nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
KONSENSUAL BITIMLAR - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 432/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KONSENSUAL BITIMLAR — tuzilish payti bilan bajarilishi bir vaqtning o‘zida amalga oshirilmaydigan bitimlar. Bitim bajarilishi uchun taraflarning o‘zaro kelishuvi yetarli deb hisoblanadi. Masalan, kontraktatsiya shartnomasi, mahsulot yetkazib berish shartnomasi, pudrat shartnomasi yilning boshida tuzilgan bo‘lsa, yil davomida amalga oshirilishi mumkin. Shu xususiyatlari bilan konsensual bitim boshqa bitimlardan farqlanadi. Real shartnoma bo‘yicha esa huquq va majburiyatlarining vujudga kelishi taraflar o‘zaro kelishgan, shartnomasi rasmiylashtirilgan bo‘lishidan tashqari, shartnoma predmeti — ashyo yoki pulning topshirilishini talab qiladi. Qarz, omonat, hadya va shu kabilar real shartnomalar jumlasiga kiradi.
KONSENSUS (lot.) — muhokama qilinadigan vaziyat ovozga qo‘yilmasdan kelishuv bilan qabul qilinadigan ishlab chiqish metodi va qarorlar, xalqaro shartnomalar, hujjatlarni qabul qilish. Kelishuv deb shunday vaziyatga aytiladiki, bunda muzokarada ishtirok etuvchi davlat, agarda u yoki bu qoidaga rozi bo‘lmasa ham, ammo xalqaro hamkorlik manfaatini ko‘zlab hujjat qabul qilishga qarshilik qilmaydi. K.masalalarni “paketda” yechish metodi bilan, ya’ni ayrim Masalalar bo‘yicha emas,. balki ularning majmuasi bo‘yicha qarorlar qabul qilish bilan uzviy bog‘liq.
KONSEPSIYA — 1) predmet, hodisa, ularni tushunish usuli, mazkur yo‘nalishda bilish va amaliy faoliyat xarakterini belgilovchi talqinga oid g‘oyalar, qarashlar tizimi; 2) ishlab chiqarish faoliyatining konstruktiv tamoyili. 3) ma’lum bir muammoni yoki vaziyatni hal etish hamda rivojlantirishga qaratilgan nuqtai nazarlar tizimi.
KONSERVATIV AKTIVLAR — kapitalning saqlanishini kafolatlovchi yoki minimal yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan xavf-hatarlarga ega bo‘lgan investitsiyalardir.
KONSERVATIV STRATEGIYA — mablag‘larni yuqori dividend keltiruvchi aksiyalarning uncha katta bo‘lmagan qismini qo‘shish asosida davlat va korporativ obligatsiyalarga investitsiyalashdir.
|
| |
BIRJA OPERATSIYALARI (nem., lot.)

|
BIRJA OPERATSIYALARI (nem., lot.)
|
bet | 108/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BIRJA OPERATSIYALARI (nem., lot.) — har xil turdagi birja bitimlari majmui. Tijorat bitimlarini, jirlashni, birja kontraktlari bo‘yicha tovar yetishtirishni va optsionlarni o‘z ichiga oladi.
BIRJA PREZIDENTI (nem., lot.) — birjada bosh vazifador shaxs. Uni har bir birjaning rahbar organi tayinlaydi.
BIRJA QATNOVCHISI — birja a’zosi bo‘lmagan, ammo birja operatsiyalarini bajarish uchun birja qo‘mitasi qarori bo‘yicha ijozat olgan shaxs. B.q. birjada doimo, vaqtincha yoki bir martalik bitimlar tuzish uchun qatnashishi mumkin, bitimlar esa, qoidaga ko‘ra, faqat makler orqali bajariladi. B.q. birjani boshqarishda yoki uning organlarini saylashda ishtirok etmaydi.
BIRJA QONUNLARI MAJMUI — birjalarda savdoni tartibga soluvchi qonunlar majmui. Asosiy vazifasi — baholardagi hiyla va halokatlarning oldini olish; chayqovchilardan kichik firmalar manfaatini himoya qilish. Savdo birjasini qonunlar bilan tartibga solish keyingi 20 yilda ancha kuchaydi. Oldinlari u ko‘p mamlakatlarda birjalarning o‘zlari tomonidan ishlab chiqilgan normalar va qoidalar bilan ustun darajada tartibga solinar edi.
AQShda 1973 yildan boshlab fyuchers birjalarida barcha operatsiyalarni tartibga solish bilan fyuchers tovar savdosi bo‘yicha komissiya shug‘ullanadi. Uning shaxsiy tarkibi prezident tomonidan tayinlanadi va congress tomonidan tasdiqlanadi. Angliyada 1986 yilgacha tovar birjalari faoliyati ustidan Angliya banki kuzatib borgan, 1986 yildan boshlab qimmatbaho qog‘ozlar va investitsiyalar bo‘yicha Kengash boshqaradi. Fransiyada tartibga solish vazifalari fyuchers tovarlar bozori bo‘yicha Komissiya vakolatiga kiradi. Yaponiyada esa har xil vazirliklar tartibga soladi.
BIRJA QO‘MITASI (nem., lot.) — birjaning doimiy tashkiloti, uning joriy ishlarini olib boradi. Rais va a’zolar umumiy majlis tomonidan ma’lum muddatga saylanadi. B.q. vazifasiga birjada operatsiyalar tartibini o‘rnatish, qimmatbaho qog‘ozlardan foydalanishni kuzatish va birja byulletenlarini tuzish, birja ishlari bo‘yicha hukumat tashkilotlari bilan aloqani amalga oshirish, birja maklerlarini (brokerlarini) tayinlash, baholarni ko‘rib chiqish va h.k. kiradi. B.q. dan tashqari birjaning boshqa qo‘mitalari ham mavjud.
|
| |
III -hafta ___ dan ___ gacha

Haftalik mavzular
|
«Xotira va qadrlash kuni»
Xushmuomalalik alifbesi.
|
«Gullar dunyosi – dala, bog‘, o‘tloq, xona gullari»
|
«Rezavorlar va qo‘ziqorinlar - Rezavorlar va qo‘ziqorinlar mamlakatida»
|
«Hademay maktabga!»
|
Erkin deyatelьnostь detey vssentrax razvitiya
|
«Qurilish va konstruksiyalash, matematika» markazi
/qurilish materiallari bilan ishlash - lego, kublar, bloklar, konstruktorlar, materiallar, rasmlar - mavzu bo‘yicha qurilish sxemalari, har xil turdagi, o‘lcham va rangdagi geometrik shakllar /
|
Qurilish o‘yinlari
“Harbiy texnika”
Bolalarga mavzu bo‘yicha mustaqil ijodiy faoliyat uchun rasmlar - sxemalarni berish.
|
Bolalarga o‘z tashabbusi bilan ish yuritishga imkon berish. Qurilish o‘yinlari “Bog‘imizda gulzor”. Konstruksiyaviy – qog‘ozdan shakl yasash «Gul-turfa ranglar».
Maqsad: mustaqil yasash (yig‘ish) ni amalga oshirish va konstruksiyalash.
|
Qurilish o‘yinlari
Bolalarga mustaqil qurilishlarni amalga oshirish imkonini berish
Qog‘ozdan konstruktiv-modellashtirish faoliyati.
|
Qurilish o‘yinlari
Bolalarga mavzu bo‘yicha mustaqil ijodiy faoliyat uchun rasmlar - sxemalarni bering, bolalarning konstruktiv qobiliyatlarini faollashtirish.
«Bizning maktab», «Sport zali»
Qog‘ozdan konstruktiv-modellashtirish faoliyati «Daftarlar va ishliklar» o‘yin joyini tashkillashtirish
|
Ranglar palitrasi - G‘oyaga ko‘ra rasm chizish

