Tahlil usuli - Xavfsizlikni ta’minlash tamoyillari va uslublarini tahlil qilish Reja

|
Xavfsizlikni ta’minlash tamoyillari va uslublarini tahlil qilish Reja
|
bet | 4/5 | Sana | 22.05.2024 | Hajmi | 32,12 Kb. | | #250016 |
Bog'liq Malika texTahlil usuli. Xavfsizlikni ko`ngilsiz voqea ro`y berishdan oldin (aprior) yoki keyin (aposterior) tahlil etish mumkin. Har ikki holda qo`llaniladigan usul bevosita yoki aksincha bo`ladi.
Aprior tahlilda shu tizimga xos bo`lishi mumkin bo`lgan (yashirin) kungilsiz voqealar tanlab olinadi va ularni yaratuvchi bir qancha holatlar to`plami tuziladi. Aposterior tahlil esa ko`ngilsiz voqea yuz bergandan so`ng kelajakda tadbirlar ishlab chiqishdir. Bu ikki ucho’l bir-birini to`ldiradi.
To`g’ri usulda taxrir qilishda oqibatni oldindan kurish uchun sabablar o`rganiladi. Teskari usulda esa oqibat tahlil kilinib, sabablari aniqlanadi. Bu usullarning asosiy maqsadi ko`ngilsiz voqealarni oldini olishdir. Voqealarni kelib chiqish ehtimoli va tezligi ma`lum bo`lsa, vokeaning taxminan qanday natija bilan tamom bo`lishini aniqlash mumkin.
Xavfsizlikning tahlilida tizimning parametrlarini yoki chegarasini aniqlash asosiy masala hisoblanadi. Agar tizim juda chegaralangan bo`lsa, biror xavfli hollar yoki omillar etibordan tashqarida qolishi, agar tizimga o`ta keng qaralsa, tahlil natijalari noaniq bo`lishi mumkin.
Tahlil o`tkazish darajasi aniq maqsadlarga bog’liq. Aniq bir holatda ogohlantirish yo`li bilan ta`sir qilish mumkin bo`lgan hodisalarni aniqlash umumiy ish uslubi hisoblanadi.
BZD ekologiyaning ajralmas qismi - tirik organizmlarning bir-biri bilan va ularning atrof-muhit bilan o'zaro ta'siri haqidagi ilmiy bilimlar sohasi.
Hayot xavfsizligi sohasidagi ta'limning maqsadi insonning dunyoqarashi va xavfsiz hayot madaniyatini shakllantirish, qulay va xavfsiz hayotni ta'minlash va yashash muhitining maqbul sifatini ta'minlash uchun zarur bo'lgan bilim, ko'nikma va ko'nikmalarni egallashdir. BJDda o'rganilgan markaziy kontseptsiya atrof-muhitning salbiy xususiyati sifatida xavf hisoblanadi. Shu bilan birga, uning asosiy turlari, amalga oshirish shartlari va parametrlari, insonga ta'sir qilish xususiyati, insonni xavf-xatarlardan himoya qilish usullari va usullari o'rganiladi. Hayotiy faoliyat - kundalik faoliyat va dam olish, insonning yashash usuli. Yashash joyi - hozirgi vaqtda inson faoliyati, sog'lig'i va avlodlariga bevosita yoki bilvosita bevosita yoki uzoq muddatli ta'sir ko'rsatishi mumkin bo'lgan omillar (fizik, kimyoviy, biologik, ijtimoiy) kombinatsiyasi bilan belgilanadigan inson muhiti.
