Microsoft Word II -an imp.+ - bet 18

i h
i
k B 21 e
h U
21 e gir
/( R
R )
gir
h U
/ R
21 e gir
(2.4)
B
B
olur. Sxemə
R B müqavimətinin daxil edilməsi kaskadın güclənmə əmsalını
B
R
aşağı salır və bu azalma R
R bərabərsizliyinin sərtləşməsi ilə artır. Buna
gir
səbəb
B müqavimətinin artması ilə bilavasitə baza-emitter keçidinə verilən
giriş gərginliyinin azalmasıdır (giriş gərginliyinin bir hissə-
si R
müqavimətində ayrılır).
B
Gücləndirici qurğuların təhlilinin aparılması tranzistorun giriş və çıxış
xarakteristikalarının kəsişməsi üsulundan istifadə etdikdə daha münasib olur. Bu
halda Rk
rezistorunda ayrılan gərginliyin çıxış gərginliyi olduğu nəzərdə
tutulur. Tranzistorun giriş xarakteristikasında (şək. 2.2,a) cərəyan və gərginlik
oxlarını
U / R
gir B
və U gir
U siq U sür
nöqtələrində kəsən yük xəttini qururuq.
Bu xəttin meylliyi
müqaviməti ilə ctg
= RB
kimi təyin edilir.
R
1
R
B
Tranzistorun çıxış xarakteristikasında da yük xəttini qururuq. Bu xəttin
meylliyi
R müqaviməti ilə ctg
k kimi təyin edilir (şəkil 2.2,b). Bu xətt
k 2
cərəyan və gərginlik oxlarını U q / Rk və U q
nöqtələrində kəsir.
Əgər
U
və
U q
gir
gərginlikləri sabitdirlərsə, onda baza və kollektor
i
cərəyanları da sabit qalacaqlar. Tranzistorun baza (giriş) və kollektor (çıxış)
dövrələrindən
B0 və
ik 0 sükunət cərəyanları axacaqdır. Bu cərəyanlara
U
Be0
ke0
və U sükunət gərginlikləri uyğun gəlir və onları “O” sükunət nöqtəsinin
tranzistorun uyğun xarakteristikalarındakı kəsişmələrinin gərginlik oxundakı proyeksiyaları kimi təyin etmək olar.
a)
Şəkil 2.2. Gücləndirici kaskadın giriş a) və çıxış b) xarakteristikaları
gir
Fərz edək ki, kaskadın giriş gərginliyi U
qədər artıb. Bu, gərginlik
gir
oxunun yük xətti ilə kəsişmə nöqtəsini sağa tərəf U qədər sürüşdürəcəkdir
(şək. 2.2,a). Baza cərəyanı və baza-emitter gərginliyi müsbət
I və
B
Be
U artımlarını alacaqdır. Uyğun olaraq kollektor cərəyanı və kaskadın çıxış
gərginliyi ( Uçıı Uke ) də müsbət artımlar alacaqlar (şəkil 2.2,b, “O1” nöqtəsi).
Alınan yeni rejim, sxemdə
O sükunət nöqtəsi ilə xarakterizə olunacaqdır.
1
Beləliklə, baxılan sxemdə giriş gərginliyinin istənilən dəyişməsi çıxış gərginliyinin mütənasib dəyişməsinə səbəb olur. Kəmiyyətcə bu dəyişmə
kaskadın gərginliyə görə güclənmə əmsalı ilə təyin edilir. Yuxarıda göstərilən şərtlər daxilində güclənmə əmsalının sxemin parametrlərindən olan asılılığını təyin edək. Məlumdur ki,
u
k
K Uçıı / U gir .
Baxılan sxem üçün
h
21 e
h
0
22 e
olduğunu (daxili əlaqə yoxdur və
çıxış müqaviməti sonsuz böyükdür) qəbul edərək
Uçıx=
h I R
U
ke 21 e B k
U gir
U Be
I B R gir
Qiymətlərini təyin edirik. Bu halda
h R
K
/ R
u k 21 e k
gir
R
R
olur. Bu ifadədə kaskadın giriş dövrəsindəki ballast müqavimət B
nəzərə alınmamışdır.
B rezistoru tranzistorun giriş müqaviməti ilə birlikdə
u0
kaskadın ümumi güclənmə əmsalını azaldan əlavə gərginlik bölücü dövrə yaradır. Bunu nəzərə almaqla, kaskadın sabit cərəyana görə güclənmə əmsalı
B
R )
olan yekun güclənmə əmsalını
K aşağıdakı kimi yaza bilərik:
K K
K
u 0 uk b . l
h R
21 e k
/( R
gir
(2.5)
R
Burada K böl =
əmsalıdır.
gir
/( R
)
gir
giriş gərginlik bölücüsünün ötürmə
B
Deyilənlərə əsasən, ÜE-li kaskadın (şəkil 2.1a) giriş və çıxış müqavimətləri üçün aşağıdakı ifadələri yazmaq olar:
Rçıı
Rçıı .tr
1 / h
22 e ,
(2.6)
burada
Rçıı .tr - tranzistorun çıxış müqavimətidir .
