nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Algoritm tushunchasi Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari

|
Algoritm tushunchasi Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari
|
bet | 1/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 108,5 Kb. | | #232174 |
Bog'liq 1-Maruza A va B
1-MA’RUZA: Algoritm tushunchasi. Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari, Oddiy klassik algoritmlar. Tyuring mashinasi va tezisi.
Reja
Algoritm tushunchasi
Algoritmni asosiy ta`riflari, xossalari va ularning turlari
Oddiy klassik algoritmlar
Tyuring mashinasi va tezisi
Algoritm bu oldimizga qo‘yilgan masalani yechish zarur bo‘lgan amallar ketma-ketligidir. Algoritm so‘zi va tushunchasi IX asrda yashab ijod etgan buyuk alloma Muhammad al-Xorazmiy nomi bilan uzviy bog‘liq. Algoritm so‘zi Al-Xorazmiy nomini Yevropa olimlari tomonidan buzib talaffuz qilinishidan yuzaga kelgan. Al-Xorazmiy birinchi bo‘lib o‘nlik sanoq sistemasining tamoyillarini va undagi to‘rtta amallarni bajarish qoidalarini asoslab bergan.
Algoritmni asosiy ta’riflari quyidagilar o‘z ichiga oladi:
Kirishlar (Input): Algoritmni boshlash uchun kerakli ma’lumotlar yoki o‘zgaruvchilar. Bu kirishlar algoritmni boshlashda beriladi va masalaning asosiy ma’lumotlarini o‘z ichiga oladi.
Bajarish (Processing): Kirishlar asosida algoritmda amalga oshirilishi lozim bo‘lgan amallar to‘plami. Bu qadamda, berilgan kirishlarni qabul qilib, ular ustida mantiqiy va amaliy amallar bajariladi.
Chiqishlar (Output): Bajarilgan algoritm natijalarini ko‘rsatuvchi ma’lumotlar yoki o‘zgaruvchilar. Bu algoritm natijalarini foydalanuvchiga ko‘rsatish, saqlash yoki qayta ishlovchi amallarni bajarmoqda.
Aniqlik (Definiteness): Algoritmning har bir qadamining aniq va o‘qituvchi bo‘lishi kerak. Bu, har qadamda qanday amal bajarilishi kerakligini aniq bir tarzda ifodalovchi va bajariladigan dastlabki qadamni aniq ko‘rsatadi.
O‘zgaruvchanlik (Finiteness): Algoritmning bajarish jarayoni nihoyatga yetishi kerak, ya’ni algoritm bir muddat ichida to‘xtashi kerak. Bu, algoritmda qayta qayta turli amallarni bajarmay, nihoyatda bir natijaga yetilishi va ishni tugatish shartini ta’minlaydi.
Ilova (Effectiveness): Algoritmda bajarilayotgan har bir amalning tuzilishi va bajarilishi kerak. Bu, algoritmda ishlatilayotgan amallar va qo‘llaniladigan metodlar to‘g‘risida ma’lumotlarga ega bo‘lishni va ularni amalga oshirishni talab qiladi.
Tizim (Generality): Algoritm biror bir masala uchun yoki biror bir vazifani hal qilish uchun umumlashtirilgan va umumiyroq tarzda yaratilishi kerak. Bu, algoritmda bajarilayotgan amallarning maxsus va jismoniy ma’lumotlardan iborat bo‘lmaganligini ko‘rsatadi.
Algoritmlar amaliyotda, hisoblash, axborot tizimlari, tizim tuzilishi va ko‘plab boshqa sohalarda foydalaniladi. Har bir algoritm, masalani hal qilish uchun aniq va tuzilgan usulni ta’minlaydi va murakkab vazifalarni sodda va qulayroq tartibda hal qilishga yordam beradi.
|
| |
Auditorlik dalillarini olish manbalari

|
Auditorlik dalillarini olish manbalari
|
bet | 5/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 403,45 Kb. | | #250747 |
3. Auditorlik dalillarini olish manbalari
Olish usullari
manbasi
turi
Auditorlik tekshiruvlar jarayonida to’planadigan dalillar turli-tuman bo’lib ular
Auditorlik dalillar turlariga ko’ra
- Yozma ravishda olingan dalillar ishonchliroq bo’lishi mumkin
Yozma
- Og’zaki dalillar ancha muhim va foydali bo’lishi mumkin
Og’zaki
Auditorlik dalillar olinish manbasiga ko’ra - Auditorlik dalillar xo’jalik yurituvchi subyekt faoliyatidan olinishi mumkin.
ichki
- Auditorlik dalillar uchinchi tomonlardan yozma ko’rinishda olingan ma’lumotlardan iborat.
tashqi
- Auditorlik dalillar xo’jalik yurituvchi subyektdan yozma yoki og’zaki ko’rinishda olingan ma’lumotlarni o’z ichiga oladi.
aralash
Auditorlik dalillarini olish ketma-ketligi
Dalillar olish maqsadini aniqlash
Auditorlik amallarini tayinlash
Zarur qo’shimcha dalillarni to’plash
Olingan dalillarning mosligi va yetarliligini baholsh
Moliyaviy hisobotlarni tuzish shart-sharitlarini hisobga olgan holda dalillarni to’plash
Dalillar olish uchun axborot manbalarini shakllantirish
Axborotni sezilarli buzilish risklarini baholash
To’plangan dalillarni tahlil qilish va tuzatishlar kiritish
Dalillar asosida auditorlik fikrini shakllantirish
tekshiruv
- Boshqa shaxslar tomonidan bajariladigan jarayon va ishlarni o’rganish
kuzatish
- Xo’jalik yurituvchi subyekt va undan tashqaridagi shaxslardan ma’lumotlar olish
Rasmiy so’rov
Qayta hisoblash
Boshlang’ich hujjatlar va buxgalteriya hisobi registrlaridagi arifmetik hisob-kitoblarning aniqligini qayta hisoblash
|
| |
2-labaratoriya ishi Shifrlanadigan ma’lumot: telefon I. Sezar usuli s

|
2-labaratoriya ishi Shifrlanadigan ma’lumot: telefon I. Sezar usuli s
|
bet | 1/2 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 34,96 Kb. | | #148554 |
Bog'liq 2-amaliy ish
2-labaratoriya ishi
Shifrlanadigan ma’lumot: telefon
I. Sezar usuli. sezar shifri oddiy siljitish shifrining bir qismi hisoblanadi. Bu shifrni rimlik imperator Gole Yuliy sezar o‘ylab topgan. Shifrlashda matnning har bir harfi boshqa harf bilan quyidagi qoida asosida almashtiriladi. Harflarni almashtirishda kelayotgan yozuv harflarini k-ga siljitib almashtiriladi. Bu erda M – butun son hisoblanib, ochiq matni belgisini biror alfavitdagi o‘rni, S – butun son bo‘lib, shifr belgini biror alfavitdagi o‘rni. C=(M+k)modm, m - alfavit uzunligi. Deshifrlash ifodasi esa M=(C-k)modm ifoda bilan ifodalanadi. Yuliy sezar bevosita k = 3 bo‘lganda ushbu usuldan foylangan.
Sezar usulining kamchiligi bu bir xil harflarning o‘z navbatida, bir xil harflarga almashishidir.
Masalan, matn sifatida T0=KOMPUTER so‘zini va K=3 deb oladigan bo‘lsak sezar usuli natijasida quyidagi shifrlangan yozuv hosil bo‘ladi:
T1 = NRPSXWHU.
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|
10
|
11
|
12
|
13
|
14
|
15
|
|
|
| |
At va akt infratuzilmalari uchun holatlar tahlili. At uchun holatlar yaratish. At infratuzilmasini loyihalash

