nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O’zgaruvchilar bo’limi - Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua

|
Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua
|
bet | 65/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarO’zgaruvchilar bo’limi. Alohida o’zgaruvchining tavsifi quyidagicha bo’ladi:
:
Misol: a: real; I:integer; Birinchi qatorda dastur jarayonida ishlatishga real turdagi a uzgaruvchi kiritilyapti, ikkinchisida I nomli butun qiymatli o’zgaruvchi kiritilyapti.O’zgaruvchilar bo’limi var (variable - o’zgaruvchi) xizmatchi so’z bilan boshlanadi. Misol: Var i, j, k: integer;
Protsеduralar va funktsiyalar bo’limi. Boshqa bo’limlardan farqli ravishda, bu bo’lim maxsus xizmatchi so’z bilan bеlgilanmaydi. Bu bo’limning boshi Procedure yoki Function so’zi bilan boshlanadi. Protsеdura tavsifi har doim funktsiya tavsifidan oldin turadi. Bu bo’lim dasturda standart protsеdura va funktsiyalardan tashqari, protsеdura va funktsiyalar ishlatilayotgan bo’lsa va agar ularga dasturdan murojaat qilinayotgan bo’lsa ishlatiladi.
Opеratorlar bo’limi. Bu bo’lim dasturning asosiy bo’limi hisoblanadi. Dasturni bajarish bo’limi
opеratorlik xizmatchi so’zlari begin va end ichiga joylashgan opеratorlar kеtma-kеtligini bajarishga kеltiriladi. Opеratorlar bir-biridan nuqtali vеrgul (;) yordamida ajratiladi.
Shuni aytish kеrakki, protsеdura va funktsiya bo’limidagi algoritmlar faqat opеratorlar bo’limidan murojaat qilinganda bajariladi. Opеratorlar yordamida masalani еchish algoritmini bajarishga kеrak bo’lgan amallar tavsiflanadi. Funktsional vazifalari bo’yicha Paskal tilidagi opеratorlar quyidagi guruhlarga bo’linadi: o’zlashtirish, kiritish-chiqarish, boshqarish. O’zlashtirish opеratorlari-dasturda o’zgaruvchilarga ma'lum qiymatlarni o’zlashtirish uchun ishlatiladi. Kiritish-chiqarish opеratorlari - tеzkor xotiraga boshlang’ich ma'lumotlarni kiritadilar va yozuvga chiqaruvchi qurilmalarga hisoblashlar natijasini chiqaradilar. Boshqarish opеratorlari - dastur opеratorlarini kеtma-kеt bajarilishini tashkil etadi.
Nazorat savollari:
Paskal tilida bеrilganlarning qanday turlarini bilasiz?
Paskal algoritmik tilida sonlarni yozish, idеntifikator tushunchasi.
Paskal tilining qanday standart funktsiyalarini bilasiz?
Arifmеtik ifodalarni yozish qoidalari va arifmеtik amallarni bajarish kеtma-kеtligi.
Munosabat amallari, mantiqiy ifodalarda amallarni bajarish kеtma-kеtligi.
Paskal tilidagi ma'lumotlarning elеmеntlari bo’lib nimalar xizmat qiladi.
Skalyar toifaga ta’rif bering.
Paskal tilida opеratorlar tasnifi (klassifikatsiyasi).
Paskal tilidagi dasturning tarkibiy qismi.
Paskal tilida o’zgaruvchilarni tavsiflash bo’limi.
Dasturda konstantalarni tavsiflash va ularni ishlatish.
Dasturning opеratorlar bo’limida qanday jarayonlar bajariladi?
Opеratorlarning bеlgilarini tavsiflash qanday amalga oshiriladi?
Paskal tilida o’zlashtirish opеratorini tavsiflash.
Paskal tilida ma’lumotlarni kiritish va chiqarish opеratorini tavsiflash.
|
| |
Язык LISP - Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua

Язык LISP это язык высокого уровня предназначенный для обработки данных линейной структуры (списков).
|
LISP language is a family of computer programming languages with a long history and a distinctive, fully parenthesized prefix notation. Originally specified in 1958, Lisp is the second-oldest high-level programming language in widespread use today. Only Fortran is older, by one year.
|
Berilganlar
1. Uzatish, izohlash va qayta ishlash uchun mos shaklda taqdim etilgan axborot.
2.Hisoblash mashinasida uzatish, saqlash va qayta ishlash uchun tayyorlangan, ya’ni ramzlar (raqamlar) shaklida taqdim etilgan axborot.
|
Данные это информация обрабатываемая компьютером.
|
Data. Computer data is information processed or stored by a computer. This information may be in the form of text documents, images, audio clips, software programs, or other types of data. Computer data may be processed by the computer's CPU and is stored in files and folders on the computer's hard disk.
|
Mashina tili.
Kompyuter tomonidan to‘g‘ridan - to‘g‘ri kompilyatsiyasiz bajarilishi mumkin bo‘lgan jami mashina ko‘rsatmalaridan iborat
kompyuter tili. Ko‘rsatmalar va ma’lumotlar binar shaklda taqdim etiladi.
|
Машинный язык – язык программирования команды которого не требуют компиляции при выполнении.
|
Machine language. Sometimes referred to as machine code or object code, machine language is a collection of binary digits or bits that the computer reads and interprets. Machine language is the only language a computer is capable of understanding.
|
PERL tili
Matn fayllarini ko‘rib chiqishga, ulardan axborot chiqarib olishga va chop qilishga mo‘ljallangan algoritmik til. Ma’lumotlar bazalaridan erkin foydalanishni
ta’minlash, dinamik sahifalarni yaratish uchun foydalaniladi.
|
|
Dеykstra algoritmi - Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua

|
Algoritmlar. O’quv-uslubiy majmua
|
bet | 61/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq Algoritmlar4. Dеykstra algoritmi.
Grafning MOD ini anqlashda ishlatiluvchi “ochko’z” algoritm tugunlar orasidagi eng qisqa yo’lni aniqlashga yaramaydi, chunki har bir vadvmdv u faqat bitta tomon uzunligini hisobga oladi. Agar ushbu algoritmni har qadamda boshlan?ich tugundan chеgara tugungacha bo’lgan eng qisqa yo’lning qismini tashkil qiluvchi tomonni tanlaydigan qilib o’zgartirsak, kеrakli natijaga erishish mumkin bo’ladi. O’zgartirilgan algoritm matni quyidagicha:
Boshlang’ich tugunni tanlash
Boshlang’ich tugun bilan bog’langan tugunlardan boshlang’ich chеgsrani yaratish
While maqsad tugunga еtib borilmadi do
Chеgaradan boshlang’ich tugungacha minimal masofada bo’lgan tugunni tanlash
Tanlangan tugunni va unga eltuvchi tomonni daraxtga qo’shish
Chеgarani yangi qo’shilgan tugunlar bilan bo?langan tugunlarni qo’shish orqali o’zgartirish
For chеgaraning ixtiyoriy tuguni do
Uni daraxt bilan birlashtiruvchi va boshlang’ich tugungacha bo’lgan eng qisqa yo’lni
tugallovchi tomonni qo’shish
End for
End whle
Endi ushbu algoritmning ishini misol orqali ko’rib chiqamiz. Misol tariqasida yuqoridagi garfni olamiz (a rasm). Ushbu garfda A tugundan G tugungacha bo’lgan eng qisqa yo’lni izlaymiz. A tugundan to’rtta yo’nalishda tomonlar chiqadi (b rasm). Bulardan eng qisqasi AV. Shuning uchun daraxtga V tugunni qo’shib olamiz (v rasm). Qurilgan daraxt bilan E va G tugunlar bo? langan, shuning uchun ularni chеgaraga qo’shib olamiz. Bundan tashqari, D tugundan A tugungacha 7 ga tеng bo’lgan to’g’ri yo’lni , 8 tеng bo’lgan V tugun orqali o’tuvchi yo’l bilan taqqoslaymiz. To’g’ri yo’l qisqaroq bo’lganligi uchun uni o’zgarishsiz qoldiramiz. Mavjud imkoniyatlarni o’rganib chiqib, A dan S gacha bo’lgan eng qisqa yo’lning uzunligi 4 ga tеng ekanligini ko’ramiz. VЕ tomon qisqaroq bo’lgani bilan A dan Е ga cha bo’lgan yo’lning uzunligi 5 ga tеng. Endi eng qisqa yo’llar daraxtiga S tugunni qo’shamiz(g rasm). Hosil bo’lgan garfni ko’zdan kеchirib, F tugunga S tugun orqali o’tish mumkinligiga ishonch hosil qilamiz. Ammo bu yo’lning uzunligi 10 ga tеng bo’lib, A dan F gacha bo’lgan to’g’ri yo’ldan uzunroqdir. G rasmdan ko’rinadiki, A dan F ga yoki A dan Е gacha bo’lgan V dan o’tuvchi yo’llardan birini tanlashimiz mumikin.Algoritmning yo’llardan qaysi birini tanlashi bеrilganlarning saqlanish usuliga bo?liq bo’ladi. Natijada D rasmda ifodalangan daraxtga ega bo’lamiz. Daraxtga Е tugunning qo’shilishi qolgan bog’lanishlarni o’zgartirmaganligi uchun, unga F tugunni qo’shib, Е rasmda ifodalangan daraxtga ega bo’lamiz. Ushbu rasmdan ko’rinadiki, D tugungacha bo’lgan yo’l G tugungacha bo’lgan yo’ldan qisqaroqdir. Shuning uchun daraxta D tugunni qo’shib, J rasmda ifodalangan holatga ega bo’lamiz. Endi faqat G tugunni qo’shsak, eng qisqa masofa daraxtiga ega bo’lamiz (z rasm) . A tugundan G tugungacha bo’lgan eng qisqa masofa 10 ga tеng.
|
| |
Язык PERL – язык прогаммирования предназначенный для обработки текстовых файлов.
  
