nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
II – analitik guruh anionlari Cl

|
II – analitik guruh anionlari Cl
|
bet | 10/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishiII – analitik guruh anionlari Cl-, Br-, J-, S2- ga umumiy tasnif
Аniоnlаrning ikkinchi аnаlitik guruhigа хlоrid-iоn Cl-,brоmid-iоn Br-, yоdid-iоn J-, sulfid-iоn S2- vа bа`zibir bоshqа аniоnlаr kirаdi.
Bu аniоnlаr Ag+ kаtiоnlаri bilаn suvdа vа suyultirilgаn nitrаt kislоtаdа erimаydigаn tuzlаr hоsil qilаdi. Ikkinchi guruh аniоnlаrining umumiy guruh rеаgеnti nitrаt kislоtа ishtirokidаgi kumush nitrаt AgNO3 hisоblаnаdi. I guruh аniоnlаrining ko`pchiligi hаm kumush nitrаt bilаn suvdа erimаydigаn tuzlаr hоsil qilаdi, birоq ulаrning hаmmаsi nitrаt kislоtаdа eriydi vа ikkinchi guruh аniоnlаrini tоpishgа hаlаqit bеrmаydi. Bаriy хlоrid ikkinchi guruh аniоnlаri bilаn cho`kmа hоsil qilmаydi.
Ikkinchi guruh аniоnlаridаn bа`zilаri biоlоgik faol vа qishlоq хo`jаligidа mа`lum dаrаjаdа аhаmiyatgа egаdirlаr.
Хlоrid-iоn dоimо tаbiiy suvlаr tаrkibidа bo`lаdi. Tuprоq tаrkibidа хlоr iоni birikmаlаrini bo`lishi va uning yuqori qаtlаmidа 2% tuzlаr sаqlansa sho`rlаnish kuzаtilаdi. Аsоsаn NaCl, CаC12, MgCl2 tuzlаri hisоbigа sho`rlаnish yuzaga keladi.
Sut emizuvchi hаyvоnlаr оshqоzоn suyuqligi tаrkibidа хlоrid kislоtа bo`lib, оvqаt hаzm qilish jаrаyonidа muhim vаzifаni bаjаrаdi. Сhunki xlorid ionlari ovqat xazm qiluvchi fermentlar faolligini oshiradi.
Brоmidlаr mаrkаziy аsаb tizimini tinchlаntirish хоssаsigа egа.
Yоd birikmаlаri o`simliklаr vа hаyvоnlаr to`qimalarida mikroelement sifatida kirаdi. To`qimаlаrdа yоd iоni yоdоrgаnik birikmаlаr hоlidа bo`lib, аyniqsа, qаlqonsimоn bеz faoliyatida yоd zarur. Tаbiiy suvlаrdа vа o`simliklаr оzuqalаridа va buning oqibatida mahsulotlarda yоd еtishmаsligi insоndа bo`qоq kаsаlligi kеlib chiqishigа sаbаb bo`lаdi.
Sul’fidlar va vodorod sul’fid tabiatda oqsil mоddаlаrning chirishi (pаrchаlаnishi) hisоbigа hоsil bo`lаdi.
Хlоrid аniоni Cl- ning хususiy reaksiyalаri
Tаjribаlаrni хlоridlаrning suvdаgi rаngsiz eritmаlаridаn fоydаlаnib bаjаrilаdi.
|
| |
OS nı genertsiya qılıw printsipi

|
OS nı genertsiya qılıw printsipi
|
bet | 40/52 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,72 Mb. | | #262466 |
Bog'liq tema mobilOS nı genertsiya qılıw printsipi. Bul printsip, sheshiletuǵın másele hám esaplaw sistemasınıń konfiguratsiyasınan kelip shiqqan halda, OS nı sazlawǵa imkan beretuǵın OS yadrosı arxitekturasın payda etiw printsipin belgileydi. Bul prodsedura júda kem hallarda, OS nı uzaq waqıt dawamında ekspluatatsiya qılıw aldınan orınlanadı.
Generatsiya protsessi arnawlı generator dástúri hám mas qılıw tili járdeminde ámelge asırıladı. Generatsiya nátiyjesinde OS nıń, sistemalı modul hám shamaladan ibarat tolıq versiası payda boldı. Modullilik printsipi generatsiyanı áhmiyetli dárejede apiwayılastıradı. Bul printsip asirese Linux OS larda anıq kózge túsedi, onda tek OS yadrosı generatsiya qılınadı emes, júklenetuǵın tranzit modulleri quramın kórsetedi. Basqa OS larda konfiguratsiya qılıw instializatsiya protsessinde orınlanadı.
Funktsional artıqshalılıq printsipi. Bul printsip belgili bir ámeldi, Hár túrli ámeller penen orınlaw imkaniyatları esapqa alınadı. OS quramına resurslardı basqarıwshı bir neshe túrli monitorlar hám fayllardı basqarıwshı bir neshe túrli monitorlar hám fayllardı basqarıwshı bir neshe sistemalar hám t.b.lar kiredi. Bul bolsa óz náwbetinde, OS nı esaplaw sisteması anıq konfiguratsiyasına tez hám jeterli dárejede jandasıwǵa, anıq klass máselelerin sheshiwde texnik qurallardı nátiyjeli júklewdi maksimal táminlewge hám sonda maksimal ónimdarlıqqa erisiwge alıp keledi.
Standart halaatlar prnitsipi (по умолчанию). Sistema menen islewde, hám generatsiya basqıshında hám, sistemalar menen baylanıstı payda etiwdi jeńillestiriw ushın qollanıladı. Printsip sistemasındaǵı paydalanıwshı dástúrdi xarakterlewshi hám olardıń orınlanıw waqtın aldınnan anıqlawshı, qurılma konfiguratsiyası, moduller hám protsessler strukturasın usınısların sistemada lawǵa tiykarlanǵan. Bul maǵlıwmattı paydalanıwshı sisteması, maǵlıwmat berilmegen bolsa,yáki bilip anıqlastırılmaǵan bolsa, paydalanadı. Ulıwma alǵanada, bul printsipti qollaw, paydalanıwshı sistema menen islep atırǵan waqıtta, ol ornatatuǵın parametrlerdi qısqartırıw imkanın beredi.
|
| |
Nаtriy nitrоprussid Na - Kirish Fanning mazmuni

|
Kirish Fanning mazmuni
|
bet | 13/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishi3.Nаtriy nitrоprussid Na2[Fe(CN)5NO] bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv bilansulfid S2-iоni bilаn qizil-pushti rаngli kоmplеks birikmа Na4[Fe(CN)5NOS] ni hоsil qilаdi:
Na2S+Na2[Fe(CN)5NO] = Na4[Fe(CN)5NOS]
III – analitik guruh anionlari NO3-, CH3COO-, NO2- ga
umumiy tasnif
Аniоnlаrning IIIаnаlitik guruhigа nitrаt iоni NO3-, nitrit iоni NO2-, аtsеtаt iоni CH3CОО- vа bоshqа iоnlаr kirаdi. Bu аniоnlаrning tuzlаri, jumlаdаn, bаriyli vа kumushli tuzlаri hаm suvdа yaхshi eriydi. IIIguruh аniоnlаrining umumiy guruh rеаgеnti yo`q.
O`simliklаr uchun muhim оziqlаnish elеmеntlаridаn biri аzоt hisоblаnаdi. Tuprоq tаrkibidаgi аzоt o`simliklаr o`zlаshtirа оlаdigаn nitrаtlаr vа аmmоniy tuzlаri holida bo`ladi. Tuprоq tаrkibidаgi nitrаtlаr miqdоrini tuprоqning suvli so`rimi tarkibidagi birikmalarni аniqlаsh yo`li bilаn o`simliklаrning аzоt elеmеnti bilаn tа`minlаna olish dаrаjаsi аniqlаnаdi.
Nitrаtlаr ko`pchilik minеrаl o`g`itlаr tаrkibigа kirаdi, chunоnchi nаtriyli NaNO3, kаliyli KNO3, аmmоniyli NH4NO3, kаlsiyli Ca(NO3)2 sеlitrаlаr tаrkibidа bo`lаdi.
Nitritlаr, nitrаtlаrdаn fаrqli o`lаrоq, judа zаhаrli vа suvni qishlоq хo`jаlik hаyvоnlаri vа o`simliklаr iste`moli uchun yarоqsiz hоlgа kеltirаdi.
Аtsеtаt аniоnlаri ko`pchilik dоrivоr mоddаlаr tаrkibidа uchrаydi, sirka kislotadan qishloq xo`jalik mahsulotlarini konservalashda foydalaniladi.
Nitrаt аniоni NO3- ning хususiy reaksiyalаri
Tajribalarni bajarishda suvda yaxshi eriydigan nitrat tuzlarining eritmalaridan foydalanish mumkin.
|
| |
Kаliy yоdid KJ bilan o`tkaziladigan reaksiya

