nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot shaklining asosiy

|
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot shaklining asosiy Pdf ko'rish
|
bet | 266/436 | Sana | 05.01.2024 | Hajmi | 2,53 Mb. | | #130885 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv docMoliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobot shaklining asosiy
ko‘rsatkichlariga quyidagilar kiritiladi:
1. Mahsulot sotishdan olingan yalpi (sof) tushum.
2. Mahsulot sotishdan yalpi foyda.
3. Asosiy faoliyatdan foyda (zarar).
4. Moliyaviy faoliyatdan foyda (zarar).
5. Umumxo‘jalik faoliyatidan foyda (zarar).
6. Favqulodda foyda (zarar).
7. Soliq to‘langunga qadar foyda (zarar).
8. Sof foyda (zarar).
Ushbu ko‘rsatkichlarni hisob-kitob qilish yuzasidan albatta korxo-
naning quyidagi xarajat qatorlarini ham tarkiblash va farqlash lozim.
1. Sotilgan mahsulotning ishlab chiqarish tannarxi.
2. Davr xarajatlari.
3. Moliyaviy faoliyatdan xarajatlar.
4. Favqulodda xarajatlar.
Daromad va xarjatlarning bu tarkib turkumlanishi quyidagilarga
imkon beradi:
v
Ishlab chiqarish xarajatlarini boshqa xarajatlardan farqlash va
korxona ishlab chiqarish faoliyati samaradorligiga baho berish.
v
Moliyaviy boshqaruv yuzasidan operatsion xarajatlarni boshqa
xarajatlardan farqlash.
v
Korxona tomonidan olinadigan daromadlarni ularning yuzaga
kelishi yoki shakllanishi bo‘yicha alohida tarkiblash (asosiy faoliyatdan,
moliyaviy faoliyatdan hamda kutilmagan holatlardan).
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi yangi hisobot shakli ularning har
bir shakllanish qatori bo‘yicha to‘liq axborotlarni olish imkonini beradi.
Bu axborotlar ichki va tashqi axborot foydalanuvchilarining manfaatlar
to‘qnashuvini keltirib chiqarmaydi. Agar shunday bo‘lganda moliyaviy
hisobotni tuzish qoidasi buzilgan bo‘lar edi, chunki moliyaviy hisobot-
dagi ma’lumotlarda hech qachon bir turkum axborot foydalanuvchilar
foydasiga boshqa turkum zarari hisobiga aks ettirishlar bo‘lmasligi talab
etiladi. Ushbu qoida O‘zbekiston Respublikasining «Buxgalteriya hisobi
to‘g‘risidagi» Qonunining 6-moddasida ko‘rsatilgan.
|
| |
ko‘rilgan yalpi foyda miqdorini aniqlang

412
12. Bitta aksiyaga to‘g‘ri keladigan foyda summasini aniqlang
va tahlil qiling:
Ko‘rsatkichlar
O‘tgan yil
Hisobot yili
Farqi (+, –)
1. Sof foyda, ming so‘m
1200
1810
610
2. Muomaladagi oddiy aksiyalar soni
575
670
95
3. 1 ta aksiyaga to‘g‘ri keladigan
bazaviy foyda, ming so‘m
?
?
?
a) 625; 1140; -515.
b) 0,47; 0,7; -0,10.
d) 2,08; 2,70; 0,62.
e) 690,0 1212,7; +522,7.
13. Sotilgan mahsulot rentabelligi qanday aniqlanadi?
a) (mahsulotni sotishdan tushgan tushum x 100) / yalpi foyda;
b) (sotishdan yalpi daromad x 100) /
mahsulot sotishdan tushgan
tushum;
d) (sotishdan yalpi foyda x 100) / mahsulot sotishdan tushgan sof
tushum;
e) (mahsulotni sotishdan tushgan yalpi tushum x 100) / yalpi sarflar.
14. Sotishdan olingan yalpi foyda qanday topiladi?
a) sotishdan olingan sof tushum, minus o‘zgaruvchan xarajatlar;
b)
sotishdan olingan sof tushum, minus o‘zgaruvchan va doimiy
xarajatlar;
d) sotishdan olingan sof tushum minus ishlab chiqarish tannarxi;
e)
sotishdan tushum, minus sotish hajmiga soliqlar (qo‘shilgan
qiymatga soliq, aksiz, reklama va boshqa sotishlar hajmiga soliqlar).
15. Sotishdan ko‘rilgan foydaga qanday omillar ta’sir ko‘rsatadi?
a) mahsulot sifati,
sotish hajmi, mahsulot bahosi,
ishlab chiqarish
hajmi;
b) sotilgan mahsulot hajmi,
mahsulot tannarxi, sotilgan
mahsulot
tarkibidagi strukturaviy o‘zgarish;
d) sotish hajmi,
bozorning tuzilishi, mahsulotning raqobatga
bardoshligi, ishlab chiqarish hajmi;
e)
ishlab chiqarish maromiyligi, mahsulot sifati, mahsulot
rentabelligi, sotilmay qolgan mahsulot hajmi.
Moliyaviy natijalarning shakllanishi

373
bunda,
YaF - yalpi foyda;
SST- sotishdan olingan sof tushum;
IT - sotilgan mahsulotning ishlab chiqarish tannarxi;
asosiy faoliyatdan ko‘rilgan foyda,
bu mahsulotni sotishdan
olingan yalpi foyda bilan davr xarajatlari o‘rtasidagi tafovut, va plyus
asosiy faoliyatdan ko‘rilgan boshqa daromadlar yoki minus boshqa
zararlar sifatida aniqlanadi:
bunda,
AFF-asosiy faoliyatdan olingan foyda;
DX-davr xarajatlari;
BD-asosiy faoliyatdan olingan boshqa daromadlar;
BZ-asosiy faoliyatdan ko‘rilgan boshqa zararlar;
xo‘jalik faoliyatidan olingan foyda (yoki zarar),
bu asosiy
faoliyatdan olingan foyda summasi plyus moliyaviy faoliyatdan
ko‘rilgan daromadlar va minus zararlar sifatida hisoblab chiqiladi:
bunda,
UF - umumxo‘jalik faoliyatidan olingan foyda;
MD - moliyaviy faoliyatdan olingan daromadlar;
MX - moliyaviy faoliyat xarajatlari;
soliq to‘langungacha olingan foyda, u umumxo‘jalik
faoliyatidan olingan foyda plyus favqulodda (ko‘zda tutilmagan)
vaziyatlardan ko‘rilgan foyda va minus zarar sifatida aniqlanadi:
bunda,
STF - soliq to‘langungacha olingan foyda;
FP - favqulodda vaziyatlardan olingan foyda;
FZ - favqulodda vaziyatlardan ko‘rilgan zarar;
,2 - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

