nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
AZANG’I’ GIMNASTIKALI’Q SHI’NI’G’I’WLAR KOMPLEKSI

|
AZANG’I’ GIMNASTIKALI’Q SHI’NI’G’I’WLAR KOMPLEKSI
|
bet | 51/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneAZANG’I’ GIMNASTIKALI’Q SHI’NI’G’I’WLAR KOMPLEKSI
Buyi’mlarsi’z wori’nlanatug’i’n birinshi shi’ni’g’i’wlar kompleksi: joqari’g’a sozi’li’w; aldi’g’a bu’giliw; qaptal ta’repke iyiliw; arqag’a bu’giliw; yari’m halda woti’ri’w; bu’gilgen ayaqlardi’ joqari’ ko’teriw. Ayaqlar qosi’lg’an halda qollardi’ aldi’g’a ha’m arqa ta’repke qaray aylandi’ri’w.
Ayaqlardi’ juplasqan ha’m juplaspag’an halda sekiriw- ler. Bir wori’nda turi’p ju’riw (88-su’wret). Buyi’mlarsi’z wori’nlanatug’i’n yekinshi shi’ni’g’i’wlar kompleksi. Ayaqlardi’ iyin ken’liginde ashi’p, ayaq ushlari’nda joqari’g’a qaray ko’teriliw ha’m qollardi’ qaptalg’a sozi’w. Ayaqlardi’ iyin ken’liginde ashi’p, shepke iyiliw. Aldi’g’a ha’m artqi’ ta’repke qaray bu’giliw. Gewdeni aylandi’ri’w. Jatqan halda qollardi’ bu’giw ha’m jayi’p sozi’w. Qollardi’ alg’a qaray sozi’p woti’ri’w. Bir ha’m yeki ayaqta turi’p sekiriw. Bir wori’nda turi’p ju’riw (89-su’wret).
Buyi ’mlarsi ’z wori ’nlanatug ’i ’n u ’shinshi shi ’ni ’g ’i ’wlar kompleksi.
Ayaqlardi’ arqag’a uzati’p sozi’li’w. Qollardi’ bu’kken ha’m tuwri’ tutqan halda aylandi’ri’w. Ayaqlardi’ izbe-iz tuwri’ ko’terip , tu’siriw , Aldi’g’a prujina ta’rizli iyiliw ha’m tikleniw. Shalqasi’na jatqan halda qollarg’a tayani’p turi’w. Da’slep iyilip woti’ri’w, keyin qollarg’a tayani’p jati’p- turi’w , Shalqasi’na jatqan halda ayaqlardi’ ko’terip-tu’siriw (90-su’wret).
Gimnastikali’q tayaqsha menen wori’nlanatug’i’n birinshi shi’ni’g’i’wlar kompleksi.
Gimnastikali’q tayaqsha menen da’slepki halatta turi’w.
Gimnastikali’q tayaqshani’ uslag’an halda, shep ayaqti’ artqa qoyi’p, qollardi’ joqari’g’a qaray sozi’w. Da’slep tayaqshani’ iyinge qoyi’p, ayaqlardi’ iyin ken’liginde ashi’w, son’, bir ayaqti’ qaptalg’a ali’p, shepke iyiliw. Da’slep tayaqshani’ yeki qol menen aldi’na uslap, ayaqlardi’ iyin ken’li- ginen u’lkenirek yetip ashi’w, keyin bolsa, tayaqshani’ joqari’g’a ko’terip, won’ ta’repke buri’li’w.
Turg’an wori’nda tayaqshani’n’ u’stinen atlap ju’riw (91-su’wret). Shalqasi’na jati’p, yeki qollap tayaqshani’ joqari’ ko’teriw. Jawi’ri’nda jatqan halda ayaqti’ joqari’g’a ko’teriw, tayaqshani’ yeki qollap uslap, ayaqti’ balti’r asti’na qoyi’w.
Tik turg’an halda tayaqshani’ da’slep arqada uslaw, keyin bolsa woni’ san menen balti’r arasi’na ali’p qi’si’w ha’m de qollardi’ aldi’g’a qaray uzati’w (92-su’wret).
|
| |
-qoida - Ta`lim texnologiyasi tuzilishini tushuntirish Reja: Ta’lim texnologiyasining maqsadi va vazifalari

|
Ta`lim texnologiyasi tuzilishini tushuntirish Reja: Ta’lim texnologiyasining maqsadi va vazifalari
|
bet | 53/80 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #117182 |
Bog'liq Axborot texnologiya2-qoida. 9 ga ko’paytirish. Sonni 9 ga ko’paytirish uchun, shu sondan uning o’nliklar sonini birga oshirib ayirish, va hosil bo’lgan ayirmaga uning birdan o’ngacha raqamining to’ldiruvchisini qo’shib qo’yish kifoya.
Isbot. 10 а + b — berilgan son bo’lsin. ((10 а + b)-(а+1)) 10 + 10 – b ifodasi, qoidaga asoslanib sodda 9 (10 а + b) shakliga ega bo’ladi. Demak, (10 а +b) 9 = ((10 а + b) - (а +1)) 10+10 - b. Shuni isbotlash talab qilingan edi.
Misol. 176 9 = (176 - 18) 10 + (10 - 6)= 158 10 + 4 = 1 584.
3-qoida. 99 ga ko’paytirish. Sonni 99ga ko’paytirish uchun, shu sondan uning yuzliklar sonini birga oshirib ayirish va shu sonni oxirgi 2 ta raqamidan hosil bo’lgan songa uni yuzgacha bo’lgan to’ldiruvchisini qo’shib qo’yish kifoya.
Isbot. 100а + 10b + с — berilgan son bo’lsin. ((100а + 10b + с) - (а + 1)) 100 + (100 – 10b - с) ifodasi, qoidaga asoslanib sodda, 99 (100а + 10b + с) shakliga ega bo’ladi. Demak, (100а + 10b + с) 9 = ((100а + 10b + с) - (а + 1)) 100 + (100 – 10b - с). Shuni isbotlash talab qilingan edi.
Misol. 462 99 ifodaning qiymatini toppish uchun quyidagilarni amalga oshiramiz:
Berilgan sondan yuzliklar sonini 1 ga oshirilganidan ayiramiz : 462 - 5=457;
Berilgan sonning oxirgi 2 ta raqamidan tashkil topgan to’ldiruvchisini 100 gacha to’ldiramiz: 100 - 62 = 38;
Avvalgi natijaga to’ldiruvchini qo’shib qo’yamiz va javobga ega bo’lamiz: 462 99 = 45 738.
4-qoida. 999 ga ko’paytirish. Sonni 999ga ko’paytirish uchun, shu sondan uning mingliklar sonini birga oshirib ayirish va shu sonni oxirgi 3 ta raqamidan hosil bo’lgan songa uni minggacha bo’lgan to’ldiruvchisini qo’shib qo’yish kifoya.
Qoidaning isboti 3.13 va 3.14 qoidalarga o'xshash.
Misol. 2 453 999 ifodaning qiymatini topish uchun quyidagilarni amalga oshiramiz:
1) Berilgan sondan mingliklar sonini 1 ga oshirilganidan ayiramiz: 2 453 - (2 + 1) = 2 450;
2) Berilgan sonning oxirgi 3 ta raqamidan tashkil topgan to’ldiruvchisini 1000 gacha to’ldiramiz: 1 000-453 = 547;
3) Avvalgi natijaga to’ldiruvchini qo’shib qo’yamiz va javobga ega bo’lamiz: 2 453 999 - 2 450 547.
- 1 (n 4) ga ko’paytirish qoidalarini huddi shunday ifodalash va isbotlash mumkin.
5-qoida. 98 (97, 96) ga ko’paytirish. Sonni 98 (97, 96) ga ko’paytirish uchun, uni yuzga ko’paytirish va hosil bo’lgan natijadan sonni ikkilanganini (uchlanganini,to’rtlanganini) ayiramiz.
Isbot. а — berilgan son bo’lsin. а 100 - 2 а ifodasi, qoidaga asoslanib sodda, а 98 shakliga ega bo’ladi. Shu kabi: а 100 - 3 а = а (100 - 3) = а 97; а 100-4 а =а(100-4) = а 96. Demak, а 98 = а 100-2 а, а 97 = а 100-3а, а 96 = а 100 - 4а. Shuni isbotlash talab qilingan edi.
Misol, а) 523 98 = 523 100 - 2 523 = 52 300 - 1 046 51 254;
b) 487 97 = 487 100 - 3 487 = 48 700 - 1 461 47 239;
v) 258 96 = 258 100-4 258 = 25 800 - 032 = 24 768. I-
|
| |
Dene ha’m ayaq bulshi’q yetlerin bekkemlew ushi’n shi ’ni’g ’i’wlar

