nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Xayol jarayonlarining nerv-fiziologik asoslari

|
Xayol jarayonlarining nerv-fiziologik asoslari
|
bet | 213/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Xayol jarayonlarining nerv-fiziologik asoslari
Xayol qilish jarayoni juda ham murakkab aks ettirish jarayoni bo’lishiga qaramay, uning asosida yotgan fiziologik mexanizmlarni akademik. I.P. Pavlovning oliy nerv-faoliyati haqidagi ta'limoti asosida ma'lum darajada tushuntirib o’tish mumkin. Xayolning nerv fiziologik asosida ham miyaning po’stida ilgari hosil qilingan vaqtli aloqalarning (assosiasiyalarning) yana qayta tiklanib, bir-biri bilan yangicha qo’shilish jarayoni yotadi. Shuni ham aytish kerakki, bosh miya yarim sharlarida ilgari hosil qilingan vaqtli aloqalar birin-ketin tiklanadilar va binobarin ularning qo’shilishlari ham asta-sekin yuzaga keladi. Ana shuning natijasida bosh miyaning po’stida inson o’z shaxsiy hayotida hech qachon idrok qilmagan narsalarning obrazlari paydo bo’ladi. Bu obrazlarning ko’pi voqelikka mutlaqo to’g’ri kelmaydi va natijada tormozlanib holadilar. Boshqa birlari esa voqelikka to’g’ri kelganligi hamda inson faoliyati uchun miyadan yangi imkoniyatlar ochib bergani tufayli amaliy faoliyat natijalari bilan mustahkamlanadilar. Xayol qilish jarayoni hamisha nutq orqali amalga oshirilishi tufayli nutqning nerv-fiziologik asosida ikkinchi signallar tizimining faoliyati ham faol qatnashadi. Bundan tashqari xayol qilish jarayonida diqqat, xotira, tafakkur va iroda jarayonlari ham ishtirok qiladi. Ana shu nuqtai nazardan olganda xayolning (xususan ijodiy xayolning) nerv fiziologik mexanizmlarni to’la tushuntirib berish uchun yetarli ilmiy ma'lumotlar yo’q. hozirgi kunda fan va texnikaning juda tez temp bilan rivojlanishi ijodiy xayol jarayonining oldiga katta vazifalar qo’ymoqda. Masalan, kosmik fazoni zabt etish, insonning oyga chiqishi, murakkab aqlli mashinalarning yaratilishi va shu kabilar inson tafakkuri hamda ijodiy xayolning yuksak taraqqyoti natijasida qo’lga kiritilmoqda.
Odamning uyg’oq paytida yuzaga keladigan xayol jarayoni ma'lum darajada tartibot va ixtiyoriy xarakterga ega bo’ladi. Shuning uchun odam o’zining xayol qilish jarayonini oldidagi maqsad va vazifalarga bo’ysindira oladi. Odam o’zining bilimlari, tushunchalariga asoslangan holda xayoliy obrazlarning paydo bo’lishini idora qila oladi.
Bosh miya katta yarim sharlarining barcha tomonlari tormozlanib, odam uxlagan paytida ham xayol tush ko’rish shaklida yuzaga keladi. Odatda odam uxlay boshlagan paytida ikkinchi signallar tizimining faoliyati bilan bog’liq bo’lgan nerv hujayralari hammadan oldin tormozlanadi. Uyqu bilan bog’liq bo’lgan tormozlanish jarayoni miyaning hamma joyiga baravar ravishda tarqalmaydi. Natijada ayrim joylar tormozlanmasdan holadi va kutilmagan darajada ajoyib munosabatlarga kirisha boshlaydi. Ana shuning uchun tush ko’rish ikkinchi signallar tizimining nazoratisiz juda betartib, pala-partish ravishda yuzaga keladigan assosiasiyalardan iborat bo’ladi.
|
| |
Xayol haqida - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 212/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim XAYOL
Xayol haqida tushuncha
Odam o’z hayoti davomida ilgari idrok qilgan narsa va hodisalarni tasavvur etibgina qolmay, balki hech qachon hayotida uchratmagan narsalarni ham tasavvur eta oladi. Boshqacha qilib aytganda, odam faqat ilgari idrok qilgan narsalarinigina eslash bilan cheklanib qolmay, balki shu paytgacha hech qaerda uchratmagan yangi narsalarini ham o’z hayotida yarata oladi.
Shuningdek, avlod-ajdodlarimizning hayotiga doir tarixiy kitoblarni o’qiyotganimizda yoki bo’lmasa, o’qituvchining uzoq chet el mamlakati haqidagi qiziqarli gaplarini eshitar ekanmiz, yuqoridagi narsalarga nisbatan tasavvurlar hosil bo’ladi. Xayol qilish jarayonida idrok qilingan obrazlar orqali hosil qilingan tasavvurlar va bunday tasavvurlarni ongimizda xotira orqali orttirilishi tufayli yuzaga keladi. Demak, xayol jarayonining bo’lishi uchun xotira tasavvurlarining bo’lishi shart. Shuning uchun xayolning rivojlanishi insonning bilim boyligi, turmush tajribasi bilan bog’liq.
Xayol deb odamning ongida ilgaridan bor bo’lgan vaqtli aloqalarning (assosiasiyalarni) qaytadan tiklanishi va bir-biri bilan yangicha qo’shilishi orqali narsa va hodisalarning yangi obrazlarini hosil qilishga aytiladi.
Xayol - obraz tasavvur yoki g’oya shaklida yangi narsaning yaratilishi, ong faoliyati, ya'ni ilgari idrok qilinmagan narsalarning obrazlarini mavjud tasavvurlar asosida miyada yaratishda ifodalanadigan faoliyatdir.
Xayolning inson hayotidagi o’rni juda kattadir. Istalgan mehnat faoliyatini oladigan bo’lsak, xayolning ishtirokisiz deyarli amalga oshirib bo’lmaydi. Masalan, biror narsa yasash biror o’simlikni o’stirish uchun qo’lga kiritiladigan natijalarni oldindan bilish, ya'ni xayolda tasavvur etib ko’rish lozim bo’ladi. Shuning uchun xayol juda ko’p faoliyatlarning tarkibiy qismiga kiradi.
Kishining butun ruhiy hayoti shaxsning bilish faoliyati va emosional irodaviy holatlari bilan uzviy bog’liq. Xayol idrok xotira tafakkur kabi mantiqiy bilish jarayonlari bilan uzviy bog’liq holda rivojlanadi. Xayolning mahsuli shundaki, u orqali avvalgi tajribalar qayta ishlanadi. Xayol tafakkur bilan shunday bog’liq-ki, xayol ham, tafakkur ham muammoli vaziyatlardan kelib chiqadi va shaxs ehtiyojlariga asoslanadi. Tafakkurda fikrlar, tushunchalar asosida ifodalanadi.
|
| |
Nazorat savollari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 211/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Nazorat savollari
Tafakkur tushunchasining mazmunini izohlang?
Tafakkur operasiyalarini ajratib ko’rsating?
Tafkkur shakllari nimalarda ko’rinadi?
Tafakkur sifatlarining mazmunini izohlang?
Tafakkurning turlarining mohiyatini izohlang?
Tafakkurdagi individual farqlar nimalarda ko’rinadi?
Mustaqil ishlash uchun tavsiya etilayotgan adabiyotlar
Гамезо М.В, Домашенко И.А Атлас по психологии М;
«Просвещение» 1986 г
Гиппенрейтер Ю.Б Введение в общую психологию: Курс лекций: Учебное пособие для вузов –М.; ЧеРо 1997
Davletshin M.G Umumiy psixologiya T-2002 y
Джемс В. Психология.- М., 1991
Запорожец А. В. Избранные психологические труды: В 2-х т. Т. 1 / Под ред. В. В. Давыдова, В. П. Зинченко. — М.: Педагогика, 1986.
Karimova V.M. Psixologiya T-2002 y
Лейтес Н. С, Возрастные предпосылки умственных способностей // Хрестоматия по психологии. — М.: Просвещение, 1987.
Маклаков А.Г Общая психология М.; “Питер” 2003
Немов Р.С Психология 1-китоб М;. 1999 г
Nishonova Z.T Mustaqil ijodiy fikrlash T; "Fan" 2003 y
Общая психология: Курс лекций/ Сост. Е.И.Рогов.-М.: Владос, 1995
Psixologiya qisqacha izohli lug’at T-1998 y
Пушкин В. Н. Эвристическая деятельность человека и проблемы современной науки // Хрестоматия по психологии. — М: Просвещение, 1987.
Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии.-СПб.: «Питер» 1999
Смирнов А. А. Избранные психологические труды: В 2-х т. Т. 2. — М.: Педагогика, 1987.
Теплов Б. М. Избранные труды: В 2-х т. Т. 1. — М.: Педагогика, 1985.
Turg’unov Q. Psixologiya terminlarining ruscha-o’zbekcha izohli lug’ati T; "O’qituvchi" nashriyoti 1975 y
Umumiy psixologiya (A.V.Petrovskiy tahriri ostida) T; "O’qituvchi" 1992 y
G’oziev E.G’ Umumiy psixologiya 1-2 kitob T-2002 y
G’oziev E.G’.Tafakkur psixologiyasi T; "O’qituvchi" 1996
|
| |
shunday bir tafakkur operasiyasidirki, uning yordami bilan biz narsa va hodisalarni fikran yoki amaliy va xususiyatlarni tahlil qilamiz

