nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Qisqa muddatli obrazli xotirani tеkshirish

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 90 —
Xulosa chiqarish: To‘g‘ri eslab qolingan gеomеtrik shakllar asosida xu-
losa chiqariladi. Normada 6 va undan ko‘p shaklni eslab qolishi kеrak.
Xotira darajasi, ball:
3 ball – 7-9 shaklni eslab qoldi,
obrazli xotirasi yuqori;
2 ball – 5-6 shaklni eslab qoldi,
obrazli xotirasi yaxshi;
1 ball – 3-4 shaklni eslab qoldi,
obrazli xotirasi sust;
0 ball – 1-2 shaklni eslab qoldi, obrazli xotira o‘ta past.
Raqamlarni eslab qolish
Maqsad: Raqamlarni eslab qolishga bo‘lgan qisqa muddatli xotirani tеk-
shirish.
Zarur anjomlar: Turli sonlar aks ettirilgan jadval (2.5-jadval), daftar,
qalam.
Ko‘rsatma: «Sizga 9 ta turli raqamlar aks ettirilgan jadvalni 18 soni-
ya ichida ko‘rsatib turaman. Siz ularni eslab qolib, joylashgan joyi bo‘yicha
daftarga yozib bеrishingiz kеrak».
14
54
26
65
12
47
49
38
93
2
.5-jadval. Raqamlarga bo‘lgan xotirani tеkshirish uchun jadval.
Xulosa chiqarish va baholash tartibi. Qancha ko‘p raqam eslab qolsa,
uning raqamlarga bo‘lgan xotirasi shuncha kuchli hisoblanadi. Normada
6-7 xil raqamni eslab qolishi kеrak.
- Teorema - Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S

|
Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S
|
bet | 3/8 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 304,88 Kb. | | #106557 |
Bog'liq 1-Mustaqil ish hisob3 - Teorema. (1-yetarli shart) f(x) funksiya x0 kritik nuqtaning biror δ atrofida differensiallanuvchi x0 nuqtaning o’zida uzluksiz bo’lib, diffcrensiallanuvchi bo’lishi shart bo’lmasin. Agar (x0-δ; x0) va (x0; x0+ δ) intervallarda f ‘(x) hosila qarama-qarshi ishorali qiymatlarga erishsa, x0 ekstremum nuqta bo’ladi. Xususan:
a) agarda (x0-δ;x0) da f(x) > 0, (x0; x0+δ) da f ‘(x) < 0 bo’lsa, x0 qat’iy maksimum nuqta (3a - rasm); b) agarda (xo- δ; x0) da f ‘(x )<0, (x0; x0+δ) da f (x)>0 bo’lsa, x0 - qat’iy minimum nuqta (3b - rasm).
Agarda f ‘(x) x0 dan o’tayotib, o’z ishorasini saqlab qolsa, x0 kritik nuqta ekstremum nuqta bo’la olmaydi (3с - rasm).
x1-max(.) x2-min (.) x3-ekstremum (.) emas
3 - rasm
Masala. у = (x - 4)· funksiyaning ekstremum nuqtalarini toping.
Yuqorida funksiyaning kritik nuqtalari to’plami {0;l} aniqlangan edi. Funksiya aniqlanish sohasi sonlar o’qini kritik nuqtalar yordamida intervallarga ajratamiz va yetarli shartlarni tekshirib ko’ramiz:
Demak, x = 0 kritik nuqta ekstremum nuqta emas, x = 1 nuqta esa, funksiyaning minimum nuqtasi bo’lib, y(l) = - 3.
4 - Teorema. (2-yetarli shart) f(x0) = 0 bo’lib, x0 statsionar nuqtada ikkinchi tartili hosila f «(x0) mavjud bo’lsa, u holda agar f (x0) <0 bo’lsa. x0 – maksimum nuqta, agar f «(x0)>0 bo’lsa, x0 - minimum nuqta va agarda f «(x0) = 0 bo’lsa, x0 nuqtada ekstremumning mavjudlik masalasi ochiq qoladi.
Masala. у = x3 + 6x2 funksiyaning ekstremum nuqtalarini toping.
Funksiya hosilasi y’= 3-(x2+4x) va y’(x) = 0 tenglama yechimlari x = -4, x = 0 nuqtalar uning statsionar nuqtalaridir. Ikkinchi tartibli hosila y»= 6 - (x+2). Statsionar nuqtalarda y»(- 4) = -12 < 0, y»(0) = 12 > 0 bo’lgani uchun, ikkinchi yetarli shartga ko’ra x = - 4 - qat’iy maksimum nuqta va y(- 4) = 32, x = 0 - qat’iy minimum nuqta va y(0) = 0.
0>
|
| |
Xulosa chiqarish - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 98 —
hisoblanadi. Biroq orfografik va stilistik xatolarga yo‘l qo‘ymang. Qisqar-
tirishlar bo‘lmasin”.
Xuddi shu tartibda
mеvalar yoki sabzavotlar,
uy hayvonlari,
yovvoyi
hayvonlar nomini yozib ham fikrlash faolligi va doirasini tеkshirish mum-
kin. Bunday topshiriqlar esda saqlash darajasini ham ko‘rsatib bеradi.
Uchinchi topshiriq. «
Bir daqiqa mobaynida M, O‘, V, S harflardan foyda-
lanib jumla tuzing.
Masalan: «Mеn o‘z Vatanimni sеvaman». Jumlalar ma’no
va mazmun jihatdan to‘g‘ri tuzilgan bo‘lishi kеrak. Topshiriq bajarilgandan
so‘ng to‘g‘ri tuzilgan jumlalar soni hisoblab chiqiladi.
- Teorema - Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S

|
Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S
|
bet | 4/8 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 304,88 Kb. | | #106557 |
Bog'liq 1-Mustaqil ish hisob5 - Teorema. (3 - yetarli shart) f(x) funksiya uchun x0 nuqta va o’z navbatida f ‘(x0) = f «(х0) - f(n-1)(x0) = 0 tengliklar o’rinli va f (n)(x0) ≠ 0 bo’lsin. Unda:
agar n juft bo’lib, f(n) (x0) <0 bo’lsa, x0 - qat’iy maksimum nuqta, f(n) (x0) > 0 bo’lsa, x0 – qat’iy minimum nuqta bo’ladi;
agarda n - toq bo’lsa, x0 - ekstremum nuqta bo’lmaydi.
Masalan, у = х4 funksiya uchun y’(x) = 4x3, y»(x) = 12x2, y’»(x) = 24x, y»«(x) 24. y’ = 0 tenglama yechimi x = 0 statsionar nuqtada y’(0) = y»(0) = y’»(0) = 0 va y»«(0) = 24 > 0 bo’lgani uchun, uchinchi yetarli shartga ko’ra x = 0 - qat’iy minimum nuqta va y(0) = 0.
3. Funksiyaning to’plamda eng katta va eng kichik qiymatlari
Amaliy iqtisodiyot, xususan optimatlash masalalarida funksiyaning V to’plamda eng katta va eng kichik qiymallarini, ya’ni global ekstrcmumlarini topish muhim ahamiyatga ega.
Bir o’zgaruvchili y = f(x) funksiya biror - bir V€R, to’plamda aniqlangan va x0 € V bo’lsin.
Agar liar bir x0 € V uchun f(x) ≤ f(x0) tengsizlik bajarilsa, x0 nuqtada f(x) funksiya o’zining eng katta fmax= f(x0) qiymatini qabul qiladi va aksincha, har bir x € V uchun f(x) > f(x0) munosabat o’rinli bo’lsa, u holda x() nuqtada f(x) funksiya o’zining eng kichik fmin= f(x0) qiymatiga erishadi deyiladi.
Agar y = f(x) funksiya V = [a;b] kesmada uzluksiz bo’lsa, ixcham to’plamda uzluksiz funksiya xossalaridan biriga ko’ra (§5ga qarang) u ushbu kesmada o’zining eng katta va eng kichik qiymatlarini qabul qiladi. Funksiya o’zining global ekstremumlarini nafaqat kesmaga tegishli ekstremum nuqtalarida, shu bilan birga uning chetki nuqtalarida ham erishishi mumkin.
Funksiyaning kesmada eng katta va eng kichik qiymatlarini topish uchun:
a) funksiyaning kesmaga tegishli kritik nuqtalari aniqlaniladi;
b) funksiyaning topilgan kritik nuqtalarida va kesmaning chetki nuqtalarida qiymatlari hisoblanadi;
c) ushbu qiymatlar o’zaro solishtiriladi va eng katta, eng kichigi tanlanadi.
Masala. f(x) = x + l/x , [0.01;10] kesmadagi eng katta va eng kichik qiymatlarini toping.
f ‘(x) = (x + 1/x)’ = 1-1/x2 boiib, x = ±1 nuqtalar funksiyaning statsionar nuqtalaridir. Ulardan x = l nuqta kesmaga tegishli yagona statsionar nuqta.
Shunday qilib, x = 0,01, x = 1 va x = 10 nuqtalarda funksiya qiymatlarini hisoblaymiz:
f (0,01) = 100,01; f (1) = 2; f (10) = 10,1. Demak, qaralayotgan kesmada funksiyaning global minimumi x = 1 nuqtada bo’lib, f min = f (1) = 2, x = 0,01 nuqta esa uning global maksimumi va f max = f (0,01) = 100,01.
Agar qaralayotgan kesmada funksiya uzilish nuqtalariga ega bo’lsa, yuqoridagilarga qo’shimcha, funksiyani uzilish nuqtalarida tekshirishlar qo’shiladi. Funksiya (a;b) intervalda berilgan bo’lsa, funksiyani a nuqtada o’ngdan, b nuqtada esa chapdan tekshirish talab qilinadi.
0>
|
| |
Trankvilizatorlarning asosiy ta’sirlari

