Adabiyotlar - Ma'ruza kirish. Reja

|
Ma'ruza kirish. Reja
|
bet | 43/47 | Sana | 01.12.2023 | Hajmi | 228,99 Kb. | | #109321 |
Bog'liq Ma\'ruza kirish. Reja-fayllar.orgAdabiyotlar
Imomnazarov A.T. elektromexanik tizimlarning elementlari. Oliy o’quv yurtlari uchun darslik, - Toshkent.:, “Ta’lim”, 2009., -185b.
Imomnazarov A.T. sanoat korxonalri va fuqarolik binolarining elektr jihozlari, - Toshkent.:, “ILM ZIYO”, 2006., -185b.
Бойко В.И. и др., Схемотехника электронных систем. Микропроцессоры и микроконтроллеры. Учебник,-С-Петербург.:, БХВ 2004.
Браславский И.Я. Асинхронный полупроводниковый электропривод с параметрическим управлением. –М.:, Энергоатомиздат, 1998.
MA’RUZA - 35.
YARIMO‘TKAZGICHLI BILVOSITA CHASTOTA O‘ZGARTKICHLAR
Reja:
Chastota o’zgartkichlari haqida ma’lumot.
Bilvosita chastota o’zgartkich.
Tiristorli chastota o’zgartkich.
Tayanch iboralar: chastota, tiristorli chastota o’zgartkich, bilvosita chastota o’zgartkich.
Ta'minlovchi kuchlanishning chastotasini o'zgartirib, asinxron motorning tezligini rostlash, tezlikni rostlash usullari ichida iqtisodiy jihatdan eng samarali usuldir. Tezlikni chastotani o‘zgartirib rostlaganimizda butun tezlikni rostlash diapazoni oralig‘ida asinxron motorning sirpanishi uncha katta bo‘lmagan o'zgarmas qiymatda qolishi natijasida motorning isrof quvvati katta bo'lmaydi. Tezligi chastotani o‘zgartirib boshqariladigan asinxron elektr yuritmalarning statik va dinamik xususiyatlari o‘zgarmas tok elektr yuritmalari bilan deyarli monand bo‘ladi. Rotor chulg‘amlari qisqa tutashtirilgan asinxron motorlarning o'zgarmas tok motorlarga nisbatan 1,5—2 marta yengil bo‘lishi va deyarli 3 marta arzonligini hisobga oladigan bo‘lsak, unda chastota bo‘yicha boshqariluvchi asinxron elektr yuritmalaming sanoatda kelajakda ishlatilishi imkoniyatlari hali juda keng ekanligi yaqqol ko‘rinadi.
Birinchi chastota o‘zgartkichlar elektromexanik qurilmalar asosida yuzaga keldi (35.1- rasm).
35.1-rasm. Elektromexanik chastota o‘zgartkichning blok sxemasi.
Bunday elektromexanik chastota o‘zgartkichda sinxron generator SG dan olinayotgan kuchlanishning qiymati va chastotasi bir-biriga bog'liq bo‘lmagan holda boshqariladi. SG ning qo‘zg‘atish chulg'amidagi o‘zgaruvchan qarshilik yordamida kuchlanish qiymati boshqariladi, chastota esa o'zgarmas tok generatori G ning qo‘zg‘atish chulg‘ami GQChdagi o‘zgaruvchan qarshilik yordamida boshqariladi. Garchi bu o‘zgartkichda chastota o‘zgarish diapazoni yuqori bo‘lsa ham biroq uning texnik-iqtisodiy ko'rsatkiehlari yuqori emas: o‘zgartkichning o‘rnatilgan quvvati judda katta (to'rtta yordamchi mashinalar to‘liq quvvat bilan ishlaydi); foydali ish koeffitsiyenti va elektr yuritmaning tezkorligi past. Chastotani o‘zgartirib tezligi rostlanadigan asinxron elektr yuritmalarning taraqqiyoti davri davomida elektromexanik chastota o'zgartkichlarning har xil turlari yuzaga kelgan bo’lsa ham elektromexanik tizimlarga xos bo’lgan yuqoridagi kamchiliklar u bu darajada saqlanib qoladi.
Keyingi paytda takomillashgan yarimo’tkazgichlarning ishlab chiqarila boshlanishi va ular asosida o'zgartkichlar texnikasining rivojlanishi natijasida ishonchlilik darajasi yuqori bo'lgan chastota o'zgartkichlar tiristor va kuch tranzistorlari asosida yaratilmoqda. Tiristorli va tranzistorli chastota o'zgartkichlar (TChO‘) ikki guruhga bilvosita va bevosita chastota o’zgartkichlarga bo‘linadi.
