Tarmoq topologiyasi turlari - Reja: Tarmoq tapologiyalari haqida tushuncha. Tarmoq topologiyasi turlari. “Xalqa”...

|
Reja: Tarmoq tapologiyalari haqida tushuncha. Tarmoq topologiyasi turlari. “Xalqa” topologiyasi Tarmoq tapologiyalari haqida tushuncha
|
bet | 2/2 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,16 Mb. | | #105612 |
Bog'liq 1522827945 70651Tarmoq topologiyasi turlari Tarmoqni uch xil topologiyasi mavjuddir.
shina (bus), xamma kompyuterlar bitta aloqa yо‗liga parallel ulangan va axborot xar bir kompyuterdan bir vaqtning о‗zida qolgan kompyuterlarga uzatiladi (16.1-rasm);
yulduz (zvezda, star) bitta markaziy kompyuterga qolgan xamma tashqi kompyutrlar ulanadi, xar bir kompyuter aloxida о‗z aloqa yо‗llaridan foydalanadi (16.2-rasm);
xalqa (kolso, zing), xar bir kompyuter xar doim axborotni faqat bitta zanjirda joylashgan keyingi kompyuterga uzatadi, axborotni esa zanjirda bitta oldinda joylashgan kompyuterdan oladi va bu zanjir yopiq ya‘ni xalqasimondir (16.2-rasm).
Amalda ba‘zi xollarda asosiy tologiyalarning kombinatsiyasi xam ishlatilishi mumkin, lekin kо‗pchilik tarmoqlar sanab о‗tilgan uch turdagi topologiyadan foydalanadilar. Endi sanab о‗tilgan tarmoq turlarining xususiyatlarini qisqacha kо‗rib chiqamiz.
16.2-rasm. «Yulduz» tarmoq topologiyasi.
16.3-rasm. «Xalqa» tarmoq topologiyasi.
‖Shina‖ topologiyasi
«Shina» topologiyasi (ba‘zi xollarda «umumiy shina» xam deb ataladi) о‗z tashkiliy qismi bilan tarmoq kompyuter qurilmalarining bir turda bо‗lishini va barcha abonentlar teng xuquqligini taqazo qiladi. Bunday ulanishda kompyuterlar axborotni faqat navbat bilan uzata oladilar, chunki aloqa yо‗li bitta. Aks xolda uzatilayotgan axborot ustma-ust bо‗lishi natijasida о‗zgaradi (konflikt, kolliziya xolatlari). Shunday qilib, bu turdagi axborot almashinuvi yarim dupleks ish tartibida amalga oshiriladi (hal duplex), almashinuv bir vaqtning о‗zida emas, navbat bilan ikki yо‗nalishda xam amalga oshiriladi.
«Shina» topologiyasida markaziy abonent bо‗lmagani uchun puxtaligi boshqa topologiyaga nisbatan yuqoridir. Markaziy kompyuter ishdan chiqqan xolatda, boshqarilayotgan sistema xam о‗z vazifasini bajarishdan tо‗xtaydi. Shina tarmog‗iga yangi abonent qо‗shish ancha oddiydir va yangi abonentni tarmoq ishlab turgan vaqtda xam qо‗shish mumkin. Boshqa topologiyadagi tarmoqlarga nisbatan shinada eng kam uzunlikda kabellar ishlatiladi. Shuni xisobga olish kerakki, xar bir kompyuterga (ikki chetdagi kompyuterdan tashqari) ikkitadan kabel ulanadi, bu esa xar doim xam qulay emas.
Mumkin bо‗lgan konfliktlarni xal qilish xar bir abonentning tarmoq qurilmasi zimmasiga tushadi. «Shina» topologiyasida tarmoq adapterining qurilmasi boshqa topologiyadagi adapter qurilmasiga nisbatan murakkabroqdir.
