nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Autentifikatsiya - Muhammad Al- xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Unversiteti Mustaqil ish Mavzu;ssl...

|
Muhammad Al- xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Unversiteti Mustaqil ish Mavzu;ssl va ssh protokollarining xavfsizlik tahlili
|
bet | 4/5 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 263,08 Kb. | | #246222 |
Bog'liq SamandarAutentifikatsiya: Har qanday kirish usulida bo'lishi kerak bo'lgan muhim xususiyatlardan biri bu autentifikatsiyadir. Tashkilotlaringizdagi tizimlarga ruxsatsiz shaxslar kirishini xohlamaysiz, shunday emasmi? SSH identifikatsiyani tekshirish orqali kuchli autentifikatsiyani qo'llash orqali ushbu xavfni yo'q qiladi.
SSH qanday ishlaydi
Odamlarning SSH va SSL haqida chalkashib ketishining yana bir sababi ikkalasining ishlashidagi o'xshashlikdir. Xuddi SSL/TLS singari, SSH ham ochiq kalit kriptografiyasi yoki assimetrik shifrlash texnologiyasida ishlaydi.
Siz taxmin qilganingizdek, bu usul kriptografik kalitlar juftligidan foydalanishni ham o'z ichiga oladi: ochiq kalit va shaxsiy kalit. Shunday qilib, bitta shaxsiy kalit u bilan bog'langan faqat bitta ochiq kalitga ega bo'ladi va aksincha. Ushbu kalitlar ba'zan "SSH kalitlari" deb hisoblanadi.
Ochiq kalit serverda saqlanishi kerak, shaxsiy kalit esa masofaviy kirishni talab qilgan mijoz tomonidan saqlanishi kerak. Agar foydalanuvchi masofaviy ulanishni so'rasa, server shaxsiy kalitni tekshiradi va keyin faqat kimgadir masofadan kirishga ruxsat beradi.
Tarmoq xavfsizligida SSH dan foydalanish
SSH odatda quyidagilar uchun ishlatiladi:
Foydalanuvchilar va avtomatlashtirilgan jarayonlar uchun xavfsiz masofaviy kirishni osonlashtirish;
Interaktiv va avtomatlashtirilgan fayllarni uzatishga ruxsat berish; va
Masofaviy buyruqlarni berish.
SSH va SSL: farq
Ko'rib turganimizdek, SSL va SSH nafaqat nomlari jihatidan o'xshash, balki ularning funktsiyalari va ishlash usulida ham o'xshashdir. Biroq, ularning ikkalasi o'rtasida bitta harf farqi bor va bu ikkita farq uchun mavjud.
SSL va SSH o'rtasidagi birinchi farq ularning qo'llanilishidir. SSL asosan veb-sayt va mijozlar o'rtasida xavfsiz ulanishni o'rnatish uchun ishlatiladi, SSH esa xavfsiz bo'lmagan tarmoqlarda xavfsiz masofaviy ulanishlarni yaratish uchun ishlatiladi.
SSL va SSH o'rtasidagi ikkinchi farq ularning ikkalasi ham ishlaydigan usulda. SSH va SSL ikkalasi ham ochiq kalit kriptografiyasiga tayansada , SSL ochiq kalit infratuzilmasida ishlaydi. Bu shuni anglatadiki, u CAlarni o'z ichiga oladi va shuning uchun raqamli sertifikatlardan foydalanishni o'z ichiga oladi. Boshqa tomondan, SSH raqamli sertifikatlarni o'z ichiga olmaydi va faqat kalit almashinuviga tayanadi. Boshqacha qilib aytadigan bo'lsak, SSHni amalga oshirmoqchi bo'lgan tashkilot sertifikat organiga murojaat qilishi shart emas. U o'zining kalit juftlarini chiqarishi va kalitlarni tegishli foydalanuvchilarga tarqatishi mumkin.
SSL va SSH: yonma-yon taqqoslash
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Muhammad Al- xorazmiy nomidagi Toshkent Axborot Texnologiyalari Unversiteti Mustaqil ish Mavzu;ssl va ssh protokollarining xavfsizlik tahlili
|
Avtomobil transportida yuklarni tashishda zamonaviy tizimlarini joriy etish samaradorligi

АВТОМОБИЛ ВА ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИК МАШИНАЛАРИ
МЕХАНИКА ВА ТЕХНОЛОГИЯ ИЛМИЙ ЖУРНАЛИ, МАХСУС СОН 2023, № 2 (5)
88
УДК 656.073
AVTOMOBIL TRANSPORTIDA YUKLARNI TASHISHDA ZAMONAVIY
TIZIMLARINI JORIY ETISH SAMARADORLIGI
Israilov Fazil Ismailovich
JizPI, katta oʻqituvchi, +998933015871, fozil.isroilov@gmail.com
Annotatsiya.
Maqolada
transport muammolarini hal qilish
uchun linyadagi transport
harakatini nazorat qilish jarayoniga aqilli tizimlarini joriy etish maqsadga muvofiqligiga, ulardan
foydalanish avtomobil yoʻllarining tirbandligini kamaytiradi va ularning oʻtkazuvchanlik
qobiliyatini oshiradi, avtomobil transportidan foydalanishni optimallashtirish
harakat yoʻnalishi
va tezligini aniqlash; avtomobilning barcha harakati va holati toʻgʻrisida aniq maʼlumotlarni
olish; avtomobil haydovchisining
xavfsizligini oshirish; shaharlararo va xalqaro yoʻnalishlarda
harakatlanayotgan avtomobillarning ruxsat berilmagan toʻxtashlari va koʻzda tutilmagan
harakatini cheklash; aniq maʼlumotlar asosida avtomobillarning harakat oqimi va moddiy
oqimlar harakatini prognozlashtirish
va boshqarish; oʻrnatilgan marshrutlardan cheklanishlarni
nazorat qilish
va umuman transport kompleksi xizmatlarining sifatini oshirish masalasiga
qaratilgan.
Аннотация.
В целях решения транспортных проблем в статье рассматривается
целесообразность внедрения интеллектуальных систем в процесс
управления движением
на линии, их использование позволит уменьшить заторы на дорогах и увеличить их
пропускную способность, оптимизировать использование дорожного движения,
определять направление и скорость движения. ; получить
точную информацию обо всех
перемещениях и состоянии автомобиля; повысить безопасность водителя автомобиля;
ограничение несанкционированных остановок и непреднамеренного движения
автомобилей, движущихся по междугородным и международным маршрутам;
прогнозирование и управление потоками транспортных средств и материальных потоков
на
основе точных данных; направлены на контроль ограничений на установленных
маршрутах и повышение качества услуг транспортного комплекса в целом.
Abstract.
In order to solve transport problems, the article considers the feasibility of
introducing intelligent systems into the process of traffic control on the line, their use will reduce
traffic congestion and increase their capacity, optimize the use of traffic, determine the direction
and speed of movement. ; get accurate information about all the movements and condition of the
car; improve the safety
of the driver of the car; limit unauthorized stops and unintentional
movement of cars moving on intercity and international routes; forecasting and management of
flows of vehicles and material flows based on accurate data; aimed at controlling restrictions on
established routes and improving the quality of services of the transport complex as a whole.
Kalit soʻzlar:
logistika, yetkazib berish muddati, transport infratuzilmasi,
xalqaro
tashishlarni tashkil etish, navigatsiya tizimi, avtomobillarning harakat oqimi,
yuk aylanmasi,
Kollegial YouTube - 5-mustaqil ish