|
At va akt infratuzilmalari uchun holatlar tahlili. At uchun holatlar yaratish. At infratuzilmasini loyihalash
|
Sana | 18.12.2023 | Hajmi | 1,2 Mb. | | #122213 |
Bog'liq wepik-cracking-the-case-unraveling-it-and-ict-infrastructures-20231210181541SZws AT va AKT infratuzilmalari uchun holatlar tahlili. AT uchun holatlar yaratish. AT infratuzilmasini loyihalash. REJA IT infrotuzilmasi
IT ma'lumotlarini ochib beraylik
uning zamonaviy biznesga ta'sirini tushunish uchun serverlar va tarmoqlardan tortib xavfsizlik choralarigacha bo'lgan infratuzilma.
Aloqa, ma’lumotlarni boshqarish va raqamli innovatsiyalarni ta’minlash, texnologiya bilan o‘zaro munosabatimizni shakllantirishda AKTning ahamiyatini bilib juda muhim ro’l o’ynaydi.
AKT va IT dagi muomolar
IT va AKTni boshqarishdagi umumiy to'siqlarni o'rganing
infratuzilmalarni o'rganing va ularni muammosiz yengish strategiyalarini o’rganish.
Kiberxavfsizlik qoidalarini amalga oshirish
Raqamli aktivlarni (mablag’) himoya qilish muhimligini va tahdidlardan himoyalanishning eng yaxshi amaliyotlarini tushunib, kiberxavfsizlik bo’yicha yaxshi bilimlarni egalash kelajakdagi xavflarni oldini olishga yordam beradi.
Cloud texnologiyasining o’rni
Hozirgi raqamlashayotgan dunyoda mablag’lar va biznesning asosiy qimmatli qog’ozlardagi ulushlarining qay tarzda saqlanishin, xavfsizlik ta’minishi juda muhim va shu sababli cloud texnologiyalari juda ishonchi texnologiya hisoblanadi.
Info hudud
Mahalliy tarmoqlardan global ulanishgacha bo'lgan tarmoqning nozik tomonlarini va ular qanday qilib zamonaviy aloqa asosini tashkil etishi.
Kelajakdagi foyda strategiyasi
Tez oʻzgaruvchan texnologik sohalarda masshtablilik, moslashuvchanlik va chidamlilikni taʼminlovchi kelajakka moʻljallangan IT va AKT infratuzilmalariga samarali yondashuvlarni kashf eishdan iborat.
Innavatsiyalarning rivojlanishi
IT va AKT infratuzilmalarida innovatsiyalar potentsialini ishga tushirishni, ular texnologik taraqqiyot va biznes o'sishi uchun kataloglash bo'lib xizmat qilishini mukammal bilish va shu yo’l orqali biznesni rivojlantirishdan iborat
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, biz IT va AKT infratuzilmalarining murakkab tarmog'ini ochishimiz, ularning ta'siri va salohiyatini tasodifiy, qiziqarli tarzda tushunish va o’rganishimiz kerak bo’ladi.
Savollar
1.Infratuzilmalarning qanday ahamiyati bor?
2.AT infrotuzilmaraini yaratishdagi kamchiliklar qaysilar?
3.AT va AKT dagi infrotuzilmalarining innavatsiyalaridan ko’zlangan asosiy maqsad nima?
4.Infrastruktura va strukturaning qanday farqi bor?
Foydalanilgan manbalar
1.www.business.com
2.https:/openai.com
3. https://forum.joomla.org/
4. https://newcognito.com/ict-infrastructure-projects/
5. https://www.igi-global.com/dictionary/ict-infrastructure/13646
E’tiboringiz uchun rahmat
|
| |
1. Super kompyuterlar haqida tushuncha Super kompyuterlar arxetekturasi Zamonaviy super kompyuterlar

|
1. Super kompyuterlar haqida tushuncha Super kompyuterlar arxetekturasi Zamonaviy super kompyuterlar
|
bet | 1/5 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 34,23 Kb. | | #239263 |
Bog'liq 1. Super kompyuterlar haqida tushuncha Super kompyuterlar arxete
Mavzu: Super kompyuterlarga misollar. (qurilish, ishlash tamoyillari, mikrosxemalar)
Reja:
1. Super kompyuterlar haqida tushuncha
2. Super kompyuterlar arxetekturasi
3. Zamonaviy super kompyuterlar
4. Dunyodagi eng kuchli kompyuterlar ro'yxati
Axborotni saqlash, qayta ishlash va uzatish uchun qurilmalar-bu ma'lum bo'lgan kompyuterlar uchuun rasmiy ta'rif. Inglizcha so'z kompyuter "hisoblash" deb tarjima qilinishi mumkin. Hisoblash – zamonaviy hayotning turli sohalariga kirgan shuning uchun kompyuterlar asosiy omil sanaladi.
Super kompyuterlar - juda katta tezlikni talab qiladigan va katta hajmdagi masalalarni yechish uchun moljallangan kompyuterga aytiladi
Super kompyuterlar tarixi-birichi superkompyuterning tushunchasi birinchi bo'lib 1960-yillarda Seymour Crey ismli elektr muhandisi dunyodagi eng tezkor kompyuterni yaratishga kirishgan. "Supercomputingning otasi" deb atalgan Cray, ishlaydigan hisoblash giganti Sperry-Randda lavozimidan yangi tashkil etilgan "Control Data Corporation" ga qo'shilish uchun ketib, ilmiy kompyuterlarni rivojlantirishga qaratilgan. Dunyoning eng tezkor kompyuterlari nomi o'sha paytdagi IBM 7030 "Stretch", vakuumli quvurlar o'rniga transistorlardan foydalanadigan birinchi bo'lib o'tdi.
1964-yilda Cray CDC 6600 ni taqdim etdi, ularda germanyum transistorlarni silikon va Freon asosidagi sovutish tizimidan foydalanganda yangiliklar paydo bo'ldi. Eng muhimi, u 40 MGts tezligida harakat qildi, bu saniyda taxminan uch million yuruvchi nuqta operatsiyani amalga oshirdi, bu esa uni dunyodagi eng tezkor kompyuterga aylantirdi. Ko'pincha dunyodagi birinchi superkompyuter deb hisoblangan CDC 6600 ko'pchilik kompyuterlardan 10 marta tezroq va IBM 7030 Stretchdan uch marta tezroq. Unga 1969 yilda CDC 7600 ning o'rnini egallash uchun topshirildi.
1972-yilda Cray, Cray Research kompaniyasini tashkil qilish uchun Control Data Corporation'dan ajralib chiqdi. Biroz vaqtdan keyin sarmoyadorlar sarmoyasini va investorlarni moliyalashtirishni ko'paytirgandan so'ng, Cray 1-sonli kompyuterni ishga tushirdi, bu esa kompyuterning ish faoliyatini yanada kengaytirishga yordam berdi. Yangi tizim soat tezligi 80 MGts ni tashkil etdi va sekundiga 136 mln. Dovonli nuqta operatsiyalarini amalga oshirdi (136 megappl). Boshqa noyob funktsiyalarda yangi protsessor turi (vektorli ishlov berish) va davrlarning uzunligini kamaytiradigan tezlikni optimallashtirilgan no'xat shaklidagi dizayni mavjud. Cray 1976 yilda Los Alamos milliy laboratoriyasida o'rnatildi.
1980-yillarda Cray superkompyuterda eng mashxur ismga aylandi va har qanday yangi versiya avvalgi harakatlaridan voz kechishi kutilmoqda. Cray Cray-1ga vorisi bilan ish olib borarkan, kompaniyadagi alohida jamoa Cray 1-ning "tozalagan" versiyasini taqdim etgan Cray X-MPni chiqarib tashladi.
|
| |
Ii-variant Brauzerlar (brauzerlar, veb-tomoshabinlar). bu

