Qulu məHƏRRƏMLİ Kino, televiziya - bet 20

NATURA ÇƏKİLİŞİ (natural shooting) – Studiyadankənar çəkiliş; kinonun, yaxud teletamaşanın çəkildiyi obyektin yeri olan təbii, yaxud memarlıq mühiti. Natura təsvir edilən hadisələrin mötəbərliyini gücləndirməli və TV əsərinin bütün elementlərinə üzvi surətdə uyğun olmalıdır.
NEQATİV (negative/revearsed image) – Kino lentində, fotoqrafiya plastinkasında və ya plyonkasında bir şeyin tərsinə – ağın qara, qaranın ağ düşmüş şəkli; bu cür şəkil düşmüş fotoqrafiya plastinkası və ya plyonkası; şəffaf lentdə (əsasda) fotoqrafiya təsviri. Burada obyektin daha parlaq sahələri böyük tündlüklə, nisbətən az parlaq sahələr isə az tündlüklə verilir; bunun nəticəsində neqativ təsvirinin yaratdığı görüntü təəssüratı orijinalın əksinə olur (keçən işıqda batdıqda neqativ təsvirin müxtəlif sahələrinin parlaqlıq nisbəti orijinalın müvafiq sahələrinin parlaqlıq nisbətinə tərs mütənasibdir).
|
NEQATİVLƏRİN ZƏİFLƏDİLMƏSİ (easing of a negative) – Qara-ağ neqativlərin düzəliş qaydası. Bu qaydadan istifadə etdikdə təsvirin metal gümüşü zərrəciklərinin əriməsi sayəsində təsvirin sıxlığı azalır. Zəiflətmə prosesi zəiflədicilər adlanan məhsulların təsiri ilə baş verir.
|
NEYTRAL İŞIQ SÜZGƏCLƏRİ (neutral density filters) – Telekameraya quraşdırılmış diskli neytral süzgəclərin funksiyasını yerinə yetirən və həddindən çox işıqlı pəncərələrin kadra düşəcəyi hallarda istifadə olunan süzgəclər. N.i.s. şəffaf görünsə də, əslində, pəncərədən binanın içərisinə düşən işıq miqdarını azaldır və bu zaman rəng temperaturunu təhrif etmir.
|
NEYTRAL KEÇİD PLANI (neutral transitory plan) – Montaj zamanı iki qeyri-ardıcıl plandan faydalanmaq məqsədi ilə onların arasına vurulan plan. Adətən, neytral planda göstərilən obyekt ya frontal yöndən göstərilir, ya üzü ekrana olan kameraya yaxınlaşdırılır, ya da kameradan uzaqlaşdırılır.
|
NƏMLİK İŞIĞI (humit) – Videokamerada başlığın nəm olduğunu bildirən göstərici işıq. İstidən soyuğa, soyuqdan istiyə keçəndə (quru yerdən nəmli yerə) və ya çox nəmli (rütubətli) yerlərdə bu işıq yanır. Bu işığın xəbərdarlığına mütləq reaksiya vermək və çəkilişi saxlayıb başlıqdakı nəmliyi təmizləmək lazımdır. Akkumulyatoru və ya lenti çıxardıqdan sonra işıq yenə yanırsa, bu, o deməkdir ki, videobaşlıqdakı nəmlik tam ləğv edilməmişdir.
|
NƏZARƏT FONOQRAMI (control phonovision record) – Yayımçının texniki vasitələrinin çıxışından yazılan, efirdə göstərilən teleradio proqramlarının, yaxud əlavə məlumatın siqnallarını, eləcə də tarix və zaman siqnalını əks etdirən, efirdə göstərilən proqram və verilişlərə nəzarət məqsədi daşıyan fonoqram; efirə getmiş bütün teleradio proqramlarının nəzarət məqsədi ilə videolentə (yaxud audiokasetə) yazılması.
|
NİKAM (NICAM – Near Instantaneously Audio Multiplex) – Sıxlıq tətbiq edilməklə səs siqnallarının cəmləşdirilməsi sistemi əsasında TV proqramlarının rəqəmli, səsli, stereofonik izlənmə standartı. Avropada radio və TV yayımında tətbiq olunur. NİKAM sistemi verilişləri 728 Kb/san. sürətilə aparır, buna görə də bəzən NİKAM-728 də adlanır.
|
NİTQ (speech) – TV, kino və radionun əsas ifadə vasitələrindən biri; insanların digər adamlarla ünsiyyətindən, bu və ya digər dilin vasitəsilə onun öz fikirlərini ifadə etməsindən və başqalarına çatdırmasından ibarət fəaliyyəti; mürəkkəb məzmunun – həm informasiya, həm çağırış-müraciət, həm dinləyicini təhrik etmə və s. ifadəsi üçün dilin müxtəlif vasitələrinin işlədilməsi. N. dildən istifadə etmək prosesidir.
