nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
I BOB. KIBERXAVFSIZLIK. UMUMIY MA’LUMOTLAR ....................... 5

|
I BOB. KIBERXAVFSIZLIK. UMUMIY MA’LUMOTLAR ....................... 5 Pdf ko'rish
|
bet | 131/133 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 3,33 Mb. | | #244665 |
Bog'liq Kiberxavfsizlik asoslari (21.04.2021)I BOB. KIBERXAVFSIZLIK. UMUMIY MA’LUMOTLAR ....................... 5
1.1. Kiberxavfsizlikning asosiy tushunchalari ........................................... 5
1.2. Kiberxavfsizlikda inson omili ................................................................ 11
1.3. Kiberjinoyatchilik, kiberqonunlar va kiberetika .......................... 14
1.4. Inson faoliyati xavfsizligi ......................................................................... 26
2-BOB. KIBERXAVFSIZLIK ARXITEKTURASI, STRATEGIYASI VA
SIYOSATI ..................................................................................................... 38
2.1. Kiberxavfsizlik arxitekturasi va strategiyasi .................................. 38
2.2. Kiberxavfsizlik siyosati va uni amalga oshirish ............................ 40
3-BOB. AXBOROTNING KRIPTOGRAFIK HIMOYASI ...................... 48
3.1. Kriptografiyaning asosiy tushunchalari ........................................... 48
3.2. Simmetrik kriptografik algoritmlar .................................................... 56
3.3. Ochiq kalitli kriptotizimlar ..................................................................... 63
3.4. Ma’lumotlar yaxlitligini ta’minlash usullari .................................... 68
3.5. Disklarni va fayllarni shifrlash .............................................................. 74
3.6. Ma’lumotlarni xavfsiz o‘chirish usullari ........................................... 80
4-BOB. FOYDALANISHNI NAZORATLASH ......................................... 87
4.1. Identifikatsiya va autentifikatsiya vositalari .................................. 87
4.2. Ma’lumotlardan foydalanishni mantiqiy boshqarish ............... 97
4.3. Ko‘p sathli xavfsizlik modellari ........................................................... 109
4.4. Ma’lumotlarni fizik himoyalash .......................................................... 113
|
| |
– CLUBS – - Dasturiy injiniring va raqamli iqtisodiyot

It is a list of clubs with at least one ongoing employment contract
with player whose predicted transfer value is at least 20 million
euro.
{% endblock %}
{% extends 'header.html' %}
{% block content %}
– Football Club {{soz}} –
#
player
positsion
nationality
transfer value,
mill. euro
{% for i in club %}
{{forloop.counter}}
{{i.ism}}
{{i.pozitsiya}}
{{i.millat}}
{{i.tr_narxi}}
{% endfor %}
Lorem ipsum dolor sit amet consectetur adipisicing elit. Vitae soluta
sequi quia eos cupiditate rerum accusantium odit enim, expedita,
architecto error dignissimos voluptatibus. Nisi illo, maiores fugit
amet neque eveniet!
{% endblock %}
{% extends 'header.html' %}
{% block content %}
– {{mamlakat}} –
{% for i in davlat %}
{{i.nom}}
{% endfor %}
{% endblock %}
html>
{% load static %}
name="keywords"
content="football,clubs, football club,Real Madrid, football transfer, top transfers,"
/>
-rasm - Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар

22-rasm Misol tariqasida 23,a-rasmda ko‘rsatilgan chizmani chizish
ketma-ketligini keltiramiz. Avval radiusi 26, 25, 5 va 3 ga teng
bo‘lgan aylanalar chizib olinadi. So‘ngra radiusi 3 ga teng bo‘lgan
aylana katta aylana markaziga nisbatan ko‘paytirish orqali teng
taqsimlanib 8 ta aylana chizib olinadi. Bu ketma-ketlikni batafisilroq
keltirib o‘tamiz.
1.
-
Круг (aylana) buyrug‘i tanlanib ekranning ixtiyoriy yeriga
sichqonchani bosib aylana markazini ko‘rsatiladi va klaviaturadan
aylana radiusi 26 raqami kiritilib
Enter bosilagach, radiusi 26 ga teng
bo‘lgan aylana chiziladi.
2. Radiusi 25 ga teng bo‘lgan aylanani chizish uchun aylana
chizish buyrug‘i takror tanlanadi va sichqoncha bilan radiusi 26 ga
teng bo‘lgan aylanaga yaqin boriladi. Shunda aylananing markazini
ko‘rsatuvchi sariq marker paydo bo‘ladi (23,a-rasm). Bu markerga
yaqinlashganda
Центр yozuvi paydo bo‘lgach, sichqoncha chap
tugmasi chertiladi va klaviaturadan aylana radiusi 25 raqami
kiritiladi.
3. Xuddi shu usulda radiusi 5 ga teng aylana ham chiziladi.
4. Markazdan 20 birlik masofada bo‘lgan radiusi 3 ga teng
bo‘lgan aylanani chizish uchun aylana buyrig‘i tanlanadi va
sichqoncha bilan aylana markaziga yaqin boriladi. Nishon yonida
Центр yozuvi paydo bo‘lgach, u yerda bir oz to‘xtab olamiz va
chapga tomon yura boshlaymiz. Nishon yonida yurayotgan yo‘nalish
bo‘yicha cheksiz nuqtali chiziq va yurilgan masofa ko‘rinadi (23,b-
rasm). Shunda klaviaturadan 20 raqami kiritilib,
Enter tugmasi
Massiv elementi Markaziy nuqta а) б) Massiv elementi ustunlar oralig’i q a to tlar or ali g’i ko’paygan elementlar
23
bosiladi (bu bilan aylana markazi topiladi) va yana 3 raqami ya’ni
aylana radiusi kiritilib
Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар - bet 10

13-rasm Odatda o‘lchamning har bir elementining kattaliklari o‘zgarti-
rilmay balki
Размерные стилы muloqat oynasining
Размешение bo‘limiga kirilib
Глобалний масштаб bandiga kerakli masshtab
koeffisiyenti kiritiladi (15-rasm).
O‘lchamdagi yozuvlarni o‘zgartirish xuddi oddiy tekstni o‘zgar-
tirish kabi o‘zgartiriladi, ya’ni
- tugmadan foydalanish kerak.
17
14-rasm 15-rasm
18
2. KOMPYUTERDA GEOMETRIK YASASHLAR 2.1. Aylanani teng bo‘laklarga bo‘lish Quyida keltirilgan shakllarni yasash ketma-ketligini keltiramiz.
Bu shakllarni har bir foydalanuvchi o‘ziga
ma’qul bo‘lgan usullardan foydalanib chizib
olishi mumkin.
16-rasmdagi shaklni chizish ketma-ketligi:
a)
круг (aylana) chizish tugmasi bosilib
ekranda sichqoncha bilan biror nuqta (aylana
markazi)ga bosiladi.
b) Klaviaturadan aylananing radiusi kiritilib
(masalan 50 raqami)
Enter bosilgach ekranda aylana rasmi hosil
bo‘ladi (17–rasm, a);
v)
- mnogougolnik (ko‘pburchak) tugmasi tanlanadi va
so‘rovga 3 raqami yozib
Enter bosilgach, sichqoncha bilan aylanaga
yaqinlashsak, uning markazini bildiruvchi + belgisi paydo bo‘ladi
(17–rasm, b). Shu belgiga yaqinlashganda
Центр yozuvi chiqqach
(17–rasm, v) sichqonchaning chap tugmasi bosiladi;
17-rasm 16-rasm а) b) v) g) d) е)
19
g) Sichqonchaning o‘ng tugmasi bosilib chaquruv menyusidan
Обрезка
bo‘limini tanlab va yana bir karra sichqoncha o‘ng tugmasini 
bosib 
Без обрезки

