nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Keywords: road network, bus, minibus, traffic accident, driver, pedestrian, 
environment, car, road, collision

Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 2 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-2-352-358
SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
353
February, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
bogʼlamalari, 544 pogon-metr koʼprik va yoʼl oʼtkazgichlarini qurish hamda
rekonstruktsiya qilish rejalashtirilmoqda. Buning uchun Respublika yoʼl
jamgʼarmasidan 360 million АQSh dollaridan ortiq qiymatdagi, oʼtgan yilga nisbatan
12,5 foiz koʼp mablagʼni yoʼnaltirish koʼzda tutilgan. Oʼzbekistonning siyosiy
hayotida transport tizimi hal qiluvchi oʼrin tutadi. Respublikada yuk va yoʼlovchilar
tashishda transport vositalarining oʼrni 85% ni tashkil qiladi [3,4].
Poytaxtimiz Toshkent shahri ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy markaz hisoblanadi.
Shuningdek shahar kattaligi va aholisi sonining koʼpligi bilan ham ajralib turadi.
Bunday shahar sharoitida, shaharga kirish mintaqalarida harakat xavfsizligini
taʼminlash alohida oʼrin kasb etadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYASI
Respublika hududi boʼyicha avtomobillar harakat sharoitining turli xil boʼlishi
aynan bir xil sharoitdagi hududlarni aniqlash va ularni tumanlarga ajratish zaruratini
keltirib chiqaradi. Harakat sharoiti boʼyicha tumanlashtirishdan asosiy maqsad
avtomobillarning qulay va xavsiz harakat sharoiti taʼminlanmagan hududlarni
aniqlash hamda bu hududlarda yoʼllardan samarali foydalanish boʼyicha tavsiyalar
ishlab chiqish orqali, avtomobillarning qulay va xavsiz harakat tezligini
taʼminlashdan iboratdir. Olib borilgan tadqiqotlarni tahlili shuni koʼrsatadiki, yoʼl
tumanlashtirish ishlari Bliznichenko S.S., Vasilьev А.P., Vinogradskiy А.K., Vorku
А.T., Kupin P.P., Ilьyosov N., Kartanbaev R.S., Lebedixin V.А., Magomedov M.M.,
Miraxmedov M.M., Rasnikov V.P., Sidenko V.M., Sitnikov Yu.M., Treskinskiy S.А.
va boshqalar tadqiqotlarida uchraydi. Dogʼiston Respublikasi togʼli hududida
yoʼllarni dengiz sathidan balandligi boʼyicha tumanlashtirilgan. Tumanlashtirishlarda
asosiy mezon sifatida avtomobillar harakat xavfsizligi koʼrsatkichi olingan.
Tadqiqotlarda harakat sharoitiga taʼsir etuvchi omillarga tizimli yondashilmagan va
tizimli tahlil qilinmagan, harakat sharoiti nazariy asoslari takomillashtirilib, harakat
sharoitini baholash mezonlari kiritilmagan.
VIII.  MUROJAATLARNI KO‘RIB CHIQISH MUDDATLARI

VIII. MUROJAATLARNI KO‘RIB CHIQISH MUDDATLARI
VA TARTIBI BUZILGANLIGI UCHUN JAVOBGARLIK
61. Murojaatlarni qabul qilish va ko‘rib chiqishni qonunga xilof ravishda rad etish, ularni ko‘rib chiqish muddatlarini uzrli sabablarsiz buzish, yozma yoxud elektron shaklda javob yubormaslik, jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga zid qaror qabul qilish, jismoniy va yuridik shaxslarning buzilgan huquqlari tiklanishini, murojaat munosabati bilan qabul qilingan qarorning bajarilishini ta‘minlamaganlik, jismoniy shaxslarning shaxsiy hayoti to‘g‘risidagi yoxud yuridik shaxslarning faoliyati to‘g‘risidagi ma‘lumotlarni ularning roziligisiz oshkor etish, jismoniy va yuridik shaxsni murojaat qilganligi munosabati bilan yoxud bildirilgan fikri va murojaatidagi tanqid uchun ta‘qib qilish, shuningdek jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risidagi qonun hujjatlarini boshqacha tarzda buzish qonunga muvofiq javobgarlikka sabab bo‘ladi.
62. Qonun va ushbu Nizom talablariga rioya etishni ta‘minlash uchun javobgarlik vazir va uning o‘rinbosarlariga, murojaatlar bilan ishlash bo‘yicha mas‘ul xodim va tegishli tarkibiy bo‘linmalar rahbarlariga yuklanadi.
|
NATIJALAR - Measures to prevent traffic accidents that occurred during the movement of vehicles

|
Measures to prevent traffic accidents that occurred during the movement of vehiclesBog'liq transport-vositalari-harakati-davomida-sodir-bo-ladigan-ythlarni-oldini-olish-choralari
NATIJALAR
Oʼzbekiston sharoitida yoʼl tumanlashtirish N. Ilyosov ishlarida uchraydi.
Bunda yoʼl tuzulmasining namlanish sharoiti, manbalari oʼrganilgan va shu asosida
Respublika hududi tumanlashtirilgan. Yoʼl tumanlashtirish ishlari yoʼl joylashgan
hududning
tabiiy-iqlim
sharoitini
muhandislik
baholash
maqsadida amalga oshirilib, bu yoʼnalish yoʼl ilmining murakkab
Academic Research in Educational Sciences
Volume 3 | Issue 2 | 2022
ISSN: 2181-1385
Cite-Factor: 0,89 | SIS: 1,12
DOI: 10.24412/2181-1385-2022-2-352-358
SJIF: 5,7 | UIF: 6,1
354
February, 2022
https://t.me/ares_uz Multidisciplinary Scientific Journal
va koʼp oʼrganilmagan sohalaridan biri hisoblanadi. Yoʼl tumanlashtirish oʼzaro
bogʼliq boʼlgan ikki yoʼnalishga boʼlinadi:
Аvtomobillar harakat sharoiti boʼyicha tumanlashtirish ishlarigi birinchi
navbatda havo-iqlim sharoiti boʼyicha avtomobillar harakati uchun noqulay boʼlgan
hududlarni aniqlash kiradi. Bu esa yoʼllarni saqlash boʼyicha eng maʼqul tadbirlarni
rejalashtirishga imkon beradi[14].
А-373 "Toshkent-O’sh" Avtomobil yo’lini 108-208 km uchastkasi
Respublika hududini avtomobil yoʼllaridan foydalanish shart-sharoitlariga
qarab tumanlashtirish. Harakatlanish sharoitlari taʼminlanganligi darajasini baholash
uchun hisobiy tezlikning taʼminlanganlik koʼrsatkichi qoʼllanadi. Hisobiy tezlikning
taʼminlanganlik koeffitsienti transport oqimining holatidan, yilning turli
mavsumlaridagi ob-havo-iqlim va yoʼl sharoitlaridan kelib chiqqan holda
aniqlanadigan oqim amaldagi eng katta tezligining etalon (namunaviy) shart-
sharoitlardagi harakatlanishning hisobiy tezligiga nisbati koʼrinishida hisoblab
chiqiladi, jumladan:
K
r.s.
=V
fak.max
/V
ras
(1)
bu yerda
V
fak.max
– transport oqimining amaldagi maksimal tezligi;
V
ras
–
etalon (namunaviy)
yoʼl shart-sharoitlarida
harakatlanishning hisobiy tezligi V
ras
=120 km/soat.
Аvtomobillarning harakatlanish sharoitlariga mavsumiy ob-
havo iqlimiy shart-sharoitlarning P
sez
taʼsir etish koʼrsatkichi
quyidagicha aniqlanadi:
|
| |
This limitation applies to

