nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Foydalanilgan adabiyotlar

|
Foydalanilgan adabiyotlar
|
bet | 10/10 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 173,5 Kb. | | #106329 |
Bog'liq Ko\'p o\'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari.Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O’zbekiston Respublikasining “Talim to’g’risida”gi qonuni. –T.,1997y. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent. O’zbekiston, 2008. – 176 b.
2. “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”. –T., 1997y
3. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent. O’zbekiston, 2008. – 176 b.
4. Karimov I.A. “Barkamol avlod-O’zbekiston taraqqiyotining poydevori”
T., “Sharq”, 1997 y.
5. Karimov I.A. “Ma’naviy yuksalish yo’lida”. –T., “O’zbekiston”, 1998 y.
6. Aliyev A. “O’qituvchilarning ijodkorlik qobiliyati”. –T., “O’qituvchi”,
1991 y.
7. O’.Q. Tolipov, M.Usmonboyeva “Pedagogik texnologiyalarning tatbiqiy
asoslari”, “Fan”, 2006 y.
8. Sh.A.Abdullayeva, D.A.Axatova, B.B.Sobirov, S.S.Sayitov “Fan” 2004
9. Abdullayeva Sh.A, Jalilov A.A “Ijodiy va mantiqiy fikrlash-sog’lom
ma’naviyat va e’tiqodni tarbiyalash omili”. “Pedagogik mahorat” 2002y
10. R.J.Eshmuhammedov “Innovatsion texnologiyalar yordamida ta’lim
samaradorligini oshirish yo’llari ” Toshkent 2007 y
S.Alixanov “Matematika o’qitish metodikasi”. –T.: O’qituvchi, 2008,203-b.
12.Ишмухамедов Р. Абдукодиров А. Пардаев А. Таълимда инновацион технологиялар (таълим муассасалари педагог-укитувчилари учун амал (тавсиялар).-Т.: Истеъдод, 2008.- 180 б.
13.Y.U.Soatov. “Oliy matematika”. 1-tom -T.: O’qituvchi, 1992.
14. T.Azlarov, M.A.Sobirov, M.Saxayev. “Matematikadan qo’llanma”. – T.: O’qituvchi, 1979 y.
15.A.N.Kolmogorov, A.M.Abramov va boshkalar. “Algebra va analiz asoslari”. 9-10 sinflar uchun o’quv kullanma. –T.: O’qituvchi, 1987 y, 352-b.
16. F.Rajabov, S.Masharipova, R.Madraximov. “Oliy matematika”. (O’quv qo’llanma), -T.: “Turon-iqbol”, 2007 y.
17.T. Sharifova, E. Yo‘ldoshev. Matematik analizdan misol va masalalar yechish, “O‘qituvchi”, T., 1996.
18.Abdurahmonov, A. M. Abramov, A. A’zamov, M. Mirzaaxmedov va boshqalar. Yosh matematik qomusiy lug’ati, “Qomuslar bosh tahririyati”, T., 1991.
19.Abduhamedov. Algebra va matematik analiz asoslari I qism, “O‘qituvchi”, T., 2001.
20. Internet: www.gool.uz
www.ziyo.uz
www.yaho.com
|
| |
Yetarliligi - Ko'p o'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari

|
Ko'p o'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari
|
bet | 7/10 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 173,5 Kb. | | #106329 |
Bog'liq Ko\'p o\'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari.Yetarliligi. x(a;b) uchun f’(x) 0 bo‘lsin. Endi x12 bo‘lgan x1,x2(a;b) nuqtalarni olaylik. Qaralayotgan f(x) funksiya [x1;x2] kesmada Lagranj teoremasining barcha shartlarini qanoatlantiradi. Demak, (x1;x2) intervalga tegishli shunday c nuqta topilib,
f(x2)-f(x1)=f’(c)(x2-x1) (2)
tenglik o‘rinli bo‘ladi. Teorema shartiga f’(x)0, bundan f’(c)0, va (2) tenglikdan f(x2)-f(x1)0, ya’ni f(x2) f(x1) ekanligi kelib chiqadi. Bu esa funksiyaning (a;b) intervalda kamaymaydigan funksiyaligini ko‘rsatadi.
O‘smaydigan funksiya holi ham yuqoridagi kabi isbotlanadi.
Endi funksiyaning qat’iy monoton bo‘lishining yetarli shartini isbotlaymiz.
3-teorema. Agar f(x) funksiya (a,b) intervalda differensiallanuvchi va x(a;b) uchun f’(x)>0 (f(x)<0 ) bo‘lsa, u holda f(x) funksiya (a,b) intervalda qat’iy o‘suvchi (kamayuvchi ) bo‘ladi.
Isboti. Aytaylik x1,x2(a;b) va x12
5- chizma
bo‘lsin. Ravshanki, [x1;x2] kesmada f(x) funksiya Lagranj teoremasining barcha shartlarini qanoatlantiradi. Bu teoremaga binoan shunday c(x1;x2) mavjudki
f(x2)-f(x1)=f’(c)(x2-x1)
tenglik o‘rinli bo‘ladi. Bu tenglik va f’(c)>0 (f’(c)<0 ) ekanligidan f(x2)>f(x1) (f(x2)1)) bo‘lishi kelib chiqadi. Bu f(x) funksiyaning qat’iy o‘suvchi (kamayuvchi) bo‘lishini ifodalaydi. Ushbu y=x3 funksiya (-1;1) intervalda qat’iy o‘suvchi, lekin uning hosilasi x=0 nuqtada nolga teng bo‘ladi.
Shunga o‘xshash f(x)=x+cosx funksiya ham aniqlanish sohasida qat’iy o‘suvchi, ammo uning hosilasi f’(x)=1-sinx cheksiz ko‘p nuqtalarda ( ) nolga teng bo‘ladi. (5-chizma)
Bu misollar yuqoridagi teoremaning shartlari funksiyaning qat’iy o‘suvchi (kamayuvchi) bo‘lishi uchun faqat yetarli shart ekanligini ko‘rsatadi.
0>0>
|
| |
-misol. Ushbu f(x)=2x2-lnx funksiyaning monotonlik oraliqlarini toping.  
Yechish

|
-misol. Ushbu f(x)=2x2-lnx funksiyaning monotonlik oraliqlarini toping.
Yechish
|
bet | 8/10 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 173,5 Kb. | | #106329 |
Bog'liq Ko\'p o\'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari.1-misol. Ushbu f(x)=2x2-lnx funksiyaning monotonlik oraliqlarini toping.
Yechish. Funksiya (0;+) oraliqda aniqlangan. Uning hosilasi f’(x)=4x-1/x ga teng. Yuqoridagi yetarli shartga ko‘ra, agar 4x-1/x>0 bo‘lsa, ya’ni x>1/2 bo‘lsa, o‘suvchi; agar 4x-1/x<0 bo‘lsa, ya’ni x<1/2 bo‘lsa funksiya kamayuvchi bo‘ladi. Shunday qilib, funksiya 0<x<1/2 oraliqda kamayuvchi, 1/2<x<+ oraliqda o‘suvchi bo‘ladi.
2-misol. Ushbu funksiyaning monotonlik oraliqlarini toping.
Yechish. Bu funksiyaning aniqlanish sohasi (-;0)(0;+) dan iborat. Funksiyaning hosilasini topamiz: , bundan [-;-3](0;1][2;) to‘plamda f’(x)0, [-3;0)[1;2] da esa f’(x)0 bo‘lishini aniqlash qiyin emas.
D emak, berilgan f(x) funksiya [-;-3](0;1][2;) da o‘suvchi va [-3;0)(1;2] da esa kamayuvchi bo‘ladi.
3-misol. Agar 0<x1 bo‘lsa, x-x3/33/6 qo‘sh tengsizlik o‘rinli bo‘lishini isbotlang.
Yechish. Berilgan tengsizlikning o‘ng qismi arctgx3/6 tengsizlikni isbotlaymiz. Chap qismi shunga
6-chizma
o‘xshash isbotlanadi. f(x)=arctgx-x+x3/6 funksiyani qaraymiz, uning hosilasi f’(x)= -1+ = ga teng. f(x)= arctgx-x+x3/6 funksiya sonlar o‘qida aniqlanagan va uzluksiz, demak u [0;1] kesmada ham uzluksiz, (0;1) intervalda f’(x)<0. Bundan esa f(x) funksiya [0;1] kesmada kamayuvchi bo‘lib, 0<x1
shartni qanoatlantiruvchi x lar uchun f(x) tengsizlik o‘rinli bo‘ladi. So‘ngi tengsizlikni f(0)=0 ni e’tiborga olib, quyidagicha yozib olamiz: arctgx-x+x3/6 <0 bundan arctgx3/6.
Bu qo‘shtengsizlikda qatnashgan funksiya grafiklari 6-chizmada keltirilgan.
0>0>
|
| |
Birinchi tartibli hosila yordamida funksiyaning ekstremumga tekshirish, funksiyaning ekstremumlari

