nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq Egamnazarova Fazilat DustqobilovnaO‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
23-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.10.2023
merkaptanlar vodorod sulfidi va sulfidlar hosil boʻlishi bilan parchalanadi. Ko‘pgina
katalizatorlar uchun merkaptanlar zahardir.
Gazlarni kislotali komponentlardan tozalash usullari
Hozirgi vaqtda gazni kislotali komponentlardan tozalash uchun uchta guruh
usullari qo‘llaniladi: yutilish, adsorbsiya va katalitik usullar.
Assimilyatsiya qilish usullari kislotali komponentlarning changni yutish
vositasining faol qismi bilan o‘zaro ta’sirining tabiatiga qarab, uch xil tozalash guruhini
o‘z ichiga oladi.
Organik absorbentda eruvchanligi tufayli kislotali komponentlarning
ekstraktsiyasi sodir bo‘ladigan jismoniy yutilish jarayonlari.
Kimyosorbtsiya jarayonlari vodorod sulfidi va karbonat angidridning
absorbentning faol qismi bilan kimyoviy o‘zaro ta’siriga asoslangan.
Fizikaviy va kimyoviy singdirish jarayonlarida estrodiol absorbentlar – fizik va
kimyoviy absorbentlar aralashmasi qo‘llaniladi.
Adsorbsion gazni tozalash usullari kislotali komponentlarni qattiq absorberlar -
adsorbentlar yordamida tanlab olishga asoslangan. Agar ekstraksiyalangan
komponent adsorbent tomonidan faqat jismoniy kuchlar ta’sirida ushlab turilgan
bo‘lsa, fizik adsorbsiya sodir bo‘ladi. Katalitik gazni tozalash usullari gaz tarkibida
suyuq yoki qattiq absorberlar, masalan uglerod disulfidi, uglerod sulfid, sulfidlar,
disulfidlar, tiofen kabi birikmalar mavjud bo‘lganda, shuningdek nozik gazni tozalash
kerak bo‘lgan hollarda qo‘llaniladi. Sanoatda katalitik jarayonlarning ikki turi
qo‘llanilgan - oksidlanish va qaytarilish.
Oksidlanish usullari vodorod sulfidini elementar oltingugurtgacha katalitik
oksidlanish yoki merkaptanlarni disulfidlarga katalitik oksidlanish reaksiyalarini
o‘tkazishdan iborat.
Suvni yutish - gazlardan karbonat angidridni olishning keng tarqalgan usuli.
Usulning asosiy afzalliklari changni yutish vositasining mavjudligi va arzonligi,
kamchiliklari - karbonat angidridni suv bilan singdirish qobiliyati (100 kg changni
yutish uchun 8 kg CO
2
) va past selektivlik. Suvda karbonat angidrid bilan birga
vodorod, uglerod oksidi, azot va boshqalar eriydi.Shuning uchun ajralib chiqqan
karbonat angidrid yetarli darajada toza emas.
Ushbu usul bilan karbonat angidriddan gazni tozalash uchun o‘rnatish sxemasi
juda oddiy. Gaz 1,5-2,5 MPa bosimda qadoqlangan minoralarda (skrubberlarda) sovuq
suv bilan yuviladi, chunki suvda karbonat angidridning eruvchanligi bosim oshishi
bilan ortadi. Bunday holda, vodorod sulfidi ham qisman gazdan chiqariladi, uning
eruvchanligi ham ortadi. Keyin bosim pasayadi va suvdan 85% gacha karbonat
angidrid (qolganlari vodorod, azot, vodorod sulfidi) bo‘lgan gaz ajralib chiqadi
(desorbsiyalanadi) quruq muz, karbamid, soda va boshqalarni ishlab chiqarish uchun
ishlatiladi.
Kimyosorbtsiya usullari.
|
| |
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq Egamnazarova Fazilat DustqobilovnaO‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
23-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.10.2023
1-rasm. Monoetanolamin eritmasi bilan CO
2
dan gazni tozalash uchun sxemasi:
1, 10 - ajratgichlar, 2 - absorber; 3, 4 - konteynerlar; 5.9 - muzlatgichlar; 6 -
issiqlik almashtirgich; 7 - tozalash ustuni; 8 - qozon; 11 - nasos. Oqimlar: I - xom gaz; II
- tozalangan gaz; III - kislotali gazlar.
Yutish bosqichidagi bosim 1-2 MPa ni tashkil qiladi. Eritma kimyoviysorbtsiya
jarayoniga yaqin haroratlarda bosimni pasaytirish orqali qayta tiklanadi. Gazni
karbonat angidriddan tozalash darajasi monoetanolamin eritmasi bilan tozalashga
qaraganda bir oz pastroq bo‘ladi.
XULOSA: xulosa qilib aytganda o‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida olingan gaz
tarkibidagi kimyoviy aralashmalarni quyidagi usullarda tadqiqotlar amalga oshirildi:
yutilish, adsorbsiya va katalitik, va Monoetanolamin eritmasi bilan CO
2
dan gazni
tozalash uchun sxemasi yaratildi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Бекиров Т.М., Ланчаков Г.А. Технология обработки газа и конденсата
– М.: Недра, 1999. – 595 с.
2.
Газохимия в XXI веке. Проблемы и перспективы. Труды московского
семинара по газохимии 2000-2002 гг. Под ред. А.И. Владимирова, А.Л. Лапидуса. –
М.: Нефть и газ РГУ нефти и газа им. И.М. Губкина, 2003. – 288 с.
3.
Экология нефтегазового комплекса. – Учебное пособие. – Э.Б.
Бухгалтер, И.А. Голубева, О.П. Лыков и др. – под ред. А.И. Владимирова, В.В.
Ремизова. – М.: ГУП изд-во «Нефть и газ» РГУ нефти и газа им. И.М. Губкина. –
2003. – 416 с.
4.
Брагинский
Р.Б.,
Шлихтер
З.Б.
Перспективы
химической
переработки природных газов. Обзорная информация. ЦНИИТЭнефтехим:
1991. вып.61 – 62 с.
|
| |
O‘ZBEKISTONDA - O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