Обрезка bo‘limini tanlab va yana bir karra sichqoncha o‘ng tugmasini
bosib
Без обрезки bo‘limini tanlash kerak. 25-i,rasm).
Misol. 26-rasmda ko‘rsa-
tilgan chizmani chizish paytida
tutashmalardan foydalanish ket-
ma-ketligini keltirib o‘tamiz.
Avval markazlari orasidagi
masofasi 70 ga va radislari 10,
20, 8 3 ga teng bo‘lgan aylanalar
chizib olinadi. Buning uchun
Круг buyrug‘i tanlanib
ekranda ixtiyoriy bir nuqta (aylana markazi) sichqoncha bilan
ko‘rsatiladi va klaviaturadan 10 raqamini kiritib
Enter bosiladi.
Enter bosilib aylana chizish buyrug‘i qayta chaqiriladi va sichqoncha bilan
chizilgan aylanaga yaqinroq boriladi, aylana markazini ko‘rsatuvchi
26-rasm
27
marker paydo bo‘lgach, shu marker ustiga nishonni oborib bir oz
kutub turiladi.
Центр yozuvi paydo bo‘lgach nishon o‘ng tomonga
qarab yurgiziladi (27-rasm,a). Ekranda cheksiz davom etuvchi chiziq
paydo bo‘ladi va nishon ostida yurilgan masofani ko‘rsatuvchi yozuv
o‘zgarib turadi. Nishonni shu holatda saqlagan holda klaviaturadan
70 kiritib
Enter bosiladi (ikkinchi aylana markazi topiladi) so‘ngra
aylana radiusi 20 raqami kiritilib
Enter bosiladi.
Enter yoki
пробел bosilib aylana chizish buyrug‘i qayta chaqiriladi. Birinchi aylana
markaziga yaqinlashganda sentr yozuvi chiqqach sichqonchaning
chap tugmasi bosilib aylana radiusi 3 kiritiladi. Xuddi shu usul bilan
radiusi 8 ga teng bo‘lgan aylana chiziladi (27-rasm,b).
27-rasm а)
v)
d)
b)
g)
е)
28
отрезок (kesma) tugmasini sichqoncha bilan bosib
ko‘rsatamiz. Sichqoncha bilan birinchi aylanaga yaqinroq boriladi.
Aylana chakkasini ko‘rsatuvchi marker (
квадрант ) paydo bo‘lgach,
shu marker ustiga nishonni bosib kesmaning birinchi nuqtsi
ko‘rsatiladi va o‘ng tamonga qarab gorizontal ixtiyoriy masofaga
yurilib sichqoncha chap tugmasi bosiladi.
-rasm - Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар

37
tekisligiga parallel tekislik bilan kesishishidan hosil bo‘lgan
shaklning uchta proyeksiyasi va umumiy ko‘rinishi chizing.
3.4. Geometrik jismlarning o‘zaro kesishuvini yasash
Misol. Rasmda ko‘rsatilgan piramida va
prizmaning kesishuvini
hosil qilish talab
qilinsin. Piramidaning asosi tomoni 60 ga teng
bo‘lgan kvadrat, balandligi 80. Prizmaning
asosi radiusi 25 ga teng bo‘lgan aylanaga ichki
chizilgan muntazam ko‘pburchak,
balandligi
60 ga teng.
Dastlab piramidaning asosini, ya’ni tomoni 60 ga teng bo‘lgan
kvadrat tekislikda chizib olinadi.
-
полилиния
buyrug‘i tanlanadi.
Ekranda ixtiyoriy nuqta sichqoncha bilan ko‘rsatilib,
vertikal
yo‘nalish tanlanadi va klaviaturadan 60 raqami yozilib
Enter
bosiladi. So‘ngra sichqancha bilan gorizontal yo‘nalish ko‘rsatilib
yana 60 raqami klaviaturadan kiritiladi.
Xuddi shunday kvadratning
uchunchi tomoni chiziladi. To‘rtinchi tomonni chizish uchun
sichqonchaning o‘ng
tugmasini chizma ustida bosib, chiqqan
buyruqlar ro‘yxatidan
Прямоугольный массив - Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар

|
Компьютерда чизма чизишга доир маълумотларBog'liq KOMPYUTER GRAFIKASI (AutoCAD) (1)Прямоугольный массив
) yoki yoy bo‘yicha (
Круговой
массив
) joylashtirib olsa bo‘ladi.
Massiv
buyrug‘ining muloqat oynasi
20-21 rasmlarda keltirilgan.
To‘rtburchak massiv tanlangan bo‘lsa qatorlar va ustunlar soni, va
ularning oraliq masofalari hamda to‘rtburchak to‘rning buralish
burchagi qiymatlarini kiritish kerak (20-rasm).
Массив
oraliq
masofalariga musbat qiymat kiritilsa asl nusxasiga nisbatan yuqoriga
va o‘ngga qarab ko‘payadi, manfiy qiymat kiritib ko‘payish
yo‘nalishini o‘zgartirish mumkin.
Aylana massivi tanlangan bo‘lsa kuyidagi parametrlar: markaz
atrofida ko‘payish uchun markaz koordinatasi, ko‘payish soni
(massiv soni), to‘ldirilish burchagi (360 gradus tanlansa to‘la aylana
bo‘yicha ko‘payadi), massiv elementining o‘z o‘qi atrofida buralishi
kabilar kiritiladi (21-rasm).
Muloqat oynasida qiymatlar ma’lum bo‘lsa kiritiladi, nomalum
bo‘lganda esa,
tugmasi bosilib chizmaga qaytish va chizmada
nishon bilan ko‘rsatiladi.
22-a,rasmda aylana bo‘yicha massivning ko‘payishi ko‘rsatilgan,
bunda massiv soni 60 ta, to‘lish burchagi 360 gradus va massiv
elementi ko‘payish vaqtida buralishga ruxsat berilgan. 46-b,rasmda
turtburchakli massiv ko‘rsatilgan, bunda massiv soni qator bo‘yicha 3
ta va ustun bo‘yicha 4 ta va buralish burchagi 0 qabul qilingan.
21
20-rasm.
21-rasm
Qator soni
Ustun soni
obyekt
ko’rsatish
uchun
chizmaga
qaytish
tugmasi
masivni
ko’rish uchun
chizmaga
qaytish
qatorlar
orasidagi
masofa
ustunlar
orasidagi
masofa
buralish
burchagi
obyekt
ko’rsatish
uchun
chizmaga
qaytish
tugmasi
aylanish markazining
koordinatasi
element-
ning
ko’payish
soni
to’lish
burchagi
elementning
buralish
yoki
buralmas-
ligini
tanlash
markaz koordinatasini chizmada
ko’rsatish uchun tugma
to'ldirish
burchagini
ikki nuqta
bilan
chizmada
ko’rsatish
|
| |
Enter
bosib kesma chizish 
to‘xtatiladi. 
Enter

|
Enter
bosib kesma chizish
to‘xtatiladi.
EnterBog'liq KOMPYUTER GRAFIKASI (AutoCAD) (1)Enter
bosib kesma chizish
to‘xtatiladi.
Enter
bosib yana kesma buyrug‘i qaytariladi va xuddi
yuqoridagi kabi pastki gorizontal chiziq chiziladi (27-rasm,v).
Sichqonchaning o‘ng tugmasini chizma sohasida bosib, chiqqan
ro‘yxatdan
Описанный круг окружности
(tashqi chizilgan) tanlanadi.
So‘ngra yuqoriga – aylana chakkasiga qarab yura boshlaymiz.
Aylana chakkasida belgisi va nishon tagida
Квадрант
yozuvi
chiqqach sichqonchani shu joyga bosib olamiz. Shu yo‘l bilan aylana
tashqi muntazam olti tomonli ko‘pburchak chiziladi (27-rasm,g).
Endi chiziq katta aylanani radiusi 40 bo‘lgan yoy bilan tutashtirish
lozim.
Сопряжение
(tutashma) buyrug‘ini sichqoncha bilan
ko‘rsatamiz so‘ngra sichqonchaning o‘ng tugmasini chizmaning
ixtiyoriy sohasida bosib, chiqqan ro‘yxatdan
Радиус
bo‘limini
tanlaymiz (27-rasm,g) va klaviaturadan 40 raqamini terib
Enter
tugmasini bosamiz. Sichqoncha bilan katta aylananing 4-chorakda
joylashgan yoyini so‘nga yuqoridagi gorizontal chiziq ko‘rsatilsa
talab qilingan tutashma hosil bo‘ladi. So‘ngra
Enter
yoki
пробел
bosilib tutushma buyrug‘i qayta chaqiriladi va katta alananing 3-
choragi va pastki chiziq sichqoncha bilan ko‘rsatilib yana bir
tutashma hosil qilinadi. (27-rasm,d).
Chizmadagi ortiqcha chiziqlarni kesib tashlash uchun sichqoncha
bilan
Обрезать
buyrug‘i tanlanadi va klaviaturadan
Enter
yoki
пробел
bosiladi (sichqonchaning o‘ng tugmasini bir bosib olsa ham
bo‘ladi) so‘ngra kesmoqchi bo‘lgan chiziqlar ustiga ketma-ket
sichqoncha chap tugmasi bosiladi. Chizmaga kerakli o‘lchamlar
qo‘yib chiqiladi. (27-rasm, e).
Topshiriq. Yuqorida olingan ko‘nikmalardan foydalanib 28-
rasmda ko‘rsatilgan shakllarni tutashmalarni qo‘llab mustaqil bajarib
ko‘ring.
|
| |
Tutashmalar yasash - Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар

25
Agar tutashtirilayotgan chiziqlar yo‘g‘onligi turlicha bo‘lsa, unda
tutashma ikkinchi ko‘rsatilgan chiziq yo‘g‘onligini oladi. Agar rangi
turlicha bo‘lsa, tutashma joriy qat (
слой
) ning rangini oladi.
Quyidagi hollarda tutashma amalga oshmaydi:
- berilayotgan tutashma radiusi tutashtirilayotgan kesmadan
uzunroq bo‘lsa;
- tutashtirilayotgan ikki aylana orasidagi
masofa tutashma yoyi
radiusdan katta bo‘lsa.
2
а)
1
b)
полилиния
1
1
1
1
1
2
2
2
2
1
2
r = 0
v)
g)
d)
е)
j)
z)
1
2
25-rasm
i)
Bez obrezki holati
2
1
26
Tutashmalarda quyidagi xususiy hollar bo‘lishi mumkin:
- tutashtiriluvchi chiziqlar parallel bo‘lsa tutashtirish radiusiga
qanday qiymat berilishidan qat’iy nazar parallel chiziqlar orasidagi
masofaning yarimiga teng radiusli yoy bilan tutashtiriladi (25-j,
rasm);
- tutashtirish
radiusiga nol qiymat berilsa, kesishuvchi chiziqlar
o‘zaro tutashtirilib burchak yasaladi 25-z, rasm).
- tutashma radiusi berilgan bo‘lsa ham, tutashma hosil qilish
paytida
Shift
tugmasi
bosib turilsa, kesishuvchi chiziqlar o‘zaro
tutashtirilib burchak yasaladi.
Agar tutashma uchun tanlanayotgan obyekt poliliniya, to‘rtbur-
chak yoki ko‘pburchakdan iborat bo‘lsa va birdaniga hamma
qirralarini yoy shaklida tutashtirish kerak bo‘lganda
sichqonchaning
o‘ng tugmasini bosib
полилиния
bo‘limi tanlanib, so‘ngra
poliliniya
obyekti ko‘rsatiladi. (25-b, rasm).
Odatda o‘zaro kesishgan ikki chiziqni ma’lum radius bilan
tutashtirilgach, chiziqlarning ortiqcha qismi qirqiladi. Agar tutashma
hosil bo‘lib va chiziqlarning dovomi ya’ni o‘zaro tushashish
tuqtasigacha bo‘lgan qismini saqlab qolish lozim bo‘lsa, tutashuvchi
chiziqlarni ko‘rsatishdan oldin sichqonchaning o‘ng tugmasini bosib
Вписанный
(ichki chizilgan) bandi tanlanadi; 
d) Sichqoncha bilan aylananing yuqori qismi (
квадрант

Вписанный (ichki chizilgan) bandi tanlanadi; d) Sichqoncha bilan aylananing yuqori qismi ( квадрант
KOMPYUTER GRAFIKASI (AutoCAD) (1)
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Вписанный (ichki chizilgan) bandi tanlanadi; d) Sichqoncha bilan aylananing yuqori qismi ( квадрант
|
Boston matritsasi usulini qo'llash

Qizil chiziq kompaniyaning klassik rivojlanish tsiklini ko'rsatadi: bolalikdan qiyin
bolalikdan yulduzlik va pul sigir maqomidan itga aylanishgacha. Albatta,
har bir
bosqichda biznes engib bo'lmaydigan to'siqlarga duch kelishi mumkin va kompaniya
keyingi rivojlanish darajasiga chiqmasdan yopilishi mumkin.
Boston maslahat guruhi (BCG) matritsasi
Boston Consulting Group (BCG) matritsasi
mahsulotni tahlil qilish va
shakllantirishga strategik yondashuvning birinchi muvaffaqiyatli urinishi
hisoblanadi.
raqobat
strategiyasi
korxonalar. U birinchi marta 1960-yillarning
oxirida BCG asoschisi Bryus Xenderson tomonidan kompaniya mahsulotlarining
bozordagi pozitsiyasini tahlil qilish vositasi sifatida taqdim etilgan.
Matritsani
yaratish uchun uni tavsiflovchi barcha xilma-xil omillardan faqat ikkita asosiy omil
tanlandi: mahsulot sotishning o'sishi (rentabelligi) va uning asosiy raqobatchilarga
nisbatan bozor ulushi. Mualliflar ushbu mezonlar bo'yicha
korxonaning barcha
mahsulotlarini tasniflash va bunday tahlil asosida biznes strategiyalari bo'yicha
takliflarni ishlab chiqish mumkin degan taxmindan kelib chiqdilar.
maslahat guruhi "kenglik =" 516 "balandlik =" 491 "sinf =" "/>
Guruch. 6.3. Boston maslahat guruhi matritsasi
Grafik jihatdan (6.3-rasm), BCG matritsasi ikki o'lchovli koordinatali tizimda
qurilgan to'rtta kvadratdan iborat "savdo o'sish sur'ati" (vertikal o'q) va "nisbiy bozor
ulushi" (gorizontal o'q). Uni qurishda tovarlarni sotishning o'sish sur'atlari, masalan,
5 yoki 10% darajasida an'anaviy chiziq bo'yicha "yuqori" va "past" ga bo'linadi.
Amalda, bu chegara tahlil qilish uchun maqbul bo'lgan
har qanday darajada
belgilanishi mumkin va korxonaning o'zi tomonidan belgilanadi. Uni 5% dan past
yoki umuman iqtisodiyot (sanoat) o'sish sur'atlaridan pastroq qilib belgilash tavsiya
etilmaydi. Asl nusxada bunday chegara mamlakat yalpi ichki mahsulotining ikki
baravar o'sishi, uning inflyatsiya darajasiga ko'tarilishi darajasida belgilandi.
- modul - Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi

|
Oʻzbekiston respublikasi oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi
|
bet | 3/4 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 174,7 Kb. | | #149262 |
Bog'liq raqamli OPs, Is 4-sem3- modul
A7
|
Ma’l u motl ar ni xi moyal ashdagi dast uri y vosit al ar dan foydal ani sh.
Ko mpyut er t ar moql ari. Int er net t ar mog’i.
|
A8
|
Int erakti v davl at xi zmatl ari dan foydal ani sh. Masof avi y t a’li m
tizi mi dan o’ quv j arayoni da foydal ani sh texnal ogi yasi.
|
A9
|
Ispri ng Qui z Maker dast uri yor da mi da el ectron t a’li mresursl ari ni
yar atish.
|
A10
|
Mut axassi sli kka doir ma’l u motl ar ni i nt er net tar mog’i dan t opi sh.
Ijti moyi tarr moql arda ishl ash. El ektron pocht a or qali xat yuborish va qabul qilish.
|
Mas hg‘ ul otl ar shakl i: Must aqil ta’li muchun tavsi ya etil adi gan mavzul ar
( MT)
|
MT 1
|
Int er net xi z matl ari dan foydalani sh. El ektron pocht a
|
MT 2
|
Konvert or dast url ari va ul ar ni ng i mkoni yatlari dan foydal ani sh
|
MT 3
|
Wi ndo ws da dast url arni o‘r natish, O‘ ghirish, avt o mati k ishga t ushirish
|
|
|
| |
Eslatma. Detalning old ko‘rinishini bir yo‘la 
- 
полилиния