Dene ha’m ayaq bulshi’q yetlerin bekkemlew ushi’n shi ’ni’g ’i’wlar:
a) ayaqlardi’ qosi’p ha’m iyin ken’liginde qoyi’p, yeki qoldi’ aldi’g’a uzati’p, iyiliw, 10 — 13 ma’rte; b) shalqasi’na jati’p bir ha’m yeki ayaqti’ izbe-iz ko’terip-tu’siriw . 10 — 12 ma’rte . Ayaqlar menen velosiped aydap ati’rg’anday ha’reketti wori’nlaw, 30 — 40 sekund; d) qari’nda jati’p, gewde ha’m ayaq-qollari’n ko’terip . «bali’q» boli’w (bu’giliw), 6 — 8 ma’rte; e) qari’nda jati’p bu’gilip. qol menen ayaqlardi’ uslaw, 5 —8 ma’rte; f) bir wori’nda turi’p ha’m ha’reketlengende sekirgishten sekiriw, 1—2 ma’rte.
Wo’z mu’mkinshiliklerinen kelip shi’g’i’p qosi’msha ra’wishte matras, porolon to’sek sali’p gu’res shi’ni’g’i’w- lari’nan tan’lap ali’p wori’nlaw. Bunda dene ag’zalari’na «tiyiw» woyi’ni’nan paydalani’w: basqa, ayaqqa, shi’g’anaqqa, qolg’a, iyinge tiyiwden paydalani’w. Bunday ha’reketler qi’sqa waqi’tta gu’res tiykarlari’n wo’zlestiriwge ja’rdem beredi.
Qol ha’m gewde bulshi’q yetlerin bekkemlewde armrest- ling — ku’shti si’naw woyi’ni’nan paydalani’w mu’mkin. Woni’n’ qolayli’ ta’repi, woyi’ndi’ mektepte — ta’nepiste, u’yde bolsa ag’ayin-tuwi’sqanlar ha’m qatar-qurbi’lar menen wo’tkerse boladi’. Bu’gingi ku’nde armrestling boyi’nsha Aziya, Evropa , Ja’ha’n birinshilikleri wo’tkerilmekte. Respublikami’zda sportti’n’ usi’ tu’ri boyi’nsha sport fed- eraciyasi’ du’zilgen. Woyi’ndi’ wo’tkiziw to’mendegishe a’melge asi’ri’ladi’: ayaqlardi’ iyin ken’liginde ashi’p yamasa bir qansha ken’irek ashsa da boladi’, 2 adam bellesiwshiler qol shi’g’anaqlari’n stol u’stine qoyadi’. Ko’rsetpe berilgennen
keyin, qarsi’laslar bir-birinin’ alaqani’nan uslasi’p, ha’r bir qarsi’lasi’ni’n’ qoli’n stolg’a (shepke yamasa won’g’a) ji’g’i’wg’a uri’nadi’. Chempionlar ha’m shep, ha’m won’ qol boyi’nsha ani’qlani’wi’ mu’mkin. Ra’smiy tu’rdegi jari’slarda salmaq kategoriyalari’ qi’zlarda 45 kg, wo’spirimlerde 50 kg nan baslanadi’. Mektepte, armrestling boyi’nsha jari’s wo’tki- ziwde wo’z salmaq kategoriyalari’n wornati’w mu’mkin. Ma’selen, 20 — 25 kg ha’m wonnan joqari’.
|
«Ju’ziw»den sabaqlar wo’tilgende to’mendegi shi’ni’g’i’w­lardi’ wori ’nlawdi ’ u ’yge tapsi ’rma si’pati’nda usi’ni’s yetemiz-

|
«Ju’ziw»den sabaqlar wo’tilgende to’mendegi shi’ni’g’i’wlardi’ wori ’nlawdi ’ u ’yge tapsi ’rma si’pati’nda usi’ni’s yetemiz-
|
bet | 62/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq Dene«Ju’ziw»den sabaqlar wo’tilgende to’mendegi shi’ni’g’i’wlardi’ wori ’nlawdi ’ u ’yge tapsi ’rma si’pati’nda usi’ni’s yetemiz-
A’ste ha’m kross juwi’ri’w, 8—10 minut.
Ju ’ziwshinin ’ uluwma rawajlandi’ri’wshi’ ha’m arnawli’ shi’ni’g’i’wlari’: a) qollardi’ aldi’g’a ha’m arqag’a aylan- di’ri’w , Tik turi’p ha’m aldi’g’a iyilip bir ha’m yeki qoldi’ izbe-iz aylandi’ri’w; b) woti’rg’an halda qollar arqada
polda, gewde sa’l arqag’a taslanadi’, ayaqlar tik ha’m poldan joqari’ ko’terilgen — krol usi’li’nda ju’zgendegi si’yaqli’ ha’reket qi’li’nadi’; d) gimnastikali’q diywal yamasa turnik, yamasa terek shaqasi’na asi’li’p, bu’gilgen dizelerdi ko’kirekke tiygizip tu’siriw; tap usi’ ta’rizde ayaqlardi’ tuwri’ qoyi’p belden bu’giw; e) polda qolg’a tayani’p jat- qanda qollar ja’rdeminde shen’ber yetip ha’reketleniw;
tayaqti’n’ yeki ushi’nan uslap, aldi’g’a ha’m arqag’a qaray ha’reketleniw; j) tik turg’anda aldi’g’a iyilip , qollar menen brass usi’li’nda ju’zgendey yetip ha’reketti wori’nlaw. Qari’nda jatqanda ayaqlar menen tap brass usi’li’ndag’i’day ha’reket yetiw. Dem ali’w normasi’na qarap, ha’m qol, ha’m ayaqta ha’reket yetiw; h) biyikligi 40—50 sm skameykada qari’nda jati’p, qollar ha’m ayaqlar menen krol usi’li’nda ju’zgenindey ha’reketti wori’nlaw.
Suwda wori’nlanatug’i’n shi’ni’g’i’wlar:
129
ha’wiz shetinde, qoldi’ arqag’a qoyi’p woti’ri’p, ayaqlarda tap krol usi’li’nda ju’zgenindey ha’reketti wori’nlaw , Suwg’a tu’sip ha’wiz boyi’ndag’i’ arnawli’ bortikti uslap ayaqlar menen tap brass usi’li’nda ju’zgendey ha’re- ketler yetiw; b) belge shekem suwda turi’p, aldi’g’a qaray
9 — T. S. Usmonxujayev ha’m t.b.
yen’keyip, qollar menen tap krol usi’li’nda ju’zgendegi si’yaqli’ ha’reketler yetiw; d) bortikten bir qol uzatqanday arali’qta turi’p teren’ dem ali’p, suw tu’binde 5—15 ke shekem sanap, demdi uslap turi’w. Suw tu’binde qollardi’ sozi’p, ayaqlardi’ ashi’w; e) bortikten 1—2 m arali’qta belge shekem suwda turi’w ha’m ayaqlar menen iyterilip , basti’ suwg’a ti’g’i’w ha’m de (qollar tik turi’ladi’) bortikke shekem ju’zip keliw; f) taxta , shen’ber , qutqari’w belbewi ja’rdeminde qollar ha’m ayaqlar menen brass usi’li’nda ju’zgendegi si’yaqli’ ha’reketlerdi wori’nlaw.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
«Ju’ziw»den sabaqlar wo’tilgende to’mendegi shi’ni’g’i’wlardi’ wori ’nlawdi ’ u ’yge tapsi ’rma si’pati’nda usi’ni’s yetemiz-
|
Da’slepki jag’day - Dene-tarbiya-5

