Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent - bet 26

Amaliy mashg`ulot № 5.
Fitts qonuni.
Ishning maqsadi:
1. Fitts qonunini o'rganish.
2. Fitts qonuniga misollar keltirish.
3. Fitts qonunini amalda qo'llash.
4. Nazariy ma'lumotlar.
Fitts qonuni.
Fitts qonuni - bu yaratuvchisi nomi bilan nomlangan bo`lib, maqsadga fazoviy masofa va
unga qarab harakatlanish tezligi o'rtasidagi bog'liqlikdir.
Pol Fitts 1954 yilda qonunni shunday shakllantirgan: ob'ektga joylashish
uchun vaqt bu
elementgacha bo'lgan masofa va uning o'lchamiga bog'liqdir. Boshqacha qilib aytganda, maqsad
sub'ektdan qanchalik uzoq bo'lsa, unga erishish uchun ko'proq vaqt kerak bo'ladi va shunga ko'ra,
bu ko'proq tuzatishni talab qiladi. Natijada, tuzatishni o'zi amalga oshirishga ko'proq vaqt
sarflanadi.
Amalda, Fitts qonunini nikotin giyohvandligi bilan og'rigan odam misolida namoyish
etish mumkin. Mutaxassislar unga sigaretani uyda saqlamaslikni maslahat berishadi.
Agar u
tunda chekishni xohlasa, u holda tanlov oldidan o'tishi kerak bo'ladi: xohishini engish yoki
qorong'u ko'chada joylashgan va shubhali shaxslar bilan uchrashuvga aylanish tahdidi bo'lgan
do'konga borish. Maqsad (sigaretalar)
bu holda juda uzoqdir, unga erishish bosqichlarini tahlil
qilish, ehtimol, odamni uyda qolishga majbur qiladigan tuzatishlarni kiritishga olib keladi.
Fitts qonuni nafaqat gestalt psixologiyasida mashhur: hozirgi kunda veb-sayt dizaynida
keng qo'llaniladi. Bu erda qonun saytda joylashgan tugmachalarning ko'rinishiga ta'sir qiladi:
eng zarur bo'lganlari erkin bo'lishi kerak (foydalanuvchi ularni
topishni kutadigan joyda va
vizual idrok etish uchun etarlicha katta).
• Fitts qonuni shuni ko'rsatadiki, ob'ekt joriy kursor pozitsiyasidan qanchalik uzoq bo'lsa
yoki ob'ekt qancha kichik bo'lsa, unga kursorni olib o'tish uchun shuncha vaqt kerak bo'ladi.
S - kursorning harakat chizig'i bo'ylab ob'ektning kattaligi, D - kursorning boshlang'ich
pozitsiyasidan maqsad ob'ektning eng yaqin nuqtasiga (masofa) masofa.
Illyustratsiya:
Keyin Fitts qonuni quyidagicha tuzilgan:
kursorni ob'ektga ko'chirish vaqti (ms) = a+b*log
2
(D/S+1) (6)
A va b konstantalari empirik ravishda inson faoliyati parametrlariga muvofiq o'rnatiladi.
Taxminiy hisob-kitoblar uchun Raskin quyidagi qiymatlarni taklif qiladi: : a=50, b=150.
• Fitts qonuni, masalan, nima uchun kursorni Apple Macintosh (1-rasm)
uslubidagi
menyuga ko'chirish Microsoft Windows (2-rasm) uslubidagi menyuga o'tishdan ancha tezroq
bo'lishini tushuntiradi.
1-rasm. Macintosh menyusi to'g'ridan-to'g'ri ekranning yuqori qismida joylashgan.
Menyu satrining kengligi yuqori qismida cheklanmagan. Kursorni menyu satrining pastki
chegarasidan yuqoriga ko'tarish kifoya
Maqsad
S
S
D
Kursorning boshlang'ich
pozitsiyasi
2-rasm. Windows menyusi ekranning yuqori qismida joylashgan. Kursorni menyu
satrining kengligiga mos ravishda aniqroq joylashtirish kerak
Windows-dagi menyuning S o'lchami 0,5 - 0,8 mm ni tashkil etadi va shu qatorda pastki
menyuni ochish uchun HUV kursori joylashtirilishi kerak. Macintosh-da
menyuning pastki
qismigacha bo'lgan masofani bosib o'tish kifoya; xohlagancha yuqoriga ko'tarilishingiz mumkin
("cheksiz katta element") - kursor baribir ekran chegarasida to'xtaydi.
Raskinning kitobida keltirilgan hisoblash natijalari va eksperimental ma'lumotlar bir-
biriga mos keladi: o'rtacha hisobda Apple menyusini ochish uchun foydalanuvchiga 0,6 soniya,
Windows menyusini ochish uchun 1 soniyadan ko'proq vaqt kerak bo'ladi. Ushbu tahlil nima
uchun Macintosh menyularni ekranning chetiga ataylab joylashtirish uchun yaratilganligini
tushuntiradi.
• Fitts qonuni ikkita optimallashtirish strategiyasini taklif qiladi:
- moslamalarni bir-biriga yaqinroq joylashtirish;
- uzoqdagi narsalarni kattalashtirish.
Ushbu strategiyalarni amalga oshirish har xil, ammo juda sodda va samarali.
•• Faqat bitta yo'nalishda tebranadigan standart menyulardan farqli o'laroq, siz "qopqoq
menyusi" ni ikki yo'nalishda ham ochishingiz mumkin.
Bunday holda, sichqoncha tomonidan
maqsadli ob'ektga etib boradigan o'rtacha masofa ikki baravar kamayadi.
Bunday menyularni amalga oshirish bo'yicha tadqiqotlar keng ko'lamli bo'lib, ular
(menyular) uzoq vaqt oldin standartlashtirilishi mumkin edi.
•• Uzoqdagi narsalarni kattalashtirish mumkin (3-rasm).
3-rasm. Uzoq ob'ektlar kattaroqdir
Ushbu parametr ko'rsatkichni menyu punktining markazidan bo'shatmaydigan yopishqoq
chegaralar yordamida yaxshilanishi mumkin (4-rasmda bu chegaralar qora qalin chiziqlar bilan
ko'rsatilgan).
•• Siz menyu elementlarini ko'rsatgichning joriy
holatidan teng masofada
joylashtirishingiz mumkin ("atrofida"). O'rtacha namuna olish vaqti qisqartirilgan bunday faraziy
menyuning bir varianti rasmda keltirilgan.
4-rasm. O'rtacha namuna olish vaqti qisqartirilgan taxminiy menyu varianti