Gelioqurilmasining ishlash prinsipi

|
Gelioqurilmasining ishlash prinsipi
|
bet | 57/58 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,9 Mb. | | #144341 |
Bog'liq Щзбекистон республикаси олий18.4 Gelioqurilmasining ishlash prinsipi.
Kollektor ishi samaradorligi uni tavsiflovchi egri chiziq yordamida aniqlanadi (3–rasm). U kollektor foydali ishi koeffitsienti (FIK) bilan o’lchamsiz parametr T* ni bog’laydi va quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
(18.1)
bu erda:
I – tushayotgan quyosh radiatsiyasi zichligi, Bt/m2;
Ti – kollektorga kirishdagi harorat, C;
To’r – tashqi muhit harorati, C;
U0 – 10 Vt/m2C (mio’yosiy koeffitsient);
3–Rasm.
Quyosh kollektorining ishini tavsiflovchi egri chiziq.
Rasmdan ko’rinib turibdiki tashqi muhit va kollektorga tushayotgan suyuqlik haroratlari o’zaro teng bo’lganda kollektor maksimal samara bilan ishlaydi. Kollektorga kirishdagi suyuqlik haroratining ko’tarilishi bilan uning FIK i tushadi va shunday fursat keladiki kollektor orqali o’tayotgan suyuqlik harorati ko’tarilmaydi, ya’ni kollektor FIK i nolpga teng bo’ladi.
Ba’zan kollektor quyoshtizimining mo’’tadil harorat tartibida ishlashini ta’minlash maqsadida bir necha kollektorlarni parallel yoki ketma–ket ulashni amalga oshirish foydalidir.
Kollektor ishi sifati uning joylashishi bilan ham bog’liq. Kollektorni joylashtirishda qiyalik burchagini to’g’ri ta’minlash lozim.Uning kattaligi joylashtirish o’rnining geografik kengligiga bog’liq. Kollektorga tushayotgan quyoshnurlari iloji boricha tug’ri burchak hosil qilib tushishi kerak. Bundan tashqari, kollektor ekvatorga tomonsso’nalishda orientirlangan bo’lishi kerak. Noto’g’ri orientirlashuvning samaradorigini syozilarli darajada (25% gacha) pasayishiga olib keladi.
Geliyli suv isitgichlardan foydalanishda foydalanuvchining issiq suv iste’moli vaqt bo’yicha qurilma mahsuldorligi bilan mos kelmasligi mumkin.
SHuning uchun qurilmalarida Issiqlik saqlash quyi tizimi isitilayotgan suv uchun maxsus idishlar nazarda tutilgan bilishi kerak.
Akkumulyator qurilmaning juda ham zarur unsuri hisoblanib, butun tizimning muvaffaqqiyatli ishlashi unga bog’liqdir.
Akkumulyatorning asosiy ko’rsatgichi uning sig’imidir.
CHunki, kollektor va bak akkumulyator yopiq tizimni hosil qiladi. Undagi Issiqlik tashuvchissirkulyasiyasi tabiiy konveksiya hisobiga yokissirkulyasiya nasosi yordamida amalga oshiriladi.
Akkumulyator sig’imi va yig’uvchi yuza maydoni o’rtasida bevosita bog’liqlik mavjud. katta maydonli yig’uvchi yuza va kichik sig’imli akkumulyatorlarga ega bo’lgan qurilmalarda kichik hajmdagi, lekin yuqori haroratdagi issiq suvlarni ishlab chiqarish mumkin. Kichik maydonli yig’uvchi yuza va katta sig’imli akkumlyatorlarga ega bo’lgan qurilmalarda esa, aksincha, katta hajmdagi past haroratli issiq suv ishlab chiqariladi. Birinchi holda qurilmada yig’ish samaradorligi pasayadi, ikkinchi holda tashqi zahira energiya istemoli ortadi.
