nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Jargon va argolar - Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna
|
bet | 11/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oyaJargon va argolar. O‘tmishda xalqni ekspluatatsiya qiladigan sinf vakillari, saroy ahllari, mansabdor shaxslar, savdogarlar, qalandar, maddohlar, xalqni aldab yuruvchi gadoylar, o`g`rilar, firibgarlar o`z niyatlarini xalqdan yashirish uchun o`zlariga tushunarli so`z va iboralardan foydalanganlar. Tilda sinfiy ayirmalikni ko`rsatib turadigan bunday so`zllar «sinfiy dialektning so`zlari» - jargonlar deb yuritiladi.
Ayrim ijtimoiy guruhlar tomonidan yaratilib, umumxalq tilidan farq qiladigan dabdabali so‘z va iboralar jargonlar deyiladi. Masalan, oftobi olam (podsho), husni mutlak (xudo), ne’mati jannat (yor, mahbuba), shavaqqu’ aylang (umid bilan kuting), tanzil (foyda).
O`g`rilar, qimorbozlar orasida qo`llanadigan so`zlar argolar deb yuritiladi; loy (pul), xit (militsioner), bedana (to`pponcha), xitola (o`g`irla), zamri (jim tur), atamri (gapir), atanda (qoch) kabi.Qadimda savdogarlarning, otarchilarning ham argolari bo`lgan: yakan (pul), joyi (yo`q), xasut (non), dax (yaxshi, durust) – otarchilar argosi; sar yoki sari piyoz (ming so`m), saru nimsar (bir ming besh yuz so`m), kapara (olti ming so`m).
O‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z-o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1.Kishilik tarixida qanday yozuvlar qo‘llanilgan?
3. O‘zbek xalqi ajdodlari qaysi yozuvlardan foydalanganlar?
4. Harf va belgining farqini ayting. O‘zbek alifbosida nechta harf va nechta belgi bor?
5.Alfavit nima? Uning ahamiyatini bilasizmi?
Mavzu yuzasidan test savollari
2. Qaysi qatorda barcha so‘zlarda nuqtalar o‘rniga x undoshi qo‘yiladi?
a) mu…lis, …alqparvar, …abar
b) podsho…, ma…sulot, …ech qachon
s) …uquq, …o‘roz, …asad
d) ba…il, sa…iy, …osil
2.To‘g’ri yozilgan so‘zlar qatorini aniqlang?
A.Teatr, radiator, tabiat.
B.Shariyat, milliyon, arxayik.
S.Fayiz, oyila, ukrayin.
D.Milliyard, piyanino, shoyir
3. Qaysi javobdagi barcha so‘zlar to‘g’ri yozilgan?
A. taaluqli, tomon, baxr S. manfaat, tomom, badiy
B. taasurot, tamon, badiiy D. taalluqli, navbat, tamom
|
| |
-bosqich: nazariy fanlar asosida yozma test. Jami 20 ball

2-bosqich: nazariy fanlar asosida yozma test. Jami 20 ball beriladi.
Sinovda quyidagicha vaqt me’yorlari tavsiya etiladi:
1-bosqich.
Test darajasi – C1 (CEFR). Test to’rt qismdan iborat: o’qish, tinglab tushunish, yozish va gapirish ko’nikmalari.
Yozma test: ( 2 soat )
O’qish ko’nikmasi – 40 daqiqa
Tinglab tushunish ko’nikmasi – 40 daqiqa
Yozish ko’nikmasi – 40 daqiqa
Og’zaki sinov: ( 10 daqiqa)
Gapirish ko’nikmasi – har bir topshiruvchi uchun 10 daqiqa.
O’qish bo’limi:
Matnlar turli manbalar, jumladan ro’znoma, jurnal, kitob va boshqa axborot manbalaridan olinadi. Jami 20 ball beriladi.
Matn
|
Vazifa turi
|
Vazifaning tarkibi
|
Baholash mezonlari
|
1-matn
|
Ma’lumotlarni bir-biriga moslab to’ldirish
|
Berilgan matndagi tartibi o’zgartirilgan paragraflarni matndagi mos joylarga to’ldirish
|
7 ball
|
2-matn
|
Ko’p javobli topshiriq
|
Matnni o’qib, berilgan javoblardan mosini tanlash
|
7 ball
|
3-matn
|
Tushirib qoldirilgan ma’lumotli matn
|
Berilgan matnda tushirib qoldirilgan ma’lumotlarni to’ldirish
|
6 ball
|
|
Nemis tili bo’yicha - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 14/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Nemis tili bo’yicha
Bünting. Karl – Dieter Ratgeber Stilsicheres Deutsch. Tandem Verlag GmbH, Königswinter 2003 Delfin. Jutta Müller, Thomas Storz, 2001. München.
Deutsche Grammatik in Übungen. S.Saidow „O´zbekiston“ Toschkent 2003
Grundstufen – Grammatik. Monika Reiman, Max Hueber Verlag, Leipzig, 2001.
Holiyarov L. Das Passiv im heutigen Deutsch. T. 2008.
Holiyarov L. Das Verb im heutigen Deutsch. 2008.
Holiyarov L. Der Konjunktiv im heutigen Deutsch. T.2008
Karimov Sh., Ismoilov Yu. Usbekisch-deutsches Wörterbuch. “Nihol”. T. 2011
Nerius Dieter. Untersuchung zu einer Reform der deutschen Orthogriphie. Akademie-Verlag, Berlin, 1995
Österreich. Ein landeskundliches Lesebuch von Jürgen Koppensteiner. Verlag für Deutsch 1983.
Saidov, S. Deutsche Grammatik in Übungen. T., 2000.
Sattarov M., Safarov O., Mirsodiqova D. Grammatische Kategorien des Substantivs und Gebrauch der Präpositionen. Taschkent, 2003.
Sattorov M. u.a. Substantiv und seine Kategorien. Gebrauch der Präpositionen. T., 2004.
Schlaefer M. Lexikologie und Lexikographie. Eine Einführung am Beispiel deutscher Wörterbücher. Erich Schmidt Verlag. München. 2009.
Walther Kindt Pragmatik: die handlungstheoretische Begründung der Linguistik. In: Horst M. Müller. Arbeitsbuch Linguistik. Ferdinand Schöningh. 2002
Weinrich H. „Sprache das heißt Sprachen“, Verlag: Gunter Narr, Tübingen. 2001.
Nurmatov T.A., B.M.Husanxo’jayev, E.X.Jo’rayev, T.Ochilov. Nemis tili fonetikasi. 2002.
Filicheva N.I. Istoriya nemeskogo yazыka, kurs leksiy. M.,Izd. MGU, 1983.
|
| |
Samarqand – 2018 - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

Samarqand – 2018
5A111401-Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili),
5A120102-Lingvistika (ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan tillari)
KIRISh
Mazkur dastur oliy ta’lim muassasalarining “Filologiya va tillarni o’qitish (ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan tillari)”, “Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili)” ta’lim yo’nalishlarini tugatib, bakalavr darajasiga ega bo’lgan tegishli mutaxassisliklar bo’yicha magistratura bo’limiga kiruvchilar uchun mo’ljallangan.
Magistraturaga kirish sinovlari quyidagi amaliy va nazariy fanlar bo’yicha egallangan bilimlarni aniqlashni nazarda tutadi:
- xorijiy til nazariy fanlar (nazariy grammatika, leksikologiya) asosida tuzilgan testlar;
- o’qib tushunishga oid ko’nikma va malakalar;
- tinglab tushunishga oid ko’nikma va malakalar;
- og’zaki nutq ko’nikma va malakalari;
- yozuvga oid ko’nikma va malakalarini aniqlash.
Taklif etilayotgan tizim zamonaviy pedagogik texnologiyalar talablariga to’liq javob beradi va xorijiy til bo’yicha nazariy va amaliy bilimlarni obyektiv ravishda aniqlash hamda baholash imkonini yaratadi.
|
A111401-Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili)

