MAVZU: «SOVITISH TIZIMINI QISMLARGA AJRATISH VA YIG’ISH»

|
MAVZU: «SOVITISH TIZIMINI QISMLARGA AJRATISH VA YIG’ISH»
|
bet | 15/46 | Sana | 20.01.2024 | Hajmi | 3,93 Mb. | | #141851 |
Bog'liq AVTOMOBILLARNI YIG\'ish (2)MAVZU: «SOVITISH TIZIMINI QISMLARGA AJRATISH VA YIG’ISH».
MAVZU DOIRASIDAGI ASOSIY MA’LUMOTLAR:
Sovitish tizimining vazifasi - dvigatelni qisqa muddatda me’yoriy haroratgacha qizdirishga ko’maklashish, qizigan detallardan ortiqcha issiqlikni atrof muhitga tarqatish va dvigatelni me’yoriy haroratda ishlashini ta’minlashdan iborat.
Sovitish tizimi ikki xil usulda havo yoki suyuqlik yordamida sovitadi. Sovitish tizimi dvigatel issiqlik haroratini 25-35 % kamaytiradi.
Dvigatel yaxshi ishlashi uchun silindrlar kallagidagi me’yoriy harorat 80-85 S bo’lishi kerak. Silindrlardagi harorat kiritish takti oxirida 80-120S ga va yonilg’i aralashmasining yonishi oxirida 2000-2200 S ga yetadi. Yuqori harorat natijasida dvigatel detallari kengayib siqilib qolishi, silindr va porshenlardagi moylar kuyishi va detallarning yeyilishi ortib ketadi. Shu sababli dvigatellar sovitiladi. Dvigatel o’ta sovib ketsa, yonilg’i silindrlar devorida suyuqlikka aylanib, moyni yuvib yuborishi natijasida karterdagi moy suyuqlanib, detallar yeyilishi kuchayadi. Dvigatelni me’yoriy haroratda ishlashi uning yuqori quvvatga erishishi, yonilg’i sarfini kamayishi va dvigatelni ta’mirlanmasdan uzoq muddatli xizmatini ta’minlaydi.
Havo bilan sovitish tizimida shovqin, me’yoriy haroratni yuqoriligi, soviq dvigatelni ishga tushirish qiyinligi, kabinani istish uchun qo’shimcha yonilg’i sarflanishi hamda issiq sharoitda dvigatelni tez qizib ketishi sababli zamonaviy dvigatellarda qo’llanilmaydi.
Suyuqlik bilan sovitish tizimi barcha zamonaviy talablarga to’la javob beradi, shu sababli barcha zamonaviy dvigatellarda qo’llanilmoqda. Suyuqlik bilan sovitish tizimi yopiq, suyuqlikni majburiy harakatlantiruvchi, termostatli va sovitish parragi elektron tizim bilan boshqariladigan turlariga bo’linadi.
Yopiq sovitish tizimida (sovitish tizimi tashqi muhitdan ajratilgan), suyuqlikning qizishi hisobiga bosimning ortishi, sababli suyuqlikning qaynash harorati 110-115S ga ko’tariladi.
Suyuqlik nasos yordami orqali dvigatelning sovitish tizimida majburiy harakatlanib, sovitish jarayonini tezlashtiradi.
Termostat sovitish tizimi haroratni avtomatik ravishda ushlab turadi va sovuq dvigatelni o’t oldirganda yetarli haroratgacha tez qizishini ta’minlaydi. Termostat to’ldirgichi qattiq to’ldirgichli (ZIL-130, «Tiko») va suyuq to’ldirgichli (YaMZ-236) turlariga bo’linadi. Suyuq to’ldirgich sifatida yengil bug’lanuvchan 70 % etil spirti, 30 % distillangan suv, qattiq to’ldirgich sifatida-serezin bilan mis kukuni aralashmasi (ZIL-130) parafin granulasi-(«Tiko») ishlatiladi. Termostat korpusi latundan tayyorlanadi.
Sovitish parragi radiatorining trubkalari orasidan o’tadigan havo oqimini tezlashtirib beradi. Xarakatni tirsakli valdagi shkivdan tasmali uzatma orqali (M 412) yoki elektron tizim bilan boshqariladi («Tiko»). Parrak shkivi tasma yordamida suv nasosning o’qidagi shkivga o’rnatilgan bo’lsa, dvigatel soviq holatida ham parrak ishlab turadi. Elektron tizimli parrak dvigatel harorati 82S ga («Tiko») yetganda ishga tushadi va dvigatel ishlamay turganida ham qizigan dvigatel me’yoriy haroratga tushmagunicha ishlab turadi.
Radiator suv issiqligini parrak shamoli ta’sirida, havoga tarqatadi. Radiator yuqorigi va pastki bachoklardan iborat bo’lib o’zak bilan biriktirilgan. Yuqorigi bachokda suyuqlik quyish bo’g’zi qopqoq bilan berkitilgan. qopqoq sovitish tizimini tashqi muhitdan ajratib turadi. Unda havo hamda bug’ klapanlari mavjud. Bug’ klapani tizimidagi bosim 0,9 kg|sm2 dan ortsa, bug’ klapani ochilib ortiqcha suyuqlik kengaytirish idishiga chiqarib yuboriladi. Dvigatel soviganida tizimni siyraklanishdan saqlash uchun havo klapani ochilib, kengaytirish kiritish idishidagi suyuqlikni tizimga kiritadi. Suyuqlik quyish bo’g’zining yonida bug’ chiqarish uchun naycha mavjud. Unga kengaytirish idishidan kelgan shlang biriktiriladi. Radiatorning yuqorigi bachogiga issiq suv naychani biriktirish uchun patrubka kavsharlangan.
Radiatorlarning o’zak qismidagi trubka-plastinali yoki trubka-lentali bo’lishi mumkin. O’zak qismida bir necha qator trubkalar, yuqorigi va pastki bachoklarni tutashtiradi. Trubkalar orasiga yupqa plastina va lentalar o’rnatilgan. Lenta va plastinalar latun, alyuminiy yoki misdan tayyorlanib radiatorning sovitish yuzasini oshirish uchun xizmat qiladi. Sovitish ko’ylagi bilan radiator egiluvchan nayga va xomutlar orqali biriktirilgan. Bunday birikish dvigatel bilan radiatorni bir-biriga nisbatan siljish imkoniyatini beradi.
Sovitish tizimi: radiator, termostat, isitgich, silindrlar kallagidagi suv ko’ylagi, suv nasosi, silindrlar blokidagi suv ko’ylakgi, parrak, birlashtiruvchi naychalar va nazorat-o’lchov asboblaridan iborat. (1-rasm).
|
| |