nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ommaviychiqishlarmatninitayyorlashbu-

278
14-mavzu.EKSKURSIYAXIZMATIDABIRINCHITIBBIY
YORDAMNI KO‘RSATISHQOIDASI
14.1. Birinchitibbiyyordamningekskursiyajarayonidagiahamiyati
14.2.Yurakni massaj qilish qoidasi
14.3.Ekskursiyajarayonidagi
turlinoxushholatlardabirinchi
tibbiyyordamko‘rsatishqoidasi
14.4. Jabrlanuvchinitransportdashifoxonagajo‘natishqoidasi
14.1. Birinchitibbiyyordamningekskursiya
jarayonidagiahamiyati
Birinchitibbiyyordam-
to‘satdanshikastlanganvasog‘liginiyo‘qotganinsongasalomatliginivahayotinisaqlas
hgaqaratilganoddiytibbiytadbirlarniifodalaydi.
Jabrlanuvchiniqutqarishgidtomonidan
tibbiyyordamniqanchaliktezvato‘g‘riko‘rsatganigabog‘liq bo‘ladi.
Birinchitibbiy
yordamningmazmunijabrlanganinsongajarohatlangan
a’zolaridagi
og‘riqtaassurotinikamaytirish,
oddiytibbiyyordamuslublariniqo‘llashgavashikastlanganinsonnitezshifoxonagayub
orishdaniboratdir.
Birinchi
tibbiyyordamnito‘g‘ritashkillashtirish
uchunquyidagilarbajarilishizarurdir:
harbirturistikfirmadabirinchitibbiyyordamko‘rsatishgavagidaptechkasida
saqlanishilozimbo‘lgantibbiyvositalarningmavjudligigajavobgarbo‘lganmas’ulshax
snitayinlash;
harbirturistikfirmadagidlarnibirinchitibbiyyordamko‘rsatishqoidalarigao‘
qitilishini tashkil etish;
gidtomonidanko‘rsatilgan
tibbiy
yordam
shifokorkelguniga
qadar(shifokor o‘rnida emas!) ko‘rsatiladiganyordambo‘lib,
quyidagilarni qamrab
279
oladi:
jarohat
joyidanqonketishinivaqtinchato‘xtatish,
jarohatlangana’zoning(kuygansohani)
boylami,
og‘irshikastlanganda
shusohaniimmobilizatsiyalash
(a’zoni
qimirlatmaydigan
qilish),
jonlantirishtadbirlarini (sun’iynafasberish, yuraknimassaj qilish) o‘tkazish,
umumma’lumbo‘lgankasalliklardaog‘riqqoldiruvchi
va
boshqadorivositalarinito‘g‘ri
berish,
jabrlanuvchinishifoxonagatransportda
jo‘natish.
Gidaptechkasida
(komplektatsiyalashyo‘riqnomasiasosida)
tibbiyyordamko‘rsatishdalozimbo‘lganbarchatibbiyvositalarbo‘lmog‘ishart.
Gidekskursiyajarayonida jabrlangan insonga birinchi
tibbiy yordamni tezda
ko‘rsatishi uchun u eng avvalo insondagi hayot va o‘lim belgilarini anglay olishi
shart.
Insondagihayotbelgilari quyidagilarda namoyon bo‘ladi:
gid
jabrlanuvchining
yurakurishini
ko‘krakqafasiningchapsohasigaqo‘lkaftiniqo‘yibyokiqulog‘ibilaneshitibaniqlaydi;
pulsni bilakningichkisohasidan, bo‘yindanpaypaslabaniqlaydi;
nafasolishmavjudliginianiqlashko‘krakqafasiningharakatiga,og‘iz yoki
burunga
oynachaniushlab
namlanishigaqarab
yoki
burungayaqinlashtirilganpaxtatolasiningharakatigaqarabaniqlaydi;
ko‘zqorachig‘iningyorug‘likkareaksiyasiga,
ya’ni
ko‘zgayo‘naltirilganyorug‘likkako‘zqorachig‘ikeskintorayishiorqalianiqlaydi.
Hayotbelgilariningmavjudligi,
jabrlanuvchigazudlikbilantibbiyyordamko‘rsatib,uninghayotinisaqlashmumkinligid
andalolat beradi.
Insonlarda kliniko‘lim5-7 daqiqadavometib, bundainsonnafasolmaydi,
yurakqisqarishlarikuzatilmaydi,
biroqto‘qimalardaqaytmasjarayonbelgilarihalimavjudbo‘lmaydi.
Budavrdaorganizmnihalihayotgaqaytarishmumkin
bo‘ladi.8-10
daqiqao‘tgach
biologiko‘limjarayoniqaydetiladi.
280
Bufazadajabrlanuvchihayotinihayotiymuhima’zolarimiyada,
yurakda,
o‘pkadaqaytmasjarayonsodirbo‘lganligisabablisaqlabqolishmumkinbo‘lmaydi.
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev - bet 147

275
ekskursiyaob’ektlariniko‘rsatishdaxavfsizlikqoidalarigarioyaqilishbo‘yic
haekskursantlargayo‘riqnomao‘tkazish;
ekskursiyaxizmatiyo‘llanmalarivaboshqahujjatlarinito‘ldirish;
turistlar(ekskursantlar)
betobbo‘libqolganida,
jarohatolganidabirinchitibbiyyordamniko‘rsatishvazarurbo‘lganda
«teztibbiyyordam»ni, qutqaruvchilarnichaqirish;
favquloddavaziyatlardaturistlar(ekskursantlar)
harakatiniyo‘naltirishvakerakliorganlarnixabardorqilish;
hisobotlarnio‘zvaqtidatopshirish.
Gidquyidagivaziyatlarda
javobgarlikka tortiladi:
O‘zbekistonRespublikasiningamaldagimehnatqonunchiligidoirasidalavoz
imyo‘riqnomasidanazardatutilganlavozimmajburiyatlarinibajarmaganida;
O‘zbekistonRespublikasiningamaldagima’muriy,
jinoiyvafuqarolikqonunchiligidoirasidao‘zfaoliyatiniyuritishdaqonunbuzarlikkayo‘l
qo‘yganida;
O‘zbekistonRespublikasiningamaldagimoddiyzararko‘rsatilsa,
fuqarolikvajinoiy, mehnatqonunchiligidoirasidamoddiyzararyetkazganida.
Demak,
yuqoridagilardankelibchiqibshundayxulosaqilishmumkinki,
ekskursiyaxizmatijarayonidaturistlar,
ekskursantlarningxavfsizligito‘liqta’minlanishiuchunhamturist(ekskursant)
vagidham o‘zhuquqvamajburiyatlariniyaxshibilishi, tushunishikerakbo‘ladi.
Gidgaqo‘yiladigantalablar - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R....

|
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. TuxliyevBog'liq 2-y-Eks.-xizmatini-tash.-qilish.-Oquv-qollanma.-R.S.Amriddinova-N.E.Ibadullayev-va-bosh.-S-2015Gidgaqo‘yiladigantalablar
Tashqiko‘rinishi
Professionaltalablar
shaxsiygigiyenagarioyaqil
ishi;
ozodatashqiko‘rinishi;
harakatlaridagitartib
-
intizomi;
madaniyatlikiyinishi;
ishpaytidachekmasligi;
yoqimli tashqi ko‘rinishi
va h.k.
ekskursiyaishinibilishi;
eruditsiya va ma’lumotni yetkazish qobiliyati;
marshrut haqida to‘liq ma’lumot berishi;
guruhni qiziqtira olishi, shuningdek, har bir
mijozga individual yondashishi;
milliy va xorijiy etiketni bilishi;
tibbiy yordam ko‘rsata olishi;
nostandart vaziyatlarda qaror qabul qilish
qobiliyati,turli
vaziyatda
mas’uliyatni
o‘z
bo‘yniga olishi;
nizolarnibartarafetaolishi;
barcha boshqaruvchi organlar bilan ishlay
olishi.
Shaxsiyfazilat
Turfirmaningtalablari
yaxshijismoniysog‘liq;
ruhiybarqarorlik;
kirishimlibo‘lishi;
tartib-intizomlibo‘lishi;
xushmuomilabo‘lishi;
artistlik
qobiliyati,
rejissyor va tashkilotchi bo‘la
olishi;
vatanparvarbo‘lishi;
subordinatsiyagarioyaqilis
hi.
marshrutda yuzaga keladigan barcha hodisa
uchun mas’uliyatli bo‘lishi;
turistningxavfsizliginita’minlashi;
firma
tomonidan
topshirilgan
barcha
vazifalarni bajarishi(faoliyati doirasida);
vaziyatni tahlil qila olish qobiliyati, xato va
kamchiliklarni
turist
shikoyatlaridan
oldinroqanglab, to‘g‘irlashi;
hamkasblar va hamkorlar bilan jamoada ishlay
olishi;
optimist bo‘lishi va sarosimaga tushmasligi;
firma obro‘sini saqlab qolishi, aldamasligi va
h.k.
|
| |
Gidning optimistligi(nekbinligi) - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev,...

