nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Rejalashtirilgan va profilaktik ishlar

|
Rejalashtirilgan va profilaktik ishlar
|
bet | 76/82 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 13,19 Mb. | | #146777 |
Bog'liq 19.Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik xizmat korsatishRejalashtirilgan va profilaktik ishlar
Tashkilotning ritmik samarali ishi biznes jarayonlarini Avtomat-
lashtirishni osonlashtiradi va ishlab chiqarilayotgan mahsulot yoki korxona tomonidan ko'rsatiladigan xizmatlar narxiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Oldini olish buzilishlar tufayli to'xtash ehtimolini
kamaytirishga yordam beradi. Bu o'z ichiga oladi:
* Ifloslanishdan uskunalarni tozalash;
* Texnologiya va uning zaif elementlarini nazorat qilish;
* Eskirgan qismlarni almashtirish;
* Sarf materiallari zaxirasini to'ldirish.
Ba'zan qo'shimcha ma'lumotlar zaхirasi, antivirusni skanerlash va
dasturiy ta'minotni yangilash amalga oshiriladi. Ro'yxatga boshqa narsalar qo'shilishi mumkin - ularning ro'yxati shartnoma tuzilganda aniqlanadi.
Qaysi formatda xizmat ko'rsatiladi?
Kompyuterlarga xizmat ko'rsatish xizmatlarini turli yo'llar bilan
amalga oshirishingiz mumkin. Eng oddiy-it-autsorsing tashkilotining veb-saytida tegishli shaklni to'ldirish. Qoida tariqasida, tanlangan kompaniyaning menejerlari so'rovga zudlik bilan javob berishadi, shundan so'ng ular shartnomani tuzish va imzolash uchun mijozga murojaat qilishadi.
Buyurtma xizmati
Mijoz alohida xizmatlarni tanlash yoki standart xizmat paketini buyurtma qilish imkoniyatiga ega. Bu sizga mijoz-korxona miqyosiga muvofiq variantni tanlash imkonini beradi. Nima uchun IT-autsorsing kompaniyasida xizmat ko'rsatish yanada foydali bo'ladi? Muntazam xizmat ko'rsatish ishlarini bajarish uchun ijrochining to'g'ri tanlovi minimal vaqt va moliyaviy resurslar bilan maksimal ta'sirga ega
142
bo'ladi. Eng yaxshi variant-tegishli tajriba va zarur moddiy ta'minotga
ega bo'lgan it-autsorsing kompaniyalarining xizmatlaridan foydalanish. Uchinchi tomon tashkilotining imkoniyatlaridan foydalanishga imkon
beruvchi eng muhim afzalliklar orasida:
* Ko'plab shunga o'xshash vazifalarni hal etishga asoslangan boy
tajriba;
* O'z mutaxassislariga, maxsus uskunalarga va dasturiy
ta'minotga ehtiyoj yo'q;
* Hafta oxiri ishini hisobga olgan holda 24 soat texnik yordam;
* Korxona faoliyatiga yangi axborot texnologiyalarini joriy etish. Xizmatlarning eng keng doirasi va kerak bo'lgan hamma narsa bir
joyda-it-autsorsing uchun yordam so'rash foydasiga kuchli dalil. Yaxshi qo'shimchalar to'liq ish majmuasining minimal qiymati bo'lib, uni amalga oshirish uchun korxonada tizim administratorining kadrlar bo'limi yoki butun it-bo'limi bo'lishi shart emas, keyin kompyuter texnikasiga kirasizmi? Kompyuterlarga texnik xizmat ko'rsatish - bu kompyuter, dasturiy ta'minot, ofis uskunalari, tarmoq va terminal
uskunalari samaradorligini saqlashga qaratilgan bir qator tadbirlar.
|
| |
-yillarning o'rtalarida yangi texnologiyalar bazasi - yarimo'tkazgich

|
-yillarning o'rtalarida yangi texnologiyalar bazasi - yarimo'tkazgichBog'liq kim50-yillarning o'rtalarida yangi texnologiyalar bazasi - yarimo'tkazgich
elementlarining paydo bo'lishi bilan bog'liq bo'lgan kompyuter texnologiyalari
rivojida yangi davr boshlandi. Protsessorlar tezligi oshdi, tezkor xotira va tashqi
xotira hajmi ortdi. Kompyuterlar yanada ishonchliroq bo'ldilar, endi ular uzluksiz
ishlashlari va ularga haqiqatan ham muhim vazifalarni bajarish uchun tayinlanishi
mumkin edi.
Shu bilan birga, hisoblash jarayonini tashkil qilish uchun operator harakatlarining
butun ketma-ketligini avtomatlashtirgan birinchi partiyani qayta ishlash tizimlari
ishlab chiqilgan. Dastlabki partiyalarni qayta ishlash tizimlari zamonaviy
operatsion tizimlarning prototipi bo'lib, ular ma'lumotlarni qayta ishlash uchun
emas, balki hisoblash jarayonini boshqarish uchun ishlab chiqilgan birinchi tizim
dasturlari bo'ldi.
To'plamga ishlov berish tizimlari hisoblash jarayonini tashkil etish bo'yicha
tadbirlarni qo'llab-quvvatlashga sarflanadigan vaqtni sezilarli darajada kamaytirdi,
bu esa kompyuterdan foydalanish samaradorligini oshirish uchun yana bir qadam
tashlanganligini anglatadi.
Shu bilan birga, foydalanuvchi dasturchilari kompyuterga to'g'ridan-to'g'ri kirish
imkoniyatini yo'qotdilar, bu ularning ish samaradorligini pasaytirdi - har qanday
tuzatishlarni amalga oshirish, mashinani masofadan boshqarish pultida interaktiv
ishlashga qaraganda ko'proq vaqt talab qildi.
1.2 Ko'p dasturiy ta'minotli asosiy operatsion tizimlarning paydo bo'lishi
Operatsion tizimlarning rivojlanishidagi keyingi muhim davr 1965-1975 yillarga
to'g'ri keladi.
Bu davrda kompyuterlarning texnik bazasida tranzistorlar kabi alohida
|
| |
Bir martalik amallar (operatsiyalar)

Rasm.7.3 soddalashtirilgan jarayonlarning o`rmoni. Strelka ota –farzand
munosabatini ko`rsatadi.
Jarayon tug`ilishida tizim yangi PCB tuzadi bunda jarayon tug`ilishi xolati bilan
uni to`ldira boshlaydi, yangi jarayon o`zining yagona identifikatsiya tartib raqamini
oladi. Biror bir jarayon tugashi bilan bo`shagan identifikatsiya nomeri boshqa
jarayon uchun ishlatilishi mumkin.
Odatda o`zining funktsiyalarini bajarish uchun jarayon –farzand ma’lum
resurslarni talab qiladi: xotira, fayllar, kiritish –chiqarish qurilmalari va xokazolar.
Ularni ajratishning ikki xil xolati bor. Yangi jarayon o`ziga ota jarayon resurslarini
olishi mumkin. Bunda u resurslarni ota –jarayon yoki boshqa farzand –jarayonlar
bilan bo`lishadi yoki resurslarin bevosita operatsion tizimdan olishi mumkin.
Ajratilgan resurslar xaqidagi ma’lumot PCB ga kiritiladi.
Jarayon xolati - Operatsion tizimlar tt 11-20 s mustaqil ish Ravshanov Javohir Mavzu

yoki OT tomonidan ish jarayon uchun ajratilgan vaqt tugaganda ro`y beradi.
Shundan so`ng OT belgilangan algoritm bo`yicha bajarilmayatgan xolatidagi
jarayonlardan birini tanlaydi va bu jarayonni bajarilayatgan xolatga o`tkazadi.
Tizimda paydo bo`layatgan yangi jarayon, boshqa jarayon bajarilmayatgan xolatga
o`tkaziladi.
Bu juda qulay modeldir. U bajarilishga tanlangan jarayon u to`xtatilishiga sabab
bo`lgan xodisani kutishi va amalda bajarishga tayyor bo`lmasligi mumkin. Bunday
xolatdan qutilish uchun jarayon bajarilmayatgan xolatni yangi ikkinchi xolatga
bo`lamiz: tayyorlik va kutish xolatlari.
(Rasm 7.2)
yarimo'tkazgichli elementlardan integral mikrosxemalarga o'tish boshlandi, bu

