nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Edit+ Internet Explorer Alternate Security Patch Installation - bet 9

OK.
NOTE: If you receive the following message rather than a Successful indication you are not running as System administrator. Go back to the top of page 11 and start again.
ERROR: Runtime Error. Access Denied. You might not have administration credentials to perform this task. Contact your system administration for assistance.
Respond y to the second question to perform the alteration of the security policy.
You should receive a message that the second part was a success, just press any key to end the patch installation.
After hitting any key, you may now close the DOS prompt window.
Restart IE and log into EDIT+.
|
for 32-bit Internet Explorer or 2

|
for 32-bit Internet Explorer or 2
|
bet | 8/11 | Sana | 22.03.2020 | Hajmi | 0,91 Mb. | | #8379 |
1 for 32-bit Internet Explorer or 2 for 64-bit Internet Explorer. If in doubt, you can run this installation step twice, once for 32-bit and again for 64-bit
Click Run.
You will get the Registry Editor pop-up. Respond by clicking Yes.
You should get a message that the first part of the Patch has been successfully completed.
Click
|
| |
do not need to reapply the patch

do not need to reapply the patch.
TEA has updated the Alternate Security Patch for Microsoft .NET Framework (2.0 and higher) located on the EDIT+ software download page linked from the home page. The Patch contains two elements, a trusted sites registry patch which identifies the TEA file servers to the user’s PC security settings as “trusted” sites, and a specific registry patch for Microsoft .NET Framework Client for versions 2.0 or higher. When the user downloads the Patch from the EDIT+ software download page and initiates the installation process, it will prompt the user for the Internet Explorer level ( 32-bit or 64-bit). It will then install the appropriate versions of the patches. Detailed instructions with screen shots are included on the following pages to assist users in installing the Patch.
Note: The patch should be applied based on the version of Internet Explorer the user is running, not the PC hardware capability. The default IE that is started from the Desktop is 32 bit, so if this is what the user intends to run, apply the patch responding 32 bit to the prompt.
Note: The installer must be logged into the PC with administrator rights on the PC in order to execute this Patch. If you do not have administrator rights, contact your local PC support technician. The patch will need to be installed on every PC used to send PEIMS collection files or PET files to TEA.
Determine your PC System Level
Start your Internet Explorer browser, select Help and then select About Internet Explorer to determine the level of IE you are running and whether it is 64-bit or not. If it is 32-bit there will not be anything shown after the version.
Or
If you have any doubts as to which version of Internet Explorer you are using, with Internet Explorer running, open the Task Manager (ALT+CTRL+DELETE), select Applications:
64-bit IE will appear as iexplore.exe.
32-bit IE will appear as iexplore.exe *32.
You can also install the patch twice selecting 32-bit once and again selecting 64-bit.
|
Push-ma’lumot - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 200/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Push-ma’lumot – ekranning o’ng pastki qismida paydo bo’ladigan va matn, ilova, grafika ko’rinishidagi qisqa ma’lumotlar.
Prosyumer, yoki integratsiyalashgan is’temolchi – ishlab chiqarish tizimida faol ishtirok etadiganis’temolchi. Uning qo‘lida mavjud mahsulot, ishlab chiqarishning bir qismi hisoblanadi. Integratsiyalashgan xaridor tovar tuzilishiga, rejalashtirishga va sotuvdan keyingi hizmat, ta’mirlash va qayta ishlatishga sezilarli hissa qo‘shadi.
Reinjiniring - yoki biznes-jarayonini qayta loyihalashtirish – bu kompaniyaning rivojlanishiga yondashuv bo‘lib, u e’tiborni funksiyalarga
emas, balki jarayonlarga qaratadi. Reinjiniring ishlab chiqarishda maksimal samaraga erishish uchun biznes jarayonlarni eng qulay usullar (vositalar, vaqt, resurslar bo‘yicha) bilan olib borishni nazarda tutadi.
ROI – Return on Investment – investitsiyalar qaytaruvi.
ROMI – Return on Marketing Investment – marketingga bo’lgan investitsiyalar rentabelligi.
Shifrovkachilar - ma’lumotlarni shifrovka qilish uchun bu sohaga mahsus o’qitilgan insonlar.
SaaS – Software as a service – dasturiy ta’minot hizmat sifatida.
SADT – Structured Analysis and Desigh Technique - murakkab tizimlarni loyihalash va tarkibiy tahlil qilish uslubiyati
SBTC – Skill-based technological Change – ko’nikmalarga asoslangan texnologik o’zgarishlar.
SCM – Supply Chaim Management – yetkazib berish zanjirlarini boshqarish.
SEM – Search Engine Marketing – qidiruv marketing.
SET – Secure Elektronic Transaction – himoyalangan protocol.
|
| |
Kriptologiya - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 198/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Kriptologiya – kriptografik usullarning qo’llanilishini anglatib, kriptografiya va kriptoanalizga bo’linadi
Kriptografiya – informatsiyani himoyalash uchun uni o’zgartirish usullarini o’rganishning matematik metodlarini anglatadi
Kriptoanaliz - kalitlarni bilmasdan turib, informatsiyani rasshifrovka qilish usullarni o’rganishni anglatadi.
Kriptografiyaning asosiy bo’limlari – simmetrik kriptotizimlar, ochiq kalitli kriptotizimlar, elektron imzoli tizimlar va kalitlarni boshqarish.
Maqsad izokvantasi– “kutish vaqti–pullarni sarflash”, to‘plamini tasvirlab berish, ularning har biri berilgan maqsadga erishishni ta’minlaydi. Is’temolchi ikki resursni: vaqt va pul ishlatib maqsadga erishadi. Bu vaziyatda, u kapital va mehnatni ishlatish yo‘li bilan berilganmahsulot hajmini ishlab chiqarishi kerak bo‘lgan ishlab chiqaruvchiga o‘xshaydi.
MRR (Monthly Recurring Revenue) – kompaniyaning barcha mijozlari keltiradigan oylik daromad miqdori.
MOTO – Mail Order or Telephone Order – telefon yoki pochta orqali zakaz.
MVP – Minimum Value Product – minimal miqdordagi hayotiy mahsulot. Meritokratiya– insonlarning ijodiy qobiliyatini amalga oshirgan farovonlikni taqsimlashga moslashgan iqtisodiy va siyosiy hokimiyat tizimidir. Meritokratiya demokratiyani o‘rniga keladigan, tadbirkorlik qobiliyatini amalga oshiradigan, muvofiq farovonlikni taqsimlashga asoslangan hokimiyat tizimidir. Meritokratiya axborotlashgan jamiyatda hokimiyat tizimi bo‘lib, demokratiya–industrial jamiyatda hokimiyat tizimidir.
Mobil tijorat (mobile commerce, m-commerce) – mobil vositalar yordamida amalga oshiriladigan elektron tijorat texnologiyasi.
Model Freemium – demonstratsion versiya bepul beriladi, qo’shimcha imkoniyatlar esa pulga beriladi.
|
| |
Model Free-to-Play - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 199/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Model Free-to-Play – barcha funktsional tekinga beriladi.
Model Full-Crowdsoursing – mahsulot kraudsorsing platformasida kraudsorserlar tomonidan ko’ngillilik asosida va tekinga yaratiladi.
NASDAQ (National Association of Securities Dealers Automated Quotation) – Yuqori texnologiyali firmalarning aktsiyalari bilan savdi qiluvchi amerika elektron birjasi.
Near Field Communication (NFC) –ma’lumotlarni uzatuvchi va qabul qiluvchi qurilmalar orasidagi simsiz aloqa texnologiyasi.
NPS – Net Promoter Score–iste’molchining loyallilik indeksi.
NPV – Net Profit Value – toza joriy narx
Noosfera– biosfera evolyusiyasi jarayonida tashkil bo‘ladigan idrok sohasi. Noosferada asosiy geologik kuch bo‘lib ilmiy bilim hisoblanadi. Noosferani shakllanish davrini psixozoy yoki antropogen deb ataydilar.
Notijorat tashkilot– o‘z faoliyatining asosiy maqsadi foyda olish bo‘lmagan va topilgan foydani faqatgina ustav ko‘rsatmalarini bajarish uchun sarflovchi, ijtimoiy-madaniy hizmatlar ko‘rsatuvchi tashkilotdir.
Opt-In – internetdagi foydalanuvchilar so’raydigan elektron pochta ma’lumotlari.
OCR – Order Conversion Ratio – kelishuvlar chastotsi koeffitsienti.
Outsoursing – shartnoma asosida qandaydir ishlarni bajarishni tashqi bajaruvchilarga topshirish.
PDPC – Process Decision Program Chart – qaror qabul qilish jarayoni diagrammasi
PHLX – Phladelphiya Stock Exchange – Filadel’fiya fond birjasi.
PaaS-hizmatlar (Platform as a Service) – Platforma hizmat sifatida taqdim etiladi.
POS-terminal (Point of Sale) – to’lov kartalarini qabul qiluvchi elektron qurilma.
|
| |
Litecoin (https://litecoin.org)

