Mustaqil ishlarni tashkil etish va shakllari

Mustaqil ishlarni tashkil etish va shakllari
Talabalar mustaqil ishining maqsadi - turli manbalardan yangi bilimlarni
o‘zlashtirish jarayonida ularning shaxsiy rivojlanishi. Mustaqil ishlarga darsliklar,
o‘quv-uslubiy
qo‘llanmalar,
psixologiya
klassiklarining
ilmiy
ishlari,
monografiyalar, ilmiy maqolalar to‘plamlari va ilmiy ma’ruzalar, ixtisoslashtirilgan
psixologik jurnallardagi ilmiy maqolalar, davriy nashrlardagi psixologiyaga oid
materiallar, badiiy adabiyotlar bilan ishlash kiradi. So‘nggi paytlarda mustaqil
ishlarda elektron shakldagi manbalar (Internet tizimi, kompyuter dasturlari va
elektron tashuvchilardagi ma'lumotlar) bilan ishlash katta o‘rin egalladi.
Talabalarning mustaqil ishlariga insholar, izohlar, tezislar yozish kiradi.
Darsliklar va o‘quv qo‘llanmalari bilan ishlash ko‘pincha talaba uchun eng
ko‘p vaqtni oladi.
Psixologiyada darslikni fan bo‘yicha barcha yoki deyarli barcha dasturiy
materiallarni o‘z ichiga olgan kitob deb atash odatiy holdir. Qoidaga ko‘ra, darsliklar
mualliflar guruhlari tomonidan tuziladi, darslik muhri esa tegishli ta’lim organlari
tomonidan belgilanadi.
Darslik dasturning barcha masalalarini to‘liq qamrab olishga da'vo qilmaydi va
fan bo‘yicha o‘quv materialini o‘z ichiga oladi, shu bilan birga alohida mavzular
to‘liq ishlab chiqilishi mumkin, dasturning boshqa mavzulari umuman ko‘rib
chiqilmaydi.
Darslik va o‘quv qo‘llanma bilan ishlash ham tizimli bo‘lishi kerak. U uch
bosqichdan iborat. Birinchi bosqichda talaba darslik yoki o‘quv qo‘llanma bilan
tanishadi, mualliflarning ism-shariflariga, izohlarga e’tibor beradi, mazmunini
ko‘rib chiqadi, mundarija, diagramma, chizmalarni ko‘zdan kechiradi, o‘zi qiziqqan
matnga murojaat qiladi. .
Ikkinchi bosqichda talaba darslikni (qo‘llanmani) birinchi sahifasidan to oxirgi
sahifasigacha alohida varaqlarda majburiy yozuvlar bilan diqqat bilan o‘qib chiqadi
(kitoblarga eslatma qo‘yish tavsiya etilmaydi). Ushbu belgilar o‘qilgan narsalarni
asosiy va ikkilamchi, muhim va ahamiyatsiz, qiziqarli va qiziq bo‘lmagan,
hodisalarning ta'riflari va tavsiflarini, shuningdek, materialni farqlashning boshqa
mezonlaridan foydalangan holda farqlash imkonini beradi. Bunday holda, eslatmada
manba sahifasi va uning nomi ko‘rsatilishi shart.
Uchinchi bosqichda kitobning qisqacha mazmuni amalga oshiriladi, eslatmalar
asosida material so‘zma-so‘z yoziladi yoki uning ma'nosi bayon qilinadi, lekin har
doim ko‘chirma manbaning qaysi sahifasida olinganligi belgilanadi. Bu kelajakda
kurs ishlari, ilmiy ishlar yozishda, plagiatdan qochish uchun tezis yozishda yordam
beradi.
Shu bilan birga, shuni ta'kidlash kerakki, psixologiya darsliklarida ko‘pincha
barcha nazariy yondashuvlar hisobga olinmaydi va shuning uchun nisbatan tizimli
bilimga ega bo‘lish uchun bir fan bo‘yicha bir nechta darsliklar va etarli miqdordagi
darsliklarni o‘rganish kerak.