|
Ii-variant Brauzerlar (brauzerlar, veb-tomoshabinlar). bu
|
Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 17,53 Kb. | | #251046 |
Bog'liq ax test 2 variant
II-variant
Brauzerlar (brauzerlar, veb-tomoshabinlar). bu ……..
HTML va CSS fayllari yaratiladigan dastur
HTML formatida tuzilgan elektron hujjatlarni ko'rish uchun mo'ljallangan.
Bu matn va grafik muharrirlarning xususiyatlarini birlashtirgan maxsus muharrirlar sinfidir.
Kompyuter yordamida loyihalash (CAD tizimlari)dizayn ishlarini avtomatlashtirish uchun mo'ljallangan.
Fayl bu –
kompyuter tushunadigan tilda buyruqlar yoki operatorlar ketma-ketligi
bu turli xil muammolarni hal qilish uchun kompyuter texnologiyalaridan foydalanishga imkon beruvchi dasturlar va tegishli hujjatlar to'plami.
operatsion tizimning bir qismi bo'lib, uning maqsadi diskda saqlangan ma'lumotlar bilan ishlash uchun qulay interfeysni ta'minlash va fayllarni bir nechta foydalanuvchilar va jarayonlar o'rtasida almashish imkonini berishdir.
kompyuterning tashqi xotirasida saqlanadigan va bir butun sifatida ko'rib chiqiladigan tegishli yozuvlar (klasterlar) to'plami..
Power Point dasturida nima tayyorlanadi?
Matn tahrirlanadi
Grafik hujjatlar tayyorlanadi
Loyiha tayyorlanadi
Taqdimot
Excelda A1:B3 diapazonda nechta yacheyka bo’ladi?
5 ta
9 ta
6 ta
10 ta
jpeg, jpg, bmp, ico bu qisqartmalar qaysi fayl turiga mansub
Hujjat
Photoshop
Rasm
PowerPoint
Tizim dasturiy ta'minot- ……..
kompyuter va kompyuter tarmoqlarining ishlashini ta'minlash uchun mo'ljallangan dasturlar va dasturiy ta'minot tizimlari to'plami.
dasturiy ta’minotni qo‘llab-quvvatlash (ta’minlash) dasturlash texnologiyasi.
Elektron jadvallar (elektron jadval protsessorlari)har xil turdagi ma'lumotlarni saqlash va ularni qayta ishlash uchun keng qamrovli vositalarni taqdim etish.
Tog’ri javob ko’rsatilmagan
Fayl formati bu –
har xil mazmundagi (matn, grafik, video, tovushlar, dasturlar va boshqalar) qandaydir nom ostida bir paketda to‘plangan ma’lumotlar to‘plami;
faylda saqlanadigan raqamli ma'lumotlarni taqdim etishning haqiqiy shakli.
bu matn va grafik muharrirlarning xususiyatlarini birlashtirgan maxsus muharrirlar sinfidir.
boshqa barcha papkalar joylashgan papka. Odatda har bir diskda o'z ildiz papkasi mavjud.
Excel dasturida tayyorlanadigan hujjat…….. deb ataladi.
matn muharriri
elektron kitob
ma`lumotlat bazasi
xisob-kitob katakchasi
Ctrl+A tugmalar birgalikda bosilganda nima ish bajariladi?
Nusxa olinadi
Bajarilgan ish bekor qilinadi
Fayl qayta nomlanadi
Barcha elementlar belgilanadi
Kompyuterni internetga bog’lovchi qurilma nima deyiladi?
Modem
Plotter
Wifi
Strimmer
|
| |
DALILLARNING ISHONCHLILIGI

|
DALILLARNING ISHONCHLILIGI
|
bet | 4/6 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 403,45 Kb. | | #250747 |
DALILLARNING ISHONCHLILIGI
Auditorning bevosita bilimlari
- Haqiqatda tekshirishlar, kuzatishlar, hisob-kitoblar va tadqiqotlar natijasida auditor tomonidan bevosita olingan ma’lumotlar ishonchliligi u bilvosita oladigan ma’lumotlarga nisbatan yuqoriroq sanaladi
Ma’lumot yetkazuvchi shaxslarni baholash
- Axborot manbai hatto mustaqil bo’lgan taqdirda ham, dalillar maqomi ishonchli dalillar bilan ishlashga imkon beruvchi shaxslar tomonidan taqdim etilgan holatdagina ularni ishonchli deb hisoblash mumkin
Ob’ektivlik darajasi
- Xolis dalillar ishonchliligini puxta baholash talab qilinadigan dalillarga qaraganda ishonchliroqdir
Birlashgan samara
- Dalillarning ishonarlilik darajasini ishonchliligi, yetarliligi va o’z vaqtidaligini umumiy baholashdan keyingina baholash mumkin
DALILLARNING ISHONCHLILIGI
Ishonarlilik va qiymat
- Auditorlik dalillari haqida qarorlar qabul qilishda, ularning nafaqat ishonchliligi va ishonarliligini, balki qiymatini ham hisobga olish zarur. Axborotni tekshirish uchun faqat allaqanday bir turdagi dalillar zarur bo’lgan holatlar juda kamdan-kam kuzatiladi
Ishonarlilik va qiymat
- Axborotning eng yaxshi turini tanlashdan oldin, barcha muqobil variantlarning ishonarliligi va qiymati diqqat bilan tahlil qilinishi kerak. Auditorning maqsadi – ushbu ma’lumotlarni tekshirishda foydalanish mumkin bo’lgan ishonchli va o’z vaqtida olingan dalillarni etarli hajmda qo’lga kiritishdan iborat. Shuningdek, bu maqsadga imkon qadar kamroq xarajatlar bilan erishilishi lozim.
500-sonli Auditning xalqaro standartiga asosan dalilning ichonchliligi ortadi:
ishonchlilik
- tadbirkorlik sub’ekti tashqaridagi mustaqil manbalardan olinsa, auditorlik dalilining ishonchliligi oshadi
ishonchlilik
- tadbirkorlik sub’ekti tomonidan belgilangan tegishli nazoratlar vositalari, jumladan uning tayyorlanishi va saqlanishi ustidan nazoratlari samarali bo‘lsa, ichki hosil qilingan auditorlik dalilining ishonchliligi oshadi
ishonchlilik
- Bevosita auditor tomonidan olingan auditorlik dalili (masalan, nazorat qo‘llanilishining kuzatilishi) bilvosita yoki anglash orqali olingan auditorlik daliliga (masalan, nazorat qo‘llanilishi to‘g‘risidagi so‘rov) nisbatan ishonchliroqdir
ishonchlilik
- Hujjat shaklidagi, hoh qog‘oz, elektron yoki boshqa vosita shaklidagi auditorlik dalili og‘zaki olingan dalildan ishonchliroq hisoblanadi
ishonchlilik
- Asl hujjatlar orqali ta’minlangan auditorlik dalili, auditorlik dalilining ishonchliligi ularning tayyorlanishi va saqlanishi ustidan nazoratlariga bog‘liq bo‘lgan holatlar, ya’ni nusxalar yoki faksimillar yoki tasvirlashtirilgan, raqamlashtirilgan yoki boshqa hollarda elektron shaklga o‘tkazilgan hujjatlar orqali ta’minlangan auditorlik daliliga nisbatan ishonchliroq bo‘ladi
|
| |
1. Algoritmning ta’rifi. Algoritmni to’liq yaratish bosqichlarni

|
1. Algoritmning ta’rifi. Algoritmni to’liq yaratish bosqichlarni
|
bet | 1/4 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 19,78 Kb. | | #237661 |
Bog'liq Algoritmlarni loyihalashga kirish
Ma’lumotlar, tuzilmalar va ob’yektga yo‘naltirilgan dasturlash
Reja
1. Algoritmning ta’rifi.
2. Algoritmni to’liq yaratish bosqichlarni
3.Algoritmni tasvirlash usullari
Kalit so’zlar: Algoritm, algoritm xossalari, algoritmik hal etilmaslik, masalani yechish bosqichlari
Algoritmning ta’rifi
Algoritm so‘zi va tushunchasi IX asrda yashab ijod etgan buyur alloma Muhammad al-Xorazmiy nomi bilan uzviy bog‘liq. Algoritm so‘zi Al-Xorazmiy nomini Yevropa olimlari tomonidan buzib talaffuz qilinishidan yuzaga kelgan. Al-Xorazmiy birinchi bo‘lib o‘nlik sanoq sistemasining tamoyillarini va undagi to‘rtta amallarni bajarish qoidalarini asoslab bergan.
Algoritmlarning turli ta’riflari mavjud. Rasmiy ta’riflardan biri bo’yicha
algoritm bu qo’yilgan masalani yechilishiga olib keluvchi aniq harakatlarning chekli ketma-ketligidir.
Bu tushunchadan algoritmning quyidagi xossalari kelib chiqadi:
Diskretlilik – ya’ni aniqlanayotgan jarayonni qadamba-qadam ko’rinishi.
Ommaviylik – algoritm o’xshash masalalar turkumini yechishi kerak.
Tushunarlilik – algoritmda beriladigan ko’rsatmalar foydalanuvchiga tushunarli bo’lib, uning talablariga javob berishi kerak.
Aniqlilik – algoritmda ma’lum tartibda amallarni bajarish nazarda tutilishi kerak va bajaruvchiga joriy qadam tugatilishi bilan qaysi qadam keyingi bo’lib bajarilishi aniq ko’rsatilishi kerak.
Natijaviylik. Har bir algoritm chekli sondagi qadamlardan so‘ng albatta natija berishi shart. Bajariladigan amallar ko‘p bo‘lsa ham baribir natijaga olib kelishi kerak. Chekli qadamdan so‘ng qo‘yilgan masala yechimga ega emasligini aniqlash ham natija hisoblanadi. Agar ko‘rilayotgan jarayon cheksiz davom etib natija bermasa, uni algoritm deb atay olmaymiz.
|
| |
Kompyuterda ko‘pburchak va aylana chizish buyruqlaridan foydalanib tutashmalar yasash Adabiyot

