Amallar jadvali (davomi) - 1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot

|
1 – dars. C++ Dasturlash tilining kelib chiqishi xaqida ma’lumot
|
bet | 5/89 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 313,45 Kb. | | #100010 |
Bog'liq @AKT Official C haqida o\'zbekcha darslar majmuiAmallar jadvali (davomi)
Imlo amallar
|
Qiymat berish va shartli amallar
|
Tipli amallar
|
Adresli amallar
|
() – doirali qavs
|
= - oddiy qiymar berish
|
(tip) – tipni o’zgartirish
|
& - adresni aniqlash
|
[] – kavadrat qavs
|
op= - murakkab qiymat berish
|
sizeof- hajmni hisoblash
|
* - adres bo’yicha qiymat aniqlash yoki joylash
|
, - vergul
|
? – shartli amal
|
|
|
Arifmetik amallar. Amallar odatda unar ya’ni bitta operandga qo’llaniladigan amallarga va binar ya’ni ikki operandga qo’llaniladigan amallarga ajratiladi.
Binar amallar additiv ya’ni + qo’shuv va – ayirish amallariga , hamda multiplikativ ya’ni * kupaytirish, / bulish va % modul olish amallariga ajratiladi.
Additiv amallarining ustivorligi multiplikativ amallarining ustivorligidan pastroqdir.
Butun sonni butun songa bo’lganda natija butun songacha yahlitlanadi. Misol uchun 20/3=6; (-20)/3=-6; 20/(-3)=-6.
Modul amali butun sonni butun songa bulishdan hosil buladigan qoldikka tengdir. Agar modul amali musbat operandlarga qo’llanilsa, natija ham musbat bo’ladi, aks holda natija ishorasi kompilyatorga bog’likdir.
Binar arifmetik amallar bajarilganda tiplarni keltirish quyidagi qoidalar asosida amalga oshiriladi:
short va char tiplari int tipiga keltiriladi;
Agar operandlar biri long tipiga tegishli bo’lsa ikkinchi operand ham long tipiga keltiriladi va natija ham long tipiga tegishli buladi;
Agar operandlar biri float tipiga tegishli bulsa ikkinchi operand kham float tipiga keltiriladi va natija ham float tipiga tegishli buladi;
Agar operandlar biri double tipiga tegishli bo’lsa ikkinchi operand ham double tipiga keltiriladi va natija ham double tipiga tegishli buladi;
Agar operandlar biri long double tipiga tegishli bo’lsa ikkinchi operand ham long double tipiga keltiriladi va natija ham long double tipiga tegishli bo’ladi;
Unar amallarga ishorani o’zgartiruvchi unar minus – va unar + amallari kiradi. Bundan tashqari ++ va -- amallari ham unar amallarga kiradi.
++ unar amali qiymatni 1 ga oshirishni ko’rsatadi. Amalni prefiks ya’ni ++i ko’rinishda ishlatish oldin o’zgaruvchi qiymatini oshirib so’ngra foydalanish lozimligini, postfiks ya’ni i++ ko’rinishda ishlatish oldin o’zgaruvchi qiymatidan foydalanib so’ngra oshirish kerakligini ko’rsatadi. Misol uchun i qiymati 2 ga teng bo’lsin, u holda 3+(++i) ifoda qiymati 6 ga, 3+i++ ifoda qiymati 5 ga teng bo’ladi. Ikkala holda ham i qiymati 3 ga teng bo’ladi.
-- unar amali qiymatni 1 ga kamaytirishni ko’rsatadi. Bu amal ham prefiks va postfiks ko’rinishda ishlatilishi mumkin. Bu ikki amalni faqat o’zgaruvchilarga qo’llash mumkindir.
Unar amallarning ustivorligi binar amallardan yuqoridir.
Razryadli amallar. Razryadli amallar natijasi butun sonlarni ikkilik ko’rinishlarining har bir razryadiga mos mantikiy amallarni qo’llashdan hosil bo’ladi. Masalan 5 kodi 101 ga teng va 6 kodi 110 ga teng.