This limitation applies to:
• anything related to the software, services, content (including code) on third party internet sites, or third party programs, and
• claims for breach of contract, breach of warranty, guarantee or condition, strict liability, negligence, or other tort to the extent permitted by applicable law.
It also applies even if Microsoft should have been aware of the possibility of the damages. The above limitation may not apply to you because your country may not allow the exclusion or limitation of incidental, consequential or other damages.
12. EXPORT RESTRICTIONS. The software is subject to United States export laws and regulations. You must comply with all domestic and international export laws and regulations that apply to the software. These laws include restrictions on destinations, end users and end use. For additional information, see www.microsoft.com/exporting.
|
INTERNATIONAL JOURNAL OF PHILOSOPHICAL STUDIES AND

|
INTERNATIONAL JOURNAL OF PHILOSOPHICAL STUDIES ANDBog'liq 95 100 steam oqitishda talim nazariyasi va amaliyoti ozaro tasirining (2)INTERNATIONAL JOURNAL OF PHILOSOPHICAL STUDIES AND
SOCIAL SCIENCES
ISSN-E: 2181-2047, ISSN-P: 2181-2039
http://ijpsss.iscience.uz/index.php/ijpsss
Vol 3, Issue 6 (2023)
Copyright © Author(s). This article is published under the Creative Commons Attribution (CC BY 4.0) licenses. Anyone may reproduce,
distribute, translate and create derivative works of this article (for both commercial and non-commercial purposes), subject to full attribution to
the original publication and authors. The full terms of this license may be seen at
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode
98
O„nga yaqin yetakchi kasb egalari - kimyo muhandislari, neft va gaz sanoati muhandislari,
mexanika muhandislari, qurilish muhandislari, yadro meditsinasi muhandislari, suv osti arxitektorlari
va aerokosmik muhandislar, genetik muhandislik, katta ma‟lumotlar va sun'iy intellekt bo„yicha
mutaxassislar, dasturiy ta‟minot ishlab chiqaruvchilari, kompyuter tizimlari tahlilchilari,
robototexniklar, neyrotexnologlarni tayyorlash uchun STEAM pedagoglari kerak bo„ladi.
9. Bolalarni texnologik innovatsiyalarga tayyorlash.
STEM ta‟limi bolalarni texnologik rivojlangan dunyoga tayyorlaydi.
So„ngi 60 yil ichida texnologiyalar rivojlanishida sezilarli sakrashlarga erishildi. Internet kashf
etilishi (1960), GPS texnologiyalarining paydo bo„lishi (1978) kundalik faoliyatimizdada planshetlar
va smartfonlardan foydalanish imkoniyatini berdi. Texnologiyalarsiz bugungi dunyomizni tasavvur
qilib bo„lmaydi. Texnologik rivojlanish davom etadi va STEAM ko„nikmalari bunda poydevor
hisoblanadi.
10.
Asosiy ta’lim dasturining variativ qismiga STEAM yondashuvni kiritish imkoniyati.
Bugungi maktabgacha ta‟lim bosqichidagi taklif etilayotgan “STEAM ta‟limi” dasturida
F.Frebel didaktikasini ko„rish mumkin. Fridrix Frebel XIX asrda birinchi bo„lib, maktabgacha
pedagogika tarixida yaxlit, uslubiy jihatdan batafsil ishlab chiqilgan, amaliy yordam vositalari bilan
jihozlangan, mustaqil bilim va o„zini hamda olamni anglash sohasiga qaratilgan tizimga asos soldi.
F.Frebel tomonidan ishlab chiqilgan “didaktik tizim" o„quv moduli tarbiyalanuvchilarda atrofdagi
dunyo ob'ektlari bilan tajriba o„tkazish; geometrik jismlar va figuralar bilan harakatlar orqali
matematik haqiqatni o„zlashtirish; fazoviy munosabatlarni o„zlashtirish; turli burchak va
proyeksiyalardan loyihalash ko„nikmalarini shakllantirish va rivojlanishga qaratilgan edi
(С.А.Аверин, Н.С.Муродходжаева, 2022).
|
| |
VI.  MUROJAATLARNI KO‘RIB CHIQISHDA JISMONIY

VI. MUROJAATLARNI KO‘RIB CHIQISHDA JISMONIY
VA YURIDIK ShAXSLARNING HUQUQLARI VA VAZIRLIK MAJBURIYATLARI
57. Vazirlik tomonidan murojaat ko‘rib chiqilayotganda jismoniy va yuridik shaxslar o‘z murojaatlarini ko‘rib chiqilishi jarayoni haqida axborot olish, shaxsan vajlarini bayon etish va tushuntirishlar berish, shuningdek murojaatni tekshirish materiallari hamda uni ko‘rib chiqish natijalari bilan tanishish, qo‘shimcha materiallar taqdim etish yoki ularni boshqa organlardan so‘rab olish to‘g‘risida iltimos qilish va yoki advokat yordamidan foydalanish huquqiga egadirlar.
Jismoniy va yuridik shaxslar qonun hujjatlariga muvofiq murojaatlarni ko‘rib chiqishda boshqa huquqlardan ham foydalanadilar.
58. Murojaatni ko‘rib chiquvchi vazirlik tomonidan belgilangan mansabdor shaxslari yoki boshqa vakolatli shaxslari:
jismoniy va yuridik shaxslarga ularning huquqlariga, erkinliklariga hamda qonuniy manfaatlariga daxldor hujjatlar, qarorlar va boshqa materiallar bilan, agar ularda davlat sirlarini yoki qonun bilan qo‘riqlanadigan boshqa sirlarni tashkil etuvchi ma‘lumotlar mavjud bo‘lmasa, jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlariga, erkinliklariga hamda qonuniy manfaatlariga, jamiyat va davlat manfaatlariga zarar yetkazmasa, tanishib chiqish imkoniyatini ta‘minlashi;
murojaatni ko‘rib chiqish natijalari yuzasidan qabul qilingan qarorning ijrosini nazorat qilishi, shuningdek agar jismoniy yoki yuridik shaxsga uning huquqlari, erkinliklari hamda qonuniy manfaatlari buzilishi natijasida moddiy zarar yoki ma‘naviy ziyon yetkazilgan bo‘lsa, qonunda belgilangan tartibda moddiy zararning o‘rnini qoplash yoki ma‘naviy ziyonni kompensatsiya qilish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘rishi;
murojaat etuvchiga ko‘rib chiqish natijalari hamda qabul qilingan qaror haqida murojaat ko‘rib chiqilganidan so‘ng zudlik bilan yozma yoxud elektron shaklda xabar qilishi shart.
Murojaat yuzasidan qaror qabul qilgan vazirlikning mansabdor yoki boshqa vakolatli shaxsi, agar jismoniy yoki yuridik shaxs qarorga rozi bo‘lmasa, uning yuzasidan shikoyat berish tartibini tushuntirishi shart.
|
VII.  MUROJAATLAR KO‘RIB CHIQILISHINI NAZORAT QILISH

