nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
SELECT 
EMPL_NUM - Mundarija kirish mavzu

|
Mundarija kirish mavzuBog'liq Mundarija kirishSELECT
EMPL_NUM,
NAME,
SUM(AMOUNT)
FROM
ORDERS, SALESREPS WHERE REP = EMPL_NUM GROUP BY
EMPL_NUM, NAME
Yana soddaroq shakl: Xar bir xizmatchi uchun buyurtmalar umumiy
sonini hisoblash.
SELECT NAME, SUM(AMOUNT) FROM ORDERS, SALESREPS
WHERE REP = EMPL_NUM GROUP BY NAME
Agar guruxlash maydonlaridan birida NULL qiymat mavjud bo„lsa
qaysi guruxga tegishli bo„ladi? WHERE ifodasida NULL va NULL
tenglikka solishtirish natijasi Yana NULL beradi. SHuning uchun
ANSI/ISO standartida GROUP BY ifodasida NULL qiymatlar teng deb
qabul qilingan.
Guruxlash va HAVING yordamida ajratish:
Shart bo„yicha satrlarni ajratish uchun WHERE ifodasidan
foydalangan edik. Shart bo„yicha guruxlarni ajratish uchun HAVING
operatori mavjuddir. Uning sintaksisi WHERE operatori bilan bir xil va
ulardan birgalikda foydalanigsh mumkin. Quyidagi so„rovni ko„ramiz:
Buyurtmalar umumiy narxi $300 dan ortiq xizmatchilar uchun buyurtma
o„rtacha narxi qanchaga teng?
SELECT REP, AVG(AMOUNT) FROM ORDERS GROUP BY
REP HAVING SUM(AMOUNT) > 300
Ko„rinib turibdiki HAVING SUM(AMOUNT) > 300 ifodasi
satrlarni guruxlash Sharti sifatida kelmoqda. Agar SUM(AMOUNT) >
300 Sharti yolg„on bo„lsa, bu gurux natijaviy to„plamdan chiqariladi.
Agar rost bo„lsa gurux natijaviy to„plamga kiradi! Yana bir misol
ko„raylik: Ikki va undan ortiq xizmatchiga ega xar bir ofisning xamma
xizmatchilari uchun rejadagi va xaqiqiy sotuvlar umumiy xajmini
xisoblash.
85
SELECT
CITY,
SUM(QUOTA),
SUM(SALESREPS.SALES)
FROM
OFFICES,
SALESREPS
WHERE
OFFICE
|
| |
Figure 4.2:
Conceptual model of a tree.
     
- 103 -
Figure 4.3

- 103 -
Figure 4.3:
Actual model of a tree using a NodeList.
NamedNodeMap.
This
node is similar to NodeList, but possesses additional
functionality for accessing child nodes using their name. This functionality is necessary
for
accessing attributes; as a result, NamedNodeMap nodes are used to hold attribute
nodes.
Element.
The Element node type (see Figure 4.4) contains an
element from an XML
document. It has special facilities, which are described in
Chapter 5
,
for accessing and
managing the attributes declared within the element. Element nodes are children of other
element nodes, except for the topmost element node, which
is a child of the document
node. This topmost element node is referred to as the documentElement. The following
XML document would have two Element nodes: root and someElement. The root
Element node would be
a child of the Document node, and the someElement Element
node would be a child of the root Element node.
Figure 4.4:
Tree model of Element example.
Text.
Text nodes are used to represent the text that is contained within element tags
(see Figure 4.6). The following XML document produces a Text
node that is a child of the
name Element node. This text node contains the value “Alex.”
- 104 -
Alex
Figure 4.6:
Tree model of Text example.
Attr (Attribute).
The Attr node type represents the attributes that are declared within the
scope of an element (see Figure 4.7). Attribute nodes can also be children of nodes other
than
Element nodes, such as Entity and Notation nodes. The following XML document
produces an Element node for root and an Attribute node for myAttribute. The
myAttribute Attribute node is a child of the root Element node. A NamedNodeMap
collection is used instead of the NodeList collection to hold attributes. Also,
a Text node
representing someValue is exposed.
Takrorlash tamoyili - N. B. Adizova, R. X. Jumayev, R. A. Qo‘ldoshev, S. R. Ismatov ona tili o‘qitish metodikasi

138
O‘quvchining individual xususiyatini hisobga olganda. Ko‘rish qobiliyati
yaxshi bo‘lmagan o‘quvchilarni yorug’ tushadigan deraza tomonga, eshitish
a’zolarida nuqsonlar bo‘lgan bolani esa oldingi partalarga o‘tkazish ham nazarda
tutiladi.
Malumki, ruchkani barmoqlar orasida noto‘g’ri ushlaydigan o‘quvchilar
ham uchraydi, shu sababli bolaning ruchka ushlashiga ham alohida e’tibor
qaratiladi.
Daftarga harflarni 65° gradus qiyalikda yozish asosiy rol o‘ynaydi. Buning
uchun daftar - parta ustida to‘g’ri turishi lozim. Shuning uchun o‘qituvchi har
bir o‘quvchining daftarlarini kuzatib borishi darkor. Bu qoidaga amal qilish ham
yozuv sifatini oshiradi.
O‘quvchilarning yozuv tezliklarini kuzatish, kamchiliklarini hisobga olish,
yutuqlarini ko‘pchilikka namuna qilib ko‘rsatish ham bu tamoyilning asosiy
shartlaridan sanaladi.
Martha:
I’m fine, thanks. It’s nice to be here.
Interviewer

|
Martha:
I’m fine, thanks. It’s nice to be here.
Interviewer Pdf ko'rish
|
bet | 215/255 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 18,95 Mb. | | #263803 |
Bog'liq {teacherscom library} EFL Grade 8 TBMartha:
I’m fine, thanks. It’s nice to be here.
Interviewer:
So Martha, you love playing tennis, right?
Martha:
I do! I practise almost every day. There’s a
court near my school.
Interviewer:
Martha is a special tennis player. Martha
plays wheelchair tennis, and she dreams of
being in the Paralympic Games one day. Isn’t
that right, Martha?
Martha:
Yes, that’s right.
Interviewer:
Is it difficult to play wheelchair tennis?
Martha:
Well, I’m used to it but, yes, it is difficult
sometimes.
Interviewer
: To play wheelchair tennis, players need to
move their wheelchairs quickly on the court
and hit the ball too!
Martha:
You do make it sound difficult.
Interviewer:
Do you have any sports heroes, Martha?
Martha:
Yes! I think David Wagner is amazing! He has
lots of medals.
Interviewer:
True. David Wagner is from the United States
and he is one of the best wheelchair tennis
players in the world.
Martha:
He is! He’s a really strong player. He gets up
early every day to play tennis.
Interviewer:
How about you? Do you get up early every
day to play tennis?
Martha:
Well, l get up at half past six to get ready
for school. I have breakfast at eight o’clock
and then I take the bus to school. After
school, I have tennis practice on Mondays,
Wednesdays, Thursdays and Fridays. I
usually get home at about five o’clock.
23
Interviewer:
Wow! I get tired just listening to your day!
What do you do at weekends?
Martha:
Uhhh … Not much. I have competitions at
the weekend.
Interviewer:
Well, let’s hope we see you in the Paralympic
Games one day.
|
| |
Where is Kyle’s ticket?
Girl 1