|
shunday bir tafakkur operasiyasidirki, uning yordami bilan biz narsa va hodisalarni fikran yoki amaliy va xususiyatlarni tahlil qilamiz
|
bet | 208/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim ...............shunday bir tafakkur operasiyasidirki, uning yordami bilan biz narsa va hodisalarni fikran yoki amaliy va xususiyatlarni tahlil qilamiz.
analiz B) sintez V) taqqoslash G) klassifikasiya D) abstraksiyalash 13................. shunday bir tafakkur operasiyasidirki narsa va hodisalarning ongimizda bo’lingan, ajralgan ayrim qismlarini bo’laklarini fikran yoki amaliy ravishda birlashtirib butun holga keltiradi.
analiz B) sintez V) taqqoslash G) klassifikasiya D) abstraksiyalash 14................. shunday bir tafakkur operasiyasidirki, bu operasiya vositasi bilan ob'ektiv dunyodagi narsa va hodisalarning bir-biriga o’xshashligi va bir-biridan farqi aniqlanadi.
analiz B) sintez V) taqqoslash G) klassifikasiya D) abstraksiyalash
" Agar siz tabiatning biror narsasini ravshan tushunib, olishni istasangiz uning o’ziga juda o’xshash bo’lgan narsalardan tafovutini topingiz va uning o’zidan juda uzoq bo’lgan narsalar bilan o’xshashlik topingiz. Ana shunda siz
shu narsaning eng muhim hamma belgilarini payqab olasiz demak shu narsani tushunib olasiz" mazkur fikr qaysi tafakkur operasiyasining mazmunini ochib berishga qaratilgan ?.
analiz B) sintez V) taqqoslash G) klassifikasiya D) umumlashtirish
Bu operasiya yordami bilan moddiy dunyodagi narsa va hodisalarning muhim xususiyatlarini farqlab olib, ana shu xususiyatlardan narsa va hodisalarning muhim bo’lmagan ikkinchi darajali xususiyatlarini fikran ajratib tashlanadi. Mazkur fikr qaysi fikrlash operasiyasiga tegishli?
analiz B) abstraksiyalash V) taqqoslash G) klassifikasiya D) umumlashtirish
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
shunday bir tafakkur operasiyasidirki, uning yordami bilan biz narsa va hodisalarni fikran yoki amaliy va xususiyatlarni tahlil qilamiz
|
Qaysi qatorda umumlashtirishning turlari to’g’ri ko’rsatilgan?

|
Qaysi qatorda umumlashtirishning turlari to’g’ri ko’rsatilgan?
|
bet | 209/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Qaysi qatorda umumlashtirishning turlari to’g’ri ko’rsatilgan?
nazariy va amaliy B) tushunchali va hissiy-konkret V) o’xshashlik va umumiylik G) ob'ektiv va sub'ektiv D) umumiy va xususiy
Psixologiyada narsa va hodisalardagi xossa, belgi, xususiyat alomatlarini topish va shu umumiylik asosida birlashtirish tushuniladi. Mazkur fikr qaysi fikrlash operasiyasiga tegishli?
abstraksiyalash B) umumlashtirish V) klassifikasiyalash G) konkretlashtirish
D) sistemalashtirish
Predmetlarni obe'ktiv muhim belgi asosida umumlashtiradi. Mazkur umumiylashtirish qanday nomlanadi?
ob'ektiv B) sub'ektiv V) tushunchali G) hissiy-konkret D) xususiy 20.Predmetlar topshiriq talabiga tashqi belgi bilan umumiylashtirish nima deb nomlanadi?
ob'ektiv B) sub'ektiv V) tushunchali G) hissiy-konkret D) xususiy 21.Hodisalarni ichki bog’lanish va munosabatlardan qat'iy nazar bir tomonlama ta'kidlashdan iborat fikr yuritish operasiyasi nima deb nomlanadi?
abstraksiyalash B) umumlashtirish V) klassifikasiya G) konkretlashtirish
D) sistemalashtirish
Bir turkim ichidagi narsalarning bir-biriga o’xshashligiga va boshqa turkumlardagi narsadardan farq qilishiga qarab narsalarni turkumlarga ajratish tizimi deb ataladi.
abstraksiyalash B) umumlashtirish V) klassifikasiya G) konkretlashtirish
D) sistemalashtirish
Narsa va hodisalarning belgi va xususiyatlari haqida tasdiqlab yoki inkor qilib aytilgan fikr deb ataladi.
xulosa chiqarish B) hukm V) tushuncha G) konkret tushuncha
D) mavhumlashtirish
|
| |
Qaysi qatorda hukm turlari to’g’ri ko’rsatilgan?