|
Birinchi tartibli hosila yordamida funksiyaning ekstremumga tekshirish, funksiyaning ekstremumlari
|
bet | 2/10 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 173,5 Kb. | | #106329 |
Bog'liq Ko\'p o\'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari.1. Birinchi tartibli hosila yordamida funksiyaning ekstremumga tekshirish, funksiyaning ekstremumlari.
Aytaylik f(x) funksiya (a,b) intervalda aniqlangan va x0(a;b) bo‘lsin.
1 -ta’rif. Agar x0 nuqtaning shunday (x0-;x0+) atrofi mavjud bo‘lib, shu atrofdan olingan ixtiyoriy x uchun f(x)f(x0) ( f(x)f(x0) ) tenglik o‘rinli bo‘lsa, u holda x0 nuqta f(x) funksiyaning maksimum ( minimum ) nuqtasi, f(x0) esa funksiyaning maksimumi ( minimumi ) deb ataladi.
2-ta’rif. Agar x0 nuqtaning shunday 1-chizma
atrofi (x0-;x0+) mavjud bo‘lib, shu atrofdan olingan ixtiyoriy xx0 uchun f(x)0) ( f(x)>f(x0) ) tengsizlik o‘rinli bo‘lsa, u holda f(x) funksiya x0 nuqtada qat’iy maksimumga ( minimumga ) ega deyiladi.
Funksiyaning maksimum va minimum nuqtalari funksiyaning nuqtalari, maksimum va minimum qiymatlari funksiyaning lari deb ataladi.
Shunday qilib, agar f(x0) maksimum (minimum) bo‘lsa, u holda f(x0) funksiyaning x0 nuqtaning kichik atrofida qabul qiladigan qiymatlarning eng kattasi (eng kichigi) bo‘ladi, ya’ni funksiya i lokal harakterga ega. Bundan funksiya i u aniqlangan sohada eng katta yoki eng kichik qiymati bo‘lishi shart emasligi kelib chiqadi.
Shuningdek, f(x) funksiya (a,b) intervalda bir qancha maksimum va minimumlarga ega bo‘lishi, maksimum qiymati uning ba’zi bir minimum qiymatidan kichik bo‘lishi ham mumkin. Masalan grafigi 1–chizmada ko‘rsatilgan y=f(x) funksiya uchun x=a nuqtada lokal maksimum, x=b nuqtada lokal minimum mavjud bo‘lib, f(a) tengsizlik o‘rinli.
|
| |
Misol - Ko'p o'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari

|
Ko'p o'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari
|
bet | 6/10 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 173,5 Kb. | | #106329 |
Bog'liq Ko\'p o\'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari.Misol. Ikkinchi tartibli hosila yordamida y=2sinx+cos2x funksiya larini aniqlang.
Yechish. Funksiya davriy bo‘lganligi sababli [0;2] kesma bilan cheklanishimiz mumkin. Funksiyaning birinchi va ikkinchi tartibli hosilalarini topamiz:
y’=2cosx-2sin2x=2cosx(1-2sinx); y’’=-2sinx-4cos2x.
Ushbu 2cosx(1-2sinx)=0 tenglamadan funksiyaning [0;2] kesmaga tegishli bo‘lgan kritik nuqtalarini topamiz: x1=/6; x2=/2; x3=5/6; x4=3/2. Endi har bir kritik nuqtada ikkinchi tartibli hosila ishorasini aniqlaymiz va tegishli xulosa chiqaramiz:
y’’(/6)=-3<0, demak x1=/6 nuqtada y(/6)=3/2 maksimum mavjud.
y’’(/2)=2>0, demak x2=/2 nuqtada y(/2)=1 minimum mavjud.
y’’(5/6)=-3<0, demak x3=5/6 nuqtada y(5/6)=3/2 maksimum mavjud.
y’’(3/2)=6>0, demak x4=3/2 nuqtada y(3/2)=-3 minimum mavjud.
Bu funksiyaning (-2;2) intervaldagi grafigi 4-chizmada keltirilgan.
Funksiyaning o‘sishi va kamayishi.
Biz bu yerda funksiya hosilasi yordamida funksiyaning monotonligini aniqlash mumkinligini ko‘rsatamiz.
2-teorema. Faraz qilaylik f(x) funksiya (a;b) intervalda aniqlangan, uzluksiz va differensiallanuvchi bo‘lsin. Bu funksiya (a;b) intervalda kamaymaydigan (o‘smaydigan) bo‘lishi uchun f’(x) 0 (f’(x) 0) tengsizlikning o‘rinli bo‘lishi zarur va yetarli.
Isbot. Kamaymaydigan funksiya holini qaraymiz.
Zaruriyligi. f(x) funksiya (a;b) intervalda kamaymaydigan bo‘lsin. U holda x(a;b) va x>0 uchun y=f(x+x)-f(x) 0 tengsizlik o‘rinli bo‘ladi. Bundan esa 0 bo‘lishi ravshan. Teorema shartiga ko‘ra f(x) differensiallanuvchi, demak nisbatning x0 da chekli limiti mavjud, tengsizlikda limitga o‘tish haqidagi teoremaga ko‘ra, bu limit nomanfiy bo‘ladi, ya’ni =f’(x) 0.
|
| |
Amaliy ishi №1 Mavzu: Axborotni kodlash. Axborot o‘lshov birliklari. Ishning maqsadi

Amaliy ishi №1
Mavzu: Axborotni kodlash. Axborot o‘lshov birliklari.
Ishning maqsadi:
a) Talabalarga axborot tushunchasi, ularning turlari axborotni to’plash,
saqlash, qayta ishlash va uzatish tushunchalarini etkazish;
b) Talabalarga axborotlarni mashina xotirasida tasvirlanishini o’rgatish.
c) Axborot o’lchov birliklari haqida ma’lumot berish.
Nazariy ma’lumotlar:
Axborotlarning o‘lchov birliklari ichida eng kichigi bit. Bir bit axborot-bu bitta
ikkilik raqam: 0 yoki 1. Bir bit birlik juda kichik axborot bo‘lagi bo‘lgani uchun,
amalda ko‘proq bayt birligi ishlatiladi. Bir bayt 8 bitdan iborat. 1 baytda 256 tagacha
simvollarni va xarflarni kodlash mumkin. Masalan, ulardan 52 tasi ingliz tili alfaviti
uchun, 66 tasi rus alfaviti uchun, 10 tasi raqamlar uchun va qolgan 128 tasi boshqa
simvollar uchun mo‘ljallangan.
Bir bayt nafaqat axborot birligi, balki EHMlar xotirasining elementar
yacheykasi hamdir. EHM xotirasi shunday yacheykalarning ketma ketligidan tashkil
topgan. Xotira hajmini o‘lchashda baytdan kattaroq birliklardan kilobayt (Kbayt),
Megobayt (Mbayt), Gigobayt (Gbt) Terabayt (Tbt) lardan ko‘p foydalaniladi.
1 bayt = 8 bit
1 Kbt = 1024 bayt = 2
10
bt
1 Mbt = 1024 Kbt =1048576 bayt = 2
20
bt
1 Gbt = 1024 Mbt = 1073741824 bayt = 2
30
bt
1 Tbt = 1024 Gbt = 1 099 511 627 776 bayt = 2
40
bt
EHM bu elektron-raqamli qurilma. Elektron qurilma deyilishiga sabab, u har
qanday axborotni elektron signallar yordamida qayta ishlaydi. Raqamli qurilma
deyilishiga sabab, har qanday axborot sonlar ko‘rinishida beriladi.
Masalaning qo’yilishi:
1. Kompyuter klaviaturasidagi raqamlar, xarflar va boshqa barcha
belgilarning joylashuv tartibini aniqlang. Tinish, matematik va maxsus belgilar
soni nechta?
2. «Alt» tugmasini bosib 32-255 gacha bo’lgan biror ixtiyoriy 20 ta sonlari
kiriting va hosil bo’lgan belgilarni daftaringizga yozing. (WordPad dasturi
yordamida)
3. Har bir talaba o’z ismi sharifingizni yozing va ularni jadval asosida o’nlik
sanoq sistemasidagi kodlariga o’giring.
4. O’z tarjimaiy holgizni yozing va uning hajmini quyidagi axborot o’lchov
birliklarida hisoblang:
A) Bayt b) Bit s) Kbayt
d) Mbayt
5. Masala. 720 kbayt xajmga ega bo’lgan egiluvchan magnitli diskga A4
formatli qogozlarga deyarli to’ldirib yozilgan matnning taxminan nechta saxifasini
sig’dirish mumkin?
Tekshirish uchun savollar:
1. Axborot nima?
2. Axborot qanday sifatlarga ega bo’lishi kerak?
3. Axborot qanday turlarga bo’linadi?
4. Axborotni to’plash, saqlash, qayta ishlash va uzatish deganda nimani
tushunasiz?
5. Axborotni saqlovchi qanday vositalarni bilasiz?
6. Axborotni o’lchov birliklarini bilasizmi?
|
Korporativ boshqaruvning Koreya modeli

