nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
ta’limning ijgimoiylashuvi - 1-mavzu: Sifat tushunchasining mohiyati, sifat sohasidagi asosiy tushunchalar. Fanning...

|
1-mavzu: Sifat tushunchasining mohiyati, sifat sohasidagi asosiy tushunchalar. Fanning predmeti, maqsadi va vazifalari Reja
|
bet | 68/102 | Sana | 14.12.2023 | Hajmi | 1,19 Mb. | | #118418 |
Bog'liq Ma\'ruza 1 2ta’limning ijgimoiylashuvi — ta’lim oluvchilarda estetik boy dunyoqarashni hosil qilish, ularda yuksak ma’naviyat, madaniyat va ijodiy fikrlashni shakllantirish;
ta’limning milliy yo’naltirilganligi — ta’limning mil-liy tarix, xalq an’analari va urf-odatlari bilan uzviy uyg’unligi, O’zbekistonda yashovchi xalkdarning madaniyatini saqlab qolish va boyitish, ta’limni milliy garaqqiyotning o’ta muhim omili sifatida e’tirof etish, boshqa xalqlarning tarixi va madaniyatini hurmatlash;
ta’lim va tarbiyaning uzviy bog’liqligi, bu jarayonning har tomonlama kamol topgan insonni shakllantirishga yo’naltiril-ganligi;
iqtidorli yoshlarni aniqlash, ularga ta’limning eng yuqori darajasida, izchil ravishda fundamental va maxsus bilim olishlari uchun shart-sharoitlar yaratish.
Masofadan turib o’qitish — zamonaviy axborot texnologiyalaridan keng qo’llanilgan holda tashkil etiladigan sirqi ta’lim berishning sifat jihatdan yangi bosqich.
Masofadan turib o’qitishda tinglovchi ma’ruza va seminar shaklidagi muntazam mashg’ulotlarga jalb etilmaydi, balki u o’zi uchun qulay vaqt, qulay joyda, qulay sur’atda o’qiydi. Bu ishlab chiqarishdan ajralgan holda o’qish imkoniyatni bo’lmaganlar uchun ayniqsa qulaydir. Masofadan turib o’qitishda har kim belgilangan o’quv dasturini to’la egallash uchun o’ziga zarur vaqt davomida o’qish imkoniyatiga ega.
Masofadan turib o’qitish texnologiyasi — insonning mustaqil ravishda, lekin nazorat ostida tegishli bilimlar, ko’nikmalarni muayyan vaqtlarda o’qituvchi maslahatlarini olgan holda (ishlab chiqarishdan ajralmasdan) egallashining uslub, shakl va vositalari yig’indisidir.
Personalni qayta tayyorlash — xodimlarni ikkinchi kasb yoki yangi ixtisoslikni egallashlari uchun o’qitishdir.
Personalni malakasini oshirish — xodimlar kasbi va ixtisosligiga oid bilimlarini chuqurlashtirish va takomillashtirish maqsadida ularni o’qitishdir.
Personalni qayta tayyorlash va malakasini oshirishga turlicha yondashuvlar mavjud. Ularning xilma-xilligiga qaramasdan, personalni qayta tayyorlash va ular malakasini oshirishni tashkil etishni to’rt yo’nalishga mujassamlashtirish mumkin:
Qayta tayyorlash va malaka oshirishga ehtiyojni tashkil etish.
O’quv dasturlari va umuman o’quvni rejalashtirish.
Shakli va uslublari bo’yicha xilma-xil o’quv dasturlari yaratish.
Qayta tayyorlash va malaka oshirish natijalarini tahlil etish hamda bu jarayondan personalni kasbiy va xizmat vazifasida o’stirish maqsadlarida foydalanish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-mavzu: Sifat tushunchasining mohiyati, sifat sohasidagi asosiy tushunchalar. Fanning predmeti, maqsadi va vazifalari Reja
|
Biologik usulda barg sifatini aniqlash

Bog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlari
Biologik usulda barg sifatini aniqlash. Bu usul qo’llanganda
tekshiriladigan tut navlari yoki duragaylarning barg sifatini baholash uchun
ularning bargi bilan ma’lum zot yoki duragayga tegishli ipak qurti bilan boqiladi.
Bu usulda uch qaytarilish bo’yicha 300 va jami 900 dona qurt alohida olinib
boqiladi. Bundan tashqari qurtni boqish vaqtida, ular soni (g’ana almashish va
nobud bo’lishi tufayli) kamayib ketmasligi uchun o’rnini to’ldirish maqsadida
yana 300 dona qo’shimcha) qurt ham boqiladi.
Sifati tekshiriluvchi nav yoki duragaylarning barglari har kuni ma’lum
vaqtda ikki muddat (ertalab soat 7-8 va kechqurun 19-20 lar)da tayyorlanib,
qurtga berilguncha salqin xonalarda polietilen xaltalarda saqlanadi.
Ipak qurtining yashash jarayoni, u iste’mol qilgan u yoki bu navning barg
tarkibidagi suv, mineral va organik moddalarning miqdoriga bog’liqdir.
Biologik usulda u yoki bu qurt zoti uchun ma’lum bir ekologik sharoitda
o’sgan tut bargining sifati uzil-kesil baholansa ham, lekin u yoki bu navning barg
tarkibidagi elementlar miqdori o’rtasidagi mavjud farqini izohlay olmaydi. Bu
jihatdan barg tarkibini kimyoviy yo’l bilan talqin etish qo’l keladi.
Shu sababli, u yoki bu navni baholashda qurt boqish bilan bir vaqtda bargni
kimyoviy tahlil qilishni bir-biriga bog’lab olib borish maqsadga muvofiqdir.
Kimyoviy tahlil usuli bargdagi oziq moddalar miqdori bilan asosiy
agroekologik sharoitlarning ta’siri o’rtasidagi o’zaro aloqadorlikni aniqlashga
yordam beradi. Bargning kimyoviy tarkibi uning hosildorligi bilan birga nav
sinashda asosiy ko’rsatkichlardan biri hisoblanadi. Nihoyat, bargning kimyoviy
tarkibini o’rganish va uning asosiy ko’rsatkichlar dinamikasini muayyan
252
agrotexnik tadbirlar ta’sirida o’zgarishini bilish orqali biz xoxlagan yo’nalishda
barg sifatini yaxshilashga erisha olishimiz mumkin.
Birinchi usul - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I,...