|
Qaysi qatorda hukm turlari to’g’ri ko’rsatilgan?
|
bet | 210/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Qaysi qatorda hukm turlari to’g’ri ko’rsatilgan?
juz'iy, taxminiy, shartli tasdiqlovchi B) yakka, konkret, umumiy, abstrakt, xususiy,to’planma V) induktiv, deduktiv, analogik G) yakka, juz'iy, xususiy analogik D) yakka, konkret, chin, taxminiy
Qaysi qatorda tushuncha turi to’g’ri ko’rsatilgan?
juz'iy, taxminiy, shartli tasdiqlovchi B) yakka, konkret, umumiy, abstrakt, xususiy,to’planma V) induktiv, deduktiv, analogik G) yakka, juz'iy, xususiy analogik D) yakka, konkret, chin, taxminiy
Qaysi qatorda xulosa chiqarish turlari to’g’ri ko’rsatilgan?
juz'iy, taxminiy, shartli tasdiqlovchi B) yakka, konkret, umumiy, abstrakt, xususiy,to’planma V) induktiv, deduktiv, analogik G) yakka, juz'iy, xususiy analogik D) yakka, konkret, chin, taxminiy
................shunday tafakkur shaklidirki bu shakl vositasi bilan biz ikki yoki undan ortiq hukmlardan yangi hukm hosil qilamiz.
xulosa chiqarish B) tushuncha V) hukm G) induktiv xulosa chiqarish
D) deduktiv xulosa chiqarish
Narsa va hodisalarning umumiy va muhim belgilarini aks ettiruvchi fikrdir.
xulosa chiqarish B) tushuncha V) hukm G) induktiv xulosa chiqarish
D) deduktiv xulosa chiqarish
Inson tomonidan bevosita idrok qilinayotgan predmetlar emas balki tasavvur qilinayotgan narsa va hodisalar haqida fikrlashdan iborat tafakkur turi bu ..............
amaliy B) nazariy V) ko’rgazmali-harakat G) ko’rgazmali-obrazli D) fazoviy 30.Ulug’ rus olimi D.I. Mendeleevning hikoya qilishicha u elementlar davriy tizimi jadvalini tuzish vaqtida uch kechayu uch kunduz tinim bilmay mehnat qilgan ammo bu vazifani nihoyasiga yetkaza olmagan. Undan so’ng charchagan olim ish stoli ustida uyquga ketgan va tushida bu elementlar tarkibli joylashtirilgan jadvalni ko’rgan. Shunda D.I. Mendeleev uyqudan uyqonib, bir parcha qog’ozga tushida ayon bo’lgan jadvalni ko’chirib o’tgan. Sizningcha mazkur jarayon tafakkur turining mahsuli?
amaliyB) ixtiyorsiz/intuitive V) ixtiyoriy/analitik G) ko’rgazmali D) abstrakt tafakkur.
|
| |
Yopiq yerdagi sabzavot mahsulotlari tannarxini hisoblash xususiyatlari

11.3.5. Yopiq yerdagi sabzavot mahsulotlari tannarxini hisoblash xususiyatlari Yopiq yerda sabzavot mahsulotlari yetishtirish asosan parnik va issiqxonalarda amalga
oshiriladi. Bunday inshootlar ko‘proq yirik shaharlar atrofidagi mintaqalarda keng tarqalgan.
Yopiq yerda sabzavot mahsulotlari yetishtirish xarajatlari ixtisoslashtirilgan fermer xo‘jaliklarida
inshoot turlari (qishki issiqxonalar, oyna yoki shaffof plenka qoplangan bahorgi issiqxonalar,
kichik ko‘lamdagi plyonka bilan qoplangan joylar, isitiladigan yerlar, gidroponika) va ulardagi har
bir ekin bo‘yicha alohida, ixtisoslashmagan fermer xo‘jaliklarida esa har bir inshoot bo‘yicha
hisobga olinadi. Amaldagi qoidalarga muvofiq yopiq yerdagi sabzavotchilikda xarajatlarning
hisob obekti bo‘lib inshootlarning turlari (qishki, bahorgi issiqxonalar, parniklar va h.k) bo‘yicha
aks ettirilgan xarajatlar qabul qilingan. Bunday xarajatlar butun inshoot bo‘yicha hisobga
olinganligi esa har bir issiqxona bo‘yicha har xil mahsulotlar yetishtirilganligi bois, ularni
yetishtirish uchun qilingin xarajatlarni mahsulot turlariga taqsimlash zarurati vujudga keladi.
Bunday taqsimlash belgilangan bazaga mutanosib ravishda amalga oshiriladi. Bunda mazkur
o‘simlik turini parvarishlash uchun sarflangan urug‘likka, ko‘chat va ekish Materiallarigina
bevosita xarajat hisoblanadi.
Issiqxonada yetishtirilgan mahsulotlar tannarxini hisoblashda xarajatlar ekin turlari
o‘rtasida metr-kunlarga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Ularni aniqlash uchun issiqxonada
mazkur ekin bilan band bo‘lgan maydon uning vegetatsiya davriga (parvarishlangan kunlar
soniga) ko‘paytiriladi. Ushbu ma’lumotlar har bir inshoot bo‘yicha yuritiladigan vegetatsiya
jurnalidan olinadi. Misol tariqasida bahorgi issiqxonada yetishtirilgan mahsulotlar tannarxini
hisoblashni keltiramiz (11.4-jadval).
-jadval - Microsoft Word 03 Kishlok xujaligida buxalteriya xisobi va solikka tortish \

