Xaridorlarga va sotuvchilarga ta’sir etish uslublari

212
foydalanib, o‘z tovarlarini keng reklama vositalaridan foydalanib, o‘z tovarlarini
keng reklama qilishi bilan belgilanadi.
Reklama va tovar sotishni rag‘batlantirish tadbirlarini belgilash, rejalashtirish va
uni amalga oshirish, katta xarajatlar sarflashni talab qilish bilan bir qatorda yuqori
malakali mutaxassislarni ishga jalb etishni taqazo qiladi. Odatda sanoat firmalari
bunday mutaxassislarga ega emas.
Shu sababli, qoida tarzida, bu ishlarni amalga
oshirish ixtisoslashgan tashkilotlarga buyuriladi. Ularning uch turi-reklama agentligi,
umummilliy reklama beruvchilar, chakana reklama beruvchilar mavjud.
Reklama agentligi tajribali matnchilar, rassomlar, televidenie prodyusserlari,
tadqiqotchilar va ma’muriy xodimlarni yagona ishbilarmon korxonaga birlashtiradi.
Bu
mutaxassislar boshqa odamlarga, shuningdek nozik muloqotlarga moyilligi,
reklama va bozor vositalarini yaxshi bilishi bilan ajralib turadi. Agentlik
mutaxassislarning hamkorlikda ishlashi va yakka mijozlar bilan samarali reklama
yaratib berishlari uchun qulay muhit tugdiradi. Reklama agentligi reklama
beruvchilar bilan reklamani xaridorlarga etkazuvchi ommaviy axborot vositalari
o‘rtasida go‘yo vositachilik vazifasini bajaradi. Agentlik
taklif etadigan xizmatlar
ayrim reklama beruvchilar imkoniyatiga qaraganda sifat jihatidan yuksak, turi
jihatidan g‘oyat kengdir.
Reklama agentliklarini quyidagi prinsiplariga ko‘ra tavsiflash mumkin:
-ko‘rsatadigan xizmatlari hajmiga ko‘ra-universal;
-muayyan tovar va reklama vositalariga ko‘ra ixtisoslashgan;
-faoliyati sohasiga ko‘ra-ichki bozorda ish ko‘radigan va ichki hamda tashqi
bozorda ish ko‘radigan turlari.
Hozirgi sharoitda «to‘liq xizmat ko‘rsatish» agentliklari tobora keng
tarqalmoqda. Ular savdo reklama siyosatining umumiy va ayrim masalalari bo‘yicha
o‘z mijozlariga maslahatlar beradi, u yoki bu tovarni chiqarishning maqsadga
muvofiqligi
haqida
sanoat
firmalariga
tavsiyalar
tayyorlaydi,
reklama
kompaniyasining
rejasi va smetasini tuzadi, uni o‘tkazishning muddatlari va
davriyligini belgilaydi, reklama kompaniyasi rejasiga muvofiq holda o‘rinlar va
xizmatlarni sotib oladi, tadbir o‘tkazish vaqtini belgilaydi, reklamani tayyorlashni
213
amalga oshiradi.
SHunday qilib, «to‘liq xizmat ko‘rsatish» agentligi reklama
kompaniyasini ishlab chiqish bilan birga marketing bilan bog‘liq ko‘pgina
xizmatlarni bajaradi.
AQSHda besh mingdan ortiq firma reklama agentligi tarzida ish olib boradi.
Ammo asosiy ish bir necha yirik tashkilot hissasiga to‘g‘ri keladi. Yirik agentliklar
yirik reklama beruvchilarga xizmat ko‘rsatadi. Yirik reklama beruvchilar esa nisbatan
katta bo‘lmagan tovarlar guruhi: oziq-ovqat mahsulotlari, dori-darmonlar, kasmetika
vositalari, avtomobillar, tamaki mahsulotlari va shunga o‘xshashlar doirasida ish olib
boradi. Ishlab chiqaruvchilar keng ko‘lamli umummilliy
reklama yordamida
iste’molchiga tovarni ilgariroq sotishga va xaridorlarda o‘z markasiga mansub
tovarlar ixlos uyg‘otishga harakat qiladilar.
Bunday hollarda reklama marketing kompleksida etakchi tarkibiy qismga
aylanadi.
Reklama beruvchi bilan agentlik o‘rtasidagi munosabatlar o‘zaro tuziladigan
shartnoma bilan tartibga solinadi Bu shartnomada agentlik ko‘rsatadigan jami
xizmatlar ko‘rsatiladi. Reklamani tarqatish vositalariga xaqni reklama agentligi mijoz
hisobidan to‘laydi. SHu sababli ham mijoz agentlikka to‘lovlarni o‘z vaqtida o‘tkazib
qo‘yishi kerak. Reklama agentligi xizmatlari uchun xaq beruvchi tomonidan emas,
balki agentlikning reklamasidan foydalangan reklama-axborot vositalari tomonidan
to‘lanadi. Komission mukofot (vositachilik haqi)ning
oddiy miqdori reklama
qiymatining 15%ini tashkil etadi. Bundan tashqari, «to‘liq xizmat ko‘rsatish»
agentliklari tomon haqi ham oladi. Tovon haqiga xarajatlarning haqiqiy qiymati bilan
birga bozorni tadqiq etish, iste’molchilar talabi holatini tahlil qilish, iste’molchi
ruxiyatiga ta’sir ko‘rsatish usullarini ishlab chiqish kabi xizmatlarga kafolatli
daromadlar ham kiradi. Juda ko‘p hollarda xizmat ko‘rsatishda agentlik mijozning
reklamasi bilan bog‘liq ishlarning bir yillik umumiy qiymatini
baholaydi va oylik
teng badallar ko‘rinishida gonarar oladi. Gonarar summasini belgilash uchun
buyurtmani bajarish uchun turli bo‘limlar sarf etadigan umumiy ish soatlari miqdori
hisoblanadi va soatlar soni bir soatlik ish haqi stavkasiga ko‘paytiriladi, so‘ngra bu
miqdorga qo‘shimcha xarajatlar va foyda uchun yana 25% qo‘shiladi. Agentlik
214
reklama vositalaridan vaqt va o‘rin sotib olgani uchun mijozga rasmiy e’lon qilingan
tariflar bo‘yicha komission tashlamalar bilan 15% chegirib, to‘lov varaqasi yuboradi.
Chetdan material bergan va xizmat ko‘rsatganlarga to‘lanadigan xaq varaqasida
amaldagi xarajatlar keltiriladi. Yil davomida yoki oxirida xarajatlarning baholangan
va amaldagi miqdorlari o‘rtasidagi har qanday farqni
tugatish uchun ganarar
summasiga tuzatishlar kiritiladi.