|
5-mustaqil ish
|
bet | 4/18 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 212,5 Kb. | | #245157 |
Bog'liq 5-mus
1 / 5
SAYTNI Internetga qanday joylashtirish mumkin? FTP nima?
GSM / GPRS modem NEOWAY M590, biz Internetga o'tamiz, FTP va narodmon.ru bilan ishlaymiz.
FTP nima va Internetda veb-saytni qanday joylashtirish kerak
Uy server, 2-qism. Ubuntu o'rnatilmoqda Server + veb-server+ FTP
Hind tilida Internetda FTP va veb-saytlarni nashr qilishni o'rganing
Subtitrlar HTTP dan farqi
Mulk
|
FTP
|
HTTP
|
Ish seanslari asosida
|
Ha
|
Yo'q
|
Foydalanuvchi autentifikatsiyasi o'rnatilgan
|
Ha
|
Yo'q
|
Asosan uzatish uchun mo'ljallangan
|
Katta ikkilik fayllar
|
Kichik matnli fayllar
|
Ulanish modeli
|
Ikki tomonlama ulanish
|
Yagona ulanish
|
Asosan qabul qilish / uzatish uchun moslashtirilgan
|
Qabul qilish va uzatish
|
Qabul
|
Matn va ikkilik uzatish rejimlarini qo'llab-quvvatlaydi
|
Ha
|
Yo'q
|
O'tkazilgan ma'lumotlar turlarini belgilashni qo'llab-quvvatlaydi (MIME sarlavhalari)
|
Yo'q
|
Ha
|
Operatsiyalarni qo'llab-quvvatlaydi fayl tizimi(mkdir, rm, nomini o'zgartirish va boshqalar)
|
Ha
|
Yo'q
|
FTP protokolining ajoyib xususiyati shundaki, u bir nechta (kamida ikki marta) ulanishlardan foydalanadi. Bunday holda, bitta kanal boshqaruvchi bo'lib, u orqali serverga buyruqlar qabul qilinadi va uning javoblari qaytariladi (odatda TCP porti 21 orqali), qolganlari orqali har bir uzatish uchun bitta kanal orqali haqiqiy ma'lumotlarni uzatish amalga oshiriladi. Shunday qilib, FTP protokoli orqali bir seans doirasida bir vaqtning o'zida va ikkala yo'nalishda ham bir nechta fayllarni uzatish mumkin. Har bir ma'lumot kanali o'ziga xos xususiyatga ega TCP porti, ularning soni uzatish rejimiga qarab server yoki mijoz tomonidan tanlanadi.
FTP ikkilik uzatish rejimiga ega, bu esa trafikni kamaytiradi va uzatish vaqtini kamaytiradi katta fayllar... HTTP protokoli albatta kodlashni talab qiladi. ikkilik ma'lumotlar v matn shakli, masalan, Base64 algoritmidan foydalanish.
FTP orqali ishni boshlagan mijoz seansga kiradi va barcha operatsiyalar ushbu seans doirasida amalga oshiriladi (boshqacha aytganda, server eslab qoladi). Hozirgi holat). HTTP protokoli hech narsani "eslab qolmaydi" - uning vazifasi ma'lumotlarni berish va unutish, shuning uchun qachon bo'lganini eslab qolishdir HTTP yordamida protokoldan tashqari usullar bilan amalga oshiriladi.
|
| |
Favqulotda foyda va zararlar tahlili

|
Favqulotda foyda va zararlar tahlili
|
bet | 1/6 | Sana | 12.06.2024 | Hajmi | 51,32 Kb. | | #262985 |
Bog'liq FAVQULODDA FOYDA VA
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
TOSHKENT AMALIY
FANLAR UNIVERSITETI
IQTISODIYOT FAKULTETI
Sirtqi bo`lim
|
“Tarmoqlar iqtisodiyoti” kafedrasi
|
Ro'yxatga olindi №
«____» _______20__ й
|
Ro'yxatga olindi №
«____» _______20__й
|
“MOLIYA VA BUXGALTERIYA HISOBI” KAFEDIRASI
“MOLIYA BOZORI VA MOLIYA TEXNOLOGIYALAR” FANIDAN
KURS ISHI
Mavzu:_____________________________________________________________________________________________________________
Ilmiy rahbar: ________________________________
Bajardi: _____________________________________
Komissiya a’zolari: ____________________________
_________________________
___________________________
Himoya natijasi: «_____» baho «___» ______________ 20__й.
Toshkent – 20__
Reja:
Kirish
1.Korxona hisob foydasi (soliq to’loviga qadar foyda) tahlili
2.Rentabellik va uning ko’rsatkichlar tizimi
3.Buxgalteriya balansi bo’yicha debitorlik va kreditorlik qarzlarining vujudga kelish sabablari
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati
Kirish
Favqulodda foyda va zararlar moliyaviy natijaviylikning uchinchi tarkib qatori hisoblanadi uning qatoriga bevosita tasoddifiy holatlardan ko’riladigan natijalar kiritiladi. Masalan Suv toshqini yoki yer qimirlashi, g’ng’in oqibatida, bo’ronlar oqibatida yoki boshqa tabiat xodisalari asosida ro’y beradigan yo’qotishlar kiritiladi. Favqulodda foyda yoki daromadalar qatoriga kiritiladigan yoki zararlar qatoriga kiritiladigan a’lohida moddalar mahsulot ish va xizmatlar tannarxiga kiritiladigan mahsulot ish va xizmatlarni ishlab chiqarish va sotish xarajatlari tarkibi va moliyaviy natijalarning shakllanishi tartibi to’g’risidagi Nizomda aniq ko’rsatilmagan.
Ularning faqat bitta sharti umumiy Nizomda belgilangan. Ya’ni yaqin uch yillik oraliqda korxona uchun odatiy hol hisoblanmagan holatlardan olinadigan daromadlar yoki foyda summasi korxona uchun kutilmagan holatlardan olingan daromadlar sirasiga kiritiladi.
Kutilmagan yoki favqulodda holatlardan olingan daromadlar yoki ular bo’yicha yo’qotishlar moliyaviy natijalar to’g’risidagi hisobotning a’lohida tarkib qatori sifatida belgilangan.
Ularni korxonada rejalashtirish amalga oshirilmaydi. Ya’ni favqulodda daromad va xarajatlar rejalashtirilmaydigan qatorga kiritiladi. Ularning hozirgi paytda korxonalar faoliyat natijaviyligidaggi salmog’i sezilarga ta’sirga ega emas.
|
| |
Tog’ jinsini qazib olishga tayyorlash usullari. Mexanik usulda qazib olishga tayyorlash

