nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Avtoxtonlar- - Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya

|
Qoraqolpoq davlat universiteti ekologiya va fiziologiya
|
bet | 31/50 | Sana | 14.06.2024 | Hajmi | 424 Kb. | | #263569 |
Bog'liq биогеография лекция узбAvtoxtonlar- mahalliy turlar bo'lib yirik taksonomik guruhga ega turlar. Migrantlar-boshqa yerlardan kelgan turlar.
Organizmlarning geografik tarqalishini tushuntiruvchi birinchi nazariya «quruqlik ko'prigi» nazariyasidir. Bu nazariyada oldin har xil mintaqalar birlashib turgan, shuning uchun hozirgi organizmlar o'xshash bo'lgan. Masalan, Indostan, Shrilanka, Madagaskar va Afrika oldin birlashib Lemuriya qit'asini tashkil qilgan. G'arbiy Afrika va Janubiy Amerikaning florasi birlashib Janubiy Atlantida qit'asini tashkil qilgan. Evropa va Shimoliy Amerika birlashib Shimoliy Atlantida, Shimoliy Amerika va Sharqiy Osiyo birlashib - Beringiya qit'asini tashkil qilgan. Biroq hozirgi geologik pozitsiyada faqat keyingi misol tasdiqlangan. Bu nazariya okean tubi tuzilishini tekshirish asosida isbotlangan. Bu nazariyaning o'rniga keyin fiksizm nazariyasi (qit'alarning doimiyligi) keldi. Hozirgi okean basseynlari va materiklar kembriygacha paydo bo'lgan deydi. Biroq bu nazariya areallarning bo'laklanishini tushuntirib bera olmaydi.
Biogeograflarning diqqatini XIX asr boshlarida nemis olimi A.Vegener ishlab chiqqan
« Materiklarning harakati» nazariyasi qaratadi. Bu nazariyada materik bo'laklari yerning qalin qatlamida oqib yurib keyinchalik paleozoyda bir quruqlik-Pangeyaga birikadi. So'ngra u ham bo'laklarga bo'linadi, hozirgiga o'xshab (yura davrida). Bu nazariya ko'pchilik biogeografik omillarni va o'simlik, hayvonlarning tarqalishini yaxshi tushuntiradi. Biroq hech qaysi geologik nazariya qabul qilinmaydi. Hozirgi vaqtda biogeograflar « plitalarning tektonikasi » teoriyasida (yangi global nazariya) o'z yechimini topadi.
Topshiriq va savollar.
1. Erda hayot ilk bor qayerda va qachon paydo bo'ldi?
2. Qaysi erada o'simliklar quruqlika chiqa boshladi?
3. O'simlik va hayvonlarning kelib chiqish va rivojlanishini eralar va davirlar davrlar bo'yicha tushuntirib bering.
9- ma'ruza. Quruqlikning floristik bo'linishi.
|
| |
DINIY TASHKILOTNING MAQSADI

DINIY TASHKILOTNING MAQSADI
DINIY TASHKILOTNING ASOSIY MAQSADLARI
A’zolari belgilangan tartibga amal qilishi talab etiladi
Tarafdorlarida muayyan maqsad, qadriyatlar va ideallarni shakllantiradi
Boshqa diniy tashki-lotlarga qarshi kurash olib boradi
Maqsadni bir qator funksiyalarni bajarish orqali amalga oshiradi
Diniy g‘oyalar tizimini ishlab chiqadi
Diniy g‘oyalarni asoslaydi va himoya qiladi
Diniy marosimlarga rahbarlik qiladi
12-chizma. DINNING ASOSIY FUNKSIYALARI
ASOSIY FUNKSIYALARI
Kompensa-torlik – ijtimoiy turmushni mazmunan boyitadi, odamlarning diqqa-tini kundalik muam-molardan boshqa xayoliy narsalarga, g‘oyalarga jalb qiladi, ovutadi
Integrativlik Regulyativlik – Aloqa – shaxs – diniy e’tiqod ijtimoiy muno- va jamiyat
sabatlarni tartib- o‘rtasida o‘zaro ga soladi, diniy aloqa o‘rnati-
normalarni lishiga ko‘mak-bajarilishini lashadi
nazorat qiladi
Dunyoqarash – muayyan dunyo manzarasini, qadriyatlar, ideallar va normalarni vujudga keltiradi
13-chizma. DINNING TARIXIY SHAKLLARI
DINNING TARIXIY SHAKLLARI
Dinning ilk shakllari
Milliy (davlat) Jahon dinlari dinlar
3-Mavzu: Yahudiylik ta'limoti, an'ana va marosimlari.
R e j a:
1.Yahudiylik dinining shakllanishi
2. Yahudiylik talimoti.
3 Yahudiylik an’ana va marosimlari
|
ILOHIYOTNING ASOSIY VAZIFALARI

Diniy ta’limotni ishlab chiqadi va himoya qiladi
Diniy ta’limotni zmon talablariga moslashtiradi
Ateizmga qarshi kurash olib boradi
4-chizma. ATEIZMNING ASOSIY VAZIFALARI
ATEIZM
Diniy ta’limotning materialistik ta’limotga zid ekanligini
tushuntiradi
Dinning vujudga kelish sabablarini ilmiy asosda tushun-tiradi
Dinning ijtimoiy shart-sharoitlari va usullarini o‘rganadi. Dinga qarshi kurashadi
5-chizma.
DINSHUNOSLIKNING BOSHQA FANLARDAN FARQ QILUVCHI XUSUSIYATLARI
DINSHUNOSLIK FANI
Dinshunoslik dinni ijtimoiy-ruhiy voqyelik sifatida kompleks o‘rgansa, ijtimoiy fanlar uni o‘z yo‘nalishlari bo‘yicha o‘rganadi
Dinshunoslik dinni o‘rganishda ilmiy obyektiv yondashuvga tayanadi
6-chizma. DINNING TUZILISHI
DIN
Diniy ong
Diniy ruhiyat
Diniy mafkura
Diniy marosim
Sig‘inish
Qurbonlik
Diniy tashkilot
Cherkov
Sekta
Xarizmatik marosim
Denominasiya
7-chizma.
DINIY ONGNING DARAJALARI
DINIY ONG
Diniy ruhiyat
Diniy hissiyot
Individual ruhiy xususiyatlar
Diniy mafkura
Dogmatika
Apologetika
8-chizma. DINIY MAROSIMNING TURLARI
DINIY MAROSIM
Sig‘inish – ijtimoiy guruh tomo-nidan joriy qilingan harakat, andozalar bo‘lib, muayyan g‘oyalarni, normalarni va tasavvurlarni ifodalaydi
Qurbonlik – g‘ayritabiiy kuchlarning e’tiborini, rahm-shafqatini qozonishga qaratilgan yoki ularga kishining, guruhlarning munosabatlarini ko‘rsatuvchi marosim
Diniy marosimlar yakka shaxs yoki
kishilar guruhi tomonidan bajariladi
9-chizma.
DINIY TASHKILOTNING TURLARI
Cherkov – diniy ta’limotni ishlab chiqadi, saqlaydi va avloddan-avlodga o‘tkazadi, diniy faoliyatni tashkil etadi, dindorlarning xulq-atvorini nazorat qiladi, iyerarxiya tizimiga ega markazlashtirilgan diniy tashkilot
Sekta – diniy qarashlar va marosimlardagi farqlariga ko‘ra rasmiy cherkovdan ajralib chiqqan guruh yoki tashkilot
Xarizmatik marosim – diniy sektaning bir turi bo‘lib, uning a’zolari «ilohiy» qobiliyat (xarizma)ga ega shaxs atrofida birlashadilar
Denominasiya – cherkov va sektaning ayrim xususiyatlarini o‘zida mujassamlashtirgan diniy tashkilot
10-chizma. DINIY TASHKILOTLARNING BELGILARI
Cherkov. tashkilotga a’zolik an’anaviylik bilan belgilanadi, ular doimiy va qat’iy nazorat qilinmaydi
Sekta a’zolari kamsonli bo’lib, ular qattiq nazorat qilib boriladi, boshqa sektalar bilan aloqalari cheklanadi, dunyoviy hayotdan voz kechiladi, o‘z e’tiqodini boshqalardan ustun qo‘yadi, muxolliflikka intiladi, o‘zga fikrga betoqatlik xos, a’zolarining huquqda tengligi e’tirof etiladi
Xarizmatik marosim yetakchi («ilohiy» qobiliyatga ega kishi) atrofida maslakdoshlarining birlashuvi asosida tuziladi, uni «xudo» yoki g‘ayri tabiiy kuchning vakili deb e’lon qilinadi, a’zolari kam sonli bo‘ladi, faoliyatida mutaassiblik, mistika, izolyasio-nizm kabi g‘oyalar ustuvorlik qiladi
Denominasiya boshqaruvning sentralizm va iyerarxiya prinsiplari qabul qilingan, izolyasionizm rad etiladi, a’zolik ixtiyoriy bo‘lsa-da, ular qat’iy nazorat qilinadi
11-chizma.
|
Внедрение результатов исследования