|
Dene-tarbiya-5
|
bet | 56/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneDa’slepki jag’day — ayaqlar qosi’lg’an halda bolsi’n. Sonnan keyin basqa buyi’m qoyi’p, ten’ salmaqli’li’qti’ saqlap, da’slep won’, keyin shep ayaqti’ joqari’g’a ko’terip, dizeden toli’q bu’giwge ha’reket yetip ju’rin’.
shi’ni’g’i’wlar kompleksi
Ayaq bulshi’q yetleri ushi’n mo’lsherlengen shi’ni’g’i’wlar.
Da’slepki jag’dayda turi’n’, keyin da’slep ayaq ushi’nda, keyin tabanda ju’rin’. Ko’birek ayaqti’n’ ushi’nda ju’rin’.
Da’slepki jag’dayda turi’n’, keyinirek gimnastikali’q tayaqsha u’stinen ju’rip (arqannan ju’riw de mu’mkin) ayaq barmaqlari’ ha’m tabani’n’i’z benen u’stinen ju’rgen buyi’mi’n’i’zdi’ seziwge ha’reket yetin’.
Da’slepki jag’dayda turi’n’, keyin ayaqlari’n’i’z barmaqlari’ menen tennis tobi’n qi’si’p ali’p ju’rin’.
Da’slepki jag’dayda turi’p, mayda buyi’mlar: arqansha, kishi top, tennis shari’n barmaqlar u’stine qoyi’p tabanda ju’riw.
Da ’slepki jag’dayda turi’n’, keyin woti’rg’an halda arqanshani’ ayaqlardi’n’ barmaqlari’ menen tarti’p yerkin uslaw, keyin bir ma’rte won’, bir ma’rte shep ta’repke tarti’w.
Da’slepki jag’dayda turi’n’, keyin ayaq ushi’nda jen’il sekiriw (tabanlar bir-birine qosi’li’p), bunda dizeler bu’gilmewine itibar berin’.
|
| |
Moyi’n bulshi’q yetlerin ha’m ten’ salmaqli’li’qti’ saq­law ushi’n tik turg’an halda ha’m ayaqta woti’rg’an halda wori ’nlanatug’i ’n shi ’ni ’g’i ’wlar

|
Moyi’n bulshi’q yetlerin ha’m ten’ salmaqli’li’qti’ saqlaw ushi’n tik turg’an halda ha’m ayaqta woti’rg’an halda wori ’nlanatug’i ’n shi ’ni ’g’i ’wlar
|
bet | 60/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneMoyi’n bulshi’q yetlerin ha’m ten’ salmaqli’li’qti’ saqlaw ushi’n tik turg’an halda ha’m ayaqta woti’rg’an halda wori ’nlanatug’i ’n shi ’ni ’g’i ’wlar:
basti’ a’ste aldi’g’a ha’m arqag’a iyiw, 8—10 ma’rte;
basti’ a’ste shepke ha’m won’g’a buri’w, 8—10 ma’rte;
basti’ shepke ha’m won’g’a burg’an halda qollardi’ yeki ta’repke sozi’w, ha’r bir ta’repke 15—18 ma’rte;
basti’ yeki ta’repke a’ste aylandi’ri’w, 10—15 ma’rte.
Qol ha’m iyin bulshi’q yetlerin bekkemlew ushi’n shi’ni’g’i’wlar:
a) da’slep bir, keyin yekinshi ta’repke qollardi’ a’ste ha’m tez aylandi’ri’w, 6—8 ma’rte. b) qol barmaqlari’n joqari’g’a ha’m to’menge qarati’w. Barmaqti’ yeki ta’repke aylandi’ri’w, 12—15 ma’rte; d) yeki qoldi’ mushlaw ha’m 2 minut dawami’nda barmaqlardi’ jazi’p-bu’giw; e) shi’- g’anaq ha’m qollardi’ juwi’ri’w waqti’ndag’i’ si’yaqli’ ha’reketlendiriw, 5—6 sekund dawami’nda a’ste baslap, keyin tezlestiriw, 3—4 ma’rte. f) polda qolg’a jatqan halda barmaqlardi’ bu’gip-jayi’w, 10—15 ma’rte.
Ayaq bulshi’q yetlerin bekkemlew ushi’n shi’ni’g’i’wlar:
a) ayaqlar iyin ken’liginde ashi’lg’an, prujina ta’rizli woti’ri’p-turi’w, 10—15 ma’rte; b) shep ha’m won’ ayaqti’ aldi’g’a qaray ha’m de arqag’a qaray siltep ha’reketlendiriw, 8—10 ma’rte; d) qollardi’ diywalg’a tiregen halda, bir wori’nda juwi’ri’w, 5—6 sekund a’ste, 5—6 sekund tez, 2—3 ma’rte; e) bir wori’nda turi’p ayaq ushi’nda, tabanlarda ju’riw, 1,5—2 minut; f) da’slep yeki ayaqlap, keyin bir ayaqta sekiriw, 15 — 20 ma’rte.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Moyi’n bulshi’q yetlerin ha’m ten’ salmaqli’li’qti’ saqlaw ushi’n tik turg’an halda ha’m ayaqta woti’rg’an halda wori ’nlanatug’i ’n shi ’ni ’g’i ’wlar
|
Saqi’yna ta’rizli shen’ber menen wori’nlanatug’i’n shi’ni’g’i’wlar kompleksi

|
Saqi’yna ta’rizli shen’ber menen wori’nlanatug’i’n shi’ni’g’i’wlar kompleksi
|
bet | 53/88 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,61 Mb. | | #229494 |
Bog'liq DeneSaqi’yna ta’rizli shen’ber menen wori’nlanatug’i’n shi’ni’g’i’wlar kompleksi. Ayaqlardi’ ten’ qoyi’p, shen’berdi joqari’g’a ko’terip sozi’li’w , qaptalg’a qaray iyiliw , aldi’g’a qaray bu’gilip , shen’berdi aldi’nda uslap turi’w (97-su’wret).
Shen’berdi aldi’ng’i’ ta’repke qoyi’p, tik turi’w, woti’ri’p saqi’yna ishinen wo’tiw, yag’ni’y tik turi’p shen’berdi arqada uslap turi’w (98-su’wret). Woti’rg’an halatta ayaqlardi’ ken’
100-su’wret.
jazi’p, shen’berdi ayaqlar aldi’na qoyi’w, ayaqlardi’ qosi’p, shen’berdi qasi’na qoyi’w, shen’berge tayani’p, ayaqti’ arqag’a qaray sozi’p ten’salmaqli’li’qti’ saqlap turi’w (99-su’wret). Shen’berdin’ wortasi’nda turi’p uslaw, woti’ri’p woni’ joqari’g’a qaray ko’teriw, da’slep shen’berdi won’ ta’repte, ishinde turi’p , won’ ta’repke biraz iyildirip uslaw (100-su’wret).
QA’DDI-QA’WMETIN’IZDI TUWRI’ QA’LIPLESTIRIN’
Qa’ddi-qa’wmetin’iz tuwri’ rawajlani’wi’ ushi’n gewde bulshi’q yetlerin’iz, a’sirese, gewdenin’ arqa bulshi’q yetleri bir qa’lipte qa’liplesiwi za’ru’r , Bul bulshi’q yetlerdi bek- kemlew ushi’n bolsa arnawli’ shi’ni’g’i’wlar sizge ja’rdem beredi. Bul shi’ni’g’i’wlardi’ siz azang’i’ dene ta’rbiyasi’ ha’m u’y wazi’ypalari’n wori’nlap ati’rg’an waqti’n’i’zda ta’ki- rarlap turi’wi’n’i’z mu’mkin. A’hmiyetlisi, bul shi’ni’g’i’wlar turaqli’ wori’nlani’wi’ kerek. Usi’ni’li’p ati’rg’an ha’r bir shi’ni’g’i’wdi’ siz 5 — 8 ma’rte wori’nlawg’a a’detlenin’.
shi’ni’g’i’wlar kompleksi
|
| |
Turistik xizmatlar bozorini tadqiq qilishda oldinga qo’yiladigan vazifalar

