nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari

O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
GPON texnologiyalari - Texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari

GPON texnologiyasining kamchiliklari faqat optik tolali kabelning
burmalarga juda sezgir ekanligi bilan bog'liq bo'lishi mumkin, shuning uchun uni
kvartiraning atrofiga yotqizish, taglik taxtalariga qo'yish qat'iyan tavsiya etilmaydi.
Bunday holda, kabel sinishi yoki uning quvvati pasayib ketishi mumkin. Muammo
GPON texnologiyalariga to'liq qisman bo'lgan uy hayvonlari tomonidan yaratilishi
mumkin.
GPON texnologiyasi xizmatlari iste'molchi xususiyatlari va nuqtai nazaridan
foydalanishning
keng
doirasiga
ega funksionallik.
Ushbu
texnologiya
foydalanuvchilar uchun qulay, barqaror va kelajakka asoslangan. Ammo kelajakdagi
abonent e'tiborga olishi kerak bo'lgan bir nuqta bor. Yozilmagan qoidalarga ko'ra,
modem tolalar tortiladigan teshik yaqinida o'rnatiladi va
shu bilan chiziq uzunligini
qisqartiradi. Shunga ko'ra, optik terminalni o'rnatish yaqinida 220 V rozetkani
ta'minlash kerak.
Internetga kirish texnologiyalari doimiy ravishda takomillashtirilmoqda.
Natijada, Rostelekom abonentlari World Wide Web resurslaridan har qachongidan
ham yuqori tezlikda foydalanishlari mumkin.
Yaqinda Rostelekomning GPON
texnologiyasi Internet xizmatlari bozorida rivojlana boshladi. Har bir xonadonda
yotqizilgan optik aloqa liniyalaridan foydalanishni nazarda tutadi. Natijada, har bir
abonent o'z ixtiyorida yuqori o'tkazish qobiliyatiga ega
universal aloqa kanalini
oladi.
Axborotni muhofaza qilish - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A92
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
) Mərcangilə yarpağının preparatlarından hansı xəstəlikdə istifadə olunur?

709) Mərcangilə yarpağının preparatlarından hansı xəstəlikdə istifadə olunur?
A) Ağciyərin iltihabında
B) Sarılıq zamanı
C) Sidik yollarının xəstəliklərində
D) Osteoxondrozda
E) Ürək-damar sisteminin xəstəliklərində
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh. 467.
710) Təbabətdə xammal kimi Rodiola bitkisinin hansı hissəsindən istifadə olunur?
A) Kökündən
B) Çiçəyindən
C) Gövdəsindən
D) Yarpağından
E) Toxumundan
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.477-478.
711) Bitkilərdən hansının duru ekstraktı stimuləedici dərman kimi istifadə edilir?
A) Şirquyruğu otunun
B) Qarabaşaq otunun
C) Rodiola kökünün
D) Yapon saforasının çiçəyinin
E) Çay yarpağının
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.477-478.
|
) Bənövşə otunun dəmləməsi hansı xüsusiyyətə malikdir ?

712) Bənövşə otunun dəmləməsi hansı xüsusiyyətə malikdir ?
A) Ağrıkəsici
B) Bəlğəmgətirici
C) Qurdqovucu
D) Ödqovucu
E) Yuxugətirici
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh. 562-565.
713) Gənəgərçək yağından təbabətdə hansı məqsədlə istifadə olunur?
A) Yuxugətirici kimi
B) Sidikqovucu kimi
C) Öd qovucu kimi
D) Qurdqovucu kimi
E) İşlətmə dərmanı kimi
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh. 127-128.
714) Biyan kökünün preparatları hansı xəstəlikdə istifadə edilmir ?
A) Mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası
B) Ekzema
C) Hiperasid qastrit
D) Bronxial astma
E) Nevrozlarda
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.316-319.
715) Təbabətdə cökə çiçəyinin dəmləməsindən nə üçün istifadə edilir ?
A) Sidikqovucu kimi
B) Yuxugətirici kimi
C) Ödqovucu kimi
D) Qurdqovucu kimi
E) Tərlədici kimi
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh. 581-583.
|
TOUCHSCREEN
yordamida amalga oshiradi. 
SMART MINBAR