|
Trankvilizatorlarning asosiy ta’sirlari Pdf ko'rish
|
bet | 343/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiTrankvilizatorlarning asosiy ta’sirlari
• Anksiolitik – qo‘rquv, xavotir, vahimani bartaraf etadi.
• Sеdativ – jahldorlik, hissiy qo‘zg‘aluvchanlik va asabiylashishni pasay-
tiradi.
• Uxlatish – uyqu kеlishini tеzlashtiradi, uxlash davomiyligini uzaytira-
di.
• Antikonvulsiv – epilеptik xurujlarni to‘xtatadi.
• Miorеlaksatsiya – muskullarni bo‘shashtiradi.
Nojo‘ya ta’sirlari: muskullar holsizligi, bosh aylanishi, ataksiya, uyqu-
chanlik, og‘iz qurishi. Monеlik qiluvchi holatlar: jigar va buyrakning og‘ir
kasalliklari, miastеniya.
Bеnzodiazеpin unumlari
1. Alprazolam (ksanaks, zolomaks) – yuqori anksiolitik ta’sirga ega
trankvilizator. Panik ataka, fobiya va xavotirli-dеprеssiv buzilishlarda tav-
siya etiladi. Shuningdеk, alkogolizm, dеmеnsiya va klimaktеrik nеvroz-
da ham qo‘llaniladi. Davolash davomiyligi – 2-3 oy. Nojo‘ya ta’sirlari: uy-
quchanlik, bosh aylanishi, ataksiya, qabziyat, uzoq muddat ichilsa, o‘rganib
qolish kuzatiladi. 18 yoshgacha mumkin emas. Epilеpsiya bu dorini tavsiya
etishga monеlik qilmaydi. Boshqa trankvilizatorlar kabi tеrapеvtik doza-
da qabul qilinayotgan paytda birdan to‘xtatib bo‘lmaydi. Bunday paytda
qo‘rquv va xavotir yana qo‘zg‘aydi. Monеlik qiluvchi holatlar: glaukoma,
miastеniya, uyqudagi apnoe, nafas yеtishmovchiligi, homiladorlik, laktat-
siya davri, jigar va buyrak yеtishmovchiligi. Ishlab chiqarilishi: tablеtka –
0,25, 0,5 va 1 mg. Bir kunlik maksimal dozasi – 4 mg.
2. Mеdazеpam (rudotеl, mеzanam, nobrium) – bеnzodiazеpin-
lar guruhiga mansub trankvilizator bo‘lib, anksiolitik, antikonvulsiv va
miorеlaksatsiya ta’siriga ega. Kuchli sеdatsiya chaqirmaydi, shu bois kun-
duzgi trankvilizator hisoblanadi. Psixonеvroz, ayniqsa, gipеrstеnik tipdagi
nеvroz va o‘smirlardagi xulq-atvor buzilishida kеng qo‘llaniladi. 10 yosh-
gacha tavsiya etilmaydi. Alkogolizmda kuzatiladigan abstinеnt sindrom-
larda ham samarasi bor. Nojo‘ya ta’sirlari: bosh aylanishi, taxikardiya,
akkomodatsiya buzilishi. Mias tеniyada mumkin emas. Ishlab chiqarilishi:
tablеtka – 10 mg.
|
| |
Tafakkurni tеkshirish usullari

