Avtosamosvallar - Konchilik ishi asoslari

|
Konchilik ishi asoslari
|
bet | 58/83 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 3,73 Mb. | | #136021 |
Bog'liq Konchilik ishi asoslariAvtosamosvallar bu - ramada joylashgan kuzovdan iborat mashinadir. Yarimpritseplarning avtosamosvallarga qaraganda afzalliklari - bu katta yuk ko'tarish quvvati, yoqilg'i va ekspluatatsion xarajatlarining kamligidir.
Karyer avtosamosvallarining asosiy parametrlari - yuk ko'tarish quvvati, dvigatel quvvati, kuzov hajmi, g'ildirak formulasi va burilishning minimal radiusidir. G'ildirak formulasi - bu avtosamosval g'ildiragi sonining raqamlarda ifodalanishidir.
M-n: 4x2. 1 raqam - g'ildiraklarning umumiy sonini bildiradi.
2 raqam - etaklovchi g'ildiraklar soni.
Kichik masshtabli karyerlarda yuk ko'tarish quvvati 27-75 t bulgan avtosamosvallar keng qo'llaniladi.
Avtosamosvallar xarakteristikasi quyidagi jadvalda keltirilgan:
|
Avtosamosvallar
|
Parametrlari
|
KrAZ-
|
BelAZ-
|
BelAZ-
|
BelAZ-
|
BelAZ-
|
BelAZ-
|
|
256B
|
540
|
548
|
549
|
7519
|
7520
|
Gildirak formulasi
|
6x4
|
4x2
|
4x2
|
4x2
|
4x2
|
4x2
|
Yuk ko'tarish quvvati, t
|
10
|
27
|
40
|
75
|
110
|
180
|
Og'irligi (yuksiz), t
|
11,5
|
21
|
29
|
66
|
85
|
145
|
Kuzov hajmi, m3
|
6
|
15,8
|
21,7
|
37,8
|
44
|
90
|
Harakatning maksimal tezligi, km/s
|
62
|
55
|
50
|
50
|
52
|
50
|
Avtosamosval kengligi, m
|
2,65
|
3,48
|
3,8
|
5,36
|
6,1
|
7,64
|
Avtosamosval uzunligi, m
|
8,2
|
7,3
|
8,1
|
10,3
|
11,3
|
13,6
|
Burilishning minimal radiusi, m
|
10,5
|
8,5
|
10,0
|
11,0
|
12
|
15
|
Dvigatel quvvati, kVt
|
175
|
265
|
367
|
770
|
955
|
1690
|
100 km yo'lga sarflanadigan yoqilg'i sarfi, l
|
60
|
125
|
200
|
350
|
-
|
-
|
Kon massasini tashishda avtotransport ishini tashkillashtirish.
Karyer avtomobil transportining ishi karyerdan qopl ovchi jinslami, foydali qazilmasi kam ma’danlarni ag'darmaga, foydali qazilmalarni omborga yoki boyitish fabrikasi bunkeriga karyer avtoyo'llarida tashishga xizmat qiladi. Avtotransportni zaboyda yuklashga qo'yish usullari quyidagilardan iborat.
6.7 - rasm. Avtomobillarni zaboyga yuklashga kuyish sxemasi.
a — ishchi maydonchada sirtmoqli burilish; b — zaxodka ichkarisida sirtmoqli burilish; v — zaxodka ichkarisida yopiq burilish; g — zaxodka ichkarisida sirtmoqli burilish va yuklashga yopiq qo'yish; d va e — ikki mashinani birdaniga zaboyda yuklashga qo'yish.