408
1
2
3
4
Jismoniy shaxslardan
С физических лиц
282
Yalpi tushumdan olinadigan yagona soliq
Единый налог с валовой выручки
290
Belgilangan daromaddan olinadigan yagona
soliq
Единый налог на временный доход
300
Yagona yer solig‘i
Единый земельний налог
310
Yagona soliq
Единый налог
320
Qo‘shilgan qiymat solig‘i
Налог на добавленную стоимость
330
5401,5
5401,5
Aksiz solig‘i
Акцизный налог
340
Yerosti boyliklaridan foydalanganlik uchun
soliq
Налог за пользование недрами
350
Ekologiya solig‘i
Экологический налог
360
24866,1
24866,1
Suv resurslaridan
foydalanganlik uchun
soliq
Налог за пользование водными
ресурсами
370
475,1
475,1
Import bo‘yicha bojxona boji
Импортные таможенные пошлины
380
Mol-mulk solig‘i
Налог на имущество
390
45816,6
45816,6
Yer solig‘i
Земельний налог
400
13234,2
13234,2
Infrastrukturani rivojlantirish solig‘i
Налог на развитие инфраструктуры
410
16210,7
16210,7
Boshqa soliqlar
Прочие налоги
420
1230,4
1230,4
Mahalliy budjetga yig‘imlar
Сборы в местный бюджет
430
Budjetga to‘lovlarning kechiktirilganligi
uchun moliyaviy jazolar
Финансовые санкции за просроченные
платежи в бюджет
440
Jami budjetga to‘lovlar summasi (280
dan 440 satrgacha, 281 va 282 satrlardan
tashqari)
Всего сумма платежей в бюджет (стр. с
280 по 440 кроме стр. 281 и 282
450
672765,9
672765,9
409
Test savollari:
1. Moliyaviy faoliyatning daromadlari tarkibiga kiradi:
a) foizlar, dividendlar
shaklidagi daromadlar, ijaradan,
valuta kursi
farqidan daromadlar;
b) foizlar shaklidan, dividendlar shaklidan daromadlar, valuta kursi
farqidan daromadlar, yordamchi ishlab
chiqarishdan tushgan daro-
madlar;
d) uzoq muddatli (lizing)dan daromadlar,
valuta kursi farqidan
daromadlar, mol-mulkni sotishdan kelgan daromadlar,
hisobot davrida
o‘tgan yilga tegishli foydani kelib tushishi;
e) foizlar shaklidagi daromadlar, mol –
mulkni sotishdan kelgan
daromadlar, boshqa daromadlar.
2. Hisobot davridagi korxonaning sof foydasi qanday maqsad-
larga sarflanmaydi?
a) ishlab chiqarish xarakteridagi qurilish obyektlariga;
b) o‘tgan yilga tegishili zararni qoplashga;
d) kelgusi davr daromadlarini shakllanishiga;
e) yangi texnikani sotib olishga.
Introduction - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.508
in many real-world processes. These systems aim to maintain desired system performance
despite changing dynamics, external disturbances, or other environmental factors. To accomplish
this, they employ a feedback loop that continuously monitors the system's performance and
makes adjustments as necessary.
Algorithms for Adaptive Control. The algorithms used in adaptive control systems play a
crucial role in their effectiveness. These algorithms are responsible for:
1.
Parameter Estimation: One of the fundamental tasks in adaptive control is estimating
the parameters of the system being controlled. This involves identifying unknown parameters,
such as mass, inertia, or damping coefficients in a mechanical system. Literature serves as a
valuable resource in providing mathematical models and methods for parameter estimation.
Researchers and engineers rely on published works to develop robust algorithms that can
accurately estimate these parameters.
GAROVGA QO‘YISH - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 268/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)GAROVGA QO‘YISH — firmaning o‘z yeri, inshootlari yoki unga tegishli boshqa mulkni garovga qo‘yishga roziligini tasdiqlovchi va qarzni to‘lamagan holatda qo‘yilgan aktivlarni kreditorning mulki qilib olishga huquq beruvchi yuridik hujjat.
GAROVGA QO‘YILGAN OBLIGATSIYA — korporatsiyaning fizikaviy aktivlari yoki qimmatli qog‘ozlar bilan ta’minlovchi korporatsiyaning qarzdorlik majburiyati. G.q.o. va garov o‘rtasida faqat shaklda farq bor. G.q.o. - kompaniyaning barcha mulkiga qo‘yilgan garovning bir qismi.
GAROVXONA — garovga qo‘yilgan muayyan buyumlar evaziga ma’lum muddatga pul (mablag‘) berib turadigan muassasa. Olingan pul o‘z vaqtida qaytarilmasa garovxona qo‘yilgan buyumlarni sotishga haqli.
GAROV SHAHODATNOMASI — savdo va tijorat oparatsiyalarini amalga oshirish uchun foydalanishi mumkin bo‘lgan mol- mulkni qarzdor tomonidan garovga qo‘yilishi haqidagi kradit hujjatidir.
GAROV SHARTNOMASI – yuridik va jismoniy shaxslar o‘rtasida tuziladigan fuqaroviy bitimlarning bir turi. Ushbu shartnomaga ko‘ra, bir taraf (garovga qo‘yuvchi) o‘z egaligidagi, operativ boshqaruvidagi muayyan mulkni yoki mulkiy huquqni majburiyatlarning bajarilishini ta’minlash vositasi sifatida ikkinchi taraf (garovga oluvchi)ga topshirishi lozim bo‘ladi. Garov shartnomasi o‘zaro bitim tuzilganligini tasdiqlash va uning bajarilishiga kafolat berish maqsadida tuziladi. Garov shartnomasiga oid qonunlar O‘zbekiston Respublikasining “Garov to‘g‘risida”gi Qonunida belgilab qo‘yilgan. Bundan tashqari, ko‘chmas mulklarni va ularga bo‘lgan huquqlarni, muomalada va qayta ishlanishda bo‘lgan mahsulotlarni garovga qo‘yishga oid, shuningdek chet el yuridik va jismoniy shaxslari ishtirok etadigan garov shartnomalari notarial tasdiqlanadigan tarzda tuzilishi hamda O‘zbekiston Adliya vazirligi va uning joylardagi idoralari tomonidan davlat ro‘yxatiga olinishlari lozim bo‘ladi. Garov shartnomalarini davlat ro‘yxatiga olish tartiblari va shartlari Ozbekiston Respublikasining Vazirlar Mahkamasining 1994 yil 1 fevraldagi 50-qarori bilan tasdiqlangan “Garov shartnomalarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish to‘g‘risida”gi vaqtinchalik nizomda belgilangan. Bunday tartibning belgilanishi davlat va boshqa yuridik va jismoniy shaxslar huquqlari, qonuniy manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan. Bank kreditlari berish paytida garov shartnomalari tuzilishi keng tarqalgan.
|
| |
IQTISODIY O‘SISH, KELAJAKSIZ - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 352/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)IQTISODIY O‘SISH, KELAJAKSIZ — bu shunday iqtisodiy o‘sishki, uning natijasida kelajak avlod uchun zarur bo‘lgan tabiiy va iqtisodiy ne’matlar hozirgi davr o‘sishini ta’minlash uchun sarflanadi.
IQTISODIY O‘SISHNING KO‘RSATKICHLARI – 1) iqtisodiy o‘sishni aniqlashda foydalanadigan qiymat, ijtimoiy naflilik va natural (jismoniy) ko‘rsatkichlar tizimidan iborat; 2). I.o‘.k. - o‘rganishda foydalaniladigan natural va qiymat ko‘rsatkichlari; 3). I.o‘.k. - iqtisodiy o‘sishni o‘rganishda foydalanilayotgan natural va qiymat miqdorlari.
IQTISODIY O‘SISH MEZONI – iqtisodiy o‘sishni nisbatan to‘liq darajada baholash imkoni beradigan ko‘rsatkichi xarakterlaydi.
IQTISODIY O‘SISH, MILLIY QADRIYATLARNI KAMSITUVCHI O‘SISH — bu shunday iqtisodiy o‘sishki, uning natijasida millatlar o‘zlarining madaniy qadriyatlari, an’analarini yo‘qotadilar.
IQTISODIY O‘SISH OMILARI - 1) iqtisodiy o‘sishga ta’sir ko‘rsatishda o‘z o‘rniga ega bo‘lgan va uni aniqlab beruvchi talab, taklif va taqsimlash omillarini bildiradi; 2) I.o‘.o.- iqtisodiy o‘sishni ta’minlovchi shart-sharoitlar. Iqtisodiyotning miqdoriy o‘sish layoqatini belgilab beradigan birinchi guruh omillar tabiiy resurslarning miqdori va sifati, ishchi kuchi resurslarining miqdori va sifati, asosiy kapitalning ko‘lami va sifati va texnologiya va fan-texnika taraqqiyoti. Shuningdek, tarkibiy o‘zgarishlar, taklif va taqsimlash, ta’lim va malakali tayyorgarlik kabilar ham iqtisodiy o‘sish omillari hisoblanadi.
IQTISODIY O‘SISH, OVOZSIZ O‘SISH — iqtisodiy o‘sishning shunday turiki, bunda jamiyatni demokratlashtirish hamda fuqarolarning huquq va imkoniyatlari kengayishiga olib kelmaydi.
IQTISODIY O‘SISHNING SAMARADORLIGI – “ijtimoiy ishlab chiqarish samaradorligi” tushunchasining hamma tarkibiy qismlarini, shu jumladan, tovar va xizmatlar sifatining yaxshilanishi, ularning raqobatbardoshligining oshishi, yangi tovarlarni ishlab chiqarishni o‘zlashtirish, yangi texnologiyani o‘zlashtirish, foydalanadigan resurslar qaytining o‘sishi, ishlab chiqarish xarajatlarining kamayishi.
“IQTISODIY O‘SISHNING SIFATI” – mamlakatning iqtisodiy rivojlanishini ijtimoiy yo‘naltirilganligining kuchayishi.
|
| |
IQTISODIY O‘SISH - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 351/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)IQTISODIY O‘SISH – 1) yalpi milliy mahsulot (sof milliy mahsulot, milliy daromad) yillik miqdorini mutlaq o‘sishidir. 2) I.o‘. - real yalpi milliy mahsulot umumiy hajmining yoki aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan real yalpi milliy mahsulotning oldingi yilga nisbatan o‘sishi; 3) I.o‘. - bu ijtimoiy mahsulot va uni ishlab chiqarish omillarining miqdoran ko‘payishi va sifat jihatidan takomillashishi bo‘lib, u aholi turmush darajasining o‘sishi bilan tavsiflanadi; 4) I. o‘. - YAIM, SMM, MD miqdorining mutloq va aholi jon boshiga hamda iqtisodiy resurs xarajatlari birligi hisobiga ko‘payishida va sifatining yaxshilanishida ifodalanadi; 5) I.o‘. - makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar (yalpi milliy mahsulot, yalpi ichki mahsulot, sof milliy mahsulot, sof daromad)larning mutloq va aholi jon boshiga ko‘payishi; 6) I.o‘. -yalpi milliy mahsulot, yalpi ichki mahsulot, sof milliy mahsulot va milliy daromad kabi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarning ko‘payishi va sifatining yaxshilanishi; 7) I. o‘. – real yalpi ichki mahsulot umumiy hajmining yoki aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan real yalpi ichki mahsulotning o‘sishi. 8) bu iqtisodiyotda real daromadlarning hamda ishlab chiqarish darajasining oshishidir. Iqtisodiy o‘sish ma’lum vaqt oralig‘ida ishlab chiqarilgan barcha tovar va xizmatlarning qiymatini ifodalovchi yalpi ichki mahsulot orqali o‘lchanadi. Iqtisodiy o‘sish quyidagilarni anglatadi:
— Mamlakatdagi real mahsulotning o‘sishi;
— Aholi jon boshiga real daromadlarning o‘sishi;
— Bitta ishchiga to‘g‘ri keladigan real daromadning o‘sishi.
IQTISODIY O‘SISH, BANDSIZLIKNING O‘SISHI — bu shunday iqtisodiy o‘sishki, bunda yangi ishchi o‘rinlari yaratilmaydi; ya’ni bunday o‘sish aholi bandligining ta’minlanishiga imkoniyat yaratmaydi.
IQTISODIY HAYOTDAN UZOQLASHISH — bu mulkka egalik qilish, daromad olish va ish bilan ta’minlanish imkoniyatlaridagi tengsizlikdir. Moddiy resurslardan foydalanishning cheklanganligi ushbu o‘lchovda uzoqlashish natijasi deb hisoblanadi. Bunday uzoqlashishning paydo bo‘lishi boshqa o‘lchovli uzoqlashishlarning yuz berishiga sabab bo‘ladi.
|
| |
-sinf

