nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
IX BO B. B IT U M L I H A M D A Q A T R O N L I B O G ‘L O V C H IL A R

IX BO B. B IT U M L I H A M D A Q A T R O N L I B O G ‘L O V C H IL A R
VA U L A R A S O SID A G I M A TE R IA L L A R
9.1. Um um iy m a’lumotlar
Tabiiy bitumli va qatron bino va inshootlar qurilishida qadimdan yer
osti qismini, yog‘och konstruksiyalarni himoyalashda ishlatilgan. Ular
Misr, Vavilon, Gretsiya, Markaziy Osiyo qadimgi shaharlarida ishlatilgani
arxeologlar tomonidan topilgan. XIX asr o‘rtalaridan boshlab neft qazib
chiqarish rivojlangach, neft bitumlari olish va ular asosida turli qurilish
materiallari ishlab chiqarish kengaygan. Bitumli materiallarga tabiiy
bitumlar, asfalt jinslari, neft bitumlari va gudron kiradi.
Tabiiy bitum lar
- qovushoq suyuqlik yoki qattiq modda uglevodorod
birikmalari va nometall hosilalar aralashmalaridan iborat. Tabiiy bitumlar
neftni yer qatlamlarida tabiiy oksidlanishi (polimerlanishi) natijasida hosil
bo'lgan; rangi qora yoki to‘q jigar rang bo‘ladi. Ular neft konlari atrofida
toza holda yer osti ko‘llari va linzalari sifatida hamda ko‘p hollarda
cho‘kindi to g‘ jinslariga (ohaktoshlar, qumtoshlar) shimilgan holatda
uchraydi. Tabiiy bitum kamchil boigani uchun qurilishda bitum loklari
sifatida ishlatiladi.
Asfalt jinslari
- tabiiy bitum shimilgan ohaktosh, dolomit, qumtosh
va shu kabilardir. Ulardan bitum ajratib olinadi yoki jinslar maydalanib,
asfalt kukuni ko‘rinishida qorishmalar va betonlar tayyorlashda ishlatiladi.
Neft (sun’iy) bitumlari - neft xomashyosini organik sintez jarayonidan
hosil bo‘ladigan mahsulotlardir. Neftni qayta ishlash texnologiyasiga qarab
bitumlar quyidagi turlarga bo‘linadi: neftdan (gudrondan) benzin, kerosin
va moylar haydash yo‘li bilan olingan qoldiq bitumlar; gudronga maxsus
apparatlarda havo puflab (oksidlab) olingan oksidlangan bitumlar; neft va
neft moylarini yuqori haroratda krekinglanishi (parchalanishi) natijasida
hosil bo‘lgan kreking bitumlar.
Qatron
- toshko‘mir, yog‘och, torf, slanes va shu kabilar havosiz
muhitda quruq haydash natijasida hosil bo‘ladi.
Bitum va qatronni polimerlar, rezina, dispers to‘ldiruvchlarlar va shu
kabi kiritib xossalari yaxshilanadi.
J . Qurilish qorishm alarining xossalari

M ustahkamlik.
Qorishmaning mustahkamligi mineral bog‘lovchining
aktivligiga, suv-sement nisbatiga, qotish muddati va sharoitiga bog‘liq:
R =0,4R (S /S-0.3)
28
3
sm v m
'
Ushbu formula yordamida mustahkamlikni aniqlash g ‘ovak buyumlar
ustiga yoyiladigan sementli qorishmalarga taalluqli bo‘ladi.
G‘isht, beton va shu kabilar g ‘ovak buyumlarga yoyiladigan sementli
qorishm alar m ustahkam ligi sement-suv nisbatiga b og ‘liq bo ‘lmay,
sementning sarfiga bogliq bo‘ladi va quyidagicha aniqlanadi:
R28= k R m(Sm-0.05)+4.
Formula sement-ohakli qorishmalarga tegishlidir:
Sm
- sement sarfi, (t/
m3) qumga nisbatan; к - koeffitsiyenti qumning sifatiga bog‘liq: yirik qum
uchun - 2,2, o‘rtacha yiriklikdagi qum - 1,8 va mayda qum - 1,4.
Uning siqilishdagi mustahkamligi o ‘lchamlari 7,07x7,07x7,07 sm
kublar yoki 4x4x16 sm to‘sinchalarni standart usulda 28 sutka normal
sharoitda saqlangandan keyin sinab aniqlanadi.
Sementli aralash qorishmalaming mustahkamligi qorishma tarkibiga
kiritiladigan ohak yoki giltuproqning miqdoriga bog‘liq bo‘ladi.
Aralash qorishmalar mustahkamligi va plastifikatsiyalovchi qo‘shim-
chalar(ohak, giltuproq) miqdori o ‘rtasidagi bog‘lanishgabinoan qorishma
lar tarkibida mayda to‘ldirgichni ko‘paytirish mustahkamlikning pasayishi-
ga olib keladi,
Qurilish qorishmalari 28 sutka siqilishdagi mustahkamlik chegarasiga
nisbatan (kgs/sm2) 4, 10, 25, 50, 75, 100, 150, 200 va 300 markalarda bo‘ladi.
Sementli qorishmalar mustahkamligi 7 sutka 40-50 foiz, 14 sutka 60-70
foiz. 28 sutka 100 foiz, 90 sutka 130 foiz markadagi mustahkamlikka
nisbatan oshib borishi mumkin.
Binolaming tashqi devorlariga g‘isht, tosh terishda sement-ohakli va
sement-giltuproqli aralash 10, 25 va 50 markadagi qorishmalar ishlatiladi.
Bino karnizlari, stolbalari, deraza va eshik ustidagi g ‘isht va toshlar
terishda 100 markadagi qorishma ishlatiladi.
Yengil betondan tayyorlangan panellar choklarini berkitishda 50
markadan kam bo‘lmagan, og‘ir beton panellar uchun esa 100 markadan
kam bo‘lmagan sementli montaj qorishmalari ishlatiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar

Foydalanilgan adabiyotlar
1.Чуешов В.И. Промышленная технология лекарств.Харьков.-2002.-761с
2.Миралимов М.М., Абдуллаева Х.К., Назарова З.А. Стерил дорилар технологияси
Тошкент.-2006.-209
3. AultonM.E., K. Taylor. Aulton's Pharmaceutics, 4th Edition//
Churchill- Livingstone, London, United Kingdom, 2013- 908 pages
4. Назарова З.А., Джалилов Х.К.,Туреева Г.М. Инфузион эритмаларнинг технологиясига ва сифатини баҳолашга замонавий ёндашиш //Кимё ва фармация,1995.-N3.-б.30-33
5. Тихонов А.И., Ярных Т.Г. ТехнологиялекарствХарьков.-2002.-704 с.
6. Синёв Д.И., Марченко Л.Г., Синёва Т.Д. Спаравочное пособие по aптечной технологии лекарств.-С.Петербург 2001.-316 с.
7. Государственная фармакопея ХI-издания.- Т.1.-Москва, 1989.
6-MAVZU: KO’Z DORI TURLARINI TEXNOLOGIYASINI TAKOMILLASHTIRISH YO`NALISHLARI
|
TEST

1.Gemodez eritmasi qanday ta’sir ko‘rsatadi

|
TEST
1.Gemodez eritmasi qanday ta’sir ko‘rsatadi
|
bet | 50/117 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 13,81 Mb. | | #15896 |
TEST
1.Gemodez eritmasi qanday ta’sir ko‘rsatadi?
a) dezintoksikatsion
b) parenteral oziqlantirish uchun
с) gemodinamik
d) suv-tuz muvozanatini tiklaydi
2.Rondeks infuzion eritmasi qanday ta’sir ko‘rsatadi?
a) dezintoksikatsion
b) parenteral oziqlantirish uchun
с) gemodinamik
d) suv-tuz muvozanatini tiklaydi
|
VAZIYATLI MASALA
Dorixonada farmatsevt natriy girokarbonat infuzion eritmasini tayyorlaganda, xosil bo‘lgan eritma xira bo‘lishi kuzatildi. Buning sababini va uni qanday yo‘l bilan bartaraf etish mumkinligini ko‘rsating
|
TUSHUNCHA TAHLILI
INFUZION ERITMALAR BU-
|
AMALIY KO‘NIKMA
Keltirilgan infuzion eritmalarnin jihoz turlaridan qaysi biri dorixona sharoitida qo‘llaniladi?
?
АВС
|
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar

Foydalanilgan adabiyotlar
1.Чуешов В.И. Промышленная технология лекарств.Харьков.-2002.-761с
2.Миралимов М.М., Абдуллаева Х.К., Назарова З.А. Стерил дорилар технологияси Тошкент.-2006.-209
3. AultonM.E., K. Taylor. Aulton's Pharmaceutics, 4th Edition// Churchill- Livingstone, London, United Kingdom, 2013- 908 pages
4. Тихонов А.И., Ярных Т.Г. ТехнологиялекарствХарьков.-2002.- 704 с.
5.Kраснюк И.И., Михайлова Г.В, Е.Т.Чижова Фармацевтическая технология.М.:-2004.-464 с.
6. Синёв Д.И., Марченко Л.Г., Синёва Т.Д. Спаравочное пособие по aптечной технологии лекарств.-С.Петербург 2001.-316 с.
7.http://www.provisor.com.ua
8.http://ntpo.com/patent_medicine/ medicine_924.shtml
|
-MAVZU: DORI TURLARIDA ANTIOKSIDANTLARNI QO’LLASH ASOSLARI

9-MAVZU: DORI TURLARIDA ANTIOKSIDANTLARNI QO’LLASH ASOSLARI
O‘qitish maqsadi: Dori turlarida antioksidantlarni qo’llash asoslariga oid nazariy va amaliy savollarni o1zlashtirish.
Tayanch atama va iboralar: antioksidantlar, erkin radikallar, katalizatorlar, oksidlanish
Tushuntirish matni
Zamonaviy antioksidantlar yodamida dori turlarini turg‘unlashtiri muammolari
Oksidlanish – qaytarilish reaksiyalar xam qator farmatsevtik preparatlarning parchalanishiga sabab bo‘ladi. Dori turlarini oksidlanishi kislorod ta’sirida ketadi. Shu jaraen belgilari: dorining rangi o‘zgarishi, opalessensiya xosil bo‘lishi.
Dorini oksidlanish jarayonida kislorod va erkin radikallar qatnashadi. Oksidlanish – qaytarilish reaksiyalar mexanizmi murakkab va metallar kationlari Cu, Fe, Co, Ni izlari, turli qo‘shimchalar, quyosh nurlari, xarorat, gamma nurlar, N+ yoki ON- ionlari (muhitning рН ) ko‘rsatkichi kabi sensibillovchi omillar ta’sirida jadallashadi.
Mo‘tadil pH muhitni ta’minlab DM oksidlanishga chidamligini oshirish mumkin. Masalan, trimekain uchun pH 5-7,0, adrenalin g/x- 3,0-4,0,aminazin 2,5% in’eksion eritmasi uchun - 3,5-5,0.
Xarorat tasiri. Ko‘pincha kimyoviy reaksiyalar tezligi, xaroratni 10oC oshganda, 2-3 marta tezlashadi (Vant – Goff qoidasiga muvofiq).
Kislorod autooksidlanish jarayonlarini boshlanishiga sababchi.- sh.u. undan xoli etish kerak dori moddani: vakuum, inert gazlar bilan to‘yintirish va boshq.
Nurlar ta’siri ( ayniqsa qisqa to‘lkinli nurlanish) autooksidlanish jarayonlarni jadallashtiradi ( zashita -upakovka i usloviya xraneniya)
Dorilarni oksidlanishi terapevtik ta’sirini yo‘qolishiga, ayrim xolatlarda esa zaxarli moddalar xosil bo‘lishi mumkin. Masalan: adrenalinning oksidlanishi natijasida adenoxrom xosil bo‘ladi, u esa odamning markaziy asab sistemalariga ta’sir ko‘rsatadi (gallyusinatsiya). Rezorsinning oksidlanish xosilalari – rvotnыy refleks, xloroformning oksidlanishi – toksik moddalar (xlor, kaliy xlor, fosgen).
|
Texnik-iqtisodiy va ijtimoiy axborotlarning yagona tasniflash va

128
OKPO, SOATO, KOU, OKVED, OKP, NSKZ, KFS, KOPF, KTF, KSE, KS,
KSM, KV, SOEN (1-jadval).
Tasniflagichlarni yaratish ishlarining muhim yo‗nalishi – chambarchas
bog‗langan halqaro analoglar bilan uyg‗unlashgan milliy TIIA tasniflagichlar tizimini
ishlab chiqishdir.
O‗zbekistonda milliy tasniflagichlarni qayta ko‗rib chiqish va joriy etish halqaro
milliy xisob raqamlar tizimi asosiy tamoillarini qo‗llash va o‗zlashtirish bo‗yicha
qilinayotgan ishlar bilan bog‗liq holda olib boriladi.
1995-2001 yillarda O‗zbekiston Respublikasining bozor iqtisodiyoti sharoitida
hisob-statitik amaliyotiga molik quyidagi umudavlat tasniflagichlarni barpo etish
belgilandi.
Tasniflagichlarni yaratish bo‗yicha muhim yo‗nalish bu o‗zaro bog‗langan
milliy texnik-iqtisodiy va ijtimoiy tasniflagichlarni ishlab chiqishdir.
O‗zbekistonda milliy tasniflagichlarni qayta ko‗rib chiqish va joriy etish milliy
hisoblarning xalqaro tizimning asosiy tamoillarini o‗zlashtirish va qo‗llash ishlari
bilan bog‗lab olib boriladi.
Fuqaro doimiy yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatga olinganligi to‘g‘risida qayd varagʻI

|
Fuqaro doimiy yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatga olinganligi to‘g‘risida qayd varagʻIBog'liq farogat
2023-12-13 23:34:37
1
O’zbekiston Respublikasi
Ichki ishlar
vazirligi
№ 6782-7265-79f9-3df3-f5d2-1890-7282
Hujjat yaratilingan sana: 2023-12-13
Ariza raqami: 105817202
Hujjat berilgan: ESHONQULOVA FAROG‘AT QAHRAMON-
QIZI
JShShIR: 62406006710033
Fuqaro doimiy yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatga olinganligi to‘g‘risida
QAYD VARAGʻI
13.12.2023 - sanasi holatiga
ESHONQULOVA
FAROG‘AT
QAHRAMON-QIZI
24.06.2000
AYOL
Familiyasi
Ismi
Sharifi
Tug‘ilgan sanasi
Jinsi
Shaxsni tasdiqlovchi hujjatning seriyasi va
raqami
AD5189555
Doimiy yashash manzili
Qo‘shimcha ma’lumotlar
Kadastr: 11:01:09:03:01:0067
Hudud: ТОШКЕНТ ВИЛОЯТИ
Tuman (shahar): БЕКОБОД ТУМАНИ
Manzil: ҚИЁТ ҚФЙ, АЧАМАЙЛИ МФЙ, uy:Р/С
Doimiy ro‘yxatga olingan sanasi: 13.04.2017
Rasmiylashtirgan bo‘linma nomi:
Kelish bandi:
Qayerdan keldi:
Vaqtinchalik yashash manzili
Mazkur hujjat Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 15 sentyabrdagi 728-son qaroriga
muvofiq Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida shakllantirilgan elektron
hujjatning nusxasi bo‘lib, davlat organlari tomonidan ushbu hujjatni qabul qilishni rad
etishlari qat’iyan taqiqlanadi. Hujjat haqiqiyligini repo.gov.uz veb-saytida hujjatning
noyob raqamini kiritib yoki mobil telefon yordamida QR- kodni skaner qilish orqali
tekshirish mumkin.
9075
|
| |
Ko‘z tomchilarining komfortligi

