1. Turli fvlarda fuqarolarni himoya qilish vositalari, himoya inshootlari turlari - bet 4

|
1. Turli fvlarda fuqarolarni himoya qilish vositalari, himoya inshootlari turlari
|
bet | 4/7 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 1,45 Mb. | | #234795 |
Favqulodda vaziyatlarda Xalq xo’jaligigi tarmoqlarining barqarorligini ta`minlash uslublari Favqulodda vaziyatlarda (tinchlik va harbiy davrlarda) Xalq xo’jaligigi tarmoqlarining barqaror ishlashini ta`minlash yullari va usullari turli hidtsa bulib, har bir korxona bajaradigan ishlarining xususiyatlariga karab olib boriladi. Hozirgi bozor iktisodiyoti davrida, iktisodiy jihatidan eng kulay yulni tanlash, barcha korxona uz inshootini, fuqarolarni muhofaza kiluvchi ob`ekt sifatida, vaziyatni har tomonlama muhokama etib, keyin uning barqaror ishlashini ta`minlash yuli va usulidan foydalanishi kerak.
Inshootlar barqarorligini baholashda maxsus uslubiy ko’rsatmalarga amal kilinadi. Xalq xo’jaligigi tarmoqparini, inshootlar barqarorligini baholashda, hisoblashda, quyidagi kursatgichlardan foydalaniladi:
Shikastlantiruvchi kursatgichlarning eng yuqori kiymati;
Inshootlar va ularning elementlari tavsifnomasi (kanaka material, qanday
tartibda qurilgan, uning zilzila bardoshligi).
Odatda favqulodda vaziyatlarda inshootlarga ta`sir etuvchi omilar va ularning kiymati fuqaro muhofazasi shtabi tomonidan beriladi, agar unday ma`lumot kelmasa, u holda hisoblash yuli bilan shu erning uzida aniqlanadi. Agar bu ma`lumotlarni shu erning uzida ham aniqlash imkoni bulmasa, u holda bu ta`sir etuvchi omilarning tahminiy kiymatlari asosida kuchsiz, urtacha va kuchli shikastlantirish hududlarini aniqlash mumkin.
Masalan, silkinishidan (ballga karab), yadro quroli ishlatilganda ta`sir etuvchi tulkinni hosil kiladigan ortiqcha bosim (AR) kiymatiga karab inshootlarturli hil darajada shikastlanadi.
Jumladan, silkinishining 5, 6, 7, 8, 9 ballarida yoki qurolini ARf k 10, 20, 30, 40 KPA faktorlarida kimyo, kayta ishlash, radioelektrotexnika, meditsina va shunga sanoat korxonalarida shikastlanish ruy berishi mumkin. Mashinasozlik, oziq - ovqat, metallurgiya va shunga uhshash korxonalarida esa silkinishining 5,6,7,8,9, 10, 11 ballarida hamda 10, 20, 30, 40, 50, 60 KPA ortiqcha bosim hosil dalinganda inshootlar talafotlanishi mumkin.
Albatta, bu ma`lumotlar yuqoridagi sanoat korxonalar xususiyatlarini hisobga olgan holda qurilgan inshootlar sifatida karab, ho’losa chikariladi.
Sanoat inshootlarining seysmik tulkinlar ta`siriga chidamlilik darajasini baholashda, uning elementlarida (tseh, uchastka, tizim) chikarilayotgan mahsulot, inshootlar har kaysi elementlarning omillari ta`sirida (bosim, tulkinlar) urtacha buzilishga chidamliligiga karab inshootni butun uzini chidamligi hakida ho’losa chikariladi.
Odatda seysmik tulkinlar ta`sirida buzilgan inshoot va uning elementlarini kiska vakg ichida hamda iktisodiy jihatidan kulay darajada tiklash, usha inshoot chidamliligini oshirishning eng kulay yuli hisoblanadi.
Yuqorida aytilgan uslublar asosida yoruglik nurlanish, utuvchi radiatsiya va boshka ta`sir faktorlari ta`sirida ham inshoot va uning elementlarining barqarorligini (chidamliligani) ham aniqlash mumkin va barqaror ishlashini ta`minlash imkoniyati yaratiladi. Jumladan, (u) nuri ta`sirida inshootlarni chidamliligi, shu ob`ektga keladigan maksimal (u) nur dozasi, ob`ektdagi odamlarning shikastlanish darajasi, asbobuskuna, jihozlarning buzilishi va boshka ta`sirlar orqali usha inshootlarning chidamliligi baholanadi.
Agar tulkin zarbasida hosil buladigan ortiqcha bosim kiymati, usha inshootni chidamlilik (3050 KPA atrofida) darajasida bulsa, u holda 0,51 MT qurol portlatilganda ham utuvchi nur kiymati kichik buladi (520 rad. dan oshmaydi). Butsday holatda usha ishlab chiqarish inshooti va uning faoliyatiga u deyarli ta`sir etmaydi.
