nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Deformatsiya deb - Payvandlash

|
Payvandlash
|
bet | 29/59 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #150522 |
Bog'liq Jоrayev Soatjon Gaz payvandlash ishlariDeformatsiya deb
Qattiq jismning zо‘riqishlar ta’siridan о‘z shakli va о‘lchamlarini о‘zgartirishga aytiladi.
Yuza birligiga yoki jism kо‘ndalang kesimining maydoni birligiga nisbatan olingan kuchga aytiladi.
Metall yoki qotishmaning о‘zidan qattiqroq jismning botishga qarshilik kо‘rsata olish xususiyatiga aytiladi.
Metall yoki qotishmaning doimiy yuklama ta’sirida, ayniqsa, yuqori haroratlarda asta va uzliksiz plastik deformatsiyalanish xossasiga aytiladi.
Metall va qotishmalarning mexanikaviy xossalari.
Metall yoki qotishmaning о‘zidan qattiqroq jismning botishga qarshilik kо‘rsata olish xususiyati.
Mustahkamligi, qattiqligi, elastikligi, plastikligi, zarbiy
qovushqoqligi, yoyiluvchanligi va toliqishi.
Mustahkamligi, qattiqligi, elastikligi, kuchlanishi, deformatsiyalanishi.
Kuchlanishi, deformatsiyalanishi.
Deformatsiyalar necha turga bо‘linadi?
2
4
3
5
Kuchlanish deb
Turli konsturksion materiallar bо‘laklarini atomlararo tortishish kuchlari ta’siri etadigan darajada yaqinlashtirib, yaxlit qilib biriktirish jarayoniga aytiladi.
Metallarning mavjud usullarda texnikaviy talablarga javob bera oladigan darajada payvandlanish xususiyatiga aytiladi.
Yuza birligiga yoki jism kо‘ndalang kesimining maydoni birligiga nisbatan olingan kuchga aytiladi.
Metall yoki qotishmaning tashqi bosim ta’siri tо‘xtagandan sо‘ng dastlabki shakli olish xususiyatiga aytiladi.
Qattiqlik-bu.
Bir tekislikda yoki bir sirtda joylashgan detallarning birikmasi .
Metall yoki qotishmaning о‘zidan qattiqroq jismning botishga qarshilik kо‘rsata olish xususiyati.
Metall yoki qotishmaning qо‘yilgan yuklama va kesuvchi yuklama ta’sirida deformatsiyalanishga hamda buzilishga qarshi tura olish xususiyati.
Metallning ichki va tashqi zо‘riqishlarga chiday olish xususiyati.
|
| |
Payvandlash alangasi - Payvandlash

|
Payvandlash
|
bet | 43/59 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #150522 |
Bog'liq Jоrayev Soatjon Gaz payvandlash ishlariPayvandlash alangasi. Gazda payvandlashda gaz alangasining roli kattadir. Uni
olish uchun kislorod, Atsetilen, vodorod, tirolizli, tabiiy gazlardan foydalaniladi. Gaz va kislorod qo‘shilib yonishidan mushtukda gaz alangasi hosil qilinadi. Gorelkaga berilayotgan kislorod va gazning miqdoriga qarab normal, oksidlovchi yoki uglerodsizlantiruvchi payvandlash alangasini olish mumkin. Normal alangani nazariy jihatdan kislorod miqdorining Atsetilenga hajmiy nisbati β = 1 bo‘lganda olish mumkin. Amalda kislorodning ifloslanishiga qarab normal alangani kislorodni ko‘proq hajmida, ya’ni β = 1,1 – 1,3 da olish mumkin. Normal alanga payvand vannasida metallni oksidlantirishga yordam beradi va sifatli chok olinadi.
Normal Atsetilen-kislorodli alanga uchta zonadan iborat bo‘ladi yadro I, payvandlash zonasi II va mash’al III. Yadro Atsetilenning yonishidan hosil bo‘lgan zarralardan tashkil topadi va yorug‘ konussimon qobiqqa o‘xshaydi. Yadroning uzunligi gaz aralashmasining bosimiga bog‘liq bo‘lib, uning oqish tezligi qancha katta bo‘lsa, shuncha uzun bo‘ladi. Payvandlash zonasining rangi yadronikidan farqlanadi, u uglerod va vodorod oksidlaridan tashkil topadi. Bu zonada yadrodan 3—5 mm uzoqlikda eng yuqori harorat (3000°Ñ) hosil bo‘ladi. Payvandlash zonasida payvandlash ishi bajariladi. Mash’al payvandlash zonasining tashqarisida joylashgan bo‘lib, u is gazi va suv bug‘idan iboratdir. Yonish jarayoni havodagi kislorod hisobiga bo‘ladi.
Payvandlash alangasini uning shakli va rangiga qarab rostlanadi. Bunda pasport bo‘yicha kislorod bosimini va gorelkani tanlash asosiy rol o‘ynaydi. Bosim katta bo‘lsa, alanga mushtukdan tez chiqib erigan metallni payvand vannasidan surib chiqarishi mumkin. Bosim kam bo‘lsa, yonilg‘i aralashmasi kamayib alanga uzunligi qisqaradi va qayta zarba hosil bo‘lish xavfi tug‘iladi. Normal alanga olinganda yadro yorqin va aniq bo‘ladi. Metall turiga qarab alangani tanlab olinadi. Masalan, cho‘yanni payvandlashda va qattiq qotishmalarni eritishda uglerodsizlantiruvchi alanga olinadi.
Nazorat savollari:
Uglerodli pо‘lat plastinalarni payvandlashga qanday tayyorlanadi va gaz alangasini sozlashni izohlab bering
Gaz alangasida uglerodli pо‘lat plastinalarni pastki holatda uchma-uch payvandlash jarayoni ketma-ketligini tushuntirib bering.
Payvand choki qanday tekshiriladi. Nuqsonlarni bartaraf qilish yо‘llarini aytib bering
|
| |
Payvand birikmalarining turlarini kо‘rsating

|
Payvand birikmalarining turlarini kо‘rsating
|
bet | 28/59 | Sana | 02.02.2024 | Hajmi | 1,37 Mb. | | #150522 |
Bog'liq Jоrayev Soatjon Gaz payvandlash ishlari Payvand birikmalarining turlarini kо‘rsating.
Nuqtali, yassi, vertikal, gorizantal, shift.
V-shaklli, Г-shaklli, I-shaklli.
Uchma-uch, ustma-ust, burchak, tavrli.
Uchma-uch, nuqtali, V-shaklli.
Payvandlash boshqa metallurgik jarayonlardan quyidagi mohiyatlari bilan farq qiladi:
Qizdirish yuqori haroratda bajariladi; katta tezlik bilan bajariladi.
Qizigan va erigan metallning о‘ta kam hajmi bilan tavsiflanadi; payvandlash zonasi erigan metallga uni о‘rab turgan gazlar va shlaklar ta’sir etadi.
Chok hosil qilish uchun payvandlash simlari ishlatiladi, ularning kimyoviy tarkibi asosiy metal tarkibidan farq qiladi.
Hamma javoblar tо‘g’ri.
Uchma-uch birikma deb ....
Bir tekislikda yoki bir sirtda joylashgan detallarning birikmasiga aytiladi.
Metall yoki qotishmaning zarbiy yuklamaga qarshilik kо‘rsata olish xususiyatiga aytiladi.
Metallarning mavjud usullarda texnikaviy talablarga javob bera oladigan darajada payvandlanish xususiyatiga aytiladi.
Turli konsturksion materiallar bо‘laklarini atomlararo tortishish kuchlari ta’siri etadigan darajada yaqinlashtirib, yaxlit qilib biriktirish jarayoniga aytiladi.
Vazifasiga qarab choklar qanday turlarga bо‘linadi?
Ustma-ust, burchakli, tavrli choklar.
Shaxmatsimon, zanjirli, uzlikli, uzluksiz, burchak choklar.
Bir pog’onali, ikki pog’onali, uch va kо‘p pog’onali choklar.
Ishchi, bog’lovchi va qо‘shimcha choklar.
Uzunligi bо‘yicha choklar necha turga bо‘linadi?
2
5
3
4
|
| |
Atsetilen generatori - Payvandlash

