Elektrotexnikada standartlashtirish b o ’yich a

Elektrotexnikada standartlashtirish b o ’yich a
Evropa
q o ’mitasining rasmiy tili
inglizcha,
frantsuzcha va nemischa.
Elektrotexnikada standartlashtirish bo’yicha Evropa qo’mitasining asosiy
maqsadlari Evropa iqtisodiy uyushmasi bilan yaqin ham korlikda elektrotexnik
standartlar to ’plamini yaratish, shuningdek Evropa erkin savdo assotsiatsiyasi
Sekretariatining yordam ida bu hudud m am lakatlarida m ollar v a xizm atlam ing yagona
bozorini ta'minlashdan iborat. Elektrotexnikada standartlashtirish bo’yicha Evropa
qo’mitasi a'zo-m illiy qo’m italam ing to ’liq o ’zaro kelishuvi bilan yaratilgan
standartlarga bu vazifani ta'minlash uchun muhim vosita sifatida qaraladi.
Elektrotexnikada standartlashtirish bo’yicha Evropa q o ’mitasining asosiy faoliyati
a'zo-mamlakatlar milliy standartlari o ’rtasidagi va buyum lam ing standartlarga
muvofiqligini sertifikatlashtirish protseduralari o ’rtasidagi barcha texnik farqlami
bartaraf etishga y o ’naltirilgan. Bunday faoliyat savdoda texnik to ’siqlarga y o ’l
qo’ymaslik uchun zarur. Bu ish m ollam ing g ’arbiy evropa darajasida erkin yurishi
uchun zarur kafolat deb hisoblashadi.
Sessiya qatnashchilarining ta'kidlashicha, Jahon savdo tashkilotining tuzilishi
xalqaro iqtisodiy hamkorlikda yangi davmi ochadi, barcha xalqlam ing farovon
yashashi uchun ancha oqilona va ochiq ko’p tom onlam a savdo tizimi doiralarida
ishlashga keng istaklami aks ettiradi.
Jahon
savdo tashkilotini
tuzishda savdo
muzokaralari
qatnashchilari
"o’zlarining savdo sohasidagi munosabatlari va iqtisodiy siyosati hayot darajasini
oshirish, to ’liq bandlikni va hakiqiy darom adlar darajasining jiddiy va doimiy
o’sishini ta'm inlash, talabning samaradorligi, shuningdek ishlab chiqarishni va mollar
hamda xizm atlar savdosini kengaytirish maqsadida amalga oshirilishi lozimligiga
tayanishlari lozim". Bunda iqtisodiy rivojlanishning turli darajalarida barqaror
143
rivojlanish maqsadlarida, atrof-muhitni himoyalash va asrashga intilgan holda dunyo
boyliklaridan maqbul foydalanish lozimligi e'tiborga olinishi lozim.
Bunda Jahon savdo tashkilotining kuchi rivojlanayotgan mamlakatlarga
savdodagi tariflarni va boshqa to ’siqlarni jiddiy qisqartirish va xalqaro savdo
munosabatlarida kamsitishlarni bartaraf etish, savdoda tariflar b o ’yicha Bosh bitim
(GATT) asosida ancha yashovchan va barqaror k o ’p tom onlam a savdo tizimlarini
yaratish y o ’li bilan xalqaro savdoning o ’sishida kafolatlangan ulushini ta'm inlashga
yo’naltiriladi.
Savdo tizim ining asosiy printsiplari:
-kamsitishsiz savdo;
-tariflarni qisqartirish va kamaytirish y o ’li bilan bozorga kirib borishni
oldindan bilish va kengaytirish (1995-2000 yillarda rivojlangan m am lakatlam ing
mollarga tariflari 40 % g a qisqardi);
-okilona raqobatni rivojlantirish;
-
iqtisodiy islohatlam ing rivojlanishini rag ’batlantirish. Jahon savdo tashkiloti
bo’yicha Bitim ning asosiy kismi
"K o’p tom onlam a savdo bitimlari"
va
"Qatnashchilar doirasi cheklangan Bitim" nomli huquqiy hujjatlardan iborat
Cheklovlar Bitim lami qabul qilgan Jahon savdo tashkilotining a'zolariga tegishli).
K o’rsatilgan bitimlarga, m asalan, X izmatlar savdosi bo’yicha bosh bitim (GATS),
mahsulotni j o ’natishdan oldingi inspektsiya, bojxonadagi narxi, import maxsulotni
lntsenziyalash, savdodagi texnik to ’siqlar (STT) to ’g ’risida bitimlar, fuqarolar
aviatexnikasi savdosi to ’g ’risidagi bitim, sut mahsulotlari, mol g o ’shti b o ’yicha
bitim lar va h.k. kiradi.