VII. MUROJAATLAR KO‘RIB CHIQILISHINI NAZORAT QILISH.
MUROJAATLARNI UMUMLASHTIRISH VA TAHLIL QILISH
59. Murojaatlar bilan ishlash bo‘yicha ma‘sul xodim, tarkibiy bo‘linmalar tomonidan murojaatlar ko‘rib chiqilishini doimiy nazorat qiladi va uning monitoringini olib boradi, ularning o‘z vaqtida va zarur tarzda ko‘rib chiqilishini ta‘minlash chora-tadbirlarini ko‘radi.
Murojaatlar bilan ishlash bo‘yicha mas‘ul xodim, murojaatlarni ko‘rib chiqish muddatlari va tartibi tarkibiy bo‘linmalar tomonidan buzilishi to‘g‘risida vazirni darhol xabardor qiladi.
Murojaatlar bilan ishlash bo‘yicha mas‘ul xodim monitoring natijalari bo‘yicha har oyda vazirga murojaatlar ko‘rib chiqilishining holati to‘g‘risidagi axborotni, zaruriyat bo‘lganda, mavjud kamchiliklarni bartaraf etish, murojaatlar to‘g‘risidagi qonun hujjatlari buzilishiga yo‘l qo‘ygan vazirlik xodimlariga nisbatan javobgarlik choralarini ko‘rish yuzasidan tegishli takliflar bilan birgalikda taqdim etadi.
60. Vazirlik va uning tarkibiy bo‘linmalari jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari, shuningdek jamiyat va davlatning manfaatlari buzilishini keltirib chiqaruvchi sabablarni aniqlash va bartaraf etish maqsadida
har chorakda murojaatlarni umumlashtirish va tahlil qilishni ta‘minlaydi.
Tahlil natijalari bo‘yicha murojaatlar bilan ishlash bo‘yicha ma‘sul xodim yoki tarkibiy bo‘linma vazirga, vazirlikda murojaatlarni ko‘rib chiqishning qonuniyligini ta‘minlash va samaradorligini oshirish, jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari, shuningdek jamiyat va davlatning manfaatlari buzilishini keltirib chiqaruvchi sabablarni bartaraf etish, qonun hujjatlarini takomillashtirish yuzasidan takliflar kiritadi.
|
Кириш - download

|
Qidiruv: Кириш | Html га кириш 2,28 Mb. 5 | o'qib | | Html га кириш 2,33 Mb. 5 | o'qib | | Html га кириш 2,29 Mb. 3 | o'qib | | Html га кириш 2,59 Mb. 5 | o'qib | | Ахборот технологиялари фанига кириш 1,24 Mb. 4 | o'qib | | Тупроқшуносликка кириш Some of the authors of this publication are also working on these related projects 1,86 Mb. 53 | o'qib | | MySql га кириш O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikasiyalarini rivojlantirish vazirligi 67,16 Kb. 12 | o'qib | | MySql га кириш O’zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikasiyalarini rivojlantirish vazirligi 62,56 Kb. 12 | o'qib | | 1-маърўза: Кириш Bu ishlarni ro‟yobga chiqarish ancha bilim, tajriba, sabr – toqat va ilmiy nuqtai 1,96 Mb. 75 | o'qib | | 1- мавзу: Кириш Mavzu: “YO’l harakati qoidalari va xavfsiz harakatlanish asoslari” fanining maqsadi, vazifalari va manbalari 461,5 Kb. 2 | o'qib | | Elektronika va Sxemalar 2 fani N3711 биполяр транзисторининг кириш ва чиқиш характеристикаларини ўлчаш бўйича амалий кўникмаларни мустаҳкамлаш 1,17 Mb. 1 | o'qib | | Туристик маҳсулот маркетинги фанига кириш Xalqaro Savdo Tashkiloti (xst) mutaxassislari turistik marketingning 3 yo‘nalishini ta’kidlaydilar 486,81 Kb. 5 | o'qib | | Elektronika va sxemalar 2 fanidan N3416 биполяр транзисторининг кириш ва чиқиш характеристикаларини ўлчаш бўйича амалий кўникмаларни мустаҳкамлаш 1,13 Mb. 1 | o'qib | | Кириш. Киберҳуқуқ ва киберэтика фанининг мақсади ва вазифалари «Ахборот эркинлиги принциплари ва кафолатлари тўғрисида»ги қонуни 2002 йил 12 декабрь 0,59 Mb. 1 | o'qib | | Ахборот технологиялари фанига кириш Matematik modellashtirish, sonli tahlil qilish usullarini tizimlarda amalga oshirish. Hisobli exsperiment Ma’ruzachi: A. U. Shukurov 2,6 Mb. 9 | o'qib |
| |
авлод - download

Qidiruv: авлод
Mavzu: Учинчи авлод мобил алоқа тизимларининг техник параметрлари
G атамаси билан (ингл third generation – «учинчи авлод») маълумот узатиш ва Интернет тармоқларига юқори тезликда мобил уланиш билан номланади
60,71 Kb.
20
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
III. MUROJAATLARNI KO‘RIB CHIQISH MUDDATLARI

III. MUROJAATLARNI KO‘RIB CHIQISH MUDDATLARI
38. Vazirlikka kelib tushgan ariza yoki shikoyat masalani mazmuni bo‘yicha hal etishi shart bo‘lgan va kelib tushgan kundan e‘tiboran o‘n besh kun mobaynida, qo‘shimcha o‘rganish va (yoki) tekshirish, qo‘shimcha hujjatlarni so‘rab olish talab etilganda esa bir oygacha bo‘lgan muddatda ko‘rib chiqiladi.
Ariza va shikoyatlarni ko‘rib chiqish uchun tekshirish o‘tkazish, qo‘shimcha materiallarni so‘rab olish yoxud boshqa chora-tadbirlar ko‘rish zarur bo‘lgan hollarda, ularni ko‘rib chiqish muddatlari vazir tomonidan, istisno tariqasida, ko‘pi bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin, bu haqda murojaat etuvchiga xabar qilinadi.
39. Taklif vazirlikka kelib tushgan kundan e‘tiboran bir oygacha bo‘lgan muddatda ko‘rib chiqiladi, qo‘shimcha o‘rganishni talab etadigan takliflar bundan mustasno, bu haqda taklifni kiritgan jismoniy yoki yuridik shaxsga o‘n kun muddatda yozma shaklda xabar qilinadi.
40. Ayrim hollarda vazir yoki uning o‘rinbosarlari murojaatlarni ko‘rib chiqish muddatlarini qisqartirishlari mumkin.
41. Murojaatlar bilan ishlash muddatlari ular vazirlikka kelib tushgan kundan boshlab hisoblanadi. Agar tegishli muddatning oxirgi kuni dam olish va bayram kunlariga to‘g‘ri kelsa, navbatdagi ish kuni muddat tugaydigan kun hisoblanadi.
|
anonim murojaat - - I umumiy qoidalar

