nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Formal tillar uchun leksik va sintaktik tahlil

2.2.1 Formal tillar uchun leksik va sintaktik tahlil.
Sintaktik tahlilning maqsadi frazaning funktsional daraxt tuzilmasini yasash, ya`ni, gapning har xil sathda turgan bo’laklari orasidagi bog’liqliklarni aniqlab, ularni shu bo’laklar orasida o’rnatish. Bunday tuzilma formal tillar nazariyasida [4] sintaktik daraxt, chiqarish daraxti yoki frazaning ichki ko’rinishi ham deb ataladi. Frazaning funktsional daraxtini muvaffaqiyatli qurgach, undan ma`naviy elemantlarni ajratib olish mumkin xisoblanadi: mantiqiy ob`ekt va sub`ekt, mantiqiy predikat, bevosita va bilvosita to’ldiruvchilarni va hollarni aniqlash mumkin bo’ladi. Sintaktik tahlil masalasi quyidagi dasturiy mahsulotlarda har xil yo’llar bilan amalga oshirilgan:
- Ergo Linguistic Technologies Parser;
- Functional Dependency Grammar;
- Link Parser,
- Star4Win (STARLING).
Semantik tahlil maqsadi - matnli ma`lumotning informativligini aniqlash va eng muhim ma`lumotlarni qayta ishlanadigan matndan ajratib olishdir. Matnni avtomatik semantik tahlil qilish matnning mazmunini aniqlash va uni baholash masalasini echishni taqozo etadi. Bunday masala ma`lumot sifatini baholash ekspert apparatini, va u o’z navbatida mos rubrika(soha) haqida o’ta murakkab va kata ko’lamli matnlarni semantik tahlil qilishni, ya`ni mos sohaga nisbatan chuqur ekspert bilimga ega bo’lishlikni talab etadi. Shuning uchun semantik tahlil formalizm uchun murakkab hisoblanadi (qiyin formallashtiriluvchi masala hisoblanadi) .Bugun komp'yuterli leksikografiya kompyuter idustriyasining tez rivojlanib borayotgan tarmoqlaridan biriga aylanishining sababi - ilmiy bilimni lug’atlashtirish uni ro’yobga chiqishi va tarqalishining zamonaviy omillaridan asosiysidir.Boshlang’ich (kirish) tilida yozilgan programmani mashina tiliga tarjima qilish masalasi oddiy masala emas. Bu masala ketma-ket, bosqichlar bilan bajariladi. Tarjima qilish jarayoni quyudagi umumiy sxema yordamida tasvirlanadi.
|
-chizma - Buxoro davlat universiteti

1.2.4-chizma.O’xshash matnlarni qidirish jarayoni.
Etxt Antiplagiat dasturi yordamida Internet tarmog‘ida joylashtirilgan elektron-resurs matnlari orasidan izlanayotgan matnga o‘xshash matnlarni qidirib topish imkoniyati mavjudligini ko‘rdik. Mazkur dasturiy vositaga ega bo‘lgan ixtiyoriy foydalanuvchi elektron shaklga o‘tkazilgan matnli hujjatni unikallikka tekshirish mumkin.Yuqorida o‘xshashlikka tekshirilgan maqolani Advego Plagiatus dasturi orqali ham originalikka tekshirib ko‘raylik.
1.2.5-chizma. Advego Plagiatus dasturi.
Tizimning bosh sahifasi Unikal(original)likka tekshirilayotgan matnni Advego Plagiatus dasturining tegishli maydoniga joylashtiramiz va «Proverka unikalnosti» tugmasini sichqoncha bilan chertamiz.
1.2.6-chizma. Proverka unikalnosti sahifasi.
“Proverka unikalnosti” sahifasi Izlanayotgan maqola matni buxoro.uz, infocom.uz va buxoro.gov.uz manzillarida e’lon qilinganligini ko‘ramiz. Haqiqatdan ham «Oliy ta’lim tizimida korporativ elektron kutubxonadan foydalanish» nomli maqola» Advego Plagiatus dasturi tomonidan aniq topildi. buxoro.uz saytida infocom.uz jurnalining «yangilik»lariga bog‘lanish borligini ko‘rishimiz mumkin.
|
abiotik 
 

biotik - Mavzu: Ekologiya fani, uning predmeti va vazifalari

abiotik
biotik
antropogen omillar.
1. Abiotik omillar – organizmlarga ta'sir qiladigan anorganik muhitning kompleks omillaridir. Bu kimyoviy (atmosfera, suv, tuproq va loyqa), fizik yoki iqlim (harorat, bosim, yorug'lik, namlik, yog'in, shamol) omillariga bo'lishi mumkin. Yer yuzasining tuzilishi (relefi), geologik va iqlim omillari (geomagnit maydoni), kosmik nurlar, radiaktivlik), abiotik omillarning xilma-xilligi, turli tabiiy ofatlar (bo'ron, suv bosishi, erning silkinishi, qo'rg'oqchilik) va ularning tirik organizmlarning tarixiy rivojlanishi va muhitga moslashishida katta ahamiyatga ega.
2. Biotik omillar – muhitda uchraydigan tirik organizmlarning hayot faoliyatida bir-birlariga qiladigan ta'siri va ular o'rtasidagi munosabatlardan iborat bo'lib, ular tirik organizmga, uni o'rab turgan boshqa boshqa tirik jonzotlarga har xil ta'sir qiladi.
3. Antropogen omillar – inson hayot faoliyatining organik dunyoga ta'siri. Jamiyatning rivojlanishi bilan insonning tabiatga ta'sir qilishining yangi-yangi xillari kelib chiqib, atrof muhitda salbiy ekologik o'zgarishlar seziladi.
Moslanish.
Sayoramizda tirik organizmlar bir-birlaridan keskin farq qiluvchi o’ziga xos to’rtta muhitda tarqalgan ekan, ular ana shu muhitlarga xos moslanishlar hosil qilgan.
Organizmlarni ma’lum muhitga yashashga moslashishi adaptastiya deyiladi.
Moslanish asosan uch xil ko’rinishda bo’ladi.
1.Morfologik moslashish: Organizmlar tana, gavda tuzilishi {shakli} moslashishi masalan. Gidrobiontlar tanasining suv qarshiligini engishiga moslashish va hokazo.
2.Fiziologik moslashish: Organlar funkstiyasini moslashishi masalan. Cho’lda yashovchi hayvonlarda suvga bo’lgan tanqislikni qondirish uchun yog’larning biokimyobiy oksidlanishidan foydalanish.
3.Xulqiy-etologik moslashish: Xatti-harakat, xulqi moslashishi masalan. Tashqi muhit bilan hayvon tanasi o’rtasida normal issiq almashinuvi uchun uya qurish, qulay haroratli joyni izlab topish, qushlar, sut emizuvchilar va hokazolarning mavsumiy ko’chishi.
Muhitning ayni bir faktori har xil organizmlar uchun turlicha ta’sir etadi va ahamiyatga ega. Masalan: Suv pardasining sirt tortishish kuchi suvdagi mayda qisqichbaqalar {dafniya, stiklonlar } uchun xavfli, chunki ular bu kuchga bardosh bera olmaydi, chunki ular suv sathiga yopishib qoladi. Suv qandalalari esa bemalol so’zib yuraveradi.
Har qaysi faktorning organizmga ta’sir etish darajasi uning dozasi (normasi) ga bog’liq. Faktorning yashash mumkin bo’lgan minimal va maksimal ahamiyati organizmning chidamlilik chegarasini belgilaydi. Har bir turning turli faktorlarga o’ziga xos chidamlilik chegarasi bor.
Faktorning organizmga eng qo’lay ta’sir etadigan chegarasi OPTIMUM zona deyiladi.Optimum faktorning ko’payishi yoki kamayishi o’zgarganda individlarning hayot faoliyati o’zgaradi, yomonlashadi.Eng ko’p ta’sirida organizmlar nobud bo’ladi. Bu esa pessimum deyiladi.
|
-chizma - Buxoro davlat universiteti

