nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Elementlarga murojaat - 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python

|
1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python
|
bet | 21/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgElementlarga murojaat
List elementlariga murojaat qilish uchun, murojaat qilinayotgan elementning indeksi ko’rsatiladi.
Sanoq har doimgidek 0 dan boshlanadi. Quyidagi kodimiz isga tushsa, ekranga ikkinchi element
chiqadi:
mashina = ["Audi", "Mustang", "Ferrari"]
print(mashina[1])
Mustang
Manfiy indeks
Manfiy indeks sanoq oxiridan boshlanishini bildiradi. Masalan, -1 eng oxirgi, -2 oxiridan ikkinchi
element va hokazo.
Quyidagi dasturimiz ishga tushsa, oxirgi element ekranga chiqadi:
mashina = ["Audi", "Mustang", "Ferrari"]
print(mashina[-1])
Ferrari
Indeks oralig’i
Ro’yxatning ma’lum bir qismidagi bir nechta elementni tanlab olish uchun o’sha indekslar
oralig’ini kiritamiz. Bunda uning boshlanish va oxirgi nuqtalari kiritiladi. Element tanlashda oxirgi
nuqta hisobga kirmaydi. Ya’ni boshlang’ich nuqtadan boshlanib oxirgi nuqtadan bitta oldingi
elementgacha olinadi. Hozir biz ro’yxatdan ikkinchi, uchinchi va to’rtinchi elementlarni tanlab
olamiz:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
print(meva[1:4])
['banan', 'apelsin', 'nok']
Agar indekslar oralig’ida boshlang’ich nuqtani olib tashlasak, tanlash ro’yxat boshidan boshlanadi.
Agar oxirgi nuqatani olib tashlasak, tanlash ro’yxat oxirigacha davom etadi. Quyidagi kodimizda
avval ro’yxat boshidan uchinchi elementgacha , so’ngra, ikkinchi elementdan ro’yxat oxirigacha
bo’lgan elementlarni ekranga chiqaramiz:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
print(meva[:4])
print(meva[1:])
['olma', 'banan', 'apelsin', 'nok']
['banan', 'apelsin', 'nok', 'uzum']
Element qiymatini o’zgartirish
List ro’yxatidagi istalgan element qiymatini o’zgartirish mumkin. Buning uchun uning indeksi
orqali murojaat qilib, yangi qiymatni biriktiramiz. Hozir ro’yxatdagi birinchi elementni
o’zgartiramiz:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
meva[0]="anor"
print(meva)
['anor', 'banan', 'apelsin', 'nok', 'uzum']
Ro’yxat bo’ylab sikl
Ro’yxatdagi elementlarni for siklidan foydalanib ham tanlab olish mumkin. For sikli haqida batafsil
alohida mavzuda bilib olasiz. Hozir esa bu sikl bilan elementlarni qanday ekranga chiqarishni ko’rib
oling:
mashina = ["Audi", "Mustang", "Ferrari"]
for x in mashina:
print(x)
Audi
Mustang
Ferrari
|
| |
Elementni o’chirish - 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python

|
1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python
|
bet | 23/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgElementni o’chirish
Ro’yxatdan elementni o’chirishning bir nechta usullari bor.
remove() funksiyasi belgilangan elementni ro’yxatdan o’chiradi. Bunda uning indeksi emas balki
o’zi ko’rsatiladi:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
meva.remove("banan")
print(meva)
['olma', 'apelsin', 'nok', 'uzum']
pop() funksiyasi ko’rsatilan indeks bo’yicha elementni ro’yxatdan o’chiradi. Agar indeks
ko’rsatilmasa avtomatik tarzda ro’yxat oxiridagi elementni o’chiradi:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
meva.pop()
print(meva)
['olma', 'banan', 'apelsin', 'nok']
del kalit so’zi bilan ko’rsatilgan indeks bo’yicha element ro’yxatdan o’chiriladi. Agar shunchaki
ro’yxat nomi ko’rsatilsa, butun ro’yxat o’chiriladi. Hozir misolimizda, avvalo, bir elementni
o’chiramiz, so’ngra ro’yxatning o’zini o’chiramiz:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
del meva[1]
print(meva)
del meva
print(meva)
clear() funksiyasi ro’yxat elementlarini tozalaydi, ya’ni ro’yxat bo’m-bo’sh bo’lib qoladi:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
meva.clear()
print(meva)
[]
Ro’yxatdan nusxa olish
Bir ro’yxatdan ikkinchi ro’yxatni list2 = list1 tarzida hosil qilib bo’lmaydi. Chunki bunda list2 list1
ga yo’llanma(silka) bo’lib qoladi. Shu sababli list1 da bo’lgan o’zgarishlar list2 ga ham ta’sir qiladi.
Shuning uchun bir ro’yxat ikkinchisiga nusxalanadi. Shunda 2 ta bir xil alohida ro’yxatlar hosil
bo’ladi.
Ro’yxatdan nusxa olish uchun copy() funksiyasi ishlatiladi.
meva1 = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
meva2 = meva1.copy()
print(meva2)
['olma', 'banan', 'apelsin', 'nok', 'uzum']
Ro’yxatdan nusxa olishning boshqa usuli list() funksiyasi:
meva1 = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
meva2 = list(meva1)
print(meva2)
|
| |
Elementning mavjudligini tekshirish

|
Elementning mavjudligini tekshirish
|
bet | 22/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgElementning mavjudligini tekshirish
Biror elementning ro’yxatda mavjudligini tekshirish uchun in operatoridan foydalaniladi. Hozir
ro’yxatda nok borligini tekshiramiz:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
if "nok" in meva:
print("Ha, nok bor")
else:
print("Nok yo'q")
Ro`yxatning funksiya va metodlari
Ro`yxatni yaratgandan so`ng uning ustida turli amallarni bajarish kerak bo`ladi, albatta, buning
uchun esa Pythonni o`ziga kiritilgan bir qancha funksiya va metodlar bor.
Metod Vazifasi
List.append(x) Ro`yxat oxiridan element qo`shish
List.extend(L) Oxiriga hamma elementlarni qo`shib list ro`yxatini
kengaytiradi.
List.insert(i,x) i-elementga x qiymatini kiritadi
List.remove(x) Ro`yxatdan x qiymatga ega elementni o`chiradi
List.pop([i]) Ro`yxatning i-elementini o`chiradi va qaytaradi. Agarda indeks
ko`rsatilmagan bo`lsa oxirgi element o`chiriladi
List.index(x,[start],[end]) X qiymatga teng start dan end gacha birinchi elementni
qaytaradi
List.count(x) X qiymatga teng elementlar sonini qaytaradi
List.sort([key=funksiya]) Funksiya asosida ro`yxatni saralaydi
List.reverse() Ro`yxatni ochadi
List.copy() Ro`txatning nusxalaydi
List.clear() Ro`yxatni tozalaydi
Keling list ya’ni ro`yxatda metodlarni qo`llanilishini misollar yordamida ko`rib chiqamiz.
Ro’yxat uzunligi
Ro’yxatda nechta element borligini aniqlash uchun len() funksiyasi ishlatiladi.
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
print(len(meva))
Element qo’shish
append() funksiyasi bilan ro’yxat oxiridan yangi element qo’shish mumkin:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
meva.append("anor")
print(meva)
['olma', 'banan', 'apelsin', 'nok', 'uzum', 'anor']
Agar elementni ro’yxat oxiriga emas, balki uning ma’lum bir o’rniga qo’shmoqchi bo’lsak insert()
funksiyasini ishlatamiz. Buning uchun qo’shmoqchi bo’lgan o’rnimizning indeksi ham kiritiladi.
Masalan hozir ro’yxatning boshiga yangi elemetni qo’shamiz:
meva = ["olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"]
meva.insert(0, "anor")
print(meva)
['anor', 'olma', 'banan', 'apelsin', 'nok', 'uzum']
|
| |
Ko’proq qiymatlarda formatlash

