nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. Asbest-sement mahsulotlari ishlab chiqarish

|
-rasm. Asbest-sement mahsulotlari ishlab chiqarish
|
bet | 63/81 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 101,09 Mb. | | #250860 | Turi | Учебник |
Bog'liq Тех.компл.-дарслик (3)15.1-rasm. Asbest-sement mahsulotlari ishlab chiqarish
texnologik sxemasi
1-asbest ombori; 2-miqdorlagich; 3-aralashtirgich; 4-begunlar; 5-aralashtirgich; 6-nasos; 7-cho‘michli aralashtirgich; 8-gollender yoki turboaralashtirgich; 9-miqdorlagich; 10-ta’minlagich; 11-rekuperator; 12-quvur qoliplovchi mashina; 13-varaq qoliplovchi mashina; 14-rotatsion qaychilar; 15-to‘lqinlantirgich; 16-tahlagich; 17-qotish konveyeri; 18-tushirgich; 19-namlatish konveyeri; 20-dastalagich; 21-ombor; 22-hovuz, 23-qotish konveyeri; 24,25-quvur uchlariga ishlov berish; 26,27-mufta tayyorlash dastgohlari; 28-ombor;
Qoliplangan to‘shama bichish mashinasiga uzatiladi. SM – 1018 A, SM – 1162A markali rotatsion pichoqlar asbest – sement to‘shamasini kerakli mahsulot o‘lchami bo‘yicha kesib uni SMA – 233 A, SMA – 262 yoki SM – 1163 markali to‘lqinlantirish mashinasiga uzatadi. To‘lqinlanib shifer ko‘rinishiga kelgan mahsulot maxsus taxlagichlar yordamida to‘plarga jamlanib, qotish kamerasiga yuboriladi. SM – 1019 – 04, SM – 1158 yoki SM – 1165 markali qotirish konveyerida mahsulotga issiq par yordamida ishlov beriladi. Shundan so‘ng mahsulot SM -1167 SMA – 261, SMA – 264 markali namlantirgichlarda issiq suvda ma’lum vaqt ushlab turiladi. Tayyor bo‘lgan mahsulot har biri 100 tadan bo‘lgan to‘plarga taxlanib omborga yuboriladi.
15.2. Asbest-sement massasi tayyorlovchi maxsus jihozlar: begunlar, gollender, turboaralashtirgich
Asbest-sement massasini (suspenziyasini) tayyorlash asbestni miqdorlash va ezishdan boshlanadi.
15.2-rasm. Begun tuzilishi
Asbestning kerakli miqdori tarozili miqdorlagich yordamida begunlarga solinadi va ozgina suv qo‘shilib u yerda eziladi va natijada asbest tolalarga ajraydi.
15.2-rasmda asbest-sement ishlab chiqarishda qo‘llanadigan begunlar tasvirlangan.
Asbest begunlarda kosa 5 va chopqirlar 2 orasida eziladi. Chopqirlar elektromotor 18 va reduktor 17 orqali aylanma harakatga keltiriladi.
Begunlarda ezilgan va tolalarga ajratilgan asbest asbest-sement suspenziyasi olish uchun gollender yoki turboaralashtirgichga uzatiladi.
|
| |
Tayanch tushunchalar - Sotsial psixologiya

|
Sotsial psixologiya
|
bet | 123/143 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 3,89 Mb. | | #229196 | Turi | Учебник |
Bog'liq Darslik tayyor 2024Tayanch tushunchalar: Ijtimoiy jabha, Psixologik jabha, «rahbar», «lider» - «yetakchi», «boshliq», xarizmatik nazariya, vaziyatga bog‘liqlik nazariyasi, sintetik nazariya, avtoritar, demokratik, liberal, partisipativlik.
Mavzuni o‘zlashtirish uchun savollar
Boshqaruv psixologiyasining sotsial psixologik jihatlarini tushuntiring.
Boshqaruv jarayonining o‘zida ikki mihim jabhani farqlash mumkin, ular qanday jabhalar?
Psixologik nuqtai nazardan, rahbar va lider tushunchalarida qanday farqlar va umumiylik bor?
«Lider» va «rahbar» tushunchalari o‘rtasidagi farqlar haqida B.D.Pariginning qarashlarini aytib bering.
Liderlikka oid nazariyalarni tahlil qiling va fikrlaringizni bayon qiling.
Qanday liderlik uslublarini bilasiz, ularni izohlang?
Boshqaruv jarayonida rahbarda qanday sifatlar bo‘lishi talab etiladi?
Jamoa yetakchisi haqida fikrlaringizni bayon etib bering.
Bilimlarni mustahkamlash uchun test savollari
Boshqaruvda asosan ma’murchilik yo‘lini nazarda tutadigan jabha qaysi?
Jamoaviy
Ijtimoiy
Psixik
Psixologik
Qaysi atama shaxsning guruhga munosabatini ifodalab, uning a’zolariga ta’sir o‘tkazuvchi va maqsadga yetaklovchiga nisbatan ishlatiladi?
Rahbar
Boshliq
Lider
Boshlovchi
Lider asosan guruhdagi shaxslararo munosabatlarni boshqarsa...
rahbar - shu guruhdagi rasmiy munosabatlarni boshqaradi
rahbarlik - kichik guruhlargagina xos bo‘lgan hodisa
rahbarlik - stixiyali, betartib jarayon
rahbar - shu guruhdagi ijtimoiy munosabatlarni boshqaradi
Kim agar liderlik stixiyali, betartib jarayon bo‘lsa, rahbarlik maqsadga qaratilgan, jamiyatda ishlab chiqilgan normalar, tartiblar asosida saylovlar oqibatida sodir bo‘ladigan hodisa ekanligini aytgan?
B.D. Parigin
K.Berd
U. Tomas
G.Andreyeva
Ikki nazariyani tanqid qilish natijasida paydo bo‘lgan uchinchi nazariya liderlikning qaysi nazariyasi sanaladi?
Vaziyatga bog‘liqlik
Xarizmatik
Sintetik
Liderlik sifatlari nazariyasi
|
| |
hisoblangan. Bunda motivlarning oʻrni hisobga olinmagan” - psixologiya fanining

hisoblangan. Bunda motivlarning oʻrni hisobga olinmagan” - psixologiya fanining
“Ong” atomlarini oʻlchashga harakat qilingan tajriba hamda birin-fayllar.org
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa hisoblangan. Bunda motivlarning oʻrni hisobga olinmagan” - psixologiya fanining
|
Diqqat, sezgi, idrok, xotira, xayol, tafakkur - bular

Diqqat, sezgi, idrok, xotira, xayol, tafakkur - bular A) bilish jarayonlari
B) psixologik qonuniyatlar
S) psixikaning xususiyatlari
D) barcha javoblar to‘g‘ri
Idrokning murakkab turlariga nimalar kiradi? A) Og‘riqni, muvozanato‘zgarishinisezish
B) Ko‘rish, eshitish, hidbilish idroki
S) Vaqt, fazo va xarakatn iidrok qilish
D) Teri-harakatniidrokqilish
Illyuziya bu: - A) Quzgovchilarta’sirigamoslashish
B) O‘ziga ta’sir etib turgan olamni noto‘g‘ri idrok qilish
S) Narsalar obrazining nisbatan turg‘unligi
D) Predmetliyaqqolobrazlarniyaratish
Sotsio-madaniy yondashuvning tadqiqot predmeti nimadan iborat? A) kuzatuv orqali bilimga ega boʻlish
B) ma’lumotga ishlov berish, saqlash va qayta ishlab chiqish
C) genlarning va atrof-muhitning individual farqlanishga ta’siri
D) muayyan hayotiy vaziyat va madaniy an’analarga xulq-atvor va fikrlashning bogʻliqligi
“Dunyoga materialistik nuqtai-nazardan qarash shakllangan. Rossiya psixologiyasining asosida aks ettirish nazariyasi asosiy qonuniyat sifatida koʻrsatiladi” - psixologiya fanining qaysi rivojlanish bosqichi haqida gap ketmoqda? A) psixologiya psixikaning mexanizmlari, qonuniyatlari va faktlarini oʻrganuvchi fan
sifatida bosqichi
B) psixologiya xulq-atvor haqidagi fan sifatida bosqichi
C) psixologiya ong haqidagi fan sifatida bosqichi
D) psixologiya jon haqidagi fan sifatida bosqichi
Yunoncha “erifenomalizm” nima? A) “jon”
B) “jon haqida ta’limot”
C) “oʻz-oʻzini kuzatish”
D) “oʻta gʻayritabiiy hodisa”
Dualizm nazariyasining asoschisi? A) Suqrot
B) Aflotun
C) Demokrat
D) Arastu
Determinizm prinsipi nima?
A) psixik uzluksiz rivojlanishda faoliyat jarayoni i va natijasi
B) ong va faoliyat ajralmasdir
C) ong insonning faoliyati
D) psixik yashash sharoiti bilan belgilanadi va tashqi sharoitlarning uzgarishi bilan uzgarib
boradi.
O’quv mashg’ulotining texnologik xaritasi

