MEHNAT BOZORINI SHAKLLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI SHART-SHAROITLAR

|
MEHNAT BOZORINI SHAKLLANISHIGA TA’SIR ETUVCHI SHART-SHAROITLAR
|
bet | 3/6 | Sana | 13.06.2024 | Hajmi | 246,06 Kb. | | #263217 |
Bog'liq 1Mavzu Mehnat bozorini davlat tomonidan tartibga solish7
Davlat, mehnat bozorini tartibga solishning bir necha usullaridan foydalanishi mumkin. Ijtimoiy tartibot va qonunlar. Davlat, mehnat bozorini qonunlar, qarorlar va qo'llanmalar orqali tartibga solishga harakat qiladi. Bu tartibot, ish haqidagi qonunlar, ish haqlari, ish tartibi, ish vaqtini belgilash, ish bilan bog'liq shartnoma va kontraktlar, ish muhofazasi, maoshlar, ish haqining minimal darajasi kabi ko'rsatkichlarni o'z ichiga oladi.
Ish haqini belgilash va mazkur haqni qo'llash. Davlat, ish haqini belgilash va ish haqining minimal darajasini aniqlab, mehnat bozoridagi ishga oluvchilar va ish beruvchilar orasidagi munosabatlarni adolatli va barqaror qilishga intiladi. Ish haqi tartibotining belgilangan darajalari ish bilan bog'liq kontraktlar orqali amalga oshiriladi.
Muhofazaviy chora-tadbirlar. Davlat, ishlab chiqaruvchilarni va ishga oluvchilarni muhofaza qilish uchun qonunlar va tizimlar yaratadi. Bu tadbirlar ish muhofazasi, ish sharoitlarining belgilanishi, ishga oluvchilar va ish beruvchilar orasidagi munosabatlarni tartibga solish, ish muhofazasi organlari va inspeksiyalar tashkil etish va shu kabi masalalarni o'z ichiga oladi.
Moliyaviy va sotsial imtiyozlar. Davlat, mehnat bozorini tartibga solish uchun moliyaviy va sotsial imtiyozlar berishi mumkin. Bu imtiyozlar investitsiyalarni jalb qilish, ishlab chiqarishni kengaytirish, yangi ish o'rinlari yaratish va ishlab chiqaruvchilar uchun sifatli ishga olishni oshirishga qaratilgan.
Iqtisodiy monitoring va tahlil. Davlat, mehnat bozoridagi holatni kuzatib borish, o'zgarishlarni tahlil qilish va muvaffaqiyat darajalarini baholash uchun iqtisodiy monitoring va tahlil tizimlarini o'rnatishi mumkin. Bu tizimlar orqali davlat iqtisodiyotining mehnat bozoridagi holatini tahlil qiladi va qarorlarini o'zgartirishi mumkin.
Shunday qilib, davlat tomonidan mehnat bozorini tartibga solish kirishi, mehnat bozoridagi adolat va barqarorlikni ta'minlash, ishlab chiqaruvchilar va ishga oluvchilar orasidagi munosabatlarni belgilash va iqtisodiy rivojlanishni ta'minlash.
Mehnat bozorining shakllanishi va uning faoliyatiga ta'sir etuvchi bir nechta shart-sharoitlar mavjuddir.
Iqtisodiyotning umumiy holati. Iqtisodiyotning umumiy holati, mamlakatning iqtisodiy rivojlanishi, iste'molchilar va investitsiyalar miqdori kabi faktorlar mehnat bozorini shakllantiradi. Stabil iqtisodiy muhit, ishlab chiqaruvchi sohasidagi investitsiya va innovatsiyalar, iste'molchilar tomonidan tashkil etiladigan talab va boshqa iqtisodiy sharoitlar mehnat bozorining o'sishiga va rivojlanishiga ta'sir qiladi.
Qonunlar va siyosatlar. Davlatning ish haqini belgilash, mehnat bozorini tartibga solish va ishlab chiqaruvchilar bilan munosabatlarni reglamentlash uchun qonunlar, qarorlar va siyosatlar katta ahamiyatga ega. Ish haqining belgilangan darajalari, ish tartibi, ish bilan bog'liq shartnoma va kontraktlar, ish muhofazasi, maoshlar va sotsial imtiyozlar kabi tuzilmalar mehnat bozorini shakllantiradi.
Muhofaza va huquqiy muhit. Muhofaza va huquqiy muhit mehnat bozorini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Bu, foydalanuvchilar va ishlab chiqaruvchilar uchun adolatli va barqaror sharoitlarni ta'minlash, shaxsiy huquqlarni himoya qilish va intellektual mulkni muhofaza qilishga qaratilgan. Huquqiy tartibotning bozor rivojlanishiga ta'siri katta bo'ladi va foydalanuvchilar va ishlab chiqaruvchilarning istiqbollari va investitsiyalarini ta'minlashda o'rin oladi.