243
tizimidagi, boshqaruv tizimidagi hamda Smart texnologiyalari asosida raqamlashtirilgan E-
Minbar tizimlarini tatbiqlari ta’lim sifatini oshirishda katta ahamiyat kasb etmoqda.
Adabiyotlar ro’yxati:
1. “Raqamli O‘zbekiston-2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni, 2020 yil 5-
oktabr, PF-6079-son.
2. “O‘zbekiston Respublikasi davlat boshqaruviga raqamli iqtisodiyot, elektron hukumat
hamda axborot tizimlarini joriy etish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni, 2018 yil 13-dekabr, PF-5598-son.
3. Norkhol Guzarovna Eshkoraeva, Bahodir Haknazarovich Shovaliev, Jahongir Qobil ugli
Odilov. PROSPECTS FOR THE DEVELOPMENT OF DISTANCE EDUCATION (IN THE
EXAMPLE OF KARSHI STATE UNIVERSITY),
ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal, Vol. 11, Issue 9, September 2021, 10.5958/2249-
7137.2021.01954.6, 542-545 p
.
4. Bakhodir Khaknazarovich Shovaliev. Organizing Distance Education on the Base of
New
Technologies
(In
the
Example
of
Karshi
State
University),
International Journal of Multicultural and
Multireligious Understanding, Vol.9,
Issue11, November 2022, http://dx.doi.org/10.18415/ijmmu.v9i11.4263,346-350 p.
Nazarova Sh.Sh., Akbarov Ch.A., Nazarov I.A. Kasbiy kompetentsiyalarni shakllantirish
bosqichlarini modellashtirish
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati Pdf ko'rish
|
bet | 197/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Özgöbek, Özlem, J. A. Gulla, “Towards an Understanding of Fake News”, Norwegian Big
Data Symposium (2017).
2. Kshetri, Nir, J. Voas, “The Economics of Fake News”, IT Pro (November/December
2017), IEEE Computer Society.
3. Chinese Academy of Science. “CASIA Image Tempering Detection Evaluation Database
(CAISA TIDE) V2.0 . Diambil dari http://forensics.idealtest.org
4. N. Krawetz, “A pictures worth digital image analysis and forensics” Black Hat
Briefings, hlm. 1-31, 2007.
5 Rawat, Waseem, Z. Wang, “Deep Convolutional Neural Networks for Image
Classification: A Comprehensive Review” , Neural Computation 29 (2017), hlm. 2352-2449.
6. Gunawan, Teddy Surya, Hanafiah, S. A. M., Kartiwi, M., Ismail, N., Za’bah, N. F., Nordin,
A. N., “Development of Photo Forensics Algorithm by Detecting Photoshop Manipulation
Using Error Level Analysis”, Indonesian Journal of Electrical Engineering and Computer
Science, Vol. 7, No. 1, Juli 2017, hlm. 131-137.
Shovaliyev B.H., Isakova D.SH, Sharopova H.Z. Oliy ta’limda raqamli texnologiyalardan
foydalanish(Qarshi davlat universiteti misolida)
OLIY TA’LIMDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH(QARSHI DAVLAT
UNIVERSITETI MISOLIDA)
1
Shovaliyev B.H.,
2
Isakova D.SH,
2
Sharopova H.Z.
1
Qarshi davlat universiteti,
2
Qashqadaryo axborot texnologiyalari texnikumi
Annotatsiya.
Maqolada Qarshi davlat universitetida so‘nggi yillarda raqamli
texnologiyalarning ta’lim jarayonida samarali tatbiqi natijasida masofaviy ta’lim
platformasi hisoblangan Moodle tizimi, oliy ta’lim jarayonlarini boshqarishga mo‘ljallangan
Hemis tizimi hamda E-Minbar tizimlari haqida fikr yuritilgan.
Аннотация.
В статье рассматривается система Moodle, которая считается
платформой дистанционного обучения в результате эффективного применения
цифровых технологий в учебном процессе в Каршинском государственном
университете в последние годы, система Hemis, которая предназначена для
управления процессами высшего образования и системы E-Minbar
Abstract.
The article discusses the Moodle system, which is considered a distance
learning platform as a result of the effective use of digital technologies in the educational
process at Karshi State University in recent years, the Hemis system, which is designed to
manage higher education processes and the E-Minbar system
Kalit so‘zlar:
masofaviy ta’lim, Moodle tizimi, Hemis tizimi, E-Minbar tizimi.
|
| |
129 - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current problems...

242
Universitetda ta’lim sohasida raqamlashtirish bo‘yicha bajarilgan ishlardan yana biri
mamlakatimiz oliy ta’lim muassasalari uchun yagona axborot tizimi hisoblangan HEMIS
axborot tizimining yo‘lga qo‘yilganligidir.
Ushbu axborot tizimi “Ma’muriy boshqaruv”,
“O‘quv jarayoni”, “Ilmiy faoliyat” va “Moliyaviy boshqaruv” modullarini o‘z ichiga olgan.
Ushbu axborot tizimi universitet serveriga o‘rnatilgan bo‘lib, barcha talabalar, professor-
o‘qituvchilar, ishchi xodimlar axborot tizimi bazasiga to‘liq kiritilgan. HEMIS tizimidagi
talabalar bazasi hukumat portali bilan to‘liq integratsioya qilingan va hozirgi paytda
“O‘qish joyidan ma’lumotnoma” shu axborot tizimiga murojaat qilish orqali beriladi.
Axborot tizimi talabalar uchun modul-kredit tizimi asosida qurilgan. Talabalar o‘z
profillaridan dars jadvali, qoldirgan darslar soati, joriy, oraliq va yakuniy nazoratlar haqida
ma’lumot olishlari mumkin.
Shuningdek ushbu axborot tizimidan professor-o‘qituvchilar va ishchi xodimlar uchun
“Ish joyidan ma’lumotnoma olish” interaktiv xizmatini joriy qilish uchun tegishli axborot
tizimlariga integratsiya qilish ishlari olib borilmoqda. Quyida Hemis axborot tizimining
o‘qituvchi profili aks ettirilgan(1-rasm).
1-rasm. Hemis axborot tizimining o‘qituvchi profilidagi ko‘rinishi
Universitetda raqamli texnologiyalarni joriy qilishda yana bir qo‘yilgan katta qamlardan
biri bu E-minbar tizimining joriy etilganligidir. Ushbu texnologiyaning ishlash prinsipi
haqida to‘xtalamiz:
FINGERPRINT
qurilmasi talaba va professor o‘qituvchilarni skanerlash asosida
davomatini avtomatik ravishda aniqlaydi hamda markaziy serverga qayd etib boradi.
Ushbu elektron qaydlar yordamida guruh, fakultetlar kesimida joriy sanada
mashg‘ulotlarda qatnashmayotgan talabalar, semestr davomida ko‘p dars qoldirgan
talabalar to‘g‘risidagi hisobot shakllantiriladi. Elektron minbar dars materiallarini mavzu
bayonidan chalg‘imasdan tushuntirishda yangi texnologiya bo‘lib o‘quvchi uchun kerakli
bo‘lgan ma’lumot va uskunalar bilan jihozlangan. Dars vaqtida ko‘p bajariladigan masalan,
proyektor ekranini boshqarish, yoritish chiroqlarini uchirish va yoqish, xonadagi
pardalarni tushirish va ko‘tarish kabi amallarni o‘qituvchi o‘z joyidan turib
Ma’lum vaqt oralig‘ida aloqa muhitlari orqali uzatiladigan axborot hajmiuning 
uzatilish tezligini belgilaydi. 


