nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
WDM li tizimlarning blok sxemasi - Keng polosali telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat ko‘rsatish va loyihalash

102
WDM ning birinchi multipleksorlarida ikkita tashuvchi (1310 nm
va 1550 nm) dan foydalanilgan. Ularning orasidagi farq 240 nm ni
tashkil qilganligi (katta oraliqni) sababli, ularni ajratishda maxsus filtrlar
talab qilinmagan.
Hozirgi paytda kanallarni ajratish bo’yicha
uchta konkurent
texnologiya qo’llaniladi. Shulardan ikkitasi integral optika asosida AWG
(Arrayed Waveguid Grating) to’lqin o’tkazgich massividagi difraktsion
panjara asosida tashuvchilarni ajratish, ikkinchisi esa CG (Concave
Grating) buklangan difraktsion panjara yordamida tashuvchilarni
ajratishdir. Uchinchi texnologiyada esa
odatdagi yangi texnologiya
satxidagi diskret optika qo’llaniladi. Bunda kanallarni ajratish uchun uch
o’lchamli optik multipleksor texnologiyasidan foydalaniladi. (3-D
Optiks WDM). Optik multipleksorlashni xususiyatlarini quyidagi
jadvalda o’zaro solishtirish:
103
5.3-jadval
Texn
o
lo
g
iy
a
Kan
allarnin
g
m
ak
simal
so
n
i
(nm)
Kan
allarni
ko
’chirish
Olib
kelad
ig
an
yo
’qo
tish
(dB
)
O’za
ro
o’tuv
ch
iso
’nis
h
(dB
)
Po
ly
ariza
tsiy
ag
a
sezu
v
ch
an
lik
(%)
AWG
32
0.1-15
6-8
-5 ÷ -29
2
CG
78
1-4
10-16
-7 ÷ -30
2-50
3-D Optiks
WDM
262
0.4- 250
2-6
-30 ÷ -
55
0
Jadvaldan ko’rinib turibdiki 3-D Optiks WDM beshta parametrdan
to’rttasi bo’yicha afzallikka ega va uni HDWDM satxigacha 0,4 nm dan
kam bo’lmagan kanallarni ko’chirishda WDM tizimlarida qo’llash
mumkin.
III. 5-6 yoshli bolaning rivojlanish xaritasi

III. 5-6 yoshli bolaning rivojlanish xaritasi Bolaning familiyasi, ismi: ____________________________________________________________ yoshi: ___________________
Tug‘ilgan sanasi: ______________________________________________ Jinsi: ______________________________
(O‘g‘il /Qiz) Pedagog: _________________________________________________________________________________________________________
Kuzda to‘ldirilgan sana: _____________________________ Qishda to‘ldirilgan sana: ______________________________
Bahorda to‘ldirilgan sana: __________________________.
73
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
№ Rivojlanish sohasi / Kutilayotgan natija Dastlabki Oraliq Yakuniy Peda- gog izohi K B T D K B T D K B T D 1.3 Kichik soha
: Sensomotorika 1
To‘pni yuqoriga otadi va uni qayta
ilib oladi
2
Uzatilgan to‘pni turli usullar bilan ilib
oladi
4
Koptokni klyushka bilan to‘siqlararo
olib o‘tadi
5
Qum solingan qopchani nishonga
irg‘itadi
6
Asosiy holatda turib, ko‘krak baland-
ligida to‘pni ikki qo‘li bilan boshqa
bolaga uzatadi
7
Turli analizatorlar (
yopiq ko‘zlar, pay- paslash, ta’miga qarab aniqlash ) yor-
damida predmetlarni tadqiq qiladi
1.4 Kichik soha
: Sog‘lom turmush tarzi va xavfsizlik 1
Shaxsiy gigienaga rioya qiladi
2
Stol atrofida ovqatlanish madaniyati-
ga rioya qiladi
3
Vitaminlarning ovqatlanishdagi aha-
miyati va rolini biladi
4
Salomatlik haqida g‘amxo‘rlik qilish-
ning muhimligini anglaydi
5
Tananing asosiy qismlari va ularning
vazifalarini biladi
6
Piyodalar uchun mo‘ljallangan aso-
siy ko‘cha harakati qoidalarini biladi
7
Suv iste’mol qilishning muhimligini
tushunadi va mustaqil ravishda suv
ichish rejimiga rioya qiladi
8
Xavfsizlik qoidalarini biladi va ularga
rioya qiladi
9
Zarurat tug‘ilganda kattalarga yor-
dam uchun murojaat qilish mumkin-
ligini biladi
10
Xavfli bo‘lishi mumkin bo‘lgan faoli-
yat turlarini aytadi: xavfli joylarda
o‘ynash (
mashinalar yuradigan yo‘lakda o‘ynash, notanish suv havza- lari, ariq, ko‘llarda cho‘milish ),
yo‘lning mashinalar yuradigan
qismida velosiped uchish
Kichik soha:
 Yirik motorika - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

59
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
№
Rivojlanish sohasi /
Kutilayotgan natija
Dastlabki
Oraliq
Yakuniy
Peda-
gog
izohi
K
B
T
D
K
B
T
D K
B
T
D
4
Silliq va g‘adir-budur tekstura
(tuzilish)ni ajrata oladi
5
Ta’mni aniqlaydi
6 Qo‘g‘irchoqlar solingan aravachani
uchiradi
1.4
Kichik soha:
Sog‘lom turmush tarzi va xavfsizlik
1
Mustaqil tarzda yuz-qo‘llarini yuvadi,
tishini tozalaydi, sochiqdan foydala-
nadi
2 Taroq va dastro‘mol yoki salfetkadan
foydalanadi
3
Ovqatlanish vaqtida mustaqil tarzda
qoshiqdan foydalanadi, ovqatlanish-
dan keyin og‘zini chayadi
4
O‘yinchoqlarni yig‘ishtiradi, xonada
tartib saqlaydi
5
Hojatxonadan mustaqil foydalanadi
6 Xavfli bo‘lishi mumkin bo‘lgan
buyumlarni ayta oladi
Ijtimoiy-hissiy rivojlanish - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

60
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
№
Rivojlanish sohasi /
Kutilayotgan natija
Dastlabki
Oraliq
Yakuniy
Peda-
gog
izohi
K
B
T
D
K
B
T
D K
B
T
D
4
Boshqa bolaning hissiyotlarini
so‘z bilan ifodalaydi
5
Boshqalarga nisbatan hamdardlik
ko‘rsatadi
6 Syujetli-rolli o‘yinlarda ishtirok etadi
7
O‘z oilasi haqida gapira turib, unga
nima yoqishi yoki yoqmasligini
aytib o‘tadi
2.3
Kichik soha:
Ijtimoiylashuv, kattalar va tengdoshlar bilan muloqot
1 Oila a’zolarini biladi
2 Kattalar harakatiga taqlid qiladi
3 O‘z harakatlarida natijaga erishish
yo‘lida qat’iylik ko‘rsatadi
4
Kattalar va bolalar bilan hamkorlikda
o‘ynaydi
5
Bolalarning salbiy xatti-harakatlariga
nisbatan o‘z munosabatini bildiradi
6 Jamoaviy o‘yin faoliyatida qatnashadi
7
Tengdoshlarga nisbatan xayrixohlik
bildiradi
Axborot tizimlari - bet 35