Perl

|
Язык PERL – язык прогаммирования предназначенный для обработки текстовых файлов.
Perl
|
bet | 148/179 | Sana | 19.06.2024 | Hajmi | 1,78 Mb. | | #264284 |
Bog'liq AlgoritmlarЯзык PERL – язык прогаммирования предназначенный для обработки текстовых файлов.
|
Perl is a general-purpose programming language originally developed for text manipulation and now used for a wide range of tasks including system administration, web development, network programming, GUI development, and more.
|
PROLOG tili
Sun’iy tafakkur (intellekt) masalalarida foydalaniladigan yuqori pog‘onadagi dasturlash tili. «Mantiq
tushunchalarida dasturlash» tili, PROLOG (PROgramming LOGic) mantiqiy fikrlardan va
qoidalar majmuasidan iborat.
|
Язык PROLOG – язык логического программирования, предназначенный для задач исскуственного интеллекта.
|
PROLOG language is a logic programming language associated with artificial intelligence and computational linguistics
|
QBASIC tili
Microsoft kompaniyasi tomonidan OS DOS va
Windows 95 bilan birga taklif qilingan BASIC dasturlash tilining interpretatori. QBASIC
tilining interpretatori BASIC tili vazifalarining ko‘pchiligini quvvatlaydi va to‘ldiradi.
|
Язык QBASIC – интепритатор языка BASIC разработанный для OS DOS.
|
QBASIC language a short form of Quick Beginners All purpose Symbolic Instruction Code, is an integrated development environment and interpreter for a variety of BASIC programming languages which are based on QuickBASIC. ... (QBasic is a DOS program and requires DOS or a DOS emulator.
|
Quyi pog‘ona tili
Ma’lumotlarni boshqarish va tuzilmasi bevosita muayyan kompyuter arxitekturasini aks
ettiradigan dasturlash (Assembler tili yoki mashina tili) tili.
|
|
|
| |
JAVOBLARNI BAHOLASh MEZONLARI

1. Tanlangan magistratura mutaxassisligi bo’yicha ilmiy yo’nalishlar haqida to’liq tasavvurga ega.
2. Ilmiy kuzatish va g’oya shakllantirish qobiliyatiga ega.
3. Ilmiy-tadqiqot faoliyat mazmunini, tadqiqot natijalari tahlilini to’liq biladi.
4. Ilmiy, o’quv-tarbiyaviy jarayonni tashkillashtirish shakllari, metodlari va vositilari haqida to’liq tasavvurga ega.
5. Tadqiqot natijalarini (ilmiy nashrlarda chop etilgan ishlarning mavjudligini ) izohlay oladi.
6. Faktik materiallarni jalb etib, to’g’ri javob beradi, terminologiyani yaxshi biladi, nutqi ifodali.
|
Chet tillarni o’rganishning umumiy asoslari

Chet tillarni o’rganishning umumiy asoslari
Oliy ta’lim tizimida chet tillarni, xususan ikkinchi chet tilini o’qitish “Filologiya va tillarni o’qitish (ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan, koreys, xitoy, yapon, arab tillari)”, “Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili)”, “Tarjima nazariyasi va amaliyoti (ingliz tili)” ta’lim yo’nalishlari uchun Davlat ta’lim standartlari talablariga mos ravishda kamida ikkita chet tillarni mukammal egallagan mutaxassis kadrlar tayyorlashning muhim tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi. Mazkur dastur doirasida imtihon topshiruvchi talabgorlar o’rganilayotgan ikkinchi chet tilining muayyan dasturlar asosidagi orfografik, orfoepik, grammatik, leksik va stilistik normalarini egallashlari, ularning barcha nutq faoliyati turlarida yozma va og’zaki shaklda to’g’ri qo’llay olishlari talab etiladi.
|
Fransuz tili - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 41/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Fransuz tili
Braudeau M., Proguidis L., Salgas J-P., Viart D. Le roman français contemporain. Paris, adpf, 2006.
Chigarevskaïa N. Traité de phonétique française. M., 1982.
Fouché P. Traité de prononciation française. P., 1993.
Le nouveau sans frontières. Cahier d’exercices. P., 1998.
Abdushukurova L.A. Stylistique du français moderne. Tashkent, 2004.
Andreyev L.G.,Kozlov N.N., Kosikova G.K. Istoriya fransuzskoy literaturы. M., 1987.
Andreychikova L.P, Ubaydullayev M.U. Fransuz tili fonetikasi. Toshkent, 1992.
Gak V.G. Sravnitelnaya tipologiya fransuzskogo i russkogo yazыkov. «Prosveщyeniye», L., 1977.
Gordina M.V. Fonetika fransuzskogo yazыka. L., 1973.
Iliya L. I. Sintaksis sovremennogo fransuzskogo yazыka. M.,1962.
Iliya L.I. Posobiye po grammatike sovremennogo fransuzskogo yazыka. M., 1989.
Katagoщina N.A., Vasilyeva N.M. Leksiko-grammaticheskiye i foneticheskiye kommentarii k tekstam po istorii fransuzskogo yazыka. M., 1980.
Lopatnikova N.N. Leksikologiya sovremennogo fransuzskogo yazыka. M., 1982.
Malina L. Ye. va boshqalar. Fransuz tili grammatikasi. T., 1978.
Popova I. N., Kazakova J. A., Grammatika fransuzskogo yazыka. M., 1978.
Popova I. N., Kazakova J. A., Grammatika fransuzskogo yazыka. Prakticheskiy kurs M., 1989.
Popova I.N., Kazakova J.A., Kashinskaya N.A. Manuel de français, chast 1., M., 1991.
Potoskaya N.P. Stilistika sovremennogo fransuzskogo yazыka. M., 1974.
Rapanovich A.N. Fonetika fransuzskogo yazыka. Moskva, 1993.
Referovskaya Ye.A. Sintaksis sovremennogo fransuzskogo yazыka. M., 1978.
Щyerba L.V. Fonetika fransuzskogo yazыka. M., 1957.
|
| |
-35