|
Ma’lum vaqt oralig‘ida aloqa muhitlari orqali uzatiladigan axborot hajmiuning
uzatilish tezligini belgilaydi.
Pdf ko'rish
|
bet | 206/551 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 15,84 Mb. | | #234763 |
Bog'liq Asosiy oxirgi 17.05.2023 18.20
Ma’lum vaqt oralig‘ida aloqa muhitlari orqali uzatiladigan axborot hajmiuning
uzatilish tezligini belgilaydi.
Axborotni uzatish tezligi birliklari:
a.
Bit/sekund – bir soniyada aloqa muhiti orqali uzatiladigan bitlar soni;
b.
Kbit/sekund – bir soniyada aloqa muhiti orqali uzatiladigan minglab yaxli-tlangan
bitlar soni;
c.
Mbit/sekund – bir soniyada aloqa muhiti orqali uzatiladigan millionlab yaxlitlangan
bitlar soni;
d.
Gbit/sekund – bir soniyada aloqa muhiti orqali uzatiladigan milliardlab yaxlitlangan
bitlar soni.
Axborot kanallarining sig‘imi ular orqali ma’lum vaqt oralig‘ida uzatiladigan axborot
hajmi bilan belgilanadi. Bu o‘z navbatida axborot kanallarining o‘tkazish qobilyatini
anglatadi.
3-rasm. Ko‘ptarmoqlilik
4-rasm. Signallar almashishi
Kompyuterlar soniga qarab, tarmoqlar lokal, mintaqaviy va global tarmoqlarga bo‘linadi.
250
Lokal tarmoqlar bir binoda yoki bir-biriga yaqin binolarda joylashgan kompyuterlarda
o‘zaro axborot almashish imkonini beruvchi tarmoq hisoblanadi.
Lokal tarmoqda kompyuterlar orasidagi masofa yaqin bo‘lganligi bois, telefon
kanallaridan foydalanmasdan axborotni uzatish tezligini oshirish mumkin.
Lokal tarmoqda axborotni uzatish uchun axborotni marshrutlash va seleksiyalash lozim
bo‘ladi.
Marshrutlash bu — kerakli manzilga axborot blokini uzatish yo‘lini aniqlash jarayonidir.
Seleksiyalash — tegishli manziJdagi axborotni saralash demakdir.
Lokal tarmoqlar axborotni marshrutlash va seleksiyalash usuli bo‘yicha ikki sinfga
ajratiladi.
Mintaqaviy tarmoq — biror tuman, viloyat yoki respublika miqyosidagi kompyuterlarni
o‘zida mujassamlashtirgan tarmoq.
Bunday tarmoda bir nechta markazlashgan (ya'ni lokal tarmoqlarni birlashtiruvchi) juda
quwatli serverlar mavjud bo‘ladi va bunday serverlar o‘rtasidagi axborot aloqa kabeli,
optik tolali yoki sun'iy yo‘ldosh radioaloqa kanallari yordamida uzatiladi.
Global tarmoq — dunyoning ixtiyoriy davlatidagi kompyuterlarni o‘zida birlashtirish
imkoniga ega bo‘lgan tarmoq. Bu tarmoq internet (Internet) deb ham yuritiladi.
Internet bilan birga «intranet» tushunchasi ham ishlatiladi.
Intranet— bu internet texnologiyasi, dastur ta'minoti va bayonnomalari asosida tashkil
etilgan, ma'lumotlar ombori va elektron jadvallar bilan jamoa bo‘lib ishlash imkonini
beruvchi korxona yoki tashkilot miqyosidagi yangi axborot muhitini tashkil etuvchi
kompyuter tarmog‘idir.
Kompyuterlarda tarmoqlarda ulashda keng qo‘llaniladi, tarmoq hozirgi kundagi jal
rivojlangan bo‘lib bundan unumli foydalana olyapmiz deb o‘ylayman. XXI-asr
texnologiyalar asri bo‘lganligi va zamon talabi buni tatqiq qilayotgani hech kimga sir emas
albatta.
|
| |
) Strofant toxumunun preparatları hansı xəstəliklər zamanı istifadə edilir?

693) Strofant toxumunun preparatları hansı xəstəliklər zamanı istifadə edilir?
A) Sinir sistemi
B) Qaraciyər
C) Ürək
D) Mədə-bağırsaq
E) Öd kisəsi
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.276-278.
694) Hansı bitkidən alınan preparatlar “A” siyahısında saxlanılır?
A) Strofant toxumundan
B) Boymadərənotundan
C) Zəncirotu kökündən
D) Acı yovşanotundan
E) Tozağacı tumurcuqlarından
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.276-278.
695) Kəndir kökündə əsas təsiredici maddə hansıdır?
A) Saponinlər
B) Aşı maddələr
C) Ürək qlikozidləri
D) Acı maddələr
E) Kumarinlər
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.292-294.
696) Kəndir kökü hansı xəstəlikdə istifadə olunur?
A) Revmatizmdə
B) Sinir sisteminin xəstəliklərində
C) Ürək xəstəliyində
D) Öddaşı xəstəliyində
E) Mədə-bağırsaq xəstəliklərində
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.292-294.
|
Axborot ximoyasi konsepsiyasini ishlab chiqish bosqichlari