|
NİTQİN ANLAŞIQLILIĞI (clearness of speech) – Dinləyicilərin nitq vasitəsilə ifadə olunan fikri qavraması. Danışan adam izah etdiyi məzmunu özü mükəmməl və tam aydın dərk etməli, sözləri düzgün yerində işlətməyi, orfoepiya qaydalarına, ahəngə riayət etməyi bacarmalıdır. EE nitqi, danışanın cümlələri mümkün qədər qısa, aydın, məntiqi olmalıdır. EE-də çıxış edənlər öz nitqlərində yersiz sözlər, həddindən artıq termin və çətin ifadələr işlətməməli, qavrama şəraitini nəzərə almalıdırlar.
|
NİTQ MƏDƏNİYYƏTİ (rhetoric) – 1) EE-də ədəbi dil normalarının, xüsusən orfoepiya qaydalarına əməl olunması, nitqin ədəbi dil normalarına uyğunluğu, dilin ifadə vasitə və imkanlarından nitqin məqsəd və məzmununa müvafiq şəkildə istifadə etmək bacarığı; 2) Dil səviyyələrinin və onlara daxil olan vahidlər sisteminin normalaşdırılması, təkmilləşdirilməsi, nitqin düzgünlüyü meyarlarının müəyyənləşdirilməsi problemlərini, dil hadisə və proseslərinin inkişaf xəttini, üslubiyyat məsələlərini araşdıran dilçilik bəhsi.
|
NOMENKLATURA (nomenclatura) – 1) Müəyyən elm, incəsənət, texnika və s. sahəsində işləyən adların, terminlərin məcmusu, ümumi siyahısı; 2) Müəssisə mühasibatının açdığı hesab(lar) siyahısı.
|
NORMA (norm/standard/rate) – 1) Qanuna salınmış; qayda, üsul; hamının qəbul etdiyi qayda; 2) Müəyyən edilmiş ölçü, miqdar, orta kəmiyyət.
|
NORMAL (normal) – TV ilə bağlı səs, rəng, parlaqlıq, kontrast nizamlamalarını müəyyən olunmuş standarta gətirən düymə. Tamaşaçı bunu öz televizorunda istəyinə görə nizamlaya bilər.
|
NORMAL ÇƏKİLİŞ TEZLİYİ (normal shot speed) – Peşəkar kinematoqrafiya üçün saniyədə 24 kadr, TV üçün isə saniyədə 25 kadr təsdiq olunmuşdur. Bəzi hallarda sürəti saniyədə 32 kadrdan artıq tezlik ilə kinoçəkiliş aparmaq lazım olur. Bu zaman xüsusi təyinatlı kinoçəkiliş aparatlarından istifadə olunur.
|
NOVATOR (novator) – Burada: Kino və TV sənətinə yeni, orijinal formalar gətirən şəxs; yenidən quran, təzələyən; elmdə, texnikada, istehsalatda, incəsənətdə və s. yenilik yaradan, yenilik tətbiq edən adam.
|
NÜANS (nuance/shade) – Səsdə, rəngdə, fikirdə, danışıqda, filmdə və ya verilişdə nəzərə çarpan incəliklər; fərq incəliyi; hər hansı bir şeyin çaları (məs., əhvali-ruhiyyənin N.-ı), incə keçid (məs., rəngdən rəngə, işıqdan kölgəyə). «N.» termini ən çox musiqidə tətbiq olunur və səs çalarına aid edilir. Səsin dinamik çalarları və səslənmənin xarakteri üçün müvafiq ifadələr (çox vaxt italyan dilində) mövcuddur: məs., dolce – incəliklə, appassionato – ehtirasla və s. N. əsərin məzmunu və musiqi forması ilə sıx bağlıdır.
|
NÜSXƏLƏŞDİRMƏ FABRİKİ (copying/dublicating factory) – Kinofilmin əlavə (ehtiyat) nüsxələrini çıxarmaqla məşğul olan müəssisə.
|
NYUS-FİLM (news film) – TV-də göstərmək üçün nəzərdə tutulan və günün əsas yeniliklərini əks etdirən videosüjetlər toplusu.
|
NYUSMEYKER (newsmaker) – Jurnalistlərin diqqətinə lyaiq şəxs, yaxud hadisə. Hərfi tərcümədə: yenilik yaratmağa qadir. Mənaca "newsbreak" bu terminə yaxındır.
|
NYUSRAYTER (news writers) – Böyük telestansiyalarda xəbər mətnlərini tərtib edən şəxs. İnformasiya toplayan N. tez-tez informasiya agentliklərinin materiallarından, yaxud telefonla verilən söhbətlərdən bəhrələnir. Videomaterialları isə peyk vasitəsilə alır. N.-lər süjetin savadlı ssenari planının tərtibinə cavabdeh olur, eyni zamanda mətni tamamlayan bəzi vizual elementlər təklif edirlər.
|
NYUS-RUM (news-room) – Xəbər otağı, TV-də studiya pavilyonu ilə redaksiya otağının tamaşaçının hiss etmədiyi şüşə arakəsmə ilə ayrıldığı kombinə olunmuş quruluş. Kompüter stolları, telefonlar, xəbər qəbul edən digər avadanlığın yerləşdirildiyi geniş məkan. Bəzi telestudiyalarda xəbər proqramları bu otağın fonunda efirə çıxır. Belə bir üsul ilk dəfə CNN-də tətbiq edilmişdir.
