Sanoat korxonalarini yoritishga qo'yiladigan asosiy talablar

3. Sanoat korxonalarini yoritishga qo'yiladigan asosiy talablar
Sanoat korxonalarida unumli ish sharoitini tashkil qilish va ishchilarning ish sharoitlarini yaxshilash1 maqsadida ko'zni toliqishdan saqlovchi yoritish vositalarini tashkil qilish sanoat korxonalari oldiga qo'yilgan asosiy sanitariya-gigienik talabdir
Yorug'lik imanbalari yoritish armaturasidal joylashadi va ular birgalikda yoritgichlar yoki chiroqlar deb ataladi. Yoritgichlar konstruksiyalariga quyidagi talablar qo'yiladi:
nur oqimining yo'nalishini-ishchi yuzalar tomonga qayta
taqsimlanishini ta'minlash;
lampaning nur tarqatayotgan yuzalarining yaraqlablko'zga ta'sir ko'rsatishini muhofaza qilish;
lampani har xil sanoat tiflosliklari va changdan himoya qilish;
lampani Kportlash, o't olish xavflaridan muhofaza qilish. 25rasmda sanoat korxonalarida qo'llanilayotgan lampalarning namunalari keltirilgan.
Nur oqimini qayta taqsimlash nuqtai nazaridan to'g'ri aks ettirilgan va sochma nur tarqatuvchi lampa turlari mavjud. To'g'ri nur tarqatuvchi lampalar ichki tomonlari emal bilan qoplangan yoki silliqlanganiyuza hisobiga nur oqimining deyarli 90% ini ish joylari tomonga, ya'ni pastga yo'naltiradi. (25-rasm, a). Aks ettirilgan nur tarqatuvchi lampalar aksincha, nur oqimining asosiy qismini yuqoriga yo'naltiradi (25-rasm, b). Sochma nur tarqatuvchi lampalar esa nurni ikkala yarim sferaga ozmi-ko'pmi bir tekisda, lekin ba'zilari asosan pastga, boshqalari yuqoriga yo'naltiradi (25rasm, d). Aks ettirilgan nur oqimi bilan, ya'ni nur oqimi ship tomonga va undan keyin pastga ish joylariga yo'naltirish so'zsiz gigienik jihatdan mukammal hisoblanadi, chunki bu holda nur bir tekisda tarqalishi bilan birgaiikda ko'zga. ta'sir qiluvchi yaltirashlar bo'lmaydi. Lekin bunday yoritish; usuli ishlab chiqarish sharoitlarida kam uchraydi; bunga sabab bu yo'l bilan yuqori darajadagi yoritilishni ta'minlab bo'lmaydi, yorug'iik energiyasining ko'p qismi yo'qotiladi, havoning yuqori tozaligi, shipdan aks etishning yuqori koeffitsiyentini saqlab turish kabi muammolar tug'iladi.
Lyuminissent lampalari asosan yorug'likn to'g'riga taqsimlaydi, cho'g'lanuvchi lampalan esa «universal» va «chuqur nurlanuvchi» kabi turlarida to'g'ri va «Sutsimon shar va «Lyu-setta» kabilarda sochilgan holda tarqatadi.
Lampaning yoritilgan yuzasining yarqirashdan ko'zni himoya qilish uchun yoritish armaturasining saqlash burchagi katta ahamiyatga ega. Bu burchak armaturaga lampa joylashtirilgan zonadan o'tkazilgan gorizontal chiziq bilan, lampadan armatura quyi nuqtasi orqali o'tadigan chiziq o'rtasidagi burchak, deb belgilanadi (27-rasm). Uning chegarasida yorug'iik manbayi ishlayotgan kishidan butunlay berkiladi. Lyuminissent lampalarda yarqirashga qarshi chora sifatida tiniq plastmassa yoki oynadan ishlangan jilosiz nur sochuvchi panjarali ekranlardan foydalaniladi.
25-rasm.Sanoat korxonalarida qo'llaniladigan lampalar namunalari: (l-chuqur nurlanuvchi, 2—«Universal», 3—«Lyusetta», 4—«Alfa», 5—sutsimon shar, 6—keng nurlanuvchi, 7—changdan vasachragan tomchilardan himoyalangan, SPB, 8—zichlangan, 9-PU va SX (kimyoviy aktiv muhit).
Yoritilish kombinatsiya usullarining qo'llanilishi bu umumiy yoritilishga qo'shimcha ravishda ish joylarini yoritish bilan qo'shib olib boriladi. Bunda ish joylarida istagan kattalikdagi yorug'lik miqdori ta'minlanadi. Sanoat korxonalarini kombinatsiya usulida yoritishning o'ziga xos tomonlari bor, ya'ni bunda umumiy yoritish lampalari xonani shunday yoritishi kerakki/ umuman bar ikkala yoritishdan foydalanayotgan vaqtda yoritilgan ish joylariga nisbatan atrof keskin farq qilmasligini ta'minlash zarur. Masalan, umumiy yoritish chiroqlari ko'zda tutilgan ish turi uchun yoritilgan joylardagi yoritishning kamida 10 Ik (tabiiy yorug'lik bo'lmagan xonalarda kamida 20 1k ni), lekin lyuminissent lampalar qo'llaganda kamida 150 Ik, cho'g'lanuvchi lampalar qo'llaganda esa 50 Ik (tabiiy nur bo'lmagan xonalarda esa yuqoridagiga muvofiq 200 va 1000 Ik) yoritishni ta'minlashi zarur.
Ish joylarini yoritish uchun mashinasozlik sanoatidagi mashina va mexanizmlarning ish olib borish zonalarini yoritishda asosan cho'g'lanuvchi lampalardan foydalaniladi. Lyuminissent lampalardan esa konstruktorlik ishlarida ish joylarini yoritishda foydalanish mumkin, chunki lyuminissent lampalarning stroboskopik effekt berishini unutmaslik kerak
.
26-rasm. Nur oqimining a-to'g'ri, b-aks ettirilgan va d-sochma usullarda tasdiqalishi.
27-rasm.Yoritgichlarning ko'zni himoyalash burchaklari.
Ish joylarini yoritish chiroqlarini sharniroli kronshteynlarga o'rnatish kerak bu ishchilarga zarur bo'lganda nur oqimining yo'nalishini o'zgartirish imkoniyatini beradi.
Ish joylarini yorituvchi yoritish manbalarining yarqirashiga qarshi kurashish uchun lampaning himoya burchagi 300 dan kam; bo'lgan holda aks ettiruvchi yuzaga ega bo'lishi kerakligi sanitariya normalarida belgilangan. Mashinasozlik sanoatidagi ish joylarini yoritishda elektr xavfsizligini ta'minlash maqsadida stanoklardagi yorug'lik manbalarining
36 V dan yuqori bo’lmagan kuchlanishlardan foydalanish tavsiya etiladi. Lyuminissent yoritishlardan foydalanilgaida esa. 220 V kuchlanishdan foydalanishga r ruxsat etiladi; ammo bunda elektr xavfsizligi choratadbirlari ko'rib qo’yilishi shart.
|