Axborot ximoyasi konsepsiyasini ishlab chiqish bosqichlari.
11
Konsepsiya – axborot xavfsizligi muammosiga rasmiy qabul qilingan
qarashlar tizimi va uni zamonaviy tendensiyalarni hisobga olgan holda yechish
yo‗llari.
Konsepsiyada ifodalangan maqsadlar, masalalar va ularni bo‗lishi mumkin
bo‗lgan yechish yo‗llari asosida axborot xavfsizligini ta‘minlashning muayyan
rejalari shakllantiriladi.
Konsepsiyani ishlab chiqishni uch bosqichda amalga oshirish tavsiya etiladi.
1.1-rasm. Axborot ximoyasi konsepsiyasini ishlab chiqish bosqichlari.
Birinchi bosqichda himoyaning maqsadli ko‗rsatmasi, ya‘ni qanday real
boyliklar, ishlab chiqarish jarayonlari, dasturlar, ma‘lumotlar bazasi himoyalanishi
zarurligi aniqlanishi shart. Ushbu bosqichda himoyalanuvchi alohida obyektlarni
ahamiyati bo‗yicha tabaqalashtirish maqsadga muvofiq hisoblanadi.
Ikkinchi bosqichda himoyalanuvchi obyektga nisbatan bo‗lishi mumkin
bo‗lgan jinoiy harakatlar tahlillanishi lozim. Iqtisodiy josuslik, terrorizm, sabotaj,
buzish orqali o‗g‗irlash kabi keng tarqalgan jinoyatchiliklarning real xavf-xatarlik
darajasini aniqlash muhim hisoblanadi. So‗ngra, niyati buzuq odamlarning
himoyaga muhtoj asosiy obyektlarga nisbatan harakatlarining ehtimolligini
tahlillash lozim.
Uchinchi bosqichning bosh masalasi–vaziyatni, xususan o‗ziga xos mahalliy
sharoitni, ishlab chiqarish jarayonlarini, o‗rnatib qo‗yilgan himoyaning texnik
12
vositalarini tahlillashdan iborat.
Nazorat savollari 1. Axborot xavfsizligi tushunchasi nimani anglatadi?
2. Axborot xavfsizligining qanday tashkil etuvchilari mavjud?
3. Axborot xavfsizligi milliy xavfsizlik tizimida qanday o‗rin tutadi?
4. Axborot xavfsizligining zamonaviy konsepsiyasi nima?
XATOLAR DARAJASINI TAHLIL QILISH METODI VA CHUQUR O‘RGANISH

238
обнаружения подделки изображения требуется
большой объем данных
изображения и модель, которая может обрабатывать каждый пиксель изображения.
Кроме того, эффективность и гибкость в изучении данных также необходимы для
поддержки повседневного использования. Концепция больших данных и глубокого
обучения рассматривается как правильное решение этой проблемы. Следовательно,
с архитектурой сверточной нейронной сети (CNN),
использующей анализ частоты
ошибок (ELA), обнаружение мошенничества с изображениями возможно на высоком
уровне.
) Mumdan təbabətdə hansı məqsədlə istifadə olunmur?

716) Mumdan təbabətdə hansı məqsədlə istifadə olunmur?
A) Emulsiyaların hazırlanmasında
B) Məlhəmlərin hazırlanmasında
C) Plastırların
D) Şamların hazırlanmasında
E) Həblərin hazırlanmasında
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.678-679.
717) Mum nədir?
A) Bitkilərdən alınan xammaldır
B) Dəniz orqanizmlərinin məhsuludur
C) Qara maldan alınan məhsuldur
D) Bal arısının məhsuludur
E) Sintetik xammaldır
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.678-679.
|
Axborot xavfsizligi - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

|
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslariBog'liq 13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A92Axborot xavfsizligi
– bu uzatiluvchi, yig‗iluvchi va saqlanuvchi axborotning
xususiyati (holati) bo‗lib, uning tashqi muhit (inson va tabiat) va ichki
tahdidlardan himoyalanganlik darajasini xarakterlaydi.
Axborotni muhofaza qilish keng ma‘noda axborot xavfsizligiga tahdidni
oldini olish va ularning asoratlarini yo‗q qilishga qaratilgan tashkiliy, huquqiy va
texnik choralar kompleksini bildiradi.
Axborotni muhofaza qilish axborotga bo‗lgan salbiy ta‘sir manbalarini hamda
sabab va sharoitlarni aniqlash va bartaraf etish ma‘nosini anglatadi.
Bu manbalar axborot xavfsizligiga tahdidlarni tashkil etadi.
Axborotni muhofaza qilish quyidagilarga yo‗naltirilgan:
–
axborot xavfsizligini ta‘minlash bo‗yicha tahdidlarning oldini olish;
–
tizimli tahlil va nazorat orqali real va ehtimoli katta bo‗lgan
tahdidlarni aniqlash va ularni o‗z vaqtida oldini olish choralari;
–
aniq tahdidlar va jinoiy harakatlarni aniqlash maqsadida tahdidlarni
topish;
–
jinoiy harakatlarni bartaraf etish, shuningdek aniq jinoiy harakatlarni
hamda tahdidlarni yo‗q qilish bo‗yicha choralar ko‗rish;
–
tahdid va jinoiy harakatlarning oqibatlarini yo‗q qilish va mavqeini
saqlash.
Ushbu barcha usullarning maqsadi axborot resurslarini noqonuniy
tahdidlardan himoya qilish va quyidagilarni ta‘minlashdan iborat:
–
konfedensial axborotlarning tarqab ketishini oldini olish;
–
konfedensial axborot manbalariga noqonuniy kirishni taqiqlash;
–
axborotning butunligi, to‗liqligi va undan foydalana olishni saqlash;
–
axborot konfedensialligiga rioya qilish;
–
mualliflik huquqlarini ta‘minlash.
Yuqoridagilarni e‘tiborga olib, axborotni muhofaza qilish deganda davlat,
jamiyat va shaxslarning axborot xavfsizligini ta‘minlashga yo‗naltirilgan usul,
vosita va choralar majmuini tushunish mumkin.
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
Ko’rgazmali-harakat tafakkur turi