|
Turistik xizmatlar bozorini tadqiq qilishda oldinga qo’yiladigan vazifalar
|
bet | 46/69 | Sana | 07.02.2024 | Hajmi | 278,35 Kb. | | #152731 |
Bog'liq 1-mavzu. “Turizm iqtisodi” fanining predmeti va mazmuni Reja4. Turistik xizmatlar bozorini tadqiq qilishda oldinga qo’yiladigan vazifalar
Dunyo tajribasidan ma’lumki, turizm sohasida xususiy mulkchilik munosabatlarining shakllanishi va rivojlanishi o’ziga xos xususiyatlar bilan boshqa sohalardan ajralib turadi. XIX asrning oxiri va XX asrning boshlaridayoq moddiy ishlab chiqarish tarmog’i o’zining bir qator yirik monopol va oligapol korxonalari bildan tanilgan bo’lsa, turizm sanoati o’tgan asrning 70-yillaridan boshlab rivojlanish tusiga kirdi. Biroq, shunga qaramasdan, bu soha juda tez rivojlandi. Turizm sanoatida asta-sekinlik bilan xususiy mulkchilikka asosiy e’tiborning berilishi umumiy ovqatlanish va joylashish sohalarida yirik mehmonxona va restoran tarmoqlarining barpo etilishi, asosiy uyushgan sayyohatlar bozori ustidan nazorat qiluvchi bir qator xususiy operatorlarning shakllantirilishi, shuningdek turistlarni tashishga asosiy e’tiborni qaratgan yetakchi aviakompaniyalarni yuzaga kelishi kabilarda o’z ifodasini topgan. Turizmning zamonaviy rivojlanish bosqichi asosan oilaviy, hunarmandchilik va yarim hunarmandchilik, ishlab chiqarish ko’rinishidagi katta miqdordagi kichik korxonalarning mavjudligi bilan xarakterlanadi. Masalan, dunyoning rivojlangan malakatlaridan biri hisoblangan Frantsiyada ham turizm sohasidagi bozor operatsiyalarini amalga oshiradigan firmalar orasida miqdoriy jihatdan kichik tadbirkorlik sub’ektlari ustuvorlik qiladi. Mehmonxona tipidagi 70 foizga yaqin turistik firmalarda xizmat ko’rsatuvchi personalning miqdori besh kishidan ortiqni tashkil qilmaydi. Mamlakatda band bo’lgan jami aholining yarmisi otel, kafe va restoranlar hissasiga to’g’ri kelib, bulardagi ishchilar miqdori 10 kishidan kamchilikni tashkil etadi. Frantsiyadagi turistik agentlarning 57,5 foizi 6 kishidan ortiq bo’lmagan personalga ega firmalar hissasiga to’g’ri keladi. Bunday firmalar mamlakat turistik sanoatida band bo’lgan jami ishchi kuchlarining 13,9 foizini ish bilan ta’minlaydi. SHuningdek, 8,4 foiz savdo aylanmasini yetkazib beradi va 9,5 foizi qo’shimcha qiymatni keltiradi. Biroq, bu bilan turizm sohasidagi xususiy mulkchilik munosabatlarida faqatgina kichik biznes ustuvorlikka ega degan xulosaga kelmaslik kerak. Frantsiyaning o’zida 26 ta yirik turistik agenlik mavjud bo’lib, ularning har birida 100 kishidan ortiq personal faoliyat ko’rsatadi. Bu turistik agentliklarda jami band bo’lganlarning 46,3 foizi faoliyat ko’rsatadi. SHuningdek, bular savdo aylanmasining 49,2 foizini va 56,6 foiz qo’shimcha qiymatni beradi. Boshqa rivojlangan G’arbiy yevropa mamlakatlarida ham shu kabi ko’rsatkichlar qayd etilgan. Bu ma’lumotlardan ko’rinib turibdiki, dunyo turistik xizmatlari bozorida yirik firmalarning ham roli kattadir36.
|
| |
-TEMA
LINZALAR HAQQÍNDA TÚSINIK - ZattíŃ DÚzilisi haqqínda dáslepki maǵLÍwmatlar mexanikalíq qubíLÍslar haqqínda...

|
ZattíŃ DÚzilisi haqqínda dáslepki maǵLÍwmatlar mexanikalíq qubíLÍslar haqqínda dáslepki maǵLÍwmatlar denelerdiń teńsalmaqlíLÍǴÍ Pdf ko'rish
|
bet | 101/126 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 8,97 Mb. | | #102642 |
Bog'liq Fizika 6-klass53-TEMA
LINZALAR HAQQÍNDA TÚSINIK
Jaqtılıqtıń eki ortalıq shegarasında shaǵılısıwı hám sınıwın kórdik.
Ámeliyatta sferalıq betlerden jaqtılıqtıń sınıwınan keń payda-
lanıladı. Eki yaki bir tárepi sferalıq bet penen shegaralanǵan móldir
denege linza delinedi. Ádette linzalar shiysheden jasaladı. Ortanǵı
bólegi shetki bólegine qaraǵanda qalıń bolǵan linzalar dóńes,
juqa bolǵanları oyıs linzalar delinedi. Sferalıq betlerdiń O
1
hám
O
2
oraylarınan ótetuǵın tuwrı sızıq linzanıń bas optikalıq kósheri
delinedi (115-súwret). Optikalıq kósherde bolǵan linza orayındaǵı noqat
linzanıń optikalıq orayı dep ataladı. Dóńes hám oyıs linzalardan nurdıń
ótiwi hár túrli boladı. Dóńes linzanı alıp, onı Quyash nurına tik halda
uslayıq. Linzadan ótken nurdı dápter betine túsireyik. Linzanı
joqarıǵa yaki tómenge jılıstırsaq, qaǵaz betindegi jaqtı daq kishi-
reyip, noqatqa aylanadı hám onnan tútin shıǵadı. Demek, linzadan
ótken nurlar bir noqatqa toplanadı (116-súwret). Bul noqatqa
linzanıń fokusı (F) delinedi. Linzanıń optikalıq orayınan usı
noqatqa shekem bolǵan aralıq linzanıń fokus aralıǵı delinedi.
Linzaǵa keri baǵıtta parallel nurlar túsirilse, olar ekinshi tárepte
toplanadı. Sonlıqtan hár qanday linzada eki tárepinde birewden fokus
boladı. Oyıs linza menen usınday tájiriybe ótkerilse, nurlar kerisinshe
shashırap ketedi (117-súwret). Shashıraǵan nurlar qıyalımızda dawam
ettiriletuǵın bolsa, optikalıq kósherdegi F noqatta kesilisedi. Sonıń
ushın oyıs linzanıń fokusı jorımal. Solay etip, dóńes linza jıynawshı
linza, oyıs linza shashıratıwshı linza dep ataladı.
Linzalardıń bir tárepi sferalıq, al ekinshi tárepi tegis bolıwı da
múmkin.
115-súwret.
116-súwret.
117-súwret.
Dóńes linzada buyım belgili bir aralıqqa jaylastırılsa, ondaǵı
súwretleniw úlkeygen boladı eken. Onıń bul qásiyetinen nárselerdi
úlkeytip kóriwde paydalanıladı.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
ZattíŃ DÚzilisi haqqínda dáslepki maǵLÍwmatlar mexanikalíq qubíLÍslar haqqínda dáslepki maǵLÍwmatlar denelerdiń teńsalmaqlíLÍǴÍ
|
Axborot texnologiyasi - Ta`lim texnologiyasi tuzilishini tushuntirish Reja: Ta’lim texnologiyasining maqsadi va vazifalari

|
Ta`lim texnologiyasi tuzilishini tushuntirish Reja: Ta’lim texnologiyasining maqsadi va vazifalari
|
bet | 51/80 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #117182 |
Bog'liq Axborot texnologiyaAxborot texnologiyasi - obyekt, jarayon yoki hodisaning holati yangi sifat axboroti olish uchun ma’lumotlar yig‘ish, ishlov berish va uzatishning vosita va uslublarining jamlanmasidan foydalanadigan jarayondir.
Telekommunikatsiya - kompyuter tarmoqlari va zamonaviy texnik aloqa vositalari negizida ma’lumotlarni masofadan uzatishdir.
Zamonaviy axborot texnologiyasi kompyuter texnikasi va aloqa vositalari sohasidagi yutuqlarga tayanadi. hozirda kompyuter texnikasi va axborot texnologiyalarining gurkirab rivojlanishi turli xil axborotdan samarali foydalanishga qaratilgan axborot jamiyatining rivojlanishiga turtki bo‘ldi. Bu jamiyatda ko‘pchilik ishlovchilar axborot, uning oliy shakli bo‘lmish bilimlarni ishlab chiqish, saqlash, ishlov berish va amalga oshirish bilan band bo‘ladilar. Axborot zahiralari-alohida hujjatlar, axborot tizimlari, ya’ni kutubxona, arxiv, fond, ma’lumotlar banklari, shuningdek boshqa axborot tizimlaridagi hujjatlar to‘plamidir.
Hozirda “multimedia” degan so‘z kundalik faoliyatimizda juda ko‘p ishlatilmoqda. Ta’limda multimedia texnologiyasini tadbiq etish uchun dastlab, "Multimedia nima o‘zi?" degan savolga javob beraylik.
Multimedia - tasvirli ma’lumotlar bilan ishlashga qodir bo‘lgan vosita hisoblanadi. «Multimedia» so‘zi lotincha «media» so‘zidan olingan bo‘lib, «ma’lumot tashuvchi vosita» degan ma’noni anglatadi. Multimediali kompyuterlar so‘z, musiqa va boshqa ovozli ma’lumotlar, video ma’lumotlarni qabul qiladi va ular ustida ishlaydi. Multimedia tushunchasi hayotimizga 90-yillarning boshlarida kirib keldi. Ko‘pgina mutaxassislar bu atamani turli xil izohlamoqdalar. Ularning fikrlarini umumlashtirib multimediaga shunday ta’rif berish mumkin:
Multimedia - bu informatikaning dasturiy va texnikaviy vositalari asosida axborotning an’anaviy va original turlari asosida o‘quv materiallarini o‘quvchilarga yetkazib berishning mujassamlashgan holdagi ko‘rinishidir.
O‘quv materiallarini yaratish bo‘yicha hozirda Respublikamizda ma’lum bir ishlar qilinmoqda. Bunga yetakchi mutaxassislar jalb qilingan bo‘lib, o‘quv materiallari ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha yaratilmoqda.
Kompyuter yordamida o‘quv va didaktik materiallar deyarli professional darajada ishlab chiqilishi mumkin. Matnni qo‘lyozma shaklida tayyorlab olish kerak. Matn tayyor bo‘lgach, uni matnni qayta ishlovchi dastur, misol uchun Word dasturi orqali kompyuterga kiritish mumkin. Grafiklarni kiritish uchun Power Point taqdimot dasturidan foydalaniladi. Ikkala dastur birga matn va grafik kombinatsiyasini amalga oshirishga yordam beradi.
|
| |
Softswitch afzalliklari - So’z boshi

