nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Visual Studio 2012 - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 90/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaVisual Studio 2012. 2012-yil avgust oyida Visual Studio 2012 kodli Metro mavzusining versiyasi chiqarildi. Bu foydalanuvchi interfeysi yaxshilandi, yangi loyiha tomoshabin vositasi ishlab chiqilgan va kod fragmentlarini taʻkidlab uchun ranglar uchun qo‘llab-quvvatlash yaxshilandi. Microsoft taʻkidlaganidek, Visual Studio 2012 uchun manba kodining umumiy hajmi 50 millionga etdi.
Shunday qilib, Microsoft Visual Studio integrated development muhiti faol innovasion rivojlanishning noyob namunasidir va dasturiy taʻminotni ishlab chiqish sohasida yangi g‘oyalar va vositalarning bir butun birlashuvini o‘zida mujassamlashtiradi. 1995 yildan buyon 25 yil mobaynida 19 ta versiya chiqarilgan bo‘lib, ularning har birida yangi dasturlash tillari, buyruq-satr dasturlarini ishlab chiqish vositalari va boshqa ko‘plab yangiliklar mavjud.
Baʻzi bir kalit so‘zlarni bilib olish lozim:
9.1-jadval. Kalit so‘zlar.
.NET
|
-ISO xalqaro standartlari bilan standartlashtirilgan va bir necha implementations ega bo‘lgan obʻyektga yo‘naltirilgan ko‘p tilli dasturlash
platforma, - Microsoft.net, Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan
|
C#
|
-Microsoft kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan va faol ishlab
chiqilgan eng yangi obʻyektga yo‘naltirilgan dasturlash tili. NET platformasi uchun asosiy dasturlash tili
|
Visual
Basic
|
- Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan va ishlab chiqilgan asosiy tilning
obʻyektga yo‘naltirilgan kengaytmali dasturlash tili
|
Visual
C++
|
- dasturlash tili, Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan va ishlab chiqilgan
C++ tilining kengaytmasi
|
Visual FoxPro
|
-Microsoft tomonidan ishlab chiqilgan obʻyektga yo‘naltirilgan dasturlash tillaridan biri, SQL so‘rovlar tili bilan mos maʻlumotlar
bazalariga kirish uchun vositalarni o‘z ichiga olgan
|
Visual
Studio
|
- Microsoft kompleks rivojlantirilgan integrallashgan muhit.
|
|
| |
NP-to‘liqlik masalasining kuchlilik tomoni

|
NP-to‘liqlik masalasining kuchlilik tomoni
|
bet | 3/3 | Sana | 19.05.2024 | Hajmi | 0,99 Mb. | | #244337 |
Bog'liq AlgoritmlashNP-to‘liqlik masalasining kuchlilik tomoni
Agar masalaning qisim masalalari mavjud bo‘lsa u kuchli NP-to‘liq masala deyiladi, bunda: Masalaning raqamli parametrlari mavjud bo‘lmasa (ya'ni, bu masalada uchraydigan kattaliklarning maksimal' qiymati polinom uzunligi bilan yuqoridan chegaralangan).
Masalaning raqamli parametrlari mavjud bo‘lmasa (ya'ni, bu masalada uchraydigan kattaliklarning maksimal' qiymati polinom uzunligi bilan yuqoridan chegaralangan).
NP-to‘liqlik masala.
Bunday vazifalar sinfi NPCS deb nomlanadi. Agar P ≠ NP gipotezasi to‘g‘ri bo‘lsa, unda NPCS masalasi uchun soxtaopolinomial algoritm mavjud emas.
NP-to‘liqlik masalaga misollar
Bul' formulalari bajarilishi masalasi
"Dog‘lar" n × n o‘lchamining eng qisqa yechimi
Kommivoyajyora masalasi
Shteyner muammosi
Grafani bo‘yash masalasi
Soxa (yuza) qoplamasi masalasi
To‘plamni qoplash masalasi
Tanlash masalasi
To‘plamning mustaqilligi masalasi
Saper (o‘yin)
Tetris
Adabiyotlar
Гэри М., Джонсон Д. Вычислительные машины и труднорешаемые задачи. М.: Мир, 1982.
Томас Х. Кормен и др. Боб. 34 NP-полнота // Алгоритмы: построение и анализ = Introduction to Algorithms. — 2-е изд. — М.: «Вильямс», 2006. — 1296 с. — ISBN 0-07-013151-1.
Джон Хопкрофт, Раджив Мотвани, Джеффри Ульман. Введение в теорию автоматов, языков и вычислений = Introduction to Automata Theory, Languages, and Computation. — М.: «Вильямс», 2002. — 528 с. — ISBN 0-201-44124-1.
Internet saytlari:
https://en.wikipedia.org/wiki/P_versus_NP_problem
http://www.csl.mtu.edu/cs4321/www/Lectures/Lecture%2025%20-%20P%20and%20NP.htm
https://uz.wikipedia.org/
http://fayllar.org
|
| |
asosan 3 xil b o ‘ladi - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. NigmatovBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Masosan 3 xil b o ‘ladi:
1. Quruqlik (tuproq, yer osti)ning holati o‘zgarishi bilan bog‘liq
vaziyatlar:
halokatli k o ‘chkilar - foydali qazilmalarni qazish ch og‘ida
yer ostiga ishlov berilishi va insoning boshqa faoliyati natijasida yer
yuzasining o ‘pirilishi, siljishi;
tuproq va yer sanoati tufayli kelib chiqadigan toksikantlar bilan
ifloslanishi,
o g ‘ir metallar,
neft mahsulotlari, shuningdek, qishloq
x o ‘jaligi ishlab chiqarishida odamlarning so g ‘lig ‘i uchun x a v f soluvchi
konsentratsiyalarda
qoilan ilad igan
pestitsidlar
va
boshqa
zaharli
ximikatlar mavjudligi.
2. Atmosfera (havo mnhiti) tarkibi va xossalari o‘zgarishi bilan
b ogiiq bo‘lgan vaziyatlar:
Havo muhitining quyidagi ingridientlar bilan ekstremal yuqori
ifloslanishi:
- oltingugurtli oksid, azotli oksid, uglerodli oksid, dioksid, qurum,
chang va odamlar s o g i i g ‘iga x a v f soluvchi konsentratsiyalarda antropogen
tusdagi boshqa zararli moddalar;
- keng k o ia m d a kislotali hududlar hosil b o iis h i va ko‘p miqdorda
kislota chiqindilari y o g ‘ilishi;
- radiatsiyaning yuqori darajasi.
3. Gidrosfera holatining o'zgarishi
bilan b o g iiq vaziyatlar:
74
Yer yuzasi va yer osti suvlarining sanoat hamda qishloq x o ‘jaligi
ishlab chiqarishi oqovalari;
neft mahsulotlari, odam lam ing zaharlanishiga olib kelgan yoki olib
kelishi mumkin b o ig a n tarkibiaa o g ‘ir metallar, har xil zaharli ximikatlar
mavjud chiqindilar va boshqa zararli moddalar bilan ekstremal yuqori
darajada ifloslanishi;
|
| |
Pasayish, o‘tish - M tojiyev, I. Nigmatov

