Informatikaning asosiy tushunchalari

|
Informatikaning asosiy tushunchalari
|
bet | 221/225 | Sana | 25.11.2023 | Hajmi | 1,49 Mb. | | #105226 |
Bog'liq 3 02 Informatika fanini o\'qitish metodikasi(1) (2)Informatikaning asosiy tushunchalari.
Informatika fanining eng asosiy tushunchalaridan biri axborot tushunchasidir. Axborot tushunchasi informatika fanida juda ko’p qo’llaniladigan tushuncha bo’lib, informatika fani ayni shu axborot ustida bo’ladigan turli xil jarayonlarni tashkil qilish va boshqarishning qonun - qoidalarini o’rganib boradi.
Axborot deganda atrof – muhit ob’ektlari va hodisalari, ularning o’lchamlari, xususiyatlari va holatlari to’g’risidagi ma’lumotlar tushuniladi. Axborot so’zi lotincha «informatsiya» so’ziga mos kelib, tushuntirish, tavsiflash degan ma’nolarni bildiradi. Axborot bu - biz barcha sezgi a’zolarimiz orqali qabul qila oladigan ma’lumotlar to’plamidir. Axborot atrofimizdagi har xil voqea hodisalar haqidagi ma’lumotlar yig’indisidir. SHuning uchun axborotni kitoblarda, jurnallarda, yozuvimizda, o’zaro muloqotimizda, radio va televidenielar kabilarda uchratish mumkin.
Axborotning eng kichik o’lchov birligi – bit (bit)hisoblanadi. Bit so’zi inglizcha «birlik» ma’nosini bildiradi.
Axborot to’liqlik, ma’lum darajada qimmatli bo’lishi, ishonchli bo’lishi kabi sifatlarga ega bo’lishi kerak.
Kompyuterga kiritilayotgan axborotlar belgi yoki harflar ko’rinishda bo’lgani uchun, xotirada saqlash va qayta ishlashda kompyuter o’zining «til»ida ish bajaradi. Axborotlarning ifodalanishi ya’ni ma’lumotlarning hosil bo’lishi kompyuterda elektr sxemalarida elektr toki bor yoki yo’qligiga qarab aniqlanadi.
Informatika fanida bundan tashqari algoritm, dastur, kompyuter, texnologiya, axborotlashgan jamiyat va boshqa tushunchalar ham mavjud.
«Kompyuter» so’zi inglizcha so’z bo’lib, «hisoblovchi» ma’nosini anglatadi. Hozirgi kunga qadar elektron hisoblash mashinasi (EHM), shaxsiy elektron hisoblash mashinasi (SHEHM), personal kompyuter tushunchalari hayotimizga kirib kelgan. U hozirda faqat hisoblash ishlarini bajaribgina qolmasdan, balki matnlar, tovush, video va boshqa ma’lumotlar ustida ham amallar bajaradi.
Texnologiya so’zi lotincha ikki so’zdan, «thexnos» - san’at, mahorat, hunar, soha va
«logos» - fan kabilardan olingan. Axborot texnologiyalari axborotlarni yig’ish, saqlash, uzatish, qayta ishlash usullari va vositalari majmuidir.
Axborotlar ustida biror kerakli amallarni bajarish uchun tashkil qilingan jarayon axborot texnologiyasi deb ataladi.
Axborotlashgan jamiyat – jamiyatning ko’pchilik a’zolari axborot, ayniqsa, uning oliy shakli bo’lmish bilimlarni ishlab chiqish, saqlash, qayta ishlash va amalga oshirish bilan band bo’lgan jamiyatdir.
Kundalik hayotimizda turli ko’rinishdagi axborotlar masalan, matnli, grafikli, jadvalli, ovozli(audio), rasmli, tasvirli(video) va boshqa axborotlar bilan ishlashga to’g’ri keladi.
Axborot texnologiyasi biror ob’ekt, jarayon yoki hodisaning holati haqidagi axborotlarni to’plash, qayta ishlash va uzatishni amalga oshiruvchi jarayondir.
