Tavsiya 
Tavsif - D r. X. Djuraev, Sh. Yu. Djabbarov, B. M. Umirzakov tarmoq protokollari

Tavsiya
Tavsif
H.225
Xabarni chaqiruvlar boshqaruviga qarab signalizatsiya va
ro‘yxatlashni, shuning bilan multimedia ma‘lumotlarini
sinxronlashgan va paketli oqim bo‗yicha aniqlaydi.
H.245
Multimedia ma‘lumotlarini uzatish oqimida ochiq va yopiq
kanal uchun xabarni aniqlaydi va boshqa buyruq, so‗rovlarni
ham.
IP-telefoniyaning takomillashuvida keyingi bosqich H.323ning tasnifi pastki
pog‗onaning etalon modeli va ochiq tizim bilan o‘zaro ishlashidir. U kanalli va
tarmoq pog‗onalari xizmat sifati, qulaylikni ta‘minlash uchun tegishli imkoniyatni
inobatga oladi.
IETF ishchi guruhi tomonidan zahiralashgan protokol (RSVP) ishlab
chiqilgan. Multimedia dasturlari RSVP yordamida mavjud bo‗lgan tarmoq
protokollarining istalgan biror biri orqali (asosan IP bundan tashqari ma‘lumotni
sifatli uzatishni ta‘minlash uchun UDPdan ham foydalanishi mumkin) maxsus
xizmatlarini talab qilishi mumkin. RSVP protokoli telefon so‗zlashuvlarni bir-biri
bilan, har bir qurilma bilan bog‗lab turishi tufayli QoSga katta e‘tibor beradi va
bundan tashqari aniq ma‘lumotlarni uzatishi mumkin.
RSVP QoS muammolarini hal etishni nazarda tutgan. Bunda multimediya
dasturlariga xos bo‗lgan internet protokollaridagi kamchiliklar, xususan
ma‘lumotlarni sinxronlash vositalarini yetarli rivojlanmaganligi mavjuddir.
TCP/IP ga o‗xshash ishonchli protokollar ma‘lumotlar yo‗qolishini qaytara
oladigan ko‗p pog‗onali vositalar orqali uzatiladi. Birgina ko‗p tenglamali
arxitektura audio va video signallarni dekoderlash jarayonlari vaqti tartiblangan
sezgirligiga xalaqit beradi. Shu vaqt mezoni IPni shakllantirmaydi. Bundan
sinxronizatsiya juda qiyin masala ekanligi kelib chiqadi.
90
Har bir ma‘lumotlar paketida axborotlar tartibli raqamlashtiriladi. Bunday
qo‗shimcha axborotlar tufayli amaliy dasturlar audio va video ma‘lumotlar
oqimida qiyin bo‗lmagan nisbiy aralashma bo‗ladi. Axborotni vaqtida yuborish
uchun qabul qilingan har bir paketda sinxronizatsiyani qiyinchiliklarsiz amalga
oshiradi. Dastur kadrni tartiblangan raqam bo‗yicha oson qabul qiladi. RSVPni
sinxronli uzatishida va multimedia axborotlarini sifatli uzatishda RTP protokoli
asosan qo‗llaniladi.
IP-telefoniyani tez sur‘atdagi rivojlanishi IP tarmoqqa kanal kommutatsiyali
tarmoq bilan ulanishga qaratilgan yulaklarning mos kelish muammosini keltirib
chiqardi. Ko‗p nuqtali multimedia aloqalarini boshqaruvchi guruh IETF tashkiloti
aloqa seanslarini umumlashtirishga qaratilgan protokol (SIP)ni ishlab chiqdi.
H.323 standartlariga hozircha kiritilmagan SIP protokoli IP telefoniyani keng
tarqalishiga turtki bo‗ldi, chunki u IP telefoniya va oddiy telefon orasidagi mavjud
to‗siqlarni yo‗qotadi.
