Matematik statistika xossalar maksimumi sohasiga ishonchli chiqadigan tadqiqot usullarini taklif etadi. Bunda tadqiqot qilinadigan tajriba tarkiblari soni nisbatan ko’p bo’lmaydi

|
Matematik statistika xossalar maksimumi sohasiga ishonchli chiqadigan tadqiqot usullarini taklif etadi. Bunda tadqiqot qilinadigan tajriba tarkiblari soni nisbatan ko’p bo’lmaydi
|
bet | 4/8 | Sana | 30.11.2023 | Hajmi | 1,21 Mb. | | #108786 |
Bog'liq Prezentation of lecture 6Matematik statistika xossalar maksimumi sohasiga ishonchli chiqadigan tadqiqot usullarini taklif etadi. Bunda tadqiqot qilinadigan tajriba tarkiblari soni nisbatan ko’p bo’lmaydi. Buning uchun tadqiqotlarning boshlashda bir vaqtning o’zida bir nechta tajribaviy quyma quyish taklif etiladi. Tajribalarda legirlovchi elementlar miqdori, tajriba rejasi deb ataluvchi, belgilangan qoida bo’yicha tanlanadi. Quymalar soni N legirlovchi elementlar soni n ga, ularning o’zaro ta’siri xarakteriga, boshqa ba’zi fikrlarga bog’liq bo’ladi va n=23 uchun N=4; n=37 uchun N=8; n=414 uchun N=16 tadan iborat. Tajriba rejasi, tajriba boshlanishida olingan ma’lumotlarga statistik ishlov berish ushbularga imkon yaratadigan qilib tuziladi. Tajriba rejasi, tajriba boshlanishida olingan ma’lumotlarga statistik ishlov berish ushbularga imkon yaratadigan qilib tuziladi. 1) tajribalarning boshlang’ich sohasida aniqlangan xossalarga nisbatan yuqoriroq xossalar sohasi mavjudligini va holatini baholash; 2) yuqoriroq xossalar sohasiga chiqish tezroq amalga oshiriladigan, kimyoviy tarkib variantlarini ko’rib chiqishning samaraliroq usulini aniqlash; Kimyoviy tarkib variantlarini ko’rib chiqishning bunday usuli, javob sirti gradientining yo’nalishi bilan mos kelgan usul hisoblanadi. Gradient bo’ylab harakatning samaradorligi, eng avvalo, tajribadan tajribaga birdaniga barcha legirlovchi elementlaring tarkibi belgilangan nisbatda o’zgarishi bilan aniqlanadi. n 57 voqealar uchun bu shunday samara beradiki (legirlovchi elementlar tarkibini ketma-ket o’zgartirish usuli bilan taqqoslaganda) tadqiqotlarning umumiy muddati bir necha marta qisqaradi. SHuni ta’kidlab o’tish lozimki, javob sirtining gradienti yo’nalishi bilan mos keladigan kimyoviy tarkib variantlarini ko’rib chiqishda, barcha tajribalarni qatorasiga amalga oshirishning zaruriyati yo’q - tajribalarning katta qismini hisoblashlar bilan almashtirish va faqat nazorat tajribalarini qo’yish mumkin.
NATIJADA "MATERIAL TARKIBI-MEXANIKAVIY XOSSALAR" TIZIMINI TADQIQOTIGA TAJRIBALARNI STATISTIK REJALASHTIRISH USULLARI NUQTAI NAZARIDAN QARALGANDA USHBULARGA ERISHISH MUMKIN:
1. TADQIQOTLAR BOSHLANISHINING O’ZIDA TEKSHIRILAYOTGAN KOMPOZITSIYANING KUTILGAN XOSSALARINI OLISH IMKONIYATINI BAHOLASH VA UNING TARKIBINI ANIQLASHNING ENG RATSIONAL SOHASINI KO’RSATISH MUMKIN BO’LADI.
2. ISHLAB CHIQILAYOTGAN MATERIAL TARKIBINI OPTIMALLASH UCHUN ZARUR BO’LGAN TAJRIBALAR SONINI ANCHA KAMAYTIRISH, VA BU BILAN ULARNI ISHLASH MUDDATLARINI QIS-QARTIRISH MUMKIN BO’LADI.
3. BIR NECHA BIR-BIRIGA O’ZARO TA’SIR KO’RSATUVCHI XOSSALAR TADQIQOT QILINAYOTGAN HOLLARDA, XOSSALARNING OPTIMAL BIRIKMASINI TANLASH YOKI BAHOLASH MUMKIN BO’LADI.
TAJRIBALARNI STATISTIK REJALASHTISH USULIDAN FOYDALANISHGA OID BIR MISOL KO’RIB CHIQAMIZ.
ALYUMIN QOTISHMANING PASPORTIGA NISBATAN YANGI LEGIRLOVCHI ELEMENTLAR QO’SHMASDAN TURIB, MATERIALDAGI ASOSIY LEGIRLOVCHI ELEMENTLAR MIQDORINI OPTIMAL TANLASH HISOBIGA, MUSTAHKAMLIKNI VA PLASTIKLIKNI OSHIRISH IMKONIYATI BAHOLANDI.
