nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Ish hujjаtlаrini yoritish - Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус,...

|
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
bet | 10/48 | Sana | 29.12.2020 | Hajmi | 3,57 Mb. | | #13008 |
Ish hujjаtlаrini yoritish. Ish hujjаtlаrini yoritish ustidа hаm o‘ylаsh kеrаk. Buning uchun qulay plafonli stоl lаmpаlаr ishlаtilаdi. Shungа e’tibоr bеringki, uning nuri kаmpyutеr ekrаnigа tushmаsin vа sizga noqulaylik tug‘dirmasin.
4-qоidа.
Kompyutеrgа nisbаtаn to‘g‘ri jоylаshing.
Ekrаngаch bo‘lgаn mаsоfа. Shundаy o‘tiringki, ko‘zingiz ekrаndаn 45-60 sm mаsоfа uzoqroqdа jоylаshsin.
Ekrаndаn yuqоri mаsоfа. Shundаy o‘tiringki, ko‘zingiz ekrаn mаrkаzidаn 15-20 sm tеpаdа joylashgan bo‘lsin.
Qo‘llаr. Bаrmоqlаringiz erkin tursin. Bilаgingiz tirsаk qatоridа yoki undаn pаstrоqdа jоylаshsin. Qo‘llаrni esа yеlkаdаn erkin qo‘yib bеmаlоl o‘tiring.
Tik hоldа o‘tiring.
Sonning pastki qismi o‘rindiqqa tegib tursin.
Tizzalar son balandligida yoki pastroq joylashishi kerak.
Stulning оrqа suyanish tоmоni оrqа umurtqаgа mоs bo‘lsin.
Oyoqning pastki qismi bir-birini ustida yoki biror tayanch ustida tursin.
5 qоidа.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
Tizim konfiguratsiyasi - Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус,...

|
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
bet | 17/48 | Sana | 29.12.2020 | Hajmi | 3,57 Mb. | | #13008 |
Tizim konfiguratsiyasi. Qattiq disk kompyuter korpusiga montaj qilib bo‘linganidan so‘ng, tizimni konfiguratsiyalashga kirishish mumkin. Tokka ulanishi bilan, yuklanish to‘plovchidan amalga oshirilishi uchun kompyuterga to‘plovchi haqidagi axborotni xabar qilish kerak. Bu axborotni kiritish va saqlash usuli to‘plovchi va kompyuterning turiga bog‘liq bo‘ladi. Qattiq disklarning ko‘pchiligi uchun (SCSI turidagilardan tashqari) sozlashning standart jarayonlari mavjud. SCSI to‘plovchilarini konfiguratsiyalash murakkab ish bo‘lib u kompyuterga o‘rnatilgan asosiy adaptorning turiga bog‘liq bo‘ladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
To‘plovchining konfiguratsiyasi - Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти...

To‘plovchining konfiguratsiyasi. To‘plovchini montaj qilishdan avval uni konfiguratsiyalab (ma’lum shaklga keltirib) olish kerak. IDE(Integrated Drive Electronics) rusumli to‘plovchilarning ko‘pchiligi uchun «vedushiy-vedomiy» (yetakchi-tobe) pereklyuchatelini o‘rnatish yoki Cable Select imkoniyatlaridan foydalanish lozim. 5.1-rasmda qattiq disk(vinchester) ko‘rsatilgan.
5.1-rasm.
IDE interfeysli disk yurituvchilar uchun quyidagi konfiguratsiyalar tavsiya qilinadi:
- Birlamchi IDE: bir qavatli Master Primary IDE kabi qattiq disk.
- Ikkilamchi IDE: bir qavatli Master sifatidagi CD/DVD disk yurituvchi.
Agar shaxsiy kompyuter egasiga IDE tarkibiy qismlaridan to‘liq foydalanish zarur bo‘lsa, disk yurituvchilarni quyidagi tartibda ulash kerak:
- Birlamchi IDE: ikki qavatli Master kabi qattiq disk 1.
- Birlamchi IDE: ikki qavatli Slave kabi qattiq disk 2.
- Ikkilamchi IDE: ikki qavatli Master kabi CD/DVD 1 disk yurituvchi.
- Ikkilamchi IDE: ikki qavatli Slave kabi CD/DVD 2 disk yurituvchi.
Qattiq disk o‘rnatish uchun tizim blokida ular uchun maxsus joy ajratilgan. Bitta tizim blokida ber nechta qattiq disk o‘rnatilishi mumkin. Qattiq diskni tizimli blokdagi unga ajratilgan joyga o‘rnatib, uni maxsus mahkamlash asboblari bilan mahkamlam quying. 5.2-rasmda qattiq o‘rnatilgan tizim bloki ko‘rsatilgan.
5.2-rasm.
Ma’lumotlarni uzatish uchun diskni mahkamlab elektr manbaiga ulash kerak. Uni ulashda elektr ta’minoti uchun va ma’limotlarni uzatish uchun maxsus kabellar ishlatiladi(5.3-rasm).
5.3-rasm.
|
Qattiq disk(IDE)ni o‘rnatish - Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта...

|
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
bet | 15/48 | Sana | 29.12.2020 | Hajmi | 3,57 Mb. | | #13008 |
5. Qattiq disk(IDE)ni o‘rnatish
5.1. Qattiq diskni o‘rnatish
Kompyuterga qattiq diskni o‘rnatish uchun quyidagi ishlarni bajarish kerak:
to‘plovchi (накопитель)ni sozlash;
nazoratchi (kontrollyor)ni yoki interfeys uskunasini sozlash;
to‘plovchini kompyuterning korpusiga o‘rnatish;
tizimni to‘liq sozlash;
diskni mantiqan taqsimlash;
yuqori darajadagi formatlashni bajarish.
Qattiq diskni o‘rnatishga kirishishdan avval kompyuter to‘plovchisining, nazoratchisining yoki BIOS tizimli asosiy adapterlarining va boshqa uskunalarining hujjatlarini o‘rganib chiqish lozim. Kompyuterga nimadir xarid qilinganida, undan foydalanish bo‘yicha yo‘riqnoma, uskunaning tavsifnomasi bor-yo‘qligini tekshirib ko‘rish kerak. Odatda, ko‘pchilik ehtiyot qismlar va uskunalar uchun ularga ilova qilinadigan yo‘riqnoma va tavsifnomalarning o‘zi yetarli bo‘ladi. Lekin kompyuterga professional xizmat ko‘rsatish uchun kompyuterning hamma tarkibiy qismlariga tegishli hujjatlarga to‘liq ega bo‘lish kerak. Hujjatlar to‘liq bo‘lmagan hollarda ishlab chiqaruvchi firmaga bevosita murojaat qilib, unga mahsulotning to‘liq texnik tavsifnomasini buyurtma qilish zarur.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
Floppy Disk Access Control (R/W) - Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти...

|
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
bet | 13/48 | Sana | 29.12.2020 | Hajmi | 3,57 Mb. | | #13008 |
Floppy Disk Access Control (R/W)
Floppy Disk Access Control (R/W) funksiyasi “BIOS Features SETUP” menyusida bo‘lishi va disketaga o‘qish/yozish imkoniyatini aniqlab berishi mumkin. «Read only» kabi opsiyani qo‘shish axborotni ruxsatsiz undan nusxa ko‘chirishdan himoya qiladi. Ba’zi BIOS lar parametrlarining belgilari sifatida oddiy “Enabled” va “Disabled” parametrlarga ega bo‘ladi. Bu parametrlar axborotni disketaga yozishga imkon beradi, aks holda esa disketani faqat o‘qish mumkin bo‘ladi.
Xatolar haqida quydagi xabarlar paydo bo‘lishi mumkin:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги Наманган вилояти ўрта махсус, касб-ҳунар таълими бошқармаси
|
Diskning bo‘limlarini Partition Magic dasturi yordamida yaratish