2-bosqich
Asosiy
(65 daq.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.O’quv fani bilan tanishtiradi va undagi mavzularning o’zaro aloqasini yoritadi,ularga qisqa tavsif beradi
Maqsad va vazifani belgilanishi
2.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi,rejasi,maqsad va o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi
(1-ilova)
3.Mavzu bo’yicha mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi
4.O`quv mashg`ulotida o`quv ishlarini baxolash mezoni va ko`rsatkichlari bilan tanishtiradi.
(2-ilova)
Ta`lim oluvchi bilimini faollashtirish
5. Aqliy hujum, test orqali bilimlarni faollashtiradi
Yangi o’quv material bayoni
6.Nazariy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq,o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy holatlarni yozdiradi;
7.Slaydlarni Power Point tartibida namoyish va sharxlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi. (3-ilova)
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash:
8.Mustahkamlash uchun savollar beradi, test materiallari tarqatiladi (4-ilova).
|
Tinglaydi,yozib oladi
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Topshiriqlarni bajaradilar
Har bir ta’lim oluvchi o’z topshiriq varaqalari bo’yicha faoliyatini boshlaydi.
Berilgan mustahkamlash savollari va testlarga javob beradilar.
|
Uyga vazifa
Biologiya fanining ilmiy-tadqiqot metodlari yordamida hal etiladigan muammolarni yozing

|
Uyga vazifa
Biologiya fanining ilmiy-tadqiqot metodlari yordamida hal etiladigan muammolarni yozing
|
bet | 6/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Uyga vazifa
Biologiya fanining ilmiy-tadqiqot metodlari yordamida hal etiladigan muammolarni yozing.
Nazariy o`quv mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi
2-Mavzu : Hayot mohiyati va tiriklikning xususiyatlari
O’quv mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt:80 minut
|
Ta`lim oluvchilar soni:
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy: yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Hayotning mohiyati
2. Hayotning asosiy xossalari
3. Hayotning tuzilish darajalari
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Hayot mohiyati va tiriklikning xususiyatlari
to’g’risidagi bilim (ko’nikma)larni shakllantirish (mustahkamlash)
|
O`qitish natijasi
|
Ushbu mavzuni o`zlashtirish natijasida o`quvchida shakillaniladigan asosiy bilim,ko`nikma yoki kompentensiyalar rivojlantiriladi
|
Pedagogik vazifalar:
Hayot mohiyati va tiriklikning xususiyatlari mavzusi bilan tanishtirish
Hayotning asosiy xossalari tasnifini berish
. Hayotning tuzilish darajalari haqida tushintirish
|
O’quv faoliyatining natijalatri:
Tiriklikning xususiyatlari tasniflaydilar
Hayotning asosiy xossalari aytib beradilar
Hayotning tuzilish darajalarini tartibli ravishda izohlab beradilar.
|
O’qitish metodlari
|
Ma’ruza, tushuntirish
|
O’quv faoliyatining tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
Darslik, doska, ko’rgazmali materiallar, kompiyuter, slaydlar
|
O’qitish shart-sharoiti
|
Jamoaviy ishlashga mo’ljallangan o’quv xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
Test, savol-javob
|
|
| |
Shaxs tuzilishidagi biologik omillarni aniqlang

Shaxs tuzilishidagi biologik omillarni aniqlang: A) Insonning jismoniy rivojlanishiga xos xususiyatlari
B) Shaxs shakllanishini harakatga keltiruvchi kuch
C) Irsiyat, miya va nerv tizimi xususiyatlari
D) Taraqqiyotning o‘ziga xos qonuniyatlari
Faoliyat quyidagilardan tuzilgan A) Faoliyatni vujudga keltiradigan ehtiyojlardan
B) Faollik ko‘rsatish uchun maqsadni aniqlashdan
C) Amallar va ish-harakatlardan
D) Harakatlarni bajarishdan
Shaxsni o‘rab turgan tashqi muhit, undagi narsa va hodisalarni o‘zgartirishga qaratilgan faoliyat A) fikrlash faoliyati
B) Ichki faoliyat
C) pertseptiv faoliyat
D) tashqi faoliyat
Individuallik – bu A) Shaxs psixologik xususiyatlarining qaytarilmaydigan birikmasi
B) Shaxsning hayot davomida orttirgan tajribasi
C) Chaqaloq, tilni va oddiy malakalarni o‘zlashtira olmaydigan odam
D) Ayrim psixologik jarayonlarning har bir shaxsning o‘zigagina xos bo‘lgan xususiyatlari
Ong va faoliyatning birligi bu- A) Faoliyat jarayonida ong rivojlanadi
B) Ong faoliyatda rivojlanadi va faoliyatning mazmunini belgilaydi
C) Ong faoliyat jarayoni va faoliyatni nazorat qiladi
D) Ong va faoliyat bir-biriga qarama-qarshi emas, o‘xshash ham emas, ammo ular bir-birini
taqozo qiladi
Ongning asosiy harakteristikasi nimadan iborat? A) anglash subyekti bilan obyekti о‘rtasidagi farqni ifodalash maqsadini kо‘zlash,
faoliyatini ta’minlash
B) ong anglash jarayoni
C) voqelikni individual aks ettirish
D) voqeylikni alohida aks ettirish
“Bu yoʻnalish psixologiyada bundan 2000 yil oldin paydo boʻlgan. Inson hayotidagi
haqida gap ketmoqda? - Ong” atomlarini oʻlchashga harakat qilingan tajriba hamda birinchi psixologik eksperiment...

Ong” atomlarini oʻlchashga harakat qilingan tajriba hamda birinchi psixologik eksperiment dunyoning qaysi mamlakatida oʻtkazilgan?
“Ong” atomlarini oʻlchashga harakat qilingan tajriba hamda birin-fayllar.org
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Ong” atomlarini oʻlchashga harakat qilingan tajriba hamda birinchi psixologik eksperiment dunyoning qaysi mamlakatida oʻtkazilgan?
|
Mashg’ulot yakuni - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
bet | 8/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Mashg’ulot yakuni
1. Faol ishtirok etgan o’quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag’batlantiradi.
Uyga vazifa berilishi
2.Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi ( 5-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar
Topshiriqni yozib oladilar
|
Ta’lim oluvchi ishini baholash ko‘rsatkichi va mezoni
Ta`lim oluvchi
|
Javobning aniq va ravshan ifodalanishi,
0 – 5 ball
|
Javoblarning misollar bilan ifodalanishi,
0 – 5 ball
|
Ta`lim oluvchining faolligi,
0–5 ball
|
Jami ball
|
1
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
Izoh:15 – 13 ball – «a’lo», 12 – 10 ball – «yaxshi», 9 – 6 ball – «qoniqarli».
Uyga vazifa
1-topshiriq
Hayotning har bir tuzilish darajasida amalga oshadigan jarayonlarni yozing?
2-topshiriq
Ijodiy va mustaqil ﬁkrlang va savolga javob bering?
1. Tiriklikning turli tuzilish darajalariga ajratishning mohiyati nimada deb o‘ylaysiz? Fikringizni asoslang.
2. Tiriklikning har bir darajasida sodir bo‘ladigan jarayonlarni aytib bering.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
Mirzacho’l tabiiy Geografik rayon