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T Pdf ko'rish
|
bet | 137/175 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 11,98 Mb. | | #99770 |
Bog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlariBirinchi usul. Bunda turli nav tutlarning o’rtacha kattalikdagi barg tortiladi
va R harfi bilan belgilanadi. So’ngra shu barg qog’ozga qo’yilib, shakli qalam
bilan chiziladi va qog’ozga tushirilgan barg qaychida qiyib olinib, tortiladi va
uning og’irligi R
1
harfi bilan belgilanadi. Xuddi shu qog’oz sathi 100sm
2
qilib
kesib olinadi va tortiladi, chiqqan miqdorni 100 ga bo’linib, 1sm qog’oz og’irligi
aniqlanadi, u R
2
harfi bilan belgilanadi.
Shundan keyin 100 sm
2
satx hisobidagi haqiqiy bargning og’irligi (R)
quyidagi formula asosida aniqlanadi.
Bunda: R-100 sm
2
sathidagi barg og’irligi, mg; R- haqiqiy barg og’irligi,
mg; S – qog’ozga tushirilgan barg og’irligi (mg) ni ifodalaydi.
Barg pishgan sari og’irlashib, yuqorida aytganimizdek tarkibidagi suv
kamayadi. Shundan bargning pishish darajasi, tutning parvarish qilish holati
hamda u yoki bu navning ma’lum sathdagi barg og’irligiga qarab, uning yupqa
yoki seretlik darajasini aniqlash mumkin.
Ikkinchi usul. Bunda barg shapalog’ining tomiri yonidagi o’rta qismidan
diaimetri 2-2,5 sm keladigan dumaloq shaklda barg kesib olinib, uni maxsus
metall silindirning yuqori qismidagi teshikdan ichkariga tushiriladi va ustiga
o’rtasi teshik plastinka qo’yilib, uni maxsus metall silindrning yuqori kismidagi
teshikdan ichkariga tushiriladi va ustiga o’rtasi teshik plastinka qo’yilib, uning
ustidan rezbali usti va osti teshik qoplog’ich bilan burab mahkam zichlanadi.
So’ngra bu silindr shisha kolbaga o’rnatiladi. Kolbada ikki trubka bo’lib,
biri U shaklidagi simobli monometrga va ikkinchisi havoni so’ruvchi nasosga
ulanadi. Nasosning so’rishi tufayli tashqaridagi atmosfera bosimi bilan kolba
ichidagi siyraklashgan havo bosimi orasidagi farq bargning qattiqligidan oshsa,
barg yirtiladi va buni simobli monometr shkalasi yaqqol ko’rsatadi. Monometr
shkalasida simob qanchalik yuqori ko’tarilsa, barg shunchalik yaxshi pishgan
256
(yetilgan) hisoblanadi, bu esa barg tarkibidagi suv miqdorining kamayganligini
bildiradi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T
|
p; 3 |
| 23 | 20 | 22 | 21 | 2 |

|
p; 3 |
| 23 | 20 | 22 | 21 | 2 |
|
bet | 72/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjarp; 3 |
| 23 | 20 | 22 | 21 | 2 |
| 24 | 24 | 21 | 22 | 3 |
+----+----+----+----+---------------------------------------+
Olingan matritsa satrlarining tarkibini olish kriteriyasi tavsifi
SELECT operatorining FROM ro'yxatidagi jadvallardan ma'lumotni tanlash kriteriyasi sifatida, murakkab shart WHERE kalit so'zidan keyin yoziladi va quyidagi shaklga ega:
Oddiy shart
yoki
oddiy shart AND murakkab shart
yoki
oddiy shart OR murakkab shart
Oddiy oddiy shartlar quyidagilar.
Taqqoslash
Jadval_to’liq_nomi @ ustun_to’liq nomi_yoki_konstanta
Namuna mosligi
Ustun_to’liq_nomi [NOT] LIKE namuna
Misol.
11-tugun joylashgan joyning koordinatalarini aniqlash uchun quyidagi operatordan foydalanish mumkin:
SELECT * FROM nodes WHERE id = 11;
+----+--------+--------+
| id | x | y |
+----+--------+--------+
| 11 | -35.00 | -10.00 |
+----+--------+--------+
Misol
Aytaylik, 20 tugunga ega bo'lgan barcha cheklangan elementlarning idlarini ularning uchlaridan biri sifatida aniqlash kerak, masalan ushbu SELECT so'rovi bilan yechilishi mumkin.
SELECT id FROM elements
WHERE n1 = 20 OR n2 = 20 OR n3 = 20;
+----+
| id |
+----+
| 20 |
| 21 |
| 18 |
| 23 |
+----+
SELECT * FROM loadings WHERE value IS NOT NULL;
+------+-----------+------+--------+
| type | direction | node | value |
+------+-----------+------+--------+
| f | y | 27 | -50.00 |
| f | x | 27 | -10.00 |
|
| |
-rasm. Bargni pishiqligini aniqlivchi asbob

257
Ishlash tartibi:
1-topshiriq. Hosildan qolgan tut daraxtlarini yoshartirish va serbarg qilish
yo’llari bilan tanishib, rasmini ish daftarga chizib olish.
2-topshiriq. Ipakchilikda oziqa balansi va tut
bargining oziqlik sifatini
aniqlash usullarini ish daftariga yozib olish.
3-topshiriq. Klaster usulidan foydalanib, tut
bargini oziqalik sifatini
aniqlash usullarini ko’rsating.
NOSTANDART TESTLAR
Tut bargaining tarkibidagi oqsilni o’rtacha necha %, yog’larni necha %,
uglevodlarning necha % ipak qurti tanasiga singadi?
Oqsil 62, 77, 65
Yog’ 59, 78, 74
Uglevod 40, 65,88
№ Oqsil Yog’ Uglevod №
-rasm. 
49-rasm. Ipak qurtining jonsizlik kasalligi

150
qusadi, tanasi tortishib changchak bo’lib qoladi. Agarda kasallik sekin ketsa, unda
qurtlik davridayoq tanasining ayrim joylari qorayib chiriy boshlaydi. Ayniqsa
ko’krak sigmentlaridan boshlab, to’qimalari qoraya boradi.
Septisimiyaning har tomonlama tajribalar orqali o’rganishda hasharotlarning
ichak bo’shlig’i orqali turli xil bakteriyalar bilan zararlab ko’rilganda natijasiz
bo’lib chiqadi. Shunga qaramasdan bakteriyalarning ayrim virulent turlarini ko’p
dozada sinab ko’rilganda qurtlar sepsis bo’lganligi aniqlangan.
Ipak qurtida septisemiyani qurt boqish jarayonida ko’pincha spora hosil
qilmaydigan bakteriyalar. (psevdomopas, esherixiya salmonella shigelli kabi )
avlodlarning vakillari epizootiy keltirib chiqarishi aniqlangan. Bundan tashqari
spora hosil qiluvchi bakteriyalardan
Bacillus subtilus, Bacterium mesenteri-
cus,Bac anthracoides
ham juda kam miqdorda uchragan.
Jimlik bo’yich qiymatlar - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 60/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjar3. Jimlik bo’yich qiymatlar. Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari har qanday ixtiyoriy asl qiymatlarni yaratishi yoki jimlik bo’yicha deb nomlanishi mumkin. Har qanday dasturlash muhitida ushbu operatsiya juda katta vaznga ega, chunki deyarli har qanday vazifada doimiy, o'zgarmas standart qiymatlarni kiritish kerak bo'lishi mumkin.
Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlarida jimlik bo'yicha yaratish uchun bizga odatiy ma'lumotlar turini o'tqazishdan avval tanish bo'lgan CREATE funksiyasidan foydalaniladi. Faqat standart qiymat yaratilganda, DEFAULT qo'shimcha kalit so'z ham ishlatiladi. Boshqacha qilib aytganda, mavjud ma'lumotlar bazasida odatiy holatni yaratish uchun siz quyidagi iborani ishlatishingiz kerak:
CREATE DEFAULT jimlik bo’yicha nom
AS konstanta ifoda;
Ushbu operatorni qo'llashda doimiy qiymat o'rniga siz odatiy qiymat yoki ifoda qilishni xohlagan qiymat yoki ifoda yozishingiz kerakligi aniq. Va, albatta, biz o'zimizning ma'lumotlar bazamizda qaysi nomdan foydalanishimiz qulayligini hal qilishimiz va ushbu nomni operatorning birinchi qatoriga yozishimiz kerak.
Shuni ta'kidlash kerakki, ushbu alohida holatda ushbu Yaratish bayonoti Microsoft SQL Server ichiga o'rnatilgan Transact SQL sintaksisidan so'ng amalga oshiriladi.
Jimlik bo’yicha qiymatni yaratishga misol. Aytaylik, bizning ma'lumotlar bazamizning to'g'ri ishlashi uchun unda biror narsaning cheksiz amal qilish muddati ma'nosi bilan ishlaydigan qiymat zarur. Keyin ushbu ma'lumotlar bazasining qiymatlari ro'yxatiga ushbu talabga javob beradigan jimlik bo’yicha qiymatni kiritishingiz kerak. Shuning uchun biz yuqoridagi CREATE operatoridan standart narsa yaratish uchun foydalanamiz, bunda biror narsaning amal qilish muddati cheklanmagan holatiga jimlik bo’yicha qiymat o’rnatamiz.
CREATE DEFAULT «cheklanmagan muddati»
As ‘9999‑12‑31 23: 59:59’
Shuningdek, sana-vaqt konstantalarining qiymatlarini yozadigan Transact SQL sintaksisidan (bu holda '9999 12 31 23: 59:59') ma'lum bir yo'nalishda belgilar qatori sifatida foydalanilgan. Belgilar satrlarini sana vaqt qiymatlari sifatida talqin qilish satrlar ishlatiladigan kontekst bilan belgilanadi. Masalan, bizning alohida holatimizda, avval yilning chegara qiymati doimiy qatorga, so'ngra vaqtga yoziladi.
Shunga qaramay, ularning barcha foydaliligi uchun foydalanuvchi belgilagan ma'lumotlar turi kabi odatiy holatlar ba'zan sizdan ularni olib tashlashingizni talab qilishi mumkin. Ma'lumotlar bazasini boshqarish tizimlari odatda keraksiz ko'proq foydalanuvchi belgilaydigan ma'lumot turlarini olib tashlaydigan operatorga o'xshash maxsus o'rnatilgan predikatga ega. Bu oldindan belgilab qo'yilgan DROP va operatorning o'zi quyidagicha:
|
| |
Tut ipak qurtining liqqoq kasalligi