|
Ko’proq qiymatlarda formatlash
|
bet | 15/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgKo’proq qiymatlarda formatlash
Satr ichiga ko’proq qiymatlarni ham joylashtirsa bo’ladi. Maxsus qavslar ham shuncha
bo’lishi kerak:
sana = 5
oy = "avgust"
yil = 2020
bugun = "Bugun {} - {}, {} - yil"
print(bugun.format(sana, oy, yil))
Bugun 5 - avgust, 2020 - yil
Indeks raqamlari orqali formatlash
Qiymatlar to’g’ri joylashishiga amin bo’lishi uchun ularning tartibini indeks bilan ko’rsatsa
bo’ladi:
sana = 5
oy = "avgust"
yil = 2020
bugun = "Bugun {0} - {1}, {2} - yil"
print(bugun.format(sana, oy, yil))
Bugun 5 - avgust, 2020 - yil
Yoki bir qiymatni takror ishlatish uchun ham indeks soni raqami bilan unga murojaat
qilamiz:
soat = 3
fan = "Dasturlash"
dars = "Bugun {0} soat darsimiz bor. {0} - darsimiz {1}"
print(dars.format(soat, fan))
Bugun 3 soat darsimiz bor. 3 - darsimiz Dasturlash
Nomli indekslar
Indekslarni raqamlab ishlatishdan tashqari, ularni nomlab ishlatsak ham bo’ladi va bu
quyidagicha amalga oshadi:
satr = "Uning ismi {ism}, yoshi {yosh} da"
print(satr.format(ism = "Abbosbek", yosh = 20))
Uning ismi Abbosbek, yoshi 20 da
14. Python dasturlsh tilining mantiq elementlari va operatorlari
Mantiq elementlari va operatorlari
Mantiq elementlari 2 xil qiymatdan birini qabul qiladi. True (rost) yoki False (yolg’on).
Dasturlashda mantiq elementlarini bilish shart. Pythonda istalgan shartni tekshirib True yoki False
qiymatlariga ega bo’lishi mumkin. Masalan, 2 ta qiymatni o’zaro taqqoslasak, Pythonda bizga
mantiq elementlari bilan javob qaytaradi. Quyidagi dasturni ishga tushirsak, ekranga faqat True va
False qiymatlari chiqadi:
print(10 > 9)
print(10 == 9)
print(10 < 9)
If operatori bilan shart tekshirilganda ham Python bizga mantiq elementlari bilan javob qaytaradi.
Mantiq elementlarining asosiy vazifasi bizga biror shartning bajarilishi rost yoki yolg’on ekanligini
ifodalab berishdir. Va shunga qarab Pythonga biror yangi amalni bajarish yoki bajarmaslikni
buyruq beramiz.
Masalan hozir dasturimizda bir shartni tekshiramiz. Agar u to’g’ri bo’lsa, ekranga to’g’ri deb
chiqsin. Aks holda, noto’g’ri deb xabar bersin.
a = 100
b = 30
if a>b:
print("To'g'ri")
else:
print("Notog'ri")
|
| |
Qiymat qaytarish - 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python

|
1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python
|
bet | 20/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgQiymat qaytarish
Funksiyalar vazifasiga ko’ra ikki turga bo’linadi. Bular qiymat qaytaradigan va qiymat
qaytarmaydigan funksiyalar. Biz yuqorida hosil qiligan funksiyalarimiz bu qiymat qaytarmaydigan
funksiyalar hisoblanadi. Endi esa qiymat qaytaruvchi funksiyalar hosil qilish bilan tanishamiz.
Qiymat qaytaruvchi funksiyalar hosil qilish uchun return so’zidan foydalanamiz.
Masalan, istalgan sonning kvadratini chiqaruvchi funksiya tuzsak:
def kvadrat(x):
return x*x
print(kvadrat(5))
25
Bunda yuqoridagi dasturga e’tibor bersangiz funksiya return kalit so’zi orqali x argumentning
ikkinchi darajasini ya’ni kvadratini qaytarmoqda va bu shuning uchun ham biz yaratgan fuksiya
qiymat qaytaruvchi funksiyaga misol bo’la oladi.
Lambda funksiya
Lambda funksiyasi kichik anonim funksiya hisoblanadi. Unda istalgancha argument qatnashishi
mumkin va barchasi bir ifodada yoziladi. Hozir kiritilgan sonni 10 ga oshiradigan lambda funksiya
hosil qilamiz:
x = lambda a: a + 10
print(x(2))
12
Endi ikki va uch argumetli lambda funksiyalarini tuzami. Avvalgisi ikki sonning o’zaro
ko’paytmasini, keyingisi esa barcha sonlar yig’indisini topadi.
x = lambda a, b : a*b
print(x(5,6))
y = lambda a, b, c : a+b+c
print(y(7,9,5))
30
21
17.LIST (RO’YXAT)
List- Pythonda erkin turdagi obyektlarning o`zgaruvchan qatorlashgan kolleksiyasi hisoblanadi
(massivga o`xshash, lekin tiplar har xil bo`lishi mumkin). Ro`yxatlardan foydalanish uchun ularni
tuzish kerak. List – aytib o’tganimizdek tartiblangan va o’zgaruvchan ro’yxat. Ro`yxatni har xil
yondashuvlar yordamida yaratish mumkin. Uni kvadrat qavslar bilan hosil qilamiz:
mashina = ["Audi", "Mustang", "Ferrari"]
print(mashina)
List() konstruktori
List ro’yxatini list() konstruktori yordamida hosil qilish mumkin. Bunday holatda kvadrat qavslar
ishlatilmaydi:
meva = list(("olma", "banan", "apelsin", "nok", "uzum"))
print(meva)
|
| |
INPUT() VA SONLAR - 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python

|
1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python
|
bet | 13/24 | Sana | 23.02.2024 | Hajmi | 66,31 Kb. | | #161000 |
Bog'liq 1. Python dasturlash tili va uning imkoniyatlari. Python-fayllar.orgINPUT() VA SONLAR
Avvalgi darsimizda foydalanuvchidan ma'lumot olish uchun input() funktsyasidan foydalanishni o'rgandik. Kelin endi shu funktsiya yordamida foydalanuvchidan son olishni ko'raylik. Quyidagi kod foydalanuvchining tug'ilgan yilini so'raydi va uning yoshini hisoblab beradi:
#1 foydalanuvchining tug'ilgan yilini so'raymiz
t_yil = input("Tug'ilgan yilingizni kiriting: ")
#2 foydalanuvchi yoshini xisoblaymiz
yosh = 2020 - t_yil #
#3 foydalanuvchi yoshini konsolga chiqaramiz
print("Siz " + yosh + " yoshda ekansiz")
Natija: TypeError: unsupported operand type(s) for -: 'int' and 'str'
Kutilgan natija o'rniga xatolik. Lekin xato qayerda? Dastur tug'ilgan yilimni so'radi, men 1983 deb kiritdim va shu zaxoti xato ro'y berdi va dastur to'xtadi. Xatoni tarjima qilsak son (int) va matn (str) o'rtasida ayirish (-) amalini bajarib bo'maydi deyapti.
Gap shundaki, input() funktsiyasi har qanday kiritilgan qiymatni matn (string) ko'rinishida qabul qiladi (garchi biz son kiritgan bo'lsak ham). Keling, konsolda t_yil degan o'zgaruvchining turini tekshirib ko'ramiz.
Ko'rib turganingizdek t_yil o'zgaruvchisi saqlayotgan qiymat str ya'ni matn ekan. Kodimizning 2 va 6-qatorlarini o'zgartiramiz:
#1 foydalanuvchining tug'ilgan yilini so'raymiz va qiymatni int ga aylantiramiz
t_yil = int(input("Tug'ilgan yilingizni kiriting: "))
#2 foydalanuvchi yoshini xisoblaymiz
yosh = 2020 - t_yil #
#3 foydalanuvchi yoshini konsolga chiqaramiz
print("Siz " + str(yosh) + " yoshda ekansiz")
Natija:
Tug'ilgan yilingizni kiriting: 1983
Siz 37 yoshda ekansiz
Yuqoridagi kodning 2-qatoriga e'tibor bersangiz, biz ikki funktsiyani bir biriga joylab yozdik (int(input()). Aslida, ajratib ham yozishimiz mumkin edi:
#1.1 foydalanuvchining tug'ilgan yilini so'raymiz
t_yil = input("Tug'ilgan yilingizni kiriting: ")
#1.2 t_yil o'zgaruvchini int ga aylantiramiz
t_yil = int(t_yil)
#2 foydalanuvchi yoshini xisoblaymiz
yosh = 2020 - t_yil #
#3 foydalanuvchi yoshini konsolga chiqaramiz
print("Siz " + str(yosh) + " yoshda ekansiz")
|
| |
YuRAKNİ SUN`İY MASSAJ QİLİSh - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning...