|
I umumiy qoidalar
|
bet | 2/9 | Sana | 16.03.2017 | Hajmi | 100,61 Kb. | | #177 |
anonim murojaat - jismoniy shaxsning familiyasi (ismi, otasining ismi), uning yashash joyi to‘g‘risidagi ma‘lumotlar yoki yuridik shaxsning to‘liq nomi, uning joylashgan joyi (pochta manzili) to‘g‘risidagi ma‘lumotlar ko‘rsatilmagan yoxud ular haqida yolg‘on ma‘lumotlar ko‘rsatilgan, shuningdek imzo (elektron raqamli imzo) bilan tasdiqlanmagan murojaat;
murojaatning dublikati - aynan bir jismoniy yoki yuridik shaxsning murojaati nusxasi;
takroriy murojaat - avvalgi murojaatlar bo‘yicha qabul qilingan qaror yuzasidan shikoyat qilingan yoki boshqacha tarzda norozilik bildirilgan, shuningdek, agar takroriy murojaat kelib tushgan paytda ko‘rib chiqishning qonun hujjatlarida belgilangan muddati tugagan bo‘lsa, avvalgi murojaat o‘z vaqtida ko‘rib chiqilmaganligi haqida xabar qilingan, aynan bir jismoniy yoki yuridik shaxsdan kelib tushgan murojaat;
|
| |
Windows MultiPoint Server 2012 Deployment Guide