Atsetilen generatori. Kalsiy karbiddan atsetilen olish uchun foydalaniladigan maxsus apparatlar atsetilen generatorlari deyiladi. GOST 5190 – 67 bo‘yicha generatorlar tubandagi ko‘rsatkichlarga ko‘ra ajratiladi:
1 Unumdorligiga (1 soatda necha m3 atsetilen ishlab chiqarishiga) ko‘ra – 0,5; 0,75;
1,25; 3,5; 10; 20; 40; 80; 160 va 320. Soatiga 3 m3 atsetilen ishlab chiqaruvchilari unumdorligi kichik, 10 m3 gachasi – o‘rtacha, 80 m3/soat gachasi yirik generatorlar hisoblanadi.
Tuzilishiga ko‘ra – ko‘chma (unumdorligi 3 m3/soat gacha gaz ishlab chiqariluvchi) va statsionar.
Rostlash sistemasiga, ya’ni kalsiy karbidni suv bilan o‘zaro ta’siriga o‘zo‘zaro ta’sir etuvchi moddalarning miqdoriga va kalsiy karbidning suv bilan kontakt vaqtiga ko‘ra.
Miqdoriy rostlash generatorlarida kalsiy karbid yoki suv dozalanadi. Agar kalsiy karbid tozalansa, suv esa reaksiya zonasida o‘zgarmas miqdorda bo‘lsa, bu sistemaga “suvga karbid” va aksincha, suv dozalanib, bir vaqtda butun kalsiy karbid kiritilsa, bu sistema “karbidga suv” deb yuritiladi. Ba’zida kombinatsiyalangan sistema (har ikkala
modda ham dozalanuvchi) da ham foydalaniladi.
Atsetilen gaz payvandlash uchun ishlatiladigan eng keng tarqalgan gazlardan biridir. Atsetilen kislorod gaz alangasi boshqa yonadigan gazlar va gaz aralashmalari bilan solishtirganda qabul qilingan atsetilenning eng katta tarqalishi (yuqoridagi jadvalga qarang).
Cac 2 kaltsiy karbidi suv bilan aralashganida atsetilen shakllanadi. Kaltsiy karbidi atmosferadan namlikni yutadi va uning ta'siri ostida parchalanadi. Shuning uchun u germetik tom yopish barabanlarida saqlanadi. Bunday barabanlarning sig'imi 100-130 kg. Kaltsiy karbidi koksda qo'zg'olon va kuygan ohakni yoqish paytida olinadi:
Cao + 3c \u003d caa 2 + co
Atsetilen c 2 H 2 - bu vodorodli uglerodning kimyoviy birikmasi. Misetrilen olish uchun ularda karbid va suv yuklangan. Kaltsiy karbidi va suv oqimining kimyoviy o'zaro ta'siri qizg'in chiqadi:
CAC 2 + 2h 2 O \u003d C 2 H 2 + Ca (Oh) 2 + Q
kg kaltsiy karbidi, 300l atsetileni olishingiz mumkin. Oddiy sharoitlarda atsetilen blostdir va o'tkir o'ziga xos hidga ega. Atsetilen havodan yengilroq, uning zichligi 1,09kg / m3 ni tashkil qiladi.
Atsetileni havo bilan aralashmada bo'lsa va uning kontsentratsiyasi hajmi 2,2-81% ni tashkil qiladi. Kislorodli aralashmada atsetilen portlovchi bo'lib, uning hajmi 2,8-93% kontsentratsiyasida portlaydi. 7-13% atsetilen tarkibidagi eng ko'p portlovchi atsetilen aralashmalari.
Suyuq eritilganda, Atsetilenning portlash xavfi sezilarli darajada kamayadi. Amaliyotda atsetilen asetonda eritiladi, bu esa 20l frikeenni targ'ib qilishga qodir.
Nazorat savollari:
Atsetilen generatorini texnik holatini nazorat qilish, ishlashga tayyorlash va tekshirish haqida nimalarni bilasiz.
Shlanglarni generatorga, ballonga va gorelkaga о‘rnatishni izohlab bering. 3.Payvandlash gorelkasini texnik holatini tekshirish, ishga tayyorlashga ta’rif bering.
4.Gorelkani yondirish va о‘chirish, alangani sozlashni tushuntirib bering
|
Hayotiy minimum byudjeti - 1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning...

|
1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari
|
bet | 88/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning moHayotiy minimum byudjeti o’z ichiga uy xo’jaligi a’zolarining minimal, odatda, fiziologik ehtiyojlarini qondirishga mo’ljallangan oziq-ovqat va nooziq-ovqat tovarlari va xizmatlari to’plamini qamrab oluvchi iste’mol savatchasi asosida aniqlanadi.
Minimal iste’mol byudjeti uy xo’jaligi a’zolarining nisbatan kengroq bo’lgan ehtiyojlarini qondirishga imkon beradi va iste’molning tiklanuvchi (tiklanuvchan) darajasini ta’minlaydi.
Optimal iste’mol byudjeti esa uy xo’jaligi darajasida (doirasida) inson kapitalini kengaytirilgan takror ishlab chiqarishni ta’minlash va rivojlantirishga moliyaviy imkoniyat yaratadi. Chunki bu byudjet insonning faqat zaruriy ehtiyojlarini emas, balki undan ham yuqoriroq (oliyroq) bo’lgan ehtiyojlarini qondiradi. Optimal iste’mol byudjetini quyidagi ikki darajadagi byudjetlarga bo’lish (ajratish) mumkin:
o’rtacha darajadagi yetarlilik byudjeti;
yuqori darajadagi yetarlilik byudjeti.
Iste’molga xarajatlarning har qanday ko’rinishi va uning umumiy hajmiga oid har qanday moliyaviy qarorlar uy xo’jaliklari ma’lum ko’rinishdagi byudjetlari doirasidagi ratsional tanlashga asoslanadi. Agar uy xo’jaligining daromadi faqat hayotiy minimumni qoplashga yetadigan bo’lsa, u holda moliyaviy qarorlar uy xo’jaligi iste’mol fondini minimallashtirishga va bir vaqtning o’zida daromadlarning yangi manbalarini qidirib topishga hamda hayot kechirishning moslashtirilgan mexanizmlarini (o’z-o’zini ta’minlash, ikkilamchi bandlik, qarindoshlar va davlatning yordami, savdo va boshqalar) “yoqish”ga qaratilgan bo’lishi kerak. Daromadlarning o’sishi bilan iste’molning o’lchami (hajmi) oshadi (o’sadi, ortadi) va uning tarkibiy tuzilmasi o’zgaradi. Biroq, bu holda ham iste’molning o’sish sur’atlari daromadning o’sish sur’atlaridan pastligicha qolaverishi lozim. Bunday qonuniyat iqtisodiy adabiyotda J.M.Keyns10 tomonidan ifodalangan “asosiy psixologik qonun” nomini olgan. Moliyaviy qarorlarda bu uy xo’jaligi iste’mol fondi va jamg’armalar yo’nalishini optimallashtirish tendensiyasi sifatida namoyon bo’ladi.
|
| |
Aholi pul daromadlari va xarajatlari balansi