YuRAKNİ SUN`İY MASSAJ QİLİSh
Yurak tuxtaganda wtkaziladigan reanimatsion tadbirlar yurakni tashqi massaj qilish va sun`iy nafas oldirish bwlib, bular bir vaqtda bajariladi.Yurakni tashqi uqalash yo`lida tush suyagining pastki №1|3 qismi kaft bilan faol bosiladi. .Bunda yurak tush suyagi va umurtqa pog`onasi oralig`ida qisiladi va ma`lum miqdordagi yurakdagi qon tomirga haydaladi. Bunday xarakat minutiga 50-70 marta takrorlanadi va muolaja tekis katta joyda bemorni chalqancha yotqizilgan holatda wtkaziladi. Yurakni tashqi massaj qilish qwyidagicha ijobiy belgilari bilan aniqlanadi:
1.uyqu arteriyasida tomir urushining paydo bwlishi.
Kuz qorachiqlarining torayishi.
-
yuz terisi, tirnoqlar va lablarning qizarishi
-
mustaqil nafas xarakatlarining paydo bwlishi
-
mushaklar tonusining paudo bwlishi.
Yurakni bilvosita massaj ( yopiq) qilish.
Bu usulning mihiyati shundaki, yurakning tush suyagi bilan umurtqa pog`onasi wrtasida qisilish natijasida katta va kichik qon aylanish doirasining yirik tomirlariga qon haydaladi va shu tariqa qon aylanish va hayotiy muhim a`zolar funksiyasi sun`iy ravishda quvvatlanib turiladi.Bemor qattiq uringa chalqancha yotqiziladi , bir qul kafti tush suyagining pastki 1\3 qismiga , ikkinchi kaft birinchisining ustiga qwyiladi, qwllar tirsak bwg`imlarida yozilgan bwlishi kerak, sungra yordam kursatayotgan odamtushni turtkisimon bosib uni umurtqa pog`onasi yo`nalishi bwyicha 3-5 sm.ga siljitishga,shu vaziyatda taxminan 1,2 sk.kutib turishga sungra qwllarni tushdan olmasdan turib, ularni tez bushatishga xarakat qiladi
.
|
JAROHATLANGANDA BİRİNChİ YoRDAM KURSATİSh

JAROHATLANGANDA BİRİNChİ YoRDAM KURSATİSh
Jarohatlanganda 1 yordam kwrsatish asosan qon oqishini vaqtincha twxtatish ( bog`lam, jgut) va infeksiya tuhshishining oldini olish tashkil etadi.
Jarohatga bog`lam qwyishdan oldin gavdaninig shu qismidagi kiyim yoki poyafzalni ehtiyotlik bilan echish lozim.
Vaqtinchalik qon tuxtatishdan swng transport immobilizatsiyasi tegishli qoidalar asosoda bajarilishi va bemor davolash muassasalariga yotqiziladi.
Shifokor kelguncha beriladigan yordamni tibbiyot xamshirasi jarohat yuz bergna joyda tug`ri kwrsata bilishi kerak. Keyin bemorga qoqsholga qarshi zardob yuborish, uni ixtisoslashgan davolash muassasiga jwnatish kerak.
Jarohat yuzasini tozalash va birlamchi chok solish.
Muolajaning bu turini kichikroq yuza jarohatlari bolgan bemorlarda yoki atroflari tekis, ifloslanmagan va ichkarida joylashgan twqimalar hamda anchagina shikastlangan kesilgan jarohatlarda bajariladi . Jarohat atrofi soch yoki jundan tozalanadi, teri spirt bilan artiladi a yod eritmasi surtiladi.
Jarohatga birlamchi xirurgik ishlov berish
bunda jarohat chekkalari, devorlari va tubini sog`lom twqimalarigacha kesish, uni aseptic jarohatga aylantirish prinsipi yotadi. Jarohat og`riqsizlantiriladi, tozallanadi, qon oqishi uzil- kesil tuxtatiladi. İchki tomondan ketgut chok solish va terini ipak bilan choklash yordamida jarohat chekkalari bir – biriga yaqinlatiriladi. Jarohat chekkalariga antibiotiklar quyiladi.
yuz, til, qwl panjasi jarohatlanganda, ya`ni qon taminoti yahshi bwlgan sohalarda jarohat chekkalari minimal darajada kesilib, choklar solinadi va zarurat bwlganda immobilizatsiya qilinadi. Jarohatni birlamchi xirurgik tozalashdan swng normal bitayotgan choklar 7-8 kunida olinadi.
|
Rezus omili - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti, obekti,...

2. Rezus omili mos kelmaydigan qonni kuyishda ham qon quyishdagi kursatladigan davo qilinadi.
3. İfloslangan qon quyish- klinik simptomlari qisqa muddatdan swng paydo bwladi (Bunda antibiotiklar qwllaniladi.)
4. Anafilaktik shok- shokka qarshi antigistaminlar kul-di.
5. Tsitrat shoki- 10% li kalsiy xlorid er-si venaga
6. Pirogen reaksiyalar- analgin, antigistamin pr-lar.
7. Yurakning tusatdan kengayishi
8. Xavo emboliyasi.
9. Tromb emboliyasi
Jarohat deganda teri yoki shilliq pardalalarnning mexanik shikastlanishi tushuniladi.
Bunda ichkaridagi twqimalarga ham shikast etgan bwlishi mumkin. klinik jihatdan olganda jarohatlar 3 ta klassik belgi bilan tariflanadi:
teri butunligininig buzilishi vca jarohat chetininig ochilib turishi, jarohatning og`rishi, jarohatdan qon ketishi.
Jarohatlangan narsaninig xususiyatiga kwra jarohatlar turlicha bwladi. Tibbiyotda bolalar jarohatlanishi kwp uchraydi. Bolalar jarohatlanishi kwp uchraydi. bolalar jarohatlanishi ayniqsa maktabda, sport maydonlarida, kwchada, uyda shikastlanishlari kwp uchraydi. Bundan tashqari kundalik turmushda, ishlab chiqarishda, qishloq hwjaligida, tabiiy ofatlarda va uz- uziga qasd qilish hoaltlarida sodir etiladi.
|
SUN`İY NAFAS BERİSh USULLARİ - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning...

