asoslangan animatsiya; senariy - Flashning dasturlash tilida (bu
til
Actions
cript deb nomlanadi) obyektni hatti- harakatini berilishidir.
Bu tilni sintaksisi Web-xujjatlarda ishlatiladigan boshqa senariy tillariga
(masalan, JavaScript va VBScript) o'xshab ketadi.
Ushbu usullarning har birining o'ziga yarasha afzalliklari va kamchiliklari
bor. Masalan,
tweened
-animatsiya ikki afzallikga ega: birinchidan, muallif har
bir kadrni alohida yaratish zaruratidan qutulgan; ikkinchidan, bunday multi -
rolikni namoyish etish uchun Flashga faqat birinchi va so'nggi kadrni saqlash
kifoya, bu esa uz navbatida bunday rolikni hajmini kam bo lishini ta’minlaydi.
Shu bilan birga,
-rasm. Xususiyatlar inspektori paneli

20
varianti aks ettiriladi;
•
Background
(Fon) tugmasi, bu tugma bosilganda rolik foni (ya’ni, ish
stoli rangi)ni tanash uchun rang majmuasi oynasi ochiladi;
•
Frame Rate
(Kadrlar tezligi) matn maydoni. Bu maydon yordamida
animatsiyani kadrlari almashish chastotasini o'rnatilishi mumkin (chastota
sekund/kadr - frame per second, fps bilan o' lchanadi);
•
so'roq belgisi [?]
tasviri tushirilgan tugma, HTML-xujjat formatidagi
kontekst ma’lumotnomani chaqirish uchun xizmat qiladi;
•
yulduzcha tasviri tushirilgan tugma,
bu tugma bosilganda
Accessibility
(
Dostunnost
) paneli ochiladi, bu panel rolikning
barcha elementlariga
qo'shimcha parametrlarni o'rnatish uchun xizmat qiladi. Masalan, ovoz o'rniga
ekranda pay do bo'luvchi tegishli yozuvlar va boshqalar.
•
Quyonchani boshqa hayvonlar uyidan uyigacha eltib qo'yish

28
uyi oldiga, [t] yozuvli tugmani bosganimizda, tulkini va [j]
yozuvli tugmani
bosganimizda quyon jirafaning uyi oldiga kelib to'xtasin. El tugmasini
bosganimizda quyon o'zi turgan uy yonidan so'qmoq bo'ylab o'zining uyiga
borsin. Dasturni shu turishida testdan o'tkazsak, quyon to'xtovsiz
ravishda
echkining uyidan o'zining uyiga tomon harakatlanadi. Dastlab birinchi va
oxirgi kadrlarga stop() buyrug'ini yozib qo'yamiz.
Chunki quyon dastur ishga
tushganida 1-kadrda, echkining uyi oldida to'xtab turishi va oxirgi kadr ya’ni
o'zining uyi oldiga borganida ham to'xtab turishi kerak. El tugmasida quyidagi
skriptni kiritamiz: on (release) { play();}
Play
buyrug'i bilan tanishgan bizlar. U rolikni to'xtagan kadridan
boshlab namoyish etadi.
Quyidagi tugmalarga quyidagi skriptlarni yozib chiqamiz:
0 tugmasiga:
on (release) {
gotoAndStop("echki")
;}
[Htugmasiga
on (release) {
gotoAndStop("tulki");}
□ tugmasiga
on (release) {
gotoAndStop("jirafa");}
Dasturni ishga tushirib ko'rsak, o'ylangan g'oya amalgam oshadi.
B izlar yuqoridagi skriptlarni har bir tugmaga kiritib otirmasdan
tugmalar
joylashgan kadrga yozishimiz mumkin. Buning uchun quyidagi
funksiya ishlatiladi:
onRelease = function() { - ” kafedrasi “ kt: Informatika va axborot texnologiyalari

29
Bunda avval har bir tugmani nomlashimizga to'g'ri keladi. Tugmalar
quyidagi
tarzda nomlanadi:
Avval tugmani belgilab olamiz va
properties panelida
button yozuvining ostidagi
qatorda tugmani nomini kiritamiz. Yuqoridagi misol uchun * tugmadagi
skriptni
tugmaning o'ziga emas, kadrga kiritib ko'ramiz. Tugmani “boshlash” deb
nomlaymiz.
15-rasm. Tugmani nomlash. 1-kadrni belgilaymiz va unda quyidagi skriptni kiritamiz:
boshlash.onRelease = function() { play(); };
Skriptlarni kadrga yozishning afzalligi shundaki, dasturni qayta o qishda
qiyinchilik tugilmaydi va skriptlarning hammasi bir joyda saranjom turadi.
Roliklar va videokiliplar xususiyati Har bir rolik, videokliplar va boshqa Flashning obyektlari ozining
xarakterini ifodalovchi xususiyatlariga ega. Biz videoklipning xususiyatlari
bilan tanishamiz. Ularni ba’zilarini quyida keltirilgan:
_alpha - klipning shaffoflik darajasi. Agar u 0 qiymar qabul qilsa klip
butunlay ko'rinmaydi, agar 100 qiymatni qabul qilsa, 100% ko'rinadi.
_currentframe - joriy kadr raqami.
_drogtarget - _ belgilangan flash simvolning nusxasining nomi.
_framesloaded - yuklangan kadrlar soni.
_height - klipning balandligi.
_nane - klip ekzimplyari nomi.
30
_qualitu - joriy namoyishning sifati
_parent - boshlangich klipga
murojaat.
_rotation - qaytish burchagi (graduslarda).
_target - eski notatsiyadagi klipga to'la yo'l.
-rasm. Stop() buyrug'ga murojaat

27
qo'yish uchun ishlatiladi. Keyinchalik buni oddiy usulda o'qib olish mumkin.
3.
“nenar” - kiritilgan skriptni chop etadi.
4.
“napaMeTpbi aBTO^opMara - skriptni to'g'irlashda
qanday tartibda
to'g'irlashi ko'rsatib o'tiladi.
5.
“HaciponKH” -
Actions
criptni parametrlarini sozlash uchun
ishlatiladi. Bu bo'limdan
foydalanib, skriptni qaysi usulda, rangda,
shriftda
kiritilishini, turli izohlarni ko'rinish yoki ko'rinmasligini va boshqa
xususiyatlarni ko'rsatib o'tish mumkin.
Actions 
panelining sarlavha satridagi yozuviga e’tibor berish kerak. 
Masalan, tugmani belgilasak, 
Actions

