Kurs loyihasi

|
2013
|
|
TOSHKENTKIMYO-TEXNOLOGIYA INSTITUTI
YOBKTF 23-09 guruh talabasi Hamroqulov Hamid
|
malakaviy bitiruv ishi]
|
Gidrotozalash qurilmasidan olingan gazlar aralashmasini metildietanolamineritmasi yordamida tozalash qurilmasini loyihalash
| MUNDARIJA
-
Kirish………………………………………………………………….
-
Texnik iqtisodiy asoslar……………………………………………….
-
Xomashyo moddalar va tayyor maxsulotlar tavsifi............................
-
Texnologik jarayon tavsifi……………………………………………..
-
Asosiy qurilmaning texnologik hisobi…………………………………
-
O’lchash asboblari va avtomatlashtirish……………………………...
-
Atrof muhit-muhofazasi……………………………………………...
-
fuqaro muhofazasi…………………………………………………….
-
Mehanat muhofazasi………………………………………………….
-
Iqtisodiyot bolimi……………………………………………………
-
Bitiruv ishining qisqacha mazmuni………………………………….
-
Foydalanilgan adabiyotlar……………………………………………
Kirish
Tabiat O’zbekistondan ne’matlarini
ayamagan.Zaminimiz boyliklari
jumladan o’ta muhim ahmiyatga
ega energiya resurslari-neft, gaz
kondesati tabiiy gaz mavjuddir.
I.A. Karimov.
Kirish
O’zbekiston xalq xo’jaligini yirik tarmoqlaridan biri sanoat bo’lib unda ish bilan band bo’lgan aholining 1/8 faoliyat ko’rsatmoqda. Aholi - Yer yuzida yoki uning muayyan hududi, qitʼa, mamlakat, tuman, shaharida istiqomat qiluvchi odam (inson) lar majmui. Aholini tadqiq etish bilan maxsus fan - Demografiya shugʻullanadi.aholi oʻrtasida sodir boʻlayotgan jarayonlar biologik, geografik, ijtimoiy-iqtisodiy omillar taʼsirining natijasidir. Sanoat ko’p tarmoqli soha O’zbekistonda uning yuzdan ortiq tarmog’i mavjud. Asosiy fondlarning 40%i sanoatda, yalpi ichki mahsulotning 17%i yana sanoatda yaratiladi. Mamlakatimiz sanoati korxonalarida elektr energiyasi, gaz, neft, ko’mir, benzin, po’lat, avtomobillar, qishloq xo’jaligi mashinalari, elektrodvigatellar, akkumulyatorlar, kabellar, ekskavator, yigiruv mashinalari, samalyotlar, mineral o’g’it, sun’iy tola, oltingugurt kislotasi, turli qurilish materiallari, gazlamalar, un, paxta moyi, guruch, kiyim-kechak va boshqa oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqariladi.Neft (turkcha neft, fors, neft), qoramoy - suyuq yonuvchi qazilma boylik, organik birikmalarning , asosan, uglevodorodlarning murakkab aralashmasidan iborat modda. Yer yuzasidan, asosan, 1,2-2,0 km chukurlikdagi yer osti gumbazlarining gʻovak yoki seryoriq togʻ jinslari (qum, qumtosh, ohaktoshlar)da joylashgan. Guruch - sholini oqlab olinadigan asosiy don; oziq-ovqat mahsulotlaridan biri. Sholi oqlanganda silliq, yirik G. bilan birga oqshoq ham tushadi. G. ning qaysi navli sholidan olinishiga qarab turlari koʻp. Mahsulot - iqtisodiy faoliyatning ashyolar va xizmatlarda mujassam etilgan natijasi. Uning moddiy-buyum shakli moddiy M. koʻrinishiga ega. Maʼnaviyat sohasida gʻoya, ixtiro va kashfiyotlar, yangi texnologiyalar, i.t. Ishlab chiqarish, moddiy ishlab chiqarish - jamiyatning yashashi va taraqqiy etishi uchun zarur boʻlgan moddiy boyliklar (turli iqti-sodiy mahsulotlar)ni yaratish jarayo-ni; ishlab chiqarish omillarini isteʼ-mol va investitsiyalar uchun moʻljallangan tovarlar va xizmatlarga aylantirish. I.ch. Tarmoqlarning sanoatda tutgan o’rni har xil.