SUN`İY NAFAS BERİSh USULLARİ
Nafas yullari utkazuvchanligini tiklash, nafas - tovush boylamlarininig spazmi, nafas yullariga kusuk massasininig tikilishi, intubatsion naychaninig buralib ketishi ,tilning xalqumga ketib qolishi va shu kabilar oqibatida nafas faoliyati tuxtashi mumkin.
Nafas yullari tulik yoki qisman bekilishi mumkin. Bexush holatda yotgan odamda nafas yullari erkin wtkazuvchanligini tiklash uchun tez va izchillik bilan qwyidagi tadbirlarin wtkaaizsh zarur:
1) Bemorni qattiq yuzaga chalqancha yoyqizish.
2) boshini orqaga engashtirish.
3) Pastki jag`ini oldinga va yuqori surish va og`zini och.
4) Og`iz va tomoqni shilimshiq va boshqalardan tozalash.
5) bemorni og`ziga xavo yuborib, kukrak qafasi ekskursiyasi va nafas chiqarishni kuzatib turish mumkin.
|
Reja:
1. Texnogen xarakterdagi favqulotda vaziyatlar tasnifi

Reja:
1. Texnogen xarakterdagi favqulotda vaziyatlar tasnifi
2. Fuqarolar va ob`ektlarni terrorizmdan himoyalash
3. Favqulotda vaziyatlarning psihologik aspektlari
-
Transportlardagi avariya va halokatlar ( kema, samolyot, temir yo`l, vokzal,)
-
Kimyoviy xavfli ob`ektlardagi avariyalar;
-
Yong`in-portlash xavfi mavjud bo`lgan ob`ektlardagi avariyalr;
-
Energetika va komunal tizimdagi avariyalar; (GES, GRES)
-
Bino va inshoatlarning birdan qulab tushushi bilan bog`liq avariyalar;
-
Radioaktiv va boshqa xavfli hamda ekologik jihatdan zararli moddalardan foydalanish yoki ularni saqlash bilan bog`liq avariyalar;
-
Gidrotexnik inshoatlardagi halokatlar va avariyalar; (suv omborlari, kanallar)
Ekologik tusdagi favqulodda vaziyatlar. Ekologik tusdagi FVlar asosan 3 xil bo`ladi:
-
Quruqlik (tuproq, er osti)ning holati o`zgarishi bilan bog`liq vaziyatlar (foydali qazilmalarni qazish chog`ida, halokatli ko`chkilar)
-
Atmosfera tarkibi va xossalari o`zgarishi bilan bog`liq bo`lgan vaziyatlar; (havo muhitining zararli gazlar bilan ifloslanishi)
-
Gidrosfera holatining uzgarishi bilan bogliq vaziyatlar; Er yuzasi va osti suvlarining sanoat va qishloq xo`jaligi ishlab chiqarishi oqovalari.
3. Favqulodda vaziyatning tavsifi
-
Har qanday favqulodda vaziyatlar 8 ta ko`rsatkich bo`yicha aniqlanidi:
-
Favqulodda vaziyatning nomlanishi (FV ning ta`rifi);
-
FVning mohiyati;
-
FVning sabablari;
-
FVning shikastlovchi omillari;
-
FVning qaltislikni oshiruvchi omillari;
-
FVning oldindin bilish mumkinligi (monitoring, bashorat,Yu ogohlantirish, yumshatish);
-
FVni bartaraf qilish;
-
Moddiy zararni aniqlash;
|
Tabiiy tusdagi favqulodda vaziyatlarga

Tabiiy tusdagi favqulodda vaziyatlarga 3 xil turdagi xavfli hodisalar kiradi:
1) geologik xavfli hodisalar: zilzilalar, er ko`chishlari, tog` o`pirilishlari va boshqalar
2) gidrometrologik xavfli hodisalar: suv toshqinlari, sellar, qor ko`chkilari, kuchli shamollar (dovullar), jala va boshqalar
3) Favqulodda epidemiologik, epizootik va epifitotik vaziyatlar; alohida xavfli infektsiyalar (olat, vabo. sargayma, isitma) yuqumli kasalliklar, terlama, Bril kasalligi, zoonoz tinfektsiyalar- Sibir yarasi, quturish, virusli infektsiyalar- SPİD;
Xavfli geologik favqulodda vaziyatlar Vazirlar Mahkamasining 455-sonli qaroriga kwra quyidagilardan iborat:
-zilzila, kuchki, tog` wpirilishi, er sathining chwkishi. Tabiiy ofatlar, favqulotda vaziyatlarning sodir bwlishida xavfli geologik jarayon va hodisalar alohida ahamiyatga ega, shuning uchun ularning falokatli oqibatlardan aholini va xalq xwjaligi ob`yektlarini muhofaza qilish uchun havfli geologik xodisalarning yuzaga kelish sabablari, fazoviy tarqalish qonuniyatlari wrganiladi, baholaniladi, bashorat qilinadi, ularga qarshi har xil chora-tadbirlar ishlab chiqiladi. Bu muammoni bartaraf etishni huquqiy tomondan qanday amalga oshirish “Aholini va hududlarni tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish twg`risidagi” Qonunning 21,22,23 – moddalaridan bayon etilgan va bunday holatlarda qanday hujjatlar kerakliligi 3 – moddasida aniq kwrsatib wtilgan. Fuqarolarning favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish sohasidagi majburiyatlari 16–moddasida qayd etilgan holda mahalliy davlat rahbar organlarining fuqaro muhofazasi borasidagi majburiyatlari 10 – moddasida bayon etilgan.
Er yuzasida sodir bwladigan xavfli geologik jarayonlar asosan yerning ichki kuchlari va tashqi tabiiy omillar ta`sirida bwladi. Bundan tashqari ilmiy- texnik va maxsus adabiyotlarda bayon etilgan ma`lumotlarga kwra geologik muhitga insonning xwjalik, qurilish hamda harbiy holatlarda olib boriladigan harakatlar ham ta`sir etadi. Natijada kwlami katta yoki kichik bwlgan turli xildagi ofatlar vujudga keladi.
Shahar qurulishi, turar joy binolari, inshootlar qurilishida amaldagi me`yorlar va qoidalarga rioya qilish, zilzila oqibatlarini kamaytirish muammosiga yetarli ahamiyat berish maqsadida Birlashgan Millatlar tashkiloti 1990-2000 yillar oralig`ini tabiiy favqulodda vaziyatlar bwyicha xavf – xatarni kamaytirish xalqaro 10 yilligi deb elon qilingan. Shu davr ichida bir qator mamlakatlarning markaziy shaharlari “Tender” asosida xalqaro “RADİUS” loyihasini amalga oshirish huquqiga ega bwldilar. ”RADİUS”ni dastur bwyicha twla joriy etish imkoniyati berilgan beshta – mamlakat: Addis-Abeba (Efiopiya), Guayakliem (Ekvador), Tixyana (Meksika), Zigong (Xitoy) shaharlari qatoriga Wzbekiston respublikasi poytaxti Toshkent ham kirgan.
|
MAHALLİY YoNG`İNNİ ChİKARUVChİ AVTOMATİK KUKUNLİ

MAHALLİY YoNG`İNNİ ChİKARUVChİ AVTOMATİK KUKUNLİ
yoNG`İN UChİRİSh SXEMASİ
1 HARORAT DATChİGİ; 2-ALANGA UChİRUVChİ USKUNA; 3-AJRATGİCh; 4-BOSShQARİSh PULTİ
Elektr yong`in xabar bergichlar yangi qurilayotgan, qayta qurilayotgan va mavjud sanoat, ishloq xwjaligi bino va inshootlariga wrnatiladi. Ularning asosiy qismlari: xabar bergichlar yong`in xabar bergich stansiyasi, elektr toki bilan ta`minlash tuzilmasi va aloqa chizig`i bwladi. Yong`indan xabar bergichlar issiqlik (tashqi muhit haroratini kwtarilishini sezuvchi); tutunli (yonayotgan mahsulotlarning tutunini sezuvchi); yorug`lik (alanganing yorug`lik nurini sezuvchi); kombinasiya qilingan (issiqlik va tutunni sezuvchi); ultratovushli (yonishdagi ultratovush maydonining wzgarishini sezuvchi) va boshqalar bwladi.
Elektr yong`in xabar bergichlar tizimini tanlashda xona va muhitning xususiyatlari, yonuvchi xavfli materiallarning borligi, ularni yonish xarakteri, texnologik jarayonlarni xisobga olib tanlanadi. Shuningdek, xabar bergichlarning texnikaviy ma`lumotlarini hisobga olib, ularni ishlatish sharoitlariga moslab tanlanadi. Nisbiy namligi 80% dan kam bwlgan va yonish harorati kwtarilishi mumkin bwlgan joylarda ATIM-3, ATP-ZM, POST-1 va DTL tipidagi issiqlik xabar bergichlari qwllaniladi. Nisbiy namligi katta bwlgan xonalar uchun ATP-ZV, ATIM-3, TRV-2 va boshqa avtomatik xabar bergichlar qwllaniladi. Portlash xavfi bwlgan xonalarni muhofaza qilish uchun TRV-1 va TRV-2 portlash xavfsizlik xabar bergichlari qwllaniladi..
2.Texnogen xarakterdagi favqulotda vaziyatla, aholi va xududlarni ulardan himoyalash.
|
Yong`in haqida xabar berish texnik qurilma va asboblari