153
parchalamaganligi tufayli Shteynxaus 1946 yil entrakokklar avlodiga qo’shadi.
Entrokokklar avlodiga kiruvchi 4 ta tur bir birlariga o’xshash bo’lib, ularning biri
gliserinda o’sishi bilan xarakterlanadi, mana shu tur ipak qurtini kasal-lantirishini
Lisenko 1958 yilda aniqlaydi.
Ipak qurtini kasallantiruvchi yana bir organizm asalari-larda streptakokk
kasalligini qo’zg’atuvchisi
Streptococcus apis
bo’lib, bu
Streptococcus bom
bucis
dan jilatinani parchalamasligi bilan farq qiladi. Shunday qilib streptakokklar oldin
ipak qurti ichagida, o’rta ichakning uzunchoq muskul to’qimalarida harakat qilib,
fagositozdan holi bo’lib, keyin xalqali muskul to’qimalarga o’tadi, asta-sekin esa
barcha hujayralarni zararlaydi.
Streptokokk bilan kasallangan qurtlar metamorfoz davri-gacha ham borishi
mumkin. Ayrim ma’lumotlarga qaraganda ular metamorfoz davrida qurtning
lichinkalik to’qimalarini parcha-lashda ishtirok qilish mumkin degan xulosalar
ham bor.
Bu kasallikni oldini olish uchun ipak qurtini boqish jara-yonida kerakli
oziqlanish maydoni, yangi ozuqa, me’yoriy harorat va havo, hamda namlik bo’lishi
kerak bo’ladi, shundagina liqqoq kasalligi bilan ayrim qurtlargina kasallanishi
mumkin.
Ipak qurtining zamburug’ kasalliklari. Ipak qurtining aspergillyoz va oq

