O‘rta maxsus, kasb- hunat ta’limida Informatika va axborot

8.2. O‘rta maxsus, kasb- hunat ta’limida Informatika va axborot
texnologiyalari fanining mazmuni
Axborot- kommunikatsiya texnologiyalarinig inson hayoti va
faoliyatining barcha jabhalariga kirib borishi, axborot oqimining keskin
238
ravishda ortib borishi, axborot almshinuvi, boshqaruv va texnologik
jarayonlarning avtomatlashtirish ko‘lamini kengayib borishi, umuman
aytganda jamiyatni axborotlashuvi jarayonining jadallashib borishi, har
bir mutaxassisdan informatika usul va vositalarini, axborot –
kommunikatsiya texnologiyalarini puxta egallagan bo‘lishligini talab
etmoqda. U qaysi soxada ishlashidan qat’iy nazar, o‘z vazifasini zamon
talabi darajasida bajarishi uchun axborotga ishlov beruvchi vositalarni,
ularni ishlatish uslubiyotini bilishi va ularda ishlash ko‘nikmasiga ega
bo‘lishi zarur. Shu sababli bugungi kunda mustaqil Respublikamizda
ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan tub isloxotlarning mazmun -
mohiyati, maqsadi va vazifalari aniq belgilab olingan bo‘lib, ushbu
vazifalar orasida o‘rta maxsus, kasb- hunar ta’limi muassasalarining
bitiruvchilarini axborot – kommunikatsiya texnologiyalaridan o‘z kasbiy
faoliyatlarida samarali foydalana oladigan darajada tayyorlash vazifasi
alohida o‘rin egallaydi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning O‘zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatning 2010 yil 27
yanvar kuni bo‘lib o‘tgan qo‘shma majlisidagi “Mamlakatni
modernizatsiya qilish va kuchli fuqarolik jamiyati barpo etish – ustivor
maqsadimizdir”, hamda Vazirlar Mahkamasining 2010 yil 29 yanvar
kuni bo‘lib o‘tgan majlisidagi “Asosiy vazifamiz – Vatanimiz
taraqqiyoti va halqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir”
mavzularidagi ma’ruzalarida ham o‘quv jarayoniga yangi axborot –
kommunikatsiya va pedagogik texnologiyalarni, elektron darsliklar
hamda multimedia vositalarini keng joriy etish hisobiga mamlakat
maktablari, kasb- hunar kollejlari va litseylarida, oliy ta’lim
muassasalarida ta’lim berish sifatini tubdan yaxshilash, ta’lim
muassasalarining o‘quv - laboratoriya bazasini eng zamonaviy o‘quv va
laboratoriya uskunalari, kompyuter texnikasi bilan mustaxkamlash
vazifalari ko‘yilgan.
Shuningdek 2012 yil 28 maydagi “Malakali pedagog kadrlar
tayyorlash hamda o‘rta maxsus, kasb - hunar ta’limi muassasalarini
shunday kadrlar bilan ta’minlash tizimini yanada takomillashtirishga oid
chora- tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ - 1761 sonli qarorida mazkur ta’lim
muassasalarida ta’lim jarayoniga ilg‘or pedagogik va axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarini ta’lim jarayoniga keng tatbiq etishga,
bitiruvchilarning tayyorgarlik sifatini oshirishga alohida e’tibor
qaratilgan.
239
Ma’lumki 2010 yilda ta’lim tizimidagi fanlarni o‘qitishda uzviylik
va uzluksizligini ta’minlash maqsadida, har bir fanning mazmuni qayta
taxlildan o‘tkazildi, Davlat ta’lim standartlari va o‘quv dasturlari
takomillashtirildi, ta’lim bosqichlari bo‘yicha uning uzviyligi va
uzluksizligini ta’minlash asosida tubdan isloh qilindi. Akademik litsey
va kasb - hunar kollejlari o‘quv rejasida umum ta’lim predmeti sifatida
kiritilgan «Informatika» va “Axborot texnologiyalari” fanlari bo‘yicha
ham tegishli o‘quv dasturlari takomillashtirilgan DTS asosida o‘rta
umumta’lim maktablaridagi «Informatika» va oliy ta’limdagi
«Informatika va axborot texnologiyalari» fanlari bilan uzviy bog‘liq
ravishda qayta tuzib chiqildi.