Afsuski, ayrim o‘quvchilar darslik va o‘quv qo‘llanmalaridan quyidagi tarzda
foydalanadilar. Seminarlarga, test yoki imtihonga tayyorgarlik ko‘rayotganda, ular
kitobning mazmuni bo‘limini, ularning fikricha, savolga to‘liq mos keladigan
paragrafni qidiradilar. Darslikdan bunday foydalanishni uni o‘rganish deb bo‘lmaydi
va bu yo‘l bilan olingan bilim tizimli bo‘lmaydi.
Klassiklarning asarlari bilan tanishishning boshlanishi, qoida tariqasida,
psixologiya bo‘yicha antologiyalar bilan ishlashda sodir bo‘ladi, ular
tuzuvchilarning fikriga ko‘ra, talaba uchun zarur bo‘lgan ilmiy ishlarning
parchalarini o‘z ichiga oladi. Biroq, antologiyalar materiallari dunyoga mashhur
olimlarning ilmiy yutuqlari haqida to‘liq ma'lumot bermaydi va shuning uchun
ma'lum bir ketma-ketlikda, albatta, talabaning manfaatlarini hisobga olgan holda,
asosiy narsalarni diqqat bilan o‘rganish kerak. psixologiyaga oid klassik asarlar.
Talabalarning faol mustaqil ishi faqat jiddiy va barqaror motivatsiya mavjud
bo‘lganda mumkin. Eng kuchli rag‘batlantiruvchi omil - bu keyingi samarali kasbiy
faoliyatga tayyorgarlik.
Mustaqil ishlarni faollashtirishga yordam beradigan ichki omillarni ko‘rib
chiqing. Ular orasida quyidagilar mavjud:
1. Bajarilgan ishning foydaliligi. Agar talaba o‘z ishining natijalari ma'ruza
kursida, uslubiy qo‘llanmada, laboratoriya ustaxonasida, nashrni tayyorlashda yoki
boshqa usullarda qo‘llanilishini bilsa, u holda topshiriqni bajarishga bo‘lgan
munosabat yaxshi tomonga sezilarli darajada o‘zgaradi. bajarilayotgan ishlarning
sifati oshadi. Shu bilan birga, talabani psixologik jihatdan shakllantirish, unga
ishning qanchalik zarurligini ko‘rsatish muhimdir.
Foydali omildan foydalanishning yana bir varianti - kasbiy tayyorgarlikda ish
natijalaridan faol foydalanish. Masalan, agar talaba kichik kurslardan birida diplom
(malakaviy) ishi uchun topshiriq olgan bo‘lsa, u bir qator gumanitar va ijtimoiy-
iqtisodiy, tabiiy fanlar va umumiy kasbiy tsikllar bo‘yicha mustaqil topshiriqlarni
bajarishi mumkin. fanlar bo‘lib, ular keyinchalik uning malakaviy ishiga bo‘limlar
sifatida kiritiladi.
2. Talabalarning ijodiy faoliyatda ishtiroki. Bu ma'lum bir bo‘limda olib
boriladigan tadqiqot, ishlab chiqish yoki uslubiy ishlarda ishtirok etish bo‘lishi
mumkin.
3. Muhim motivatsion omil - intensiv pedagogika. U ta'lim jarayoniga faol
usullarni, birinchi navbatda, innovatsion va tashkiliy-faol o‘yinlarga asoslangan
o‘yin mashg‘ulotlarini joriy qilishni o‘z ichiga oladi. Bunday o‘yinlarda faqat qaror
qabul qilish ko‘nikmalarini egallash emas, balki ob'ekt haqida bir tomonlama
ma'lum bilimlardan ko‘p tomonlama bilimga o‘tish, uni etakchi qarama-
qarshiliklarni aniqlash bilan modellashtirish mavjud. Ushbu yondashuvdagi birinchi
qadam biznes yoki vaziyatli o‘rganish shakllari, shu jumladan kompyuterlardan
foydalanadiganlardir.
4. O‘quv fanlari bo‘yicha olimpiadalarda, ilmiy tadqiqot yoki amaliy ishlar
bo‘yicha tanlovlarda qatnashish va hokazo.