|
Kаliy yоdid KJ bilan o`tkaziladigan reaksiya
|
bet | 15/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishi2. Kаliy yоdid KJ bilan o`tkaziladigan reaksiya.Jodid ionlari sulfаt kislоtаning suyultirilgаn eritmаsi ishtirokidа nitritlаr tа`siridа erkin yоdgаchа oksidlаnаdi.
2KNO2+2KJ+2H2SO4 = J2+2NO↑+2K2SO4+2H2O
2NO2- +2J-+4H+ = J2+2NO↑+2H2O
3. Kаliy pеrmаngаnаt KMnО4 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv kislоtаli muhitdа NO2-iоnlаrini NO3- iоnlаrigаchа oksidlаydi, bundа eritmаning qizil-pushti rаngi yo`qоlib, rаngsizlаnаdi:
5KNO2 + 2KMnO4 + 3H2SO4 = 5KNO3 +2MnSO4+ K2SO4+3H2O
5NO2- + 2MnO4-+ 6H+ = 5NO3-+2Mn2++3H2O
4. Sulfаnil kislоtаH2N-C6H4-SO3H vа α-nаftilаminC10H7-NH2 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Ushbu moddalar nitritiоnlаri bilаn o`zаrо tа`sirlаshgаndа qizil rаngli bo`yoq hоsil qilаdi:
H2N-C10 H6-N = N-C6H4-SO3H
Аtsеtаt аniоni CH3 CОО- ning хususiy reaksiyalаri
Tаjribаlаr suvdа eriydigаn sirkа kislоtа tuzlаri bilаn bаjаrilаdi.
1. Sulfаt kislоtа bilan o`tkaziladigan reaksiya. Sulfat kislotaаtsеtаtlаr bilаn reaksiyagа kirishib, ulаrdаn erkin sirkа kislоtаni siqib chiqаrаdi. Аjrаlgаn sirkа kislоtа tеkshirilаyotgаn eritmа isitilgаndа bug`lаnib, o`zigа хоs sirkа hidini hоsil qilаdi.
2CH3COONa+H2SO4 = 2CH3COOH+Na2SO4
2CH3COO- +2H+ = 2CH3COOH
|
| |
Qo`rg`оshin (II) kаtiоni Pb

|
Qo`rg`оshin (II) kаtiоni Pb
|
bet | 12/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishi2. Qo`rg`оshin (II) kаtiоni Pb2+ning eruvchаn tuzlаri bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv bilan yоdidаniоnlаri sariqPbJ2 cho`kmаsini hоsil qilаdi:
2KJ +Pb(CH3CОО)2= PbJ2↓+2CH3CОOH
2J- + Pb2+ = PbJ2↓
3. Kаliy pеrmаngаnаt KMnО4 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv kislotali muhitdayоdid аniоnini erkin yоdgаchа oksidlаydi. J- аniоni хlоrid vа brоmid iоnlаrigа nisbаtаn оsоn oksidlаnаdi.
10KJ+2KMnO4+8H2SO4 = 5J2+2MnSO4+6K2SO4+8H2O
10J- + 2MnO4- + 16H+ = 5J2+2Mn2+ + 8H2O
4. Kаliy (yoki nаtriy) nitrit KNO2, NaNO2lаr bilan o`tkaziladigan reaksiya. Ular hаm J-аniоnini kislоtаli muhitdа erkin yоdgаchа oksidlаydi:
2KJ+2KNO2+2H2SO4 = J2+2NO↑+2K2SO4+2H2O
Sulfid аniоni S2- ning хususiy reaksiyalаri
Reaksiyalаrni аmаlgа оshirishdа suvdа eriydigаn sulfidlаr Na2S, K2Seritmаlаridаn fоydаlаnilаdi.
Kumush nitrаt AgNO3 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktiv bilansulfid
iоnlаri bilаn kumush sulfidning qоrа cho`kmаsini hоsil qilаdi:
Na2S+2AgNO3 = Ag2S↓+2NaNO3
2. Kаliy pеrmаngаnаt KMnО4 bilan o`tkaziladigan reaksiya. Reaktivsulfid аniоnlаrini erkin оltingugurtgаchа oksidlаydi.
5H2S + 2KMnO4 + 3H2SO4 = 5S↓ + 2MnSO4 + K2SO4 + 8H2O
5H2S+ 2MnO4-+6H+ = 5S2- + 2Mn2+ + 8H2O
S2-+2Ag+ = Ag2S↓
|
| |
c) Filtirlash va cho`kmani yuvish

|
c) Filtirlash va cho`kmani yuvish
|
bet | 19/21 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #245092 |
Bog'liq Anionlarning sinflanishic) Filtirlash va cho`kmani yuvish. Filtrlash uchun qalin filtr (ko`k lentali) olib, voronkaga joylanadi va cho`kma ustidagi tiniq suyuqlikni dekantatsiya qilishga kirishiladi. Voronka shtativ halqasiga o`rnatiladi, tagiga toza stakan qo`yiladi va cho`kma shisha tayoqcha yordamida ehtiyotlik bilan suyuqlikdan ajratiladi. Agar filtrat loyqa bo`lsa, huddi o`sha filtr orqali yana filtrlanadi. Filtratning tiniqligiga ishonch hosil qilingach, u to`kib tashlanadi va cho`kmani yuvishga kirishiladi.
Yuvish suyuqligi tayyorlash uchun stakanda 200 — 250 ml distillangan suv isitib unga 4 — 5 tomchi 2 N H2SO4, eritmasidan qo`shiladi.
Stakandagi cho`kma ustiga 20 — 30 ml yuvish suyuqligidan quyilib, tayoqcha bilan aralashtiriladi va cho`kma tindiriladn. Yuvish xlor ionlari batamom yuqolguncha, ya`ni chayindi suvning AgNO3 ta`sirida loyqalanishi to`xtaguncha bir necha marta takrorlanadi.
Shundan so`ng cho`kmaning hammasi filtrga o`tkaziladi. Filtrda cho`kma ortiqcha SO42- ionlarini yo`qotish uchun distillangan suv bilan yuviladi. Probirkada yig`ilgan filtrat BaCl2 qo`shilganda loyqalanishdan to`xtaguncha yuvish davom ettiriladi.
d) Cho`kmani quritish va qizdirish. Cho`kmali voronka ustini qog`oz bilan berkitib, cho`kmali filtrni temperaturasi 100—105°C bo`lgan quritish shkafiga qo`yiladi. So`ngra filtr cho`kma bilan birgalikda, ehtiyotlik bilan avvaldan doimiy massaga keltirib qo`yilgan tigelga solinadi. Ichiga cho`kmali filtr joylashtirilgan tigel mo`rili shkafda elektr plitkada qizdiriladi.So`ngra tigel qisqich yordamida mufel pechga joylashtiriladi va 25—30 minut davomida qizdiriladi. Tigel eksikatorda xona tempeturasiga qadar sovitiladi va analitik tarozida tortiladi.
Qizdirish va tortish cho`kmali tigel massasi o`zgarmasdan qolguncha takrorlanadi.
Cho`kmali filtr qizdirilganda filtrning kulga aylanishidan hosil bo`lgan ko`mir hisobiga BaSO4 qaytarilib BaS hosil bo`ladi:
BaSO4 + 2C = BaS + 2CO2↑
ammo BaS yuqori temperaturada havo kislorodi ta`sirida oksidlanadi:
BaS + 2O2 = BaSO4
Cho`kmali tigelning massasi doimiy qiymatga erishishi yuqoridagi jarayonlarning tugaganligini va bariy sulfat tarkibida bariy sulfid qolmaganligini ko`rsatadi.
e) Hisoblash.Tortish jarayonlaridagi hamma natijalar laboratoriya daftariga yoziladi va namunadagi bariy xlorid miqdori hisoblab topiladi.
|
| |
1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining konstruktiv-mexanik qismlari axamiyati - bet 10