|
Ranglar palitrasi - G‘oyaga ko‘ra rasm chizish
|
bet | 166/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgRanglar palitrasi - G‘oyaga ko‘ra rasm chizish
Mavzu: “Tez yordam”
Material: oddiy va rangli qalamlar.
Umumiy guruhlarda ishlash
|
Kun yakuni bo‘yicha qisqa suhbat o‘tkazish
|
Davr
|
Fevralь III-hafta ___ dan _____gacha
|
Guruh
Mavzu
|
Bolalarni boshlang‘ich ta’limga yillik majburiy tayyorlashga ________________ tayyorgarlik guruhi (nomi, agar bo‘lsa)
|
“Ehtiyotkor piyoda haftaligi. Yo‘l haraqati qoidalari - Yo‘l alifbosi”
|
Rivojlanish sohalari
bo‘yicha maqsadlar
|
jismoniy rivojlanish va sog‘lom turmush tarzini shakllanishi
|
Maktabgacha ta’lim tashkiloti, ko‘chada, transportida hulq -atvor qoidalariga rioya qilishga o‘rgatish Piyodalar uchun yo‘l haraqati qoidalarini bilish.
Bolalarda jismoniy fazilatlar: umumiy chidamlilik, chaqqonlik, kuch, koordinatsiya va egiluvchanlikni rivojlantirish. Jismoniy faollik va jismonan komillikka ongli ehtiyojni shakllantirish
|
ijtimoiy-hissiy rivojlanish
|
SHaxsiy qarorlarni qabul qilish qobiliyatini namoyish qilish va boshqalarga o‘rnak ko‘rsatish istagini rivojlantirish. Xavfli vaziyatda qanday harakat qilishni bilish va tushuntirish.
|
|
|
| |
KONOSAMENT (fr.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 431/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KONOSAMENT (fr.) — 1) sotilgan tovar uni sotib olgan kishiga yuborilganligini tasdiqlovchi hujjat. Yuk tashuvchining yukni olganligini tasdiqlovchi tilxati yoki yuk tashuvchi va yukni jo‘natuvchilar o‘rtasidagi yukni jo‘natganligi to‘g‘risida kontraktni bildiradi. Tovar ishlab chiqaruvchi hujjatni yuk jo‘natuvchi tomonidan to‘ldiradi, uni yuk tashuvchiga yukni tegishli joyga topshirishda tasdiqlash yoki imzo qo‘ydirish uchun beriladi. K. ko‘rsatiladigan, orderli yoki nomi yozilgan bo‘lishi mumkin; 2) K - bu yukni tashishga qabul qilinganligi va tashuvchining yukni oluvchiga yetkazish majburiyatini tasdiqlovchi hujjat, hosilaviy qimmatli qog‘oz. Bu dengizda yuk tasis sartlarini aks ettiruvchi transport hujjatidir. Konosament yukni qay tartibda tasisidan qa’tiy nazar, uning barcha xili uchun berilaveradi. qimmatli qog‘oz bo‘lganligi sababli konosamentda yuk to‘g‘risida barcha rekvizitlar bo‘lishi shart. Aks holda u rasmiy hujjat, qimmatli qog‘oz bo‘la olmaydi. Konosament bir necha nusxada yoziladi. Konosament quyidagi turlarga bo‘linadi: 1. Nomi yozilgan konsament, ya’ni uni oluvchining ismi-sharifi yoziladi; 2. Orderli konosament. Yukni jo‘natuvchi yoki yukni qabul qiluvchi yoki bankning buyrug‘iga binoan yuk shu hujjat asosida qaytarib beriladi; 3. Nomi yozilmagan (taqdim etuvchiga tegishli) konosament. Yuk borib tushgan portdan yukni olish huquqini beradi. Faqat mazkur hujjat qo‘lida bo‘lsa bas.
KONSALTING — 1) korxonalar, firmalar, tashkilotlar (sh. k. tashqi iqtisodiy faoliyat sohasida) iqtisodiy faoliyatining keng qamrovli masalalari bo‘yicha ishlab chiqaruvchilar, sotuvchilar va sotib oluvchilarga maslahat berish. Konsalting firmalar tovarlar, xizmatlar, litsenziyalar, nou-xau va h.k. jahon tovarlar bozorlarini o‘rganish va prognozlash, xalqaro hamkorlik ob’ektlarini texnik-iqtisodiy asoslashni ishlash va qo‘shma korxonalar tuzish, kompleks marketing tadqiqotini o‘tkazish, marketing tadqiqotini ishlash va h.k. bo‘yicha har xil xizmatlar ko‘rsatadi. Xorijiy mamlakatlarda konsalting firmalari regional bozorlarga, tovarlar guruhiga ixtisoslashgan yoxud tarmoq ixtisosiga ega bo‘ladi. Yirik kontsernlar o‘z konsalting bo‘limlarini tashkil etadi, o‘rta va kichik firmalar esa iqtisodiy maqsadga muvofiq emasligi va mutaxassis kadrlar yetishmasligi sababli ixtisoslashgan konsalting firmalar xizmatlaridan foydalanadi.
|
| |
BIRJA (YARMARKA) SHARTNOMASI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 111/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BIRJA (YARMARKA) SHARTNOMASI - Birja (yarmarka) savdolarida tuzilgan kontrakt, bunda to‘lov va hisob-kitob O‘zbekiston Respublikasi milliy valutasi «so‘m»da va birja (yarmarka)da ro‘yxatga olingan erkin ayirboshlanadigan valutada amalga oshiriladi.
BIRJA CHUQURI – birja savdo zalining odatdagidan pastroqda joylashgan qismi. Bu yerda birja a’zolari tomonidan birja bitimlari tuzilishiga ruxsat etiladi.
BIRJADA AYLANIB YURISH — 1) chet el valutalari, qimmatli qog‘ozlari (aksiyalar va obligatsiyalar) kurslarini yoki birjada tovarlarning narxini belgilash; birjada qimmatli qog‘ozlar yoki tovarlarning aylanishi; qimmatli qog‘ozlar, chet el valutalari, tovarlarning birja kursi to‘g‘risida rasmiy e’lon qilish. Birjada aylanib yurish odatda, tovar, fond yoki valuta birjasining maxsus organi (narx belgilash komissiyasi) tomonidan o‘tkaziladi va tovarlar, qimmatli qog‘ozlar (aksiyalar va obligapiyalar) kurslari va chet el valutalari kurslari ulgurji narxlarining birja axborotnomalarida nashr qilinadi. Birjalarda aylanib yurishga mamlakat iqtisodiyotining u yoki bu sohasida ishlab chiqarishning ustunlik qiladigan qismini nazorat qiluvchi cheklangan sondagi aksiyadorlik jamiyatlari qimmatli qog‘ozlari qo‘yiladi. Chet el valutalarining kursi davlat organlari tomonidan belgilanadi. Chet el valutasining birjada aylanib yurishining asosiy ikki usuli mavjud: bevosita va bilvosita. Chet el valutasi birligining milliy valutada ifodalanuvchi bevosita birjada aylanib yurish ko‘proq tarqalgan. Asosan Buyuk Britaniyada qo‘llaniladigan bilvosita birjada aylanib yurishda milliy valuta birliklari chet el valutasiga tenglashtiriladi; 2) sug‘urta qilishda mukofot miqdori, bunda sug‘urtalovchi tegishli tavakkalchilikni sug‘urta qilishga tayyor bo‘ladi. Mukofot bir necha sug`urtalovchilardan sug`urta qilishning qulayroq shartlarini aniqlash maqsadida olingan bo‘lishi mumkin. O‘z- o‘zidan sug‘urtalovchidan mukofotni olish mukofotni bergan sug‘urtalovchining mukofot tavakkalchiligi sug‘urtalanganligini bildirmaydi.
|
| |
BIRJA MAHALLIY SOLIG‘I - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 107/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BIRJA MAHALLIY SOLIG‘I — Bu birjada sodir bo‘ladigan qimmatbaho qog‘ozlar bitimi bo‘yicha yig‘imdan iboratdir.
BIRJA MAJLISI (nem.) — birja a’zolari majlisi, bunda qimmatbaho qog‘ozlar yoki birja tovarlari talab va taklifi aniqlanadi hamda majlis ishtirokchilari o‘rtasida bevosita yoki brokerlar (maklerlar) orqali bitimlar tuziladi. B.m. tartibi birja qo‘mitasi tomonidan o‘rnatiladi va birja a’zolari bunga qattiq rioya qilishlari kerak. B.m. har kuni belgilangan soatda o‘tkaziladi.
BIRJA MAKLERI (nem.) — tovar va fond birjalarida bitimlarni to‘ldirishda vositachilik vazifasini bajaruvchi shaxs. U ushbu vazifalarni o‘z hisobidan va o‘z nomidan amalga oshirish huquqiga ega emas, o‘z mijozlaridan vositachilik faoliyati uchun mukofot oladi. Mukofotning hajmi birja nizomida qayd qilingan bo‘ladi va birja qo‘mitasi tomonidan belgilanadi.
BIRJA MULKI (nem.) — quyidagilardan tashkil topgan birja mablag‘lari: 1) pay, kirish va yillik a’zolik badallaridan; 2) kafolatli badallardan; 3) birja operatsiyalaridagi tushumlardan; 4) xizmatlar ko‘rsatganligi uchun tushumlardan; 5) savdo qoidalarini buzganlik uchun jarimalardan. B.m. sarflari tartibi uning a’zolarining umumiy majlisi tomonidan belgilanadi.
BIRJA NOTARIUSI (nem., lot.) — birja oborotiga tegishli shartnomalarni va boshqa hujjatlarni tasdiqlovchi shaxs. Chet elliklar bilan tuzilgan birja bitimlari asosan notarial tasdiqlashga tegishlidir. B.n. veksellarga norozilik bildirishni amalga oshirish (ularga ko‘ra veksel egalari chet elliklar hisoblanadi) tijorat qog‘ozlari va aktlarni chet tilidan va chet tilida tarjima qilish yuklatiladi. Bir mamlakatda B.n. birja qo‘mitalari tomonidan tayinlansa, boshqalarida adliya tashkilotlari tomonidan tayinlanadi.
BIRJA OBOROTI (nem.) — birjada ma’lum davrda bajarilgan qimmatbaho qog‘ozlar yoki tovarlar bilan bo‘lgan bitim hajmi. Realizatsiya qilingan tovarlar (tovar birjasida) yoki qimmatbaho qog‘ozlar (fond birjasida) baholari summasi bilan aniqlanadi. Realizatsiya qilingan qimmatbaho qog‘ozlar miqdori ham fond birjasida B.o. ko‘rsatkichi bo‘lib xizmat qiladi.
|
| |
Musiqiy charhpalak - 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi

|
1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi
|
bet | 199/279 | Sana | 28.05.2024 | Hajmi | 1,77 Mb. | | #255854 |
Bog'liq 1-ilova o‘zbekiston respublikasi maktabgacha ta’lim vazirligi-fayllar.orgMusiqiy charhpalak
- Musiqa
/Musiqa xodimi rejasiga ko‘ra/
|
Mohir qo‘llar -
Konstruktorlik
Mavzu: “Hayvonot bog‘i”
Material: turli qurilish materiallari.
|
Loy ishi
Mavzu: “To‘tiqush Kesha”
Material: plastilin to‘plamlari, plastilin pichoqlari, taxtakachlar, qo‘l uchun salfetkalar
Kinder - syurprizning idishi.
|
Musiqiy charhpalak
- Musiqa
/Musiqa xodimi rejasiga ko‘ra/
|
Ranglar palitrasi - G‘oyaga ko‘ra rasm chizish
Mavzu: “Atrofimizdagi go‘zallik”
Material: akvarelь bo‘yoqlari, qora qalam.
Usul: noan’anaviy texnikada rasm chizish.
|
Umumiy guruhlarda ishlash
|
Kun yakuni bo‘yicha qisqa suhbat o‘tkazish
|
May oyining taxminiy haftalik rejasi
Rivojlantirish markazlarida bolalarning erkin mustaqil faoliyati
Mashg‘ulotlardan tashqari
|
Oy mavzusi: «Bilim – bu kuchdir».
|
Kunlar
|
I-hafta ___ dan ___ gacha
|
II -hafta ___ dan ___ gacha
|
|
|
| |
Sof konkurentsiya - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 430/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)1. Sof konkurentsiya — sof K. bozor ko‘plab bir-biriga o‘xshash bo‘lgan tovarni sotuvchilar va sotib oluvchilarni paydo qiladi. Sotuvchilar va sotib oluvchilardan birontasi ham alohida tovarning joriy bozor bahosi darajasiga hal qiluvchi ta’sir ko‘rsatmaydi.
2. Monopolistik konkurentsiya — monopolistik K. bozori baholarning keng diapazonida bitimlarni amalga oshiruvchi ko‘plab sotib oluvchilar va har xil tovarlarni taklif etish qobiliyati bilan taqozo etiladi. Buyumlar birov-birovidan sifati, xususiyati, tashqi bezagi va tegishli xizmatlar assortimenti bo‘yicha farq qiladi. Sotib oluvchilar farqlarni ko‘radigan va tovar uchun bozorda qayd etilgan eng yuqori bahoni to‘lashga tayyor turadilar.
3. Oligopolistik konkurentsiya — oligopolistik bozor baho belgilash siyosatiga va marketing strategiyasiga juda ham sezgir, ko‘p bo‘lmagan sotuvchilar sonini tashkil etadi. Oligopolistik bozor ishtirokchilarining unchalik ko‘p bo‘lmagan miqdori shunday bozorga kirib olishning qattiq shart-sharoiti bilan taqozo etiladi. Oligopolistik bozorning amal qiluvchi belgilaridan biri shundan iboratki, uning ishtirokchilari baholar oshishining uzoq muddatli ijobiy natijasiga hisobkitob qilmaydilar, chunki raqobatchilar ularni pasaytirishga majbur qiladilar. U yoki bu mamlakatda vujudga kelgan ijtimoiy iqtisodiy munosabatlarga bog‘liq holda K. bir xil bo‘lmagan xili va turlarini ajratish mumkin. Masalan, xususiy mulkka asoslangan xo‘jaliklarda ularning bir necha asosiy turlari mavjud: oddiy tovar ishlab chiqaruvchilar, yakkaxo‘jalik kapitallari, monopoliyalar, milliy kapitallar, internatsional kapitallar.
KONKURENTOSPOSOBNOST (raqobatbardoshlik) (tovar) (lot.) — Raqobatchi tovariga nisbatan mavjud tovar iste’mollilik va qiymat parametrlarining qiyosiy tavsifi.
KONKURENT VARAQALAR (lot.) — eksport va import qilinadigan mahsulotning baholari; texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlari, sifati va realizatsiya qilish tijorat shartlari to‘g‘risida ma’lumotlarni umumlashtiruvchi tashqi savdo axboroti turi. K. v. mahsulotni eksport va import qilishda tashqi savdo baholarini asoslash, takliflar ishlab chiqish va aniqlash uchun materiallarning muhim manbasi hisoblanadi.
|
| |
BIRJADAGI LIKVIDLIK (nem.) - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 112/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)BIRJADAGI LIKVIDLIK (nem.) — ayrim bitimni amalda tuzish baholar (kurslar) darajasiga ta’sir qilmaydigan birjadagi bitim hajmi sherikni izlashda qiyinchilik tug‘dirmaydigan, birjadagi bahoda katta nobudgarchilikka yo‘l qo‘ymasdan ularni naqd pulga aylantirish maqsadida tez sotish imkoniyati.
“BIRJADAN TASHQARI NOM” — ko‘chaning nomi. Ularni sotib oluvchi nomiga emas, balki broker nomiga o‘tkazilgan qimmatli qog‘ozlar “ko‘cha nomi bo‘yicha” naqdga ega bo‘lgan B.t.n. o‘tkazilgan hisoblanadi. Bu qimmatli qog‘ozlarni birjadan sotib olishda yoki sotib oluvchi qimmatli qog‘ozlarni brokerning o‘zi saqlashini afzal ko‘rgan chog‘da yuz beradi.
BIRJADAN TASHQARI QIMMATLI QOG‘OZLAR BOZORI (nem.) — fond birjasi a’zolari bo‘lishi yoki bo‘lmasligi mumkin bo‘lgan dilerlar tomonidan tashkil etilgan qimmatli qog‘ozlar bozori. B.t.q.q.b. telefon, telefaks, kompyuter shoxobchalari bo‘yicha o‘tkaziladi va o‘z aksiyalarini qandaydir birjada ro‘yxatdan o‘tkazish uchun yetarlicha aksiyalar, Aksionerlar yoki daromadlarga ega bo‘lmagan qimmatli qog‘ozlar bilan shug‘ullanadi. Birjadan tashqari qimmatli qog‘ozlar bilan savdo qiluvchi dilerlar prinsipallar va brokerlar sifatida chiqishlari mumkin. B.t.q.q.b. barcha turdagi obligatsiyalarning asosiy bozori hisoblanadi.
BIRJAGA A’ZOLIK – birja kapitalida o‘z payiga, hissasiga ega bo‘lgan yuridik yoki jismoniy shaxs. Birja a’zosi birjada bitimlar tuzish, uning rahbar idoralarini saylash, saylanish, birja savdosi qoidalarini ishlab chiqishda ishtirok etish kabi huquqlarga ega. Birja a’zosi yillik a’zolik badalini, birja yig‘imlarini to‘lab turishi, birja savdosi qoidalarini va birja idoralarining qarorlarini bajarishi lozim bo‘ladi. Birja a’zolarining huquqlari va majburiyatlari O‘zbekiston Respublikasi “Birjalar va birja faoliyati to‘risida”gi Qonunda beligilab qo‘yilgan.
BIRJANI YOPISH — operatsion kunning oxiri, mijozlarning oxirgi qarorlarni bajarish vaqti.
BIRJAVIY RISKLAR — birjaviy bitimlardan ko‘riladigan zararlar xavfi mavjud bo‘lgan risklar.
|
| |
- bоsqich - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

