nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati

Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 66
1. O’zbekiston Respublikasining“Ta’lim to’g’risidagi qonuni” ORQ-637.
23.09.2020
2. О‘zbekiston Respublikasi prezidentining qarori Oliy ta’lim tizimini yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari tо‘g‘risida (О‘zbekiston Respublikasi qonun
hujjatlari tо‘plami, 2017 y., 18-son,
3. O‘zbekiston Respublikasi prezidentining “Ta’lim-tarbiya tizimini yanada
takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” PQ4884
06.11.2020
4. O’zbekiston Respublikasining "Ta’lim to’g’risidagi Qonuni"
www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 67
GEODEZIYA FANI , UNING AHAMIYATI VA VAZIFALARl
Dilrabo Raxmatova Nuraliyevna Kattaqo‘rg‘on shahar
12-umumiy o‘rta ta‘lim maktabi Geografiya fani
ANNOTATSIYA
Yer turlarining joylashishini o'rganishda, kelgusida boshqa turga aylanishini
bashorat qilishda, yerdan foydalanuvchilarni hisobga olishda, yerni baholashda,
yerdan maqsadga muvofiq foydalanilayotganini tekshirib turishda, melioratsiya
loyihalarini amalga oshirishda plan va xaritalarning ahamiyati katta. Plan va
xaritalarni tuzish uchun topografik, geodezik, aerofotogeodezik ma’lumotlaridan
foydalaniladi. Geodeziya fani yer tuzish fanining asosi va u bilan chambarchas
bog’liq bo'lib yerning shakli va o'lchamlari to'g'risida ma’lumot beradi.
KALIT SO'ZLAR: Yer tuzilishi, moddiy boyliklar, geodeziya, melioratsiya
loyihsi, topografiya, koordinata, dengiz ;
KIRISH
Yer jamiyat boyligining manbai, insoniyat uchun moddiy boyliklar yaratish va
ishlab chiqarishni xomashyo bilan ta’minlashning tabiiy negizidir. Moddiy
boyliklami ishlab chiqarish jarayonida yer asos (bazis) va ishlab chiqarish vositasi
sifatida qatnashadi.
Yer tabiat mahsuli bo‘lib, tabiatning asosiy qismlaridan biridir. Uning bag'rida juda
katta qazilma boyliklar xazinalari mavjud.Tabiatning butunligini, hamma
qismlarining bir-biri bilan uzviy bog'liqligini hisobga olsak, yerdan foydalanish
jarayonida tabiatning boshqa qismlariga ham ta'sir qilishimizni tushunib olish qiyin
emas.
ASOSIY QISM
Yer tuzish loyihasini joyiga ko’chirish uchun barcha yeri tuzilayotgan
xo'jaliklarning loyihalarida chegaralar va chegara belgilari o'rnatiladigan joylar ,
ularning koordinatalari, geodezik tayanch tarmoqlarining joylashgan o'rni
tushirilgan, geodezik o'lchashlar (masofa, burchak, maydon) tartibi ko'rsatilgan
bo'ladi.
|
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 72
individual tekshirish uchun nazorat turlarini tuzishdan xalos eta olmaydi. Bu
umummetodikaning asosiy vazifalaridan biridir.O‘quvchilarni matematika kursini
o‘rganishga tayyorlash.I–IV sinflarda matematika o‘qitishning asosiy vazifasi
bo‘lgan ta’lim-tarbiyaviy vazifalarni hal qilishda ulardagi matematika kursi
bo‘yicha qanday darajada tayyorgarligi borligiga bog‘liq.Shuning uchun 1-sinfga
kelganlarning bilimlarini aniqlash, sinf o‘quvchilarining bilimlarini tenglashtirish,
ya’ni past bilimga ega bo‘lgan o‘quvchilarning bilimlarini yaxshi biladigan
o‘quvchilarga yetkazib olish vazifasi turadi. O‘qituvchi quyidagi tartibda
o‘quvchilar bilimini maxsus daftarga hisobga olib boradi.
a) o‘quvchilar matematika darsida olgan bilimlarini kundalik hayotda uchraydigan
elementar masalalarni yechishga tatbiq qila olishga o‘rgatish, o‘quvchilarda
arifmetik amallar bajarish malakalarini shakllantirish va ularni mustahkamlash
uchun maxsus tuzilgan amaliy masalalarni hal qilishga o‘rgatish,
b) matematika o‘qitishda texnik vosita va ko‘rgazmali qurollardan foydalanish
malakalarini shakllantirish. Bunda asosiy e’tibor o‘quvchilarning jadvallar va
hisoblash vositalaridan foydalana olish malakalarini tarkib toptirishga qaratilgan.
d) o‘quvchilarni mustaqil ravishda matematik bilimlarni egallashga
o‘rgatish. O‘quvchilar
imkoni
boricha
mustaqil
ravishda
qonuniyat
munosabatlarini ochishlari, kuchlari etadigan darajada umumlashtirishlar qilishlari,
shuningdek, og‘zaki va yozma xulosalar qilishga o‘rganishlari kerak.O‘qitish
samaradorligining zaruriy va muhim sharti o‘quvchilarning o‘rganilayotgan
materialni o‘zlashtirishlari ustidan nazoratdir. Didaktikada uni amalga oshirishning
turli shakllari ishlab chiqilgan. Bu o‘quvchilardan og‘zaki so‘rash; nazorat ishlari
va mustaqil ishlar; uy vazifalarini tekshirish, testlar, texnik vositalar yordamida
sinash kabi usullardir. Didaktikada dars turiga, o‘quvchilarning yosh
xususiyatlariga va h.k. bog‘liq ravishda nazoratning u yoki bu shaklidan
foydalanishning maqsadga muvofiqligi masalalari, shuningdek, nazoratni amalga
oshirish metodikasi yetarlicha chuqur ishlab chiqilgan.Boshlang‘ich maktabda
matematika o‘qitish metodikasida mustaqil va nazorat ishlari, o‘quvchilardan
individual yozma so‘rov o‘tkazishning samarali vositalari yaratilgan. Ba’zi
|
| |
QqUzM 
Tezkorligi - Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat

QqUzM
Tezkorligi
Raqamli oqimning uzatish tezligi, Mbit/s
8
34
140
565
155
622
2500
t
uz
,ns
5
3
0,5
0,15 1
0,1
0,05
t
qq
, ns
4
2,5
0,4
0,1
0,8
0,08
0,04
,
,
/
10
ру
3
нс
F
l
t
D
,
,
10
ру
3
нс
l
t
D
l
389
Misol. XEI ning G.652 tavsiyalariga javob beruvchi OT bo‗ylab λ =
1,55 mkm to‗lqin uzunligida ishlovchi, regeneratsiyalash uchastkasi
uzunligi
l
ru
= 80km, xromatik dispersiya koeffitsienti τ = 18,2 ps/nm·km, ∆λ = 0,5
nm ga teng TOUL ning tezkorligini aniqlash. Axborot oqimining uzatish
tezligi
V = 140 Mbit/s, liniya kodining turi 10V1R1R.
Yechish.
1. V = 140 Mbit/s va 10V1R1R turdagi kod qo‗llanilganligi uchun
(1.16) munosabatga β = 0,35 ni qo‗yib, ruxsat etiladigan tezkorlik
t
re
qiymatini aniqlaymiz:
t
re
= β / V = 0,35 / 140· 10
6
= 2,5 ns.
2. (4.19) munosabatga l
ru
= 80km qiymatni qo‗yib, regeneratsiyalash
uchastkasi bo‗ylab tarqalishdagi impulsning kengayish miqdorini topamiz
ру
3
10
l
t
D
l
= 18,2 · 0,5 · 10
-3
· 80 = 0,728 ns.
3. (1.17) munosabat orqali unga 4.3-jadvaldan olingan t
uz
= 0,5 ns va
t
qq
= 0,4 ns qiymatlarini va t
ot
= 0,728 qiymatini qo‗yib, kutiladigan
tezkorlik t
kut
miqdorini aniqlaymiz
2
2
2
уз
t
t
t
t
кк
кут
= 0,5 + 0,4 + 0,728 = 1,628 ns.
Olingan qiymatlarni taqqoslash shuni ko‗rsatmoqdaki, t
kut
< t
re
shart
bajarildi, ya‘ni TOUL va uning komponentlarining asosiy parametrlari
to‗g‗ri tanlangan.
Tezkorlik bo‗yicha QqUzM ning sezgirlik chegarasini hisoblash.
QqUzM ning asosiy parametrlaridan biri bu uning sezgirligi, ya‘ni QqUzM
fotodetektorida barqarortutiladigan, τ=1/V davomiylikka ega optik
signalning minimal detektorlanadigan quvvati (MDQ) hisoblanadi.
390
Taxminan MDQ sathi r
min
quyidagi munosabat orqali aniqlanishi
mumkin:
va
ko‗chkisimon fotodiod uchun.
r
min
MDQ ning absolyut sathini va QqUzM ning uzatish sathlarini
bilgan holda, texkorlik bo‗yicha TOUT ning energetik potensialini olish
mumkin:
E
t
= r
uz
– r
min
, dB.
(1.20)
Misol. Raqamli liniya signallarining uzatish tezligi V=41,242 Mbit/s
ga teng va uzatish sathi r
uz
= – 4 dB bo‗lgan RTOUT uchun tezkorlik
bo‗yicha energetik potensial va r
min
MDQ sathini aniqlash. Fotodetektor
KFD asosida ishlab chiqarilgan.
Echish. Mos keluvchi (1.20) formulaga V=41,242 Mbit/s ni qo‗yib,
quyidagiga ega bo‗lamiz:
r
min
= – 70 + 10,5 lg V = – 70 + 10,5 lg 41,242 = – 53 dBq.
Tezkorlik bo‗yicha energetik potensialning taqribiy qiymati (1.22)
E
t
= r
uz
– r
min
= – 4 – ( – 53) = 49 dB
ga teng bo‗ladi.
Energetik potensialning olingan qiymati tezkorlik bo‗yicha ushbu
RTOUT ning imkoniyatlariga mos keladi.
,
lg
10
70
,
lg
5
,
10
70
B
B
P
мин
,
lg
10
55
,
lg
11
55
B
B
P
мин
|
O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi

O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasi: o‘zlashtirgan bilimlariga tayangan holda mustaqil ravishda o‘zining fizik bilimlarini rivojlantirish, turli didaktik topshiriqlarni bajara olish, o‘z xattiharakatini muqobil baholay olish.
DTS talabi: Massa va uning birliklarini bilishi, bilimlarini amaliyotga tadbiq eta olishi.
Dars turi: Yangi bilim berish.
Dars usullari: Evristik.
Dars materiallari: 1. Fizika darsligi va multimediya darslik. Kompyuter. CD disk.
2. Shayinli va prujinali tarozi. 3. Tarozi toshlari. 4. Massasi o’lchanadigan turli buyumlar.
Darsning borishi:
1. Tashkiliy qism.
O’quvchilarga massa, kilogramm, tarozi, tezlik, metr, sekund yozilgan kartochkalar tarqatiladi va shu yozuvni topib birlashish taklif etiladi. O’quvchilar o’z guruh nomlarini taqdim etish davomida o’tilgan mavzuni aytib beradilar, shuningdek yangi mavzu bo’yicha o’z fikrlarini bildiradilar.
|
Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat - bet 165

Q = Ι
f
/ (i
esh
B
f
).
Misol. Uchinchi sinxron ierarxiya pog‗onasi (STM-16, f
t
=2,5 GGs)
uchun xalaqitlardan himoyalanganlikni aniqlaymiz. Uzatgichning to‗lqin
uzunligi λ=1,55 mkm, agar kirish signalining sathi r
kir
= - 28 dBq bo‗lsa,
fotoqabul qilgich bir xolat uchun r-i-n fotodiod, boshqasida esa KFD
asosida tayyorlangan. KFD materiali – indiy fosfadi, ikkala holda kvant
samaradorligi η=0,85. Kuchaytirgich xona temperaturasi T=293° K da
ishlaydi, teskari aloqa zanjirida parazit sig‗im S
TA
=0,12 pF.
(1.8) munosabatdan R
TA
ning maksimal ruxsat etilgan qiymatini
aniqlaymiz:
R
TA
= (2π·2,5·10
9
·0,12·10
-12
)
-1
≈ 530 Om
Fotoqabul qilgich kirishida o‗rtacha kirish optik quvvat quyidagiga
teng:
R
kir
= 1·10
0,1·rkir
= 1·10
0,1·(-28)
= 1,585·10
-3
mVt = 1,585·10
-6
Vt.
385
Monoxromatik tok sezgirligi (1.10) S
i
= 1,55 · 0,85/1,24 = 1,06 A/Vt ga
teng, bundan fototokning o‗rtacha qiymati
Ι
f
= S
i
·R
kir
= 1,06 · 1,585·10
-6
= 1,68 · 10
-6
A.
(1.13) munosabatdan r-i-n fotodiod qo‗llanilgan holda signal-xalaqit
munosabatini aniqlaymiz
Q = [(1,68·10
-6
)
2
·530/(4·1,38·10
-23
·293·2·0,7·2,5·10
9
)]
1/2
= 5,14
shu tariqa, bu holda A
x.him
= 20lg 5,14 = 14,22 dB.
KFD qo‗llanilganda ko‗payishning optimal koeffitsienti (4.13)
munosabatdan aniqlanadi
M
opt
= [4·1,38·10
-23
·293·2/(530·1,6·10
-19
·0,8·1,68·10
-6
)]
1/(2+0.8)
=
7,52.
Bu qiymatni (1.12) ga qo‗yib, RQQN da signal xalaqit nisbatiga ega
bo‗lamiz, u quyidagiga teng
,
7
,
20
]
0,7·2,5·10
)
·293·2/530
4·1,38·10
·7,52
·1,68·10
[(2·1,6·10
·7,52
1,68·10
Q
1/2
9
23
-
0.8)
(2
6
-
19
-
-6
bu RQQN da xalaqitlardan himoyalanganlikka A
x.him
= 20 lg 20,7 =
26,3 dB ga mos keladi, u holda r-i-n fotodiod asosidagi fotoqabul
qilgichga nisbatan taxminan 12 dB yutuq mavjud.
Xususiy va drob xalaqitlari (uning ko‗chkisimon ko‗payish
sharoitida) oniy qiymatlarning gaussov taqsimlanishiga ega, bu
regeneratorning xatolik koeffitsientini bu holatlarda etarlicha oson
baholash imkonini beradi.
Ko‗pincha teskari vazifani echish talab etiladi: Q
te
talab etiladigan
xalaqitlardan himoyalanganlik bo‗yicha, u regeneratorning ruxsat
etiladigan xatolik koeffitsienti va ekspluatatsion zahira bilan aniqlanadi,
masalan,
386
,
)
1
lg(
20
)
/
1
lg(
lg
42
,
11
63
,
4
рег
y
x
эз
A
m
p
А
D
dB,
dan fotoqabul qilgichning mos keluvchi (minimal) sezgirligi p
min
ni
aniqlash. Minimal sezgirlik uning kirishida optik signalning minimal
o‗rtacha quvvatiga mos keladi.
P
min
= 10
(0,1 pmin)
·10
-
³, Vt.
p-i-n FD asosidagi fotoqabul qilgich uchun (1.11) va (1.13a)
munosabatlaridan quyidagi kelib chiqadi
P
min
= (Q
te
/Ѕ
i
) · (4kT·F
kuch
·f
B
/R
TA
)
1/2
. (1.14)
Agar ekvivalent shovqin toki i
esh
berilgan bo‗lsa, unda bu ifoda
soddalashadi
P
min
= Q
te
· i
esh
·
|
Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat - bet 166