Iqtisodiy to'lovlar va soliqqa ta'sir. Soliq siyosati, mehnat bozorining shakllanishiga muhim ta'sir ko'rsatadi. Ishlab chiqarishga soliq cheklanishi, maoshlar va ish haqining vergi bilan o'zlashtirilishi, ishlab chiqaruvchilar uchun moliyaviy imtiyozlar va soliqdan ozod qilinadigan sohalarni belgilash mehnat bozorini shakllantiradi.
Texnologik rivojlanish. Texnologiyalar va innovatsiyalar mehnat bozorini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Yangi texnologiyalar, avtomatlashtirish, robotlarning ish bilan almashtirish imkoniyatlari mehnat bozoridagi ish tartibini o'zgartirishi, ish kirishini oshirishi va ishga oluvchilarning talablarini o'zgartirishi mumkin.
O'zgaruvchanlik va globalizatsiya. O'zgaruvchanliklar, global iqtisodiy integratsiya, xalqaro savdo va kommunikatsiya vositalaridagi rivojlanish mehnat bozorini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Mijozlar va ishlab chiqaruvchilar uchun global bozorlarga kirish imkonini yaratish, xalqaro standartlarga rioya qilish, ishlab chiqarishning eng yaxshi amaliyotlariga murojaat qilish va rivojlanayotgan sohalarda hamkorlik qilish mehnat bozorini o'sishiga olib keladi.
Shu tarzda, mehnat bozorining shakllanishi va uning faoliyatiga ta'sir etuvchi shart-sharoitlar iqtisodiy muhit, qonunlar va siyosatlar, muhofaza va huquqiy muhit, iqtisodiy to'lovlar va soliq, texnologik rivojlanish, o'zgaruvchanlik va globalizatsiya kabi bir nechta faktorlar tomonidan aniqlanadi. Bu shart-sharoitlar mehnat bozorining sifatini, ish tartibini, iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi munosabatlarni va mehnat resurslaridan foydalanishni ta'minlashda katta ahamiyatga ega.
Iqtisodiyotning umumiy holati. Iqtisodiyotning umumiy holati, mamlakatning iqtisodiy rivojlanishi, iste'molchilar va investitsiyalar miqdori kabi faktorlar mehnat bozorini shakllantiradi. Stabil iqtisodiy muhit, ishlab chiqaruvchi sohasidagi investitsiya va innovatsiyalar, iste'molchilar tomonidan tashkil etiladigan talab va boshqa iqtisodiy sharoitlar mehnat bozorining o'sishiga va rivojlanishiga ta'sir qiladi.
Qonunlar va siyosatlar. Davlatning ish haqini belgilash, mehnat bozorini tartibga solish va ishlab chiqaruvchilar bilan munosabatlarni reglamentlash uchun qonunlar, qarorlar va siyosatlar katta ahamiyatga ega. Ish haqining belgilangan darajalari, ish tartibi, ish bilan bog'liq shartnoma va kontraktlar, ish muhofazasi, maoshlar va sotsial imtiyozlar kabi tuzilmalar mehnat bozorini shakllantiradi.
Muhofaza va huquqiy muhit. Muhofaza va huquqiy muhit mehnat bozorini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Bu, foydalanuvchilar va ishlab chiqaruvchilar uchun adolatli va barqaror sharoitlarni ta'minlash, shaxsiy huquqlarni himoya qilish va intellektual mulkni muhofaza qilishga qaratilgan. Huquqiy tartibotning bozor rivojlanishiga ta'siri katta bo'ladi va foydalanuvchilar va ishlab chiqaruvchilarning istiqbollari va investitsiyalarini ta'minlashda o'rin oladi.
Iqtisodiy to'lovlar va soliqqa ta'sir: Soliq siyosati, mehnat bozorining shakllanishiga muhim ta'sir ko'rsatadi. Ishlab chiqarishga soliq cheklanishi, maoshlar va ish haqining vergi bilan o'zlashtirilishi, ishlab chiqaruvchilar uchun moliyaviy imtiyozlar va soliqdan ozod qilinadigan sohalarni belgilash mehnat bozorini shakllantiradi.
Texnologik rivojlanish. Texnologiyalar va innovatsiyalar mehnat bozorini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Yangi texnologiyalar, avtomatlashtirish, robotlarning ish bilan almashtirish imkoniyatlari mehnat bozoridagi ish tartibini o'zgartirishi, ish kirishini oshirishi va ishga oluvchilarning talablarini o'zgartirishi mumkin.
O'zgaruvchanlik va globalizatsiya. O'zgaruvchanliklar, global iqtisodiy integratsiya, xalqaro savdo va kommunikatsiya vositalaridagi rivojlanish mehnat bozorini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Mijozlar va ishlab chiqaruvchilar uchun global bozorlarga kirish imkonini yaratish, xalqaro standartlarga rioya qilish, ishlab chiqarishning eng yaxshi amaliyotlariga murojaat qilish va rivojlanayotgan sohalarda hamkorlik qilish mehnat bozorini o'sishiga olib keladi.
