nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Соответствие исследования приоритетным направлениям развития

|
Соответствие исследования приоритетным направлениям развитияBog'liq 7xzfitTga0g1ciDСоответствие исследования приоритетным направлениям развития
науки и технологий республики.
Диссертационное исследование выполнено в
соответствии с приоритетным направлением развития науки и технологий
республики V. «Сельское хозяйство, биотехнология, экология и охрана
окружающей среды».
Степень изученности проблемы.
За рубежом проводились ряд научных
исследований по борьбе с распространением сорняков на посевах озимых
зерновых культур такими учѐными как N.A.Awon, L.Аndersson, T.Anjum,
R.Bajwa, R.Lee, Van Wuchen, J.Alvin, C.Edward, Keio Uzawa, а в нашей
республике исследования в данной области в разных почвенно-климатических
условиях проводились такими отечественными учеными как А.Джуракулов,
К.Мирзаджанов, А.Юлдашев, М.Мухаммаджонов, Б.Алиев, Ф.Хасанова,
Б.Бахромов, А.Юлдашев, М.Лазовацкая, К.М.Муминов, И.Ирназаров.,
А.Сагдуллаев, Р.Рахмонов, Р.Очилов, Ш.Ризаев, М.Шодманов, Ш.Тешабаев,
С.Саидов, Н.Турдиева, Я.Буриев, З.Ибрагимов и С.Суллиева.
Однако, в условиях различной степени засоленности лугово-аллювиальных
почв Республики Каракалпакстан исследовательские работы по изучению
влияния
норм
внесения
гербицидов
различного
состава
против
распространения однолетних и многолетних сорняков после уборки урожая
зерна озимой пшеницы (в послеуборочный период) и весной в фазе кущения (в
вегетационный период) с целью получения высокого и качественного урожая
зерна озимой пшеницы проводились в недостаточной степени.
Связь темы диссертации с планами научно-исследовательских работ
высшего образовательного учреждения, где выполнена диссертация.
Диссертационные исследование выполнено в рамках запланированных научно-
исследовательских
работ
по
«Совершенствованию
элементов
ресурсосберегающих технологий при выращивании сельскохозяйственных
культур» кафедры «Земледелия и мелиорации» Ташкентского государственного
аграрного университета (2018-2021 гг.).
|
| |
Agrotexnologiyalar instituti huzuridagi ilmiy - bet 40

45
E’LON QILINGAN ISHLAR RO‘YXATI
СПИСОК ОПУБЛИКОВАННЫХ РАБОТ
LIST OF PUBLISHED WORKS
I бўлим (I часть; I part)
1. Ajiniyazova M.K., Sayimbetov A. Types and spreading areas of weeds spread
in winter wheat fields in Karakalpakstan. // ERPA International Journal of
Multidisciplinary research. – India. Volume-9, Issue-5, May, 2023. 416-418 Page.
ISSN: 2455-3662 SJIF. ISI I.F. Value: 1.188. DOI:10.36713/erpa2013. (Impact
Factor 8.224).
2. Ajiniyazova M.K., Sayimbetov A. Qoraqalpogʻistonning janubiy hududi
kuzgi bugʻdoy yetishtiriladigan maydonlarda tarqalgan begona oʻtlarning tur tarkibini
aniqlash natijalari. //Agro kimyo himoya va oʻsimliklar karantini jurnali. – Toshkent.
2023. №3,
ISSN 2181-8150.
76-77 bet. (06.00.00. №11).
3. Ajiniyazova M.K. Kuzgi bugʻdoy maydonlaridagi begona oʻtlarga qarshi
kurashish. // Xorazm ma‟mun akademiyasi axborotnomasi. – Xiva. №8/1 (105).
2023. ISSN 2091-573Х. 153-157 bet. (06.00.00. №12).
II бўлим (II часть; II part)
4. Ajiniyazova M.K. Qoraqalpogʻistonning shimoliy hududida kuzgi bugʻdoy
yetishtiriladigan maydonlarda tarqalgan begona oʻtlar tur tarkibi va tarqalishi //
Ózbekstan Respublikası “Olima” shólkeminiń Qaraqalpaqstan bólimi. Tashkent
mámleketlik agrar universiteti Nókis filialı “Ilim ǵumshaları” atamasındaǵı X
respublikalıq ilmiy-ámeliy konferenciya materialları toplamı. 2020-yil, 2-iyun. 204-
206 bet.
5. Ajiniyazova M.K., Sayimbetov A. Begona oʻtlarga qarshi gerbicidlarni
qoʻllashning kuzgi bugʻdoy oʻsib-rivojlanishiga ta‟siri // Awıl xojalıǵında jaslardı
qollap-quwatlaw hám xalıq salamatlıǵın bekkemlewdegi mashqalalar hám
imkaniyatlar atamasındaǵı xalıqaralıq ilmiy- ámeliy konferenciya materialları toplamı
2021-yil. 26-noyabr. 70-73 bet.
6. Ажиниязова М.К. Применение и влияние гербицидов на урожайность
зерна озимой пшеницы в невегетационный период. International Conference on
Developments in Education, Hosted from Amsterdam, Netherlands. July 22, 2023.
page 5-8.
7. Ажиниязова М.К., Сайимбетов A. Влияние гербицидов на сорняки в
посевах озимой пшеницы. International Conference on Innovations in Applied
Sciences, Education and Humanities Hosted from Barcelona, Spain. June 26 th 2023.
page 41-44.
8. Ajiniyazova M.K. Qoraqalpogʻistonning kuzgi bugʻdoy maydonlarida
tarqalgan bir va koʻp yillik begona oʻtlarga qarshi gerbicidlarni qoʻllash boʻyicha
tavsiyanoma. Tavsiyanoma. ToshDAU “Tahririyat-nashriyot boʻlimi”. 2023. 15 b.
The object of the research

|
The object of the researchBog'liq 7xzfitTga0g1ciDThe object of the research:
The study centers on moderately saline meadow-
alluvial soils in the Republic of Karakalpakstan, employing the winter wheat variety
“Krasnodarskaya-99” and herbicides Dalglifos 500 g/l, Glifor 75,7%, Serto Plus
75%, and Clodimex 8%. These elements form the basis for evaluating the
effectiveness of weed control strategies.
The scientific novelty
of the research is as follows:
in the South, North, and Central regions of the Republic of Karakalpakstan, it
was observed for the first time that 78 types of weeds, spanning 21 families and 65
genera, are prevalent in winter wheat fields;
the distribution of weeds in winter wheat fields showed that families such as
Poaceae (15 types), Chenopodiaceae (14 types), Brassicaceae (9 types), Asteraceae (9
types), and Fabaceae (5 types) are prominent. The damage index indicates that one-
year weeds (61,5%) surpass two-year (5,1%) and perennial (33,3%) weeds;
the study recommends using Glyfor 75,7% herbicide, containing glyphosate,
after the harvest of autumn wheat grain to combat reeds and other dangerous
perennial weeds during the non-growing period, especially in areas with close (1,5-
2,0 m) water bodies;
optimal control measures involve using Serto Plus 75%, dicamba+tritosulfuron-
ethyl, and Clodinafop propargyl+antidote cloquintocet mexil, Clodimex, 8%
herbicides individually or in combination during the wheat flowering period to
combat both annual and perennial monocotyledonous weeds;
application of Glifor, 75,7% herbicide at 1,5 kg/ha during the non-growing
period after harvesting autumn wheat grain, and Serto Plus, 75% at 100 g/ha +
Clodimex, 8% at 0,3 l/ha during the growing season, is found to enhance the growth
and development of winter wheat, leading to higher grain yield and quality;
the economic effectiveness of herbicides applied during the growing period of
wheat against weeds in moderately saline, meadow-alluvial soils has been
demonstrated.
|
| |
Leading organization - Agrotexnologiyalar instituti huzuridagi ilmiy

