nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-abonent uchun nutq trafigi polosasini hisoblash

|
-abonent uchun nutq trafigi polosasini hisoblash
|
bet | 5/5 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 42,88 Kb. | | #110873 |
Bog'liq Mat8lab8.9.2. 1-abonent uchun nutq trafigi polosasini hisoblash.
1-abonentga talab qilinadigan polosa quyidagi fyormula bo‘yicha hisoblanadi (kbit/sda):
G.711 kodek uchun kadrning o‘lchami 160 bayt, kadrning kadrning uzunligi 20 ms bo‘lganida kanalning kengligi quyidagini tashkil etadi:
(1000/20) · (160 + 58) · (1+5%) · 8 = 92 kbit/s
Formulaga kadrning o‘lchami va uzunligini qolgan qiymatlarini qo‘yib 3.7-jadvalda keltirilgan ma’lumotlarga ega bo‘lamiz.
8.7-jadval
Talab qilinadigan polosaning kadrning uzunligiga bog‘liqligi
Kodek turi
|
Kadrning uzunligi (ms)
|
Kadrning o‘lchami (bayt)
|
RTP sarlavha o‘lchami (bayt)
|
1 abonentga talab qilinadigan polosa (kbit/s)
|
G.711
|
20
|
160
|
58
|
92
|
30
|
240
|
58
|
83
|
|
| |
-bob. Xabar berish tizimining tayyorligini 
tekshirish va baholash

|
-bob. Xabar berish tizimining tayyorligini
tekshirish va baholash
|
bet | 4/4 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 52,38 Kb. | | #154158 |
Bog'liq Қарор5-bob. Xabar berish tizimining tayyorligini
tekshirish va baholash
Xabar berish tizimlari tayyorligini nazorat qilish maqsadida quyidagi turdagi tekshirishlar tashkil etiladi:
tegishli terminal kosmpleksining oxirgi qurilmalarini ishga tushirgan holda kompleks tekshirish;
tegishli terminal kosmpleksining oxirgi qurilmalarini ishga tushirmagan holda texnik tekshirish.
Ob`ekt darajasidagi xabar berish tizimining tayyorligini kompleks tekshirish Fuqaro muhofazasi boshlig’ining aholini va hududlarni favqulodda vaziyatlardan muhofaza qilish, fuqaro muhofazasi va yong’in xavfsizligini ta`minlash bo’yicha buyrug’iga asosan amalga oshiriladi.
O’zbekiston Respublikasi Fuqaro muhofazasi boshlig’i, favqulodda vaziyatlar vaziri, Farg’ona viloyat hamda Farg’ona shahar hokimlari – fuqaro muhofazasi boshliqlarining qarori yoki buyrug’i asosida ob`ekt darajasidagi xabar berish tizimining tayyorligi yiliga ko’pi bilan bir marta qo’shimcha kompleks tekshirilishi mumkin.
Xabar berish tizimining tayyorligini kompleks tekshiruvdan o’tkazishda, ob`ekt ishchilari va ob`ektda bo’lib turgan tashrif buyuruvchilar tegishli e`lon berish orqali ogohlantirilishi shart.
Xabar berish tizimini tayyorligini kompleks tekshirish har yili bir marta kunduzgi paytda tegishli axborot markazlaridan sinov signallari yoki ovozli xabarlarni yuborish orqali amalga oshiriladi.
Kompleks tekshirish davomida ushbu ob`ekt darajasidagi xabar berish tizimlari to’g’risidagi nizom, shuningdek, texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar talablarining bajarilishi o’rganiladi.
Ob`ekt darajasidagi xabar berish tizimining tayyorligi ushbu Nizomga
3-ilovaga muvofiq mezonlar asosida baholanadi.
6-bob. YAkunlovchi qoida
Ushbu Nizom talablari buzilishida aybdor bo’lgan shaxslar qonunchilikka muvofiq javob beradilar.
Farg‘ona viloyati Bog‘dod tumani
14- umumiy o‘rta ta’lim maktabi
XIBDO‘ _____G’.Xolmatov
|
| |
ma`lumotlar markazi - Kelishilgan

|
Kelishilgan
|
bet | 2/4 | Sana | 10.02.2024 | Hajmi | 52,38 Kb. | | #154158 |
Bog'liq Қарорma`lumotlar markazi – favqulodda vaziyat ro’y berish xavfi
yoki favqulodda vaziyat ro’y berganligi haqidagi ma`lumotlarni qabul qilish, yig’ish, saqlash, ularga ishlov berish va ularni tarqatish xizmati;
terminal kompleks – ma`lumotlarni qabul qilish, ularga ishlov berish hamda audio va vizual xabarlarni aks ettirish, shuningdek, odamlar ommaviy yig’iladigan joylardagi holat haqidagi ma`lumotlarni axborot markaziga axborotlashtirish vositalari orqali qabul qilish va tarqatish vositalari;
oxirgi qurilmalar – ruporlar, elektrosirenalar, ovoz chiqaruvchi karnaylar va boshqalar;
ogohlantirish signali – Favqulodda vaziyatlarning oldini olish
va bunday vaziyatlarda harakat qilish davlat tizimi tomonidan aholiga tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlarda xabar berish hamda fuqaro muhofazasi tadbirlarini o’tkazish davrida fuqaro muhofazasi organlari va kuchlarini xabardor etishda qo’llaniluvchi signal;
shoshilinch xabar – favqulodda vaziyat ro’y berish xavfi yoki favqulodda vaziyat ro’y berganligi haqida hamda ushbu vaziyatlarda to’g’ri harakat qilish qoidalari va muhofaza qilish usullari to’g’risida xabar berish tizimlari orqali aholiga uzatilishi mumkin bo’lgan ma`lumot (axborot)lar;
favqulodda vaziyatlarda xabar berish hududi – odamlarning hayoti
va sog’lig’iga bevosita tahdid soladigan tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar ro’y berish xavfi mavjud bo’lgan hudud.
2-bob. Ob`ekt darajasidagi xabar berish tizimining asosiy maqsadi
va vazifalari
Ob`ekt darajasidagi xabar berish tizimining asosiy maqsadi – ob`ekt ishchi xizmatchilari va ushbu ob`ektda bo’lib turgan insonlarni favqulodda vaziyat ro’y berishi xavfi yoki favqulodda vaziyat ro’y berganligi to’g’risida ishonchli va tezkor ma`lumotlar bilan ta`minlashdan iborat.
Xabar berish tizimiga ulangan terminal komplekslarning dasturiy ta`minoti orqali ro’y berishi mumkin bo’lgan yoki ro’y bergan favqulodda vaziyatlar hamda ularda to’g’ri harakat qilish tartibi va muhofazalanish usullari bo’yicha ma`lumotlarni yetkazish ob`ekt darajasidagi xabar berish tizimining asosiy vazifasi hisoblanadi.
|
| |
ma’ruza: Metallarni erkin bolg‘alash Qo‘l bilan bolg‘alash haqida umumiy ma’lumotlar

ma’ruza: Metallarni erkin bolg‘alash Qo‘l bilan bolg‘alash haqida umumiy ma’lumotlar
Download
0,71 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/9
Sana
17.01.2024
Hajmi
0,71 Mb.
#139740
Download
0,71 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
ma’ruza: Metallarni erkin bolg‘alash Qo‘l bilan bolg‘alash haqida umumiy ma’lumotlar
Download
0,71 Mb.
Matnni ko'rish
Hisoblashga misol - 8- amaliy ish Voip texnologiyasida paketli nutqni qayta ishlash tamoyillari. IshDan maqsad