1 - CHORAK (9 soat)

5-sinf
1 - CHORAK (9 soat)
Tasviriy san’atning ifodaviy vositalari
Tasviriy san’atning ifodaviy vositalari, qalam tasvir-badiiy ijod asosi sifatida, oq-qora grafikaning tasviriy-ifodaviy vositasi, hajm-haykaltaroshlik asosi, rangtasvir xususiyatlari.
2 – CHORAK (7 soat)
Tasviriy san’atda tabiat tasviri
San’atning mohiyatini anglash tasviriy faoliyatning asosidir,
rangtasvirda manzara, grafikada manzara, tasviriy san’atda animalistik janr.
3 - CHORAK (10 soat)
Buyumlar dunyosiga munosabat
Rangtasvirda natyurmort, grafikada natyurmort, natyurmort-rangtasvir kartinalarining bir qismi sifatida.
4- CHORAK (8-soat)
Insonga razm solish
Tasviriy san’atda portret janri, haykaltaroshlikda portret, grafikada portret, rang tasvirda portret.
6-sinf
1 - CHORAK (9 soat)
O’rta asrlar san’atida inson go’zalligining tasvirlanishi
O’rta asr san’atining usul va yo’nalishlari, haykaltaroshlikda lirika va dramatizm, inson tasvirining-asosiy mavzusi, qalamtasvir-haykaltaroshlikda hajmlarning tasviriy ifodasi sifatida, haykaltaroshlikda hayvonot dunyosining tasviri.
2- CHORAK (7 soat)
Sharq san’ati
Sharq miniatyura san’ati, miniatyura – kitob illustrasiyasi sifatida, sharqiy Osiyoning badiiy madaniyati, yil fasllari manzarasi Xitoy va Yaponiya rassomlarining sevimli mavzusi.
3-CHORAK (10 soat)
Dastgoh rangtasviri
Dastgoh rangtasviri tasviriy san’atning serqirra turlaridan biri sifatida, natyurmort kompozitsiyasi, manzarada kayfiyat, tasviriy san’atda buyuk siymolar tasviri. Portret va ikonografiya.
4-CHORAK (8 soat)
Tasviriy san’atda syujetli kartinalar
Rangtasvirda syujetli kartinalar, syujetli kartinaning murakkab olami. Rassom kartina ustida qanday ishlaydi? Rangtasvir ustalari, mening san’atim tengdoshlarim nigohida.
7 sinf
1 – CHORAK (9 soat)
San’atda oqim va yo’nalishlari: umuminsoniy va milliy xususiyatlar.
San’atda oqim va yo’nalishlar, impressionistik rangtasvir. Puantelizm, tasviriy san’atda kubizm uslubi, tasviriy san’atda ramziy belgi va geraldika. O’zbekistonning amaliy bezak san’atida ramziy shakllar.
2 – CHORAK (7 soat)
Amaliy bezak va dizayn san’ati
O’zbekiston naqsh ramzlari, amaliy bezak san’atining obrazli tizimi, amaliy bezak san’atida shakl va mazmun, dizayn san’ati.
3 – CHORAK (10 soat)
Me’morlik san’ati
O’zbekistonning me’moriy yodgorliklari, sharq me’morligi, men istagan shahar, me’moriy manzara.
4 - CHORAK (8 soat)
|
Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish

|
Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish
|
bet | 254/434 | Sana | 15.03.2017 | Hajmi | 1,7 Mb. | | #158 |
Ko`rinishlar va chizmalarni o`qish
Bosh va asosiy ko`rinishlar. Mahalliy va qo`shimcha ko`rinishlar. Modelning o`ziga qarab uning ko`rinishlarini chizish.
Oddiy detal chizmalarini tahlil qilish, geometrik jismlarga ajratish va chizmalarni o`qish tartibi, qoidalari. Detalning berilgan ikki proyeksiyasi bo`yicha uchinchi proyeksiyasini yasash.
Aksonometrik proyeksiyalar haqida umumiy ma`lumotlar va ularni hosil qilish. Aksonometrik o`qlar va ularni yasash. Yassi shakllar va aylananing aksonometriyasini yasash. To`g`ri burchakli izometrik proyeksiyalar. Qiyshiq burchakli dimetrik proyeksiyalar. Texnik rasm.
|
| |
Takrorlash uchun savol va topshiriqlar

280
Milliy ishlab chiqarishning natijasi hisoblangan yalpi ichki mahsulot, uning tarkibiy
qismlarining iqtisodiy mazmuni va harakat shakllari yoritiladi. Yalpi ichki mahsulotni
hisoblash tizimi hamda uning asosiy ko’rsatkichlarini hisoblash usullari bayon etiladi.
irratsional narxlar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 277/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIirratsional narxlar
deb ataydilar. Yer uchastkasining egasi uni sotishda
olingan summani bankka qo’yilganda, u keltiradigan foiz tarzidagi daromad shu yer
uchastkasidan olinadigan rentadan kam bo’lmagan taqdirdagina yerni sotadi.
Boshqacha aytganda,
yerning narxi kapitallashtirilgan rentadir.
Boshqa sharoitlar
teng bo’lganda, xuddi shu renta miqdori yer narxini belgilaydi. U renta miqdoriga
to’g’ri va ssuda foizi normasiga teskari mutanosibdir. Shunday qilib, yerning narxi
ikkita miqdorga bog’liq: 1) yer uchastkasi egasi olish mumkin bo’lgan yer rentasi
miqdoriga; 2) ssuda foizi me’yoriga.
SHundan kelib chiqib yerning narxi quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi:
%
100
r
R
Н
Е
,
bunda: H
E
– yer narxi;
R – renta;
r
– ssuda foizi me’yori.
Faraz qilaylik, R = 15 ming doll., r
= 5%. Bunda yerning narxi (N
E
) 300 ming
doll.ga teng bo’ladi. Yer egasi faqat shu narxdagina yerini sotishi mumkin, chunki
muayyan miqdordagi kapitaldan olinadigan foiz unga bankdan rentaga teng miqdorda
yillik daromad olish imkonini beradi.
Renta miqdori o’sib, ssuda foizi me’yori pasayib borgan taqdirda yerning narxi
o’sib boradi.
Er narxini aniqlashning bu usuli nazariy ahamiyatga ega. Amalda yer narxi, yer
uchastkasiga talab va taklifga ta’sir ko’rsatuvchi ko’plab omillarga bog’liq. Jumladan,
yerga narxning o’sishini, unga noqishloq xo’jalik maqsadlari uchun foydalanishga
talabning o’sishi bilan tushuntirilishi mumkin. Inflyatsiya va asosan giperinflyatsiya
sharoitida yerga talab keskin o’sadi, bu tegishli ravishda yer narxining o’sishiga olib
keladi. Bozor iqtisodiyotiga asoslangan g’arb mamlakatlarida XX asr boshlaridan to
hozirgi davrgacha yer narxi barqaror o’sish tamoyiliga ega bo’lib, faqat ayrim
davrlardagina uning pasayishi kuzatiladi.
|
| |
Absolyut renta - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

266
absolyut yer rentasi deb nom olgan. Agar yer ijaraga berilganda shu yerda turli xil
inshootlar, binolar qurilgan bo’lsa, ularning ijara haqi alohida hisoblanadi.
Agrar munosabatlarni tadqiq qilar ekanmiz, nima uchun qishloq xo’jalik
ishchilari yaratadigan qo’shimcha mahsulot jamiyat miqyosida barcha mulk egalari
o’rtasida qayta taqsimlanmaydi, nima uchun qishloq xo’jaligida olinadigan daromad
o’rtacha foydadan yuqori bo’ladi, bu hodisaning sababi nimada, degan savollar
tug’iladi.
Tarixan shunday bo’lib qolganki, ko’pgina mamlakatlarda, jumladan, bizning
mamlakatimizda ham qishloq xo’jaligidagi kapitalning uzviy tuzilishi sanoatdagidan
pastdir. Shuning uchun qishloq xo’jaligida yaratilgan tovarlarning bozor qiymati,
ishlab chiqarishning ijtimoiy qiymatidagi qo’shimcha qiymat miqdori jamiyatda
shakllangan o’rtacha foydadan ortiq bo’ladi. Qishloq xo’jalik tovarlarining bozor narxi
bilan ijtimoiy ishlab chiqarish narxi o’rtasidagi bu tafovut absolyut renta manbai
bo’lib xizmat qiladi.
Renta nazariyasiga ko’ra qishloq xo’jaligida rentaning yana bir turi –
monopol 
renta - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 276/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASImonopol
renta
ham mavjud bo’ladi. Boshqa yerda uchramaydigan tabiiy sharoit, ba’zan noyob
qishloq xo’jalik mahsulotlari (uzumning alohida navlarini, sitrus ekinlari, choy va
hokazolarning alohida turlarini) yetishtirish uchun imkoniyat yaratadi. Bunday
tovarlar monopol narxlar bilan sotiladi. Bu narxlarning yuqori bo’lishi ko’pincha
to’lovga qodir talab darajasi bilan belgilanadi. Natijada monopol narxlar shunday
mahsulotlarning individual qiymatidan ancha yuqori bo’lishi mumkin. Bu esa yer
egalariga monopol renta olish imkonini beradi.
Faqat qishloq xo’jaligida emas, balki
undirma sanoatda
ham qo’shimcha
daromad olinadi. Ma’lumki foydali qazilma konlari joylashuvi (va demak, ishlash
uchun qulayligi) jihatidan ham, konning boyligi jihatidan ham bir-biridan farq qiladi.
Xuddi qishloq xo’jaligidagi singari, o’rta va yaxshi konlardagi korxonalar qo’shimcha
foyda oladilar, u ham differentsial rentaga aylanadi.
Ijara haqi.
Renta munosabatlarini qarab chiqishda rentaning ijara haqidan
farqiga e’tiborni qaratish zarur. Agar ijaraga beriladigan yerga oldin bino, inshoot va
shu kabilar qurish bilan bog’liq ravishda kapital qo’yilmalar sarflanmagan bo’lsa, ijara
haqi va renta miqdoran bir-biriga to’g’ri keladi. Aks holda, ijara haqi yer rentasidan
farq qiladi. Ijara haqi quyidagilardan iborat: yerdan foydalanganlik uchun to’lanadigan
renta (R), yerga ilgari sarflangan kapital uchun foiz (r); yer uchastkasini ijaraga
bergunga qadar unga qurilgan inshootlar amortizatsiyasi (A). Buni formulada
quyidagicha yozish mumkin:
A
r
R
IÕ
.
Ma’lumki, bozor iqtisodiyoti sharoitida yer faqat ijara ob’ekti emas, balki oldi-
sotdi ob’ekti hamdir. Yer ham qishloq xo’jalik mahsuloti yetishtirish va tabiiy qazilma
boyliklar qazib olish uchun, har xil ishlab chiqarish va turar joy binolari, inshootlar,
yo’llar, ayeroportlar va hokazolar qurish uchun sotib olinadi. Bunday hollarda yerning
narxi nima bilan belgilanadi?
Yer narxi.
Ma’lumki, yer inson mehnati mahsuli bo’lmaganligi sababli almashuv
qiymatga ega emas. Shunga ko’ra, nazariyotchilar yer va boshqa tabiat in’omlari
|
| |
Agrofirma ma’lum turdagi qishloq - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti Pdf ko'rish
|
bet | 280/652 | Sana | 11.07.2024 | Hajmi | 8,58 Mb. | | #267370 |
Bog'liq IQTISODIYOT NAZARIYASIAgrofirma ma’lum turdagi qishloq
xo’jalik mahsulotlarini yetishtirish va uni pirovard mahsulot darajasigacha
qayta ishlashni qo’shib olib boradigan korxonadir.
Agrofirmalar ham qishloq xo’jaligi, ham sanoatga xos resurslarni ishlatib,
iste’molga tayyor bo’lgan mahsulot yaratadi. Mazkur turdagi korxonalar turli
mulkchilikka asoslanishi, chunonchi oilaviy xo’jalik asosida ham tashkil topib, kichik
zavodlar bilan birikishi mumkin. Agrosanoat birlashmalari va kombinatlari
agrobiznesning yangi turlaridir.
Agrosanoat birlashmalari bir turdagi mahsulot ishlab chiqaruvchi va unga
bog’liq ishlab chiqarish faoliyati bilan shug’ullanuvchi bir necha xo’jalik hamda
korxonalarning birlashmasidir.
Masalan, bog’dorchilik va uzumchilik bilan
shug’ullanuvchi xo’jaliklar, ular mahsulotini qayta ishlovchi sex va zavodlar,
iste’molchilarga yetkazib beruvchi savdo-sotiq korxonalari bir texnologik jarayonga
birlashib agrosanoat birlashmalarini tashkil qiladi. Birlashma ishtirokchilari ishlab
chiqarish, xo’jalik va moliyaviy mustaqilliklarini saqlab qolishi bilan birga, ularning
umumiy mulki ham tarkib topib boradi.
Agrosanoat kombinatlari
qishloq xo’jalik mahsulotlarini yetishtirish, qayta
ishlash va iste’molchilarga yetkazib berishgacha barcha texnologik jarayonga
xizmat qiluvchi xo’jalik va korxonalarning ma’lum bir hududida birlashuvidir.
Agrobiznes turiga ko’ngilli va paychilik mablag’lari asosida tashkil qilingan turli xil
uyushma va ittifoqlarni ham kiritish mumkin.
Qishloq xo’jaligidagi davlat korxonalari, jamoa xo’jaliklari va shirkatlari, turli xil
mulkchilik asosida tashkil qilingan qo’shma korxonalar ham agrobiznes turlari sifatida
faoliyat ko’rsatadi.
4.
O’zbekistonda
agrar
islohotlarni
|
| |
Differentsial renta II xo’jaliklarni intensiv rivojlantirish, yerning