|
NYUVİKON (newvicon) – Xassələrinə görə Kadmikona yaxın olan Cd və Zn birləşməsi əsasında hədəfli vidikon. Kadmikonla müqayisədə N. spektrin göy sahəsində daha az həssasdır. Yaxın infraqırmızı (İQ) sahədə daha həssasdır. Sənaye TV-si və rəngli TV-nin məişət kameraları qurğularında geniş tətbiq edilir.
|
O
|
OBRAZ (image) – Gerçəkliyin bədii əksi. Ümumi ideyanın konkret, fərdi surətlər vasitəsilə açıqlanması. Bədii obrazların yaradılması, predmetin və ya hadisənin ən vacib və xarakterik cəhətlərinin seçilməsi və əks olunması ilə bağlıdır. O. həm ağıla, həm də hisslərə təsir edir. Reklam O.-ı – reklam edilən şirkətin, malın hər hansı bir işarə (əşya, predmet və s.) vasitəsilə təsvir edilməsidir. Uğurlu reklam O.-ı firmanın və ya malın vizual cəhətdən yaddaqalan olmasına kömək edir.
|
OBSKUR KAMERASI (obscur(ing) camera) – Divarlarının birində kiçik gözlüyü olan qapalı qutu.
|
OBTYURASİYA TEZLİYİ (obturation frequence) – Obtyuratorla bir saniyədə işıq axını örtülmələrinin sayı.
|
OBTYURATOR (obturator/ shutter) – Kinolent kadr pəncərəsi qarşısından keçərkən, işığın qarşısını vaxtaşırı (kadrların dəyişməsi anlarında) almaq üçün (ekranı kənar işıqların düşməsindən mühafizə edir) açılıb-bağlanan mexanizm. Digər optik-mexaniki və fotoelektrik cihazlarda da (məs., işığın modulyasiyası üçün) O. olur. O. kinoçəkiliş aparatının film kanalı ilə obyektivi arasında yerləşir. Diskli və pərdəli O.-lardan istifadə olunur.
|
OBYEKT (object) – 1) İnsan şüurundan asılı olmayaraq müstəqil mövcud olan maddi aləm, əşya, maddi varlıq; 2) KİV-in konkret hadisə ilə bağlı fəaliyyətinin, diqqətinin, marağının yönəldiyi məkan, hadisə, hədəf, mövzu; 3) Hər hansı bir məkanda konkret fəaliyyət sahəsi ilə məşğul olan müəssisə, təşkilat, idarə və s.
|
OBYEKTİN NORMAL BUCAĞI (object normal angle/camera coverage) – Təbii dərinlikdə, məsafədə və nisbətdə görüntü almağa imkan verən bucaq. Bu görüntü bucağı 20 dərəcə ilə 28 dərəcə arasında olur. Obyektin görüntü bucağını (görüm sahəsini) dəyişərkən fokus məsafəsi də dəyişdiyindən maraqlı təsvirlər almaq olur.
|
OBYEKTİN, YAXUD TƏSVİRİN KONTRASTI (object/image contrast) – Obyektin ən işıqlı sahəsinin parlaqlığının onun ən tünd sahəsinin parlaqlığına olan nisbəti. Əgər təsvir hər yerdə qaranlıqdırsa, kontrastlıq sıfra bərabərdir.
|
OBYEKTİV (object lens/objective) – 1) Həssas təbəqədə çəkilən əşyanın həqiqi təsvirini yaradan, ümumi sağanağa salınmış bir və ya bir neçə linza (bəzən isə həm də güzgü) şəklində optik sistem. O.-in bütün hissələrinin optik oxları ümumi optik oxun üzərində olur; 2) Optik cihazın qabaq şüşəsi və ya şüşələri; 3) Qərəzsiz, bitərəf.
|
OBYEKTİVİN AÇIQ QALMA MÜDDƏTİ (exposure time/diaphragm open time) – Kinoçəkiliş aparatının kadr çərçivəsində kinolentin təsvir əmələ gətirən işığın təsirinə məruz qalma vaxtı. O.a.q.m. kinoçəkiliş aparatının ekspozisiyasının böyüklüyü obtyuratorun açıqlıq bucağı və çəkiliş tezliyi ilə müəyyən edilir.
|
OBYEKTİVİN ARXA KƏSİYİ (objective opening/aperture) – Obyektivin sonuncu linzasının arxa səthinin zirvəsindən arxa baş fokusa qədər olan məsafə. Obyektivlərin əksəriyyətində arxa kəsik əsas fokus məsafəsindən qısa olur və buna görə də qısa arxa kəsikli obyektivi kinoçəkiliş aparatlarında işlətmək çətinləşir. Belə ki, aparatın arxa kəsik hüdudlarında obtyurator yerlərdən istifadə zərurəti də bundan yaranıb. Həmin xüsusi obyektivlərdə arxa kəsik əsas fokus məsafəsindən qısa yox, uzun olur, yaxud heç olmasa, eyni ölçüdə olur. Arxa kəsik həm də arxa zirvə fokus məsafəsi də adlanır. Sxemlərdə arxa kəsik də zirvə fokus məsafəsi kimi "S" ilə işarə olunur. Çəkiliş obyektivlərində ön kəsik, yaxud ön zirvə fokus məsafəsi, yəni obyektivin birinci linzasının ön səthinin zirvəsindən ön əsas fokusadək olan məsafə çox nadir hallarda göstərilir. Teleobyektivlərin çox qısa arxa kəsiyi olur. Teleobyektivin fokus məsafəsi, adətən, eyni format üçün nəzərdə tutulan normal obyektivin fokus məsafəsindən dəfələrlə böyük olur. Arxa kəsiyi əsas işçi kəsiklə qarışdırmaq olmaz. İşçi kəsik dedikdə obyektivin əsas fokus müstəvisindən obyektivin kameradakı vəziyyətini müəyyənləşdirən sağanağın dayaq səthinədək olan məsafə başa düşülür.