|
Korporativ boshqaruvning Koreya modeli
|
bet | 2/3 | Sana | 21.12.2023 | Hajmi | 37 Kb. | | #125659 |
Bog'liq Aksiyadorlik jamiyatlarida zamonaviy korporativ boshqaruv uslubKorporativ boshqaruvning Koreya modeli: Korporativ boshqaruvning koreyscha modelidagi o'ziga xos xususiyat kompaniyaning asosiy aksiyadorlari kompaniyaga kelib tushayotgan daromadlarining dastlabki qismini aksiyadorlik jamiyatini kengaytirish uchun sarflaydilar va bir guruhda faoliyat yuritib kattaroq daromad olish imkoniyatlarini oshiradilar.
Koreya korporativ boshqaruv modelining yana muhim bir jihati o‘zida yuqori biznes madaniyatni aks ettirib, unda o‘zaro ishonchga asoslangan uzoq muddatli shaxsiy munosabatlar, shartnomalar muhim ahamiyat kasb etadi. Koreya modelida aksiyadorlik jamiyatlarining qonunchilik va qimmatli qog'ozlar bilan operatsiyalari tartibga solinishi Amerika modeli ta'sirini o'zida mujassam etadi.
Korporativ boshqarishda koreya modelining asosiy afzalliklari:
1. Aksiyaga turli xil subektlarning egalik qilishi, ya'ni diversifikatsiyasi darajasi yuqoriligi
2.Kompaniyalar bo'yicha qonunchilikda aksionerlar manfaatlarining yuqori darajada belgilanishi
3. Qimmatli qog'ozlarda va kompaniyalar to'g'risidagi normativ hujjatlarda kamchilik aksiya egalari manfaalarining himoya qilinishi
4. Banklarning o'z ma'lumotlarini ochishga (tarqatishga) qo‘yiladigan qattiq talablari bilan ajralib turadi.
Chebol - moliyaviy-sanoat guruhlarining Janubiy Koreya shakli.Janubiy Koreyada egasi yoki oilasi tomonidan boshqariladigan va boshqaradigan yirik sanoat korporatsiyasidir. Chaebol odatda egasi tomonidan boshqariladigan ko'plab shoxchalaridan tashkil topgan bo'lib, uning vakolatlari ko'pincha qonuniy hokimiyatdan oshib ketadi. Chaebol modeli asosan murakkab aksiyadorlik kompaniyalari tizimiga bog'liq. Chaebol egasi, oila a'zolari, oilaviy xayriya tashkilotlari va sho'ba korxonalarining yuqori menejerlari bilan o'zlarining sho'ba korxonalarni boshqaradigan boshqa kompaniyalarni boshqaradigan to'rtta ochiq shirkatning uchtasini boshqarishi kerak. Ushbu amaliyotning yaxshi namunasi sifatida Doosan egasi bo'lishi mumkin. U 20 dan ziyod sho'ba korxonasini nazorat qilib, taxminan 5 kompaniyada ishtirok etdi. Chaebolning asosiy afzalligi shundaki, unda barcha aksiyadorlik jamiyatlaring mulklari markazlashtirilgan.
Chaebol raislari katta shaffof ostidagi shirkatlardagi kapitalning kichik ulushiga ega, ammo qarorlarni qabul qilishda juda kuchli va barcha boshqaruvni nazorat qilish imkoniyatiga ega. Misol uchun, Samsung shirkatlarning 0,5% ga egalik qiladi. Bu qonun ustivorligi yo'qligidan dalolat beradi.
Demak, korporativ boshqaruvning milliy va xalqaro amaliyotini o‘rganish respublikamizda faoliyat yuritayotgan aksiyadorlik jamiyatlarida korporativ boshqaruv tizimi samaradorligini yanada oshirish, korporativ boshqaruv tamoyillarini keng joriy etish hamda boshqaruv faoliyatiga xalqaro standartlarni joriy etish imkoniyatlarini kengaytiradi. Shuning uchun korporativ boshqaruv bilan bog'liq milliy va xorijiy amaliyotni o‘rgangan holda quyidagi xulosalar ishlab chiqildi. Ular quyidagilardan iborat:
|
| |
O'zaro munosabatlarga - Pedagogik konfiliklarni bartaraf etish sharti va omillari Reja

|
Pedagogik konfiliklarni bartaraf etish sharti va omillari Reja
|
bet | 4/7 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 36,24 Kb. | | #261595 |
Bog'liq Pedagogik konfiliklarni bartaraf etish sharti va omillari (2)O'zaro munosabatlarga kirishilganda nizoni yuzaga kelmasligini asosiy sabablari, o'zaro til topishish, bir-birini tushunishdir. Bu jarayonning murakkabligi, kerak bo'lsa, o'zaro til topishishi bir-birini tushuna olish lozim.
Har qanday faoliyatdan zerikish, garchan mumkin, faqat odam muloqotdan ayniqsa, uning norasmiy, samimiy, bevosita shaklidan charchamaydi, yaxshi suhbatdoshlar doimo ma'naviy jihatdan rag'batlantiriladilar. Aslida har bir insonning ijtimoiy tajribasi, uning insoniy, qiyofasi, fazilatlari, hattoki nuqsonlari ham muloqot jarayonlarining mahsulidir. Har qanday muloqotlarning elemintar funksiyasi suhbatdoshilarning o'zaro bir-birini tushunishlarini ta'minlashdir. Pedagogik nizolarni oldini olishda gaplashayotgan odamlar biri gapiradi, ikkinchisi tenglaydi, eshitadi.
Muloqotning samaradorligi ana shu ikki qirraning qanchalik o'zaro mosligi, bir-birini to'ldirishga bog'liq ekan noto'g'ri tasawurlardan bir shuki, odamni muomola yoki muloqatga o'rgatganda, uni faqat gapirishga, mantiqan asoslangan so'zlardan foydalanib ta'sirchan gapirishcha o'rgatishadi. Uning ikkinchi tomoni-tinglash qobiliyatiga deyarli e'tibor berilmaydi.
Pedagogik nizolarda adolatsizliklarga, ijtimoiy munosabatlardagi yakka hokimlikka yo'l qo'yib bo'lmaydi.
Pedagogik nizolarni hal etishda bir qator yo'l tutiladi.
Ular orasida eng samarali yo'llar quyidagilar sanaladi:
1. Nizoning ta'sir doirasini kengaytirmaslik.
2. Qulay echimlarni taklif qilish.
3. Man etilgan usullarni qo'llamaslik, shakllardan foydalanmaslik.
4. SHikoyatlar sonini qisqartirish.
5. Ikkinchi darajali masalalarni ham uzviy ravishda hal qilib borish.
6. Nizoga kirishgan sub'ektlar shaxsini kamsitadigan so'zlardan foydalanmaslik.
Pedagogik nizolarni hal etishda bir qator usullar ham qo'llaniladi. Ular orasida eng samarali usullar quyidagilar sanaladi:
Pedagogik jarayondagi muhim hodisalardan biri nizo bo'lib, ular yuzaga kelgan vaziyatlarda ijtimoiy munosabatlardagi yakkahokimlikka yo'l qo'yib bo'lmaydi. Odatda pedagogik nizolar ikki usul:
1) pedagogik usul;
2) ma'muriy usul bilan hal qilinadi.
O'qituvchining imidji atrofdagilarga uning shaxsi to'g'risida "ma'lumot" berish bilan birga talabalarga samarali ta'sir ko'rsatadi. SHu sababli pedagogning imidjida soddalik, tartiblilik, bejirimlik aks etishi kerak.
|
| |
Nizoni hal qilishning pedagogik va ma'muriy usullari