Shu tarzda, mehnat bozorining shakllanishi va uning faoliyatiga ta'sir etuvchi shart-sharoitlar iqtisodiy muhit, qonunlar va siyosatlar, muhofaza va huquqiy muhit, iqtisodiy to'lovlar va soliq, texnologik rivojlanish, o'zgaruvchanlik va globalizatsiya kabi bir nechta faktorlar tomonidan aniqlanadi. Bu shart-sharoitlar mehnat bozorining sifatini, ish tartibini, iste'molchilar va ishlab chiqaruvchilar o'rtasidagi munosabatlarni va mehnat resurslaridan foydalanishni ta'minlashda katta ahamiyatga ega.
Mehnat bozorining shakllanishi, o'z bilan kelib chiqadigan ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlarni, ishchi talablari va ish beruvchilar tomonidan taklif qilingan shartlarni ifodalaydi. Quyidagi asosiy shakllanish ko'rsatkichlari mehnat bozorini aniqlashda muhim rol o'ynayadi.
Ishchi talablari. Ishchi talablari, ishchi tomonidan mavjud bo'lgan bilim, ko'nikmalar, tajribalar va qobiliyatlar asosida belgilanadi. Ishchi talablari, soha, kasb-hunar, fan va sohalar bo'yicha farq qilishi mumkin. Talablari yuqori bo'lgan sohalarda, ish beruvchilar uchun malaka va yetukliklarni talab qilish odatiydir.
Ish beruvchilarning takliflari. Ish beruvchilar, o'zlariga qo'yiladigan shartlar, masalan, maosh, ish vaqti, ish haqi, imtiyozlar, kafolatlar, kuchlarga qarshi qo'llanmalar va boshqalar orqali ishchilarni jalb etishga intiladi. Ish beruvchilarning takliflari, maoshning sifati va miqdori, ish rejalarining to'g'ri kelishi, karyera imkoniyatlari va ish muhofazasi kabi faktorlarga bog'liq bo'lishi mumkin.
To'lovlar va maoshlar. To'lovlar va maoshlar mehnat bozorini shakllantiradigan katta muhimiyatga ega. Maoshlar, ishchi uchun motivatsiya, ma'lum bir maqsadga erishish imkonini ta'minlash, hayot sifatini oshirish va ishchi boradigan darajada qonuniy yorqinligi aniqlashda muhim rol o'ynaydi. Maoshlar, sohaga, ishchi tomonidan o'rin olgan tajribaga, malakaga, amalga oshiriladigan vazifalarga va boshqa faktorlarga bog'liq ravishda o'zgarishi mumkin.
Ish muhofazasi va xavfsizlik. Ish muhofazasi, ish beruvchilar va ishchilar uchun xavfsizlik shartlarini ta'minlashni o'z ichiga oladi. Xavfsizlik va ish muhofazasi standartlari ishchilar uchun ish faoliyatining xavfsizligini ta'minlash, ish haqini himoya qilish, ish bilan bog'liq jarayonlarning tuzilishi va boshqalar kabi asosiy muammo va talablar bilan bog'liq bo'lishi mumkin.
Iqtisodiy muhit. Iqtisodiy muhitning umumiy holati, iqtisodiy rivojlanish darajasi, investitsiyalar, soha rivojlanishi, sohaning raqobatbardoshligi, iqtisodiy siyosat va boshqalar mehnat bozorini shakllantirishda o'zgaradigan muhim faktorlar hisoblanadi. Iqtisodiy muhit stabil bo'lsa, ish beruvchilar katta investitsiyalarni amalga oshirishi, yangi ish o'rinlari yaratishi va mehnat bozorining o'sishiga olib kelishi mumkin.
Mehnat bozorining shakllanishi odatda o'zgaruvchan bo'lib, yuqoridagi faktorlar mehnat bozoridagi to'garaklar va o'zgarishlarni ta'sir qiladi. Ishchi va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlarning dinamikasi, iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiyholatlar, soha rivojlanishi va boshqa ko'rsatkichlarga bog'liq o'zgarishlarga ta'sir qiladi. Ish beruvchilar va ishchilar, mehnat bozorini o'rganib, o'z bilan kelib chiqadigan shartlarni tahlil qilish va yangi imkoniyatlarni aniqlashda bu faktorlarni hisobga oladilar.
Mehnat bozorini tartibga solishning ahamiyati, ish faoliyati va ish bilan bog'liq masalalarni regulatsiya qilish, ish tartibiga qarab ishchilar va ish beruvchilar o'rtasida adolatsizliklarni kamaytirish, yuqori sifatli ish imkoniyatlari yaratish va iqtisodiy rivojlanishni ta'minlashda katta rol o'ynaydi. Quyidagi sabablarga ko'ra, mehnat bozorini tartibga solishning ahamiyati ko'zga tashlanadi.
