nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
MD 5 xesh funksiyasi - Fan : kriptografiya 2 Bajardi Raxmatov Bexzod Tekshirdi

9.3- rasm. Cmd buyrug‘ini ishga tushiriladi
Cmd oynasidagi joriy papkasidan chiqish uchun
cd..
buyrug‘idan
foydalaniladi:
9.4- rasm. cd.. buyrug‘idan foydalanish
Openssl kutubxonasi uchun foydalanadigan
certificate
papkasiga
quyidagi
buyrug’ orqali ochiq ma’lumotni xosil qilib olamiz:
7-Amaliy ish
Mavzu: Xesh qiymatlarni kalitlarni to‘liq tanlash usuli bo‘yicha aniqlash
Ishdan maqsad
: Xesh qiymatlarni kalitlarni to‘liq tanlash usuli bo‘yicha
bilim va ko’nikmalariga ega bo‘lish.
Nazariy qism
To‘liq tanlash, yaʼni kalitlarning barcha mumkin bo‘lgan variantlarini tanlash
usuli, kriptotaxlilchining nosimmetrik kriptotizim algoritmini
va oshkora kalitni
bilgan xolda barcha mumkin bo‘lgan kalitlarni tanlash va sinab ko‘rishga asoslanadi.
Simmetrik kriptotizimlarda ham shifrmatn va ochiq matn asosida tuliq tanlash usuli
qo‘llaniladi. Kriptotaxlilchilar ko‘pincha kompyuter yordamida kalitlarni to‘liq
tanlash usulidan foydalanib shifrlarni oshkor etadilar. Kriptotaxlil jarayonida
milliard kalitlarni sekundiga minglab kalit tezlikda tanlashga to‘g‘ri keladi.
Faraz
qilinsin, buzg‘inchi uchun bir yoki bir necha (x, y) juftlik maʼlum
bo‘lsin. Osonlik uchun xar qanday juftlik (x, y) uchun E
k
(x)=y
munosabatni
qanoatlantiruvchi yagona k kalit mavjud bo‘lsin. Mumkin bo‘lgan kalitlar to‘plamini
tartibga solinadi va K dagi kalitlarni ketma-ket ravishda E
k
(x) =y
tenglik
bajarilishiga tekshirib chiqiladi. Agar k
𝜖
K kalitning bir variantini tekshirish bir amal
yordamida hisoblansa, unda kalitlarni to‘liq tanlash uchun |K| amal talab etiladi.
Bunda |K| - to‘plamdagi elementlar soni. Shifrlash sxemasida kalit tasodifiy va teng
extimollik bilan K to‘plamdan tanlangan bo‘lsin. Bunda kalit 1/|K| extimollik bilan
bilan topiladi va to‘liq tanlash usulining ish xajmi 1 ga teng bo‘ladi.
Misol uchun shaxsiy kalit uzunligi 100 bit bo‘lsa, unda barcha shaxsiy kalitlar
soni 2100 ga teng, yaʼni kalitlar to‘plami quvvati |K| =2100. Shaxsiy kalit uzunligi
56 bit bo‘lganda, barcha mumkin bo‘lgan shaxsiy kalitlar soni |K| =2
56
≈
0.5
10
17
ga
teng. Bunda, agar hisoblash qurilmasi xar bitta maxfiy kalitga mos oshkora kalitni
hisoblash va uni xech qiyinchiliksiz taqqoslash uchun 10-6 sekund vaqt sarflasa, 24
soatda barcha kalitlarni sinab chiqish uchun 5.787*
10
5
ta EXM kerak bo‘ladi.
Shuning uchun xam shaxsiy va shifrlashda foydalaniladigan kalitni topishni
murakkablashtirish maqsadida shaxsiy kalitlar uzunligi 127-159 bitdan katta bo‘lgan
uzunlikda generatsiyalanadi.
Kalitlarni to‘liq tanlash usulida sarflangan vaqt
foydalanilgan kompyuter
imkoniyati va kalit uzunligiga bog‘liq.
quyida keltirilgan jadvalda turli uzunlikdagi parollarni (ular turli 36 ta
belgidan iborat bo‘lishi mumkin) sekundiga 100 000 parolni hisoblash imkoniga ega
kompyuterda xosil qilish vaqtlari keltirilgan
Savol va topshiriqlar - Alisher navoiy nomidagi toshkent davlat

49
S. idioma, trakt, yakor
D. paket, metateza, reduksiya
4. akklamatsiya o‘zlashmasi qaysi o‘zbekcha so‘zning dubleti
hisoblanadi?
A. ulug‘lash
V. madh
S. olqish
D. qo‘llash
5. Strukturasi o‘zbek tilida jiddiy o‘zgargan o‘zlashma terminni
aniqlang.
A. avianos
V. dozimetrchi
S. pudrat
D. betonlash
6. Boshqaruv organi nomini ifodalovchi terminni ko‘rsating.
A. milliy davlatchilik
V. kichik biznes
S. demping
D. xolding
7. ko‘p ukladli iqtisodiyot termini xalq xo‘jaligining
qaysi
sektorida qo‘llanadi?
A .og‘ir sanoat
V. agrar
S. harbiy
D. yengil sanoat
8. chiqindilarni qayta ishlash termini qaysi sohaga xos?
A. geologiya
V. biologiya
S. eklologiya
D. geografiya
9. yashil iqtisodiyot termini qo‘llanadigan sohani ko‘rsating.
A. agrar
V. texnika
S. ekologiya
D. yengil sanoat
Variant -9(
aa2d6e4f578eb0cfaba23beef76c2194)

Variant -9(
aa2d6e4f578eb0cfaba23beef76c2194)
Crack
C:\Users\HP\Desktop\rainbowcrack-1.8-win64>rtgen md5 loweralpha 1 6 0
100000 100000 0
rainbow table md5_loweralpha#1-6_0_100000x100000_0.rt parameters
hash algorithm: md5
hash length: 16
charset name: loweralpha
charset data: abcdefghijklmnopqrstuvwxyz
charset data in hex: 61 62 63 64 65 66 67 68 69 6a 6b 6c 6d 6e 6f 70 71 72
73 74 75 76 77 78 79 7a
charset length: 26
plaintext length range: 1 - 6
reduce offset: 0x00000000
plaintext total: 321272406
sequential starting point begin from 0 (0x0000000000000000)
generating...
100000 of 100000 rainbow chains generated (15 m 25.5 s)
Crack gui
rainbow tables found
memory available: 1911767040 bytes
memory for rainbow chain traverse: 1600000 bytes per hash, 1600000 bytes
for 1 hashes
memory for rainbow table buffer: 2 x 1600016 bytes
disk: C:\Users\HP\Desktop\rainbowcrack-1.8-win64\md5_loweralpha#1-
6_0_100000x100000_0.rt: 1600000 bytes read
disk: finished reading all files
plaintext of aa2d6e4f578eb0cfaba23beef76c2194 is free
statistics
----------------------------------------------------------------
plaintext found: 1 of 1
total time: 252.09 s
time of chain traverse: 139.48 s
time of alarm check: 112.33 s
time of disk read: 0.00 s
hash & reduce calculation of chain traverse: 4999900000
hash & reduce calculation of alarm check: 2870276007
number of alarm: 414723
performance of chain traverse: 35.85 million/s
performance of alarm check: 25.55 million/s
|
Morfologik (affiksatsiya) usuli

|
Morfologik (affiksatsiya) usuli
|
Sana | 28.12.2023 | Hajmi | 0,55 Mb. | | #128778 |
Bog'liq Fe\'llarning yasalishi
Mavzu: Fe’llarning yasalishi (affiksatsiya va kompozitsiya usuli bilan fe’l yasash).
morfologik usul
sintaktik usul
Fe’llar ikki xil usul bilan yasaladi:
Morfologik (affiksatsiya) usuli
-la affiksi: kuyla, bahola,tozala
-a affisi: yuna, o’yna, qiyna
-r(-ar)affiksi: eskir, qisqar, ko’kar
-sira affiksi: suvsira, yotsira,suvsira
-y(ay) affiksi: ulg’ay, kuchay, qoray
Sintaktik (kompozitsiya) usuli:
1.Fe’l bo’lmagan so’z bilan fe’lning birikishidan
Sintaktik (kompozitsiya) usuli:
1.fe’l bo’lmagan so’z bilan fe’lning birikishidan: dam olmoq, himoya qilmoq
2. Ikki fe;lning birikishidan: sotib olmoq, chiqarib olmoq
|
| |
Enter
bosamiz. 
45-rasm

