Tabiiy fanlar

|
Tabiiy fanlar
|
bet | 1/5 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 135,62 Kb. | | #124411 |
Bog'liq 1-mustaqil talim
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI
TOSHKENT AXBOROT TEXNOLOGIYАLARI UNIVERSITETI
FARG’ONA FILIALI
“TABIIY FANLAR” KAFEDRASI
FIZIKA FANIDAN
MUSTAQIL ISH
Fakultet : Dasturiy injiniring va raqamli iqtisodiyot
Yo`nalish: Raqamli iqtisodiyot
Gruh: 660-23
Bajardi: Abdurahimova Mubiynaxon
Qabul qildi: Abdullayev J. S.
FARG’ONA - 2023
Mavzu: - Tеrmоelеktrik hоdisаlаr
Mundarija:
Kirish: Elektronning metalldan chiqish ishi
Asosiy qism:
Tеrmоelеktrоn emissiya. Gаzlаrdа elеktr tоki. Iоnlаnish vа rеkоmbinаsiyalаnish jаrаyonlаri.
Kоntаktdаgi pоtеnsiаllаrning fаrqi.
Tеrmоelеktrik hоdisаlаri (Zееbеk, Tоmsоn vа Pеltе effеktlаri) vа ulаrning qo’llаnilishi.
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar va internet resurslari
Elektronning metalldan chiqish ishi
Elektronning metalldan vakuumga ajralib chiqib ketishi uchun sarflanadigan energiyasini elektronning chiqish ishi deyiladi. U bilan bog'liq ikkita sabab mavjud.
Agar elektron qandaydir sabab bilan metalldan chiqib ketsa, o'sha joyda ortiqcha musbat zaryad hosil bo'ladi va elektron unga tortiladi.
Ayrim elektronlar metallni tark qilib chiqgach uning sirtida to’planib, manfiy zaryadli «elektron buluti»ni yaratadi. Bu bulut sirtqi qatlamdagi kristall panjaraning musbat ionlari bilan birgalikda, maydonni yassi kondensator maydoniga mos keluvchi, ikkilanma elektrik qatlam hosil qiladi.
Shuning uchun elektron, metalldan ajralib chiqish jarayonida uni ushlab qoluvchi, o’sha qatlamlar orasidagi elektrostatik maydon kuchlariga qarshi ish bajarishga majbur bo’ladi:
A = eφ
bundagi φ -potentsiallar farqini sakrab o’zgaruvchi sirt potentsiali deyiladi. Qatlamlar tashqarisida elektr maydoni mavjud emasligi uchun, muhitning potentsiali nolga teng bo’ladi. Metall ichidagi elektronning potentsial energiyasi vakuumga nisbatan manfiy bo’lib, uning miqdori -eφ ga teng. CHiqish ishi elektron volt (eV)larda ifodalanadi:
1eV=1,6∙10-19KIV=1,6∙10-19J
CHiqish ishi metallarning ximiyaviy tabiatiga va ular sirtining tozaligiga bog’liq bo’lib, u turli metallar uchun bir necha elektron-volt qiymati chegarasida o’zgaradi (masalan, qalay uchun 2,2eV). Agar metall sirtini ishqoriy yer metallari (Sa, Sr, Ba) bilan qoplansa, unda chiqish ishi 2eV gacha kamayadi.
Termoelektron emissiya hodisasi
Qizdirilgan metalldan elektronlarning ajralib chiqish hodisasini termoelektron emissiya hodisasi deb aytiladi. Oddiy, ikki elektrodli lampa, vakuumli diod yordamida termoelektron emissiya qonunlarini o’rganish mumkin. Havosi so’rib olingan bu lampa ichida К katod va A anod deb ataluvchi ikkita elektrod joylashgan (6.1 -rasm).
Agar diodni zanjirga ulab, katod qizdirilsa va anodga musbat kuchlanish berilsa, elektr toki hosil bo’ladi. Bu bog’lanish vakuumli diodning volt amper xarakteristikasi deyiladi. Bu holda, anod toki va kuchlanishi orasidagi bog’lanish diagrammasi egri chiziqdan iborat bo’ladi, ya’ni mazkur bog’lanish Om qonuniga bo’ysunmaydi. (6.2- rasm).
U ning kichik. musbat qiymatlari sohasida termoelektron tok va anod kuchlanishi orasidagi bog’lanishni Boguslavskiy - Lengmyur qonuni yoki ba’zi hollarda «uch taqsim ikki» qonuni deb ham yuritiladi.
I BU 32
bunda B - elektrodlarning shakli, o’lchamlari va o’zaro joylashuvigagina bog’liq bo’luvchi koeffitsient.
6.1-rasm 6.2-rasm.
Agar anod kuchlanishi oshirilib borilsa, dastlab zanjirdagi tok kuchi ham o’sib boradi. So’ngra esa, uning miqdori to’yinish toki deb ataluvchi maksimal qiymatga etgach, o’sishdan to’xtaydi. Bu jarayon, tcmpcraturasi o’zgarmas bo’lgan katoddan ajralib chiquvchi barcha elektronlarning to’liq holda anodga etib borishi ro’y bergunga qadar davom etadi. Bu esa to’yinish tokining zichligi katod materialining emissiya qobiliyatini xarakterlaydi degan xulosaga olib keladi.
To’yinish tokining zichligi Richardson-Deshman formulasi bilan aniqlanadi:
|
| |