|
Внедрение результатов исследованияBog'liq QBb2Ji7HzZxvBfjВнедрение результатов исследования.
На основе результатов
исследований по обоснованию параметров и режимов работы автономной
системы обеззараживания подземных питьевых вод:
получен
патент
на
изобретение,
Агенства
интеллектуальной
собственности при Министерстве Юстиции, автономной установки для
очистки воды (IAP 065371-2013г.«Автономная установка для очистки
воды»). В результате создана возможность разработки конструкции
устройства, осуществляющей обеззараживание воды с меньшими затратами
энергии;
внедрено устройство обеззараживания подземных питьевых вод на
насосных станциях Наманганского городского филиала ООО «Наманган сув
таъминоти» (справка Министерства Экологии, охраны окружающей среды и
изменения климата Республики Узбекистан №03-03/3-3103 от 24 июля
2023 года). В результате за счет экономии 1 тонны 460 кг хлора и
166120 кВт∙ч электроэнергии ожидаемая экономическая эффективность
составит 1565430 000 сумов.
внедрено устройство обеззараживание подземных питьевых вод в
Хорезмской области ООО «
Кушкупир туман сув таъминоти
». (
справка
Министерства Экологии, охраны окружающей среды и изменения климата
Республики Узбекистан №03-03/3-3103 от 24 июля 2023 года
). В результате
экономии 55373 кВт
∙
ч электроэнергии, ожидаемая экономическая
эффективность составит 59410000 сум.
Апробация результатов исследования.
Результаты исследования
о
бсуждены
на 21, в том числе 9 международных и 12
республиканских
научно-практических конференциях.
Опубликованность результатов исследования.
По теме диссертации
опубликовано 18 научных работ, включая 3 монографии,
2 патента на
изобретение
и статьи в научных журналах. Из них 13 статей опубликованы в
журналах, рекомендованных Высшей аттестационной комиссией Республики
Узбекистан для публикации основных научных результатов докторских
диссертаций, включая 2 статьи в зарубежных и 11 в республиканских
журналах.
|
| |
Talabalarga mustaqil bajarishlari uchun quyidagi applikatsiya ishlarini

45
5.
Applikatsiyadan master klasslar
"
Somonlardan qo'llash" master-klassi.
Somonlar bilan dekorativ
applikatsiya
Kuz - ajoyib vaqt! Atrofda qanday yorqin ranglar!
Shuning uchun men
ularni xotiramda saqlamoqchiman. Va ular
buni qilishga yordam beradi,
tabiiy materiallardan tayyorlangan hunarmandchilik
yilning shu davrida
yaxshi, ularning ko'pi bor. Ular bizning atrofimizda va oyoqlarimiz ostida
va tepasida joylashgan. Bu safar e’tiborimni o‘rib olingan javdar dalasiga
qaratdim.
Men bir she'rni esladim:
G'amgin siqilgan dalalar,
Portlagan yer uxlab qoldi.
Odatdagi shov-shuvni eshitmang,
Faqat butalar nimadir haqida pichirlashadi.
Kuz yana g'amgin, afsuski,
To‘qaylar orasidan barg oltinlarini g‘ijimlaydi.
Pavel Mixalev (Veles)
Men kuzda xafa bo'lishni xohlamayman. Va agar siz qo'llaringizni va
mehnatsevarlikni qo'ysangiz, g'ayrioddiy narsalarni olishingiz
mumkin
deb o'yladim. Bu, albatta, sizni va atrofingizdagilarni xursand qiladi.
Sinashga arziydi! Qolganlaridan boshlaylik uyga
olib ketish uchun
somon, poyalari g'ijimlamasligi va egilmasligi uchun ehtiyotkorlik bilan
oling. Biz
uydamiz keling, somonni saralaymiz, biz
uni isitamiz va
nafaqat isitamiz, balki u uchun hammomni tashkil qilamiz, uni suvda
qaynatamiz. Agar qaynatsangiz, sir bor somonlar sirka qo'shilishi bilan u
engil soyaga ega bo'ladi va agar soda bo'lsa, u oltin rangga aylanadi.
46
Hozir somon dazmollash kerak va buning uchun dazmol foydalidir. Biz
kuyib ketmaslik uchun ehtiyotkorlik bilan ishlaymiz!
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat - bet 37

|
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat
|
bet | 37/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgTil – inson aloqalari, tafakkuri uchun axborotni asrash va avloddan avlodga etkazib berish vositasi bo‘lib xizmat qiladigan belgilar tizimidir.
Unutish – eslash va yod bo‘lib qolgan yoki o‘zlashtirilgan materialni qayta xotirlash imkoniyatining asta-sekin so‘nib borishini aks ettiruvchi jarayondir.
Fantaziya- hayolning borliqdan, haqtqatdan biroz uzoqlashuv jarayonidir.
Fizionomika – odam yuz qirralari va ularning nisbati orqali odamning xususiyatlarini o‘rganish.
Faoliyat – insonning voqeilikni, o‘zini o‘zi ijodiy o‘zgartirish, takomillashtirish, mukammallashtirishga yo‘naltirilgan faolligi. Psixologik jihatdan ichki ehtiyojni qondirish deya talqin etiladi.
Xarakter (grekcha charakter – bosish, zarb qilish) – insonning faoliyati va munosabati tufayli shakllanadigan va namoyon bo‘ladigan barqaror individual xususiyatlari yig‘indisi bo‘lib, unga xos bo‘lgan hulq-atvor va hayotiy holatlarga javob berish usullarini belgilaydi. Xarakterda inson uchun xos bo‘lgan, standart vaziyatlarda qo‘llaniladigan, hayotiy vazifalarni qo‘yish va echish usullari o‘z ifodasini topadi.
His-tuyg‘u – insonning nisbatan barqarorligi, umumiyligi, uning shaxs sifatidagi taraqqiyoti davomida shakllangan ehtiyojlari va (xususan) qadriyatlariga mosligi bilan farq qiladigan yuksak o‘zaro madaniy bog‘langan hissiyotlaridir.
Hayajonlanish – (lot. emoveo – hayratga solmoq,hayajonga solamoq) – psixik hodisalarning alohida toifasi bo‘lib, sub’ekt tomonidan bu hodisalar, predmetlar va vaziyatlar insonning o‘z ehtiyojlarini qondirish uchun bevosita qiziqqon kechinmalari ko‘rinishida namoyon bo‘ladi.
Xayol – insonning sub’ekt sifatidagi ongidan butun holda idrok qilinmagan yoki sezgi a’zolari yordamida idrok etila olmaydigan ob’ektlarning in’ikosining (tasavvurlar, sxemalar va boshqa obraz-modellarning) yoki jo‘rttaga paydo bo‘lishiga yoxud ataylab qurilishiga olib keluvchi bilish faolligidir. (mas., kelajakni mo‘ljallagan tarix hodisalari idrok etila olmaydigan yoki umuman mavjud bo‘lmagan dunyoning voqealari – miflar va ertaklardagi hayri-tabiiy personajlar va b.)
|
| |
Qоg`оzlarni bo`yovchi vоsitalar