47
46-rasm
4.2. Detallarga qirqim berish. Yaqqol tasviri
bo‘yicha uch ko‘rinishini yasash
Rasmda ko‘rsatilgandek detalga qirqim berish quyidagi bos-
qichlarda bajariladi.
Detalning yaqqol tasviri berilgan o‘lchamlari bo‘yicha 4.1-
bo‘limda ko‘rsatilgan usullar bilan chizib olinadi.
Chorak qirqim
berish uchun detalning aksonometrik ko‘rinishi
СЗ изометрия
tugmasi bilan tanlab olinadi (48-rasm, a).
-
яшик
tugmasi
bosiladi va sichqoncha bilan kesik
konusning yuqorigi aylana
47-rasm
48
markaziga yaqinlashib boriladi.
Центр
yozuvi paydo bo‘lgach (48-
rasm, a) sichqoncha tugmasi bosilib, chiziladigan yashikning birinchi
uchi ko‘rsatiladi. Sichqonchaning o‘ng tugmasi bosilib,
chiqqan
ro‘yxatdan
куб
bo‘limi tanlanadi va klaviaturadan -70 raqami (-
ishora kub qirrasining o‘lchami pastga qarab yo‘nalganini bildiradi)
kiritilib
Enter
bosiladi (48-rasm, b).
Alisher navoiy nomidagi toshkent davlat - bet 32

|
Alisher navoiy nomidagi toshkent davlatBog'liq H.Dadaboyev. O\'zbek terminologiyasi (1) -do‘z+lik: yelkando‘zlik, etikdo‘zlik, telpakdo‘zlik va h.k.;
-kash+lik: chizmakashlik, pillakashlik, suratkashlik va h.k.;
-kor(-gor, -kar)+lik: sholikorlik, g‘allakorlik, gunohkorlik, hamkorlik,
tadbirkorlik va h.k.;
-paz+lik : somsapazlik, oshpazlik, choypazlik va h.k.;
-parvar+lik: millatparvarlik, kambag‘alparvarlik, insonparvarlik,
vatanparvarlik, xalqparvarlik, yetimparvarlik, yurtparvarlik va h.k.;
60
-parast+lik: butparastlik, otashparastlik, mansabparastlik,
shaxsiyatparastlik, aqidaparastlik, millatparastlik, huquqparastlik va h.k.;
-soz+lik:
mashinasozlik,
avtomobilsozlik,
samolyotsozlik,
kemasozlik,
traktorsozlik,
shaharsozlik,
robotsozlik,
motorsozlik,
vagonsozlik, qurolsozlik, ko‘priksozlik va h.k.;
-furush
+lik:
odamfurushlik,
bangifurushlik,
terifurushlik,
og‘ufurushlik, valyutafurushlik va h.k.;
-xon+lik: dostonxonlik, gazetaxonlik, navoiyxonlik, kitobxonlik va
h.k.;
-xo‘r+ lik: qonxo‘rlik, odamxo‘rlik (kannibalizm), tekinxo‘rlik,
poraxo‘rlik, qasamxo‘rlik.;
-chi+lik: gegelchilik, neokantchilik, trampchilik va h.k.;
-shunos+lik: o‘lkashunoslik, tuproqshunoslik, metallshunoslik,
tilshunoslik,
huquqshunoslik,
qonunshunoslik,
matnshunoslik,
odamshunoslik va h.k.
Yuqoridagi ashyoviy
materiallarga asoslanib, bildirilgan
mulohazalardan kelib chiqqan holda ta’kidlash joizki, ot (sifat) + lik//liq
modeli mavhum ma’nosi bilan hozirgi o‘zbek adabiy tilda, xususan, termin
yasashda juda sermahsul va faol qolip sifatida e’tirof etiladi.
Shu bilan bir qatorda, qilingan tahlil -lik//-liq affiksining: a)
qurol, asbob, moslamalar nomlari; b) hosil qiluvchi so‘z asosida shakllangan
joy, yer nomlari; v) pul birliklari nomlarini yasashda nisbatan
kammahsulligini ko‘rsatdi.
Murakkab tarkibga ega –chilik (-chi+lik) qo‘shimchali model
termin yasalish jarayonida nisbatan faol. Ushbu qolip quyidagi terminlarni
hosil qiladi:
kasb, hunar, mashg‘ulot va soha nomlari: uzumchilik, qorako‘lchilik,
me’morchilik, tutchilik, o‘qituvchili, dehqonhilik va h.k.;
umumlashtiruvchi nomlar: mo‘lchilik, mahaliychilik, partizanchilik va
h.k.;
narsa, buyum yoxud hodisa, voqea oti: kambag‘alchilik, ozchilik,
tomorqachilik, qurg‘oqchilik va h.k.
-lash affiksli so‘z yasovchi model
Jarayon, xatti-harakat nomini ifodalovchi terminlar yasaydi:
61
akkreditlash, kurtaklash, payvandlash, standartlash, liofillash, parmalash,
xromlash, frezerlash, alyuminlash, geperinlash, toblash, presslash,
mexanizatsiyalash,
ionlash,
paypaslash
(tib.palpatsiya),
skanerlash
(tib.skanirovaniye), betonlash, dezaktivatsiyalash, kodlash, trallash va h.k.
-lashtirish affiksli so‘z yasovchi model
-lash affiksli so‘z yasovchi model singari asosan ruscha-baynalmilal
o‘zlashmalardan “hosil qiluvchi asosning nomi bilan atalgan ta’minot,
asbob-uskuna, jihoz” (Danilenko 1977; 155) umumiy ma’nosini ifodalovchi
terminlarni vujudga chiqaradi: avtomatlashtirish, kompyuterlashtirish,
telefonlashtirish,
|
| |
Adabiyotlar - Alisher navoiy nomidagi toshkent davlat

70
нашриёти, 1967.
2. Бегматов Э. Ҳозирги ўзбек адабий тилининг лексик
қатлами. -Тошкент: Фан, 1985.
3. Гулямов А. Проблемы исторического словообразования
узбекского языка.1. Аффиксация. Ч. 1. Словообразующие аффиксы
имен. Автореф. дисс. док. филол. наук. – Ташкент, 1955.
4. Дадабаев Х. Военная лексика в староузбекском языке.
Дадабаев Х., Насыров И., Хусанов Н. Проблемы лексики
староузбекского языка. -Ташкент: Фан, 1990. –С.3-83.
5.
Даниленко
В.П.
Русская
терминология.
Опыт
лингвистического описания.- М.,: Наука, 1977.
6. Дониёров Р. Ўзбек тили техник терминологиясининг айрим
масалалари. Тошкент: Фан, 1977.
7. Древнетюркский словарь.-Л., 1969.
8. Каримов Ғ. Совет даврида ўзбек адабий тили тараққиёти.-
Тошкент: Фан, 1985.
9. Кононов А.Н. Грамматика современного узбекского
литературного языка.-М.-Л., 1960
10. Маҳмуд Кошғарий. Девону луғотит турк. I-III.-Тошкент,
1960-1963.
11.Мирзаев М., Усмонов С., Расулов И. Ўзбек тили-Тошкент:
Ўқитувчи, 1978.
12. Рахимова Х.М., Ибадов К.И., Квиткова Е.М. Англо-русско-
узбекский словарь биологических терминов. - Ташкент, 2007.
13. Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков.
Морфология.-М.: Наука, 1988.
14. Турсунов У, Мухторов Ж., Раҳматуллаев Ш. Ҳозирги ўзбек
адабий тили. Морфология, лексикология. Қўлланма. –Тошкент,1965.
15. Усмонов О. –дор аффикси ҳақида//Ўзбек тили ва
адабиёти.1976, 1-сон,-Б.51-56.
16. Усмонов О. –кор аффикси ҳақида// Ўзбек тили ва
адабиёти.1976.1-сон.-Б.51-56.
17. Шоабдураҳмонов Ш., Асқарова М., Ҳожиев А., Расулов И.,
Дониёров Х. Ҳозирги ўзбек адабий тили. 1 қисм. Дарслик.-Тошкент:
Ўқитувчи, 1980
18. Щербак А.М. Очерки по сравнительной морфологии
тюркских языков (Имя).-Л.: Наука, 1977.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR - Qalandarov Umrbek 2 – Amaliy ish. Mavzu: Ko‘p yadroli protsessorlarning arxitektura turlari