Kompyuterda ko‘pburchak va aylana chizish buyruqlaridan foydalanib tutashmalar yasash Adabiyot
Download
195,91 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/4
Sana
08.02.2024
Hajmi
195,91 Kb.
#153216
Download
195,91 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Kompyuterda ko‘pburchak va aylana chizish buyruqlaridan foydalanib tutashmalar yasash Adabiyot
Download
195,91 Kb.
Matnni ko'rish
Shifokor nazorati

Shifokor nazorati
Download
1 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/39
Sana
07.02.2024
Hajmi
1 Mb.
#152626
Download
1 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Shifokor nazorati
Download
1 Mb.
Matnni ko'rish
Aylanalarni o - Shifokor nazorati

Qorin aylanasi – kindik sathidan nafas olishi va chiqarish oralig‟ida
o‟lchanadi.
Bel aylanasi – o‟lchash lentasini yonboshdan 4-6 sm yuqoriga qo‟yiladi.
Dumbadan keyingi aylana – dumbani eng chiqqan joyidan o‟lchanadi.
Son aylanasi – oyoqlarni yelka kengligida qo‟yiladi, o‟lchov lentasi son
dumba burmasiga qo‟yiladi.
Boldir aylanasi – boldir mushagini eng rivojlangan joyidan o‟lchanadi.
Yelka aylanasi –
tinch turgan holatda, qo‟llar osilgan, mushaklar
bo‟shashganda eng rivojlangan qismidan o‟lchanadi.
Yelkani zo‟riqib turgandagi aylanasi – qo‟lni gorizontal
holatga keltiriladi
va uni bukib, yelka mushagini maksimal kuchaytirib, eng keng qismi o‟lchanadi.
Tana vaznini o’lchash. Tana vazni tibbiy torozida o‟lchanadi. O‟lchashdan
oldin toroz tekshiriladi. Og‟irlikni o‟lchash uchun 10 li pishang tizimi
sezuvchanligi 50 gr gacha bo‟lgan tibbiy tarozidan foydalaniladi. Tarozidan
foydalanishdan oldin to‟g‟rilab olish kerak bo‟ladi va kiyim, poyabzalsiz tortiladi.
Tortishda
erkaklar faqat trusikda, ayollar esa trusik va siynabandlarda bo‟lishlari
kerak. Tekshiriluvchi appertir zoybari tekshirilgan ployfrema
o‟rtasiga oxistalik bilan turadi va appertir zoybarini ko‟payib
pastki tarozu shayni erkin uchi bo‟ylab 0 linchi bo‟linmaga
qadar
suriladi, ammo tarozu shayni tumshuqsimon turtqichga
nisbat yetarli darajada ko‟tarilganga qadar,
uni ortidan huddi
shu yo‟nalish bo‟yicha tarozuni yuqoriga shayni bo‟ylab tarozu
toshini surib boriladi, to tenglashgunga qadar. So‟ng appertir
zaybari tushirilib qo‟yiladi. Tekshiriluvchi og‟irligi
tarozi
toshini yuqori va pastki shayni ko‟rsatgan ikki raqamni
qo‟shish orqali hisoblanadi. Masalan: tarozu pastki shaynida –
30, yuqori shaynida esa – 4,5, tekshiriluvchi og‟irligi 30K4. 5k34,5
kg tashkil
etadi.
TAVSIYA ETILGAN ADABIYOTLAR

TAVSIYA ETILGAN ADABIYOTLAR
ASOSIY
1. Usmanxodjaeva A.A., Adilov SH.K., “Shifokor nazorati, shifobaxsh jismoniy
tarbiya”fanidan o‟quv qo‟llanma 2014у
2.Axmatov M.S. Uzluksiz ta‟lim tizimida ommaviy sport sog‟lomlashtirish
ishlarini samarali boshqarish. // Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari.
Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishning dolzarb muammolari. Samarqand,
2004. 5-8 b.
3.Boyto‟rayev T.D. Ibn Sino ma‟naviy qadriyatlarida jismoniy tarbiya masalalari.
Xalqaro ilmiy anjuman: “Jismoniy tarbiya va sport: Davlat, jamiyat, shaxs”. 17-
20.11.2005. Toshkent, 7-8 b.
4.Saidov B.M. Sport tibbiyoti: Darslik, 2013 y
QO'SHIMCHA
1.Iskandarov T.I. Sindrom perenapryajeniya oporno-dvigatelnogo apparata u
sportsmenov i puti ego profilaktiki. Metodicheskie rekomendatsii. Tashkent, 2011.
- 12 s.
2.Kalinin V.M. i dr. Vitamino', mineralo' i drugie lekarstvenno'e sredstva v
sportivnoy meditsine. Uchebnoe posobie. Rostov na Donu: Feniks, 2007, 95 s.
3.Lechebnaya fizicheskaya kultura: Uchebnik. – 3-e izd. - M.: Akademiya, 2006. -
416 s.
4.Meditsinskie osnovo' fizicheskogo vospitaniya i sporta v formirovanii
garmonichno razvitogo pokoleniya: Metodicheskoe rukovodstvo. – T.: Uzbekistan,
2011. - 147 s.
1.
www.gov.uz –Ўзбекистон Республикаси Ҳукуматининг расмий
сайти.
2.
www.med.uz
,
3.
www.studmedic.narod.ru/
4.
www.medicinform.net/referat.htm
5.
Zionet.uz
6.
Tma.uz.
Mualliflar : dosent Usmanxodjaeva A.A.
dosent Adilov SH.K.
assistent Ahmedova D.SH.
|
LABORATORIYA IShI MAVZUSI: Jismoniy rivojlanganlikni

|
LABORATORIYA IShI MAVZUSI: Jismoniy rivojlanganlikniBog'liq Усманходжаева А А , Адилов Ш К ЛАБОРАТОРИЯ ИШИ, 2017 (1)
LABORATORIYA IShI MAVZUSI: Jismoniy rivojlanganlikni
aniqlash va baholash
Mashg’ulot shakli: jamoaviy, guruhlarda ishlash
Mashg’ulot usuli : amaliy ish
Foydalaniladigan jihozlar, apparatlar va materiallar ro'yxati.
Tibbiy taroz, bo'y o'lchagich, qo'l va bel mushaklari uchun dinamometr,
santimetrli lenta, spirometr, spirt, paxta.
Antropometriya: bo'y (turgan va o'tirgan holatlarda), tana vazni, ko'krak
qafasining aylanasi (tinch, chuqur nafas olganda va chiqarganda), o'ng va chap qo'l
hamda belni yozuvchi mushak kuchlari, o'pkaning tiriklik sig‟imi o'lchanadi.
Somatoskopiya: mushak, yog‟ qatlamlarining rivojlanishi, teri va shilliq
qavatlarning holati, ko'krak qafasining shakli, oyoqlar shakli, qomat turi, oyoq
tovonining holati aniqlanadi.
ASOSIY MAZMUNI
Antropometriya. Umumiy va sport antropologiyani asosiy metodi bu
antropometriya hisoblanadi. Antropometriya o‟tkazilayotganda asosiy talablarga
e‟tibor berish kerak va uni qulay uslublarda bajarish kerak.
O‟lchovchini holati. Tekshiriluvchi tabiiy holatda, oyoq tovonlarini birga,
uchlarini kergan holda, qo‟llari tushirilgan, quloq suprasini kozelogini yuqori
qirrasi ko‟zning pastki qirg‟og‟iga to‟g‟rilab bosh mahkamlanadi, ular bitta
gorizontal chiziqda yotishi kerak.
O‟lchash usullari. Ommaviy tekshiruvlarda yaxshi yoritilgan xonalarda
yechintirib alohida olib boriladi.
Tekshirish vaqti. Ertalab och qoringa yoki ovqatdan 2-3 soat keyin.
Antropometrik asboblar. U doimo boshqarilib turishi lozim.
Tana uzunligi (chuqur nuqtasi). O‟tirgan va turgan holatda aniqlanadi.
Tekshiriluvchi antropometrga beli bilan, tovon, dumba, yelkalar tekkan holatda
turadi. Kozelokni yuqori qirrasi va ko‟zni pastki qirrasi gorizontal tekislikda
bo‟lishi kerak.
|
| |
Yurak-qon tomir tizimi funktsional holatini aniqlovchi sinama