49
a)
holat obro‘yi, bu gidning ekskursiya rahbari, ekskursantlarni boshqarishi
faoliyatini nazorat qilishi bilan belgilanadi;
b)
bilimliligi obro‘yi, ekskursiya mavzusini ekskursantlardan ko‘ra chuqurroq
bilishi gid obro‘yini mustahkamlaydi;
d)
malakaviylik obro‘yi, ekskursiyalarni o‘tkazish
tajribasining mavjudligi
malakaviylik obro‘yini shakllantiradi (ekskursiyani o‘tkazishning uslubi va
texnikasini qo‘llash ko‘nikmasi);
e) gid obro‘yining muhim negizi bu- uning
nutq madaniyati va noverbal
vositalarni qo‘llay olishidir;
g)
ekskursantlar bilan o‘zaro munosabati, guruhda zaruriy muhitni yaratish.
Bunda uning o‘zini tutishi madaniyati va nutqi gid obro‘yining negizi hisoblanadi.
Gid kasbiy mahoratining asosini uning malaka va ko‘nikmasi tashkil etadi.
Malaka- bu insonning egallagan bilim va ko‘nikmalari yordamida ma’lum
harakatlarni bajarishdir. Malaka – ongli, hatti-harakatning
avtomatlashtirilgan
tarkibiy qismi. Malaka – faoliyat jarayonida uning biror-bir elementini (ongning
eng kam nazorati ostida) bajarish qobiliyatidir. Ko‘nikma, malakalar maqsadga
yo‘naltirilgan faoliyat jarayonida shakllanadi.
Kasbiy mahoratni shakllantirish uchun chuqur bilim va uslubiy vositalardan
foydalanish malakasi zarurdir. Gid mahoratini egallashning quyidagi yo‘llari
mavjud: boshqa gidlar tajribasini qo‘llash, o‘quv mashqlarini bajarish,
ekskursiyalarga qatnashib ko‘rish va sh.k. Gidning muhim mahoratlaridan biri
auditoriya uchun bilimlarni qulay moslashtirishdir.
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari - bet 37

Kriptotizimlarda foydalanilgan kalitni joriy vaqtdagi hisoblash qurilmalari
orqali hisoblab topishning imkoniyati bo‘lmasligi zarur. Bu yerda kalitni topish
deganda biror uzunlikdagi kalitni bo‘lishi mumkin bo‘lgan barcha variantlarini
hisoblab chiqish nazarda tutiladi. Masalan, kalit uzunligi 4 bitga teng bo‘lsa, u
holda bo‘lishi mumkin bo‘lgan variantlar soni 2
4
= 16 ga teng bo‘ladi yoki,
umumiy qilib aytganda,
bitli kalitlarni bo‘lishi mumkin bo‘lgan variantlari 2
ga
teng bo‘ladi.
3.1.3-jadval
Turli uzunlikdagi kalitlarning barcha variantlarini hisoblash vaqtlari
Kalit
uzunligi
Qurilma
narxi
80 bit
112 bit
128 bit
10 000 $
7 000 yil 10
13
yil
10
18
yil
100 000 $
700yil
10
12
yil
10
17
yil
1000000$
70yil
10
11
yil
10
16
yil
10000000$
7yil
10
10
yil
10
15
yil
100000000$ 245 kun
10
9
yil
10
14
yil
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari - bet 39

Bir tomonlamalik deganda matematik jihatdan isbotlangan bir yo‘nalishlilik
tushunilmaydi, balki o‘zaro qiymatni oldindan taxmin qilinadigan vaqt oralig‘ida
zamonaviy hisoblash vositalari yordamida hisoblashning amaliy imkonsizligi.
RSA
ochiq
kalitli
kriptografik
tizimi
ikkita
katta
tub
sonlar
mahsulotini
faktorizatsiya
qilish
masalasining
murakkabligiga
asoslanadi. Shifrlash uchun ko‘p sonli e
ksponentatsiya modulining
ishlashi
qo‘llaniladi.
O‘rtacha vaqt ichida shifrni ochish (teskari operatsiya) uchun siz
berilgan katta sonning Eyler funktsiyasini
hisoblashingiz kerak, buning uchun siz
sonning tub omillarga bo‘linishini bilishingiz kerak.
Ochiq kalitli kriptografik tizimda har bir ishtirokchi ochiq kalitga
( ingliz
tilidagi
ochiq kalit) va shaxsiy kalitga (
inglizcha
xususiy kalit ) ega. RSA
kriptografik tizimida har bir kalit bir juft butun sondan iborat. Har bir ishtirokchi
o‘zining ochiq va shaxsiy kalitini mustaqil ravishda yaratadi. Ularning har biri
shaxsiy kalitni sir saqlaydi va ochiq kalitlar har kimga berilishi yoki hatto nashr
etilishi mumkin. RSA kriptotizimidagi har bir xabar almashish ishtirokchisining
ochiq va shaxsiy kalitlari o‘zaro teskari ma'noda "
mos juftlik
" hosil qiladi, ya'ni:
yaroqli ochiq va shaxsiy kalit juftliklari
Encrypt
ᱸ
ˑ˕ˏˎ 
ᱹ
ˑ˕ˏˎ 
Decrypt

bloklar kelishini kutadi. Tizim kutayotgan vaqt jiddiy xavfsizlik teshigiga olib
kelishi va ma'lumotlar xavfsizligini xavf ostiga qo'yishi mumkin. Yondashuv
ma'lumotlar blokining hajmini kamaytirishni va qolgan bloklar kelguniga qadar uni
oldingi shifrlangan ma'lumotlar bloklari tarkibi bilan birlashtirishni o'z ichiga
oladi.
Bu fikr bildirish deb ataladi. Qabul qilingandan so'ng butun blok
shifrlanadi. Boshqa tomondan, oqim algoritmlari shifrlash tizimining xotirasida
saqlanmaydi, balki ma'lumotlar oqimi algoritmlarida keladi. Ushbu usul
xavfsizroq, chunki ma'lumotlar xotira komponentlarida shifrlanmagan diskda yoki
tizimda saqlanmaydi.
Simmetrik blokli shifrlarni yaratishda ko‘plab tarmoqlardan foydalaniladi.
Quyidagi tarmoqlar amalda keng qo‘llaniladi:
1. Feystel tarmog‘i.
2. SP (Substitution – Permutation network) tarmoq.
3. Lai-Messey tarmog‘i.
Feystel tarmog‘i
- aynan bir blokli shifr hisoblanmay, simmetrik blokli
shifrlashning umumiy prinsipi. Feystel tarmog‘iga ko‘ra ochiq matn bloki
ikkita
teng chap va o‘ng qismlarga bo‘linadi:
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari - bet 40