|
yarimo'tkazgichli elementlardan integral mikrosxemalarga o'tish boshlandi, buBog'liq kimyarimo'tkazgichli elementlardan integral mikrosxemalarga o'tish boshlandi, bu
esa keyingi avlod kompyuterlarining paydo bo'lishiga yo'l ochib berdi.
Ushbu davrda zamonaviy OTga xos bo'lgan deyarli barcha asosiy mexanizmlar
amalga oshirildi:
Ko'p dasturlash
Ko'p ishlov berish,
Ko'p terminalli ko'p foydalanuvchilar rejimini qo'llab-quvvatlash,
Virtual xotira
Fayl tizimlari
Kirish huquqini boshqarish
Tarmoq ishi.
Ushbu bosqichning inqilobiy hodisasi multiprogrammalashtirishning sanoat
tomonidan amalga oshirilishi edi. Ma'lumotni qayta ishlash va saqlash uchun
kompyuter imkoniyatlarining keskin o'sishi sharoitida bir vaqtning o'zida bitta
dasturni bajarish juda samarasiz edi. Yechimni hisoblash dasturini tashkil qilish
usuli bo'lgan ko'p programmalashtirish, bitta protsessorga bir vaqtning o'zida bir
nechta dasturlar kompyuterning xotirasida joylashgan edi.
Ushbu yaxshilanishlar hisoblash tizimining samaradorligini sezilarli darajada
oshirdi: endi kompyuter deyarli doimiy ravishda ishlatilishi mumkin va
avvalgidek, kompyuter ishlagan vaqtning kamida yarmidan kam bo'lmagan vaqtni
oladi.
Multiprogrammalashtirish ikki xil - paketli ishlov berish tizimlarida va vaqtni
taqsimlashda amalga oshirildi.
1.3 Operatsion tizimlar va keng tarmoqli tarmoqlar
O'tgan asrning 70-yillari boshlarida birinchi tarmoq operatsion tizimlari paydo
bo'ldi, ular ko'p terminallardan farqli o'laroq, nafaqat foydalanuvchilarni tarqatib
yuborishga, balki elektr ulanishlari orqali ulangan bir nechta kompyuterlar
orasida ma'lumotlarni saqlash va qayta ishlashni tashkil qilishga imkon berdi.
|
| |
yilda Microsoft va IBMning birgalikdagi sa'y-harakatlari natijasida Intel 80286

|
yilda Microsoft va IBMning birgalikdagi sa'y-harakatlari natijasida Intel 80286Bog'liq kim1987 yilda Microsoft va IBMning birgalikdagi sa'y-harakatlari natijasida Intel 80286
protsessorli shaxsiy kompyuterlar uchun birinchi ko'p tarmoqli operatsion tizim
paydo bo'ldi, bu himoya qilingan rejimning imkoniyatlaridan to'liq foydalanadi -
OS / 2. Ushbu tizim puxta o'ylangan. U oldindan yoqilgan ko'p tarmoqli, virtual
xotira, foydalanuvchi grafik interfeysi va DOS dasturlarini ishga tushirish uchun
virtual mashinani qo'llab-quvvatladi.
80-yillarda mahalliy tarmoqlar uchun aloqa texnologiyalarining asosiy standartlari
qabul qilindi: 1980 yilda - Ethernet, 1985 yilda - Token Ring, 80-yillarning
oxirlarida - FDDI. Bu pastki darajadagi tarmoq operatsion tizimlarining
muvofiqligini ta'minlash, shuningdek, tarmoq interfeysi drayverlari bilan OT
interfeysini standartlashtirish imkonini berdi.
1.6 Operatsion tizimlarning hozirgi rivojlanish bosqichining xususiyatlari
90-yillarda bozorda muhim o'rin egallagan deyarli barcha operatsion tizimlar
tarmoqqa aylantirildi. Tarmoq funktsiyalari endi uning ajralmas qismi bo'lgan OT
yadrosiga kiritilgan. Operatsion tizimlarga mahalliy tarmoqlarning barcha asosiy
texnologiyalari, shuningdek, kompozit tarmoqlarni yaratish vositalari bilan
ishlash uchun mablag 'tushdi.
Operatsion tizimlar bir nechta protokol stacklarini multiplekslash vositalaridan
foydalanadilar, shu sababli kompyuterlar bir vaqtning o'zida turli xil mijozlar va
serverlar bilan tarmoq ishlashini qo'llab-quvvatlaydilar.
90-yillarning ikkinchi yarmida operatsion tizimlarning barcha ishlab
chiqaruvchilari Internet bilan ishlashda o'z yordamlarini keskin oshirdilar. TCP /
IP suyakka qo'shimcha ravishda paketga telnet, ftp, DNS va Internet kabi mashhur
|
| |
Rasm 7.2. Jarayon xolatining yanada to`liq diagrammasi

- Xisob (qayd) ma’lumotlari jarayon identifikatsiya nomeri, qaysi
foydalanuvchi uning ishini initsializatsiya qildi, jarayonning protsessordan
foydalanish umumiy vaqti va xokazolar
- Kiritish –chiqarish qurilmalari bilan bog`liq ma’lumotlar(masalan, jarayonga
qanday qurilmalar bog`langan, ochiq fayllar jadvali va xokazolar).
Albatta bu ma’lumotlar tizimini va tarkibi xar bir OTga bog`liqdir. Ko`pgina
OTlarda jarayonni xarakterlovchi ma’lumot bitta emas, balki bir nechta ma’lumotlar
strukturaida saqlanadi. Bu strukturalar xar xil nomlanishi, yuqorida keltirilgan
ma’lumotlarni bir qismini yoki qo`shimcha ma’lumotlarni xam o`z ichiga olishi
mumkin. Uni jarayon diskriptori, PCB (Process Control Block) yoki jarayonni
boshqarish bloki deb nomlash mumkin.
Qurilma drayverlari Zamonaviy operatsion tizimlarning xususiyatlari. Markaziy

|
Qurilma drayverlari Zamonaviy operatsion tizimlarning xususiyatlari. MarkaziyBog'liq kimQurilma drayverlari Zamonaviy operatsion tizimlarning xususiyatlari. Markaziy
protsessor, soat va taymer chiplari.
o'quv qo'llanma 2014 yil 24 yanvarda qo'shildi
Operatsion tizimlar haqida tushuncha, ularning tasnifi va turlari, farqlovchi
xususiyatlari va asosiy xususiyatlari. Operatsion tizimlarning tarkibi, o'zaro
ishlash tartibi va ularning tarkibiy qismlarining maqsadi. Disk maydonini tashkil
qilish. Zamonaviy OT tavsifi.
Biz operatsion tizimlarni emas, balki kompyuterlarning rivojlanish tarixini ko'rib
chiqamiz, chunki apparat va dasturiy ta'minotlar bir-biri bilan o'zaro ta'sir
ko'rsatib, birgalikda rivojlangan. Yangi texnik imkoniyatlarning paydo bo'lishi
qulay, samarali va xavfsiz dasturlarni yaratish sohasida yangi yutuqlarga olib
keldi va dastur sohasidagi yangi g'oyalar yangi texnik echimlarni izlashni
rag'batlantirdi. Ushbu mezonlar - qulaylik, samaradorlik va xavfsizlik - hisoblash
tizimlarining evolyutsiyasida tabiiy tanlanish omillari rolini o'ynadi.
Rivojlanishning birinchi davrida (1945-1955) Kompyuterlar operatsion tizimsiz
naycha mashinalari edi. Elektron kompyuterlarning rivojlanishidagi birinchi
qadamlar Ikkinchi Jahon Urushining oxirida amalga oshirildi. 40-yillarning
o'rtalarida birinchi trubkali hisoblash moslamalari yaratildi va mashina xotirasida
saqlanadigan dastur printsipi paydo bo'ldi (Jon Von Neumann, 1945 yil iyun).
O'sha paytda kompyuterni loyihalash, ishlatish va dasturlashda bir xil odamlar
ishtirok etishgan. Bu boshqa amaliy sohalardagi har qanday amaliy muammolarni
hal qilish vositasi sifatida kompyuterlardan muntazam foydalanishdan ko'ra
ko'proq kompyuter texnologiyalari sohasidagi tadqiqot ishlari edi. Dasturlash
|
| |
ning muvaffaqiyatsiz bozor taqdiri LAN-Manager va LAN-Server tizimlariga katta