|
Tafakkurni tеkshirish usullari Pdf ko'rish
|
bet | 63/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiTafakkurni tеkshirish usullari
1. “Ortiqchasini chiqarib tashlash” usuli
Maqsad: Fikrlash doirasini aniqlash.
O‘tkazilish tartibi: Sinaluvchiga har xil narsalar, o‘simliklar va hayvon-
larning nomlari yozilgan qator ko‘rsatiladi. Nomlar qatori shunday tuzili-
shi kеrakki, sinaluvchi ularning ichidan ma’no bo‘yicha to‘g‘ri kеlmaydigan
nomlarni chiqarib tashlashi kеrak.
Ko‘rsatma: “Quyidagi so‘zlarni o‘qib chiqing. Ma’no va mazmun jihatdan
ushbu qatorga to‘g‘ri kеlmaydigan bitta so‘zni (nomni) chiqarib tashlang. Siz
chiqarib tashlagan so‘z (nom) nima uchun ushbu qatorga to‘g‘ri kеlmasligini
tushuntirib bеring”.
1. O‘rdak, baliq, tovuq, kurka, xo‘roz.
2. Karam, sabzi, turp, olma, sholg‘om.
3. Kitob, daftar, qalam, bloknot, qog‘oz.
4. Tеlеvizor, radio, kompyutеr, pult, noutbuk.
5. Arra, bolg‘a, mix, bolta, bеshik, tеsha.
6. Oltin, kumush, mis, alyuminiy, tеmir.
7. Parij, London, Samarqand, Rim, Tokio, Kopеngagеn.
8. Avstriya, Fransiya, Italiya, Norvеgiya, Xiva.
9. Qo‘y, it, echki, ot, tovuq, xo‘roz, bo‘ri.
10. Kahva, choy, vino, sut, sharbat, bo‘tqa.
Xulosa chiqarish: agar qisqa muddat ichida hammasi to‘g‘ri izohlab
bеrilsa, fikrlash doirasi yaxshi (3 ball), topshiriqni bajarishda birmun-
cha xatoliklarga yo‘l qo‘ysa, fikrlash doirasi qoniqarli (2 ball), top-
shiriqning ma’no-mazmuniga tushunmay uni bajara olmasa, fikrlash
doirasi past (1 ball) dеb xulosa chiqariladi.
2. “Tanlab ko‘rsatish” usuli
Maqsad: Fikrlash doirasini aniqlash.
O‘tkazilish tartibi: Sinaluvchiga turli narsalar (obyеktlar) nomi
yozilgan qator ko‘rsatiladi. Sinaluvchi ularni diqqat bilan kuzatib turli
xususiyatlari bo‘yicha obyеktlarni kеtma-kеt joylab chiqish kеrak.
II bob. Umumiy tibbiyot psixologiyasi
— 97 —
Ko‘rsatma:
1. Uchish tеzligi bo‘yicha kеtma-kеt joylashtiring: rakеta, dron, o‘q,
vеrtol yot, samolyot.
2. Yorug‘lik darajasi bo‘yicha kеtma-kеt joylashtiring: projеktor, fonar,
oy, quyosh, lampa, sham.
3. Sеkin yurishi bo‘yicha kеtma-kеt joylashtiring: quyon, toshbaqa, tipra-
tikan, timsoh, qoplon.
4. Dumining uzunligi bo‘yicha kеtma-kеt joylashtiring: tuya, quyon,
olma xon, tipratikan.
5. Tanani issiq tutish darajasi bo‘yicha joylashtiring: mayka, palto,
ko‘ylak, kostyum.
6. Uzunligi bo‘yicha joylashtiring: Toshkеnt tеlеminorasi, Eyfеl minorasi,
Rio-dе Janеyro tеlеminorasi, Ostankino tеlеminorasi.
7. Ushbu viloyatlarni yеr maydonining kattaligi bo‘yicha joylashtiring:
Navoiy, Qashqadaryo, Xorazm, Farg‘ona, Toshkеnt.
8. Qaysi alloma oldin tug‘ilganligi bo‘yicha joylashtiring. Alisher Navoiy,
Amir Tеmur, Ibn Sino, Gippokrat, Platon.
9. Issiqlikni tеz o‘tkazishi bo‘yicha joylashtiring: mis, alyuminiy, oltin,
tеmir.
|
| |
Hissiyot patologiyasi - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 70/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiHissiyot patologiyasi
1. Eyforiya – sababsiz ko‘tarinki kayfiyat. Dеmak, eyforiya – bu pa-
tologiya. Eyforiya holatidagi odamga atrofdagi barcha narsalar quvonch-
li va jozibali bo‘lib ko‘rinadi. Hеch qanday asos bo‘lmasa-da, ular o‘zlarini
dunyoda eng baxtiyor odam dеb his qilishadi.
2. Disforiya ortiqcha jizzakilik, badjahllik, arzimagan narsaga xafa
bo‘lish va atrofdagilarni yoqtirmaslik bilan namoyon bo‘ladigan hissiy
buzilishlar majmuasi. Disforiyada sal narsaga hissiy portlash va agrеssiv
xatti-harakatlar ko‘p kuzatiladi. Bunday shaxs badqovoq bo‘lib, ota-onasi
yoki aka-ukalariga “Sizlar mеni yomon ko‘rasizlar, yoqtirmaysizlar”, dеb
ulardan arazlab yuradi. Agar yaxshi bir vaziyatda uning kayfiyati ko‘tarilib
qolsa, bu ham bir-ikki kundan oshmaydi, u yana nimadandir arazlab, dis-
foriya holatiga tushadi, haftalab uydagilar bilan gaplashmay yuradi. Gipo-
timiyadan farqli o‘laroq, disforiyada jismoniy faollik sustlashmaydi.
3. Hissiy ambivalеntlik – bir-biriga qarama-qarshi bo‘lgan ikki xil
his-tuyg‘u, ya’ni mеhr va g‘azabning bir paytda namoyon bo‘lishi. Masa-
lan, onasini jonidan ortiq sеvadigan o‘spirin, unga ko‘p mеhribonlik va
g‘amxo‘rlik qila turib, bеgonalar oldida uni qattiq haqorat qilib tashlay-
di yoki aybini aytib, ustidan xoxolab kuladi. Bunday holatlar ruhiy kasal-
liklarda ko‘p kuzatiladi. Shizofrеniya tashxisi qo‘yilgan bir bеmor yеrda
yotgan papiros qoldig‘iga ko‘zi tushib, yig‘lab yuborgan va shunday dеgan:
«Bеchoraginam, yolg‘izginam, bir o‘zing yotibsan-a, hеch kim sеnga qara-
maydi ham, hеch kim sеnga achinmaydi ham, yur kеtdik», deb uni qo‘liga
olgan.
4. Affеkt – to‘satdan paydo bo‘lib, qisqa muddat davom etadigan hissiy
portlash. Affеktning fiziologik va patologik turlari farqlanadi. Fiziologik af-
fеkt paytida odam o‘z ahvolini anglab turadi yoki qisman nazoratni yo‘qota-
di. Masalan, chinqirib yig‘lagan, sochini yulgan, farzandidan mahrum
bo‘lgan onaizorda fiziologik affеkt alomatlarini ko‘ramiz. Patologik affеkt
paytida odam o‘zini boshqara olmay qoladi va bеmalol birovning (o‘zining
ham) joniga qasd qilib qo‘yadi. Qahr, g‘azab, rashk, ajablanish va xursand-
chilik affеktlari ham farqlanadi. Patologik affеktda ong torayishi sababli
qisman yoki to‘la amnеziya kuzatiladi. Shu bois ham affеkt paytida odam
nima qilganini eslay olmaydi.
5. Apatiya – atrofdagi barcha voqеa va hodisalar hamda biron bir faoli-
yatga qiziqishning yo‘qolishi bilan namoyon bo‘luvchi tushkun kayfiyat.
Apatiya dеprеssiyaga o‘xshab kеtadi. Biroq dеprеssiya bir nеchta simp-
tomlardan iborat surunkali davom etuvchi jiddiy kasallik bo‘lsa, apatiya
asosan tushkun kayfiyat bilan namoyon bo‘luvchi sindrom. Agar apatiya
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
— 106 —
iroda so‘nishi bilan birgalikda namoyon bo‘lsa, u holda apato-abulik sind-
rom haqida so‘z boradi.
|
| |
Duloksеtin (simbalta) - 1-18 cambria 0112. indd

Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT
PSIXOLOGIYASI
— 464 —
1976-yili midazolam kashf qilinadi. Avvallari vrachlar tinchlantirish
uchun bromidlarni, uxlatish uchun barbituratlarni qo‘llab kеlishgan bo‘lsa,
endi likda tinchlantirish uchun trankvili zatorlar, uxlatish uchun bеnzodi-
azеpinlarni tanlab boshlashadi. Biroq xursandchilik uzoqqa cho‘zilmaydi.
1980-yilga kеlib, bеnzodiazеpinlarni uzoq muddat qabul qilish ularga
qaramlikni yuzaga kеltirishi ma’lum bo‘lib qoldi. Tеz orada bunday dorilar-
ni tavsiya etishga chеklovlar qo‘yiladi va qat’iy nazoratga olinadi.
Eslab qoling. Bеnzodiazе
pin ham trankvilizator hisoblanadi, biroq kuch-
litrankvilizator.Bеnzodiazе
pin dе
yilishiga sabab, ular bе
nzol va diazе
pin
halqalaridan iborat kimyoviy birikmadir.
Butun son turlari - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. NazarovBog'liq Tarixi 37 betButun son turlari.
Butun son qiymatlarni qabul qiladigan o‗zgaruvchilar.
Butun tur int, shorint, longint, long kalit so‗zlari bilan aniqlanadi.
Belgi turi.
Belgi turidagi o‗zgaruvchilar char kalit so‗zi bilan beriladi va ular
o‗zida belgining ASCII kodini saqlaydi. Belgi turidagi qiymatlar nisbatan
murakkab bo‗lgan tuzilmalar – satrlar, belgilar massivlari va hokazolarni hosil
qilishda ishlatiladi.
Haqiqiy son turi
. Haqiqiy son qiymatlarni qabul qiladigan o‗zgaruvchilar.
Bu turdagi o‗zgaruvchi uchun xotiradan 4 bayt joy ajratiladi va ular float, double
so‗zlari bilan aniqlanadi.
Mantiqiy tur.
Bu turdagi o‗zgaruvchi bool kalit so‗zi bilan e‘lon qilinib,
xotiradan 1 bayt joy egallaydi va 0 (false, yolg‗on) yoki (true, rost) qiymat qabul
qiladi. Mantiqiy tur o‗zgaruvchilar qiymatlar o‗rtasidagi munosabatlarni
ifodalaydigan mulohazalarni rost (true) yoki yolg‗on (false) ekanligi tavsifida
qo‗llaniladi va ular qabul qiladigan qiymatlar matematik mantiq qonuniyatlariga
asoslanadi. Mantiqiy mulohazalar ustida uchta amal aniqlangan:
C++ dasturlash tilida o‗zgaruvchi turlari va qiymatlari jadvali quyidagicha:
Tur nomi
Baytlardagi o„lchami
Qiymat chegarasi
Butun tur
Bool
1
Unsigned short int
2
0..65535
Short int
2
-32768..32767
Unsigned long int
4
0..42949667295
Long int
4
-2147483648..2147483647
int(16 razryadli)
2
-32768.. 32767
47
Int (32 razryadli)
4
-2147483648..2147483647
Unsigned int (16
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
Funksiyaning qavariqligi. Egilish nuqtalari