38
Kraхmal (un) yеlimi va yеlim.
Kraхmal (un) yеlimi va yеlim – applikatsiya uchun zarur matеriallar
hisоblanadi. Ish sifati shu matеriallarning sifatiga bеvоsita bоg`liq. Yelim dоg`
qоldirmasligi va rangni o`zgartirmasligi kеrak. Applikatsiya
bajarishda sintеtik
kazеin yеlimlar ko`p ishlatiladi yoki ularni mustaqil ravishda tayyorlanadi.
Buning uchun qaynab turgan suvga sоvuq suvda eritilgan kraхmal asta-sеkinlik
bilan quyib aralashtiriladi. Hоsil bo`lgan massa quyuqlashganilan kеyin u
qaynashidan оldin оlоvdan оlinadi.
Tarkibi: 1 chоy qоshiq kraхmal, sоvuq suv (kraхmalni eritish uchun), 0,5 litr
qaynоq suv.
Kraхmal yеlimi undan tayyorlanadi. Tarkibi: 2 chоy qоshiq un, 6 chоy qоshiq
sоvuq suv, 0,5 litr qaynоq suv.
Tеrak mоmig`i bilan pinsеtda ishlanadi. Оldindan
echki siluetining rasmini
qоg`оzga tushiriladi. Kеyin mоmiq bilan ish bоshlanadi. Mоmiqni echki juni
yo`nalishi bo`yicha jоylashtirishni pastdan bоshlash kеrak. Shu tartibda tеpagacha
mоiqlar jоylashtirib chiqiladi. Bunda PVA yеlimidan fоydalanish qulay
Yuqоrida umumta’lim maktablarida to`garak mashg`ulоtlarida
applikatsiya
bajarish ishlarini tashkil qilish va unda o`quvchilarning yosh хususiyatlari hamda
qоbiliyatlarini hisоbga оlib mashg`ulоtlar mazmunini shakllantirish mеtоdlarini
ko`rib chiqdik. Har bir o`qituvchi taklif qilingan variantlarni o`zgarishlar
kiritib
takоmillashtirishi (sоddalashtirishi yoki murakkablashtirishi) mumkin. Bu bilan
o`quvchilarning ishni bajarishga intilish va qiziqishlari оrtadi,
ularning badiiy
ijоdkоrlik qоbiliyatlari shakllanib, rivоjlanishiga hissa qo`shiladi.
Boshlang`ich sinf texnologiya ta’limi darslarida applikatsiya ishlariga oid
quyidagi mavzular bo`yicha amaliy ishlarni bajarish o`rgatiladi:
1.
Tabiiy materiallar haqida tushuncha. Tabiiiy materiallardan “Oltin kuz”
manzarasini tasvirlash.
40
5.Ikkiga buklangan qog‘ozlardan qirqib, applikatsiya usulida
naqsh yasash
6.
8-mart va navro‘z bayramlariga qog‘ozdan applikatsiya usulida tabriknoma
tayyorlash
7.
Urug‘lardan applikatsiya usulida naqsh tuzish
8.
Somondan applikatsiya usulida manzara,
hayvonlar, gullar, jonivorlar shaklini
yasash
Asosiy adabiyotlar - Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat

|
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat
|
bet | 15/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgAsosiy adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T.2003.
2. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga sharhlar.T.2001, 590 b.
3. Vasilyev B.JI. Yuridicheskaya Psixologiya. «Piter» Sankt-Peterburg. 2009.
4. Ratinov A.R. Sudebnaya Psixologiya dlya sledovateley. M.,2005.
5. Romanov V.V. Yuridicheskaya Psixologiya Moskva., Yurist, 2006.
6. Ruxiyeva X.A. Sud psixologik ekspertizasi T., 2011.
7. Umarov B.M. Yuridikshunoslik faoliyatida sud-psixologik ekspertizasidan foydalanish. Toshkent, 1998.
10. Umarov B.M. Yuridikshunoslik faoliyati Psixologiyasi Toshkent, “Yangi asr avlodi”.2005
11. Usmanova A.A., Norboyev A.N.. Yuridir Psixologiya. T., 2006
Qo‘shimcha adabiyotlar:
Berezip F.B., Miroshnikov N.P., Rojanets R.V. Metodika mnogostoronnego .issledovaniya lichnosti. M., 2005y.
Bogdanov V.M. Psihologicheskiye osobennosti professionalnogo mishleniya rabotnikov ugolovnogo roziska. Omsk. 1994.
Boginskiy V.YE. Refleksivnoye upravleniye pri doprose. Uchebnoye posobiye. Xarkov 1993.
Bikov V.M. Osobennosti rassledovaniya gruppovix prestupleniy. Tashkent, 2003.
Volkov B.S. Motivi prestupleniy. Kazan, 2003
Glazirin F.V. Psixologiya sledstvennix deystviy. Volgograd, 2003
Glatochkii A.V., Pirojkov V.F. Psixologiya sostoyaniya cheloveka leshennogo svobodi. M.,2003
7-MAVZU. PSIXOLOGIYADA EKSPERIMENTAL PARADIGMA
REJA:
1. Psixologiyada eksperimental paradigma. Insonni tushunishdagi pozitiv empirik va eksperimental yondashuv.
2. Tadqiqotning yangi metodologiyasi. Intervyu turlari. Tadqiqotning sifat metodlari. Tadqiqotning miqdoriy va sifat metodlari
3. Gumanistik psixologiyada metod muammosi. Psixologiyada eksperimental va ekspermental paradigmalar. G.Ollportning miorfogenetik tadqiqotlar.
4. A.Maslou konsepsiyasi. K.Rodjersning intersubektiv bilimi. R.Meyining fenomenologiyasi. I.Chayld va A.Djiordjlarning nazariyasi..
5. O’zini o’zi determinatsiyalashtirish. O’zini o’zi tartibga solish tamoyili. Ichki Men. Psixoterapiya tartibga solinuvchi va reorganizatsiyalashuv jarayon. Psixoterapiyada o’zgarish momenti.
|
| |
Optimizm - Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat

|
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat
|
bet | 35/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgOptimizm – kechayotgan voqea va xodisalar jarayoniga nisbatan bildirilgan ikki xil qarama – qarshi fikrlar yoki munosabatlarni yaxshilikka yo‘yish.
Panelog – gurux ichidagi munozaradir
Psixodiagnostika (grekcha psyche – ruh va diagnostikos – bilishga qodir) – psixologik fan sohasi bo‘lib, shaxsning individual – psixik xususiyatlarini o‘lchash va aniqlash usullarini ishlab chiqadi.
Psixoterapiya (grekcha therapeia – parvarish qilish, davolash) – ko‘plab psixik, asabiy va psixosomatik xafagarchiliklarda inson hissiyoti, fikrlari, o‘z-o‘zini anglashiga kompleks davolovchi ta’sirdir (asosan nutq yordamida, biroq faqat uning yordamida emas). SHartli ravishda asosan mavjud alomatlarni yo‘qotish yoki yumshatishga qaratilgan klinik maqsadli psixoterapiya va insonga uning sotsial muhiti va o‘z shaxsiga nisbatan munosabatini o‘zgartirishga yordam berishni vazifa qilib olgan shaxsiy maqsadli psixoterapiya mavjudligi e’tirof qilinadi.
Psixo analiz – ruhiy xastalikni davolash usuli va psixologik ta’limot.
Psixotexnika (grekcha techne – san’at, mahorat) – psixik jarayonlarni sodir bo‘lish xarakteristikasini yaxshilash, mavjud psixik qobiliyatlarni o‘stirish va yangilarini shakllantirishda qo‘llaniladigan konkret metodik usullar yoki usullar tizimidir.
Predikatlar mantig‘i – muhokama yuritish jarayonlarining muloxazalarning ichki strukturasidan kelib chiqib tahlil qiladigan mantiqiy sistema. U muloxg‘azalar mantig‘ini o‘z ichiga oladi. Predikatlar mantig‘i tili muloxazalar mantig‘i tiliga qo‘shimcha simvollar kiritish yordamida hosil qilinadi.
Reproduktiv – fikrlashni bir turi.
Referent guruh (lot. referens – xabar beruvchi) – kishi uchun e’tiborli bo‘lgan, qadriyatlari, fikrlash hulq-atvor, normalari va qoidalarini so‘zsiz tan
oluvchi va ularni o‘zi uchun qabul qiluvchi kishilar guruhidir.
Refleksiya – aynan o‘ziga o‘xshash odamlar obrazi orqali o‘zi to‘g‘risidagi obrazni shakllantirish, jonlantirish.
|
| |
Rol – shaxsga nisbatan shunday tushunchaki, uning konkret hayotiy vaziyatidagi huquq va burchlaridan iborat. 
Sezgi

|
Rol – shaxsga nisbatan shunday tushunchaki, uning konkret hayotiy vaziyatidagi huquq va burchlaridan iborat.
Sezgi
|
bet | 36/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgRol – shaxsga nisbatan shunday tushunchaki, uning konkret hayotiy vaziyatidagi huquq va burchlaridan iborat.
Sezgi – qo‘zg‘atuvchilarning idrok a’zolari retseptorlaritga ta’siri tufayli vujudga keladigan, ob’ektiv dunyo xossalarining sub’ektiv in’ikosidir.
Sotsial individ – barcha kishilar uchun umumiy bo‘lgan, belgilar, qurollar bilan ishlashda bog‘liq bo‘lgan maxsus insoniy tavsiflarni aks ettirish, jamiyatda qabul qilingan norma va qoidalarni hisobga olish, sotsial vazifalarni bajarishdir. Gap shaxsiy yoki individual jihatlar to‘g‘risida ketayotgani yo‘q.
Sotsial muhit – insonning aniq maqsadlar rejalar asosida faoliyat ko‘rsatadigan dunyosi.
Sevgi – bu nafaqat xissiyot, balki boshqalarni seva olish qobiliyati va sevilish uning asosiy mezoni – “insoniy fazilatlar” hisoblanadi.
Simpatiya – o‘zaro yoqtirib qolish, bu sevgining ilk bosqichi hisoblanadi. Bunda asosan sevgi ob’ektning tashqi jozibasi rol o‘ynaydi.
Talant (grekcha talanron – dastlab o‘lchov, mezon, keyin esa ko‘chma ma’noda – qobiliyatlar darajasi) – inson qobiliyatlarining, eng avvalo u yoki bu turdagi faoliyatda ulkan yutuqlarga erishishini ta’minlovchi maxsus yuksak rivojlanish darajasi.
Tashabbuskorlik – xarakterning qimmatli xislati bo‘lib, bu xislat ko‘pchilik kishilarda ommaviy tus olgandir.
Temperament (lot. temreramentum – qismlarning tegishli muvofiqligi, mutanosibligi) – inson hulq-atvori va psixik jarayonlarining dinamik xarakteristikasi bo‘lib, ularning tezligi, o‘zgaruvchanligi, samaradorligi, ishchanligi va boshqalarda namoyon bo‘ladi.
Tafakkur – turli masalalarni (nazariy va amaliy) echishga qaratilgan va bu yumushni ado etishni (javob topishni) ta’minlaydigan ko‘plab psixik jarayonlar, harakatlar, holatlardir. Tafakkurni funksional tizim sifatida jalb qilish qisman ongli, qisman odatlar, malakalar va asab tizimi tomonidan yuzaga keltirilgan insonning ilgarigi taraqqiyoti, tarbiyasi, o‘z-o‘zini shakllantirishdan iborat beixtiyor harakatlari tufayli amalga oshiriladi.
|
| |
Quritilgan maysalardan applikatsiya tayyorlash

Quritilgan maysalardan applikatsiya tayyorlash.
Hоzirgi vaqtda gullar, o`simliklar, barglardan applikatsiya tayyorlash –
flоristika kеng оmmalashib bоrmоqda. Katta yoshdagi bоg`cha bоlalari tabiiy
matеriallardan applikatsiyalarni qiynalmasdan bajara оladilar. Bu mashg`ulоt ular
23
uchun qiziqarli va fоydali bo`lib, tabiatni yaqindan o`rganishlariga ham yordam
bеradi. Bu
jarayon bоlalarning
ijоdkоrligi, fikrlashi, kuzatuvchanligi,
mеhnatsеvarligi, badiiy didini rivоjlantiradi.
Tabiatdan ranglarning takrоrlanmas rang-barangligi va tayyor mukammal
shakllarni оlish mumkin. Tabiiy matеriallar bilan mashg`ulоtlarni o`tkazish bоlalarni
tabiatni sеvishga, uni asrab-avaylashga o`rgatadi.
Tеrak mоmig`idan applikatsiya tayyorlash.
Har bahоrda tеraklarning mоmig`i yеr ustini qоr kabi qоplaydi. Bu mоmiqlarni
yig`ib qo`yib kеyinchalik ulardan yеlim va bo`yoqlarsiz juda chirоyli applikatsiyalar
tayyorlash mumkin. Tеrak mоmig`idan tayyorlangan applikatsiyalar bir хil rangli
bo`lib grizaylni eslatadi. Ular mayin, yеngil va nafis bo`ladi.
Qоg`оz applikatsiyalar kabi tеrak mоmig`idan tayyorlangan applikatsiyalar ham
prеdmеtli, mavzuli va bеzakli bo`lishi mumkin. Prеdmеtli applikatsiyalarning
mavzulari har хil bo`lishi mumkin. Mavzu tanlaganda dеtallar kam bo`lib, ular
yirikrоq bo`lsa ishni bajarish оsоn bo`lishini hisоbga оlish kеrak.
Tasvirlanadigan hayvоnlar, qushlarni mоmiq gavdalilarini: quyon, mushuk,
o`rdak, jo`jalar, duхоba o`yinchоqlar, mоychеchak bоshchalari kabilarni tanlash
zarur. Applikatsiyalarni оq-qоra rasmlar yoki rangli fоtоsuratlarga qarab bajarish
оsоn. Manzarali applikatsiyalarda qish manzaralari, akvariumdagi baliqlar kabilar
chirоyli chiqadi. Bеzakli applikatsiyalar o`zgacha ko`rinishda bo`lib, оriginal
chiqadi. Bular naqshlar, har хil shakldagi bеzaklar bo`lishi mumkin.
|
Matоdan applikatsiya tayyorlash