|
Ko’rgazmali-harakat tafakkur turi
|
bet | 197/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limKo’rgazmali-harakat tafakkur turi. Tarixiy taraqqiyot davomida odamlar o’z oldilarida turgan maqsadlarni dastlab amaliy faoliyat nuqtai nazaridan yechganlar, keyinchlik unda nazariy faoliyat ajralib chiqqan. amaliy va nazariy faoliyat chambarchas bir-biri bog’langandir.
Ko’rgazmali-harakat tafakkur turiga psixologik adabiyotlarda quyidagicha ta'riflar uchraydi. Jumladan, V.Karimova tomonidan ko’rgazmali-harakat tafakkuri odamning real predmetlar bilan ish qilayotgan paytda fikrlash jarayonini nazarda tutadi. "Psixologik lug’atda" ko’rgazmali harakatli tafakkur amaliy tafakkurning bevosita idrok qilayotgan narsa va hodisalar haqida harakatlar yordami bilan amalga oshiriladigan fikrlash turi, deb tavsiflanadi.
Sof psixologik faoliyat birlamchi emas, balki amaliy faoliyatning o’zi birlamchidir. Yana faoliyatning taraqqiyoti davomida unga nisbatan mustaqil
nazariy fikr yuritish faoliyati ajralib chiqqan. Faqat butun insoniyatning tarixiy taraqqiyoti emas, balki shu bilan birga har bir bolaning psixik taraqqiyoti jarayoni ham dastavval sof nazariy faoliyat emas, balki amaliy faoliyatdir.
Agarda insoniyatning tarixiy taraqqiyoti muammosidan chetlanib, ushbu masalani olib qarasak, u holda amaliy faoliyat birlamchi ekanligiga ishonch hosil qilamiz. Buning uchun insonning ontogenetik taraqqiyotini dastlabki fazasiga murojaat qilamiz. Bola tug’ilishdan tortib, to uning bog’cha yoshigacha davrini amaliy faoliyatda ko’rgazmali-harakat tafakkuri o’sishining asosiy pallasi deb atash mumkin. Mazkur yoshdagi inson zoti ana shu amaliy faoliyat negizida aqliy harakatlarni amalga oshiradi, amaliy bilimlarni o’zlashtiradi, natijada ko’rgazmali- harakat tafakkuri o’sa boradi. Ushbu yoshdagi kichkintoylar o’zlari o’ynayotgan o’yinchoqlarni qo’llari bilan bevosita ushlab ko’rish orqali ular bilan tanishadilar, shuning bilan birga ularni idrok qilishga intiladilar. Idrok qilingan predmetlar va o’yinchoqlarni o’zaro solishtiradilar, qismlarga ajratadilar, analiz va sintez qiladilar, bo’laklarga ajratilganlarni yaxlit holga keltirib birlashtiradilar. Kattalar tushuntirishiga ishonch hosil qilmasdan, ayni chog’da ularni ob'ektni sindirib yoki buzib bo’lsa ham, ularning ichki tuzilishi bilan tanishish ishtiyoqi, mayli kuchli bo’ladi. Shu boisdan amaliy xarakterdagi muammolarni hal qilishda ko’pincha buzib, tuzatish yo’li bilan harakat qiladilar. Ko’rgazmali-harakat tafakkuri bog’cha yoshiga yetgandan so’ng bolalarda o’z qiymatini yo’qota boshlaydi.
|
| |
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 177
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
bir-biriga bog‘langan. Amerikalik tadqiqotchilar G.Knoll va K.Tenkerslilar ijobiy imidjning eng
muhim elementi sifatida quyidagilarni hisoblaydilar: muloqot qobiliyatlari (yozuv, nutq, aniq
ifodalash); Keyingi o‘rinlarda tashqi ko‘rinish (shaxsiy gigiena elementlari: teri, soch, tirnoqlar),
tashqi ko‘rinish (umumiy ko‘rinish: qomat, jismoniy forma, kiyim) va yaxshi xulq-atvor muhim
ahamiyatga ega.27
V.M. Shepelning fikricha Imij xushmuomalalik, empatiya, reflekslik, notiqlik kabi
fazilatlarni o‘z ichiga oladi. Ta’lim va tarbiya natijasi bo‘lgan shaxs xususiyatlari: axloqiy
qadriyatlar, ruhiy salomatlik (o‘z-o‘zini tartibga solish, o‘z-o‘zini bo‘shashtirish), hayotiy va
kasbiy tajriba shular jumlasidan. Olimning fikricha, Imijning ustuvor xususiyatlari bu yaxshi
tarbiyalanganlik, bilimdonlik va professionallik.28
Zamonaviy o‘qituvchi o‘zini va auditoriyani, o‘quv jarayonining borishini hamda uning
natijalarini nazorat qila olishi kerak. Nazoratning sog‘lom shakli bugungi voqelikda ham yuzlab
yillar avval mavjud bo‘lishi kerak, chunki nazoratning eng yomon shakli uning yo‘qligidir.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, bugungi kutilmagan, ba’zan shafqatsiz zamonda
o‘qituvchi o‘z o‘quvchilariga nisbatan mehribon, e’tiborli va bag‘rikeng bo‘lishi bilan birga,
adolatli va xushmuomala bo‘lishi kerak. Shuningdek, u chinakam qiziqarli bo‘lishi, o‘zini
rivojlantirishga qodir bo‘lishi va har doim yangi cho‘qqilarga intilishi kerak, bu talabalar bilan bir
xil to‘lqin uzunligida bo‘lishi va ularga doimo yangi va dolzarb narsalarni bera olishi uchun.
Ta’lim jarayoni og‘riqsiz va qiziqarli o‘tishi, eng muhimi o‘z mevasini berishi uchun XXI asr
o‘qituvchisi ham xuddi maestro kabi nozik psixolog va yaxshi tashkilotchi bo‘lishi kerak.
|
| |
Realistik xayol - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 217/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limRealistik xayol - turida voqelik aks ettiriladi, orzular amalga oshadi.
Fantastik xayol - amalga oshmaydigan xayol turidir.
Xayol sifatlari.
Kishilarning xayoli kengligi, mazmundorligi, kuchi va realligi, fantaziya boyligi jihatidan farq qiladi. Xayol kengligi voqelikning kishilar faoliyati uchun bo’ladigan doirasi bilan belgilanadi. Masalan, kishi san'at, texnika, sport, bilimga qiziqsa va ular haqida xayol qilsa, bunday kishining xayoli keng bo’ladi.
Xayolning unumdorligi biror narsaga nisbatan xayolning boyligi, xilma- xilligi bilan belgilanadi. Xayol keng bo’lsa, u mazmundor ham bo’ladi. Xayol faoliyatning biror sohasida namoyon bo’ladi. Xayolning kengligi va mazmundorligi kishining bilim va tajribasiga bog’liq.
Xayol kuchi kuchsiz va kuchli bo’ladi. Kuchli xayolda odam juda tez ta'sirlanadi. Masalan, biz "O’tgan kunlar" romanini, "Shaytanat" romanlarini o’qiganimizda xayol kuchli bo’lishi natijasida ta'sirlanamiz. Ilmiy asarni, zerikarli, hikoyalarni o’qiganmizda esa xayolimiz kuchsiz bo’ladi. Qiziqish kuchli bo’lsa, xayol ham kuchli bo’ladi. Bolalarning xayoli fantaziyaga boy bo’ladi. Mehnat faoliyati natijasida xayol sifatlari rivojlanadi.
Xayol kuchi quyidagilarga bog’liq bo’ladi.
Xayol kuchi ehtiyoj, qiziqish, istaklarning kuchiga bog’liq bo’ladi. Masalan: faqat shu bugungi kun haqida o’ylasa, odamning xayoli kuchsiz bo’ladi.
Xayol kuchi hissiyotga bog’liq bo’ladi, hissiyot qanchalik kuchli bo’lsa, xayol shunchalik erkin bo’ladi. Xayol kuchi idrokka bog’liq bo’ladi. Biz idrok qilganimizda diqqat bilan idrok qilsak, xayol kuchayib, kengayadi, agar diqqatimiz xayolga qaratilsa, unda idrok qilsak, xayol kuchayib kengayadi, agar diqqatimiz xayolga qaratilsa unda idrok susayadi. Masalan, ba'zan bir xayolga berilib, atrofdagi narsalarni ko’rmaymiz, eshitmaymiz.
Xayol kuchi kishining ahvoliga, asab tizimiga bog’liq bo’ladi, ya'ni asab tizimining tetikligiga, charchab qolganligiga, sog’ligiga va betobligiga bog’liq bo’ladi. Masalan: harorat juda baland bo’lishi natijasida obrazlar juda yorqinlashib ketadi. Natijada bunday paytda odam alahsiraydi. Gallyusinasiya xayolning kuchli namoyon bo’lishidir.
|
| |
Ixtiyorsiz xayol - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 216/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'limIxtiyorsiz xayol deb - odam o’zining oldiga hech qanday maqsad qo’ymasdan, irodani ishga solmasdan, qandaydir o’z-o’ziga obraz va tasavvurlarni yaratishiga aytiladi.
Ixtiyorsiz xayol shu topdagi kuchli ehtiyoj tufayli maydonga keladi. Masalan: odam juda tashna yoki juda och bo’lgan paytida uning xayolida har turli taomlar, daryo va buloq suvlari paydo bo’la boshlaydi. Odamning ayni shu chog’dagi hissiy holati, ya'ni his-tuyg’ulari ham ixtiyorsiz xayolning maydonga kelishiga sabab bo’ladi. Chunonchi, vahima yoki qo’rqinch hissi paytida odamning xayoliga qo’rqinchli narsalarning obrazlari kela boshlaydi.
Odamning tush ko’rishi ham ixtiyorsiz xayol faoliyatlaridan hisoblanadi. Yuqorida aytib o’tganimizdek, odam uxlay boshlagan paytda bosh miya po’stining hamma joylari tormozlanmay, ayrim joylari ishlab turadi. Ana shu ishlab turgan joylaridagi nerv hujayralarida ilgari hosil qilingan obraz va tasavvurlar qayta tiklanib, odam tush ko’ra boshlaydi. Bunda miya po’stining eng asosiy markazlari (ikkinchi signallar tizimi) tormozlangan bo’lgani tufayli hech qanday nazorat bo’lmaydi. Natijada obraz va tasavvurlar bir-biri bilan allaqanday munosabatlarga kirib, odam palapartish tush ko’ra boshlaydi.
Ixtiyoriy xayol jarayonlari betartib ravishda, emas balki muayyan bir jarayonda o’tadi. Bu tartib odamning ehtiyojlari, maqsadlari, hissiyotlari fikr hamda maslaklari bilan belgilanadi.
Ixtiyoriy xayol deb oldindan belgilangan maqsad asosida iroda kuchini ishga solib muayyan obraz va tasavvurlarni yaratishga aytiladi. Demak, ixtiyoriy xayol hamisha ma'lum maqsad va vazifalarni bajarish bilan bog’liq bo’ladi. Bunday maqsad va vazifalar boshqalar tomonidan qo’yilishi mumkin. Masalan, rassom o’zi ishlamoqchi bo’lgan suratning mavzusini o’zi belgilaydi. Yozuvchi yozmoqchi bo’lgan asarning mavzusini o’zi tanlaydi va o’zi badiiy obrazlarni yaratadi. Umuman san'at asarlarining hammasi ixtiyoriy xayol natijasida maydonga keladi.
Biroq shuni ham aytib o’tish kerakki, ixtiyoriy xayol ba'zan ixtiyorsiz xayolga o’tib ketishi mumkin. Shuning uchun ixtiyoriy xayol ixtiyorsiz xayoldan batamom ajralgan holda ro’y bermaydi. Ixtiyoriy xayol jarayoni hamisha beixtiyor qilinadigan xayol daqiqalarini o’z ichiga oladi. Masalan, rassomlar yoki kompozitorlar o’zlarining biror yangi asarlarini ixtiyoriy tarzda yaratayotganlarida
ba'zan ixtiyorsiz ravishda ayrim fikrlarga berilib ketishlari mumkin.
|
| |
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari - bet 4