55
4 - bob Axborot tizimlarini boshqarish
4.1 Iqtisodiy axborot tizimi. Iqtisodiy tizimlarni o’rganishda tizimli yondashuv
Hozirgi kunda fan va texnikada ko’p qo’llaniladigan tushunchalardan biri -
tizimdir.
Tizim
– bu tashkil etuvchilardan iborat bir butunlik degan ma’noni
anglatadi. Umumiy holda tizimga quyidagicha ta’rif keltiramiz.
Tizim
- bu o’zaro bog’liq va yagona maqsadga erishish uchun ma’lum qoida
asosida o’zaro munosabatda bo’ladigan elementlar to’plamidir. Bu elementlar
to’plami oddiy elementlar yig’indisidangina iborat bo’lmay, har bir element ham o’z
navbatida tizim bo’lishi mumkin.
Tizimlarni turli belgilarga ko’ra turkumlarga ajratish mumkin. Umuman
olganda, tizimlar moddiy yoki mavxum bo’lishi mumkin (mavxum - inson ongi
maxsuli).
Moddiy tizimlar, asosan moddiy ob’ektlar to’plamidan tashkil topadi. O’z
navbatida moddiy tizim anorganik (mexanik, ximik) va organik (biologik) tizimga
yoki aralash tizimga ajratiladi. Moddiy tizimlarda asosiy o’rinni ijtimoiy tizim
egallaydi. Bunday tizimning xususiyatlaridan biri insonlar o’rtasidagi munosabatlarni
aks ettirishdir.
Mavxum tizimlar inson ongining maxsuli bo’lib, har xil nazariyalar, bilimlar,
gipotezalardan iborat. YAngi axborot texnologiyasi ham moddiy tizim elementlarini
(kompyuterlar, hujjatlar, insonlar), ham no moddiy tizim elementlarini (matematik
modellar, inson bilimlari va hokazo) o’z ichiga oladi. SHu orada axborot
texnologiyasiga ta’rif berib o’tish maqsadga muvofiqdir.
Axborot texnologiyasi
- ob’ektning, xodisa yoki jarayonining (axborot
maxsulotining) ahvoli xaqida yangicha ma’lumot olish maqsadida ma’lumotlarni
yig’ish, qayta ishlash va uzatish vositalari hamda usullari majmuasi (boshlang’ich
ma’lumotlar) dan foydalanish jarayonidir.
Tizimlar tuzilishi bo’yicha
Avtomatlashtirilgan axborot texnologiyasini amalga oshirish usuliga ko’ra

54
3 -bob bo’yicha xulosalar
Demak, axborot texnologiyalari rivojlanishining zamonaviy jahon darajasi
shundayki, respublikada jahon axborot makonining infratuzilmalari va milliy
axborot-hisoblash tarmog’i integratsiyasiga mos keluvchi milliy tizimini yaratish
iqtisodiyot, boshqarish, ыan va ta’xlim samaradorligining muhim omili bo’lmoqda.
Bu muammolar ancha murakkab va ayti paytda respublikamiz uchun dolzarbdir.
Hozirda olib borilayotgan iqtisodiy, tuzilmaviy va boshqa o’zgarishlarni amalga
oshirish natijalari respublikada axborotlashtirish bilan bog’liq muammolarning
qanday va qaysi muddatlarda hal etishga ham bog’liqdir.
Axborot texnologiyalari to’g’risida gap ketganda, qayta ishlashning materiali
sifatida ham, mahsulot sifatida ham axborot ishtirok etadi. Biroq bu ob’ekt, jarayon
yoki hodisa tug’risidagi sifat jihatidan yangi ma’lumot bo’ladi. Texnologiya
xodimning axborot bilan ishlash usuli va uslubi hamda texnik vositalar orqali
namoyon bo’ladi.
Sanoat ishlab chiqarishida har qanday texnologiya mahsulotni yaratishning
boshidan oxirigacha bo’lgan texnologik jarayonni qamrab oluvchi tarkibiy
elementlari majmuining bayonini ifodalaydi. Tarkibiy ele-mentlarining (texnologik
operatsiyalar) tarkibi ikki asosiy omil bilan aniqlanadi: birinchidan, mazkur
texnologik jarayon asosiga nisbatan sifatli usullar va printsiplar orqali, ikkinchidan,
mahsulotni tayyorlashning oxirgi jarayonidagi texnologik operatsiyani bajarish uchun
jalb etish mumkin bo’lgan asbob-uskuna vositalari orqali.
Elektron aloqaning ishlash tamoyili

211
15.1-rasm. Elektron aloqa tizimining tuzilishi
Elektron aloqa tizimi yordamida AQSH da 2000 yilda 30 mln. xabar
jo’natilgan. Mutahassislarning hisob-kitobiga qaraganda, xabarlarning uzatish uchun
15 mlrd. dollor sarf qilinmoqda Hozirgi kunda E-COM (Electro Computer Originated
Mail) tizimi yordamida elektron xabarlar jo’natilmoqda. Uning asosini CBMS
(Computer Based Massase System) tizimi tashkil etadi. Ma’lumotlarni uzatishda
Tymnet, Telenet, Uninet tarmog’idan foydalaniladi.
Teleanjuman va videotasvirli tizim.
Inson faoliyatining turli sohalarida axborot
almashish zaruriyati, yangi ma’lumotlarni olish ehtiyoji muloqat, ya’ni anjuman,
seminar, maslahatlashish kabi usullarni keltirib chiqaradi. Har bir masala turli darajada
muhokama qilinadi va tegishli qaror ishlab chiqiladi.
Turli masofadagi shaxslar o’rtasidagi ma’lumotni almashish jarayonini kelib
chiqishida telefonning ahamiyati juda katta bo’ldi. Hozirgi kunda bu vositalar
birgalikda teleanjuman usulini yaratishga asos soldi. Teleanjuman asosida bir necha
shaxslar o’zaro muloqatda bo’ladi va turli ko’rinishdagi axborotlarni uzatish
mumkin.
Ma’lumki, maslahat jarayonini tashkil etish bir muncha harajatlarni sarf
qilishni talab qiladi. Masalan, G’arbiy Evropada 1990 yilda 100 mingta, 2000 yilda
esa 130 mingta anjumanlar o’tkazildi. AQSHda shu yillar ichida 55 mlrd. dollar sarf
qilindi.
Har bir rahbar ish vaqtining 6 foizini telefon orqali suhbatlashish, 10-20 foizini
turli hujjatlarni o’qish va yozish, 70 foizini turli uchrashuvlarda ishtirok etish uchun
sarflaydi. Ish vaqtidan samarali foydalanish, ularni ish joylaridan qo’zg’atmaslik
maqsadida muloqat jarayoniga zamonaviy texnik vositalarni tatbiq qilishga kirishildi.
Teleanjuman usulining asosiy
oddiy - Axborot tizimlari

56
Biotexnik tizimlar
– tirik organizmlar va texnik qurilmalar kiradigan tizimlardir.
Tashkiliy tizimlar
– bu, zaruriy vositalar bilan jihozlangan kishilar jamoasidan
tashkil topgan tizimlar sanaladi.
4.1 - rasm. Tizimlar tasnifi
Xalq xujaligi tarmoqlarining asosiy vazifasi - davr talabiga javob beradigan
maxsulot ishlab chikarish. Ishlab chikarishni tashkil etish va ana shu vazifasining
bajarilishini ta’minlash boshqarish zimmasiga yuklatilgan. Bu esa uz navbatida
moxiyatiga kura axborot jarayonidir. Axborot - boshqaruvning negizi xisoblanadi.
Mazkur vaqtdagi boshqarish tizimining xolati axborot bilan belgilanadi. Boshqaruv
axborot jarayoni sifatida karalar ekan, bunda kuyidagi asosiy uch boskich kuzga
tashlanadi:
1.
Boshqariladigan ob’ekt xolati to’g’risidagi axborotlarni to’plash, chamalash,
qayd qilish, uzatish va saqlash.
2.
Olingan axborotlar ustida ishlash.
3.
Boshqaruvchi axborotni (boshqaruv karorini) qabul qilish.
YUkoridagi boskichlarni amalga oshirish natijasida ob’ekt bir xolatdan ikkinchi
xolatga utadi va boshqaruv jarayonida turli axborotlar xosil qilinadi.
-mavzu - 1-mavzu: Biznesga kirish Reja: Biznesga kirish yo'llari

