nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Alisher Navoiyning asarlarida tarbiya va insonparvarlik masalalari

|
Alisher Navoiyning asarlarida tarbiya va insonparvarlik masalalari
|
bet | 11/11 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #160921 |
Bog'liq 2-Mavzu (1) Navoiy ijodining asosini inson va uning ma’naviy dunyosi, muhabbat va go’zallik tushunchalari haqidagi chuqur uy-xayollar, hayot mazmuni haqidagi fikrlar tashkil etadi. Shoir nazarida muxabbat – bu insonni yomonliklardan va ehtiyojga berilishdan forig’ etuvchi ulug’-vor axloqiy kuch. U o’zida olijanoblik va mardonavor ruhni, vafodorlikni, insondagi barcha imkoniyatlar va ma’naviy kuchlarning faol namoyon bo’lishi yo’llarini aks ettiradi. Odamiylikning mezoni. Navoiyning fikricha, yaxshilikning, odamiylikning mezoni – bu xalq g’am tashvishi bilan yashashdir: - Odamiy ersang, demagil odamiy
Oniki, yo’q xalq g’amidin g’ami. Alisher Navoiy “sabr” to’g’risida - Qanoat buloqdur-suvi olgan bilan kurimaydi; xazinadir – naqdisi sochgan bilan kamaymaydi, ekinzordir – urug’i izzat va shavkat mevasi beradi; daraxtdir – shoxi tortinchoqlik va hurmat mevasi etkazadi.
- Navoiyning maktab va madrasalar rivojiga qo’shgan hissasi. O’rta asrning buyuk adibi Alisher Navoiyning turkiyzabon xalqlar, xususan o’zbek xalqining ma’naviy ravnaqi yo’lidagi mamlakat obodonchiligi, el-yurtning farovonligi yo’lidagi faoliyati beqiyosdir. U birgina Hirot shahri yaqinida Injil anhori bo’yida bir qancha binolar: “Ixlosiya” madrasasi, uning qarshisida “Xolisiya” xonaqohi, “Qudsiya” jome’ masjidi, “Shifoiya” davolash uyi, “Safoiya” hammomi, va ular qoshiga toshhovuz qurdiradi.
Jomiy uchta lirik devon, yetti dostondon iborat “Haft avrang” (“Etti taxt”), ta’lim-tarbiyaga oid “Bahoriston” asarlari bilan jahon madaniyati taraqqiyotida munosib o’ringa ega bo’ldi. Jomiy asarlari. Jomiyning ‘Lujjat ul-asror” (“Sirlar dengizi”, 1475), “Ashiat ul-lamoat” (“Yiltillagan nur”, 1476) diniy-falsafiy qasidasi Ibn Sinoga bag’ishlangan. Dostonlarida xalq ommasining eng yaxshi orzu-umidlarini kuylagan. 7 dostondan iborat “Haft avrang” (“Etti taxt” yoki “Katta ayiq”, 1480—87)dagi “Silsilat uz-zahab” (“Oltin zanjir”, 1472), “Tuhfat ul-ahror” (“Nuroniylar tuhfasi”, 1481—82), “Sibhat ul-abror” (“Taqvodorlar tasbehi”, 1482— 83) dostonlarida yuksak xulq-atvor mezonlarini targ’ib qilgan, kishilarni ma’rifatga, yurtparvarlikka, to’g’rilik, insof va iymonga chaqirgan. Jomiyning ta’limiy-axloqiy qarashlari Abdurahmon Jomiyning ta’limiy-axloqiy qarashlari Sa’diyning Guliston asari uslubida yozilgan “Bahoriston” asari va “Xaft avrang”ga kirgan “Tuhfatul axror” hamda “Silsilatuz zahab” (“Oltin zanjir”) va boshqa dostonlarida ifodalangan. Jomiy fikrlari. Eng zarur bilimni qunt bilan o’rgan, Zarur bo’lmaganin axtarib yurma. Qoldiray desang jahonda yaxshi nom, Yaxshilik qil, yaxshilik qilgil mudom... E’tiboringiz uchun rahmat!
|
| |
Mavzuning ahamiyati - Aniq va tabiiy fanlar

|
Aniq va tabiiy fanlar
|
bet | 2/18 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 1,73 Mb. | | #158021 |
Bog'liq Biologik ketma-ketlikni taqqoslash. Gomologik ketma-ketliklarMavzuning ahamiyati. Biologik ma’lumotlar bazalari –ilmiy tajribalar, nashr etilgan adabiyotlar, tadqiqot texnologiyasi va hisoblash ishlari natijasida to‘plangan bilimlardan saralangan hayot haqidagi fanga tegishli bo‘lgan ma’lumotlar kutubxonasidir.
Mavzuning o‘rganilganligi. Mavzu bo‘yicha dunyo olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Ushbu mavzu bo‘yicha ma’lumotlar klassik manbalarda, zamonaviy darsliklarda, elektron bazalarda va internet saytlarida ko‘plab topiladi, lekin asosan ingliz va tillaridagi ma’lumotlarni topish mumkin. Bizning kurs ishi bo‘yicha bajargan ishlarimiz bu boradagi ishlarga ma’lum xissa bo‘lib qo‘shiladi.
Mavzuning maqsadi va vazifalari. Mavzu bo‘yicha dunyo olimlari tadqiqotlarini o‘rganish asosida biologiya sohasiga oid eng so‘ngi yangliklarni jamoatchilikka ma’lum qilish, fan yutuqlaridan unumli foydalanish, sohaga oid adabiyotlarni tahlil qilish va fan tarmoqlarida qo‘llash ishning maqsadi hisoblandi. Ushbu mavzu bo‘yicha muammoli jumboqlarga yechim izlab topish, ushbu mavzu bo‘yicha rivojlanish bosqichlarining insoniyat hayotida tutgan o‘rnini tushuntirish, yangi fan yutuqlarini kashf qilish, tahlil qilish va xulosalar asosida ma’lum yechim uchun tavsiyalar ishlab chiqishga xissa qo‘shish kurs ishining
vazifasini belgilaydi.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi. Ushbu kurs ishini bajarish mobaynida fan yutuqlari adabiyotlar va internet manbalari asosida yig‘ildi va tahlil qilindi; olingan ma’lumotlar kurs ishini rasmiylashtirish talablari asosida qayta ishlandi va boyitildi; yig‘ilgan ma’lumotlar boblar va ular tarkibidagi bandlarga taqsimlanib, rasmlar va jadvallar bilan to‘ldirildi; kurs ishining asosiy qismi yuzasidan xulosa va ilovalar keltirildi.
Ishning tuzilishi va hajmi. Kurs ishi kirish, 2 bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati va ilovalardan iborat bo`lib, umumiy hajmi 41 sahifani tashkil etadi.
I BOB. NUKLEOTIDLAR KETMA-KETLIGINI IFODALOVCHI XALQARO MA’LUMOTLAR BAZASI
|
| |
Fenotip ma’lumotlar bazalari

