Payvand balkalar haqida ma’lumot - «Muhandislik texnologiyalari» kafedrasi 5320300 – «Texnologik mashina va jixozlar»

Payvand balkalar haqida ma’lumot
Balka konstruksiyalar qurilishda bino va ko‘priklarning fermalarini, tayanchlar, elektr tokini uzatish liniyalari, issiqlik va gidroelektr stansiyalari va boshqa inshootlarning konstruksiyalarini tayyorlashda, shuningdek ko‘tarish kranlari, vagonlar, teplovozlar, avtomobillar, qishloq xo‘jalik mashinalari, poydevor romlari va boshqa buyumlar tayyorlashda, mashinasozlikda qo‘llaniladi.
Qo‘shtavrli balkalarni tayyorlash texnologiyasi
Devorlarining kesimi yaxlit balkalar list metaldan tayyorlanadi. Qo‘shtavr va qutisimon kesimdagi balkalar ham ishlatiladi. Keyingi vaqtlarda egilgan list elementlardan iborat qutisimon payvand balkalar keng qo‘llanila boshlandi. Yakkalab va kichik seriyalab ishlab chiqarish sharoitlarida balkalar reja bo‘yicha dastaki va yarim avtomatik payvandlab yig‘iladi. Ko‘plab va yirik seriyalar ishlab chiqarishda buyum konduktorlarda yig‘iladi va maxsus qurilmalarga o‘rnatib flus ostida hamda karbonat angidrid gazida dumalatgich (kantovatel) dan foydalanib, avtomatik payvandlanadi. 1.1,a-rasmda metal listdan yasalgan qo‘shtavr balkalarning uchma-uch tutashgan joylarini payvandlash usullari ko‘rsatilgan. Uchma-uch joyi balkaning eng ko‘p yuk tushadigan qismida bo‘lganidagina qo‘shimcha qoplamlardan foydalaniladi. Sidirg‘a devorli payvand balkalar va ustunlar, avvalo, bikrlik qobirg‘asisiz yig‘iladi. 1.1,b-rasmda 1, 2, 3 va 4 raqamlari bilan balka choklarini payvandlash tartibi ko‘rsatilgan. I, II, III va IV holatlardan o‘tishda balka dumalatgich bilan 90° ga buriladi. Galdagi har qaysi chok avvalgisiga teskari yo‘nalishda payvandlanadi. Bikrlik qobirg‘alari yoy yordamida dastaki yoki yarim avtomatik usulda ikkita payvandchi bir yo‘la ikkala tomondan balkaning o‘rtasidan chetlari tomon payvandlaydi. Balkalarni montaj qilishda birinchi navbatda uchma-uch joylarini, shundan keyingina valikli choklarni payvandlash kerak. Prokat qilingan balkalarning montajda uchma-uch ulanadigan joylarini payvandlash tartibi 1.1,a-rasmda ko‘rsatilgan. Avvalo vertikal chok (1), so‘ngra chok (2) va (3) lar payvandlanadi. List chok (2) va (3) lari bir vertikal tekislikda (1.1,b-rasm) yoki bir-biriga nisbatan surilgan (1.1,b -rasm) bo‘lishi mumkin. Dastlab vertikal devor choki (1), so‘ngra list chok (2) va (3) lari payvandlanadi. Bo‘ylama choklar odatda balka uchlariga 400-500 mm etkazilmaydi va montaj joyida choklar (4) bilan tugallanadi. Bu choklar oxirgi navbatda payvandlanadi.
1.1-rasm. Qo‘shtavrli balkalarni tutashtirish turlari
Qurilish amaliyotida ustunlar, kolonnalar, tayanchlar va shunga o‘xshash boshqa konstruksiyalarni tayyorlash uchun asosiy elementlar tariqasida ba’zan trubalardan foydalaniladi. Diametri 300 mm gacha bo‘lgan trubalarni tutashtirishda chok hamda butun konstruksiyaning mustahkamligini oshiradigan qo‘shimcha detallar ishlatiladi (1.1-rasm). Qoldiriladigan taglik halqada uchma-uch biriktirilgan choklar puxta bo‘ladi (1.1,a-rasm), Bunday biriktirishda tirqish bir xilda bo‘lishi hamda chetlar va taglik halqa to‘la payvandlanishi uchun qirralarini to‘mtoqlash lozim. Toresiga list qistirma qo‘yib uchma-uch tutashtiriladigan choklar tavsiya etiladi (1.1,b,d-rasm). Trubalar tores listga burchak chok yordamida payvandlanadi (1.1,d-rasm), mas‘uliyatliroq uzellarda esa truba devori butun qalinligi baravari eritib payvandlanadi (1.1,b-rasm). Bunda chok ancha puxta chiqadi. Montajda, ya‘ni truba uchlarini bir-biriga aniq to‘g‘rilash qiyin bo‘lgan sharoitlarda payvandlashda muftalar (1.1,e-rasm) ishlatiladi. Shakldor kesikli muftalardan (1.1,f-rasm) diametri 250 mm dan ortiq trubalarni payvandlashdagina foydalaniladi. Polosalar (1.1,g-rasm) hamda burchakliklar (1.1-rasm) vositasida biriktirishda mustahkamligi kamayishi tufayli bu usul tavsiya etilmaydi.
|