|
8- amaliy ish Voip texnologiyasida paketli nutqni qayta ishlash tamoyillari. IshDan maqsad
|
bet | 4/5 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 42,88 Kb. | | #110873 |
Bog'liq Mat8lab8.9. Hisoblashga misol
IP-telefoniya (VoIP) trafigi quyidagi bir necha trafiklar turlaridan tashkil topgan:
IP-telefoniya 1-abonenti uchun nutq trafigi polosasini hisoblaymiz. IP-telefoniyada nutqni paketlarga o‘zgartirish chun har xil kodeklar turlari ishlatiladi. UFTT umumiy foydalanishdagi telefon tarmog‘ida ITU standartlashtirgan G.711 kodeklarning bitta turi ishlatiladi. G.711 kodekning chiqishidagi maksimal tezlik 64 kbit/sni tashkil etadi.
1-abonentga talab qilinadigan polosa quyidagi fyormula bo‘yicha hisoblanadi (kbit/sda):
RTP protokoli uchun boshqarish ma’lumotlari (RTCP protokol bo‘yicha) RTP oqimi o‘lchamining 5 foizini tashkil etadi. Bitta IP paketdagi nutq ma’lumotlarining o‘lchamini G.711 kodek uchun kadrning uzunligiga bog‘liq ravishda aniqlaymiz.
8.9.1. G.711 kodeki uchun bitta IR-paketdagi nutq ma’lumotlarining o‘lchamini hisoblash
Bitta IP paketdagi nutq ma’lumotlarining o‘lchami kadrning uzunligiga va kodekning uzatish tezligiga bog‘liq.
G.711 kodekning chiqishidagi maksimal tezlik 64 kbit/sni tashkil etadi.
Bu qiymatni baytlarga o‘tkazamiz
Bu qiymat 1 sekundda 8000 bayt kelishini bildiradi.
5 ms, 10 ms, 15 ms, 20 ms, 30 ms kadrning uzunliklari qiymatlari mavjud. Hisoblashlar uchun 20 ms va 30 ms kadrning uzunliklari qiymatlarida to‘xtalamiz.
1 ms (0,001 sekund) uzunlikdagi kadrning o‘lchami
20 ms uzunlikdagi kadrning o‘lchami
30 ms uzunlikdagi kadrning o‘lchami
Hisoblangan ma’lumotlar 3.6-jadvalga kiritilgan.
8.6-jadval.
G.711, G.729, G.723 kodeklar uchun kadrning uzunligiga bog‘liq bitta IR-paketdagi nutq ma’lumotlarining o‘lchami
Kodek turi
|
Kodlash tezligi
|
Kadrning uzunligi (ms)
|
Kadrning o‘lchami (bayt)
|
G.711
|
64kbit/s
|
20
|
160
|
30
|
240
|
G.729
|
|
|
|
|
|
G.723
|
|
|
|
|
|
|
| |
TIBBIY VOSITALAR BILAN TA'MINLASh TARTIBI VA ULARNI HIMOYALASh ChORALARI

TIBBIY VOSITALAR BILAN TA'MINLASh TARTIBI VA ULARNI HIMOYALASh ChORALARI.
Fuqarolar muhofazaasining tibbiy xizmat ko’rsatish bo’limlarini tibbiy ta'minotibir qancha o’ziga xos xususiyatlari mavjud bo’lib, bular quyidagilar:
- Hozirgi zamonda harbiy tеxnik o`zgarishlar qisqa muddatda Yangi hali ma'lum bo`lmagan antidodlar va dori-darmonlarni talab etishi mumkin.
- Tibbiy ta'minot normalari bir qancha miqdorda o`zgarishi mumkin, chunki yangi yoppasiga qiruvchi qurollar hayotga kirib kеlishi bilan bu ko’rsatgich yangi talab bilan bajarilishi mumkin.
- Tibbiy vositalar zahirada kismga doimo yangilanib doimo shay bo’lib turishi lozim.
- Yoppasiga qiruvchi qurollardan doimo himoyalash, zahiralarni imqoniyati bor holatida bir-biridan o`zokrok joylashtirish ta'minot jarayonida extiyojlarini ko`rish, dеzinfеktsiyalash, qayta qo`llash choralarini ko`rish.
- Zahiralarni shahardan chеtga chikishi natijasida ta'minot ishlarining murakkablashish kabilar.
Tibbiy vositalar bilan ta'minlash asosan davolash shaxobchalarini evakuatsiya yo’nalishi asosida bajariladi. Bunda SP, SO, SDO, OPM ni dorixonasi va transporti bilan ta'minlovchi vositalarni ularga еtkazib byeriladi.
Ayniqsa sodir bo’lgan o`choqlarda avtoaptеkalar ko`plab ajratish lozim. Bunda dori-darmonlar, anjomlarini barcha ruyxati komplеkt sifatida tayorlab aloxida-aloxida saklanmogi lozim. Chunki har komplеkt ma'lum miqdordagi jarohatlanganlarga tibbiy yordam ko’rsatishga muljallangan bo`lishi kyerak. Barcha talablar bo`yicha aptеka komplеktlari ma'lum son kishilarga brinchi vrachlik va birlamchi tibbiy yordam ko’rsatishga muljallangan bo`lmog`i lozim.
|
Mustaqil tayyorlanish jarayonida quyidagilarni bilish kerak