239
Tannarxni kamaytirish. Paketli uzatish IP protokol yordamida nutqli
trafik va ma’lumotlarni kamaytirib operatorlar uchun tannarxni tushirishdi.
Softswitch texnologiya UFTf arxitekturasini paketli kommutatsiya
sohasiga ko‘chirish bilan IP - telefoniya imkoniyatlarini yaxshilash
imkonini beradi. Ushbu ikki omil xarajatlarni kamaytirish imkoniga ega.
Foydalanuvchi uchun afzalliklar
Softswitch modeliga asoslangan xizmatlarning oxirgi foydalanuvchisi
uchun kanallarni kommutatsiya qilishda bajarish mumkin bo‘lgan
nazoratning yangi darajasini taqdim etadi. Masalan, foydalanuvchilar
chaqiruvlarni ofisga, uyga yoki mobil qurilmaga kunning istalgan vaqtida
yuborish imkoniyatiga ega. Ular yana muhim ma’lumotlar, trevoga signali
yoki ishchi sohada amaliy dasturlardan axborotni operativ olishi mumkin.
Softswitch xizmatlarni yaratish sohasiga foydalanuvchi uchun quyidagi
afzalliklarni taqdim etish imkoniga ega:
Shaxsiy xizmatlar. Softswitch modeli moliyaviy va texnik nuqtai
nazarda oddiy bo‘lmagan foydalanuvchilarning talablariga operatorlarning
javob berish imkoniyatini beradi. Foydalanuvchilar uchun bu hayot tarzi
va ehtiyojlariga mos keladigan ko‘plab xizmatlardan foydalanish
imkoniyatiga ega ekanligini bildiradi.
Qulaylik va nazorat. Ushbu texnologiyaning natijasi bo‘lib vaqt
bilan hamnafas foydalanuvchilar uchun ko‘p qulayliklar va nazoratni taklif
eta oladigan xizmatlarni yaratish hisoblanadi. Softswitch modeli
yordamida operatorlar xabarlarni bir xil uzatish, foydalanuvchilarga
qanday, qaerda va qachon muloqotda bo‘lishni tanlash imkonini beradigan,
axborotdan mobil foydalanish kabi, xizmatlarni yaxshilash imkoniga ega
bo‘ladi.
NGN rejalashtirish. Bir necha yillik bashoratlarga ko‘ra, xizmatlarni
intensiv yaratish va texnologik yaxshilash vaqti bo‘ladi. Softswitch
modelini qabul qilgan operatorlar foydalanuvchilarga IP texnologiyasiga
asoslangan yangi xizmatlardan shunchalik tez foydalanishni taqdim etishi
mumkin.
UFTfT 
Mobil tarmoq - So’z boshi

238
Funksional imkoniyatlari to‘g‘risida gapiradigan bo‘lsak, unda
Softswitch bir joyga to‘plangan va to‘planmagan nomerlarning istalgan
sonini, abonentlarning ko‘pgina sonini quvvatlab turishi mumkin.
Tarmoq ommaviy tartibda kelib tushishni boshlagan dasturiy
kommutatsiya uskunasini sertifikatlash uchun asos bo‘ldi. Ushbu hujjat
dasturiy kommutatsiya uskunasini tadbiq etish bilan bog‘liq bo‘lgan
barcha aspektlarni tartibga solmaydi. Na’munaviy sertifikatsion talablar
moslashuvchanlik, xavfsizlik, unumdorlik va SORMga tegishli bir qator
masalarni ko‘rib chiqmaydi.
Konkret holatlarda Softswitch uskunasini qo‘llashda xizmat
ko‘rsatishning kafolatlangan sifatini ta’minlash bilan transport tarmoqlari,
foydalanish tarmoqlari, qo‘shimcha xizmatlarga talablar va boshqalar
mavjud bo‘lgan omillarni baholashi zarurdir.
Tavsif 
Softswitch tizimi

236
Ushbu
komponentlar
tarmoqlarning
eksklyuziv
ishlanmasi
hisoblangan UFTf mahsulotlar kanallarini kommutatsiya qilish uchun
negiz sanalganligidan farqli ravishda ochiq standartlar bilan zamonaviy
dasturiy ta’minotga (DT) asoslangan chaqiruvlar uchun kommutatsiya va
nazorat qilish tuzilmasiga birlashtirilgan. Uskuna etkazib beruvchilar
Softswitch tuzilmasini uning tarkibiga turli komponentlarni, ehtiyojlar va
konstruksiyaga bog‘liq holda, kiritilishini o‘zgartirishi mumkin.
Imkoniyatlarni kengaytirish uchun tuzilishning moslashishi NGN
tarmoqlariga sekinlik bilan o‘tish imkoniyatini beradi. IPCC uch darajali:
transport daraja, chaqiruvlarni boshqarish darajasi va amaliy darajaga
mantiqan bo‘lingan arxitekturaga NGN tarmog‘i asoslanadi deb
hisoblaydi. Bunda Softswitch nutq trafigi va IP negizidagi UFTf va IP
negizidagi tarmoqlar o‘rtasidagi ma’lumotlarni boshqarib ikkinchi va
uchinchi
darajalarga,
shuningdek
belgilangan joygacha yo‘lga
joylashtiriladi. Softswitch modeli telefon xizmatlarini yaratishda Internet
stiliga olib keladigan tarmoq egalariga imkon beradigan tuzilmaning
muhim
elementi
hisoblangan
holda
kira
olish
va
transport
texnologiyalarining xizmatlariga bo‘linadi.
7.7- rasmda dasturiy kommutator sxemasi keltirilgan.
7.7- rasm. Moslashgan kommutatorning apparat- dasturiy tarkibi
Таклифлар сервери AS
SIP Конвертор
SIP-Proxy
Медиашлюзлар
контроллери MGC
Сигнализация шлюзи
Медиашлюз MG
Персонал
компьютер
Телефон
аппарати
УФТфТ
Мобил тармоқ
TCAP SIP
SIP, H.225
H.225, Megaco
H.225, SIGTRAN
7
-сонли УКС
7
-сонли
УКС
DTMF
SIP, H.225
SIP
Kodlarga qo‘yiladigan asosiy talablar

