nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Dasturiy injiniring fakulteti boyicha bitiruv ishini

Dasturiy injiniring fakulteti boyicha bitiruv ishini
baholash mezonlari
№
Mezonlar mazmuni
Ball
1.
Bitiruv ishining mavzusini dolzarbligi
10 ball
2.
Bitiruv ish mundarijasining talab darajasida
tuzilganligi
10 ball
3.
Bitiruv ishning ilmiy apparatini
shakllantirilganligi
10 ball
4.
Bitiruv ishda boblarni yoritilishi
10 ball
5.
Bitiruv ishni yoritishda talabaning mustaqil
fikrlash, ijodiy yondashuvi
10 ball
6.
Talabaning malakaviy bitiruv ishning himoyaga
tayyorligi
10 ball
7.
Bitiruv ishning himoyaga tayyorligi
(ko’rgazmali vositalarni tayyorlanganligi,
axborot vositalardan foydalanish).
10 ball
8.
Xulosa va tavsiyalarning asoslanganligi
10 ball
9.
Bitiruv ishda adabiyotlardan foydalanish holati
10 ball
10. Bitiruv ishni Oliy ta'lim talablariga muvofiq
rasmiylashtirilganligi.
10 ball
17
Ximoya natijalari reyting ballarida quyidagicha baxolanadi
Ball
Baho
Talabaning bilim darajasi
90-100
a'lo
Bitiruv ishining mavzusining dolzarbligini asoslab bergan,
ilmiy apparati toʻgʻri shakllantirilgan, ijodiy yondosha
olgan, himoyada axborot vositalaridan foydalandi, bitiruv
ishining xulosasi va tavsiyalar asoslangan, mavzuga doir
adabiyotlardan orinli foydalangan, ishni yozishda chet elda
nashr etilgan adabiyotlardan, internet ma'lumotlaridan
foydalangan bitiruv malakaviy ishining rasmiylashtirilishi
talab darajasida.
71-89
yaxshi
Bitiruv ishining mavzusining dolzarbligini asoslab bergan,
ilmiy apparati to’g’ri shakllantirilgan, mavzuga doir
adabiyotlardan orinli foydalangan, himoyada axborot
vositalaridan foydalandi, bitiruv ishining xulosasi va
tavsiyalar asoslangan, muhokamada barcha savollarga
javob bera oldi
60-70
qoniqarli Bitiruv ishining mavzusining dolzarbligini asoslab bergan,
ilmiy apparati to’g’ri shakllantirilgan, himoyada axborot
vositalaridan foydalandi, bitiruv ishining xulosasi va
tavsiyalar asoslangan, adabiyotlardan foydalanish talab
darajasiga emas.
0-59
qoniqarsiz Bitiruv ishining mavzusining dolzarbligini etarlicha asoslab
bermagan, ilmiy apparatida kamchiliklar mavjud, xulosasi
talab darajasida emas, muxokamada savolllarga javob bera
olmadi.
|
Bitiruv ishini DAK da himoya qilish tartibi

12
asoslangan dalillar keltirishi zarur. DAK a'zolariga, ibniy rahbariga, retsenzentga
minnatdorchilik bildirish xushmuamolalilik belgisi hisoblanadi.
8.
DAK yakuniy bahosyjaqidagi qarori quyidagilarga asoslanadi:
•
Ilmiy rahbaming ishga va semestr davomida bajarilgan ishlarga bergan bahosiga;
•
Retsenzentning ishga bergan bahosiga;
•
DAK a'zolarining
ishning mazmuni, uning himoyasi, ma'ruzasi, savollarga va
retsenzent e'tirozlariga bergan javoblarini bahosiga.
Baholash mezoni - Uslubiy ko’rsatmalar

13
1-ilova
“Tasdiqlayman”
DIF fakulteti dekani dots.
O.B.Roʻzibayev
_______________________
«____» _______2021-2022 о‘quv yili
.....................................................................................................................................................fakulteti
...........................................................................................................................................ta’lim yо‘nalishi
.................................guruhi talabasi ............................................................................................................
..........................................................................................................................................................................
...............................tomonidan bajariladigan
Aktsiyadorlik jamiyatlarida xodimlarni xizmat kasb jixatdan ko`tarilishini boshqarish

Aksiyalari faqat o‘z muassislari yoki oldindan belgilangan doiradagi shaxslar orasida
taqsimlanadigan aksiyadorlik jamiyati yopiq aksiyadorlik jamiyati, deb hisoblanadi. Aksiyadorlik
jamiyatini aksiyadorlarning umumiy yig‘ilishi, kuzatuv kengashi va ijroiya organi boshqaradi.
Aksiyadorlar umumiy yig‘ilishi mutlaq vakolatlariga quyidagilar kiradi: — jamiyat Nizomiga
qo‘shimchalar kiritish, yangi tahrirdagi Nizomni tasdiqlash; — jamiyatni qayta tashkil etish va
tugatish; — jamiyat kuzatuv kengashining tarkibini belgilash, uning a’zolarini saylash va ularning
vakolatlarini muddatidan ilgari tugallash; 55 — e’lon qilingan aksiyalarning eng ko‘p miqdorini
belgilash; — Nizom jamg‘armasini ko‘paytirish va kamaytirish, o‘z aksiyalarini qaytarib sotib olish;
— taftish komissiyasi a’zolari (taftishchi)ni saylash va ularning vakolatlarini muddatidan ilgari
to‘xtatish; — yillik biznes rejalarini, hisobotlarni, buxgalteriya balanslarini tasdiqlash, foyda va
zararlarni taqsimlash. Jamiyat kuzatuv kengashi vakolatlariga quyidagilar kiradi: — jamiyat
faoliyatining ustuvor yo‘nalishlarini belgilash; — aksiyadorlar umumiy yig‘ilishlarini chaqirish, ular
uchun kun tartibini tasdiqlash; — obligatsiyalar va qimmatli qog‘ozlarni joylashtirish; — mol-
mulkning bozor qiymatini belgilash; — jamiyatning sho‘’ba va tobe filiallarini tashkil etish,
vakolatxonalarini ochish.
Aksiyadorlik jamiyatining kundalik faoliyatiga rahbarlik yakka — boshchilik asosida — ijroiya organ
(bosh direktor) yoki kollegial organ (direksiya, boshqaruv) tomonidan amalga oshiriladi. O‘zbekiston
Respublikasida bozor infratuzilmalarini shakllantirish, mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va
xususiylashtirish, boshqaruv, shu jumladan, xo‘jalik yurituvchi subyektlar boshqaruvini
takomillashtirish jarayonida kompaniya, firma, konsern, korporatsiya, xolding hamda boshqa xo‘jalik
birlashma va uyushmalari tashkil topdi.
Aksiyadorlik jamiyatining kundalik faoliyatiga rahbarlik yakka — boshchilik asosida — ijroiya organ
(bosh direktor) yoki kollegial organ (direksiya, boshqaruv) tomonidan amalga oshiriladi. O‘zbekiston
Respublikasida bozor infratuzilmalarini shakllantirish, mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va
xususiylashtirish, boshqaruv, shu jumladan, xo‘jalik yurituvchi subyektlar boshqaruvini
takomillashtirish jarayonida kompaniya, firma, konsern, korporatsiya, xolding hamda boshqa xo‘jalik
birlashma va uyushmalari tashkil topdi.
Aksiyadorlik jamiyatlari ochiq va yopiq aksiyadorlik jamiyatlari shaklida bo‘lishi mumkin.
Qatnashchilari o‘zlariga tegishli aksiyalarini o‘zga aksiyadorlar roziligisiz boshqa shaxslarga berishi
mumkin bo‘lgan aksiyadorlik jamiyatlari ochiq aksiyadorlik jamiyati, deb hisoblanadi.
Boshqarish samaradorligini tahlil qilishda qanday ko`rsatkichlar qo`llaniladi