388
,
2
2
2
уз
t
t
t
t
кк
кут
ns, (1.17)
bu yerda
уз
t - uzatuvchi optik modul (UzOM) ning tezkorligi, u raqamli
liniya signalining uzatish tezligiga va nurlanish manbaining turiga bog‗liq;
кк
t
- QqOM tezkorligi bo‗lib, raqamli liniya signalining uzatish tezligi va
fotodetektor turi bilan aniqlanadi;
t
- optik nurlanish impulsning
regeneratsiyalash uchastkasining optik tolali kabeli bo‗ylab o‗tgandagi
uning kengayishi, ko‗p modali OT uchun u quyidagiga teng
(1.18)
bu yerda
F
D
- OT ning nisbiy o‗tkazish polosasi, MGs/km, bir modali optik
tola uchun esa
(1.19)
bu yerda
- optik tolaning xromatik dispersiya koeffitsienti, ps/nm·km;
l
D
- optik nurlanish polosasining o‗rtacha kvadratik kengligi, nm; yorug‗lik
diodlari uchun 24…40nm va yarim o‗tkazgichli lader diodlar uchun
0,2…5 nm ga teng.
UzOM va QqOM larning tezkorligi tipli uzatish tezliklari uchun 1.3-
jadvalda keltirilgan.
Agar t
kut
< t
re
bo‗lsa, kabel turini va regeneratsiyalash uchastkasi
uzunligini tanlash to‗g‗ri bajarilgan bo‗ladi.
t
re
- t
kut
= ∆t – kattalik tezkorlik bo‗yicha zahira. Uning etarlicha katta
qiymatida TOUL komponentlariga talabni kamaytirish mumkin. Agar t
kut
>t
re
bo‗lsa, boshqa parametrli UzOM, QqOM va optik kabellarni tanlash
kerak.
1.3-jadval
-dars Sana: 6- sinf - 1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan...

|
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
bet | 49/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
12-dars Sana: 6- sinf
LABORATORIYA ISHI-2 . TAROZI YORDAMIDA JISM MASSASINI O’LCHASH
Darsning maqsadi:
Ta’limiy:- o’quvchilarda tarizi yordamida jism massasini o’lchash ko’nikmalarini hosil qilish; - taqribiy o’lchashlar haqida tushuncha berish.
Tarbiyaviy: O’z- o’zini anglash salohiyatini shakllantirish. Kasbga yo’llash.
Rivojlantiruvchi: Ilmiy dunyoqarashini shakllantirish.
Tayanch kompitensiyalar: Axborot bilan ishlash kompetensiyasi: turli axborot manbalaridan kerakli ma’lumotlarni mustaqil ravishda izlab topa olishi va ulardan foydalanish, axborot xavfsizligi qoidalarini bilish va rioya qila olish.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1-dars Sana: 6-sinf mavzu: fizika nimani o’rganadi? Fizik hodisalar. Fizika taraqqiyoti tarixidan ma'lumotlar darsning maqsadi
|
Beruniy va Hozinning moddalarning zichligini aniqlash usullari

|
Beruniy va Hozinning moddalarning zichligini aniqlash usullari
|
bet | 54/230 | Sana | 15.06.2021 | Hajmi | 2,52 Mb. | | #15054 |
Beruniy va Hozinning moddalarning zichligini aniqlash usullari.
Bobokalonimiz Aburayhon Beruniy jahohda birinchi bo’lib 50 dan ortiq moddalarning zichligini hozirgi zamon aniqligi darajasida o’lchashga muyassar bo’ldi. Jismlar hajmini aniq o’lchash uchun Beruniy maxsus asbob yasadi. U ana shu asbobni suyuqlik bilan to’ldirib, unga teng og’rrlikda jismlarni navbatma-navbat tushirish orqali shu jsmlar siqib chiqargan suyuqlikka taqqoslab har bir jismning hajmi aniqlanadi.
4. Darsni mustahkamlash.
3 litrli bankada necha kg sut bor? (Javob: 3,09 kg)
Massasi 18 kg bo'lgan muz qancha hajmni egallaydi? (Javob: 20 litr).
0,5 litrli butilkaga necha kg o'simlik yog'i solinadi?
|
| |
Aniqlovchi, tarkib toptiruvchi va tekshiruvchi

|
Aniqlovchi, tarkib toptiruvchi va tekshiruvchi
|
bet | 121/169 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #242452 |
Bog'liq Umumiy psixologiyaAniqlovchi, tarkib toptiruvchi va tekshiruvchi (nazorat) tajribalarda yig’ilgan ma’lumotlar, miqdorlar matematik-statistik metodlardan foydalangan holda ishlab (hisoblab) chiqiladi, shuningdek, miqdoriy tahlil o’tkazishga tayyorgarlik ko’riladi.
Statistik metodlar yordamida insonning bilish jarayonlari (sezgi, idrok, tasavvur, xotira, tafakkur, xayol) bilan uning individual-tipologik xususiyatlari o’rtasidagi o’zaro bog’liqligi va ta’siri (koppelyaktsiyasi) bilish jarayonlarining his-tuyg’u bilan boshqarilishi, aql-zakovat omillarini tahlil qilish amalga oshiriladi.
So’ngra miqdorning hamda qo’llanilgan metodikasining ishonchliligi, aniqliligi darajasi aniqlanadi. Ungacha ham matematik statistikaning sodda metodlaridan foydalanib ayrim hisoblashlar, masalan, o’rtacha arifmetik qiymat, miqdorlarni tartibga solish, medianani hisoblash, kvadrat og’ishni topish va boshqalar amalga oshiriladi.
Faoliyat maxsulini tahlil qilish metodi. Tadqiqotni aniqlovchi va shakllantiruvchi metodlarni turlari. Egizaklar metodi.
Faoliyat maxsulini tahlil qilish metodi .Inson xotirasi, tafakkuri, qobiliyati va xayolining xususiyatlarini aniqlash maqsadida bu metod umumiy psixologiyada keng qo’llaniladi. Bolalar chizgan rasmlar, yasagan o’yinchoqlar, modellar, yozgan she’rlarni tahlil qilish orqali ularning mantiqiy xotirasi, tafakkuri, texnik, badiiy va adabiy qobiliyati, ijodiy xayoli yuzasidan materiallar to’plash mumkin.
Ob’ekt bilan sub’ekt o’rtasida muloqot o’rnatish uchun shaxsning psixikasi to’g’risida sirtdan muayyan hukm va xulosa chiqariladi. Ijodiy faoliyat mahsullariga kundalik, sxema, ixtiro, diagramma, kashfiyot, qurilma, asbob, texnik model, moslama, milliy kashtachilik, hunarmandchilik, zargarlik buyumlari, referat, kurs va malakaviy bitiruv ishlari, magistrlik dissertatsiyasi, ilmiy ma’ruza, konspekt, taqriz, tezis, maqola, ko’rsatmali qurollar, loyiha, kontseptsiya, san’atkor, artist va baxshi ijodiyoti kabilar kiradi.
Bular turli yoshdagi, jinsdagi va kasbdagi odamlar tomonidan yaratilgan bo’lishi va shunga ko’ra shakli, mazmuni, sifati, originalligi, hajmi, ko’rinishi, xususiyati bilan bir-biridan keskin tafovut qilishi mumkin.
Ijodiy faoliyat mahsullarini tahlil qilish orqali bolalar, o’quvchilar, talabalar, konstruktorlar, olimlar, hunarmandlar, ishchilar, dehqonlar psixik xususiyatlari to’g’risida ma’lumotlar to’plash mumkin. Lekin insondagi psixik o’zgarishlar, kamol topish va bularning kechishini ifodalovchi materiallar yeg’ish uchun bu metodning o’zi yetmaydi. Shuning uchun inson psixikasini o’rganish maqsadida boshqa metodlardan ham foydalanishi ma’qul.
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