Lekin, «Shina» topologiyasida maxalliy tarmoqlarning (Ethernet, Arcnet) keng tarqalganligi uchun tarmoq qurilmalarining narxi unchalik qimmat emas. Shinadagi kompyuterlarning biri ishdan chiqsa, tarmoqdagi qolgan kompyuterlar bemalol axborot almashinuvini davom ettirishi mumkin. Kabellarni uzilishi xam qо‗rqinchli emasdek tuyiladi, chunki biz uzilish bо‗lganda ikkita ishga layoqatli aloxida shinaga ega bо‗lamiz. Lekin elektr signallarni uzun aloqa yо‗lidan tarqalish xususiyatidan kelib chiqqan xolda, shina oxirlariga maxsus moslashtirilgan qurilmalar, ya‘ni terminator ulanishi lozim (5.1–chizmada tо‗rtburchak shaklda kо‗rsatilgan). Terminatorsiz ulanganda signal aloqa yо‗lining oxiridan aks sado tarqaladi va surilish xosil bо‗lishi natijasida tarmoqda aloqa amalga oshishi mumkin bо‗lmay qoladi. Shunday qilib, kabel shikastlanganda yoki uzilish xosil bо‗lganda aloqa yо‗lining moslashuvi buzuladi va xattoki о‗zaro ulangan kompyuterlar о‗rtasida xam axborot almashinuvi tо‗xtaydi. Shina kabelining xoxlagan qismida yuz bergan qisqa tо‗qnashuv natijasida butun tarmoqning ish faoliyati tо‗xtaydi. Shinadagi tarmoq qurilmalaridan birontasi buzilgan taqdirda uni ajratib qо‗yish qiyin, chunki xamma adaptrlar parallel ulanganligi sababli ularning qaysi biri ishdan chiqqanligini aniqlash oson emas. «Shina» topologiyali tarmoqning aloqa yо‗lidan axborot signallari о‗tish davomida sо‗nish yuzaga keladi va u qayta tiklanmaydi, shuning uchun kabelning umumiy uzunligiga chegara qо‗yiladi. Bundan tashqari abonent tarmoqdan turli amplitudali signal oladi, buning sababi axborot uzatayotgan kompyuter va axborot qabul qilayotgan kompyuterlar orasidagi masofaga bog‗liqdir. Bunday vaziyat tarmoqning axborotni qabul qilish qurilmalariga qо‗yiladigan qо‗shimcha talablarni oshiradi. «Shina» topologiyasida tarmoq uzunligini oshirish
16.3-rasm. Repiter yordamida segmentlarni «Shina»ga ulash. uchun kо‗pincha bir necha segmentlar ishlatiladi (xar bir segment aloxida shinani tashkil qiladi), bu sigmentlar о‗zaro maxsus signalarni tiklovchi qurilma–repiterlar, yoki takrorlovchi qurilmalar orqali ulanadi (5.4– chizmada ikki segment ulanishi kо‗rsatilgan). Lekin bu usulda tarmoqni uzunligini cheksiz oshirib bо‗lmaydi, chunki aloqa yо‗lida signalni tarqalish tezligining chegarasi mavjuddir.
“Yulduz” topologiyasi
«Yulduz» topologiyasi - bu markazi aniq mavjud topologiya bо‗lib, bu markazga barcha abonentlar ulanadi. Barcha axborot almashinuvi faqat markaziy kompyuter orqali amalga oshiriladi, shuning uchun u tarmoqqa xizmat kо‗rsatadi va bu kompyuterning yuklamasi juda yuqoridir. Markaziy kompyuterning tarmoq qurilmalari tashqi abonentlarning qurilmalariga nasbatan keskin kо‗p bо‗ladi. Abonentlarning bu xol uchun teng xuquqligi xaqida sо‗z xam yuritib о‗tirilmaydi. Odatda aynan markaziy kompyuter eng kо‗p quvvatga ega bо‗ladi, sababi axborot almashish vazifasini boshqarish faqat shu kompyuter orqali amalga oshiriladi. «Yulduz» topologiyali tarmoqlarda xech qanday konflikt xolat bо‗lishi mumkin emas, chunki boshqarish markazlashtirilgan. Konflikt xolatga о‗rin yо‗q. Yulduzni kompyuterlarning buzilishiga barqarorligi xaqida sо‗z yuritadigan bо‗lsak, tashqi kompyuterlardan birining