|
Nizoni hal qilishning pedagogik va ma'muriy usullari
|
bet | 5/7 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 36,24 Kb. | | #261595 |
Bog'liq Pedagogik konfiliklarni bartaraf etish sharti va omillari (2)Nizoni hal qilishning pedagogik va ma'muriy usullari
Nizoni hal qilishning pedagogik usullari:
1) suhbat;
2) iltimos;
3) ishontirish;
4) nizoga kirishuvchilarga qo'yilgan talablar yoki ishtirokchilarning xatti-harakatlari noto'g'riligini tushuntirish va b.
Nizoni hal qilishning ma 'muriy usullari:
1) nizoga kirishuvchilar manfaatlarini kuch bilan bostirish;
2) ularni boshqa ishga o'tkazish;
3) nizo qatnashchilarini turli ko'rinishlarda o'zaro ajratish;
4) axloq komissiyasining qarori;
5) rahbar buyrag'i;
6) sud qarori.
Pedagoglar pedagogik nizo ishtirokchilariga pedagogik, pedagogik yordam ko'rsata olish imkoniyatiga ham ega bo'lishlari zarar. Bu borada ko'rsatiladigan yordam turlari quyidagilar sanaladi:
Pedagogik nizo sub'ektlariga ko'rsatiladigan pedagogik-psixologik yordam turlari:
Maslahat berish;
Axborotli yordam ko'rsatish;
Tashxislash;
Amaliy treninglar uyushtirish.
Axloqiy nizo-axloq ijtimoiy ong shakllaridan biridir, u muayyan jamiyatda yashovchi kishilar amal qilishi-shaxslarning bir-biriga, jamiyatga, xalq mulkiga, oilaga ishlab chiqarish vositalariga, muayyan tartibga solinadigan hatti harakatlarda tizimida ko'rishimiz mumkin.
Shaxs muloqotda bo'lgani sari ular o'rtasidagi munosabatlar tajribasi ortgan sari umumiylik va o'xshashalik va uyg'unlik kabi sifatlar paydo bo'ladiki, ular bir-birini bir qarashda tushunadilar yoki yarmiga jumladan fikr ayon bo'lib qoladigan bo'lib qoladi.
Ammo shunday muloqot tizimidagi teskari reaksiyalarni bir-biridan charchab gapiradigan gapining qolmasligi kabi vaziyatni ya'ni, shaxslar va shaxslararo ziddiyatlarni keltirib chiqaradi.
Gurahlararo ziddiyatlar - odamning o'rtasidagi yoki shaxslararo munosabatlar asosan gurah sharoitida shaxs ma'lum insonlar davrasida, gurahda jamoada bo'lgan taqdirdagina ro'y beradi. Gurahlararo ziddiyatlar gurah a'zolarida liderlarni ko'rishimiz mumkin. Lederlar: rasmiy va norasmiy bo'ladilar, rasmiy lider o'qituvchi tomonidan tanlangan gurah staristasidir, norasmiy lider boshqa gurahdagi shaxslarni o'ziga jalb qila oladigan boshqalarni o'ziga tortadigan shaxsdir. Bunday holatlarda rasmiy va norasmiy rasmiy lider o'rtasida nizo yuzaga keladi.
|
| |
Pedagogik nizolarning asosiy turlari

|
Pedagogik nizolarning asosiy turlari
|
bet | 3/7 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 36,24 Kb. | | #261595 |
Bog'liq Pedagogik konfiliklarni bartaraf etish sharti va omillari (2)Pedagogik nizolarning asosiy turlari
1. Ichki shaxsiy nizo.
2. Motivatsion nizo. Amalga oshirilmagan faoliyat nizosi.
3. Axloqiy nizo. SHaxslararo va guruhlararo nizolar.
Davomiyligiga ko'ra pedagogik nizolar bir necha turlarga bo'ladi. Ularning asosiy turlari quyidagilardir:
tezda yakun topadigan nizolar; kuchsiz, sust kechadigan nizolar; uzoq muddat davom etadigan nizolar; kuchli, tez kechadigan nizolar.
Pedagogika nizoning echimi va uni boshqarish texnalogiyasi
Pedagogik nizolar, ziddiyatlarni, to'qnashuv, qarama-qarshilik mojorolarni pedagoglar va o'quvchilar o'rtasida yuzaga kelmasligi uchun o'qituvchi ziddiyatlarini olidini ola bilishi lozimdir. Zamonaviy tarzda biz nizolarni boshqarishimiz ziddiyatlarni munosabatlarini to'g'ri echimini topishimiz kerak. Islom Karimov aytganidek: "Ilm" ma'rifat biz uchun bugun ham o'z ahamiyatini yo'qotgani yo'q, yo'qolmaydi ham. Aql zakovatli yuksak ma'naviyatli kishilarni tarbiyalay olsakkina, oldimizga qo'ygan maqsadlarimizga erisha olamiz. Mustaqil O'zbekistonning kelajagi bo'lgan sog'lom avlodni tarbiyalash nozik, nihoyatda katta diqqat e'tiborni talab qiladigan, ichki ziddiyatli jarayondir. SHunday ekan o'qituvchi, o'quvchi va talabaning shakllanish jarayonini zo'r havas va sinchkovlik bilan kuzatish lozim. U pedagogik jarayonni barqaror ekan, pedagogik bilim va mahorat egasi bo'lishi kerak.
Jamiyatimiz keng qamrovchi bo'lib u erda turli xil xarakterdagi shaxslarni uchratishimiz mumkin. SHaxslararo nizolar albatta faoliyat turlarida namayon bo'ladi. Masalan gurah misolida ko'ramiz. Tasawur qiling bir gurahda iqtidorli talantli shaxslarimiz bor. Ular har bir mazmuni yaxshi o'zlashtirib mustaqil fikrlarini bildira oladilar, fikr doiralari keng bo'lganligi sababli u shaxslar o'rtasida to'qnashuv, majoro kelishmovchilik, nizolar yuzaga keladi. Har bir guruh a'zosi o'z fikrini to'g'riligini isbotlay oladilar bunday holatlarda nizoni boshqarish o'qituvchi tomonidan bartaraf etiladi. Har bir sohada shaxslar o'rtasida nizolarni ko'rishimiz mumkin. SHaxslar o'z ustidan ishlasa, fikrini isbotlay oladimi, ular nizolarni echimini ham topadilar.
|
| |
Pedagogik nizo tushunchasi