|
M tojiyev, I. NigmatovBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MPasayish, o‘tish
fazasi
vaqt b o ‘yicha x a v f manbayini jilovlab olish davridan boshlab to
uning oqibatini bevosita va bilvosita bartaraf qilguncha ketgan vaqtdir.
Bu fazaning davom iyligi yillar, gohida 10 yillar davom etishi mumkin.
FVlarning shikastlanish sabab-oqibat zanjirini konkret sharoitda bilish,
bunday vaziyatning oldini olish ehtim olini oshiradi va oqibatlarini tezroq
tugatishga yordam beradi.
5.4. Fuqarolar muhofazasining vazifalari
Fuqarolar muhofazasi davlat tizimlari
- harbiy davrda ham, tinchlik
davrda ham yuzaga keladigan xavflardan aholini, hududlami, moddiy
boyliklam i muhofaza qilishda muhim vazifalarni bajaradi. Bunday keng
qamrovli vazifalar to ‘g ‘risida 0 ‘zbekiston Respublikasining 1999-yilda
«A holi va hududlami tabiiy hamda texnogen xususiyatli favqulodda
vaziyatlardan m uhofaza qiiish to ‘g ‘risida»gi hamda 2000-yilda «Fuqaro
m uhofazasi to ‘g ‘risida»gi qabul qilingan qonunlarida o ‘z aksini topgan.
Ushbu
huquqiy
hujjatlarda
fuqaro
m uhofazasi
sohasidagi
asosiy
vazifalarni,
ulam i am alga oshirishning huquqiy asoslarini,
davlat
organlarining, korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning vakolatlarini
hamda fuqaro m uhofazasi kuchlari va vositalarini ham belgilab bergan.
Fuqaro m uhofazasining asosiy vazifalari quyidagi y o ‘nalishdagi tadbirlar
majmuasidan iborat:
1. A holini, hududlami va moddiy boyliklam i favqulodda vaziyatlar
oqibatidan (dushmanning harbiy harakatlaridan, tabiiy ofat, avariya va
halokatlardan) m uhofaza qiiish.
2. Har qanday favqulodda vaziyatlarda xalq x o ‘jaligi tarmoqlarining,
|
| |
zaxiralarining nobud b o ‘lishiga

|
zaxiralarining nobud b o ‘lishigaBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mzaxiralarining nobud b o ‘lishiga,
favqulodda vaziyatlar hududlarida
ishlab chiqarish maromining va odamlar hayot faolitining buzilishiga
olib keladigan y o n g ‘inlar va portlashlar; Odamlarning shikastlanishiga,
zaharlanishiga va o ‘lim iga olib keladigan hamda qidiruv-qutqarish
ishlarini o ‘tkazishni, nafas olish organlarini m uhofaza qilishning m axsus
anjomlarini va vositalarini qo‘llanishni talab qiluvchi k o ‘mir shaxtalaridagi
va kon-ruda sanoatidagi gaz va chang portlashi bilan b o g ‘liq avariyalar,
y o n g ‘inlar va jinslar q o ‘porilishi;.
4) energetika va kommunal tizimlardagi avariyalar:
sanoat va qishloq x o ‘jaligi m as’ul iste’m olchilarining avariya tufayli
energiya ta’m inotisiz qolishiga hamda aholi hayot faoliyatining buzilishiga
olib keladigan GES, GRES, lESlardagi, tuman issiqlik markazlaridagi
elektr
tarmoqlaridagi
bug‘qozon
qurilmalaridagi,
kompressor,
gaz
taqsimlash shoxobchalaridagi va boshqa energiya ta’minoti obyektlaridagi
avariyalar, y o n g ‘inlar, aholi hayot faoliyatining buzilishiga va salom atigiga
x a v f tu g ‘ilishiga olib keladigan gaz quvurlaridagi, suv chiqarish
inshootlaridagi, suv quvurlaridagi, kanalizatsiya va boshqa kommunal
obyektlardagi avariyalar;
atmosfera, tuproq, yer osti va yer usti suvlarining odamlar salom atligiga
x a v f tug'diruvchi darajada konsentratsiyadagi zararli moddalar bilan
ifloslanishiga sabab b o ia d ig a n gaz tozalash qurilmalaridagi, biologik va
boshqa tozalash inshootlaridagi avariyalar;
5) bino va inshootlarning birdan qulab tushishi bilan bog‘Iiq
avariyalar:
Odamlar o i i m i bilan b o g iiq b o ig a n va zudlik bilan avariya-qutqaruv
|
| |
faoliyati sharoitlari buzilgan yoxud moddiy zarar favqulodda vaziyat paydo

|
faoliyati sharoitlari buzilgan yoxud moddiy zarar favqulodda vaziyat paydoBog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mfaoliyati sharoitlari buzilgan yoxud moddiy zarar favqulodda vaziyat paydo
b o ‘lgan kunda eng kam oylik ish haqi miqdorining 1 m ing baravaridan
ortiqni, biroq 0,5 mln. baravaridan kam b o im a g a n miqdorni tashkil etgan
hisoblanadi.
Respublika (milliy) tavsifdagi favqulodda vaziyat deyilganda -
favqulodda vaziyat natijasida 500 dan ortiq odam ning hayot faoliyati
sharoitlari buzilgan yoxud m oddiy zarar FV paydo b o ‘lgan kunda eng
kam oylik ish haqi miqdorining 0,5 mln. baravaridan ortig‘ini tashkil
etadigan hamda FV mintaqasi viloyat chegarasidan tashqariga chiqadigan,
respublika m iqyosida tarqalishi mumkin bo‘lgan FV tushuniladi.
Transchegaraviy (global) tavsifdagi favqulodda vaziyat deyil
ganda
esa, oqibatlari m am lakat tashqarisiga chiqadigan yoxu d FV chet
eld a y u z bergan va 0 ‘zbekiston hududiga daxldor holat tushuniladi.
Bunday falokat oqibatlari har bir m am lakatning ichki kuchlari va
m ab lag‘i bilan hamda xalqaro ham jam iyat tashkiiotlari m ab lag‘lari
h iso b ig a tugatiladi. M asalan, Orol m uam m osi nafaqat 0 ‘zb ek iston
davlati uchun falokat keltiruvchi, balki unga chegaradosh b o ‘ igan
Turkmaniston, Q o z o g ‘iston va boshqa davlatlar uchun ham falokatli
vaziyatdir. Shuning uchun oxirgi vaqtda Orol m uam m osini hal q ilish ga
0 ‘zbekiston davlatining kuch va m ablag‘idan tashqari butun jahon
ham jam iyati tashkiiotlari (E kosan, Y U N E P v a boshq.) m ablag‘ lari,
kuchlaridan foydalanilm oqda
Favqulodda vaziyatlar tasnifiga ko‘ra (sababi va kelib chiqishman
bayiga k o ‘ra):
1. Tabiiy tusdagi FV.
2. Texnogen tusdagi FV.
3. E kologik tusdagi FV larga bo’linadi.
Tabiiy tusdagi favqulodda vaziyatlarga
|
| |
Visual Studio 6.0 (1998) - Tiplarni dinamik tarzda