43
INTRODUCTION (abstract of PhD thesis)
Theme: The purpose of research:
Weeds spread in winter wheat fields in the
saline lands of karakalpakstan and the effectiveness of chemical control against them.
In the challenging agricultural landscape of Karakalpakstan, the spread of weeds in
winter wheat fields poses a significant threat to crop productivity. This dissertation
focuses on investigating the efficacy of chemical control measures against these
weeds in moderately saline meadow-alluvial soils. The primary objective is to assess
the impact of herbicides on the prevalent weed varieties and their subsequent
influence on winter wheat cultivation.
Agrotexnologiyalar instituti huzuridagi ilmiy - bet 36

42
The theme of the dissertation of the Doctor of Philosophy (PhD) was registered at the Supreme
Attestation Commission under the Ministry of Higher Education, Science and Innovation of the
Republic of Uzbekistan under the number B2023.1.PhD/Qx1053.
The doctoral dissertation has been prepared at the Tashkent State Agrarian University (TSAU).
The abstract of the dissertation of Doctor of Philosophy (PhD) is posted in three languages (uzbek,
russian, еnglish (resume)) on the website of Scientific Council (www.qaxai.uz) and on the «Ziyonet»
Information and educational portal (www.ziyonet.uz).
Scientific adviser:
Sayimbetov Alisher
doctor of Philosophy in Agricultural Sciences,
Associate Professor.
Official opponents:
Rizayev Shuxrat Xudoyberdiyevich
doctor of Agricultural Sciences, Associate Professor.
Teshabayev Sherzod
Alijanovich
doctor of Philosophy in Agricultural Sciences,
Associate Professor.
Масса зерен в одном колосе, г

37
Таблица 3
Влияние гербицидов, внесенных в послеуборочный период, на урожайность зерна
озимой пшеницы
№
Варианты опыта
Урожай зерна по годам,
ц/га
Средняя
урожай-
ность, ц/га
Дополнительная
урожайность,
ц/га
2019 г. 2020 г. 2021 г.
1
Контроль (без гербицида)
28,5
26,8
24,3
26,5
-
2
Далглифос 500 г/л (эталон) -
3,0 л/га
34,8
36,0
37,6
36,1
9,6
3
Глифор, 75,7 % - 1,5 кг/га
37,2
38,8
41,3
39,1
12,6
4
Глифор, 75,7 % - 3,0 кг/га
37,3
38,1
39,4
38,2
11,7
НСР
05,
ц/га 1,13 1,34 0,99
НСР
05
, % 3,28
3,94 2,78
По полученным данным, наибольшая урожайность зерна получена при
использовании гербицида Глифор 75,7% в дозе 1,5 кг/га и составила в
среднем за три года 39,1 ц/га, что на 12,6 ц/га больше контроля.
В полевых опытах применение гербицидов в виде смеси обеспечило самую
высокую урожайность зерна среди вариантов опыта. При использовании Серто
Плюс 75%-100 г/га+Клодимекс 8%-0,3 л/га средняя урожайность зерна за три
года составила 42,4 ц/га или на 15,3 ц/га выше контрольного варианта без
гербицида Серто Плюс 75%-150 г/га+Клодимекс 8%-0,4 л/га применяли в более
высоких нормах, эти показатели были на 41,9 ц/га или на 14,8 ц/га выше
контрольного безгербицидного варианта. (табл. 4).
Таблица 4
Влияние гербицидов, внесенных в вегетационный период, на урожайность зерна
Faza tezligi - De-Broil to’lqin uzunligiga doir tadbiq etilgan masalalarni o’rganish. Reja

|
De-Broil to’lqin uzunligiga doir tadbiq etilgan masalalarni o’rganish. Reja
|
bet | 2/3 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 2,04 Mb. | | #262914 |
Bog'liq De-Broil to’lqin uzunligiga doir tadbiq etilgan masalalarni o’rganish.Faza tezligi
Kvant mexanikasida zarralar ham murakkab amplitudali toʻlqinlar kabi harakat qiladi. Faza tezligining moduli chastotaning toʻlqin uzunligiga koʻpaytirilgan qiymatiga tengdir:
De Broyl gipotezasiga koʻra, biz buni olamiz:
�p=��=�/ℏ�/ℏ=��
De Broyl nisbati
Kvant zarrachasining toʻlqin uzunligi uning impulsiga teskari proporsionaldir. Subatom dunyosining eng qiziq jihati shundaki, ushbu olam vakillari boʻlmish elektronlar, fotonlar va shu kabilar biz koʻnikib qolgan makrodunyo obyektlariga mutlaqo oʻxshamaydi. Ular oʻzini tutishida na toʻlqin tabiatini va na zarracha tabiatini namoyon qiladi. Vaziyatga koʻra, ham toʻlqin ham korpuskulyar xossalar namoyon qiluvchi tamomila oʻzga olam. Kvant zarrachalari olami deb nomlanuvchi bu mikrodunyo vakillarining yuqoridagi xossalarini kashf qilish va tushunib yetishning oʻzi mushkul boʻlgan edi. Ushbu bir-biriga bogʻliq, lekin anglash uchun gʻoyat murakkab boʻlgan turli fizik xususiyatlarni, yaʼni kvant zarrachalarning ham korpuskulyar, ham toʻlqin xossalarini yagona aniq matematik tenglama orqali umumlashtirib ifodalash esa bundan ham mushkul vazifa oʻlaroq namoyon boʻlardi. Aynan shu mujmal va mushkul vazifa de Broyl nisbati orqali oydinlashdi. Farang olimi Lui de Broyl oʻz nomi bilan ataluvchi ushbu nisbat haqida ilk bora 1924-yilda oʻzining doktorlik dissertatsiyasini yoqlash vaqtida ilmiy jamoatchilikka axborot bergan. Uning mazkur gʻoyalari oʻsha vaqtda yetuk fizik-nazariyotchi olimlar uchun ham kulgili va gʻalati tuyilgan. Lekin vaqt oʻtib de Broyl nisbati haqiqat ekani oydinlashgach, ushbu ajoyib ilmiy munosabat butun dunyo fizik-nazariyotchilari mikrodunyo haqidagi tasavvurlarini agʻdar-toʻntar qilib yubordi hamda oqibatda kvant mexanikasining rivojiga ulkan hissa boʻlib qoʻshildi. Biroq ushbu muvaffaqiyat de Broylning ilmiy faoliyatidagi eng kattasi boʻlib qoldi va keyinchalik olim boshqa bunday ulkan ilmiy yutuqlarsiz umrining oxirigacha Parijda fizika professori sifatida ishlab, yashab oʻtdi.
Keling, de Broyl nisbatining fizik mohiyati bilan qisqacha tanishib chiqsak. Istalgan zarrachaning eng muhim xossalaridan biri uning tezligidir. Biroq fizik mutaxassislar, odatda, zarracha tezligining oʻzi haqida emas, balki uning impulsi haqida koʻproq bosh qotirishadi. Impuls bu umumiy harakat miqdori boʻlib, u zarrachaning tezligi va massasining koʻpaytmasiga teng boʻladi. Toʻlqin esa umuman boshqa fundamental xossalar orqali ifodalanadi. Toʻlqinning asosiy koʻrsatkichlari — uzunligi (bir xil koʻrsatkichli amplitudaning ikkita qoʻshni eng yuqori choʻqqilari orasidagi masofa) va chastotasi (toʻlqin uzunligiga teskari proporsional boʻlgan kattalik, yaʼni vaqt birligi ichidagi tebranishlar soni) bilan ifodalanadi. De Broyl kvant zarrachasining impulsi p va toʻlqin uzunligi λ ni oʻzaro bogʻlovchi nisbatni aniqlashga muvaffaq boʻldi. De Broyl nisbati quyidagicha ifodalanadi:
|
| |
озимой пшеницы - Agrotexnologiyalar instituti huzuridagi ilmiy