Ishchilar va ish beruvchilar uchun huquqlar va maslahatlar. Mehnat bozorini tartibga solish, ishchilar va ish beruvchilar uchun huquqlar va maslahatlar tuzilmasini ta'minlaydi. Bu, maoshlar, ish vaqti, ish muhofazasi, sog'lomlik va xavfsizlik shartlari, ish bilan bog'liq kontraktlar, ish o'rinlari va boshqalar kabi masalalarni o'z ichiga oladi. Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlarni adolatli va barqaror qilish uchun bu qonunlar va tartiblar juda muhimdir.
Adolatsizlik va diskriminatsiyani kamaytirish. Mehnat bozorini tartibga solish, adolatsizlik va diskriminatsiyani kamaytirish uchun muhimdir. Bu tartiblar, jins, milliy tuyg'u, hudud, etnik tarkib, din, yosh, kasbi, engel va boshqa xususiyatlarga asoslangan diskriminatsiyani oldini olishga yordam beradi.
Adolatsizlik va diskriminatsiyani kamaytirish, ishchilar uchun teng huquqlarni va imkoniyatlarni ta'minlashda o'z muhim ahamiyatiga ega.
Soha rivojlanishi va ish imkoniyatlari. Mehnat bozorini tartibga solish, soha rivojlanishini va ish imkoniyatlarini oshirishga xizmat qiladi. Qonunlar, siyosatlar va tartiblar yordamida ish faoliyati uchun to'lovlar, maoshlar, sertifikat va talablar, ish bilan bog'liq qonunlar va huquqiy muhofazani ta'minlash, ish tartibini belgilash, innovatsiyalar va investitsiyalar uchun hamkorliklarni rivojlantirish kabi ko'rsatkichlar bilan sohani rivojlantirishga yordam beradi.
Iqtisodiy rivojlanish va sarmoyaviy jihatlar. Mehnat bozorini tartibga solish, iqtisodiy rivojlanish va sarmoyaviy jihatlar uchun muhimdir. Iqtisodiy tartib, ish tartibining barqarorligini ta'minlash, fermerlar va tadbirkorlar uchun investitsiyalar, innovatsiyalar va rivojlanishga imkon yaratish, sarmoyaviy faoliyatni rivojlantirish, ish haqini himoya qilish, soliq to'lovlarini belgilash kabi muhim vazifalarni o'z ichiga oladi.Ijtimoiy barqarorlik va qo'ng'iroqlilik. Mehnat bozorini tartibga solish, ijtimoiy barqarorlik va qo'ng'iroqlilikni oshiradi. Adolatsizlik, ishsizlik, ishchi tomonidan iste'molchilarga yuqori sifatli xizmat ko'rsatilmagani, ish bilan bog'liq munosabatlarda adolatsizlik vaqo'ng'iroqlilikning kamayishiga olib keladi. Tartibga solish, ijtimoiy barqarorlik va qo'ng'iroqlilikni oshirish uchun ishchilarning huquqlarini himoya qilish, adolatsizlikni kamaytirish va ish bilan bog'liq masalalarni samarali hal qilishga yordam beradi. Mehnat bozorini tartibga solish, ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlar, ish imkoniyatlari, iqtisodiy rivojlanish, ijtimoiy barqarorlik va adolatsizlikning kamayishiga ta'sir qiladi. Tartibga solishning ahamiyati ish bilan bog'liq masalalarni adolatli va barqaror holatda hal qilish, adolatsizlikni kamaytirish, ish imkoniyatlari va iqtisodiy rivojlanishi oshirish, ijtimoiy barqarorlik va qo'ng'iroqlilikni ta'minlashda ko'rsatiladi. Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlar, ish tartibining barqarorligi va mehnat bozorini tartibga solishning muhim aspektidir. Bu munosabatlar, ishchilar va ish beruvchilarning huquqlarini, maslahatlarini, adolatsizlikni kamaytirishni, ish imkoniyatlarini va o'zaro tinchlik va tushuncha hissiyatini o'z ichiga oladi. Quyidagi muhim ko'rinishlarga e'tibor berish mumkin:
Huquq va maslahatlar. Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlarda, ishchilar uchun huquqlar, maslahatlar va tartiblar ta'minlanishi muhimdir. Bu o'z ichiga ish bilan bog'liq kontraktlar, ish vaqti, maoshlar, sog'lomlik va xavfsizlik shartlari, odob-axloq qoidalarini o'z ichiga oladi. Huquqiy muhofaza tuzilmalari, ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlarni adolatli va barqaror qilishda katta ahamiyatga ega.
Adolatsizlik va diskriminatsiya. Munosabatlarda adolatsizlik va diskriminatsiyaga yo'l qo'yishga ruxsat berilmamalidir. Jins, milliy tuyg'u, hudud, etnik tarkib, din, yosh, kasbi, engel va boshqa xususiyatlarga asoslangan diskriminatsiya tasvirlarini oldini olish uchun tartibga solish muhimdir. Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi adolatsizlik va diskriminatsiyani kamaytirish, tinchlik va barqarorlikni ta'minlashda katta ahamiyatga ega.