|
Litecoin (https://litecoin.org)
|
bet | 34/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Litecoin (https://litecoin.org) – kapitalizatsiyasi 4 milliard dollardan ortiq bo’lgan kriptovalyuta
Namecoin (https://namecoin.org) – blokcheyn texnologiyasi yordamida domen nomili markazlashmagan tarmoqlar hosil qilish imkonini beradi. Namecoin tizimining yana boshqa maqsadlaridan biri, internetga ulangan komp’yuterlar uchun manzillar tizimini tuzish bo’lib, u hozirda mavjud bo’lgan amerika kompaniyalariga tegishli DNS (Domain Name System) tizimini yangisiga almashtira olishligidir.
OneCoin (http://www.onecoin.eu) – bu kroptovayuta tizimi hozirgi vaqtda o’z bloklarida operatsiyalarning to’liq shaffofligini ta’minlab beradigan Know-Your-Customer (KYC) turidagi hujjatlarni saqlaydigan dunyodagi birinchi kriptovalyuta tizimidir.
Vashingtondagi Djordjstoun universitetidagi bir guruh mutaxassislar sun’iy
intellektdan foydalanadigan yangi kriptovalyuta chiqarish taklifi bilan chiqdilar (Cryptocurrency with a Conscience: Using Artificial Intelligence to Develop Money that Advances Human Ethical Values // http://www.finyear.com/attachment/641777). Ularning firklaricha, kriptovalyutalar butun dunyodagi insonlarning imkoniyatlarini va iqtisodiy huquqlarini kehgaytirishga imkon yaratadilar (Virtual Currencies; Bitcoin & What Now after Liberty Reserve, Silk Road, and Mt. Gox? // https://papers.ssrn.com/sol3/papers. cfm?abstract_id=2393537). Albatta kriptovalyutalar jinoiy faoliyatni amalga oshirishga ham o’z hissalarini qo’shadilar va buning oqibatida jamiyat hamda insonlarga kattagina zarar yetkazishlari mumkin. Ammo, kriptovalyuta himoyachilarining fikrlaricha, kriptovalyutalarning etik normalari sifat jihatidan qandaydir yangi narsalar emas, chunki ilgari ham, hozir ham pullar biror bir etik normalar bilan bog’liq bo’lmagan passiv substantsiya sifatida qabul qilingan. Har qanday ko’rinishdagi pul yoki pullar yaxshi maqsadlarda ham, yomon maqsadlarda ham ishlatilishi mumkin, albatta. Ba’zi bir guruh mutaxassislar esa pulning neytral deb baholanishiga qarshi ham chiqadilar. Haqiqatan ham, sun’iy intellect, kriptografiya va etiketning sun’iy intellectli dasturlari joylashtirilgan komp’yuterlar etik jihatdan neytral bo’la olmaydilar, balki ular pullarning qanday ishlatilishini ham nazorat qila va boshqara oladilar. Bunday natijalarga erishish uchun intellectual platformalardagi kriptovalyutalar yaratishning texnologik asoslarini ishlab chiqib, undan so’ng, bunday kriptovalyutalarni ishlatishning huquqiy, etik, sotsiologik, psixologik, texnologik, ijtimoiy va iqtisodiy ta’sirlarini o’rganib chiqish kerak bo’ladi. Ammo, real pul qiymatiga va etik ko’rsatgichlarga ega bo’lgan kriptovalyutalarning rivojlanishi insonlarga o’z kompaniyalarining ichki korporativ etikasiga va uning xolatiga ham ta’sir qilish imkonini beradi. Lekin bunday avtonom va boshqariluvchan kriptovalyutalar (Autonomous Ethically Guided Cryptocurrency, AEGC) yaratish jarayoni hali-hanuz to’la-to’kis poyoniga yetgani yo’q va bu vaqtinchalik holat, albatta.
|
| |
Korporativ tizimlar - Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi

|
Oliy va o’rta mahsus ta’lim vazirligi
|
bet | 197/217 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 2,85 Mb. | | #236153 |
Bog'liq Raqamli iqtisodiyot-Darslik-18.02.2020Korporativ tizimlar – bu loyiha bo‘yicha birgalikda ish bajarish, guruhiy qaror qabul qilish uchun ishlayotgan jamoa a’zolarini qo‘llab-quvvatlovchi axborot tizimlarining umumiy nomidir. Korporativ tizimlar ikki xil bo‘ladi, ular axborotni saqlash, izlanishni qo‘llab-quvvatlash va qarorlarni qabul qilishni qo‘llab- quvvatlash uchun hizmat qiladi.
Kraudsorsing platformasi–Internet orqali kraudsorserlar tomonidan yo’natilgan ma’lumotlari, g’oyalarni yoki moliyaviy mablag’larni yig’ish, saqlash, qayta ishlash va uzatishga mo’ljallangan dasturiy-texnologik servis.
Kraudfonding - Internet tarmog’idagi kraudfonding platformasidan foydalangan holda biror bir loyihani amalga oshirish uchun maqsadli va ihtiyoriy moliyaviy mablag’lar yig’ish usuli.
Kreativ kapital– nomoddiy farovonlik bo‘lib hizmat qiladigan, oliy faoliyat bilan to‘ldirilgan vaqt davri bo‘lgan nomoddiy boyliklar oqimining manosi sifatida individlarning shaxsiy sifatlarining yig‘indisi. Kreativ kapitalning ishlatilayotgan hajmi uning potensial hajmidan kam, bu individ daromadining chegaralanganligi va boshqa tashqi omillar bilan bog‘liqdir.
Kreativ individual farovonlik– inson hayoti faoliyatining umumiy hajmida yuqori ijodiy faoliyati vaqtining solishtirma ulushi. Kreativ farovonlikning muhim omillaridan biri bu insonning pul daromadi va ijodiy qobiliyatining rivojlanish darajasi hisoblanadi. Birinchi omil monetar (iqtisodiy) farovonlik sifatida ta’riflanadi.
Kreativ farovonlik – bujamiyat farovonligi bo‘lib, u ma’lum davr ichida jamiyat barcha a’zolarining ijod davri davomiyligi yig‘indisi bilan o‘lchanadi.
Kreativ erkinlik – erkinlikka erishishning yagona usuli deb qaraladi. Imkoniyatli erkinlik tanlovning imkon beruvchi variantlari sonini ko‘paytirishdan iborat, u erkinlikning zaruriy sharti hisoblanadi. Imkoniyatli erkinlik odatiy aloqalarni buzishni anglatadi, shuning uchun u yolg‘izlik va havfsirash hisini uyg‘otadi. Kreativ erkinlikni o‘z hohishiga ko‘ra rad qilish “erkinlikdan qochish” nomini olgan.
|
| |
Raqamli platformalar tasnifi