Bog'liq Ipakchilik fanidan amaliy laboratoriya mashgulotlari
Ipak qurtining zamburug’ kasalliklari. Ipak qurtining aspergillyoz va oq muskardina kasalliklari. Hasharotlarda bu kasallikning qo’zg’atuvchisi
Aspergillus gill us zamburug’i bo’lib, boshqa hasharotlarda kasallik tug’dirishi
bilan bir qatorda tut ipak qurtida ham parazitlik qilib katta zarar keltiradi.
V.Ye.Xoxlachevaning ma’lumotlariga qaraganda, ipak qurti barcha
rivojlanish davrlarida aspergil avlodining quyidagi vakillari ko’proq uchrashini
ma’lum qiladi, ular jumladan
Aspergillus flavus, Aspergillusorazae, Aspergillus mellus lukana, Aspergillus tamari kabi zamburug’laridir.
Aspergillyoz kasalligi bilan kasallangan qurtning ishta-xasi yo’qoladi, 3-5
kundan keyin o’sishdan qoladi, tanasi sog’lom qurtlarga nisbatan ancha
kichiklashib, po’st tashlash jarayoni ancha cho’zilib, o’limga olib keladi.
Kasallikning belgilari bamisoli oq muskardinaga o’xshash bo’ladi. Qurtxonaning
namligi yuqori bo’lganligi tufayli mumlashib qolgan o’lik qurtlar ustida
zamburug’ning oldin oq miseliysi, asta sekin esa unda sporalar yetilib, har xil
rangdagi mog’orlarni hosil qiladi, bu ranglar zamburug’ning turlariga bog’liq
bo’ladi. Ayrim hollarda kasal-langan qurtlar pilla o’raydi, o’ragan pillalari yupqa
po’choqli bo’lib, nobop pillalarni hosil qiladi. Kasallangan g’umbak-larning
sigment oraliqlarida zamburug’ning miseliysi o’sadi.
Xoxlachevaning ma’lumotlari bo’yicha aspergil avlodining 24 ta turga
mansub zamburug’ ipak qurtining tuxumlarini kuchli zararlashi aniqlangan.
Ularning ichida eng patogenlaridan
Aspergillus-kersicolor va
Aspergillus
158
niger ekanligi aniqlangan.
Xullas Aspergillyoz kasalligi bilan kasallangan qurtlar tanasida zamburug’
hosil qilgan toksin moddalar ta’siri hisobiga zaharlanib o’ladi, bu toksin o’ta kuchli
modda bo’lib, hatto issiqqonli hayvonlarni ham o’ldiradi.
+------+------+ - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 70/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjar+------+------+
Olingan jadvalda 27-tugun uchun takroriy satrlar mavjud. Siz DISTINCT kalit so'zini bayonotga qo'shib, natijada jadvalga bir xil qatorlarni kiritishni taqiqlagan holda buni oldini olishingiz mumkin.
SELECT DISTINCT node, type FROM loadings;
+------+------+
| node | type |
+------+------+
| 1 | r |
| 2 | r |
| 3 | r |
| 14 | h |
| 27 | f |
+------+------+
Umuman olganda, ifoda jadval ustunlari tarkibidagi arifmetik, satr, mantiqiy operatsiyalar va funktsiyalardan foydalangan holda murakkab qavsli ifoda bo'lishi mumkin. Eng ko'p ishlatiladigan funktsiyalar quyida 1, 2, 3-jadvallarda keltirilgan.
Misol
Ishlatilgan materiallar xususiyatlarining jadvali uning ustunlarida zichlik va elastiklik darajasida har bir materialning zichligi va yosh modulini aks ettiruvchi raqamlarning muhim sonlarini o'z ichiga oladi. SI birliklarida ushbu xususiyatlarning haqiqiy qiymatlarini olish uchun (kg/ m3 va Pa) ularni quyidagi operator tomonidan amalga oshiriladigan o'lchov omillariga ko'paytirish kerak.
SELECT name, density*1000, elastics*1e+9 FROM materials;
+--------------+--------------+-----------------+
| name | density*1000 | elastics*1e+9 |
+--------------+--------------+-----------------+
| steel | 7800.00 | 200000000000.00 |
| aluminium | 2700.00 | 65000000000.00 |
| concrete | 5600.00 | 25000000000.00 |
| duraluminium | 2800.00 | 70000000000.00 |
| titanium | 4500.00 | 116000000000.00 |
| brass | 8500.00 | 93000000000.00 |
+--------------+--------------+-----------------+
1-jadval. Arifmetik funksiyalar
Sintaksis
|
Qaytaruvchi qiymat
|
ABS(x)
|
X ning absolut qiymati
|
SQRT(x)
|
X ning kvadrat ildizi
|
MAX(x, y, ...)
|
x, y, ... sonlarining eng katta qiymatini topish
|
MIN(x,y, ...)
|
x, y, ... sonlarining eng kichik qiymatini topish
|
Izoh. x, y - sonli natijaga ega bo'lgan raqamlar yoki iboralar.
|
| |
Jadvallarni modifikatsiyalash - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 65/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarJadvallarni modifikatsiyalash. Ma'lumotlar bazasida mavjud jadvalni o'zgartirish quyidagi sintaksisga ega bo'lgan ALTER TABLE operatori tomonidan amalga oshiriladi:
ALTER TABLE jadval_nomi spec [spec, …]
Bu yerda m_spec turli shakllarga ega. Eng ko'p ishlatiladigan holatlari quyida muhokama qilinadi.
Yangi ustun qo’shish
ADD COLUMN spec
Bu yerda spec - bu CREATE TABLE buyrug'i bilan jadval yaratish uchun foydalaniladigan ustunni qo’shish tavsifi.
Jadval uchun birlamchi kalitni o’chirish
DROP PRIMARY KEY
Jimlik bo’yicha qiymatlarni o’zgartirish yoki o’chirish
ALTER COLUMN jadval_nomi SET jiml. b.
yoki
ALTER COLUMN jadval_nomi DROP DEFAULT
Misol
Aytaylik, tekis mexanik obyektning holatini modellashtirishda biz qo'shimcha issiqlik effektlarini hisobga olishimiz kerak bo'ladi. Buning uchun, xususan, obyekt materialining termofizik parametrlari (issiqlik sig'imi va issiqlik o'tkazuvchanligi) haqida ma'lumot bo'lishi kerak. Qo'shimcha ma'lumotni materiallar jadvaliga kiritish uni ikkita yangi ustun bilan kengaytirishni talab qiladi, buni quyidagi SQL so'zi bilan bajarish mumkin:
ALTER TABLE materials
ADD COLUMN capacity FLOAT NOT NULL, # issiqlik sig'imi
ADD COLUMN conductivity FLOAT NOT NULL; # issiqlik o'tkazuvchanligi
Jadvalni o’chirish. Bir vaqtning o'zida ma'lumotlar bazasidan bir yoki bir nechta jadvalni o'chirish quyidagi oddiy sintaksisga ega DROP TABLE buyrug'i bilan amalga oshiriladi.
DROP TABLE jadv_nomi
DROP TABLE so'zi nafaqat jadval tarkibini, balki jadval tavsifini ma'lumotlar bazasidan o'chirib tashlaydi. Agar siz faqat jadval tarkibini o'chirib tashlamoqchi bo'lsangiz, unda DELETE FROM buyrug'ini ishlatishingiz kerak.
Ma’lumotlar manipulyatsiya qilish
Ma'lumotlar bazasida saqlanadigan ma'lumotni boshqarish uchun SQL-guruhlar - DML (Data Manipulation Language) ishlatiladi. DML bayonotlari yordamida foydalanuvchi jadvallarga yangi ma'lumotlarni yuklashi, mavjud ma'lumotlarni o'zgartirish va o'chirib tashlashi mumkin. SQL-da uchta asosiy DML bayonotlari mavjud:
|
| |
[jadval_nomi - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 69/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq Sanjar[jadval_nomi|син_table.]ustun_nomi
Ustun nomidagi jadvalga mos keladigan prefiks faqat turli xil jadvallarda bir xil nomga ega bo'lgan ustunlarni FROM ro'yxatidan ajratish uchun kerak.
Ustun_raqami - natijada olingan jadvalning ustun raqami.
Olingan jadval ustunlarining tavsifi.
ifoda maxsus (va tez-tez ishlatiladigan) shakl - bu FROM ro'yxatidagi barcha jadval ustunlari uchun mantiqiy bo'lgan * (yulduzcha) belgisi.
materials jadvalining to’liq tarkibini olish
SELECT * FROM materials;
+--------------+---------+----------+---------+----------+
| name | density | elastics | poisson | strength |
+--------------+---------+----------+---------+----------+
| steel | 7.80 | 200.00 | 0.25 | 1000.00 |
| aluminium | 2.70 | 65.00 | 0.34 | 600.00 |
| concrete | 5.60 | 25.00 | 0.12 | 300.00 |
| duraluminium | 2.80 | 70.00 | 0.31 | 700.00 |
| titanium | 4.50 | 116.00 | 0.32 | 950.00 |
| brass | 8.50 | 93.00 | 0.37 | 300.00 |
+--------------+---------+----------+---------+----------+
ifoda oddiy (shuningdek, tez-tez ishlatiladigan) holat bu FROM jadvallaridan birining to'liq malakali ustun nomi.
Misol
Aytaylik, ba'zi chegaraviy shartlar qo'llaniladigan KE-to'rning barcha tugunlarining identifikatorlarini aniqlash va qo'llaniladigan holatning turini bilish kerak. Ushbu vazifani quyidagi operator yordamida bajarish mumkin:
SELECT node, type FROM loadings;
+------+------+
| node | type |
+------+------+
| 1 | r |
| 2 | r |
| 3 | r |
| 14 | h |
| 27 | f |
| 27 | f |
|
| |
Ipak qurtining virus kasalliklari

155
kasallikning klinik belgilarini hosil bo’lishidir.
Tut ipak qurtini sariq kasalligi asosiy belgilaridan biri kasallangan qurtlar
bezovtalanib ovqatlanishdan qoladi, qurtlar har tomonga qarab tarqala boshlaydi,
ko’pincha ular sukchaklardan pastga to’kiladi. Kasallikning belgilari oldin
sezilmaydi, asta-sekin esa qurtning teri qatlamida kasallik belgilari bilina
boshlaydi. Sigmentlar orasi shishadi, bamisoli qurt tanasida xalqalarga o’xshash
belgilar sodir bo’ladi. Bunday alomatlar faqatgina yadro poliedrozi uchun
xarakterli belgilardan biridir. Kasal qurtlarning terisi taranglashadi, yaltiroq bo’lib
bamisoli yog’li qog’ozni eslatadi. Oxirgi yoshdagi qurtlar semirganga o’xshash
tanasi ancha yo’g’onlashadi. Qurtning tanasi kaltalashib sigmentlar oralari
tekislanib ketadi. Sariq kasalligidan semirgan qurtlar harakatsiz bo’lib, biroz
g’umbakka ham o’xshab qoladi. Bunday qurtlarning rangi somon rangda yoki oq
sutsimon rangda bo’ladi.
Kasal qurtlarning gistologik tuzilishini kuzatilsa gipo-derma hujayralari
buziladi, ya’ni degenerasiyalanadi. Ekzokutikula qatlami endokutikulaga nisbatan
yo’g’onlashadi. Sariq kasali bilan kasallangan qurtlar po’st tashlaganda po’sti bilan
dog’lar ham birgalikda tashlanadi. Kasallangan qurtning terisi juda osongina
jarohatlanadigan bo’lib qoladi, jarohatlangan yerdan ko’plab loyqa gemolimfa oqib
chiqadi, quriganda bu gemolimfa oq sutsimon yoki sariq rangda dog’larni hosil
qiladi.
-rasm. Ipak qurtining qon chirish kasalligi