|
26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktabBog'liq 26-11-PBwww.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 69
fanlarining bir tarmog'i deb qaralgan. Miloddan avvalgi II asrlarda joyning
geografik kengligi, uzunligi va xaritalardagi meridianlar va parallellar
tushunchalari shakllana boshlagan. Milodning IX asr boshlarida Abu Abdullo
Muhammad ibn Muso Al-Xorazmiy, keyinchalik Abu Rayhon Beruniy birinchi
bo'lib geodeziyani boshqa fanlardan farqlab , mustaqil holga keltirdi - u geodeziya
fanining asoschilaridan hisoblanadi. Masalan, u o'zining "Shaharlar orasidagi
masofani aniqlash uchun joy chegarasini belgilash", "Tog' tepasidagi gorizont
pasayish burchagini o'lchash", "Yer o'lchamini aniqlash" va boshqa asarlarida
geodeziyaning bir qancha muhim masalalarini yechishning nazariy va amaliy
usullarini ko'rsatib berdi. Beruniy jahonda birinchi bo'lib shaharlaming geografik
koordinatalarini hisobladi, yulduzlar joylashgan samo va yer yuzasi xaritasini
chizish yo'llarini ko'rsatdi, yer globusini yasadi. Beruniy yaralgan 150 ta asardan
40 tasi geodeziya sohasidagi ishlardir. Shu davrlarda hozirgi Mosul shahri (Iroq)
yaqinida gradus o'lchash ishlari bajarilgan va yer sharining radiusi aniq
belgilangan. XVII asrlarda ko'rish trubasining yaratilishi va triangulyatsiya
usullarining qo'llanilishi bilan geodeziya fani keng rivoj topa boshladi.
Yer shakli, o'lchami va koordinatalar tizimi. Yeming shakli qanday degan savol
qadimdan hammani o'ylantirib kelgan. Yer yuzasi baland tog'lar va turli
chuqurlikdagi okeanlardan iborat. Ma’lumki. quruqlik butun yer yuzasining 29
foizini, dengiz va okean suvlari 71 foizini tashkil etadi. Quruqliklarning dengiz
yuzasiga nisbatan o'rtacha balandligi 875 m bo'lib, quruqlik suv egallagan joyga
nisbatan kichikligi tufayli uning balandligi yeming kattaligiga nisbatan sezilarli
emas. Shuning uchun yer shaklini belgilashda dengiz va okean suvlarining tinch
holatda turgandagi yuzasi asos qilib olingan.
XULOSA Geodeziyada tinch holatdagi okean suvlari sathining fikran davom
ettirilishidan hosil bo'lgan dumaloq shaklga geoid shakl (Yer shakli)
deyiladi. Bunday shakl yuzasi sathiy yuza deyilib, u hamma oyda shovun
(berilgan nuqtadan og'irlik kuchi ta’siridagi yo‘nalish bo'yicha ketgan chiziq bo'lib
shovun chiziq yo'nalishini vertikal, unga perpendikulyar bo'lgan yo'nalish esa
gorizontal deyiladi) chiziqqa perpendikulyar bo'ladi. Geoid shakl juda murakkab
|
| |
boshlangʻich sinf oʻqituvchisi

boshlangʻich sinf oʻqituvchisi
Quruq matematik tilda kasr - bu birlikning ulushi sifatida ifodalangan son.
Kasrlar inson hayotida keng qo'llaniladi: kasr raqamlari yordamida biz oshxona
retseptlarida nisbatlarni ko'rsatamiz, musobaqalarda kasr belgilarini o'rnatamiz
yoki do'konlarda chegirmalarni hisoblash uchun foydalanamiz. Darsning boshida
mavzuga oid namunalar aytib o’tiladi. Keyin esa quyidagi rasm orqali tushuntirish
ishlarini olib borish mumkin.
Kasrlarning ifodalanishi. Bitta kasr sonini yozishning kamida ikkita shakli
mavjud: o'nli kasr shaklida yoki oddiy kasr shaklida. O'nli shaklda raqamlar 0,5 ga
o'xshaydi; 0,25 yoki 1,275. Biz ushbu qiymatlardan birini oddiy kasr sifatida
ifodalashimiz mumkin:
0,5 = 1/2;
0,25 = 1/4;
1,275 = 11/8.
Va agar biz 0,5 va 0,25 ni oddiy kasrdan o'nli kasrga va aksincha o'zgartirsak,
1,275 sonida hamma narsa aniq emas. Qanday qilib har qanday o'nlik sonni kasrga
tezda o'zgartirish mumkin?
Verguldan qutulish. Eng oddiy algoritm numeratordan vergul yo'qolguncha
raqamni 10 ga ko'paytirishni o'z ichiga oladi. Ushbu o'zgartirish uch bosqichda
amalga oshiriladi:
www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 81
1-qadam: Boshlash uchun biz o'nlik sonni "raqam / 1" kasr sifatida yozamiz, ya'ni
biz 0,5 / 1 ni olamiz; 0,25/1 va 1,275/1.
2-qadam: Shundan so'ng, vergul raqamlardan yo'qolguncha yangi kasrlarning soni
va maxrajini ko'paytiring:
0,5/1 = 5/10;
0,25/1 = 2,5/10 = 25/100;
1,275/1 = 12,75/10 = 127,5/100 = 1275/1000.
3-qadam: Olingan fraktsiyalarni hazm bo'ladigan shaklga keltiramiz:
5/10 = 1 x 5 / 2 x 5 = 1/2;
25/100 = 1 x 25 / 4 x 25 = 1/4;
1275/1000 = 51 x 25 / 40 x 25 = 51/40
O’nli kasrlarni qo`shish va ayirish mavzusi o’tib bo’lingandan so’ng,
yuqоridagi mavzu asоsida auksiоn darsni o’tkazish mumkin. Bunda kim ko’p
savоllarga javоb tоpsa, u turli buyumlarni ko’lga kiritishi e`lоn qilib qo’yiladi.
Turli buyumlar ruchka, daftar, kitоb tayyorlab qo’yish mumkin. Auktsiоn darsi
bo’ladigan
kun
haqida
e`lоn
yozib
qo’yiladi.
Dars
ikkita
parallel boshlang’ich sinflarida оlib bоrilishi mumkin. Darsga bоshqa sinf
o’quvchilari, o’qituvchilar ham taklif qilinishi mumkin. Dars o’tkazish paytida
o’quvchilar va qatnashuvchilar jоylariga o’tiradilar. O’qituvchi bugungi dars
auktsiоn darsi bo’lib, Kim «o’nli kasrlarni qo`shish va ayirish » mavzusini yaxshi
o’zlashtirgan bo’lsa, savоllarga ko’prоq javоb bergan o’quvchilar qimmatli
buyumlar egasi bo’lishi mumkinligini e`lоn qiladi.
1-bоshlоvchi: O’quvchi qo’lida bоlg’acha bilan bоng uradi.bu auktsiоn darsni
bоshlanishidan darak beradi.
2-bоshlоvchi: O’nli kasr deb nimaga aytiladi?
1- savоl.
Javоb bermоqchi bo’lgan o’quvchi qo’l ko’taradi va 1 bоshlоvchi qo’l ko’targan
o’quvchidan so’raydi. O’qituvchi o’quvchi javоbiga ball qo’yib bоradi.
1- o’quvchi: Maxraji 10 ning darajasinidan ibоrat bo’lgan kasr o’nli kasr
deyiladi.(10)
|
Nazorat savollari - Telekommunikatsiya tarmoqlariga texnik xizmat