|
Qalandarov Umrbek 2 – Amaliy ish. Mavzu: Ko‘p yadroli protsessorlarning arxitektura turlari
|
bet | 3/3 | Sana | 21.05.2024 | Hajmi | 19,92 Kb. | | #247799 |
Bog'liq Qalandarov UmrbekFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. LECIOPEDIA Ma'ruza materiallari kutubxonasi. [Elektron resurs] kirish rejimi: http://lektsiopedia.org.
2. OS jurnali [Elektron]. Kirish rejimi: http://www.nsite.ru/.
3. Osys.ru - Operatsionerlar [Elektron resurs]. Kirish rejimi: http://osis.ru/.
4. Informatika. [Elektron resurs]: Tutorial L.Z. Shautsova. Kirish rejimi: http: //bebook.kbsu.ru/.
5. Mikheeva E.V. Titova O.I. Informatika: atrof-muhit institutlari talabalari uchun darslik. Prof. Ta'lim. M .: Akademiya, 2010 yil.
6. Maktabda informatika va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari]: Tadqiqotlar. Visor / sost. Popova O.V. Kirish rejimi: http://www.klyaksa.net/htm/kopilka/uchp/p6.htm.
|
| |
Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan - bet 13

|
Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan
|
bet | 13/20 | Sana | 26.03.2020 | Hajmi | 2,45 Mb. | | #8873 |
10
|
Tayyor somsa
|
Gaz duxovkasida somsa 30-35 daqiqa qo`yib pishiriladi
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Sana. Mavzu: Un va don mahsulotlarining ozuqaviy qiymati va ahamiyati. Xamir turlari. Oshirma va oshirmasdan tayyorlanadigan xamirlar haqida ma'lumot. Amaliy mashg'ulot: Yog'li qatlanib, tayyorlanganxamirdan
|
Farg’ona politexnika instituti S21A-20 guruhi talabasi Yandashev Mansurning “Isssiqlik texnikasi va issiqlik texnikasi uskunalari” fanidan mustaqil ishi

|
Farg’ona politexnika instituti S21A-20 guruhi talabasi Yandashev Mansurning “Isssiqlik texnikasi va issiqlik texnikasi uskunalari” fanidan mustaqil ishi
|
bet | 1/3 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 290,78 Kb. | | #230924 |
Bog'liq BETON VA TEMIRBETON TEXNOLOGIYASI KAMOLIDDIN
FARG’ONA POLITEXNIKA INSTITUTI
QURILISH FAKULTETI
C21 A20 GURUH TALABASI
ABDUBANNOBOV KAMOLIDDINNING
BETON VA TEMIRBETON TEXNOLOGIYASI
FANIDAN
T A Q D I M O T I
Qabul qildi: UMRIDINOV I
2024 YIL.
. Bog’lovchi moddalar Reja: 1.Bog‘lovchi moddalar. 2.Bog‘lovchi moddalar mutaxassislik uchun axamiyati. 3.Bog‘lovchi moddalar maqsad va vazifasi. Hozirgi davrga qadar bog‘lovchi moddalar ikki guruxga bo‘linadilar: mineral (anorganik) va organik moddalar. Mineral yoki anorganik modda tabiiy moddadan yoki uning kuydirish yo‘li bilan olinadigan moddadan iborat. Kuydirish yuli bilan oli-nadigan moddalar toshlarni yoki binoning tarkibiy qismlarini bir biriga yopishtirish qobiliyatiga ega. Ulardan bunday moddalarni tayyorlashda xam foydalaniladi. Ko‘p ilmiy ishlarda qurilish moddalari, qurilish konstruksiyalari va qismlari ishlab chiqarish xajmini oshirish, modda xajmini, tannarxi va qurilishdagi ishni kamaytiradigan, binoning va qurilishning og‘irligini kamaytiradigan va ularni issiqqa bardoshligini oshradigan maxsulotlar ishlab chiqarish ko‘zda tutiladi. SHuning uchun xozirgi vaqtda IMSning va tog‘-kon sanoatining ikkilamchi resurslaridan foydalangan xolda qurilish moddalarini ishlab chiqarish texnologiyasi ishlab chiqilmoqda. Yonilg‘i-energetika resurslarini iqtisod qilish uchun sement, ohak, qurilish maxsulotlari ishlab chiqaruvchi korxonalar elektrni tejaydigan texnologiyaga o‘tmoqda. Bunga kuruk usulda portlandsement ishlab chiqarishni misol qilib kelitirish mumkin. Bu usulda xul usulga nisbatan 1,5-2 marta energiya sarfi iqtisod qilinadi. Sement, beton va boshqa moddalar ishlab chiqarish usulidan ko‘pgina davlatlar xam foydalanmoqda. Sovet, olimlari sement kimyosi va texnologiyasi soxasida bir qancha muxim kashfiyotlarni yaratdilar. Xom-ashyoni quyi xaroratda quydirish va bu jarayonda kam energiya sarflash ana shular jumlasidandir. Mamlakatimiz eng muxim kurilish moddalari, sement, barkaror temir-beton ishlab chiqarish borasida eng rivojlangan davlatlardan biridir. Xususan, sement va uning turlarining 30 xili ishlab chikarilmoqda.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Farg’ona politexnika instituti S21A-20 guruhi talabasi Yandashev Mansurning “Isssiqlik texnikasi va issiqlik texnikasi uskunalari” fanidan mustaqil ishi
|
Minimal - fazali zvenolar xossalari

Yuqorida aytib o‘tilganidek, zveno xossalarining asosiy ko‘rsatkichi uzatish funksiyasi nullarining chap yarim tekislikda yotishiga bog‘liq. Kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti ifodasi quyidagicha yozilishi mumkin [1,4]:
vektomi ifodalaydi. Bu vektoming fazasi uni haqiqiy sonlar o‘qiga nisbatan soat strelkasiga teskari yo‘na- lishda burilgan burchagini ko'rsatadi. 3.6 - rasmda shu tipdagi vektoming ikkitasi ko‘rsatilgan, ular q, ning +| Re) turli qiymatlariga mos keladi va ular mos ravishda q, va q, tarzda belgilangan. Rasrh-3"paCN
3.6-rasm.
8
dan ko'rinadiki, kompleksi modulining bir xil qiymatida
chap yarim tekislikda yotgan holda uning fazasi
Uzatish funksiyasining barcha nullari chap ildizlar yarim tekisligida (Re qi<0) yotuvchi zvenolar minimal - fazali zvenolar deyiladi.
Agar loaqal bitta nul o‘ng yarim tekislikda yotsa, bunday zveno minimal fazali bo‘lmaydi.
Ma’lumki, agar zveno barqaror bo‘lsa, P(co) va Q(co) orasida bir qi- ymatli bog‘lanish mavjud bo'ladi. Agar zveno barqaror hamda minimal
fazali bo‘lsa, A(co) va ф(со) orasida ham bir qiymatli bog'lanish bo'ladi. Buning uchun P(co), Q(co), A(co) va
) xarakteristikalaridan faqat bittasiga ega bo‘lish kifoyadir.
Nazorat savollari:
Qanday tipik ta’sirlami bilasiz?
Chastotali analizning asosi nimada?
Kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti nima?
4.Sistemaning chastotali godografi qanday quriladi?
Amplitudachastota xarakteristikalami logarifmik masshtabda tasvirlashning qulayligi nimada?
Sistemaning o‘tkinchi va vazniy funksiyasi deb nimaga aytiladi?
ABS barqarorligining vazniy funksiya yordamida qanday aniqlash mumkin?
49
M 

h(t) - Abu rayhon beruniy nomidagi toshkent davlat texnika universiteti

4.14-rasm.
Yuqorida biz oddiy zvenolaming chastota va vaqt xarakteristikalarini ko‘rib chiqdik. Albatta bu ifodalami keltirib chiqarish va grafiklami qu- rishni mustaqil amalga oshirish tavsiya qilinadi va bu talabalarimiz bilimlarini mustahkamlashga xizmat qiladi.
Nazorat savollari:
1 .Qanday tipik zvenolami bilasiz?
Proporsional zvenolaming maksimal chastotagacha va undan key- ingi chastota xarakteristikalari qanday ko‘rinishga ega bo‘ladi?
3.Integrallovchi zvenoning amplituda chastota xarakteristikasi qanday ko‘rinishga ega?
Differensiallovchi zvenoning amplituda chastota xarakteristikasi qanday ko‘rinishga ega?
Birinchi darajali zvenolar
Inersion zveno
Inersion zveno avtomatik boshqarish sistemalarida eng ko‘p tarqalgan zveno hisoblanadi [3,4].
5
Siz nima uchun media savodxon bo’lishingiz kerak. Reja: Media savodxonlik nima. Media va axborot savodxonligi - bet 2