|
Mustaqil tayyorlanish jarayonida quyidagilarni bilish kerak
|
bet | 31/123 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #246168 |
Mustaqil tayyorlanish jarayonida quyidagilarni bilish kerak:
- Favqulodda vaziyatda sodir bo`lgan jabrlanish o`chog`lariga to`g`ri va aniq tibbiy taktik baho berish
- Jabrlanish o`choqlarida o`tkaziladigan tadbirlarning turlarini aniqlash
- Zamonaviy urushda ifloslovchi, zaharlovchi moddalarning o`ziga xos xususiyatlari va odam organizmiga ta`sirini baholash
Mustaqil ish jarayonida bajariladigan ishlar: Ommaviy qirg`in qurollariga tavsif berish. Jabrlanish o`chog`iga kimyoviy, radioaktiv, bakteriologik ifloslanish darajasining tavsifi. Radiosion, kimyoviy va bakteriologik holatlarni baholash usullari. Sanitar yoqotishlarni aniqlash.
Nazorat savollar
1.Yadroviy qurollar to`zilishlari to`g`risida tushuncha
2. Yadroviy qirg`I qurollarning shikastlovchi omillari, ularning qisqacha tavsifi.
3.Yadroviy zararlangan o'choq tushunchasi, uning tavsifi.
4.Fuqarolar muhofazasi tibbiy xizmatining tuzilmalari zararlangan o'choqda faoliyat ko'rsatish sharoitlari.
5.Hududning radiatsiyaviy zararlangan qismlarining tavsifi.
6.Kimyoviy qurol va kimyoviy zararlangan o'choq tushunchalari.
7.Zaharlovchi kimyoviy moddalarning guruhlari va ularning odamlarga ta'sir etish jihatlari.
8.Bakteriologik qurol va bakteriologik zararlangan o'choq tushunchalari.
9.Bakteriologik qurolni ishlatishning asosiy usullari.
10.Bakteriologik qurolning jihatlari.
«Aylana stol» usuli.
Ushbu usul talabalarning joriy bilimlarini baholash bilan birga mavzuni mustahkamlash uchun ham qo`llaniladi. Guruh ikkitadan kichik guruhlarga bo`linadi. Har bir kichik guruhga oq qog`ozga savol beriladi va bir ikki minut ichida javob variantlari yozilishi kerak bo`ladi. So`ngra qog`oz keying kichik guruhga o`zatiladi va boshqa guruhdan varaqalar olinadi. Shunday qilib har bir kichik guruhga o`qituvchi tomonidan 1 tadan savol berib uni stol bo`ylab aylantiradi. 6 tа kichik guruhga 6 tа savol beriladi. Agar 6 ta savolga to`g`ri javob berilsa «5» bахо, 5tа savolga to`g`ri javob berilsa «4» bахо, 4 tа savolga to`g`ri javob berilsa , «3» bахо qo`yiladi.
|
| |
Notijorat tashkilotlar - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 19/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiNotijorat tashkilotlar
Bozor iqtisodiyoti sharoitida foyda olishga intilmaydigan, faol iqtisodiy faoliyat bilan shug‘ullanadigan bir nechta korxonalar mavjud. Bunday notijorat tashkilotlari tarkibiga iste’mol kooperativlari, jamoat va diniy tashkilotlar, jamg‘armalar, uyushmalar va boshqalar kiradi.
Iste’mol kooperativlari o‘z a’zolarining moddiy ehtiyojlarini qondirish maqsadida aksiyaviy badallarni birlashtirish orqali tashkil etiladi. Kooperativ tomonidan olingan daromad ustavga muvofiq taqsimlanadi, kooperativ a’zolari qo‘shimcha aktsiyalar orqali qo‘shimcha yordam berishadi. Bunday kooperativning nomi uning faoliyatining asosiy maqsadi, shuningdek "kooperativ" yoki "iste’molchilar jamiyati" so‘zlarini o‘z ichiga olishi kerak.
Jamoat va diniy tashkilotlar umumiy manfaatlar, ilmiy va diniy qarashlar asosida tuziladi. Ular tadbirkorlik faoliyatini faqat o‘zi yaratgan maqsadga erishish uchun amalga oshirish huquqiga egadirlar. Ishtirokchilar berilgan mulkka va a’zolik badallariga bo‘lgan mulk huquqlarini saqlab qolmaydilar va jamoat va diniy tashkilotlarning majburiyatlari bo‘yicha javob bermaydilar.
Jamg‘armalar - bu fuqarolar, yuridik shaxslar tomonidan ijtimoiy, madaniy, xayriya, ma’rifiy va boshqa maqsadlarni amalga oshirish uchun ixtiyoriy mulkiy badallar asosida tuzilgan, a’zoligi bo‘lmagan notijorat tashkilotlari. Korxonalar tomonidan fondga berilgan mol-mulk fondning mulki hisoblanadi. Ta’sischilar fondning majburiyatlari bo‘yicha va fond o‘z ta’sischilari majburiyatlari bo‘yicha javob bermaydi. Jamg‘arma maqsadga erishish uchun zarur bo‘lgan tadbirkorlik faoliyati bilan shug‘ullanish, shuningdek tadbirkorlik subektlarini tashkil etish va ularda ishtirok etish huquqiga ega. Jamg‘arma o‘z mol-mulkidan foydalanish to‘g‘risida yillik hisobotlarni e’lon qilishga majburdir.
Uyushmalar (yoki birlashmalar) tijorat tashkilotlari tomonidan ularning biznes faoliyatini muvofiqlashtirish, umumiy mulkiy manfaatlarning vakili va himoyasi uchun tuziladi. Uyushma a’zolari o‘z mustaqilligini va yuridik shaxs huquqlarini saqlab qoladilar, garchi ular o‘z majburiyatlari uchun ta’sis hujjatlarida nazarda tutilgan tartibda yordamchi javobgar bo‘ladilar. Uyushma nomi "uyushma" yoki "birlashma" so‘zini o‘z ichiga olgan holda uning a’zolari faoliyatining asosiy mavzusini ko‘rsatishi kerak.
Tijorat tashkilotlarining jamg‘armalar va birlashmalarda ishtirok etishining samaradorligi shundan iboratki, ular uchun qulay asoslar mavjud. Iqtisodiyotda firmalar bilvosita reklama, o‘qitish va boshqalarni amalga oshiradilar.
Kalit so‘zlar
Korxona, konsern, kommandit, konsorsium, trest, davlat, korporatsiya, sindikat, notijorat tashkilot, davlat ro‘yxati, tashkiliy-xuquqiy shakllar, tashki muhit, ichki muhit.
|
| |
Kalit so‘zlar - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 24/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiKalit so‘zlar
Aylanma mablag‘lar, faol, me’yorlashtirish, xom ashyo, aylanish koeffitsienti, yuklanish koeffitsienti, bir marta aylanish davomiyligi, ishlab chiqarish zaxiralari, davr xarajatlari.
O‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1. Aylanma mablag‘lar nima?
2. Korxonaning aylanma mablag‘lari qanday fondlarga bo‘linadi?
3. Aylanma ishlab chiqarish fondlari necha guruhga bo‘linadi?
4. Aylanma mablag‘larning to‘liq aylanishi necha bosqichdan iborat?
5. Aylanma mablag‘lardan samarali foydalanish ko‘rsatkichlari nima?
6. Me’yorlashtiriluvchi va me’yorlashtirilmaydigan aylanma mablag‘lar.
7. Me’yorlashtirishda ko‘llaniladigan usullar.
7. Aylanma mablag‘lar aylanishini tezlashtirsh nimalarni talab qiladi?
3-Mavzu: Korxonaning asosiy fondlari
Reja:
Asosiy fondlar tushunchasi, ahamiyati va vazifalari
Asosiy fondlarning emirilishi va amortizatsiyasi.
Asosiy fondlardan foydalanish samaradorligi.
3.1. Asosiy fondlar tushunchasi, ahamiyati va vazifalari
Asosiy va aylanma fondlar korxona, tarmoq va butun milliy iktisodiyotining ishlab chiqarish fondlarini tashkil etadi.
Ishlab chiqarish fondlarining asosiy va aylanma fondlarga bo‘linishi asosida ishlab chiqarish vositalarining mehnat vositalariga hamda mehnat buyumlariga bo‘linishi va ularning ishlab chiqarish jarayonlarida turlicha qatnashuvi yotadi. Asosiy va aylanma fondlarning sifat ta’rifi quyidagi jadvalda keltirilgan.
3.1- jadval
Asosiy va aylanma fondlarning sifat ta’rifi
|
Farqlovchi belgilar
|
Asosiy fondlar
|
|
|
| |
Ishlab chiqarish kooperativi

|
Ishlab chiqarish kooperativi
|
bet | 18/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiIshlab chiqarish kooperativi
Ishlab chiqarish kooperativi - bu shaxsiy mehnat (yoki boshqa) ishtiroki va pul mablag‘larini to‘plash asosida qo‘shma iqtisodiy faoliyat uchun fuqarolarning ixtiyoriy birlashmasi. Kooperativlar odatda qazib olish sohalarida, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlab chiqarish, qayta ishlash, savdo, xizmat ko‘rsatish va hokazolarda tashkil etiladi.
Ishlab chiqarish kooperativining ta’sis hujjati uning a’zolari umumiy yig‘ilishi tomonidan tasdiqlanadigan ustavidir. Unda aksiyalarning hajmi, foyda va zararni taqsimlash tartibi, kooperativning qarzlari bo‘yicha uning a’zolarining javobgarligi hajmi va shartlari ko‘rsatilgan. Ustavda kooperativga tegishli bo‘lgan mol-mulkning ma’lum bir qismi bo‘linmas fondlar bo‘lishi mumkinligi belgilab qo‘yilishi mumkin. Kooperativ a’zosi undan chiqib ketish huquqiga ega. SHu bilan birga, unga aktsiyaning qiymati to‘lanadi yoki moliya yili uning oxiriga tegishli mol-mulk beriladi. Kooperativ a’zolarining mulkiy javobgarligi, shuningdek haq to‘lash shartlari nizomda ko‘rsatilgan.
Kooperativning yuqori boshqaruv organi umumiy yig‘ilishdir. Boshqaruvning ijro etuvchi organi (yoki uning raisi) kooperativning joriy boshqaruvini amalga oshiradi. U umumiy yig‘ilish va kuzatuv kengashiga (katta kooperativlarda) hisobot beradi.
Kooperativning firma nomida uning nomi va so‘zlari bo‘lishi kerak "Ishlab chiqarish kooperativi" yoki "artel".
Davlat va shahar unitar korxonalari
Bozor iqtisodiyoti sharoitida davlat markaziy hukumatga yoki mahalliy hokimiyatga bo‘ysunishi mumkin bo‘lgan muayyan funksiyalarni bajarish uchun bir qator korxonalarni zaxiraga oladi. Unitar korxona - o‘ziga ajratilgan mol-mulkka mulk huquqi berilmagan tijorat tashkiloti. Ushbu shaklda faqat davlat va shahar korxonalari bo‘lishi mumkin. Davlat (shahar) mulki xo‘jalik boshqaruvi yoki tezkor boshqarish huquqidagi korxonalar bo‘lishi mumkin. Birinchi holda, korxona davlat organining (yoki mahalliy boshqaruvning) qarori bilan tashkil etiladi. Ta’sis hujjati uning ustavidir. Ustav kapitali qonun hujjatlari bilan belgilanadi. Korxona majburiyatlari uchun javobgarlik o‘ziga biriktirilgan mol-mulk doirasida. Korxona rahbari mulk egasi tomonidan tayinlanadi. Unitar korxonaning firma nomi uning egasini ko‘rsatishi kerak.
|
| |
Shperak - ma’ruza: Metallarni erkin bolg‘alash Qo‘l bilan bolg‘alash haqida umumiy ma’lumotlar

