Metalning plastik deformatsiyalanish jarayoniga turli omillarni ta’siri

|
Metalning plastik deformatsiyalanish jarayoniga turli omillarni ta’siri
|
bet | 4/12 | Sana | 06.12.2023 | Hajmi | 315,3 Kb. | | #112729 |
Bog'liq Lecture-25 (2)Metalning plastik deformatsiyalanish jarayoniga turli omillarni ta’siri
Metalni bosim bilan ishlash qobiliyatini tavsiflovchi muhim xossalariga plastiklik va deformatsiyaga qarshilik kiradi. Bu xossalarga quyidagi omillar ta‟sir qiladi:
Metalni qizdirish temperaturasi. Qizdirish ma‟lum temperaturalargacha metal plastikligini 5-10 barobar oshirishga, 10-20 barobar deformatsiyalanish kuchini kamaytirishga imkon beradi.
Metalning ximiyaviy tarkibi. Shunday qilib Po„lat tarkibida uglerod va legirlovchi elementlar (volfram, molibden, titan va boshqalar) miqdorini ortishi plastiklikni kamayishiga va deformatsiyaga qarshilikni ortishiga olib keladi. Ayniqsa, plastiklikka fosfor va oltingugurt zararli ta‟sir ko„rsatadi, metalning sovuqdan sinuvchanlik va issiqdan sinuvchanlik hodisasini keltirib chiqaradi.
Metalni deformatsiyalanish darajasi. Deformatsiyalanish darajasi ortishi bilan metalning plastikligi kamayadi, deformatsiyaga qarshilik ortadi. (Sovuqlayin metalga ishlov berishda metal nakleplanadi, issiqlayin ishlov berishda – deformatsiya jarayonida soviydi).
Metalning deformatsiyalanish sxemasi. Cho„zuvchi kuchlanishlar sxemasidan siquvchi kuchlanishlar sxemasiga o„tishda plastiklik ortadi, lekin bir vaqtning o„zida deformatsiyalanishga qarshilik ham ortadi.
Deformatsiya tezligi. Sovuqlayin deformatsiyalashda deformatsiya tezligini oshirish hisobiga metalni qizishi sodir bo„lib, bu plastiklikni ortishiga va deformatsiyalash kuchini kamaytirishga olib kelishi mumkin. Chunki plastiklik deformatsiyalashda sarflanadigan energiyaning 90% i issiqlikka aylanadi. Issiqlayin deformatsiyalashda naklep jarayonlaridan rekristallanish jarayonlarini
orqada qolishi evaziga plastiklik kamayib, deformatsiyalash kuchini ortishi kuzatiladi.
Asbobning metal bilan kontakt yuzasidagi ishqalanish. Ishqalanish deformatsiyalash kuchini ortishiga, asbobning muddatidan oldin yeyilishini keltirib chiqaradi. Oqibatda, buyumning sifati yomonlashadi ( o„lcham aniqligi kamayadi va yuza g„adir budurligi ortadi). Ishqalanish deformatsiyaning bir jinsli bo„lmasligiga yoki uni kuchaytirishiga olib keladi. Sovuqlayin deformatsiyalashda metalni turli xil oqishi esa zagotovka hajmi bo„yicha turlicha mustahkamlanishiga olib keladi, issiqlayin deformatsiyalashda turli xil o„lchamli donlarni paydo bo„lishiga, bu esa o„z navbatida buyumning mexanik xossalarini bir jismi bo„lmasligiga olib keladi. Ko„pgina bosim bilan ishlov berish jarayonlari uchun ishqalanish xavfli omil hisoblanadi.
Ishqalanishning xavfli ta‟sirini kamaytirish uchun turli xil texnologik moylashlar qo„llaniladi. Sovuqlayin metallarga bosim bilan ishlov berishda qo„llaniladigan moylar o„zining ko„p xilligi va murakkabligi bilan farq qiladi. Moylash tarkibiga mineral va organik moylar, faollashtiruvchi qo„shimchalar (olein kislota, oltingugurt), neytral to„ldirgichlar (grafit, bo„r, talk) va boshqa moddalar kiradi. Issiqlayin bosim bilan ishlashda moylash maqsadida mazut, daraxt qipiqlari, shisha asosidagi moylash, kolloidli grafitdan foydalaniladi. Ratsional tanlangan moylash ishqalanishni bir necha marta marta kamaytirishi mumkin.
|
| |