265
ta’minlash uzluksiz o’smoqda. Qishloq xo’jaligini intensiv rivojlantirish uchun
ajratilgan kapital mablag’lar ham ortmoqda.
Agar hamma joyda bir xil xarajat qilinib, hosildorlik bir xil oshirilsa edi, unda
hech qanday differentsial renta II bo’lmas edi. Gap shundaki, yer birligiga sarflangan
bu xarajatlar turli hududlarda, viloyatlarda, xo’jaliklarda turlicha darajada amalga
oshiriladi va natijada hosildorlik ham turlicha oshadi.
Qishloq xo’jalik mahsulotining ijtimoiy qiymati bilan yakka tartibdagi qiymati
o’rtasidagi tafovut xo’jaliklarning ustama qo’shimcha mahsulotini tashkil qiladi.
Ya’ni, differentsial rentaning har ikkala ko’rinishini (renta I va II ni) o’z ichiga oladi.
Differentsial renta I va II mahsulotning muayyan ijtimoiy qiymati bilan hudud
bo’yicha yoki alohida olingan xo’jalikning individual qiymati o’rtasidagi tafovutdan
iboratdir. Shu hosil qilingan daromadlar davlat bilan xo’jalik o’rtasida taqsimlanadi.
Uning davlatga to’langan qismi yer rentasi ko’rinishini oladi (chunki bizda yer davlat
mulkidir).
Differentsial renta I yuqorida qarab chiqilganidek, xo’jaliklar faoliyatiga bog’liq
bo’lmagan tabiiy sharoitda vujudga keladi. Shuning uchun ham qishloq xo’jaligi
korxonalarida hosil qilingan bu xildagi renta yer davlat mulki bo’lganligi sababli
uning manfaatlari yo’lida sarf qilish maqsadida markazlashtirilgan davlat fondida
(budjetida) to’planishi lozim. Bu hol o’rta va yaxshi unumli yerda joylashgan
xo’jaliklarning iqtisodiy manfaatdorligiga putur yetkazmaydi, balki boshqa xo’jaliklar
bilan
ozmi-ko’pmi
iqtisodiy sharoitlarni tenglashtirish imkonini beradi.
Markazlashtirilgan davlat fondiga o’tgan bu mablag’lar (differentsial renta I)ni
mamlakat oldida turgan vazifalarni bajarish, xususan yangi yerlarni o’zlashtirish va
yer unumdorligini yuksaltirish bilan bog’liq bo’lgan tadbirlarni amalga oshirish uchun
yo’naltirilishi mumkin bo’ladi.
Differentsial renta II yerdan intensiv foydalanish, ya’ni uning iqtisodiy
unumdorligini oshirish bilan bog’liq bo’lganligi uchun ham bu xildagi rentaning
asosiy qismi xo’jaliklarning o’zlarida qoldirilishi mantiqan to’g’ri bo’ladi. Uning faqat
bir qismi davlat fondiga jalb qilinishi mumkin, chunki davlat ma’lum darajada bu
rentani hosil qilishda o’z hissasini qo’shadi, ya’ni transport yo’llari qurilishiga,
irrigatsiya-melioratsiya ishlarini amalga oshirish uchun kapital mablag’lar sarflaydi,
texnikalar, kadrlar, mineral o’g’itlar yetkazib beradi. Shunday qilib, differentsial renta
I va differentsial renta II yer egasi bo’lgan davlat bilan xo’jalik yurituvchi sub’ektlar
o’rtasida taqsimlanadi.
amalga 
oshirish - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