(55 – 70 %) - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

1. Tanlangan magistratura mutaxassisligi bo’yicha ilmiy yo’nalishlar haqida umumiy tasavvurga ega.
2. Ilmiy kuzatish va g’oya shakllantirish qobiliyatiga ega.
3. Ilmiy-tadqiqot faoliyat mazmunini, tadqiqot natijalari tahlilini biladi.
4. Ilmiy, o’quv-tarbiyaviy jarayonni tashkillashtirish shakllari, metodlari va vositilari haqida yuzaki tasavvurga ega.
5. Tadqiqot natijalarini (ilmiy nashrlarda chop etilgan ishlarning mavjudligini ) yetarlicha tasavvur qilolmaydi.
6. Faktik materiallarni jalb etib, qisman to’g’ri javob beradi, terminologiyani yetarlicha biladi, nutqi ifodali emas.
|
GOLLAND TILI - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

GOLLAND TILI
1. Alice vanKalsbeek. Code Nederlands. Meulenhoff Educatief. Amsterdam, 2013
2. Stap1 tekst en werkboek. Jeanine Roos- 2011
GREK TILI
Κλεανθης Αρβανιτακης. Επικοινωνηστε Ελληνικα.2005
Γιωργος Μπαμπινιωτης, Ελληνικη γλωσσα 2007
Ειρηνη Αργυρουδη,Βασιλειος Ασημομυτης.Ελληνικος Πολιτισμος. Αθηνα
Βαλσαμακη. Τζεκακη Φανη. Τα νεα ελληνικα για ξενους. Θεσσαλονικη 2007
ARAB TILI
Xolidov B.Z. Arab tili darsligi. Toshkent, 2007
Xasanov M., Abzalova M. Arab tili darsligi. Toshkent, 2004
Ibraximov N. YusupovM. Arab tili grammatikasi., 1-jild. Toshkent, 1997.
Ibraximov N. YusupovM. Arab tili grammatikasi., 2-jild. Toshkent, 2005.
FORS TILI
Maxamadaliyev X. Alimova X., Agzamova G. Fors tili. Toshkent, 2013.
Abdusamatv M.Sh. Fors tili. Toshkent, 2007.
Kuranbekov A. Voxidov A. Ziyayeva T. Fors tili. Toshkent, 2007.
TURK TILI
Sodiqov K. Xamidov X. Xudayberganova Z. Aminova L. Turk tili. T., 2003.
Hamidov H. Turk tilining grammatikasi. Toshkent, 2006.
Turkce Oreniyoruz – TOMER yayinlari. Ankara.1992.
YaPON TILI
Minnano Nihongo I. Tokiyo Yaponiya. 1998.
Minnano Nihongo II. Tokiyo Yaponiya. 1998.
Yapon tili hamma uchun. Toshkent, 2000.
MALAY TILI
Tatabahasa. Asraf. Dewan bahasa dan pustaka. Malayziya, 1995.
Perbualan Asas Bahasa Melayu. Anuar Ridwan. Malayziya, 2004.
KOREYS TILI
Xangugo 1,2,3,4. Koreys tili darsligi, Seulte, 2000.
Ten Yu.P. Xo Sen Xeng “Prakticheskiy kurs koreyskogo yazыka”. Uchebnoye posobiye, Tashkent, 2006.
Xangugo. Koreys tili darsligi. Boshlang’ich kurs. Toshkent 2001.
XITOY TILI
Semenas A.L. Leksika kitayskogo yazыka. Moskva, 2000.
Xashimova S.A. Nosirova S.A. Xitoy tili grammatikasi. Toshkent, 2012.
INDONEZ TILI
1.Bahasa Indonesia. Book one. Yohanni Johns. Indonesia. 1997
2. English-Indonesian, Indonesia-english dictionary.
HIND TILI
Rupert Snell. Complete Hindi. McGraw-Hill; 2 edition (May 9, 2011)
Dimщыs Z.M. I dr. Uchebnik yazыka xindi. 1-3ch.,M., 2000
Kamtamprasad Guru Xindi Viyakran. Varanasi. 2001 (2009)
|
Nemis tili - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 40/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Nemis tili
Gehrmann S. Deutsche Phonetik: Theorie und Praxis. Zagreb, 2004. 2.Auflage.
Heringer H.J. Morphologie. UTB. Paderborn. 2009.
Karl – Heinz Göttert / Oliver Jungen: Einführung in die Stilistik. Wilhelm Fink Verlag 2004
Karl – Heinz Göttert / Oliver Jungen: Einführung in die Stilistik. Wilhelm Fink Verlag 2004
Pan G. Deutsche Stilistik. Taschkent. 2010.
Römer Cn. Morphologie der deutschen Sprache. UTB. Stuttgart. 2006.
Schippan, Thea: Lexikologie der deutschen Gegenwartssprache. VEB Bibliographisches Institut Leipzig 1987
Stepanowa M.D, Černyšewa I.I.: Lexikologie der deutschen Gegenwartsprache, Moskau 1975.
Stepanowa M.D, Černyšewa I.I.: Lexikologie der deutschen Gegenwartsprache, Moskau 1975.
Stock E- und Hirschfeld U. Phonotek. Deutsch als Fremdsprache. Langenscheidt. Leipzig. 2002.
Toschev. Z. B. Nemis tili fonetikasi. Buxoro, 2009.
Wolf G. Deutsche Sprachgeschichte , Tübingen, Basel, Afranck Verlag, 1999.
Wollstein A., Heilmann A. Deutsche Satzstruktur. Stauffenburg. Tübingen, 2006.
Arsenyeva M.G. Vvedeniye v germanskuyu filologiyu. M., 1980.
Bax A. Istoriya nemeskogo yazыka M., 1986
Brandes M.P,. Provotorov V. I Analiz teksta, M., 2003
Gorodova I. M., Fillipova N. A. Posobiye po sopostavitelnoy grammatike nemeskogo i russkogo yazыka. M., 1985.
Jirmunskiy V.M. Istoriya nemeskogo yazыka. M., 1985.
Umarxo’jayev M.E. Olmon tili leksikologiyasi va frazeologiyasi. Andijon. 2010.
Yusupov U.K. Problemы sopostavitelnoy lingvistiki. Tashkent. Fan, 1980.
Yakubova X. Praktikum po sopostavitelnoy tipologii russkogo i uzbekskogo yazыkov. T., 1986.
|
| |
Suhbatning maqsadi - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

Suhbatning maqsadi – magistraturaga kiruvchi abituriyentlarning lingvistika sohasidagi tayyorgarligi tayanch darajasini aniqlash.
Og’zaki suhbatning asosiy vazifalari:
Og’zaki suhbat bilet asosida imtihon komissiya tomonidan har bir abituriyent bilan alohida o’tkaziladi. Abituriyentga uning kasbiy va shaxsiy imkoniyatlarini baholashga imkon beradigan savollar beriladi. Har bir biletga ilmiy-tadqiqot muammolari bo’yicha 2 ta savol va abituriyentning bitiruv malakaviy ishi bo’yicha suhbat o’tkazish uchun 1 ta savol kiritilgan. Har bir abituriyentga 10 daqiqagacha vaqt ajratiladi.
Abituriyent suhbatdan so’ng imtihon biletidagi savollarga tayyorlagan o’zining yozma ko’rinishdagi javoblarini komissiya a’zolariga qoldiradi.
Suhbat davomida abituriyentning ilmiy maqola yoki tezislari (yoki ularga tenglashtirilgan hujjatlar) ko’rib chiqilib, suhbat natijalarini baholashda inobatga olinadi.
|
-42