|
OBYEKTİVİN DİAFRAQMASI (opening/objective diaphragm) – Optik sistemdə: kinokamerada, telekamerada, fotoobyektivdə işıq şüalarının məhdudlaşdırılması və ya dəyişdirilməsi üçün xüsusi qurğu. Akustikada – mikrofonun bir hissəsini təşkil edir və səs dalğalarını şüalandırır, yaxud qəbul edir.
|
OBYEKTİVİN FOKUS MƏSAFƏSİ (object focal length) – Kamera obyektivinin əhatə etdiyi görüm sahəsi (görüm bucağı). Bu görmə sahəsi fokus məsafəsindən asılı olaraq dəyişir. «Zum» tipli obyektiv (transfokator) öz dipazonu daxilində istənilən fokus məsafəsində qoyula bilər. 6:1 nisbəti alınırsa, deməli, obyektin ən geniş görüntü bucağı altı dəfə azaldıla bilər (yəni ən qısa fokus məsafəsi ən uzun fokus məsafəsindən altı dəfə azdır). Tipik nisbətlər 6:1, 8:1-dəkdir. Ancaq 4:1 və daha böyük nisbətlərə də rast gəlinir. Bəzi böyük transfokatorların əlavə taxmaları da olur. Bu, fokus məsafəsini daha da artırmağa imkan yaradır. O.f.m.-ni artırmağa imkan verən bu üsullardan hər birinin öz çatışmazlığı var. Ancaq hər halda, bu üsullar kameranın imkanlarının diapazonunu xeyli genişləndirir.
|
OBYEKTİV İNFORMASİYA (hard news) – Videokadrlarla təsdiq edilən, yaxud müntəzəm xəbər proqramları üçün mövzuya çevrilən, şərhə ehtiyacı olmayan qərəzsiz informasiyalar.
|
OBYEKTİVİN KORREKSİYASI (object correction) – Aberrasiyaların aradan qaldırılması, yaxud azaldılması yolu ilə obyektivin qüsurlarının düzəldilməsi. Təklinzalı obyektivin düzəlişinə linzanın daha münasib formasının və diafraqma müstəvisinin daha sərfəli vəziyyətinin seçilməsi yolu ilə nail olunur. Mürəkkəb obyektivlər üçün korreksiya müxtəlif növ şüşələrin və eyni zamanda ayrı-ayrı linzaların müxtəlif formalarının seçilməsi vasitəsilə aparılır.
|
OBYEKTİVLİK (objectiveness) – Şüurdan asılı olmayaraq bir şeyin müstəqil bir obyekt kimi mövcudluğu; hadisə və fakta qiymət verərkən bitərəf, qərəzsiz olmaq.
|
OFLAYN (off-line) – 1) Ayrıca, müstəqil rejim. Proqram materialının aşağı keyfiyyətli nüsxələrindən istifadə etməklə ilkin videomontaj; 2) Çox vaxt qeyri-xətti olan montaj sistemi. Bu cür sistemlərdə montaj vərəqələrinin yaradılması üçün aşağı keyfiyyətli videotəsvirlərdən istifadə edilir; 3) Əlavə, köməkçi.
|
OFSET ANTENASI (offset-antenna) – Peyk TV-si antenasının bir növü. Bu antenalar ötürücü reflektorun mərkəzində deyil, bucaq altında yerləşir. Konstruksiyanın üstünlüyü reflektorun ölçülərinin xeyli kiçik olmasındadır.
|
OKULYAR (ocular/eye piece) – Müşahidəçinin gözünə yönəlmiş mürəkkəb optik cihazın bir hissəsi. Məsələn, görüntü borusunun, mikroskopun, yaxud kinoçəkiliş aparatının videoaxtarıcısının okulyarı.
