Kompyuter tizimlari va tarmoqlarida xavfsizlik modellari

|
Kompyuter tizimlari va tarmoqlarida xavfsizlik modellariBog'liq Axborot xavfsizligiKompyuter tizimlari va tarmoqlarida xavfsizlik modellari.
Xavfsizlik modellari bajaradigan vazifalari bo‘yicha tizimning yashovchanligini aso-
slashga, uning arxitekturasini, qurilishida foydalanadigan asosiy prinsiplarni aniqlashga
imkon beradi. Hozirda turli xavfsizlik modellari mavjud bo‘lib, quyidagilardan ko‘proq foy-
dalaniladi:
Bella va La-Padula modeli.
Bu modelda foydalanish xuquqini cheklash vositalarini
qurish maqsadida aktiv subektlar S’ va passiv ob’ektlar Q tushunchalari kiritilgan bo‘lib
sub’ektlarning passiv ob’ektlardan foydalanish xuquqlari turlicha bo‘ladi. Ba’zida bu mod-
el «foydalanish xuquqini cheklovchi matritsa modeli» deb yuritiladi.
Denning modeli.
Bu model maxfiylikning turli satxiga ega bo‘lgan xujjatlar bilan ish-
lashdagi ximoya vositalarining ierarxik (Shajara)
modelidir. Bunda variant sifatida himoyaning konsentrik halqalari
tushunchasi kiritilgan bo‘lib, ichki halqalar maxfiylikning maksimal satxiga mos kelsa,
tashqariga yaqinlashgan sari maxfiylik satxi pasayadi.
Landver modeli. Bu modeldan kompyuter axborotsining xavfsizligi axborotni barcha
kiritish-chiqarish amallarini himoyalash orqali ta’minlanuvchi lokal va korporativ tarmo-
qlarda foydalaniladi.
Ko‘pgina mavjud real vaqtli operatsion tizimlarda Bella va La-Padula modeli ishlatila-
di. Bu modelda foydalanish dispetcherining ishlatilishi Shart bo‘lib, himoya tizimsi quy-
idagi uchlik orqali ifodalanadi:
Z=< S, Q, P>
Bu erda S sub’ektlar to‘plami, Q- ob’ektlar to‘plami, P- sub’ektlarning ob’ektlardan
foydalanish xuquqlari to‘plami. Bella va La-Padula modelining strukturasi 2.2.-rasmda
keltirilgan.
2.2. - rasm. Bella va La-Padula modelining strukturasi. Bitta muolaja bir vaqtning o‘zi-
da ham sub’ekt, ham ob’ekt vazifasini o‘tashi mumkin. Foydalanish xuquqi bitli vektor
R,E,W,M,A,O orqali aniqlanadi. Bu erda R-o‘qish, E-tahrir qilmoq, W-yozish, M- modifikat-
siyalash, A-ma’muriyat, O-mulkdor. Foydalanishning minimal xuquqi to‘rtta R,E,W,M bit-
Subektlar
Foydalanish
dispetcheri
Obektlar
Foydalanish xuquqi
matrisiasi
<
||P||
>
12
lar orqali aniqlanadi. Foydalanish xuquqini foydalanish ma’muriyati belgilaydi va birorta
foydalanuvchi ||P|| matritsadan foydalana olmaydi va uni o‘zgartira olmaydi. Aksariyat
xujumlar passiv bo‘lganligiga qaramasdan xatto aktiv xujumga tayyor turgan potensial
buzg‘unchini ham aniqlash mumkin. Eng ishonchli modellar sifatida o‘yin modellarini
ko‘rsatish mumkinki, bu modellarda kamida ikki tomon mavjud bo‘ladi. Bir tomon axborot
himoyasini yaratsa, ikkinchi tomon bu tizimani bartaraf qiladi. O‘yin birinchi tomonning
qandaydir himoya tizimini yaratishidan boshlanadi. Undan keyin ikkinchi tomon yaratil-
gan himoya tizimini bartaraf qilishga, birinchi tomon esa yangisini yaratishni boshlaydi.
Agar ikkinchi tomon birinchi tomon yangi himoya tizimini yaratguncha oldin yaratilgan
himoya tizimini bartaraf etsa, birinchi tomon yutqizgan hisoblanadi. Agar himoya tizimi
bartaraf etilgunga qadar birinchi tomonda yangi himoya tizimi bo‘lsa, birinchi tomon yut-
gan hisoblanadi. Birinchi raund natijasidan qat’iy nazar o‘yin davom etadi.
Bu yondashishda himoya tizimining samaradorlik mezoni sifatida ikki argumentli (bir-
inchi tomonning himoya tizimini yaratishga sarflagan vaqti va ikkinchi tomonning himoy-
ani bartaraf etishga sarflagan vaqti) funksiya qabul qilinadi. Ta’kidlash lozimki, nafaqat
vaqtni, balki himoyalanuvchi axborot narxini hamda yaratish/bartaraf etishdagi sarfni
hisobga oluvchi yanada murakkab o‘yin modellari mavjud. Bunday modellarda birinchi
tomon tarafidan himoyalanuvchi axborot narxi vaqt mobaynida pasaya boradi, himoya
tizimining samaradorlik mezoni argumentlarining biri sifatida esa ikkinchi tomon himoy-
ani bartaraf etganidan so‘nggi axborotning qoldiq narxi qabul qilinadi.
|
| |