amalga
oshirish
va
yanada
chuqurlashtirishning asosiy yo’nalishlari
O’zbekistonda agrar islohotlar qishloq xo’jaligi ishlab chiqarishining
samaradorligini oshirish, mulkchilik munosabatlari va shakllarini tubdan isloh qilish,
fermer xo’jaliklarini rivojlantirish va mustahkamlash, qishloqlarni obod etish asosida
qishloq aholisining daromadlari va turmush darajasini yuksaltirish vazifalarining
amalga oshirilishini ko’zda tutadi.
O’zbekiston qishloq xo’jaligi 2008 yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining
19,4 foizini yetishtirib berdi, iqtisodiyot tarmoqlarida band bo’lgan aholining 26,8
foizi qishloq xo’jaligi hissasiga to’g’ri keldi (13.4-jadval).
Jadvaldan ko’rinadiki, Respublikamiz agrar tarmog’ida amalga oshirilayotgan tub
iqtisodiy islohotlar va tarkibiy o’zgarishlar natijasida qishloq xo’jaligining asosiy
iqtisodiy ko’rsatkichlari o’sib bormoqda. O’tgan 2001-2007 yillar oralig’ida joriy
narxlarda qishloq xo’jaligi yalpi mahsuloti qiymati o’sib borish dinamikasiga ega
bo’lib, 2001 yildagi 1476,3 mlrd. so’mdan 2008 yilda 7134,6 mlrd. so’mga yetgan
yoki 4,8 baravardan ko’proq o’sgan.
13.4-jadval
270
O’zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida qishloq xo’jaligi tarmog’ining tutgan
o’rni (haqiqiy narxlarda, mlrd. so’m)
Ko’rsatkichla
r
Yillar
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
Yalpi ichki
mahsulot
4925,
3
7450,
2
9844,
0
12261,
0
15210,
4
20759,
3
28186,
2
36839,
4
Shu
jumladan:
qishloq
xo’jaligi
yalpi
mahsuloti
1476,
3
2244,
2
2801,
8
3242,3
3801,6
5757,9 6109,1 7134,6
Qishloq
xo’jaligining
YaIMdagi
salmog’i,
foizda
30,0
30,1
28,4
26,4
25,0
24,1
21,7
19,4
Iqtisodiyotda
band bo’lgan
aholi
soni,
ming kishi
9136,
0
9333,
0
9589,
0
9910,0
10196,
3
10467,
0
10735,
4
11035,
4
Shu
jumladan:
qishloq
xo’jaligida
bandlar
3054,
0
3038,
3
3055,
0
3035,2
2967,4
2963,5 2961,1 2958,7
Qishloq
xo’jaligi
salmog’i,
foizda
33,4
32,6
31,9
30,6
29,1
28,3
27,6
26,8
Manba: O’zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo’mitasi ma’lumotlari.
|
Literature - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.276
ИННОВАЦИИ В СИСТЕМАХ МЕХАТРОННОГО УПРАВЛЕНИЯ ПРОИЗВОДСТВЕННЫМИ
ЛИНИЯМИ
А.А.Ботиров
Андижанский машиностраительный институт
Э.Ю.Шарибаев
Наманган инженерно технологический институт
Аннотация: Эта статья рассматривает последние инновации в системах мехатронного
управления производственными линиями, акцентируя внимание на интеграции новейших
технологий, таких как Интернет вещей (IoT), искусственный интеллект (ИИ) и
автоматизированное решение задач. Она обозревает, как эти технологии трансформируют
современные производственные процессы, улучшая эффективность, гибкость и надежность.
Ключевые Слова: Мехатронное управление, производственные линии, Интернет вещей,
искусственный интеллект, автоматизация, инновационные технологии, промышленность 4.0,
гибкость производства.
Введение. С развитием промышленности 4.0 и появлением новых технологий, системы
мехатронного
управления
производственными
линиями
переживают
настоящий
технологический прорыв. Интеграция IoT, ИИ и автоматизированных систем значительно
повышает эффективность, гибкость и надежность производственных процессов, что является
ключевым для удовлетворения растущих требований рынка.
Адаптивность и Гибкость в Робототехнике

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.273
Будущее Интеллектуальных Систем Управления: Прогнозы относительно будущего
развития интеллектуальных систем управления и их влияния на промышленную
робототехнику.
Заключение. Развитие интеллектуальных систем управления открывает новые
горизонты в промышленной робототехнике, обеспечивая повышение эффективности,
гибкости и адаптивности производственных процессов. Интеграция ИИ и машинного
обучения в системы управления промышленных роботов является ключевым фактором в
достижении этих целей.
Литература
1.
Ким, Й. и Ли, С. (2022). "Использование машинного обучения в промышленной
робототехнике". Journal of Robotics and AI.
2.
Смит, Дж. (2023). "Интеллектуальные системы управления в робототехнике".
Advanced Robotics Series.
3.
Чжан, Ю. и др. (2021). "Адаптивные системы управления в промышленной
автоматизации". International Journal of Automation Technology.
Header and Footer - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

KALIT SOʻZLAR
Automatlashgan obyektlar: sahifa yangilanganda avtomatik
yangilanadigan obyektlar. Bunga sana va vaqt, sahifani
raqamlash kabilar misol bo‘ladi.
Interfeys: hujjat bilan ishlayotgan vaqtda qo‘llash mumkin
bo‘lgan ikonka va linklar aks ettirilgan dastur oynasining
koʻrinishi, shuningdek, qurilmadan foydalanish tugmalaridan
iborat, old qismida joylashgan panel ham kiradi.
13.31-rasm. Elektron jadval dasturidagi
«Beshinchisi (oltinchisi, yettinchisi ...) ortiqcha» metodi