|
Pedagogik nizo tushunchasi
|
bet | 2/7 | Sana | 08.06.2024 | Hajmi | 36,24 Kb. | | #261595 |
Bog'liq Pedagogik konfiliklarni bartaraf etish sharti va omillari (2)Pedagogik nizo tushunchasi
Pedagogik nizo bu o'qituvchi bilan o'quvchi o'rtasida muammolar tortishuvlar, kelishmovchiliklar bo'lib o'qituvchi shu muammolarni oldini olishi, unga yo'l qo'ymasligi, va shu muammolarni echimini topishi kerak.
Pedagogik nizo bir qator belgilarga ega. Unga xos bo'lgan asosiy belgilar quyidagilardir:
yidagilardir:
inqiroz;
anglashilmovchilik;
kutilmagan hodisa;
zo'riqish;
noqulaylik;
ichki yoki tashqi xavotir;
bartaraf etish qiyin bo'lgan qo'rquv.
Pedagogik nizolarni keltirib chiqaruvchi omillar quyidagilar:
axborot omili;
munosabat omili;
hulq omili.
Chex pedagogi Yan Amos Komenskiy o'qituvchilik kasbini er yuzidagi har qanday kasbdan ko'ra yuqoriroq darajada turadigan faxrli kasb hisoblaydi. A.Navoiyning fikricha gohida bir kishi bitta bolaga tarbiya berishga ojizlik qiladi. Muallim esa, bir gurah bolalarga ilmu - adab o'rgatadi. Bu jarayonda muallim ko'p aziyat chekadi, mashaqqatlami o'z boshidan kechiradi. SHu bois shogirdlar ustoz olidda umurbod qarzdor ekanliklarini his etishlari darkor. SHogird podsholik martabasiga erishsa ham, muallimga qulluq qilsa arziydi deydi. Hazrat A. Navoiy bolalarga yaxshilik qilish, o'qituvchilik sha'ni, qadr qimmati, o'qituvchilik ma'suliyati, o'qituvchilik vijdoni, talabchan va adolatli bo'lishi o'qituvchining ma'naviy qiyofasi halololigi, pokligi, rostgo'yligi kabilar o'qituvchi axloqining muhim fazilatlari hisoblanadi. Ularni chuqur va puxta o'zlashtirishi bo'lajak o'qituvchi uchun katta amaliyot ahamiyat kasb etadi. Ota-bobolarimiz doimo yaxshi niyat yaxshi orzu-istaklar bilan yashaganlar. O'zlaridan yaxshinom qoldirishga intilganlar. Pedagogik nizo psixologik nuqtai-nazardan olib qaraganda pedagogika va psixologiya fanlari bir-biriga o'zviy bog'liqdir. Ularning har ikkisi, bitta umumiy jarayonni-insonni psixik faoliyati hamda uning xulq-atvorini tadqiq etadi. Zamonaviy o'qituvchi ijtimoiy psixolog bo'lmasligi mumkin emas. SHuning uchun ham o'quvchilar o'rtasidagi o'zaro munosabatlarini yo'lga sola olishi, bolalar jamoasida ijtimoiy-psixologik mexanizmlardan foydalanishni bilishi zarurdir. SHaxs shakllanishida u yashayotgan muxit kishilar jamiyatning roli juda kattadir. Birinchidan aytganda. Ijtimoiy muhitdagi turli hodisalar odamning ongiga bevosita ta'sir qilib, unda chuqur qoldiradi. O'qituvchi bolalarni psixikasini va xarakterini o'rganadi.
Psixologiyada 4 ta temperament mavjud. Har bir shaxs shu 4ta temperamentdan biriga ega bo'ladi.
1. Xolerik-temperament.
2. Melanxolik temperament.
3. Sangvinik temperament.
4. Flegmatik temperament.
|
| |
Televideniya tarixi - 1-Mavzu: Kino, televidenie va radio tarixi, birinchi qadamlari Reja

|
1-Mavzu: Kino, televidenie va radio tarixi, birinchi qadamlari Reja
|
bet | 2/9 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 152,5 Kb. | | #230643 |
Bog'liq кино мавзуTelevideniya tarixi
Hozirgi kunda kundalik hayotimizni oynai jahonsiz tasavvur qilolmaymiz. Texnika taraqqiyot etgan sari televizorlar ham rivojlanib, mukammallashib bormoqda. Ammo ana shu televizorning tarixi haqida nimalar bilasiz ?
|
Televizor Rekord 1956 yil ishlab chiqarilgan.
| Ma’lumki, ommaviy axborot vositalari orasida televideniye eng kenjasi bo’lib, mamlakatimizda uning paydo bo’lganiga deyarli yarim asr bo’lay deb qoldi. Tasvirni bir manzildan, boshqa manzilga uzatishga urinish ishlari XIX asr o’rtalarida olib borilgan. Ingliz mexanigi A.Benua surat xolidagi tasvirni uzatish apparatini 1843 yili ixtiro qilgan. A.Benua qog’ozday ingichka qalay parchasiga tasvir tushirib, maxsus siyoh yordamida yozuvlar bitib, qalay taxtachani tasvir tarqatuvchi apparatga o’rnatgan. Tasvirni qabul qiladigan apparatga esa elektr toki ta’sirida xiralashadigan maxsus, qog’oz o’rnatgan. Tasvirni elektr quvvati yordamida masofaga uzatadigan yana bir texnik uskuna loyihasi 1858 yilda Rossiya rasmiy doiralarida muhokama qilganligi haqida ham ma’lumotlar bor. 1897 yili bir muhim ixtiro qilinadi, nemis fizik olimi K.F. Braun osselograf uchun nur tarqatuvchi elektron trubka yaratdi. Ana shundan so’nggina Peterburg Texnologiya INstituti professori Boris Lvovich Pozing television tasvirni qabul qilish, uni bir manzildan boshqa manzilga uzatishga muvaffaq bo’ladi. 1907 yili B.Rozing tasvirni masofaga uzatishda nur tarqatuvchi electron trubkani qo’llashnitaklif etadi. 1911 yili 22(9) mayda Rozing yorug’ fonda bir-biriga parallel ikkita qora chizig’ini nur tarqatuvchi electron trubkada qabulqilishni tajribada sinab ko’rdi. Toshkentning Shayxontohur mavzesidagi Bola masjid ko’chasi, 74-uyda, (hozirgi Navoiy ko’chasidagi 199 uy. Hozirgi Toshkent televideniyesi markazi yonida) Yusufxon aka va Hamza opa Mirzamuhamedovlar uyida, 1925-1928 yillarda tasvirni ham uzatuvchi, ham qabul qiluvchi tomonlari to’la electron tizimiga asoslangan hozirgi zamon televideniyesi yaratilib, jahonda birinchi bo’lib harakatdagi haqiqiy television tasvir qabul qilindi. Ushbu ixtiro asoschilari o’sha paytdagi Eski shaharning so’lim hovlisidagi boloxonali uyning bir xonasida yashovchi Boris Grabovskiy bilan Ivan Belyanskiylar edilar.
|
| |
Ekstremumning zaruriy sharti

|
Ekstremumning zaruriy sharti
|
bet | 3/10 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 173,5 Kb. | | #106329 |
Bog'liq Ko\'p o\'zgaruvchili funksiyaning ekstremumlari.2. Ekstremumning zaruriy sharti.
Funksiya hosilalari yordamida uning nuqtalarini topish osonlashadi. Avval ning zaruriy shartini ifodalovchi teoremani keltiramiz.
Teorema. Agar f(x) funksiya x0 nuqtada uzluksiz, shu nuqtada ga ega bo‘lsa, u holda bu nuqtada f(x) funksiyaning hosilasi nolga teng yoki mavjud emas.
Isboti. Faraz qilaylik f(x) funksiya x0 nuqtada maksimumga ega bo‘lsin. U holda x0 nuqtaning shunday (x0-; x0+) atrofi mavjud bo‘lib, bu atrofdan olingan x uchun f(x0)>f(x) bo‘ladi. Agar x>x0 bo‘lsa, u holda <0 tengsizlik, agar x0 bo‘lsa, u holda >0 tengsizlik o‘rinli bo‘lishi ravshan.
Bu tengsizliklar chap tomonidagi ifodalarning xx0 da limiti mavjud bo‘lsa, u holda
=f’(x0+0)0, =f’(x0-0)0 bo‘ladi.
Agar funksiyaning chap f’(x0-0) va o‘ng f’(x0+0) hosilalari nolga teng bo‘lsa, u holda funksiya hosilasi f’(x0) mavjud va nolga teng bo‘ladi.
A gar f’(x0-0) va f’(x0+0) lar noldan farqli bo‘lsa, ravshanki f’(x0+0)0-0) bo‘lib, f’(x0) mavjud bo‘lmaydi.
Funksiya x0 nuqtada minimumga ega bo‘lgan hol ham yuqoridagi kabi isbotlanadi. Teorema isbot bo‘ldi.
1-misol. Ma’lumki, f(x)=|x| funksiyaning x=0 da hosilasi mavjud emas. Bu funksiya x=0 nuqtada minimumga ega
2-misol. bo‘lsin. 2-chizma
, bo‘lgani uchun x=0 nuqtada funksiyaning ham hosilasi mavjud emas. Ammo bu funksiya x=0 nuqtada minimumga ega bo‘lishi ravshandir. (2- chizma)
0>
|
| |
Opis przedmiotu zamówienia