|
Tiplarni dinamik tarzda
|
bet | 87/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaVisual Studio 6.0 (1998). Visual Studio keyingi versiyasi (6.0, kodlangan Aspen) 1998 yilda chop .tildi. Visual C++, Visual Basic, vj++ va Interdev, (maksimal versiyada - Visual Studio Enterprise Edition) - allaqachon maʻlum komponentlarini yangi versiyalari bilan bir qatorda, quyidagi yangi komponentlar ham vizual modellashtirish va dastur ishlashini tahlil qilishni qo‘llab-quvvatlash uchun kiritilgan:
Application Performance Explorer
Automation Manager
Microsoft Visual Modeler
RemAuto Connection Manager
Visual Studio Analyzer
Visual Studio 6.0 dasturlari bilan ishlayotgan uchun bitta ko‘p tilli virtual platforma o‘z ichiga oladi integrallashgan muhit, yangi versiyasini yaratish uchun asos sifatida Microsoft tomonidan ishlatiladigan versiyasi - .NET.
Visual Studio.net (2002). Visual Studio 7.0 versiyasi, shuningdek, Visual sifatida tanilgan Studio.net va kodlangan Rainier, joriy etildi. Ushbu versiyada eng muhim yangilik boshqariladigan kod, umumiy til infratuzilmasi (SLI), umumiy oraliq til (SIL), umumiy turdagi tizim (SP) asosida to‘liq turdagi nazorat va xavfsizlik bilan ishonchli va xavfsiz dasturlashni taʻminlaydigan ko‘p tilli platformani amalga oshirishdir. .Net platformada barcha kompilyatorlar manba kodini tegishli tildan tarjima qiladi (C#, C++, Visual Basic va hokazo.) bitta oraliq SIL kodining ikkilik formatiga - VM ning postfiks yozuvi instructions.net -Virtual ijro tizimi (VES). Taqdim etilgan: .Net ichidagi moslik-turli tillardan tuzilgan kodlarning ilovalari; yagona metadata asosidagi turdagi nazorat va xavfsizlik mexanizmi; yagona ko‘p tilli istisno muomala mexanizmi o‘z ichiga oladi.
Visual Studio.NET 2002 versiyasi to‘rt versiyalarida chop etildi (nashrlar):
Academic, Professional, Enterprise Developer, Enterprise Architect.
Visual Studio muhitida qo‘llab-quvvatlanadigan tillarda haqiqatdan ham ajoyib o‘zgarish va qo‘shimchalar amalga oshirildi.
Avvalo, C# -yangi dasturlash tili ishlab chiqildi va amalga oshirildi, hozirgi kunda eng kuchli, zamonaviy va to‘liq dasturlash tili.
Visual C++ va Visual Basicda muhim kengaytmalar amalga oshirildi. Aslida sintaksisdagi ayrim farqlarga qaramay, bu tillar deyarli o‘xshash xususiyatlarni taʻminlab, C# tiliga "teng" bo‘lib kelgan. Yangi .NET -mos versiyasi Visual C++ muvaffaq deyiladi, C++ va yangi Visual Basic SOF-mos versiyasi Visual Basic.net deyiladi.
|
| |
MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI

|
MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI
|
bet | 97/147 | Sana | 21.03.2017 | Hajmi | 11,8 Mb. | | #732 |
MA’RUZA MAShG’ULOTLARINING TA’LIM TEXNOLOGIYaSI
10-mavzu: Ota-ona ibrati va uning tarbiya jarayonida tutgan o‘rni
1.1. Ta’lim berish texnologiyasining modeli
Mashg’ulot vaqti-80 daqiqa
|
Talabalar soni: 60 gacha
|
Mashg’ulot shakli
|
Kirish-axborotli ma’ruza
|
Ma’ruza rejasi
| -
Yoshlarni buzg’unchi g’oyalar ta’siriga tushib qolishdan, ularni jinoyat yo‘liga kirib qolishdan saqlashda ota-onalarning roli.
-
Milliy istiqlol g’oyalarini farzandlar ongiga singdirishda ota-onalarning roli.
|
O‘quv mashg’ulotining maqsadi: Oiladagi Yoshlarni buzg’unchi g’oyalar ta’siriga tushib qolishdan, ularni jinoyat yo‘liga kirib qolishdan saqlashda ota-onalarning rolini ko‘rsatish, milliy istiqlol g’oyalarini farzandlar ongiga singdirishda ota-onalarning rolini talabalarga tushuntirish.
|
Pedagogik vazifalar:
-
Yoshlarni buzg’unchi g’oyalar ta’siriga tushib qolishdan, ularni jinoyat yo‘liga kirib qolishdan saqlashda ota-onalarning rolini ko‘rsatish;
-
Milliy istiqlol g’oyalarini farzandlar ongiga singdirishda ota-onalarning roli bilan tanishtirish;
|
O‘quv faoliyati natijalari:
-
Yoshlarni buzg’unchi g’oyalar ta’siriga tushib qolishdan, ularni jinoyat yo‘liga kirib qolishdan saqlashda ota-onalarning rolini o‘rganadilar.
-
Milliy istiqlol g’oyalarini farzandlar ongiga singdirishda ota-onalarning roli bilan tanishadilar.
|
Ta’lim berish usullari
|
Ko‘rgazmali ma’ruza, suhbat
|
Ta’lim berish shakllari
|
Ommaviy, jamoaviy
|
Ta’lim berish vositalari
|
O‘quv qo‘llanma, proektor
|
Ta’lim berish sharoiti
|
O‘TV bilan ishlashga moslashtirilgan auditoriya
|
Monitoring va baholash
|
Og’zaki nazorat: savol-javob
|
1.2. “Ota-ona ibrati va uning tarbiya jarayonida tutgan o‘rni” ma’ruza mashg’ulotining texnologik xaritasi
|
| |
Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi o’quv

98
o’zlariga berilgan savolni “Insert” va “Shajara
daraxti” usullarida
yoritib berish va berilgan
topshiriq javobini taqdimot etish uchun taklif
etadi
va
avvalgi
jarayon
takrorlanadi;
-O’quv faoliyati natijalariga yakun yasaydi.
-Mavzuga oid hujjatlarni
rasmiylashtirishga
ko’rsatma beradi; -Baholarni asoslangan holda
e’lon qiladi. Yo’l qo’yilgan xato va
kamchiliklarni muhokama qiladilar. Faol
ishtirok etgan o’quvchilarni rag’batlantiradi.
Olingan bilimlarni kelajakdagi kasbiy va o’quv
faoliyatidagi ahamiyatini ko’rsatadi.
“Insert” va “SHajara
daraxti” usullari
yoritib beradi
ujjat to’ldira oladi.
Xatolarni
to’g’irlaydilar
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)
5. Mashg’ulot tugagandan so’ng ish joylarni
talab darajasiga keltiradi va bajarilgan ishni
qabul qiladi.
Bajarilgan topshiriq
natijalarini
o’qituvchiga
topshiradilar.
Shuning uchun ham axborot xavfsizligi sohasidagi munosabat­

|
Shuning uchun ham axborot xavfsizligi sohasidagi munosabat Pdf ko'rish
|
bet | 108/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)Shuning uchun ham axborot xavfsizligi sohasidagi munosabat
larni huquqiy tartibga solish tuzilmasi axborotga doir qonun huj-
www.ziyouz.com kutubxonasi
jatlarining tuzilmasini deyarli takrorlaydi va axborot xavfsizligi ta-
lablaridan kelib chiqib, huquqiy tartibga solish obyektlarining himoy-
alanganligi masalalariga e’tiborni qaratadi. Natijada axborot so-
hasini himoya qilishning asosiy yo'nalishlari hamda normativ qoi-
dalari yordamida ularning axborot xavfsizligini huquqiy ta’minlash
masalasi hal qilinadigan axborotga doir qonun hujjatlari institutlar-
ining ayrim modelini tuzish mumkin (9-rasm).
Axborot xavfsizligini huquqiy tartibga solish axborot sohasi
subyektlari faoliyatining barcha yo'nalishlarini qamrab oladigan
axborotga doir huquqiy munosabatlar negizida shakllanadi. Ular
axborot sohasining barcha sohalarini hamda huquqiy munosabat-
larning barcha subyektlari va obyektlarini qamrab oladi.
Axborot xavfsizligi sohasidagi huquqiy munosabatlaming obyek-
tlari - bu jamiyatdagi shaxsning ma’naviyati, axloqi va intellektu-
alligi, uning axborot sohasidagi huquq va erkinliklari; jamiyatdagi
demokratik tuzum, bilim va ma’naviy qadriyatlar; davlatning kon
stitutsiyaviy tuzumi, mustaqilligi va hududiy yaxlitligidir.
Axborot xavfsizligi sohasidagi huquqiy munosabatlaming sub
yektlari esa - bu shaxs, davlat, qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi
va sudlov hokimiyatlari organlari, xavfsizlikni ta’minlash tizimi,
O'zbekiston Respublikasining Xavfsizlik kengashi, fuqarolardir.
Bu sohadagi subyektlarning xatti-harakatlari qonunlar va boshqa
qonun hujjatlari bilan, ularning huquqiy munosabatlar obyektlarin
|
| |
O'zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgariik to'g'risidagi

