O’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent moliya instituti

|
O’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent moliya instituti
|
bet | 1/3 | Sana | 09.12.2023 | Hajmi | 50,01 Kb. | | #114132 |
Bog'liq Isroil 2-on uchun refarati tahlil
O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT MOLIYA INSTITUTI
60410400 – “Moliya va moliyaviy texnologiyalar” bakalavriat ta’lim yo’nalishi.
MMT-96h guruhi talabasi Isroilov Isroilning
Mavzu: Moliyaviy tahlil (ichki va tashqi); Boshqaruv tahlili
mavzusidan tayyorlagan
Refarati
TOSHKENT-2023
«Iqtisodiy tahlil” fanidan 2-oraliq nazorat
doirasida mustaqil ta’lim
TOPSHIRIQLARI
4-variant
Moliyaviy tahlil (ichki va tashqi); Boshqaruv tahlili
Reja:
Moliyaviy tahlil (ichki va tashqi);
Moliyaviy tahlilda qo‘llaniladigan iqtisodiy-matematik usullar.
Chiziqli dasturlash usuli va uning tahlilda qo‘llanilishi.
1. Moliyaviy tahlil (ichki va tashqi); Boshqaruv tahlili. Moliyaviy tahlil yuzasidan rasmiy jihatlarning belgilanmaganligi sababli uni tashkil etishda an’anaviy yo‘nalishlardan foydalanish mumkin. Odatda, buxgalteriya hisobini yoki auditni (ichki, tashqi) tashkil etishda rasmiy jihatlar bilan belgilangan aniq tartib va qoidalar ushbu jarayonni tashkil etishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Jumladan, yangi tahrirdagi “Buxgalteriya hisobi” to‘g‘risidagi qonunning “Buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etish” to‘g‘risidagi 11-moddasi buxgalteriya hisobi va hisobotini buxgalteriya hisobi subyektining rahbari amalga oshirishi qayd etiladi hamda buxgalteriya hisobi subyektining rahbari qanday huquqdarga ega ekanligi tarkiblanadi1. Ushbu huquqlar qatorida: Buxgalteriya hisobi xizmatining rahbari boshchiligida buxgalteriya hisobi xizmatini tashkil etish yoki shartnoma asosida jalb qilingan buxgalter xizmatidan foydalanish; Buxgalteriya hisobini yuritishni ixtisoslashtirilgan tashkilotga (auditorlik tashkilotlari, soliq maslahatchilari tashkilotlari va ustavida buxgalteriya hisobini yuritish bo‘yicha xizmat ko‘rsatish nazarda tutilgan boshqa tashkilotlar) shartnoma asosida yuklashi; Buxgalteriya hisobini mustaqil yuritishi qayd etiladi. Buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etishning ushbu tartiblari bevosita, iqtisodiy tahlilga nisbatan ham to‘la mos deyish mumkin. Tahlilni tashkil etishda ichki moliyaviy tahlilni tashkil etilishi va tashqi moliyaviy tahlilni tashkil etilishini tarkiblash maqsadga muvofiqdir. Tashqi moliyaviy tahlil cheklangan axborotlarni aks ettiruvchi moliyaviy hisobot shakllari asosida xo‘jalik yurituvchi subyektlar moliyaviy holatini o‘rganishni xarakterlaydi va korxona erishgan natijalarining barcha sirlarini ochib berish imkonini bermaydi. Ushbu tahlil ichki axborot bazasidan foydalanish imkoniga ega bo‘lmagan, korxona faoliyati bilan qiziquvchi kontirgentlar tomonidan, mulk egalari yoki davlat organlari tomonidan amalga oshiriladi. Tashqi moliyaviy tahlilning ahamiyatli jihatlari quyidagilar bilan xarakterlanadi: -tahlil subyektlari va axborot foydalanuvchilarining ko‘pligi; -tahlilchilarning maqsadi va qiziqishlarining turli-tumanligi; -hisobga olish va hisobotlashning normativ qoidalari, tahlil etishning rasmiy jihatlarini belgilanganligi; -tahlilning faqat chop etiladigan moliyaviy hisobot shakllaridagi axborotlar bazasiga tayangan holda o‘tkazilishi; -qo‘yiladigan analitik masalalarning cheklanganligi; -axborot