nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
1-маърўза: Кириш - bet 20

29
hajmi xaddan tashqari kattalashadi, natijada asbobning Issiqlik inertsiyasi oshib
ketadi. Bunday xollarda kompensatsion qo‟rilmalardan foydalaniladi.
Gazli manometrik termometr termoballonning uzunligi 400 mm dan ortmasligi
lozim, termoballon diametri ushbu: 5,8,10,12,16,20,25 va 30 mm (GOST 86 24 .80)
qatordan tanlanadi. Kapillyar uzunligi 0,6 m dan 60 m gacha bo‟lishi mumkin
.
Maxsus tayyorlangan gazli manometrik termometrlar 0
0
С dan past haroratlarni
o‟lchash uchun ham ishlatiladi. Masalan, vodorod gazli termometr – 250
0
С gacha,
geliylisi esa - 267
0
С gacha haroratlarda ishlatiladi.
Gazli manometrik termometrlarning o‟ziga xos kamchiliklaridan biri, ularning
issiqlik inertsiyasining kattaligidir. Buning sababi termoballon devorlari bilan uni
to‟ldirgan gaz o‟rtasidagi Issiqlik almashish koeffitsientining kichikligi va gazning
Issiqlik o‟tkazish qobiliyatining kamligidir
.
1-маърўза: Кириш - bet 19

28
termometrlardagi boshlang‟ich bosim haroratni o‟lchash chegaralariga bog‟liq bo‟lib,
odatda 0,98……4,9 mn/m2 ni tashkil qiladi. Bu termometrlar 1500S dan + 10000S
gacha haroratlarni o‟lchashga imkon beradi. Gazli termometrlarning ish moddasi
sifatida asosan azot ishlatiladi.
Gazli termometrning ishi ideal gaz bosimi va harorati orasida to‟g‟ri chiziqli
munosabat o‟rnatuvchi Sharl qonuniga asoslangan
:
,
1
0
0
t
t
P
P
t
(5.1)
bunda P
0
va P
t
- gazning 0 va t haroratlardagi bosimi,
- gaz kengayishining termik
koeffitsienti; t
0
va t -
0
С da berilgan boshlangich va sunggi haroratlar.
Termometr shkalasi tekis chiqadi, bu esa uning afzalligi hisoblanadi.
Haroratlar farqi tufayli bosimning o‟zgarishi quyidagi ifodadan aniqlanadi
:
0
0
0
t
t
t
,
(5.2)
Gaz bilan to‟ldirilgan termometr sistemasidagi boshlang‟ich bosim
0
0
t
t
,
(5.3)
Sochiluvchan moddalarning sathini o‟lchash

101
bermaydi. Kimyo va oziq-ovqat sanoatining ko‟pgina texnologik jarayonlarida
sochiluvchan materiallar sathini uzluksiz o‟lchash kerak bo‟ladi. Buning uchun
qalqovichli, elektrik, radioaktiv va vaznli sath o‟lchagichlar ishlatiladi.
Doimiy cho‟kadigan qalqovichli sath o‟lchagichning ishlash prinsipi
qalqovichning sochiluvchan material ichiga tushib ketmay, uning sirtida qalqib
turishiga asoslangan.
Sochiluvchan materiallarning vaznli sath o‟lchagichlari bunkerni osib quyish
konstruktiv qiyinchiliklarini hosil qilmaydigan va materialning bunkerga solinishi
hamda undan to‟kilishi bir me„yorda bajariladigan hollarda ishlatiladi. O‟zgartgich
sifatida turli vaznli qurilmalar qo‟llaniladi. Masalan, agar bunker prujinali tayanchda
turgan bo‟lsa, chegarali sath o‟zgartgichi sifatida chetki o‟chirgichlar ishlatilishi
mumkin. Bunker yuklanganda, prujinali tayanch siqiladi va bunker vertikal bo‟yicha
o‟zaro ta„sirlashib, bunker to‟lganda va bo‟shaganda o‟chirgichlarning ishlab
ketishini ta„minlaydi.
Vaznli sath o‟lchagichlarda o‟zgartgich sifatida messzodlar ishlatiladi. Bunda
bunker tayanchiga ko‟rsatilgan bosim o‟lchanadi. Bu bosim bunkerni material bilan
to‟ldirish funksiyasidan iborat. Asbobning komplekti sath yoki vazn birligida
darajalangan va manometr bilan naychalar orqali ulangan gidravlik mesezodadan
iborat. Porshen elastik membrana bilan germetiklangan. Messzoda, ulaydigan naycha
va manometrning prujina li suyuqlik bilan to‟ldirilgan. Memmzoda-manometr
tizimidagi bosim material bilan to‟ldirilgan bunker og‟irlik kuchining messzoda
porsheni yuzasiga bo‟lingan qiymatiga teng.
Bunday sath o‟lchagichlar uchun manometr strelkasining shkaladagi
boshlang‟ich (nol) holati bunkerning bo‟sh holatiga mos keladi. Shunday qilib, shkla
bunkerni to‟ldiradigan material vaznini ko‟rsatadi.
Bu
asboblar
nazorat
qilinayotgan
modda
bosimini
o‟zgartiruvchi
o‟zgartgichlarning qo‟llanishiga asoslangan.
Bunkerning devorida turli balandlikda membrana o‟rnatiladi yoki uchiga
plastinka yoxud shar o‟rnatilgan mayatnik osiladi. Sochiluvchan materialning bosimi
ta„sirida membrana egiladi va kontaktlarga ulangan prujinani siljitadi. Prujinalar
tegishli elektr signalini ta„minlaydi. Sathning pasayishi bilan prujina membrana va
kontaktlarni boshlang‟ich holatga qaytaradi. Bunkerdagi sath ko‟tarilganda
mayatnikning chetga chiqishi natijasida kontaktlar ulanadi.
Hozirgi paytda kimyo sanoatida ishlatiladigan sochiluvchan jismlar sath
signalizatorlari va o‟lchagichlarning nomenklaturasi cheklangan.
1-маърўза: Кириш - bet 18

27
5.1.Manometrik termometrlar haqida umumiy ma„lumotlar.
5.2.Gazli manometrik termometrlar.
5.3.Suyuqlikli manometrik termometrlar.
5.4.Kondensatsion manometrik termometrlar.
Tayanch iboralar: termoballon, kapillyar naycha, manometrik prujina, ish
moddasi, kompensatsion qo‟rilma, kondensatsion termometr.
Adabiyotlar: 2, 3, 4, 5, 9, 11.
5.1.Manometrik termometrlar haqida umumiy ma„lumotlar
Manometrik termometrlar texnikaviy asbob bo‟lib, termosistemaning ish
moddasi jixatidan gazli, suyuqlikli va kondensatsion termometrlarga bo‟linadi. Bu
asboblar suyuqlik va gazsimon muhitlarda – 150
C
0
dan +1000
C
0
gacha bo‟lgan
haroratlarni o‟lchashga muljallangan.
Manometrik termometrlar ko‟rsatuvchi va o‟ziyozar qilib ishlanadi. O‟ziyozar
termometrlarga doiraviy yoki lentasimon diagramma qog‟ozi quyiladi. Diagramma
qog‟ozini sinxron dvigatel, ba„zi turlarida esa soat mexanizmi ishga tushiradi.
Manometrik termometrlar kimyo sanoatida keng ishlatiladi. Uni asosan
portlash xavfi bor joylarda ishlatish mumkin u holda diagramma qog‟ozini soat
mexanizmi aylantiradi. Manometrik termometrlarning sxemasi 5.1–rasmda
keltirilgan. Asbob termoballon 1, kapillyar naycha 2 va manometrik qism 3-9 dan
iborat. Manometrik prujina 3 ning bir uchi tutqich 4 ga kavsharlangan. U kanal orqali
prujinaning ichki bo‟shlig‟ini termoballon bilan ulaydi. Prujinaning ikkinchi bo‟sh
uchi germetiklangan va povodok 5 yordamida sektor 6 bilan bog‟langan. Bu sektor
o‟z navbatida tribka 7 bilan tishli ilashish vositasida ulangan. Tribka 7 ning o‟qiga
strelka 8 o‟rnatilgan. Uzatish mexanizmidagi oraliqni to‟ldirish uchun spiral tola 9
o‟rnatilgan, uning ichki o‟ramining uchi tribka o‟qiga ulangan.
Asbob sistemasi (termoballon, kapillyar va manometrik prujina) ish moddasi,
asosan gaz va suyuqlik bilan boshlang‟ich bosimda to‟ldiriladi. Termoballon isishi
bilan ish moddasining germetiklangan termosistemadagi bosimi oshadi, buning
natijasida prujina yoyila boshlaydi va uning bo‟sh uchi siljiydi. Prujina bo‟sh
uchining siljishi uzatish mexanizmi orqali (povodok, sektor va tribka)
ko‟rsatkichning holati bo‟yicha hisobga olinadi. Termoballon odatda zanglamas
pulatdan ishlanadi, kapilliyar esa jezdan yoki pulatdan ishlanib, uning tashqi diametri
2,5 mm, ichki diametri esa 0,35 mm ga teng bo‟ladi. Asbob vazifasiga ko‟ra kapillyar
naychaning uzunligi turlicha (0,6 m dan 60 m gacha) bo‟ladi.
Manometrik termometrlarda bir chulg‟amli, ko‟p chulg‟amli (6 dan 9 gacha) va
spiralli manometrik naychalar ishlatiladi.
Termokonduktomerli sath o‟lchagichlar