Diskning bo‘limlarini Partition Magic dasturi yordamida yaratish. Diskni bo‘limlarga Partition Magic dasturi yordamida ham bo‘lish mumkin. Bu dastur, shuningdek, ma’lumotlarga shikast yetkazmagan holda, bo‘limlarning o‘lchamlarini o‘zgartirish, FAT 16 fayl tizimini FAT 32 tizimiga aylantirish va aksincha qilish imkonini ham beradi. Mazkur dasturning Fdisk dasturidan sezilarli farqi – uning yuqori darajada harakat qilishidir.
Yuqori darajali formatlash. Qattiq diskni dasturiy sozlashning oxirgi bosqichi - yuqori darajali (ya’ni operatsion tizim darajasida) formatlash. Bu jarayonning asosiy maqsadi - Windows 9x va DOS amallar tizimlari fayllarga murojaat qila olishlari uchun fayllar joylashuvi jadvali (FAT) va kataloglar tizimini tuzish.
Odatda, yuqori darajali formatlash Format standart buyrug‘i yordamida amalga oshiriladi. Bu buyruqning ko‘rinishi quydagicha:
Format C: /S /V
Bu buyruq bo‘yicha C: diskning yuqori darajali formatlashi amalga oshiriladi. Uning boshlanishida operatsion tizimning yopiq (tizimiy) fayllari joylashtiriladi, oxirida esa tom belgisini kiritish taklif etiladi.
Yuqori darajali formatlashda bir qator amallar bajariladi:
1. Diskning sirti, quyi darajali formatlash jarayonida nuqsonli deb belgilangan yo‘laklar va sektorlarni topish maqsadida, skanerlanadi va ularni hisoblash mumkin emasligi qayd etiladi.
2. Golovkalar birinchi bo‘linish silindiriga qaytadilar va uning birinchi sektoriga (1 golovka, 1 sektor) DOS tomi (yuklovchi sektor)ning yuklovchi yozuvi kiritiladi.
3. Keyingi sektor (1 golovka, 2-sektor)dan boshlab FAT jadvali yoziladi. Undan so‘ng darhol FATning ikkinchi nusxasi yoziladi. Bu jadvallar hozircha bo‘sh, ularda faqat sirtning nuqsonlarini ko‘zdan kechirish paytida ro‘yxati tuzilgan nuqsonli klasterlarning koordinatalari bor, xolos.
4. Bo‘sh ildiz katalogi yoziladi.
5. Agar dastur /S parametri yordamida ishga tushirilgan bo‘lsa, unda diskka Io.sys va Msdos.sys tizimli fayllari (yoki foydalaniladigan operatsion tizimning turidan kelib chiqqan holda Ibmbio.com va Ibmdos.com) hamda Command.com faylining nusxalari diskga (aynan shu tartibda) ko‘chiriladi.
6. Agar dastur /V parametri yordamida ishga tushirilgan bo‘lsa, tomning belgisi (Volume label)ni kiritish taklif qilinadi. Bu belgi ildiz katologning to‘rtinchi elementi sifatida yozib qo‘yiladi.
Endi, operatsion tizim, yozish va fayllarni sanashda diskdan foydalanish mumkin. Bundan tashqari, disk yuklovchi diskka aylanadi.
Yuqori darajali formatlashning birinchi bosqichida diskning sirti, nuqsonlarini aniqlab topish maqsadida skanerlanadi. Quyi darajali formatlashda belgilangan nuqsonlar endi sanalmaydigan yo‘laklar va sektorlar sifatida ko‘rinadi. Dastur bunday qismni aniqlagach, unda yozilgan ma’lumotlarni o‘qish uchun besh martagacha urinib ko‘radi. Agarda nuqsonlar quyi darajali formatlashtirishda belgilab qo‘yilgan bo‘lsa, odatda, bu urinishlarning birortasi ham samara bermaydi.
Beshta urinishdan so‘ng format dasturi navbatdagi yo‘lak va bo‘limlarga o‘tadi. Beshta urinishdan so‘ng ham ma’lumotlarni o‘qib bo‘lmagan qismlar FAT jadvalida nuqsonli klasterlar sifatida qayd qilib qo‘yiladi.
|
Bir o`lchovli massivlar - Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус
|
bet | 4/7 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 0,54 Mb. | | #154413 |
Bog'liq 1-topshiriq tayyor 091.2 Bir o`lchovli massivlar
Kompyuterdan foydalanishning asosiy yo`nalishlaridan biri bu ma`lumotlarni to`plash va qayta ishlashdir - turli jadvallar, kataloglar, lug`atlar va boshqa ma`lumotlar. Bunday ma`lumotlarni dasturda aks ettirish uchun massivlardan foydalanish qulay. Qoida tariqasida, bunday ma`lumotlarni qayta ishlash xuddi shu qonunga muvofiq amalga oshiriladi, buning uchun siklik algoritmlardan foydalanish qulay. Massivning har bir alohida tarkibiy qismi element deb ataladi. Elementlar soniga massivning kattaligi deyiladi. Elementlar turi qator turini aniqlaydi. Massivning o`lchami va turi uning tavsifida ko`rsatiladi va o`lcham malum qiymat yoki oldindan belgilangan doimiy tomonidan ko`rsatilishi mumkin. Element raqami indeks deb ataladi. Indekslar musbat doimiy yoki butun o`zgaruvchilar bo`lishi mumkin. Massivning ba`zi elementlariga murojaat qilish uchun, elementning indeksini yonidagi qavs ichida element indeksini ko`rsatish kerak. Ammo ko`pincha ma`lumotlar jadval (matritsa) shaklida tashkil etilishi mumkin, bu yerda har bir o`zgaruvchining joylashishi qator raqami va ustun raqami bilan belgilanadi. Masalan, auditoriya ichidagi joy qatorning raqamini va ushbu qatordagi orindiqlar sonini ko`rsatib belgilanadi. Bunday ma`lumotlarni ikki o`lchovli qator sifatida tavsiflash qulay. Bir olchovli qatordan farqli olaroq, ikki o`lchovli massivning har bir elementi indekslar juftiga mos keladi. Birinchi indeks qator raqami, ikkinchisi esa qator elementi joylashgan ustun raqami.
Mаssiv elеmеntlаri аvvаldаn tаyyor bеrilgаn vа dаstlаbki kеtmа-kеtliklаrgа bo`linаdi. I=2 dаn bоshlаb, hаr bir qаdаmdа dаstlаbki kеtmа -kеtlikdаn I-elеmеnt chiqаrib оlinаdi hаmdа tаyyor kеtmа-kеtlikning kеrаkli o`rnigа kiritib qo`yilаdi. Kеyin I bittаgа ko`pаyadi vа h.k.
Tаyyor dаstlаbki kеtmа-kеtlik
Kеrаkli jоyni izlаsh jаrаyonidа, ko`prоq ongdаn bittа pоzitsiyadаn tаnlаb оlingаn elеmеntni uzаtish аmаlgа оshirilаdi, yani tаnlаb оlingаn elеmеnt, J:=I-1 dаn bоshlаb, turlаrgа аjrаtib bo`lingаn qismning nаvbаtdаgi elеmеnti bilаn qiyoslаnаdi. Аgаr tаnlаb оlingаn elеmеnt а[I] dаn kаttа bo`lsа, uni turlаrgа аjrаtish qismigа qo`shаdilаr, аks hоldа a[J] bittа pоzitsiyagа surilаdi, tаnlаb оlingаn elеmеntni esа turlаrgа аjrаtilgаn kеtmа-kеtlikning nаvbаtdаgi elеmеnti bilаn qiyoslаydilаr. To`g`ri kеlаdigаn jоyni qidirish jаrаyoni ikkitа turlichа shаrt bilаn tugаllаnаdi:
- аgаr a[J]>a[I] elеmеnti tоpilgаn bo`lsа;
- аgаr tаyyor kеtmа-kеtlikning chаp uchigа yеtilgаn bo`lsа.
int i, j, x;
fjr(i=1; i{
x=[i];// kiritib qo`shishimiz lоzim bo`lgаn elеmеntni esdа sаqlаb qоlаmiz
j=i-1;
while(x=0)//to`g`ri kеlаdigаn jоyni qidirish
}
a[j+1]=a[j]$//o`ngа surilish
j--;
{
a[j+1]=x;//elеmеntni kiritish
}
|
| |
Grafik materiallar - Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус
|
bet | 2/15 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 148,64 Kb. | | #154895 |
Bog'liq 20-topshiriq tayyor4. Grafik materiallar: tasvir, chizma va boshqalar.
5. Topshiriq berilgan sana: _____________________________________
6. Bajarish uchun qabul qilib oldi: _____________________________
________________ fakulteti, ________________________ guruh talabasi
7. Rahbar: __________________________________________________
Ekspert guruhi baholari
|
F.I.O
|
Baho
|
Imzo
|
Rasmiylashtirish
|
|
|
|
Himoya
|
|
|
|
Savollar:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
O’rtacha baho
|
|
Mavzu: Bir o’lchovli massivlarni funksiya parametrlari sifatida qo’llanilishi.
Reja:
I. KIRISH.
II.ASOSIY QISM
1. Bir o‘lchovli massivlar;
2. Bir o‘lchovli massivlarga oid dasturlar;
3. Massiv elementlari ustida aniqlangan amallar;
III.LOYHA QISMI
1.Berilgan string palindrommi yoki yoqmi aniqlang. Agar palindrom bo’lsa “voy palindrom ekan ” deb konsolga chiqsin. Agar palindrom bo’lmasa “bir balo” deb konsolga chiqsin.
XULOSA
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Kirish
C++ tilida dasturlash tilida kompyuter xotirasiga bir o‘zgaruvchi yordamida bir nechta qiymatlarda foydalanish bo‘yicha bir nechta turlarni qarab o‘tdik. Bir o‘zgaruvchi bilan bir nechta qiymatlarni ro‘yxat, kortej, to‘plam va satr turlar bilan amalga oshirish mumkin.C++ tilida dasturlash tilida bir o‘zgaruvchi yordamida bir nechta qiymatlardan foydalanish uchun massiv degan turdan ham foydalanish imkoniyati mavjud
Bu qismda dasturdagi ma'lumot strukturalari bilan tanishishni boshlaymiz. Dasturda ikki asosiy tur ma'lumot strukturalari mavjuddir. Birinchisi statik, ikkinchisi dinamikdir. Statik deganimizda xotirada egallagan joyi o‘zgarmas, dastur boshida beriladigan strukturalarni nazarda tutamiz. Dinamik ma'lumot tiplari dastur davomida o‘z hajmini, egallagan xotirasini o‘zgartirishi mumkin. Massivlar hotirada ketma-ket joylashgan, ma’lumotlar guruhidir. Alohida bir o‘zgaruvchini ko‘rsatish uchun massiv nomi va kerakli o‘zgaruvchi indeksini yoziladi.
Ta’rif: Bir turga mansub bo‘lgan yagona nom bilan saqlanuvchi tartiblangan ma’lumotlar majmuasi massiv deyiladi. Massivlar yagona o‘zgaruvchi bilan kompyuter xotirasiga saqlanadi, uning elementlari ma’lum bir indekslar bilan tartiblab joylashtiriladi. Bu qonuniyat ro‘yxatlar uchun ham o‘rinli bo‘ladi. Massivlar yagona nom bilan bir nechta qiymatni o‘zida mujassamlashtiradi, bularga matematikadagi vektorlarni misol keltirish mumkin. Vektor ham yagona nom bilan saqlanib uning tarkibida bir nechta qiymatni o‘zida mujassamlashadi. Vektorning ham elementlari bir turga mansub va tartiblangan bo‘ladi
Massivlar holatiga ko‘ra ikki turga bo‘linadi.
- Bir o‘lchovli massivlar;
- Ikki o‘lchovli massivlar;
|
| |
Bir o’lchovli massivlar - Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус
|
bet | 8/15 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 148,64 Kb. | | #154895 |
Bog'liq 20-topshiriq tayyorBir o’lchovli massivlar
Odatda massivlar zarurat, katta hajmdagi tartiblangan, lekin chekli elementlarga oid masalalarni hal etishda yuzaga keladi. Dastur ishlatilishi davomida massivlar aniq nomga ega bo’lishi va uning elementlari ma’lum bir turda bo’lishi kerak. Bir o’lchovli massivlar kompyuter xotirasiga quyidagi shaklda saqlanadi
Massiv tarkibida elementlar mavjud bo’ladi. Massivning eng ko’pi bilan ketishi mumkin bo’lgan elementlar soni uning o’lchamini bildiradi. Massivning elementi turgan o’rni uning indeksi deyiladi. Massivning elementiga uning indeksi orqali murojaat qilinadi. Massivning indeksi sifatida butun sonlar xizmat qiladi. Har bir massiv o’zining individual nomiga ega bo’lishi kerak, ya’ni bir xil nomdagi massivlar bo’lmaydi. Ularning nomi oldin e’lon qilingan oddiy o’zgaruvchi nomi bilan ustma-ust tushmasligi kerak.
Massiv tarkibida elementlar mavjud bo’ladi. Massivning eng ko’pi bilan ketishi mumkin bo’lgan elementlar soni uning o’lchamini bildiradi. Massivning elementi turgan o’rni uning indeksi deyiladi. Massivning elementiga uning indeksi orqali murojaat qilinadi. Massivning indeksi sifatida butun sonlar xizmat qiladi. Har bir massiv o’zining individual nomiga ega bo’lishi kerak, ya’ni bir xil nomdagi massivlar bo’lmaydi. Ularning nomi oldin e’lon qilingan oddiy o’zgaruvchi nomi bilan ustma-ust tushmasligi kerak.
Statik massivlarni e’lon qilishning umumiy ko’rinishi quyidagicha
[]={boshlang’ich qiymatlar}
Bunda {boshlang’ich qiymatlar} albatta bo’lishi kerak. Misollar:
int []A={1,4,3,1};
string[] B = { “olma”, “gilos”, “anor”};
double[] C = { 0.005, 1.234, 12.5, 13.5, 10.6 };
Yuqoridagi massivlarda massivning o’lchami uning initsializatsiya qismida qatnashgan elementlar soni bilan aniqlanadi. C# tilida xuddi C++ da bo’lgani kabi element indeksi 0 dan boshlanadi. A[0] indeksli element 1 ga teng, B[1] indeksli element esa “gilos” ga teng va h.
Yuqoridagi massivlarda massivning o’lchami uning initsializatsiya qismida qatnashgan elementlar soni bilan aniqlanadi. C# tilida xuddi C++ da bo’lgani kabi element indeksi 0 dan boshlanadi. A[0] indeksli element 1 ga teng, B[1] indeksli element esa “gilos” ga teng va h.
Aytib o’tganimizdek, C# tilida massivlar xotiradan unumli foydalanish maqsadida massivlarni dinamik tarzda e’lon qilishga kelishib olingan. Dinamik tarzda massivni e’lon qilishning umumiy ko’rinishi quyidagicha
|
| |
for (i=0; i - Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус
|
bet | 7/15 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 148,64 Kb. | | #154895 |
Bog'liq 20-topshiriq tayyorfor (i=0; i<=3; i++)
for (j=0; j<=3; j++)
cin >>a[i][j];
Agar ularni klaviaturadan kiritish kerak bo’lsa, ya`ni cin operatori yordamida tashkil etilsa, quyidagicha kiritiladi:
undan tashqari massiv elementlarini e`lon qilish bilan birga ularni initsalizatsiya ham qilish mumkin:
int a[3][3] = {{1,2,3},{4,5,6},{7,8,9}};
Natijalar chiroyli kurinishda bo’lishi uchun chikarish operatorini kuyidagicha kilib tashkil etish kerak:
for (int i=0; i<3; i++)
{ for (int j=0; j<3; j++)
cout <<”a[“<getch ( );
}
1-misol. A va B matritsalari berilgan. Quyidagi formula orqali yangi C matritsasini hosil qiling:
Cij = Aij + Bij; bu yerda i=1,3; j=1,2;
24,3 -4,15 0,1 -4,8
A = 0 18,4 B = 6,82 7,1
8,86 -15,75 -2,8 10,4
# include
# include
using namespace std;
int main ( )
{ float a[3][2] = { {24.3, -4.15 }, {0, 18.4},
{8.86, -15.75}},
b[3][2]={{0.1, -4.8},{6.82, 7.1},{-2.8, 10.4}};
float c[3][2];
int i, j;
cout<<"\n";
for (i = 0; i < 3; i++)
{ for (j = 0; j < 2; j++)
{ c[i][j] = a[i][j] + b[i][j];
cout <<" c["<
cout <
getch ( );
}
Massivlar haqida
C# dasturlash tilida kompyuter xotirasiga bir o’zgaruvchi yordamida bir nechta qiymatlarda foydalanishga to’g’ri keladi. Bir o’zgaruvchi bilan bir nechta qiymat ustida amallar bajarish uchun berilgan ma’lumotlar bir turga mansub bo’lishi kerak. C# dasturlash tilida bir o’zgaruvchi yordamida bir nechta qiymatlardan foydalanish uchun massiv degan turdan foydalaniladi. Dasturlash tillarida ro’yxat yoki jadval ko’rinishidagi ma’lumotlarni massiv deb atashadi. Massiv so’zining ma’nosi o’lcham, o’lchov demakdir. Massivning barcha elementlari bitta turga mansub bo’lib, ular bitta nom bilan nomlanadi va bir-birlaridan nomerlari (indekslari) bilan farq qiladi.
Dasturda ikki asosiy tur ma’lumot strukturalari mavjuddir. Birinchisi statik, ikkinchisi dinamikdir. Statik deganimizda xotirada egallagan joyi o’zgarmas, dastur boshida beriladigan strukturalarni nazarda tutamiz. Statik massivlar elementlar soni oldindan ma’lum bo’lgan va initsializatsiyalangan (qiymat belgilangan) massivlar hisoblanadi. Dinamik ma’lumot tiplari dastur davomida o’z hajmini, egallagan xotirasini o’zgartirishi mumkin. Dinamik massivlar esa elementlari soni oldindan ma’lum bo’lishi va uni initsializatsiyalash (qiymat belgilash) shart emas. Statik massivlarning kamchiliki shundaki, agar ularning o’lchamini oldindan juda katta olinsa-yu, uning ko’p qismi keraksiz qolib ketsa, u holda xotira behuda sarflanishiga olib keladi. Shu muammoni hal qilish maqsadida massivlar C# tilida asosan dinamik tarzda e’lon qilinadi. Massivlar dasturlashda eng ko’p qo’laniladigan ma’lumot tiplaridir. Massivlar hotirada ketma-ket joylashgan, bir tipdagi o’zgaruvchilar guruhidir. Alohida bir o’zgaruvchini ko’rsatish uchun massiv nomi va kerakli o’zgaruvchi indeksini yoziladi.
|
| |
[] =new [o’lcham] - Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус
|
bet | 9/15 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 148,64 Kb. | | #154895 |
Bog'liq 20-topshiriq tayyor[] =new [o’lcham]
Bu yerda new operatori ga mos ravishda xotiradan joy ajratadi. Dinamik massivlarni e’lon qilishga doir misollar:
n = Convert.ToInt32(Console.ReadLine());
int[] M1 = new int[10];
float[] M2 = new float[100];
double[] M3 = new double[n];
M1 va M2 nomli massivlarning elementlari uchun 10 va 100 ta joy ajratilgan. Ular ham dinamik massiv hisoblanadi. M3 massiv uchun xotiradan qancha joy ajratish foydalanuvchining o’ziga havola qilingan, ya’ni n o’zgaruvchisi klaviaturadan kiritiladi, bu o’zgaruvchi qiymati esa M3 massiv o’lchami sifatida qabul qilinadi. M3 massiv dinamik massivga yorqin misoldir.
Dinamik massiv o’lchami ham statik massiv kabi aniqlanishi lozim, faqat bunda u dastur ishlashi davomida anqlanishi bilan static massivdan farq qiladi.
Indekslar massiv elementlariga murojat qilish uchun ishlatiladi. Indeks massivdagi element sonini bildiradi .Massivdagi to’rtinchi elementga murojat qilish uchun biz 3 indeksidan foydalanishimiz kerak. Misol uchun :num[3]. Massiv elementlarining qiymatlarini olish va o’rnatish uchun indekslardan foydalanamiz.
int[] nums=new int [4];
nums[0]=1;
nums[1]=2;
nums[2]=3;
nums[3]=5;
Console.ReadLine(nums[3]); //5
using System;
internal class ArrayExample
{
private static void Main()
{
int[] A = new int[10];
int i;
for (i = 0; i < 10; i = i + 1)
A[i] = i;
for (i = 0; i < 10; i = i + 1)
Console.WriteLine(‘A[‘ + i + ’]: ’ + A[i]);
}}
Bu dasturda A massivning elementlari sifatida i ning qiymatlari kelmoqda. Xuddi shunday massiv elementlarini klaviatura orqali ham kiritish mumkin. Buning uchun quyidagi kodni ko’raylik:
using System;
internal class ArrayExample
{
private static void Main()
{
int[] A = new int[10];
int i;
for (i = 0; i < 10; i = i + 1)
A[i] = Convert.ToInt32(Console.ReadLine());
for (i = 0; i < 10; i = i + 1)
Console.WriteLine(‘A[‘ + i + ’]: ’ + A[i]);
}
}
Massiv elementlari qiymatlaridan foydalanishga doir quyidagi sodda misolni ko’rib chiqaylik.
Men Shahbozga judayam qiziqarli matematik masala berdim. Masala sharti quyidagicha: Men unga 10 ta son aytaman ularning yig’indisini topib 10 ga bo’lishi kerak buladi. Keyin Shahboz menga shu kodni yozib berdi. Sizham bu kodni o’z kompyuteringizda tekshirib kuring.
Massivlar bilan ishlaganda uning o’lchami chegarasidan chiqib ketmaslik lozim. Agar bu holat yuz bersa C# kompilyatori IndexOutOfRangeException xatoligi haqida xabar beradi. Bu xatolikni siz ham sinab kurmoqchi bulsangiz quyidagi kodni kiritib , ishlatib kuring:
|
| |
Oddiy harakat - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги наманган муҳандислик – Қурилиш институти