|
Siz nima uchun media savodxon bo’lishingiz kerak. Reja: Media savodxonlik nima. Media va axborot savodxonligi
|
bet | 2/2 | Sana | 27.01.2024 | Hajmi | 18,87 Kb. | | #147166 |
Bog'liq SIZ NIMA UCHUN MEDIA SAVODXON BO’LISHINGIZ KERAK Kаrimоv I.А. O`zbеkistоnning o`z istiqlоl vа tаrаqqiyot yo`li. Tоshkеnt. «O`zbеkistоn», 1992.
Kаrimоv I.А. Istiqlоl yo`li: muаmmоlаr vа rеjаlаr. Аsаrlаr, I jild,336 bеtlаr.
Kаrimоv I.А. O`zbеkistоnning siyosiy, ijtimоiy vа iqtisоdiy istiqbоlining аsоsiy tаmоyillаri. Tоshkеnt. «O`zbеkistоn», 1995.
Mustаqillik to`g`risidа dеklаrаsiya. «Sоvеt O`zbеkistоni», 23 iyun, 1990.
O`zbеkistоn Rеspublikаsining Kоnstitusiyasi. Tоshkеnt. «O`zbеkistоn», 1992.
O`zbеkistоn Rеspublikаsi. Ensiklоpеdiya, 1997.
Jo`rаyеv N., Fаyzullаyеv T., Usmоnоv Q. O`zbеkistоn tаriхi. Tоshkеnt. «Shаrq», 1998.
Istiqlоlimizning tаriхiy ildizlаri. Shаrq Yulduzi, 1995, 1112sоn.
Yusupоv E. Istiqlоl yo`lidа. Tоshkеnt. «Fаn», 1996.
|
| |
с!й



U = —I i-dl + Un r* j u 
о 
(0

4.5-rasm.
Kirish kattaligining kompleks amplitudasi Xm =Xm. Bundan chiqish kattaligi uchun quyidagiga ega bo‘lamiz:
(4.8)
m J m • m’
a> j-co
Kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti uchun
W{ja>) = -£- = -— =—e
2 Xm j-a> a
(4.9)
Bu ifoda asosida qurilgan integrallovchi zvenoning godografi
rasmda ko‘rsatilgan.
54
Undan ko‘rinadiki, chastota © nuldan со gacha o‘zgarganda, W(jco), ya’ni godograf yoki AFChX mavhum sonlar o‘qining manfiy qismi bilan ustma-ust tushuvchi to‘g‘ri chiziqdan iborat bo‘ladi.
Integrallovchi zvenoning uzatish fimksiyasi:
= (4.10)
Amplituda chastota va faza chastota (p{a>) xarakteristikalari
ifodalari quyidagicha ko‘rinishga ega bo‘ladi:
k 7Г
A(a)) = —; cp(m) = --\ (4.11)
со 2 v ’
Mos ravishda qurilgan chastota xarakteristikalari 4.7-rasmda ko‘rsatilgan.
4.7-rasm.
Logarifinik amplituda chastota xarakteristikasi (LACHX) quyidagicha aniqlanadi:
L(o)) = 20 • lg— = 20 • lg
к - 20 • lge>. /-4 12}
со v • /
LAChX grafigi 4.8-rasmda ko‘rsatilgan va u qiyaligi - 20db/dek bo‘lgan to‘g‘ri chiziqdan iborat.
5
Abu rayhon beruniy nomidagi toshkent davlat texnika universiteti - bet 30

0
|
a. ,
|
0
|
0
|
0
|
0
|
a3 a, 0
|
0
|
0
|
0
|
a4 а1 «о
|
Д. =
Aniqlovchini tuzish qoidasi uning strukturasidan ko‘rinadi, u n ta qa- tor va n ta ustundan iborat.
So‘ngra esa aniqlovchining asosiy diagonal minorlari tuziladi:
sk-1 a, |o„ a,
д|=а»
va h.k. (5.5)
Gurvits kriteriysi quyidagicha ta’riflanadi: chiziqli ABS (ARS) barqaror boMishi uchun an > 0 va barcha diagonal minorlar noldan katta, ya’ni Ak > 0 bo'lishi kerak, bu yerda 1 ^к £n.
78
bu erda, p* - A(p) = 0 tenglamaning ildizlari. p = j o desak, u holda:
A(Ja>) = an(Jw-pl)(j-0-pz)...(J--p„). (5.8)
(jco - pj) - oxirlari mavhum sonlar o‘qining j ca nuqtasida yotuvchi kompleks sonlar tekisligidagi vektorlardir.
A(j(o) kompleks sonining argument:
5.1-rasm.
n
arg A(jo>) = £argO'fi>-/>/), iul
argument A(jco) ning со -oo dan +00 gacha o‘zgargandagi 0‘zgarishi quyidagicha:
arg A(ja>) = Sarg (jet - p,)
оо<ф<+оо coca» <+00
(jco - pj) vektor argumentlarining o‘zgarishi, pf ildizlar qaysi (o‘ng yoki chap) yarim tekislikda yotishiga bog‘liq.
Ildiz chap yarim tekislikda joylashgan:
Д arg (jco - Pi) = +я
oo<® <+00
Ildiz o‘ng yarim tekislikda joylashgan:
Д arg (jw-p,) = -л
oa«t><+ 00
Agar, A(P) tenglama o‘ng yarim tekisligida m ta va chap yarim tekislikda n ta ildizga ega boMsa, u holda argumentning o‘zgarishi:
(5.9)
A arg A (Jco) = n(n -m-m) = ж{п - 2m).
81
Bu ifoda argument prinsipining A(p) xarakteristik polinom uchun yozilishidan iborat, ya’ni chastotaning - 00< < +°° oraliqda o‘zgarishiga mos keluvchi A(jo>) argumentining o‘zgarishi chap va o‘ng yarim tekisligidagi ildizlar soni farqini n ga ko‘paytirilganiga teng.
Mixavlov kriteriysi argument prinsipiga asoslangan bo‘lib, uning grafik ko'rinishidagi talqinidan iborat, ya’ni faqat bitta A(P) xarakteristik polinom ko‘rib chiqiladi.
Bundan kelib chiqqan holda, agar sistema barqaror bo‘lsa (m = 0), argu- mentning 0‘zgarishi:
Л arg A(jw) = +ЛП. (5.Ю)
oo<a4 '
A(ja>) vektori uchining (oxirining) chastota - 00 < со < +00 oraliqda o‘zgargandagi geometrik o‘mi A(jco) vektorining godografi yoki Mixaylov godografi deyiladi. Biroq, agar A(jeo) ni haqiqiy va mavhum qismlarga bo'lsak, со ning diapazonida o‘zgarishi bilan
chegaralanishimiz mumkin.
|
BOB. CHIZIQLI AVTOMATIK BOSHQARISH SISTEMALARNING TIPIK ZVENOLARI VA ULARNI 0‘ZAR0 ULASH

BOB. CHIZIQLI AVTOMATIK BOSHQARISH SISTEMALARNING TIPIK ZVENOLARI VA ULARNI 0‘ZAR0 ULASH
Avtomatik boshqarish sistemalari zvenolarining xarakteristikalarini ulaming vazifalari, fizik ishlash prinsipi, uzatilayotgan signal laming quwati va tezligiga bog‘liq bo‘lmagan holda ko‘rib chiqib, xossalarini 1- va 2 - tartibli chiziqli differensial tenglamalar bilan tavsiflash mum- kin bo'lgan quyidagi qator tipik zvenolami ko‘rsatish mumkin [3 - 7]:
oddiy zvenolar: proporsional, integrallovchi va differensiallovchi;
birinchi tartibli zvenolar: inersion (aperiodik), inersion - differ- rensiallovchi, tezlashtiruvchi, inertsion - tezlashtiruvchi;
d) ikkinchi tartibli zvenolar: tebranma zveno.
Odatda, tipik zvenolarning uzatish funksiyasi W{p) = ko‘ri-
nishdagi ratsional kasr bo‘lib, barcha nullar va qutblar [a:(/?) = 0, D(p) = o] chap yarim tekislikda yoki mavhum sonlar o‘qida joylashgan bo'ladi (integrallovchi zveno).
Murakkabroq bo'lgan zvenolar bir nechta zvenolarning o‘zaro ula- nishi ko'rinishida ko‘rib chiqilishi mumkin. Zvenolami ko'rib chiqishda oldindan chastota diapazonini aytish zarur bo‘ladi, chunki qabul qilingan chastota diapazonidan chiqish qo‘shimcha parametrlami hisobga olishga va zvenolar matematik apparatini murakkablashuviga olib kelishi mumkin.
4.1. Oddiy zvenolar 4.1.1. Proportsional zveno
Proporsional zveno eng oddiy zveno hisoblanadi va unda chiqish kattaligi kirish kattaligiga proporsional tarzda o'zgaradi. Proporsional zvenoning differensial tenglamasi [3,4]:
y = kx (4.1)
Ushbu zvenoga misol tariqasida potensiometr va richag sistemasini ko‘rsatish mumkin (4.1-rasm).
5
0
Ua(y)
Ui(x)
potensiometr
richag sistemasi Fi Fj
A
(У)
(x)
7 A
4.1-rasm.
Kirishdan chiqishga signal hech qanday inersiyasiz, ya’ni bir zumda uzatiladi deb qabul qilinadi, shu sababli proporsional zveno inersiyasiz zveno deb ataladi.
Zveno kirishiga x = Xmsina)t garmonik ta’sir berilgan holda, chiqishda ham garmonik signalga у = Ymsina>t ega bo‘lamiz. Bu holda, kompleks amplitudalar quyidagicha bo‘ladi:
(4.2)
|
U2 k_1 - Abu rayhon beruniy nomidagi toshkent davlat texnika universiteti