11.4-jadval Bahorgi issiqxonada yetishtirilgan mahsulotlar tannarxini kalkulyatsiyalash Ekin turlari
Ko‘rsatkichlar
Bodring
Pomidor
Barra piyoz
Hammasi
yer maydoni, m
2
1000
1100
1000
3100
Vegetatsiya davri, kun
120
100
42
X
Kvadrat-metr kunlar
12000
111000
42000
272000
Bevosita xarajatlar (urug‘lik-ko‘chat
va h.)
80000
58000
194000
332000
Bilvosita (taqsimlanadigan) xarajatlar
-
-
-
4129500
1kv.m tannarxi, so‘m
-
-
-
1332
Xarajatlarning
ekin
turlariga
taqsimlanishi
1800000
1700000
629500
4129500
Jami xarajat, so‘m
1880000
1758000
823500
4461500
Olingan mihsulot, kg
1253
976
1830
X
1kg mahsulot tannarxi, so‘m
1500
1801
450
X
Issiqxonalardan olingan mahsulotlar standart va nostandart mahsulotlarga ajratilib, kirim
qilinadi.
Nostandart mahsulotlar mavjud bo‘lganida xarajatlarni ushbu sifat guruhlari o‘rtasida
(ularning tannarxini alohida hisoblash maqsadida)umum belgilangan tartibda, ya'ni
mahsulotlarning bozor bahosi bo‘yicha aniqlangan qiymatiga mutanosib amalga oshiriladi.
Ta'kidlash joizki, qishki issiqxonalarda yil oxiriga tugallanmagan ishlab chiqarish summalari
qolishi mumkin. Bu holda uni aniqlash va shu bilan barcha xarajatlarni olingan mahsulotlar va yil
oxiriga o‘stirishda mahsulotlar o‘rtasida taqsimlash zarurati vujudga keladi. Tugallanmagan ishlab
chiqarishni baholash umum belgilangan tartibda amalga oshiriladi, ya'ni vegetatsiya jurnali
ma’lumotlariga muvofiq parvarishlanayotgan ekinlar bo‘yicha kvadrat-metr-kunlar soni va ekish
Materiallari qiymati hisob-kitob qilinadi. Shunga asosan tugallanmagan ishlab chiqarishga
taalluqli xarajatlar aniqlanadi.
Sabzavot mahsulotlari yetishtirish uchun parniklardan foydalanilganda issiqxonalardagi
kabi, urug‘lik va ko‘chat Materiallari qiymati bevosita parvarishlanayotgan ekinlarga olib boriladi.
Qolgan xarajatlar esa rom-kunlar soniga mutanosib taqsimlanadi.
Rom-kunlar mazkur ekin turi uchun ishlatiladigan romlar sonini uning vegetatsiya davri
(kunlar soni)ga ko‘paytirish yo‘li bilan aniqlanadi. Parniklarda yil davomida romooborotlar
bo‘lishi mumkin. Shuning uchun amaldagi qoidalarda taqsimlanadigan xarajatlarni yil bo‘yicha
umumiy yillik va siklli xarajatlar bo‘yicha ajratish ko‘zda tutilgan.
Siklli xarajatlarga tuproq tashib keltirish,parniklarni bioyoqilg‘i bilan to‘ldirish va boshqa
xarajatlar kiradi. Ular faqat ramooborot yetishtirilgan mahsulotlarga tegishli bo‘ladi (odatda, 1
maygacha bo‘lgan davrda). Bu ko‘proq ko‘rsatilgan davrdan so‘ng tabiiy issiqlik yetarli darajada
bo‘lishi va keyingi romooborotlarda bioyoqilg‘idan foydalanishga zarurat yo‘qligi bilan
izohlanadi.
Yillik xarajatlar - bu tegishli ekinlarni parvarishlash bilan bog‘liq sarf-xarajatlar. Ular har
qanday romooborotga bir xil me’yorda olib boriladi.
Shunday qilib, parniklarda birinchi romooborotda sabzavot mahsulotlari yetishtirish
bo‘yicha umumiy xarajatlar summasi bevosita, siklli va umumiy yillik xarajatlarga, keyingi
romooborotlarda yetishtirilgan mahsulotlarga doir xarajatlar bevosita va umum yillik xarajatlarga
bo‘linadi. Parnikda yetishtirilgan sabzavot mahsulotlari tannarxini hisoblash metodikasini fermer
Ko’rgazmali obrazli - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 205/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limKo’rgazmali obrazli tafakkur - tafakkur turlaridan biri, bu tasavvur qilinayotgan narsa va hodisalar haqida fikrlashni xarakterlab beradi.
Ko’rgazmali harakat tafakkuri - tafakkur turlaridan biri, narsa va xodisalar bilan ishlash jarayonida ularni bevosita idrok qilishda namoyon bo’ladi.
Nazariy tafakkur - tafakkur turlaridan biri, u ob'ektlarning xususiyatlarini, qonuniyatlarini ochishga qaratilgan bo’ladi.
Sintez - (yunon. sintbasis - birikish, qo’shilish) - tafakkurning yagona analitik - sintetik jarayonida yakka hodisalarni umumiylashtirishga qaratilgan fikr yuritish operasiyasi.
So’z - mantiqiy tafakkur - tafakkur turlaridan, bu mantiqiy operasiyalar, omillar yordamida tushunchalar orqali ifodalanadi.
Taqqoslash - narsa va hodisalar o’rtasidagi o’xshashlik va tafovutlarni aniqlashga asoslangan fikrlash operasiyasi.
Tafakkur - inson aqliy faoliyatining yuksak shakli. Sezgi idrok va tasavvurlar orqali bevosita bilib bo’lmaydigan narsa va hodisalar tafakkurda ongli ravishda aks etadi.
Tahlil - tafakkur qilish usuli, bunda murakkab ob'ektlar qismlarga bo’lib o’rganiladi.
Tushuncha - voqelikdagi narsa va hodisalarning muhim belgi va xususiyatlarini bitta so’z yoki so’zlar guruhi bilan ifodalashdan iborat tafakkurning mantiqiy shakli.
Umumlashtirish - voqelikdagi narsa va hodisalarni umumiy va muhim belgilariga qarab fikran birlashtirishdan iborat tafakkur jarayoni.
Xulosa chiqarish - tafakkurning mantiqiy shakllaridan, bunda bir qayta hukmlar asosida ma'lum xulosa chiqariladi.
Yaqqol harakatli tafakkur - tafakkur turlaridan, u narsalar bilan ishlash jarayonida ularni bevosita idrok qilishda ifodalanadi.
Hukm - tafakkur - usullaridan, u narsa va hodisalar o’rtasida o’zapo biron- bir bog’lanishlarning borligini tasdiqlash yoki inkor qilinishda ifodalanadi.
|
| |
Milliy qonunlar - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

17
punktlarining, ishlab chikarish obyektlari va kommunikatsiyalarning xavfsizligini
ta‘minlash uchun zarur bo‗lgan boshqa axborotlar;
•
axborot-kutubxona
muassasalarining,
arxivlarning,
idoraviy
arxivlarning va O‗zbekiston Respublikasi hududida faoliyat ko‗rsatayotgan yuridik
shaxslarga tegishli axborot tizimlarining ochiq fondlaridagi mavjud ma‘lumotlar.
Davlat xokimiyati va boshqaruv organlari, fuqarolarning o‗zini o‗zi
boshqarish organlari, jamoat birlashmalari va boshqa nodavlat notijorat
tashqilotlari jamiyat manfaatlariga
taalluqli voqealar, faktlar, hodisalar va
jarayonlar to‗g‗risida qonun xujjatlarida belgilangan tartibda ommaviy axborot
vositalariga xabar berishi shart.
Shifrlash algoritmi - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

150
Tizim ma‟muri
– tizimni ekspluatatsiyasiga
va uning ishga layoqatlik
holatini ta‘minlashga javobgar shaxs.
Tizim xavfsizligi
- tizim resurslaridan va funksional imkoniyatlaridan
ruxsatsiz foydalanishdan hamda ishlashida turli
bashorat qilinadigan yoki
qilinmaydigan holatlar sabab bo‘luvchi, bo‘lishi mumkin bo‘lgan buzilishlardan
tizimning himoyalanishi.
Virus
– boshqa dasturlar bajarilayotganida o‘zini ularga kirituvchi unchalik
katta bo‘lmagan dastur; yana - nusxalarini beixtiyor yaratish va keyinchalik yangi
nusxasini nazoratlash va qayta yaratishga erishish maqsadida fayllardagi va tizimli
sohalardagi boshqa dasturlarni modifikatsiyalash imkoniyatiga ega dastur.
Virusga qarshi himoya
- hisoblash texnikasi va avtomatlashtirilgan tizim
vositalarini dasturiy virus ta‘siridan himoyalashni ta‘minlashda ishlatiluvchi
tashkiliy, xuquqiy, texnik va texnologik choralar kompleksi.
Jamiyat axborot xavfsizligi - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

147
Kiberfazo
– Internet, telekommunikatsiya tarmoqlari, kompyuter tizimlari va
o‘rnatilgan prosessorlar va kontrollerlarni o‘z
ichiga olgan, o‘zaro bog‘langan
axborot tizimlari infrastrukturalar tarmog‘idan tashkil topgan axborot muhitidagi
global domen.
Kiber-hujum
– hisoblash muhiti/ infrastrukturasini, o‘chirish,
buzish yoki
g‘arazli nazoratlash yoki ma‘lumot yaxlitligini buzish yoki nazoratlanuvchi
axborotni o‘g‘irlash maqsadida kiberfazodan foydalanuvchi tashkilotga atalgan
kiberfazo orqali amalga oshiriluvchi hujum.
Kiberjinoyatchilik
- g‘arazli yoki xuliganlik
maqsadlarida himoyalashning
kompyuter tizimlarini buzib ochishga, axborotni o‘g‘irlashga yoki buzishga
yo‘naltirilgan alohida shaxslarning yoki guruhlarning harakatlari.
Kiberterrorizm
-
insonlar halokati, aytarlicha moddiy zarar xavfini yoki
boshqa jamiyatga xavfli oqibatlarni tug‘diruvchi kompyuter tizimlarini izdan
chiqarish bo‘yicha harakatlar.
Kiberxavfsizlik - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A92
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALAR ILMIY-TADQIQOT ISHLARINI