1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining konstruktiv-mexanik qismlari axamiyati
ma\'ruza
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa 1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining konstruktiv-mexanik qismlari axamiyati
|
Adabiyotlar: A1; A4; Q9 - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

Uy vazifalarini tekshirish va baholash amaliy mashg‘ulot olib boruvchi o‘qituvchi tomonidan,
konspektlarni va mavzuni o‘zlashtirish darajasini tekshirish va baholash esa ma'ruza darslarini olib
boruvchi o‘qituvchi tomonidan har darsda amalga oshiriladi.
“Qishloq xo‘jaligida buxgalteriya hisobi va soliqqa tortish” fanidan mustaqil ish majmuasi fanning
barcha mavzularini qamrab olgan va quyidagi 28 ta katta mavzu ko‘rinishida shakllantirilgan.
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10

Moliyaviy natijalar hisobining nazariy asoslari. Daromadlar va xarajatlar haqida tushuncha.
Daromadlar va xarajatlarni tan olish. Daromadlar va xarajatlar hisobi. Yakuniy moliyaviy natijalarni
aniqlash va buxgalteriya hisobida aks ettirish.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari:
ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza, aqliy hujum
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
21. Buxgalteriya hisobotlari (2 soat)
Hisobotning mohiyati va ahamiyati. Hisobotning turlari, tarkibi va unga qo‘yiladigan talablar.
Moliyaviy hisobotga tushuntirish xati. Moliyaviy hisobotni taqdim etish va uni e'lon qilish.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari:
ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,blits-so‘rov
Tayanchlar orasidagi o‘tkazgichning uzunligi

O‘tkazgichning holat tenglamasi.
Havo liniyalarini mexanik mustaxkamlik bo‘yicha hisoblash
ularning har xil ish
sharoitlarida , o‘tkazgichlaring kuchlanishini aniqlashni o‘z ichiga oladi. Klimatik sharoit
o‘zgarganda,
solishtirma mexanik , o‘tkazgichning harorati
t va uning materialidagi
kuchlanish
xam o‘zgaradi. Har
xil klimatik sharoitlarida
ni
aniqlash uchun
o‘tkazgichning xolat tenglamasi foydalaniladi. U ikki har xil klimatik sharoit uchun . t
va orasidagi bog‘liqlik tenlamasi bo‘lib hisoblanadi.
1-chi klimatik sharoitga mos keluvchi parametrlarni «0» indeksi bilan belgilaymiz
va 2-chisini indekssiz belgilaymiz.
«0»-sharoitlarda o‘tkazgichning uzunligini L
0
orqali belgilab olamiz.
Haroratning t
0
dan t gacha o‘zgarishida o‘tkazgichning uzunligi
L
1
=L
0
(t-t
0
)
kattalikka o‘zgaradi.
Bu yerda, - chiziqli kengayishining harorati koeffitsienti [grad
-1
].
O‘tkazgich materialida kuchlanishning
0
dan gacha o‘zgarishida, o‘tkazgichning
uzunligi Guk qonuniga
muvofiq
Lo
0
L
2
=
E
kattalikka o‘zgaradi.
Bu yerlda E – o‘tkazgichning elastik moduli, Pa (10
-7
kgs/mm
2
) Yangi sharoitda
o‘tkazgichning uzunligi:
L=L
0
+ L
1
+ L
2
Bu yerdan
2
l
3
02
l
3 2
Lo
0
L=l+
24 2
= l+
24
o + L0 (t-t0)+ E
L
0
l
ni hisobga olib:
-rasm. Reaktor va kondensator batareyasi parallel ulangan STK

Bunday batareyalar turli quvvatli bir necha seksiyalarga ajratilgan bo‘lishi kerak va bu
seksiyalardan har biri tiristorli kalit yordamida ishga tushirilishi kerak(39-rasm.). Hozirgi
vaqtda ma’lumki kondensatorlar batareyasining quvvatini boshqarish elektromexanik
kontaktorlardan foydalanishga asoslangan. Agar talab saqlanib qolsa seksiya ish holatida
qoladi; talab tugashi bilan seksiya kalit yordamida ishdan chiqariladi.
Buning uchun
kondensator batareyasi yuqori tez ta’sirli va sinusoidal tok biln ta’minlanishi kerak.
Batareyalar seksiyasi sonini va uning quvvatlari munosabatini to‘g‘ri tanlashda, u
o‘chirilganda amalda kuchlanish
barqaror qolishi uchun, batareyalar quvvatining
boshqarilish pog‘onasini 9 – 10% va kamroq ta’minlash kerak.
Kondensatorlar
batareyasiga bunday boshqariluvchi qurilmalar Rossiyada XX asrning 60yillari va 80-
yillari oxirida ishlab chiqilgan.
-rasm. Tiristorli kalit yordamida kondensatorlar batareyasining quvvatini

40-rasm. Tiristorli kalit yordamida kondensatorlar batareyasining quvvatini boshqarish. Reaktiv quvvatning statik manbaining boshqacha turiga, tarmoq kuchlanishini
barqarorlashtirishga mo‘ljallangan, reaktiv quvvatni ishlab chiqara oladigan va iste’mol
qila oladigan tiristorli o‘zgartirgichlarni kiritishimiz mumkin. O‘z vaqtida bunga
o‘xshasha bir qator o‘zgartirgichlarustida tadqiq qilingan va taklif qilingan, biroq ularni
keng qo‘llanilmagan. Buning asosiy sababi qulflanadigan tiritorlarning yo‘qligi va
ulardan “sun’iy kommutatsiya” prinsipida foydalanilganligidir. Bu asosiy qurilmaning
ishlar sharoitini og‘irlashtiradi va uning tan narxini oshiradi.
41-rasm. Kuchlanishni avtonom inventori: 1 – 6 – to‘liq boshqariladigan tiristorlar; 1’ – 6’ – boshqarilmaydigan diodlar. Statik qurilmalarning ikkinchi avlodiga, reaktiv quvvatni ishlab chiqarish va
iste’mol qilish qobiliyatiga ega, diodlarga qarama-qarshi ulanib shuntlanadigan,
qulflanadigan tiristorlardagi kuchlanishning avtonom inventori kiradi. Inventorli ko‘prik
tarmoqqa transformator orqali ulanadi. Bunda transformatorning birlamchi (tarmoq)
chulg‘ami, quyida ko‘rsatilganidek, parallel ulangani kabi liniyaga ketma-ket ulanishi
ham mumkin. Diodlar va tiristorlarning nomerlanishi ularning ocxilish tartibiga mos
holatda nomerlangan. Ko‘prik qutblariga ko‘prikning chiqishida kuchlanishni
o‘zgarmasligini ta’minlash uchun kondensator ulangan.
Bunday inventorlarning ishlash prinsipi haqida shuni ta’kidlash kerakki, ular reaktiv
quvvatni ishlab chiqara olgani kabi iste’mol ham qiladi va asosiysi uning tarmoqqa
parallel ulanganda tarmoq kuchlanishini barqarorlashtiradi. Inventrlarni bir rejimdan
ikkinchi rejimga o‘tkazishda hamda reaktiv quvvatni ishlab chiqararishi yoki iste’mol
qilishini tiristorlarga yuboriladigan boshqariladigan impulslarni o‘zgartirish yo‘li bilan
amalga oshiriladi. Agar inventor shinaga liniyaga parallel transformatorlar orqali ulangan
bo‘lsa, (42 a- rasm), unda u quvvat oqimini parallel boshqaruvchi yoki statik kondensator
(STATKON) deb nomlanadi. Inventor ishlashida uning toki va kuchlanishida,
o‘zgaruvchan tok tarafida yuqori garmonikalar mavjud bo‘ladi. Salbiy ta’sirlar natijasida
ishdan chiqishini oldini olish uchun tizimda transformatorlar chulg‘amlarining turli
ulanish sxemalaridan hamda yuqori garmonika toklari filtridan foydalaniladi
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10