U2 k_1 c (y) T=RC
U2 *=\
R (y) T = - R
0
4.1S-rasm.
0‘zgarmas tok generatorining oldingi olingan tenglamasiga binoan:
de„
■ (4.24)
Butenglamaoperatorko‘rinishida: (Tp + l)Y(p)-k■ X{p). Zvenoning uzatish funksiyasi:
JV(p) = -
(4.25)
l+T-p
Bu ifodadan kompleks kuchaytirish koeffitsiyentini topish mumkin:
к
(4.26)
W(jm) =
1+j-Tca
Kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti ifodasiga asosan chastota
< ca < oo oraliqda o‘zgarganda, inersion zveno uchun godografga ega bo‘lamiz (4.16-rasm). Inersion zvenoning godografi radiusi k/2 ga teng bo'lgan yarim aylanadan iborat bo'ladi.
6
0wo©)
4.16-rasm. Inersion zvenonining godografi Chastota xarakteristikalari ifodalari quyidagicha bo‘ladi:
Jq
AChX- A(°>) = I ■■■ FChX-(p{0>) = arctgT• or, (4.27)
Vl + i a)
LAChX - L(co) = 20• lgA:-10• lg(l + T2-O)2) (4.28)
j ▲
Inersion zveno amplituda va faza chastota xarakteristikalari
rasmda ko‘rsatilgan.
A(co), ф(ю)
Logarifmik xarakteristikalarini qurishda ularning asimptotik ko‘rinishidan ham foydalaniladi, inersion zveno uchun ham logarifmik amplituda-chastota xarakteristikasini asimptotik l.a.x ko'rinishida tasvirlash juda qulay. Inersion zveno uchun haqiqiy LAX o'miga
61
chastota o'zgarishining 0 <0) T < 1 va a-T >1 diapazonlariga mos keluvchi ikkita asimptotadan foydalanish mumkin (4.29).
agar.....0 <1
20-lg*.
40 ) =
(4.29)
20-\gk-20\gco-T,agar...A<^ci)-T
(4.29) formulani tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, 1 - asimptota (4.28) formulasining 2-tashkil etuvchisidan 2 ■ T2 ko'paytmani, 2-asimptota esa 1 sonini chiqarib tashlash orqali olinadi.
rasmda La taqribiy grafigi 0 < 1 oraliq uchun absissa o‘qiga parallel chiziq sifatida, co-T > 1 oraliq uchun esa - 20 db/dek qiyalikka ega bo'lgan to‘g‘ri chiziqdan iborat.
lg(co)
20 lgK
y3db
on db 20dik
4.17-rasm. Inersion zveno uchun LAChX.
Agar amplituda - faza xarakteristikasi W(jco) tajriba yo'li bilan
olingan bo'lsa, ca=0 va £a = ^r nuqtalari bo‘yicha inersion zvenoning К
va T parametrlarini aniqlash mumkin.
Haqiqiy LAX L(co) bilan asimptotalar yordamida qurilgan xarakteristika La(co) orasidagi farq quyidagi ifoda bilan topilishi mumkin:
S(w-T) = L{a-T)-La{(o-T) (4.30)
6
2
Ushbu farqning eng katta qiymati a> ■ T = 1 qiymatga mos keladi
8{a> •7’)=-101g2 = -3db (4.31)
Demak, (4.31) ifoda va logarifmik xarakteristikalardan ko‘rinadiki, asimptotik xarakteristikalami qo'llashdagi xatolik qo‘shilish chastotasi
(o = ~ bo'lganida 3 dbdan oshmaydi, zvenoning tezkorligi qancha katta
bo‘lsa (T shuncha kichik boMadi), xarakteristikaning chiziq bo‘ylab uzunligi shuncha katta boMadi.
Inersion zvenoning vaqt xarakteristikalari ifodalari:
m=L-'
(4.32)
(4.33)
w(0 =
\ + Tp p dh{t) к
1> |
Struktura sxemalarini o‘zgartirish

Struktura sxemalarini o‘zgartirish
Zvenolami o'zaro ulanishi tartibi murakkab bo'lgan sxemalami soddalashtirish uchun struktura sxemalarini o'zgartirish qoidalaridan
73
foydalanish zarur. Bular qatoriga ketma-ket va parallel ulangan zvenolar gruppalarini hamda teskari bog‘lanishli zvenoni bitta ekvivalent zveno bilan almashtirish qoidalari kiradi [3, 4].
Bundan tashqari ta’sirlami va tarmoqlar tugunini bir nuqtadan ikkinchi nuqtaga ko'chirish qoidalari qo‘llaniladi(4.27-rasm). Summator o‘ng tomonga ko\chirilganda, sakrab o‘tilgan zveno uzatish funksiyasi ekvivalent qo‘shimcha zveno sifatida sistemaga kiritiladi, chap tomonga ko‘chirishda esa o'tilgan zveno uzatish funksiyasiga teskari bo'lgan uzatish funksiyali qo‘shimcha zveno sxemaga kiritiladi.
4.27-rasm.
Signal olish tuguni o‘ngga ko‘chirilganda, teskari uzatish funksiyali ) zveno qo‘shiladi, agar bu tugun chapga ko‘chirilsa, uning
2
teskarisi, ya’ni qo‘shimcha ravishda uzatish funksiyasi bo‘lgan zveno ulanishi lozim bo‘ladi.
Bu qoidalami ishlab chiqishda sistemadagi signallar bo‘yicha umumiy balansni saqlab qolish asosiy mezon sifatida kiritilgan.
0‘zgartirishlami amalga oshirishdan asosiy maqsad ko‘p strukturali sxemani konturlari o‘zaro kesishmaydigan sxema ko‘rinishiga keltirish va so‘ngra u bir konturli ekvivalent zveno bilan almashtirilishi mumkin. Natijada berilgan sistema boshlang‘ich sxema ko'rinishiga keltiriladi.
74Har qanday bir bog'lanishli rostlash sistemasini yuqorida ko‘rilgan o‘zgartirish qoidalari yordamida birlik teskari bog‘lanishli bir konturli sxema bilan almashtirish mumkin (4.28 - rasm).
Avtomatik boshqarish sistemasini navbatdagi tahlili shu tartibda amalga oshiriladi va adabiyotlardagi hisobiy nomogrammalar faqat shu sxemaga mos keladi [3-7].
Berilgan bir konturli sxema uchun berilgan va toydiruvchi ta’sirlar bo‘yicha uzatish funksiyalari topilishi mumkin. Har ikkala holda ta’siming qo'yilish nuqtasi va asosiy signal yo‘nalishida chiqishgacha joylashgan zvenolar hisobga olinishi lozim.
4.28-rasm.
Boshqariladigan (berilgan) ta’sir bo‘yicha uzatish funksiyasi:
W^(P) _ K{p)
(4.68)
(4.69)
1 + »W/0 K(p) + D{p)
Toydiruvchi ta’sir bo'yicha uzatish funksiyasi:
r2(p) _k2(p)-d,(p)
l + »W/0 K(p) + D(p
)
bu yerda: (p) = wi(p)-w1 (p) = K'Sp)' K^El = IjiEl _ ochiq holdagi ; ^ D,(p)-Z)2(p) D{p)
sistemaning uzatish funksiyasi.
|
-rasm - Uch fazali transformatorlarning tuzilishi va ishlash prinsipi