5A111401-Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili),
5A120102-Lingvistika (ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan tillari) mutaxassisliklari bo’yicha magistraturaga kiruvchilarning mutaxassislik fani bo’yicha bilimlarini baholash
MEZONLARI
5A111401-Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili), 5A120102-Lingvistika (ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan tillari) mutaxassisliklari bo’yicha magistraturaga kiruvchilar uchun sinov yozma va og’zaki shaklda o’tkaziladi.
Mutaxassislik bo’yicha talabgorning 4 ta til ko’nikmalari va nazariy bilimlarini baholashga qaratilgan sinov tashkil etiladi. Bunda ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan tilida tinglab tushunish, so’zlashish, fikrini yozma bayon etish va o’qib tushunish ko’nikmalari baholanadi. Jami 100 ballik tizimda baholanadi.
Sinov quyidagi bosqichlardan iborat bo’ladi:
1-bosqich: 4 ta til ko’nikmalari bo’yicha test va og’zaki suhbat. Jami 80 ball beriladi.
|
Nazariy grammatika - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

Nazariy grammatika
Nazariy grammatikaning obyekti va predmeti. Tillarni morfologik tipologiya nuqtai nazardan tasniflash. So’z turkumlari masalasi. Grammatik kategoriyalar va ularning turlari. Morfemalar va ularning turlari. Grammatik shakl va mazmun. Gapda so’zlarni bog’lashga oid grammatik vositalar. Paradigmatika va sintagmatika muammolari. Morfologik va sintaktik yaruslar va ularning birliklari. So’z birikmalari va gaplar, ularning vazifasi (mazmuni) va tarkibi nuqtai nazardan, elliptik va noelliptik gaplar turlari. Lingvopragmatika masalalari. Grammatik valentlik. Gapning aktual bo’laklarga bo’linishi va kognitiv grammatika.
Leksikologiya
Leksikologiyaning obyekti va predmeti. Leksikografiya leksikologiyaning tarkibiy qismi sifatida. Lug’atlar va ularning turlari. So’zlarning semantik tarkibi, polisemantik so’zlar. Yangi so’z yasalishi masalasi (prefiksal, infiksal, postfiksal, konversiya). Produktiv va noproduktiv so’z yasalishi masalalari. Sinonimlar va ularning turlari. Leksik va grammatik ma’no va ular o’rtasidagi farqlar. Neologizm va arxaik so’zlar. Leksikologiyada komponent tahlil.
|
Tinglab tushunish bo’limi

Tinglab tushunish bo’limi:
Ushbu bo’lim 2 qismdan iborat bo’lib, sinov topshiruvchilar har bir matnni 2 marotaba eshitadilar. Har bir matn uchun 10 ball beriladi. Jami 20 ball.
Yozish bo’limi:
Bu bo’limda sinov topshiruvchilar qanday turdagi, kimga mo’ljallangan va nima maqsadda matn yozishlari keltirib o’tilgan. Bu qismga jami 20 ball beriladi.
Vazifa turi
|
So’zlarning soni
|
Vazifa tarkibi
|
Baholash mezonlari
|
Xat yozish
|
150 - 200 so’zdan oshmasligi kerak
|
Berilgan vaziyatga ko’ra taklif xatini yozish
|
Mazmunning yoritilishga 8 ball;
Orfografik xatolar uchun 3 bal;.
Grammatik xatolar uchun 4 ball;
Leksik-stilistik xatolar uchun 5 ball;
|
Og’zaki sinov
Og’zaki sinov 3 qismdan iborat bo’lib, birinchi qismda sinov topshiruvchilardan o’zlari haqida gapirib berishlari, ikkinchi qismda sinov oluvchi biron bir mavzu asosida savol beradi, uchinchi qismda taklif etilgan mavzuga topshiruvchi o’z munosabatini bildirishi talab qilinadi. Jami 20 ball beriladi.
|
A111401-Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili)

5A111401-Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili),
5A120102-Lingvistika (ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan tillari) mutaxassisliklari bo’yicha magistraturaga kirish sinovlari mavzulari va ularning mazmuni
Mazkur dastur 5A111401-Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili), 5A120102-Lingvistika (ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan tillari) mutaxassisliklari bo’yicha magistraturaga kiruvchilar uchun mo’ljallangan bo’lib, unda qayd etilgan tillarning “Nazariy grammatika”, “Leksikologiya” kabi fanlarning namunaviy dasturlari asos qilib olingan.
Magistraturaga kiruvchilar quyidagi mavzular bo’yicha nazariy va amaliy bilimlarga tayangan holda kirish sinovlarini topshiradilar:
|
Sinov qismlari - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 8/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Sinov qismlari
|
Vazifa turi
|
Vaqti
|
Vazifa shakli
|
Baholash mezonlari
|
1
|
Sinov oluvchi bir nechta savollar beradi
|
4 daqiqa
|
Sinov topshiruvchi berilgan savollarga ko’ra o’zi haqida ma’lumot beradi
|
Savollarga mos ravishda javob berilganligi – 8 ball;
Nutq ravonligi - 3 ball;
Nutqning grammatik jihatdan to’g’riligi - 5 ball;
Mavzuga mos leksik boyligi-4 ball;
|
2
|
Sinov oluvchi biron bir mavzu asosida savol beradi
|
3 daqiqa
|
Sinov topshiruvchi berilgan savolga javob beradi
|
3
|
Taklif etilgan mavzuga o’z munosabatini bildirish
|
3 daqiqa
|
Sinov topshiruvchi taklif etilgan mavzuga o’z munosabatini bildiradi va qo’shimcha savollarga javob beradi
|
2-bosqich.
Nazariy fanlar asosida yozma test topshiriqlariga 50 daqiqa vaqt ajratiladi. Har bir to’g’ri bajarilgan test javobiga 0,5 baldan beriladi. 2-bosqichda jami to’planishi mumkin bo’lgan maksimal 20 balni tashkil etadi.
|
| |
SQL deklarativ til bo'lganligi sababli, SELECT so'rovi faqat qaytarilgan ma'lumotlar to'plami uchun talablarni belgilaydi va ularni qanday hisoblash bo'yicha aniq ko'rsatma mavjud emas

|
SQL deklarativ til bo'lganligi sababli, SELECT so'rovi faqat qaytarilgan ma'lumotlar to'plami uchun talablarni belgilaydi va ularni qanday hisoblash bo'yicha aniq ko'rsatma mavjud emas
|
bet | 4/4 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 13,35 Mb. | | #271525 |
Bog'liq MB 10-ma\'ruzaSQL deklarativ til bo'lganligi sababli, SELECT so'rovi faqat qaytarilgan ma'lumotlar to'plami uchun talablarni belgilaydi va ularni qanday hisoblash bo'yicha aniq ko'rsatma mavjud emas. MBBT SELECT so'rovini ichki bajarish rejasiga ("so'rovlar rejasi") aylantiradi, bu hatto ma'lum bir ma'lumotlar bazasidan sintaktik jihatdan bir xil so'rovlar uchun ham farq qilishi mumkin. 2. SQL tilining SELECT (tanlash) operatorlari va uning paramentrlARI
SELECT operatori bir nechta bandlardan (bo'limlardan) iborat:
- SELECT qaytarilgan ustunlar ro'yxatini (mavjud va hisoblangan), ularning nomlarini, qaytarilgan to'plamdagi satrlarning yagonaligiga cheklovlarni, qaytarilgan to'plamdagi qatorlar soniga cheklovlarni belgilaydi;
- FROM - boshqa operator bandlarida belgilangan operatsiyalarni qo'llash uchun asosiy ma'lumotlar to'plamini belgilaydigan jadval ifodasini belgilaydi;
- WHERE - FROM bandidagi jadval ifodasi satrlari chegarasini belgilaydi;
- GROUP BY – bu bir xil xususiyatga ega bo'lgan qatorlarni yig'ish funksiyalaridan foydalangan holda birlashtiradi
- HAVING GROUP BY - parametri bilan belgilangan guruhlar orasidan tanlaydi
- ORDER BY – bu qatorlarni saralash mezonlarini belgilaydi; tartiblangan qatorlar chaqiruv nuqtasiga o'tkaziladi.
Nazorat savollari: - Jadvallar nima maqsadda normallashtiriladi?
- Jadval atributlariga qanday talablar qo‘yiladi?
- Funksional bog‘lanish turlari ayting.
- 1 NF va undagi shartlar qanday?
- Qanday qilib 1 NF dan 2 NFga o‘tiladi?
- Qanday qilib 2 NF dan 3 NFga o‘tiladi?
Database
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
SQL deklarativ til bo'lganligi sababli, SELECT so'rovi faqat qaytarilgan ma'lumotlar to'plami uchun talablarni belgilaydi va ularni qanday hisoblash bo'yicha aniq ko'rsatma mavjud emas
|
DCL buyruqlar ro'yxati - Database Kafedra: “Axborot texnologiyalari”