|
«Beshinchisi (oltinchisi, yettinchisi ...) ortiqcha» metodi
|
bet | 2/3 | Sana | 28.01.2024 | Hajmi | 443,5 Kb. | | #147400 |
Bog'liq Boshlang«Beshinchisi (oltinchisi, yettinchisi ...) ortiqcha» metodi
O‘quvchilar mantiqiy tafakkur yuritish ko‘nikmalariga ega bo‘lishlarida ushbu metod alohida ahamiyatga ega. Uni qo‘llashda quyidagi harakatlar amalga oshiriladi:
O‘rganilayotgan mavzu mohiyatini ochib berishga xizmat qiluvchi tushunchalar tizimini shakllantirish;
hosil bo‘lgan tizimdan mavzuga taalluqli bo‘lgan to‘rtta (beshta, oltita, ...) va taalluqli bo‘lmagan bitta tushunchaning o‘rin olishiga erishish;
o‘quvchilarga mavzuga taalluqli bo‘lmagan tushunchani aniqlash va uni tizimdan chiqarish vazifasini topshirish;
o‘quvchilarni o‘z harakatlari mohiyatini sharhlashga undash (mavzuni mustahkamlash maqsadida o‘quvchilardan tizimda saqlanib qolgan tushunchalarga ham izoh berib o‘tishlari hamda ular o‘rtasidagi mantiqiy bog‘liqlikni asoslashlarini talab etish lozim).
Mazkur metod o‘quvchilardan o‘rganilayotgan mavzu (yoki bo‘lim, bob) yuzasidan tahliliy mulohaza yuritish, shuningdek, eng muhim tayanch tushunchalarni ifodalay olishni talab etadi.
Metodni qo‘llashda quyidagi harakatlar tashkil etiladi:
o‘qituvchi o‘zaro teng nisbatda mavzuga (bo‘lim, bob) oid va oid bo‘lmagan asosiy tushunchalar tizimini yaratadi;
o‘quvchilar mavzuga (bo‘lim, bob) oid va oid bo‘lmagan asosiy tushunchalarn aniqlaydilar va daxldor bo‘lmagan asosiy tushunchalarni tizimdan chiqaradilar;
o‘quvchilar o‘z harakatlarining mohiyatini izohlaydilar.
Metoddan individual, guruhli va ommaviy shaklda o‘quvchilar tomonidan mavzuning puxta o‘zlashtirilishini ta'minlash hamda ularning bilimlarini aniqlash maqsadida foydalanish mumkin.
1-sinf darsligidagi «Oshxona jihozlari», «Qushlar», «Uy hayvonlari va parrandalar» kabi mavzularini o‘rganishda yangi mavzuni mustahkamlash uchun mazkur metodni qo‘llash ijobiy natija beradi. Bunda mavzuga oid to‘rtta va taalluqli bo‘lmagan (ortiqcha) bitta so‘z (tushuncha, fikr) beriladi.
O‘quvchilar ana shu so‘zni (tushuncha, fikr) aniqlaydilar.
Masalan, 1-sinf darsligidagi 1-mashqda berilgan topshiriqni bajarishda quyidagicha qo‘llash mumkin. Yozuv ekranda ko‘rsatiladi. O‘quvchilar ortiqcha so‘zni aniqlashadi.
Uy hayvonlari: sigir, qo‘y, toshbaqa, ot, it.
So‘ng bu so‘zlar ishtirokida gap tuzish topshirig‘i beriladi va tuzilgan gaplar asosida axloqiy tarbiya beriladi.
Namuna: Ot - insonning eng ishonchli do‘sti.
O‘quvchilar tomonidan tuzilgan gaplar asosida o‘quvchilar qalbida ona tabiatga muhabbat uyg‘otiladi, uy hayvonlariga nisbatan ijobiy munosabatda bo‘lishga o‘rgatiladi.
|
| |
GASTROBAYTER (nem.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 269/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)GASTROBAYTER (nem.) — 1) chet el ishchisi; 2) bir mamlakatdan sanoati rivojlangan mamlakatga jalb etilgan xorijiy ishchi. GATS – xizmatlar savdosi bo‘yicha ko‘p tomonlama hukumatlararo kelishuv.
GATT — 1)dunyoning yetakchi mamlakatlari tomonidan xalqaro savdodagi cheklovlarni kamaytirish bo‘yicha tuzilgan ko‘p tomonlama hukumatlararo kelishuv;2) Savdo va tariflar bo‘yicha bosh bitim — tashqi savdo oparatsiyalarini o‘tkazishda balgilangan tamoyillarga amal qilishga rozi bo‘lgan mamlakatlarni birlashtiruvchi savdo va tarif masalalari bo‘yicha xalqaro akt.
“CASH END CARRY” TIZIMI — tovarlar distributsiyasi bo‘yicha operatsiya bo‘lib, bunda ulgurji sotuvchi tovarlarni naqd pul evaziga iste’molchilarga olib borib berishni amalga oshirmasdan realizatsiya qiladi. Chakana sotuvchilar, umumiy ovqatlanish sohasi xodimlari, ba’zan esa xususiy shaxslar o‘z transport vositasidan foydalangan holda sotib olingan tovarlarni o‘zlari tashiydi. Bunda ulgurji sotuvchi havola etadigan skidkalar (siylovlar) odatda xaridorlar kuch-g‘ayrati va xarajatini oqlashga imkon beradi. Bu metod ancha mayda sotuvchilarga yirik supermarketlar bilan raqobatlashishga imkon beradi.
GENDER TAHLILI — jamiyatda qizbolalar va ayollarning, o‘g‘ilbolalar va erkaklarning turli faoliyatlarini, bilimlarini, iste’dodlarini va ehtiyojlarini namoyon etish uchun to‘plangan ma’lumotlar majmuasi va tahlilidir. Undan jinsiy tafovutlarga asoslangan tengsizliklarni aniqlash va bunday tengsizliklarni bartaraf etishga imkon beradigan siyosat, dasturlar va loyihalarni amalga oshirish uchun foydalaniladi. Gender tahlili rejalashtirilgan choralarning natijalari va ularning ayollar hamda erkaklar uchun oqibatlarini tushunish uchun yo‘naltirilgandir.
GEDONIZM — yakka tartibdagi shaxsning hayotdan imkon qadar ko‘proq huzur-halovat olish yo‘lida o‘z farovonligini oshirishga intilishi.
GELIASHER — qog‘oz pulga rasm tushirishga ixtisoslashgan rassom.
GENERAL YETKAZIB BERUVCHI (lot.) — sanoat ob’ekti uchun kompleks uskunalar va materiallar yetkazib berish bo‘yicha pudrat kontrakti majburiyatlarini bajaruvchi firma yoki tashkilot.
|
| |
Asеptik sharoitini yaratish talablari kеltirilgan MH

- jihoz va xona sirti;
- pеrsonal;
- yordamchi va jihozlash matеriallari;
- dori moddalar
Asеptik sharoitni yaratish uchun:
1. Maxsus xona
2. Havoni stеrilizatsiya qilish.
3. Yordamchi matеriallar stеrilligi
4. Erituvchi va dori modda maxsus talablarga javob bеrishi.
5. Xodimlar sanitariya gigiyеna qoidalariga rioya qilishlari kеrak.
Asеptik blok alohida izolyatsiyalangan otsеkda joylashishi kеrak, boshqa bo’limlar bilan
koridor orqali bog’lanishi kеrak.
Asеptika oldi xonasi (shlyuz) asеptik blok oldida rеzinali gilamcha dеzinfеktsiya vositasi
bilan ishlov bеrilgan bo’lishi shart. Xodimlarga xalatlar uchun shkaf, stеril kiyimlar saqlash uchun
bikslar bo’ladi. Qo’l yuvish uchun rakovina, qo’l quritgich va oyna.
Fantom patologiyasi va dori vositalari

Fantom patologiyasi va dori vositalari. MDH davlatlarida bolalarda keng tarqalgan hastalik – ichak disbakteriozidan davolanishda ko‘pincha probiotiklar - bifido- va laktobakteriyalar ishlatiladi. Ushbu preparatlar tarkibilda laktoza borligi sababli qo‘shimcha nojo‘ya ta’siri (allergiya, ichak faoliyatini buzilishi va b.) ko‘p uchraydi va bu hol asosoiy kasallik kelib chiqish sababini aniqlashga xalal beradi.
Antibiotiklar. Aniqlanishicha 90% atrofidagi o‘tkir respirator kasalliklarni (ORZ) virusli infeksiyalar chaqirsada, ushbu kasallikni davolash uchun asoslanmagan holda antibiotiklarni qo‘llash butun dunyoda turlicha, masalan, Kanadada - 14%, Xitoyda - 97% gacha, Fransiya va AQSH da -25% ga teng, Rossiyada - 30% dan 80% gacha. O‘tkir pnevmoniya va boshqa o‘tkir bakterial infeksiyalarda antibiotklar allergik reaksiyani kamdan-kam chaqiradilar. Ko‘p hollarda ushbu allergik reaksiyalar antibiotik noto‘g‘ri berilganida paydo bo‘ladi. Bu hol bakterial infeksiya sAMF va sAMF/sGMF nisbatini keskin ortishiga sabab bo‘lib, allergik reaksiyalarni namoyon bo‘lishiga halaqit beradi.
Antibiotiklarni uzoq vaqt mobaynida qo‘llanilishi nojo‘ya ta’sirlarni ko‘payishiga sabab bo‘ladi: surunkali o‘pka yalllig‘lanish kasalligida xloramfenikol va aminoglikozidlar bilan davolangan - 13-14%, yarim sintetik penitsillinlar bilan davolangan 7%, sefalosporinlar va makrolidlar bilan davolangan 3-4% bemor bolalarda nojo‘ya qo‘shimcha ta’sirlar kuzatildi.
Ikkilamchi ta’sirlar – zamburug‘larni rivojlanishi antibiotiklar bilan 1-2 hafta mobaynida davolanishda kuzatilmaydi. Surunkali o‘pka kasalliklarni davolashda qandidozga chalinish 32-54% tashkil etadi, biroq invaziv infeksiyaning rivojlanishi kuzatilmaydi. Shu sababli zamburug‘larga qarshi dori preparatlarni qo‘llash tavsiya etilmaydi, faqat yangi tug‘ilgan chaqaloqlar va xujayra immuniteti nuqsonli bemor bolalar bunda istisnodir.
|
9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