Majburiyssirkulyasiya bo’lmaganda, zichlik farqi hisobiga, akkumlyatordagi suv qatlam–qatlam bo’lib joylashishga moyil bo’ladi, ya’ni harorati har hil bo’lgan qatlamlar hosil bo’ladi. SHunday qilib, suyuq icsiqlik tashuvchidan foydalanilganda bak ichida vertikal yo’nalgan harorat gradienti hosil bo’ladi va haroratlar farqi bir necha o’n gradusgacha etish mumkin. SHu sababli kechasi (quyosh radiatsiyasi yo’q vaqtda) Issiqlik tashuvchining teskari oqimini yo’qotish uchun termosifonssirkulyasiyadan foydalanish asosida o’urilgan tizim teskari klapan bilan ta’minlanishi kerak. qatlamlarning hosil bo’lishi akumulyator shakliga ham bog’liq. Rezervuarning balandligi o’zining diametriga nisbatan kamida ikki marta katta bo’lishi kerak.
Tayyorlovchi zavodlar tamonidan issiq suv akkumulyatorlarining turli variantlari ishlab chiqarilmoqda. Lekin shunga qaramasdan kichik va o’rtacha qurilmalar uchun maxsus tayyorlangan qurilmalardan foydalanish tavsiya qilinadi.
Akkumulyatorni tanlashda uning qanday materialdan tayyorlanganligi (uning korroziyaga chidamliligi) katta ahamiyatga ega. To’g’ri keladigan materiallar korroziyaga chidamli (zanglamaydigan) po’latlarning turli markalari, rangli metallarning arzon qotishmalari, nometall materiallar hisoblanadi. Korroziyaning galvaniq juftlik o’odisasi ta’siri natijasi sifatida maxsus ishlab chiqilgan elektron tizimlar yordamida yoki "sarflanuvchi anod" deb ataluvchi qurilma yordamida oldi olinishi mumkin. Bundan tashqari, akkumulyator, yaxshi Issiqlik izolyasiyasiga ega bo’lishi kerak.
Quyosh yordamida suv isitishning yirik tizimlarida akkumulyatorlarning konstruktiv jihatdan murakkabroo’ tizimlaridan foydalanilishi mumkin. Bir necha bak akkumulyatrolarni o’zaro ketma–ket ulanishi istemolchini issiq suv bilan ta’minlashda uzilishlarni yo’qotadi.
Quyosh nuri etishmasligi bilan bog’liq bo’lgan muammoning sodir bo’lmasligi uchun quyosh suv isitish tizimlarida odatdagi energiya tashuvchilardan foydalanuvchi qo’shimcha energiya manbalari nazarda tutiladi.
Kollektor quyosh tizimi quvvati etarli bo’lmay qolganda qo’shimcha energiya manbasiga ulanadi. U energiya sarfi avji vaqtida iste’molchini uzluksiz ta’minlashni amalga oshirishni ta’minlaydi.
Unchalik katta bo’lmagan quyosh qurilmalarida qo’shimcha energiya sifatida elektr suv isitgichlar xizmat qiladi. Bundan tashqari gaz va mazut gorelkalari qo’llanilishi mumkin. Ba’zi hollarda qo’shimcha manbalardan foydalanishni bevosita iste’molchi tomonidan issiq suvdan foydalanish oldidan amalga oshirish maqsadga muvofiq.
Odatdagi gidravlik qurilmalarni loyihalashda qo’llaniladigan prinsiplar gelioqurilmalardagi quvurlar to’rini tayyorlashda ham qo’llaniladi. Lekin, shuni takidlash kerakki, tizim bu qismini ishlab chiqish sifati quyoshnurlanishi past darajada bo’lganligi sababli tizimga tushayotgan energiya hajmi cheklangan sharoitda, ayniqsa, katta ahamiyatga ega.
Har hil quvurlar uzunligini iloji boricha qisqartirish.
Ichki va tashqi kommunikatsiyalar zaruriy izolyasiyasi.
Galьvaniq juftlik hosil bo’lishining, ya’ni turli hil metallar orasida bevosita kontaktning oldini olish.