|
O'zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgariik to'g'risidagi Pdf ko'rish
|
bet | 106/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)O'zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgariik to'g'risidagi
kodeksiga kiritilishi kerak bo'lgan normalarga misollar: O'zbekiston
Respublikasi fuqarosining o‘z saylov huquqidan foydalanishi yoki
saylov komissiyasining ishiga to'sqinlik qilish; nomzod haqida
yolg'on ma’lumotlar tarqatish; saylov komissiyasi (referendumni
o'tkazish komissiyasi) a’zosi, kuzatuvchisi yoki chet ellik (xalqaro)
kuzatuvchining huquqlarini buzish; fuqarolaming saylovchilar ro'yxati
bilan tanishish huquqini buzish; ommaviy axborot vositalari orqali
saylovoldi targ'ibotini o'tkazish shartlarini buzish; imzosiz targ'ibot
materiallarini tayyorlash yoki tarqatish .
O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksidagi normalar
ga misollar: ma’naviy zararni qoplash (umumiy qoidalar (1021-
modda), ma’naviy zarami qoplash usuli va miqdori (1022- modda)),
shaxsning sha’ni, qadr-qimmat va ishchanlik obro'sini himoya
qilish (1 0 0- modda), oshkor etilmagan axborotni muhfaza qilish
huquqi (1095-modda), oshkor etilmagan axborotdan noqonuniy
foydalanganlik uchun javobgariik (1096 - modda), oshkor etilma
gan axborotni noqonuniy foydalanishdan muhofaza qilish huqu-
qining boshqa shaxsga o'tishi (1097-modda).
§6. Axborot xavfsizligi sohasidagi munosabatlarni
huquqiy tartib g a solishning tuzilmasi
Axborot xavfsizligining huquqiy masalalarini ko'rib chiqishni
yakunlar ekanmiz, axborot xavfsizligiga axborot huquqi tizimini
o'rganish va shakllantirish, bu sohadagi normalar va huquqiy
normativ hujjatlarni tayyorlash va takomillashtirish aspekti yoki
www.ziyouz.com kutubxonasi
rakursi, deb qarash mumkinligini qayd etib o'tmoqchimiz. Axborot
|
| |
- axborot, programma-matematik, tashkiliy-huquqiy va jismoniy

|
- axborot, programma-matematik, tashkiliy-huquqiy va jismoniy Pdf ko'rish
|
bet | 113/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)- axborot, programma-matematik, tashkiliy-huquqiy va jismoniy
usullar ko'rinishidan iborat bo'lishi mumkin.
Axborot ko'rinishida huquqbuzarlikning ko'rinishlari quyidag-
ilardan iborat:
axborot almashuvida manziliga yetkazib berish va darhollik
tartibining buzilishi;
axborotni noqonuniy yig'ish va foydalanish;
axborot resurslariga ruxsatsiz kirish;
axborot bilan manipulatsiya (axborotni yashirish yoki noto'g'ri
talqin qilish, dezinformatsiya);
axborot sistemalaridagi ma’lumotlarni noqonuniy ko'chirish;
fuqarolar, tashkilotlar va davlat manfaatiga qarama-qarshi
bo'lgan pozitsiyalarda turib ommaviy axborot vositalaridan foy
dalanish;
kutubxona, arxiv, ma’lumot banklari va bazalaridan axborotlami
o'g'irlash;
axborotlarni qayta ishlash texnologiyalarini buzish.
O'zbekiston Respublikasi «Elektron raqamli imzo to'g'risida»gi
Qonunida (11.12.2003 y.) ham elektron raqamli imzo yopiq kaliti
www.ziyouz.com kutubxonasi
egasining javobgarligi belgilangan. Ya’ni, elektron raqamli imzo
yopiq kalitining egasi o'ziga yuklatilgan majburiyatlarni bajarma-
ganligi oqibatida elektron raqamli imzoning yopiq kalitidan ruxsat
siz tarzda foydalanish tufayli yetkazilgan zarar uchun tegishli
elektron raqamli imzo ochiq kalitining foydalanuvchisi oldida javob-
gar bo'ladi.
Hayotga tadbiq etilishi ko'zda tutilayotgan yuqoridagi qonun
asosan iqtisodiyotni boshqarish, ya’ni, biznes ishlarining tezkor
tarzda hal etishda axborot texnologiyalaridan foydalanish jarayo
nida turli huquqbuzarliklaming oldini olishni ham ko'zda tutadi.
Ma’lumki, axborot texnologiyalaridan eng keng tarqalgani bu-
|
| |
ing himoyalan-ganligini ta’minlashga qaratilgan huquq va majburi-

|
ing himoyalan-ganligini ta’minlashga qaratilgan huquq va majburi- Pdf ko'rish
|
bet | 109/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)ing himoyalan-ganligini ta’minlashga qaratilgan huquq va majburi-
yatlarini amalga oshirish tartibida belgilanadi.
Subyektlarning huquq va erkinliklari huquqiy munosabatlar
obyektlarini himoya qilish, axborot xavfsizligini ta’minlash ustidan
nazorat o'matish tartibida subyektlarning xatti-harakatlari qoidalarini
o'matadigan qonunlar va boshqa huquqiy normativ hujjatlarning
normalari bilan belgilanadi. Shu yerning o'zida fuqarolar, jamiyat
va davlatning manfaatlarini himoya qilish tartibida axborotga doir
huquq va erkinliklarga cheklovlar joriy etiladi. Huquq normalarini
shakllantirish, huquq va majburiyatlami belgilashda konstitutsiyaviy,
ma’muriy va fuqarolik huquqi usullari qo'llanadi.
Axborot sohasidagi huquqbuzarliklar uchun javobgarlik: shaxs,
jamiyat va davlatning ma’naviyati va axloqini sifatsiz, yolg'on axborot
lar va dezinformatsiyaning ta’siridan himoya qilish; axborotlashtirish
sharoitlarida shaxsni himoya qilish; axborot va axborot resurslarini
www.ziyouz.com kutubxonasi
ruxsatsiz foydalanishdan himoya qilish tartibida belgilanadi (huqu-
qiy-fuqarolik, ma’muriy-huquqiy, jinoiy-huquqiy javobgariik). Hudud-
lararo axborot tizimlari, shu jumladan Internet muhitidagi huquqbu-
zarliklar uchun javobgariik o'rnatish xususiyatlari axborot, axborot
texnologiyalari va ularni ta’minlash vositalarining o'ziga xosliklari va
yuridik xususiyatlariga asoslanadi.
Shaxs, jamiyat va davlatning hayotiy muhim manfaatlarini himoya
qilishning huquqiy mexanizmlari axborot sohasining har bir sohas-
ida ishlab chiqilishi va joriy etilishi lozim.
Axborotni izlash, olish va iste’mol qilish sohasi.
|
| |
xavfsizligi sohasida o'tkazilgan tadqiqotlarning natijalaridan foy-

|
xavfsizligi sohasida o'tkazilgan tadqiqotlarning natijalaridan foy- Pdf ko'rish
|
bet | 107/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)xavfsizligi sohasida o'tkazilgan tadqiqotlarning natijalaridan foy-
dalanib, qonun chiqaruvchi hamda axborot huquqi sohasini
o‘rganuvchi tadqiqotchi axborot sohasida axborot xavfsizligini hu
quqiy himoya qilish vosita va mexanizmlarini takomillashtirish uchun
qo'shimcha imkoniyatlarga ega bo'ladi. Bu esa axborot sohasi
dagi munosabatlarni huquqiy tartibga solishning sifati va samara-
dorligini yanada oshiradi.
Axborot sohasini himoya qilishning asosiy yo'nalishlari
Axborotga doir huquq va erkinliklarni himoya qilish
Ommaviy axborot vositalari instituti
Hujjatlashtirilgan axborot instituti
O'zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi normalari
O'zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik
to'g'risidagi kodeksi normalari
Shaxs, davlat va jamiyat manfaatlarini zararli, xavfli va
sifatsiz axborotlar ta’siridan himoya qilish
Hujjatlashtirilgan axborot instituti
Davlat sirlari instituti
Tijorat sirlari instituti
Shaxsiy ma'lumotlar instituti
Boshqa turdagi sirlar
O'zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi normalari
O'zbekiston Respublikasining Ma'muriy javobgarlik
to'g'risidagi kodeksi normalari
O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi normalari
Axborot, axborot resurslari va axborot tizimlarini
begona shaxslaming qonunga zid ta’siridan himoya qilish
Intellektual mulk institutlari
Hujjatlashtirilgan axborot instituti
O'zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi normalari
O'zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to'g'risidagi
kodeksi normalari
O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi normalari
9-rasm. Axborot sohasini himoya qilishning asosiy yo'nalishlari.
|
| |
-rasm. Dogpile tizimi - Информатика