392
Paketli tarmoqlarda multimedia li axborotlarni eltib berish
sifatining asosiy ko‗rsatkichlari quyidagilardir:
- virtual ulanishni o‗rnatish vaqti;
- multimedia li axborotlarni eltib berishning o‗rtacha kechikishi;
- paketlarni yuqolish ehtimolligi.
Ulanishni o‗rnatish vaqti - bu raqamni tergandan keyingi kechikish
(Call Set up Time):
- mahalliy ulanish - 3 sekunddan kam;
- shaharlararo ulanish - 5 sekunddan kam;
- xalqaro ulanish - 8 sekunddan kam.
IP – paketlarni ―uchidan - uchigacha‖ ko‗chirishning (bir
yo‗nalishda)
va
yo‗qolgan
IP-paketlar
ulushining
o‗rtacha
kechikishlarqiymati Y.1541 tavsiyalardan olinishi mumkin.
o’qituvchisi - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 75
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Ilk o’rta asrlardagi ijtimoiy-iqtisodiy o`zgarishlar O’rta Osiyo madaniyatiga ham
ta’sir etmasdan qolmadi. Bu davrdagi madaniy hayot dastavval antik davr madaniy
an’analari asosida rivojlangan bo’lsada, lekin Kushon
davlati xarobalarida bir nechta mustaqil davlatlar va mulklarning paydo bo’lishi
o’ziga xos mahalliy madaniyatlarning paydo bo’lishiga imkon yaratgan edi. Shu
bilan birga, ilk o’rta asrlar
madaniyatining shakllanishiga, qo’shni davlatlar
avvalo, Hindiston, Eron, Afg’oniston, Xitoy bilan hamda ko’chmanchi
chorvadorlar bilan bo’lgan aloqalar(xoh
iqtisodiy, xoh siyosiy bo’lsin) ham
muhim ahamiyatga ega bo’lgan edi.
Ilk o’rta asrlarda O’rta Osiyo xalqlari san’ati devoriy suratlar, haykaltaroshlik, turli
taqinchoq buyumlari orqali izohlanadi. Devoriy suratlar Dilbarjin(Afg’oniston),
Varaxsha, Afrosiyob, Panjikentdan topib o’rganilgan bo’lsa, Kuyovqo’rg’on,
Vaxsh vohasi, Chaqaloqtepa(Afg’oniston), Yerqo’rg’ondan turli hajmdagi
haykallar, zargarlik buyumlari topib o’rganilgan. Umuman olganda, boy bezaklar,
sopol, metal idishlar, devoriy suratlar, hatto kiyimlardagi tasvirlar bu davrda O’rta
Osiyodagi tasviriy san’atning rivojidan dalolat beradi.
[4]
Afrosiyob devoriy rasmlari — Afrosiyob arxeologik qazilmalar natijasida topilgan
mahobatli rangtasvirning noyob namunalaridan biridir.
Dastlabki namunalari
arxeolog V.Vyatkin tomonidan ochilgan(1913). Keyingi qazishlar davri(1965—68)
da o`zbek arxeologlari 30 ga yaqin saroy xonasini ochishga muvaffaq bo`lganlar,
bu xonalarning ko`plari devoriy rasmlar, naqshlar bilan bezatilgan. Shulardan katta
(11x11 m) va kichik(7x7 m) xonalardagi rasmlar birmuncha yaxshi saqlangan.
Xonalardan birida erkak va ayol ark oldida o`tirgan holda tasvirlangan. Katta xona
devorlariga ishlangan rasmlar detallarga boyligi, saqlanib qolgan sug`d yozuvlari
bilan ahamiyatli. Xona devorlariga ishlangan rasmlarda to`y marosimi, Sug`d
hukmdorining xorijiy davlatlarning
elchilarini qabul qilishi, bu elchilarning
yo`ldagi sarguzashtlari, yirtqich hayvonlar bilan olishuv, ov manzaralari, afsonaviy
maxluklar tasvirlangan. Saklanib qolgan rasmlar tahlili o`rta asr mahobatli tasviriy
san`atining g`oyaviy badiiy yo`nalishi, rassomning ish usullari va vositalari haqida,
Aniqlovchi, tarkib toptiruvchi va tekshiruvchi

|
Aniqlovchi, tarkib toptiruvchi va tekshiruvchi
|
bet | 122/169 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #242452 |
Bog'liq Umumiy psixologiyaAniqlovchi, tarkib toptiruvchi va tekshiruvchi (nazorat) tajribalarda yig’ilgan ma’lumotlar, miqdorlar matematik-statistik metodlardan foydalangan holda ishlab (hisoblab) chiqiladi, shuningdek, miqdoriy tahlil o’tkazishga tayyorgarlik ko’riladi.
Statistik metodlar yordamida insonning bilish jarayonlari (sezgi, idrok, tasavvur, xotira, tafakkur, xayol) bilan uning individual-tipologik xususiyatlari o’rtasidagi o’zaro bog’liqligi va ta’siri (koppelyaktsiyasi) bilish jarayonlarining his-tuyg’u bilan boshqarilishi, aql-zakovat omillarini tahlil qilish amalga oshiriladi.
So’ngra miqdorning hamda qo’llanilgan metodikasining ishonchliligi, aniqliligi darajasi aniqlanadi. Ungacha ham matematik statistikaning sodda metodlaridan foydalanib ayrim hisoblashlar, masalan, o’rtacha arifmetik qiymat, miqdorlarni tartibga solish, medianani hisoblash, kvadrat og’ishni topish va boshqalar amalga oshiriladi.
Hozir injener psixologlar matematiklar bilan hamkorlikda inson psixikasining modelini yaratish ustida tadqiqot ishlarini olib bormoqdalar, shuningdek, mediklar, fiziologlar, kibernetiklar psixikani programmalashtirishni nihoyasiga yetkazmoqdalar. Ishlab chiqarishdagi «sun’iy intellektlar», robotlar, EHM lar ana shu izlanishlarning dastlabki samarasi hisoblanadi.
Yaqin va uzoq chet el psixologiyasi fanida inson psixikasini tadqiqot qilish metodlarining turlicha klassifikatsiyasi (tasnifi) berilgan. Yosh ndavrlar psixologiyasi sohasi bo’yicha xilma-xil ilmiy asosga qurilgan nazariyalar mavjud bo’lib, ularning har qaysisi to’kislik va nuqsonli tomonlariga ega.
Yosh va pedagogik psixologiya fanining asosiy sohalari.
Yosh davrlari psixologiyasida longityud (uzluksiz )metodi xam qo`llaniladi .Bu metodning moxyati shuki ,bir yeki bir necha sinaluvchilar uzoq muddat ,xatto 10 yillab tekshiriladi .Bu metoddan psixologlardan nemis V Shtern , frantsuz R,Zazzo ,rus psixologlaridan N,A,Menchinskaya A,N,Gvozdev ,N,S,Leytis ,V,S,Muxina k o`p yillardan buyon foydalanmoqdalar .
Mazkur metod orqali bir xil jinsli (Xasan-Zuxra,Xusan-Fotima )egizaklar kuzatilgan. «Ona kundaligi» (N.A.Menchinskaya V.S.Muxina ).Bu metodning foydali tomoni ,kishi t o`g`risidagi mukammal ,ishonchli ma’lumotlar to`planadi .
Xozirgi fan va texnika taraqqiyoti psixologiya tekshirishlar ilmiyligini yanada oshirish uchun kompleks dastur asosida boshqka fanlar bilan birgalikda tadqiqod ishlari olib borishni taqozo etmoqda.
Masalan , bolada oddiy bilimlarni o`zlashtirish xususiyati psixologik jixatdan tekshirilayotgan bo`lsa , kompeks yondoshish ta’sirida ana shu o`zlashtirishning falsafiy , mantiqiy,fiziologik,ijtimoiy,biologik xususiyatlari yoritiladi . Bu metod yordamida insonshunoslik muommolarini xal qilish mumkin .
Psixologik testlar.
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 74
ILK O’RTA ASRLAR O’RTA OSIYO TARIXIDA AFROSIYOB DEVORIY
SURATLARI AHAMIYATI
Eshquvatova Adiba Sayfulla qizi
Muborak Kasb hunar maktabi ona tili va adabiyot fani oʻqituvchisi
Kamolova Munira Imomovna
Qashqadaryo viloyat, Muborak tumanidagi kasb hunar maktabi katta
Tayanch iboralar - Menejment va marketing

|
Menejment va marketing
|
bet | 96/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» faninin
O‘z-o‘zini tekshirish uchun savollar:
Ishlab chiqarishni boshqarish deganda nimani tushunasiz?
Ishlab chiqarishni boshqarishda “ob’ekt” va “sub’ekt” tushunchalari nimani anglatadi?
Ishchilar bir vaqtning o‘zida ham boshqarish ob’ekti ham boshqaruv sub’ekti bo‘lishi mumkinmi?
Ishlab chiqarishni boshqarish qanday jarayonlarni o‘z ichchiga oladi?
Xodimlar va ularni boshqarish deganda nimani tushunasiz?
Xodimlarni boshqarish tizzimi to‘g‘risida nimamlar deya olasiz?
Xodimlarni boshqarish qanday tamoyillarga asoslanadi?
Xodimlarni boshqarish qanday jarayonlarni o‘z ichiga oladi?
Xodimlarni rejalashtirish qanday amalga oshiriladi?
Korxonaning xodimga bqdlgan ehtiyoji qanday rejalashtiriladi?
Tanlash va ishga qabul qilish chog‘ida xodimlarga nisbatan qanday talablar belgilanadi?
10-mavzu. Menejmentda motivlashtirish
Reja:
1. Motivlashtirish tushunchasi mazmuni va mohiyati.Ehtiyojlar va ularning turlari.
2. Motivlashtirish nazariyalari, X(iks) vaU(igrik) nazariyasi, kutish nazariyasi, tozalanish nazariyasi, adolatlilik nazariyasi.
3. Motivlashtirish modellari va strategiyalari, motivlashtirish strategiyasini tanlashdagi yondashuvlar, motivatsiya regulyatorlari.
|
| |
Sxema. Xodimlarni rejalashtirish