11. Ishlab chiqarish jarayoni hisobi va mahsulot (ish,xizmat)lar tannarxini kalkulyasiyalash (4
soat)
Ishlab chiqarish jarayonining mazmuni va hisobini tashkil etish. Kalkuyasiyaning mohiyati va
turlari. Ishlab chiqarish xarajatlari hisobi. Dehqonchilik xarajatlari va mahsulot
olinishi hisobi hamda
tannarxini kalkulyasiya qilish. Chorvachilik xarajatlari va olingan mahsulotlar hisobi hamda tannarxini
hisoblash tartibi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari:
mashqlar bajarish, kichik guruhlarda ishlash, aqliy hujum
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10

|
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10Bog'liq BuxgalteriyaAdabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
22. Soliqlarning iqtisodiy mohiyati va soliq tizimi (2 soat)
Soliq tushunchasi, uning belgilari va iqtisodiy mohiyati. Fanning predmeti va vazifalari.
Soliqlarning ob'ektiv zarurligi va funksiyalari. O‘zbekistonning soliqqa tortish tizimi. Soliq elementlari.
Soliq tizimi tushunchasi. Soliq munosabatlarining sub'ektlari, ularning huquq va majburiyatlari. Soliq
nazoratining asoslari. Soliq tekshiruvlari va ularning shakllari.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,klaster
Adabiyotlar: A1; A4; Q9.
23. Yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘i (2 soat)
Soliq to‘lovchilar. Soliq solish ob'ekti. Soliq solinadigan baza. Yuridik shaxslardan olinadigan
foyda solig‘i bo‘yicha imtiyozlar va ularning turlari. Soliq stavkalari. Soliq davri. Hisobot davri. Soliqni
hisoblab chiqarish va hisob-kitoblarni taqdim etish tartibi. Soliqni to‘lash tartibi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza, B/Bx/Bo
Adabiyotlar: A1; A4; Q9.
24. Qo‘shilgan qiymat solig‘i. Aksiz solig‘i (2 soat)
Qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lovchilar. Soliq solish ob'ekti. Soliq solinadigan bazani belgilash.
Qo‘shilgan qiymat solig‘i bo‘yicha imtiyozlar. Soliq stavkalari. Soliqni hisoblab chiqarish va hisob-
kitoblarni taqdim etish tartibi. Soliqni to‘lash tartibi.
Aksiz solig‘i to‘lovchilar. Soliq solish ob'ekti. Soliq solinadigan bazani aniqlash. Soliq stavkalari.
Soliq davri. Soliqni hisoblab chiqarish va hisob-kitoblarni taqdim etish tartibi. Soliqni to‘lash tartibi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,aqliy hujum
Adabiyotlar: A1; A4; Q9.
25. Yuridik shaxslarning mol-mulk solig‘i va yer solig‘i (2 soat)
Yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliqni to‘lovchilar. Mulk solig‘ini to‘lovchi
korxonalar. Soliq solish ob'ekti. Soliq solinadigan baza. Soliq imtiyozlari. Soliqni hisoblab chiqarish va
hisob-kitoblarni taqdim etish hamda to‘lash tartibi.
Yuridik shaxslardan olinadigan yer solig‘i to‘lovchilar. Soliq solish ob'ekti. Soliq solinadigan baza.
Imtiyozlar. Soliq stavkasini qo‘llashning o‘ziga xos xususiyatlari. Soliqni hisoblab chiqarish va soliq hisob-
kitoblarini taqdim etish hamda to‘lash tartibi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,blits-so‘rov
|
| |
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10

13. Mol yetkazib beruvchi va pudratchilar, xaridor va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblar hisobi
(2 soat)
Mol yetkazib
beruvchi va pudratchilar, xaridor va buyurtmachilar bilan
hisob-kitoblar hisobini
tashkil etish. Mol yetkazib beruvchi va pudratchilar, xaridor va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblar hisobini
hujjatlashtirish. Mol yetkazib beruvchi va pudratchilar, xaridor va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblarning
analitik va sintetik hisobi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari:
ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza, aqliy hujum
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10

|
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10Bog'liq BuxgalteriyaAdabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
5. Korxonaning hisob siyosati va buxgalteriya hisobini tashkil etish (2 soat)
Hisob siyosatining mohiyati, vazifalari, shakllantirish bosqichlari va tarkibi. Buxgalteriya
hisobining uslubiy, tashkiliy va texnik ta'minoti. Hujjatlar aylanish jadvali va uni tuzish. Hisob xodimlari
o‘rtasida xizmat vazifalarini taqsimlash. Korxonaning ishchi schyotlar rejasi. Hujjatlarni saqlashni tashkil
etish. Hisob siyosatini o‘zgartirish. Buxgalteriya hisobining maqsadi, vazifalari va tashkil etishga
qo‘yiladigan talablar. Buxgalteriya hisobini tashkil etishning asosiy qoidalari, tamoyillari.
Buxgalteriyaning tashkiliy tuzulmasi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: mashqlar bajarish, kichik guruhlarda ishlash, blits-so‘rov
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
6. Kassa muomalalari hisobi (2 soat)
Kassadagi pul mablag‘larini hisobga olishning vazifalari. Kassa muomalalarini amalga oshirish
qoidalari. Kassa muomalalarini dastlabki hujjatlashtirish. Kassa daftarini yuritish qoidalari. 5000-
“Kassadagi pul mablag‘larini hisobga oladigan schyotlar» schyotining tavsifi va boshqa schyotlar bilan
bog‘lanishi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: mashqlar bajarish, kichik guruhlarda ishlash, pinbord
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
7. Hisob-kitob, valyuta va maxsus schyotlardagi pul mablag‘larini hisobga olish (4 soat)
Pul mablag‘lari aylanishining iqtisodiy mazmuni. Pul mablag‘larini hisobga olishning vazifalari va
me'yoriy-huquqiy asoslari. Hisob-kitob, valyuta va maxsus schyotlardagi pul mablag‘lari hisobini tashkil
etish. Naqd pulsiz hisob-kitob shakllari. Bankdagi pul mablag‘larini hisobga olishda asos bo‘ladigan
dastlabki hujjatlar. Bank ko‘chirmasi haqida tushuncha. 5110-“Hisob-kitob schyoti”, 5210-“Mamlakat
ichidagi valyuta schyoti” va 5500-“Maxsus schyotlar” schyotlarining tavsifi va boshqa schyotlar bilan
bog‘lanishi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: mashqlar bajarish, kichik guruhlarda ishlash, blits-so‘rov
|
| |
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10