3- bоsqich
Yakuniy qism
(10 minut)
|
3.1. Ma’ruzaning har bir savоliga umumiy, yakuniy хulоsa bеradi.
|
Eshitadi
|
3.2. Talabalarning bilim va ko’nikmalarini bahоlaydi .
|
Aniqlaydi
|
|
3.3 Mustaqil ishlash uchun 5-ilоvada taqdim etilgan tоpshiriqlarni (1,2) bеradi
|
Yozib оladi
|
1-slayd
Jamiyat – tabiatning bir qismi, ya'ni ijtimoiy borliq bo’lib, odamlar uyushmasining maxsus shakli, kishilar o’rtasida amal qiladigan juda ko’p munosabatlar yig’indisi.
JAMIYAT
IJTIMOIY ORGANIZM
Oila
Sinflar
Davlat
Siyosiy partiyalar
Axloq
Din
Iqtisod
Siyosat
Huquq
Jamiyat tashkilotlari
Mafkura
Madaniyat
Объективлик
Ijtimoiylik
Su'еktivlik
Ma'naviylik
JAMIYAT
Moddiylik
Tabiiylik
2-slayd
Falsafa tariхida
|
Jamiyat nima? Jamiyatning mоhiyati, хususiyati
|
Qadimgi falsafada
|
U yoki bu darajada muvaffaqqiyatli, birligidan ibоrat. Jamiyatda adоlatning adоlatsizlik ustidan g’alabasi (Avеstо)
|
O’rta asrlarda
|
Dunyoviy haqiqatdan ilоhiy haqiqatga intilish. Fоniy dunyodan, bоqiy dunyoga tayyorgarlik. YAshashdan murоd ezgulik (Ibn Sinо). Jamiyat – insоniy ruyobga chiqishidir. Insоnlik mоhiyati haqiqiy baхt saоdatga erishuv ekan, insоn bu maqsadni o’zining оliy g’оyasi va istagiga aylantirib, bu yo’lda barcha imkоniyatlardan fоydalansa, u baхt- saоdatga erishadi. (Fоrоbiy)
|
Yangi zamоnda
|
Insоnlik tuzilgan ijtimоiy shartnоma asоsida birgalikda yashashdir (Lоkk, Russо)
Insоnlarning birgalikda mеhnat qilishi jarayonidagi o’zarо munоsabat
|
ХХ asrda
|
Insоnlarning sоtsial ta’siri tizimi bo’lib, u qadriyatlarini yaratish bilan bеlgilanadi (Vеbеr, Parsоns, Sоrоkin va bоshqalar)
Insоnlarning yaхshi tashkil qilingan munоzara nоrmalari asоsi yangi kоmmunikatsiya alоqalaridir (Хabеrmas va bоshqalar)
Jamiyat taraqqiyotining asоsi uni muqarrar хalоkatdan qutqarib qоladigan yagоna kuch-ma’rifatdir (I. Karimоv)
|
3-slayd
JAMIYATNING FALSAFIY TAХLILI
Jamiyat insonlar uyushuvidan iborat bo’lgan birlik. Jamiyat maqsadlari, orzu intilishlari, yashash tarzidari mushtarak bo’lgan odamlar oilasidan iborat insonning yashash muhiti
Moddiy olamning tarkibiy qismi
Jamiyat o’z-o’zini tashkillovchi, o’z-o’zidan rivojlanuvchi murakkab tizim
Jamiyat kishilarning hayot tarzlari faoliyatlarning barcha turlari, ularning natijalarini qamrab oladi.
Kishilar hayoti va faoliyati, hozir va kеlajakdan iborat vaqt mеzonlari aks etadi
Jamiyat kishilararo ob'еktiv ijtimoiy aloqa va munosabatlarning mahsuli va ko’rinishi
1-Ilоva
|
Ma’ruzaning tехnоlоgik хaritasi - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

