Sanoq sistemalarida arifmetik amallarni bajarish

4. Ikkili-sakkizli va ikkilik-o’n oltili sanoq sistemalari.Sonlarni bir sanoq sistemasidan boshqa sanoq sistemasiga o‘tkazish. SANOQ SISTEMALARI8 lik sanoq sistemasida 0,1,2,3,4,5,6,7 raqamlari ishtirok qiladi. 16 lik sanoq sistemasida 0,1,2,3,4,5,6,7 ,8,9, A,B,C,D,E,F lar ishtirok qiladi,bunda |
Sanoq sistemalarida arifmetik amallarni bajarish
|
bet | 7/11 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 291,42 Kb. | | #102947 |
Bog'liq 5- MARUZA Kompyuterda axborotlarni qayta ishlashning arifmetik asoslariBu sahifa navigatsiya:
- 4. Ikkili-sakkizli va ikkilik-o’n oltili sanoq sistemalari.
- Sonlarni bir sanoq sistemasidan boshqa sanoq sistemasiga o‘tkazish. SANOQ SISTEMALARI
- 8 lik sanoq sistemasida 0,1,2,3,4,5,6,7 raqamlari ishtirok qiladi. 16 lik sanoq sistemasida 0,1,2,3,4,5,6,7 ,8,9, A,B,C,D,E,F lar ishtirok qiladi,bunda
3. Sanoq sistemalarida arifmetik amallarni bajarish. Xuddi 10 li sanoq sistemasidagi sonlar ustida arifmetik amallarni bajarganimiz kabi, boshqa sanoq sistemasidagi sonlar ustida ham arifmetik amallarni bajarish mumkin.Ikkili sanoq sistemasidagi sonlar ustida arifmetik amallarni bajarish uchun quyidagi jadvallardan foydalanish kerak:
Misol-1.4 Quyidagi yig’indilarni hisoblang:
a) 1001100,0012+10101010,1012
+ 1001100,001
10101010,101
11110110,110
1001100,0012+10101010,1012=11110110,1102
c) 81A,9216+235,7616
+ 81A,92
235,76
A50,08
81A,9216+235,7616= A50,0816
b) 354,728+23,128
+ 354,72
23,12
400,04
354,728+23,128=400,048
4. Ikkili-sakkizli va ikkilik-o’n oltili sanoq sistemalari. Komp’yuterlarda barcha ma’lumotlar ikkilik sanoq sistemasida ifodalanadi. Ammo, bu degani barcha sonli ma’lumotlar biz yuqorida keltirgan usulda ikkilik sanoq sistemasiga o’tkazilishini anglatmaydi. Ikkili-sakkizli va ikkilik-o’n oltili sanoq sistemalari qo’llash natijasida 2 ga bo’lish amallari sonini qisqartirishga erishish mumkin.
Ikkili-sakkizli sanoq sistemasida 0 dan 7 gacha bo’lgan raqamlar uchta nol va birlar orqali ifodalanadi. To’g’rirog’i, bu raqam ikkilik sanoq sistemasiga o’tkaziladi va chap tomondan 0 larni qo’shib, uchtagacha to’ldiriladi. Bunda quyidagi jadvaldan foydalaniladi:
Sakkizli
|
ikkili-sakkizli
|
sakkizli
|
ikkili-sakkizli
|
0
|
000
|
4
|
100
|
1
|
001
|
5
|
101
|
2
|
010
|
6
|
110
|
3
|
011
|
7
|
111
|
O’nli sanoq sistemasida berilgan xar qanday son avval sakkizlik sanoq sistemasiga o’tkaziladi. SHunday keyin natijaviy sondagi xar bir raqam yuqoridagi jadval asosida ikkili-sakkizli sistemadagi raqamlar uchligi bilan almashtiriladi.
Misol-7. 123 sonini ikkili-sakkizli sanoq sistemasiga o’tkazing.
Echish: Dastlab 123 sonini 8 lik sanoq sistemasiga o’tkazamiz. . endi hosil qilingan ning xar bir raqamini yuqorida jadval yordamida almashtiramiz.
Demak, soni ikkli-sakkizli sanoq sistemasida 001 111 011 tarzida yoziladi.
Ikkili-o’n oltili sanoq sistemasida 0 dan 15 gacha bo’lgan sonlar to’rtta nol va birlar orqali ifodalanadi. To’g’rirog’i, bu raqam ikkilik sanoq sistemasiga o’tkaziladi va chap tomondan 0 larni qo’shib, to’rttagacha to’ldiriladi. Bunda quyidagi jadvaldan foydalaniladi:
o’n oltili
|
ikkili-o’n oltili
|
o’n oltili
|
ikkili-o’n oltili
|
0
|
0000
|
8
|
1000
|
1
|
0001
|
9
|
1001
|
2
|
0010
|
A
|
1010
|
3
|
0011
|
B
|
1011
|
4
|
0100
|
C
|
1100
|
5
|
0101
|
D
|
1101
|
6
|
0110
|
E
|
1110
|
7
|
0111
|
F
|
1111
|
O’nli sanoq sistemasida berilgan xar qanday son avval o’n oltili sanoq sistemasiga o’tkaziladi. SHunday keyin natijaviy sondagi xar bir raqam yuqoridagi jadval asosida ikkili-o’n oltili sistemadagi raqamlar to’rtligi bilan almashtiriladi.
Misol-8. sonini ikkili-o’n oltili sanoq sistemasiga o’tkazing.
Echish. Dastlab sonini o’n oltili sanoq sistemasiga o’tkazamiz. . SHundan keyin sonidagi raqamlarni mos ravishda ikkili-o’n oltili sonlar jadvali yordamida almashtiramiz:
Demak, soni ikkili-o’n oltili sanoq sistemasida 0100 1101 0010 tarzida yozilar ekan.
Sonlarni bir sanoq sistemasidan boshqa sanoq sistemasiga o‘tkazish.
SANOQ
SISTEMALARI
Siz o’tgan darslarda turli sanoq sistemalarning kelib chiqishi tarixini o’gandiniz.
Masalan 10 lik sanoq sistmasi bobomiz Al-Xorazmiy olib kelgan. 0 sonini yozmaslik xatolikka olib kelishini isbotlab bergan.Shuning uchun ham 10 lik sanoq sistemasida 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 raqamlari ishtirok qiladi.
8 lik sanoq sistemasida 0,1,2,3,4,5,6,7 raqamlari ishtirok qiladi.
16 lik sanoq sistemasida 0,1,2,3,4,5,6,7 ,8,9, A,B,C,D,E,F lar ishtirok qiladi,bunda
|
| |