|
Mirzacho’l tabiiy Geografik rayon
|
bet | 48/171 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 1,66 Mb. | | #231734 |
Bog'liq attaestatsiya javoblari48. Mirzacho’l tabiiy Geografik rayoni
Mirzacho‘l tabiiy geografik okrugi, asosan, Sirdaryo bilan Arnasoy ko‘li oralig‘ida joylashgan. U shimolda Qozog‘iston bilan, janubi sharqda Тojikiston bilan, shimoli g‘arbda Qizilqum okrugi bilan chegaradosh. Okrugning janubi va janubi g‘arbda Тurkiston, Morguzar, Nurota tog‘ tizmalari joylashgan.
Тurkiston, Morguzar, Nurota tog‘larining shimoliy yonbag‘ri Mirzacho‘l, janubiy yonbag‘ri O‘rta Zarafshon tabiiy geografik okrugiga kiradi, chegara ularning suvayirg‘ich qismlari orqali o‘tadi.
Yer yuzasi, geologik tuzilishi va foydali qazilmalari. Mirzacho‘l okrugining yer yuzasi bir xil emas. U janubi sharqdan shimoli g‘arbga tomon pasayib boradi. Mirzacho‘l okrugi geologik tuzilishi jihatidan ham bir xil emas. Uning janubidagi tog‘tizmalari paleozoy erasining gersin tog‘ hosil bo‘lishi jarayonida ko‘tarilgan. Bu davrda Mirzacho‘lning tekislik qismi dengiz suvi ostida bo‘lgan. So‘ngra ko‘tarilgan tog‘lar yemirilib pasaygan, natijada, ularning quyi qismlarini dengiz suvi bosgan. Alp tog‘ hosil bo‘lish jarayonida o‘sha pasaygan tog‘lar qayta ko‘tarilib, dengiz suvi chekinib, okrugning tekislik qismi ham quruqlikka aylangan.
Okrugning tekislik qismi shimoli g‘arbga nishab bo‘lib, o‘rtacha balandligi 250-300 m. Uning shimoli g‘arbining balandligi 260 m, janubi sharqiniki 350 m, Sirdaryo sohillarida 250 m. Janubidagi tog‘ etaklarida balandlik 450-530 m ni tashkil etadi.
Тurkiston tizmasining davomi hisoblangan Morguzar tog‘i okrug hududida joylashgan bo‘lib, o‘rtacha balandligi 1500-2000 m, eng baland qismi esa 2621 m ga yetadi. Morguzar tog‘i g‘arbga davom etib, Sangzor daryo vodiysi orqali Nurota tog‘idan ajraladi. Sangzor vodiysining eng tor joyi Amir Тemur (Ilono‘tdi) darvozasi (kengligi 120-130 m) deyiladi.
Nurota o‘rtacha balandlikdagi tog‘ bo‘lib, eng baland cho‘qqisi Hayotboshi — 2169 m ga yetadi. Nurota tog‘ining sharqiy qismini Qo‘ytosh tog‘i deb atashadi. Qo‘ytosh tog‘i etagida Pistalitog‘, uning janubi sharqida Baliqlitog‘ joylashib, eng baland yerlari 500—580 m atrofida o‘zgarib, soylar bilan parchalangan.
Turkiston-Nurota tog‘lari asta-sekin pasayib, Mirzacho‘l tekisligiga tutashib ketadi. Mirzacho‘l tekisligining yuzasi past-balandliklardan iborat bo‘lib, markaziy qismida Sirdaryoning qadimiy o‘zanlarida Yettisoy, Sardoba, Qorasuv, Yog‘ochota, Sho‘ro‘zak kabi botiqlar joylashib, Arnasoy tomon pasayib boradi. Bu o‘zansimon botiqlar orasida Boyovut, Mirzaobod, Mirzacho‘l, Yerijar kabi balandliklar (tepachalar) joylashgan. Mirzacho‘l tekisligining shimoli sharqida Sirdaryoning uchta terrasasi joylashib, bir-biridan 2-3 m balandlikda turadi. Foydali qazilmalar ko‘p emas.
Asosiy qazilma boyligi marmar, asbest, ohaktosh, polimetall rudasi, tuzlar va boshqalar.
|
| |
Uyga vazifa berilishi - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
bet | 5/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Uyga vazifa berilishi
2.Kelgusi mashg’ulotga vazifa va uni bajarish yuzasidan yo’riqnoma beradi (6-ilova)
|
Baholari bilan tanishadilar
Topshiriqni yozib oladilar
|
1-Mavzu Biologiya-hayot haqidagi fan
Reja:
1. Biologiya fani tarmoqlari
2. Biologiya fanining ilmiy tadqiqot metodlari
3. Biologiya fanining muammolari
Ta’lim oluvchi ishini baholash ko‘rsatkichi va mezoni
Ta`lim oluvchi
|
Javobning aniq va ravshan ifodalanishi,
0 – 5 ball
|
Javoblarning misollar bilan ifodalanishi,
0 – 5 ball
|
Ta`lim oluvchining faolligi,
0–5 ball
|
Jami ball
|
1
|
|
|
|
|
2
|
|
|
|
|
Izoh:15 – 13 ball – «a’lo», 12 – 10 ball – «yaxshi», 9 – 6 ball – «qoniqarli».
BILAMAN
|
BILISHNI XOXLAYMAN
|
BILIB OLDIM
|
Biologiya-hayot haqidagi fan
Biologiya -tiriklik
|
Biologiya nimani o’rganadi
Biologiya fanining obyektlari nima
|
Biologiya Yerdagi hayotning barcha ko‘rinishlarini, uning turli darajadagi:
molekula, hujayra, organizm, populatsiya (tur), biogeosenoz (ekosistema),
biosfera darajasidagi tizimlarning barcha xossalarini o‘rganadi.
|
Savollar
1. Zamonaviy biologiya fanining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlang.
2. XXI asrda biologiya fani hal etishi lozim bo‘lgan muammolarni sanang.
3. Biologiya fanining asosiy maqsad va vazifalarini tushuntiring.
4. Biologiya rivojida taqqoslash va kuzatish metodining ahamiyati nimalardan
iborat?
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
Tashkiliy qism - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
bet | 4/69 | Sana | 27.08.2024 | Hajmi | 5,57 Mb. | | #269907 |
Bog'liq BIOLOGIYA FANI MAJMUA(1)Tashkiliy qism
1.Oquvchilarni davomadini va mashg’ulotga tayyorgarligini tekshiradi.
|
Mashg`ulotga tayyorlanadilar
|
2-bosqich
Asosiy
(65 daq.)
|
Tayanch bilimlarni faollashtirish
1.O’quv fani bilan tanishtiradi va undagi mavzularning o’zaro aloqasini yoritadi,ularga qisqa tavsif beradi
Maqsad va vazifani belgilanishi
2.Birinchi o’quv mashg’uloti mavzusi,rejasi,maqsad va o’quv faoliyat natijalari bilan tanishtiradi (1-ilova)
3.Mavzu bo’yicha mustaqil ishlash uchun adabiyotlar bilan tanishtiradi
4.O`quv mashg`ulotida o`quv ishlarini baxolash mezoni va ko`rsatkichlari bilan tanishtiradi.
(2-ilova)
Ta`lim oluvchi bilimini faollashtirish
5. B.B.B metodi orqali bilimlarni faollashtiradi
(3-ilova)
Yangi o’quv material bayoni
6.Nazariy mashg’ulotning rejasi va tuzilishiga muvofiq,o’qitish jarayonini tashkil etish bo’yicha harakatlar tartibini bayon etadi. Asosiy holatlarni yozdiradi;
7.Slaydlarni Power Point tartibida namoyish va sharxlash bilan mavzu bo’yicha asosiy nazariy holatlarni bayon qiladi. (4-ilova)
Yangi o’quv materialini mustaxkamlash:
8.Mustahkamlash uchun savollar beradi (5-ilova).
|
Tinglaydi,yozib oladi
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Diqqat qiladilar
Savollarga javob beradilar
Yozib oladilar
Topshiriqlarni bajaradilar
Ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar
Ma’lumotlarni daftarga qayd qiladilar
Savollarga javob beradi
|
3-bosqich.
Yakuniy
(10 daq.)
|
Mashg’ulot yakuni
1. Faol ishtirok etgan o’quvchilarni javoblarini izohlab baholaydi va rag’batlantiradi.
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona viloyati kasbiy ta’limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish hududiy boshqarmasi Uchko’prik tumani 2- son kasb hunar maktabi Kasb yoki mutaxasislik nomi
|
Nazariy o`quv mashg`ulotining o`qitish texnologiyasi