Haroratning o’zgarishi katta bo’lgan joylarda (misol uchun, paneldan chiqish joyida) kengayuvchi birikmalarni o’rnatish.
Qurilma mahsuldorligini kamaytiruvchi havo pufakchalari hosil bo’lishi oldini olish. Buning uchun quvurlar diametrlarining keskin kengaymaydigan qilib loyihalash va havo chiqarib yuborish joylarini nazarda tutish.
Har qanday gidravlik qurilmalarda bo’lgani kabi quvur o’lchamlarining o’zi o’tkazadigan oqim parametrlariga mos kelishi.
Zarurat bo’lgan hollarda suv va energiya iste’molini syozilarli kamaytiruvchi teskari konturlarning, ulardan foydalanish qo’shimcha energiya sarfini talab qilsa ham, qo’llanilishi.
Energiya va suvning syozilarli iqtisodini ta’minlovchi aralashtiruvchi qurilmani akkumulyatordan chiqishga joylashtirish.
Mehmonxona, suzish basseynlari, sport komplekslari va shunga o’xshash inshootlarda ortiqcha sarfni kamaytirish maqsadida kranlarda nazorat qiluvchi qurilma sifatida “taymer” larning qo’llanilishi.
Kengaytiruvchi bakchalar konturda, misol uchun suv kengayganda, hosil bo’ladigan ortiqcha bosimni kompensatsiya qilishuchun xizmat qiladi. Ochiq yoki germetik kengaytiruvchi bakchalarning qo’llanilishini haroratga, gelioqurilma tavsifnomasiga, quyoshnurlanishi oqimining ko’rsatgichlariga va ekspluatatsiya sharoitlariga bog’liq ravishda tanlanadi. Avariya holatining oldini olish uchun bu bakchalar bilan bir qatorda saqlagich klapanlar ham o’rnatiladi.
Gelioqurilmalarning ko’pgina konstruksiyalarida turli konturlar orqali suyuqlikni haydash uchun nasoslar nazarda tutilgan. Tizimni loyihalashda quyidagi omillarni e’tiborga olish kerak:
muddatidan oldin eskirmasligi uchun, iloji boricha, nasoslar konturning sovuq qismlarida joylashtirilishi kerak: misol uchun, birinchi konturda nasos Issiqlik almashgichdan keyin yig’uvchi paneldan oldin joylashishi kerak;
hozirgi vaqtda isitish tizimlari va issiq suv bilanta’minlash tizimlari uchun ishlatiladigan nasoslardan mavjud yopiq konturlarda isitish tizimlariga mos keladigan nasoslar, ochiq konturlarda esa issiq suv bilan ta’minlash tizimlarida ohak qatlamlari hosil bo’lishini oldini olish uchun ishlatiladigan nasoslardan foydalanish mumkin.
Issiqlik quyosh qurilmalarining murakkabligiga ko’ra turli nazorat va boshqarish quyi tizimlari mavjud. Eng soddalarida (kichik termosifonli variantlarda) haroratga bog’liq ravishda ryozerv energiya manbasini ulab yoki uzib turuvchi, akkumulyatorga joylashtirilgan harorat datchiklaridan foydalaniladi.
Murakkabroo’ qurilmalarda harorat datchiklari konturning bir necha nuqtalarida joylashtiriladi. Bu turli nasoslar va klapanlar ulash uchun, qurilma umumiy holati haqida axborot olish va avtomatik nazoratni amalga oshirish imkoniyatini beradi. Bundan tashqari qurilma masofadan boshqarilishi mumkin va uning turli unsurlari holati haqidagi axborot boshqa joyda joylashgan stansiyalarga uzatilishi mumkin.