|
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnaliBog'liq Egamnazarova Fazilat DustqobilovnaO‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
23-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.10.2023
5.
Egamnazarova, F. D. (2022). KORROZIYANI BOSHQARISH JAHON
IQTISODIYOTINING DOLZARB MUAMMOSI SIFATIDA. O'ZBEKISTONDA FANLARARO
INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(14), 859-862
6.
Egamnazarova, F. D. (2022). KORROZIYANI BOSHQARISH JAHON
IQTISODIYOTINING DOLZARB MUAMMOSI SIFATIDA. O'ZBEKISTONDA FANLARARO
INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(14), 859-862.
7.
Dostqobilovna, E. F. (2022). EVALUATION OF THE QUALITY OF
MULTIFUNCTIONAL COATINGS AND SELECTION OF BASIC REQUIREMENTS TO
ENSURE OPERATIONAL RELIABILITY. American Journal of Research in Humanities and
Social Sciences, 5, 48-50.
8.
Egamnazarova, F. D. (2023). METALLARNI KORROZIYADAN HIMOYA
QILISH: ZAMONAVIY QOPLAMA TEXNOLOGIYALARI. Innovative Development in
Educational Activities, 2(11), 430-434.
9.
Do‘stqobilovna, E. F. Organomineral materiallarga kerakli xususiyatlarni
berish uchun tarkibiy qismlarni o ‘rganish. American Journal of Research in Humanities
and Social Sciences, ISSN (E), 2832-8019.
10.
Egamnazarova, F. D., Jumaboyev, B. O., & Rizayev, S. A. (2022). REDOKS
ORQALI NAFTADAN ETILEN ISHLAB CHIQARISHNI KUCHAYTIRISH, KREKING
SXEMASI:
JARAYONNI
TAHLIL
QILISH. O'ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(14), 1061-1069.
11.
Rizayev, S. A., Ne’matov, X. I., & Anvarova,I.A. (2022). ETILEN ASOSIDA
BENZOL VA UNDAN MOS RAVISHDA SIKLOGEKSAN OLISH VA UNI SANOATDA
ERITUVCHI SIFATIDA QO ‘LLASH. Journal of Integrated Education and Research, 1(4),
213-218.
12.
Каршиев, М. Т., & Неъматов, Х. И. (2022). МЕТОДЫ ОПРЕДЕЛЕНИЯ
ОЧИСТКИ
ПРОМЫШЛЕННЫХ
СТОЧНЫХ
ВОД
ОТ
НЕФТИ
И
НЕФТЕПРОДУКТОВ. Journal of Integrated Education and Research, 1(5), 384-389.
13.
Rizayev, S. A., Jumaboyev, B. O., & Yuldashev, X. M. (2022). ATSETILEN
DIOLLAR SINTEZI VA ULARNING XOSSALARI. Journal of integrated education and
research, 1(4), 218-223.
14.
Rizayev, S. A., & Jumaboyev, B. O. (2022). «AZKAMAR» KONI BENTONITI
NAMUNALARINI O ‘RGANISH. Journal of Integrated Education and Research, 1(6), 149-
152.
15.
Rizayev, S. A. (2022). POLIMER SORBENTLAR YORDAMIDA
ERITMALARDAN ORGANIK REAGENTLARNI AJRATIB OLISH. Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences, 2(5-2), 978-983.
16.
Raxmatov,E.A., Abdullayev, A. A., & Rizayev, S. A. (2022). YIRIK O
‘LCHAMLI NEFT-GAZ MAHSULOTLARNI YIG ‘ISH, SAQLASH VA TASHISH JIHOZLARI
UCHUN AGRESSIV MUHITGA CHIDAMLI POLIFUNKSIONAL ORGANOMINERAL
QOPLAMALAR XOSSALARI VA TEXNOLOGIYASI. O'ZBEKISTONDA FANLARARO
INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI, 2(14), 251-257.
|
| |
Yoqimsiz vaziyatlar - Tekshirdi: Shaislamova Muazzamxon

|
Tekshirdi: Shaislamova Muazzamxon
|
bet | 2/3 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 86,61 Kb. | | #243598 |
Bog'liq boshqaruv T3Yoqimsiz vaziyatlar
Bu 20 yil davomida Liliana do’sti, fotograf va sotsialist Fransua-Mari Banyega sovg’alar uchun katta mablag’ sarfladi. Fransuaza aralashmadi, oilani xavf ostiga qo’yishni xohlamadi, lekin otasining vafotidan so’ng, vaziyatni nazorat qilish vaqti kelganini tushundi. O’sha paytga kelib, Banye Lilianadan 1,3 milliard dollarlik sovg’alar oldi, shu jumladan 262 million yevrolik sug’urta polisi va Pikasso, Matiss va Mondrian asarlari va L’Oreal bilan “san’at maslahatchisi” sifatida yiliga 700 ming yevrolik shartnoma.
2007 yilda Fransuaza Laniananing ishonchini suiiste’mol qilganini aytib, Banyeni sudga berdi. U bunga javoban qizini shaxsiy hayotiga aralashganlikda ayblab, merosdan mahrum qilish bilan tahdid qilgan. Biroq, o’sha yillarda politsiya Lilianadan xotini uchun ish topishni so’ragan o’sha paytdagi byudjet vaziri Erik Vertning audio ovozini eshitganlarida, shov-shuv ko’tarildi. Keyinchalik ma’lum bo’lishicha, Vert vazirlik idorasida bo’lganida, Liliana 30 million yevro miqdorida soliq imtiyozini olgan. Bu janjal hatto Fransiya lideri Nikola Sarkozini ham chetlab o’tmagan - Liliananing sobiq buxgalteri so’zlariga ko’ra, Vert prezidentlik kampaniyasi paytida o’z partiyasi Ittifoqining xazinachisi sifatida Bettankurdan naqd 150 ming yevro olgan. 2013 yilda Sarkoziga noqonuniy pul olish ayblovi qo’yilgan, biroq dalillar isbotlanmaganligi sababli ish to’xtatilgan. Fransuaza bu masalada siyosat uni qiziqtirmasligini ta’kidladi - u faqat onasini Banye ta’siridan qutqarmoqchi edi.
Shov-shuvli yozuvlar ommaga e’lon qilinganidan ko’p o’tmay, Liliana maslahatchilari NASDAQ raisi Bernard Maddofning piramida sxemasi bo’lgan Madoff Investment Securities’ga sarmoya kiritib, 22 million dollar yo’qotganini bildi (u 2009 yilda 150 yil qamoq jazosiga hukm qilingan edi). Keyin Fransuaza onasi bilan yarashishga muvaffaq bo’ldi. Ammo 2011 yilda u Liliana advokatlaridan birining maslahati bilan qimor kompaniyasiga sarmoya kiritganini bildi. Fransua sudga murojaat qilib, onasini boshqaruv huquqidan mahrum qilishni talab qildi. Liliana ishlarni mustaqil boshqarish huquqi uchun “yadroviy urushga tayyor” ekanligini aytdi.
U tezda urushda yutqazdi - sud Fransuazani Liliananing vasiyi etib tayinladi. Uning nabirasi Jan-Viktor Mayersga uning sog’lig’ini kuzatish ishonib topshirilgan. 2012 yilda esa u L’Oréal boshlig’i lavozimini egalladi. 2017 yilda Liliana Bettankur 94 yoshida vafot etdi.
|
| |
O‘zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va 23- son ilmiy tadqiqotlar jurnali

O‘ZBEKISTONDA
FANLARARO
INNOVATSIYALAR
VA
23-
SON
ILMIY
TADQIQOTLAR
JURNALI
20.10.2023
GAZLARNI KIMYOVIY ARALASHMALARDAN TOZALASH JARAYONINI TADQIQ
QILISH
Egamnazarova Fazilat Dustqobilovna
(Qarshi muhandislik iqtisodiyot instituti)
Annotatsiya: Hozirgi kunda gazlarga quyiladigan talab yil sayin ortib bormoqda
xususan gazlarni kimoviy tozalash bir qancha boqichlarni o‘z ichiga oladi: Gazlarni
kislotali komponentlardan tozalash usullari hozirgi vaqtda gazni kislotali
komponentlardan tozalash uchun uchta guruh usullari qo‘llaniladi: yutilish, adsorbsiya
va katalitik usullar kabi jarayonlarni o‘z ichiga oladi.
Kalit so‘zlar: ajratgichlar, absorber, konteynerlar, muzlatgichlar, issiqlik
almashtirgich, tozalash ustuni, nasos, Kimyosorbtsiya usullari, monoetanolamin.
KIRISH: Tabiiy neft gazlari tarkibidagi kiruvchi kimyoviy aralashmalarga toksik
va korroziv oltingugurt o‘z ichiga olgan birikmalar, shuningdek uglevodorod gazining
issiqlik qiymatini kamaytiradigan yonmaydigan inert gazlar kiradi.
Oltingugurt o‘z ichiga olgan aralashmalar orasida vodorod sulfidi (H
2
S), uglerod
sulfidi (COS), uglerod disulfidi (CS
2
) merkaptanlar (C
n
H
2n-1-
SH) va sulfidlar (R-S-R) va
disulfidlar (R-S-S-R) ham mavjud.
Kimyoviy aralashmalarning xususiyatlari
Vodorod sulfidi (H
2
S) tabiiy gazlarni tashkil etuvchi oltingugurt birikmalaridan
vodorod sulfidi eng faol hisoblanadi. Oddiy sharoitlarda bu chirigan tuxum hidiga ega
bo‘lgan
rangsiz gaz, zichligi 1,93 kg / m
3
.Vodorod sulfidi kuchli asab agenti
hisoblanadi: odamning o‘tkir zaharlanishi 0,2-0,3 mg/l konsentratsiyada sodir bo‘ladi
va a/l - halokatli. Vodorod sulfidini ushbu konsentratsiyada nafas olganda, zaharlanish
deyarli bir zumda rivojlanadi: konvulsiyalar va ongni yo‘qotish nafas olishni to‘xtatish
natijasida o‘lim bilan yakunlanadi. Vodorod sulfidi kontsentratsiyasining
ortishi
ko‘rsatkichi ko‘zlar - yonish, qizarish, ko‘z qovoqlarining
shishishi kabi yomon
alomatlarni keltirib chiqaradi. Uning toksikligi yuqori nafas yo‘llarining shilliq
pardalarida tirnash xususiyati beruvchi ta’sirida ham namoyon bo‘ladi.
Uning ish
joylari havosida ruxsat etilgan maksimal kontsentratsiyasi 0,01 mg / l ni tashkil qiladi.
Vodorod sulfidi ham yuqori korrozivlikka ega, gazda namlik mavjudligi vodorod
sulfidi va boshqa kislotali komponentlarning korroziy ta’sirini kuchaytiradi.
Hozirgi vaqtda MDH mamlakatlarida vodorod sulfidli tabiiy gaz ishlab chiqarish
iste’mol qilinadigan gazning umumiy hajmining taxminan 10% ni tashkil qiladi. Shu
bilan birga gazlardagi vodorod sulfidining miqdori juda katta farq qiladi - bir necha
fraktsiyadan bir necha o‘n foizgacha. Bunday gaz vodorod sulfidining zaharliligi, uning
korrozivligi va tabiiy gazlarni kimyoviy qayta ishlashda ishlatiladigan ko‘plab
katalizatorlarga zaharli ta’siri tufayli iste’molchiga
yetkazib berishdan oldin
tozalanadi.
Topical News Lessons