6
I-Bob. AXBOROTNI XAVFSIZLIGI, KIBERJINOYATCHILIK VA
AXBOROTGA TAHDIDLAR.
1-Mavzu:Axborotni muhofaza qilish, axborot xavfsizligi va uning zamonaviy
konsepsiyasi.
Tayanch iboralar:
axborot, axborot xavfsizligi, ommaviy axborot, maxfiy
axborot, hujjatlashtirilgan axborot, konfedensial axborot.
Axborot xavfsizligi
– tasodifiy va atayin qilingan hujumlardan himoyalanish.
Axborot xavfsizligi ko‗p qirrali faoliyat sohasi bo‗lib, unga faqat tizimli va
kompleks yondashuv muvaffaqiyat keltirishi mumkin
O‗zbekiston Respublikasining 2002-yil 12-dekabrdagi №439-II-sonli
«Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to‗g‗risida»gi qonunida axborot va
uning turlari to‗g‗risida quyidagi ta‘riflar keltirilgan:
axborot
– manbalari va taqdim etilish shaklidan qat‘iy nazar shaxslar,
predmetlar, faktlar, voqealar, hodisalar va jarayonlar to‗g‗risidagi ma‘lumotlar;
axborotni muhofaza etish – axborot borasidagi xavfsizlikka tahdidlarning oldini
olish va ularning oqibatlarini bartaraf etish choratadbirlari;
ommaviy axborot
– cheklanmagan doiradagi shaxslar uchun mo‗ljallangan
hujjatlashtirilgan axborot, bosma, audio, audiovizual hamda boshqa xabarlar va
materiallar;
hujjatlashtirilgan axborot
– identifikatsiya qilish imkonini beruvchi
rekvizitlari qo‗yilgan holda moddiy jismda qayd etilgan axborot;
maxfiy axborot
– foydalanilishi qonun hujjatlariga muvofiq cheklab
qo‗yiladigan hujjatlashtirilgan axborot. Ushbu ta‘rif O‗zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining «O‗zbekiston Respublikasi Prezidentining «Milliy
axborot resurslarini muhofaza qilishga doir qo‗shimcha chora-tadbirlar
to‗g‗risida» 2011-yil 8-iyuldagi PQ–1572-son qarorini amalga oshirish chora-
tadbirlari haqida»gi 2011-yil 7-noyabr 296sonli qarorida quyidagicha ifodalangan:
maxfiy axborot
– O‗zbekiston Respublikasi qonun hujjatlariga muvofiq
foydalanish cheklangan, davlat sirlariga mansub axborot mavjud bo‗lmagan
hujjatlashtirilgan axborot.
MUNDARIJA: 
KIRISH................................................................................................................ 5

