-rasm - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 60/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi2.1.1-rasm. Roland Morenning smart - kartasi
Ma’lumotlarning elektron almashinuvi ( EDI ) bu har qanday tijorat hujjatlarini yagona markaz orqali xavfsiz kanallar orqali tijorat hujjatlari bilan avtomatik almashish imkonini beradigan texnologiya (2.1. 2-rasm):
1976-yilda Stenford universitetining amerikalik matematiklar Witfild, Diffi va Martin Xelman elektron imzoning haqiqiyligini va muallifligini tasdiqlashning qonuniy vositasi sifatida raqamli imzo g‘oyasini yaratadi. Mualliflar tomonidan yaratgan tamoyillar elektron autentifikatsiya (aniqlash), elektron muomalalar va electron pullar uchun asos yaratdi .
1973-yilda Umumjahon Banklararo Moliyaviy Telecommunikatsiyalar Jamiyati (eng.Worldwide Interbank Financial Telecomminications (S.W.I.F.T.) ta’sis etildi. Ta’sischilar 19 mamlakatning 248 banklari hisoblanadi. S.W.I.F.T. tizimi moliyaviy operatsiyalar uchun umumiy standartlar tashkil etish va umumiy ma’lumotlar qayta ishlash tizimini shakllantirish uchun mo‘ljallangan edi.
S.W.I.F.T. tizimi butun dunyo moliyaviy muassasalariga moliyaviy operatsiyalar haqida ma’lumotni yuborish, xavfsiz standartlashtirilgan va ishonchli shaklda olish uchun imkon beradi (2.1.3-rasm ) .
Hozirgi vaqtda S.W.I.F.T.tarkibiga 197 mamlakatning 7000 dan ortiq yirik kredit va jahon muassasalar kiradi, S.W.I.F.T. trafigining umumiy hajmi kuniga 1,5 milliard xabarlarni tashkil etadi.
Manba: www.finance.ru
2.1.3-rasm. S.W.I.F.T
XX asr 80-yillarning boshlarida Amerika Qo‘shma Shtatlarida yopiq elektron tarmoqlarda maxsus dasturiy ta’minot yordamida mijozlarga bank operatsyalarini amalga oshirish dastlabki tizimlari paydo bo‘ldi.
XX asr 80-yillari o‘rtalarida Electronic Data Interchange for
Administration, Commerce and Transport (EDIFACT) ma’lumotlar electron almashuvining halqaro standarti paydo bo‘ldi. Standartdan foydalanishi elektron telekommunikatsiya vositalari yordamida tijorat faoliyatni yuritish tartibini sezilarli darajada soddalashtirdi.
Elektron biznesni yanada rivojlantirishni kompyuter tarmoqlaridan foydalanmay tasavvur qilib bo‘lmaydi. 60-yillarning boshida mutaxassislar dunyoning har qanday joydan kelajakda dasturlar va ma’lumotlar bazalarga bir zumda kirishni ta’minlash uchun odamlar o‘rtasida global kompyuter aloqani o‘rnatish iloji borligi haqida fikr yurita boshladi.
1962-yil avgust oyida Massachusets texnologiya instituti (AQSH) J.Liklider tarmoq orqali o‘rnatiladigan ijtimoiy o‘zaro aloqaning hujjatli tavsifini o‘z ichiga olgan bir qator g‘oyalarni yaratdi. U o‘zaro bog‘langan kompyuterlarning global tarmog‘ini yaratishni oldindan aytib berdi, uning yordamida har bir kishi istalgan kompyuterda joylashgan ma’lumotlar va dasturlarga tezkor kirish imkoniyatiga ega bo‘ladi . Bu konsepsiya Internetning bugungi holatiga juda o‘xshash bir tushuncha.
1967-yilda axborot texnologiyalari va kompyuter tarmoqlari sohasida amerikalik muhandis va olim L.Robert ARPAnet kompyuter tarmog‘ini tuzish rejasini taqdim etdi (2.1.4-rasm.).
Eslatma. 2.1.4-rasmda bo‘sh doira – chegaralgan foydalanishga ega kompyuter, chizig‘i bor doira – bitta foydalanuvchi uchun terminal .
ARPAnet (ingliz tilida Advanced Research Projects Agency Network) -1969- yilda AQSH Mudofaa Vazirligining Istiqbolli tadqiqotlar agentligi (DARPA) tomonidan yaratilgan kompyuter tarmog‘ibo‘lib, Internet tarmog‘i bo‘yicha prototipi (boshlang‘ich namunasi) bo‘lgan.
|
| |