|
Uch fazali transformatorlarning tuzilishi va ishlash prinsipi
|
bet | 3/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 387,6 Kb. | | #233453 |
Bog'liq Uch fazali transformatorlarning tuzilishi va ishlash prinsipi 4.5-rasm
Agar 4.5-rasm, a da ko‘rsatilgan transformatorning ikkilamchi chulg‘amiga yuklama (Z2n ) ulasak, EYuK ta’sirida undan tok (i2 ) o‘ta boshlaydi. Shunday qilib, kuchlanishi u1 tok kuchi i1 bo‘lgan manbaning elektr energiyasi transformator yordamida kuchlanishi u2 va tok kuchi i2 bo‘lgan elektr energiyasiga aylantirib, iste’molchiga uzatiladi.
Transformatorning manbadan (tarmoqdan) olayotgan birlamchi quvvati P1 = U1 · I1 · cosφ1 bo‘lsa, uning iste’molchiga berayotgan ikkilamchi quvvati P2 = U2 · I2 · cosφ2 Agar transformatordagi quvvat isrofi hisobga olinmasa, bo‘ladi. Birlamchi va ikkilamchi zanjirlardagi faza siljish burchaklarini taxminan bir xil desak, U1 · I1 = U2 · I2 deyish mumkin. Agar kuchlanishlar bir-birlari bilan xuddi EYuK lar kabi nisbatda bo‘ladi desak, transformatsiya koeffitsientini quyidagicha qayta yozish mumkin:
Demak, transformator chulg‘amlaridagi toklar kuchlanishlarga teskari proporsional.
Transformatorlarning asosiy turlari:
Bir fazali va uch fazali kuchli transformatorlar - ular elektr energiyani olisga uzatishda, iste’molchilarni elektr energiya bilan ta’minlashda ishlatiladi.
Avtotransformatorlar - iste’molchiga beriladigan kuchlanishni biroz o‘zgartirish yoki noldan boshlab oshirish uchun ishlatiladi.
O’lchov transformatorlar yuqori kuchlanishni va kata toklarni oddiy o‘lchov asboblari bilan lchashga imkon beradi.
Payvandlash transformatorlari. Metall buyumlarni, konstruktsiyalarni va hokazolarni eritib, o’zaro ulash uchun xizmat qiladi.
|
| |
Transformatordagi quvvat isroflari va uning foydali ish koeffitsienti

|
Transformatordagi quvvat isroflari va uning foydali ish koeffitsienti
|
bet | 4/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 387,6 Kb. | | #233453 |
Bog'liq Uch fazali transformatorlarning tuzilishi va ishlash prinsipi Transformatordagi quvvat isroflari va uning foydali ish koeffitsienti
Har qanday elektr mashinalaridagi kabi transformatorlarda ham keltirilgan energiyaning bir qismi uning o‘zida isrof bo‘ladi. Bu quvvat isroflari quyidagilardan iborat:
Tokning issiqlik ta’siri tufayli mis chulg‘amlarda yuzaga kelgan quvvat isrofi
Pm = 𝐼2 R 1 + 𝐼2 · R 2
1𝑛𝑜𝑚 1𝑛𝑜𝑚
Magnit oqimining o‘zgaruvchanligi tufayli yuzaga kelgan po‘lat o‘zakdagi gisterezis va uyurma toklarga sarf bo‘ladigan quvvat isrofi Pn = Pr + Py Bu quvvat isrofi po‘lat o‘zakning materialiga, magnit induksiyasiga va o‘zgaruvchan tokning chastotasiga bog‘liq.
Transformatorning konstruksiyasiga bog‘liq bo‘lgan quvvat isrofi Pk.
Bulardan Pm va Pn asosiy isroflar hisoblanadi. Mis chulg‘amlardagi quvvat isroflari yuklamaga bog‘liq bo‘lgani uchun o‘zgaruvchan, po‘lat o‘zakdagi quvvat isroflari Pn esa transformatorning ish jarayonidan o‘zgarmas (nominal kuchlanish chegarasida) dir.
Transformatorning foydali ish koeffitsienti
bu yerda: P1 - transformatorning kirish tomonidagi quvvati; P2 - transformatorning chiqish tomonidagi foydali quvvati; ΔP - transformatordagi to‘la quvvat isrofi.
Agar transformatorning foydali ish koeffitsientini uning qanday yuklanganligini ko‘rsatuvchi yuklanish koeffitsienti
cosφ2 yuklama quvvat koeffitsienti, Snom transformatorning to‘la quvvati, VA. Katta quvvatli transformatorlarning foydali ish koeffitsienti 0,97‚0,99, kichik quvvatlilarniki esa 0,82‚0,9 atrofida bo‘ladi. Transformatorlarda Rp=Pm bo‘lganda uning yuklanish koeffitsienti optimal (βopt 0,5‚0,6) bo‘lib, bunda transformatorning foydali ish koeffitsienti eng yuqori bo‘ladi.
Transformatorlardan normal foydalanish maqsadida uning pasportida quyidagi nominal kattaliklar ko‘rsatilgan bo‘ladi:
transformatorning turi;
chiqish tomonidagi nominal quvvat Snom, kVA;
birlamchi va ikkilamchi chulg‘amlarning nominal liniya kuchlanishlari (U1nom va U2nom ) kV;
salt ishlagandagi quvvat isrofi (P0 = Pp ) , kVt;
mis chulg‘amlardagi, ya’ni qisqa tutashuv paytidagi quvvat isrofi (Pm= Pk) kVt;
qisqa tutashuv kuchlanishi (uq ) %
yuklama nominal va uning yarmiga teng hamda cosφ2 =1 dagi foydali ish koeffitsienti.
Transformator birlamchi va ikkilamchi chulg‘amlarining nominal toklari esa uning nominal kattaliklaridan hisoblab topiladi.
Bir fazali transformatorlarda
Kichik quvvatli transformatorlarning nominal kuchlanishi va toki xujjatda ko‘rsatilgan bo‘ladi.
|
| |
-rasm 4.3-rasm. (a va b) - Uch fazali transformatorlarning tuzilishi va ishlash prinsipi

|
Uch fazali transformatorlarning tuzilishi va ishlash prinsipi
|
bet | 2/5 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 387,6 Kb. | | #233453 |
Bog'liq Uch fazali transformatorlarning tuzilishi va ishlash prinsipi 4.2-rasm 4.3-rasm. (a va b)
Transformatorning birlamchi chulg‘amiga berilgan sinusoidal kuchlanish (u1 = Um sinωt) ta’sirida chulg‘amdan o‘zgaruvchan tok oqib o‘tadi. Bu tok transformatorning po‘lat o‘zagida o‘zgaruvchan magnit oqimi (Ф) ni hosil qiladi. Chulg‘amlarning o‘ramlarini kesib o‘tayotgan bu asosiy magnit oqimi birlamchi chulg‘amda o‘zinduksiya, ikkilamchi chulg‘amda esa o‘zaro induksiya hodisasiga binoan tegishlicha e1 va e2 elektr yurituvchi kuchlarni induksiyalaydi. Mazkur EYuK larning ta’sir etuvchi qiymatlari:
E1 = 4,44 · f · w1 · Ф (4.1)
E2 = 4,44 · f · w2 · Ф (4.2)
bu yerda f - o‘zgaruvchan tokning chastotasi, Gs;
w1 w2 - birlamchi va ikkilamchi chulg‘amlarning o‘ramlari soni; Ф - asosiy magnit oqimi, Vb.
4.4-rasm
Demak, (4.1) va (4.2) ifodalardan ko‘rinadiki, chastota 1 va magnit oqimi Ф o‘zgarmas bo‘lganda chulg‘amlarda induksiyalangan EYuK E1 va E2 lar ularning o‘ramlari soniga prporsional ekan, ya’ni
𝐸1
𝐸2
= w1 w2
(4.3)
𝑘 = 𝐸1 = 𝑤1
(4.4)
𝐸 2 𝑤 2
Mazkur koeffitsient transformatorga berilgan kuchlanishning necha marta o‘zgarishini ko‘rsatadi. Agar W1 > W2 va k>1 bo‘lsa, transformator kuchlanishini pasaytirib beruvchi, agar W1 < W2 va k<1 bo‘lsa, kuchlanishni orttirib beruvchi hisoblanadi.
1>
|
| |
Atmel ATmega168 mikrokontrolleri