|
MUNDARIJA:
KIRISH................................................................................................................ 5Bog'liq 13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A92MUNDARIJA:
KIRISH................................................................................................................ 5
I-Bob. AXBOROTNI XAVFSIZLIGI, KIBERJINOYATCHILIK VA
AXBOROTGA TAHDIDLAR. ......................................................................... 6
1-Mavzu: Axborotni muhofaza qilish, axborot xavfsizligi va uning zamonaviy
konsepsiyasi. ................................................................................................ 6
2-Mavzu: Kiberjinoyatchilik, kiberhuquq va kiberetika .................................... 12
3-Mavzu: Axborot xavfsizligiga tahdid va uning turlari .................................... 19
II-Bob. AXBOROTLARNI FIZIK, KRIPTOGRAFIK VA
STEGANOGRAFIK HIMOYALASH. .......................................................... 26
4-Mavzu: Axborot infratuzulmasini fizik hemoyasini ta‘minlash. .................... 26
5-Mavzu: Sodda shifrlash algoritmlari. O‗rinlarini almashtirish shifrlari. Sehrli
kvadrat. ....................................................................................................... 38
6-Mavzu: Sezarning shifrlash tizimi, Vijinerning shifrlash tizimi. .................... 52
7-Mavzu: Ma‘lumotlarni shifrlash va arxivlash vositalari. ................................ 55
8-Mavzu: Steganografiya ................................................................................... 57
9-Mavzu: Ochiq kalitli shifrlash algoritmlari. .................................................... 60
Ochiq kalitli shifrlash algoritmlari. .................................................................... 63
III-Bob. AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA‟MINLASHNING USUL VA
VOSITALARI. .................................................................................................. 78
10-Mavzu: Identifikatsiya, autentifikatsiya va avtorizatsiya. ............................ 78
11-Mavzu: Elektron tijorat xavfsizligi. .............................................................. 86
12-Mavzu: Kompyuter viruslari va antiviruslar. ................................................ 93
13-Mavzu: Mavzu:Axborot xavfsizligi siyosati. .............................................. 105
14-Mavzu. Windows OT Foydalanuvchi qayd yozuvlarini boshqarish ……112
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
MUNDARIJA:
KIRISH................................................................................................................ 5
|
-modda. Axborot berishni rad etish