|
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10Bog'liq BuxgalteriyaAdabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
2. Hujjatlashtirish, inventarizatsiya, baholash va kalkulyasiya (2 soat)
Hujjatlashtirish mazmuni. Buxgalteriya boshlang‘ich hujjatlari va ularni rasmiylashtirish.
Boshlang‘ich hujjatlardagi xatolarni to‘g‘rilash tartibi. Hujjatlar aylanishini tashkil qilish tartibi.
Boshlang‘ich hujjatlar va hisob registrlarini saqlash tartibi. Inventarizatsiya va uning ahamiyati.
Inventarizatsiyaning turlari. Inventarizatsiya o‘tkazish va uning natijalarini rasmiylashtirish tartibi.
Baholash va kalkulyasiyaning mohiyati va me'yoriy-huquqiy tartibga solinishi. Buxgalteriya hisobida
baholash va kalkulyasiya.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: mashqlar bajarish, kichik guruhlarda ishlash, blits-so‘rov
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
3. Buxgalteriya balansi, schyotlar tizimi va ikki yoqlama yozuv (4 soat)
Buxgalteriya balansi, uning mohiyati va tuzilishi, xo‘jalik muomalalari ta'sirida balansda ro‘y
beradigan o‘zgarishlar. Buxgalteriya schyotlari haqida tushuncha, ikki yoqlama yozuv va uning ahamiyati.
Buxgalteriya hisobi schyotlarni turkumlarga ajratish. Sintetik va analitik schyotlar haqida tushuncha,
ularning o‘zaro bog‘liqligi. Aylanma qaydnomalar, ularning ahamiyati va tuzish tartibi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: mashqlar bajarish, kichik guruhlarda ishlash, toifalash
jadvali
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
4. Asosiy xo‘jalik jarayonlari hisobi, hisob registrlari va shakllari (2 soat)
Asosiy xo‘jalik jarayonlarini hisobga olish. Ta'minot jarayonini hisobga olish. Ishlab chiqarish
jarayoni hisobi. Sotish jarayoni hisobi.
Buxgalteriya hisobining registrlari, ularning ahamiyati, turlari va shakllari. Buxgalteriya hisobi registrlarini
yuritish tartibi va ularga yozish texnikasi. Buxgalteriya hisobi registrlaridagi xatolarni tuzatish tartibi.
Buxgalteriya hisobining shakllari haqida tushuncha. Buxgalteriya hisobining shakllari: bosh jurnal,
memorial-order, jurnal-order, kompyuterlashtirilgan.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: mashqlar bajarish, kichik guruhlarda ishlash, pinbord
|
| |
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10

|
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10Bog'liq BuxgalteriyaAdabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
14. Soliqlar va davlatning maqsadli jamg‘armalariga to‘lovlar hisobi (2 soat)
Soliqlar va davlatning maqsadli jamg‘armalariga to‘lovlarning iqtisodiy mazmuni, ahamiyati va
hisobining tashkil etilishi. Soliqlar va davlatning maqsadli jamg‘armalariga to‘lovlar hisobini
hujjatlashtirish. Soliqlar va davlatning maqsadli jamg‘armalariga to‘lovlarning analitik va sintetik hisobi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,blits-so‘rov
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
15. Turli debitor va kreditorlar bilan hisob-kitoblar hisobi (2 soat)
Turli debitor va kreditor qarzlar haqida tushuncha. Turli debitor va kreditorlar bilan hisob-
kitoblarning iqtisodiy mohiyati, ahamiyati va hisobining tashkil etilishi. Turli debitor va kreditorlar bilan
hisob-kitoblarni hujjatlashtirish. Turli debitor va kreditorlar bilan hisob-kitoblarning analitik va sintetik
hisobi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,qanday?
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
16. Kredit muomalalarini hisobga olish (2 soat)
Kreditning mazmuni va roli. Kredit muomalalarining iqtisodiy mohiyati, ahamiyati va hisobining
tashkil etilishi. Kredit muomalalarini hujjatlashtirish. Kredit muomalalarining analitik va sintetik hisobi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza,aqliy hujum
Adabiyotlar: A2; A3; A5; Q1; Q2; Q3; Q4; Q5; Q6; Q7; Q8; Q10.
17. Mehnat va unga haq to‘lashni hisobga olish (4 soat)
Mehnat va unga haq to‘lashni mohiyati, ahamiyati va hisobining tashkil etilishi. Mehnat va unga
haq to‘lash hisobini hujjatlashtirish. Mehnat va unga haq to‘lash bo‘yicha hisob-kitoblarning analitik va
sintetik hisobi.
Qo‘llaniladigan ta'lim texnologiyalari: ma'lumotli va ko‘rgazmali ma'ruza, blits-so‘rov
|
| |
1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining konstruktiv-mexanik qismlari axamiyati - bet 43

35-rasm. YuTV ni hosil qilishdagi o‘zgartiruvchi ko‘prik tiristorlarning
ulanishi mumkin bo‘lgan sxemasi.
Tiristorlar ketma-ket ulangan zanjir kuchlanishni o‘zaro
teng taqsimlaydigan,
sovitish, har bir tiristorga impulslar kanalini uzatadigan qurilmalar bilan ta’minlangan
bo‘lishi kerak. O‘zgartiruvchi ko‘priklarning tiristorlarining ulanishi mumkin bo‘lgan
uchta sxemasi 35 – rasmda keltirilgan. 1-sxemada bitta YuTV ikkita o‘zgartiruvchi
ko‘prikning barscha ventillarining bitta fazasiga birlashtirilgan. 2-sxemada ventilning
bitta qutbi, 3-sxemada esa ventillar bir fazalri o‘zgartiruvchi ko‘prikka birlashtirilgan.
YuTV ni konstruksiyasini yaratishda moduli prinsipdan foydalaniladi.
Har bir
tiristor, uning funksiyasini ta’minlovchi, barcha qurilmalari bilan tiristor yacheykasiga
joylashtiriladi. YuTV elementini o‘zgartiruvchi bir necha yacheykalar modulga
jamlangan. Sterjen ko‘rinishidagi chinni izolyatordan yig‘ilgan qattiq karkas YuTV ni
ko‘taruvchi konstruksiya bo‘lib xizmat qiladi. Bu karkas bir
necha etajli konstruksiya
ko‘rinishida bo‘ladi. Har bir etajga bir biri bilan bog‘lanagan modullar joylashtiriladi.
YuTV mukin bo‘lgan konstruksiyasi 36-rasmda ko‘rsatilgan. Shu kabi YuTV yopiq
binolarga o‘rnatiladi. 37-rasmda Shatagey
(Kanada) gi O‘TK ventil zalining tashqi ko‘rinishi ko‘rsatilgan. Bu yerda yerdan
izolyatsiyalash uchun tayanch izolyatorlar foydalanilgan.
Zilzila havfi bor xudularda
odatda osma izolyatorlardan foydalaniladi.
Tayanchlar orasidagi kritik uzunlik

Tayanchlar orasining kritik uzunligi
l
kr
- bu eng katta yuklamadagi kuchlanish eng
kichik haroratdagi kuchlanishga teng bo‘lgan payitdagi uzunlikdir.
Xolat tenlamasidan
l
kr
uchun ifodani hosil qilish mumkin, agar
σ
ning o‘rniga eng
katta ruxsat etilganga teng kuchlanish qabul qilinsa.
lkr= σ
24 2(
t
t
2 )
max
1
Excel     категория oynasidan   статистические  СРЗНАЧ  Число1

|
Excel категория oynasidan статистические СРЗНАЧ Число1
|
bet | 3/3 | Sana | 09.07.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #267148 |
Bog'liq Uzluksiz hol Bajardi 063-21 guruh Rajapova Sanobar 2-shaxsiy toExcel категория oynasidan статистические СРЗНАЧ Число1 tanlanma maʼlumotlari kiritilgan yacheykalar oʻrnini koʻrsatish kifoya
11) Tanlanma dispersiyani hisoblashni quyidagicha formula bilan amalga oshirish mumkin, buning uchun zarur boʻlgan barcha hisoblashlarni jadvalda topib qoʻyganmiz:
Excel категория oynasidan статистические ДИСП.Г Число1 tanlanma maʼlumotlari kiritilgan yacheykalar oʻrnini koʻrsatish kifoya
12) Tanlanma oʻrtacha kvadratik chetlanish:
Excel категория oynasidan статистические СТАНДОТКЛОН.Г Число1 tanlanma maʼlumotlari kiritilgan yacheykalar oʻrnini koʻrsatish kifoya
13) Oraliqli variatsion qatorlarda Moda, ranjirlangan va diskret variatsion qatorlardan farqli ravishda quyidagicha formula bilan aniqlanadi:
Bizning holda -eng koʻp qatnashgan oraliq - moda oraligʻining boshi, -moda oraligʻining chastotasi, va mos ravishda moda oraligʻidan bitta oldingi va bitta keying oraliqlarning chastotalari. Agar birinchi oraliq moda oraligʻi boʻlsa, deb olinadi. Agar oxirgi oraliq moda oraligʻi boʻlsa, deb olinadi. Bizning holda:
Excel категория oynasidan статистические МОДА.ОДН Число1 tanlanma maʼlumotlari kiritilgan yacheykalar oʻrnini koʻrsatish kifoya
14) Oraliqli variatsion qatorlarda Mediana, ranjirlangan va diskret variatsion qatorlardan farqli ravishda, quyidagicha formula bilan topiladi:
Natijada B tanlanma boʻyicha qilingan statistik tahlilni Excel dasturlar paketida bitta varroqqa sigʻdirish mumkin. Statistik tahlil boʻyicha xulosalar qilish talabaga havola .
|
| |
-modul. Yopiq turdagi elektr uzatish liniyalari