|
Fenotip ma’lumotlar bazalari
|
bet | 14/18 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 1,73 Mb. | | #158021 |
Bog'liq Biologik ketma-ketlikni taqqoslash. Gomologik ketma-ketliklarZebrafish axborot tarmog‘i: bu baliq modeli organizmining genomi
Fenotip ma’lumotlar bazalari
PHI-bazasi: patogen-xost o‘zaro ta’siri ma’lumotlar bazasi. U gen ma’lumotlarini ularning xostlarida mikrobial patogenlarning fenotipik ma’lumotlari bilan bog‘laydi. Ma’lumotlar ko‘rib chiqilgan adabiyotlardan qo‘lda tanlanadi.
RGD Rat Genom ma’lumotlar bazasi: Rattus norvegicus uchun genomik va fenotip ma’lumotlari
PomBase ma’lumotlar bazasi: Schizosakcharomyces pombe xamirturushi uchun qo‘lda tuzilgan fenotipik ma’lumotlar
RNK ma’lumotlar bazalari
Taksonomik fokusli rRNK ma’lumotlar bazalari uchun #Taksonomik ma’lumotlar bazalariga qarang.
miRBase: mikroRNK ma’lumotlar bazasi
PolymiRTS: taxminiy mikroRNK maqsadli saytlarida DNK o‘zgarishlarining ma’lumotlar bazasi
PolyQ: kasallik va kasallik bilan bog‘liq bo‘lmagan oqsillarda poliglutamin takroriy ma’lumotlar bazasi
Rfam: RNK oilalarining ma’lumotlar bazasi
Aminokislotalar / oqsillar ma’lumotlar bazalari
Protein bilan bog‘liq ma’lumotlarni, biologik bilimlarni kashf qilishni va ma’lumotlarga asoslangan gipotezalarni yaratishni qo‘llab-quvvatlash va boshqarish uchun bir nechta ommaviy ma’lumotlar omborlari va resurslari ishlab chiqilgan. Quyidagi jadvaldagi ma’lumotlar bazalari Nuklein kislotalari tadqiqoti (NAR) ma’lumotlar bazasi masalalari va ma’lumotlar bazasi to‘plamida sanab o‘tilgan ma’lumotlar bazalari va UniProtKB da o‘zaro havola qilingan ma’lumotlar bazalaridan tanlangan. Ushbu ma’lumotlar bazalarining aksariyati UniProt / UniProtKB bilan o‘zaro bog‘langan, shuning uchun identifikatorlarni bir-biriga solishtirish mumkin.
Protein ketma-ketligi ma’lumotlar bazalari
DisProt: oqsillar buzilishining eksperimental dalillari bazasi (Indiana universiteti tibbiyot fakulteti, Templ universiteti, Padua universiteti)
InterPro: oqsillarni oilalarga ajratadi va domenlar va saytlar mavjudligini taxmin qiladi
|
| |
Sekans identifikatori foizini aniqlash (PID)

|
Sekans identifikatori foizini aniqlash (PID)
|
bet | 7/18 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 1,73 Mb. | | #158021 |
Bog'liq Biologik ketma-ketlikni taqqoslash. Gomologik ketma-ketliklar Sekans identifikatori foizini aniqlash (PID)
Ikki tekislangan oqsil ketma-ketligi uchun ketma-ketlik identifikatorining (PID) ulushi mos belgilar (aminokislotalar) bir xil bo‘lgan hizalangan pozitsiyalar soniga (agar mavjud bo‘lsa, bo‘shliqlar ham) bo‘lingan holda aniqlanadi. Bu ta’rif ortiqcha emas, chunki ketma-ketlik identifikatorining operativ ta’rifida ko‘pincha noaniqliklar mavjud.
Turli xil usullarning umumiy ko‘rinishi
Ushbu ishda foydalaniladigan kompyuter dasturlarining asosiy xarakteristikalari 3-jadvalda keltirilgan (qo‘shimcha materialga qarang). Ko‘pgina dasturlar 0 dan 100 foizgacha bo‘lgan diapazonda PID chegarasini tanlashga imkon beradi, ammo ularning ba’zilari, masalan, Baliq va CD-hit, ma’lum darajada cheklangan diapazonlarga ega. Proteinning maksimal qabul qilingan uzunligi ko‘p hollarda e’lon qilinmaydi, cd-hit bundan mustasno, maksimal uzunlik maksimal butun son bilan cheklangan. Dasturlar qayta ishlashga qodir bo‘lgan ketma- ketliklarning maksimal soni ham ushbu dasturlarning hech biri tomonidan e’lon qilinmagan.
Barcha dasturlar kirish fayllarini FASTA formatida qabul qiladi, lekin faqat Decrease Redundancy, cd-hit va SkipRedundant bir xil formatdagi natijalarni beradi. Baliq va BlastClust kabi boshqalar faqat chiqish faylida oqsil identifikatsiya kodlari ro‘yxatini taqdim etadi. Shuningdek, biz chiqish kiritish tartibiga bog‘liq yoki yo‘qligini tekshirdik, ya’ni ortiqcha bo‘lmagan chiqish ma’lumotlar to‘plami kirish ma’lumotlar to‘plamidagi ketma-ketliklarning biz chiqish kiritish tartibiga bog‘liq yoki yo‘qligini tekshirdik, ya’ni ortiqcha bo‘lmagan chiqish ma’lumotlar to‘plami kirish ma’lumotlar to‘plamidagi ketma-ketliklarning almashtirishlaridan qat'i nazar, har doim bir xil bo‘ladimi yoki yo‘qmi. Baliqlar va BlastClust holatlarida chiqish kirish tartibiga bog‘liq emas. Biroq, chiqish kirish ketma-ketligi tartibiga bog‘liq bo‘lgan boshqa dasturlarda bunday emas. Bundan tashqari, barcha kompyuter dasturlari tomonidan chiqarilgan ortiqcha bo‘lmagan ketma-ketliklar soni kirish ma’lumotlar to‘plamining almashtirishlariga bog‘liq emas.
|
| |
Maqollar - Sharq Uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi

|
Sharq Uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi
|
bet | 7/11 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #160921 |
Bog'liq 2-Mavzu (1)Maqollar: - «Odamning olasi ichida – yilqiniki tashqi(sirti)da».
- «Ho’kizning ortin oyog’i bo’lguncha, buzoqning boshi bo’lgan yaxshiroq»
- «Tirishqoqning labi yog’liq, erinchoqning boshi qonlik».
- «Odobning boshi – til»
- «Ilon o’zining egriligini bilmay, tuyaning bo’ynini egri deydi»
- «Bir qarg’a bilan qish kelmas».
- «Keng to’n to’zimas, kengashli bilig artamas”.
- «Kichikda qatiqlansa ulg’adu sevinur».
Yusuf Xos Xojibning “Qutadg’u bilig” asari – pandnoma asar sifatida Yusuf Xos Xojib (Taxminan 1019-1020 yillar) Yusuf Xos Xojibning “Qutadg’u bilig” asari – pandnoma asar sifatida Qutadg’u bilig» - baxt-saodatga eltuvchi bilim, ta’lim degan ma’noni bildiradi. Demak asar nomidan ham uning pand-nasixat, ta’lim-tarbiyaga oid yetuk didaktik asar, xar tomonlama yetuk insonni tarbiyalaydigan darslik ekanligi yaqqol ko’rinib turibdi. «Qutadg’u bilig» asari Sharqda pandnoma turkumidagi an’anaviy kitob tuzish tartibiga rioya qilingan xolda tuzilgan. Avval nasriy muqaddima, so’ng 73 bobdan iborat kitobning mundarijasi beriladi. Dastlabki o’n bir fasli debocha bo’lib, xamda, na’t va Qoraxonni madh etish, ta’lim maqsadi, o’n ikki burj, tilning axamiyati, muallifning uzri, ezgulik xaqida, bilim olishning axamiyati, kitobga nom berilishi, keksalikdan afsuslanish kabi fasllardan iboratdir. O’n ikkinchi fasldan boshlab asosiy voqea bayoni e’tirof etiladi. Lekin asarda to’rt qaxramon – Kuntug’di – adolat ramzi, vazir — Oyto’ldi – davlat va baxt ramzi, vazirning o’g’li O’g’dulmish – aql ramzi, sifatida, O’zgurmish – vazirning qarindoshi – qanoat timsoli o’rtasidagi munozara asosida xayotiy masalalar bir-biriga bog’langan xolda bayon etilib, kitobni yozishdan o’z oldiga qo’ygan maqsadga bo’ysundiriladi. Kaykovusning “Qobusnoma” asarining tarbiyaviy ahamiyati Kaykovusning o’zi ta’kidlaganidek, butun bir asar oxirgi bobda ta’rif berilgan javonmardlar tarbiyasiga bag’ishlangan. Kaykovus «... barcha fikr va tushunchalarim sening uchun kitobga yozdim va har bir ilm, har hunar va har peshakim bilur edim, hammasini qirq to’rt bobda bayon etdim», deyish bilan har bir yoshning aqliy, axloqiy, jismoniy tarbiyasiga oid turmush tajribasi bilan bog’langan holda kamolga yetkazish yo’llari va usullarini bayon etgan. Kitobda javonmardlar egallashi zarur bo’lgan quyidagi yo’nalishlarda ta’lim-tarbiya berish nazariyasi ko’zda tutilgan:
|
| |
-rasm. Protein Data Bank - Aniq va tabiiy fanlar