127
3.21-rasm. OMAP4430 protsessorining mikrosxemasi.
ATmega168 mikrokontrollerining ichki arxitekturasi
va mantiqiy tuzilishi
3.22-rasmda keltirilgan. Uning tarkibida 16 Kbaytli ichki flesh xotira, 1
Kbaytli
ichki statik xotira va 1 Kbaytli EEPROM doimiy xotira qurilmalari mavjud.
Flesh xotira - dasturning buyruqlarini, statik
xotira - vaqtincha kerak
bo‘ladigan o‘zgaruvchi ma’lumotlarni va doimiy xotira EEPROM esa - tizim
konfiguratsiyasi haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi.
ATmega168 protsessori 8-razryadli ma’lumotlar
bilan ishlaydi, uning ichki
registrlarining uzunligi 8-bitni tashkil qiladi. Protsessor har biri 16-bit uzunlikka ega
bo‘lgan
131
-ta AVR buyruqlar to‘plamidan foydalanadi. Protsessor tarkibida – real
vaqt soati, ma’lumotlarni ketma-ket kiritish va chiqarish uchun mo‘ljallangan turli
xil interfeyslar ham mavjud.
ATmega168 mikrokontrollerining keng qo‘llanilishiga birinchi sabab – uning
narxi juda ham arzon ekanligidir. ATmega168 ko‘pgina qurilmalar oson va arzon
ulashnishi mumkin bo‘lgan – mikrosxemadir. Uning fizik tuzilishi 3.23-rasmda
keltirilgan. Ushbu mikrokontroller 28-ta chiqish
oyoqchalariga ega standart
korpusga joylashtirilgan.
128
3.22-rasm. Atmel ATmega168 mikrokontrollerining ichki arxitekturasi va
mantiqiy tuzilishi.
Avval ko‘rib o‘tilgan mikrosxemalardan farqi ravishda, ATmega168
mikrosxemasida adreslar va ma’lumotlarni uzatish uchun mo‘ljallangan oyoqchalar
mavjud emas. Negaki bu mikrosxema asosiy xotiraga ulanishi shart emas.
Uning
barcha xotirasi – statik va flesh xotiralar protsessorning ichiga joylashtirilgan.
129
ATmega168 mikrosxemasida adreslar va ma’lumotlarni uzatuvchi oyoqchalar
o‘rniga, ma’lumotlarni raqamli va analog ko‘rinishda kiritish-chiqarish uchun
mo‘ljallangan 27-ta portlar mavjud:
Nigmatov X - bet 51

130
ko‘rsatuvchi datchik qiymati o‘qilgandan so‘ng, unga mos temperaturani ta’minlash
amalga oshiriladi.
XX. PARALLEL KOMPYUTERLAR ARXITEKTURASSI
Avvalgi paragraflarda ko‘rib o‘tilgan buyruqlar sathidagi parallellik asosida
qurilgan – konveyerli va superskalyar arxitekturali protsessorlar kompyuterlarning
ishlash tezliklarini, ya’ni kompyuterning ish unumini yoki unumdorligini odatda 5-
10 barobar oshirish imkonini berar ekan. Kompyuterlar unumdorligini 50, 100
barobar va undan ko‘proq oshirish uchun –
bir nechta protsessorlardan iborat
kompyuterlarni yoki bir nechta kompyuterlardan iborat
kompyuter tizimlarini
yaratish kerak ekan. Ushbu sohaga oid adabiyotlarda -
tizim iborasi
,
bir nechta
kompyuterlardan iborat kompyuterlar jamlanmasiga nisbatangina emas,
balki bir
nechta protsessorlardan iborat kompyuterga nisbatan ham ishlatiladi. Hozirda
bunday kompyuterlarni –
ko‘p yadroli protsessorga ega
kompyuterlar
yoki tizimlar
deb atalmoqda. Ushbu paragrafda ana shu xildagi kompyuterlarning tuzilish asoslari
bilan tanishib chiqamiz [1,4,5,32].
Mikro- 
sxema - Nigmatov X

96
sanoat, meditsina, televidenie va boshqa ko‘pgina sohalarda, hamda kundalik
turmush uchun ishlab chiqarilayotgan turli xil maishiy texnika asboblarida,
qo‘llanilayotgan mikrokontrollerlar va ular asosida qurilayotgan o‘rnatilgan tizimlar
qanday tuzilganligi va qanday ishlashi haqida ham tasavvurlarga ega bo‘lishimiz
mumkin. Mikrokontrollerlarning ko‘pgina ko‘rsatgichlari, aynan avvalgi 8-razryadli
kompyuterlarning ko‘rsatgichlariga ancha yaqindir.
Abu rayhon beruniy nomidagi toshkent davlat texnika universiteti - bet 20

Ym =kX„.
(4.3)
Proporsional zvenoning kompleks kuchaytirish koeffitsiyenti
(4.4)
WU
uzatish funksiyasi W(p) = k, amplituda - chastota xarakteristikasi a(co)=к, faza - chastota xarakteristikasi ?(©)=0.
Ideal holda proporsional zvenoning godografi haqiqiy sonlar o‘qida yotuvchi (k) nuqtadan iborat bo‘lib, real zveno исЬш ya’ni chastota maksimal ют qiymatdan yuqori boMganda godograf uchun punktir chiziq bilan ko‘rsatilgan grafik mos keladi (4.2 - rasm). Bu yerda, masalan, potensiometr uchun ulovchi simlar sig'imini, richag uchun esa steijen egiluvchanligini hisobga olish zaruriyati tug'iladi.
5
1
4.2-rasm.
Amplituda chastota va faza chastota xarakteristikalari uchun
rasmda ko‘rsatilgan grafiklar mos keladi.
Proporsional zvenoning o‘tkinchi fimksiyasi va vazniy fimksiyasi uchun quyidagi ifodalar o'rinli bo‘ladi:
52т=L-
w(t) =L ![л] =kS(t).
(4.5)
(4.6)
rasmda ushbu funksiyalaming grafiklari ko‘rsatilgan, punktir chiziq bilan real proportsional zveno uchun taalluqli bo‘lgan grafiklar keltirilgan.
h(t)
A8(t)
К
T»—
/
t
/
-*•
0
4.4-rasm.
Integrallovchi zveno
Integrallovchi zvenolarda chiqish kattaligi kirish kattaligining vaqt bo‘yicha integraliga proporsional yoki teng bo‘ladi [3,4].
Integrallovchi zvenoning difFerensial tenglamasi:
<
y = kjx(t)-dt + y0
(4.7)
Agar integrallovchi zveno kirishiga x = Xmsincot signal berilsa, uning
chiqishidagi signal y = --Xm-coso)t ko‘rinishida Integrallovchi zvenoga misollar 4.5- rasmda ko‘rsatilgan.
bo‘ladi.
5
3potensiometr
|
φ
1 - Nigmatov X

105
-
HOLD
– tashqi qurilmani xotiraga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qilish uchun,
shinani egallash signali.
Protsessordan chiquvchi boshqarish signallari:
-
READ
– ma’lumotlarni qabul qilishga ruxsat berish signali;
-
WRITE
– ma’lumotlar shinasiga, axborotni chiqarib qo‘yilganligini
anglatuvchi signal;
-
SYNC
– sinxronlash signali, ya’ni mashina siklini boshlanganligini
anglatuvchi signal;
-
WAIT
– protsessorni kutish holatiga o‘tganligini anglatuvchi signal;
-
INTE
– uzilishni amalga oshirishga ruxsat beruvchi signal;
-
HLDA
– shinani egallanganligini tasdiqlash signali, ya’ni tashqi qurilmaga,
ma’lumotlar va adres shinalariga ulanishga ruxsat berish signali.
Yuqorida keltirilgan boshqarish signallari, nafaqat 8-razryadli, balki barcha
16, 32 va 64-razryadli kompyuterlar shinalarining tarkibida ham mavjuddir. Shuning
uchun ushbu boshqarish signallarining xillarini va ularning bajaradigan vazifalarini
o‘rganib chiqish muhim hisoblanadi. Protsessorda har bir buyruqning bajarilishi,
avvaldan aniq qilib belgilab qo‘yilgan ketma-ketlikda taktlovchi generatorning
OMAP4430 protsessori - Nigmatov X

