Nurlanish normalari - 1. Ionlovchi nurlarning turlari va ularning xossalari Radiaktiv nurlarning inson organizida ta’siri

|
1. Ionlovchi nurlarning turlari va ularning xossalari Radiaktiv nurlarning inson organizida ta’siri
|
bet | 3/5 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 401,42 Kb. | | #99691 |
Bog'liq 9-MAVZU. ISHLAB CHIQARISHDA ZARARLI NURLANISHLAR ULARNING HUSUSIYATLARI VA INSON ORGANIZMIGA TA’SIRI.3. Nurlanish normalari
Radioaktiv izotoplar bilan ish bajariladigan ish joylarida, bu korxonalarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri shu izotoplar bilan ishlayotganlardan tashqari, qo‘shni yaqin xonalarda boshqa ishlar bilan shug‘ullanayotganlar, shuningdek ish joylari joylashgan zonada yashovchilar ham birmuncha radioaktiv nurlanishlar ta’siriga tushib qolishlarini hisobga olish kerak.
Ishchilarni va boshqa ishlar bilan radioaktiv zonalarda shug‘ullanayotgan va yashayotgan shaxslarning xavfsizligini ta’minlashning asosiy vositalari: xavfsiz oraliq masofalari bilan ta’minlash, nurlanish vaqtini kamaytirish, umumiy muhofaza vositalari va shaxsiy himoya vositalaridan foydalangan holda amalga oshiriladi. Bunda radioaktiv nurlanishlar miqdorini o‘lchash asboblaridan foydalanib nurlanish dozasini bilish muhim ahamiyatga ega. Ionlashtirilgan nurlanishlardan ishchilarni saqlash qoida va normalari va qo‘llaniladigan himoya vositalari juda xilma-xildir.
Asosiy normalovchi xujjat sifatida: “Radioaktiv xavfsizlik normalari (NRB-76)”. “Radioaktiv moddalar va boshqa ionlashgan nurlanish manbalari bilan ishlovchilar uchun asosiy sanitariya qoidalari” (OSP-72); GOST 12.2.018-76 “SSBT. Rentgen qurilmalari. Xavfsizlikning umumiy talablari”; GOST 17.4.001-75 “SSBT. Ishchilarni muhofaza qilish vositalari. Klasslari”dan foydalaniladi.
Joriy qilingan normalar bo‘yicha nurlanishning yo‘l qo‘yiladigan dozasi (YQD), shuningdek ishlovchi uchun bir yillik nurlanish darajasi 50 yil davomida organizmda yig‘ilgan taqdirda uning sog‘lig‘iga va avlodlari sog‘lig‘iga zarar yetmaydigan miqdorlari belgilangan.
Radioaktiv nurlanishlar kishi organizmining hammasiga birdan ta’sir ko‘rsatmasdan ba’zi bir organ va hujayralarini ko‘proq zararlashi aniqlangan. Shuning uchun ham nurlanishning umumiy dozasi emas, balki organizmning qaysi qismida radioaktiv nurlanuvchi moddalar yig‘ilganligini hisobga olinadi.
Chunki bu yig‘ilgan qismlardagi radioaktiv moddalar butun organizm falokatini ta’minlashi mumkin.
Shuning uchun radioaktiv nurlanishlar xavfsizlik normalari NRB-76 bo‘yicha, yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan dozalari (YQD) ichki va tashqi nurlanishlar bo‘yicha belgilanganda, nurlanuvchilar kategoriyasi va xavfli organlar hisobga olinadi.
A - kategoriyasi: ionli nurlanishlar manbalarida mehnat qilganliklari sababli, nurlanish ta’siriga duchor bo‘lishi mumkin bo‘lgan shaxslar.
B - kategoriyasi: nurlanishlar bilan ish olib boriladigan sanoat korxonasi joylashgan joyda, yoki unga yaqin zonalarda yashovchi shaxslar.
V - kategoriyasi: mamlakatning xamma aholi yashash punktlari.
Xavfli organlar va hujayralar guruhi
|
Yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan doza (ber)
| | |
1 kvartalda
|
1 yilda
|
I
|
3
|
5
|
II
|
8
|
15
|
III
|
15
|
30
|
Ichki va tashqi nurlanishlar uchun yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan doza (YQD) inson organizmining muhim qismlarini 3 guruhga bo‘lish bilan belgilanadi.
I - butun tana, qizil suyak iligi;
II - muskullar, qalqonsimon bez, yog‘ to‘plovchi hujayralar, jigar, buyrak, taloq, ovqat hazm qilish organlari, o‘pka, ko‘z qora chig‘i va boshqalar.
III - suyak to‘qimalari, qo‘l terisi, yelka, boldir va tovonlar.
A kategoriyasiga kiradigan ishchilarning muhim xavfli organlarining ichki va tashqi nurlanishda yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan dozasi jadvalda 1-keltirilgan.
Jadval -1
Jadval -2
Nurlanish ta’siridagi kishilar kategoriyalari
|
Yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan doza (yiliga ber hisobida, xavfli organlar guruhlari uchun)
| | | |
I
|
II
|
III
|
A
|
5
|
15
|
30
|
B
|
0,5
|
1,5
|
3
|
Har qanday holatda ham 30 yil davomida yig‘ilgan doza yo‘l qo‘yish mumkin bo‘lgan dozadan 12 martadan katta bo‘lmasligi kerak.
Nurlanishning yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan dozasi A kategoriyasidagi ishchilar 1 kategoriya organlari uchun quyidagi formula bilan aniqlanadigan dozadan ortib ketmasligi kerak.
D < 5 (N - 18)
bunda: D - doza; N - ishchining yoshi, yil.
Ishchilarning ichki nurlanishlarini kamaytirish uchun radioaktiv moddalarni ochiq holatda ishlatishga yo‘l qo‘ymaslik, odam ichki organlariga tushib qolmasligini ta’minlash, xonadagi havo muhitiga tushmasligini, shuningdek radioaktiv moddalar bilan qo‘l, kiyim va xonadagi jihozlar yuzasini zararlanishdan saqlash kerak. Ochiq holda ishlatilganda ichdan nurlantirish xavfi bo‘lgan radioaktiv moddalar besh guruhga bo‘linadi.
A - nihoyatda yuqori nurlanish aktivligiga ega bo‘lgan izotoplar.
B - yuqori nurlanish aktivligiga ega bo‘lgan izotoplar.
V - o‘rtacha nurlanish aktivligiga ega bo‘lgan izotoplar.
G - kichik nurlanish aktivligiga ega bo‘lgan izotoplar.
D - nurlanish aktivligi juda kam bo‘lgan izotoplar.
|
| |