|
Sxema. Xodimlarni rejalashtirish
|
bet | 90/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininSxema. Xodimlarni rejalashtirish.
Mavjud xodimlarni baholashda eng avvalo ularning shakllanishiga ta’sir etuvchi tashqi omillarga, xususan mehnat bozoridagi vaziyatga e’tiborni qaratmoq lozim. Zero, mehnat bozoridagi holat ko‘p jihatdan quyidagilarga bog‘liq:
aholi soni, yoshi, jinsi salmog‘idagi o‘zgarishlarga;
tarmoq va xududiy bandlikdagi o‘zgarishlarga;
qo‘shimcha ishchi kuchini yollash darajasiga;
ishlab chiqarish hajmi, tarkibi va qsish sur’atiga;
mehnat resurslarini boshqarish usuliga va hokazo.
Ichki omillarni baholash uchun quyidagi ma’lumotlar tahlilini bajarmoq zarur;
doimiy band bo‘lgan xodimlar soni, familiyasi, yashash joyi, ishga qabul qilingan vaqti va hokazo;
xodimlarning tarkibi (malakasi, mutaxassisligi, yosh tarkibi, milliy tarkibi, nogironlar salmog‘i, ishchi va xizmatchilar, ITX salmog‘i va hokazo).
xodimlar qo‘nimsizligi;
ish kunining davomliligi (tqliq yoki qisman bandligi, necha va qaysi smenada ishlashi, ta’tilning davomliligi va hokazo)
ish haqi, uning tarkibi, qo‘shimcha ish haqi, ta’rif yoki ta’rifdan yuqori to‘lov va hokazo.
davlat yoki huquqiy tashkilotlar tomonidan ko‘rsatiladigan sotsial- maishiy xizmat (sotsial ehtiyojlarga ajaratiladigan mablag‘)lar.
Qayd qilingan tashqi va ichki omillarning ta’sirida mehnat bozoridagi vaziyat o‘zgarib turadi va shunga mos ravishda mehnat resurslariga bo‘lgan talab va taklif kqlami aniqlanadi.
Mehnat resurslariga bo‘lgan talabni rejalashtirish xodimlarni rejalashtirish jarayonining boshlang‘ich bosqichi bo‘lib, uni tuzishda quyidagi ma’lumotlar asos vazifasini bajaradi:
mavjud va rejalashtirilayotgan ish joylari;
tashkiliy va texnik tadbirlar rejasi;
shtatlar ro‘yxati va bo‘sh lavozimlarni tqldirish rejasi.
Aniqrog‘i, xodimlarga bo‘lgan ehtiyojni rejalashtirishda mahsulot ishlab chiqarish rejasi, mahsulot birligiga sarflanadigan vaqt normasi va bir yilda o‘rnatilgan ish vaqti fondidan foydalaniladi. Amaldagi texnologiya darajasi doirasida xodimlarga bo‘lgan talabni rejalashtirish uchun quyidagi formuladan foydalaniladi:
Bu erda:
|
| |
Monopolistik yoki nomukammal raqobat

|
Monopolistik yoki nomukammal raqobat
|
bet | 145/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininMonopolistik yoki nomukammal raqobat. Monopolistik raqo-bat sof raqobat bilan monopoliya o‘rtasidagi holat bo‘lib, u diffe-rensiatsiya strategiyasi tashqi raqobatli afzallikka asoslanadi. Bun ing ma’nosi shuki, raqobatchilar juda ko‘p bo‘lib, uiarning tovarlari differensiyalangan, ya’ni xaridorlar nuqtayi nazaridan ular ajra-lib turuvchi sifatlarga egadir.
Muvaffaqiyatli differensiatsiya shartlari. Differensiatsiya stra-tegiyasini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun quyidagi shartlar bajarilishi kerak:
— har qanday differensiatsiya xaridor uchun „qiymaf’ga ega bo‘lishi kerak;
ushbu qiymat foydalanish samarasini oshirishdan (kuchli qoniqish) yoki iste’mol xarajatlarini kamaytirishdan iborat bo‘lishi lozim;
ushbu qiymat shu darajada yuqori bo‘lishi kerakki, xaridor uning uchun ko‘proq narxni to‘lashga rozi bo‘lishi kerak;
firma o‘zining differensiatsiya elementini raqiblar undan darhol nusxa ko‘chirib olmasligi uchun himoya qila olishi kerak;
xaridorga maqbul bo‘lgan narxning ko‘tarilishi firma differensiatsiya elementini ishlab chiqarishga sarflagan xarajatlarning ortishidan ko‘proq bo‘lishi kerak;
nihoyat, agar differensiatsiya elementi sezilarsiz bo‘lsa va bozor uni tan olmagan bo‘lsa, firma uni ommalashtirish uchun signallarni vujudga keltirishi kerak.
Xaridorlarni doimiy mijozlarga aylantiravchi va ularning narxga sezgirligini kamaytiruvchi differensiatsiya firmaning bozordagi mavqeyini ma’lum darajada kuchaytiradi. Ayni paytda, mijozning savdolashish imkoniyati ham qisman bartaraf qilinadi. Shu-ningdek, differensiatsiya firmani raqiblarning hujumlaridan ham himoyalaydi, chunki differensiatsiya elementining mavjudligi to-varlarning almashuvchanligini kamaytiradi. Monopolist firma raqiblarning xatti-harakatlariga bog‘liq bo‘lmaydi, balki mustaqil ish tutadi. Bundan tashqari, differensiatsiya firmaning yetkazib beravchilar va o‘rinbosar tovarlarga nisbatan mavqeyini mus-tahkamlaydi. Strategik marketing aynan mana shunday raqobatli vaziyatlarni vujudga keltirishga intiladi.
|
| |
Motivlashtirish tushunchasi mazmuni va mohiyati.Ehtiyojlar va ularning turlari

