Umumiy texnologik usullar - Saqlash vazirligi toshkent farmatsevtika instituti dori turlari texnologiyasi kafedrasi

Filtrlash va suzish uchun asosan shisha voronkalardan foydalaniladi. Suzishni paxta orqali
o‘tkazilganda, voronka shakli sharsimon bo‘lgani ma‘kul, chunki paxta chimdimi bunday holda
yaxshi o‘rnashadi. Paxta chimdimini mayda tolalardan ajratish maqsadida uni yuviladi. Yuvilgan
eritmani takror o‘tqazib, mayda paxta tolalari o‘tmaguncha takrorlanadi. SHundan so‘nggina dori
eritmasi butunlay suziladi.
Filtrlashni tezlatish maqsadida (qavatlangan) taxlangan filtr qogozlaridan foydalaniladi.
Bunday filtrlar uchun 45
0
burchakli bo‘yinchasi bo‘lgan voronkalar mos keladi. Filtr
yorilmasligi uchun voronkaning tubiga bir bo‘lak paxta qo‘yiladi. Kam hajmli eritmalarni
(tomchi) filtrlashda esa, to‘gri sillik filtrlar va 60
0
burchakli voronkalar qo‘llaniladi. Filtrlashda
faqat kogoz filtrlar ishlatilganda, ular ham albatta, yuqorida ko‘rsatilgandek yuvilishi kerak.
Suzish, filtrlashni dastlab "yordamchi idishda" o‘tqazish lozim, toki o‘tayotgan eritma tozaligiga
ishonch hosil qilingach, uni bemorga beriladigan shisha idishga filtrlanadi va pirovardida shu
filtr orqali "yordamchi idishdagi" eritma o‘tqaziladi. Paxta va filtr kogozni suv bilan yuvish
mumkin emas, chunki bu eritma darajasining pasayishiga olib keladi.
Paxta va filtr qogoz tayyor eritmani shimganida eritmaning ma‘lum bir qismi yo‘qoladi. Bu
esa olingan paxta bo‘lakchasi va filtr qogoz hajmi bilan bog‘liq bo‘lgan yo‘qolishdir. SHuning
uchun olinayotgan tozalagichlar miqdori eritma hajmiga mos qilib olinishi kerak. Eritma miqdori
100 ml va undan ortiq bo‘lganda suzishda va filtrlashda "yo‘kotilgan" eritma miqdori
belgilangan normaga to‘gri keladi.
Kam hajmdagi (10-30 ml) eritmalarni filtrlashda "yo‘kotiladigan" eritma miqdori
reglament normalaridan oshib ketgani uchun uni filtrlashda alohida usullar qo‘llaniladi. Suzishda
va ayniqsa filtrlashda dori moddalarning tozalagichlarga so‘rilishi (adsorbsiya) natijasida
eritmada modda konsentratsiyasi kamayadi. Misol tariqasida pepsin eritmalari, asosan rangli
moddalar (metilen ko‘ki), etakridin laktat, alkaloidlar, glikozidlar va boshqa moddalarni keltirish
mumkin, bu hol bo‘lmasligi uchun shisha filtrlardan foydalangan ma‘kul. Mayda govakli shisha
filtrlardan (№ 4 va 5) foydalanish uchun albatta xavo bosimini kamaytiradigan asboblar
qo‘llanilishi kerak. Bu xususda laboratorik sistema va boshqa suv okimida ishlaydigan uskunalar
ishlatiladi. O‘simlik moylari va shunga o‘xshash, isiganda yumshaydigan eritmalarni filtrlashda
issiq usul qo‘llanadi.
Bu maqsadda suv bilan isitiladigan ikki qavatli voronkalar yoki elektr bilan ishlaydigan
voronkalar ishlatiladi.
Shisha idishdagi suyuqlik miqdori idish elkasidan oshmasligi kerak. Shisha idishlarning
og‘zini mahkamlashda po‘kak yoki plastmassa tikinlardan foydalaniladi. Barxat va yarim barxat
po‘kaklardan tayyorlangan tikinlar yaxshi navli hisoblanib, ular mayda govakli, oson egiluvchan,
toza va etarlicha qattiqlikka ega bo‘ladi.
Po‘kak tikinlar ishlatiladigan bo‘lsa, ularning shisha ogzi diametridan bir oz katta o‘lchami
tanlab olinib, uni tikinsozlagichlarda eziladi va shisha ogzi maxkamlanadi. Bu usulda
maxkamlashning boisi shishaning zich yopilishini ta‘minlashdir. Tikinning 1/3 qism balandligi
shishadan chikib turishi kerak. Plastmassadan tayyorlanadigan tikinlar o‘lchami shisha ogzining
o‘lchamiga mos qilib chiqariladi. SHisha ogzini maxkamlash uchun uni ko‘lda, bo‘ynidan ushlab
ko‘targan holda mahkamlanadi. Bu usulda maxkamlashdan maqsad, idish sinib ishchining
jarohatlanishidan saqlashdir. Tikin tagiga albatta mumlangan yoki parafinlangan kogoz qo‘yilishi
kerak. Tikinni shisha og‘zida mustahkamlash uchun ustidan gofrillangan qog‘oz qalpoqcha
kiydirib ham tagidan mahkamlab, ustidan dorixona rekvizitlari (manzillari) yozilgan qog‘ozcha
yopishtirilsa, dori "muhrlangan" holda bemor qo‘liga tegadi.
Ayrim hollarda tikinni elimli mum bilan mahkamlanadi. Buning uchun tiqin bilan
mahkamlangan idish og‘zini qizdirilgan yelimli mum ichiga tiqib olinadi. Mum sovib qotganda
tiqinni shisha og‘zida mahkam ushlab qoladi.