38
воды и питательных веществ, и при этом наблюдалось снижение качественные
показатели зерна. Например, в 2019 году среднее количество белка составило
12,1%, клейковина - 25,4%, стекловидность-43,4%, а в 2020 году эти показатели
составили 11,8; 25,1; 42,3%, в 2021 году зафиксировано снижение на 11,5; 24,3;
41,6%.
В полевых опытах отмечено, что качественные показатели зерна были
выше в вариантах, где применялся гербицид Глифор, 75,7% при низкой норме
внесения 1,5 кг/га, по сравнению с другими вариантами. По
сравнению с
контролем количество белка было 1,7-2,2%, клейковины 2,1-2,9%,
стекловидность на 4,8-6,6% выше, Дальглифос 500 г/л (стандарт)-3,0 л/га и
Глифор-75,7%-3,0 ц/га соответственно по сравнению с вариантами,
применяемыми при более высокой норме внесения 0,7-0,9; 0,3-0,6%, 0,8-0,9;
0,5-0,7% и 1,4-2,0; 0,6-1,1%. Следует отметить, что Дальглифос 500 г/л
(эталон)-3,0 л/га и Глифор 75,7% - 3,0 кг/га
при высокой норме внесения
приводил к стрессу озимую пшеницу в период вегетации. Установлено, что
количество белка и клейковины в зерне, а
также стекловидность были
невысокими по сравнению с вариантом, в котором применялся гербицид
Глифор 75,7% в норме 1,5 кг/га.
В опыте №2 при применении смеси гербицидов Серто Плюс 75%-100
г/га+Клодимекс 8%-0,3 л/га содержание белка в зерне составляло 14-14,6%,
клейковины-27,3-27,8%, стекловидность-48,8-50,2 наивысший при применении
гербицидов сверх этих норм внесения (Серто Плюс 75%-150 г/га+Клодимекс
8%-0,4 л/га) соответственно 0,3%; 0,3-0,4% и ниже на 0,4-0,8%. Это
свидетельствует о том, что гербициды оказывают
существенное влияние на
качественные показатели зерна при их совместном применении в высоких
нормах внесения.
В пятой главе диссертации под названием
Implementation of research result

44
The application of Glifor, a 75,7% herbicide at 1,5 kg/ha after harvest in the
non-growing season, targeted cane and perennial weeds
in a winter wheat field of
12,4 hectares in Chimboy district 7,9 hectares, Kegeili district 4,5 hectares, Republic
of Karakalpakstan. This agrotechnology led to a significant reduction of reeds and
other perennials by 76,8-82,4%, resulting in a winter wheat grain yield of 36,3-37,5
s/ha, a net profit ranging from 2187,0-2547,0 thousand soums,
and a profitability
level of 25,2-29,3%.
Similarly, the combined application of Serto Plus (75% herbicide, 100 g/ha) and
Clodimex (8% herbicide, 0,3 l/ha) against annual and perennial weeds in autumn
wheat during the growing season was implemented on a total area of 123,4 hectares
across Chimboy and Qonlikol districts. This approach
resulted in a significant
reduction of one-year weeds by 85,1-90,7% and perennial weeds by 78,8-80,7%. The
grain yield ranged from 0-2937,0 thousand soums/ha, with a profitability level of
28,2-33,7%.
The scope and structure of the dissertation.
This dissertation comprises an
introduction, five chapters,
a conclusion, a list of references, and applications,
providing a comprehensive exploration of the issues
surrounding weed control in
winter wheat fields in the saline lands of Karakalpakstan. The research presented
herein spans 120 pages, offering a detailed and thorough examination of the subject
matter.
Qoraqalpogʻiston Respublikasi oʻrtacha shoʻrlangan

|
Qoraqalpogʻiston Respublikasi oʻrtacha shoʻrlanganBog'liq 7xzfitTga0g1ciDQoraqalpogʻiston Respublikasi oʻrtacha shoʻrlangan
oʻtloqi-allyuvial tuproqlari sharoitida qoʻllanilgan gerbitsidlar me’yorlarining
begona oʻtlarga, kuzgi bugʻdoy oʻsishi, rivojlanishi va don hosildorligi hamda
uning sifatiga ta’siri
» deb nomlangan toʻrtinchi bobida Qoraqalpogʻiston
respublikaning shimoliy qismida sizot suvlari yuza 1,0-2,5 m chuqurlikda
joylashgan
Chimboy tumanining kuzgi bugʻdoy maydonlari ajriq, shoʻrajriq, ayniqsa, qamish
bilan kuchli zararlangan hisoblanadi. Ma‟lumki, koʻp yillik, ildizpoyali ajriq, qamish
kabi begona oʻtlarni yoʻqotishda kuzgi bugʻdoy oʻsuv davrida tanlab ta‟sir etuvchi
gerbitsid turlari mavjud emas. Bu maydonlarda qamishga qarshi kurashish maqsadida
tarkibi glifosat boʻlgan Dalglifos 500 g/l va Glifor, 75,7% gerbitsidi me‟yorlarini
nafaqat, ildizpoyali begona oʻtlarga, balki, bir va koʻp yillik katta zarar keltiruvchi
begona oʻtlar turlariga ta‟siri oʻrganilgan. Bunda, ildizpoyali qamish bilan kuchli
zararlangan maydon tanlanib, 4 ta variantda, ya‟ni nazorat gerbitsidsiz, Dalglifos 500
0
5
10
15
20
25
30
35
40
Bir
yilliklar
Ikki
yilliklar
Ko'p
yilliklar
39
4
20
0
5
10
15
20
25
30
35
Bir
yilliklar
Ikki
yilliklar
Ko'p
yilliklar
32
2
19
0
5
10
15
20
25
30
35
Bir
yilliklar
Ikki
yilliklar
|
| |
Apparat tizimining texnologik o‘timlari

18
2-bob. IPLARNI QAYTA O‘RASH
2.1. Iplarni qayta o‘rash va jarayonga qo‘yiladigan talablar
To‘qimachilik matolarini ishlab chiqarishda iplarni tayyorlash
jarayonlarini to‘g‘ri tanlash, ularning ishini sifatli va yuqori unumli
tashkil etish mahsulot ishlab chiqarish iqtisodiy samaradorligining
asosiy omili hisoblanadi.
Iplarni qayta o‘rashdan maqsad:
1. Keyingi texnologik jarayonlarning yuqori samaradorligini
ta’minlovchi sifatli bobina tayyorlash
.
2. Jarayonda o‘ramadagi ip uzunligini ko‘paytirish, har xil
nuqsonlar, xas-cho‘plardan tozalash.
Ko‘proq qayta o‘rash jarayonida iplar yigirish tuftagidan
konussimon yoki silindrsimon bobinaga o‘raladi. Yigirish tuftagiga
esa 100
gr.
atrofida ip o‘raladi. Agar ipning chiziqli zichligi 20
tex
bo‘lsa, u holda tuftakdagi ip uzunligi 5000
m
bo‘ladi. Zamonaviy
tandalash mashinalarining tezligi 1000
m/min
atrofida bo‘lib,
unda yigirish tuftagidan ip o‘raladigan bo‘lsa, har 5 minutda
tuftaklarni almashtirish talab etiladi va bu hol tandalash mashinasi
unumdorligining keskin kamayishiga olib keladi. Shuning uchun
iplar tuftakdan hajmi katta bo‘lgan (og‘irligi 2
kg
va undan yuqori)
konussimon yoki silindrsimon bobinaga o‘raladi.
Yigirish tuftagini to‘quv dastgohida arqoq ipi sifatida
foydalanish uchun katta moki kerak bo‘ladi, bu esa homuza
hosil qilish jarayonida muammoga olib keladi. Shuning uchun
mokili dastgohda arqoq ipi naychaga o‘raladi. Naychaga esa bu ip
bobinadan o‘raladi.
Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashgʻulotlari) 1-Modul. Kompyuter grafikasi asoslari

Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashgʻulotlari) 1-Modul. Kompyuter grafikasi asoslari
1-mavzu. Kompyuter grafikasi haqida tushuncha
Kompyuter grafikasi. Kompyuter grafikasi turlari. Vektorli grafika. Rastrli grafika. Fraktal grafika. Kompyuter grafikasining rivojlanishi. Kompyuter grafikasining dasturiy ta‟minotlari haqida.
2-mavzu. Kompyuter grafikasida ranglarning sxemalari
Ranglarning sxemalari. Rang modeli. RGB modeli. HSB modeli. CMYK modeli. HSL modeli.
3-mavzu. Kompyuter grafikasi fayllar formatlari
Grafik fayllarining formatlari. Grafik faylarining xossalari. BMP fayli. WMF fayli. GIF fayli. PNG fayli. TGA fayli. JPEG fayli. TIFF fayli. PSD fayli. CDR fayli. Grafik axborotlarga kiritishning maxsus vositalari.
4-mavzu. Grafik axborotlar bilan ishlash texnologiyasi
Grafik axborotlar bilan ishlash texnologiyasi. Nuqtali grafika tushunchasi. Fraktal grafika tushunchasi. Vektorli grafika tushunchasi. Grafik axbortlarni kiritish, tahrirlash va chiqarishning dasturiy vositalari: Paint, 3DS-MAX, CorelDraw, PhotoShop va boshqalar. Tasvirlarga ishlov berish.
2-Modul. CorelDraw dasturida ishlash texnologiyasi
5-mavzu. CorelDraw Graphics Suite X5 dasturiy paketi CorelDraw Graphics Suite X5 versiyasining dasturiy paketidagi komponentlari. CorelDRAW X5 dasturi. PHOTO-PAINT X5 dasturi. Corel PowerTRACE X5 dasturi. Corel CAPTURE X5 dasturi. CorelDRAW Handbook dasturi.
6-mavzu. CorelDraw dasturiga kirish
CorelDraw dasturiga qoʻyiladigan minimal talablari. Dasturning ishchi muhiti: asosiy menyu, instrumentlar paneli, Ranglar palitrasi, sahifalar hisoblagichi, hujjat oynasi, chop etish sohasi.
7-mavzu. CorelDraw dasturi o‘ziga xos xususiyatlari va uning
imkoniyatlari
CorelDraw dasturining o„ziga xos xususiyatlari va uning imkoniyatlaridan foydalanish yo„llari. Boshqarish paneli. Xossalar paneli. Ranglar palitrasi. Holat qatori. Kontekstli menyu. CorelDraw dasturi ko„rinishini sozlash. Ma‟lumotlar va hujjat oynalari. Hujjatlar bilan bajariladigan amallar. Hujjat oynasi. Hujjatlarni ochish va hujjat oynasini boshqarish. Tasvir masshtabi. Chizgʻichlar va uladan foydalanish. hujjatni aks ettirish tartiblari. CorelDraw dasturida fayllarni saqlash.
|
-mavzu. Adobe Photoshop dasturining qoʻshimcha imkoniyatlari

13-mavzu. Adobe Photoshop dasturining qoʻshimcha imkoniyatlari
Adobe Photoshop grafik muharriri yordamida Web-sahifa uchun grafik ma‟lumotlar yaratish. Animasiya va bannerlarni aks ettirish va ularga qo„yiladigan talablar.
4-Modul. 3DS MAX. 3 o‘lchamli texnologiyalari 14-mavzu. 3DS-MAX dasturiga kirish
3DS-MAX dasturi haqida tushuncha. 3DS-MAX dasturini oʻrnatishga qoʻyiladigan minimal talablar. 3DS-MAX dasturi boshqaruv elementlari bilan ishlash. Ob‟ektlar ustida bajariladigan operatsiyalar va buyruqlar bilan ishlash.
15-mavzu. 3DS-MAX dasturida modellashtirish
3DS-MAX dasturida turli shakllar yasash, oʻzgartirish. 3DS-MAX dasturida turli ob‟ektlar va jarayonlarni modellashtirish. Yoritgichlar va kameralarni o„rnatish va ular bilan ishlash.
16-mavzu. 3DS-MAX dasturining qoʻshimcha imkoniyatlari
3DS-MAX dasturida materiallar va ular bilan ishlash. Teksturali kartalar va ular bilan ishlash. Animatsiya hosil qilish. Vizuallashtirish va maxsus effektlar o„rnatish.
17-mavzu. 3DS-MAX dasturida animatsiya yaratish
3DS-MAX dasturida yaratilgan ob‟yekt va jarayonlarni harakatga keltirish. Animatsion effektlardan foydalanish. Ma‟lumotlarni aks ettirishda ularning o„lchamini optimallashtirish.
Amaliy mashgʻulotlar bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar
Amaliy mashgʻulotlar bo„yicha quyidagi mavzular tavsiya etiladi:
CorelDraw dasturi asosiy oynasi bilan tanishish.
CorelDraw dasturida turli chiziqlar chizish.
CorelDraw dasturida sodda atroflama chiziqlar va to„ldirishlar.
CorelDraw dasturida qatlamlar bilan ishlash.
CorelDraw dasturida Beze instrumenti bilan ishlash.
CorelDraw dasturida ob‟ektlarni import va eksport qilish.
CorelDraw dasturida Shape (figura) instrumenti bilan ishlash.
Adobe Photoshop dasturning ishchi muhiti bilan ishlash.
Adobe Photoshop dasturida fayllar bilan ishlash.
Adobe Photoshop dasturida instumentlar yordamida maxsus effektlar yaratish.
Adobe Photoshop dasturida matn va konturlar bilan ishlash.
Adobe Flash muhitida interfaol animasiyalar yaratish
3DS-MAX dasturi boshqaruv elementlari bilan ishlash
3DS-MAX dasturida turli ob‟ektlar va jarayonlarni modellashtirish
3DS-MAX dasturida yoritgichlar va kameralarni o„rnatish
3DS-MAX dasturida vizuallashtirish va maxsus effektlar o„rnatish
Amaliy mashgʻulotlarni tashkil etish bo„yicha kafedra professor-o„qituvchilari tomonidan ko„rsatma va tavsiyalar ishlab chiqiladi. Unda talabalar asosiy ma‟ruza mavzulari bo„yicha olgan bilim va ko„nikmalarini amaliy masalalarga dasturlar tuzish
orqali bilimlarini yanada boyitadilar. Shuningdek, darslik va o„quv q o„llanmalar asosida talabalar bilimlarini mustaxkamlashga erishish, tarqatma materiallardan foydalanish, ilmiy maqolalar va tezislarni chop etish orqali talabalar bilimini oshirish, masalalarning dasturini tuzish, mavzular bo„yicha ko„rgazmali qurollar tayyorlash va boshqalar tavsiya etiladi.
|
-mavzu. CorelDraw dasturida ranglar va qatlamlar

