A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlari - bet 32

|
A. M. Eshmuradov, D. T. Normatova abonent kirish tarmoqlariBog'liq abonent kirish tarmoqlaria)
b)
Ko‘plab tashuvchilar
2.12-rasm. Bitta tashuvchi signalli radiosignal (a) va OFDM spektri (b).
Bunda tashuvchilarni chastota bo‘yicha ajratishning ikkita usullari
qo‘llanishi mumkin. Birinchidan, polosali filtrlar yordamida,
ikkinchidan, signallarni ortogonal o‘zgartirish yordamida ajra-
tish mumkin. Birinchi holda modulatsiyalangan tashuvchilar
orasidagi chastotalar farqi ularning qo‘shni yon polosalari o‘zaro
qoplanmaydigan qilib tanlanadi. Bu shart, agar chastotalar farqi
qiymatini Δf > 2/T
U
ga teng tanlansa bajariladi, bu yerda T
U
–
axborot simvolining ishchi intervali. Lekin bunda radiospektrdan
foydalanish samaradorligi yuqori bo‘lmaydi. Aksincha, OFDM
standarti qo‘shni nimtashuvchilar spektrlarining kuchli qoplanishi
bilan xarakterlanadi, bu chastotalar farqi qiymatni ikki martaga
kamaytirishga va shuncha martaga raqamli ma’lumotlarni uzatish
zichligini ((bit/s)/Hz) oshirishga imkon beradi.
Guruhli spektr nimtashuvchilarini ortogonal demodulatsiyalash
usuli tufayli qo‘shni chastotalardan, ularning yon polosalari
o‘zaro qoplanishiga qaramasdan xalaqitlarni kompensatsiyalash
bo‘lib o‘tadi. Ortogonallik shartlarining bajarilishi uchun
tashuvchilar orasidagi chastotalar farqi o‘zgarmas va Δf = 1/T
U
ga
teng bo‘lishi, ya’ni T
U
intervalda f
2
– f
1
farq chastotasining butun
davrlari soni joylashishi kerak. DVB-T standarti 8K versiyasidagi
COFDM signalga misol 2.13-rasmda tasvirlangan.
Bu nisbatning bajarilishiga OFDM modemida ikkita turdagi
sinxronlashtirish signallarini kiritish bilan erishiladi:
• Guruhli spektr tashuvchi chastotalarini sinxronlashtirish
uchun signallar;
76
Chastota
T
U
himoya
intervali
Simvollar
Vaqt
1/T
T
N=6817
2.13-rasm. DVB-T standarti 8K versiyasidagi COFDM signali.
• Demodulatorning funksional bloklari takt chastotalarini
sinxronlashtirish uchun signallar. Hozirgi paytda parallel raqamli
oqimlar bitlarini tashiydigan tashuvchi chastotalar guruhi OFDM
simvol deyiladi.
Ko‘p sonli parallel oqimlar ishlatilishi tufayli parallel
oqimlardagi simvolning uzunligi ketma-ket ma’lumotlar oqimi-
dagiga qaraganda sezilarli katta bo‘lib qoladi. Bu dekoderda
qabul qilingan simvollar qiymatlarini baholashni vaqtincha
kechiktirishga imkon beradi, bu vaqt davomida aks signallar
ta’siri tufayli radiokanal parametrlarining o‘zgarishi to‘xtaydi va
kanal barqaror bo‘lib qoladi. Shunday qilib, OFDMda suboqim
simvoli T
S
vaqt intervali T
G
himoya intervaliga va simvolning
T
U
ishchi intervaliga bo‘linadi. T
S
vaqt intervali davomida,
dekoderda simvolning qiymatini baholash amalga oshirilmaydi,
T
U
ishchi intervalida esa qabul qingan signal qiymati haqida
qaror qabul qilinadi. Aks sadoni so‘ndirish tizimining to‘g‘ri
ishlashi uchun himoya intervallari suboqimlar simvollarining
boshlanishida bo‘lishi, ya’ni himoya intervalida oldingi simvol
bilan tashuvchini modulatsiyalash davom etishi kerak. Texnik
77
jihatdan OFDM usuli qabullash-uzatish qurilmasi uzat-
kichining modulatorida Fure invers diskret o‘zgartirishi (Fast
Fourier Transform – FFT) va qabullagichining demodulatorida
Fure to‘g‘ri diskret o‘zgartirishi bajarilishi yo‘li bilan amalga
oshiriladi. Fizik darajada OFDM ko‘p sonli yaqin joylashgan
ortogonal tashuvchilarni ishlatadigan raqamli modulatsiyalash
sxemasi hisoblanadi. Har bir nimtashuvchi o‘sha bir o‘tkazish
polosasidagi bitta tashuvchini modulatsiyalash oddiy sxemalari
kabi umumiy ma’lumotlarni uzatish tezligini saqlash bilan past
simvolli tezliklarda oddiy modulatsiyalash sxemasi (kvadraturali
amplitudaviy modulatsiyalash) bo‘yicha modulatsiyalanadi.
Amalda OFDM signallar Fure teskari tez o‘zgartirishdan
(FTTO‘) foydalanish yo‘li bilan olinadi. Bitta tashuvchili
sxemaga qaraganda OFDMning asosiy afzalligi kanaldagi
murak kab sharoitlarga uning qarshi tura olish qobiliyati hisob-
lanadi.
Masalan, YCH sohasida uzun mis o‘tkazgichlardagi so‘nish,
ko‘p nurli tarqalish keltirib chiqaradigan tor polosali xalaqitlar
va chastotaviy-tanlangan so‘nish bilan murakkab filtrlar-ekva-
layzerlardan foydalanmasdan kurashish mumkin.
Signalning ko‘p nurli tarqalishi keltirib chiqaradigan chas-
totaviy-tanlangan so‘nish qabul qilish joyida signalning ko‘p nurli
interferensiyasi natijasida vujudga keladi va so‘nish chastotasi
qabullash antennasi joyining o‘zgarishi bilan o‘zgaradi. Real zich
shahar qurilishlari holatlarida interferension manzarani analitik
hisoblash deyarli mumkin emas. Bundan tashqari, detsimetrli
to‘lqinlar diapazonida teletomoshabinlarning sezilarli qismi xona
antennalaridan foydalanadi.
Bu interferension manzarani yanada oldindan taxmin
qilmaydigan qiladi (2.14-rasm).
Qaytgan to‘lqinlarni ikkita turlarga ajratish kerak:
78
Uzatkichga yo‘nalish
100 mkV
100
mkV
200 mk
V
2000 m
kV
10
05
m
kV
200 mkV
30
mk
V
190
m
kV
50 m
kV
50 mkV
50 mkV
10 mkV
|
| |