(71 – 85%) - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

1. Tanlangan magistratura mutaxassisligi bo’yicha ilmiy yo’nalishlar haqida umumiy tasavvurga ega.
2. Ilmiy kuzatish va g’oya shakllantirish qobiliyatiga qisman ega.
3. Ilmiy-tadqiqot faoliyat mazmunini, tadqiqot natijalari tahlilini umuiy tarzda biladi.
4. Ilmiy, o’quv-tarbiyaviy jarayonni tashkillashtirish shakllari, metodlari va vositalari haqida tasavvurga ega.
5. Tadqiqot natijalarini (ilmiy nashrlarda chop etilgan ishlarning mavjudligini ) talab darajasida tasavvur qilolmaydi.
6. Faktik materiallarni jalb etib, umuman olganda to’g’ri javob beradi, terminologiyani yetarlicha biladi, nutqi ifodali.
|
ADABIYoTLAR RO’YXATI - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

ADABIYoTLAR RO’YXATI
INGLIZ TILI
Ismailov A.A., Fyodorov V.A. Home Study Book . T., 2008.
Ismailov A.A., Fyodorov V.A., Morozova O. English for market economy. Tashkent, 2008.
Shiach Don. How to write essay. – Oxford, 2009.
Hewings M. Advanced Grammar in use. Cambridge, 1998.
Alovuddinova X., Rajabova D., Qambarov N., Ikromov T. English for ICL and ECP Learners. Tashkent, 2012.
NEMIS TILI
Dadaxodjayeva M.S. Deutschkurs II. Taschkent, 2011.
Mamatov M., Ismoilov Yu. va b. Deutsch fur Hochschulen. Taschkent, 2013.
Hakimova F., Sodikova R., Abduganieva Sch. Beier. A. Praktische Phonetik Perfekt Print. Taschkent, 2012.
Toschev Z.B. Nemis tili fonetikasi. Buxoro, 2009.
FRANSUZ TILI
Volte A. Belle ville. Methode de francais. Cahier d`exercices. Belgique, 2004.
Dominique Ph. Le nouveau sans frontiere. Paris, 1998.
Kosteskaya Ye.O., Kardanivskiy V.I. Fransuzskiy yazыk. Prakticheskaya grammatika. – M., Vыsshaya shkola, 2002.
Popova M.N., Kazakova J.A. Fransuzskiy yazыk, - M. 2007.
ISPAN TILI
Abdullayev M.K. Español en textos. Toshkent, 2012.
Nujdin G., Komarova A. 75 ustnыx tem po ispanskomu yazыku. M., 2003.
Oltiyev T.J. Ispan tili amaliy grammatikasi. Toshkent, 2007.
Maria A., Maria L.G. Sueña –Edicion Anaya. Madrid, 2006.
ITALYaN TILI
1. Luciana Ziglio, Giovanna Rizzo. Yespresso. Italy, 2008
2. Angelo Chiuchiu. In italiano. Ediizioni Guerra-Perugia. Italy, Perugia 2007
Ya.Yalepolskaya, V.Medvedova. 60 tem po italyanskomu yazыku. Moskva, Ayris Press -2005
|
Raqamli kanallarni olish uchun uskunalar

|
Raqamli kanallarni olish uchun uskunalar
|
bet | 62/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matni
Shunday qilib, raqamli kanallarni o'rnatishdan oldin, avval zarur uskunalarni sotib olishimiz kerak. Raqamli televizorni qabul qilish uchun asboblar ro'yxatiga antenna, televizorning o'zi va ulash simlari kiradi.
Raqamli televizorni ushbu tarkibiy qismlardan ishonchli qabul qilish uchun tyunerning o'zi eng katta rol o'ynaydi, u qanchalik yaxshi va u qanday format uchun mo'ljallangan. Antenna va yamoq kabellari sezilarli, ammo‘ahamiyatsiz ta'sir ko'rsatadi.
Ulanish
Raqamli signal uchun televizorni ulash uchun siz avval antennani pristavkaga, so'ngra pristavka va televizorga ulashingiz kerak.
Antennaga qo'yiladigan talablar juda oddiy: qabul qilish chastotasi dekimetr bo'lishi kerak. Bu raqamli televizor uchun an'anaviy xonani antennasini ulash uchun foydalanishga imkon beradi.
Signalni ishonchli qabul qilish uchun sizga kerak bo'lgan antennani yuqoriga ko'tarib, takrorlagich tomon yo'naltirish kerak bo'lishi mumkin. Antenna va pristavkani kabel orqali ulashda siz signalga salbiy ta'sir ko'rsatmaydigan yuqori sifatli mahsulotlardan foydalanishingiz kerak. Ushbu manipulyatsiyalardan so'ng siz raqamli kanallarni qidirish va sozlashni boshlashingiz mumkin.
Raqamli er usti televizion kanallarini topgandan so'ng, qabul qilingan signalning sifatini baholash kerak. Ushbu protsedurani televizor pristavkasida bajarish uchun INFO‘tugmachasini topamiz (nomi turli ishlab chiqaruvchilardan farq qilishi mumkin) va ustiga bosing.
Ekranda signal kuchi haqida xabarni ko'ramiz:
Ko'rsatkich 60% dan ortiq, keyin raqamli signalni qabul qilish juda barqaror.
Qabul qilgich past sifatli signal qabul qiladi.
Quyidagi harakatlar vaziyatni to'g'irlashi mumkin:
Antennani boshqa joyga joylashtiring yoki masalan, uni mahkamroq ko'taring.
Antennani takrorlash minorasiga aniqroq yo'naltiring.
O'zingizning mintaqangizdagi transmitterlarning joylashishini Internet orqali bilib oling.
Signal kuchini oshirish uchun kuchaytirgichdan foydalaning.
|
| |
Sinov qism

lari - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 53/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Sinov qism
lari
|
Vazifa turi
|
Vaqti
|
Vazifa shakli
|
Baholash mezonlari
|
1
|
Sinov oluvchi bir nechta savollar beradi
|
4 daqiqa
|
Sinov topshiruvchi berilgan savollarga ko’ra o’zi haqida ma’lumot beradi
|
Savollarga mos ravishda javob berilganligi – 10 ball
Nutq ravonligi - 5 ball
Nutqning grammatik jihatdan to’g’riligi - 5 ball
Talaffuzning to’g’riligi – 5 ball
|
2
|
Sinov oluvchi rasmlar to’plamini beradi
|
3 daqiqa
|
Sinov topshiruvchi berilgan rasmlarni tasvirlab beradi va qo’shimcha savollarga javob beradi
|
3
|
Sinov oluvchi sinov topshiruvchiga og’zaki tarjima uchun matn beradi
|
3 daqiqa
|
Sinov topshiruvchi berilgan matnni vizual og’zaki tarjima qilib beradi
|
|
| |
GİRİŞ
Mövzunun aktuallığı və işlənmə dərəcəsi