Ijtimoiy ko’rsatkichlar. Bu tur ko’rsatkichlar boshqaruv apparatining mehnat shartlarini, sanitariya
gigiena, ruhiy, fiziologik, estetik tomonlarini va mehnatining ijtimoiy omillarini aniqlaydi.
Boshqaruv samaradorligining asosiy iqtisodiy ko’rsatkichlari quyidagilardir:
yillik iqtisodiy samara (keltirilgan harajatlar tejamkorligi);
boshqaruvni takomillashtirishda birvaqtli harajatlarini qoplash muddati;
boshqaruv apparati mehnet unumdorligining o’sishi.
Yillik iqtisodiy samara quyidagi tenglama orqali aniqlanadi: Эй = Эшй – ЗуХЕn-
Bunda: Эй - yillik iqtisodiy samara, so’m;
Эшй – yillik shartli tejam, so’m;
Зу – birvaqtli harajatlar, so’m;
Еn – solishtirma iqtisodiy samaradorlikning me’yoriy koeffisenti (o’lcham, qoplashning qayta
me’yoriy muddatiga bog’liq).
Boshqaruv samaradorligi ikki xil usulda hisoblanishi mumkin:
Эб = Рк / Зб va Эб = Рб / Зб-
Bunda, Эб – boshqaruv samaradorligi;
Рк – oxirgi natija (samaradorlik korxonadan olinadi).
Рб – faqat boshqaruv apparati faoliyati natijasi;
Зб – boshqaruv harajatlari;
Birvaqtli xarajatlar boshqaruvda quyidagicha aniqlanadi:
Зб = К + Н.
Bunda, K – capital xarajatlar, so’m;
H – capital bo’lmagan xarajatlar.
Ishlab chiqarishni boshqarishni takomillashtirishni loyihalashtirishning barcha bosqishlarida iqtisodiy
samaradorlik asosiy mezon hisoblanadi. Ishlab chiqarish boshqaruvini takomillashtirishning
loyihalashtirish oldi bosqichida, takomillashtirish nimadan iborat bo’ladi boshqaruvning yangi tizimi
yuqori darajada samaradormi degan savollar tug’iladi. Loyihalashtirish bosqichida investitsiya
hajmidan, xarajatlar guruhidan kelib chiqib yuqori iqtisodiy samaradorlikni iniq usullarini hisoblab
chiqiladi. Boshqaruvni takomillashtirishda aniq tadbirlar ishlab chiqilgandan so’ng qo’llanilgandan
keyin haqiqiy erishilgan tejamkorlik o’lchovi aniqlanishi zarur.
7-mavzu. Jadval protsessorlaridan iqtisodiy masalalarni yechishda foydalanish. Reja - bet 6

|
7-mavzu. Jadval protsessorlaridan iqtisodiy masalalarni yechishda foydalanish. Reja
|
bet | 6/8 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 149,43 Kb. | | #113595 |
Bog'liq 7-mavzu. Jadval protsessorlaridan iqtisodiy masalalarni yechishdНОМИНАЛ funksiyasi. Mazkur funksiyadan yilni tashkil qiluvchi davrlarsoni xamda effektiv stavka ma`lum bo`lgan xollarda yillik nominal protsent stavkasini hisoblash uchun qo`llanadi. Bu funksiya umumiy ko`rinishda fuyidagicha tarzda yoziladi:
НОМИНАЛ (effekt_stavka, davrlar soni).
Misol. Faraz qilaylik, effektiv protsent stavkasi 28 % ni tashkil qilsin xamda protsentlarni xar oyda bir marta hisoblash talab qilingan bo`lsin. Nominal stavkani hisoblaymiz:
Yechish. Nominal protsent stavkasi quyidagicha hisoblanadi:НОМИНАЛ(28%;
12) = 0.2494 yoki 24.29%.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Joriy baholarni aniqlash
Ko`plab masalalarda kelajakda kutilayotgan daromad va xarajatlarning joriy (xozirgi vaqtdagi) qiymatini aniqlashga to`g’ri keladi.Bu tushuncha xozirgi vaqtda olingan qarz summasining kelajakdagi qaytarilishi lozim bo`lgan summadan katta bo`lib qolishi mumkinligi bilan bog’lanadi. Pullarning vaqt bo`yicha narxi kontseptsiyasiga ko`ra, bitta vaqtga mansub bo`lmagan daromad va xarajatlarni birxil davrga keltirish (diskontirlash usuli bilan) kerak bo`ladi. Joriy narx kelajakdagi
daromad va xarajatlarni boshlang’ich vaqt davriga keltirish natijasida olinadi.EXCEL muhitida quyidagi masalalarni xal qilishga mo`ljallangan bir qator funksiyalar nazarda tutilgan:
ПС funksiyasi yordamida hisoblashda amaliyot orasidagi intervallarning bir xil bo`lishi xamda pul oqimlarining xam teng bo`lishi talab qilinadi. eng umumiy bo`lgan hisobni ЧИСТНЗ funksiyasi orqali amalga oshirish mumkin. U muntazam bo`lmagan xamda o`zgaruvchan miqdordagi pul oqimlari uchun sof joriy bahoni aniqlashga xizmat qiladi.
|
| |
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti milliy tadqiqot universiteti uchuvchisiz uchish...

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Гололобов В. Н., Ульянов В. И. Беспилотники для любознательных. -
СПб.: Наука и Техника, 2018. - 256 с, илл.
2.
Рэндал У. Биард, Тимоти У. МакЛэйн Малые беспилотные
летательные аппараты: теория и практика М: ТЕХНОСФЕРА, 2015. – 312 c.
3.
Килби, Т. Дроны с нуля: Пер. с англ. / Т. Килби, Б. Килби. - СПб.:
БХВ-Петербург, 2016. - 192 с: ил.
4.
Яценков В. С. Твой первый квадрокоптер: теория и практика. —
СПб.: БХВ-Петербург, 2016. - 256 с: ил. - (Электроника)
5.
Х.Гололобов В.Н. Ардуино для любознательных или паровозик из
Ромашкова. - СПб.: Наука и Техника. – 2017.
6.
Беспилотная авиация: терминология, классификация, современное
состояние / В.С. Фетисов, Л.М. Неугодникова, В.В. Адамовский, Р.А.
Красноперов; Под ред. В.С. Фетисова. – Уфа: ФОТОН, 2014. – 217 с.: ил.
7.
Общие виды и характеристики беспилотных летательных аппаратов:
справ. пособие /А.Г. Гребеников, А.К. Мялица, В.В. Парфенюк и др. – Х.:
Нац. аэрокосм. ун-т "Харьк.авиац. ин-т", 2008. 377 с.
8.
High-density
performance
line
ARM-based
32-bit
MCU,
STMicroelectronics, http://st.com/
9.
Seeger J., Lim M. and Nasiri S. Development of Hight-Perfomance,
High-Voulume
Consumer
MEMS
Gyroscopes,
InvenSense,
http://invensense.com/
10.
MPU-6000
and MPU-6050 Product
Specification
Revision
3.2, InvenSense, http://invensense.com/
11.
3-Axis
Digital
Compass
IC
HMC5883,
Honeywell,
http://honeywell.com/
12.
EAGLE — Easily Applicable Graphical Layout Editor, Manual,
Version 5. — 2010. CadSoft Computer.
13.
Агуров П. Интерфейс USB. Практика использования и
программирования — Спб.: БХВ-Петербург, 2006.
14.
MPU-6000 and MPU-6050 Register Map and Descriptions Revision
3.2, InvenSense http://invensense.com/
15.
Shiffman D. Learning Processing: A Beginner‘s Guide to
Programming Images, Animation, and Interaction Burlington, MA 01803,
USA. — 2008. Elsevier Inc.
16.
BMP085, Digital barometric pressure sensor, BOSCH, http://
boschsensortec.com/
17.
Introduction to Estimation and the Kalman Filter Hugh Durrant-
Whyte Australian Centre for Field Robotics The University of Sydney. —
NSW 2006. — Australia, 2001.
18.
NMEA
Data
and
Protocol
Description,
http://www.gpsinformation.org/dale/nmea.htm
19.
Shilov K., Lazurin G. MAV Autopilot For Commercial and
Research Braunschweig. — Germany. — 2012.
|
MUNDARIJA - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti milliy tadqiqot universiteti uchuvchisiz uchish apparatlari va global