100
Termokonduktometrik
o‟zgartkichning
ishlash
prinsipi
qizdirilgan
termorezistordan suyuqlik va gazga Issiqlik o‟tkazishining turlichaligidan
foydalanishga asoslangan, bunda suyuqlik va gazda joylashgan uchastkalari turli
haroratga ega bo‟ladi va, demak, turli qarshilikka ega bo‟ladi.
Termokonduktometrik o‟zgartkichlar, odatda, maxsus himoya qoplamali
ingichka simdan tayyorlanadi. Ikkilamchi asbob sifatida termorezistorda kuchlanish
tushishini o‟lchaydigan asboblar yoki ko‟priklardan foydalanish mumkin.
15.3.Ultratovushli sath o‟lchagichlar
Xozirgi vaktda sanoatda ultratovushli sath o‟lchagichlar keng tarkalmokda. Bu
asboblar boshka asboblarga nisbatan kontaktsizlik, yuqori aniqlik, kichik inertsionlik,
katta diapazonda va agressiv suyuqliklarda ishlatilishi kabi bir qator muhim
afzalliklarga ega. Ammo o‟lchash sxemalarining murakkabligi, shuningdek, Etarli
darajada ishonchli bo‟lmagani sababli, bu asboblar boshka qo‟rilmalardan
foydalanish mumkin bo‟lmagandagina ishlatiladi.
Ultratovushli sath o‟lchagichlarning ishlash prinsipi suyuqlik, gaz chegarasidan
tovush tulkinlarining kaytish prinsipiga asoslangan. Ultratovush impulsining xavo va
suyuqlik chegarasi sirtidan kaytish kattaliklari akustik qarshilikning keskin farqi
natijasida sodir bo‟ladi.
Impuls ultratovushli tebranishlar generatori 1 dan nurlatgich 2 orqali sathi
o‟lchanayotgan sigimga uzatiladi. Ultratovush tulkinlar o‟lchanayotgan muhitda
tarqaladi va suyuqlik-xavo chegarasida qaytadi. Qaytgan tulqinlar muhitdan teskari
yo‟nalishda utadi, nurlatgich 2 ga uxshash ultratovushli tebranishlar qabul qilgichi 3
ga keladi, u Еrdan ultratovushli impuls kuchaytirgich 4, vakt oraligini hisoblaydigan
qo‟rilma 5 va o‟lchash asbobi 6 ga keladi.
Suyuqlik sathi o‟lchash impulsining yuborilishi va kaytishi orasidagi
vakt
bo‟yicha aniqlanadi, ya„ni:
,
2
C
H
(15.3)
bunda
Н- suyuqlik sathi;
С- suyuqlikda ultratovushning tarkalish tezligi.
Vaqt o‟lchagichda olinadigan akslangan signalning kechikish vaqtiga
proporsional bo‟lgan o‟zgarmas kuchlanish shkalasi sath birliklarida darajalangan
avtolmatik potensiometrga beriladi. Nurlatgich sifatida bariy titanat, pezokvarts,
manitostriktsion elementlar ishlatiladi.
Ultratovushli sath o‟lchagichlar 45 mm dan bir necha un metrgacha o‟lchash
diapazoniga ega. O‟lchanayotgan muhit harorati -50 dan +2000 S gacha Еtishi
mumkin. Yul quyiladigan asosiy xato +2,5%.
NAZORAT SAVOLLARI - 1-маърўза: Кириш

99
Radiotulqinli usullarga radiolakatsion, radiointerferentsion, endovibratorli va
rezonansli usullar kiradi.
Radiotulqinli sath o‟lchagichlarning ishlashi elektromagnit tulkinlarning elektr
va magnit xossalari bilan fark qiladigan muhitlarning chegarasidan kaytishi
hodisasiga asoslangan.
Elektromagnit tulkinlarning tarkalish tezligi
muhitda uning dielektrik
ва
magnit o‟tkazuvchanligi
qiymatlari bilan topiladi:
C
, (15.1)
bunda С-vakuumdagi yoruglik tezligi.
Sath o‟lchagich sxemasi nur tarkatgich, elektromagnit energiyasi qabul kilgichi
va vakt oraligini o‟lchash qo‟rilmalaridan iborat. Sath
h
qiymati nur tarkatgich
signalni junatish payti bilan kaytgan signal qabul kilgich 2 ga kelgan payt orasidagi
vaktni aniqlash yordamida topiladi. Shu kattaliklar ushbu
C
h
H
)
(
2
(15.2)
munosabat bilan bog‟langan.
Odatda, lokatsiya gaz muhiti orqali suyuqlik ustida olib boriladi. Lokatsiyaning
gaz orqali olib borilishi makulrok, chunki nur tarkatgichlar suyuqlik ta„siriga
berilmaydi, bundan tashkari, gazlarning magnit va dielektrik o‟tkazuvchanligi katta
emas va amalda gazning parametrlari o‟zgarishiga va xossalariga bog‟liq emas.
Bunday sath o‟lchagichlarning kamchiligi kichik vakt oraligini aniq o‟lchash
kiyinchiligidir, ular nurlanish zonasida turgan boshka predmetlarga goyat sezgir.
Suyuq metallarning sath o‟lchagichlari 200 mm gacha o‟lchash diapazoniga ega,
o‟lchashning asosiy xatoligi
2%.
Standart termoelektr termometrlar