GİRİŞ
Mövzunun aktuallığı və işlənmə dərəcəsi: Dilçilikdə mətn nəzəriyyəsinin meydana gəlməsi informasiyanın hazırlanıb ötürülməsi və qavranılması ilə bağlı praqmalinqvistik aspekti müəyyənləşdirdi. Dilin digər vahidləri kimi, nitq vahidi olaraq mətn-informasiyada törəyir, o, yaradıcılıqdır. Fərdin intellektual səviyyəsindən asılı olaraq mətnlər müxtəlif informativ və estetik dəyərə malik olur. Mətn daha çox nitq vahidi olmaqla informasiya daşıyıcısıdır; bizim duyğularımız, əqli fəaliyyətimiz müxtəlif məzmunlu mətnlərdə təzahür edir. Biz mikro və makromətnin semantik cəhətdən qurulmasının prinsiplərini öyrənməklə nitqimizdə informasiyanın təşkili xüsusiyyətlərini, onların nitqdəki təyinatını-praqmatikasını müəyyənləşdiririk. Bu mənada, dissertasiya mövzusu üzrə aparılan elmi-tədqiqat işi çox aktualdır.
Hər bir mətn, əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, yaradıcılıqdır; hansısa bir fərdin müəyyən sosial-tarixi şəraitdə əqli fəaliyyətinin təzahürüdür. Təbii ki, burada müəllifin bəhs etdiyi hadisə və ona münasibət öz ifadəsini tapır. Müəllif intensiyası adlanan bu məqam mətnin hansısa baxışlar nöqteyi-nəzərindən də yerliliyini müəyyənləşdirir. Müəllif intensiyası istənilən mətnin əsas xüsusiyyəti olduğundan mikro və makromətnin semantik cəhətdən təşkili mövzusu üzrə elmi-tədqiqat işinin aparılması mətnin qurulma prinsiplərinin müəyyən olunması baxımından çox aktualdır.
Hər bir mətn hansısa bir ideyanın, fikrin daşıyıcısıdır; onun ideya-estetik dəyəri də bu məqamla bağlıdır. Hadisənin mətnləşməsi və onun verilməsi zamanı müəllif mövqeyinin buraya təbii formada yerləşdirilməsi mətn dilçiliyində geniş tədqiq olunur və bu sahədə xeyli tədqiqat əsərləri vardır. Makromətnin quruluş prinsipləri nöqteyi-nəzərindən həmin məsələlərin əsaslı şəkildə öyrənilməsi mətn nəzəriyyəsini yeni müddəalarla zənginləşdirdiyindən mühüm aktuallıq kəsb edir.
Nitqin törəməsi zamanı çoxölçülülüklə xəttiliyin dialektikası mətndə öz ifadəsini tapır. Məntiqi baxımdan bir-birini tamamlayan bu hadisə dərin psixoloji və fəlsəfi məzmuna malikdir. Nitqin universal törəmə prinsipini özündə əks etdirən bu proses nitq mexanizmini öyrənmək cəhətdən mühüm nəzəri əhəmiyyətə malik olduğundan elmi-nəzəri baxımdan aktualdır.
Makromətn struktur-semantik cəhətdən bütövlüyə malikdir. Mikrodan makroya doğru inkişaf – bütövləşmə mexanizmi mətn ierarxiyası prinsipinə əsaslanır. Məhz bu yolla makrosistemi – mətn ierarxiyası və sistemini aydınlaşdırmaq olur. Bu da nitq və dil sistemlərinin qarşılıqlı əlaqəsini özündə əks etdirir. Bu mənada, dissertasiya mövzusu üzrə aparılan elmi-tədqiqat işi mühüm aktuallıq kəsb edir.
Mətn qurularkən hadisələrin dinamizmində retrospeksiya və prospeksiya xüsusi yer tutur. Onların mətndə yerinin düzgün müəyyənləşdirilməsi və mətnin süjeti ilə təbii bağlantısının qurulması makromətndə verilən informasiyanın bitkinliyi və məzmunluluğu ilə sıx bağlıdır. Dissertasiya mövzusu üzrə aparılan elmi tədqiqat işi makro mətnin təşkilinin bütün spektrlərini üzə çıxarmaq baxımından xüsusi aktuallıq kəsb edir.
|
Tədqiqatın elmi yeniliyi - Mİkro və makro mətnləRDƏ semantiK Əlaqə TİPLƏRİ

|
Mİkro və makro mətnləRDƏ semantiK Əlaqə TİPLƏRİ
|
bet | 6/16 | Sana | 24.07.2021 | Hajmi | 74,19 Kb. | | #15966 |
Tədqiqatın elmi yeniliyi. Nəzəri dilçilikdə yarım əsrdən çoxdur ki, mətn dilçiliyi intensiv olaraq tədqiq olunur. Bu barədə tədqiqatlar ayrı-ayrı dillər və tipoloji aspektdə intensivləşdikcə mətn dilçiliyinin yeni spektrləri meydana çıxır. Azərbaycan dilçiliyində ilk dəfədir ki, Azərbaycan dilinin faktları üzrə makromətnin təşkili prinsipləri və onun qurulma mexanizmi tədqiq olunur. Tədqiqat zamanı mikromətnin semantik təşkili, onun makrosistem aspektində davamı, mikrosistemin komponentləri arasında struktur və formal əlaqə vahidlərinin qarşılıqlı əlaqəsi, mikromətnlər arasında makromətn kontekstində əlaqənin müəyyənləşməsi, mikro və makromətndə komponentlər arasında oxşar semantik əlaqələrin mövcudluğu, makromətndə kontinium, iyerarxiya və s. məsələlər Azərbaycan dilçiliyində ilk dəfədir ki, sistemli şəkildə tədqiq olunur.
|
| |
Reyhan Yusif qızı Həbibli

Reyhan Yusif qızı Həbibli
filologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Xəyalə Muğamat qızı Mürsəliyeva
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən ED 1.06 Dissertasiya şurası
Dissertasiya şurasının sədri: akademik
___________ Möhsün Zellabdin oğlu Nağısoylu
Dissertasiya şurasının elmi katibi: filologiya üzrə fəlsəfə doktoru,
dosent
___________ Sevinc Yusif qızı Məmmədova
Elmi seminarın sədri: filologiya elmləri doktoru, professor
___________ Qara İbrahim oğlu Məşədiyev
|
Tədqiqatın obyekti və predmeti

|
Tədqiqatın obyekti və predmeti
|
bet | 4/16 | Sana | 24.07.2021 | Hajmi | 74,19 Kb. | | #15966 |
Tədqiqatın obyekti və predmeti. Tədqiqatın obyekti Azərbaycan dilində mətndir, predmeti isə Azərbaycan dilində mikro və makromətndə semantik əlaqə tipləridir.
Tədqiqatın məqsəd və vəzifələri. Dissertasiya mövzusu üzrə aparılan elmi tədqiqatın məqsədi Azərbaycan dilində mikro və makromətnin komponentləri arasında semantik əlaqə tiplərinin oxşar xüsusiyyətlərinin müəyyənləşməsi, onların qurulma mexanizmi, informasiya verimi zamanı mikrosistemlə makrosistemin əlaqələnməsi kimi bir sıra mühüm faktorları müəyyənləşdirməkdən ibarətdir. Bu məqsədə nail olmaqdan ötrü aşağıdakı vəzifələri yerinə yetirmək nəzərdə tutulub:
– Dilçilikdə mətn nəzəriyyəsinin formalaşmasının əsas istiqamətlərinə aydınlıq gətirmək;
– Mikromətnin formalaşmasının struktur-semantik təhlilinin nəzəri bazasının əsaslarını konkret faktlarla dərinləşdirmək;
– Makromətnin təşkili prinsiplərinə aydınlıq gətirmək;
– Mikromətnlə makromətnin qarşılıqlı əlaqəsini konkret faktlarla şərh edib nəticələr çıxartmaq;
– Mətnin təşkilində müəllif intensiyası və kontiniumun yerini müəyyənləşdirmək;
– Makromətnin iyerarxaik sistemini təhlil edib konkret nəticələr çıxartmaq.
|
| |
Tədqiqatın nəzəri və praktik əhəmiyyəti

|
Tədqiqatın nəzəri və praktik əhəmiyyəti
|
bet | 7/16 | Sana | 24.07.2021 | Hajmi | 74,19 Kb. | | #15966 |
Tədqiqatın nəzəri və praktik əhəmiyyəti. Dissertasiya mövzusu üzrə aparılan elmi tədqiqat işi dilçiliyimiz üçün çox aktual mövzuya həsr olunduğundan yüksək elmi-nəzəri əhəmiyyətə malikdir. Çünki nəzəri dilçilikdə mətn dilçiliyi ilə bağlı hələ həll olunmamış bir sıra məsələlər vardır. Bu tipli elmi tədqiqat əsərləri mətn dilçiliyinin bir sıra qaranlıq məqamlarına aydınlıq gətirir və nəzəri ümumiləşdirmələr üçün tutarlı faktlar verir. Aparılan elmi tədqiqatın digər mühüm əhəmiyyəti ondadır ki, o, Azərbaycan dilçiliyində mətn dilçiliyi ilə bağlı mövcud olan böyük boşluğu doldurur. İşin praktik əhəmiyyəti nitqin dərin və məzmunlu qurulması, nitq aktının ünsiyyətdə baş tutması və mətnin tədrisi ilə bağlıdır.
Dissertasiyanın aprobasiyası və tətbiqi: Tədqiqatın əsasları müxtəlif elmi məcmuələrdə dərc olunmuş, 11 məqalə və elmi-nəzəri konfranslarda edilmiş bir sıra məruzələrdə öz əksini tapmışdır.
|
| |
Dissertasiyanın üçüncü fəsli “Makromətnin təşkili

