Jadval 5. Xodimlar va menejerlarning stereotiplari, bilimlari va ko'nikmalari

221
Agar kompaniyaning barcha menejerlari va xodimlari kompaniyaning madaniy
landshaftini sezilarli darajada pasaytiradigan fikrlash va xatti-harakatlarning
samarasiz va aralashmaydigan stereotiplaridan ozod bo'lishsa, agar ular barcha
bilim va ko'nikmalarga ega bo'lsalar, unda firma madaniyati afsonalarni keltirishi
mumkin.
Umuman olganda, strategik o'zgarish jarayoni (Kurt Levin) sifatida
korporativ madaniyatni shakllantirish ketma-ket bir necha bosqichdan o'tadi:
- mavjud korporativ madaniyatni "muzdan tushirish" - diagnostika, tadqiqot;
- "suyuq holatga tarjima qilish" - kerakli o'zgarishlarni rejalashtirish va amalga
oshirish;
- "muzlatish" - natijani aniqlash.
Kompaniyaning ichki muhitini batafsil o'rganish bilan bir vaqtning o'zida
bir nechta ko'rsatkichlar aniqlanishi mumkin moslashuvchanlik yoki barqarorlik,
dinamizm
yoki tartib va nazorat, birlik yoki raqobat, integratsiya va birlashma
yoki farqlash va ajratish.
Insonning tabiatida bo'lgani kabi, asos bir necha turdagi xulq-atvorning
kombinatsiyasi bo'lib, kompaniyaning korporativ madaniyatida bir necha asosiy
madaniyat turlari paydo bo'ladi.
Korporativ madaniyatni aniqlashning keyingi
muhim usuli-kompaniyaning
asosiy qadriyatlarini, ya'ni asosiy g'oyalar va munosabatlar sohasidagi narsalarni
aniqlash: xodimlarning kompaniyaga bo'lgan munosabati, ish uchun motivatsiya,
mijozlarga yo'naltirilgan, boshqaruv uslubi va munosabatlar.
Ushbu bosqichning yakuniy bosqichi vaqt jadvallari bilan to'ldiriladigan
amalga oshirish rejasini ishlab chiqishdan iborat bo'lib, u madaniyatni o'zgartirish
jarayonining boshlanishi bo'ladi.
Hech shubha yo'qki, korporativ madaniyatni o'zgartirish
uchun qilingan
sa'y-harakatlar, agar tashkilotning bunday muhim tamoyillarini e'tiborsiz
qoldirmasa, samarali bo'ladi:
- o'zgarishlarni davom ijobiy hissiy fon yaratish-kichik boshlash va g'alaba
nishonlash uchun;
- o'zgarishlarni jamoatchilik tomonidan qo'llab-quvvatlash-nufuzli va konstruktiv
xodimlarni jalb qilish;
- natijalarni nazorat qilish va hisobga olish tizimini yaratish-odamlarning
ishonchini saqlab qolish: maqsadlarga erishish mumkin;
222
- axborotni taqdim etish-o'zgarishlarning borishi haqida muntazam fikr-mulohaza
yuritishni tashkil etish, yutuqlar haqida ma'lumot berish;
- nafaqat moddiy, balki ramziy o'zgarishlarni amalga oshirish - yangi mentalitetni
shakllantirish;
- jarayonlarga e'tibor
qaratish, agar kerak bo'lsa, biznes jarayonlarini qayta
qurishga tayyor bo'lishdir.
Korporativ madaniyatni shakllantirish manbalari quyidagilardir:
1) shaxsiy qadriyatlar tizimi va ularni amalga oshirishning alohida usullari;
2) muayyan qadriyatlarni, shu jumladan korxona rahbarlarining shaxsiy
qadriyatlarini obyektv ravishda ifodalaydigan faoliyatni
tashkil etish usullari,
shakllari va tuzilishi;
3) o'z-o'zidan tashkil etilgan ichki guruh qiymatlari tizimini aks ettiradigan jamoa
xodimining maqbul va maqbul xatti-harakati haqida fikr.
Korporativ madaniyatni shakllantirish mexanizmi uning manbalarining
o'zaro ta'siri hisoblanadi. O'zaro o'zaro almashinish, ular ushbu korxonada shaxsiy
qadriyatlarni amalga oshirish usullari bilan chegaralanishi mumkin va shu bilan
jamoada ularning ustun mazmunini va ierarxiyasini aniqlaydi. Shu tarzda
ajratilgan qadriyatlarning ierarxik tizimi ularni amalga
oshirish usullarining eng
munosib to'plamini yaratadi, bu esa o'z navbatida ichki guruh normalari va xatti-
harakatlar modellarini shakllantiradi.
Fikrlash uchun mustaqil mavzular.
1.
Bo'lajak menejerlarni oliy ta'limgacha tayyorlash jara-yonining nazariy
asoslari deganda nimani tushunasiz?
2.
Bo'lajak menejerlarni oliy ta'limgacha tayyorlash jara-yonining qanday
metodologik omillarini bilasiz?
3.
Menejerlarni tayyorlash jarayoni uchun didaktikaning qanday ahamiyatli
xususiyatlari bor?
4.
Menejer kasbi borasidagi tasavvurlar shakllanishining I.Vinkurov sxemasi
o'zida nimalarni mujassamlashtir-gan?
5.
Ukrainaning Donesk davlat boshqaruv Akademiyasi oliy ta'limga tayyorlov
fakulteti faoliyatini qanday izohlaysiz?
6.
O'zbekistonning davlat boshqaruv Akademiyasi rahbarlarni tayyorlash
fakulteti faoliyatini qanday izohlaysiz?