|
Raqamli platformalar tasnifi
|
bet | 19/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Raqamli platformalar tasnifi
[16] ga binoan raqamli platformalarni funksional jihatdan (1.2.4-rasm) va ko‘lami bo‘yicha (1.2.5-rasm) ikkiga bo‘lish mumkin:
1.2.4-rasm. Raqamli platformalarni funktsiyalari bo‘yicha tasniflash
1.2.5-rasm. Raqamli platformalarning qamrab olish ko‘lami bo‘yicha tasniflanishi
Har bir mukammal platforma uchun besh hil foydalanuvchilarni ajratish mumkin (1.2.6-rasm ):
1.2.6-rasm. Mukammal raqamli platformaning foydalanuvchilar
(ishtirokchilari) guruhlari
platforma operatori – platformaning ishlashini ta’minlaydi, ishlab chiqish jarayonini boshqaradi;
yetkazib beruvchilar – platform orqali reklama qilingan va
/ yoki sotiladigan tovarlar va xizmatlarni taqdim etadi;
iste’molchilar - tovarlar va xizmatlarni sotib oluvchilar;
servis provayderlar – yetkazib beruvchilar va / yoki iste’molchilar uchun muhim bo‘lgan funksional modullarni yaratadi;
regulyator – huquqiy normalarga rioya qilinishini nazorat qiluvchi organ.
Mavjud raqamli platformalar 4 yo‘nalishda ishlab chiqilgan:
Amaliy dasturiy va apparat yechimlarini ishlab chiqish va amalga yetkazib berish uchun raqamli muhitni tashkil tadigan platformalar (AndroidOS, iOS, Intelx 86) ;
Kommunikatsion infratuzilmani va foydalanuvchilar uchun kontentni yetkazib beradigan platformalar (Telegram, ERAGLONASS, GPS, va hokazo) ;
Innovatsion biznes – modellarni amalga oshirish imkonini beradigan bozorda raqamli infratuzilmasini shakllantiradigan platformalar ( Alibaba, eBuy, Amazon) ;
Bozorning raqamli infratuzilmasini shakllantiradigan va katta ma’lumotlarni qayta ishlash natijalari asosida foydalanuvchilarni boshqaradigan platformalar ( Uber, Yandex Taxi) .
|
| |
III. ELEKTRON TIJORAT SOHASIDA EKSPORT

|
III. ELEKTRON TIJORAT SOHASIDA EKSPORT
|
bet | 190/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiIII. ELEKTRON TIJORAT SOHASIDA EKSPORT
SALOHIYATINI OSHIRISH VA XALQARO HAMKORLIKNI RIVOJLANTIRISH
12.
|
HoReCa
(Booking.com,
Tripadvisor va boshqa tizimlar) xizmatlari segmenti xalqaro axborot tizimi orqali milliy turizm xizmatlarini amalga oshirish mexa-
nizmlarini ishlab chiqish.
|
Chora-
tadbirlar dasturi
|
2018-yil
1oktabrga qadar
|
Turizmni rivojlantirish davlat
qo‘mitasi, Axborot
va kommunikat-
siyalarni
rivojlantirish
vazirligi, Tashqi ishlar vazirligi
|
13.
|
Elektron tijorat sohasida
mintaqaviy va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish
bo‘yicha chora-
tadbirlarni amalga oshirish, shu jumladan:
ShHTga a’zo
davlatlarning elektron tijorat bo‘yicha Savdosanoat
|
Tashkiliy choratadbirlar
|
2019-yil
1-iyulga qadar
|
Tashqi savdo vazirligi, TIV,
Investitsiyalar bo‘yicha davlat
qo‘mitasi, Axborot va
kommunikatsiyalarni
rivojlantirish
vazirligi, Savdo-
sanoat palatasi,
DBQ, DSQ, Adliya
vazirligi
|
|
assotsiatsiyasi; elektron tijorat
(ETID) bo‘yicha
JSTning ish
dasturi;
Tariflar va savdo bo‘yicha bosh bitim (GATT, JST tovarlarini sotish bo‘yicha Kengash);
Xizmatlarni sotish bo‘yicha bosh bitim (GATS, JST xizmatlarini sotish bo‘yicha
kengash);
Intellektual mulk aspektlari bo‘yicha bitim (TRIPS, JST
TRIPS bo‘yicha Kengash).
|
|
|
|
14.
|
Markaziy
Osiyo minta-
qasida elektron tijorat uchun maxsus sharoitlar joriy qilinishini hisobga olgan holda, qo‘shni mamlakatlar
(Qozog‘iston, Qirg‘iziston,
Turkmaniston va
|
Hukumatlarar o bitim
|
2019-yil
1yanvarg a qadar
|
Tashqi savdo vazirligi, TIV,
Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish vazirligi,
Investitsiyalar bo‘yicha davlat
qo‘mitasi, Savdosanoat palatasi, DBQ
|
|
Tojikiston) bilan trans chegaraviy elektron tijoratni rivojlantirish.
|
|
|
|
|
|
| |
IV. ELEKTRON TIJORATNING LOGISTIK INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISh

|
IV. ELEKTRON TIJORATNING LOGISTIK INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISh
|
bet | 191/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiIV. ELEKTRON TIJORATNING LOGISTIK INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISh
15.
|
Elektron tijorat subyektlariga xizmat ko‘rsatadigan yetkazib berish xizmatlarini rag‘batlantirish bo‘yicha kompleks chora-
tadbirlarni ishlab chiqish va tasdiqlash.
|
Kompleks choratadbirlar
|
2019-yil
1oktabrg a qadar
|
Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish
vazirligi, Savdo-
sanoat palatasi,
Iqtisodiyot vazirligi, DSQ, “O‘zavttrans” agentligi
|
16.
|
Elektron tijorat orqali tovarlarni yetkazib berishga ichki talabni
qanoatlantirish bo‘yicha respublika hududlarida logistika markazlarini shakllantirishni hisobga olgan holda
davlat-xususiy sherikchilik mexanizmini joriy etishni hisobga olib logistika infratuzilmasini yaratish.
|
Normativhuquqiy hujjat
|
2020-yil
1aprelga qadar
|
Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish vazirligi,
Savdo-sanoat palatasi, “O‘zavtotrans” agentligi, “O‘zbekiston pochtasi” AJ,
“O‘zbekiston havo yo‘llari” MAK,
“O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ
|
17.
|
Elektron tijorat
|
Chora-
|
2019-yil
|
Axborot va kommu-
|
|
orqali tovarlarni eksport qilish hajmini oshirishga qaratilgan, O‘zbekistonda logistika markazini barpo etish masalalarini yirik trans milliy logistika kompaniyalari (FedEx, UPS, DHLva
boshqalar) bilan ishlab chiqish.
|
tadbirlar kompleksi
|
1-iyulga qadar
|
nikatsiyalarni rivoj-
lantirish vazirligi,
Tashqi savdo vazirligi,
Investitsiyalar bo‘yicha davlat qo‘mitasi, “O‘zbekiston pochtasi” AJ,
“O‘zbekiston havo yo‘llari” MAK,
“O‘zbekiston temir yo‘llari” AJ, “O‘zavtotrans” agentligi
|
|
|
| |
Kiberxavfsizlik - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 30/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Kiberxavfsizlik
Ko‘pgina kompaniyalar hali ham global tarmoqqa ulanmagan ishlab chiqarishni boshqarish tizimlaridan foydalanadilar. Tarmoqlarning o‘zaro ta’siri va standart protokollardan foydalanishning o‘sishi bilan asosiy sanoat tizimlari va ishlab chiqarish tarmoqlarining axborot xavfsizligini ta’minlash zarurati o‘sib bormoqda. Natijada, xavfsiz kirish, ishonchli aloqalar, shuningdek uskunalarni ehtiyotkorlik bilan boshqarish va foydalanuvchini boshqarish tarmoqlariga kirish kiberxavfsizlikning ajralmas mezoniga aylandi.
Bulutli texnologiyalar
Ba’zi kompaniyalar o‘zlarining ishlarida qisman bulutli dasturlardan foydalanmoqdalar, ammo Sanoat 4.0 rivojlanishi bilan ushbu texnologiya ko‘prlab muammolarni hal qilishda foydalaniladi. Vaqt o‘tishi bilan bulutli saqlash texnologiyasining sifati yaxshilanadi, javob vaqti millisekundlarga qisqaradi va kelajakda ishlab chiqarish jarayonini boshqarish tizimlarining ishlashi ham bulut texnologiyalariga asoslanadi.
3 D bosmadan chiqarish ( qo‘shimcha texnologiyasi )
Sanoat endilikda qo‘shimchali texnologiyalarning imkoniyatlarini o‘rganishni boshladi, masalan, alohida qismlarni ishlab chiqarish uchun 3D bosib chiqarishdan foydalanish. Sanoat 4.0 paydo bo‘lishi bilan qo‘shimchali ishlab chiqarish usullari noyob mahsulotlarni kichik miqdorda ishlab chiqarish uchun keng qo‘llaniladi.
Masalan, aerokosmik sanoati korxonalar yangi samolyotlarni yaratish uchun qo‘shimchali texnologiyalardan foydalanishni boshlagan, ularning og‘irligini kamaytiradi va shu bilan xom ashyo sarfini kamaytiradi.
Virtual haqiqat
Virtual haqiqat tizimlari turli maqsadlarda ishlatilishi mumkin: masalan, omborxonada qismlarni tanlashda yoki portativ qurilmalarda uskunalarni ta’mirlash va texnik xizmat ko‘rsatish ko‘rsatmalarini namoyish qilishda. Bunday tizimlar endigina rivojlana boshladi, ammo kelajakda ular xodimlarga zamonaviy ma’lumotlarni taqdim etish, real vaqtda qaror qabul qilishda yordam berish va turli vazifalarni bajarish uchun keng foydalaniladi. Masalan, virtual reallik ko‘zoynaklaridan foydalangan holda nosoz tizimning bir qismini tekshirish vaqtida darhol tuzatush ko‘rsatmasni olish mumkin bo‘ladi.
|
| |
Raqamli platformalarning foyda topish modellari

|
Raqamli platformalarning foyda topish modellari
|
bet | 20/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Raqamli platformalarning foyda topish modellari
1.2.2-jadvalda raqamli platformani ishlatganligi uchun foyda olish modellari keltirilgan (pullik xizmatlar, reklama, havolalalrni joylashtirish hisobiga loyihalardan foyda olish).
1.2.2-jadval
Model lar
|
Xususiyatlari
|
Bepul
|
Platforma bepul xizmatlarni taklifqiladi, foyda olish reklama kontentini yetkazib berish orqali amalga oshiriladi ( Facebook, Yandex Market )
|
Shartli ravish da bepul
|
Platforma bepul xizmatlarni bazaviy versiyasida taqdim etadi, foydalanuvchi kengaytirilgan funktsional uchun haqini to‘laydi (Yandex MUSIQA)
|
Komis siya to‘lovi
|
Platformadan foydalanish (tranzaksiyalar) uchun to‘lovlar ( eBay, Uber )
|
Kirish to‘lovi
|
Platformada ma’lumotlarga kirish uchun to‘lov ( Science Direct, elektron ommaviy axborot vositalari)
|
Kirish dif-
ferensial to‘lovi
|
To‘liq to‘lovni amalga oshiradigan boshqa ishtirokchilar bilan hamkorlikda platformaning ishtirokchilarining ayrim toifalari uchun imtiyozlar berish ( tanishish saytlari )
|
Xulosa qilib, mahsulot va xizmatlarni ishlab chiqaruvchi kompaniyalar raqamli platformalardan foydalanishning kuchli va ojiz tomonlarini taqdim etishimiz mumkin(SWOT tahlili):
|
| |
V. ELEKTRON TIJORAT SOHASIDA KADRLAR SALOHIYATINI ShAKLLANTIRISh VA RIVOJLANTIRISh

|
V. ELEKTRON TIJORAT SOHASIDA KADRLAR SALOHIYATINI ShAKLLANTIRISh VA RIVOJLANTIRISh
|
bet | 192/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiV. ELEKTRON TIJORAT SOHASIDA KADRLAR SALOHIYATINI ShAKLLANTIRISh VA RIVOJLANTIRISh
18.
|
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
hamda Toshkent davlat iqtisodiyot universitetida elektron tijorat
bo‘yicha bakalavr va magistratura ta’lim yo‘nalishlarini tashkil etish.
|
Normativhuquqiy hujjat
|
2019-yil
1-aprelga qadar
|
Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi,
Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish
vazirligi, Iqtisodiyot
vazirligi
|
19.
|
Elektron tijoratning barcha ishtirokchilariga mo‘ljallangan, “Elektron akademiya” loyihasi doirasida
|
Chora-
tadbirlar kompleksi
|
2018-yil
1oktabrg a qadar
|
Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish
vazirligi, Savdo-
sanoat palatasi, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
|
|
elektron tijorat bo‘yicha ixtisoslashtirilgan onlayn kurslarni tashkil etish.
|
|
|
|
VI. AHOLI VA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI ORASIDA
ELEKTRON TIJORATNI TARG‘IB QILISh VA OMMALAShTIRISh
|
20.
|
Har yili
o‘tkaziladigan
ICTWEEK
Uzbekistan axborot-kommunikatsiya texnologiyalari haftaligi doirasida elektron tijoratni rivojlantirishga bag‘ishlangan chora-tadbirlarni o‘tkazish.
|
Tashkiliy choratadbirlar
|
Har yili
|
Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish
vazirligi, Savdosanoat
palatasi, Investitsiyal
ar va tashqi savdo vazirligi
|
21.
|
O‘zbekistonda elektron tijoratni rivojlantirish
bo‘yicha choratadbirlarni yori-
tishga doir
teleradiokanallar da hamda bosma OAVda maxsus ko‘rsatuvlar va ruknlar tashkil etish, mahalliy va xorijiy elektron savdo maydonchalarida tovar va xizmat-
|
Tashkiliy choratadbirlar
|
doimiy
|
MTRK, O‘zbekiston
Matbuot va axborot agentligi, Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish
vazirligi, Savdosanoat palatasi,
Investitsiyalar bo‘yicha davlat qo‘mitasi
|
|
larni sotishga oid tadbirkorlar uchun tanishtiruv materiallari e’lon qilish.
|
|
|
|
22.
|
O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasining hududiy bo‘lin-
malari huzuridagi elektron tijorat bo‘yicha bahsmunozara may-
donchalarini yaratish hisobidan, unda seminarlar, ko‘rgazmalar va forumlar o‘tkazishni o‘z ichiga olgan holda hududlarda elektron tijoratni kuchaytirish.
|
Kompleks choratadbirlar
|
2018-yil
1-iyulga qadar
|
Savdo-sanoat palatasi, Axborot va
kommunikatsiyalarni
rivojlantirish
vazirligi, mahalliy
davlat hokimiyati organlari,
O‘zbekiston elektron tijorat assotsiatsiyasi
|
(ilova O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 27-sentabrdagi PF-6075-sonli Farmoni tahririda — Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi,
28.09.2020-y., 06/20/6075/1330-son)
(Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 15.05.2018-y., 07/18/3724/1261-son,
31.10.2018-y., 06/18/5564/2137-son, 09.11.2019-y., 06/19/5870/4010-son;
28.09.2020-y., 06/20/6075/1330-son)
|
| |
Amaliy raqamli platformasi