|
Opis przedmiotu zamówienia
|
Sana | 04.01.2022 | Hajmi | 15,63 Kb. | | #9553 |
Załącznik nr 1.2 do SIWZ
Opis przedmiotu zamówienia
Niżej wymieniony komparator masy powinien umożliwić sprawdzenie wzorców masy, odważników i obciążników w zakresach pomiarowych jak niżej.
Część II
Komparator masy do 11 kg
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
obciążenie Max
|
do 11 kg
|
komparator powinien umożliwiać ważenie wzorców masy klas dokładności F1 i niższych w zakresie od 10 kg do 1 kg lub niżej
|
działka odczytowa d
|
1 mg
|
działka nie większa niż 1 mg
|
odchylenie standardowe s1
|
1 mg
|
komparator powinien zapewnić wzorcowanie wzorców masy z odchyleniem nie większym niż 1 mg dla nominałów 500 g i mniejszych
|
odchylenie standardowe s2
|
3 mg
|
komparator powinien zapewnić wzorcowanie wzorców masy z odchyleniem nie większym niż 3 mg dla nominałów 1/3 max i powyżej
|
czas stabilizacji
|
komparator powinien zapewnić stabilizację odczytu w czasie umożliwiającym płynne wzorcowanie
|
adiustacja wew./zew.
|
waga powinna być wyposażona w urządzenie do adiustacji wewnętrznej i/lub zewnętrznej - wzorcem masy*
|
adiustacja zewnętrzna*
|
w przypadku zastosowania tylko adiustacji zewnętrznej wymagany jest wzorzec masy stosowany do adiustacji komparatora o nominale 10 kg klasy dokładności E2 lub lepszej
|
Osłona przeciwpodmuchowa
|
komparator powinien zapewnić stabilne wzorcowanie w określonych warunkach. W przypadku braku osłony przeciwpodmuchowej wymagana jest jako wyposażenie niezbędne
|
urządzenie poziomujące / wskaźnik poziomu
|
komparator powinien być wyposażony we wskaźnik poziomu oraz urządzenie do wypoziomowania
|
wielkość szali ładunkowej
|
komparator powinien zapewnić swobodne wzorcowanie wzorców masy (pojedynczych nominałów oraz łączonych nominałów np. 2 x 5 kg) w zakresie j.w.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
inne wymagania
|
menu komparatora w j. polskim, instrukcja użytkowania w j. polskim, instalacja komparatora, przeszkolenie, sprawdzenie parametrów technicznych, sprawdzenie metrologiczne potwierdzające parametry
( w tym odchylenia standardowego s ) z udokumentowanie w protokole odbioru, deklaracja zgodności.
|
|
| |
və onların 
baqajlarının daşınması üçün nəzərdə tutulan və sürücü

|
və onların
baqajlarının daşınması üçün nəzərdə tutulan və sürücüBog'liq NV-konstruksiyası-və-nəzəriyyəsivə onların
baqajlarının daşınması üçün nəzərdə tutulan və sürücü
yeri də daxil
olmaqla 9 və daha çox minmə yeri olan mexaniki NV-dir.---motonəqliyyat
vasitələri iki,üç və bəzən dörd təkərli(kvadrisikl) olan, təchiz edilmiş kütləsi 400 kq-
dan çox olmayan, adamların daşınması üçün nəzərdə tutulan mexaniki NV-dir.--
qoşqular yedəkçi avt-bil tərəfindən yedəyə alınan, yüklərin və sərnişinlərin daşınması
üçün nəzərdə tutulan mexaniki NV-dir. ---yarımqoşqular yedəkçi avt-bil tərəfindən
yedəyə alınan, yüklərin və sərnişinlərin daşınması üçün nəzərdə tutulan və
çəkisinin əhəmiyyətli hissəsi avt-bil yükləyən NV-dir.Yedəkçi avt-bil qismində bu
halda yalnız yarımqoşqunu yedəyə almaq üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi avt-bil
istifsadə edilir----yəhərli yedək avt-bili. Göstərilmiş hər bur böyük nəqliyyat vasitələri
qrupunun muxtəlif əlamətlər üzrə daha müfəssəl təsnifatı var.Minik avt-lləri
təyinatına görə (şəxsi istifadəli,taksi,operativ qulluq üçün, idman və s.),mühərrikin
işçi həcminə görə,qabarit ölçülərinə görə,kuzovun tipinə görə və s. təsnif olunur.
Avropa təsnifatına görə minik avt-billəri ümumilikdə 6 seqmentə bölünür.
Avtobuslar tam kütləsinə,oturacaq yerlərinin sayına, təyinatına(şəhər,şəhər ətrafı və
şəhərlər arası) görə təsnif olunur.Yük avt-bulləri, qoşqu və yarımqoşqular təyinatina
(universal,xüsusiləşdirilmiş və xüsusi) və tam kütləsinə görə təsnif olunur.Universal
təyinatlı avt-billər,qoşqular və yarımquşqular aşmayan bortlu kuzova malik olub
bütün növlü yüklərin (maye olmayan) tarasız daşınması üçün istifadə edilir.
İxtisaslaşdırılmış hərəkət tərkibinə müəyyən növ yüklərin daşınması üçün nəzərdə
tutulan avt-billər, qoşqular və yarımqoşqular aiddir.Xususi hərəkət tərkibinə nəqliyyat
işi üçün deyil, texnəloji əməliyyatlarına yerinə yetirilməsi üçün istifadə olunan avt-
billər,qoşqular və yarımqoşqular aiddir.Bu avt-rdə təyinatına görə xüsusi
avadanlıqlar-yanöınsöndürmə avadanlığı,avtokran, təmin emalatxanaları və s.
yerləşdirilir.Avt-bil hərəkət tətkibi ümumi şəbəkəli yollarda hərəkət üçün nəzərdə
tutulan yol avt-billərinə,ümumi şəbəkəli yollarda işləmək üçün nəzərdə tutulmayan-
yolsuzluq avt-llərinə bölünür.Müxtəlif yol şəraitlərində işləməyə uyğunlaşma
dərəcəsinə görə yol avt-bil nəqliyyat adətən abad yollarda işləmək üçün nəzərdə
tutulan adi keçicilik qabiliyyətli və sistematik olaraq abadlaşdırılmamış şəraitdə və
ayrı-ayrı hallarda yolsuzluq şəraitində işləmək üçün nəzərdə tutulan artırılmış keçid
qabiliyyətli avt-billərə bölünur.Avt-billər təkərlərinin ümumi sayina və aparan
təkərlərinin sayına görə düsturla qeyd olunur,haradakı birinci rəqəm—avt-bilin
tıkırlərinin sayı, ikinci isə --aparan təkərlərin sayını, məs,6*2—bir oxu aparan ikioxlu
avt-bil,6*2—iki oxu aparan üçoxlu avt-bildir.Avt-bilin tam kütləsi 1-ci və 2-ci
siniflər üçün 0.25ton həddində,yerdə qalan siniflər üçün isə 1.0 ton artıq və ya
əskik olarsa onun sinfi saxlanılır.
|
| |
2-Amaliy ish 2-topshiriq