Ko‘z tomchilarining komfortligi
Izotonik xolati
Ko‘z tomchilarining izotonik bo‘lmagan eritmalari ko‘zga tomizilganda, ayniqsa gipotonik xujayralarni bo‘qishiga (razbuxanie) keyinchalik ularning memboanasining shikastlanishi hisobiga og‘riq paydo bo‘ladi. Sh.u. ko‘z tomchilarni izotonik xolda berish,ya’ni osmotik bosimi 7,4 atm tengbo‘lishi maqsadga muvofiq deb topildi. Ayrim xollarda KT gipertonik bo‘lishi mumkin va bu MXda ko‘rsatiladi.
Ko‘z tomchilarning XI DF ga ko‘ra osmotik bosimi 0,9%-+ 0,2 % li natriy xloridi eritmasining osmotik bosimiga teng bo‘lishi kerak.
Ko‘z tomchilarning izotonik xolatini taminlash uchun ularga NaCL, NaNO3, Na2 SO4 qo‘shiladi. Shu izotonik eritmalarning miqdorini xisoblash uchun dori-vor moddalarning izotonik ekvivalentlaridan foydalanish mumkin.
|
Texnik-iqtisodiy va ijtimoiy axborotlarning yagona tasniflash va

127
tasniflash va kodlash soxalaridagi halqaro standartlarni
davlatimiz sharoitiga
moslashtirish va uyg‗unlashtirish ko‗rsatilgan.
Texnik-iqtisodiy va ijtimoiy axborotlar tasniflagichi – tasnifiy guruxlashgan va
kodlov belgilari bilan tizimli nomlanmani standart bo‗yicha ifodalovchi me‘yoriy
xujjatdir.
Kodlash – tasniflashgan guruh va tasnif ob‘ektiga kod taqdim etishdir.
O‗zbekiston
Respublikasida YaTKT, TIIA tasniflagichlarining ulgurji
yig‗indisidan,
ularni yuritish tizimlaridan, tasniflash va kodlash ishlarini olib
boruvchi tashkilotlardan iborat.
Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi

Uslubiy ta’minot va mashg‘ulot jihozlanishi: mavzuga oid tarqatma materiallar, MHlar, uslubiy qo‘llanma, adabiyotlar, o`quv-uslubiy majmua, ma’ruza matni, internet ma’lumotlari, mavzu bo‘yicha taqdimot
Mavzuning o‘zlashtirilishini nazorati
1.Pedagogik texnologiyalarning “Klaster” usulidan foydalanib, “Konservant” so‘ziga mantiqiy zanjir tuzish.
2.“Tushunchalarning tahlili” metodini qo‘llabmavzuga oid tayanch tushunchalarining tahlilini o‘tkazish.
Tushunchalar:
|
Sizningcha bu tushuncha qanday ma`noni anglatadi?
|
Qo`shimcha ma`lumot
|
Konservantlar
|
|
|
Mikrob
kontaminatsiya
|
|
|
Metallorganik birikmalar
|
|
|
Organik birikmalar
|
|
|
3.Test nazorat savollarini yechish
1. Kеltirilganlardan mеtallorganik tabiatli konsеrvantlarni tanlang
a. mеrtiolat, fеnilsimob nitrat, monosеpt
b. to`rtlamchi ammoniy birikmalar tuzlari: bеnzalkoniy xlorid, bеnzetoniy
xlorid
c. borat kislotasi, natriy tеtraborat, vodorod pеroksidi, kumush suvi
d. sеtilpiridiniy xlorid, dimеtildodеtsil-bеnzil-ammoniy xlorid
2. Organik birikma tabiatli konsеrvantlarni tanlang
a. paraaminobеnzoy kislotaning murakkab efirlari (mеtil — nipagin,
propil -nipazol, butil—butabеn
b. monosеpt, fеnilsimob nitrat, mеrtiolat
c. borat kislotasi, natriy tеtraborat
d vodorod pеroksidi, kumush suvi
3. Noorganik birikma tabiatli konsеrvantlarning vakillarini tanlang
a. borat kislotasi, natriy tеtraborat, vodorod pеroksidi, kumush suvi.
b. fеnilsimob nitrat, mеrtiolat, monosеpt
c. spirtlar: etil, bеnzil, xlorbutanolgidrat, fеnollar
d trixlorkrеzol, kislotalar: sorbin kislota va uning hosilasi.
4. Konsеrvantlarning farmatsеvtik tеxnologiyadagi vazifasi
a. dori turlarida dorivor moddalarning mikrobiologik turg`unligini oshiradi
b. dori turlarida dorivor moddalarning oksidlanishini oldini oladi
c. dorivor moddalarning ta'sirini uzaytiradi
d dorivor moddalarning ta'sirini yo`naltiradi
|
Pigm entlar va to ‘ldirgichlar

1) Bor - faqat suvli va yelimli b o ‘yoqlar tayyorlanadi.
2) ohak - faqat suvli va yelim li b o ‘yoqlar tayyorlanadi.
3) ruxli belila - ZnO, atm osfera bosimiga chidamli emas.
4) q o ‘rg‘oshin!i belila - bu su n ’iy mineral pigment. Berkituvchanligi
yuqori atmosferafoosimiga chidamli, korroziya bardoshligi yuqori.
5) Titanli bdftla - eng sifatli va zararsiz.
Sariq pigm entlar - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

|
Bino va inshootlar qurilishi tem iryo Pdf ko'rish
|
bet | 144/187 | Sana | 25.05.2024 | Hajmi | 6,28 Mb. | | #253711 |
Bog'liq Qurilish materiallari A.Odilхo\'jayevSariq pigm entlar
Oxra - tabiiy pigment, arzon, yorug‘lik va ishqor ta’siriga chidamli.
Tarkibida oksidlar miqdori 10 foiz bo ‘ladi.
Q o‘rg‘oshinli kron - zaharli pigment, lekin berkituvchanligi va zanga
bardoshlii.
Sariq kron - qo ‘rg‘oshin va rux tuzlaridan ishlab chiqariladi. Zangga
bardoshli.
K ronlar asosan ochiq havoda joylashgan m etall konstruksiyalarni
bo‘yashga m o‘ljallangan.
Ко ‘к pigm entlar
V ltram arin -
kaolin, oltingugurt, glauber tuzi, k o ‘m ir v a trepel
aralashm alarini kuydirish natijasida hosil b o ‘lgan m ahsulot, zaharsiz,
ishqorlar ta ’siriga chidamli, undan suvli va moyli bo‘yoqlar tayyorlanadi.
Lazur - y o ru g 'lik ta ’siriga chidam li, lekin ishqor ta ’sirida rangi
o ‘chadi.
Yashil pigm entlar
Q o‘rg‘oshin xromli - sifatli pigment.
Xrom oksidi - sifatli pigment. Yuqori harorat ta ’siriga chidamli.
Qizil pigmentlar
Tabiiy m um iyo - bu gil bo‘lib, uning tarkibiga temir m oddasi kiradi.
Arzon, yorug‘likka chidamli.
S u n ’iy m um iyo - ranglash kuchi va b erk itu v ch an lig i y uqori,
yorug‘likka chidamli.
Q o‘rg‘oshinli surik - ishqorlar ta ’siriga chidamli, po‘ latni zanglashdan
yaxshi him oya qiladi.
Jigarrang pigm entlar
Temirli surik - atm osfera ta ’siriga chidamli, zanglash bardoshligi.
Qora pigm entlar
1) Qurum - berkituvchanligi o ‘ta yuqori, arzon.
2) Grafit - yuqori harorat ta ’siriga chidamli.
3) Kuydirilgan suyak - sifati pastroq.
195
а)
Ь)
! i
uLi
i_5
с)
i l )
30.1-rasm. a) qora pigment (grafit), b) temirli surik,
c) qizil pigment (tabiiy mumiyo), d) yashil pigm entlar
(xrom oksidi), e) lazurit.
196
|
| |
quyuq qorilgan b o ‘yo q - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