Yong`in haqida xabar berish texnik qurilma va asboblari.
Yong`indan xabar bergichlar yong`inga qarshi kurashishda eng muhim vositachi hisoblanadi. Xabar bergich tizimi quyidagi talablarni bajarishi kerak: mahalliy yong`in muhofazasiga tezlik va uzluksiz xabar berish, elektr xabar bergich qwllanilganda elektr zanjirida uzilish rwy berganda qabul apparatiga 133 avtomatik tarzda xabar berish va boshqalar. Xabar berishni eng ishonchli turi elektr tarmog`i (tizimli) hisoblanadi. Elektr yongan xabar bergichlar tizimi yong`inni aniqlash va uning joyini xabar berish uchun belgilanadi.
|
II bob.Eyler formulasining turli isbotlari

|
II bob.Eyler formulasining turli isbotlari
|
bet | 10/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.AII bob.Eyler formulasining turli isbotlari
2.1. Kompleks sonlar haqida tushuncha va ularning turli ko’rinishlari
Ma’lumki kvadrat tenglamalarni yechishda ba’zida ildiz ostida manfiy son hosil bo’lib qoladi, ya’ni kvadrat tenglamaning diskriminanti manfiy sondan iborat bo’ladi:
Bunda ildiz ostidan haqiqiy sonni chiqarish mumkin emas, u holda berilgan kvadrat tenglama ildizga ega emas. Shu vaqtgacha kvadrat ildiz chiqarish faqatgina musbat haqiqiy sonlar uchun aniqlanganligi o’qtirib kelingan. Manfiy haqiqiy sonlardan ildiz chiqarish ma’noga ega emas, ya’ni manfiy haqiqiy sonning kvadrat ildizi haqiqiy son bo’lmasligi mumkin.
Diskriminanti manfiy sondan iborat bo’lgan kvadrat tenglamani yechish uchun sonlar tushunchasini kengaytirish lozim bo’ladi. Bunday holda haqiqiy sonlar to’plamiga kvadrati -1 ga teng bo’lgan yangi i sonini kiritish maqsadga muvoffiq bo’ladi. Bu sonni mavhum birlik deb atash kabo’l qilingan. U holda quyidagi tenglik o’rinli bo’ladi:
i2=-1
i soni bi ko’rinishdagi ko’paytma va a+ ib yig’indini kiritish imkoniyatini beradi.
Ta’rif: a+bi ko’rinishdagi ifodaga kompleks son deyiladi. Bunda a va b ixtiyoriy haqiqiy sonlar, i- mavhum birlik.
a soni a+bi kompleks sonning haqiqiy qismi, bi ko’paytma esa mavhum qismi deb ataladi, b soni mavhum qismning koeffisiyenti deyiladi.
Masalan, 5+2i kompleks son uchun 5 soni haqiqiy qism, 2i esa mavhum qism bo’ladi, uning koeffisiyenti 2 dan iborat; 0+7i sonning haqiqiy qismi 0, mavhum qismi 7i , mavhum qismning koeffisiyenti 7 dan iborat; 6-0i sonning haqiqiy qismi 6, mavhum qismi 0i, mavhum qismning koeffisiyenti 0 dan iboratdir.
Kompleks sonlar kiritilgach algebra, nazariy fizikaning gidrodinamika, elementar zarralar nazariyasi va hokazolardagi fikrlar hamda tushunchalar soddalashdi.
|
| |
Innovation idea ???? Yoshlar Akademiyasi A’zosi

|
Innovation idea ???? Yoshlar Akademiyasi A’zosi
|
Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #243275 |
Bog'liq Dilshod Axmedov Muallif : Dilshod Axmedov Termiz Muhandislik -Texnologiya instituti talabasi. the robo waste container ( Robot chiqindi qutisi) Innovation idea 💡 Yoshlar Akademiyasi A’zosi Mavjud Muammolar : Problems Maishiy va kundalik chiqindilar tobora ortib ularni o'zi vaqtida olib ketish va ko’chirish va ular uchun maxsus hududlar ajratiah qolaversa ekalogiya va atrof muhitga yetqazilayotgan zararlarni oldini olish va bartaraf etish asosiy va dolzarb muammodir. Qolaversa chiqndilarning kimyoviy va biologik hususiyatini buzulishi uzoq muddat tashqi muhit tasirida qolib ketishi tufayli turli xil virus bakterya va kassalliklar Soni ortib bormoqda. Shu jumladan yirik shaharlar va Toshkent ham bundan Mustasino emas…! Yechim : Solution Bunga yechim zamonaviy usulda chiqndilarni shahar ichida vaqtincha saqlash ularni tashuvchi va olib ketuvchi tashkilotlar bilan Hamkorlik qilish Eng muhim va Samarali yechim bu ularni qayta ishlab chiqarishdan iborat. Keling dastlab ilk qadam shu ishlarni boshlash uchun tamal Toshini qo’yamiz. Buning uchun men ishlab chiqgan zamonaviy (the robo waste colector– Robot chiqindi saqlovchi) loyham bilan shu ishlarni amalga oshiramiz… — chiqindilarni o'zi holatida saqlash. — ular haqida kerakli tashkilotlarni ogohlantirish. — ekaologik jihatdan toza shahar va yashil hududlarda xizmat ko’rsatish — ekalogiya va atrof muhitni muhofaza qilish…! Afzalliklari va Dolzarbligi …! Yagona bitta introktiv portal mavjudligi…! Money conculate -Harajatlar smetasi
Mahsulot nomi
|
Soni va hajmi
|
Tan narxi
|
Sifati
|
Jami mablag’
|
Metall (Fe2)
|
5-kg
( Metall list)
|
350 Ming so’m
|
Legirlangan po’lat
(Zanglamas)
| |
Chip ( microdisk)
|
3-dona
|
4500 Ming so’m
|
3535 UV SMD LED spetsifikatsiyasi
|
20 mln so’m
|
Ultrasonic sensor
|
1-dona
|
1500 Ming so’m
|
10 nm sezuvchan
| |
Wi-fi
|
1-dona
|
260 Ming so'm
|
150-200 hz
| |
Umumiy sarf harajatlar
|
Allthings
|
10 mln
|
Various tasks
| | Loyhaning namunasi… For instance : E’tiboringiz uchun raxmat Thanks :
|
| |
JAROHATLANGANLARGA DASTLABKİ YoRDAM KURSATİSh