Mexanizatsiyalash muhandislari instituti milliy tadqiqot universiteti uchuvchisiz uchish apparatlari va global
NsEGUpyasAMHS6FPCZIUXAXnj18CERRA4elhTKxD
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Mexanizatsiyalash muhandislari instituti milliy tadqiqot universiteti uchuvchisiz uchish apparatlari va global
|
-боб - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti milliy tadqiqot universiteti uchuvchisiz uchish apparatlari va global

4.1.1 2,4 GHz dan yuqori chastotalarda uchuvchisiz uchish apparatlarini
boshqarish.
172
4.1.2. 5 GHz dan yuqori chastotalarda uchuvchisiz uchish apparatlarini
boshqarish.
176
4.1.3. WiFi va WiMax modullari yordamida uchuvchisiz uchish
apparatlarini boshqarish.
180
4.2. Uchuvchisiz uchish apparatlari parvozini boshqarish. ……….
184
4.2.1. Multirotor tipidagi uchuvchisiz uchish apparatlari parvozini
boshqarish.
184
4.2.2. Samolyot tipidagi uchuvchisiz uchish apparatlari parvozini
boshqarish
190
4.2.3. Boshqaruv kontrollerlari.
191
yurtlaaro ilmiy-uslubiy birlashmasi faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi

|
yurtlaaro ilmiy-uslubiy birlashmasi faoliyatini MuvofiqlashtiruvchiBog'liq NsEGUpyasAMHS6FPCZIUXAXnj18CERRA4elhTKxDyurtlaaro ilmiy-uslubiy birlashmasi faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi
kengashining 2023 yil 03 noyabr 341 a/f buyrug’iga asosan chop etishga tavsiya
etilgan.
Ro`yhatga olish raqami 341 a/f – 094
***
Mazkur o‘quv qo‗llanma O‘zbekiston Respublikasi Davlat ta‘lim standartlari va ishlab
chiqilgan namunaviy fan dasturi talablari asosida tuzilgan bo‘lib, texnika oliy o‗quv yurtlarining
uchuvchisiz uchish apparatlarini sanoat tarmoqlarida qo‗llash bilan shug‗illanadigan
mutaxassislar va balakavriat talabalariga moljallangan.
O‗quv qo‗llanmada uchuvchisiz uchish apparatlarini yaratilish tarixi, tasniflanishi,
Konstruktsiyasi, bortida va yerda qo‗llaniladigan jihozlar va uskunalar hamda global navigatsion
tizimlar to‗g‗risida ma‘lumotlar keltirilgan.
***
Настоящее учебное пособие составлена согласно Государственного стандартного
образование Республики Узбекистан и разработана на основе требований образовательной
программы предмета, предназначенные для студентов бакалавриата технических высших
учебных заведений и занимающихся специалистам с применением беспилотных
летательных аппаратов в промышленных отраслях.
В учебной пособие приведены сведения об истории создание беспилотных
летательных аппаратов,классификации,устройство,приборы и оборудование применяемые
на борту и на земле а также глобальные навигационные системы.
***
This study guide was compiled in accordance with the State Standard Education of the
Republic of Uzbekistan and developed on the basis of the requirements of the educational
program of the subject, intended for undergraduate students of technical higher educational
institutions and professionals involved in the use of unmanned aerial vehicles in industrial
sectors.
In the study guide
given information about the history of the creation of unmanned
aerial vehicles, classifications, devices, instruments and equipment used on board and on the
ground, as well as global navigation systems.
Taqrizchilar:
ToshDAU
―Qishloq
xo‘jaligini
mexanizatsiyalashtirish
va
avtomatlashtirish‖ kafedrasi mudiri, dotsent
|
| |
LED konstruktsiyasi - Yorug'likka sezgir yarim o'tkazgichli dioddir. U fotonlarni yutganda tok hosil qiladi

|
Yorug'likka sezgir yarim o'tkazgichli dioddir. U fotonlarni yutganda tok hosil qiladi
|
bet | 5/10 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,07 Mb. | | #243316 |
Bog'liq Fotodiod o\'lchash texnikasiLED konstruktsiyasi
Kattalashtirish uchun rasmni bosing
LED uchta qatlamdan iborat, ya'ni P tipidagi yarimo'tkazgich qatlami, N tipidagi yarimo'tkazgich qatlami va faol hudud. N-qatlamda ko'pchilik elektronlar, P-qatlamda esa ko'pchilik teshiklar mavjud. Faol hududda teng miqdordagi elektronlar va teshiklar mavjud, shuning uchun ko'pchilik zaryad tashuvchilar mavjud emas. Faol hudud, shuningdek, kamayish hududi sifatida ham tanilgan. Bu hududda elektronlar va teshiklar qayta birlashadi. Ma'lumki, elektron va teshik birlashganda yorug'lik chiqadi. Teshiklar elektronlarning yo'qligi. Ular harakat qilmaydi. Elektronlar harakatlanadi va p-qatlamidagi teshiklar bilan birlashadi. Shuning uchun, p-qatlami LEDning yuqori qismida saqlanishi uchun mo'ljallangan.
P-tipli material va N-tipli material qatlami bir-birining ustiga birlashtirilib, ular orasidagi faol hududga ega. Elektron-teshik rekombinatsiyasi p mintaqasida sodir bo'lganligi sababli, p qatlami yuqorida saqlanadi va anod maksimal yorug'lik emissiyasiga ega bo'lishi uchun p qatlamining chetiga joylashtiriladi. Katod uchun, rasmda ko'rsatilganidek, N-tipli qatlamning pastki qismida oltin plyonka yotqizilgan.
Jismoniy jihatdan LED maksimal yorug'lik emissiyasiga ega bo'lishi uchun mo'ljallangan. Shuning uchun, birlashma gumbaz shaklidagi yuqori shaffof epoksi bilan qoplangan. Bu birlashmadan chiqadigan yorug'likni yuqoriga yo'naltirishga yordam beradi. Pastki qismidagi yupqa oltin plyonka, ayniqsa, LED samaradorligini oshirish uchun yorug'likni yuqoriga yo'naltirish uchun ishlatiladi. Yorug'likning ko'p qismi p-mintaqasidan chiqadiganligi sababli, uning maydonini oshirish yorug'lik intensivligini oshiradi. Epoksi qatronining shakli yarim sharsimon bo'lishi shart emas. Ilovaga qarab, u uchburchak yoki to'rtburchak bo'lishi mumkin.
Eslatma: LED ham ko'rinadigan, ham ko'rinmas yorug'likni chiqarishi mumkin. Ko'rinmas yorug'lik asosan televizor va konditsionerlar kabi masofaviy qurilmalarda aloqa qilish uchun ishlatiladi.
LED uchun ishlatiladigan materialga kelsak, u kremniy yoki germaniydan foydalanmaydi. Galliy arsenid (GaAs), galliy arsenid fosfidi (GaAsP) yoki Gallium fosfidi (GaP) kabi yarimo'tkazgichlar nurlanish shaklida energiya chiqaradiganligi sababli, kremniy va germaniy issiqlik shaklida chiqariladi.
|
| |
-bob. SUN’IY YO‘LDOSHLI GLOBAL NAVIGASION TIZIMLAR

