Adabiyotlar - Microsoft Word 13-атэ-лотин-маъруза doc

80
Universal postlarda TXK ni tashkil qilish. Bu usulda, TXK dagi barcha ishlar bir
postda bir guruh maxsuslashgan yoki universal ishchilar yordamida amalga oshiriladi.
Texnologik jarayonni boshi berk yoki boshi ochiq ishchi postlarida tashkil qilinadi. Boshi
berk postlar asosan 1-TXK va 2-TXK da, boshi ochiq postlar esa KXK da qo'llaniladi.
Bu usulni kamchiligi avtomobillarni postlarga qo'yish va olishda vaqtning ko'proq
ketishi, atrof-muhitni ifloslanishi va universal ishchilar ishlaganda, ko'proq
ish haqi
to'lanishidan iborat.
TXK ni maxsus postlarda tashkil qilish. TXK ni maxsus postlarda bajarishni tashkil
qilish, TXK dagi barcha ishlarni maxsus postlarga bo'lib yuborish va shu postlarda
maxsus mutaxasislikka ega bo'lgan ishchilarni ishlashidan iboratdir. Bu vaqtda har bir
post o'ziga yarasha uskuna va jihozlar bilan ta'minlanadi, hamda barcha ishlar oqimli yoki
operatsion-post usulida tashkil etiladi.
Oqimli usulda postlar ketma-ket yoki yonma-yon joylashishi mumkin. Bu usulda
asosiy shartlardan biri avtomobilni har bir postda bir xil vaqtdan bo'lishi kerakligidir. Bu
esa har bir postdagi ish hajmiga va ishchilar soniga bog'liq bo'lib, quyidagi talab
bajarilishi kerak:
=
ўр
0
P
t
t
= const
bu yerda
: t
o
- har bir postda bajariladigan
ish hajmi, ishchi soat
Ro'r- har bir postdagi o'rtacha ishchilar soni,ishchi
t - avtomobillarni postda bo'lish vaqti,soat
Bunday postlarning yig'indisi oqimli qatorni tashkil etadi. TXK jarayonini bunday
tashkil qilish usulida, avtomobilni postdan postga o'tish vaqti kamayadi, egallanadigan
ishlab chiqarish maydoning yuzasi kamayadi va konveyr qo'llash imkoniyati tug'iladi.
Bu usulning kamchiligi postlarda bajariladigan ish hajmini o'zgartirish mumkin
emasligi va qo'shimcha ishchilarni ushlab turish (ish hajmining oshishini inobatga olib)
mumkin emasligidadir. Oqimli qatorlar to'xtovsiz oqimli qator va to'xtab-to'xtab
harakatlanuvchi oqimli qator kabi turlarga bo'linadi.
To'xtovsiz
oqimli qatorda TXK, avtomobil postdan-postga to'xtovsiz harakatlanib
turishida amalga oshiriladi. Bu usul asosan KX da qo'llaniladi. Bunda konveyr tezligi
Vk
=0,8-1,5 m/min, avtomobillar orasidagi masofa U=1,2-4 m ni tashkil etadi.
To'xtab-to'xtab harakatlanuvchi oqimli qator deb, avtomobilga TXK da
konveyrning to'xtab turishi va postdan-postga o'tishida harakatlanishi tushiniladi. Bu
usulni KXK da qo'llab bo'lmaydi, chunki KXK da mexanizatsiyalanish va
avtomatlashtirilgan moslamalar qo'llaniladi hamda bu yerda tezligi 10 - 15 m
/min bo'lgan
konveyrlar qo'llaniladi. Ishchi posti uzunligi Li.p
= La + U, m ga, ya'ni
La-avtomobil
uzunligining va ikki avtomobil orasidagi masofaning(U) yig'indisiga teng bo'ladi.
Operatsion post usulida, TXK dagi ish hajmi bir necha maxsus postlarga agregat va
mexanizm turlari bo'yicha bo'lib yuboriladi (1-oldi ko'prik, 2-orqa ko'prik, 3- uzatmalar
qutisi va h.k.).
81
Bu usulda TXK boshi berk postlarda bajariladi va har bir postda avtomobillarni
turish vaqti bir xil bo'lishi kerak. Avtomobillarni har qanday postga qo'yish mumkinligi
ishlarini tez va sifatli bajarishga imkon yaratadi, ammo avtomobilning
postdan-postga
o'tish vaqti ko'pligi tufayli, atrof-muhitni ifloslantirishni ko'paytiradi. Bu usulda,
avtomobillarga TXK ishlari bir necha bo'laklarga bo'linib, bir necha kunda o'tkazilishi
maqsadga muvofiq bo'ladi.
TXK usulini tanlash tartibi - TXK texnologik jarayonini tashkil etish usulini
tanlash, avtomobillar soni va turiga, TXK ga ajratilgan vaqtga, ba'zi bir operatsiyalar va
TXK jarayonlar ish hajmiga va avtomobil liniyada ishlash vaqtiga bog'liq bo'ladi.
Hozirgi vaqtda, har bir smenada avtomobillarga TXK lar soniga va ularning turiga
qarab usul tanlanadi (1-TXK lar soni 11-13 ta, 2-TXK lar soni 3 va undan ortiq bo'lganda
oqimli qator, kam bo'lsa, universal postlar qabul qilinadi).