Linux da xavfsizlik - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 196/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Bu sahifa navigatsiya:
- Audit
Linux da xavfsizlik
Linux tizimida ulanadigan autentifikatsiya modullarini (pluggable authentication modules - PAM) umumiy kutubxonaga asoslangan holda foydalanuvchini tasdiqlashni talab qiladigan har qanday komponentlar tomonidan ishlatishga asoslangan. UNIX turdagi tizimlarda, jumladan Linux da ham foydalanishni boshqarish foydalanuvchi va guruhning yagona raqamli identifikatorlari (uid va gid) yordamida amalga oshiriladi. Foydalanishga ruxsat berilishini boshqarish obyektlarga qanday amallardan (o‘qish, yozish, bajarish) egasi, guruh va barcha boshqa foydalanuvchilar foydalanishi mumkinligini ko‘rsatuvchi himoyalash niqoblarini berish yo‘li bilan amalga oshiriladi. Linux standart UNIX (set uid) mexanizmini quyidagi ikki usul bilan to‘ldiradi:
bu mexanizm POSIX spetsifikatsiyasi orqali bajariladi, bu har bir jarayonga o‘zining amaldagi uid ni ko‘p marotaba bo‘shatish va takror olishga imkon beradi;
amaldagi uid ga muvofiq faqat vakolatlar kichik to‘plami taqdim etuvchi jarayonning tavsifi to‘ldiriladi.
Linux mijozga ayrim server jarayoniga, birorta boshqa imtiyozlar bermagan holda, ma’lum fayldan foydalanishga tanlab ruxsat berishni uzatish mexanizmini ta’minlaydi.
Linux OT oilasi xavfsizligining asosi bu tizim foydalanuvchilaridir. Foydalanuvchilar muayyan huquqlarga ega, ular o‘zlarining fayllari, tizimi va dasturlarini o‘zlari uchun ishga tushurishadi. Shuningdek, funksiyalar to‘plami, tizim chaqiruvlari va operatsiyalari, qaysi jarayonni amalga oshirish jarayonni boshlagan foydalanuvchi huquqlariga bog‘liq.
Tizimda ro‘yxatdan o‘tgan barcha foydalanuvchilar /etc/passwd faylida saqlanadi. Tizimning har bir foydalanuvchisining login nomi mavjud. Ammo, tizim foydalanuvchilarni nomidan emas, balki ularning noyob foydalanuvchi identifikatorlari yoki UID (foydalanuvchi identifikatori) tomonidan ajratib turadi. Bundan tashqari, har bir foydalanuvchi bir yoki bir nechta guruh a’zosidir. Guruhlar /etc/group faylida ko‘rsatilgan. Har bir guruhning o‘ziga xos nomi va yagona GID (Group Identifier) guruh identifikatori mavjud.
/Etc/passwd faylida foydalanuvchi asosiy guruh identifikatori ko‘rsatilgan. Shunday qilib, UID va GID foydalanuvchi tizimda qanday huquqlarga ega ekanligini aniqlaydi. Barcha foydalanuvchilar orasida maxsus pozitsiya UID = 0 yoki super foydalanuvchi deb ataladigan foydalanuvchi tomonidan amalga oshiriladi. Bu foydalanuvchi odatda kirish nomi root ga ega, tizimda UID = 0 va turli nomlar bilan bir nechta foydalanuvchi bo‘lishi mumkin. Super foydalanuvchi cheklovsiz huquqlarga ega va fayllar va jarayonlar bo‘yicha har qanday amaliyotni amalga oshirishi mumkin. Bunga qo‘shimcha ravishda, ba’zi tizimdagi chaqiruvlar va operatsiyalar faqat super foydalanuvchi tomonidan amalga oshirilishi mumkin. Misol uchun, faqat super foydalanuvchi uchun quyidagi operatsiyalar mavjud: tizim fayllarini yaratish, tizim vaqtini o‘zgartirish, resurslardan foydalanish cheklovlarini oshirish, jarayon ustuvorligini oshirish, tarmoq nomini o‘rnatish, tarmoq interfeyslarini sozlash, to‘xtatish va tizimni qayta ishga tushirish. Super foydalanuvchi nomi bilan ishlashda ma’mur ehtiyotkorlik bilan harakat qilishi kerak, chunki ehtiyotsiz harakatlar qaytarib bo‘lmas oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Parolni shifrlash algoritmi tizimning o‘ziga xos versiyasiga bog‘liq va bir tomonlama shifrlash algoritmidir. Masalan, FreeBSD tizimi MD5 algoritmidan foydalanadi. Shuni esda tutish kerakki, parol ochiq ko‘rinishda hech qachon va hech joyda saqlanmaydi. Agar foydalanuvchi tizimga kirsa, u bilan kiritilgan parol shifrlanib, ikkita shifrlangan variantni taqqoslanadi. Hatto super foydalanuvchi har qanday foydalanuvchi parolini topa olmaydi, lekin u passwd utilitasi yordamida har qanday foydalanuvchi parolini o‘zgartirishi mumkin. Ushbu xizmat oddiy foydalanuvchilarga ularning parollarini o‘zgartirish imkonini beradi. Agar "*" belgisi shifrlangan parol o‘rniga parol faylida bo‘lsa, u foydalanuvchi tizimga kira olmaydi.