foydalanuvchilar uchun korxona faoliyati yuzasidan tahlil natijalaridan foydalanishning maksimal ochiqligi. Tashqi moliyaviy tahlilning asosiy jihatlari moliyaviy hisobot ma’lumotlari asosida korxona aktivlari, o‘z sarmoyasi va majburiyatlarining o‘zgarishiga, to‘lov layoqati va likvidlilik darajasiga, moliyaviy holati va barqarorligi, bozor va ish aktivligiga, moliyaviy va iqtisodiy salohiyatiga, iqtisodiy mustahkamligi va nochorligiga, foyda va rentabellik darajasiga, pul oqimi va xususiy kapitalning o‘zgarishlariga, korxonaning iqtisodiy reytingini aniqlashga qaratiladi. Ichki moliyaviy tahlil-korxonaning ichki bo‘limlari, xodimlari tomonidan o‘tkazilib o‘rganiladigan masalalarning ko‘lami bilan tashqi moliyaviy tahlildan farq qiladi. Ichki moliyaviy tahlilning axborotlar bazasi va o‘rganiladigan masalalarning ko‘lami tashqi moliyaviy tahlilga nisbatan keng hisoblanadi. Uning axborotlar bazasiga faqat chop etiladigan moliyaviy hisobotlarnigina emas‚ balki moliyaviy hisobning barcha manbalaridan va hisobdan tashqari manbalarini ham kiritish mumkin. O‘rganiladigan masalalar ko‘lamini boshqaruvchilar va tahlilchilarning qiziqishlari doirasidani kelib chiqib belgilash mumkin. Ushbu tahlil turining o‘ziga xos xususiyatlarini quyidagi jihatlar bilan izohlash mumkin. Ichki moliyaviy tahlilning o‘ziga xos jihatlari: -tahlil subyektlarining tor guruhi; -tahlil natijalari faqat ichki talablarga, korxona boshqaruvi yuzasidan yo‘naltirilganligi; -teran moliyaviy tahlilni o‘tkazishda axborotlarning keng doirasidan foydalanish imkoniyatini yuqoriligi; -tahlilni o‘tkazish bo‘yicha normativ metodikalar bilan birgalikda aniq reglamentlari (tartiblarning) belgilanmagan usullaridan foydalanish imkoniyatlari; -aniq boshqaruv qarorlarini tayyorlash yuzasidan chuqur moliyaviy tahlilni o‘tkazishning imkoniyatligi; -boshqaruv apparati talablaridan kelib chiqqan holda analitik ishni tashkil etilishi. Moliyaviy tahlil mazmuni bo‘yicha to‘liq moliyaviy tahlil va tematik moliyaviy tahlil turlariga tarkiblanadi To‘liq moliyaviy tahlil korxona moliyaviy faoliyatining barcha jihatlarini kompleks o‘rganishni xarakterlaydi. Tematik moliyaviy tahlil korxona moliyaviy faoliyatining alohida jihatlarini va akspektlarini o‘rganishni xarakterlaydi. Tematik moliyaviy tahlil predmetiga: aktivlardan samarali foydalanish, aktivlarni moliyalashtirishda alohida manbalardan optimal foydalanish darajasi, to‘lov layoqati va moliyaviy barqarorlik holati, optimal investitsion faoliyat, kapitalning moliyaviy tuzilishi kabi masalalarni kiritish mumkin. Moliyaviy tahlilda obyektni qamrab olinishi yuzasidan xo‘jalik yurituvchi subyektlarning to‘liq (bir butunlikdagi) moliyaviy tahlili, alohida bo‘limlar va birliklarning moliyaviy holatini tahlili (iqtisodiy javobgarlik markazlari bo‘yicha), hamda alohida moliyaviy jarayonlar tahlilini tarkiblash mumkin2. O‘tkazish davri bo‘yicha moliyaviy tahlil oldingi, joriy va istiqbolli tahlil turlariga tarkiblanadi. Oldingi moliyaviy tahlil – korxona moliyaviy faoliyatini bir butunlikda yoki alohida olingan moliyaviy jarayonlar bo‘yicha shart- sharoitlarini bilish bilan bog‘lanadi (masalan, uzoq va qisqa muddatga bank kreditlarini olish yuzasidan korxonaning to‘lov layoqatini baholash). Joriy (operativ) moliyaviy tahlil – alohida moliya rejalarini bajarilishida yoki moliya operatsiyalarini amalga oshirish davomida operativ tarzda moliyaviy