Sanoat tarmoqlari orasida qishloq xo’jaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi va agrosanoat majmuiga xizmat ko’rsatuvchi tarmoqlar tarixan yetakchi mavqega ega. Bular paxta tozalash, shoyi to’qish, konserva, yog’-moy va boshqa sanoat turlaridir. Shu bilan birga kimyo va neft kimyosi, mashinasozlik, elektronika, energetika, metallurgiya, yengil va qurilish materiallari sanoati jadal sur’atlarda rivojlanmoqda. Kimyo, ximiya - moddalarning tuzilishi va oʻzgarishini oʻrganadigan fan. Kimyo boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujudga kelib, tabiiy ehtiyojlarni qondirish, zaruriy mahsulotlar ishlab chiqarish, biridan ikkinchisini xrsil qilish va, nihoyat, turli hodisalar sirlarini bilish maqsadida roʻyobga chiqdi. Metallurgiya (yun. metallurgeo -yerdan qazib chiqaraman) - rudalardan yoki tarkibida metall boʻlgan moddalardan metallar ajratib olish va metall qotishmalarga tegishli xossalar "berish" haqidagi fan; sanoat tarmogʻi. Sanoat taraqqiyotida yoqilg’i-energetika majmuasining o’rni alohida. Uning tarkibiga gaz, neft qazish va ularni qayta ishlash, ko’mir qazish va elektr quvvati ishlab chiqarish kiradi.
Bu majmuaning mamlakat sanoat ishlab chiqarishidagi xissasi 26,8?n iborat. O’zbekiston jahondagi 10 ta yirik gaz ishlab chiqaruvchi mamlakatlar jumlasiga kiradi. Respublikada qudratli gidroelektr stantsiyalari va issiqlik elektr stantsiyalari mavjud.Metallurgiya majmuasi tarkibiga ma’dan xom ashyosini, qora va rangli metallarni qazib chiqaruvchi, boyituvchi va qayta ishlab chiqaruvchi korxonalar kiradi. Oltin, kumush, mis, qo’rg’oshin, rux, volfram, molibden, litiy, uran, alyuminiy xom ashyosi, nodir metallar va boshqa qator qazilma boyliklarning aniqlangan zahiralari ko’p. Metallar (yun. metalleuo - qaziyman, yerdan qazib olaman) - oddiy sharoitda yuqori elektr oʻtkazuvchanligi, issiq oʻtkazuvchanligi, elektr oʻtkazuvchanligi, elektr magnit toʻlqinlarini yaxshi qaytarishi, plastikligi kabi oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlgan oddiy moddalar. M. Molibden (yun. molibdos - qoʻrgʻoshin; lot. Molybdaenum), Mo - Mendeleyev davriy sistemasining VI guruh elementi. Tartib rakami 42, atom massasi 95,94. Molibdenni 1778 yil molibdat kislotasi va uning tuzlari sifatida Molibden Sheyele ochgan, 1790 yil Molibden Gyelm ajratib olgan metall holdagi Molibden namunasi tarkibida uglerod va Molibden karbidi boʻlgan. Kumush (lot. Argentum - oq kukun), Ag - Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 47, atom massasi 107,87. Kumush 2 tabiiy barqaror izotop - IO7Ag (51,35%) va IO9Ag (48,65%) dan iborat. Alyuminiy (Aluminium), A1 -Mendeleyev davriy sistemasining III guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 13, atom massasi 26,9815; Aluminiy lot. alumen (achchiqgosh) so‘zidan kelib chiqqan. Tabi-atda bitta barqaror izotop holida (AG‘ 100%) uchraydi, bir necha sun’iy radio-aktiv izotoplari bor, ular orasida eng ahamiyatlisi A12’ (yarim yemirilish dav-ri 7,4-105 y.). O’zbekistonda oltinning 30 ta koni topilgan. Qazib olnadigan oltinning umumiy miqdori bo’yicha