Agar parol maydoni bo‘sh bo‘lsa, foydalanuvchi bo‘sh parolni kiritib kirishi mumkin.
Hatto shifrlangan shaklda parol faylida xavfsizlikning ba’zi bir xavfi mavjud, chunki parollarni tanlash mumkin, masalan, lug‘at yordamida. Shuning uchun ko‘plab tizimlarda parollar /etc/passwd faylidan boshqa fayllarga o‘tkaziladi. Masalan, FreeBSD-da parollar
/etc/master.passwd faylida va Solaris va Linuxda, /etc/shadow-faylida. Ushbu fayllarning ikkalasi ham super foydalanuvchi uchun mavjud bo‘lib, ular hatto o‘qish uchun ham tizimning boshqa foydalanuvchilarida mavjud emas. Agar foydalanuvchi tizimga kirsa,
/etc/passwd faylida ko‘rsatilgan buyruq tarjimoni ishga tushiriladi. Odatda bu standart buyruq tarjimonlari /bin/sh (Bourne shell), /bin/csh (C shell), /bin/ksh (murch qobig‘i) yoki /bin/bash (yana Bourne shell) foydalanuvchining buyruqlarini kiritish va vazifalarni bajarishga imkon beradi. Ushbu maydonda tarjimonga ehtiyoj sezmaydigan foydalanuvchilar uchun, masalan, /sbin/nologin/ mavjud bo‘lmagan yoki /bin/date (uzoq foydalanuvchilar uchun) ni belgilashingiz mumkin. Umumiy holatda, ushbu sohada har qanday dasturni ko‘rsatish mumkin, shuning uchun bu vazifani bajarib bo‘lgach, foydalanuvchi avtomatik tarzda tizimdan chiqadi. /etc/shell faylida buyruq tarjimoni sifatida ishlatilishi mumkin bo‘lgan dasturlarning ro‘yxati mavjud.
Yangi yaratilgan fayl egasi-foydalanuvchisi faylni yaratgan foydalanuvchi hisoblanadi. Yangi yaratilgan faylning guruh egasi turli tizim versiyalarida turlicha belgilanadi. Linuxda uchta asosiy fayllarga kirish klasslari mavjud:
u (user) – foydalanuvchi egasi (siz yoki ma’mur) uchun kirish klassi;
g (group) – guruh a’zolari uchun kirish klassi;
o (others) - boshqa foydalanuvchilar uchun kirish klassi.
Unix har bir klass uchun uch turdagi kirishlarni qo‘llab- quvvatlaydi:
r (read) – o‘qish huquqi;
w (write) – yozish huquqi;
x (execute) – bajarish huquqi.
Kirish huquqi ro‘yxati ls -l yordamchi dasturi yordamida olinishi mumkin.
Masalan:
- rwx rw- r- - 1 root bek 1077 Apr 1 18:05 /usr/home/ma’ruza/1 Yuqoridagi misoldan, /usr/home/ma’ruza/1 fayli uchun
foydalanuvchi egasi root ekanligini ko‘rish mumkin, guruh egasi bek, ma’mur huquqi rwx, guruh a’zolari huquqi rw, boshqa foydalanuvchilar huquqi r.
Agar foydalanuvchilarni huquqini chmod buyrug‘i orqali o‘zgartirish mumkin. Masalan, chmod 0 – w file1.
Audit
Linux ning Audit tizimi xavfsizlikka tegishli ma’lumotlarni kuzatib borish usulini taqdim etadi. Oldindan tuzilgan qoidalarga asoslanib, Audit tizimda sodir bo‘layotgan hodisalar haqida iloji boricha ko‘proq ma’lumotlarni yozib olish uchun jurnal yozuvlarini yaratadi. Ushbu ma’lumot muhim siyosat muhitlari uchun xavfsizlik siyosati va ular tomonidan qilingan harakatlarning buzilishini aniqlash uchun juda muhimdir. Audit tizimni qo‘shimcha xavfsizlik bilan ta’minlamaydi; aksincha, undan tizimda ishlatiladigan xavfsizlik siyosatining buzilishini aniqlash uchun foydalanish mumkin. Ushbu qoidabuzarliklarni SELinux kabi qo‘shimcha xavfsizlik choralari bilan oldini olish mumkin. Quyidagi ro‘yhat Audit tizimi o‘zining jurnal fayllariga yozishi mumkin bo‘lgan ba’zi ma’lumotlarni taqdim etadi:
Hodisaning sana va vaqti, turi va natijasi;
Obyektlar va subyektlar uchun sezgirlik yorliqlari;
Audit sozlamalarini barcha o‘zgarishlari va audit jurnali fayllariga kirishga bo‘lgan urinishlar;
Barcha turdagi foydalanilgan autentifikatsiya mexanizmlar, masalan, SSH, Kerberos va boshqalar;
/etc/passwd kabi ishonchli ma’lumotlar bazasidagi o‘zgarishlar;
Tizimga ma’lumotlarni yuklash yoki tizimdan ma’lumotlarni ko‘chirib olishga bo‘lgan urinishlar;
Foydalanuvchi identifikatori, obyekt yoki subyekt yorlig‘i va boshqa atributlarga asoslangan hodisalarni qo‘shish yoki olib tashlash.
|
| |