83
3.10. Ma’lumotlar oqimini liniyaviy kodlashning amaliy usullari
Kanal uzatish muhiti bo‘lishini nazarda tutib (elektrik, optik, yoki
radiokanal) olingan ketma - ketlikni xech bo‘lmasa interfeys orqali uni
o‘tkazishda optimallashtirish uchun ikki marotaba kodlashga to‘g‘ri keladi
(interfeysli kodlash).
Kvantlash va ikkilamchi kodlash (kodifikasiya) natijasida olingan
bitlar oqimi, kvantlash xatoliklarini kamaytirish nuqtai nazaridan
optimaldir, lekin quyidagi bir qator sabablarga ko‘ra aloqa kanalidan
uzatishga yaroqsizdir:
- chiquvchi raqamli oqim keng spektrga ega bo‘lgani uchun, uni o‘tkazish
yo‘lagi cheklangan aloqa kanali bo‘yicha uzatish qiyinlashadi va kanalda
uzatilayotgan
sinxronlash
signalini
regenerasiyalash
jarayonini
murakkablashtiradi, ayniqsa bu hol yo‘qolgan sinxronlashni tiklashda ro‘y
beradi.
- signal spektri sezilarli darajada quyichastotali tashkil etuvchilarni o‘z
ichiga olgan, ular uzatilayotgan quyichastotali tashkil etuvchilar bilan
interferensiyalanishi mumkin;
- spektr katta o‘zgarmas tashkil etuvchini o‘z ichiga oladi, bu hol tarmoq
ta’minoti kuchlanishining filtrasiyasini murakkablashtiradi.
Aloqa liniyasiga uzatilayotgan signal spektrini optimallashtirish uchun
liniyaviy kodlash ishlatiladi. U quyidagilarni ta’minlashi lozim:
- nolli chastotada minimal spektral zichlikni va uni qo‘yi chastotalarda
cheklash;
- spektrning uzluksiz qismida oson ajratiladigan diskret tashkil etuvchisini
ko‘rinishida uzatilayotgan signalning taktli chastotasi to‘g‘risidagi
axborot;
- buzilishlarsiz aloqa kanali orqali signalni uzatish uchun yetarli
ravishdagi tor yo‘lakli uzluksiz spektr;
- aloqa kanalida uzatishning nisbiy tezligini kamaytirish uchun signal
kichik o‘lchamga ega bo‘lishi;
- disparitetlikni (kodli kombinasiyalarda "1" va "0" sonlarning tengsizligi)
va takrorlanuvchi belgilar ("1" yoki "0") bloklarining mumkin bo‘lgan
minimal uzunliklari.
IP - tarmoq - So’z boshi

234
o‘zgarishsiz minimal xarajatlar bilan IP- telefoniyaning an’anaviy
sxemalaridagi to‘liq kamchiliklardan qutiladi.
7.1- jadvaldan UFTf tarmog‘iga nisbatan dasturiy kommutatordan
foydalanadigan operatorlar kabi foydalanuvchilar ham oladigan afzalliklar
ko‘rinib turibdi. Shunday qilib, Softswitch foydalanuvchilar tomonidan
kutiladigan standart telefoniyadan ishonchlilik va boshqa xususiyatlarni,
ma’lumotlar tarmoqlarning samaraliligi, tejamlilik va moslashuvchanlikni
o‘zida birlashtiradi. Dasturiy ta’minot bir turda bo‘lmagan tarmoqlarning
o‘zaro ishlash imkonini beradi, u signal protokollarining (jumladan 7- son
UKS, MGCP, H.323 va SIP) keng to‘plamini ta’minlaydi. Softswitch
signalizatsiyaning turli protokollarini yagona formatga konventrlaydi, bu
yangi protokollar joriy etilishini soddalashtiradi. Ushbu imkoniyat UFTf
va IP - telefoniya operatorlariga UFTf va IP - telefoniya o‘rtasidagi to‘liq
va tiniq o‘zaro ishlash imkonini ta’minlaydi. Bundan tashqari, ushbu
translyasiya turli etkazib beruvchilarning tarmoqlararo shlyuzlari o‘rtasida
o‘zaro ishlash imkonini yaxshilaydi, bu bozorni kengaytirishning
qo‘shimcha imkoniyatlarini taqdim etadi. Dasturiy kommutator mijozni
avtorlashtirish va audentifikasiya qilish, CDR generatsiyasi va
signalizatsiyaning
turli
turlarini
(SIP/H/323/
MGCP/ISDN/ISUP)
konvertatsiya qilish uchun javob beradi.
7.1- jadval
Zamonaviy ATS va Softswitch tizimini solishtirish
Signali- 
zasiya - So’z boshi

107
4.3- rasm. Stansiyalar orasidagi signalizasiya
Ichki kanal signallazasiya CAS IKM – 30 dagi 16 vaqt kanal
yordamida hosil qilinadi. 30 ta so‘zlashuv kanalining signalizasiya
axborotini uzatish uchun 16- vaqt kanalini zichlashtirish usuli bilan 16 ta
davrdan tashkil topgan o‘ta davr hosil qilinadi (4.4 –rasm).
16 VK ning 0- davrida davr usti sinxronizasiyasi bajariladi. Bu
davrdagi to‘rtta bit sinxronizasiya funksiyasini bajaradi. Qolgan to‘rtta bit
X1, Y1, X2, X3 dagi Y1 (V
6
) qarama – qarshi stansiyaga davr
sinxronizasiyasi buzilganligini ko‘rsatuvchi axborot yuboriladi. X1, X2,
X3- xizmat axborotini yuborish uchun ishlatiladi. Birinchi davrdan
boshlab, har bir davrda ikkita nutq kanalining signalizasiyasi uzatiladi.
4.4- rasm. 16 VK da o‘ta davr cinxronizasiyasini hosil qilish
А
stansiya
В
stansiya
Liniya bo`sh, liniyani egallash
Liniyani egallanganligini tasdiqlash
Ikkinchi kanalni egallash
Egallanganligini tasdiqlash
So`zlashish kanali
Abonent raqamlarini uzatish va so`zlashuv
To`g`ri yo`nalishda uzish
Teskari yo`nalishda uzish
Tasdiq signali
16 vk
16 vk
KT15
KT31
KT17
KT1
R
15
R
1
R
0
O`ta davr sinxronizatsiyasi
а
b
c
d
a
b
c
d
а
b
c
d
a
b
c
d
0
0
0
0
Х1
Y1
X2
X3
RAQAMLI KOMMUTATSIYA TAMOYILLARI

122
etishi, nazariy jihatdan mazkur kommutatsiya tizimining parametrlarini
belgilaydi. Raqamli kommutatsiya tizimlarida dupleks bog‘lanish
xususiyatiga ega bo‘lganligi tufayli, raqamli traktlar kommutatsiya
bloklariga ikki xil: bir tomonlama va ikki tomonlama bog‘lanishi mumkin.
5.2 – rasm. Raqamli kanallarni to‘liq dupleks bog‘lanishi
Birinchi usulda kanallarning uzatuvchi va qabul qiluvchi qismi
raqamli kommutatsiya maydonning kirishiga ulanadi (5.3a- rasm).
Ikkinchi usulda kanallarning uzatuvchi qismi raqamli kommutatsiya
may- donning kirishiga, chiqishi esa qabul qilish qismiga ulanadi (5.3b-
rasm).
5.3- rasm. Raqamli traktning RKM ga ulanishi usullari
Raqamli kommutatsiya tizimning tuzilmasiga batafsil to‘xtalmay,
raqamli kommutatsiya maydonining bir necha muhim alomatlarini
aniqlash mumkin. Kommutatsiyada uzatishning ikkala yo‘nalishi alohida
raqamli traktlarning ishlatilishini hisobga olish kerak. Shu boisdan
kommutatsiyani yoki ikkita ikkisimlik, yoki bitta to‘rtsimlik liniyalar
bo‘yicha amalga oshirish mumkin. Birinchi holda uzatishning har bir
yo‘nalishi alohida kommutatsiyalanadi, ikkinchi holda esa uzatishning
ikkala yo‘nalishi umumiy trakt bo‘yicha o‘tadi.
Raqamli ATS larning kommutatsiya maydonlarida quyidagi
kommutatsiya turlari ishlatilishi mumkin:
а). Bir tomonlama
б). Ikki tomonlama
- qoida - Ta`lim texnologiyasi tuzilishini tushuntirish Reja: Ta’lim texnologiyasining maqsadi va vazifalari