|
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALAR ILMIY-TADQIQOT ISHLARINIBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALAR ILMIY-TADQIQOT ISHLARINI
TASHKIL ETISHNING SHART-SHAROITLARI
Usmonov Abdulla Abdumannopovich
Navoiy davlat pedagogika instituti o‘qituvchisi
Respublikamizda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 9 sentabrda
“Respublika oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan, ilmiy-tadqiqot faoliyati bilan
shug‘ullanayotgan iqtidorli yoshlarni yanada qo‘llab-quvvatlash to‘g‘risida”gi PF-6309-
son Farmoni[1]ning qabul qilinishi oliy ta’lim muassasalarida talabalarning tadqiqotchilik
faoliyatini tashkil etishga bo‘lgan e’tiborini yanada kuchaytirish lozimligini bildiradi.
Talabalarining ilmiy-tadqiqot ishlari ijtimoiy-iqtisodiy sohada oliy kasbiy ma’lumotga ega
bo‘lgan, fan-texnika va madaniyat taraqqiyoti yutuqlarini amaliy faoliyatda ijodiy qo‘llay oladigan
mutaxassislarni tayyorlash va tarbiyalash sifatini oshirishning muhim vositalaridan biridir.
Oliy ta’lim muassasasalari talabalarining ilmiy-tadqiqot ishlarga jalb etish hamda ularning
ijodiy salohiyatidan foydalanish mamlakatimizdagi dolzarb ilmiy muammolarni hal qilish
imkonini beradi.
“Oliy ta’lim muassasasida talabalarning ilmiy tadqiqot ishlari o‘z navbatida ulardan chuqur,
mustahkam bilim egallashni talab qiladi. Mustaqil, puxta bilimlarsiz amaliy ishlarga ijodiy
yondoshish, o‘quv tadqiqot, ilmiy tadqiqot ishlarini bajarish mumkin emas.”, - deydi pedagog olim
M.Ochilov.[2]
Oliy ta’lim muassasasi talabalari ilmiy-tadqiqot ishlarining asosiy vazifalari sifatida
quyidagilarni belgilab berish mumkin:
talabalar tomonidan bilishning ilmiy yo‘llarini egallash hamda o‘quv materialini chuqur va
ijodiy o‘zlashtirish;
ta’lim metodologiyasi va ilmiy muammolarni mustaqil hal etish;
185
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
|
| |
Kiberjinoyatdan asosiy maqsad nima?

14
talonchilik, rakibni yo‗q qilish yoki
siyosiy maqsadlar uchun
muassasa, korxona yoki tizim ishini tartibga solmasliq
boshka jinoyatlarni yashirish uchun;
tadkikrt masalalarida;
shaxsiy intelektual krbiliyat yoki ustunlikni namoyish qilish.
Mualliflik huquqini himoyalashning texnik vositalari
Mualiflik xuquqini ta‘minlashda turli himoya usullaridan foydalaniladi. Bular
CD/DVD disklardagi ma‘lumotlarni ruxsatsiz ko‗chirishdan himoyalashdan tortib,
oddiy RDF fayllarni taxrirlash imkoniyatini cheklash kabi jarayonlarni oz ichiga
olishi mumkin.
Biroq,
boshqa
toifadagi
insonlar
agar
men
litsenziyaga
ega
CD
diskni sotib olsam, undan ko‗chirish imkoniyatiga xam ega
bo‗lishim kerak deb fikrlaydilar.
Xavfsizlik
Internet tarmog‗idagi axborotdan foydalanganda xavfsizlik anchadan beri
axloqiy munozaralar mavzusi bo‗lib kelgan. Bu birinchi navbatda jamoat
faravonligini himoya qilish yoki shaxs xuquqini
himoya qilish degan savolni
o‗rtaga qo‗yadi. Internet tarmog‗ida foydalanuvchilar sonini ortishi, shaxsiy
ma‘lumotlarni ko‗payishi natijasida ularning o‗g‗irlanishi
va kiberjinoyatlar soni
ortmoqda.
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 190
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
shakllanmagan, investitsiyalar ilmiy-pedagogik asoslanmay sarflansa ham shunday bo‘ladi.
Shuningdek, psevdotarbiya, psevdota’lim, psevdobilim, psevdofan va madaniyat amalda bo‘lgan
joylarda ham shunday bo‘ladi. Tuzalmas jinoyatchi, yollanma qotil – bular jamiyat va oila uchun
kiritilgan, biroq, samarali foydalanilmagani uchun zoe ketgan investitsiyalar demakdir. Ijobiy
inson kapitalini – mehnatkash odamlar, ishning ko‘zini biluvchi professionallar, ustasi faranglar,
jahon miqyosida tan olingan mutaxassislar tashkil qiladi. Inson kapitalini rivojlantirishga
jamiyatning faol odamlari – olim va ziyolilari katta hissa qo‘shadilar.
FOYDALANIGAN ADABIYOTLAR RO‘YHATI
1.
https://xs.uz
. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 20 apreldagi “Yoshlarning
tadbirkorlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va bandiligiga ko‘maklashish, ularni ijtimoiy himoya
qilish hamda bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi
PF-6208-sonli Farmoni. 22.04.2022. №82 (7862).
2.
https://xs.uz
. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 3 fevral 2021 yildagi PF-6155-
sonli “2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustvor yo‘nalishi
bo‘yicha Harakatlar strategiyasini “Yoshlarni qo‘llab-quvvatlash va aholi salomatligini
mustahkamlash yili”da amalaga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida”gi Farmoni. 4.02.2021.
№25. (7805).
3.
https://xs.uz
. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Yoshlarni har tomonlama
qo‘llab-quvvatlash va ularning ijtimoiy faolligini yanada oshirishga oid qo‘shimcha chora-
tadbirlar to‘g‘risida»gi PF-6260-son Farmoni. 15.06.2021. №148-149.
4. https://uza.uz. Sh.M.Mirziyoev. BMT Bosh Assambleyasining 72-sessiyasida so‘zlagan
nutqi.
5. M.Quronov. Bolam baxtli bo‘lsin, desangiz.... T.: ”Ma’naviyat”, 2013, 18 bet.
6. Pardaev M.Q. “Bozorli iqtisodiyot sharoitida mehnatga oid tushunchalar” nomli risola.
Samarqand. SamKI 1997. 59. b.
7. Abdurahmonov Q.H. Mehnat iqtisodiyoti va sotsiologiya. - T.: “Fan va texnologiya”,
2012. 38. b.
8.
https://cyberleninka.ru
. Akramova Sh.G. Inson kapitali: mohiyati va uni o‘rganishga
yondashuvlar. (Murojaat 3.07.2022).
9. https://www.norma.uz. 1 yanvardan boshlab mehnat munosabatlari onlaynga o‘tadi.
(murojaat 04.07.22).
|
| |
Raqamli imzo algoritmi - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

149
hisoblanadi. Raqamli imzo sxemasining ba‘zi turlarida imzoni shakllantirishda
protokol ishlatiladi.
Risk matritsasi
- rutbalash va oqibatlariga va imkoniyatlariga rutbalar berish
yo‘li bilan riskni ifodalash instrumenti.
Risk menejmenti
— axborot-telekommunikatsiya texnologiya resurslariga
ta‘sir etishi mumkin bo‘lgan xavfli xodisalar oqibatlarini identifikatsiyalashning,
nazoratlashning, bartaraf etishning yoki kamaytirishning to‘liq jarayoni.
Riskni nazoratlash
- riskni modifikatsiyalovchi (o‘zgartiruvchi) chora. 1-
izoh. Riskni nazoratlash o‘z ichiga har qanday jarayonni, siyosatni, usulni,
amaliyotni va riskni modifikasiyalovchi boshqa harakatlarni olishi mumkin. 2-
izoh. Riskni nazoratlash doimo istalgan va kutilgan effektni bermasligi mumkin.
RSA shifrlash algoritmi
– 1978 yili R. Rayvest, A Shamir va L.Adleman
tomonidan taklif etilgan va asimetrik shifr tizimlarini qurishga mo‘ljallangan
shifrlash algoritmi.
Shaxsiy axborot
– tarqalishi faqat mos shaxslar yoki tashkilotlar ruxsati bilan
mumkin bo‘lgan mamlakat fuqarolari yoki tashkilotlari manfaatlariga daxldor
axborot.
Shifrlash-
Kriptografik uslublardan (shifrmatnga va dastlabki matnga oʻgirish,
elektron raqamli imzoni shakllantirish va tekshirish, xesh-funksiya
shakllantirish
va tekshirish) foydalanishga asoslangan axborotni oʻzgartirish jarayoni. Axborotni
shifrlash uni begonalar tomonidan oʻrganish yoki oʻzgartirish imkoniyatini yoʻqqa
chiqaradi. Shuningdek, maʼlumotlarga va dasturlarga,
ulardan noqonuniy
foydalanish maqsadida, ruxsatsiz raqamli imzo tizimiga kirishning oldini olishni
taʼminlaydi.
Xabar haqiqiyligi kodi - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

