-rasm. Yuvish jarayonining sxemasi

|
-rasm. Yuvish jarayonining sxemasi
|
bet | 7/18 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 165,76 Kb. | | #143927 |
Bog'liq 9-ma\'ruza (1)9.3-rasm. Yuvish jarayonining sxemasi:
1 - suv tomchilari; 2 - ifloslanish; 3 - tozalanishi kerak bo‘lgan sirt; 4 – yuvish tarkibi; 5 - sirt faol modda molekulasining gidrofilik qismi; 6 - sirt faol moddasi molekulasining gidrofobik qismi (radikal); 7— ifloslanish zarralarining eritmaga o‘tishi; 8 - eritmada stabillashgan ifloslanish zarralari; 9 - tozalangan sirtda sirt faol moddalar molekulalarining adsorbsiyasi.
Yuvish vositasi suvda eritilganda eritmaning sirt tarangligi keskin kamayadi va eritma uning yoriqlari va teshiklariga kirib, ifloslanishni namlaydi (9.3.b-rasm, a,b). Bu ifloslanish zarralarining o‘zaro va sirt bilan yopishishini kamaytiradi. Mexanik ta’sir ostida detal molekulalari tomonidan singdirilgan ifloslik zarralari eritmaga o‘tadi (9.3-rasm, v). Yuvish vositalari molekulalari ifloslanishni va yuvilgan sirtni o‘rab oladi, bu esa zarrachalarning qo‘pollashishi va yuzaga joylashishini oldini oladi (9.3-rasm, g). Natijada, to‘xtatilgan holatda ifloslanish zarralari eritmada barqarorlashadi va u bilan birga oquvcha hususiyatga keladi.
Kundalik hayotda tozalovchi eritmaning sifatini hosil bo‘lgan ko‘pik miqdori bo‘yicha baholash odatiy holdir. Bu mutlaqo to‘g‘ri emas. Ko‘pik disperslangan ifloslanishni saqlashga yordam beradi va uning tozalangan yuzada cho‘kishining oldini oladi. Biroq, ko‘pikni yuvish harakati bilan aniqlash mumkin emas, chunki ko‘piklanish yuvish harakatining o‘ziga xos xususiyati emas.
Metalllarning sirtini tozalashda ko‘piklanish katta ahamiyatga ega. Ba’zi hollarda ko‘piklanish ijobiy ta’sir ko‘rsatadi, masalan, bug ‘ suv oqimi yoki elektrolitik tozalash paytida, ko‘pikli qatlam yuvish eritmasining sachramasligini oldini oladi yoki gidroksidi bug‘larning atmosferaga kirib borishini kamaytiradigan himoya qatlamini hosil qiladi. Ko‘pgina hollarda ko‘piklanish salbiy omil hisoblanadi, ya’ni yuvish eritmasini intensiv aralashtirishdan foydalanishni cheklaydi. Masalan, mexanik kir yuvish mashinalarida ko‘piklanish darajasi yuqori bo‘lgan yuvish vositalaridan foydalanish mumkin emas.
Tozalash eritmalarining ishqoriyligi tozalash samaradorligini belgilovchi eng muhim omil hisoblanadi. Ishqoriylik eritmalarning ifloslantiruvchi moddalarning kislotali komponentlarini neytrallash, moylarni sovunlash, eritmalarning kontakt tarangligini, suvning qattiqligini va boshqalarni kamaytirish qobiliyatini aniqlaydi. Umumiy va faol ishqoriylikni farqlang. Umumiy ishqoriylik metiloranj indikator bilan kislota titrlash, faol ishqoriylik esa fenolftalein bilan titrlash orqali aniqlanadi. Eritmalarning yuvish ta’siri faqat faol gidroksidilik darajasiga bog‘liq.
Ishqoriylik, shuningdek kislotalik ko‘rsatkichi vodorod ko‘rsatkichi pH bo‘lib, u vodorod ionlarining o‘zaro konsentratsiyasining logarifmi sifatida aniqlanadi. Erkin vodorod ionlarga ajralgan ishqoriy birikmalarning faqat bir qismi yuvish ta’siriga ega bo‘lganligi sababli, vodorod ko‘rsatkichi pH indikatori eritmalarning faolligi yoki yuvish qobiliyati uchun mezon bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Sintetik yuvish vositalari (SYuV) barcha tozalash jarayonlarida keng qo‘llaniladi. SYuV ning asosi (13.3-jadval) PAL bo‘lib, uning faolligi gidrooksidi elektrolitlar faolligi ko‘tarilishi bilan ortadi. Yuvish qobiliyati bo‘yicha SYuV eritmalari kaustik soda va turli ishqorli aralashmalar eritmalaridan sezilarli darajada ustundir. Bosimli suv va suvga bo‘ktirish bilan tozalash usullari uchun SYuV tarkibi 13.3- jadvalda keltirilgan.
Ushbu SYuVlari erkin oqadigan, gidroskopik oq yoki och sariq kukun shaklida ishlab chiqariladi. Ular toksik emas, yonmaydigan, yong‘inga chidamli va suvda yaxshi eriydi. SYuV yechimlari qora, rangli va engil metallar va qotishmalardan tayyorlangan qismlarni bir vaqtning o‘zida tozalash imkonini beradi. Kaustik soda eritmalaridan farqli o‘laroq, ulardan foydalanish xavfsizdir. Qisqa muddatli saqlashga (10-15 kun) to‘g‘ri keladigan birliklar va qismlar SYuV yechimlari bilan tozalashdan keyin qo‘shimcha korroziyaga qarshi ishlov berishga muhtoj emas. Sirtning korroziyaga qarshi himoyasi SYuV tarkibiga kiruvchi silikatlar bilan ta’minlanadi.
|
| |