5. Bilimlarni nazorat qilish uchun rag‘batlantiruvchi omillardan foydalanish
(jamlangan baholar, reyting, testlar, nostandart imtihon tartiblari). Bu omillar,
ma'lum sharoitlarda, raqobatbardoshlikka intilishni keltirib chiqarishi mumkin, bu
o‘z-o‘zidan talabaning o‘zini o‘zi takomillashtirish uchun kuchli motivatsion omil
hisoblanadi.
6. Talabalarni o‘qish va ijodiy faoliyatdagi muvaffaqiyatlari uchun
rag‘batlantirish (stipendiyalar, bonuslar, rag‘batlantirish ballari) va yomon o‘qish
uchun sanktsiyalar. Masalan, muddatidan oldin topshirilgan ish uchun siz oshirilgan
belgini qo‘yishingiz mumkin, aks holda uni kamaytirishingiz mumkin.
7.
Darsda
ham,
undan
tashqarida
ham
bajariladigan
vazifalarni
individuallashtirish, ularni doimiy ravishda yangilab turish.
8. Kuchli tarbiyaviy ish va birinchi navbatda mustaqil ishning
rag‘batlantiruvchi omili o‘qituvchi shaxsidir. O‘qituvchi o‘quvchiga kasb egasi,
ijodkor sifatida namuna bo‘la oladi. O‘qituvchi o‘quvchining ijodiy imkoniyatlarini
ochishda, uning ichki o‘sishi istiqbollarini aniqlashda yordam berishi mumkin va
kerak.
9. Mustaqil ta'lim faoliyati uchun motivatsiyani o‘quv jarayonini tashkil
etishning tsiklik mashg‘ulot ("immersion usuli") kabi shaklidan foydalanish orqali
oshirish mumkin. Ushbu usul sizga materialni o‘rganishni faollashtirishga imkon
beradi, chunki ma'lum bir fan bo‘yicha darslar orasidagi intervalni qisqartirish kurs
mazmuniga doimiy e'tibor berishni talab qiladi va unutish darajasini pasaytiradi.
Ushbu turdagi treningning o‘zgarishi kursning bir nechta mavzularini qamrab olgan
va o‘zaro bog‘liq muammolarni hal qilishga qaratilgan ko‘p soatlik amaliy
mashg‘ulotlar o‘tkazishdir.
Universitetda talabalarning mustaqil ishlarini tashkil etishning strategik
yo‘nalishidagi asosiy narsa uning alohida turlarini optimallashtirish emas, balki
barcha turdagi darslarda darsda va undan tashqarida talabalarning yuqori faolligi,
mustaqilligi va mas’uliyati uchun sharoit yaratishdir. ta'lim faoliyati.
Eng oddiy usul - mustaqil ish foydasiga auditoriya mashg‘ulotlari sonini
qisqartirish - ta'lim sifatini yaxshilash yoki hatto bir xil darajada ushlab turish
muammosini hal qilmaydi, chunki sinfdagi ish hajmining kamayishi har doim ham
o‘z-o‘zidan o‘tish bilan birga bo‘lmaydi. passiv tarzda amalga oshirilishi mumkin
bo‘lgan mustaqil ishning haqiqiy o‘sishi.
Oliy kasbiy ta'lim standartlarida talabaning vaqt byudjetining kamida yarmi
darsdan tashqari ishlarga ajratiladi - butun o‘qish davri uchun haftasiga o‘rtacha 27
soat. Bu vaqt mustaqil ish uchun to‘liq ishlatilishi mumkin. Bundan tashqari,
auditoriya vaqtining ko‘p qismi mustaqil ishlarni ham o‘z ichiga oladi. Shunday
qilib, o‘quv jarayonida mustaqil ishlash uchun etarli vaqt bor, bu vaqtdan qanday
samarali foydalanish masalasi.
Umuman olganda, o‘quv jarayonini talabalarning mustaqil ishi asosida
qurishning ikkita asosiy yo‘nalishi mavjud. Birinchisi, darsda mustaqil ishlarning
rolini oshirish. Bu yo‘lni amalga oshirish o‘qituvchilardan o‘quvchilar
mustaqilligini yuqori darajada ta’minlash va kadrlar tayyorlash sifatini oshirish
mumkin bo‘lgan sinf faoliyatini tashkil etishning uslub va shakllarini ishlab
chiqishni talab etadi.