|
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslariBog'liq 13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A92Xabar haqiqiyligi kodi
- bir-biriga ishonuvchi ishtirokchilar tomonidan
xabarlarni autentifikatsiyalash protokollarida xabarga qo‘shiladigan va uning
yaxlitligini va ma‘lumotlar manbaining autentifikatsiyasini ta‘minlashga
mo‘ljallangan simvollarning maxsus nabori.
Xatoliklar jurnali
– tizim tomonidan adashishlar xususidagi axborot
yoziladigan fayl.
Xavfsiz o‟chirish
- qattiq diskni qayta yozish uchun dasturiy - aparat
vositalari asosidagi jarayonlardan foydalanib qayta yozish texnologiyasi.
Xavfsiz operatsion tizim
– ma‘lumotlar va resurslar mazmuniga mos
himoyalash darajasini ta‘minlash maqsadida apparat va dasturiy vositalarni
samarali boshqaruvchi operatsion tizim.
Xavfsizlik
- ta‘siri natijasida nomaqbul holatlarga olib keluvchi atayin yoki
tasodifiy, ichki va tashqi beqarorlovchi faktorlarga qarshi tizimning tura olish
xususiyati. Yana - ma‘lumotlar fayllarining va dasturlarning avtorizatsiyalanmagan
300 shaxslar (jumladan tizim xodimi), kompyuterlar yoki dasturlar tomonidan
ishlatilishi, ko‘rib chiqilishi va modifikatsiyalanishi mumkin bo‘lmagan holat.
Xavfsizlik atributi
– baholanish obyektining xavfsizlik siyosatini amalga
oshirishda ishlatiluvchi subyektlar, foydalanuvchilar va/yoki obyektlar bilan
bog‘lik axborot.
Xavfsizlik auditi
– kompyuter tizimi xavfsizligiga ta‘sir etuvchi bo‘lishi
mumkin bo‘lgan xavfli harakatlarni xarakterlovchi, oldindan aniqlangan hodisalar
to‘plamini ro‘yxatga olish (audit faylida qaydlash) yo‘li bilan himoyalanishni
nazoratlash.
Xavfsizlik xizmati ma‟muri
– xavfsizlikni ta‘minlashning bir yoki bir necha
tizimi hamda loyihalashni nazoratlash va ulardan foydalanish xususida to‘liq
tasavvurga ega shaxs (yoki shaxslar guruhi).
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
Cho‘chqachilik mahsulotlari tannarxini hisoblash

Qorako‘lchilikda bulardan tashqari, barra go‘shti bo‘lishi mumkin.
Qo‘ychilikning barcha tarmoqlaridan olingan mahsulotlar tannarxini hisoblashda hisobot
yilida qilingan xarajatlardan qo‘shimcha mahsulotlar qiymati normativ xarajatlar asosida
baholanib chegirib tashlanadi. Qolgan xarajatlar summasi olingan asosiy mahsulot turlariga
mutanosib ravishda taqsimlanadi.
Tug‘ilgan qo‘zilar tannarxini hisoblashda asosiy podaga qilingan jami xarajatlardan
(qo‘shimcha mahsulot qiymati chegirib tashlangandan qolgani) quyidagi miqdorda ajratib
mahsulot birligiga (qo‘zilar bosh soniga) taqsimlanadi: jun-go‘sht va go‘sht – jun yo‘nalishidagi
qo‘ychilikda – 10%, romanov qo‘ychiligida – 12% va qorako‘lchilikda – 15%.
Umumiy xarajatdan qo‘zilar tannarxiga o‘tkaziladigan summa chiqarib tashlangandan
so‘ng qolgan summa qo‘ychilikdan olingan boshqa asosiy mahsulotlarning (1s ortgan vazn va 1 s
jun) realizatsiya bahosi bo‘yicha qiymatiga mutanosib taqsimlanadi. Tegishli summa esa mahsulot
miqdoriga bo‘linib, uning o‘lchov birligi tannarxi aniqlanadi.
Qo‘ychilikdan olingan ayrim mahsulotlar bir qancha qo‘shimcha xarajatlarni talab etadi.
Bular jun qirqish xarajatlari, junlarni saralash, joylash, markalash va jun qirqish punktlarining
xarajatlaridan iborat. Qorako‘l tyeri olishda esa qo‘zilarni so‘yish, dastlabki ishlov berish,
saralash, markalash xarajatlaridan tashkil topadi. Bunday xarajatlar alohida analitik schotlarda
hisobga olinib, tannarx hisoblashda bevosita jun va tyerilar tannarxiga o‘tkaziladi.
Qo‘zilarning sovlig‘idan ajratish paytidagi 1 sentner ortgan tirik vaznining tannarxi,
ularning tug‘ilgan paytdagi tannarxiga parvarishlash xarajatlari va yil davomida chetdan
keltirilgan qo‘zilar qiymatini qo‘shib qo‘zilarni sovlig‘idan ajratish vaqtidagi joriy yilga tegishli
bo‘lgan vazniga (nobud bo‘lgan qo‘zilar vazni ham qo‘shilgan holda) bo‘lish yo‘li bilan
aniqlanadi.
Echkichilikda ham olingan nasl, tirik vazn va jun tannarxi qo‘ychilikdagi kabi tartibda
(qorako‘lchilikdagidan tashqari) aniqlanadi.
Insonning tevarak atrofdan moddiy voqelik to’g’risida ongida qay miqdorda (ko’lamda) muloxazalar, muhokamalar, fikrlar, muammolar, tushunchalar joy olganligi nima deb ataladi?

