Noodatiy fikrlashni shakllantirish

|
Noodatiy fikrlashni shakllantirish
|
bet | 2/4 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 28,52 Kb. | | #111234 | Turi | Referat |
Bog'liq Ахмедов Акрам креатив фикрлаш2. Noodatiy fikrlashni shakllantirish
Bugungi kunda noodatiy fikrlash haqidagi ko’plab tadqiqot ishlari olib borilmoqda. Bizning tafakkurimiz fikrlash shablonlarini yaratishga mos tuzilgan (ustidan suv quyilayotgan qumni tasavvur qiling: dastlab suv kichik maydon bo‘ylab sizadi, keyin esa chuqurcha hosil qiladi va unda yig‘ila boshlaydi. Inson miyasida ham xuddi shu kabi jarayon sodir bo‘ladi: ma’lumotlar, tajribalar – bu o‘z ortidan iz qoldiruvchi suv, chuqurcha – bu fikrlash shabloni).
Shablonlar ikki omilga - insonning qabul qilishi va tajribasi ko‘ra hosil bo‘ladi. Shablonlar hayotimizni muhofaza qilgan holda tezkor qarorlarni topishimizuchun zarurdir. Ular tez va mustahkam holda yaratiladi va kundalik masalalar echimida ko‘mak beradi. Gulni ehtiyotkorlik bilan uzishni o‘rganish uchun bir marta uning tikanidan ozor chekish kifoya. Shablonlar kreativlikni ifodalamaydi. SHablonlar asosida fikrlovchi kishi hech qanday o‘ziga xos narsa yarata olmaydi. YAngilik yaratish uchun miyaning odatiy faoliyatiga umuman mos tushmaydigan “suvning qumdagi chuqurchadan boshqa tarafga sizib ketishiga imkon yaratish” lozim.
G‘oyaning kelishi –tahdid qilmagan ohangda “Nima uchun” degan savolni berishga mo‘ljallangan uskunadir: nima uchun nimadir sodir bo‘ladi, nima uchun bu qanday qilinsa, shunday qilinadi. Natija “Nima uchun?” degan savolga yangi g‘oyalarni o‘ylab topishga olib keluvchi eng aniq javob tushunchasi hisoblanadi. Maqsad nafaqat muammoli vaziyatlarda, balki har qanday holatda bahsga kirishish imkoniga ega bo‘lishdan iborat.
Zamonamiz tadqiqotchilar tomonidan allaqachon o‘rganib chiqilgan noodatiy tafakkur rivojiga oid bir necha fikrlar mavjud. Masalan, hozirda quyidagilar mashhur:
-yuqori intellekt ijodiy fikrlashga teng qobiliyat emas;
-ijodiy faoliyat miyaning faqat o‘ng yarim sharigagina bog‘liq emas, ijod jarayonida har ikki yarim sharlar zarur va muhim.
Olimlar agar miyangiz bo‘lsa, siz noodatiy fikrlashni o‘rgana olasiz, deb ta’kidlaydilar. Faqat maxsus vositalarni ishga solish zarur (har bir ishning amallarni bajarish predmeti mavjud, ya’ni duradgorda uskunalar solingan quti, shifokorda tibbiyot uskunalari bo‘ladi). Turli tadqiqotchilar noodatiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda bu uskunalar to‘plamini turlicha talqin qiladilar.Qadimgi Yunonistonda evristik savollar metodi qo‘llangan. Kashfiyot masalalarini echish nazariyasi muallifi Genrix Saulovich Altshuller fikrni odatdagi chegaradan chiqarishning 76 usulini yaratgan.
VVD&O reklama agentligi ishchisi Aleks Osborn barchaga tanish bo‘lgan “aqliy hujum” metodini yaratar ekan, insonlar tanqiddan qo‘rqmay, miyasiga
kelgan barcha fikrni aytsalar, foydali qaror paydo bo‘lishi mumkinligini aytadi.
Edvard de Bononing noodatiy fikrlashga oid beshta qoidasi1
1 Edward de Bono asarlari asosida mualliflar tomonidan tayyorlangan
Edvard de Bono tomonidan yozilgan kitoblarni o‘qib ko‘ring. Albatta, ushbu maqolada noodatiy fikrlashni mashq qilish metodlari haqida ko‘p narsa yozish mushkul. Biroq, Edvard de Bononing bir qolipdagi va fikrlashning mavjud modellarini chetlab o‘tishga oid beshta qoidasini sanab o‘tish mumkin:
- sodir bo‘layotgan hodisalarga nisbatan shubhali qarash (nima uchun mijozlar sotib olishadi, sotuvchilar esa – sotishadi? Balki, aksincha bo‘lishi kerakdir? Insonlar shu orqali o‘z-o‘ziga xizmat qilinadigan do‘konlarni o‘ylab topishgan);
-bir nechta turlicha usullarni umumlashtirish (har doim masala echimining variantlari bir qancha bo‘ladi, shunchaki ularni ko‘rib chiqish zarur va buni “sinchiklab”bajarish kerak);
-yangi g‘oyalardan mag‘rurlanish va uddalashga intilish lozim (hech narsa chiqmaydi, deb kim aytdi? Echim har doim topiladi! Ijodkor insonlar har doim tavakkalga qo‘l uradilar);
-chekinish mumkin bo‘lgan yangi kirish nuqtalarini topish (agar daryo suvini plotina orqali chegaralab qo‘yilsa, suv boshqa yo‘l topishga majbur bo‘ladi. Aytganday, boshqa kirish nuqtasini hazil-mutoyiba orqali ajoyib tarzda tasvirlash mumkin).