Dissertasiyanın üçüncü fəsli “Makromətnin təşkili” adlanır və dörd yarımbaşlıqda təhlil olunur.
“MSB-lər arasında semantik əlaqə tipləri” adlanan yarımbaşlıqda əvvəldə izah etdiyimiz kimi, MSB-lər arasında semantik əlaqə tipləri MSB-nin komponentləri arasındakı əlaqə tipləri ilə oxşarlıqdan bəhs edilir.
“Mikromətnlərin semantik cəhətcə əlaqələnmə prinsipləri” adlanan yarımbaşlıqda makromətn forma ilə məzmunun vəhdətinin yaranmasından izah edilir.
“Kontinium” adlanan yarımbaşlıqda mətndə retrospeksiya və prospeksiyadan bəhs olunur. Təhlil kiçik süjetli mətn üzrə aparılır.
“Mətn ierarxiyası” adlanan yarımbaşlıq mətnin qlobal sisteminin formalaşması məsələlərini əhatə edir.
|
Tədqiqatın metodları - Mİkro və makro mətnləRDƏ semantiK Əlaqə TİPLƏRİ

|
Mİkro və makro mətnləRDƏ semantiK Əlaqə TİPLƏRİ
|
bet | 5/16 | Sana | 24.07.2021 | Hajmi | 74,19 Kb. | | #15966 |
Tədqiqatın metodları. Aparılan elmi tədqiqat zamanı təsvir, müqayisə və kontekstual təhlil metodlarından istifadə olunmuşdur. Qeyd olunan tədqiqat metodları aparılan elmi-tədqiqat işinin mahiyyətini üzə çıxarmağa tam imkan vermişdir.
Müdafiəyə çıxarılan əsas müddəalar. Dissertasiya mövzusu üzrə aparılan elmi tədqiqata rəğmən aşağıdakı müddəalar müdafiəyə çıxarılır:
Makromətn mikromətnlərin təmsil etdiyi yarımsistemlərin ierarxiyası əsasında qurulur;
Mikromətnlərin komponentləri arasında mövcud olan semantik və formal əlaqə vasitələri makromətnin təşkilində analoji rolu oynayır, yəni eyni məzmunlu vahidlər funksiyaca yarımsistemdən qlobal sistemə daxil olur;
Mətnin törəməsi yaradıcılıqdır, o, fəlsəfi və psixolinqvistik baxımdan çoxplanlılıqdan xəttiliyə keçidi nümayiş etdirir;
Mətn informasiya daşıyıcısı olmaqla universal qanunlarla idarə olunur;
Mikro və makromətnin komponentləri arasında oxşar semantik əlaqə tipləri mövcuddur.
|
| |
Yozish ko’nikmasi - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

Yozish ko’nikmasi:
Bu ko’nikmada sinov topshiruvchilar qanday turdagi, kimga mo’ljallangan va nima maqsadda matn yozishlari keltirib o’tilgan. Jami 25 ball beriladi.
Vazifa turi
|
So’zlarning soni
|
Vazifa tarkibi
|
Baholash mezonlari
|
Taklif xati (Proposal Letter)
|
200 - 250 so’zdan oshmasligi kerak
|
Berilgan vaziyatga ko’ra taklif xatini yozish
|
Mazmunning yoritilishga 10 ball.
Orfografik xatolar uchun 5 ball.
Grammatik xatolar uchun 5 ball.
Leksik-stilistik xatolar uchun 5 ball.
|
2-bosqich.
Og’zaki sinov
Og’zaki sinov 3 qismdan iborat bo’lib, birinchi qismda sinov topshiruvchilardan o’zlari haqida gapirib berishlari, ikkinchi qismda esa berilgan rasmlarni tasvirlab savollarga javob berishlari, uchinchi qismda taklif etilgan mavzuga talabgor o’z munosabatini bildirishi talab qilinadi. Jami 25 balgacha beriladi.
|
Dissertasiya işinin əsas məzmunu aşağıdakı tezis və məqalələrdə öz əksini tapmışdır

Dissertasiya işinin əsas məzmunu aşağıdakı tezis və məqalələrdə öz əksini tapmışdır:
Mürəkkəb Sintaktik Bütövlər arasında semantik əlaqə məsələsi // – Bakı: Azərbaycan Dillər Universiteti, Elmi xəbərlər, – 2013. №3, – s. 216-220
Mikromətnlərin semantik cəhətcə əlaqələnmə prinsipləri // – Bakı: Tağıyev oxuları, – 2014. № 2. – s. 43-51
Mətn və informasiya // – Bakı: Filologiya məsələləri, – 2014. № 8, – s.128-136
Формирование теории текста в лингвистике // – Полтава: Фiлологiчнi науки, – 2015. вып.20, – с. 98-103
Континуум рассказа // Материалы III Международной молодежной научно-практической конференции. – Ульяновск: – 2016, – c.106-116
Mətn iyerarxiyası // Dil və ədəbiyyat, – 2016. № 3, – s. 47-49
Формальные средства связи в сложных синтаксических целых // – Kиiв: Науковий вiсник, – 2017. вип.35, – с. 231-236
Mətndə informasiyanın verilməsinin retrospektiv və prospektik xüsusiyyətləri // Bakı Slavyan Universiteti. “Azərbaycanşünaslığın aktual problemləri”. IX Beynəlxalq elmi konfransın materialları. – səh. 66-68, – Bakı: – 2018
Deyktik elementlərin mətnə təsiri // – Bakı: Filologiya məsələləri, – 2019. № 4, – s.84-87
Determinativlər formal əlaqə vasitəsi kimi // “Humanitar və ictimai elmlərin əsasları” mövzusunda II Respublika elmi konfransın materialları. – Bakı: – 22 dekabr, – 2020, – s. 46-48
“Mətn nəzəriyyəsinin predmetinin qurulma prinsipləri” / Bakı Slavyan Universiteti // “Filoloji elmlər innovativ tədqiqatlar kontekstində” Beynəlxalq elmi-praktik konfrans. – Bakı: – 22 dekabr, – 2020, – s. 588-591
Dissertasiyanın müdafiəsi 4 may 2021-ci il tarixində saat 1400 -da
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu nəzdində fəaliyyət göstərən ED 1.06 Dissertasiya şurasının iclasında keçiriləcək.
Ünvan: Bakı, AZ 1143, H.Cavid prospekti 115, V mərtəbə, AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
Dissertasiya ilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun kitabxanasında tanış olmaq mümkündür.
Dissertasiya və avtoreferatın elektron versiyaları Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun rəsmi internet saytında yerləşdirilmişdir.
Avtoreferat 2 aprel 2021-ci il tarixində zəruri ünvanlara göndərilmişdir.
Çapa imzalanıb: 02.04.2021
Kağız formatı: 60x84 16\1
Həcm: 48 437
Tiraj: 100
|
FIZIK JARAYONLARNI MODELLASHTIRISH MUHITI VA USULLARI JISMNING ERKIN TUSHISHINI MODELLASHTIRISH