151
chunki jarohatlanmagan teri orqali bakteriyalar qurtni kasallantira olmaydi.
Kasallanishi ya’ni kasalliklarning yuqishi yangi jarohatlangan teri xasoblanadi.
Jarohatlanish sabablari asosan qurtni boqish jarayonida ularni g’analashda bargli
novdalarni qo’pol ravishda qo’l yetmagan
joylarga otib barg berishda, ayniqsa
g’analashlar davrida qurtlar po’st tashlash davrida ularning teri qatlamlari uncha
qotmagan
baquvvatlashmagan paytda, qurtlar juda qalin bo’lgan paytda, qurtlarni
chumoli va arilar chaqib jarohatlaganda infeksiyani kelib chiqishi, ya’ni
septisemiyaning kelib chiqishiga sabab bo’ladi.
Septisemiyaning kelib chiqish sabablaridan yana
biri jaro-hatlangan ichak
ham hisoblanadi, ya’ni ichak mexanik ta’sirida yoki boshqa sabablar bilan ayrim
tur bakteriyalarning toksinlari ta’sirida ham bakteriyalar
gemolifaga kirib
ikkilamchi septisemiyani qo’zg’atishi mumkin.
Ipak qurtida hamma bakteriyalar ham qonchirish kasalligini ommaviy –
epizootiya qilavermaydi. Epizootiya ipak qurti boqiladigan joy yuzasida kasallik
qo’zg’atuvchi bakteriyaning miqdoriga bog’liq bo’ladi. Epizootiyaning hosil
bo’lishi
boqish jarayonidagi joyiga, g’anani chirishiga, kasal qurtlarning suyuq
ekskrementi kabilarga ham bog’liq bo’ladi.
Ipak qurtlarining ommaviy o’limi ularning holatiga ham bog’liq,
chunki
nimjon holatdagi qurtlarda kasallikni qabul qilish darajasi ko’p bo’ladi. Ko’p yillik
tajribalar shuni ko’rsatadiki yozgi qurt boqish davrida ipak qurtlarining bakteriya
kasalliklariga chidamsizligi ortib, kam virulentli
bakteriyalar ham ularning
o’limiga sabab bo’ladi.
Shtibenning kuzatishlari bo’yicha haroratning yuqori bo’lishi qurtlarni septik
kasalliklariga nisbatan kasallikni qabul qilish darajasi ortgani, ayniqsa harorat 25°
dan yuqori bo’lganda epizootiy ya’ni qurtlarning ommaviy o’limi, harorat 20° dan
past bo’lganda esa sekinlashgani kuzatilgan.
Umuman epizootiyaning rivojlanishida qurt boqish maydoni ham katta
ahamiyatga ega. Maydon qancha katta bo’lsa epizootiyaga shuncha imkoniyat kam
bo’ladi, qancha tor va kichik bo’lsa, qurtlar shuncha bir birlarini yolg’on
oyoqlaridagi tirnoqlari yordamida infeksiyani tarqalishiga sababchi bo’ladi.
152
Qon chirish kasalligi qurtlarning yoshlariga ham bog’liq bo’ladi, chunki
kichik yoshlarda qurtlarning tanasidagi tukchalar qalin bo’ladi,
beshinchi
yoshlarida esa tukchalar siyrak bo’lib himoyalanish kam bo’ladi, natijada katta
yoshlarda qonchirish kasalligi ko’proq uchraydi.
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I, Hamdamova. E. I, Narbayeva. M. K, Ismatullayev. H. T - bet 81

161
qiladi. Xuddi shuningdek ipak qurtining muskardina kasalligini qo’zg’atuvchi
zamburug’
Beuveria bassiana
ham o’zining o’sgan muhitiga antibiotik ishlab
chiqaradi va bu modda bakteriya florasini rivojlanishiga yo’l qo’ymaydi.
Kasallikning ko’zga tashlanishi (agar kasallik ommaviy tus olgan bo’lsa)
qurtning uchinchi yoshida kuzatiladi. Kasallangan
qurtlarda ishtaxa buziladi,
charchoq, xorgin bo’lib, asta-sekin harakati susayadi, qurtning tanasi xiralashadi,
tanasidagi
suvning miqdori tezda kamayadi, Qurtning massasi kichiklashib
pulalashadi. Tanasining bosilgan joyida chuqurcha hosil bo’ladi, tanada qoramtir
har xil kattalikda dog’lar hosil bo’ladi. Bunday dog’lar ko’proq
nafas
teshikchalarining atrofida, yolg’on oyoqlarining asoslarida ko’proq uchraydi,
ayrim hollarda yolg’on oyoqlarining uchlari qorayadi.
Qurtning bosh qismi bilan
ko’krak qismining birinchi bo’g’imi oralig’ida xalqasimon o’ziga xos dog’ hosil
bo’ladi. Agarda kasallik po’st tashlash davriga to’g’ri kelsa, po’st tashlash ancha
qiyin bo’ladi, to’liq po’st tashlab ham ulgurmayd.
57-rasm.
Muskardina
kasalligini
qo’zg’atuvchi zamburug’ sporasini
qurtning teri qatlamida o’sishi
58-rasm.
Muskardina
kasalligini
qo’zg’atuvchi zamburug’ning qurt
tanasidagi meva tanasi
Agarda qurt oxirgi yoshida kasallangan bo’lsa, u pilla o’rab g’umbakka ham
aylanib ulgurishi mumkin. Qurt pilla urash oldidan kasallangan bo’lsa,
u pillani
to’liq o’raydi, ammo g’umbak o’ladi, pillasi tirik pillaga nisbatan uch marta yengil
bo’lib qoladi va pilla ichida g’umbak qotib, o’ziga xos kar pillalar hosil qiladi.
Muskardina bilan kasallangan kapalaklar juda kam uchraydi, chunki pilla
qobig’i zararli mikroblarni o’tib ketishidan saqlaydi. Kapalakning tangachalari
162
ham zamburug’ sporasini rivojlanishiga yo’l qo’ymaydi,
chunki bu tangachalar
kapalak ustini butunlay qoplab turadi.
SQL operatorlari - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

SQL operatorlari.
SQL ma'lumotlar bazasida jadvallarni yaratish, o'zgartirish va yo'q qilish uchun CREATE TABLE, ALTER TABLE va DROP TABLE ko'rsatmalaridan foydalaniladi.
Jadval yaratish. Ma'lumotlar bazasida jadvalni yaratish quyidagi sintaksisga ega bo'lgan CREATE TABLE operatori tomonidan amalga oshiriladi:
CREATE TABLE jadval_nome(spec, …)
Bu yerda spec turli xil sintaksislarga ega. Uning eng ko'p ishlatiladigan shakllari quyida muhokama qilinadi.
Jadval ustunining tavsifi
Ustun_nomi ma'lumot_turi[NULL]
Bu erda ustun_nomi - jadval ustunining nomi, va ma'lumotlar turi - SQL ma'lumotlar turlarida muhokama qilingan ma'lumot turlaridan biri uchun spetsifikatsiya. Ixtiyoriy NULL kalit so'z ushbu ustundagi katakchalar bo'sh bo'lishi mumkinligini anglatadi (ya'ni, hech qanday qiymatga ega emas).
Jadval ustunining tavsifi
Ustun_nomi ma’lumot_tipi NOT NULL [DEFAULT jim. b.] [PRIMARY KEY]
Bu yerda NOT NULL tuzilishi jadvalning ushbu ustunida bo'sh kataklar bo'lishini taqiqlaydi. PRIMARY KEY konstruksiyasi ustunning tarkibi yangi yaratilgan jadval uchun asosiy kalit vazifasini bajarishini ko'rsatadi. DEFAULT jim. b. har bir ma'lumot turi ustuniga (masalan, raqamli tiplar uchun 0) ustunlikni bekor qiladi, bu INSERT INTO bayonotida jadvalga ushbu ustunda qiymatlari bo'lmagan satrlar qo'shilganda ishlatiladi.
Birlamchi kalitning tavsifi
PRIMARY KEY kalit_nomi (ustun_nomi, …)
Ushbu spesifikatsiya jadval uchun birlamchi kalitni bir nechta ustunlar tarkibining tarkibi sifatida aniqlashga imkon beradi.
Ikkilamchi kalit tavsifi
KEY kalit_nomi (ustun_nomi, …)
Misollar
Quyida namunada ma'lumotlar bazasida to'rtta jadval yaratish uchun CREATE TABLE operatoridan foydalanishga misollar keltirilgan.
|
CREATE TABLE nodes ( - 1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja

|
1-ma’ruza. Ma’lumotlar bazasining maqsadi, vazifalari va asosiy tushunchalari. Rеja
|
bet | 64/101 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 1,17 Mb. | | #124746 |
Bog'liq SanjarCREATE TABLE nodes (
id SMALLINT NOT NULL PRIMARY KEY, # tugun raqami
x FLOAT NOT NULL, # x-koordinata
y FLOAT NOT NULL); # y-координата
CREATE TABLE elements (
id SMALLINT NOT NULL PRIMARY KEY, # raqam
n1 SMALLINT NOT NULL, # birinchi uch raqami
n2 SMALLINT NOT NULL, # ikkinchi uch raqami
n3 SMALLINT NOT NULL, # uchinchi uch raqami
props CHAR(12) NOT NULL DEFAULT 'steel');
Elementlar jadvalining props ustuni FE materialining nomini saqlash uchun mo'ljallangan va bo'sh maydonlarni o'z ichiga olmaydi, asl qiymati steel (po’lat) belgilar qatoridir.
CREATE TABLE materials (
name CHAR(12) NOT NULL PRIMARY KEY, # material nomi
density FLOAT NOT NULL, # zichligi
elastics FLOAT NOT NULL, # Yung moduli
poisson FLOAT NOT NULL, # Puasson koeffisiyenti
strength FLOAT NOT NULL); # kuch
CREATE TABLE loadings (
type CHAR(1) NOT NULL, # chegaraviy shart turi
direction CHAR(1), # harakat yo’nalishi
node SMALLINT NOT NULL, # ilova tugunining raqami
value FLOAT, # sonli qiymat
KEY key_node (node) ); # ikkilamchi kalit
loadings jadvalida direction va value qiymatlari ustunlari bo'sh bo'lishi mumkin NULL qiymatiga ega), chunki barcha turdagi yuklarning yo'nalishi va/yoki kattaligi yo'q.
Chegara shartlari ilovasining node raqami jadvalni qidirish tugmasi sifatida belgilangan, chunki loadings jadvalidagi odatiy qidirish so'rovi ma'lum bir tugun uchun chegara shartlarini aniqlash uchun so'rovdir. Biroq, bu tugma birlamchi bo'lishi mumkin emas, chunki bitta tugunga bir nechta chegara shartlari qo'llanilishi mumkin (masalan, tashqi kuchlar momenti).
Shuni ta'kidlash kerakki, ushbu jadvalda birlamchi kalitni faqat type, direction va node ustunlari yordamida qurish mumkin.
|
| |
Tut ipak qurtining boverioz yoki oq muskardina kasalligining ketishi va

160
qurtning gipodermasiga kiradi.
Ma’lumki, hasharotlarning teri qatlami entomopatogen zamburug’lardan
tashqari barcha mikroblar uchun o’ta olmaydigan qatlam hisoblanadi. Shunga
qaramasdan zamburug’ gifasining o’sish nuqtasida kutikulani erituvchi ferment
qurt terisini eritib ichiga kiradi. Bu ferment xitinaza fermenti bo’lib, barcha
entomopatogen
zamburug’larga
xosdir.
Xuddi
shuningdek
Beouveria
zamburug’ining o’sish nuqtasida ham har doim xitinaza fermenti ajralib chiqadi.
Zamburug’ning infeksion gifalari qurtning gemolimfa-siga qarab u o’zining
rivojlanishini boshlaydi va kurtaklanib ko’payadi. 36-48 soatdan so’ng qurtning
gemolimfasi zamburug’ning gifalari bilan to’ladi. Kasallangan qurt harakatdan
qoladi, bu gifalar o’sib tarmoqlanib, miseliyni hosil qiladi.
Ma’lumki, gemolimfa parazit zamburug’larni rivojlanishi uchun eng qulay
muhit hisoblanib, bu muhitda zamburug’ tezda qonning tarkibini buzadi. Qondagi
moddalarni o’zgartiradi. Parazit asta-sekin butun to’qimalarda rivojlanib, uni
o’limga olib keladi. Hasharot o’limidan keyin zamburug’ning gifalari miseliylar
hosil qilib zichlashadi. O’lgan qurtlar oldiniga yumshoqroq bo’lsa, asta-sekin tana
quriy boshlab, tanasi kichik-lashadi va qattiqlashadi. Havoning me’yoridagi
namlikda nobud bo’lgan qurtlarning kutikulasida zamburug’ning havo gifalari o’sib,
konidiya bandlarini hosil qiladi va bu konidiya bandlarida parazitning konidiya
sporalari bo’lib, qurtning o’ligi un sepganga o’xshash oq kukun bilan qoplangan
bo’ladi
Kerakli materiallar va jihozlar - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi bekkamov. Ch. I,...

168
1. Eski aborigen zotlar, bo’lar xalk seleksiyasi natijasida bunyod bo’lgan.
2.
Yangi zotlar, ilmiy seleksiya yo’llarini bir necha yillar davomida kullash
natijasida yaratilgan.
Pilladan chiqgan kapalaklar bilan ishlash.
Hozirgi
zamon kishisining uzoq o’tmishdagi ajdodlari tabiat sirlarini ochar ekan, ba’zi
kapalak qurtlarining ingichka, pishiq, yaltiroq iplardan pilla o’rayotganligiga
bundan qariyib olti ming yil ilgari ahamiyat bergan edi. Bunday pilla, qurt uchun
go’yo uycha bo’lib, u bu uy ichida dastlab g’umbakka, so’ngra esa kapalakka
aylanadi. Ko’pgina hasharotlar ham xuddi pillaga o’xshash uycha yasaydi, lekin
bu uychalar ipdan emas, balki loydan, barg va boshqa materiallardan yasaladi.
Ipak qurtlari pillani o’zlari ishlab chiqaradigan ipak tolasidan o’rashi bilan
boshqa qurtlardan farq qiladi.
IPAK QURTI ZOTLARI tasnifi
MONOVOLTIN
-Protsessor - 1-savol: Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari

|
1-savol: Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari
|
bet | 51/71 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 262,89 Kb. | | #137574 |
Bog'liq 1-savol Amaliy dasturiy taʼminot va ularning turlari-fayllar.org104-Protsessor
Kompyuterning eng muxim qismini protsessor (markaziy protsessor, mikroprotsessor deb ham aytiladi) tashkil etadi. Dastur yordamida berilgan ma’lumotlarni o‘zgartiradigan, hamma hisoblash jarayonlarini boshqaradigan hamda hisoblash ishlariga tegishli moslamalarning o‘zaro aloqasini o‘rnatadigan qurilma - bu protsessor yoki mikroprotsessor deb ataladi. Zamonaviy kompyuterlarda protsessor vazifasini mikroprotsessor, ya`ni o`ta katta integral sxemalar bajarmoqda, u 10 mm kvadratdan ham kichik yuzada joylashgan yagona yarim o`tkazgichli kristalda (kremniy yoki germaniy) joylashgan millionlab mitti tranzistorlardan tashkil topadi. Misol sifatida ko`radigan bo`lsak, Intel Pentium Pro mikroprotsessori o`z ichida 5,5 milliondan ortiq tranzistorlarni saqlaydi. Protsessorning ish unumdorligi uning tezligi (taktli chastota) va razryadlar soni bilan belgilanadi. Tezlik protsessorni 1 sekundda bajargan amallar miqdori bilan belgilanadi va Gs bilan ifodalanadi. Masalan, i8086 protsessori 10 MGs (sekundiga 10 million amal) tezlikka ega bo`lsa Pentium protsessori uchun bu ko`rsatkich 850 MGsga teng. Protsessorning razryadlari soni uning bir vaqtning o`zida baravariga ishlash mumkin bo`lgan bitlar miqdori bilan aniqlanadi. Hozirgi kunda 8, 16, 32, 64, 128 razryadli prssessorlar keng qo`llanmoqda. Protsessorning tezligini oshirish uchun hozirgi vaqtda kesh-xotira, turli matematik hamprotsessorlar kabi vositalardan foydalanish yo`lga o`yilgan. Komppyuter qurilmalari orasidagi axborot almashinuvi sistema magistrali - shinalar (elektr simlarining bog`lamlari) ko`magida amalga oshiriladi. Shinadagi simlar kompyuterning hamma qurilmalariga parallel holda ulanadi. Kompyuter ishi uchun uch xil shina xizmat ko`rsatadi: berilganlar (berilgan ma’lumotlar) shinasi, adreslar shinasi, boshqarish shinasi. Bog`lamdagi simlarning miqdori, shinaning razryadlari sonini belgilaydi. Aniq protsessorga mos i80386, 16/32 yozuvi, ushbu protsessor 16 razryadli berilganlar shinasi va 32 razryadli adreslar shinasiga ega ekanligini, ya`ni bir vaqtning o`zida 16 bit axborot va 232= 4 Gbayt hajmdagi adreslar (adreslar sohasi) bilan ishlash imkoniyatini mavjudligini bildiradi. Protsessor va asosiy xotira kompyuterning sistema bloki ichidagi asosiy platada joylashadi. Unga diskyurituvchi, printer kabi qo`shimcha qurilmalarni ulash uchun kontrollerlardan, ya`ni maxsus platalardan foydalaniladi. Ular ona platadagi maxsus qirqimlarga joylanadi, portlar deb yuritiluvchi ikkinchi uchlariga qo`shimcha qurilmalar
|
| |
Qisqacha xulosalar - 1-mavzu: “Global iqtisodiy rivojlanish” fanining predmeti va vazifalari Reja

|
1-mavzu: “Global iqtisodiy rivojlanish” fanining predmeti va vazifalari Reja
|
bet | 33/72 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 268,16 Kb. | | #139504 |
Bog'liq 1-mavzu “Global iqtisodiy rivojlanish” fanining predmeti va vazQisqacha xulosalar
Jahon iqtisodiyoti rivojlanishining asosiy zamonaviy xususiyatlari iqtisodiy globallashuv va о‘zaro bog‘liqlikning kuchayishidir. Global muammolar о‘zaro bog‘liqlikning yaqqol kо‘rinishlaridan biri hisoblanadi. Jahon iqtisodiyotida u yoki bu muammoni global, ya’ni, umumjahon miqyosdagi muammolar ekanligini kо‘rsatuvchi asosiy mezonlar quyidagilar hisoblanadi:
- uning olamshumul ahamiyat kasb etishi.
- insonlar hayotining barcha sohalariga taalluqliligi.
- muammoni hal etishda kо‘pchilik davlatlarning birgalikda harakat qilishligi va h.k.lar.
XXI asr boshidagi global muammolar orasida ekologik, oziq-ovqat, demografik, iqtisodiy, energetik muammolar, moliyaviy va iqtisodiy inqirozlar alohida ajralib turadi.
Globallashuvning bu muammolarini milliy va xalqaro institutlarning faoliyatini muvofiqlashtirish, ikki tomonlama, mintaqaviy va xalqaro darajada yechish orqali hal qilish mumkin.
Shuningdek jahonning turli nuqtalarida hamon davom etayotgan urushlar va qarama-qarshiliklar saqlanib qolayotgani, davlatlararo, millatlararo va dinlararo ziddiyatlar, Mingyillik rivojlanish deklaratsiyasida ta’kidlanganidek, qashshoqlik, ochlik, onalar va bolalar о‘limi, epidemiyalar va insoniyatning boshqa muammolariga qarshi kurash borasidagi eng jiddiy tо‘siqlar bо‘lib qolmoqda. Bu muammolarni hal etishda 2000 yilda bо‘lib о‘tgan BMTning Mingyillik Sammitida “Mingyillik Deklaratsiyasi”ning qabul qilinishi alohida ahamiyat kasb etadi. Mazkur muhim tarixiy xujjat XXI asrga mо‘ljallangan Global kun tartibini belgilab berdi hamda Mingyillik rivojlanish maqsadlari sifatida ma’lum bо‘lgan sakkizta aniq maqsadga erishishga qaratilgan vazifalarni qо‘ydi. MRM jahon hamjamiyatining 2015 yilgacha bо‘lgan davr uchun global loyiha bо‘lib, u jahondagi barcha mamlakatlarga nisbatan tatbiq etiladi.
5-mavzu: Jahon iqtisodiyotini globallashuvi muammolarining oqibatlari va hal etish yо‘llari
Reja:
5.1. Tashqi iqtisodiy munosabatlarning shakllanishi
|
| |
Qisqacha xulosalar - 1-mavzu: “Global iqtisodiy rivojlanish” fanining predmeti va vazifalari Reja

|
1-mavzu: “Global iqtisodiy rivojlanish” fanining predmeti va vazifalari Reja
|
bet | 58/72 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 268,16 Kb. | | #139504 |
Bog'liq 1-mavzu “Global iqtisodiy rivojlanish” fanining predmeti va vazQisqacha xulosalar
Global iqtisodiyotning vujudga kelishini nafaqat tovarlar va xizmatlar eksportining ulkan kо‘lamlari, balki kapitalni olib chiqish, qimmatli qog‘ozlar, bank depozitlari, qarz talablari va majburiyatlari shaklidagi mulkchilik huquqlari savdosi namoyon etmoqda. Xalqaro fond va valyuta bozorlaridagi aylanmalar savdo aylanmalaridan о‘nlab, ba’zan yuzlab marta ortiqdir.
Bir mamlakatdan boshqa mamlakatlarga kapitallarning katta oqimi ularning iqtisodiy rivojlanishining о‘zaro bog‘liqligini paydo qiladi. TMKlar о‘zlarining tashkiliy, ishlab chiqarish va marketing tizimlarini chet mamlakatlar hududlariga yoyib, shu yо‘l bilan tovar, xizmat, kapital va texnologiyalarni ishlab chiqarishga jalb etib, ushbu mamlakatlar о‘rtasidagi о‘zaro aloqalarga ta’sir etdi. Shuningdek, jahon iqtisodiyotining integratsiyalashuv jarayonlarida xalqaro tashkilotlar rolini alohida e’tirof etish zarur.
Xalqaro valyuta fondi (XVF) - bu BMTning maxsus tashkiloti. U 1944 yilda Bretton-Vudsdagi valyuta-moliya masalalari bо‘yicha bо‘lib о‘tgan BMT konferensiyasida tashkil topgan va о‘z faoliyatini 1946 yildan boshladi. XVFning vazifasi unga a’zo bо‘lgan mamlakatlarning oltin va AQSH dollarida ifodalangan valyuta zahiralarini tartibga solish hamda a’zo mamlakatlarning valyuta paritetlarining barqarorligini ta’minlashdan iborat.
Globallashuv jarayonlari о‘tish iqtisodiyotili mamlakatlarda tegishli iqtisodiy siyosatni olib borishini taqozo etadi. Bu vaqtda iqtisodiy siyosatning vazifasi nafaqat jahon hо‘jaligi jarayonlarida ishtirok etishdan olinadigan nafni maksimallashtirish, balki ushbu vaziyatda kelib chiqishi mumkin bо‘lgan xavfni ham minimallashtirishdan iborat.
Jahon moliya bozorlarining о‘sishi, ular raqobatdoshligining oshishi va faoliyat doiralarining kengayishi daromad darajasi past bо‘lgan mamlakatlarning jahon iqtisodiy otiga yanada integratsiyalashishiga imkoniyat yaratadi. Lekin bir qator sabablar tufayli rivojlanayotgan davlatlarning jahon iqtisodiyotida tо‘laqonli qatnashish imkoniyatlari hali mavjud emas.
XXI asr boshida rivojlanmay qolib ketgan davlatlarning ijtimoiy- iqtisodiy ahvolini sezilarli darajada yaxshilash uchun samarali xalqaro tizim yaratilishi kerak. Zarur islohotlar sifatida kо‘pincha quyidagilar ta’kidlanadi:
- bundan buyog‘iga iqtisod qilishning qat’iy dasturlarini amalga oshirolmaydigan rivojlanayotgan davlatlarning qarzga xizmat kо‘rsatish bо‘yicha og‘irlikni kamaytirish;
- BMT tomonidan rivojlanayotgan davlatlarga yordam berish kо‘rsatkichiga - donor-davlatlar YAMMning 0,7% iga erishish uchun yordam hajmini kо‘paytirish;
- rivojlanayotgan davlatlarga, ayniqsa, hududiy savdo bloklarini shakllantirayotganlarga nisbatan proteksionistik tadbirlarni bekor qilish orqali ularning jahon savdosidagi ulushini kо‘paytirish;
- XVF va Jahon bankini isloh qilish.
|
| |
Ilmiy-texnik hamkorlikning eng unumli va samarali shakllari quyidagilardir