|
Database Kafedra: “Axborot texnologiyalari”
|
bet | 3/4 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 13,35 Mb. | | #271525 |
Bog'liq MB 10-ma\'ruzaDCL buyruqlar ro'yxati:
- GRANT: Bu buyruq foydalanuvchilarga maʼlumotlar bazasiga kirish huquqini beradi.
- REVOKE: Bu buyruq foydalanuvchining GRANT buyrug'i yordamida berilgan kirish huquqlarini bekor qiladi.
GRANT privileges_names ON object TO user;
Jadvaldagi foydalanuvchiga bir nechta imtiyozlar berish: “Foydalanuvchilar” jadvalidagi “Amit” nomli foydalanuvchiga bir nechta imtiyozlar berish uchun quyidagi GRANT bayonoti bajarilishi kerak.
GRANT SELECT, INSERT, DELETE, UPDATE ON Users TO 'Amit'@'localhost;
revoke privilege_name on object_name
from {user_name | public | role_name}
revoke insert, select on accounts from Ram
1. SQL ning ichki tillari
TCL – (Transaction Control Language – Tranzaksiyalarni boshqarish tili) buyruqlari ma'lumotlar bazasi ichidagi amallar bilan shug'ullanadi.
TCL buyruqlar ro'yxati:
- COMMIT : Tranzaksiyani amalga oshiradi.
- ROLLBACK: Birorta xatolik yuz berganda tranzaksiyani orqaga qaytaradi.
- SAVEPOINT: Tranzaksiya ichida saqlash nuqtasini o'rnatadi.
- SET TRANSACTION: Tranzaksiya uchun xususiyatlarni belgilang.
Jadvaldan yoshi = 20 bo'lgan yozuvlarni o'chiring va keyin ma'lumotlar bazasidagi o'zgarishlarni ROLLBACK
DELETE FROM Student WHERE AGE = 20;
ROLLBACK;
Quyida jadvaldan yoshi = 20 bo'lgan yozuvlarni o'chirib tashlaydigan va keyin ma'lumotlar bazasidagi o'zgarishlarni COMMIT mumkin bo'lgan misol keltirilgan.
DELETE FROM Student WHERE AGE = 20;
COMMIT;
2. SQL tilining SELECT (tanlash) operatorlari va uning paramentrlARI SELECT (inglizchadan tanlash - "tanlash") - ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlar to'plamini aniqlash SQL tilida so'rov operatori ( DML / DQL). Operator nol yoki undan ortiq qatorlarni qaytaradi. Qaytariladigan ustunlar ro'yxati bayonotning SELECT bandi deb nomlangan qismida ko'rsatilgan.
|
| |
Asosiy adabiyotlar - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 9/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Asosiy adabiyotlar
Ingliz tili bo’yicha
Abduazizov A.A. Theoretical Phonetics of Modern English. T., 2007
Arnold I.V. “The English word”. M. 1973.
Blokh M.Ya. A Cours e in Theoretical English Grammar. M. 2002
Buranov J. Usupov U. Iriskulov M. Sadikov A. The Grammatical Structure of English, Uzbek and Russian. T. 1986
Buranov J., Muminov. O. “A Practical Course in English lexicology”. T.1992.
Fries Ch. American English Grammar. NY. 1958
Ilyish B.A. The Structure of Modern English. L. 1971
Iriskulov M., Kuldashev A. Theoryetical Grammar of the English Language. T. 2008
Iriskulov M.T., Shatunova A.S. English Phonetics. T., 2006
Sokolova M.A. English Phonetics. A Theoretical Course. M., 2004
Abduraimova B. va boshqalar. Ingliz tili amaliy grammatikasi. T. 2006
Baqoyeva M., Muratova E., Ochilova M. Ingliz adabiyoti. T. : 2010
Barxudarov L.S. Struktura prostogo predlojeniya sovremennogo angliyskogo yazыka. M.1996
Boboxonova T.A. Ingliz tili stilistikasi. T.: O’qituvchi, 1995.
Bo’ronov J.B. Ingliz va o’zbek tillari qiyosiy grammatikasi. T. 1973
Buranov J. Sravnitelnaya tipologiya angliyskogo i tyurkskix yazыkov. M., Vыsshaya shkola 1983.
Galperin I.R. Stilistika sovremennogo angliyskogo yazыka. M.: Vыsshaya shkola, 2004.
Ivanova I.P. i dr. Teoreticheskaya grammatika sovremennogo angliyskogo yazыka. M.1981
Kaushanskaya V.L. Grammatika angliyskogo yazыka. M. 2005
Mixalskaya N.P., Anikin. G.V. XX asr ingliz romani. M., 1982.
Musayev K. English stylistics. T.: Adolat, 2003.
Mo’minov A. English Lexicology. T.2006
Sokolova M.A. i dr. Prakticheskaya fonetika angliyskogo yazыka. M., 2001.
Yusupov U.K. Problemы sopostavitelnoy lingvistiki. T. FAN. 1980
|
| |
Ilmiy uslub materialini o‘zaro tutashtiruvchi holatlar

|
Ilmiy uslub materialini o‘zaro tutashtiruvchi holatlar
|
bet | 36/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya 8.2. Ilmiy uslub materialini o‘zaro tutashtiruvchi holatlar.
1.Dalillarning aniqligi, mantiiqiy asosligi, tavsifiy izchilligi ilmiy uslubning barchasi uchun muhim xususiyatdir.
2. Ilmiy terminlarining ko‘proq qo‘llanilishi bu sohaning xarakteriga mosdir.
3. Ilmiy uslubda gap bo‘laklarining tushib qolish alomati kam uchraydi.
4. Adabiy meyorga rioya qilish, gaplarning grammatik shakllanganligi bu uslubning etakchi xususiyatidir.
5. Shevachilikka yo‘l qo‘yilmaydi. Ilmiy uslub ilmiy faoliyat sohasiga xizmat qiladi. U - fan tili. Asosiy vazifasi g’oyalar faktlar qonuniyatlar hodisаlar va tushunchalar tizimi bilan aloqadorlikdir. Bu axborotlar isbotlangan, dalillangan va umumlashganligi, yozma nutq shaklida nomoyon bo‘lishi uning o‘ziga xos xususiyatlaridir. Axborotning хolisligi va umumlashganligi, mantiqiy vap izchilligi, aniq va batafsilligi bu uslubga xosdir. Bu uslubda avtor shaxsi ifodalanmaydi, bo‘yoqdor so‘zlar uchramaydi. Har bir fan sohasiga oid shartli qisqartmalar va ramziy belgilar uchraydi. Shu fanga oid terminlar uchraydi. Albatta, ilmiy texnik bayon ilmiy matematik bayondan yoki qat’iy ilmiy bayon ilmiy-ommabop bayondan ma’lum darajada farqlanadi. Bu tafovutlar bayon qilish situatsiyasi va bayon qilish «materiali»dan kelib chiqadi. Binobarin, ilmiy-texnik, ilmiyommabop, ilmiy-ommabop matematik bayonlar ilmiy uslubning ko‘rinishlari bo‘lgani uchun, ular ilmiy uslubga xos umumiy, yaxlit xususiyatlarga ega bo‘ladi. Ilmiy uslubning barcha belgi-alomatlari ularning har birida o‘ziga xo sbir shaklda takrorlanadi.
Ilmiy uslubning ilmiy-ommabop variantida yozilgan biron fanga oid kitob, maqola va leksiyalar shu fan masalalari bilan tanish bo‘lmagan kishilar uchun mo‘ljallanganda material ularga tushunarli shaklda bayon etiladi, fikr jonli va qiziqarli tushuntiriladi, ilmiy terminlar kam qo‘llaniladi, umuman tanish bo‘lmagan termin va mavhum formulalar o‘rniga aniq tasviriy materiallarga kengroq o‘rin beriladi. Lekin ilmiy uslub bilan uning ilmiy-ommabop ko‘rinishi o‘rtasidagi bir xildagi tafovutlar ilmiy uslub tushunchasining bir butunligiga, yaxlitligiga putur etkazmaydi. Monologik xarakterda o‘zbek ilmiy terminologiyasida oq tuproq, sariq tuproq kabi obrazli terminlar ko‘rinishidan obrazli tuyulsa ham, lekin ilmiy uslubda narsa va xodisalarni faqat nomlash uchun xizmat qiladi. Badiiy adabiyotda esa obrazli tafakkur ifodasi uchun xizmat qilib, kitobxonga estetik ta’sir etish vositasiga aylanadi. Masalan, uchur yulduz, quyruqli yulduz kabi astronomik terminlar shular jumlasidandir.
|
| |
-rasm. Titish jadalligini titishsamaradorligiva salbiy oqibatlar bilan bog’liqligi