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги наманган муҳандислик – Қурилиш институти
|
bet | 3/3 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 192,61 Kb. | | #117077 |
Bog'liq dasturlash naz2Oddiy harakat” belgisi orqali formulalar, hisob-kitob, o‘zlashtirish
amallari ifodalaniladi. Bir nechta amallarni alohida yoki bitta belgi orqali
ifodalash mumkin.
- “Shart tekshirish” bloki orqali amallar bajarilish yo‘nalishi shart bajarilishi
asosida ko‘rsatiladi. Bunday blokning har birida savol, shart yoki
munosabat ko‘rsatiladi.
- “Sikl” bloki amallarni takrorlash uchun ishlatiladi. Blok ichida siklning
boshi va oxirini ko‘rsatuvchi parametr (i), parametrning o‘zgarish qadami
ko‘rsatiladi.
-“Yordamchi algoritmga murojaat” bloki alohida va mustaqil ishlovchi
qism dastur va yordamchi algoritmlarga murojaatni bildiradi.
|
| |
Ko’p o’lchovli massivlar - Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус
|
bet | 15/15 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 148,64 Kb. | | #154895 |
Bog'liq 20-topshiriq tayyorKo’p o’lchovli massivlar
C++ tilida massivlar elementining turiga cheklovlar qo’yilmaydi, lekin bu turlar chekli o’lchamdagi obyektlarning turi bo’lishi kerak. Hususan massivning elementlari ham massivlardan iborat bo’lishi mumkin. Bunda matritsa nomli ikki o’lchamli massiv hosil bo’ladi.
Agar matritsaning elementlari ham massivdan iborat bo’lsa, uch o’lchamli massivlar – kub hosil bo’ladi.
Ikki o’lchamli massivning sintaksisi:
[] []
Masalan 5x4 o’lchamli butun sonlar massivini quyidagicha e’lon qilinishi mumkin:
int a [5] [4];
Ikki o’lchovli massivni takrorlash operatori yordamida to’ldirish uchun ichma-ich joylashgan ikkita sikl ochishga to’g’ri keladi. Ulardan birinchisi matritsaning qatorlarini, ikkinchisi ustunlarini aniqlashga xizmat qiladi. Quyida Pifagor ko’paytirish jadvalining elementlarini massiv sifatida saqlab, ixtiyoriy elementni ekranga chiqarish dasturi bilan tanishamiz.
III. LOYHA QISMI
Berilgan string palindrommi yoki yoqmi aniqlang. Agar palindrom bo’lsa “voy palindrom ekan ” deb konsolga chiqsin. Agar palindrom bo’lmasa “bir balo” deb konsolga chiqsin. Dasturni quyidagicha tuzib olamiz:
DASTUR JAVOBI:
Xulosa.
Men ushbu mustaqil ishini yozish davomida algoritmlarni kelib chiqish tarixini, ularning dastlab atalgan nomlarini va ularning xossalarini, turlarini o’rganib chiqdim. Algoritm turlaridan takrorlanuvchi jarayonlarni, ichma- ich takrorlanuvchi jarayonlarni, ketma-ket yaqinlashuvchi algoritmni, ya’ni iteratsion jarayonlarni to’liq yoritib berishga harakat qildim. Xulosa o’rnida aytishim mumkinki, ichma-ich takrorlanuvchi jarayonlar asosan, ikki va undan yuqori o’lchovli massivlarda keng qo’llaniladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Straustrup B. Yazik programmirovaniya C++. Trete izdanie, M.: Binom, 2014.
Shmidskiy Ya.K. Programmirovaniye na yazike C++: Samouchitel. Uchebnoe posobie. Dialektika. 361 str, 2004 g.
Asharina N.A. Osnovi programmirovaniya na yazikax C, C++. Uchebniy kurs.M.: 2012 g.
Podbelskiy V.V. Yazik C++ M.: Finansi i statistika, 2006.
Kondzyuba S.P., Gromov V.N. Delphi 6/7. Baza dannыx i prilojeniya. M.- Sankt-Peterburg - Kiev, 2002 g
Bjarne Straustrup. Programming: Principles and Practice Using C++ (2nd Edition). Person Education, Inc. 2014. second printing, January 2015.
Harry Hariom Choudhary, Bjarne M Straustrup. C++ Programming Professional.: Sixth Best Selling Edition for Beginner’s & Expert’s 2014.
Bjarne Straustrup. The C++ Programming Language, 4th Edition. Person Education, Inc. 2013. Third printing, April 2014.
|
| |
Tadqiqotning maqsadi - Ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