JAROHATLANGANLARGA DASTLABKİ YoRDAM KURSATİSh
6. MAVZU. BİRİNChİ YoRDAM KURSATİShNİNG UMUMİY TAMOYİLLARİ
Reja.
1) Birinchi yordam kwrsatish vositalari
2) Jarohatlanishlar turlari va birinchi tibbiy yordam kwrsatishning umumiy qoidalari.
3) Yurakni sun``iy masaj qilish va sun``iy nafas berish.
Foydalangan adabiyotlar
1. G`.E.G`oipov Mehnat muhofazasi. T., "Mehnat" 2000y
2. O.Qudratov, T.G`aniev Hayotiy faoliyat xavfsizligi T., "Mehnat" 2004
3. Yu.Dodoboev, M.Hamidov. qishloq xwjaligi ishlab chiqarishda
mehnat muhofazasi.T., "Mehnat" 2000y
4. G.I Belyakov Oxrana truda .M., "Agropromizdat" 1990 .
Birinchi yordam kwrsatish vositalari:hozirgi traktorlar, murakkab qishloq xwjaligi mashinalari va avtomobillarni korxona ma`muriyati dori-darmonlar twplami bor tibbiyot aptechkasi bilan ta`minlashi zarur. Aptechkada qwyidagilar bwlishi lozim:
1 ichimlik soda - 200 g; rezina arqon -1 dona;
2 validol - 30 tabletka; yod eritmasi - bir flakon.
3 borat kislota - 60g; shaxsiy paket- 3dona;
4 leykoplastir - (1x15 Sm) 5 dona; vazelin - 50 g;
5 bint - 10 dona; novshadil spirti - 20 g;
6 paxta - 100 g; shinalar - komplekt
Aptechkadagi tibbiy preparatlar quyidagi mahsadlarda ishlatiladi:
y -ichimlik soda - kislota kuydirganda (ishhor va kislotalar bilan ishlashda) kwzni yuvish va og`izni chayish maqsadida ichimlik sodaning 2-4% li eritmasini tayyorlash uchun;
y -validol - asab sistemasini tinchlantirish va yurak atrofidagi og`riqlarni yo`qotish uchun;
y- borat kislotasi ishg`or ta`sirida kuyganda kwzni yuvish va og`izni 115 chayish maqsadida 2-4% li eritmasi tayyorlanadi;
y- vazelin - 1 darajali kuyishda, tirnalganda, teri yallig`langanda, teriga surtash uchun;
y- rezina bog`lam - qon ketishini tuxtatash uchun;
y- shaxsiy paketlar, bintlar, paxta - lat yeganda, yaralanganda bog`lab qwyish uchun;
y- novshadil spirti - hushdan ketganda hidlatish uchun;
y- yod nastoykasi - yaraning atrofiga, teridagi shilingan, tirnalgan joylarga surtish uchun.
|
Ta’rif: Ikkita kompleks sonning haqiqiy qismlari teng va mavhum qismlarining koeffisiyentlari ham teng bo’lsa, bu sonlar o’zaro teng deyiladi, ya’ni a=s

|
Ta’rif: Ikkita kompleks sonning haqiqiy qismlari teng va mavhum qismlarining koeffisiyentlari ham teng bo’lsa, bu sonlar o’zaro teng deyiladi, ya’ni a=s
|
bet | 11/16 | Sana | 18.11.2023 | Hajmi | 466,29 Kb. | | #100822 |
Bog'liq Diplom ishi.Rasulova N.ATa’rif: Ikkita kompleks sonning haqiqiy qismlari teng va mavhum qismlarining koeffisiyentlari ham teng bo’lsa, bu sonlar o’zaro teng deyiladi, ya’ni a=s va v=d bo’lsa, quyidagi tenglik o’rinli bo’ladi:
a+bi=s+di
Ikkita kompleks sonlar orasida «katta» yoki «kichik» munosabatlarni aniqlab bo’lmaydi.
Kompleks sonlar uchun quyidagi qoidalar o’rinli:
1. a+bi=s+di. (agar a=b, s=d bo’lsa).
2. (a bi)+(s di)= (a s)+(b d)I (kompleks sonlarni qo’shish va ayirish).
3. (a+bi) (s+di)= (as-bd)+(ad+bs)i (kompleks sonlarni ko’paytirish).
4. (a+bi) (a-bi)= a2 +b2 (o’zaro qo’shma kompleks sonlar ko’paytmasi).
5. a+0i=a (haqiqiy son bilan mavhum qism koeffisiyenti 0 bo’lgan kompleks son).
6. 0+0i=0 (har qanday kompleks sonning 0 bilan ko’paytmasi).
a+bi kompleks songa koordinatalari (a,b) bo’lgan vektor mos kelsin. vektor uzunligini r, uning x o’qi bilan hosil qiladigan burchagini bilan belgilaymiz. U holda, chizmadan quyidagi tengliklar o’rinli bo’ladi:
, (1)
(1)dan,
(2)
U holda, kompleks sonni quyidagi ko’rinishda yozish mumkin bo’ladi:
(3)
Chizmadan (4)
Shuning uchun ixtiyoriy a+bi kompleks sonni
(5)
ko’rinishda ifodalash mumkin. Bunda va burchak qo’yidagi shartlarda topiladi:
(6)
(5) tenglamadan r soni a+bi kompleks sonning moduli, burchak esa kompleks sonning argumenti deb ataladi.
Agar bo’lsa, uning moduli musbat, bo’lsa, va bo’ladi.
Agar bo’lsa, uning argumenti (6) formulalar yordamida ga karrali bo’lgan burchakgacha aniqlikda topiladi. bo’lgan holda va bo’ladi.
Har qanday kompleks sonning modulini , argumentini esa kabi belgilash ham mumkin.
Ikkita trigonometrik shakldagi z1 va z2 kompleks sonlar, ya’ni
va
berilgan bo’lsin, z1 va z2 kompleks sonlarning ko’paytmasini topamiz:
Demak, ikkita trigonometrik shaklda berilgan kompleks sonlarni ko’paytirish uchun ularning 1 va 2 modullari o’zaro ko’paytiriladi, va argumentlari esa o’zaro qo’shiladi, ya’ni:
(2)
Agar n ta trigonometrik shakldagi kompleks sonlar berilgan bo’lsa, ularning ko’paytmasi quyidagicha bo’ladi:
(3)
Agar n ta ko’paytuvchi kompleks sonlar o’zaro teng, ya’ni
(4)
bo’lsa, (3) formula quyidagi ko’rinishga keladi:
(5)
Bu formulaga trigonometrik shakldagi kompleks sonni n -darajaga ko’tarish yoki Muavr formulasi deyiladi.
Ikkita z1 va z2 kompleks sonlar trigonometrik shaklda berilgan bo’lsin, ya’ni:
Ularning nisbati quyidagicha topiladi:
(7)
Demak, ikkita trigonometrik shaklda berilgan kompleks sonning nisbatini topishda ularning modullari bo’linadi, argumentlari esa o’zaro ayriladi, ya’ni:
(8)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Ta’rif: Ikkita kompleks sonning haqiqiy qismlari teng va mavhum qismlarining koeffisiyentlari ham teng bo’lsa, bu sonlar o’zaro teng deyiladi, ya’ni a=s
|
FV oqibatining asosiy - Nukus-2013 mavzu. KİRİSh. HayoTİy faoliYat xavfsiZLİGİNİng asosiy nuchalari. Fanning predmeti,...

FV oqibatining asosiy turlari: ulim, odamlarning kasallanishi, inshoatlarning buzilishi, radioaktiv ifloslanishlar, kimyoviy va bakterial zaharlanishlar.
FVning zararli va xavfli omillari ta`siri ostida joylashgan aholi, hayvonlar, inshoatlar, moddiy resurslarning barchasi – «Shikastlanish o`chog`i» deyiladi. Oddiy (bir turdagi) shikastlanish uchogi deb, faqat bir shikastlovchi omil ta`sirida hosil buladigan uchog` tushiniladi. Masalan, portlash, yongin natijasida buzilish, kimyoviy zaharlanish kuzatiladi. Murakkab (ko`p turli) shikastlanish uchogi deganda bir necha shikastlovchi omillar ta`sirida yuzaga kelishi tushuniladi. Masalan, kimyo korxonasidagi portlash, binolarning buzilishi, yongin, kimyoviy zaharlanish kabi oqibatlarga, er silkinishi, kuchli boron, suv toshqini, yoginlar, elektr tarmoqlarini ishdan chiqishi, zaharli gazlarning chiqib ketishi natijasida zaharlanish va boshqa talofatlarga olib kelishi mumkin.
4. Fuqaro muhofazasining vazifalari. Fuqaro muhofazasi davlat tizimlari – harbiy davrda ham yuzaga keladigan xavflardan aholini, hududlarni, moddiy boyliklarni muhofaza qilishda muhim vazifalarni bajaradi.
|
ball-kuchli, Hamma sezadi, uyqudagi odam uygonadi. Kwpchilik odamlar