shpaklovka tarkiblari olishda, g u lq o g ‘ozlarni yelim lashda ishlatiladi.
Sintetik yelim natriyli karboksilm etilselluloza (KM S) va m etilselluloza
sm olalarning suvdagi q o rishm asidan tarkib topgan. U lar yelim li va
mineral b o ‘yoqlar tayyorlashda, gulqog‘ozlam i yelim lashda ishlatiladi.
Polivinilasetat ertulsiyalari polivinilatsetat polimerini suvdagi yoki suv-
spirtdagi suyultinl§6m yelim lari bo‘lib, ular asosida mastika va shpaklovka
tarkiblari tayyorlanadi. Moyli em ulsiyalar olifdan, ohak sutidan va hayvon
yelimi eritmasi va boshqalar asosida maxsus apparatlarda olinadi. Em ulsiya
bevosita ishlatilishdan a w a l tayyorlanishi maqsadga muvofiqdir.
E ritgichlar
Benzin, uayt spirit, ligroin, (neftdan tayyorlanadi); benzol, toluol
(toshko‘m irdan tayyorlanadi); metil spirti, etil spirti, butil spirti, atseton,
skipidar, efirlar (igna bargli daraxtlardan tayyorlanadi).
Suyultirgichlar
1) alif:
2) suv:
3) kimyoviy suyultirgichlar.
Ular quyuq qorilgan b o ‘yoqlam ing qovushqoqligini kam aytirish yoki
quruq mineral b o ‘yoqlam i eritib qorish uchun xizmat qiladi.
12.4. Bo‘yovchi tark ib la r tu rla ri
12.4.1. Moyli bo‘yoqlar
1.
Moyli bo‘yoqlar
alifni pigm entlar bilan bo‘yoq qorish m ashinasida
sinchiklab qorish y o ‘li bilan tayyorlanadi. Bunda
Nazorat savollari - Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги

|
Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги
|
bet | 89/117 | Sana | 23.07.2021 | Hajmi | 13,81 Mb. | | #15896 |
Nazorat savollari
Konservantlarning farmatsevtik texnologiyadagi ahamiyati, vazifalari
Konservantlarning zamonaviy tasnifi
Noorganik birikma tabiatli konservantlarning ta’rifi, vakillari
Organik birikma tabiatli konservantlar ta’rifi, vakillari
Metallorganik tabiatli konservantlarning ta’rifi, vakillari
Konservantlarni dori turlarida qo‘llash prinsiplari, ularning kamchiliklari
** Nazorat savollari muxokamasi zamonaviy pedagogik texnologiyalarning "Loyixa" uslubida olib boriladi.
Bajarish uchun amaliy topshiriqlar:
Keltirilgan tarkatma materiallar, adabiyotlar, MH lar (O‘zR SSV ning 195, 198 buyruqlari, X1 DF), ma’ruza matni, internet saytlardagi ma’lumotlardan foydalanib, dori turlarida konservantlarni qo‘llash bo‘yicha misol keltirish;
Internet saytlardagi ma’lumotlardan foydalanib, noorganik, metalorganik, va organik tabiatli konservatlarning bittidan vakiliga ta’rif berish
Mavzu bo‘yicha 2ta test savollarini va 1 –ta vaziyatli masala tuzish
|
| |
Mug`allim ta’rbiyalıq jumısları ushın en` joqarı u`steme mug`darı qansha?

|
Mug`allim ta’rbiyalıq jumısları ushın en` joqarı u`steme mug`darı qansha?
|
bet | 62/144 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 438,29 Kb. | | #116243 |
Bog'liq 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating-www.hozir.org50. Mug`allim ta’rbiyalıq jumısları ushın en` joqarı u`steme mug`darı qansha?
*a) 15%
b) 10%
c) 5%
d) 20%
51. Amerikali psixologalimlar R.Karnikaw ha`m F.Makelrowniń izertlewinshe insane mag`liwmatti esitiw arqali alǵanda bilimniń neshe payizi este qaladi?
*a) 20%
b) 50%
c) 40%
d) 30%
52.Ózbekstan Respublikasi Konstitutsiyasinin’qaysi bo’limi hám qaysı statyasinda puqaralardin’ bilim aliw huquqi ko’rsetilgen?
*a) 11-bap, 41-statya
b) 10-bap, 15-statya
c) 9-bap, 10-statya
d) 12-bap, 45-statya
53.Innovatsiya so`zi qaysi tilden aling`an?
*a) Ingliz
b) Grek
c) Frantsuz
d) Latin
54.Pedagogikaliq birge islesiwdin` o`zine ta`n qa`siyetleri;
*a) Pedagog ha`m oqiwshinin` ha`mme waqit birgelikte jumisinin` qaliplesiwi
b) Oqiwshinin` itibarli, o`z u`stinde islewge ma`jbu`r etiwi
c) Oqiwshinin` qizig`iwshilig`in ta`miynlew
d) Oqiwshini erkin pikirlewge bag`darlaw
55. «Ruwxiyliq insannin, xaliqtıń, jamiyettin kúsh-qúdiretidur» degen sozdi kim aytqan?
*a) I.Karimov
b) Beruniy
c) Ibn Sino
d) A.Oripov
56. «Tarbiya biz ushin e xayot, ya najot, ya sadokat,ya xalokat, ya sadokat, ya faoliyat masalasidur» dep kaysi alim aytqan edi
*a) Avloniy
b) Xorezmiy
c) Beruniy
d) Sheroziy
57. Yaponiyada baslangish talim neshe jillik?
*a) 6 jillik
b) 3 jillik
c) 5 jillik
d) 4Jillik
58. Bilim beriwdin` mazmunin belgileytug`in ma`mleketlik hu`jjetlerdi ko`rsetin`?
*a) Ma`mleketlik bilimlendiriw standarti, oqiw jobasi, okiw bag`darlamasi, sabaqliq ha`m oqiw qollanbalari
b) Klass jurnali, oqiwshi ku`ndeligi, sabaq islenbe
c) Klass jurnali, oqiwshi ku`ndeligi, sabaq islenbe
d) Ma`mleketlik bilimlendiriw standarti, oqiw jobasi, jurnal
|
| |
Mctallik pigm entlar - Bino va inshootlar qurilishi tem iryo

nhpaklovka tarkiblari olishda, g u lq o g ‘ozlarni yelim lashda ishlatiladi.
Sintetik yelinvnatriyli karboksilm etilselluloza (KM S) va metiJseliuloza
sm olalarning suvdagi qorishm asidan tarkib topgan. U lar yelim li va
mineral b o ‘yoqlar tayyorlashda, gulqog‘ozlam i yelim lashda ishlatiladi.
Polivinilasetat em ii^jyalari polivinilatsetat polimerini suvdagi yoki suv-
spirtdagi suyultirilgari yelim lari b o ‘lib, ular asosida m astika v a shpaklovka
tarkiblari tayyorlanadi. Moyli em ulsiyalar olifdan, ohak sutidan v a hayvon
yelimi eritmasi va boshqalar asosida maxsus apparatlarda olinadi. Emulsiya
bevosita ishlatilishdan avval tayyorlanishi maqsadga muvofiqdir.
Eritgichlar
Benzin, uayt spirit, ligroin, (neftdan tayyorlanadi); benzol, toluol
(toshko‘mirdan tayyorlanadi); metil spirti, etil spirti, butil spirti, atseton,
skipidar, efirlar (igna bargli daraxtlardan tayyorlanadi).
Suyultirgichlar
1) alif:
2) suv:
3) kimyoviy suyultirgichlar.
Ular quyuq qorilgan b o ‘yoqlam ing qovushqoqligini kam aytirish yoki
quruq mineral bo‘yoqlam rerititr qorish uchun xizmat qiladi.
12.4. Bo‘yovchi tark ib la r tu rlari
12.4.1. Moyli bo‘yoqlar
1.
Moyli bo‘yoqlar
alifni pigm entlar bilan b o ‘yoq qorish m ashinasida
sinchiklab qorish y o ‘li bilan tayyorlanadi. Bunda
Modemlar - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

64
o‘laroq, bu aloqa kanali sifatida ishlatiladigan telefon liniyasi emas,
balki maxsus ulash kabellari. Tarmoq adapteri PCI-ni qo‘llab-
quvvatlaydigan uyaga ulanadi. U darhol tizim (ana plata) platasiga
integratsiya qilinishi mumkin. Kartaning ishlashining asosiy ko‘rsat-
kichi ma’lumot uzatish tezligidir. Zamonaviy tarmoq kartalari
ma’lumotlarni 10 dan 100 Mbit / s gacha tezlikda uzatadi.
Lazerli printerlar - Shaxsiy kompyuter arxitekturasi va texnik