25
7-rasm. Actions paneli
Kursor joylashgan oq rangli maydon skript kiritiladigan may don bo'lib,
uning yuqori chap qismida buyruqlar oynasi joylashgan.
Bu oynadan skriptga
joylashtirish mumkin bo'lgan turli xil harakatlar joylashgan. Flashni
ishlayotgan foydalanuvchilar uchun oyna bilan ko'p ishlashni tavsiya etamiz.
Dastur matnni buyruqlar oynasi va klaviatura orqali to'g'ridan - to'g'ri kiritish
mumkin lekin,
Actions
criptda bosh harflar va kichik harflarni o'rni almashsa
yoki tinish belgilari noto'g'ri ishlatilsa kiritilgan
dastur matnni xato
hisoblaniladi. Dasturda ishlash bo'yicha ko'nikma hosil bo'lmaguncha
buyruqlarni yozishda shu oynadan masq qilsh maqsadga muvofiq. Buda har bir
papkalar ichida faqatgina harakatlar emas, balki turli xil funksiyalar,
o'zgarmaslar, o'zgaruvchilar, operatorlar, metodlar, xususiyatlar, sikllar, izohlar
va boshqalar joylashgan. Biror harakatni joylashtirish uchun papkalardan birini
ochamiz,
kerakli buyruqni topib, uni ustiga sichqoncha tugmasini bosib, rolik
kiritiladigan maydon ustiga qo'yib
yuboramiz, yoki shu buyruq ustiga
sichqonchani ikki marta chertib qo'ymiz. Agar kerakli buyruq qaysi papkada
joylashganligini unitib qo'ygan bo'lsangiz, u holda “indeks” papkasidan
foydalaning. Bu papkda Flashda ishlatiladigan
barcha buyruqlar alfavit
bo'yicha tartiblab qo'yilgan. Buyruqlar oynasini yopish uchun oynaning o'ng
tomoni markazida joylashgan uchburchakchani bosish kerak. Agar buyruqlar
oynasi yopib qo'yilgan bo'lsa, kerakli buyruqlar skript kiritiladigan maydon
ustida joylashgan [plus] [+] tugmasi yordamida kiritish mumkin. Bu tugmada
asboblar oynasidagi barcha funksiyalarning nusxasi joylashtirilgan.
Quyida
“stop()” buyrug'ining ikki xil usulda asboblar paneli va [plus] tugmasi
26
yordamida joylashtirish ko'rsatib o'tilgan.
' 
J
 movie clip - ” kafedrasi “ kt: Informatika va axborot texnologiyalari

33
Xulosa
Multimediali sistemalarda barcha bu kabi analogli ko`rinishdagi axborot
qayta ishlash muammosi quyidagilar: axborotni raqamli ko`rinishga aylantirish
zaruriyati bo`lib, unda axborotning bir qismi yo`qoladi; katta hajmdagi
axborotni saqlash qiyinchiligi.
Multimedia texnologiyasining paydo bo`lish g`oyasi 1945 yilda Amerikalik
olim Vanniver Bush tominidan taklif qilingan “MEMEX” xotirani tashkil etish
konsepsiyasi hisoblanadi. Bu konsepsiya axborotni ma`no jihatdan hamda
formal belgilalariga (tartib raqami, indeksi yoki alifbosi va boshqa narsalarga
qarab) to`g`ri keladigan qidiruvni tashkil etish nazarda tutilgan. Bu g`oya
dastlab gipermatn sistemasi(matnli ma`lumotlar kombinatsiyasi bilan
ishlaydigan sistema) ko`rinishida, keyinchalik esa gipermedia (grafika, tovush,
video va animatsiyalar kombinatsiyasi bilan ishlaydigan sistema) va ikkita
sistemasini o`zida mujassamlashtirgan multimedia sifatida kompyuterda
realizatsiya qilingan.
. Ushbu kurs ishi
d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz 2 baho bilan baholanishi mumkin

|
d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz 2 baho bilan baholanishi mumkin
|
bet | 5/8 | Sana | 26.09.2024 | Hajmi | 139,48 Kb. | | #272608 |
Bog'liq SILLABUS BT da innovatsiya va integratsiya (3)d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz 2 baho bilan baholanishi mumkin:
fan bo’yicha mashg‘ulotlarga tayorgarlik ko’rilmagan bo’lsa;
fan bo’yicha mashg‘ulotlarga doir hech qanday tasavvurga ega bo‘lmasa;
fan bo’yicha misollarnilarni boshqalardan ko’chirib olganligi sezilib tursa;
fan bo’yicha misollarda jiddiy xato va chalkashliklarga yo’l qo’yilgan bo’lsa;
fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
fanni bilmasa.
Talabalar bilimini baholash
Ushbu fan (modul) bo’yicha talabalar bilimini baholash semester davomida o’quv materiallarini (testlar va yozma ishlar) bajarishga asoslanadi. Dars davomida talabalar 100 ballik tizimda baholanadi. Shundan, talabaning dars mashg’ulotlaridagi ishtiroki va joriy baholash natijalari uchun 20 ball va oraliq imtihon uchun 30 ball, yakuniy imtihon uchun 50 ball beriladi. Yakuniy imtihon test shaklida amalga oshiriladi. Joriy baholash, oraliq va yakuniy imtihonlarda bajariladigan topshiriqlar va ularni bajarish muddatlari quyidagi tartibda bo’ladi:
TALABALAR BILIMINI BAHOLASH TARTIBI
|
Reytingni baholash turlari
|
Maks. ball
|
Bajariladigan topshiriqlar
|
Topshiriqlarni bajarish muddati
|
Joriy baholash
quyidagi tarkibiy qismlardan iborat bo‘ladi:
|
|
|
| |
totalframes - ” kafedrasi “ kt: Informatika va axborot texnologiyalari

31
Endi tugmalarga kerakli skriptlarni kiritish bilan shugullanamiz. Ustiga
“Harakatlantirish” deb yozilgan tugmalarga quyidagi skriptlarni kiritamiz:
® tugmasi ayiq nomli obyektni gorizontal 10 pikselga chapga siljitadi:
on (release) {
ayiq._x -=
10;}
® tugmasi ayiq nomli obyektni gorizontal 10 pikselga o'ngga siljitadi
on (release)
{ ayiq._x
+=10;}
® tugmasi ayiq nomli obyektni vertikal 10 pikselga yuqoriga siljitadi
on (release) { ayiq._y -=10;}
® tugmasi ayiq nomli obyektni vertikal 10 pikselga pastga siljitadi
on (release) { ayiq._y +=10;}
Ustiga “masshtab va burilish” deb izohlangan tugmalarga quyidagi
skriptlar kiritilgan:
movie clip
ni 10 pikselga kichiklashtiradi:
on (release){
ayiq._xscale -=10;//vertical bo'yicha ayiq._yscale
-=10;//gorizontal bo'yicha}
Vaqt diagrammasi - ” kafedrasi “ kt: Informatika va axborot texnologiyalari

18
Vaqt diagrammasida quyidagi elementlar mavjud:
•
rolikni ayni vaqtdagi sahnasining kadrlarini ta’rifi;
•
kadrlar shkalasidan iborat vaqt diagrammasi, “o'qish kalagi” va sahnani
har bir kavati uchun vaqt diagrammasi;
•
vaqt diagrammasida kadrlar namoyish etish formatini tanlash menyusi;
•
vaqt diagrammasi oynasini holat satri.
bu satrda rolikni bir necha
parametrlari to'g'risidagi ma’lumot va ish stolidagi animatsiya kadrlarini
boshqarish tugmalari. Vaqt diagrammasini ko'rinishi kadrlarni tanlangan
formatiga ham bog'liq bo'ladi.
Bu formatlarni tanlash
Frame View
menyusi yordamida amalga oshiriladi. Bu
menyu buyruqlari vaqt diagrammasining barcha qatorlariga barovar ta’luqlidir.
Menyu punktlari to'rtta guruhga bo'linadi.
Birinchi guruhdagi buyruqlar kadr yacheykasi razmerini gorizontal
yo'nalishda o'rnatilishini bildiradi, quyidagi variantlar mavjud:
•
Tiny (juda kichik);
•
Small (kichik);
•
Normal (oddiy);
•
Medium (o'rta);
•
Large (katta).
Large formatini tovush parametrlarini ko'rish uchun ishlatiladi.
Ikkinchi guruhga bitta buyruq kiradi - Short (qisqa).
Bu buyruq kadr
yacheykasi razmerini vertikal yo'nalish bo'yicha kichiklashtirishni bildiradi.
Uchinchi guruhga ham bitta buyruq kiradi - Tinted Frames (bo'yalgan
kadrlar). Ushbu buyruq tanlanganda animatsiyani turli xillari uchun
kadrlarning rangli indikatsiyasi ishlatiladi.
To'rtinchi gurux ikki buyruqdan iborat:
•
Preview (avvaldan ko rish - npegBapnTenbHbin npocMOTp) - bu
buyruq qo'llanilganda vaqt diagrammasida animatsiyani asosiy kadrlarni kichik
ko'rinishi hosil bo'ladi;
•
Preview
In
Context
(npegBapHTentHbin
npocMOTp
B
19
KOHTeKCTe) - bu buyruqni agar har bir asosiy
kadrda ikki va undan ortiq
obyektlar o'zgarib tursa ishlatilishi maqsadga muvofiq, chunki bu buyruq vaqt
diagrammasida kadr yacheykasiga sahnani barcha joyini tonshiriladi,
lekin bu
holda kadr tasviri Preview buyrug'i ishlatilgandagindan ham kichikroq bo'ladi.
•
Ish maydonning pastki qismda xususiyatlar inspektori paneli joylashgan.
Agar ish maydonida biror-bir obyekt tanlanmagan bo'lsa yoki obyektlar
umuman bo'lmasa, u holda xususiyatlar inspektori
faqat rolikning umumiy
xosslarini ko'rsatadi. Birob-bir obyektni tanlanganda xususiyatlar inspektori
formati avtomatik ravishda o'zgaradai. Xususiyatlar
inspektori paneli
interfeysdan ajratib olish va uni ixtiyoriy qismida joylashtirish mumkin.
MACROMEDIYA FLASH da animatsiya yaratish

