MEXANIK QISM - Toshkent kimyo texnologiya instituti

|
Toshkent kimyo texnologiya instituti
|
bet | 6/7 | Sana | 29.05.2024 | Hajmi | 361,89 Kb. | | #256731 |
Bog'liq xim texMEXANIK QISM
Uning tuzilishida biodizel yuqori to'yinmagan va yog'li kislotalarning metil yoki etil esterlari aralashmasidir. Bu, asosan, kimyoviy reaksiya natijasida hosil bo'lgan metil efirdir - o'simlik moylarining esterifikatsiyasi yoki yog'larning (hayvon va ozuqa) transesterifikatsiyasi.Biodizel ishlab chiqarish moy va yog'larni motor yoqilg'isi sifatida ishlatishning boshqa usullariga muqobil bo'ldi. Ilgari ular to'g'ridan-to'g'ri tankga quyilgan, ammo bu yonilg'i tizimining ishdan chiqishiga sabab bo'lgan. Ko'p sabablar bor: yoqilg'ining to'liq yonmasligi, moylash bilan aralashtirilganda yoqilg'ining moylash xususiyatlari yomonlashdi va yog'ning yopishqoqligi oshishi tufayli injektorlar, halqalar va pistonlarda cho'kindilar paydo bo'ldi.Biodizel neftdan olinganligi sababli, nega o'simlik moylarini dizel dvigatelida ishlatib bo'lmaydi, degan mantiqiy savol tug'iladi. Bu haqiqatan ham ko'plab mamlakatlarda sodir bo'lgan, ammo bir qator muammolarni oldini olish mumkin emas. Yog 'to'liq yonmaydi, shuning uchun uni to'g'ridan-to'g'ri in'ektsiyali an'anaviy dvigatellarda uzoq vaqt davomida ishlatish mumkin emas.
Biodizel uchun xom ashyo har qanday o'simlik yog'i yoki hayvon yog'i bo'lishi mumkin. Kolza yog'i eng arzon, shuning uchun u tez-tez ishlatiladi. Bundan tashqari, u maksimal bioyoqilg'i hosiliga ega. Raps ekilgan 150 gektar yerdan 180 tonnadan ortiq moy olish mumkin, undan 198 ming litr biodizel ishlab chiqariladi. Raps Evropa mamlakatlarida keng tarqalgan. AQSHda soya, Braziliyada kastor yogʻi, Kanadada kanola (kolzaning bir turi), Indoneziyada palma yogʻi ishlatiladi.
Biodizel ishlab chiqarish texnologiyasi transesterifikatsiya jarayoniga asoslangan. Bu ma'lum bir katalizator yordamida sodir bo'ladi. Bu gidroksidi metall alkogolatlaridan biri - natriy metoksid. O'simlik yog'i triglitseridlar (esterlar) glitserin molekulasi bilan trihidrik spirt C3H8O3 bilan birlashtirilgan birikmasidir. Yog'ni viskozite bilan ta'minlaydigan glitserindir. Bioyoqilg'ini olish uchun bu glitserinni olib tashlash va spirt bilan almashtirish kerak. Bu jarayon esterifikatsiya deb ataladi.
Shunday qilib, biodizel quyidagi yo'l bilan olinadi:
Mexanik aralashmalardan tozalangan moy va ishqoriy katalizator (metil spirti) reaktor kolonnalarida aralashtiriladi. Metanolning neftga nisbati 1:4 dan 1:20 gacha. Aralash 50-60 ° S ga qadar isitiladi.Aralashning cho'kishi va sovishi uchun ruxsat beriladi, buning natijasida u 2 fraktsiyaga bo'linadi: engil - yuqori setan soniga ega (56-85, mineral dizel yoqilg'isi atigi 50-52) va yaxshi yonuvchanlik bilan ester (biodizel), og'ir - ko'plab sohalarda qo'shimcha mahsulot sifatida ishlaydigan glitserin fazasi. Metil efir yuvish uchun yuboriladi, u erda sovunlanish mahsulotlaridan qo'shimcha tozalashga duchor bo'ladi, aks holda yoqilg'i filtrni yopib qo'yadi va yonish kamerasida uglerod konlari va qatronlar hosil qiladi.
Oxirgi bosqichda metil efirlari quritiladi. Suvni olib tashlash muhim ahamiyatga ega, chunki u biodizelda mikroorganizmlarning rivojlanishi uchun sharoit yaratadi.
Aralashmani cho'ktirish jarayonida aynan glitserin fazasi og'ir fraktsiya sifatida hosil bo'ladi. Uni hali ham metanol distillash qurilmasiga yuborish orqali glitseringa keltirish kerak, aks holda uning ishqoriyligi va yuqori metanol miqdori tufayli mahsulotni saqlash va yo'q qilish bilan bog'liq muammolar paydo bo'lishi mumkin.