Xalq xo’jaligigi tarmoqlarining barqaror ishlashini oshirish omillari
Tinchlik davrida ishlab chikaruvchi va ishlab chikarmavdigan inshootlarning barqarorligini oshirish quyidagi omillardan iborat:
Yadro qurollarining birlamchi va ikkilamchi ta`sirlaridan, hamdatabiiy ofat, ishlab chiqarish avariyalari va fojialaridan ishchixizmatchilar, muhandistexnik hodimlarni muhofazakilish;
Moddiy texnikaning ishonchli ta`minotini boshkarish;
Inshootlarni yoruglikdan berkitish;
favqulodda vaziyatda shikastlangan ishlab chiqarishni tikdash va uni alohida ish rejimiga o’tkazish.
Sho’larning ichida ishchi va xizmatchilarni muhofaza kilishning eng ishonchli omili, bu Xalqxo’jaligigi tarmoqlaridagi inshooglar chidamliligini oshirish hjyublanadi. Shu maksadtsa hdmoya inshootlari tayyorlanadi. Bunda ishlab chiqarishlarda kup vakg buladigan fuqarolar — boshpanalarda, xavfsiz hududtsa buladiganlar esa RSBda himoyalanadilar.
Uzluksiz ishlaydigan ishlab chiqarish joylarida shaxsiy himoyalovchi — boshpanalar qurilib, bunda Texnologik jarayonlar shu inshootlardan turib boshkariladi. Bulardan tashkari muhofazaga tayyorlanishning eng muhim elementlaridan biri, bu ishchi va xizmatchilarni muhofazalanish koida va usullarini kullashi, har qanday favqulodda vaziyatlarda tuzilmalar tarkibida kutkaruv hamda tiklash ishlarida harakat kilish hisoblanadi. Muhandistexnik komplekslarni muhofaza kilish deganda ishlab chiqarishning moddiy asoslarini saklash, uning inshootlarini, Texnologik jihozlarini, asbobuskunalarini hamda kommunalenergetik tarmoqyaarini saklash tushuniladi.
Ob`ektdagi inshootlar, qurilmalar birbiridan uzokrok masofada, ya`ni eng baland inshootning buyiga nisbatan ikki baravar masofada qurilishi kerak. Bu esa yonginga karshi masofa hisoblanadi. Mana shunday qurilmalarning eng asosiy ishlab chiqarish inshootlari pastrok balandlikda qurilib, ular metalli yoki temirbeton karkaslardan tayyorlanishi lozim.
G’ishtli inshootlarda bulmalar ta`mirlangan beton plitalari orqali berkitilishi lozim. Yengil yonuvchan moddalarni (benzin, kerosin, mazut) saklovchi zahira xonalari, ishlab chiqarish korpuslaridan uzokrokda, erga yakinrok kilib (chukurrok joylarda) qurilishi kerak.
Biror ob`ektning chidamliligi, u erdagi inshootlar va qurilmalarning chidamlilikdarajasiga boglik. Odatda, inshootlarning chidamliligi: karkas, rom, tirgovich, havon va boshka yullar orqali oshiriladi (11 rasm).
Baland bulmagan qurilmalarning mustahkamligini oshirishDa, usha imoratning atrofini tuprok bilan tuldirish muhim hisoblanadi (12rasm).
Juda baland inshootlarning (kuvurlar, minoralar va boshkalarni) mustahkamligini oshirishda, ularni har tarafdan tortib kuyish usuli qo’llaniladi (13rasm).
Yengil yonuvchan, zaharli moddalar saklanadigan omborlarni (vdishya) saklashda, shu idish ichidagi suyuklik sigadigan darajada ^OISH atrofida tuprokbilan tusikhosil kilinadi (14rasm). % Texnologik jihozlar, asbob uskunalar va boshkalarning barqarorligini, mustahkamligini oshirishda, shu asbob uskunalar muofiqlashtirilgan qurilmalar, moslamalar kurish orqali muhofaza kilinadi. Bunday moslamalar sifatida nikoblar, kameralar, zontlar va boshkalar qo’llanilib ularning ichiga urnatilganda jihozlar inshoot bulaklaridan saklanadi.
Texnologik jihozlarni mustahkamligini oshirish uchun ularli avvalo bu moslamalardan tashkari biror mustahkam asosga (funDamentga) mahkamlab kuyish zarur hamda ularni iloji boricha itsshootlarning pastki kavatiga yoki ertulalarga joylashtirish kulay hisoblanadi.