Maosh va to'lovlar. Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlarda maosh va boshqa to'lovlar masalasi muhimdir. Maoshlar o'z vaqtida, ish bilan bog'liq shartlarga muvofiq to'lanishi, to'lovlar, bonuslar, sertifikatlar va boshqa imtiyozlar tartibga solinganligi ishchilarning motivatsiyasini oshiradi va ish bilan bog'liq adolatsizlikni kamaytiradi.
Ish tartibi va qoidalar. Ish tartibi va qoidalar ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlarni tartibga solishda katta ahamiyatga ega. Bu tartiblar, ish o'rinlari va boshqa ish bilan bog'liq qonunlar, ish vaqti, ish bilan bog'liq shartlar, muhasabat va hisobotlashning qoidalari, ish bilan bog'liq konfliktlarni hal qilish bo'yicha yo'l-yo'riqnoma va boshqa qoidalar to'g'risidagi tuzilmalarni o'z ichiga oladi.
Munosabatlar va tuzumlar. Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlarni o'zgartirish, tarbiyalash va samarali tuzumlar yaratish muhimdir. Ishchilar bilan ish beruvchilar o'rtasida samarali kommunikatsiya va ko'p tomondan foydali munosabatlar, ish motivatsiyasini oshiradi, ishchilarning qobiliyat va yeteneklarini rivojlantiradi va ish o'zini rivojlantirishga olib keladi.
Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi munosabatlar, adolatsizlikni kamaytirish, huquqlarni himoya qilish, maoshlar va to'lovlar, ish tartibi va qoidalar, munosabatlar va tuzumlar kabi bir nechta muhim ko'rinishlarni o'z ichiga oladi. Bu muhim aspektlar, ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi mazmunli, adolatli va barqaror munosabatlarni ta'minlashga yordam beradi va mehnat bozorini tartibga solishning asosiy qismidir. Ish imkoniyatlari, bireylar uchun ishga kirish, o'zlarini rivojlantirish, o'zlarini kuchaytirish va kariyerlarini rivojlantirish imkonini ta'minlashga oid mavzudir. Ish imkoniyatlari, bir nechta asosiy ko'rinishlarda mavjud bo'lishi mumkin.
Ish o'rinlari. Ish imkoniyatlari, bireylarga o'zlarining sohalarda ishga kirish imkonini beradi. Ish o'rinlari, vakansiya e'lonlari, ish bozoridagi talablar va sohalardagi ish qo'llanmalar orqali topilishi mumkin. Ish o'rinlari, bireylarga ularning malakasi va talablari bilan mos keluvchi sohalarda faoliyat ko'rsatish imkonini beradi.
Maosh va to'lovlar. Ish imkoniyatlari, maosh va boshqa to'lovlar bilan bog'liqdir. Ijobiy maoshlar, bonuslar, pensiyalar, sertifikatlar, boshqaruvchi to'lovlar va boshqa imtiyozlar, ishchilarga o'zlarining mehnatining qiymatini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega bo'ladi. Yaxshi to'lovlar va maosh o'zini samarali his qilib olishga imkon yaratadi.
Kariyer rivojlanishi. Ish imkoniyatlari, bireylarga kariyerlarini rivojlantirish va o'zlarini oshirish imkonini ta'minlaydi. Bu, o'zlashtirish, o'zlashtirish kurslari, o'quv markazlari, mentorlik dasturlari, yo'nalishni o'zgartirish, kengashi ish tajribasi va qo'shimcha ma'lumotlar orqali amaliyotga o'tish va kariyer darajasini oshirish imkonini beradi.
Ta'lim va o'quv imkoniyatlari. Ish imkoniyatlari, ta'lim va o'quv imkoniyatlarini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Kompaniyalar, ish beruvchilar o'quv markazlari, universitetlar, onlayn ta'lim resurslari va boshqa tashkilotlar orqali o'quv yurtlari, kurslar, seminarlar, webinarlar va sertifikat dasturlari kabi imkoniyatlarni taklif etishi mumkin. Bu imkoniyatlar, ishchilarning malakasini oshirish, yangi bilim va ko'nikmalar olish va kengayishga imkon beradi.
Ishning xavfsizligi va tinchligi. Ish imkoniyatlari, ishning xavfsizligi va tinchligi bilan bog'liqdir. Ish beruvchilar, xavfsiz ish sharoitlarini ta'minlash, ishchilarni xavfsizlik tashkilotlari tomonidan himoya qilish, xavfsizlik ta'limi va qo'llanmalari taklif etish kabi chora-tadbirlarni amalga oshirishi kerak. Bu, ishchilar uchun tinchlik va barqarorlik hissiyatini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega.