126
Bitta kristalli tizim hisoblangan OMAP4430 protsessori 2011 yili ishlab
chiqarilgan bo‘lib, u 1 GGs chastotada ishlovchi ikkita ARM A9 yadrosidan tashkil
topgan. «qatorining kengligi» esa 45 nanometrga teng. OMAP4430 tizimi tarkibida
yana, hisoblash jarayonlarini tezlashtiruvchi uchta protsessorlar mavjud:
1.POWERVR SGX540 - grafik protsessor;
2.ISP (Image signal processor) - tasvirlarni ishlovchi protsessor;
3.IVA3.SGX540 – multimediali tezlashtiruvchi protsessor.
Ushbu tizim tarkibida, turli xil tashqi qurilmalarni ulash uchun mo‘ljallangan
ko‘p sonli turli xildagi interfeyslar mavjud. Ular yordamida sensorli ekranlarni,
klaviatura kontrollerini, dinamik va flesh xotirani ulash amalga oshiriladi.
OMAP4430 protsessorining muhim xususiyatlaridan biri shundan iboratki, u juda
ham kam miqdorda energiya sarflab, katta-katta hajmdagi hisoblashlarni bajara
oladi. Bu xususiyat batareykalardan foydalanadigan mobil qurilmalar uchun juda
ham qo‘l keladi.
OMAP4430 mikrosxemasi
chiqishlar soni
547-
taga teng bo‘lgan
BGA
(Ball
grid array)
korpusiga joylashtirilgan. Mikrosxemaning chiqishlari uning pastki
qismida joylashgan 28*26 o‘lchamli 3.21-rasmda keltirilgan ko‘rinishdagi kvadrat
matritsa shakliga ega.
PC 
(Program Counter) -
buyruqlar sanagichi
registridir, ushbu registr 
IP

101
Bunda tashqi qurilmalarni tezkor xotira bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulanish
(
Direct Memory Access
-
DMA
) amalga oshiriladi. Protsessorning 16-razryadli adres
shinasi yordamida 64 Kbayt hajmga ega bo‘lgan tezkor xotirani bevosita adreslash
amalga oshiriladi. Quyida keltirilgan UMPK-80 stendining vositalarini ko‘rsatuvchi
3.5-rasmda ham, yuqorida aytib o‘tilgan shinalarni ko‘rish mumkin.
3.4-rasm. K580VM80 protsessorining ichki tuzilish chizmasi.
Protsessorning ichki xotirasi sakkizta 8-razryadli - W2, W3, B, C, D, E, H, L
va uchta 16-razryadli –
buyruqlar sanagichi
φ
1 - Nigmatov X

107
ma’lumotlar (adres) yozilgan bo‘ladi. Bunda ma’lumotlarning (adresning)
kichik bayti, buyruqning ikkinchi baytga, ma’lumotlarning katta bayti esa
buyruqning uchinchi baytiga yoziladi.
Protsessorda xotira yoki registrlarni adreslashning
to‘rtta xili
mavjud:
1.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri adreslash
– buruqning ikkinchi va uchinchi baytlari
xotira adresidan iborat bo‘ladi. Bunda adresning kichik bayti buyruqning
ikkinchi baytiga, katta bayti esa buyruqning uchinchi baytiga yozilgan
bo‘ladi.
2.
Murojaat qilinadigan registrni ko‘rsatib adreslash
. Buyruqning o‘zida
ma’lumot yozilgan registrning yoki bir juft registrlarning adreslari yozilgan
bo‘ladi.
3.
Registrlar yordamida bilvosita adreslash
. Buyruqda, xotira adresi yoki
ma’lumotlar yozilgan bir juft registr ko‘rsatiladi.
4.
Bevosita adreslash
. Ma’lumot buyruqning o‘ziga yozilgan bo‘ladi.
Uzilishlar, shartli yoki shartsiz o‘tish buyruqlari bo‘lmagan taqdirda,
protsessor buyruqlarni – xotiraning ketma-ket joylashgan yacheykalaridan
o‘qib olish bilan dasturni bajarishni yo‘lga qo‘yadi.
XV. KOMPYUTER PROTSESSORLARINING TUZILISHILARI VA

93
Zamonaviy kompyuterlar arxitekturasini o‘rganishda, ushbu o‘quv
qo‘llanmada nima uchun aynan Intel 8080, Intel 8088 va Pentium 4 protsessorlari
asosida ishlab chiqilgan kompyuterlar
tanlab olinganligini
3.1-jadvalda Intel
protsessorlari oilasiga mansub protsessorlar va ularning ko‘rsatgichlari asosida ham
izohlab o‘tamiz.
Masalan: Intel Core i7 protsessorining ko‘rsatgichlaridan biri bo‘lgan, unda
ishlatilgan tranzistorlarning soni, 1 160 000 000-ta ekanligi, ushbu protsessorning
qanchalik murakkab tuzilishga ega ekanligini anglatadi. Uning va hatto undan avval
ishlab chiqarilgan 32-razryadli protsessorlarning ham qanchalik murakkab
tuzilishlarga ega ekanliklarini 3.1-jadvalda keltirilgan, ularni tavsiflovchi izohlardan
ham tushinib olish mumkin.
Hozirda ishlab chiqarilayotgan protsessorlarga tegishli bo‘lgan –
konveyer,
giperoqimli, qo‘shimcha SSE buyruqlar, ko‘p yadroli va integratsiyalangan grafik
protsessor
kabi iboralarining mohiyatini tushunish uchun, avval ularning dastlabki
modellari bo‘lgan protsessorlar qanday tuzilgan va qanday qilib takomillashtirilib
borilganligini qisqacha tushuntirishlar asosida bo‘lsa ham, tushunib olish to‘g‘ri
bo‘ladi deb hisoblaymiz [1,24,30,31].
O‘quv qo‘llanmada dastlab o‘rganish uchun tanlab olingan birinchi protsessor
- Intel 8080 protsessori ko‘p maqsadlar uchun mo‘ljallangan birinchi protsessor
hisoblanadi, uning tarkibida bor yo‘g‘i 6000-ta tranzistor ishlatilgan.
3.1-jadval. Intel protsessorlarining oilasi.
Asinxron dvigatеlning ishlash prinsipi

|
Asinxron dvigatеlning ishlash prinsipi
|
bet | 3/3 | Sana | 01.02.2024 | Hajmi | 23,52 Kb. | | #149966 |
Bog'liq Asinxron va sinxron motorlar himoyasi3.Asinxron dvigatеlning ishlash prinsipi.
Statorga bеrilgan U1 tarmoq kuchlanishi (14-rasm) ta’sirida I1 tok utadi, bu tokning oniy yunalishi a paytga mos ravishda ko‘rsatilgan. Bu tok stator va rotor orqali tutashuvchi aylanuvchi F magnit oqimi hosil qiladi.
Bu oqim transformatorning birlamchi va ikkilamchi chulg‘amida hosil qilganidеk, ikkala chulg‘amda ham Е1 va Е2 EYUK hosil qilgadi. Shunday qilib, asinxron dvigatеl aylanuvchi magnit oqimi EYUK hosil qiladigan uch fazali transformatorga uxshaydi. Oqim soat strеlkasi harakati yunalishida aylanayotgan bo‘lsin. Е2 EYUK ta’sirida rotor chulg‘amida yo‘nalishi ko‘rsatilgan I2 tok utadi: bu tok fazajihatidan Е2 bilan bir xil dеylik.
I2 tok va F oqimning o‘zaro ta’siridan rotorni magnit oqimi aylanishi kеtidan aylantiruvchi F elеktromagnit kuchlar vujudga kеladi.
Shunday qilib asinxron dvigatеlni ikkilamchi chulg‘ami aylanuvchi va E2 I2 cosj2 quvvatni mеxanik quvvatga aylantira oluvchi transformator dеyish mumkin.
Rotor hamma vaqt aylanuvchi magnit oqimidan orqada qoladi, chunki shu faqat holdagina Е2 EYUK va I2 tok hamda F kuchlar vujudga kеlishi mumkin. Rotorning aylanish yunalishini o‘zgartirish uchun oqimning aylanish yunalishini o‘zgartirish kеrak. Buning uchun tarmoqdan statorga tok kеltiruvchi ixtiyoriy ikkita simning urnini almashtirish kifoya. Bu holda fazalarning kеtma-kеtligi ABC dan ACB ga yoki BACga o‘zgaradi va oqim qarama–qarshi tomonga aylanadi.
Asinxron dvigatelning ishlashi qo‘zg‘almas qism hisoblangan stator chulg‘ami orqali oqib o‘tgan o‘zgaruvchan tok hosil qilgan aylanuvchan magnit maydonining rotor chulg‘amida induksiyalangan tok bilan o‘zaro ta’siriga asoslangan. Asinxron mashinalar rotori tuzilishiga ko‘ra qisqa tutashtirilgan va faza rotorli turlarga bo‘linadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
Txorjyevskiy D.A «O’qituvchi», 1990.
Vorobyev A, 1980.
Avazboyeva O.I., Isyanov R.G., Odilboyev X.
Davlatov K. – T.: «O’qituvchi», 1995.
Boltaboyev S.A., Magdiyev O, 2002.
Sharipov Sh.S. va b. T, 2006.
|
| |