35
qiymatli bog‟liqligi, qarshilik harorat koeffitsientining katta bo‟lmasligi va katta
elektr o‟tkazuvchanlik kabi xususiyatlarga ega bo‟lishi kerak.
Barcha materiallar va qotishmalar uchun TEYKning haroratga funktsional
bog‟liqligi murakkab bo‟lib, uni analitik ifodalash ancha qiyin. Platinorodiy-platina
jufti bundan mustasnodir. Bu juftlik uchun TEYK bilan harorat orasidagi bog‟lanish
300
0
C dan 1300
0
C gacha bo‟lgan oralikda sovuq ulanma harorati 0
0
C bo‟lganda
Etarlicha aniqlikda parobolaga mos keladi:
2
0
,
ct
bt
a
t
t
,
(6.11)
bunda a, b va c surma (630,5
0
C
), kumush (960,8
0
C
) va oltin
(1068,0
0
C
) larning kotish harorati bo‟yicha aniqlangan doimiylar
.
Xromel-kopelli (56% Si + 44 % Ni) termoelektr
termometrlar standart termometrlar orasida eng katta
o‟zgartish koeffitsientiga ega (70-90мкВ/
0
С) Termoelektrod
diametri 1mm dan kam bo‟lgan termometrlar uchun
chegaraviy qo‟llanish davri 600
C
0
dan kam, va masalan,
diametri 0,2…0,3 mm bo‟lgan termoelektrodlar uchun faqat
400
C
0
ni tashkil etadi. Yuqorigi o‟lchash chegarasi kopelli
elektrodlar xarakteristkalarining barqarorligiga bog‟liq.
Nikelxrom – nikel-alyuminiyli (94% Ni + 2% Al +
2,5% Mn + 1%Si + 0,5% qushilma) termometrlar turli muhit
haroratlarini keng chegaralarda o‟lchash uchun qo‟llaniladi.
Qo‟llanishning yuqorigi chegarasi termoelektrod diametriga
bog‟liq. Diametri 3-5mm bo‟lgan termoelektrodlar uchun
qo‟llanishning
yuqorigi
chegarasi
nikel-xrom-nikel-
alyuminiyli termometrlarda 1000
C
0
ni tashkil etadi. 0,2-0,3
mm diametr uchun 600
C
0
dan ortiq emas.
Platinorodiy (90% platina + 10% rodiy) – platinali
termoelektr termometrlar uzoq vaqt davomida 0 dan 1300
C
0
harorat oralig‟ida, qisqa vaqt davomida 1600
C
0
gacha bo‟lgan
oraliqda ishlashi mumkin.
Platinorodiy (30% rodiyli) – platinarodiyli (6% rodiyli)
termoelektr termometrlar uzoq vaqt davomida haroratlarning
+300
C
0
dan to 1600
C
0
gacha oralig‟ida, qisqa vaqt davomida
1800
C
0
gacha qo‟llaniladi.
Termoelektr generator termoelektr sovitgich va turli o‟lchov asboblarida yarim
o‟tkazgichli termojuftlar ishlatiladi. Ularning TEYKi metall va metall qotishmalardan
ishlangan oddiy termojuftlar TEYKdan 5-10 marta ko‟p. Bu termojuftlarda
termoelektrod materiallari sifatida ZnSb va CdSb qotishmalari ishlatiladi.
Nazorat uchun savollar - Amaliy mashg’ulot materiallari mashg‘ulot№1 Mavzu: Farmatsevtik biotexnologiya va uning...

Nazorat uchun savollar
1. Quruq modda, biomassa va energiya.
2. Botryococcus braunii suv o'ti.
3. Botryococcus braunii suv o'tidan uglevodorodlar olish istiqboli.
4. Botryococcus braunii yordamida uglevodorodlar ishlab chiqarish.
5. Biogaz va uning tarihi.
6. Biogazni o'rgangan olimlar.
7. Biogaz tarkibi va sifati.
8. Rivojlanayotgan davlatlarda biogaz.
9. Biogazni qo'llanilishi.
10. Biogaz ishlab chiqaruvchi qurilmaning ishlash printsipi.
MASHG‘ULOT № 18
MAVZU: Bioxavfsizlik. Sanoat chiqindilarini biotexnologik usulda zararsizlantirish
Mashg'ulot shakli: «Farmasiya» yo‘nalishi talabalari uchun amaliy mashg‘ulot.
Mashg'ulot uslubi: «Klaster» usuli. Trening «muloqot».
|
1-маърўза: Кириш - bet 24

33
O‟lchash asbobini ulash uchun ulanmalardan biridagi zanjirini (6.2-rasm, a) yoki
termoelektrodlardan birini o‟zish (6.2-rasm, b) kerak.
Termojuft zanjiriga uchinchi C o‟tkazgichni ulash
variantlaridagi jamlangan
TEYKini ko‟rib chiqamiz 6.2-rasm, a dagi variant uchun:
.
,
,
0
0
0
0
t
t
t
t
t
t
C
С
С
(6.6)
0
t
t
, ya„ni ulanmalar harorati teng bo‟lsa
0
0
0
0
t
t
t
t
С
С
С
=0,
(6.7)
bu tenglamadan ma„lumki,
0
0
0
t
t
t
С
,
(6.8)
(6.8) ni (6.6) ga qo‟yib chiqsak (6.4) tenglama kelib chiqadi. 6.2-rasm, b dagi variant
uchun:
.
,
,
0
1
1
0
1
t
t
t
t
t
t
t
C
С
С
,
(6.9)
Agar
1
1
t
t
C
С
va
0
0
t
t
А
hisobga olinsa, (6.9) tenglama
(6.4) tenglamaga aylanadi.
Bundan quyidagi muhim hulosa chiqarish mumkin:
termojuftning zanjiriga
uchlaridagi harorati bir xil bo‟lgan uchinchi o‟tkazgich ulanganda ham TEYK
o‟zgarmaydi. Demak, termojuft
zanjiriga ulash simlari, o‟lchov asboblari va
qarshiliklarni ulash mumkin ekan.
Erkin
uchlardagi harorati t
0
ga
0
0
t
bo‟lganda tuzatish kiritish uchun
termoelektr termometr hosil qiladigan termoEYK
0
,
t
t
ga uchun E(
t
2
, 0) ni qushish
lozim; shunda termoEYK E(t, 0) qiymati topiladi:
0
,
t
t
+ Е(t
0
, 0)= Е(t, 0).
(6.10)
Haroratni o‟lchashga oid alohida masalalarni
Еchish uchun termoelektr
termometrlarni o‟lchash asbobi bilan ulashning turli usullari qo‟llaniladi
34
6.3-rasmda termoelektrni o‟lchash asbobiga ulash sxemasi keltirilgan.
Termoelektr komplektiga termojuft 1, ulash simi 2 va o‟lchov asbobi 3 kiradi.
Termoelektr termometrlarni o‟zgartirish koeffitsientini orttirish uchun bir
necha termojuftlarni ketma-ket ulashda foydalaniladi. (6.3-rasm, b).
Ikki nuqta orasidagi harorat farqini o‟lchash uchun
differensial termoelektr
termometr qo‟llaniladi. U ikkita qarama-qarshi ulangan bir xil termometrlardan
tuzilgan. (6.3–rasm, v).
MDX mamlakatlarida SEV (ST SEV 1059-78) standartlariga ko‟ra
quyidagi
metall elektrodli termoelektr termometrlar qo‟llaniladi. Ularning tavsiflari 6.1-
jadvalda keltirilgan.
РЕКОМЕНДАЦИИ - download

Qidiruv: РЕКОМЕНДАЦИИ
Методические рекомендации по подготовке
Bob. “Ebu ccdm” tizimida elektron kutubxona (yoki avtomatlashtirilgan axborot-kutubxona tizimini) yaratish imkoniyatlari
0,96 Mb.
6
o'qib
«методические рекомендации по обучению будущих учителей математики конструированию и анализу урока»
Interfaollik bu o’zaro ikki kishi faolligi, ya’ni o’quv – biluv jarayoni o’zaro suhbat
5 Mb.
9
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Issiqlik elektr stantsiyalarida qozonxona agregatlarining foydali ish koeffitsiyenti oshirish - bet 10

Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences
VOLUME 1 | ISSUE 9
ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2021: 5.423
222
w
www.oriens.uz
October
2021
kamerasida yaratiladi, u erga tabiiy gaz
bilan havo aralashmasi kirib, uch kundan
keyin alangalanadi. Qaynoq gazlar bir zumda maxsus shaklga ega naychadan o‘choq
gaz yo‘liga kiritilib, 0,2…0,4 MPa bosimli zarb to‘lqini yaratiladi. Konvektiv paketda
zarb bosimi tez susayadi. SHuning uchun har bir paket oldida 2...4 impuls kamerasi
o‘rnatiladi.
Ular juft-juft, yuqoridan past tomon, navbatma-navbatishga tushiriladi.
Impuls davri 2-8 s.,1 smenada 1...3 marta ishlatiladi. SHaxta sirtini tozalash vaqti 0,5-
1 soat.
Katta quvvatli qozonlarda hozirgi vaqtda regenerativ havo isitgichlar (RXI)
keng qo‘llanilmoqda. Ularni ishlatish tajribasi shuni ko‘rsatadiki, har qanday yoqilg‘i
turi ishlatilganda ham gaz va havo harorati past va to‘ldirish varaqlari orasidagi
masofa (7-10 mm) kichik bo‘lgani uchun doimo ifloslanadi.
RXI (RVP) larni tozalash uchun sirtlarni o‘ta qizigan bug‘ bilan (r=2,2 MPa,
t=300
0
S) puflab tozalanadi. 1 naychali tebranma shtangali yoki ko‘p naychali
qo‘zg‘almas OP turidagi ko‘p naychali apparatlar ishlatiladi, ulardan bug‘ – 800..700
m/s tezlikda chiqib, sirtni 15 metr uzoqlikkacha kinetik energiya hisobiga tozalaydi.
Puflash ishlab turgan RXIda 1 smenada 1..3 marta, 156..20
minutdan amalga
oshiriladi.
Zich, oltingugurtli qoldiqlar paydo bo‘lganda (RXI ning sovuq qismida) suvli
yuvishni qo‘llashga to‘g‘ri keladi. Buning uchun qaynoq (80..90
0
S), ishqorli suv
(pH=10..12) ishlatiladi. Yuvishdan so‘ng sirtlar to‘ldirish
varaqlari va konstruksion
materiallar korroziyaga uchramasligi uchun yaxshilab quritiladi. Suvli yuvishni faqat
boshqa usullarni qo‘llash tavsiya qilinadi. Vaqt o‘tishi bilan zichlashib boradigan
yopishqoq qoldiqlardan RXI larni termik tozalash yaxshi natijalar beradi. (4-rasm)
KSHM va GTM ga texnik xizmat ko'rsatish

31
Dvigatellarda KSHM va GTM bo'yicha sozlash ishlari klapan sterjeni-ning yuqori
qismi bilan turtkichlar yoki shayin(koromislo)lar oralig'idagi tirqishni sozlash, dvigatel
tayanchining rama bilan birikmasini qotirish, silindrlar kallagi va karterni silindr bloki
bilan birgalikda qotirish ishlaridan iborat bo'lib, diagnostikalash ishlari natijasiga ko'ra
bajariladi.
Klapan tirqishlarini sozlash ishlari 2-TXK da yoki zaruratga ko'ra bajarilib, GTM
ning ravon ishlashi va silindrlarning yonilg'i aralashmasi bilan to'lishini ta'minlaydi, gaz
taqsimlash jarayonini me'yorlaydi, bular, o'z navbatida, dvigatel quvvati va kompressiya
oshishiga imkon yaratadi.
Silindr, silindr kallagi, shtanga va klapanlarning yuritma mexanizmidagi boshqa
detallar dvigatelning qizishiga qarab 80
¼150°S gacha, klapanlar esa 300¼600°S gacha
kiziydi. Bunda detallar orasidagi issiqlik tirqishi kamayadi, bu esa detallar issiqlik
ta'sirida deformatsiyalanishiga, klapanlarning o'z uyalariga zich o'tirmasligiga olib keladi.
Dvigatel ishlaganda, chiqarish klapanida issiqlik tirqishi haddan ziyod kichik
bo'lsa, tarelka o'ta qizib ketadi, unda yoriqlar paydo bo'ladi, klapan o'rindig'i(egari)
yumshab, gazlar chiqib ketishi oqibatida uning yeyilishi tezlashadi. Ikkinchidan, klapanlar
yuqori harorat ta'sirida ishlaganda kuchli taqillashlar paydo bo'ladi va gaz taqsimlash
mexanizmi detallari jadallik bilan yeyila boshlaydi. Issiqlik tirqishi, odatda, po'lat shchup
yordami bilan 20
¼25°S haroratda aniqlanadi.
Tayanch iboralar - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

36
6-MAVZU
AVTOMOBIL DVIGATELNING SOVUTISH VA MOYLASH
TIZIMIGA TXK VA TA'MIRLASH ISHLARI
TEXNOLOGIYASI
REJA
1. Sovitish tizimida uchraydigan asosiy nosozliklar, ularning alomatlari va kelib
chiqish sabablari.
2. Sovitish tizimiga TXK va JT ishlari texnologiyasi.
3
. Moylash tizimida uchraydigan nosozliklar ularning alomatlari va kelib chiqish
sabablari
.
4
. Moylash tizimiga TXK va JT ishlari texnologiyasi.
Adabiyotlar
1.Автомобиллар техник эксплуатацияси. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус
таълим вазирлиги автотранспорт олий ўқув юртлари талабалари учун дарслик сифатида тавсия
этган. Проф. Сидиқназаров Қ.М. умумий таҳрири остида, Тошкент “VORIS-NASHRIYOT”, 2008.
– 560 б.
2. O.Hamraqulov, Sh.Magdiyev. Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi. Toshkent, 2005 yil.
3. Руководство по ремонту и обслуживанию. Инструкция по эксплуатации автомобилей
ДЭУ. НЕКСИЯ (все модели). Ташкент, 2000 г.
Sovitish tizimiga TXK va T texnologiyasi
1.Sovitish tizimining asosiy nosozliklariga: germetiklikni buzilishi, suv nasosi
salnigidan, patrubka va boshqa joylaridan suyuqlikning sizib oqishi, tasma tarangligining
yetarlimasligi, uning yorilishi, uzilishi, termostat qopqog'ining berk qadalib yoki
ochiqligicha qolishi, nasos parragining sinishi, radiator qopqog'ining jips yopilmasligi,
tarmoq devorlarida suyuqlik cho'kindi (quyqa)si hosil bo'lishi kabilar kiradi.
Sovitish tizimining nosozliklarini quyidagi tashqi alomatlaridan bilsa bo'ladi:
Dvigatel uzoq muddatda, zo'riqib ishlamaganda ham qiziydi, agar oziqlash va yondirish
jihozlari noto'g'ri sozlangan bo'lsa, radiator suyuqligi qaynab ketadi. Termostat klapani
asta-sekin ochilsa yoki mutlaqo ochiq bo'lsa (dvigatel yurgizilgandan keyin) asta-sekin
qiziydi, klapan bordi-yu, kech ochilsa, dvigatel tezroq qizib ketadi.
Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc - bet 30

48
Qaytarish uchun savollar
1.Korbyuratorli motorlarning ta'minlash tizimida uchraydigan asosiy nosozliklar, ularning alomatlari
va kelib chiqish sabablari.
2.Korbyuratorli motorlarning ta'minlash tizimini umumiy tashxislash ishlari texnologiyasi.
3.Korbyuratorli motorlarning ta'minlash tizimiga TXK ishlari texnologiyasi.
4.Dizel motorining ta'minlash tizimi tashqi-nazorat, umumiy va sinchkov tashxislash ishlari.
5.Dizel motorining ta'minlash tizimida uchraydigan asosiy buzuqlik, nosozliklar, ularning alomatlari
va kelib chiqish sabablari hamda uni tashxislash texnologiyasi.
6.Dizel motorining ta'minlash tizimiga TXK va JT ishlari texnologiyasi.
7.Dizel motorining ta'minlash tizimiga TXK va JT da qo'llanila-digan jihozlar.
8. Dizel motorining ta'minlash tizimida bajariladigan JT ishlari texnologiyasi.
9. Gaz ballonli avtomobillar ta'minlash tizimida uchraydigan nosozliklar ularning alomatlari va kelib
chiqish sabablari.
10. Gaz ballonli avtomobillar ta'minlash tizimiga TXK va JT texnologiyasi.
12. Injektorli avtomobillar ta'minlash tizimiga TXK va JT texnologiyasi.
Tayanch iboralar
1. Karburatorli TT nosozliklari
2. Karburatorli TT nosozligi sabablari
3. Karburatorli TT ni tashxislash
4. Karburatorli TT ga TXK
5. Karburatorli TT ni ta'mirlash
6. Dizel TT nosozliklari
7. Dizel TT nosozligi sabablari
8. Dizel TT ni tashxislash
9. Dizel TT ga TXK
10. Dizel TT ni ta'mirlash
11. GBA TT nosozliklari
12. GBA TT nosozligi sabablari
13. GBA TT ni tashxislash
14. GBA TT ga TXK
15. GBA TT ni ta'mirlash
Avtomobil-o'ziag'dargichlar