|
Tog’ jinsini qazib olishga tayyorlash usullari. Mexanik usulda qazib olishga tayyorlash
|
bet | 1/3 | Sana | 10.01.2024 | Hajmi | 9,13 Kb. | | #133909 |
Bog'liq Tog’ jinsini qazib olishga tayyorlash usullari. Mexanik usulda q-fayllar.org
Tog’ jinsini qazib olishga tayyorlash usullari. Mexanik usulda qazib olishga tayyorlash
TOG’ JINSINI QAZIB OLISHGA TAYYORLASH USULLARI. MEXANIK USULDA QAZIB OLISHGA TAYYORLASH.
Reja:
Tog’ jinslarini qazib olishga tayyorlash usullari.
Muzlashdan himoya qilish va muzlagan tog’ jinsini eritish.
Mexanik usulda qazib olishga tayyorlash.
Xulosa
Adabiyotlar
Tog’ jinslarini qazib olishga tayyorlash usullari.
Tog’ jinslarini qazib olishga tayyorlash keyingi ishlab chiqarish jarayonlari, ya’ni kon massasini qazish va yuklash, tashish, ag’darma hosil qilish va qayta ishlash jarayonlari uchun texnik imkoniyat va qulay sharoit yaratib berish maqsadida amalga oshiriladi.
Tog’ jinslarini qazib olish tayyorlashning texnologik o’rni (pozistiyasi) bo’yicha ularni ikki guruhga bo’lish mumkin:
- mexanik yoki gidravlik usul bilan oldindan yumshatmasdan qazib olishga tayyorlash mumkin bo’lgan tog’ jinslari (tuproq, suglinok, yumshoq ko’mir, shamol ta’sirida to’la parchalangan metamorfik jinslar, mel, tuproqli rudalar);
- oldindan yumshatilishi zarur bo’lgan tog’ jinslari (tuproqli va qum-tuproqli slanestlar, tuproqli va ohakli qumlar, temir rudalari, argilitlar, alevrolitlar, gips, toshli tuz, toshko’mir va qo’ng’ir ko’mir, ohaktosh, qum, kvarstitlar, granitlar, bazaltlar, gabbro).
Tog’ jinsining turi va holatiga bog’liq holda tog’ jinsini qazib olishga tayyorlash asosan quyidagi usullar yordamida amalga oshiriladi:
muzlashdan himoya qilish;
muzlagan tog’ jinsini eritish;
gidravlik usulda tayyolash;
mexanik yoki portlatish usuli bilan tayyorlash.
Muzlashdan himoya qilish va muzlagan tog’ jinsini eritish.
Muzlashdan himoya qilish harorat 0˚dan past bo’lganida dastlabki yumshatish amalga oshirilmasdan ham qazib olish imkonini beradi. Muzlashdan himoya qilish uchun erning yuza qismini haydash, yumshatish, boronalash (molalash) va isitish usullari qo’llaniladi.
Haydash, yumshatish va bronalash tog’ jinsi sirtida hosil qilingan havo bilan to’ldirilgan bo’shliq hisobiga issiqlik o’tkazuvchanlikni ma’lum darajada pasaytiradi. Xaydash va yumshatish maxsus plug va yumshatgich yordamida o’tiladi. Bunda xaydash chuqurligi 40-50 sm, boronalash chuqurligi esa 20 sm ni tashkil etadi.
Er sirtini muzlashdan himoya qilish uchun teploizolyastion material sifatida mox, yog’och qirindisi, mineral vatalar qo’llaniladi.
|
| |
FTP javob kodlari - 5-mustaqil ish

|
5-mustaqil ish
|
bet | 8/18 | Sana | 20.05.2024 | Hajmi | 212,5 Kb. | | #245157 |
Bog'liq 5-musBu sahifa navigatsiya:
- Misol
Quyida qisqa Tasvir FTP serveri tomonidan qaytarilishi mumkin bo'lgan javob kodlari. Ushbu kodlar IETF tomonidan RFC 959 da standartlashtirilgan. Yuqorida aytib o'tilganidek, javob kodi uch xonali raqamdir. Birinchi raqam uchta natijadan biri uchun javobgardir: muvaffaqiyat, muvaffaqiyatsizlik yoki xatolik belgisi yoki to'liq bo'lmagan javob.
2xx - Muvaffaqiyatli javob
4xx / 5xx - Buyruqni bajarib bo'lmaydi
1xx / 3xx - Xato yoki to'liq bo'lmagan javob
Ikkinchi raqam xato turini aniqlaydi:
x0z - sintaktik.
x1z - Ma'lumot. Axborot xabariga mos keladi.
x2z - ulanishlar. Xabar boshqaruv ulanishi yoki ma'lumotlar ulanishi uchun.
x3z - foydalanuvchi autentifikatsiyasi va huquqlari haqidagi xabarlarni moslashtiradi.
x4z - aniqlanmagan.
x5z - fayl tizimi. Fayl tizimining holati xabariga mos keladi.
Uchinchi raqam nihoyat xatoni ko'rsatadi.
Misol
220 FTP server tayyor. USER ftp // Anonim 230 Kirish muvaffaqiyatli. PASV 227 Passiv rejimga kirish (192,168,254,253,233,92) // Mijoz uzatilgan IP LIST 150 ga ulanishni ochishi kerak. Bu yerda katalog roʻyxati keladi. // Server 226-katalogdagi fayllar ro'yxatini yuboradi. Katalog yuborish OK. CWD kiruvchi 250 katalogi muvaffaqiyatli o'zgartirildi. PASV 227 Passiv rejimga kirish (192,168,254,253,207,56) STOR gyuyfotry.avi 150 Maʼlumotlarni yuborish uchun OK. // Mijoz fayl mazmunini yuboradi 226 Fayl qabul qilish OK. QUIT 221 Xayr.
192,168,254,253,207,56 argumenti 207-portda 192.168.254.253 IP manzilli xostda serverga ulanish kutilayotganligini bildiradi.<< 8 + 56 = 53048 (где << - операция побитового сдвига, 207 записывается в младший разряд, а потом сдвигается в старший, чтобы в младший записать 56 или 207*256+56=53048).
Ko'pgina FTP serverlarida yozish uchun ochiq katalog mavjud (kirish, yuklash va h.k.) va fayllarni serverga yuklash uchun foydalaniladi. Bu foydalanuvchilarga serverlarni yangi ma'lumotlar bilan to'ldirish imkonini beradi.
|
| |
Fani: Matematika Sana: mashg’ulotraqami: 1 I. Mashg’ulotning mavzusi: Natural son tushunchasi II. Mashg’ulotning maqsadi

Fani: Matematika Sana: mashg’ulotraqami: 1
I. Mashg’ulotning mavzusi: Natural son tushunchasi
II. Mashg’ulotning maqsadi:
-O’quvchilarni natural son tushunchasi bilan tanishtirish;
-O’quvchi shaxsini kamol toptirish
-O’quvchilarni sonlar haqidagi bilimlarini rivojlantirish.
Bilimlar:
-
Natural sonlar,o’nli sanoq sistemasi,natural sonlar qatori,1
eng kichik natural son,natural sonlar qatori cheksiz,0 natural son emasligini bilish
Ko’nikmalar:
- Natural
sonlarni ajrata olish
Malakalar:
- Natural sonlarni mustaqil ajrata olish
Kompetensiya turi: O’quv –o’rganish
III. Mashg’ulotni jihozi: Yozuv taxtasi, bo’r ,5-sinf
Matematika darsligi,ko’rgazmali qurollar,turli rangdagi kartochkalar
IV. Mashg’ulotni metodi: Aralash,
Guruhlarda ishlash
V. Mashg’ulotni borishi:
Quyidagi sonlami o'qing: 23, 40, 745, 4548, 3400, 62 048, 85 300, 400 632.
4 raqami qatriashgan sonlarrii aniqlang. Busonlarda4raqami nimani anglatadi?
0 raqami qatriashgan sonlami aniqlang. Bu sonlarda 0 raqami nimani anglatadi?
1.1 Natural sonlar qatori
Narsalarni sanashda ishlatiladigan sonlar
natural sonlardeb ataladi.
Har qanday natural son o'nta 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0 raqamlar bilan ifodalanadi. Sonlarni bunday yozish usuli
o'nli sanoq sistemasideb yuritiiadi.
1 dan boshlab barcha natural sonlami
ketma-ket yozib chiqsak,
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15,16, 17, ...ko'rinishdagi
natural sonlar qatorinihosil qilamiz.Natural sonlar qatorida 1 eng kichik natural sondir.
Har qanday natural songa 1 ni qo'shsak, natural sonlar qatorida undan keyin keluvchi va undan katta natural son hosil bo'ladi. Shuning uchun natural sonlar qatorida eng katta son yo'q. Chunki, eng katta son bor desak, unga 1 ni qo'shib undan ham katta sonni hosil qilaveramiz.
Natural
sonlar qatori cheksizdir, unda eng katta son yo'q.
Sonlarning o'nli yozuvida har bir raqam qiymati uning turgan o'miga bog'liq bo'ladi. Agar, 7 soni yozuvning eng oxirida turgan bo'lsa, 7 ta birlikni, agar oxiridan ikkinchi o'rinda turgan bo'lsa, 7 ta o'nlikni, agar oxiridan uchinchi o'rinda turgan bo'lsa, 7 ta yuzlikni anglatadi va hokazo. Masalan, 7 soni 127 yozuvda - 7 ta birlikni, 472 yozuvda - 7 ta o'nlikni, 780 yozuvda esa - 7 ta yuzlikni anglatadi.
0 raqami o'zi turgan xonada birorta ham birlik yo'qligini bildiradi. Bu belgi nol sonini ifodalashda ham ishlatiladi.0 natural son emas.
Solenoidning magnit maydoni