|
Ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги
|
bet | 3/11 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 253,5 Kb. | | #148586 |
Bog'liq Nazariy metadologik dastur Abdumannopov Nasimjon (2)Tadqiqotning maqsadi: Sholi donini kam energiya sarflab, sifatli qurishni ta’minlaydigan donli maxsulotlarini mikroto‘lqin muhitida qurtadigan qurilmaning yangi konstruksiyasini ishlab chiqish va uning parametrlarini asoslashdan iborat.
Tadqiqotning vazifalari: Sifatida quyidagilar belgilangan:
-sholi donining fizik-mexanik xossalarini tadqiq qilish;
- mavjud sholi quritish qurilmalarini tahlil qilish;
- sholi quritish qurilmasi uchun texnik topshiriq va uning konstruksiyasini ishlab chiqish;
- sholi quritish qurilmasining texnologik, konstruktiv va energetik parametrlarini asoslash;
- sholi quritish qurilmasining maqbul parametrlarini asoslash;
- sholi quritish qurilmasining iqtisodiy samaradorligini baholash.
Tadqiqot obekti: Donli maxsulotlarini mikroto‘lqinli muhitida quritishning texnologik jarayoni va amalga oshiradigan qurilma.
Tadqiqotning predmetini: Donli maxsulotlarini mikroto‘lqin muhitida sholi quritish jarayonini ifodalaydigan analitik bog‘lanishlar hamda uning agrotexnik va energetik ish ko‘rsatkichlarini quritish parametrlariga bog‘liq ravishda o‘zgarish qonuniyatlari tashkil etadi.
Tadqiqotning usullari: Tadqiqotlar jarayonida oliy matematika, nazariy mexanika, shuningdek, ehtimollar nazariyasi, eksperimentlarni rejalashtirish va optimallashtirish, dasturlash, o‘lchash, nazorat qilish, nazariy va amaliy tadqiqot natijalarni o‘zaro solishtirish, jarayonlarni kuzatish, nazorat va tahlil qilish hamda baholash usullari qo‘llangan.
Tadqiqot natijalarining ilmiy yangilik darajasi:
- sholi quritish uchun ixcham energiya va resurstejamkorlikni taʼminlaydigan donli mahsulotlarni mikroto’lqin muhitida quritadigan quritish qurilmasining konstruktsiyasi ishlab chiqish;
- quritish kamerasidagi sholi qatlamining harakatini ifodalaydigan analitik bogʼlanishlar;
- sholi quritish qurilmasining texnologik, konstruktiv va energetik parametrlari, davriy ishlash, kameraning sigʼimidan kelib chiqqan holda asoslanadi;
- sholi quritish qurilmasining maqbul konstruktiv oʼlchamlari va ish rejimlari, ish sifati koʼrsatkichlarining oʼzgarishiga bogʼliq ravishda aniqlanadi.
|
| |
VI. MALAKAVIY IMTIXONLAR - Ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