|
Amaliy raqamli platformasi
|
bet | 18/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
Ushbu turdagi platforma doirasida qiymatlar almashuvi iqtisodiyotning ushbu sektorida ma’lum ishlab chiqarish resurslari yoki tovarlar / xizmatlarni yetkazib beruvchilar va iste’molchilar o‘rtasida amalga oshiriladi. Amaliy platformasining ahamiyati algoritmlash va oshkoraligini oshirish hisobiga almashish imkoniyatini ta’minlash va uni amalga oshirish tartibini osonlashtirishdan iborat.
Ilova platformalaridan foydalanishiqtisodiyotdagi tranzaktsion xarajatlarni kamaytiradi, chunki iste’molchilargaishlab chiqarish manbalari yoki tovarlar/xizmatlar haqida ma’lumot olishimkoniyatini beradi, shuningdek, yetkazib beruvchilar va iste’molchilar uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi . Bundan tashqari, amaliy platforma – bu «bog‘lovchi bo‘g‘in» bo‘lib, ularsiz iste’molchilar va yetkazib beruvchilarbir-birlarini topolmaydilar (yoki nisbatan yuqori vaqt va moliyaviy xarajatlarni hisobga olgan holda), shuningdek, yetkazib beruvchilar va iste’molchilar o‘rtasidagi hisob-kitoblarni soddalashtirish mexanizmi .
Platformali biznes modelining tamoyillari ko‘plab o‘sib borayotgan kompaniyalarning asosidir. Raqamli platformalarning eng yorqin namunalari:
Googlening internet - reklama platformasi (bir nechta reklama beruvchilarning Google qidiruv xizmatining ko‘plab foydalanuvchilari biulan aloqada bo‘lishi), Uber taksi xizmati platformasi (ko‘plab yo‘lovchilarga ko‘plab tashuvchilarni bilan aloqada bo‘lish), Apple kompaniyaning iOS operatsion tizimi uchun "ilova do‘koni" (yetkazib beruvchilarning Apple mobil qurilmalari foydalanuvchilari bilan aloqada bo‘lishi).
Platformali biznes modelini shakllanishi to‘g‘ridan-to‘g‘ri iqtisodiyotning turli sohalariga axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) faol kirib borishi bilan bog‘liq.
Aynan AKT tufayli ko‘p sonli iste’molchilar uchun turli xil ishlab chiqarish manbalari yoki tovarlar / xizmatlarning "ko‘rinishini" ta’minlash, shuningdek, real vaqt rejimida yetkazib beruvchilar va iste’molchilar o‘rtasida hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun texnik imkoniyat paydo bo‘ldi .
Amaliy raqamliplatformasi bilan bog‘liq munosabatlarning asosiy ishtirokchilari – bu ma’lum bir tarmoq bozorida yetkazib beruvchilari va iste’molchilari, shuningdek, platforma operatori hisoblanadi.
Amaliy raqamli platforma asosida amalga oshiriladigan asosiy faoliyat deganda yetkazib beruvchilar va iste’molchilar o‘rtasida qiymatlarni almashuvi tushuniladi.
Faoliyatning asosiy foyda oluvchisi – mahsulotning/ xizmatning yoki iqtisodiyotning ma’lum bir sektorida Ishlab chiqarish manbasiga kirish, undan past narxlardagi va raqobatbardosh narxda xarid qilinadigan iste’molchi.
|
| |
II. ELEKTRON TIJORATNI RIVOJLANTIRISh UChUN

|
II. ELEKTRON TIJORATNI RIVOJLANTIRISh UChUN
|
bet | 189/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiII. ELEKTRON TIJORATNI RIVOJLANTIRISh UChUN
QULAY ShART-ShAROITLARNI YaRATISh BO‘YIChA TAShKILIY-TEXNIK ChORA-TADBIRLAR
9.
|
Elektron savdo Milliy platformasini yaratish.
|
Texnik choratadbirlar kompleksi
|
2019-yil
1-iyulga qadar
|
Tashqi savdo vazirligi, Axborot va
kommunikatsiyalarni
rivojlantirish vazirligi,
Investitsiyalar bo‘yicha davlat qo‘mitasi
|
10.
|
Xorijiy mamlakatlarning tajribasini tahlil qilish hamda IDkartalar orqali aholini identifikatsiya qilish tizimini amalga oshirish bilan integratsiya qilinishini hisobga olgan holda
Mobile-IDdan
(sim-karta
|
Chora-
tadbirlar kompleksi
|
2019-yil
1oktabrg a qadar
|
Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish vazirligi,
DSQ, DPM, mobil aloqa operatorlari
|
|
ichidagi elektron raqamli imzo) foydalangan holda identifikatsiya qilish tizimini joriy etish.
|
|
|
|
11.
|
O‘zbekiston Savdo-sanoat palatasi hamda uning hududiy bo‘linmalari tomonidan elektron tijorat sohasida xizmat ko‘rsatish, jumladan: tadbirkorlik
subyektlariga, o‘z faoliyatlarida elektron tijoratni joriy etishda konsultativ qo‘llabquvvatlashda; xizmatlarni,
jumladan komissiya shartnomalari asosida elektron tijoratning xorijiy platformalarida tadbirkorlik subyektlarining tovarlari va xizmatlarini sotishni tashkil etishda;
Businessinfo.uz . onlayn portali orqali elektron
|
Chora-
tadbirlar kompleksi
|
2019-yil
1oktabrg a qadar
|
Savdo-sanoat palatasi,
Adliya vazirligi,
Innovatsion rivojlanish vazirligi,
Axborot va kommunikatsiyalarni
rivojlantirish vazirligi,
O‘zbekiston elektron tijorat assotsiatsiyasi
|
|
tijoratni yuritish bo‘yicha axborot xizmatlarini ko‘rsatishda.
|
|
|
|
|
|
| |
Xarici xarakteristika. (şək.4.3.q)