|
Where is Kyle’s ticket?
Girl 1 Pdf ko'rish
|
bet | 218/255 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 18,95 Mb. | | #263803 |
Bog'liq {teacherscom library} EFL Grade 8 TB2
Where is Kyle’s ticket?
Girl 1:
You look worried Kyle. Are you OK?
Kyle:
I can’t find my ticket for our trip to the theme park
tomorrow. It was in my bag this morning, but it’s
not there now. And it’s not on the classroom floor.
Girl 1:
What about your jacket pocket? Maybe it’s there.
Kyle:
Of course – that’s it! Thanks!
3
What was the weather like?
Boy 1:
Was the weather good for your camping trip?
Girl 2:
I’m afraid not! There was no rain, but there was a
lot of wind.
Boy 1:
Oh, that’s a pity!
Girl 2:
I know. But at least it wasn’t cold.
4
How much was the boy’s T-shirt?
Girl 2:
I really like your new T-shirt. Was it expensive? They
usually cost a lot when you buy them at concerts.
Boy 2:
Not really. It was £10.
Girl 2:
That’s amazing! T-shirts like that are usually £15 or
more.
Boy 2:
I know. My brother’s got one that was £25!
5
Where was the girl on Saturday?
Boy 2:
Where were you on Saturday? You weren’t at home
at 2 pm.
Girl 2:
No, sorry. I was shopping in town with my parents.
Boy 2:
Oh, I hate shopping. I like having fun with friends or
playing sport at weekends.
Girl 2:
Me too. Let’s play tennis together next Saturday.
35
Shona:
What do you do in the morning lessons? Do you
learn to play different instruments?
Emma:
Yes. You can choose two instruments, and then you
learn them for the first year. I’m not sure what to
choose. I love playing the electric guitar, so maybe
the guitar and … the keyboard.
Shona:
Yes, and then you can play your songs – and sing
them too.
|
| |
Yozuvga o‘rgatishning o‘qishga o‘rgatish bilan bir paytda amalga

139
o‘rgatish davrida bolalarda grafik malakalarni shakllantirish bilan birga imloga
oid malakalarning shakllanishiga zamin yaratiladi.
Malumki, savod o‘rgatish davrida o‘quvchi gapni bosh harf bilan yozish,
so‘zning satrga sig’may qolgan qismini keyingi qatorga ko‘chirish, kishilar ismi,
sharifi, hayvonlarga qo‘yilgan nomlarda bosh harf ishlatilishini amaliy tarzda
o‘rganadi.
Chiroyli yozuv darslarida so‘zlar, gaplar,
matnlar yozish, ularning
imlosini tekshirishi orfografik ziyraklikni
asta-sekin shakllantira boradi, imlo
qoidalarini puxta egallashlariga zamin yaratadi.
Insonning yozma nutqi harflar orqali shakllanadi. Husnixat darslarida
savodli yozuv grafik malakalar bilan shakllantirilishi asosiy vazifa hisoblanadi.
Har bir harfning aniq yozilishi yozuvning aniq va ravon bolishini ta’minlaydi.
Buhing uchun harflarning shaklini to‘g’ri yozish, ularni to‘g’ri
ulashning
ahamiyati kattadir. Harflami bosmasdan bir tekisda yozish,
elementlarni
ajratmasdan boglash, so‘zlarni qatorda to‘gri joylashtirish,
yozuv vaqtining
belgilab olinishi, tahlil ishlarining (bo‘gln-tovush,
tovush-harf, imloviy tahlil),
ya’ni fonetik-grafik tahlilning amalga oshirilishi muhim sanaladi.
Yillar davomida o‘quvchilarni chiroyli va bexato yozishga o‘rgatish
uchun qoyidagi metodlardan foydalanib kelinmoqda:
Husnixatga o‘rgatish tamoyillari - N. B. Adizova, R. X. Jumayev, R. A. Qo‘ldoshev, S. R. Ismatov ona tili o‘qitish metodikasi

137
sodda harflarni yozdirishga o‘rgatiladi. Ma’lumki, ba’zi bir harflar sodda
ko‘rinishga ega bo‘lib, ularni yozishda qiyinchilik tug’ilmaydi.
Shuning uchun
chiroyli yozuvga o‘rgatishda, dastavval bosh va kichik harflar guruhlab olinadi,
hamda shu guruhlash asosida shakli oson harflardan asta-sekin shakli murakkab,
yozish birmuncha murakkabroq harflarga o‘tiladi. Masalan, kichik harflarning 1-
guruhiga i, n, m, r kabilar kiradi. Bu harflar ilmoq shakllaridan iborat bo‘lganligi
sababli yozishda qiyinchilik bo‘lmaydi. Shuningdek,
genetik tamoyil asosida
harf, bo‘gln, so‘z, gap, matn tartibida osondan murakkabga qarab yozuv
mashqlari o‘tkaziladi.
Amaliy mashg’ulot№ AMALIY MASHG\'ULOT

AMALIY MASHG’ULOT№
Mavzu: AutoCAD 2004 tizimi bilan tanishish
Ishning maqsadi:
1. AutoCAD tizimi ishi bilan tanishish;
2. Menyu tarkibini o’rganish va interfeys bilan ishlash tartibi bilan tanishish;
3. AutoCAD tizimini boshqarishning asosiy prinsiplari bilan tanishish;
4. Sodda chizmalar yaratish ko’nikmasini hosil qilish.
I. TAVSIYALAR VA USLUBIY KO’RSATMALAR:
I. AutoCAD tizimini ishga tushirish.
AutoCAD 2004 tizimini ishga tushirishning standart usulida quyidagi amallar ketma – ket bajariladi:
Start (Пуск) tugmasi bosiladi (1.1-rasm).
2. All Programs (Programmi) bo’limiga kiriladi.
3. Autodesk bo’limiga kiriladi.
4. AutoCAD 2004 dasturi tanlanadi.
AutoCAD 2004 tizimini yorliq yordamida ham ishga tushirish mumkin. Buning uchun Rabochiy stol menyusidagi AutoCAD 2004 tizimi yorlig’i ustida “Sichqon”cha chap tugmasi ikki marotaba tez-tez bosib yuklanadi. Natijada AutoCAD 2004 dasturning grafik interfeysi (1.2-rasm) namoyon bo’ladi.
1.2-rasm. Dasturning bosh oynasi ya’ni loyihalash muhiti.
Ushbu loyihalash muhitining tarkibiga quyidagi asosiy elementlar kiradi:
1. Muharrirlanayotgan chizma (fayl) nomi ko’rsatilgan sarlavha;
2. Asosiy menyu;
3. Asboblarning standart paneli;
4. “Ob’yektning xususiyati” paneli;
5. “Chizish” paneli;
6. “O’zgartirish” paneli;
7. Muloqotlar paneli (buyruqlar satri);
8. Holatlar satri;
9. Asosiy ishchi maydon;
10.Chizmadagi joriy holatni ko’rsatuvchi kursor(sichqoncha) holati.
AutoCAD 2004 tiziminini interfeysi rostlanuvchan bo’lib, uning ko’rinish 1.2-rasmdagidan farq qilishi mumkin.
II. Foydalanish interfeysi stoli
AutoCAD ning asosiy menyusiga quyidagilar kiradi:
AutoCAD 2004 tizimi interfeysining birinchi satrida [ ] sarlavha chiqariladi, bu yerda ‘Drawing1’ muharrirlanayotgan chizma (fayl) nomi, ‘.dwg’ esa fayl kengaytmasidir.
AutoCAD 2004 tizimi interfeysining ikkinchi satrida iyerarxik menyu satri joylashgan (1.3-rasm) u quyidagi bo’limlardan tashkil topgan:
1.3-rasm.
1.“Файл” – fayllar bilan ishlash menyusi;
2.“Редактировать” – Windows stolidagi grafik maydon qismlarini taxrir qilish menyusi;
3.“Вид” – Ekran ko’rsatgichlarini boshqarishda kerakli asboblar paneli va boshqa buyruqlarni o’rnatadi;
4.“Вставка” – ilovadagi va tashqi obektlarni bloklarga qo’yishni ta’minlash;
5.“Формат” – rang va chiziq turlari, matn holatini va o’lchamini boshaqarish, o’lchamlar birligini o’rnatish, chizma chegaralarini aniqlash kabi buyruqlar menyusi;
6.“Инструменты” – ekranda foydalanishda tizimlarni boshqarish buyruqlari menyusi. Ular yordamida muloqot darchasidan foydalanib, chizma ko’rsatgichini o’rnatish kabi buyruqlar bajariladi;
7.“Рисовать” – turli shakllar chizish va hajmini o’zgartirish kabi buyruqlarni bajaradi;
8.“Размер” – o’lcham ko’rsatgichlarini boshqarish va ularni qo’yish buyruqlari ochiladi;
9.“Изменить” – chizma elementlarini o’zgartirish – chizmani va undagi yozuvlarni tarir qilish buyruqlari ochiladi;
10.“Express” – servis xizmati ko’satish;
11.“Окно” - bir vaqtda foydalanishda bo’lgan axborotlarni fayldan faylga o’tib ularni ochadi;
12.“Справка” – AutoCAD 2004 dasturi haqida yangi foydalanuvchilar uchun to’liq ma’lumot berilgan.
|
Yangi mavzuni mustahkamlash