470
usul yordamida har bir qidiruvda kеrakli natijaga yaqinlashavеradi. Masalan, siz
mеnеdjеr ishini o`rganish uchun qo`llanma axtarmoqchisiz. Bu ishni amalga
oshirish uchun, birinchi, qidiruvni ―mеnеdjmеnt‖ kalitli so`zi bo`yicha bajarasiz.
Natijada ―mеnеdjmеnt‖ so`zi 100 mingdan ortiq veb-sahifalarda topiladi. Qidiruvni
aniqlashtirish uchun so`rovga ―uchеbnik‖ so`zini qo`shib, yana izlashni davom
ettiramiz. Natijada topilgan saytlar ro`yxati kamayadi, lеkin ularning ko`pi Intеrnеt
do`konlarini ko`rsatadi, qayеrda kitoblar faqat sotiladi. Agar siz kitobni sotib
olmoqchi bo`lmasangiz, unda so`rovga ―bеsplatno‖ (bеpul) kalitli so`zini qo`shib,
qidiruv mashinani ishga tushiring va natijada Intеrnеt do`kon ko`rsatkichlari
ro`yxatdan tushib qolib, kеrakli sahifalar qoladi. Endi kitobni Intеrnеtda o`tirib
o`qimoqchi bo`lmasangiz, uni o`zingizning kompyutеringizga ko`chirib olish
tavsiya etiladi. Buni amalga oshirish uchun so`rovingizga ―skachat‖ so`zini
qo`shsangiz, natijada mеnеjmеnt haqida bеpul ko`chiriladigan elеktron
kitoblarning ro`yxatiga ega bo`lasiz.
RAMBLER -- 
Veb manzili : 
http://www.rambler.ru/

RAMBLER --
Veb manzili :
http://www.rambler.ru/
Varaqlari : 80 milliondan ko`p
Til : Rus tilda ishlaydi
Host kompyuterlar soni: 1000 ga yaqin;
Foydalanuvchilar soni: 100 milliondan ko`p;
foydalanuvchisi haftasiga : 100taga oshadi.
Yangilanish: har 3-4 kunda
Qidiruv tizimi nomi:
www.uz milliy qidiruv tizimi
Veb manzili :
http://www.uz/
Varaqlari : 500 000dan ko`p
468
Til : Uzbek va rus tilda ishlaydi
Host kompyuterlar soni: 5ta ga yaqin;
Foydalanuvchilar soni: 10000 dan ko`p;
foydalanuvchisi haftasiga : 100taga oshadi.
Yangilanish: har 3-4 kunda
Google – eng mashhur qidiruv tizimidir
. Shuning uchun dunyoning 20
tilida ishlaydi (Masalan, o`zbek tilida). Siz savolingizni bеrganingizdan so`ng
qidiruv tizimi o`zining ma`lumot jamg`armasidan so`rovingizga mos natijani,
topilgan veb-sahifalarni ro`yxat tarzida taqdim etadi. Ro`yxatning birinchi
bandlarida so`rovga eng mos kеlgan veb-sahifalar joylashadi. Lеkin, shuni aytib
o`tish kеrakki, turli qidiruv tizimlar har xil tartiblash qoidalarini ishlatadi, shuning
uchun bitta so`rov bo`yicha turli qidiruv tizimlaridan har xil natijalar olish
mumkin. Natijalardan tuzilgan ro`yxatning bandiga chеrtilsa, tanlangan veb-sahifa
ochiladi.
Dogpile.com
– meta-qidiruv tizimi. Barchamiz ma'lumot izlab topish
maqsadida qidiriuv tizimlaridan foydalanamiz. Google nomini hozir boshlang'ich
sinf o'quvchisi ham biladi. Internetdan hech ham foydalanmagan otaxonlar ham
Google degan so'zni televizordan hech bo'lmasa bir marotaba eshitgan. To'g'ri, bu
xizmat juda ommabop va bizning hayotimizni ancha yengillashtirmoqda. Ammo
undan tashqari ham qidiruv tizimlari ham borki, ayrim Google Search qila olmagan
ishlarni bajara olishadi. Google 1998 yilda ish boshlagan bo'lsa, ungacha Lykos,
Altavista, Yahoo, MSN Search degan internet xizmatlari bo'lgan va ularning
ko'pchiligi hozirda ham xizmat ko'rsatib kelmoqda. Ularning har birining o'ziga
yarasha ustunlik jihatlari bor. Shunday ekan, tarmoq mutaxassislari asosiy qidiruv
tizimlarini o'zida jamlagan meta-tizimlarni ishlab chiqaradilar. Shunday
xizmatlardan biri Dogpile bo'lib, bitta oynachaning ichiga so'rov kiritib, birato'la
to'rtta qidiruv tizimi (Google, Yahoo, Ask.Com, Bing) natijalarini olishingiz
mumkin. Interfeys ko'tarinki ruhda tayyorlangan. Firma belgisi esa - irg'itilgan
koptok izidan chopuvchi kuchukcha. Hatto qidiruv oynachasi yonidagi tugma ham
shunchaki "Enter" yoki "Go" emas, "Go Fetch" ('Tutib kel!') deb nomlangan.
|
Aniq so`rov usuli - Информатика

471
Masalan, sport ko`rsatkichiga chеrtsangiz futbol, baskеtbol, tеnnis va hokazo
bo`limlarni topasiz. Shunday qilib, katalog daraxtsimon tizimga ega va har bir
sichqoncha chеrtilishida ko`rsatkichlar shoxlanib kеtavеrishi mumkin. Shuni aytish
kеrak, Intеrnеtda kataloglar va qidiruv mashinalar birlashgan holda ishlaydi.
Masalan,
dunyodagi
eng
katta
katalog
Yahoo
saytida
joylashgan
(http://dir.yahoo.com) va yana Yahoo bu mashhur qidiruv mashinasi
(http://yahoo.com). Avvalgi mavzularda qidiruv mashinalarining manzillari
kеltirilgan ro`yxat bo`yicha kataloglarni ham ochish mumkin. Masalan,
www.rambler.ru manzili qidiruv mashinani va katalogni ochadi. O`zbеkiston
saytlar katalogini ochish uchun www.uz, www.vse.uz, http://catalog.doda.uz
manzillariga murojaat qilish mumkin.
a 
S - O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va