|
Aniq va tabiiy fanlar
|
bet | 6/18 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 1,73 Mb. | | #158021 |
Bog'liq Biologik ketma-ketlikni taqqoslash. Gomologik ketma-ketliklar
Dasturiy ta’minot
Besh xil kompyuter dasturidan foydalanilgan: Decrease Redundancy, cd-hit, Pisces, BlastClust va SkipRedundant. Ulardan ba’zilari, masalan, cd-hit va Pisces, mustaqil ilovalar bo‘lib, boshqalari BLAST (BlastClust) va EMBOSS (SkipRedundant) kabi mustaqil paketlarning bir qismidir, biri esa veb-server sifatida mavjud (ortiqchalikni kamaytirish). Ushbu tadqiqotda foydalanilgan kompyuter dasturlari versiya raqami (ma’lum bo‘lsa) va URL manzili 1-jadvalda keltirilgan.
Identifikatsiya (PID) chegaralarining to‘rt xil foizi ishlatilgan: 40 %, 50 %, 75 % va
90 %. Kichikroq va qattiqroq qiymatlar ishlatilmadi, chunki ularni barcha kompyuter dasturlari ishlatib bo‘lmaydi.
Sinov muhiti
Barcha mustaqil ilovalar, shu jumladan mustaqil dastur paketlarining bir qismi bo‘lganlar bir xil sinov platformasida sinovdan o‘tkazildi: Intel Xenon 3,4 GHz (4 protsessor), 2 Gb tezkor xotira, Red Hat 4.1.2-13 (Linux versiyasi 2.6.22.2-42.fc6)
). Barcha sinovdan o‘tgan mustaqil ilovalar kompyuterda protsessor yoki xotira talablarini qo‘ymaydi. Biroq, ilovalar Needleman-Wunsch yoki Smit-Waterman ketma-ketligini moslashtirish algoritmlaridan foydalanganligi sababli, ularning ikkalasi ham vaqt va makon murakkabligi O(MxN) (M - ketma-ketliklar soni va N
- ketma-ketliklarning uzunligi), hisoblash talablari soni va soniga bog‘liq. ketma- ketliklarning o‘lchami va dasturning o‘zi emas. Decrease redundancy dasturi o‘zining veb-serveri yordamida sinovdan o‘tkazildi, chunki mustaqil dasturiy ta’minot tarqatilmagan.
Ma’lumotlar to‘plami
Turli xil kompyuter dasturlarini sinab ko‘rish uchun zarur bo‘lgan oqsil ketma- ketliklari to‘plamlari tasodifiy sonlar generatori yordamida UniProt ma’lumotlar bazasidan olingan. Chiqarilgan ketma-ketliklar 100, 1000 va 10 000 ta protein ketma-ketliklarining tasodifiy to‘plamlarini yaratish uchun ishlatilgan. Ushbu protsedura faqat 100 dan kam qoldiqli kichik oqsillarni o‘z ichiga olgan ma’lumotlar to‘plamini, kattaroq oqsilli ma’lumotlar to‘plamini (100-200 qoldiq, 200-300 qoldiq va boshqalar) va faqat 1000 dan ortiq qoldiqli katta oqsillarni o‘z ichiga olgan ma’lumotlar to‘plamini yaratish uchun takrorlandi. Shunday qilib, 2-jadvalda (qo‘shimcha materialga qarang) jamlangan 33 ta ma’lumotlar to‘plami tuzildi. Ularning barchasi 1-jadvaldagi kompyuter dasturlari uchun kirish sifatida ishlatilgan (qo‘shimcha materialga qarang), veb-server protsessorining cheklovlari tufayli faqat 100 yoki undan kam ketma-ketlikdagi ma’lumotlar to‘plamini qayta ishlash mumkin bo‘lgan Ortiqchalikni kamaytirish bundan mustasno.
|
| |
Pedagogik qarashlari - Sharq Uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi

|
Sharq Uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi
|
bet | 5/11 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #160921 |
Bog'liq 2-Mavzu (1)Pedagogik qarashlari: - Forobiy birinchi bo’lib ta’lim va tarbiyaga ta’rif bergan olimdir: Ta’lim – so’z va o’rganish bilangina amalga oshiriladi. Tarbiya – esa amaliyot, ish-tajriba bilan amalga oshiriladi.
- Ta’lim-tarbiya ikki yo’l bilan amalga oshiriladi: qanoatbaxsh, ilxomlantiruvchi so’zlar va majbur etish.
- Har kimki ilm, hikmatni desa, uni yoshligidan boshlasin, so’zining ustidan chiqsin, yomon ishlardan saqlanadigan bo’lsin, hiyonat, makr va hiylalardan uzoq bo’lsin, diyonatli bo’lsin, ilm va ahli ilmdan mol-dunyosini ayamasin.
- Inson yaxshi tarbiya ko’rmagan va turmushda yaxshi tajriba orttirmagan bo’lsa, u ko’p narsalarni nazarga ilmay va ulardan jirkanadi. Bunday narsalar unga noo’rin bo’lib ko’ringan narsalar zaruriy bo’lib chiqadi.
Abu Rayhon Beruniy (973-1048) Abu Rayhon Beruniyning ilmiy-pedagogik qarashlari Asarlari: «Minerologiya», «Geodeziya», «Hindiston», «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar», «Saydana» va boshqalar. Ilmiy-pedagogik qarashlari: - Beruniy insonni tabiatning eng oliy kamoloti deb qaraydi. U insonning ma’naviy qiyofasidagi barcha axloqiy xislatlarni yaxshilik va yomonlik kabi ikki turga bo’ladi.
- Beruniy ta’limotiga ko’ra inson kamolotida uch narsa muxim rol’ o’ynaydi: 1.Irsiyat. 2.Muhit. 3.Tarbiya.
- Beruniyning ilmiy bilimlarni egallash yo’llari, usullari xakidagi fikrlari xozirgi davr uchun ham dolzarbdir. U o’quvchiga bilim berishda:
-o’quvchini zeriktirmaslik; - bilim berishda bir xil narsani yoki bir xil fanni o’rgatavermaslik; -yangi mavzularni qiziqarli, asosan, ko’rgazmali bayon etish va xokazoga e’tibor berish kerakligini uqtiradi. Abu Ali ibn Sinoning tarbiya va ta’lim haqidagi qarashlari Abu Ali Ibn Sino (980-1037) Abu Ali ibn Sinoning tarbiya va ta’lim haqidagi qarashlari
|
| |
Asarlari: «Tadbir al-Manozil», «Tib qonunlari» «Axloq haqida risola», «Burch haqida risola», «Al-qonun», «Ishq haqida risola», «Xay ibn-Yakzon», «Donishnoma» va boshqalar