21
5 - rasm. Shaklni grafik tasvirga
o'tkazish
6 - rasm. Shaklga harakat berish
Endi belgi joylashgan boshqaruv
kadrni sichqonchaning o'ng tomondagi tugma yordamida tanlab «Creat motion
tweening» nomli buyrug'ini tanlaniladi. Shu harakatlar
natijasida boshqaruv
kadr rangi ko'k rangga o'zgaradi. Endi sichqoncha bilan yangi kadrni
tanlaniladi, (masalan 25-chi kadrni) va F6 yoki BcTaBKa menyusida
KumueBon Kagp (Insert keyframe) aktiv qatlamda
keyingi boshqaruv kadrini
yaratish buyrug'ini tanlaymiz. Natijada 25-chi kadrda ko'k rangli boshqaruv
kadr hosil qilinadi va shu kadrgacha birinchi boshqaruv kadrdan strelka hosil
bo'ladi. Birinchi boshqarish kadrdan ikkinchi boshqarish
kadrgacha kadrlar
ko'k rangda avtomatik xosil qilinadi.
Oxirgi xarakatimiz - bu ikkinchi boshqarish kadrdagi belgini o'zgartirish
(cho'zish, aylantirish, kattalashtirish, kichkinalashtirish
yoki kadrdagi
joylanishini o'zgartirish). Endi klaviaturadagi Enter tugmasini bosamiz va
yaratilgan animatsiyani ko'rishingiz mumkin.
Swf
formatga o'tkzib, ko'rish
uchun [Ctrl] + [Enter] tugmachalar majmuasi bosiladi. Bu animatsiyadan
foydalanish uchun «1-animatsiya.swf» fayli hosil bo'ladi.
Shakllar geometriyasini o'zgarishi «
shape tweening
»
asosidagi
yaratilgan animatsiyadir. Bu turdagi animatsiyani yaratish uchun boshqaruv
kadrlar o'zgarishi «motion tweening» asosidagi yaratilgan animatsiya xosil
qilinadi. Faqat endi oxirida ikkinchi qatlamdagi belgini butunlay o'chirib, uning
o'rniga kvadrat chizamiz. Shu xarakatdan keyin kadrlar rangi o'rta
rangga
22
qaytadi. Keyin birinchi va ikkinchi boshqaruv kadrlardagi
grafik tasvir
belgini
[Ctrl]+[B] («H3MeHHT» menyusidagi «pa3geuuT oygeuHo (Breack
appartack)» buyrug'i yordamida alohida shakllarga bo' lib chiqamiz.
Endi avval birinchi boshqaruv sichqoncha chap tugmasi bilan tanlab
«CBohcTBa (Proprties)» yoki [Ctrl]+[F3] yoki O
KHO
menyusining shu nomli
buyrug'ini tanlaymiz. Natijada muloqot oynasi
hosil qilinadi va unda
Resurslarni boshqa yo'naltirish

Resurslarni boshqa yo'naltirish: U umumiy manfaatdorlik loyihasi uchun mo'ljallangan resurslarning bir qismini shaxsiy maqsadlarga yo'naltirishdan iborat.
Noqonuniy yoki yashirin boyitish: boshqa odamlarning, ayniqsa jamoat boyliklarini o'g'irlash orqali to'satdan boyitish.
Hokimiyatni suiiste'mol qilish: birovdan foyda olish uchun rol taklif qiladigan oxir-oqibat kuch holatidan foydalaning.
Funktsiyalarni suiiste'mol qilish: O'zining mavqei va vakolatidan foydalanib, qo'pol xatti-harakatlar qilish.
Savdo-sotiq: imtiyozlarni olish uchun yaqin yoki yaqin bo'lmagan shaxsiy munosabatlardan foydalaning.
Kelishuv: ma'lum bir vaziyatdan foydalanish uchun uchinchi tomon bilan ahd qilish.
Korruptsiya jinoyatlarini sodir etish uchun fitna: Bu korruptsiya uchun jinoyatlarni rejalashtirish va tashkil qilish uchun sheriklarning yig'ilishini anglatadi.
Odil sudlovga to'sqinlik qilish: o'zini yoki boshqalarni himoya qilish uchun adliya sub'ektlari tergovining tegishli jarayoniga qarshi turish.
Nepotizm: qarindoshlarini siyosiy lavozimlarga tayinlash.
Maxfiy yoki yolg'on ma'lumotlardan noqonuniy foydalanish: shaxsiy manfaati uchun ma'lumotlarni manipulyatsiya qilish.
Korruptsiyaning boshqa shakllari quyidagilar bo'lishi mumkin:
Pirat tovarlarni sotib oling;
Davlat xizmatlarini o'g'irlash;
Jamg'arma mablag'laridan yoki ishdan bo'shatish fondidan nazarda tutilganidan boshqa masalalarda foydalaning;
Soliqlardan saqlaning va h.k.
Korrupsiya ko‘pincha hukumatni kuch ishlatib almashtirishga da’vatlar uchun sabab bo‘ladi. Bunda ayblovlar ko‘pincha faqat muayyan siyosatning eng yaxshi namoyondalariga emas, butun siyosiy tizimga nisbatan qo‘yiladi. Oskar Arias Sanchesning qayd etishicha, avtoritar rejimlar hukumat suiiste’mollarning aksariyatini muvaffaqiyat bilan yashirishga qodir, shunday ekan, ularning korrupsiyaga berilganligi haqidagi xulosa bilvosita guvohliklarni va butun jamiyat uchun halokatli oqibatlarni tahlil qilish asosida chiqariladi. Aksincha, demokratik rejimlarda korrupsiya ko‘pincha keng oshkor qilinadi va jiddiy ziyon etkazishidan oldin to‘xtatiladi. Biroq vaqti-vaqti bilan ro‘y beradigan mojarolar fuqarolarda mamlakatda siyosiy qarorlar qabul qilish jarayoniga ta’sir etish qobiliyatiga shubha uyg‘otadi va demokratiyadan ko‘ngil qoladi.
1. http://www.gosbook.ru/node/81444 Rumyanseva E. E. Kakov v sovokupnosti i po ego chastyam uщerb ot korrupsii — kto predstavit obщestvu samuyu vernuyu metodiku ego rascheta?//Ekspertnaya set po voprosam gosudarstvennogo upravleniya «Gosbuk»
2. Bardhan P. Corruption and development // Journal of Economic Literature. — 1997. — Vol. 25. — P. 1320. [1]
3.Tanzi, V. Corruption, Governmental Activities and Markets // IMF Working Paper 94/99. — International Monetary Fund, Washington, DC. — 1994.
Yüklə 22,82 Kb.
Dostları ilə paylaş:
|
Интегрални тақрибий ҳисоблашга доир дастурлар