8-mavzu. CorelDraw dasturida ranglar va qatlamlar
Grafik ob‟ektlarda rang va qatlam tushunchasi. CorelDrawda qo„llanuvchi rang modellari (RGB, CMYK, Lab, HSB modellari). Qatlamlar bilan ishlash: ob‟ektlar menedjeri yordamida yaratilgan qatlamlar va ulardagi shakllar. Yangi qatlam yaratuvchi instrument, qatlamlar xossalaridan foydalanish, qatlamlarning joyini almashtirish va ularni avtomatik tarzda barcha sahifalarda aks ettirishini ta‟minlash.
9-mavzu. CorelDraw dasturida maxsus effektlar
CorelDraw dasturida instumentlar yordamida maxsus effektlar yaratishnig yo„llari. Polygon instrumenti. Beze instrumentlari bilan ishlash.
10-mavzu. CorelDraw dasturida konvertatsiya
CorelDraw dasturida ob‟ektlarni import va eksport qilish. CorelDraw dasturida kattaliklarning (ob‟ektlarning) to„rt tipini import qilish. Ob‟ektlarning import va eksporti 3 yo„l bilan amalga oshirish. Import jarayonida «qirqish» dan foydalanish. Nuqtali tasvirlarni vektorli tasvirlarga o„tkazish. CorelDraw grafik muharririda matn va konturlar bilan ishlashda qo„llanaladigan tushunchalar. CorelDraw-dagi ikki xildagi matnli ob‟ektlari: G Artistic Text (figurali matn) va Paragraph Text (Oddiy matn). Kegl tushunchasi. Kerning tushunchasi. Interlinyaj tushunchasi. Simvollar orasidagi masofa. Shape (figura) instrumenti. Konturlarni siljitish. Ob‟ektlarni o„ziga nisbatan simmetrik akslantirish.
3-Modul. Adobe Photoshop dasturida ishlash texnologiyasi 11-mavzu. Adobe Photoshop dasturiga kirish
Adobe Photoshop dasturining asosiy imkoniyatlari. Dasturni oʻrnatishda
qoʻyiladigan minimal talablar. Dasturning ishchi muhiti. Asosiy menyu. Instrumentlar paneli. Ranglar palitrasi. Hujjat oynasi. Chop etish sohasi. Xossalar paneli. Ranglar palitrasi. Holat qatori. Kontekstli menyu. Chizgʻichlar va ulardan foydalanish. Hujjatni aks ettirish tartiblari. Fayllarni saqlash.
12-mavzu. Adobe Photoshop dasturida ranglar va qatlamlar
Grafik ob‟ektlarda ranglar va qatlamlar bilan ishlash. Adobe Photoshop dasturida instumentlar yordamida maxsus effektlar yaratishnig yo„llari. Adobe Photoshop grafik muharririda matn va konturlar bilan ishlashda qo„llanaladigan tushunchalar.
|
Laboratoriya mashgʻulotlar bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar

Laboratoriya mashgʻulotlarida talabalar kompyuter yordamida grafik ma‟lumotlarni hosil qilish va amalda uning natijalarini ko„rib, ularni tahlil qiladi va xulosalar chiqaradilar. Laboratoriya mashgʻulotlari uchun tavsiya etiladigan mavzular:
CorelDraw dasturi bilan tanishish.
To„gʻri va egri chiziqlar chizish.
Pick (ko„rsatgich) instrumenti bilan ishlash.
Sodda atroflama chiziqlar va to„ldirishlar.
Ob‟ektni biror burchakka burish amali.
Polygon instrumenti bilan ishlash.
Qatlamlar bilan ishlash.
Beze instrumenti bilan ishlash.
Ob‟ektlarni import va eksport qilish.
Matn va konturlar bilan ishlash
Shape (figura) instrumenti bilan ishlash.
Ob‟ektlarni o„ziga nisbatan simmetrik akslantirish.
Adobe Photoshop dastururi bilan tanishish.
Adobe Photoshop dasturning ishchi muhiti bilan ishlash.
Adobe Photoshop dasturning xossalar paneli, ranglar palitrasi, holat qatori. Kontekstli menyu bilan ishlash.
Adobe Photoshop Dasturning hujjatlarni ochish, Tasvir masshtabi. Chizgʻichlar va ulardan foydalanish. Hujjatni aks ettirish tartiblari. fayllarni saqlash.
Adobe Photoshop Dasturning Grafik ob‟ektlarda ranglar va qatlamlar (sloy) bilan ishlash.
Adobe Photoshop dasturida instumentlar yordamida maxsus effektlar yaratishnig yo„llari.
Adobe Photoshop grafik muharririda matn va konturlar bilan ishlashda qo„llanaladigan tushunchalar.
Adobe Photoshop grafik muharriri yordamida Web-sahifada grafik ma‟lumotlarni aks ettirish.
Adobe Flash muhitida interfaol animasiyalar yaratish
3DS-MAX dasturi boshqaruv elementlari bilan ishlash
Ob'ektlar ustida bajariladigan operatsiyalar va buyruqlar bilan ishlash
Turli ob‟ektlar va jarayonlarni modellashtirish
Yoritgichlar va kameralarni o„rnatish va ular bilan ishlash
Vizuallashtirish va maxsus effektlar o„rnatish
Mustaqil ta’lim va mustaqil ishlar

Kompyuter grafikasining tasnifi.
Kompyuter grafikasining rivojlanish tarixi.
Kompyuter grafikasining zamonaviy dasturiy ta‟minoti.
Grafik fayllarining formatlari
Grafik axborotlar bilan ishlash texnologiyasi
Imaging Process jarayoni
Computer Vision jarayoni
Computer Graphics jarayoni
Simvolli grafika
Paint grafik muharriri
CorelDraw Graphics Suite X5 dasturiy paketi
CorelDraw Graphics Suite X5 versiyasining dasturiy paketidagi komponentlari
PHOTO-PAINT X5 dasturi
Corel PowerTRACE X5 dasturini oʻrnatish
Corel CAPTURE X5 dasturidan foydalanish
Corel DRAW Handbook dasturini dasturini oʻrnatish
Corel DRAW Handbook dasturidan foydalanish
Corel Draw dasturida web dizayn
Corel Draw dasturining qoʻshincha imkoniyatlari.
Corel Draw dasturida ranglar bilan ishlashning qoʻshimcha imkoniyatlari
Corel Draw dasturida qatlamlar bilan ishlashning qoʻshimcha imkoniyatlari
Corel Draw dasturida effektlar bilan ishlashning qoʻshimcha imkoniyatlari
Polygon uskunasida internet grafikasini yaratish
Beze uskunasida internet grafikasini yaratish
CorelDraw dasturida konvertatsiya qilishning qoʻshimcha imkoniyatlari
Adobe Photoshop dasturini oʻrnatish
Adobe Photoshop dasturiga kirish
Adobe Photoshop dasturining qoʻshimcha imkoniyatlari
Adobe Photoshop dasturida internet uchun manbalar yaratish
Adobe Photoshop dasturida fayllarni konvertatsiya qilishning qoʻshimcha imkoniyatlari
3DS-MAX dasturini oʻrnatish
3DS-MAX dasturida sohaga oid ob‟ektlarni modellashtirish
3DS-MAX dasturida sohaga oid jarayonlarni modellashtirish
3DS-MAX dasturida sohaga oid ob‟ektlarni animatsiyasini yaratish
3DS-MAX dasturida sohaga oid jarayonlarni animatsiyasini yaratish
3DS-MAX dasturida materiallar bilan ishlash
3DS-MAX dasturi uchun yangi qoplamlar bilan ishlash
3DS-MAX dasturida yoritgichlar bilan ishlashning qoʻshimcha imkoniyatlari
3DS-MAX dasturida kameralar bilan ishlashning qoʻshimcha imkoniyatlari
3DS-MAX dasturida animatsion effektlardan foydalanish
Ma‟lumotlarni aks ettirishda ularning o„lchamini optimallashtirish
Mustaqil oʻzlashtiriladigam mavzular boʻyicha talabalar tomonidan referatlar tayyorlash va uni taqdimot qilish tavsiya etiladi.
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi pedagogik dasturiy vositalar fan dasturi