1.2.2-chizma.Antiplagiat dasturi bosh sahifasi.
Etxt Antiplagiat tizimining bosh sahifasi «Proverka unikalnosti» tugmasini sichqoncha bilan chertamiz. Natijada Etxt Antiplagiat tizimi Internet tarmog‘ida joylashtirilgan resurslar orasidan yuqorida keltirib o‘tilgan maqolani izlay boshlaydi.
1.2.3-chizma.Antiplagiat dasturining ishlash jarayoni.
Matnni originallikka tekshirishEtxt Antiplagiat tizimi bir necha daqiqa ichida biz izlayotgan matnga o‘xshash bo‘lgan matnni 87% unikal(original)likda aniqladi va resurs joylashgan manzilni aniq ko‘rsatdi.
|
global
,
mintaqaviy - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

1. Shaxsiy va umumiy foydalanuvchi ma’lumotlarni faylli serverda saqlash
imkoniyatining mavjudligi
.
Shu bois ham umumiy foydalaniladigan ma’lumotlar ustida bir
vaqtda bir necha foydalanuvchi ishlay oladi (matnlar, elektron jadval va ma’lumotlar bazasini
ko’rib chiqish, o’qish), Net Ware vositasida fayl va kataloglar darajasidaga ma’lumotlar ko’p
tomonlama himoya qilinadi; umumiy ma’lumotlarning Excel, Access kabi tarmoqli amaliy
dasturlangan mahsulotlar bilan yaratiladi. Ayni paytda amaliy dasturda belgilangan kirish uchun
chegara tarmoq operasion tizimi orqali o’rnatilgan chegara doirasida bo’ladi.
Tarmoq texnologiyalari. Internet texnologiyasi va uning xizmatlari

va hatto boshqa-boshqa davlatlarda joylashgan bo’lishi mumkin. Boshqaruvni
oqilona amalga
oshirishni hal etish uchun axborot almashish tezligi va qulayligi, va shuningdek ma’muriyatning
uzviy aloqada bo’lish imkoniyatlari muhim va dolzarb bo’lib qolmoqda.
1970-1980 yillarda ushbu masalalarni hal etishda axborotlarni «markazlashtirilgan» qayta
ishlash tizimlaridan foydalanish keng tarqaldi. Katta moddiy xarajatlar talab
qiluvchi elektron
hisoblash mashinalardan (EHM) markazlashgan usulda foydalanish avvalo uning hisoblash
quvvatidan beunum foydalanishiga va kompyuter resurslaridan
foydalanish imkoniyatlarini
cheklanishiga olib keladi. Qolaversa markaziy EHMning biron-bir qismining qisqa vaqtga
bo’lsada ishdan chiqishi butun tizim uchun og’ir oqibatlarni keltirib chiqardi.
Bu esa
informatsion tizim foydalanuvchilarining barchasining ishini to’xtatishga olib keldi. Nihoyat,
shaxsiy kompyuterlar, serverlarning dunyoga kelishi hamda tarmoq texnologiyalarining rivoji
axborotlarni yig’ish va qayta ishlashning yangi «tarmoqlangan qayta ishlash» texnologiyasini
yaratishga asos bo’ldi.
Axborotlarni qayta ishlash tarmoqlangan tizimi informatsion tizimning shunday bir turiki,
unda axborotlarni qayta ishlash mustaqil ravishda
alohida-alohida, lekin o’zaro informatsion
aloqa kanallari bilan bog’liq bo’lgan kompyuterlarda amalga oshiriladi.
Korxonalarda bajariladigan ishlarni avtomatlashtirish uchun kompyuterlar bir biriga ulanadi va
natijada, hisoblash tarmoqlari hosil bo’ladi. Hisoblash tarmoqlarida
quyidagi imkoniyatlar
mavjud:
– ma’lumotlar va fayllarni bir kompyuterdan boshqasiga o’tkazish;
– umumiy ma’lumotlar xazinasini tashkil qilish va uni ishlatish;
– axborot tizimlarini tashkil qilish.
Kompyuter tarmog’i-bu kompyuterlarni bir-biri bilan bog’laydigan tizim hisoblanadi. U
disklarni
ishlatmasdan, ma’lumotlarni bir kompyuterdan ikkinchi kompyuterga uzatish uchun
xizmat qiladi.
Hisoblash tarmoqlari quyidagi tiplarga bo’linadi:
- LAN(Local Area Network) — lokal hisoblash tarmog’i.
- MAN (Metropolitan–regional Area Network) –korporativ (regional yoki mintaqaviy)
hisoblash tarmog’i.
- WAN (Wide Area Network) — jahon hisoblash tarmog’i.
- KAN (Korporativ Area Network) — korporativ hisoblash tarmog’i.
Kompyuter tarmoqlarini ko’pgina
belgilar, xususan hududiy taqsimlanishi jihatidan
tasniflash mumkin. Bunga ko’ra
TATA blok - 1 Ma'ruza Mavzu

|
1 Ma'ruza Mavzu
|
bet | 8/9 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,3 Mb. | | #237255 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Genomika tushinchasi va uning tarixi. Gen va gen konsepsiyasi haqida tushincha.TATA blok - Ingliz tilidan tarjima qilingan,molekulyar bioda TATA blokqutisi bu arxeylar va eukariotlardagi genlarning asosiy promotor mintaqasida joylashgan DNk ning ketma ketligi. TATA qutisining baketial gomologi Pribnav qutisi deb ataladi. Va u qisqa konsensus ketma ketligiga ega. TATA qutisi kodlanmagan DNK ketma ketligi hisoblanadi.
SAT blok- Transkripsiyadan oldin saytda75- 80 nukleotidlar GGNCAATCT (N xohlagan nukleotidlar) tarkibidagi DNK nukleotidlar ining yuqori konservativ ketma ketligi 75- 80 dan yuqori nukleotid Transkripsiyaning boshlash sayti.
2.3. Uzuq-uzuq va uzluksiz kodlanadigan ketma-ketliklar, regulyator elementlarining joylashishi va o‘lchamlari.
Ma’lum regulyator ketma-ketliklarni xisobga olmaganda odam genomida ko‘p miqdorda ob’ektlar massasi bor , lekin ularning vazifasi shu kungacha aniqlanmagan. Odam genomining 97% xajmini shu ob’ektlar egallaydi.
Bu ob’ektlarga:
• Tandem takrorlar
satellit DNK
minisatellitlar
mikrosatellitlar
Dispegir takrorlar
• Sine ( (short interspersed nuclear element)
• Line (long interspersed nuclear element)
Retrotranspozonlar
LTR- (long terminal repeat)
Ty1-copia
Ty3gypsy
Ne LTR-o‘
DNK transpozonlar
psevdogenlar
Tandem takrorlar - DNK fragmentidagi takrorlnuvchi ketma-ketliklar. O’lchamiga qarab uch sinfga bo‘linadi: sattilet DNK, minnisatiletlar va mikrosatiletlar.
Satellit DNK – Eukariot organizmlar genomiga tegishli bo‘lgan kompanent, tandem tuzilishdagi takror nukleotid ketma-ketliklaridan tashkil topgan. Satellit DNK oqsil kodlamaydi va xromosomaning geteroxromatinida joylashgan. Satellit DNK xromosomaning telomer va tsentromer sohalari uchun xarakterli.
|
| |
Nazorat savollari - 1 Ma'ruza Mavzu

