nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Agar siz netbuk yoki kompyuterda ishlayotgan bo'lsangiz, haydovchi qayerda

Agar siz netbuk yoki kompyuterda ishlayotgan bo'lsangiz, haydovchi qayerda optik disklar Bu uzoq vaqt davomida ishlamayapti, lekin uni o'zgartirish uchun men Flash moslama yoki virtualdan yuklab olishni takli qilaman optik drayver orqali USB portlari. Esingizda bo'lsa, Windows 7 USB 3 bilan o'rnatishni qo'llab-quvvatlamaydi, shuning uchun USB kabelini yarating virtual drayver U ko'k USB ulagichiga ulanmagan. Am agar haydovchi bo'lmasa, derazalar bilan disk yo'q, faqat tarmoq ...
O'yingandan so'ng darhol kirish tugmachasini yoqish kerak asosiy tizim Kirish \\ chiqishi ( BIOS.) Yoki UEFIning yanada zamonaviy analoglari. Kiritish DEM, F2, F1 tugmachalari bilan va kamdan-kam hollard boshqalar bilan amalga oshiriladi. Oxirida siz deraza bilan uchrashishingiz kerak BIOS. Bu uslubda:
Yoki bunday:
Va nihoyat, bu:
Keyingi parametrlarning ma'nosi - bu qurilmaning endi ro'y berishi kerak bo'lgan to'g'ri ketma-ketligini ta'minlash. Odatiy bo'lib, va keyinchalik tizimning keyingi yuklashida qattiq diskdan kelib chiqadi, amm hali tizimlar mavjud emas, (bizning holatlarimizda emas). Bu "Boosni diskdan yuklash yoki BIOS orqali o'rnatish" deb nomlanadi.
Shunday qilib, operatsion tizimni o'rnatish har doim yuklash bo'limida bios-da boshlanadi. Oldingi ikkit rasmda u yuqori qismida aniq ko'rinadi. U shu kabi joylashtiring:
Qo'shimcha.
Ikkita tizimga birdaniga o'rnatilishi mumkin. qattiq disk. Ba'zan bu juda qulay (bu ma'lumotlar do'konin bir qismi bo'lgan kompyuterni yangilash - shunchaki yana bir qattiq diskni sotib oldi). Odatda kompyute va noutbuk faqat bitta qattiq disk bilan. Keyingi o'rnatish ushbu parametr misolida amalga oshiriladi. V agar sizda ikkita qattiq disk bo'lsa, tizimni o'rnatish uchun, ikkinchisini, qanday qilib ma'lumotlarni omb sifatida ishlatishni tanlashingiz kerak.
O'rnatish fayllari boshlanadi. Bular qisman tanovul qilinadigan vaqtinchalik fayllardir, natijada tizimni tozalash tizimidan qutulish taklif etiladi:
O'rnatish taklif:
Litsenziya bilan rozi bo'lish uchun keling:
Operatsion tizimni o'rnatish turini tanlash uchun biz bilan biz bilan tanishing: mavjud birini yangilash (l biz bir xil emas) windows versiyasi) yoki qayta o'rnating. Oynani tanlang
|
Yangi davr boshlarida Yevropa bozorlaridan biri

15
dalanish boshlandi. Òokarlik, to‘quvchilik va boshqa eng oddiy dast-
gohlar yaratildi.
G‘arbiy Yevropada savdo va texnikaning rivojlanishi natijasida
hamma o‘z kapitalini ko‘paytirishga kirishdi. Masalan, shahardagi
eng boy to‘quvchi yoki savdogar turli yo‘llar bilan hunarmand to‘quv-
chilarni kasodga uchratadi. Shundan so‘ng ularning iplarini, bo‘yoq-
larini, to‘quv dastgohlarini arzonga sotib olib, o‘zini ishga taklif qila-
di. Bitta katta bino ostida ko‘plab hunarmandlar yig‘ilib, ularning har
biri bitta ish, masalan, kimdir matoni to‘qish, boshqasi uni bo‘yash
kabi ishlar bilan shug‘ullanadi. Bu mehnat unumdorligini keskin oshi-
rib, mahsulot sifatini yaxshilaydi. Ishlab chiqarishda mashinalar hali
qo‘llanilmagan katta korxonalar
manufaktura deb ataladi.
Manufak-
tura – qo‘l mehnatiga asoslangan ishlab chiqarish degan ma’noni
anglatadi.
Manufakturada ishlab chiqarilgan tayyor mahsulotning hammasi
uning egasiga tegishli bo‘lardi. U mahsulotni bozorda sotib, foy-
daning bir qismini yollanma ishchilarga ish haqi tarzida berardi.
Shu tariqa G‘arbiy Yevropada
kapitalistik munosabatlar shakllana
boshladi. Kapitalistik munosabatlarning shakllanishi bozor sharoi-
tida mayda tovar ishlab chiqarilishi rivojlanishining qonuniy natijasi
bo‘ldi. U asta-sekin O‘rta asrchilik feodal munosabatlarini siqib chi-
qardi.
Ijodiy ish topshirig‘i - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

151
32-mavzu: 1800–1870-YILLARDA AFRIKA
XALQLARI
Qit’adagi holat. Afrika xalqlari XIX asrda ijtimoiy-iqtisodiy
taraqqiyotning turli bosqichida yashardi. Chunonchi, Efiopiya, Misr,
Òunis, Marokash, Sudan va Madagaskar kabi davlatlarda feodal mo-
narxiya qaror topgan bo‘lsa, ba’zilarida hamon ibtidoiy jamoa tuzumi
saqlanib qolgan edi. Qabilalar ko‘chmanchi turmush tarziga ega bo‘lib,
ularning kichik-kichik guruhlari o‘zlari uchun qat’iy belgilangan
hudud chegarasidagina ovchilik va termachilik bilan hayot kechirardi.
Ular qishloq xo‘jaligini, metallga ishlov berishni va metall ish
qurollaridan foydalanishni bilishmasdi.
Mali davlati tarixida VIII asr, XI asr, XIII asrlarda qanday tarixiy voqealar
sodir bo‘lgan edi?
G‘arbiy Afrikadagi
Gana va
Mali davlatlari eng qadimgi davlatlar
hisoblanardi. Afrikada qishloq xo‘jaligi taraqqiy etgan xalqlar ham
yashashardi. Ular, asosan, qahva, yeryong‘oq va kakao yetishtirardi.
Afrikaning bo‘lib olinishi. Katta tabiiy boyliklarga ega bo‘lgan
Afrika Yevropaning kuchli davlatlari e’tiborini tortmay qolmadi.
Yevropa davlatlarining bosqinchiligi Afrika xalqlari hayotini keskin
o‘zgartirib yubordi. An’anaviy savdo aloqalari uzildi. Mahalliy ishlab
chiqarish vayron bo‘ldi. Afrikaliklarni qul qilib sotish XIX asr o‘rta-
larigacha davom etdi. Buning natijasida qit’adan millionlab kishilar
sotib yuborildi. Portugaliya mustamlakalari bo‘lgan Angola va
Mozambik eng muhim qul savdosi bazalari edi.
XIX asrdan boshlab, qit’aning ichkari qismini ham mustamlakaga
aylantirish boshlandi. XIX asr oxiriga kelib, qit’a hududining 90 foizi
mustamlakachilar qo‘liga o‘tdi. Faqat ikki davlat –
Liberiya va
Xalq Reformatsiyasi - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh....

Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixi
jahon tarixi 8 uzb
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixi
|
RAHMON FARMONOVICH FARMONOV - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

|
Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixi Pdf ko'rish
|
bet | 132/133 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 7,71 Mb. | | #109812 |
Bog'liq jahon tarixi 8 uzbRAHMON FARMONOVICH FARMONOV,
USMON TOSHPO‘LATOVICH JO‘RAYÅV,
SHUHRAT ERGASHEVICH ERGASHEV
JAHON TARIXI
(XVI–XIX asrning 60-yillari)
Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining
VIII sinf o‘quvchilari uchun darslik
Qayta ishlangan va to‘ldirilgan to‘rtinchi nashri
Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi
Toshkent – 2019
Muharrir Dildora Abduraimova
Badiiy muharrir Maftuna Vaxxobova
Texnik muharrir Yelena Tolochko
Musahhih Dildora Abduraimova
Matn teruvchi Gulchehra Azizova
Litsenziya raqami AI ¹ 163. 09.11.2009. Bosishga 2019-yil 7-mayda ruxsat etildi. Bichimi
7090
1
/
16
. Ofset qog‘ozi. Times TAD garniturasi. Kegli 11. Shartli bosma tabog‘i 11,70. Nashr
tabog‘i 9,72. Àdadi 506 584 nusxa. Shartnoma ¹ 72–2019. Buyurtma ¹ 19-138.
Original maket Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligining Cho‘lpon nomidagi nashri-
yot-matbaa ijodiy uyida tayyorlandi. 100011, Toshkent, Navoiy ko‘chasi, 30.
Telefon: +998-71244-10-45. Faks: +998-71244-58-55.
Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligining «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy
uyida chop etildi. 100011, Toshkent, Navoiy ko‘chasi, 30.
Farmonov R.
Jahon tarixi [Matn]: O‘rta ta’lim muassasalarining 8-sinf o‘quvchilari
uchun darslik / R. Farmonov va boshq. – Toshkent: Cho‘lpon nomidagi
NMIU, 2019. – 160 b.
ISBN 978-9943-05-620-6
UO‘K 94(100)
KBK 63.3(0)51ya721
F 91
http://eduportal.uz
160
1-ilova
Ijaraga berilgan darslik holatini ko‘rsatuvchi jadval
Darslik ijaraga berilib, o‘quv yili yakunida qaytarib olinganda
yuqoridagi jadval sinf rahbari tomonidan quyidagi baholash
|
| |
Yangi jamiyat kishilari - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

16
zodagonlar deb ataldi. Ular ruhan tadbirkorlikka yaqinligi bilan eski
zodagonlardan farq qilardi.
XV asrda zamonaviy ko‘rinishdagi ilk bank –
Genuyadagi Avliyo Georgiy
banki paydo bo‘ldi.
Bozorlarda mahsulotning ko‘payishi natijasida uni ishlab chiqaruvchi va
sotuvchilar o‘rtasida raqobat paydo bo‘ldi.
Ammo yangicha turmushda hamma ham o‘z o‘rnini topa olmadi.
Nogironlar va yetimlarning ahvoli avvalgidan ham og‘irlashdi. Òez
orada minglab ishsizlar ham ular safiga kelib qo‘shildi. Ularning bir
qismi manufakturalar va fermerlar yerlariga ishga yollandi. Shu tariqa
yangi jamiyatda yollanib ishlaydigan yana bir qatlam –
ishchilar
paydo bo‘ldi.
Xo‘jalik yuritishning yangi shakli va
yangicha hayot tarzi turli
tabaqa vakillarini bir-biriga yaqinlashtirdi. Endi ular bir-biridan il-
garigidek huquq va majburiyatlari bilan emas, kapitalining bor yoki
yo‘qligi, daromad darajasi bilan farq qilardi.
Kishilar bir-biridan ka-
pitalning mavjudligi va daromad darajasiga qarab farqlanadigan ja-
miyat
sinfiy jamiyat deb ataladi.
Yer-mulkidan, uyi va mehnat qurollaridan mahrum bo‘lgan, o‘z
xohishi bilan kapitalistga ishga yollanuvchi va mehnati uchun ish haqi
oluvchi kishilar
yollanma ishchilar – proletariat sinfiga birlashdi.
Shu tariqa G‘arbiy Yevropada jamiyatning tabaqaviy bo‘linishi
tugatilib, yangi, sinfiy bo‘linish shakllandi va zamonaviy sivilizatsiya-
ning asosiy jihatlari qaror topib bordi.
Reformatsiyaning boshlanishi - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

20
Yevropada
Reformatsiya – katolik cherkovni isloh qilish jarayoni
shunday boshlandi.
Dehqonlar urushi. Yevropada an’anaviy jamiyatning inqirozi va
kapitalistik munosabatlarning rivojlanishi zodagonlar va knyazlarda
o‘z daromadini oshirish istagini kuchaytirdi. Ular jamoa yerlarini
egallab olib, dehqonlarning ulushini qisqartirdi, natural va pul yig‘im-
larini, dehqonlarning ishlab berish majburiyatlarini oshirdi. Amerika-
dan g‘alla va kumushning oqib kelishi natijasida yuz bergan narx-
navo inqilobidan ham, avvalo, Yevropa dehqonlari aziyat chekdi. Deh-
qonlarning og‘ir ahvoli ularni qo‘zg‘olon ko‘tarishga majbur qildi.
Dehqonlar qo‘zg‘oloni
1524-yil yozida Germaniyada boshlandi.
III BOB. XVI–XVIII ASRLARDA OSIYO VA AFRIKA

|
III BOB. XVI–XVIII ASRLARDA OSIYO VA AFRIKA Pdf ko'rish
|
bet | 131/133 | Sana | 02.12.2023 | Hajmi | 7,71 Mb. | | #109812 |
Bog'liq jahon tarixi 8 uzbIII BOB. XVI–XVIII ASRLARDA OSIYO VA AFRIKA
MAMLAKATLARI
13-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Osiyo mamlakatlari rivojlanishining asosiy xususiyatlari...65
14-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Xitoy..............................................................................69
15-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Hindiston........................................................................73
16-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Yaponiya va Koreya..........................................................79
17-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Usmoniylar imperiyasi ..................................................84
18-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Eron................................................................................88
19-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Afrika mamlakatlari........................................................92
http://eduportal.uz
158
IV BOB. 1800–1870-YILLARDA YEVROPA VA
AMERIKA MAMLAKATLARI
20-mavzu: 1800–1870-yillarda Buyuk Britaniya................................................................97
21-mavzu: 1800–1870-yillarda Fransiya.........................................................................101
22-mavzu: 1800–1870-yillarda Germaniya va Italiya.......................................................107
23-mavzu: 1800–1870-yillarda Rossiya.......................................................................... 110
24-mavzu: 1800–1870-yillarda Amerika Qo‘shma Shtatlari..............................................115
25-mavzu: Lotin Amerikasi xalqlarining milliy-ozodlik kurashi...................................... 120
V BOB. 1800–1870-YILLARDA OSIYO VA AFRIKA
MAMLAKATLARI
26-mavzu: 1800–1870-yillarda Hindiston.......................................................................126
27-mavzu: 1800–1870-yillarda Xitoy............................................................................. 130
28-mavzu: 1800–1870-yillarda Yaponiya........................................................................134
29-mavzu: 1800–1870-yillarda Koreya...........................................................................138
30-mavzu: 1800–1870-yillarda Usmoniylar imperiyasi.................................................. 142
31-mavzu: 1800–1870-yillarda Eron va Afg‘oniston....................................................... 145
32-mavzu: 1800–1870-yillarda Afrika xalqlari................................................................ 151
Xulosa............................................................................................................................156
http://eduportal.uz
|
| |
XIX asr Afrika qit’asini Yevropa davlatlari tomonidan mustam-