|
Asarlari: «Tadbir al-Manozil», «Tib qonunlari» «Axloq haqida risola», «Burch haqida risola», «Al-qonun», «Ishq haqida risola», «Xay ibn-Yakzon», «Donishnoma» va boshqalar
|
bet | 6/11 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #160921 |
Bog'liq 2-Mavzu (1)Asarlari: «Tadbir al-Manozil», «Tib qonunlari» «Axloq haqida risola», «Burch haqida risola», «Al-qonun», «Ishq haqida risola», «Xay ibn-Yakzon», «Donishnoma» va boshqalar. Ta’lim-tarbiyaga doir qarashlari: Ibn Sinoning fikricha insonlar xulq-atvorida birmuncha nuqsonlar bor. Bular: aldash, rashk, o’ch olish, adovat, bo’xton, irodasizlik kabilardir. U fanlar tavsifi xakida ham fikr bildirgan. Olim birinchi o’ringa tibbiyot fanlarini ko’yadi. Falsafani esa ikki guruhga-nazariy va amaliy guruhga bo’ladi. U birinchi guruhga etika, iqtisod, siyosatni kiritadi. Ikkinchi guruhga fizika, matematika, metafizika dunyo qonuniyatlarini o’rganuvchi barcha fanlarni kiritgan. Bilim olishda bolalarni maktabda o‘qitish zarurligini qayd etar ekan, ta’limda quyidagi tomonlarga rioya etish zarurligini ta’kidlaydi: Bilim olishda bolalarni maktabda o‘qitish zarurligini qayd etar ekan, ta’limda quyidagi tomonlarga rioya etish zarurligini ta’kidlaydi: -bolaga bilim berishda birdaniga kitobga band qilib qo‘ymaslik; -ta’limda yengildan og‘irga borish orqali bilim berish; -olib boriladigan mashqlar bolalar yoshiga mos bo’lishi; -o‘qitishda jamoa bo‘lib maktabda o‘qitishga e’tibor berish; -o‘qitishni jismoniy mashqlar bilan qo‘shib olib borish. Bu talablar hozirgi davr ta’lim tamoyillariga ham mos kelishi bilan qimmatlidir. Yuqoridagi masalalarga o‘zining «Tadbiri manzil» asarida maxsus bo‘lim bag‘ishlaydi. «Bolani maktabda o‘qitish va tarbiyalash» bo‘limida ta’lim va tarbiya jarayonini ochib beradi. Yuqoridagi tamoyillar esa bolalarni yengil-yelpi bilim olish emas, balki har tomonlama chuqur va mustahkam bilim olishiga yordam beradi. Mahmud Qoshg’ariyning “Devonu lug’otit-turk” asarida ta’lim-tarbiya masalalari Mahmud Qoshg’ariy (X – XI asrlar) Mahmud Qoshg’ariyning “Devonu lug’otit-turk” asarida ta’lim-tarbiya masalalari
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Asarlari: «Tadbir al-Manozil», «Tib qonunlari» «Axloq haqida risola», «Burch haqida risola», «Al-qonun», «Ishq haqida risola», «Xay ibn-Yakzon», «Donishnoma» va boshqalar
|
Асосий адабиётлар - Oʼzbekiston respublikаsi oliy vа oʼrtа mаxsus tаъlim vаzirligi

|
Oʼzbekiston respublikаsi oliy vа oʼrtа mаxsus tаъlim vаzirligi
|
bet | 4/4 | Sana | 05.12.2023 | Hajmi | 0,63 Mb. | | #111853 |
Bog'liq Узгармас ток занж хис 34 - 35 ATT (2)Асосий адабиётлар.
1. Сharles K. Alexander Matthew N.O. Sadiku “Fundamentals of Electric Cirenits” NEW YORK. 2014-458 p
2. John Bird “Electrical and Electronic Principles and Fechnology” LONDON AND NEW YORK. 2014-455 p
3. Каримов А.С. Назарий электротехника. Дарслик. –Т. Щыитувчи. 2003-422 б.
4. Рашидов Й.Р. АбидовҚ.Ғ. Колесников И.К. Электротехниканинг назарий асослари I. II. IIIқисмлар (маъруза матнлари тўплами). ТДТУ, 2002-250 б.
5. Amirov S.F. Yoqubov M.S.Jabborov N.G.Elektrote[nikaning nazariy asoslari I – III qismlar – Toshkent; 2007-426 b
6. Amirov S.F. Yoqubov M.S.Jabborov N.G.SattorovX.A. Balg’ayevN.E. Elektrotexnikaningnazariyasoslaridanmasalalarto‘plami .- T. Adabiyotuchqunlari. 2015-420 b
7. Демирчан К.С., Нейман Л.Р., Коровкин Н.В., Чечурин В.Л. Теоретические основы электротехники. –СП б. Питер. 2003-462 с
8. Бессонов Л.А. Теоретические основы электротехники Ч. 1.2.- М. Высшая школа . 1991- 528 с.-231 с.
9. Атабеков Г.И. Теоретические основы электротехники Ч. – М. Энергия, 1990. – 592 с
10. AbidovQ.G’. Jo‘rayevR., ErnstE.V., RaxmatullaevA.L. “Elektrotexnikaningnazariyasoslari” fanining “Nochiziqlizanjirlar” bo‘limibo‘yichalaboratoriyaishlarinibajarishyuzasidanuslubiyko‘rsatma. TDTU. 2014 – 44 b.
11. AbidovQ.G’, BegmatovSh. E. “Elektrotexnikaningnazariyasoslari” fanidanvirtuallaboratoriyaishlarinibajarishbo‘yichauslubiyko‘rsatmalar. TDTU. 2013 – 72 b.
12. AbidovQ.G’, RaxmatullaevA.L, Jo‘rayevR., ErnstE.V., QadirovaD.R. . “Elektrotexnika-ningnazariyasoslari” fanining “uchfazalizanjirlar” bo‘limibo‘yichahiob-grafikishlarinibajarishyuzasidanuslubiyko‘rsatmaTDTU. 2013 – 32 b.
13. AbidovQ.G’, QadirovaD.R. “Chiziqlielektrzanjirlaridao‘tkinchijarayonlar” bo‘yichahisob – grafikishinibajarishyuzasidanuslubiyko‘ratma. TDTU. 2010 – 36 b.
|
| |
Raqamli xavfsizlikning (SSL) ishlatilishi

|
Raqamli xavfsizlikning (SSL) ishlatilishi
|
bet | 2/3 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 44,88 Kb. | | #131948 |
Bog'liq baxtiRaqamli xavfsizlikning (SSL) ishlatilishi: Saytlarda SSL ta'minotni ishlatish foydalanuvchilarga ma'lumotlarini internet trafikini shifrlash uchun yordam beradi. Bu, ma'lumotlar uchun transport sinovini yaxshilash uchun juda muhimdir.
Spamlarni pochtada cheklash, elektron pochta xizmatlarida foydalanuvchilarga yolg'on, zararli yoki ko'rsatilmaslikni aniqlash va bloklash jarayonidir. Bu jarayon spam e-pochtalarini identifikatsiya qilish va ularni foydalanuvchining ulanishi uchun bloklashni o'z ichiga oladi
Quyidagi usullar spamni pochtada cheklashda ommalashtiriladi:
Spam Filtrlash va Algoritmlar: Elektron pochta xizmatlari foydalanuvchilarga o'zgaruvchan filtrlash imkoniyatini taqdim etadi. Bu filtrlash algoritmlari, elektron xatlar va ularning ma'lumotlarini o'rganib, spam e-pochtalarini aniqlash uchun foydalaniladi. Algoritmlar odatda e-pochta sarlavhalarini, matnlarni, yozuvlarni va ulangan fayllarni tekshirishda ishlatiladi.
Spam Qatorini Marklash: Boshqa filtrlash usullari spam e-pochtalarini aniqlashda yordam beradi. Bu usulga qatordan oldin "Spam" deb belgilab qo'yish yoki filtrlash oynasi orqali spam hisoblanadigan e-pochtalarni filtrlash imkoniyati beriladi.
Korzinka (Junk) pochtasi: Spam e-pochtalari odatda "Korzinka" (Junk) nomi ostida jamlangan holda saqlanadi. Foydalanuvchilar o'zlarining elektron pochtalarini tekshirish va spam e-pochtalarini ko'rish uchun shu joydan o'tib ko'ra oladilar.
Foydalanuvchi interfeysi o'zgartirish: Foydalanuvchilarga ba'zi elektron pochta xizmatlari o'zgaruvchan filtrlash va spamni bloklashni o'zlarining xohishlariga muvofiq sozlashlari imkonini beradi. Bu, foydalanuvchilar uchun qulaylik yaratadi va ularning spam e-pochtalarini o'zlarining talablari bo'yicha bloklash imkoniyatiga ega bo'lishi mumkin.
Foydalanuvchi xabarnomasi: Elektron pochta xizmatlari, foydalanuvchilarga spam e-pochtalari o'rganish uchun biror o'zgarishlar bo'lganlarini bildiradilar. Bu xabarnomalar foydalanuvchilarni spam e-pochtalari hisoblanadigan xatlar va manzillarni filtrlashda yordam berishi mumkin.
Linklarni nazoratlash, internetda tarqalgan havolalarni yoki URL manzillarni tekshirib chiqish va ularning xavfsizligini ta'minlashni o'z ichiga oladi. Bu amalga oshiriladigan usullar quyidagilardir:
|
| |
Antivirus dasturlar va xavfsizlik vositalari