Kasb - hunar kollejlarida «Informatika va axborot texnologiyalari»
fanini o‘qitishning bosh maqsadi o‘quvchilarga informatika va axborot
texnologiyalarini kasbga yo‘naltirilgan holda o‘qitish, asosan ularning
amaliy jihatlari haqida bilim berish, zamonaviy kompyuterlarning
dasturiy ta’minoti, shu jumladan, amaliy va xizmat ko‘rsatuvchi
dasturlar bilan ishlash malakasini hosil qilish, axborot–kommunikatsiya
texnologiyalaridan o‘z kasbiy faoliyatlarida unumli foydalana olish
ko‘nima va malakalarini shakllantirishdan iborat.
Fanning vazifasi bo‘lajak kichik mutaxassislarga informatika va
axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatida samarali foydalana oladigan
darajada o‘rgatish, shu sohada mukammal to‘liq bilim berilishini
ta’minlashdan iboratdir.
Dasturga kiritilgan bir qator amaliy dasturlarning barchasini ham
o‘rganish shart emas. Kasb - hunar kollejining kichik mutaxassislarni
tayyorlash yo‘nalishidan kelib chiqqan holda u yoki bu amaliy dasturni
o‘rganish tavsiya etiladi.
O‘quvchilarning bilim, malaka va ko‘nikmalariga talablar:
Fanni o‘rganish natijasida o‘quvchilar:
−
axborotni turlari, ularni tasvirlash, saqlash, ishlov berish va
uzatish yo‘llarini, axborotning sifat ko‘rsatkichlari, jamiyatda axboriy
jarayonlar, axborotlashgan jamiyat, axboriy madaniyat, jamiyatni
axborotlashtirishning xuqukiy asoslari, axborotlashgan jamiyatning
moddiy va texnologik negizlari, jamiyatning axborot resurslari, axborot
xavfsizligi, axboriy xuquq va etika, o‘z kasbiy faoliyatda axborotning
roli va ahamiyatini, informatika va axborot texnologiyalarining
axborotlashgan jamiyatdagi, hususan o‘z kasbiy soxasidagi o‘rni, roli va
vazifalarini bilishi va ular haqida tushunchalarga ega bo‘lishi;
240
−
kompyuterni axborotga ishlov beruvchi vosita sifatidagi rolini,
kompyuter dasturlari va ularning axborotlarga ishlov berish jaryonidagi
o‘rnini, shaxsiy kompyuterlar tasnifi va tarkibini, tizimli blok va uning
tuzilmasini, kompyuterda ma’lumotlarni tashkil etish va saqlashni
bilishlari;
−
shaxsiy kompyuterning dasturiy ta’minoti va uning turlarini,
drayverlar, utilitlar, amaliy dasturiy ta’minot turlarini, dasturlash
texnologiyasining uskunaviy vositalarini bilishi va ular bilan ishlay
olishi;
−
tizimli dasturiy ta’minot va uning turlarini, operatsion tizim va
uning qobigi ostida ishlovchi dasturlarni bilishi va ular bilan ishlay
olishi, zamonaviy operatsion tizimlar haqida ma’lumotlarga ega bo‘lishi,
WINDOWS operatsion tizimining yangi versiyalarida ishlay olishi,
LINUX - operatsion tizimi, uning imkoniyatlari, qo‘llanilish doirasi,
hususiyatlari va afzalliklari haqidagi bilimlarga ega bo‘lishi;
−
Ofis dasturlari paketi va uning tarkibini, zamonaviy matn
protsessorlarining imkoniyatlarini bilishi va ulardan foydalana olish
malakalariga ega bo‘lishi, gipersso‘lkalar, rasmlar va murakkab
jadvallar bilan ishlay olishi, zamonaviy jadval protsessorining
imkoniyatlari xaqida bilimlarga ega bo‘lishi va ulardan foydalana olishi,
taqdimot yaratishning
zamonaviy dasturiy ta’minoti haqida chuqurroq
bilimga ega bo‘lishi va Power Point dasturida murakkab animatsion
taqdimotlarni yarata olishi, o‘z kasbiy faoliyatda ofis dasturlaridan
foydalanish imkoniyatlari haqidagi bilimlarga ega bo‘lishi va ulardan
foydalana olishi;
−
grafik ob’ektlar va ularni kompyuterda tasvirlash usullarini,
kompyuter grafikasi va uning turlarini, tasvirlarni grafik muxarrir
uskunalari (skaner, grafik planshet) yordamida kiritish va qayta ishlash
yo‘llarini, rastrli va vektorli grafikaning dasturiy ta’minotini bilishi,