Ish jarayonlari vaqti
|
Faоliyatning mazmuni
|
O’qituvchi
|
Talaba
|
1-bоsqich Kursga va mavzuga kirish
(20 minut)
|
1.1. O’quv mashg’ulоtining mavzusi, maqsadi va o’quv faоliyati natijalarini tushuntiradi;
|
Tinglaydi
|
1.2. Mavzu rеjalari, tayanch so’zlar, tеgishli adabiyotlar ro’yхati bilan tanishtiradi;
|
Tinglaydi
|
1.3. “Aqliy хujum” usulidan fоydalangan хоlda talabalarga quyidagi savоllar bеriladi
1. Nima uchun jamiyat ijtimоiy falsafaning tadqiqоt оb’еkti хisоblanadi?
2. “Jamiyat” tushunchasining ma’nоsi?
3. “Jamiyat – yaхlit tizim sifatida” dеganda nimani tushunasiz?
4. Bеrilgan javоblarni qisqacha umumlashtirib o’rganilayotgan mavzuning mоhiyatiga yo’nalish bеradi.
|
Savоllarga javоb bеradi
|
2 – bоsqich
Asоsiy bo’lim
(50 minut)
|
2.1.O’quv mashg’ulоtining birinchi savоli bo’yicha slaydlar оrqali (1,2,3-slaydlar) ma’ruza qiladi. Ma’ruza bo’yicha talabalarni to’rt guruhga bo’lib mustaqil ishlash uchun tоpshiriq bеradi (1-ilоva).
Har bir guruhning chiqishidan kеyin har bir tоpshiriq bo’yicha хulоsa qiladi. Faоl guruhni rag’barlantiradi
|
Tinglaydi.
Tоpshiriqni bajaradi.
Yozadi
|
2.2. Ma’ruzaning “Jamiyat hayoti, uning asоsiy sоhalari” savоlini “Kaskad” оrganayzеri (4,5-slaydlar) va o’quv vizual matеrial оrqali tushuntirib bеradi (2-ilоva).
O’rganilayotgan savоl yuzasidan talabalarni faоllashtiruvchi blits-so’rоv o’tkazadi (3-ilоva).
Javоblarni to’g’rilaydi va хulоsalaydi
|
Tinglaydi.
Savоllarga javоb bеradi
|
|
2.3. Aхbоrоtlashgan jamiyat va fuqоrоlik jamiyati savоlini vizual o’quv matеriali оrqali tushuntirib bеradi (4-ilоva).
Rеja yuzasidan хulоsa qiladi
|
Tinglaydi.
Yozib оladi
|
|
2.4.Mavzuning to’rtinchi rеjasini slaydlar оrqali tushuntirib bеradi (6,7- slaydlar).
Savоl bo’yicha “Aqliy хujum” usulidan fоydalangan хоlda talabalarga quyidagi jоnlantiruvchi savоllarni bеradi.
1. O’zbеkistоndagi iqtisоdiy – siyosiy tadbirlarning ijtimоiy nеgizlari nimalar?
2. “YAngi uyni qurmay turib, eskisini buzma” tamоyilining ijtimоiy-falsafiy ma’nоsi?
3. O’tish davri dеganda nimani tushanasiz?
4. Dеmakratik an’analar tushunchasi nimani ifоdalaydi?
5. Bоzоr munоsabatlari dеganda nimani tushunasiz?
6. Ma’naviy yangilanish dеganda nimani tushunasiz?
Javоblarni aniqlashtiradi, хatоlarni to’g’rilaydi, хulоsalaydi.
|
Tinglaydi.
Savоllarga javоb bеradi
|
|
Jamiyat
… - O’zbеkistоn rеspublikasi хalq ta’limi vazirligi jizzaх davlat pеdagоgika instituti

Talabalar sоni - 100 ta
|
O’quv vaqti – 2 sоat
|
Mashg’ulоt shakli -
|
Grafikli оrganayzеrlarni qo’llagan хоlda vizuallashgan ma’ruza
|
Ma’ruza rеjasi
|
1. Jamiyatning mоhiyati
2. Jamiyat hayoti, uning asоsiy sоhalari
3. Aхbоrоtlashgan jamiyat va fuqоrоlik jamiyati tushunchalari, mоhiyati
4. O’zbеkistоnda barpо etilayotgan erkin fuqоrоlik jamiyati
|
O’quv mashg’ulоtining maqsadi: Jamiyatning mоhiyati, mazmuni va rivоjlanish qоnuniyatlari haqida to’liq tushuncha хоsil qilish
|
Pеdagоgik vazifalar:
|
O’quv faоliyati natijalari
|
Jamiyatga falsafiy munоsabatning o’ziga хоs jihatlarini tushuntirib bеradi;
|
Jamiyat оb’еktiv bоrliqning tarkibiy qismi, tabiat taraqqiyotining mahsuli va ko’rinishi ekanligini aytib bеradi;
|
Jamiyatda amal qiladigan qоnunlar, ularning o’ziga хоs jihatlarini оchib bеradi;
|
Ijtimоiy qоnunlar mоhiyati va mazmunini tahlil qila оladi;
|
Jamiyat hayotining ko’p o’lchamligini yoritib bеradi;
|
Jamiyat hayotining iqtisоdiy, ma’naviy-mafkuraviy, ijtimоiy, siyosiy, huquqiy, aхlоqiy va х.k sоhalarini хaraktеrlab bеradi;
|
Jamiyatlarning shakl va ko’rinishlarini, ularning mоhiyatini tushuntirib bеradi;
|
Aхbоrоtlashgan va fuqarоlik jamiyatlarining muhim bеlgilarini, qоnuniyatlarini aytib bеradi;
|
O’zbеkistоnda fuqоrоlik jamiyati barpо etishning o’ziga хоs хususiyatlari bilan tanishtiradi
|
O’zbеkistоnda barpо etilayotgan erkin fuqоrlik jamiyatining o’ziga хоs jihatlarini, kuchli davlatdan – kuchli jamiyatga o’tish mоhiyatini tushuntiradi
|
O’qitish usullari va tехnikasi
|
Ma’ruza, “hamkоrlikda ta’lim” uslubi, “insеrt” tехnikasi, grafikli оrganayzеr: BBB jadvali
|
O’qitish vоsitalari
|
Kоmp’yutеr slaydlari, dоska, ko’rgazmali qurоllar
|
O’qitish shakli
|
Jamоaviy ishlash, kichik guruhlarda ishlash
|
O’qitish nazоrati
|
Tехnik ta’minlangan auditоriya
|
Manitоring va bahоlash
|
Оg’zaki nazоrat, o’z-o’zini nazоrat qilish, rеyting tizimi asоsida bahоlash
|
Ijtimoiy sanksiya - Oila psixologiyasi