|
-bob. SUN’IY YO‘LDOSHLI GLOBAL NAVIGASION TIZIMLARBog'liq NsEGUpyasAMHS6FPCZIUXAXnj18CERRA4elhTKxD5-bob. SUN’IY YO‘LDOSHLI GLOBAL NAVIGASION TIZIMLAR
195
5.1. Tarixiy ma‘lumotlar. Sun‘iy yo‗ldoshli global navigatsion
tizimlarni tuzish
195
5.1.1. Kosmik apparatlar nimtizimi
208
5.1.2. Kosmik apparatlarini yerdagi boshqarish majmualari.
209
5.2. Sun‘iy yo‗ldoshli global navigatsiya tizimlari va aniqlik tasniflari.
Foydalanuvchilarning navigatsion apparaturalari
210
5.2.1. Sun‘iy yo‗ldoshli global navigatsiya tizimlarining o‗ziga hosligi:
GLONASS, GPS, GALILEO, BEIDOU
210
5.2.2. Turli sun‘iy yo‗ldoshli tizimlardan hamkorlikda foydalanish
213
5.2.3. Aniqlik tasniflari
214
5.2.4. Navigatsion maydonning yaxlitlik nazorati
216
5.2.5. Foydalanuvchilar navigatsion apparaturalari va qo‗llanilishi
217
5.3. Tizimlarning differensial ishlash rejimi
222
5.3.1. Differensial rejimni tashkillashtirish tamoyillari
223
5.3.2. Differensial rejimdagi navigatsiyaning aniqlik tavfsiflari
224
5.4. Tizimlarda fazaviy o‗zgarishlar va sun‘iy yo‗ldoshli tizimlardagi
o‗lchashlarning majmuaviy ishlov berilishi
227
5.4.1. Sun‘iy yo‗ldoshli global navigatsiya tizimlari va inersial
datchiklardagi o‗lchashlarga ishlov berish.
229
Foydalanilgan adabiyotlar
231
AMONOV MANSUR OCHILOVOCH
ABDUROXMONOV SHAVKATJON XASANOVICH
ABDUJABAROV NURIDDIN ANVAROVICH
TO’LAGANOV BAXTIYOR QUDRATOVICH
UCHUVCHISIZ UCHISH APPARATLARI VA GLOBAL
NAVIGATSION TIZIMLAR
Muharrir: М.Мustafoyeva
_________________________________________________________________
Bosishga ruxsat etildi: _03.11.2023_у. Qog’oz o’lchami: 60x84 - 1/16
Hajmi: _15,0_ bosma taboq. _50_ nusxa. Buyurtma №_____
“ТIQXMMI” MTU bosmaxonasida chop etildi.
Тoshkent-100000. Qori-Niyoziy ko’chasi 39 uy.
|
| |
Generalizasiya turlari saralab olish senzlari va nomlari

|
Generalizasiya turlari saralab olish senzlari va nomlari
|
bet | 1/4 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 17,93 Kb. | | #263020 |
Bog'liq Generalizasiya turlari saralab olish senzlari va nomlari
Mavzu: Generalizasiya turlari saralab olish senzlari va nomlari
Generalizatsiyaning mohiyati va omillari Butun borliqni obrazli-belgili mode) sifatida geografik kartalarning eng muhim xususiyati ularni tabiat va jamiyat hodisalarini istagan kattalikdagi hudud, masalan rayon, viloyat. mamlakat, materik yoki hatto toMiq Yer shari miqyosida bevosita ko‘zdan kechirish va o'rganish imkoniyatiga egaligidadir. Bu masshtabdan foydalanishga va kartaga tushirilayotgan hodisalami umumlashtirilgan ko'rinishda berishga asoslangan.
≪Generalizatsiya≫ termini fransuzcha so‘z *generalisation≫dan kelib chiqqan bo‘lib — umumlashtirish, utnumiy, bosh degan ma’nolarni anglatadi. Generalizatsiya terminining lingvistik ildizlari uning kartografik mohiyatini to‘la ifoda etadi. Davlat standartida kartografik generalizatsiyaga quyidagicha ta ’rif berilgan: kartada tasvirlanayotgan obyektlaming kartaning maqsadi, masshtabi, mavzui va till hamda kartaga olinayotgan sohani xususiyatlariga mos ravishda tanlab (saralab) olish va umumlashtirishga kartografik generalizatsiya deyiladi. Generalizatsiyaning asosiy ma’nosi — borliqning kartaga olinayotgan qismining o ‘ziga xos bo‘lgan asosiy tipik tomonlari va xarakterli xususiyatlarini saqlab qolib umumlashtirib tasvirlashdir.
Kartografik generalizatsiyaning 3 ta asosiy omillaridan xarita maqsadi va mavzusi belgilovchi hisoblanadi. Xarita mavzusi tushunchasi xarita turini (siyosiy, iqtisodiy, geologik va h.k.) o‘z ichiga oladi, masalan, Xorazm viloyati iqtisodiy xaritasi. Maqsadiga ko‘ra xaritalar, masalan, ma’lumotnoma, o‘quv, rejalashtirish (iqtisodiyotning turli tarmoqlari vazifalari hal etiladigan) va boshqa ko‘plab turdagi xaritalar bo‘lishi mumkin. Bu omil xarita mazmuni (qanday obyektlar, qancha va qanday tasvirlash) va jihozlanishiga (tasvirlash usuliga) buyurtmachi talabini ta’minlaydi (1-rasm). Ushbu omilga xaritadan foydalanish sharoitlari (dala, kameral, stol ustida, devoriy) bevosita bog‘langan. Masalan, odatda, bir necha metr masofadan qaraladigan devoriy xaritalar uchun tanlash va umumlashtirish darajasi stol ustida foydalaniladigan xaritalardan ancha yuqori.
Asosiy omillardan ikkinchisi – xarita masshtabi cheklovchi rolni o‘ynaydi. U tuzilayotgan xaritada uning o‘quvchanligiga putur yetkazmasdan nimani ko‘rsatish mumkinligini belgilaydi, ya’ni xarita mazmunining miqdor parametrlari unga bog‘liq. Masshtab obyektlarni tasvirlash usullarini, shartli belgilar rasmi va o‘lchamlarini hamda geografik obyektlar nomlari yozuv shriftlarini tanlashga ta’sir ko‘rsatadi. masshtabning xarita mazmuniga ta’siri 2-rasmda keltirilgan.
|
| |
Mendeleyev davriy sistemasi - Gidrotexnika qurilishi (suv xo`jaligi) fakulteti Sirtqi 227-guruh