|
Solenoidning magnit maydoni
|
bet | 1/3 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 126,52 Kb. | | #262017 |
Magnit maydoni va moddaning magnit xossalari
Reja:
Toroid va solenoidlar.
Molekulyar toklar.
Magnitlanish. Magnit qabul qiluvchanlik va singdiruvchanlik.
Paramagnetiklar va ferromagnetiklar.
Solenoidning magnit maydoni.
Solenoid-markazlari umuumiy o’qda yotuvchi bir-biri bilan ketma - ket ulangan aylanma toklar yig’indisidir. Shu solenoid ichidagi magnit maydoni induksiyasi B ni hisoblash kerak bo’lsin. B ning yo’nalishi ung vint qoidasi asosida topiladi. B ning qiymati esa l uzunlikdagi n dona o’ramdan iborat bo’lgan abcda berk kontur bo’yicha sirkulyasiyasidan topiladi (1-rasm), ya’ni:
1 - rasm 2-rasm
(15. 1)
Bu yrda I-solenoiddan o’tayotgan tok kuchi. Berk konturning ab va cd qismlarida chunki, ab va cd lar B ning chiziqlariga tik yo’nalgan. Demak Shu mulohazalardan quyidagini yozish mumkin:
(15. 2)
Bu yrda -solenoidning birlik uzunlikdagi o’ramlar soni, ko’paytma esa Ampert - o’ramlar soni deb ataladi.
Bularni hisobga olsak, (15.2) quydagi ko’rinishni oladi:
(15. 3)
Shunday qilib aytish mumkin ekanki, cheksiz uzun solynoidning ichida magnit maydon bir jinsli bo’lar ekan.
Toroidning magnit maydoni.
Agar solynoidni egib aylana xalqa shakliga olib kylinsa hosil bo’lgan g’altakni taroid dyb aytiladi. Tarroidning magnit maydon induksiyasi quyidagi formula orqali hisoblanadi:
(15. 4)
Bu yrda r -xalqa markazi bilan o’ramlar markazigacha bo’lgan masofa,
taroidning uzunligi (2-rasm). Solynoid va taroidlar elektrotyxnika va radiotyxnikada turli xil induktivlikka ega bo’lgan Amper o’ramli g’altaklar sifatida juda kyng foydalaniladi.
Molekulаlаr, аtomlаr vа elektronlаrning mаgnit momentlаri.
Muxitning mаgnit xususiyatini bilish vа uni mаgnit induktsiyasigа tа’sirini аniqlаshdа mаgnit mаydonni moddаning аtom vа molekulаlаrigа tа’sirini o’rgаnish kerаk.
3-rаsm
Tаjribаlаr ko’rsаtаdiki, mаgnit mаydongа joylаshtirilgаn bа’zi moddаlаr mаgnitlаnib qolish xususiyatigа egа bo’lаdi.
Mаsаlаn, solenoid ichigа temir o’zаk kiritilgаndа, uning mаgnitlаnib qolishini Аmper g’oyasigа ko’rа tushinish mumkin.
Mаgnitlаnmаgаn temirdа аylаnmа “molekulyar toklаr” fаzodа tаrtibsiz o’rnаshgаn hаr xil tekisliklаrdа аylаnаdi (3-rаsm. а qismi). Temir o’zаk g’аltаk ichigа kiritilgаndа аylаnmа molekulyar toklаrning tekisligi g’аltаk o’rаmlаrigа pаrаllel bo’lib qolаdi (3-rаsm. b qism). Bu аylаnmа toklаrning mаgnit mаydonlаri vа solenoid mаgnit mаydonigа qo’shilаdi. Shuning uchun temirni mаgnitlаnishi umumiy mаydon kuchlаngаnligini ortirаdi.
Аmper g’oyasigа ko’rа moddаlаrdаgi mikroskopik toklаr moddаdаgi molekulа vа аtomlаr, elektronlаrining hаrаkаti tufаyli xosil bo’lаdi. Sifаt jixаtdаn bu jаrаyonni quyidаgichа tushintirish mumkin:
|
| |
bo’lmaydi - 1. Elektr toki Vakumda elektr toki

bo’lmaydi.
TERMO ELEKTRON EMISSIYA
Reja:
Richardson effekti— oʻtkazgichlar, qattiq va baʼzan suyuq jismlardan
issiklik energiyasi taʼsirida elektronlarning vakuum yoki boshqa
muxitlarga chikish hodisasi. Bu hodisa vakuumda toza metallar (W,
Mo, Ta) dan 2000—2500 K trada va murakkab yarimutkazgichli
katodlardan 1000 K trada kuzatiladi. Elektronlar jism sirti (emitter)
dan tashqariga chiqishi uchun jism chegarasidagi potensial toʻsiqni
yengishi zarur; past tralarda bu toʻsiqni yenga olmaydi. Metall
qizdirilganda elektronlarning kinetik energiyasi ortib, sirtdan oʻtib,
sirt atrofida fazoviy zaryad hosil qiladi. Fazoviy zaryadning elektr
maydoni Termoelektron emissiya jarayonini susaytiradi. Buning oldini
olish uchun fazoviy zaryaddan maʼlum masofada elektrod (anod)ga
musbat potensial berilib, fazoviy zaryad tortib olinadi, yaʼni
termoelektron tok hosil qilinadi. Termoelektron tok emitter — katod
xossasiga, anod kuchlanishiga va traga bogʻliq. Termoelektron
emissiya tokining maksimal toʻyinish qiymatining kuchlanishga
bogʻlikligi Chayld — Lengmyur formulasi bilan ifodalanadi.
Termoelektron emissiya koʻpgina elektrovakuum asboblar va ion
asboblar ishlashining asosi hisoblanadi. Uni dastlab 1900—01 yillarda
O.U. Richardson oʻrgangan. Richardson — Deshman formulasi
yarimoʻtkazgichli emitterlar uchun ham oʻrinli, ammo bunda
Termoelektron emissiya hodisasining mohiyati metallarnikidan farq
qiladi. Termoelektron emissiya katodlar ishlab chiqarish,
elektrovakuum va gazrazryad qurilmalarning asosini tashkil etadi.
http://fayllar.org
Machine Translated by Google

Transport iqtisodidagi tadqiqotlar 100 (2023) 101327
Mundarija ro'yxati ScienceDirect -da mavjud
Transport iqtisodiyoti bo'yicha tadqiqotlar
Jurnalning bosh sahifasi: www.elsevier.com/locate/retrec
Tadqiqot qog'ozi
Shvetsiyadagi tirbandlik vaqtida avtobusning jo'nash vaqtini sozlashning operatsion xarajatlariga ta'siri
Eva-Lena Eriksson a,b,*
, Helen Lidestam a, b, c
, Lena Winslott Hiselius b,d
a
Menejment va muhandislik fakulteti, Linkoping universiteti, SE-581 83, Linkoping,
b
¨
Shvetsiya
JEL tasnifi:
R410 R480 R500
Kalit so‘zlar:
Jamoat transporti
Eng
yuqori soatdagi tirbandlik
Optimallashtirish Xarajat samaradorligi Vaqt jadvalini sozlash
Avtomobilni
rejalashtirish
Jamoat transporti narxi Shvetsiyada so'nggi yillarda ta'minotdan ko'proq oshdi. Aniqlangan asosiy xarajat omillaridan biri eng yuqori soatlik trafikdir. Operatsion xarajatlarning asosiy omillari - ertalab va tushdan keyin qisqa muddatlarga katta avtobus parkiga bo'lgan ehtiyoj va haydovchilarning ish vaqtining minimal chegarasidan qisqaroq vaqtga rejalashtirishi. Ushbu maqolaning maqsadi avtobusning jo'nash vaqtini sozlashda eng yuqori soatlarda zarur bo'lgan avtobuslar sonining (shuning uchun ekspluatatsiya narxining) ta'sirini o'rganishdir. Tadqiqotda,
shuningdek, agar xarajatlarni kamaytirish qayta investitsiya qilinsa, jamoat transporti ta'minoti va yo'lovchilar sonining ko'payishi tahlil qilinadi.
Tahlil amaliy tadqiqotlar va avtobuslar uchun jo‘nash vaqtlarini o‘zgartirish mumkin bo‘lgan simulyatsiya stsenariylariga asoslanadi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, jo'nash vaqtlarini biroz sozlash orqali kamroq avtobuslar kerak bo'ladi, bu esa ekspluatatsiya xarajatlarini kamaytirishga olib keladi. Bundan tashqari, natijalar shuni ko'rsatadiki, xarajatlarning kamayishi uzoq muddatda jamoat transporti ta'minotini kengaytirish orqali hududdagi jamoat transporti faoliyatini yaxshilash uchun ishlatilishi mumkin.
Elektrik induksiyası ( D ) və polyarlaşma

