nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O'n raqamli sanoq sistemmi

|
O'n raqamli sanoq sistemmi
|
bet | 12/57 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #135275 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiO'n raqamli sanoq sistemmi yoki qisqacha o'nlik sanoq sistemasi deb ataladi.
Sonlar sistemasidagi raqamlar soni shu sistemaning asosi deb yuritiladi.
Sonlar alifbosiga kiritilgan (bir xonali) belgilar raqamlar va ular yordamida hosil qilingan boshqa (ko'p xonali) belgilar sonlar deb yuritiladi. Masalan, o'nlik sanoq sistemasida 5, 6, 8 - bu raqamlar, ammo 568 – bu son. O'nlik sanoq sistemasida birliklar, yuzliklar, mingliklar va boshqalar har biri o'ntadan belgilardan iborat gurahlarga bo'lingan: 0, 1, ... , 9; 0 ta, 1 ta, 9 ta 10; 0 ta, 1 ta,9 ta 100,.... Boshqa asosli sanoq sistemalardagi belgilar shu sistema asosi nechaga teng bo'lsa, shuncha belgilardan iborat guruhlarga ajratiladi.
IV. Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
Sonlar alifbosi elementlari haqida so'zlab bering.
Sanoq sistemasi asosi, raqamlar, sonlar haqida ma'lumot bering.
Qadimda nima uchun o'n ikkilik sanoq sistemasidan foydalanilgan?
Yigirmalik sanoq sistemasidan qaysi mamlakatda ko'proq foydalanilgan?
Pozitsiyali sanoq sistemasi deganda nimani tushunasiz?
Qanday sanoq sistemalari ishlatishga qulay?
Muhammad al-Xorazmiy haqida so'zlab bering.
O'nlik sanoq sistemasidagi raqamlarni sanab bering.
Quyidagi sonlarni razryadlarga ajrating:
a) 12056725
|
b) 34718516
|
d) 51000020
|
e) 4568086
|
f) 2301210763
|
V. Uyga vazifa:
Mashqlar
1. Ikkilik va sakkizlik sanoq sistemasidagi raqamlar triada usulida quyidagicha kodlanadi:
2.Agar yashil - 1; ko'k - 2; havorang - 3; qizil - 4; sariq - 5; binafsha - 6; olovrang - 7 kabi sakkizlik sanoq sistemasida kodlangan bo'lsa, shu kodlardan foydalanib kamalak ranglarini ikkilik sanoq sistemasida kodlang.
|
| |
-misol. 10011 + 11001 2-misol

|
-misol. 10011 + 11001 2-misol
|
bet | 15/57 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #135275 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasi1-misol. 10011 + 11001 2-misol. 1000101,001+1000101,001
Yechish. 1101101,001 Yechish. 1101101,001
1000101,001 1000101,001
10110010,010 10110010,010
Javob: 10110010,01. Javob: 10110010,010.
3-misol. 101010-10011 4-misol. 110011,01-10111,101
Yechish. 101010 Yechish. 110011,010
10011 10111,101
10111 11011,101
5-misol. 11011x101 6-misol. 101,11x11,01
Yechish. 11011 Yechish. 101,11
101 11,01
110011 10111
110011 10111
11111111 10111
10010,1011
IV. Mustahkamlash.
1. Ikkilik sanoq sistemasida qo’shish amali qanday bajariladi?Misol keltiring.
2. Ikkilik sanoq sistemasida qo’shish amalini qo’shishjadvalidan foydalanmasdan bajarish mumkinmi? Javobingizni izohlang.
3. Ikkilik sanoq sistemasida ayirish amali qanday bajariladi? Misol keltiring.
4. Ikkilik sanoq sistemasidagi ko’paytirish jadvalini og’zaki aytib bering.
V. Uyga vazifa.
1-d, 2-d, 3-d, 4-d – mashqlar.
Tekshirdim:
O`quv ishlari bo`yicha dirеktor o`rinbosari:_________________
8-Mavzu: Amaliy mashg’ulot
Darsning maqsadi: Ikkilik sanoq sistemalari haqida o`quvchilara tushuncha berish va unda amallar bajarishni o`rgatish
Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Sanoq sistemalari haqida tushunchalar berish nazariy topshiriqlar orqali bilim berish va ko’nikmalar hosil qilish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga hamda dizaynlik kasbiga yo’naltirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.
Kompetensiya:
TK1-kommunikativ kompetensiya
2 TK2-axborot bilan ishlash kompetensiyasi
3 TK3-o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi
|
| |
V. Uyga vazifa - Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi

|
Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi
|
bet | 10/57 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #135275 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiV. Uyga vazifa:
Mashqlar
1. Ikkilik va sakkizlik sanoq sistemasidagi raqamlar triada usulida quyidagicha kodlanadi:
2 likda
|
000
|
001
|
010
|
011
|
100
|
101
|
110
|
111
|
8 likda
|
0
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
2.Agar yashil - 1; ko'k - 2; havorang - 3; qizil - 4; sariq - 5; binafsha - 6; olovrang - 7 kabi sakkizlik sanoq sistemasida kodlangan bo'lsa, shu kodlardan foydalanib kamalak ranglarini ikkilik sanoq sistemasida kodlang.
Tekshirdim:
O`quv ishlari bo`yicha dirеktor o`rinbosari:_________________
6-Mavzu:Amaliy mashg’ulot
Darsning maqsadi: Sanoq sistemalari haqida o`quvchilara tushuncha berish.
Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Sanoq sistemalari haqida tushunchalar berish nazariy topshiriqlar orqali bilim berish va ko’nikmalar hosil qilish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga hamda dizaynlik kasbiga yo’naltirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.
Kompetensiya:
TK1-kommunikativ kompetensiya
2 TK2-axborot bilan ishlash kompetensiyasi
3 TK3-o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi
|
| |
V. Uyga vazifa - Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi

|
Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi
|
bet | 55/57 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #135275 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiV. Uyga vazifa.
Tekshirdim:
O`quv ishlari bo`yicha dirеktor o`rinbosari:_________________
32-Mavzu: Amaliy mashg‘ulot
Darsning maqsadi: Ahborotlarni himoyalash va antivirus haqida o`quvchilara tushuncha berish .
Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Ahborotlarni himoyalash va antivirus haqida tushunchalar berish nazariy topshiriqlar orqali bilim berish va ko’nikmalar hosil qilish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga hamda dizaynlik kasbiga yo’naltirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.
Kompetensiya:
TK1-kommunikativ kompetensiya
2 TK2-axborot bilan ishlash kompetensiyasi
3 TK3-o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi
Dars uslubi: : Guruhlarda ishlash, tushunchalar tahlili
Dars jihozi: Darslik, kompyuter,
Darsning borishi:
|
| |
Dars uslubi - Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi

|
Axborot tushunchasi va bilish haqida darsning maqsadi
|
bet | 53/57 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #135275 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiDars uslubi: : Guruhlarda ishlash, tushunchalar tahlili
Dars jihozi: Darslik, kompyuter,
Darsning borishi:
№
|
Dars bosqichlari
|
Vaqti
|
1
|
Tashkiliy qism
|
2 minut
|
2
|
O`tgan o`quv yilida o`tilganlarni takrorlash va baholash
|
15 minut
|
3
|
Yangi mavzuning mazmunini ochish va xulosalar chiqarish
|
25 minut
|
5
|
Uyga vazifa va topshiriqlar
|
3 minut
|
I. Tashkiliy qism: 1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
II. Takrorlash:
Elektron pochtaning oddiy pochtadan asosiy afzalligi nimada?
Uyingizdagi pochta qutisi bilan elektron pochta qutisining qanday farqi bor?
Elektron pochtaning oddiy pochta bajara olmaydigan qanday imkoniyatlarini bilasiz?
Outlook Express dasturining menyulari va ularning asosiy vazifalari haqida so'zlab bering.
III. Yangi mavzuni o`rganish
Barcha moddiy narsalar kabi axborot ham o'z qiymatiga ega. Shuning uchun biror foydani ko'ziab axborotni "o'g'iriash", "buzish", "keraksizma'lumotgato'ldirish", axborot saqlanadigan qurilmalarni ishdan chiqarish hollari hayotda uchramoqda. Demak, bu kabi zararli ishlardan himoyalanish dolzarb vazifadir.
Viruslar ta'siri
Hozirgi kunda kompyuter tizimlariga o'z malakasini osliirish yoki shunchaki “hazillashib” buzg'unchilik qilayotgan “yosh dasturchilar” ko'proq zarar yetkazadi. Chunki, ular juda ko'pchilikni tashkil qiladi. Ularning ba'zilari kimgadir zarar yetkazayotganini bilmaydi ham.
Internet orqali yetkazilishi mumkin bo'lgan asosiy zararlar:
Tarmoqqa ulangan vaqtingizda kompyuteringizga ruxsatsiz “kirish” va uni sizning manfaatingizga zid tarzda masofadan boshqarish;
Internetda uzatilayotgan axborotlarni yo`lda ushlab olinib, ulardan nusxa olish yoki o'zgartirish;
Turli virus (kompyuter xotirasidagi ma'lumotlarni o'chirish, o'zgartirish kabi ishlarni bajaruvchi va boshqa dastur tarkibiga qo'shilib olish, "yuqish" xususiyatiga ega bo'lgan maxsus dastur) dasturlarini Web-sahifalarga “yashirib qo'yish”;
Turli davlat tashkilotlari va xususiy korxonaiarga tegishli axborotlarni o'g'irlash va raqobatchi tashkilotlarga sotish yoki ma’lum miqdorda tolov talab qilish;
Jamiyat mafkurasi va ma'naviyatiga zid axborotlarni Internetda e'lon qilish.
Ba'zi virus dasturlarining nomidan ham bajaradigan ishini tushinib olish mumkin. Masalan, Black Hole (qora tuynuk, ya'ni ekranning chap burchagidan qora tuynuk ochadi), Black Friday (qora juma, juma kunlari ishlanayotgan fayllarni o'chiradi), Friday 13 (o'n uchinchi juma, ya'ni 13-sana juma kunlari ishlanayotgan fayllarni o'chiradi), "sekin ta'sir qiluvchi virus" (kompyuter ishini bir necha yuz marotabalab sun'iy sekinlashtirib yuboradi) va hokazo.
|
| |
Tekshirdim:
O`quv ishlari bo`yicha dirеktor o`rinbosari