6&5 qiyjmati 4 ga ya’ni 100 ga teng.
6|5 qiyjmati 7 ga ya’ni 111 ga teng.
6^5 qiymati 3 ga ya’ni 011 ga teng.
~6 kiyjmati 4 ga yajhni 010 ga teng.
Bu misollarda amallar ustivorligi oshib borishi tartibida berilgandir.
Bu amallardan tashqari M<>N ungga razryadli siljitish amallari qo’llaniladi. Siljitish M butun sonning razryadli ko’rinishiga qo’llaniladi. N nechta pozitsiyaga siljitish kerakligini ko’rsatadi.
Chapga N pozitsiyaga surish bu operand qiymatini ikkining N chi daraasiga kupaytirishga mos keladi. Misol uchun 5<<2=20. Bu amalning bitli kurinishi: 101<<2=10100.
Agar operand musbat bulsa N poziciyaga ungga surish chap operandni ikkining N chi darajasiga bo’lib kasr qismini tashlab yuborishga mosdir. Misol uchun 5>>2=1. Bu amalning bitli kurinishi 101>>2=001=1. Agarda operand qiymati manfiy bulsa ikki variant mavjuddir: arifmetik siljitishda bushatilayotgan razryadlar ishora razryadi qiymati bilan to’ldiriladi, mantiqiy siljitishda bushatilayotgan razryadlar nullar bilan tuldiriladi.
Razryadli surish amallarining ustivorligi o’zaro teng, razryadli inkor amalidan past, qolgan razryadli amallardan yuqoridir. Razryadli inkor amali unar qolgan amallar binar amallarga kiradi.
Nisbat amallari. Nisbat amallari qiymatlari 1 ga teng agar nisbat bajarilsa va aksincha 0 ga tengdir. Nisbat amallari arifmetik tipdagi operandlarga yoki ko’rsatkichlarga qo’llaniladi.
Misollar:
1!=0 qiymati 1 ga teng;
1==0 qiymati 0 ga teng;
3>=3 qiymati 1 ga teng;
3>3 qiymati 0 ga teng;
2<=2 qiymati 1 ga teng;
2<2 qiymati 0 ga teng;
Katta >, kichik <, katta eki teng >=, kichik eki teng <= amallarining ustivorligi bir hildir.
Teng == va teng emas != amallarining ustivorligi uzaro teng va qolgan amallardan pastdir.
Mantiqiy amallar. C ++ tilida mantiqiy tip yukdir. Shuning uchun mantiqiy amallarni butun sonlarga qo’llanadi. Bu amallarning natijalari qo’yidagicha aniqlanadi:
x||y amali 1 ga teng agar x>0 eki y>0 bo’lsa, aksincha 0 ga teng
x&&y amali 1 ga teng agar x>0 va y>0 bo’lsa, aksincha 0 ga teng
!x amali 1 ga teng agar x>0 bulsa, aksincha 0 ga teng
Bu misollarda amallar ustivorligi oshib borish tartibida berilgandir.
Inkor ! amali unar kolganlari binar amallardir.
Bu amallardan tashqari quyidagi amallar ham mavjuddir:
Qiymat berish amali. Qiymat berish amali = binar amal bo’lib chap operandi odatda o’zgaruvchi ung operandi odatda ifodaga teng bo’ladi. Misol uchun Z=4.7+3.34
Bu qiymati 8.04 ga teng ifodadir. Bu qiymat Z o’zgaruvchiga ham beriladi.
Bu ifoda ohiriga nuqta vergul ; belgisi quyilganda operatorga aylanadi.