|
Ўзбкистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги
|
bet | 11/11 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 253,5 Kb. | | #148586 |
Bog'liq Nazariy metadologik dastur Abdumannopov Nasimjon (2)VI. MALAKAVIY IMTIXONLAR
t/r
|
Topshiriladigan fanlar
|
Topshirish muddati
|
Hisobot shakli
|
Amalda bajarilishi
|
1.
|
CHet tili
|
Noyabr
2023 yil
|
Topshirilganligi to‘g’risida sertifikat (B2 va unga tenglashtirilgan)
|
|
2.
|
Mutaxassislik fanlari
|
May
2025 yil
|
Topshirilganligi to‘g’risida guvoxnoma
|
|
VII. MAXSUS FANLARDAN MALAKA O‘QUV DASTURI
Ushbu dastur falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasi izlanuvchisi va mustaqil izlanuvchilarning maxsus bilimlarini oshirish maqsadida OAK tomonidan belgilangan fanlar bo‘yicha institut kengashi tomonidan ishlab chiqiladi, o‘qishning 2 va 3 yillarida mustaqil ravishda o‘zlashtiriladi.
Maxsus fanlarni o‘zlashtirish va yakunlash nazariy metodologik kurslarni yakunlash tartibi shaklida amalga oshiriladi
VIII. TAYANCH DOKTORANTURADA
O‘QISHNI YAKUNLASH
falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasi izlanuvchisi o‘qishining yakuni:
OAK talablariga muvofiq e’lon qilingan ilmiy ishlarni yetarli darajada mavjudligi;
fanlardan malakaviy imtihonlarni topshirganligi;
OAK talablariga muvofiq tayyorlangan dissertatsiya ishini yakunlanganligi;
pedagogik faoliyat natijalari bo‘yicha baholanadi.
Baxolash quyidagi tartibda amalga oshiriladi:
falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasi izlanuvchisining shaxsiy ilmiy-tadqiqot va o‘quv-malaka dasturi bajarilishi hamda dissertatsiyaga taqriz tayyorlash uchun ekspertlar (3 kishidan iborat) belgilanadi. Ekspertlar dissertatsiya sohasi bo‘yicha fan doktorlari bo‘lishi kerak;
ekspertlar falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasi izlanuvchisining OAK talabiga javob beradigan e’lon qilingan ishlarning mavjudligi, malakaviy imtixonlarni topshirganligi pedagogik faoliyatda amalga oshirilgan ishlar to‘g’risida ma’lumot va dissertatsiyani yakunlanganligi to‘g’risida tegishli xujjatlarni mavjudligi, uni mazmuni to‘g’risida taqriz tayyorlashadi;
falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasi izlanuvchisi dissertatsiyasini kafedra yig’ilishida dastlabki ekspertizasi (ximoyasi) ni o‘tkazadi va o‘rnatilgan shaklda hulosa beradi.
Kafedra yig’ilishi qarorida falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasi izlanuvchisini o‘qishni muvaffaqiyatli tugatgan (tugatmagan) deb hamda dissertatsiya ishini himoyaga tavsiya etish yoki etmaslik aniq belgilanishi kerak.
NamMQI ilmiy ishlar va
innovatsiyalar bo‘yicha
prorektori: M.G’.Dadamirzayev
TMJ kafedrasi mudiri: M.T. Mansurov
Ilmiy rahbar: SH.T.Eragashev
Falsafa doktori (PhD) izlanuvchisi: N.A.Abdumannopov
|
| |
Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati

|
Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati
|
bet | 4/11 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 253,5 Kb. | | #148586 |
Bog'liq Nazariy metadologik dastur Abdumannopov Nasimjon (2)Tadqiqot natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyati. Tadqiqot natijalarining ilmiy ahamiyati qurilmaning tavsiya etilgan ishchi organlari va material harakatlarini ifodalovchi dinamik va matematik modellari, masalalarning sonli yechimlari, harakat qonunlari va parametrlarining o‘zaro bog’lanishlari, mashina ishlash rejimlarini tanlab olish usullarining donli mahsulotlarni quritish nazariyasi asoslarini muayyan darajada boyitish va rivojlanishiga xizmat qilishi bilan izohlanadi.
Tadqiqot natijalarining amaliy ahamiyati ishning ishlab chiqarish ehtiyojlaridan kelib chiqib amalga oshirilgani, olingan natijalarning amaliyotdagi natijalar bilan mutanosibligi, tajribaviy tadqiqot natijalariga binoan donli mahsulotlarni sifatli quritish samaradorligini oshirishni ta’minlashi va iqtisodiy samaradorligi bilan izohlanadi.
Dissertatsiya ishining mazmuni:
|
Kirish…..……………………………………………………….....
|
|
I.Bob
|
Masalaning qo‘yilishi va tadqiqot vazifalari.............................
|
|
1.1-§.
|
Mamlakatimizda donli maxsulotlarni etishtirishning hozirgi holati
|
|
1.2-§.
|
Sholi quritish texnologiyalari va texnika vositalari bo‘yicha bajarilgan ilmiy-tadqiqot ishlarining tahlili.......
|
|
1.3-§.
|
Tadqiqotning maqsad va vazifalari....……………………….........
|
|
|
Birinchi bob bo‘yicha xulosa…...........……………………….........
|
|
II.Bob
|
|
|
| |
Massivlarni e’lon qilish - Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус
|
bet | 14/15 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 148,64 Kb. | | #154895 |
Bog'liq 20-topshiriq tayyorMassivlarni e’lon qilish
C++ tilida indeks doimo 0 dan boshlanadi va uning eng katta qiymati massiv e’lonidagi uzunlikdan bitta kam bo’ladi.
Massivni e’lon qilish:
[] = {boshlang’ich qiymatlar};
Masalan:
int m[6] = {1, 4, -5, 7, 3, 0};
float a[4];
Massiv statik va dinamik bo’lishi mumkin. Statik massivning uzunligi oldindan ma’lum bo’lib, u xotirada ma’lum adresdan boshlab ketma-ket joylashadi. Dinamik massivning uzunligi dastur bajarilishi davomida aniqlanib, u dinamik xotiradagi ayni oaytda bo’sh bo’lgan adreslarga joylashadi.
Massivlarni e’lon qilishning bir necha usuli mavjud:
1. O’lchami ko’rsatilgan massiv elementlarini to’liq initsializatsiyalash:
int t[5] = {-5, 10, 0, 4, -3}
Bunda 5 ta elementdan iborat t nomli butun turdagi massiv e’lon qilinib, uning barcha elementlariga boshlang’ich qiymat berildi.
2. O’lchami ko’rsatilgan massiv elementlarini to’liqmas initsializatsiyalash:
int k[10] = {3, 1, 4, 4, -3}
Bunda 10 ta elementdan iborat k nomli butun turdagi massiv e’lon qilinib, uning dastlabki 5 ta elementlariga boshlang’ich qiymat berildi.
3. O’lchami ko’rsatilmagan massiv elementlarini to’liq initsializatsiyalash:
Int m[] = {4, 11, -2}
Bu misolda massivning barcha elementlariga boshlang’ich qiymat kiritilgan hisoblanadi va kompilyator uning uzunligini qiymatar soniga qarab aniqlab oladi. Agar massiv uzunligi e’lon qilinmasa, unga boshlang’ich qiymatlar berilishi shart.
Misollar:
char ch[4] = {‘a’, ‘b’, ‘d’, ‘f’}; //belgilar massivi
int butun[6] = {10, 8, 5, 15}; //butun sonlar massivi
char str[] = “abcd”; //ushbu satr oxirida \0 belgisi bor deb hisoblangani sababli uning uzunligi 5 ga teng
Massivning elementlarini kiritish yoki chiqarishning qulay usuli kiritish yoki chiqarish amalini takrorlanuvchi jarayon tarkibida amalga oshirishdir. Masalan n ta elementdan tashkil topgan massiv elementlarini tasodifiy sonlar bilan to’ldirish va ekranga chiqarish dasturi quyidagi ko’rinishda bo’lishi mumkin.
#include
#include
#include
using namespace std;
int main ()
{
srand(time(NULL));
int mas[5];
for (int i=0; i<=4; i++)
mas[i] = rand()%10;
for (int i=0; i<=4; i++)
cout<}
|
| |
V. Ta’lim natijalari / kasbiy kompetensiyalar

