Cho‘zish uchun asbob va mashinalar

Cho‘zish uchun asbob va mashinalar. Cho‘zishda asbob sifatida volonka(ko‘z)dan foydalaniladi. U juda sodda asbob bo‘lib, teshikli halqa.
Buyumni volokadan o‘tkazish usuliga qarab, cho‘zish stanlari to‘rt xil bo‘ladi:
Barabanli cho‘zish stanlari;
Zanjirli cho‘zish stanlari (truba va murakkab profilli zagotovkalarni cho‘zish uchun);
Reykali cho‘zish stanlari;
Vintli cho‘zish stanlari.
Voloka tayyorlashda yuqori sifatli asbobsozlik legirlangan po‘latlardan foydalaniladi yoki qattiq qotishmalardan tayyorlanadi. Juda ingichka simlarni cho‘zishda olmosdan tayyorlangan volonkalardan o‘tkaziladi. Yumaloq kesimli buyum olish uchun voloka halqadan iborat bo‘lib, uni ko‘ndalang kesimi 27-rasmda ko‘rsatilgan. Bundan tashqari yig‘ma va rolikli volokalar ham mavjud.
1-O‘ram uchun baraban
2- Voloka
3-Tortuvchi baraban
4-Uzatma mexanizm
27-rasm. Bir barabanli stan va voloka sxemasi
Barabanli cho‘zish stanlari bir barabanli va ko‘p barabanli stanlarga (buyum birin- ketin bir necha volokadan o‘tib barabanlarga o‘raladi) bo‘linadi. Tortuvchi baraban diametri 120-1000 mmgacha bo‘ladi. Bir barabanli stanlarning quvvati 15 kvt, tezligi 240 m/min, ko‘p barabanli stanlarning quvvat 150 kvt ga, va tezligi 250 mm/s ga teng bo‘ladi.
Bir barabanli cho‘zish stanni boshlang‘ich materiali o‘rovchi barabanga solinib, uchi esa tortuvchi barabanga bog‘lanadi. Elektrodvigatel tortuvchi barabanni harakatga keltiradi va boshlang‘ich zagotovka asta sekin tortilib, tortuvchi barabanga o‘raladi. Bir barabanli cho‘zish stanlarida diametri d=4-25 mm simlar olinadi. Ko‘p barabanli stanlarda esa 4-6 mmli simlarni bir necha marta volokalardan qayta- qayta o‘tkazilib, ingichka simlar olinadi.
28-rasm. Ko‘p barabanli stan sxemasi
1, 2, 3, 4, 5, 6- cho‘zish ko‘zlari;
7, 8, 9- tortuvchi barabanlar;
10- uzatma;
11- elektrodvigatel;
12 –sim.
Cho‘zishdan oldin cho‘ziladigan materiallar yaxshilab kuyindi va changlardan tozalanadi va kavsharlanadi. Shundan so‘ng metalning ustki yuzi kislota va ishqorlar bilan yuviladi. Materialni 1000 С gacha qizdirib quritiladi quruq metalni yuziga ishqalanishini kamaytirish uchun moy surtiladi.
Moylagan vaqtda kuch kamroq, yuza toza, mustahkamligi yuqori bo‘ladi. Moy sifatida har xil mineral va o‘simlik moylari, grafit, sovun va boshqa emulsiyalar ishlatiladi.
Cho‘zish stanlari 4/600, 4/550 markalar bilan belgilanadi. Markadagi 4 raqami ko‘zlarning soni, 600 va 550 raqamlari esa tortuvchi barabanning diametrini (mm larda) ifodalaydi.
Har bir cho‘zish stanining harakat marshruti, ya’ni zagotovka volokadan o‘tib, uni o‘lchamini qabul qiladi.
Misol: d=4.2 mm sim 6 ta volokadan o‘tganda
4.23.873.463.02.62.252.0 м.
Diametri d=2.0 mmgacha cho‘ziladi. Bunda tortuvchi barabanni tezligi
V=400-600m/min
Zanjirli cho‘zish stanlari murakkab profilli zagotovkalarni va trubalarni cho‘zishi mumkin.
Stan boshlovchi (chervyak reduktori, yulduzcha ) va ergashtiruvchi yulduzchadan iborat bo‘lib, ular bir-biri bilan zanjir bilan birlashgan. Zanjirda 3-4 ta aravachali qisqich bo‘lib ular zanjir bilan birga harakat qiladi. Qisqich zagotovkani uchini ilib oladi va zanjirni harakati natijasida to‘g‘ri chiziqli harakat qiladi. Zagotovka zanjir chetiga kelganda mahsus ilgichlar zagotovkani stol ustidan tortib oladi.
29- rasm. Zanjirli cho‘zish stani
1. Stol;
2. Tortuvchi yulduzchalar;
3. Zanjir;
5. Ilmoq;
6. Qisqichli arava;
7. Tortiq;
8. Mexanizm;
9. Voloka;
10.Zagotovka. 30-rasm. Vintli cho‘zish sxemasi
1.vint;
2.gayka;
3.qisqich;
4.zagotovka;
5.voloka.
Vintli cho‘zish stanlarida zagotovkani cho‘zishda gayka bilan mahkamlangan qisqich zagotovkani qisqich va gayka bilan birga to‘g‘ri chiziqli harakat qilishin ta’minlaydi.
