Qo`shma operatorlar - Qo’shma operatorlar

|
Qo’shma operatorlar
|
bet | 3/7 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 1,14 Mb. | | #132793 |
Bog'liq QO\'SHMA OPERATORLARQo`shma operatorlar. Bir necha operatorlar [{] va [}] figurali qavslar yordamida qo`shma operatorlarga yoki bloklarga birlashtirilishi mumkin. Blok yoki qo`shma operator sintaksis jihatdan bitta operatorga ekvivalentdir. Blokning qo`shma operatordan farqi shundaki blokda ob`yektlar ta`riflari mavjud bo`lishi mumkin. Quyidagi dastur qismi qo`shma operator:
{ n++;
summa+=(float)n; }
|
Bu fragment bo`lsa blok:
{ int n=0; n++;
summa+=(float)n; }
|
6
Proeksion operatorlar
Quyida biz Gilbert fazosida aniqlangan operatorlarning maxsus sinflarini o‘rganamiz. Ta’rif. H Gilbert fazosida aniqlangan P chiziqli operator
1) P2=P,
2) P* =P
shartlarni qanoatlantirsa, u ortogonal proeksiyalash operatori deyiladi.
Ixchamlik maqsadida, bu bobda ortogonal proeksiyalash operatori iborasi o‘rnida proektor so‘zini ishlatamiz.
1-teorema. Har qanday proektor chegaralangan operator va bo‘lsa,
Isboti. Ushbu
munosabatdan Koshi-Bunyakovskiy tengsizligiga ko‘ra
P operatorni
Px=y
tenglik orqali aniqlaymiz, ya’ni P operator har bir ga uning L dagi proeksiyasini mos qo‘yadi. Kiritilgan operator proektor ekanligini ko‘rsatamiz.
7
8
9
10
k elib chiqadi.
11
12
G ilbert fazosida qo’shma operatorlar
E va F chiziqli fazolar bo’lib, L(E,F) esa E fazoni F fazoga akslantiradigan
barcha chiziqli operatorlar to’plami bo’lsin. L(E,F) to’plamda (A+V)x=Ax+Vx tenglik bilan ikkata A va V operatorlarni qo’shish amalini aniqlash mumkin. Xuddi shuningdek, bu to’plamda A operatorni €R so’nga ko’paytirish amalini ham quyidagicha aniqlash mumkin: (A)x=Ax L(E,F) to’plamni kiritilgan amallarga nisbatan chizikli fazo tashkil etishini tekshirish qiyin emas. Masalan, bu fazoning nol element o- nol operator bo’ladi. A operatorga qarama-qarshi operator bo’ladi. A operatorga qarama-qarshi operator esa, (-1) A bo’ladi. Xususiy holda, agar E=F bo’lsa, ya’ni aniqlanish sohasi E bo’lgan operatorlarning qiymatlar sohasi xam yana E fazoda yotsa, u xolda L(E,F) fazoda operatorlarni ko’paytirish amalini xam aniqlash mumkin bo’ladi. Agar A,V€ L(E,F) bo’lsa, (AV) x=A(Vx) tenglik bilan A va V operatorlarni ko’paytirishga nisbatan birlik element rolini o’ynaydi va L(E,F) tuplam birlik elementli xalqa tashkil etadi. Bu xalqa tashkil etadi. Bu xalqa umumiy xolda kommutativ emas. Masalan, E=Rn bulib n>1 shart bajarilsa L(Rn,Rn) fazo barcha ikkinchi tartibli haqiqiy elementli matristalar xalqasiga izomorf bo’lgan xalqa bo’lib, bu xalqa kommutativ emas. Agar A € L(E,E) operator uchun AV=J va SA=J (bu yerda J- ayniy almashtirish) tengliklarni qanoatlantiruvchi V va S operatorlar mavjud bo’lsa, u xolda V va S operatorlar bir xil bo’ladi, chunki V= (SA)V= S(AV)=SJ=C munosabatlar o’rinli bo’ladi. Shu bilan birga bunday V operatorni A ga teskari operator deyiladi.
13
Aytaylik, E va F normalangan fazolar bo’lsin. U xolda, A: E→F operator uchun ║Ax║K║x║, E tengsizlik qanoatlantiruvchi K son mavjud bo’lgan xolda A operatorni chegaralangan deyiladi. AL(E,F) operator uchun ║A║=inf{K|║Ax║K║x║, E} son uning normasi deyiladi. Operatorning normasi uchun ║A║=sup║Ax║=sup║Ax║ munosabatlar o’rinli ekanin isbotlash mumkin. Haqiqatdan ham, ║A║ tengsizlikni qanoatlantiruvchi xE elementlar uchun ║Ax║K o’rinli bo’ladi.
Masalan, 3 xossa quyidagicha isbotlanadi.
Bu xossalar L(E,F) fazoning normallangan fazo ekanini bildiradi.
Xususan, F=R ,bo’lgan hol uchun L(E,F)-uzluksiz chiziqli funksionallar fazosi nomalangan bo’lib, uni E ga qo’shma fazo deyiladi.
Misollar. E=Rn F=Rm ,bo’lsin. Chiziqli A:RnRm operatorni aniqlash uchun Rn fazodagi biror e1, e2, ... , en orqali Aei vektorlarni bu bazisdagi koordinatalarini aniqlaymiz, ya’ni
Agar ixtiyoriy vektor bo’lsa, u holda
bu erda
Demak A operator (aij) matrista yordamida aniqlanib, u x=(x1,x2,…,xn)
14
Rn va Rm fazolarida oddiy Evklid normasini olamiz, masalan, xRn uchun
U xolda
ya’ni munosabat o’rinli. Demak, A chiziqli chegaralangan operatordir.
A chiziq almashtirish ixtiyoriy ekanrliginidan har qanday A:Rn®Rm chiziqli operator uzluksiz bo’lishi kelib chiqadi.
2. E seperabel Gilbert fazosi bo’lib, e1,e2,…,en uning ortogonal bizisi bo’lsin u holda ixtiyoriy xÎE elementni ko’rinishida yozish mumkin. Biror C>0 soni uchun tengsizlik uni qanoatlantiruvchi ketma – ketligini olib operatorni quyidagicha aniqlaymiz:
A operatorning mavjudligi tengsilikdan va Riss – fisher teoremasidan kelib chiqadi. A operatorning chiziqli ekanligi uning qurilishidan kelib chiqadi. Xuddi shuningdek, A operatorning qurilishidan tenglik ham kelib chiqadi. Agar belgilashni kiritsak,
15
{ei} bazisning ortonormalligidan, kelib chiqadi, ya’ni . Demak,
|
| |