Zamonaviy axborot texnologiyalari – shaxsiy kompyuterlar va telekommunikatsiya vositalaridan foydalanilgan holdagi zamonaviy muloqotni o’rnatuvchi axborot texnologiyasi hisoblanadi.Texnologiya bu maxsulotni qayta ishlash, yaratish usullari majmuidir. Axborot texnologiyalari deganda axborotlar ustida biror kerakli amallarni bajarish uchun tashkil qilingan jarayomnlarga aytiladi. Bu jarayonlarga axborotni saqlash, yig’ish, qayta ishlash, saralash, uzatish va xokazolarni misol qilish mumkin. Zamonaviy axborot texnologiyalarga: kompyuter texnologiyalari, tarmoqlar, Internet, multimedia tizimlari kiradi. Jurnalistika va ommaviy axborot vositalarida axborot texnologiyalarni quyidagi guruhlari mavjud:
Nashriyotda zamonaviy axborot texnologiyalar.
Radioda zamonaviy axborot texnologiyalar.
Televideniyada zamonaviy axborot texnologiyalar.
Hozirgi kunda zamonaviy axborot texnologiyalarining asosiy vakili bo’lgan kompyuterlar hayotimizning barcha sohalariga jadallik bilan kirib bormoqda. Turli mutaxassislar, tadbirkorlar, olimlar, ijodkorlar o’z mexnat faoliyatida kompyuterlardan keng foydalanmoqda. Bugun kompyuterda hisoblash, yozish, o’qish, o’rganish, gapirish, saqlash, chizish, qayta ishlash, saralash, musiqa yozish, axborotni olish va biror manzilga yuborish, taxrirlash, maketlar tayyorlash, audio va video yaratish, o’ynash mumkin. Uning imkoniyatlari kundan - kunga ko’paymoqda, shuning uchun u ishda, o’qishda, uyda va hatto dam olishda insonning eng ishonchli do’stiga aylandi.
Har bir turdagi axborot bilan ishlash (yig’ish, saqlash, uzatish va boshqalar) uchun har xil texnik tavsifnomalarga ega bo’lgan axborot qurilmalari kerak bo’ladi. Bu axborot qurilmalari zamonaviy axborot texnologiyalarining texnik ta’minotini tashkil qiladi.
Zamonaviy axborot texnologiyalarining asosiy texnik vositalari sifatida hozirgi kunda kompyuterlar, hisoblash vositalari, audio va video qurilmalar, aloqa vositalari, teletayplar, telefakslar, telekslar, kseroks va boshqalar qo’llaniladi. Zamonaviy axborot texnologiyalarining dasturiy ta’minoti axborot texnologiyalari ishini tashkil qilish va boshqarishni amalga oshiradi.
Zamonaviy axborot texnologiyasining asosini tashkil qilgan kompyuterlar hozirgi kunda axborotlarni sifatli uzatish va qabul qilishda juda muhim ahamiyatga egadir. Fan va texnikaning rivojlanishi axborotlarni to’plash, qayta ishlash va uzatish kabi jarayonlarni butunlay boshqacha ko’rinishda amalga oshirish mumkinligini ko’rsatdi. Bunda asosiy o’rinni kompyuter texnikasi va boshqa turdagi vositalar egallaydi. Ishni bunday tashkil etish axborotlar almashinuvini tezlatishdan tashqari kerakli axborotni izlash, qayta ishlash va foydalanishni osonlashtiradi. Bundan tashqari axborotning ustida bajarilayotgan ishlar sifatli bajariladi.
Axborot texnologiyalari industriyasi majmuini kompyuter, aloqa tizimi, ma’lumotlar ombori, bilimlar ombori va u bilan bog’liq faoliyat sohalari tashkil qiladi. Zamonaviy axborot texnologiyalaridan ta’lim-tarbiya jarayonida quyidagi shakllarda foydalanish mumkin:
muayyan predmetlarni o’qitishda kompyuter dasturlari;
kompyuter darslari – ko’rgazmali material sifatida;
ta’lim oluvchilarning guruhli va frontal ishlarini tashkillashtirishda;
ta’lim oluvchilarning ilmiy izlanishlarini tashkillashtirishda;
ta’lim oluvchilarning o’qishdan bo’sh vaqtlarini to’g’ri tashkil qilish masalalarini hal etishda va boshqalar.
Umuman hozirgi kunda har bir tashkilot, o’quv muassasasi, firma va ishlab chiqarishning barcha sohalarida zamonaviy axborot texnologiyalari unumli qo’llanilib kelinmoqda.
|
| |