|
Elektrik induksiyası ( D ) və polyarlaşma
|
bet | 2/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 147,41 Kb. | | #149038 |
Bog'liq DİELEKTRİK MÜHAZİRƏ 3 (1)Elektrik induksiyası ( D ) və polyarlaşma
Bildiyimiz kimi vakuumda yerləşən müstəvi kondensatordakı sahənin qiyməti elektrodlardakı yüklərin səth sıxlığı ( ) ilə aşağıdakı kimi ifadə edilir:
( 5 )
dielektrik sabitidir, σ kondensatorun lövhələrindəki yüklərin səth sıxlığıdır
Boş müstəvi kondensator b) Dielektrik olan müstəvi kondensator
Kondensatorun lövhələri arasındakı gərginlik isə olar. Bu zaman nəzəri olaraq belə hesab edilir ki, kondensatorun lövhələrinin sahəsi “sonsuz” böyükdür, yəni
Məlum olduğu kimi kondensatora yerləşdirilən dielektrik onun lövhələri arasındakı potensiallar fərqini dielektrik nüfuzluğu ( ) qədər azaldır. Bu zaman hesab edilir ki, lövhələrdə ki yük sabit qalır (fərz edilr ki, kondensator mənbəyə birləşməyib və dielektrikin keçiriciliyi sıfırdır, ona görə də yük axını yoxdur).
Əgər elektrodlardakı yüklərin sıxlığını dəfə azaltmış olsaq vakuum kondensatorun lövhələri arasındakı gərginliyi dəfə azaltmış olardıq. Belə ki, dielektriki kondensatora daxil etdikdə onun köynəklərindəki yük dəyişmir və lövhələr arasında gərginliyin dəyişməsinin səbəbi dielektrikin kondensatorun lövhələrinə toxunan səthlərində əks işarəli bağlı yüklərin əmələ gəlməsidir. (şəkil 3.1. (b)). Bu bağlı yüklər kondensatorun lövhələrindəki yükləri qismən neytrallaşdırdığı üçün dielektrikin yerləşdiyi sahə vakuuma nisbətən zəifləmiş olur. Dielektrikin səthindəki bu bağlı yüklər onun polyarlaşmasına dəlalət edir.
Dielektrikin polyarlaşması ilə əlaqədar olaraq üç əsas parametrdən istifadə edilir:
Dielektrikdə elektrik səhəsinin intensivliyi:
(6)
- kondensatorun lövhələrindəki sərbəst yükləri xarakterizə edir.
Elektrik induksiyası:
(7)
(8)
P dielektrikin vahid həcmindəki dipol momentlərinin cəmi olan polyarlaşma vektoru. O, nisbətən güclü olmayan sahələrdə:
(9)
(7) düsturunun ən mühüm əhəmiyyəti odur ki, dielektriki xarakterizə edən makroskopik və mikroskopik parametrləri özündə birləşdirərək dielektrik nüfuzluğunu hesablamağa imkan verir:
(7) ifadəsindən göründüyü kimi, əgər kondensatorun köynəklərində yük sabit qalarsa, dielektrik nüfuzluğunu
ifadəsi iləhesablamaq olar.
D – kondensatordakı tam yükləri xarakterizə etdiyi üçün, əgər kondensatorun köynəklərindəki yükü dəyişmədən oradan dielektriki çıxartsaq onda kondensatorun daxilindəki sahə - yə bərabər olar. Dielektrik olduqda isə bu sahə dəfə kiçilərək -a bərabər olar.
(8) ifadəsi , , və arasında vektoru əlaqəni göstərsə də izotrop dielektriklərdə (qaz, maye və amorf bərk cisimlərdə) polyarlaşmanı xarakterizə edən bu hər üç vektor kollinear olduğu üçün vektorların cəmi cəbri adi cəmlə əvəz oluna bilər. Anizotrop dielektriklərdə isə - aşağı simmetriyalı kristallarda və teksturalarda – induksiya və polyarlaşma vektorları ilə elektrik sahəsinin intensivlik vektorunun istiqamətləri fərqlənirlər.
|
| |
Dielektrik nüfuzluğu - 3. Dielektriklərin polyarlaşmasını xarakterizə edən kəmiyyətlər

|
3. Dielektriklərin polyarlaşmasını xarakterizə edən kəmiyyətlər
|
bet | 3/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 147,41 Kb. | | #149038 |
Bog'liq DİELEKTRİK MÜHAZİRƏ 3 (1)Dielektrik nüfuzluğu
Qeyd edək ki, içərisində dielektrik olan müstəvi kondensatorun düsturundan istifadə edərək maddənin dielektrik nüfuzluğunu, elektrik sahəsinin çox geniş tezlik diapazonunda təcrübi olaraq ölçüb hesablamaq olar.
İfrat yüksək tezlik diapazonda - nu ölçmək üçün isə onu nəzərə alırlar ki, elektromaqnit dalğalarının maddədə sürəti dəfə azalır. Ona görə də, elktromaqnit dalğasının maddədə sürətini ölçərək, onu həmin tezlikli dalğanın vakuumdakı sürəti ilə müqayisə etməklə maddənin dielektrik nüfuzluğunu təyin edirlər.
Deməli, maddənin dielektrik nüfuzluğu iki asılı olmayan üsulla tapıla bilər:
Kondensatorun tutumunun artması vasitəsi ilə.
Maddədə elektromaqnit dalğalarının sürətinin azalması vasitəsi ilə.
Üçüncü bir təcrübi yol, iki yükün vakuumda və maddə daxilində qarşılıqlı təsirinin müqayisəsinə əsaslanan Kulon qanunundan istifadədir:
Dielektrik nüfuzluğunun təyininə aid bu üç təcrübi vasitə, həqiqətdə qarşılıqlı olaraq bir-birinə bağlıdır. Məsələn, kondensatora dielektrik daxil etdikdə onun tutumunun dəfə artmasını Kulon qanununa əsaslanaraq izah etmək olar. Doğrudan da kondensatorun lövhəsində olan mənfi və müsbət yüklər bir-birini cəzb edir. Belə ki, lövhələr arasındakı gərginlik sabit qalarsa, onda lövhələr arasındakı məsafə kiçik olduqca bu gərginlik də böyük olar, çünki bu halda Kulon cazibə qüvvəsi də böyük olar. Deməli kondensatorun lövhələr arasındakı məsafə azaldıqca onun tutumu artır.Dediklərimizdən aydın olur ki, kondensatora dielektrikin daxil edilməsi, vakuumdakı kondensatorun lövhələrinin yaxınlaşmasına ekvivalentdir, belə ki, gərginliyin eyni bir qiymətində kondensatorun yükü artmış olur.
Dielektrikin təcrübi öyrənilməsi şəraitindən asılı olaraq”dielektrik nüfuzluğu” anlayışı müxtəlif oxşar fiziki məzmun kəsb edir. Məsələn, elektrostatik sahədə ( ) dielektrik nüfuzluğunu statik dielektrik nüfuzluğu, müxtəlif tezlik dəyişən sahədə isə onu dinamik dielektrik nüfuzluğu adlandırmaq olar.Dielektrik nüfuzluğunun sahənin çox böyük tezliyindən asılılığı öyrənilərkən onu dielektrik nüfuzluğu artıq dispersiya olmayan oblastda maddəni xarakterizə edən kəmiyyət kimi qəbul edilir.Dispersiyanın rezonans oblastında dielektrik nüfuzluğu hətta mənfi qiymət də ala bilər (şəkil 4.8a)
|
| |
3. Dielektriklərin polyarlaşmasını xarakterizə edən kəmiyyətlər - bet 5