156
XULOSA
Aziz o‘quvchilar! Siz jahon tarixi Yangi davrining 1870-yilgacha
bo‘lgan bosqichi voqealari bilan tanishdingiz. Bu davrda Yevropa va
Shimoliy Amerika mamlakatlarida O‘rta asrchilik asta-sekin Yangi davr
bilan, feodal tartiblar yangi, burjuacha hayot
tarzi bilan almashganligini
ko‘rib chiqdik.
Iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy, ma’naviy va madaniy hayotda yangi
jihatlar paydo bo‘ldi.
Siyosiy sohada katta o‘zgarishlar – absolut monarxiya va milliy
davlatlarning shakllanishi va mustahkamlanish jarayoni yuz berdi. Ayni
paytda G‘arbiy Yevropa va Shimoliy Amerika
mamlakatlarida huquqiy
davlat va fuqarolik jamiyatining dastlabki belgilari paydo bo‘ldi.
Insonning ma’naviy dunyosida ham o‘zgarishlar yuz berdi. Fan va
madaniyatning yangi yutuqlari kishilar hayotiga kirib bordi. Universitet
va maktablarning soni ko‘paydi, xonadonlarda kitoblar,
gazetalar paydo
bo‘ldi. Natijada, kishilar asta-sekin diniy aqidalar ta’siridan ozod bo‘la
boshladi. Diniy ongning hukmronligi saqlanib qolgan joylarda ham endi
uni isloh qilish lozimligi haqidagi g‘oyalar paydo bo‘ldi.
Yevropada XVII–XVIII asrlarning dunyoqarashi sifatida
Gumanizm,
Reformatsiya - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV, sh. Ergashev jahon tarixi

157
MUNDARIJA
Kirish. Yangi davrning boshlanishi......................................................................................3
I BOB. YEVROPADA YANGI DAVRNING SHAKLLANISHI
1-mavzu: Buyuk geografik kashfiyotlar va ularning tarixiy ahamiyati..................................7
2-mavzu: Yangi davr boshlarida G‘arbiy Yevropa
mamlakatlarida industrial
jamiyatning shakllanishi....................................................................................................13
3-mavzu: Yevropada Reformatsiya.....................................................................................18
4-mavzu: G‘arbiy Yevropada Yangi davr madaniyatining shakllanishi................................22
II BOB. XVI–XVIII ASRLARDA YEVROPA VA AMERIKA
MAMLAKATLARI
5-mavzu: Angliyada qirol hokimiyatining kuchayishi.
XVII asrdagi Angliya
burjua inqilobi..................................................................................................................28
6-mavzu: XVI–XVIII asrlarda xalqaro munosabatlar.........................................................34
7-mavzu: Fransiyada mutlaq monarxiya. Buyuk fransuz burjua inqilobi ...........................37
8-mavzu: Buyuk fransuz burjua inqilobining yakunlanishi va tarixiy ahamiyati..................42
9-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Germaniya imperiyasi........................................................45
10-mavzu: XVI–XVIII asrlarda Rossiya imperiyasi...........................................................49
11-mavzu: XVIII asrda Shimoliy Amerika. Amerika Qo‘shma Shtatlarining tashkil
topishi...................... ........................................................................................................54
12-mavzu: Ma’rifat asri....................................................................................................59
Reformatsiyaga qarshi kurash (kontr-

|
Reformatsiyaga qarshi kurash (kontr-Bog'liq jahon tarixi 8 uzbReformatsiyaga qarshi kurash (kontr-
reformatsiya). Katolik cherkov Uyg‘onish va
Reformatsiyada o‘z aksini topgan diniy no-
rozilik bilan kelisha olmas, shuningdek, mu-
rosa qilishni xohlamas ham edi. Shu sababli
Reformatsiyaga qarshi kurashish uchun Rim
papasi 1540-yili «Iso jamiyati» yoki iyezuitlar
(«Iyezus» – Iisus, Iso) ordenini ta’sis etdi.
Iyezuitlar oldiga «adashgan olomonni cher-
kovga qaytarish» vazifasi qo‘yildi. «Iso ja-
miyati»ning asoschisi ispan zodagoni Ignatiy Loyola bo‘ldi. Re-
formatsiya tufayli bir qator Yevropa mamlakatlarida hukmronlikni
qo‘ldan boy bergan Rim papasi jon-jahdi bilan o‘z mavqeyini tik-
lashga intildi. Siyosiy jihatdan tarqoq bo‘lgan Italiya Papa boshliq
katolik reaksiyaning barcha dahshatini o‘zida his qildi. Papa dindan
qaytganlarni jazolashni inkvizitsiya sudiga topshirdi. Dindan qayt-
ganlar sud hukmiga ko‘ra gulxanlarda yoqildi.
1524-yili Germaniyada dehqonlar qo‘zg‘oloni boshlandi. Xalq Refor-
matsiyasi deb atalgan bu qo‘zg‘olonga ruhoniy Òomas Myunser boshchilik qildi.
Rim papasi 1540-yilda Reformatsiyaga qarshi kurashish uchun «Iso
jamiyati» yoki iyezuitlar («Iyezus» – Iisus, Iso) ordenini ta’sis etdi.
Katolik cherkovi ilg‘or ilmiy va falsafiy fikrga qarshi kurashdi.
Yoqib yuborilishi lozim bo‘lgan, taqiqlangan kitoblar ro‘yxati e’lon
qilindi. Katolik cherkov tomonidan protestantlarga qarshi qo‘llanilgan
barcha tadbirlar tarixda kontrreformatsiya nomini oldi.
XVI asrdagi kontrreformatsiya jarayonida G‘arbiy Yevropa katolik
va protestant qismlarga bo‘linib ketdi. Germaniya, Fransiya kabi dav-
latlar aholisi bir-biriga dushman ikki diniy mazhabga ajralib, bir-
biriga qarshi urushlar olib bordi. Bu urushlarda o‘n minglab kishilar
halok bo‘ldi. Ammo Reformatsiyaga qarshi kurash to‘liq g‘alaba qozo-
nishi mumkin emasdi. Zotan, bu davrda Yevropada fan va ma-
|
| |
Afrikaning bo‘lib olinishi - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U. Jo‘rayåV,...

154
kimiyati ag‘darildi. Ammo Buyuk Britaniya Efiopiyada mustahkam
o‘rnasha olmadi.
Efiopiya xalqining o‘zgalarga qaram bo‘lmaslik yo‘lidagi irodasi
Buyuk Britaniyaning harakatlarini yo‘qqa chiqardi.
Shu tariqa
Efiopiya ham o‘z mustaqilligini saqlab qoldi.
Janubiy Afrikaning mustamlakaga aylantirilishi. XIX asr boshlarida
Buyuk Britaniya Janubiy Afrikadagi Kap koloniyasini bosib oldi. Ko-
loniya aholisi
burlar (
bur – dehqon) deb atalardi. Ular fransuz, nemis
va gollandlarning avlodlari edi.
Burlar endi u yerdan ko‘chishga majbur bo‘ldilar.
Ular yangi joyda
ikkita davlat tuzdilar. Ulardan biri ozod Oranj Respublikasi, ikkinchisi
esa Òransvaal deb ataldi. Burlar mahalliy aholiga nisbatan o‘ta shaf-
qatsiz munosabatda bo‘ldilar.
Fransiya mustamlakalari. Misrda XVIII–XIX asrlar chegarasida
mamluk jangchilari va mahalliy aholi
mamlakatga bostirib kirgan
Napoleon Bonapart boshchiligidagi fransuz qo‘shiniga qarshi ku-
rashda qatnashdi. Fransuz qo‘shinlarining qolgan-qutgani taslim bo‘l-
ganidan keyin misrliklar Buyuk Britaniya qo‘shinini haydab chiqarish
uchun kurashdilar.
Rasman Misr Usmoniylar imperiyasining oliy hokimiyati ostida
bo‘lsa-da, amalda deyarli to‘la mustaqillikni saqlab qolgan edi.
Fransiya 1830-yili Jazoirni bosib oldi.
Jazoir aholisi fransuz
mustamlakachilariga shiddatli qarshilik ko‘rsatdi. Istilochilarga qarshi
milliy-ozodlik kurashini olib bordi. Bu kurashda jazoirliklar yo‘l-
boshchisi Abdulqodir alohida rol o‘ynadi.
1847-yili Abdulqodir qo‘shini qurshab olindi va tor-mor etildi.
Abdulqodirning o‘zi halok bo‘ldi. Biroq milliy-ozodlik kurashi to‘xtab
qolmadi. Jazoirliklar uzoq yillar davomida istilochilarga qarshi milliy-
ozodlik kurashi olib bordilar.
Marokash aholisi mamlakat ichkarisiga kirib borgan portugal,
ispan va fransuz mustamlakachilariga muvaffaqiyatli
ravishda qarshi-
lik ko‘rsatdi. Fransiya Hind okeanida Madagaskar orolini bosib olish-
ga bir necha bor urinib ko‘rdi, lekin muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
Misrda XVIII–XIX asrlar chegarasida ...
1867-yili ...
Abdulqodir faoliyati ...
XIX asrning 90-yillarida ...
http://eduportal.uz
155
Mustamlakachilar Afrikaning harbiy-texnik jihatdan qoloqligidan,
uning xalqlari tarqoq ekanligidan, qabilalar o‘rtasidagi o‘zaro zid-
diyatlardan ustalik bilan foydalandilar.
XIX asrning 70-yillarida Afrikaning ichkarisidagi
katta maydonlar
hali yevropaliklarga deyarli noma’lum edi.
Bu hududlarning Yevropa davlatlari o‘rtasida mustamlaka sifatida
taqsimlanishi XIX asrning oxiri – XX asrning boshlarida tugallandi.
-mavzu: YANGI DAVR BOSHLARIDA G‘ARBIY YEVROPA