|
ning muvaffaqiyatsiz bozor taqdiri LAN-Manager va LAN-Server tizimlariga kattaBog'liq kimning muvaffaqiyatsiz bozor taqdiri LAN-Manager va LAN-Server tizimlariga katta
bozor ulushini olishga imkon bermadi, ammo ushbu tarmoq tizimlarining ishlash
printsiplari asosan 90-yillarning OS - MS Windows NT-da o'rnatildi.
80-yillarda mahalliy tarmoqlar uchun aloqa texnologiyalarining asosiy standartlari
qabul qilindi: 1980 yilda - Ethernet, 1985 yilda - Token Ring, 80-yillarning oxirida -
FDDI (Fiber Distributed Data Interface), ma'lumotlar uzatiladigan taqsimlangan
interfeysi. optik-tolali kanallar, markerli juft uzuk. Bu pastki darajadagi tarmoq
operatsion tizimlarining muvofiqligini ta'minlash, shuningdek, tarmoq adapterlari
drayverlari bilan operatsion tizimlarni standartlashtirish imkonini berdi.
Shaxsiy kompyuterlarda nafaqat ular uchun maxsus ishlab chiqilgan (MS-Dos,
NetWare, OS / 2) operatsion tizimlar ishlatilgan, balki mavjud OTlar, xususan UNIX
moslashtirilgan. Ushbu turdagi eng mashhur tizim Santa Cruz Operation UNIX
versiyasi (SCO UNIX) edi.
90-yillarda bozorda muhim o'rin egallagan deyarli barcha operatsion tizimlar
tarmoqqa aylantirildi. Tarmoq funktsiyalari uning ajralmas qismi bo'lgan OT
yadrosiga kiritilgan. OT bir nechta protokollar to'plamlarini ko'paytirish
vositalaridan foydalanadi, shu sababli kompyuterlar bir vaqtning o'zida heterojen
serverlar va mijozlar bilan ishlashni qo'llab-quvvatlaydilar. Masalan,
marshrutizatorlarda ishlaydigan Cisco System Network IOS ixtisoslashgan
operatsion tizimlari paydo bo'ldi. 90-yillarning ikkinchi yarmida barcha OT ishlab
chiqaruvchilari interfeys bilan ishlashni qo'llab-quvvatladilar. TCP / IP protokollari
to'plamiga qo'shimcha ravishda, to'plamga mashhur Internet xizmatlarini: telnet,
ftp, DNS, Internet va boshqalarni amalga oshiradigan yordamchi dasturlar kiritila
|
| |
etarlicha kuchli funktsiyalarni bajarishga imkon berdi

|
etarlicha kuchli funktsiyalarni bajarishga imkon berdiBog'liq kimetarlicha kuchli funktsiyalarni bajarishga imkon berdi.
Mini-kompyuterlarning arxitekturasi asosiy freymlarga nisbatan ancha
soddalashtirildi, bu ularning operatsion tizimlarida aks etadi. Mini-
kompyuterlarning cheklangan manbalarini hisobga olgan holda, ko'p dasturli ko'p
foydalanuvchilarga mo'ljallangan asosiy tizim OT funktsiyalarining ko'pi kesilgan.
Mini-kompyuterlarning operatsion tizimlari ko'pincha ixtisoslashgan bo'lib,
masalan, real vaqt rejimida yoki faqat vaqtni taqsimlash rejimini saqlab qolish
uchun.
UNIX operatsion tizimining yaratilishi mini-kompyuterlar va umuman operatsion
tizimlar tarixidagi muhim bosqich bo'ldi. Uning ommaviy ishlatilishi 70-yillarning
o'rtalarida boshlangan. Bu vaqtga kelib UNIX dastur kodi 90% yuqori darajadagi S
tilida yozilgan edi.
Mini-kompyuterlarning mavjudligi va shuning uchun ularning korxonalarda keng
tarqalishi mahalliy tarmoqlarni yaratishda kuchli rag'bat bo'lib xizmat qildi.
Kompaniya bir binoda yoki hatto bitta xonada joylashgan bir nechta mini-
kompyuterlarga ega bo'lishi mumkin edi. Tabiiyki, ular o'rtasida ma'lumot
almashish va qimmat periferik uskunalarni almashish zarurati tug'ildi.
Birinchi mahalliy tarmoqlar standart bo'lmagan aloqa uskunalari yordamida, eng
oddiy holatda, kompyuterlarning ketma-ket portlarini ulash orqali qurilgan.
Dasturiy ta'minot ham nostandart bo'lib, odatiy dastur sifatida amalga oshirildi.
1.5 80-yillarda operatsion tizimlarning rivojlanishi
Ushbu o'n yillikning eng muhim voqealari quyidagilardan iborat:
TCP / IP suyaklarini ishlab chiqish,
Internetning o'sishi,
LAN texnologiyalarini standartlashtirish,
|
| |
Mustaqil ish mavzusi: Visual C++ Forma muxitida ixtiyoriy dastur tuzing. Dasturni word

|
Mustaqil ish mavzusi: Visual C++ Forma muxitida ixtiyoriy dastur tuzing. Dasturni word
|
bet | 1/10 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 335,25 Kb. | | #229784 |
Bog'liq Mustaqil ish topshirig'i va bajarishga ko'rsatma
Mustaqil ish mavzusi: Visual C++ Forma muxitida ixtiyoriy dastur tuzing. Dasturni word formatga rasmiylashtirib loyiha bilan birga bitta papakaga ziplab yuboring. Eslatma: Mustaqil ish vazifasini Visual C++ dasturlash (muxitida) qilishingiz shart.
Visual C++ Forma muxitida bajarilishi kerak bo’lgan topshiriq uchun ko’rsatma
Ishning maqsadi
Ekran markazida forma dizayneri joylashgan (1.1-rasm). Bu bo’lg’usi dasturning interfeysini hosil qiluvchi oynadir. Oynaning nomi va sarlavhasi uning tepasida yozilgan bo’ladi. Odatda, Form1.h va shuningdek oynani berkituvchi va kichraytiruvchi tugmachalari ekranning o’ng tepasida joylashgan.
1.1– rasm. Forma oynasi.
Forma dizayneri ostida dastur kodi muharriri joylashgan, odatda u Form1.h sarlavha bilan beriladi. Bu oyna dastur kodini kiritish va tahrir qilish uchun mo’ljallangan (1.2-rasm).
1.2 – rasm. Kodlar oynasi.
1.3 – rasmda forma va unda joylashgan komponentalarning xossalarini va hodisalarini o’zgartiradigan oynani ko’rish mumkin.
1.3– rasm. Xususiyatlar “Properties” va hodisalar “Events” oynasi.
Ushbu oyna orqali komponentalarning tashqi ko’rinishlari va barcha xususiyatlari sozlanadi. Misol uchun komponentaning o’lchamini o’zgartirish kerak bo’lsa, Font qismidagi 3 ta nuqtali tugma bosiladi va komponenta o’lchamlari o’rnatiladi. U 1.4 – rasmda keltirilgan:
1.4– rasm. Komponenta shiriftlarini sozlash oynasi.
1.5– rasmda. Komponenta hodisalarini ko’rishingiz mumkin. Misol: Formani yopganda hodisasi “Form closed” qismida sichqonchaning o’ng tugmasi 2 marta tez bosilsa, kodlar oynasida ushbu hodisa ro’y bergan holdagi jarayonlarning kodini, kodlar oynasida kiritiladi.
1.5– rasm. Hodisalarni sozlash oynasi.
Visual C++ muhitini VCL vizual komponentalari bilan tanishamiz. Visual C++ muhitida ilova yaratish VCL vizual komponentalaridan keraklilarini formaga joylashtirishdan boshlanadi. Komponentalar ilovaning g’ishtchalari (elementlari, qismlari) deyishimiz mumkin. Barcha VCL komponentalari, ToolBox oynasida palitralarga ajratilgan holda joylashgan bo’ladi. Komponentalar palitrasi ma’lum bir vazifalariga ko’ra komponentalar to’plamidan iborat komponentalar sahifasiga ajratilgan. Bu sahifalar ma’no va vazifasiga ko’ra bir - biriga yaqin bo’lgan komponentalarni bitta guruhga birlashtiradi. 1.6-rasmda komponentalar palitrasi va komponentalar joylashtirilgan oyna keltirilgan.
|
| |
Kabel kanalizasiyasida, kollektorlarda va quvurlarda  yotqiziluvchi optik kabellar