|
Antivirus dasturlar va xavfsizlik vositalari
|
bet | 3/3 | Sana | 08.01.2024 | Hajmi | 44,88 Kb. | | #131948 |
Bog'liq baxtiAntivirus dasturlar va xavfsizlik vositalari: Ba'zi antivirus dasturlari yoki xavfsizlik vositalari brauzerlarga qo'shilgan bo'lib, saytlarga kirish uchun havolalarni tekshiradi. Ular foydalanuvchilarga xavfsizlik ta'minlash uchun tasdiqlangan va xavfsizlik o'tqazmalarini yaratadilar
Brauzer kengaytmalari: Brauzer kengaytmalari va qo'shimchalari saytlarga kirish uchun havolalarni tekshirib chiqish imkonini beradi. Ularga eng xavfsiz saytlarga kirish, zararli manzillarni bloklash, va foydalanuvchilarni xavfsizlik jarayoniga solishtirish imkoniyati beriladi.
Link skaurlari: Boshqa odamlar tomonidan yaratilgan qisqa manzillar havolalar bo'lib, ular boshqa manzillarga yo'naltirilgan bo'lishi mumkin. Link skaurlari foydalanuvchilarga qisqa manzillar bilan havolalarga o'tish imkonini beradi. Ammo, ular boshqa saytlarga o'tkazilganda, foydalanuvchilar uchun xavfsizlik riski mavjud bo'lishi mumkin.
Foydalanuvchi ta'limi: Foydalanuvchilar internetda havolalar yoki linklar ko'rishda ixtiyoriy va ehtiyotkor bo'lishadi. Ular noma'lum manzillarga yuborilgan xabarlardan, e-pochtalardan yoki ijtimoiy tarmoqlardan kelgan havolalarni tekshirishlari uchun xavfsizlik prinsiplarini o'rganishlari tavsiya etiladi.
URL nazorati: URL-ni nazorat qilish — havolalarni ko'rish va ularning o'zgarilgan bo'lishini aniqlash uchun yaxshi vosita bo'lishi mumkin. URL-ni tekshirish, foydalanuvchilarga havolaning yashirin xususiyatlarini, boshqa saytlarga yo'naltirilgan bo'lishini, xavfsizlik sertifikatlarini va sayt xavfsizligini tekshirish imkonini beradi.
|
| |
Sharq Uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi - bet 4

|
Sharq Uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi
|
bet | 4/11 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 0,53 Mb. | | #160921 |
Bog'liq 2-Mavzu (1) XI asr boshida G‘aznaviylar davlati, keyinroq Saljuqiylar, Xorazmshohlar davlati tashkil topdi. G‘aznaviylar davrida ham ilmiy, ijtimoiy-falsafiy fikrlar rivojlandi. Mahmud G‘aznaviy o‘z saroyiga juda katta madaniy boyliklarni to‘playdi, olimlarni ilmiy ishga taklif etadi. Jumladan, Abu Rayhon Beruniyning mashhur “Hindiston” asarini shu erda yaratgan edi. XI asrda Xorazmda ilm-fan taraqqiy etadi. Xorazm shohi Ma’mun II o‘z saroyiga zabardast olimlarni taklif etadi. U tashkil etgan “Bayt-ul-hikma” -Donishmandlar uyi tarixda “Ma’mun akademiyasi” deb nom qoldirgan. Bu akademiyaning rivoj topishida Abu Rayhon Beruniy, Abu Ali ibn Sino, tarixchi Miskavayx, riyoziyotchi Abu Nasr ibn Iroq, faylasuf Abu Sahl al-Masixiy, tabib Abulxayr Xammor kabi olimlar ilmiy ijod bilan shug‘ullanganlar. Movarounnahr va Xurosonda IX asrlarga kelib ma’naviy ko‘tarilish Sharq Renessansi – Uyg‘onish davrining boshlanishga olib keldi. Abu Abdulloh Xorazmiyning didaktik qarashlari (783-850) Abu Abdulloh Xorazmiyning didaktik qarashlari Asarlari: «Al jabr va al-muqobala», «Hind arifmetikasi xaqida kitob», «Yer satxini o’lchash», «Quyosh soatlari to’g’risida», «Yaxudiylar tarixi va ularning bayramlarini belgilash» va boshqalar. Didaktik qarashlari: - Al-Xorazmiy bilish nazariyasiga muhim hissa qo’shdi. U birinchilardan bo’lib, induktsiya, deduktsiya, sinov-kuzatish va sinov metodlariga asos soldi.
- Hindlarning o’nlik raqamlari Xorazmiy tufayli «Arab raqamlari» nomi bilan butun dunyoga yoyildi.
- Xorazmiy xindlarning falakiyot jadvallarini tahlil etib, «Xorazmiy ziji» nomi bilan mashxur astronomik jadvallar tuzdi.
Abu NasrForobiy (873-950) Abu Nasr Forobiyning asarlaridagi pedagogik fikrlar Asarlari: «Baxt-saodatga erishuv to’g’risida», «Fozil odamlar shahri», «Aql ma’nolari haqida», «Shaharni o’rganish haqida» va boshqalar.
|
| |
Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish

Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish
Download
11,25 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/85
Sana
08.01.2024
Hajmi
11,25 Mb.
#132231
Download
11,25 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish
Download
11,25 Mb.
Matnni ko'rish
Tadqiqotning dissertatsiya bajarilgan ta‘lim muassasasining ilmiy

Tadqiqotning dissertatsiya bajarilgan ta‘lim muassasasining ilmiy tadqiqot ishlari rejalari bilan bog‗liqligi. Dissertatsiya tadqiqoti ―Matematik
loyihalash mutaxassisligi bo‘yicha magistrlik o‘quv dasturlarini ishlab chiqish va
kompyuter (hisoblash) markazlarini yaratish‖ va ―MATLAB and COMSOL‖
(Loyiha raqami: 561574-EPP-1-2015-1-ES-EPPKA2-CBHE-JP ECCUM) Davlat
ilmiy-texnika dasturlari doirasida bajarilishi 2015-2018 yillarga mo‘ljallangan
loyihasi doirasida bajarilgan.
Tadqiqotning maqsadi ta‘limiy mobil ilovalarni yaratish texnologiyasi va
ulardan foydalanish metodikasini takomillashtirish bo‗yicha tavsiyalarni ishlab
chiqishdan iborat.
Tadqiqotning vazifalari: oliy ta‘lim muassasalari o‗quv jarayonida mobil ilovalardan foydalanish
darajasini tahlil etish va xorij tajribasini o‗rganish asosida ta‘limiy mobil ilovalarni
yaratish bosqichlarini takomillashtirish;
ta‘limiy mobil ilovalar sifatini baholash mezonlarini takomillashtirish;
―Web dasturlash asoslari‖ fanidan ta‘limiy mobil ilovani yaratish;
ta‘limiy mobil ilovalardan foydalanish metodikasini takomillashtirish va
tajriba-sinov ishlarini o‗tkazib, natijalarni matematik-statistik usullar yordamida
tahlil etish.
Tadqiqotning ob‘yekti ta‘limiy mobil ilovalarni yaratish va ulardan ―Web
dasturlash asoslari‖ fanida foydalanish jarayoni hisoblanib, Buxoro, Qarshi,
Andijon va Toshkent viloyatlaridagi oliy ta‘lim muassasalaridan jami 472 nafar
talaba jalb etildi.
Tadqiqotning predmeti ta‘limiy mobil ilovalarni yaratish texnologiyasi va
ulardan ―Web dasturlash asoslari‖ fani misolida foydalanishning usul va
vositalaridan iborat.
Tadqiqot usullari. Tadqiqot jarayonida mavzuga oid huquqiy-me‘yoriy
hujjatlar, sohaga doir ilmiy, ilmiy-metodik adabiyotlarni qiyosiy tanqidiy o‗rganish
7
va tahlil qilish; ijtimoiy pedagogik (kuzatish, suhbat, so‗rovnoma, test), tajriba-
sinov, monitoring natijalarini matematik-statistik qayta ishlash, natijalarni
umumlashtirishning kompleks usullaridan foydalanildi.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi

Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
ta‘limiy mobil ilovalarni yaratish bosqichlari SCRUM usulidagi loyiha
jadvali (Project backlog), vaqt oralig‗i (Sprint backlog), Scrum -doska, vazifalarni
kuydirish diagrammasi (Burndown chart), tayyorlik mezoni (Definition of Done)
komponentlarni qo‗llash orqali takomillashtirilgan;
ta‘limiy mobil ilovalar sifatini baholash (dizayni, qulayligi, funksionalligi,
foydalanuvchiga ta‘siri, barqarorligi) mezonlari mobil ta‘lim samaradorligini
tavsiflovchi FRAME (The framework for the Rational Analysis of Mobile
Education) modelini tatbiq etish asosida qurilmaviy, ta‘limiy, ijtimoiy va ularning
o‗zaro ta‘sir jihatlarini belgilash orqali takomillashtirilgan;
talabalarning web dasturlashga oid bilim va ko‗nikmalarini rivojlantirish
vositalari o‗quv jarayonini individuallashtirish imkonini beruvchi va mobil
texnologiyalardan foydalanish ko‗nikmalarini shakllantirishga xizmat qiluvchi
krossplatformali Flutter dasturiy ta‘minoti yordamida EduMobileApp ilovasini
yaratish asosida takomillashtirilgan;
web dasturlash asoslari fanini o‗qitish metodikasi aralash ta‘limning
Selfbrender modeliga ustuvorlik berish orqali auditoriya mashg‗ulotlari va
mustaqil ta‘limni tashkil etishda mobil kompilyator, mobil doska, mobil video
texnologiyalarini qo‗llash asosida takomillashtirilgan.
Tadqiqotning amaliy natijalari quyidagilardan iborat:
―Web dasturlash asoslari‖ umumkasbiy fani bo‗yicha ―Gibrid‖ guruhiga
tegishli ―EduMobileApp 1.0‖ ta‘limiy mobil ilovasi (DGU №18467) va
https://eduma.uz web platformasi yaratilgan;
ta‘limiy mobil ilovalarni krossplatformali muhitda yaratishni o‗rganishga
qaratilgan ―Mobil ilovalarni yaratish texnologiyasi – Flutter va Dart‖ (DGU
№14028) nomli elektron o‗quv qo‗llanma ishlab chiqilgan;
8
android tizimi uchun ilovalarni ishlab chiqish bo‗yicha bilimlarni
rivojlantirishga yo‗naltirilgan ―Mobil ilovalarni yaratish texnologiyasi – Android
Studio‖ (DGU №17616) nomli elektron o‗quv qo‗llanma ishlab chiqilgan.
Muammoning o‗rganilganlik darajasi

5
tayyorlash jarayoniga axborot va kommunikatsion texnologiyalarini tatbiq etish
bo‗yicha A.A.Abduqodirov
2
, M.M.Aripov
3
, U.Sh.Begimqulov
4
, Sh.B.Bekchonova,
A.R.Davlatova, M.Q.Lutfillayev, A.I.Olimov, A.R.Sattarov, B.M.Suropov,
M.R.Fayzieva, T.T.Shoymardonov kabi olimlar ilmiy
tadqiqot ishlarini olib
borishgan.
Mustaqil Davlatlar Hamdo‗stligi mamlakatlarida mobil texnologiyalarni
ta‘lim jarayoniga integratsiyasini A.P.Avramenko
5
, O.V.Jukov
6
tadqiq
etgan
bo‗lsa,
ta‘lim
jarayonida
mobil
texnologiyalarini
qo‗llash
metodikasi
K.V.Kapranchikova
7
, E.I.Kravchenko, zamonaviy axborot-kommunikatsiya va
mobil ta‘lim texnologiyalarining didaktik imkoniyatlari, xossalari va funksiyalarini
rivojlantirish
bo‗yicha
V.A.Kuklev
8
,
R.S.Nagovitsin,
D.O.Koroleva
9
,
V.V.Ryabkova
10
kabi olimlar tomonidan izlanishlar olib borilgan.
Xorijlik olimlardan U.Lynch mobil qurilmalar yordamida o‗qitishni
tadqiq
etgan bo‗lsa,
M.Callum mobil texnologiyalarni ta‘lim jarayoniga jalb qilish va
qo‗llab-quvvatlash zarurligini ta`kidlagan. Bundan tashqari K.Tiitinen, Y.Huangu,
S.Brown, S.Sophonhiranrak, B.Chen va boshqalar
mobil qurilmalardan
foydalangan holda ta‘lim samaradorligini oshirish bilan bog‗liq bir qator
muammolarni o‗z ilmiy ishlarida yoritib o‗tganlar.
Yuqorida keltirilgan olimlarning ilmiy izlanishlari va manbalar tahlili shuni
ko‗rsatadiki, ta‘lim jarayonida mobil texnologiyalarni qo‗llash va mobil ta‘limni
tashkil etish muammolari bilan bog‗liq tadqiqotlar olib borilgan bo‗lsada, ta‘limiy
2
А.А. Абдуқодиров, А.Х. Пардаев. Таълим жараѐнини технологиялаштириш назарияси ва методологияси.
―Фан ва технология‖. Тошкент. 2012 й. 104 б.
3
М.М.Арипов, М.Лутфуллаев. Информатика ва ахборот технологиялари. Ўқув қўлланма. ―Universitet‖.
Тошкент. 2017 й.
4
У.Ш.Бегимқулов, Р.Ҳамдамов, Н.Тайлоқов. Таълимда ахборот технологиялари. ―Ўзбекистон Миллий
Энциклопедияси‖. Давлат илмий нашриѐти. Тошкент. 2010 й.
5
А.П. Авраменко. Модель интеграции мобильных технологий в преподавание иностранных языков для
развития устных видов речевой деятельности: английский язык. дис. канд. пед. наук. Москва-2013.
6
О.В. Жуков. Применение компьютерно-мобильной системы в процессе подготовки педагогов
профессионального обучения. дис. канд. пед. наук. Москва-2008.
7
К.В. Капранчикова. Методика обучения иностранному языку студентов на основе
мобильных технологий
(английский язык, направление подготовки "Юриспруденция"). дис. канд. пед. наук. Москва-2014.
8 В.А. Куклев. Становление системы мобильного обучения в открытом дистанционном образовании. дис.
докт. пед. наук. Ульяновск - 2010.
9
Д.О. Королева. Использование мобильных и сетевых технологий в обучении школьников. дис. канд. пед.
наук. Москва - 2018.
10
В.В. Рябкова. Интеграция мобильных технологий в процесс обучения взрослых бизнес-английскому
(уровни А1-В2). дис. канд. пед. наук. Москва - 2020.
Mavzu: Algoritm va dastur tushunchalari

Mavzu: Algoritm va dastur tushunchalari
Download
6,06 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
13.05.2024
Hajmi
6,06 Mb.
#229170
Download
6,06 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Mavzu: Algoritm va dastur tushunchalari
Download
6,06 Mb.
Matnni ko'rish
Algoritm turlari - Mavzu: Algoritm va dastur tushunchalari