|
Yangi mavzuni mustahkamlash
|
bet | 90/136 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,84 Mb. | | #230443 |
Bog'liq fizika 8 sinf konspekt www.sadikov.uz
4. Yangi mavzuni mustahkamlash.
1. Elektroliz vaqtida ajralib chiqqan moddaning massasi uchun ifodalangan (4) tenglamani ta'riflab bering.
2. Elektroliz vaqtida ajralib chiqqan moddaning massasi shu moddaning molyar massasiga to'g'ri proporsional ekanligini tajribada qanday asoslash mumkin?
3. Elektroliz vaqtida ajralib chiqqan moddaning massasi shu moddaning valentligiga bog'liqligini tajribada qanday tekshirish mumkin?
4. Faradeyning ikkinchi qonuni qanday ifodalanadi va qanday ta'riflanadi?
5. Elementar elektr zaryadning qiymati qanday aniqlangan?
5. O’quvchilarni baholash:. Darsda faol ishtirok etganlar baholanadi. Baholar kundalik daftar va sinf jurnaliga qo’yiladi
6. Uyga vazifalar.
1. Elektroliz jarayonida elektrolit sifatida NaCl eritmasidan foydalanilgan. Natriy uchun elektrokimyoviy ekvivalentni toping.
2. Elektrolit sifatida CuS04 eritmasidan foydalanilgan. Misning elektrokimyoviy ekvivalentini aniqlang.
3. Elektroliz jarayonida AgN04 eritmasidan foydalanilgan. Elektrolitdan 1 soat davomida 2 A tok o'tib turgan bo'lsa, katodda qancha kumush ajralib chiqqan?
45-dars sana: 8-sinf
Masalalar yechish
Darsning maqsadi.
a) o'tilgan mavzularni takrorlash, masalalar yechish orqali nazariy jihatdan olgan bilimlarni mustahkamlash.
b) O’quvchilarga mehnat tarbiyasini berish, mustaqil ishlashga o’rgatish
d) Mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
|
| |
Scenario: Specifying an Element with No Content

- 71 -
Scenario: Specifying an Element That Can Contain “Any” Elements
and Character Data
The ANY content model descriptor is the most loosely defined way of describing an
element. ANY implies that the element can be an undefined mixture of elements that
have been declared in the DTD as well as character data.
The Element Type Declaration for an element called catch_all is:
A word of caution when using the ANY descriptor: Elements that inherit their complete
characteristics can not be overridden by an undefined element. If you include a flavors
element that has been previously defined to contain a choice of vanilla, chocolate, or
strawberry, you can not override the flavors definition by putting in an unspecified flavor
element, for example cookie_crumble.
Scenario: Specifying a Single Element That Contains Character Data
This is probably one of the most common declarations you will be using. This type of
element simply has a name and can contain PCDATA (that is, text only). Here’s the
Element Type Declaration:
Once declared in your DTD, any
name
element in your XML document would look like
this:
Faraz Hoodbhoy
Under this type definition,
name
elements cannot contain subelements, for example:
Faraz
Hoodbhoy
is not allowed by the parser.
Enumerated Attributes - Microsoft Word Applied xml a toolkit for Programmers Wiley doc

- 80 -
We’re treating both ENTITY and ENTITIES together because ENTITIES is the plural of
ENTITY. The ENTITY and ENTITIES attribute types are a way
of inserting entities into
attribute values. To use these types, you must have previously declared an entity in your
DTD (read the section on entities in this chapter for details on how to do this). The
ENTITY/ENTITY keyword is used in the declaration to tell
the parser to go find the
unparsed entity and pop it into the value of the attribute.
For example, if you wanted to insert a picture entity in to the value of a priority attribute
(say an up arrow), the following steps show you how to do it.
First, remember that the graphic needs to be declared as an entity somewhere in your
DTD. Though we haven’t yet talked about
Entity declarations in detail, here’s a possible
declaration of it:
Now that the up_arrow entity has been declared, the attribute
declaration could look like
this:
ENTITY
default
>
By declaring this, we’ve now said that a priority attribute can contain any previously
declared entity. Thus, a valid mail_item element under the above
declaration could look
like this:
more mail item
information
The ENTITIES type essentially tells the parser that a particular attribute can have one or
more entities. Continuing our mail_item theme, if you wanted to
include two entities in the
priority attribute (say an up arrow and a flag), you’d declare the attribute list as follows:
ENTITIES
default
>
Assuming that up_arrow and flag are previously declared entities, a valid example of
mail_item under this declaration is:
2-Mustaqil ish 1

2-Mustaqil ish 1
Download
321,32 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
14.05.2024
Hajmi
321,32 Kb.
#232549
Download
321,32 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
2-Mustaqil ish 1
Download
321,32 Kb.
Matnni ko'rish
Ob’ektlarni ko‘rsatishning turlari va o‘ziga xos