Keng ish maydonchalarida avtosamosval ekskavator zaboyiga sirtmoq shaklda burilib yuklashga qo'yiladi. Chegaralangan ishchi maydonchada va tor zaxodkada va yuksiz avtosamosval harakat yo'nalishi ekskavator zaxodkasiga to'g'ri kelmaganda avtosamosval sirtmoqli yoki yopiq burilish yasab, agar yukli avtosamosval harakat yo'nalishi ekskavator yo'nalishiga to'g'ri kelganda yopiq burilishdan keyin avtosamosval orqaga harakatlanib yuklashga qo'yiladi. Har qanday holatda ham avtosamosvalni yuklashga qo'yganda ekskavator cho'michi haydovchi kabinasi ustidan o'tmasligi kerak. Ekskavator burilish burchagi minimal bo'lishi kerak.
Avtotransportlarni narxi yuqori bo'lganligi uchun avtotransportni bekorga kutib qolishi xuddi ekskavatornikidek minimal bo'lishi kerak. Ularni kamaytirish uchun karyerlarda ikki turda avtotransport ishlari tashkillashtiriladi: ma’lum bir miqdordagi samosvallar smena davomida ekskavatorga biriktiriladi va biriktirilmagan mashinalarni har safar dispetcher ko'rsatmasi bilan yuklashga qo'yiladi. Avtotransportni ekskavatorga biriktirib ishlatish soddaroq
tashkillashtirish bulib yuqori unumdorlikni ta’minlaydi. Agar qazib yuklovchi mashina ag'darma hosil qiluvchi texnikalar buzilmasdan ishonchli ishlasa va foydali qazilma bir xil tuzilishga ega bo'lsa bu tartib o'zini oqlaydi.
Karyerlardagi avtotransport unumdorligi avtoyo'l holatiga ham bog'liq bo'ladi. Karyer yo'llariga xizmat qilish, ta’mirlash va yangilarini qurish uchun maxsus yo'l xizmati bo'ladi. Avtosamosvallarga xizmat ko'rsatish
avtoxo'jalikning maxsus maydonchadagi inshootlarda bajariladi. Unda
avtosamosval tizimlarini tekshirish va joriy ta'mirlash ko'zda tutilgan bo'lib, rejali va kapital ta'mir maxsus ustaxonalarda olib boriladi.
Temir yo'l transportining kon-texnologik qo'llanilish soxalari.
Kon massasini temir yo'l transporti yordamida tashish.
Temir yo'l transporti har qanday ob-havo sharoitida o'zining ishonchliligi, yuqori unumdorligi va ishlatishda foydaliligi sababli karyerlarda keng tarqalgan transport turidir. Uning asosiy ko'rsatkichi yuk aylanmasi bo'lib tonna yoki kub metrdagi yuk miqdorini vaqt birligi ichida tashilishiga aytiladi. Karyer yuk aylanmasi qoplovchi tog' jinslari, foydali qazilma va materiallar yuk aylanmasi yig'indisidan iborat.
Temir yo'l transporti tashish masofasi 4 km va undan yuqori, yillik yuk aylanish hajmi esa 25 mln.t va undan yuqori bo'lgan karyerlarda keng qo'llaniladi.
Temir yo'l transportining vositasi rels yo'llari va harakatganuvchi tarkiblardan iboratdir.
Rasm. Karyerda temir yo'l transportining ish jarayoni.
Temir yo'llar ish bajarish turiga qarab vaqtinchalik va doimiy yo'llarga bo'linadi. Vaqtinchalikyo 'llar karyer ishchi maydonchalaridagi va ag'larmalardagi yo'llar, doimiy yo'llarga esa transheyadagi yo'llar, transport bermalardagi yo'llar va karyer yuzasidagi yo'llar kiradi. Vaqtinchalik yo'l ish fronti surilishi bilan karyerda va ag'darmalarda vaqti-vaqti bilan surilib turadi. Temir yo'l quyi va yuqorigi qurilmalardan iborat. Quyi qurilma - suv chiqaruvchi va sun’iy inshoatlarlardan iborat yer qoplamasidan iborat.
1 - yer katlami, 2 - ballast, 3 - shpal, 4 - koleya eni, 5 - rels, 6 - podkladka.
