Sanoat korxonalarida ENHATni qurishning vazifalari

|
Sanoat korxonalarida ENHATni qurishning vazifalari
|
bet | 2/3 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 153,4 Kb. | | #113978 |
Bog'liq 2. Sanoat korxonalarida enhatni qurishning vazifalari Elektr istSanoat korxonalarida ENHATni qurishning vazifalari
Har qanday avtomatlashtirilgan tizimi loyihalashtirilayotgan vaqtda loyihani ishlab chiquvchi – bu obektni boshqarish tizimida avtomatlashtirishning qanday darajasi zarur bo‘ladi degan muhim savolni yechishi kerak. Avtomatlashtirish darajasi inson omili yordamida bajariladigan tizimlardan avtomatik amalga oshadigan tizimlaragacha keng chegaralarda o‘zgarishi mumkin. Bir tomondan, avtomatikaning zamonaviy vositalari boshqarish tizimida inson ishtirokini doim ham almashtira olmaydi. Ikkinchi tomondan, inson o‘z chegaralangan imkoniyatlari tufayli boshqara olmaydigan ob’ektlar mavjud. Boshqarish tizimlarida inson ishtiroki va avtomatik boshqarishning uyg‘unlashishi samaraliroq hisoblanadi.
Avtomatika yordamida boshqarish zarur bo‘lgan sharoitlar quyidagilar:
1. Insonning fiziologik va psixologik imkoniyatlari (mushak kuchlari, axborotlarni qayta ishlash va qabul qilish tezligi,u yoki bu fizik ko‘rinishda kodlangan axborotlarni qabul qilish qobiliyati, ish qobiliyati va h.k.) bu ob’ekt yoki jarayonni boshqarish uchun yetarli emas hisoblanadi;
2. Tizim inson hayoti va salomatligi uchun xavfli bo‘lgan muhitda bo‘lishi mumkin. Bu holda ishlab chiquvchi boshqarish tizimida mehnat sharoitlarini sog‘lomlashtirish va yengillashtirish, avtomatika yordamida texnika xavfsizligini oshirish imkoniyatlarini aniqlashtiradi;
3. Obyektni boshqarishda insonning ishtiroki undan juda yuqori malakani talab qilishi mumkin. Ba’zi ishlab chiqarishlarda noyob mutaxassislar mavjud bo‘lib, ularning boshqarish jarayonida qatnashishi optimal yechimlarga yaqin bo‘lgan yechimlarga erishishga imkon beradi. Bu mutaxassislarni almashtirish oson emas
4. Mehnat resurslarining yetishmasligi mavjud (masalan, o‘zlashtirilmagan va olisdagi tumanlarda ishlab chiqarish ob’ektlarini yaratishda);
5. Avtomatika kritik va avariya holatlarida ob’ektni boshqarishda zarur. Oddiy holatlarda o‘z majburiyatlarini a’lo darajada bajaradigan mutaxassis, avariya holatlarida turli psixologik va fiziologik ta’sirlar ostida boshqarish bo‘yicha to‘g‘ri echimlarni qabul qilishga yaroqsiz bo‘lib qolishi mumkin.
Boshqarish tartibiga ko‘ra, ob’ektni boshqarishda qandaydir boshqarish sifati mezoni shakllantirilishi mumkin. Bu mezon narx ifodalanishiga ega yoki qiymatlariga boshqarish tizimi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiladigan bir qancha parametrlarni optimallashtirish masalasi ko‘rinishida ifodalanadi (bunda parametrlarning qiymatlari narx baholanishi bilan qandaydir bog‘langan). Boshqarish ob’ekti prinsipial qo‘lda boshqarish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak. Lekin inson ob’ektni boshqarish bilan boshqarish mezoni nuqtai nazaridan nooptimal yechimlarni qabul qilib qo‘yishi mumkin.
Agar avtomatik boshqarish sifatini sezilarli yaxshilashga imkon bersa, u holda uning qo‘llanilishi maqsadga muvofiq bo‘ladi. Buyurtmachi faqat avtomatlashtirishga ketgan sarflarni boshqarish sifatini yaxshilashdan yutuqlarga (qabul qilingan o‘zini oqlash muddatlarini hisobga olib) pulli ko‘rinishda taqoslashi kerak bo‘ladi. Agar bu taqqoslash natijasida u avtomatlashtirishdan iqtisodiy yutuqni aniqlasa, u holda boshqarish tizimida inson ishtiroki qisman yoki to‘liq avtomatika bilan almashtirilishi kerak.
Endi asosiy masalalardan biri ENHAT tizimlarini qurishda qanday avtomatlashtirish darajasi tanlanishi lozimligini aniqlasak. Bu masalani yechish uchun ENHATning asosiy funksiyalarini energiya iste’moli (hisobga olish) haqida ma’lumotlarni yig‘ish, shuningdek, korxona energiya ta’minoti jarayonlarini tahlil qilish va boshqarishni o‘tkazilishini eslash zarur. Hisobga olish katta hajmli ma’lumotlarni to‘plash va ular bilan ishlashga bog‘liq, bu yerda EHM insonga nisbatan shubhasiz avzalliklarga ega. Shuning uchun hisobga olishni deyarli to‘liq avtomatik qilish mumkin.
Lekin, korxona energiya ta’minotini boshqarishni amalga oshirish insonning ishtirokisiz bo‘lmaydi. EHM dasturiga texnologik jarayonlar talablarining barcha nozik tafsilotlarini qo‘yib bo‘lmaydi (yoki juda murakkab), avtomatikaning u yoki bu zararlarini algoritmik tavsiflash qiyin. Bu holda EHM ga boshqarish funksiyasini amalga oshirish uchun insonga yordam berish vazifasi yuklanadi (operator tahlil qilishi uchun qulay shaklda ma’lumotlarni tayyorlash, aniqlik darajasi past ma’lumotlarni aniqlash va alohida parametrlarning o‘zgarishlarini taxmin qilish, operatorlar harakatlarining to‘g‘riligini qayd etib borish va nazorat qilish). Shunday qilib, korxona energiya ta’minotini boshqarishda optimal avtomatlashtirish darajasi, inson-operator va EHM qatnashishining optimal qo‘shilishi topilishi kerak.
|
| |