|
Aholi pul daromadlari va xarajatlari balansi
|
bet | 89/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning moAholi pul daromadlari va xarajatlari balansi
Daromadlar
|
Xarajatlar va jamg’arma
|
1. Mehnatga haq to’lash;
2.Mehnat haqidan boshqa korxona va tashkilotlardan olinadigan yollanma ish haqi daromadlari;
3. Dividentlar;
4.Qishloq xo’jaligi mahsulotlarini sotishdan olinadigan tushumlar;
5. Pensiya va nafaqalar;
6. Stipendiyalar;
7. Moliya tizimidan olinadigan tushumlar (sug’urta qoplamalari, omonatlarning foizlari, lotareya yutuqlari va b.);
8.Xorijiy valyutani ayirboshlashdan kelgan daromad;
9. Boshqa tushumlar.
a) komission magazinlar orqali buyumlarni sotish
b) chiqindi ashyo, metallom va boshqalarni sotish pullari
|
1. Tovarlarni sotib olish va xizmatlarni to’lash;
2. Majburiy to’lovlar va ixtiyoriy badallar:
a) soliqlar va yig’imlar;
b) sug’urta bo’yicha to’lovlar;
v) jamoatchilik va kooperativ
tashkilotlarga badallar;
g) ssudalarni qaytarish;
d) lotareya chiptalarini xaridi;
ye) tovar krediti uchun foizlar;
yo) pensiya fondlariga sug’urta
badallari;
3.Omonatlar va qimmatli qog‘ozlardan divedentlar;
4. Uy-joy binolarini sotib olish;
5. Xorijiy valyutani sotib olish bo’yicha aholi xarajatlari;
6.O’tkazmalar bo’yicha jo’natma pullar.
|
O’z-o’zini nazorat va muhokama uchun savollar:
Bozor iqtisodiyoti sharoitida uy xo`jaliklarining daromadlarini shakillantirish bo`yicha moliyaviy qarorlar qabul qilish asosida qanday munosabatlar yotadi ?
Uy xo`jaliklarining jami daromadlarini nechta guruhga bo`lish mumkin ?
Aholining shaxsiy daromadlari qanday ko`rsatkichlar yordamida hisoblanadi?
Uy xo`jaliklari nominal daromadlarining YaIM dagi salmog`i rivojlangan mamlakatlarda necha foizni tashkil etadi?
|
| |
Jami - 1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari

|
1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari
|
bet | 16/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning mo
Mavzu yuzasidan test topshiriqlari:
Moliya tizimini qaysi organ boshqaradi?
Oliy hokimyat va boshqaruv organlari
Prezident
Bosh vazir
Moliya tizimi prinsiplari nima asosiga quriladi?
Moliyaviy boshqaruvni amalga oshirish
Barch moliyaviy muassasalar funksiyalarini umumlashtirish
Barch quyi boshqaru organlarining faol ishtirokida markazdan umumiy boshqarish
Moliya vazirligining muhim bo’linmasi qaysi?
Moliya tizimi
G’aznachilik tizimi
Bank tizimi
O’zbekiston Respublikasi byudjet tizimi to’g’risidagi qonunning 11-moddasida qaysi byudjet daromadlari haqida ma’lumot berilgan?
Respublika byudjet daromadlari
Davlat byudjet daromadlari
Qoraqolpog’iston Respublikasi davlat byudjet daromadlari
Quydagilardan qaysi biri moliyaviy boshqaruv organi tizimiga kiradi?
Hokimiyat
Moliya bo’limi
Moliya tizimi
4-MAVZU. MOLIYA BOZORI VA INSTRUMENTLARI.
Reja.
1. Qimmatli qog‘ozlar bozorining turlari va ularning turkumlanishi.
2. Ulushga egalik qilish huquqini beruvchi qimmatli qog‘ozlar.
3. Aksiya bilan bog‘liq bo‘lgan hosilaviy qimmatli qog‘ozlarlar.
Kalit so’zlar: Opsion, fyuchers, depozit tilxatlari, varrant, privatizatsiya cheklari.
|
| |
O’z-o - 1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari

|
1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari
|
bet | 11/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning moO’z-o’zini nazorat va muhokama uchun savollar:
Moliyaviy siyosatning mohiyatini nimada?
O’zbekiston Respublikasining zamonaviy moliya siyosatini tavsiyalang.
Moliyaviy boshqaruvni amalga oshiruvchi organlar qaysilar?
O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining funksiyalarini tushuntirib bering?
Davlat soliq qo’mitasi va uning hududiy bo’limlari – Davlat soliq inspeksiyalarining asosiy funksiyalarini tushuntirib bering.
O’zbekiston Respublikasining moliyani rejalashtirish tizimi nimalarni o’z ichiga oladi?
Moliyaviy rejalashtirishda qo’llaniladigan asosiy moliyaviy regulyatorlarni ko’rsatib bering.
Mashg’ulotning xronologik xaritasi – 80 minut.
№
|
Mashg’ulotning olib borilishi
|
daq.
|
1
|
Kirish
|
2
|
2
|
Mashg’ulot rejasi yuzasidan talabalar bilimini aniqlash.
suhbat, muhokama, nazariy so’rov usuli, savol-javob.
|
20
|
3
|
Mustaqil ishlarni bajarish. Mavzu yuzasidan guruh muhokamasini tashkil etish. Taqdimot.
|
28
|
4
|
Test topshiriqlarini bajarish.
|
20
|
|
|
| |
Mashg’ulotning xronologik xaritasi – 80 minut

|
Mashg’ulotning xronologik xaritasi – 80 minut
|
bet | 90/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning moMashg’ulotning xronologik xaritasi – 80 minut.
№
|
Mashg’ulotning olib borilishi
|
Vaqt (daq.)
|
1
|
Kirish
|
2
|
2
|
Mashg’ulot rejasi yuzasidan talabalar bilimini aniqlash, suhbat, muhokama, nazariy so’rov usuli, savol-javob.
|
20
|
3
|
Mustaqil ishlarni bajarish.
Mavzu yuzasidan guruh muhokamasini tashkil etish. Taqdimot.
|
28
|
4
|
Test topshiriqlarini bajarish.
|
20
|
5
|
Talabalar bilimini baholash. Mashg’ulotni yakunlash
|
10
|
|
Jami:
|
80
|
Mavzu yuzasidan test topshiriqlari:
1. Adabiyotlarda “ Uy xo`jaligi moliyasi “ iborasining o`rniga ekvivalent yoki sinonim sifatida qo`llanilayotgan iboralarni toping?
Davlat moliyasi
Xonadon moliyasi
Oila moliyasi
B va C
2. Uy xo`jaliklarida mavjud bo`lgan moliyaviy munosabatlar tizimini qanday guruhlarga bo`lish mumkin ?
Ichki
Umumiy
Tashqi
A va C
3. Uy xo`jaliklari moliyasining funksiyalarini toping !
Taqsimlash, takror ishlab chiqarish
Nazorat, tartibga solish
Rag`batlantirish, ijtimoiy
Hamma javoblar to`g`ri
4. Uy xo`jaligining moliyaviy qarorini resurs jihatidan ta’minlash qanday manbaalar hisobidan amalga oshiriladi ?
Dastlabki, jamg`ariladigan, joriy manbalar
Dastlabki, jamg`ariladigan manbalar
Joriy manbalar
Dastlabki, joriy manbalar
|
| |
O’z-o - 1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari

|
1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari
|
bet | 15/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning moO’z-o’zini nazorat va muhokama uchun savollar:
Moliya tiziminining soha va bo‘g‘inlarini tavsiflang.
Hozirgi sharoitda Davlat byudjeti o‘z oldida turgan qanday muammolarni hal etishi kerak?
Moliya tizimi deb nimaga aytiladi va unga nisbatan qanday ta’riflarni berish mumkin?
L.Drobozina va G.Polyak singari olimlarning moliya tizimi haqidagi ta’riflariga sizning fikringiz?
Moliya tizimining vazifasi?
Moliya tizimining boshqa tizimlardan ustunligi?
Mashg’ulotning xronologik xaritasi – 80 minut.
№
|
Mashg’ulotning olib borilishi
|
Vaqt
|
1
|
Kirish
|
2
|
2
|
Mashg’ulot rejasi yuzasidan talabalar bilimini aniqlash, suhbat, muhokama, nazariy so’rov usuli, savol-javob.
|
20
|
3
|
Mustaqil ishlarni bajarish. Taqdimot.
Mavzu yuzasidan guruh muhokamasini tashkil etish.
|
28
|
4
|
Test topshiriqlarini bajarish.
|
20
|
5
|
Talabalar bilimini baholash. Mashg’ulotni yakunlash
|
|
|
| |
avtomatlar - Sh. N. Fayzimatov