Umuman olganda, har doim, nazorat qurilmasini iloji boricha sodda qilib ishlab chiqilishi maqsadga muvofiqdir. Lekin shunga qaramasdan, u shunday darajada avtomatlashtirilgan bo’lishi kerakki, foydalanuvchining doimiy ravishda kuzatib turishi zarurati bo’lmasin. Harorat va suv miqdori haqida to’liq axborotni olish uchun akkumulyatorda bir necha datchikning va bo’lish zarur. Kollektordan chiqishda suv oqimi uchun harorat datchigining xududi shunday datchikning akkumulyatorda joylashtirilishi bilan kombinatsiyalanishi katta ahamiyatga ega. Bu nasoslarni ishga tushirish va to’xtatish vaqtini to’g’ri aniqlash imkonini beradi.
Nazorat va boshqarishning ko’plab quyi tizimlari mavjud. Bular, misol uchun, qurilmalar ishi turli o’lchamlarini analiz qilish qobiliyatiga ega bo’lgan tizimlar, qizib ketish oldini olish, avariya signalizatsiyasi va ko’pgina boshqa funksiyalarga ega bo’lgan tizimlardir. Lekin shunga qaramasdan barcha hollarda tizimning buzilmasdan ishlashi foydalanuvchining to’g’ri faoliyatlari bilan birgalikda gelioqurilma optimal rejimda ishlashining asosiy sharti hisoblanadi. Nazorat tizimining noto’g’ri faoliyat ko’rsatishi qurilma uchun oo’lab bo’lmaydigan zararga olib kelish mumkin. Nazorat tizimining yana bir qimmatli funksiyasini eslatib o’tish zarur: energiya yo’qolishining oldini olish, quyosh nurlari etarli bo’lmagan davrlarda qurilma to’xtab–to’xtab ishlashi oqibatida energiyaning katta miqdori atrof muhitga chiqib ketish mumkin.
Gelioqurilmalarni o’rnatish vaqtida mahkamlash moslamalari elementlarini sifati katta ahamiyatga ega. CHunki quyosh kollektorlari beso’naqay, katta va og’ir bo’ladi (o’rta hisobda 2 m2 ga 50 kg og’irlik to’g’ri keladi). YUqorida aytib o’tilganidek tayanch va mahkamlash moslamalarini ishlab chiqishda kollektorning gorizontal va vertikal tekisliklarda joylashishini hisobga oluvchi shartlarga rioya qilinishi kerak. Kollektorlar etarli darajada katta yuzaga (odatda 2 m2) ega bo’ladi, shuning uchun yig’uvchi panelning turli yig’uvchi qismlarini mahkamlashda shamol kuchi va yo’nalishini hisobga olish kerak.
YA’ni bir jiddiy narsa kollektordan suyuqlikning sizib yoki oqib chiqishining oldini olish, Ayniqsa u bino old tomonida cherepitsali yoki tekis tomda joylashgan bo’lsa yanada muhim ahamiyat kasb etadi.
Gelioqurilmaning to’g’ri ishlashi uchun ma’lum bir shartlarni bajarish zarur. Tizimni ish holatida saqlash bo’yicha asosiy qoidalardan biri tashqi muhit tasiri ostida bo’lgan panellarni davriy ravishda tozalab turishdan iborat. Bundan tashqari profilaktik ko’riklarni o’tkazish amaliyoti mavjud. Bunga tutashish joylari, muftalar, birikmalar va boshqalarni tekshirish kiradi. SHu bilan birga qurilmaning samarali ishlashini ta’minlovchi nazorat qurilmalari, harorat datchiklari va klapanlari ishlarini tekshirish zarur. Ko’zgi qishki mavsum oldidan tekshirish o’tkazish va zarur bo’lsa birlamchi konturda antifrizni almashtirish zarur. Uncha katta bo’lmagan gelioqurilmalardan foydalanishda (misol uchun, shaxsiy uylarda) foydalanuvchining o’zi davriy ravishda tizimni texnik ko’rikdan o’tkazilishi mumkin. katta qurilmalar ekspluatatsiyasi bilan ixtisoslashtirilgan tashkilotlar shug’ullanishi mumkin.
|
| |