Kompyuter viruslari qanday hosil bo’ladi?

Kompyuter viruslari qanday hosil bo’ladi?
Biologik viruslardan farqli o’laroq, kompyuter viruslarini inson tomonidan tuziladi. Viruslar kompyuter foydalanuvchilariga katta zarar yetkazadi. Ular kompyuter ishini to’xtatadi yoki qattiq diskdagi ma`lumotlarni o’chiradi. Virus sistemaga bir necha yo’llar bilan tushishi mumkin: ma’lumot tashuvchi qurilmalar, dasturiy ta`minot yuklangan CD-ROM, tarmoq interfeysi yoki modemli bog’lanish, global Internet; tarmog’idagi elektron pochta.
Ma’lumot tashuvchi qurilma virusdan zararlanishi oson. Zararlangan kompyuterga ma’lumot tashuvchi qurilmani solib o’qitilganda diskning bosh sektoriga virus tushadi.
Internet ma`lumotlar almashinishiga katta imkoniyat yaratadi. Lekin, kompyuter viruslari va zararli dasturlar tarqalishi uchun yaxshi muhit yaratadi. Albatta Internetdan olingan barcha ma`lumotlarda virus bor deb bo’lmaydi. Kompyuterda ishlovchi ko’pchilik mutaxassislar va operatorlar qabul qilinadigan ma`lumotlarni viruslardan tekshirishni doimo bajaradi. Internet da ishlayotgan har bir kishi uchun yaxshi antivirus himoya zarur. «Kasperskiy laboratoriyasi» texnik ta`minot xizmati statistikasiga ko’ra, viruslardan zararlangan xolatlarning 85% i elektron pochta orqali sodir bo’lgan. 1999 yilga nisbatan xozirgi kunda bu ko’rsatkich 70 % tashkil etadi. «Kasperskiy laboratoriyasi» elektron pochtalarga yaxshi antivirus himoyasi kerakligini ta`kidlaydi.
Virus tuzuvchilarga elektron pochta juda qulay. Amaliyot shuni ko’rsatadiki, ommabop dasturlar, operatsion sistemalar, ma`lumotlarni uzatish texnologiyalari uchun viruslar ko’plab tuzilmoqda. Xozirda elektron pochta biznes va boshqa sohalarda muloqot uchun asosiy vosita bo’lib qolmoqda. Shuning uchun virus tuzuvchilari elektron pochtaga diqqatini qaratmoqda.
Kompyuter virusining ko’p ta’riflari mavjud. Birinchi ta’rifni 1984 yili Fred Koen bergan: "Kompyuter virusi - boshqa dasturlarni, ularga o’zini yoki o’zgartirilgan nusxasini kiritish orqali, ularni modifikatsiyalash bilan zaharlovchi dastur. Bunda kiritilgan dastur keyingi ko’payish qobiliyatini saqlaydi". Virusning o’z-o’zidan ko’payishi va hisoblash jarayonini modifikatsiyalash qobiliyati bu ta’rifdagi tayanch tushunchalar hisoblanadi. Kompyuter virusining ushbu xususiyatlari tirik tabiat organizmlarida biologik viruslarning parazitlanishiga o’hshash.
Hozirda kompyuter virusi deganda quyidagi xususiyatlarga ega bo’lgan dasturiy kod tushuniladi:
asliga mos kelishi shart bo’lmagan, ammo aslining xususiyatlariga (o’z-o’zini tiklash) ega bo’lgan nusxalarni yaratish qobiliyati;
hisoblash tizimining bajariluvchi ob’ektlariga yaratiluvchi nusxalarning kiritilishini ta’minlovchi mexanizmlarning mavjudligi.
Ta’kidlash lozimki, bu xususiyatlar zaruriy, ammo yetarli emas. Ko’rsatilgan xususiyatlarni hisoblash muhitidagi zarar keltiruvchi dastur ta’sirining destruktivlik va sir boy bermaslik xususiyatlari bilan to’ldirish lozim.
Viruslarni quyidagi asosiy alomatlari bo’yicha turkumlash mumkin:
yashash makoni;
operatsion tizim;
ishlash algoritmi xususiyati;
destruktiv imkoniyatlari.
Kompyuter viruslarini yashash makoni, boshqacha aytganda viruslar kiritiluvchi kompyuter tizimi obyektlarining xili bo’yicha turkumlash asosiy va keng tarqalgan turkumlash hisoblanadi.
Yashash makoni bo’yicha kompyuter viruslarining turkumlanishi.
Fayl viruslari bajariluvchi fayllarga turli usullar bilan kiritiladi (eng ko’p tarqalgan viruslar xili), yoki fayl-yo’ldoshlarni (kompanon viruslar) yaratadi yoki faylli tizimlarni (link-viruslar) tashkil etish xususiyatidan foydalanadi.
Yuklama viruslar o’zini diskning yuklama sektoriga (boot - sektoriga) yoki vinchesterning tizimli yuklovchisi (Master Boot Record) bo’lgan sektorga yozadi. Yuklama viruslar tizim yuklanishida boshqarishni oluvchi dastur kodi vazifasini bajaradi.
Makroviruslar axborotni ishlovchi zamonaviy tizimlarning makrodasturlarini va fayllarini, xususan MicroSoft Word, MicroSoft Excel va h. kabi ommaviy muharrirlarning fayl-xujjatlarini va elektron jadvallarini zaharlaydi.
Tarmoq viruslari o’zini tarqatishda kompyuter tarmoqlari va elektron pochta protokollari va komandalaridan foydalanadi. Ba’zida tarmoq viruslarini "qurt" xilidagi dasturlar deb yuritishadi. Tarmoq viruslari Internet-qurtlarga (Internet bo’yicha tarqaladi), IRC-qurtlarga (chatlar, Internet Relay Chat) bo’linadi.
Kompyuter viruslarining bajarilish davri, odatda, beshta bosqichni o’z ichiga oladi:
1. Virusni xotiraga yuklash.
2. Qurbonni qidirish.
3. Topilgan qurbonni zaharlash.
4. Destruktiv funktsiyalarni bajarish.
5. Boshqarishni virus dastur-eltuvchisiga o’tkazish.
|