13-rasm. Titish jadalligini titishsamaradorligiva salbiy oqibatlar bilan bog’liqligi
Tolalarni titilganlik darajasini korxonaninglaboratoriyasi tomonidan jihozlarni tamirlashdan so’ng tekshiriladi.
Titish darajasi uch usulda baholanishi mumkin:
1) tolali mahsulotni zichligi, kg|m;
2) tolali bo’lakchaning massasi;
3)tolali bo’lakchani belgilangan balandlikdan erkin tushish vaqti
Titilgan tolalarni hajmini aniqlash uchun tsilindr shaklidagi idishdan foydalaniladi. Idishning ko’rinishivao’lchamlari rasmda keltirilgan: tsilindr qismining balandligi N*35sm,DiametriD* 40sm, konus qismi balandligi h*10sm, konus ostidiametri d*20sm.
14-rasm.Tolalarni titilganligini aniqlashuchun foydalaniladigan idish
Namuna olishda titilgan tolalarmashinaningchiqarish qismidan zichlamasdan maxsus kutiga yig’iladi.
Olingan namunadan tsilindrik idishga tolalarni solib, uning ustiga qopqoq yopiladi. qopqoqning beshyeridaunga 100 grammdan yukchalar qo’yiladi. Jami yukchalar tolaning bir kubometriga 100 N dan to’g’ri kelishini ta`minlaydi. Idishga solingan tolalar bir oz zichlanadivauning hajmi aniqlanadi.
Bunda hajmini aniqlash uchun quyidagi formulaga asoslaniladi.
Yuqorida keltirilgan o’lchamlarga asosan
Idishga solingan tola bilan to’lmay qolgan qismi balandligi maxsus shkala bo’yicha topiladi. Shkalada idishning diametri o’zgarmas bo’lgani uchun uning hajmini aniqlash formulasi asosida aniqlanadi.
So’ngra idishni tolasi bilan birgalikda massasitortiladi va undan bo’sh idish massasi ayirib tashlanadi.Idishdagi tola zichligi esa hisoblab topiladi
bu yerdam-namuna massasi; V-namunani hajmi.
Ayrim tajribalaro’tkazilganda quyidaginatijalar olindi (kg|m3):
Titib ta`minlash mashinasidan15.7
Gorizontal tituvchi 11.9
Savash mashinasi qabul bunkeri 11.85
Rezerv bunkerda10.55
Titilganlik darajasini bo’lakcha massasi bo’yicha aniqlashda olingan na`munadan kamida 100 dona bo’lakcha qisqich yordamida ajratib olinadi va birgalikda tortiladi.Bitta bo’lakchaning massasi quyidagicha hisoblab topiladi
,
bu yerda: n - bo’lakchalar soni; G - barcha bo’lakchalarning massasi,g.
Bo’lakchani belgilangan balandlikdan tushishinianiqlash uchun xavoharakatlanmaydiganxonadayokimaxsusshaffof idishni ichida belgilangan (masalan 1 metr) balandlikdan tushiriladi. Tushish vaqti bo’lakchani og’irligi va zichligiga bog’lik bo’lgani uchun u titish darajasini kompleks baholashga imkon beradi.
Olingannatijalarkorxonadao’rnatilgantexnik me`yorlar bilan taqqoslanib tolani titilganligi vamashinaning titish darajasi aniqlanadi. Aynanbirishchia`zo yoki mashinaning titish imkoniyatini, ya`ni mashinadatolalarni titish darajasini qiyosiy baholashda avvalgi mashinachiqarish qismidan olingan ko’rsatkich navbatdagi mashinani kirish qismidagi ko’rsatkich hisoblanib, tekshirilayotgan mashinada titish darajasini quyidagicha baholash mumkin
bu yerda G va g-mos ravishda mashinaga kiraetgan vachikaetgan tolalarni bo’lakchasini massasi (hajmi yoki tushish vaqti)
|
Konferensiya tezislari - qanday yoziladi

|
Konferensiya tezislari - qanday yoziladi
|
bet | 43/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oyaKonferensiya tezislari - qanday yoziladi.
Misol uchun:
Magistratura va magistratura talabalari ko‘pincha o‘quv-uslubiy va ilmiy-amaliy konferentsiyalar natijalari asosida yoki shunchaki bajarilgan ishlar asosida tezislar yozadilar. Aslida, tezis aniq belgilangan shaklda tuzilgan ixcham ilmiy nashrdir. Uning xususiyati - maqola yoki monografiyaga nisbatan kichik hajm. Ko‘pincha savol tug’iladi: barcha natijalar va xulosalar bilan qilgan barcha ishlaringizni to‘liq sahifasini qanday qilib bir sahifaga sig’dirish kerak, ya’ni o‘quvchi konferentsiya tezislari bilan tanishib, asar haqida to‘liq va aniq tasavvurga ega bo‘ladi?
Bu savolga oddiy javob bor: hamma narsani aytib berishga harakat qilish shart emas, tadqiqotingizni umumiy ma’noda tavsiflash kifoya. Xulosa ichida bo‘lishi kerak bo‘lgan asosiy mantiqiy qismlarni ko‘rib chiqing.
O‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z- o‘zini nazorat qilish uchun savollar
Rezyume nima ?
Annotasiya nima?
Maqola yozishda nimalarga e’tibor qaratish kerak ?
Tezis nima?
Mavzu yuzasidan test savollari
1. Tezis nima?
A.arabcha, tahlik, isbot
B. yunoncha , thesis — qoida, isbot.
C.A va B javoblar tio‘ri
D.to‘g’ri javob berilmagan.
2.Yuklama-qo‘shimchalarning qaysilari so‘zlarga qo‘shib yoziladi?
A.-u(-yu), -ey(-yey), -e.
B.-ku, -chi.
C.-oq, -ov.
D.B va D javoblar.
3.To‘g’ri yozilgan so‘zlar qatorini belgilang.
A.Nuqtayi nazar, tarjimayi hol, dardi bedavo.
B.Ko‘pdan-ko‘p, tekindan-tekin, ochiqdan-ochiq.
C.Yildan-yilga, tomdan-tomga, yangidan-yangi.
D.Rang barang, dam badam, uyma uy.
1-topshiriq. Qurilish sohasiga doir lug’atdagi so‘zlar bilan tarnishing.
Imorat – строение, bino – здание, inshoot – сооружение, gidrotexnik inshoot – гидротехническое сооружение, uy – дом, g’isht imorat кирпичноестроение,temir-beton imorat – железно-бетонное строение
|
| |
Maqolaning tuzilishi - Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna

|
Namangan muhandislik-qurilish instituti shermatova dilfuza yakubjanovna
|
bet | 40/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oyaMaqolaning tuzilishi
Mavzuning asoslanishi mavzuning dolzarbligi asosiy tezis
• Qo‘yilgan mavzuning retrospektiv tahlili.
• Mavzuni bugungi kun pozisiyalaridan ko‘rib chiqish zarurligining asoslanishi.
• Mavzu asosiy tushunchalarining izohlanishi.
Mavzuni bayon qilish bilan bog’liq xatolar bayoni va hokazo
II. Asosiy qism
Dalillar ilgari surilgan tezisni tasdiqlaydigan faktlar
• induksiyadan foydalanish: aniqdan umumlashtirishga;
• deduksiyadan foydalanish: umumiydan batafsil ko‘rib chiqishga.
III. Yakunlovchi qism
Ilgari surilgan
tezisni tasdiqlaydigan yoki
inkor qiladigan xulosalar • asosiy fikrning tezislar shaklida bayon qilinishi;
• xulosalar;
• muammoning davomiyligini ko‘rsatish
Matnni rasmiylashtirishdagi xarakterli nuqsonlar
1. Mavzudan chetga chiqish, uni boshqasi bilan almashlash.
2. Haddan ortiq hajmli kirish qismi,aniq xulosalar yo‘qligi.
3. Fikrni bayon qilishdagi muayyan bosqichlarni ko‘rsatadigan xatboshilarni ajrata bilmaslik.
4. Materialni bayon qilishning uzunligi va haddan ortiq ko‘pso‘zlilik.
5. Har xil nutqiy va uslubiy xatolar.
Mustaqil ish.
Ilmiy asarlar to‘plamida maqola shaklida berilgan materialni o‘qing. Nuqsonlarini toping. Quyidagi savollarga javob berib, matnni tuzating:
- mazmun mavzuga muvofiqmi?
- maqolaning asosiy tezisi nimadan iborat va ishning hamma qismlari unga bo‘ysundirilganmi?
- maqolaning qismlari bir-biriga nisbatan proporsionalmi?
- mantiqlikning buzilishlari yo‘qmi?
- ish ilmiy uslub talablariga javob beradimi?
- nutqiy xatolar bormi?
- ishning umumiy saviyaligi qanday?
Tezis - yunoncha thesis qoida, isbot degan ma’noni anglatadi. 1) keng ma’noda - bahsda yoki biror nazariyani bayon qilishda aytilgan har qanday fikr; 2) tor ma’noda - asosiy fikr, prinsip; 3) mantiqda isbot qilishni talab etuvchi fikr, mulohaza; 4) ma’ruza, ma’lumot, xabarning asosiy mazmunini qisqacha aks ettiirish. Tezis – Ilmiy asar, maqola, doklad va shu kabilardagi asosiy g’oyalarning qisqa va lo‘nda ifodasi. Xaqiqat ekanligi isbotlanishi lozim bo‘lgan hukm, mulohaza, fikr.
Ideal holatda rejaning har bir bandini tezisga (ta’kid, qoidaga) aylantirish mumkin: - o‘qib chiqilgan (yoki og’zaki bayon qilingan) matnni takrorlaydi, lo‘nda ifodalaydi va xulosalaydi; - har doim dalillarga ega bo‘ladi; - mazmun mohiyatini aniqlaydi; - materialni umumlashtirishga imkon beradi; - maqola, ma’ruza, dissertasiya va shu kabilarni tanqidiy tahlil etish uchun qimmatlidir.
|
| |
Maqola ustida ishlashning asosiy bosqichlari

|
Maqola ustida ishlashning asosiy bosqichlari
|
bet | 42/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oyaMaqola ustida ishlashning asosiy bosqichlari
1. Mavzuning belgilanishi, uning tahlili, reja-tezislarning tuzilishi.
2. Reja-tezislar asosida maqolaning birinchi varianti ustida ishlash
3. Ishning yakunlanishi, matn tahlili, takomillashtirish, tuzatish.
Maqola yozishga kirishishdan oldin quyidagi savollarga javob bering:
1.Materialdan qanday xulosa chiqarish kerak?
2.Ish mazmuni nimadan iborat bo‘ladi?
3.Maqola nima uchun yoziladi?
Agar Siz o‘z maqolangiz yakunini «ko‘rib turgan bo‘lsangiz», unda ish puxta bo‘lishi kerak.
2.Taqriz, annotatsiya va rezyume matni talablari.
Taqriz (arab. — ijobiy baho) — adabiy tanqid janri; yangi badiiy, ilmiy yoki ilmiy-ommabop asar tahlili. Taqrizda asarning bibliografik tavsifi, shuningdek, mazmuni, unda koʻtarilgan muammolar, asarning gʻoyaviy va badiiy xususiyatlari, muallif ijodida, adabiyotda tutgan oʻrni haqida maʼlumot boʻladi; asarga baho beriladi, uning asosiy fazilatlari va nuqsonlari qayd qilinadi. Taqriz, asosan, keng kitobxonlar ommasi uchun moʻljallanadi, ularni yangi asarlardan ogoh qiladi, zarurini tanlab olishga koʻmaklashadi. Ichki taqriz ham boʻladi, nashriyotga kelgan badiiy, tanqidiy va ilmiy-ommabop asar ichki taqrizga beriladi, biroq, bu taqriz matbuotda eʼlon qilinmaydi.
Annotasiya boshlang’ich hujjatda so‘z boradigan savolga javob beradi. Annotasiya turlari. Annotasiya - qandaydir nashr haqidagi qisqa axborot; hujjat, uning bir qismi yoki hujjatlar guruhining maqsadi, mazmuni, shakli va boshqa o‘ziga xos xususiyatlari nuqtai nazaridan tavsifnomasi. Annotasiya matni standartlashtirilmagan. Annotasiyani tuzishga qo‘yiladigan asosiy talablar :
1. Kompozisiyasi mazmunan mantiqiy bo‘ladi va dastlabki matn kompozisiyasidan farqlanishi mumkin.
2. Ma’lumotlarning tanlanishi, ularning ifodalanishi va joylashuvi annotasiya tusiga bog’liq bo‘ladi.
3. Tili lo‘ndaligi, soddaligi, aniqligi bilan ajralib turadi.
4. Dissertasiya, maqolaga annotasiya bibliografik varaqada rasmiylashtiriladi, xatboshilarsiz beriladi.
5. O‘rtacha hajmi - 500 bosma belgi, kam hollarda – 800 – 1000
Rezyume - fransuzcha so‘z bo‘lib, yozilgan, aytilgan yoki o‘qilgan narsaning qisqa holatda aks ettirish, qisqacha xulosa, biror narsaning yakuniy natijasi.
|
| |
-rasm. Granit turlari.
4-topshiriq. B/B/B jadvalini to‘ldiring