22
Sоmоndan tayyorlangan applikatsiyalar juda chirоyli bo`lib, оltin rangida
tоvlanib turadi. Sоmоn tоlalarining bo`ylama jоylashgani va yaltirоqligi uchun
shunday manzara hоsil bo`ladi. Sоmоn tоlalari faqat ma’lum vaziyatda yorug`likni
eng ko`p qaytaradi. Yorug`likka nisbatan har хil burchakda jоylashgan sоmоn
tоlallaridan bajarilgan applikatsiya оltin kabi yarqirab takrоrlanmas manzara hоsil
qiladi. Sоmоn applikatsiyalari zamоnaviy uylar intеryеriga ham mоs tushadi.
Sоmоndan chirоyli suvеnirlar tayyorlash mumkin. Bular kartinalar, naqshlar, quticha
va ramkalar bo`lishi mumkin. Katta yoshdagi bоg`cha bоlalari sоmоndan
applikatsiya yasashni оsоn o`rganib оladilar. Ish uchun to`g`ri burchakli shakldagi
prеdmеtlar: uy – kvadrat, tоm – uchburchak, archa – uchburchaklar to`plamidan
tashkil tоpgan, qo`ziqоrin – ildizi tеpaga qarab qisqarib bоradigan tasma, qo`ziqоrin
sallasi – yarim aylana. Sоmоndan applikatsiya tayyorlashda 3-4 nafar bоlalardan
ibоrat kichik guruhlarda mashg`ulоt tashkil etish maqsadga muvоfiq.
Hayotiy ma’nolar - Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat

|
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat
|
bet | 38/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgHayotiy ma’nolar – bu inson uchun uning borliq bilan befarq bo‘lmagan shunday aloqalari majmuasiki, ularda insonning uni o‘rab olgan voqeilikdan ob’ektiv bog‘liqligi sifatida ham, uning ehtiyojlari va intilishlari ko‘rinishida ham o‘z aksini topadi. Biz kundalik hayotimiz davomida hattoki, ko‘p hollarda o‘zimizning turmush psixologi ekanligimizni ham unutgan holda ulardan juda ko‘p foydalanamiz. Bu o‘rinda «turmush» so‘zidan tashqari «kundalik psixologiya» yoki «odatiy psixologiya» deyish ham mumkin. Turmush (odatiy) psixologiyasi kundalik ong tarkibiga kiradi.
Xotira – insonning o‘tmishi tajribasini eslab qolish, fikriy tashkil qilish, saqlash va qayta eslashga yo‘naltirilgan ko‘plab psixik jarayonlari, hatti-harakatlari, holatlaridir.
Hatti-harakat – insonning axloqiy o‘z-o‘zini ko‘rsatish momenti bo‘lib, bunda u boshqa kishiga nisbatan munosabati, o‘z-o‘ziga, guruh yoki jamiyatga, umuman tabiatga nisbatan shaxs sifatida o‘zini namoyon qiladi. Hatti-harakat faoliyat yoki faoliyatsizlik; so‘zlarda bildirilgan pozitsiya; imo-ishora ko‘rinishida, qarash, nutq ohangi, matnning ma’nosi shaklidagi biron narsaga nisbatan munosabatda jismoniy to‘siqlarni engib o‘tish va haqiqatni izlash tomon yo‘naltirilgan harakatda kabilarda ifodalanadi. Hatti-harakat – sotsial hulq-atvorning asosiy birligidir, uning hamisha guvohlari bo‘ladi: o‘zining sotsial ifodasini topmagan ichki echimi hali hatti-harakat bo‘la olmaydi. SHuning uchun hatti-harakat orqaga qaytmas xarakterga ega, uni «qayta o‘ynab» bo‘lmaydi – aynan shu erdan sodir etilgan hatti-harakat uchun shaxsiy javobgarlik vujudga keladi. Hatti-harakatda inson shaxs sifatidagina namoyon bo‘lib qolmasdan, balki ushbu sifatda shakllanadi ham.
Qayta hosil qilish – kuzatish mumkin bo‘lgan u yoki bu belgilar shaklidagi faollashgan mazmunning qayta tiklanishi va qayta qurilishidan iborat bo‘lgan aqliy hodisadir.
O‘ylar – insonning hayotidagi kelajak hayot manzaralarini aks ettiradigan shirin tasavvurlari, fantaziya va orzu-niyatlaridir.
SHaxsiy kontakt – o‘zaro hamkorlarni yagona sotsial butunlikka (ikki, uch yoki ko‘proq kishilardan iborat) birlashuv darajasini anglatuvchi shaxsiy munosabat tavsifidir.
|
| |
Практические результаты исследования

|
Практические результаты исследованияBog'liq QBb2Ji7HzZxvBfjПрактические результаты исследования
состоят в следующим
:
разработанные методики и модели позволяют проектировать установки
обеззараживания воды с минимальными энергозатратами и оптимизировать
электроснабжение на основе фотоэлектрических систем
;
исследованиями представлены практические рекомендации по выбору
оптимального слоя обрабатываемой воды и управлению солнечной
фотоэлектрической установкой в различных климатических условиях
;
результаты исследований позволяют создавать более эффективные
системы обеззараживания подземных питьевых вод с использованием
ультрафиолетового облучения, работающие на автономных источниках
питания от солнечных батарей.
Достоверность результатов исследования.
Достоверность результатов
исследований подтверждается использованием системного подхода,
математических и имитационных моделей, а также экспериментальных
данных, результаты исследования соответствуют аналогичным практическим
решениям, как в зарубежных, так и в отечественных работах, что
подтверждает их достоверность и актуальность.
Научная и практическая значимость результатов исследования.
Научная значимость результатов исследования заключается в разработке
математической модели процесса УФ-обеззараживания воды и создании
инструментального средства имитационного моделирования систем
обеззараживания подземных питьевых вод с энергообеспечением от
солнечных
панелей.
Это
позволяет
эффективно
решать
задачи
обеззараживания воды и оптимизации систем энергоснабжения на основе
фотоэлектрических систем.
Практическая значимость
результатов исследования заключается в
создании автономных систем обеззараживания подземных питьевых вод с
использованием ультрафиолетового облучения и энергообеспечении от
солнечных панелей. Эти системы могут быть применены в различных
отраслях сельского хозяйства, обеспечивая очистку и обеззараживание воды
с минимальными энергозатратами. Разработанные устройства систем
управления УФ-станциями внедрены в ряде предприятий, что позволило
снизить расходы на хлор и электроэнергию.
|
| |
Ilmiy psixologiya - Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat

|
Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat
|
bet | 32/40 | Sana | 12.02.2024 | Hajmi | 203,44 Kb. | | #154924 |
Bog'liq Boshqaruv va ijtimoiy sohalarda psixologik xizmat-fayllar.orgIlmiy psixologiya – inson va hayvon psixikasi taraqqiyoti, paydo bo‘lish va mavjud bo‘lishi qonuniyatlarini aniqlashda foydalaniladigan texnologiya va murakkab tarmoqlangan belgilar tizimidir. Ilmiy psixologiyaning asosiy vazifasi – yangilikni aniqlash emas, balki bir tomondan ishonarli bilimlari egallash, boshqa tomondan esa, qaysi o‘rinda ular ishonarli, qay holda esa yolg‘on va noaniq ekanligini ayniqlashdan iboratdir.
Ijtimoiy ustanovka - shaxsning atrof muhitida sodir bo‘layotgan ijtimoiy xodisalarni, ob’ektlarni, idtimoiy guruxlarga ma’lum tarzda idrok etish, qabul qilish va ular bilan munosabatlar o‘rnatishga ruxiy ichki hozirlik sifatida odamlardagi dunyoqarashni ham o‘zgartirishga aloqador kategoriya.
Inson – tushunchasiga aniq tarif berish uchun olamda mavjud bo‘lgan boshqa biologik mavjudodlardag ajralib turuvchi eng muxim xususiyatlarni aniqlash zarur.
Insonporvarlik – gumanizm odamlarga mehr – muxabbat bilan qarash, ularni xurmat qilish, insonning moddiy farovonligini yuksaltirish va kishilardayuksak ma’naviy fazilatlarni rivojlantirishga g‘amxo‘rlik qilish g‘oyalari bilan sug‘orilgan dunyoqarash.
Insof – insonning muayyan jamiyatda amal qilayotgan axloq me’yorini nazorat qilish va axloqiy baxolash.
Ideal – orzu intilishning oliy maqsadi. Tor ma’noda: shaxs qobiliyatlarini ifodalovchi namuna.
Illyuziya – tana azolarimizga bevosita ta’sir etib turgan narsa va hodisalarni noto‘g‘ri (noadekvat) idrok qilishdan iborat bilish jarayonining hodisasi.
Insayt – oydinlashuv. Muammoning echimi, ba’zan birdan yorqin yulduzday yalt etib paydo bo‘ladi. Bunday psixologik xolat psixologiyada insay – oydinlashuv deyiladi.
Ijtimoiylashuv – inson tomonidan ijtimoiy tajribani egallash va xayot faoliyat jarayonida uni faol tarzdao‘zashtirish jarayoni.
Image – obraz
Konformizm (lat. conformis – o‘hshash, mos keladigan) – inson tomonidan o‘zining haqligiga ichidan shubhalanmaydigan fikridan nosamimiy ravishda qaytish tufayli boshqalarning fikrlarini (ehtimol, noto‘g‘ri bo‘lsa ham) tanqidsiz qabul qilish.
Kundalik ong - kishilarning bevosita kundalik tajribasiga asoslanadigan va ular mansub bo‘lgan sotsial jamoalarda hukmronlik qiluvchi tasavvurlar, bilimlar, tushunchalar va harakatlarning yig‘indisidir.
Kayfiyat – insonning psixik hayotida namoyon bo‘ladigan, o‘rtamiyona yoki zaif samaradorlikning nisbatan davomiy, barqaror, emotsional holati bo‘lib, u yoki bu hissiyotning ustunligi bilan xarakterlanadi.
Kichik guruh – umumiy ishni bajaradigan va bir-birlari bilan bevosita shaxsiy aloqada bo‘lgan, 3 tadan 20-30 tagacha kishidan tarkib topgan, unchalik katta bo‘lmagan kishilar to‘plamidir. U guruh a’zolarining hamdard bo‘lishi, «biz» ekanligini his etishi bilan bog‘liq xususiyatlarga ega.
|
| |
Baholash:
Uyga vazifa - 1-Mavzu: Natural son tushunchasi

|
1-Mavzu: Natural son tushunchasi
|
bet | 31/90 | Sana | 03.01.2024 | Hajmi | 5,91 Mb. | | #129663 |
Bog'liq 7-sinf 2018 algebraBaholash:
Uyga vazifa: 229-misol.
O’IBDO’:
Sana: Sinf:
30-Mavzu: Misollar yechish.
Darsning maqsadi:
Ta’limiy: O’quvchilarning ko’phadlarga doir misol va masalalar yechish haqidagi tushunchalarini o’stirish.
Tarbiyaviy: Olingan bilimlarni xayotda qo’llay olish. O’quvchilarni o’zaro xurmat ruhida tarbiyalash
Rivojlantiruvchi: O`quvchilarning xotirasini shakllantirish, dunyoqarashini kengaytirish
Tayanch kompetensiyalar:
Axborot bilan ishlash kompetensiya elementi: mavzu doirasida ko’rsatilgan multimedia ilovalariga ongli munosabat bildirish.
Fanga oid kompetensiyalar: o‘nli kasrni (bu yerda , -natural son) standart shaklda yoza oladi, standart shakldagi sonlar ustida amallar bajara oladi;
butun koeffitsientli va sodda kasr koeffitsientli ko‘phadlar va ular ustida qo‘shish, ayirish va ko‘paytirish amallarni bajara oladi;
ko‘phadni birhadga bo‘la oladi.
Dars turi: yangi tushuncha va bilimlarni shakllantiruvchi
Darsda foydalanilgan metodlar: an’anaviy, interfaol
Dars jihozi: darslik, konspekt, ko’rgazmali qurollar, tarqatma materiallar
Tashkiliy qism:
Salomlashish
Navbatchi axborotini tinglash
O’tilgan mavzular yuzasidan savol-javob o’tkazish
Uy vazifasini tekshirish
Asosiy qism
252-misol.
Mustahkamlash
Baholash:
Uyga vazifa: 253-misol.
O’IBDO’:
Sana: Sinf:
31-Mavzu: Misollar yechish
Darsning maqsadi:
|
| |
Afzalliklari - Iqtisodiyot-gumanitar fanlar

|
Iqtisodiyot-gumanitar fanlar
|
bet | 17/21 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #123472 |
Bog'liq 1 investitsion loyiha,uning samaradorligini hisoblashAfzalliklari
|
Kamchiliklari
|
Nisbiy rsat i h li , investitsiyalarning samaradorligini, rentabelligini ifodalaydi;
Investitsiya resurslari cheklangan sharoitda optimal investitsiya portfelini tuzishga imkon beradi;
Loyihani havfsizlik zahirasining mavjudligi t g risi a fikr yuritishga imkon beradi.
|
1.Noadditiv, a i turli loyihalarning PI qiymatlarini ig i isi i topish mumkin emas;
2. Diskont stavkasi qiymatiga g liq.
|
8-rasm. Investitsiyalar rentabelligini hisoblash usulining afzalliklari va
kamchiliklari25
Investitsiya loyihalari samaradorligini aniqlashda va loyiha i ha qaror qabul qilishda yuqoridagi ikki usuldan birini tanlash kifoya qiladi. Loyihalar taqqoslanganda esa, ikkala usuldan foydalangan afzal hisoblanadi, chunki ular loyihani har tomonlama baholashga yordam beradi.
Foydaning ichki e ri i aniqlash usulining afzalliklari shundaki, u har qanday kompaniyaning bosh maqsadi – kompaniya va uning aktsiyadorlari boyligini pa tirishga erishish uchun qaratilgandadir. Investitsiya loyihasining foydaning ichki e ri i aniqlash orqali bu loyiha foydali yoki foydasizligini osongina bilib olish mumkin.
Agar loyihaning NPV rsat i hi belgilangan diskont stavka asosida ushbu investitsion loyihani samarali yoki samarali emasligini aniqlab bersa, loyihaning IRR rsat i hi investitsion loyihani hisob-kitob qilish jarayonida aniqlanadi (shunday diskont stavka topiladiki, bunda NPV=0 la i) va aniqlangan foydaning ichki e ri investor tomonidan kiritilayotgan kapitalning e ri bilan taqqoslanadi va loyiha i ha qaror qabul qilinadi. Agar investitsiyalar rentabelligini hisoblash usulida chegaralanish mavjud desak, a i u qabul qilingan diskont normasi asosidagina loyihaning samaradorligini rsati bera olsa, foydaning ichki e ri a unday chegaralanish mavjud emas. Foydaning ichki e ri i aniqlash usulining afzalliklari va kamchiliklarini umumlashtirgan holda quyidagi 9-rasmda ifodalash mumkin.
|
| |
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