|
Tekshirdim:
O`quv ishlari bo`yicha dirеktor o`rinbosari
|
bet | 51/57 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 1,04 Mb. | | #135275 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiTekshirdim:
O`quv ishlari bo`yicha dirеktor o`rinbosari:_________________
30-Mavzu: Amaliy mashg‘ulot
Darsning maqsadi: Elektron pochta haqida o`quvchilara tushuncha berish .
Darsning ta’limiy vazifasi: o‘quvchilarga Elektron pochta haqida tushunchalar berish nazariy topshiriqlar orqali bilim berish va ko’nikmalar hosil qilish.
Darsning tarbiyaviy vazifasi: o’quvchilarni yangi bilimlar egallashga va tartib-intizomga doimo rioya etishga hamda dizaynlik kasbiga yo’naltirish.
Darsning rivojlantiruvchi vazifasi: o‘quvchilarning kompyuterdan foydalanish haqidagi bilim va tasavvurlarini kengaytirish.
Kompetensiya:
TK1-kommunikativ kompetensiya
TK2-axborot bilan ishlash kompetensiyasi
TK3-o‘zini-o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi
Dars uslubi: : Guruhlarda ishlash, tushunchalar tahlili
Dars jihozi: Darslik, kompyuter,
Darsning borishi:
№
|
Dars bosqichlari
|
Vaqti
|
1
|
Tashkiliy qism
|
2 minut
|
2
|
O`tgan o`quv yilida o`tilganlarni takrorlash va baholash
|
15 minut
|
3
|
Yangi mavzuning mazmunini ochish va xulosalar chiqarish
|
25 minut
|
5
|
Uyga vazifa va topshiriqlar
|
3 minut
|
I. Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2.Yo'qlama qilish.
3.Uyga vazifani so'rash.
II. Takrorlash:
Internetdan kerakli axborotni topish uchun nimalarni. bilish kerak?
Internet axborot qidiruv tizimlari haqida so'zlab bering.
Qanday qidiruv tizimlari adresini bilasiz?
Axborot qidiruv tizimlarida qidiruv satri nima uchun kerak?
Axborot qidiruv tizimlarida bo'iimlardan nima uchun foydalaniladi?
III. Yangi mavzuni o`rganish. Internet bu muammoni ham osonlikcha hal qilib berdi. Internet tizimining ajralmas qismi bo'lgan elektron pochta jadallik bilan oddiy pochta o'rnini egallab bormoqda. Chunki elektron pochta orqali yuborilgan xabar dunyoning istagan yeriga sanoqli daqiqalarda yetib boradi. Hozirgi kunda millionlab kishilar elektron pochta xizmatidan samarali foydalanmoqda. Ularning soni kun sayin ortib borayapti. Elektron pochta oddiy pochtaning asosiy kamchiligi bo'lgan tezlik muammosini hal qilibgina qolmay, matn, turli chizmalar bilan bir qatorda tovushli va video xabarlar yuborish imkonini ham beradi. Elektron pochta foydalanuvchilari o'z elektron cdreslariga ega bo'lib, uni Web-sahifa adresidan oson ajratish mumkin: @
. Elektron pochta adresida albatta "@" ("tijoratdagi et" yoki boshqacha nomi "kuchukcha") belgisi qatnashadi. Masalan, rtm@uzsci.net.
IV. Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
Savollar:
Outlook Express dasturida uskunaiar paneli tugmalarining vazifalari haqida so'zlab bering.
Outlook Express dasturining papkalar oynasi haqida so'zlab bering.
Elektron pochta qutisiga ega bo'lishning qanday imkoniyatlarini bilasiz?
|
| |
Darsning qismlari - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 38/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224Darsning qismlari
|
Belgilangan vaqt.
|
1.
|
Tashkiliy qism
|
3 daqiqa
|
2.
|
O`tilgan mavzuni takrorlash
|
12 daqiqa
|
3.
|
Yangi mavzu bayoni
|
14 daqiqa
|
4.
|
Mustahkamlash
|
12 daqiqa
|
5.
|
Baholash
|
2 daqiqa
|
6.
|
Uyga vazifa
|
2 daqiqa
|
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
Yangi dars bayoni:
Neft - gazsimon, suyuq va qattiq uglevodorodlarning aralashmasidan iborat moysimon, rangi - sariq yoki och-qo‘ng‘ir rangdan qora ranggacha, yoqimsiz hidga ega, suvdan yengil bo‘lgan suyuqlikdir. Neftning tarkibida, uglevodorodlardan tashqari, ba’zan kislorodli, oltingugurtli va azotli birikmalar ham bo‘ladi. Turli joydan chiqqan neftning tarkibi turlicha bo‘lib, ular solishtirma og‘irligi ham turlichadir.Neftning tarkibiga qattiq, suyuq va gaz holidagi uglevodorodlar kiradi. Gaz holidagi uglevodorodlar yer tagidan tabiiy gaz yoki yo‘ldosh gaz (neft qazib olishda chiqadigan gaz) holida chiqadi. Tarkibida, asosan, suyuq uglevodorodlar bo‘ladigan neft – paraI. Gazolin, ya’ni benzinlar fraksiyasi. Bu fraksiya molekulasida uglerod atomlarining soni 5 dan 9 tagacha bo‘lgan uglevodorodlardan iborat bo‘lib, ulardan quyidagi mahsulotlar olinadi:1. Yengil benzin gazolin yoki petroley e
„Kreking” so‘zi inglizcha so‘z bo‘lib – parchalanish demakdir. Bu jarayon natijasida neft tarkibiga kiruvchi yuqori molekulyar uglevodorodlar parchalanib, quyi molekulyar uglevodorodlar hosil bo‘ladi. Kreking jarayonida neftdagi uglevodorodlar parchalanishi bilan bir qatorda degidrogenlash, sikllanish,
izomerlanish, polimerlanish kabi jarayonlar ro‘y beradi. Neft, asosan, ikki xil usul, ya’ni termik va katalitik usulda krekinglanadi. Termik kreking yuqori temperatura va yuqori bosim ostida olib boriladi. Natijada yuqori molekulyar uglevodorodlar parchalanib, quyi molekulyar to‘yingan va to‘yinmagan ug-
levodorodlarni hosil qiladi. Bular esa, o‘z navbatida, benzin (C5 – C9) fraksiyasini beradi.
|
| |
V. Dars yakunlarini chiqarish

|
V. Dars yakunlarini chiqarish
|
bet | 31/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: AROMATIK UGLEVODORODLAR. OLINISHI VA XOSSALARI
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
B1+
mediamanbalardan olingan ma’lumotlarni saralash va ulardan samarali foydalana olish.
O‘zinio‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
B1
kimyo fani va undagi asosiy qonuniyatlar haqida bilish, doimiy ravishda o‘zini o‘z rivojlantirib, kamolotga intilish, kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil ravishda oshirib borish.
|
Darsning blok sxemasi:
|
| |
Sana “ ” 201 yil - bet 32

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 32/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
|
| |
Sana “ ” 201 yil - bet 69

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 69/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224
Darsning maqsadi:
o‘quvchilarni 10-sinfga mo‘ljallangan ,,kimyo “ darsligi bilan tanishtirish;
darslikning maqsadlari va vazifalari haqida tushuncha berish;
darslikdagi materiallarni o‘rganish usullarini tushuntirish;
o'quvchilarga o‘rganiladigan ma’lumotlar haqida tushunchalar berish.
Dars materiallari va jihozlari: 10 sinf, kimyo “ darsligi. .
2.,,Mavzuga oid chizmalar
3.Doska, bo‘r, daftar.
4.Tarqatma material: darsda o‘rganiladigan asosiy atamalar va tushunchalar yozilgan kartochkalar.
I. Tashkiliy qism:
5.Sinfda o‘quvchilarni darsga jalb qilib, ishchi muhitni yaratish.
6.Sinf holati bilan tanishish va davomadni aniqlash
II. Darsning mazmuni:
7.Darslikning dasturi, maqsadlari va vazifalari.
8.Darslikdagi materiallar tizimi va uni o'rganish uslubiyati va usullari.
9.O‘rganiladigan ma’lumotlar hayotiy bog’liqligi..
III. Dars mazmunini ro‘yobga chiqarish ustida ishlash:
11. O'qituvchining 10-sinfdagi ,, kimyo “ fani vazifalari va xususiyatlari, darslikdagi materiallar tizimi, uni o’rganish uslubiyati va usullari to‘g‘risida tushuntirish.
|
| |
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash

|
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash
|
bet | 72/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: YUQORI MOLEKULYAR BIRIKMALAR
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
B1+
mediamanbalardan olingan ma’lumotlarni saralash va ulardan samarali foydalana olish.
O‘zinio‘zi rivojlantirish kompetensiyasi:
B1
kimyo fani va undagi asosiy qonuniyatlar haqida bilish, doimiy ravishda o‘zini o‘z rivojlantirib, kamolotga intilish, kimyo bo‘yicha bilimlarni mustaqil ravishda oshirib borish.
|
Darsning blok sxemasi:
|
| |
Yangi dars bayoni - Sana “ ” 201 yil