|
ball-kuchli, Hamma sezadi, uyqudagi odam uygonadi. Kwpchilik odamlar
|
bet | 10/60 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 479 Kb. | | #98 |
6 ball-kuchli, Hamma sezadi, uyqudagi odam uygonadi. Kwpchilik odamlar hovliga yugurib chiqadi, uy hayvonlari betoqat bwladi. Ba`zi hollarda kitob javonidan kitoblar, javonlardagi idishlar agdarilib tushadi.
7 ball-juda kuchli. Kwpchilik odamlarni qowrquv bosadi, kwchaga yugurib chiqadi, avtomobil haydovchilari tomonidan harakat vaqtida ham seziladi, uy devorlarida katta-katta yoriqlar paydo bwladi, havzalardagi suvlar chayqaladi va loyqalanadi.
8 ball – emiruvchi. Xom gishtdan qurilgan imoratlarda butunlay vayron bwladi,ancha pishiq qilib qurilgan imoratlarda ham yoriqlar paydo bwladi,uy tepasidagi mwrilar yiqiladi, ba`zi daraxtlar butun tanasi bilan yiqilib tushadi, sinadi, toglik joylarda qulash ,surilish hodisalari yuz beradi.
9 ball-vayron qiluvchi. er qimirlashga bardosh beradigan qilib qurilgan imorat va inshoatlar ham qattiq shikastlanadi, poydevorlardan siljib ,qiyshayib qolishi mumkin, oddiy imoratlar butunlay vayron bwladi, er yuzasida yoriqlar paydo bwladi,er osti suvlari sizib chiqishi mumkin.
10 ball-yakson qiluvchi. Hamma imoratlar katta shikast kwradi.
Temir ywl relslari twlqinsimon shaklga kirib,bir tomonga qarab egilib qoladi,
|
| |
Pnp\ ~ Pel ' P1 = - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

Pnp\ ~ Pel ' P1 = 0
bu yerda:
px - membrana 7 ning tepasidagi bosimi;
p2- membrana 7 ning ostidagi bosim (dvigatelning kiritish
kollektoridagi vakuum,
hisob-kitoblar uchun
p2 = 0,05 MPa);
F} - membrana 7 ning faol yuzasi;
- membrana 7 prujinasining kuchi;
P ■ U рл - asosiy tormoz silindrining bosim:
P c\ = —*-=——
Px - tormoz pedalidagi xaydovchining kuchi;
Un- tormoz pedalining uzatishlar soni;
F, - asosiy silindr porshenining yuzasi;
F2 -»kuzatuv mexanizmi»dagi porshen 8 ning yuzasi.
Membrana 7 ning ikki tarafidagi bosimlar farqi quyidagicha
aniqlanadi:
„
p , 'U „ f 2 p „, f Г 1
r 3 r 3 Xuddi shunday bosimlar farqi membrana 1 kamerasida ham hosil
bo‘ ladi.
Gidrovakuum tormoz kuchaytirgichning silindridagi porshenga
ta’sir etayotgan kuchlar quyidagicha aniqlanadi:
( A —
P i ) '
F* ~ Рщ>г ■*" P c i '
Fi =
p c2 •
F b bu yerda:
p, -diafragma 2 ning chap tarafidagi bosim;
164
P2 -diafragma 2 ning o‘ ng tarafldagi bosim (dvigatelning
kiritish kollektoridagi vakuum, hisob-kitoblar uchun
p2 =
0,05
MPa);
F4 -diafragma 2 ning faol yuzasi;
-prujini 3 ning kuchi;
P • U рл - asosiy tormoz silindrining bosim:
-rdsm.
Eng sodda pnevmatik tormoz yuritmasining sxemasi

1
2
3 „ 4
5
6 7
8
9
12.16-rasm.
Pnevmatik tormoz yuritmalarining sxemalari:
7-kompressor;
2
-nam ajratgich; J-rostlagich; 4-spirt to'ydirgich;
5,6-himoyalovchi
klapanlar; 7-70-resiverlar; 77.75-tormoz krani;
72-tormoz kamerasi;
13,14-resiver; 16-
tormoz kuchlarini rostlagich;
77-bosim cheklagich; 75,23-energiya akkumulyatofji tormoz kamerasi;
79-tormoz kamerasi;
20,24-
resiver; 27-tormoz krani; 22-tezlatgich
klapan; 25,33-resiver;
26,34-t
ormoz kamerasi;
27,28,35-
kom-
binatsiyalashgan tormoz krani;
29,36,37-
shlang; 30,39-havo
taqsimlagich;
31,
JS-pritsep resiveri;
32,40
-tormoz kamerasi.
Tortuvchi avtomobil va tirkamaning pnevmatik
tormoz yuritmalari
bir-biriga bir yo‘ lli, ikki yo‘ lli yoki kombinatsiyalashgan (aralash)
sxemada ulanishi mumkin.
İShLAB ChİKARİShLARDA YaNGİNGA QARShİ TİZİMLAR

İShLAB ChİKARİShLARDA YaNGİNGA QARShİ TİZİMLAR.
Yong`inga qarshi tizimlar majmuasi MMXS dagi GOST 12.1.004-76 talabalriga binoan yong`inni oldini olish tadbirlari, yong`indan himoyalash va tashkilliy masalalardan iborat.
Yong`inni oldini olish tizimiga tashkiliy tadbirlar va yong`in xavfi mavjud ish joylarda yonqinndan ogoqlantiruvchi vositalar kabi texnik
vositalarni kwrsatib wtish mumkin.
Yong`indan himoyalash tizimiga texnik vositalar va tashkiliy tadbirlarni birlashtirlgan holda, yong`inni kishilarga va moddiy boyliklarni himoyasini tashkillashtirish masalari kiradi. Ya`ni himoya sifatida yonmaydigan va yong`inni tarqalishiga yo`l qwymaydigan materiallradan binolarni qurish, yonilg`idan foydalanishga qattiq tartib wrnatish, yong`inni wchirishda, wchirish vositalarini ta`minlanishi, tutun tarqalishi va atmosferaga chiqaruvchi
tizim, jamoa va shaxsiy himoya vositalri bilan ta`minlanishlarni hamda aholini evauasiya qilish tadbirlarini kwrsatib wtish mumkin.
Yong`in xavfsizligin ta`minlashdagi tashkiliy masalalarga, yong`inga qarshi ishchilar hisobidan kwngillilar otryadini tuzish, yong`in xavfi yuqori bwlgan ish joylarida profilaktik ishlarni belgilangan talab asosida wtkazib turish, ishchilarni wquv va malaka oshirish bilan bilimlarini oshirib borish, amaliy taktik wquv ishlarini tashkillashtirish, yong`in xavfsizligini
ta`minlash bwyicha yo`riqnomalar ishlab chiqish va joriy qilish kabi tadbirlarni kwrsatib wtish mumkin.
Vazirlar Mahkamasining 1995 yil 29 iyun 243-son qarorining "Mulkchilik shaklidan qat`i nazar, vazirliklar, idoralar, korporasiyalar, konsernlar, uyushmalarning sanoat korxonalari va boshqa ob`ektlaridagi kwngilli wt wchiruvchilar drujinalari twg`risidagi Nizomga asosan kwngilli 132 wt wchiruvchilar drujinasiga quyidagi vazifalar yuklanadi:
a) ob`ektda yong`inga qarshi tartib-qoidalarning qanday bajarilayotganini va unga qanday rioya etilayotganini nazorat qilishni amalga oshirish;
b) ishchilar va xizmatchilar wrtasida ob`ektda yong`inga qarshi tartib-qoidalarga rioya qilish bwyicha tushuntirish ishlari olib borish;
v) wt wchirish texnikasining, wt wchirish dastlabki vositalarining swz va jangovar holatdaligini nazorat qilish;
g) yong`in chiqqan hollarda wt wchirish komandasini chaqirish va odamlarni xavfli joydan kwchirish hamda ob`ektdagi mavjud wt wchirish vositalari bilan yong`inni wchirishga oid shoshilinch choralar kwrish;
d) zarur bwlgan hollarda kwngilli wt wchiruvchilar drujinasi a`zolarining wt wchiruvchi mashinalarda, motopompalarda va ut wchirishning boshqa kwchma va turgan vositalarining jangovar guruhlaridagi ishlarda qatnashish, shuningdek, wta zarur hollarda, sexlar va boshqa ob`ekglarda navbatchilikda turish;
e) ob`ektning yong`in-texnika komissiyasi va yong`inlarni aniqlash, oldini olish hamda wt wchirishning yangi usullarini joriy etuvchi davlat yong`in nazoratining mahalliy organlari bilan wzaro birgalikda harakat qilish.
|
rasm.Elektron taxeometrlar: 3TA-5