Ish imkoniyatlari, bireylar uchun ishga kirish, kariyer rivojlanishi, o'zlarini rivojlantirish, ta'lim va o'quv imkoniyatlari, xavfsizlik va tinchlikni ta'minlash imkonini beradi. Ish imkoniyatlari, insonlarga o'zlarining maqsadlarini, rivojlantirishni, o'zlashtirishni va muvaffaqiyatga erishishni ta'minlashda muhim rol o'ynayadi.
Bireylar bu- mehnat bozoridagi ishchi odamlar.1
Mehnat bozori, iqtisodiy rivojlanish, ijtimoiy barqarorlik va adolatsizlikning kamayishiga ta'sir qiladi. Quyidagi ko'rinishlarda bu ta'sirni ko'rish mumkin:
Iqtisodiy rivojlanish. Mehnat bozori, iqtisodiy rivojlanishning muhim aspektidir. Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi yaxshi munosabatlarni ta'minlash, ish imkoniyatlari va to'lovlar sistema, vaqt va resurslarni samarali ishlatish, innovatsiyalar va yangiliklarni o'z ichiga olish, iqtisodiy rivojlanish uchun muhimdir. Metodik ish tartibi, yuqori produktivlik va ishchi kuchini oshirish, iqtisodiy rivojlanishning asosiy ko'nikmalaridir.
Ijtimoiy barqarorlik. Mehnat bozori, ijtimoiy barqarorlikning ham muhim bir qismidir. Yaxshi ish imkoniyatlari va to'lovlar, ishchilarning hayot sifatini oshiradi va yuqori yashash standartlarini amalga oshiradi. Bu, kuchayish, o'zlashtirish, o'z-o'zini rivojlantirish va oilaviy muhitni o'z ichiga olgan kasblarga imkon beradi.
Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi barqaror munosabatlar, ijtimoiy tartibga erishishda katta ahamiyatga ega bo'ladi va ijtimoiy barqarorlikning o'zgarishiga ta'sir qiladi.
Adolatsizlikning kamayishi. Yaxshi munosabatlar, adolatsizlikning kamayishi uchun muhimdir. Ishchilar va ish beruvchilar o'rtasidagi adolatsizlikni kamaytirish, ishning barqarorligini oshiradi. Adolatsizlik, diskriminatsiya, boshqaruvchi tomonidan ishchilarga huquqiy tarbiyalash, ishchilar bilan samarali kommunikatsiya, ishga qarshi zulm, ishchilarning huquqlarini himoya qilish va ish muammolarini adolatli hal qilishning muhim qismlaridir. Adolatsizlikning kamayishi, ishchilarning motivatsiyasini oshiradi va ish o'rinlarida samarali ish bilan bog'liq qonunlar va tartiblarni o'z ichiga oladi.
Mehnat bozori, iqtisodiy rivojlanish, ijtimoiy barqarorlik va adolatsizlikning kamayishiga ta'sir qiladi. Yaxshi munosabatlar, ish imkoniyatlari, to'lovlar, adolatsizlikning kamayishi va ijtimoiy tartibning ta'minlanishi, mehnat bozorini barqaror va tinchlantirish uchun muhimdir. Bu ta'sir, iqtisodiy rivojlanish va insoniy resurslarni samarali ishlatishning muhim komponentlaridir.
Ish imkoniyatlari va to'lovlar, ishga qabul qilish, ish muvaffaqiyati, kariyer rivojlanishi va ishbilarmonlikning asosiy tarkibiy qismlaridir. Quyidagi asosiy to'lov turlari va ish imkoniyatlari mavjud bo'lishi mumkin Oylik maosh. Oylik maosh, ishchilarga xar oyda olingan to'lov hisoblanadi.
Maoshlar, ishchining lavozimiga, malaka darajasiga, tajribasiga, sohasiga va kompaniyadagi ish haqida boshqa faktorlarga bog'liq bo'ladi. Oylik maoshlar odatda shartnoma yoki ish kontrakti orqali belgilanadi va qo'shimcha imtiyozlar, bonuslar yoki ulushlarni o'z ichiga olish imkoniyati mavjud bo'lishi mumkin.
Bonuslar va ulushlar. Bonuslar va ulushlar, ish muvaffaqiyatiga bog'liq ravishda bajarilgan yaxshi ishlar uchun beriladi. Ulushlar, ishchining katta proyektlarda, xususiy natijalarda, kompaniya maqsadlarini bajarishga olib kelgan muhim hissalar uchun berilishi mumkin. Bonuslar va ulushlar motivatsiya oshirish, ishchining qiziqishlarini qondirish va uning rag'batlantirish uchun muhim ahamiyatga ega.
Bozorlik. Bozorlik, ishchilar uchun kengayish va kariyer rivojlanish imkoniyatlarini ta'minlayadi. Qo'shimcha masofa, ish bilan bog'liq o'rganish va o'zlashtirish imkoniyatlari, yangi vazifalar va proyektlar, shaxsiy rivojlanish programmalari, kengayishning qo'shimcha ma'lumotlarini olish, yangi sohalarga yondashish imkoniyatlari, bozorlikning asosiy ko'nikmalaridir.