|
Sana “ ” 201 yil
|
bet | 70/85 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #263206 |
Bog'liq 2 5251430060115624224Yangi dars bayoni:
Fizik xossalari.Kichik molekulali aromatik aminlar suyuq, yuqori molekulali aromatik aminlar esa qattiq moddalardir. Ularning ko‘pchiligi qo‘lansa hidga ega bo‘lib, suvda yomon eriydi. Kimyoviy xossalari. Aromatik aminlarning kimyoviy xossalari molekuladagi aminogruppa bilan benzol halqasining xossalarini o‘z ichiga oladi. Anilin suv bilan ta’sirlashmaydi.1. Anilinga bromli suv ta’sir ettirilganda tribromanilin cho‘kmasi hosil bo‘ladi (benzol bromli suv bilan ta’sirlashmaydi)
IV. O‘rganilgan mavzuni mustahkamlash:
1.Savol-javob va mavzuning asosiy mazmunini takrorlash orqali amalga oshiriladi.
2..Guruhlarda ishlash yakunlarini chiqarish.
V. Dars yakunlarini chiqarish:
O‘qituvchi o‘quvchilar bajargan yozma va og‘zaki javoblar uchun qo’yilgan baholarni e’lon qiladi va yuzaga kelgan savollarga javob qaytaradi.
VI. Uyga vazifa:O’rganilgan mavzu savollariga javoblar tayyorlash.
O`quv – tarbiyaviy ishlar bo`yicha direktor o`rinbosarining imzosi: ________________
Sana “ ”_____________________201___-yil.
Mavzu: AMINOKISLOTLAR VA OQSILLAR. OLINISHI VA XOSSALARI
O‘quvchilarda shakllantiriladigan tayanch kompetensiyalar elementlari:
Kommunikativ kompetensiya:
B1
Jamiyatda o‘zaro muloqotga kirishish uchun kundalik hayotda uchraydigan kimyoviy birikmalar va mazkur birikmalarning nomini faqatgina ona tilida emas, balki xorijiy tillarda ham bilish.
B1+
o‘zaro samarali muloqotga kirisha olish layoqati.
Axborotlar bilan ishlash kompetensiyasi:
B1
mediamanbalardan zarur ma’lumotlarni izlab topa olish. Xavfsizlik choralari haqida bilish.
B1+
mediamanbalardan olingan ma’lumotlarni saralash va ulardan samarali foydalana olish.
|
|
| |
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi xaritasi

|
O’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi xaritasi
|
bet | 2/4 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,86 Mb. | | #237236 |
Bog'liq 48-mavzu Fazoda tekisliklarning oʻzaro joylashuviO’quv mashg’ulotining ta’lim texnologiyasi xaritasi
Ishlar bosqichi va mazmuni
|
Faoliyat mazmuni
|
Ta’lim beruvchi
|
Ta’lim oluvchilar
|
1 – bosqich
10 daq
Kirish
|
1.1. O‘quv mashg’uloti mavzusi, maqsad, reja va o‘quv faoliyat natijalarini aytadi. 1.2. O‘quv mashg’ulotida o‘quv ishlarini baholash mezonlari bilan tanishtiradi. (Ilova №1) 1.3. Kerakli o‘quv materiallari va tayanch iboralar bilan tanishtiradi.
|
Yozib oladilar.
|
2 – bosqich
60 daq
Asosiy
|
2.1.Mavzu bo‘yicha mavjud axborotlarni faollashtirish maqsadida aqliy hujum metodidan foydalaniladi.(Ilova№2) 2.2. Yozuv taxtasiga so‘z bog’lovchilar. 2.3. Olingan axborotlarni toifalar bo‘yicha tizimlashtirishni taklif etadi: 1) toifali jadval tuzilmasini jamoaviy muhokamasini tashkillashtiradi; 2) yozuv taxtasida jadval chizishni va unga olingan axborotlarni kiritishni taklif etadi; 2.4. Hosil qilingan bilimlarni umumlashtiradi: «Siz qanday yangiliklarni bilishni hohlaysiz?», «Sizga ...shu to‘g’risidagi bilimlar nima uchun kerak?» ( Ilova №3). 2.5. Matnni tarqatadi ( Ilova №4), uni o‘qib chiqishni va insert usulidan foydalanib, matn chetida belgilar qo‘yishni taklif etadi; Insert usuli ( Ilova №5), tarqatma materiallar. 2.6. Ishning borishini kuzatadi; 2.7. Ish jarayonida hosil bo‘lgan savollarga javob berishni taklif etadi; 2.8. Ixtiyoriy belgi bo‘yicha guruhlarga bo‘ladi; 2.9. Guruhli insert jadvalini tuzishni va ularga olingan axborotlarni kiritishni taklif etadi; 2.10. Natijalar taqdimoti boshlanishini e’lon qiladi.
|
2.1.Savollarga javob beradilar.
2.3.Jadvalning tuzilma-viy tarkibiy qismlarini yechishda ishtirok etadilar. 2.4.Unga axborotlar kiritadi. Savolga javob beradilar.
2.5.Juftlikda ishlaydi-lar; o‘rganilgan materi-allar bo‘yicha fikr almashadi. 2.6.Muhokama vaqtida tanlab olingan axborot-larga asoslanib, guruhli jadvallar tuzadilar. 2.10.Guruh sardorlari natijalar taqdimotini o‘tkazadi. Bunda ular e’tiborni asosiy axbo-rotga qaratadilar, o‘qish davomida paydo bo‘l-gan savolni aytadilar.
|
3 – bosqich
10 daq
Yakuniy
|
3.1. Olingan axborotlarni umumlashtiradi va sharxlaydi; Savollarga javob beradi; 3.2. Maqsadga erishish muvaffaqiyatini tahlil qiladi va baholaydi; 3.3.Mustaqil ishlash uchun topshiriq beradi. (Ilova №6)
|
3.1. Tinglaydilar
3.3.Topshiriqni yozib oladilar.
|
Ilova №1
|
| |
Baxolash mezonlari - Tasdiqlay man

Insert – samarali o‘qish va fikrlash uchun matnda belgilashning interfaol tizimi.
Insert – avvalgi bilimlarni faollashtirish va matnda belgilash uchun savollarning qo‘yilish muolajasi. Shundan so’ng matnda uchraydigan har turdagi axborotlarning belgilanishi.
Insert – matn bilan ishlash jarayonida ta’lim oluvchiga o‘zining mustaqil bilim olishini faol kuzatish imkonini ta’minlovchi kuchli asbob.
Insert - bu, o‘zlashtirishning majmuali vazifalarini yechish va o‘quv
materialini mustahkamlash, kitob bilan ishlashning o‘quv malakalarini rivojlantirish uchun foydalanadigan o‘qitish usulidir.
Insert usuli (texnikasi) - Tasdiqlay man