|
Kabel kanalizasiyasida, kollektorlarda va quvurlarda yotqiziluvchi optik kabellar
|
bet | 16/27 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,25 Mb. | | #135293 |
Bog'liq Individual loyiha 1Kabel kanalizasiyasida, kollektorlarda va quvurlarda yotqiziluvchi optik kabellar. Optik kabellarni telefon kabel kanalizasiyasiga yotqizilishida yotqiziluvchi kabel cho’zilishiga, egilishiga va ko’ndalang siqilish ta’siri ostida bo’ladi. Kabelning cho’zilishi asosan optik kabelni yotqiziluvchi quvur devorlariga ishqalanish hisobiga ham hosil bo’ladi. Egilishlar va ko’ndalang ravishda siqilishlar esa optik kabelni kanalizasiyaning to’g’ri va burilgan joylari bo’ylab yotqizilish hisobiga hamda kabelni yotqizish jarayonida yo’naltiruvchi bloklar va roliklarni qo’llash hisobiga hosil bo’ladi.
Optik kabelni ekspluatasiya jarayonida yer osti kabellari singari u issiqlik ta’siri ostida bo’ladi va o’z navbatida ichki kuchlanganlikga olib keladi. Shu bilan birgalikda optik kabelni chiziqli kengayishi hisobiga tashqi kuchlar bir muncha kichik bo’ladi. Chunki yotqiziluvchi kabel quvur ichida bemalol yotadi.
Optik kabelni telefon kabel kanalizasiyasiga, kollektorlarga va quvurlarga yotqizishda optik kabelning tuzilishidagi asosiy tavsilotlardan biri – ruxsat etiladigan cho’zilish kuchlanganligi hisoblanadi. Bundan tashqari optik kabel egilishlarga chidamli bo’lishi kerak, chunki kabel yotqizilishida va montaj jarayonida 20…25 marta o’ralish xususiyatiga ega bo’ladi va nihoyat optik kabel kanalizasiya ichi bo’ylab oquvchi turli xil suvlardan muhofazalangan bo’lishi kerak. 6.5-rasmda bu guruxga ta’luqli bo’lgan optik kabelning konstruktiv tuzilishi ko’rsatilgan.
6.5-rasm. Quvurlarga yotqiziladigan optik kabelning ko’ndalang kesim yuzasi:
1-markaziy kuchlantiruvchi element ; 2- optik tola; 3- optik modul; 4-gidrofob kompaund; 5-tashqi qobiq.
Bunday turdagi optik kabelning konstruktiv tuzilishida optik tolalar polimer naychalar yoki plastmassali oraliqlar orasida bemalol joylashadi. Kabelning germitizasiyasi esa gidrofob kompaundlar yoki boshqa muhofazalovchi qurilmalar yordamida bajarilsa, uning kuchlantiruvchi va maxkamlovchi elementlari yordamida esa lozim bo’ladigan mustahkamlikga va ruxsat etiladigan egilish radusi va cho’zilish bo’yicha kuchlanganligi 1500…4000 N qiymatga qadar yetadi. Kabellarni kemiruvchilardan muhofaza etish uchun simli o’ramlar yoki to’lqinsimon po’lat tasma qo’llanadi.
|
| |
Kuchlantiruvchi (mahkamlovchi) elementlar

|
Kuchlantiruvchi (mahkamlovchi) elementlar
|
bet | 13/27 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,25 Mb. | | #135293 |
Bog'liq Individual loyiha 1Kuchlantiruvchi (mahkamlovchi) elementlar. Optik kabelning konstruktiv tuzilishi optik tolalarni juda ham katta va kuchli mexanik kuchlanganlikdan muhofaza eta olishi kerak, bunda mexanik kuchlanganlik optik tolaga emas balki optik kabelning kuchlantiruvchi (mahkamlovchi) elementlariga ta’sir ko’rsatadi, bu bilan esa optik kabelning cho’zilishini 0,1…..1% miqdorida chegaralab kabelni lozim bo’lgan egilish radiusini ta’minlaydi va optik kabelga tushuvchi radial mexanik ta’sirlarga bo’lgan chidamligini oshiradi.
Qatlamli, modulli va profillangan o’zak tuzilishlarda kuchlantiruvchi elementlar kabelning butun uzunligi bo’yicha markaziy o’qda joylashtiriladi. Konstruktiv tuzilish bo’yicha ular to’liq o’zak (sterjen) metalli yoki sintetik materiallardan tayyorlangan ingichka tolalar o’ramli bog’lam ko’rinishga ega. Metalli elementlar uchun rux qoplami bilan qoplangan yoki mis bilan qoplangan po’lat simlar qo’llanadi. Metall bo’lmagan kuchlantiruvchi elementlar esa kevlar, terlon, tvaron kabi juda mustahkamlangan plastmassalardan tayyorlanadi. Bu materiallar po’lat simlarga qaraganda ancha qimmat bo’lsa ham optik kabelning mustaxkamligini juda ham oshirib va optik kabel massasini kamaytirib beradi. Agar lozim bo’ladigan bo’lsa kabelning o’zagi va qobig’i orasiga qo’shimcha ravishda kuchlantiruvchi (maxkamlovchi) elementlar aramid (kevlar) iplar yoki shisha tolali tasmalardan iborat bo’lgan qatlamlar joylashtiriladi.
Tasmali tuzilishda va bir dona markaziy naycha tuzilishdagi kuchlantiruvchi element vazifasini po’lat simlar yoki qobiq ichiga joylashtirilgan sintetik iplar (FRP) bajaradi. Optik kabelning o’zagi va qobig’i orasida aramid iplar yoki shisha tolali tasma qatlamlari joylashtirilishi mumkin.
Osma optik kabellarda kuchlantiruvchi element vazifasini o’zini ushlab turuvchi po’lat tros bajaradi. Dumaloq simlardan iborat bo’lgan zirx qatlamli optik kabellarda mexanik kuchlanganliklar shu zirx qatlamidagi simlarga tushadi.
Ajratuvchi (dempfirlovchi) qatlam. Optik kabelning konstruktiv tuzilishidagi turli xil elementlarni bir-biriga ta’sir bosimini kamaytirish va siquvchi mexanik kuchlarga chidamlilikni oshirish uchun ajratuvchi qatlam qo’llanadi va u penoplast bilan to’ldirilgan holda bajariladi.
|
| |
Liniya regeneratorlarini joylashtirish