|
FIZIK JARAYONLARNI MODELLASHTIRISH MUHITI VA USULLARI JISMNING ERKIN TUSHISHINI MODELLASHTIRISH
|
bet | 99/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishFIZIK JARAYONLARNI MODELLASHTIRISH MUHITI VA USULLARI JISMNING ERKIN TUSHISHINI MODELLASHTIRISH.
11 mavzu
Reja:
1. Jismning erkin tushishinni modellashtirish.
2. Jismning erkin tushish xarakati.
3. Masalaning qo’yilishi.
4. C++ dasturlash tili muhitida modelni tayyorlash. Hisobli eksperiment.
Jismlarning erkin tushishi — Yerning tortish kuchi maydonida jismlarning nolga teng boshlangʻich tezlikda harakatlanishi. J. e. t. tezligi v Yer markazigacha boʻlgan masofaga va muhit (havo, suv)ning qarshilik kuchiga bogʻliq. Agar havoning qarshiligi hisobga olinmasa, jism uncha baland boʻlmagan joydan tushganda tezlik vq yj2gh ga teng boʻladi (bunda g — erkin tushish tezlanishi; u oʻrtacha 9,8 m/s2 ga teng; h — jismlarning tushish balandligi; bu balandlik boshlangʻich vaziyatdan hisoblanadi). Barcha jismlar Yerning ayni bir nuqtasida bir xil tezlanishda Yerga tushadi. Amalda havo qarshiligi ham hisobga olinadi. Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi tufayli J. e. t. tezlanishi ekvatorda qutblardagidan kichik boʻladi.
Bir xil balandlikdan tashlangan tosh va qush patining yerga turli vaqtlarda tushishini kuzatgan qadimgi yunon faylasufi Aristotel Yer tortish kuchi ta’sirida og‘ir jismlar yengil jismlardan oldin tushadi, degan xulosaga kelgan. Bu noto‘g‘ri ta’limot qariyb ikki ming yil davomida to‘g‘ri deb kelindi.
Italiyalik olim Galileo Galileyning (1564–1642) XVI asr oxirida o‘tkazgan tajribalaridan keyingina Aristotel fikrlari noto‘g‘ri ekan ligi isbotlandi.
Galiley Piza minorasidan bir vaqtda po‘lat va tosh sharlarini tashlab, ular yerga aynan bir vaqtda tushishiga ishonch hosil qildi. Galiley quyidagicha faraz qildi (gipotezani ilgari surdi): agar havoning qarshiligi bo‘lmasa, bir vaqtda tashlangan po‘lat sharcha va yengil qush pati minoradan bir vaqtda tushadi. Bu gipotezani tekshirish uchun uzun shisha naycha ichiga po‘lat sharcha va qush pati joylashtirildi. Havo bor nayda po‘lat sharcha qush patidan oldin tushishi kuzatildi. Naydan havo so‘rib olinganida esa po‘lat sharcha va qush pati bir vaqtda tushdi. Bu tajriba Galiley farazi to‘g‘ri ekanligini tasdiqladi. Jismning havosiz joyda faqat Yerning tortishi ta’siridagi Yer tomon harakati erkin tushish deb ataladi.
|
| |
while () { - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 66/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishwhile () {
// tsikl tanasi
}
Misol: while dan foydalanib 0 dan 7 gacha sonlarni ekranga chiqarish dasturini tuzish.
1 #include
2 using namespace std;
3 int main() {
4 int i = 0;
5 while (i <= 7) {
6 cout << i << "\n";
7 i++;
8}
9 return 0;
10 }
0
1
2
3
4
5
6
7
Do/While Tsikl
do/while va while ikkisi ham tskil hisoblanadi. birinchisini ikkinchisidan farqli jihati shundaki birin do/while avval shartni bajarib keyin tekshiradi. while esa avval shart bajariladi agar to'g'ri bo'lsa tsikl tanasidagi kod ishlatiladi. quyidagi do/while sintaksisini yodda saqlashingiz zarur bo'ladi.
do {
// tsikl tanasi
}
while ();
Yuqoridagi Misoldagi shartga muafiq shuni biz do/while da ishlab ko'ramiz.
1 #include
2 using namespace std;
3 int main() {
4 int i = 0;
5 do {
6 cout << i << "\n";
7 i++;
8 }
9 while (i <= 7);
10 return 0;
11 }
0
1
2
3
4
5
6
7
Keyingi takrolanish operatorlarini ham misollarda ko’rib chiqamiz:
C++ For Tsikl
Assalomu alaykum hozirgi darsimizni qisman ma'noda olgingi darsda tanishgandiz. Takrorlash Operatori mavzusida bu haqida to'xtalib o'tgandik. bugun siz bilan yana bir stkil ni hosil qiladigan for takrorlash operatori haqida gaplashib olamiz.
Quyidagi hol for tsikli sintaksis ko'rinishi buni esda saqlashga harakat qiling.
for (shart 1; shart 2; shart 3) {
// for tsikl tanasi
}
Misol ko'rib chiqamiz. Takrorlash Operatori da berilgan misoldagi kodni for tskilda yozamiz.
1 #include
2 using namespace std;
3 int main() {
4 for (int i = 0; i <= 7; i++) {
5 cout << i << "\n";
6 }
7 return 0;
8}
0
1
2
3
4
5
6
7
|
| |
Misolni tahlili - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 67/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish Misolni tahlili
1 - shart: tsikl aylanishi jarayonida bog'liq bo'lgan o'zgaruvchi qiymati beriladi. int i = 0;
2 - shart: tskilni aylanish davrini belgilaysiz. bunda asosan boradigan son beriladi. unutmang tsikl qadamiga teskari son quysangiz tskil tugamay.
3 - shart: tsikl qadami bo'lib har bir aylangan vaqtda tsikl bo'gliq bo'lgan o'zgaruvchining oshib boradigan qiymati tushuniladi.
Misol: 0 dan 10 gacha bo'lgan sonlarni faqat juft sonlarni chiqarish dasturini tuzish.
1 #include
2 using namespace std;
3 int main() {
4 for (int i = 2; i <= 10; i = i + 2) {
5 cout << i << "\n";
6 }
7 return 0;
8 }
2
4
6
8
10
Pedagogik texnologiyadan foydalanish:Nilufar Texnologiyasi:
Sxema 16.
Nazariy savollar:
1. Takrorlanish operatori?
2. For?
3.While?
4. do… while?
5. Takrolanish operatorlarga doir misollarni yechishga kompyuter dasturlari?
6. For operatori qatnashgan dasturga misol keltiring?
7. while operatori qatnashgan dasturga misol keltiring?
8. do.. while operatori qatnashgan dasturga misol keltiring?
9. Tsikl operatorlaridan nima uchun foydalanamiz?
10. Dastur tarkibida takrorlanuvchi jarayonlar nima vazifa bajaradi va biz nimaga ulardan dastur tarkibida foydalanamiz?
5-amaliy mashg’ulot: Microsoft Visual Studio Express muhitida tarmoqanuvchi algoritmlarni o’rganish.
Amaliy mashg’ulotning texnik ta’minoti: video proyektor, kompyuter Pentium 4, Visal Studio Express muhiti.
Amaliy mashg’ulotning maqsadi: Microsoft Visual Studio Express muhitida tarmoqlanuvchi agortimlarni tuzishni C++da o’rganish.
Amaliy mashg’ulotning nazariy bayoni: nazariy qismini konspekt qiling.
Tarmoqlanish algoritmi - bu algoritm turi bo'lib, unda harakatlar shartga qarab tanlanadi. Har bir bunday harakatlar to'plami algoritmning filiali deb ataladi. Dallanishning to'liq va qisqartirilgan shakli mavjud.
Tarmoqlanishning to'liq shakli Shoxlanishning qisqartirilgan shakli.
|
| |
Rasm 37.Blok Sxema 1 a - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 68/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishRasm 37.Blok Sxema 1 a.
Rasm 38. Blok Sxema 1 b.
agar shart bo'lsa u holda 1 amal boshqa amal 2
agar shart bo'lsa, amal
if-agar
else-aks holda
Quyidagi funktsiya qiymatinin hisoblash dasturinin tuzing:
1. Matematik model
OX o’qiga nisbatam bizmimg funktsiyamiz qanday joylashganini ko’ramiz.To’g’ri chizig’imiz qismlarga bo’linadigan nuqtalarni tog’ri chiziqda belgilaymiz. Bu nuqtalar va 3. Shart bo’yicha funktsiyamizning qismlarinin OX o’qida jooylashuvini ko’raylik:
Masalani ikki usulda ishlashimiz mumkin: tarmoqlamishning to’liq yoki qisqartiкilgan tarmoqlanish shakllari yordamida.Tarmoqlanishning To’liq shaklini ko’rishimiz mumkin.Unda uchta shartdan bittasini tekshirish kifoya.
C++da bunday shakl Pythonda yozilishiga qaraganda qiyinroq yoziladi
, quyidagicha yoziladi (x > -Pi/2) va (x < 3)
Quyidagi funktsiya qiymatinin hisoblash dasturinin tuzing:
Misol
1 #include
2 using namespace std;
3 int main() {
4 float x,y;
cout<<”x=”;cin>>x;
f (x<=(-2*atn(1)))
y=2*x*x;
8 if (x>=3)
y=sin(x)
else
y=exp(x);
cout<
returm 0;
14 }
Amaliy ish uchun topshiriqlar:
Masala. Sportchi musobaqada Ar-o‘rinni olgan bo ‘lsin. U qanday
medal olgan?
M asalaning yechish g ‘oyasi yetarlicha sodda bo‘lgani uchun uni
keltirmaymiz. Dastur kodini tahlil qilish unchalik qiyin emas.
Dasturni bajaring!!!!!
1 # include
|
| |
Amaliy topshiriq - Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish

|
Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish
|
bet | 73/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirishAmaliy topshiriq: Quyidagi https://uzbekdevs.uz/darsliklar/c/c-da-massiv ssilkadan kirib, massivga doir dasturlarni o’rganib, ularni amalda bajaring.Natijalarinin oling.
Sxema. 17.
Klaster metodi. Sxema 18.
Nazariy savollar:
1.Massiv nima?
2.[1:l00] butun sonli massivda qiymati 7 ga teng elementlar sonini aniqlash dasturini tuzing?
3. 10 ta haqiqiy elementli massivdagi eng katta va eng kichik elementlarni toppish dasturinin tuzing?
4. A[1:N] massiv elementlarini o‘sish tartibida tartiblash?
5. Ko‘piksimon usul?
6. Massivlardan satrlarni qayta ishlashda foydalanish?
6-amaliy mashg’ulot: Sinflar {klasslar} va ob’ektlar
Amaliy mashg’ulotning texnik ta’minoti: video proyektor, kompyuter Pentium 4, Visal Studio Express muhiti.
Amaliy mashg’ulotning maqsadi: Microsoft Visual Studio Express muhitida Sinflar {klasslar} va ob’eektlar bilan ishlashni o’rganish.
Amaliy mashg’ulotning nazariy bayoni: nazariy qismini konspekt qiling.
Sinf - bu C++ da maxsus turlar bo‘lib, o‘zida maydon, usullar va xossalarni mujassamlashtiradi.
ob’ekt - bu sinfning real nusxasi bo‘lib, ma’lumotlar va funksiyalardan tashkil topadi. U dasturning o’zgaruvchilarni kiritish bo‘limida e’lon qilinadi. Ob’ektlar sinflar vakillari sifatida ta’riflanadi.
Amaliy topshiriqlar:
1. Sinf - bu bizning dasturimizda foydalanishimiz mumkin bo'lgan foydalanuvchi belgilaydigan ma'lumot turi va u ob'ekt tuzuvchisi yoki ob'ektlarni yaratish uchun "reja" sifatida ishlaydi.
Sinf yarating.
Sinf yaratish uchun class kalit so'zdan foydalaning. " MyClass" Nomli sinf yaratamiz.
class MyClass { // class
public: // ochiqlik siyosati
int myNum; // Attribute (int tipiga tegishli)
string myString; // Attribute (string tipiga tegishli)
};
|
| |
«Qarorl Shajarasi” Uslubi

|
«Qarorl Shajarasi” Uslubi
|
bet | 102/135 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 15,08 Mb. | | #250347 |
Bog'liq Fizik jarayonlarni kompyuterda modellashtirish«Qarorl Shajarasi” Uslubi:
Ikkita dasturlarda
Bir hil qo’llaniladigan operatorlar
«Venn Diagramasi »
Takrorlanuvchi dasturlar
?________________
?________________
?________________
Tarmoqlanuvchi dasturlar?
?_________________
?_________________
?_________________
?_________________
Sxemalar 26,27.
Yuqoridagi pedagogic texnologiyalarni o’rganib, ularni davom etting va daftarga chizing. Quyidagi pedagogik texnologiyani tahlil qiling:
Sxema 28. Klaster texnologiyasi.
Nazariy savollar:
Jismning erkin tushishinni modellashtirish?
Jismning erkin tushish xarakati?
Jismni erkin harakatini modellashtirishga dasturlar?
Jismni erkin tushish harakatinin fizik mohiyati qanday?
Jismni erkin tushishida qanday harakat formulasi hamda vaqtlar formulalari qatnashadi?
Jismni erkin tushishdagi tushish vaqti formulasi, tushish tezligi formulalari qanday?
11-amaliy mashg’ulot: Funktsiyalarni tuzish masalasini yechish.
Amaliy mashg’ulotning texnik ta’minoti: video proyektor, kompyuter Pentium 4, Visal Studio Express muhiti.
Amaliy mashg’ulotning maqsadi: Microsoft Visual Studio Express muhitida funktsiyalar yratishni bilan ishlashni o’rganish.
Amaliy mashg’ulotning nazariy bayoni: nazariy qismini konspekt qiling.
Programma ta’minotini yaratish amalda murakkab jarayon hisoblanadi. Programma tuzuvchi programma kompleksini bir butunlikdagi va uning har bir bo‘lagining ichki mazmunini va ularning sezilmas farqlarini hisobga olishi kerak bo‘ladi
Ko’pincha bitta narsani bir necha marta qilishimizga tog’ri keladi, masalan bir necha marta hatolikni ko’rsatish v.h.z. Bu shunday funktsiyasiz bo’lar edi:.
Amalda shularni kompyuterda muhitda ishlab chiqaring:
1 #include
2 #include
3 using namespace std;
4 int main()
5 {
6 string valid_pass = "qwerty123";
string user_pass;
cout << "Parolni kiriting: ";
getline(cin, user_pass);
if (user_pass == valid_pass) {
cout << "Kirish hal etildi." << endl;
} else {
cout << "Notog’ri parol!" << endl;
}
return 0;
}
Mana funktsiya bilan misol:
1 #include
2 #include
3 using namespace std;
4 void check_pass (string password)
5{
6 string valid_pass = "qwerty123";
7 if (password == valid_pass) {
8 cout << "Kirish hal etildi." << endl;
10 cout << "Noto’g’ri parol!" << endl;
11 }
12 }
Quyidagi dastur lavhalarini ko’rib chiqaylik:
|
| |