Muhandislik psixologiyasining maxsus usullari

|
Muhandislik psixologiyasining maxsus usullari
|
bet | 26/93 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 0,56 Mb. | | #255101 |
Bog'liq Muhandislik psixologiyasi 5.2 Muhandislik psixologiyasining maxsus usullari.
Muhandislik va psixologik tadqiqotlar operatorning "inson-mashina" tizimidagi faoliyatini tavsiflash va tahlil qilish bilan boshlanishi kerak. Ularning maqsadi o'rganilayotgan tizim mo'ljallangan muammolarni hal qilishda shaxsning o'rnini, undagi inson faoliyatining umumiy psixofiziologik xususiyatlarini aniqlash va umuman tizimning samaradorligiga ta'sir qiluvchi inson omillari tuzilishini va uning alohida qismlarini aniqlashdir. Muayyan vazifaga qarab, bunday tahlilning maqsadi boshqacha bo'lishi mumkin. Agar eksperimental tadqiqotlar o'tkazilishi kerak bo'lsa, unda tavsif va tahlil asosan faoliyatning adekvat modelini yoki individual tipik harakatlarni tanlash, shuningdek eksperimentning aniq vazifalarini aniqlash uchun kerak bo'ladi. Agar IMTni muhandislik-psixologik baholashni o'tkazish talab etilsa, tahlilning maqsadi ushbu baholash amalga oshirilishi kerak bo'lgan tizimning tarkibiy qismlarini aniqlashdan iborat bo'ladi. Kasbiy tanlash mezonlari va metodlarini ishlab chiqishda tavsif va tahlil faoliyat sifatiga sezilarli ta'sir ko'rsatadigan shaxsiy xususiyatlarini aniqlashga qaratilgan bo'lishi kerak. Faoliyatning psixologik tomonini tavsiflash va tahlil qilishdan tashqari , uning asosiy ishlab chiqarish xususiyatlarini ham tahlil qilish kerak. Faoliyatning tavsifi deganda uning qandaydir ramziy vositalar tizimi yordamida namoyish etilishi tushuniladi. Faoliyat tavsifi professiografiyaning eng muhim vazifasi - kasbni tavsiflashning ilmiy metodidir . Operator faoliyatini tavsiflashda ikkita asosiy yondashuv mavjud: "inson-mashina" tizimi darajasida va individual operatsiyalar darajasida. Birinchi yondashuv faqat ko'rib chiqilayotgan barcha faoliyatga xos bo'lgan umumiy psixologik xususiyatlarni ochish va ko'rsatishga xizmat qiladi. Faoliyat tavsifi quyidagilarni o'z ichiga oladi:
faoliyat jarayonida shaxs tomonidan bajariladigan funktsiyalar ro'yxati;
shaxs va muayyan texnik vositalar o'rtasidagi aloqa;
funktsiyalar va ulanishlar ro'yxatini birgalikda ko'rsatish.
Faoliyatning fazoviy-tashkiliy yoki ko'p o'lchovli vaznli tavsifi bilan hal qilinadi
Fazoviy-tashkiliy tavsif inson va texnik vositalar o'rtasidagi munosabatlarni o'rnatishning oddiy usullaridan biridir. Ta'rif, bir tomondan, texnik vositalarni, ikkinchi tomondan, shaxs yoki odamlar guruhini tasvirlaydigan diagramma yordamida amalga oshiriladi. Ushbu tizim komponentlari orasidagi aloqalar ma'lumot uzatish yo'nalishini yoki ta'sir yo'nalishini ko'rsatadigan strelkalar yordamida tasvirlangan. O'qlarning shakli ulanishning tabiatini, ba'zan uning ahamiyatini ko'rsatishi mumkin; raqamlar ushbu ulanishdan foydalanish chastotasini ko'rsatadi. Ushbu turdagi tavsif asosan operator faoliyatini ko'rsatkichlar, ma'lumotlar displeyi va konsollardagi boshqaruv elementlari bilan tahlil qilishda qo'llaniladi.
Ko'p o'lchovli vazn tavsifi ishlash ko'rsatkichlarining eng muhim omillarini birlashtirish va ularni yagona standartlashtirilgan shaklda taqdim etishdan iborat. Bunday tavsiflash uchun, birinchi navbatda, faoliyatga ta'siri eng muhim deb hisoblangan ko'rsatkichlar va omillarni aniqlash kerak. Keyin bir xil miqdorlarda, masalan, og'irlik koeffitsientlari yoki nuqtalarda bu geterogen va sifat jihatidan farq qiluvchi omillarning ko'rsatkichlarini aniqlash kerak. Shu bilan birga, barcha o'zgaruvchilarni bitta sxemada birlashtirish va ularni faoliyatdagi o'ziga xos og'irligini hisobga olgan holda ko'rib chiqish mumkin. Og'irlik koeffitsientlari to'g'ridan-to'g'ri yoki bilvosita o'lchovlar, shuningdek, ekspert baholashlari bilan aniqlanishi mumkin. Faoliyatning ko'p o'lchovli vaznli tavsifi, shuningdek, har bir faoliyat turining sifat jihatidan o'ziga xosligini hisobga oladi, bu faoliyatning tarkibiy qismlarini va uning shartlarini belgilaydi. Shaxs faoliyatining motivatsiyasini, uning uchun individual harakatlarning ahamiyatini belgilaydigan mezonlar, shuningdek, uning ishlashi va charchoq darajasini, operatsion yoki hissiy taranglikni va boshqalarni belgilaydigan mezonlar aniqlanadi.
|
| |