Z=4.7+3.34
Bitta ifodada bir necha qiymat berish amallari qo’llanilishi mumkin. Misol uchun:
C=y=f=4.2+2.8;
Bundan tashqari C ++ tili da murakkab qiymat berish amali mavjud bo’lib, umumiy ko’rinishi quyidagichadir:
O’zgaruvchi_nomi amal= ifoda;
Bu erda amal quyidagi amallardan biri *,/,%,+,-, &,^,|, <<,>>.
Misol uchun:
X+=4 ifoda x=x+4 ifodaga ekvivalentdir;
X*=a ifoda x=x*a ifodaga ekvivalentdir;
X/=a+b ifoda x=x/(a+b) ifodaga ekvivalentdir;
X>>=4 ifoda x=x>>4 ifodaga ekvivalentdir;
Imlo belgilari amal sifatida. C ++ tilida ba’zi bir imlo belgilari ham amal sifatida ishlatilishi mumkin. Bu belgilardan oddiy () va kvadrat [] qavslardir. Oddiy qavslar binar amal deb qaralib ifodalarda yoki funktsiyaga muroaat qilishda foydalaniladi. Funktsiyaga murojaat qilish qo’yjidagi shaklda amalga oshiriladi:
(). Misol uchun sin(x) eki max(a,b).
Kvadrat qavslardan massivlarga murojaat qilishda foydalaniladi. Bu murojaat quyidagicha amalga oshiriladi:
[]. Misol uchun a[5] eki b[n][m].
Vergul simvolini ajratuvchi belgi deb ham qarash mumkin amal sifatida ham qarash mumkin. Vergul bilan ajratilgan amallar ketma-ketligi bir amal deb qaralib, chapdan o’ngga hisoblanadi va ohirgi ifoda qiymati natija deb qaraladi. Misol uchun:
d=4,d+2 amali natijasi 8 ga teng.
Shartli amal. Shartli amal ternar amal deyiladi va uchta operanddan iborat bo’ladi:
<1-ifoda>?<2-ifoda>:<3-ifoda>
Shartli amal bajarilganda avval 1- ifoda hisoblanadi. Agar 1-ifoda qiymati 0 dan farqli bo’lsa 2- ifoda hisoblanadi va qiymati natija sifatida qabul qilinadi, aks holda 3-ifoda hisoblanadi va qiymati natija sifatida qabul qilinadi.
Misol uchun modulni hisoblash: x<0?-x:x yoki ikkita son kichigini hisoblash aShuni aytish lozimki shartli ifodadan har qanday ifoda sifatida foydalanish mumkin. Agar F FLOAT tipga,a N – INT tipga tegishli bo’lsa ,
(N > 0) ? F : N
ifoda N musbat eki manfiyligidan qat’iy nazar DOUBLE tipiga tegishli bo’ladi.
Shartli ifodada birinchi ifodani qavsga olish shart emas.
Tiplar bilan ishlovchi amallar. Tiplarni o’zgartirish amali quyidagi ko’rinishga ega:
(tip_nomi) operand; Bu amal operandlar qiymatini ko’rsatilgan tipga keltirish uchun ishlatiladi. Operand sifatida kostanta, o’zgaruvchi yoki qavslarga olinga ifoda kelishi mumkin. Misol uchun (long)6 amali konstanta qiymatini o’zgartirmagan holda operativ hotirada egallagan baytlar sonini oshiradi. Bu misolda konstanta tipi o’zgarmagan bo’lsa, (double) 6 eki (float) 6 amali konstanta ichki ko’rinishini ham o’zgartiradi. Katta butun sonlar hakikiy tipga keltirilganda sonning aniqligi yuqolishi mumkin.
sizeof amali operand sifatida ko’rsatilgan ob’ektning baytlarda hotiradagi hajmini hisoblash uchun ishlatiladi. Bu amalning ikki ko’rinishi mavjud:
sizeof ifoda sizeof (tip) Misol uchun:
Sizeof 3.14=8
Sizeof 3.14f=4
Sizeof 3.14L=10
Sizeof(char)=1
Sizeof(double)=8.
2>
|
| |