|
Yurak-qon tomir tizimi funktsional holatini aniqlovchi sinamaBog'liq Усманходжаева А А , Адилов Ш К ЛАБОРАТОРИЯ ИШИ, 2017 (1)Yurak-qon tomir tizimi funktsional holatini aniqlovchi sinama
Martine sinamasi.
Tekshiriluvchi tinch holatda o‟tiradi va uning pulsi 10 soniyalik interval
bilan 3 marta sanaladi, ya‟ni puls stabillashguncha. So‟ngra uning qon bosimi
o‟lchnadi. Keyin manjetni yechmagan holda tekshiriluvchiga 30 soniya ichida 20
marta o‟tirib turish buyuriladi. O‟tirib turishdan so‟ng darhol tekshiriluvchi
o‟tiradi-da, uning pulsi birinchi 10 soniya ichida sanaladi. Bu birinchi daqiqaning
qolgan 50 soniyasida qon bosimi o‟lchnadi. 2-daqiqaning har bir 10 soniyalik
oraliqlarida yana puls sanab borilaveriladi, agar 2-daqiqada puls stabillashmasa, 3-
daqiqaga o‟tiladi va yana har 10 soniyada puls sanaladi, qachonki
stabillashguncha, ya‟ni 3 marta bir xil son olingunicha. Puls stabillashgandan so‟ng
sinama oxirida yana bir bor qon bosimi o‟lchnadi.
Jismoniy yuklamaga yurak-qon tomir tizimining reaktsiya berish tiplari
Sinamani baholash mezonlari bo‟lib, puls qo‟zg‟aluvchanligi va qon
bosimini
yuklamaga
bo‟lgan
reaktsiya
xarakteri
hisoblanadi.
Puls
qo‟zg‟aluvchanligi – pulsning dastlabkisiga nisbatan tezlashuvi, foizlarda
ifodalaniladi; sog‟lom odamlarda bu 60-80% dan ortmaydi. Qon bosimining
yuklamaga bo‟lgan reaktsiya xarakteri quyidagi mumkin bo‟lgan 5 ta tiplardan
birida ifodalanadi:
1. Normotonik tur reaktsiyasida puls tezlashishi bilan birga sistolik bosimni
sezilarli darajada ko‟tarilishi (150% gacha) bilan xarakterlanadi, diastolik bosim
o‟zgarmaydi yoki bir oz pasayadi, puls bosimi ko‟payadi.
2. Astenik tur reaktsiyasi pulsni sezilarli tezlashishi (qo‟zg‟alishi 100% dan
ortiq), sistolik bosim kam yoki umuman ko‟tarilmasligi, ba‟zan pasayishi bilan
xarakterlanadi. Qon daqiqalik hajmini ko‟payishi yurak qisqarishlar tezlashishi
hisobiga bo‟ladi. Astenik reaktsiya yurak qisqarishini pasayishi bilan izohlanadi.
3. Gipertonik tur reaktsiyasida puls normotonik reaktsiyaga nisbatan
ko‟proq tezlashishi bilan, sistolik bosimning tez ko‟tarilishi bilan xarakterlanadi.
Bu reaktsiya NSD gipertonik turida va ortiqcha mashg‟ulot qilinganda uchraydi.
4. Distonik tur “tugallanmagan ton” fenomeni bilan xarakterlanadi (bunda
qon bosimi 0 ga tushguncha ton eshitiladi).
5. Pog’onali tur reaktsiyasi. Sistolik bosim yuklamadan keyin darhol
ko‟tarilmaydi, balki tiklanishi 2-3 daqiqada maksimal darajaga yetishi bilan
xarakterlanadi. Sog‟lom odamlarda qon bosim va yurak qisqarishlari soni 3 daqiqa
ichida dastlabki holatiga keladi.
|
| |
Bel shakli - Shifokor nazorati

Podyapolskiy skoliozimetrida
Umurtqa pog‟onaning ko‟krak qismi orqa yo‟nalishi bo‟yicha sagital
qiyshikligi ortishi – kifoz yoki bukrilikka olib keladi. Agar kifoz bo‟yin
umurtqasidan to bel umurtqasigacha rivojlangan bo‟lsa,
bu holda bel yumaloq
ko‟rinishda bo‟ladi. Qiyshiqlik oldi yo‟nalishi bo‟yicha (bel sohasi) bo‟lsa bu
holda lordoz ko‟rinishda bo‟ladi. Shu yo‟nalishlarga qo‟shimcha ravishda yon
tomonlarga ham qo‟shilsa, skolioz ko‟rinishi bo‟ladi. Agar qiyshiqlanish cho‟qqisi
o‟ng tomonga qaragan bo‟lsa, bu o‟ng tomonlama skolioz deyiladi.
Agarda chap
tomonga qiyshaygan bo‟lsa, chap tomonlama skolioz deyiladi. Agar qiyshaygan
soha
yuqori qismi bir tomonga, pastki qismi ikkinchi tomonga qiyshaygan bo‟lsa,
bu holda S-simon skolioz deyiladi. Qad-qomatni buzilishi va umurtqani qay
tomonga qiyshayganligini aniqlashda bel uchburchaklarini tekshirish
yaxshi natija
beradi.
Bel shakllari: a) normal; b) yumaloq; c) tekislashgan; d) egarsimon
Qiyshayishlar aralash hollarda ham bo‟lishi mumkin. Kifoskolioz,
lordoskolioz, tabiiy egriliklarni tekislanishi natijasida bel yassi shakliga kiradi.
Umurtqa pog‟onani old, orqa va yon tomonga
qiyshiqligini aniqlashda
Podyapolskiy asbobidan foydalaniladi. Bu uskuna gorizontal teshiklar bo‟lgan
yog‟och bo‟y o‟lchagichni eslatadi. Bu teshiklarda oson kirg‟iziluvchi 25 sm
uzunlikdagi taxtachalar joylashadi. Tekshirish vaqtida taxta cho‟p suriladi va
umurtqalarni o‟tkir qirrali o‟siklari
bilan uchrashtiriladi, bu umurtqa pog‟onasi
qonturini aniqlashda yordam beradi va buni qog‟ozga tushiriladi. Yon tomonga
bo‟lgan qiyshayishni Mikulich skolioziometr yordamida amalga oshirish mumkin.
U ikki chiziq bo‟liqli metall jazvardan iborat bo‟ladi.
Jazvar biri erkin yuzaga,
pastga va yonga suriladi.
Mushaklar kuchini aniqlash (dinamometr)

Ko’krak qafasi shakli. Odatga ko‟ra ko‟krak qafasi silindir konik yoki yassi
shaklda bo‟ladi. Bulardan tashqari defektli o‟tish shakllari ham mavjud: silindrik,
konussimon, bochkasimon, yassi, “etikdo‟z”, emfizematoz,
zich silindirsimon va
boshqa ayrim hollarda patologik shakl o‟zgarishlari ham uchrab turadi.
Voronkasimon, tovuqsimon bo‟lib, ular boshdan kechirgan kasalliklarga bog‟liq
bo‟ladi.
Ko’krak qafas shakllari: 1) normal, 2) yassi, 3) tovuqsimon,
4) voronkasimon, 5) emfizematoz
Skolioz ko‟rinishlari: a) o‟ng tomonlama; b) chap tomonlama; c, d) S-simon 
Oyoq va tovon shakllari