|
Liniya regeneratorlarini joylashtirish
|
bet | 22/27 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,25 Mb. | | #135293 |
Bog'liq Individual loyiha 18. Liniya regeneratorlarini joylashtirish
Kattadan katta uzunlikdagi liniya tarmoqlari uchun terminal multipleksorlar – TM orasidagi masofa tolali optik kabellarning ruxsat etiladigan maksimal so’nish nuqtai nazaridan tavsiya etiladigan masofadan ortiq bo’lishi mumkin. Bunday holatda liniya traktidagi multipleksorlar orasida so’nib boruvchi optik signalni qayta tiklash uchun (regenerasiya uchun) regeneratorlar joylashtiriladi.
Kattadan katta masofalardagi SDH tarmog’ini bir qancha seksiyalar ketma ket ravishda ulangan ko’rinishda bo’lib, u ITU-T G.957 va G.958 tavsiyalariga javob beradi.
Uchta turdagi standartlashtirilgan uchastka (seksiya) mavjud:
optik seksiya – elektro-optik o’zgartirish nuqtasidan opto-
elektron o’zgartirish nuqtasigacha bo’lgan seksiya;
multipleksorlashtirish uchastka;
regenerasiya seksiya (8.1-rasm).
8.1-rasm. Katta masofadagi SDH tarmog’i va uning segmentlari.
Optik seksiya uzunliklar bo’yicha normallashtiriladi va unda uchta kategoriya ajratiladi.
I(inside) – stansiya ichidagi seksiya, uzunligi 2 km gacha;
S(short) – kichik stansiyalararo seksiya, uzunligi 15 km;
L(long) – uzun stansiyalararo seksiya, uzunligi 40 km (1330 nm to’lqin uzunlikda) va uzunligi 80 km (1550 nm to’lqin uzunlikda).
Marshrut va multipleksorlashtirish seksiya odatda transport tugunlari (multipleksorlar orasi) orasidagi trakt uchastkasi bo’lib, u avtomatik ravishda tarmoq boshqaruvi yordamida boshqariladi.
Regenerasiya seksiyasi odatda ikkita regneratorlar orasidagi yoki regenertor va tarmoqning boshqa elementi (multipleksor, kommutator) orasidagi trakt uchastkasi. Regenerasiya uchastkasining maksimal uzunligi deganda optik signalni qayta tiklamasdan uzatiluvchi masofa bo’lib, unda ruxsat etilgan hatolar ehtimolligi va ruxsat etiladigan signal/shovqin nisbatiga erishiladi.
Loyixalashtiriluvchi magistralda bo’lgan regeneratorlar sonini aniqlash uchun quyidagi formuladan foydalaniladi:
3 (8.1)
bu yerda;
Lu- loyixalashtiriluvchi magistral uzunligi, km
Lru- tanlangan apparatura uchun loyixalashtiriluvchi regenerasiya uchastk a uzunligi, km
Demak xisoblashlar asosida shuni tushunish mumkinki Andijon va Guliston shaharlari orasida (375km) SDH texnologiyasi asosida optik transport tarmog’i qurilganda optik liniya trassasida 4 ta regenerator qurilmasi qo’llaniladi.
|
| |
Dala sharoitida yotqiziluvchi optik kabellar

|
Dala sharoitida yotqiziluvchi optik kabellar
|
bet | 19/27 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,25 Mb. | | #135293 |
Bog'liq Individual loyiha 1Dala sharoitida yotqiziluvchi optik kabellar. Ekspluatasiya sharoitida dalada yotqiziluvchi optik kabellar turli xil mexanik va issiqlik ta’siri ostida bo’ladi. Bunga ayniqsa ko’plab marotaba o’rash va qayta o’rash jarayonlari bo’lib unda optik kabellarni aylanib ketish xususiyati, ko’ndalang siqilish, quyosh nurlarining ta’siri va -60…+80°S gacha bo’lgan keng intervaldagi harorat diapazoni kabi ta’sirlarni ko’rsatish mumkin. Dala sharoitida yotqiziluvchi optik kabellarda cho’zilish bo’yicha kuchlanganlik 10 km gacha bo’lgan uzunlikda 2500…3000 N qiymat atrofida bo’ladi. Bundan tashqari dala sharoitida yotqiziluvchi optik kabellar minimal gabarit o’lchovlariga va og’irlikka ega bo’lishi lozim. Keltirilgan hamma turdagi ta’sirlar kabel konstruktiv tuzilishi va kabel ishlab chiqarish uchun qo’llanuvchi materiallarga qatti q talablar qo’yilishiga olib keladi. Dala sharoitida qo’llanuvchi optik kabellar tarkibida (6.9-rasm) odatda metall elementlar bo’lmaydi.
6.9-rasm. Dala sharoitida qo’llanluvchi optik kabel: 1-markaziy kuchlantiruvchi element; 2- optik tola; 3- optik modul; 4-mahkamlovchi qobiq; 5-gidrofob kompaund; 6- mustahkam ravishda mahkamlovchi iplar; 7-tashqi qobiq.
Agar bu rasmga nazar soladigan bo’lsak kabel o’zagining markazidagi bo’shliq joyida metalldan tayyorlangan kuchlantiruvchi element o’zak yoki juda ham yuqori mustahkamlikga ega bo’lga kevlar, terlon, tvaron kabi plastmassadan tayyorlangan ingichka ip to’qimalarining o’zak bog’lamlari orasida joylashtiriladi. Kabel o’zak qobig’i oralig’ida qo’shimcha ravishda kevlar yoki shishaplastikli tasmalardan iborat bo’lgan iplar qatlami ko’rinishidagi maxkamlovchi elementlar joylashtiriladi. Kuchlantiruvchi elementning bunday kombinasiya va maxkamlovchi elementlar optik kabelning ezuvchi va cho’ziluvchi yuklamalari bo’yicha juda ham katta chidamlikga erishishga olib keladi. Optik kabelning tashqi qobig’ini ultra binafsha nurlanishdan muxofazalash maqsadida optik kabelning tashqi qobig’i qora ko’mir qo’shilmasidan tayyorlanadi.
|
| |
Tolali optik aloqa liniya qurilishi

|
Tolali optik aloqa liniya qurilishi
|
bet | 23/27 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,25 Mb. | | #135293 |
Bog'liq Individual loyiha 19. Tolali optik aloqa liniya qurilishi
Qurilish ishlarining asosiy masalaridan biri qurilish va montaj ishlari boshlanmasdan avval asbob va uskunalarni bir joyga yig’ib jamlash lozim. Tolali optik aloqa liniyasi qurilmasining algoritimi 9.1– rasmda ko’rsatilgan:
9.1 rasm. Optik –tolali aloqa liniyasi qurilishining algoritmi.
Bular quyidagilar:
Kabellarni yotqizish va tortish uchun asbob va uskunalarni yig’ish.
Liniyada qo’llanuvchi optik kabellarni yig’ish.
Stansiya qo’llanuvchi optik kabellar, o’lchov asbob uskunalarni va payvandlash texnikasini yig’ish.
Kabellarni montaji uchun qo’llanuvchi bog’lovchi muftalarni yig’ib bir joyga jamlash.
Uskunalarni bir joyga jamlash jarayonida parallel ravishda aloqa trassasi bo’lib chiqilib, bu ishlar bajarilgandan so’ng dalolatnoma tuziladi.
Tolali optik aloqa liniyalarini qurish va montaj qilish qoidalari bo’yicha liniya va stansiya kabellari ichki nazoratdan o’tkazildi, bu ishlar bajarilgandan so’ng ham dalolatnoma tuzilib zavod pasporti bilan solishtirilishi lozim.
Tekshiruvdan o’tkazilgan liniya va stansiya kabellari yotqiziladigan joyga olib boriladi. Undan so’ng bu kabellar shaxar ichida va aholi istiqomat qiladigan, shaxar tashqarisida yoki aholi yashaydigan manzilgohlardan tashqarida kabellar to’g’ridan–to’g’ri yerga yotqiziladi. Kabellar yotqizilgandan so’ng bog’lovchi muftalar montajidan avval kabellarning parametrlari nazoratdan o’tkaziladi. Bog’lovchi muftalar montaji reflektometr yordamida optik nazorati ostida bajariladi. Stansiya kabellari ham ichki nazoratdan o’tkazilgandan so’ng bino ichida yotqiziladi va uning parametrlari – ya’ni so’nish qiymati o’lchanadi. Yuqorida ko’rsatib o’tilgan ishlar bajarilgandan so’ng stansiya ichida maxsus o’rnatilgan ajratuvchi bog’lovchi muftalar yordamida liniya va stansiya kabellari montaj qilinadi. Montaj qilingan kabellar va butun qilib montaj qilingan liniyaning ham so’nish qiymati o’lchanadi. Bu ishlar bajarilib bo’lgandan so’ng butun liniya stansiya uskunasiga ulash uchun tayyordir. Stansiyada yotqiziladigan kabellar bino xonalari ichida egilishlar soni kam bo’lishiga e’tibor berish kerak.
|
| |
Ichki (stansion) optik kabellar - Muhammad al – xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti...