30-mavzu: Raxbarlik ko'nikmalarini takomillashtirish
Reja:
Shaxsiy yetakchilikni rivojlantirish rejasi
Bugungi kunda o'quv jarayonining eng muhim vazifasi nafaqat shaxsning har tomonlama rivojlanishi, balki hosil bo'lishi ma'lum bir to'plamga ega bo'lgan shaxslar etakchilik fazilatlari. Agar biz bunday odamning psixologik portreti haqida gapiradigan bo'lsak, unda uning asosiy tarkibiy qismlari shunday ichki makonga aylanadi xususiyatlariasab tizimining yuqori moslashuvchanligi, harakatchanligi, barqarorligi va barqarorligi, moslashuvchanlik, aloqada moslashuvchanlik, yaxshi o'zgaruvchanlik, xushmuomalalik va qat'iyatlilik. Bu kuchli irodaning etishmasligi fazilatlar bo'ladi, bizning fikrimizcha, muvaffaqiyatsizliklar va umidsizliklarning asosiy sababi va natijada hosil bo'lishi uning o'zini past baholaganligi.
Maktabgacha yoshdagi davr bolaning shaxsiyatini shakllantirishda va har tomonlama rivojlanishda juda mas'uliyatli va muhimdir. Ushbu davrda bolaning shaxsiyatining asosiy xarakteristikalari, uning aqliy funktsiyalari va u bilan ishlash qobiliyati ma'lumotlar, tengdoshlar bilan aloqa qilish qobiliyati va boshqalar.
Xususiyatlar haqida gapirishdan oldin, qaysi birini aniqlaymiz fazilatlar etakchilikka tegishli.
Etakchilik fazilatlari Bu psixologik birikma fazilatlariko'nikmalar va qobiliyatlar bir guruh bilan o'zaro ta'sir qodir muvaffaqiyatli bajarilishini ta'minlang etakchilik vazifalari va funktsiyalari.
Bunga ham ishoniladi etakchilik fazilatlari Birlashtirilgan tizim fazilatlarifaoliyat jarayonida ma'lum bir vaziyatda umumiy maqsadga eng tez va muvaffaqiyatli erishilishini ta'minlaydi.
Etakchilik fazilatlari shaxsiyatni shakllantirish va shakllantirish jarayoniga turlicha ta'sir ko'rsatadi rahbar. Ammo bitta yoki ikkitasini ajratib ko'rsatish fazilatlarikatta ta'sirga ega bo'lish mumkin emas.
Hech kimning hayotida rahbar ertami-kechmi har qanday vaziyat yuzaga keladi etakchilik fazilatlariquyida keltirilgan.
|
Axborot tizimlari - Axborot tizimlari

57
Axborot tizimlarini ikkita asosiy guruxga ajratish mumkin:
1.
Axborot ta’minot tizimi.
2.
Maqsadli faoliyat kursatuvchi tizim.
Axborot ta’minoti
tizimi xar kanday ABTning tarkibiga kiradi. Xozirgi davrga
kelib kuyidagi avtomatlashtirilgan tizimlar paydo buldi:
1.
Loyixalashtirishning avtomatlashtirilgan kismi;
2.
Ilmiy izlanishning avtomatlashtirilgan kismi;
3.
korxonaning avtomatlashtirilgan boshqarish tizimi.
Maqsadli faoliyat kursatuvchi tizimlar tarkibiga:
1.
Axborot qidiruv tizimi;
2.
Axborot ma’lumotnoma beruvchi tizim;
3.
Axborot boshqaruvchi tizim kiradi.
Axborot - qidiruv va axborot - ma’lumotnoma beruvchi tizimlar foydalanuvchi
tomonidan berilgan talabga mos ravishda tegishli axborotlarni saqlash va
takdim etish uchun muljallangan. Bunday tizimlar faoliyati ikki kismdan
iborat:
1.
Axborotni yigish va saqlash.
2.
Axborotlarni kidirish va foydalanuvchiga berish.
Ma’lumotlarni tarkatish usuliga kura axborot qidiruv tizimlari kuyidagi uch turga
bulinadi:
1.
Axborot qidirishni tartibli amalga oshiruvchi tizim.
2.
Berilgan talab buyicha qidirishni amalga oshiruvchi tizim.
3.
Umumlashtirilgan tizim.
Axborot - boshqaruvchi tizimlardan, asosan, texnologik jarayonlarning
avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarida foydalaniladi.
Zamonaviy sharoitda axborot tizimi axborotlarni qayta ishlashning asosiy texnik
vositasi sifatida shaxsiy kompyuterlardan foydalanishni kuzda tutadi. Yirik
tashkilotlarda shaxsiy kompyuterlar bilan axborot tizimining texnik tarkibiga Mayk
Freym yoki Super EXM kirishi mumkin. Bundan tashqari, axborot tizimi tarkibiga
inson xam kiradi, chunki ishlab chikilayotgan axborot unga muljallangan buladi va u
siz bu axborotni olish yoki takdim qilish mumkin emas.
Har bir tizim xossalar (xususiyatlar) to’plami
O’qitish usullari - Axborot tizimlari

210
imkoniyatlari, ko’paytirish imkoniyati, tezkor tarzda o’zgarishlar va qo’shimchalar
kiritish
imkoniyatlari,
elektron
pochtadan
axborot
jo’natish
qulayliklari,
avtomatlashgan o’qitish tizimi bo’lib, o’z ichiga o’qish dasturi bo’yicha didaktik,
uslubiy va axborot-ma’lumotlar materiallarini hamda dasturiy ta’minotni oladi va
ularni mustaqil bilim olishi va nazorat qilishida kompleks foydalanish imkonini
beradi.
Masofadan o’qitish ta’limi jarayonida an’aviy o’qitish vositalari bilan birga
zamonaviy axborot texnologiyalari va axborot-telekomunikatsiya vositalariga
asoslangan hamda ta’lim texnologiyasi sohasida erishilgan oxirgi yutuqlaridan
foydalaniladi.
Elektron aloqa
- axborotlarni qayta ishlash va uzatishda elektron usullardan
foydalanishdir. Bu usul orqali bosma materiallarni, chizmalarni, turli hujjatlarni,
jadvallarni va boshqa ma’lumotlarni uzatish mumkin.
Elektron aloqa «qog’ozsiz» aloqa munosabatlarini tashkil qiladi va
hujjatlashtirilgan xabarlarni telefon va ma’lumot uzatish tarmoqlari orqali yig’ish,
qayta ishlash va uzatish tizimini ifodalaydi. Telegraf bo’limi, masofali aloqa va teleks
tizimi birgalikda elektron aloqaning elementlari hisoblanadi. Jumladan, teleks tizimi
100 ortiq mamlakatlarda mavjud bo’lib, 800 mingta abonentga xizmat ko’rsatadi.
Mikroprotsessorlarni joriy qilinishi elektron aloqa usuliga yangi o’zgartirish kiritdi.
SHu sababli ham, elektron aloqa-ob’ektlar o’rtasidagi aloqa munosabatlarini
axborotlashtirish va elektron aloqa vositalaridan foydalangan holda amalga
oshiruvchi tizim hisoblanadi.
Konvergentsiya - Axborot tizimlari