|
V. Ta’lim natijalari / kasbiy kompetensiyalar
|
bet | 5/7 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 127,5 Kb. | | #244313 |
Bog'liq ФД oliy matematika агромутахассислик 20233.
|
V. Ta’lim natijalari / kasbiy kompetensiyalar
Talaba bilishi kerak :
Matematika va informatikaga oid bilimlarida «Oliy matematika» fanining tutgan o‘rni va uning rivojlanish tarixiy etaplari matritsalar, hosilalar, integirallar, differensiyal tenglamalar, kompleks sonlar, hosisalar, diskret tasodifiy hodisalar, normal taqsimot, matematik statistika elementlari, statistis gipotezalar, bir faktorli dispersion tahlil haqida tasavvur ega bo‘lishi. (bilim)
matritsaviy usulda tenglamalar sistemasini yechish, hosilani qishloq xo’jaligi masalalarida qo’llash, tasodifiy hodisalarni qurish, statistis gipotezalarni tekshirish, Laplas funksiyasi jadvalidan mukkamal bilishi va ulardan foydalana olishi olishi. (ko’nikma)
qishloq xo’jaligi masalalarida olgan bilimlarini qo’llash, hosildorlikni baholash ko’nikmalarga ega bo’lishi kerak. (malaka)
|
4.
|
VI. Ta’lim texnologiyalari va metodlari:
ma’ruzalar;
interfaol keys-stadilar;
seminarlar (mantiqiy fiklash, tezkor savol-javoblar);
guruhlarda ishlash;
taqdimotlarni qilish;
|
5.
|
VII. Kreditlarni olish ushun talablar:
Fanga oid nazariy va uslubiy tushunshalarni to’la o’zgartirish, tahlil natijalarini to’liq aks ettira olish, o’rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushohada yuritish va nazorat ushun berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish, yakuniy nzorat bo‘yisha yozma ishni topshirish.
|
6.
|
Asosiy adabiyotlar
K.SH.Ruzmetov, G’.X.Djumabayev “Matematika” “O’bekiston faylasuflari milliy jamiyati”, T. 2018. (Darslik).
K.SH.Ruzmetov “Matematika”, “Vneshinvestprom”, Toshkent-2020 (darslik).
K.Ruzmetov “Matematika”. O’zbekiston xalqaro islom akademiyasi Toshkent 2020y.(darslik)
K.SH.Ruzmetov, O.A.Safarov “Ehtimollar nazariyasi va matematik statistika” Toshkent 2022 (darslik).
|
|
| |
Masalan - Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус

|
Узбекистон Республикаси Олий ва Урта Махсус
|
bet | 4/15 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 148,64 Kb. | | #154895 |
Bog'liq 20-topshiriq tayyorMasalan: 2, 4, 6, ..., N natural sonlardan iborat chiziqli massiv berilgan bo’lsin, uning elementlarini A[1]=2, A[2]=4, A[3]=6, ..., A[K]=2*(K+1), bu erda K— element nomeri, 2, 4, 6, ..., N — qiymatlari. Indeks (elementning tartib raqami) massiv nomidan so’ng kvadrat [ ] qavs ichida yoziladi.
2. matritsa ko’rinishda
Massiv elementlarining toifasi bazaviy toifa deb yuritiladi.
Masalan:
a=(a1,a2,a3,….,an); bu erda a- massiv nomi. a1,a2,a3,….,an - massiv elementlari
1,2,3,…, n- elementlar indeksi.
Massivning har bir elementi massiv nomi, hamda kvadrat qavsga olingan indeksi ko’rsatiladi:
<massiv toifasi> <massiv nomi> [o’lchovi];
Bu ko’rinishga xususiy o’zgaruvchi deyiladi, chunki uning qiymati massivning aloxida elementidir.
Massiv berilishiga ko’ra bir, ikki, uch va ko’p o’lchovli bo’lishi mumkin.
Massivga murojat bevosita va bilvosita asosda bo’ladi:
int a[5] –to’g’ridan –to’g’ri murojat
a[i]- bilvosita murojat. Bu erda i o’zgaruvchining qiymatiga bog’liq ravishda a massivining barcha elementlariga murojat qilish imkoni mavjudligini bildiradi.
Har doim indeks 0 dan boshlanadi.
Masalan: Bizga char tipidagi m nomli massiv va uni 4 ta elementi mavjud bo’lsin:
m[0] 4
m[1] 45
m[2] 100
m[3] 37
bu erda elementga murojaat qilish uchun massiv nomi va [ ] qavs ichida element indeksi yoziladi. m– massiv nomi. [ ] – indeks ko’rsatiladi.
Massivlar bir xil turdagi (double, float, int va h.k.) elementlar guruhidan iborat bo’ladi.
Kompilyator e`lon qilingan massivdan uning elementlari tipi va ularning soni to’g’risida ma`lumotlarga ega bo’lishi kerak.
Massiv elementlarining tipi funktsiyaga va void tipiga taaluqli bo’lmasligi kerak.
Massivni e`lon qilishda quyidagi xollardagina indeksli ifodani tushirib qoldirish mumkin:
- massiv funktsiyaning formal parametri sifatida e`lon qilinganda;
- e`lon qilingan massiv boshqa fayldagi aniq massivga yo’llangan bo’lsa. Massivlar berilishiga ko’ra:
bir o’lchamli : int a[5]
ikki o’lchamli: int a[5][4]
uch o’lchamli: int a[5][4][6] va ko’p o’lchovli bo’lishi mumkin.
|
| |
Mustaqil ta’lim ushun tavsiya etiladigan mavzular

|
Mustaqil ta’lim ushun tavsiya etiladigan mavzular
|
bet | 4/7 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 127,5 Kb. | | #244313 |
Bog'liq ФД oliy matematika агромутахассислик 2023Mustaqil ta’lim ushun tavsiya etiladigan mavzular:
Matritsaning rangi.
Chiziqli tenglamalar sistemasini yechishning Jordan usuli.
Dеkart koordinitalar sistеmasini almashtirish va qutb koordinitalar sistеmasi.
Koordinitalar sistеmasini burish.
Ikkinchi tartibli sirt tеnglamalarini kanonik ko’rinishga kеltirish.
Ketma-ketlikning yuqori va quyi limitlari.
Teskari uzliksiz funktsiyalar.
Kеsmada uzluksiz funktsiya. Vеyеrshtrass tеorеmasi.
Elеmеntar funktsiyalar.
Iхtiyoriy funktsiya uchun Tеylor formulasi.
Qoldiq hadning har хil ko’rinishlari.
Ko’phad uchun Teylor formulasi.
Funktsiyalarning monotonligini tеkshirish.
Irratsional funktsiyalarni intеgrallash.
Chеgaralari chеksiz bo’lgan intеgrallar.
Yoy uzunligini Dеkart koordinatalar sistеmasida hisoblash.
Aniq intеgralni mехanika masalalariga tatbig’i.
Differentsial tenglamalarning iqtisod dinamikasiga qo’llanishi.
Differentsial tenglamalarni taqribiy hisoblash.
Oddiy differentsial tenglamalar sistemasi.
Differentsial tenglamalarni yechishning Eyler usuli.
Dalamber va Koshi alomatlari.
Musbat hadli qatorlar.
Darajali qatorlar.
Teylor qatori.
Ehtimollikning хossalari.
Ehtimolliklar nazariyasi aksiomalari.
Limit teoremalar.
Ikki o’lchovli tasodifiy miqdorning taqsimot funksiyasi va uning xossalari.
Tasodifiy miqdorning bog’liqsizligi.
Ko‘p o‘lchovli tasodifiy miqdorlar.
Yuqori tartibli momentlar.
Katta sonlar qonuni.
Markaziy limit teoremasi.
Parametrik statistik alomat tuzish usullari.
Noparametrik muvofiqlik alomatlari.
Mustaqil o‘zlashtiriladigan mavzular bo‘yisha talabalar tomonidan referatlar tayyorlash va uni taqdimot qilish tavsiya etiladi.
|
|
| |
Quritish qurilmalarining konstruktsiyasi va ishchi qismlari