|
Ilmiy-texnik hamkorlikning eng unumli va samarali shakllari quyidagilardir
|
bet | 38/72 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 268,16 Kb. | | #139504 |
Bog'liq 1-mavzu “Global iqtisodiy rivojlanish” fanining predmeti va vazIlmiy-texnik hamkorlikning eng unumli va samarali shakllari quyidagilardir:
Ø eng yangi ilmiy-texnik g‘oyalaridan, loyihalash ishlaridan, firmaning marketing sohasidagi tadqiqotlari va texnikaviy-iqtisodiy ish kо‘rsatgichlaridan foydalanish uchun umumiy yо‘nalishdagi ilmiy-tadqiqot markazlari, byurolari, laboratoriyalarini barpo etish (farmatsevtika);
Ø firmaning texnikaviy-iqtisodiy ish kо‘rsatgichlarini yaxshilash maqsadida amaldagi texnika va texnologiyalarni takomillashtirish sohasida birgalikda tajriba ishlari о‘tkazish (TTZ va Rostex);
Ø ishlab chiqarishda mehnatni tashkil etish sohasida birgalikda izlanishlar olib borish va chet el tajribasini о‘rganish (Neft-gaz geologiyasi sohasida);
Ø ilmiy-texnika siyosati masalalari bо‘yicha koordinatsiya (muvofiqlashtirish) va konsultatsiyalar о‘tkazish (yarmarkalar va simfoziumlar о‘tkazish);
Ø fan-texnikaning ekologik jihatidan xavfsiz yutuqlarini joriy etish va mehnat unumdorligini oshirish (Yunesko va Ekosan tashkilotlari);
Ø xalqaro savdo va iqtisodiy taraqqiyot muammolariga mos keluvchi prinsiplar va siyosatni ishlab chiqish (JB va boshqa xalqaro tashkilotlar);
Ø har qanday masalani о‘z vakolati doirasida hal etish (BMT);
Ø tadqiqot ishi bilan shug‘ullanuvchi malakali xodimlar tayyorlashni yо‘lga qо‘yish (KOIKA-Yaponiya);
Ilmiy tadqiqot ishlaridagi hamkorlik faoliyatida eng muhim yо‘l – sohadagi samaradorlikni tahlil qilishdir.
Olingan ilmiy natijalarning samaradorligi bir necha sohalarni qamrab oladi. Tadqiqot ishining nazariy qiymati texnikaviy darajasi, ishonchliligi, uzoq muddatliligi, ishlab chiqarishdagi samaradorligi va hokazolar bilan belgilanadi, bunda boshqa mamlakatlar bilan hamkorlik olib borishdagi ahamiyat, raqobatga bardosh bera olish xususiyatlari hisobga olinadi.
Tadqiqot ishlarining amaliy qiymati ularning natijalarini xalq xо‘jaligida yoki yordamchi tarzda firmada tadbiq etish orqali aniqlanadi. О‘tkazilgan tadbirlarning istiqbolli natijalari muayyan vaqt ichida qay darajada samara bera olishini aniqlash bilan baholanadi.
|
| |
Energiya samarasini kо‘tarish va energiyani tejash

|
Energiya samarasini kо‘tarish va energiyani tejash
|
bet | 28/72 | Sana | 17.01.2024 | Hajmi | 268,16 Kb. | | #139504 |
Bog'liq 1-mavzu “Global iqtisodiy rivojlanish” fanining predmeti va vazEnergiya samarasini kо‘tarish va energiyani tejash. Energiya resurslarni tejash uni ishlab chiqarishga teng deb hisoblash mumkin. Kо‘pincha energiyani tejash uning о‘suvchi talabini ta’minlab berishda, ekologik jihatdan javob beruvchi va rentabelli usul hisoblanadi.
Energiya samarasini oshirish va uni tejash global energetik xavfsizlikni mustahkamlaydi, infratuzilmaga bо‘lgan yukni pasaytiradi va issiqxona gazlarining hajmini qisqartirish hisobiga atrof-muhitni yaxshilashni ta’minlaydi. Ushbu sohadagi ustuvor choralar qatoriga quyidagilar kiradi:
- uglevodorodlarni qayta ishlashdagi ekologik va samaralik darajasini oshirish;
- fakellardagi yо‘lovchi gazlarini yonish darajasini minimallashtirish va ularni ishlatishni kengaytirish;
- energetik infratuzilmani mukammallashtirish, shuningdek, transportirovka vaqtida neft va neft mahsulotlarini yо‘qotishlarini, gaz ta’minlash tizimidan gazni chiqib ketishini minimallashtirish;
- jahon neft iste’molining 2/3 qismi transport tarmog‘iga tо‘g‘ri keladi, shuning uchun ham bu iste’mol sektoriga alohida e’tibor bermoq lozim.
Transport yanada ekologik va samarador bо‘lishi uchun quyidagi tadbirlarni amalga oshirish kerak:
• transport tarmog‘ida energiya samarasini oshirish uchun ilg‘or tajribalarni о‘zaro almashishni amalga oshirish;
• milliy imkoniyatlarni e’tiborga olgan holda samarali transport vositalaridan va ekologik toza dizel va gibrid dvigatellardan iste’molchilarni foydalanishga undovchi choralarni yaratish bо‘yicha dasturlarni ishlab chiqish;
• yangi texnologiyalar asosida transport vositalari uchun energiya manbalarining boshqa turlaridan foydalanishini rag‘batlantirish, avtotransportlar uchun bioyoqilg‘idan foydalanish, shuningdek, siqilgan va suyultirilgan tabiiy gazni keng kо‘lamda ishlatish;
• transport vositalarida zamonaviy texnologiyalar, materiallar va asbob-uskunalarni ishlatishni keng kо‘lamda joriy etish, bu bilan dvigatellarni foydali koeffitsiyent harakatini va aerodinamik xarakteristikalarini yaxshilash;
• “vodorod iqtisodiyoti”ni tashkil etishga yordam berish maqsadida benzin/vodorod yoqilg‘i hamda vodorod yoqilg‘isi elementlaridan transport vositalarida foydalanish bо‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini jadallashtirish.
|
| |