Topical News Lessons
Download
4,15 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/113
Sana
13.05.2024
Hajmi
4,15 Mb.
#229810
Download
4,15 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Topical News Lessons
Download
4,15 Mb.
Matnni ko'rish
Основы пакета - bet 16

|
Основы пакетаBog'liq Основы пакета (1)
19
Modellash jarayoniga ikkita asosiy talab qo‗yiladi.
Birinchidan, modeldagi eksperiment originaldagi eksperimentga qaraganda
soddaroq, tejamliroq, xavfsizroq bo‗lishi kerak.
Ikkichidan,
modelning
sinovi
asosida
originalning
parametrlarini
hisoblashda qo‗llaniladigan qoidasi bizga ma‘lum bo‗lishi kerak. Busiz eng yaxshi
modellash ham befoyda bo‗lib qoladi.
Toza ko‗rinishda (alohida) berilgan obyektlarning matematik modellari kam
qo‗llaniladi, ular quyidagidek kombinatsiyalangan. Masalan, TT matematik
modellarida TJ matematik modellaridan foydalaniladi, ularda, o‗z navbatida, FJ,
KJ va FKJ matematik modellaridan foydalaniladi. Zamonaviy model termini bir
necha ma‘nolarda qo‗llaniladi. O‗rganilayotgan obyekt tadqiqotning turli
bosqichlarida o‗rnini bosuvchi qandaydir obyekt bu modeldir.
Qo‗yilgan maqsadga erishish uchun eng muhim xossalarini aks ettiruvchi
original obyektning maqsadli ko‗rinishi bu modeldir.
Model–bu xayoliy tasavvurdagi yoki moddiy amalga oshirilgan tizim bo‗lib,
obyektni aks etishi yoki tadqiqot obyektini tiklashi hamda obyektni o‗rganish va u
haqida yangi axborot keltirish maqsadida uning o‗rnini bosishi mumkin bo‗lgan
tizim.
Shunday qilib, har bir modelni yaratish doim qandaydir maqsadni ko‗zlaydi.
Matematik modellar quyidagilar uchun ishlab chiqiladi:
1.
FJ, FKJ, TJ, TT larni tavsiflash.
2.
FJ, FKJ, TJ, TT larni tadqiq qilish.
3.
TJ, TT larni loyihalash.
4.
TJ, TT larni loyihalashda optimmallash.
5.
Avtomatlashtirilgan loyihalash tizimlarini qurish.
Matematik modelning ko‗rinishi, tarkibi va murakkabligi qaysi obyektni
tavsiflashi va qaysi maqsadlar uchun ishlab chiqilganiga bog‗liqdir.
|
| |
Основы пакета - bet 351

483
GLOSSARIY
AIMD Ko'paytirish amali, multiplikativ kamaytirish. TCP tomonidan
ishlatiladigan tezlikni moslashtirish algoritmi, bunda xost tarmoq to'liq
bo'lmaganda uning uzatish tezligini oshirib boradi va ko'payganini aniqlanganda
multiplikativ ravishda kamayadi.
ARP Manzilni aniqlash protokoli - bu IPv4 qurilmalari tomonidan mahalliy
tarmoqdagi IPv4 manziliga mos keladigan datalink qatlami manzilini olish uchun
foydalaniladigan protokol.
ARPANET (ARPA)agentligi tarmog'I, AQSh Mudofaa vazirligining ARPA
tomonidan moliyalashtirilgan holda AQShdagi tarmoq olimlari tomonidan qurilgan
tarmoqdir. ARPANET bugungi Internetning dastlabkisi hisoblanadi.
ABC (Absolute Binary Code) Absolyut ikkilik kod
ABC (Automatic background control) Avtomatik tarzda yorqinlikni tartibga
solish.
Frame ramka - bu datalink qatlamida ma'lumot uzatish birligi 
Frame-Relay

485
IPv6 IPv4 o'rnini bosishga mo'ljallangan Internet ulanish o'rnatilmaydigan tarmoq
sathining protokoli 6-versiyasi. IPv6 manzillari 128 bitli razriyad sifatida
kodlangan.
ISO Xalqaro standartlashtirish tashkiloti Birlashgan Millatlar Tashkilotining
Jenevada joylashgan agentligi bo'lib, turli mavzularda standartlarni ishlab chiqadi.
ISO doirasida mamlakat vakillari standartlarni tasdiqlash yoki rad etish uchun ovoz
berishadi. ISO standartlarini ishlab chiqish bo'yicha ishlarning ko'p qismi ekspert
ishchi guruhlarida amalga oshiriladi.
Modem Modem (modulyator-demodulyator) - raqamli ma'lumotni analog signalni
modulyatsiya qilish (demodulyatsiya qilish) orqali raqamli ma'lumotlarni
kodlovchi (dekodlash). Raqamli ma'lumotlarni telefon liniyalari va radio aloqa
orqali uzatish uchun modemlardan tez-tez foydalaniladi.
network-byte order Internet protokoli baytlarning ketma-ketligini tashishga
imkon beradi. Baytlarning ushbu ketma-ketligi ASCII belgilarini o'tkazish uchun
etarli. Tarmoq-bayt buyurtmasi 16 va 32 bit sonlar uchun Big-Endian kodlashni
anglatadi.
Основы пакета - bet 350