|
Gidrotexnika qurilishi (suv xo`jaligi) fakulteti Sirtqi 227-guruh
|
bet | 2/4 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 8,34 Mb. | | #229593 |
Bog'liq Hakimov AzizbekMendeleyev davriy sistemasi, Kimyoviy elementlar davriy sistemasi — D. I. Mendeleyevning oʻzi kashf etgan davriy qonun asosida tuzgan elementlar davriy sistemasi, davriy qonunning grafik ifodasi. Kimyoviy elementlar davriy sistemasi s. mavjud elementlarning hammasini bir butun qilib birlashtiradi, ular oʻrtasida obyektiv qonuniy aloqa borligini koʻrsatadi va hali maʼlum boʻlmagan elementlarni, ularning xossalarini oldindan aytishga imkon beradi. - Mendeleyev davriy sistemasi, Kimyoviy elementlar davriy sistemasi — D. I. Mendeleyevning oʻzi kashf etgan davriy qonun asosida tuzgan elementlar davriy sistemasi, davriy qonunning grafik ifodasi. Kimyoviy elementlar davriy sistemasi s. mavjud elementlarning hammasini bir butun qilib birlashtiradi, ular oʻrtasida obyektiv qonuniy aloqa borligini koʻrsatadi va hali maʼlum boʻlmagan elementlarni, ularning xossalarini oldindan aytishga imkon beradi.
- Mendeleyevgacha ham kimyoviy elementlarni sistemaga solishga urinib koʻrilgan (fransuz kimyogari J. Dyuma, nemis kimyogarlari I. Dyobereyner, L. Meyer, ingliz kimyogari U. Odling, amerikalik olim J. Nyulends va boshqalar).
- J. Nyulends 1863-yilda elementlarni atom ogʻirliklari ortib borishi tartibida ketma-ket joylashtirib, har qanday elementdan hisoblaganda sakkizinchi element birinchi elementning xossalarini, muzikadagi sakkizinchi notaga oʻxshash, maʼlum darajada takrorlashini topdi.
Nyulends bu qonuniyatni „oktavalar krnuni“ deb atadi va unga asoslanib, oʻziga maʼlum elementlarni guruh (sakkizlik)larga boʻlishga urinib koʻrdi. 1864-yilda L. Meyer kimyoviy elementlarni valentliklariga qarab olti guruhga boʻldi. Shunday qilib, Mendeleyevdan oldin elementlarni kimyoviy oʻxshashliklari asosida guruhga boʻlishdan nariga oʻtilmadi. Bu olimlar har qaysi elementni boshqa elementlardan mutlakr ajralgan holda olib qarashdi. Mendeleyev, oʻzidan ilgari oʻtgan tadqiqotchilarning aksicha, elementlarning atom massasi qiymatlariga, fizik va kimyoviy xossalariga katta eʼtibor berdi. Mavjud elementlarni atom massasi ortib borishi tartibida joylashtirib, elementlarning xossalari va ularning birikmalari ham oʻsha tartibda asta-sekin oʻzgarib borishini va maʼlum xossalarning oʻzi elementlar qatorida davriy suratda, yaʼni bir necha elementdan keyin takrorlanishini aniqladi. Bu krnuniyat davriy qonunda oʻz ifodasini topdi.
|
| |
O’lchash o‘zgartkichlari - Mexanizasiyalash muhandislar instituti milliy tadqiqot universiteti

30
tabiiy kirish parametrini ajratib olish mumkin. Turiga ko‘ra so‘nggi o‘zgartkichlarni
ikkita katta guruhga ajratish mumkin: birinchisi – generatorli (
)
(
x
f
e
=
chiqish
kattalikli) yoki
)
(
x
f
i
=
va ikkinchisi –
const
Z
ички
=
ichki qarshilikli, bu erda ye va
i
–
mos ravishda EYUK va tok,
x
– chiziqli ko‘chish.
Elektron-hisoblash texnikasi va avtomatikaning jadal rivojlanishini hisobga
olgan holda informatsion ta’minotda
umumlashtirilgan atama, ya’ni «informatsion
o‘zgartkichlar
»
atamasidan foydalanish lozim (informatsion o‘zgartkich «IO’
»
).
Umuman olganda ixtiyoriy turdagi datchiklar va o‘lchagichlar o‘lchash, ishlov berish,
rostlash va boshqarish maqsadida qidirilayotgan kattalik haqidagi informatsiya
(axborot, ma’lumot) larni ta’minlab beradi. Informatsion o‘zgartkichlarga
quyidagi
talablar qo‘yiladi:
•
yuqori sifatli tavsiflar: sezgirlik, aniqlik,
chiziqlilik, tiklanuvchanlik,
ko‘rsatishlarni takroriyligi, javobning tezligi, o‘zaro almashuvchanlik, gisterezisning
yo‘qligi va h.k.;
•
yuqori ishonchlilik: xizmat ko‘rsatish muddatining uzoqligi, tashqi muhitlarga
turg‘unlik, ish vaqtida buzilib qolmaslik;
•
texnologik parametrlarining yaxshiligi: massa va gabarit o‘lchamlarining
kichikligi, konstruksiyasining soddaligi, tannarxining pastligi.
Sanab o‘tilgan barcha talablarni qanoatlantiruvchi IO’
ni tayyorlash katta
qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Biroq, IO’ EHM bilan birgalikda qo‘llanilganda
ularning kamchiliklarini ma’lum qismini mashinaning hisoblash va mantiqiy
imkoniyatlari orqali kompensatsiyalash mumkin. Xususan, EHM yordamida IO’ ning
nochiziqli
tavsiflari chiziqlantiriladi, datchikning shovqinlari pasaytiriladi,
odatda
qo‘shimcha ishlatish vaqtida o‘zgaradigan nol nuqtasi va sezgirlik to‘g‘rilanadi, atrof-
muhit haroratining ta’siri kompensatsiyalanadi, IO’ni avtomatik diagnostikasi amalga
oshiriladi.
Test
1)D 2)A 3)D 4)A 5)A

|
Test
1)D 2)A 3)D 4)A 5)A
|
bet | 6/6 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 36,92 Kb. | | #160066 |
Bog'liq Iqtisodiyit oraliq ish k doston (5)3 Test
1)D 2)A 3)D 4)A 5)A
4-Topshiriq. Berilgan atamalarga ta’rif yozing
1.TAVAKKALCHILIK - biron ish bilan shug'ullanish oqibatida zarar ко'rib qolishdan qutulib qolish imkoniyati. - milliycha.uz. ... TAVAKKALCHILIK — biron ish bilan shug’ullanish oqibatida zarar ко’rib qolishdan qutulib qolish imkoniyati.
2.Axborot tizimi(AT) — axborotni saqlash, qidirish va qayta ishlash uchun moʻljallangan, axborotni taʼminlovchi va tarqatuvchi hamda tegishli tashkiliy resurslar (inson, texnik, moliyaviy va boshqalar) tizimidir.
AT axborotga ehtiyojmand odamlarni oʻz vaqtida toʻgʻri maʼlumot bilan taʼminlash, yaʼni maʼlum bir predmet doirasidagi aniq axborotga boʻlgan ehtiyojni qondirish, axborot tizimlarining faoliyat koʻrsatish natijasi esa axborot mahsulotlari — hujjatlar, axborot massivlari, maʼlumotlar bazalari va axborot xizmatlaridir
3.Korxona — yuridik shaxs huquqiga ega boʻlgan mustaqil xoʻjalik yurituvchi subʼyekt. Mahsulotlar, tovarlar ishlab chiqarish, xizmatlar koʻrstish, ishlarni bajarish uchun tashkil etiladi. Iqtisodiy faoliyatning xilma-xil turlari bilan shugʻullanadi. Davlat, munitsipial, jamoa, qoʻshma, yakka (oila, xususiy) korxonalar bor.
|
| |
Boshqaruv rivojlanishining bosqichlari