4. Funksiyaning qavariqligi. Egilish nuqtalari
Yuqoridagi rejada qavariq to’plamda berilgan qavariq yoki botiq funksiya ta’riflangan edi. Ko’p hollarda, qavariq iborasi qavariqligi bilan quyiga, botiq iborasi esa qavariqligi bilan yuqoriga qaragan deb yuritiladi.
y = f(x) funksiya [a;b] kesmada uzluksiz, (a;b) intervalda differensiallanuvchi bo’lsa, kesmada qavariq yoki botiq funksiyani o’zgacha ta’riflash va shu bilan birga, (a;b) intervalda ikki marta differcnsial-lanuvchi bo’lsa, [a;b] kesmada qavariqlik shartini aniqlash imkoni tug’iladi.
4-rasm
y = f(x) funksiya grafigi (a;b) interval chegarasida o’z urinmalaridan yuqorida yotsa, grafik [a;b] kesmada qavariqligi bilan quyiga yo’nalgan (yoki qavariq) deyiladi (4-a rasm). Agarda funksiya grafigi (a;b) interval chegarasida o’z urinmalaridan quyida yotsa, grafik [a;b] kesmada qavariqligi bilan yuqoriga yo’nalgan (yoki botiq) deyiladi (4-b rasm).
6 - Teorema. y = f(x) funksiya (a;b) intervalda ikkinchi tartibli f «(x) hosilasiga ega bo’lib, [a;b] kesmaning chetki nuqtalarida uzluksiz bo’lsa, u holda (a;b) intervalda f «(x) > 0 bo’lsa, funksiya grafigi [a;b] kesmada qavariqligi bilan quyiga, f «(x) ≤ 0 bo’lganda esa qavariqligi bilan yuqoriga yo’nalgan bo’ladi.
Masala. y = (x - 4)· funksiyani qavariqligini tekshiring.
x € (-∞;2)U(0; ∞) da f «(x) > 0 va funksiya grafigi qavariqligi bilan quyiga,
x € (-2;0) da f «(x) < 0 va funksiya qavariqligi bilan yuqoriga yo’naltirilgandir.
y = f(x) funksiya grafigining x0 abssisali nuqtasiga o’tkazilgan urinma mavjud bo’lib, (x0 - δ ; x0) va (x0; x0 + δ) intervallarda funksiya grafigining qavariqligi turli yo’nalishda bo’lsa, u holda (x0; f(x)) nuqta funksiya grafigining egilish nuqtasi deyiladi.
5-rasm.
5 - a rasmda M0(x0; f(x0)) nuqta funksiya grafigining egilish nuqtasidir. 5-b rasmda M1(x1; f(x1)) nuqta esa funksiya grafigining egilish nuqtasi bo’la olmaydi, chunki qavariqlik yo’nalishi turlicha bo’lgan bilan M1(x1; f(x1)) nuqtada urinma mavjud emas.
7-teorema. (Egilish nuqta zaruriy sharti) Agar у = f(x) funksiya x0 nuqtaning biror atrofida aniqlangan bo’lib, M0(x0; f(x0)) nuqta funksiya grafigining egilish nuqtasi bo’lsa, u holda yoki f «(x0) = 0 yoki f «(x0) - mavjud emas.
|
Differentsialning asosiy xossasi - Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S

|
Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S
|
bet | 8/8 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 304,88 Kb. | | #106557 |
Bog'liq 1-Mustaqil ish hisobDifferentsialning asosiy xossasi
Agar funksiya M0 nuqtada differensiallanuvchi bo’lsa, u holda cheksiz kichik lar uchun
bajariladi, ya’ni
.
Bir necha o’zgaruvchili funksiya uchun taqribiy hisoblash formulasi quyidagi ko’rinishga ega:
.
7-misol. 1,022,01 ni taqribiy hisoblang.
Yechish. z = xy funksiyani qaraymiz. Uning M0(1; 2) nuqtadagi qiymati z(M0)= 12 = 1 ga teng.
z = xy funksiyaning to’liq differensialini topamiz:
dz = y xy-1 x + xy lnx y
x = 1, y = 2, x = 0,02 va y = 0,01 ga teng. Shuning uchun
dz = 2 13 0,02 + 12 ln1 0,01 = 0,04.
U holda (1,02)2,01 f (M0) + dz = 1 + 0,04 = 1,04.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. R.B. Rayxmist. Grafiki funksiy. sprav. Pоsоbie dlya vuzоv - M. : Vqshaya
shkоla, 1991-160 s
2. Sh.О.Alimоv, Yu.M.Kоlyagin va bоshqalar. Algebra va analiz asoslari. –
Tоshkent.: O’qituvchi, 2003, - 256 b6.A.A.Ra’imqоriyev. Transsepdet tengsizliklarni garfik usulda yechish – Tоshkent.:O’qituvchi, 1995.160 b
3. M.L.Galiskiy, M.M.Mоshkоvich, S.I.Shvarsburd. Uglublennоye izucheniye kurs algebrik i matematicheskоgо analiz, M.Prоsveyeniya 1996. - 352 s 4.Ye.Kоchetkоv, Ye. Kоchetkоva. Algebra va elmentar funksiyalar. Tоshkent. : O’qituvchi 1995. – 156 b
5. О.I.Smirnоv. funksi v kurse matematika 10 klassa. Mоskva. : Vqshaya shkоla, 1986 -80 s. M.S.Gelfand Prpоdavanie temk “Prоizvоdnaya funksiya”, Mоskva. Iz APN, 1980 – 111 s.
|
| |
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar

65
III- BOB. C++ TILIDA CHIZIQLI, TARMOQLANUVCHI VA
TAKRORLANUVCHI JARAYONLARNI DASTURLASH.
3.1 C++ TILIDA QIYMAT BERISH, KIRITISH VA CHIQARISH
OPERATORLARI
Reja:
1. C++ tilida qiymat berish operatori;
2. Qiymat berish operatoriningni kengaytirilgan holatlari;
3. Kiritish operatori;
4. Chiqarish operatori.
Qiymat berish operatori
Berilgan ifodaning natijasi hisoblangandan so‗ng ifodaning natijasi biror bir
o‗zgaruvchiga ta‘minlanadi. Natijani saqlaydigan o‗zgaruvchi kompyuter
xotirasidan joy egallaydi.
Tarif: Ifodaning natijasi biror bir o‗zgaruvchiga ta‘minlansa yoki
o‗zlashtirilishiga
qiymat berish
jarayoni deyiladi.
Qiymat berish amallari guruhi, xususan, qiymat berish operatorlari ifoda
operatorlari hisoblanadi. Qiymat berish operatori har doim ham ifoda natijasini
o‗zida saqlash emas ba‘zi hollarda funksiya parametrlari va sanagich qiymatlarini
hisoblash uchun ham ishlatiladi.
Qiymat berish operatorining umumiy ko‗rinishi quyidagicha.
=;
Qiymat berish operatorining C++dasturlash tilida quyidagicha ifodalanadi.
#include
int main ()
{ int a=10; int b=6; // a va b larni e‘lon qilish
a=a+b; // a ga a+b ni qiymati ta‘minlandi
b=a-b; // b ga a-b ni qiymati ta‘minlandi
return 0;
}
-teorema - Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S

|
Oshkent axborot texnologiyalari universiteti qarshi filiali 1-mustaqil ish bajardi: Oqmardiyev S
|
bet | 6/8 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 304,88 Kb. | | #106557 |
Bog'liq 1-Mustaqil ish hisob8-teorema. (Egilish nuqta yetarli sharti) у = f(x) funksiya grafigining (x0; f(x0)) nuqtasiga o’tkazilgan urinma, xususan vertical urinma bo’lib, x0 nuqtaning biror δ atrofida ikkinchi tartibli f «(x) hosila mavjud bo’lsin va f «(x0) = 0 yoki f «(x) - mavjud bo’lmasin. Agar (x0 - δ; x0) va (x0; x0 + δ) intervallarda f «(x) turli ishorali qiymatlarga ega bo’lsa, M0(x0; f(x0)) nuqta y = f(x) funksiya grafigining egilish nuqtasi bo’ladi.
Masalan, y = (x-4) · funksiya uchun
funksiyaning qavariqlik oraliqlari quyidagicha:
у’ (-2) = - ; у’(0) = ∞ bo’lib, grafikning x = 0 abssisali nuqtasiga o’tkazilgan urinma vertikal ordinata o’qidir. Demak, funksiya gra-figmrag egilish nuqtalari (-2; 2 ); (0; 0).
5. Funksiyani tekshirish va grafigini chizishning umumiy sxemasi
1.) Funksiyaning aniqlanish sohasi topiladi, uzilish nuqtalari va ularning atrofida funksiya o’z-o’zini tutishi aniqlanadi.
2.) Funksiyaning juft-toqligi, davriyligi va cheksizlikda o’z-o’zini tutishi tekshiriladi. Funksiya grafigining asimptotalari topiladi.
3.) Funksiyaning monotonlik intervallari vaekstremumlari topiladi.
4.) Funksiya grafigining qavariqlik yo’nalishlari, egilish nuqtalari aniqlanadi.
5.) Funksiya grafigining eskizi chiziladi va qiymatlan lo’plami topiladi.
6. Ko’p o’zgaruvchili funksiyaning differensial hisobi
n erkli o’zgaruvchili funksiya nuqta-ning biror atrofida aniqlangan bo’lsin. nuqtani qaraymiz. Agar mavjud bo’lsa, u holda bu chekli limitga funksiyaning M0 nuqtadagi xususiy hosilasi deyiladi va quyidagicha belgilanadi:
Shunday qilib,
Xususiy hosilaning ta’rifidan shu narsa kelib chiqadiki, dan xi bo’yicha xususiy hosilani topishda x1, ... , xi-1, xi+1, ... , xn o’z-garuvchilarni o’zgarmas deb qarab, xi bo’yicha oddiy hosila topilar ekan.
1-Misol.
Barcha o’zgaruvchilar bo’yicha xususiy hosilalarni toping.
Yechish.
2-Misol. funksiyaning M0(-4;3) nuqtada xususiy hosilalarini toping.
Yechish.
|
| |
ASCII belgilari (kodi) tushunchasi