Temirchi yirik zagotovkalarga ishlov berishda bosqon o‘rniga urish va zarb berishda
bolg‘achadan foydalanadi.
Bolg‘achalar U7 va U8 markali po‘latdan tayyorlanib, og‘irligi 0,5-2 kg gacha bo‘ladi.
Bolg‘alar ikki boykaga ega bo‘lib, birinchi qismi doira, kvadrat, sakkiz burchakli bo‘lishi mumkin.
Ikkinchi qismi orqa tomoni shar ko‘rinishida, kesilgan elkali, o‘tmas ko‘rinishda bo‘lib- burin deb
ataladi. Bolg‘a boykasi toblash orqali tayyorlanadi.
Dastaki bolg‘alashda qizdirilgan zagotovkaga zarb beruvchi asosiy asbob sifatida
bosqondan (8.3-rasm) foydalaniladi. Bosqon ham ikki tomonli bo‘lib, kuyidagi qismlarga
bo‘linadi: (8.2-rasm, a) o‘tmas burunli yoki o‘tmas qirrali (8.2 rasm, b) (GOST 11401), qirra
burunli (8.2-rasm, v) (GOST11402). O‘tkir burunli bosqonlar burni yon yoki ko‘ndalang
joylashgan bo‘lishi mumkin. Dastasini mahkamlash uchun bosqonda o‘rta qismi chet qismiga
nisbatan kengayib boruvchi ovalsimon ko‘rinishda teshik mavjud.
8.2-rasm. Bosqonlar rasmi. a-o‘tmas burunli, b-ko‘ndalang burunli kesuvchi, v-bo‘ylama burunli
kesuvchi.
Bosqonlar Po‘lat 40.45.50 va U 7 markadagi po‘latlardan shtamplash usuli bilan so‘ngra
mexanik ishlov berish orqali tayyorlanadi. Termik ishlov berilgandan so‘ng bosqon ishchi qismi
qismi qattiqligi 30 mm chuqurlikgacha HRC 48-52 bo‘ladi.
Temirchilik zubilosi - ma’ruza: Metallarni erkin bolg‘alash Qo‘l bilan bolg‘alash haqida umumiy ma’lumotlar

bilan sandonning teshigiga kirgizib quyiladi, ikkinchi qismi soplangan ustlik bo‘lib, kertiladigan
metall ustiga quyiladi.
Proboyniklar (8.5-rasm) (borodoklar) doirasimon, kvadrat, tug‘ri burchakli va boshqa
teshiklarni teshish uchun xizmat qiladi. Ularni U7 40 va 45 markali uglerodli va sifatli po‘latlardan
bolg‘alash usuli bilan tayyorlanadi.
Objimkalar (qisadigan asboblar)-yumaloq buyumlarni cho‘zish uchun ishlatiladi. Objimka
ikki bo‘lakdan iborat. Pastki objimka taglik (kichik sandon) deb ataladi va sandonga dumi bilan
mahkamlab quyiladi. Objimkaning ustki qismi ustlik deb atalib, uning yog‘och dastasi bor,
cho‘zish ishlari bajarilganda bu ustlikni temirchi pokovka ustiga qo‘yadi
Podboykalar (8.6-rasm)-metallarni cho‘zish va shuningdek tarnovchalar va botiq sirtlar
yasash uchun ishlatiladi. Podboykalar U7, 50G va 40X po‘latlrdan tayyorlanib, toblanib, yuzi esa
siliqlanadi. Podboykalar juda hilma-hil shakllarda bo‘ladi.
8.6-rasm. Podboyniklar. a-yassi,
b-yarim doira
8.7-rasm. Tekislagichlar. a- yassi tig‘li, b-
maxsus
Cho‘ktirish operatsiyasidan keyinngi bezash (tekislash) ishlari

8.22- rasm.Cho‘ktirish plitalari.
8.23- rasm. Xalqa yordamida bolg‘a va press ostida cho‘ktirish.
8.22-rasm, d –ko‘rinishida mayda quymalar uchun teshikli osti baland cho‘ktirish plitasi
keltirilgan. Plita 90
0
burchak ostida bolg‘alash richagi bilan ta’minlangan. Cho‘ktirish uchun
xalqalar bolg‘ada bolg‘alash uchun (8.22-rasm. a), pressda bolg‘alash uchun (8.23-rasm, b) ham
qo‘llaniladi.
Ostki plitalar past va yuqori bo‘ladi. Ushbu plitalar yordamida quymalarga teshik ochish va
egish mumkin.
Metallarni cho‘ktirish - ma’ruza: Metallarni erkin bolg‘alash Qo‘l bilan bolg‘alash haqida umumiy ma’lumotlar

8.13- rasm. Cho‘ktirishda egilishni to‘g‘rilash.
To‘g‘rilash uchun egilgan zagotovkani egilgan qismidan qisiladi va egilgan qism
to‘g‘rilanadi. Katta zagotovkalar uchun to‘g‘rilash egish orqali amalga oshiriladi.
3. Bolg‘alar bilan cho‘ktirishda zagotovka balandligi qanchalik katta bo‘lsa, bolg‘a ishchi
masofasi shunchalik kichik, zagotovkaga berilayotgan zarb energiyasi shunchalik kichik bo‘ladi.
4.Cho‘ktirishni qoniqarli olib borish uchun zagotovka yon yuzalari yumshoq va markaz ukiga mos
yo‘nalgan bo‘lishi kerak. Zagotovka qanchalik baland bo‘lsa, ushbu qoida shunchalik amal qiladi.
Yon yuzalarni tenglashtirish bolg‘a yoki presslar yordamida tenglashtiriladi.
5. Bochkasimonlikdan kutilish maqsadida zagotovka sirti moylanadi yoki zagotovka yon
yuzalariga kam uglerodli po‘latlardan tayyorlangan maxsus prokladka qo‘yiladi.
Cho‘ktirishda deformatsiyalanishni kritik darajasini va holat diagrammadan metallni
rekristalizatsiyalanishini aniqlab olish kerak bo‘ladi.
Cho‘ktirish uchun press va bolg‘ani tanlash

8.14-rasm. Shesternya tipidagi pokovkalar olish uchun bolg‘aning tushuvchi qismini og‘irligini
aniqlash diagrammasi.
Misol uchun:
𝐷
𝑧𝑎𝑔
= 160𝑚𝑚 va 𝐻
𝑧𝑎𝑔
= 300 𝑚𝑚 o‘lchamdagi zagotovkaga
bolg‘aning tushish qismi og‘irligini aniqlash kerak. Cho‘ktirish 𝐻
𝑝𝑜𝑘
= 100 𝑚𝑚, cho‘ktirish
boshlanish temperaturasi 1200
0
va tugallanish temperaturasi 900
0
S, temperatura
t=1200
0
S da
mustahkamlik chegarasi
σ
v
=22 ga teng bo‘lsa, po‘lat metallar uchun bolg‘aning tushuvchi qismi
og‘irligini aniqlang.
𝐷
𝑝𝑜𝑘
= 𝐷
𝑧𝑎𝑔
√
𝐻
𝑧𝑎𝑔
𝐻
𝑝𝑜𝑘
= 160√
300
100
= 277 𝑚𝑚
Zagotovka hajmi
𝑉
𝑧𝑎𝑔
=
𝜋16
2
∙ 30
4
= 6050 𝑠𝑚
3
𝑔𝑎 𝑡𝑒𝑛𝑔.
ε
k
-kattalikni 0.025…0.06 oraliqda, kichik pokovkalar uchun kata miqdori, kichik
ulchamdagi pokovkalar uchun kichik qismi olinadi. Zagotovka o‘lchami kichik bo‘lgani bois 𝜀
𝑘
=
0.03 qabul qilamiz.
Bolg‘aning tushuvchi qismi og‘irligi qo‘yidagiga teng.
𝐺 = 0.17 ∙ 22 (1 + 0.17
277
100
) 0.03 ∙ 6050 = 1000 𝑘𝑔
Yuqoridagi hisob ishlaridan bolg‘aning tushuvchi qismi og‘irligini 𝐺 = 1000 𝑘𝑔 va zarb
energiyasi
𝐿 = 25𝑘𝐽 bolg‘a tanlaymiz
Nazorat savollari - ma’ruza: Metallarni erkin bolg‘alash Qo‘l bilan bolg‘alash haqida umumiy ma’lumotlar