81
qirindini
chiqarib
tashlaydigan
mexanizmlar
va
xokazo)
ishi
bilan
sinxronlashtiriladi.
Avtomat liniya’ni boshqarish sistemasi birinchi bosqichga nisbatan
murakkab ekanligi, bu muammoni yeChishga yangicha yondashishni talab etadi.
Gidravlik, pnevmatik va elektron qurilmalardan foydalanishga asoslangan yangi
boshqarish sistemalari vujudga keldi. Bu qurilmalarni uzuliksiz ishlashini
ta’minlash uchun avtomatik tekshirish usullari yaratildi.
Ikkinchi bosqichyarim avtomat va avtomatlardan to’zi lgan avtomatik
liniyalar tizimini tashkil etadi.
Avtomatlashtirishni ikkinchi bosqichida mashinalar tizimi (sistemasi)
avtomatlashtirilgan, bunda har xil ishlov berish, nazorat qilish, yig’ish
operatsiyalarini bajarishga mo’ljallangan avtomat liniyalar quriladi.
VI guruh. Universal avtomat va yarimavtomatli avtomatliniyalar

VI guruh. Universal avtomat va yarimavtomatli avtomatliniyalar Universal avtomat va yarimavtomatlardan tashkil topgan avtomat liniyalar,
asosan potokli liniyalar ko’rinishida bo’lib avtomat yuklash tushirish qurilmalari
(avtooperatsiyalar va dastgohlararo tashish mexanizmlari tashigichlar, ko’tarish
mexanizmi, to’plagichlar va boshqalar) bilan jihozlangan bo’ladi.
Universal avtomat va yarim avtomatlardan asosan silindrik detallarga
ishlov berishda foydalaniladi.
VII guruh. Maxsus avtomatlardan tashkil topgan avtomat liniyalar. Bunday avtomat liniyalar juda yuqori unumdorlikka ega bo’ladi. Ular
uchun texnologik jarayon xam maxsus ishlab chiqariladi. Shu sababli ular yalpi
ishlab chiqarishda (masalan; podshipniklar ishlab chiqarishda) ishlatiladi.
Maxsus dastgohlardan tashkil topgan avtomat liniyalar bilan kompleks
avtomatlashtiriladi, jumladan mexaniq ishlov berishdan tashqari, yig’ish, nazorat
qilish, moylash va boshqa operatsiyalar ham avtomatlashtiriladi. Bunday liniyalar
murakkab avtomat sex va ishlab chiqarish korxonalarini qurish uchun asos bo’la
oladi. Hozirda ba’za bir mahsulotlarini ishlab chiqarishni avtomatlashtirishda
maxsus rotorli dastgohlardan tashkil topgan, rotorli avtomat liniyalar ishlab turibdi.
VIII guruh. Raqamli dastur bilan boshqariladigan dastgohlar va avtomat liniyalar. Raqamli dastur bilan boshqariladigan dastgohlarda detallar raqamlar
yordamida yozilgan dasturlar asosida ishlov beriladi. Bunday dastgohlarni xozirda
EHM bilan ham boshqarilmoqda bu esa o’z navbatida, dastgohlarni EHM bilan
nafaqat boshqarish, balki bu dastgohlar uchun dasturlarni ham EHMda to’zi sh
imkoniyati yaratilmoqda.
Raqamli
dastur
bilan
boshqariladigan
dastgohlar
qo’llanishi,
avtomatlashtirishda yangi bosqichni boshlanishiga sabab bo’ladi. Bunday
dastgohlar asosida to’zi lgan avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish modullari ishlab
chiqarishni
to’liq avtomatlashtirishga erishishdan tashqari EHM bilan
avtomatlashtirilgan boshqaruvni ham qo’llanishiga imkoniyat yaratadi.
95
Raqamli
dastur
bilan
boshqariladigan
dastgohlarni
Yuqori
moslanuvchanligi donalab va seriyalab ishlab chiqarishni avtomatlashtirishni
asosiy dastgohi bo’lib qoldi. Bundan tashqari ishlab chiqarish ob’ekti o’zgarib
turishi mumkin bo’lgan ko’plab ishlab chiqarishda ham qo’llanishi mumkin.
2.5 Avtomatik liniyalarning turlari

86
1)
ilgaridan topshiriqda ko’rsatilgan, o’lchamlari va ishlov berish texnologiyasi
bir xil bo’lgan detallar guruhiga ishlov berishga qayta sozlanadigan liniyalar;
2)
to’zi lishi va ishlov berish texnologiyasi avvaldan ma’lum bo’lmagan yangi
detallarga ishlov berishga qayta sozlanadigan liniyalar. Bunday liniyalar
texnologik uskunalarning ayrim qismlarini, tashish va Yuklash qurilmalarini,
kesish asboblarini rostlash yoki almashtirish yo’li bilan qayta sozlanadi.
Excelda diagrammalar bilan ishlash

33.Excelda diagrammalar bilan ishlash.
Excel dasturida jadval ma`lumotlarga qarab har xil diagrammalar yaratish imkoniyati bor. Diagrammalar bizga ma`lumotlar bilan ishlashni osonlashtiradi. Diagramma — bu Excel hosil qiladigan ob`ektlardan biri hisoblanadi. Bu ob`ekt bitta yoki bir nechta ma`lumotlar to`plamining grafik tasviridan iboratdir (ma`lumotlarning qaysi ko`rinishda tasvirlanishi diagramma turiga bog’liq). Diagrammani yaratishdan oldin jadvalni tayyorlashimiz, belgilangan sohaga kerakli
qiymatlarni kiritishimiz kerak. Jadval tayyor bo`lgandan keyin, jadval ma`lumotlari sohasini sichqoncha bilan belgilab olamiz, aks holda diagramma yoki grafikni yasay olmaymiz. So`ngra “Вставка” lentasining “Диаграммы” guruhidan kerakli diogrammalardan birini tanlaymiz. Masalan, “Рекомендуемые диаграммы” ni tanladik. Natijada diagrammalar turlari tasvirlangan “Вставка диаграммы” oynasi ochiladi. Oynada gistogrammala, grafiklar hamda aylana, chiziqli, sohaviy, nuqtali, birja, yuzadagi, yaproqli diagrammalar singari guruhlari mavjud. Har bir guruhda diagrammalarning turli ko’rinishlari tavsiya qilinadi. Oynadan ma`lumotlarni qulay shaklda tasvirlovchi digrammani tanlaymiz. Hosil bo`lgan diagrammani tahrirlash uchun sichqoncha ko`rsatkichini diagramma ustiga olib kelib, uni kerakli joyga joylashtirishimiz, nomini o`zgartirishimiz mumkin. Diagrammani belgilab, bir joydan ikkinchi joyga surish, o`lchamini o`zgartirish yoki
asboblar panelidagi “Вырезить”, “Копировать”, “Вставить” tugmalari yordamida
diagrammalarni boshqa fayl va sahifalarga o`tkazish mumkin.Eng avvalo yaratgan diagrammamiz nomini qo’yishimiz lozim. Buning uchun “Название диaграммы” so’zi ustida sichqoncha tugmasi ikki marta bosilsa, so’zni tahrirlash rejimiga
o’tamiz. Kerakli so’z kiritilgach, uning shriftini, o’lchamini va rangini o’zgartirishimiz mumkin. Shuningdek, diagramma sohasi rangi, chiziqlari va diagramma ob’ektlari rangini ham o’zgartirish mumkin.Excel diagrammasi ishchi jadval sahifasining ma`lumotlari bilan bevosita bog’liq. Ishchi jadval sahifasidagi ma`lumotlar o`zgartirilsa, tezda ularga bog’liq bo`lgan diagramma chiziqlari o`zgaradi. Diagrammalarning bir necha xil turlari mavjud:
1. chiziqli;
2. doiraviy;
3. grafikli;
4.halqasimon;
5.dumaloq;va boshqalar.
Excelda diagrammalarning ixtiyoriy turini tuzish mumkin. Ayrim diagrammalar juda murakkab shakllarni aks ettiradi. Masalan, konusli, silindrli piramidali va h-zo.Diagrammalar hosil qilingandan keyin u o`zgarmas holatda bo`lmaydi, balki har doim uning shaklini o`zgartirib turish va maxsus bichimlash atributlarini qo`shish, yangi ma`lumotlar to`plami bilan to`ldirish, mavjud ma`lumotlar to`plamini boshqa soha kataklardan foydalaniladigan qilib ma`lumotlarni o`zgartirish mumkin. Alohida varaqda joylashtirilgan diagrammalar butun varaqni egallaydi. Agar bir necha diagramma tuzmoqchi bo`lsangiz, unda har birini alohida sahifalarga joylashtirish maqsadga muvofiq. Shunda varaqdagi diagrammalarning “ko`rinarlilik darajasi” saqlanadi. Buning uchun diogramma kontekst menyusi chaqiriladi.
|
Kalit so’zlar - 1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari

|
1-mavzu. Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja: Moliyaning mohiyati va zarurati. Moliyaning funksiyalari
|
bet | 22/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning moKalit so’zlar: moliyaviy taktika, boshqaruv, boshqaruv obyekti, subyekti, moliyaviy apparat, moliyaviy rejalashtirish.
Mashg’ulotning maqsadi: Moliyani boshqarish va rejalashtirishni tavsiflash.
O’qitish vositalari: yozuv doskasi, turli plakatlar, taqdimot materiallari, tarqatma materiallar, videoproyektor. Ilmiy adabiyotlar: darslik, o’quv qo’llanma, statistik ma’lumotlar, uslubiy qo’llanma va shu kabilar.
O’qitish usullari: Talabalarni ma’ruza materiallari bilan tanishtirish, suhbat, mavzuni nazariy yoritish, savollarga javob berish. O’qitishning zamonaviy pedagogik texnologiyalarini qo’llash: aqliy hujum, taqdimot, dialog, Internet yordamida mavzuni qo’shimcha yoritish.
1. Moliyaviy boshqaruv
Boshqaruv - bu ma’lum bir natijaga erishish uchun obyektga ta’sir etishning maqsadli uslublari va yo’llari yig’indisidir. Boshqaruv jarayoni inson faoliyatining barcha sohalariga, shu jumladan moliyaviy sohasiga ham taalluqlidir. Boshqarish, insonlarning ongli ravishdagi maqsadga yo’naltirilgan faoliyati sifatida, jamiyat rivojlanishining obyektiv qonuniyatlarini bilishga asoslanadi. Shu bilan birgalikda, boshqarishga davlat tegishli boshqarish tuzulmalari orqali katta ta’sir o’tkazadi.
Boshqarish obyekti – turli shakldagi moliyaviy munosabatlar (korxona moliyasi, sug’urta, davlat moliyasi) turidir.
Boshqarish subyekti – moliyani boshqarishni amalga oshiruvchi tashkiliy tuzilmalar, institutlar, korxonalarning moliya xizmati, davlatning moliya organlari va davlat soliq xizmati hisoblanadi.
Moliyaviy boshqaruv faoliyatining muhim sohasi moliyani boshqarish hisoblanadi. Uni ma’lum bir uslub va tamoyillarga hamda turli rag’batlantirish va jazo (sanksiya)larga tayanib maxsus apparat amalga oshiradi. Boshqaruv faoliyati – oldinga qo’yilgan masalalarni tezroq hal qilish maqsadida mavjud usullar orasidan eng samaraligini tanlash yoki qo’llanilayotgan usullardan oqilona foydalanish uchun shart – sharoitlar yaratishdan iboratdir.
Har qanday boshqaruv tizimiga xos bo’lgani kabi, moliyani boshqarishda ham obyektlar va subyektlar mavjud bo’ladi. Moliyani boshqarishning obyekti bo’lib turli moliyaviy munosabatlar hisoblanadi; subyektlari esa, boshqarishni amalga oshiruvchi tashkiliy tuzulmalar hisoblanadi.
|
| |
Talabalar bilimini baholash. Mashg’ulotni yakunlash  
  
10

|
Talabalar bilimini baholash. Mashg’ulotni yakunlash
10
|
bet | 12/94 | Sana | 30.05.2024 | Hajmi | 376,92 Kb. | | #257286 |
Bog'liq 1 mavzu Moliyaning mohiyati va funksiyalari reja Moliyaning mo5
|
Talabalar bilimini baholash. Mashg’ulotni yakunlash
|
10
|
|
Jami:
|
80
|
Mavzu yuzasidan test topshiriqlari:
1. Moliyaviy siyosat bu:
Moliyaviy resurslarni safarbar qilishga qaratilgan davlat tadbirlarining majmui.
Davlat byudjetining taqchilligini bartaraf etishga qaratilgan davlat tadbirlarining majmui.
Davlatning funksiyalarini to’laqonli bajarilishini ta’minlash maqsadida moliyaviy resurslardan foydalanish va taqsimlash bilan bog’liq davlat tadbirlarining majmui.
Milliy valyutaning almashinuv kursini saqlab qolish va qo’llab-quvvatlashga qaratilgan davlat tadbirlarining majmui.
2. Moliyaviy boshqaruv organlari qanday turlarga bo’linadi?
Umumiy va tezkor boshqaruv organlari
Strategik moliyaviy boshqaruv organlari
Tezkor, operativ boshqaruv organlari
Mahalliy va o’z-o’zini boshqaruv organlari
3. Moliya vazirligi qanday tuzilmalarni o’z ichiga oladi?
Soliq tushumlarini boshqarish
ITTKI va FTT moliyalashtirishni boshqarish
Ishlab chiqarish infratuzilmalarini rivojlantirish dasturlarini moliyalashtirishni boshqarish
Davlatning qimmatli qog‘ozlarini moliyalashtirishni boshqarish
4. O’zbekiston Respublikasining davlat soliq qo’mitasi qanday funksiyalarni bajaradi?
Antimonopol nazorat
Soliq qonunchiligini takomillashtirish bo’yicha takliflar ishlab chiqish
Davlatning narx nazoratini o’rnatish
Byudjetga ajratmalarning to’g’ri hisoblanishini tekshirish
|
| |
Avtomat liniya - Sh. N. Fayzimatov