C herchm en, Akoff va Arnofflarning tasdiqlashicha: «Tashkilotda har bir funksional birlik (bo'linm
a, bo‘lim yoki sektor) um um iy ishning bir qismini bajarishga majbur. Shu har bir qism tashkilotning
um um iy maqsadlariga erishish uchun zarurdir.
Biroq, m ehnatning bunday taqsim lanishining natijasi har bir funksional boNinma o ‘ziga tegishli
boMgan m aqsadlarini ishlab chiqishidan iborat.
Masalan,
ishlab chiqarish boNimi, odatda, ishlab chiqarish chiqimlarini kam aytirish va ishlab
chiqarish hajm ini k o ‘paytirish bilan shug‘ullanadi. M arketing bo‘limi sotish hajm ining birligi
chiqim larini m inim um ga keltirish va u hajm ni maksimumga chiqarishga harakat qiladi. M oliya
b o ‘limi tashkilotning sarm oya yo‘naltirish siyosatini optimizatsiya qilishga urinadi.
KadrlarboMimi yaxshi ishchilarni minimal chiqim larda yollash va
ulam i tashkilotda ushlab
qolishga bor kuchini sarflaydi. Bu m aqsadlar har doim ham mohiyati bo‘yicha bir-biri bilan
kelishmasdan ko'pincha bir-biriga zid bo'ladi».
Q aror qabul qilishni m odellash va munosib usullar bo'yicha idora xizm atlari m utaxassislari m
aqsadlar farq qilishi m unosabati bilan m um kin boMgan m urosalarni
baholashga harakat qilib
qaram a-qarshi m aqsadlarning balansini ta ’m inlab beradigan alternativ qarorlarni aniqlam oqdalar.
Boshqamv ilmi nuqtayi nazaridan yondashuvni tushunish sizga idora mutaxassislari bilan m uom
ala qilishga va tashkilot muam m olarining unum li yechimini aniq ifoda qilib, ular bilan ishlashga
yordam beradi.
Djiyanov M.R - Mexanizatsiyalash muhandislari instituti milliy tadqiqot universiteti uchuvchisiz uchish apparatlari va global

KIRISH
Uchuvchisiz uchish apparatti
- bu bortida ekipaj bo‗lmagan uchish
apparati. Oddiy so‗zlar bilan aytganda uchuvchisiz
uchish apparatlarini
―bezpilotnik‖ yoki ―drone‖ deb ataladi. Hozirgi kundagi bortida ekipaj bo‗magan
mashina, traktor, suv kemalari, suvosti kemalari, taksilar to‗g‗risida ma‘lumotlar
o‗qish mumkin. Bularning barchasini sekin asta hayotimizga,
mehnat
faoliyatimizga, iqtisodiyotning turli tarmoqlariga kirib kelmoqda.
Mazkur o‗quv qo‗llanmada asosan havoda uchadigan uchuvchisiz uchish
apparatlari (UUA) ko‗rib chiqiladi.
XX-XXI asrlar chegarasida aviatsiya texnikasi, robototexnika,
elektronika,
aloqa vositalarining avtomatlashtirilishi, "sun‘iy intellekt" tarmog‗ining keskin
rivojlanishi, tarmoqning uchuvchisiz uchish apparatlarini loyihalash,
ishlab
chiqarish va qo‗llanilishini keskin o‗sishiga sabab bo‗ldi.
Hozirgi kunda dronlar iqtisodiyotimizning turli xil jabhalarida qo‗llanilib
kelinmoqda: aviatsiya, favqulodda vaziyatlar, qishloq xojaligi,
suv sathlarini
o‗rganish, o‗rmon xojaliklarini nazorat qilish, ekologik monitoring, geodeziya,
kartografiya,
harbiy maqsadlarda, aerofoto suratlar olishda va boshqalar.
Uchuvchisiz uchish apparatlarning keng qo‗llanilishi ularning arzonligi va eng
avvalo, havfsizligi asosiy omil bo‗lib kelmoqda.
Masalan, harbiy maqsadlarda qo‗llaniladigan, yuqori murakkablikka ega
bo‗lgan UUA narhi tahminan 5-6 million dollarni tashkil etsa,
shu vazifalarni
bajaruvchi harbiy qiruvchi samolyot narhi esa 100 million dollarni tashkil etadi.
Bunga yana uchuvchilarni o‗qitish, samolyotni texnik soz xolatini saqlab turish
harajatlari, yoqilg‗i-moylash materiallari xarajatlarini qo‗shsa harbiy samolyotlar
ancha qimmatga tushishi ayon bo‗ladi. Bundan tashqari UUA operatori o‗z
hayotini hatarga qo‗ymasdan xafsiz holda faoliyat yuritadi. UUA ning asosiy
kamchiligi-masofadan boshqarish tizimining foydalanish
jarayonida ishdan
chiqishi hisoblanadi. Bu ayniqsa harbiy UUA da muhim ahamiyatga ega.
Hozirgi kunda ommaviy axborot vositalarida va kundalik hayotda
uchuvchisiz uchish apparatlaridan foydalanish, yoki ulardan iqtisodiyot va
xavfsizlik sohasidagi har qanday vazifalarni
bajarish uchun foydalanish, yoki
uchuvchisiz uchish apparati yordamida olingan ma‘lumotni iste‘molchi sifatida
ishlatish masalasini muhokama qilishingiz mumkin.
Jizzax politexnika instituti va O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va

AXBOROT XATI
Jizzax politexnika instituti va O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va
innovatsiyalar vazirligi, Toshkent davlat texnika universiteti, INHA Universiteti
(Korea), Qozon federal universiteti, Moskva energetika instituti (Rossiya),
Norvegiya energiya texnologiyalar instituti bilan hamkorligida
2024 yil
14-15 mart
kunlari Jizzax politexnika instituti “Energetika va
radioelektronika” fakulteti “ICHJA va B” kafedrasi tomonidan tashkil
qiliniyotgan
«
OLIY TA’LIMNI RAQAMLASHTIRISH MUHITIDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALAR: MUAMMO VA YECHIMLAR-2024
»
mavzusidagi Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyaga taklif etadi.
Konferensiyada ishtirok etish uchun quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha
materiallar taqdim etish mumkin:
1. Oliy ta’lim muassasalarida raqamli texnologiyalarni joriy etishning
mavjud holati, tahlili va istiqbollari.
2.
Ta’limdagi zamonaviy innovatsion texnologiyalar.
3. Global transformatsiyalar sharoitida ijtimoiy tadqiqotlar.
4. Transport logistikasida innovatsiyalar.
5. Qurilish va energetika sohasida innovasion texnologiyalar tahlili.
Konferensiyada bevosita (Konferensiya zalida) hamda online tarzda
(videokonferensiya) ishtirok etish mumkin.
Konferensiya rasmiy tillari: o‘zbek, rus va ingliz tillari.
Materiallar
(maqola,
tezislar)
2024-yil
9-mart
kuniga
qadar
(
farangiz0808@gmail.com
),
https://t.me/@farangiz_khuramova)
elektron pochta
va telegram manzili orqali qabul qilinadi.
To‘lov badali: 100.000 so‘m. To‘lov Humo
|
Element
  