|
Skolioz ko‟rinishlari: a) o‟ng tomonlama; b) chap tomonlama; c, d) S-simon
Oyoq va tovon shakllariBog'liq Усманходжаева А А , Адилов Ш К ЛАБОРАТОРИЯ ИШИ, 2017 (1)
Skolioz ko‟rinishlari: a) o‟ng tomonlama; b) chap tomonlama; c, d) S-simon
Oyoq va tovon shakllari. Tovon gumbazini tekshirishda tovonni o‟lchash
yoki plantografiya usullardan foydalaniladi. Chijin va Godunov modifikatsiyasi
bo‟yicha yassi tovonni aniqlash plantografiyasidan foydalaniladi.
Tovon o‟lchami indeksi (%):
I = (h
100) : L
h – tovon balandligi (sm), tovonning ichki tomondan eng baland nuqtasi; L –
tovon uzunligi (sm). Agar I 33% katta – juda baland gumbaz, 33 dan 31% gacha –
baland gumbaz; 31 dan 29% gacha – normal gumbaz; 29 dan 27% gacha –
yassilashgan tovon; 27 dan 25% gacha – yassi tovon.
Tovon shakliga ko‟ra to‟g‟ri, g‟ovak yoki ingichkalashgan bo‟ladi. To‟g‟ri
shakllardan farqli o‟laroq ko‟pincha har xil tug‟ma nuqsonlar (5% gacha) va
orttirilgan yassi tovonlik (95% gacha) uchraydi. Orttirilgan yassi tovonlikni raxitik,
paralitik, travmatik, statik shakllari uchraydi. Gumbazlarni yuqoriligi pasayishi
natijasida tovon «yoyilib» ketadi. Buning asosiy sababi bog‟lovchi mushak
apparatining yetishmovchiligi deb hisoblanib, bu statik yassi tovonlikdir. Bu
holatda ko‟pincha tovon va tovonni old qismi tashqi tomonga og‟ishi kuzatiladi.
Oyoq kafti yoki oyoq iziga razm solsak, bunda normal shaklli tovonni tovon
qismi ingichka bo‟y bilan oldi qismiga qo‟shilib ketgan zich shakliy tovon iziga
ingichka bo‟yin kengaygan bo‟ladi. Yassi tovonda esa bo‟yin qismi umuman
bilinmaydi. Tovon qismi ingichkalashmagan holda tovonni old qismiga o‟tib
ketadi. G‟ovaksimon tovon shaklida tovon qismi oldi qismi bilan umuman
bog‟lanmaydi. Gumbazlarning holatlarini ob‟yektiv xarakteristikasiga ko‟ra
telerentgenografiyaning turli xil usulli parametri aniqlik kiritadi. Dinamikada
kuzatish uchun Chijin yoki tovon izlari analizidan foydalanish mumkin. M.I.
Chijin tekshiriluvchi oyog‟ini 10% yarim xlorli temir eritmasiga solib, qog‟ozga
oyoq izini tushiradi. Qog‟ozda tub izlari qoladi. Izda: ichki yuzani eng turtib chiqib
turgan nuqtasidan urinma chiziq tortiladi (bu a, b chiziq bo‟ladi). A, V chizig‟i esa
ikkinchi barmoqni orasidan tovonni o‟rta qismi bo‟ylab dj chizig‟i tomon chiziladi.
Tovon uchi bo‟ylab ab chizig‟i chizilib, o‟nga perpendikulyar to urinma chiziqqa
|
| |
bj nuqtalar va izni tashqi qirg‟og‟i d

ISh BAJARISh TARTIBI :
Antropometriya o’tkazish
1.Bo’yni o’lchash
Maqsad: tekshiriluvchining bo‟y uzunligini to‟g‟ri o‟lchashni
va olingan
ma‟lumotlarni baholashni o‟rgatish.
Bajariladigan bosqichlar:
№
Bajariladigan ish nomi
Bajarmadi
(0 ball)
Maksimal
1. Bo‟y o‟lchagichni ishchi holatga
tayyorlash
0
5
2.
Tekshiriluvchi qulay holatda, oyoq kiyimsiz, bo‟y
o‟lchagichga tik turishi va unga kuraklar orasi,
dumba sohasi, tovonlari bilan tegib turishi
0
20
3.
Bosh holatini talab darajasida to‟g‟rilash, ya‟ni
ko‟zning tashqi burchagi va quloqning kozelok
qismining o‟tkazilgan gorizintal to‟g‟ri chizig‟ida
(shkalaga perpendikulyar) bo‟lishi
0
10
4.
Boshga bo‟y o‟lchagich plankasini yaqinlash-
tirish va bo‟y o‟lchamini olish
0
10
5.
Tekshiriluvchini bo‟y o‟lchagichdan chiqarish va
o‟tirgan holatda bo‟y o‟lchashga tayyorlash
(o‟tirgichni tushurish)
10
6.
Tekshiriluvchini qulay holatda o‟tkizish, bo‟y
o‟lchagichga kuraklar orasi va dumg‟azaning
tegishi
0
15
7.
Bosh holatini talab darajasida to‟g‟rilash, ya‟ni
ko‟zning tashqi burchagi va quloqning kozelok
qismining o‟tkazilgan gorizintal to‟g‟ri chizig‟ida
(shkalaga perpendikulyar) bo‟lishi
0
10
8.
Boshga bo‟y o‟lchagich plankasini yaqinlash-
tirish va bo‟y o‟lchamini olish
0
10
9. Olingan natijalarni baholash
0
10
МК=(L1 – L2) - Shifokor nazorati

ko‟krak bezi ustidan 4-qovurgani to‟sh suyagiga birikish joyidan o‟lchanadi.
Santimetrli lentani qo‟yish vaqtida tekshiriluvchi qo‟llarini ikki tomonga yozadi.
Tekshiruvchi bir qo‟li bilan lentani ikkila uchini ushlab turadi, erkin qo‟li bilan esa
lentani to‟g‟ri turishlik holatini tekshiradi. Tekshiruv vaqtida qo‟llar tushiriladi,
ko‟krak qafasi aylanasi maksimal nafas olish vaqtida yoki to‟liq
nafas chiqargan
yoki pauza vaqtida o‟lchanadi. Pauza vaqtini ilg‟ab olish uchun tekshiruvchiga bir
necha savol beriladi va javob berish vaqtida o‟lchov amalga oshiriladi. O‟lchashni
qo‟li tushirilgan holda olib boriladi. Bu paytda tekshiruvchi egilmasligi va
bukilmasligi kerak bo‟ladi. Nafas chiqarish va nafas olish vaqtidagi ko‟krak qafasi
aylanasi orasidagi farq ko‟krak qafasini harakatlanish darajasini (ekskursiyasi) ni
belgilaydi. Ko‟krak qafasi 2-3 marta o‟lchanib, maksimal
chiqqan soni kartaga
qayd qilinadi. Ko‟krak qafasining ekskursiyasi o‟rtacha erkaklarda 4-5 sm,
ayolarda 4-7 sm bo‟ladi.
O’pkaning tiriklik sig’imini aniqlash. Tekshiruv maxsus spirometr asbobi
yordamida o‟tkaziladi. Suv spirometri 2 metall
spirometrdan tashkil topgan
bo‟ladi. Ular bir-biriga kirgizilgan bo‟ladi. Tashqi silindirni yuqori qismida 2 ta
belgili ko‟rish oynasi bo‟ladi: tekshiruv darajasi va suv darajasi kabi belgilar. Shu
silindir ichiga teshik trubka o‟rnatilgan, uni bir uchi tashqi tomonga qaragan bo‟lib
o‟nga rezinali trubka kiygiziladi. Temir trubkaning 2-uchi suv sathida joylashgan.
Katta (tashqi) silindir tepa qismi ochiq bo‟lib ma‟lum belgiga qadar suv bilan
to‟ldiriladi. Uning ichiga kichkina (ichki)
silindir joylashtiriladi, pasti ochiq
bo‟ladi. Suv to‟liq to‟lganda uni ichida havo qolmaydi. Ichki silindirga bo‟lingan
shkala (0 dan 7000 m gacha) joylashtiriladi.
O’pkaning tiriklik sig’imini o’lchash
Trubka orqali puflash vaqtida ichki silindir havo bilan to‟ladi
va sekin suvdan
ko‟tarila boshlaydi. O‟TS (o‟pkaning tiriklik sig‟imi) quyidagicha o‟lchaniladi:
tekshiriluvchi oldindan chuqur nafas olib so‟ng chiqaradi. Yana bir bor chuqur
nafas olib spirometr yo‟lagi orqali trubkaga nafas chiqaradi.
Nafas chiqarish
to‟xtagandan so‟ng ichki silindir ko‟tarilganicha qoladi. «Tekshiruv darajasi»
shkalasi ko‟rsatkichi bo‟yicha hisob olib boriladi. Har bir tekshiruvdan so‟ng
trubkani olib sinlindr ichidagi havo chiqariladi va shkalani 0 darajasiga olib
boriladi. O‟lchamni aniqlik chegarasi 100 ml, O‟TS
shuningdek quruq spirometr
va spirograf yordamida ham aniqlash mumkin.
rw 
Черчемие - Kompyuterda ko‘pburchak va aylana chizish buyruqlaridan foydalanib tutashmalar yasash Adabiyot