|
Insonning tevarak atrofdan moddiy voqelik to’g’risida ongida qay miqdorda (ko’lamda) muloxazalar, muhokamalar, fikrlar, muammolar, tushunchalar joy olganligi nima deb ataladi?
|
bet | 207/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Insonning tevarak atrofdan moddiy voqelik to’g’risida ongida qay miqdorda (ko’lamda) muloxazalar, muhokamalar, fikrlar, muammolar, tushunchalar joy olganligi nima deb ataladi?
mazmundorligi B) mustahkamligiV) epchillikG) samaradorlikD) tezligi 7..................moddiy dunyodagi narsa hodisalarning asosiy qonunlari, qonuniyatlari, sharoitlari ularning o’zaro bog’lanishlari munosabatlarini tafakkurimizda to’liq aks etishimizga aytiladi.
mazmundorligi B) mustahkamligiV) chuqurligiG) kengligi D) mustaqilligi 8."Tafakkur sub'ekt faoliyatining paydo bo’lishi" degan g’oyani ilgari surgan olim qaysi qatorda ko’rsatilgan?
M.V. Gamezo B) A.V. Petrovskiy V) S.L. Rubinshteyn G) A.N. Leontev
D) P.Ya. Galperin
Tafakkur-bu orienterlash-tadqiot faoliyatini orienterovka jarayonidir, ya'ni orienterovka jarayoni, orienterovka faoliyat. Mazkur fikr muallifi qaysi qatorda ko’rsatilgan?
M.V. Gamezo B) A.V. Petrovskiy V) S.L. Rubinshteyn G) A.N. Leontev
D) P.Ya. Galperin
Qaysi olim o’z tadqiqotlarida tafakkurning muhim yangilikni qidirish va ochish, gipoteza va nazariyalarni bashorat qilish, oldindan payqash xususiyatlari alohida ta'kidlab o’tiladi?
A.V. Petrovskiy B) S.L. Rubinshteyn V) A.N. Leontev G) P.Ya. Galperin
D) A.V. Brushlinskiy
Qaysi qatorda tafakkur tushunchasiga to’g’ri ta'rif berilgan?
insonning fikrlash faoliyati bo’lib atrof-hodisalarni to’la anglashga yordam beradi. B) muammoli vaziyatni hal qilishga haratilgan fikrlash faoliyati.V) narsa va hodisalar o’rtasidagi bog’liqlik munosabat va farqli jihatlarini ongda aks ettirilishi.
G) barcha javoblar to’g’ri D) to’g’ri javob berilmagan
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Insonning tevarak atrofdan moddiy voqelik to’g’risida ongida qay miqdorda (ko’lamda) muloxazalar, muhokamalar, fikrlar, muammolar, tushunchalar joy olganligi nima deb ataladi?
|
Ключевые слова - Namangan Institute of Engineering and Technology nammti uz

Namangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.192
экспоненциальным, а на границах разрешенных зон распределение плотности состояний в
виде степенного или гиперболического секанса [3].
Рис. 1. Спектры оптических переходов между разрешенными зонами и дефектными
состояниями 1 - от дефекта к зоне проводимости, 2 - от валентной зоны к дефекту a- n
1
= n
2
Dj.Uotson - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 204/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limDj.Uotson tafakkurning ichki nutq va noverbal tovushsiz imo-ishora, mimika, yelka qisishi, qosh suzish, kommunikasiya, muloqotni birga qo’shib, keng
ma'noda tushunadi va uni uchta shaklga ajratib o’rganadi. Nutq shakllaridan biri nutq malakalarini sekin-asta avj oldirish deb ataladi. Bu she'rni yoki sitatani aniq esga tushirishda o’z ifodasini topadi. Tafakkurning ikkinchi shakli sub'ekt uchun yangi bo’lmagan topshiriqni so’z yordami bilan yechish, yarim-yortisi unutilgan she'rni eslashga harakat va nihoyat, yangi topshiriqni yaqqol ifodali harakat va so’z yordami bilan yechish Dj. Uotson uchun malaka u individual egallagan va o’rganilgan xatti-harakatdir. Ushbu nazariya nuqtai nazaridan qarasak, tafakkur malakaga yaqinlashtirilib qo’yiladi, chunki she'rni esga tushirish ham tafakkur deb talqin qilinadi.
Dj. Uotson tilni o’zlashtirishning ijtimoiy jihatlarini umuman hisobga olmagan, nutqning tuzilishi va rivojlanishiga sira e'tibor qilmagan. Nutq bilan tafakkur birligi to’g’risida tamoyilni anglab yetmagan, tafakkur va ongning xulq ko’rinishi sifatida olib qaralgan.
Tayanch iboralar
Abstraksiya (lot. Abstractio mavxumlashtirish) - narsalarnnng o’ziga xos belgi va xususiyatlarini, ular o’rtasidagi bog’lanishlarni, narsalarning muhim belgi va xususiyatlarini ajratib olishga qaratilgan fikrlash operasiyasi.
Amaliy tafakkur - ko’pincha vaqt tanqisligi sharoitida yuzaga keladigan va xatti - harakatlarning maqsadini aniqlash, reja loyihalarni ishlab chiqish bilan bogliq.
Deduktsiya (lot. deductio - keltirib chiqarish) - umumiy hukmlardan yakka hukmlarga qarata borish orqali mantiqiy qulosa chiqarishdan iborat tafakkur shakli. Induktsiya - (log. inductio - keltirib chiqarish) - juz'iy yoki yakka qollardan umumiyga, ayrim dalillardan umumlashmalarga qarab boradigan, induktiv xulosa
chiqarishga asoslangan mantiqiy bilish metodi, tafakkur shakli.
Intuisiya (lot. intueri - yaxshilab, diqqat bilan qaramoq) voqelikni bilishning bevosita haqiqatga aylanishi bilan amalga oshiriladigan alohida usul bo’lib, uning yordamida muammoli vaziyatlar yechimini topish mumkin, u ijodiy faoliyat mexanizmi sifatida tushuntiriladi..
|
| |
QILISh SHARTLARI - Jizzax davlat pedagogika universiteti

|
Jizzax davlat pedagogika universitetiBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам QILISh SHARTLARI
S.M.Jumaboev
JDPU katta o‘qituvchisi
T.N.Jiyaqulov
JDPU magistranti
Elektron ta’lim muxitida tasniflash - ob'ektlarning ma'lum bir to‘plamini eng muhim
belgilariga ko‘ra sinflarga taqsimlash. Ob'ektlar sinflarga birlashtirilgan belgi yoki ularning
kombinatsiyasi tasniflash uchun asosdir. Sinf - bu umumiy xususiyatlarga ega bo‘lgan ob'ektlar
to‘plami.
Tizimlar turli belgilarga ko‘ra sinflarga bo‘linadi va hal qilinayotgan muammoga qarab, turli
tasniflash tamoyillarini tanlash mumkin.
Tasniflar har doim nisbiydir. Har qanday tasniflashning maqsadi tizimni ko‘rsatish uchun
yondashuvlarni tanlashni cheklash, tizimni tahlil qilish texnikasi va usullarini tanlangan sinflar
bilan taqqoslash va tizimlarning tegishli sinfi uchun usullarni tanlash bo‘yicha tavsiyalar berishdir.
Riskga bo‘lgan munosabatga qarab, muammoni hal qilish "obyektivistlar" va
"sub'ektivistlar" pozitsiyalaridan amalga oshirilishi mumkin. Aytaylik, lotereya taklif qilinmoqda:
30 so‘m uchun (lotereya chiptasining narxi) teng ehtimollik p = 0,5 bo‘lgan o‘yinchi hech narsa
yuta olmaydi yoki 100 so‘m yuta olmaydi. Bunday lotereyada ishtirok etish huquqi uchun bitta
shaxs hatto 30 so‘mdan ham pushaymon bo‘ladi, ya'ni. oddiygina lotereya chiptasini sotib
olmaydi, boshqasi lotereya chiptasi uchun 50 so‘m to‘lashga tayyor, uchinchisi esa hatto 100 so‘m
olish imkoniyati uchun 60 so‘m to‘laydi. (masalan, vaziyat shunday bo‘lsa, faqat 100 so‘m ega,
futbolchi o‘z maqsadiga erishish mumkin, shuning uchun oxirgi pul mumkin yo‘qotish, va u aniq
60 so‘m bor, uning uchun vaziyatni o‘zgartirmaydi).
432
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
|
| |
OLIY PEDAGOGIKA TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALAR TARBIYAVIY