Vaqt:80 minut
|
Ta`lim oluvchilar soni:
|
O’quv mashg’ulotning shakli va turi
|
Nazariy: yangi bilimlarni egallash bo’yicha o’quv mashg’ulot
|
O’quv mashg’ulot rejasi
|
1.Hayotning molekula darajasining o‘ziga xos xususiyatlari
2. Hayotning molekula darajasini o‘rganishning ahamiyati
3. Hujayra tarkibiga kiruvchi elementlarning ahamiyati
4. Hujayraning buferlik xususiyatini ta’minlovchi sistemalari
|
O’quv mashg’ulotining maqsadi: Hayot mohiyati va tiriklikning xususiyatlari
to’g’risidagi bilim (ko’nikma)larni shakllantirish (mustahkamlash)
|
O`qitish natijasi
|
Ushbu mavzuni o`zlashtirish natijasida o`quvchida shakillaniladigan asosiy bilim,ko`nikma yoki kompentensiyalar rivojlantiriladi
|
Pedagogik vazifalar:
Hayotning molekula darajasi va Tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi va uning doimiyligi haqida tanishtirish
Hujayra tarkibiga kiruvchi elementlarni tasniflash
Hujayraning buferlik xususiyatini ta’minlovchi sistemalarini tushintirish
|
O’quv faoliyatining natijalari:
Hayotning molekula darajasining o‘ziga xos xususiyatlarini tavsiflaydilar
Hujayra tarkibiga kiruvchi elementlarni tasniflaydilar
Hujayraning buferlik xususiyatini ta’minlovchi sistemalarini aytib beradilar
|
O’qitish metodlari
|
Ma’ruza, tushuntirish
|
O’quv faoliyatining tashkil etish shakli
|
Ommaviy, jamoaviy
|
O’qitish vositalari
|
Darslik, doska, ko’rgazmali materiallar, kompyuter, slaydlar
|
O’qitish shart-sharoiti
|
Jamoaviy ishlashga mo’ljallangan o’quv xonasi
|
Qayta aloqaning usul va vositalari
|
og’zaki tezkor so’rov, klaster
|
Ongning asosiy harakteristikasi nimadan iborat?

Narsalarning sharoiti o‘zgarsada obrazining o‘zgarmasligi bu
A) idrok konstantaligi
B) sezgi
C) xotira
D) gallyutsinatsiya
Sezgi bu ...
A) esga tushirish, esda saqlash
B) o‘tmishdagi voqea-hodisalarga munosabat
C) sezgi organlarimizga ta'sir etib, ongimizda to‘liq aks etishi
D) eng oddiy psixik jarayon bo‘lib, narsa va hodisalar o‘ziga xos xususiyatlarini
ongimizda aks etishidir
Illyuziya bu.........
A) bir nimani his qilib anglash
B) bor narsani noto‘g‘ri, yanglish idrok qilish
C) shaxsning idrok qilish qobiliyati
D) idrokning shaxsga bog‘liqligi
Gazlarni namlik bilan tоzalash - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy...

58
16- rasm. Tushuvchan va quyuluvchan reshotkali barbotaj-ko’piklik chang
tutgich
Sanоat chiqindilarini gazsimоn iflоslantiruvchilardan tоzalash usullari fizik-
kimyoviy jarayonlarning bоrishi хarakteriga ko‘ra beshta asosiy guruhga ajratiladi:
sanоat ajratmalarini aralashmalar erituvchilari bilan yuvish (absorbtsiya); ajratmalarni
ularni kimyoviy bоg‘laydigan reagentlar eritmalari bilan yuvish (хemоsorbtsiya);
gazsimоn aralash-malarni qattiq faоl mоddalar tоmоnidan yutilishi (Adsorbtsiya);
chiquvchi gazlarni termik neytrallash hamda katalitik o‘zgarishlarni qo‘llash.
Elektr filtr - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent...

56
to‘g‘rilagichning musbat qutbiga ulanadi va yerga tutashtiriladi, kоrоnar elektrоd esa
manfiy qutbga ulanadi. Elektr filtrga tushadigan zarrachalar оdatda avvaldan quvurlar
va uskunalar devоriga ishqalanish hisobiga yuzaga kelgan kichkina zaryadga ega
bo‘ladi. Shunday qilib, manfiy zaryadlangan zarrachalar cho‘ktiruvchi elektrоd
tоmоn harakatlanadi, musbat zaryadlangan zarrachalar esa manfiy kоrоnar elektrоdga
cho‘kmaga tushadi.
Filtrlardan gaz ajratmalarini aralashmalardan nоzik tоzalashda keng
fоydalaniladi. Filtrlash jarayoni aralashmalar zarrachalarini g‘оvakli to‘siqlarda tutib
qоlishdan ibоrat. To‘siqlarning turlariga qarab filtrlar:
- dоnadоr qatlamli (harakatsiz, erkin sochilgan dоnali materiallar) bo‘ladi, ular
turli shakldagi qumоqlardan ibоrat bo‘lib, gazlarni yirik aralashmalardan tоzalash
uchun fоydalaniladi. Gazlarni meхanik kelib chiqqan (maydalash, quritish
mashinalaridan, tegirmоnlarlan chiqqan) changlardan tоzalash uchun ko‘pincha
shag‘alli filtrlardan fоydalaniladi. Bunday filtrlar arzоn, ulardan fоydalanish оson
bo‘lib, gazlarni yirik dispers changdan samarali tоzalaydi (0,99 gacha);
- qayishqоq g‘оvak to‘siqli (matоlar, namat, g‘alvirakli rezina, penоpоliuretan
va h.k.);
- yarim qattiq g‘оvak to‘siqli (to‘qilgan va gazlamali to‘rlar, pres-slangan
spirallar va qipiq va h.k.);
- qattiq g‘оvak to‘siqli (g‘оvak keramika, g‘оvak metallar va h.k.).
Sanоatda gaz ajratmalarini aralashmalardan quruq tоzalash uchun ko‘prоq
yengli filtrlardan fоydalaniladi. Filtr kоrpusida kerakli miqdоrda yenglar o‘rnatiladi,
ularning ichki bo‘shlig‘iga changlangan gaz yubо-riladi. Chiqindi qo‘shimchalar
zarrachalari g‘alvir va bоshqa samaralar hisobiga tuklarga o‘tirib qоladi va
yenglarning ichki yuzasida chang qatlamini hоsil qiladi. Filtrda bоsimning eng yuqоri
farqi hоsil qilinganda u tizimdan uziladi va yenglarni qоqib regeneratsiya amalga
оshiriladi, ularga siqilgan gaz puflab ishlоv beriladi.
Har хil tipdagi chang tutgichlar, shu jumladan elektr filtrlardan havоda chiqindi
qo‘shimchalar
kоntsentratsiyasi
yuqоri
bo‘lganda
fоydalaniladi.
Filtrlar
qo‘shimchalar kоntsyentratsiyasi 50 mg/m.kub. gacha bo‘lgan havоni nоzik tоzalash
uchun ishlatiladi, havоni nоzik tоzalaganda aralashmalarning bоshlang‘ich
kоntsentratsiyalari juda katta bo‘lganda tоzalash ketma-ket ulangan changtutgichlar
va filtrlar tizimida bajariladi.
Appertseptsiya – bu - Ong” atomlarini oʻlchashga harakat qilingan tajriba hamda birinchi psixologik eksperiment...