O’zbekiston MDH mamlakatlari orasida ikkinchi, kumush, mis, qo’rg’oshin, rux va volfram bo’yicha uchinchi o’rinni egallaydi. O’zbekiston jahon hamjamiyatida oltin ishlab chiqarish miqdori bo’yicha sakkizinchi, uni aholi jon boshiga ishlab chiqarish bo’yicha esa beshinchi o’rinda turadi.Yer - Quyosh sistemasidagi Quyoshdan uzoqligi jihatdan uchinchi (Merkuriy, Venera sayyoralaridan keyin) sayyora. U oʻz oʻqi atrofida va aylanaga juda yaqin boʻlgan elliptik orbita boʻyicha Quyosh atrofida aylanib turadi. Kimyo va mashinasozlik majmualari sanoatning muhim sohalaridir. Yangi iqitsodiy sharoitda bu tarmoqlarda chuqur tarkibiy qayta qurishlar amalga oshirilmoqda. Ular mamlakatning iqtisodiy mustaqilligini mustahkamlashga yo’naltirilgan.
Ishlab chiqarilayotgan iste’mol mollarining uchdan bir qismi yengil sanoat korxonalari tomonidan amalga oshirilmoqda. Bu erda an’anaviy yetakchi soha to’qimachilikdir.
Gaz sanoati Tarmoqning respublikada qazib olinayotgan yoqilg’i balansidagi xissasi 87,2% tashkil etadi. Sanoat usulida qazib chiqarish asosan 50-60 yillarda boshlandi. Qazib olish sanoati joylashgan asosiy rayonlar- Farg’ona va Surxondaryo viloyatlari, Buxoro, Qashqadaryo hamda Qoraqalpog’iston respublikasidir. Respublika (lot. respublica, res - ish va publicus - ijtimoiy, umumxalq) - davlat boshqaruvi shakli, unda bar cha davlat hokimiyati organlari saylab qoʻyiladi yoki umummilliy vakolatli muassasalar (parlamentlar) tomonidan shakllantiriladi, fuqarolar esa shaxsiy va siyosiy huquqlarga ega boʻladilar. 50 yillar oxirida Jarqoq-Buxoro-Samarqand-Toshkent magistral gazaprovodi qurilishi bilan respublika sanoat markazlari, shahar va qishloqlarni gazlashtirish boshlandi. 1862 yil Gazli koni ishga tushirildi va magistral gazoprovodlar qurilib O’zbekiston gazi Sobiq ittifoqning Yevropa qismi, Ural, Qozog’iston, Qirg’iziston, Tojtkiston, Boltiq respublikalariga va boshqa hududlarga uzluksiz jo’natib turildi.Yevropa (yun. Yeigore, osuriy tilida „ereb“ - gʻarb) - qitʼa, Yevrosiyo materigining gʻarbiy qismi. Maydoni 10507 ming km2; 730 ming km2 ni orollar tashkil etadi. Qitʼa Shimoliy yarim sharda joylashgan, Osiyo bilan chegarasi shartli ravishda Ural togʻlarining sharqiy etagi, Emba daryosi, Kaspiy dengizi, Kumamanich botigʻi orqali va Don daryosining quyilish joyidan oʻtkazilgan. Nihoyatda qisqa muddatlarda Buxoro-Ural, O’rta Osiyo-Markaz, Buxoro-Toshkent-Frunze-Olmaota gazoprovodlari qurib foydalanishga topshirildi. 1970 yilga kelib respublika jami 32 mlrd.m3 gaz qazib olindi.Bizda tabiiy gaz murakkab geologik qatlamlarda (3500 m va undan chuqurda, bosim 600 (atmosferagacha) joylashgan bo’lib tarkibida vodorod sulfid (6% ga qadar), kordanad kislota kabi agressiv aralashmalar bo’lgan) konlarni ishga tushirishda bir qancha ilmiy-texnikaviy muammolarni hal qilishga to’g’ri keladi.Geologiya (geo... va ...logiya) - Yer poʻsti va Yerning tuzilishi, tarkibi, harakatlari va rivojlanish tarixi haqidagi fanlar majmui. G.ning dastlabki davri uzoq oʻtmishdan boshlanib togʻ jinslari, minerallar, rudalar haqidagi maʼlumotlar bilan bogʻliq. G.