59
bo‘yicha yoki soat sohasi farqli ravishda aylanishi mumkin, bu to‘pning
o‘zboshimchalik bilan harakatini ikkita o‘zaro perpendikulyar yo‘na-
lishda (X va Y) harakatga aylantiradi. Sichqonchani qat’iy gorizontal
yoki qat’iy vertikal ravishda harakatlantirganda, roliklardan faqat bittasi
harakatga o‘rnatiladi, bu harakatni mos ravishda X yo‘nalishida yoki Y
yo‘nalishida ko‘rsatadi. Sichqonchaning elektron sxemalari roliklarning
harakatini shaxsiy kompyuterga uzatiladigan impulslar ketma-ketligiga
aylantiradi. Optik sichqoncha, mexanikdan farqli o‘laroq, harakat-
lanuvchi elementlarga ega emas va harakatni tuzatish uchun optik
qurilmalardan foydalaniladi. Funktsional tuzilishi boʻyicha trekbol
mexanik sichqonchaga oʻxshaydi, yagona farqi shundaki, foyda-
lanuvchi toʻpni aylantirish uchun sichqonchani harakatlantirish oʻrniga
qoʻl bilan tananing yuqori qismiga oʻrnatilgan toʻpni oʻzi aylantiradi.
Sichqonchadan farqli o‘laroq, trekbol kompyuter atrofida bo‘sh joyni
talab qilmaydi, uni avtomobil korpusiga o‘rnatish mumkin.
Kompyuter o‘yinlarida qo‘llaniladigan keng tarqalgan manipulya-
torlardan biri bu joystikdir. Odatda bu novda tutqichi bo‘lib, uning
vertikal holatdan og‘ishi kursorning monitor ekranida mos keladigan
yo‘nalishda harakatlanishiga olib keladi. Ba’zi modellarda joystikga
o‘rnatilgan bosim sensori mavjud. Bunday holda, foydalanuvchi
tutqichni qanchalik qattiq bossa, kursor displey ekrani bo‘ylab tezroq
harakatlanadi.
Maktab metodbirlashmalarining vazifalari nimalardan iborat?

|
Maktab metodbirlashmalarining vazifalari nimalardan iborat?
|
bet | 53/144 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 438,29 Kb. | | #116243 |
Bog'liq 3D kitob yaratish imkonini beruvchi dasturni ko’rsating-www.hozir.org63. Maktab metodbirlashmalarining vazifalari nimalardan iborat?
*a) Muammoli pedagogik masalalarni hal etish, o`qitishda yangi metodlardan foydalanishni amalga oshirish
b) Fanlarni o`qitishni yillik reja asosida tashkil etish
c) Tegishli fan o`qitilishini nazorat qilish
d) A va S javoblar to`g’ri.
64.Maktab metodbirlashmasi bir mutaxassislikka ega fan o`qituvchilaridan iborat bo`lishi uchun nechta o`qituvchi bo`lishi kerak?
*a) Kamida 3 nafar
b) Kamida 2 nafar
c) Kamida 4 nafar
d) 5 nafar
65. Maktab pedogogik jamoasi ish vaqti nimaga asosan belgilanadi?
*a) Xaftalik dars yuklamasiga asosan
b) Kunbay
c) soatbay
d) Dars soat setkasiga asosan
66. Maktab Ustavi nima asosida tuziladi?
*a) Umumiy o`rta ta’lim to`g’risidagi Nizom asosida;
b) XTB yo`riqnomasi asosida;
c) Umumiy o`rta ta’limni tashkil etish dasturi asosida;
d) A va B javoblar to`g’ri
67. Pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini takomillashtirish to’g’risida qanday hujjat qabul qilingan?
*a) O’zR VMning 16.02.2006 yildagi 25-sonli qarori
b) O’zR VMning 28.01.1998 yildagi 48-sonli qarori
c) O’zR VMning 05.01.1998 yildagi 5-sonli qarori
d) O’zR VMning 05.01.1998 yildagi 4-sonli qarori
68. Pedagog kadarlar malaka oshirish jarayonida necha soatlik o’quv dasturi asosida malaka oshiradilar?
*a) 144 soat
b) 576 soat
c) 72 soat
d) 440 soat
69. Mehnat shartnomasi qaysi jarayonni ta’minlaydi?
*a) Erkin ish tanlashni
b) Majburiy ishlashni
c) Tungi navbatda ishlashni
d) Soliq to’lashni
70. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasini o’rganishni tashkil etish to’g’risida O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoyishi qachon qabul qilingan?
*a) 2001 yil 4 yanvarda
b) 2002 yil 4 yanvarda.
c) 2001 yil 14 yanvarda
d) 2002 yil 14 yanvarda.
71. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “2004-2009 yillarda Maktab ta’limini rivojlantirish Davlat umummilliy dasturi to’g’risida”gi PF-3431-sonli farmoni qachon qabul qilingan?
*a) 2004 yil 21 mayda.
b) 2004 yil 15 iyulda
c) 2004 yil 9 iyulda
d) 2004 yil 19 fevralda.
|
| |
ASOSIY FONDLARNING ESKIRISH KOEFFISIENTI