4-jadval. Tajriba rejasining matritsasi
Tajriba №
|
SHartli kodlardagi reja
| | |
Tabiiy kattaliklardagi reja
| | | |
Zn
|
Mg
|
Cu
|
Zn,%
|
Mg,%
|
Cu,%
| | | | |
x1
|
x2
|
x3
|
1
|
+
|
+
|
+
|
8,5
|
3,5
|
2,3
|
2
|
+
|
-
|
+
|
8,5
|
2,5
|
2,3
|
3
|
-
|
+
|
+
|
7,5
|
3,5
|
2,3
|
4
|
-
|
-
|
+
|
7,5
|
2,5
|
2,3
|
5
|
+
|
+
|
-
|
8,5
|
3,5
|
1,5
|
6
|
+
|
-
|
-
|
8,5
|
2,5
|
1,5
|
7
|
-
|
+
|
-
|
7,5
|
3,5
|
1,5
|
8
|
-
|
-
|
-
|
7,5
|
2,5
|
1,5
|
AL-ZN-MG-CU (0,13%ZR) LEGIRLASH TIZIMIDA TADQIQOT QILINAYOTGAN QOTISHMANING LEGIRLOVCHI ELEMENTLARINI QUYIDAGI TARKIBI ANIQLANGAN: ZN=7,5-8,5 %; MG=2,5-3,5 %; CU=1,5-2,3 %.
QO’YILGAN MASALAGA MOS TARZDA, TOT23 REJA BO’YICHA TO’LIQ OMILLI TAJRIBA AMALGA OSHIRILDI. UNING MATRITSASI 4-JADVALDA KELTIRILGAN.
REJA QUYMALARINI QUYISH KETMA-KETLIGI VAQT BO’YICHA RONDAMIZATSIYA QILINDI. TAJRIBA QUYMALARI MATERIALINING MEXANIK XOSSALARINI TEKSHIRISH, KESIMI 10 55 MM2 LI ISSIQ PRESLANGAN POLOSADAN BO’YLAMA VA KO’NDALANG YO’NALISHLARDA KESIB OLINGAN NAMUNALARDA O’TKAZILDI. POLOSADAN KO’NDALANG YO’NALISHDA KESIB OLINGAN NAMUNALARNI SINASH NATIJALARI 4-JADVALDA KELTIRILGAN.
TOT 23 REJASI TADQIQOT QILINAYOTGAN TIZIMNI IKKINCHI DARAJALI TO’LIQ BO’LMAGAN TENGLAMA BILAN IFODALASH IMKONIYATINI BERADI. BU TENGLAMA QUYIDAGI KO’RINISHDA BO’LADI:
5-JADVAL. NAMUNALARNI SINASH NATIJALARI
Tajriba №
|
v , Mn/m2
| | |
5 , %
| | |
1
|
651
|
631
|
631
|
9,6
|
9,6
|
10,8
|
2
|
621
|
616
|
624
|
10,8
|
10,8
|
10,8
|
3
|
616
|
620
|
618
|
8,0
|
8,0
|
7,6
|
4
|
620
|
625
|
622
|
12,0
|
11,6
|
11,8
|
5
|
630
|
641
|
640
|
8,0
|
7,4
|
8,0
|
6
|
636
|
640
|
642
|
11,2
|
9,6
|
12,0
|
7
|
621
|
631
|
626
|
8,8
|
8,8
|
8,8
|
8
|
623
|
618
|
621
|
12,0
|
12,0
|
12,1
|
E.I.Kutaytseva va I.I.Molostovaning tajriba ma’lumotlari
TENGLAMANING KOEFFITSIENTLARI USHBU FORMULALAR BO’YICHA HISOBLANADI:
, (1.29)
b0=628
|
b1=5,9
b2=2,6
b3=3,1
|
b12=2,4
b13=1,4
b23=0,9
|
b123=3,1
|
BU YERDA:
- REJANING TAJRIBA QUYMALARIDAGI
ELEMENTLAR TARKIBINING KODI;
- REJANING HAR BIR TAJRIBAVIY TARKIBI UCHUN XOSSANI
O’RTACHA QIYMATI;
N - REJADAGI TAJRIBALAR SONI.
5-JADVALDAGI MA’LUMOTLAR UCHUN HISOBLANGAN TENGLAMA
KOEFFITSIENTLARI USHBUGA TENG BO’LDI.
Topilgan koeffitsientlarning statistik ahamiyatga egaligini baholash uchun bu koeffitsientlarni nolga tengligi haqidagi taxmin t - mezondan foydalanib tekshirildi. Agar bi, bij>tfqS{bi} bo’lsa, koeffitsientlar statistik ahamiyatga ega deb qabul qilindi. Bu yerda: tfq - t mezonning f - erkinlik darajasi va q - ahamiyatga egalik darajasi; S{bi} - koeffitsientlarni baholashning o’rtacha kvadratik xatosi.
Ko’rilayotgan misol uchun 5 % li ahamiyatga egalikda tS{bi} kattalik 3,22 ga teng, ya’ni bi koeffitsientlardan faqat bittasi statistik ahamiyatga ega bo’lib chiqdi: b1=5,9. Mn/m2 tavsifning tadqiqot qilinayotgan qotishma tarkibiga bog’liqligini statistik ahamiyatli ifodalovchi model deb ushbuni qabul qilish kerak:
(1.30)
Tekshirishlar ko’rsatishicha bu model adekvat. Olingan modeldan kelib chiqib, shunday xulosa qilish mumkin: tekshirilayotgan qotishmaning mustahkamligi faqat qotishmadagi rux miqdorini o’zgartirish hisobiga o’zgaradi, bunda v ni oshirish uchun qotishmadagi Zn miqdori oshirilishi kerak.
SHunga o’xshash hisoblar bilan materialning va tavsiflari uchun modellar olindi. Bu tavsiflarning qotishmadagi Zn, Mg va Cu miqdoriga bog’liqligini adekvat ifodalovchi tenglamalar ushbu ko’rinishga ega:
(1.31)
(1.32)
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Matematik statistika xossalar maksimumi sohasiga ishonchli chiqadigan tadqiqot usullarini taklif etadi. Bunda tadqiqot qilinadigan tajriba tarkiblari soni nisbatan ko’p bo’lmaydi
|