|
Axborot tizimlari Pdf ko'rish
|
bet | 135/155 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 2,86 Mb. | | #243546 |
Bog'liq 21-Axborot-tizimlari-2013-oquv-qollanma-R.X.Alimov-va-bosh abdumajid5. Konvergentsiya.
Konvergentsiya AATning zamonaviy rivojlanish
jarayonining oxirgi bosqichi sifatida ko’rib chiqiladi. Bunda mahsulotlar va
xizmatlar, axborot va dam olish, shuningdek, ovozli, raqamli hamda videosignallarni
uzatish kabi ish rejimlari o’rtasidagi farq yo’qoladi. Moddiy ishlab chiqarish va
axborot biznesi sohalari o’rtasidagi tafovut o’chib ketadi, firmalar va
korporatsiyalarning faoliyat turlari diverfikatsiyasi, sanoat tarmoqlari, moliya sektori
va xizmat sohalari o’zaro uyg’unlashib ketadi.
SHunday qilib, yangi axborot texnologiyalari – bu dunyo miqyosida jamiyat
taraqqiyotining sanoat asridan axborot asriga qarab o’tish asosidir. Mazkur
tendentsiyaning biznesda qo’llanilishi quyidagi o’zgarishlarga olib keladi:
har bir ish o’rnida resurslar etarli bo’lganda axborotni qayta ishlash uchun
taqsimlangan shaxsiy (personal) hisoblashlarni amalga oshirish;
xabarlarni jo’natish uchun ish o’rinlari birlashganda kommunikatsiyaning
rivojlangan tizimini yaratish;
iqtisodiy ob’ekt axborot oqimiga ulanganda, moslashuvchan global
kommunikatsiyalarga ega bo’lishi;
elektron savdo tizimini yaratish va rivojlantirish;
iqtisodiy ob’ekt integratsiyasi – tashqi muhit tizimidagi oraliq bo’g’inlarni
bartaraf etish.
15.3 Masofaviy ta’lim - elektron ta’lim tizimi
Masofaviy ta’lim
- o’qitishning universal shakli sifatida, zamonaviy
axborot va telekammunikatsiya texnologiyalariga va texnik vositalarning keng
spektrlaridan foydalanishga asoslangan bo’lib, o’quvchilar tomonidan o’qitish
darslarini erkin tanlash, o’qituvchi bilan muloqot qilish imkoniyatlarini
ta’minlaydi. Bunda o’qitish jarayoni o’quvchilarning ham hududiy, ham vaqt
bo’yicha joylashishiga bog’liq bo’lmaydi.
Masofaviy o’qitishning axborot - ta’lim muhiti o’z ichiga axborotlar,
axborot resurlari, o’zaro-munosabatlar protokollari, apparat-dasturlar va tashkiliy
uslubiy ta’minotlardan iborat tizimli tashkiliy to’plam vositalarini oladi hamda
foydalanuvchilarning ta’limga bo’lgan ehtiyojlarini qanoatlantirishga
yo’naltiriladi [16,17,18].
Masofaviy o’qitish an’anaviy o’qitish shakllaridan quyidagi
|
| |
harakterli 
xususiyatlar

209
Qamrab olish
. Bir vaqtning o’zida o’quv axborotlarining bir qancha
manbalariga (elektron kutubxonalar, axborot bazalari, bilimlar bazalari va h.k.),
o’quvchilarning ko’pchiligi murojaat qilishi. Aloqa to’rlari orqali bir-birlari va
o’qituvchilar bilan muloqatda bo’lishi.
Iqtisodiyligi
. O’quv xonalari, texnika vositalaridan samarali foydalanish,
o’quv axborotlari mujassamlashgan va unifikatsiyalashgan holda taqdim qilish
va unga mulьti erishish o’quv jarayonlarini tashkil etish harajatlarini
kamaytirish.
Texnologiyaliligi.
Ta’lim jarayonida axborot va telekommunikatsiya
texnologiyalarining erishgan yangi yutuqlaridan foydalanish insonni jahon
axborotlar olamiga kirib berishini ta’minlaydi.
Ijtimoiy tenglik.
O’quvchining qaerda yashashidan, sog’lig’ining holati va
moddiy ta’minlanganligidan qat’i nazar, ta’lim olish imkoniyatidagi tenglik.
Internatsionallik.
Ta’lim xizmati bozorida jahon yutuqlarining eksport va
importi.
O’qituvchining yangi o’rni.
Masofaviy ta’lim o’qituvchining o’rnini
kengaytiradi va yangilaydi, bilim olish jarayonini muvofiqlashtiradi, o’qitiladigan
kurslarni doimo takomillashtiradi, ijodiy faolligi va mutaxasisligi bo’yicha
yangiliklar va innovatsiyalarga bo’lgan talabi mos ravishda ortib boradi.
Masofadan o’qitishning sifati ta’lim olishning kunduzgi shakli sifatida,
ko’zga ko’ringan o’qituvchi kadrlar tarkibini jalb qilish va o’quv jarayonlarida
eng yaxshi o’quv-uslubiy ishlar va fanlar bo’yicha nazorat testlaridan
foydalanish hisobiga qolishmaydi.
Tayanch so`z va iboralar - 1-mavzu: Biznesga kirish Reja: Biznesga kirish yo'llari

|
1-mavzu: Biznesga kirish Reja: Biznesga kirish yo'llari
|
bet | 86/111 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #250627 |
Bog'liq 1-mavzu Biznesga kirish Reja Biznesga kirish yo\'llari-fayllar.orgTayanch so`z va iboralar
Soliq tizimi, egri soliqlar, to`g`ri soliqlar, umumdavlat soliqlari, mahalliy soliqlar va yig`imlar, yuridik shaхslar to`laydigan soliqlar, jismoniy shaхslar to`laydigan soliqlar, oborotdan olinadigan soliqlar, daromaddan olinadigan soliqlar, mol-mulk qiymatidan olinadigan soliqlar.
Nazorat savollari.
Soliq tizimiga ta`rif bering?
Soliq tizimining iqtisodiy mohiyati va ahamiyati nimada?
O`zbekiston Respublikasi soliq tizimini guruhlab bering?
Оb`ektiga qarab soliqlar necha guruhga bo`linadi?
To`g`ri va egri soliqlarni farqlarini aniqlab bering?
Egri soliqlarga qaysi soliqlar kiradi?
48-mavzu: YUridik shaxslarni soliqqa tortish tartibi.
Reja:
YUridik shахslаrdаn undirilаdigаn dаrоmаd (fоydа) sоlig’ini to’lоvchilаr vа sоliq sоlish оb’еkti
Mоliya yilidа sоliq sоlinаdigаn dаrоmаdgа (fоydаgа) egа bo’lgаn yuridik shахslаr dаrоmаd (fоydа) sоlig’i to’lоvchilаr hisоblаnаdi.
YUridik shахslаr dаrоmаd (fоydа) sоlig’i bo’yichа byudjеt bilаn hisоb-kitоblаrni mustаqil rаvishdа аmаlgа оshirаdilаr. Аyrim tаrmоqlаr yuridik shахslаrining birlаshmаlаri byudjеt bilаn hisоb-kitоblаrni O’zbеkistоn Rеspublikаsi Vаzirlаr Mаhkаmаsining qаrоrigа binоаn mаrkаzlаshtirilgаn tаrtibdа аmаlgа оshirishlаri mumkin.
Jаmi dаrоmаd bilаn sоliq qоnunchiligigа muvоfiq bеlgilаnаdigаn chеgirmаlаr o’rtаsidаgi fаrq sifаtidа hisоblаngаn dаrоmаd (fоydа) sоliq sоlish оb’еktidir.
O’zi ishlаb chiqаrgаn tоvаrlаrni (bаjаrgаn ishlаrni, ko’rsаtgаn хizmаtlаrni) erkin kоnvеrtаtsiya qilinаdigаn vаlyutаdа ekspоrt qiluvchi kоrхоnаlаr ekspоrtni ichki bоzоr nаrхlаridаn pаst nаrхlаrdа аmаlgа оshirsаlаr, ulаr uchun sоliq sоlinаdigаn bаzа ekspоrt mаhsulоti rеаlizаtsiya qilingаn hаqiqiy nаrхdаn kеlib chiqqаn hоldа hisоblаb chiqilаdi. Ushbu tаrtib sаvdо-vоsitаchilik tаshkilоtlаrigа, shuningdеk tаsdiqlаngаn ro’yхаtgа muvоfiq хоm-аshyo tоvаrlаrini ekspоrt qiluvchi ishlаb chiqаrish kоrхоnаlаrigа nisbаtаn tаtbiq etilmаydi.
Ustаv fоndigа qo’shilgаn, umumiy vаzifаlаrni хаl etish uchun birlаshtirilgаn bаdаllаr, pаylаr vа аniq mаqsаdgа qаrаtilgаn bоshqа mоliyaviy mаblаg’lаr (kаpitаl) аnа shu vаzifаlаrni hаl etish uchun mахsus tuzilgаn yuridik shахsning dаrоmаdlаri hisоblаnmаydi vа sоliq sоlish оb’еkti bo’lmаydi.
|
| |
Shaxsiy hisob raqamini ochish