Ta'lim va rivojlanish. Ish imkoniyatlari, ta'lim va rivojlanish imkoniyatlarini ham o'z ichiga oladi. Kompaniyalar, o'quv markazlari, kurslar, seminarlar, mentorlik dasturlari, ta'lim resurslari va sertifikat dasturlari orqali ishchilarga o'zlashtirish va kariyerlarini rivojlantirish imkoniyati beriladi. Bu imkoniyatlar, yangi bilimlarni olish, mahoratni oshirish, o'zlashtirishni rivojlantirish va yangi vazifalarga tayyorlash uchun muhimdir
Boshqaruvchi to'lovlar. Boshqaruvchi to'lovlar, ishchilarning boshqaruv va rahbarlik vazifalarini bajarish uchun qo'llangan vaqtni va energiyani baholaydi.
Boshqaruvchi to'lovlar, ishchilarning boshqaruv qobiliyatini, jamoatchilikda ishtirok etishni, ish tartibini oshirishni rag'batlantiradi va ularga qo'shimcha mas'uliyat beradi.
Ish imkoniyatlari va to'lovlar, ishchilarning motivatsiyasini oshiradi, ularga rivojlanish va kariyer yoli ochishga imkon beradi. Ularga rahat va barqaror ish muhitini ta'minlash, maosh va bonuslar, bozorlik, ta'lim va rivojlanish imkoniyatlari kengaytirish, boshqaruvchi to'lovlar va ulushlar bilan rag'batlantirish, ishchilarning baholash va rag'batlantirishning muhim vositalariIsh imkoniyatlari va to'lovlar, ishning sifatini, ishchilar o'rtasidagi munosabatlarni va motivatsiyani ta'sir qiladi.
Yaxshi to'lovlar va imkoniyatlar, ishchilarni motivatsiyalash, ularga qoniqtirish va kompaniyada qolishadi. Bu esa ishchilarning ish bilan bog'liq qonunlar va tartiblarni muhofaza qilish, ish muhitini samarali va barqaror qilish, ishchilar o'rtasidagi adolatsizlikni kamaytirish va ijtimoiy barqarorlikni oshirish uchun muhimdir.
Ijtimoiy munosabatlar va adolatsizlikni kamaytirish: Ish muhitida omonlik va adolatsizlikni kamaytirishga dikkat berish kerak. Adolatsizlik bilan kurashish, diskriminatsiya va zulmga ergashishning oldini olish uchun huquqiy va siyosiy tilkalar, qonunlar va tartiblarni o'rnatish zarur. Ishchilar o'rtasidagi adolatsizlikni kamaytirish uchun qonunlar, to'lov barqarorligi, barqaror ish tartibi va boshqaruv usullari o'zgarishlarga olib kelishi mumkin.
Ish tashkiloti va boshqaruv. Barqaror ish muhitini ta'minlash uchun ish tashkiloti va boshqaruvning o'z vazifalarni amalga oshirishi kerak. Ishchilar uchun qo'llaniladigan adolatli to'lovlar, ish va odamlar bilan bog'liq qonunlar va tartiblar, ish va hayotning o'zaro muvofiqligi kabi asosiy tushunchalarni o'rganish va ularni amalga oshirish kerak. Boshqaruvchilar, ishchilarni rag'batlantirish, ularga motivatsiya berish, ularning fikrlarini qondirish va ish muhitini rivojlantirishga intilish kerak.
Kommunikatsiya va birgalikda ishlash. Ishchilar o'rtasidagi kommunikatsiya va hamkorlik, samarali ish muhitini ta'minlash uchun kritik ahamiyatga ega. Effektiv kommunikatsiya usullari, ishchilar o'rtasidagi munosabatlarni kuchaytiradi, maslahatlashuv va fikrlar almashish jarayonlarini osonlashtiradi. Jamoat ishida birgalikda ishlash, o'zaro ko'maklashish va qo'shimcha bilimlarni o'rganish imkoniyatlari yaratadi.
Ish tartibi va samarali resurslarni boshqarish. Ish tartibi, resurslarni samarali ishlatish, ish vazifalarini tashkil qilish va amalga oshirishning muhim qismlaridir. Yaxshi tartib, ishchilarning vaqtni samarali boshqarishiga yordam beradi, ish resurslarini o'zlashtirishga imkon yaratadi va ish jarayonlarini samarali boshqarishga imkon beradi.
Ish muhiti va ergonomika. Ish muhiti, ishchilar uchun fizikaviy va psixologik sharoitlarni ta'minlashda katta ahamiyatga ega. Ergonomika prinsiplari, ish joylarining ergonomik tuzilishi, ish o'rinlarining tashqi va ichki sharoitlarni o'z ichiga oladi. Yaxshi ish muhiti, ishchilarning motivatsiyasini oshiradi, kasblarini o'zlashtirish va produktivligini oshirishga yordam beradi.