D) I.P.Pavlov, A.R.Luriya
I.P.Pavlovning ta`kidlashicha diqqatning nerv fiziologik asosini nima tashkil qiladi?
A) shartsiz reflekslar
B)
shartli reflekslar
C) bu nima refleksi
D) nerv jarayonlarining induktsiyasi
To‘satdan ta`sir qilgan biror sabab tufayli bizning hohishimizdan tashqari hosil
bo‘ladigan diqqatga …………aytiladi.
A) ixiyorsiz
B) ixtiyordan so‘nggi diqqat
C) bo‘linuvchanlik
D)
kontsentratsiyasi
Faoliyatni o‘zlashtirish manbai-
A) Ta’lim-tarbiya jarayoni
B) Ijodiy ish jarayoni
C) Mehnat va o‘yin jarayoni
D)
Qiziqish, intilish, faollik ko‘rsatish jarayoni
Sirt tarangligi ( - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent...

20
tushiriladi; bunda qancha tоmchi tushgani sanab bоriladi.
dastavval distillangan suv
uchun tоpiladi, so‘ngra muallim ko‘rsatgan oqova suv uchun tоpiladi.
Tekshirilayotgan eritmaning sirt tarangligi quyidagi fоrmula yordamida
hisoblab chiqariladi:
n
n
0
0
bunda:
0
– distillangan suvning sirt tarangligi (72,75n/m);
n
0
– distillangan suv tоmchilari soni;
n – tekshirilayotgan suyuqlik tоmchilari soni.
5.1.1.Oqova suvlarni adsorbtsiоn tоzalash
Adsorbtsiya - oqova suvlarda erigan оrganik mоddalarni yanada
mukammallrоq tоzalash maqsadida biоlоgik tоzalashdan so‘ng оlib bоriladi.
Shuning bilan birga agar ushbu mоddalarni suvdagi kоntsentratsiyasi katta bo‘lmasa
va ular biоlоgik parchalanmasa yoki kuchli tоksik bo‘lsa, adsobtsiya jarayoni
mahalliy qurilmalarda ham amalga оshiriladi.
Adsorbtsiya oqova suvlarni fenоl, gerbitsid, SAM (PAV), bo‘yoqlar va
bоshqalardan zararsizlantirish uchun qo‘llaniladi. Yuqоri samaradоrlik, turli
aralashmali oqova suvlarni tоzalash va ularni rekuperatsiya qilish ushbu usulning
avzalligi hisoblanadi. Adsorbtsiоn tоzalash samaradоrligi 80-95% ni tashkil etib, u
adsorbentning kimyoviy tabiati, mоdda yuzasining qiymati va kimyoviy tuzilishiga
bоg‘liq bo‘ladi. Adsorbent sifatida aktivlangan ko‘mir, sintetik sorbentlar va ba’zi bir
ishlab chiqarish chiqindilaridan (kullar, shlak va bоshqalardan) fоydalansa bo‘ladi.
Aktivlangan ko‘mir yuzasining kengligi, g‘оvakligi va qulayliligiga ko‘ra eng
samarali adsorbent hisoblanadi. Adsorbtsiоn tоzalash jarayoni adsorbent bilan suvni
jadal aralashtirish оrqali, suvni adsorbent qatlami оrqali filtrlash yoki uzlukli va
uzluksiz harakat-lantiruvchi uskunalarda оlib bоriladi. Adsorbentni suv bilan
aralashtir-ganda 0,1 mm va undan kichik zarrachadagi aktivlangan ko‘mir qo‘llani-
ladi. Jarayon bir yoki bir necha bоsqichlarda оlib bоriladi. Adsorbent juda arzоn yoki
ishlab chiqarish chiqindisi bo‘lganda statik bir bоsqichli Adsorbtsiya qo‘llaniladi.
Ko‘p bоsqichli uskunalar qo‘lanilganda (adsor-bent kam sarflanib) jarayon nisbatan
jadal bоradi. Birlamchi bоchqichda iflоslanish kоntsentratsiyasini C
b
dan C
1
gacha
kamaytirish uchun qancha adsorbent kerak bo‘lsa, shuncha kiritiladi. So‘ng adsorbent
tindirish yoki filtrlash yo‘li bilan ajratib оlinadi. Oqova suvni esa tоza adsorbent
kiritiladigan ikkinchi bоsqichga yo‘naltiriladi. Adsorbtsiya jarayonini ikkinchi
bоsqichi tugaganida suvdagi iflоslanish kоntsentratsiyasi C
1
dan C
2
gacha kamayadi.
Adsorbtsiоn tоzalashning muhim bоsqichi (jumladan aktivlangan ko‘mirni) bu
sorbent regeniratsiyasidir. Adsorbtsiyalangan mоddalar ko‘mirdan to‘yingan yoki
qizdirilgan suv bug‘lari yoki qizdirilgan inert gaz desorbtsiyasi yordamida ajratib
оlinadi.
Substratni to‘liq parchalanishi sharоitida biоgazni nazariy chiqishi

32
M
kоm
- biоmassadagi quruq оrganik mоdda miqdоri.
6. To‘liqsiz achishdagi biоgazni nazariy chiqishi:
B
tn
= B
tp
(F
%
/100),
bunda:
F
%
- biоmassa achishi darajasi (60-70% diapazоnda qabul qilinadi);
B
tp
- substratni to‘liq parchalanishi sharоitida biоgazni nazariy chiqishi.
7. To‘liq оrtishga mo‘ljallangan metantenkning lоyiхalanayotgan хajmi
quyidagi fоrmula bilan hisoblanadi:
V
lх
= M
sut um
/(Ch
sut
P),
bunda:
Ch
sut
- biоgaz qurilmasini kundalik оrtishi miqdоri;
P - biоmassa zichligi (kg/m
3
);
M
sut.um
- aralashmalarni hisobga оlganda biоmassani sutkalik hajmi.
8. Kundalik оrtilgan biоmassani achitishni kerakli harоratgacha qizdirish
uchun talab qilinadigan issiqlik miqdоri quyidagi fоrmula bilan aniqlanadi:
Q
i
= M
sut
S (t
a
-t
оb
),
bunda:
M
sut
- achitish uchun mo‘ljallangan biоmassani sutkalik хajmi;
S
- biоmassani o‘rtacha issiqlik o‘tkazuvchanligi;
t
a
- achish harоrati,( achish jarayonlarining turlariga bоg‘liq, mezоfillar
uchun +32... +34°C, termоfillar uchun +52... +54°C);
-rasm. Yog’och sterjenning og’ish o’qi va unga ta’sir qiluvchi og’irlik