bilan shifrlaydi va uni ochiq kanallar orqali qabul qiluvchiga (kalitlar egasiga)
uzatadi. Shu bilan birga, shaxsiy kalit egasidan boshqa hech kim xabarni parolini
hal qila olmaydi.
Natijada, xabarlar xavfsiz shifrlanishi mumkin, shu bilan birga shifrni ochish
kaliti hamma uchun, hatto xabar jo‘natuvchilar uchun ham sir saqlanadi.
Ushbu tamoyilni posilka jo‘natish uchun "qulflash - qulf kaliti" kundalik
analogiyasi orqali tushuntirish mumkin. Ishtirokchi A shaxsiy qulf va uning
kalitiga ega. Agar A ishtirokchisi B ishtirokchisidan maxfiy paketni olishni istasa,
u unga o‘z qal'asini ochiqchasiga beradi. Ishtirokchi B maxfiy paketdagi qulfni
qulflaydi va uni A ishtirokchisiga yuboradi. Paketni olgan A ishtirokchisi kalit
bilan qulfni ochadi va paketni oladi.
Qulfni uzatish va paketni ushlab qolish haqida bilish potentsial tajovuzkorga
hech narsa bermaydi: faqat A ishtirokchisida qulfning kaliti bor, shuning uchun
paketni ochib bo‘lmaydi.
Bir tomonlama funksiya orqali amalga oshirish
: Ochiq kalitli kriptografiya
g‘oyasi bir tomonlama funktsiyalar , ya'ni bunday funktsiyalar g‘oyasi bilan
chambarchas bog‘liq
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari - bet 46

|
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslariBog'liq Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r
ᱸ
ˌˏ˵˕
S
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
= [
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
M
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
]CA
ᱹ
ˌˏ˵˕
.
Ushbu sertifikatni tekshirish uchun
tomon
ᱸ
ˌˏ˵˕
{
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
S
ᱹ
ˌˏ˵˕
ᱸ
ˌˏ˵˕
}CA
ᱹ
ˌˏ˵˕
ni hisoblaydi va
ga
tengligini tekshiradi.
C
A
tomoniga, odatda, ishonchli uchinchi tomon (trusted third party yoki TTP)
sifatida qaraladi. Ya’ni, odatda
tomon foydalanuvchi uchun shaxsiy va ochiq
kalitlar juftini generatsiyalaydi. Shaxsiy kalit
tomonga taqdim etilganidan so‘ng,
A
dan o‘chirib tashlanadi. Ochiq kalit esa sertifikat shaklida taqdim etiladi. Agar
tomon
tomonga biror ma’lumotni shifrlab yubormoqchi bo‘lsa, uning
sertifikatidan foydalanadi. Buning uchun sertifikatdagi imzoni tekshirish talab
etiladi. Bu esa o‘z navbatida
tomonga
A
ning ochiq kalitini (ya’ni, unga teng
bo‘lgan sertifikatni) bilishi talab etadi. Demak,
A
tomonning ochiq kaliti (yoki
sertifikati) oldindan foydalanilayotgan tizimda mavjud va bu haqida barcha
ma’lumotga ega bo‘ladi.
Nazorat savollari
1. Kriptografiyaning asosiy tushunchalarig.
2. Rasshifrovkalashning deshifrlashdan farqi nimada?
3. Axborotni simmetrik va ochiq kalitli shifrlash algoritmlari yordamida
shifrlashdagi afzallik va kamchiliklari.
4. Kerkgoff prinsipining mohiyatini tushuntiring.
5. Kodlash va shifrlash tushunchalarining bir – biridan farqi nimada?
6. Kriptologiya va steganografiya fan sohalari va ularning o‘zaro farqi.
7. Simmetrik kriptografiyaning axborotni himoyalashdagi o‘rni.
8. Ochiq kalitli kriptografiyaning axborotni himoyalashdagi o‘rni.
9. Xesh funksiya, unga qo‘yilgan talablar va uning axborot himoyalashdagi
o‘rni.
10. Kriptografik akslantirishlar: o‘rniga qo‘yish va o‘rin almashtirish nima?
11. Bir martali bloknot yordamida ma’lumotlarni shifrlash va uning
xavfsizligi.
12. Simmetrik kriptotizimlar: kodlar kitobi, A5/1 va TEA shifrlash
algoritmlari.
13. Simmetrik blokli shifrlash rejimlari va ular nima uchun zarur?
14. Modul arifmetrikasidagi asosiy amallar.
15. RSA algoritmi va u asoslangan matematik muammo.
16. Ma’lumotlarning yaxlitligini taminlash usullari.
17. Elektron raqamli imzo va xabarlarni autentifikatsiyalash kodlarining bir-
biridan farqi hamda o‘xshash tomonlari nimada?
18. Axborotni kriptografik himoyalash vositalarining ko‘rinishlari va
ularning afzallik va kamchiliklari.
19. Diskni va faylni shifrlash usullarining bir-biridan farqi nimadan iborat?
20. Qog‘ozdagi ma’lumotlarni yo‘q qilish usullari va ularning xususiyatlari.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari
|
N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika - bet 73

№14 Inklyuziya tushunchasi zamonaviy ta’lim siyosatiga qaysi xonimning ta’lim siyosatidagi ishlari asosida kiritilgan. L.Neyman
R.Boskis
Madlen Uill
R.Shomxmudova
233
№15 Jismoniy yoki ruxiy rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning ta’lim-tarbiyasi bilan qaysi fan shug‘ullanadi Defektologiya
Logopediya
Surdopedagogika
Tiflopedagogika
№16 Qaysi fan ko‘rishida nuqsoni bo‘lgan bolalarning ta’lim-tarbiyasi bilan shug‘ullanadi Logopediya
Surdopedagogika
Tiflopedagogika
Oligofrenopedagogika
№17 Inklyuziv ta’limning asoslari nimadan iborat? o‘quvchilarning hoxish-istaklarini inobatga olgan holda turli
Qo‘shimcha xizmatlar ko‘rsatilishi ko‘zda tutiladi
o‘quvchilarni darsdan chiqib ketishlarini talab etadi
nogiron bolalar uchun ta’lim haqidagi qonun ishlab chiqildi
nogiron o‘qvvchilarni turli ehtiyojlarini qondirishi kerak
№18 Inklyuziv maktabning maqsadi hamma o‘quvchilarga ijtimoiy hayotda, jamoada va jamiyatda faol
ishtirok etishga imkon yaratib berish va jamiyatning bir a’zosi sifatida
bir-birlariga yordam berish, shu bilan birga to‘laqonli aloqalarni
ta’minlashdan iborat
o‘quvchilarga ta’lim berish kerak bo‘ladigan malakalarni egallashni
tengdoshlaridan farq qiluvchi o‘quvchilarga nisbatan o‘z munosa-
batlarini o‘zgartirmoqchi bo‘lgan o‘qituvchilar jalb qilinadi
234
jamoa ishlarida va mahalliy jamiyatda faol ishtirok etishida shu
jamiyatning bir a’zosi sifatida bir-biriga yordam berishga qaratilgan
№36 
Konvensiyaning nechanchi moddasida “Tirik qolish va

|
№36
Konvensiyaning nechanchi moddasida “Tirik qolish vaBog'liq Inklyuziv ta`lim№36
Konvensiyaning nechanchi moddasida “Tirik qolish va
rivojlanish” kabi satrlar mavjud?
4-moddasida
8-moddasida
6-moddasida
3-moddasida
№37
Mujassam nuqsonli bolalar deb qanday bolalarga aytiladi
psixik rivojlanishi sust bolalar
kar, zaif eshituvchi
kech kar, soqov
kar-ko‘r-soqov bolalar
№38
“Bolalarni qutqaring” bu qaysi davlat tashkiloti
Fransiya
Angliya
Buyuk Britaniya
Germaniya
№39
Salamanka
Ispaniya
umumjahon
konferensiyasi
qachon
o‘tkazildi?
1994
1990
1991
1998
№40
Qanday masala 90-yillarning diqqat markazida edi?
umumta’lim
integratsiyalashgan ta’lim
239
inklyuziv ta’lim
Xalq ta’limi
№41
Inklyuziv ta’limning asosiy maqsadi
yordamga muhtoj bo‘lgan bolalarga samarali bilim olish uchun
sharoit yaratishdir
maxsus ta’limda kadrlar tayyorlash
har bir bolaning rivojlanish darajasini hisobga olish
to‘g‘ri javob yo‘q
№42
1998-yilning oktabr oyida qayerda “Maxsus ta’lim sohasida
inklyuziv usullar” mavzusi bo‘yicha mintaqaviy anjuman tashkil
etilgan edi?
Yaponiyada
Toshkentda
Samarqandda
Buxoroda
№43
2001-yilda Respublika Ta’lim Markazi maxsus ta’lim bo‘limi
qoshida … tashkil etildi.
inklyuziv ta’lim resurs markazi
inklyuziv ta’lim konsepsiyasi
konferensiya
to‘g‘ri javob yo‘q
№44
Diskriminasiya so‘zining ma’nosi?
odamlarni ajratish
qonun chiqarish
joriy qilish
hisobga olish
|
| |
N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika - bet 75