|
Mavzu: Algoritm va dastur tushunchalariBog'liq 1-maruzaAlgoritm turlari
Chiziqli algoritm
- deb hech qanday shartsiz faqat ketma-ket bajariladigan jarayonlarga aytiladi.
Tarmoqlanuvchi algoritm
- deb ma’lum shartlarga muvofiq bajariladigan ko‘rsatmalardan tuzilgan
algoritmga aytiladi.
Takrorlanuvchi algoritm
- deb biron bir shart tekshirilishi yoki biron parametrning har xil qiymatlari
asosida algoritmda takrorlanish yuz beradigan jarayonlarga aytiladi.
Algoritmlarni turli usullarda tasvirlash mumkin. Masalan: so‘z bilan ifodalash; formulalarda berish;
blok-sxemalarda tasvirlash; dastur shaklida ifodalash va boshqalar.
Algoritmlarni blok-sxema ko‘rinishda tasvirlash qulay va tushunarli bo‘lgani uchun ko‘p ishlatiladi.
Bunda algoritmdagi har bir ko‘rsatma o‘z shakliga ega. Masalan: parallelogramm ko‘rinishdagi belgi
ma’lumotlarni kiritish va chiqarish; to‘g‘ri to‘rtburchak belgisi hisoblash jarayonini; romb belgisi
shartlarning tekshirilishini bildiradi.
Hayotimizda algoritmlarni turli sohalarda ba’zan bilgan holda ba’zan esa
bilmagan holda ishlatamiz. Algoritmlar faqat matematik xarakterga ega
bo‘lmasdan ularni oddiy hayotiy turmushimizda ham ko‘p qo‘llaymiz.
Masalan, ovqat tayyorlash, choy damlash, biror berilgan ishni bajarish va
boshqa. Bu ishlarni bajarishda ma’lum bo‘lgan aniq ko‘rsatmalarni ketma ket
bajaramiz. Agar bu ko‘rsatmalar aniq bir ketma ketlik tartibida bajarilmasa
kerakli natijani olaolmaymiz. Misol tariqasida matematik xarakterga ega
bo‘lmagan butelbrod tayyorlash algoritmini ko‘rib chiqaylik. Bunda
boshlang‘ich berilganlar: non, kolbasa va pishloq. Natija: butelbrod.
Butelbrod tayyorlash algoritmi:
Hayotiy algaritmga misollar
1. Non bo‘lagini kesib olish;
2. Kolbasa va pishloq bo‘lagini kesib olish;
3. Kolbasa va pishloq bo‘lagini non bo‘lagi
orasiga qo‘yish.
Agar bu jarayonning ketma ketlik o‘rinlari
almashsa yoki biror bir bosqich amalga
oshirilmasa natija bo‘lmaydi.
|
| |
-rasm. O‗zbekiston va unga chegaradosh mamlakatlarda Internet

17
1.3-rasm. Web-trafikning mobil OS bo‗yicha ulushi [141].
Biroq 2020 yil yanvar – dekabr oylari mobaynida
ommalashgan Google
qidiruv tizimidan foydalanib amalga oshirilgan so‗rovlarning top 20 taligi orasida
ta‘lim bilan bog‗liq resurslar so‗rovini uchratish qiyin. Bu fikr 2021 yil davomida
ham o‗z kuchida qolgan.
1.4-rasm. Google qidiruv tizimi bo‗yicha eng ko‗p so‗rovlar 20 taligi.
Bunday natijalarga asosiy sabab sifatida o‗zbek tilidagi materiallar kamligi va
ta‘limiy mobil ilovalar ko‗rinishidagi resurslarning yetarli emasligi bilan
izohlashimiz mumkin.
18
Shunday ekan, ta‘lim jarayonida yuzaga kelgan so‗nggi va muhim
o‗zgarishlardan biri mobillikning zaruriyatga aylanishidir.
Joriy tendentsiyalarga muvofiq elektron ta‘lim
taraqqiyotining keyingi
bosqichi mobil ta‘limga qaratiladi [60]. Mobil ta‘lim - mobil xizmatlar va elektron
o‗quv muhitlarini kesish nuqtasi bo‗lib, u har qanday joyda ta‘lim berish/olish
amaliyotiga olib keladi. Quyida mobil ta‘lim uchun tavsiya etilgan struktura
keltiriladi:
Mobil ta‘lim tuzilmasi turli funksional darajalarni belgilaydi,
shuningdek,
turli ishtirokchilar (masalan, chakana savdo korxonalari, telekom operatorlari,
dizaynerlar va h.k) alohida darajalarga ega bо‗lishlari
uchun dizayn va ishlab
chiqarishni soddalashtirish bilan shug‗ullanadi [49]. Bitta predmet uchun ushbu
tuzilmani qо‗llagan holda, mobil ta‘lim tizimlarini yaratish uchun hamma narsani
qilish
kerak emas, buning о‗rniga boshqalar tomonidan taqdim etilgan yuqori
darajadagi funksiyalarga asoslanish mumkin [50]. Ushbu tuzilma tо‗rt darajaga
bo‗linadi. Mobil ta‘lim uchun dastur darajasida ko‗plab
yangi ilovalar mavjud
bo‗lib, mavjud elektron ta‘lim dasturlarining ko‗pchiligi mobil muhit uchun
o‗zgartirilishi mumkin.
Ta‘limiy mobil ilovalar masofadan o‗qitishning kalitiga aylandi. Ayniqsa
pandemiya sharoitida ulardan foydalanishning kо‗payishi
tufayli talabalar
universitetdan tashqarida ta‘lim olishlari mumkinligini tushunib yetishdi. Ular
yordamida an'anaviy pedagogik faoliyatning kо‗pchilik vazifalarini masofadan
amalga oshirish mumkin va bunday ilovalar mobil qurilmalar bilan birgalikda
ajralmas ta‘lim vositasiga aylanib bormoqda [60].
Bugungi kunda mobil texnologiyalar ishtirokidagi ta‘lim
vaqt va makon
tushunchalarini ikkinchi darajaga tushirgan holda ta‘limni samarali tashkil etish
imkoniyatlarini taqdim etadi. Bu kasbiy faoliyat turi va mehnat sharoitlaridan qat‘i
QABAQLAYICI T - Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz”...

|
Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin iştirakı ilə
|
bet | 8/14 | Sana | 06.06.2021 | Hajmi | 468,5 Kb. | | #14801 |
QABAQLAYICI TƏDBİRLƏR
Mövcud vəziyyət
|
Analiz
|
Günahkar vəzifəli şəxslərin intizam məsuliyyətinə cəlb olunmaması
|
“Azəriqaz” İB-də neqativ hallardan, konkret vəzifəli şəxslərin qeyri-qanuni hərəkətlərindən şikayət ediləcək “Qaynar xətt” fəaliyyət göstərmir.
|
TÖVSIYƏ
“Tövsiyə olunur ki, “Azəriqaz” İB-də əhalinin şikayətlərinə operativ baxılmasını təmin edəcək yeni məzmunda “Qaynar xətt” təşkil edilsin.
Ora daxil olmuş şikayətlərin sayı, xarakteri, görülmüş tədbirlər, o cümlədən günahkar vəzifəli şəxslərin intizam məsuliyyətinə cəlb olunması, hansı inzibati tənbeh tədbirlərinə məruz qalması haqqında ictimaiyyətin məlumatlandırılması məqsədəmüvafiqdir.
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin iştirakı ilə
|
“Qazdan istifadə Qaydaları”na 2 №-li Əlavə

