D. I. Mukumova, R. X. Fayzullaev, A. A. Jumanov, S. B. Yarova Boshqaruv psixologiyasi - bet 70

145
oddiy munosabatlarni saqlab qolish istagi yoki nizoning mavzusi tomonlardan biri
uchun muhim emasligi bilan bog'liq bo'lishi mumkin;
3)
o'zaro kelishuv -
har ikki tomonning o'zaro imtiyozlari. Imtiyozlar hajmi,
qoida tariqasida, qarama-qarshi tomonlarning kuchlariga
yoki kuchli tomonning
"yaxshi irodasi" ga bog'liq;
4)
consensus -
muammoni hal qilish uchun o'zaro maqbul echim topish.
Ushbu parametr bilan tomonlar raqiblardan sheriklar va ittifoqchilarga aylanishi
mumkin;
5)
ziddiyatlarning kuchayishi
va ziddiyatlarning
keng qamrovli qarama-
qarshiliklarga aylanishi. Bunday ziddiyatli xatti-harakatlar murosasiz kurashga
o'zaro munosabatlardan kelib chiqadi;
6)
mojaroning bostirilishi -
bir yoki har ikki
tomon ham qarama-qarshilik
natijasining bir yoki bir nechta variantini qabul qilish uchun kuch (kuch ishlatish
tahdidi) bilan majburlashadi.
Rol o'ynash o'yinlari
"o'z darajasini ko'tarish va raqibning nizolashayotgan
darajasini pasaytirish uchun kurash"
O'yinning maqsadi: o'ynalgan vaziyat
misolida talabalarga ziddiyatli tomonlarni nizolarda bir tomonlama foyda olish
uchun o'z darajasida manipulyatsiya qilish imkoniyatlarini ko'rsatish.
O'yin ishtirokchilari: ikki qarama — qarshi tomon: shaxs; guruh — guruh.
Ular ijtimoiy maqomga teng raqiblar ("ishchi-ishchi", "birlik — birlik")
va teng
bo'lmagan (“bosh-subordinator”).
O'yinni o'tkazish tartibi
1. Qarama-qarshi tomonlar aniqlanadi (tayinlanadi);
2) mojaroning obyekt (mavzusi) aniqlanadi (tanlanadi);
3) tayinlangan (tanlangan) ekspert komissiyasi (hakam);
4) har bir qarama-qarshi tomon guruh, tashkilot, jamiyat manfaatlarini ziddiyatda
himoya qiladigan va qarama-qarshi tomon faqat shaxsiy manfaatlari haqida
qayg'urayotganini isbotlashga intilayotgan bahs boshlanadi.
O'yinni tahlil qilish. Ekspert komissiyasi g'olibni belgilaydi. Sudyalarni
jamoat ahamiyatiga ishontirishga muvaffaq bo'lgan tomon g'alaba qozonadi.
Mojaroni hal qilishning mumkin bo'lgan usullari
Vazifaning maqsadi:
1) talabalarni yuzaga kelishi mumkin bo'lgan mojarolar bilan tanishtirish;
2) har bir vaziyatda nizoning taraflarini va
nizo mavzusini aniqlash;
3) bunday vaziyatlarni hal qilish uchun mumkin bo'lgan variantlarni ajratib oling;
146
4) ularni hal qilishning muayyan variantlariga qarab yuzaga keladigan nizolarning
turlarini aniqlash.
Vaziyat 1.
Siz samolyotda uchib ketasiz, yo'lovchi kreslosiga qulay tarzda joylashasiz.
Sizning orqa tarafingizda bir bola o'tirib, oyog'ingizni stulga uradi. Bu sizni
bezovta qiladi va siz "sharmandalikni" to'xtatishga qaror qilasiz:
a) siz bolangizga stulni stulga urish mumkin emasligini tushuntirishga harakat
qilasiz;
b) bolaning ota-onalariga o'z bolalarini "tinchlantirishni" so'rab murojaat qiling;
c) styuardessga qo'ng'iroq qiling va unga to'g'ri dam olishni ta'minlashini so'rang.
Vaziyat 2
Yuqoridagi qavatda yashovchi qo'shnilaringiz
tez-tez sizni bezovta qiladi,
shovqinli bayramlarni uyushtiradi: ular kech, raqs, musiqa tinglashadi. Siz uni
charchadingiz va qo'shnilaringizni tinchlantirishga qaror qilasiz.
Sizning
harakatlaringiz:
a) Markaziy isitish quvurlari orqali metall buyumni taqillatib qo'ying;
b) qo'shnilarga borib, shaxsan "munosabatlarni aniqlang";
c) siz to'g'ri tinchlik bilan ta'minlanishingizni so'rab, boshqaruvchiga yoki
militsiyaga murojaat qiling.
Fikrlash uchun mustaqil mavzular.
1. Nizolarning sabablari.
2. Nizolarni tasniflash.
3. Nizolarni hal qilish usullari va qoidalari.
4. Muzokaralarda odatiy xatti-harakatlar.
5. Samarali muzokaralar jarayonining psixologiyasi.
6. Muayyan etakchilik uslubining afzalliklari.
7. Nizolarni hal qilish usullari va qoidalari.
8. Muzokaralarda odatiy xatti-harakatlar.
9. Samarali muzokaralar jarayonining psixologiyasi.
10. Tashkilotdagi kommunikativ tuzilmalar.
11. Boshqaruv nuqtai nazaridan norasmiy tuzilmalar.