|
ASOSIY FONDLARNING ESKIRISH KOEFFISIENTI
|
bet | 58/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ASOSIY FONDLARNING ESKIRISH KOEFFISIENTI - asosiy fondlarning eskirish summasini (balans aktivining 1-bo‘limi) ularning boshlang‘ich qiymatiga (balans aktivining 1bo‘limi) bo‘linadi.
ASOSIY FONDLARNI ISHGA YAROQLILIK KOEFFITSIENTI — birdan eskirish koeffitsienti ayriladi.
ASOSIY FONDLARNI MA’NAVIY ESKIRISHI – jismoniy eskirish darajasidan qat’iy nazar kapitalni qadrsizlanishi natijasida sodir bo‘ladi.
ASOSIY FONDLARNI REALIZATSIYA QILISHDAN OLINGAN FOYDA — hukumat tomonidan belgilangan tartibda hisoblangan, inflyatsiya indeksiga oshirilgan (ko‘paytirilgan) asosiy fondlarning sotish bahosi va ularning dastlabki yoki qoldiq qiymati o‘rtasidagi farq.
ASOSIY FONDLARNI YANGILASH KOEFFISIENTI - yangi kelgan asosiy fondlar summasini asosiy fondlarning yil oxiriga bo‘lgan qiymatiga bo‘lish kerak.
ASOSIY FONDLARNI CHIQIB KETISH KOEFFISIENTI - chiqib ketgan asosiy fondlar summasini ularning yil oxiriga bo‘lgan qiymatiga bo‘lish kerak.
ASOSIY FONDLARNING JISMONIY ESKIRISHI — 1) mehnat vositalaridan foydalanish jarayonida o‘zlarining iste’mol qiymatlarini yo`qotadi (ularning qiymati esa iste’mol qiymatlarini qay darajada yo‘qotsalar, shu darajada mahsulotga ko‘chadi); 2) asosiy fondlar elementlarining ishlab chiqarish iste’moli va tabiat kuchlari ta’sirida iste’mol qiymatlarining asta-sekin yo‘qolib borishi.
ASOSIY ISH JOYI — ish beruvchi mehnat to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga muvofiq xodimning mehnat daftarchasini yuritishi shart bo‘lgan ish joyi.
ASOSIY ISHLAB CHIQARISH FONDLARI — moddiy ishlab chiqarish sohasida uzoq vaqt mobaynida natural shaklda faoliyat qiladigan va o‘z qiymatini yangidan hosil qilingan mahsulotga asta-sekin o‘tkazib boradigan va bir qancha doiraviy aylanishlarni o‘z ichiga oluvchi mehnat vositalarining yig`indisi. A.i.ch.f. tarkibiga binolar, inshootlar, aloqa qurilmalari, mashina va uskunalar, transport vositalari, mahsuldor chorva mollari va uy hayvonlari, ko‘p yillik daraxtlar va h.k. kiradi.
ASOSIY KAPITAL – 1) ishlab chiqarish jarayonida bir necha yil ishtirok etuvchi va o‘z qiymatini tayyorlanayotgan mahsulot xizmatlar qiymatiga qismlar bo‘yicha o‘tkazadigan mehnat vositalari; 2) unumli kapitalning ishlab chiqarish (xizmat ko‘rsatish) jarayonida bir qator doiraviy aylanishlari davomida qatnashib, o‘zining qiymatini tayyorlanayotgan mahsulotga (xizmatga) bo‘lib-bo‘lib o‘tkazib boradigan va ashyoviy buyum shaklini o‘zgartirmaydigan qismi; 3) mehnat vositasi bo‘lib, u mashina, asbob- uskuna, ishlab chiqarish binolari, uskunalari va h.k. o‘z ichiga oladi va o‘z qiymatini ishlab chiqarilgan tovarlarga qisman-qisman va uzoq muddatda o‘tkazib borish yo‘li bilan qoplaydi. Asosiy kapital jismoniy va ma’naviy eskirib borish xususiyatiga ega; 4) kapitalning ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish jarayonida doiraviy aylanishlarida ko‘p marta qatnashib o‘z qiymatini yangi tovarga bo‘lib-bo‘lib o‘tkazadigan va ashyoviy-buyum shaklini o‘zgartirmaydigan qismi.
|
| |
ASOSIY KAPITALGA INVESTITSIYALAR - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 59/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ASOSIY KAPITALGA INVESTITSIYALAR — asosiy fondlarni yaratish, takror ishlab chiqarish va sotib olishga sarflangan xarajatlar.
ASOSIY KAPITALGA QO‘YILMALAR – asosiy fondlarni qayta tiklash, rivojlantirish va yangilashga yo‘naltirilgan moddiy xarajatlar.
ASOSIY MA’LUMOTLAR — faol tadqiqot metodlari, masalan, joylarda tadqiqot o‘tkazish, tadqiqotlar va so‘rovnomalar yordamida olingan ma’lumotlar. Ko‘pincha ilgari ma’lum bir maqsadda o‘tkazilgan tadqiqotlarning mavjud natijalari asosida jamg‘arilgan “ikkilamchi ma’lumotlar” bilan birgalikda ishlatiladi.
ASOSIY NOISHLAB CHIQARISH FONDLARI — ijtimoiy mehnat bilan yaratilgan, noishlab chiqarish sohasida uzoq vaqt davomida xizmat qiladigan hamda o‘z qiymatini asta-sekin eskirib borish yo‘li bilan yo‘qotadigan moddiy-ashyoviy boyliklar yig‘indisi. A.i.ch.f. ga uy-joy va kommunal xo‘jaligi, aholi punktlarining tashqi obodonchiligi, fan, ma’orif, san’at, madaniyat, sog‘liqni saqlash, ma’muriy va jamoat tashkilotlarining asosiy fondlari kiradi.
ASOSIY VOSITALAR - korxonada ko‘p yil foydalaniladigan mehnat qurollari: ya’ni binolar, inshootlar, mashinalar va asbob- uskunalar.
ASOSIY VOSITALAR BILAN TA’MINLANISH - korxonaning biznes- rejasiga yoki o‘tgan yillarga nisbatan asosiy fondlar bilan qurollanish darajasi. ASS (lot. as, assis) — vazni Rim og‘irlik funti (327 g)ga teng bo‘lgan Qadimgi Rim mis tangasi. Ass dastlab yombilar shaklida muomalada bo‘lgan.
ASSIGNATLAR (fr.) — buyuk fransuz revolyutsiyasi davridagi (1789 -1794 yillar) qog‘oz pullar. 1789 yil dekabrida birinchi marta yirik kupyuralarda (10000 livr) 400 mln livr foiz qog‘ozlari sifatida chiqarilgan edi. Ularni ta’minlash uchun esa revolyutsiya tomonidan musodara qilingan qirollik va cherkov mol- mulklari xizmat qilishi zarur edi. Ikkinchi marta (1790 y.) 800 mln livr foizsiz chiqarilgan. A. qonuniy to‘lov vositasi deb e’lon qilingan edi, shu sabab har xil kichik kupyuralarda chiqarila boshlandi va metall tangalarga tenglashtirildi.
|
| |
ASSORTIMENT KENGLIGI (ingl. Product line breadth)

|
ASSORTIMENT KENGLIGI (ingl. Product line breadth)
|
bet | 61/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)ASSORTIMENT KENGLIGI (ingl. Product line breadth)— bozorda taklif etilayotgan turli mahsulot liniyalari (tovar kategoriyalari)ning muayyan miqdori.
ASSORTIMENT QISQARTIRILISHI (ingl. Product line reduction) —tovarlar har bir kategoriyasining havola etilayotgan turlari miqdorini qisqartirish yo‘li bilan tovar assortimentini kamaytirish.
ASSORTIMENTNI BOSHQARISH (Product line management)— bozor kon’yunkturasi va tashkilot (korxona, kompaniya) strategik maqsadlariga muvofiq bir tarzda assortimentni shakllantirish va rivojlantirish.
ASSOTSIATSIYA – 1) ittifoq, birlashma. Iqtisodiyotda odamlar, korxonalar, tashkilotlarning yagona manfaat yo‘lida ixtiyoriy ittifoqi. Assotsiatsiya yuridik shaxs hisoblanib, foyda olishni mo‘ljallamaydigan jamoat tashkilotidir. Assotsiatsiyaning asosiy vazifasi o‘z a’zolari manfaatlarini huquqiy himoya qilishga qaratilgan bo‘lib, ularning manfaatlarini davlat va qonunchilik idoralarida taqdim etish, a’zolari uchun maslahat xizmatlarini tashkil etishdan iborat. Ammo, assotsiatsiyalar tashkil etilishi monopoliyaning shakllanishiga, antimonopoliya sohasidagi qonunchilik talabalarining buzilishiga olib kelmasligi lozim. Assotsiatsiyalar faoliyatning moliyaviy manbai bo‘lib a’zolari tomonidan beriladigan badallar, homiylik yordamlari, reklama, noshirlik va boshqa faoliyatlar natijasida olinadigan mablag‘lar hisoblanadi.
Assotsiatsiyaning boshqaruv idorasi bo‘lib, uning umumiy majlisi, boshqaruvchi, ijroiy direksiyasi hisoblanadi. Assotsiatsiya moliyaviy xo‘jalik faoliyatini nazorat qilish uchun taftish qo‘mitasi saylanadi, shuningdek mustaqil auditorlik firmasi jalb etiladi; 2) boshqa birlashmalarga kirishi mumkin bo‘lgan iqtisodiy mustaqil korxonalar, tashkilotlar erkin birlashuvining eng yuksak shakli, o‘zining tarmoq va regional itoatliligini saqlab qoladi. A. fan-texnika, tijorat, ijtimoiy ishlab chiqarish, iqtisodiy va boshqa masalalarni hamkorlikda hal etish uchun shartnoma asosida tashkil etiladi. Qoidaga ko‘ra A. tarkibiga ma’lum hududda joylashgan bir ixtisosga oid tashkilotlar kiradi. A. mulki uning a’zolarining kirish badallari, o‘z faoliyati daromadlari, homiylar badallari, kreditlar va h.k. dan iborat bo‘ladi. Qoidaga ko‘ra, A. ga ta’sischilar kengashi rahbarlik qiladi, u prezident (rais)ni saylaydi, ta’sischilar majlislari o‘rtasidagi davrda prinsipial masalalar yechimini hal etuvchi boshqarma (direksiya)ni tashkil etadi.
|
| |
KREDITORLIK QARZLARINING AYLANISH KUNI