7.2. Ob’ektlarni ko‘rsatishning turlari va o‘ziga xos
xususiyatlari
Avtobusliekskursiyada ob’ektlarni ko‘rsatishning to‘rt turi mavjud:
1. Avtobusning 50-60 km/s tezligida ob’ekt oynadan ko‘rsatiladi, gid
ko‘ringanlarni sharhlab boraveradi. Ko‘rsatishning bunday turida yo‘l-yo‘lakay
ob’ektlar haqida qisqa ma’lumot beriladi.
2. Avtobus harakati sekinlashtirilganda ob’ektlar oynadan kuzatiladi. Bu
jarayon tarixiy, madaniy obidalarni tomosha qilishva yuzaki taasurot olish
imkonini beradi. Odatda qo‘shimcha ob’ektlar bu tartibda ko‘rsatiladi.
3. Avtobus to‘xtaganda, undan tushmasdan oynasidan ob’ektlar kuzatiladi.
Ekskursantlar ob’ektlar bilan chuqurroq tanishadi, ob’ektlarni ko‘rsatish usullarini
qo‘llash imkoniyati chegaralangan bo‘ladi.
4. Avtobusdan to‘xtash joylariga tushgandan keyin ob’ektlar obdon
ko‘rsatiladi. Ushbu jarayonda ob’ektlarni ko‘rsatish usullarini qo‘llash imkoniyati
mavjud bo‘ladi.
Ob’ektlarni ko‘rsatish ekskursiya xizmatining asosiy elementi sifatida
o‘zining bir necha xususiyatlariga ega.
Ko‘rsatishning faolligi. Ob’ektlarni ko‘rsatish jarayoni bu inson qo‘li bilan
yaratilgan yoki tabiat in’omi bo‘lgan ob’ektlarni shunchaki passiv tomosha qilib
bahramand bo‘lish emas, balki maqsadli kuzatish, ekskursiya xizmati metodikalari
yordamida ob’ektlarni tahlil qilish, gid va ekskursantlarning faol harakatini talab
etuvchi jarayonidir.
Ob’ektlarni ko‘rsatishning mantiqiy ketma-ketligi. Ekskursiya xizmatida har
keyingi ob’ekt mavzuni yoritishdagi pillapoya hisoblanadi. Bu holat ob’ektning
120
boshqa ob’ektlar orasidagi o‘rnini belgilaydi. Ko‘rsatishning mantiqiyligi,
ob’ektlar orasidagi bog‘liqlik aniq ketma-ketlik bilan ta’minlanadi.
7.3. Ob’ektlarni ko‘rsatishning usullari
Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatish usullariga ob’ektlar kuzatuvini
tashkillashtiruvchi va ob’ektni atrof muhitdan, bir butunlikdan ajratish imkonini
beruvchi usullar kiradi. Ko‘rsatish usullarining vazifasi – ob’ektlarning tashqi
qiyofasidagi o‘zgarishlarni ko‘z ilg‘aydigan qilib, zaruriy rakursda ularni
ko‘rsatishdir.
Ko‘rsatish usullarini qo‘llashda gid guruhning tayyorgarlik darajasini hisobga
olishi kerak bo‘ladi (masalan, me’moriy uslublarni, monumental yodgorliklar
turlaridan xabardor bo‘lishi kerak). Ba’zi gidlar ekskursiya jarayonida ob’ektlarni
ko‘rsatishning barcha usullaridan foydalanadilar, ba’zilari esa umuman
foydalanmaydilar. Ekskursiya xizmatining sifati nafaqat gidning bilimi balki,
o‘rganilgan usullardan qay darajada foydalana olishiga bog‘liqdir. Buni faqat
malakali tayyorgarlikdan o‘tgan gidlar qila olishi mumkin.
Ko‘rsatish usullari ob’ekt kuzatuvini yengillashtiradi, uning o‘ziga xos
jihatlarini ajratadi. Bunday jihatlar oddiy tomosha paytida ilg‘amas bo‘lib,
ekskursantlarga ob’ektni xayolan bo‘laklarga bo‘lish, yo‘qolgan detallarni tiklash,
avvalgi holatini «ko‘rish», tarixiy voqealarni jonlantirishga yordam beradi.
Ekskursiya xizmati amaliyotida ob’ektlarni ko‘rsatishning quyidagi usullari
mavjud:
121
7.2.-rasm.Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatish usullari
|
Oldindan ko‘rib chiqish usuli - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev,...

122
Panoramali ko‘rsatish usuli. Bu usul ekskursantlarga joyning umumiy
ko‘rinishini kuzatish imkoniyatini beradi(masalan, Samarqand viloyatidagi
«Registon» maydoni). Panoramali ko‘rsatishda maxsus maydonchalar, minoralar,
ko‘priklar va boshqa baland nuqtalar tanlanadikim, u yerdan shahar, maydon,
vodiy, daryolar xuddi kaftdek namoyon bo‘ladi. Keng manzarani ekskursantlar faol
qabul qilishi uchun kompozitsion markaz tanlanadi va guruhning diqqati unga jalb
etiladi. Panoramali ko‘rsatishning yana bir o‘ziga xosligi shundaki, ekskursantlar
nigohi ko‘plab ob’ektlarga tushadi. Gid mavzuni yoritadigan ob’ektlarni,
umumiylikdan xususiylikka qarab ko‘rsatishi kerak.
Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatishni tashkillashtirish

Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatishni tashkillashtirish
2-y-Eks.-xizmatini-tash.-qilish.-Oquv-qollanma.-R.S.Amriddinova-N.E.Ibadullayev-va-bosh.-S-2015
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatishni tashkillashtirish
|
Tayanchso‘zvaiboralar - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova,...

112
a)
ekskursiyaningmavzusi,
maqsad
va
vazifalari,
marshrutningoptimalvarianti,
uning
davomiyligi,
masofasi,
ob’ektlar,
to‘xtashjoylari,
mavzuostilar,
tashkiliy
va
uslubiyko‘rsatmalar,
ko‘rsatishvahikoyaningusullari.
b)
ekskursiyaningmavzusi,
maqsad
va
vazifalari,
marshrutningoptimalvarianti,
uning
davomiyligi,
masofasi,
ob’ektlar,
to‘xtashjoylari, mavzuostilar.
d)
ekskursiyaningmavzusi,
maqsadvavazifalari,
marshrutningoptimalvarianti.
e) marshrutningoptimalvarianti, uningdavomiyligi, masofasi, ob’ektlar,
to‘xtashjoylari.
SELECT COUNT(DISTINCT TITLE) FROM SALESREPS

82
mumkin!
Agarda
u
agregat
funksiya
argumenti
sifatida
qo„llanilsa,boshqa argument Bilan qo„llash mumkin emas!
Agregatlar va ma’lumotlarni guruxlash
Agregat funksiyalar jadval uchun natijaviy satr xosil qiladi. Masalan:
Buyurtma o„rtacha narxi qancha?
SELECT AVG(AMOUNT) FROM ORDERS
Masalan, oraliq natijani topish lozim bo„lsin.
Bu holda guruxlanishli
so„rov yordam beradi. Ya‟ni SELECT operatorining GROUP BY
ifodasi. Avval GROUP BY ifodasi qatnashgan quyidagi so„rovni
ko„ramiz: Xar bir xizmatchi uchun buyurtma o„rtacha narxi qancha?
SELECT REP, AVG(AMOUNT) FROM ORDERS
GROUP BY REP
REP maydoni bu
xolda guruxlash maydonidir, Ya‟ni REP maydonning
xamma qiymatlari guruxlarga ajratiladi
va xar bir gurux uchun
AVG(AMOUNT) ifodasi xisoblanadi. Ya‟ni quyidagilar bajariladi:
So„rovlar xar bir xizmatchaga bittadan guruxga ajratiladi.Xar bir
guruxda REP maydoni bir xil qiymatga ega. Xar bir gurux uchun
guruxga kiruvchi xamma satrlar bo„yicha AMOUNT ustuni o„rta
qiymati xisoblanadi va bita natijaviy satr xosil qilinadi. Bu qator gurux
uchun REP ustuni qiymati vash u gurux uchun so„rov o„rta qiymatini o„z
ichiga oladi.
Shunday qilib, GROUP BY ifodasi qo„llanilgan so„rov,
"GURUXLANISHLI SO„ROV " deb ataladi!
SHu ifodadan keyin
kelgan ustun "guruxlash ustuni " deyiladi. Yana bir necha guruxlanishli
so„rovlarni
ko„rib
chiqamiz.
Xar bir ofis uchun sotuvlarning rejalashtirilgan xajmi diapazoni qancha?
Ekskursiya marshruti-bu - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R....

