MUTAXASSISLIK FANLARINI O‘QITISHDAGI INNOVATSIYALAR

216
MUTAXASSISLIK FANLARINI O‘QITISHDAGI INNOVATSIYALAR
VA ILG‘OR XORIJIY TAJRIBALAR
Mallaboyev Nosirjon Murodullayevich
Namangan muhandislik-qurilish instituti, dotsent
Мurodullayev Rahmatillo Nosirjon o‘g’li
Namangan muhandislik-qurilish instituti, talaba
Mamataliyev Otabek Valijon o‘g’li
Namangan muhandislik –qurilish instituti, talaba
Mamlakatimizda
amalga
oshirilayotgan
islohotlarning
asosiy
maqsadlaridan biri bozor iqtisodiyoti qonuniyatlariga asoslangan yangi iqtisodiy
munosabatlarni vujudga keltirish va ularni izchil huquqiy tartibga solishga
qaratilgan qonunchilik bazasini yaratish hisoblanadi. Kadrlar tayyorlash milliy
dasturida ta’kidlanganidek, “Inson, uning har tomonlama uyg‘un kamol topishi
va farovonligi, shaxs manfaatlarini ro‘yobga chiqarishning sharoitlarini va
ta’sirchan mexanizmlarini yaratish, eskirgan tafakkur va ijtimoiy hulq atvorning
andozalarini o‘zgartirish Respublikada amalga oshirilayotgan iqtisodiy
islohatlarning asosiy maqsadi va harakatlantiruvchi kuchidir. Fandagi
innovatsiya nima degan savollarga javob berish lozim. Bugungi kunda
amaliyotda yangilik va innovatsiya so‘zlari o‘rtasida farqlar mavjud. Yangilik
bu fandagi eng so‘nggi yutuqlar, bilimlar, usullar hisoblanadi. Ushbu yutuqlar,
bilimlar, usullar amalda qo‘llanilishi bilan innovatsiyaga aylanadi. Hozirgi
paytda barcha oliy ta'lim muassasalari bitiruvchilariga qat'iy talab qo‘yilmoqda:
1) ular zamonaviy kompyuter va axborot texnologiyalari;
2) horijiy tillar, ayniqsa, ingliz tilini mukammal bilishi kerak.
Bu jihatdan o‘quv dasturlarini har bir ta'lim yo‘nalishining o‘ziga
hosligidan kelib chiqqan holda qayta ko‘rib chiqish va takomillashtirish ko‘zda
tutilgan. Talabalarning xalqaro ta'lim resurslaridan foydalanishda qulaylik
yaratish maqsadida yaqin yillar ichida oliy ta'lim muassasalarini bitiruvchi
zamonaviy optik tolali yagona kompyuter tarmog’i ishga tushiriladi. Yuqori
tezlikdagi Internetga ulanuvchi ushbu tarmoq yordamida mamlakatimiz hamda
horijdagi ta'lim muassasalari bilan aloqa bog’lash, video-anjumanlar o‘tkazish
Oliy va o‘rta ta’lim tizimida pedagogik – psixologik muammolarning zamonaviy yechimlari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
217
mumkin bo‘ladi. Modulli-kredit tizimi va Blended learning Modulli
texnologiyalar - eng zamonaviy texnologiya bo‘lib, modul bloklaridan tashkil
topgan axborotni tizimli ravishda qayta ishlash va tahlil qilishga, talabaning
mustaqil faoliyatiga asoslangan, bilim, ko‘nikma va malakalar diagnostikasida
turli shakllaridan foydalangan holda tashkil etiluvchi yaxlit jarayon. Modul-
mazmuniy va mantiqiy yakunga ega bo‘lgan, didaktik jihatdan ishlab chiqilgan,
natijaga qaratilgan, kirish va chiqish nazoratlaridan iborat bo‘lgan birlikdir.
Modul dastur-bir fan doirasidagi modul bloklarining yig‘indisi bo‘lib, erishish
lozim bo‘lgan didaktik maqsad, qo‘llaniladigan usullar va vositalar yig‘indisidir.
O‘quv moduli–nisbatan mustaqil, mantiqiy yakunga ega bo‘lgan o‘quv
kursining bo‘lagidir. U o‘quv metodik ta’minotdan nazariy va amaliy
qismlardan, topshiriq va joriy hamda yakuniy nazorat kabi qismlardan iborat.