|
Основы пакета Pdf ko'rish
|
bet | 350/354 | Sana | 15.12.2023 | Hajmi | 5,65 Mb. | | #119800 |
Bog'liq Основы пакета (1)
480
№ 84 fanning bobi-1; bo‗limi-3; qiyinlik darajasi-3
X.400 qaysi protokollar turiga mansub?
amaliy
tarmoq
transport
fizik
№ 85 fanning bobi-1; bo‗limi-3; qiyinlik darajasi-3
X.500 qaysi protokollar turiga mansub?
amaliy
tarmoq
transport
fizik
№ 86 fanning bobi-1; bo‗limi-3; qiyinlik darajasi-3
SMTP (simple mail transfer protocol) qaysi protokollar turiga mansub?
amaliy
tarmoq
transport
fizik
№ 87 fanning bobi-1; bo‗limi-3; qiyinlik darajasi-3
SNMP (simple network management protokol) qaysi protokollar turiga mansub?
amaliy
tarmoq
transport
fizik
№ 88 fanning bobi-1; bo‗limi-3; qiyinlik darajasi-3
FTP (file transfer protokol) qaysi protokollar turiga mansub?
amaliy
tarmoq
transport
fizik
№ 89 fanning bobi-1; bo‗limi-3; qiyinlik darajasi-3
TELNET qaysi protokollar turiga mansub?
amaliy
tarmoq
transport
fizik
481
№ 90 fanning bobi-1; bo‗limi-3; qiyinlik darajasi-3
Microsoft smbs (server message blocks, bloki soobsheniye servera, serverni xabar berish
bloklari) qaysi protokollar turiga mansub?
amaliy
tarmoq
transport
fizik
№ 91 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
NCP (novell net ware core protocol) qaysi protokollar turiga mansub?
amaliy
tarmoq
transport
fizik
№ 92 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
IP (internet protocol) – axborot uzatish uchun tcp/ip – protokoli qaysi protokollar turiga mansub?
tarmoq
transport
fizik
amaliy
№ 93 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
IPX (internet work packet exchange) – paketlarni uzatish va yo‗naltirish uchun mo‗ljallangan net
ware firma protokoli qaysi protokollar turiga mansub?
tarmoq
transport
fizik
amaliy
№ 94 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
Nw link – ipx/spx protokollari microsoft firmasining tatbiqi qaysi protokollar turiga mansub?
tarmoq
transport
fizik
amaliy
№ 95 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
Qaysi turdagi kabellarni ulash uchun rj-45 turidagi razyomlar (konnektor) ishlatiladi?
eshilgan juftlik
optik tolali
koasial
telefon simlari
|
| |
Acquisition Time - Основы пакета

484
CCP (Capture, Compare, Pulse Width Modulation (PWM)) Modul ushlagich
tenglashtirish keng-impuls modulyator
CD (Capacitor Diode)
Varikap
CD (Compact Disk)
Kompakt disk
CDT (Color Display Tube)
Rangli displeyli trubka
CERDIP (Ceramic dual in-line package) Ingichka keramik qoplamali va ikki
qatlamli korpus quyilgan ikki qatlamli chiqish
CMOS (Complementary Metal-Oxide-System) Komplementarli metal-okisel-
yarim o‗tkazgichli(KMOP) strukturasi
Davr (sikl) keragidan ortiq kod
dial-up line Oddiy telefon liniyasining sinonimi, ya'ni har qanday telefon
raqamini terishda foydalanish mumkin bo'lgan tarmoq.
DNS Domen nomlari tizimi - bu IP manzillarida nomlarni xaritalashga imkon
beradigan taqsimlangan ma'lumotlar bazasi.
Основы пакета - bet 13

|
Основы пакетаBog'liq Основы пакета (1)
15
to‗qnashishi, ularning maydalanishi, koalessensiyasi, apparat hajmi bo‗yicha
tasodifiy sanqishi bilan) yoki apparatdagi geometriya xarakterining chegaraviy
shartlari (tartibsiz yotqizilgan nasadka elementlarining tasodifiy joylashishi,
katalizatorning donalari, siljuvchi muhitlar fazalararo chegarasining ishlab
chiqaruvchi oriyentatsiyasi va sh.o‗.) bilan izohlanadi.
Shunga o‗xshash turli tizimlar fazalar va komponentlarning tashkil
etuvchilarini o‗ta murakkab o‗zaro ta‘sirlashishi bilan xarakterlanadi, buning
natijasida ularni klassik determinanlangan moddani olib o‗tish va saqlash qonunlar
pozitsiyasidan o‗rganish imkoni yo‗q.
Kimyoviy-texnologik
jarayonlarni qanday o‗rganish mumkin? Bu
muammoni yechish kalitini matematik modellash usuli beradi. Bu usul tizimli
tahlil strategiyasiga asoslanadi. Bu strategiyaning mohiyati-jarayonni murakkab
o‗zaro ta‘sirlanuvchi iyerarxik tizim deb, uning strukturasini sifatli tahlillab,
matematik ifodasini ishlab chiqish va noma‘lum parametrlarini baholashdan
iboratdir. Masalan, yaxlit suyuq muhitda zarralar, tomchilar yoki gaz pufakchalar
ansamblini harakatlanish jarayonida paydo bo‗layotgan hodisalar qaralganda,
samaralar iyerarxiyasining beshta sathi ajratiladi:
1) atomar-molekulyar sathdagi hodisalar majmui;
2) molekulalar tashqi yoki globulyar strukturalar masshtabdagi samaralar;
3) fazalararo energiya va modda olib o‗tish hodisalari va kimyoviy
reaksiyalarni inobatga oladigan, dispersli fazani birlik ulanish harakatiga bog‗liq
bo‗lgan ko‗p fizikaviy-kimyoviy hodisalar to‗plami;
4) yaxlit fazada ko‗chib yuradigan aralashmalar ansamblidagi fizik-
kimyoviy jarayonlar;
5) apparat masshtabida makrogidrodinamik muhitni aniqlaydigan jarayonlar
majmui. Bunday yondashuv butun jarayonning hodisalari va ular orasidagi
bog‗lanishlar to‗plamini to‗la o‗rnatishga imkon beradi.
|
| |
Основы пакета - bet 15