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
PEDAGOGIK DASTURIY VOSITALAR
FAN DASTURI
Bilim sohasi:
100000 – Gumanitar
Ta‘lim sohasi:
110000 – Pedagogika
Ta‘lim yo‗nalishi:
5110700 – Informatika oʻqitish metodikasi
Toshkent – 201
2
Fan dasturi Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universitetida
ishlab chiqildi.
Tuzuvchi:
Tursunov S.Q. - Informatika o‗qitish metodikasi kafedrasi dotsenti, pedagogika
fanlari nomzodi
Taqrizchilar:
Yarqulov R.
– Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek
tili va
adabiyoti universiteti t.f.n., professor
Yuldаshеvа U.T.
– TTЕSI qоshidаgi аkаdеmik litsеy dirеktоri, texnika fanlari
nomzodi
3
I. Oʻquv fanning dolzarbligi va oliy kasbiy
ta’limdagi oʻrni
Tа‘lim sоhаsidаgi tub islоhаtlаrning аsоsiy mаqsаdi
jаhоn аndоzаlаri аsоsidа
bilimlаr bеrish vа rаqоbаtdаsh kаdrlаr tаyyorlаshdir. SHuning uchun tа‘lim tizimidаgi
5110700 – Infоrmаtikа oʻqitish mеtоdikаsi yoʻnаlishidа oʻqitilаdigаn fаnlаr hаm
zаmоnаviy fаnlаrdаn hisоblаnаdi. Ushbu nаmunаviy
dаstur bugungi kunning
zаmоnаviy bilimlаri bilаn yangilаngаn vа qаytа ishlаngаn dаstur boʻlib, undа fаnning
nаzаriy vа аmаliy jihаtlаrigа аlоhidа e‘tibоr qаrаtilgаn.
Mazkur fan dasturi bakalavriat yo‗nalishi: 5110700 – Informatika o‗qitish
metodikasi yo‗nalishida o‗qiladigan «Pedagogik dasturiy vositalar» o‗quv fani
bo‗yicha tuzilgan boʻlib, fan mazmunining nazariy va amaliy xulosalariga tayanadi.
Bu fan ixtisoslik fanlariga kirib, 6, 7, 8-semestrlarda o‗qitiladi.
Dasturni amalga
oshirish o‗quv rejasidagi rejalashtirilgan informatika,
umumiy psixologiya va
umumiy pedagogika fanlaridan olingan nazariy va amaliy bilimlarga tayanadi.
«Pedagogik dasturiy vositalar» fani insonlarda axborot muhitida ma‘lum bir
dunyoqarashni shakllantirishga hizmat qilishi bilan bir qatorda,
uning axboriy
madaniyatni egallashida asosiy rol o‗ynaydi. Bugungi «Axborot» asrida yoshlarning
kompyuter savodxonligini oshiribgina qolmay, balki grafik ma‘lumotlar
bilan
ishlash imkoniyatlarin oshiradi. Umumiy o‗rta ta‘lim maktablari, akademik litsey va
kasb – hunar kollejlarda «Informatika» va «Axborot texnologiyalari»
mutahassislaridagi fanlarni o‗qitish uchun kadrlarni tayyorlab beradi.
Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish. Reja - bet 2

|
Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish. Reja
|
bet | 2/7 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 124,09 Kb. | | #140451 |
Bog'liq Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish
#include using namespace std;
// Funksiya shabloni e’lon qilinishi...
template
void swapargs(X &a, X &b)
{
X temp; temp = a; a = b;
Funksiya shabloniga misol
b = temp;
}
int main()
{
int i=10, j=20;
double x=10.1, y=23.3; char a='x', b='z';
cout << "Original i, j: " << i << ' ' << j << '\n'; cout << "Original x, y: " << x << ' ' << y << '\n'; cout << "Original a, b: " << a << ' ' << b << '\n';
swapargs(i, j); // swap funksiyasi butun toifa uchun (int) swapargs(x, y); // swap funksiyasi haqiqiy toifa uchun (float) swapargs(a, b); // swap funksiyasi simvol toifa uchun (char) cout << "Swapped i, j: " << i << ' ' << j << '\n';
cout << "Swapped x, y: " << x << ' ' << y << '\n'; cout << "Swapped a, b: " << a << ' ' << b << '\n';
return 0;
}
Umumiy funksiyaning boshqacha ko’rinishi
Quyidagi misolda swapargs( ) funksiyasi boshqacharoq ko’rinishda e’lon qilingan. Ya’ni shablon birinchi satrda funksiya esa alohida satrda joylashgan.
template
void swapargs(X &a, X &b)
{
X temp; temp = a; a = b;
b = temp;
}
Lekin bu ko’rinishda birinchi va ikkinchi satr o’rniga bironta kod yozilsa xatolik beradi
template int c // ERROR
void swapargs(X &a, X &b)
{
X temp; temp = a;
a = b;
b = temp;
}
template
void swapargs(X &a, X &b)
{
X temp; temp = a; a = b;
b = temp;
cout << "swapargs funksiya shabloni chaqirildi.\n";
}
// Bunda swapargs() funksiyasi faqatgina int tipi uchun ishlaydi.
void swapargs(int &a, int &b)
{
int temp; temp = a; a = b;
b = temp;
cout << " int tipi uchun maxsus swapargs funksiyasi.\n";
}
int main()
{
int i=10, j=20;
double x=10.1, y=23.3; char a='x', b='z';
cout << "Original i, j: " << i << ' ' << j << '\n'; cout << "Original x, y: " << x << ' ' << y << '\n'; cout << "Original a, b: " << a << ' ' << b << '\n';
swapargs(i, j); // calls explicitly overloaded swapargs()
swapargs(x, y); // calls generic swapargs() swapargs(a, b); // calls generic swapargs() cout << "Swapped i, j: " << i << ' ' << j << '\n';
cout << "Swapped x, y: " << x << ' ' << y << '\n'; cout << "Swapped a, b: " << a << ' ' << b << '\n'; return 0;
}
Funksiya shablonini override (qayta yozish) qilish.
Dastur natijasi:
|
| |
const T& Element ); 
bool Find( const

|
const T& Element );
bool Find( const
|
bet | 7/7 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 124,09 Kb. | | #140451 |
Bog'liq Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanishconst T& Element );
bool Find( const T& Element );
/* ... */
};
Shablonlardan foydalanish
Sinf shablonini ishlatish uchun uning parametrlarini ko'rsatishingiz kerak:
List li;
List ls;
li.Add( 17 );
ls.Add( "Hello!" );
Texnik tafsilotlar
Shablon variantlari
Shablon parametrlari quyidagilar bo'lishi mumkin: tip parametrlari, oddiy turdagi parametrlar, shablon parametrlari.
Har qanday turdagi parametrlar uchun standart qiymatlarni belgilashingiz mumkin.
shablon< sinf T1, // parametr turi
tip nomi T2, // parametr turi
int I, // oddiy turdagi parametr
T1 DefaultValue, // oddiy turdagi parametr
shablon< sinf > sinf T3, // shablon parametri
sinf Belgi = char // standart parametr..
Agar sinf yoki funktsiya shablonida bir xil shablonni ishlatish kerak bo'lsa, lekin har xil parametrlarga ega bo'lsa, shablon parametrlaridan foydalaniladi. Masalan
shablon< sinf Turi, shablon< sinf > sinf Konteyner >
sinf o'zaro murojaatlari
Containermems;
Container refs;
/* ... */};
CrossReferences< Sana, vektor > cr1;
CrossReferences< string, set > cr
Funktsiya shablonlarini shablon parametrlari sifatida ishlatib bo'lmaydi.
Funksiya shablonlari argumentlarini chiqarish qoidalari
Turlar bo'lgan parametrlar uchun (masalan, tartiblash funktsiyasining T parametri), agar funktsiya argumenti quyidagi turlardan birida bo'lsa, xulosa chiqarish mumkin:
|
| |
Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish. Reja - bet 3