Windows MultiPoint Server 2012 Deployment Guide
Download
295,45 Kb.
bet
1/18
Sana
26.12.2019
Hajmi
295,45 Kb.
#5203
1
2
3
4
5
6
7
8
9
...
18
Download
295,45 Kb.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
...
18
Download
295,45 Kb.
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Windows MultiPoint Server 2012 Deployment Guide
Download
295,45 Kb.
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative
Download
460,88 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/13
Sana
16.11.2023
Hajmi
460,88 Kb.
#100070
Download
460,88 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Oriental Renaissance: Innovative
Download
460,88 Kb.
Matnni ko'rish
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq budjet-tashkilotlarida-buxgalteriya-hisobi-va-hisobotini-xalqaro-standartlar-asosida-takomillashtirishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
914
w
www.oriens.uz
February
2022
обеспечение интеграции финансовой и статистической отчетности; в
условиях глобализации международных отношений, увеличения объема
иностранных инвестиций и донорских средств.
Ключевые слова: Бюджет, бюджетная организация, Международные
стандарты финансовой отчетности (МСФО), государственный сектор,
финансовый год, счет обязательств, счет активов, финансовые результаты,
договор.
KIRISH
Keyingi yillarda mamlakatimiz budjet va soliq siyosatida olib borilayotgan
islohotlar sharoitida budjet tashkilotlarini budjetdan moliyalashtirishni qisqartirih
uchun olib borilayotgan tadbirlar, budjet tashkilotlarining budjetdan tashqari
jamg`armalari ahamiyatining yuqori ekanligini ko`rsatib bermoqda. Bu borada qabul
qilinayotgan me`yoriy-huquqiy asoslar olib borilayotgan ishlar buning yaqqol
dalilidir.
O`zbekiston
Respublikasi
Prezidenti
Sh.Mirziyoyevning
2019
yilda
mamlakatimizni rivojlantirishning eng muhim ustuvor vazifalariga bag`shlangan Oliy
Majlisga qilgan Murojaatnomasida “ Budjet mablag`laridan samarali foydalanish
tizimini yanada takomillashtirish zarurligi, budjet hisobidan mablag` ajratiladigan har
qanday dastur yoki loyihaning sifat va miqdor ko`rsatkichlaridan iborat, natijaga
yo`naltirilgan indikatorlari bo`lishi kerakligi ta’kidlab o`tildi. Ma`lumki, soliq
stavkalari pasaytirilishi yoki ayrim soliqlar bekor qilinishi bilan budjetga tushadigan
mablag` albatta kamayadi. Buni samarali soliq ma`muriyatchiligi orqali bartaraf etish
va budjet barqarorligini ta`minlash mumkun. Aynan shunga erishish birinchi galdagi
vazifamiz” ekanligi prezident Sh. Mirziyoyev tomonidan aytib o`tildi.
Budjet ijrosi jarayonida Davlat budjeti mablag`lari va budjet tashkilotlarining
budjetdan tashqari mablag`lari shakillanishi hamda sarflanishini uzluksiz hisobga
olish, ularni hujjatlashtirish va axborotlarni tizimli shakllantirish uchun budjet
tashkilotlarida buxgalteriya hisobi tashkil etilgan.
Budjet mablag`laridan oqilona va samarali foydalanish, budjet taqchilligini
oldini olish dolzarb masalalardan biri sanaladi. “Albatta, Davlat budjeti o`lchovsiz
emas, mablag`larni qattiq tejash, belgilangan maqsad uchun va oqilona ishlatishni
ta`minlash zarur. Bu – hammaga ravshan va rad etib bo`lmaydigan haqiqat”- deydi
Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyev o`z nutqlarida. Budjet tashkilotlari budjet
mablag`larining asosiy iste`molchisi hisoblanib, davlat budjeti xarajatlarini tashkil
etadi va xarajatlar smetasi asosida budjetdan moliyalashtiriladi. Shuningdek, budjet
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq budjet-tashkilotlarida-buxgalteriya-hisobi-va-hisobotini-xalqaro-standartlar-asosida-takomillashtirishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
916
w
www.oriens.uz
February
2022
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Ma’lumki, budjet tushinchasi keng qo’llaniladigan tushunchalardan biri
hisoblanadi. Shunday ekan eng avvalo Budjet tushinchasiga aniqlik kiritib olishimiz
zarur. Budjet - maqsad uchun mo’ljallangan pul jamg’armasi bo’lib unda daromadlar
va xarajatlar manbaalari va yo’nalishlari nazarda tutiladi. Shu jihatdan oila Budjeti,
korxona Budjeti, davlat Budjeti, davlat jamg’armalari Budjeti va boshqalar bo’lishi
mumkin. Hisob – jarayon, hodisalarni miqdor jihatdan tavsiflash sifat jihatdan aks
ettirishdir. Hisobni ham bir qancha turlarga ajratish mumkin, ya’ni tezkor hisob,
statistik hisobi, buxgalteriya hisobi va boshqalar. Hisobni tashkil etish asosida
axborotlar shakllantiriladi. Bu axborotlar jarayonni borishini nazorat qilishga,
boshqaruv qarorlarini qabul qilishga, joriy va uzoq muddatli rejalar tuzishga asos
bo’lib hizmat qiladi.
Budjet hisobi - Budjet tizimi Budjetlarini ijro etishda hisobga olinadigan, pulda
ifodalangan aktivlar va majburiyatlarning, shuningdek mazkur aktivlar va
majburiyatlarni o’zgartiruvchi operatsiyalarning holati to’g’risidagi axborotni
to’plash, ro’yxatdan o’tkazish va umumlashtirishning tartibga solingan tizimidir.
Budjet hisobi standarti – Budjet hisobini yuritishga belgilangan talablarni aks
ettirgan hujjatdir.
Budjet hisobi standarti milliy hamda xalqaro standartlarga bo’linadi.
O’zbekiston Respublikasi “Budjet kodeksi” ga muvofiq Budjet hisobini yagona
uslubiyoti Budjet hisobining xalqaro standartlariga, shuningdek boshqa qonun
hujjatlariga muvofiq belgilanadi.
Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari (DSBHXS) – davlat
sektoridagi tashkilotlarda (davlat ishtirokidagi tijorat korxonalaridan tashqari) yuqori
sifatda jahon standartlari asosida moliyaviy hisobotlarni tuzish bo’yicha xalqaro
miqyosda umumqabul qilingan qoidalardir.
Budjet ijrosi jarayonida aktivlar va majburiyatlarning, shuningdek mazkur
aktivlar va majburiyatlarni o’zgartiruvchi operatsiyalarning holati to’g’risidagi
axborotni to’plash, ro’yxatdan o’tkazish va umumlashtirishning tartibga solingan
tizimi bo’lgan Budjet hisobini yuritishga qo’yilgan yagona talab Budjet hisobi
standartlari belgilaydi.
Jumladan Budjet tashkilotlarida hisob siyosatini shakllantirishga qo’yiladigan
talablar, hisob ob’ektlar (asosiy vositalar, zaxiralar va boshqalar) ni tan olish
me’zonlari, baholash, hisobotlarda aks ettirish me’yorlarini belgilab beradi.
Budjet hisobi standartlarining bo’limlari quyidagilardan iborat:
- Hisob ob’ekti - Hisob ob’ektini aniqlash, umumiy tushinchalar;
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq budjet-tashkilotlarida-buxgalteriya-hisobi-va-hisobotini-xalqaro-standartlar-asosida-takomillashtirishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
919
w
www.oriens.uz
February
2022
foydalanish davri davomida ularning xizmat kilish muddatiga mutanosib ravishda
eskirish hisob lanib, bu eskirish summasi xarajatlarga amortizatsiya sifatida qo’shib
boriladi.
Yuqorida aytilganlardan ko’rinib turibdiki, davlat sektorida kassa metodiga
asoslangan buxgalteriya hisobi yuritilganda sodir bo’lgan hodisalar bo’yicha pul
mablag’iaoining kelib tushishi yoki pul mablag’la-rining tulanishchi paytida tan
olinsa, davlat sektorida xisoblash metodiga asoslangan buxgalteriya hisobi
yuritilganda esa sodir bo’lgan hodisalar aktivlarning qiymati va majburiyatlarning
summasi paydo bo’lgan yoki ularning iqtisodiy qiymati o’zgargan paytda tan olinadi.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining hisoblash metodida aktivlarning
sof qiymatini ko’paytiruvchi hodisalar daromadlar deb, aktivlarning sof qiymatini
kamaytiruvchi hodisalar esa xarajatlar deb tan olinadi.
Davlat boshqaruv sektorining aktivlari sof qiymati hamda ular faoliyatining
natijalari bo’lib davlat boshqaruv sektorining aktivlari kiymati bilan majburiyatlari
summasi o’rtasidagi farq hisoblanadi.
Hisoblash metodi – buxgalteriya hisobida sodir bo’lgan barcha operatsiyalar va
boshqa hodisalar, ular sodir bo’lgan paytda qayd etiladigan (pul mablag’lari va uning
ekvivalenti kelib tushgan ѐki to’lanishidan oldin) buxgalteriya hisobi metodi.
Hisoblash metodi moliyaviy hisobotlar ular oldiga qo’yilgan maqsad va
vazifalarni bajarishi uchun hisoblash usuli bo’yicha tuzilishi kerak. Bu usulga binoan,
voqea va hodisalar ular ro’yobga chiqarilishi bilanoq tan olinishi (pul to’langani yoki
olinganida emas) va moliyaviy hisobotda ular amalga oshirilgan davrda aks ettirilishi
kerak. Hisoblash tamoyiliga binoan tuzilgan hisobot nafaqat o’tgan voqea xodislar,
balki tashkilotning uzishi kerak bo’lgan majburiyatlari, olishi kerak bo’lgan iqtisodiy
resurslari haqida ma’lumotlar beradi. Shunday qilib, foydalanuvchilar iqtisodiy
qarorlar qabul qilishi uchun muhim axborotni taqdim etish imkoniyati paydo bo’ladi.
Hisoblash usulidagi Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari
hisoblash (moliyaviy hisobotlar ular oldiga qo’yilgan maqsad va vazifalarni bajarishi
uchun hisoblash usuli bo’yicha tuzilishi kerak) hamda faoliyatni uzluksizligi
(moliyaviy hisobot odatda tashkilot faoliyat ko’rsatyapti va operatsion faoliyatini
bundan keyin ham davom ettiradi degan taxmin asosida tuziladi) tamoyillariga
asoslangan.
Hisoblash usuliga asoslangan moliyaviy hisobot tarkibi:
moliyaviy holati haqida hisobot;
faoliyatning moliyaviy natijalari haqida hisobot;
sof aktiv/kapital o’zgarishi xaqida hisobot;
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq budjet-tashkilotlarida-buxgalteriya-hisobi-va-hisobotini-xalqaro-standartlar-asosida-takomillashtirishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
917
w
www.oriens.uz
February
2022
- Hisob ob’ektini tan olish - Hisob ob’ektini hisobot elementlariga o’tkazish
tartiblari;
- Hisob ob’ektini baholash - Hisob ob’ektini baholash usullarini qo’llash
bo’yicha tavsiyalar hamda talablar;
- Moliyaviy hisobotda aks ettirish - Hisob ob’ekti haqida axborotlarni moliyaviy
hisobotda ochib berish va aks ettirish tartibi.
Budjet hisobi va hisoboti tizimini tartibga soluvchi davlat organi - O’zbekiston
Respublikasi Moliya vazirligi hisoblanadi va Budjet hisobi standartlarini
tasdiqlaydi.
O’zbekiston Respublikasi davlat sektorida buxgalteriya hisobi va hisobotini
takomillashtirish Budjet tizimida amalga oshirilayotgan islohotlarni asosiy
yo’nalishlaridan biri sifatida belgilandi va kontseptsiya qabul qilindi. Kontseptsiyaga
ko’ra Budjet hisobi standartlarini qabul qilish belgilandi.
Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari Xalqaro buxgalterlar
uyushmasi tarkibidagi Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari
Kengashi tomonidan ishlab chiqiladi. Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro
standartlari Kengashi a’zolari Xalqaro buxgalterlar uyushmasi tomonidan tayinlanadi.
Jami 18 a’zo bo’lib 15 tasi Xalqaro buxgalterlar uyushmasi tomonidan, 3 tasi
jamoatchilikdan tavsiya etiladi. Kengashning jamoatchilik a’zolari xar qanday
shaxsdan yoki tashkilotdan tavsiya etilishi mumkin. Bundan tashqari Davlat sektorida
buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari kengashiga cheklangan miqdorda davlat
sektorida moliyaviy hisobotga manfatdor organlardan kuzatuvchilar tayinlanadi va
ular yig’ilishda fikr bildirish xuquqiga ega lekin ovoz berish xuquqiga ega emas.
Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari Kengashi tomonidan
maslaxat guruxi tashkil etiladi va ular ishchi gurux hisoblanib ovoz berish xuquqidan
foydalanmaydi. Maslaxat guruxi raxbari bo’lib Kengash raisi hisoblanadi.
Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari Kengashi ishlab
chiqadi:
hisoblash usulida qo’llaniladigan Davlat sektorida moliyaviy hisobot xalqaro
standartlari;
kassa usulida qo’llaniladigan Davlat sektorida moliyaviy hisobot xalqaro
standartlari.
Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari butun jahonda
moliyaviy hisobot standartlarining yaqinlashishida, kelishuvida va yanada
yaxshilanishida muhim rol o’ynadi. Ulardan quyidagi maqsadlarda foydalaniladi:
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
925
w
www.oriens.uz
February
2022
- Amaldagi avtomatlashtirilgan buxgalteriya dasturini (UzASBO) ba’zi kichik
o’zgartish va qo’shimchalar bilan foydalanish;
- Yangi o’zgarishlar jarayonini tashkil etishni osonlashtirish imkonini beradi.
XULOSA
Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlarini
mamlakatlarda
qo’llash yanada yuqori sifatli moliyaviy hisobotlarni tuzishga shuningdek davlat
sektori faoliyati natijalarini baholashga
katta imkoniyat yaratadi, axborotlarni
shaffofligini
oshiradi, budjetga moliyaviy hisob va statistik hisobotlarni yuqori
darajada integratsiyalashuvini ta’minlaydi, axborotlarni ishonchliligi va to’liqligini
oshishi hisobiga davlat aktivlarini samarali
boshqarish imkonini beradi, moliyaviy
hisobotlarni boshqa mamlakatlar moliyaviy hisobotlari bilan
solishtirish imkoniyati
yaratiladi, xalqaro munosabatlarni globallashuvi sharoitida mamlakat majburiyatlari
qandayligi va uni o’z resurslari bilan qanday boshqarayotganligi
shuningdek
moliyaviy xolatni tushinish asosida chet el investitsiyalarini xajmini oshishi va
donorlik mablag’larini ko’payishi imkonini beradi hamda davlat sektorida moliyaviy
intizom darajasini oshiradi.
REFERENCES
1.
O`zbekiston Respublikasi Byudjet Kodeksi. O`zbekiston Respublikasi qonuni.
O`RQ-360-son. 26.12.2013. O`zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari to`plami,
2013 y. №52-I-son.//www.lex.uz
2.
“Buxgalteriya hisobining xalqaro standartlari”. Tarjima. A. Rizaqulov,
B.Xasanov, A.Usanov, Z.Mamatov. T.: - 2004.
3.
Karimova Z.X., Djamalov X.N., Islamkulov A.X. “Byudjet tizimi”. O’quv
qo’llanma. T.: “VORIS NASHRIYOT”., 2012 y.
4.
Mehmonov S. “Byudjet hisobi”. O’quv qo’llanma. –T.: “Fan va texnologiya”.
2012. 352 b.
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq budjet-tashkilotlarida-buxgalteriya-hisobi-va-hisobotini-xalqaro-standartlar-asosida-takomillashtirishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
920
w
www.oriens.uz
February
2022
pul mablag’lari harakati xaqidagi hisobot;
tasdiqlangan budjet.
Moliyaviy holati haqida hisobotda taqdim etiladigan axborotlar -asosiy vositalar,
investitsion ko’chmas mulk, nomoddiy aktivlar, moliyaviy aktivlar, investitsiyalar,
zaxiralar, almashuvsiz muomalalardan tushum (soliq va transfertlar), valyuta
almashuv muomalalaridan tushumlar, pul mablag’lari va pul ekvivalentlari,
to’lanadigan soliqlar va transfertlar, valyuta almashuv muomalalariga tulovlar,
rezervlardan iborat.
Faoliyatning moliyaviy natijalari haqida hisobotda taqdim etiladigan axborotlar
– tushum, moliyalashtirish bo’yicha xarajatlar, ulushli metodda hisobga olinadigan
uyushma tashkilotlarini profitsit yoki defitsitdagi ulushi, aktivlarni chiqib ketishi yoki
majburiyatlarni tugatish bo’yicha soliq to’langunga qadar foyda va zarar, profitsit
yoki defitsitdan iborat.
Sof aktiv/kapital o’zgarishi haqida hisobotda taqdim etiladigan axborot - hisobot
davri profitsiti yoki defitsiti, tushumlar va xarajatlar moddalari bo’yicha
jamlanmasidan iborat.
Amaldagi qonunchilikka muvofiq budjet tashkilotlarida buxgalteriya hisobi
hisoblash usulida yuritilishi nazarda tutilgan.
Bugungi kunda mamlakatimizda Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro
standartlari asosida buxgalteriya hisobi va hisoboti tizimini takomillashtirish
kontseptsiyasiga muvofiq budjet hisobining standartlari loyihalari ishlab chiqilmoqda
hamda tegishli soha mutaxassislari ishtirokida muxokamalardan o’tkazilmoqda.
Xozirgi kunda Budjet hisobi standartlarini qabul qilinishi:
- Buxgalteriya hisobini yuritish bo’yicha milliy qonunchilik talablarini e’tiborga
olish;
- Ortiqcha xarajatlarsiz buxgalteriya va moliya xodimlarini tayyorlash, o’qitishni
tashkil etish;
- Amaldagi avtomatlashtirilgan buxgalteriya dasturini (UzASBO) ba’zi kichik
o’zgartish va qo’shimchalar bilan foydalanish;
- Yangi o’zgarishlar jarayonini tashkil etishni osonlashtirish imkonini beradi.
Budjet hisobining 1-sonli “Hisob siyosati” va 2-sonli “Yagona schyotlar rejasi”
nomli standartlari O’zbekiston Respublikasi Adliya vazirligidan ro’xatdan o’tkazildi.
|
| |
Budjet hisobining 1-sonli “Hisob siyosati” nomli standarti