|
Интегрални тақрибий ҳисоблашга доир дастурлар
|
bet | 2/2 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 312,3 Kb. | | #263050 |
5. Интегрални тақрибий ҳисоблашга доир дастурлар.
интегрални ҳисоблайлик,
5.1. Тўғри тўртбурчаклар формуласи.
функция, оралиқ, бўлинишлар сони
ҳисобланадиган интеграл
қадам, тугун нуқталар
ТТ формуласи ва қиймати
5.2.Tрапеция формуласи:
функция, оралиқ, бўлинишлар сони
ҳисобланадиган интеграл
қадам, тугун нуқталар
Трапеция формуласи
5.3.Симпсон формуласи:
функция, оралиқ, бўлинишлар сони
ҳисобланадиган интеграл
қадам, тугун нуқталар
Симпсон формуласи
интегралнинг аниқ ва тақрибий қиймати
Натижатўғрилигикўринибтурибди.
#include
#include
using namespace std;
double funksiya(double x, char harf) {
if(harf =='a')
return exp(x)-10 * x - 2;
return pow(x,3)-3*x*x+9*x-10;
}
double funksiyaning_birinchi_tartibli_hosilasi(double x,char harf) {
if (harf == 'a')
return pow(2,x)+log(2)*x*pow(2,x);
return 3*x*x-6*x+9;
}
double funksiyaning_ikkinchi_tartibli_hosilasi(double x,char harf) {
if(harf =='a')
return pow(2, x+1)* log(2) + pow(log(2),2) * x * pow(2, x);
return 6*x-6;
}
void nyuton_usuli(double a, double b, double e, char harf) {
double x0 = 0;
if (funksiya(a,harf) * funksiyaning_ikkinchi_tartibli_hosilasi(a, harf) > 0)
x0 = a;
else
x0 = b;
int i = 1;
float x = x0 - funksiya(x0, harf) / funksiyaning_birinchi_tartibli_hosilasi(x0, harf);
while (fabs(x - x0) > e) {
i++;
x0 = x;
x= x0 - funksiya(x0, harf) / funksiyaning_birinchi_tartibli_hosilasi(x0, harf);
}
cout << "\nnyuton usulining natijasi (" << harf << " tenglama uchun)\n";
cout << "\tildizning taqribiy qiymati: " << x << endl;
cout << "\tzarur bo'lgan qadamlar soni: " << i << endl;
}
void vatarlar_usuli(double a, double b, double e,char harf) {
double x0 = 0;
double c = 0;
if (funksiya(a, harf) * funksiyaning_ikkinchi_tartibli_hosilasi(a, harf) < 0) {
x0 = a;
c = b;
}
else {
c = a;
x0 = b;
}
int i = 1;
double x = c - (x0 - c) / (funksiya(x0, harf) - funksiya(c, harf)) * funksiya(c, harf);
while (fabs(x0 - x) > e) {
i++;
x0 = x;
x = c - (x0 - c) / (funksiya(x0, harf) - funksiya(c, harf)) * funksiya(c, harf);
}
cout << "\nvatarlar usulining natijasi ("<
cout << "\tildizning taqribiy qiymati: " << x << endl;
cout << "\tzarur bo'lgan qadamlar soni: " << i << endl;
}
int main() {
double a = 0, b = 0, e = 0;
cout << "a (birinchi) tenglama uchun parametrlarni kiriting:\n";
cout << "a ning qiymatini kiriting: a="; cin >> a;
cout << "b ning qiymatini kiriting: b="; cin >> b;
cout << "e ning qiymatini kiriting: e="; cin >> e;
nyuton_usuli(a, b, e,'a');
vatarlar_usuli(a, b, e,'a');
cout << "\n----------------------------------------------\n\n";
cout << "b (ikkinchi) tenglama uchun parametrlarni kiriting:\n";
cout << "a ning qiymatini kiriting: a="; cin >> a;
cout << "b ning qiymatini kiriting: b="; cin >> b;
cout << "e ning qiymatini kiriting: e="; cin >> e;
nyuton_usuli(a, b, e,'b');
vatarlar_usuli(a, b, e,'b');
return 0;
}
|
| |
Shaxslararo nizolar - Pedagogik konfliktologiya f. M. Qo ‘ chqarova pedagogik

Shaxslararo nizolar – shaxslar o‘rtasidagi, ehtiyojlar, qadriyatlar,
intilishlar o‘rtasidagi to‘qnashuvlar.
Motiv 1 (
lot. Movere-dan - harakatga keltirish, surish) – mavzu
ehtiyojlarini qondirish bilan bog‘liq faoliyat uchun motivatsiya.
Motiv 2 – ma’lum bir kuchning obyektiv yo‘naltirilgan faoliyati.
Motiv 3 – bu faoliyat yo‘nalishini tanlashga turtki beradigan va
belgilaydigan obyekt (moddiy yoki ideal).
4- motiv – bu shaxsning xatti-harakatlari va amallarini tanlash
asosida yotgan anglangan sababdir.
Bolalarning negativizmi – bu bolaning atrofdagi odamlarning
ta’siriga g‘ayratli va asossiz qarshiligi. U o‘zini o‘jarlikda, qo‘pollikda,
begonalashishda, izolyatsiyada namoyon qilishi mumkin.
Mojaroning obyekti – bu ziddiyatda bo‘lgan har bir tomon
tomonidan talab qilingan o‘ziga xos moddiy, ijtimoiy yoki ma’naviy
qiymat.
Ontogenez – organizmning o‘zaro bog‘liq anatomik, fiziologik,
psixologik va boshqa o‘zgarishlarning kombinatsiyasi bo‘lgan
organizmning individual, umrbod rivojlanish jarayoni. Ontogenez
shaxsning rivojlanishi sifatida filogeniya bilan turning rivojlanishi kabi
taqqoslanadi.
Ochiq nizolar – to‘qnashuvlar aniq ifoda etilgan nizolar.
204
Pedagogik vaziyat – muayyan vaqt oralig‘ida ko‘rib chiqiladigan
pedagogik tizimning obyektiv holati.
Pedagogik qobiliyatlar – bu pedagogik faoliyat talablariga javob
beradigan va ushbu faoliyatni o‘zlashtirishda muvaffaqiyatni
belgilaydigan O‘qituvchi shaxsining individual psixologik xususi-
yatlarining yig‘indisi.
Bolaning proksimal rivojlanish zonasi