Bilvosita TChO‘larda tarmoqdan kelayotgan o‘zgaruvchan tok kuchlanishi tiristorli o‘zgartkich (TO‘)da to‘g‘rilanib, avtonom invertor (AI)ga uzatiladi va u yerda o'zgarmas tok kuchlanish chastotasi rostlanadigan o‘zgaruvchan tok kuchlanishiga o‘zgartiriladi. 35.2- rasmda shunday TChO' ning blok sxemasi keltirilgan bo‘lib, bunda TO‘ boshqariluvchi tiristorli o‘zgartkich, TO‘BT uning boshqarish tizimi, ya’ni IFBT, rostlash bloki RBning vazifasi chastota rostlashning qaysi qonuniyatga amal qilinayotganiga qarab TChO‘ning statik va dinamik rejimlarida kuchlanish hamda chastota o‘zgarishini o‘zaro moslashtirish-dan iborat.
35.2-rasm. Tiristorli bilvosita chastota o‘zgartkichining blok sxemasi.
Bilvosita TChO'larda o‘zgarmas tokli zvenoning bo‘lishi, avtonom invertorning chiqishidagi chastotaning ham yuqoriga va ham pastga qarab keng diapazonda rostlashga imkon beradi, bu bilvosita TChO‘ning asosiy afzalligi bo‘lib, bu turdagi TChO’larning ishlab chiqarishda keng qo’llanilishiga olib keladi.
TO‘ning tok manbayi (TM) yoki kuchlanish manbayi (KM) rejimida ishlashiga qarab TChO'ning avtanom invertorlari ham tok avtonom invertori (TAI) yoki kuchlanish avtonom invertori (KAI) rejimlarida ishlashi mumkin. TChO‘ invertorining KAI rejimida TO‘ning ichki qarshiligining kichik qiymatli bo‘lishi, invertorga kelayotgan kuchlanishning yuklanish tokiga bog‘liq bo'lmaslikka olib keladi. Agar TO‘ ning ichki qarshiligi kichik bo‘lmasa va uning ta'siri sezilarli bo‘lsa, u holda Ud= const sharti TO‘ning kuchlanish bo‘yicha kuchli manfiy teskari bog'lanishi orqali amalga oshiriladi. Ud qutblari o'zgarmas bo'lgani uchun yuklanish zanjiridagi o‘zgaruvchan tok tarmoqqa energiyaning uzatilishi faqat Id ning yo'nalishi o‘zgatirilgandagina mavjud bo‘la oladi, bu esa yana qo'shimcha tiristorlar komplekti bo‘lishini taqozo qiladi va bu KAIli TChO‘larning asosiy kamchiliklaridandir.
TChO'ning TAIli variantida Id ning doimiyligi yuklanish kuchlanishiga, ya’ni asinxron motorning tezligiga bog'liq bo‘lmasligi kerak. fd – const shartining bajarilishida TO'ning ish rejimi tok manbayi rejimi bo'lib, bu rejim o‘zgarmas tok zanjiriga katta induktivlikka ega reaktorni ulashni va teskari bog‘lanish konturi bo‘lishini taqozo qiladi. Enetgiyani tarmoqqa uzatish jarayonida Id yo’nalishning o'zgarmasligi hisobga olinsa, TO‘ kuchlanishning qutblari o'zgarishi lozim. Bu shart reversiv bo‘lmagan TO'ning sxemasida tiristorli o'zgartkichning tarmoqqa ergashuvchi invertor rejimiga o‘tkazish asosida amalga oshiriladi. TAIli TChO'ning asosiy afzalligi bir tiristor komplektida energiyaning tarmoqqa uzatish imkoniyati borligidadir.
Asinxron motorning turg'un ish rejimlaridagi tezligini berilgan ko‘rsatkichlar kattaliklarida ushlab turish uchun albatta tezlik yoki kuchlanish bo‘yicha teskari bog'lanishlarning bolishi shartligi TAIli TchO’larning asosiy kamchiliklaridan biri hisoblanadi.
Avtonom inverlorlarning ish rejimlari qanday bolishidan qat'iy nazar ularning boshqarish tizimlari 3.8- rasmda tasvirlanganidek funksional sxemadan iborat boladi.
3.8-rasm. Avtonom invertor boshqaruv tizimining blok sxemasi.
AIBTning tarkibidagi vazifalovchi generator (VG) uzluksiz boshqaruv kuchlanishi Ubf ni chastotasi fvaz,f bolgan to‘g‘ri burchakli signalga o‘zgartiradi, impuls taqsimlagich (IT)esa ushbu signalni faza va chastotasi bo‘yicha uch fazali impulslar tizimiga moslashtirib, invertor tiristorlarining olti boshqarish kanallari bo'yicha taqsimlaydi. Impuls tashkil qiluvchi qurilma (ITQ)ning vazifasi ITdan chiqayotgan impulslami tiristorlarning ochilishiga quvvati, shakli va impuls uzunliklarini mos holga keltirishdir.
Hozirgi paytda AIBTlarni yaratishda mikroelektronika va mikroprotsessor tizimlari asosida keng qo‘llanilayotganligi sababli ularning og'irlik va o‘lchamlari ixchamlashib bormoqda, yig'ish va sozlash texnologiyasi ham soddalashib, ishonchlilik darajasi esa ortib bormoqda.
Nazorat savollari.
Chastota nima?
Chastota o’zgartkichlar nechi guruhga bo’linadi?
Bilvosita tiristorli chastota o’zgartkichning afzalligi nima?
|
| |