|
3. Dielektriklərin polyarlaşmasını xarakterizə edən kəmiyyətlər
|
bet | 5/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 147,41 Kb. | | #149038 |
Bog'liq DİELEKTRİK MÜHAZİRƏ 3 (1) =1,00059, su üçün = 80, germanium kristalı üçün =16, teflon üçün = 2,08 və s.
Dielektrik xassələrinə görə anizatrop olan kristallarda və ya teksturlarda müxtəlif istiqamətlərdə müxtəlif qiymətlərə malik olur. Məsələn, titanat-barium, 300K temperaturda tetraqonal struktura malik olur və simmetriya oxu istiqamətində 1kHs tezlikdə = 200-dür. Bu oxa perpendikulyar istənilən istiqamətdə =400 olur. Nisbətən aşağı simmetriyalı rombik struktura malik seqnet duzunda isə 230K temperaturda 1kHs tezlikdə baş kristallik oxlar boyunca dielektrik nüfuzluğu , və qiymətlərə malik olur.
Skalyar kəmiyyətlər isə, məsələn, maddənin sıxlığı ancaq bir qiymətlə xarakterizə edilirlər və onlar sıfır tərtibli tenzorlardır. və kimi vektorlar üçölçülü koordinat sistemində üç qiymətlə xarakterizə edilir və onlar birinci tərtib tenzorlardır.
Dielektrik xassələrinin anizatropiyası əsasən müxtəlif pyezoelektriklərdə müşahidə edilir, belə ki, maddənin pyezoelektrik xassəsinin əsas əlaməti kristalda simmetriya mərkəzinin olmamasıdır. Qeyri-mərkəzi simmetrik həmçinin piroelektriklərdə də müşahidə edilir.
Pyezoelektrikləri tədqiq edərkən təkcə onun dielektrik nüfuzluğunun tenzor xarakterini nəzərə almaq kifayət etmir. Bu zaman pyezoelektrikin dielektrik nüfuzluğunun qiymətinə ölçülən nümunənin hansı mexaniki şəraitdə olması da təsir edir.
Əgər elektrik sahəsinin tətbiq etdikdə baxılan nümunə sərbəst deformasiya edə bilirsə, onda onun dielektrik nüfuzluğu, nümunə mexaniki deformasiya edə bilməyəcəyi haldakından böyük olur.
Bu maraqlı effekt onunla bağlıdır ki, pyezoelektrik mexaniki çevricidir. Belə ki, kristalda toplanan elektrik enerjisi təkcə elektronların, ionların və ya dipolların sürüşməsi hesabına deyil, həm də bütövlükdə kristalın mexaniki elestiki deformasiyası hesabına da yaranır.
Nümunə mexaniki deformasiya edə bilməyəcəyi (sıxılmış) halda, artıq xarici elektrik sahəsi mexaniki deformasiya yaratmır. Əgər kondensatorda pyezoelektrik sərbəst və sıxılmış halda olduqda onun tutumu ölçülərsə, onda birinci halda tutum daha böyük olar.
Deməli, pyezoelektriki xarakterizə edən elektrik kəmiyyətlər kristalın mexaniki halından asılı olur.Ona görə də maddədə mexaniki gərginlik olmayan halda onun dielektrik nüfuzluğunu
|
| |
Rezonans dielektrik spektri: a)rəqslərin sönməsi nəzərə alınmır.b)rəqslərin sönməsi nəzərə alınır

|
Rezonans dielektrik spektri: a)rəqslərin sönməsi nəzərə alınmır.b)rəqslərin sönməsi nəzərə alınır
|
bet | 4/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 147,41 Kb. | | #149038 |
Bog'liq DİELEKTRİK MÜHAZİRƏ 3 (1)Rezonans dielektrik spektri: a)rəqslərin sönməsi nəzərə alınmır.b)rəqslərin sönməsi nəzərə alınır
Lakin statik dielektrik nnüfuzluğu həmişə vahiddən böyük olur (vakuumda ). Əgər kondensatorda i təyin etsək onda naqildə (metalda) olar, belə ki, kondensatorun qısa qapanması elektrotexnikada onun tutumunun sonsuz böyük olması kimi qəbul edilir.
Eyni zamanda elektrik sahəsinin çox böyük qiymətlərində , sahənin intensivliyindən ( E ) asılı olur ki, bu da dielektrik nüfuzluğunun qeyri-xətti olmasına dəlalət edir.
Qeyri-xətti dielektrikdə klassik elektrodinamikanın əsas prinsiplərindən biri olan sahələrin superpozisiya prinsipi pozulur.
Əgər xətti dielektrikdə müəyyən tezlikli sahə ( E ) elə həmin tezlikli elektrik induksiyası ( D ) doğurursa, qeyri- xətti dielektrikdə sinusoidal dəyişən E, zamana görə daha mürəkkəb qanunla dəyişən induksiya ( D ) doğurur – harmonik təhlil göstərir ki, bu zaman qeyd edilən siqnalda müxtəlif ( və s.) harmonikalar müşahidə edilir.
Qeyri-xətti dielektriklərdən istifadə edərək sahənin intensivliyini dəyişərək müxtəlif elektrik siqnallarını modulyasiya etmək və s. mümkündür. asıılığından istifadə edərək müxtəlif dielektrik gücləndiriciləri konstruksiya etmək mümkündür.
Adətən bu məqsədlə seqneto və paraelektriklərdən daha çox istifadə edilir, çünki bu maddələrdə daha güclü qeyri-xəttilik sahənin nisbətən kiçik qiymətlərində müşahidə edilir.
Dielektriklərin ən vacib makroskopik parametrlərdən biri olan dielektrik nüfuzluğunun müxtəlif xassələrini öyrəndikdə nəzərə almaq lazımdır ki, təbiət ehtimalı ilə ikinci tərtib tenzordur. Bu ifadəsinin yazılmasından görünür.
Burada . və vektorları birinci tərtib tenzorlardır. Sonuncu ifadəni
şəklində tenzor formada yazmaq olar. Burada dielektrik nüfuzluğunun anizatropiyasını xarakterizə edir.
İzotrop olan dielektriklərdə , tətbiq olunan elektrik sahəsinin istiqamətindən asılı olmayıb dielektriki verilmiş halda ancaq müəyyən bir qiymətlə xarakterizə edir. Məsələn, hava üçün
|
| |
3. Dielektriklərin polyarlaşmasını xarakterizə edən kəmiyyətlər - bet 6