O. obyektivin əmələ gətirdiyi təsvirin baxıldığı lupa rolunu oynayır.
|
ON-LAYN (on-line) – Telekompüter əlaqələrinin operativ interaktiv rejiminin adı. On-line (hərfi mənada: xətdə) sözü birbaşa, montaj, fasiləsiz yeniləşdirilən məlumat bazası, cari informasiya təqdimatı xidməti, İnternetdə ixtisaslaşdırılmış informasiya ehtiyatları qovşağı – "şəbəkə ofisi" bildirən müxtəlif terminlərin tərkibinə daxildir.
|
ON-LAYN REJİMİ (on-line) – Real vaxt miqyasında informasiyanın daxil olması tempində iş; əsl proqram metarialından istifadə etməklə videomontaj; İnternetdə və s. real vaxt rejimində informasiya mübadiləsi.
|
OPERATİV (operative) – 1) Hadisənin baş verdiyi anda tez, cəld işıqlandırılması; 2) Bir işi bilavasitə, əməli surətdə həyata keçirən, görən; işin gedişini qaydaya salan, düzgün istiqamətə yönəldən.
|
OPERATOR (operator/cameraman) – Kinoçəkən, kinooperator, filmi kinolentə (videoya) çəkən şəxs.
|
OPERATOR SƏNƏTİ (operation) – Kino və TV sənətinin yaradıcılıq sahəsi; rejissor və rəssamla birlikdə kino çəkilişi metodları vasitəsilə kinofilm və TV filminin bədii təsvir formalarının yaradılması. Əsərin ideyası və məzmunu, kinodramaturq və rejissor niyyəti görmə obrazları vasitəsilə açılır. Kadrda əşyalar və onların detalları, hadisələr və ayrı-ayrı elementlər, jest, mimika, müxtəlif hərəkətlər, onların tempi və sürəti, optik «yekəltmə»lər və s. qeyri-adi plastik formalarda təsvir oluna bilər. Filmdəki hadisələr və epizodlar öz-özlüyündə təsvir-montaj kompozisiyası təşkil edir. Kinokadrların təsirliliyi və təbiiliyi üçün hərəkət edən kamera, xüsusi rakurslar, işıqlandırma, kinoperspektiv effektləri, variooptika (transfokatorlar) tətbiq olunur. O.s.-nin əsasını kino çəkilişi obyektinin (aktyor mizanları, memarlıq formaları, dekorasiya, interyer) düzgün işıqlandırılması təşkil edir. Kino kamerası ekranda materialın rəngi və fakturasını, fiqurların həcm və formalarını hərəkətdə canlandırdığından ağ-qara filmlərdə, eləcə də rəngli filmlərdə müxtəlif işıqlandırma dərəcəsindən istifadə olunur. O.s.-ndə kadrın kompozisiyası mühüm rol oynayır.
|
OPERATOR KRANI (crane-type dolly) – Kino və TV çəkilişi zamanı obyekti daha geniş və əhatəli göstərmək üçün operatorun istifadə etdiyi xüsusi qurğu. O.k. klip və reklam çəkilişlərində daha geniş istifadə olunur.
|
OPERATORLAR QRUPU (operator board) – TV-də filmlərin, yaxud müxtəlif verilişlərin çəkilişi prosesində iştirak edən operatorlardan, onların assistentlərindən, köməkçilərindən ibarət qrup.
|
OPTİK DİSK (optical disk) – Lazer şüasının köməyi ilə informasiyanın yazılışı və hesablanması üçün vasitə. Səsin və təsvirin dəqiq, qənaətlə yazılışı cəhətdən fərqlənir. Rəssamlıq, ədəbiyyat, musiqi əsərlərinin nüsxələşdirilməsi, yəni dünya mədəniyyətinin dəyərlərini yığcam şəkildə qoruyan etibarlı yaddaş – muzeylər, kitabxanalar, arxivlər və s. kimi istifadə oluna bilər.
|
OPTİK POZMA (optical erasure) – Optik kütlənin siqnaloqrama, yaxud onun məhdud sahəsinə təsiri vasitəsilə informasiyanın pozulması.
|
OPTİK PROYEKSİYA (back projection) – Təsvirin arxadan ağ pərdəyə verilərək seyr edilməsi.
|
OPTİK VİDEODİSK (optical disk jukebox) – Lazer hesablaması olan videodisk; lazer diski.
|
OPTİK YAZI (optical recording) – Səs siqnalının fotolentə, yaxud kinolentə yazılması üsulu. Səsin fotolentə yazılması üçün eni, yaxud optik sıxlığı dəyişən xüsusi yazı cığırı ayrılır. Yazılış zamanı lentin işığahəssas təbəqəsinə yazılan siqnallarla modullaşdırılan işıq şüası təsir göstərir. Burada siqnaloqramm mürəkkəb fotokimyəvi əməliyyatdan sonra əmələ gəlir.
|
OPTİMASKOP (optimascope) – Optik təsvirin ekrana verilməsi üçün tətbiq olunan elektron-şüa borusu.
|
ORANJİMAN (orangireman) – Müəyyən musiqi əsərinin redaktə olunması, əlavə və düzəlişlər edilməsi.
|
ORFOEPİYA (orthoepic) – Dilçiliyin düzgün ədəbi tələffüzü öyrənməklə məşğul olan şöbəsi; düzgün tələffüz qaydaları məcmusu.
|
ORİJİNAL (original) – 1) Hər hansı yazının, video və kino materialının əsli; məqalənin, əsərin orijinalı, əsli (surət qarşılığı); 2) Səsli, yaxud videoproqramın lentə köçürülmüş son variantı; 3) Əsas qurğu. Məs., yönəldici videomaqnitofon, yaxud takt siqnallarını göndərən və formalaşdıran qurğu.