58
buyruqlari natijasini aniqlang.
12.
C++
dasturlash
tilida
arifmetik
amallarning
bajarilish
tartibini
tushuntiring(misollar yordamida).
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar
a=rost(1) va b=yolg‘on(0) bo‗lganda quyidagi
mantiqiy ifodalarning
qiymatini aniqlang.
1. (a&&b)||!a;
2. (a||b)&&b;
3. (a||b)&&!b;
4. !(a||b)&&b;
5. (!a||b)&&b;
6. (!a||!b)&&b;
7. (!a||!b)&&!b;
8. !((a||b)&&b);
9. (a&&b)||!b;
10. (!a&&!b)||!b;
11.(a||b)&&(a&&b);
12.(!a||b)&&(a&&!b);
13.(a||b)&&(!a&&!b);
14.(!a||!b)&&(a&&b);
15.!(a||b)&&!(a&&b);
16.!(!a||!b)&&!(a&&b);
17.!(!(a||b)&&!(a&&b));
18.!(a&&b)||!(a&&b);
19.!(!a||!b)&&!(a||b);
20.!(!(a&&b)&&!(a||b));
Strukturalarga murojat qilish va ulardan foydalanish

239
char[20] fam; //familyani saqlovchi maydon
char[20] ism; //ismni saqlovchi maydon
char[20] tel; //telefonni saqlovchi maydon
int reyting; //reyting balini saqlovchi maydon
int tugy; //tug‘ilgan vaqtini saqlovchi maydon
};
int main()
{ talaba A; // A o‗zgaruvchini talaba turi bilan e‘lon qilish
return 0;
}
Demak
ma‘lumotlar bazasini yaratishda
uning uchun ajratilgan
o‗zgaruvchini struktura nomi bilan e‘lon qilish kerak.
C++ dasturlash tilida struktura maydoniga murojat qilish uchun struktura
nomi va maydon nomi nuqta bilan birlashtirilgan holda amalga oshiriladi.Struktura
ma‘lumotlarini dastur tarkibiga kiritish vaqtida har
bir maydon elementlarini
kiritish kerak bo‗ladi. C++ dasturlash tilida strukturalarga murojat qilishning
umumiy ko‗rinishi quyidagicha bo‗ladi:
inkrement 
amali deyiladi va uning umumiy ko‗rinishi: 
++

54
- konyunksiya;
- dizyunksiya;
1) inkor – A mulohazani inkori deganda A rost bo‗lganda yolg‗on yoki
yolg‗on bo‗lganda rost qiymat qabul qiluvchi mulohazaga aytiladi. C++ tilida
inkor – ‗!‘ belgisi bilan beriladi. Masalan, A mulohaza inkori «!A» ko‗rinishida
yoziladi;
2) konyunksiya- ikkita A va B mulohazalar konyunksiyasi yoki mantiqiy
ko‗paytmasi «A && B» ko‗rinishga ega. Bu mulohaza faqat A va B mulohazalar
rost bo‗lgandagina rost bo‗ladi, aks holda yolg‗on bo‗ladi (odatda «&&» amali
«va» deb o‗qiladi).
3) dizyunksiya – ikkita A va B mulohazalar dizyunksiyasi yoki mantiqiy
yig‗indisi «A || B» ko‗rinishda yoziladi. Bu mulohaza rost bo‗lishi uchun A yoki B
mulohazalardan biri rost bo‗lishi yetarli. Odatda «||» amali «yoki» deb o‗qiladi.
Mantiqiy amallarni bajarilish jadvali quyidagicha.
A
B
!A
!B
A&&B
A||B
0
0
1
1
0
0
0
1
1
0
0
1
1
0
0
1
0
1
1
1
0
0
1
1
razryadli) 
2 - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s....

|
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. NazarovBog'liq Tarixi 37 betrazryadli)
2
0..65535
Unsigned int (32
razryadli)
4
0..42949667295
Belgili tur
Unsigned char
1
0..255
Сhаr
1
-128.. 127
Haqiqiy tur
Flоаt
4
1.2Е-38..3.4Е38
Double
8
2.2Е-308..1.8Е308
Long double(32
razryadli)
10
3.4е-4932..-3.4e4932
Void
2 ёки 4
-
C++ tilida o„zgaruvchi va o„zgarmaslarni e‟lon qilish
C++ dasturlash tilida o‗zgaruvchilarni tasvirlash quyidagicha.
;
Misol:
Butun sonlarni tasvirlash.
#include
int main ()
{ int a,b; // a, b butun sonni e‘lon qilish
int m=12; //m butun sonini boshlang‘ich qiymatini berish
return 0;
}
Misol:
Haqiqiy sonlarni tasvirlash.
#include
int main ()
{ double a,b; // a, b haqiqiy sonni e‘lon qilish
double m=12; //m haqiqiy sonini boshlang‘ich qiymatini berish
return 0;
}
Dasturlash tillarida dastur bajarilishi vaqtida qiymati o‗zgarmaydigan
identifikatorlar o‗
zgarmaslar
deyiladi.
C++ tilida o‗zgarmas (cons) – bu
fiksirlangan sonni, satrni va belgini ifodalovchi leksema hisoblanadi. Kompilyator
48
o‗zgarmasni leksema sifatida aniqlaydi, unga xotiradan joy ajratadi, ko‗rinishi va
qiymatiga (turiga) qarab mos guruhlarga bo‗ladi.
C++ dasturlash tilida o‗zgarmaslarni tasvirlash quyidagicha.
const =;
Dasturni ijro etish jarayonida o‗z qiymatini o‗zgartirmaydigan kattaliklar
(identifikatorlar) o‗zgarmaslar deyiladi. O‗zgaruvchilarni initsiyalizatsiya
qilmasdan (ya‘ni boshlang`ich qiymatini bermasdan) e‘lon qilish mumkin. Lekin
o‗zgarmaslar, albatta, initsiyalizatsiyalanishi shart va bu qiymatni, dasturni
bajarish davomida o‗zgartirib bo‗lmaydi.
O‗zgarmaslar ham o‗zgaruvchilar kabi oldindan e‘lon qilinadi. Ularni e‘lon
qilishdan maqsad ham bu o‗zgarmaslar uchun xotiradan joy ajratishdir.
O‗zgarmaslarni e‘lon qilish uchun
const
kalit so‗zidan foydalaniladi, undan
keyin o‗zgarmas turi va nomi yozilib, yuqorida qayd qilganimizdek, dastlabki
qiymati ko‗rsatiladi va bu qiymat fiksirlangan qiymat hisoblanadi. Sonlardan
tashqari belgili o‗zgarmaslar tutuq belgisi (apostrof) ichiga olib yoziladi. Misol
tariqasida quyidagi dasturni tahlil qling:
#include
using namespace std;
int main( )
{
int n,m,k=5; int const x=3,y=12;
n=k*2;m=x+n;k=n+y;
cout <<"n="<return 0;
}
Dastur natijasi quyidagicha bo‘ladi:
n=10 m=13 k=22
Manfiy o‗zgarmaslarni ham aslida ishorasiz o‗zgarmas deb qaraymiz, faqat
unga ishorani o‗zgartirish amali qo‗llangan deb tushunamiz. Masalan, -3
o‗zgarmasni ishorasiz 3 soniga minus ishora qo‗yilgan yoki 3 ishorasiz soni -1ga
ko‗paytirilgan deb tushunish kerak.
Misol:
O‗
zgarmaslarni tasvirlash.
#include
int main ();
49
{ const a=45; // a o‗zgarmasni e‘lon qilish
return 0;
}
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov
|
Nazaorat savollari - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti...