|
3. Dielektriklərin polyarlaşmasını xarakterizə edən kəmiyyətlər
|
bet | 6/6 | Sana | 31.01.2024 | Hajmi | 147,41 Kb. | | #149038 |
Bog'liq DİELEKTRİK MÜHAZİRƏ 3 (1)( ), sıxılmış haldakı dielektrik nüfuzluğundan fərqləndirmək lazımdır. Təcrübə göstərir ki, həmişə olur çünki, kristalın elektrik sahəsində deformasiyası onun sahədəki enerjisini artırır ki, bu da kristalın dielektrik nüfuzluğunu artırır. Bu artım müxtəlif dielektriklərdə müxtəlif olur.
Kvars və trumalin üçün və arasında fərq çox da böyük olmur (təqribən 1%). Titanat-barium da isə sahənin kHs qiymətlərində = 4000, =200 olursa, ifrat yüksək tezliklərdə 3 10 QHs isə hələ ki, deformasiya baş verməyə çatdırmır bu fərq = 2000; =60 olur.
Əgər dielektrik nüfuzluğu temperaturdan asılı olarsa onda adiabatik ( ) və izotermik ( ) dielektrik nüfuzluqlarını fərqləndirmək lazımdır: .
Adətən elektrik ölçmələri müəyyən tezlikli (çox tez dəyişən) sahədə aparılır və bu zaman sahənin dəyişdiyi period müddətində dielektriklə ətraf mühit arasında istilik tarazlığı bərqərar olmağa macal tapmır.
Belə adiabatik proses zamanı entropiya dəyişmir ( ) və ölçülən kəmiyyət olur.
Nəzəri hesablamalarda isə hesab edirlər ki, polyarlaşma prosesi izotermik prosesdir, yəni temperatur sabit qalır ( ). Bu halda artıq söhbət haqqında gedir.
Gördüyümüz kimi dielektrik nüfuzluğu, dielektrikin induksiya polyarlaşmasını xarakterizə edən makroskopik kəmiyyət olub ikinci tərtib tenzordur-anizotrop dielektriklərdə müxtəlif istiqamətlərdə müxtəlif qiymətlər alır.
Dielektrik nüfuzluğu temperaturdan, təzyiqdən, elektrik sahəsinin qiymətindən və tezliyindən asılı olur. Dielektriklərdə dispersiya - , tezliyin çox kiçik və çox yüksək qiymətlərində o, tezlik oblastında baş verir ki, bu oblastlarda bu və ya digər polyarlaşma növü artıq qərarlaşmağa macal tapmır.
Qeyri-bircins dielektriklərdə (qarışıqlarda) effektiv dielektrik nüfuzluğu anlayışından istifadə edilməlidir, çünki, belə dielektrikin müxtəlif mikrohəcmlərində müxtəlifdir. O, dielektriklərdə ki, - nun sahənin qiymətindən (E) çox güclü asılılığı müşahidə olunur, yəni asılılıq qeyri-xəttidir, bu halda da effektiv dielektrik nüfuzluğu anlayışından istifadə etmək lazımdır.
|
| |
Aniq integrallarni taqribiy hisoblash trapetsiyalar formulasi. Parobalalar metodi

|
Aniq integrallarni taqribiy hisoblash trapetsiyalar formulasi. Parobalalar metodi
|
bet | 1/5 | Sana | 20.02.2024 | Hajmi | 177,28 Kb. | | #159334 |
Bog'liq Aniq intеgralni taqribiy hisoblash MT
Aniq integrallarni taqribiy hisoblash trapetsiyalar formulasi . Parobalalar metodi (simpson metodi)
REJA:
Aniq integralni taqribiy hisoblashning trapetsiya usuli
Aniq integralni taqribiy hisoblashning Simpson usuli
Aniq integralni taqribiy hisoblash. Aniq integral tushunchasiga olib keluvchi masalalar.
Oliy matematika kursidan malumki aniq integrallar asosan N‘yuton-Leybnits formulasi bilan hisoblanadi. Yani quyidagi formula bilan hisoblanadi:
Bu yerda F(x) funktsiya f(x) funktsiyaning boshlangich funktsiyasi. а-integralning quyi b-esa yuqori chegarsi. Nyuton–Leybnits formulasi bizga ma‘lumki elementar funktsiyalar uchun foydalanish qulayrok.
Lekin har qanday f(x) funktsiyaning boshlangich funktsiyasi elementar funktsiya bulavermaydi, yani integrallash murakkab bo’ladi. Bunday aniq integrallarni N‘yuton-Leybnits formulasi bilan hisoblab bulmaydi. Bunday hollarda integrallarni taqribiy hisoblash usularidan foydalanib integrallarning taqribiy kiymatlari topiladi.
Aniq integralni taqribiy hisoblash usullariOdatda aniq integralarni taqribiy hisoblash uchun integralash sohasidagi [a,b] kesma n ta teng bo’lakka bulinadi. Har bir bo’lakning uzunligi h=(b-a)/n formula bilan hisoblanadi.
n bo’laqlar soni qancha ko’p bo’lsa integralning kiymati shuncha aniq bo’ladi. Integralarni taqribiy hisoblashda ko’pincha to’g’ri burchaqlar, trapetsiyalar va Simpson formulalaridan foydalaniladi. Integrallarning kiymatlarini taqribiy hisoblash uchun biror bir usul tallanadi, sung algoritm tuziladi va bu algoritmlarga mos ravishda biror bir dasturlashtirish tilida dasturlar tuzilib, dasturlar kompyuterga kiritilib natijalar olinadi.
I ntegrallarning taqribiy hisoblash formulalarini keltirib chiqarish ishlarini ko’rib o’tirmaymiz, bu bizga oliy matematika kursidan ma‘lum. Formulalarning keltirib chiqarish ma‘lumotlarini o’quvchilarga berilgan adabiyotlardan [11] adabiyotdan ukib olishlarini tavsiya etamiz.
Integralning kiymatini taqribiy xisolash formulalarini keltiramiz:yoki Bu formula integeralarni taqribiy hisoblashning to’g’ri turtburchaqlar formulasi. bu formula itegrallarni taqribiy hisoblashning trapetsiya formulasi.ya‘ni bu yerda
Bu formula esa aniq integralni taqribiy hisoblashning Simpson formulasi.
Aniq integralni Simpson usulida hisoblaganda taqribiy hisoblash xatoligi boshqa usullarga nisbatan kamrok, yani aniqlik kattarok bo’ladi.
|
| |
- rasm. Quyuqlashtirgich - 1. Tanlab eritishda kechadigan kimyoviy reaksiyalar Kuydirilgan rux boyitmasini sulfat...

|
1. Tanlab eritishda kechadigan kimyoviy reaksiyalar Kuydirilgan rux boyitmasini sulfat kislota eritmalarida tanlab eritish
|
bet | 4/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 19,84 Kb. | | #230580 |
3. - rasm. Quyuqlashtirgich.
Xulosa
Dunyo amaliyotida turli hil tanlab eritish sxemalari qo’llaniladi: bir, ikki va uch bosqichli, davriy va uzluksiz va boshqalar. Eng keng tarqalgan sxema-bu uzluksiz qarama-qarshi oqimli ikki bosqichli tanlab eritishdir.
Uzluksiz tanlab eritishda, odatda, pnevmatik aralashtirgichli agitator - “pachuk” qo’llaniladi. Pachuk zanglamaydigan po’lat yoki temir betondan tayyorlangan silindr shaklidagi chandir. Tanlab eritishning kerakli davomiyligini mavjud qilish maqsadida birin-ketin o’rnatilgan bir necha pachuklar o’rnatiladi. Dastlabki bo’tanani birinchi pachukga yuklanadi, oxirgi pachukdan esa bo’tanani quyuklashtirgichga yuboriladi.
Davriy tanlab eritishda jarayon mexanik aralashtirgichli agitatorda olib boriladi.
Kuydirilgan rux boyitmasini tanlab eritishda olingan bo’tana qattiq va suyuq fazalarga ajratiladi. Fazalarni ajratish uchun quyuqlashtirish va filtrlash jarayonlari qo’llaniladi.
Quyultirish jarayoni “quyultirgich”(sgustitel) deb nomlanuvchi dastgohlarda amalga oshiriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Металлургия: Учебник для вузов/ В. И. Коротич и др. Екатеринбург: УГТУ, 2001. 395 с.
2. Уткин Н.И. Цветная металлургия. М.: Металлургия. 2001. 325 c.
3. Хасанов А.С. 107 кимёвий элемент. Изохли луғат. Тошкент: Фан. 174 б.
4. Абдурахмонов С.А., Қурбонов Ш.К., Холиқулов Д.Б. Минерал зарраларни
саралаш жараёнларининг назарияси ва дастгоҳлари. Навоий давлат
кончилик институти. Навоий. 2007, 200 бет.
5. Вегман Е.Ф. и др. Металлургия чугуна. М.: Металлургия. 2000. 234 с.
6. Явойский В.И. Теория процессов производства стали. М.: Металлургия. 2001. 210 с.
Интернет сайтлари:
http://www.agmk.uz – «Олмалиқ кон-металлургия комбинати» очиқ хиссадорлик жамияти;
http://www.ngmk.uz – «Олмалиқ кон-металлургия комбинати» очиқ хиссадорлик жамияти;
http://www.stall.uz – «Ўзбекистон металлургия комбинати» хиссадорлик ишлаб чиқариш бирлашмаси;
http://www.elibrary.ru/menu_info.asp – илмий электрон кутубхона;
http://misis.ru – Москва пўлат ва қотишмалар институти;
http://fayllar.org
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1. Tanlab eritishda kechadigan kimyoviy reaksiyalar Kuydirilgan rux boyitmasini sulfat kislota eritmalarida tanlab eritish
|
a) b) v)
1.2.- rasm. Avtomatika elementlarining statik tavsifnomalari