Nazorat
savollari
1. Qo‘l bilan bolg‘alashda ishlatiladigan asosiy asboblar haqida so‘zlab bering.
2. Qo‘l bilan bolg‘alash haqida fikringizni so‘zlab bering.
3. Cho‘ktirish ishi qanday bajariladi?
4. Silindrik zagotovkani cho‘ktirishda deformatsiya zonalarini izohlang.
5. Cho‘ktirishning asosiy qoidalarini tushuntiring.
6. Cho‘ktirish uchun press bolg‘a tanlashga misollar keltiring.
7. Cho‘ktirishni turli usullarini tushuntiring.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Metallarni bosim bilan ishlash usullari va mahsulotlar ishlab chiqarish texnologik jarayonlari:
O‘quv qo‘llanma / V.A.Mirboboev, S.G‘.Maxamadxodjaev. –Toshkent : TDTU .2001. 112b.
2. Abdullaev F.S., Maxkamov Q. Metallarga bosim bilan ishlov berish asoslari. O‘quv
qo‘llanma.-Toshkent. TDTU, 2000.-400s.
3. Zagidullin R.R., Maxmudova N.A. “Bolg‘alash va shtamplash zagotovkalarni
loyihalashtirish
va ishlab chiqarish”. O‘quv qo‘llanma. Toshkent: -2013.-132b.
4. Kenjaboyev Sh.Sh., Bekmirzayev Sh.B., Nishonov B.M. Metallarga deformatsiyalab
ishlov
berish. O‘quv qo‘llanma. Namangan: -2022. -192b.
Firmaning istiqbolini belgilash, uning kelajagi uchun ahamiyatli chora tadbirlarni ishlab chiqish bilan

|
Firmaning istiqbolini belgilash, uning kelajagi uchun ahamiyatli chora tadbirlarni ishlab chiqish bilan
|
bet | 216/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyoti27. Firmaning istiqbolini belgilash, uning kelajagi uchun ahamiyatli chora tadbirlarni ishlab chiqish bilan:
*a) yuqori pog‘onadagi menejerlar shug‘ullanadi
b) o‘rta pog‘onadagi menejerlar shug‘ullanadi
v) quyi pog‘onadagi menejerlar shug‘ullanadi
g) vazirlik
28. Ishlab chiqarish zaxira optimal o‘lchamini aniqlash omillari:
a) pul vositalari miqdori
b) ishlab chiqarish xarakteri
v) transport, kommunikatsiya
*g) noto‘g‘ri javob yo‘q.
29. Quyi pog‘onadagi menejerlar:
a) firma istiqbolini belgilash bilan shug‘ullanadi
b)firma faoliyatining ayrim tomonlarini boshqarish bilan shug‘ullanadi
*v) sex, brigada doirasidagi ishni tashkil qilish va uni boshqarish bilan shug‘ullanadi
g) ishlab chiqarishni tashkil etish.
30. Boshqaruv uslubi – bu:
*a) boshqaruv funksiyalarini samarali bajarish maqsadida biror bir organning yoki rahbarning bo‘ysinuvchilariga aniq ta’sir ko‘rsatish usuli va yo‘llari majmuasidir
b) boshqaruv jarayonida kelib chiqadigan muammolarni hal qilish usullari, yo‘llari, majmuasidir
v) ishlash, boshqarishdagi o‘ziga xos yo‘l, usuldir
g) rahbarning o‘ziga xos yondashuvi.
31. Boshqaruv jarayonida u yoki bu masalalarni hal qilishda rahbarning o‘ziga xos yondoshishi menejmentda:
a) boshqaruv uslubi deb yuritiladi
b) ish uslubi deb yuritiladi
v) boshqaruv metodi deb yuritiladi
*g) rahbarning ish uslubi deb yuritiladi.
32. Qaror qabul qilishda yakka bosh, jamoa fikri bilan hisoblashmaydigan rahbarlarni:
*a) avtokratik rahbarlar deyishadi
b) liberal rahbarlar deyishadi
v) demokratik rahbarlar deyishadi
g) a+v.
33. Qaror echimlarini bo‘sinuvchilarga taklif orqali etkazuvchi rahbarlarni:
a) liberal rahbarlar deyishadi
b) avtokratik rahbarlar deyishadi
*v) demoktarik rahbarlar deyishadi
g) konservativ raxbar.
34. Avtokratik rahbarlar bo‘ysinuvchilarning:
a) tashabbuskorligiga to‘la-to‘kis tayanadi
*b) tashabbuskorligiga yo‘l qo‘ymaydi
v) tashabbuskorligini rag‘batlantiradi va undan foydalanadi
g) faolligiga rag‘batlantiradi.
|
| |
1- mavzu: Biokimyo fani tarixi va uning vazifalari. Reja

1- mavzu: Biokimyo fani tarixi va uning vazifalari. Reja
Download
215,98 Kb.
Matnni ko'rish
bet
1/5
Sana
03.01.2024
Hajmi
215,98 Kb.
#129736
Download
215,98 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
1- mavzu: Biokimyo fani tarixi va uning vazifalari. Reja
Download
215,98 Kb.
Matnni ko'rish
O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar

|
O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar
|
bet | 30/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiO‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar
1. Asosiy fondlarning mohiyati, ahamiyati, tarkibi.
2. Iqtisodiy maqsadiga ko‘ra asosiy fondlar.
3. Asosiy fondlarni baxolash usullari qanday?
4. Ishlab chiqarish fondlarining o‘rtacha yillik qiymati deganda nimani tushunasiz va u qanday hisoblanadi?
5. Asosiy fondlarning eskirish turlari qanday?
6. Amortizatsiya nima? Amortizatsiya ajratmalari deb nimaga aytiladi?
7. Ta’mirlash sikli deb nimaga aytiladi? Asosiy fondlarni ta’mirlashning qanday turlarini bilasiz?
8. Asosiy fondlardan foydalanish ko‘rsatkichlari qaysilar?
9. Ekstensiv, intensiv va integral ko‘rsatkichlar nimani aniqlaydi?
10.Asosiy ishlab chiqarish fondlaridan foydalanishni yaxshilashning asosiy yo‘nalishlarini sanang.
4-Mavzu: Korxonaning mehnat resurslari
Reja:
Korxona personali va uning tarkibi.
Mehnat unumdorligi.
Ish haqining mohiyati va uni tashkil etish.
Mehnatga haq to`lashning usullari.
4.1. Korxona personali va uning tarkibi.
Zamonaviy korxonalar faoliyatida mehnat qurollari va mehnat predmetlaridan tashkari kadrlar xam katta ahamiyatga ega. Kadrlar ishlab chiqarish jarayonini tashkil etuvchi uch asosiy omilning asosiysi xisoblanadi. Aynan kadrlar ishlab chiqarishni boshqarib, joriy va istiqboldagi rivojlantirishni amalga oshiradilar. Kadrlarning kasbiy malakasi kanchalik yuqori bo‘lsa, korxonalarning iqtisodiy va ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari shunchalik yuqori bo‘ladi.
Mehnat resurslari deganda mehnatga layoqatli yoshda bo‘lgan (O‘zbekiston Respublikasi erkaklar uchun 16 yoshdan 59 yoshgacha, ayollar uchun 16 yoshdan 54 yoshgacha) aholi, shuningdek iqtisodda band mehnatga layoqatli yoshda bo‘lmagan (o‘smirlar va mehnatga layoqatli yoshdan yuqori yoshdagilar) shaxslar tushuniladi.
Salohiyat(potensial) tushunchasi lotin tilidan olingan bo‘lib, imkoniyat, kuch-quvvat ma’nosini anglatadi.
|
| |
Texnologiyalari