Biodizel - yog 'kislotalarining monoalkil efirlari aralashmasiga asoslangan ko'p komponentli suyuq yoqilg'i. Tarkibda yog 'yo'q - bu asosiy farq. Ammo, bu tarkibga qaramay, biodizel har qanday markadagi dizel yoqilg'isi bilan aralashtirilishi mumkin. Bundan tashqari, olingan yoqilg'i barcha turdagi dizel dvigatellarida ishlatilishi mumkin.
Biodizel yonish mahsulotlarida quyidagilar bo'lishi muhimdir:
kamroq oltingugurt - an'anaviy dizel uchun 0,2% ga nisbatan 0,005%;
50% kamroq kuyikish;
8-10% kamroq uglerod oksidi.
Aslida, biodizel ishlab chiqarish EN 14214: 2003 ga mos keladigan GOST R 53605–2009 standarti bilan tartibga solinadi. Ushbu hujjatga muvofiq, biodizelning quyidagi xususiyatlari belgilanadi:
Efirlarning massa ulushi - 96,5%.
15 ° C da zichlik - 860-900 kg / m3.
Yopiq tigelda porlash nuqtasi 120 ° C dir.
Oltingugurt miqdori - 10 mg/kg dan oshmaydi.
Kinematik viskozite -3,5-5 mm2 / s.
Setan soni - 51.
Umumiy glitserin miqdori 0,25% ni tashkil qiladi.
Yoqilg'i sifatida biodizel juda yuqori darajadagi ekologik tozalikka ega. Uni yoqilg'i sifatida ishlatish oltingugurt dioksidlarini to'liq yo'q qilish va chiqindidagi karbonat angidrid miqdorini 80% ga kamaytirish, shuningdek, ularning xarakterli hididan xalos bo'lish imkonini beradi. Boshqa afzalliklarga quyidagilar kiradi:
Olovni rag'batlantiradigan qo'shimchalarsiz dizel dvigatellarida foydalanish imkoniyati;
kuyikish hosil bo'lishining oldini olish;
deyarli zaharli chiqindilarsiz yonish;
yoqimsiz hid yo'q;
ishlab chiqarishni tashkil etishning soddaligi (siz uni kichik fermer xo'jaligi asosida joylashtirishingiz mumkin);
deyarli to'liq chiqindisiz (yog 'ishlab chiqarish jarayonida olingan kek chorva uchun ozuqa sifatida ishlatiladi).
Biodizelning afzalliklari xom ashyoning mavjudligi va arzonligini o'z ichiga oladi. Ishlab chiqarishda har qanday qishloq xo'jaligi chiqindilaridan foydalanishingiz mumkin. Bir qator mamlakatlarda zavod restoranlardan chiqindi o'simlik yog'ini oladi, u erda turli xil taomlar tayyorlanadi. O'simlik materiallaridan biodizel ishlab chiqarish qayta tiklanadigan yoqilg'i manbasini olish imkonini berdi. Bundan tashqari, ishlab chiqarish resurslari tezda tiklanadi. Shu bilan birga, neft zaxiralari amalda almashtirib bo'lmaydi. Bunday qayta tiklanadigan xom ashyolardan foydalanish, ayniqsa, neftni qayta ishlash bilan shug'ullanadigan kolxozlar uchun muhim ahamiyatga ega. O'zlarining chiqindilaridan ular to'liq avtonom bo'lishga imkon beradigan yuqori sifatli yoqilg'ini ishlab chiqarishlari mumkin. Avvalo, biodizel xom ashyosiga qarab turlarga bo'linadi. Bugungi kunda o'simlik moyi bioyoqilg'i ishlab chiqarishning yagona varianti emas. Bugungi kunda yangi ishlab chiqarish texnologiyalari ishlab chiqilmoqda, jumladan, o'simlik materiallarini genetik jihatdan o'zgartirilgan mikroorganizmlar bilan qayta ishlash. Qishloq xoʻjalik ekinlaridan olinadigan oʻsimlik moylari resurslari cheklanganligi sababli butun dunyoda suvoʻtlarning yangi yetishtiriladigan maxsus turlaridan foydalanish boʻyicha tadqiqotlar olib borilmoqda. So'nggi ikki yil ichida biodizel ishlab chiqaruvchilari Porogea oilasidan bo'lgan kastor loviyalariga katta e'tibor berishdi. Buning sababi shundaki, sovuq presslash orqali eng yuqori setan raqamlaridan biriga ega bo'lgan kastor yog'ini olish mumkin.
