Kompetensiyaviy yondashuv - Bilimli shaxsning miyasi ma’lum miqdordagi bilimlar bilan to’ldirilishi zarur, ta’lim...

|
Bilimli shaxsning miyasi ma’lum miqdordagi bilimlar bilan to’ldirilishi zarur, ta’lim beruvchi esa shu idishni to’ldiruvchi vazifasini o’taydi. Ijodiy tafakkur sohibining ongini ko’zlari yumuq buloqqa qiyoslash mumkin
|
bet | 3/4 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 27,26 Kb. | | #125034 |
Kompetensiyaviy yondashuv. Kompetensiya – inglizcha competens so’zidan olingan bo’lib, “layoqatli”, “qobiliyatli” kabi ma’nolarni ifodalaydi. Kompetensiyaviy yondashuv ta’limda har bir ta’lim oluvchining uquvi, layoqati va qobiliyati inobatga olinishini nazarda tutadi.
Ilmiy pedagogik, psixologik manbalarda berilishicha, kompetensiya, kompetentlilik o’ta murakkab, ko’p qismli, ko’pgina fanlar uchun mushtarak bo’lgan tushunchalardir. Shu boisdan uning talqinlari ham hajman, ham tarkibiga ko’ra, ham ma’no, mantiq mundarijasi jihatidan turli-tuman. Atamaning mohiyati, shuningdek,
“samaradorlik”, “moslashuvchanlik”, “uquvlilik”, “yutuqlilik”,
“muvaffaqiyatlilik”, “tushunuvchanlik”, “natijalilik”, “xocca”, “xususiyat”, “sifat”, “miqdor” kabi tushunchalar asosida ham tavsiflanmoqda. Shunga ko’ra ta’lim kompetensiyalarini tasdiqlangan standartda keltirilgan ta’rif bo’yicha qabul qilamiz. DTSda belgilanganiga ko’ra, “kompetensiya (o’quvchining) – mavjud bilim, malaka va ko’nikmalarni kundalik faoliyatda qo’llay olish qobiliyati”.
Demak, ona tili mashg’ulotlari davomida kompetensiya kommunikatsiya (muloqot) ishtirokchilari tomonidan ta’limning aniq maqsadlariga qaratilgan nutq faoliyatini rivojlantirishga imkon beradigan bilim, ko’nikma, malaka va shaxsiy fazilatlar yig’indisini ifodalaydi. Ona tili kommunikativ kompetensiyasi – o’rganilayotgan ona tilida so’zlashuvchilar bilan muloqot qilishni amalga oshirish qobiliyati va tayyorgarligi, shuningdek, ta’lim oluvchilarning o’zbek xalqi madaniyati, ma’naviyati, milliy qadriyatlarini dildan anglash, uni muloqot jarayonida taqdim eta olishini nazarda tutadi. Mazkur o’quv predmetini o’rganishning asosiy vazifalariga o’quvchilarda quyidagi kompetensiyalarni rivojlantirish kiradi:
Lingvistik kompetensiya ona tili imkoniyatlaridan yetarli darajada foydalana olish uchun tilning fonetik, leksik, orfoepik, orfografik, punktuatsion me’yorlarini yetarli darajada bilish va nutq faoliyati turlari(tinglab-tushunish, gapirish, o’qish va yozuv)da qo’llay bilishni nazarda tutadi.
Ijtimoiy-lingvistik kompetensiya so’zlovchining muayyan nutqiy vaziyat, kommunikativ maqsad va xohish-istagidan kelib chiqqan holda kerakli lingvistik shakl, ifoda usulini tanlash ko’nikma vа malakalarni o’z ichiga oladi.
Ijtimoiy-madaniy kompetensiya autentik nutqning milliy xususiyatlari o’zi yashayotgan mamlakatning urf-odatlari, qadriyatlari, marosimlari va boshqa milliy-madaniy jihatlarini o’zga mamlakat bilan taqqoslagan holda taqdim eta olish bilan bog’liq.
Ijtimoiy kompetensiya ijtimoiy-lingvistik va sotsio-madaniy kompetensiyalarni o’z ichiga oladi. У hozirgi ko’p madaniyatli dunyoda ta’lim oluvchilarda, avvalo, o’z ona tilini puxta o’rganish va shu orqali chet tillarini o’rganish muhimligi tushunchasi, ona tilining barcha uslublarida muloqot qilish, o’z ustida mustaqil ishlash va ijtimoiy moslashuv vositasi sifatida foydalanish ehtiyojini shakllantirish va rivojlantirish, fuqarolik, vatanparvarlik fazilatlarini tarbiyalashda, ona tili orqali madaniyatlararo muloqotni amalga oshirish istagi va xohishida namoyon bo’ladi.