Tasdiqlay man
Download
0,86 Mb.
bet
4/4
Sana
16.05.2024
Hajmi
0,86 Mb.
#237236
1
2
3
4
Bog'liq
48-mavzu Fazoda tekisliklarning oʻzaro joylashuvi
Insert usuli (texnikasi)
MATNDA
BELGILASH TIZIMI
(
)
– men bilaman
deganni tasdiqlovchi belgi
;
(
)
–
yangi axborot belgisi
;
(
)
–
meni bilganlarimga zid belgisi
;
(
)
– meni o‘ylantirib qo‘ydi. Bu bo‘yicha menga qo‘shimcha
axborot
kerak belgisi.
+
__
?
Ilova №6
Mustaqil
ishlash uchun uyga vazifa
Download
0,86 Mb.
1
2
3
4
Download
0,86 Mb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Tasdiqlay man
Download
0,86 Mb.
MUNDARIJA - Toshkent arxitektura qurilish universiteti qurilish materiallari texnologiyasi kafedrasi texnologiya fakulteti

|
Toshkent arxitektura qurilish universiteti qurilish materiallari texnologiyasi kafedrasi texnologiya fakulteti
|
bet | 2/13 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,2 Mb. | | #229486 |
Bog'liq sardorMUNDARIJA.
KIRISH
I-BOB.BOSIM VA O’ZGARUVCHAN BOSIM HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR.
1.1.Bosim va o’zgaruvchan bosim haqida tushuncha.
1.2.Gaz va suyuqliklar sarfini o’lchash asboblari.
II-BOB.ZAMONAVIY O’ZGARUVCHAN BOSIM ASOSIDA GAZ VA SUYUQLIKLAR SARFINI O’LCHASH ASBOBLARI.
2.1.Suyuqlik manometrlari.
2.2.Elektr manometrlar.
2.3.Zamonaviy Barkon gidrostatik bosim datchiklari
2.4.Kuch kompensatsiyali elektrik bosim o’lchagichlar
2.5.PG 30Pro o’lchash asbobi
2.6.EN 837-1 o’lchash asbobi
III-BOB.O’ZGARUVCHAN BOSIM VA SUYUQLIK SARFINI O’LCHASH ASBOBLARI TAHLILI.
3.1.Suyuqlik manometrlarining metrologik tahlili
3.2Deformatsion prujinali manometrlar tahlili
3.3.Membranali manometrlar tahlili
3.4Yuk porshenli manometrlar tahlili
KIRISH.
Bosim bu ishlab chiqarish jarayonida ham hatto oddiy turmush tarzimizda ham ko’p murojat qiladigan fizik kattalik hisoblanadi. Bosim o’lchash asboblari ishchi muhitiga ko’ra bir necha turlarga bo’linadi. Halqaro birliklar tizimida bosim hosilaviy kattalik hisoblanib uning birligi Paskalda o’lchanadi.
Quyuda paskal va psi , hamda kPa, MPa orasidagi bog’lanishlar keltirilgan (1- ilova). Ushbu kurs ishining maqsadi bosim o’lchash asboblari haqida tushuncha berish bilan bir qatorda ularning noaniqligini baholashga ham e’tibor qaratilgan. Noaniqlikni baholash esa hozirgi kunda labaratoriyalar kompitentligiga qo’yilgan talablarda keltirilgan bo’lib ISO/IEC 17025 standartida bunga alohida e’tibor qaratilgan.
1 psi = 6894.76 Paskal (Pa) 1 kPa = 1000 Paskal (Pa) psi qiymati x 6894.76 Pa = kPa qiymati x 1000 Pa.
Pump PSI for Two 2 in. Pushers
|
| |
Toshkent amaliy fanlar universiteti - bet 11

33
Foydalanilgan adabiyotlar:
• Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
– 173 b.
• Azizxodjayeva N.N. Pedagogicheskiye texnologii i pedagogicheskoye masterstvo.
Izdatelsko-poligraficheskiy tvorcheskiy dom im.Chulpana.
• T.; 2005. -200 s 4.
Levitan K.M. Lichnost pedagoga: stanovleniye i razvitiye.
Izd-vo Saratovskogo universiteta. 1991. -166 s.
• Mavlonova R., To‘rayeva O. Holiqberdiyev K. Pedagogika. T.,
• O‘qituvchi. -2001. – 512 b.
•
Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar. – Qarshi. Nasaf, 2000
.
7. O’zbekiston Respublikasi Kanstitutsiyasi.
8. “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun Qonuni.T.2020.(O‘RQ-637sonli).
9. Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida Qonun T.2019-yil.
10.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning
Oliy Majlisga
Murojaatnomasi. 29.12.2020.y.
11. “2017-2021 yillarda maktabgacha ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-2707-son 29.12.2019.
12. “Maktabgacha ta’lim tizimini tubdan takomillashtirish
chora-tadbirlari
tog‘risida”gi PQ-3261 sonli Qarori 9.09.2019.
13.“O‘zbekiston Respublikasi maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha
rivojlantirish konsepsiyasi” - PQ-4312sonli Qarori 8.05.2019y.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 7- fevraldagi O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha harakatlar strategiyasi to‘g‘risidagi PQ-
4947-son farmoni.
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 30-sentyabrdagi “O‘zbekiston
Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi PQ-
3305-Qarori.
16. “Ilk qadam” davlat o‘quv dasturi. T. 4.02. 2022-yil.
17. O‘zbekiston Respublikasining “Ilk va maktabgacha
yoshdagi bolalar
rivojlanishiga qo‘yiladigan Davlat talablari” 22.12.2020.
34
_______________________________________________
ta’lim
yoʻnalishi
talabasi
______________________________________________________ning
____________________________________________mavzusidagi kurs
ishiga
Suyuqlikli bosim o’lchash asboblari