Əgər yük gücləndirici kaskadın çıxışına qoşularsa (şəkil 2.1b), kaskadın çıxış müqaviməti üçün ifadə dəyişəcəkdir. Qida gərginlik mənbəyinin ideal olduğunu nəzərə almaqla
Rçıx = Rçıx.tr.. Rk / (Rçıx.tr. + Rk) Rk
yazmaq olar.
Gücləndirici kaskadların güclənmə rejimləri (sinifləri). Siqnal Usiq və sürüşmə Usür gərginliklərinin qiymət və işarəsindən asılı olaraq gücləndirici kaskadda bir neçə iş rejimi mümkündür. Bu rejimlər güclənmə sinifləri adlanır.
I
Güclənmənin A sinfi (rejimi). Kaskadın giriş siqnalının dəyişməsinin tam dövrü ərzində tranzistorun çıxış dövrəsindən cərəyanın axması halına uyğun iş rejimi güclənmənin «A» sinfi adlanır. Bu rejimin xarakter cəhəti
k
I
şərtinin ödənilməsi vacibliyidir. Bu şərti ödəmək üçün sürüşmə
k 0
gərginliyi Usür müsbət və siqnal gərginliyinin maksimum qiymətindən böyük
olmalıdır. Bu rejimdə çıxış siqnalının amplitudunun maksimum qiyməti
Uq /2
qiymətinə yaxındır. Bunun üçün U
U q / 2
və ya
I k 0 U q / 2 Rk
olmalıdır.
ke 0
Kaskadın xarakteristikalarından istifadə edərək sürüşmə gərginliyini və təhriflərin minimum şərti halında çıxış siqnalının amplitudunun maksimum qiymətinin alınmasını təmin edən giriş siqnalının yol verilən dəyişmə diapazonunu təyin etmək olar. Bundan ötrü, şəkil 2.2,a-da verilən xarakteristikada tranzistorun giriş xarakteristikasının xətti hissəsinin başlanğıcına uyğun olan baza cərəyanı (İbmin) tapılır. Tranzistorun çıxış xarakteristikaları toplusundan (ailəsindən) (şəkil 2.2,b) və yaxud
i i h
h U
/ R ifadəsindən istifadə edərək, tranzistorun kollektor
k B 21 e
21 e
gir
gir
cərəyanı və tapılmış
B min k min və
ke maks
cərəyanına uyğun
I ( I
U )
U
ke
gərginliyi təyin edilir. Bu xarakteristikaların köməyi ilə, həmçinin tranzistorun aktiv və doyma iş rejimlərinin sərhədinə uyğun (yük xəttinin Ukb=0 xarakteristikası ilə kəsişən D nöqtəsi) kollektor cərəyanının maksimum qiyməti İkmaks təyin edilir.
Kollektorun axtarılan sükunət cərəyanı tapılmış kollektor cərəyanlarının cəminin yarısına
( I
I
k 0 k min
I
kmaks
) / 2 ,
çıxış cərəyanının amplitudunun maksimum qiyməti isə bu qiymətlərin fərqinin yarısına bərabər olacaqdır:
I
kmaks
( I
kmaks
I
k min
) / 2 .
k 0
Tapılmış
I və
I
U
kmaks
qiymətlərinə görə məlum
h
21 e
qiyməti üçün
I B 0 ,
, U
I
və
Bmaks B 0
Bemaks
kəmiyyətləri təyin edilir.
R
Beləliklə, güclənmənin «A» sinfi (rejimi) “O” sükunət nöqtəsinin
tranzistorun çıxış dövrəsinin uyğun gəlir (şəkil 2.3,a).
k yük xəttinin orta hissəsində yerləşməsi halına
Bu rejimdə tranzistorun aktiv oblastda işləməsi hesabına çıxış siqnalının forması giriş siqnalının formasını təkrarlayır. Tranzistor xətti oblastda işləyir. Bu isə gücləndirilən siqnalın minimal qeyri-xətti təhriflərə məruz qalmasını təmin edir. Güclənmənin «A» sinfində F.İ.Ə. aşağı və nəzəri olaraq 0,5-dən
(50%-dən) çox olmur. Bu, giriş siqnalından asılı olmayaraq,
dövrəsində sabit
R
k
I
k 0
cərəyanının olması ilə izah olunur. Bu halda tranzistorda
I U
P
ko ko ko
gücü
səpələnir. «A» sinfi əsasən, az güclü (ilkin) kaskadlarda tətbiq edilir.
a)
b)
Şəkil 2.3. Gücləndirici kaskadın çıxış xarakteristikaları:
A güclənmə rejimi halında, b) B güclənmə rejimi halında
|