31-rasm. Reykali cho‘zish stani sxemasi
1.Voloka;
2.Zagotovka;
3.Qisqich;
4.Reyka;
5.Yulduzcha.
Trubalar ikki xil usul bilan cho‘ziladi, ya’ni quyidagi maqsadda, truba qalinligini o‘zgartirib va o‘zgartirmasdan cho‘ziladi. Agar truba dornsiz cho‘zilsa, uni tashqi va ichki diametri o‘zgarib, qalinligi o‘zgarmaydi. Agarda truba dorn ishtirokida cho‘zilsa, uning qalinligi ham o‘zgaradi.
32- rasm. Qalinligini o‘zgartirmay trubani cho‘zish
33-rasm. Qalinligini o‘zgartirib truba cho‘zish
Zagotovkani cho‘zish texnologiyasi.
Zagotovkani cho‘zishdan oldin, yumshatilib, strukturasi yaxshilanadi. Har gal buyum cho‘zilgandan so‘ng hosil bo‘lgan tirishish yumshatish yo‘li bilan yo‘qotiladi.
Cho‘zish jarayonining texnologiyasi bir necha operatsiyalardan iborat:
Cho‘zish uchun zagotovkani termik ishlash (yumshatish);
Zagotovkani qizdirish bilan uchini ingichkalash;
Zagotovka ustki yuzasini kislota va boshqa eritmalar bilan tozalash ( aks holda, volokaning ishchi yuzasini tezda ishdan chiqaradi);
Zagotovkani yuzini har xil moylar bilan moylash;
Zagotovkani volokadan o‘tkazib, tortuvchi barabanlarga mahkamlash;
Zagotovkani bir yoki bir qancha cho‘zish;
Tirishishni yo‘qotish uchun termik ishlash.
Mashinasozlikda har turli profilli sortament zarur bo‘ladi va ishlatiladi. Bu buyumlarni asosan yoyish yo‘li bilan olinadi. Lekin sanoatda har turli profillarni olishni yana boshqa usullari mavjud. Ulardan biri presslash operatsiyasidir. Bu usulda asosan rangli metall va qotishmalardan zagotovkalar olinadi.
Presslash metalni instrument teshigidan matritsa ko‘zidan siqib chiqarish jarayoni bo‘lib, matritsani teshigini profilini shakli har xil bo‘lishi mumkin. Yumaloq, kvadrat, to‘rtburchak va xilma xil bo‘ladi. Presslash bilan po‘lat va rangli metall quymalarini yoki zagotovkalarini aniq profilga keltiriladi. Presslash bilan olinadigan profilni o‘lchamlari 5-250mm, ichi bo‘sh va to‘liq trubalarni olish mumkin. Olinadigan trubalar diametri esa 20-400 mm.
12- rasm. To‘g‘ri metodli presslash
1.Puanson;
2.Konteyner;
3.Matritsa;
4.Profil;
5.Matritsa ushlagich;
6.Zagotovka;
7.Xalqa.
Agar puanson aniq tezlik bilan harakat qilsa, uni presslash tezligi deb aytiladi. Metalni ko‘ndalang kesimi necha marta kichraysa, metal ko‘zdan shuncha marta tez chiqadi. Presslash buyumni qizdirilgan holida bajariladi. Presslash asosan katta kuchga ega bo‘lgan gidravlik presslarda bajarilib, uni kuchi 8000 tonnagacha yetadi.
Presslashning ikkita metodi bo‘lib, to‘g‘ri va teskari presslash bo‘ladi.
To‘g‘ri metodli presslashda puasonning harakati natijasida metal matritsaning ko‘zidan chiqadi. Jarayon oxirida press formada ozgina metal qoldig‘i qolib, bu qoldiq metalni shakllanishida ishtirok etmaydi. Metalni ko‘zdan chiqish yo‘nalishi pressni harakat yo‘nalishidek bo‘ladi.
Тескари
35-rasm. Teskari metodli presslash
1.Puanson;
2. Konteyner;
3. Puanson;
4. Profil;
5. To‘siq;
6. Zagotovka.
To‘siq metodli presslashda matritsa pressning ichi bo‘sh puansonga mustahkamlanib birgalikda harakat qiladi va qo‘ymani siqadi, bosadi va metalni matritsa ko‘zidan chiqaradi. Metalning matritsadan chiqishi yo‘nalishi puason harakati yo‘nalishiga teskari yo‘nalishda bo‘ladi. Bu usulda faqat metalning ko‘zdan chiqishi uchun qarshilik bo‘ladi, xolos.
To‘g‘ri metodli presslashda yuqoridagi qarshilikdan tashqari quymani konteyner yuzasi orasida hosil bo‘lgan ishqalanish kuchi ham mavjud. Shuning uchun kuch 20-30 % katta bo‘ladi.
To‘g‘ri va teskari presslashda ham anchagina chiqindi chiqadi. To‘g‘ri metodli presslashda quymani 12-15 % (25%)i, teskari metodli presslashda esa 5-6 % (12%) i chiqindiga chiqadi.
Teskari usulli presslash metodi hamma joylarda ishlatiladi, chunki puansonni konstruksiyasi juda ham murakkabdir.
Presslash vaqtida metalni qizdirishga va kuyindiga e’tibor beriladi, chunki kuyindi matritsani ishini yomonlashtiradi.
Presslash yo‘li bilan ko‘proq rangli metallardan trubalar, har xil o‘lchamlardagi zagotovkalar olinadi.
|