|
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. TuxliyevBog'liq 2-y-Eks.-xizmatini-tash.-qilish.-Oquv-qollanma.-R.S.Amriddinova-N.E.Ibadullayev-va-bosh.-S-20153. Ekskursiya marshruti-bu...
a) ekskursiya guruhi harakatlanadigan yo’l.
b) ekskursiyaguruhiuchunchizmalar.
d) guruhuchunko‘rsatmalar.
e) ob’ekt kartochkasi.
4.
Qachonyangiekskursiyamavzusivaunio‘tkazishgaruxsatolgangidlarro‘yxatitas
diqlanadi?
a) ekskursiyaning asosiy matni, texnologik xaritasi, narxi va foydalilik
darajasi ijobiy baholansa.
b) ekskursiya muassasasi rahbariga ma’qul bo‘lsa.
d) turoperatorlar tomonidan iobiy baholansa.
e) ekskursiyaningmavzusi, maqsadvavazifalari, marshrutningoptimalvarianti
ma’qullansa.
113
114
7 - mavzu. EKSKURSIYA XIZMATIDA OB’EKTLARNI
KO‘RSATISH USULLARI
7.1. Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatishning vazifasi
7.2. Ob’ektlarni ko‘rsatishning turlari va o‘ziga xos xususiyatlari
7.3. Ob’ektlarni ko‘rsatishning usullari
7.1. Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatishning
vazifasi
Ekskursiya jarayonida ob’ektlarni ko‘rsatish – bu ko‘rgazmalilik tamoyilini
amalga oshirish jarayoni bo‘lib, unda gid yordamida bir yoki bir nechta ob’ektlar
bilan tanishib chiqiladi va ob’ektning mohiyati yoritiladi.
Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatish bu ko‘rib-kuzatish orqali axborot
olishning ko‘prejali jarayonidir. Ushbu jarayonda ekskursantlar harakati aniq
maqsad va ketma-ketlikda amalga oshiriladi, ob’ektlarning ko‘z ilg‘amas
jihatlariga e’tibor qaratilib, tahlil qilinadi. Ekskursiya jarayonida ekskursantlar
ob’ektlarni to‘g‘ri ko‘rishni, kuzatishni o‘rganadilar bu esa ob’ektlarni
ko‘rsatishning asosiy vazifasidir. Yangi ekskursiya mavzusini tayyorlashda
ob’ektni ko‘rsatishning predmeti, maqsadini to‘g‘ri belgilab, mavzu to‘liq
yoritilishini inobatga olish kerak.
Ob’ektlarni ko‘rsatish insonning mushohada va tomosha qilish kabi
harakatlaridan yuzaga keladi. Mushohada va tomosha qilishda ob’ektlarni hech
kim ko‘rsatmasa (gid bo‘lmasa), kuzatuvchi predmetlarni passiv qabul qiladi.
Ob’ektlarni ko‘rsatish jarayonidan farqli ravishda ularni tomosha qilish
jarayonida shunchaki yuzaki tanishib chiqiladi. Kishi birovning yordamisiz biror
bino, yodgorlik yoki muzey ekspozitsiyasining tashqi ko‘rinishini tomosha qilishi
mumkin. Agar mutaxassis tomonidan ob’ekt ko‘rsatilsa, uning alohida qismlari,
o‘ziga xosligini farqlaydi, tahlil qiladi.
115
7.1- rasm. Ekskursiya xizmati jarayonida ob’ektlarni ko‘rsatish
|
| |
SELECT REP_OFFICE, MIN(QUOTA), MAX(QUOTA) FROM

83
SALESREPS', CUST_REP FROM CUSTOMERS GROUP BY
CUST_REP
Bu yerda 'CUSTOMERS FOR SALESREPS' psevodomaydonning
ishlatilishiga e‟tibortbering. So„rov natijalarini bir nechta ustun bo„yicha
guruxlash mumkin. Masalan, quyidagicha:
Xar bir xizmatchi uchun xar bir klient bo„yicha buyurtmalar umumiy
sonini xisoblash.
SELECT REP, CUST, SUM(AMOUNT) FROM ORDERS GROUP
BY REP, CUST
Lekin ikki ustun bo„yicha guruxlashda natijalar ikki darajasiga ega
guruxlar va ostki guruxlar yaratish mumkin emas. Lekin tartiblashni
qo„llash mumkin. SHu bilan birga GROUP BY ishlatilganda so„rov
natijalari avtomatik tartiblanadi.
Quyidagi so„rovni ko„ramiz:
Xar bir xizmatchi uchun xar bir klient bo„yicha buyurtmalar umumiy
sonini xisoblash; so„rov natijalarini klientlar va xizmatchilar bo„yicha
tartiblash.
SELECT REP, CUST, SUM(AMOUNT) FROM ORDERS GROUP
BY REP, CUST ORDER BY REP, CUST
Shunday qilib GROUP BY ifodasi SELECT ni guruxlarni qayta
ishlashga majbur qiladi. MS SQL serverida COMPUTE
ifodasi mavjud
bo„lib relyasion so„rovlar asoslariga zid keladi. Lekin uning yordamida
saqlanuvchi
protseduralardan
foydalanmasdan
shunga
o„xshash
natijalarni olish mumkin. Ruruxlanishli so„rovlar
uchun chegaralar
mavjud. Satrlarni xisoblanuvchi ifoda asosida guruxlash mumkin emas.
Qaytarilao„tgan qiymatlar elementlariga xam chegaralar mavjud.
Qaytariluvchi ustun bo„lishi mumkin:
Konstantalar.
A. Guruxga kirgan xamma satrlar uchun bitta qiymat qaytaruvchi
agregat funksiya.
B. Gurux xamma satrlarida bir xil qiymatga ega guruxlash ustuni.
C. Ko„rsatilgan elementlarni o„z ichiga oluvchi ifoda.
Odatda guruxlanishli so„rovlar qaytaruvchi
ustunlarga guruxlash
ustuni va agregat funksiya kiradi. Agar agregat ko„rsatilmasa GROUP
BY dan foydalanmasdan DISTINCT ifodasidan foydalanish etarli. Agar
so„rovga guruxlash ustuni qo„shilmasa, u
yoki bu satr qaysi guruxga
tegishliligini aniqlash mumkin emas. Shu kabi SQL92 guruxlanishli
84
so„rovlarni taxlil qilishda birlamchi va ikkilamchi
kalitlar xaqidagi
ma‟lumot ishlatilmaydi. Har bir xizmatchi uchun buyurtmalar umumiy
sonini hisoblash.
Mustaqil ish: Atom elektr stansiya xavfsizlik choralari

