Vaakumda elektr toki - Metallarda o'tkazuvchi eritmalarda va gazlarda elektr toki Reja: Metallarda elektr toki

|
Metallarda o'tkazuvchi eritmalarda va gazlarda elektr toki Reja: Metallarda elektr toki
|
bet | 3/4 | Sana | 03.06.2024 | Hajmi | 32,66 Kb. | | #259618 |
Bog'liq Metallarda o\'tkazuvchi eritmalarda va gazlarda elektr tokiVaakumda elektr toki. Zaryadli zarrachalarning ma’lum bir tomonga tartibli harakatiga “elektr toki” deyiladi . zaryadlar ikki turga bo’linib ,”+” va ”-” moduli jihatidan tengdir. Boshqacha aytganda neytral jismdagi musbat va manfiy zarralarning miqdori hamma vaqt o’zaro teng bo’ladi. Nechta musbat zarra bo’lsa , manfiy zarralar soni ham shuncha bo’ladi. Yakkalangan sistemadagi zaryadlar miqdori vaqt o’tishi bilan o’zgarmaydi. Bu hol zaryadlarning saqlanish qonuni deb yuritiladi. Biz elektr tokining turli muhitlarda namoyon bo’lishini ko’rib chiqmoqchimiz. Gazning zichligi biror yo’l bilan kamaytirilganda molekulalarning o’rtacha erkin yugirish yo’li uzunligi u joylashgan idishning o’lchamlariga yaqin bo’lsa bunday siyraklashgan gaz vakuum deyiladi.
Hozirgi paytda mavjud bo’lgan vakuum texnikasi gazning zichligini 109 marta kamaytirish imkonini beradi. Yuqori vakuumda idish ichida qolgan molekulalar soni – 1010 sm3 bo’lib, havo uchun molekulalarning tartibsiz harakati tezligi 500m/s ni tashkil etadi.Yuqori vakuumda tok tashuvchi yo’q va uning uchun u izalyatordir. Lekin vakuumda elektr toki hosil qilish mumkun. Elektronlarning jismdan chiqish hodisasi elektronlar emissiyasi deyiladi. Jism qizdirilganda elektronlarning undan chiqish hodisasi termoelektron emissiyasi deyiladi. Bu hodisa Edison tomonidan kashf etilgan. Vakuumda tok hosil qilishda zaryad tashuvchi zarralarni yuzaga keltirishda termoelektronemissiyadan foydalngan. Bu hodisani tajriba asosida ko’rib chiqadigan bo’lsak nay ichiga katod sifatida ingichka sim kavsharlab, uning uchlarini tashqariga chiqarib qo’yamiz. Termoelektron emissiya hodisasi elektron tayyorlashda, elektron emissiya hodisasiga asosanishlaydigan asboblarni chiqarishda tayyorlaniladi. Elektron lampa ichida havosi so’rib olingan l va bir necha elektronlar kavsharlangan shisha yoki metal balondan iborat.
Elektroidlar --- bu ikkinchi sinf o’tkazgichlar hisoblanadi. Bizga ma’lumki odatdagi sharoitda distirlangan suv o’zidan elektrni deyarli o’tkazmaydi. Bunga sabab suvning elektrik sig’diruvchanligi E=81 teng bo’lib juda katta. Suv molekulasini tashkil etgan musbat va manfiy zaryadlar kuchli dipol ko’rinishda.
“+” va ”-” zaryadlarning yig’indisiga dipol deyiladi. Tuzlar, kislotalar va ishqorlarni suvdagi eritmasiga elektrolitlar deyiladi. Elektrolitlardagi elektr tokini hosil bo’lishini quyidagi tajriba asosida ko’rib chiqamiz. Toza distirlangan suvni idishga solib unga elektrodlar tushirilgan bo’lsin. Elektrodlar tok manbaiga ulangan bo’lib elektrolit orqali elektr toki o’tganda moddaning kimyoviy parchalanishi va ularning elektrodlarda ajralib chiqishi elektrolit deyiladi.
Elektrolit hodisasini toza metallar olishda fydalinadi.. Masalan: AL, Gu, Zn, Ni, Mg,fi, df. va metallarni rudalardan ajratib olish uchun shu usuldan foydalinadi.
Galvanoplastika. Tasvirlar rel’efining metal nusxalarining elektrolit yordamida olish galvanoplastika deyiladi.
Galvanoplastika usulida kitob, gazeta, pul, edal’ va boshqa buyumlarning ko’plab nusxalarini olishda ishlatiladigan mis klisherlar yasashda foydalanildi.
Tuzlar va kislotalarning suvda erish natijasida musbat va manfiy ionlar xosil bo’ladi “+” ionlar katotga tomon “-” ionlar anodga tomon harakatlanadi.Natijda berk zanjir hosil bo’ladi.
Demak suyuqliklardagi elektr tokini asosiy manbasi”+” va “-” ionlarnng atrofida elektro statik maydon mavjud ekanligi isbotlangan. Ionlarning xarakatlanish natijasida suv molekulalari bilan ionlar o’rtasida ishqalanish kuchi vujudga keladi. Hosil bo’layotgan ishqalanish kuchining kattaligi (3) formula orqali aniqlanadi.
Fel+Fishq=0 (4.) qE-6 n r+=0 (6.)
+=k=kE (9.)
(9.) formuladan shunday ma’no kelib chiqadiki tuzlar ishqorlarning suvda erishi natijasida xosil bo’layotgan “+” yoki “-” ionlar xarakati tezligi sistemaning ichkarisida xosil bo’lgan maydon kuchlanganligi to’g’ri proporsional ekan. Suyuqlikdagi elektr tokining tabiati ya’ni qonuniyatlari Faradey tomonidan o’rganib 1820yili muhim ahamiyatga ega bo’lgan 2 ta qonunni ixtiro qildi: m=kst (1.) Ikkinchi qonunning ma’nosi esa moddalarning massa soni valentligi orasidagi bog’lanishi ifodalaniladi: m=
|
| |