|
Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish. Reja
|
bet | 3/7 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 124,09 Kb. | | #140451 |
Bog'liq Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish
template<> void swapargs(int &a, int &b)
{
int temp; temp = a; a = b;
b = temp;
cout << " int tipi uchun maxsus swapargs funksiyasi.\n";
}
Funksiya shablonini Override qilish yangi usuli
Funksiya shablonini overload qilish.
#include using namespace std;
// f() funksiya shablonining birinchi turi.
template void f(X a)
{
cout << "Inside f(X a)\n";
}
// f() funksiya shablonining ikkinchi turi.
template void f(X a, Y b)
{
cout << "Inside f(X a, Y b)\n";
}
int main()
{
f(10); // calls f(X)
f(10, 20); // calls f(X, Y)
return 0;
}
// Oddiy funksiyalardek, funksiya shablonini ham overload qilish mumkin.
Funksiya shablonining kamchiligi
Umumiy funksiyalar funksiya overloadining o’rnini bosishi mumkin.
Lekin bu yerda bitta kamchilik mavjud.
Biz oddiy funksiyani overload qilganimizda, har xil ma’lumotlar tipi uchun
funksiya tanasini har xil qilib yozishimiz mumkin.
Lekin umumiy funksiyada har xil tip qabul qila olgani bilan funksiya tanasi har doim bir xil bo’ladi, chunki bitta funksiyaga murojaat bo’ladi.
Faqatgina ma’lumotlar tipi har xil bo’la oladi.
Umumiy sinflar (sinf shabloni)
template TOIFA> class sinf_nomi{
...
}
Sinf shablonini e’lon qilishning umumiy formasi:
|
| |
template< int size > 
class IntegerArray

|
template< int size >
class IntegerArray
|
bet | 6/7 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 124,09 Kb. | | #140451 |
Bog'liq Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanishtemplate< int size >
class IntegerArray
{int Array[ size ];
/* ... */};
shablon< int size > // Shablon prototipi
void PrintArray( IntegerArray< size > massiv ) { /* ... */ } // Shablon chaqiruvi
// Shablon ob'ektidan foydalanish
IntegerArrayia;
PrintArray(ia);
Shablondan foydalanishni osonlashtirish va yuzaga kelishi mumkin bo'lgan xatolarni oldini olish uchun tilga xulosa chiqarish qoidalari kiritiladi, masalan, belgilar qatorini saralash uchun sort< int > dan foydalanishga urinish.
Agar shablon parametrini bir nechta argumentlardan chiqarish mumkin bo'lsa, unda xulosaning natijasi ushbu argumentlarning barchasi uchun aynan bir xil bo'lishi kerak. Masalan, quyidagi qo'ng'iroqlar noto'g'ri:
min (0, 'a');
min (7, 7.0);
Shablonlardagi xatolar
Shablonni ishlatishdan oldin maxsus shablon parametrlaridan foydalanish bilan bog'liq xatolarni aniqlab bo'lmaydi. Masalan, min shablonning o'zi xatosiz, lekin uni '<' operatori aniqlanmagan turlar bilan ishlatish xatolikka olib keladi:
struct A
{
int a;
};
A obj1, obj2;
min( obj1, obj2 );
Agar shablonni birinchi marta ishlatishdan oldin '<' operatsiyasini kiritsangiz, xatolik yo'qoladi. C++ da shablonlarning moslashuvchanligi shunday namoyon bo'ladi:
friend inline bool operator< ( const A& a1, const A& a2 ) { return a1.a < a2.a; }
min( obj1, obj2 );
Sinf shablonlar
Butun sonlarning bog'langan ro'yxatini amalga oshiradigan sinfda ro'yxatga yangi element qo'shish va kerakli elementni qidirish algoritmlari ro'yxat elementlarining butun son ekanligiga bog'liq emas. Xuddi shu algoritmlar belgilar, satrlar, sanalar, o'yinchilar sinflari va boshqalar ro'yxatiga nisbatan qo'llaniladi.
template< class T >
class List
{
/* ... */
public:
void Add(
|
| |
template< typename T - Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish. Reja

|
Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanish. Reja
|
bet | 5/7 | Sana | 18.01.2024 | Hajmi | 124,09 Kb. | | #140451 |
Bog'liq Funksiyalarni yaratish va ulardan foydalanishtemplate< typename T >
T min( T a, T b )
{
return a < b ? a : b;
}
Ushbu funktsiyani chaqirish uchun siz shunchaki uning nomidan foydalanishingiz mumkin:
min( 1, 2 );
min( 'a', 'b' );
min( string( "abc" ), string( "cde" ) );
Shablon funksiyasini chaqirish
Umuman olganda, shablon funksiyasini chaqirish uchun siz barcha shablon parametrlari uchun qiymatlarni kiritishingiz kerak. Buni amalga oshirish uchun shablon nomidan keyin burchakli qavslardagi qiymatlar ro'yxati ko'rsatiladi:
int i[] = { 5, 4, 3, 2, 1 };
sort(i, 5);
char c[] = "бвгда";
sort( c, strlen( c ) );
sort< int >(c, 5); // ошибка: у sort параметр int[], а не char[]
char *ReadString = read();
delete[] ReadString;
ReadString = read();
Har bir variant to'plami uchun kompilyator funksiyaning yangi nusxasini yaratadi. Yangi namuna yaratish jarayoni shablonni yaratish deb ataladi.
Yuqoridagi misolda kompilyator tartiblash funksiyasi shablonining ikkita ixtisoslashuvini (char va int turlari uchun) va ikkita o'qish shablonining ixtisoslashuvini (BufferSize 20 va 30 qiymatlari uchun) yaratdi. Ikkinchisi behuda bo'lishi mumkin, chunki parametrning har bir mumkin bo'lgan qiymati uchun kompilyator faqat bitta konstanta bilan farq qiladigan ko'proq va ko'proq yangi funktsiyalar namunalarini yaratadi.
Parametr qiymatlarini chiqarish
Ba'zi hollarda kompilyator funktsiya argumentidan funksiya shablon parametrining qiymatini xulosa qilishi (mantiqiy aniqlashi) mumkin. Masalan, yuqorida tavsiflangan tartiblash funksiyasini chaqirganda, shablon parametrini ko'rsatish shart emas (agar u massiv argumentining element turiga mos kelsa):
int i[5] = { 5, 4, 3, 2, 1};
tartiblash (i, 5); // qo'ng'iroqlarni tartiblash
char c[] = "bvgda";
sort( c, strlen( c ) ); // qo'ng'iroqlarni tartiblash
Olib tashlash yanada murakkab holatlarda ham mumkin.
Butun sonli parametrlarga ega sinf shablonlaridan foydalanilganda, bu parametrlar haqida xulosa chiqarish ham mumkin. Masalan:
|
| |
Markazga intilma kuch - Buxoro davlat universiteti