y point
on object tor first tang
fy point on object for second ten
y radius of circle <49 443l>
40
38-rasm
39-rasm
1. “ K pyr” buyrug‘i yuklanadi va undagi buyruqlardan “T tr” q o ‘shim cha
buyrug'i kiritiladi va qayd etiladi.
2. M uloqotlar darchasida paydo bo'lg an “T axm iniy
urinish nuqtasini
kiriting” so‘roviga birinchi va ikkinchi aylanalarning tutashm aga yaqinroq
bo'lgan taxm iniy nuqtalari kursor bilan ketm a-ket qayd etiladi.
3. Navbatdagi “tutashtirish radiusini kiriting” so'roviga aylana radiusining
qiymati kiritiladi va berilgan aylanalarga urinib o ‘tuvchi aylana chiziladi. Bu
aylanani ortiqcha qismini yo'qotib, ikki aylananing tashqi tutashm asi hosil
qilinadi.
3-misol: Berilgan uchta aylanaga urinma bo'lgan aylana o'tkazilsin. Buning
u ch u n quyidagi am allar bajariladi:
1. Ч е р ч е н и е /К р у г /К а с т ,К а с т ,К а с т buyruqlariga
k etm a-k et kirib
yuklanadi; yoki “ K p y r” buyrug'i yuklanib “ 3 P ” teriladi va qayd etiladi.
Shunda m uloqotlar darchasida “Taxm iniy urinish nuqtasini kiriting” so'rovi
paydo bo'ladi.
2. A ylanalarni taxm iniy urinish nuqtasi ketm a-ket “ S ic h q o n ” bilan
qayd etib chiqiladi va aylanalarga urinm a bo'lgan aylana chiziladi (40-rasm ).
Barcha tutashm alar aylanalar chizishning oxirgi ikki usulidan foydalanib
bajariladi.
Agar berilgan chiziqlarga urinib o 'tg a n aylananing o rtiq ch a qismi
chizm adan o'chirilsa yoki yo'qotilsa, tutashm a hosil bo'ladi.
Bunday am alni
“ О брезать” - “ Kesish” buyrug'idan foydalanib bajariladi. Bu buyruqda
ekrandagi biro r kesiluvchi chiziqlarni ortiqchasini ikkinchi kesuvchi chiziq
yordamida kesib tashlanadi. Masalan, to'g'ri to'rt burchakning yuqorio'ng
b u rc h a g id a n o 'tk a z ilg a n t o 'g 'r i c h iz iq berilg an b o 'ls in . Bu t o 'g 'r i
to'rtburchak ning yuqori o 'n g burchagini o'tkazilgan to 'g 'ri
chiziq bilan
kesib tashlash zarur bo'lsa, uning algoritm i quyidagicha bo'ladi:
40-rasm
1. “ Kesish”- “06pe3aTb” buyrug‘i yuklanadi va kvadrat nishoncha
kuisomi
“ S ich q o n ” yordam ida kesuvchi chiziq ajratiladi va “ E n ter” bilan qayd etiladi.
2. Kvadrat nishoncha-kursorni “Sichqon” yordamida kesiluvchi ikkinchi
chiziqning ortiqcha qismi bilan bog‘lanadi va qayd etiladi. Natijada chizmadagi
ortiqcha chiziq yo‘qoladi (41-rasm).
Select o b j e c t s 1 found
(Select
objects
(Select object to trie o r [Project. Edge- Undo)
(Select object tc tri* or [Project.-'Edge.-'Undo]
*Cencel*
| CoMU>d I
41-rasm
Chizmadagi ortiqcha chiziqlami “ И зменить” menyusidagi “ Обрезать”
buyrug‘idan foydalanib ham yuqorida keltirilgan ketm a-ketlikda ekrandan
yo‘qotish m um kin.
39-rasmdagi ikki aylananing tashqi tutashmasi, aylanalarga urinib o ‘tuvchi
kesiluvchi aylananing ortiqcha qismini, yuqorida keltirilgan “ Kesish” -
“ О брезать” buyrug‘idan foydalanib yasalgan.
Buning uchun yuqoridagi
birinchi va ikkinchi am allar ketm a-ket bajariladi.
A utoC A D 2002 dasturida kesish buyrug‘i yuklanishi bilan ekrandagi
barcha chiziqlar o ‘z - o ‘zidan ajratilgan b o ‘ladi. Shuning uchun “ E nter”
yuklanib, ortiqcha chiziqlar ekrandan yo‘qotiladi.
Siqilgan havo tizimlarida energiya auditi uchun zamonaviy o'lchov

35
shudring nuqtasi harorati -110 dan + 20
0
C gacha;
0 dan 1000A gacha bo'lgan kirish chizig'idagi elektr tok.
Qochqinlar ishlab chiqarilgan barcha siqilgan havoning 25÷70 foizi bo’ladi.
Ushbu qochqinlarning kamida yarmi osongina va arzon narxlarda tiklanishi
mumkin. Vaqt o'tishi bilan, agar ular muntazam ravishda ko'rib
chiqilsa, 8-10%
gacha bo'lgan qochqinlarga erishish mumkin.
24 rasm. Havo bosimini o'lchash.
2.7. Korxonalar va tashkilotlarning havo almashinuvi (shamollatish) tizimlarida
energiya auditi uchun zamonaviy o'lchov instrumentlari.
Mikroiklim - bu xonadagi harorat, namlik va havo tezligi.
25 rasm. Mikroiklimni o'lchash
36
Mikroiklimni o'lchash vositalariga qo'yiladigan talab qilinadi. O'lchov
registrda ro'yxatdan o'tgan o'lchov vositalari yordamida amalga oshiriladi:
- termometrlar,
- anemometrlar va gigrometrlar yoki murakkab o'lchov asboblari.
26 rasm. Termometr va anemometr yordamida o'lchash.
Mikroklimatni o'lchash amalga oshirilgandan so'ng biz mikroiqlimni o'lchash
protokolini tuzalishi kerak.
Konditsioner tizimlari quyidagi elementlardan iborat:
- havo ta'minot foniy,
- havoni isitish (sovutish) uchun issiqlik almashinuvchilari,
- havoni tozalash filtrlari,
- namlagichlar,
- boshqarish va tartibga solish moslamalari va havo tarqatish tizimlari.
Havo o'tkazuvchanligini o'lchash uchun (zichligini tekshiring), Blower
eshigi yordamida xonadan havo "so'riladi".
Xonada pasaytirilgan bosim hosil bo'ladi.
Havo massalari yuqori bosimli joydan (bino tashqarisida) past bosimli
maydonga (bino ichida) o'tishni boshlaydi.
Shunday qilib, bir vaqtning o'zida binoga har
tomondan shamol esadigan
vaziyatni modellashtirish qilish mumkin.
• Usulning mohiyati shundan iboratki, dastlab, havo eshigidan
foydalanmasdan termometr bilan energetik izlanish o'tkaziladi va aniqlangan
barcha nuqsonlar qayd qilinadi.
• Keyin havo eshigi o'rnatiladi va ichki va tashqi havo o'rtasida
kafolatlangan
bosim farqi hosil bo'ladi.
• Shundan so'ng, termal ko'rish yana amalga oshiriladi.
Specify center of polygon or (Edge]

buyrug'idagi darcha ro'yxatida keltirilgan elementlaridan foydalanib aylana chiziladi.
“ Ч ерчени е” m enyusidan foydalanib yuqoridagi misolda keltirilgan
aylana quvidagicha chiziladi:
1. "Ч ерчение” menyusi yuklanadi: undagi "K p y r” buyrug’iga
kiriladi va
uning darchasi ro'yhatidagi “ Центр. Д иам етр” buyrug‘i yuklanadi (36-rasm).
2. M uloqotlardarchasidagi so‘rovga aylana markazi “Sichqon” yordamida
yoki terib kiritiladi va qayd etiladi.
3. Navbatdagi so'rovga diam etr qiymati kiritiladi
va natijada berilgan
diam etrda aylana chiziladi (37-rasm).
2-misoI: Р ад и уа 40
mm bo'lgan va berilgan ikki aylanaga urinib o ‘tuvchi
aylana chizilsin:
1. Ч ерчен и е/К руг/К аст,К аст,Р ад и ус buyruqlariga ketm a-ket kirib
yuklanadi.
2. M u loqotlar darchasidagi “T axm iniy urinish nuqtasini k iriting ”
so'roviga, urinish nuqtalari birinchi va ikkinchi aylanalarda ko‘rsatiladi.
M uloqotlar darchasidada paydo bo'lgan navbatdagi so'rovga ‘T u tash tirish
radiusini kiriting” so'roviga aylana radiusi kiritiladi. Shunda berilgan aylanalanga
urinib o'tuvchi va radiusi 40
mm bo'lgan aylana chizilib qoladi (38-rasm ).
Mavzu: trigger turlari va tadbiqi