buzilishi tarmoqda ishlayotgan kompyuterlarga tasir qilmaydi, lekin markaziy kompyuterning xar qanday buzilishi tarmoqni butulay ishdan chiqishiga olib keladi. Kabellardan birortasida uzilish yoki qisqa tо‗qnashuv rо‗y bersa, «Yulduz» topologiyasida faqat bitta kompyuterda axborot almashinuvi tо‗xtaydi, qolgan xamma kompyuterlar odatdagicha ishini davom ettirishi mumkin. Shinadan farqli yulduzda xar bir aloqa yо‗lida faqatgina ikkita abonent bо‗ladi: markaziy va tashqi kompyuterlardan biri. Kо‗pincha kompyuterlarni ulash uchun ikkita aloqa yо‗li ishlatiladi, ulardan xar biri axborotni faqat bir taraftgagina uzatadi. Shunday qilib, xar bir aloqa yо‗lida faqat bitta uzatuvchi va bitta qabul qiluvchi qurilma ishlatiladi. Bu xolat tarmoq qurilmalarini «Shina» topologiyasiga nisbatan sezilarli darajada kamaytirishga olib keladi va qо‗shimcha tashqi terminatorlardan foydalanishga xam xojat qolmaydi. «Yulduz»da signallarni aloqa yо‗lida sо‗nish muammosi xam «Shina»ga nisbatan oson xal bо‗ladi, chunki xar bir signalni qabul qiluvchi qurilma bir xil ampletudali signalni qabul qiladi. «Yulduz» topologiyasining jiddiy kamchiligi shundan iboratki, unga ulanadigan abonentlar soni chegaralangan. Odatda markaziy abonent 8–16 tadan kо‗p bо‗lmagan tashqi abonentlarga xizmat kо‗rsata oladi. Kо‗rsatilgan cheklanish oralig‗ida qо‗shimcha abonentlarni ulash ancha oddiy bо‗lsa, qо‗yilgan cheklanishdan ortiq bо‗lgan xollarda abonent ulash imkoni yо‗q. Ba‘zi xolarda yulduzsimon ulanishni kengaytirish imkoni mavjud, agarda tashqi abonentlardan birining о‗rniga markaziy abonent ulansa, natijada о‗zaro ulangan bir necha yulduzlardan tashkil topgan topologiya xosil bо‗ladi. 16.3-rasm keltirilgan «yulduz» topologiyasi aktiv «yulduz» deb ataladi, 16.4-rasmda keltirilgan chizma passiv «yulduz» topologiya bо‗lib, u faqat tashqi kо‗rinishdangina yulduzga о‗xshashdir.
16.4-rasm. «Passiv yulduz» topologiyasi.
Hozirgi vaqtda passiv «yulduz» topologiyasi aktiv «yulduz» topologiyasiga nisbatan kо‗p tarqalgan.
Xozirgi kunda eng kо‗p tarqalgan va taniqli Internet tarmog‗ida xam passiv «yulduz» topologiyasidan foydalanilgan. Passiv «yulduz» topologiyasidan foydalaniladigan tarmoq markazida kompyuter emas, balki konsentrator, yoki xab (hub) о‗rnatiladi, bu qurilma repitr bajargan vazifani bajaradi.
Konsentratorning (xab) vazifasi о‗tayotgan signalni tiklab, ularni boshqa aloqa yо‗llariga uzatishdan iborat. Vaxolanki, kabellarni о‗tkazilishi aktiv yulduzsimon bо‗lsa xamki, xaqiqatda esa biz shina topologiyasiga tо‗qnash kelamiz,chunki axborot xar bir kompyuterdan bir vaqtning о‗zida barcha qolgan kompyuterlarga uzatiladi, lekin markaziy abonent mavjud emas. Tabiiyki, passiv yulduz oddiy shinadan qimmatga tushadi, chunki bu xolda albatta konsentratordan foydalanish shart. Biroq bu topologiya bir qator qо‗shimcha yulduzsimon topologiyada mavjud, shuning uchun oxirgi vaqtda passiv yulduz aktiv yulduz topologiyali tarmoqlarni siqib chiqarmoqda. Aktiv yulduz va passiv yulduz topologiyalarining oralig‗idagi topologiya xam mavjud. Bu xolda konsentrator о‗ziga kelayotgan signalni faqat tiklabgina qolmay, axborot almashinuvini xam boshqaradi, lekin о‗zi axborot almashishda ishtirok etmaydi.