Blended learning – aralash o‘qitish tizimi bo‘lib, ta’limiy konsepsiya
hisoblanadi, qaysiki mustaqil ravishda bilimlarni onlayn orqali va kunduzgi
holatda o‘qituvchi ishtirokida o‘rganiladi,ya’ni “shu yerda va hozir” degan
ma’nolarni tushuniladi. Brick and Mortar (kirpich i rastvor) ingliz tili idiomasi
bo‘lib, an’anaviy ma’noni anglatadi. Demak, Brick and Mortar Education
kunduzgi o‘qitishning an’anaviy shaklidir. Bu holatda kompyuter ta’limda
mediatr bo‘lib xizmat qiladi. Aralash o‘qitish shakllari:
Blended learning;
Hubrid learning;
Technology-Mediated Instruction;
Web-Enhanced Instruction;
Mixed-Model Instruction.
XX asrning 60 yillarida mavjud bo‘lib, tushunchasi 1999 yilda amerika
pressasi Interctive learning Center markazi EPIC Learning deb o‘zgartirdi.
Ularning ma’ruzasida internet orqali o‘qitishni tavsiya qilingan. Blended
learning metodologiyasidan foydalanishi e’tiborga olingan. 2006 yilda Bonk va
Grem kitoblarida “yuzma-yuz” va kompyuter orqali o‘qitish ekanligi e’tiborga
olingan. 1998 yilda Aleksandr Mak Kenzi tadqiqotida kompyuter yordamida
Современные решения проблем системы высшего, среднего образования и их решения
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
218
BKMlarini o‘zlashtirishini osonligi qayd etilgan. Blended learning uch qismdan
iborat:
Masofali o‘qitish (Distance learning);
Sinfda o‘qitish (Face–To–Face learning);
Internet orqali o‘qitish (Online learning) Foydali jihatlari: bilimlar
to‘plami va baholash imkoniyati hamda o‘qituvchiga ko‘p odamlarni
o‘qitish imkoniga ega. Kamchiliklari: Akt bo‘yicha Blended learning
modellari:
Face–To–Face Driver (Drayver kunduzgi ta’lim)
Rotation Model (Rotatsiya modeli)
Flex Model (Moslashuvchan model)
Online lab (Onlayn laboratoriya)
Self-Blend Model (O‘zing aralashtir)
Online Driver Model (Drayver onlayn ta’lim) Case study va masofali
o‘qitish Keys study 1870 yilda Garvard universitetida, keyinchalik 1920 yilda
Garvard biznes maktabida qo‘llanilgan. Keyslar tipologiyasi asosiy manbalari,
syujetli mavjudligi, vaziyat bayonining vaqtdagi izchilligi, keys ob’ekti,
materialni taqdim etish usuli, hajmi, tuzilmaviy xarakterga egaligi, o‘quv
topshirig‘ini taqdim etish usuli, didaktik maqsadi, taqdim etish usuliga ko‘ra
ajratiladi.
Keys metodini amalga oshirish bosqichlari:
Keys bilan tanishuv;
Asosiy muammoni ajratib olish;
G‘oyalar yig‘ish va izlash;
Keys yechimini tavsiya qilgan g‘oyalarni tahlil qilish;
Keys yechimi va tavsiyalar
Foydаlаnilgаn аdаbiyotlаr ro‘yxаti
1.
O‘zbеkiston Rеspublikаsi Prеzidеntining 2017 yil 20 аprеldаgi «Oliy
tа’lim tizimini yаnаdа rivojlаntirish chorа-tаdbirlаri to‘g’risidа»gi
PQ-2909-son qаrori.
2.
Sh.M. Mirziyoyеv. Tаnqidiy tаhlil, qаt’iy tаrtib-intizom vа shаxsiy
jаvobgаrlik - hаr bir rаhbаr fаoliyаtining kundаlik qoidаsi bo‘lishi
kеrаk. Toshkеnt 2017 yil.
3.
Sh.M. Mirziyoyеv. Еrkin vа fаrovon, dеmokrаtik O‘zbеkiston
dаvlаtini birgаlikdа bаrpo еtаmiz. Toshkеnt 2017 yil.
Oliy va o‘rta ta’lim tizimida pedagogik – psixologik muammolarning zamonaviy yechimlari
Международная научно-техническая конференция «Практическое применение технических и
цифровых технологий и их инновационных решений», ТАТУФФ, Фергана, 4 мая 2023 г.
|