|
1 Ma'ruza Mavzu
|
bet | 9/9 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,3 Mb. | | #237255 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Genomika tushinchasi va uning tarixi. Gen va gen konsepsiyasi haqida tushincha.Nazorat savollari:
1. Ma’lum bir polipeptid yoki funktsional RNK ketma-ketliklarini yuzaga chiqaruvchi DNK ketma-ketliklari nima?
2. Hozirgi davrda genetik apparat tuzilishi necha bosqichda amalga oshiriladi?
3. Bir gen bir qancha mRNK va shunga muvofiq oqsillar ishlab chiqarish jarayoni nima?
4. Splaysingning turli saytlari birlashishi yordamida induvidual genlarning ko‘p miqdorda mRNK ekspressiya qilishi mumkinmi?
|
| |
t a ‘ l i m j a r a yo n i g a

|
t a ‘ l i m j a r a yo n i g aBog'liq okt a ‘ l i m j a r a yo n i g a
keng ko’lamda joriy
qilish quyidagilarni beradi:
- o’quv va ilmiy axborotlarni talaba hamda professor - o’qituvchilar tomonidan qidirib topishga
ketadigan vaqtning qisqarishi;
- elektron o’quv adabiyotlar mazmunini davr talabidan kelib chiqqan holda o’zgartirishni
tezlashtirilishi;
- talabalarning mustaqil ta’lim olishlari uchun qo’shimcha vaqtning ajratilishi.
Jahon tajribasi shuni ko’rsatmoqdaki, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan o’quv
jarayonida qo’llashning istiqbollari bo’lib multimedia-texnologiyalar asosida interaktiv
ma’ruzalarni tashkil qilish hisoblanadi. Ananaviy ma’ruzalar o’qishga nisbatan interaktiv
ma’ruzalarda talabalar o’qitish jarayoniga faol aralashishlari mumkin bo’lib, unda o’quv
materialining turli joyidan savollar berib, aniq javoblar olish imkoniga ega bo’ladilar.
Multimedia-texnologiyalarda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining zamonaviy dasturiy-
texnik vositalarining mujassamlanishi talabalarning, ya’ni
audioaxborot (ovoz), videoaxborot
va animasiya (multiplikasiya, «tirik video»)
ko’rinishdagi axborotlarni turli xis etuvchi
organlari tomonidan qabul qilish darajasini yuksaltirilishini ta’minlaydi. Bu esa darslarni
qiziqarli va samarali tashkil etishni ta’minlaydi. Shaxsiy kompyuter o’qituvchining yordamchisi
sifatida ishtirok etadi. O’qituvchi ma’ruzalarga tayyorlanishida Microsoft Office dasturining
Power Point grafik dasturida videoslaydlar tayyorlashi kerak bo’ladi. Bu albatta o’qituvchidan
shaxsiy kompyuterda ishlash tajribasiga ega bo’lishini talab etadi. Bundan tashqari bunday
ma’ruzalarni yoki amaliyot mashg’ulotlarini tashkil qilish uchun maxsus jihozlangan
auditoriyalarni talab qiladi.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ta’limga keng kirib kelishi bilan ko’pgina
davlatlarda masofaviy ta’lim, ochiq ta’lim va malaka oshirishning masofadan turib oshirish
kurslari ham keng kirib keldi. Hozirgi kunda O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Iste’dod”
jamg’armasi qoshida ham bir qator masofadan malakasini oshirish kurslari yo’lga qo’yilgan va
muvoffaqiyatli faoliyat ko’rsatmoqda. Masofaviy ta’limning o’quv-uslubiy negizini tashkil
qiluvchi elektron o’quv adabiyotlarini yaratish bo’yicha ham “Axborot texnologiyalari va
menejment” fakultetida bir qator amaliy ishlar qilinmoqda. Hozirgi kunda 100 dan ortiq elektron
darslik va qo’llanma, avtomatlashtirilgan test tizimlari, virtual stendlar, multimedia tizimlari
ishlab chiqilib, o’quv jarayonida keng foydalanilmoqda. Quyidagi 7-rasmda “Shaxsiy
kompyuterning CD-ROM qurilmasining ishlash prinsiplari” nomli virtual stendidan bir lavha
keltirilgan.
|
| |
Ko’pgina foydalanuvchilar uchun zarur bo’ladigan dasturli vositani doimiy

|
Ko’pgina foydalanuvchilar uchun zarur bo’ladigan dasturli vositani doimiyBog'liq ok2. Ko’pgina foydalanuvchilar uchun zarur bo’ladigan dasturli vositani doimiy
saqlash imkoniyati
:
u yagona nusxada fayl-server diskida bo’ladi. Shuni qayd etamizki,
dasturli vositani bunday saqlash foydalanuvchi uchun ilk ish usullarini buzmaydi. Ko’pgina
foydalanuvchilar uchun zarur bo’lgan dasturli vositaga avvalo matn va grafik tahrirlovchi,
elektron jadvallar, ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi va boshqalar kiradi. Ko’rsatilgan
imkoniyatlar orqali quyidagi ishlarni bajarish mumkin: ishchi stansiyalar-ning lokal diskni
dasturlangan vositalarini saqlashdan ozod qilish hisobiga tashqi xotiradan unumli foydalanish;
tarmoq operasion tizim himoya vositasi bilan dasturli mahsulotlarni ishonchli saqlash; dasturli
mahsulotlarni ishlashga layoqatli ahvolda ushlab turishni va ularni yangilashni soddalash-tirish,
chunki ular fayl-serverda bir nusxada saqlanadi.
3. Tarmoqning barcha SHKlari o’rtasida axborot almashish.
Ayni paytda tarmoqdan
foydalanuvchilar o’rtasida dialog saqlanadi, shuningdek elektron pochta ishini tashkil etish
imkoniyati ta’minlanadi.
4. Bir yoki bir qancha umumtarmoq printerlarida tarmoqdagi barcha
foydalanuvchilarning bir vaqtda yozishi.
Bu paytda quyidagi omillar ta’minlanadi: har bir
foydalanuvchining tarmoq printeriga kira olishi; kuchli va sifatli printerdan foydalanish
imkoniyati; dasturli mahsulotlar sifatida bosishini amalga oshirish.
5.
O’quvchilar va o’qituvchilar SHKlari o’rtasida axborot almashishning maxsus
dasturini qo’llash
hisobiga o’quv jarayonlarini uslubiy takomillashtirish uchun tarmoq
muhitidan foydalanish imkoniyati. Shular sababli quyidagilarni amalga oshirish mumkin:
o’qituvchi SHKda bajariladigan ishlarni o’quvchilar SHKda ko’rsatish; o’qituvchining SHK
monitorida o’quvchilar SHKlari ekranlarini aks ettirish orqali o’quvchilar bajaradigan ishlarni
nazorat qilish.
6.
|
| |
Global tarmoqning yagona kommunikatsiya uzeli bo’lganda

Intranet – bu internet texnologiyasi, dasturiy ta’minoti va protokollari asosida tashkil etilgan,
hamda ma’lumotlar bazasi va elektron hujjatlar bilan kollektiv
ravishda ishlash imkonini
beruvchi korxona yoki konsern miqyosidagi yagona informatsion muhitni tashkil etuvchi
kompyuter tarmog’idir.
Intranet boshqa kompyuter tarmoqlaridan quyidagi bilan farqlanadi. Bir yoki bir necha
serverlardan tashkil etilgan tarmoq mijozi undagi elektron hujjat, ma’lumotlar
bazasi va
fayllardan foydalanish uchun,
ularning qaysi serverda, qaysi katalogda qanday nom bilan
saqlanganligini, ularga kirish usul va shartlarini bilishi zarur bo’ladi.
Nazorat savollari - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