0 ‘Z B E K I S T 0 N R E S P U B L I K A S I O L I Y VA 0 ‘R T A M A X S U S
TA’L IM V A Z I R L I G I
M .A R 1 P O V , S. D O T T O Y E V , M. F A Y Z IY E V A
WEB
TEXNOLOGIYALARI
Oliy va o ‘rta maxsus ta'lim vazirligi tomonidan
5 A 130202 — Am aliy matematika va axborot
texnologiyalari mutaxassisligi yo ‘nalishi talabalari
uchun о ‘quv qo ‘llanma sifatida tavsiya etilgan
0 ‘zbekiston faylasuflari m illiy ja m iy a ti nashriyoti
T o sh k en t — 2013
UO'K: 004(075)
КВК: 32.973.26-018.2
Aripov М .
А-75 WEB texnologiyalari: o'quv qo 'llan m a / M.Aripov, S .D o t-
toyev, M.Fayziyeva; O'zbekiston Respublikasi Oliy va o 'rta maxsus
t a ’lim vazirligi. — Toshkent: O'zbekiston faylasuflari
milliy jamiyati
nashriyoti, 2013. — 280 b.
U O ‘K: 004(075)
KBK: 32.973.26-018.2
Bugungi kunda ta’lim tizimida axborot kommunikatsion texnologiya-
laridan, jumladan Web texnologiyalar va m a’lumotlar bazasini boshqar
ish tizimlaridan foydalanish,
shuningdek, m a’lumotlarni boshqarishni
avtomatlashtirish muhim vazifalardan hisoblanmoqda. Ushbu o'quv
qo'llanmada ana shu masalalar xususida: mavjud muammolar,
ularni bar-
taraf etish yo'llari va usullari haqida fikr yuritilgan.
O'quv
q o'llan m ad a A p a c h e + P H P + M y S Q L birgalikda ish latilu v
ch i zanjir tizim i to'liq yoritilgan bo'lib, ushbu u ch lik yordam ida Webga
m o'ljallangan m a ’lum otlar b azasin i yaratish va ulardan foydalanish b o'yich a
m a ’lum otlar berilgan. S h u nin gd ek , q o'llan m ad a term in ologik m asalalarga
ham e ’tibor qaratilgan va yetarlicha yoritishga harakat q ilin gan .
O'quv qo'llanma bakalavr va magistratura mutaxassisligi talabalari
uchun mo'ljallangan bo'lib, Web texnologiyalari va Web dasturlash fanlari-
ning asosiy mazmunini ochib berishga qaratilgan. Qo'llanmada
talabalar
mustaqil o'zlashtirishlari uchun topshiriqlar, ularning yechimlari va das-
turiy kodlar berilgan.
O‘z-o‘zini nazorat kilish uchun savollar

|
O‘z-o‘zini nazorat kilish uchun savollar
|
bet | 20/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiO‘z-o‘zini nazorat kilish uchun savollar
Korxona tushunchasini izohlab bering.
Korxonaning turlarini tavsiflab bering.
Korxonalar faoliyatining asosiy yo‘nalishlari ayting.
YAngi korxonani tashkil kilish tamoyillari.
5. Korxonani tashkil kilishdan ko‘zlangan maksad nima ?
6. Korxona faoliyatini tartibga soluvchi xujjatlarning kanday turlarini bilasiz?
7. Korxonani yagona davlat reestridan o‘tkazish uchun kanday xujjatlar talab kilinadi?
8. Korxona faoliyatini tugatish yoki kayta tashkil kilish deganda nimani tushunasiz?
9. Korxonani tugatish sabablari qaysilar?
10. Sanoat korxonalariga xos bo‘lgan belgilar.
11. Korxonaning davlat ro‘yxatidan o‘tish uchun qanday hujjatlar talab qilinadi?
12. Notijorat tashkilotlarga qanday korxonalar kiradi?
13. Korxona faoliyatining ichki va tashqi muhitlarini tushuntiring.
14. Tarkibiy elementlarning ro‘yxatiga nimalar kiradi?
2-Mavzu: Korxonaning aylanma mablag`lari
Reja:
Korxonaning aylanma mablag`lari tushunchasi, tasnifi, tarkibi.
Aylanma mablag`lardan samarali foydalanish ko`rsatkichlari.
Aylanma mablag`larni me`yorlashtirish. Aylanma mablag`larini aylanishini tezlashtirish.
2.1. Korxonaning aylanma mablag`lari tushunchasi, tasnifi, tarkibi.
Korxonalar ishlab chiqarish faoliyatini tashkil qilishda mehnat qurollari va ish kuchidan tashkari, aylanma mablag‘larga xam ega bo‘lishlari zarur. Aylanma mablag‘lar ishlab chiqarishning aylanma fondlari va muomala fondlarini tashkil qilishga mo‘ljallangan pul mablag‘laridan iborat. Aylanma mablag‘lar korxonaning xisob raqamida nakd pul ko‘rinishida jamg‘ariladi. Aylanma mablag‘lar ishlab chiqarish va uning uzluksizligini ta’minlashning moddiy asosi xisoblanadi.
Korxonaning aylanma mablag‘lari aylanma fondlar va muomala fondlariga taksimlanadi.
Aylanma ishlab chiqarish fondlari korxona ishlab chiqarish fondlarining bir qismi bo‘lib, bitta ishlab chiqarish sikli davomida sarflanadi xamda natural shaklini o‘zgartirib, o‘z qiymatini to‘lig‘icha tayyor maxsulot tannarxiga o‘tkazadi.
Aylanma ishlab chiqarish fondlari ishlab chiqarish jarayonining majburiy elementi ishlab chiqarish xarajatlarining asosiy qismi xisoblanadi.
|
| |
Aylanma fondlar - Konchilik ishi

|
Konchilik ishi
|
bet | 25/226 | Sana | 23.05.2024 | Hajmi | 1,53 Mb. | | #250996 |
Bog'liq UMK soha iqtisodiyotiAylanma fondlar
|
Ishlab chiqarish jarayonida qatnashish turi
|
Mehnat vositasi sifatida
|
Mehnat buyumlari sifatida
|
|
Ishlab chiqarish jarayonida qatnashish xususiyati
|
Ishlab chiqarish jarayonida ko‘p marta qatnashadi
|
Ishlab chiqarish-ning har bir yangi siklida to‘la iste’-mol qilinadi (bir
marta qatnashadi)
|
|
Tayyor mahsulotga qiy-matini o‘tkazish usuli
|
Tayyor mah-sulotga butun xizmat muddati davomida emirilgan qiymatini ayrim qismlarga bo‘lib o‘tkazadi
|
Tayyor mahsulotga o‘z qiymatini to‘la va bir yo‘la o‘tkazadi
|
|
Natural shaklining o‘zgarishi
|
Xizmat muddatining oxiri-gacha o‘z natu-ral shaklini saq-lab qoladi
|
Natural shaklini saqlab qolmaydi.
O‘zining jismoniy shaklini, ko‘pincha moddiy tarkibini ham bir yo‘la o‘zgartiradi
|
Sanoatning asosiy fondlari mehnat vositalari bo‘lib, ular ishlab chiqarish jarayonida ko‘p marta qatnashadi va sekin-asta emirilgan sayin o‘z qiymatini ishlab chiqarilayotgan mahsulotga o‘tkazib boradi hamda o‘z natural shaklini saqlab qoladi. Xizmat muddati bir yildan kam bo‘lgan mehnat vositalari asosiy fondlarga kiritilmaydi. Aylanma ishlab chiqarish fondlari bir ishlab chiqarish jarayonida o‘z qiymatini tayyor mahsulotga to‘la-to‘kis o‘tkazadi hamda o‘zining moddiy shaklini batamom o‘zgartiradi.
Asosiy fondlar korxona ishlab chiqarish vositalarining bir qismi bo‘lib, ishlab chiqarish jarayonida uzoq vaqt ishtirok etadi va o‘zining natural moddiy xolatini yo‘kotmaydi xamda o‘z qiymatini tayyorlanayotgan maxsulotlarga qismlab o‘tqazib boradi. Asosiy fondlar qiymatini tayyorlanayotgan maxsulotga o‘tkazish jarayoni amortizatsiya deb, ushbu jarayonda to‘plangan mablag‘lar amortizatsiya ajratmalari deb ataladi.
Iqtisodiy maqsadlariga ko‘ra, asosiy fondlar ishlab chiqarish va noishlab chiqarish fondlariga taqsimlanadi.
|
| |
Varburg (1883-1970), Viland

korrelyatsiyani aniqlashdan boshlangan deb hisoblanadi.
Glikoliz hamda achish
jarayonlari uglevodlarning muskullar va mikroorganizmlarda o’tadigan
anaerob
(kislorodsiz) sharoitda parchalanishidan iborot bir хil jarayonning o’zi ekanligini
va ularning oraliq bosqichlarini aniqlanishi hujayra metabolizmi (moddalar
almashinuvi) tushinishda yangi saхifa bo’ldi.
Hozirgi zamon biokimyosining yaratilishida hujayra nafas olishining fermentlari
va kofaktorlari (ferment faoliyatida ishtirok etadigan qo’shimcha moddalar) kashf
etilishi, har bir oksidlanish reaktsiyasi vodorod hamda elektron tashishni o’z ichiga
oladigan bir qancha bosqichlaridan iborat va shu tufayli hujayra energiyani kichik
ulushlarda ajratish hususiyatiga ega bo’ladi, degan fikrni ilgari surilishi ham muhim
o’rin tutadi.
Aerob (kislorodli) sharoitda ADF (adinozindifosfat) ning ATF
(adinozintrifosfat)ga aylanishi va Lipman tomonidan ATF terminal (oхirgi)
pirofosfat bog’larining energiya saqlovchi rezervuar ekanligi aniqladi.
Tirik tabiatning o’ziga хos belgilari