Diskursiv kompetensiya (diskurs – og’zaki yoki yozma nutq matni) matnni to’g’ri talqin qilish va tuzish, shuningdek, shunga mos nutqiy muloqot turini tanlash uchun og’zaki va yozma (stilistik hamda tarkibiy qismlarini bilib olishni nazarda tutgan) matnlar tuzish malaka va ko’nikmalaridan iborat.
Kompensator kompetensiya ona tili muhitida nutqiy hamda ijtimoiy muloqot tajribasidagi kamchilik va nuqsonlarni ayrim verbal/noverbal vositalar yordamida to’ldirish, kommunikativ vaziyatda tushunmovchiliklar paydo bo’lganda takroran so’rash, uzr so’rash, sukut saqlash va h.lar orqali murakkab vaziyatlardan uddaburonlik bilan chiqib keta olish qobiliyatini nazarda tutadi.
O’quv-bilish kompetentsiyasi ta’lim oluvchining mustaqil bilim olish faoliyatida til va til orqali madaniyatlarni o’rganishning kompetensiyalar yig’indisi bo’lib, zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan foydalanish bilan bog’liq bo’lgan mantiqiy, metodologik va umumta’lim vazifalarni o’z ichigа oladi.
Yuqorida sanab o’tganlarimiz umumiy tarzda pragmatik kompetensiya sanaladi.
“Ona tili bo’yicha o’rta umumta’lim bitiruvchilarining tayyorgarlik darajasiga qo’yiladigan talablar”da o’quvchilar quyidagi kommunikativ kompetensiyalarni egallashlari lozim:
–o’quvchilarni erkin fikrlashga o’rgatish;
–o’z fikrini og’zaki va yozma shaklda o’zbek tilining qonun- qoidalariga muvofiq ravishda to’g’ri ifodalash;
–bir ma’noni turli shakllarda bera olish ko’nikmasini shakllantirish;
–o’zbek tilining ichki tuzilishi va tuzilish birliklari yuzasidan o’rta umumiy ta’limda olgan bilimlarini mustahkamlash va kengaytirish;
–orfografiya va punktuatsiya qoidalarini singdirish;
–ish qog’ozlarini yurita olish ko’nikmasini berish; –olamni bilishda ona tilining ahamiyatini singdirish.
Kompetensiyaviy yondashuv ta’limda ijodkor, bunyodkor shaxs tarbiyasini nazarda tutadi. Xo’sh, ijodkor, bunyodkor shaxs kim?
Ijodkor, bunyodkor shaxs go’yoki qo’lida istalgan eshikni ochishga mo’ljallangan bir dona kaliti bor kishiga o’xshaydi. Istalgan eshikni ochishga mo’ljallangan bir dona kalit egasi bo’lgan ijodkor, bunyodkor shaxs uchun qirq birinchi eshikka duch keladimi yoki saksoninchi eshikka duch keladimi, bu uning uchun muammo tug’dirmaydi.
Ona tili mashg’ulotlari uchun juda muhim bir jihatni nazardan qochirmasligimiz zarur. O’quvchilarga “fikrlarni emas, fikrlashni o’rgatishimiz kerak”. (Immanuil Kant)
Kompetensiyaviy yondashuv ta’limdagi eng samarali yondashuv bo’lib, u o’qituvchidan tadbirkorlikni, mahorat va zukkolikni talab etadi.
Ustoz – qalb bog’ining bog’boni, hayotimizni ilm-u ma’rifat nuri bilan to’ldiruvchi inson. Niholning ko’kka bo’y cho’zib, mustahkam daraxtga aylanishi uchun bog’bon parvarishi qanchalik zarur bo’lsa, yosh avlodning jamiyatda o’z o’rnini topishi, el-yurt koriga yaraydigan inson bo’lib voyaga yetishida unga ta’lim-tarbiya bergan ustoz-murabbiylarning bilimi, tajribasi, mahorati, jonkuyarligi muhim ahamiyatga ega.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Bilimli shaxsning miyasi ma’lum miqdordagi bilimlar bilan to’ldirilishi zarur, ta’lim beruvchi esa shu idishni to’ldiruvchi vazifasini o’taydi. Ijodiy tafakkur sohibining ongini ko’zlari yumuq buloqqa qiyoslash mumkin
|