Xarici xarakteristika. (şək.4.3.q). Bu xarakteristika
I T =const və
n=const şəraitində generatorun sıxaclarındakı
gərginliyin lövbər cərəyanından
U a =f(I a ) asılılığına göstə-
rir.
Yük rejimində generatorun sıxaclarındakı gərginlik:
U a =E-I a ∑R a , (4.12)
burada
∑R a -lövbər dövrəsinə ardıcıl qoşulmuş dolaqların müqavi-
mətlərinin cəmidir.
Yük artdıqca
U a gərginliyi azalır. Gərginliyin azalması-
na maşının
∑R a müqavimətindəki gərginlik düşküsü və
lövbər reaksiyasının maqnitsizləşdirici təsiri nəticəsində
EHQ-nın azalması təsir edir.
Nominal yük rejimindən yüksüz iş rejiminə keçərkən
gərginliyin dəyişməsi:
100
%
0
−
=
n n U U U U (4.13)
Müstəqil təsirlənən generator üçün gərginliyin dəyiş-
məsi Δ
U% = 5…15% olur.
Tənzimləmə xarakteristikası .
U a =const və
n=const şəraitində təsirlənmə cərəyanının lövbər cərəyanından
I T =f(I a ) asılılığına tənzimlənmə xarakteristikası deyilir
(şək.4.3, d). Bu xarakteristika onu göstərir ki, yük dəyişən
zaman generatorun sıxaclarında gərginliyi sabit saxlamaq
üçün təsirlənmə cərəyanını necə tənzimləmək lazımdır. Bu
halda aydındır ki, yük artan zaman təsirlənmə cərəyanını
artırmaq lazımdır.
65
Müstəqil təsirlənən generatorlar, gərginliyi çox geniş
hədlərdə tənzim olunan generatorlardır. Praktikada belə
generatorlara çox tez-tez rast gəlmək olur.
Kuchli tomonlari - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 21/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligiKuchli tomonlari :
|
Ojiz tomonlari:
|
Vositachilikni yuqotadi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo kanallari; Marketing xarajatlarining pastligi;
Bozor hajmining o‘sishi.
|
lari ;
larni qayta tashkil etish zaruriyati.
|
Imkoniyatlar :
|
Tahdidlar :
|
Yangi bozorlarni egallash; Iste’molchilarning ehtiyojlari haqida ma’lumot olish.
|
Bozor infratuzilmasini nazorat qilish inkoniyatining yo‘qolib
ketishi
Tarqatish kanallari ustidan nazoratni yo‘qotish;
Yangi raqobatchilarning paydo bo‘lishi.
|
Raqamli platformalar – bozorlar tarkibini o‘zgartiradigan va yangi bozorlarni yaratadigan olamshumul innovatsiya. Biznesga kirib kelganda bozordagi uyinchilar modellari, raqamli platformalar egalari o‘z ta’sirini ko‘chaytiradi va ta’minot zanjirini nazorat qiladi, narxlash ustidan nazoratning qo‘shimcha usullarini egallaydi va axborotning sun’iy nomutanosibligini yaratish orqali talab va taklifga ta’sir eta oladi.
An’anaviy biznes hozirgi kunda raqamli platformadan foydalanishdan shubhasiz afzalliklarga ega bo‘layapti va shunda strategik jihatdan tavakkalchilikka yo‘l qo‘yapti va solish kanallarini nazorat qila olmay, raqamli platforma egalariga qaram bo‘lib qolmoq’da.
O‘z-o‘zini tekshirish savollari
Sanoatning raqamli shakllari nima?
Raqamli iqtisodiyot platformasi nima?
Axborot- kommunikatsiya texnologiyalarining sifatli o‘sishiga nima sabab bo‘ldi?
Raqamli iqtisodiyot ekotizimi nima?
Raqamli platformalar uchun qanday mezonlar mavjud
Raqamli platformalarning o‘ziga xos belgilari nimada ?
Raqamli platformalarning asosiy turlari qanday?
Raqamli platformalarning tasnifini bering.
Raqamli platformalardan foydalanuvchilar (ishtirokchilar) kimlar?
Raqamli platformalarni monetizatsiya qilish modellari qanday.
Raqamli platformalarni SWOT-tahlilini bering .
|
| |
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - bet 27

55
Öz-özünə təsirlənən generatorlarda təsirlənmə dolağı
özünün lövbərindən qidalanır.
Təsirlənmə dolağının qoşulma üsulundan asılı olaraq
öz-özünə təsirlənən generatorlar paralel, ardıcıl və qarışıq
təsirlənən maşınlara ayrılırlar.
Paralel təsirlənən generatorun birləşmə sxemi (şək.
4.1,b) göstərilmişdir.
RR
t
rezistoru təsirlənmə cərəyanını
I
t
dəyişməyə imkan verir, bu zaman eyni zamanda çıxış
gərginliyi də dəyişir. Bu generatorlarda lövbər cərəyanı
I
a
yük cərəyanı
I
y
ilə təsirlənmə cərəyanın
I
T
cəminə bəra-
bərdir:
I
a
= I
y
+ I
T
. Təsirlənmə dolağından axan cərəyan
nominal rejimdə nominal cərəyanın 1...5 % təşkil edir.
Ardıcıl təsirlənmə sxemli generatorlar praktiki olaraq
tətbiq olunmurlar.
Qarışıq təsirlənən generatorlarda (şəkil 4.1, v) qütblərdə
iki dolaq yerləşdirilir. Bunlardan biri çoxlu sarğılar sayına
malik olub, nisbətən kiçik en kəsikli naqillərdən hazırlanır
Misal 3.1 - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

|
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar UniversitetiBog'liq 23 07 2021 12 28 47 271 3708419 Elektrik maşınları (1)Misal 3.1
. Sabit cərəyan maşının kommutasiyalanan seksiyasın-
da EHQ
e
r
=
8V
induksiyalanır, seksiyanın aktiv uzunluğu
l=100
mm,
sarğılar sayı
W
S
= 3. Lövbərin diametri
D
= 245
mm
, fırlanma
tezliyi
n
=1460
dəq
-1
. Kommutasiya zonasında B
k
induksiyası
necə olmalıdır ki, kommutasiya qığılcımsız yerinə yetirilsin.
Həlli
: Kollektorda qığılcımın olmaması üçün
e
r
= –
e
k
olmalı-
dır.
Kommutasiyalanan EHQ
e
k
=
2B
k
lW
s
·υ
,
buradan
Tl
lW
l
B
s
k
k
7
,
0
7
,
18
3
1
,
0
2
8
2
=
=
=
.
burada lövbərin dairəvi (xətti) sürəti
s
m
Dn
/
7
,
18
60
1460
245
,
0
14
,
3
60
=
=
=
.
Yoxlama sualları
.1. Sabit cərəyan maşınlarında kommutasiya
nədir? 2.Kollektorda qığılcımlar hansı səbəblərdən yaranır? 3. Nə-
yə görə lövbər dolağının kommutasiyalanan seksiyasında EHQ-si
induksiyalanır? 4. Hansı halda sabit cərəyan maşınında düzxətli
kommutasiya baş verir? 5. Kommutasiyannın hansı növündə kol-
lektorda qığılcım yaranmır? 6. Kommmutasiyanın yaxşılaşdırılma
üsulları hansılardır? 7. Sabit cərəyan maşınlarında əlavə qütblərrin
vəzifəsi nədir? 8. Əlavə qütblər sabit cərəyan maşınlarında harada
quraşdırılır? 9. Kompensasiyaedici dolaq hansı məqsəd üçün tət-
biiq olunur? 10. Kollektorlu maşınlarda əmələ gələn radio maniyə-
lərin səviyyəsini necə aşağı salmaq olar?
|
| |
Şək.4.1. Müstəqil (a), paralel (b) və qarışıq (v) təsirlənən

60
4.3. Sabit cərəyan generatorlarının
xarakteristikaları
Generatorların xassələri, generatorun işini xarakterizə
edən əsas kəmiyyətlər arasındakı asılılığı təyin edən xarak-
teristikalar vasitəsilə müəyyən edilir. Həmin kəmiyyətlər
aşağıdakılardır: 1)
U
a
-generatorun sıxaclarındakı gərginli-
yi; 2)
I
T
-təsirlənmə cərəyanı; 3)
I
a
-lövbər cərəyanı; 4)
n
-
lövbərin fırlanma tezliyi.
Generatorlar çox vaxt sabit fırlanma tezliyi ilə işlədi-
yindən xarakteristikaların əsas qrupu
n = n
nom
= const
şərai-
tində qurulur. Beləliklə, generatorlar üçün
U
a
, I
a
və
I
T
üç
kəmiyyət qalır ki, bunlardan birini sabit saxlamaqla yerdə
qalan ikisi arasında asılılıq yaratmaq və istənilən xarakte-
ristika əyrisini qurmaq mümkündür.
Sabit cərəyan generatorlarının əsas xassələrini təyin
edən xarakteristikalar aşağıdakılardır: 1) yüksüz işləmə; 2)
qısa qapanma; 3) yük; 4) xarici; 5) tənzimləmə.
Qeyd edilən bu xarakteristikalar nəzəri və təcrübə yolu
ilə qurula bilər. Xarakteristikalar vasitəsilə generatorların
əsas parametrləri təyin edilir və istismar xassələri aydınlaş-
dırılır.
Sabit cərəyan generatorların xassələrini müəyyənləş-
dirən əsas amil, təsirlənmə üsulundan asılı olaraq genera-
torların xarakteristikalarını araşdıraq.
Müstəqil təsirlənən generator - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