PM odatda mijozning bankka murojaat qilgan kunida ochiladi - bu jarayon ko'p vaqtni talab qilmaydi. Bunday hisobni ochish mumkin (amaldagi raqamdan farqli o'laroq), hatto Internetda ham - ko'plab banklar o'zlarining rasmiy veb-saytlarida bunday xizmatni taklif qilishadi.
Hisob raqamini onlayn bank xizmatida topish mumkin
Tartibga solish
Tashkilotning shaxsiy hisob raqamini ochish uchun siz juda keng hujjatlar ro'yxatini taqdim etishingiz kerak. Ushbu ro'yxatda quyidagilar bo'lishi kerak:
giyohvand moddalarni topishga ariza;
ariza beruvchining pasporti;
OGRN;
yuridik shaxslarning reestridan ko'chirma;
tashkilotning ustav hujjatlari.
Va ba'zilarida bank tuzilmalari (bu amaliyot ro'y beradi) talabnoma beruvchi shuningdek, ochilish uchun maxsus to'lovni to'lashi kerak.
Tashkilotlar giyohvand moddalarni iste'mol qilishadi, masalan, banklardan kredit olish va ularni qaytarish, shuningdek ishchilarga ish haqini o'tkazish uchun.
Shaxs uchun
Dori vositasini ochish uchun shaxsga quyidagilar taqdim etilishi kerak:
ma'lum bir shaklda ariza;
rossiya Federatsiyasi fuqarosining pasporti;
TIN (agar bu hujjat allaqachon olingan bo'lsa).
Ya'ni, hujjatlar ro'yxati tashkilotlarga qaraganda ancha kichik. Moliyaviy tuzilmaning xodimi ushbu hujjatlardan muhim ma'lumotlarni umumiy ma'lumotlar bazasiga kiritadi, ular saqlanadi.
Dori vositasini ochish to'g'risidagi shartnomani imzolagandan so'ng, bankdagi mijozga maxsus konvert ham beriladi - unda ushbu hisob raqami, PIN-kod, PUK-kod va hk.
Shaxsiy kabinetdan ko'chirma
Preparatni qabul qilish xususiyatlari
Banklarga tadbirkorlik bilan bog'liq dori vositalari orqali operatsiyalarni o'tkazish taqiqlanadi. Bunday taqiq amalda nimani anglatadi? Hammasi juda oddiy: agar bank ma'lum bir operatsiyani tadbirkorlik faoliyati bilan bog'liq deb hisoblasa, uni amalga oshirishdan bosh tortishi mumkin. Dori vositalariga katta miqdordagi mablag 'tushganda, bank ushbu pulning kelib chiqishini so'rashi mumkin, u bunday vakolatlarga ega.
Shuni ta'kidlash kerakki, giyohvand moddalarni faqat mamlakat milliy valyutasida saqlash mumkin. Boshqacha qilib aytganda, Rossiyada faqat rubl hisoblari ochiladi.
Shaxsiy bank hisobvarag'i va unga bog'langan karta jismoniy shaxsga kunlik hisob-kitoblarda vaqtni tejashga imkon beradi, shuningdek jozibador shartlarda kerakli miqdorni to'playdi. Bundan tashqari, kartadan doimiy ravishda foydalanish bonuslar va naqd pulni qaytarib olish, ayrim chakana savdo do'konlarida sotib olishda chegirmalar, temir yo'l qatnovida, havo qatnovida va hokazolarda olish imkoniyatini beradi.
|
-mavzu - 1-mavzu: Biznesga kirish Reja: Biznesga kirish yo'llari

|
1-mavzu: Biznesga kirish Reja: Biznesga kirish yo'llari
|
bet | 55/111 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #250627 |
Bog'liq 1-mavzu Biznesga kirish Reja Biznesga kirish yo\'llari-fayllar.org29-mavzu: Ishga qabul qilish. Personalni samarali boshqarish uchun zarur bo'lgan shaxsiy sifatlar
Reja:
Xodimlar faoliyatini boshqarish sohasidagi O‘zbekiston Respublikasining o‘ziga xos xususiyatlari
Personalni boshqarish tamoyillari va usullari
Xodimlar faoliyatini boshqarish sohasidagi O‘zbekiston Respublikasining o‘ziga xos xususiyatlari
Kadrlar faoliyatining markaziy masalasi — uni takomil-lashtirishdir. Kadrlar ishini bozor iqtisodi sharoitida takomillashtirish muammosini asosiy yo‘nalishlarini ko‘rib chiqaylik:
Birinchi yo‘nalish — kadrlar siyosatini tubdan takomillash-tirish yo‘li — bu, boshqaruv apparati sonini qisqartirishdan iboratdir. Ushbu boshqaruv tizimi samarasizligining asosiy
sababi, u sifat jihatidan takomillashmaganligidir. Bu esa ish tizimini son jihatidan emas, balki sifat jihatidan o‘zgartirish zarurati borligidir.
Ikkinchi yo‘nalish — bu, yangi turdagi boshqaruv xizmatchisini, ya’ni yangi turdagi iqtisodiy jihatdan asosiy fikr yurituvchilarni tayyorlash, demakdir Gap shundaki, bozor
iqtisodi yangi turdagi munosabatni, ya’ni erkin tadbirkorlik munosabatini ko‘zda tutadi. Ushbu munosabatlarda rahbarlik idoralari (davlat idoralari) aralashuvi avvalgiga qaraganda ancha kam bo‘ladi. Bozor munosabatlari shakllanishida ishbilarmon odamlarning (rahbarlarning, tashkilotchilarning, mutaxassislarning) quyidagi sifatlari: jumladan,
tadbirkorlik, marketing, bank menejmenti, kichik biznesni boshqarish va hokazolar birinchi darajali rol o‘ynaydi. Bizda turli xildagi mulkni: jamoa, shirkat, pudratchi, aksiyadorlik, shaxsiy va boshqalarni bunyod etish biz nomini tilga olgan belgilarga ega bo‘lgan odamlar faoliyatidir.
Uchinchi yo‘nalish — kadrlar rezervi bilan ishlashda yangi uslublarni taraqqiy toptirish, ya’ni saylovlar o‘tkazish yo‘li orqali rahbarlik vazifalarga tayinlash.
To‘rtinchi yo‘nalish — bu, rahbarlarni iqtisodiy jihatdan rag‘batlantirish. Ushbu yo‘nalishning mohiyati Boshqaruv kadrlariga shunday iqtisodiy dastaklar, ya’ni yaxshi hayotiy sharoitlar yaratish (uy-joy berish, yuqori maosh tayinlash kabi) natijasida turli xil tanlashlar amalga oshiriladi. Shu yo‘nalishga mos misol qilib, hozirgi paytda odamlarni
qishloq xo‘jaligiga kelishi, fermer xo‘jaliklariga mutaxassislarning oqib borishini
ko‘rsatish mumkin.
|
| |
Iqtisodiy obьektni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimi

4.2. Iqtisodiy obьektni boshqarishning avtomatlashtirilgan axborot tizimi Tashkiliy tizim – boshqarish, shuningdek, tashkiliy tuzilma, maqsadlar,
boshqarish samaradorligi va xodimlarni rag’batlantirish qoidalari mezonlari uchun
foydalanadigan, xodimlarning yurish-turishi va texnik vositalarning ishlatilish
tartibini belgilovchi qoidalar yig’indisidir.
Tashkiliy tizimlar ishlab chiqarish vositalaridan foydalanuvchi kishilar
jamoasining ishlab chiqarish faoliyatini boshqarish uchun mo’ljallangan. Oxirgisi
ancha muhim holat hisoblanadi, chunki tashkiliy tizimlar texnik vositalarning o’ziga
xosligini, xususan, boshqaruv vositalarini hisobga olishi lozim.
Tizimda boshqaruv ob’ekti – bu muayyan moddiy zahiralarga ega va aniq
mahsulotni olishga yo’naltirilgan ishlab chiqarish operatsiyalarini bajaruvchi vazirlik,
idora, korxona, tsex, ishlab chiqarish, uchastkalar, ijrochilar jamoasi yoki ayrim
shaxslardir. Boshqaruv ob’ektining faoliyati ishlab chiqarish jarayoni chog’idagi turli
holatlardagi vazifalarni amalga oshirishga bo’ysindirilgan.
Boshqaruv organi ob’ektni boshqarish uchun tashkiliy tizimdan foydalanuvchi
shaxs yoki shaxslar guruhi sanaladi.
Axborot tizimlari axborot va axborot texnologiyalari kabi jamiyat paydo
bo’lgan vaqtdan buyon mavjud, chunki uning har qanday rivojlanish bosqichida
boshqaruvga ehtiyoj bo’ladi. Boshqaruv uchun esa tizimlashtirilgan, oldindan
tayyorlangan axborot talab qilinadi.
Axborot tizimi tegishli iqtisodiy ob’ektlar (ob’ektlar)da faoliyat ko’rsatuvchi
va turlicha tuziluvchi axborotlar majmui uning axborot tizimini tashkil etadi.
Axborot tizimlarining asosiy vazifasi – barcha resurslarni samarali
boshqarish uchun iqtisodiy ob’ektlarga kerakli bo’lgan axborotlarni ishlab chiqish,
iqtisodiy ob’ektni boshqarish uchun axborot va texnikaviy muhitni yaratishdan
iborat.
-ILOVA - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

56
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
7-ILOVA.
Rivojlanish xaritasi
Bolalarning rivojlanish xaritasi ularning rivojlanishini hujjatlashtirishning asosiy shaklidir. Bolaning
rivojlanish xaritasini to‘ldirish uchun uch bosqichdan iborat bo‘lgan kuzatish olib boriladi: dastlabki
(o‘quv yili boshida), oraliq (o‘quv yili o‘rtasida) va yakuniy (o‘quv yili yakunida).
Dastlabki kuzatish o‘quv yili boshida o‘tkaziladi (taxminan sentabr oyida). Bu bosqichda har bir bolaning
boshlang‘ich imkoniyatlari (boshlang‘ich, ayni damdagi dolzarb rivojlanish darajasi) aniqlanadi. Uning
shu davrgacha erishgan yutuqlari, kuchli tomonlari, shuningdek o‘quv yilining boshida rivojlanish
ehtiyoj va muammolari aniqlanadi hamda ularni hal qilish uchun pedagogning yordami talab qilinadi.
Pedagog (tarbiyachi) bola yutuqlari xaritasini to‘ldiradi va erishilgan natijani tegishli belgi (
) bilan
belgilaydi. Kuzatish rivojlanishning barcha sohalari bo‘yicha olib boriladi. Agar u yoki bu rivojlanish
sohasidagi indikator (kutilayotgan natijalar) «ishlamasa», pedagog (tarbiyachi) “Pedagog izohi”
ustunida eslatma yozishi lozim.
boshqaruvning - Axborot tizimlari

60
4.3-rasm. Axborot tizimlari turlari va boshqaruv darajalarining
o’zaro aloqalari
-
iste’molchilarga taqdim etish yoki boshqa tizimga uzatish uchun axborotni
chiqarish;
-
yo’nalishlarni baholash, bashoratlarni ishlab chiqish, muqobil qarorlar va
harakatlarni baholash, strategiyalarni ishlab chiqish
uchun axborotlardan
foydalanishni tashkil etish;
-
mazkur iqtisodiy ob’ekt xodimi qayta ishlagan axborotlar bo’yicha teskari
aloqani tashkil etish, keladigan axborotlarni tuzatishni amalga oshirish.
Bu barcha harakatlar iqtisodiy ob’ektning axborot tizimi doirasida u yoki bu
axborot texnologiyalari yordamida amalga oshiriladi.
Har qanday iqtisodiy ob’ekt uchun axborot ehtiyojini aniqlashdan tortib to
axborotdan foydalanishgacha bo’lgan tizim ishining ketma-ketligini belgilash eng
muhim masala sanaladi. Bu o’rinda gap, iqtisodiy ob’ektda hal etiladigan masalalarni
turlarga ajratish, axborotlarni olish, qayta ishlash va foydalanish davriyligini
belgilash, keladigan va chiqadigan hujjatlarni standartlash, axborotlarni qayta ishlash
tartibini standartlash to’g’risida ketayapti.
Axborot tizimiga nisbatan so’rovlarni, shuningdek, ularga javobning
shakllanish tartibini
Ta’minlovchi kism - Axborot tizimlari

65
Matematik va dasturiy ta’minot.
Texnologik ta’minot.
Lingvistik ta’minot.
Ergonomik ta’minot.
Xukukiy ta’minot.
Texnik ta’minot.
Mutaxassislik ta’minoti.
1.
Tashkiliy ta’minot
ning asosiy vazifasi boshqarish sub’ektida axborotli
texnologiyani tashkil qilish maqsadga muvofik yoki muvofikmasligi tugrisida karorni
ishlab chikishga karatilgan.
2.
Axborot ta’minoti
boshqarish sub’ekti faoliyatida xizmat kiluvchi barcha
ma’lumotlarning tuplamidan tashkil topadi.
3.
Matematik va dasturiy ta’minot
boshqarish sub’ekti masalalarining echilish
yullarini ifodalaydi va tegishli dasturlardan iborat buladi.
4.
Texnologik ta’minot
tuplangan ma’lumotlarni qayta ishlash jarayonlarining
boshqarish usullarini ifodalaydi.
5.
Lingvistik ta’minot
axborotlarni ifodalashdagi tegishli belgi va algoritmik
tillardan tashkil topadi.
6. Ergonomik ta’minot
axborotli texnologiya unsurlarining faoliyati uchun
tegishli shart-sharoitlarni yaratadi.
7. Xukukiy ta’minot
boshqarish sub’ekti va xodimlarning burchlari, majburiyat
va xukuklarini belgilaydi.
8. Texnik ta’minot
avtomatlarni qayta ishlash jarayonlariga mos xolda tegishli
vositalar bilan ta’minlashni ifodalaydi.
9. Mutaxassislik ta’minoti
axborotli texnologiya tizimlarini bilan ta’minlanadi.
Axborotli texnologiyaning
eskirgan 
va
 eskirmagan