|
OLIY PEDAGOGIKA TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALAR TARBIYAVIYBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам OLIY PEDAGOGIKA TA’LIM MUASSASALARIDA TALABALAR TARBIYAVIY
FAOLIYATINI TASHKIL ETISHDA XORIJ TAJRIBASI
Sanaeva Surayyo Bobonazarovna
O‘zbekiston, Navoiy davlat pedagogika instituti, PhD
Respublikamizda oliy ta’lim tizimini isloh qilishga bo‘lgan e’tibor kundan kunga
takomillashib borayotgani hech kimga sir emas albatta. Darhaqiqat, oliy pedagogika ta’lim
muassasasi talabalarini tarbiyaviy faoliyatga tayyorlash tizimini zamon talablariga mos ravishda
takomillashtirish yechimini kutayotgan muammolardan biri hisoblanadi. Alohida urg‘u berib
o‘tish joizki, zamonaviy pedagog kelajak bunyodkori, yangi pedagogik texnologiyalar,
nazariyalar, konsepsiyalarning muallifi, ishlab chiqaruvchisi, tadqiqotchisi, foydalanuvchisi va
targ‘ibotchisi ekanligini chuqur his etishi lozim. Buning uchun oliy ta’lim muassasalari kreativ
tafakkurga va zamonaviy dunyoqarashga ega bo‘lishi bilan bir qatorda metodik jihatdan
qurollangan kompetentli mutaxassis kadrlarni tarbiyalashga jiddiy e’tibor qaratishi lozim.
Tarbiya faol jarayon bo‘lish bilan birga, u juda murakkab va yaxlit hodisadir. Oliy
pedagogika ta’lim muassasalarida axloqiy tarbiya jarayoni yoshlarga axloqqa doir bilimlar berish,
talabalarga o‘qituvchi odobining tushuncha va qoidalarini o‘rgatish, pedagogik axloqiy e’tiqod,
axloqiy hislar, ehtiyoj va o‘qituvchiga xos axloqiy fazilatlarni shakllantirish, xulq - odobga
o‘rgatish kabilarni o‘z ichiga oladi. Oliy pedagogika ta’lim muassasalarida beriladigan axloqiy
tarbiya yoshlarni ma’naviy jihatdan rivojlanishida muhim ahamiyatga ega.[2]
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 31 dekabrdagi 1059-
son qaroriga asosan ishlab chiqilgan “Uzluksiz ma’naviy tarbiya Konsepsiyasi”da oliy ta’lim
tizimi o‘quv dasturlari, ma’naviy-ma’rifiy rejalari asosida talabalarning yoshiga mos tayanch
ma’naviy-axloqiy fazilatlar - Vatanga sadoqat, tadbirkorlik, irodalilik, mafkuraviy immunitet,
|
| |
Asosiy vositalar harakati

Asosiy vositalar harakati
Ko‘rsatkichlar
Yil boshiga
qoldiq
Kelib
tushgan
Chiqim
qilingan
Yil oxiriga
qoldiq
Asosiy vositalar dastlabki
qiymatda
4594,7
1608,1
442,9
5759,9
Shu jumladan:
yangi asosiy vositalar
590,0
Asosiy vositalar eskirishi
1581,0
2496,5
Asosiy vositalarning
qoldiq qiymati
3013,7
3263,4
Jadvalda keltirilgan ma’lumotlar asosida asosiy vositalar harakatini
ifodalovchi quyidagi koeffitsiyentlarni aniqlaymiz.
461
it
Asosiy vositalarni
Ishga tushirilgan asosiy vositalar qiymati
ishga tushirish
Asosiy vositalarning yil oxiridagi qoldig‘i
koeffitsiyenti (K )
=
1608,1
100
27,9%
5759,9
it
K
=
×
=
ya
Yangilanish
Yangi asosiy vositalar qiymati
koeffitsiyenti (K )
Asosiy vositalarning yil oxiridagi qoldig‘i
=
590,0
100 10,2%.
5759,9
ya
K
=
×
=
Tezkor texnik taraqqiyot davrida ilg‘or bo‘lib ko‘ringan texnologi-
yalar 5-7 yillik qisqa vaqt mobaynida ma’naviy jihatdan eskirib,
ularning o‘rnini yanada takomillashgan texnologiyalar egallamoqda.
Chiqib ketish
Asosiy vositalar chiqimi
koeffitsiyenti
Asosiy vositalarni yil boshiga qoldig‘i
=
442,9
100
9,6%
4594,7
ch
K
=
×
=
Tugatish
Tugatilgan asosiy vositalar qiymati
.
koeffitsiyenti
Asosiy vositalarni yil boshiga qoldig‘i
=
Quyidagi xo‘jalik operatsiyalari natijasida asosiy vositalar korxona
aktivlari tarkibidan chiqib ketadi:
– realizatsiya qilinganda;
– bundan buyon foydalanish maqsadga muvofiq emasligi tufayli;
– chet korxona va shaxslarga bepul berilganida;
– boshqa korxonalarning ustav kapitaliga ulush sifatida qo‘shil-
ganida;
– moliyaviy lizing shartnomasiga ko‘ra topshirilganida;
– kamomad yoki yo‘qotish aniqlanganida.
Mahsulot assortimentini yangilash, uning sifatini talab darajasiga
ko‘tarish, mehnat unumdorligini oshirish tannarxni pasaytirish doimo
ishlab chiqarishni yangi texnika bilan qurollantirishni talab etadi.
462
Almashtirish
Asosiy vositalar chiqimi
koeffitsiyenti
Kelib tushgan asosiy vositalar
=
4 4 2 , 9
1 0 0
2 7 , 5 %
1 6 0 8 , 1
a
K
=
×
=
|
ADABIYOTLAR - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

154
ADABIYOTLAR
1. Mirziyoev Sh.M.
Erkin va farovon, demokratik O‗zbekiston davlatini birgalikda
barpo etamiz. O‗zbekiston Respublikasi Prezidenti lavozimiga kirishish tantanapi
marosimiga bag‗ishlangan Oliy Majlis palatalarining qo‗shma majlisidagi nutk,
Toshkent, 2016.566.
2. Mirziyoev Sh.M.
Tanqidiy tahlil, qatiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik -
har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‗lishi kerak. Mamlakatimizni 2016
yilda ijtimoiy-iktisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga
muljallangan iktisodiy dasturning eng muxim ustuvor
yunalishlariga bagishlangan
Vazirlar Maxkamasining kengaytirilganmajlisidagi ma‘ruza, 2017 yil 14 yanvar-
Toshkent,
Uzbekiston, 2017. 104-6.
3. Mirziyoev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini ta‘minlash- yurt
taraqqiyoti va xalk farovonligining garovi. Uzbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasi kabul kilinganining 24 yilligiga
bagishlangan tantanapi
marosimdagi ma‘ruza. 2016 yil 7 dekabr- Toshkent, Uzbekiston, 2017. 48-6.
4. Mirziyoev Sh.M. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob
xalkimiz bilan birga
quramiz. Mazkur kitobdan O‗zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat
Mirziyoevning 2016 yil 1 noyabrdan 24 noyabrga qadar Qoraqalpog‗iston
Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shaxri saylovchilari vakillari bilan o‗tkazilgan
saylovoldi uchrashuvlarida so‗zlagan nutklari o‗rin olgan.-Toshkent, O‗zbekiston,
2017. 488-6.
5. Seymour Bosworth, Michel Ye. Kabay, Eric Whyne.
Computer security
handbook. Wiley.2014.
6. Shon Harris. ALL IN ONE CISSP. McGraw-Hill 2013.
7. G‗aniev S. K., Karimov M. M., Tashev K. A. ―Axborot xavfsizligi‖. Aloqachi.
2008.
8. Makarenko S. I., Informatsionnaya bezopasnost. Uchebnoe posobie. Stavropol,
2009.
9. Michael Ye. Whitman. Herbert J. Mattord. Principles of Information Security,
Fourth Edition. Course Technology, Cengage Learning. 2012.