IP telefoniyada ovoz signallarini uzatilish sifatini ta‘minlanishida ularni
quyidagicha o‗rganib chiqish lozim:
1. Audiosignallar kirishidagi barcha kerak bo‗lmagan tarkibiy qismlarni
bekor qilish. So‗zlarni raqamlardan chiqarish jarayonidan so‗ng dinamikdagi exoni
mikrofonda yo‗qotish. IP turkumidagi va an‘naviy telefon turkumidagi telefon
tarmoqlaridagi shaxsiy kompyuterlar asosidagi barcha «Ochiq mikrofon» va
boshqa ovozlar uchun exolarni va shovqinlarni samarali pasaytirish o‗ta zarur.
Ushbu vazifalarni shaxsiy kompyuterning audiokomponentlari amalga oshiradi.
Shuning uchun IP telefoniya tizimi bunday xususiyatga ega bo‗lmasligi mumkin.
IP telefoniyaning yulaklari uchun kamroq ishni ko‗rib chiqish yuklatiladi.
2. So‗zlarda «tanaffus»larni so‗ndirish: qoldiq fon shovqinlarini tanish va
yakuniy nuqtada tiklash hamda signallarni tanish uchun kodlashtirish.
Tanaffuslarni yaqin nuqtada to‗liq so‗ndirgan afzal. Atrofdagi tovushlarni saqlab
qolish uchun fon shovqiniga aylantirish lozim. Bu esa tizimda bu tovushlarni
yakuniy nuqtada eshituvchi uchun tiklash imkonini beradi. Ko‗p chastotali raqamli
terish signallarini va boshqa signallarni yakuniy nuqtada tiklash uchun qisqa kodlar
91
bilan almashtirish mumkin.
3. Ovoz ma‘lumotlarini siqish. Raqamlangan ovozni turli usulda siqish
mumkin. IP telefoniya uchun to‗g‗ri qaror tez, so‗z sifatini saqlaydigan va
chiqishda ma‘lumotlarning kichik xususiyatlarini uzatishdan iborat bo‗lishi kerak.
4. Siqilgan ovoz ma‘lumotlarni qisqa sigmentlarga «bulish» va ketma-
ketlikda raqamlash, uzatish va paketlarga sarlovhani qo‗shish. TCP/IP protokoli
o‗zgaruvchan bo‗lgan paketlarni boshqarsada, ulardan foydalanishda ovoz
ilovalarini tarmoqlararo yo‗naltirishdagi barqarorlikni, oldindan ko‗ra bilishlikni
ta‘minlashga to‗siq bo‗ladi. Marshrutizatorlar kichik paketlarni ko‗rib chiqadi va
IP manzili orqali bir xil hajmdagi va bir xil usulda uzatiladigan paketlarni asosan
ko‗rib chiqadi. Natijada paketlar bitta yo‗nalishda keladi va ularni qayta tartibga
solish lozim.
5. Paketlarni yo‗qolishini va ushlanishini taxliliy o‗rganib chiqishni
taminlash uchun paketlarni moslashish «qayta sinxronizatsiya buferi» da qabul
qilish va qayta tartibga solish. Bu yerda asosiy maqsad paketlar orasidagi
o‗zgaruvchan ushlanishlarning ta‘sirini yengib o‗tishdan iborat.
IP kanalning o‗tkazuvchanlik xususiyatining muhim omillaridan biri so‗z
axborotlarini kodlash va koddan chiqarishning eng maqbul algoritmlarini
tanlashdan iborat.
Bugungi kunda mavjud bo‗lgan barcha turdagi so‗z kodeklarini ishlash
tamoyilini uch guruhga bo‗lish mumkin:
1. Kodlangan impulsli modulyatsiya va moslashgan differinsial kodlangan
impulsli modulyatsiya kodeklari an‘anaviy telefon tizimlarida qo‗llaniladi va ko‗p
hollarda ARO‗/RAO‗larning uyg‗unligini aks ettiradi.
2. Vokoderli so‗z signallarini o‗zgaruvchan kodeklari uyali aloqa tizimlarida
radiotraktning o‗tkazuvchanlik xususiyatiga talablarni tushurish uchun yuzaga
kelgan. Ko‗p hollarda bu kodeklar analog jihozlarda qo‗llaniladi.