82
avtomat tizimini yaratish bo’lib qoldi. Bu masala detalni bir ishchi mashinadan
ikkinchisiga avtomatlashtirilgan tarzda uzatish bilangina bog’liq bo’lib qolmasdan.
Bunda hamma ishchi mashinani ish ritmi, ularni bo’zi lishlarida hosil bo’lgan
yo’qotishlarni har xiligi masalani yanada murakkablashtirib Yuboradi.
Bu bosqichda mashinalar tizimini boshqaruv tizimi shakllantiradi. Bunda
kulachoklar, kulachokli vallar bilan boshqarish mumkin emas, shu sababli elektrik,
elektron va gidravlik boshqaruv
tizimlaridan foydalaniladi, xozirda kompyuterlar
keng qo’llanilmoqda.
Avtomatlashtirishni ikkinchi bosqichida avtomatik nazorat tizimlari,
jumladan dastgohni ishini o’zgartiradigan aktiv (faol) nazorat qo’llanilishi
boshlanadi
Avtomatlashtirishning uchinchi bosqichi,
sifatni boshqarish tizimlari,
ishlab chiqarishni avtomatik boshqarish tizimlari va EXMlarni keng qo’langan
holda avtomat bo’limlar, sexlar va ishlab chiqarish korxonasilar qurish bilan ishlab
chiqarish jarayonini kompleks avtomatlashtirish bilan bog’liq. Kompleks
avtomatlashtirishda Yuqori texnika bilan ta’minlangan ishlab chiqarish
jarayonidavrini iloji boricha qisqartirish va ishlab chiqarishni avtomatlashtirilgan
boshqarishni qo’llash muxim axamiyat kasb etadi.
Avtomatlashtirishning uchinchi bosqichi ishlab chiqarish jarayonlarini
kompleks
avtomatlashtirish,
avtomat
sexlar
va
ishlab
chiqarish
korxonalarini yaratish.
Avtomat sex yoki ishlab chiqarish korxonasi asosiy ishlab
chiqarish jarayonlari, avtomatik boshqarish sistemalari,
hisoblash texnikasi,
sifatni boshqarish sistemalari va xokazolardan foydalanib avtomat
liniyalarda bajariladigan sex yoki ishlab chiqarish korxonasidir.
2.5-rasmda rotorli liniyalar bilan jihozlangan avtomat sexning
struktura sxemasi ko’rsatilgan. Bu erda texnologik rotorli mashinalari,
tashish, boshqarish mexanizmlari va boshqa
mexanizmlari bor avtomat
liniyalar ish bajaruvchi elementlardir. Zamonaviy avtomat ishlab chiqarish
korxonasi boshqarishning ko’p bo’g’inlimurakkab ob’ektidir. Uning barcha
83
elementlari o’zaro dinamik harakatda bo’ladi. Avtomatlashtirilgan korxona
ishda eng yuqori iqtisodiy ko’rsatkichlarga
erishishi uchun boshqarish
ob’ektlari elementlari orasida optimal o’zaro bog’lanishlar o’rnatilishi
avtomat sistemalar funksiyalarining bajarilishini belgilaydi. EXM dan
foydalanish ishlab chiqarishni boshqarishga oid masalalarnigina emas, balki
texnologik jarayonlarni va jihozlarning barcha texnologik kompleksini
moslashgan holda boshqarishga imkon beradi.
Asosiy ishlab chiqarish jarayoni avtomat liniyalarda bajariladi, liniyalar va
sexlar orasidagi tashish, taxlash qirindilarni yig’ish
va qayta ishlash, sifatni
boshqarish, ishlab chiqarishni avtomat boshqarish tizimlari keng qo’llaniladi.
2.5-rasm. Avtomat sexning struktura sxemasi.
Xozirda kompleks avtomatlashtirishda dastgohlar bazasida tashkil
qilinadigan moslanuvchan ishlab chiqarish modullarida keng qo’lanilmoqda.
Bundagi EXM bilan boshqarish imkoniyati, nafaqat
texnologik dastgohlar balki
butun ishlab chiqarishni tashkil qilish va boshqarish EXM ga yuklatilmoqda.
Excelda yacheykani rasmiylashtirish, stil, raqam formatlari

|
Excelda yacheykani rasmiylashtirish, stil, raqam formatlari
|
bet | 64/99 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 345,85 Kb. | | #99940 |
Bog'liq Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ahamiya-fayllar.org27.Excelda yacheykani rasmiylashtirish, stil, raqam formatlari.
MICROSOFT EXCEL dagi barcha ma`lumotlar jadval Ko’rinishida namoyon bo’lib, bunda jadval yacheykalarining (xonalarining) ma`lum qismiga boshlang’ich va birlamchi ma`lumotlar kiritiladi. Boshqa qismlari esa xar xil arifmetik amallar va boshlang’ich ma`lumotlar ustida bajariladigan turli amallar natijalaridan iborat bo’lgan axborotlardir.
Elektron jadval yacheykalariga uch xil ma`lumotlarni kiritish mumkin:
matnli;
sonli ifodalar;
formulalar.
Matnli ma`lumotlar sarlavha, belgi, izohlarni uz ichiga oladi.Sonli ifodalar bevosita jadval ichiga kiritiladigan sonlardir.
Formulalar — kiritilgan sonli qiymatlar bo’yicha yangi qiymatlarni hisoblaydigan ifodalardir.
Formulalar har doim «=» belgisini qo’yish bilan boshlanadi. Formula yacheykaga kiritilgandan keyin shu formula asosida hisoblanadigan natijalar yana shu yacheykada hosil bo’ladi. Agar shu formulada foydalanilgan sonlardan yoki belgilardan biri o'zgartirilsa, EXCEL avtomatik ravishda yangi ma`lumotlar bo’yicha hisob ishlarini bajaradi va yangi natijalar hosil qilib beradi. EXCELning asosiy ishlov berish ob'yekti hujjatlar (dokumentlar) hisoblanadi. EXCEL hujjatlari ixtiyoriy nomlanadigan va XLS kengaytmasiga ega bo’lgan fayllardir. EXCELda bunday fayllar «Ishchi kitob» deb ataladi. Bir ishchi kitob ixtiyoriy sondagi elektron jadvallarni o’z ichiga olishi mumkin. Ularning har biri «ishchi varaq» deb ataladi. Bir ishchi varaq o’z nomiga ega bo’ladi. Ishchi kitobni xosil qilish uchun MICROSOFT EXCEL dasturini ishga tushirish zarur. Ishchi kitobning tarkib elementlaridan biri ishchi varaq, ya`ni elektron jadval xisoblanadi. Elektron jadvalning asosiy elementlari esa yacheyka va diapazonlardir.Yacheyka — bu jadvaldagi manzili ko’rsatiladigan hamda bir qator va bir ustun kesishmasi oralig'ida joylashgan elementdir. Yacheyka kesishmalarida hosil bo’lgan ustun va qator nomi bilan ifodalanadigan manzili bilan aniqlanadi. Masalan, A — ustun, 4 — qator kesishmasida joylashgan yacheyka — A4 deb nom oladi. Yacheykaga sonli qiymatlar, matnli axborotlar va formulalarni joylashtirish mumkin.Bir necha yacheykalardan tashkil topgan guruh diapazon deb ataladi. Diapazon manzilini ko’rsatish uchun uni tashkil etgan yacheykalarning chap yuqori va ung quyi yacheykalar manzillari olinib, ular ikki nuqta bilan ajratilib yoziladi. Masalan: A1:A4
|
| |
Excelda ma’lumotlarni avtomatik kiritish