Yulduz topologiyasining katta afzalligi shundan iboratki, xamma ulanish nuqtalari bir joyda jamlangandir. Bu xususiyati tufayli tarmoq ish faoliyatini oson nazorat qilishga, nosozliklarni u yoki bu abonentni tarmoq markazidan oddiy uzib qо‗yib tuzatishga (bu xolatni shinada amalga oshirib bо‗lmaydi), tarmoqni xayotiy muxim nuqtalaridan begona abonentlarni ulash imkoniyatini chegaralash kabi qulayliklarni beradi. Yulduz ulanish xolatida xar bir tashqi abonent kompyuteriga bitta axborotni ikki tomonga uzatish va ikkita (axborot xar bir kabeldan faqat bir tomonga uzatiladi) kabel ulanish imkoni mavjud.
Ikkinchi xolat amalda kо‗proq uchraydi.
«Yulduz» simon topologiyali barcha tarmoqlarning umumiy kamchiligi boshqa turdagi topologiyalarga nisbatan kabel kо‗p sarflanishidir. Masalan, «Shina» topologiyaga naisbatan «yulduz» topologiyasida bir necha marotaba uzun kabel sarflanadi. Bu xolat tarmoq tannarxiga sezilarli darajada ta‘sir qilishi mumkin.
“Xalqa” topologiyasi
«Xalqa» topologiyasi – bu xar bir kompyuter aloqa yо‗llari faqat ikkita boshqa kompyuter bilan ulanib, biridan faqat axborot oladi va ikkinchisiga faqat axborot uzatadi. Xar bir aloqa yо‗llarida «Yulduz» topologiyasi kabi faqat bitta axborot uzatuvchi va bitta axborot qabul qiluvchi ishlatiladi. Bu xolat tashqi terminatorlardan voz kechish imkonini beradi. «Xalqa» topologiyasining muxim xususiyati shundan iboratki, xar bir kompyuter о‗ziga kelgan signallarni tiklaydi, ya‘ni repiter vazifasini xam bajaradi, shuning uchun butun xalqa bо‗ylab signalni sо‗nish muammosi bо‗lmaydi. Muximi xalqadagi ikki kompyutor о‗rtasidagi sо‗nishdir. Bu xolatda aniq ajratilgan markaz yо‗q, tarmoqdagi xamma kompyuterlar bir xil bо‗lishi mumkin. Kо‗pincha xalqada maxsus abonent ajratilib, u axborot almashinuvini boshqaradi yoki nazorat qiladi. Malumki tarmoqda bunday boshqaruvchi abonent mavjudligi tarmoqning mustaxkamlik darajasini pasaytiradi, chunki uning ishdan chiqishi butun tarmoqda amalga oshirilayotgan axborot almashinuvni shu zaxotiyoq tо‗xtatadi.
Jiddiy qilib aytganda, kompyuterlar xalqada tо‗liq teng xuquqli emaslar (shina topologiyasi kabi). Ayni vaqtda axborot qabul qilayotgan bir kompyuter axborotni boshqa kompyuterlarga nisbatan oldin, qolgan kompyuterlar esa axborotni keyin qabul qiladi. Maxsus «xalqa» topologiyasi tarmoqning aynan shu mо‗ljallangan axborotni tarmoqda almashinuvini boshqarish usullari, xususiyatiga asoslangan bо‗ladi. Bu usullarda axborotni navbatdagi kompyuterga uzatish xuquqi davrida ketma-ket joylashgan kompyuterlarga navbati bilan beriladi.
«Xalqa»ga yangi abonentni ulash odatda oddiy, lekin albatta ulash vaqtida butun tarmoqni ishdan tо‗xtatish lozim bо‗ladi. «Shina» topologiyasi kabi xalqada xam abonentlarni tarmoqdagi maksimal soni katta (ming va undan xam kо‗p). Xalqa topologiyasi odatda yuklamalarga chidamli xisoblanadi, u tarmoq orqali eng kо‗p axborot oqimini ishonchli ta‘minlaydi, chunki unda konflikt xolati yо‗q (shina topologisida mavjud) shuningdek markaziy obyekt xam yо‗q (yulduz topologiyasida mavjud).
