Kalit so - Toshkent davlat texnika universiteti xalqaro ilmiy-texnik anjuman

Kalit so
‗
zlar:
Asinxron motor, kuchlanish, tok, stator chulg‘ami, aosiy magnit
oqim,sochiluvchan magnit oqim, reaktiv quvvat, boshqariluvchan chiqish kuchlanishli
tok o‗zgartkich.
Kirish.
Asinxron motorning ishlash tamoyilidan ko‗rinadiki, rotor chulg‗ami elektr
jihatdan stator chulg‗ami bilan bog‗lanmagan. Asinxron motor ishlash jarayonida stator
va rotor chulg‗amlaridagi toklar ikkita magnitlovchi kuchlarni hosil qiladi. Rotorning
magnitlovchi kuchlari va statorning magnitlochi kuchlari hisoblanadi. Bu magnitlovchi
kuchlar birgalikda ta‘siri natijasida statorga nisbatan sinxron tezlik n
1
bilan aylanadigan
umumiy magnit oqimi Ф ni vujudga keltiradi.Bu magnit oqimini stator chulg‗ami bilan
ham, rotor chulg‗ami bilan ham ilashgan asosiy Ф va ikkita sochilish oqimlaridan: Stator
chulg‗amining sochilish oqimi F
s
va rotor chulg‗amining sochilish oqimi F
s1
dan iborat
deb aytish mumkin. Ushbu bobda asinxron motrning uch fazali nosimmetrik toklarini
nazorat va boshqarishda qo‗llanilayotgan stator tokini kuchlanish ko‗rinishidagi
chiquvchi signalga o‗zgartiruvchi o‗zgartkichning tadqiq qiladigan tavsiflari atroflicha
yoritilib beriladi.
Hozirgi vaqtda tok o‗zgartkichlarning ko‗plab turlari ma‘lum va bu holat ularning
zarur rusumdagisini va muayyan konstruktsiyasini tanlashni qiyinlashtiradi. Honeywell
МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
122
kompaniyasining o‗zgartkichlari – tok datchiklari.Mavjud tok o‗zgartkich va datchiklar ,
Xoll effektiga asoslangan tok o‗zgartkich – datchiklari katta toklarni o‗lchashda yuqori
aniqlikka ega bo‗lsada, magnit tizimining to‗yinishi tufayli ular aniqlikda cheklovlarga
ega, qo‗shimcha manbalarni talab qiladi va nisbatan qimmat hisoblanadi.
Asinxron motorda asosiy magnit oqim
stator chulg‗amining magnitlovchi kuchi
bilan rotor chulg‗amining magnit kuchi
nin birgalikda ta‘sir etishi hisobiga hosil
bo‗ladi.
(Vb)
bu yerda,
-asinxron motor magnitaviy qarshiligi.
- asinxron motorning umumiy magnitaviy kuchi, bu kuch son jihatdan
stator chulg‗amining salt ishlash rejimidagi magnitaviy kuchiga teng hisoblanadi.
Bu magnit yurituvchi kuch quyidagicha aniqlanadi.
(A)
bunda,
-salt ishlash rejimi stator chulg‗am tok.
Asinxron motor stator toklarini kuchlanish ko‗rinishdagi chiqish signaliga
o‗zgartkichlarining dinamik tavsiflarini tahlil qilishda
U
chiq
chiqish kuchlanishlari
asinxron motor stator toklariga, o‗lchash chulg‗aminining o‗ramlari soniga
– w
o‗
,
shuningdek stator tizimining parametrlariga bog‗liqligini aniqlash talab etiladi [2; 22-27-
b.]
Metod.
Asinxron motor stator toklarining qiymatlari, parametrlari va boshqa
ta‘sirlarga boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok o‗zgartkichning signallarini vaqt
bo‗yicha o‗zgarishini dinamik tavsiflar orqali aniqlaymiz.
Dinamik tavsiflarni tadqiq qilish uchun 4AA63A4Y3 tipli asinxron motorning
texnik ma‘lumotlari:
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
ga teng bo‗lib stator chulg‗amlari tarmoqqa
yulduz ko‗rinishida ulanadi hamda o‗ramlar soni
tani tashkil etadi.
Asinxron motorning stator pazlariga o‗lchov chulg‗ami joylangan bo‗lib, uning
joylashuv sxemasi xuddi stator chulg‗amlarining pazlarda joylashuv sxemasi kabi
bajarilgan. Asinxron motor nominal ish holatida stator chulg‗amlaridan o‗tuvchi toklari
ga, salt yurishidagi tok
ga teng. Tok o‗zgartkich o‗lchov chulg‗amlarini kesib o‗tuvchi maksimal magnit
oqimi quyidagiga teng.
√
√
Uch fazali asinxron motor reaktiv quvvati nosimmetrik kattaliklarini nazorat qilish
va baholashda qo‗llanilayotgan boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok o‗zgartkichning
chiqish kuchlanishlarini quyidagicha yozamiz.
МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
123
Uch fazali tok o‗zgartkichining aktiv qarshiliklari va induktivliklari,
o‗lchov elementlarining o‗ramlar soni;
,
,
– o‗lchov chulg‗ami toklari.
1 -rasm. Asinxron motor birlamchi stator toki va tok o‗zgartkichining dinamik
tavsiflari
bu yerda, qizil chiziq – asinxron motor stator toki o‗zgarishlari, qora chiziq – tok
o‗gartkich chiqishidagi kuchlanish ko‗rinishidagi signal.
