O’qituvchi va o’quvchi o’rtasida konfliktlar Reja

|
O’qituvchi va o’quvchi o’rtasida konfliktlar Reja
|
bet | 1/4 | Sana | 22.02.2024 | Hajmi | 45,45 Kb. | | #160557 |
Bog'liq 14 mavzu
O’qituvchi va o’quvchi o’rtasida konfliktlar
Reja:
Konflikt ishtirokchilarining mavqelari.
Konfliktlarni boshqarish usullari.
O’qituvchi va o’quvchilar orasidagi konfliktlar.
O’qituvchilar jaomasi orasidagi konfliktlar.
Konfliktlarni hal qilishning keng tarqalgan yo’li - bu tinchliksevar kuchlarning aralashuvidir. Bu kuchlar konfliktli vaziyatning o’ziga (1), konfliktni saqlab turuvchi holatlarga (2), shuningdek ishtirokchilarning o’ziga (3) ta’sir ko’rsatishi mumkin. Konfliktni muvaffaqiyatli hal etishning muhim qoidalaridan biri - bu ―haq va ―nohaq taraflarni bir-biriga qarshi qo’yish emas, balki ikkala tarafning manfaatlarini to’la yoki qisman qondirishga imkon beruvchi qarama-qarshilikni hal qilish yo’llarini topishdir.
Ma’lumki, konflikt asosi bu subyektlar o’rtasidagi qarama-qarshiliklardir. Shu sababli konfliktlarni hal etishning eng maqbul va natijali yo’li - bu ko’rsatilgan ziddiyatlarni bartaraf etilishidir. Biroq bu yo’lga har doim ham erishib bo’lmaydi. Bundan tashqari, ziddiyatlarning turli tiplarini (ochiq, yashirin, obyektli, obyektsiz va h.), ularning darajalarini, subyektlari xususiyatlarini, shuningdek, konfliktni to’xtatishga intiluvchi kuchlar ixtiyoridagi obyektiv imkoniyatlarni ham e’tiborga olish kerak.
Konflikt asosida yotuvchi ziddiyatlarni bartaraf etishning asosiy usullari
quyidagilar bo’lishi mumkin:
- konflikt obyektini bartaraf etish;
- konflikt obyektini taraflar o’rtasida bo’lib olinishi;
- obyektdan foydalanish navbatini yoki birgalikda foydalanish qoidalarini o’rnatish;
- obyektni boshqa tarafga berganlik uchun taraflardan biri tomonidan kompensasiya qilish;
- konflikt taraflarini ajratib qo’yish;
- taraflar munosabatlarini ularning umumiy manfaatlarini aniqlashga yo’naltirish va b.
Konfliktlarning hal qilinishi - bu mohiyatiga ko’ra nizoli masala bo’yicha taraflar o’rtasida kelishuvga erishishdir. Bunday kelishuvning uch asosiy turi bor :
1) taraflar fikrining bir-biriga mos kelishi natijasidagi kelishuv ;
2) qonunchilikka yoki tashqi kuchning axloqiy erkiga muvofiq bo’lgan kelishuv ;
3) qarama-qarshi kurashuvchi taraflardan biri tomonidan ma’qullangan va ilgari suriligan .
Konflikt ishtirokchilarining ruhiyati. Kichik va katta guruhlar darajasidagi, shuningdek, shaxs darajasidagi konfliktlar murakkab tabiatga ega va ularni faqatgina obyektiv va subyektiv sabablar o’zaro ta’sirini e’tiborga olgan holda tushuntirish mumkin.
Har qanday jamiyatda shaxsiy yoki guruhiy konfliktlar faqat tashqi (iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy va b.) sabablar bilan emas, shuningdek, shaxslar va guruhlarning ruhiy xususiyatlari bilan ham yuzaga keladi. Ko’pchilik tadqiqotchilar konfliktning tashqi va ichki (ruhiy) omillarini bir xil ahamiyatdagi omillar deb qarashga moyildir.
Konfliktli vaziyatlarni tahlil etishda va ularni tartibga solish bo’yicha amaliy choralarni belgilashda ruhshunoslar uchun eng muhim narsa bu konfliktlilik
darajasini ortishiga olib keluvchi shaxslar va guruhlar xulq-atvorining tipologik ruhiy xususiyatlarini aniqlash hisoblanadi.
Xulq-atvor modelidan kelib chiqib umumlashgan ko’rinishda konflikt ishtirokchilarining quyidagi uch asosiy ruhiy tipi farqlanadi :
1. Destruktiv(buzg’unchi) tip. Subyektning bu ruhiy tipi konfliktni yuzaga keltirishga va uni to raqibini jismonan yo’q qilib yuborishgacha yoki to’la mag’lub qilishgacha kuchaytirishga intiladi. Turmushda - bu xudbin, janjal va mojarolar tashabbuskori, muassasada - tuhmatchi, ig’vogar omma orasida -
tartibsizliklar va buzg’unchi harakatlar boshlovchisidir.
Agar shunday toifa shaxslar bo’lmaganida ko’pgina konfliktli vaziyatlar tinch yo’l bilan hal etilishi mumkin bo’lar edi. Bu holat so’nggi vaqtda dunyoning turli hududlarida bo’lib o’tayotgan millatlararo konfliktlar misolida yaqqol ko’rinadi. Xalqaro maydonda harakat qilayotgan bunday subyektlar ham ma’lum (S.Xuseyn, Ben Laden va va b.)
Konfliktli xulq-atvor o’z-o’zini nazorat qilmaslik oqibatida kelib chiqadi. Konfliktlarga moyil kishilar qoidaga ko’ra, yengil ta’sirchan, qahrli, qo’pol, o’tkir hissiyotlarga va tavakkal qilishga moyil bo’ladilar, uzoqni ko’ra bilmaydilar.
2. Konstruktiv (ijobiy) tip. Bu tipdagi shaxslar konfliktdan qochishga, har ikkala tomon uchun maqbul qarorni topishga intiladilar. Konstruktiv yondashgan odam vositachi yordamidan foydalanadi va tanglikni yumshatishga yo’naltirilgan harakatlarni amalga oshiradi. Konstruktiv tip subyektlar muzokaralarni ishtiyoq bilan olib boradilar, kelishmovchilik predmetini va uni tartibga solish yo’llarini oydinlashtirishga intiladilar.
3.Konform tip. Konfliktdagi bunday tip shaxs ko’proq yon berishni, kurashni davom ettirishdan ko’ra itoatkorlikni afzal ko’radi. Ko’p hollarda xulq-atvorning komform modeli boshqalarning tajovuzkor harakatlariga obyektiv yordam qilishi mumkin , masalan, subyektlar o’rtasidagi ziddiyatlar arzimagan sabablarga ko’ra vujudga kelgan bo’lsa. Bu holda xulq-atvorning kompromiss yo’li - bu konfliktni to’xtatishning eng yaxshi usulidir.
|
| |