95
ko'tarishdan so'ng almashtiriladi. qolgan ishlar esa avtomobilning turiga qarab, nizom
bo'yicha bajariladi.
Qurilish konstruksiyalarini tashuvchi avtopoyezdlarga TXK. Qurilish
konstruksiyalarini tashuvchi maxsuslashtirilgan harakatdagi qismning yarim tirkama
o'tirish qurilmasiga, yarim tirkama va qo'shimcha jihozlarga TXK ishlari bajariladi.
KXK da avtomobilning tayanch bog'lovchi qurilmasining ishonchli qotirilganligi
tekshiriladi, yarim tirkamada esa tayanch bog'lovchi qurilmaning holati, maxsus
konstruksiya elementlarining sozligi (ferma, maydoncha, tross, tortuvchi lebedka, tayanch
va hokazo) nazorat qilinadi. Undan tashqari tormoz tizimi germetikligi va ballonlardan
kondensat to'kilganligi tekshiriladi.
1-TXK vaqtida yarim tirkamalarda burilish mexanizmlarini o'qining vtulkasi, egari,
muvozanat o'qi, barmoqlar moylanadi. Shinadagi havo bosimi, tormoz tizimining
germetikligi, qo'l tormozining sozligi, tross va lebedkalarning mustahkamligi tekshiriladi.
2-TXK da 1-TXK da bajarilgan ishlarning hammasi bajarilib, qo'shimcha ravishda
barcha mexanizmlar iflosliklardan tozalanib, yangi surkov moyi surtiladi.
Havoning namligi - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

93
Bundan tashqari, bu g'ildiraklarning sovushi uchun avtomobil davondan tushgach,
kamida 20 km yo'l bosishi kerak, demak bu oraliqda haydovchi tormoz mexanizmidan
to'la foydalana olmaydi, chunki g'ildirak diskining harorati 350...400
°S bo'lganda,
avtomobilni to'xtatish yo'li me'yoridagidan 3 barobar ortiq bo'ladi.
Har 1000 m dengiz satxidan balandlikda karburatorli dvigatellarni quvvati o'rtacha
12% ga kamayadi, chunki havoning zichligi kamayadi va yonuvchi aralashma tarkibidagi
benzin oshib ketadi.
Havoni kamayib ketishi yonilg'i sarfini oshib ketishiga atrof muxitni ko'proq
zararlanishga olib keladi. (Masalan: ZIL-130 avtomobili me'yoridagi sharoitda har 100
km ga 30...35 l yonilg'i sarflasa, baland tog'li nohiyalarda esa 55...60 l sarflaydi. Bu
holatlar o'z navbatida avtomobil ishi unumini kamaytirib yuboradi va atrof muhitni
zaharlanishiga oshib keladi.
Qaytarish uchun savollar
1. Avtomobillarni maxsus ishlash sharoitlari.
2. Avtomobillarga maxsus ishlash sharoitlarda saqlash turlari.
3. Maxsus sharoitlarga moslab chiqariladigan avtomobillar
4.Sovuq iqlim sharoitida avtomobillarni saqlash va saqlash anjomlaridan foydalanishning samarali
usullari.
5.Avtomobil dvigatellarini bir zumda isitish usuli
6.Avtomobil dvigatellarini uzluksiz isitish usuli
7.Sovuq iqlim sharoitida avtomobil agregatlarini issiq sharoitda saqlab turishning usullari.
8. Dvigatelni isitmasdan turib, sovuq holda o't oldirish. Ishga tushirish suyuqliklari va maxsus
motor moylari.
9. Avtomobillardan sahro-qumlik va issiq iqlim sharoitlarda foydalanishda ta'sir qiluvchi omillar.
10. Avtomobillardan tog'lik sharoitda foydalanishda ta'sir qiluvchi omillar.
Tayanch iboralar - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

94
14-MAVZU
IXTISOSLASHTIRILGAN XARAKATDAGI QISMGA
TXK VA TA'MIRLASHNING O'ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
REJA
1. Ixtisoslashgan xarakatdagi qismni mahsus jihozlariga TXK va T tizimi.
2. O'zi ag'dargich, ko'tarish mexanizmlari, furgon, avtotsisterna va refrejeratorlarga
TXK va JT.
Adabiyotlar
1. Автомобиллар техник эксплуатацияси. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус
таълим вазирлиги автотранспорт олий ўқув юртлари талабалари учун
дарслик сифатида тавсия
этган. Проф. Сидиқназаров Қ.М. умумий таҳрири остида, Тошкент “VORIS-NASHRIYOT”, 2008.
– 560 б.
2. O.Hamraqulov, Sh.Magdiyev. Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi. Toshkent, 2005 yil.
Maxsus tuzilishga ega bo'lgan, bir va bir necha turdagi yuklarni tashishga
mo'ljallangan,
qayta jihozlangan avtomobil, tirkama yoki yarim tirkama avtomobil
transportining ixtisoslashtirilgan qismi demakdir.
Nizomga ko'ra ixtisoslashtirilgan harakatdagi qismga ham,
oddiy avtomobillardek
KXK, 1-TXK, 2-TXK, MXK, JT va MT ishlari bajariladi. Faqatgina ularga o'rnatilgan
maxsus jihozlarga qo'shimcha ravishda TXK va JT ishlari bajariladi.
Hozirgi vaqtda o'ziag'dargichlar, yarim tirkama, sisterna va maxsus jihozlar bilan
jihozlanib ishlovchi shatakchi avtomobillar safi oshib bormoqda.
Bu transport
vositalaridan unumli foydalanish, ularga TXK va JT ishlarini o'z vaqtida va sifatli
bajarishga bog'liqdir.
Bozorni segmentlarga ajratish

|
Bozorni segmentlarga ajratish
|
bet | 48/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javob - Iste’molchi bozorlarini asosan 4 xil o’zgaruvchilar sinfiga (segmentlarga) ajratishimiz mumkin:
- 1. Geografik- mamlakatlar, shtatlar, viloyatlar, shaharlar, (urban, suburban, rural…)
- 2. Demografik- yosh, jins, maosh, ta’lim, din, irq, avlod
- 3. Psixografik- turmush tarzi, udumlari, shaxsiyati
- 4. Xulq-atvor- holatlar, foyda, ishlatish statusi, foydalanish darajasi, sodiqlik statusi
Geografik
Demografik
Psixografik
Xulq-atvor
Bozorni segmentlarga ajratish - Segmentlarga ajratishda segmentlar quyidagicha bo’lishi lozim:
- 1. O’lchanadigan
- 2. Foydalanish uchun ochiq
- 3. Sezilarli
- 4. Farqlanadigan
- 5. Harakatga keltiriladigan
- Xalqaro bozorlarni segmentlarga ajratishda
- “Intermarket (cross-market)” strategiyasi
O’lchanadigan
Foydalanishga ochiq
Sezilarli
Farqlanadigan
Harakatga keltiriladigan
Bozorda maqsadni belgilash - Maqsad belgilashda asosan bozorni segmentlarga ajratgandan so’ng, shu segmentlardan biri yoki bir nechtasiga xizmat ko’rsatishni maqsad qilib belgilash tushuniladi.
- Maqsad belgilash strategiyalari quyidagi turlarga bo’linadi:
- 1. Mass (undifferentiated) market targeting.
- 2. Differentiated market targeting.
- 3. Niche (concentrated) market targeting.
- 4. Micromarket targeting.
Farqlab olish va pozitsiyani egallash - Farqlab olish (differentiation)- bu jarayon asosan kompaniya tomonidan ishlab chiqariladigan mahsulotlarni yoki ko’rsatiladigan xizmat turini boshqa huddi shunday mahsulot yoki xizmat ko’rsatish turlaridan ajralib turadigan jihatlarini farqlab olish.
- Pozitsiyani egallash (positioning)- kompaniya maqsad qilgan xaridorlarning miyyasiga brend nomi va mhasulotni o’rnatish.
|
| |
Refrejerator va furgonlarga TXK