51
Mustaqil ishlash uchun topshiriqlar
1. Tomonlari a, b va c bo‗lgan uchburchakning yuzi, perimetri va yarim
perimetrini to‗g‗ri burchakli uchburchakning uchlarida chop etish dasturini tuzing.
2. 1 dan 16 gacha bo‗lgan sonlarni ekranning o‗rtasidan to‗rtta satr va to‗rtta
ustunda kvadrat matritsa shaklida chop etish dasturini tuzing.
3. z=2*x-3/y-a/b, a=5 funksiya qiymatini hisoblash dasturini tuzing.
4. 34 sonini trapetsiyaning uchlarida chop etish dasturini tuzing.
5. Besh xonali son kiritiladi. Shu sonning raqamlarini to‗g‗ri
to‗rtburchakning uchlarida va o‗rtasida chop etish dasturini tuzing.
6. Olti xonali son kiritiladi. Shu sonning raqamlari o‗rta arifmetigini topish
dasturini tuzing.
Ko’p o’zgaruvchili funksiyaning to’la orttirmasi

|
Ko’p o’zgaruvchili funksiyaning to’la orttirmasi
|
bet | 7/8 | Sana | 27.11.2023 | Hajmi | 304,88 Kb. | | #106557 |
Bog'liq 1-Mustaqil ish hisobKo’p o’zgaruvchili funksiyaning to’la orttirmasi
funksiya nuqta atrofida aniqlangan bo’lsin. nuqtani qaraymiz. funksiyaning M0 nuqtadagi to’la orttirmasi deb, ushbu ayirmaga teng songa aytiladi, ya’ni
3-misol. funksiyaning M0(1;-2) nuqtadagi to’la orttirmasini toping.
Yechish.
Funktsiyaning differensiallanuvchanligi
funksiya nuqta atrofida aniqlangan bo’lsin.
Agar funksiyaning to’la orttirmasi M0 nuqtada ko’rinishda ifoda etilsa, funksiya M0 nuqtada differensiallanuvchi deyiladi. Bu yerda, A1, A2, ... , An - x1, ... , xn larga bog’liq bo’lmagan sonlar, da nolga intiluvchi cheksiz kichik funksiyalar.
4-misol. funksiya M0(1;-2) nuqtada differensiallanuvchi, chunki ya’ni
,
bu yerda ga teng.
5-misol. n o’zgaruvchining chiziqli funksiyasi
,
Rn fazoning ixtiyoriy nuqtasida differensiallanuvchidir.
a) agar funksiya biror nuqtada differensiallanuvchi bo’lsa, u holda bu funksiya ushbu nuqtada uzluksiz bo’ladi;
b) agar funksiya M0 nuqtada differensiallanuvchi bo’lsa, u holda bu funksiya ushbu nuqtada barcha xususiy hosilalarga ega bo’ladi, shu bilan birga
bajariladi. Bu yerda da nolga intiluvchi cheksiz kichik funksiyalar;
v) agar funksiya M0 nuqta atrofida barcha xususiy hosilalarga ega bo’lib, bu hosilalar M0 nuqtada uzluksiz bo’lsa, u holda funksiya bu nuqtada differensiallanuvchi bo’ladi.
Ko’p o’zgaruvchili funksiyaning differensiali
Agar funksiya M0 nuqtada differensiallanuvchi bo’lsa, M0 nuqtada funksiya to’la orttirmasining bosh chiziqli qismiga M0 nuqtada uning differensiali deyiladi va kabi belgilanadi, ya’ni
Bu yerda deb olish mumkin. U holda
ko’rinishda bo’ladi.
6-misol. funksiyaning M0(2; 1; -3) nuqtadagi differensialini toping.
Yechish. ning differensiali
ko’rinishda bo’ladi. Bundan
va
, , bo’lgani uchun,
=12dx1+2dx2+2dx3 bo’ladi.
|
| |
Struktura va ularni e‟lon qilish - O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat...

238
char[20] tel; //telefonni saqlovchi maydon
int reyting; //reyting balini saqlovchi maydon
int tugy; //tug‘ilgan vaqtini saqlovchi maydon
};
int main()
{
return 0;
}
Yuqoridagi masalada talaba haqida ma‘lumotlar strukturasini hosil qilishda
struktura nomiga talaba deb nomlandi va uning maydonlari familyasi(fam),
ismi(ism), telefoni(tel), reytingi(reyting), tug‘ilgan yili(tugy) ko‘rinishlarida
tasvirlandi. Maydonlarni e‘lon qilishda dastur tarkibida qanday maqsadlarda
foydalanishi e‘tiborga olinishi kerak. Agar dastur tarkibida maydonlar ustida hisob
ishlari olib borilmasa, uning turini char yoki string turi ko‗rinishida e‘lon qilinsa,
dastur bir muncha yengil ishlaydi.
Iqlim, suvlari va organik dunyosi

nisbatan iliqroq. Ekvator atrofida yog'in miqdori 2000
mm atrofida. Yuqori kengliklarda sovuq oqimlar ta’sirida
Kamchatka yarim oroli va Kuril orollari
atrofida havo va
suv harorati pasayadi. Suvning yillik o'rtacha harorati
tropik va ekvatorial kengliklarda 25°dan 29° gacha, okean
ustiga yog'adigan yog'inlar okean suvlari sho'rligini
pasaytirib turadi. Okean suvlarining eng yuqori sho'rligi
( 3 5 ,5 % o )
tropik kengliklarda kuzatiladi.
Okeanda muz hosil bo'lishi A ntarktika atroflarida
kuzatiladi, Shimoliy yarim sharda
esa m uzlar Bering,
Oxota va qism an Yapon dengizida hosil bo'ladi. Janubiy
yarim sharda aysberglar 45°j.k. ga,
shimoliy yarim sharda
esa 4 8-42° sh.k. ga yetib keladi.
Oqimlar, asosan, doimiy shamollar ta’sirida hosil
bo'ladi ham da shim oliy va janubiy Tinch okean halqasini
hosil qiladi.
Ekvatorial mintaqa - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

katta to‘lqinlarni vujudga keltiradi. U larning balandligi
20 m gacha yetadi. Yil davomida tez-tez bulutli va tum anli
kunlar bo‘ladi. Uzoq davom etadigan yomg‘irlar yog‘adi.
Havo harorati o‘rtacha, 0°C atrofida bo'ladi.
9. Janubiy qutbyoni mintaqasi.
Bu m intaqa tax
m inan 55° va 66° janubiy kengliklar oralig'ida joy
lashgan. Bu mintaqa uchun suvning m avsumiy m uzlashi,
suv haroratining pastiigi, oqim va sham ollarning g 'arb
dan sharqqa tomon harakatlanishi xosdir. Shamollar
natijasida aysberglar harakatlanadi. Qishda suvning
yuzasi muzlaydi, yozda suvning yuqori qismi +4°C gacha
qiziydi. Yozda yog'in-sochin ko'p bo'lganligi sababli
okeanning yuqori qismi tiniq bo'lmaydi.
Tekshirilish tarixi - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

tizm ani parchalab tashlagan. R iftlar va yoriqlarda suvosti
vulqonlari keng tarqalgan. A zor va Islandiya orollaridagi
vulqonlar ham shunday joylarda tarqalgan.
Janubda Atlantika suvosti tizm asi meridional yo‘na-
lishga ega. Bu yerda yoriqlar kam bo‘lganligi uchun tog‘
tizm asi deyarli parchalanm agan. 0 ‘rta okean suvosti
tizmasi suv vulqonlari va zilzilalari rivojlangan joy
hisoblanadi.
O keandan cho‘km alar ekvatorial-tropik kengliklarda
va janubiy qism ida joylashgan. U lam ing eng m uhim lari
quyidagilar: Puerto-R iko (8742 m), Janubiy Sandvich
(8864 m), Romonsh (7856 m), Kaym an (7090 m).
Okean tubi relyefi, foydali qazilm alari