0 ‘ZBEKIST0N RESPUBLIKASI OLIY VA 0 ‘RTA
MAXSUS TA’LIM YAZIRLIGI
Q‘RTA MAXSUS, KASB-HUNAR TA’LIMI MARKAZI
M .M . M irsaidov, L .I. B oym urodova, N .T . G ‘iyosova
NAZAR IY MEXANIKA
Oliy о 'quv yurtlari uchun о ‘quv qo ‘llanma
«ILM ZIYO»
TOSH KENT - 2009
22.21
М56
Oliy va о ‘rta maxsus, kasb-hunar ta ’limi ilmiy-metodik
birlashmalari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi Kengash
tomonidan nashrga tavsiya etilgan.
M a ’sul m u h a r r i r : 0 ‘zbekiston milliy universiteti dotsenti,
f-m.f.d. B. Atajanov
T a q r i z c h i l a r :
Toshkent Davlat texnika universiteti
«Nazariy mexanika, mashina detallari,
servis texnikasi va texnologiyasi» kafedrasi
professori, t.f.d. K.A. Karimov,
Toshkent to'qimachilik va yengil sanoat instituti
«Nazariy mexanika va materiallar qarshiligi»
kafedrasi professori, t.f.d. T.M. Mavlonov.
0 ‘quv qo'llanma uchta bo'limdan iborat bo‘lib, birinchi — statika
boMimida qattiq jism statikasi, statikaning asosiy aksiomalari; kesishuvchi
kuchlar, momentlar, juft kuchlar nazariyalari; og'irlik markazi kabi mavzular
yoritilgan.
Kitobning ikkinchi bo‘limi kinematikaga oid mavzulami qamrab olgan.
Unda jumladan: moddiy nuqta kinematikasi, qattiq jismning harakatlari,
moddiy nuqtaning murakkab harakati kabi mavzular bayon etilgan.
0 ‘quv qo‘llanmaning uchinchi — dinamika bo‘limining o‘zi oltita bobdan
iborat boiib, unda dinamikaning asosiy tushunchalari, moddiy sistema va
nuqta dinamikasining umumiy teoremalari, Dalamber prinsipi, dinamika
ning umumiy tenglamalari kabi qator mavzular o ‘z aksini topgan.
Qo‘llanmadagi ko‘p masalalar oliy o‘quv yurtlarining qator ixtisosliklari
uchun mo‘ljallangan bo‘lib, amaliy masalalami hal etishda egallangan
nazariy bilimlardan foydalanish yo'llari va natijalarni tahlil qilish ham
ko‘rsatib berilgan.
0 ‘quv qo'llanma oliy o‘quv yurtlarining qurilishi, muhandislik, suv
xo‘jaligi, transport va kasbiy ta’lim sohasi bo‘yicha bilim oluvchi bakalavriyat
talabalari uchun mo‘ljallangan.
ISBN 9 7 8 -9 9 4 3 -1 6 -0 0 3 -3
© «ILM ZIYO» nashriyot uyi, 2009-y.
|
Ko‘rsatkichlar - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta
|
bet | 69/72 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 3,9 Mb. | | #110943 |
Bog'liq Qayta tiklovchi energiya manbalari oquv qollanma (2) (3)Ko‘rsatkichlar
|
Komponentlar
|
Aralashma
60%
|
CH4
|
CO2
|
H2
|
H2S
|
40% CO2
|
Hajmiy qismi
|
55-70
|
27-44
|
1
|
3
|
100
|
Hajmiy yonig‘i issiqligi, Dj/m3
|
35,8
|
-
|
20,8
|
22,8
|
21,5
|
Alangalanish temperaturasi, 0S
|
650-
750
|
-
|
585
|
-
|
650-750
|
Nominal zichlik, g/l
|
0,72
|
1,48
|
0,09
|
1,54
|
1,2
|
Qattiq zirhlash, g/l
|
102
|
408
|
31
|
349
|
320
|
Hayvonlar chiqindi mahsulotining o‘g‘it xususiyati yaxshilanishi uni maxsus biogaz qurilmasida achitish hisobiga amalga oshib, bor-yo‘g‘i 3% azot yo‘qotiladi. Amalda chiqindi mahsulot yig‘ilgan holda o‘g‘itga aylantirilsa uning 40-50% azot miqdori yo‘qotiladi. 1 ga erga o‘g‘it normasi 1-63 t tashkil etadi.
Ekin dalalari bu o‘g‘itlar bilan ta’minlanganda qishloq xo‘jaligi xosildorligi 40-80 % ga oshadi va xayvonlarning gelmintlar bilan zararlanishi yo‘qotiladi.
Bunday gelmintlar bilan zararlangan hayvonlarda yem-hashak yeyishi 11% ko‘payib, og‘irligi 10-15% kamayadi va h.k., masalan, sigirlarda sut sog‘ishi 3% ga pasayishi kuzatilgan. Biogaz qurilmalar sanitariya holatini yaxshilash funksiyasiga ham ega.
Hozirda jahon mamlakatlarida ko‘plab chiqindi mahsulotlarini biogazga aylantirib beruvchi tajriba sanoat qurilmalari ishlab chiqilgan va qurilgan.
O‘zbekistonda bunday qurilmalar keng tarmoqlangan, bir necha tajriba-sanoat namunalari katta qoramolchilik xo‘jaliklarida ishlatilayotir.
Amalda qo‘llanilayotgan BioGEQlarining RFda o‘zlashtirilgan va ishlab chiqarilayotganlarining texnik xarakteristikasi 13.3-jadvalda keltirilgan. Bu qurilmalarda mahsulot sifatida nafaqat 13.1-jadvaldagilar, balki kichik mollar, otlar, tuyalar, yirtqich hayvonlar, o‘simlik qoldiqlari, daraxt barglari, makkajo‘xori poyalari, somon, qattiq chiqindilari ham ishlatilishi mumkin.
|
| |
II BOB. Investitsiya loyihalari samaradorligini baholashning