|
Ta`lim texnologiyasi tuzilishini tushuntirish Reja: Ta’lim texnologiyasining maqsadi va vazifalari
|
bet | 55/80 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 1,93 Mb. | | #117182 |
Bog'liq Axborot texnologiya10 - qoida. Ikki xonali sonni 99ga ko’paytirish. Ikki xonali sonni 99ga ko’paytirish uchun oldidagi songa uning 100gacha bo’lgan to’ldiruvchisini yozib qo’yish kifoya.
Isbot. 10а + b — berilgan son bo’lsin. (10а + b - 1) 102 + (100- 10а - b), ifodasi, qoidaga asoslanib, sodda 99 (10 а + b) shakliga ega bo’ladi. Demak, (10а +b) 99 = (10а + b - 1) 100 + (100 - 10а- b). Shuni isbotlash talab qilingan edi.
Misol. 73 99 = 7 227.
3 - usul. 9 ta o’nlikdan iborat ikki xonali sonni ko’paytirish. 9 ta o’nlikdan iborat ikki xonali sonni ko’paytirish uchun, ikkinchi sonning 100gacha bo’lgan to’ldiruvchisini topib, birinchi sondan ayirib va natijaga berilgan sonlarning 100 gacha bo’lgan to’ldiruvchilarini yozib qo’yish kifoya.
Isbot. 90 + а va 90 + b — berilgan son bo’lsin, 10-аи10-b — ularning to’ldiruvchilari bo’lsin. Qoidaga asoslanib (90 + а - (10 - b)) 100 + (10 - а) (10 - b) = (90 + а - 10 + b) 100+ 100-10b- 10a + ab = 9 000 + 100а- 1 000+ 100b+ 100 – 10b - 10а+ ab = 8 100 + 90 (а + b) + ab= (90 + а) (90 + b) ) ifodasini tuzamiz va shaklini almashtiramiz. Demak,(90 + а) (90 + b) = (90 + а - (10 - b)) 100 + (10 - а ) (10 - b). Shuni isbotlash talab qilingan edi.
Misol. 94 97 ifodaning qiymatini toppish uchun quyidagilarni amalga oshiramiz:
Birinchi sondan ikkinchi sonning yuzgacha to’ldiruvchisini ayiramiz:
94 - 3 = 91;
Berilgan sonlarning yuzgacha bo’lgan sonlarning ko’paytmasini topamiz:
(100-94) (100-97) = 6 3 = 18;
Ko’paytmani avvalgi natijaga qo’shib natijaga ega bo’lamiz:
94 97 = 9 118.
|
| |
Na’muna Mustaqil ta’lim mavzusi. Mundarija: Kirish

Na’muna Mustaqil ta’lim mavzusi. Mundarija: Kirish
Download
174,37 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
09.12.2023
Hajmi
174,37 Kb.
#114701
Download
174,37 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Na’muna Mustaqil ta’lim mavzusi. Mundarija: Kirish
Download
174,37 Kb.
Matnni ko'rish
O‘zgarmas iteratorlar - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 45/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaO‘zgarmas iteratorlar. Agar konteynerda o‘zgarmas qiymatli elementlar bo‘lsa, bu holda konteyner elementlariga murojaat qilish uchun o‘zgarmas iteratorlardan foydalanishsh kerak. Buning uchun const_iteratop tipi ishlatiladi. Bu iteratorlar faqat elementlarni sanash imkonini beradi. O‘zgartirish mumkin emas.
vector::const_iterator iter ;
for(iter = myvector.begin(); iter!=myvector.end(); ++iter)
{cout << *iter << " | ";
//*iter = (*iter) * (*iter);
}
|
O‘zgarmas iteratorning qiymatlarini olish uchun cbegin() va cend() funksiyalari ham ishlatiladi. Agar iterator o‘zgarmas deb olinmagan bo‘lsa ham, bu funksiyalar uni o‘zgarmas qilib beradi. Shungdek, o‘zgartirish mumkin emas bo‘ladi.
5.8-dastur. O‘zgarmas iteratordan foydalanish.
// ConsoleApplication1.cpp : main project file.
#include "stdafx.h" #include #include using namespace std;
int main(){
int myints[] = {16,2,77,29,28};
const vector myvector (myints, myints + sizeof(myints) / sizeof(myints[0])
); vector myvector_one; for (int i = 0; i < 15; i++)
myvector_one.push_back(rand() % 10);
vector::const_iterator it;
|
for (it = myvector.begin(); it != myvector.end(); ++it) cout << ' ' << *it;
cout << endl;
for (it = myvector_one.cbegin(); it != myvector_one.cend(); ++it) cout << ' ' << *it;
cout << endl; system("pause"); return 0;
}
|
5.8-dastur.Output
|
16 2 77 29 28
1 7 4 0 9 4 8 8 2 4 5 5 1 7 1
|
|
| |
Boshqa yordamchi - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 43/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaBoshqa yordamchi amallar:
9.1
|
lexicographical_compare
|
leksikografik jihatdan qiyoslash
|
9.2
|
next_permutation
|
to‘plam aylantirish uchun keyingi ideks
|
9.3
|
prev_permutation
|
to‘plam aylantirish uchun oldingi ideks
|
Bu yerda 85 ta algoritmlar keltirilgan, ammo bularning hammasi shablon funksiya bo‘lganligi uchun C++ dasturlash versiyalarida farqi bo‘lishi mumkin. Shuningdek, eslab ko‘ring, bu algoritmlarning ko‘plaridan oldin mavzularimizda foydalanganmiz.
Iteratorlar va ularning qo‘llanilishi. Iteratorlar konteynerlarning elementlariga murojaat qilish uchun foydalaniladi. Iteratorlar bilan elementlar bilan ishlash juda qulay hisoblanadi. Iterator iterator tipi bilan yoziladi. Har qanday konteyner uchun iteratorlarning tiplari farq qiladi. Masalan, list tipidagi konteyner uchun list::iterator tipi, vector tipidagi konteyner uchun esa vector::iterator tipi ishlatiladi. C++ tiladi konteynerlardan iteratorlarni ajratib olish uchun begin() va end() funksiyalaridan foydalaniladi. begin() funksiyasi konteynerdagi birinchi element ko‘rsatuvchi iteratorni qaytaradi (agar konteynerda elementlar bo‘lsa). end() funksiyasi konteynerdagi oxirgi elementdan keyingi pozitsiyani ko‘rsatuvchi iteratorni (yaʻni konteyner oxirini) qaytaradi. Agar konteyner bo‘sh bo‘lsa, begin() va end() funksiyalari bir xil qiymat qaytaradi. Agar begin() va end() funksiyalari o‘zaro teng bo‘lmasa, ularning orasidan kamida bitta element bor. Bu funksiyalar aniq tipli konteyner uchun iterator qaytaradi. Iterator yaratishga misol:
std::vector v = { 1,2,3,4 };
std::vector::iterator iter = v.begin();
|
Bu misolda tipiga mansub bo‘lgan vektor tipidpgi konteyner - vektor yaratilgan. Konteyner doimiy qiymatlar bilan to‘ldirilgan. begin() funksiyasi (usuli) bilan vektor elementini olish uchun iterator keltirilgan. Bu iterator vektor konteynerning birinchi elementini ko‘rsatadi.
Iterator amallari:
|
| |
Backcolor - obʻyektning fon xususiyati rangini o‘rnatadi.
BorderStyle

|
Backcolor - obʻyektning fon xususiyati rangini o‘rnatadi.
BorderStyle
|
bet | 107/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaBackcolor - obʻyektning fon xususiyati rangini o‘rnatadi.
BorderStyle - obʻoektning atrof chegaralarining ko‘rinishlarini o‘rnatish uchun ishlatiladi.
FixedPanel – obʻyekt uchun asosiy panelni o‘rnatish uchun, yaʻni ikkita paneldan bir asosiy bo‘lishi kerak.
isSplitterFixed - obʻyekt uchun asosiy panelni o‘rnatish amal qilishi yoki qilmasligini o‘rnatiadi. xususiyati true/false qiymatlarni qabul qiladi.
Orientation – obʻyektning panellarini gorizontal yoki vertikal o‘rnatish uchun ishlatiladi. Ikkita Horizontal va Vertical qiymat qabul qiladi.
splitContainer1.Panel1 – obʻyektning panel xususiyatlariga ishlov berish uchun panel xususiyatlarini ochib beradi va u uchun xususiyatlarni o‘rnatish mumkin.
Panel1Coolapsed – obʻyektda panel1ni to‘liq qilib o‘rnatadi. Bunday xususiyat barcha panellari uchun o‘rinlidir.
Panel1MinSize – obʻyektdagi panelning eng kichik o‘lchamini o‘rnatishdan iborat.
RightToLeft- obʻyekt panellarini o‘ngdan o‘rnatish xususiyati.
tableLayoutPanel komponentasi. tableLayoutPanel – bu jadval kabi tartiblangan panellar to‘plami orqali elementlarni birlashtirish obʻyektidir.
AutoScoroll – obʻyektda birlashtirilgan elementlar to‘liq ko‘rinmasa, harakatlaguvchi tugmalarni o‘rnatish va olib tashlash uchun ishlatiladi. Bu xususiyat true/false qiymatlarni qabul qiladi.
AutoScorollMargin – bu xususiyat harakatlanuvchi tugmachalar chet masofalarini o‘rnatida, Wight va Height ichki xususiyatlari bor.
AutoScorollMinSize - bu xususiyat harakatlanuvchi tugmachalar eng kichik o‘lchamlarini o‘rnatadi. Wight va Height ichki xususiyatlari bor.
CellBorderStyle – obʻyektning yacheykalarning chet chegaralarining stilini belgilaydi.
ColumnCount – obʻyektdagi ustunlar sonini o‘rnatish.
Columns – obʻyekt ustunlari uchun xususiyatlarni o‘rnatish uchun alohida muloqot oynasi ochiladi.
GrowStyle – obʻyektga ustun yoki qator yoki ikkalasini qo‘shish xususiyatini o‘rnatish.
|
| |
*iter – iterator ko‘rsatadigann elementni olish;
 