9. Global kompyuter tarmog’i nima?
10. Internet nima?
11. Internetning xizmatlari.
12. Masofaviy ta’limning ta’lim tizimidagi roli?
Test savollari
1. Ekspert tizimida foydalaniladigan axborot texnologiyalarning asosiy komponetlari
nimalardan iborat?
a) foydalanuvchining interfeys, bilimlar bazasi;
b) interpretator, tizimni yaratish moduli;
c) foydalanuvchi stoli;
d) a va b javoblar to’g’ri.
2. Qarorlar qabul qilishni qo’llab–quvvatlash tizimi tarkibida qaysi asosiy komponentalar
bor?
a) ma’lumotlar bazasi, modellar bazasi va ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT);
b) modellar bazasini boshqarish tizimi (MdBBT);
c) foydalanuvchi hamda kompyuter o’rtasidagi interfeysni boshqarish tizimidan iborat bo’lgan
dasturiy kichik tizim;
d) barcha javoblar to’g’ri.
3.Hisoblash tarmoqlarida qanday imkoniyatlar mavjud?
a) ma’lumotlar va fayllarni bir kompyuterdan boshqasiga o’tkazish;
b) umumiy ma’lumotlar xazinasini tashkil qilish va uni ishlatish;
c) axborot tizimlarini tashkil qilish;
d)
barcha javolar to’g’ri.
4. Kompyuter tarmog’i-bu:
a) kompyuterlarni bir-biri bilan bog’laydigan tizim hisoblanadi;
b) kompyuterlarni bir-biri bilan inkor qiladigan tizim hisoblanadi;
c) kompyuterlarni bir-biri bilan ajratadigan tizim hisoblanadi;
d) kompyuterlarni ro’yxatlovchi tizim hisoblanadi.
Masofadan o’qitish texnologiyasi

|
Masofadan o’qitish texnologiyasiBog'liq ok Masofadan o’qitish texnologiyasi
– bu 1969 yilda Angliyada bosh primyer – ministr
G.Vilson tashabbusiga ko’ra shakllantirilgan deyiladi. Ammo, u ancha ilgari barqaror va
muntazam pochta aloqalari shakllanishi davrida yuzaga kelgan. 1858 yildan boshlab London
Universitetida barcha xohlovchilarga ularning qay tarzda (yozishmalar yoki mustaqil ravishda)
bilim olishlaridan qat’iy nazar, barcha ixtisosliklar va barcha sohalardagi akademik daraja uchun
imtihon topshirishga ijozat berilgan.
Masofadan o’qitish texnologiyasi 1938 yildan buyon sirtqi ta’lim bo’yicha Xalqaro Kengash,
1982 yildan boshlab esa masofaviy ta’lim bo’yicha Xalqaro Kengash eng eski xalqaro ta’lim
tashkilotlaridan biri sifatida faoliyat ko’rsatmoqda. Angliyada o’qituvchilarni tayyorlash dasturi
130 ta kursni o’z ichiga qamrab oladi, ularning ko’plari fanlararo bog’lanishni e’tiborga olib
ishlab chiqilgan.
O’tgan asrning 90 – yillarida Angliyada 40 ga yaqin ana shunday turdagi ta’lim muassasalari
faoliyat ko’rsatgan bo’lib, ularga har yili 65 ming kishi o’qish uchun ariza berishgan. Bu
texnologiya ta’lim oluvchilarga qulay vaqtda o’qitishlari uchun katta imkoniyatlar yaratib berdi.
Ta’lim oluvchilarga filiallar tarmog’i, telestudiya va kompyuter tarmog’i orqali maslahatlar
beriladi.
Hozirgi vaqtda Yevropaning har bir mamlakatida masofadan o’qitishni joriy etgan ta’lim
muassasalari anchagina ko’paygan. AQSh, Kanada, Angliya, Germaniya va Fransiya kabi
mamlakatlarning yetakchi oliy o’quv yurtlari o’zlarining telekompyuter tizimi yoki tarmog’iga
ega. Bular ochiq universitetlarning Osiyo uyushmasi, masofadan o’qitishni rivojlantirish
bo’yicha Lotin Amerikasi hamkorlik tarmog’i, universitetlarning Yevropa uyushmasi va
boshqalarda keng rivojlanmoqda.
Masofadan o’qitish texnologiyalarini yaratishning jahon tajribasini o’rganish shuni
ko’rsatadiki, ta’limning kompyuter tarmog’idan foydalanib amalga oshirilishi tamoyili jihatidan
u rivojlanuvchi texnik tizim tarzida qaraladi.
|
| |
Мультимедиа - download

|
Qidiruv: Мультимедиа | 1-mavzu. Multimedia texnologiyalari haqida tushuncha. Медиа бу «Мультимедиа технологиялари» модулининг мақсади: педагог кадрларни мультимедиа воситалари билан таништириш, дастурий ва техник воститалари ҳақида маълумот бериш 16 Kb. 1 | o'qib | | Мультимедиа multi – кўп, media 3,75 Mb. 1 | o'qib | | Multimedia tushunchasi. Multimedia vositalari «muItum» — много, «medium» — среда. Впервые термин мультимедиа возник в 1965г дпя описания театрализованных шоу 0,92 Mb. 1 | o'qib | | Компьютерные сети, Интернет и мультимедиа технологии Eslatma: osi- da ma'lum qatlamlarning ma'lumotlar almashinuvi birliklarini belgilash uchun ishlatiladigan nomlar: xabar, ramka, paket, datagram, segment 137,58 Kb. 12 | o'qib | | Амостоятельная работа Mpls д Эталонная модель совместимости открытых систем е Современные мультимедийные приложения ж Предоставление услуг мультимедийных сетей з Современные мультимедиа, состоящие из требований к качеству обслуживания 368,43 Kb. 7 | o'qib | | Аппаратные и Программные Средства Мультимедиа Multimedia ovoz va tasvir ko’rinishidagi axborotlarga ishlov beruvchi dasturiy-apparat vositalar to’plamidir. Multimedia ovoz, ma’lumotlar va tasvirlarni hududiy, regional va global tarmoqlar 0,56 Mb. 6 | o'qib | | Macromedia Flash дастуридан фойдаланиб мультимедиа воситаларини тайёрлаш Chunki har qanday jamiyatning ravnaqi, ijtimoiy, siyosiy, iqtisodiy farovonligi fuqarolarning aqliy, axloqiy va jismoniy salohiyati hamda ularning ma’naviy darajada yuksak rivojlanishiga bog‘liq 2,01 Mb. 22 | o'qib | | 1- маъруза: Бошланғич синф она тили фанидан компетенциявий ёндашув асосидаги ўқув дастури, дарслик, мультимедиа иловали методик қўлланмалар таҳлили Ona tili fanidan o’quv dasturiga kiritilgan o’zgarishlar, o’quv dasturidagi fanga oid kompetensiyalarning mazmun mohiyati 1,66 Mb. 5 | o'qib |
1
| |
-rasm - 1 Ma'ruza Mavzu