|
N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogikaBog'liq Inklyuziv ta`lim
№27
“Har qanday ruhiy yoki jismoniy nuqsonda ham taraqqiyot
davom etadi” degan fikr kim tomonidan yo‘naltirilgan?
A.Hakimov
R.Shomahmudova
236
Vigotskiy
Devid Medchel
№28
“Oligos” so‘zi qanday ma’noni bildiradi
kam
kar
ko‘r
ko‘p
№29
Og‘ir nutq nuqsonlari bor bolalarning ta’lim-tarbiyasi bilan
qaysi fan shug‘ullanadi
Tiflopedagogika
Surdopedagogika
Oligofrenopedagogika
Logopediya
№30
“Inklyuziv ta’lim” qachon ommaga targ‘ib etilgan?
2005-yil may
2004-yil iyun
2003-yil aprel
2002-yil sentabr
№31
Logopediya fani qanday bolalarning ta’lim-tarbiyasi bilan
shug‘ullanadi
oligofren bolalar
og‘ir nutqiy nuqsonli bolalar
kech kar bo‘lgan bolalar
zaif eshituvchi bolalar
237
№32
O‘zbekistonda anomal bolalarga yordam nechta vazirlik tomo-
nidan tashkil etilmoqda
2 ta
4 ta
3 ta
5 ta.
№33
“Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya” nechanchi yilda qabul
qilingan?
1987-yil
1989-yil
1992-yil
1994-yil
№34
Inklyuziv ta’limni qo‘llab-quvvatlashda qanday masalalarga
e’tibor beriladi?
jamiyatda ijobiy munosabatni ishlab chiqishga
markazlashmagan tamoilga
boshqaruv yo‘nalishiga
davlat tomonidan kasb-hunarga
№35
Oligofren bolalar – bu …
zaif eshituvchi bolalar
psixik ivojlanishi sust bolalar
bilish faoliyati turg‘un buzilgan bolalar
og‘ir nutqiy nuqsoni bor bolalar
|
| |
N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika - bet 74

|
N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogikaBog'liq Inklyuziv ta`lim
№19
Inklyuziya –
bu o‘quvchini boshidan hayotga kiritish
bu o‘quvchini boshidan uyda o‘qitish
bu o‘quvchini boshidan ta’limga kiritish
bu o‘quvchini boshidan mehnatga kiritish
№20
Inklyuziv maktabning vazifasi shundan iboratki
har bir bolaning ehtiyojini qondirish tizimini yaratishdan iborat
ularga biriktirilgan hamma o‘quvchilarni o‘qitishdan iborat
ta’lim berishga oid masalalarni hal etish va ularning monitotringini
tuzishdan iborat
turli xil auditoriyalarda ishlashni bilishdan iborat
№21
Qaysi mamlakatlar alohida ehtiyojli bolalarni umumta’lim
muassasalariga to‘liq integratsiyalab, maxsus korrektsion maktab-
larning yopilishiga erishdilar?
Frantsiya, Daniya va Shvetsariyada
Daniya va Shvetsariyada
Italiya, Norvegiya, Shvetsiyada
AKSh, Buyuk Britaniya, Daniyada
№22
“Dakarskiye ramki deystviy” qayerda chop etilgan?
Fransiyada
Germaniyada
Italiyada
Angliyada
235
№23
Bolani hayotga integratsiya qilib uning nuqsonini o‘zga yo‘l bilan
kompensatsiyasini tashkil qilish lozim, deb hisoblagan.
L.S.Vigotskiy
A.Hakimov
Devid edchel
R.Shomahmudova
№24
Yangi integratsiya inklyuziv sinfi qachon tashkil etildi?
2001-yil
2004-yil
2003-yil
2005-yil
№25
Inklyuziv ta’limning loyihasi nechanchi yildan boshlangan?
1998-yil
1999-yil
2000-yil
2001-yil
№26
“Imkoniyati cheklangan bolalar va o‘smirlar uchun inklyuziv
ta’lim to‘g‘risida muvaqqat nizom” qachon tasdilangan?
2005-yil 19-sentabr
2001-yil 19-sentabr
2002-yil 22-oktabr
2003-yil 10-avgust
|
| |
Insonparvarlik nuqtai-nazaridan

68
Imkoniyati cheklangan bola ham barcha bolalardek bola hisob-
lanadi va u tan olinishi, hurmatga sazovor bo‘lishga haqli, shuning
uchun ularni nuqsoni bilan atalishi pomaqbul holat hisoblanadi.
Inklyuziv ta’lim muammolari
Ko‘plab davlatlarda inklyuziv ta’limni joriy etish davlat nor-
mativ hujjatlarmda qayd qilinmaganligi;
➢
Nogiron bolalarga nisbatan salbiy munosabat;
➢
Imkoniyati cheklangan bolalarning jamoalarda ko‘rinmaslik
muammosi;
➢
Imkoniyati cheklangan bolalarning maktabda ko‘rinmaslik
muammosi;
➢
Moddiy mablag‘ yetishmasligi muammolari;
➢
Ta’lim muassasalarini inklyuziv ta’limga
moslashtirish
muammolari;
➢
Sinfda o‘quvchilar sonining ko‘pligi;
➢
Kambag‘allik;
➢
Jinsiy tafovutlarga qarab kamsitish;
➢
Imkoniyati cheklangan bolalarning boshqalarga qaramligi;
➢
Favqulodda vaziyatlar, mojarolar, qochoqlar muammolari;
➢
Kadrlar masalasidagi muammolar.
Maxsus ehtiyojli bola
Umumiy tushuncha bo‘lib, barcha turdagi im-
koniyati cheklangan bolalarga nisbatan ishla-
tiladi
Aqliy
rivojlanishida muammosi
bo‘lgan bola
Bosh miyaning organik jaroxatlanishi natija-
sida aqliy rivojlanishi turgun buzilgan bolalar
Ko‘rishda muammosi bo‘lgan bola
Ko‘rish tsobiliyati, ko‘rish
utkirligi qisman
buzilgan yoki keskin pasaygan ko‘zi ojiz yoki
zaif ko‘ruvchi bolalar
Harakatlanishida muammosi bo‘l-
gan bola
Tayanch-harakat a’zolari faoliyatida buzilish-
lar bor bo‘lgan bolalar
Eshitishida muammosi bo‘lgan bola Eshitish qobiliyati qisman yoki keskin
pasaygan, zaif eshituvchi hamda kar bolalar
69
➢
Darhaqiqat, bu ta’lim tizimi oldidagi muammolarni hal etish
oson kechmaydi. Ammo bu ta’lim tizimining foydali jihati
juda ko‘p. Ular sirasiga quyidagilar kiradi:
➢
Inklyuziv ta’lim qashshoqlik iskanjasidan qutilishga imkon
beradi;
➢
Inklyuziv ta’lim barcha uchun ta’lim sifatini yaxshilaydi;
➢
Kamsitishlarning oldini oladi;
➢
Inklyuziv ta’lim yanada inklyuzivlikka olib keladi.
Inklyuziv ta’limning qoidalari:
➢
Insonning qadr-qimmati uning qobiliyati va yutug‘iga bog‘-
liq emas.
➢
Har bir inson o‘ylash va his qilish qobiliyatiga ega.
➢
Har bir kishi eshitish va muloqot qilish qobiliyatiga ega.
➢
Har bir kishi bir-biriga muhtoj.
➢
Shaxsning to‘liq va xaqiqiy ta’lim
olishi faqat real ham-
korlikda amalga oshadi.
➢
Hamma kishilar o‘z tengdoshlarining qo‘llab-quvvatlashiga
muhtoj.
➢
Hamma ta’lim oluvchilarning yutuqqa erishishiga ularning
nimadir qila olmasligi emas, balki nimanidir qila olishi
sabab bo‘ladi.
➢
Hamkorlik qilish kishi hayotini
har tomonlama kuchayti-
radi.
➢
Inklyuziv ta’lim tizimi quyidagi ta’lim muassasalarini o‘z
ichiga oladi: maktabgacha ta’lim, o‘rta ta’lim, o‘rta maxsus
kasb-hunar ta’limi va oliy ta’lim. Bu ta’lim muassasalari-
ning maqsadi bolalarning ta’lim olishi va kasb-hunarga
tayyorlashda ularning o‘rtasidagi to‘siqni bartaraf etib ochiq
ta’lim muhitini yaratishdan iborat.
70
Umumta’lim maktablarida alohida dastur va darsliklardan foyda-
lanish imkoniyati bo‘lmaydi. Inklyuziv ta’lim
tizimi integratsiya-
lashgan ta’lim tizimidan o‘zining mazmun-mohiyati, maqsadi, vazi-
falari va harakat dasturi bilan farqlanadi.
) Intergatsiya bosqichi - N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika

86
mahorati bosh omil hisoblanadi. Avvalo, o‘qituvchi inklyuziv taffak-
kurga ega bo‘lishi va ta’lim sifati ma’suliyatini o‘z zimmasiga olishi
shart. Inklyuziv ta’lim berish o‘qituvchilar ishi sifatining asosiy
mezonlari – o‘qituvchi o‘quvchilarning turli toifada ekanligiga qara-
may barcha bolalarning huquqini himoya va hurmat qilishi Yana bir
sifat – hamkorlikni yo‘lga qo‘yish. Chunki o‘qituvchilar uchun
hamkorlik va o‘zaro fikr almashish muhimdir. O‘qituvchi o‘z
faoliyatini tizimli baholab borishi, muntazam malakasini oshirishi,
alohida ta’lim ehtiyojlari bor bolalarning intizomli va muassasalararo
guruhlar bilan samarali ishlashi uchun liderlik hamda boshqaruv
malakalarini qo‘llash, muammolarni birgalikda hal qilish, keng
qamroqli maktab hamkorligini yo‘lga qo‘yish kabi xislatlarga ega
bo‘lish kerak.
Inklyuziv ta’limda imkoniyati cheklangan bolalarga nima

87
Ma’lumki, inklyuziv ta’limda maxsus ta’lim ehtiyojidagi bolalar
barcha bolalar bilan birga ma’lum maqsadda turli qobiliyatlarga
muvofiq guruhlashtiriladi. Maxsus ta’lim aqliy,
jismoniy tashqi
ko‘rinishga muvofiq amalga oshirilsa, inklyuziv ta’lim bolaning
qobiliyati va imkoniyatlariga ko‘ra belgilanadi. Maxsus ta’lim o‘qi-
tishning maxsus va alternativ dasturlari orqali o‘qitilsa,
inklyuziv
ta’lim bolaga yo‘naltirilgan va moslashtirilgan, yo‘riqnomali, barcha-
ga mo‘ljallangan o‘quv dasturi asosida o‘qitiladi. Inklyuziv ta’lim-
ning o‘ziga xos muhim jihati shundaki, bolalar va o‘qituvchi bir-
birlaridan o‘rganishadi hamda muammolarni birgalikda xal etishadi.
Inklyuziv ta’lim vazifasi bolalarning qobiliyatlari va holatidan
qat'i nazar, ularning barchasiga sifatli ta’lim taqdim etishdan iborat.
Shu bilan birga, inklyuzivlik tamoyili imkoniyatlari cheklangan
bolalar ijobiy ruhiy va ijtimoiy rivojlanishga ega bo‘lishlari uchun
oilada yashashlari va o‘z tengdoshlari bilan birga oddiy maktabda
bilim olishlari lozimligini nazarda tutadi. Inklyuziv ta’lim
tizimi
nogironlar aravachasidagi bola yaqin atrofda joylashgan har qanday
maktabda ta’lim olishi, o‘zlashtirishda qiynalayotgan bo‘lsa, o‘qish
va yozishga o‘rganish uchun maxsus yordamga ega bo‘lishi, dars-
larga qatnamay qo‘ygan bolaga esa maktabga qaytish uchun tegishli
yordam ko‘rsatilishini kafolatlaydi.
Maktabgacha ta’lim tizimida inklyuziv ta’limning ahamiyati
shundaki, imkoniyati cheklangan bolalarni ilk yoshlaridanoq sog‘lom
bolalar qatoriga qo‘shib sifatli ta’lim olishini ta’minlagan holda bola-
da ruhiy va jismoniy hissiyotlarini va haraktlarini rivojlantirishdir.
Inklyuziv ta’limda imkoniyati cheklangan bolalarga nima
beradi?
- o‘z imkoniyatini o‘zi uchun kashf etish imkonini beradi
- mustaqil harakatlanish birgalikda, hamkorlikda ishlash imko-
niyati orqali yuzaga keladi;
88
- dunyoqarashi kengayadi, hayotiy tajribasi oshadi;
- o‘qishga bo‘lgan ehtieji va qiziqishlari ortadi;
- O‘zini barcha bilan bir xil his qila boshlaydi;
- Ilgari sezilmagan imkoniyatlari ochiladi;
- Yotsirash, yakkalanish kabi xususi yatlari yo‘qoladi. Inklyuziv
ta’lim sog‘lom bolalar hayotiga qanday ta’sir ko‘rsatadi?
- O‘zlariga o‘xshamagan tengdoshlari va ularning hayoti, ehti-
yojlarini his
qiladilar;
- Tengdoshlariga g‘amxo‘rlik hissi uyg‘onadi;
- Ularni qo‘llab-quvvatlash, yordam berishga intilish – inson-
parvarlik hissi tarbiyalanadi;
- O‘quvchilarda atrofdagi insonlarga,
imkoniyati cheklangan-
larga pozitiv munosabat, o‘zaro hurmat tarbiyalanadi
- Yoramga muhtoj insonlarga e’tibosizlik qilmaydigan shaxsga
aylanadilar;
- Hozirda mamlakatimizda inklyuziv ta’limga yo‘naltirilgan
maktabgacha ta’lim tashkilotlari kun sayin ko‘payib va takomillashib
bormoqda.
Avstriya - N. B. Goipova inkluziv ta’lim gospital ped a gogika

108
- Hamkorlik qiluvchi sinflar – ixtisoslashtirilgan va umumta’lim
maktablarining sinf o‘qituvchilari tomonidan
belgilangan hamkor-
likni amaldga oshiradilar.
- Kichik komplektli maxsus sinflar – umumta’lim
maktablari-
ning sinflarida 6 – 11 ta maxsus ehtiyojli o‘quvchi jamlanadi hamda
maxsus o‘quv reja va dasturlar asosida o‘qitiladi.
- Yordamchi o‘qituvchilar – oddiy sinfga 4 ta va undan ko‘p
maxsus ehtiyojli o‘quvchilar jamlanadi hamda maxsus tashxis qilish
va korreksion metodikalarni qo‘llay oladigan o‘qituvchi
lavozimi
joriy etiladi” – deb yozadi.
1991 yilda pedagogik tajriba-sinov va maktablarni rivojlantirish
markazlari tomonidan inklyuziv sinf modeli eng samarali deb topildi.
1993 yilda esa Avstriya hukumati maxsus
ehtiyojli bolalar ota-
onalarining maxsus yoki umumiy ta’limni
tanlash huquqini tasdiq-
lovchi qonunni qabul qildi.
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar

89
2.2. IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALARNI
INKLYUZIV TA’LIMGA JORIY ETISHDA UMUMTA’LIM
MAKTAB RAHBARYATI VA PEDAGOGLARNING
VAZIFASI
Maxsus ehtiyojli bolalarni umumta’lim sharoitida o‘qitish
maktablararo qatnab yuruvchi o‘qituvchi ya’ni, resurs o‘qituvchi
faoliyatini talab etadi. Inklyuziv ta’lim amaliyotda maktablararo qat-
nab yuruvchi o‘qituvchi va oddiy sinf o‘qituvchisining hamjihatlik-
dagi harakatlari orqali amalga oshirilishi mumkin.
Ba’zi sinflarda bolani ma’lum bir vaqtga sinfdan ajratib olish
kerak bo‘lishi mumkin. Hamma vaqt nima bo‘lsada resurs o‘qituvchi
sinf o‘qituvchisi bilan birgalikda faoliyat ko‘rsatishi va bu maxsus
ta’lim sohasida mutaxassislikka ega bo‘lishi talab qilinadi.
Maktablararo qatnab yuruvchi resurs o‘qituvchining muhim
vazifalariga nogiron bolalar uchun kerak bo‘lgan qo‘llanmalar, jixoz-
lar bilan ta’minlash, homiylar topish, ota-onalarni maktabga yordam
berishga jalb qilish va imkoniyati cheklangan bolalar, sog‘lom bola-
lar hamda sinf o‘qituvchisi o‘rtasidagi mustahkam aloqani o‘rnatish,
masus resurs qo‘llanmalarni ta’minlash orqali yordam berish, ota-
onalar, bolalar oddiy sinf o‘qituvchilari va maktab ma’muriyatiga
maslahatlar berish, shuningdek, maxsus ta’limga muhtoj bolalar
uchun faoliyatlar va ularga mos keluvchi ta’lim dasturlari haqida
muhokamalar yuritish, hattoki nogiron bo‘lmagan bolalarning ota-
onalariga ham ma’lumotlar yetkazilib turish kiradi.
Gomeopatiyaga oid qo‘llanmalar, me’yoriy hujjatlar

Gomeopatiyaga oid qo‘llanmalar, me’yoriy hujjatlar
Gomeopatiya farmakopeyasining muallifi doktor Vilmar SHvabe. 1950 yilda qo‘llanma nemischadan tarjima qilingan
Gomeopatiya qo‘llanmasi quyidagi 3 qismlardan iborat:
- Kirish;
-Umumiy;
- Maxsus
Gomeopatiya farmakopeyasining kirish qismida ushbu qo‘llanma ko‘pgina davlatlarda tan olinganligi, gomeopatiya dorilarini tayyorlanishini o‘ziga xosligi va aynan shu qo‘llanmaga qaysi dorivor vositalar kiritilganligi haqida umumiy holatlar o‘z aksini topgan.
Umumiy qismiesa A va B bo‘limlardan iborat.
A- bo‘limi “ Gomeopatik farmatsiya”;
B – bo‘limi “ Gomeopatiya dori vositalar texnologiyasi”.
“Gomeopatiya farmakopeyasi” bo‘limida gomeopatik dorilarni manbalari, ularni tayyorlashdagi dastlabki vositalar ta’rifi, gomeopatik dorilarini berish, saqlash qoidalari keltirilgan.
“Gomeopatiya dori vositalar texnologiyasi” bo‘limida o‘simlik xom ashyo va jonivorlardan, mineral moddalar va kimyoviy birikmalardan gomeopatik vositalar texnologiyasi, dori moddalarni suyultirish tartibi, hamda gomeopatik dori turlarini tayyorlashda qo‘llaniladigan yordamchi moddalar va asbob-uskunalar tavsifi keltirilgan.
I- O‘simlik va jonivorlardan dorilarni tayyorlash qismida:
1,2,3-bandlarda yangi yig‘ib olingan o‘simliklardan essensiyalar tayyorlash qoidalari keltirilgan;
4-bandda quritilgan o‘simlik, yangi jonsizlantirilgan hayvon to‘qimalari va hasharotlardan gomeopatik tinktura tayyorlash texnologiyasi keltirilgan.
II- Mineral moddalar va kimyoviy birikmalardan dorilarni tayyorlash qismida:
5-bandda- suvli eritmalar;
6-bandda- suvli-spirtli eritmalar;
7-bandda- quruq moddalardan trituratsiyalar tayyorlash qoidalari keltirilgan.
III- Turli suyuqliklardan trituratsiyalar tayyorlash qismida:
8-bandda - suvli yoki spirtli eritmalardan trituratsiyalar;
9-bandda essensiya va tinkturalardan trituratsiyalar tayyorlash qoidalari keltirilgan.
Bu bo‘limda o‘nlik va yuzlik shkalalar tushunchasi, dorilarni gomeo-patiyada suyultirish tartibi, turli dorilarni suyultirib eritma va trituratsiyalar olinish qoidalari, gomeopatik granulalar, gomeopatik tablet-kalar, sirtga qo‘llaniladigan spirtlar, gomeopatik surtma, moylar, opodel-doklar, shamchalar texnologiyasiga oid ma’lumotlar ham keltirilganan.
Ushbu qism yakunida gomeopatik dorilar tayyorlashda ishlatiladigan asbob va uskunalar, yordamchi moddalar va tayyorlangan dorilarning sifatini baholash usullari keltirilgan. Asbob-uskunalar sifatida: press, matolar-zig‘ir o‘simligidan tayyorlangan salfetka, haltachalar-har bir o‘simlik uchun alohida bo‘lishi shart; chinni hovonchalar, elak, jodi, go‘sht qiymalagich, tabletka mashinasi; qo‘shimcha moddalar: spirt, glitserin, sut qandi, vazelin, lanolin, o‘simlik moyi ishlatiladi.
|
Riskni qayta ko‘rib chiqish - Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J.,...

Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari
Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Vazirligi denov tadbirkorlik va pedagogika instituti mamajanov r. Y., Rajabov t. J., Saidaxmedov e. I kiberxavfsizlik asoslari
|
to‘siqsiz muhit va imkoniyatlar

79
muassasalarida amaliyot o‘tamayotgani ularning kasbiy tayyorgarlik
sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Shunday vaziyatda 86 ta ixtisoslashtirilgan maktabda 21,2
mingdan ortiq, sanatoriy turdagi maktab-internatlarda 6,1 mingdan
ortiq, uy sharoitida esa 13,3 ming nafar o‘quvchi uyda ta’lim oladi.
2020 yil statistikasiga ko‘ra, O‘zbekistonda 3,2 mingdan ortiq
umumiy o‘rta ta’lim maktablarida 13 ming nafarga yaqin o‘quvchilar
inklyuziv ta’lim bilan qamrab olingan.
Prezident qarori bilan 2025 yilgacha inklyuziv umumta’limni
bosqichma-bosqich joriy etish masalasi qo‘yilgan. Bunda imkoniyati
cheklangan bolalarning maktablarga kelishi uchun to‘siqsiz muhit
yaratish, yangi quriladigan maktablarni xuddi shunday sharoitlar
bilan qurish, pedagog kadrlar tayyorlash, o‘quv bazasini takomil-
lashtirish kabi vazifalar belgilangan.
Gomeopatiya dori turlarini tahlil-tekshirish usullari

Gomeopatiya dori turlarini tahlil-tekshirish usullari.
A- suyuqliklarda: zichlik, spirt miqdori, ekstraktiv moddalar, moylar miqdori, ta’sir etuvchi moddalar miqdori, tinkturalar rangi, kapillyar-lyuminessent taxlil o‘tqaziladi.
B- trituratsiyalarda: lupa yoki mikroskop yordamida dori moddani zarrachalarining katta-kichikligi va to‘ldiruvchida to‘liq va tekis tarqalganligi, rangi, eritmalarda qaytakristallanishi.
II-Maxsus qism. Maxsus qismda gomeopatiyada qo‘llaniladigan asosiy va qo‘shimcha dorivor moddalar ta’rifi keltirilgan bo‘lib, unda 374ta xususiy maqola bor. Dorivor moddalar ta’rifi lotincha nomi bo‘yicha alifbo tartibida berilgan. Ulardan 78-80 foizi dorivor o‘simliklar, 14 foizi kimyoviy moddalar va 6 foiz atrofida jonivorlardan olingan dorilarga to‘g‘ri keladi.
Maxsus qism oxirida kam ishlatiladigan gomeopatik dori moddalari ro‘yxati alifbo tartibida berilgan.
Gomeopatik retseptlar yozish tartibi
Faoliyat ko‘rsatayotgan gomeopatik dorixonalarda bemorlarga beriladigan dorilar nomi lotin tilida yoziladi, lekin dori beriladigan idishdagi yorliqlar rus yoki o‘zbek tilida yoziladi. Dori moddasining nomi gomeopatik retseptda bosh kelishikda "Recipe" so‘zisiz yoziladi. "Terapevtik qo‘llash" degan bo‘limda bemorga tavsiya qilingan dorini gomeopatik dorixonadan berilayotganida nomi lotin transkripsiyasi bilan yoziladi va bu lotincha nomlar SHvabe farmakopeyasiga mos kelishi kerak.
|
Ma’lumotlarni zaxiralash texnologiyalari va usullari