O ’zbekiston Respublikasi Jahon savdo tashkilotiga kirishni m o’ljallamoqda.
Kirish to ’g ’risida 1994-yilda ariza berilgan va shu yilning dekabr oyida kirishga
tayyorgarlik b o ’yicha ishchi guruh tuzildi. O ’zbekiston Respublikasi 1998-yilda
Jahon savdo tashkilotiga tashqi savdo rejimi to ’g ’risida memorandum taqdim etdi.
Jahon savdo tashkilotiga kirish uchun Respublika tashqi savdo rejimini Evropa
Ittifoqi va Jahon savdo tashkilotining talablariga mos keltirishi lozim. Evropa ittifoqi
savdodagi texnik to ’siqlar bo’yicha o ’zining qonunlarnni Jahon savdo tashkilotining
qonunlari bilan to ’liq uyg’unlashtirgan. Shuning uchun O ’zbekiston qonunlarini
Evropa ittifoqining qonunlariga yaqinlashtirish Jahon savdo tashkilotining talablariga
muvofiqlikni ta'minlaydi. Bu masalani hal etish uchun 1999-yilda Florentsiyada
(Italiya) Evropa ittifoqi va O ’zbekiston o ’rtasida sherikchilik va hamkorlik b o ’yicha
bitim (ShHB) imzolandi.
Jahon savdo tashkilotiga kirishga tayyorlanish m aqsadida savdodagi texnik
to ’siqlar b o ’yicha bitim va fitosanitariya tadbirlarini q o ’llanish bo’yicha bitim
talablarini bajarish uchun O ’zbekiston Respublikasining “Texnik tartibga solish
to ’g ’risida" Qonunning loyihasi tayyorlandi.
Savdodagi texnik to ’siqlar bo’yicha bitim maqsadlari uchun (ISO/IEC 2:199(1
O'zs DSt 1.10) da qabul qilingan atam alar va ta'riflarning o ’zi, lekin savdodagi texnik
to ’siqlar b o ’yicha bitim konteksti, predmeti va maqsadini hisobga olgan holda
qo’llaniladi.
Savdodagi texnik to ’siqlar b o ’yicha bitim maqsadlari uchun qo’llaniladigan
atamalar va ta'riflar:
Savdodagi texnik tadbirlar-m ollarga bajarilishi majburiy b o ’lgan talablami:
o ’rnatish va amalga kiritish, shuningdek mollam ing bu talablarga muvofiqligini
majburiy tasdiqlash protseduralarini q o ’llanishni o ’z ichiga olgan texnik siyosat
tadbirlari;
Savdodagi texnik to ’siqlar-vatanda va xalqaro amaliyotda qabul qilingan
texnik reglamentlar va standartlar yoki muvofiqlikni tasdiqlash protseduralaridagi
talablar o ’rtasidagi, ko’proq cheklashlarga ega b o ’lgan farq, ya'ni texnik reglamentlar
va standartlami yaratishda qonun bo’yicha o ’m atilgan m aqsadlarga erishish uchun
zaruriydan ortiqcha cheklovga ega, natijada mollami jahon yoki vatan bozorida sotish
uchun oddiy tijoratdagiga nisbatan qo’shimcha m ablag’ va (yoki) vaqt sarflashga
sabab bo’luvchi farqlar.
Texnik reglament-molning tafsilotlari o ’rnatilgan hujjat yoki bu tafsilotlar
bilan bog’liq bo’lgan ishlab chiqarish jarayonlari va uslublari, shu jum ladan
qo’llaniladigan, rioya qilinishi majburiy bo’lgan ma'muriy nizomlar. Hujjat molga,
ishlab chiqarish jarayoni yoki uslubga nisbatan qo’llaniladigan atamalar, belgilar.
145
idishlarga joylash, tam g’alash yoki etiketka yopishtirishga talablam i ham o ’z ichiga
olishi yoki faqat shunday talablardan iborat b o ’lishi mumkin.