14
Xavf-xatar katta bo‘lgan uzoq masofalar bilan savdo qilish uchun
savdogarlar
aksionerlik kompaniyalariga birlasha boshladi.
Ular kom-
paniyaning umumiy xarajatlari uchun mablag‘ qo‘shib, foydadan o‘z
ulushini olish huquqini beruvchi qimmatbaho qog‘oz –
aksiyaga ega
bo‘lardi.
Bozorlarda mahsulotning ko‘payishi natijasida uni ishlab chiqa-
ruvchi va sotuvchilar o‘rtasida
raqobat paydo bo‘ldi. Raqobatda mag‘-
lub bo‘lib, kasodga uchramaslik uchun mahsulotni tez, sifatli va arzon
ishlab chiqarish talab qilinardi. Shu sababli
Yevropada mahsulot ishlab
chiqarish texnika va texnologiyasi jadal rivojlandi, yangi ixtirolar ko‘-
paydi, mahsulot narxi arzonlashib, odamlarning yashash darajasi yax-
shilanib bordi.
Efiopiyagina o‘z mustaqilligini saqlab qola oldi, xolos.
Afrikada mustaqil Liberiya davlati tashkil topishi

152
lashtirildi. Joylashib olgan bu sobiq qullar manzilgoh hududini tobora
kengaytirib bordilar.
1847-yili esa Liberiya ozod davlati tuzilganligi e’lon qilindi. Bu
davlatda G‘arbiy Yevropa va Shimoliy Amerikadagi ilg‘or
tartib-qoi-
dalar joriy etildi. Liberiya Buyuk Britaniya va Fransiya o‘rtasidagi
raqobatdan ustalik bilan foydalanib, o‘z mustaqilligini saqlab qola
oldi.
Efiopiya. XIX asrda ham Efiopiyada O‘rta
asr munosabatlari hukm
surardi. U bir necha knyazliklar birikmasidan iborat davlat edi.
Ularning har biri o‘z qo‘shiniga ega edi. Bu knyazliklar nomigagina
markaziy hokimiyatni tan olardilar. Yevropa davlatlari ana shu omil-
dan foydalanishga urindilar. Mamlakatni
chet ellik dushmanlar bosib
olish xavfi tobora kuchayib bordi.
Shunday bir sharoitda Efiopiya siyosat maydoniga kichik yer ega-
sining o‘g‘li
Kassa chiqdi. Kassa Efiopiyani yagona davlatga
birlashtirdi va 1855-yili o‘zini imperator deb e’lon qildi.
U yaxshi
harbiy tayyorgarlik ko‘rgan qo‘shin tuza oldi. Yirik feodallarni o‘z
qo‘shiniga ega bo‘lish huquqidan mahrum etdi. Mamlakatda
Yevropalik qulfurushlar kemada afrikalik qullarni olib ketmoqda
http://eduportal.uz
O‘ta o‘tkazgichlar (sverxprovodniki)

|
O‘ta o‘tkazgichlar (sverxprovodniki)
|
bet | 4/5 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #101388 |
Bog'liq Lecture-9 O‘ta o‘tkazgichlar (sverxprovodniki)
Ba’zi metallar(30xil elementlar) va qotishmalar (10000xil) absolyut nolь haroratiga yaqin haroratda o‘ta o‘tkazgich holatiga o‘tadilar.
Bunda nisbiy elektroqarshilik yo‘q hisobida bo‘ladi: r=10-25Om*m. (O‘tkazgichlarda eng kam qarshilik r=10-15Om*m)
Rasm Haroratni o‘ta o‘tkazgichliligiga ta’siri
Rasm Oddiy sharoitda o‘ta o‘tkazgichdan yasalgan har bir
tekis magnit maydonida joylashtirilgan.
Shu shar sovitilib, o‘ta o‘tkazgich holatiga keltirilgach, magnit maydoni shardan itarib chiqiladi.
Rasm O‘ta o‘tkazgichlilikni magnitli tarelkaga ta’siri
-
- Yuqori elektroqarshilikka ega qotishmalar
- Bunday qotishmalar qarshilik elementlari (patentsiometrlar obmotkasi, shuntlar, qarshilik g‘altaklari, rezistorlar, termoparalar, tenzometrik ko‘rsatkichlar) va isitgich priborlari va pechlari isitgich elementlari uchun ishlatiladi. Bu qotishmalar qattiq eritma strukturasiga ega. Bu qotishmalarning elektr qarshiligi qotishmani tashkil etuvchi elementlar elektr qarshiligidan yuqori bo‘ladi.
Qotishma
|
Xim tartibi,%
| | |
Elektr xossalari
| | | | |
Ni
|
Mn
|
Cu
|
R,mkOm*m
| |
Αr105l/ºS
|
tishºS
|
MNMts40-1,5 (konstan)
|
39-41
|
1-2
|
qolgani
|
0,48
|
3
| |
500
|
MNMts3-12 (manganin)
|
2,5-3,5
|
11,6-13,5
|
------
|
0,43
|
2
| |
200
|
|
| |
Rarasm. Suyuqlanish vaqtida metall hajmining temperaturaga qarab o‘zgarishi.
   