Eslatma. Detalning old ko‘rinishini bir yo‘la
-
полилиния buyrug‘i bilan ham chizib olish mumkin. Yuqorida keltirilgan usul
singari 1 nuqtadan 12 nuqtagacha ketma-ket yo‘nalish sichqoncha
bilan ko‘rsatilib va kesma uzunligi klaviaturadan kiritilib kesmalar
chizib olinadi. So‘ngra sichqonchaning o‘ng tugmasi bosilib, paydo
bo‘lgan chaqiruv oynasida
Дуга bo‘limi tanlanadi va sichqoncha
bilan 1 nuqtaga bosilib 12-1 nuqtalarni tutashtiruvchi yoy chiziladi.
Enter tugmasi bosilib poliliniya chizish tugatiladi.
4. Aylana chizish uchun
Круг buyrug‘i tanlanadi. Aylananing
markazini ko‘rsatish uchun chizmadagi yoyga sichqoncha bilan
yaqinlashib borsak, markazni ko‘rsatuvchi + markeri paydo bo‘ladi.
Shu markerga (markazga) sichqoncha ko‘rsatkichi bosiladi va
klaviaturadan aylana radiusi yozilib
Enter bosiladi.
5.
Chizmaga hajm berish uchun uni uchinchi yo‘nalish bo‘yicha
40 birlikka o‘stirish kerak. O‘stirish buyrug‘ini faqat bitta
elementdan tashkil topgan yopiq konturli obyektga ko‘llash mumkin.
Chizilgan chizma konturi bir nechta alohida oddiy elementlardan
(kesmalardan va yoydan) tashkil topgan. Bu kesmalar
Область buyrug‘i bilan bir butun sohaga aylantiriladi.
-
область buyrug‘i
bosilgach sichqancha ko‘rsatkichi to‘rtburchak belgini oladi.
Chizmaning barcha elementi ko‘rsatilib,
Enter bosiladi. Chizma
ikkita alohida yopiq konturli shaklga aylanadi (atrof chiziqlari va
aylana).
Eslatma. Agar chizma konturi poliliniya buyrug‘i bilan chizilgan
bo‘lsa, Oblast buyrug‘ini tanlash shart emas.
45
6.
-
Выдавить (o‘stirish) buyrug‘i berilgach, sichqoncha
bilan chizmadagi atrof chizig‘i hamda aylana ko‘rsatiladi va
-rasm. a) yarim o‘tkazgichli diodning sxemada belgilanishi; b) Volt-amper xarakteristikasi

|
-rasm. a) yarim o‘tkazgichli diodning sxemada belgilanishi; b) Volt-amper xarakteristikasi
|
bet | 4/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1,06 Mb. | | #102279 |
Bog'liq 1d6af892-f10e-4f74-b2b1-66fed509f16d - 1-rasm. a) yarim o‘tkazgichli diodning sxemada belgilanishi; b) Volt-amper xarakteristikasi
Diodga qo‘yilgan kuchlanish o‘zgarishi р-n o‘tishning kengligini o‘zgartiradi. Bu o‘zgarish kondensator qoplamlari orasidagi masofaning o‘zgarishiga mos keladi. p-n o‘tishning bu xususiyati diodni boshqaruvchi sig‘imli element qilib ishlatish imkonini beradi. Bunday diodlar varikanlyar deb ataladi. - Diodga qo‘yilgan kuchlanish o‘zgarishi р-n o‘tishning kengligini o‘zgartiradi. Bu o‘zgarish kondensator qoplamlari orasidagi masofaning o‘zgarishiga mos keladi. p-n o‘tishning bu xususiyati diodni boshqaruvchi sig‘imli element qilib ishlatish imkonini beradi. Bunday diodlar varikanlyar deb ataladi.
Yarim o‘tkazgichli triod. Bipolyar tranzistorlar. - Yarim o‘tkazgichli triod. Bipolyar tranzistorlar.
- Yarim o‘tkazgichli triod elektron asboblarining bir turi bo‘lib, tranzistor deb ataladi. Tuzilishi va ishlash usuliga qarab tranzistorlar bipolyar va unipolyar tranzistorlarga ajratiladi.
- Bipolyar tranzistorlarning ishlashi р-n o‘tish hodisasiga, unipolyar tranzistorning tuzilishi
ishlashi esa, bir turdagi o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan yarim o‘tkazgichning o‘tkazuvchanligini elektr maydoni yordamida boshqarishiga asoslangan. - ishlashi esa, bir turdagi o‘tkazuvchanlikka ega bo‘lgan yarim o‘tkazgichning o‘tkazuvchanligini elektr maydoni yordamida boshqarishiga asoslangan.
- Bipolyar tranzistor yarim o‘tkazgich monokristalda ikkita р-n o‘tish sohasini hosil qilish asosida yasaladi. Uni o‘tkazuvchanligi almashib keladigan 3 ta sohaga ajratish mumkin.
- Unipolyar tranzistorlar
-
- Elektr maydoniga ega bo‘lgan yoki “maydon”li so‘zning mohiyati shundan iboratki, unipolyar tranzistor chiqish toki boshqaruvchi elektrodning kuchlanishi hosil qiladigan elektr maydon orqali boshqarilishini bildiradi. Unipolyar tranzistorlarning sxemada belgilanishi 1- jadvalda keltirilgan.
- Chetki p-qatlam anod n-qatlam – katod deb ataladi. Ichki р va n-qatlamlar boshqaruvchi elektrodlar yoki ba‘za deyiladi.
|
| |
-rasm - Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар

50-rasm
Yopiq bo‘lmagan yo‘naltiruvchi obyektlarni ko‘rsatishda nuqtani
yo‘naltiruvchining qaysi qismidan qo‘rsatish rol o‘ynaydi. Ya’ni
ko‘rsatilgan nuqtalardan boshlab sirt yasovchi chiziqlar chizilib sirt
yasaladi (51-rasm). Yopiq konturli ob’ktlar uchun nuqtani
obyektning qaysi qismida qo‘rsatish rol o‘ynamaydi.
51-rasm
Tutashtiruvchi chiziqlar zichligi (soni) sirt yasash oldidan
SURFTAB1 buyrug‘i bilan tanlanishi kerak.
yo’naltiruvchilar
nuqta ko’rsatish
sirt yasovchi
chiziqlar
1
2
2
1
natija
nuqta ko’rsatish
natija
yo’naltiruvchilar
1
2
1
2
nuqtani bir tomondan
ko’rsatish
natija
nuqtani qarama-
qarshi ko’rsatish
natija
51
5.2. Siljitish orqali sirt yasash
Tabsurf (П-сдвиг). Aniqlovchi chiziq ustida yo‘naluvchi
vektorni siljitish orqali sirt yasaladi. Aniqlovchi sfatida
kesma, yoy, aylana, ellips, poliliniya, 3M poliliniya va splayn
ishtirok etishi mumkin. Yo‘naluvchi vektor esa kesma bo‘lishi kerak.
52-rasm
5.3. Aylantirish usuli bilan sirt yasash
Revsurf (П-вращ). O‘q atrofida boshqa bir obyektni
aylantirish orqali sirt yasaladi (53-rasm). Kesma, aylana, yoy,
poliliniya, halqa, to‘rtburchak, ko‘pburchak, splaynlar aylanuvchi
obyekt bo‘la oladi.
Buyruqning muloqati quyidagicha:
Команда: _revsurf
Текущая плотность каркаса: SURFTAB1=20 SURFTAB2=6
–
to‘r zichligi
vertikal bo‘yicha 20 va gorizont bo‘yicha 6 ga tengligi bildirilayapdi
Выберите объект для вращения:
-
aylanuvchi obyektni belgilang (1-
nuqta)
Выберите объект, определяющий ось вращения:
- aylanish o‘qini
belgilang (2- nuqta)
Начальный угол <0>:
-
aylanish boshlanadigan burchak qiymati 0
taklif qilinmoqda. Bashqa qiymat kiritish mumkin.
Центральный угол (+=против чс, -=по чс) <360>:
-
aylanish burchagi
360 gradus, ya’ni to‘la aylanish taklif qilinmoqda. (Soat strelkasiga teskari
aylanish musbat).
1
2
2
yo’nalti
ruvchi
Sirt yasovchi
chiziqlar
nuqta
ko’rsatish
natija
1
2
nuqta
ko’rsatish
natija
1
Sirt
yasovchi
yo’nalti
ruvchi
|
отрезок - Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар

55
egri chiziqlardan tashkil topgan sirt hosil bo‘ladi (57-rasm, b).
a)
b)
v)
g)
d)
57-rasm
To‘rli segmentni belgilab
-
массив
tugmasi yordamida uni S
nuqta atrofida aylantiriladi. (2.2 bo‘lim, 20-rasmga qarang).
Elementning ko‘payish soni 8 to‘lish burchagiga esa 360 kiritiladi,
markaz koordinatasi esa chizmadan S nuqtani ko‘rsatib tanlanadi.
Natijada qurilmoqchi bo‘lgan fazoviy sirtning yuqoridan ko‘rinishi
hosil bo‘ladi (57-rasm, v).
-
Fizika kafedrasi - bet 2

|
Fizika kafedrasi
|
bet | 2/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1,06 Mb. | | #102279 |
Bog'liq 1d6af892-f10e-4f74-b2b1-66fed509f16dYarimoʻtkazgichlar — elektr tokini yaxshi oʻtkazuvchi moddalar (oʻtkazgichlar, asosan, metallar) va elektr tokini amalda oʻtkazmaydigan moddalar (dielektriklar) orasidagi oraliq vaziyatni egallaydigan moddalar. Mendeleyev davriy sistemasida II, III, IV, V va VI guruhlarda joylashgan koʻpchilik elementlar. ularning bir qator birikmalari yarimo'tkazgichlar jumlasiga kiradi. Ya.da ham metallardagi kabi elektr oʻtkazuvchanlik elektronlarning harakati tufayli yuzaga keladi. Biroq elektronlarning harakatlanish sharoitla - Yarimoʻtkazgichlar — elektr tokini yaxshi oʻtkazuvchi moddalar (oʻtkazgichlar, asosan, metallar) va elektr tokini amalda oʻtkazmaydigan moddalar (dielektriklar) orasidagi oraliq vaziyatni egallaydigan moddalar. Mendeleyev davriy sistemasida II, III, IV, V va VI guruhlarda joylashgan koʻpchilik elementlar. ularning bir qator birikmalari yarimo'tkazgichlar jumlasiga kiradi. Ya.da ham metallardagi kabi elektr oʻtkazuvchanlik elektronlarning harakati tufayli yuzaga keladi. Biroq elektronlarning harakatlanish sharoitla
Yarim o'tkazgichlarning tuzilishi - Yarim o'tkazgichlarning tuzilishi
- Misol uchun yarim o'tkazgichning tipik vakili bo'lgan germaniyni qaraylik. Uning tartib nomeri 32 va to'rtta elektron qobig'i mavjud: 1-qobiqda 2 ta; 2-qobiqda 8ta, 3-qobiqda 18 ta,4- qobiqda esa 4 ta elektron joylashgan. Uchta ichki qobiqdagi elektronlar turg'un bo'lib, kimyoviy reaksiya-larda ishtirok etmaydi. Oxirgi to'rtinchi qobiqdagi elektronlar esa atom yadrosi bilan juda kuchsiz bog'langan.
O'tkazgichlar, yarim o'tkazgichlar, izolyatorlar - O'tkazgichlar, yarim o'tkazgichlar, izolyatorlar
- Elektronni valent zonadan o'tkazish zonasiga o'tkazish uchun tashqaridan malum ener¬giya berish kerak. Elektron turg'un holatdan (to'ldirilgan holatdan) . erkin holatga (o'tkazish zonasiga) o'tishda yengish kerak bo'lgan man qilingan zonanirtg kengligi qattiq jismlarni metallar, yarim o'tkazgich-lar va izolyatorlarga ajratishning asosiy mezonlaridan biridir. Bunga keltirilgan sxemalardan osongina ishonch hosil qilish mumkin
|
| |
Компьютерда чизма чизишга доир маълумотлар - bet 33

5.3. Berilgan tomonlar orqali to‘rli sirt hosil qilish Edgesurf (П-Кунса). Berilgan to‘rtta tomonni ketma-ket
ko‘rsatish orqali sirt hosil qilinadi. Tomon chiziqlari
splayn, poliliniya, yoy, kesma va elliptik yoy bo‘lishi va
ular uchlari bilan uchrashgan (kesishgan) bo‘lishi kerak. Sirtni tashkil
qiluvchilari M va N yo‘nalishlar bo‘yicha bikubik egri chiziqlardan,
ya’ni to‘rt qirraga tortilgan fazoviy egri chiziqlardan tashkil topgan
(54-rasm).
Tomonlarning chiziqlari fazoviy bo‘lmaganda hosil qilingan shakl
fazoviy bo‘lib ko‘rinsada, undagi barcha to‘r nuqtalari tekislikda
simmetriya o’qi
aylanuvchi
poliliniya
simmetriya o’qi
aylanuvchi
poliliniya
2
obyektlarni
ko’rsatish
natija
1
simmetriya o’qi
aylanuvchi
poliliniya
53-rasm
53
joylashgan bo‘ldi. Bunga shaklni orbita atrofida aylantirganda iqror
bo‘lish mumkin.
54-rasm. 5.4. Sirtlarni tahrirlash Sirtlarni tahrirlash uchun imkoniyatlar cheklangan. Tahrirlash
uchun quyidagi buyruqlar majud:
3M массив – bir sirtni uch yo‘nalish bo‘yicha ko‘paytirish yoki
biror o‘q atrofida aylantirib ko‘paytirish;
3M зеркало – sirtning aksini biror o‘qqa nisbatan qurish;
3M поворот – tayanch nuqtasi yoki tayanch o‘qlar atrofida sirtni
biror burchakka burash.
Ma’lumki sirtlar to‘r shaklida quriladi va har bir to‘rning
koordinatalari mavjud. To‘r koordinatalarining qiymatini o‘zgartirish
orqali sirt ham o‘zgartiriladi.
Misol. Rasmda ko‘rsatilgan
giperboloik paroboloid (gipar)
fazoviy sirtni chizish talab
etilsin.
Gipar uchlarining koordina-
talari aniq bo‘lmagani uchun
avval bitta giparni tekislikdagi proyeksiyasini chizib olish kerak.
aylana (krug) buyrug‘i yordamida aylana markazi sichqoncha bilan
ekranda ko‘rsatilib va radiusi klaviaturadan 25 raqami kiritilib
chiziladi.
2
to’rt tomonni
ko’rsatish
natija
1
3
4
splayn splayn kesma N М
54
-
многоугольник (ko‘pburchak) tugmasi yordamida aylana
atrofiga tomonlar soni 4 ga teng bo‘lgan ikkita aylana chiziladi (55-
rasm,a) (2.1 bo‘limga qarang).
-
Fizika kafedrasi - bet 3