Respublikamizda eng yirik bo’lgan Muborak gazni qayta ishlash zavodining birinchi navbati 1972 yil ishga tushirilib, gazni aralashmalarda tozalash imkoniyatlari yaratildi. Hozir respublikamizda yiliga Muborak zavodida, Farg’ona neftni qayta ishlash zavodida hamda Sho’rtang gaz majmuasida 100 ming tonnaga yaqin suyultirilgan gaz ishlab chiqarilmoqda.
O’zbekiston mustaqillikka erishgach, mamlakatning neft va gaz mahsulotlariga bo’lgan ehtiyojini o’z resurslari hisobiga qondirish asosiy masala bo’lib qoldi. Mustaqillik - davlatning ichki va tashqi ishlarda boshqa davlatlarga qaram boʻlmay faoliyat koʻrsatishi. M. tamoyillariga rioya etish davlatlararo oʻzaro munosabatlarda yetakchi, hukmron qoidadir. Har bir davlatning mustaqilligini tan olish oʻzaro tinchtotuv yashashning prinsiplaridan biridir. 1991 yili O’zbekiston neft va gaz sanoati davlat kontserni tashkil etildi, keyinroq 1992 y. Kontsern negizida O’zbekiston neft va gaz sanoati milliy korporatsiyasi ("O’zbekneftgaz") tuzildi.Korporatsiya tarkibida tsirik birlashma va boshqarmalar hamda korxonalar faoliyat ko’rsatib kelmoqdalar. Korporatsiya qator xorijiy mamlakatlarning eng yirik firmalari bilan xamkorlik qilmoqda.
Texnik-iqtisodiy qism
I. Texnik iqtisodiy qism
1.1. Tabiiy gazlarni qayta ishlashga tayyorlash.
Tabiiy yoqilg’i gazlar metan qatori uglevodorotlari aralashmasini o’zida namoyon etadi. Ayrim konlardan chiquvchi gazlarida nordon komponentlar (vodorod sulfid, uglerod ikki oksidi, azot, kislorod, kamchil gazlar – geliy va argon) bo’ladi, shuningdek, barcha tabiiy gazlarni doimiy hamrohi suv bug’laridir.
Tabiiy gaz tarkibiga kiruvchi uglevodorodlarni shartli ravishda uch guruhga bo’lish mumkin:
• I guruhga metan va etan kiradi, ular quruq gazlar hisoblanib, gazlarda ularning miqdori normal sharoitda 60 dan 95 % gachabo’ladi.
• II guruhga propan, izobutanva n–butan kiradi. Bu uglevodorodlar normal sharoitda gaz ko’rinishida, oshirilgan bosimlarda ular suyuq holatga o’tadi.
• III guruh izopentan, n–pentan, geksan va biroz yuqori molekulali uglevodorodlar kiradi. Ular normal sharoitda suyuq holatda bo’lib, benzin tarkibiga kiradi.
Tabiiy gazning asosiy tarkibiy qismini (92-99 %) metan CH4 tashkil etadi va qolgan qismini uglerod (II) oksidi, yonuvchi vodorod, azot, is gazi, suv buglari, oltingugurtli vodorod, ammiak va boshqalarni tashkil qiladi.