№

|
Rarasm. Suyuqlanish vaqtida metall hajmining temperaturaga qarab o‘zgarishi.
№
|
bet | 2/5 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #101388 |
Bog'liq Lecture-9Rarasm. Suyuqlanish vaqtida metall hajmining temperaturaga qarab o‘zgarishi.
№
|
Materiallar turlari
|
Miqdori
| |
O‘tkazichlar
|
σ=10-8 .... 108 (om • m)-1
| |
YArim o‘tkazgichlar
|
σ=10-8 .... 105 (om • m)-1
| |
Dielektriklar
|
σ=10-16 .... 105 (om • m)-1
|
Ayrim materiallarning solishtirma elektr o‘tkazuvchanligi
Antiferromagnetiklarda magnitizm xossasini hosil qiluvchi qo‘shni zarrachalarning magnit momentlari uzaro qarama-qarshi yo‘nalgan bo‘lib, magnit maydoni bo‘lmaganda materialning magnitlanishi nolga teng bo‘ladi. - Antiferromagnetiklarda magnitizm xossasini hosil qiluvchi qo‘shni zarrachalarning magnit momentlari uzaro qarama-qarshi yo‘nalgan bo‘lib, magnit maydoni bo‘lmaganda materialning magnitlanishi nolga teng bo‘ladi.
- Materiallardagi magnit momentlarining tartibi sxema tarzida rasmda berilgan.
- Materiallarning magnitlanishi (Rm) asosan haroratga bog‘likdir. Horatning ko‘tarilishi paramagnetiklarning magnitlanishini kamaytirsa, ferromagnetiklarnikini keskin ko‘taradi. Kyuri nuqtasiga yaqinlashganda eng katta qiymatga ega bo‘ladi. Kyuri nuqtasida ferro hamda ferrimagnetik materiallardagi o‘z-o‘zidan magnitlanish xossasi yo‘qolib, materiallar oddiy paramagnetik xususiyatlarga ega bo‘lib qoladi.
- Jismdagi magnit maydonining o‘rtacha yig‘indisi magnit maydoni xususiyati bo‘lib, magnit qo‘zg‘atuvchi deb ataladi. Magnit ko‘zg‘atuvchi , magnit kuchlanishi hamda magnitlanish quyidagi bog‘lanishda bo‘ladilar =μ0(+ ), bu erda μ0=4x10-7 Gn/m — magnit doimiysi. Agar Rm=I/H ekanligini hisobga olsak, =μ0 μ dir. Bu erda μ=1+ Rm.
- Ferromagnetiklarning o‘zgaruvchan magnit maydonida magnitlanishida gisterezis hodisasi ro‘y beradi, ya’ni magnit maydoni kuchlanishi o‘zgarishi bilan jismning magnitlanishi bir xil miqdorda ro‘y bermaydi
Rarasm. Atomlarning magnit momentlari bo‘yicha tartiblanishi.
Bu qoldiq magnit induksiya (Вr) ga teng bo‘ladi. Kuchli magnit maydonida to‘la magnitlangan ferromagnit namuna maydon kuchlanishi o‘zgarishi bilan magnitsizlanadi. Ana shu magnitsizlanishga olib kelgan maydon kuchlanishiga koersativ maydon yoki koersativ kuch deyiladi. Magnitsizlantirgan maydon kuchlanishi yanada oshganda magnitlanish ruy beradi (D nukta). Namunaning qayta magnitlanishini II egri chizik ifodalaydi.
|
| |
Qotishma
  
Xim tartibi,%

|
Qotishma
Xim tartibi,%
|
bet | 5/5 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #101388 |
Bog'liq Lecture-9Qotishma
|
Xim tartibi,%
| | | |
Elektr xossalari
| | | |
Cr
|
Al
|
Fe
|
Ni
|
Αr105l/ºS
|
Αr105l/ºS
|
tishºS
|
X23Yu5(xromel)
|
21,5-24,5
|
4,6-5,3
|
Qolgani
|
<0,6
|
1,37
|
1,4
|
1200
|
X20N80(nixrom)
|
20-23
|
----
|
<1,5
|
Qolgani
|
1,11
|
9,0
|
1100
|
Reostat qotishmalar
Isitgich elementlari uchun qotishmalar.
Yarimo‘tkazgichlar - Yarimo‘tkazgichlar
- Yarimo‘tkazgich materiallarga nisbiy qarshiligi r=10-3-10-10Om*sm bo‘lgan materiallar kiradi. Bunga Mendeleev davriy sistemasidagi 12 element kiradi: bor, uglerod (olimoz), kremniy, germaniy, qo‘rg‘oshin (Sn0), fosьfor, mыshьyak, surьma, oltingugurt, selen, tellur, yod. Bundan tashqari birqancha kimyoviy birikmalar ham kiradi. Eng ko‘p tarqalgan germaniy(Ge) va kremniy(Si).
- Yarimo‘tkazgichlarda tokni paydo bo‘lishi uchun valent zonasidagi elektronlarning bir qismi tok o‘tkazish zonasiga o‘tib elektr zaryadini tashuvchisiga aylangan bo‘ladi.
Rasm Yarim o‘tkazgichlarda tokni hosil bo‘lishi
Kimyoviy tarkibiga qarab dielektriklar 2 turga bo‘linadi: - Kimyoviy tarkibiga qarab dielektriklar 2 turga bo‘linadi:
Organik emas (slyuda, keramika, shisha sitollar)
Organik (polimerlar, rezina, shoyi)
|
| |
Rarasm. Magnit gisterezisiga ega bo‘lgan ferromagnetiklarda magnitlantirish va magnitsizlantirish egri chiziqlari

|
Rarasm. Magnit gisterezisiga ega bo‘lgan ferromagnetiklarda magnitlantirish va magnitsizlantirish egri chiziqlari
|
bet | 3/5 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 0,75 Mb. | | #101388 |
Bog'liq Lecture-9Rarasm. Magnit gisterezisiga ega bo‘lgan ferromagnetiklarda magnitlantirish va magnitsizlantirish egri chiziqlari.
Magnit maydoni o‘zgarish amplitudasini nolgacha kamaytirib, qayta magnitlanish davrini qaytara borib, namunani to‘la magnitsizlantirish mumkin.
Magnit xususiyatlarini aniqlashda bajariladigan ishlar va o‘lchash vositalari ГOСT 8.268-77, ГOСT 17809-72, ГOСT 20906-75, ГOСT 12635-67, ГOСT 12636-67, ГOСT 12637-67, ГOСT 12119-80 davlat standartlari bilan belgilangan.
Ko‘rsatgichlar
|
Ag
|
Au
|
Cu
|
Al
|
Zichlik,kg/m3
|
10500
|
19300
|
8900
|
2700
|
Erish harorati,ºS
|
960
|
1063
|
1084
|
658
|
elektr qarshilikning haroratli koeffitsenti,αp103 ºC-1
|
3,6
|
0,4
|
4,5
|
4,3
|
Nisbiy elektroqarshilik,r,mkOm*m
|
0,016
|
0,024
|
0,018
|
0,027
|
Temirning o‘tkazuvchanligi ancha past. Lekin mustahkam (Ϭ=300+700MPa). Bu uni oqlaydi. Asosan kam uglerodli (S=0,1-0,15%)va oddiy sifatli po‘latlar (St0,St1,…..St6) ishlatiladi. Bulardan tok shinalari,tramvay,metro temir yo‘llari (elektropoezd\u) relьslari yasaladi.
Qo‘shimchalarning borligi tok o‘tkazuvchanlikni ancha pasaytiradi.
Masalan misning o‘tkazuvchanligini kremniy va marganetsning ozgina miqdori ham ancha pasaytiradi. Puxtalanish ham (naklep) o‘tkazuvchanlikni ancha pasaytiradi: masalan: shtamplash, kiryalash usullarida olingan mahsulotlar
|
| |
Quyosh va uning tizimi radionurlanishi