203
Konfliktli vaziyat
– bu har qanday vaziyatda tomonlarning
qarama-qarshi pozitsiyalarining mavjudligi, ziddiyat paydo bo‘lishi
shartidir.
Konfliktli shaxsiyat
omillar bilan belgilanadi:
1) psixologik – temperament, tajovuzkorlik darajasi, psixo-
logik barqarorlik, intilishlar darajasi, hozirgi emotsional holat, xarakter
aksentuatsiyasi va boshqalar;
2) ijtimoiy-psixologik – ijtimoiy munosabat va qadriyatlar,
raqibga bo‘lgan munosabat, muloqotdagi kompetentsiya va boshqalar;
3) ijtimoiy-fiziologik – psixosomatik salomatlikning xususi-
yatlari; yashash va mehnat sharoitlari, dam olish imkoniyatlari, ijtimoiy
muhit, umumiy madaniyat darajasi, ehtiyojlarni qondirish imkoniyatlari
va boshqalar.
Muvofiqlik
– shaxs tomonidan ma’lum bir guruh me’yorlari,
odatlari, qadriyatlarini o‘zlashtirishi; shaxsni ijtimoiylashtirishning
zaruriy tomoni va har qanday ijtimoiy guruhning normal ishlashi uchun
zarur shart.
Siyosatni amalga oshirish

6
24.
Tashqi xabarni taqdim etishga qaror qilgan shaxs, agar ushbu shaxs bu
haqida anonim ravishda xabar bermagan boʻlsa, ushbu Siyosatga muvofiq
himoyaning taʼminlanishini uchun yuqoridagi shartlarga qatʼiy rioya qilishi
lozim.
25.
Jamiyat himoya qilinadigan faoliyat bilan shug
ʻ
ullanadigan ariza
beruvchilarni taʼqib qilinishini taqiqlaydi. Agar xodimlar tomonidan taʼqiblar
aniqlansa, intizomiy jazoga olib kelishi mumkin boʻlgan notoʻgʻri xatti
-harakatlar
sifatida baholanadi.
26.
Oʻziga nisbatan taʼqib choralari qoʻllangan deb hisobl
agan har qanday
ariza beruvchi yuqorida koʻrsatilgan xabar berish kanallaridan foydalangan holda
taʼqib qilinayotgani haqidagi daʼvoni tasdiqlovchi barcha maʼlumotlar va
hujjatlarni Komplayens xizmatiga taqdim etishi kerak. Komplayens xizmati
vakolat doira
sida taʼqibning oldini olish, shuningdek, ariza beruvchi bilan aloqani
saqlab turish va xabar qilish jarayoni haqidagi maʼlumotlarni yangilanishini
taʼminlaydi.
Tasdiqlangan

Tasdiqlangan
Download
254,54 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
16.05.2024
Hajmi
254,54 Kb.
#237360
Download
254,54 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tasdiqlangan
Download
254,54 Kb.
Matnni ko'rish
Asosiy tushunchalar va qoidalar

3
8.
Himoyalangan faoliyat
qatoriga ushbu Siyosatda koʻrsatilgan
kanal
orqali potensial meʼyorlarga
xilof xatti
-
harakatlar haqidagi maʼlumotlarni oʻz
ichiga olgan xabar yuborish kiradi. Himoyalangan faoliyat, shuningdek,
Komplayens xizmati xodimi va/yoki Ichki audit xizmatining xodimiga ularning
qonuniy faoliyatida yor
dam berishni oʻz ichiga oladi.
9.
Taʼqib qilish
himoyalangan faoliyatda ishtirok
etishi natijasida ariza
beruvchiga tavsiya etilgan, tahdid qilingan yoki unga nisbatan qilingan har
qanday bevosita yoki bilvosita zarar yetkazish yoki zararli harakatlarni anglatadi.
Taʼqib qilish boshqalar qatorida, kamsitib murojaat qilish, ish haqini oʻzgartirish,
lavozimni pasaytirish yoki boshqa joyga koʻchirish yoki ishdan boʻshatishni oʻz
ichiga olishi mumkin.
10.
Ariza beruvchi
–
jamiyatning himoyalangan faoliyat bilan
shugʻullanuvchi xodimi.
11.
Jamiyat xodimlari sodir et
ilgan yoki sodir etilishi mumkin boʻlgan
meʼyorlarga xilof xatti
-harakatlarning taxmin
qilingan holatlari yoki
kompaniyaning missiyasi va obroʻsiga zarar yetkazadigan yoki yetkazishi
mumkin boʻlgan har qanday harakatlar haqida xabar berishi kerak.
12.
Ushbu Siyosat bilan himoyalanish uchun ariza beruvchi
maʼlumotlarning toʻgʻri ekanligiga ishonish uchun asoslarga ega boʻlishi kerak.
Bila turib yolgʻon yoki chalgʻituvchi maʼlumotlar haqida xabar bergan xodimlar
ariza beruvchilar hisoblanmaydi va shuning uchun ular ushbu Siyosatda nazarda
tutilgan himoya bilan taʼminlanmaydi. Yolgʻon maʼlumotni yuborish meʼyorlarga
xilof harakatni tashkil qilishi va shu tariqa Komplayens
xizmati tomonidan
tekshirilishi, shuningdek ushbu holat tasdiqlangan taqdirda, intizomiy jazo
choralari qoʻllanilishi mumkin.
13.
Jamiyat xodimlarni ular taʼqibdan himoyalanishlarini bilgan holda oʻz
shubhalari yoki xavotirlari haqida xabar berishga chaqiradi.
Xabar beruvchi
xodimning shaxsini aniqlash jamiyatga shikoyatning ishonchliligini aniqlashda
yordam berishi mumkin. Shuningdek, maʼlum bir
sharoitlarda ariza beruvchi
xodim oʻzining shaxsini anonim qolishini yoki oshkor etilmasligini talab qilishi
mumkin.
14.
Hech bir xodim oʻz mavqeidan foydalanib, boshqa xodimlarning oʻz
huquqlarini amalga oshirishi
ga yoki oʻz vazifalarini bajarishiga toʻsqinlik qilishi
mumkin emas.
Ta’lim - Pedagogik konfliktologiya f. M. Qo ‘ chqarova pedagogik

202
Xulq-atvor defitsiti
– bu xulq-atvor repertuarida ma’lum
vaziyatlarda odamga o‘zi uchun muhim bo‘lgan maqsadlarga
erishishga imkon beradigan ko‘nikmalarning yo‘qligi.
Faoliyat
– bu subyekt va olam o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarning
dinamik o‘z-o‘zini rivojlantiruvchi iyerarxik tizimi, bu jarayonda aqliy
obraz hosil bo‘ladi, obyektda mujassam bo‘ladi va subyektning ruhiy
obraz vositachiligi munosabatlari amalga oshiriladi va obyektiv
haqiqatga aylanadi..
Didaskogeniya
(gr.
Didaktikos
- ibratli,
genos
- kelib chiqishi) –
tarbiyachining (O‘qituvchi, murabbiy, yetakchi va boshqalar)
pedagogik taktikasini buzishi, o‘quvchining salbiy ruhiy holati
(tushkun
kayfiyat), uning
faoliyati
va
shaxslararo
munosa-
batlarga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan qo‘rquv, umidsizlik va bosh-
qalar). Didaktogenez nevrozlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Bolaning haqiqiy rivojlanish zonasi
(L. S. Vygotskiy atamasi) –
bu uning rivojlanishining ushbu bosqichida o‘zini namoyon qiladigan
va aniq diagnostika tekshiruvi sharoitida topiladigan bolaning bilim,
qobiliyat va ko‘nikmalarining haqiqiy darajasi.
Konduktometrik analiz usuli - Analizning fizik – kimyoviy metodlari. Elektrokimyoviy analiz metodlari Fizik kimyoviy analiz