62
Bu xarakteristikanı təcrübə yolu ilə çıxarılması aşağı-
dakı ardıcıllıqla aparılır: əvvəlcə təsirlənmə cərəyanı tən-
zimləyici reostat vasitəsilə
I
T
=
0
-dan başlayaraq genera-
torun sıxaclarında gərginlik
U
0
=1,2U
nom
qiymətinə bərabər
olanba qədər tədricən artırılır. Aldığımız qiymətlərə əsasən
xarakteristikanın artan qolu (şək.4.3) qurulur. Sonra təsir-
lənmə cərəyanı tədricən
I
T
=
0
qiymətinə qədər azaldılır və
alınmış qiymətlərə əsasən xarakteristikanın
azalan qolu
(şək.4.3,a) qurulur. Bu qolun əyrisi artan qolun əyrisindən
bir qədər yuxarıdan keçir, buna səbəb təcrübə prosesində
qalıq maqnit selinin artmasıdır. Bu qolların arasından orta
xətti keçirsək, yüksüz işləmənin hesabat xarakteristikası
olan 1 (bax şək.4.3,a) xəttini alarıq. Xarakteristikanın düz-
xətli hissəsi maşının maqnit sisteminin doymamış halını,
əyrixətli hissəsi isə maqnit sisteminin doymuş halını xarak-
terizə edir.
Yüksüz işləmə xarakteristikası generatorun tədqiqində
mühüm əhəmiyyətə kəsb edir, bu xarakteristika maşının
maqnit xassələri haqqında mülahizə yürütməyə
imkan ve-
rir, təcrübi və hesabat qiymətlərinin bir-birinə uyğun gəl-
məsi yoxlanılır. Bundan əlavə bu xarakteristikadan maşı-
nın digər xarakteristikalarının qrafiki qurulmasında istifadə
edirlər.
Şək.4.4. Sabit cərəyan generatorunun öz-özünə təsirlənmə

67
Bu
halda
i
t
cərəyanı çox kiçik olduğundan
U
a
= E
a
3
əyrisi ilə təsvir olunur (şək.4.4). Digər tərəfdən şəkil 4.3-
dəki sxemdən görünürr ki, paralel təsirlənən
generatorda
U
t
= U
a
. Onda yuxarıdakı ifadədə
d
(
L
t
·i
t
)/
dt
həddi 3 və 2
xarakteristikalarının ordinatlarının fərqindən başqa bir şey
olmayıb,
i
t
-nin dəyişmə sürətini və onun istiqamətinin də-
yişməsini təyin edir. Əgər 2 xarakteristikası 3 xarakteristi-
kasından aşağı keçərsə, onda
d
(
L
t
·i
t
)/
dt
> 0 yəni bu halda
i
t
artır və maşında özünə təsirlənmə baş verir. Xarakteristika-
nın kəsişmə nöqtəsində
d
(
L
t
·i
t
)/
dt
= 0 və təsirlənmə
i
t
cərə-
yanın dəyişməsi dayanır. Özünə təsirlənmə prosesi bu (
A
)
nöqtədə qurtarır.
Beləliklə, qrafikdən görünür ki, öz-özünə təsirlənmə
prosesinin baş verə bilməsi üçün xarakterikaların kəsişən
nöqtəsi olmalıdır. Yalnız bu halda yüksüz işləmə xarakte-
ristikası qeyri-xətti qanunla dəyişməlidir (maşının
maqnit
dövrəsi bir qədər doymuş olmalıdır). Əks halda bu xarak-
teristikalar kəsişməz və proses sonsuzluğa qədər
davam
edərdi.
Təsirlənmə dövrəsinin müqaviməti
R
t
-ni tənzimləməklə
xarakteristikaların kəsişmə nöqtəsinin yerini dəyişmək
olar. Yəni voltamper xarakteristikasının mailliyini dəyiş-
mək mümkündür. Həqiqətən qrafiikdən (şək.4.4) görün-
düyü kimi
tg
I
U
R
T
t
t
=
=
(4.16)
R
t
-
nin hər hansı bir böyük qiymətində voltamper xarak-
teristikası (2) yüksüz işləmə xarakteristikasına toxunan
olur (şəkil 4.3).
R
t
-nun bu qiyməti kritik müqavimət adla-
nır
R
tkr
= tgα
kr
.
Əgər
R
t
> R
tkr
olarsa 2 və 3 xarakteristikaları
kəsişməz və aydındır ki, belə halda generatorun sıxacların-
da gərginlik yarana bilməz. Deməli generatorun öz-özünə
təsirlənə bilməsi üçün
R
t
< R
tkr
olmalıdır.
68
Beləliklə, aydın olur ki, paralel təsirlənən
generatorun
öz-özünə təsirlənməsi üçün, yəni onun sıxaclarında lazımi
gərginliyin alınması üçün aşağıdakı şərtlər ödənilməlidir.
1. Generaator qalıq maqnetizmə malik olmalıdır.
2. Təsirlənmə dolağı lövbər dolağına elə qoşulmalıdır ki,
onun yaratdığı maqnit seli qalıq maqnit selilə toplansın,
belə olmasa verilmiş fırlanma istiqamətində təsirlənmə
dolağının (
Ш1
,
Ш2
) uclarının yerini dəyişmək lazımdır.
3.Təsirlənmə dövrəsinin müqaviməti kritik müqavimət-
dən kiçik olmalııdır.
Paralel və qarışıq təsirlənən generatorlar

66
ğından açılmış təsirlənmə dolağını qısa müddətdə (1….2
san) kənar sabit cərəyan mənbəyinə qoşurlar, məsələn
akkumulyatora. Öz-özünə təsirlənmə prosesini araşdırmaq
üçün aşağıda göstərilən qrafikə baxaq (şək.4.4). Bu qrafik-
də 3-yüksüz işləmə xarakteristikası; 2-təsirlənmə dövrəsi-
nin voltamper xarakteristikasıdır.
Öz-özünə təsirlənmə prosesində təsirlənmə cərəyanı də-
yişən olduğundann təsirlənmə dövrəsi üçün müvazinət tən-
liyi aşağıdakı kimi təsvir olunur:
dt
i
L
d
R
i
U
t
t
t
t
t
)
(
+
=
, (4.14)
burada
U
t
və
i
t
- təsirlənmə dolağının sıxaclarındakı gərginliyin
və təsirlənmə dolağından axan cərəyanın
ani qiymətləri;
R
t
və
L
t
- tənzimləyici reostatın müqavimətini;
RR
t
- nəzərə almaqla aktiv müqavimət və təsirlənmə
dövrəsinin induktivliyidir.
Yüksüz işləmə rejimində (
I
a
= 0
) lövbər dövrəsinin tən-
liyi belə ifadə olunar.
a
t
a
a
R
i
E
U
−
=
, (4.15)
Reja: Edvin Xoll tajribasi