Ikkinchisi, sinfdan tashqari vaqtlarda talabalarning mustaqil ishning barcha
sohalarida faolligini oshirish. Sinfdan tashqari ishlarda talabalarning faolligini
oshirish bir qator qiyinchiliklar bilan bog‘liq. Birinchidan, bu ko‘pchilik
talabalarning ham, o‘qituvchilarning ham kasbiy va psixologik jihatdan tayyor
emasligi. Bundan tashqari, mustaqil ishlarni samarali tashkil etish uchun o‘quv
jarayonining mavjud axborot ta’minoti yetarli emas.
Talabalarning mustaqil ishlarini (SIW) tashkil etishning asosiy vazifasi har
qanday shakldagi sinfda intellektual tashabbus va tafakkurni rivojlantirish uchun
psixologik-didaktik sharoitlarni yaratishdir. Talabaning passiv roli bilan ma'lum
topshiriqlarni rasmiy bajarishdan muammoli masalani hal qilishda o‘z fikrini
shakllantirish bilan kognitiv faoliyatga o‘tish bilan barcha talabalarni individual
ishlashga o‘tkazish SQSni tashkil etishning asosiy printsipi bo‘lishi kerak. masalalar
va vazifalar. SIWning maqsadi talabaga kelajakda o‘z malakalarini doimiy ravishda
oshirish qobiliyatini singdirish uchun avvalo o‘quv materiali, so‘ngra ilmiy
ma’lumotlar bilan mazmunli va mustaqil ishlashga o‘rgatish, o‘z-o‘zini tashkil etish
va o‘z-o‘zini tarbiyalash asoslarini yaratishdan iborat. .
SSVni tashkil etishda hal qiluvchi rol o‘qituvchiga tegishli bo‘lib, u o‘quvchi
bilan "umuman" emas, balki o‘ziga xos shaxs, kuchli va zaif tomonlari, individual
qobiliyatlari va moyilliklari bilan ishlashi kerak. O‘qituvchining vazifasi
o‘quvchining kelajakdagi yuqori malakali mutaxassis sifatidagi eng yaxshi
fazilatlarini ko‘rish va rivojlantirishdir.
Har bir fanni o‘rganishda SRSni tashkil etish uchta o‘zaro bog‘liq shaklning
birligini ifodalashi kerak:
1. Sinfdan tashqari mustaqil ishlar;
2. O‘qituvchining bevosita rahbarligida bajariladigan auditoriya mustaqil ishi;
3. Ijodiy, shu jumladan tadqiqot ishlari.
Sinfdan tashqari SSV turlari xilma-xildir: berilgan mavzular bo‘yicha
referatlar, ma’ruzalar, insholar va boshqa yozma ishlarni tayyorlash va yozish.
Talabaga mavzu tanlash huquqi va hattoki rahbar ham berilishi maqsadga muvofiq;
har xil turdagi uy vazifalari. Bu muammoni hal qilish; matnlarni tarjima qilish va
qayta hikoya qilish; adabiy manbalarni tanlash va o‘rganish; turli sxemalarni ishlab
chiqish va tuzish; grafik ishlarni bajarish; hisob-kitoblarni amalga oshirish va
boshqalar; talabalarning mustaqilligi va tashabbuskorligini rivojlantirishga
qaratilgan individual topshiriqlarni bajarish. Individual topshiriqni har bir talaba
ham, guruh talabalarining bir qismi ham olishi mumkin; kurs loyihalari va ishlarini
amalga oshirish;
ilmiy-nazariy konferensiyalar, taqrizlar, olimpiadalar va boshqalarda ishtirok
etishga tayyorgarlik.
Talabalarning sinfdan tashqari SIVga ijobiy munosabatini shakllantirish uchun
har bir bosqichda ishning maqsadlarini tushuntirish, talabalar tomonidan ushbu
maqsadlarni tushunishlarini nazorat qilish, ularda mustaqil ravishda vazifa qo‘yish
va maqsad tanlash qobiliyatini bosqichma-bosqich shakllantirish kerak.
Auditoriyadagi mustaqil ishlar amaliy mashg‘ulotlar, seminarlar, laboratoriya
mashg‘ulotlari va ma’ruza mashg‘ulotlari davomida amalga oshirilishi mumkin.