18
1.1-rasm. Matematik modelni ishlab chiqish bosqichlari.
Jarayonga ta‘sir qiluvchi barcha eng muhim omillar modelda hisobga
olingan bo‗lishi va shu bilan birga, u ko‗plab kichik ikkinchi darajali omillar bilan
ketma-ket bo‗lmasligi kerak, ularni hisobga olish faqat matematik tahlilni
murakkablashtiradi va tadqiqotni o‗ta tiqilinch yoki umuman amalga oshmaydigan
qilib qo‗yadi.
Jarayonlar uchun aniq matematik tavsifi bo‗lgan
matematik modellash
usulini aniq matematik jarayonlar xususiyatlarini o‗rganishda qo‗llashadi.
Matematik tavsif mukammallik darajasiga bog‗liqligiga qarab, ikkita chegaraviy
hodisani ajratishimiz mumkin:
a)
modellashtirilayotgan
jarayonning
barcha
asosiy
tomonlarini
tavsiflaydigan tenglamalar to‗la tizimi va bu tenglamalarning barcha soniy
qiymatlari ma‘lum;
b) jarayonning to‗la matematik tavsifi yo‗q.
Bu ikkinchi hodisa obyekt haqida to‗la bo‗lmagan
axborotning borligida,
jarayonlarni boshqarish ishi bo‗lganda va g‗alayonlar ta‘sir etganda masalalarni
yechish uchun tipikdir. Tadqiq qilinayotgan hodisalar haqida yetarli axborot
yo‗qligida ularni o‗rganish
eng oddiy modellar qurishdan, lekin tadqiq
qilinayotgan jarayonning asosiy(sifatli) spetsifikasini buzmasdan boshlanadi.
Shunday qilib, model bilan o‗tkazilgan tajribalar natijalari bo‗yicha biz ish
sharoitidagi originalning xulqini miqdoriy bashorat qilishimiz kerak.
Ishlab chiqarishdagi modellash obyektlari deganda
quyidagilarni tushunish
kerak:
1. Texnologik tizimlar (TT)-bu texnologik jihozlarning bo‗laklari,
avtomatik liniyalar, moslashuvchan ishlab chiqarish tizimlari (MIChT).
2. Texnologik jarayonlar (TJ).
3. Texnologik uskunalar ishlayotganda yuz beradigan fizikaviy va
kimyoviy jarayonlar(FKJ).
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 10
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
507
w
www.oriens.uz
October
2022
raqobatbardoshlik
darajasi, keyin ikkinchi daraja - korxonaning
raqobatbardoshlik
darajasi, uchinchi daraja - raqobatbardoshlik darajasi yotadi.
REFERENCES
1.
Миронова, Н. В. Дифференцированный
подход к маркетингу услуг
[Электронный
ресурс]
/
СтратаСтат.
-
Режим
доступа:
http://www.stratastat.ru/article_05
. - Загл. с экрана.
2.
Панкрухин, А. П. Маркетинг образовательных услуг:
методология,
теория и практика [Электронный ресурс] //
www.marketing.spb.ru/lib-
special/branch/mou/index.htm
.
3.
Песоцкая, Е. В. Маркетинг услуг [Текст]. / Е. В. Песоцкая - СПб.: Питер,
2000. -С. 26
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq oliy-ta-limda-kadrlar-tayyorlash-raqobatbardoshligini-oshirishning-ayrim-dolzarb-masalalariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 10
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
504
w
www.oriens.uz
October
2022
natijalariga erishish bilan yakunlanadi. Bundan tashqari, maqsadli auditoriyaning
fikr-mulohazalari orqali universitetning o'quv va ta'lim jarayonlarini reinjiniring
qilishning zarurati va asosiy yo'nalishi aniqlanadi. Yuqori sifatli va raqobatbardosh
ta'lim xizmatlarini ko'rsatish jarayonlari sxemasi tarkibiy qismlarining taqdim etilgan
tarkibiy tuzilishi bizga oliy ta'limning ta'lim xizmatlarini ko'rsatish jarayonlarining
quyidagi xususiyatlari va natijalarini belgilash imkonini beradi. Oliy ta'limning
yuqori sifatli va raqobatbardosh ta'lim xizmatlarini ko'rsatish jarayonlarining
xususiyatlari:
- o'rganilayotgan jarayonlarning asosiy yo'nalishi zamonaviy iqtisodiyot
sharoitida kasbiy mahoratga qo'yiladigan talablar darajasini sezilarli darajada
oshiradigan intellektual resurslarni takror ishlab chiqarishni ta'minlashga qaratilgan.
universitet ishchilari va xizmatchilari;
- oliy ta'limning ta'lim xizmatlari iste'molchilarini tashqi va ichki
iste'molchilarga taqsimlashni tizimli ravishda amalga oshirish, bu universitetlarga
ta'lim dasturlarining turli yo'nalishlari, mazmuni va sifat darajalarini modellashtirish
imkonini beradi, bu esa, o'z navbatida, sifatni baholash jarayonlarini muqarrar qiladi.
ekspert-tahliliy tadqiqotlar asosida universitetdan tashqarida o'tkaziladigan ta'lim
xizmatlari, shu jumladan baholash;
- tayyorlanayotgan mutaxassislarning raqobatbardoshligi, malakasi va
vatanparvarlik darajasini oshirish uchun universitetda ta’lim, tarbiyaviy va tarbiyaviy
funksiyalarni keyinchalik integratsiya qilish va bir vaqtda amalga oshirish uchun oliy
ta’limda ko‘rsatiladigan barcha ta’lim xizmatlarining ko‘p funksiyaliligini ta’minlash;
- mamlakatimiz va dunyoning zamonaviy universitetlari tomonidan amalga
oshirilayotgan ta'lim va ta'lim faoliyatini amalga oshirishga ijtimoiy yo'naltirilgan
yondashuv bilan bog'liq bo'lgan individual iste'molchilarning afzalliklariga emas,
balki oliy ta'limning ta'lim xizmatlari iste'molchilarining muayyan guruhlariga
strategik e'tibor berish;
- zamonaviy jamiyatda ta'lim oliy ta'limning ta'lim xizmatlarini iste'mol
qilishning natijaviy tomoni sifatida qabul qilinadi, universitet esa ma'lum darajada
ta'limni shakllantirishda hal qiluvchi, ammo asosiy rol o'ynamaydi.
TAHLIL
Ta'lim xizmatlarini ko'rsatish jarayonida talabalarning tashqi ijtimoiy-iqtisodiy
muhit bilan yuqori sifatli o'zaro aloqalarini ta'minlashga katta e'tibor qaratilmoqda, bu
universitet ta'lim dasturlari mazmunida o'z aksini topadi; -
Oliy ta'lim muassasalarining ta'lim xizmatlarini ko'rsatish davrining sezilarli
davomiyligi, bu universitetning ta'lim dasturlarini amalga oshirishning to'liq tsiklini
|
| |
Основы пакета - bet 348

477
Xalqaro standartlar tashkiloti tomonidan osi modeli qachon taqdim etilgan?
1984y
1985y
1988y
1990y
№ 67 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
OSI modelining qaysi bosqichida axborotlar shifrlanadi va deshifratsiyalanadi?
prezentatsiya
fizik
amaliy
tarmoq
№ 68 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
OSI modelining qaysi bosqichida aloqa o‗tkazish vaqti boshqariladi?
seansli
tarmoq
transport
kanal
№ 69 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
OSI modelining qaysi bosqichi paketni xatosiz va yo‗qotmasdan, kerakli ketma-ketlikda yetkazib
berishni
amalga oshiradi
transport
kanal
seans
fizik
№ 70 fanning bobi-1; bo‗limi-1; qiyinlik darajasi-1
OSI modelining qaysi bosqichi paketlarni manzillash, mantiqiy nomlarni
jismoniy tarmoq
manziliga o‗zgartirishni amalga oshiradi?
tarmoq
kanal
amaliy
fizik
№ 71 fanning bobi-1; bo‗limi-2; qiyinlik darajasi-2
OSI modelining qaysi bosqichi standart ko‗rinishdagi paket tuzishga va boshlash hamda tamom
bo‗lishni boshqarish maydonini paket tarkibiga joylashishiga javobgar?
kanal
amaliy
fizik
tarmoq
Компьютерные сети

|
Компьютерные сети
|
bet | 1/6 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,49 Mb. | | #238230 |
Bog'liq Dasturiy injiniringga kirish ma\'ruza 2 - O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR VAZIRLIGI
- MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
- TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYALARI
- UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI
- "Kompyuter injiniring" fakulteti
- "Dasturiy injiniring" kafedrasi
- "Dasturiy injiniringga kirish” fanidan
- 2-mustaqil ishi
- Mavzu: Klient server arxitekturasi
- Guruh: DI 22-13
- Talaba: Eshmurodov Olimjon
- Tekshirdi: Mavlonov O. N
KLIENT SERVER ARXITEKTURASI - Reja:
- Asosiy tushunchalar
- Kompyuter tarmoqlarining texnik ta’minoti
- Kompyuter tarmoqlarining dasturiy va axborot ta’minoti
Kompyuter tarmog’i (Computer NetWork, net–tarmoq, va work–ish) – bu kompyuterlar o’rtasida axborotlar almashinuvi tizimidir. - Kompyuter tarmog’i (Computer NetWork, net–tarmoq, va work–ish) – bu kompyuterlar o’rtasida axborotlar almashinuvi tizimidir.
- Yoki boshqacha qilib aytsak: Kompyuter tarmog`i– bu ikkita yoki undan ko‘proq kompyuterlarning va boshqa qurilmalarning bir biriga kabellar bilan ulanishidan hosil bo‘ladigan tarmoqdir.
- Kompyuter (hisoblash) tarmog'i– aloqa kanallari yordamida ma`lumotlarni tarmoqlangan qayta ishlashning yagona tizimiga ulangan kompyuterlar va terminallar to'plami bo'lib, u ko'p mashinali birlashmaning eng yuqori shaklidir.
- Kompyuter tarmog'i "tarmoq abonenti", "stansiya" va "fizik uzatish muhiti" kabi tarkibiy qismlardan tashkil topgan bo’ladi.
- Tarmoq abonenti tarmoqda axborotni yuzaga keltiruvchi yoki uni istemol qiluvchi ob`ektdir.
- Stansiya– axborot uzatish va qabul qilish bilan bog’liq vazifalarni bajaruvchi ob`ektdir.
Alohida kompyuterlar, kompyuter majmualari, terminallar, sanoat robotlari, programmaviy boshqaruvli dastgohlar va shu kabilar tarmoq abonentlari bo'lishlari mumkin va xar bir abonent stansiyaga ulanadi. - Alohida kompyuterlar, kompyuter majmualari, terminallar, sanoat robotlari, programmaviy boshqaruvli dastgohlar va shu kabilar tarmoq abonentlari bo'lishlari mumkin va xar bir abonent stansiyaga ulanadi.
- Abonent va stansiya birgalikda "abonent tizimi“ deb ataladi. Abonentlarning o'zaro aloqasini tashkil etish uchun fizik uzatish muhiti mavjud bo'lishi kerak.
- Fizik uzatish muhiti– elektr, radio yoki boshqa signallar yordamida amalga oshiriladigan aloqa kanali va ma`lumotlarni uzatish, qabul qilish qurilmalaridir.
- Fizik uzatish muhiti negizida abonent tizimlari o'rtasida axborot uzatishni ta`minlovchi kommunikasion tarmoq tashkil etiladi. Bunday yondashuv har qanday komppyuter tarmog'ini abonent tizimlari va kommunikasion tarmok yig'indisi sifatida ko'rish imkonini beradi.
|
| |
Основы пакета - bet 22