Signal xalqadagi tarmoqning xamma kompyuterlardan о‗tgani uchun, tarmoqdagi kompyuterlarni birontasi ishdan chiqsa, (yoki tarmoq qurilmalaridan biri) butun tarmoqning ish faoliyati tо‗xtaydi. Xuddi shuningdek, tarmoq kabellarining birontasi uzilsa yoki qisqa tо‗qnashuv rо‗y bersa, butun tarmoq ish faoliyatini davom ettira olmaydi. Xalqa topologiyasi kabellari uzilishiga eng sezgir, shuning uchun bu topologiyada odatda ikkita (yoki kо‗proq) parallel aloqa yо‗llari о‗tkaziladi, ulardan biri zaxira uchun mо‗ljallanadi.
Xalqa topologiyaning yirik yutug‗i shundan iboratki, unda xar bir obyekt signalni qayta tiklash imkoniyati butun tarmoq uzunligini keskin oshirishga xizmat qiladi (ba‘zida bir necha о‗n kilometrgacha). Bu ma‘noda xalqa topologiyasi boshqa barcha topologiyalardan yuqori ustunlikka egadir.
Xalqa topologiyasida tarmoqdagi xar bir kompyuterga ikkitadan kabel о‗tkazilishini kamchilik (yulduzga nisbatan) deb xisoblashimiz mumkin.
Ba‘zi xollarda «xalqa» topologiyasida ikkita aloqa yо‗li о‗tkazilib, bu aloqa yо‗llarida axborot qarama-qarshi tomonga uzatiladi. Bunday yechimning maqsadi axborot uzatish tezligini ikki marotaba oshirish. Shuningdek kabellardan biri shikastlanganda tarmoq ikkinchi kabel xisobiga ish faoliyatini davom ettirishi mumkin (lekin kam tezlik bilan).
Boshqa topologiyalar. Yuqorida kо‗rib о‗tilgan asosiy uchta topologiyadan tashqari, ―daraxt‖ topologiyasidan xam kam foydalanilmaydi. Bu topologiyani bir necha ―yulduz‖ topologiyasidan xosil bо‗lgan deb qarash mumkin. Yulduz topologiyasidek daraxt topologiyasida xam aktiv (5.6–chizma) va passiv (5.7– chizma) topologiya bо‗lishi mumkin. Aktiv daraxt topologiyasida bir necha aloqa yо‗llarining birlashgan markazida–markaziy kompyuterlar, passiv daraxt xolatida esa–konsentratorlar (xablar) joylashgandir.
16.5-rasm. «Aktiv daraxt» topologiyasi.
16.6-rasm. «Passiv daraxt» topologiyasi. K–konsentrator
Odatda turli topologiyalarni elementlaridan xosil bо‗lgan Yulduz– Shina (16.7-rasm) va Yulduz–Xalqa topologiyalar xam qо‗llanadi.
16.7-rasm . Yulduz – Shina topologiyasiga misol.
16.3-rasm. Yulduz–xalqa topologiyasiga misol.
Yulduz–Shina (Star - bus) topologiyasi shina va passiv yulduz topologiya elementlaridan foydalanib xosil qilingan. Bu xolda konsentratorga aloxida kompyuter va shuningdek shina sigmentlari ulanadi. YA‘ni, ayni vaqtda butun tarmoq kompyuterlarini о‗z ichiga oladi va ―shina‖ ning jismoniy topologiyasi amalga oshiriladi. Keltirilgan topologiyada biri biri bilan ulangan va magistral deb atalgan tayanch shina xosil qilingan bir necha konsentratorlar xam ishlatilishi mumkin.
Qo'shimcha adabiyotlar
1. Kodirov A.A. Paxta tozalash va to‗qimachilik sanoati korxonalari jarayonlarini avtomatlashtirish. –Toshkent. TTESI, 2011.
Pod red. K.A. Pupkova. Metodi klassicheskoy i sovremennoy teorii avtomaticheskogo upravleniya Uchebnik. Tom 1-5. - M.: MGTU im. Baumana, 2004.
Vlasov K.P. Teoriya avtomaticheskogo upravleniy. Ucheb. posobiye.
Xarkov. Izd-vo Gumanitarniy sentr, 2007.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Reja: Tarmoq tapologiyalari haqida tushuncha. Tarmoq topologiyasi turlari. “Xalqa” topologiyasi Tarmoq tapologiyalari haqida tushuncha
|