|
Budjet hisobining 1-sonli “Hisob siyosati” nomli standartiBog'liq budjet-tashkilotlarida-buxgalteriya-hisobi-va-hisobotini-xalqaro-standartlar-asosida-takomillashtirishBudjet hisobining 1-sonli “Hisob siyosati” nomli standarti
Mazkur Standartning maqsadi hisob siyosatini tanlash va o’zgartirishlar kiritish
mezonlarini, shuningdek budjet tashkilotlari tomonidan budjet hisobini va moliyaviy
Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
921
w
www.oriens.uz
February
2022
hisobotni tuzish, hisob siyosatidagi o’zgarishlar to’g’risidagi axborotni ochib berish
tartibini belgilab berishdan iborat.
Standart budjet tashkilotlarining moliyaviy hisobotlariga bo’lgan ishonchlilik
darajasini va ma’lum bir davriylikdagi moliyaviy hisobotlarini, shuningdek boshqa
budjet tashkilotlarining moliyaviy hisobotlarini o’zaro solishtirish darajasini
oshirishga mo’ljallangan.
Hisob siyosati budjet tashkilotlari tomonidan budjet to’g’risidagi qonun
hujjatlarida mavjud o’zaro bir-birini istisno etuvchi bir nechta hisob yuritish
usullaridan birini tanlash maqsadida tuziladi.
Mazkur Standart budjet tashkilotlarida hisob siyosatini tanlash va qo’llash, hisob
siyosatiga o’zgarishlarning hisobini yuritish hamda moliyaviy hisobotlarni tuzishda
qo’llanilishi lozim.
Budjet hisobining 2-sonli “Yagona schyotlar rejasi” nomli standarti
Mazkur Standart g’aznachilik bo’linmalari, moliya orgarlari, davlat va boshqa
maqsadli jamg’armalarini taqsimlovchi organlari, barcha budjet tashkilotlariga tatbiq
etiladi.
Yagona
schyotlar
rejasi
moliyaviy
hisobot
elementlariga
muvofiq
guruhlashtirilgan aktivlar, majburiyatlar, daromadlar, xarajatlar, kapital va moliyaviy
natijani o’zida ichiga oladi.
G’aznachilik bo’linmalari, davlat maqsadli jamg’armalarini taqsimlovchi
organlar O’zbekiston Respublikasining budjet tizimi budjetlarining va boshqa
budjetdan tashqari jamg’armalarining hamda budjet tashkilotlari moliyaviy-xo’jalik
faoliyatining budjet hisobini mazkur Standartning 1-ilovasida keltirilgan yagona
schyotlar rejasiga muvofiq yuritadi.
G’aznachilik bo’linmalari, moliya organlari, davlat maqsadli jamg’armalarini
taqsimlovchi organlar mazkur Standartda keltirilgan O’zbekiston Respublikasining
budjet tizimi budjetlari va boshqa budjetdan tashqari jamg’armalarining budjet
hisobida yagona schyotlar rejasini qo’llash tartibiga muvofiq O’zbekiston
Respublikasining budjet tizimi budjetlarining va boshqa budjetdan tashqari
jamg’armalarining budjet hisobini yuritadi.
Budjet tashkilotlari mazkur Standartda keltirilgan Budjet tashkilotlarining budjet
hisobida yagona schyotlar rejasini qo’llash tartibiga muvofiq budjet hisobini tashkil
etadi.
Davlat sektori buxgalteriya hisobi xalqaro standartlarini hisoblash metodiga
asoslanligi Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlari xodisalar va
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq budjet-tashkilotlarida-buxgalteriya-hisobi-va-hisobotini-xalqaro-standartlar-asosida-takomillashtirishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
918
w
www.oriens.uz
February
2022
ko’pchilik mamlakatlarda hisob va hisobotga qo’yiladigan milliy talablar uchun
asos bo’lib xizmat qilish;
hisob va hisobotga nisbatan o’z talablarini ishlab chiqayotgan alohida
mamlakatlar uchun xalqaro etalon sifatida ishlatilishi;
hisobni yuritishda to’la foydalanish uchun qabul qilish (standartlardan
o’zgartirishlarsiz foydalanish).
Jahon amaliyotida davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining kassa metodi,
modifikatsiyalashtirilgan kassa metodi, modifikatsiyalashtiril-gan hisoblash metodi
va xisoblash metodi mavjud.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining kassa metodi. Mazkur metodda
barcha hodisalarni pul mablag’larining harakati bo’yicha qayd qilish ko’zda tutiladi.
Bunda aktivlar va majburiyatlarga doir ko’pgina hodisalar buxgalteriya hisobi
doirasida hisobga olinmay qoladi. Mazkur metod sharoitida sotib olingan asosiy
vositalar sotib olib kelingandan so’ng bir yo’la xarajatlarga qo’shib yuboriladi.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining modifikatsiyalashtirilgan kassa
metodi. Mazkur metodda hisobot yili tugagandan so’ng keyingi yilning birinchi oyida
sodir bo’lgan va avvalgi hisobot yiliga doir barcha hodisalar tugagan hisobot yiliga
tegishli deb qabul qilinadi, bu davr ichida avvalgi hisobot yilida qabul qilingan
barcha majburiyatlarni davlat to’lav beradi va davlat Budjeta avvalgi hisobot yilida
olishi kerak bo’lgan daromadlarini oladi. Bu tartib hisobotlar davlat sektori uchun
buxgalteriya hisobining hisoblash metodi bo’yicha tuzilganda ham sakdanib qoladi.
Bu esa qandaydir darajada aktivlar va majburiyatlarni baholash imkonini yaratadi.
Mazkur metod sharoitida ham sotib olingan asosiy vositalar sotib olib kelingandan
so’ng bir yo’la xarajatlarga qo’shib yuborish tartibi saqlanib qoladi.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining modifjatsiyalashtirilgan hisoblash
metodi. Mazkur metodda sodir bo’lgan barcha hodisalar sodir bo’lishi bilan
daromadlar daromad deb, xarajatlar xarajat deb hamda ayrim aktivlar va
majburiyatlar ham sodir bo’lgan paytda tan olinadi. Mazkur metod sharoitida kassa
metodidagi kabi sotib olingan asosiy vositalar sotib olib kelingandan so’ng bir yula
xarajatlarga qo’shib yuborish tartibi saqlanib qoladi. Bu esa hisobni osonlashtirish
imkonini beradi hamda davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining hisoblash
metodiga o’tishni ancha osonlashtiradi.
Davlat sektori uchun buxgalteriya hisobining hisoblash metodi. Mazkur
metodda sodir bo’lgan barcha hodisalar sodir bo’lgan paytda tan olinadi. Bu metod
qo’llanilganda asosiy vositalar sotib olib kelingandan so’ng bir yo’la xarajatlarga
qo’shib yuborish tartibi amal qshgmaydi. Barcha aktivlar qiymati ular-dan
|
| |
Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги ва фуқаро муҳофазаси