|
ORTA DALĞA (medium wave) – Xüsusi uzunluğu (102-103m) və tezliyi (3 Mhs – 300 Khs) olan radio dalğa.
|
ORTA PLAN (medium close-up) – İri planla ümumi planın arası; televizor ekranında bir, yaxud bir qrup şəxsin bütöv və yaxud dizdən yuxarı təsviri.
|
OSİLLOQRAF (oscillograph/oscilloscope) – Elektrik rəqslərini yazmaq, yaxud müşahidə etmək üçün optik və ya elektron qurğu.
|
Ö
|
ÖTÜRÜCÜ STANSİYA (transmitting station) – Mərkəzi məntəqədən səs və ya təsvir siqnallarını qəbul edib nizamlayan (yenidən işləyərək, yaxud gücləndirərək) və bu siqnalları daha uzaq məntəqəyə, yaxud abonentin televizoruna (radiosuna) ötürən aralıq stansiya.
|
ÖTÜRÜCÜ TELEVİZİYA KAMERASI (transmissive TV camera) – Obyektdəki işıqlı, kölgəli hissələrin paylanmasına dair informasiyanı videosiqnala çevirmək üçün qurğu. Veriliş üçün Ö.t.k. (arabacıq üzərində quraşdırılan studiya Ö.t.k., reportaj üçün, kinoproyeksiya üçün Ö.t.k. və s.) və sənaye TV-si üçün Ö.t.k. (sualtı TV üçün, kosmik tədqiqatlar üçün və s.) var. Qara-ağ TV verilişləri üçün Ö.t.k. obyektivdən, verici TV borusundan, ilkin videogücləndiricidən, açılış və elektrik təchizi dövrələrindən, çevirici və fokuslayıcı mexanizmlərdən, verilən təsvirə nəzarət üçün kineskopdan ibarətdir. Rəngli verilişlər üçün Ö.t.k-nda isə qırmızı, yaşıl və mavi rənglərə uyğun üç verici TV borusundan istifadə edilir.
|
ÖYRƏDİCİ PROQRAMLAR (cogmitive programs) – Qarşısına auditoriyanı maarifləndirmək, onu müəyyən biliklər sistemi ilə tanış etmək, tamaşaçılarda müəyyən zövq və dünyagörüşü formalaşdırmaq məqsədi qoymuş teleproqram. Ən klassik Ö.p. müxtəlif kütləvi formalardan istifadə etməklə tamaşaçılara ayrı-ayrı sahələrə (tarix, hüquq, coğrafiya, təbabət, dil öyrətmə, ətraf mühit, təbiət, mədəniyyət və s.) dair ardıcıl bilik verən proqram sayılır. Ö.p. teleradionun ilk illərindən tutmuş bu günədək bir çox yayım şirkətlərinin proqram siyasətində əsas yer tutur. ABŞ, Kanada, Yaponiya və s. kimi ölkələrdə auditoriyanın geniş bir hissəsini nəzərdə tutan və yalnız öyrədici proqramlar yayan ixtisaslaşmış telekanallar mövcuddur.
|
ÖZƏL TELEVİZİYA (private TV) – Əsas məqsədi müxtəlif mövzularda verilişlər hazırlayıb efirə verməklə auditoriya toplamaq və reklam cəlb etməklə pul qazanmaq olan qeyri-dövlət TV qurumu. Ö.t.-nı, bir qayda olaraq, hüquqi və ya fiziki şəxslər təsis edir. Bəzi ölkələrdə Ö.t. ictimai TV-nin də (məs., Böyük Britaniyada Ay-Ti-Vi kimi) funksiyasını yerinə yetirir. Ö.t.-da proqram siyasətini, yayım şəbəkəsinin əsas cizgilərini kadr, əmlak və maliyyələşmə məsələlərini təsisçi özü həll edir. Bax: K o m m e r s i y a T V-s i.
|
ÖZƏL TƏYİNATLI KİNOÇƏKİLİŞ APARATLARI (special purpose shot cameras) – Müxtəlif quraşdırılma, cizgi, sürətli və kiçik sürətli kadrların çəkilişlərində istifadə olunan aparatlar. Onların köməyi ilə hətta kineskop ekranının üzündən kinoçəkilişi aparmaq mümkündür.
|
ÖZƏL YAYIM (private broadcasting) – Bax: Ö z ə l T V.
|
P
|
PABLİK-RİLEYŞNZ (public relations) – Cəmiyyətlə, ictimaiyyətlə əlaqələrin yaradılması, ictimai informasiyanı idarəetmə sistemi; ictimai münasibətlər (vasitəli reklam). Müəyyən ərazidə veriliş, onun istehsalçısı haqda müsbət ictimai fikir yaratmaq məqsədi güdən tədbirlər kompleksi. P.-r.-in məqsədi nəzərdə tutulan auditoriyaya, korporativ maraqlara, ictimai rəyə təsir etmək, təşkilat haqqında müsbət imic yaratmaqdır.
|
PABLİSİTİ (publicity) – Hərfi mənada: populyarlaşdırma, məşhurlaşdırma, əhalinin diqqətini cəlb etməyə yönəlmiş tədbirlər. «Pablik rileyşnz» vasitəsi kimi KİV-də geniş istifadə olunur.