Edvard de Bono ongga oid “telefon liniyasi” deb ataluvchi g‘aroyib usulni o‘ylab topgan. Aytishlaricha, u tez-tez ta’tilga chiqib, musiqa tinglar, qushlarning sayrashini eshitar, bog‘dorchilik bilan shug‘ullanar ekan. Muhimi, ta’til paytida hech narsaga diqqatini qaratmaslik. Miya dam olayotganida, ongmuntazam xabarlarni jo‘natib turadi. Ular,odatda, noodatiy xabarlardan iborat. SHu tariqa de Bono reklama aksiyalari va matnlarni “yaratadi”. Nima uchundir menga siz bilan biz ham shu usulni osongina ishlata olishimiz mumkindek tuyulyapti.
Shu o‘rinda bir necha maslahatni aytib o‘tmoqchiman:
1.Tasavvuringizni shakllantiring (barcha his qilish organlaringizni ishga soling), bir xil qolipdagi fikrlardan qoching. Aynan ular bizning fikrlarimiz ko‘rinishini belgilashini eslaysizmi?
2.Miyangizni “oziqlantiring”: Fantastikaga oid yaxshi adabiyotlarni o‘qing, mulohaza qiling va tahlil qiling. G.A.Altshullerning hisobicha, J.Vernning 108 tadan 99 ta, G.Uellsning 86 tadan 77 ta, A. Belyaevning 50 tadan 47 ta bashorat qilingan g‘oyalari qo‘llaniladi.
3. Miyaning “qotib qolishi”ga yo‘l qo‘ymasdan, doim mashq qildiring. YUqorida keltirilgan de Bononing 5 qoidasiga qarang: odatiy narsalarga shubha bilan qarang. O‘zingizni ijodiy to‘xtamlar qilishga undang va ularni yodda saqlab qoling (shu erda g‘oya bo‘lishi lozim). O‘zingizga o‘zingiz shart qo‘ying. O‘zingizga g‘ayrioddiysavollar bering. Turli variantlarni izlang. Bir fikrga bo‘lgan qarashlaringizni almashtirib ko‘ring. O‘zlashtirilgan malakalar har qanday vaziyatda sizga ijodiy echimlarni topish imkonini beradi.
4. Har qanday bo‘sh daqiqani odatdagi noodatiy narsani topishga sarflang.
5. Izlanishdan to‘xtamang, noodatiy masalalarni echish – murakkab jarayondir, faqat o‘z ustingizda tizimli va uzluksiz ishlasangizgina istalgan natijaga erishishingiz mumkin.
6. Yangi g‘oyalarni o‘ylab topish qoidasini yodda tuting. Misol uchun bir kunda beshtadan g‘oya o‘ylang. Hattoki, kreativ bo‘lmagan va umuman o‘zingiz amalda qo‘llamaydigan, ma’nosiz g‘oyalarni ham yozib boring.
7.G‘oyalaringizni saqlab qo‘ying: vaqt o‘tishi bilan sizga qiziq tuyulgan g‘oyalarni qo‘llmasligingiz mumkin, nuqtai nazaringizni o‘zgartirishingiz yoki mavjud g‘oyalar asosida yangi g‘oyalarni yaratishingiz mumkin.
8. Har bir ijodkor kishi tavakkal qilish qobiliyatiga ehtiyoj sezadi va o‘z qaroringiz uchun javobgarlikdan cho‘chimasligingizga ishonch hosil qiling.
Xulosa qilib aytganda, inson hayoti tasavvur etish, fikrlash, xotirada saqlashkabi jarayonlar ichida kechadi. Noodatiy fikrlash, noodatiy tafakkurni rivojlantirish orqali, hatto uzoq muddat ichida bo‘lsa ham, yangi g‘oyalar tug‘ilishi mumkin. Bu jarayon harbiy xizmatchilar faoliyatida yanada muhim o‘rin tutgan holda, eng murakkab va qiyin vaziyatlardan chiqish uchun noodatiy, biroq samarali qarorlar qabul qilishda qo‘l keladi.Aqliy hujum - bu aniq belgilab berilgan muammolarni hal qilish maqsadida o‘rganuvchi guruhlar tomonidan g‘oyalarni yaratish uchun foydalanadigan usul. Boshqariladigan sharoitda va erkin fikrlash muhitida jamoalar muammoga “Biz qanday hal qilishimiz mumkin?” savollari bilan murojaat qilishadi. Ular juda ko‘p g‘oyalarni ishlab chiqaradi va potensial yechimlarni topish uchun ular orasidagi aloqalarni o‘rnatadi.
|
| |