Ekspluatatsiya qilish sharoitiga qarab kabellar ikkita guruhga ajratiladi.
•
a) Yer ostidan o‘tkaish uchun;
b) ishlab chiqaruvchi korxonalarda jumladan, IEM, AES va boshqa ob’ektlarda
(havodan o‘tkaziluvchi) kabbelli inshootlarni o‘tkazish uchun.
Shahar sharoitida ko‘cha chiroqlarini yoritish uchun
hudud nimstansiyalaridan
oluvchi 10/0,4 kV yer ostidan o‘tuvchi kabellar qo‘llaniladi.
Oxirga yillarda O‘zbekiston hududlarida tuproqning yuqori xloridli to‘yinganligini
hisobga olib mis o‘tkazgichli kabellar bilan birgalikda,
xloridni PVX qatlami bilan
diffuziyalanishini hisobiga, aholi yashaydigan uylarni elektr toki bilan ta’minlash uchun
korroziyaga chidamliligini oshirish uchun qo‘rg‘oshin bilan to‘ydirilgan ustki
izolyatsiyasi qog‘oz bo‘lgan alyuminiy o‘tkazgichli kabellarni (asosan ko‘cha
chirioqlarini yoritish maqsadida) ham ishlatishga ruxsat berilmoqda.
Tuprog‘i yomon bo‘lgan hududlarda past kuchlanishli kabel liniyalarini yotqizishda
PVX – izolyatsiyali kabellarga qaraganda mexanik chidamliligi yuqori (taxminan 17 %)
hamda korroziyaga qarshi himoyalangan izolyatsiyasiga polietilen qo‘sxilgan (PE)
kabellarni ishlatish rivojlanib bormoqda.
Izolyatsion qismi polietilen kabellar korroziyalanishi nam hududlarda izolyatsiyasi
PVX bo‘lgan kabellarga qaraganda 8-10 marta kichikroqdir.
Kabellarni ishlatilgan materialiga va kabel inshootlarining yong‘in
havfsizligi
talablariga rioya qilishiga qarab tanlanadi.
-rasm. 110 kV HL sining yog‘ochli oraliq tayanchi

Minorali tayanchlarning stvoli to‘rtta metall ugolnikdan iborat vertikal
belbog‘dan
,
qo‘shni belbog‘larni bog‘lovchi tirgaklardan,
panjara
hosil qiluvchi, tayanchda qattiqlik
va mustahkamlikni kuchaytiruvchi
diafragmlardan
(krest shaklidagi gorizontal belbog‘
bog‘lovchi), tashkil topgan bo‘ladi. Metall tayanchlar yig‘ilish usuliga qarab
payvandlangan
va
boltlangan
bo‘lishi mumkin. Payvandlangan tayanchlar seksiya holida
zavodlarda tayyorlanadi. Ularning o‘lchamlari trassada transportirovka sharoitiga qarab
cheklangan bo‘ladi. Bu seksiyalar bir-biriga botlar orqali mahkamlanadi. Boltlangan
tayanchlar butunlay trassada yig‘iladi. Ular ko‘pincha tarkibiy elementlarini tashishda
katta qulayliklar yaratadi va korroziyadan himoyalanish tehnologiyasini zavod
sharoitidagidan ko‘ra ancha yengillashtiradi.
Yuqoridagi aytib o‘tilganlardan tashqari tayanchlar
mahsus vazifasiga
qarab
gruppalanadi. Ularga transpoziyalovchi, shahobchalovchi va o‘tkazuvchi tayanchlar
kiradi.
Transpoziyalovi
tayanchlar transpoziya sikla tugaydigan hudud ohirida o‘rnatiladi.
(8-rasm)
-rasm - 1-ma’ruza. Kirish. Kirish. Fanning maqsad va vazifalari. Energetika taraqqiyotida elektr uzatish liniyalarining...

sterjinining pastki qismiga o‘rnatiladi. Ular oxirgi izolyatorlar shodasining ustki qismini
o‘rab olishidan paydo bo‘ladigan elektr yoylarni qaytarishga hamda izolyatorlar
shodasida kuchlanishning teng taqsimlanishini yaxsxilash uchun hizmat qiladi. Yuqori va
quyi shoxli rayaryadniklar kuchlanishi 220-1150 kV bo‘lgan
HL tayanchlarida yashin
qaytaruvchi trosslarni izolyatsion mahkamlashda uchqun oralig‘ini hosil qilish uchun
hizmat qiladi. Ular izolyatorlar shodasiga, bundan yuqori shoxli razryadnik ilgakka quyi
shoxli razryadnik esa pastki quloqchaga o‘rnatiladi.
Sanoatda o‘tkazgichlar ma’lum uzunlikda ishlab chiqiladi.
Ular birbiriga
tutashtiruvchi armaturalar yordamida birlashtiriladi. Ko‘ndalang kesim yuzasi 240 mm
2
gacha bo‘lgan o‘tkazgichlarni ovalsimon tutashtirgichlar yordamida tutashtiriladi.
7-ma’ruza. Tayanchlarning turlari va ularni trassa bo‘ylab joylashtirish.
Elektr tarmoq qurilishida tayanchlarning zaruriy extiyojiga qarab ularning qator
alomatlariga qarab klassifikatsiyalangan turlari qo‘llaniladi.
Ular 4-jadvalda
keltirilgan, bu yerda undan tashqari har bir alomatiga mos keluvchi
tayanch turlari, hamda bir necha izohlar keltirib o‘tilgan.
4-Jadval
Havo liniyasi tayanchining klassifikatsiyasi
Belgilanishi
Tayanch turlari
Izoh
Uch fazali
zanjirlar soni
Bir
zanjirli
Barcha
kuchlanishlarda
Ikki zanjirli
35-330 kV
Ko‘p zanjirli
—
O‘tkazgichlarni
mahkamlash usuli
Oraliq
Tutib turuvchi qisqichlar
Anker
Tortib turuvchi qisqichlar
Trassadagi o‘rni
Burchak
Trassaning burilish nuqtalarida
Konstruktiv
bajarilishi
Erkin turuvchi
—
Tortib turuvchi
—
Material
Yog‘och
220 kV va
undan past
Temir beton
500 kV va undan past
Metall
Barcha kuchlanishlarda
Maxsus vazifaga
Transpoziyalovchi
Sikl tugallanish joylarida
Tarmoqlanuvchi
Magistraldan tarmoqlanish
joylari
O‘tkazuvchi
Daryolardan o‘tish joylari va
h.k
Soliqlarning - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

408
Qaysi soliqlar egri
soliqlarga kiradi:
aksizlar, qo‘shilgan qiymat
solig‘i, mulk solig‘i
aksizlar, foyda solig‘i,
davlat boji
*aksizlar, qo‘shilgan
qiymat solig‘i, bojxona
solig‘i
aksizlar, yer, davlat boji
Soliq elementlari:
*soliq obyekti, soliq
subyekti, soliq manbai,
soliq solinadigan birlik,
soliq stavkasi, soliq
imtiyozlari
soliq obyekti, soliq
subyekti, manbai, soliq
tizimi, soliq to‘lovchilar
soliq obyekti, soliq
subyekti, soliq manbai,
soliq stavkasi, soliq
imtiyozlari, soliq
deklaratsiyasi
soliq undiruvchilar, soliq
deklaratsiyasi, soliq
tizimi, soliq to‘lovchilar
Soliqning ta’rifini
keltiring:
*soliqlar - bu amaldagi
qonunlar bilan belgilangan
soliq to‘lovchilar bilan
davlat o‘rtasidagi iqtisodiy
munosabatlardir
soliqlar, budjetga
to‘lanadigan majburiy va
ixtiyoriy to‘lovlardir
soliqlar - bu milliy
daromadning davlat
ixtiyoriga olinadigan
qismidir
soliqlar - bu maxalliy
budjet daromadlarining
asosiy manbaidir
Soliq subyekti nima:
soliq to‘lovchilar va soliq
undiruvchilar
soliq undiruvchilar
*soliq to‘lovchilar
jismoniy shaxslar
Soliq stavkasi deb
nimaga aytiladi:
maxalliy budjetga
to‘lanadigan soliq
to‘lovining meyoriga
aytiladi
qat’iy belgilangan to‘lov
meyoriga aytiladi
Respublika budjetiga
to‘lanadigan soliq
to‘lovining meyoriga
aytiladi
*soliq obyektining birligi
uchun davlat tomonidan
belgilangan soliq
to‘lovining meyoriga
aytiladi
Ben mutluyum – - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