Temir yo'lning yuqori qurilmasi - ballast, shpal va mustahkamlangan relslardan iborat. Ballast - yer qoplamasiga harakatlanuvchi tarkibning bosimini bir xilda taqsimlanishi uchun xizmat qiladi. Ballast uchun 20-79 mm kattalikdagi sheben qo'llaniladi. Ayrim hollarda galka va graviy ham qo'llaniladi. Ballast qatlami qalinligi vaqtinchalik yo'llar uchun 15-20 sm.ni, doimiy yo'llar uchun 2540 sm. ni tashkil etadi. Ballast sarfi 600-1200 m dan iborat. Shpallar - ularga relslarni mustahkamlash va bosimni harakatlanuvchi tarkibdan ballastga uzatish uchun xizmat qiladi. Yog'och, temirbeton va metall shpallar qo'llaniladi. Shpalning standart bo'yicha o'lchami 270 sm.ni tashkil etadi. Shpallarni xizmat qilish muddatini uzaytirish maqsadida antiseptik bilan to'yintiriladi. Relslar - harakatlanuvchi tarkibning g'ildiragini yo'nalishi va bosimni shpalga uzatish uchun xizmat qiladi. Relsning standart bo'yicha uzunligi 12,5-25 m bo'ladi.
Karyerlarda harakatlanuvchi tarkib vagon va lokomotivlardan iboratdir. Foydali qazilmalarni tashish uchun yuk ko'tarish quvati 60-90 t bo'lgan gandola tipidagi vagonlar va yuk ko'tarish quvvati 60 t bo'lgan xopper tipidagi vagonlar keng qo'llaniladi. Qoplovchi tog' jinslarini tashish uchun vagon dumpkarlar qo'laniladi.
Karyerlarda lokomotivlar sifatida elektrovoz, teplovoz va tortuvchi agregatlar qo'llaniladi. Elektrovozlarning qulayliklari - foydali ish koeffitsienti yuqori (14-16%), 4% gacha bulgan ko'tarilish balandliklarini o'tish qobiliyatiga egaligi, ishga doimiy tayyorgarlik va og'ir iqlim sharoitlarida ham ishonchli xizmat ko'rsatishidir. Teplovoz lokomotivlar ichki yonuv dvigateli bilan jixozlangan.
Foydali ish koeffitsienti 24-26% ga teng. Teplovozlarning kamchiligi ulami remont qilishning qiyinligidir. Tortuvchi agregatlar - boshqaruvchi elektrovoz, dizelli sektsiya ya'ni, avtonom ta'minlash sektsiyasi va bir nechta motorli dumpkarlardan iboratdir
Karyerlarda temir yo'llarning uzunligi bir necha o'nlab kilometrgacha, ba'zan yuzlab kilometrgacha yetadi. Temir yo'l uzunligi bo'yicha uchastkalarga bo'linadi va peregonlarni ajratuvchi punktlar bo'linmalar deyiladi. Ularga stantsiyalar, raz'ezdlar va postlar kiradi. Stantsiyalar poezdlarni joylashtirishga, tarkib to'plashga, texnik xizmati, tekshirish va bir yo'llik joylarda poezdni kutish uchun xizmat qiladi. Raz’ezdlar bir yo'llik joylarda faqat oldindan kelayotgan poezdni kutishga xizmat qiladi (asosan yuk poezdni kutishi kerak). Stantsiya va raz’ezdlar maxsus yo'l tarmoqlariga ega bo'lib, yuk aylanmasi va ayrim kerakli maqsadlarga mo'ljallangan. Postlar yo'l tarmoqlanishiga ega emas. Postlar poezdni to'xtatishga mo'ljallangan bo'lib, agarda keyingi peregongacha yo'lda poezd bo'lsa postda kutiladi. Karyerdagi yo'l tarmoqlanishi karyer yo'lini temir yo'llar vazirligiga, ombor yo'llariga, karyer montaj maydonchasiga, harakatdagi tarkibni ta’mirlash deposiga va boshqalarga ulangan bo'ladi.