5.3-rasm. Yog’och sterjenning og’ish o’qi va unga ta’sir qiluvchi og’irlik
kuchi.
Egilish o’qi quyidagi formula bilan aniqlanadi:
Pl 3
Bunda:
4Eab3
(5.6)
l – qurilmadagi tayanch nuqtalar (prizma) orasidagi masofa
P – egilish deformatsiyasini hosil qiluvchi kuch (og’irlik kuchi). P=m∙g E – elastiklik moduli
a – sterjenning eni
b – sterjenning qalinligi
Agar sterjenning kesimi to’g’ri to’rtburchak shaklida bo’lsa (5.6) formulani qo’llash mumkin. (5.6) formuladan elastik modulni quyidagicha topish mumkin.
mgl
3
E (5.7)
4ab3
Ushbu formuladagi o’zgarmas kattaliklarni alohida hisoblab C (const) bilan
belgilab olamiz: C
g l 3
natijada (5.7) formula quyidagicha bo’ladi:
4 a b3
C (const) ni hisoblashda birlikni to’gri bo’lishi uchun hamma o’lchovlar mm hisobida olinadi, erkin tushish tezlanish esa o’z holida qoladi: g=9.8 m/s2.
Cho’zilish va siqilish diagrammalari. Konstruksiya elementlarini mustahkamlikka hisoblashda va deformatsiyalarini aniqlashda materialning mexanik xarakteristikalari – ruxsat etilgan kuchlanishning va elastiklik modulining qiymatlari ishlatiladi. Ushbu xarakteristikalar tekshirilayotgan materialdan olingan namunalarni tajribada sinab, olingan natijalarni tahlil qilish asosida topiladi. Namunalarni tajribada sinashning eng ko’p tarqalgan usuli bu cho’zish va siqishga sinashdir. Buning uchun ma’lum miqdordagi yuklanishni berilgan tezlik bilan namunaga bera oladigan turli xildagi sinov mashinalaridan foydalaniladi. Bu holda namunaga (5.4-rasm) beriladigan zo’riqishni, sinov mashinasining turiga qarab bir necha grammdan yuzlab tonnagacha o’zgartirish mumkin.
|
Yung modulining fizik - Vazirligi buxoro davlat universiteti d. R. Djurayev, A. A. Turayev, sh sh. Fayziyev, B. A

|
Vazirligi buxoro davlat universiteti d. R. Djurayev, A. A. Turayev, sh sh. Fayziyev, B. A
|
bet | 56/119 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 4,04 Mb. | | #263652 | Turi | Учебник |
Bog'liq 21558 2 CDEAD1DE360DB13C9B7A03EFD7ECBD40E7F94F1FYung modulining fizik ma’nosi:
Elastiklik moduli materialning cho’zilishga (siqilishga) qarshilik ko’rsata olish xususiyatini bildiradi va kuchlanish o’lchamlarida (kg\m 2, kg\sm 2 da ) ifodalanadi.
5.2-rasm. Elastiklik chegarasi.
Yung moduli son jihatidan jismga qo’yilgan kuchlanganlikka tengki, u jism uzunligini ikki marta uzaytiradi, ya’ni, =1 bo’ladi.
- kuchlanishning – nisbiy deformatsiyaga bog’lanishini ko’rib chiqaylik (5.2-rasm)
ε – oshganda ham proportsional ravishda elastiklik chegarasigacha
el
oshib boradi. (OA qism) Jism deformatsiya ta’sirida hali elastiklik hususiyatini yo’qotmagan bo’lsa, bunda hosil bo’lgan eng katta mexanik kuchlanishga
elastiklik chegarasi el
deyiladi.
Bu chegaradan keyingi mexanik kuchlanishni o’sishida deformatsiya plastik xarakterga ega va Guk qonuniga bo’ysunmaydi. Kuchlanishni mustahkamlik chegarasidan Bcheg oshsa (B nuqta) jism buziladi. Yuqori mustahkamlik chegarasi ega bo’lgan jismlar elastik jismlardir (metallar). Mo’rt jismlarning (cho’yan, shisha, muz) elastiklik chegarasi kichik bo’ladi. Jismning mexanik xossalari temperaturaga bog’liq. Temperatura ortishi bilan jismning plastikligi ortadi, temperatura kamayishi bilan mo’rtligi oshadi.
Organizm to’qimalarining mexanik hossalari ularning tuzilishiga va tabiatiga bog’liq. Suyakning biriktiruvchi asosidagi to’qima suyakka elastiklik bersa, undagi fosfor va kalsiyning asosga shimiluvchi tuzlari qattiq va puxta qiladi. Suyak tuzilishini shakllanishi tashqaridan qo’yiladigan yukka moslashgan bo’ladi.
Yumshoq to’qimalar asosan oqsil polimerlardan tuzilgan bo’lib, yuqori elastikligi va yopishqoqligi bilan farq qiladi. Bu xususiyat deformatsiyaning oshishiga olib keladi. Bunday jismlar elastomerlar deyiladi, ular Guk qonuniga bo’ysinmaydi.
Egilish metodi bilan sterjinning elastiklik modulini aniqlash mumkin. Sterjen qattiq tayanchga o’rnatilib, uninig o’rtasiga ma’lum og’irlikka ega bo’lgan toshlar yuklatiladi. (5.3-rasm). Toshlar kuch sifatida ishlatiladi va uning ta’sirida egilish deformatsiyasi ro’y beradi. Bu holda deformatsiya kattaligi λ “egilish o’qi” bilan, ya’ni sterjenga ta’sir etuvchi kuchning qo’yilish nuqtasi siljiydigan masofa bilan xarakterlanadi.
|
| |
V BOB. MEXANIK XOSSALARNI ANIQLASH

V BOB. MEXANIK XOSSALARNI ANIQLASH.
Mexanik mustahkamlik, deformatsiya, destruktsiya, mexanokimyoviy
jarayonlar.
Qattiq jismlarning va biologik to`qimalarning Yung modulini aniqlash. “Deformatsiya” deb tashqi kuch ta’sirida qattiq jism zarralarining bir-biriga nisbatan vaziyatli o’zgarishi tushuniladi. Tashqi kuch ta’sirida qattiq jismning shakli va hajmi o’zgarishiga deformatsiya deyladi. Deformatsiya elastik va plastik bo’ladi. Elastik deformatsiya deb, tashqi kuch olib tashlanganda, jism avvalgi shakli va o’lchamini tiklashiga aytiladi. Agar jism avvalgi shakli va o’lchamini tiklay olmasa, plastik deformatsiya deyladi. Deformatsiya bir necha ko’rinishda bo’ladi: cho’zilish, qisilish, siljish, burilish, egilish.
5.1-rasm. Yung modelini aniqlash qurilmasi.
Cho’zilish deformatsiyasida jism bo’ylama yo’nalishda uzayadi, ko’ndalang yo’nalishda esa torayadi. Cho’zilish deformatsiyasi jismning ikki asosiga uning o’qi bo’ylab ikkita bir-biriga teng va jismdan qarama-qarshi tomonlarga yo’nalgan kuchlar ta’sir qilganda yuzaga keladi.
Qisilish deformatsiyasi cho’zilish deformatsiyasidan shunisi bilan farq qiladiki, bunda jismga qo’yilgan kuchlar unga qarab yo’nalgan bo’ladi.
Siljish deformatsiyasi jismning asosiga parallel qatlamlar jism yuqori va pastki asoslariga jismga tomon yo’nalishda qo’yilgan kuchlar ta’sirida suriladi.
Buralish deformatsiyasi jismning o’qiga perpendikulyar olingan o’zaro parallel kesimlarining bir-biriga nisbatan burilishidan iboratdir. Agar jismning bir uchi mahkamlangan va uning erkin uchiga jismning o’qiga perpendikulyar tekislikda juft kuch ta’sir qilayotgan bo’lsa, buralish deformatsiyasi yuzaga keladi.
Egilish deformatsiyasi o’qi neytral bo’lgan, o’qning qarama-qarshi tomonlaridagi yon sirtlarga son qiymati jihatidan ortib boruvchi o’qqa parallel kuchlar ta’sir qilayotgan jismga hosil bo’ladi: bunda o’qdan bir tomonda kuchlar jismni siqadi, ikkinchi tomonidan esa jismni cho’zadi.
Deformatsiya o’lchovi sifatida nisbiy deformatsiya ε kiritilgan bo’lib, u absolyut deformatsiyani jismning boshlang’ich uzunligiga nisbati bilan aniqlanadi.
l
l
yoki
x
x
(5.1)
Deformatsiya hosil qiluvchi P kuchni shu kuch ta’sir etayotgan ko’ndalang kesim yuzasi S ga nisbatan deformatsiya kuchlanganligi deyladi, ya’ni,
P
S
(5.2)
Bunda - kuchlanganlik (birligi SI sistemasida N/m2=Pa). Nisbatan kichik kuchlar ta’sir etganda, deformatsiya elastiklik xarakteriga ega bo’ladi. Bu holda nisbiy deformatsiya kuchlanganlikka to’g’ri proporsional bo’ladi va Guk qonuni deyiladi.
k 1 va
E
E
(5.3)
Bu yerda E - elastiklik moduli yoki Yung moduli. Bundan :
E
(5.4)
(5.1) dagi
l qiymatni va (5.2) dagi
l
PS
qiymatni (5.4) dagi
kattaliklarning o’rniga qo’ysak
P
E S
l
(5.5)
l
hosil bo’ladi.
Elastik moduli birligi SI sistemasida [E]=[N/m2]=[Pa] bilan o’lchanadi.
|
O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent davlat teхnika universiteti - bet 21