|
Analizning fizik – kimyoviy metodlari. Elektrokimyoviy analiz metodlari Fizik kimyoviy analiz
|
bet | 7/13 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 159,5 Kb. | | #256863 |
Bog'liq 15. Analizning fizik – kimyoviy usullari16. Konduktometrik analiz usuli.
Konduktometrik analiz usuli to`g`ri (bevosita) konduktometriya va konduktometrik titrlashga bo`linadi.
To`g`ri konduktometriya asosida eritma konsentratsiyasi bilan elektr o`tkazuvchanligi orasidagi bog`lanish yotadi. bu usul bilan eritmada bo`lgan alohida elektrolitlar miqdorini aniqlash, ayniqsa, oziq-ovqat mahsulotlari sifatini nazorat qilish mumkin.
Masalan, suvning tozaligini, sut, vino, shifobaxsh ichimliklar va boshqalar tarkibiy qismini aniqlash mumkin.
Konduktometrik titrlashda titrlash jarayonida eritmaning elektr o`tkazuvchanligi o`lchab boriladi. olingan natijalar asosida (elektr o`tkazuvchanlikni titrant hajmiga bog`liqligi) titrlash egri chiziqlari chiziladi. aniqlanadigan moddadagi ionlar harakatchanligining turlicha bo`lishiga qarab, titrlash egri chiziqlarining ko`rinishi ham har xil bo`ladi (4.2-rasm)
a — kuchli kislotani kuchli asos bilan titrlash; b - cho`kma hosil qilish reaksiyasiga asoslangan titrlash; d — kuchli kislotani kuchli asos va kuchsiz kislotadan hosil bo`lgan tuz bilan titrlash; e — kuchsiz asos va kuchli kislotadan hosil bo`lgan tuzni kuchli asos bilan titrlash.
Ekvivalent nuqta titrlash egri chiziqlaridan topiladi va hisoblashlar olib boriladi. konduktometrik titrlashda neytrallanish, oksidlanish-qaytarilish, cho`ktirish, kompleks hosil qilish, qaytar va qaytmas reaksiyalardan foydalanish mumkin.
17. Solishtirma, molyar va ekvivalent elektr o’tkazuvchanliklar orasida qanday bog’lanishlar bor?
Nemis fizigi Kolraush (1840-1910) turli sistemalarning ekvivalent elektr o’tqazuvchanlikni o’rganib, quyidagi xulosaga keldi. Gap shundaki, elektrolitlar eritmasidagi elektr o’tqazuvchanlik qarama-qarshi yo’nalishda harakat qilayotgan anion va kationlar harakati tufayli sodir bo’ladi. Agar kontsentratsiya kichik bo’lsa (kuchli suyultirilgan eritmalar uchun) kationlar va anionlar bir-biriga xalaqit qilmay mustaqil harakat qiladilar. Ularning cheksiz suyultirilganda elektr o’tqazuvchanligi ularning ayrim holdagi elektr o’tqazuvchanligining yig’indisidan iborat bo’ladi: b = A + K, bu erda A va K anion va kation elektr o’tqazuvchanligi. CHeksiz suyultirilgandagi solishtirma elektr o’tqazuvchanlikni () tenglamasi orqali ekvivalent (molyar) elektr o’tqazuvchanlikka hisoblash orqali aylantirish mumkin:
Agar bo’lsa, u holda Kolraush qonunning matematik ifodasi kelib chiqadi: bu erda va anion va kationlarning harakatchanligi deb yuritiladi. Yuqoridagi tenglama bo’yicha Kolraush qonuni quyidagicha ta’riflanadi:
CHeksiz suyultiririlgandagi elektrolit eritmasining ekvivalent (molyar) elektr o’tqazuvchanligi () elektrolit tarkibiga kiruvchi anion va kationlarning harakatchanligining yig’indisiga teng.
|
| |
Emission usulni sifat analizida ishlatilishi

|
Emission usulni sifat analizida ishlatilishi
|
bet | 6/13 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 159,5 Kb. | | #256863 |
Bog'liq 15. Analizning fizik – kimyoviy usullari14. Emission usulni sifat analizida ishlatilishi.
Atom-emission sifat analizini amalga oshirish uchun eng qulay manba elektr yoyidir. Elektr yoyining harorari induktiv boglangan plazmaning haroratidan kichik bo’lganligi uchun unda spektral chiziqlar kamroq bo’ladi, spektral chiziqlarning kamligi esa sifat analizi uchun ancha qulaydir. Atom-emission usul ko’p elementli analiz usulidir, bu usul yordamida ko’plab elementlarni topish mumkin. Buning uchun tekshiriladigan moddaning chiqarish (emission) speklri fotoplastinka yoki fotoplenkaga tushirib olinadi (spektrografik usul). Наг bir element ko’p sonli spektral chiziqlarga ega bo’lganligi uchun ular orasidan intensivligi eng yuqori bolgani (analitik yoki oxirgi chiziqlar) tanlanishi kerak. Spektral chiziqlarni identifikatsiya qilish uchun maxsus atlaslardan foydalaniladi. Turli xil spektrograflar uchun maxsus atlaslar mavjud.
Atlaslarda temirning 20 marta kattalashtirilgan spektral chiziqlari bo’lib, ularning soni ham ko’p bo’lganligi uchun har chiziqning to’lqin uzunligi ko’rsatilgan bo’ladi. Atlasdagi temirning spektrlari yuqorisida elementlarning xarakterli spektral chiziqlari va belgilari joylashiirilgan. Masalan, ZnI4 275,65 nm to’lqin uzunligi 5,65 tarzida yozilgan boladi. Bu yerda element belgisining o’ng tomonida pastdagi rim raqami elementning qo’zg’atilgan (I) yoki ionining bir (II), ikki (III) martaqo’zg’atilganligmi ko’rsatadi. Element belgisining o’ngdan yuqorisidagi raqam (4) esa spektral chiziqning shartli sezuvchanligini l0 balli shkalada tasvirlaydi.
15. Nima sababdan eritmada elektrolitlar ionlarga dissotsiylanadi ?
Dissotsiatsiyalanish jarayoni aslida ajralish parchalanish jarayoni hisoblanadi. Ushbu jarayonlar 3 turga bo’linadi Bular:
1) Elektr toki ta’sirida
2) Yuqori temperatura ta’sirida ya’ni - Termik
3) fotokimyoviy - ya’ni yorug’lik nuri ta’sirida.
Aynan shunday ta’sirlar natijasida eritmada elektrolitlar ionlarga dissotsiylanadi.
|
| |
Fizik kimyoviy usullarning afzalliklari