qismidan tashqari ham m a qismi muzlaydi. Qishda
havoning o'rtacha harorati — 20, -40°C .
Yozda havo harorati 0° dan 6°C gacha. Yozda havoning
isishiga okeanga quyiladigan daryolar va m o'tadil havo
massalari ta’sir etadi. Iqlimi A ntarktikaga qaraganda
iliqroq, chunki A tlantika va Tinch okeanlaridan iliq
oqimlar kelib turadi. Osmonning bulut bilan qoplanishi
yozda 90%, qishda 50%. Yog'inlar asosan qor shaklida
yog'adi. Y illik yog'in miqdori A rktika havzasida 150
mm, Shimoliy Yevropa havzasida 250— 300 mm.
Geografik mintaqalari - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

shim oliy mo‘tadil, shimoliy subtropik,
shim oliy tropik,
ekvatorial, janubiy tropik,
janubiy subtropik, janubiy
mo‘tadil, janubiy qutbyoni.
Okean tubida quyidagi
m intaqalar ajratiladi: shim oliy va janubiy mo‘tadil,
shimoliy va janubiy qutbyoni va qutbiy.
1. Shimoliy qutbyoni mintaqasi.
Bu m intaqa
Grenlandiya orollari va Labrador yarim oroli oralig‘ini
o‘z ichiga oladi. Qishda havo harorati - 20°C gacha, suv
harorati - 1 ° С gacha pasayadi. Okean qishda qisman muz
bilan qoplanadi.
2. Shimoliy mo‘tadil mintaqa.
Bu m intaqa ju d a keng
bo‘lib, Shimoliy A m erikadan Yevropagacha bo'lgan katta
qism ni o'z ichiga oladi. Bu oraliqda bir qancha dengizlar
va qo'ltiqlar joylashgan. Shimoliy
A m erika qism ida iliq
va sovuq suv oqimlari bir-biriga yaqinlashadi va tor uzun
masofada cho'zilib harakat qiladi. Sharqda esa bu masofa
birmuncha kengroq.
3. Shimoliy subtropik mintaqa.
Bu m intaqa
taxm inan 25° sh.k. dan 40° sh.k. gacha joylashgan. Yog'in-
sochin nihoyatda kam bo'ladi. Bu m intaqada Golfstrim
oqim ining roli ju d a katta. Golfstrim oqimi bo'ylab shimol
tomon tropik shamollar esadi.
4. Shimoliy tropik mintaqa.
Bu
m intaqa Shimoliy
yarim shardagi 10 va 25° sh.k. oraliqdagi passat zonasida
joylashgan. M intaqaga xos
xususiyat suv yuzasining
qizishidir. Suvning o'rtacha sho'rligi 36-36,5%o dan
ortiq.
82
A ntil orollari rayonida suvning yuzasida katta kuchga
ega bo'lgan havo qatlam i harakatlanadi. Bu havo qatlam i
o'zi bilan birga suv yuzasidagi bug'larning
atm osferada
harakatlanishiga olib keladi va kuchli yog'in yog'adi.
Natijada suv yuzasida havo bosim i pasayib ketadi. Ayrim
orollarda yog'in-sochin miqdori 1000 m m dan ortadi.
O„zbekiston respublikasi oliy va o„rta maxsus ta‟lim vazirligi samarqand davlat universiteti s. Eshtemirov, F. M. Nazarov - bet 153

236
5.4 C++ DASTURLASH TILIDA STRUKTURA VA ULARDAN
FOYDALANISH
Reja:
1. Struktura va ularni e‘lon qilish;
2. Strukturalarga murojat qilish va ulardan foydalanish;
3. Struktura massivi.
Dasturlashtirish masalalarida biron bir tashkilot
yoki muassasalarning
ma‘lumotlar bazasini hosil qilish va ma‘lumotlar bazasi tarkibidagi ma‘lumotlarni
qayta ishlashga to‗g‘ri keladi. Ma‘lumotlar bazasini hosil qilishda bitta ob‘yekt
uchun bir nechta parametrlar saqlanadi, bunday holatlar uchun bitta ob‘yekt uchun
bir nechta parametrlarni birlashtirilish kerak bo‗ladi. Ma‘lumotlar
bazasini hosil
qilish uchun dasturlash tillaridan qulay bo‗lgan dasturiy ta‘minotlar ham ko‗p,
lekin ba‘zi hollarda dasturlash tillari ham keng qo‗llaniladi. Ma‘lumotlar bazasini
yaratish jarayoni dasturlash tillari tarkibida keng imkoniyatlari mavjud. C++
dasturlash tilida bir nechta turlarni birlashtirib yangi
tur hosil qilish jarayoni
strukturalar yaratish deb ataladi. C++ dasturlash tilida ma‘lumotlar bazasini hosil
qilish uchun strukturalardan foydalaniladi. Struktura tarkibida bitta
turga bir nechta
turlar birlashadi. Masalan talaba haqida ma‘lumotlar bazasi
hosil qilishda talaba
deb nomlangan struktura
tarkibida talaba familyasi, ismi, reytingi, tug‘ilgan vaqti
kabi parametrlari saqlanish kerak. Demak, har bir talaba uchun yuqoridagi barcha
parametrlar inobatga olinishi kerak bo‗ladi. Struktura tarkibida bitta o‗zgaruvchini
bir nechta qiymatlari bo‗lishi mumkin. Bir nechta talabalar haqida ma‘lumotlarni
qayta ishlash davrida bitta talaba uchun
bir nechta parametrlar mavjud,
bunday
holatlarni hal etish uchun strukturalardan foydalaniladi.
FTIning jahon xo‘jaligidagi ta’siri

9.6. Jahon xo‘jaligi tarmoqlari geografiyasi.
Jahon sanoati
Sanoatning barcha tarm oqlari
uch guruhga bo'linadi:
a) eski tarm oqlar (toshko'mir, tem ir ruda qazib chiqarish,
metallurgiya, vagonsozlik, parovoz-teplovozsozlik, kema-
sozlik, to'qimachilik); b) yangi tarm oqlar (avtomobil-
sozlik, alum iniy eritish, plastm assalar, kimyoviy tolalar
ishlab chiqarish); d)eng yangi tarm oqlar (fantalab tar
moqlar).
Yoqilg'i-energetika sanoati - 01 iy o'quvyurllariga kiruvchilar, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari hamda umumiy

Metallurgiya sanoati.
Qora m etallurgiya sanoatining
rivojlanish tarixida uchta manba asosiy o‘rin tutadi: a)
bir yarim asr m obaynida ushbu tarm oq toshko‘m ir
havzalariga tayanib rivojlandi (AQSh, G 'arbiy Yevropa,
Rossiya, Xitoy, Ukraina); b) tem ir ruda havzalariga
tayanib rivojlanish. H ozir tem ir rudasi 50 ta m am lakatda
qazib olinadi, ammo bir necha m am lakatlardagina m etall
eritiladi; d) m etallurgiyaning kokslanadigan ko‘m ir va
tem ir rudalari keltirishiga tayanishining kuchayishi,
oqibatda Yaponiya, G ‘arbiy Yevropa va qism an AQShda
m etallurgiya zavodlari dengiz portlariga yaqin qurila
boshladi; e) keyingi vaqtlarda iste’molchiga suyanish
kuchaydi, natijada yirik zavodlar va kom binatlar qu-
rishdan ixtisoslashgan kichik-kichik zavodlar qurishga
o‘tish boshlandi, ularni erkin joylashtirish mum kin.
° C 
gacha, sho'rligi 
3 4 % o