Kon massasi bo'yicha karyer unumdorligiga qarab, karyerdagi doimiy temir yo'llar bir yo'lli yoki ikki yo'lli bo'lishi mumkin. Bir yo'llik trassada yuklangan va bo'sh poezdlar raz’ezdlarda almashinadi. Temir yo'l transportini unumdorligini oshirish uchun peregon uzunligi kamaytiriladi, unda temir yo'l transportini ekspluatatsiyasi qoidalariga ko'ra faqat bir tarkib bo'lishi kerak. Ikki yo'llik trassa yukli va yuksiz poezdlarni alohida yo'llarda harakatini ta'minlaydi. Tezlikni oshirish uchun bunda peregonlar uzunligi oshiriladi.
6.10. расм. Алмашувчи
пункт-ларнинг
жойлашуви:
-у ер yuzasida;
-s’yezdlarni gorizont bilan tutashgan joyida;
- bog'lovchi bermalarda;
- ishchi pog'onalarda.
Zaboylardagi va ag'darmalardagi yo'l tarmoqlari qazib-yuklovchi va ag'darma hosil qiluvchi mashinalarning minimal turib qolishlarini va temir yo'l transportining o'zini ham zaboyda yukli va yuksiz tarkiblarini almashtirishda minimal vaqtini sarflashini ko'zlab qurilishi kerak. Bir yo'llida tarkiblar almashishi gorizont ishchi zonasidan tashqarida olib borilishi kerak. Ayni paytda almashish uchun yuksiz tarkib yukli tarkibni almashish punktida kutib turadi. Ekskavatorning kutish vaqti bunda yukli tarkibni almashish punktigacha kelgan vaqti bilan yuksiz tarkibni yuklash joyigacha olib borish vaqtlari yig'indisiga teng. Kutish vaqtini kamaytirish uchun almashish yo'lini gorizont ishchi zonasiga joylashtiriladi, bunda bu yo'lni siljitish qiyinlashadi. Agar bir gorizontda ikki yoki undan ortiq ekskavator ishlasa ikki yo'lli almashish joylari har bir ekskavator uchun qo'llaniladi.
Ag'darmalardagi yo'l tarmoqlari ag'darma hosil qilish texnologiyasiga bog'liq bo'ladi. Ekskavatorli ag'darma hosil qilishda yo'l tarmoqlanish sxemasi zaboynikiga o'xshash bo'ladi. Temir yo'l transporti tezligi karyerda domiy temir yo'llarda 35-40 km/s, zaboyda va almashinuvda 15-20 km/s.
Konveyer transportlarining kon-texnologik qo'llanilish soxalari.
Kon massasini konveyer transporti bilan tashish.
Konveyer transporti transport turi sifatida allaqachonlardan beri ishlatlishiga qaramasdan karyerlarda yosh transport turi hisoblanadi. Konveyer metall formalardan tuzilgan bo'lib, tashuvchi a’zosi sifatida rezina lenta (lentali
konveyer), kurakli zanjir (kurakli konveyer), plastinkalar (plastinkali konveyer) yoki ariqcha shakldagi (vibratsiyali konveyer) a’zolari ishlatiladi.
Karyerlardi yumshoq, maydalangan (bo'lak o'lchami 400 mm gacha) qattiq va yarim qoyatoshlarni tashish uchun lentali konveyerlar keng qo'llanilmoqda. Ularning ish printsipi shundan iboratki: konveyer lentasida tog' jinslari to'ldirilib baraban yuritgich yordamida tortish bilan harakatga keltirilib tashiladi. Konveyr lentasiga bosimni kamaytirish uchun qo'shimcha tortish a’zolari, po'lat arqon, zanjir, telejkalar qo'llaniladi. Bunday hollarda lenta faqat kon massasini joylashtiruvchi idish vazifasini o'taydi.
Karyerlardagi konveyr transporti joylashishi va mo'ljaliga qarab zaboydagi, to'plovchi, yuk ko'taruvchi, magistral va ag'darma turlariga bo'linadi.
|
| |