|
PAFOS (enthusiasm/inspiration) – 1) Hissli, ehtiraslı, həvəsli danışıq; teleradio mətninin ucadan, şövqlə, xüsusi intonasiya ilə oxunması. Adətən, bədii əsərlərin tamaşası zamanı aktyorlar tərəfindən tamaşaçıları riqqətə gətirmək üçün istifadə olunur; 2) Mətnin oxunuşunda, yaxud verilişdə süni olaraq yaradılan ab-hava, yalançı ahəng.
|
PAL (PAL – Phase Alternation Line) – Müasir dünyada üç TV sistemindən biri, faza dəyişmə sətri. Bu sistemdə 625 sətir və 50 Hs tezlik istifadə edilir. Almaniyada Telefunken firmasının tapdığı və Fransa istisna olmaqla bütün Avropa dövlətlərinə yayımlanan sistemdir. P. sistemi Azərbaycanda da tətbiq olunur.
|
PALİTRA (palette) – 1) Rəssamlıqda üzərində rəng qarışdırılan taxta parçası, yaxud metal, çini, saxsı lövhə; 2) Məcazi mənada: rejissorun, rəssamın, səs rejissorunun yaradıcılıq üslubuna xas olan bədii-vizual ifadə vasitələrinin məcmusu.
|
PAL-PLYUS (PAL+) – PAL sisteminin növlərindən biri, onun yüksək həssaslıqlı TV (YHT) ilə calaşdırılmış forması. İlk dəfə 1991-ci ildə nümayiş etdirilən bu yarımsistem mövcud tezlik kanalı hüdudunda TV təsvirini kadrın 16:9 nisbətinə uyğun olan formatda göstərilməsinə imkan verir.
|
PANİKA (panic/scare) – Adamları qəflətən bürüyən qorxu, vahimə hissi. İstehsalatda P. adətən, canlı verilişlər zamanı rejissor pultunda özünü göstərir.
|
PANORAM (panoram) – Kinoçəkiliş üsulu; məkan sənəti növlərindən biri. Kinoçəkiliş aparatının üfüqi, yaxud şaquli, ya da hər iki istiqamətə çevrilməsi ilə həyata keçirilir. P. vasitəsilə yaranan effekt müşahidəçinin başını və gözünü çevirməsinə, yaxud qaldırmasına uyğun olur. P. böyük məkanların ekranda göstərilməsi üçün geniş tətbiq olunur. P. tamaşaçıda real məkan illüziyası əmələ gətirdiyindən, ondan, əsasən geniş ərazini və çoxlu iştirakçını əhatə edən hadisələrin təsviri üçün istifadə olunur.
|
PANORAM ETMƏK (pan/panning/panograming) – Hər hansı obyekti, hərəkəti, predmeti, səhnəni obyektivin kadrına salmaq üçün kameranın üfüqi, bəzən şaquli hərəkəti.
|
PANORAMLI ÇƏKİLİŞ (panoraming) – Üfüqi, yaxud şaquli istiqamətdə böyük görüş dairəsi bucağı ilə fərqlənən xüsusi kinoçəkilişin növü. P.ç.-i (panorametmə) kameranın xüsusi panoram başlığında qurulduqda aparılır.
|
PANORAMLI KİNO (panorama film) – Kinofilmin çəkilməsi və böyükölçülü çökük ekranda nümayiş etdirilməsi üsulu; ekrandakı hadisələrə baxarkən tamaşaçıda həmin hadisələrin canlı «iştirakçısı» olması effekti yaranır. P.k.-da insanın ekranı ümumi görmə bucağı üfüqi müstəvidə 150-170º-yə, şaquli müstəvidə isə 55º-yə qədərdir. Beləliklə, ekranın sərhədləri insanın aydın görmə həddindən (üfüqi müstəvidə təqr. 40º-yə, şaquli müstəvidə 20º-yə qədər) xeyli kənarda olduğu üçün, ekrandakı təsvirlərin qavranma şəraiti insanın real görmə şəraitinə yaxın olur.
|
PANTOMİMİKA (pantomime/pantomimicry) – İnsan bədəninin ifadəli hərəkətləri. Mimika, jest, danışıq ahəngi ilə yanaşı, P. insanın psixi vəziyyətinin, onun hisslərinin ifadə vasitəsidir. Bax: İ f a d ə l i h ə r ə k ə t l ə r.
|
PAPARASSİ (paparazzo) – Bir çox ölkələrdə "kompramat" və məşhur adamların həyatından sensasiyalı, qalmaqallı məlumatlar axtarıb tapan fotojurnalist. P.-ləri qalmaqallı, qeyri-adi görüntülər ovuna çıxmış bəd niyyətli peşə sahibləri adlandırmaq olar. Onlar çəkdikləri fotoların müqabilində qəzet, jurnal və TV-lərdən yaxşı pul alırlar.