Ma'ruza kursini bevosita auditoriyada o‘qiyotganda, ma'lum mavzular bo‘yicha
ekspress so‘rovlar o‘tkazish, bilim nazoratini tekshirish va talabalarga "Nima?
Qayerda? Qachon?" va hokazo.
Amaliy va seminar mashg‘ulotlarida turli xil SIW turlari o‘quv jarayonini
qiziqarli qiladi va guruh talabalarining muhim qismining faolligini oshiradi.
Tabiatshunoslik va texnika fanlari bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlarda ikki
soatdan kamida 1 soat (vaqtning 50%) mustaqil masalalar yechishga ajratilishi
kerak. Amaliy mashg‘ulotlarni quyidagi tarzda qurish tavsiya etiladi:
1. O‘qituvchining kirish so‘zi (darsning maqsadlari, ko‘rib chiqilishi kerak
bo‘lgan asosiy masalalar).
2. Tezkor so‘rov.
3. Doskada 1-2 ta tipik topshiriqlarni yechish.
4. Masalalarni mustaqil yechish.
5. Yechishdagi tipik xatolarni tahlil qilish (joriy dars oxirida yoki keyingi dars
boshida).
Mashg‘ulotlarni o‘tkazish uchun mustaqil hal qilish uchun vazifalar va
vazifalarning katta bankiga ega bo‘lish kerak va bu vazifalarni murakkablik
darajasiga ko‘ra farqlash mumkin. Intizomga yoki uning bo‘limiga qarab, ikkita
usuldan foydalanish mumkin:
1. Mustaqil hal qilish uchun qiyinchilik bo‘yicha teng bo‘lgan ma'lum
miqdordagi vazifalarni bering va ma'lum vaqt ichida hal qilingan vazifalar soniga
baho qo‘ying.
2. Turli qiyinchilikdagi topshiriqlar bilan topshiriqlar chiqaring va echilgan
vazifaning qiyinligiga baho qo‘ying.
Mustaqil masalalarni yechish natijalariga ko‘ra har bir dars uchun baho
berilishi kerak. Talabaning amaliy darsga dastlabki tayyorgarligini baholash
ekspress test (yopiq shakldagi test topshiriqlari) orqali 5, maksimal - 10 daqiqa
davomida amalga oshirilishi mumkin. Shunday qilib, intensiv ish bilan har bir
o‘quvchiga har bir darsda kamida ikkita ball qo‘yish mumkin.
Modul yoki bo‘lim materiallariga asoslanib, talabaga uy vazifasini berish va
bo‘lim yoki modul bo‘yicha oxirgi amaliy mashg‘ulotda uning o‘rganish natijalarini
umumlashtirish tavsiya etiladi (masalan, dars uchun umumiy test o‘tkazish).
moduli), har bir talabaning baholarini muhokama qiling, baholarini oshirishni
istagan talabalarga qo‘shimcha topshiriqlar bering. Ushbu topshiriqlarni bajarish
natijalari semestr oxirida, test haftasida bahoni oshiradi, ya'ni. semestr boshidagi
reyting faqat joriy ish uchun, test haftasi oxiridagi reyting esa barcha qo‘shimcha ish
turlarini hisobga oladi.
SIWning turli shakllaridan "ish o‘yinlari" yuqori kurslarda amaliy
mashg‘ulotlar uchun eng mos keladi. O‘yin mavzusi muayyan ishlab chiqarish
muammolari bilan bog‘liq bo‘lishi yoki amaliy xarakterga ega bo‘lishi mumkin,
dolzarb muammolar bo‘yicha vaziyatni modellashtirish vazifalarini o‘z ichiga oladi
va hokazo. Ishbilarmonlik o‘yinining maqsadi o‘quvchiga simulyatsiya sharoitida
rivojlanish va qaror qabul qilish imkoniyatini berishdir.
