Gaz va suyuqlik aralashmasini ajratishni fizikaviy asoslari

|
Gaz va suyuqlik aralashmasini ajratishni fizikaviy asoslari
|
bet | 19/22 | Sana | 08.12.2023 | Hajmi | 145,59 Kb. | | #113845 |
Bog'liq Tabiiy gaz tarkibidagi nordon gazlarni fizik-kimyoviy usul bilan-fayllar.org3.3. Gaz va suyuqlik aralashmasini ajratishni fizikaviy asoslari.
Mamlakatimizni yer ostidan olinayotgan gazlarning 70 % ga yaqini sanoatda yonilg‘i va hom ashyo sifatida ishlatiladi, 20 % ga yaqini elektroenergiyani ishlab chiqarish uchun yonilg‘i sifatida foydalaniladi.
Hozirgi vaqtda tabiiy gazlar yer ostidan olingandan sо‘ng konlarda qayta ishlanib, ularni tovar gaz holiga keltiriladi, shu bilan birga, undan etan, propan, butan, izobutan gazlari, oltingugurt, merkaptanlar, gazokondensat, hatto motor yonilg‘ilari ishlab chiqariladi.
Yer ostidan gaz bosim ostida chiqadi va tashqariga chiqqandan keyin bosim pasayadi. Shuning natijasida gazning tarkibidagi suyuq holdagi qismi kondensatsiyaga uchrab ajralib chiqadi, buni gaz kondensati deymiz.
Kondensatdan tozalangan gazni tarkibida yana birmuncha zaxarli chiqindilar bor. Tabiiy gaz CnH2n+2 tо‘yingan uglevodorodlardan iborat. Kimyoviy tarkibi: asosan metan gazi 96-99 % ni tashkil etadi. Oz miqdorda C2-C4 gazlari bor. Shular bilan birga n-pentan, izopentan, geksan, geptan va boshqa og‘ir uglevodorodlar ham qо‘shilib chiqadi. Bulardan tashqari azot, S02, H2S, inert gazlar (Ag, Ne, Kg, Xe,) ham mavjuddir.
Azot va S02 hamma gazlarda 10 %, ba’zan undan ortiq hajmda uchraydi. Bular keraksiz gazlardir. H2S gazi esa zaharli, suv bilan qо‘shilib metall buyumlarni korroziyaga olib keladi. Shuning uchun 100 m gazda 2 g H2S qolguncha tozalanadi.
Geliy esa 1 % dan kamroq.
Tabiiy gaz odatda uzoq masofalarga trubalar orqali uzatiladi. Gaz yо‘lida iqlim sharoiti har xil bо‘lganligi sababli gazni tarkibidagi suvdan tozalash ahamiyatga ega.
Gazni tarkibidagi namlik, suyuq uglevodorodlar, zaharli va boshqa chiqindilar gaz trubalarini ish samaradorligini kamaytiradi, korroziyani kuchaytiradi, kompressorlarni istemol qiladigan energiyasini kо‘paytiradi, kuzatish va tekshirish moslamalarini trubkalarida tiqilib qoladi. Bular texnologiya qurilmalarini ishini murakkablashtiradi, avariya holatiga olib kelishi mumkin. Shu sababli tovar gaziga quyidagi talablar qо‘yiladi:
1) Bizni sharoitimizda qish davrida (X-1U) - 6°C, yoz davrida (U-1X) O0C dan yuqori xaroratda gazni tarkibidan suv kondensati hosil bо‘lishi mumkin emas.
2) Mexanik chiqindilar 100 m3 gazni tarkibida 0,1 g dan oshmasligi shart.
3) N2 gazini miqdori 100 m3 gazni tarkibida 2 g dan oshmasligi shart.
4) Kislorodni miqdori 1 % dan oshmasligi shart.
5) Qish va yoz fasllarida ± 0°C da gazlarning tarkibidagi suyuq SI larni ajralib chiqmasligi.
Tovar gazni sifatini uzluksiz ravishda avtomatlashtirilgan moslamalar yordamida tekshirib boriladi.
Gaz va suyuqlik aralashmasini ajratishni fizikaviy asoslari
Tabiiy gaz maxsus kurilmalarda tindirilib uni gaz kondensati va suvdan ajratilgandan keyin ham gazning hajmida suyuqlikning juda mayda zarrachalari qoladi. Zarrachalarning kattaligi 0,1-20 mkm dan to 1000 mkm ga teng. Gazni trubalar moslamalar ichida xarakat qilganda suyuqlik zarrachalari bir-biri bilan birlashib zarracha kanalashishi mumkin va aksincha gaz yuqori tezlik bilan xarakat qilsa zarrachalarning hajmi maydalanib ketishi mumkin.
Tovar gazning 1 m3 da 300-350 mg suyuqlik qolishi mumkin. Qolgan qismini maxsus separatorlarda ajratib olinadi. Separatorlar ishlash uslubiga qarab bir necha xil bо‘ladi:
1) Suyuqlik zarrachalari о‘z og‘irligi tufayli ajraladi-gravitatsionniy.
2) Zarrachalar inersiya kuchi yordamida ajraladi-inersionniy.
3) Zarrachalar markazdan uzoqlashuvchi kuch hisobiga ajraladi-sentrobejniy.
4) Filtrlovchi - suzuvchi.
|
| |