61
tizimi»ning
boshqaruv axborot tizimiga, ya’ni boshqaruv jarayonida qo’llaniladigan
ma’lumotlarni yig’ish, saqlash, to’plash, qidirish, qayta
ishlash va uzatish tizimiga
aylanishiga olib keladi. Axborot tizimida boshqarish va shuningdek insonning qaror
qabul qilish bo’yicha ishi qisman amalga oshirilgan.
Boshqaruv tizimining tuzilishi va ishlash tamoyillari
Boshqarish
- deb ob’ektning asosiy xossalarini saqlab qolish yoki ma’lum bir
maqsadga erishish uchun uni rivojlantiruvchi tizimning funktsiyasiga aytiladi.
Ishlab chiqarish va iqtisodiy ob’ektlarning mavjudligi
jamiyatning u yoki bu
ehtiyojlarini qondirish bilan belgilanadi. Bunday har bir bunday ob’ekt o’zgaruvchan
muhit (davlat boshqaruv organlari, boshqa ob’ektlar) bilan muayyan munosabatlarda
bo’ladi va o’zaro ta’sirning mavjudligini hamda o’z
vazifasining bajarilishini
ta’minlaydigan ko’plab turli elementlardan tashkil topadi.
ENHANCING COMMUNICATIVE CULTURE SKILLS IN PRIMARY ENGLISH

|
ENHANCING COMMUNICATIVE CULTURE SKILLS IN PRIMARY ENGLISHBog'liq talim transformatsiyasiENHANCING COMMUNICATIVE CULTURE SKILLS IN PRIMARY ENGLISH
LANGUAGE CLASSES: A PEDAGOGICAL, PSYCHOLOGICAL AND
LINGUODIDACTIC APPROACH
Kuldosheva Nigorahon Avezmurodovna
,Doctoral student at Bukhara State Pedagogical
Institute and teacher at the department of Foreign Languages.
quldashovanigorahon@buxdpi.uz
Abstract:
This article examines the pedagogical, psychological, and linguodidactic
foundations for improving communicative culture skills in primary English language classes.
Drawing upon theories from pedagogy, psychology, and linguistics, the study proposes a
comprehensive approach to fostering effective communication among young learners. By integrating
pedagogical strategies tailored to primary education, insights from psychological research on
language acquisition, and linguodidactic principles emphasizing cultural competence, the article
offers practical recommendations for educators to enhance pupils’ communicative culture skills in
English language instruction at the primary level.
Keywords:
communicative culture, primary English language classes, pedagogy, psychology,
linguodidactics, language acquisition, cultural competence.
INGLIZ TILI BOSHLANGICH DARSLARIDA KOMMUNIKATIV MADANIYATINI
ORTALASHTIRISH: PEDAGOGIK, PSIXOLOGIK VA LINGVODIDAKTIK
YONDASHUV.
Quldosheva Nigoraxon Avezmurodovna
, Buxoro davlat pedagogika fakulteti doktoranti Xorijiy
tillar kafedrasi o‘qituvchisi.
quldashovanigorahon@buxdpi.uz
Annotatsiya.
Ushbu maqola boshlang‘ich ingliz tili darslarida kommunikativ madaniyat
ko‘nikmalarini oshirishning pedagogik, psixologik va lingvodidaktik asoslarini ko‘rib chiqadi.
Pedagogika, psixologiya va tilshunoslik nazariyalariga tayangan holda, tadqiqot yosh o'quvchilar
o'rtasida samarali muloqotni rivojlantirish uchun kompleks yondashuvni taklif qiladi. Maqolada
boshlang‘ich ta‘limga moslashtirilgan pedagogik strategiyalar, tilni o‘zlashtirish bo‘yicha psixologik
tadqiqotlardan olingan tushunchalar va madaniy kompetentsiyaga urg‘u beruvchi lingvodidaktik
tamoyillarni birlashtirgan holda, maqola boshlang‘ich bosqichda ingliz tilini o‘qitishda
o‘quvchilarning kommunikativ madaniyatini oshirish bo‘yicha o‘qituvchilarga amaliy tavsiyalar
beradi.
Kalit so‘zlar:
kommunikativ madaniyat, boshlang‘ich sinflarda ingliz tili, pedagogika,
psixologiya, lingvodidaktika, tilni o‘zlashtirish, madaniy kompetentsiya.
|
| |
ПОВЫШЕНИЕ НАВЫКОВ КОММУНИКАТИВНОЙ КУЛЬТУРЫ НА

Ключевые слова:
коммуникативная культура, начальные классы английского языка,
педагогика, психология, лингводидактика, овладение языком, культурная компетентность.
Introduction:
In the ever-evolving landscape of global communication, proficiency in the
English language has become increasingly indispensable. As primary education serves as the
foundation for linguistic development, it is imperative to foster not only linguistic competence but
also communicative culture skills from an early age. This article delves into the pedagogical,
psychological, and linguodidactic bases essential for cultivating effective communication skills in
primary English language classes.The journey towards enhancing communicative culture skills
involves a multifaceted approach, encompassing various aspects of pedagogy, psychology, and
linguodidactics. By integrating these three pillars, educators can c reate a conducive learning
environment where students not only acquire language proficiency but also develop the ability to
navigate diverse cultural contexts with sensitivity and empathy.
Drawing from pedagogical principles, educators must employ innovative teaching strategies
that prioritize interactive and student-centered methodologies. Through activities such as role-plays,
simulations, and collaborative projects, students engage in authentic communicative tasks, honing
their ability to express themselves fluently and appropriately in real-life situations.
Furthermore, a deep understanding of psychological theories is paramount in addressing the
affective factors that influence language learning. By fostering a supportive and inclusive classroom
environment, educators can nurture students' confidence, motivation, and willingness to take
linguistic risks, thereby fostering a positive attitude towards communication.
Linguodidactic considerations play a pivotal role in designing curricula and materials that
cater to the specific needs and interests of primary English language learners. Incorporating culturally
relevant content, authentic materials, and technology-enhanced resources not only enriches the
learning experience but also fosters cross-cultural awareness and understanding.
In essence, this article seeks to explore the interconnectedness of pedagogy, psychology, and
linguodidactics in the quest to enhance communicative culture skills in primary English language
classes. By synthesizing these foundational bases, educators can empower students to become
confident, competent, and culturally sensitive communicators in an increasingly interconnected
world.
SOCIOLINGUISTICS AND ITS ROLE IN TEACHING ENGLISH AS A SECOND

hayotida tutgan oʻrni bilan bogʻliq koʻplab muammolar majmuini oʻrganuvchi ilmiy nazariy
sohalardan biri hisoblanadi. Ushbu muammolarning ayrimlari „til va jamiyat“ umumiy tilshunoslik
doirasida ham oʻrganiladi. Sotsiolingvistikaning fanlararo maqomi u foydalanadigan tushunchalar
majmuida namoyon boʻladi. Oʻtgan asrning 70— 80 yillaridagi ayrim sotsiolingvistik izlanishlar bir
tomonlama — oʻsha vaqtdagi til siyosati nuqtai nazari va talablari asosida olib borilgan.
Sotsiolingvistikadagi meʼyoriylik mezoni deyilganda tilning muayyan meʼyorlar asosida
muvofiqlashtiriluvi
tushuniladi.
Til
grammatikasiga
oid
qonun-qoidalarning
yaratilishi
meʼyorlashtirishning muhim omillaridan biri hisoblanadi. Meʼyorlashtirilgan til muayyan
jamiyatning ehtiyoji uchun xizmat qiladigan, muayyan qonun-qoidalar asosida muvofiqlashtirilgan
milliy-adabiy til hisoblanadi. Hududiylik tilning maʼlum hudud bilan bog‘liqligini ifoda etadi.
Hududiylik millat, elatga xos urf-odat, anʼanalar, tarixiy-etnik birlik va yagona davlat tizimining
shakllanganligi bilan bog‘liqdir. Millatning, hududning, tarixiy-etnik asos va taraqqiyotning boshqa-
boshqaligi tillar o‘rtasidagi farqlar uchun asos bo‘ladi. Millat va etnik asosning bir xil bo‘lishi
hududning farq qilishidan qatʼi nazar, aloqa munosabat vositasining bir xil bo‘lishini taʼminlaydi.
Masalan, o‘zbek va tojik tillarida har bir tilning o‘ziga xosligi ko‘zga tashlanadi. Bir xil etnik asosga
ega bo‘lgan o‘zbek va qirg‘iz tillari o‘rtasida fonetik, leksik, grammatik farqlar bordir. Adabiy til va
shevalar o‘rtasida ham tilning ichki tuzilishi bilan bog‘liq farqlar kuzatiladi. Ijtimoiy tabiati va o‘ziga
xos xususiyatlaridan kelib chiqib, tillarni bir qancha guruhlash mumkin.
Ingliz tilini ikkinchi til sifatida oʻrgatish TESL yoki boshqa tillarda soʻzlashuvchilarga ingliz
tilini oʻrgatish TESOL birinchi tili ingliz tili boʻlmagan oʻrganuvchilarga ingliz tilini oʻrgatish
uchun atamalar hisoblanadi. TESL, TEFL va TESOL atamalari sinfning joylashuvi va o‘quvchilar
soniga qarab farqlanadi. TEFL ingliz tili asosiy til boʻlmagan mamlakatlarda mavjud ingliz tili
dasturlaridan biri hisoblanadi. TEFL dasturlari til maktabida yoki oʻqituvchi bilan alohida oʻqitilishi
mumkin boʻladi. Ba’zi ish oʻrinlari uchun minimal TEFL talabi 100 soatlik kursni tashkil qiladi,
shunga qaramasdan 120 soatlik kurs qat’iy tavsiya etiladi, chunki u koʻpincha yuqori maoshli
oʻqituvchi lavozimlarini egallash imkonini beradi va koʻplab avfzallliklari bordir. TESL va TESOL
ingliz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda uchraydigan ingliz tili dasturlarini ham oʻz ichiga oladi.
Koʻpincha, bu kabi dasturlar chet elga koʻchib kelgan, vaqtinchalik yoki doimiy boʻlmagan maktab
yoki ish uchun yoki oilalari uyda boshqa tilda gaplashadigan aholiga xizmat qiladi. TESOL - bu
TEFL va TESL dasturlarini oʻz ichiga olgan katta atama hisoblanadi, ingliz tilini oʻqitish sohasida
keng qabul qilingan atamalardan biri hisoblanadi. TEFL oʻqituvchilari ingliz tilida soʻzlashuvchi
yoki ona tilisi ingliz tili boʻlmagan oʻqituvchilar boʻlishi mumkin. Bu dasturlar sotsiolingvistika
qoidlari asosida tizimlashtirilgan.
SOTSIOLINGVISTIKA VA UNING INGLIZ TILINI IKKINCHI TIL SIFATIDA