|
1 Ma'ruza Mavzu
|
bet | 3/9 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,3 Mb. | | #237255 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Genomika tushinchasi va uning tarixi. Gen va gen konsepsiyasi haqida tushincha.1.2-rasm. Tibbiy-biologik nashrlar on-line kutubxonasi (PubMed)
Barcha genlar funktsiyalarini tajribalar asosida aniqlash etarli darajada murakkablikni yuzaga keltiradi. Bu holatda bioinformatika funktsiyalari allaqachon aniqlangan genlar bilan solishtirib ko‘rishga tayangan holda ularni bashorat qilishda ko‘maklashadi. Oqsil molekulasida biologik vazifalarning har xil turlariga javob beruvchi uchastkalar mavjud. Bioinformatika usullari yordamida ushbu uchastkalarni aniqlash konkret bir oqsilning barcha spektr funktsiyasini ochib beradi.
Oqsil strukturalarini tajribalar asosida, ya’ni masalan oqsil molekulalaridan tashkil topgan mikroskopik kristalni rentgen nurlari bilan nurlantirish orqali aniqlash mumkin. Bu esa etarli darajada uzoq va qimmatli jarayon hisoblanadi. Ayrim oqsillar kristall tuzilmalarga ega bo‘lmaganligi sababli ularni tahlil qilishning umuman iloji yo‘q. Bioinformatika kompyuter modellashtirish yordamida hech bo‘lmaganda oqsil strukturasi uzoqroq o‘xshash ketma-ketligi ma’lum bo‘lgan holatlarda oqsilning fazoviy modelini yasashda yordam beradi.
Genomika metodlari asosida olingan molekulaning fazoviy strukturasini bilgan holda uning qanday ishlashini va uning ishlashiga qanday ta’sir eta olishni bashorat qilish mumkin.
Dori preparatlarini fazoda har xil ximiyoviy bog’lanishlar bilan oqsil-nishonlarning o‘zaro ta’sirini modellashtirish asosida tayyorlash mumkin. Bunda katta miqdori bog’lanishlarni saralash va eng maqbullarini tanlab olish kerak bo‘ladi.
Biologiya, kimyo, fizika, matematika hamda informatika fanlarini birlashtirish biologik tizimni har tomonlama tavsiflash imkonini beradi. Kompyuter resurslaridan foydalanish tahlil jarayonini bir necha marotaba tezlashtiradi hamda olinadigan natijalarning aniqligini va tezligini oshiradi.8
Bioinformatika texnologiyalaridan foydalanib qilingan biologiya sohasidagi yangi kashfiyotlar tez suratda tibbiyot, farmakologiya, kosmetologiya, biotexnologiya, qishloq xo‘jaligi, ekologiya va boshqa sohalarda jalb qilinadi.
Bioinformatika mustaqil ravishda amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan natijalar beradi va shuningdek biologiyaning turli sohalarida ishlash uchun sharoit bilan ta’minlaydi.
Bioinformatika bo‘yicha ishning katta qismi biologik axborotni saqlash va uni tahlil qilish uchun ma’lumotlar bazasidan foydalanish texnologiyalari atrofiga jamlangan. Bunday ma’lumotlar bazasi ommabop yoki shaxsiy bo‘lishi mumkin. Ularga ochiq standartlar orqali ommaviy kirish huquqini olish esa muhim ahamiyat kasb etadi. Garchi ma’lumotlar bazasidan foydalanishga nisbatan bu usullar anchagina keng tarqalgan bo‘lsada biologik axborotlarni tahlil qilish uchun ontologiya va mantiqiy usullardan foydalanish rivojlanib bormoqda.
|
| |
Ekzon va intronlar. Gen klasterlari, promotor. TATA-blok, SAT-blok, enxanserlar va saylenserlar

|
Ekzon va intronlar. Gen klasterlari, promotor. TATA-blok, SAT-blok, enxanserlar va saylenserlar
|
bet | 6/9 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,3 Mb. | | #237255 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Genomika tushinchasi va uning tarixi. Gen va gen konsepsiyasi haqida tushincha.2.2. Ekzon va intronlar. Gen klasterlari, promotor. TATA-blok, SAT-blok, enxanserlar va saylenserlar.
Prokariot organizmlarda gen strukturaviy yaxlit, butun bo‘ladi. Bunda genlar erkin yalang‘och holatda bo‘luvchi DNK molekulasining uzluksiz bo‘lagini tashkil etadi. Ularning genlarida genetik axborot uzluksiz kodlangan bo‘ladi. Ularni yaxlit genlar deb yuritiladi. Prokariotlar uchun genlarning nisbiy oddiy tuzilishi xarakterlidir. Shunday qilib bakteriyaning, fajing yoki virusning tarkibiy generi odatda bitta enzimatik reaktsiyani nazorat qiladi.
Prokaryotlarga xos bo‘lgan bir necha genlarni tashkil qilishning operon tizimi. Bir operonning genlari (metabolitning biosintezi izchil bosqichlarini amalga oshiruvchi oqsillarni (fermentlarni) kodlovchi 1, 2 yoki undan ko‘p bog'laydigan tarkibiy genlardan tashkil topgan genetik materialning bir qismi, odatda 1 tizimli gen; elementlar) bakteriyalarning rishta xromosomasida joylashgan va ketma-ket yoki shunga o‘xshash sintez reaktsiyalarini (laktoz, gistidin va boshqa operonlar) bajaradigan fermentlarni nazorat qiladi va nazorat qiladi.
Bakteriyofaglar va viruslardagi genlarning tuzilishi asosan bakteriyalarga o‘xshaydi, ammo ular murakkab va homogen genom bilan bog'liq. Misol uchun, genlar bir-biri bilan to‘qnashib, faj va viruslarda topildi va eukaryotik viruslarning konakçı hujayraning metabolizmiga to‘liq bog'liqligi genlarning ekson-intron tuzilishi paydo bo‘lishiga olib keldi
Eukariotik genlar, bakteriyalardan farqli o‘laroq, intervalgacha mozaik tuzilishga ega. Kodlash ketma-ketligi (exons) kodlash (intron) bilan ajralib turadi. Exon [eng. ex (pressi) o‘n -expression, expressiveness] - oqsilning asosiy tuzilishi haqida ma'lumotga ega bo‘lgan genning bo‘limi.
Genda ekzonlar kodlash bo‘lmagan hududlar bilan ajralib turadi - intronlar. Intron (lotin intervalidan) oqsilning asosiy tuzilishi haqida ma'lumot olib bormaydigan va ekson deb ataladigan kodlash hududlari orasida joylashgan bir bo‘lak. Natijada, eukaryotlarning tizimli genlari mos keladigan mRNKdan ancha uzoqroq nukleotid ketma-ketliklariga ega, bu esa eksonlarga mos keladigan nukleotidlar ketma-ketligini ko‘rsatadi. Transkriptsiya jarayonida gen haqida ma'lumot DNKdan exon va intronlardan tashkil topgan oraliq mRNAga yoziladi.
|
| |
Nazorat uchun savollar - 1 Ma'ruza Mavzu