MAVZU: TRIGGER TURLARI VA TADBIQI
Reja:
1. Trigger haqida umumiy ma’lumotlar
2. Bistabil yacheykalar
3. Triggerlarning sinflanishi
Tayanch so’z va iboralar: Ketma-ket mantiqiy qurilmalar, RS-trigger, D-
trigger,
T-trigger, JK-trigger.
Trigger haqida umumiy ma’lumotlar
Yuqorida koʻrib oʻtilgan barcha raqamli mantiq kombinatsion sxemalarda
tuzilgan edi. Ularda chiqishdagi signal kirishning joriy (hozirgi) holati bilan
aniqlanadi. Bu sxemalarda «xotira» mavjud emas.
Agar kombinatsion
sxemalarga xotira kiritilsa, u holda, ularning
yordamida hisoblagichlar,
arifmetik registrlar va boshqa «aqlli» sxemalarni hosil qilish mumkin. Bunda
ular bir funksiyani bajarib boʻlgach, keyingisiga oʻtadi.
Bunday sxemalarning
asosiy tuguni boʻlib trigger hisoblanadi.
ME va triggerlardan tuzilgan sxemalar, ya’ni
ketma-ketli sxemalar kirish
signalarining hozirgi holati boʻyicha yoki ularning avvalgi holatini bilgan holda
kombinatsion funksiya shakllantirishi mumkin. Demak, hodisalarni roʻy berish
ketma-ketligidan
kelib chiqqan holda, kirishda bir hil oʻzgaruvchili signal
boʻlgan holatda bunday sxemalarning chiqishidagi signal turlicha boʻlishi
mumkin. Shuning uchun sxemalarni loyihalashtirish
va tahlil qilishda
hodisalarni roʻy berish ketma-ketligini ajratib olish muhim hisoblanadi. Raqamli
tizimlarning, birinchi navbatda EHMning kuchi shunda-ki,
bir holatdan
ikkichisiga bir necha marta oʻtishlar ketma-ketligini berilgan tartibda amalga
oshirish imkoniga ega.
Ixtiyoriy
ketma-ketlikdagi qurilma triggerli qurilma yoki
raqamli
avtomat deb ataladi. Raqamli avtomat umumiy holda N ta triggyerdan tashkil
topgan. Raqamli avtomat holati N - razryadli ikkilik so‘zdan iborat bo‘lib, uning
har bir razryadi mos triggerning chiqish signali holati bilan belgilanadi. Demak,
raqamli avtomat holatini 2
N
kodli to‘plam ifodalaydi.
Sug'oriladigan dalalarda begona o'tlar ko'payadi

|
Sug'oriladigan dalalarda begona o'tlar ko'payadi
|
bet | 1/6 | Sana | 03.12.2023 | Hajmi | 1,69 Mb. | | #110315 |
Bog'liq inomjon SUG'ORILADIGAN DALALARDA BEGONA O'TLAR KO'PAYADI TARKIB - 1-slayd: Kirish
- 2-slayd: Ekin hosildorligiga ta’siri
- 3-slayd: Suv mavjudligi
- 4-slayd: Oziq moddalar musobaqasi
- 5-slayd: Tuproq salomatligiga ta’siri
- Slayd 6: Gerbitsidlarga qarshilik
- 7-slayd: Begona o‘tlarga qarshi
kurash strategiyasi - 8-slayd: Iqtisodiy ta’sir
- 9-slayd: Atrof-muhitga ta’siri
- Slayd 10: Xulosa
1-SLAYD: KIRISH
Begona o'tlar - sug'oriladigan dalalar kabi keraksiz joylarda o'sadigan o'simliklar. Ular suv, ozuqa moddalari va quyosh nuri uchun ekinlar bilan raqobatlashadi va kerakli o'simliklarning hosilini kamaytiradi. Begona o'tlar orasida cho'chqa o'ti, suv o'ti va tulki dumi kabi turlar bo'lishi mumkin.
Surat muallifiPiter SheffleryoqilganSplash
2-SLAYD: EKIN HOSILDORLIGIGA TA’SIRI Sug'oriladigan dalalarda o'sadigan begona o'tlar hosildorlikni sezilarli darajada kamaytirishi mumkin. Ular resurslar uchun ekinlar bilan raqobatlashadi, bu esa hosildorlikning pasayishiga olib keladi. Misol uchun, suv o'ti to'g'ri boshqarilmasa, soya hosilini 44% gacha kamaytirishi mumkin.
Surat muallifiLoren RichmondyoqilganSplash
3-SLAYD: SUV MAVJUDLIGI Sug‘oriladigan dalalar ekinlar uchun ham, begona o‘tlar uchun ham yetarli miqdorda suv beradi. Yovvoyi o'tlar bu suv ta'minotidan foydalanishi va ekinlarni, ayniqsa suv bir tekis taqsimlanmagan joylarda raqobatbardosh bo'lishi mumkin. Bu begona o'tlarning ko'payishiga va hosilning pasayishiga olib kelishi mumkin.
Surat muallifiUesli TingeyyoqilganSplash
4-SLAYD: OZIQ MODDALAR MUSOBAQASI Sug'oriladigan dalalarda o'sadigan begona o'tlar ham muhim oziq moddalar uchun ekinlar bilan raqobatlashadi. Ular tuproqni ozuqa moddalarini yo'qotishi mumkin, bu esa ekinlarning o'sishini qiyinlashtiradi. Masalan, cho'chqa o'ti azot bo'yicha g'o'zadan ustun bo'lib, uning o'sishiga ta'sir qiladi.
Surat muallifiNikyoqilganSplash
|
| |
Tana uzunligini o’lchash (bo’y)

Tana uzunligini o’lchash: a) tik turgan holda; b) o’tirgan holda
Turgan holda bo’y o’lchash uchun tekshiriluvchi
shunday turadiki, uni
tovoni, dumba sohasi va kuraklar o‟rtasidagi soha bo‟y o‟lchagichni vertikal
taxtasiga
tegib turishi kerak, boshi esa shu holda turishi kerakki ko‟zini tashqi
burchagi bilan quloqni pastki qismini tutashtiruvchi
chiziq gorizontal holatda
bo‟lishi lozim. Tekshiriluvchi to‟g‟ri turib olgandan so‟ng, yuqoridan oxistalik
bilan sirg‟aluvchi muftani vertikal taxta bo‟ylab to belga qadar tushirib boriladi.
Bo‟yni aniqlashda 0,5 sm gacha aniqlikda o‟lchash lozim.
O’tirgan holda bo’y o’lchash uchun tekshiriluvchi qaytariluvchi o‟tirgichga
o‟tirgan holda, uni o‟tirgich sohasi va kurak orasi sohasi gorizontal taxtaga tiralgan
holda bo‟ladi, bosh esa huddi turgan holdagi kabi. Natija bo‟y o‟lchagichni chap
shkalasi bo‟yicha hisoblanadi. Ikki holatdagi bo‟y
uzunligini aniqlagach,
koeffitsiyent mutanosibligini topish mumkin bo‟ladi. Tik turgan va o‟tirgan
holatda bo‟y o‟lchanadi va santimetrda ifodalanadi.
Mutanosiblik koeffitsiyenti.