|
PARABOLİK ANTENA (Parabolic antenna) – Dairəvi "boşqab" şəklində olan antena; əksetdirici, peyklərə siqnal göndərmək, ya da peyklərdən siqnal almaq üçün istifadə edilən antena. P.a. TV yayımını qəbul etmək üçün tətbiq olunur. Alüminium və ya fiberqlastdan düzəldilir. Yüngüllüyü və əksetdirmə xüsusiyyəti, dözümlülüyü, istiyə və soyuğa davamlılığı kimi xüsusiyyətlərinə görə alüminium antena daha əlverişlidir. P.a.-nın diametri peyk yayımının uzaqlığına və yerləşmə bucağına görə dəyişir.
|
PARADİQMA (paradigm) – Burada: Kadrların, ifadə vasitələrinin, sözlərin hallanması və ya dəyişməsi formalarını göstərən cədvəl.
|
PARADOKS (paradox) – Sağlam mühakiməyə zidd olan, çoxluğun qəbul etmədiyi, auditoriyada kəskin (mənfi) reaksiya doğuran, ümum tərəfindən qəbul olunan ənənəvi rəylərə kəskin ziddiyyət təşkil edən fikrin ifadə olunması üçün işlənən bədii üsul. P.-da əks olunmuş fikrin gözlənilməzliyi və qəribəliyi təəccüb doğurur. P.-a fikrin müxtəsərliyi, aydınlığı, qəsdən nəzərə çarpdırılan kəskinliyi xasdır.
|
PARAFRAZ (paraphrase) – 1) Bir ifadənin və ya sözün mənasını başqa ifadə ilə təsvir etmə; 2) Başqa musiqi əsərlərindən alınmış mövzuya əsasən yazılmış musiqi fantaziyası.
|
PARALELİZM (parallelism/concurrency) – 1) Oxşarlıq, təkrar (eyni işin iki şəxs və ya idarə tərəfindən görülməsi); 2) İki və ya daha çox prosesin (proqramın) paralel yerinə yetirilməsi. Videosiqnalların rəqəmli işlənməsi zamanı videoeffektlərin aparatla gerçəkləşdirilməsi parametrlərinin sayı xeyli genişlənib. Bunların əksəriyyətinin formalaşması real vaxt miqyasında saniyədə milyard əməliyyatdan çox yüksək sürətli iş tələb edir.
|
PARALEL MONTAJ (parallel editing) – Ekranda hadisələrin əvəzlənmə üsulu ilə göstərilməsi. P.m.-da hadisələrin xronoloji qaydası tez-tez pozulur. Olayların başlıca açıqlanma xəttinə münasibətdə montajçı geriyə (flashback), yaxud irəliyə keçid effekti (flashforward) yaratmaqla, keçmiş və gələcək zamanları göstərən planları da növbələşdirə bilər.
|
PARALEL VERİLİŞ ÜÇÜN KABEL (rarallel cable) – Məhdud fiziki uzunluğu təxminən 30 metrədək olan çoxnaqilli informasiya ötürücüsü kabeli.
|
PARALİNQVİSTİKA (paralinguistics) – Səsli nitq ünsiyyətini müşayiət edən və informasiya vermə prosesində rolu olan bir sıra amilləri (jestlər, mimika, nitq situasiyası və s.) öyrənən, sözsüz kommunikasiya üsullarını tədqiq edən dilçilik sahəsi.
|
PARAMETR (parameter) – Prosesin, hadisənin, sistemin və texniki qurğunun hər hansı bir xassəsini xarakterizə edən kəmiyyət. Elektrik P.-lərindən cərəyan şiddəti, gərginlik, elektrik müqaviməti, induktivlik və elektrik tutumu daha xarakterikdir.
|
PARÇALANMIŞ TƏSVİR (break-up picture)
|
PARLAQLIQ (brightness/luminance) – İşıq gücünün müstəvi üzərində müşahidə istiqamətinə perpendikulyar olan işıqlanan səthi görüntüsünə nisbəti. İnsanın görmə qabiliyyəti bilavasitə işıq mənbəyinə reaksiya verdiyinə görə P. onun ən mühüm xüsusiyyətidir. P.-ın ölçü vahidi kvadrat metr kandeladır (kd/m2).
|
PARLAQLIQ PARAMETRLƏRİ (brightness parameters) – TV təsvirlərinin P.p. parlaqlıqla və parlaqlığın fərqli hüdudları ilə müəyyənləşir. Ekranın parlaqlığı müşahidə şəraitindən, görmə xassələrindən və qəbul edilən təsvirin məzmunundan asılı olur.
|
PARLAQLIQ SİQNALI (brightness impulse/signal) – Təsvirin verilən elementlərinin parlaqlığına mütənasib olan gərginliyin, yaxud cərəyanın dolayı elektrik impulsları. Gücləndirmə və formalaşdırma qurğularında P.s.-na söndürmə və sinxronlaşdırma siqnalları da əlavə edilir.
|
PARODİYA (parody) – Ədəbiyyat, teatr, musiqi, estrada janrlarından biri; kinayəli nəzirə, təqlid, bənzətmə. P.-da hər hansı bir əsərin ideya-bədii xüsusiyyətləri (mövzusu, məzmunu, qəhrəmanları, dili, üslubu və s.) müəyyən ideya-estetik mövqedən məsxərəyə qoyulur.
|
|