|
Muhammad al – xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti farg’ona filiali telekommunikasiya injiniringi va kasb ta’limi fakulteti telekommunikasiya texnologiyalari yo’nalishi
|
bet | 20/27 | Sana | 12.01.2024 | Hajmi | 2,25 Mb. | | #135293 |
Bog'liq Individual loyiha 1Ichki (stansion) optik kabellar. Ichki yotqizuvchi optik kabellar turli xil turdagi ma’lumotlarni uzatish tarmoqlarini yaratish uchun qo’llanadi. Bunday turdagi optik kabellarni bino ichida, harakatdagi metal obyektlaridan hamda elektron xisoblash texnologiyasining apparatura bilan ulanish uchun qo’llanishda yotqiziladi.
Bunday turdagi optik kabellarning ekspluatasiya sharoiti kabelning konstruktiv tuzilishida metal bo’lmagan elementlarni, gidrofob to’ldirgichsiz, tor joylarda yotqiziluvchi va oson montaj qilinuvchi bo’lishni talab etishi bilan birga bunday optik kabellarning tashqi qobig’i alanga bo’lib yonib ketmaydigan materialdan tayyorlanishi kerak.
Bunday turdagi optik kabellarning keng ravishda qo’llanuvchi bo’lganligi uchun optik tolalari zich ravishda joylashtiriluvchi bo’lishni bilan birga optik kabelning geometrik o’lchovlari minimal ravishda bo’lishi talab etiladi. Bir tomoni optik kabel (6.11-rasm) birlamchi va ikkilamchi muhofazalovchi qoplamga ega bo’lgan optik tolalardan hamda kevlar turidagi mustaxkam ipdan iborat bo’lgan mustaxkamlovchi elementdan va plastmassali tashqi qobiqdan tashkil topadi.
6.10.-rasm. Ichki optik kabel tuzilishi: 1-optik tola; 2-birlamchi va ikkilamchi muxofazalovchi qoplam; 3-maxkamlovchi element; 4-tashqi qobiq.
Ikki tolali ichki yotqiuvchi optik kabel ikkita dona bittalik optik tolalardan iborat kabeldan iborat bo’lib, (6.11-rasm) unga tolalar ingichka ulagich yoki tashqi qobiq ichida umumiy qilib joylashtirgan holda bo’ladi. Ko’p tolali optik kabel esa qoplamli tuzilishdagi o’zakdan iborat. (6.10-rasmga qara).
6.11-rasm. Ikki tolali optik kabel tuzilishi: 1-birlamchi va ikkilamchi muxofazalovchi qoplamga ega bo’lgan optik tola; 2-makamlovchi element; 3-tashqi qobiq.
Ikki tolali optik keng interval yoki qo’llanuvchi kabel o’zagining konstruktiv tuilishida optik tolaning joylashishi bo’sh holda to’liq zich holda bo’lishi mumkin. To’liq zich holatidagi kabelda optik tolalardan tashqari konstruktiv tuzilsh elementlarini tanlashda harorat koffisiyentining chiziqli kengayishini o’zaro kompensasiyalovchi bo’lishi kerak.
Yong’inga xavfli bo’lgan xonalarda yotqiish uchun mo’lallangan optik kabellarda tolalarni bemalol joylanishi uchun o’zakni modul tuzilishi qo’llanilgan. Bundan tashqari kabelning konstruktiv tuzilishida qo’shimcha ravishda yupqa tasma va shisha plastikli qobiq kiritilgan.
Optik kabelning tashqi qobig’i sekin-asta yonuvchi va kam ravishda tutaydigan termoplastik polimer galogenlar bo’lmagan materialdan tayyorlanadi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad al – xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti farg’ona filiali telekommunikasiya injiniringi va kasb ta’limi fakulteti telekommunikasiya texnologiyalari yo’nalishi
|
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc
Download
2,53 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/436
Sana
05.01.2024
Hajmi
2,53 Mb.
#130885
Download
2,53 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc
Download
2,53 Mb.
Matnni ko'rish
Iqtisodiy tahlilning asosiy tamoyillari

|
Iqtisodiy tahlilning asosiy tamoyillariBog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc1.6. Iqtisodiy tahlilning asosiy tamoyillari
Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning faoliyatini tahlil qilish natijasiga
asoslanib ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilinadi va u tufayli boshqaruv
sistemasi boshqariladigan obyektning faoliyatini zaruriyatga qarab
o‘zgartiradi. Qabul qilingan qaror boshqaruv jarayonining asosidir.
Yangi xo‘jalik yili uchun ishlab chiqilgan reja bu korxonani kelajakda
rivojlanishini ta’minlaydigan qarordir. Korxonalarning xo‘jalik faoliya-
tini tahlil qilish jarayonida korxonada qabul qilingan biznes-rejalarning
asoslanganligi tekshiriladi, rejada ko‘zda tutilmagan imkoniyatlar
aniqlanadi. Moliyaviy va boshqaruv tahlili rejalashtirish darajasini talab
darajasiga ko‘taradi, uni yana ham ilmiy asoslanganlik darajasini ta’min-
laydi. Shuning uchun ham rejalashtirish bilan tahlil o‘rtasidagi bog‘liqlik
aniq ko‘rinib turadi. Biznes-reja tuzish korxona faoliyatining tahlili bilan
boshlanadi va yakunlanadi. Biznes-rejaning aniq va puxta ishlab
chiqilishi korxonalarning iqtisodiy rivojlanishiga zamin yaratib beradi.
Tabiat va jamiyatdagi voqelikni o‘rganuvchi va ularning tadqiq
qilish obyekti deb qarovchi alohida fanning o‘zi amal qiladigan tamo-
yillari mavjud bo‘ladi. Tamoyillar o‘rganiladigan obyektni bir butunligi,
realligi va voqeligini tavsiflaydi. Shu jihatdan tahlilning ham iqtisodiy
hodisa va jarayonlarni o‘rganishda o‘zi amal qiladigan tamoyillari bor.
Mazkur tamoyillar tahlil fani obyektlarining obyektivligini,
mantiqliligini, shakl-mazmunini, miqdor-sifatini va shu kabi jihatlarni
tavsiflab real voqelikni yagona tushunchasini hosil qiladi.
Bu tamoyillarning xalqaro va milliy hisob andozalari asosida
quyidagi shakllarini aytib o‘tish mumkin (2-jadval).
39
2-jadval
Iqtisodiy tahlil fanining tamoyillari
|
| |
bosqichlarida atalgan nomlari