Seminar va amaliy mashg‘ulotlarni o‘tkazishda talabalar SIWni ham yakka
tartibda, ham kichik guruhlarda (ijodiy jamoalarda) bajarishlari mumkin, ularning
har biri o‘z loyihasini (topshiriqlarini) ishlab chiqadi. Tugallangan loyiha
(muammoli vazifani hal qilish) keyin boshqa jamoa tomonidan aylanma tizimda
ko‘rib chiqiladi. Ommaviy muhokama qilish va o‘z versiyasini himoya qilish CDS
rolini oshiradi va uni sifatli amalga oshirish istagini kuchaytiradi. Amaliy
mashg‘ulotlarni tashkil etishning ushbu tizimi tadqiqot elementlarini topshiriqlarga
kiritish, vazifalarni soddalashtirish yoki murakkablashtirish imkonini beradi.
Talabalarning oddiy amaliy mashg‘ulotlardagi faolligini SIVning yangi
shaklini joriy etish orqali oshirish mumkin, uning mohiyati shundan iboratki, har bir
topshiriq uchun talaba o‘ziga xos individual topshiriq (variant) oladi, shu bilan birga
topshiriqning sharti bir xil bo‘ladi. barcha talabalar uchun va dastlabki ma'lumotlar
boshqacha. Vazifani boshlashdan oldin o‘qituvchi faqat umumiy ko‘rsatmalar beradi
(yechishning umumiy tartibi, muayyan miqdorlarning aniqligi va o‘lchov birliklari,
mavjud ma'lumotnomalar va boshqalar). SIWni o‘qituvchi tomonidan tekshirilgan
natijalar bilan sinfda amalga oshirish talabalarni texnik hisob-kitoblarni malakali va
to‘g‘ri bajarishga, hisoblash vositalaridan va ma'lumotnoma ma'lumotlaridan
foydalanishga o‘rgatadi. O‘rganilayotgan material chuqurroq o‘zlashtiriladi,
talabalarning ma'ruzalarga munosabati o‘zgaradi, chunki mavzu nazariyasini
tushunmasdan, yaxshi konspektsiz muammoni hal qilishda muvaffaqiyatga ishonish
qiyin. Bu amaliy va ma'ruza mashg‘ulotlariga qatnashish darajasini oshiradi.
Amaliy mashg‘ulotlarda SIW ning yana bir shakli o‘qituvchi tomonidan
o‘quvchilarga nazorat savollari bilan birga tarqatiladigan sxemalar, sxemalar,
dasturlar va boshqalarni mustaqil o‘rganish bo‘lishi mumkin, ularga dars davomida
talaba javob berishi kerak.
Laboratoriya mashg‘ulotlarini o‘tkazish, boshqa o‘quv faoliyati turlari kabi,
faol o‘qitish usullaridan foydalanish va individual yondashuv asosida SIWni tashkil
qilish uchun ko‘plab imkoniyatlarni o‘z ichiga oladi.
Laboratoriya seminarini o‘tkazishda laboratoriya ishlarini eng mustaqil
bajarish uchun sharoit yaratish kerak. Shuning uchun, ishni bajarishda siz:
1. Ishni bajarish uchun zarur bo‘lgan nazariy material bo‘yicha ekspress so‘rov
(og‘zaki yoki test shaklida) o‘tkazish (baholash bilan).
2. Talabaning uyda tayyorlagan laboratoriya ish rejalarini tekshirish (baholash
bilan).
3. Talabaning laboratoriyadagi ishini va u tomonidan olingan ma'lumotlarni
baholash (baholash).
4. Hisobotni tekshiring va baholang.
Har qanday laboratoriya ishi nazariy materialni chuqur mustaqil o‘rganishni,
eksperimentni o‘tkazish va rejalashtirish usullarini o‘rganishni, o‘lchov vositalarini
ishlab chiqishni, eksperimental ma'lumotlarni qayta ishlash va sharhlashni o‘z ichiga
olishi kerak. Shu bilan birga, ishlarning bir qismi majburiy bo‘lmasligi mumkin,
lekin kurs bo‘yicha mustaqil ishning bir qismi sifatida amalga oshirilishi mumkin.
Bir qator ishlarga ilmiy tadqiqotning qo‘shimcha elementlari bo‘lgan bo‘limlarni
kiritish maqsadga muvofiq, bu esa nazariy materialni chuqur mustaqil o‘rganishni
talab qiladi.
|