Xulosa
Doimiy ravishda dizel yoqilg'isi o'rniga biodizeldan foydalanish juda maqbuldir. Ammo 100% bioyoqilg'i dizel yoqilg'isining yozgi markasiga o'xshashligini yodda tutishingiz kerak. -5 °C da muzlaydi. Shuning uchun qishda biodizel ko'pincha dizel yoqilg'isiga qo'shiladi. Yozda siz toza bioyoqilg'ida haydashingiz mumkin. Shuningdek, biodizelni mineral dizel bilan har qanday nisbatda aralashtirishga ruxsat beriladi. Agar Rossiyada biodizelning tarqalishini hisobga oladigan bo'lsak, shuni ta'kidlash kerakki, bu sohani rivojlantirish bo'yicha hali yagona davlat dasturi mavjud emas. Qishloq xo'jaligi vazirligining qonun loyihasi bor, unga ko'ra mamlakatda biodizelni faol ishlab chiqarish uchun sharoitlar yaratilgan. Loyiha shartlariga ko‘ra, yiliga 5,5 million tonnagacha kolza yog‘i ishlab chiqarilishi kerak, shundan 2,5 million tonnasi bioyoqilg‘i ishlab chiqarishga yo‘naltiriladi. Mintaqaviy dasturlar ham asta-sekin paydo bo'la boshlaydi, masalan, Lipetsk viloyatidagi kolza yog'i ishlab chiqaruvchilar uyushmasi va Oltoy mintaqaviy maqsadli dasturi "Raps - Biodizel". Volgograd, Oryol, Rostov, Novgorod, Omsk viloyatlarida, shuningdek, Krasnodar o'lkasi va Tataristonda biodizel zavodlarini qurish rejalashtirilgan. Rossiyada biodizel ishlab chiqarish asta-sekin kichik biznes uchun eng istiqbolli va foydali sohalardan biriga aylanib bormoqda. Chunki ishlab chiqarish sikli amalda chiqindisiz bo‘lib, ishlab chiqarish uchun xom ashyoni foydalanilayotgan yerlarda yetishtirish mumkin. Muammo hali ham bioetanolga aksiz solig'i bilan qolmoqda, bu 59 rubl. 1 l uchun. Shu sababli, biodizel ishlab chiqarishga investitsiyalar hali juda mantiqiy emas, garchi bunday biznesning rentabelligi yuqori bo'lsa-da, chunki bunday yoqilg'iga talab kundan-kunga ortib bormoqda. Bu sohani rivojlantirish bo’yich O’zbekiston Respublikasida ham katta ishlar amalga oshirilmoqda. “Oʻzbekneftegaz” AJning Investitsiya loyihalarni amalga oshirish departamenti maʼlumotiga asosan “Shoʻrtan gaz kimyo majmuasining tozalangan metani asosida suyultirilgan sintetik yoqilgʻi ishlab chiqarish” investitsion loyihasi — “Uzbekistan GTL” korxonasi qurilishi amalga oshirilmoqda.
Loyiha boʻyicha tabiiy gazni qayta ishlash quvvatlarini kengaytirish, uglevodorod xomashyosi importini qisqartirish, ichki bozorda sifatli va ekologik toza yoqilgʻiga mavjud boʻlgan talabni qondirish, bozorni mahalliy xomashyodan ishlab chiqariladigan strategik mahsulotlar bilan taʼminlash koʻzda tutilgan.Umumiy narxi 3.6 milliard AQSH dollariga yaqin boʻlgan loyiha davlat kafolati ostidagi Janubiy Koreya va Xitoy davlatlarining xalqaro moliya institutlari va moliya tashkilotlari, xorijiy tijorat banklari kredit mablagʻlari, “Tiklanish va taraqqiyot” jamgʻarmasi hamda “Oʻzbekneftgaz” AJ mablagʻlari evaziga moliyalashtirilmoqda.Loyiha doirasida ushbu zavod yiliga jami 1,5 million tonna yuqori sifatli va ekologik toza boʻlgan sintetik yoqilgʻi ishlab chiqaradi. Jumladan, 724,6 ming tonna dizel yoqilgʻisi, 307,3 ming tonna avia kerosin, 437,3 ming tonna nafta, 53,4 ming tonna suyultirilgan gaz ishlab chiqarilishi rejalashtirilmoqda.Loyihani amalga oshirish jadvaliga muvofiq, iyun-iyul oylarida elektr energiyasi va xomashyo suv, yoqilgʻi gaz yetkazish ishlari boshlanishi bilan yongʻinga qarshi tizimda ishga tushirish ishlari amalga oshiriladi (iyul), havo va katta bosimli bugʻ ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyiladi hamda zavod ichkarisidagi podstansiyada, bugʻ turbinali generatorlarda (oktyabr), kanalizatsiya suvlarini biologik tozalash uskunasida ishlar yakunlanadi (noyabr).Zavod dunyoning neft va gaz kimyosi sohasida yetakchi hisoblanadigan Sasol (Janubiy Afrika), Haldor Topsoe (Daniya) va Chevron (AQSH) kabi kompaniyalarning texnologiyalari asosida loyihalashtirilgan boʻlib, bu yerda 808 yangi ish oʻrni yaratiladi. Bu yerda ishlaydigan mutaxassislar hozirda “Shoʻrtan”, “Ustyurt” gaz kimyo majmualari, Buxoro neftni qayta ishlash zavodi hamda Qatar davlatidagi ishlab chiqarish zavodlarida ish oʻrganishmoqda.Bugungi kunda loyiha doirasida YERC shartnomasi 86 foizdan ziyodga bajarilgan boʻlib, qurilish maydoniga 9 ming nafardan ortiq mutaxassis va ishchilar, 900 dan ortiq qurilish va maxsus texnika jalb etildi.
|
| |