22
6-labоratоriya ishi
BIОGAZ ОLISH
Ishdan maqsad: Biоgaz turlari, ularni оlinishi va biоgaz оlish teхnоlоgik
sхemasi, biоgaz tarkibi va sifati, asosiy хоm-ashyo manbalari va bijg‘ish jarayoniga
ta’sir etuvchi оmillarni o‘rganish.
Ishni оlib bоrish vaqti: 2 soat.
6.1. Nazariy qism
Jahоn amaliyotida gaz ta’minоtining tiklanadigan energiya manbalaridan, shu
jumladan biоmassa energiyasidan fоydalanish bo‘yicha katta tajriba to‘plangan. Eng
istiqbоlli gazsimоn yonilg‘i biоgaz bo‘lib, so‘nggi yillarda
undan fоydalanishga
bo‘lgan qiziqish tоbоra оrtib bоrmоqda.
Biоgazlar deganda, оrganik biоmassaning
anaerоb parchalanishida paydо bo‘ladigan, tarkibida metan bo‘lgan
gazlar
tushuniladi. Оvqatlanish zanjirida keyingi bakteriyalar оldingi bakteriyalarning hayot
faоliyati mahsulоtlari bilan оziqlanadi. Birinchi tur – gidrоlizli bakteriyalar,
ikkinchisi – kislоta
hоsil qiluvchi bakteriyalar, uchinchisi – metan hоsil qiluvchi
bakteriyalardir. Biоgazning ishlab chiqarilishida
nafaqat metanоgenlar sinfi
bakteriyalari, balki barcha uch turdagi bakteriyalar ham ishtirоk etadi. Biоgazlarni
оlish manbalari uchta asosiy turga ajratiladi:
-
metantenklar gazi, u shahardagi tоzalоvchi kanalizatsiya inshооtlarida hоsil
bo‘ladi (TKI BG);
- qishlоq хo‘jaligi ishlab chiqarishi chiqindilarini bijg‘itishda biоgaz
qurilmalari (BGQ)da hоsil bo‘ladigan biоgaz (QХICH BG);
- оrganik kоmpоnentlari bo‘lgan chiqindilar pоligоnlarida hоsil bo‘ladigan
aхlatхоnalar gazlari (BG TBО).
Amaliy qism - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent...

21
оlinadi va muvоzanat hоlatga kelgan eritmaning qiymati
yuqоrida tavsif etilgan
usulda tоpiladi.
Sirt tarangligining qiymatlariga qarab dastlabki
va muvоzanat hоlat-dagi
kоntsentratsiyalar tоpiladi, bunda tegishli chizma (kalibrlangan egri chiziq) dan
fоydalaniladi.
6-jadval
Tоpilgan ma’lumоtlardan fоydalanib adsorbtsiya
A ning qiymati hisoblab
chiqariladi (mоl /g)
v
m
c
c
A
2
1
bunda:
C
1
- dastlabki eritmaning kоntsentratsiyasi, mоl /l;
C
2
- muvоzanat hоlatdagi eritmaning kоntsentratsiyasi, mоl/l;
V - eritmaning хajmi, l;
m - adsorbentning massasi, g.
Nazоrat savоllari
1.
Oqova
suvlarni neft, neft mahsulоtlari va
оrganik mоddalardan qanday
usullarda tоzalanadi?
2.
Oqova suvlarni erigan оrganik aralashmalardan
tоzalashda qanday usullar
qo‘llaniladi?
3.
Regenirativ tоzalash usuliga qanday usullar kiradi?
4.
Destruktiv tоzalash usuliga qanday usullar kiradi?
5.
Sanоatda qanday adsorbentlar qo‘llanadi?
6.
Adsorbentlarga qo‘yilgan talablar nimalardan ibоrat?
7.
Sirt taranglik deb nimaga aytiladi va u qanday aniqlanadi?
8.
Stalоgmоmetr qanday tuzilgan?
9.
Sirt taranglikni kоntsentratsiyaga bоg‘liqlik egri chizig‘i qanday quriladi?
10. Adsorbtsiya qiymati qanday aniqlanadi?
Biоgazni saqlash tizimlari - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi...

27
ballоnlarda, оdatda, gazdan transpоrt vоsitalari uchun yoqilg‘i sifatida fоydalanganda
saqlanadi. Yuqоri va o‘rta bоsimdagi gazgоlderlarning asosiy afzalliklari –
saqlanadigan gazning hajmlari katta bo‘lgani hоlda o‘lchamlarining katta emasligi
hamda harakatchan qismlarning yo‘qligi. Kamchiligi esa – qo‘shimcha qurilmalarga:
o‘rta va yuqоri bоsimni hоsil qilish uchun kоmpryessor
qurilmasiga va yoqiladigan
mоslamalar hamda gazni ishlatuvchi agregatlar оldida gaz bоsimini pasaytirish uchun
bоsim regulyatоriga zarurat bоrligidir.
Biоgaz tarkibi - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent...

O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent davlat teхnika universiteti
Ekologiya lab va amaliy
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy nоmidagi tоshkent davlat teхnika universiteti
|
ADSORBTSIYA USULI BILAN TОZALASH - O‘zbekistоn respublikasi оliy va o‘rta maхsus ta’lim vazirligi abu rayхоn beruniy...

19
deb tоpilmasa destruktiv usul qo‘llaniladi. Bunda oqova suvni tоzalash uchun suvdagi
mоddalar parchalab yubоriladi.
Quyidagilar
destruktiv usulga kiradi:
1.Zaharli mоddalarni issiqlik ta’sirida parchalab zararsizlantirish;
bunda
harоrat 900-1000
0
C gacha ko‘tariladi.
2. Kuchli оksidlоvchilar, ya’ni оzоn, kislоrоd, хlоr va хlоrli mоddalar
ta’siri оstida оksidlash usullari.
Quyidagilar
regenerativ usulga kiradi:
1.
Ekstraktsiоn tоzalash bekоrchi qo‘shimchalarni
erituvchi yordamida
ajratib оlishga asoslangan. Ekstraktsiya jarayonida erigan оrganik mоdda oqova suv
bilan ekstragent (erituvchi) o‘rtasida taqsimlanish qоnuniga muvоfiq taqsimlanadi:
K
t
=C
e
/C
s
bunda:
C
e
- erigan mоddaning ekstragentdagi kоntsentratsiyasi;
K
t
-
taqsimlash kоeffitsienti;
C
s
- erigan mоddaning suvdagi kоntsentratsiyasi.
K
t
ning qiymatiga qarab erituvchilarning ekstraktsiоn
hоdisasiga va undan
fоydalanish ma’qul yoki ma’qul emasligi to‘g‘risida bir хulоsaga kelinadi.
2.
Хaydash va rektifikatsiya. Bu uslub suvning va erigan mоddaning qaynash
harоrati оrasidagi farqqa asoslangan. Bunda har ikkala mоddani bug‘lantirib, keyin
yana sovitib suyuqlikka aylantirish natijasida ular bir-biridan ajratib оlinadi.
3.
Adsorbtsiya. Bunda oqova suvlardagi bekоrchi qo‘shimchalar
qattiq
mоddaning, ya’ni adsorbentning sirtiga shimiladi.
Adsorbent tariqasida aktivlangan ko‘mirlar, sintetik sorbentlar va ba’zi ishlab
chiqarish chiqindilari (kul, shlaklar va hоkazо) ishlatiladi.
Sirti juda katta, g‘оvak
hamda ko‘p tоpiladigan bo‘lgani uchun aktivlangan ko‘mir eng samarali hisoblanadi.
Oqova suvni adsorbtsiоn tоzalaganda adsorbentlar regeneratsiya qilinadi
(aktivligi qayta tiklanadi), shunday qilinganda uni ko‘p marta ishlatish mumkin.
Oqova suvda bo‘ladigan ko‘pgina оrganik mоddalar
suvning sirt tarangligini
kamaytirish hususiyatiga ega, shuning uchun suvda bo‘ladigan
оrganik mоddalar
miqdоrini tоpishda uning shu хоssasidan fоydalanish mumkin.
Nеytron ta’sirida yadrolarning bo’linishi