|
KREDITORLIK QARZLARINING AYLANISH KUNI
|
bet | 454/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KREDITORLIK QARZLARINING AYLANISH KUNI – kreditorlik majburiyatlarining mavjud summasini tahlil etish davrining kalendar kuniga ko‘paytirish va sotilgan mahsulotlarning ishlab chiqarish tannarxi summasiga bo‘lish asosida aniqlanadi.
KRIMINAL XATTI-HARAKAT – qonunlarga zid keluvchi harakat yoki harakatsizlik. Bozor munosabatlarining rivojlana borishi, iqtisodiy munosabatlar va tadbirkorlik sohasidagi qonunlarning liberallashuvi hamda demokratlashuvi oqibatida iqtisodiy sohadagi jinoyatchilikning birmuncha kengayishi, amaldagi qonunlarni inkor etgan holda boylik orttirishga intilish hollari kuchayishi mumkin.
Bank va moliya sohasida kriminal xattiharakatlar miqyosi nisbatan keng bo‘lib mansabdor shaxslarni g‘arazli maqsadlarda o‘z vakolatlarini suiste’mol qilishlaridan tortib, to ayrim tadbirkorlar tomonidan daromadlarni yashirishi, qonunga xilof bitimlar tuzish hamda boshqa shakllardagi huquqbuzarlik harakatlarini o‘z ichiga oladi. Kriminal xatti-harakatlar aybdor shaxslarning qonunda belgilangan javobgarlikka tortilishlariga sabab bo‘ladi.
Jinoiy unsurlarning o‘zaro birlashuvi hamda jinoyat sodir etishni osonlashtirish, jinoyat izlarini yashirishi, jinoiy yo‘l bilan qo‘lga kiritilgan boyliklarni o‘zlashtirish maqsadida muayyan tashkiliy-boshqaruv tarkiblarini vujudga keltirishlari.
Bank-moliya sohasidagi kriminal tuzilmalarning vujudga keltirilishi davlat va jamiyat uchun xavf tug‘diradigan hodisa bo‘lib, moliyaviy mablag‘lardan to‘g‘ri va maqsadga muvofiq foydalanishiga jiddiy ziyon yetkazadi, korrupsiyani avj olib ketishiga sharoit tug‘diradi, mamlakatda pul muomalasini izdan chiqaradi va oxir-oqibatda iqtisodiy hayotda beqarorlik vujudga kelishiga olib keladi.
KRIZIS (yunon. krisis-hal etish, oqibat) - inqiroz.
KRONA (tangalar rasmi tushirilgan “toj” so‘zidan kelib chiqqan) - 1. Fransiya, Angliya va boshqa mamlakatlarda zarb etilgan qadimgi oltin tanga; 2. Buyuk Britaniyada 1871 - yilga qadar muomalada bo‘lgan ingliz kumush tangasi; 3. Avstriya-Vengriya, Avstriya va Vengriyaning sobiq pul birligi; 4. Daniya, Islandiya, Norvegiya, Chexiya, Slovakiya, Shvetsiya pul birligi.
|
| |
KROSSKULTURAL XUSUSIYATLAR TAHLILI

|
KROSSKULTURAL XUSUSIYATLAR TAHLILI
|
bet | 455/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KROSSKULTURAL XUSUSIYATLAR TAHLILI (ingl. Crosscultural analysis) — marketingda turli mamlakatlar yoki mintaqalar iste’molchilari o‘rtasidagi o‘xshashliklar va farqlarni o‘rganishdir.
KROSS-KURS — ikki valutaning ulardan har birining uchinchi valutaga, odatda AQSh dollariga nisbatan kursi orqali belgilanuvchi almashtirish kursi.
“KROSS-OVER” NARXI - ilgari muomalaga chiqarilgan qimmatli qog‘ozlar qiymatini qoplash muddati kelguniga qadar ularning yangi chiqarilishidan kelgan tushumlar hisobiga mablag‘ bilan qayta ta’minlanadigan narx.
KUBATURA - kubometr hisobidagi hajm (o‘lcham).
KUK KO‘RSATKICHI - kredit muassasalari va tijorat banklarining xususiy sarmoyaning tavakkalchilik darajasiga qarab chamalangan aktivlar nisbatiga teng to‘lovga layoqatlilik darajasi.
KULAJ – materiallarni, mehnatni va vaqtni unumsiz sarflash.
KULISA — rasmiy birja maklerlari vositachiligisiz qimmatli qog‘ozlar bilan bitimlar amalga oshiriladigan norasmiy birja. Rasmiy birjaga qo‘yilmagan qimmatli qog‘ozlar odatda kulisaga murojaat qiladi. Bitimlar odatda bevosita sotuvchilar va xaridorlar o‘rtasida yoki norasmiy maklerlar orqali amalga oshiriladi, oborot esa katta miqdorlarda bo‘ladi. Kulisa operatsiyalari rasmiy birjalar faoliyati bilan chambarchas bog‘langan, ammo qimmatli qog‘ozlar kurslari bu birjalarda turlicha bo‘ladi.
KULISE (KULISACHI) — birjada tijorat bitimlari tuzuvchi norasmiy birja vositachisi, norasmiy makler (odatda norasmiy fond birjasi — kuliseda).
KUMULYATIV AKSIYA — biron yili aksiya ushlovchi olgan devidend belgilangan miqdordan kam bo‘lganda keyingi yillarda qo‘shimcha foyda olish huquqini beruvchi aksiya.
KUMUSH STANDARTI - har qanday pul birligi qonunan belgilangan kumush ta’minotiga ega bo‘lib, kumushga almashtirilishini ko‘zda tutuvchi pul munosabatlari shakli.
KUNA (rus. “kunitsa” suvsar yoki lot. cuneus metalldan yasalgan) - Mo‘g‘ullar bosqiniga qadar Qadimgi Rus pulining yig‘ma nomi. Uning tarkibiga qimmatbaho mo‘ynali hayvonlar mo‘ynalari ham kirgan. U XIV asrga qadar mavjud bo‘lib, yangi pul birligi denganing paydo bo‘lishi bilan muomaladan chiqib ketgan.
|
| |
AUDITORLIK FIRMASI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 65/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AUDITORLIK FIRMASI – 1) mustaqil xo‘jalik hisobidan tashkilot bo‘lib, korxonalar bilan tuzilgan shartnomalar asosida ularning buxgalteriya hisobini tekshiradi va to‘g‘ri – noto‘g‘ri ekanligini tasdiqlovchi xulosalar beradi. Auditorlik bilan bog‘liq faoliyat O‘zbekiston Respublikasining 1992 yil 9-dekabr “Auditorlik faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni bilan tartibga solinadi.
Auditorlik firmasi – yuridik yoki jismoniy shaxs tomonidan tuzilgan, belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazilgan, auditorlik faoliyati bilan shug‘ullanish huquqini beruvchi litsenziya (ruxsat)ga ega bo‘lgan korxona. Auditorlik firmasi kichik korxona, mas’uliyati cheklangan jamiyat yoki boshqa tashkiliy huquqiy shakldagi korxona tarzida tuzilishi mumkin.
Auditorlik faoliyati maxsus vakolat berilgan davlat idoralari tomonidan xo‘jalik sub’ektlari faoliyati ustidan amalga oshiriladigan rasmiy nazorat o‘rnini bosa olmaydi; 2) korxonalarni tekshirish va yillik buxgalteriya hisobotlarini tasdiqlash uchun dastlabki shartnoma asosida amalga oshiriladigan mustaqil xo‘jalik hisoboti tashkiloti. A.f. tekshirish davomida quyidagilarni nazorat qiladi: buxgalteriya hisobi va uning ko‘rsatilgan talablarga mos kelishligi, moliya xo‘jalik masalalari bo‘yicha amal qilayotgan qonunlarga va ta’sis hamda boshqa hujjatlar nizomlariga, buxgalteriya hisobi ma’lumotlarining haqiqiy holatga mos kelishligiga rioya qilish. Auditorlar talabi bo‘yicha korxonalar barcha so‘raladigan buxgalteriya hisobi hujjatlarini taqdim etish, kassadagi naqd pul, tovarlar, asosiy vositalar va korxonaning boshqa vositalarini inventarizatsiya qilishga ta’sir ko‘rsatishga majburdirlar. Tekshirish natijalari bo‘yicha yillik hisobot tarkibiga kiritiladigan va moliya organiga hisobotdan keyin yil davomida taqdim etiladigan buxgalteriya hisobi va korxona hisobotlarining ishonchliligi to‘g‘risida auditor xulosasini beradi.
AUDITORLIK GURUHI – auditorlik tashkilotlarida yo‘nalishlar bo‘yicha faoliyat yurituvchi auditorlarning birlashgan tarkibi. Auditorlik guruhlari ishlab chiqarish, savdo, xizmat ko‘rsatish faoliyatlarini tekshirish bo‘yicha tashkil etiladi. Ushbu guruhni guruh rahbari boshqaradi.
|
| |
Keltirish koeffitsientlarining

