Mavzu Elektr jihozlarining releli himoyasi

|
Mavzu Elektr jihozlarining releli himoyasi
|
bet | 29/85 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 6,42 Mb. | | #153069 |
Bog'liq 1 Mavzu Relel h moya xaq da umum y tushuncha Reja28 Mavzu Elektr jihozlarining releli himoyasi
Reja;
1 Energetik tizim
2 Releli himoya va avtomatika, energetik tizimi
Energetik tizim – murakkkab bo‘lgan ko‘p pog‘onali texnik tizimdan iborat bo‘lib, u elektr energiyani ishlab chiqarish, taqsimlash va iste’mol qilish uchun mo‘ljallangan. Hamma ishlab chiqarish texnologik jarayonlar o‘z navbatida energetika tizimida energiya ishlab chiqarish, taqsimlash va ist’emol qilishning borish tezligiga o‘zaro bog‘liqligi bilan ajralib turadi. Energetika tizimida elektr jihozlarining har xilligi, turliligi bilan muhim xarakterlanish tamonlari bo‘ladi.
Energetik tizim tarkibiga o‘z navbatida generatorlar, transformatorlar, yuqori kuchlanishli energiya uzatish liniyalari kommutatsiya apparatlari: uzgichlar, ajratgichlar, ulchovchi, o‘zgartgichlar, tok va kuchlanish transformatorlari, nazorat vositalarini boshqarish va nazorat qilish kiradi. Odatda normal ish rejimi uchun bu tizimning birlamchi energiyasini o‘zgartirib elektr energiyaga aylantirish va uni iste’molchiga uzatuvchi sifatida qarash mumkin. Ammo elektr jihozlarining buzilishi hisobga olinmasa bu tizimni ishga yaroqsiz holatga keltirish mumkin.
Elektr energiya tejamkorligi va halokatsiz ishlash talabi bo‘yicha energetika tizimini loyihalashda elektr energiya manbalarini optimal tanlash (ko‘mir, gaz, suv va boshqalar) elektr stansiyalarni joylashtirish va ular ishlab chiqargan quvvatni uzatish, iste’molchilarning xarakteristikalarini hisobga olish va ularning kengayishini, kuchlanish va chastotani rostlash turlarini inobatga olgan holda energetik tizimning ish rejimlarini rejalashtirish va boshqa masalalar hisobga olinib bajariladi.
Shunday bo‘lsada energetik tizimda sodir bo‘ladigan qisqa tutashish oqibatida qurilmalardagi yuzaga keluvchi buzilishlarni nazoratdan chetda qoldirmaslik kerak.
Bular quyidagilarni tashkil qiladi.
- Elektr uzatish liniyalarida izolyatorlarning teshilishi, kirlanishi va tashqi muhit iqlimining ta’siri. (shamol, yashin va boshqalar).
- Uzatish liniya simlarining uzilishi.
- Tayanchlarda mexanik buzilishlar.
- Operativ personallarning hatti-harakati. 6
- Jihozlarning zavod tomonidan yaroqsiz ishlab chiqarilishi. Ya’ni barcha jihozlarning ishga yaroqli ekanligining minimum holatlari haqida ma’lumoti bo‘lishi kerak.
Bunday ma’lumotlarga quyidagilar nazarda tutiladi.
1) Qisqa tutashish tokini cheklovchi reaktorlardan foydalanish, generatsiya manbalarining normadan ortiq konsentratsiyasini kamaytirish.
2) Jihozlarda qisqa tutashish toklarini cheklash uchun yetarlicha mexanik va termik chidamlilik bo‘lishi.
3) Avariyaga qarshi tizim avtomatikasidan foydalanish.
Releli himoya va avtomatika, energetik tizimining bir qismi hisoblanib normal ishlashi uchun shart-sharoit yaratadi.
Unga quyidagi funksiyalar kiradi:
a) buzilgan elementni avtomatik ravishda aniqlab uni tizimdan ajratishdir. Bunda himoya vositasi sifatida uzgichni o‘chirib, tizimining buzilmagan qismi bo‘yicha normal ish sharoitini tiklash bilan erishiladi.
b) normal bo‘lmagan rejimlarni avtomatik aniqlab va uni yo‘qotish tadbirini qo‘llash. Normal rejimning buzilishi ortiqcha yuklanish sodir bo‘lganda tezda o‘chirilishi kerak. Shuning uchun himoya jihozlari iste’molchilarning yuklanishlarini kamaytiradi.
Energotizimning elektr qismida, ya’ni elektr stansiyasi (ES) va podstansiyaning (PS) elektr uzatish liniyasi (EUL) va elektr energiya iste’molchilarining elektr qurilmalarida shikastlanish va nonormal ish rejimlari bo‘lishi mumkin. Kuchlanish pasayishi elektr energiya iste’molchilarining normal ishlashini va energosistema ESlarini turg‘un parallel ishlashini buzadi. Nonormal rejim asosan kuchlanish, tok va chastotani ruxsat etilgan qiymatdan og‘ishiga olib keladi. Chastota va kuchlanishni pasayishi iste’molchilarning normal ishlashi va EESni turg‘unligiga xavf tug‘diradi, kuchlanish va tokning oshishi esa qurilmalar va EUL da shikastlanishni yuzaga keltiradi. Shikastlangan joydagi buzilishlarni kamaytirish va ESS ning shikastlanmagan qismining normal ishlashini ta’minlash uchun tezda topish va shikastlangan joyni ESSning shikastlanmagan qismidan ajratish zarur.
Nonormal rejimning xavfli oqibatini oldini olish mumkin, agarda o‘z vaqtida oldini olish choralari ko‘rilsa (masalan, agar tok va kuchlanish oshganda ularni kamaytirish), zarur bo‘lsa, ya’ni uning ish rejimi ruxsat etilgandan oshsa qurilmani o‘chirish kerak. Shikastlangan joyni aniqlash va o‘chirishni juda tez –ko‘p hollarda sekundning yuzdan va o‘ndan bir jarayonidaamalga oshirishni zarur, buni ta’minlash faqat avtomatika vositalari amalga oshiradi. Buning natijasida EES va uning elementlarini shikastlanishlar va nonormal rejimlarning xavfli oqibatlaridan himoyalovchi avtomatik qurilmalarni yaratish va tadbiq etish zaruriyati paydo buldi. Birinchi bulib shunga o‘xshash avtomatika (himoya) sifatida eruvchan saqlagichlar qullanildi. Natijada elektr avtomatlardan yordamida tayyorlangan himoya qurilmalari yaratila boshlandi. Shu tariqa himoya rele himoyasi deb nomlandi.
Agar nonormal rejimlar vujudga kelsa RH ularni aniqlashi kerak va buzilish xarakteriga bog‘liq holda yoki agar shikastlanish bo‘lish xavfi paydo bo‘lsa qurilmani o‘chirish kerak, yoki normal rejimni qayta tiklash uchun avtomatik operatsiyalarni amalga oshirish kerak, yoki operativ personalga signalni amalga oshirish, u esa nonormal holatni bartaraf etish uchun chora ko‘rishi kerak. Rele himoyasi elektr avtomatikaning asosiy turi hisoblanadi, busiz energosistema normal ishlay olmaydi. U boshqa turdagi elektr avtomatikalar, ya’ni avariyaviy buzilishlarni oldini oladigan va EES va iste’molchilar elektr ta’minotini tezda normal ish rejimini tiklaydigan avtomatik qayta ulagich (APV), zahiradagi manbani avtomatik ravishda ulash (AVR), chastotani avtomatik yuksizlantirish (ACHR) va h.k. bilan o‘zaro bog‘liq.
|
| |