-rasm.“Mir” kimberlit trubkasining sxematik geologik xarita va qirqimi

|
-rasm.“Mir” kimberlit trubkasining sxematik geologik xarita va qirqimi
|
bet | 3/11 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 497,35 Kb. | | #107623 |
Bog'liq MAGMATIK KONLARNING HOSIL BO‘LISH JARAYONLARI6-rasm.“Mir” kimberlit trubkasining sxematik geologik xarita va qirqimi.
SHartli belgilar: 1-elyuvial-delyuvial qatlam; 2-sariq rangli o‘zgargan kimberlit; 3-bayrangli o‘zgargan kimberlit; 4- qora bayrang kam o‘zgargan kimberlit; 5-karbonat jinslar.
Ba’zan esa bu minerallarni olmosning ichida ham uchratish mumkin. Bu esa olmosning kimberlitni hosil qiluvchi minerallar bilan oldinma-keyin hosil
bo‘lganligini ko‘rsatadi.
Bu va boshqa olmosli trubkalarni har taraflama o‘rganish olmos ustida olib borilayotgan eksperiment natijalari qattiqlik sultoni olmos konlarni juda katta bosim va chuqurlikda kimberlitli magmaning «portlab» ko‘tarilganligi va shakllanishi natijasida hosil bo‘lishligini ko‘rsatmoqda.
5.2. Kech magmatik konlar
Magma kristallanish jarayonining oxirlariga kelib, undagi uchuvchi birikmalar miqdorining ortishi tufayli jins hosil qiluvchi minerallar kristallanadi. Rudali minerallar esa yig‘ilib, qoldiq rudali qotishmalarni vujudga keltiradi. Ular esa o‘z navbatida tashqi va ichki kuchlar, masalan, tektonik harakatlarning kuchayishi yoki ichki gaz kuchlanishining ortishi tufayli siljishi va qotib bo‘layotgan intruziv gavdalaridagi yoriqlarni to‘ldirishi mumkin. SHu usul bilan kech magmatik konlar vujudga keladi. Bu konlardagi rudani ko‘zdan kechirsak, ruda emas minerallar birinchi, rudali minerallar esa ikkinchi navbatda hosil bo‘lganini ko‘ramiz. Erta magmatik konlardan farqli o‘laroq, bu erda rudali minerallar ko‘pincha «sement» rolini o‘ynaydi. Bu toifadagi konlarda rudali minerallardan xromit va platinoidlar peridotit bilan, titano-magnetit va ilmenit gabbro-dunit bilan, apatit, magnetit, nefelin, siyrak er elementlari esa ishqoriy jinslar bilan genetik bog‘langan bo‘ladi.
Kechki magmatik konlar qoldiq rudali qotishmalarning ona jinslardagi yoriqlarida shakllanishi sababli, ruda gavdalarining asosiy shakllari tomir va linzasimon bo‘ladi. SHtok, uya kabi rudalar yig‘ilgan joylar ko‘p uchraydi. Ruda gavdalarining uzunligi 400-800 m gacha borsa, apatit-nefelin linzalari bir-necha km gacha etadi. Qalinligi esa o‘nlab m lar bilan o‘lchanadi. Ruda gavdalari bilan o‘z ichiga olgan jinslarning tutash chegarasi keskin bo‘ladi. Rudalar massiv, ba’zan esa xoldor teksturani tashkil qiladi. Foydali komponentlarning miqdori yuqori bo‘ladi.
Masalan, yuqori sortli xrom rudasida Cr2O5 ning miqdori 45 % dan ortiq bo‘lib, 35-
40% xrom oksidi bo‘lgan rudalar past sortli (navli) hisoblanadi.
Kechki magmatik konlar qora (Fe, Cr, Ti), legirlovchi (V), asl (Pt) metallar, fosfor va alyuminiy olishda muhim ahamiyatga ega. Ta’riflayotgan konlarning xromitli (Kempirsoy, Saranovsk) va platinali xillari Uralda va Janubiy Afrikada joylashgan. Titanomagnetit va ilmenit konlari esa Ural (Kusinsk, Pervouralsk,
Kachkanar)dan tashqari tog‘li SHoriya, Sayan tog‘larida uchraydi. Apatit-magnetitli konlar SHvetsiyada (Kirunavara), apatit-nefelinli konlar esa Kolsk yarim oroli (Xibir)da topilgan.
Kechki magmatik konlarga misol tariqasida Uraldagi Kempirsoy xrom konini (7-rasm) va Kachkanar temir konini ko‘rib chiqish mumkin.
|
| |