96
2-TXK da 1-TXK bajarilgan ishlar bilan birgalikda, quyidagi ishlar bajariladi:
- quvvat oluvchi uzatmalar
qutisi yechib olinadi, ajratish-yig'ish, almashtirish,
sozlash va sinash ishlari bajariladi,
-
nasos yechib olinadi, ajratish-yig'ish, almashtirish, sozlash
va sinash ishlari olib
boriladi, aniqlangan nosozliklar bartaraf etiladi.
Shunday qilib avtotsisterna-quyuvchilar uchun nazorat ishlari ishga chiqishdan
avval,
KXK da ishdan qaytgach, 1-TXK ishlari 1500 km dan so'ng, 2-TXK ishlari 4500
km dan so'ng, MXK ishlari bir yilda 2 marta o'tkaziladi.
E’tiboringiz uchun raxmat!

|
E’tiboringiz uchun raxmat!
|
bet | 49/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javobE’tiboringiz uchun raxmat! Agar Sizda qandaydir savollar, takliflar va mulohazalar bo’lsa, tortinmay murojaat qilishingiz mumkin. Yodingizda tuting, so’rab, so’rab o’rgangan olim bo’ladi, o’rganmagan o’ziga zolim bo’ladi. Mahsulotlar, xizmat ko’rsatish va brend Tutor: Abbosxon Yusupov Kokand University 2023 Mahsulotlar, xizmat ko’rsatish va brend - Bu mavzuda biz quyidagilarni o’rganamiz:
- Mahsulot nima?
- Mahsulot va xizmat ko’rsatishga nisbatan qarorlar
- Xizmat ko’rsatish marketing
- Brending strategiyasi: Kuchli brendlar yasash
Mahsulot nima? - Mahsulot- bozorga e'tibor, sotib olish, foydalanish uchun taklif qilinishi mumkin bo'lgan har qanday narsa, yoki qondirish mumkin bo'lgan iste’mol istak yoki ehtiyoj. Odatda mahsulot qo’l bilan tegib, ushlab ko’rsa bo’ladigan shaklda bo’ladi.
- Xizmat ko’rsatish- sotish uchun taklif qilingan faoliyat, foyda yoki qoniqish, mohiyatan nomoddiy va hech narsaga egalik qilishga olib kelmaydi. Odatda xizmat ko’rsatish ushlab yoki tegib ko’rib bo’lmaydigan mahsulot hisoblanadi.
https://youtu.be/1z_eLdLx4ks
https://youtu.be/2KG_jaKo-k0
Mahsulot va xizmat ko’rsatishning 3 darajasi
1. Asosiy mijoz qadr-qimmati
- Xaridor o’zi asli nima sotib olmoqchi?
2. Xaqiqiy mahsulot:
- Afzalliklar
- Dizayn
- Qadoqlash
- Sifat darajasi
- Brend nomi
3. Kengaytirilgan mahsulot:
- Savdodan so’ng xizmat ko’rsatish
- Kafolat
- Mahsulotni qo’llab quvvatlash
- Yetkazib berish
Mahsulot va xizmat ko’satishni tasniflash - Consumer products- so’ngi iste’molchi tomonidan shaxsiy iste’mol uchun sotib olinadigan tovarlar.
- Iste’molchi mahsulotlari odatda 4 ga bo’linadi:
|
| |
Tayanch iboralar - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

41
7-MAVZU
AVTOMOBIL YONILG'I TA'MINLASH TIZIMIGA TXK
VA TA'MIRLASH ISHLARI TEXNOLOGIYASI
REJA
1. Korbyuratorli motorlarning yonilg'i ta'minot tizimi.
a) Ta'minlash tizimida uchraydigan asosiy nosozliklar, ularning alomatlari va kelib
chiqish sabablari.
b) Ta'minot tizimini
umumiy diagnostikalash,
TXK va T ishlarini bajarish
texnologiyasi.
2. Dizel motorining ta'minlash tizimi (TT).
a) TTda
uchraydigan asosiy nosozliklar, ularning alomatlari va kelib chiqish
sabablari.
b) Ta'minot tizimini umumiy diagnostikalash, TXK va T ishlarini bajarish
texnologiyasi.
3. Gaz ballonli motorning (GBM) ta'minlash tizimi.
a) Gaz ballonli avtomobillar ta'minlash tizimida uchraydigan nosozliklar ularning
alomatlari va kelib chiqish sabablari.
b) GBA ning ta'minlash tizimiga TXK va T ishlarining o'ziga xos xususiyatlari.
Adabiyotlar
1.Автомобиллар техник эксплуатацияси. Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта
махсус
таълим вазирлиги автотранспорт олий ўқув юртлари талабалари учун дарслик сифатида тавсия
этган. Проф. Сидиқназаров Қ.М. умумий таҳрири остида, Тошкент “VORIS-NASHRIYOT”, 2008.
– 560 б.
2. O.Hamraqulov, Sh.Magdiyev. Avtomobillarning texnik ekspluatatsiyasi.
Toshkent, 2005 yil.
3.Маркеев В.В., Акопов В.А. Устройство и работа элементов топливной системў
автомобильных карбюраторных двигателей. Ташкент 2000 г.
4. Sidiqnazarov Q.M., Magdiyev SH.P. Transport vositalarining texnik ekspluatatsiyasi fani
bo'yicha laboratoriya ishlarini bajarish uchun uslubiy qo'llanmalar to'plami. TAYI,
ATE kafedrasi, 2008 y.
Ta'minot tizimi mexanizm va birikmalari texnik holati dvigatelning quvvatiga va
iqtisodiga, hamda avtomobilning dinamik sifatiga katta ta'sir etadi.
Ta'minot tizimining asosiy nosozliklari
germetiklikni buzilishi, yonilg'i baki va
trubkalaridan yonilg'ini oqishi, yonilg'i va havo tozalagichlarining kirlanishidan iborat.
Biznesdagi sotib olish jarayoni ishtirokchilari

|
Biznesdagi sotib olish jarayoni ishtirokchilari
|
bet | 46/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javobModified rebuy
Biznesdagi sotib olish jarayoni ishtirokchilari - Buying center- sotib oluvchi markaz- sotib olishga qaror qabul qilish jarayonida rol o’ynaydigan barcha individuallar va bo’limlar.
- Sotib olishga qaror qabul qilish jarayonida quyidagi rollar mavjud:
- Users- foydalanuvchilar-
- Influencers- ta’sir o’tkazuvchilar-
- Buyers- sotib oluvchilar-
- Deciders- qaror qabul qiluvchilar-
- Gatekeepers- darvozabonlar-
Biznesda sotib olishga qaror qabul qilish jarayoni
Muammoni aniqlab olish
Umumiy ehtiyojning tasviri
Mahsulot spesifikatsiyasi
Ta’minotchi qidiruvi
Taklif so’rovi
Ta’minotchi tanlovi
Buyurtmaning muntazamlik spesifikatsiyasi
Ijroni kuzatib borish
Biznesda sotib oluvchilarni raqamli va ijtimoiy marketing orqali jalb etish - Online purchasing- onlayn sotib olish:
- Teskari auksion
- Treyding almashinuvlar
- Kompaniyaning sotib oluvchi saytlari
- SMM- social media marketing
Institutsional bozorlar va hukumat bozorlari - Institutlarga maktablar, kollejlar, universitetlar, kasalxonalar, qamoqxonalar va qariyalar uylari kabi maskanlar kiradi.
- Hukumat bozorlariga esa asosan hukumat idoralari, hukumatga tegishli vazirliklar, boshqarmalar va shu kabi tashkilotlar kiradi.
E’tiboringiz uchun raxmat! Agar Sizda qandaydir savollar, takliflar va mulohazalar bo’lsa, tortinmay murojaat qilishingiz mumkin. Yodingizda tuting, so’rab, so’rab o’rgangan olim bo’ladi, o’rganmagan o’ziga zolim bo’ladi. Mijozlar qiymatiga asoslangan marketing strategiyasi Tutor: Abbosxon Yusupov Kokand University 2023 Mijozlar qiymatiga asoslangan marketing strategiyasi - Bu mavzuda biz quyidagilarni o’rganamiz:
|
| |
Marketing strategiyasi Bozorni segmentlarga ajratish Bozorda maqsadni belgilash Farqlab olish va pozitsiyani egallash  Marketing strategiyasi