- ++iter

|
*iter – iterator ko‘rsatadigann elementni olish;
- ++iter
|
bet | 44/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda*iter – iterator ko‘rsatadigann elementni olish;
- ++iter - keyingi elementga murojjat qilish uchun iteratorni harakatlantirish
--iter - oldingi elementga murojjat qilish uchun iteratorni harakatlantirish. forward_list konteyner iteratorlari dekrement amalini qo‘llab quvvatlamaydi.
iter1 == iter2 - ikki iterator teng, agar ular bir xil iteratorni aniqlagan bo‘lsa.
iter1 != iter2 ikki iterator teng emas, agar ular bir xil iteratorni aniqlagan bo‘lsa.
#include "stdafx.h"
#include
#include
using namespace std; int main(){ vector myvector;
for (int i = 0; i < 15; i++)
{myvector.push_back(rand() % 100);}
// vector::iterator iter = myvector.begin(); auto iter = myvector.begin(); while(iter!=myvector.end()) {cout << *iter << " | ";
++iter;}
cout << endl; system("pause");
return 0;
5.6-dastur. Iterator amallaridan foydalanish.
Konteynerlar bilan ishlaganda, konteynerdagi elementlarni qo‘shish yoki o‘chirish ushbu konteyner uchun barcha joriy iteratorlarni, shuningdek, uning elementlariga havola va ko‘rsatgichlarni bekor qilishiga olib kelishi mumkin. Iteratorlar nafaqat elementlarni olish, balki ularni o‘zgartirish imkonini beradi.
5.7-dastur. Iterator yordamida konteynerni elementlari qiymatini o‘zgartirish.#include "stdafx.h"
#include #include using namespace std; int main()
{vector myvector;
for (int i = 0; i < 15; i++)
{myvector.push_back(rand() % 10);}
vector::iterator iter = myvector.begin();
//auto iter = myvektor.begin(); while(iter!=myvector.end())
{*iter = (*iter) * (*iter);++iter;}
for(iter = myvector.begin(); iter!=myvector.end(); ++iter)
{cout << *iter << " | ";}
cout << endl; system("pause"); return 0;
}
|
5.7-dastur. Output
|
1 | 49 | 16 | 0 | 81 | 16 | 64 | 64 | 4 | 16 | 25 | 25 | 1 | 49 | 1 |
|
Dasturda while takrorlanish operatori konteynerning elementlarini iteratorga olib, o‘zini o‘ziga ko‘paytirib, yana shu iteratorga yozadi. Shuning uchun ekranga konteynerdagi sonlarning kvadratlari chiqadi.
|
| |
Muloqot oynalarini sozlash

|
Muloqot oynalarini sozlash
|
bet | 110/131 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,83 Mb. | | #228405 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaMuloqot oynalarini sozlash. Bu mulovot oynalarini sozlash uchun tizimli muloqot oynalaridan foydalanish va ularga ishlov berish nazarda tutilgan. Yuqorida keltirilgan 7 ta muloqot oynalarinidan foydalanishlar, xususiyatlarini va hodisalarini boshqarish to‘g‘risida to‘xtalamiz.
ColorDialog muloqot oynasi. Bu oyna - foydalanuvchilar interfeys elementi rangini o‘rnatish imkonini beruvchi ranglar palitrasi uchun muloqot oynasini ko‘rsatadi. Bu komponentdani formaga o‘rnatilganda hech qanday ko‘rinish hosil bo‘lmaydi, ammo formaning ichki tuzilmasiga qo‘yshiladi. Fomraning ishchi holatidagi formasining pastki qismida uning obʻyekti yaratiladi.
solorDialog1 obʻyektini yaratish orqali boshqariladi. Uning xususiyatlari va hodisalari ham mavjud va loyiha oynasida foydalanuvchi xususiyatlar oynasiga chiqadi. U yerdan kerakli ixtiyoriy aynan shu obʻyektga mos xususiyat va hodisalarni o‘rnatish mumkin.
ColorDialog muloqot oynasidan foydalanish uchun ColorDialog() konstruktori ishga tushirish lozim.
Dastur fragmentida muloqot oynachi chaqirilganda va teskari aloqasi ok obʻyektini qaytarsa forma va tugmaning mos xususiyatlar ranglarini o‘zgartirish algoritmi yozilgan.
11.2-rasm. ColorDialog muloqot oynasidan foydalanish.
ColorDialog muloqot oynasining xususiyatlari, usullari va hodipsalarini masalaning ahamiyatiga qarab ishlatish mumkin.
FontDialog muloqot oynasi. Bu oyna – foydalanuvchilarga kerakli komponenta uchun shrift va uning xususiyatlarini o‘rnatish imkonini beruvchi muloqot oynasini ko‘rsatadi. Bu komponentdani formaga o‘rnatilganda hech qanday ko‘rinish hosil bo‘lmaydi, ammo formaning ichki tuzilmasiga qo‘yshiladi. Fomraning ishchi holatidagi formasining pastki qismida uning obʻyekti yaratiladi.
Bu muloqot oynasini ishlatish uchun formaga bir Label va button obʻyektlarini o‘rnatamiz. Tugma bosilganda Label obʻyektining matnini yozuv xususiyatlarini o‘rnatishni ko‘rib chiqamiz. Buning uchun tunmaning bosilganda xususiyatiga quyidagi dastur fragmentni yozish yetarli.
fontDialog1->ShowColor = true; fontDialog1->Font = label1->Font; fontDialog1->Color = label1 ->ForeColor; Color color = label1->ForeColor;
System::Drawing::Font^ font = label1->Font; System::Windows::Forms::DialogResult result = fontDialog1->ShowDialog(); if(result == ::System::Windows::Forms::DialogResult::OK) {
label1->Font = fontDialog1->Font; label1->ForeColor = fontDialog1->Color;
}
|
Dastuda dastlab Label obʻyektning rang va yozuvlarini saqlab olinadi, chunki yozuvni formatlash muloqot oynasi chaqirilganda joriy holatni olish uchun. Dasturda rang va yozuv qiymatlarini saqlash uchun o‘zgaruvchilarni aniqlash olib
ham keltirilgan. Muloqot oynasining [OK] hodisasi bajarilganda yozuv va rangni o‘zgartirish ko‘rsatilgan.
11.3-rasm. FontDialog muloqot oynasidan foydalanish.
Bu sinfning xususiyailari, usullari va hodisalari mavjud. Ular amaliy vazifalarni bajarishda foydalanish mumkin va mustaqil o‘rganish lozim. Chunki bir vazifani amalga oshirish uchun turli xil algoritmlardan foydalanish mumkin.
|
| |
Ta’sir ko’rsatadi - Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent...

III. NAZARIY MATERIALLAR
59
Rasm-4.2. Xatarlarni boshqarish jarayoni.
Xatarlarni boshqarish jarayoni bir nechta bosqichlarni o’z ichiga oladi:
1.
Xatarni
aniqlash.(risk
identification)
-bo’lishi
mumkin
bo’lgan
loyihaviy,mahsulot va biznes xatarlarni aniqlash.
2.
Xatarni tahlil qilish.(risk analysis) – xatarlarning bo’lish ehtimolini hamda
oqibatini baholash.
3.
Xatarlarni rejalashtirish.(risk planning)- xatarlardan qutilish yoki ta’sirini
kamaytirish uchun rejalar tuzish.
4.
Xatarlarni monitoring qilish.(risk monitoring) xatarlarni nazorat qilish hamda
bunga qarshio tuzilgan rejalarda kamchilik ko’zatilsa bartaraf etish.
Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent axborot texnologiyalari universiteti - bet 28

Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
4ef7b1824881c65919d6a3cb19ba676c
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Tayyorlash va ularning malakasini oshirishni tashkil etish bosh ilmiy metodik markazi toshkent axborot texnologiyalari universiteti
|