|
Suyuqlikli bosim o’lchash asboblari
|
bet | 4/13 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,2 Mb. | | #229486 |
Bog'liq sardorSuyuqlikli bosim o’lchash asboblari.
Suyuqlikli asboblar o’zining to’zilishi va ishlatilishining soddaligi hamda o’lchashining deyarli aniqligi bilan tavsiflanadi.
Bu asboblar tajriba va texnikaviy o’lchovlarda keng qo’llanadi. Asbob turli ishchi suyuqliklar, ko’pincha simob, suv va spirt bilan to’ldiriladi.
Ikki naychali (U simon) manometr va manovakkummetrlar U harfi shaklidagi shisha naychadan iborat. Naycha to’g’ri chizilgan shkalali taxtachaga biriktirilgan.
Bu turdagi asboblarningishlash prinsipi tutash idishlar qonuniga asoslangan.
Naychalarning biri ortiqcha bosimi o’lchanayotgan hajmga ulanadi. Agar naychaning ochiq qismidagi suyuqlik ustunining gidrostatik bosimi ikkinchi qismidagi bosim bilan mos kelsa, tizim muvozanat ifodani yozish mumkin.
Pa6c • S=pamM • S+HSg(p-p)
bu yerda Рмут- o’lchanayotgan bosim, N/m2; PaTM-atmosfera bosim, N/m2; S - naycha kesimining yuzasi, m2; Н - suyuqlik sathining (ustun uzunligining)farqi, m; р - suyuqlikning zichligi, kg/m3; р1- manometrning suyuqlik ustidagi muhit zichligi, kg/m2; g - tezlanish kuchim, m/s2;
Demak,P = '' + Hg(p~ Pi)
Yoki
P
opm
= P, a6c
- P
amM
= Hg(p- P1)
Agar manometrdagi suyuqlik ustida gaz bo’lsa, u holda:
Popm = Pa6c - PamM = HgP
Sathlar farqi naychaning ung va chap tomonidagi shkala bo’yicha ko’rsatkichlari yigindisi kabi aniqlanadi, ya‘ni
H = h + h
Bosimlar farqini o’lchashda suyuqlikli differensial ikki naychali manometrining bir tomoniga (musbat) katta bosim, ikkinchi tomoniga esa (manfiy) kichik bosim beriladim. Musbat va manfiy tomonlardagi suyuqlik sathining farqi o’lchanayotgan bosimlar farqiga proporsional.
AP = Pi -P = Hg(p-pi)
Ikki naychali manometrlarga bir qator hatolar xosdir. Bunga sabab sayuklik meniskining holatini noaniq hisoblanishi, atrof muhit haroratining o’zgarishi, kapillyarlik hodisalari va hokazo. Hatolarning ko’pchiligi tuzatishlar orqali e‘tiborga olinishi mumkin. Suyuqlikli ikki naychali asboblarning kamchiligi - ikki marta hisob olib borishning zarurligidadir, buning natijasida o’lchashning hatosi ko’payadi.
Bir naychali (kosali) asboblar. Bu asboblar ikki naychali asboblarning bir turi bo’lib, ikkinchi naycha o’rniga keng idish (kosa) ishlatiladi.
Ortiqcha bosim ta‘sirida kosadagi suyuqlik sathi pasayib, naychadagi sath oshadi. Bu hol uchun quyidagini yozish mumkin:
Popm = (h + H) • g • (p-Pi)
Kosali manometrning afzalligi shundaki, naychadagi suyuqlik meniskining holati bir marta hisoblanadi. Bu asbobning kamchiligi idishdagi suyuqlik sathining pasayishi natijasida N ga teng hato sodir bo’lishidadir. Aniq, asboblar uchun quyidagi munosabat o’rinli:
L-S.
H ~ s ’
bunda S - idish kesimining yuzasi, m2; s - naycha kesimining yuzasi, m2;
(9) va (10) tenglamalardan quyidagi kelib chiqdi:
s
Popm = hg(1 + T )(P- P1),
S
Agar s/S - nisbat 1/400 dan ortiq bo’lmasa, N kattalikni e‘tiborga olmasa bo’ladi:
Pop„ = hg (P-P1)
|
| |
Toshkent arxitektura qurilish universiteti qurilish materiallari texnologiyasi kafedrasi texnologiya fakulteti

|
Toshkent arxitektura qurilish universiteti qurilish materiallari texnologiyasi kafedrasi texnologiya fakulteti
|
bet | 1/13 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,2 Mb. | | #229486 |
Bog'liq sardor
`
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA’LIM FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT ARXITEKTURA QURILISH UNIVERSITETI
QURILISH MATERIALLARI TEXNOLOGIYASI KAFEDRASI
TEXNOLOGIYA FAKULTETI
,,METROLOGIYA ASOSLARI” FANIDAN
KURS ISHI
«TASDIQLAYMAN»
Qurilish materiallari texnologiyasi kafedrasi mudiri
________________________________
«___» _______________ 2023yil
KURS (ISHI) LOYIHASI
Metrologiya asoslari fani bo‘yicha
Texnologiya fakulteti, 60711300-Metrologiya, Standartlashtirishva Mahsulot Sifat Menejmenti yo‘nalishi
41-22 guruh 2-kurs talabasi Yo’ldoshev Sardorbek
Rahbar: ___________________________
TOPSHIRIQ
Ishlanadigan loyiha (mavzu) ________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Boshlang‘ich ma’lumotlar ___________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Qo‘llanmalar _____________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
___
Chizma qismining tuzilishi _________________________________________________
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________
_______________________________________________________________________
Hisoblash – tushuntirish yozuvi qismining tuzilishi ___________________________
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Qo‘shimcha vazifa va ko‘rsatmalar _____________________________________________
____________________________________________________________________________
Kurs (ishi) loyihasini bajarish rejasi
Rahbar ______________________________________
Topshiriqni bajarishga oldim_________________________________
(sana va talabaning imzosi)
|
| |
Coil PSI
  
Pum p PSI - Toshkent arxitektura qurilish universiteti qurilish materiallari texnologiyasi kafedrasi...

|
Toshkent arxitektura qurilish universiteti qurilish materiallari texnologiyasi kafedrasi texnologiya fakulteti
|
bet | 3/13 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,2 Mb. | | #229486 |
Bog'liq sardorCoil PSI
|
Pum p PSI
|
0
|
0
|
0
|
30
|
4350.9
|
1336.1
|
60
|
8701 8
|
2672.2
|
90
|
13052.7
|
4008.4
|
120
|
17403.6
|
5344.5
|
1 50
|
21754.5
|
6680.6
|
170
|
24655.1
|
7571 .4
|
190
|
27555.7
|
8462.1
|
0 8445 in
2 in
11 in®
coil width pusher length cylinder surface
Pump PSI = (2 * Coil PSI " pusher length ' coil width)/(cylinder surface)
I-BOB.BOSIM VA O’ZGARUVCHAN BOSIM HAQIDA UMUMIY MA’LUMOTLAR.
1.1.Bosim va o’zgaruvchan bosim haqida tushuncha.
Tekis sirtga normal ta‘sir ko’rsatuvchi ravon taqsimlangan kuch bosim deyiladi.
P=F/S
bu erda: S - tekislik yuza; F - teng ta‘sir kiluvchi bosim kuchi.
Bosim Xalqaro birliklar sistemasida Pa bilan o’lchanadi. Undan tashqari bosim o’lchashda (n/m2), kPa, MPa, KGk/sm2, bar, kgk/m2 (mm.suv.ust), mm.sim.ust. kabi birliklardan keng foydalaniladi.
O’lchashda absolyut ortiqcha atmosfera va vakuum bosim mavjud. Absolyut bosim - modda holatining parametri bo’lib, atmosfera va ortiqcha bosimlar yig’indisidan iborat:
P.=-P +Pa6c
(bu yerda, PaTM - atmosfera, PopT - ortiqcha bosimlar.)
Ortiqcha bosim absolyut va atmosfera bosimlari oralaridagi farqdan iborat:
P =P, - Popm (Pa6c am.Atmosfera bosimi -yer atmosferasidagi xavo ustunining bosimi, uning qiymati barometrlar bilan o’lchanadi, shuning uchun bu bosim ko’pincha barometrik bosim ham deb ataladi.)
Bosim o’lchaydigan asboblar ishlash prinsipiga ko’ra suyuqlikli, deformatsion (prujinali), yuk-porshenli, elektr, ionizatsion va issiqlik turlariga bo’linadi.
O’lchanayotgan kattalikning turiga ko’ra bosim o’lchaydigan asboblar quyidagilardan iborat:
Manometr - mutloq va ortiqcha bosimni o’lchaydigan asbob.
Barometr - atmosferada havoning barometrik bosimini o’lchash uchun ishlatiladigan asbob.
Vakkumetr - siyraklanishni o’lchash uchun ishlatiladigan asbob.
Manovakuummetr - ortiqcha bosim va vakkumni o’lchaydigan asbob.
Naporomer (mikromanometr) - kichik miqdordagi ortiqcha bosimni o’lchaydigan asbob.
Tyagomer - kichik miqdordagi siyraklanishlarni o’lchaydigan asbob.
Tyagonaporomer - kichik qiymatli bosim va siyraklanishlarni o’lchash uchun ishlatiladigan asbob.
Differensial manometrlar - ikki bosim ayirmasini o’lchaydigan asbob.
Ishlash prinsipi jihatidan bosimni o’ichaydigan asboblar quyidagi guruhlarga bo’linadi:
o’lchanayotgan bosimni suyuqlik ustunining gidrostatik bosimi bilan muvozanatlashga asoslangan suyuqlikli asboblar;
yuk-porshenli monometrlar - bo’larda o’lchanadigan bosim porshenga ko’rsatiladigan tashki kuch orqali muvozanatlanadi;
deformatsion manometrlar - ularda o’lchanadigan bosim turli elastik unsurlarning deformatsiyasi yoki ularning kuchi bo’yicha aniqlanadi;
elektrik asboblarda bosim elektr kattalikka aylanadi.
|
| |
III. Yangi mavzuni o`rganish

