O‘zgarmas tok kuchaytirgichlari

|
O‘zgarmas tok kuchaytirgichlari
|
bet | 42/58 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 0,93 Mb. | | #239775 |
Bog'liq X. K. Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. AlimovaO‘zgarmas tok kuchaytirgichlari deb tok va kuchlanishning nafaqat o‘zgaruvchan, balki o‘zgarmas tashkil etuvchilarini ham kuchaytirishga mo‘ljallangan qurilmalarga aytiladi. Bunday kuchaytirgichlarning past chastotasi nolga teng ( =0), yuqori chastotasi esa juda katta ( - bir necha o‘n MGs) bo‘ladi. O‘zgarmas tok kuchaytirgichlarining turlari ko‘p (differensial, operatsion kuchaytirgichlar, signal o‘zgartiruvchi kuchaytirgichlar va boshqalar).
Integral keng polosali kuchaytirgichlar berilgan past chastota dan yuqori chegaraviy chastota gacha bo‘lgan keng chastota diapazonidagi signallarni kuchaytiradilar. Keng polosali kuchaytirgichlarga qo‘yiladigan asosiy talab - kirish signalini dan gacha diapazonda berilgan kuchaytirish koeffitsientida bir tekis kuchaytirish. Bu vaqtda dan gacha oraliqdagi kuchaytirish koeffitsienti moduli 3 dB ( =0,7) dan oshmasligi kerak. chastota qiymati bir necha yuz megagersgacha yetishi mumkin.
Tanlov kuchaytirgichlari (filtrlar) deb berilayotgan signallar majmuidan ma’lum chastota spektridagi sinusoidal shaklga ega bo‘lganlarini tanlab, ularni kuchaytiradigan kuchaytirgichlarga aytiladi. Tanlov kuchaytirgichlari maxsus shakldagi AChX ga egadirlar.
Signalni kuchaytirish amalga oshiriladigan chastotalar oralig‘i, o‘tkazish polosasi deb ataladi. Signallar so‘ndiriladigan chastota polosasi chegaralovchi chastota deb ataladi. O‘tkazish va chegaralovchi chastotalarning o‘zaro joylashishiga ko‘ra quyidagi tanlov kuchaytirgichlari turlari mavjud: past chastota, yuqori chastota, polosali o‘tkazuvchi, polosali chegaralovchi. Filtrlar RC zanjirlar va aktiv elementlar asosida amalga oshiriladi. Shuning uchun ular aktiv filtrlar deb ataladi.
8.2. Komplementar emitter qaytargich
8.3 – rasmda komplementar tranzistorlarda: VT1 – tranzistor n-p-n turli va VT2 – tranzistor p-n-r turli bajarilgan V sinfiga mansub sodda ikki taktli chiqish bosqichi sxemasi keltirilgan. Yuklama tranzistorlarning emitter zanjiriga ulanadi, demak ular kuchlanish qaytargichlari rejimida ishlaydilar. Quvvat kuchayishi tok kuchayishi bilan amalga oshiriladi. Ikki qutbli kuchlanish manbalari (+YeM va –YeM) qo‘llanilganiga alohida e’tibor qaratamiz. Shu sababli sokinlik rejimida ikkala tranzistor berk holatda bo‘ladi, chunki emitter o‘tishlardagi kuchlanish nolga teng bo‘ladi. Natijada, sokinlik rejimida sxema energiya iste’mol qilmaydi.
Kirishga signalning musbat yarim davri berilsa VT1 ochiladi va yuklama orqali 1 strelka yo‘nalishida tok oqib o‘tadi. Manfiy yarim davr mobaynida p-n-r turli tranzistor ochiladi va tok 2 strelka yo‘nalishida oqib o‘tadi. Quvvat kuchaytirish koeffitsienti taxminan emitter va baza toklari nisbatiga teng bo‘ladi, ya’ni .
8.3 – rasm. 8.4 – rasm.
Lekin, V turli kuchaytirgich bo‘la turib, sxema katta nochiziqli buzilishlar koeffitsientiga ega (KG>10 %). Bu kamchilikni bartaraf etish maqsadida kuchaytirgich murakkablashtiriladi. R1 va R2 rezistorlar, hamda VD1 va VD2 diodlar yordamida tranzistor bazalariga individual siljish kiritiladi (8.4 - rasm). Natijada dastlabki ishchi nuqta ikkala tranzistor ozgina ochiq holatdagi (AV rejim) sohada joylashadi, lekin ulardan A turli kuchaytirgichlardagiga nisbatan ancha kichik tok oqib o‘tadi.
|
| |