|
Ҳаёт фаолияти хавфсизлиги ва фуқаро муҳофазаси
|
bet | 1/10 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 14,22 Mb. | | #102029 |
Bog'liq mavzu № 1 HFXni ta\'minlash asoslari MAVZU: - HAYOT FAOLIYATI XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH ASOSLARI
REJA:
ТЕZKOR SAVOL? “Hayot faoliyati
xavfsizligi ?????
Hayotiy faoliyat
xavfsiligi - insonning har qanday muhitdagi faoliyatida uning xavfsizligi va sog‘lig’ini ta’minlovchi, xavfli va zararli omillardan himoya qiluvchi amaliyot va nazariyani qamrab olgan ilmiy bilimlar majmuidir.
FAOLIYAT-bu kishilik jamiyatining bor bo‘lib turishi uchun zarur bo‘lgan sharoit.
ХАVF - inson hayotiga va sog‘lig‘iga bevosita yoki boshqa yo‘llar bilan zarar yetkazadigan ko‘ngilsiz hodisa
ХАVFSIZLIK - bu ob’ektning shunday himoyasiki, bunda unga ta’sir etuvchi barcha moddalar oqimlari, energiyalari va informatsiyalari maksimal ruxsat etiladigan miqdordan oshmaydi. Xavfsizlik – bu har bir faoliyat yurituvchi shaxsning o‘z oldiga qo‘ygan maqsadi, hayot faoliyati xavfsizligi esa, shu maqsadga erishish uchun qo‘llaniladigan vositalar, yo‘l-yo‘riqlar, qo‘llanmalar va usullardir.
XXI asrning boshlaridanoq xavfsiz hayotni ta’minlash masalalari eng dolzarb muammoga aylanib qoldi. Chunki ishlab chiqarish jarayonining misli ko‘rilmagan yuksak taraqqiy etgan texnologiyalar bilan ta’minlanishi, tabiiy rivojlanishdagi ayrim noxush vaziyatlarning murakkab-lashuvi aholi salomatligi, atrof muhit tozaligi va iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga bugungi kungacha tahdid solib turibdi.
BMTning «Xalqaro fuqaro muhofazasi tashkiloti» hujjatla-rida: «dunyoda taraqqiyot shiddat bilan rivojlanib borishi bilan yonma-yon xavf-xatar ham ortib boradi, shu bois barqaror riyojlanish kafolati bu-fuqarolar muhofazasi» dir - deb yozib qo‘yilgan. Shuning uchun ham insonlarni hayot faoliyati jarayonida xavfsizlik bilimiga ega bo’lishlariga alohida e’tibor berish muhim ahamiyat kasb etadi.
|
| |
Oriental Renaissance: Innovative