|
-rasm. Granit turlari.
4-topshiriq. B/B/B jadvalini to‘ldiring
|
bet | 39/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya9-rasm. Granit turlari.
4-topshiriq. B/B/B jadvalini to‘ldiring.
FSMU texnologiyasi asosida quyidagi savolga javob bering. Granitdan nimalar tayyorlanadi ? Fikringizni ilmiy uslubda bayon eting.
|
F
|
FIKRINGIZNI BAYON ETING
|
S
|
FIKRINGIZNING BAYONIGA BIROR SABAB KO'RSATING
|
M
|
KO'RSATILGAN SABABNI TUSHUNTIRUVCHI MISOL KELTIRING
|
U
|
FIKRINGIZNI UMUMLASHTIRING
|
https://www.savol-javob.com/10-11-sinf-adabiyot-fanidan-konspektlar/
9. MAVZU: SOHA BO‘YICHA BELGILANGAN MAVZU ASOSIDA ILMIY TADQIQOT OLIB BORISH JARAYONLARI. 9.1.Maqola va tezis.
Maqola – bu mustaqil ilmiy tadqiqot bo‘lib, u dolzarb ilmiy muammo bo‘yicha o‘z fikrlarini bayon qilishdir.
Maqola ustida ishlashning asosiy bosqichlari
1. Mavzuning belgilanishi, uning tahlili, reja/tezislarning tuzilishi.
2. Reja/tezislar asosida maqolaning birinchi varianti ustida ishlash
3. Ishning yakunlanishi, matn tahlili, takomillashtirish, tuzatish.
Maqola yozishga kirishishdan oldin quyidagi savollarga javob bering:
- materialdan qanday xulosa chiqarish kerak?
- ish mazmuni nimadan iborat bo‘ladi?
- maqola nima uchun yoziladi?
Agar Siz o‘z maqolangiz yakunini «ko‘rib turgan bo‘lsangiz», unda ish puxta bo‘lishi kerak.
|
| |
Taqriz, annotatsiya va rezyume matni talablari

|
Taqriz, annotatsiya va rezyume matni talablari
|
bet | 41/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oya9.2.Taqriz, annotatsiya va rezyume matni talablari.
— (mono... va ... grafiya) — muayyan mavzu yoki muammoni, biror olim yoki yozuvchi hayoti va faoliyatini atroflicha, chuqur tadqiq etuvchi ilmiy asar.
Maqola ustida ishlashning asosiy bosqichlari
1. Mavzuning belgilanishi, uning tahlili, reja/tezislarning tuzilishi.
2. Reja/tezislar asosida maqolaning birinchi varianti ustida ishlash
Maqolaning tuzilishi
Mavzuning asoslanishi mavzuning dolzarbligi asosiy tezis
• Qo‘yilgan mavzuning retrospektiv tahlili.
• Mavzuni bugungi kun pozisiyalaridan ko‘rib chiqish zarurligining asoslanishi.
• Mavzu asosiy tushunchalarining izohlanishi.
Mavzuni bayon qilish bilan bog’liq xatolar bayoni va hokazo
II. Asosiy qism
Dalillar ilgari surilgan tezisni tasdiqlaydigan faktlar
• induksiyadan foydalanish: aniqdan umumlashtirishga;
• deduksiyadan foydalanish: umumiydan batafsil ko‘rib chiqishga.
III. Yakunlovchi qism
Ilgari surilgan
tezisni tasdiqlaydigan yoki
inkor qiladigan xulosalar • asosiy fikrning tezislar shaklida bayon qilinishi;
• xulosalar;
• muammoning davomiyligini ko‘rsatish
Matnni rasmiylashtirishdagi xarakterli nuqsonlar
1. Mavzudan chetga chiqish, uni boshqasi bilan almashlash.
2. Haddan ortiq hajmli kirish qismi,aniq xulosalar yo‘qligi.
3. Fikrni bayon qilishdagi muayyan bosqichlarni ko‘rsatadigan xatboshilarni ajrata bilmaslik.
4. Materialni bayon qilishning uzunligi va haddan ortiq ko‘pso‘zlilik.
5. Har xil nutqiy va uslubiy xatolar.
Mustaqil ish.
Ilmiy asarlar to‘plamida maqola shaklida berilgan materialni o‘qing. Nuqsonlarini toping. Quyidagi savollarga javob berib, matnni tuzating:
- mazmun mavzuga muvofiqmi?
- maqolaning asosiy tezisi nimadan iborat va ishning hamma qismlari unga bo‘ysundirilganmi?
- maqolaning qismlari bir-biriga nisbatan proporsionalmi?
- mantiqlikning buzilishlari yo‘qmi?
- ish ilmiy uslub talablariga javob beradimi?
- nutqiy xatolar bormi?
- ishning umumiy saviyaligi qanday?
|
| |
O‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z- o‘zini nazorat qilish uchun savollar

|
O‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z- o‘zini nazorat qilish uchun savollar
|
bet | 38/44 | Sana | 08.02.2024 | Hajmi | 2,3 Mb. | | #153431 |
Bog'liq Dilfuzaxon oyaO‘tilgan mavzu yuzasidan o‘z- o‘zini nazorat qilish uchun savollar
1.Fan-texnikaning turli tarmoqlariga doir ilmiy asarlar, darsliklar qaysi nutq uslubida yoziladi ?
2.Ilmiy uslubning hozirgi zamon taraqqiyoti bilan bog’liq ravishdagi umumiy xususiyatlaridan sanab bering.
Mavzu yuzasidan test savollari
1. Qaysi uslub uchun jargonlar, oddiy so‘zlashuvga xos so‘zlar, emotsional - ekspressiv bo‘yoqqa ega bo‘lgan so‘zlarning ishlatilishi me’yor sanaladi?
А) badiiy uslub
В) ommabop uslub
С) ilmiy uslub
D) rasmiy uslub
2. Noaniqliklarga yo‘l qo‘ymaslik uchun ot so‘z turkumidagi so‘zlar olmoshlar bilan almashtrilmaydigan uslub qaysi?
A) Rasmiy uslub
B) Ommabop uslub
C) Ilmiy uslub
D) Badiiy uslub
3. Guvohnoma qanday hujjat hisoblanadi?
A) shaxsning korxona ishchisi yuridik maqomga oid kishi ekanligiga guvohlik beruvchi rasmiy hujjat
B) mansabdor shaxs ekanligi haqidagi hujjat
C) muassasa korxonaning ishonchli vakili ekanligini bildiruvchi hujjat
D)yuridik shaxs ekanligini tasdiqlovchi hujjat
1-topshiriq. Quyidagi o‘zbek xalq maqollarini o‘qing, ularga ma’no jihatdan mos rus tilidagi maqollardan topib yozing.
Achchiq savol berib, shirin javob kutma.
Bugungi ishni ertaga qo‘yma.
Kasalni yashirsang, isitmasi oshkor qiladi.
Onaning ko‘ngli bolada, bolaning ko‘ngli dalada.
Bilmasang, baxslashma.
2-topshiriq.
Ulug‘ o‘zbek adibi Abdulla Qodiriyning “So‘z so‘zlashda va ulardan jumla tuzishda uzoq andisha kerak” degan hikmatini qanday tushunasiz?
3-topshiriq. Matn orqali mutaxassislikka doir bilimingizni mustahkamlang.
Granit
Granit – kvars, dala shpati (ortoklaz) va slyudadan iborat. Granitning rangi asosiy tashkil etuvchi qism – ortoklazga, shuningdek boshqa minerallarning rangiga bog’liq bo‘ladi. U och kulrang, pushtiroq rangli va qoramtir-qizil bo‘ladi. Granit tuzilishi donador – kristall. Zichligi o‘rta hisobda 2700 kg¤ m3 g‘ovakligi atigi 0,5 – 1,5, siqilishda mustahkamlik chegarasi 100-250 MPa. Granit sovuqqa g’oyat chidamliligi va suvni kam shimib olishi, nurashga ko‘rsatadigan qarshiligining kattaligi bilan xarakterlanadi, yaxshi tarashlab tekislanadi, jilvirlanadi va jilolanadi, lekin mo‘rtligi hamda olovbardoshligi uncha yuqori emasligi bilan farqlanadi.
Granit bino va inshootlarni qoplash uchun ishlatiladi, undan devor toshlari, zinapoyalar va boshqa buyumlar, shuningdek juda mustahkam beton uchun mayda tosh tayyorlanadi. Granit konlari Kareliya, Ukraina, Ural, Zakavkaze va respublikamizning boshqa hududlarida ham mavjud.
|
| |
Mutaxassislik - Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi

|
Kelishilgan” Oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi
|
bet | 72/72 | Sana | 24.03.2021 | Hajmi | 164,74 Kb. | | #13479 |
Mutaxassislik
|
Betlar
|
5A111401 – Xorijiy til va adabiyot (ingliz tili)
|
|
5A120102 – Lingvistika (ingliz, nemis, fransuz, ispan, italyan tillari)
|
5A120102 – Lingvistika (koreys, xitoy tillari)
|
|
5A120201 – Qiyosiy tilshunoslik, lingvistik tarjimashunoslik (ingliz, yapon, arab tillari)
|
|
Magistraturaga kiruvchilarning ilmiy va ilmiy-pedagogik ishlarga qobiliyati hamda qiziqishini aniqlash bo’yicha suhbat
|
|
Filologiya va tillarni o’qitish (tillar bo’yicha), xorijiy til va adabiyoti, tarjima nazariyasi va amaliyoti ta’lim yo’nalishlari uchun ikkinchi chet tili
|
|
Informatika va axborot texnologiyalari
|
|
|
| |
ALTER TABLE table_name RENAME COLUMN old_name TO new_name

|
ALTER TABLE table_name RENAME COLUMN old_name TO new_name
|
bet | 2/4 | Sana | 18.09.2024 | Hajmi | 13,35 Mb. | | #271525 |
Bog'liq MB 10-ma\'ruzaALTER TABLE table_name RENAME COLUMN old_name TO new_name;
TRUNCATE TABLE
DQL (Data Query Language):
DQL (Ma’lumotlar so’rovi tili) - jadval obyektlari ichidagi ma'lumotlarga so'rovlarni bajarish uchun ishlatiladi.
DQL buyrug'ining maqsadi unga berilgan so'rov asosida kerakli jadval munosabatlarini olishdir.
DQLni quyidagicha ta'riflashimiz mumkin, u SQL operatorining tarkibiy qismi bo'lib, ma'lumotlar bazasidan ma'lumotlarni olish va unga tartib o'rnatish imkonini beradi.
U SELECT operatorini o'z ichiga oladi.
SELECT ROLL_NO, NAME, AGE FROM Student;
1. SQL ning ichki tillari
DML (Data Manipulation Language -ma'lumotlarni manipulyatsiya qilish tili):
Ma'lumotlar bazasida mavjud bo'lgan ma'lumotlarni manipulyatsiya qilish bilan shug'ullanadigan
SQL buyruqlari DML yoki Data Manipulation Languagega tegishli va bu SQL operatorlarining ko'p qismini o'z ichiga oladi.
Bu ma'lumotlarga va ma'lumotlar bazasiga kirishni boshqaradigan SQL operatorining tarkibiy qismidir.
DML buyruqlar ro'yxati:
- INSERT: Jadvalga ma'lumotlarni kiritish uchun ishlatiladi.
- UPDATE: U jadvaldagi mavjud ma'lumotlarni yangilash uchun ishlatiladi.
- DELETE: Ma'lumotlar bazasi jadvalidan yozuvlarni o'chirish uchun ishlatiladi.
- LOCK: Jadvalni bir vaqtda boshqarish.
- CALL: PL/SQL yoki JAVA kichik dasturiga chaqiruv qiling.
- EXPLAIN PLAN: U ma'lumotlarga kirish yo'lini tavsiflaydi.
DELETE FROM table_name WHERE some_condition;
UPDATE table_name SET column1 = value1, column2 = value2,...
WHERE condition;
1. SQL ning ichki tillari
DCL (Data Control Language - ma'lumotlarni boshqarish tili):
DCL asosan huquqlar, ruxsatlar va ma'lumotlar bazasi tizimining boshqa boshqaruv elementlari bilan bog'liq bo'lgan GRANT va REVOKE kabi buyruqlarni o'z ichiga oladi.
|
| |
-bob. Bankning tashqi axborot tizimlari bilan axborot almashinuvida axborot

02/05/24, 17
:
43
3224-
сон
10.03.2020.
O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklari avto…a axborotni muhofaza qilish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida
Page 18 of 27
https://lex.uz/docs/-4763600
141. Bank axborot xavfsizligi ta’minlanganligini aniqlash maqsadida tashqi tashkilotlar
xizmatidan foydalanishi va ichki auditini amalga oshirishi mumkin.
142. Tashqi tashkilot xizmatlari audit yoki ekspertiza ko‘rinishida amalga oshirilishi
mumkin. Bank audit yoki ekspertiza ishlarini o‘tkazuvchi tashkilotlarga konfidensial, shu
jumladan bank siri ma’lumotlarini taqdim etish yuzasidan ichki hujjat ishlab chiqishi lozim,
bunda ushbu ma’lumotlar tegishli shartnoma asosida berilishi kerak.
143. Bosh bankning Axborot xavfsizligi xizmati xodimlari bank va filiallarida mazkur
Nizom talablarining bajarilishi ustidan doimiy nazorat olib borishlari lozim.
-bob. Avtomatlashtirilgan bank tizimi ish jarayonining uzluksizligini va qayta

02/05/24, 17
:
43
3224-
сон
10.03.2020.
O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklari avto…a axborotni muhofaza qilish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida
Page 15 of 27
https://lex.uz/docs/-4763600
113. Banklar avtomatlashtirilgan bank tizimi quyi tizimlarini qayta tiklash tartibini
ishlab chiqishi, ma’lumotlarni va tegishli dasturlarini zaxiralashi, yilda kamida ikki marotaba
qayta tiklash sinov ishlarini o‘tkazishi, amalga oshirilgan barcha ishlarni hujjatlashtirishi
lozim. Qayta tiklash choralar rejasi barcha mavjud axborot tizimlari, operatsion tizimlar va
texnik qurilmalarni inobatga olgan holda tuzilishi lozim.
114. Bank axborot tizimlarini qisqa muddatlarda qayta tiklash maqsadida tegishli
elektron ma’lumotlarini shakllantirishi kerak. Bunda to‘lov tizimiga bog‘liq bankdagi barcha
axborot tizimlarining qayta tiklanuvchi ma’lumotlar kechagi kun yakuniga nisbatan aktual
tarzda saqlanishi tashkil etilishi kerak.
115. Qayta tiklanuvchi elektron ma’lumotlar ro‘yxati, ularni ko‘chirish (hosil qilish) vaqti
va boshqalar bank tomonidan belgilanadi.
Banklar qayta tiklanuvchi elektron ma’lumotlarning himoyasini ta’minlashi lozim.
116. Bankning ichki audit xizmati xodimi har oyda kamida bir marta ma’lumotlarni
qayta tiklash tizimining holatini tekshirishi va tekshiruv natijalarini maxsus daftarida qayd
qilib borishi kerak. Kamchiliklar aniqlangan taqdirda bu haqida dalolatnoma
rasmiylashtirilishi lozim.
117. Avtomatlashtirilgan bank tizimlarining texnik vositalari ishdan chiqishi holatlari
yuz berganda, tizimning beto‘xtov ishlashini ta’minlash uchun banklar zaxira tiklanish
rejasi, dastur va uskunalarga ega bo‘lishlari shart.
118. Avtomatlashtirilgan bank tizimdagi serverlar va kompyuterlar ekspert tasdig‘idan
o‘tgan yoki litsenziyaga ega bo‘lgan dasturlarga ega bo‘lishi lozim. To‘lov markazidagi
serverlarning qattiq disklaridagi ma’lumotlar mustaqil disklar mantiqiy massivi
texnologiyalari (RAID) orqali himoya qilinadi.
119. Bosh bank avtomatlashtirilgan bank tizimlarini favqulodda (yong‘in, zilzila, suv
toshqini va boshqa) holatlardan himoya qilish uchun 5 km dan kam bo‘lmagan masofada
zaxira markazi (ABT serverlari) tashkil etilishi lozim, mazkur markaz bank filial(lar)ida yoki
boshqa tijorat banklarida tashkil etilishi mumkin.
Bank tomonidan zaxira markazi xonasining xavfsizligi ta’minlangan va uchinchi
shaxslar bankning ruxsatisiz zaxira serverlari bilan ishlashi chegaralangan bo‘lishi kerak.
Zaxira markazi xonasi bank tomondan videokuzatuv tizimi orqali nazoratga olinadi. Zaxira
markazini boshqa bankda tashkil etish ushbu bank bilan tuzilgan shartnoma asosida
amalga oshiriladi.
120. Asosiy axborot tizimlarida ishlatilayotgan dastur va ma’lumotlarning zaxira
nusxalari bankning zaxira markazida saqlanadi. Zaxira markazidagi ma’lumotlarning qayta
tiklanishi (sinxronizatsiya) davriyligi kuniga bir martadan kam bo‘lmasligi kerak.
-bob. Elektron pochta va internet tarmog‘idan foydalanish