Markazga intilma kuch.(2.2) bilan aniqlanuvchi kuchning normal tashkil etuvchisiga markazga intilma kuch deyiladi.
==R (2.3)
Demak, egri chiziqli trayektoriya bo’ylab harakatlanayotgan jism tezligi yo’nalishining o’zgarishiga olib keluvchi va harakat trayektoriyasidan normal bo’ylab markazga yo’nalgan kuchga markazga intilma kuch deyiladi.
Markazga intilma kuch qandaydir alohida kuch bo’lmay, jismni egri chiziqli trayektoriyada saqlaydigan har qanday kuch bo’lishi mumkin. Masalan, ipga bog’langan shar aylana bo’ylab harakatlanganda ipning sharga ta’sir ko’rsatadigan ta’sir kuchi markazga intilma kuch Fm.i.bo’ladi. Shuningdek, elastik kuchi, ishqalanish kuchi, og’irlik kuchi markazga intilma kuch sifatida namoyon bo’lishi mumkin. Oyning yerga tortilish kuchi markazga intilma kuch bo’lib, Oyning yer atrofida aylanishiga sabab bo’ladi.
Markazdan qochma kuch. Ip sharga qanday kuch bilan ta’sir ko’rsatsa, shar ham ipga shu kuchga teng. Lekin qarama – qarshi tomonga tomonga yo’nalgan kuch bilan ta’sir qiladi. Bu kuchga markazdan qochma kuch deyiladi.U radius bo’ylab, yoki aylana markazidan shar tomon yo’nalgan bo’ladi, ya’ni ip orqali qo’lga ta’sir qiladi. Markazdan qochma kuch tabiatiga ko’ra markazga intilma kuchdan farq qilmaydi.
Statika. Fizikaning jism yoki jismlar sistemasining muvozanat qonunlarini o’rganadigan bo’limi statika deyiladi. “Statika”so’zi yunoncha “status” – qo’zg’almas degan ma’noni anglatadi.
Kuchlar ta’sirida tinch yoki to’g’ri chiziqli tekis harakat holati jismning muvozanat holati deyiladi. Aylanma harakat qilmaydigan jismning muvozanati. Ma’lumki, jismga ta’sir etadigan kuch yoki kuchlar sistemasi Nyutonning ikkinchi qonuniga muvofiq unga ma’lum tezlanish beradi. Qachon bu kuchlar jismga tezlanish bera olmaydi? Bu kuchlarning yig’indisi nolga teng bo’lsagina, jismlar o’zlarining to’g’ri chiziqli tekis ilgarilanma harakatini yoki tinch holatini saqlaydi.
Aylanma harakat qilmaydigan jism unga qo’yilgan kuchlarning geometric yig’indisi nolga teng bo’lgandagina muvozanat holatda bo’ladi.
+
Mustahkamlash.
Mavzuga oid masalalar ishlash.
02/3-14. Jismning bir nuqtasiga 6N va 8N kuch bir-biriga nisbatan burchak ostida qo’yilgan. Jismga ta’sir qiluvchi natijaviy kuchni toping (N).
02/3-6. Jismning bir nuqtasiga 6N va 8N kuch bir-biriga nisbatan 180 burchak ostida qo’yilgan. Jismga ta’sir qiluvchi natijaviy kuchni toping (N).
97/10-15. Yonalishlari orasidagi burchak 120 ga, har birining moduli 5N gat eng bo’lgan ikki kuch jismning bir nuqtasiga qo’yilgan. Bu kuchlar teng ta’sir etuvchisining moduli qanday(N)?
97/11-5. 80N kuchni o’zaro tik ikki tashkil etuvchiga ajralganda, ulardan biri 60N teng bo’lishi kerak. Ikkinchi tashkil etuvchi qanday (N) bo’ladi?
03/2-4. 6N kuch ta’sir etayotgan jismning harakat tenglamasi (m) ko’rinishda bo’lsa, jismning massasi qanday (kg)?
Uyga vazifa.
A.P.Rimkeyevich “Fizikadan masalalar to’plami” dan shu mavzuga oid masalalarni ishlab kelish.
|
To‘qimachilik tolalari - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi o‘rta maxsus, kasb-xunar ta’lim markazi

10
ta’kidlash kerakki, polinoz tolalari oddiy viskoza tolalaridan 1,5
marta qimmatdir.
Paxta tolasini viskoza bilan aralashtirib, ko‘ylakbop, kostumbop,
ichki kiyimbop matolar, flanel, tibbiyot dokasi ishlab chiqarish
mumkin. Paxta va polinoz tolalaridan aralashtirib chit, bo‘z, sochiq;
tukli, ro‘molbop, astarbop matolar ishlab chiqariladi va qo‘llaniladi.
Shuningdek, trikotaj iplari ham olishda ishlatiladi.
Mis-ammiakli tolalar viskoza seulozasining eritmasini ammiakli
mis gidroksil eritmasida shakllantirib olinadi. Bu tolalar ham
yaltiraydi, yaxshi bo‘yaladi va elektrizatsiyalanadi. Kamchiligi:
pishiqligi juda past. Asosan gilam patida ishlatiladi (10–13 cN/teks).
Triatsetat iplari – viskoza tolalaridan pishiqroq (12–16 cN/ teks).
Sintetik tolalar tabiiy manomerlardan sintezlanib, polimerlar
olinadi va fileradan o‘tkazilib uzluksiz tolalar shakllanadi. Sintetik
tolalarga poliamid, poliefir, poliakrilonitril, polivinilxlorid,
polipropilen tolalari kiradi.
Sintetik tolalar olishda past molekulali moddalar (monomer lar):
etilen, atsetilen, fenol va boshqalardan foydalaniladi. Sintetik tolalar
tabiiy tolalardan bir qator afzalliklari bilan ajralib turadi:
– pishiqligi yuqori;
– past gigroskopikligi tez yuviluvchan va kuruvchan qiladi;
– matolar shaklan yaxshi barqarorlikka ega bo‘ladi, kam
g‘ijim lanadi;
– ishqalanishga bardoshliligi yuqori;
– kimyoviy reagentlar ta’siriga barqaror.
Asosiy kamchiligi: mexanik ta’sir natijasida elektrizatsiyalanib
qoladi. Ba’zilari yomon bo‘yaladi va pilling hosil qiladi.
Poliefir tolalarga – lavsan kiradi.
Tuzilmalar asoslari

TX R O R
E L E K T R O N IK A VA E L E K T R O N
TUZILMALAR ASOSLARI
9.1. Umumiy tushunchalar
Elektronika — gaz, qattiq jism, vakuum va boshqa mu-
hitda elektromagnit maydon ta'siri natijasida hosil bo‘lgan
elektr o‘tkazuvchanlikni o‘rganish va undan foydalanish
masalalari bilan shug‘ullanuvchi fan sohasidir.
Qaysi muhitda elektr o‘tkazuvchanlik hosil bo‘lishidan
qat’i nazar, bu o‘tkazuvchanlik zaryadlangan zarrachalar-
ning (elektron, ion va hokazo) harakati bilan bog'liq.
Raqamli texnologiyalaming rivoji hozirgi zamon avto-
matika va telemexanika, kosmik va harbiy texnika, hisoblash
texnikasining rivoji, aynan elektronika fanining nazariy va
amaliyotining misli ko'rilmagan darajadagi rivojlanganiga
asoslangan. Ishonch bilan ta'kidlash mumkinki, yaqin yillarda
mikroelektronika deb atalmish elektronika fani bir qismining
rivojlanishi hayotning barcha sohalariga, sanoat ishlab
chiqarishi, sotsial-ijtimoiy, uy-ro‘zg‘or, qurilish va hokazo-
larga katta ta'sir ko‘rsatadi. Elektronika fanining rivojlanishiga
elektrovakuum asboblari asos bo‘ldi. Bu asboblar hozirgi
vaqtda qo‘llanilmaydi. Lekin elektron asboblarning ishlash
prinsipini aynan shu priborlar misolida ko‘rib chiqish
maqsadga muvofiqdir.
Elektron vakuum asbob ichiga ikki elektrod — anod va
katod joylashtirilgan bo‘lib, havosi so‘rib olingan shisha
idishcha(ballon)dan iborat.Uning ishlash prinsipini termo-
elektron emissiyasiga, ya'ni vakuumda qizdirilgan metalldan
elektronlar uchib chiqishiga asoslangan. Elektrodlardan biri —
katod elektr toki bilan qizdiriladi. Qarama-qarshi elektrod —
anodni musbat ishorali qutbga ulasak, katoddan otilib
chiqayotgan manfiy ishorali zaryadlangan zarrachalar —
elektronlar anodga qarab yo'naladi. Demak, elektr toki hosil
bo‘ladi. Anod manfiy qutbga ulansa tok o‘tmaydi. Bunday
elektron asbob diod deb ataladi va uning asosiy xossasi tokni
bir tomonlama o‘tkazishdir, ya’ni undan faqat m a'lum
ishorali tok o ‘tadi. Diodning sxemasi 9.1- rasm, a da, uning
volt-amper xarakteristikasi 9.1- rasm, b da ko'rsatilgan.
100
www.ziyouz.com kutubxonasi
|