|
Fizika kafedrasi
|
bet | 3/4 | Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 1,06 Mb. | | #102279 |
Bog'liq 1d6af892-f10e-4f74-b2b1-66fed509f16dp-n o‘tish hodisasi asosida ishlaydigan eng sodda yarim o‘tkazgichli asbob yarim o‘tkazgichli diod deb ataladi. Shunga ko‘ra р-n o‘tishning volt-amper xarakteristikasi yarim o‘tkazgichli diodning volt-amper xarakteristikasidir. Uning shakli ko‘p faktorlarga bog‘liqdir. - p-n o‘tish hodisasi asosida ishlaydigan eng sodda yarim o‘tkazgichli asbob yarim o‘tkazgichli diod deb ataladi. Shunga ko‘ra р-n o‘tishning volt-amper xarakteristikasi yarim o‘tkazgichli diodning volt-amper xarakteristikasidir. Uning shakli ko‘p faktorlarga bog‘liqdir.
Amaliy jihatdan bu faktorlarinning teskari tokka bo‘lgan ta‘siri katta ahamiyatga ega. Masalan muhit haroratining ko‘tarilishi yoki teskari kuchlanishi biror qiymatgacha oshirilishi teskari tokning birdan ko‘payib ketishiga, natijada p-n o‘tishning buzilishiga,sabab bo‘ladi. Shulardan issiqlik va elektr buzilishini ko‘raylik 1-rasmda yarim o‘tkazgichli diodning sxemada belgilanishi va to‘lqin volt-amper xarakteristikasi ko‘rsatilgan. Unda 1-chiziq issiqlik bo‘lishi, 2-chiziq esa, elektr buzilishini ko‘rsatadi. - Amaliy jihatdan bu faktorlarinning teskari tokka bo‘lgan ta‘siri katta ahamiyatga ega. Masalan muhit haroratining ko‘tarilishi yoki teskari kuchlanishi biror qiymatgacha oshirilishi teskari tokning birdan ko‘payib ketishiga, natijada p-n o‘tishning buzilishiga,sabab bo‘ladi. Shulardan issiqlik va elektr buzilishini ko‘raylik 1-rasmda yarim o‘tkazgichli diodning sxemada belgilanishi va to‘lqin volt-amper xarakteristikasi ko‘rsatilgan. Unda 1-chiziq issiqlik bo‘lishi, 2-chiziq esa, elektr buzilishini ko‘rsatadi.
masofaning o‘zgarishiga mos keladi. p-n o‘tishning bu xususiyati diodni boshqaruvchi sig‘imli element qilib ishlatish imkonini beradi. Bunday diodlar varikanlyar deb ataladi. - masofaning o‘zgarishiga mos keladi. p-n o‘tishning bu xususiyati diodni boshqaruvchi sig‘imli element qilib ishlatish imkonini beradi. Bunday diodlar varikanlyar deb ataladi.
- Kontakt sohasining kengligiga qarab yarim o‘tkazgichli diodlar nuqtaviy va yassi diodlarga ajratiladi.
|
| |
1. Metod nima? Tarix o„qitish metodlari

1. Metod nima? Tarix o„qitish metodlari
Download
116,21 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
07.12.2023
Hajmi
116,21 Kb.
#113197
Download
116,21 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1. Metod nima? Tarix o„qitish metodlari
Download
116,21 Kb.
Matnni ko'rish
Enter
bosiladi. So‘ngra o‘stirish balandligi 40 raqami klaviaturadan yozilib
Enter

46
prizmaning uzunligi kiritilib
Enter
bosiladi. Shunda prizmaning enini
(
Ширина
) kiritishni taklif qiladi. 50 soni kiritilib
Enter bosiladi va
nihoyat prizmaning balandligi (
Высота
) so‘ralganda, -16 manfiy
raqami kiritib
Enter
bosiladi. Natijada 45,a-rasmda ko‘rsatilgandek
chizayotgan detalimiz o‘rtasiga prizma o‘rnatiladi.
Endi prizmani
tetaldan 10 birlik yuqoriga qarab ko‘tarish lozim. Prizmaning ustiga
sichqonchani bosib belgilaymiz,
uning biror burchagiga, masalan A
burchagiga borib (45-rasm,b) sichqoncha tugmasini bosib olamiz,
burchakdagi marker qizil rangga bo‘yaladi.
Sichqonchani vertikal
no‘nalishda yuqoriga qarab Y o‘qi bo‘yicha siljita boramiz va
klaviaturadan 10 raqamini kiritib
вычитание
tugmasi bosilib 
detal chizmada sichqoncha bilan belgilanadi, 
Пробел

49
48-rasm davomi
сечение
tugmasi bosilib 48-rasm, g da ko‘rsatilgan 3 ta
nuqtadan o‘tuvchi kesuvchi tekislik nuqtalar orqali ko‘rsatiladi. Hosil
bo‘lgan qirqimni chetga olib unga ishlov beriladi.
-
вид спереди
tugmasi bilan oldindan ko‘rinish holatiga o‘tiladi. Yetishmagan
chiziqlar
chiziladi, chiziq turlari va qalinliklari beriladi, qirqimga
tushgan soha shtrixlanadi va o‘lchamlari qo‘yiladi.
5. FAZOVIY SIRT VA YOPILMALARNI
LOYIHALASH
Sirtlarni
chizish uchun
Рисование
menyusining
Поверхности
bo‘limidan yoki
Поверхности
nomli jihozlar panelidan foydalaniladi
(49-rasm).
49-rasm
tekis
sirtlar
standart fazoviy sirtlar
turli usul bilan fazoviy
sirtlar yasash
50
5.1. Ikki yo‘naltiruvchi obyektni chiziqlar bilan
tutashtirib sirt yasash
Rulesurf (П-соединения). Ikki obyektni to‘g‘ri
chiziqlar
bilan tutashtirib sirt yasaydi (50-rasm). Yo‘naltiruvchi
obyektlar sifatida tekislikda yoki fazoda joylashgan kesma,
poliliniya, splayn, aylana, ellips, nuqta bo‘lishi mumkin.
Yo‘naltiruvchilardan biri yopiq konturli bo‘lsa ikkinchisi ham yopiq
bo‘lishi kerak. Ya’ni yoy bilan aylanani chiziqlar bilan tutashtirib sirt
yasab bo‘lmaydi.
Balki siz aytarsiz nima bo‘ lganini?
(P.Tur.) 2. 
Nafsi 
uchun emas, balki

|
Balki siz aytarsiz nima bo‘ lganini?
(P.Tur.) 2.
Nafsi
uchun emas, balki Pdf ko'rish
|
bet | 10/13 | Sana | 05.06.2024 | Hajmi | 392,12 Kb. | | #260565 |
Bog'liq Gap bo‘ laklariga ajralmaydigan gaplarBalki siz aytarsiz nima bo‘ lganini?
(P.Tur.) 2.
Nafsi
uchun emas, balki qadri uchun yig‘ laydi-da.
(O‘ .Usm.) 3.
– Qayerga borish,
kimga
uchrashishni
u
yaxshi
biladi.
– To‘ppa-to‘g‘ri.
(Ch.Ayt.)
4.
Hilola gapning to‘g‘risini aytdi
(O‘ .Usm.) gaplarida W
-lashayotgan so‘ z (1-
3-gapda) qo‘ llanilgan.
W
-simon (so‘ z-gapsimon) deganda mohiyatan so‘ z-gap bo‘ lmagan lug‘ aviy
birlikning
so‘ z-gap
vazifasida
kelishi
tushuniladi.
Jumladan,
modalsimonga
shunday qilib, baxtga qarshi, tavba, xudo saqlasin;
undovsimonga
erkalash ma’ noli
asalim, oppog‘ im
va undalma ma’ noli
ey, do‘ stlar
kabi;
tasdiq/inkorsimonga
xuddi
shunday,
hech
qachon,
noto‘ g‘ ri
kabi;
taklif/ishorasimonga
boshlang
ko‘ rinishli so‘ z misol bo‘ ladi.
Qisqasi, so‘ z-gapning leksik-semantik turi bo‘ lmish sof so‘ z-gap o‘ zi tarixan
kelib chiqadigan so‘ z turkumidan batamom uzilgan bo‘ lib, uning ko‘ pchiligi
ravish, sifat, ot sifatida mutlaqo qo‘ llanilmaydi. So‘ z-gaplashgan unsur esa o‘ zi
tarixan kelib chiqqan so‘ z bilan omonimik munosabat hosil qiladi va o‘ z
aloqasini boshqa turkumdan to‘ la uzmagan bo‘ ladi. So‘ z-gaplashayotgan
unsurga o‘ zi boshqa so‘ z turkumi (ravish, sifat, olmosh, son, fe’ l) ga tegishli,
lekin so‘ z-gapga xos ma’ no va vazifada qo‘ llanila oladigan birliklar kiradi va
bularning so‘ z-gapsimondan farqi shundaki, ushbu qatlamga oid so‘ z tarixiy
taraqqiyot natijasida batamom so‘ z-gapga o‘ tib ketishi mumkin. So‘ z-gapsimon
esa o‘ z turkumi doirasida qoladi.
|
| |
Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan - bet 11

Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan
|
P
m - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’ lim vazirligi urganch davlat universiteti

maylni), taklif/ishora «shaxsga qaratilganlik» ma’ nosini (
P
m
dagi shaxs-sonni),
tasdiq/inkor (
P
m
dagi) tasdiq hamda inkorni va undov bo‘ lajak harakatni (
P
m
dagi
zamonni) ifodalashga xizmat qiladi.
XULOSA
O’zbek tiliga davlat
tili maqomining berilishi, uning hamma sohalarda
mustaqilligining ta‘minlanishi bilan o’zbek tiliga qiziqqan barcha kishilarning
tilning ichki tomoni – fonetik, leksik,
frazeologik, grammatik xususiyatlarini
o’rganish bilan birgalikda,
uning amaliy tomoni, til birliklaridan qanday
foydalanish masalasini o’rganish ham muhim ahamiyatga egaligi o’z isbotini
ko’rsatmoqda. Tilda so’zlovchining tinglovchiga bo’lgan
ekspressiv
munosabatini ifoda etuvchi bir talay vositalar mavjud. Frazeologizmlar
nominativ va qo’shimcha (kesatish, jirkanish, nafrat, so’kish, qarg’ish
singari
salbiy; erkalash, hazil, rag’batlantirish kabi ijobiy) ma‘no – munosabat aks
ettiruvchi nutqiy birliklardir.
Ushbu kurs ishini yozish jarayonida quyidagi xulosalarga kelindi:
1.
Grammatika – til sathlari ichida eng turg’un bo’lim hisoblanadi. Grammatik
taraqqiyot bu tilning sifatiy
rivojlanishini aks ettiradi, chunki tildagi
qatlam(math)lararo miqdoriy o’zgarishlar grammatikada umumlashadi
hamda
grammatik kategoriyalarning, grammatik ma’no ifodalovchi
vositalarning taraqqiyotiga ichki omil bo’lib xizmat qiladi.
2.
Grammatik
ma’ no,
grammatik
shakl
va
grammatik
kategoriya
grammatikaning eng muhim tushunchalaridir va bular o`zaro uzviy
bog`langan. Grammatik ma’ no tilda rang-barang usullar bilan ifodalanadi.
3.
Fe’ l zamonlari ham grammatik ma’ no ifodalaydi.
Bu zamonlar faqat
nutqdagi, matndagi so`zlarning qaysi zamonga oid ekanligini ko`rsatish
bilan chegaralanmay, balki tashqi dunyoda sodir bo`ladigan voqea va
hodisalarning qachon bo`lib o`tganini, ya'ni
aynan gapirilayotgan vaqtda
yoki gapirilayotgan vaqtdan oldin yo keyin sodir bo`layotganligini ifodalash
uchun ham xizmat qiladi
.
4.
Tilimizda juda ko`p holatlarda ayni bir grammatik ma’ no sintetik shakl
bilan ham, analitik shakl bilan ham ifodalanishi mumkin.
5.
Barcha grammatik
vositalar tilning barqarorligi, ta’ sirchanligi va ohangning
to‘g‘ri qo‘llanilishini ta’ minlaydi.
So‘ z-gapning sintaktik xususiyati

2.
Falakning dastidan dod!
(Hamza.) 3.
Barakalla sizga!
Misollardan ko‘ rinib
turganidek, so‘ z-gap faqat bitta so‘ zdan iborat bo‘ lmay,
nutqda kengayish
qobiliyatiga
ham
ega.
So‘ z-gapning
yana
bir sintaktik
xususiyati
shundaki,
WPm
qurilishli gapda kesimlik kategoriyasi va ma’ nosi [W]ga [Pm]
orqali kiritiladi, (
m
)ning esa o‘ zbek tilida juda ko‘ p ko‘ rsatkichi mavjud. Shakl
o‘ zgarishi bilan kesimlik kategoriyasining ma’ no turi ham o‘ zgaradi.
Masalan,
Bo‘ ladi. Bo‘ lmaydi. Bo‘ lsa. Bo‘ ldi
va h.k. Ammo so‘ z-gapda
bunday emas. Har bir so‘ z-gap shu gapga xos bo‘ lgan ma’ noni ifodalashga
xoslangan
bo‘ ladi. Chunonchi,
ha
so‘ zi
tasdiqni
ifodalaydi.
Uning
bo‘ lishsizligi
Ha,
emas
bilan
emas,
balki
alohida
yo‘ q
so‘ zi
bilan
ifodalanadi.
Albatta
yoki
shubhasiz
modal so‘ zi qat’ iy ishonch va tasdiqni
ifodalaydi, inkor ma’ nosi
mutlaqo
,
aslo
so‘ z-gapi bilan beriladi.
So‘ z-gapda zamon va shaxs ma’ nosi matnda muayyanlashadi. O‘ zbek tilida gap
(kesimlik) zamon va shaxs ma’ nosidan xoli bo‘ la olmaydi. Zero, so‘ z-gapda
zamon va shaxs-son ma’ nosining kontekstual aniqlanish xususiyati bu so‘ zning
asosiy sintaktik xususiyati – kesimlik qo‘ shimchasini qabul qilmay gap bo‘ lib
kela olishi bilan sharhlanadi. So‘ z-gapning yana bir sintaktik xususiyati –
uning
gap tarkibida alohida pozitsiyada turishi, ya’ ni boshqa gap bo‘ laklari bilan
bog‘ lanmasligi va o‘ zi gap sifatida «yashay olishi», hamisha lisoniy alohidalikni
saqlab
qolishi
bilan
belgilanadi.
Chunonchi,1.
–
Ertaga
kelasizmi?– Albatta.
(O‘ .Usm.)
2.
– Yengil
tortdingmi,qizim?
– Shukur.
(A.Qah.)
Ko‘ rinadiki, so‘ z-gapning umumiy sintaktik
xususiyati ular kesimlik
qo‘ shimchasini qabul qilmagan holda gap va uning markazini tuza olishida.
To‘ rt leksik-semantik turda (modal, undov, tasdiq/inkor, taklif/ishora so‘ zlar)
kesimlik kategoriyasini tashkil etuvchi ma’ nodan har biri alohida bo‘ rttirilgan va
«yalang‘ och» holda yuzaga chiqadi: modal so‘ zlovchining munosabatini (
mazmun va sifatini aniqlash

91
yoxud termin kelgan so‘z birikmasi berilgan.
Tarkibida bosh so‘z ishlatilgan turg‘un so‘z bi rikmalari, tarkibli
terminlar ham misol tarzida berilgan. Lug‘atda ular romba ishorasi bilan
ajratilib, qora kursiv bilan belgilangan:
absolyut... absolyut namlik va h.k.
Biologik jinsni anglatuvchi so‘zlarning har ikki shakli ham lug‘atga
kiritilgan
: laborant – laborantka, stenografist – stenografistka va h.k.
Mexanizatsiya,
dezinfeksiya,
koordinatsiya
kabi
so‘zlar
mexanizatsiyalash, dezinfeksiyalash, koordinatsiyalash singari o‘zbekcha
shakllari bilan yonma-yon berilgan.
Vuz, zags, dot, dzot, nep, radar singari qisqartmalar o‘zbek tilida
mustaqil, yaxlit so‘z yoki termin sifatida lug‘atdan o‘rin olgan.
Omonimlar lug‘atda alohida-alohida berilgan, bir-biridan rim raqami
bilan ajratilgan.
Omoformlar ham rim raqamlari bilan ajratilib, alohida-alohida talqin
qilingan.
Sinonimlar mutlaq ma’noniga ega bo‘lsa, u holda izoh eng faol
qo‘llanadigan sinonimga berilib, kam ishlatiladigan yoki eskirgan
ma’nodoshi so‘z.ayn.o‘zi. ishorasi orqali unga havola qilingan:
Lokator.
Savol va topshiriqlar - Alisher navoiy nomidagi toshkent davlat