|
1 Ma'ruza Mavzu
|
bet | 5/9 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 1,3 Mb. | | #237255 |
Bog'liq portal.guldu.uz-Genomika tushinchasi va uning tarixi. Gen va gen konsepsiyasi haqida tushincha.Nazorat uchun savollar
1. Genomika fani haqida nimalarni bilasiz?
2. Genomika metodlari haqida gapirib bering?
3. Genomlarni annotatsiya qilish deganda nimalar tushuniladi?
4. O’zbekistonda genomika fanining rivojlanish holati?
№1 Ma'ruza (Davomi)
Mavzu: Gen va gen kontseptsiyasi xaqida tushuncha, allel va alternativ belgilar
Reja:
Gen xaqida tushuncha, allel va alternativ belgilar.
Ekzon va intronlar. Gen klasterlari, promotor. TATA-blok, SAT-blok, enxanserlar va saylenserlar.
Uzuq-uzuq va uzluksiz kodlanadigan ketma-ketliklar, regulyator elementlarining joylashishi va o‘lchamlari.
Tayanch iboralar: Gen va gen kontseptsiyasi, allel va alternativ belgilar, gen elementlari, Ekzon va intronlar, Gen klasterlari, promotor, TATA-blok, SAT-blok, enxanserlar va saylenserlar.
2.1. Gen xaqida tushuncha, allel va alternativ belgilar.
Gen atamasi 1909 yilda Yoxanson tomonidan Mendel faktorlari asosida joriy etilgan. Gen kontseptsiyasi Sutton tomonidan berilgan. Keyinchalik, Morgan, Bridjes va Myuller tomonidan o‘rganilgan va ishlab chiqilgan.
Genning klassik ta’rifi. Gen rekombinatsiya va mutatsiya funktsiyasi birligi (bitta gen bir belgini ifodalaydi).
Genning zamonaviy ta’rifi. Gen genetik ma’lumotning birligi, ya’ni bitta polipeptid belgilaydigan DNK ketma-ketligi. U kodlovchi va kodlamaydigan boshqaruv ketma-ketliklarini ham o‘z ichiga oladi.
Genning Muhim xususiyatlari: 1. Fizik va fiziologik belgilarni aniqlaydi. 2.Xromosomada joylashgan. 3.Lokus deb nomlangan ma’lum bir pozitsiyani egallaydi. 4.Bitta yo‘nalishda tartiblangan. 5.Allel deb atalgan funktsional holatlarda paydo bo‘ladi. 6.Ba’zilarda ko‘p allel deb nomlanadigan 2 tadan ortiq allel mavjud. 7.Ba’zilar mutant gen (mutatsiya) deb ataladigan ifodada to‘satdan o‘zgarishi mumkin. 8.uning gomolog (krossover) yoki nogomolog kontaktiga (translokatsiya) o‘tkazilishi mumkin. 9.O’zini juda aniqlik bilan ko‘paytirishi (replikatsiya) mumkin. 10.Ma’lum bir oqsilni sintez qiladi. 11.Polipeptid zanjirida amino kislota sekvensini aniqlaydi (genetik kod).
Buyuk olim G.Mendel no‘xat o‘simligi ustida olib borgan genetik tadqikotlar natijasida irsiy omillar (endilikda genlar), uning allel va noallel tiplari haqidagi dastlabki ilmiy dunyoqarashni shakllantirdi. Uning fikricha:
- organizmlarning har bir belgisi ayrim irsiy faktor (gen) tomonidan boshqariladi;
- har qaysi irsiy faktor ikki xil - dominant va retsessiv allel holatida bo‘ladi;
- bitta belgining alternativ (keskin farqlanuvchi) holatda rivojlanishini ta’min etuvchi genlar keyinchalik allel genlar deb ataladigan bo‘ldi.
Bu atamani boshqacha bir gen allellari deb ham yuritiladi;
- ikki va undan ortiq belgilarning namoyon bo‘lishini ta’min etuvchi genlar noallel genlar deb belgilandi.
Mendel allel genlar (bir gen allellari) o‘zaro ta’sir qilgan holatda faoliyat ko‘rsatishining bitta qonuniyatini - to‘liq dominantlik hodisasini
|
| |
- rasm. Virtual stenddan bir lavha

|
- rasm. Virtual stenddan bir lavha Pdf ko'rish
|
bet | 100/117 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 0,97 Mb. | | #244133 |
Bog'liq ok1 - rasm. Virtual stenddan bir lavha
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan o’quv jarayonida ommaviy foydalanishda
elektron darsliklar katta ahamiyat kasb etmoqda. Elektron darslik har xil dasturlash tillari orqali
tuziladi, lekin dasturlashning ma’lum bir standarti hozirchalik mavjud emas. Har bir elektron
darslik o’ziga xos bo’ladi. Ushbu darslikning ham bir necha
q u l a y l i k l a r i
mavjud,
jumladan:
- o’rganilishi kerak bo’lgan materiallarni talabalarga qulay ko’rinishda taqdim etish;
- elektron darslikning talaba bilan interaktiv usulda muloqatda bo’la olishi;
- talabalarning o’quv materiallarini mustaqil ravishda o’rganishi va olgan bilimlarini test
sinovlari asosida sinab ko’rishi mumkinligi.
AKT keng ko’lamda qo’llanilishi ta’limni sifat va samaradorlik jihatidan yuksaltirishda
ko’maklashadi. Buning uchun quyidagilarni amalga oshirish lozim:
- ta’lim sohasidagi yangi texnika va texnologiyalar haqidagi axborotlarni keng tarqatish kerak;
- AKT o’rganishni maktab partasidan boshlashni keng yo’lga qo’yish kerak, bu esa
kompyuter savodxonligini tez vaqt ichida egallashda yordam beradi;
- ta’lim berishning barcha pog’onalarida sifat ko’rsatkichini yuksaltirish uchun AKT keng
foydalanish lozim;
- o’qituvchilarni tayyorgarlik darajasini yanada yuksaltirish kerak bo’lib, ular esa o’z o’rnida
axborotlashgan jamiyatga borish yo’lini ko’rsatib berishlari kerak;
- turli darajadagi hamkorliklar asosida AKT ta’lim sohasida samarali foydalanish ko’lamini
kengaytirish lozim.
Axborot-kommunikatsiyalar texnologiyalarini respublikamiz boshqaruv tizimida bosqichma-
bosqich joriy qilinib borilishi, jamiyatimizni to’liq axborotlashitirish, ta’lim tizimi tarkibida
yangi, ya’ni axborot va bilimlarga asoslangan tizimni shakllantirishga olib kelishi mumkin.
13.2. Informatika va axborot texnologiyalari xonasiga qo'yiladigan talablar va unda ish
|
| |
Nazorat savollari - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

|
Samarqand davlat arxitektura-qurilishBog'liq okNazorat savollari
1. O’qitishning axborot texnologiyalari deganda nimani tushunasiz?
2. Kompyuterli texnologiyaning tasnifiy parametrlari nimalarni o’z ichiga oladi?
3. Kompyuterli texnologiyaning konseptual asoslari nimalardan iborat?
4. Kompyuterli texnologiyaning mazmunini nima tashkil qiladi?
5. Kompyuterli texnologiyada ma’lumotlar va bilimlar bazasi nima?
6. Elektron o’quv kursiga qo’yiladigan talablar qaysilar?
7. Elektron o’quv kursi mazmuniga qanday talablar qo’yiladi?
8. Elektron o’quv kursi strukturasiga qo’yiladigan talablar nimalardan iborat?
9. Elektron o’quv kursini amalga oshirish shakllari va uning
o’quv-tarbiya jarayonidagi o’rni nimadan iborat?
10. Ta’lim serveridagi elektron darslik va elektron o’quv kursi: amalga oshirish uchun
texnologiyalarni tanlash qanday amalga oshiriladi?
10. Ta’lim Web-serverida EO’K ni taqdim etish xususiyatlari nimalardan iborat?
11. Ta’lim Web-serveri konsepsiyasi nima?
13-mavzu. Axborot -kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan ta'limiy maqsadlarda
sama-rali va xavfsiz foydalanishning pedagogik - ergonomik shart sharoitlari. Informatika va
axborot texnologiyalari xonasiga qo'yiladigan talablar va unda ish jarayonini tashkil
etishning metodik jihatlari (2 soat).
Mavzu rejasi:
13.1. Axborot -kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan ta'limiy maqsadlarda samarali va
xavfsiz foydalanishning pedagogik - ergonomik shart sharoitlari.
13.2. Informatika va axborot texnologiyalari xonasiga qo'yiladigan talablar va unda ish
jarayonini tashkil etishning metodik jihatlari.
Tayanch so’z va iboralar:
Axborot -kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan, ta'limiy
maqsadlarda samarali va xavfsiz foydalanishning pedagogik - ergonomik shart sharoitlari,
Informatika va axborot texnologiyalari xonasiga qo'yiladigan talablar, ish jarayonini tashkil
etishning metodik jihatlari.
|
| |
Avtomatlashtirilgan axborot texnologiyalari evolyutsiyasi