|
SOTSIOLINGVISTIKA VA UNING INGLIZ TILINI IKKINCHI TIL SIFATIDABog'liq talim transformatsiyasiSOTSIOLINGVISTIKA VA UNING INGLIZ TILINI IKKINCHI TIL SIFATIDA
OʻRGATISHDAGI ROLI
Aliyeva Shahlo Avazovna,
Buxoro davlat pedagogika instituti oʻqituvchisi,
shahloaliyeva1999@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqola biz sotsiolingvistika fanining chet el va oʻzbek olimlari talqinida
oʻrganilishi, fanning kelib chiqishi, obyekti, predmeti va xususiyatlari toʻgʻrisidagi ma’lumotlarni
oʻz ichiga oladi. Shuningdek, bugungi kunda xorijiy tillarni oʻqitishda pedagogik texnologiyalarning
ahamiyati va qoʻllanishi haqida fikr yuritilgan. Taʼlim jarayonida turli interfaol usullarni qoʻllashda
oʻqituvchida mavjud boʻlishi kerak boʻlgan kompetensiyani shakllantirish boʻyicha tavsiyalar
berilgan. Hamda, bugungi kundagi yurtimizdagi ingliz tilini oʻrganishga boʻlgan e’tibor oʻrganildi va
tahlil qilindi.
Kalit soʻzlar:
sotsiolingvistika, tilshunoslik, sotsiologiya, jamiyat, til, fan, ijtimoiy kelib
chiqish, nutq, madaniyat.
СОЦИОЛИНГВИСТИКА И ЕЕ РОЛЬ В ОБУЧЕНИИ АНГЛИЙСКОМУ ЯЗЫКУ
КАК ВТОРОМУ ЯЗЫКУ
Алиева Шахло Авазовна,
преподаватель Бухарского государственного
педагогического института, shahloaliyeva1999@gmail.com
Аннотация:
В данной статье содержатся сведения об изучении науки
социолингвистики в интерпретации зарубежных и узбекских ученых, происхождении,
объекте, предмете и особенностях науки. Также сегодня обсуждалась важность и
использование педагогических технологий при обучении иностранным языкам. Были даны
рекомендации по формированию компетенции, которой должен обладать преподаватель при
использовании различных интерактивных методов в ходе образовательного процесса. Также
изучено и проанализировано внимание, уделяемое изучению английского языка в нашей
стране.
Ключевые слова:
социолингвистика, лингвистика, социология, общество, язык, наука,
социальное происхождение, речь, культура.
|
| |
Ijtimoiy-hissiy rivojlanish - A. I. Gersen nomidagi Rossiya davlat pedagogika universiteti Toshkent shahar

65
7-ILOVA. Rivojlanish xaritasi
№
Rivojlanish sohasi /
Kutilayotgan natija
Dastlabki
Oraliq
Yakuniy
Peda-
gog
izohi
K B
T
D
K
B
T
D
K
B
T
D
1
Jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzining shakllanishi
1.1
Kichik soha:
Yirik motorika.
1
Oyoq uchida, tovonida, oyoq kaftining
tashqi tomonida va tizzalarni baland
ko‘targan holda yuradi
2 Arqonda muvozanatni saqlagan
holda yuradi
3 Tizzalarini baland ko‘targan holda
yuguradi
4
Baland bo‘lmagan to‘siqlardan
xatlaydi
5
Arg‘amchoqdan sakrashga urinadi
6 Gimnastika o‘rindig‘ida qo‘llari bilan
tortilib emaklaydi
7
Gimnastika devori bo‘ylab tirmashadi
8 Samokatda uchadi
Литература - Issn – 2181-4201 ta’lim

11.Abdurakhmonova Makhfuza Olimovna 2023. The Importance
of writing in English
Language Classes.
Global Scientific Review
. 11, (Jan. 2023), 20–23.
12.Umedilloevna, S.M. and Olimovna, A.M. 2023.
DIFFICULTIES IN TEACHING
WRITING AND THEIR POSSIBLE SOLUTIONS.
Integration Conference on Integration of
Pragmalinguistics, Functional Translation Studies and Language Teaching Processes
. (May 2023),
321–324.
13. НАВЫКИ РЕЦЕПТИВНОСТИ И
ПРОДУКТИВНОСТИ ПРИ ИЗУЧЕНИИ
АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА Абдурахмонова М.О. “PROSPECTS OF DEVELOPMENT OF
SCIENCE AND EDUCATION” Scientific and practical conference (MARCH 2024) 19-22
14. Some useful activities in teaching speaking in foreign languages at the beginner level.
Abdurakhmonova Makhfuza Olimovna ЛУЧШИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫЕ
ИССЛЕДОВАНИЯ
160-167
FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR

РАЗВИТИЕ МЫШЛЕНИЕ ШКОЛЬНИКОВ ПРИ ВЫПОЛНЕНИИ ЗАДАНИЙ TIMSS
Касимов Файзулло Мухаммадович -профессор кафедры Начального образования Бух
ГПИ, fayzullo@gmail.com
Алимова Анастасия Николаевна
Магистр факультета дошкольного и начального образования, Бухарский государственный
педагогический институт
Аннотация
. Актуальностью данной статьи является то, каким образом меняется
мышление школьника четвертого класса и его психологическое ощущение на уроках
математики и естествознания, при котором учащиеся выполняют задания TIMSS
(математическая часть). Уделяется внимание популярному вопросу о раскрытии сути самого
международного оценочного исследования сравнительного анализа TIMSS в современном
обществе и в главенствующих мировых державах – лидерах международного исследования,
их заслуги во вкладе в образовании и перестройки процесса, при котором уделяется особый
акцент всестороннего развития личности школьника начальных классов и его когнитивных
способностей.
Ключевые слова:
мышление, тестовые вопросы, международное исследование,
дифференциальный подход, блок, образовательная среда, младший школьник, начальное
образование
DEVELOPMENT OF SCHOOLCHILDREN'S THINKING WHEN COMPLETING TIMSS
TASKS
Kasimov Fayzullo Muhammadovich - Professor of the Department of Primary Education
Bukh State Pedagogical Institute, fayzullo@gmail.com