Dinamik tavsiflardandan ko‘rishimiz mumkinki, asinxron motor o‗zining turg‗un
holatiga t=0‒0,09s oralig‗ida erishayotganini, boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok
o‗zgartkich t=0‒0,06 s oralig‗ida erishayotganini ko‗rishimiz mumkin.
Asinxron motor birlamchi tokining o‗lchash diapazonini kengaytirish stator
chulg‗ami toklari tomonidan yaratilgan magnit oqimining nazorati yo‗li bilan o‗lchov
chulg‗amining halqalarini o‗zaro kontrollerning blokirovkalanuvchi kontaktlari bilan
alohida yoki ketma-ket ulash asosida erishiladi, ikkita halqaning ketma-ket ulanishi
asinxron motor tokni kuchlanishga o‗zgartkichning o‗lchov chulg‗ami chiqish
kuchlanishining bitta alohida xalqasiga nisbatan ikki karra kattaroq qiymatini
ta‘minlaydi.
(
)
Qachonki o‗lchov chulg‘amining o‗ramlar soni W
11
= W
12
bo‗lsa,
mikrokontrollerning blokirovkalanuvchi kontaktlari avtomatik tarzda ulanadi, natijada
K
= 2 ga teng bo‘ladi. Chunki yig‗indi summar chiqish kuchlanish, tok o‗zgartgichi
chulg‗amining bitta mustaqil halqasi chiqish kuchlanishidan ko‗ra ikki karra katta
bo‗ladi.
Boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok o‗zgartkichining o‗lchov halqalarini
ketma-ket ulashdagi dinamik jarayonlarni quyidagi 2- rasmda ko‗rishimiz mumkin.
МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
124
2-rasm. Boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok o‗zgartkichning o‗lchov
halqalarini ketma –ket ulashdagi dinamik tavsiflari
Asinxron motor stator toklarini o‗zgartkich chiqish kuchlanishlariga bog‗liqligining
dinamik tavsiflarini tadqiq qilishda keltirilgan analitik ifodalar va grafiklardan shunday
xulosaga kelamizki, asinxron motor
U
1
kuchlanishli elektr tarmog‗iga ulangandan so‗ng,
motor parametrlariga bog‗liq holda tok o‗zgartkichi chiqishidagi kuchlanishlar birlamchi
stator tokiga ta‘sirini aniqlash kerak bo‗ladi.
Asinxron motor reaktiv quvvatini nazorat va boshqarish uchun taklif qilinayotgan
boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok o‗zgartkichni kuchlanish ko‗rinishidagi
signalini asinxron motor birlamchi tarmoq stator tokiga ta‘sirini aniqlash eng muhim
ko‗rsatkichlaridan biri hisoblanadi.
O‗lchov sezgir element halqalari ketma-ket ulanganda, chiqish kuchlanishining
miqdori ikki karra ortishi, shu holatga mos ravishda stator chulg‗ami birlamchi tokining
o‗zgarishi diskret signal ko‘rinishida namoyon qilindi, Boshqariluvchan chiqish
kuchlanishli tok o‗zgartkichning birlamchi tarmoq tokiga bog‗liqlik dinamik tavsifi 3-
rasmda keltirilgan.
3-rasm. Boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok o‗zgartkichning birlamchi tarmoq
tokiga bog‗liqlik dinamik tavsifi
Yuqorida bayon etilgan qurilmalarning asosiy natijalarini tahlili shuni ko‗rsatadiki,
kontaktli o‗zgartkichlarda yordamchi elektr ta‘minot manbalariga ehtiyoj yo‗qligiga
МЕЖДУНАРОДНАЯ НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ
АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ЦИФРОВИЗАЦИИ ЭЛЕКТРОМЕХАНИЧЕСКИХ И
ЭЛЕКТРОТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ
125
qaramay, nisbatan katta og‗irlikka va quvvat iste‘moliga egaligi va ish holati ishonchliligi
pastligi, asinxron motor stator chulg‗amida hosil qilingan manit oqim, sochiluvchan
magnit oqim, MYuKlarni hisobga olish imkoni chegaralanganligidan ularni asinxron
motor reaktiv quvvatining nazorat va boshqaruv tizimlarida tok o‗zgartkichlari sifatida
qo‗llash maqsadga muvofiq emas.
Biz taklif qilgan qurilmamiz aynan stator paziga joylashtirilgani hamda reaktiv
quvvat iste‘molini aniqlash imkoni katta ekanligi, aniqligi va sezgirligi yuqori bo‗lganligi
uchun dinamik tavsiflari yaqqol olinadi.
Xulosa.
Boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok o‗zgartkichni birlamchi tarmoq
stator tokiga ta‘sirini o‗rgananimizda quvvati 0,25 kVtli asinxron motorni nominal toki
0.86 Ani tashkil etdi, tok o‗zgartkichning toki 0.0025A ni tashkil etadi. Bundan hulosa
qilish mumkinki, 1/400 miqdorni tashkil etdi. Boshqariluvchan chiqish kuchlanishli tok
o‗zgartkich o‗lchov chulg‗amining ikkita mustaqil xalqasi kontrollerning o‗zaro
blokirovkalanuvchi kontaktlari orqali ketma-ket yoki alohida ulanishi birlamchi tarmoq
stator tokiga ta‘siri juda ham kichik qiymatni tashkil etishini ko‗rsatib berdi.
|