117
Tashkilotnint yoki bosqichning umumiy iqtisodiy samaradorlikda qatnashish
ulushi koeffitsienti quyidagi formuladan aniqlanadi:
,
1
i
i
n
i
i
i
i
R
З
R
З
D
(4.3.11)
bunda
i
З
– i- tashkilot yoki bosqichning harajatlari;
i
R
–i- tashkilot yoki bosqich ishlarining qiymatdorlik koeffitsienti;
n
– tashkilotlar yoki bosqichlar soni.
Izoh – umumiy harajatlar to‗g‗risida ma‘lumotlar yo‗q bo‗lsa, maosh fondidan
foydalanish ruxsat etiladi.
Standartlashtirishga (yoki muayyan tashkilotga) to‗g‗ri keladigan iqtisodiy
samaradorlik Est quyidagicha hisoblanadi:
,
Э
D
Э
i
СТ
(4.3.12)
bunda
Э
– yangi texnik bo‗yicha tadbirlarni amalga oshirishdan olingan
umumiy iqtisodiy samaradorlik.
Ishlarning qiymatdorlik koeffitsientlari 4.3.2-jadvalda keltirilgan.
4.3.2-jadval.
KREDIT OB`EKTI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 453/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)KREDIT OB`EKTI – bu har qanday pul emas, balki vaqtincha bo‘sh turgan, berilishi mumkin bo‘lgan pullar va tovarlardir.
KREDITGA SOTISH — kredit shartlari asosida amalga oshirilgan sotuv. Qisqa muddatli kredit uchun, masalan, uzoq muddatda foydalaniladigan arzon iste’mol tovarlarini xarid qilish uchun xaridor sotuv paytida tovarga egalik qilish huquqiga ega bo‘ladi. To‘lov muddati kechiktirilgan kreditga sotib olayotganda tovar yetkazib beruvchi yoki kreditor muassasa oxirgi to‘lov olinguniga qadar tovarning egasi bo‘lib qolaveradi.
KREDITLARNI SUG‘URTALASH — qarzdor (debitor) qarz to‘lash qobiliyati pasaygan yoki yo‘qolgan holda pulni kreditorga (qarz beruvchiga) qaytarish kafillikni oluvchi shartnoma (kontrakt). Amaliyotda kafillikni sug‘urta kompaniyasi o‘z zimmasiga olish mumkin.
KREDITOR (lot.) — 1) pul mablag‘larini vaqtinchalik foydalanishga (kreditga beruvchi) qarz beruvchi yuridik yoki jismoniy shaxs. K. korxona, davlat, bank va aholi bo‘lishi mumkin. Korxona kredit muassasasiga pul mablag‘larini vaqtinchalik foydalanishga bergan holatda K. sifatida chidadi. U ulardan kreditlash uchun resurs sifatida foydalanadi. Har qanday qarzga oluvchiga uzoq muddatli va qisqa muddatli kredit berganda bank K. sifatida chiqadi; aholi bankdagi hisoblarda mablag‘larini saqlaganda K. bo‘lishi mumkin. Davlat xalqaro kredit berganda K. hisoblanadi. Foyda pullar uchun to‘lov manbasi hisoblanadi; 2) qarzga mablag‘ beruvchi tomon.
KREDITOR MAJBURIYATLARINING AYLANUVCHANLIGINI - sotilgan mahsulotlarning ishlab chiqarish tannarxini kreditorlik majburiyatlarining mavjud summasiga bo‘lish asosida aniqlanadi.
KREDITOR QARZLARI - o‘zga korxonalarning aylanma mablag‘larining bir qismi aynan tahlil qilinayotgan korxona aylanmasida qatnashishi tushuniladi.
KREDITORLIK QARZI – 1) korxona, tashkilot va muassasalarning tegishli yuridik va jismoniy shaxslarga to‘lashi lozim bo‘lgan pul mablag‘lari; 2) K.q. xo‘jalik yurituvchi sub’ektning boshqa korxona, tashkilotlar, jismoniy shaxslardan olgan tovarlari, ko‘rastilgan xizmatlar, bajarib berilgan ishlar uchun ular oldidagi qarzi. Kreditorlik qarzini mavjud bo‘lishi va uni to‘lash muddatlarining o‘tkazib yuborilganligi aybdor shaxslarga huquqiy jazo qo‘llanilishiga sabab bo‘ladi.
|
| |
O„zbekiston Respublikasida texnologik hujjatni ishlab chiqish va

126
Bu ishlarni amalga oshirishda «O‗zstandart»ning metodik yordami va boshqa
tarmoq standart tashkilotlarining tashkiliy-metodik yordamiga tayanish mumkin.
O‗zRMIChYO‗Q dagi standartlarning umumiy tarkibi 10 ta tasnifiy guruhlarga
ajraladi:
1.
Umumiy nizom-qoidalar;
2.
Tadqiqot, avanproekt;
3.
Tajriba-konstruktorlik va tajriba-texnologik (TK va TT) ishlar;
4.
Mahsulotni ishlab chiqarish;
5.
O‗zlashtirish (realizatsiya), yetkazish;
6.
Ishlatish, iste‘mol qilish;
7.
Ta‘mirlash;
8.
Ishlatish va ta‘mirlashni ta‘minlash;
9.
Ishlab chiqarishdan olib tashlash;
10. Boshqa standartlar.
O‗zRMIChYO‗Q ning me‘eri asosiy bo‗lib davlatlararo va davlat miqyosidagi
umumtexnik va tashkiliy – metodik standartlar va boshqa me‘yoriy xujjatlar xizmat
qiladi.
AUDIT OB’EKTLARI - Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid

|
Termiz davlat universiteti toshaliyeva s. T., A. M. Abdurahmonov iqtisodiyotga oid
|
bet | 64/485 | Sana | 10.07.2024 | Hajmi | 0,64 Mb. | | #267286 |
Bog'liq TOSHALIYEVA S.T. IZOXLI LUG\'AT (2)AUDIT OB’EKTLARI – xo‘jalik yurituvchi sub’ektlarning jarayonlari va alohida operatsiyalari. Audit ob’ektlari auditorlik shartnomasida keltirilgan bo‘ladi.
AUDIT STANDARTLARI – barcha auditorlar tomonidan amal qilinadigan va faoliyatlarida qo‘llaniladigan auditga oid umumiy mazmundagi me’yoriy talablarning majmuasi.
AUDIT O‘TKAZISH MUDDATI – shartnomaga asosan audit o‘tkazishga ajratilgan vaqt. Odatda audit o‘tkazish muddati bir oydan oshmasligi kerak.
AUDITNING HUQUQIY ASOSLARI – audit o‘tkazishga asos bo‘luvchi huquqiy normalarning majmuasi. Bularga qonun hujjatlari, qarorlar, nizomlar, shartnomalar, standartlar, buyurtmalar kiradi.
AUDITNING KONSALTING XIZMATI – auditor tashkilotlari mijozlarga shartnomalarga asosan ma’lum yo‘nalishlar bo‘yicha maslahatlar (konsultatsiyalar) beradi. Jumladan, biznes rejani tuzish bo‘yicha, hisob siyosatini tuzish bo‘yicha, soliqlarni hisoblash bo‘yicha maslahatlar.
AUDITNING MILLIY STANDARTLARI- respublika auditorlari tomonida audit faoliyatini o‘tkazishga qo‘lanilgan usullar va ularning majmuasi. Auditning 20 ga yaqin milliy standartlari qabul qilingan.
AUDITNING PREDMETI – xo‘jalik yurutuvchi sub’ektlarning faoliyatlari, alohida jarayonlar va ularning qabul qilingan me’yorlarga mosligini tekshirish. Auditning predmeti ta’limot, ishlab chiqarish va sotish jarayonlarini tekshirishni o‘z ichiga oladi.
AUDITNING REJALASHTIRILISHI – audit tekshiruvining umumiy hajmini aniqlash, audit dasturini tuzish, auditda qo‘llaniladigan usullarni belgilash, tekshirish muddatlari, ko‘rsatiladigan xizmatlar va audit xatarini belgilash kabi masalalarni o‘z ichiga oladi.
AUDITNING TURLARI – auditning asosiy turlariga quyidagilar kiradi: tashqi audit, ichki audit, moliyaviy audit, qonunlarga moslikning auditi, iqtisodiy samaradorlik auditi, operatsion (tashabbuskor) audit, menejmentlik auditi, ijtimoiy audit, ekologik audit.
AUDITNING SHAKLLARI – qo‘yilgan maqsadga qarab auditni o‘tkazish tartibi. Audit shakllariga quyidagilar kiradi: auditning tasdiqlovchi shakli, auditning maqsadli (yo‘naltirilgan) shakli, auditning tavakkal- chilikka asoslangan.
|
| |