O hasta mı ? Evet, O hasta(dır) Hayır O hasta degil
Biz patron muyuz ? Biz patronuz, Biz patron değiliz
Siz açmısınız ? Siz açsınız Siz aç değilsiniz
1. MASHQ – O’qing va tarjima qiling.
1. Bu benim ev. Ben ev sahibiyim
2. Ben şimdi okulda öğrenciyim
3. Sen çok iyisin. Sen çok iyi kişisin
4. Neden sen bügün mutlusun?
5. O şimdi lokanta’da yardımcıdır
6. Onun babası lokanta’da aşçıdır
7. Biz bir şey yemek istiyoruz, çok açız
8. Sen benim kardeşimsin. Sen çok akıllısın
9. Siz çok okuyorsunuz, çünkü akıllısınız
10. Siz bügün çok mutlusunuz
11. Siz nasılsınız? Teşekkür ederim, Ben çok iyiyim,
12. Sen nasılsın? Çok mutluyum.
13. Siz otel’de patron musunuz? Evet, ben otelin patronuyum.
14. Siz arabanın sahibi misiniz? Evet, ben arabanın sahibiyim.
15. Siz ev sahibi misiniz? Hayır, ben ev sahibi değilim.
Bo'sh o'rtacha qiymat dispersiya va taqsimot parametrlarni baxolash reja

BO'SH O'RTACHA QIYMAT DISPERSIYA VA TAQSIMOT PARAMETRLARNI BAXOLASH
Reja:
Matematik statistika elementlari.
Emperik taqsimot funksiyasi va uning xossalari.
Tanlanma xarakteristikalari va ularning taqsimot qonunlari.
Tanlanma taqsimotlari parametrlarining nuqtaviy va intervallik baholari.
Statistika, tanlanma to’plam, bosh to’plam, statistic taqsimot, empirik funksiya, o’rtacha qiymat, ishonchli interval.
Ommaviy tasodifiy hodisalar bo’ysunadigan qonuniyatlarni aniqlash statistik ma’lumotlarni kuzatish natijalarini o’rganishga asoslanadi. Matematik statistikaning birinchi vazifasi - statistik ma’lumotlarni to’plash va (agar ma’lumotlar juda ko’p bo’lsa) gruppalash usullarini ko’rsatishdir.
Matematik statistikaning ikkinchi vazifasi - statistik ma’lumotlarni tahlil qilish metodlarini tadqiqot masalalariga muvofiq ishlab chiqishdir.
Bir jinsli ob’yektlar to’plamini bu ob’yektlarni xarakterlovchi biror sifat yoki son belgiga nisbatan o’rganish talab qilinsin. Masalan, agar biror xil detallar partiyasi bo’lsa, u holda detalning sifat belgisi bo’lib, uning standartligi, son belgisi bo’lib esa detalning o’lchami xizmat qilishi mumkin. Ba’zan yalpi, ya’ni to’plamdagi ob’yektlarning har birini o’rganilayotgan belgiga nisbatan tekshiriladi. Lekin yalpi tekshirish amalda ham qo’llaniladi. To’plam juda ko’p ob’yektlarni o’z ichiga olgan bo’lsa, u holda yalpi tekshirish jismonan mumkin emas. Bunday hollarda to’plamdan chekli sondagi ob’yektlar tasodifiy ravishda olinadi va ular o’rganiladi.
Tanlanma to’plam deb, tasodifiy ravishda tanlab olingan ob’yektlar to’plamiga aytiladi.
Bosh to’plam deb, tanlanma ajratiladigan ob’yektlar to’plamiga aytiladi.
To’plam hajmi deb, bu to’plamdagi ob’yektlar soniga aytiladi. N-bosh to’plam hajmi, n-esa tanlanma to’plam hajmi
|
MASHQ – Savollarga javob bering

Büyük
Daha büyük
En büyük
Küçük -
Daha küçük -
En küçük
Büyük - Daha büyük - En büyük
Güzel - Daha güzel - En güzel
Sicak - Daha sücak - En sicak
Kolay
- Daha kolay - En kolay
Sonra
- Daha sonra ----
Taşkent şimdi sicak yer. Ama Termez daha sicak.
Türkçe öğrenmek çok kolay. İnglizça Öğrenmek daha kolay.
Dükkan’da fiyatlar ucuz. Ama pazar’da
daha ucuz
Afrika dunya’nın en sicak yeri.
Arktika dunyanın en sicak yeri mi? Hayır. En sicak değil. Ora en soğuk yer
O’TGAN ZAMON FE’LI
SAVOL, TASDIQ VA INKOR GAP
O’tgan zamon fe’lini 7-darsda o’rgangan edik, bu mavzuda o’tgan zamonda bo’lgan ish
haqida savol so’rash va unga javob berish haqida o’rganamiz. O’tgan zamonda
savol
berish uchun, o’tgan zamon fe’liga
mi, -mı, -mu qo’shimchasi qo’shiladi. Masalan:
Ben 
Sen - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

INKOR BUYRUQ GAP
Turk tilida buyruq gapning inkor
shaklini yasash uchun, buyruq fe’li oxiriga
–ma, -me
qo’shiladi. Masalan:
Bu kitap’ı oku
ma! - Bu kitopni o’qima
Dur, git
me - To’xta, ketma
Ağaçlar’ı kes
me – daraxtlarni kesma
Qo’shimchalar ham fe’l oxiridagi (yoki oxirgidan oldingi) unli harfga ko’ra o’zgaradi.
Ya’ni
a, ı, o, u => -ma
e, i, ö, ü => -me
1. MASHQ – O’qing va tarjima qiling.
1. Ben iyi okuyor muyum? Evet, Sen çok iyi okuyorsun
2. Ben türkçe iyi konuşuyor muyum? Evet sen çok iyi konuşuyorsun.
3. Sen beni anlıyor musun? Evet, sizi anlıyorum.
4. Sen bunu seviyor musun? Evet, ben seviyorum.
5. Siz bügün ders öğreniyor musunuz? Evet ben ders öğreniyorum.
6. Siz yemek yiyor musunuz? Evet Ben şimdi yemek yiyorum.
7. O şimdi çay içiyor mu? Evet O şimdi çay içiyor.
8. O bügün türkiye’ye gidiyor mu? Evet, O türkiyeye gidiyor.
9. Senin baban otel’de çalışıyor mu? Evet, O otel’de çalışıyor
10. Ahmet lokanta’da çay içiyor mu? Evet, O çay içiyor.
Sen çalışıyor musun? – - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