|
Oriental Renaissance: InnovativeBog'liq budjet-tashkilotlarida-buxgalteriya-hisobi-va-hisobotini-xalqaro-standartlar-asosida-takomillashtirishOriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 2 | ISSUE 2
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor
SJIF 2022: 5.947
Advanced Sciences Index Factor
ASI Factor = 1.7
915
w
www.oriens.uz
February
2022
tashkiloti qonunchilikka muvofiq budjetdan tashqari mablag`lar yuzasidan tashkil
bo`lish manbalari va foydalanish yo`nalishlari ko`rsatilgan holda budjetdan tashqari
mablag`lar bo`yicha smetalar doirasida xarajatlarni amalga oshiradi. Oxirgi yillarda
davlat moliyasini isloh qilish loyihasini amalga oshirish doirasida so`nggi natijaga
yo`naltirilgan budjetlashtirish tamoyillarining joriy qilinishi, budjetining g`azna
ijrosiga o`tilishi, o`rta muddatli budjet istiqbollarini belgilash siyosatining ilgari
surilishi, davlat hamda budjet siyosatidagi boshqa o`zgarishlarning amalga oshirilishi
budjet tashkilotlarida o`z xarajatlarini aniqlash va smetalarni ishlab chiqish,
budjetdan tashqari mablag`larni safarbar qilish tartiblarini takomillashtirishni talab
etmoqda.
Budjet tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar jarayonida mablag’lardan
maqsadli va oqilona foydalanishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bu borada budjet
hisobining xorij tajribalarini o’rganish ilmiy tadqiqot ishlarini olib borishda alohida
axamiyat kasb etadi. Shuningdek, budjet hisobi va hisobotini takomillashtirishda
byudjet hisobining xorij tajribalri, ularni qo’llashning afzallaliklari va bosqichlarini
chuqur o’rganishni talab etadi.
O’zbekiston Respublikasi davlat sektorida buxgalteriya hisobi va hisobotini
takomillashtirish Budjet tizimida amalga oshirilayotgan islohatlarni asosiy
yo’nalishlaridan biri sifatida belgilandi va kontseptsiya qabul qilindi. Kontseptsiyaga
ko’ra Budjet hisobi standartlarini qabul qilish belgilandi.
Davlat sektorida buxgalteriya hisobi xalqaro standartlarini mamlakatlarda
qo’llash yanada yuqori sifatli moliyaviy hisobotlar davlat sektori faoliyati natijalarini
baholashga katta imkoniyat yaratadi, axborotlarni shaffofligini oshiradi, Budjetga
moliyaviy hisob va statistik hisobotlarni yuqori darajada integratsiyalashuvini
ta’minlaydi, axborotlarni ishonchliligi va to’liqligini oshishi hisobiga davlat
aktivlarini samarali boshqarish imkonini beradi, moliyaviy hisobotlarni boshqa
mamlakatlar moliyaviy hisobotlari bilan solishtirish imkoniyati yaratiladi, xalqaro
munosabatlarni globallashuvi sharoitida mamlakat majburiyatlari qandayligi va uni
o’z resurslari bilan qanday boshqarayotganligi shuningdek moliyaviy xolatni
tushinish asosida chet el ivestitsiyalarini xajmini oshishi va donorlik mablag’larini
ko’payishi imkonini beradi.
Yuqoridagilardan aytish mumkinki Davlat sektorida buxgalteriya hisobi Xalqaro
Standartlari butun jahonda yanada kengroq foydalanilmoqda va tan olinmoqda. Hatto
ba’zi mamlakatlar Davlat sektorida buxgalteriya hisobi Xalqaro Standartlarini o’z
standartlaridek o’zgarishlarsiz ishlatishmoqda, ba’zilari esa mamlakat xususiyatidan
kelib chiqib ba’zi o’zgarishlarni kiritmoqdalar.
|
| |
Qarorlar qabul qilish tizimi

|
Qarorlar qabul qilish tizimi
|
bet | 3/3 | Sana | 12.12.2023 | Hajmi | 103,5 Kb. | | #116705 |
Bog'liq Avtomatlashtirilgan axborot tizimlariQarorlar qabul qilish tizimi (QQT) shunisi bilan ajralib turadiki, EHMda ishlab chiqilgan qaror varianti bajarish uchun qabul qilinadi. Ayni paytda ishlab chiqarish tizimi (tеxnologik jarayonlarni boshqarishning avtomatlashtirilgan tizimi dispеtchеr boshqaruvi tizimi) EHM qabul qilgan qarorlar ijrosini tеgishli ijro mеxanizmlari orqali avtomatik ravishda amalga oshiradi.
Qarorlar qabul qilishga ko`maklashuvchi tizim darajalari. QQKTni tasniflashda quyidagilar hisobga olinadi:
hal etiladigan boshqaruv vazifalarining tuzilishi;
qaror qabul qilinishi kеrak bo`lgan tashkilot boshqaruvining iеrarxiya darajasi;
hal etiladigan vazifaning u yoki bu sohadagi biznеsga tеgishliligi;
foydalaniladigan axborot tеxnologiyasi turi.
Hal etiladigan vazifalarning murakkabligi va qo`llanilish sohasiga bog`liq xolda QQQTning 3-ta darajasini ajratib ko`rsatish mumkin.
Birinchi darajali QQQT ko`plab vazifalarni bajarish imkoniyatiga ega. U yuqori darajadagi davlat boshqaruvi (prеzidеnt, hukumat, vazirliklar ma`muriyati) organlarida va katta kompaniyalarning boshqaruv organlari (korporatsiyalar dirеktorlar kеngashi)da foydalanish uchun mo`ljallangan. Mazkur darajali tizim turli siyosiy, ijtimoiy va iqtisodiy tadbirlarni dasturga kiritishga oid qarorlarni asoslash uchun yirik komplеksli dasturlarni rеjalashtirishda katta yordam bеradi. U jamoa bo`lib foydalanish tizimi sanalib ma`lumotlar bazasi turli bilim sohasidagi ko`plab ekspеrt-mutaxassislar tomonidan tashkil qilinadi.
Ikkinchi darajali QQQT yakka tartibda foydalanish tizimi hisoblanadi va bunda ma`lumotlar bazasini bеvosita foydalanuvchilarning o`zi yaratadi. Ular o`rta rangdagi davlat xizmatchilari, shuningdеk, kichik va o`rta firmalar rahbarlari tomonidan boshqaruvning tеzkor vazifalarini hal etish uchun mo`ljallangan.
|
| |