Sun`iy gazlar qattiq va suyuq yonilqilarni qayta ishlash jarayonida olinadi, jumladan, sanoatgazi (domna, koks, yorituvchi, kanalizatsiya gazlari), generator gazi (qattiq yonilqilarni gazga aylantirishda) va boshqalar. Ularning tarkibi va xossalari, shu jumladan, yonish issiqligi keng ko`lamda o`zgaradi. Odatda, ular turli hiddagi yonuvchi va inert gazlarning aralashmasidan iborat. Ularning tarkibiga yonuvchigazlar: metan, propan, butan CnHm formulali boshqa uglevodorodlar, vodorod, is gazi va shuningdek, inert gazlar va ifloslantiruvchi moddalar (karbonatangidrid, azot, namlik, smola holidagi moddalar, mexanik zarralar, oltingugurtli birikmalar va boshqalar) kiradi.
Gazsimon yonilqilar siqilgan va suyultirilgan ko`rinishda ishlatiladi. Kritik harorati havo haroratidan yuqori bo`lgan uglevodorodlar past bosimda gazholatidan suyuq holatga o`tadi. Bunday gazlar – suyultirilgan gazlar deyiladi.20°Charoratda propanni suyuq holatga o`tkazish uchun 0,85MPa, butan uchun 0,2 MPabosim talab qiladi.
Siqilgan gazlar kritik harorati havo haroratidan past bo`lgan uglevodorodlar hisoblanadi. Siqilgan gazning asosiy tarkibiy qismi bo`lgan metanni suyuq holatga o`tkazish uchun - 82°C harorat talab etiladi. Harorat (Temperatura) (lot. temperatura - kerakli aralashma, o'rtacha holat) - moddaning holatini issiq-sovuqligini tavsiflaydigan fizik kattalik. Atmosfera bosimida esa metan - 161°C haroratda ham suyuq holatga o`tadi. - 82°Cqaroratdan yuqori bo`lganda har qanday yuqori bosimda ham metan suyuq holatga o`tmaydi.
Gazlarni qayta ishlashning mohiyati shundaki, ularni tarkibidan nordon komponentlar va namlikni yo’qotish, so’ngra bu gazlardan I va II guruh uglevodorodlarini ajratishdan iboratdir.
Ma`lumkiuglevodorodgazlarikelibchiqishigako’raularniuchguruhgabo’lishmumkin:
1. Tabiiy gazlar, mustaqil hosil bo’lgan bo’lib tarkibida juda oz miqdorda suyuq uglevodorod saqlagan gazlar; Tabiiy gazlar - turli holatlarda uchraydigan gaz komponentlari majmui. T.g . tabiatda uchraydigan holatiga qarab quyidagicha tasniflanadi: atmosfera gazlari (kimyoviy, biokimyoviy, radiogen yoʻl bilan hosil boʻlgan gazlar aralashmasi); yer poʻsti gazlari (tuproqdagi, tuproq ostidagi, balchiqdagi va biogen yoʻl bilan hosil boʻlgan torf gazlari SO2, N2, O2 SN4 ni SO, NH3, H2 va boshqa bilan aralashmasi); choʻkindi jinslar gazlari (neft va toshkoʻmirdagi gazlar, kimyoviy yoʻl bilan hosil boʻlgan aralash gazlar: SN4, N2, SO2 SN4 ni N2 va boshqa gazlar bilan aralashmasi); dengiz va okean gazlari (biokimyoviy, kimyoviy va radiogen yoʻl bilan hosil boʻlgan gazlar: SO2, N2 ni N2 O2, NH3 va boshqa bilan aralashmasi); metamorfik jinslar gazlari (kimyoviy yoʻl bilan hosil boʻlgan gazlar: SO2, N2 ni N2, H2S, SO2 va boshqa bilan aralashmasi); vulqon gazlari (kimyoviy yoʻl bilan hosil boʻlgan gazlar: SO2, N2, SiO2, HCL, HF ni N2, CO, NH3 va boshqa bilan aralashmasi); koinot gazlari (relikt gazlar, yulduzlarning tashqi qatlamlari atmosferasidan ajralgan gazlar yoki yangi va juda yangi portlashda ajratilgan gazlar: N2, Ne, ionlashgan vodorod, SO aralashmalari, SN, ON radikallari bilan); (yana q. Yonuvchi tabiiy gazlar).