|
Основы пакетаBog'liq Основы пакета (1)
29
ular o‗lchami, arxitekturasi va narxi bo‗yicha kichik kompyuterlar guruhiga
tegishli bo‗lsa ham, ammo unumdorligi bo‗yicha katta kompyuterlarga tenglasha
olgan.
1969-yilda mikroprotsessorlarning ixtiro qilinishi 1970-yillarda yana bir
kompyuterlar guruhi–mikrokompyuterlarni paydo bo‗lishiga olib keldi. Aynan
mikroprotsessorlarning mavjudligi mikrokompyuterlarni aniqlab beruvchi belgi
bo‗lib qolishiga xizmat qildi. Hozir mikroprotsessorlar barcha kompyuter
guruhlarida ishlatiladi.
Ba‘zi kompyuter guruhlarining hozirgi holatini qisqacha ko‗rib chiqamiz.
Katta kompyuterlar. Katta kompyuterlarni ko‗pincha meynfreymlar
(mainframe) deb ataydilar; ularga quyidagi ko‗rsatkichlarga ega bo‗lgan
kompyuterlar kiritiladi:
- unumdorligi 100 MIPS dan kam bo‗lmagan;
- asosiy xotiraning sig‗imi 512 dan 10 000 Mbayt;
- tashqi xotira sig‗imi 100 Gbayt dan kam bo‗lmagan;
- ko‗p foydalanuvchini ta‘minlash ish tartibi bo‗lgan (bir vaqtning o‗zida
16 dan 1000 tagacha foydalanuvchi);
Meynfreymlarni samarali tatbiq etishning asosiy yo‗nalishlari–bu ilmiy-
texnika masalalarini yechish, axborotlarga paketli ishlov berishli hisoblash
tizimlarida ishlatish, katta axborotlar ombori bilan ishlashda, hisoblash
tarmoqlarini va ularning resurslarini boshqarish. Oxirgi yo‗nalish–meynfreymlarni
hisoblash tarmoqlarining katta serveri sifatida ishlatish–mutaxassislar tomonidan
ko‗pincha eng dolzarb deb qayd qilinmoqda.
Meynfreymlarni ko‗pincha katta server deb ataydilar (meynfreym-serverlar).
Ba‘zida bunday atalishi atamalarda chalkashlik tug‗diradi. Gap shundaki,
serverlar–bu ko‗p foydalanuvchili kompyuter, hisoblash tarmoqlarida ishlatiladi.
Serverlar odatda mikrokompyuterlarga mansubdir, lekin o‗zining ko‗rsatkichlari
bo‗yicha quvvatli serverlar kichik kompyuterlarga ham va hatto meynfreymlarga
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq oliy-ta-limda-kadrlar-tayyorlash-raqobatbardoshligini-oshirishning-ayrim-dolzarb-masalalariOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 10
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
503
w
www.oriens.uz
October
2022
an'anaviy mutaxassisliklarni moslashtirish, takomillashtirish va milliy va
mintaqaviy iqtisodiyot talab qiladigan yangi mutaxassisliklarni joriy etish.
Oliy ta'limning yuqori sifatli va raqobatbardosh ta'lim xizmatlarini ko'rsatish
jarayonlari sxemasining navbatdagi muhim tarkibiy qismi universitet tomonidan
ta'lim xizmatlarini ko'rsatish jarayonlarini loyihalash bilan bog'liq bo'lgan komponent
hisoblanadi.
METODOLOGIYA
O'quv dasturlarini ishlab chiqish amaldagi ta’lim standartlari talablarini inobatga
olgan holda va hududiy ish beruvchilarning talablarini inobatga olgan holda
tanlangan ta’lim mutaxassisliklari asosida amalga sohiriladi. Ta'lim xizmatlarini
ko'rsatish uchun uslubiy, kadrlar va dasturiy ta'minotni ishlab chiqish, masalan,
talabalar uchun darslarni rejalashtirish va boshqalar shular jumlasidandir.
Oliy ta’limda xizmatlar paketini taklif qilish eng avvalo, hamkor korxonalarning
keyingi amaliyot o‘tashlari uchun belgilangan mezonlari, kutubxona fondiga kiritish
uchun asosiy va asosiy o‘quv adabiyotlarini nashr qiluvchi xodimlar va
o‘qituvchilarni qayta tayyorlashga yo‘naltirilgan turli o‘quv markazlari; talab
qilinadigan o'quv jihozlarini etkazib beruvchilar va nihoyat, amalga oshirilayotgan
o'quv dasturlarida o'qish uchun ariza beruvchilarning turli guruhlarini tanlashga
bog’liq bo’lgan muhim bir masaladir. Ushbu komponent sxemaning bir qismi sifatida
universitetda bevosita ta'lim jarayonlarini oqilona tashkil etishni va ularni oliy
ta'limda ta'lim xizmatlarini ko'rsatish uchun mo'ljallangan jarayonlarni amalga
oshirish uchun zarur bo'lgan barcha zarur resurslar bilan ta'minlashni taqazo qiladi.
Oliy ta'limning yuqori sifatli va raqobatbardosh ta'lim xizmatlarini ko'rsatish
jarayonlari sxemasining navbatdagi tarkibiy qismi "Universitetning asosiy
infratuzilma ob'ektlarini modellashtirish va boshqarish" etarli darajada ta'lim tizimini
yaratishga qaratilgan jarayonlar majmuasini amalga oshirish bilan bog'liq. Ta'lim
xizmatlaridan foydalanish jarayonlarini qulay va uzluksiz amalga oshiradigan
universitetning zarur infratuzilma majmuasi bu jarayonda muhim ahamiyatga ega.
Amaliyot shuni ko'rsatadiki, universitetning infratuzilma kompleksi qanchalik
rivojlangan va rang-barang bo'lsa, talabalarning oliy ta'lim muassasalarining ta'lim
xizmatlarini iste'mol qilishdan qoniqish darajasi shunchalik yuqori bo'ladi va
talabalarning kompetensiyalarini shakllantirish jarayoni shunchalik tizimli bo'ladi.
Oliy ta'limning yuqori sifatli va raqobatbardosh ta'lim xizmatlarini ko'rsatish
jarayonlarining yakuniy tarkibiy qismi bevosita "Oliy ta'limning ta'lim xizmatlarini
ko'rsatish" komponenti bo'lib, uning doirasida asosiy ta'lim va ta'lim jarayonlari
amalga oshiriladi, talabalar tomonidan universitetda bo'lishning rejalashtirilgan
|
| |
Xavflar va ularning turlari - Xavflarni kvantifikatsiyalash sonli va boshqa uslublarini tahlil qilish