Tarmoqlarni (ob`ektlarni) elektr ta`minoti bilan ta`minlash ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bunda elektr ta`minoti ikki yunalishda tashkillashtiriladiki, har qanday vaziyatda ham ob`ektning barqaror ishlashini ta`minlash imkoniyati yaratiladi. Albatta, elektr ta`minoti jihozlari, asboblari yadroviy qurollarning elektromagnit impulslaridan himoyalangan bulishi lozim. ; Ob`ektlarni gaz, suv bilan ta`minlash ham alohida e`tiborda bulishi lozim. Birorta avariya holati yuz beradigan bulsa, tuhtatish imkoniyatlari hisobga olingan bulishi zarur.
Suv ta`minotida ikkita manba orqali: asosiy va kushimcha ta`minlagachlardan foydalaniladi. Bulardan birida osti suvlari ishlatiladi. Huddi shunga uhshash bug va issiklik ta`minoti ham ob`ektlarni barqaror ishlashini ta`minlashga ta`sir etadi. Sanoat ob`ektlari ikki hil manbadan issiklik oladi: 1 — tashki — IESlar; 2—ichki — uz kozonxonalaridan. Yuqorida aytilgan omillardan tashkari ob`ektlar barqarorligini oshirishda kushimcha omillar ham qo’llaniladi. Jumladan: 1) Aynan ob`ekt hududida portlovchi, yonuvchan va tez ta`sir etuvchi moddalarning mikdorini kamaytirish;
2) Me`yoridan kup bo’lgan yuqoridagi moddalarni xavfsiz joylarga tarkatish.
Kimyoviy korxonalarda KTZMga karshi ishlatiladigan degazatsiya moddalari:
ishkor, ammiakli suv, natriy sulfid va boshkalar saklanishi zarur. YAna tsehlarga biror favqulodda vaziyatlarda (avariya, portlash, gaz chikib ketishi va boshka holatlarda) ishlatiladigan avtomatik signallar urnatilishi zarur. Bulardan tashkari uzluksiz boshkarishni tashkil etish va uni himoyalash ishlari tashkillashtirilishi lozim. Bunda ATS, radiouzel, dispetchpunkti, akkumulyator zaryadlaydigan elektrostantsiya va boshkalar kuzda tutiladi.
Ob`ektlarda moddiy texnika holatini ishonchli ta`minlashda quyidagi omillar muhim urin tutadi:
— tayyor mahsulotlarni saklaydigan omborlarni tayyorlash;
— ob`ektda hom ashyo, yokilgi, jihozlar, kerakli materiallarni etarli ta`minlash;
— ta`minlovchi korxonalar bilan uzviy alokani boglash;
— korxona filiallarini boshka joylarda kurish va boshka omillar.
Xalq xo’jaligigi tarmoqlarining yorugligini maskirovka kilish omilida quyidagi ishlar amalga oshiriladi. Masalan, ob`ektning hamma inshootlari, aholi yashaydigan punktlar yorugligini uchirish, ishlab chiqarish vatransport vositalarining signallarini kamaytirish, maskirovka kiluvchi (yolgondakam vositalarni kullash) usullari qo’llaniladi
SHikastlangan ob`ektlarni tiklash omillarida birinchi navbatda kilinadigan ishlar usha korxonaning uz moddiy resurslari orqali, uz kuchi bilan amalga oshirish, imkoniyat darajasida ish xonalarini va jihozlarni kaytadan ta`mirlab, ishga tushirish va boshka vazifalar bajariladi.
Ho’losa kilib aytadigan bulsak, Xalq xo’jaligigi tarmoqlarining barqaror ishlashini ta`minlash va ularning chidamliligini musgahkamligini oshirish omillarini tashkiliy ravishda uz vakgida amalga oshirishda oddindan tuzilgan rejaga amal kilinadi. SHundagina har qanday favqulodda vaziyatlarda Xalq xo’jaligigi tarmoqlarining barqaror ishlashini ta`minlagan bulamiz.
4. Aholini, FVDT kuch va vositalarini favqulodda vaziyatlarga tayyorlash
Ma`lumki, fuqaro muhofazasining eng muhim vazifalaridan biri, aholini favqulodda vaziyatlardan muhofaza kilishga tayyorlash hisoblanadi. Bu borada
Uzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998 yil 7 noyabrdagi 427sonli «Uzbekiston Respublikasi aholisini favqulodda vaziyatlardan muhofaza kilishga tayyorlash tartibi tugrisida»gi karori kabul kilindi. karorda Uzbekiston Respublikasi fuqarolarining favqulodda vaziyatlarda harakat kilishga tayyorlashni hamma korxonalarda, muassasalarda (shu jumladan, ta`lim muassasalarida ham) va tashkilotlarda, shuningdek, yashash joylarida o’tkazilishi kursatib utilgan (ilovaga karang).
|
| |