Standart-vakolatli idora tom onidan tasdiqlangan, umumiy va ko’p marta
foydalanish uchun m o’ljallangan qoidalar, q o ’llanmalar yoki m ollam ing tafsilotlarini
yoki bular bilan bog’liq bo’lgan, rioya qilinishi majburiy bo’lmagan ishlab chiqarish
jarayonlari v a uslublarini o ’z ichiga olgan hujjat. Bu hujjat o ’z ichiga atamalar,
belgilar, tam g ’alash yoki m olga tegishli etiketkalami yopishtirishga talablam i ham
o ’z ichiga olishi yoki fakat shunday talablardan iborat bo’lishi mumkin.
O'z D St 1.10 da keltirilgan ta'rifga asosan, standartlar majburiy yoki savdodagi
texnik to ’siqlar b o ’yicha bitim maqsadlariga m o’ljallangan standartlardan farqli
ravishda, q o ’llanishi majburiy b o ’lmagan ixtiyoriy b o ’lishi mumkin.
Jahon savdo tashkilotiga a'zo bo’lishning muhim sharti standartlashtirish
b o ’yicha milliy idoralar tom onidan standartlami tayyorlash, tasdiqlash va
q o ’llanishga oid vijdonan yaqinlashish amaliyoti kodeksini tan olish va rioya
qilishdan iborat.
V ijdonan
amaliyot
kodeksini
tan
olgan
va
unga
rioya
qiladigan
standartlashtirish b o ’yicha idoralar savdodagi texnik to ’siqlar bo’yicha bitim
printsiplariga rioya qiluvchilar sifatida Jahon savdo tashkilotining a'zosi deb tan
olinadi.
O ’z SDT ni islohot qilish asosiy y o ’nalishlari fundamental dastlabki shartga:
mahsulot, jarayon, xizm atlarga talablam i o ’m atishning ikki darajali tizim iga o ’tish
(rioya qilinishi shart bo’lgan texnik reglam entlam ing talablari va talablariga rioya
qilish shart b o ’lmagan standartlar-ixtiyoriy standartlar) dan iborat.
O ’zbekistonda, sobiq Sovet Ittifokining boshqa davlatlaridagi kabi, majburiy
texnik me'yorlar standartlarda, farmakopeya maqolalarida, sanitariya, ekologik,
shahar qurilish, yong’indan saqlash, veterinariya, energetik, transport qoidalari va
m eyorlarida va boshqada o ’m atilgan.
M ajburiy hujjatlar turining ko’pligi mamlakatimizdagi ishlab chiqaruvchilar
uchun mahsulot va xizm atlami yaratish va sotishda hamda tashqi savdo aloqalarida
qiyinchiliklar tu g ’diradi.
146
Texnik tartibga solish doirasida xalqaro ish amaliyotiga asta-sekin o ’tish va
texnik to ’siqlar
b o ’yicha
bitim
nizom lariga
mos
keltirish
uchun
davlat
standartlashtirish tizim iga "texnik reglament", "ixtiyoriy standartlar" tushunchalari
kiritilgan. O ’zbekiston
Respublikasida qo’llaniladigan me'yoriy hujjatlam ing
darajalariga xalqaro, hududiy va chet m am lakatlam ing milliy standartlari kiritilgan.
Hozirgi vaqtda DAK a'zo-davlatlar tomonidan texnik qonunlar va ulam ing
huquqiy asoslari b o ’yicha ishlar faol olib borilmoqda. Hozirgi kunda "Texnik tartibga
solish
asoslari
to ’g ’risida"
milliy
qonunlar Rossiya federatsiyasi,
Belarus
Respublikasi,
Ukraina,
Q ozog’iston,
M oldava
Respublikasi,
Q irg’iziston
Respublikasi tom onidan qabul qilingan.
Bundan tashkari, 2003-yildan boshlab, davlatlararo manfaatga ega b o ’lgan
sektorlarda davlatlararo model texnik qonunlam i qabul qilish jarayoni boshlandi.
Mustaqil davlatlar ham do’stligi mamlakatlari tom onidan yangi texnik tartibga solish
tizim iga o ’tish taxminan 7 yilga rejalashtirilmoqda. M ustaqil davlatlar ham do’stligi
mamalakatlarining iqtisodiyotida sodir b o ’layotgan yuqori darajadagi integratsiyani,
respublika
sanoatida
davlatlararo
standartlam ing
k o ’pligi
(foydalanayotgan
hujjatlaming umumiy sonidan 60-80 foizni tashkil etadi), O ’zbekistonning yaqin
orada Jahon savdo tashkilotiga kirishini hisobga olgan holda texnik tartibga solish
sohasida mustaqil davlatlar ham do’stligi mamlakatlari bilan kelishilgan harakatlami
o ’tkazish zarur.
|