|
III. Yangi mavzuni o`rganish
|
bet | 8/65 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 1,52 Mb. | | #100105 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiIII. Yangi mavzuni o`rganish.
Axborotlarni kodlashning usullari
Semyuel Morze 1837-yilda elektromagnit telegraf qurilmasini ixtiro qilgan va 1838-yilda shu qurilma uchun telegraf kodini ishlab chiqqan. Unda turli harf va raqamlar nuqta va tirelarning maxsus ketma-ketligi ko'rinishida ifodalangan, ya'ni axborot uchta belgi yordamida kodlanadi: "uzun signal" (tire yordamida ifodalanadi), "qisqa signal" (nuqta yordamida ifodalanadi), "signalsiz" (bo'shliq, pauza bilan ifodalanadi). Mazkur kodlash usuli hozirgi
kunda ham qo'llanib kelinmoqda. Morze kodlash usulini notekis (o'zgaruvchan) kod deb yuritiladi. Insoniyatga ma'lum belgilar bu usuldagi ikki yoki undan ko'p belgilar yordamida ifodalanadi. Umuman, kodlash usulida ishtirok etgan belgilar soni (hajmi) bir xil bo'lsa tekis kodlash usuli, belgilar soni (hajmi) bir xil bo`lmasa notekis kodlash usuli deb ataladi.
IV. Mavzuni mustahkamlash uchun savol va mashqlar.
Kodlash deganda nima tushuniladi?
Tarixda axborotlar nima uchun kodlangan?
Axborotlarni kodlashning qanday usullarini bilasiz?
Morze kodlash usulida nechta belgi ishlatiladi?
Alilbo bilan bog`liq qanday kodlash usullari bor?
O'zingizning kodlash usulingizni ishlab chiqing va "Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir" iborasini kodlang.
O'zingizning kodlash usulingizdan foydalanib do'stingizga axborot uzating
V. Uyga vazifa
Mashqlar
1. Alifbodagi harflarni ularning tartib raqami bilan almashtirish usulidan foydalanibuyidagi jumlalarni kodlang.
a) NIMANI EKSANG SHUNI O'RASAN.
B) KUCHLI DAVLATDAN KUCHLI JAMIYAT SARI.
d) BUYUK MAQSAD YO'LIDA OG`ISHMAYLIK.
e) OZ BO`LSA HAM BILMOQ UCHUN KO'P O'QIMOQ ZARUR.
f) MUSHOHADA QILMASDAN O'QISH, OVQAT HAZM QILMASLIK BILAN BAROBAR.
2. Aralashtirilgan alifbodan foydalanib berilgan jumlalarni kodlang.
a) NAMUNASIZ HECH NARSANI O'RGANA OLMAYSAN.
b) DEYDILARKI, KITOB - OFTOB.
|
| |
Qadimda axborotlami kodlash

|
Qadimda axborotlami kodlash
|
bet | 6/65 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 1,52 Mb. | | #100105 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiQadimda axborotlami kodlash
Hayotda axborotni kodlashning ko'pdan-ko'p usullari mayjud. Birinchi kodlashni qo'llagan inson qadimgi Gretsiya sarkardasi Lisandro hisoblanadi. U axborotni maxfiy saqlash, ya'ni kodlash uchun ma'lum bir qalinlikdagi "Ssital" tayoqchasini o'ylab topgan. Kodlashning bu usuli o'rin almashtirish usuli deb ataladi.
Q adimgi rim imperatori Yuliy Sezar ham axborotni maxfiyligini saqlash uchun matnni kodlash usulini o'ylab topgan. "Sezar shifri" da matndagi harf alifboda o'zidan keyin kelgan uchinchi harfga aimashtiriladi. Bunda alifbo doiraviy yozilgan hisoblanadi. Bu kodlash usul alifboni surish usuli deyiladi.
V. Uyga vazifa
Mashqlar
Chap ustundagi so'zlami o'ng ustundagi jumlalarga moslab joylashtiring.
2. Nuqtalar o'rniga o'ng ustundagi kerakli so'zlarni joylashtirib ko`chiring.
Axborotlar ustida bajariladigan amallar bilan bog`liq barcha jarayonlar axborotli jarayonlar deb ataladi.
|
Diskret
|
Analog
|
Axborotlar diskret va analog turlarga ajraladi.
|
|
|
| |
Axborotni qayta ishlash va uzatish