|
Xavflarni kvantifikatsiyalash sonli va boshqa uslublarini tahlil qilish
|
bet | 3/6 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 114,88 Kb. | | #145586 |
Bog'liq Xavflarni kvantifikatsiyalash sonli va boshqa uslublarini tahlil qilish 4. Xavflar va ularning turlari
Xavf-xatar deganda, odam sog’ligiga bevosita yoki bilvosita zarar yetkazadigan ko`ngilsiz hodisalar tushuniladi. Xavfning bunday tushunchasi oldingi standart tushunchalar (ishlab chiqarishning xavfli va zararli omillari)ni o`z ichiga oladi, chunki hayot faoliyat xavfsizligi faoliyatning hamma shakllari va omillarini nazarda tutadi.
Hayot faoliyatiga to`g’ri kelmaydigan elementlar tizimi, ximiyaviy hamda biologik faol moddalar yashirin xavfga egadir.
Xavflar taksonomiyasi - bu murakkab hodisalarni, tushunchalarni, kishi faoliyatiga qaratilgan narsalarni tasniflash va tizimlash to`g’risidagi fandir. U faoliyat xavfsizligi borasida bilimlarni uyushtirishda, xavflarning tartibini yanada chuqurroq o`rganishda katta ahamiyatga ega. Taksonomiya yangi fan bo`lib, hali to`la ishlab chiqilmagan. Biroq uning ayrim qismlari quyidagilarni tashkil etadi: - kelib chiqishi bo`yicha xavflar: tabiiy, texnik, ekologik, aralash bo`ladi;
rasmiy standartga asosan fizik, ximiyaviy, biologik va ruhiy turlarga bo`linadi;
salbiy oqibatlarning ro`y berish vaqti bo`yicha impul’siy (beixtiyor harakat) va kumulyativ (tusatdan keluvchi) turlarda bo`ladi;
xavflar tarqalishiga yo`l qo`ymaslik bo`yicha (lokalizatsiya) – litosfera, gidrosfera, atmosfera va koinot bilan bog’liq bo`ladi;
kelib chiqadigan oqibatlariga ko`ra charchash, kasallanish, jarohatlanish, halokatlar, yong’inlar ko`rinishida bo`ladi;
keltiradigan zarari bo`yicha ijtimoiy, texnik, ekologik va boshqa turlarga bo`linadi;
namoyon bo`lishi bo`yicha maishiy, sport, yo`l-transport, ishlab chiqarish va harbiy bo`ladi;
olamga ta`siri bo`yicha o`ta ta`sirchan (zaharlar, kislotalar) va sust (narkotik moddalar, arok, sigaret) bo`ladi. Sust ta`sir deganda odamning o`zi sababchi bo`ladigan xavf tushuniladi.
Xavflar ruyxati – bu aniq bir tartiblar bo`yicha qo`yilgan nomlar, atamalardir
(o`zgaruvchan harorat, havo harakatining tezligi, havo bosimi, yorug’lik, havoni ionlash, portlash, gerbitsid, shovqin, tebranish, yong’in, zaharli moddalar, lazyernuri, elektr yoyi va boshqalar). Har bir tekshiriladigan ob`ektda o`tkaziladigan aniq tekshirishlar uchun shu ob`ekt (tsex, ish joyi, texnologik jarayon, kasb) da uchraydigan xavflar ruyxati tuziladi.
|
| |
Answer the questions using either Coca-Cola or Pepsi

Answer the questions using either Coca-Cola or Pepsi:
1. Which company has 81% of the sports drinks market in the US?
2. Which company gets 85% of its profits from fizzy drinks?
3. Which company sells the sports drink Powerade?
4. Which company sells Aquafina bottled water?
5. Which company owns Walkers crisps and Doritos?
6. Which company made a profit of $1.28bn in the third quarter of last
year?
Match the symbols and abbreviations with the words
1.
$
a.
pound(s)
2.
%
b.
million
3.
£
c.
billion
4.
bn
d.
euro(s)
5. €
e. per cent
6.
m
f.
dollar(s)
©
Macmillan Publishers Ltd 2006
Taken from the Magazine section in
www.onestopenglish.com
Put the following words with the word ‘market’. Do they go before
‘market’ or after it?
1. stock
2. value
3. sports drink
4. developed
5.
growing
6. research
Complete the table:
Verb
Noun
1.
manage
___________
2.
develop
___________
3.
decide
___________
4.
sell
___________
5. increase ___________
6. produce ___________
7. introduce ___________
8. promise ___________
HFX ni loyihalashning taxminiy tizimlari

|
HFX ni loyihalashning taxminiy tizimlari
|
bet | 6/6 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 114,88 Kb. | | #145586 |
Bog'liq Xavflarni kvantifikatsiyalash sonli va boshqa uslublarini tahlil qilish HFX ni loyihalashning taxminiy tizimlari
T/R
|
Loyihalash ishlarining ketma-ketligi
|
Ishlarning natijalari
|
1
|
Loyihalanayotgan yoki mavjud
ob`ektni qismlarga ajratish
|
Aniqlanadi:
1.Ish buyumlari
2.Ish vositalari: uskuna, imorat, inshootlar
3.Quvvat
4.Ish mahsulotlari
Texnologik jarayonlar
Tabiiy iqlim omillari
7.Flora-fao`na
Ishchilar
Ish joyi, tsex
|
|
2
|
Har bir elementning vujudga keltirishi mumkin bo`lgan
xavflarning identifikatsiyalash
|
Xavflar ruyxati
|
|
3
|
Sabablar va xavflar «SHajarasi» ni tuzish
|
Xavflar sabablari
|
|
4
|
Xavflarning miqdoriy va sifatiy bahosi, YQB va «T» darajasi bilan
|
Himoya qilinishi kerak xavflar va sabablar ruyxati
|
bo`lgan
|
|
solishtirish
|
|
5
|
Maqsadni aniqlash
|
Erishish kerak bo`lgan ish
sharoitining parametrlarini aniqlash
|
6
|
Xavfsizlik ko`rsatkichlari bo`yicha ob`ektlarni umumiy baholash
|
Qabul qilingan integral yoki ball ko`rsatkichlari
|
7
|
Bo`lishi mumkin bo`lgan asoslar, usullar va xavfsizlikni tamin
etadigan vositalar
|
Asoslar, usullar va alternativlarni to`plash
|
8
|
Har bir alternativning avzalligi va kamchiligini, zarar va foydasini tahlil etish
|
To`g’ri keladigan xilini tanlab olish
|
9
|
Qabul qilinishi mumkin bo`lgan asoslarni, usullarni va vositalarni tahlil etish
|
To`g’ri keladigan xilini tanlab olish
|
10
|
Hisob-kitob
|
Masalani aniq echish
|
11
|
Foydasini baholash
|
Texnik, ijtimoiy, iqtisodiy
foydasining ko`rsatkichlari
|
Nazorat savollari
Xavf-xatar deganda nimani tushunasiz?
Xavflar taksonomiyasi nima?
Xavflar kelib chiqishi bo`yicha qanday turlarga bo`linadi?
Rasmiy standartga asosan xavflar qanday turlarga bo`linadi?
Xavflar keltiradigan zarari bo`yicha qanday turlarga bo`linadi?
Xavflar namoyon bo`lishi bo`yicha qanday turlarga bo`linadi?
7.Xavflarni tahlil qilishning aprior va aposterior usullari bir-birini to`ldiradimi yoki bir-biriga zidmi?
8. Xavfsizlikni taminlashning texnik qoidalari.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. –T.: "O’zbekiston", 2008.
“Mehnat Kodeksi”. O’zbekiston Respublikasining qonun hujjatlari to’plami. – T.: 2005 y., 37-38 - son.
“Mehnatni muhofaza qilish to’g’risida”gi qonun. O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Axborotnomasi. –T.: 2002 y., 1-son.
Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni va xodimlar salomatligining boshqa xil zararlanishini tekshirish va hisobga olish to’g’risidagi Nizom. Vazirlar Mahkamasining qarori № 286, 06.06.1997, –T.: 1997.
“Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar va kasb kasalliklaridan majburiy davlat ijtimoiy sug’urtasi to’g’risida”gi qonun. O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, 2008 y., 37-38-son.
“Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug’urta qilish to’g’risida”gi qonun. O’zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to’plami, –T.: 2009 y., 16-son.
|
| |
Xavfsizlikni taminlash usullari, ta`riflari