|
Oila psixologiyasi
|
bet | 115/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Ijtimoiy sanksiya – normalarning shaxs xulqida nomoyon bo‘lishni nazorat qiluvchi jazo va rag‘batlantirish mexanizmi.
Iste’dod nishonalari – qobiliyatni o‘stirishning tabiiy zaminlari (ularning biologik asosi). Ular tug‘ma yoki egallangan bo‘lishi mumkin. Ularni ro‘yobga chiqmagan qobiliyatlardan ham farqlash lozim. Farq shundaki, iste’dod nishonalari inson xususiyatlari va fazilatlaridagi shunday biologik jihatlarki, ular keyinchalik u yoki bu qobiliyatga uning komponenti bo‘lib qo‘shiladi. Bir xil biologik jihat bir qancha qobiliyatlar tarkibiga kirishi mumkin va shunday tarkibda iste’dod nishonalari rolini bajara oladi.
Individuallik - insonning individ, faoliyat sub’ekti va shaxs sifatidagi betakror xususiyatlari tizimidir. Individuallikning mavjud bo‘lishi insonning ta’lim, tarbiya, u bilan faol munosabatidagi individual yondashuvining asosi hisoblanadi. «Har bir kishigacha yetib borish» - bunday yondashuvning idealidir. Individuallikni inkor etish (nodonlik, ishonch yoki kam anglangan harakat tufayli, masalan, texnik yoki umumilmiy g‘oyalarning oddiy formulalariga sig‘inish oqbatida) zaruriy tarzda bir qator salbiy oqibatlarga olib keladi (shaxslararo va shaxslar ichidagi keskinlik, ixtirolar, ruhiy jarohatlar, nizolar ishtirok etganlarning asabiy holatlari va ta’lim, tarbiya, mehnatdagi past samaradorlik natijalari sifatida).
Intellekt, aql – inson hayoti davomida bilish faolligiga tegishli bo‘lgan barqaror o‘ziga xos va rivojlanib boruvchi xususiyatlar va sifatlar tizimi, uning ichki va tashqi hayotiy holatlar, jumladan, ijtimoiy muhitda ham oqilona mo‘ljal ola bilishdir. Odatda sub’ektning faoliyat sohasiga bog‘liq holda sotsial intellekt, texnik intellekt, gumanitar intellekt, verbal, ya’ni og‘zaki, noverbal intellektlarni farqlashadi.
Ilmiy psixologiya – inson va hayvon psixikasi taraqqiyoti, paydo bo‘lish va mavjud bo‘lishi qonuniyatlarini aniqlashda foydalaniladigan texnologiya va murakkab tarmoqlangan belgilar tizimidir. Ilmiy psixologiyaning asosiy vazifasi – yangilikni aniqlash emas, balki bir tomondan ishonarli bilimlari egallash, boshqa tomondan esa, qaysi o‘rinda ular ishonarli, qay holda esa yolg‘on va noaniq ekanligini ayniqlashdan iboratdir.
|
| |
KONFISKATSIYA - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 429/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KONFISKATSIYA (lot.) — o‘rnatilgan qonunga muvofiq davlat tomonidan mulkni majburan va tekinga begonalashtirish.
KONGLOMERAT (lot.) — korxona (firma) birlashmasi shakllaridan biri. Ishlab chiqarish jarayonida o‘zaro bog‘langan korxona (firma)ni birlashtiruvchi funksional konglomerat qo‘shiluvlar va hech qanday umumiylikka ega bo‘lmagan firmalarni birlashtiruvchi investitsiyaviy konglomerat kelishuvlar farqlanadi. K. uchun quyidagilar xarakterli: 1) Ishlab chiqarish sohasida aloqasi bo‘lmagan va turli xil funksiyalar bajaruvchi keng doiradagi birlashma; 2) markazlashmagan boshqarishning yuqori darajasi; 3) ishlab chiqarishning ko‘payishi hisobidan emas, balki har xil qo‘shiluvlar natijasida kapitalning tez o‘sishi; 4) K. doirasida korxonaning birlashuvi bank ishtiroki bilan yoki uning atrofida yuz beradi. K. hosil etishning asosiy rag‘batlantiruvchi vositalaridan biri unga kiruvchi korxona aksiyalar kursining oshish imkoniyatidir, chunki K. faoliyatini diversifikatsiyalash kon’yunktur o‘zgarishlardan keladigan zararlar xavfini ancha kamaytirishga imkon beradi.
KONGLOMERAT QO‘SHILUV — birbiriga to‘g‘ri kelmasdan bozor segmentlariga tayanuvchi firmalarning qo‘shilishi.
KONGLOMERATLI DIVERSIFIKATSIYA - bir joyda to‘plangan korxonalarning ishlab chiqarishni kengaytirishdan va keyinchalik boshqa korxonalarni xarid qilishdan iborat shakli.
KONGLOMERATSIYA- korxonalarning yakka hokim birlashmalari turi.
KONKORDAT (lot.) — shaxslar, partiyalar, hukumatlar o‘rtasidagi do‘stlik shartnomasi. Dastlab termin qandaydir davlat hukumatlari o‘rtasida faqat shartnomani belgilash uchun iste’mol qilingan.
KONKURENT (bozorda) (lot.) — tovar ishlab chiqaruvchi bo‘lib, uning faoliyat hajmini kengaytirish yoki saqlash mavjud bozor sub’ekti hisoblanmish boshqa tovar ishlab chiqaruvchi bozor hissasining kamayishiga olib keladi.
KONKURENTSIYA (Raqobat) (lot.) — bozor mexanizmi elementi, bozor sub’ektlarining o‘zaro ta’siri shakli, kapital solishning eng qulay shart-sharoitlari uchun kurash. Bozor sharoitlarida K. xo‘jalik proporsiyalarini tashkil etishning asosiy mexanizmi hisoblanadi. K. har xil turlari mavjud bo‘lib, ular quyidagilar:
|
| |
-mavzu:
Suyuq va siqilgan gazda ishlaydigan gaz balonli

261
aralashtirgichga tushadi. Xosil bo‘lgan yonuvchi gaz-xavo aralashmasi kiritish
naychasi bo‘linmasiga kiradi.
Gaz reduktori 10 dozator bilan bitta qutida jihozlangan bo‘lib, ularga gazni
kiritish va chiqarish naychalari ulangan.
ZIL va GAZ avtomobillarida qo‘llaniladigan gaz ballonli uskunalarining
umumiy tuzilishi bir-biriga uxshash. Rasmda ZIL-431610 belgili yuk
avtomobilining yuqori bosimli universal gaz ballonli uskunasi tasvirlangan. Bunda
8 ta ballon ikki guruxga bo‘lingan holda to‘rttadan qilinib, avtomobil saxniga
o‘rnatilgan bo‘lib, ular bir-birlari bilan naychalar yordamida ketma-ket ulangan.
Har bir guruh ballonlarda berkitiluvchi ventillar 7 va 9 mo‘ljallangan bo‘lib, ular
taqsimlash krestovinasi 10 bilan naychalar yordamida tutashgan. Krestovina 10 da
to‘ldirgich 8 va sarflash ventillari 11 bor. Siqilgan gaz krestovina 10 dan sarflash
ventili 11 orqali yuqori bosim reduktori 4 ga boradi. Ventil 11 da metall sopolli
filtr joylashgan. Ikkinchi almashtiriladigan metall sopolli filtr yuqori bosim
reduktori 4 da qrnatilgan.
Yuqori bosimli reduktorni muzlab kolish xavfidan saqlash uchun, u
avtomobil kapotining tag bo‘shlig‘iga joylashtirilgan. Qish sharoitida reduktor 4
dvigatelning sovitish tizimida aylanadigan suv bilan qo‘shimcha qizdiriladi.
Reduktorning yukori bosim bo‘shlig‘ida gazning bosimi 0,9-1,2 Mpa (9,0-
12,0 kgk/sm2 ) gacha pasayadi.
Innovatsiya– ijtimoiy amaliyotda sezilarli o‘zgarishlar tug‘diradigan turli xil yangiliklar yaratish va tadbiq etish.
Idrok

|
Innovatsiya– ijtimoiy amaliyotda sezilarli o‘zgarishlar tug‘diradigan turli xil yangiliklar yaratish va tadbiq etish.
Idrok
|
bet | 114/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Innovatsiya– ijtimoiy amaliyotda sezilarli o‘zgarishlar tug‘diradigan turli xil yangiliklar yaratish va tadbiq etish.
Idrok – sub’ekt tomonidan uning ongiga nisbatan tashqi dunyodan ajratib olinadigan ba’zi butunlik va yaxlitliklarning bilish jarayoni va harakatlari davomida ongda aks ettirilishidir (bunga boshqa kishilar va inson o‘z tanasini aks ettirish ham kiradi). Aytaylik, insonning o‘z tanasining sog‘ligi yoki nosog‘lomligi to‘g‘risidagi ichki a’zolardan kelayotgan signal natijasida shaqllanadigan obrazni idrok etish ham, etmaslik ham mumkin. Ko‘pincha esa idrok deganda tabiiy va sotsial dunyodagi predmetlarni in’ikos ettirish tushuniladi. Ob’ekt bo‘lsa tashqi muhitda tayyor holda bo‘ladi-yu, u insonga ta’sir qiladi va natijada u inson tomonidan avtomatik tarzda aks ettiriladi, anglanadi, desak, unchalik to‘g‘ri emas. Aksincha, inson tartibsiz holdagi kechinma va tasavvurlar orasidan ba’zi ob’ektlarni ajratib oladi va bu bilan go‘yoki ushbu tartibsizliklarni tartibga keltiradi. Inson sezgi a’zolariga ta’sir qilish uchun biron narsa idrok etildi, anglandi deyishga hali erta. Predmet yoki predmet emas deb hisoblash insonning o‘ziga bog‘liq: kim uchundir tashqi muhitda musiqaviy ovoz va shovqinlar, ularda uyg‘unlashmaganlik (dissonans) va uyg‘unlik (konsonaj); kimgadir esa mashinaning ishlashidan darak beruvchi shovqin yoki hayvonlar tomonidan chiqarilayotgan ovozlar, kim uchundir suhbatdoshning nutqidagi mantiqiy urg‘u berishlar, kimgadir turar joylarni muvaffaqiyatli yoki muvaffaqiyatsiz rejalashtirish va boshqalar. Kimlar uchundir esa, agar u bunday narsalarni bilmasa, ular go‘yoki yo‘qdek «zo‘r berib eshitmaslik va ko‘rmaslik» payida bo‘ladi.
Iroda - insonning o‘z psixikasi va hatti-harakatlarini ongli ravishda boshqara olishida namoyon bo‘ladigan xususiyati (holati) dir. Iroda ongli tarzda o‘z oldiga qo‘ygan maqsadiga erishishi yo‘lida ro‘y beradigan to‘siqlarni yengib o‘tish davomida namoyon bo‘ladi. Uni o‘z-o‘zini zo‘rlab qiynash bilan tenglashtirmaslik kerak. Iroda hamma vaqt ham o‘z-o‘zini majburlash bilan bog‘liq emas. Bu baribir o‘z maqsadiga erishishishi yo‘lida ishonch, kelishish, ayyorlik, o‘rgatish, o‘z xususiyatlaridan mohirona foydalanish (odatlar, standart reaksiyalar, zaifliklardan) bo‘lishi mumkin.
Ijtimoiy norma – shaxs xaytida shunday kategoriyaki, u jamiyatning o‘z a’zolarixulq – atvoriga nasbatan ishlab chiqqan va ko‘pchilik tomonidan e’tirof etilgan harakatlar talabi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Innovatsiya– ijtimoiy amaliyotda sezilarli o‘zgarishlar tug‘diradigan turli xil yangiliklar yaratish va tadbiq etish.
Idrok
|
Geniy – bu yangiliklarni yaratuvchi va kashf qiluvchi shaxs.
Dunyo obrazi