massasining
qattiqligi
yuqori
bo’lganda
harakatlanadigan
maydalash
agregatlaridan foydalaniladi. Zaboy konveyerlarining
siljish sonini kamaytirish
uchun konveyer qayta yuklagichlaridan foydalaniladi.
Draglayn to g ’ jinsini yon va oxiri berk zaxodkalar bilan qazib olishi mumkin
(rasm. 3.11). Bunda u pog’ona yuqorisida, oraliq maydonda va pog’ona pastki
qism idajoylashishi mumkin.
Draglaynni
pog’ona yuqorisida joylashtirish holatida kon massasi
ag’darmaga tashiladi yoki transport vositalariga yuklanadi. Draglayn zaboyi
uning cho’michi harakatiga mos ravishda qiya profilga ega bo’ladi. Zaboyning
mumkin b o ’lgan balandligi pasportdagi
qazish chuqurligiga, zaboy qiyalik
burchagi va draglaynni o ’matish joyi bilan aniqlanadi. Zaxodkaning maksimal
kengligi (m):
=
Ai,(sinq + 5т<г^)
(3.5)
bunda,
va qazib olingan bo ’shliqqa qaytish burchagi (rasm. 3.12), daraja.
3.11-rasm.. D raglayn ishlash sxemasi:
a,b,v- draglaynni mos ravishda pog 'ona ustida, oraliq maydon va pog ona pastki qismida
joylashtirish orqali yon zaboyli; g-draglaynni pog ’ona ustida joylashtirgan holda oxiri berk
zaboyli.
A sosan ag’darmaga
ishlashda
ц =
0. Unla qazib olishda draglaynning
umumiy burchagi
a> = w,
=30+45'. Yuklashda draglaynning qiyalik burchagi 90°
dan oshmaydi. U nda zaxodka kengligi (m):
A =
R, sin
to
97
ESH -4/45, ESH-8/60, ESh-15/90, ESH-90/100 draglaynlari uchun
zaxodka kengligi m os ravishda 2 3 ,2 9 ,4 2 , 47m.
D raglaynni oraliq pog’onada joylashtirish bilan b o ’lgan sxem a 8-10
m
1
cho’mich hajm iga ega uchli draglaynlardan foydalanishda qo ’llaniladi,
draglaynning harakatlanish o ’qi ag’darmaga yaqin
joylashganligi sababli
balandroq p o g ’onani bir vaqtda qazib olish uchun q o ’llaniladi. C h o ’michni
siljishini oldini olish uchun yuqori nimpog’onani qazib olishda zaboy qiyalik
burchagi 25° dan oshmasligi kerak. Yuqori nim pog’onaning balandligi
h,.
^(0.7+0.8
)Hp
holatni bajarishi kerak. Yuqori qazib olishda draglaynning
unumdorligi pastki qazib olishdan ko’ra 10-15% kam b o ’ladi.
1-Л
3.12.-rasm . D raglayn o ’tish
kengligini aniqlash sxemasi
Q azib olinadigan pog’ona pastki qismida draglayn kam hollarda o ’matiladi
(asosan turg’un b o ’lm agan tog’ jinslarini qazib olishda).
M am lakatdagi b ir cho’michli ekskavatorlarning 15% ini draglaynlar tashkil
qiladi. U lar tom onidan 15% ga yaqin kon va er ishlari bajariladi. Karyerlarda
ular asosan kon m assasini qazib olingan bo’shliqqa tashlash uchun q o ’llaniladi.
98
3 .5 . GIDRAVLIK EKSKAVATORLARNING TEXNOLOGIK O’LCHAMLARI
Oxirgi yillarda ochiq kon ishlariga yangi turdagi qazish-yuklash vositasi
b o ’lmish gidravlik ekskavatorlardan keng foydalanish amaliyoti qo’llanilmoqdi,
ulam ing ishchi organi to ’g ’ri yoki teskari mexanik kurak hisoblanadi (asosan
katta qismni
gidroprivodli ishchi uskunali, qaytish platformali, harakat vositali
gidravlik ekskavatorlar tashkil qiladi). Mahalliy va tashqi amaliyotda allaqachon
2.5-20
o'ziga xos «qurilish materiali» bo'lib xizmat qiladi

|
o'ziga xos «qurilish materiali» bo'lib xizmat qiladi Pdf ko'rish
|
bet | 189/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)o'ziga xos «qurilish materiali» bo'lib xizmat qiladi.
Avtomatlashtirilgan axborot tizimlarini ta’minlash vositalari jum
lasiga lingvistik vositalar ham kiradi. Informatikada avtomatlash
tirilgan axborot tizimlarini lingvistik ta’minlash vositalari deganda
axborot qidirishning yuksak darajada samaradorligini ta’minlovchi
barcha lingvistik (lisoniy) vositalar majmui tushuniladi.
Axborot qidirish tili avtomatlashtirilgan axborot qidirish tizim
larini lingvistik ta’minlash vositalari tizimida yetakchi o'rinni egal-
laydi. Keng ma’noda til - bu axborotni yig'ish, saqlash, qayta
ishlash va uzatish uchun foydalaniluvchi belgilar tizimidir. Biron-bir
www.ziyouz.com kutubxonasi
boshqa predmetning vakili bo'lib xizmat qiluvchi moddiy obyekt
belgi (simvol, so‘z) deb ataladi. Axborot qidirish tili — bu hujjat
larni kelgusida saqlash va qidirish maqsadida indeksatsiya qilish,
axborotlarni so'rash va faktlarni tavsiflash uchun mo'ljallangan
shaklga solingan sun’iy tildir.
Har qanday axborotni uzatish uchun avval tegishli tarzda
kodlashtirish, ya’ni maxsus belgilar yoki signallar tiliga o'tkazish
lozim. Elektr impulslar, nurli yoki ovozli tebranishlar, mexanik
ko'chishlar axborot uzatuvchi signallar bo'lishi mumkin. Har qan
day shaklga solingan tilni yaratish uning alifbosini - boshlang'ich
belgilar majmuini tuzishdan boshlanadi. Bu belgilar mantiqiy va
nomantiqiy bo'ladi. Qonun hujjatlariga doir axborot qidirish tili
quyidagilami ta’minlashi lozim:
huquq normalari va normativ-huquqiy hujjatlarni samarali shakl
ga solish;
huquq ijodkorligining muayyan vazifalarini hal qilish uchun
|
| |
Huquqiy munosabatlar obyektlari: avtomatlashtirilgan axborot

|
Huquqiy munosabatlar obyektlari: avtomatlashtirilgan axborot Pdf ko'rish
|
bet | 111/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)Huquqiy munosabatlar obyektlari: avtomatlashtirilgan axborot
tizimlari, ma’lumotlar bazalari va banklari, boshqa axborot texnologi-
yalari, bu obyektlarni ta’minlash vositalari.
Bunda eng awalo quyidagilar himoya qilinishi lozim:
axborot tizimlari va texnologiyalari hamda ularni ta’minlash
vositalari mualliflari va egalarining huquqlari;
mashinali axborot yetkazuvchilar, masalan, elektron raqamli
imzo vositalari;
avtomatlashtirilgan axborot tizimlari va ulaming tarmoqlari tarkibi-
dagi ma’lumotlar (bilimlar) bazalari ruxsatsiz foydalanishdan;
EHM va ulaming tarmoqlari tarkibidagi dasturiy vositalar, axborot
tizimlari va ulaming tarmoqlarini ruxsatsiz kirishdan;
axborot texnologiyalari va ularni ta’minlash vositalari.
Huquqiy munosabatlar subyektlari: yaratuvchilar, ishlab chiqa-
ruvchilar, buyurtmachilar, ijrochilar.
§7 . Axborot texnologiyalariga oid huquqbuzarlik
va unga qarshi kurash yo‘llari
Respublikada elektron ommaviy axborot vositlari, xususan, tele
radio va kabelli ko'rsatuv tashkilotlari faoliyatini litsenziyalash
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 28-
iyuldagi№ 236-sonli qaroriga ko‘ra O'zbekiston aloqa va axborot
lashtirish agentligi tomonidan amalga oshiriladi. O'zbekiston Re
spublikasining «Faoliyatning ayrim turlarini litsenziyalash
to‘g‘risida»gi Qonuniga binoan axborot texnologiyalari bilan bog'liq
sohalar ham litsenziyalashtiriladi. Litsenziyalashdan maqsad, bu
sohada turli ko'rinishdagi huquqbuzarliklarning kelib chiqishini old
ini olish, sodir etilgan huquqbuzarliklarga qarshi kurashni
ta’minlashdan iborat.
Axborot texnologiyalari egalari yoki mulkdorlarining huquqlari
|
| |
zarur axborotni kompyuterdan katta tezlikda qidirib topish