|
Motivlashtirish tushunchasi mazmuni va mohiyati.Ehtiyojlar va ularning turlari
|
bet | 97/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» faninin1. Motivlashtirish tushunchasi mazmuni va mohiyati.Ehtiyojlar va ularning turlari.
Ruscha-o‘zbekcha lug‘atda motivatsiya tushunchasi biror ish yoki harakatning yuzaga kelishiga sababchi bo‘lgan motivlar, dalilar, isbotlar, bahonalar, vajlar yoki sabablar majmui ma’nosida talqin etiladi.12 Bu tushuncha bevosita inson omili bilan chambarchas bog‘liqdir. Shu nuqtai nazardan:
Motivlashtirish-bu ruhiy omil bo‘lib, shaxs faolligining manbaasi, sababi, dalili va harxil turli ehtimollaridir. U xodimlarni jonli mehnat faoliyatiga rag‘batlantiruvchi kuchli vositadir.
Boshqacha qilib aytganda motivlashtirish-bu kishilar faoliyatini ruhiy yo‘llar bilan maqsadga muvofiq yo‘naltirishdir. U mua’yan ehtiyojni qondirish bilan bog‘liq. Ehtiyoj esa sabablarda namoyon bo‘ladi.
Inson tirik jon sifatida ovqat eyish, uxlash, dam olib o‘z kuchini tiklash, o‘zini issiq-sovuqdan asrash ehtiyojlariga ega. Mazkur ehtiyojlar moddiy shaklda-kiyim-kechak, oziq-ovqat, turar joy va boshqalar shaklida ifoda etiladi.
Insonning moddiy ehtiyojlari bilan birga sotsial-ijtimoiy ehtiyojlari ham borki, bularga bilim olish, madaniy saviyani oshirish, malaka, mahoratga ega bo‘lish va sog‘lom hayot kechirib, uzoq umr ko‘rish kiradi. Aytilgan ehtiyojlar moddiy shaklga ega bo‘lmagan har xil xizmatlar ko‘rsatish orqali qondiriladi. Umuman:
Ehtiyoj odamlarni harakatga intiltiruvchi, qo‘zg‘atuvchi motivdir.
Ehtiyoj qat’iyan tabaqalashgan bo‘ladi. Ya’ni u kishilarning odati, didi va ruhiyatiga, yoshi va jinsiga, oilaviy ahvoli va millatiga, mehnat va yashash sharoitlariga ham bog‘liq.
Masalan, maktab o‘quvchisi bilan olimning, yosh yigit bilan pensioner cholning, dehqon bilan shaxtyorning ehtiyoji bir xil emas. ¥atto kishilarning jismoniy tuzilishi ham ehtiyojlarda farqlarni hosil qiladi. Aytaylik, gavdasi yirik, devqomat kishining ehtiyoji bilan jussasi kichik kishining ehtiyoji bir emas.
Eng muhimi-xilma-xil ehtiyojni qondirish uchun xilma-xil faoliyat va uni muvofiqlashtiruvchi boshqaruv talab qilinadi. Ehtiyoj orqali kishilarni mativlashtirish jaryonini quyidagi sxemada ifodalash mumkin.
Ehtiyojlar (etishmovchiliklar)
Motiv
yoki
istaklar
Harakat (tutgan yo‘l)
Maqsad
Ehtiyojni qondirish natijalari:
1.Qoniqdi
2. Qisman qoniqdi
3. Umuman qoniqmadi
|
| |
www.pedagoglar.uz - 26 may 2022 3-to’plam 16-bet Kichik maktab

www.pedagoglar.uz
26-son 3 –to’plam may 2022
Sahifa: 209
Умумий ўрта таълим мактабларида ўқувчиларни касбга йўналтириш
масалалари
Абдусаломов Ўринбой Абдували ўғли
Ўзбекистон. Жиззах вил. Ғаллаорол тум. 5- мактаб технология фани
ўқит.
Аннотация.Ушбу
мақолада
умумий
ўрта
таълим
мактабларида
ўқувчиларни касбга йўналтириш масалалари ҳақида фикр юритилган.
Калит сўзлар: Халқаро таснифлагич,
Касбий ахборот, ёшлар, халқ
хўжалигининг турли соҳалари, халқаро меҳнат бозори, касбларнинг
ўзлаштириш шакллари,касбий маслахат, касбий танлаш, касбий саралаш.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 6 сентябрдаги ПФ-
5812-сон Фармонига асосан Халқаро таснифлагичнинг 3-4-5-даражасига мос
келувчи таълим дастурлари асосида кадрлар тайёрлаш мақсад этиб
белгиланган. Шу ўринда Халқаро таснифлагич бўйича
асосий таълим
дастурларидан ташқари қуйи даражадаги таълим дастурлари бўйича
кадрлар
тайёрлаш ҳуқуқи бериш,ўрта ва ўрта махсус профессионал таълим дастурлари
жорий
этилган
касб-ҳунар
мактаблари,коллежлар,техникумлар
ва
мономарказлардан иборат профессионал таълим муассасалари тармоқлари
ташкил этилди.
Республикамизда таълимнинг узлуксизлигини узвийлиги ўқувчи
шахси
ва қизиқишлари устиворлигидан келиб чиқиб уларнинг ёш хусусиятларига мос
равишда
қуйидаги
таянч
компетенциялар
шакллантирилади.
Таянч
компетенциялар асосида технология фанининг мазмунидан келиб чиққан ҳолда
ўқувчиларда
фанга
оид
компетенциялар
ҳам
шакллантирилади(1).
Жумладан,
Tўғри онгли касб танлаш, ижтимоий муносабатларга кириша
Kutish nazariyasi - Menejment va marketing

|
Menejment va marketing
|
bet | 102/192 | Sana | 19.01.2024 | Hajmi | 2,21 Mb. | | #140803 |
Bog'liq Toshkent – 2023 Mavzu 1«Menejment va marketing asoslari» fanininKutish nazariyasi amerikalik ruhshunos V.Vrum tomonidan 1964 yilda ishlab chiqilgan. Uning mohiyati shundaki, motivatsiya nafaqat ehtiyojni qoniqtirishga, shuningdek maqsadga erishish uchun tanlangan hohshga ham bog‘liq. Kutish nazariyasida 3 ta muhim omilning o‘zaro munosabati asosiy o‘rinni tutadi:
mehnat xarajatlari (MX) bilan natija (N) o‘rtasidagi farqni kutish (MX-N);
natija(N) bilan rag‘batlantirish (R) o‘rtasidagi farqni kutish (N-R);
rag‘batlantirish qiymati (Q), ya’ni qoniqishning yoki qoniqmaslikning nisbiy ko‘rsatkichi.
Xar uchala omil o‘rtasidagi bog‘lanishni qo‘yidagicha ifodalash mumkin:
Motivatsiya (M) =(MX-N) (N-R) Q.
Kutilgan narsa qanchalik qoniqishga olib kelsa, shunchalik motivatsiya kuchli bo‘ladi. Bu degan so‘z-ehtiyoj tushunchasidan tashqari rahbar murakkab, qiyin ishga astoydil ishlaganga yaxshi haq to‘lanadigan va rag‘batlanadigan aniq kutish vaziyatlarini yaratish kerak. Kutish nazariyasining mohiyati ham shuni taqoza etadi.
Adolatlilik nazariyasiga binoan kishilar o‘zlari erishgan rag‘bat darajasini shu tizimda band bo‘lgan boshqa kishilar erishgan rag‘bat darajasi bilan qiyosiy taqqoslaydi, ya’ni:
_____________________________________________________
Individual daromad Boshqa shaxs daromadi
_________________ = ___________________
Individual xarajat Boshqa shaxs xarajati
_____________________________________________________
Dj.Adams fikricha xarajat tarkibida nafaqat xodimning mazkur ishni bajarishga sarflagan mehnati, shu bilan birga uning shu korxonada ishlagan ish staji, malaka darajasi, yoshi, sotsial mavqei kabilar ham inobatga olinadi.
Agar barcha baholashlar va taqqoslashlar natijasida adolatsizlikka yo‘l qo‘yilmaganligi ma’lum bo‘lsa, u holda motivatsiya omillari ijobiy tomonga ishlaydi. O`zgalarga qanday yondoshilgan bo‘lsa unga ham xuddi shunday yondoshilgan bo‘lsa, u holda xodim kuchiga kuch qo‘shib mehnat qiladi va aksincha. Ya’ni agar xodim bu erda adolatsizlikka yo‘l qo‘yilganini sezsa, ya’ni rag‘batlantirishda tengsizlik bo‘lgan bo‘lsa, u holda korxonada asabbuzarlik holati vujudga kelib ixtiloflarning sodir bo‘lishga sabab bo‘ladi. Adolat tarozisi buzilgan bo‘ladi.
Kimki qo‘lidan keladigandan ortiqchasiga intilsa, u adolatdan mahrumdir.
Toki kishilar mehnatiga, qobiliyatiga, bilim zakovatiga yarasha taqdirlanmas ekanlar, ular unumdorlikni, intensivlikni oshirishga harakat qilmaydilar. Korxonada hamjihatlik muhiti qaror topmaydi.
Motivlashtirishda X (iks) va U (igrik) nazariyalari ham a’lohida o‘rinni tutadi. Bu nazariyalarning muallifi amerikalik ruhshunos D.Mak Gregor bo‘lib, u boshqaruvchi va xodimlarning mehnatga bo‘lgan munosabatini ifodalaydi.
|
| |
Optik signalni modulyasiyalash usullari

