Xaridorlarga va sotuvchilarga ta‟sir etish uslublari

260
o‗rtasida go‗yo vositachilik vazifasini bajaradi. Agentlik taklif etadigan xizmatlar
ayrim reklama beruvchilar imkoniyatiga qaraganda sifat jihatidan yuksak, turi
jihatidan g‗oyat kengdir.
Reklama agentliklarini quyidagi prinsiplariga ko‗ra tavsiflash mumkin:
-ko‗rsatadigan xizmatlari hajmiga ko‗ra-universal;
-muayyan tovar va reklama vositalariga ko‗ra ixtisoslashgan;
-faoliyati sohasiga ko‗ra-ichki bozorda ish ko‗radigan va ichki hamda tashqi
bozorda ish ko‗radigan turlari.
Hozirgi sharoitda «to‗liq xizmat ko‗rsatish» agentliklari tobora keng
tarqalmoqda. Ular savdo reklama siyosatining umumiy va ayrim masalalari
bo‗yicha o‗z
mijozlariga maslahatlar beradi, u yoki bu tovarni chiqarishning
maqsadga muvofiqligi haqida sanoat firmalariga tavsiyalar tayyorlaydi, reklama
kompaniyasining rejasi va smetasini tuzadi, uni o‗tkazishning
muddatlari va
davriyligini belgilaydi, reklama kompaniyasi rejasiga muvofiq holda o‗rinlar va
xizmatlarni sotib oladi, tadbir o‗tkazish vaqtini belgilaydi, reklamani tayyorlashni
amalga oshiradi. SHunday qilib, «to‗liq xizmat ko‗rsatish» agentligi reklama
kompaniyasini ishlab chiqish bilan birga marketing bilan bog‗liq ko‗pgina
xizmatlarni bajaradi.
AQSHda besh mingdan ortiq firma reklama agentligi tarzida ish olib boradi.
Ammo asosiy ish bir necha yirik tashkilot hissasiga to‗g‗ri keladi. Yirik agentliklar
yirik reklama beruvchilarga xizmat ko‗rsatadi. Yirik reklama beruvchilar esa
nisbatan katta bo‗lmagan tovarlar guruhi: oziq-ovqat mahsulotlari, dori-darmonlar,
kasmetika
vositalari, avtomobillar, tamaki mahsulotlari va shunga o‗xshashlar
doirasida ish olib boradi. Ishlab chiqaruvchilar keng ko‗lamli umummilliy reklama
yordamida iste‘molchiga tovarni ilgariroq sotishga va xaridorlarda o‗z markasiga
mansub tovarlar ixlos uyg‗otishga harakat qiladilar.
Bunday hollarda reklama marketing kompleksida etakchi tarkibiy qismga
aylanadi.
Reklama beruvchi bilan agentlik o‗rtasidagi munosabatlar o‗zaro tuziladigan
shartnoma bilan tartibga solinadi Bu shartnomada agentlik ko‗rsatadigan jami
261
xizmatlar ko‗rsatiladi. Reklamani tarqatish vositalariga
xaqni reklama agentligi
mijoz hisobidan to‗laydi. SHu sababli ham mijoz agentlikka to‗lovlarni o‗z vaqtida
o‗tkazib qo‗yishi kerak. Reklama agentligi xizmatlari uchun xaq beruvchi
tomonidan emas, balki agentlikning reklamasidan foydalangan reklama-axborot
vositalari tomonidan to‗lanadi. Komission mukofot (vositachilik haqi)ning oddiy
miqdori reklama qiymatining 15%ini tashkil etadi. Bundan tashqari, «to‗liq xizmat
ko‗rsatish» agentliklari tomon haqi ham oladi. Tovon haqiga xarajatlarning haqiqiy
qiymati bilan birga bozorni tadqiq etish, iste‘molchilar talabi holatini tahlil qilish,
iste‘molchi ruxiyatiga ta‘sir ko‗rsatish usullarini ishlab chiqish kabi xizmatlarga
kafolatli daromadlar ham kiradi. Juda ko‗p hollarda xizmat ko‗rsatishda
agentlik
mijozning reklamasi bilan bog‗liq ishlarning bir yillik umumiy qiymatini baholaydi
va oylik teng badallar ko‗rinishida gonarar oladi. Gonarar summasini belgilash
uchun buyurtmani bajarish uchun turli bo‗limlar sarf etadigan umumiy ish soatlari
miqdori hisoblanadi va soatlar soni bir soatlik ish haqi stavkasiga ko‗paytiriladi,
so‗ngra bu miqdorga qo‗shimcha xarajatlar va foyda uchun yana 25% qo‗shiladi.
Agentlik reklama vositalaridan vaqt va o‗rin sotib olgani uchun mijozga rasmiy
e‘lon qilingan tariflar bo‗yicha komission tashlamalar bilan 15% chegirib, to‗lov
varaqasi yuboradi. Chetdan material bergan va xizmat ko‗rsatganlarga to‗lanadigan
xaq varaqasida amaldagi xarajatlar keltiriladi. Yil davomida yoki oxirida
xarajatlarning baholangan va amaldagi miqdorlari o‗rtasidagi
har qanday farqni
tugatish uchun ganarar summasiga tuzatishlar kiritiladi.