PhotoShop, CorelDraw dasturlaridan birida ishlay olishi, ikki va uch
o‘lchovli grafika xaqida bilimga ega bo‘lishi va o‘z kasbiy faoliyatida
grafik dasturlaridan foydalana olish malakalariga ega bo‘lishi;
−
amaliy
dasturlar
va
ularning
turli
kasbiy
sohalarda
qo‘llalanilishi, nashriyot tizimlari hakida ma’lumotga ega bo‘lishi, o‘z
kasbiy sohasi- dan kelib chiqqan holda turli soxalarda qo‘llaniladigan
dasturlar (PageMaker, 1S: Bugalteriya, BEM, muhandislik grafikasi
dasturlari – AvtoCad, MathCAD va boshqa dasturlar) haqida
ma’lumotga ega bo‘lishi va ulardan birida ishlay olish malakalariga ega
bo‘lishi;
241
−
zamonaviy dasturlash tillari va ularning tasnifi, dasturlash
tilining asosiy tushunchalari va operatorlarini, obektga mo‘ljallangan
dasturlash xaqida bilimga ega bo‘lishi, Delphi dasturlash tili va uning
ishchi muhiti bilan ishlay olishi, komponentlar palitrasi va uning
bo‘limlari va ayrim komponentlari bilan ishlay olishi, Delphi dasturi
strukturasi, loyiha va modullar tuzishga oid masalalarni hal qilishni,
Delphida protsedura va funktsiyalar bilan ishlay olishi, Delphi
dasturlash tilining grafik imkoniyatlari oid dasturlar tuzish va ularni
kompyuterga kiritib taxlil qilish, o‘z kasbiy sohasiga oid uncha
murakkab bo‘lmagan masalalarni dasturini tuzish va kompyuterda
natijasini ola bilish malakalariga ega bo‘lishi;
−
Web – dizayn va uning dasturiy ta’minoti, Flach texnologiyasi
yordamida Web- sahifa yaratish va bezashni, Web – sahifalarga rasmli,
grafikli ma’lumotlarni turli usullarda joylashtirish va bezash usullarini,
Web- sahifalarda formalar o‘rnatish usullarini, tovushli ma’lumotlarni
joylashtirishni,
Web-
sahifalar
orasida
aloqalarni
o‘rnatish
imkoniyatlarini bilishlari va amaliyotda qo‘llay olishlari;
−
axborotni tashkil qilish va izlab topish, ajratib olingan axborotni
tizimlashtirish, tarkiblantirish, umumlashtirish va tushunarli shaklga
keltirishni bilishi;
−
kompyuterlarga xizmat qilishning asosiy qoidalari, ularga
xizmat qiluvchi dasturlar va ulardan foydalana olishni bilishi;
−
kompyuter viruslaridan saqlanish usullari, antivirus dastur
vositalarining imkoniyatlaridan foydalana olishi;
−
fayllarni arxivlash usullari va arxivator dasturlar bilan ishlashni
bilishi;
−
kasbiy soxasiga oid sodda masalalarning modellarini tuza olishi;
−
multimediya texnologiyasi va telekommunikatsiya vositalarini
bilishi va ulardan foydalana olish ko‘nikmalariga ega bo‘lishi;
−
shaxsiy elektron manzil (elektron pochta) ochish va u bilan
ishlash, Internet tarmog‘ida axborot izlash tizimlaridan foydalana olish
malakalariga ega bo‘lish;
−
Internet va lokal kompyuter tarmoqlaridan foydalana olish
malakalariga ega bo‘lishlari zarur.
Yuqoridagilarni inobatga olgan holda fanning mazmuni quyidagi
bo‘limlardan iborat qilib belgilandi:
1- bob. Axborot va jamiyat.
242
2- bob. Axborot texnologiyalari va tizimlari, ularning jamiyatdagi
o‘rni va ahamiyati.
3- bob. Zamonaviy shaxsiy kompyuterlar va ularning dasturiy
ta’minoti.
4- bob. Ofis dasturlari va ularning yangi imkoniyatlari.
5- bob. Ma’lumotlar ombori va uni boshqarish tizimlari.
6- bob. Kompyuterda grafik ob’ektlar bilan ishlash.
7- bob. Kasbiy foaliyatda amaliy dasturlar va ulardan foydalanish
asoslari.
8- bob. Zamonaviy dasturlash tillari.
9- bob. Fayllarni arxivlash va kompyuter viruslaridan saqlanish.
10- bob. Axborot xavfsizligi.
11- bob. Kompyuterlarga xizmat ko‘rsatish.
12- bob. Model va modellashtirish asoslari.
13- bob. Kompyuter tarmoqlari va ularda ishlash asoslari.
14- bob. Web –dizayn asoslari
|