|
zarur axborotni kompyuterdan katta tezlikda qidirib topish Pdf ko'rish
|
bet | 190/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)zarur axborotni kompyuterdan katta tezlikda qidirib topish;
normativ matnni yuridik tildan EHM tiliga muvofiq ravishda
o'tkazish;
axborot qidirish paytida «shovqin»ning minimal bo'lishiga erish-
ish (ya’ni kompyuter tomonidan ortiqcha axborot berilishi ehtimo-
lini minimumga keltirish);
axborot qidirishning to'liqligi, ya’ni huquq ijodkorligining muay
yan vazifalarini (yangi hujjat yaratish, tizimga solish) hal qilish
uchun zarur bo'lgan barcha axborotni olish.
Axborot qidirish nazariyasida axborot qidirish tillarining quyida
gi tiplari farq qilinadi.
Predmetli tip tillari - bu to'plamlar va alohida normativ hujjat-
larga alifboli-predmetli ko'rsatkichlar hamda keng tarqalgan alifbo-
li-predmetli rubrikatorlar. Bu tipga mansub tillardan foydalanishda
hujjatning asosiy mavzusi (predmeti) bir yoki bir necha namu-
naviy so'zlar — ruknlarda (rubrikalarda) ifodalanadi.
Klassifikatsion (turkumlovchi) tipga mansub til qonunchilik so-
halari klassifikatorining aynan o'zidir.
Axborot qidirish tilining uchinchi tipi - bu deskriptor tipiga
mansub tildir. Bunday til katta «semantik kuch»ga ega, ya’ni
normativ-huquqiy hujjatning mazmunini to'liq berish, deskriptorlar
kombinatsiyasi orqali har qanday tushunchani ifodalashga qodir
www.ziyouz.com kutubxonasi
bo'lib, hujjatlaming mazmunini yuksak darajada aks ettirishi, asos
so'zlarning mavjudligi bilan xarakterlanadi.
Huquqiy axborot avtomatlashtirilgan axborot qidirish tizimlarida
foydalanish uchun ishlab chiqiluvchi va qo'llaniluvchi deskriptorli
axborot qidirish tillarini ikki asosiy turkumga ajratish mumkin:
|
| |
O c h I q kon ishlari t e X n o L o g I y a s I, m e X a n I z a t s I y a s I va - bet 49

*»„>
кР,>
koeffitsiyentlari
kattaliklari
qaziladigan
tog’
jinsi
hususiyaltlariga k o ’ra, cho’mich hajmi va tuzilishiga, mashinist malakasiga va
boshqa hollarga k o ’ra aniqlanadi. Maydalanmagan tog’
jinslari uchun bu
k o ’rsatkichlar asosan tog’ jinsi xususiyatlariga ko’ra aniqlanadi. Yumshatilgan
yarim qoyasim on va qoyasimon tog’ jinslarini qazib olishda
kHt, kp l, kt
k o ’rsatkichlari y ig ’imdagi tog’ jinsi bo’laklihgi va cho’mich o ’lchamlariga mos
b o ’ladi.
T og’ jinsini maydalashning o ’rtacha darajasida
nisbiy hisoblar uchun ular
3.5-jadvalga k o ’ra aniqlanishi mumkin.
3.5-jadval-
T o g ’ jin s la ri
Qum, supes, engil gil
1.1-1.18
1- 1.1
0.95
Q o’n g ’ir va tosh k o ’mir,
zich gillar, nimjon glinali
slanestlar, b o ’r
1.15-11.3
0.95-1.1
0.8
Zich
glinali
slanestlar,
mergel,
gilli
sementda
nimjon qumlar
1.25-1.35
0.85-1
0.75
Ohaktosh
sementida
qumlar, nimjon ohaktoshlar
1.3-1.45
0.80-1
0.65
Temir
va
kvarstli
sementdagi qumlar,
qattiq
ohaktoshlar va dolomitlar
1.45-1.5
0.75-0.9
0.55
Bir
cho’michli
ekskavatorlaming
ish jarayoni
nisbiy unumdorligi
q o ’shim cha ishlam i bir vaqtda bajarish holatida
quyidagi formula bilan
aniqlanadi:
E4p =t*+,*p+,>
>+ /,
(3-12)
bunda,
t
4-qazish davomiyligi, s;
(_ -cho’m ichni b o ’shatish davomiyligi, s;
„ , („, -ekskavator burilishi mos ravishda bo’shatish joyiga va zaboyga
tezligi, s
i l l
qiym atlari tog’ jinsi xususiyatlari, zaboy o ’lchamlari va
ekskavatom ing b o ’shatishga bo’lgan qaytishiga bog’liq. O ’rtacha
qazib olish
vaziyatlarida ishchi jarayonning nisbiy hisoblanishi uchun qaytish burchagi 135°
b o ’lganda 3.6-jadvaldan foydalanish mumkin.
k,
qiym ati 0.85-0.9 oralig’ida o ’zgaradi.
3.6- jadval
E k sk a v a
to r la r
Т
ц, qiym ati q azib olishdagi k attalig i (s)
Q u m ,
supes,
engil gil-
tu p r o q
Z ich gillar,
yarim
qoyasim on,
yaxshi
p o rtla til
gan tog’
jin sla ri
O g ’ir gil,
itqitishga
q a ra tilg a n
p o rtla til
g an yarim
qoyali to g ’
jin s la ri
O ’rta c h a
q a ttiq lik-
dagi
p o rtla til
gan qoyali
to g ’ jin s la ri
Q oyali
q a ttiq
qoyasli
to g ’
jin s la ri
EKG-3.2
23.8
25.5
29.8
31.9
34.1
EKG-5
24.2
27.1
31.7
34
36.5
EK G -8I
28.2
30.3
36.2
37.5
40.5
EKG-12.5
32.4
34.7
38.3
41.4
44.1
EKG/4U
32.1
34.8
38.8
41.9
44.5
EKG-6.3U
40.3
43.2
46.4
49.8
53.8
EVG-
35/65M
58.1
61.1
66.1
68.2
71.2
ESh-8/60
50.1
54
59.1
63.6
-
E S h-15/90
56.9
60
63
67.5
-
ESh-
80/100
62.6
65
69
74.5
-
Ekskavatom ing
normativ-huquqiy hujjatlarni tahliliy nuqtai nazardan qayta ish-

|
normativ-huquqiy hujjatlarni tahliliy nuqtai nazardan qayta ish- Pdf ko'rish
|
bet | 188/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)normativ-huquqiy hujjatlarni tahliliy nuqtai nazardan qayta ish-
lash (ma’lum atama qay darajada ko‘p uchrashini aniqlash, qonun
www.ziyouz.com kutubxonasi
hujjatlarining muvoziyligini tahlil qilish, bunda idoraviy qonun hu-
jjatlarining roli va o'mini hamda qonunning roli oshib borayotgani-
ni hisobga olish).
Huquqiy axborotni kompyuterda qidirish metodlarini takomil-
lashtirib borish lozim. Bu yo'nalishning imkoniyatlaridan biri giper-
matnli ma’lumotlar bazalarini yaratishdan iborat. Gipermatn - bu
matnli materialni tashkil etish va ifodalashning o'ziga xos shaklidir.
Gipermatnli texnologiyalar kompyuterlardan foydalanishning yangi
shakllariga va maxsus yaratilgan dasturlarga tayanadi.
Ko'pgina matnlar, qanday tabiatga egaligidan qat’iy nazar, shu
jumladan huquqiy matnlar ham asosiy matn bilan bir qatorda
yordamchi xuuusiyatga ega bo'lgan ayrim boshqa matnlar: matn-
ga havolalar tizimi, matnga sharhlar, matnning turli tahrirlari, bir-
biriga javob beruvchi yoki e’tiroz bildiruvchi matnlardan tashkil
topadi.
Gipermatnli texnologiyalarda bir matndan boshqa matnga EHM
yordamida o'tish qoidalari amal qiladi. Huquq sohasida bunga
ayni matnda mavjud boshqa normativ-huquqiy hujjatlarga havola
lar tizimi xarakterli misol bo'lishi mumkin.
§2. Axborot qidirish tili. Huquqiy tezaurus
Huquq ijodkorligi jarayonini lingvistik jihatdan ta’minlash huqu
qiy informatikaning muhim vazifalaridan biri hisoblanadi. Huquq
tildan tashqarida mavjud bo'la olmaydi. Huquqning tili - bu uning
nutqiy vositalari tizimidir. So'zlar, atamalar, iboralar va gaplar -
bulaming barchasi qonun hujjatining matnini shakllantirish uchun
|
| |
Normativ-huquqiy axborotni qidirish shartlari xilma-xil savollar

