Bilimlar omboridan foydalanish va boshqarish

|
Bilimlar omboridan foydalanish va boshqarish
|
bet | 10/16 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 58,55 Kb. | | #102747 | Turi | Лекция |
Bog'liq Лекция №2 2-mavzu Mavzu. Axborot, uning turlari, xususiyatlari v-fayllar.orgBilimlar omboridan foydalanish va boshqarish
Bilimlar omboridan foydalanish tartibi turlicha bo’lishi mumkin va uni belgilash foydalanuvchining xohishiga bog’liq. Qoidalar ketma-ketligi esa iyerarxik tuzilishda bo’ladi. Bilimlar ombori qoidalar tarmog’i sifatida tasvirlanadi. Tarmoqning har bir holatdagi o’tish yo’li muloqot jarayonidagi foydalanuvchining javobiga bog’liq bo’ladi. Muloqot quyidagi tarzda olib boriladi:
-dastur foydalanuvchiga tizimga qanday savollar berish mumkinligi haqida yo’nalish beradi. Yuqoridagi bilimlar ombori uchun yo’nalishga quyidagi misollarni keltirish mumkin: «O’pkaning tuzilishi», «O’pkaning kasalligi turlari», «Burun kasalliklari»,
-boshlang’ich yo’nalishlardan birini tanlagan holda muloqotning keyingi bosqichlari tanlanadi.
Tizim foydalanuvchi tomonidan berilgan so’rovlarning rost yoki yolg’onligini tekshirib ko’radi. Agar so’rov jarayonida shart bajarilsa, foydalanuvchiga muloqotning keyingi bosqichiga o’tish uchun imkon beruvchi yozuv ekranda hosil qilinadi. Bu jarayon foydalanuvchining talabini qondiruvchi javob hosil bo’lgunga qadar davom ettiriladi.
Berilgan sohadagi bilimlar omboridan foydalanish har bir foydalanuvchidan ma’lum darajadagi ko’nikma va malakalarni talab qiladi. Bunday ko’nikmalarga turli shakldagi aqliy faoliyat turlari: tahlil, sintez, umumlashtirish, abstraklashtirish, qiyoslash, modellashtirish, strukturalash, o’xshashlik darajalarini o’rnatish va boshqalar kiradi.
Bilimlar omborini yaratishda quyidagi bosqichlar amalga oshriladi:
1-bosqich. Predmet sohasini aniqlash. Bu bosqichda muayyan bilim sohasi tanlanadi.
2-bosqich. Bilimlar to’plamini yaratish. Berilgan mavzu bo’yicha materiallarga darslik, ma’lumotnoma, ilmiy maqolalar, jurnal, gazeta, yaratuvchining oldindan to’plagan xususiy bilimlari va boshqalar kiradi.
Yaratiladigan bilimlar omborining sifati va hajmi yaratuvchining birlamchi bilim manbalaridan oladigan axborotlari sifatiga bog’liq bo’ladi.
3-bosqich. Bilimlarni tizimga tushirish. Bu bosqichda asosiy tushunchalar va ularning xossalari, atamalarning mazmuni (tub mohiyati) aniqlanadi, tushunchalar mazmuni bo’yicha turlarga ajratiladi, ular o’rtasida mantiqiy bog’lanish o’rnatiladi. Axborotlarning tuzilishi tartibini to’g’ri belgilash undan foydalanish samarasini oshiradi. Materialni bilimlar omborida ifodalash uchun tizimli tahlildan foydalaniladi. Materialni tizimga solish jarayonida, avvalo, ko’rilayotgan mavzuning iyerarxik modeli tuziladi, so’ngra elementlar orasidagi bog’lanishlar aniqlanadi. To’plangan materialning modelini yaratishda tahlil, turlarga ajratish, guruhlash, qiyoslashtirish, tartiblash, tizimlashtirish, formatlash, modellashtirish kabi usullardan foydalaniladi.
4-bosqich. Materialni shaklan tasvirlash. Tanlangan mavzu tushunchalari orasidagi o’zaro bog’lanish va asosiy yo’riqlarini aks ettiradigan materialning shakliy ko’rinishi grafik, jadval, matn, mantiqiy sxema, gipermatn kabi sxemalashtirilgan vositalar yordamida berilishi mumkin.
Hozirgi zamon mutaxassisi kerakli axborotni topish, ajratib olish, tahlil qilish, tashkillashtirish, saqlash hamda kerakli ko’rinishda tasvirlashni bilishi kerak. Bu esa undan tahlil va sintez qilish, umumlashtirsh, abstraksiyalash, modellashtirish, o’xshashliklarni topish va shunga o’xshash boshqa aqliy faoliyat ko’nikmalarini egallashini talab qiladi.
Shuni ham aytib o’tish kerakki, biror hodisa, voqea yoki soha haqida absolyut bilim beradigan axborot tizimini yaratish juda mushkul ish hisoblanadi.
Bilimlar omborini boshqarish usullari bilimlar omborini yaratish bilan bevosita bog’langan bo’ladi.
Bilimlar omborini boshqarish uchun maxsus dasturlar tuziladi. Bunday dasturlarning vazifasiga quyidagilar kiradi:
· bilimlar omboridagi ma’lumotlarga kirish;
· bilimlar omboridagi axborotlarni modifikatsiyalash (yangilash);
· kompyuter o’chirilganda yoki dasturlar ishi to’xtab qolganda boshqarishning tezda qayta tiklanishi;
· bilimlar omboridan bir vaqtda bir necha kompyuterning foydalanishi va foydalanuvchilarning bir-biriga halaqit bermasligi;
· bilimlar omboridagi ma’lumotlardan foydalanishning cheklanganligi va ularni tashqi ta’sirlardan himoyalanishi.
Bilimlar ombori maxsus tashkil etilgan firmalar, guruhlar yoki yakka dasturchilar tomonidan yaratiladi. Foydalanuvchilar esa bu dasturlarni magnit yoki lazer disklariga yozib oladilar va ulardan foydalanadilar.
|
| |