- unumdorlik: RAID ko‘plab disklar bo‘ylab o‘qish va yozishda yuqori
unumdorlik darajasiga ega.
Disklarning ma’lumotlarni saqlash imkoniyati mos RAID sathini tanlashga
asoslanadi. Saqlash hajmi individual RAID disklar o‘lchamining bir xil bo‘lishini
talab etmaydi. Barcha RAID sathlari quyidagi saqlash usullariga asoslanadi:
- bloklash: ma’lumotlar ko‘plab bloklarga ajratiladi. Mazkur bloklar
keyinchalik RAID tizimi orqali yoziladi. Bloklash ma’lumotlarni saqlanishini
yaxshilaydi.
- akslantirish: akslantirish ma’lumotlarning nusxalanishini va RAID bo‘ylab
uzluksiz saqlanishini amalga oshiradi. Bu usul xatoga bardoshli va amalga
oshirilishining yuqori darajasiga ega.
- nazorat qiymati: nazorat qiymati ma’lumotlar bloki yaxlitligini tekshirish
funksiyasini amalga oshirishda bloklash funksiyasidan foydalanadi. Disk
buzilganida nazorat qiymati xatolikni tuzatish funksiyasi yordamida ma’lumotlarni
tiklashga harakat qiladi.
RAID tizimlari sathga bog‘liq holda o‘ziga xos afzalliklar va kamchiliklarga
ega.
Gomeopatik tinkturalarni jonivor to‘qimalaridan olish

Gomeopatik tinkturalarni jonivor to‘qimalaridan olish. Buning uchun yig‘ilgan mahsulot boshqa keraksiz qismlardan tozalanib, yaxshilab yuvilib chinni hovonchada eziladi. So‘ng shisha idishga ezib maydalangan mahsulotlardan 1 qism solib, uning ustiga 10 qism spirt qo‘shib tez-tez aralashtirib turish sharti bilan 14 kunga qorong‘i, salqin joyga qo‘yiladi.
Ko‘rsatilgan muxlatdan so‘ng suyuq qismi ajratib olinadi, qoldiq siqiladi. Har ikki suyuqlikni birga qo‘shib 8 kunga qorong‘i va salqin joyda qoldirib, so‘ngra filtrlanadi. Tayyorlanayotgan tinkturaga zarur bo‘lsa ta’sir etuvchi modda, ya’ni bu erda hayvon to‘qimasi 1:10 bo‘lgunga qadar spirt qo‘shiladi. Tayyor tinktura 1X ga to‘g‘ri keladi.
Gomeopatik dorilarni tayyorlash uchun olingan spirtning quvvati va ishlatilishining ayrimlari keltirildi.
Apis/60% spirt bilan/ allergiyaga qarshi;
Arnika/90%/ allergiya, antigistamin ta’sirli;
Berberis /60%/ buyrak va o‘t bezidagi toshlarida
Kalendula/60% / kuygan, gangrena, yaralarni bitishida
Kantaris /90%/ shpanchivini, pielonefrit, sistit, uretrit siydik
yo‘llari kasalliklarida;
Kapsikum /90%/ bronxial astma, gastrit, enurez, gemorroy, gerpesda.
Xina /60%/ anemiya, og‘ir kasaldan keyin kuchsizlanishda
Sina /90%/ gijjalarida
Sinnamomum /60%/ yiringli kolitda
Kokkulyus /60%/ nefroz, uyqusiz,boshog‘riq, asablanishda
Kalotsint /90%/ migren, ishias, troynichnыy nerv shamollashida
Evkaliptum/90%/ tumov, tomoq, burun kasalligida.
Granatum /90%/ ich qotganda
Ignatsiya /60%/ psixika buzilishi, bir kulib, bir yig‘lab kayfiyati
buzilishida
Ipekakuana /60%/ bronxit, gastrit, faringitda
Ledum /bogulnik/ /60%/ revmatizm, xashorat chaqqanda
Nuks vomika /60%/ markaziy vegetativ nerv sistemaga, psixik
simptomlar vujudga kelganda.
|
Gomeopatik retseptlar yozish namunalari

Gomeopatik dorilarining nomenklaturasiga oid ma’lumotlar:
Retseptda Belladonna deyilsa Atropa Belladonna tushuniladi.
Retseptda Akonit deyilsa faqat Akonitum Napellus tushuniladi.
Retseptda Kaktus Grandiflorus deb yoziladi, lekin botanik nomi "Sereus grandiflorikum" .
Retseptda Plumbum deyilsa faqat Plumbum metallikum tushuniladi.
3-Ma’ruza
|
Gomeopatik essensiyalarni 1- band bo‘yicha tayyorlash.O‘

|
Gomeopatik essensiyalarni 1- band bo‘yicha tayyorlash.O‘
|
bet | 32/517 | Sana | 01.07.2021 | Hajmi | 6,71 Mb. | | #15312 |
Gomeopatik essensiyalarni 1- band bo‘yicha tayyorlash.O‘simlikda shira miqdori 60% yoki undan ko‘p bo‘lsa va tarkibida efir moylari, smolalar, kam-fora birikmalari saqlamasa, essensiyalar quyidagicha tayyorlanadi: maydalan-gan va bo‘tqaga aylantirilgan o‘simlik press yordamida eziladi va shirasi olinadi.
Olingan shiraga 90% etil spirti teng miqdorda qo‘shiladi va qattiq aralashtirilib, 8 kunga qoldiriladi. So‘ng essensiya filtrlanadi. Tayyor essensiya tiniq bo‘lishi kerak va ta’sir etuvchi moddalar miqdori ½ ga teng. Undan spirtli tinktura tayyorlash uchun 2 qism essensiyaga 8 qism 45% li spirt qo‘shib aralashtiriladi. Olingan tinktura birlamchi o‘nlik shkalasi (1x) ga teng.
|
| |
Fully Customizable Contacts

|
Fully Customizable Contacts
|
bet | 57/75 | Sana | 22.07.2021 | Hajmi | 0,92 Mb. | | #15679 |
Fully Customizable Contacts
The integrated design tool in Outlook makes it easy for users to customize any built-in form in Outlook or build entirely new forms. For small business users particularly, flexibility in modifying the built-in Contact form is critical. With Outlook 2000, Microsoft added even greater flexibility by allowing users to easily add custom fields and scripts to the first page of the Contacts form, not just subsequent pages.
Personal Distribution Lists
Users often repeatedly send messages or schedule meetings with particular groups of people so Outlook 2000 allows users to create Distribution Lists, enabling them to address e-mail or meeting requests to groups of people using a single name as a convenient shortcut to addressing the entire group. Distribution lists are stored in the Contacts folder and displayed in the form shown in the following figure. Distribution Lists are composed of a collection of members, and each member looks like a contact in Outlook.
Distribution Lists can contain contacts from users’ personal Contacts folder(s), from shared Contacts folders on Exchange Server and from the Exchange Server Global Address List. The inclusion of support for Distribution List items in the Contacts folder in Outlook 2000 means users can now store all their Contacts and Distribution Lists in one convenient place, eliminating the need to maintain a separate Personal Address Book or other address book to store their distribution lists.
During setup, users are given the option to automatically import the complete contents of any existing Personal Address Book or other address book, including distribution lists, into their Contacts folder.
A Distribution List can also be easily forwarded to other users via e-mail, synchronized to other computers and printed.
Distribution List item
|
| |
BOB. FOYDALANUVCHANLIKNI TAMINLASH USULLARI