|
2-Amaliy ish 2-topshiriq
|
bet | 1/3 | Sana | 04.01.2024 | Hajmi | 356,5 Kb. | | #130212 |
Bog'liq 2-Amaliy 2-topshiriq 2-Amaliy ish 2-TOPSHIRIQ
MAVZU: ZAMONAVIY PROTSESSORLAR VA ULARNING ISHLASH PRINSIPLARI. CPU-Z dasturida kompyuter protsessorlarini testlash va holatini tekshirish.
Ishdan maqsad: Kompyuter protsessori va uning turlari haqida nazariy ma’lumolarga ega bo’lish, protsessorning umumiy tarkibini o‘rganib chiqish, shaxsiy kompyuterda mavjud bo’lgan protsessorlar xarakteristikalari haqida ma’lumotga ega bo‘lish.
Protsessor - jarayonni amalga oshiruvchi, boshqaruvchi maʼnolarini bildiradi. Kompyuter Protsessori asosan kompyuterda boʻladigan jarayonlarni amalga oshirish va boshqarish vazifalarini bajaradi. Asosiy oʻlchov birligi chastota hisoblanadi. Protsessor chastotasi uning maʼlum vaqt ichida nechta amalni bajara olishini ifodalaydi. Mikroprotsessor (MP) – bu, ShKning markaziy bloki bo‘lib, barcha bloklarning ishini boshqarish va axborot ustidan arifmetik va mantiqiy operatsiyalarni bajarish hamda kompyuterni boshqaradigan asosiy ko'rsatmalarga javob beradigan va qayta ishlaydigan mantiqiy sxemadir. Hozrgi kunda Shaxsiy kompyuterimizda ikkita protsessor mavjud bo’lib ularning har biri kerakli vazifalarni bajaradi.
CPU (Central Processing Unit) – bu, kompyuterning markaziy protsessori yoki asosiy protsessori hisoblanib kompyuter dasturini o‘z ichiga olgan ko‘rsatmalarni bajaradigan elektron sxemadir. Ushbu protsessor dasturdagi ko‘rsatmalarda ko‘rsatilgan asosiy arifmetik, mantiqiy, nazorat qilish va kiritish/chiqarish operatsiyalarini bajaradi.
GPU (Graphics Processing Unit) - bu, kompyuterning markaziy protsessori kabi protsessori bo‘lib, farqi grafik ishlov berish uchun mo‘ljallangan maxsus elektron
sxema hisoblanadi. GPU yordamida biz katta hajmdagi dastur, video, tasvir kabi grafik dasturlarda ishlashni nazorat qilishimiz mumkin.
1.2-rasm. Kompyuterning protsessor turlari CPU va GPU
Markaziy protsessor (CPU yoki Markaziy protsessor) – bu kompyuter uskunasining asosiy qismi va uning hisoblash markazi. Aslida, bu mashina ko‘rsatmalarini bajaruvchi va murakkab kompyuter dasturlarini bajarish uchun mo‘ljallangan. Markaziy protsessorlar (CPU) aksariyat kompyuterlarning asosiy protsessorlari hisoblanadi. Ular faqat bir nechta domenga xos vazifalarni emas, balki turli xil umumiy hisoblash vazifalarini bajarish uchun mo’ljallangan.
1.3-rasm. Markaziy protsessorning tuzilishi
|
| |
Nyutonning ikkinchi interpolyatsion koʻphadi asosida sonli differensiallash formulasi

|
Nyutonning ikkinchi interpolyatsion koʻphadi asosida sonli differensiallash formulasi
|
bet | 3/5 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 0,57 Mb. | | #116058 |
Bog'liq Sonli usullar Kurs ishi NargizaNyutonning ikkinchi interpolyatsion koʻphadi asosida sonli differensiallash formulasi.
Funksiyani oxirgi nuqtalardagi birinchi interpolyatsion koʻphad orqali ifodalash amalyotda noqulayliklar tugʻdiradi . Bunday hollarda Nyutonning ikkinchi interpolyatsiyasi orqali ifodalash kerak boʻladi. Sonli differensiallash jarayoni huddi birinchi interpolyatsion shaklda keltirib chiqariladi. Bunda ham y(x) funksiyaning [a, b] oraliqda teng uzoqlikda joylashgan nuqtalarda qiymatlari bilan berilgan boʻlsa, hosilalarini topish uchun, y(x) funksiyani nuqtalardagi Nuyotonning ikkinchi interplyasion formulasi (polinumi) bilan almashtiramiz va quyidagiga ega boʻlamiz:
(0.11)
Bu yerda
Binom koʻpaytmalarni qavsdan ochsak quyidagini hosil qilamiz:
(0.12)
Shunday qilib
U holda
(0.13)
Shu tarzda
ekanligidan
(0.14)
kelib chiqadi.
Shu usul bilan y(x) funksiyaning ixtiyoriy tartibli hosilasini hisoblash imkoniga ega boʻlamiz. E‘tibor bersak, x ning belgilangan nuqtasidagi hosilalarini topishda x0 sifatida argumentning jadvalli qiymatiga yaqinini olishimizga toʻgʻri keladi. Ba‘zan, y(x) funksiyaning hosilasini topishda asosan berilgan xi nuqtalardagi foydalaniladi. Bunda sonli differensiallash formulasi bir muncha qisqaradi. Shu tarzda jadvalli qiymatning har bir nuqtasini boshlangʻich nuqta deb faraz qilib olsak, unda , x xn , q 0 koʻrinishda yozsa boʻladi va quyidagiga ega boʻlamiz:
(0.15)
(0.16)
Agar Pk(x) -Nyuton interpolyatsion koʻphadining chekli ayirmalari va mos ravishda hatoligi boʻlsa, unda hosilasining hatoligi
bo‘ladi.
Oldingi ma‘ruza mashgʻulotlarimizdan ma‘lumki
Bu yerda orasidagi ixtiyoriy son. Shu sababli koʻzlasak u holda quyidagiga ega boʻlamiz:
Shu yerdan x xn va q 0 hamda ekanligini bilib quyidagiga ega boʻlamiz:
(0.17)
Shunday qilib koʻpgina hollarda baholash qiyinchilik tugʻdiradi, lekin h ning kichik yaqinlashishida quyidagicha hisoblash mumkin:
demak
(0.18)
Misol 1. Jadvalda keltirilgan y lgx funksiyaning qiymatlaridan foydalanib y (50) ning qiymatini birinchi interpolyatsion almashtirishda foydalanib hisoblang.
|
| |
Paylayıcı qutu - T texniki kolleci

|
T texniki kolleciBog'liq NV-konstruksiyası-və-nəzəriyyəsi Paylayıcı qutu.
Paylayıcı qutu burucu momenti aparan körpülər arasında paylayır.Paylayıcı qutular
müxtəlif əlamətlərə görə təsnif olunur və konstruktiv fərqlənir.Müa sir avt-lərdə
oxlararası diferensial və paylayıcı qutu çox halda bir konstruktiv qovşaqda birləşdirirlər.
Paylayıcı qutu ötürmələr qutusundan daxil olan burucu momenti qabaq və arxa
baş ötürmələr arasında paylayır, oxlararası diferensial fırlanma tezlikləri arasında
fərqi kompensasiya edir,məs., döngələrdə hərəkət etdikdə.Bununla transmissiyada
əlavə güc axınının və aparan təkərlərin yolun səthinə nəzərən sürüşməsinin
qarşısı alınır.Bir oxun aparan təkərləri yerində fırlanarsıa, oxlararası diferensialı
bloklamaq olar.Bunun sayəsində ilişməsi yaxşı olan təkərlər böyük moment alacaq.
Konik oxlararası diferensial əllə, məs., yumruqcuqlu mufta ilə və ya avtomatik,
məs..özlüklü müfta ilə bloklana bilər.
Planetar oxlararası diferensial—burucu momenti qabaq və arxa ox arasında
sabit nisbətlə paylayır.Burucu moment ötürmələr qutusundan içiboş valla planetar
ötürmənin dişli tacına ötürülür.Burucu moment planetar ötürmənin aparan bəndi ilə
qabaq intiqalın baş ötürməsinə, günəş dişli carxı ilə isə--arxa intiqalın baş ötürməsinə
paylanır.Burucu moment planetar dişli çarxların və günəş dişli çarxının qollarının
fərqli olması səbəbindən qeyri-bərabər hissə ilə paylanır,məs.,65% arxa oxa,35%
qabaq oxa.Qabaq və ya arxa təkərlərin yerində boş fırlanması zamanı dartıcı
qüvvənin qiymətindən asılı olaraq özlüklü mufta bloklanır və yolla daha yaxşı
ilişməsi olan təkərə daha çox burucu moment ötürür.QAZ-66,UAZ kimi avt-lərin iki
pilləli paylayıcı qutularında diferensial ümumiyyətlə olmurdu və hər iki körpü öz
aralarında sərt əlaqəyə malik olurdu.Quru asfalt üzərində hərəkət etdikdə şinlərin
həddən artıq yeyilməsinin qarşısını almaq üçün qabaq ox acılırdı,beləliklə bu avt-
lər yalnız yolsuzluq şəraitində və ya qışda tam intiqallı olurdu.Aşağı—alşaldıcı
pilləni qoşmaq üçün aparan dişli çarx 3 kənar sol vəziyyətə hərəkət etdirilir
(şəkildəki vəziyyət) və aralıq valın 11 dişli çarxı ilə ilişməyə daxil edilirilir.Burucu
moment aparan valdan aparan 14) ötürülür. Ötürmələrin qoşulma mexanizmi
bloklayıcı quruluşa --qıfıla malikdir.Qabaq körpünün intiqalı ayrıldıqda birinci
ötürmənin qoşulmasının qarşısı alınır.Belə qıfıl arxa aparan körpünün təkər
intiqalını böyük yüklənmədən qoruyur,onların qırılmasının qarşısının alır. VAZ—
21213 "Niva" avt-inin paylayıcı qutusu(şəkil 3.125) ötürmə ədədləri 1.2 və 2.135
olan iki ötürməyə malikdir.Qabaq və arxa körpülər oxlararası diferensialla birləşir,
onlara təkərlərin hərəkət müqavimətindən asılı olaraq burucu momenti daim
ötürülür. Diferensialın gövdəsi sökülə bilən hazırlanmışdır,onun hər iki hissəsi 22.33
altı boltla birləşdirilmişdir.Həmin boltlar aparılan dişli çarxı 32 diferensialın gövdəsinə
də bərkidir. BUdəyişir,qabaq linglə-- diferensialın bloklaanmasını qoşur.
|
| |
Trayektoriya kənara çıxması