|
Axborotni qayta ishlash va uzatish
|
bet | 4/65 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 1,52 Mb. | | #100105 |
Bog'liq 7-sinf-informatika-dars-ishlanmasiAxborotni qayta ishlash va uzatish
A xborotlarni qayta ishlash deganda bir axborotdan biror-bir amal bajarib boshqa axborotni hosil qilish tushuniladi. Axborotlarni qayta ishlash axborotlarni ko'paytirish va ko'rinishlarini o'zgartirish uchun zarurdir.
Axborotlar bilan ishlaganda ham, modda va energiyadagi kabi, ularni to'plash (hosil qilish), uzatish, saqlash, bir ko'rinishdan boshqa, kerakli ko'rinishga o'tkazish kabi jarayonlar amalga oshirilishi mumkin.
IV. Yangi mavzuni mustahkamlash
Axborot ustida qanday amallar bajarish mumkin?
Axborotni hosil qilish, to'plash, soddalashtirishga misollar keltiring.
Inson tanasida axborotni to'plash va qayta ishlashga misol keltiring.
Axborotni nusxalash, o'lchash, buzishga misollar keltiring.
Axborotlarni uzoq masofaga uzatish usullariga misollar keltiring.
Axborotlarni kompyutersiz va kompyuterda saqlash vositalariga misollar keltiring.
O'quvchilar eng ko'p axborot oladigan axborot tashuvchi vositalarga misol keltiring.
Inson uchun axborot manbayi, aloqa vositasi va axborot qabul qilish vositalariga misollar keltiring.
Texnikada axborot manbayi, aloqa vositasi va axborot qabul qilish vositalariga misollar keltiring.
V. Uyga vazifa
Mashqlar
Chap ustundagi so'zlami o'ng ustundagi jumlalarga moslab joylashtiring.
Kompyuter
|
Axborotni qayta ishlash vositalari
|
Inson
|
Disket
|
Axborot tashuvchi vositalar
|
Kitob
|
Daftar
|
2. Nuqtalar o'rniga o'ng ustundagi kerakli so'zlarni joylashtirib ko`chiring.
Axborotlar ustida bajariladigan amallar bilan bog`liq barcha jarayonlar axborotli jarayonlar deb ataladi.
|
|
|
| |
II-BOB.ZAMONAVIY O’ZGARUVCHAN BOSIM ASOSIDA GAZ VA SUYUQLIKLAR SARFINI O’LCHASH ASBOBLARI

|
II-BOB.ZAMONAVIY O’ZGARUVCHAN BOSIM ASOSIDA GAZ VA SUYUQLIKLAR SARFINI O’LCHASH ASBOBLARI
|
bet | 6/13 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,2 Mb. | | #229486 |
Bog'liq sardorII-BOB.ZAMONAVIY O’ZGARUVCHAN BOSIM ASOSIDA GAZ VA SUYUQLIKLAR SARFINI O’LCHASH ASBOBLARI.
2.1.Suyuqlik manometrlari
Suyuqlik manometrlarining ishlash prinsipi o‘lchanayotgan ishchi suyuqlikning balandlik ustuni kattaligini tenglashtirishga asoslangan.
Ishchi suyuqlik sifatida o‘lchanadigan ortiqcha bosim va siyraklashuv kattaligiga, shuningdek o‘lchanadigan moddalarning kimyoviy xususiyatiga bog‘liq ravishda quyidagilar qo‘llaniladi: suv, spirt, simob, uncha yuqori yopishqoqlikka ega bo‘lgan madanli moylar.
Gidrostatik usulda ishlashga asoslangan ushbu asbob konstruksiyasining oddiyligi va ishonchliligi, shuningdek yetarlicha yuqori aniqligi – laboratoriya uchun hamda yuqori bo‘lmagan ortiqcha bosimni, siyraklashishni, ikkita bosim farqini, atmosfera bosimini o‘lchash uchun ulaning keng qo‘llanilishiga sabab bo‘ladi.Namunali suyuqlik asboblari ba’zi turdagi manometrlarni, vakuummetrlarni, yuk o‘lchagichlarni, bosim o‘lchagichlarni, barometrlarni, differensial manometrni tekshirish uchun xizmat qiladi.
Tuzilishi bo‘yicha U – simon asbob (2.1.1 – rasm) eng ko‘p tarqalgan va oddiyligidir.U harfi ko‘rinishida egilgan shisha 4 naychadan tashkil togan bo‘lib, taxminan yarmigacha ishchi 3 suyuqlik bilan to‘ldirpilgan. Halqa 1 yordamida naycha 2 taxtaga mahkamlangan bo‘lib, naycha tarmoqlari orasida 5 shkala joylashtirilgan. U – simon asbobning tuzilish sxemasi 2.1.1-rasmda keltirilgan. P1 va P2 bosimlar teng bo‘lganda U – simon naychaning chap va o‘ng tarmog‘idagi suyuqlik sathi shkalaning nol belgisiga qarama – qarshi holda bo‘ladi. Bosimlar teng bo‘lmaganda, masalan, P1>P2, chap tarmoq sathi tushadi, o‘ng tarmoq sathi esa ko‘tariladi.Tajribani ikki mart bajarish kerak: noldan pastga chap tarmoq sathigacha va noldan yuqoriga o‘ng tarmoq sathigacha; olingan qiymatlarni qo‘shish kerak (ularning yig‘indisi h ga teng). Buni ishlashni tavsiya etadi, chunki asbobning ikkala tarmog‘i naychalari diametri bo‘yicha ozgina farqlanishi mumkin. Ushbu holda suyuqlik tarmoqlarda turli miqdorlarda tushadi (chapdagi) va ko‘tariladi (o‘ngdagi). Asbob shkalasi bo‘yicha o‘lchanayotgan kattaliklar qiymatlari (P1 va P2 bosimlar farqi) aniqlanadi:
P1 – P2=hpg,
(bu yerda h – suyuqlikning balangllk farq hajmi; p – ishchi suyuqlik zichligi; g – og‘irlik kuchi tezlanishi.)
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
|
bet | 13/13 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 2,2 Mb. | | #229486 |
Bog'liq sardorFoydalanilgan adabiyotlar ro’yxati.
Islom Karimov. O’zbekiston XXI asr bo’sag’asida. Toshkent, O’zbekiston, 1997.
B.E.Muhamedov Metrologiya. Texnologik ko’rsatkichlarini o’lchash usullari va asboblari Toshkent, - O’qituvchi. 1991.
Г.М.Иванов, Н.Д.Кузнецов, В.С.Чистяков. Теплотехнические измерения и приборы. М: Энергоатомиздат. 1984.
В.С.Чистяков. краткий справочник по теплотехническим измерениям. -М: Энергоатомиздат. 1990.
Н.Д.Кузнецов В.С.Чистяков. Сборник задач и вопросов по теплотехническим измерениям и приборам. . -М: Энергоатомиздат. 1986.
Гольцман В.А. Приборы контроля и средств автоматизации тепловых процессов. М.: Высшая школа. 1980.
SHoyunusov Sh.SH. Issiqlik texnika o’lchovlari fanidan ma‘ruza matnlari. ToshDTU. 2000.
SHoyunusov Sh.SH., Raximdjanov R.T. Issiqlik texnika o’lchovlari fanidan tajriba ishlari uchun-uslubiy qo’llanma. ToshDTU. 1999.
Рахимджанов Р.Т., Шоюнусов Ш.Ш., Алимов Х.А.
Теплотехнические измерения. Учебное пособие для бакалавров обучаюшихся по направлению «Теплоэнергетика» ТашГТУ 200
1
|
| |