|
rasm.Elektron taxeometrlar: 3TA-5
|
bet | 2/3 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #229108 |
Bog'liq 1-lirasm.Elektron taxeometrlar: 3TA-5, LECIA FlexLine (to‘g‘ridan va yonidan ko‘rinishi), Trimble, Topcon-310N, Nikon va Sokkia SET 650RX
Misol tariqasida LECIA FlexLine rusumidagi elektron taxeometrlarning to‘liq texnik tasniflari 1-jadvalda ko‘rsatib o‘tilgan.
Elektron taxeometrlar va ularning texnik ko‘rsatgichlari
1- jadval
Ko‘rsatgichlar
|
TS 2003
|
TSA 1800
|
TDM5005
|
TDA5005
|
Burchak o‘lchash aniqligi
|
0,511
|
111
|
0,511
|
0,511
|
Masofa o‘lchash aniqligi
|
1 mm
|
1 mm
|
1 mm
|
1 mm
|
Ko‘rish trubasining kattalashtirish darajasi
|
30 x
|
30 x
|
32 x
|
32x
|
O‘lchashdagi minimal masofa
|
1,7 m
|
1,7 m
|
1,7 m
|
1,7 m
|
Asbobning og‘irligi (akkumuliyator va tregersiz)
|
7,3 kg
|
7,3 kg
|
|
8,2 kg
|
Elektron taxeometrlar turli davlatlar tomonidan ishlab chiqilganligiga qaramay, ular bir biri bilan unchalik farq qilmaydi. Hozirda amaliyotda Leica firmasining taxeometrlari ko‘proq foydalanilayotganligini hisobga olib, umumiy malumotlarning shu firma taxeometrlari misolida ko‘rib chiqamiz.
Elektron taxeometr Leica Tps1200 tizimning asosiy komponentiga: o‘lchash ishlarini bajarish, hisoblash va saqlash uskunasi va ofisda ishlashni taminlashda taminotli dastur Leica GeoOffice(LGO) kiradi.
Ushbu dastur ma’lumotlarni to‘plash, koordinatalarni tahrir qilish, taxeometr bilan kompyuter malumotlarini o‘zaro almashtirish, jadvallar hosil qilish va formatlarni tahrir qilish ishlarini bajaradi. 1-rasmdaLeica TPS1200 elektrontaxeometrini ko‘rinishi va uning asosiy qisimlari keltirilgan.
|
| |
7 - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

7
f C / )
_
J“ 1_
-
> c th
r iD *
> o i
6\ ф с
4 t
к
Tortgich
Tirkama
Bir yo‘ lli sxemaning asosiy kamchiligi
avtopoezd tez-tez tor-
mozlanganda (masalan: qiya yo‘ llarda) pnevmatik
tormoz yuritmadagi
siqilgan havo tez sarflanadi va siqilgan havoning bosimi pasayib ketadi.
Shuning uchun zamonaviy avtomobillarda ikki yo‘ lli
sxemalar ish-
latiladi.
Ikki yo‘ lli sxemaning afzalligi tirkamadagi
resiverga havo -mun-
tazam yetkazib turiladi (siqilgan havoning bosimi pasaymaydi) va tir
kamadagi tormoz mexanizmlarining ishga tushish vaqti
tez hisoblanadi
(bir yo‘ lli sxemaga nisbatan 2 marta tez).
Pnevmatik tormoz yuritma elementlari
Kompressor.
Yuk avtomobillarida
asosan ikki silindrli komp-
ressorlar ishlatiladi. Ular harakatni tasma yordamida dvigateldan oladi.
Avtomobilning massasiga qarab ulammg samaradorligi 100 - 400 1/min
bo‘ lishi mumkin (masalan M A Z avtomobilida 220 1/min samaradorlikka
ega bo‘ lgan kompressor o ‘rnatilgan, ne=2000 ayl/min).
Kompressor
sarflaydigan quwat dvigatel maksimal quwatining 5 - 6% ga teng.
Kompressorning samaradorligi quyidagicha aniqlanadi:
i - n - d 2 -Sn-nk-rj
4000
bu yerda:
t
- kompressor silindrlarining soni;
d
- silindr diametri, sm;
s„-
porshen yo‘ li, sm;
nk
- kompressorning aylanishlar chastotasi, ayl/min;
t]-
uzatishlar koeffitsiyenti (?/ = o,6).
168
0 0 0 0
0 - Transport vositalarini loyihalash va hisoblash

Avtomobilning asosiy o‘lchamlariga gabarit uzunligi, gabarit eni,
gabarit balandligi, baza, koleya, platforma oMchamlari, ogMrlik mar-
kazining koordinatalari va haydovchi ish joyining parametrlari kiradi.
Bu oMchamlar texnik topshiriqda beriladi va umumiy kompanov-
kalashda tanlanadi.
YUk avtomobillarida kabina va dvigatelning o'zaro joylashuvi
bo‘yicha uchta kompanovka sxemalari mavjud:
- Kabina dvigatel ortida (kapotli kompanovka);
- Kabina dvigatel ustida;
- Kabina dvigatel oldida.
DAVLAT yoNGİNNİ NAZORAT QİLİSh ORGANI

DAVLAT yoNGİNNİ NAZORAT QİLİSh ORGANI
Davlat yong`inni nazorat qilish respublika İchki ishlar Vazirligining yong`indan muhofaza qilish Bosh boshqarmasi tomonidan amalga oshiriladi. Davlat yong`inni nazorat qilish organlari zimmasiga yong`indan muhofaza qilishga oid qoidalar, qwllanmalar ishlab chiqish va nashr qilish, yong`inni oldini olishga oid qoida va me`yorlar, tadbirlarning hamma korxonalar, hamda aloxida shaxslar tomonidan bajarilishini nazorat qilish, loyihalash, qurish
vaqtida yong`inni oldini olishga oid talablarning bajarilishini tekshirish (xulosalar berish), wt wchiruvchi bwlinmalarning ishga shay turishini hamda wt wchirish vositalarining benuqsonligini tekshirish vazifalari yuklanadi.
Davlat yong`inni nazorat qilish organlari yong`inni oldini olishga oid qoida, me`yor va kwrsatmalarining buzilishiga aybdor bwlgan mas`ul shaxslarni ma`muriy yoki jinoiy javobgarlikka tortish, yong`in xavfi tug`ilganda ob`ektdagi ishlarni qisman yoki butunlay twxtatib qwyish huquqiga ega. Shaharlar va shahar tipidagi qishloq yong`in muhofazasi, shuningdek, wzlarida wt wchiruvchi qismlar bwlmagan korxonalarda, yangi qurilishlarda,
turar joy va jamoat binolarida yong`inni oldini olish nazoratini amalga oshiradi.
|