|
Fizik kimyoviy usullarning afzalliklari
|
bet | 2/13 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 159,5 Kb. | | #256863 |
Bog'liq 15. Analizning fizik – kimyoviy usullari2.Fizik kimyoviy usullarning afzalliklari.
Fizik-kimyoviy metodlar tez bajariladi, bu o`z vaqtida texnologik jarayonni nazorat qilish uchun katta ahamiyatga ega.
Fizik-kimyoviy metodlar bir necha afzalliklarga ega:
1.Analizni uzoq masofadan turib boshqarish. Masalan, roentgen-fluoressent metod bilan oydagi tuproqni analiz qilish bunga yaqqol misol bo`la oladi.
2. Bu metodlarda ishlatiladigan asboblar jarayonni sistemalashtirishga imkon beradi.
3. Na`muna buzmasdan turib analiz qilish. Bu kriminalistika va meditsinada katta ahamiyatga ega.
Fizik-kimyoviy analiz usullarining turlari juda ko`p. Ulardan hozirgi vaqtda sanoat korxonalarida mahsulotlarning xossalarini o`rganishda, ilmiy-tekshirish labaratoriyalarida keng foydalaniladi.
3. Spektral va boshqa optik analiz usullari.
Bu usullar modda bilan elektromagnit nurlarning ta`siri natijasida turli o`zgarishlarni o’lchashga asoslangan. (emission spektral analiz, atom-yutilish spektroskopiyasi, infraqizil nurlar spektroskopiyasi, spektrofotometrik analiz va boshqalar).
4. Elektrokimyoviy analiz usullar.
Elektrokimyoviy hodisalar vaqtida analiz qilinadigan eritmada o‘zgaradigan elektrokimyoviy ko‘rsatkichlarni o’lchashga asoslangan Kimyoviy analizning bu usuli elektrodlar ustida yoki elektrodlar oralig‘ida sodir bo’layotgan jarayonlarga asoslangan. Bunda sistemaning qator kattaliklari (potensial, tok kuchi, elektr miqdori, qarshilik, sig‘im, elektr o'tkazuvchanlik yoki dielektrik xossalari) o'zgaradi. Bu kattaliklar aniqlanadigan moddalarning eritmadagi konsentratsiyalariga mos bo’ lganligi yoki ularning o’ziga xos xususiyatlari bilan belgilanganligi uchun ular yordamida o’sha moddalarning tabiati va miqdorini aniqlash mumkin. Olchanadigan mazkur qiymatlarning ko‘p sonli umumlashmalari mavjud, biroq ular analiz usullarini to'liq ifodalab berolmaydi va shuning uchun ham usullarni sinflashda qator chigalliklar uchraydi.
Bizningcha, barcha elektr kimyoviy analiz usullarida elektr zanjiri asosiy o‘rinda turganligini hisobga olib, usullar sinflanisliining asosiga elektrodlarda bo’ladigan jarayonlarni qo'yish maqsadga muvofiqdir. Shu asosda barcha elektr kimyoviy usullarni uch gruppaga bo‘lish mumkin:
Elektrod reaksiyalariga asoslangan elektr kimyoviy usullar (potensiometriya, voltamperometriya: polyarografiya, amperometriya. inversion voltamperometriya. xronoamperometriya, xronopotensiometriya va boshqa voltamperometrik usullar, kulonometriya, elektr gravimetriya);
Elektrod reaksiyalari bilan aloqador bo’lmagan elektr kimyoviy usullar (past va yuqori chastotali konduktometriya, dielkometriya);
Qo‘sh elektr qavatning o‘zgarishi bilan bogliq bo‘lgan usullar (tenzammetriya, elektr sorbsion analiz).
|
| |
Optik analiz metodlarining sezgirligi

|
Optik analiz metodlarining sezgirligi
|
bet | 4/13 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 159,5 Kb. | | #256863 |
Bog'liq 15. Analizning fizik – kimyoviy usullari10. Optik analiz metodlarining sezgirligi.
№
|
Metodlar
|
Sezgirligi
|
1
2
3
4
5
6
7
8
|
Fotometriya
Fluorimetriya
Kinetik
Emission-spektral
Atom –absorbsion
Rentgeno-fluoressent
Aktivatsion
Mass-spektral
|
10-4-10-6
10-5-10-8
10-6-10-8
10-7
10-5
10-5-10-6
10-13gacha
10-14 gacha
|
Elektromagnit nurlarning asosiy tavsifi bu to`lqin uzunligi λ yoki tebranmasi ν (ko`pincha tebranmani o`rniga to`lqin soni ν ishlatiladi).
Elektromagnit spektr bu – elektromagnit nurlanishning har xil to`lqin uzunligidir.
11. Atomlash va qo’zg’atish manbalari.
Agar atomlarga energiya berilsa, masalan qizdirilganda (issiqlik ta’sir ettirilsa), atomlar qo‘zg‘atiladi va asosiy holatdan qo‘zg‘algan yuqoridagi energetik qavatga o‘tadi. Vaqt o‘tgandan so‘ng atomlar o‘z holatiga qaytsa (asosiy holatga) issiklik manbaidan olingan energiya ajralib chiqishi nur (yorug‘lik) holatda ajralib chiqsa atomni emission spektri sodir bo‘ladi.
Atomlarni qo‘zg‘atib, ularni emissiyasini hosil qilish uchun issiqlik energiyasidan tashqari yorug‘lik energiyasini tasir ettirish mumkin. Bu energiya atomning paski qavatidan yuqori qavatiga o‘tishga yetarli bo‘lishi kerak.
Nur yutib atomlar qo‘zg‘algan holatga o‘tadi va nur chiqaradi. Bu jarayon atom fluoressensiyasi deyiladi
Atom-absorbsion jarayonni kuzatish uchun namunani bug xolatiga utkazish kerak.Atomlarga energiyani xar xil yullar bilan utkazish mumkin :
|
| |
Nima uchun?
Sababi - Analizning fizik – kimyoviy metodlari. Elektrokimyoviy analiz metodlari Fizik kimyoviy analiz

|
Analizning fizik – kimyoviy metodlari. Elektrokimyoviy analiz metodlari Fizik kimyoviy analiz
|
bet | 9/13 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 159,5 Kb. | | #256863 |
Bog'liq 15. Analizning fizik – kimyoviy usullariNima uchun?
Sababi : Elektrolitning dissotsiatsiyalanish konstantasi elektrolit va erituvchi tabiatiga hamda haroratga bog‘liq, konsentratsiyaga bog‘liq emas. U birikmalar dissotsiatsiyasiningmiqdoriy xarakteristikasi bo‘lib hisoblanadi. Dissotsiatsiyalanishkonstantasi qancha katta bo‘lsa, elektrolit shuncha kuchli dissotsiatsiyalanadi.
22. Eritma konsentratsiyasining ta`siri.
Elektr o`tkazuvchanlikning konsentratsiyaga bog`liqligi elektrolitning tabiatiga bog`liq bo`lib, konsentratsiyaning oshishi solishtirma elektr o`tkazuvchanlikning ortishiga va ma`lum qiymatdan keyin kamayishiga olib keladi.
Eritma konsentratsiyasi oshishi bilan eritmada zaryadli zarrachalar soni ortadi, natijada elektr o`tkazuvchanlik ma`lum qiymatgacha ortadi, keyin esa kamayadi, chunki eritma konsentratsiyasi oshishi bilan eritmaning ion kuchi oshadi, natijada ionlar orasidagi masofa Kichrayib, ion juftlari hosil bo`lib, ionlaming harakatchanligi kamayadi.
23. Bevosita va bilvosita konduktometriya usullari orasida qanday farq bor? Qaysi usul ko’proq tanlash xususiyatiga ega? Nima uchun ?
Bevosita konduktometriya usulida potensialni belgilovchi moddaning aktivligi elektrod potensialini aniqlash asosida topiladi. Bu usul ionlarning aktivligini to'g'ridan-to'g'ri aniqlashga imkon beradigan yagona usul hisoblanadi. Bilvosita konduktometriya usuli qisqa tarzda potensiometrik titrlashdir. Bevosita ustunroq, chunki to’g’ridan to’g’ri ion aktivligini aniqlaydi.
24. Ekvivalent nuqta yaqinidagi qanday o'zgarish konduktometrik titrlashni tugatishga sabab bo'ladi?
Ekvivalent nuqta yaqinidagi elektr o’tkazuvchanlikning o’zgarishi ushbu titrlash jarayoni yakuni hisoblanadi
25. Buger-Lambert-Ber qonuni.
Buger-lambert - qonuni modda konsentratsiyasi o’zgarnas bo’lganda nurning yutilishi, yutuvchi qatlamning qalinligiga bog’liq ekanligini ifodalasa, Ber qonuni – eritma qalinligi o’zgarmas bo’lganda nurning yutilishi konsentratsiyaga bog’liq ekanligini idfodalaydi.
Ikkala qonun birlashtirilib Buger-Lambert-Ber qonuni deb qabul qilinadi va quyidagi formula bilan ifodalanadi.
J=J0 10-lc ` yoki logorifmik holda
lg =lc
A lg A= lc
Moddaning optik zichligi deb ataladi.
Bu yerda А-optik zichlik, nurni yutilgan miqdorini ifodalovchi o’lchovsiz kattalik.
26. Katod potensialining doimiy qiymatidagi elektroliz, ularni doimiy holda ushlab turish sharoitlari.
Katod potensiali doimiy bo‘lgandagi elektroliz.
Elektroliz jarayonida katod potensialini doimiy holda saqlab turilganda elektrogravimetrik aniqlashning selektivligini oshirish mumkin. Elektroliz jarayonida katod potensialini doimiy holda saqlab turish uchun maxsus qurilmadan foydalaniladi: Katod potensialini o‘zgarmas holda ushlab turish uchun С-kontakt harakatga keltirib turiladi.
|
| |
Elektrolit eritmalarning ekvivalent elektr o’tkazuvchanligi qanday fizik ma’noga ega?