|
Mustaqil ish: Atom elektr stansiya xavfsizlik choralari
|
bet | 1/3 | Sana | 29.11.2023 | Hajmi | 365,35 Kb. | | #107484 |
Bog'liq Sabirova Samandar,
O’zbekiston Respublikasi oliy talim fan va innovaciyalar vazirligi Berdaq Nomidagi Qoraqalpoq Davlat Universitet fakultet elektr Energetika kafedrasi
Mustaqil ish:
Atom elektr stansiya xavfsizlik choralari.
Bajarildi: Sabirov Samandar
Tekshirdi: Saburov Salamat
Atom elektr stansiya xavfsizlik choralari.
Reja
1.Yadro energetikasining afzalliklari
2.Yadro energetika resurslari
3.Atom elektr stansiyasi
4.Ekologik xavfsizlik
5.Xavfsizlik turlarining ta'riflari
Dunyoda 438 ta energetik reaktor mavjud
va 71 tasi qurilmoqda. Dunyodagi atom elektr stansiyalarining joylashuvi:
Yadro energetikasining afzalliklari
Ishlatilgan yoqilg'ining katta energiya intensivligi.
- 4% gacha boyitilgan 1 kilogramm uran to'liq yondirilganda, taxminan 100 tonna yuqori sifatli ko'mir yoki 60 tonna neftni yoqishga teng energiya chiqaradi.
- Yoqilg'idan qayta foydalanish imkoniyati (regeneratsiyadan keyin).
- Bo'linadigan material yana ishlatilishi mumkin (qazib olinadigan yoqilg'i kuli va cürufdan farqli o'laroq). Tez neytron reaktor texnologiyasining rivojlanishi bilan kelajakda yopiq yoqilg'i aylanishiga o'tish mumkin, bu esa chiqindilarning to'liq yo'qligini anglatadi.
- Yadro energiyasi issiqxona effektiga hissa qo'shmaydi.
- Har yili Yevropadagi atom elektr stansiyalari 700 million tonna CO 2 emissiyasidan qochadi.
- Rossiyada ishlaydigan atom elektr stansiyalari har yili atmosferaga 210 million tonna karbonat angidrid chiqishining oldini oladi.
- Shunday qilib, atom energetikasini jadal rivojlantirishni bilvosita global isishga qarshi kurash usullaridan biri deb hisoblash mumkin.
Yadro energetika resurslari
Dunyoga ma'lum bo'lgan uran resurslari taxminan 4,6 million tonnani tashkil qiladi. Bugungi kunda iste'mol yiliga 72 ming tonnani tashkil etadi.
Tabiiy uran 99,3% U-238 va atigi 0,7% U-235 ni o'z ichiga oladi.
Sanoat maqsadlarida U-235 tarkibini 3% ga yetkazish uchun uranni izotopik boyitish amalga oshiriladi. Bu uran ko'pgina zamonaviy reaktorlarda qo'llaniladi.
|
| |
Turizmdagimaxsusturlarningtasnifi, tavsifi va

12.2. Turizmdagimaxsusturlarningtasnifi, tavsifi va geografiyasi Bizturizmdamaxsusturlarbo‘lishimumkinligini
hisobgaolib,
madaniyatsohalari,
hunarmandchilik,
milliyo‘yinlarvaishlabchiqarishsohalaribo’yicha turizmdagimaxsusturlarro‘yxatini
– tasnifinikeltirishgaharakatqildik.
Milliy madaniyatga qiziqish turizmi -xalqimizning urf-odatlari, tildagi
shevalar, oila hayoti, kattalar va yoshlar munosabatlari, salomlashish, mehmon
kutish va mehmondorchilik, to‘y va diniy marosimlar, oila bayramlari, oiladagi
huquqlar, kelin va sunnat to‘ylari, uy tutish va hokazolarga qiziqish.
Agroturizm (qishloqturizmi) - qishloqlarningturli-tumanligivatabiiy–
tarixiydavrdayuzagakelishi,
qishloqaholisihayoti,
fermerlarhayotivafaoliyatigaqiziqish.
Etnik va sog‘inish turizmi - xalqlar, ellar, urug‘lar, ularningyashashtarzi,
millatlarningurf-odatlari,
kelibchiqishitarixi,
joylashishi,
o‘zaroaloqalari.
Xalqlarning,
millatlarningharxilsabablarbilandunyobo‘ylabtarqalibketishi,
ularningbir-birlarigaintilishi, sog‘inishi, qo‘msashidagiichkivaxalqaroturizm.
Milliy san’at turizmi -milliy san’at, milliy folklor, qo‘shiqchilik, milliy
raqslar, askiyalar, laparlar, aytishuvlar, rassomchilik va haykaltaroshlik,
baxshilar,o‘lan aytish qo‘shiqchiliklari kabi san’at turlariga qiziqish. Bu tur
quyidagi yo‘nalishlarga bo‘linadi:
-qo‘shiqchilik va raqs san’ati yo‘nalishlari;
-baxshilar qo‘shiqchiligi maktablari;
-askiyalar, laparlar, aytishuvlarga qiziqish;
-milliy rassomchilik va haykaltaroshlik;
-milliy folklor turlari.
238
Tabiiy – tarixiytasvirlarturizmi -tabiatmuzeylarivatabiathaykallari,
tog‘qoyatoshlaridagiqadimiyrasmlar,
o‘lkashunoslikvamilliyxalqhayotitarixiymuzeylarigaqiziqish.
Buturhamquyidagiyo‘nalishlarnio‘ztarkibigaoladi:
- tabiat muzeylari va tabiat haykallari;
- o‘lkashunoslik muzeylari;
- milliy xalq hayoti tarixi muzeylari;
- qoyatoshlaridagi qadimiy rasmlar;
- hayvonot bog‘lari.
ketma-ketligi - Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. Tuxliyev

|
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti r. S. Amriddinova, N. E. Ibadullayev, G. R. Tursunova, O. I. TuxliyevBog'liq 2-y-Eks.-xizmatini-tash.-qilish.-Oquv-qollanma.-R.S.Amriddinova-N.E.Ibadullayev-va-bosh.-S-2015ketma-ketligi.
Ekskursiya xizmatida ob’ektlarni ko‘rsatishning vazifasi quyidagilarda
namoyon bo‘ladi:
ekskursantlar qarshisidagi ob’ektlarni ko‘rsatish;
saqlanmagan ob’ektlarni ko‘rsatish(faqatgina rasmlarda saqlanib
qolgan);
shu joyda bo‘lib o‘tgan voqealarni ko‘rsatish, ekskursantlar ko‘z oldiga
jonlantirish;
tarixiy shaxsning (yozuvchi, rassom, harbiy) hayot faoliyatini ko‘rsatish;
tasvirlanayotgan voqea davrida ob’ekt qanday bo‘lganligini ko‘rsatish.
Ekskursiya xizmati ob’ektlarini ko‘rsatish jarayoni samarali bo‘lishi uchun
ma’lum shart-sharoitlarni talab qiladi:
to‘g‘ri tanlangan ko‘rsatish nuqtasi;
to‘g‘ri tanlangan ko‘rsatish vaqti;
mavzudan yiroq ob’ektlardan diqqatni chalg‘itish imkoniyatining
mavjudligi;
ekskursantlar harakatini to‘g‘ri yo‘naltirish;
gidning bilim va ko‘nikmasi;
ekskursantlarning ob’ektlarni kuzatishga tayyorligi.
Me’moriy yodgorliklarni ko‘rsatishning o‘ziga xos jihatlari mavjud bo‘lib,
ularni old tomondan(fasad) ko‘rsatmagan ma’qul. Bunda ko‘rsatish jarayoni
Ob’ektlarni ko‘rsatish
Mushohada
Tomosha qilish
Passiv
qabul qilish
Ob’ektlarni diqqat
bilan kuzatish
Maxsus usullar bilan
malakali mutaxassis gid
rahbarligida ob’ektlarni
ko‘rib chiqish
116
manzarali bo‘lishi mumkin, lekin me’moriy emas. Yodgorlikning uch o‘lchami
ham (uzunligi, balandligi, chuqurligi) ko‘rinishi uchun yondan ko‘rsatish
maqsadlidir. Masalan, Ichan Qal’adagi Kalta Minorni (Xorazm viloyati) ertalabki
quyosh nurlari urib turganda ko‘rsatib bo‘lmaydi, chunki yorug‘lik minoraning
ranglarini, salobatini o‘chiradi. Minoraning me’moriy o‘zigaxosligini tomosha
qilishi uchun ekskursantlar uni atrofidan aylanishiga to‘g‘ri keladi.
Ekskursantlarga nisbatan uzoqroqda joylashgan ob’ektlarni yoki me’moriy
ansambllarni (masalan, «Registon»maydoni, «Shohi Zinda» majmuasi)
ko‘rsatishning o‘ziga xos jihatlari bor. Bu yerda ob’ektlarni ko‘rsatishning
panoramali usulini qo‘llash maqsadlidir. Ekskursantlar ongida ob’ekt to‘g‘risida
tasavvur uyg‘onishi uchun ular ob’ektga bir necha marotaba ko‘z tashlashlari kerak
bo‘ladi. Ushbu jarayonni gid o‘z ko‘rsatmalari bilan yo‘naltiradi.
|
| |
Sinov ekskursiyasini o‘tkazish va ekskursiya mavzusini