Tirik tabiatning o’ziga хos belgilari:
1.
Uning nihoyatda murakkabligi va yaхshi tashkil (yuqori darajada)
qilinganligi.
2.
Оrganizmning har bir tashkiliy qismi (tarkibiy) maхsus vazifani yoki
funktsiyani bajaradi.
3.
Tirik tabiatning yashash qonuniyati.
Tirik organizmlar tashqi
muhitning energiyasini qabul qilishi, uni
qayta ishlashi va ishlatish
qobiliyatiga ega ekanligi.
4.
U o’zining o’ziga o’хshash narsa qoldirish qobiliyatiga ega.
Tirik organizmlarni tashkil qiluvchi moddalar yoki molekulalar kimyoning barcha
qonunlariga bo’y so’nadi. Mana shu bilan birga tirik organizmning molekulyar
mantizi asosida boradi. Barcha tirik organizmlardagi
moddalar nihoyatda
murakkab bo’lishiga qaramasdan ularning asosi juda oddiy. Biokimyo organizmni
tashkil qiluvchi moddalarni asosiy 6 sinfga bo’lib o’rganadi.
1. Оqsillar 2.Uglevodlar 3.Yog’lar 4.Fermentlar
5.
Nuklein kislotalar. 6. Vitaminlar
Bu birikmalar murakkab strukturaga ega bo’lgan makromolekulalar. Lekin
ularning asosida oddiy bo’lgan kimyoviy birikmalar yotadi. Masalan,
oqsillar
nihoyatda yuqori molekulyar biologik yoki biopolimer,
uning asosida
aminokislotalar bor. SHu bilan birgalikda oqsillarning turi nihoyatda ko’p.
Masalan, odam organizmida
50 000 dan ortik oqsil turi bor.
Kichik organizmda
(mikro) esa
3000 хildan ortiq har хil oqsil molekulasi bor.
SHunday qilib, asosiy хulosalar qilsak.
-
biologik molekulaning asosi nihoyatda soddadir,
-
barcha tirik organizmlar bir хil
molekuladan tashkil topganligi,
ularning kelib
chiqishining birligini ko’rsatadi,
-
har bir turga хos bo’lgan hususiyat faqat shu turga хos bo’lgan nuklein
kislota va oqsillar bilan belgilanadi,
-
barcha biomolekulalar tirik organizmning
eng kichik hujayrasidir, -
barcha biomolekulalar ma`lum funktsiyani bajaradi.
Barcha tirik organizmlar o’zining strukturasini tashkil qiluvchi tartibga solingan
ma`lum maqsadga yo’naltirilgan elementlarini hosil qiladi va buni ta`minlaydi.
Tirik organizm kimyoviy mashina bo’lib, u doimiy temperaturada oddiy bosimda
ishlaydi. Masalan, fotosintez jarayonida o’simliklar yorug’lik ishtirokida karbonat
angidrid va suvdan yuqorida qayd qilingan 5 хil moddalarni hosil qiladi.
Охirgi хulosa, barcha o’simliklar va hayvonlar olami bir-biriga bog’lik
holda
yashaydi.
2-Mavzu: Korxonaning aylanma mablag`lari Reja

|
2-Mavzu: Korxonaning aylanma mablag`lari Reja
|
bet | 1/5 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 49,89 Kb. | | #115669 |
Bog'liq 2 -маърузаKorxonanning aylanma mablag\'lari
2-Mavzu: Korxonaning aylanma mablag`lari
Reja:
Korxonaning aylanma mablag`lari tushunchasi, tasnifi, tarkibi.
Aylanma mablag`lardan samarali foydalanish ko`rsatkichlari.
Aylanma mablag`larni me`yorlashtirish. Aylanma mablag`larini aylanishini tezlashtirish.
2.1. Korxonaning aylanma mablag`lari tushunchasi, tasnifi, tarkibi.
Korxonalar ishlab chiqarish faoliyatini tashkil qilishda mehnat qurollari va ish kuchidan tashkari, aylanma mablag‘larga xam ega bo‘lishlari zarur. Aylanma mablag‘lar ishlab chiqarishning aylanma fondlari va muomala fondlarini tashkil qilishga mo‘ljallangan pul mablag‘laridan iborat. Aylanma mablag‘lar korxonaning xisob raqamida nakd pul ko‘rinishida jamg‘ariladi. Aylanma mablag‘lar ishlab chiqarish va uning uzluksizligini ta’minlashning moddiy asosi xisoblanadi.
Korxonaning aylanma mablag‘lari aylanma fondlar va muomala fondlariga taksimlanadi.
Aylanma ishlab chiqarish fondlari korxona ishlab chiqarish fondlarining bir qismi bo‘lib, bitta ishlab chiqarish sikli davomida sarflanadi xamda natural shaklini o‘zgartirib, o‘z qiymatini to‘lig‘icha tayyor maxsulot tannarxiga o‘tkazadi.
Aylanma ishlab chiqarish fondlari ishlab chiqarish jarayonining majburiy elementi ishlab chiqarish xarajatlarining asosiy qismi xisoblanadi.
Aylanma ishlab chiqarish fondlari uch guruhga bo‘linadi:
Ishlab chiqarish zaxiralari - ishlab chiqarishning uzluksiz davom etishi uchun zarur bo‘lgan ishlab chiqarish vositalari xomashyo, asosiy va yordamchi materiallar, yoqilg‘i, xarid qilinuvchi yarim tayyor maxsulotlar, butlovchi qismlar, qadoqlash va o‘rov materiallari, extiyot qismlar, yoqilg‘i-moylash materiallaridan iborat mehnat predmetlari.
Xom ashyo deb, qazib olish yoki ishlab chiqarish uchun ma’lum darajada mehnat sarflangan va shu mehnat natijasida bir kadar o‘zgargan mehnat buyumiga aytiladi. Ishlab chiqarish jarayonida xom ashyo tayyor maxsulot yoki yarim fabrikat xosil qiladi.
Xom ashyo resurslarini xom ashyodan farq kilmok kerak. Xom ashyo resurslariga mamlakatdagi foydali qazilma konlari, o‘rmon maydonlari, uy xayvonlari va shu kabi tabiiy boyliklar kirsa, ular qazib chikarilgan yoki ishlab chiqarish uchun mehnat sarflangandagina (Mehnat vositasi yordamida ovlangan xayvonlar, qazib olingan ma’danlar, kesilgan daraxtlar va boshqalar) xom ashyoga aylanishi mumkin.
|
| |
Hozirgi zamon bikimyo fani o’rganiladigan tadqiqotlarning turiga va

Hozirgi zamon bikimyo fani o’rganiladigan tadqiqotlarning turiga va olib boriladigan tekshirish ishlarining yo’nalishiga qarab mustaqil fanlar darajasiga ko’tarilgan quyidagi bo’limlarga bo’linadi. Umumiy biokimyo: tirik materiya uchun хos bo’lgan kimyoviy
birikmalarning organizm hayot faoliyati davomida saqlanishi, o’zgarishning
umumiy qonuniyatlarini o’rganadi.
O’simliklar biokimyosi o’simliklar organizmni kimyoviy tarkibini va
ulrada boradigan hayotni ta`minlovchi biokimyoviy jaryonlarni o’rganadi.
Meditsina biokimyosi odam organizmining kimyoviy tarkibini va unda
boradigan moddalar hamda energiya almashinuvini normal va kasallik holatlarida
o’rganadi.
Hayvonlar biokimyosi hayvonlar organizmining kimyoviy tarkibini va
ularda boradigan moddalar hamda energiya almashinuvi jarayonlarini o’rganadi.
Veterinariya biokimyosi hayvonlar organizmida boradigan moddalar va
energiya almashinuvini ta`minlovchi biokimyoviy jarayonlarni normal va
patologik holatlar bilan bog’liq holda o’rganadi.
Teхnik biokimyo eng muhim oziq moddalarning kimyoviy tarkibini, ularni
tayyorlash va saqlash bilan bog’liq bo’lgan jarayonlarni hamda biokimyoviy
preparatlar ishlab chiqarish va ularni sanoat miqyosida qo’llash usullarini
o’rganadi.
Qiyosiy biokimyo har хil sistematik gruppalarga mansub organizmlarning
kimyoviy tarkibini va moddalar almashinuvi jarayonlarini solishtirma hamda
evolyutsion usulda o’rganish bilan shug’ullanadi. Keyingi vaqtda bu bo’limdan
evolyutsion biokimyo alohida bo’lib ajralib chiqqan.
Molekulyar biokimyo biokimyoviy protsesslar meхanizmi alohida
molekulalardagi u yoki bu хildagi o’zgarishlar bilan bog’liqligini o’rganadi.
Radiatsion biokimyo tirik organizmlarda ionlashtiruvchi nurlanish ta`sirida
sodir bo’ladigan moddalar almashinuvidagi o’zgarishlar va holatlarni hamda
radiatsiyaga qarshi biokimyoviy kurash usullarini ishlab chiqish yo’llarini
o’rganadi.
MAVZU 11: FUQAROLAR MUHOFAZASI TIBBIY XIZMATINING TUZILMALARI VA MUASSASALARINI TIBBIY, SANITAR-XO'JALIK VA MAXSUS MOL-MULKLAR BILAN TA'MINLASH