48
o‗zgartirishni taqazo etadi. YOrug‗lik nurlanishning
bir yoki bir necha
parametrlarini elektr (tok yoki kuchlanish), tovush, mexanik yoki optik
signal ta‘sirida vaqt yoki fazo bo‗yicha berilgan qonuniyatga ko‗ra
o‗zgartirishdan
iborat,
mazkur
jarayonni
optik
nurlanishni
modulyasiyalash jarayoni deb ataladi.
Yorug‗lik nurlanishini soddalik uchun yassi monoxramatik to‗lqin
deb
faraz qilinsa, uning vaqt va fazo bo‗yicha tarqalishi fizik optikadan
yaxshi malum bo‗lgan quyidagi tenglama orqali ifodalanadi:
E(x,t)=Emcos[2π(
t-
n/Sox+υo)], ( 5.1 )
bu yyerda E - yorug‗lik to‗lqini elektr
maydonining kuchlanganligi; Em -
mazkur elektr maydon kuchlanganligining
amplitudasi,
-
tebranishlar
chastotasi, t - vaqt, n - muhitning sindirish ko‗rsatgichi, So - yorug‗likning
vakuumdagi tezligi, x - nurlanishnig tarqalish yo‗nalishi bo‗yicha
koordinata, υo - tebranishlarning boshlang‗ich fazasi.
Bu tenglamadan ko‗rinadiki, optik eltuvchini axborot signaliga mos
ravishda modulyasiyalash jarayonini yorug‗lik to‗lqinining amplitudasi,
chastotasi, fazasi va qutblanish vektorining yo‗nalishini o‗zgartirish orqali
amalga oshirish mumkin. Optik signal tola bo‗ylab tarqalib, so‗ngra
fotoqabulqilgichga tushadi. Zamonaviy fotoqabulqilgichlar yorug‗lik
nurlanishini faqat intensivlik bo‗yicha qayd etadi.
Shu sababdan
intensivlik bo‗yicha modulyasiyalash jarayonidan eng keng foydalaniladi.
Boshqa turdagi modulyasiyalash jarayonlaridan foydanalanilganida,
dastlab u yoki bu usulda modulyasiyalangan
nurlanishni intensivlik
bo‗yicha modulyasiyalangan signalga o‗zgartirish talab etiladi.
Modulyasiyalangan yorug‗lik nurlanishini olishning turli xil usullari
mavjud. Ulardan birinchisi
to‘g‘ri modulyasiya usuli bo‗lib, unda
yorug‗lik manbai – yorug‗lik diodi yoki lazer diodi nurlanishining
modulyasiyasiga ulardan oqib o‗tadigan injeksiya tokini o‗zgartirish yo‗li
bilan erishiladi (5.1,a- rasm).
Yupqa pardali va yarim o‘tkazgichli optik modulyatorlar

58
5.5-rasm. Raqamli signal bilan modulyasiyalangan optik nurlanishni qabul
qilish sxemasi
Ishchi kuchlanishining kichik qiymatlari (bir necha volt),
tuzilishi-
ning
soddaligi,
ishonchlilik,
texnologik
maqbullik
bu
turdagi
modulyatorlarning
afzalliklaridan
hisoblanadi.
Fotodiod
bilan
detektorlanadigan tok avval kam shovqinli dastlabki kuchaytirgichda
kuchaytiriladi, so‗ng shovqin ta‘sirini kamaytirish va qaror qabul
qiluvchi
sxema kirishida etarlicha yuqori sathli signalni olish uchun (chegaralovchi
qurilma-CHq) filtrlanadi. Qaror qabul qilish sinxroimpulslarni tiklovchi
qurilma (SITq) yordamida amalga oshiriladi. Ko‗pincha
qabul qilish
sxemasiga SAB-sathni avtomatik boshqarish bloki kiritiladi. SAB
kuchaytirgichlarni
kuchaytirish
koeffitsientini,
ko‗chkisimon
FD
qo‗llanilganda ko‗payish koeffitsientini va kirish sathi o‗zgarishlarini
kompensatsiyalaydi.
TARQATMA MATERIALLAR - O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi

|
O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw ministrligi
|
bet | 156/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw mTARQATMA MATERIALLAR
1-topshiriq. Berilgan terminlar orasidan bilimlarni og`zaki bayon qilish metodlarining nomini bildirgan so`zlarni ajratib yozing: hikoya, illustratsiya, tasvir, suhbat, demonstratsiya, ma`ruza, mashq, evristik suhbat.
2-topshiriq. O`zingiz tanlagan o`quv predmetidan tanlangan mavzuda suhbat va ma`ruza metodidan foydalanish tartibini tushuntiring.
3-topshiriq. Qavs ichida keltirilgan ta`lim metodlarini (suhbat, diktant, hikoya, ma`ruza, individual nazorat, frontal nazorat, tasvir, mashq, joriy nazorat, orliq nazorat, yakuniy suhbat, evristik suhbat, yakuniy nazorat) jadval bo`yicha ikki guruhga ajratib yozing.
O`zaro ta`sirni tashkil etish va boshqarish metodlari
|
O`zaro ta`sir natijasini nazorat qilish metodlari
|
|
|
4-topshiriq. Suhbat va ma`ruza metodlari vositasida dars konspekti tuzishni rejalashtiring.
5-topshiriq. O`zingiz istagan o`quv predmetidan simulyativ o`yindan foydalanish rejasini tuzing.
6-topshiriq. O`rtoqlaringizning birontasi bilan bilimlarni og`zaki bayon etish metodlari to`g`risida suhbatlashing.
7-topshiriq. “Ta`limda didaktik o`yinlar” mavzusida munozara o`tkazishga tayyorlaning.
Qavs ichida nazorat metodlari nomi berilgan (oraliq, bayon, individual, guruh, og`zaki, yozma, joriy, diktant, yakuniy, tabaqalashtirilgan, insho, jamoa). Ularni jadvaldagidek uch guruhga ajratib yozing.
Vaqtga ko`ra
|
O`quvchilar miqdoriga ko`ra
|
Nutq shakliga ko`ra
|
|
|
|
|
| |
-topshiriq. Darsga qo`yiladigan talablarni uch guruhga ajratib yozing

|
-topshiriq. Darsga qo`yiladigan talablarni uch guruhga ajratib yozing
|
bet | 158/179 | Sana | 27.06.2024 | Hajmi | 3,07 Mb. | | #265905 |
Bog'liq O`zbekstan respublikasi joqari ha`m orta arnawli bilimlendiriw m6-topshiriq. Darsga qo`yiladigan talablarni uch guruhga ajratib yozing:
1. Didaktik talablar.
2. Tarbiyaviy talablar.
3. Tashkiliy talablar.
7-topshiriq. “Ta`limning uch maqsadi (ta`limiy, tarbiyaviy, rivojlantiruvchi)” mavzusida referat yozing.
TARQATMA MATERIALLAR
O‘rganilgan bilimni tashxis qilish nima? Quyida sanab o'tilgan alternativlar ichidan to‘g ‘risini tanlang.
1. O‘rganilgan bilimni tashxis qilish, bu — o ‘quvchilarning bilimlarini va ko'nikmalarini nazorat qilish va baholash.
2. O‘rganilgan bilimni tashxis qilish, nazorat, tekshirish, baholash, ma’lumotlarni yig‘ish, ularni tahlili natijalarini oldindan aytib berishlarni o ‘z ichiga oladi.
3. O‘rganilgan bilimni tashxis qilish, bu — bilim va k o ‘nikmalarni (belgilangan mezon b o ‘yicha) to ‘g ‘ri baholash.
4. O‘rganilgan bilimlarni tashxis qilish baholarini va boshqa nazorat shakllarini bekor qilishni talab qiladi.
5. O‘rganilgan bilimlarni tashxis qilish h ar b ir o ‘quvchi uchun shaxsiy reytingni yo‘lga qo'yishdan iboratdir.
2. Nuqtalar o ‘rnini to ‘ldiring, tushunchalarning ta ’riflarini yozing.
Nazorat qilish bu — ...............................................................
T e k s h ir is h ......................................................................
Hisobga olish bu — .................................................................................
B a h o la s h ....................................................................................................
Baho bu — ............................................................................................
Qayd (qilish) bu — ..............................................................................................
3. Reyting nazoratining an`anaviy nazoratdan farqlarini aytib berishga tayyorlaning.
4. Berilgan jadval bo`yicha reyting nazorati turlarining o`xshash va farqli jihatlarini ko`rsating.
|
| |