larning paydo bo’lishi, EHMdan foydalanishning tashkiliy shakllarini takomillashtirish,
infratuzilmani yangi kommunikatsiya vositalari bilan boyitish bilan bir qatorda kechdi.
EHM avlodlari almashuvi ro’y berdi. Bu EHMning asosiy texnik foydalanish va iqtisodiy
parametrlari, birinchi navbatda samaradorlik, xotira hajmi, ishonchliligi, gabarit o’lchami va
narxi kabi omillar o’zgarishi bilan bog’liq edi. Mashina orqali yechish uchun vazifalarni
tayyorlash ish hajmini kamaytirish, insonning EHM bilan aloqasini yengillashtirish hamda
EHMdan foydalanish samaradorligini oshirish EHM rivojlanishining asosiy omili edi va shunday
bo’lib qolmoqda.
EHMlar birinchi avlodining
(XX asr 50-yillari) element bazasini elektron chiroqlar tashkil
etar edi. Bunday mashinalar an’anaviy tarkib chizmasiga mos holda, bir-biriga qat’iy bog’liq
asosiy qurilmalar to’plamidan(arifmetik-mantiqan, eslab qoluvchi boshqaruv qurilmasi va kirish-
chiqish qurilmasi) iborat bo’lgan.
Dasturlar mashina tilida tuzilgan. Har bir foydalanuvchi o’z ixtiyoriga EHMni ma’lum bir
vaqtga olib, usha vaqtning bir qismi dasturni to’g’rilashga ketar edi. Dasturiy ta’minot asosan
standart kenja dasturlardan iborat bo’lgan. O’sha paytda EHMdan ilmiy va muxandislik bo’yicha
eskicha masalalarni yechishda foydalanishgan. Birinchi avlod mashinalari nisbatan keng
o’lchami, energiyani ko’p sarflashi, sustroq harakatlanishi va ishonchliligining pastligi bilan
ajralib turadi.
asosiy
vazifa - Samarqand davlat arxitektura-qurilish

·
axborotlarga bo’lgan ehtiyojlarni qondirishda, axborot olish va undan foydalanish
samaralarini hosil qilish borasidagi ishlanmalarni tayyorlashga keng imkoniyatlar yaratadi.
Masofaviy ta’lim pedagogik faoliyatning ijodiy xarakterini oshiradi, ya’ni zaruriy
axborotlarni izlay bilish, tanlangan axborotlar bilan ishlay bilish va informatika vositalari
yordamida odamlar bilan muloqotni samarali amalga oshira bilish yo’nalishlarini zamonaviy
ta’lim talablariga mos holda ta’limni yanada optimallashtirib boraveradi.
Masofadan o’qitish uzluksiz ta’lim shakllaridan biri bo’lib, u insonning ta’lim va axborot
olish huquqini ta’minlashga qaratiladi.
“Ta’lim” va “O’qitish” atamalaridan foydalanish bo’yicha bir qat’iy tavsiya yo’q. Ta’lim
ham, jarayon ham natija sifatida ta’riflanadi. Keyingi vaqtlarda “masofadan o’qitish” atamasidan
foydalanish odat tusini oladi. Bu masofadan o’qitishning jarayon ekanligini va uning o’qitish
texnologiyasi bilan uzviy bog’liqligini ko’rsatadi.
Masofadan o’qitishning axborot – ta’lim muhitidan ma’lumotlarni uzatish vositalari, axborot
resurslari, o’zaro muloqot bayonlari, foydalanuvchilarning ta’lim olishga bo’ligan ehtiyojlarini
qondirishga yo’naltirilgan apparat – dasturiy, tashkiliy – uslubiy ta’minot va boshqalarning
tizimiy – tashkiliy majmualarini hosil qilishda keng foydalaniladi.
yugurish - Machine Translated by Google 3D formatda belgilar animatsiyasi

Machine Translated by Google 3D formatda belgilar animatsiyasi
Character Animation in 3D Use traditional drawing techniques to produce stunning CGI animation (Focal Press Visual Effects and Animation) ( PDFDrive )
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Machine Translated by Google 3D formatda belgilar animatsiyasi
|
Axborot -kommunikatsiya texnologiyalari vositalaridan ta'limiy maqsadlarda samarali

mahsulotlarni ishlab chiqarib avvalom bor o’zimizning ichki talabimizni qondirishimiz va undan
keyin eksportga yo’naltirishimiz lozimdir.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini maktabda ta’lim olishni boshlagan vaqtdan
boshlab ommaviy ravishda o’qitishni
boshlashimiz kerak, chunki bu davrda o’quvchilar
ko’nikmalarga tez erishishadi. Keyingi bosqichda kasb-hunar kollejlari, akademik liseylar
talabalari uchun maxsus davlat tilidagi multimedia kurslarini ishlar chiqib joriy qilish kerakdir.
Uchinchi
bosqichda, oliy o’quv yurtlari bazasi va qolaversa texnologik parklar qoshida
dasturchilar sinfini shakllantirish kerak bo’ladi. Bundan tashqari, ta’limning
barcha bosqichlarida
pilot loyihalarni o’tkazib, uning natijalari asosida kerakli qarorlar qabul qilish lozim; o’quv
jarayoni uchun ishlab chiqilishi kerak bo’lgan dasturiy mahsulotlar davlat tomonidan to’liq
moliyalashtirilishi kerak; mamlakat darajasida ta’lim resurslarini qamrab olgan yagona
ma’lumotlar bazasini shakllantirish lozim; respublika hududlarida ta’limni
axborotlashtirish
darajasini doimiy ravishda tahlil qilib, uning asosida kerakli qarorlarni qabul qilish kerakdir.
Jahon amaliyoti axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini zamonaviy ta’lim berish
jarayonining barcha daraja va bosqichlariga kiritish lozimligini ko’rsatmoqda. Ta’limga
axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini tadbiq qilish va foydalanishdan asosiy maqsad –
ta’lim jarayonining
barcha ishtirokchilari, ya’ni ta’lim oluvchi va beruvchilar uchun yangi
imkoniyatlarni yaratib berishdan iboratdir.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini
qo'l-yuz imo-ishoralari - Machine Translated by Google 3D formatda belgilar animatsiyasi

Kattalar ham xuddi
shunday harakat
qilishadi, lekin imo-ishorani
boshqa narsaga aylantirish
orqali uni yashirishga harakat qilishadi. Burun yoki
yonoqlarga teginish haqiqatga tejamkor bo'lgan
odamning taassurotini qoldiradi.
G'alati, agar odam kimdirni eshitsa
aldash
Kichkina bola yolg'on
gapirganda, ular yolg'onni yashirishga
urinayotgandek, ko'pincha beixtiyor og'zini yopishadi.
bilan aloqa
Baholash Agar
kimdir biror narsani o'ylayotgan bo'lsa, u iyagini
silashi yoki yuzini nozik ushlab turishi mumkin.
Agar
kimdir zeriksa, xuddi boshi og'irlashgandek, qo'li bilan
boshini ushlab turadi.
stress.
Bu imo-ishoralarni quyidagi toifalarga bo'lish
mumkin; baholash,
aldash va
yolg'on gapirganda, ular "og'izni yopish" imo-ishorasini ham qilishlari
mumkin, bu esa ular eshitayotgan narsalariga
shubha qilgandek
taassurot qoldirishi mumkin.
odam
ular yolg'on gapirishadi yoki ko'rgan narsalariga
ishonmaydilar. Ko'zlar ham tartibsizroq harakat qilishi mumkin.
Agar biror kishi ko'zlarini ishqalayotgan bo'lsa, bu uning
charchaganligi yoki ko'zdan qochish istagi tufayli bo'lishi
mumkin
Quloqlarni
ishqalash
yoki
umuman olganda, kimdir eshitayotganiga
ishonmasligini yoki
yolg'on gapirayotganini ko'rsatadi.
Bo'yinni tirnash yoki yoqani tortib olish, kimdir yolg'on
gapirgani uchun asabiylashayotganini yoki g'azablangan
yoki hafsalasi pir bo'lganligini ko'rsatadi.
197
aktyorlik animatsiyasi - yuz ifodalari
Machine Translated by Google
aktyorlik animatsiyasi - yuz