|
Quritish qurilmalarining konstruktsiyasi va ishchi qismlari
|
bet | 8/11 | Sana | 30.01.2024 | Hajmi | 253,5 Kb. | | #148586 |
Bog'liq Nazariy metadologik dastur Abdumannopov Nasimjon (2)3.3. Quritish qurilmalarining konstruktsiyasi va ishchi qismlari
Kursni o‘rganishdan maqsad – Sholi mahsulotlarini quritish texnologiyasi, quritish usul va vositalari, quritish qurilmasining ishchi qismlarini konstruktsiyalash va loyihalash asoslarini o‘zlashtirishdan iborat.
Kursni o‘rganishdan so‘ng falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasi izlanuvchisi:
nazariy tadqiqotlari natijalarini bilishi, ularni qiyosiy tahlil asosida texnologik jarayonlarni ilmiy asoslanganlik darajasi, nazariy tadqiqot hulosalarini tajriba natijalari bilan isbotlangani, ularni samaradorligi bo‘yicha ilmiy hulosaga ega bo‘lishi;
nazariy tadqiqotlarda muammoni qo‘yilishi, jarayonlarni modellari, tadbiq etilgan yechish metodlari, kamchiliklarini ongli ravishda bilishi;
texnologik jarayonlarni to‘liq ilmiy asosda tashkil etish bo‘yicha mavjud nazariy muammolarni anglab yetishi kerak.
3.4. Donli mahsulotlarni quritish jarayonining nazariy asoslari
Kursni o‘rganishdan maqsad – tayanch doktorantda ilmiy ishlanmalarni yaratish, jarayonlarning nazariy asoslari bo‘yicha bilim va malaka shakllantirishdan iborat.
Kursni o‘rganishdan so‘ng falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasi izlanuvchisi:
texnologik jarayonlarni nazariy tasavvur va tahlil qilish, jarayonlarni matematik modellarini ishlab chiqish, tahlil qilish, ular natijalariga asosan texnik ishlanmalarni yaratish;
texnologik jarayonlar va texnik ishlanmalarni loyihalash, tayyorlash, ishlab chiqarish, tajriba sinovini o‘tkazish bo‘yicha dastur va metodikasini ishlab chiqish, tajriba sinov o‘tkazish, uni natijalarini rasmiylashtirish;
yaratilgan texnik ishlanmalarni nazariy asoslash, ularning ish parametrlari va rejimlarini nazariy yo‘l bilan aniqlash metodikalari bo‘yicha bilim va malakaga ega bo‘lishi kerak.
3.5. Donli mahsulotlarni qurutish qurilmasining ishchi organlarining yangi konstruktsiyalarini ishlab chiqish.
|
| |
Fan/modul us - Ызбекистон республикаси олий ва ырта махсус

|
Ызбекистон республикаси олий ва ырта махсус
|
bet | 7/7 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 127,5 Kb. | | #244313 |
Bog'liq ФД oliy matematika агромутахассислик 2023 | 8.
|
Fan/modul ushun ma’sular:
K. Ruzmetov– ToshDAU, “Axborot tizimlari va texnologiyalari”
kafedrasi , dotsenti.
M.Rahimboyev – TDAU, “Axborot tizimlari va texnologiyalari” kafedrasi o`qituvshisi.
|
|
9.
|
Taqrizshilar:
B.Xudoyarov–TIQXMMI, “Oliy matematika” kafedrasi mudiri,
professor fizika-matematika fanlari doktori (turdosh OTM);
N.Mardiyev – TDAU " Agroiqtisodiyot va turizm " kafedrasi dotsenti
|
| |
Massivlarni tezkor saralash

2.2 Massivlarni tezkor saralash.
Ichki saralash modeli. Ma’lumotlar EHM xotirasida muayyan tartibda saqlanadigan bo‘lsa, axborotga ishlov berish va uni izlash bilan bog‘liq ko‘p masalalar oddiyroq, tezroq va samaraliroq hal qilinadi. Bir qator hollarda ma’lumotlarning tartibga solinganligidan foyda aniq bo‘lib, maxsus isbotlashlarni talab etmaydi. Agar lug‘at yoki telefon ma’lumotnomasida so‘zlar va familiyalar alifbo tartibida joylashtirilmaganda ulardan foydalanish qanchalik qiyin bo‘lishini tasavvur etish mumkin. Lekin ma’lumotlarni tartiblash zaruriyati masalasi har safar muayyan vazifaga nisbatan hal qilinishi zarur. Bunda tashqi xotira qurilmalari imkoniyatlari, operativ xotira hajmi, ma’lumotlarga murojaat qilish tezligi, ularni yangilab turish tezligi va ishlov berish xarakteri kabilarni tahlil qilish zarur. Turli ilovalarda tartibga solishning turli mezonlaridan foydalaniladi.
Ma’lumotlar ularga murojaat qilish ehtimolining qiymati, qancha tez-tez murojaat etib turilishiga ko‘ra tartibga solinishi mumkin. Odatda, tartibga solish kalit bo‘yicha amalga oshiriladi.
Axborot tizimlari bilan ishlov beradigan ma’lumotlar birligi bir qator axborot maydonlaridan iborat bo‘lgan yozuv hisoblanadi. Kalit bitta yozuv maydoni ichidagi yoki
muayyan maydonlar majmuidan iborat bo‘lishi mumkin. Keyingi holda kalit tarkibiy deb ataladi. YOzuv faqat bittagina maydondan iborat bo‘lishi mumkin va bu holda u kalitli hisoblanadi. Tartibga solish natijasida yozuvlar kalitlarning qiymati ortib borishi yoki kamayib borish bo‘yicha joylashadi. Bunday tartibga solish jarayoni tartiblash deb ataladi. Masalan, fakultet talabalari to‘g‘risidagi ma’lumotlardan iborat bo‘lgan yozuvlar talabalarning reyting daftarchalari nomerlari bo‘yicha tartibga solingan bo‘lishi mumkin.
Ichki tartiblashning ko‘plab usullari mavjud va ularning har biri o‘z afzalli texnikalari va texnik kamchiliklariga ega bo‘lib, ma’lumotlar va apparaturaning muayyan konfigurasiyalarida boshqalaridan samaraliroq bo‘lishi mumkin ekan. Tartiblash usullarining tavsiflarini baholash har bir muayyan holatda bu usullardan birini to‘g‘ri tanlash texnik imkonini beradi.
|