|
Quyosh va uning tizimi radionurlanishi
|
bet | 1/4 | Sana | 09.01.2024 | Hajmi | 257,5 Kb. | | #133036 |
Bog'liq Quyosh tizimining kelib chiqishi va evolyutsiyasi.
Quyosh tizimining kelib chiqishi va evolyutsiyasi.
Reja:
Kirish.
1. Quyosh tizimi: sayyoralari, xususiyatlari va kelib chiqishi.
2. Quyosh evolyutsiyasining bosqichlari
3.Quyosh sistemasi va uning shakllanishi, kelib chiqishi.
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotla
Quyosh radionurlanishi
Sokin Quyosh radionurlanishini asosiy mexanizmini - Quyosh toji va xromosfera qatlamida sodir bo‘ladigan to‘liq ionlashgan gazning tormozlanishi asosida tushuntirish mumkin. Bunda xromosfera qatlamida kuchli yutilish tufayli fotosfera hosil bo‘ladi. Shuning uchun xromosferaning optik chuqurligi tormozlanishi yutilish sodir bo‘lganda 1sm va 1,50m to‘lqin uzunlikdagi nurlanishlar uchun mos ravishda 780 va 3 107 ga teng bo‘ladi. Faqat submillemetrli (100mkm) soxada xromosfera shaffof bo‘ladi.
Xromosfera bilan toj orasidagi chegara Quyosh markazidan masofada bo‘ladi. U fotosfera sirtidan 28 000 km balandlikka to‘g‘ri keladi. Xuddi shu vaqtda tojning optik zichligi sm to‘lqinda birga teng bo‘ladi. Shunday qilib metrli va undan uzun radioto‘lqinlarda faqat tojning radionurlanishi kuzatiladi, dmmmetrli va undan qisqa radioto‘lqinlarda esa xromosferaning nurlanishi kam ko‘rinadi. Shu sababli teskari kompton sochilish yutilishiga nisbati
bu yerda -elektron tezlik vektori bilan (lokal) magnit maydoni yunalishi orasidagi burchak.
Teskari Kompton effekti galaktika yadrosida va kvazarlarda temperaturasi Tvq2,7K bo‘lgan reliktiv nurlanish maydonida relyativistik zarrachalarni energiyasini tortish hisobiga sodir bo‘lishi mumkin. Natijada kvant energiyasi odinadiki, u xolda radiokvantlar rentgen kvantiga, elektronnisinxrotron nurlanish quvvati Tv(2,7 K bo‘lgan reliktivistik zarrachalar energiyasini tortish xisobiga sodir bo‘lishi mumkin. Natijada kvant energiyasi shunday olinadiki, u holda radiokvantlar rentgen kvantiga, zlektronni sinxrotron nurlanish quvvati Тв101210к kattalik bilan chegaraniladi. Ozod-ozod yutilish effektini sochilish effektidan prinsipial farqi: Tompson va Kompton sochilishi erkin elektronlar orasida sodir bo‘ladi, ozod-ozod yutilishlar nurlanishni ion maydonidagi erkin elektronlar bilan bo‘lgan tasiri natijasida , bu jarayonda esa elektron va ionlar dipol to‘qnishishi vaqtida sodir bo‘lgandek bo‘ladi.
Radionurlanish manbasining burchak o‘lchami Quyosh o‘lchami bilan bog‘liq bo‘lib, u metrli va ditsimetrli to‘lqinda ko‘rinmas diskdan anchagina katta bo‘ladi. QUyosh tojidagi magnit maydon bir Gaussdan oshmaydi. Shuningdek elektronni gidrochastotasi nurlanish ixtiyoriy kuzatish spektri diopazoni uchun chastotasidan anchaga kichik bo‘ladi, shuning uchun oddiy va oddiy bo‘lmagan to‘lqinlar orasidagi farq va nurlarni ikki marta sinishi ahamiyatga ega bo‘lmaydi.
Quyosh tojining o‘rtacha temperaturasi bir necha million gradus atrofida bo‘ladi. Xromosferada esa kuchli gradiyent temperaturalari: 7000 К дан 20 000 К gacha kuzatiladi, o‘rtachasi 104 К ga teng bo‘ladi.
|
| |
XVI–XVIII asrlarda Yevropada Yangi

28
II BOB. XVI–XVIII ASRLARDA YEVROPA VA
AMERIKA MAMLAKAÒLARI
5-mavzu: ANGLIYADA QIROL HOKIMIYAÒINING
KUCHAYISHI. XVII ASRDAGI ANGLIYA BURJUA INQILOBI
Qirol hokimiyatining kuchayishi. Absolutizm. Savdo va sanoatning
rivojlanishi Angliyada soliqlar tushumini keskin oshirdi. Endi
davlatdan maosh oladigan amaldorlar
va muntazam armiya qirolning
har qanday buyrug‘ini bajarishga tayyor edi. Bu qirolni boy
zodagonlar ta’siridan xalos qildi. Natijada,
qirolning cheklanmagan
hokimiyati to‘g‘risidagi g‘oya shakllandi. Shu g‘oya asosida G‘arbiy
Yevropa mamlakatlarida shakllangan hokimiyat
mutlaq monarxiya
yoki
absolutizm deb ataldi.
Angliyada «Erkinlikning buyuk xartiyasi» deb nomlangan
hujjat qachon qabul
qilingan?
Absolutizm Angliyada XVI asrda shakllandi. Shu davrda qirol ho-
kimiyati kuchayib,
Genrix VIII Òyudor faqat
cherkovni emas, toifalar
http://eduportal.uz
29
vakillaridan iborat parlamentni ham o‘ziga
bo‘ysundirdi, ayrim mustaqil shimoliy grafliklar
va Uels ham qirol hokimiyatini tan oldi.
Yangi davrda Yevropa shaharlari - Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi Toshkent — 2019 R. Farmonov, U....

17
XVI asrning ikkinchi yarmidan Yevropaning savdo chorrahalari
Shimoliy dengiz qirg‘oqlariga ko‘chdi. Bu
yerda asosiy savdo markazi
Niderland qirolligining
Antverpen shahri bo‘lib qoldi. Ammo Antver-
pen ham tezda o‘z mavqeyini yo‘qotdi.
Angliyaning jadal iqtisodiy
taraqqiyoti uning poytaxti
London shahrini Yevropaning asosiy savdo
markaziga aylantirdi. Òemza daryosi bo‘yida
joylashgan London juda
tez rivojlandi, shaharda yangi portlar, ishchilar uchun ko‘pqavatli
uylar, savdo rastalari va istirohat bog‘lari paydo bo‘ldi.
O‘rta asrlardayoq Yevropaning
eng yirik shahriga aylangan Parij
ham rivojlanishda davom etdi. U G‘arbiy Yevropadagi eng katta mar-
kazlashgan davlat – Fransiyaning poytaxtiga aylandi. Ammo XVI asr-
dagi diniy urushlar va vabo epidemiyasida o‘n
minglab parijliklar
vafot etdi, shaharning rivojlanishi sekinlashdi.
Yangi davrda fan, texnika va sanoatning rivojlanishi G‘arbiy
Yevropa mamlakatlarining ijtimoiy-iqtisodiy qiyofasini o‘zgartirib
yubordi. Yangicha iqtisod va kapitalistik munosabatlar shakllandi.
Sanli texnologiyalar ministrligi

|
Sanli texnologiyalar ministrligi
|
bet | 1/4 | Sana | 16.11.2023 | Hajmi | 2,91 Mb. | | #99560 |
Bog'liq Elektron sxema labartoriya
ÓZBEKSTAN RESPUBLIKASÍ
SANLI TEXNOLOGIYALAR MINISTRLIGI
MUHAMMED AL-XOREZMIY ATINDAǴÍ
TASHKENT INFORMACIYALÍQ TEXNOLOGIYALARÍ
UNIVERSITETI NÓKIS FILIALÍ
Kompyuter injiniring fakulteti Informaciyalıq
texnologiyalar servisi baǵdarı 2-kurs 306 - 22
topar studenti Qudaybergenov Sultanbektiń
E lektronika hám sxemalar páninen
LABARATORIYA JUMISI
Tayarlaǵan: S.Qudaybergenov ________
Qabıllaǵan : U.Saparova ________
Nókis –2023
1-laboratoriya jumısı.
Universal laboratoriya stendi menen tanısıw
Jumıstıń maqseti: Universal laboratoriya stendi menen tanısıw jáne onıń elementlerinen paydalanıwdı úyreniw
1. Laboratoriya praktikumi wazıypaları.
S hám E páninen laboratoriya jumısların orınlawda arnawlı universal ULS stendinan (súwret 1. 1) paydalanıladı.
1.1.Súwret. ULS stеndi
1. Generator - Ólshew modulı
Laboratoriya stendi quramında tok hám kernew dárekleri hám olardı ólshew ushın mólsherlengen. Modul elektr támiynatı - kernewi 220 v bolǵan ózgeriwshen tok tarmaǵından aladı.
Modul tómendegi strukturalıq bólimlerden ibarat :
Chastota ólshewshii jaylastırılǵan tómen chastota (QCH) generatorı.
Ózgermeytuǵın -ózgeriwshen kernewli voltmetr (3).
Keńislikmetr.
Kompyuter menen jalǵanıw paneli.
Derekler plataları (3 dana).
Paneldiń 7 tokchasında (1. 1-súwret) tómendegi ásbaplardan ibarat ólshew ásbapları blokı jaylasqan :
Chastotası hám amplitudasi retleniwshi garmonik kernew generatorı 1;
Ózgeriwshen hám ózgermeytuǵın kernewlerdi o'lchaydigan ush cifrlı voltmetrler 2, 3, 4;
- ólshenip atırǵan kernewlerdi jeke kompyuter (SHK) menen muwapıqlastırıw apparatı 6.
|
| |
Beton toldiruvchilari texnologiyasi