|
Marketing strategiyasi Bozorni segmentlarga ajratish Bozorda maqsadni belgilash Farqlab olish va pozitsiyani egallash Marketing strategiyasi
|
bet | 47/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javob Marketing strategiyasi Bozorni segmentlarga ajratish Bozorda maqsadni belgilash Farqlab olish va pozitsiyani egallash - Marketing strategiyasi ham turli xil bo’lishi mumkin. Mahsulotga yo’naltirilgan, ishlab chiqarishga yo’naltirilgan, xaridorga yo’naltirilgan va bozorlarga yo’naltirilgan.
- Bugun esa biz sizlar bilan mijozlar qiymatiga asoslangan marketing strategiyasi haqida suhbatlashamiz.
- Davlatlar, bozorlar va mamlakatlar allaqachon palapartish marketingdan (mass marketing) qochishga urinmoqdalar. Endi ular maqsadli marketing (target marketing) strategiyalarini tuzgan holda bozorlarga kirib bormoqdalar.
- Har qanday marketing strategiyasi kompaniyaning egalari va aksiyadorlarining foydasini ko’paytirishni maqsad qiladi.
Mijozlar qiymatiga asoslangan marketing strategiyasi nima? - Buning nomini target marketing ya’ni maqsadli marketing deb ham atalishi mumkin. Bu marketing strategiyasi asosan 4 qadamdan iborat bo’ladi:
- Ya’ni (1) bozorni segmentlarga ya’ni guruhlarga bo’lib olish, (2) shu segmentlardan biri yoki bir nechtasiga kirib boorish uchun tanlash, (3) kompaniya mahsulotlarini boshqa huddi shunday mahsulotlardan ajralib turadigan qilib olish hamda (4) xaridorlarning miyyasidan o’z brendi va mahsulotlari bilan chuqur joy egallash.
Segmentation
Targeting
Differentiation
Positioning
Mijozlar qiymatiga asoslangan marketing strategiyasi nima?
Mijozlar qiymatiga asoslangan marketing strategiyasi
Bozorni guruhlarga bo’lib olish
Kirib borish uchun segment tanlash
Mahsulotni ajralib turadigan qilib olish
Xaridorlar miyyasiga brendni va mahsulotni singdirish
Xaridorni tanlash
Xaridorga qiymat berish
- Bundan kelib chiqadiki, bu 4 qadamning 2 tasi xaridor tanlash bilan bog’liq va qolgan 2 tasi xaridorga qadr-qimmat berish bilan bog’liq ekan
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Marketing strategiyasi Bozorni segmentlarga ajratish Bozorda maqsadni belgilash Farqlab olish va pozitsiyani egallash Marketing strategiyasi
|
Xarajatga bog’liq narxlash

|
Xarajatga bog’liq narxlash
|
bet | 13/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javobXarajatga bog’liq narxlash
Maxsulot yaratish
Tannarxni aniqlash
Tannarxdan kelib chiqib narx qo’yish
Xaridorlarni ishontirish
Xarajatlar - O’zgaruvchan xarajatlar (variable cost): kommunal to’lovlar, xom-ashyo, oylik maoshlar …
- O’zgarmas xarajatlar (Fixed cost): ijara to’lovi, jixozlar va qurilmalar, litsenziya to’lovi…
- Umumiy xarajatlar (Total cost): O’zgarmas va o’zgaruvchan xarajatlarning yig’indisi.
“Xarajatga foydani qo’shish” narx belgilash usuli (Cost-plus pricing) “Zararsizlik tahlili” narx belgilash usuli (Break-even analysis) - “Maqsadli foyda” narx belgilash usuli (Target profit pricing)
E’tiboringiz uchun raxmat!
Agar Sizda qandaydir savollar, takliflar va mulohazalar bo’lsa, tortinmay murojaat qilishingiz mumkin.
Yodingizda tuting, so’rab, so’rab o’rgangan olim bo’ladi, o’rganmagan o’ziga zolim bo’ladi.
Pricing strategies (Narx belgilash strategiyalari) Tutor: Abboskhon Yusupov
Kokand University 2023
Premium narx qo’yish - Apple kompaniyasi
- I phone telefonlari- $625
- Android telefonlar- $185
- Macbooklar ham DELL yoki HP kompaniyaning kompyuterlariga qaraganda o’rtacha $300 qimmatroq.
Yangi maxsulotga narx qo’yish strategiyasi - 1. Bozorning “qaymog’ini olish” strategiyasi:
Baland narx, qatlamma-qatlam ko’proq pul to’lashga tayyor segmentni aniqlash, kamroq ishlab chiqarib, ko’proq foyda olish - 2. Bozorga kengroq kirib borish strategiyasi:
Past narx, ko’plab xaridorlarni jalb etish, bozordagi katta ulush “Maxsulot aralashmasi” narx qo’yish strategiyasi - 1. Maxsulotlarni qatoriga qarab narx qo’yish
Beginner, Elementary, Preintermediate, Intermediate, IELTS - 2. Tanlov yoki aksessuar maxsulotlarga narx qo’yish
|
| |
Marketing strategiyasi va Marketing aralashmasi (Marketing mix)

|
Marketing strategiyasi va Marketing aralashmasi (Marketing mix)
|
bet | 23/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javobMarketing strategiyasi va Marketing aralashmasi (Marketing mix) - Marketing strategiyasi asosan 4 qismdan iborat bo’ladi:
- Bozorni segmentlarga ajratish (Segmentation)
- Bozorni maqsad qilib olish (Targeting)
- Maxsulotni farqli qilib olish (Differentiation)
- O’rnashib olish (Positioning)
Segmentation
Targeting
Differentiation
Positioning
Marketing aralashmasi (Mix) - Marketing aralashmasi (mix) avvallari 3P dan tashkil topgan bo’lib, keyinchalik unga to’rtinchi P ham qo’shildi, hamda 4Ps deb ham ataladigan bo’ldi.
- Product- mahsulot
- Price- narx
- Place- joy
- Promotion- targ’ibot
- Marketingni boshqarish asosan 4 bosqichdan iborat bo’ladi:
2. Planning- rejalashtirish 3. Implementation- amalga oshirish SWOT E’tiboringiz uchun raxmat! Agar Sizda qandaydir savollar, takliflar va mulohazalar bo’lsa, tortinmay murojaat qilishingiz mumkin. Yodingizda tuting, so’rab, so’rab o’rgangan olim bo’ladi, o’rganmagan o’ziga zolim bo’ladi. Kompaniya va marketing strategiyasi Kokand University 2023 Kompaniya va marketing strategiyasi - Bu mavzuda biz quyidagilarni o’rganamiz:
- Kompaniya miqyosida strategik rejalashtirish: marketingning rolini aniqlash
- Biznes portfolioni shakllantirish (BCG)
- Marketingni rejalashtirish: mijozlar bilan munosabatlarni o'rnatish uchun hamkorlik qilish
- Marketing strategiyasi va Marketing aralashmasi (Marketing mix)
|
| |
Fast food, Fanta, Microsoft Office