|
Elektrolit eritmalarning ekvivalent elektr o’tkazuvchanligi qanday fizik ma’noga ega?
|
bet | 8/13 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 159,5 Kb. | | #256863 |
Bog'liq 15. Analizning fizik – kimyoviy usullari18. Elektrolit eritmalarning ekvivalent elektr o’tkazuvchanligi qanday fizik ma’noga ega?
Elektr o’tkazuvchanlikka kontsentratsiya ta’sirini yo’qotish uchun ekvivalent elektr o’tkazuvchanlik () degan tushuncha kiritilgan.
Oralari 1 sm bo’lgan ikkita elektrod orasiga 1 g-ekv. modda quyilgan hosil bo’ladigan elektr o’tkauvchanlik - ekvivalent elektr o’tkazuvchanlik deb ataladi. U (lyambda) harfi bilan belgilanadi.
Agarda 1 N eritma olsak, uning sini o’lchash uchun 1 l eritma kerak bo’ladi. Elektrodlar sathi yuzasi 1000 sm2 bo’lishi kerak. Bunda 0,1 N eritma olinsa, uning 1 g-ekv. erigan moddaga moslashtirish uchun, elektrodlar sathi 1000 sm2 bo’lishi lozim. Amalda bunday qilinmaydi, ekvivalent elektr o’tkazuvchanlik 0 dan hisoblab topiladi.
19. Nima uchun elektrolit eritmalarining elektr o’tkazuvchanligini o’lchash uchun doimiy toke mas, balki o’zgaruvchan to’kdan foydalaniadi.
Elektr o’tkazuvchanlikni o’lchash usuli asosida fizikada Uitson ko’prigi deb nom olgan Kolraush usuli yotadi. Bu usulda doimiy tok manba’idan to’g’ridan-to’g’ri foydalanib bo’lmaydi. CHunki, agar protsessda o’zgarmas tok ishtirok etsa elektroliz jarayoni va polyarizatsiya-lanish xodisalari sodir bo’lar edi.
20. eritmaning elektr o’tkazuvchanligini o’lchashda yacheyka doimiyligiga qanday omillar ta’sir qiladi?
Yacheyka doimiyligiga elektr o’tkazuvchanligi aniq bo’lgan standart elektrolit eritmalarning bir necha konsentratsiyadagi qarshiliklariga va proporsionallik doimiysiga bog’liqdir. Proporsionallik koeffitsiyenti k esa yacheykalar orasidagi masofa va yuza nisbatiga bog’liq.
21. Erituvchi sifatida suv o'miga aseton ishlatilsa, kuchsiz elektrolitning dissotsilanish konstantasining qiymati o'zgaradimi?
Kuchsiz elektrolitlar suvda kam ionlarga ajraladi a lekin kuchli erituvchi bo’lgan arganik moddalarda esa ko’roq erishi tufayli ko’proq ionlarga ajraladdi ya'ni shu sababli dissotsiatsiyalanish konstanatasi ortadi qisqa qilib aytsam o’zgaradi.
|
| |
issiqlik energiyasi bilan o‘tkazish :
a) uchqun
b) plazma
v) olov
g) elektr yoy va hokazolar.
2

|
issiqlik energiyasi bilan o‘tkazish :
a) uchqun
b) plazma
v) olov
g) elektr yoy va hokazolar.
2
|
bet | 5/13 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 159,5 Kb. | | #256863 |
Bog'liq 15. Analizning fizik – kimyoviy usullari1. issiqlik energiyasi bilan o‘tkazish :
a) uchqun
b) plazma
v) olov
g) elektr yoy va hokazolar.
2. Optik energiya ya’ni lazer energiyasi bilan o‘tkazish .
12. Alanga fotometriyasi.
Emission spektral analiz turlaridan biri. Asosan eritmalardagi ko‘pgina metallar va nodir yer elementlari atomlari miqdorini ularning alanga spek-tral chiziqlari yoki yo‘llariga qarab aniqlashda qo‘llaniladi. Yoritgich gaz, vodorod, atsetilen yoki ditsian alangasi spektrlarning paydo bo‘lish man-bai hisoblanadi. Vodorod-kislorod alangasi ko‘proq tarqalgan bo‘lib, unga yuqori temperatura (2900°K), kam nurlanish va chala yonganda alangada qattiq zarralar bo‘lmasligi xos.Nurlanishni qabul qiluvchi sifa-tida fotoelement yoki fotoelektron ko‘paytirgichdan, qayd qiluvchi sifa-tida esa galvanometr yoki o‘zi yozar as-bobdan foydalaniladi. Qayd qilishda olingan yozuv nurlanish intensivligi to‘lqin uzunligiga bog‘liqligini bildiradi. Tekshirilayotgan element spek-tral chiziqlarining intensivligi shu element konsentratsiyasining me’yori hisoblanadi. Alanga fotometriyasi ishqoriy elementlar bo‘yicha 0,01 mkg/ml, ishqoriy yer elementlari bo‘yicha 0,1 mkg/ml sezgirlikka ega bo‘lgan tezkor usul hisoblanadi.
13. Atom - emission usuli spektroskopiya.
Bu usul 1860-yilda Kirxgoff va Bunzen tomonidan tavsiya qilingan. Atom-emission analiz usuli alanga, elektr yoyi yoki uchqunida buglatilgan va qo`zg`atilgan atomlarning chiqarish spektrlarini o`rganishga asoslangan. Qo`zg`atilgan atom yoki ionlar o`z-o`zidan asosiy energetik holatga o`tadi,bu vaqtda zarracha chastotasi bo`lgan nur chiqaradi. Bu nur spektrografda spektrga ajratiladi. Hosil bo`lgan spektrdagi «analitik (oxirgi) chiziqlar» deb ataladigan chiziqlarning (ko`pchilik hollarda) o`rni bo`yicha sifatiy va uning intensivligi bo`yicha miqdoriy emission analiz amalga oshiriladi.
Tekshiriladigan elementning analitik (oxirgi) chiziqlari intensivligi eng katta bo`lgan elementning konsentratsiyasi kamayganda spektrdan eng keyin yo`qoladigan chiziqlardir. Atomlash va (qo`zg`atish manbalari. Emission spektral analiz usullarida tekshiriladigan moddani bug`latish, atomlash va qo`zg`atish uchun turli manbalar ishlatiladi
|
| |