|
Excelda ma’lumotlarni avtomatik kiritish
|
bet | 67/99 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 345,85 Kb. | | #99940 |
Bog'liq Iqtisodiyotda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining ahamiya-fayllar.org30.Excelda ma’lumotlarni avtomatik kiritish.
Excel hujayralarga ma'lumotlarni uch turini kiritishga imkon beradi: raqamlar, matn, formulalar. Matn jadval sarlavhalari, tushuntirishlar yoki ish varag'idagi yozuvlar uchun ishlatilishi mumkin. Agar Excel ma'lumotlar turini raqamli yoki formula sifatida tan olmasa, u holda ma'lumotlar matn sifatida ko'rib chiqiladi.Raqamlar raqamli ma'lumotni namoyish qilish uchun ishlatiladi va ularni turli xil formatlarda kiritish mumkin: umumiy, pul, moliyaviy, foizli va hokazo. Sana va vaqtni raqamlar deb ham hisoblash mumkin. Yacheykaga kiritilgan formulalar hisob-kitoblarni amalga oshiradi, ma'lumotlar bazasi ishini boshqaradi, kataklarning xossalari va qiymatlarini tekshiradi, hamda manzil havolalari yordamida kataklar va massivlar o'rtasidagi munosabatni aniqlashda foydalaniladi. Har qanday formula (\u003d) belgisi bilan boshlanadi. Agar katakka formula kiritilsa, u holda sukut bo'yicha katak hisoblash natijasini ko'rsatadi. Ma'lumotlar to'g'ridan-to'g'ri faol katakchaga kiritiladi, ular formulalar satrida ko'rsatiladi. Shuningdek, ma'lumotlar formulalar qatoriga yozilishi mumkin.
Ma'lumot kiritish
Katakchani bosing.
Masalan, ma'lumotlarni kiriting 2001 yilgi hisobot.
Tugmani bosing Kirish.
Kirishni bekor qilish uchun tugmasini bosing Esc.
Formulalar satrini yozayotganda bosing Kiritish - √ tasdiqlash uchun va yozuvni bekor qilish uchun bosing Bekor qilish - ×.
Yoqilgan tugmachalarni bosish yoki boshqa katakchani bosish keyingisiga o'tishdan oldin har doim yozilgan ma'lumotlar faol katakchada saqlanishiga olib keladi.
Hozirgi katakchaga sig‘maydigan darajada keng matn vizual ravishda qo‘shni katakchalar bilan qoplanadi, aslida u bitta katakchada joylashgan bo‘ladi. Excel hujayradagi matn yoki formulalarni 255 ta belgigacha cheklaydi.
Joriy katak ichida ko'rsatilishi mumkin bo'lmagan juda katta sonlar belgilar ketma-ketligi sifatida ko'rsatiladi # # # #. Hujayrada raqamli qiymatni ko'rsatish uchun ustun kengligini oshirish kerak ("Hujayralarni formatlash" bo'limiga qarang). Siz kalit yordamida hujayraning tarkibini o'chirishingiz mumkin O'chirish. Satrlarni yoki ustunlarni kiritish, katakchalarni yo'q qilish, nusxalash yoki ko'chirish kabi ko'plab operatsiyalar operatsiyani boshlashdan oldin bir yoki bir nechta katakchalarni tanlashni talab qiladi. Tanlash maydoni alohida katak yoki butun ish daftarini egallashi mumkin. Faol katak har doim tanlovning bir qismidir. Tanlash maydoni to'rtburchaklar shaklida bo'lishi kerak va quyidagicha belgilanishi mumkin:
bir yoki bir nechta kataklar;
bir yoki bir nechta ustunlar;
bir yoki bir nechta satrlar;
bir yoki bir nechta ishchi varaqlar.
|
| |
V guruh. Agregat dastgohlardan to’zi lgan avtomatik liniyalar

93
va moslamalarga maxkamlash uchun ularda aniq zamin Yuza bo’lmaydi. SHuning
uchun agregat dastgohlardan to’zi lgan avtomatik liniyalar yo’ldoshlar
bilan
jihozlanishi yoki jihozlanmasligi mumkin.
Agregat dastgohlardan to’zi lgan avtomatik liniyalarda birxillashtirilgan
qismlar va detallar 60-75 foizni tashkil etadi. Bunga agregat dastgohlarni tashkil
etgan qismlar va detallar, shuningdek
tashish va burish qurilmalari, yordamida
qurilmalarning gidravlik yuritmalari, qirindilarni yig’ishtirish transportyorlari,
nazorat qurilmalari va avtomatik liniyalarning boshqa mexanizmlari kiradi.
Agregat dastgohlardan to’zi lgan avtomatik liniyalardan
yirik seriyalab va
yalpi ishlab chiqarish sharoitlarida samarali foydalaniladi.
Teshiklarga ishlov beradigan avtomatik liniyalarda kuch agregatlar
gorizontal, vertikal va aralash joylashgan birva ikkitomonli agregat dastgohlar
keng qo’llamda qo’llaniladi. Gorizontal joylashgan ikkita va vertikal joylashgan
(portalga o’rnatiladigan) bitta kuch agregatlar bilan
jihozlangan uch tomonli
dastgohlar nisbatan kam qo’llaniladi, chunki vertikal kuch agregatga hizmat
ko’rsatish juda qiyin.
Ochiq transportyorli avtomatik linyalarda, odatda detallarga bir,
ikki yoki
uch
tomonlama
ishlov
beradigan
birpozitsiyali
agregat
dastgohlar
qo’llaniladi.Bunday liniyalar mayda detallarga yalpi ishlov berishda befoyda
bo’ladi. Mayda detallarga bo’lish stollari yoki barabanlari bilan jihozlangan
ko’ppozitsiyali dastgohlardan to’zi lgan avtomatik linyalarda ishlov berish foydali
bo’ladi. Bunday dastgohlarda ishlov berish xillari ko’p bo’lganidan
avtomatik
liniya’ning uzunligi birpozitsiyali dastgohlardan to’zi lgan liniyalarning
uzunligidan ancha qisqa bo’ladi. Ko’p pozitsiyali dastgohlardan to’zi lgan
liniyalarda berk transportyorlar ishlatiladi. Bunday transportyorlar detallarni (yoki
detallar o’rnatilgan yo’ldoshlarni) dastgohdan dastgohga uzatadi, lekin ular
dastgohlarning ish zonalaridan o’tmaydi. Detallar (detallar o’rnatilgan
yo’ldoshlar)dastgohlarning ish zonasiga yakka yuklash-bo’shatish
qurilmalari
(masalan, manipulyatorlar) yordamida uzatiladi va ish zonasidan olinadi, bu esa
tashish sistemasini murakkablashtiradi.
Метрологик таъминотнинг асослари - Metrologik ta’minot va uning asosiy jihatlari Ishlab chiqarish tarmoqlarida metrologik ta’minot