|
Beton toldiruvchilari texnologiyasi
|
bet | 1/6 | Sana | 10.06.2024 | Hajmi | 120,02 Kb. | | #262087 |
Bog'liq Isaqjonov Sardor mustaqil ish Beton toldiruvchilari texnologiyasi Tayorladi : Isaqjonov S Gurux S19-21 QMBKICH Mavzu : Toldiruvchilarning gidri fizik xossalari - Suvning materialga ta'siri bilan bog'liq xususiyatlarga gidrofizik deyiladi. Gigroskopiklik - kapillyar materialning havodan namlikni yutish xususiyati. Gigroskopik darajasi havo harorati va nisbiy namligiga bog'liq. Nisbiy namlikning oshishi va havo haroratining pasayishi bilan gigroskopiklik oshadi. Gigroskopiklik nisbiy namlik 100% va + 20°C haroratda material tomonidan so'rilgan namlik massasining quruq material massasiga nisbati bilan tavsiflanadi. Gigroskopiklik qurilish materiallarining sifatiga salbiy ta'sir qiladi. Shunday qilib, saqlash paytida sement havodagi namlik ta'sirida burishadi va uning kuchini pasaytiradi. Yog'och juda gigroskopik, u shishiradi, burishadi, havodagi namlikdan yoriladi. .
Yog'och konstruksiyalarning gigroskopikligini kamaytirish va ularning shishib ketishining oldini olish uchun yog'och yog'li bo'yoqlar va laklar bilan qoplangan, namlikning materialga kirishiga to'sqinlik qiladigan polimerlar bilan qoplangan. - Yog'och konstruksiyalarning gigroskopikligini kamaytirish va ularning shishib ketishining oldini olish uchun yog'och yog'li bo'yoqlar va laklar bilan qoplangan, namlikning materialga kirishiga to'sqinlik qiladigan polimerlar bilan qoplangan.
- Kapillyar assimilyatsiya-kapillyarlar orqali suvni ko'tarish uchun g'ovak-kapillyar materiallarning xususiyati. Bu qattiq va suyuq fazalar orasidagi chegarada yuzaga keladigan kuchlanish kuchlari natijasida yuzaga keladi. Kapillyar assimilyatsiya material kapillyarlaridagi suv sathining ko'tarilish balandligi, so'rilgan suv miqdori va assimilyatsiya intensivligi bilan tavsiflanadi. Poydevor nam tuproqda bo'lsa, er osti suvlari kapillyarlar orqali ko'tarilib, bino devorining pastki qismini namlantirishi mumkin. Xonada namlik bo'lmasligi uchun poydevorni devordan ajratadigan gidroizolyatsiya qatlamini joylashtiring. Kapillyarlarning singishi ortishi bilan qurilish materiallarining mustahkamligi, kimyoviy qarshiligi va sovuqqa chidamliligi pasayadi.
|
| |
faoliyat turlari belgilab berilgan

|
faoliyat turlari belgilab berilgan
|
bet | 4/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 2,24 Mb. | | #102478 |
Bog'liq ИКТ хафсизликfaoliyat turlari belgilab berilgan
O’zbekiston Respublikasining
2007 yil 17 iyuldagi
O’RQ-102-son Qonuni
Axborot kriptografik himoyaya
vositalarini loyihalashtirish, tayyorlash,
ishlab chiqarish, realizatsiya qilish,
Ta’mirlash va ulardan foydalanish
faoliyati litsenziyalashtiriladi
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining
2007 yil 3 apreldagi PQ – 614-son qarori
O’zbekiston Respublikasida axborotni
kriptografik muxofaza qilish to’g’risida nizom; O’zbekiston Respublikasida axborotni
kriptografik muxofaza qilish vositalarini sertifikatlash to’g’risidagi nizom.
Axbaorot xavfsizligini ta’minlashning qonuniy asoslari
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti
2011 yil 8 iyuldagi PQ-1572-son qarori
Axborot ob’ektlarini xavfsizlik talablari
asosida attestatsiyadan o’tkazish
o’tkazish to’g’risidagi NIZOM
Vazirlar mahkamasining
2007 yil 21 noyabrdagi
242-son qarori
Axborot kriptografik himoya vositalarini
loyihalashtirish, tayyorlash, ishlab chiqarish,
ta’mirlash va ulardan foydalanish faoliyatini
litsenziyalash to’g’risidagi NIZOM
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti
2012 yil
21 martdagi PQ-1730-son qarori
Zamonaviy axborot – kommunikatsiya
texnologiyalarini yanada joriy etish va
rivojlantirish chora tadbirlari to’g’risida
Vazirlar mahkamasining
2013 yil 14 iyundagi
170-son qarori
O’zbekiston Respublikasida axborotlash
tirish ob’ektlarini attestatsiyadan o’tkazish
tizimini yanada takomillashtirish bo’yicha
qo’shimch choralari
Ахборот хавфсизлигига оид жиноятлар: - Муаллифлик ва аралаш ҳуқуқларни бузиш;
- Фирибгарлик;
- Қалбакилаштириш, қалбаки ҳужжатлар, штамплар, муҳрлар ва бланкларни тайёрлаш ёки чиқариш;
- Қалбаки пул ёки қимматли қоғозларни тайёрлаш ёки чиқариш;
- Компьютер тармоғи "Интернет"га уланишда бегона логин ва паролдан ноқонуний фойдаланиб - ишончни суистеъмол қилиб ёки алдов йўли билан моддий зарар етказиш;
- Телефон суҳбатлари, почта, телеграф ёки бошқа хабарлар яширин ёзишмалари сирларини бузиш;
- Тижорат ёки банк сирларини ташкил этувчи ахборотларни ноқонуний олиш ва тарқатиш.
- Инсонлар онгига таъсир ўтказиш ва уларни бошқариш.
- Интернет тармоғи орқали турли номаъқул ва ноқонуний жамоалар ташкил
|
| |
- xorijiy maxsus xizmat - Little Devil Presentation