|
MAVZU 11: FUQAROLAR MUHOFAZASI TIBBIY XIZMATINING TUZILMALARI VA MUASSASALARINI TIBBIY, SANITAR-XO'JALIK VA MAXSUS MOL-MULKLAR BILAN TA'MINLASH
|
bet | 110/123 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 2,55 Mb. | | #246168 |
MAVZU 11: FUQAROLAR MUHOFAZASI TIBBIY XIZMATINING TUZILMALARI VA MUASSASALARINI TIBBIY, SANITAR-XO'JALIK VA MAXSUS MOL-MULKLAR BILAN TA'MINLASH
Mavzuning o`quv maqsadi: I. Talabalarga favqulotda vaziyatlarda FMTX
tuzilmalarining sanitary-xo`jalik va maxsus
buyumlari haqida tushuncha berish.
II.Talabalarni Fuqarolar muhofazasi tibbiy
xizmati tuzilmalari va muassasalarini o'z
vaqtida mol-mulklar bilan ta'minlash
mas'uliyatini o'zida tarbiyalash.
Darsni o`tish joyi - Jihozlangan auditoriya
Darsni o`tish usuli - Amaliy mashg`ulot (tushuntirish, suhbat, mashq bajarish)
Innovatsion texnologiya usuli -“Aylana stol”
“Aylana stol” usuli
Ushbu usul talabalarning joriy bilimlarini baxolash bilan birga mavzuni mustahkamlash uchun ham qo`llaniladi. Guruh 2tadan kichik guruhlarga bo`linadi. Har bir kichik guruhga o`q qog`ozga savol beriladi va 1-2 minut ichida javob variantlari yozilishi kerak bo`ladi. So`ngra qog`oz varaqasi olinadi. Shunday qilib, har bir kichik guruhga o`qituvchi tomonidan bittadan savol berib, uni stol bo`ylab aylantiradi. 6 ta kichik guruhga 6 ta savol beriladi. Agar 6 ta savolga to`g`ri javob berilsa,<<5>> baho, 5 ta savolga to`g`ri javob berilsa <<4>> baho, 4 ta savolga javob berilsa <<3>> baho qo`yiladi.
Savol: Tibbiy ta`minoti tashkilotining vazifalariga nimalar kiradi?
Javob: tibbiy ta`minot bo`limlari vazifaini tashkil etish rejasini to`zish,tibbiy vositalarni yetkazuvchi manbalarni o`rganish, tibbiy vositalar ta`minotini hisoblash.
Savol: FMTX bo`limlari ta`minoti guruhlari
Javob: Tibbiyot, sanitary-xo`jalir, maxsus buyumlar
Savol: sanitary xo`jalik buyumlariga nimalar kiradi?
Javob: Ust-bosh kiyimlari,ko`rpa -to`shaklar,oshxona anjomlari,qattiq
va yumshoq mebellar.
Savol: FMTX ning maxsus buyumlari nima?
Javob: himoya vositajari,dozimetrik asboblar,aloqa vositalari, texnik vositalar.
3>4>5>
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
MAVZU 11: FUQAROLAR MUHOFAZASI TIBBIY XIZMATINING TUZILMALARI VA MUASSASALARINI TIBBIY, SANITAR-XO'JALIK VA MAXSUS MOL-MULKLAR BILAN TA'MINLASH
|
Kvant biokimyosi - 1- mavzu: Biokimyo fani tarixi va uning vazifalari. Reja

Kvant biokimyosi tirik organizmlarda eng katta biologik ahamiyatga ega
bo’lgan moddalarning хossalari, hususiyatlarini, funktsiyalari va o’zgarish
yo’llarini, ularning elektron хarakteristikasini kvant kimyosining hisoblash yo’li
bilan o’rganadi.
Biokimyoviy genetika irsiyatning
kimyoviy
asoslarini,
makromolekulalarning spetsifik biosintezi orqali irsiyatning nasldan-naslga o’tish
yo’llarini o’rganadi.
Kosmik biokimyo odamzod tomonidan kosmik fazoning o’zlashtirilishi bilan
bog’liq bo’lgan biokimyoviy muammolarni o’rganadi.
Biokimyo fani hozirgi rivojlanish darajasida qator oziq ovqat sanoati
maхsulotlarida kechadigan turli хildagi biokimyoviy jarayonlarini, biologik,
teхnologik, bioteхnologik, meditsina, qishloq хo’jaligi, chorvachilikning va
mikrobiologiya sanoatining muhim fundamental masalalarini hal qilishga qodir.
Hozirgi zamon biokimyosi hayot kechirish jarayonida asos bo’luvchi moddalar va
kimyoviy reaktsiyalarini tadqiqot qilish bilan shug’ullanadi. Оziq-ovqat va
mikrobiologik sanoatda, qishloq хo’jaligida, har - хil qishloq хo’jalik
mahsulotlarini saqlash va qayta ishlashda biokimyoviy jarayonlar katta ahamiyatga
ega.
Hamma oziq-ovqat sanoati qishloq хo’jaligi maхulotlarini qayta ishlaydi. SHuning uchun ham sanoat mutaхassislari biokimyo fanining asoslarini egallashlari shart. Yana biokimyo fanining ahamiyati shundaki, uning yutuqlariga,
nazariyalariga
asoslangan
holda,
oziq-ovqat
teхnologik
jarayonlarini
takomillashtirish, yangi ratsional tizma va хomashyoni yangicha, chiqindisiz qayta
ishlashga erishish mumkin.
Shunday qilib, biokimyo oziq-ovqat teхnologiyasini nazariy asosi bo’lib, barcha
kimyoviy bilimlarni umumlashtirib iхtisos teхnologik fanlarni o’qishga asos
yaratadi. Biokimyo kursida talabalar tirik organizmlarning (o’simlik, hayvon)
kimyoviy tarkibini tuzilishini, moddalar almashinishi asosiy yunalishlarini, oziq-
ovqat хomashyosini saqlash va qayta ishlash sanoatidagi biokimyoviy jarayonlarni
taхlil qilib va tartibga solish usullarini o’rganadilar.
Biokimyoviy jarayonlarni tartibga soluvchi fermentlar va fermentli jarayonlarga
katta ahamiyat berilgan. Talabalar biokimyo fanining yutuqlariga asoslangan yangi
fermentli jarayonlar bilan tanishadilar va samaradorligiga ishonch hosil qiladilar.
Biokimyo kursi tirik organizmlarning hayot faoliyatini ta`minlovchi strukturasi va
modda almashinish jarayonini ta`minlovchi meхanizm asoslari bilan tanishtiradi.
Bu fan hayotning molekulyar asoslarini va tirik organizmning o’z oldida turgan
amaliy ahamiyatga ega bo’lgan modda almashinish jarayonlarining echish yo’llari
bilan tanishtirib хimiklar, teхnologlar, fiziklar shu muhim bo’lgan jarayonlarning
tabiatdagi hal qilish yo’llarini ko’rsatadi. SHunday qilib biokimyo tirik
organizmlarning molekulyar mantizidir.