2. Yo’ldosh gazlar, neft bilan birgalikda chiquvchi gazlar;
3. Zavod gazlari, neftni qayta ishlashdagi destruktiv jarayonlarda hosil bo’ladigan gazlar.
Tabiiy gazlardan sanoat korhonalari va aholi turar joylarida yoqilg’I sifatida keng foydalaniladi, bundan tashqari kimyoviy mahsulot ishlab chiqarishda xomashyo bo’lib hizmat qiladi. Bu mahsulotlar asosan vodorod, acetilen, formaldegid, hloroform va boshqalar.
Yo’ldosh gazlar communal ehtiyojlar va avtotransportlarda yoqilg’I uchun qo’llaniladi, shuningdek, piroliz jarayonlari uchun homashyo sifatida ham foydalaniladi.
Neft homashyolarini qayta ishlashda har bir destruktiv jarayonlardan zavod gazlari hosil bo’ladi. Zavod gazlari uglevodorod tarkibiga ko’ra bir–biri dan farqlanadi. Termik kreking gazlari tarkibida metan va boshqa miqdorda to’yinmagan uglevodorodlarga boy bo’ladi. Katalitik kreking gazlarida butanlar va butilenlar miqdori ko’pligi bilan harakterlanadi.
Tabiiy gazlarni qazib chiqarish va qayta ishlash doimo gazgidratlari hosil bo’ladi. Gidrat hosil qiluvchi komponentlar asosan tabiiy gaz tarkibida engil uglevodorodlar – metan, etan, propan, izobutan, shuningdek, azot, uglerod ikki oksidi va vodorod sulfide hisoblanadi. Tabiiy gaz gidratlari quyidagi formulaga egadir:
Gidratlar ko’rishini – oq Kristal moddalar bo’lib, hosil bo’lish sharoitiga ko’ra muz yoki zichlashtirilgan qorga o’hshaydi. Uglevodorodli gaz gidratlarida suvli kristall panjara katta qismi suyuq propan va izobutan to’la bo’ladi, kichik qismida esa metan, etan, azot, vodorodsulfid va uglerod ikki oksidi bo’ladi.
Gaz gidratlari hosil bo’lishi quvurlar va jihozlarda tiqinlar hosil qilishi tufayli ko’ndalang kesim yuzasi kichrayishiga olib keladi.
Neft va gaz sanoati korxonalarida gazlarni quritish va ingibirlashni turli sxema va usullaridan foydalaniladi. Gaz gidratlari hosil bo’lishiga qarshi kurashda ingibirlash usuli (gaz oqimiga ingibitor kiritish) keng qo’llaniladi. Bu usulning mohiyati shundaki, bunda nam gaz oqimiga kiritilgan ingibitor suvda erkin eriydi va natijada suv bug’lari bosimi hamda gidratlar hosil bo’lish temperaturasi pasaytiriladi. Kurash - sport turi, belgilangan qoidaga muvofiq ikki sportchining yakkama-yakka olishuvi. Kurashish sanʼati koʻp xalqlarda qadim zamonlardan buyon maʼlum. K. ayniqsa Yunonistonda keng tarqalib, qad. olimpiada musobaqalaridan doimiy oʻrin olib kelgan. Qarshi (1926 37 yillarda Behbudiy) - Qashqadaryo viloyatidagi shahar (1926 yildan), viloyat markazi (1943 yildan). Qashqadaryo vohasining markazida, Qashqadaryo boʻyida, xalqaro t. yil va avtomobil yoʻllari kesishgan joyda. Suv, vodorod oksid, H2O - vodorod (11,19%) va kislorod (88,81%)dan iborat eng sodda kimyoviy birikma. S. rangsiz, hidsiz suyuqlik (qalin qatlamda zangori rangli). Mol. m. 18,0160. Yerning geologik tuzilishi tarixi va unda xayotning paydo boʻlishi, fizik va kimyoviy muhit, iqlim va obxavoning shakllanishida S. Ingibirlash hisobiga gidratlar hosil bo’lish temperaturasi pasaytirilishini Gamershmidt tenglamasi yordamida aniqlash mumkin:
Δt = 0,556 K/M ∙ w/100 - w
Bu erda: Δt- ma`lum bosimdagi gidratlar hosil bo’lishni pasayish temperaturasi, 0S; w- ingibitor massa ulushi,%; K-o’zgarmas (methanol uchun K=2335; glikollar uchun K=4000); M- ingibitor molekulyar massasi.