11
ko‘rsatkichlarni va buxgalteriya balansidagi moddalarni batafsilroq
o‘rganishga kirishdi. Bu esa tahlil fanining ahamiyatini oshirolmadi.
Sobiq ittifoqda 1920-yillarga kelib, ittifoq iqtisodchi olimlaridan
R.N.Xudyakov «Aнaлиз бaлanсa» va «Пoпулярний oчeрки бaлaн-
сoвeдeния»
asarlarini, N.A. Kiparisov «Oснoви бaлaнсoвeдeния» va
«Растрoение бaлaнсoв и aнaлиз» asarlarini chop ettirdi. Bu kitoblarda,
asosan, iqtisodiy tahlil bir yoqlama bo‘lib, faqat buxgalteriya balansi
moddalarini tahlil qilish usullari to‘g‘risida fikr yuritilgan.
O‘ttizinchi yillarga kelib tahlilning ko‘lami kengaya boshladi. Tahlil
qilish uchun faqat buxgalteriya balansi moddalari emas, balki xo‘jalik
faoliyatining boshqa ko‘rsatkichlari ham tahlil etila boshlandi. Natijada
tematik tahlil vujudga keldi va ba’zi mavzularga bag‘ishlangan
adabi-
yotlar nashrdan chiqa boshladi. Bunga misol qilib, N.Ye.Kolosovning
«Ocнoви экoнoмичeскoгo aнaлизa сeбeстoимoсти в прeдприятияx»
(1931-yil), A.R.Aleksandrovskiyning «Кaлкульяция и aнaлиз рaбoти
пpeдприятий» (1932-yil), A.F.Masanovning «Бaлaнс и aнaлиз
xoзяйствeнной дeятeлнoсти пpeдпpиятий» (1934-yil), A.A.Afanasev-
ning «Aнaлиз oтчeтa пpoмышлeнних прeдпpиятий» (1938-yil) kitob-
larini keltirishimiz mumkin.
1940-yillarga kelib, sobiq ittifoqda «Xo‘jalik
faoliyatini tahlil
qilish» fani fan sifatida to‘liq shakllandi, ushbu fan bo‘yicha darsliklar
yaratildi va oliy o‘quv yurtlarida mustaqil fan sifatida o‘tila boshlandi.
60-70 yillardan boshlab esa iqtisodiyot tarmoqlari bo‘yicha tahlil
fani ixtisoslashib bordi va tahlil fanining
bir qancha turlari vujudga
keldi. Iqtisodiy tahlil fanining nazariyasi ustida ham ko‘p ishlar olib
borildi va tahlil nazariyasi fan sifatida shakllandi.
80-yillarning xususiyati shundaki, bu davrda iqtisodiy tahlil
fanining nazariyasini yaratish bo‘yicha hududiy maktablar vujudga kela
boshladi. Jumladan, Moskvada M.I.Bakanov va A.D.Sheremet
rahbarligidagi maktab bular, «Teoрия экoнoмичeскoгo aнaлизa»
kitobini 1987-1990, 1995-1997 yillarda qayta nashrdan chiqardilar.
Minsk olimlaridan V.V.Osmolovskiy, V.I.Strajev, L.I.Kravchenko,
N.A.Rusaklar hamkorlikda 1989-yilda «Teoрия aнaлизa xoзяйствeн-
ной дeятeлнoсти» darsligini yaratdi. Kiyevlik olimlardan I.I.Karakoz va
V.I.Samborskiy hamkorligida 1989-yilda «Teoрия экoнoмичeскoгo
aнализа» degan darslik yaratdilar. O‘zbekistonlik
olimlardan
I.T.Abdukarimov, M.Q.Pardayev, M.M.To‘laxo‘jayeva, A.T.Ibragimov,
A.Shoalimovlar hamkorlikda tahlil fanining o‘zbek maktabini yarati-
12
lishiga asos soldilar. Endilikda barcha MDH davlatlarida «Iqtisodiy
tahlil» mustaqil fan sifatida oliy o‘quv yurtlarida o‘qitilib kelinmoqda.
Bu albatta korxonalar faoliyatini boshqarishda, uning moliyaviy
barqarorligini va raqobatbardoshliligini ta’minlashda
eng muhim
tadbirlardan biri bo‘lib hisoblanadi.
tahlili…………………………………………………………… 571

tahlili…………………………………………………………… 571
16.1. Tashqi iqtisodiy faoliyatni yo‘lga qo‘yishning iqtisodiy va
huquqiy negizlari va uni O‘zbekiston Respublikasida
rivojlantirish istiqbollari……………………………………….. 571
598
16.2. Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning tashqi iqtisodiy faoliyatini
tahlil etishning mazmuni va mohiyati………………………….. 574
16.3. Eksport operatsiyalarining tahlili………………………………. 576
16.4. Import operatsiyalari tahlili…………………………………….. 579
16.5. Eksport-import operatsiyalaridan olingan daromad va
xarajatlar tahlili............................................................................. 580
Adabiyotlar ro‘yxati……………………………………………………….. 585
599
A.V. Vahobov, N.F. Ishonqulov, A.T. Ibrohimov
MOLIYAVIY VA BOSHQARUV
TAHLILI
Darslik
Muharrir: N. Rustamova
Badiiy muharrir: M. Odilov
Kompyuterda sahifalovchi: U. Raxmatov
Nashr. lits. AI № 174. Bosishga ruxsat 02.15.13 y.da berildi.
Bichimi 60x84
1
/
16
. Ofset qog‘ozi №2. «Times» garniturasi.
Shartli b.t. 37,5. Nashr hisob t. 37,5. Adadi 500 dona.
3-buyurtma.
«IQTISOD-MOLIYA» nashriyotida tayyorlandi
100084. Toshkent. Kichik halqa yo‘li, 7-uy
600
«HUMOYUNBEK-ISTIQLOL MO‘JIZASI»
bosmaxonasida chop etildi.
100003. Toshkent. Olmazor, 171-uy
|
Demak, korxona bu holatda qo‘shimcha 35000 so‘mlik foydaga ega bo‘lgan bo‘lar edi

|
Demak, korxona bu holatda qo‘shimcha 35000 so‘mlik foydaga ega bo‘lgan bo‘lar edi
|
bet | 310/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Demak, korxona bu holatda qo‘shimcha 35000 so‘mlik foydaga ega bo‘lgan bo‘lar edi.
Eksport hajmining o‘zgarishi hisobiga olingan foyda summasi: 35000-15000=+20000 ming so‘m.
Eksport qilingan mahsulot, ish va xizmatlar ishlab chiqarish tannarxining o‘zgarishi hisobiga o‘zgarishi:
25000-35000=-10000 ming so‘m.
Har ikkala omil ta’sirida eksport hajmidan olingan foyda summasi=+20000-10000=+10000 ming so‘m bo‘lgan.
Korxonada mahsulot eksporti bo‘yicha foydalilik, ya’ni rentabellik darajasi 5,8 foizga o‘sgan. Bu o‘zgarishni ham yuqoridagi bog‘lanishda aniqlash mumkin.
Shartli rentabellik=25000/100000*100=25 %
Foyda summasining rentabellikka ta’siri:
25,0-15=+10,0 %
Tushum summasining rentabellikka ta’siri: 20,8-25,0=-4,2 %
Har ikkala omil ta’sirida eksport hajmi rentabelligi 5,8 % ga ortgan.
Mavzu bo‘yicha tayanch iboralar:
tashqi iqtisodiy faoliyat;
eksport operatsiyalari tahlili;
import operatsiyalari tahlili;
eksport-import operatsiyalari samaradorligi;
tashqi savdo aylanmasi.
Takrorlash uchun savollar:
Tashqi iqtisodiy faoliyat, deganda nimani tushunasiz?
Xo‘jalik subyektlarining tashqi iqtisodiy faoliyatini tahlil qilishdan maqsad nima?
Tashqi iqtisodiy faoliyatni o‘rganishda tahlilning asosiy vazifalari nimalardan iborat?
Eksport operatsiyalari qanday tahlil etiladi?
Import operatsiyalari qanday tahlil etiladi?
Eksport-import operatsiyalarining samaradorligi qanday o‘rganiladi?
Tashqi savdo aylanmasida ijobiy saldoga erishish uchun qanday ishlarni amalga oshirish kerak?
Eksport operatsiyalaridan olingan foyda va unga ta’sir etuvchi omillar qanday tahlil etiladi?
|
| |
BO‘LIM. MOLIYAVIY - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