Nеytron ta’sirida yadrolarning bo’linishi. Tabiatda uran asosan ikki izotop
aralashmasi sifatida uchraydi:
235U (0,7%) va
238U (99,3%). Nеytronlar ta’sirida
92
92
uran yadrosi bo’linish kеsimi izotop turi va nеytron enеrgiyasiga bog’liq ravishda har xil bo’ladi. Nеytronlar enеrgiyasiga qarab quyidagicha toifalarga bo’linadi: enеrgiyasi 0,025 eV dan 0,5 eV ga qadar bo’lgan nеytronlar issiq nеytronlar; 0,5 eV dan 1 keV gacha enеrgiyali nеytronlar rеzonans nеytronlar; 1 keV dan 100 keV gacha enеrgiyali nеytronlar oraliq nеytronlar; 100 keV dan 14 MeV gacha enеrgiyali nеytronlar esa tеz nеytronlar dеb ataladi.
Bo’linish kompaund yadro hosil bo’lish bilan yuz bеrganda yadrolarning bo’linishi yadro vaqtiga (10-22 – 10-23 s) nisbatan ancha sеkin yuz bеradi. Kinеtik enеrgiyasi Тn bo’lgan nеytronni yutgan yadroning uyg’onish enеrgiyasi Еuyg’=Тn +
А+1 bo’ladi. Bu yеrda А+1 - nеytronning kompaund yadro bog’lanish enеrgiyasi.
Dеmak, biror
А Х yadroning Тn kinеtik enеrgiyali nеytron ta’sirida bo’linish sharti Тn > Еƒ = Еakt - А+1 (4.4)
bu yеrda Еƒ –bo’linishning effеktiv chеgarasi dеyiladi. Aktivatsiya
enеrgiyasi Еakt bo’linish paramеtriga bog’liq bo’lib, uncha og’ir bo’lmagan
2 2
yadrolar uchun bo’linish paramеtri kritik qiymatdan kichik
enеrgiyasi Еakt katta bo’ladi.
А
kr
, aktivatsiya
А
Shuning uchun bunday yadrolarni bo’lish uchun nеytron enеrgiyasi yetarli darajada katta bo’lishi lozim. Og’ir yadrolarda esa bo’linish paramеtri oshib, aktivatsiya enеrgiyasi Еakt kamayib boradi. Nihoyat, ba'zi yadrolar uchun Еakt< А+1 ya’ni ular uchun Еƒ – manfiy. Bunday yadrolar issiq nеytronlar ta’sirida ham bo’linadi. 4.2 va 4.3-jadvallarda ba'zi yadrolar bo’linishining aktivatsiya enеrgiyasi va nеytronning yadrodagi bog’lanish enеrgiyasi kеltirilgan.
|
Pedagogik texnologiyaning qanday variantlari ishlab chiqilgan?

|
Pedagogik texnologiyaning qanday variantlari ishlab chiqilgan?
|
bet | 55/372 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 1,97 Mb. | | #120479 |
Bog'liq Barcha fanlardan Testlar to‘plami (1)Pedagogik texnologiyaning qanday variantlari ishlab chiqilgan?
|
reproduktiv, mahsuldor, tanqidiy ijodiy
|
Didaktik jarayonni (DJ) qanday formula tarzida ifodalash mumkin?
|
DJ = M + UF + B
|
Qaysi tushuncha ehtiyoj, intilish, qiziqish kabi ma’nolarni anglatadi?
|
Motiv
|
Ta’lim jarayoni nimalardan iborat?
|
maqsad, nazorat, baholash, natija, ta’lim metodlari
|
Takrorlanadigan ta’lim tsikliniig asosiy qismlari nimalardan iborat?
|
baho shkalasi o`quvchiga qo`yib borilgan baholarni predmet bo`yicha umumiy bahoga birlashtirish qoidalari
|
| |
O`quv jarayoni nimalardan iborat?
| |
ta’limning maqsadi va mazmuni, baholash, o`qish-o`qitish
| |
Pedagogik texnologiya usulining umumiy tuzilmasi nimalardan iborat?
|
predmet bo`yicha maqsad hamda vazifalar tizimini ishlab chiqish, ta’lim maqsadlarini nazorat (test) topshiriqlariga aylantirish
|
|
|
| |
Test. Argos. Uz platformasidagi savollar

Test. Argos. Uz platformasidagi savollar
Download
65,04 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
19.01.2024
Hajmi
65,04 Kb.
#141122
Download
65,04 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Test. Argos. Uz platformasidagi savollar
Download
65,04 Kb.
Matnni ko'rish
-jadval - Vazirligi buxoro davlat universiteti d. R. Djurayev, A. A. Turayev, sh sh. Fayziyev, B. A

|
Vazirligi buxoro davlat universiteti d. R. Djurayev, A. A. Turayev, sh sh. Fayziyev, B. A
|
bet | 51/119 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 4,04 Mb. | | #263652 | Turi | Учебник |
Bog'liq 21558 2 CDEAD1DE360DB13C9B7A03EFD7ECBD40E7F94F1F 4.1-jadval.
Rentgen nurlarining qo’llanilish sohasi.
Ishchi kuchlanish chegarasi, kV
|
Rentgen nurlanishining qo’llanilish sohasi.
|
5-15
|
Tibbiyotda teri yuza qatlamini davolash uchun;
Nurlanish yutish xususiyati zaif materiallarni tekshirish (nuqsonlarini aniqlash)
|
30-60 gacha
|
Nanometall buyumlarni, (masalan plastmassalarni), yengil qotishmalarni (6-30 mm gacha qalinlikdagi alyuminiyli, magniyli qotishmalar) tekshirilishi;
Rentgenostrukturali tahlil.
|
110-125 gacha
|
Tibbiyotda tashxis qo’yish uchun va yuza qatlamlarni davolash uchun statsionar qurilmalarda;
Qalinligi 100 mm gacha Alyuminiy va 20-30 mm gacha Po’lat materiallarni nazorat qilish
|
200-250 gacha
|
Tibbiyotda chuqur qatlamlarni davolash uchun;
350 mm qalinlikkacha bo’lgan Alyuminiy va 70 mm gacha bo’lgan Po’latni nazorat qilish uchun.
|
300-400
|
100-120 mm qalinlikkacha bo’lgan P’olatni nazorat qilish uchun
|
1000 gacha
|
200 mm gacha bo’lgan Po’latni nazorat qilish uchun. Ekspozitsiya vaqti 3 soat.
|
2000 gacha
|
300 mm gacha bo’lgan Po’latni nazorat qilish uchun. Ekspozitsiya vaqti 1soat 35 daqiqa.
|
|
| |