Tashkilotlarda
zaxira
nusxalarni
saqlovchilarni
tanlash
umumiy
muammolardan biri hisoblanib, mos bo‘lmagan zaxira saqlovchi vositaning
tanlanishi ma’lumotlarning sirqib chiqishiga olib kelishi mumkin.
Hozirda ma’lumotlarni zaxira nusxalarini saqlashda quyidagi vositalardan
foydalanilmoqda:
Optik disklar (DVD, Blu-ray).
DVD disklar 8.55 GBaytgacha ma’lumotlarni
saqlash imkoniyatiga ega bo‘lib, ularda faqat o‘qish imkoniyati mavjud.
Ko‘chma qattiq disklar/ USB xotiralar
. Ko‘chma qattiq disklar DVD, Blu-
ray disklarga qaraganda kichikroq hajmli zaxira ma’lumotlarini saqlash uchun
yaxshi vosita hisoblanadi.
Lentali disklar
. Lentali disklar ma’lumotlarni zaxira saqlash uchun eng mos
saqlagichlar bo‘lib, tashkilot sathida ma’lumotni zaxira nusxalashni amalga
oshiradi. Ushbu zaxira saqlagichi olib yurish uchun qulay, foydalanuvchi
ishtirokini talab etmaydi va to‘liq avtomatlashgan tarzda amalga oshiriladi. Uning
asosiy kamchiligi oddiy foydalanuvchilar uchun qimmatligi va oddiy
kompyuterlardan foydalanishi uchun qo‘shimcha apparat va dasturiy vositani talab
qilishi.
Integration With NetShow - Microsoft® Outlook™ 2000

|
Microsoft® Outlook™ 2000
|
bet | 56/75 | Sana | 22.07.2021 | Hajmi | 0,92 Mb. | | #15679 |
Integration With NetShow
Users can easily schedule times to view an online broadcast, or “show.” Users can schedule a time on the NetShow server by selecting “NetShow” on the Online tab of an appointment. (See the previous figure.) They can also send the scheduled time to others as a meeting request that they can add to their calendars. When reminders appear for NetShow, users can click a button to start watching the show immediately, without manually retyping a URL to connect.
Using vCard technology, users of Outlook can easily exchange contact information across the Internet with vCard-compliant applications. vCard provides an electronic business card format, which allows people to identify themselves without restating or rekeying the information. Users of Outlook have the option to forward their contact information from Outlook in the vCard format and can even include their own vCard in a custom Signature when sending messages. Users of Outlook also can automatically create contacts in Outlook by dragging and dropping onto their Contacts folder vCards that they receive in e-mail or find on Web sites.
Forward selected contact as a vCard
|
| |
Ma’ruzaning qisqacha matni - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari...

Ma’ruzaning qisqacha matni:
Gomeopatik essensiyalar texnologiyasi
Ganeman o‘zining davolash usuli bilan bir qatorda gomeopatik dorilarni tayyorlash usullarini ham yaratgan. Gomeopatik dori turlari yangi yig‘ib olingan va quritilgan o‘simliklar, hayvonot olamidan olingan va mineral moddalar yoki kimyoviy birikmalardan tayyorlanadi. Dorixonalarda essensiya, tinktura, eritma, trituratsiyalar tayyorlanib, ular aniq dorivor modda saqlaydi, ulardan keyinchalik qonun-qoidalar asosi-da suyultirishlar oboriladi.
Essensiyalar - bu yangi uzib olingan dorivor o‘simliklardan, ularning tarkibidagi shirani miqdoriga bog‘liq bo‘lgan holda Shvabe farmakopeyasi asosida 3 ta /1,2,3/ bandlar bo‘yicha tayyorlanadi. O‘simlik tarkibidagi shira miqdori bir necha omillarga, ya’ni:
- o‘simlikni o‘sayotgan joyi;
- yig‘ib-terib olingan yilning fasli;
- yomg‘irgarchilik bo‘lgani yoki yo‘qligi va boshqalarga bog‘liqligi aniqdir.
Shuning uchun gomeopatiya amaliyotida dorivor birlik deb o‘simlikdan siqib olingan shira hisoblanadi.
|
Gomeopatik essensiyalarni 2- band bo‘yicha tayyorlash

Gomeopatik essensiyalarni 2- band bo‘yicha tayyorlash. Gomeopatik farma-kopeyasining qo‘rsatmasiga binoan, agar o‘simlik smola, efir moylari va kamfora birikmalarini saqlamasa va, maydalab press orqali siqilganda, 60% dan kam shira bersa, undan essensiya 2 - band bo‘yicha tayyorlanadi.
Essensiya tayyorlash uchun sarflanadigan etil spirtning miqdorini topish uchun oldin o‘simlikdagi shira miqdori quyidagi tenglama bo‘yicha hisoblanadi:
100 x a
X= _______________
100 - b
Shira miqdorini aniqlash uchun birinchidan, 1000S haroratda mayda-langan o‘simlik massasini namlik darajasi aniqlanadi /a/. Ikkinchidan, o‘simlikdan siqib olingan shira filtrlab 1000S haroratda quruq qoldig‘i topiladi /b/. Topilgan ko‘rsatkichlar tenglamaga qo‘yiladi va shirani miqdori hisoblanadi.
Essensiya tayyorlash uchun yangi yig‘ib olingan o‘simlik tortiladi, maydalanadi. Olingan xom ashyo, uning miqdorini yarmicha, 90%li spirt bilan namlanadi, yana maydalaniladi va bo‘tqasimon massaga aylantiriladi. Keyin massaga, tenglama orqali hisoblangan shiraning teng miqdorigacha, 90%li spirt qo‘shib aralashtiriladi va 8-14 kunga matseratsiya uchun qo‘yiladi. Belgilangan vaqt o‘tgach, massa siqib olinadi va ajratma og‘zi jips bekiladigan idishga quyilib, 8 kunga salqin joyga tindirish qoldiriladi va undan so‘ng filtrlanadi.
Hosil bo‘lgan essensiyalardagi dorivor moddaning miqdori 1/2 ga bo‘ladi. Ayrim o‘simliklarning maydalangan massasida shilimshiq ko‘p va chiqqan shira miqdori juda kam bo‘lsa, aniqlanayotgan o‘simlik miqdoriga teng qilib suv qo‘shiladi va tez, qattiq chayqatilib 24 soatga qoldiriladi, keyin filtrlanadi. Filtrlangan shirada 1000S haroratda quruq qoldiq aniqlanib /s/, shira miqdori quyidagi tenglama orqali hisoblanadi:
100 ( a+s)
X= _______________
100 - s
Tayyorlangan essensiyalardan spirtli tinkturalar olish mumkin. Buning uchun 2 qism essensiya va 8 qism 45%li spirt olib aralashtiriladi. Olingan tinktura 1-nchi o‘nlik suyultirish shkalasiga to‘g‘ri keladi.
|
КОПИЯ - download

| Jj, копия, копия Minerallar ishlab chiqarish uchun xomashyoning deyarli 75 foizini beradi. Deyarli 228,44 Kb. 1 | o'qib |
| Biologiya (2) — копия cdr 6,53 Mb. 53 | o'qib |
| Biologiya (2) — копия cdr 4,22 Mb. 50 | o'qib |
| Biologiya (2) — копия cdr 5,73 Mb. 192 | o'qib |
| Копия Diskret tuzilmalar fanidan tayyorlagan i-mustaqil ish Viruslar, ayrim vazifalarni amalga oshirish uchun yaratilgan kodlar yoki dasturlar 51,99 Kb. 1 | o'qib |
| Копия Referat Mavzu Mavjud axborot xavfsizligi risklarni boshqarish V Misol uchun, agar ma'lumotlarning buzilishi (maxfiylik) sodir bo'lsa nima bo'ladi? 127,53 Kb. 1 | o'qib |
| Копия Diskret tuzilmalar fanidan tayyorlagan i-mustaqil ish Tezlik va Parallel ishlash**: Ba'zi raid turlari parallel ishlashni ta'minlaydi 74,66 Kb. 1 | o'qib |
| Green minimalist professional Business Proposal Presentation, копия Bu narsa ijobiy xususiyatli materiallarni va konstruktsiyalarni yaratishga olib keldi. Kompozitsion materiallar (k m.) ikki va undan ortiq tashkil etuvchilardan komponentlardan tuzilgan murakkab material bo’lib 9,31 Kb. 1 | o'qib |
| Microsoft Word ReadMe UzTransLit — копия Ms Word matn muharriri uchun Lotin-Kirill va Kirill-Lotin transliterator paneli 97,32 Kb. 1 | o'qib |