Xavf tirik va jonsiz materiyaning salbiy xususiyati bo'lib, materiyaning o'ziga: odamlarga, tabiiy muhitga, moddiy qadriyatlarga zarar etkazishi mumkin. Zararli omil insonga salbiy ta'sir ko'rsatadi, bu esa farovonlikning yoki kasallikning yomonlashishiga olib keladi. Travmatik (travmatik) omil - insonning shikastlanishiga yoki o'limiga olib keladigan salbiy ta'sir. BJDda asosiy himoya obyekti shaxs yoki odamlar guruhlari (jamoalar) hisoblanadi. BZDda hosilaviy tushuncha - bu faqat "shaxs (himoya ob'ekti) va salbiy ta'sir manbai (xavf manbai)" tizimida amalga oshiriladigan atrof-muhit holati sifatida xavfsizlik. Himoya ob'ektining yo'qligi xavfsizlik tushunchasini ma'nosiz qiladi. Xavf tabiiy (tabiiy), antropogen, texnogen bo'lishi mumkin. Shuningdek, harbiy harakatlar, milliy va diniy nizolar, axborot va ruhiy ta'sirlar, siyosiy va iqtisodiy vaziyatlar va boshqalar bilan bog'liq xavflar mavjud. Xavfli omil - bu ma'lum sharoitlarda shikastlanishga yoki sog'lig'ining boshqa to'satdan va keskin yomonlashishiga olib keladigan odamga ta'sir qiladi.
Berilgan ta'riflar xavfli va zararli omillar adolatli: insonning har qanday faoliyati jarayonida (sanoat, maishiy va tabiiy muhitda) namoyon bo'lishi uchun. Bu omillar ularning tasnifida xavfli va zararli bo'linmaydi. Bu ma'lum darajada to'g'ri, chunki zararli omil miqdoriy o'sishi bilan xavfli omilga aylanishi mumkin (masalan, shovqin). Shuni ta'kidlash kerakki, zararli omil har doim miqdoriy nuqtai nazardan baholanadi va bir muncha vaqt doimiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Xavfli omil ko'pincha paydo bo'lish (namoyish)ning ehtimollik xususiyatiga ega. Favqulodda vaziyatlarda (avariya, falokat va boshqalar) ayniqsa yuqori intensivlikdagi xavfli va zararli omillar ko'pincha zarar etkazuvchi omillar deb ataladi. Inson bilan o'zaro ta'sir qilish xususiyatiga ko'ra, bu omillarni faol va passivlarga bo'lish mumkin, faollar esa tabiiy asoslariga qarab, passivlar esa - ularni faollashtirish usuli xususiyatlariga ko'ra bo'linadi. Omillar potentsial (daraja), sifat, mavjud bo'lish vaqti yoki shaxsga ta'sir qilish, harakat zonasining kattaligi bilan namoyon bo'lish ehtimoli bilan tavsiflanadi.
Potensial omilning miqdoriy tomonini aniqlaydi (shovqin darajasi, zararli moddalar konsentratsiyasi, elektr tokining kuchlanishi va boshqalar). Sifat inson tanasiga ta'sir qiluvchi omilning o'ziga xos xususiyatlarini aks ettiradi (shovqinning chastotali tarkibi, changning tarqalishi, oqim turi va boshqalar). Xavfli va zararli omillar doimiy ravishda ishlaydigan yoki vaqti-vaqti bilan sodir bo'ladigan makon odatda xavfli zona deb ataladi. Fazoviy xususiyatlarga ko'ra xavfli zonalar mahalliy va joylashtirilgan bo'lishi mumkin va vaqt o'tishi bilan - doimiy va vaqtinchalik. Xavfli va zararli omillarning tashuvchisi bo'lgan moddiy ob'ektlar xavf manbalari deb ataladi. Faoliyat - bu odamning atrofdagi dunyoga faol munosabati shakli. Har qanday faoliyat maqsad, vosita, natija va faoliyat jarayonining o'zini o'z ichiga oladi. Xavfsizlik - bu xavfning namoyon bo'lishi ma'lum bir ehtimollik bilan istisno qilinadigan faoliyat holati. Xavf - bu xavfsizlik nuqtai nazaridan noqulay hodisaning sodir bo'lish chastotasi yoki ehtimoli sifatida tavsiflangan xavfning miqdoriy bahosi.