|
Normativ-huquqiy axborotni qidirish shartlari xilma-xil savollar Pdf ko'rish
|
bet | 187/243 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 6,82 Mb. | | #106679 |
Bog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)Normativ-huquqiy axborotni qidirish shartlari xilma-xil savollar
tuzishni talab etadi. Misol tariqasida quyidagi xarakterli savollami
keltirish mumkin:
«Ommaviy axborot vositalarini davlat tomonidan tartibga
solish» iborasi qaysi normativ-huquqiy hujjatda qo'llanilgan?
O'zbekiston Respublikasining Fuqarolik kodeksi qachon qaysi
organ tomonidan qabul qilingan?
Aksiyadorlik jamiyatlarining huquqiy maqomi qaysi hujjatlarda
belgilab qo'yilgan?
O'zbekiston Respublikasining «Integral mikrosxemalar topologi-
yalarini huquqiy muhofaza qilish to'g‘risida»gi Qonuni qaysi hu
quq sohasiga taalluqli?
Ko'chmas mulkni davlat ro’yxatidan o'tkazish qaysi hujjatlar
bilan tartibga solinadi?
Tadbirkorlik faoliyati qaysi hujjatlar bilan tartibga solinadi?
Jinoyatchilikka qarshi prezident dasturlarining huquqiy maqomi
qaysi hujjat bilan tartibga solinadi?
«Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining ekspertizasi» tushun-
chasi qaysi hujjatda belgilangan?
Fuqarolarning axborot olish huquqi xalqaro huquqning qaysi
norma va hujjatlari bilan tartibga solinadi?
Huquqiy axborot markazlari shuningdek quyidagi vazifalarni
ham bajaradi:
yangi qabul qilingan hujjatlar haqidagi axborotlarni tarqatish;
abonentlar tomonidan taklif qilingan mavzularga qarab hujjat-
laming ro'yxatlarini tuzish;
hujjatlarga o'zgartirish kiritilgani va ular (ularning moddalari)
bekor qilingani haqida (bu qaysi hujjatga muvofiq amalga
oshirilganini ko'rsatgan holda) ma’lumotlar berish;
axborot nashrlarini chiqarish va massivlami boshqa avtomat
lashtirilgan axborot qidirish tizimlari uchun mashinada o'qiladigan
tarqatuvchilarda ko'paytirish;
|
| |
Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi o’quv

179
bajarish:
3.
O’quvchilarni kichik guruhlarga bo’lib,
guruh sardorlarini tayinlaydi hamda
kichik
guruhlarda ishlash hamda taqdimot qilish tartibi
bilan tanishtiradi.
3.1.O’quvchilarni mavzuga oid ma’lumotlar
bilan
tanishuvlarini hamda uni amalda qo’llash
ko’nikmalarini shakllanishini tashkillashtiradi.
Mavzuning mazmunini mantiqan yoritib beradi
hamda mavzudagi reja
savollarini slaydlar
yordamida tasniflab beradi .
3.2 Kichik guruhlarga
mavzuga doir vazifalar
berib, uni bajarish tartibini tushuntiradi;
3.3 Vazifani bajarishga ajratilgan vaqtni e’lon
qilib, tarqatma material yoki slayd yordamida
o’quvchilarga materiallarni havola etadi.
Mavzuga
oid masalalar topshiradi;
4.Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli aylanish
vaqtida nazorat qiladi va
ish jarayonida
o’quvchilar tomonidan yo’l qo’ygan xatolarni
ko’rsatadi .
kichik
guruhlarda
ishlash hamda
taqdimot qilish
tartibi bilan
tanishadilar.
Mavzuni
slaydlar
yordamida
tasniflab beradi.
Masalani
yechimini
topadi.
Topshiriqlarni
bajaradilar
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)
5. Mashg’ulot tugagandan so’ng ish joylarni talab
darajasiga keltiradi va
bajarilgan ishni qabul
qiladi.
Bajarilgan
topshiriq
natijalarini
o’qituvchiga
topshiradilar.
3– bosqich
Yakuniy
(20 daqiqa)
Yakunlash
1. O’quvchilarni amaliy mashg’ulot bo’yicha
baholarni e’lon qiladi.
2.
Kelgusi kasbiy faoliyatlarida
amaliyotda
bajargan ishlarining ahamiyati
va muhimligiga
o’quvchilar e’tiborini qaratadi.
3.
Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan
tanishtirib, uyga vazifa beradi.
Tinglaydilar
Uyga vazifani
yozib oladilar.
1 1 
murakkab mulohazani hosil qilish amali mantiqiy qoʻshish amali

21
Mantiqiy inkor amali “A EMAS” , “not A” , “ ᒣ A” , “” koʻrinishlarda
yoziladi. Mantiqiy inkor amalining rostlik jadvali quyidagicha:
A
ᒣ
A
1
0
0
1
Koʻrinib turibdiki, mantiqiy oʻzgaruvchilar, munosabatlar, mantiqiy
amallar va qavslar yordamida mantiqiy ifodalar hosil qilish mumkin ekan.
Mantiqiy ifodalarda mantiqiy amallar quyidagi tartibda bajariladi: inkor ( ù
), mantiqiy koʻpaytirish ( Ù ), mantiqiy qoʻshish ( Ú ). Teng kuchli yoki bir
xil amallar ketmaketligi bajarilayotganda amallar chapdan oʻngga qarab
tartib bilan bajariladi, ifodada qavslar ishtirok etganda dastlab qavslar
ichidagi amallar bajariladi. Ichmaich joylashgan qavslarda eng ichkaridagi
qavs ichidagi amallar eng avval bajariladi.
Topshiriqlar
1. Kompyuter arxitekturasini, bir nechta sathlar iyerarxiyasidan iborat
ko‘rinishda ifodalab o‘rganish deganda nima tushuniladi va bu bilan
nim- aga erishish mumkin bo‘ladi?
2. Kompyuter arxitekturasining olti sathdan iborat tuzilishga ega
ko‘rinishda ifodalangan chizmasi keltiring va uni izohlab bering?
3. Mikroarxitektura sathi haqida tushuncha bering. Ma’lumotlar trakti
deganda nima tushuniladi va u qanday amalga oshiriladi?
4. Trigger, registr deganda nimalar tushuniladi va ular nima uchun
ishlatiladi? Chizmalar asosida tushuntiring.
5. Asosiy raqamli mantiqiy sxemalarning nomlari va ularni
bajaradigan vazifalarni aytib bering.
-Amaliy ish - Kompyuter tashkil etilishi

23
anglay oladigan, ularni identifikaciya qiladigan va kodlaydigan murakkab
dasturli ta’minot.
Nutqli chiqarish qurilmasi — bu kompyuterga ulangan baland gapiruvchilar
(dinamiklar) yoki tovushli kolonkalar orqali ishlab chiqariladigan, raqamli
kodlarni harf va so‘zlarga o‘zgartirishni bajaradigan turli xil tovush
sintezatorlari.