Ish muhitini samarali va barqaror qilish, ishchilarning motivatsiyasini oshiradi, ish faoliyati va produktivligini oshiradi va kompaniya uchun ishchi qo'shilishni rag'batlantiradi. Ishchilarning adolatli muomala, ish bilan bog'liq tartib va tartibot, omonlik va birgalikda ishlish muhitini samarali va barqaror qilishga yordam beradi. Ishchilarning adolatli muomala, ish bilan bog'liq tartib va tartibot, omonlik va birgalikda ishlashga intilish, va ergonomik va foydali ish muhiti, kompaniyada yuqori darajadagi ish boshqaruv va ishchilar o'rtasidagi hamkorlikni ta'minlashga yordam beradi. Barqaror ish muhiti, ishchilar uchun qoniqtirish va rag'batlantirishning asosiy vositalaridan biridir, shuning uchun kompaniyalar uchun muhimdir. Maqsadlarni belgilash: Ish faoliyati boshlanishi uchun o'z maqsadlari va hedeflari belgilanishi kerak. Bu, tashkilotning amal qilishi kerakadigan maqsadlarini aniqlash, ularga qo'yiladigan vazifalarni ko'rsatish va o'zaro bog'liqlikni belgilashdan iborat bo'ladi.
Rivojlanish strategiyasini belgilash. Tashkilotning rivojlanish strategiyasini belgilash, maqsadlarni erishish uchun qo'llaniladigan usullar va yo'llanmalar hosil qilishni o'z ichiga oladi. Bu strategiya, tashkilotning uning faoliyati uchun kerakli resurslarni qanday samarali boshqarishini, xodimlarni rag'batlantirishni, bozor bilan aloqalarni belgilash va boshqarishni o'z ichiga oladi.
Vazifalarni tashkil etish. Ish faoliyati o'rtasida vazifalar va mas'uliyatlar tashkil etish zarurdir. Bu, har bir vazifani aniqlash, o'zlashtirish, o'z vaqtda amalga oshirish va natijalarni baholashdan iborat bo'ladi. Vazifalar va mas'uliyatlar, tashkilot ichidagi xodimlar orasida ish biriktirish va o'zaro ko'maklashishni ta'minlash uchun muhimdir.
Resurslarni boshqarish. Ish faoliyati uchun kerakli resurslarni samarali boshqarish muhimdir. Bu resurslar o'z ichiga moliyaviy, hodisaviy, insoniy, va boshqa turdagi resurslarni o'z ichiga oladi. Resurslarni samarali boshqarish, ularni to'g'ri joylashtirish, ishga tushirish, sarflanishlarini boshqarish va samarali ish olib borishni ta'minlashga yordam beradi.
Monitoring va baholash. Ish faoliyati davomida monitoring jarayonlari va baholash muhim ahamiyatga ega. Bu, amalga oshirilayotgan ishlar va jarayonlarni kuzatish, natijalarni baholash, muammolarni aniqlash va yechish jarayonlaridan iborat bo'ladi. Monitoring va baholash, tashkilotning samaradorligini oshirish, bosqichlarni identifikatsiya qilish va o'zgarishlarni amalga oshirishga imkon beradi.
Ish biriktirish va ko'maklashish. Ish faoliyati, tashkilot ichidagi xodimlar orasida hamkorlik va ish biriktirishni ta'minlashga yordam beradi. Ish biriktirish, xodimlar o'rtasidagi kommunikatsiyani kuchaytirish, o'zaro ko'maklashishni osonlashtirish, jamoat ishida birgalikda ishlashni rag'batlantirish va yaratishni o'rgatishga imkon beradi.
2.O‘ZBEKISTON MEHNAT BOZORIDAGI TENDENSIYALAR
O‘zbekiston aholisi 2024-yil boshiga ko‘ra, 36,8 million kishini tashkil etadi. 2020−2023-yillarda aholining o‘sish sur’ati 2,1 foizgacha tezlashgan yoki mutlaq hisobda yiliga taxminan 700−800 ming kishiga oshgan. Taqqoslash uchun: 2010−2019-yillarda o‘rtacha o‘sish sur’ati 1,7 foiz yoki 500−600 ming kishini tashkil qilgan.
Shu bilan birga, aholining salmoqli qismi (57 foiz) mehnatga layoqatli yosh toifasiga qo‘shilgan. 2010-yillardan boshlab mehnatga layoqatli aholining umumiy aholi tarkibidagi ulushi asta-sekin kamayib borgan, bu 2000-yillardan hozirgi vaqtgacha tug‘ilish darajasining o‘sib kelayotgani bilan bog‘liq. Bu, bir tomondan, qisqa va o‘rta muddatli istiqbolda demografik yukning ortib borayotganidan dalolat bersa, ikkinchi tomondan, uzoq muddatli istiqbolda ko‘proq ish o‘rinlarini yaratish zarurati oshishiga olib kelishi mumkin.
|
| |