9.7.
|
Moliyaviy koeffitsiyentlar tahlili……………………………….
|
335
|
9.8.
|
Korxonaning to‘lov qobiliyati tahlili……………………………
|
337
|
9.9.
|
Mol-mulk va mablag‘lar harakatchanligi tahlili………………..
|
344
|
9.10.
|
Aylanma mablag‘larning aylanishini tahlili…………………….
|
348
|
X bob.
10.1.
|
Xo‘jalik yurituvchi subyektning moliyaviy natijalari tahlili…………………………………………………………...
Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish sharoitida xo‘jalik yuri- tuvchi subyektlarning moliyaviy natijalarini tahlil etishning ahamiyati, tahlil vazifalari va axborot manbalari………………
|
361
361
|
10.2.
|
Moliyaviy natijalar to‘g‘risidagi hisobotning asosiy ko‘r- satkichlari, ular bilan shug‘ullanuvchilarning iqtisodiy
manfaatlari………………………………………………………
|
365
|
10.3.
|
Moliyaviy natijalarning shakllanishi va ularning turlari………..
|
372
|
10.4.
|
Mahsulot (ish, xizmat)larni sotishdan olingan moliyaviy
natija va unga ta’sir etuvchi omillar tahlili……………………..
|
375
|
10.5.
|
Davr xarajatlari tahlili…………………………………………..
|
381
|
10.6.
10.7.
10.8.
|
Asosiy faoliyatning boshqa jarayonlaridan olingan daromad
va xarajatlar tahlili.......................................................................
Operatsion jarayonlardan olingan daromadlar va yo‘qotishlar tahlili............................................................................................
Moliyaviy faoliyatdan olingan daromad va yo‘qotishlar
tahlili……………………………………………………………
|
382
383
388
|
10.9.
|
Favquloddagi foyda va zararlar tahlili………………………….
|
391
|
10.10.
|
Korxona hisob foydasi (soliq to‘loviga qadar foyda) tahlili……
|
391
|
10.11.
|
Sof foyda va uning o‘zgarishining omilli tahlili………………..
|
392
|
10.12.
|
Rentabellik va uning ko‘rsatkichlar tizimi………………………
|
394
|
|
Iqtisodiy tahlilning asosiy tamoyillari

|
Iqtisodiy tahlilning asosiy tamoyillari
|
bet | 13/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49Iqtisodiy tahlilning asosiy tamoyillari
Xo‘jalik yurituvchi subyektlarning faoliyatini tahlil qilish natijasiga asoslanib ilmiy asoslangan qarorlar qabul qilinadi va u tufayli boshqaruv sistemasi boshqariladigan obyektning faoliyatini zaruriyatga qarab o‘zgartiradi. Qabul qilingan qaror boshqaruv jarayonining asosidir. Yangi xo‘jalik yili uchun ishlab chiqilgan reja bu korxonani kelajakda rivojlanishini ta’minlaydigan qarordir. Korxonalarning xo‘jalik faoliya- tini tahlil qilish jarayonida korxonada qabul qilingan biznes-rejalarning asoslanganligi tekshiriladi, rejada ko‘zda tutilmagan imkoniyatlar aniqlanadi. Moliyaviy va boshqaruv tahlili rejalashtirish darajasini talab darajasiga ko‘taradi, uni yana ham ilmiy asoslanganlik darajasini ta’min- laydi. Shuning uchun ham rejalashtirish bilan tahlil o‘rtasidagi bog‘liqlik aniq ko‘rinib turadi. Biznes-reja tuzish korxona faoliyatining tahlili bilan boshlanadi va yakunlanadi. Biznes-rejaning aniq va puxta ishlab chiqilishi korxonalarning iqtisodiy rivojlanishiga zamin yaratib beradi.
Tabiat va jamiyatdagi voqelikni o‘rganuvchi va ularning tadqiq qilish obyekti deb qarovchi alohida fanning o‘zi amal qiladigan tamo- yillari mavjud bo‘ladi. Tamoyillar o‘rganiladigan obyektni bir butunligi, realligi va voqeligini tavsiflaydi. Shu jihatdan tahlilning ham iqtisodiy hodisa va jarayonlarni o‘rganishda o‘zi amal qiladigan tamoyillari bor. Mazkur tamoyillar tahlil fani obyektlarining obyektivligini, mantiqliligini, shakl-mazmunini, miqdor-sifatini va shu kabi jihatlarni tavsiflab real voqelikni yagona tushunchasini hosil qiladi.
Bu tamoyillarning xalqaro va milliy hisob andozalari asosida quyidagi shakllarini aytib o‘tish mumkin (2-jadval).
2-jadval
Iqtisodiy tahlil fanining tamoyillari
|
| |
Xo‘jalik subyektining import hajmi rejasi bajarilishi va uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili

|
Xo‘jalik subyektining import hajmi rejasi bajarilishi va uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili
|
bet | 308/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Xo‘jalik subyektining import hajmi rejasi bajarilishi va uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili
Ko‘rsatkich- lar
|
Biznes reja
bo‘yicha
|
Haqiqatda
|
Yalpi import
hajmi
|
Reja baja- rili-
shi, %
|
Miqdor
|
Baho
|
Miqdor
|
Baho
|
Reja
|
Haq.
|
A-mahsulot
|
50
|
2000
|
62
|
3000
|
100
|
186
|
186,0
|
B-mahsulot
|
40
|
1000
|
60
|
1500
|
40
|
90
|
225,0
|
Jami:
|
90
|
|
122
|
|
140
|
276
|
197,1
|
Korxonada import hajmi biznes rejaga nisbatan keskin oshgan. Jumladan, «A» mahsulot turi bo‘yicha o‘sish 86 % ni, «B» mahsulot turi bo‘yicha o‘sish esa 2,25 martani tashkil etgan. Korxona bo‘yicha jami o‘sish 97,1 foizni tashkil etgan.
Import hajmining o‘zgarishida miqdor omil o‘zgarishi hisobiga yalpi import hajmi quyidagi o‘zgarishga ega bo‘lgan.
1. (62-50*2000+60-40*1000)=+24,0+20,0=44,0 ming so‘m.
Import hajmining o‘zgarishi baho omilining ta’sirida yalpi import hajmi quyidagi o‘zgarishga ega bo‘lgan.
2. (3000-2000*62+1500-1000*60)=+62,0+30,0=92,0 ming so‘m
Har ikkala omil ta’sirida import hajmi o‘sishi quyidagicha bo‘lgan:
+44,0+92,0=136,0 ming so‘m.
Eksport-import operatsiyalaridan olingan daromad va xarajatlar tahlili
Eksport-import operatsiyalari bo‘yicha samaradorlik ko‘rsatkichlari sifatida eksport-import operatsiyalari bo‘yicha daromadlar va xarajatlarning nisbiy o‘zgarishlariga baho beriladi va ularning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar o‘rganiladi.
Eksport-import operatsiyalaridan olinadigan foyda summasining oshishi birinchidan, korxona iqtisodiy rivojiga ta’sir etsa, ikkinchi tamondan, mamlakat valuta rezervining shakllanishi va uning ortishiga imkon beradi. Korxonada valuta tushumlarining ortishi esa erkin iqtisodiy harakatda bo‘lish va chet el bilan aloqalarning rivojlanishida muhim moliyaviy tayanch bo‘ladi.
Eksport operatsiyalari tahlilida eksport hajmidan olingan natija va uning rentabelligiga muhim e’tibor beriladi. Buni quyidagi bog‘lanishlar asosida aniqlashimiz mumkin.
jadval
Xo‘jalik yurituvchi subyektning eksport operatsiyalaridan olingan foydasi va uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi omillar tahlili
|
| |