hushsiz qo'g'irchoq kabi. Har doim o'zingizning
xarakteringizga ekranda yoki o'chirilganda qarash
uchun biror narsa bering. Sizning xarakteringiz
hech narsaga qaramasligi mumkin bo'lgan yagona
vaqt - bu ularning ko'zlari chayqalib, o'rta masofaga
qaraganida yoki ko'zlarini kesib o'tganda (ular
o'ylayotganda yoki giyohvand moddalarni iste'mol
qilganda yoki taqillatib, hayratda qolganda).
Ko'zlar yuz va tananing barcha harakatlarini
boshqaradi. Qahramon ekrandan tashqariga qarasa,
avval ko'zlari, keyin boshi, keyin yelkalari, so'ngra
belida burilish paydo bo'ladi.
Agar ko'zlar biror narsaga e'tibor bermasa, sizning xarakteringiz ko'rinadi
Qahramon o'ziga yoqadigan yoki sevadigan narsani ko'rsa, ko'z qorachig'i
kengayadi (ular kattalashadi). Bu shuningdek, xarakterni
yanada jozibali yoki yoqimli qiladi.
ko'zlar - Machine Translated by Google 3D formatda belgilar animatsiyasi

(cho'zilgan) kirpiklar bilan tez ochiladi va
yopiladi
uning ichki qismi. Bu ko'rinishga ko'proq
yo'nalish beradi va ko'zlar ko'proq ko'rinadi
tabassum tishlari yopiq, ochiq holda bo'lishi mumkin
ekstatik kulgi.
ustida emas, balki ko'zning tashqi chizig'i orqali
pozitsiyalar hissiyotni ifodalaydi
va jag'i tushib ketdi. Bu og'izlarning har biri
yon tomonga qarab, o'quvchini biroz torting
engil o'yin-kulgidan tortib
Ko'zlarni chizishda (yoki ularni qurishda
multfilmga o'xshash.
nosimmetrik tarzda, tabassumga. Bu og'iz ochiq yoki yopiq holda bo'lishi mumkin. Og'iz yopiq holda
uch o'lchovli. Ushbu chizmaning bo'rttirib
ko'rsatilishi tufayli u ham uni yanada ko'proq qiladi
bo'rttirilgan uslub.
Oddiy tabassumdagi qoshlar bir tekis ko'tariladi. Og'iz burchaklari ko'tarilgan,
tishlar va milklar. Og'iz ochiq holda, a
ko'z qorachig'i va ìrísí a
Etti asosiy his-tuyg'ularni tasvirlaydigan yuz ifodalari: baxt, qayg'u, ajablanish, qo'rquv,
g'azab, jirkanish va nafrat.
lablar tor va ustiga cho'zilgan
3D) e'tiborga olganingizga ishonch hosil qiling-
Baxtning turli darajalari bor,
Buni tasvirlashning yo'li chizilgan animatsiyadir;
masalan, sizning xarakteringiz bo'lganda
tishlar va tish go'shti yoki ochiq tishlar bilan
ularning oldida konveks linzalari shox parda deb ataladi.
aktyorlik animatsiyasi - yuz ifodalari
189
tabassum
inson yuradi va yuguradi - Machine Translated by Google 3D formatda belgilar animatsiyasi

temp
Har bir insonning o'ziga qulay yurish tezligi bor.
Qahramoningizning yurish tezligini bu
qahramonning bir
qadam tashlashi uchun kerak
bo'lgan kadrlar miqdori deb hisoblang.
velosipedda yurish!
yurish A
dan B ga yurgan qahramonni jonlantirishda biz quyidagilarni hisobga olishimiz kerak.
105
odam yuradi va yuguradi
Yurish sikllari haqida eslash kerak bo'lgan narsa shundaki, ular
tabiatan takrorlanadi. Biror kishining
yonida ketayotganini
ko'rsak, biz o'z atrofidagi dunyoni o'zlashtirgan tirik, nafas
oluvchi odamni kuzatamiz. Yurish siklini tomosha qilayotganda
biz ko'rgan narsa bu ikki
qadam davomida qahramonning
doimiy ravishda takrorlanadigan fikrlari va harakatlaridir.
Yurish sikllari odatda teleseriallar va kompyuter
o'yinlarida qo'llaniladi. Buning sababi shundaki,
yurish sikli kichik hajmdagi ish (va pul)
uchun
juda ko'p ekran vaqtini ishlab chiqaradi.
Binobarin, ma'lum bir kayfiyatda ba'zi bir jismning yurish tsiklini
jonlantirganda, u yolg'on, tepadan yoki takroriy ko'rinishi
mumkin.
Yurish sikli – animatsiya bo‘lagi bo‘lib, unda qahramon joyida
yuradi (yugurish yo‘lakchasida yurishga o‘xshaydi)
va fon
ularning yonidan o‘tadi. U takrorlanadigan ikki qadamdan iborat.
CD-ROMning 005-bobidagi stylised_walk.avi
ga qarang.
Badiiy filmlarda yurish tsikllarini kamdan-kam
ko'rasiz. Badiiy filmda animator odatda A dan
B gacha bo'lgan qahramonni to'liq jonlantiradi.
Bu yanada ishonchli yurishni keltirib chiqaradi. Badiiy filmda faqat
fon qahramonlari tsiklning
istalgan shaklini bajaradi.
Agar siz ularni biroz stilize
qilsangiz, yurish tsikllari yaxshiroq ishlashini aniqladim. Menimcha,
buning sababi, agar siz dizaynni ataylab sun'iyroq qilsangiz, tomoshabinlaringiz sun'iy harakatni
kechiradilar. Qanchalik realistik animatsion personaj yaratsangiz, tomoshabinlar
undan shunchalik
real tarzda harakatlanishini kutadilar.
Machine Translated by Google
Hayvonlar yuradi va yuguradi

Orqa oyoq odamning oyog'iga o'xshaydi, lekin yana
oyoq va oyoq barmoqlari cho'zilgan. Orqa oyoq har
doim to'g'ri o'ralgan S kabi shaklga ega bo'ladi.
Itning oyog'i shakli!
Qaysi holatda bo'lishidan qat'i nazar, oyoq va
son bir-biriga parallel bo'ladi (oyoq sudraladigan
9 va 21-ramkalar bundan mustasno).
To'rt oyoqning uzunligi qanday cho'zilganiga va
hayvon barmoqlarning oxirgi ikki raqamida
qanday muvozanatlashganiga e'tibor bering.
Hayvon yostiqchalarda yuradi. Bu yerda yurgan
hayvonga yengillik beradi. Oyoqlar juda tekis
bo'lib qoladi. Hayvon sakrash yoki yashirincha
o'tish uchun cho'kkalab o'tirganini taklif qilmoqchi
bo'lsangiz, oyoqlarini buking.
baliq va ilonlar - Machine Translated by Google 3D formatda belgilar animatsiyasi

Suzishni iloji boricha osonlashtirish uchun ular juda
soddalashtirilgan. Bu baliqlarni himoya qilish uchun
maktabda (katta guruhda) topish mumkin. Akulalar
baliqlarni sayr qilishadi, lekin odatda maktabga
borishmaydi.
Agar baliq suvda nisbatan harakatsiz bo'lsa,
qanotlari "bayroq aylanishi" harakatida muloyimlik
bilan to'lqinlanadi. Bu baliqning suvda nisbatan
harakatsiz turishiga yordam beradi. fish_fin_2D.avi ga qarang.
Bular orkinos kabi oziq-ovqat izlab deyarli uzluksiz
suzadigan baliqlardir.
shoal. Ularning barchasi odatda bir xil turdagi bo'ladi.
"kreyserlar" va "portlash" suzuvchilar.