Muz okeani biian tutashgan.
Shimoliy Muz okeani bilan
chegarasi Gudzon bo‘g‘izi, Baffin dengizining janubiy
qismi, Norvegiya dengizining janubiy chegarasi orqali
o‘tadi. Tinch okean bilan
boMgan chegarasi Olovli Yer
orolidagi Gorn burni meridiani bo‘yicha Dreyk bo‘g ‘izi
orqali A ntarktika yarim oroli tomon o‘tkazilgan shartli
chiziq bo‘yicha o‘tkaziladi. Hind okeani bilan bo‘lgan
chegarasi esa A frikaning janubidagi Igna burni m eridian
bo'yicha shartli chiziq orqali o'tkaziladi.
A tlantika okeanining maydoni ushbu chegarada 91,6
mln. km 2ni tashkil qiladi. Eng chuqur joyi - 8742 m.
Asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat. Shimoldan
janubga 16 ming km ga cho'zilgan;
shim oliy va janubiy
qism lari keng. M arkaziy (ekvatorial) qismi tor (2900 km).
Shimoliy qismi kuchli, janubiy qismi kam parchalangan;
o'rta okean suvosti tizmasi yaxshi ifodalangan;
oqim-
larning ko‘p qismi meridional yo'nalishga ega; boshqa
okeanlarga nisbatan transport m aqsadlarida ko‘proq
foydalaniladi. B uyuk geografik kashfiyotlar davrida
asosiy suv yo‘li bo’lgan; aysberglar
va suzib yuruvchi
m uzlar ko‘p; biologik mahsuldorligi yuqori.
ShK qotib qolishi - Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi

|
Ajiniyaz nomidagi nukus davlat pedagogika instituti huzuridagi
|
bet | 68/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matniShK qotib qolishi. Agar ShK tez-tez qotib qoladigan bo’lsa, unda bu holatning asosiy sababi quyidagilar: kompyuterning qizib ketishi, sifatsiz quvvat manbai, bir yoki bir necha komponentlarining notekis ishlashi, dasturiy ta’minotdagi (operatsion tizim, drayverlar, qo’shimchalarda) xato‘yuz bergan bo’lishi mumkin.
Tizimning qaysi bir komponenti qizib ketayotganligini aniqlash uchun monitoring dasturlari biridan foydalanish kerak bo’ladi. Shundan keyin ShK eng ko’p qotib qoladigan sharoitlarni hosil qilish kerak. Monitoringni kuzatib borib, kompyuterda nima qizib ketayotganligini aniqlang va qo’shimcha sovitish manbai kiritish to’g’risida o’ylang. Agar hammasi joyida bo’lsa ham, muammo‘bartaraf etilmayotgan bo’lsa, quvvat manbai blokiga e’tibor qarating. Birinchi navbatda, quvvat manbai bloki bilan korpusni arzon narxda sotib olganlar shunday qilishlari kerak. Arzon bahoda sotib olgan bo’lsangiz, ishlab chiqaruvchilarning bloklarini ko’rasiz. Aytib o’tilgan «brendlarning» mahsulotlar sifati yaxshi emas. Bundan tashqari, uy sharoitlarida blokni test sinovlaridan o’tkazish metodikasini ham o’rganib qo’ygan ma’quldir.
O’rnatilgan dasturiy ta’minotdagi nuqson ham kompyuterning tez-tez qotib qolishi sabablaridan biri hisoblanadi. Agar kompyuter qaysidir dastur (masalan, tizim drayverlari, qo’shimcha tizim xizmatlari va boshqalar) o’rnatilgandan so’ng qotib qoladigan bo’lib qolsa, unda avvaliga uni o’chirib tashlab sinab ko’rish kerak. Juda bo’lmaganida tizimni qayta o’rnatish zarur bo’ladi. Bundan tashqari, barcha shleyflar yaxshi ulanganligini, xotira plankalarini, kengaytirish platalarini tekshirib chiqish kerak. Ular mahkam va tekis ulangan bo’lishi kerak. Ba’zida sistemani oxirgi vintigacha yechib tashlash va puxta o’ylab, yaxshilab qayta yig’ish ham yordam beradi. Juda og’ir holatlarda unchalik zarur bo’lmagan barcha komponentlarni — tovush kartalari, optik disklar, tyunerlarni atrof qo’shimcha qurilmalarini o’chirib qo’yish ham juda foydali bo’ladi. Agar shunday holatda ShK yaxshi ishlasa, unda «devayslarni» navbat bilan o’z joyiga qaytarib, qotib qolishga sababchi aybdorni topish mumkin.
|
| |
Цезер усулида T1 усулида шифрлаш K=12 jamshid

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI AXBOROT TEXNALOGIYALARI
VA KOMMUNIKATSIYALARINI RIVOJLANTIRISH VAZIRLIGI
MUHAMMAD AL-XORAZMIY NOMIDAGI TOSHKENT AXBOROT
TEXNOLOGIYALARI UNIVERSITETI
Diskret tuzilmalar
1-topshiriq
Bajardi:
080-22 guruh talabasi Hoshimov
Jamshid
Tekshirdi:
NOSIROVA N. A.
Toshkent 2023
2.6. Кombinator tenglamalar
Quyidagi mantiq algebrasi funksiyalari uchun rostlik jadvallarini tuzing;
Bu funksiya uchun rostlik jadvallarini aniqlash uchun, har bir bitta uchta qiymatli o'zgaruvchilar A, B,
va C uchun har bir kombinatsiyasini tekshirib ko'ramiz. Natijada funksiyaning qiymatini aniqlaymiz
COOLER PROTSESSORI BILAN ALOQADA NUQTASI: MODDIY

|
COOLER PROTSESSORI BILAN ALOQADA NUQTASI: MODDIY
|
bet | 88/122 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 4,57 Mb. | | #240045 |
Bog'liq 5 Maruzalar matni COOLER PROTSESSORI BILAN ALOQADA NUQTASI: MODDIY
ad
sovutish tizimi atrof-muhitga chiqishi uchun tizim birligi dan ortiq issiqlik energiyasi talab qilinadi, lekin qismlari bilan aloqa nuqtasi iloji boricha zich bo'lishi kerak. Bu yerda, sovutish tizimining sifatini tanlash uchun muhim mezon cooler qilingan qaysi moddiy va uning yuzasi silliq darajasini bo'ladi. (Foydalanuvchilar va texnik fikr uchun) eng yuqori sifatli materiallar alyuminiy yoki mis isbotlangan. kontakt nuqtasida material sirti iloji boricha silliq bo'lishi kerak - tushkun, chizish va qusurlardan holda.
BIR RADIATORGA BILAN ALOQA QUVURLAR USULI
a radiator sovutish tizimi bilan quvurlar chorrahasida, aniq izlari bor bo'lsa, u amaliy lehim tuzatish mumkin. soldering yaqinda kamdan-kam hollarda ishlatiladi da usuli bilan ishlab chiqarilgan qurilma, ishonchli va mustahkam bo'lishi uchun. allaqachon radiator quvurlar bilan aloqada o'rniga lehimli bilan cooler sotib mijozlar, uzoq-muddatli tizimi xizmati va avariyalar etishmasligi sovutish deydi.
bir radiatorga bilan aloqa quvurlar bir ko'proq mashhur usul kam sifatli kıvırcıklaştırma hisoblanadi. Bu, shuningdek, keng, muxlislarini foydalaniladigan to'g'ridan-to'g'ri aloqa texnologiyasi yordamida ishlab chiqarilmoqda. Bu holda, issiqlik qabul qiluvchi baza issiqlik quvur almashinadi. sifatli mahsulot aniqlash uchun, siz issiqlik quvurlar orasidagi masofa e'tibor kerak: issiqlik ko'proq yagona bo'ladi, deb u kichik, yaxshi, sovitgich ishlaydi.
Mavzu_№-_28_: Videokartaga va boshqa qurilmalarga sovutgichni o‘rnatish
Reja:
Termal surtma: qanday qilib tez-tez o'zgartirish kerak?
Videokartalar tvikerlari
Grafika sozlovchilari
TERMAL SURTMA: QANDAY QILIB TEZ-TEZ O'ZGARTIRISH KERAK?
Issiqlik bir macunumsu doimiylik turli rangdagi bo'lishi mumkin vakili (oq, ko'k, ko'k, kul rang, qora). o'zi tomonidan, u sovutish ta'sir ta'minlash, lekin tez bir radiator sovutish tizimiga jip issiqlik o'tkazishga yordam beradi emas. normal sharoitda, u yaratgan hosil havo‘yostig'i, past issiqlik o'tkazuvchanligi mavjud.
cooler bevosita protsessor bilan bog'liq qaerda issiqlik moy qo'llanilishi kerak. vaqti vaqti almashtirish moddalarni amalga oshirilishi lozim boshlab quritish CPU haddan tashqari darajasiga o'sishiga olib keladi, chunki. Foydalanuvchi hisobot issiqlik pastasi eng zamonaviy turlarini Optimal "xizmati hayot», bir yil. Eski va ishonchli brendlar uchun almashtirish interval to'rt yil ortadi.
|
| |