|
a) b) v)
1.2.- rasm. Avtomatika elementlarining statik tavsifnomalari
|
bet | 3/5 | Sana | 07.12.2023 | Hajmi | 280,87 Kb. | | #113146 |
Bog'liq AVTOMATLASHTIRISH VOSITALARI SXEMALARDA BELGILANISHIa) b) v)
1.2.- rasm. Avtomatika elementlarining statik tavsifnomalari.
a) - chiziqli Ks= Kg= const; b) - uzluksiz nochiziqli; KsKg const. v)- nochiziq uzlukli KsKq const F
Avtomatika elementining yana bir muhim tavsifnomasi – element (kirish kattaligi o’zgarishiga bog’lik bo’lmagan) chiqish kattaligining o’zgarishidan hosil bo’lgan o’zgartirish xatosidir. Bu xatoga sabab atrof-muhit xaroratining, ta’minlash kuchlanishining o’zgarishi va kabilar bo’lishi mumkin. Element xarakteristikalarining o’zgarishi natijasida paydo bo’ladigan hato nostabillik deb ataladi.
Ba’zi elementlarning chiqish va kirish kattaliklari o’rtasida ko’p qiymatli bog’lanish mavjud. Bunga quruq ishqalanish, gisterezis va boshqalar sabab bo’lishi mumkin. Bunda kattalikning xar bir kirish qiymatiga uning bir necha chiqish qiymatlari mos keladi. Sezgirlik chegarasining mavjudligi shu hodisa bilan bog’liq.
Kirish kattaligining element chiqishidagi signalini sezilarli darajada o’zgartirish qobiliyatiga ega bo’lgan qiymati sezgirlik chegarasi deyiladi. Avtomatika elementlari mustahkamlik bilan xam xarakterlanadi. Elementlarning sanoat ekspluatatsiyasida o’z parametrlarini yo’l qo’yiladigan chegarada saqlash qobiliyatiga mustahkamlik deb ataladi. Mustahkamlik elementni loyihalash vaqtida hisoblanadi va uni ishlab chiqarilgandan so’ng ekspluatatsiya jarayonida sinaladi.
Avtomatikaning boshqarish sxemalari
Avtomatik tizimlar, elementlar va moslamalarning montaj, sozlash, rostlash, ekspluatatsiya qilish kabi ish jarayonlarni bajarish maqsadida avtomatik sxemalardan foydalinadi. Avtomatika sxemalari asosiy hujjat hisoblanadi va ular funksional, strukturaviy, prinsipial va montaj sxemalariga bo’linadi.
Funksional sxemalar moslamalarni, elementlarni, vositalarni o’zaro bog’lanishlarini va xarakatlanishlarini ifodalaydi. Elementlar sxemada to’rtburchak shaklida belgilinadi, ularning orasidagi aloqalar esa strelkali chiziqlar bilan belgilanadi. Strelkaning yo’nalishi signalning o’tishini ko’rsatadi (1.3 - rasm).
ТE
БК
БО ИМ
БУ
|
| |
Tanlab eritish dastgoxlari - 1. Tanlab eritishda kechadigan kimyoviy reaksiyalar Kuydirilgan rux boyitmasini sulfat...

|
1. Tanlab eritishda kechadigan kimyoviy reaksiyalar Kuydirilgan rux boyitmasini sulfat kislota eritmalarida tanlab eritish
|
bet | 3/4 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 19,84 Kb. | | #230580 |
3.Tanlab eritish dastgoxlari
Uzluksiz tanlab eritishda, odatda, pnevmatik aralashtirgichli agitator - “pachuk” qo’llaniladi. Pachuk zanglamaydigan po’lat yoki temir betondan tayyorlangan silindr shaklidagi chandir. CHan ichki yuzasi qo’rg’oshin yoki kislota ta’sir kilmaydigan keramika bilan futerlangan (himoya qilingan). CHanning balandligi 6-10 m, diametri 3-4 m, ishchi xajmi 40 – 100 m3 (1 – rasm). CHanning markaziga vertikal truba - aerolift o’rnatilgan. Bu truba orqali 0,2 – 0,25 mPa bosimda havo beriladi. Havo bo’tana bilan aralashib engil aralashma hosil qiladi va tepaga og’ir bo’tana bilan siqib chiqariladi. Aeroliftning tashqari tomonidan og’ir, havo bilan to’yinmagan bo’tana pastga harakatlanadi, buning natijasida pachukda aralashtirish amalga oshiriladi va tanlab eritish reaksiyalari tezrok boradi. Tanlab eritishning kerakli davomiyligini mavjud qilish maqsadida birin-ketin o’rnatilgan bir necha pachuklar o’rnatiladi. Dastlabki bo’tanani birinchi pachukga yuklanadi, oxirgi pachukdan esa bo’tanani quyuklashtirgichga yuboriladi.
Davriy tanlab eritishda jarayon mexanik aralashtirgichli agitatorda olib boriladi. Uning xajmi 150 m3 gacha bo’ladi. Aralashtirish agitatorda kislotaga bardosh beradigan po’latdan yasalgan impeller (aralashtirgich) bilan amalga oshiriladi 2– rasm). Agitatorlarga isitish moslamasi o’rnatiladi.
Kuydirilgan rux boyitmasini tanlab eritishda olingan bo’tana qattiq va suyuq fazalarga ajratiladi. Fazalarni ajratish uchun quyuqlashtirish va filtrlash jarayonlari qo’llaniladi.
Quyultirish jarayoni “quyultirgich”(sgustitel) deb nomlanuvchi dastgohlarda amalga oshiriladi. Quyultirgich diametri 10-18 m va balandligi 4-5 m bo’lgan temir betondan yasalgan chandir (3 – rasm).
Quyultirgichda qattiq moddalar cho’kadi va moslamadan chiqariladi. Bo’tanani suyuq fazasi channi yuqori qismdan chiqarilib bo’lajak texnologik jarayonlarga yuboriladi.
Quyuklashtirish jarayonini jadallashtirish maqsadida bo’tanaga poliakrilamid (PAA) qo’shiladi. Poliakrilamid mayda zarrachalarni kattalashtirib og’ir flokulalarga o’tkazadi. Tarkibida qattiq moddalar yo’q tindirilgan eritma tozalashga yuboriladi. Quyultirilgan bo’tananing S:Q nisbati 2:1 teng. Quyultirilgan bo’tana filtrlashga yuboriladi.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1. Tanlab eritishda kechadigan kimyoviy reaksiyalar Kuydirilgan rux boyitmasini sulfat kislota eritmalarida tanlab eritish
|