Gazlamashunoslik kopi p65 - bet 22

110
Burmadorlik
ikki usulda aniq-
lanadi:
1. Markaziy iðakchilik ilmiy
tadqiqot instituti tomonidan yaratilgan
gazlamalarning burmadorlik xusu-
siyatini aniqlash usuli.
Bu usul eng oddiy bolib,
gazlamaning ikkala yonalishida (boyi
va eni boyicha) alohida aniqlanadi
(51-rasm). Sinov otkazish uchun
gazlamadan 200 x 400
mm li namuna
qirqib olinadi. Uning qisqa tomoniga
tortta nuqta qoyiladi. Belgilangan
nuqtalardan igna (3) otkazilib namuna
(1)da uchta burma hosil qilinadi. Namunaning uchlari tiqin (2) bilan
mahkamlanadi. 30 daqiqa namuna erkin osilgan holda turadi. Keyin
namunaning pastki uchlari orasidagi masofa A
b
chizgich
yordamida
olchanadi va namunaning burmadorligi B (%) quyidagi formula yordamida
aniqlanadi:
200
100
200
b
À
B
−
=
⋅
(91)
bu yerda: 200 namunaning eni, mm; A
b
namunaning pastki
uchlari
orasidagi masofa, mm.
2. Disk usuli. Gazlamalarning ikkala yonalishdagi burmadorligini
aniqlash uchun disk usuli qollaniladi. Bu usulda sinovlar otkazish uchun
gazlamalardan doira shaklida qirqilgan namuna ikkita disk orasiga qoyiladi
(52-rasm).
Disklarning diametri namunaning
diametridan kichik bolgani
tufayli
namunaning chetlari erkin holatda osilib
turadi. Namunaning ustidan parallel yoruglik
nurlari berilgandan keyin qogozga
namunaning soyasi tushadi va u chizib
olinadi (53-rasm).
Burmadorligi yaxshi
bolgan gazlamalarning soyasi chuqur
burmalar hosil qiladi.
Bu holda namuna yuzasi bilan soyasining
yuzasi orasidagi farq katta, gazlamalarning
burmadorligi past bolsa, soyaning yuzasi
namuna yuzasi miqdoriga yaqin boladi. Ayrim
gazlamalar yonalishlarining
birida
burmadorligi yaxshi, ikkinchisida esa pastroq
boladi.
51-rasm. Gazlamalarning
burmadorligini
1-usul boyicha aniqlash:
1namuna; 2tiqin;
3igna.
3
2
1
3
2
1
52-rasm. Gazlamalarning
burmadorligini
disk usuli bilan aniqlash:
1namuna; 2disk;
3sterjen.
111
Disk usulida burmadorlik koeffitsienti quyidagi formula yordamida
hisoblanadi:
s
n
b
n
S
Ê
S
S
=
−
(92)
bu yerda: S
n
namunaning yuzasi, mm
2
; S
s
namuna soyasining
yuzasi, mm
2
.
Egilish va qisilish deformatsiyalari tasiri
natijasida gazlamalar
gijimlanadi, yani ular burmalar va gijimlar hosil qiladi. Hosil bolgan
gijim va burmalar faqat namlab-isitib dazmollaganda ketadi. Gazlama-
larning gijimlanishi ularning tola tarkibiga, tuzilishida ishlatilgan iðlarning
yogonligiga, orilish va pardozlash turiga, zichligiga bogliq. Gazlama-
larning gijimlanuvchanligi ularning salbiy xususiyatlaridan biridir. U
buyumning korinishini buzadi. Oson gijimlanadigan gazlamalar tez
ishdan chiqadi, chunki bukilgan va burmalangan joylar ancha ishqalanadi.
Gazlamalarning gijimlanmasligi deganda, ularning gijimlanishga qarshilik
korsatishi va gijimlangandan keyin ozining dastlabki holatiga kelishi
tushuniladi.
Gazlamalarning gijimlanmasligini aniqlash uchun qollaniladigan
asboblarni ikki guruhga bolish mumkin:
1. Gazlamalarda belgilangan joyda gijimlar hosil qiluvchi asboblar.
2. Gazlamalarda tartibsiz gijimlar hosil qiluvchi asboblar.
Birinchi guruhga SMT va ST-1 markali asboblar kiradi. ST-1
asbobi
jun gazlamalarini sinashda ishlatiladi. Qolgan materiallarning barchasi SMT
asbobida tekshiriladi. Bu yerda 180
0
burchakka egilgan namunaga (54-rasm)
15 daqiqa davomida 1,5 kg li yuk tasir etadi. Yukni olgandan keyin namuna
5 daqiqa davomida tiklanadi. Shundan song tiklanish burchagi aniqlanadi.
Materiallarning gijimlanmasligi N (foiz), tiklash burchagining (
α)
egilish burchagiga (
γ) nisbati bilan baholanadi:
100
100
0, 555
180
Í
α
α
α
γ
= ⋅
= ⋅
=
(93)
53-rasm. Namunaning qogozdagi tasviri:
ayaxshi; byomon; dtanda boyicha yomon.
a
b
d
112
Gijimlanmaslik materiallarning har ikki tanda va arqoq yonalishi
boyicha alohida aniqlanadi.
ST-1 markali asbobda jun gazlamasidan olingan namuna maxsus metall
plastinka yordamida bukib uchta burma
hosil qilinadi va shu holatda u 5 daqiqa
davomida yuk ostiga qoyiladi. Yuk
olingach namuna 3 daqiqa davomida
tiklanadi. Song namunadagi burma-
ning balandligi olchanadi. Gijimlan-
maslik koeffitsienti quyidagi formula
yordamida hisoblanadi:
0, 5
20