3. Umumlashgan kodeklarda so‗zlarni o‗zgartirish va sintezlash
texnologiyasini jamlagan. Ular raqamli signallar bilan ish olib boradi. Bu turdagi
kodeklar o‗zida raqamli vokoder asosida amalga oshadigan IKM yoki ADIKM
92
kodeklarni jamlagan.
IP telefoniyaning ovoz yulaklarida kodek tushunchasi faqat kodlash va
koddan chiqarish algoritmlarini anglatmasdan va apparatura tadbig‗ini ham
anglatadi. IP telefoniyada qo‗llaniladigan ko‗pgina kodeklar 3.3-rasmda
ko‗rsatilgan G oilasining standarti H.323 tavsiyalarida belgilangan.
3.3-rasm. So‗z signallarini kodlash uchun standartlar
Signallar ko‗rinishidagi ma‘lum ilovalar asosida kodlashning barcha
usullarida signal uzatish vaqtida amplituda sezilarli sakrash bilan kelmaydi.
So‗zlarni uzatishdagi ushlanish raqamli signallarni ko‗rib chiqish muhimligi
bilan bog‗liq bo‗lmay, balki bevosita siqish usulining xususiyatiga ham bog‗liq
bo‗ladi. LPC bashorat liniyasi bilan kodlash orqali 2.4 yoki 4.8 Kbit/s li uzatish
yulaklari mos bo‗ladigan juda katta pog‗onada siqishga ega bo‗lishi mumkin, lekin
ovoz sifati sezilarli pog‗onada kamayadi. Signal kodlangach protsessor uning
93
shaklini tiklashga harakat qiladi va natijani dastlabki signal bilan taqqoslaydi,
so‗ngra o‗ta moslikka erishish uchun kodlash ko‗rsatkichlarini belgilashni
boshlaydi. Bunday moslikka erishgach apparatura olingan kodni aloqa liniyasi
orqali uzatadi va qarama-qarshi tomonda esa ovoz tiklanishi yuz beradi. Bunday
usuldan foydalanishda o‗ta yuqori hisoblash quvvati sodir bo‗ladi. Eng ko‗p
tarqalgan, ta‘riflangan kodlash usullaridan biri LD-CELP hisoblanadi. U 16 Kbit/s
o‗tkazuvchanlik xususiyati asosida qoniqarli tiklash sifatiga erishish imkonini
beradi. Algoritm 16 razryadli ovoz signallarini analog-raqamli o‗zgarish natijasida
olingan raqamlar ketma-ketligiga qo‗llaniladi. Bu usulni qo‗llanishida ham o‗ta
yuqori hisoblash quvvati talab etiladi. 1995 yil mart oyida yangi G.723 standarti
qabul qilindi. Bu telefon tarmoqlari orqali videokonferensiyalarni tashkil etish
uchun so‗zlarni zichlashda foydalanish ko‗zda tutilgan va G.723 ni asosini MP-
MLQ usulida so‗zlarni zichlash tashkil etiladi. U yuqori eshittirishning yetarli
sifatlarini saqlagan holda so‗zlarni o‗ta yuqori zichlash imkonini beradi. Bu usul
asosida optimallashuv jarayoni yotadi. Unda turli xildagi takomillashuvlar
yordamida so‗zni 4.8, 6.4, 7.2 va 8.0 Kbit/s pog‗onasigacha zichlash mumkin.
Algoritmning tuzulishi uzatish vaqtida dasturiy ta‘minot asosida ovozni zichlash
pog‗onasini o‗zgartirish imkonini beradi. Kodlash natijasida ushlanish 20ms dan
oshmaydi. O‗tkazish kengligidan foydalanish samaradorligi oshirilsa, so‗zlarni
zichlash mexanizmi o‗z navbatida ushlanishlarni o‗sishiga va sifatni
yomonlashuviga olib keladi.
|