HOZIRGI ZAMON FE’LINING INKOR SHAKLI
Turk tilida hozirgi zamon fe’lining inkor shaklini yasash uchun fe’dan keyin
–m-,
–ma,
–mi, -mu qo’shimchasi qo’shiladi, so’ngra,
–iyor, - iyorum, -iyorsun,.. qo’shiladi.
Masalan:
Yapmak – qilmoq
(fe’l)
Yapmamak - qilmaslik
(inkor fe’l)
Yapma - qilma
(inkor buyruq)
Yapmiyorum – qilmayapman
(inkor hozirgi zamon)
Gitmek – bormoq
(fe’l)
Gitmemek – bormaslik
(inkor fe’l)
Gitme – borma
(inkor buyruq)
Gitmiyorum – bormayapman
(inkor hozirgi zamon)
Okumak – o’qimoq
(fe’l)
Okumamak - o’qimaslik
(inkor fe’l)
Okuma - o’qima
(inkor buyruq)
Okumuyorum - o’qimayapman
(inkor hozirgi zamon)
Hozirgi zamon inkor fe’li qo’shimchalari.
Ben ….. – miyorum (-muyorum)
Sen ….. – miyorsun (-muyormusun)
O ….. – miyor (-muyor)
Biz ….. – miyoruz (-muyoruz)
Siz ….. – miyorsunuz? (-muyorsunuz)
Onlar ….. – miyorlar? (-muyorlar)
Masalan:
Ben kitap okumuyorum
Neden sen bu iş’i yapmıyorsun
O bügün iş’a gelmiyor
Biz ora’ya otobus’da gitmiyoruz
Siz Almança bilmiyorsunuz
Onlar benı anlamıyorlar
SAVOL, TASDIQ VA INKOR QO’SHIMCHALARI
(Hozırgı zamon fe’lı)
OLMOSH
SAVOL
TASDIQ
INKOR
MASHQ – Quyidagi so’zlardan foydalanib gaplarni davom ettiring

4. MASHQ – Dialogni o’qing va yodlang
15-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Konuşmak - gapirmoq
Bunu – buni
Yemek yiyor – ovqat yeyapti
Görmek – ko’rmoq
Hiç bir şey – hech narsa
En - eng
Kesmek - kesmoq
Beni - Meni
Onu - Uni
Yabancı - xorijiy
getirmek - keltirmoq
kahve - kofe
DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
HOZIRGI ZAMON FE’LINING SO’ROQ
SHAKLI
Turk tilida savol tuzish uchun fe’lga
–iyor qo’shimchasi qo’shilib keyin savol
qo’shimchasi
–mu, –muyum, -musun alohida yoziladi. Masalan:
MASHQ – Turk tiliga tarjima qiling

17-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Akşam yemeği – Kechki ovqat
Öğlen – kun o’rtasi (tushki payt)
Yumurta -tuxum
ile - bilan
Yemek yiyecek – ovqat yeydi
Ocak ayında – yanvar oyida
Gezmek – sayr qilmoq, aylanmoq
Hepsi - hammasi
Bitti - tugadi
İşte – mana / mana bu
Büyürün - marhamat
Beraber - birgalikda
DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
KELASI ZAMON FE’LI
SAVOL, TASDIQ VA INKOR GAP
Kelasi zamon fe’lini 10-darsda o’rgangan edik, bu mavzuda kelasi zamonda bo’ladigan
ish haqida savol so’rash va unga javob berish haqida o’rganamiz. Kelasi zamonda savol
berish uchun fe’lga
miyim, -misin, -mi qo’shimchasi qo’shiladi. Masalan:
Sen yarın gelecek misin? – Sen ertaga kelasanmi?
Sen ona söyeyecek misin? – Sen unga aytasanmi?
Siz sonra burada çalışacak mısınız? – Siz keyin bu yerda ishlaysizmi?
O kitapı okuyacak mısınız? – U kitobni o’qiysizmi?
Kelasi zamonda inkor gap yasash uchun
–mayacağım, -mayacak qo’shimchalari
qo’shiladi. Masalan:
MASHQ – Dialogni yodlang

4. MASHQ – Kelasi zamonda gaplar tuzing. Masalan:
Gelmek / Ahmet / yarın / türküyeden /
Ahmet dün türkiyeden gelecek mi?
Hayır, Ahmet türkiyeden gelmeyecek.
Evet, Ahmet yarın türkiyeden gelecek.
1. Mustafa / gitmek/ iki gün sonra / pazar’a /
......................................................................................... ? (savol)
......................................................................................... (inkor)
......................................................................................... (tasdiq)
2. Ahmet / almak / domates / bir kilo / pazar’dan
......................................................................................... ? (savol)
......................................................................................... (inkor)
......................................................................................... (tasdiq)
3. Hasan / içmek / sonra / çay’dan / kahve
......................................................................................... ? (savol)
......................................................................................... (inkor)
......................................................................................... (tasdiq)
4. Sen / yemek yiyecek / lokanta’da /
......................................................................................... ? (savol)
......................................................................................... (inkor)
......................................................................................... (tasdiq)
5. Sen / ile / beraber / gitmek / Ahmet / istanbul’a
......................................................................................... ? (savol)
......................................................................................... (inkor)
......................................................................................... (tasdiq)
MASHQ – Turk tilga tarjima qiling

18-DARS
SÖZLÜK – LUG’AT.
So’zlarni o’qing va yodlang
Hepsini -hammasini
Onun için - shuning uchun
Yukarı - yuqori
Çikmek - chiqmoq
Göstermek – ko’rsatmoq
Hoş geldiniz – xush keldingiz
Kadın - ayol
İçeri - ichkari
Girmek - kirmoq
Veya - yoki
Pencere - deraza
Taze – yangi oziq-ovqat / yangi pishgan
DİL BİLGİSİ – GRAMMATIKA
BUYRUQ FE’LINING INKOR
VA TASDIQ SHAKLI
Buyruq fe’lining inkor va tasdiq shakliga quyidagi gaplar misol bo’la oladi, Masalan:
Sen burda çalış! – Sen bu yerda ishla! (tasdiq)
Sen burada çalışma! – Sen bu yerda ishlama! (inkor)
O ev’i temizlesin! – U uyni tozalasin! (tasdiq)
O ev’i temizlemesin ! – U uyni tozalamasin! (inkor)
Bunda “Sen” kishilik olmoshiga nisbatan qo’shimcha qo’shilmaydi.
Masalan (
yapmak- qilmoq)
yap – qil. Ya’ni
Sen yap – Sen qil, deganidir
Qo’shimchalar
SHAXS
TASDİQ
İNKOR
Sen
Siz
O
Onlar
...
...-iniz (ınız)
...-sin (sın)
...-sinler (sınlar)
...-ma
...-meyiniz (mayınız)
...-mesin (masın)
...-mesinler (masınlar)
Masalan:
Sen bu iş’i yap, Sen bu işi yapma
Siz bügün gel
iniz, Siz bügün gelmeyiniz
O kitap oku
sun, O kitap oku
masın
Onlar burada çalış
sınlar, Onlar burada çalış
masınlar
Ben yarın gelmeyeceğim - Muslim Vosidiy turk tilini mustaqil o’rganamiz

e, i, ö, ü (+undosh) => -
e (-ecek miyim, ...)
a, ı, o, u (+undosh) => -
a (-acak mıyım, ...)
Unlidan keyin => -y
a / -ye
Ben v
er-ecek miyim, Sen
iç-ecekmisin
Ben
al-cak mıyım, Sen ot
ur-acak mısın
Ben yaş
a-yacağım, Sen ok
u-yacaksın
AYLAR – OYLAR
Ocak -
yanvar, şubat -
fevral, mart -
mart, nisan -
aprel, mayis –
may,
haziran - iyun,
temmuz -
iyul, ağustos -
avgust, eylül –
sentabr , ekim –
oktabr, kasım -
noyabr,
aralık –
dekabr.
1. MASHQ – O’qing va savollarga tasdiq a inkor shaklda javob bering.
Masalan: Yarin o size para verecek mi? - Evet, verecek, - Hayır vermeyecek
1. O sonraki ay otelde çalışacak mı?
2. O yarın istanbuldan gelecek mi?
3. Sen bu işi yapacak mısın?
4. Sen sabah yemeği için yumurta getirecek misin
5. Sen öğlen yemeği hazırlayacak mısın?
6. Sen ben ile lokanta’da yemek yiyecek misin?
7. Siz patron ile konuşacak misiniz?
8. Siz arkadaşınız ile gezecek misiniz?
9. O sonraki ay türkçe öğrenecek mi?
10. Ahmet burada oturacak mı?
11. Onlar bu arabayı satacak mılar?
12. Sen arkadaşın ile beraber bu ev’i temizleyecek misiniz?