|
Geniy – bu yangiliklarni yaratuvchi va kashf qiluvchi shaxs.
Dunyo obrazi
|
bet | 113/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Geniy – bu yangiliklarni yaratuvchi va kashf qiluvchi shaxs.
Dunyo obrazi - insonga dunyoda harakatlana olish uchun mo‘ljal bo‘lib xizmat qiladigan olam to‘g‘risidagi, boshqa kishilar, o‘zi va o‘z faoliyati to‘g‘risidagi bir butun, yaxlit ko‘p darajali tasavvurlari tizimidir. Bu sub’ektiv kechinmalar tilida yaratilgan tashqi dunyoning ichki modelidir. Ta’kidlash lozimki, bu olamni idrok qilish natijasida hosil bo‘lgan, ichki rejaga noavtomatik tarzda ko‘chirilgan obrazlar emas, balki hayotiy faollikning har biri keyingi momentidagi hodisalarni bashorat qila oladigan, chuqur anglanmagan taxminlar asosida aktiv qurilgan tizimdir. O‘zini va tashqi olamni faol o‘zlashtirish davomidagi tekshirish usullari bilan (sinov va xatolar) yaratiladi.
Diqqat – ongning muayyan ob’ektlar to‘plami, jarayonlarga (tashqi yoki psixikaga bog‘liq) tanlangan holda yo‘naltirilishidir. Ba’zan nazorat va o‘z-o‘zini nazoratni ham diqqatga kiritishadi.
Dunyoqarash– tartibga solingan, aqliy ongli tizimga aylantirilgan bilim, taasvvurlar va g‘oyalar majmui bo‘lib, u shaxsni ma’lum bir qolipda, o‘z shaxsiy qiyofasiga ega tarzda munosib o‘rin egallashga chorlaydi.
Dil - jon, qalb, yurak, ko‘ngil markaziy osiyo falsafiy tafakkurida ushbu tushunchalar deyarli bir xil ma’noda ifodalanib borliqning nomoddiy asosida hamda insonning tub mohiyatini ifodalash uchun xizmat qilib kelgan.
Deviant xulq – atvor – ijtimoiy deviantlikni kiritib chiqaruvchi xulq – atvor
Dadillik– kishining xayot va omonligi uchun omon bo‘lgan kishilarni yengishda ko‘rinadigan iroda kuchidir.
Do‘stlik– o‘zaro bir- birini tushunuvchi 2 inson o‘rtasida yuzaga keluvchi emotsional ijobiy xisdirodatda bir jins vakillari orasida yuzaga keladi.
Jamiyat– tabiatning bir qismi, borliqning aloxida shaqlini ifodalaydigan falsafiy tushuncha odamlar uyushmasining maxsus shaqli kishilar o‘rtasida amal qiladigan ko‘plab munosabatlar majmuasidir.
Individ– odamzodning vakili, o‘ziga xos takrorlanmas xususiyatlar egasi hisoblanish odam.
|
| |
Ijtimoiy ustanovka - - Oila psixologiyasi

|
Oila psixologiyasi
|
bet | 116/125 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 1,25 Mb. | | #154263 |
Bog'liq Umumiy pedagogika va psixologiya uslubiy ko\'rsatma 2023Ijtimoiy ustanovka - shaxsning atrof muhitida sodir bo‘layotgan ijtimoiy xodisalarni, ob’ektlarni, idtimoiy guruxlarga ma’lum tarzda idrok etish, qabul qilish va ular bilan munosabatlar o‘rnatishga ruxiy ichki hozirlik sifatida odamlardagi dunyoqarashni ham o‘zgartirishga aloqador kategoriya.
Inson– tushunchasiga aniq tarif berish uchun olamda mavjud bo‘lgan boshqa biologik mavjudodlardag ajralib turuvchi eng muxim xususiyatlarni aniqlash zarur.
Insonporvarlik– gumanizm odamlarga mehr – muxabbat bilan qarash, ularni xurmat qilish, insonning moddiy farovonligini yuksaltirish va kishilardayuksak ma’naviy fazilatlarni rivojlantirishga g‘amxo‘rlik qilish g‘oyalari bilan sug‘orilgan dunyoqarash.
Insof– insonning muayyan jamiyatda amal qilayotgan axloq me’yorini nazorat qilish va axloqiy baholash.
Ideal– orzu intilishning oliy maqsadi. Tor ma’noda: shaxs qobiliyatlarini ifodalovchi namuna.
Illyuziya– tana azolarimizga bevosita ta’sir etib turgan narsa va hodisalarni noto‘g‘ri (noadekvat) idrok qilishdan iborat bilish jarayonining hodisasi.
Insayt– oydinlashuv. Muammoning yechimi, ba’zan birdan yorqin yo`lduzday yalt etib paydo bo‘ladi. Bunday psixologik xolat psixologiyada insay – oydinlashuv deyiladi.
Ijtimoiylashuv– inson tomonidan ijtimoiy tajribani egallash va xayot faoliyat jarayonida uni faol tarzdao‘zashtirish jarayoni.
Image – obraz
Konformizm (lat. conformis – o‘hshash, mos keladigan) – inson tomonidan o‘zining haqligiga ichidan shubhalanmaydigan fikridan nosamimiy ravishda qaytish tufayli boshqalarning fikrlarini (ehtimol, noto‘g‘ri bo‘lsa ham) tanqidsiz qabul qilish.
Kundalik ong - kishilarning bevosita kundalik tajribasiga asoslanadigan va ular mansub bo‘lgan sotsial jamoalarda hukmronlik qiluvchi tasavvurlar, bilimlar, tushunchalar va harakatlarning yig‘indisidir.
Kayfiyat – insonning psixik hayotida namoyon bo‘ladigan, o‘rtamiyona yoki zaif samaradorlikning nisbatan davomiy, barqaror, emotsional holati bo‘lib, u yoki bu hissiyotning ustunligi bilan harakterlanadi.
Kichik guruh – umumiy ishni bajaradigan va bir-birlari bilan bevosita shaxsiy aloqada bo‘lgan, 3 tadan 20-30 tagacha kishidan tarkib topgan, unchalik katta bo‘lmagan kishilar to‘plamidir. U guruh a’zolarining hamdard bo‘lishi, «biz» ekanligini his etishi bilan bog‘liq xususiyatlarga ega.
|
| |
Gaz ballonli qurilmalarning reduktorlari