Muayyan qator va ustunga ega jadval yaratish
Agar hujjatga jadval kiritmoqchi boʻlsangiz va nechta qator
hamda ustun zarurligini bilsangiz,
Insert table uskunasi kerak
bo‘ladi. (13.28-rasm). Shundan so‘ng, jadvaldagi maʼlumotlar
va uning formatini oʻzgartirish uchun jadvalning xususiyatlarini
oʻrganib chiqasiz. (13.29-rasmga qarang).
13.28-rasm.
Insert Table vositasidan foydalanish.
13.29-rasm. Jadval va undagi maʼlumotlarni formatlash
uchun xossalarni o‘zgartirish.
Elektron jadval formula va funksiya ishlatiladigan jadval turi
hisoblanadi. Elektron jadval kataklari har xil rangdagi fon,
shrift turi va oʻlchami, rang, qalinlik, qiyalik va boshqalarni aks
ettirishda qo‘llanadi. Shunga qaramay, boshqa dasturlardagi
jadvaldan farqli ravishda, ularda formula va funksiyadan
foydalanish imkoniyati koʻzda tutilmagan, ammo elektron
jadvalingizdan olingan skrinshot va tasvirlarni boshqa
hujjatlarga kiritishingiz mumkin. Agar elektron jadvalda
boshqa dasturda jadvalni yaratgan boʻlsangiz, unda mazkur
jadvalni ham formatlay olasiz. Masalan, hoshiyalarni
o‘zgartirish uchun, yuqori chap burchakda joylashgan butun
jadvalning tutqichida oʻng tugmani bosing va mavjud variantlar
ichidan oʻz tanlovingizni tanlang.
?
X
Borders and Shading
OK
Cancel
Horizontal Line…
Click on diagram below or use
buttons to apply borders
Apply to:
Table
¾ pt
Preview
Style:
Color:
Width:
Setting:
Borders
Page Border Shading
None
Box
All
Grid
Custom
Options…
13.30-rasm. Jadval hoshiyalarini formatlash.
Jadvaldagi maʼlumotni formatlash uchun avval ularni
belgilashingiz, shundan keyin matn va raqamli ma’lumotlarni
xuddi boshqa dasturda bajariladigan usulda formatlashingiz
kerak.
Jadvalga obyekt kiritish - 9-sinf Informatika va axborot texnologiyalari

Quyida buning ikki xil namunasi keltirilgan:
Microsoft Office
ma’lumotlar bazasidan parchani elektron jadvalga import
qilish va Microsoft Word dasturiga eksport qilish.
Elektron jadvalga import qilish:
• Import qilinadigan ma’lumot kiritiladigan jadvalni oching
va kerakli katakni tanlang;
• Data menyusini belgilang va .prn, .txt va .csv
kabi fayl
turlarini import qilish uchun
from text buyrugʻini tanlang.
Import qilinadigan faylni qidiring, topib, tanlang tanlang
va “Import” tugmasini bosing.
Text Import Wizard paydo
boʻlib, maʼlumotni import qilish
jarayonida yordam beradi;
• Avval
Delimited buyrugʻini tanlab, shundan keyin har bir
maydonni ajratish uchun ishlatiladigan belgini (asosan
vergul ishlatiladi) tanlang;
• Endi har bitta ustun uchun format tanlanadi. Maʼlumotga
razm solish oynasidan
ustun ustlavhasini tanlang, keyin
esa ustunni formatlash parametridan ma’lumot turini
belgilang;
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 397
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
yangi o‘qitish usulini yaratishi, hamda shu asosida dars o‘tishi mumkin. Innovatsion
texnologiyalar o‘qituvchi o‘z faoliyatidan qoniqmasligidan kelib chiqadi, uni yaxshilashga doir
yangilik kiritishga harakat qiladi.
“Faoliyatni yangilash 3 bosqichda, ya’ni tayyorgarlik, rejalashtirish va joriy etish
bosqichlarida amalga oshiriladi” degan edi mashhur pedagog A. Nikolskaya. [3]
Innovatsion texnologiyalardan asosiy maqsad o‘qituvchi va o‘quvchi mushtarakligiga
erishish, o‘quvchilarni fanga qiziqtirish, ta’limga bo‘lgan munosabatni o‘zgartirish, o‘rganilgan
bilimlarni ijtimoiy sharoitlarda qo‘llay olish ko‘nikmasiga ega bo‘lish, axborot kommunikatsion
texnologiyalar va didaktik materiallarni mavzu bilan uyg‘unlashtirish kabilarni keltirish mumkin.
Hozirgi kunda ta’lim jarayonida interaktiv metodlar, innovatsion texnologiyalar, pedagogik
va axborot texnologiyalari o‘quv jarayonida qo‘llashga bo‘lgan qiziqish, e’tibor kundan kunga
kuchayib bormoqda, bunday bo‘lishining sabablaridan biri, shu vaqtgacha an’anaviy ta’limda
o‘quvchi talabalarni faqat tayyor bilimlarini egallashga o‘rgatilgan bo‘lsa, zamonaviy
texnologiyalar ularni egallayotgan bilimlarini o‘zlari qidirib topishlariga, mustaqil o‘rganib, tahlil
qilishlariga, hatto xulosalarni ham o‘zlari keltirib chiqarishlariga o‘rgatadi. O‘qituvchi bu
jarayonda shaxsning rivojlanish, shakllanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga sharoit yaratadi va
shu bilan bir qatorda boshqaruvchilik, yo‘naltiruvchlik funksiyasini bajaradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 29-noyabrdagi PF-5264 son
“O‘zbekiston Republikasi Innovatsion rivojlanish vazirligini tashkil etish to‘g‘risida” gi Farmoni.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 30-noyabrdagi PQ-3416 sonli
“O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi
Qarori.
3.
N.X.Avliyoqulov, N.N.Musayeva “Yangi pedagogik texnologiyalar”- Darslik 15-
20 b.
4.
N.A.Muslimov “Innovatsion ta’lim texnologiyalari va pedagogik kompetentlik”
O‘quv-uslubiy majmua. Toshkent: 2016. 30-31b.
5.
М.С.Рахматов, M.C.Норова, И.Х.Давлатов “Проблемы перспективных
материалов для техники и технологии” - Современные инструментальные системы,
информационные технологии и инновации. 2014
|
| |
global darajada - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi namangan davlat universiteti

500
O’z o’rnida ta’kidlash lozimki, keyingi paytlarda MDH o’zining tashkil topishi
chog’idagi dastlabki maqsadi – ya’ni, mavjud xo’jalik aloqalari va imkoniyatlardan
foydalanishda o’zaro manfaatli hamkorlik munosabatlarini yo’lga qo’yish va shu
asosda iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash maqsadi hamda undan kelib chiquvchi
vazifalarga mos kelmay qoldi. Bu tashkilot faoliyat yo’nalishida ko’proq siyosiy
masalalar, «integratsion aloqalarni kuchaytirish» shiori ostida kuchli mamlakatlarning
nisbatan kuchsiz mamlakatlar ichki ishlariga aralashuvi, ular manfaatlarining siqib
qo’yilishi, iqtisodiy va siyosiy tazyiq o’tkazish holatlari ustunlik kasb eta boshladi.
O’zbekistonning