takomillashtirish yo’llari
2.1. Investitsiya loyihalarining moliyaviy-iqtisodiy samaradorligini baholash usullarining afzalliklari va kamchiliklari
Investitsion loyihalarning moliyaviy-iqtisodiy samaradorligini aniqlashga yuqorida olib borilgan tahlil ishlari etarlicha a l tlar bera oldi, desak mubolag a l a i. Investitsion loyihani baholashning YuNIDO uslubiyoti barcha mamlakatlar uchun umumiy tarzda ishlab chiqilgan li , unda har bir mamlakatning ziga xos alohida xususiyatlari e ti rga olinmagan. Shuning uchun, har bir mamlakatning tijorat yoki investitsion banklarida ushbu mamlakatning milliy, etnik, geografik xususiyatlariga, tarixiy-iqtisodiy rivojlanishiga, aholining turmush tarzi, mamlakatning iqtisodiy va intellektual qobiliyati va salohiyatiga, ijtimoiy ahvoliga, rivojlanish strategiyasi va investitsiya siyosatiga, tashqi aloqalari va milliy bozorining ziga xos tomonlariga qat i e ti r berish juda muhim masala hisoblanadi. Bundan tashqari, investitsiya loyihalarining moliyaviy-iqtisodiy samaradorligini baholash usullari t g risida gapirganda, albatta bu usullarning afzalliklari va kamchiliklari t g risi a t xtali tish lozim.
Investitsion loyihalarning moliyaviy-iqtisodiy samaradorligini baholashning sof joriy qiymat usulining afzalliklarini gapirganda, avvalo bu usulning keng tarqalganligi, uning ommabop va p q lla ilishi i ta i lash lozim. Chunki bu usulni turli xil shart-sharoitlarda (masalan, shla g i h investitsiya xarajatlarni bir la hammasini yoki yillar i ha li - li sarflaganda yoki daromadlarni har yili bir xil summada yoki har xil summalarda olganda) ham q llash mumkin va bunda iqtisodiy tomondan samarali natija albatta topiladi. Bu usul investitsiya loyihasini amalga oshirish orqali investorning boyligi sishiga ta sir etadimi, degan savolgagina javob beradi va quyidagi hollarda mutlaqo t g ri mezon la olmaydi: Investitsiya loyihalaridan biri tanlab olinayotganda, ularning sof joriy qiymati bir xil kattalikda lsa, loyihaga qilinayotgan investitsion xarajatlarning katta-kichikligi hisobga olinmaydi;
Investitsiya loyihalaridan biri tanlab olinayotganda, katta sof joriy qiymatli loyihaning qoplanish davri uzoq li , kichik sof joriy qiymatli loyihaning qoplanish davri qisqa lsa, investitsiyalarning qoplanish davri hisobga olinmasdan, sof joriy qiymat rsat i higa e ti r beriladi va bu rsat i h qaysi loyihada yuqori lsa, ana shu loyiha samarali deb topiladi, bu esa ushbu usulning absolyut t g ri emasligini bildiradi.
Investitsion loyihalarning moliyaviy-iqtisodiy samaradorligini baholashning sof joriy qiymat usulining afzalliklari va kamchiliklarini umumlashtirgan holda quyidagi 7-rasmda ifodalash mumkin.
|
Afzalliklari - Iqtisodiyot-gumanitar fanlar

|
Iqtisodiyot-gumanitar fanlar
|
bet | 18/21 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #123472 |
Bog'liq 1 investitsion loyiha,uning samaradorligini hisoblashAfzalliklari
|
Kamchiliklari
|
Nisbiy rsat i h;
Diskont stavkasi
qiymatiga g liq emas; 3.Investorlar daromadlarini pa tirishga l alla ga .
|
Agar ikkita loyihaning IRR rsat i hi jalb qilingan investitsiyalar bahosidan yuqori lsa, u holda foyda ichki e ri i hisoblash usuli asosida ularning ichidan eng samarali loyihani aniqlab lmaydi;
Noadditiv li , konkret loyihani ifodalaydi, bu rsat i h investitsion portfeldagi loyihalarning barchasiga umumiy la olmaydi va investitsion portfelni baholashda qiyinchilik t g ira i;
N a a a i xarakterdagi pul oqimlari uchun bir nechta qiymatlarga ega la i;
Nisbiy rsat i h lga ligi uchun firma boyligining qanchaga sga ligi i rsati bera olmaydi;
Hisob-kitoblarda qiyinchiliklarning mavjudligi.
|
9-rasm. Foydaning ichki me’yorini aniqlash usulining afzalliklari va
kamchiliklari26.
Diskontlangan qoplanish muddatini aniqlash usuli yuqorida ri tilga usullarga q shi ha tarzda hisoblanadi. Bu rsat i h orqali investor loyihaga kiritgan kapitalini va u i ha foizlarni qanday muddat davomida qaytarib olishini rishi mumkin. Ushbu usulning afzalliklari va kamchiliklarini quyidagi 10-rasmda ifodalash mumkin.
Afzalliklari
|
Kamchiliklari
|
Loyihaning hayotiyligi davriga, tugatilish muddatiga g liq emas;
Investitsiya loyihasining likvidliligi va risklilik darajasi t g risida (aniq l asa-da,) umumiy a l t beradi.
|
Investitsiyalarning amal qilishining t liq davrini hisobga olmaydi;
Noadditiv xususiyatga ega;
Investitsiyalarning daromaddorligini hisobga olmaydi.
|
|
| |
Afzalliklari - Iqtisodiyot-gumanitar fanlar

|
Iqtisodiyot-gumanitar fanlar
|
bet | 16/21 | Sana | 19.12.2023 | Hajmi | 0,62 Mb. | | #123472 |
Bog'liq 1 investitsion loyiha,uning samaradorligini hisoblashAfzalliklari
|
Kamchiliklari
|
Investitsiyalardan rila iga daromadlarning qiymatini ifodalaydi ( shla g i h investitsiyalardan loyihadan keladigan sof pul oqimining qanchaga pligi i rsata i);
Investitsiya loyihasining hayotiyligi davri va loyiha pul oqimlarining vaqt i ha taqsimlanishi hisobga olinadi;
Vaqt omili hisobga olinadi va joriy qiymatlarda ifodalanadi;
Sof joriy qiymat rsat i hi vaqt i ha additiv, a i turli loyihalarning NPV qiymatlarini ig i isi i topish mumkin;
Investitsiya loyihasini moliyalashtirishga qabul qilish orqali korxona (firma,investor)ning iqtisodiy potentsialini qanchaga zgarishi i prognoz bahosini beradi, a i “firma boyligi” ni qanchaga oshganligini ifodalaydi;
Bu usul investitsiya loyihalarini samaradorligini baholashning eng asosiy kriteriyalariga mos keladi.
|
NPV – absolyut rsat i h li , u loyihaning diskontlangan daromad va xarajatlari rtasi agi farqini ifodalaydi, ammo muqobil investitsiya loyihalarining daromad va xarajatlari miqdorining xajmini hisobga olmaydi;
Absolyut rsat i h lga ligi sababli, loyihaning rentabelligini ifodalamaydi;
Diskont stavkasi qiymatiga g liq;
Diskont stavkasi loyihaning butun muddati davomida zgar as deb qabul qilinadi, lekin keyinchalik iqtisodiy shartsharoitlarning zgarishiga g liq holda diskont stavkasi ham zgarishi mumkin;
Uzoq muddatga l alla ga aniq prognozlarni talab etadi.
|
7-rasm. Sof joriy qiymat usulining afzalliklari va kamchiliklari24.
Demak, yuqorida ta i la tga i iz e , sof joriy qiymat kompaniya(firma, korxona, investor) boyligini umuman qanchaga sga ligi i rsati beradi, lekin uning sishi i nisbiy darajasini rsati bermaydi.
Bunday kamchilikni bartaraf etish maqsadida, investitsiyalarning rentabelligini hisoblash usulidan foydalaniladi. Investitsiyalarning rentabelligini hisoblash usuli bir birlik qilingan xarajatlarga qancha daromadlar t g ri kelishini aniqlab beradi va aynan shu kriteriyaga asoslangan holda umumiy investitsiya xajmi cheklangan sharoitda bir-biriga g liq l aga mustaqil investitsiya loyihalarini tanlash orqali optimal investitsiya portfelini tuzishda foydalaniladi. Investitsiyalar rentabelligini hisoblash usuli loyihaga q ilga a lag lar a rila iga nisbiy daromadlilikni ifodalaydi. Bu usulning afzalliklari va kamchiliklarini umumlashtirgan holda quyidagi 8-rasmda ifodalash mumkin.
|
| |