|
Little Devil Presentation
|
bet | 2/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 2,24 Mb. | | #102478 |
Bog'liq ИКТ хафсизлик- xorijiy maxsus xizmat
- davlat organi xodimlari
Tahdidlar:
-butunligiga
-maxfiyligiga
-to’liqligiga
-erkinligiga
Tahdib obyektlari:
-axborot resurslari
- axborot tizimlari
- texnik vositalar
Ulanish usullari:
-Tarqatish hisobiga
-sizish hisobiga
Himoya yo’nalishlari:
-huquqiy
-tashkiliy,
-injener - texnik
Himoya vositalari:
-Jismoniy
-apparat-dasturiy
-kriptografik
Himoya usullari:
-ogohlantirish
-oldini olish
-choralar ko’rish
Axborot manbalari:
-odamlar
-hujjatar
-nashrlar
-texnik vositalar
-material tashuvchilar
-mahsulotlar
Tahdidlar - butunligiga (axborotni ruxsatsiz o’zgartirishning oldini olish) - maxfiyligiga yoki konfedensiallikka- (axborotdan faqatgina undan foydalnish huquqi bo’lgan subyektlarga foydalana olish holati) - erkinligiga (vaqtinchalik yoki doimiy ravishda axborotni yashirish) Axborotni himoyalash yo’nalishlari - Huquqiy himoya – axborotni himoyalashni ta’minlovchi qonunlar, me’yoriy hujjatlar, qoidalar, jarayonlar va tadbirlar;
- Tashkiliy himoya – ijrochilar tomonidan turli zarar yetkazishni kamaytirish yoki oldini olish uchun me’yoriy-huquqiy asosdagi faoliyatni tartiblashtirish;
- Muhandislik-texnik himoya – axborotga zarar yetkazilishiga to’sqinlik qiluvchi turli texnik vositalardan foydalanish.
Aloqa va axborotlashtirish sohasida axborot xavfsizligini ta’minlash
O’zbekiston Respublikasi aloqa, axborotlashtirish va telekommunikatsiya texnologiyalari qo’mitasi
|
| |
Интернет ресурс хавфсизлигининг бузилиш манбалари

|
Интернет ресурс хавфсизлигининг бузилиш манбалари
|
bet | 6/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 2,24 Mb. | | #102478 |
Bog'liq ИКТ хафсизлик Корхона хавфсизлигининг бузилиш манбалари
Мунтазам, ҳимоянинг янги усул ва воситалари пайдо бўлиши
Ҳимоя воситалари
Ҳужум воситалари
Доимо мураккабликнинг ошиб бориши
Мутлақ ҳимоянинг йўқлиги
Ҳимоянинг асосий компонентлари
- IDS/IPS тизими;
- Тармоқлараро экран;
- Идентификация, аутентификация ва авторизация тизимлари;
- Антивирус;
- Криптография усуллари;
- Алоқа каналларида узатилаётган маълумотларни ҳимоялаш;
- Мониторинг қилиш тизими
- Заифликларни аниқлаш тизими.
IDS/IPS (Intrusion Detection System/Intrusion Prevention System) тизими
IDS/IPS
Тармоқлараро экраннинг ишлаш принципи
Компьютер
Интернет
A
B
OK
Тармоқлараро экраннинг ишлаш принципи
Интернет
A
B
OK
Компьютер
Тармоқлараро экраннинг ишлаш принципи
Компьютер
Интернет
BAD
АХБОРОТ ХАВФСИЗЛИГИДА ИНДЕНТИФИКАЦИЯ ВА АУТЕНТИФИКАЦИЯ - Идентификация (Identification) - фойдаланувчини унинг идентификатори (номи) бўйича аниқлаш жараёни.
- Аутентификация (Authentication) – маълум қилинган фойдаланувчи, жараён ёки қурилманинг ҳақиқий эканлигини текшириш муолажаси.
Компьютер вирусларига қарши дастурлар - Касперский
- NOD32
- Dr.Web
- Avast
- Norton Antivirus
- Panda
Антивирусларнинг зарарли дастурлардан ҳимоялашнинг тест натижалари
Ахборот хавфсизлигида криптография ҳимоялаш усуллари - шифрлаш;
- стеганография;
- кодлаш;
- зичлаштириш;
DLP (Data Loss Prevention) тизими
DLP (Data Loss Prevention) тизимининг рейтинги
|
| |
VPN (Virtual Private Network) тармоқ

|
VPN (Virtual Private Network) тармоқ
|
bet | 7/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 2,24 Mb. | | #102478 |
Bog'liq ИКТ хафсизликVPN (Virtual Private Network) тармоқ
Зарарли дастурлардан ҳимояланишни жорий қилиш
Антивирус дастурларини ўрнатиш; Персонал тармоқлараро экраннинг борлиги; Энг кам имтиёз сиёсатидан фойдаланиш;
Маҳфий калит (пароль)
маҳфий калит катта харфлардан, кичик харфлардан, сонлардан ва махсус символлардан ташкил топган бўлиши керак; маҳфий калитнинг узунлиги 8 та символдан кам бўлмаслиги керак; маҳфий калит ҳамма жойда хар хил бўлиши керак; маҳфий калитни ёзиб қўймаслик керак, уни ёдлаб олиш керак; браузерда махфий калитларни сақламаслик керак; маҳфий калитларни сақлаш учун KeePass, PINs дастурларидан фойдаланиш керак. - Ахборот бериш
- Мурожаатларни қабул қилиш
- Ҳисобот ва деклорацияларни қабул қилиш
- Маълумотнома, рухсатнома, лицензия бериш
- Ҳужжатларнинг лойиҳасини муҳокамага қўйиш
- Харидларни амалга ошириш
- Тўловлар ва йиғимларни қабул қилиш
- Хизматларни электрон тартибга ўтказиш
- SMS-хизматларни йўлга қўйиш
ИНТЕРАКТИВ ХИЗМАТЛАР:
- Вакт тежалади
ЭЛЕКТРОН ҲУКУМАТНИНГ ЕТИЛГАНЛИК БОСҚИЧЛАРИ: - 1-босқич. Ахборот бериш
- 2-босқич. Бир томонлама интерактивлик - шакл ва бланкларни кўчириб олиш
- 3-босқич. Икки томонлама интерактивлик - электрон шаклларни тўлдириш
- 4-босқич. Транзакция - тўлақонли электрон хизматлар
- 5-босқич. Проактив – автоматлаштирилган ўзаро мулоқот
|
| |
килиш ва уларни мувофиқлаштириш

|
килиш ва уларни мувофиқлаштириш
|
bet | 5/7 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 2,24 Mb. | | #102478 |
Bog'liq ИКТ хафсизликкилиш ва уларни мувофиқлаштириш. Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексига киритилган ўзгартиришлар XX-1 боб. Ахборот технологиялари соҳасидаги жиноятлар - 278-1-модда. Ахборотлаштириш қоидаларини бузиш (олти ойгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади)
- 278-2-модда. Компьютер ахборотидан қонунга хилоф равишда (рухсатсиз) фойдаланиш (уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади)
- 278-3-модда. Компьютер тизимидан қонунга хилоф равишда (рухсатсиз) фойдаланиш учун махсус воситаларни ўтказиш мақсадини кўзлаб тайёрлаш ёҳуд ўтказиш ва тарқатиш (бир йилдан уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан жазоланади)
- 278-4-модда. Компьютер ахборотини модификациялаштириш (икки йилдан уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади)
- 278-5-модда. Компьютер саботажи (икки йилдан уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади)
- 278-6-модда. Зарар келтирувчи дастурларни яратиш, ишлатиш ёки тарқатиш (икки йилдан уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади)
Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси - 155-1-модда. Компьютер тизимидан фойдаланиш қоидаларини бузиш (ўн бараваридан ўн беш бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади)
- Электрон ҳужжат айланиши тизими (ЭҲТ) ташкилотдаги иш юритишнинг мавжуд тизимини такомиллаштириш учун мўлжалланган;
- ЭҲТ ЭРИни O‘z DSt 1092:2009 «Электрон рақамли имзони шакллантириш ва текшириш жараёнлари» стандартига мувофиқ қўллайди;
- ЭҲТ фойдаланувчи ва чиқувчи ҳужжатларнинг ўзбек (кирилл) ва рус тилларидаги интерфейсларини қўллаб-қувватлайди.
- Идентификация – фойдаланувчи ЭРИси асосида унинг шахсини тасдиқлаш тизими;
- Махфийлик – электрон хатларнинг шифрланиши хисобига эришилади;
- Бутунлилик – электрон хатларда маълумотларни ўзгармаганлигини ЭРИ орқали текшириш.
|
| |