Liderlik pozitsiyasini amalga oshirishda shaxsiy resurslar

|
Liderlik pozitsiyasini amalga oshirishda shaxsiy resurslar
|
bet | 2/4 | Sana | 24.05.2024 | Hajmi | 75,95 Kb. | | #252778 |
Bog'liq 4-MavzuLiderlik pozitsiyasini amalga oshirishda shaxsiy resurslar.
Liderlik pozitsiyasini amalga oshirishda shaxsiy resurslar to‘rt komponentni o‘z ichiga oladi: motivatsion-qiymat, intellektual-kognitiv, hissiy va kommunikativ-xulq-atvor.
Ularning har birini tahlil qilishdan oldin, keling, bunday tahlilning ikkita tamoyilini aniqlaymiz.
Birinchi tamoyil: har bir komponentning namoyon bo‘lishi yoki yo‘qligi liderlik pozitsiyasini amalga oshirish imkoniyatini anglatmaydi yoki istisno qilmaydi. Shaxsiy resurs kompensatsiya va moslashish qobiliyatiga ega. Shuning uchun, biron bir tarkibiy qismning yo‘qligi yoki etarli darajada shakllanmaganligi sizning etakchi bo‘lmaysiz degani emas. Boshqalar hisobidan kompensatsiya qilinishi mumkin.
Ikkinchi tamoyil: shaxsiy resursni muntazam ravishda saqlab turish bilan uning rivojlanishini bashorat qilish mumkin va u yo‘q bo‘lganda sezilarli pasayish kutiladi.
Motivatsion-qiymat komponenti.
Liderlik salohiyatingizni ro‘yobga chiqarishning eng maqbul yo‘li qanday? Albatta, yuqori darajadagi intilishlar va o‘zini o‘zi etarli darajada hurmat qilish nisbati. «Men xohlayman, qila olaman» kombinatsiyasi. Ushbu oddiy formulaning shartlaridan birining yo‘qligi liderning muvaffaqiyatga erisha olmasligiga olib keladi.
Amalda, odamning martaba o‘sishiga intilishi ko‘pincha topiladi. Ammo yuqori martaba mavqei har doim ham liderlik mavqei emas, balki faqat uning o‘rnini bosishi mumkin. Jamoada etakchi bo‘lishi mumkin bo‘lgan (va ko‘pincha muayyan vaziyatlarda o‘zlarini haqiqiy vaziyatli lider sifatida ko‘rsatadigan) odamlar ham bor, lekin ular protsessual lider - menejer yukini o‘z zimmalariga olishni xohlamaydilar.
Bu erda muhim rolni qiymat yo‘nalishlari tizimi o‘ynaydi, jumladan:
• inson hayotining qadr-qimmati (o‘zing va boshqalarning hayoti),
• vatanparvarlik,
• Ozodlik,
• imon,
• san'at,
• kasbiy faoliyat,
• oila,
• moddiy qadriyatlar,
• vijdon,
• mas'uliyat.
Shuni yodda tutish kerakki, nafaqat qadriyat yo‘nalishlari to‘plamining o‘zi, balki shaxsiyat tarkibida ularning tartibi ham muhim rol o‘ynaydi.
Liderning motivatsion kompleksi tarkibida quyidagi motivlar ustunlik qiladi:
• muvaffaqiyatga erishish,
• aʼzolik sabablari,
• hokimiyat motivlari,
• o‘zaro ta’sir (o‘zaro ta’sir) motivlari.
Muvaffaqiyatga erishish motivini insonning turli faoliyat turlarida muvaffaqiyatga erishish istagini barqaror shaxsiy xususiyat deb bilamiz. Muvaffaqiyatsizlikka yo‘l qo‘ymaslik motivi - bu faoliyat natijalari boshqa odamlar tomonidan baholanadigan hayotiy vaziyatlarda muvaffaqiyatsizlikka yo‘l qo‘ymaslik uchun nisbatan barqaror istak. Bu muvaffaqiyatga erishish motiviga qarama-qarshi bo‘lgan shaxsiy xususiyatdir.