110
yangi bo‘lgan mavzuda ekskursiya o‘tkazishdan oldin uning qo‘lida
individual
matn bo‘lishi shart va shundagina rahbariyat buyruq chiqaradi.
Yangi mavzu bo‘yicha ekskursiya tayyorlash murakkab jarayon bo‘lib, unga
bir nechta hujjatlarzarur bo‘ladi:
6.2-jadval
Harbir ekskursiyamavzusiuchunzaruriy hujjatlar ro‘yxati
T/
r
Hujjatningnomi
Hujjatningmazmuni
1
Mavzubo‘yichaadabiyotlarro‘yxati
Mazkur ekskursiya mavzusini
tayyorlashuchunfoydalanilgan kitoblar,
maqolalar, broshyuralar, davriy nashrlar
ro‘yxati beriladi.
2
Marshrutgakiritilganob’ektlarkarto
chkasi
Ekskursiyaob’ektinitavsiflovchi
ma’lumotlar bo‘lib, unda ob’ekt nomi,
joylashuvi, qisqacha ta’rifi, muallifi va
barpo etilgan yili beriladi.
3
Ekskursiyaningasosiymatni
Mavzuniyorituvchi saralangan va
manbalarga tayanib tayyorlangan matn.
Matn mazmuni mavzuostilar va asosiy
savollarni yoritib beradi, tashkiliy qism,
xulosa, mantiqiy o‘tishlarga asos
bo‘ladi.
4
Gidningindividual matni
Uslubiy ishlanmaga
mos keladigan aniq
bir gid tomonidan tayyorlangan matn.
5
Marshrutsxemasi
Ekskursiya
guruhiharakatlanadiganyo‘lalohidavaraq
da ko‘rsatiladi. Marshrutningboshlanishi
va oxirginuqtasi, ko‘rsatiladiganob’ekt
to‘xtash joylari belgilangan bo‘ladi.
6
«Gidportfeli»
Chizmalar, namunalar, hujjatlar,
rasmlar, xaritalar,
reproduksiyalarvafotosuratlarjamlangan
papka.
7
Mavzuningtexnologikxaritasi
Ekskursiyanio‘tkazishbo‘yichatavsiyano
malar, ob’ektlarni ko‘rsatish va hikoya
qilish usullari beriladi. Ob’ektlarni,
111
ko‘rgazmali vositalarni ko‘rsatish
ketma-ketligi aniqlanadi.
8
Ekskursiya materiallari
Referatlar, jadvallar, raqamli
ma’lumotlar, hujjatlar nusxasi,
adabiyotlardan sitatalar beriladi.
9
Mavzu bo‘yicha ekskursiya
o‘tkazadigan gidlar ro‘yxati
Ushbu ro‘yxatda maxsus buyruq bilan
tasdiqlangan gidlar kiritiladi.
SELECT COUNT(CUST_NUM) FROM CUSTOMERS

81
COUNT(maydon) ko„rinishda bo„lsa NULL qiymatni e‟tiborga olmaydi,
COUNT(*) bo„lsa satrlar umumiy sonini xsoblaydi. MIN(), MAX()
funksiyalari xam NULL qiymatni e‟tiborga olmaydi, lekin AVG(),
SUM() - NULL qiymat mavjud bo„lsa chalkashtiradi. Masalan, quyidagi
so„rov:
SELECT
SUM(SALES),
SUM(QUOTA),
(SUM(SALES)
-
SUM(QUOTA)), (SUM(SALES - QUOTA)) FROM SALESREPS
(SUM(SALES)-SUM(QUOTA)) va (SUM(SALES-QUOTA)) ifodalari
agar QUOTA, maydoni NULL qiymatga ega bo„lsa
xar xil qiymat
qaytaradi. Ya‟ni ifoda SUM(ustun qiymati - NULL) Yana NULL
qaytaradi!
Shunday qilib:
1. Agar ustundagi qiymatlardan biri NULL ga teng bo„lsa,
funksiya
natijasini xisoblashda ular tashlab yuboriladi!
2. Agar ustundagi xamma qiymatlar NULL ga teng bo„lsa, AVG(),
SUM(), MIN(), MAX() funksiyalari NULL qaytaradi!
Funksiya
COUNT() nolь qaytaradi!
3. Agar ustunda qiymatlar bo„lmasa (Ya‟ni ustun bo„sh), AVG(),
SUM(), MIN(), MAX() funksiyalari NULL qaytaradi! Funksiya
COUNT()nolь qaytaradi!
4. Funksiya COUNT(*) satrlar sonini xisoblaydi va ustunda NULL
qiymat bor yo„qligiga bog„liq emas! Agar ustunda satrlar bo„lmasa, bu
funksiya nol qaytaradi!
5. DISTINCT funksiyasini agregat funksiyalar
bilan birga ishlatish
mumkin.
Masalan quyidagi so„rovlarda: Kompaniyamizda qancha xar xil raportlar
nomlari
mavjud?
Jelatin eritmasini tayyorlash - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

Jelatin eritmasini tayyorlash Jelatina eritmalarining ancha yuqori konsentratsiyada ishlatilishi ular eritmalarining
ishlatilishi bilan bog‗liq. Jelatina eritmalari asosan me‘da, o‗pka, ichaklar yallig‗lanishi va kon
aralash suyuqliklar chikqanda konni to‗xtatish maqsadida qo‗llaniladi. Jelatina oksil tabiatli
YUMB bo‗lib, uning tarkibida kalsiy tuzi bo‗lishi uni kon to‗xtatish xususiyati bilan bog‗liq
deb tushuniladi.
Jelatina bo‗kish jarayonida ma‘lum hajmgacha kattalashib bo‗kish jarayonida to‗xtaydi.
Jelatina molekulalararo "ko‗priksimon" boglanishda bo‗lishi uning molekulalarini o‗zaro ulab
bu molekulalarni alohida bo‗lib eritmaga o‗tishiga to‗skinlik qiladi va bu molekulalar orasi
erituvchi bilan to‗lgandan keyin ham ularni bir-biridan ajralishi kiyinlashib, ular shu holda
ma‘lum sirt tarangligida (studen) qoladi.
Harorat ta‘sirida molekulalararo boglanish kuchining susayishi, ularning suyuqlikka va
erituvchi bilan yaxshi aralashishiga sabab bo‗ladi, lekin bunday eritma sovishi natijasida yana
ma‘lum darajada quyuqlashadi.
Jelatin oshkozon, ichak, upkadan qon oqishida va gemofiliyada qon tuxtatuvchi vosita
sifatida ishlatiladi. Uning kon tuxtatish xususiyati tarkibida kalsiy tuzlari borligi bilan bog‗liq
deb izoxlaniladi. U teri, suyak va paylarda bo‗ladigan kollagen va osseinni gidrolizlab olinadi.
Jelatin fibrillyar va tolali oksillarga kirib, makromolekulalari ipsimon tuzilishga ega. Bu
makromolekulalar o‗zaro vodorod bogi orqali ko‗priksimon boglanishga ega. Jelatinni xona
sharoitida suvda buktirilganda uning hajmi 14 barobar oshadi. Harorat kutarilganda
molekulalararo boglar o‗zilib, jelatin eritmaga aylanadi. Jelatinni bo‗ktirish vaqti eritma
konsentratsiyasiga bog‗liq
17
.
Rp.: Gelatinae medicinalis 10,0
Aquae purificatae 180 ml
M. D. S. 1 osh qoshiqdan har 1-2 soatda.
Tibbiyotda ishlatiladigan jelatinadan olib, uni mayda bo‗laklarga maydalanadi. CHinni
kosachaga solib unga 1-5 barobar miqdorda suv solib, 1-2 soat bo‗kishga qo‗yiladi. SHundan
so‗ng qolgan miqdordagi suv solinib, 40-50°S da suv hammomida aralashtiriladi.
Aralashtirilganda jelatina asosan eritmaga o‗tadi.
Rp.: Sol. Gelatinae medicinalis 5% — 100 ml
17
Lloyd V.Allen, Gavrilov A.S. Farmatsevtichesaya texnologiya izgotovleniya
lekarstvennыxpreparatov.-«GEOTAR-Media».- Moskva.-2014. (511 bet)
M.D.S. 1 osh qoshiqdan har ikki soatda ichilsin.
5 g jelatin 4—10 barobar ko‗p suvda buktiriladi. 30—40 daqiqadan so‗ng qolgan suv
solinib 60—70°S da suv hammomida erib ketguncha qizdiriladi. So‗ngra shisha idishga suziladi.
Zarur bo‗lsa suv qo‗shib hajmi 100 ml gacha etkaziladi. Eritma sovigach quyuqlashadi.
Uzluksiz (cheksiz) bo‗kish xususiyati bo‗lgan yuqori molekulali birikmalarning