Odamlarga va atrof-muhitga ta'sir qilish ehtimoli bo'yicha xavflar potentsial, real va amalga oshirilganlarga bo'linadi. Potentsial xavf - bu ta'sir qilish joyi va vaqti bilan bog'liq bo'lmagan umumiy xarakterdagi tahdid. Masalan, “shovqin odam uchun zararli”, “uglevodorod yoqilg‘isi yong‘in va portlash xavfli” iboralarida faqat shovqin va yonuvchi moddalarning odamlar uchun potentsial xavfi ko‘rsatilgan. Potentsial xavflarning mavjudligi aksiomada aks ettirilgan Haqiqiy xavf har doim insonga ta'sir qilishning o'ziga xos tahdidi bilan bog'liq bo'lib, u makon va vaqtda muvofiqlashtiriladi. Amalga oshirilgan xavf - real xavfning shaxsga va/yoki atrof-muhitga ta'siri, uning sog'lig'ining yo'qolishiga yoki insonning o'limiga, moddiy yo'qotishlarga olib kelishi fakti. Agar yuk mashinasining portlashi uning vayron bo'lishiga, odamlarning o'limiga va / yoki binolarning yonishiga olib kelgan bo'lsa, bu tushunilgan xavfdir. Amalga oshirilgan xavflar odatda hodisalar, favqulodda vaziyatlar, baxtsiz hodisalar, falokatlar va tabiiy ofatlarga bo'linadi.
Voqea - inson, tabiiy yoki moddiy resurslarga zarar yetkazuvchi salbiy ta'sirdan iborat hodisa. Favqulodda vaziyat (FV) - qisqa vaqt ichida sodir bo'ladigan va odamlarga, tabiiy va moddiy resurslarga yuqori darajada salbiy ta'sir ko'rsatadigan hodisa. Favqulodda holatga yirik avariyalar, falokatlar va tabiiy ofatlar kiradi; Baxtsiz hodisa - bu odamlarning o'limi bilan birga bo'lmagan texnik tizimdagi hodisa texnik vositalar imkonsiz yoki iqtisodiy jihatdan mumkin emas. Falokat - bu texnik tizimda odamlarning o'limi yoki yo'qolishi bilan kechadigan hodisa. Tabiiy ofat - Yerdagi tabiiy hodisalar bilan bog'liq bo'lgan va biosfera, texnosferaning vayron bo'lishiga, odamlarning o'limiga yoki sog'lig'ining yo'qolishiga olib kelgan hodisa. Favqulodda vaziyat (FV) - ob'ekt, hudud yoki akvatoriyaning, qoida tariqasida, favqulodda vaziyatdan so'ng, bir guruh odamlarning hayoti va sog'lig'iga xavf tug'diradigan, aholiga moddiy zarar etkazadigan holati. iqtisod, tabiiy muhit buziladi. Texnik tizimlardagi nosozliklarning sabablari so'nggi yillarda doimiy ravishda ortib borayotgan nosozliklar va nosozliklardir. Hodisa - operatorning noto'g'ri harakatlaridan kelib chiqqan texnik tizimning ishdan chiqishi. BJDda xavfsizlik holatiga erishish usullari ham bir xil - asosan bu masofadan himoya qilish, ta'sir qilish vaqtini qisqartirish, ekranlash (fizik maydon, energiya va materiyaning tarqalish yo'lida himoya vositalaridan foydalanish.
Ushbu yondashuvlarni joriy etish juda dolzarb va o'z vaqtida amalga oshiriladi. Hozirgi kunda inson salomatligi ijtimoiy qadriyatlar tizimida yetakchi o‘rinlardan birini egallab turishi va u davlatning o‘rmonlar, tuproq, suv, foydali qazilmalar va boshqalar kabi boshqa resurslari orasida ustuvor ahamiyatga ega bo‘lishi aniq. Haqiqiy vaziyatlar, hodisalar va omillarni tahlil qilish bugungi kunda texnosferada hayot xavfsizligi fanining bir qator aksiomalarini shakllantirishga imkon beradi. Bularga quyidagilar kiradi: Aksioma 1. Texnosferadagi materiya, energiya va axborotning kunlik oqimlari chegara qiymatlaridan oshsa, texnogen xavf mavjud.
|
| |