Trayektoriya kənara çıxması – avt-lin sürət vektorunun verilmiş istiqamətdən kənara
çıxmasıdır. Səmt kənara çıxması isə avt-lin uzununa oxunun hərəkət trayektoriyası
istiqamətindən kənara çıxmasıdır. Buna uyğun olaraq trayektoriya idarə olunması və
dəyanətliyinin şərti olaraq dinamik, ikinci halda isə statik xüsusiyyətlər olduğu qəbul
edilir.Şaquli oxunun uzununa və eninə müstəvilər üzrə səmtləşməsindən asılı olaraq avt-
lin dəyanətliyi uzununa və eninə dəyanətliliyindən asılıdır.Avt-in idarə olunan körpüsü
dinamik sistem olub, elastiki elementlərlə birləşmiş kütlələrə: şinlər, ressorlar və sükan
dartqılarına malikdir.Qeyri-asılı körpüdə şaquli-eninə müstəvidə bir növü rəqslər-asqının
kinematikası ilə müəyyən olunan rəqslər mümkündür. Dinamik sistemin
xarakteristikalarından biri də məxsusi rəqslər tezliyidir.
𝜔𝜑 = √𝐶𝜑/𝐽
w
𝜔𝜑
- məxsusi rəqslər tezliyi, rodson; C𝜑 – gətirilmiş bucaq sərtliyi əmsalı; J
w
– körpünün
kütlə mərkəzindən keçən oxa nəzərən ətalət momentidir.Təkərlərin dönmə oxlarına
nəzərən məxsusi rəqsələr tezliyi (1.106) ifadəsinə görə təyin oluna bilər. Körpünün
şaquli və üfüqi müstəvilərdə bucaq rəqsləri qarşılıqlı əlaqəlidir. Bu əlaqə təkərlərin
qiroskopik effekti ilə bağlıdır.İdarə olunan avtomobillərin avtorəqsləri – Dinamik sistemə
(şimmi ) xarici həyəcanlandırıcı qüvvə təsir edərsə sistemdə məcburi rəqslər yaranar.
Avto rəqsli və ya öz-özünə həyəcanlanan sistemlərdə xarici həyəcanlandırıcı təsirin dövri
olması üçün sistemdə rəqslər olmalıdır. Avto rəqsli sistemdə rəqslər yaranmazsa xarici
həyəcanlandırıcı təsir sabit qalır. Avto-in yana sürüşməsinin aşmadan daha tez baş
verməsi üçün 𝜂
B
– avt-lin kütlə mərkəzinin hündürlüyündən və koleyanın ölçüsündən
asılı olduğundan layihələndirmə zamanı hündürlüyü azaltmaq, koleyanı isə artırmaq
lazımdır. Cədvəl 1.11-də müxtəlif avt-llər üçün yan dəyanətliyin xarakterik göstəricilər
verilmişdir.
Artan yan dəyanətlilik göstəriciləri
cədvəl
1.11
Avtomobilin tipi
𝜂
B
𝛽
o
dəng
Minik avt-ləri
0,9-1,2
42....50
Yük avt-ləri
0,55-0,8
29....40
Avtobuslar
0,50-0,65
27....72
ANV-in yana aşma şərtinə görə kritik sürəti aşağıdakı ifadə ilə hesablanır:
K
inu
= √
𝐵𝑅
ℎ𝑔
𝑔
+
ℎℎ𝑀𝑚𝑘
0,5𝐾𝑟𝑆𝑟𝐵𝑟2
+
ℎ2𝑠𝑚𝑘
0,5𝑆𝑟𝐵2
+
𝑚𝛿
𝑆ş𝛿
K
r
= rassorların yan istiqamətdə buzluması zaman şərtliyin artmasını nəzərə alan
əmsaldır. K
r
= 1,05....1,5 S
r
bir bortun ressorlarının sərtliyi.B
r
– bir oxun ressorları
arasındakı məsafə.S
s
– bir bortun şinlərinin cəm radial sərtliyi.m
k
– ressorüstü kütlədir.
m – qolunun azalması nəticəsində müasir ANV-in kritik sürəti 3.....10% azalır, dönmə
radiusu isə 5....10% artır. V
o
𝜑 = √𝑔𝑅𝜑 – kritik sürət
|
Avtomobil transmissiyalarının inkişaf meylləri və konstruksiayaları

Avtomobil transmissiyalarının inkişaf meylləri və konstruksiayaları. Paketlərinin sıxılma qüvvəsindən asılı olaraq arxa körpünün uyğun təkərinə ötürülən
burucu moment dəyişilir.Friksionların sıxılmasını elektronika ilə idarə olunan hidravlik
nasos və klapan sistemindən ibarət olan hidrosistem həyata yarımoxun friksion
disklərini bloklayır,buna görə də sağ təkərlərə böyük moment ötürülür.Beləliklə,böyük
sürətlərdə əskik dönmə qabiliyyəti azalır və avt-bil lazımi trayektoriya ilə dəqiq
hərəkəti təmin edilir.Qabaq təkərlərə burucu moment qabaq təkərlərarası diferensial
ilə verilir.Qabaq oxun diferensialının gövdəsi paylayıcı qutu ilə içiboş nalla birləşir.
4Motion tam intiqalında burucu moment arxa təkərlərə çoxdişli Haldex muftasının
köməyi ilə ötürlür.Haldex muftası arxa körpünün diferensialının karterində yerləşdirilir.
Onun girişi kardan valı ilə,çıxışı ilə-baş ötürmənin dişli çarxı ilə birləşir. Konstruksiya
mexaniki və elektron idarəetmə blokundan ibarətdir.4Motion sisteminin işi Haldex
muftasının alqoritmi ilə müəyyən olunur.Burada aşağıdakı xarakterik rejimlər qeyd
etmək olar.
Hərəkətə başlama.
Yerində boş fırlanma ilə hərəkətə başlama.
Sabit sürətlə hərəkət.
Boş fırlanma ilə hərəkət.
Tormozlanma.
vavt-bilin daha yüngül idarə olunması və yaxşı sürətlənməsi təmin edilir. Yerindən tərpənmə və sürətlənmə vaxtı –idarəetmə klapanı bağlıdır,muftanın diskləri
maksimal sıxılır.Arxa təkərlərə maksimal burucu moment ötürülür. Sabit sürətlə hərəkət etdikdə klapan açılır,disklər isə hərəkət şəraitindən asılı olaraq sıxılır.Arxa
oxa burucu moment müəyyən(az) hədlərdə ötürülür.Hərəkət zamanı yerində boş fırlanma ABS sisteminin elektron idarəetmə bloku tərəfindən təyin edilir.Bu zaman
klapanlar hərəkət şəraitindən asılı olaraq (hansı ox və ya hansı təkərlər yerində boş
fırlanır)açılır.Tormozlanma zamanı idarəetmə klapanı açılır,muftanın friksion diskləri
tam açılır.Burucu moment arxa oxa ötürülmür.