Uzluksiz (cheksiz) bo‗kish xususiyati bo‗lgan yuqori molekulali birikmalarning eritmalari CHeksiz bukuvchi YUMB larga pepsin, chuchukmiya ekstrakti, belladonna ekstrakti va
boshqalar kiradi. Pepsin proteolitik ferment bo‗lib, chuchka oshkozonining shillik qavatidan
olinadigan preparatdir. Uning 2, 3, 4% li eritmalari xlorid kislotasi bilan birgalikda ishlatiladi.
Pepsin fermenti molekulyar og‗irligi 35,000 bo‗lgan oksil mahsuloti hisoblanadi. Bu juda
oson xo‗llanadigan preparat hisoblanib, uni eritish masalasi biron-bir kiyinchilik yaratmaydi.
Ammo uni ko‗pincha xlorid kislota eritmasi tarkibida yozilishini va oksil xususiyati hisobga
olingan holda yozilgan komponentlarni aralashtirish navbatini to‗g‗ri tanlash zarur. quyidagi
retseptni ko’rib chiqaylik.
Rp.: Pepsini 4,0
Acidi hydrochloridi diluti 3 ml
Aquae purificatae 200 ml
M. D. S. 1 osh qoshiqdan ovkat vaqtida.
Pasporti: Pepsin 4,0
Xlorid kislotasi (1:10) 30 ml
Tozalangan suv 170 ml
200-30=170
V
um
=204 ml
Texnologiyasi: pepsin kuchsiz kislotali sharoitda yaxshi eriydi, yordamchi idishga 170 ml
suvga 30ml 0,83%li xlorid kislotasi qo‗shiladi keyin ustiga 4 gr pepsin qo‗shiladi, so‗ngra
bemorga beriladigan idishga paxta tamponi eki 1,2 sonli shisha filtr yordamida o‗tkaziladi.
Jixozlab bemorga beriladi.
Dorixat tayyorlashda avvalo suvga xlorid kislota solish bilan, xlorid kislotani kerakli
miqdorga keltirib suyultirib olinadi. Buning uchun dorixonalarda oldindan (1:10) nisbatda
tayyorlab qo‗yiladigan konsentrat-eritmadan foydalanish ham mumkin. U holda 170 ml suv
olinib, ustiga 30 ml ana shu tayyor konsentrat solinadi, unga 4,0 pepsin qo‗shib eritiladi. Pepsin
solingandagi suyuqlik hajmi o‗zgarishi yo‗l quyilishi mumkin bo‗lgan xatoliklar chegarasida
bo‗lgani uchun hisobga olinmaydi. Dorixona amaliyotida qo‗llaniladigan usul — fermentni,
dorini kasalga berishdan oldin eritish oqilona usul hisoblanib, u pepsinni kislota bilan mulokotda
bo‗lish vaqtini kamaytirib, uning faollik darajasini saqlashni o‗zaytiradi.
Pepsin tarkibli ichiladigan dorilarda opalessensiya va mayda fermentning erimaydigan
qismlaridan iborat osilmalar ko‗rinishi mumkin, lekin bunday bo‗lakchalarning xech bir ziyoni
yo‗qligi sababli suzish ham shart emas.
Ekstraktlar bilan miksturalar tayyorlash

kraxmal, metilsellyuloza, natriy karboksimetilsellyuloza, polivinol va xokazolar kiradi.
Bu eritmalar texnologiyasi o‗ziga xos bo‗lib, har biri qo‗shimcha jarayonlarni talab qiladi.
Rp.: Chlorali hydrati 5,0
Mucilaginis Amyli 200,0
M.D.S. 1 osh qoshiqdan yotishdan oldin.
Pasporti: Kraxmal 4,0
Sovuq suv 16 ml
qaynoq suv 180 ml
Xloralgidrat 5,0
M um =200,0
Kraxmal eritmasi VII DF ning 304-maqolasi buyicha 1:50 nisbatda og‗irlik usulida
tayyorlanadi. CHinni kosachada 4 g bugdoy kraxmali 16 ml sovuq suv bilan aralashtiriladi. Hosil
bo‗lgan suspenziya 180 ml kaynok suv ustiga solinib, qaynaguncha qizdiriladi. Agar eritma
kartoshka kraxmalidan tayyorlansa, 1—2 daqiqa qaynatiladi. Undan ko‗p qaynatilsa kraxmal
gidrolizga uchrashi mumkin. Eritma sovutilib og‗irligi 200 g ga (tozalangan suv bilan) etkaziladi
va eritmada 5 g xloralgidrat eritilib doka orqali kungir idishga suziladi, kerakli erlik epishtiriladi.
Xloralgidrat issiq suvda parchalanadi, qizdirilganda esa uchib ketadi. SHuni esda tutish
lozim.
Tayanch atama va iboralar - Toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi maxsus dori turlari texnologiyasi

Tayanch atama va iboralar:yangi tug‘ilgan chaqaloqlar(YaTCh), yangi tug‘ilgan chaqaloqlar fiziologiyasining o‘ziga xos tomonlari, YaTCh larga mo‘ljallangan dori turlariga qo‘yilgan talablarni taxlil qilish, pediatriyada ishlatiladigan yumshoq dori turlari, ichish va sirtga qo‘llaniladigan dorilar texnologiyasi, pediatriya amaliyotida qo‘llaniladigan yumshoq dori turlari,
Reja:
1. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga mo‘ljallangan dorilarga ko‘yilgan talablar
2. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarga mo‘ljallangan ichish va sirtga qo‘llaniladigan dorilar texnologiyasini o‘ziga xosligi.
3. Pediatriya amaliyotida qo‘llaniladigan yumshoq dori turlari.
4. Pediatriya amaliyotida qo‘llaniladigan yumshoq dori turlari ta’rifi, texnologiyaining o‘ziga xosligi
5. Bolalar shamchalarining o‘ziga xos tomonlari
|