88
1.O‘zbek terminologiyasida monosemantik terminlarning o‘rnini
ko‘rsating.
2.Terminlarda sinonimiya, dubletlikning
mavjudligi maqsadga
muvofiqmi?
3.Terminologiyada sinonimlarning bo‘lmasligi uchun nima qilish
kerak?
4. Mutlaq termin-sinonimlarni terminologik lug‘atlardan toping.
5. Semantik termin-sinonimlar haqida bahs yuriting.
6. Termin-antonimlarning qanday turlari bor?
7. Turli soha terminologiyasida qo‘llanuvchi omonimlar xususida fikr
bering.
8. Komplementar antonim-terminlarni terminologik lug‘atlardan
toping.
9. Kontrar antonim-terminlar mohiyatini
misollar yordamida bayon
eting.
Test:
1. aksentuatsiya termini nechta ma’noni ifodalashga yo‘naltirilgan?
A. ikki
V. uch
S. to‘rt
D besh
2. granata termini nechta ma’noni anglatadi?
A. ikki
V. uch
S to‘rt
D. besh
3. konvergensiya termini nechta fan sohasida omonimlik qatorini
yuzaga chiqaradi?
A. ikki
V. uch
S. to‘rt
D. besh
4. giper-giponimik munosabat q
aysi terminologik sistemada
mavjud?
A. harbiy
V. ijtimoiy-siysiy
S. deyarli barcha
D. tibbiy
5. partonimiya tilda qanday munosabatni voqelantiradi?
A. tur-jins
V.butun-bo‘lak
S.imumiy-xususiy
D.shakl-mazmun
6. urug‘-nihol-ko‘chat-daraxt terminlari qanday munosabatda
reallashadi?
89
A. giper-giponimik
V. iyerarxik
S. graduonimik
D. sintagmatik
7. Stilistik termin-sinonimlar qanday janrdagi asarlarda tez-tez ko‘zga
tashlanadi?
A. nasriy
V.nazmiy
S. roman
D. memuar
8. Differensiyalovchi belgi orqali farqlanuvchi antonimik birliklarning
nechta turini bilasiz?
A. ikki
V. uch
S. to‘rt
D. besh
9.
kirim-chiqim, kun-kun terminlari antonimlarning qaysi turiga
mansub?
A. gradual
V. kontrar
S. kontratiktiv
D. komplementar
10. Ikkidan ortiq termilar orasidagi qarama-qarshilik oqibatida qanday
antonimlar yuzaga kladi?
A. kontrar
V. gradual
S. komplementar
D. konradiktiv
Adabiyotlar
1. Аҳмедов Ғ., Бектемиров Ҳ. Русча-ўзбекча
юридик атамалар
луғати.-Тошкент: Адолат, 2002.
2. Миртожиев М. Ўзбек тили семасиологияси-Тошкент: Мумтоз
сўз, 2010.
3. Русча-ўзбекча луғат. Икки томли. Том I.-Тошкент, 1983.
4.Тихонов А.Н., Ким Л.Л., Тихонов С.А.
Современный русский
язык. Лексикология. –Ташкент: Ўқитувчи, 1991.
5. Федорченко Е.А. Становление и развитие терминологической
лексики таможенного дела в русском языке.-М., 2004.
6. Шукуров Р. Терминлар синонимияси хусусида. Ўзбек тили
терминологияси ва унинг тараққиёт перспективалари: 1
республика
терминология конференцияси материаллари.-Тошкент: Фан, 1986,-
Б.32-34.
7. Ҳожиев А. Тилшунослик терминларининг изоҳли луғати.-
Тошкент: Фан, 2002.
Shunday qilib, q o b iq d a s tu r deb, foydalanuvchi va ОТ o‘rtasida

|
Shunday qilib, q o b iq d a s tu r deb, foydalanuvchi va ОТ o‘rtasida
|
bet | 2/3 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 1,28 Mb. | | #112740 |
Bog'liq MS DOS operasio-WPS OfficeShunday qilib, q o b iq d a s tu r deb, foydalanuvchi va ОТ o‘rtasida Shunday qilib, q o b iq d a s tu r deb, foydalanuvchi va ОТ o‘rtasida qulay muloqotni ta’minlovchi dasturga aytiladi. Yana shuni ta’kidlash lozimki, qobiq dasturlaming o‘zi emas, ular faqat qaysi ОТ uchun yaratilgan bo‘lsa, o‘shalar bilan birgalikda ishlaydi. Turli qobiq dasturlar foydalanuvchining turli xil muloqotidan foydalanadi. Masalan, Norton Commander yoki For jadval irterfeysidan foydalanadi. Bunda hamma buyruqlar yoki uning elementlari tayyor jadvaldan foydalanib tanlanadi, buyruq matn shaklida kiritilmaydi. Ammo jadval interfeysida matn interfeysidan foydalanish imkoniyati jadval ostidagi buyruq qatorim qo‘shish orqali saqlab qolingan. M S DOS OT quyidagi qismlardan tashkil topadi: M S DOS OT quyidagi qismlardan tashkil topadi: — BIOS kompyuteming doimiyxotirasidajoylashgan. Uning vazifasi kiritish-chiqarish bilan bog‘lik operatsion tizimning eng sodda va universal xizmatlarini bajarishdan iborat. Bu tizim kompyuter yoqilganda, uning xotirasi va qurilmalarining ishlashini tekshiruvchi testni ham o‘zida saqlaydi. Bundan tashqari, unda OT yuklovchisini chaqiruvchi dastur joylashgan; — OT yuklovchisi juda qisqa dastur bo‘lib, u MS DOS li disketaning birinchi sektorida joylashadi va uning vazifasi MS DOS ning qolgan 2 modulini o‘qishdan iborat. MS DOS oing asosiy buyruqlari MS DOS oing asosiy buyruqlari Faylni o‘chirish Faylni doimiy xotiradan o‘chirish uchun del (delete — o‘chirish) buyrug‘i quyidagi formatda beriladi: del (disk:) (Yo‘l\) (faylning nomi) Faylning nomida «*»,«?» belgilaridan foydalanish mumkin. Masalan, agar katalogning barcha fayllarini o‘chirmoqchi bo‘lsangiz del *.* buyrug‘i kiritiladi. Kompyuter bunga quyidagicha javob beradi:
|
| |
Are You sure (Y/N)? (Ishonchingiz komilmi?)

|
Are You sure (Y/N)? (Ishonchingiz komilmi?)
|
bet | 3/3 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 1,28 Mb. | | #112740 |
Bog'liq MS DOS operasio-WPS OfficeAre You sure (Y/N)? (Ishonchingiz komilmi?) Fayllami o‘chirish uchun «Y», aks holda «N» kiritiladi. xxx.doc fayli o‘chiriladi. Katalogni tashkil qilish Katalogni tashkil qilish uchun md («make directory» — katalog ochish) buyrug‘idan foydalaniladi. Uning formati md (Disk:) (Yo‘l\) Masalan, md xxx — XXX katalogini joriy katalogda hosil qiladi. md a:\WORK — A.: diskda WORK katalogini hosil qiladi. Katalogni o‘chirish Katalogni o‘chirish uchun rd («remove directory» — katalogni o‘chirish)buyrug‘idan foydalaniladi. Rd (Disk:) (Yo‘l\) Katalogni o‘chirishdan awal uning fayl va kataloglari o‘chiriladi, ya’ni katalog bo‘sh bo‘lishi lozim.
Thank you for your attention
THANKS
|
| |
Fan : kriptografiya 2 Bajardi Raxmatov Bexzod Tekshirdi

Fan : kriptografiya 2 Bajardi Raxmatov Bexzod Tekshirdi
Download
0,65 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
18.05.2024
Hajmi
0,65 Mb.
#243338
Download
0,65 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Fan : kriptografiya 2 Bajardi Raxmatov Bexzod Tekshirdi
Download
0,65 Mb.
Matnni ko'rish
Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan - bet 12

Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan
|