02/05/24, 17
:
43
3224-
сон
10.03.2020.
O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklari avto…a axborotni muhofaza qilish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida
Page 11 of 27
https://lex.uz/docs/-4763600
xavfsizligi xizmati ushbu elektron bayonnomalarni tahlil qilib boradi.
71. Internet tarmog‘idan foydalanishda axborot muhofazasini ta’minlash tarmoqlararo
ekran, proksi-server, antivirus, ruxsatsiz kirishni aniqlash va oldini olish (IDS/IPS) va boshqa
axborot xavfsizligi tizimlarini qo‘llash yo‘li bilan amalga oshiriladi.
72. Bank tarmog‘i va kompyuterlariga modemlarni yoki uyali telefonlarni ulash,
shuningdek internet tarmog‘ida ishlashda tashqi proksi-serverlardan foydalanish va
bankning ichki lokal tarmog‘ini simsiz tashkil etish va bank kompyuterlarida simsiz axborot
almashinuvi tizimlaridan foydalanishga yo‘l qo‘yilmasligini ta’minlashi kerak.
73. Mijozlar va bank iste’molchilari uchun qulayliklar yaratish maqsadida bank
binosida Wi-Fi zonalari tashkil etilishi mumkin, bunda Wi-Fi texnologiyasi bank ichki lokal
tarmog‘idan jismonan ajratilgan bo‘lishi va axborot xavfsizligi ta’minlanishi kerak.
-bob. Texnik vositalarni boshqarish tizimi

02/05/24, 17
:
43
3224-
сон
10.03.2020.
O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklari avto…a axborotni muhofaza qilish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida
Page 12 of 27
https://lex.uz/docs/-4763600
Markaziy bankka axborot beriladi.
83. Kompyuterdagi antivirus dasturining sozlamalarini bank xodimlari tomonidan
o‘zgartirish imkoniyati bo‘lmasligi kerak. Kompyuter virusi aniqlanganda xodimlar
tomonidan amalga oshiriladigan harakatlar banklar tomonidan belgilanadi.
Banklar antivirus himoyasi bo‘yicha litsenziyalangan dasturlarga ega bo‘lishlari lozim.
84. Banklar tomonidan antivirus dasturlarini markazlashgan holda boshqarish tizimi
joriy etilishi, antivirus dasturlari bazalari xar kuni yangilanib borilishi, antivirus dasturi
rusumi aktual (ma’nan eskirmagan) bo‘lishi ta’minlanishi lozim.
85. Antivirus dasturlari serverlar, kompyuterlar, bankomatlar, infokiosklar va boshqa
barcha antivirus dasturlari o‘rnatilishi mumkin bo‘lgan hisoblash vositalariga hamda
qurilmalarga o‘rnatilgan bo‘lishi lozim.
0 ‘zbekist0n respublikasi ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim

0 ‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASI
EKOLOGIYA, ATROF-MUHITNI
MUHOFAZA QILISH VA IQLIM
0 ‘ZGARISHI VAZIRLIGI
GIDROMETEOROLOGIYA
XIZMATI AGENTLIGI
TOSHKENT SHAHAR
GIDROMETEOROLOGIYA
MARKAZI
MINISTRY OF ECOLOGY,
ENVIRONMENTAL PROTECTION
AND CLIMATE CHANGE OF THE
REPUBLIC OF UZBEKISTAN
HYDROMETEOROLOGY
SERVICE AGENCY
TASHKENT CITY
HYDROMETEOROLOGY
CENTER
100052, Toshkent shahar, Bodomzor yo’ Ii 1-tor
ko'chasi, 72-uy | TeL/faks: (71) 235 74 27,
+998555032120 (640)
e-mail: tashgorugm@meteo.uz
72, Bodomzor yo’li 1-tor street, Tashkent,
100052 TeL/faks: (71) 235 74 27,
+998555032120 (640)
e-mail: tashgorugm@meteo.uz,
и
Toshkent shahar
hokimligiga
0 ‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 17 noyabrdagi “0 ‘zbekiston
Respublikasi gidrometeorologiya xizmati faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi PQ-4896-sonli qarori 8o-ilovasining 4 bandida Toshkent shahar
gidrometeorologiya boshqarmasini 1 dona xizmat avtomashina bilan ta’minlash belgilab
qo’yilgan.
Yuqorida keltirilgan qaror ijrosini ta’minlash maqsadida, Xalq deputatlari Toshkent
shahar Kengashining “Toshkent shahar mahalliy byudjetining 2023-yildagi qo‘shimcha
manbalarini
xarajatlarga
yo‘naltirish
to‘g‘risida”
2023-yil
17-maydagi
VI-83-110-14-0-K/23-son qarori qabul qilindi.
Xalq deputatlari Toshkent shahar Kengashining qaroriga asosan, Toshkent shahar
xokimning 2023 yil 12 iyundagi 364-14-0-Q/22 son qarori bilan Toshkent shahar mahalliy
byudjetining 2023-yil davomida shakllangan qo‘shimcha manbalari hisobidan 0 ‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2020-yil 17-noyabrdagi PQ-4896-son qarorida belgilangan
topshiriqlar ijrosini ta’minlash maqsadida Toshkent shahar gidrometeorologiya
boshqarmasiga 1 dona xizmat avtomashina xarid qilish uchun 220,0 mln (ikki yuz yigirma
million) so‘m miqdorida mablag‘ ajratildi.
Ajratilgan mablag’ni samarali, oqilona hamda qonun xujjatlarda belgilangan tartibda,
2023 yil 6 sentyabrda Maxsus axborot portali elektron davlat xaridlar auktsionidan
149964-sonli shartnomasiga asosan SMP ELECTRONICS WALLET MCHJ tashkiloti
yutib oldi.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, Toshkent shahar gidrometeorologiya markazi o’z
minnatdorchiligini bildirgan xolda xizmat avtomashinasiga tegishli bo’lgan xujjatlami ilova
qilamiz.
Ijr: A.Azimxodjaev
Tel: 71)235-74-27
|
-bob. Elektron raqamli imzo va shifrlash kalitlaridan foydalanish

02/05/24, 17
:
43
3224-
сон
10.03.2020.
O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklari avto…a axborotni muhofaza qilish to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida
Page 13 of 27
https://lex.uz/docs/-4763600
elektron raqamli imzolar kalitlari sertifikatlari reyestrining elektron manzili.
93. Elektron raqamli imzo va shifrlash kalitlari yaratilishi
jarayonlari muhofazalanishi
lozim.
94. Elektron raqamli imzoning yopiq kalitidan faqat uning egasi foydalanishi lozim.
Bank tizimidagi elektron raqamli imzo kalitlari qo‘llanilishi axborot xavfsizligi xizmati
tomonidan nazorat qilinadi.
95. Elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanmagan va shifrlash jarayonidan o‘tmagan
elektron to‘lovlar qayta ishlash uchun qabul qilinishi taqiqlanadi.
96. Markaziy bank tomonidan berilgan elektron raqamli imzo kalitlari buzilganda,
yo‘qotilganda va boshqa o‘xshash holatlarda banklar elektron raqamli imzoning
yangilanish sabablarini batafsil ko‘rsatgan holda Markaziy bankka murojaat qiladi. Markaziy
bank murojaat asosida 1 kun ichida elektron raqamli imzoni yangilab beradi.