Olduğu obyekt - «AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik...

|
«AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik vəsait baki – 2014 Elmi redaktor
|
bet | 18/32 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #230621 |
Bog'liq «AZ rbaycan hava yollari» qsc miLL aviAS ya akademiyasi tullantElement
|
Olduğu obyekt
|
Filizin tərkibi və forması
|
Sb
|
Au
|
Qızıl geoloji damarları ətrafında PbS mineralı
|
As
|
Au
|
Qızıl geoloji damarları ətrafında yerləşmiş minerallar və torpaq
|
Se
|
Cu
|
FeS2, CuFeS2, vulkanik püskürmələr digər mis mineralları da ola bilər.
|
Ag
|
Au
|
Tərkibində Ag olan qızıl mineralları.
|
Cədvəldən göründüyü kimi bir çox elementlər başqa elementlərin, filiz və mineralların tərkibində olur. Məsələn: xalkofil minerallarında demək olar ki, bütün xalkofil elementləri, sulfidləri, selen, tellur olur. Ona görə də hər hansı filizin emalı zamanı filizin tərkibindəki digər komponentlərin miqdarı, forması aydın olmalıdır. Bu, onların emal prosesini müəyyənləşdirmək üçün vacibdir. Misal olaraq, keçmiş sovet ittifaqında (Qazaxıstanda) mis filizi yatağının kompleks emalını göstərmək olar. Burada mislə yanaşı nəcib metallar (Au, Ag, Pt, Bi, Sb, Zn, Se, Te, nadir torpaq elementləri) emal edilir. Prosesin kompleks aparıldığı üçün bir çox elementlərin alınmasının maya dəyəri aşağı olur.
Mövzu 8: Tullantıların dövlət proqramı
Ümumi qaydalar. «Ətraf mühitin mühafizəsi» proqramında əsas məqsəd ölkənin ekoloji təhlükəsiz inkişafını təmin etməkdir. Yəni, stabillik, gələcəkdə ətraf mühitin tullantılarla çirklənməsini azaltmaq və tullantıların təkrar emala maksimum cəlb olunması ilə əlaqədar olaraq təbii ehtiyatlara qənaət edilməsi. Proqram aşağıdakı məsələləri həll etməyi nəzərdə tutur: tullantılar və aztullantılı texnologiyanın tətbiqi əsasında tullantıların əmələ gələn həcminin azalması, yeni texnologiyanın tətbiqi ilə toksiki və təhlükəli tullantıların miqdarının azaldılması, tullantıların istifadə səviyyəsinin yüksəldilməsi, ikinci material ehtiyatlarının energetik potensialının və xammalın səmərəli istifadəsi, tullantıların təhlükəsiz yerləşdirilməsi, tullantıların kənarlaşdırılması və təsərrüfat dövriyyəsinə cəlb edilməsi üçün maliyyə və digər ehtiyatların məqsədyönlü bölünməsi. Proqamda müxtəlif idarəetmə səviyyəsində problemlərin kompleks həllini əhatə edən federal, regional və sahə proqramlarının formalaşmasının vahid əsaslandırılmış sistemi nəzərə alınmalıdır. Tullantılara görə regional ixtisaslaşmış müəssisə yaradılmasını tələbedən emal və ya tullantıların təkrar emalı problemini sərbəst həll edə bilmədikdə regional proqramlar işlənir.
Sahə nazirlikləri və idarələr bu sahələrin tullantılarının azaldılmasını təmin edən elmi-texniki siyasət işləyir və bununla da federal və regional proqramların işlənməsində və realizə olunmasında iştirak edir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
«AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik vəsait baki – 2014 Elmi redaktor
|
Elmi-texniki təminat - «AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik vəsait...

|
«AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik vəsait baki – 2014 Elmi redaktor
|
bet | 20/32 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #230621 |
Bog'liq «AZ rbaycan hava yollari» qsc miLL aviAS ya akademiyasi tullant Elmi-texniki təminat. Hal-hazırda tullantıların ləğv edilməsi barədə aparılan elmi-tədqiqat işlərin demək olar ki, xalq təsərrüfatının bütün sahələrində, regional səviyyədə, ayrı-ayrı müəssisələrdə, son illərdə yaradılmış assosiasiyalarda və s. həyata keçirilir. Ancaq onların hazırladığı layihələr ancaq o növ tullantılara aid olur ki, onların təkrar emalı iqtisadi cəhətdən səmərəli olsun. Yerinə yetirilmiş bir çox elmi-tədqiqat işlərinin olmasına baxmayaraq, onların böyük bir hissəsi, material və maddi vasitələrin olmaması səbəbindən tullantıların emalı ilə əlaqədar istehsalat gücünün artırılması üçün realizə olunmamış qalır. Çox komponentli tullantıların çox növünün emalına sahə üzrə yanaşma onların kompleks emalının həyata keçirilməsinə imkan vermir.
Proqramın müvəffəqiyyətlə həyata keçirilməsi üçün elmi-texniki inkişafın əsas vacib yollardan biri olduğunu bilərək, tədbirlərin həyata keçirilməsini nəzərdə saxlamaq lazımdır: tullantıların ləğv edilməsi sahəsi üzrə texniki siyasətin formalaşması üçün vahid koordinasiyaedici orqanın yaradılması, xammal kimi əhəmiyyətə malik olan, həmçinin ərtaf mühitin daha da çirklənməsinə səbəb olan tullantıların növünün müəyyən edilməsi, onların istifadəsi və yerləşdirilməsi istiqamətində elmi-tədqiqat işlərinin təşkil edilməsi, elm və istehsalat təşkilatı və müəssisələrinin maddi-texniki bazasının təmin edilməsi, elmi-tədqiqat işlərinin federal və regional büdcədən maliyyələşmə mənbəyinin müəyyən edilməsi, yerli və xarici kommersiya strukturunun və xarici investisiyanın və digər mənbələrin cəlb edilməsi.
Bu zaman nəzərdə saxlamaq lazımdır ki, tək tullantıların emalı üzrə layihələr maliyyələşməməli, eyni zamanda tullantıların əmələ gəlməsinin qarşısının alınması üzrə layihələr işlənməlidir. Bu zaman elmi-tədqiqat işlərinə, texnoloji proseslərin və avadanlıqların işlənməsi ilə yanaşı tullantıların əmələ gəlməsinin qarşısının alınması sahəsində fundamental tədqiqatlar, iqtisadi, hüquqi tullantıların idarəsi üçün normativ metodiki mexanizmi, tullantıların ləğv edilməsi sahəsində bütün fəaliyyət növlərində informasiya ilə təmin edilmə işləri də qoşulmalıdır.
Elmi-texniki problemlər işlənmələri iqtisadiyyatın müxtəlif region və sahə müəssisələri üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır, ancaq onların realizə edilməsi müəyyən risk ilə əlaqədardır. Belə işlənmələrin aparılması yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin bu işə cəlb edilməsini tələb edir. Bununla əlaqədar olaraq, belə işlənmələr mərkəzləşdirilmiş mənbədən maliyyələşdirilməlidir. Belə işlənmələrə çətin emal olunan və çoxkomponentli tullantıların emalı və zərərsizləşdirilməsi, sahəarası xarakterli, xüsusi toksiki və s. aiddir.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
«AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik vəsait baki – 2014 Elmi redaktor
|
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi

|
Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Pdf ko'rish
|
bet | 16/17 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 268,21 Kb. | | #256402 |
Bog'liq Bitiruv Ishi Uslubiy kursatma-2022Muhammad al-Xorazmiy nomidagi
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Dasturiy injiniring yo’nalishi
___ guruh talabasi_____________________________ning
bitiruv ishiga
T A Q R I Z
Talaba_______________________________________________________________________
Mavzu________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
1.Mavzuning dolzarbligi va ahamiyati
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
______________________________________________________________________________
2.
Ishning tarkibini baxolash
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
3.
Ishda foydalaniladigan adabiyotlarga baxo berish ___________________________________
_____________________________________________________________________________
4.
Xulosa va takliflarning ochiqligi va dalillari asoslanganligi____________________________
_____________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
5.
Ishdagi kamchiliklar _________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
6.
Ishga koyilgan talab darajasiga mos kelishi tug’risida umumiy xulosa ___________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
7.Taqrizchining (F.I.O) ish joyi, unvoni __________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
«____»_____________ 20___yil ______________ imzo (muhr)
|
| |
Metal
  
Cu - «AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik vəsait baki...

|
«AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik vəsait baki – 2014 Elmi redaktor
|
bet | 23/32 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 0,58 Mb. | | #230621 |
Bog'liq «AZ rbaycan hava yollari» qsc miLL aviAS ya akademiyasi tullantMetal
|
Cu
|
Zn
|
Pb
|
Sn
|
Ilkin Cu
|
98
|
12 ... 15
|
60 - 65
|
60 - 70
|
Uçan toz
|
0.2 ... 0.4
|
45 ... 55
|
15 - 20
|
2 – 4
|
Posa
|
1.5 ... 2.0
|
30
|
15 - 20
|
25 - 30
|
Ilkin misin konvertor sobasında oksidləşdirilməsi 1350oC– də aparılır. Metalın mis olan qarışıqları oksidləşir.
Me + O2 = MeO
Konvertor prosesdə metalların əksəriyyəti məsələn: Zn uçur, digər hissəsi oksidləşir. Məsələn: Fe, Sn, Pb sobaya keçir, sobada həll olur, bir hissəsi yenədə Cu-da qalır. Konvertor sobalarının tutumu sənayedə 40–60 ton təşkil edir.
Cu tullantılarının təkrar emalının effektli üsullarından biri də ondan Cu ərintilərinin alınmasıdır. Adətən bunun üçün konvertor sobalarından çıxan ilkin Cu – dan istifadə edilir. Onda müəyyən qədər Pb, Sn, Zn olur və çatışmayan hissə əlavə olunur. Bu məqsədlə stabil tərkibli qırıntılardan istifadə olunur. Cu – un hidrotermal təkrar emalı az istifadə olunur və əsasən tozşəkilli tullantılardan istifadə edilir. Bura həmçinin III-cü növ tullantılar da daxildir. Belə tullantıların həll edilməsi üçün müxtəlif variantlardan istifadə edilir. Məsələn: oksidləşdirici mühitdə H2SO4 və NH3 – ün təsiri ilə elektrokimyəvi yolla həll edilməsidir.
Cu + H2SO4 + [O] = CuSO4 + H2O
Cu + NH3 + H2O + [O] = [Cu (NH3)4] + O
Burada əvvəlcə Cu tullantısı əridilərək anod yaradılır, sonra zəif H2SO4 mühitində elektrik cərəyanın köməyi ilə oksidləşdirilir. Yaranmış məhluldan Cu-u sementasiya yolu ilə Fe və ya elektrolizə ayrılır.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
«AZƏrbaycan hava yollari» qsc miLLİ aviASİya akademiyasi tullantisiz istehsal metodik vəsait baki – 2014 Elmi redaktor
|
Asosiy maqsadlar nima? - 1. Tashkilot tushunchasi bu nima?

|
1. Tashkilot tushunchasi bu nima?
|
bet | 2/6 | Sana | 21.02.2024 | Hajmi | 36,92 Kb. | | #160066 |
Bog'liq Iqtisodiyit oraliq ish k doston (5)Asosiy maqsadlar nima?
Har bir tashkilotning maqsadi bor, kattaroqlari esa koʻp boʻlishi mumkin. Bu o'z vaqtida qat'iy belgilangan va amalga oshirish uchun zarur bo'lgan aniq natijadirasl missiyada.
Tashkilotning asosiy maqsadi o'z ishlab chiqarishidir. Agar tashkilot ushbu maqsadni yo'qotsa yoki uni ataylab bostirsa, uning mavjudligi shubhali bo'ladi. Agar tashkilot omon qolish uchun ichki yo'nalishini yo'qotsa, uni faqat etarlicha kuchli tashqi kuchlar saqlab qolishi mumkin. Bunday holda, tiklanish uchun katta kuch sarflanadi.
tashkilotni boshqarish vazifalari
Resurs konvertatsiyasi
Koʻpgina tashkilotlarning maqsadi natijaga erishish uchun baʼzi resurslarni oʻzgartirishdir. Tashkilot uchun zarur bo'lgan resurslarga quyidagilar kiradi: mehnat, moliyaviy, texnologik, axborot.
Maqsadlarga erishish har doim tashkilotning oʻzi yoki tashqaridan oʻrnatiladigan cheklovlar bilan birga keladi.
Ichki va tashqi cheklovlar
Ichki cheklovlarga quyidagilar kiradi: firma printsipi, xarajatlar nisbati, ishlab chiqarish, moliyalashtirish, marketing darajasi, boshqaruv qobiliyati va boshqalar.
Tashqi cheklovlarga quyidagilar kiradi: qonunchilik qonunchiligi, inflyatsiyaning sakrashi, raqobatchilar bozori, bozordagi iqtisodiy vaziyatning oʻzgarishi, doimiy sheriklar va qarzdorlar bilan hamkorlikning moliyaviy masalalari va boshqalar.
tashkilot boshqaruvi
Maqsadlarini belgilashda tashkilot birinchi navbatda oʻzi uchun toʻrtta muhim yoʻnalishni belgilaydi:
tashkilotning daromadi;
mijozlar bilan hamkorlik;
xodimlarni moddiy ta'minlash;
ijtimoiy himoya.
Byirik kompaniyalarda bir nechta turli tuzilmalar va bir nechta boshqaruv darajasi mavjud bo'lib, ulardan maqsadlar ierarxiyasi tuziladi, bu yuqori darajadagi maqsadlarni quyi darajadagi maqsadlarga bo'lishdir. Ushbu qurilishning o'ziga xosligi quyidagilar bilan bog'liq:
ierarxiyaning yuqori darajasi uchun yanada kengroq xarakterga ega va uzoqroq vaqt oralig'iga ega maqsadlar belgilanadi;
past darajadagi maqsadlar yuqori darajadagi maqsadlarni amalga oshirish uchun asosdir.
Tashkilotlarda buning uchun maxsus model yordamida mavjud maqsadlarni tahlil qilishadi. Ushbu modelni yaratishda ularni shakllantirish quyidagilarni o'z ichiga oladi: missiyaning mazmuni (biz nimaga erishmoqdamiz?), maqsad ko'lami (miqyosi qanday bo'lishi kerak?), erishish vaqti (muddati nima?).
tashkilotning asosiy vazifalari
|
| |