2.1.1. İstehlakçını (qazın təzyiqinin göstəricisi) təzyiqdən aşağı olmamaqla, keyfiyyət göstəriciləri dövlət standartlarının tələblərinə (DÜST-5542-87) uyğun olan qazla fasiləsiz və etibarlı şəkildə təmin etmək;
2.1.2. İstehlakçını ildə bir dəfədən az olmayaraq (qaz qurğularının istismara verilmə və ya son texniki baxış tarixindən etibarən) “Qazdan istifadə Qaydaları”nın tələblərinə uyğun olaraq təlimatlandırmaq;
2.1.3. İstehlakçının istismarda olan qaz qurğularına altı ayda bir dəfədən az olmayaraq, texniki baxış keçirilməsini təmin etmək və nəticələrini 2 (iki) nüsxədən ibarət aktla rəsmiləşdirmək və aktın bir nüsxəsini mütləq İstehlakçıya təqdim etmək;
2.1.4. Paylayıcının illik iş planında göstərilən müddətlərdə təmir-profilaktika işlərinin aparılması ilə əlaqədar qazın verilməsinin dayandırılması barədə istehlakçını ən azı 5 (beş) gün əvvəl xəbərdar etmək;
2.1.6. qazın verilməsində təzyiqin azalması barədə (qəza işləri, baş vermiş yanğının və qaz sızması halları istisna olmaqla) İstehlakçını ən azı 5 (beş) gün əvvəl xəbərdar etmək;
2.1.5. İstehlakçıya verilən qazın həcminin və dəyərinin, həmçinin istismarda olan qaz qurğularının tam və dəqiq uçotunu aparmaq;
2.1.7. İstehlakçıya verdiyi qazın dəyərini yalnız sayğacın göstəricilərinə əsasən tam hesablamaq və hər ay istehlakçıya hesab təqdim etmək (göndərmək);
2.1.8. İstehlakçının tələbi ilə ona istifadə edilmiş qazın həcmi və dəyəri barədə yazılı məlumat vermək;
3.4. Hesab İstehlakçıya Paylayıcı tərəfindən təqdim edildikdən (göndərildikdən) sonra bir ay müddətində İstehlakçı tərəfindən bank və ya poçt şöbələri vasitəsilə tam ödənilməlidir.
2.1.10. İstehlakçının qaz sayğacını, onun texniki pasportunda göstərilmiş müddətdə ödənişsiz qaydada növbəti dövlət yoxlanılmasından keçirmək;
2.1.11. ödənişsiz qaydada İstehlakçının zədələnmiş qaz sayğacını təmir etmək və dövlət yoxlanılmasından keçirmək, habelə həmin qaz sayğacını təmir etmək mümkün olmadıqda dəyişdirmək və quraşdırmaq;
2.1.12. İstehlakçının qaz qurğusu dövlət standartlarının tələblərinə cavab vermədiyi, Paylayıcının İstehlakçıya verdiyi qazın sayğacla müəyyənləşdirilən hesabı İstehlakçıya təqdim edildikdən (göndərildikdən) sonra bir ay müddətinə tam ödənilmədiyi və Paylayıcı ilə müvafiq müqavilə bağlanmadığı hallarda qazın verilməsinin dayandırılacağı barədə İstehlakçıya yazılı bildiriş göndərmək;
2.1.13. qəza işləri görüldüyü, o cümlədən baş verən yanğının və ya qaz sızmasının qarşısı alındığı hallar istisna olmaqla, qazlaşdırılmış ərazidə və (və ya) yaşayış sahəsində olan qaz qurğusuna texniki baxış keçiriləcəyi barədə İstehlakçıya 3 (üç) gün əvvəl rəsmi bildiriş göndərmək;
2.1.14. bu Müqavilə üzrə müəyyən edilmiş vəzifələrin yerinə yetirilməməsinə görə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş məsuliyyəti daşımaq;
2.1.15. “Qazdan istifadə Qaydaları”nda nəzərdə tutulmuş digər vəzifələri yerinə yetirmək.
|
Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin iştirakı ilə - bet 5

|
Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin iştirakı ilə
|
bet | 5/14 | Sana | 06.06.2021 | Hajmi | 468,5 Kb. | | #14801 |
Tövsiyə
“Açıq Cəmiyyət İnstitutu – Yardım Fondu” tərəfindən maliyyələşdirilən “Kommunal sektorda istehlakçı hüquqlarının qorunmasına yardım göstərilməsi” layihəsi çərçivəsində Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə üzrə QHT-lərin Məlumat və Əməkdaşlıq Şəbəkəsi tərəfindən “Qaz təchizatı müəssisəsi ilə məişət abonenti (əhali) arasında təbii qazın alqı-satqısının birtipli Müqaviləsi” layihəsi hazırlanmış və “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinə təqdim olunmuşdur. Həmin müqavilə layihəsi təchizatçı-istehlakçı münasibətlərində onların qarşılıqlı hüquq və vəzifələrini kifayət qədər əks etdirir. Tövsiyə olunur ki, həmin müqavilə layihəsi “Azəriqaz” İstehsalat Birliyi tərəfindən tam şəkildə dəstəklənərək “Qazdan istifadə Qaydaları”na əlavə olunması ilə əlaqədar Nazirlər Kabineti qarşısında vəsatət qaldırılsın.
Fiziki şəxs olan istehlakçılarla müqavilələrin bağlanması vəziyyəti araşdırılıb müqavilələr bağlanılsın və paylayıcı tərəfindən öhdəliklərin həyata keçirilməsi üçün müvaviq tədbirlər görülsün.
Texniki şərtlərin verilməsində “Bir pəncərə” prinsipi tətbiq edilsin.
Xidmət rəislərinin və nəzarətçilərin vəzifə öhdəliklərini tənzimləyən təlimatlara səlahiyyətlərindən kənar fəaliyyətlə əlaqədar məsuliyyət daşıdıqları barədə əlavələr edilsin.
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Şəffaflıq Azərbaycan” Korrupsiyaya qarşı Mübarizə İctimai Birliyinin təşkilatçılığı və “Azəriqaz” İstehsalat Birliyinin iştirakı ilə
|
Tadqiqot natijalarining ishonchliligi

9
o‗quv-tadqiqot markazlarini ochish va kurslarni ishlab chiqish‖ (2019-2022 yy)
mavzusidagi xalqaro loyihasini amalga oshirishda foydalanilgan. (O‗zbekiston
Respublikasi Oliy va o‗rta maxsus ta‘lim Vazirligining 2022 yil 10 noyabrdagi
№ 84-05-153 -sonli ma‘lumotnomasi). Natijada mobil
texnologiyalar asosida
o‗qitish orqali talabalarning o‗zlashtirish darajasi oshgan va ta‘lim samaradorligi
ta‘minlangan;
mobil ta‘lim samaradorligini tavsiflovchi FRAME (The framework for the
Rational Analysis of Mobile Education) modelini tatbiq etish asosida qurilmaviy,
ta‘limiy, ijtimoiy va ularning o‗zaro ta‘sir jihatlarini belgilash orqali
takomillashtirilgan ta‘limiy mobil ilovalar sifatini baholash (dizayni, qulayligi,
funksionalligi, foydalanuvchiga ta‘siri, barqarorligi) mezonlari ―Ta‘limda
multimedia ilovalari‖ nomli o‗quv qo‗llanma (ro‗yxatga olish raqami 285-095)
mazmuniga singdirilgan (O‗zbekiston Respublikasi Oliy va o‗rta maxsus ta‘lim
Vazirligining 2022 yil 10 noyabrdagi № 84-05-153 -sonli ma‘lumotnomasi).
Natijada bo‗lajak mutaxassislarning mobil texnologiyalarni
kasbiy faoliyatda
qo‗llashga oid kompetensiyalari rivojlangan;
o‗quv jarayonini individuallashtirish imkonini beruvchi va mobil
texnologiyalardan foydalanish ko‗nikmalarini shakllantirishga xizmat qiluvchi
krossplatformali Flutter dasturiy ta‘minoti yordamida EduMobileApp ilovasini
yaratish asosida takomillashtirilgan talabalarning web
dasturlashga oid bilim va
ko‗nikmalarini rivojlantirish vositalarini ishlab chiqishga oid tavsiyalar ―Texnik
tizimlarda axborot texnologiyalari‖ nomli o‗quv qo‗llanma (ro‗yxatga olish
raqami 1023-135) mazmuniga singdirilgan (O‗zbekiston
Respublikasi Oliy va
o‗rta maxsus ta‘lim Vazirligining 2022 yil 10 noyabrdagi № 84-05-153 -sonli
ma‘lumotnomasi). Natijada talabalarning ta‘limiy mobil ilovalarni ishlab chiqish
kompetensiyalari rivojlantirilgan;
aralash ta‘limning Selfbrender modeliga ustuvorlik berish orqali auditoriya
mashg‗ulotlari va mustaqil ta‘limni tashkil etishda mobil kompilyator, mobil
doska, mobil video texnologiyalarini qo‗llash asosida takomillashtirilgan web
dasturlash asoslari fanini o‗qitish metodikasiga oid tavsiyalardan AIF 2/20 -
10
―Texnik yo‗nalishdagi oliy o‗quv yurtlarida shaxsga yo‗naltirilgan
innovatsion texnologiyalar asosida malakali muhandislarni tayyorlash sifatini va
o‗qituvchilar malakasini oshirish‖ (2019-2022 yy) mavzusidagi xalqaro grant
loyihasini amalga oshirishda foydalanilgan. (O‗zbekiston Respublikasi Oliy va
o‗rta maxsus ta‘lim Vazirligining 2022 yil 10 noyabrdagi № 84-05-153 -sonli
ma‘lumotnomasi). Natijada ta‘limiy mobil ilovalardan foydalanib, talabalarning
mustaqil ta‘limini samarali tashkil qilish imkoniyati yaratilgan.