Gidratlar hosil bo’lishiga qarshi ingibitorlar sifatida methanol va gazlarni quritishda glikollar keng qo’llaniladi. Metanol (CN3ON) – metal spirit bo’lib, gaz oqimiga kiritilganda suv bug’larini yutadi va ularni past muzlash haroratidagi suvli spirt eritmasiga o’tkazadi. Glikollar ham suv bug’Iga to’yingandan keyin separatorlarda ajratiladi va so’ngra qayta tiklanadi.
Ingibitorlar sifatida kalsiyhlor (CaCl2) eritmasi va litiyhlor ham ko’p qo’llaniladi. Gidratlar hosil bo’lishini oldini olishni yanada samarali usuli bu gazlarni quritishdir, bunda namlik miqdori keskin kamayadi.
Sanoatda gaz va siqilgan uglevodorlarning quritishni keng tarqalgan usullari mavjud:
- suyuq yutuvchilar – glikollar (mono, di, tri etilglikollar)
- qattiq yutuvchilar – (aktivlangan alyuminiy oksidi, silica gel, boksitlar) sintetik seolitlar va boshqalar.
Gaz sanoatida suyuq yutuvchilar yordamida gazlarni kuritish keng qo’llaniladi.Gazlarni quritish qurilmada glikollarni qo’llash ikki ko’rinishda bo’ladi: gaz oqimiga glikolni purkash va absorbsion.
Uzluksiz ishlaydigan oksidlash kolonnasini material va issiqlik balansinituzib chiqamiz va uning ichki diametri, balandligi va shu bilan birga havo sarfini hisoblaymiz.
Boshlangihg ma’lumotlar: xom ashyo- 360S haroratdagi va 985 kg/m3 bosimdagi Buxoro Neftni qayta ishlash zavodidgi gudron; xom ashyoning ishlab chiqarish quvvati Gk=4176 kg/s, berilayotgan bitum GHD 60/90s Yumshash harorati 48ºSJarayon sharti: harorat t=250ºS, bosim R=0,3 MRa, havoning solishtirma sarfi ghavo-100nm3/t, gudronning berish tezligi ω=0,3 s-1.
Hisoblash: Kolonnaning material balansini hisoblaymiz.
Tayyor maxsulotning chiqishi. 3.27 jadval asosida 96,5 %ni tashkil etadi.
G=97.0Gf∕100=97.0 ∙ 4167/100=4041 kg/s
Umumiy sarf
Ghavo =ghavoGFPhavo = 100∙ 4.167-1.293=417 kg/s
Azot miqdori
Gazot = 0.77 G havo= 0.77 ∙ 417 = 321 kg/s
Kislorod miqdori
Gkislorod= 0.23 Ghavo = 0.23 ∙ 417 = 96 kg/s
Oksidlangan gaz tarkibidagi kislorod
G′kislorod 0.05 Ghavo= 0.05 ∙ 417 = 20.85 kg/s
Kolichestvo yazrasxodovannogo kisloroda
G′′kislorod - G kislorod - G′ kislorod 96 – 21 = 75 kg/s
Rasschitыvaem kolichestvo i sostav pobochnыx produktov okisleniya, nыxodyaщix na skyaslyaemogo slok kolonы. Prinimaem , chto na obrazovanie SO2 rasxodustsya 30% (massa) kisloroda, a na obrazovanie N2O 65%(massa). Kolichestvo obrazuyuщegosya SO2.
G SO2 =0.3GO2MSOMO2 = 0.3 ∙ 373 ∙ 44/32 = 154 kg/ch,
Gde M..) i / MO2 – molekulyarnыe massы SO2 i O2 soogvetstvenno.
|