|
Xavfsizlikni taminlash usullari, ta`riflari
|
bet | 2/6 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 114,88 Kb. | | #145586 |
Bog'liq Xavflarni kvantifikatsiyalash sonli va boshqa uslublarini tahlil qilish 2. Xavfsizlikni taminlash usullari, ta`riflari
Inson mehnat faoliyati jarayonida bo`ladigan fazo – ish joyi (gomosfera), doim mavjud yoki vaqti-vaqti bilan xavf paydo bo`ladigan fazoni noksosfera deyiladi. Xavfsizlikni taminlashga quyidagi usullar orqali erishiladi:
gomosfera va noksosferani fazoviy va vaqt bo`yicha ajratib qo`yish, buni hal qilish uchun masofadan boshqarish, avtomatlashtirish, rabotlashtirish vositalari yordamidan foydalaniladi;
xavflarni yo`qotish yo`li bilan noksosferani me`yorlashtirish. Bu usulga
ishchilarning shovqin, gaz, changdan jarohatlanishidan saqlovchi shaxsiy va birgalikdagi himoya vositalarini qo`llashi kiradi;
d) bu usul ishchilarni tegishli muhitga moslashtirishga, ularni himoyalash darajasini ko`tarishga yo`naltirilgan har xil vositalar va usullar: kasbiga qarab tanlash, ruhiy ta`sir va (shaxsiy) himoya vositalari qo`llashni o`z ichiga oladi. Amalda esa yuqorida aytilgan usullar birgalikda qo`llaniladi.
Xavfsizlikni ta`minlovchi vositalarga, jamoa (JHV) va shaxsiy (SHHV) himoya vositalari kiradi. Ular o`z navbatida xavfsizlikning turi, tuzilishi, ishlatish sohasiga ko`ra guruhlarga bo`linadi.
3. Hayot faoliyati xavfsizligini boshqarishning uslubiy asoslari
HFX uslubiy va boshqaruv masalalarining xavfsizlik darajasi va «T»ga ob`ektiv ta`siri katta.
Boshqarishning tashkiliy ishlarini nazorat qilish va tekshirish tizimini yaratish.
Tadbirlarning ta`sir qilishini, foydasini aniqlash.
Rag’batlantirish.
HFX boshqarilishida inson-muhit tizimi tushuniladi. HFXni boshqarish ob`ektiv xavfli holatdan kam xavfli holatga o`tkazishdir. Bunga iqtisodiy va texnik maqsadga muvofiqlik shartlariga amal qilinadi.
HFX ni boshqarishning vazifalari quyidagilardan iborat: Ob`ekt holatining tahlili va bahosi.
Ob`ekt holatining tahlili va hisoboti.
Boshqarishning tadbirlari.
Boshqariluvchi va boshqaruvchi tizimlarni tashkil qilish.
|
| |
Tahlil usuli - Xavflarni kvantifikatsiyalash sonli va boshqa uslublarini tahlil qilish

|
Xavflarni kvantifikatsiyalash sonli va boshqa uslublarini tahlil qilish
|
bet | 5/6 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 114,88 Kb. | | #145586 |
Bog'liq Xavflarni kvantifikatsiyalash sonli va boshqa uslublarini tahlil qilishTahlil usuli. Xavfsizlikni ko`ngilsiz voqea ro`y berishdan oldin (aprior) yoki keyin (aposterior) tahlil etish mumkin. Har ikki holda qo`llaniladigan usul bevosita yoki aksincha bo`ladi.
Aprior tahlilda shu tizimga xos bo`lishi mumkin bo`lgan (yashirin) kungilsiz voqealar tanlab olinadi va ularni yaratuvchi bir qancha holatlar to`plami tuziladi. Aposterior tahlil esa ko`ngilsiz voqea yuz bergandan so`ng kelajakda tadbirlar ishlab chiqishdir. Bu ikki ucho’l bir-birini to`ldiradi.
To`g’ri usulda taxrir qilishda oqibatni oldindan kurish uchun sabablar o`rganiladi. Teskari usulda esa oqibat tahlil kilinib, sabablari aniqlanadi. Bu usullarning asosiy maqsadi ko`ngilsiz voqealarni oldini olishdir. Voqealarni kelib chiqish ehtimoli va tezligi ma`lum bo`lsa, vokeaning taxminan qanday natija bilan tamom bo`lishini aniqlash mumkin.
Xavfsizlikning tahlilida tizimning parametrlarini yoki chegarasini aniqlash asosiy masala hisoblanadi. Agar tizim juda chegaralangan bo`lsa, biror xavfli hollar yoki omillar etibordan tashqarida qolishi, agar tizimga o`ta keng qaralsa, tahlil natijalari noaniq bo`lishi mumkin.
Tahlil o`tkazish darajasi aniq maqsadlarga bog’liq. Aniq bir holatda ogohlantirish yo`li bilan ta`sir qilish mumkin bo`lgan hodisalarni aniqlash umumiy ish uslubi hisoblanadi.
6. Faoliyat va uni xavfsizligini ta`minlash
«Inson-muhit», «inson-ishlab chiqarish» va boshqa tizimlar murakkab ko`p tarkibli uyushmalardan (tizimlardan) hisoblanadi. Xavflarni o`rganish va tahlil jarayonida tarkiblarga ajratiladi (1;2-rasmlar).
1.- rasm. Faoliyat modeli: 1-inson; 2-muhit; 3-aks ta`sir qiluvchi aloqalar.
Aniq faoliyat sharoitida bu turkumlar (elementlar) yanada ravshanlashadi. SHuning uchun faoliyatni loyihalashda uning turkumlarini (elementlarini) etarli darajada aniqlab, to`g’ri keladigan axborot manbalaridan foydalanib, ularning xavfli xususiyatlari topiladi.
2.- rasm. Faoliyatni turkumlarga ajratish:
1-inson; 2-mehnat quroli; 3-mehnat vositalari; 4-quvvat (energiya); 5-mehnat mahsulotlari; 6-texnologiya; 7-flora; 8-fauna; 9-ma`lumot; 10-tabiiy iqlim; 11mehnatni tashkil etish; 12-jamoa; n-boshqalar.
1-jadval
|
| |
EIGRP protokoli asosida tarmoq ishlarini bajarish metodologiyasi

R3 konfiguratsiyasi
Router(config)#hostname R3
R3(config)#router eigrp 1
R3(config- router)# eigrp router-id 3.3.3.3
R3(config- router)# tarmoq 192.168.30.0 0.0.0.255
R3(config- router)# tarmoq 12.12.12.0 0.0.0.3
R3(config- router)# tarmoq 11.11.11.0 0.0.0.3
R3(config- router)# avtomatik xulosa yo'q
6.8-rasm. R1 va R2 marshrutizatorlari o'rtasida autentifikatsiya qilingan ma'lumotlar almashinuvi.
6.9-rasm. R1 va R3 marshrutizatorlari o'rtasida autentifikatsiya qilinmagan ma'lumotlar almashinuvi.
OSPF . Dinamik marshrutlash protokoli endi nisbatan universal va korporativ tarmoqlarda sozlash oson , u eng qisqa marshrutni topadi ( Ochiq Qisqasi Yo'l Birinchidan Protokol (OSPF)). Protokol dastlab murakkab topologiyaga ega (65536 marshrutizatorgacha) yirik tarmoqlarda ishlash uchun moʻljallangan edi. U aloqa kanali holati algoritmiga asoslangan va tarmoq holatidagi o'zgarishlarga juda chidamli.
Guruch. 6.10. OSPF protokoli autentifikatsiyasini sozlash .