holatga ta’sir etish yuzasidan o‘tkaziladigan tahlil turidir. Istiqbolli moliyaviy tahlil – amaldagi holatni o‘rganish asosida moliyaviy holat va uning alohida birliklari bo‘yicha kelajakdagi o‘zgarishlarning kutilishlarini baholab beruvchi tahlil turidir. Moliyaviy tahlilni tashkil etish bosqichlarini iqtisodiy tahlil va uning tarkibiy qismlariga nisbatan yagona asosda birday belgilash to‘g‘ri, lekin aynan moliyaviy tahlil yuzasidan uni quyidagi ketma- ketlikda o‘tkazish maqsadga muvofiq deb o‘ylaymiz: Moliyaviy tahlil maqsadini belgilash va rejasini tuzish; Moliyaviy tahlil yuzasidan ma’lumotlar bazasini to‘plash; Moliyaviy tahlilni bevosita o‘tkazish bosqichi; Tahlil natijalarini umumlashtirish va rasmiylashtirish bosqichi; Qarorlar tayyorlash bosqichi; Tahlil natijalarini realizatsiya qilish bosqichi. Iqtisodiy tahlilni yoki moliyaviy tahlilni tashkil etishdagi yondashuvlar turlicha bo‘lganligi bilan ularning mazmuni albatta bitta jihatga ya’ni tahlilni sifatli va foydali o‘tkazishga qaratilgan. Moliyaviy tahlil - moliyaviy hisobot ma’lumotlari asosida firma va kompaniyalarning moliyaviy holatiga iqtisodiy tashxis qo‘yishni tavsiflaydi. Moliyaviy tahlilda firma va kompaniyalar mulki, kapitali va majburiyatlarining holatiga, faoliyat natijaviyligiga, asosiy va aylanma kapital holatiga va samaradorligiga, pul mablag‘lari va xususiy mablag‘larning holatiga baho beriladi.
Ichi va tashqi moliyaviy tahlil
Farqlash belgisi
|
Ichki moliyaviy tahlili
|
Tashqi moliyaviy tahlil
|
1
|
2
|
3
|
1.Obyekti bo‘yicha
|
Firma va kompaniyaning moliyaviy natijasi, moliyaviy holati, pul mablag‘larini keng qamrovli tahlili
|
Firma va kompaniyaning moliyaviy natijasi, moliyaviy holati, investitsion jozibadorlik, iqtisodiy nochorlik, reyting baholash, kreditga qodirlik
|
2.Subyekti bo‘yicha
|
Firma va kompaniyaning o‘z xodimlari
|
Firma va kompaniyalar faoliyati bilan qiziquvchilarning keng doirasi
|
3.Tartibga solinishi
|
Umumiy, firma va kompaniyalar ichki nizomi, qoidalari asosida
|
Umumiy Nizom, qoidalar asosida tartibga solinadi
|
4.Maqsadi
|
Firma va kompaniyaning moliyaviy natijasi, moliyaviy ahvoli, pul mablag‘larini optimallashtirish, biznes samaradorligini o‘stirish yuzasidan ichki imkoniyatlarni aniqlash va yo‘lga qo‘yish
|
Firma va kompaniyaning moliyaviy natijasi, moliyaviy holati, investitsion jozibadorligi, iqtisodiy nochorligi, reyting bahosini aniqlash tashqi subyektlarning qiziqishlarini, manfaatlarini boshqarish
|
5.Ma’lumot iste’molchilari
|
Faqat, shu firma, kompaniya boshqaruvi xodimlari, menejerlar
|
Tashqi tahlil subyektlari
|
6.Usullari bo‘yicha
|
Tahlilni ananaviy, matematik, maxsus usullari
|
Moliyaviy tahlilni maxsus usullari
|
7.Ma’lumotlarni olish ko‘lami
|
Ma’lumotlarni olish imkoniyatlari keng
|
Ma’lumotlarni olish imkoniyatlari cheklangan (faqat rasmiy moliyaviy hisobotlar orqaligina tahlil o‘tkaziladi)
|
8.Tahlil natijalarini manfaatligi
|
Ko‘proq o‘zi uchun manfaatli
|
Firma va kompaniyalarning o‘zi hamda tashqi qiziquvchilar guruhi uchun manfaatli
|
10. Vazifalarni hal etilishi
|
Vazifalarni hal etilishi faqat shu korxona boshqaruv xodimlari uchun xizmat qiladi.
|
Vazifalarni hal etilishi ham ichki, ham tashqi tahlil subyektlari uchun xizmat qiladi
|
11.Tahlilni tashkil etilishi
|
Ko‘proq firma va kompaniyalar uchun maqbul shaklda tashkil etiladi
|
Tashqi tahlil subyektlari uchun maqbul shaklda tashkil etiladi
|
|
| |