|
Fast food, Fanta, Microsoft Office
|
bet | 16/58 | Sana | 14.01.2024 | Hajmi | 19,09 Mb. | | #137101 |
Bog'liq marketing javob Narxlarni Moslashtirish - 1. Chegirmalar- ma’lum bir vaqt mobayni uchun yoki katta miqdorda mahsulot sotib olinganligi uchun to’g’ridan-to’g’ri narxni kamaytirish
- 2. “Allowance” chegirmasi- kompaniyaning dillerlari yoki hamkorlari uchun maxsus chegirma yoki bonuslar taqdim etish
Segmentlashtirilgan narx qo’yish strategiyasi - Segmentlashtirilgan narx qo’yish- maxsulotni 2 yoki undan ko’p narxda sotish (bu holatda narxlarning farqi xarajatga bog’liq bo’lmaydi)
- 1. Xaridor segmenti- xaridorning yoshiga, kasbiga yoki boshqa demografik tomonlaridan kelib chiqib narx qo’yish
- 2. Maxsulot segmenti- maxsulotning yoki xizmat ko’rsatishning turi va sifatiga qarab narx qo’yish (yo’l kira- somolyot, poezd …)
- 3. Joyga bog’liq narx qo’yish- universitetlar, teatr va konsert zallari …
- 4. Vaqtga bog’liq narx qo’yish- mavsumiy narxlar, dam olish maskanlari...
Psixologik narx qo’yish - Bu usulda asosan narx belgilash orqali xaridorlarni sotib olishga undaladi va ularning psixologiyasiga ta’sir o’tkazishga xarakat qilinadi. Masalan- reference pricing.
- FOB- free-on-board pricing- eltib berish narxisiz narx belgilash strategiyasi
- Uniform-delivered pricing- xaridorlarning qayerdan bo’lishiga qaramay, bir xil narx+eltib berish narxini belgilash strategiyasi
- Zone pricing- mamlakatni ikki yoki ko’proq zonaga qarab bo’lib olgan holda, zonalarga alohida narx belgilash strategiyasi
- Basing point pricing- asosiy bir shaxarni belgilab, shu shaxardan masofasiga qarab narx belgilash strategiyasi
- Freight-absorption pricing- maxsulotga eltib berish narxsiz narx belgilash strategiyasi.
Nima uchun do’konlarning kassa qismlari tor bo’ladi? - Narx belgilash va maxsulotni joylashtirish orqali xaridorlar xohish va istaklariga ta’sir o’tkazish mumkinmi?
- Qanday maxsulotlarga juda ham kam foyda qo’yish kompaniyaning savdosini yanada kuchaytiradi deb o’ylaysiz?
E’tiboringiz uchun raxmat!
Agar Sizda qandaydir savollar, takliflar va mulohazalar bo’lsa, tortinmay murojaat qilishingiz mumkin.
Yodingizda tuting, so’rab, so’rab o’rgangan olim bo’ladi, o’rganmagan o’ziga zolim bo’ladi.
|
| |
Suyuqlikli manometrik termometrlar

|
Suyuqlikli manometrik termometrlarBog'liq 1-ìàúð¢çà Êèðèø
5.3.Suyuqlikli manometrik termometrlar
Suyuqlikli manometrik termometrlar sistemasi boshlang‟ich bosimi ostida
suyuqlik bilan to‟ldiriladi. Buning uchun simob, ksilol, propil, alkogol, metanksilol
va hokazolar ishlatiladi. Suyuqlikli termometrlar uchun bog‟lovchi kapillerlar
uzunligi 0,6 dan 10 metrgacha bo‟ladi. Bu termometrlar – 150
0
С dan +600
0
С gacha
bo‟lgan haroratlarni o‟lchashga imkon beradi.
Termoballon harorati t
0
dan t gacha orttirilganda undagi suyuqlik kengayadi,
ortiqcha hajm kapilliyarga va manometrik prujinaga siqiladi. Termoballon va
kapillyar qattiqligi manometrik prujinanikidan anchagina ko‟p, shuning uchun
sistema hajmining orttirilishi manometrik prujina hajmining o‟zgarishi hisobidan
bo‟ladi. Manometrik naychaning deformatsiyalanishi natijasida uning erkin uchi
siljiydi.
Suyuqlik uchun harorat ta„sirida o‟zgargan bosimni quyidagi tenglama orqali
topish mumkin:
t
,
(5.6)
bunda
- berilgan bosimning o‟zgarishi, н/м
2
;
- berilgan suyuqlikning hajmiy
kengiyish koeffitsienti, 1/grad;
- berilgan suyuqlik hajmining kengayish koeffitsienti, м
2
/Н; t
-
haroratning o‟zgarishi,
0
С.
Termoballondan siqib chiqarilgan ortiqcha suyuqlik hajmi quyidagi formula
orqali hisoblanadi:
0
0
3
t
t
V
V
,
|
| |
UzDEU yengil avtomobillari sovutish tizimiga TXK

38
tushib, qizigan va kirlangan moy bilan aralashib ketadi. Kislotalar oksidlovchi modda
hisoblanib, silindrlar devorini, porshen halqasining yemirilishida va zanglashga
uchrashida asosiy omil hisoblanadi. Shuningdek, bu modda podshipniklarda ishqalanishga
qarshilik ko'rsatuvchi muhit yaratadi. Smolalar esa porshenda va porshen halqasida
laksimon cho'kma hosil qiladi hamda ularni qo'zg'aluvchanligini keskin kamaytiradi.
Mayda kolloid holda va erigan yoki quyqa ko'rinishida karterga tushuvchi (qattiq
aralashmalar, ya'ni: karbon, karboid va kokslar) moy kanallari va naychalaridan o'tib (moy
aylanib o'tishini sustlashtirib) ishqalanuvchi sirtga ta'sir etib, qirilgan, chizilgan yuzali
(obraziv) yeyilish hosil qiladi.
Tizimdagi moy bosimining kamayib ketishiga sabab, karburatorli dvigatellarni,
sovuq holatda yurgizish natijasida, silindrlar devori orqali, karterga benzin o'tib ketishi
yoki reduksion klapan plunjerining yeyilishi yoki kirlanib qolishi natijasida, ochiq
qolishidir. Moy nasosi reduksion klapanining plunjeri yeyilib yoki kirlanib qolsa (berkilib
qolib), tizimdagi moy bosimining oshib ketishiga sabab bo'ladi. Moy tarkibida 4-6% dan
oshiq yonilg'i bo'lsa, bunday moy tizimdan to'kib tashlanib, yangisiga almashtiriladi.
Dvigatel karterida moy sat-
xining kamayishiga tizimning jips mahkamlanishining kamayishi tufayli moyni salnik va
boshqa birikmalardan sizib chiqishi va kuyishi sabab bo'ladi. Porshen halqasining
yeyilishi tufayli, yonish kamerasiga o'tib ketadigan moy, yonilg'i bilan qo'shilib, kuyib-
yonadi. Bundan tashqari, dvigatelning ish jarayonida, mayin va dag'al moy filtrlari
ifloslanib qolib, moyni tozalash qobiliyati kamayadi, buning natijasida tirsakli valning
yelkalarini va podshipnik (vkladish) larini yeyilib ketishi jadallashadi. Moylash tizimining
nosozliklarini aniqlashda, uni quyidagi tashqi belgilariga e'tibor beriladi. Masalan:
karterdagi moy satxi moy ko'rsatuvchi shupdagi "MIN" belgicidan kam bo'lsa, hamda
tirsakli valni o'rtacha aylanishida, moy bosimi 0,1-0,15 MPa dan kam bo'lsa, yoki dvigatel
(500 ob
/min) salt ishlaganda, moy bosimi 0,05 MPa dan kam bo'lsa, moylash tizimi nosoz
hisoblanadi. Bundan tashqari, moy tarkibiga yonilg'ining qo'shilib borishi moy
qovushqoqligini va moyning bosimi kamayib ketishiga sabab bo'ladi (bu manometr orqali
aniqlanadi). Moyning sifati, qorayib ketganligi, bosma qog'ozga tomizib aniqlanadi.
Bundan tashqari (jips mahkamlangan joyni bo'shab qolishidan), moy sizib oqsa hamda
mayin va dag'al filtrlar tez-tez kirlanib qolsa, bu ham moylash tizimi nosozligidan darak
beradi.