Intellektual-kognitiv komponent.
Liderning intellektual-kognitiv resursida «shaxsning kognitiv murakkabligi» ajralib turadi. Bu xususiyat bizga real dunyoni tizimli idrok etish va baholash darajasini baholash imkonini beradi. Misol uchun, bir kishi, muayyan holatlarga duch kelgan, faqat ularni ko‘radi va ularni o‘zgartirishga harakat qiladi. Bu «shaxsiy kognitiv murakkablik» ning past darajasiga to‘g‘ri keladi. Vaziyatda paydo bo‘lgan boshqa odam uni keltirib chiqargan sabablarni ko‘radi, uning rivojlanishini bashorat qiladi va uni oldingi tajriba bilan bog‘laydi. Ya’ni, u yuqori darajaga mos keladigan ijtimoiy voqelikning ko‘p o‘lchovlariga ega
«shaxsning kognitiv murakkabligi».
Liderning yana bir muhim intellektual sifati vaziyatning noaniqligini idrok etish qobiliyatidir. Noaniqlik - bu qaror qabul qilish uchun hech qanday qoidalar, qoidalar yoki oldingi tajribaning yo‘qligi. Binobarin, uni faqat ijodiy, intellektual izlanish asosida topish mumkin.
Liderlik lavozimining shaxsiy resursidagi hissiy komponent.
Liderning munosabatlari va faoliyati tizimi bir qarama-qarshilik bilan tavsiflanadi. Bir tomondan, liderning faoliyati juda stressli bo‘lsa, boshqa tomondan, samarali lider o‘zining hissiy holatini tartibga solishi kerak. Shuning uchun liderning psixologik xususiyati yuqori darajadagi emotsionallik va shu bilan birga stressga chidamlilikdir.
Stressga chidamlilik - ortib borayotgan stress yuki ostida yuqori darajadagi aqliy faoliyatni saqlab qolish qobiliyati.
Hissiylik - bu sizning hissiy ta’siringiz bilan boshqa odamlarga yuqtirish qobiliyatidir.
Kommunikativ-xulq-atvor komponenti. Kommunikativ kompetentsiya quyidagilarni nazarda tutadi:
• insonning muloqot va o‘zaro ta’sirga e’tibor qaratishi;
• og‘zaki va og‘zaki bo‘lmagan aloqa vositalarining yuqori darajadagi izchilligi;
• kommunikativ ko‘nikmalarning keng doirasini rivojlantirish (ommaviy nutq, kichik nutq, faol tinglash) va kommunikativ hodisalar.
Haqiqiy hayotda liderning o‘zi muloqot jarayonidan zavqlanishi kerak. U aloqa vositalarining katta arsenaliga va ularni turli vaziyatlarda doimiy ravishda ishlatish qobiliyatiga muhtoj. (Kichik eslatma: demagogiya samarali muloqot emas).
Lider uchun muloqot o‘z-o‘zidan maqsad emas, balki muayyan muammolarni hal qilish vositasidir. Binobarin, kommunikativ xulq-atvor lider oldida turgan maqsadlarni hisobga olgan holda tuzilishi va mazmunan u amalga oshirilayotgan vazifaga mos kelishi kerak.
Aloqa jarayonini amalga oshirish jarayonida to‘siqlar paydo bo‘lishi mumkin - aloqa to‘siqlari. Ular ijtimoiy va psixologik bo‘linadi.
Ijtimoiy to‘siqlarga kasbiy, maqom, yosh, etnik, ta’lim va boshqa to‘siqlar kiradi.
Noaniqlik, tajovuzkorlik, tashvish va hissiy beqarorlik psixologik aloqa to‘sig‘iga aylanishi mumkin.
Muvaffaqiyatli liderlik uchun psixologik to‘siqlarni tan olish, ularni kommunikativ xatti-harakatlar uchun resursga aylantirish va keyin ijtimoiy to‘siqlarni engib o‘tish ko‘nikmalarini rivojlantirish kerak.
|
| |