Gaz ballonli qurilmalarning reduktorlari.
Gaz reduktorining vazifasi
259
ballondan dvigatelga kirayotgan (o‘tayotgan) gaz bosimini kamaytirish, dvigatelni
ish rejimlariga mos ravishda aralashtirgichga uzatilayotgan gaz miqdorini
avtomatik rostlash (o‘zgartirish) hamda dvigatel ishlashdan to‘xtaganda gaz
magistralini bir lahzada uzib qo‘yishdan iborat.
Konstruktiv nuqtai nazaridan avtomobil gaz reduktorlari dozalovchi,
pasaytiruvchi
(razgruzochnoye)
qurilmalar
va
pnevmatik
yuritmali
ekonamayzerdan iborat membrana-richag turli ikki pog‘onali avtomatik bosim
regulatoridir.
Kiritish va chiqarish quvurlari. Har bir dvigatelda odatda alohida quyilib
tayyorlangan ikkita quvur mavjut - kiritish va chiqarish quvurlari. Kiritish
quvurlari (karburator)ni dvigatel kiritish klapanlari tuynuklari bilan tutashtirib,
tayyorlangan yonuvchi aralashmani silindrlarga uzatish uchun xizmat qiladi.
Chiqarish quvuri silindrlardan ishlatilgan gazlarni atmosferaga chiqarib
yuborish uchun xizmat qiladi (32-rasm).
Bir qatorli, klapanlari pastda joylashgan dvigatellarda kiritish va chiqarish
quvurlari blokning bir tomonida joylashadi, klapanlar yuqorida joylashgan
dvigatellarda esa kiritish va chiqarish quvurlari aksariyat kallak qismiga, bir
tomonda ustma-ust qilib o‘rnatiladi.
Kiritish quvurlari aluminiy qotishmasidan, chiqarish quvurlari esa
cho‘yandan tayyorlanadi.
Bir bo‘linmali yoki ketma-ket ishlaydigan ikki kamerali injektor
(karburator) o‘rnatilgan dvigatellarda kiritish quvurlari barcha silindrlar uchun
umumiydir. Parallel ishlaydigan ikki kamerali injektor (karburator) o‘rnatilgan
dvigatellarda esa kiritish quvurlari ikkita kiritish tuynugi bilan ta’minlangan.
32-rasm.
|
Nazorat savollari - Pedagogik innovatsiyalar, professional

258
Yuqori bosim manometri 21 yordamida ballonlardagi gaz bosimi va unga
proporsional ravishda miqdori nazorat qilinadi. Past bosim manometri 20
yordamida esa reduktorning ishlashi nazorat qilinadi. Ikkala manometr ham
avtomobil kabinasidagi asboblar taxtachasiga o‘rnatilgan.
Ballonlar gaz bilan ventil (jo‘mrak) 5 orqali to‘ldiriladi.
Rasmda keltirilgan qurilma universal bo‘lib, rezervdagi benzin yonilg‘i
tizimi tufayli, ehtiyot bo‘lganda benzinda ham me’yoriy ishlashlik imkoniyatini
beradi.
Suyultirilgan gaz bilan ishlaydigan qurilmalarda gazni bug‘simon holatga
o‘tishi maxsus issiqlik almashtirgichda, ya’ni bug‘latgichda sodir bo‘ladi.
Suyultirilgan gaz qurilmasning o‘ziga hosligi, undagi ish bosimi ballondagi gaz
miqdoriga bog‘liq bo‘lmay, balki gaz aralashmasining komponent tarkibi va atrof-
muhit haroratiga bog‘liqligidadir. Suyultirilgan gaz qurilmasida, siqilgan gaz
qurilmasidan farqli ravishda, ballondagi suyuqltirilgan gaz miqdorini aniqlash
uchun maxsus sath ko‘rsatkich o‘rnatilishi lozim bo‘ladi.
Suyultirilgan gaz bilan ishlaydigan qurilmali avtomobilining ta’minlash
tizimini (31-rasm) ko‘rib chiqiladi.
Suyultirilgan gaz platforma ostida o‘rnatilgan va ramaning chap tomon
lonjeroniga qotirilgan hajmi 225 litrli ballonda 20 saqlanadi. Ballonning old
devoriga sarflash ventillari o‘rnatilgan bo‘lib, ular orqali gaz ballon o‘lchagichidan
(troynigidan) 19 tezlik klapaniga 18 o‘tadi. Gaz yuqorida o‘rnatilgan sarflash
ventilidan esa suyuq fazadan olinadi.
Uchlikdan (troynikdan) 19 gaz naychalar 16,17 orqali elektromag- nit
klapaniga 15 o‘tadi. O‘t oldirish ulanganda gaz yuqori bosimli shlang orqali 12
dvigatelning kiritish kollektoriga 1 o‘rnatilgan bug‘latkichga 13 uzatiladi.
Bug‘latgichdan 13 gaz ikki pog‘onali reduktorga 8 kiradi va bosimini kamaytiradi.
Reduktorning birinchi pog‘onasidan oldin filtr 9 o‘rnatilgan. Reduktorning
ikkinchi pog‘ona bo‘shlig‘idan gaz doza- lovchi-ekonomayzer qurilmasiga o‘tadi
va undan dvigatelning ish rejimiga mos ravishda kerakli miqdordagi gaz
aralashtirgichga 7 yuboriladi.
Dvigatelning ishga tushirish tizimi dozalovchi jiklyorli elektro- magnit
ishga tushirish klapani 10, naychalar va klapanni o‘chirgichlarini o‘z ichiga oladi.
Sovuq dvigatelni o‘t oldirishda ishga tushirish klapani ulangandan so‘ng, gaz
reduktorni birinchi pog‘onasidan bosim ostida naycha 2 orqali aralashtirgichni salt
ishlash tizimiga o‘tadi.
Ta’minlash tizimining ishlashi haydovchi kabinasiga o‘rnatilgan manometr
orqali nazorat qilinadi. Reduktorning birinchi pog‘onasidan so‘ng gaz bosimi
0,12^0,15 MPa bo‘lishi lozim.
Pedagogik innovatsiyalar, professional - bet 132

218
etadi. Shuning uchun porshen quyidagi talablarga javob berish kerak: issiqlik
o‘tkazuvchan, yedirilishga chidamli va yengil bo‘lishi. Aluminiyli qotishmadan
tayyorlangan porshen bunday talablarga to‘laroq javob beradi. Lekin aluminiyli
qotishmadan tayyorganlan porshen cho‘yanga nisbatan issiqlikdan kengayish
koeffitsiyenti 1,5 – 2 marta ko‘p. Bu kamchilikni porshenning ma’lum
konstruksiyasiga binoan yo‘qotiladi. Ya’ni porshen yubkasining oval formada
bo‘lishi, yubkada «T» yoki «P» forma shaklidagi kesiklarni bo‘lishi xisobiga uni
silindr ichida qiziganda qadalib qolmasdan harakatlanishini ta’minlanadi. Porshen
yubkasi bilan silindr orasidagi zazor 0,05 – 0,10 mm bo‘ladi .
YAMZ va KamAZ – 740 dvigatellarining porsheni yubkasida
(yuqorida aytilgan porshenlar kabi) «T» yoki «P» forma shaklidagi kesiklar
ishlanmagan. Chunki bunday porshenlar, tarkibida 30 foiz kremniy bo‘lgan
aluminiyli kotishmadan tayyorlanganligi uchun issiqlikdan kam kengayish
xususiyatiga ega. Lekin bu porshenlar ham bo‘yiga konusli, yubka kesimi esa oval
shaklida ishlangan.
Porshen golovkasida porshen xalqalari uchun ariqchalar yasalgan.
Ayrim dvigatellarda (KamAZ, ZIL-130 ) yuqoridagi ariqchani chidamligini
oshirish maqsadida uni tubiga cho‘yan xalqa quyiladi. So‘ngra cho‘yan xalqada
kompression xalqa uchun ariqcha o‘yiladi.
Porshen yubkasining yuzasi silindrning ichki yuzasiga yaxshi
moslashib ishlashini ta’minlash uchun uning tashqi yuzasi yupka (0,004…0,006
mm) qalinlikda qalaylanadi.