Reja: Edvin Xoll tajribasi
Download
132,71 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
10.06.2024
Hajmi
132,71 Kb.
#262032
Download
132,71 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Reja: Edvin Xoll tajribasi
Download
132,71 Kb.
Matnni ko'rish
və vektor diaqramı (b) - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

222
duktiv müqaviməti
X
q
və qısaqapanma gərginliyi
U
q
artır.
Qaynaq cərəyanını tənzimləmək üçün maqnit dövrəsin-
dəki induktiv sarğac hava aralıqlı hazırlanır. Hava aralığı-
nı
uyğun qurğu vasitəsilə azaltdıqda sarğacın induktivli-
yi artır, qaynaq dövrəsindəki cərəyan azalır.
Şəkil 11.7, b-də transformatorun kiçik (əyri 1) və böyük
(əyri 2) iki xarici xarakteristikası göstərilmişdir.
Əl ilə qövs qaynağında istifadə olunan transformatorla-
rın alçaq gərginlik dolağının yüksüz işləmədə gərginliyi
60…75
V
, nominal yükdə isə
U
nom
= 30…40
V
olur.
Hurmatli !

|
Hurmatli !
|
Sana | 20.11.2023 | Hajmi | 15,3 Kb. | | #101707 |
Bog'liq shartnoma ota-onasiga xat (2)
Hurmatli __________________________________________ !
Sizning farzandingiz “Kompyuter injiniring” fakulteti ____ bosqich ________guruhi talabasi_______________________________________________ 2022-2023 o‘quv yili uchun belgilangan to’lov-shartnomasidan ______________ (________________________________________) so‘m qarzdorligi mavjud bo‘lib, ushbu to‘lovni amalga oshirmasdan kelmoqdasiz, belgilangan muddatda to‘lovni amalga oshirmasangiz farzandingiz talabalar safidan chetlashtirilishi haqida rasman ogohlantiramiz.
Vazirlar Mahkamasining qaroriga muvofiq shartnoma-to’lovini amalga oshirishning sunggi muddati joriy yilning 1-iyul kuni etib belgilangan. Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 20-iyundagi 393-son qarori “Oliy ta’lim muassasalariga o‘qishga qabul qilish, talabalar o‘qishini ko‘chirish, qayta tiklash va o‘qishdan chetlashtirish tartibi to‘g‘risida”gi nizomining 5-bob 36. d) bir semestr davomida darslarni uzrli sabablarsiz 74 soatdan ortiq qoldirganligi sababli;.
Farzandingizni talabalar safidan chetlashtirilishi haqida rasman ogohlantiramiz.
Hurmat bilan!
“Kompyuter injiniringi”
fakulteti dekani: Rustamov Shamil Xasanovich
Biz bilan bog‘lanish uchun:
Manzil: Qarshi shahri, Beshkent yo‘li 3-km
Sayt: http://tuitkf.uz
Telefonlar:
+99890 607 80 50 dekan o‘rinbosari : Muzaffar Ochilov
+998 99 333 79 09
|
| |
Dəyişən cərəyanın fazalarının sayını

223
larının).
T
β
transformatorunun birinci tərəf dolağının bir ucu üç-
fazalı sistemin
A
fazına, digər ucu isə
T
α
transformatoru-
nun birinci tərəf dolağının orta
0
nöqtəsinə qoşulur. Belə
qoşulmada
OA
U
gərginliyi
BC
U
gərginliyinə nəzərən fa-
zaca
/2
bucaq fərqi qədər yerini dəyişir (şək. 11.9). Bu
bucaq fərqi qədər də
T
α
və
T
β
transformatorlarının
ikinci
tərəf dolaqlarının gərginlikləri
U
2β
və
U
2α
yerlərini dəyi-
şirlər. Vektor diaqramından görünür ki,
2
/
3
BC
OA
U
U
=
.
0
A
B
C
T
β
T
α
u
2β
u
2α
Gərginlik transformatoru - Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti

220
Ölçü və mühafizə cihazları transformatorun ikinci dola-
ğına paralel qoşulur. Cihazların dolaqlarının müqavimətləri
çox böyük olduğundan gərginlik
transformatoru praktiki
olaraq yüksüz işləmə rejimində işləyir. Bu rejimdə
trans-
formatorun dolaqlarında gərginlik düşgüləri nisbətən kiçik
olduğundan onun xətaları da az olur. Odur ki,
U
1
=
U′
2
=
k
U
2
qəbul etmək olar. Əslində isə yüksüz işləmə cə-rəyanı
I
0
transformatorlarda gərginlik düşgüsü yaradır. Odur ki,
vektor diaqramından (şək. 11.6, b) göründüyü kimi,
U′
2
≠
U
1
və bu gərginliklərin vektorları arasında müəyyən faza
fərqi alınır. Nəticədə ölçü aparılan zamanı aşağıdakı xəta-
lar yaranır:
a) nisbi gərginlik xətası
%
100
/
)
(
1
1
2
−
=
U
U
k
U
u
;
b) bucaq xətası δ
u
gərginlik vektorların
U
1
və
U′
2
arasın-
dakı bucaqla ölçülür. Qeyd etmək lazımdır ki, bucaq xəta-
sı vattmetrlərin, sayğacların, fazometrlərin ölçü nəticələ-
rinə böyük təsir göstərir,
U′
2
vektoru
U
1
vektorundan irəli
düşdükdə bu xəta müsbət sayılır.
Şək. 11.6.Gərginlik transformatorunun qoşulma sxemi (a)
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti - bet 93

219
Bucaq xətası δ
i
– o zaman müsbət sayılır ki,
2
I
vektoru
I
1
vektoru qabaqlamış olsun.
Buraxılabilən xətaların qiymətindən asılı olaraq cərəyan
transformatoru beş dəqiqlik sinfinə ayrılır: stasionar trans-
formatorlar – 0,2; 0,5; 1; 3; 10, laboratoriya transformator-
ları – 0,01; 0,02; 0,05; 0,1; 0,2. Bu rəqəmlər nominal cə-
rəyanda cərəyana görə buraxılabilən xətanın faizlə qiy-
mətini göstərir. Bucaq xətası isə
bu transformatorlarda
10...120 buc.dəq. bərabər olur.
Cərəyan və bucaq xətalarının qiymətini azaltmaq üçün
cərəyan transformatorlarının maqnit keçiricisini böyük en
kəsikli və yüksək keyfiyyətli poladdan hazırlayırlar ki, iş
rejimində onun maqnit dövrəsi doymamış olsun (
B
= 0,006
…0,1
T
l
). Belə şəraitdə maqnitləşdirici cərəyan çox kiçik
olur.
Normal iş rejimində cərəyan transformatorunun maqnit
seli çox kiçik olduğundan onun maqnit dövrəsi doymamış
olur. Buna görə də cərəyan transformatorunun ikinci döv-
rəsinin qırılmasına və bu dövrənin açıq qalmasına
yol ve-
rilmir. Çünki bu halda ikinci tərəf cərəyanın maqnitləşdi-
rici təsiri yox olur və transformatorun maqnit seli on və
hətta yüz dəfələrlə artır. İkinci tərəfdə həyat üçün təhlü-
kəli dərəcədə yüksək gərginlik yaranır. İzolyasiyanın de-
şilməsi və maqnit itkilərinin artması ilə maqnit dövrəsi
həddən artıq qızır və nəticədə transformator sıradan çıxa
bilər.
Birinci tərəf gərginliyi və cərəyanın qiymətindən və iş
yerindən asılı olaraq cərəyan transformatorları müxtəlif
quruluşlarda hazırlanır.