|
Metrologik ta’minot va uning asosiy jihatlari Ishlab chiqarish tarmoqlarida metrologik ta’minot
|
bet | 3/6 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 66,65 Kb. | | #100515 |
Bog'liq 3 - MARUZAМетрологик таъминотнинг асослари
Илмий
Ташкилий
Техникавий
Меъёрий-услубий (қонуний)
Метрология
Давлат метрлогик хизмати
Илмий ташкилотлар
Ишлаб чиқариш корхоналари
Давлат эталонлари
Физикавий катталиклар бирлиги ўлчамини узатиш тизими
Намунавий ва ишчи ўлчаш воситалари
Ўлчаш воситаларини давлат синови
Ўлчаш воситаларини қиёслаш
Стандарт намуналар
Стандарт маълумотлар
Давлат стандартлари
Техникавий шартлар
Услубий қўлланмалар
Қўлланмалар
Низомлар
Йўриқномалар
3.1-расм. Метрологик таъминотнинг асослари.
Ishlab chiqarish tarmoqlarini asosan sanoat korxonalari tashkil etadi va bu korxonalar bevosita mahsulotlarni ishlab chiqish (loyihalash), ishlab chiqarish, montaj qilish va ekspluatsiya qilish faoliyatlari bilan o‘z faoliyatini olib borishadi. Demak, umumlashgan holda korxonaning metrologik ta’minotiga to‘xtalib o‘tamiz. Ishlab chiqarish tarmoqlarini asosan sanoat korxonalari tashkil etadi va bu korxonalar bevosita mahsulotlarni ishlab chiqish (loyihalash), ishlab chiqarish, montaj qilish va ekspluatsiya qilish faoliyatlari bilan o‘z faoliyatini olib borishadi. Demak, umumlashgan holda korxonaning metrologik ta’minotiga to‘xtalib o‘tamiz. Korxonada metrologik ta’minotning asosiy vazifalari quyidagicha: - mahsulotni ishlab chiqish, ishlab chiqarish va sinashda o‘lchashlar birliligini ta’minlash;
- texnologik qurilmalarning xarakteristikalarini nazorati, texnologik jarayonlarining parametrlari, mahsulot sifati ko‘rsatkichlarini nazarot qilishda o‘lchashlar aniqligini optimal normalar va o‘lchanayotgan parametrlarning ratsional nomenklaturasini o‘rnatish va tahlil qilish;
- o‘lchash vositalariga metrologik xizmat ko‘rsatish: hisobini yuritish, saqlash, qiyoslash, kalibrlash, ta’mirlashni tashkil qilish va ta’minlash;
- zaruriy aniqlikni kafolatlovchi o‘lchashlarni bajarish uslubiyotini ishlab chiqish va ishlab chiqarish jarayoniga joriy etish;
- metrologik qoida va me’yorlarga rioya qilinishi ustidan hamda mavjud ekspluatatsiya sharoitlarda o‘lchash, nazorat va sinov qurilmalari uchun nazoratni amalga oshirish;
- konstruktor va texnologik hujjatlarni metrologik ekspertiza qilish;
- Sinov qurilmalariga o‘rnatilgan talablarga muvofiq hisobini yuritish, attestatsiyachlash, ta’mirlash kabi metrologik xizmatlar ko‘rsatishni tashkillashtirish va ta’minlash;
- o‘lchash vositalari hisobini yuritish, attestatsiyalash va ta’mirlash metrologik xizmatini tashkillashtirish va ta’minlash;
- o‘lchash tizimlarining o‘lchash kanallari hisobini yuritish, attestatsiya, qiyoslash, kalibrlash metologik xizmatlarini tashkillashtirish va ta’minlash;
Корхонанинг
метрологик таъминоти
Ўлчашлар
Синашлар
Метрологик экспертиза
ЎВ
ЎУ
СҚ
МЭ режаси
МЭ далолатномаси
Сертификат
Қиёслаш
Калибрлаш
Аттесатция
Дастлабки аттестация
Даврий аттестация
I
II
III
IV
|
| |
– milliy etalonlarni yaratish, tasdiqlash, saqlash va asrash qoidalarini o‘rnatish va ularning xalqaro darajada taqqoslanishini ta’minlash

|
– milliy etalonlarni yaratish, tasdiqlash, saqlash va asrash qoidalarini o‘rnatish va ularning xalqaro darajada taqqoslanishini ta’minlash
|
bet | 5/6 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 66,65 Kb. | | #100515 |
Bog'liq 3 - MARUZA – milliy etalonlarni yaratish, tasdiqlash, saqlash va asrash qoidalarini o‘rnatish va ularning xalqaro darajada taqqoslanishini ta’minlash; – milliy etalonlarni yaratish, tasdiqlash, saqlash va asrash qoidalarini o‘rnatish va ularning xalqaro darajada taqqoslanishini ta’minlash; – o‘lchashlar vositalariga, metodlariga va natijalariga umumiy metrologik talablarni belgilash; – davlat metrologik tekshiruvi va nazoratini amalga oshirish; – metrologik masalalar bo‘yicha me’yoriy hujjatlarni, shu jumladan O‘zbekiston Respublikasining barcha hududlarida majburiy kuchga ega bo‘lgan hujjatlarni boshqa davlat boshqaruv idoralari bilan birgalikda qabul qilish; – metrologiya sohasida ilmiy va muhandis-texnik kadrlarni tayyorlash; – O‘zbekiston Respublikasining metrologiya sohasida xalqaro shartnomalariga rioya qilinishini tekshirish; – xalqaro tashkilotlarning metrologiya masalalari bo‘yicha faoliyatida qatnashish; – O‘z O‘BTT ning ishini va rivojlanishini, xalqaro o‘lchashlar tizimi va boshqa mamlakatlarning o‘lchashlar tizimlari bilan uyg‘unlashtirishni ta’minlash; – iste’molchilarning huquqlarini, insonlarning sog‘ligi va xavfsizligini, atrof muhitni va davlat manfaatlarini o‘lchashlar ishonchsiz natijalarining salbiy ta’sirlaridan himoya qilish bo‘yicha tadbirlarni amalga oshirish. O‘zstandart Agentligi to‘g‘risida Nizom O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 05.08.2004 №373 Qarori bilan tasdiqlangan. Davlat metrologik xizmatiga quyidagilar ham kiradi: – Milliy etalonlar markazi; – Milliy etalonlar markazi; – Metrologik xizmat Bosh markazi; – Standart namunalar Bosh markazi; – Standartlashtirish, metrologiya va sertifikatlashtirish ilmiy-tadqiqot instituti (SMS ITI) Malaka oshirish markazi (MOM) bilan birga; – sinash va sertifikatlashtirish hududiy markazlarining (SSM) ning metrologik laboratoriyalari; – standartlashtirish va metrologiya hududiy boshqarmalari (SMB);
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
– milliy etalonlarni yaratish, tasdiqlash, saqlash va asrash qoidalarini o‘rnatish va ularning xalqaro darajada taqqoslanishini ta’minlash
|
Respublika metrologik xizmati – metrologik ta’minotning tashkiliy asosi sifatida

|
Respublika metrologik xizmati – metrologik ta’minotning tashkiliy asosi sifatida
|
bet | 4/6 | Sana | 17.11.2023 | Hajmi | 66,65 Kb. | | #100515 |
Bog'liq 3 - MARUZA Respublika metrologik xizmati – metrologik ta’minotning tashkiliy asosi sifatida Respublika metrologik xizmati – metrologik ta’minotning tashkiliy asosi sifatida Respublika metrologik xizmati metrologik ta’minotning tashkiliy asosi bo‘lib hisoblanadi. Metrologik ta’minot bo‘yicha ishlarning hal qiluvchi hajmini ixtisoslashtirilgan metrologik tashkilotlar bajaradi. Bu tashkilotlar majmuasi va ularning mamlakatda o‘lchashlar birliligini va talab qilinayotgan aniqligini ta’minlashga yo‘naltirilgan faoliyati metrologik xizmatni tashkil etadi. Metrologik xizmat tashkilotlari metrologik ta’minot bo‘yicha barcha ishlarni ilmiy – texnikaviy va metodik boshqaruvini amalga oshiradi, o‘lchashlar birliligini ta’minlash uchun zarur qoida va me’yorlarga rioya etilishini nazorat qiladi. Metrologik xizmat aniq o‘lchashlarning ilmiy – nazariy aspektlarida ham, amaliy aspektlarida ham muhim ishlarni bajarishga qodir ilmiy va nazariy – sinov tashkilotlarining tarmoqlangan tarmog‘ini ifodalaydi. Hozirgi vaqtda respublika metrologik xizmati respublikaning har bir viloyatida davlat metrolgik xizmatlari tarmog‘iga ega, 13 ta metrologik xizmat tayanch tashkilotlariga va respublikaning 302 korxona va tashkilotlarida idora metrologik xizmatlarining tarmoqlangan tarmog‘iga ega. O‘zbekiston Respublikasi davlat metrologik xizmati tuzilmasi O‘zstandart Agentligi boshqaradigan davlat metrologik xizmatiga Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi, viloyatlardagi va Toshkent shaharidagi davlat metrologik xizmat idoralari kiradi. Davlat metrologik xizmat idoralari davlat metrologik tekshiruvi va nazoratini, shuningdek qonun hujjatlariga muvofiq faoliyatning boshqa turlarini ham bajaradi. Davlat metrologik xizmatga O‘zstandart Agentligi rahbarlik qiladi. O‘zstandart Agentligi nomidan milliy idora vakolatlariga quydagilar kiradi: – metrologiya sohasida, metrologik faoliyatni hududlararo va tarmoqlararo muvofiqlashtirishda yagona davlat siyosatini amalga oshirish;
|
| |