18
sirlarini saqdash, axborot vositasida qonunga xilof ravishda ruxiy ta‘sir
ko‗rsatilishidan himoya qilish yuli bilan ta‘minlanadi.
Jismoniy shaxslarga taalluqli shaxsiy ma‘lumotlar maxfiy axborot
toifasiga kiradi.
Jismoniy shaxsning roziligisiz uning shaxsiy xayotiga taalluqli axborotni,
xuddi shuningdek shaxsiy xayotiga taallukli sirini, yozishmalar, telefondagi
so‗zlashuvlar, pochta, telegraf va boshqa muloqot sirlarini buzuvchi axborotni
tuplashga, sakdashga, kayta ishlashga, tarqatishga va undan foydalanishga yul
ko‗yilmaydi, qonun xujjatlarida belgilangan hollar bundan mustasno.
Jismoniy shaxslar to‗g‗risidagi axborotdan ularga moddiy zarar va ma‘naviy
ziyon yetkazish, shuningdek ularning huquqdari, erkinliklari va qonuniy
manfaatlari ro‗yobga chikarilishiga to‗sqinlik qilish maqsadida foydalanish
taqiqdanadi.
Fukarolar to‗g‗risida axborot oluvchi, bunday axborotga egalik qiluvchi
xamda undan foydalanuvchi yuridik va jismoniy shaxslar bu axborotdan
foydalanish tartibini buzganlik uchun qonunda nazarda tutilgan tarzda javobgar
bo‗ladilar.
Ommaviy axborot vositalari axborot manbaini yoki taxallusini qo‗ygan
muallifni ularning roziligisiz oshkor etishga xakdi emas. Axborot manbai yoki
muallif nomi faqat sud qarori bilan oshkor etilishi mumkin.
TESTLAR ....................................................................................................... 127

5
KIRISH
Axborot kommunikatsiya texnologiyalari sohasi qanchalik rivoj topgani sari,
uning afzalligi va qulayliklaridan foydalanish bilan bir qatorda, butun
mamlakatimizda axborot xavfsizligini ta‘minlash eng dolzarb masalaga aylanib
bormoqda, Ushbu soha albatta rivojlanishi kerak va buni qilamiz...
SH.M.Mirziyoyev
Har qanday taraqqiy etgan jamiyat hayotida axborotning ahamiyati uzluksiz
ortib bormoqda. Uzoq o‗tmishdan davlatning harbiy-strategik ahamiyatiga molik
bo‗lgan ma‘lumotlar qat‘iy sir tutilgan va himoyalangan. Hozirgi vaqtda ishlab
chiqarish texnologiyalariga va mahsulotlarni sotishga tegishli axborot tovar
ko‗rinishiga ega bo‗lib, ichki va tashqi bozorda unga bo‗lgan talab ortib
bormoqda. Axborot texnologiyalari avtomatlashtirish va axborotni muhofaza
qilish yo‗nalishlarida muntazam mukammallashib bormoqda.
Zamonaviy axborot texnologiyalarining taraqqiyoti sanoat shpionaji,
kompyuter
jinoyatchiligi,
konfedensial
ma‘lumotlarga
ruxsatsiz
kirish,
o‗zgartirish, yo‗qotish kabi salbiy hodisalar bilan birgalikda kuzatilmoqda.
Shuning uchun axborotni muhofaza qilish har qanday mamlakatda muhim davlat
vazifasi hisoblanadi. O‗zbekistonda axborotni muhofaza qilishning zaruriyati
axborotni muhofaza qilishning davlat tizimi yaratilishida va axborot
xavfsizligining huquqiy bazasini rivojlantirishda o‗z ifodasini topmoqda.
«Axborotlashtirish to‗g‗risida», «Davlat sirlarini saqlash to‗g‗risida», «Elektron
hisoblash mashinalari dasturlari va ma‘lumotlar bazalarini huquqiy himoya qilish
to‗g‗risida» va boshqa qonunlar hamda bir qator hukumat qarorlari qabul qilindi
va amalga tatbiq etildi.
Axborotni muhofaza qilish axborotni ixtiyoriy ko‗rinishda yo‗qotishda
(o‗g‗irlash, buzish, qalbakilashtirish) ko‗riladigan zararning oldini olishni
ta‘minlashi lozim. Axborotni muhofaza qilish choralari axborot xavfsizligiga oid
amaldagi qonun va me‘yoriy hujjatlar asosida va axborotdan foydalanuvchilarning
manfaatlariga ko‗ra tashkil etilishi zarur. Yuqori darajada axborotni muhofaza
qilishni kafolatlash uchun muntazam ravishda murakkab ilmiy-texnik vazifalarni
hal etish va himoya vositalarini takomillashtirish talab etiladi.
Xulosa chiqarish - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 194/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim
Bir qancha hukmlarning mantiqiy bog’lanishi natijasida hosil bo’lgan yangi hukm insonning bilish faoliyatida alohida ahamiyatga ega. Xulosa chiqarish shunday tafakkur shaklidirki, bu shakl vositasi bilan biz ikki yoki undan ortiq hukmlardan yangi hukm hosil qilamiz. Masalan, har qanday harakat materiya harakatidir, issiqlik harakat shaklidir, degan ikkita hukmni olaylik. Bu ikki hukmdan, demak issiqlik materiya harakatidir degan yangi hukm chiqariladi. Bunda birinchi hukm hamisha umumiy hukm bo’lib, ikkinchi hukm yakka hukm bo’ladi.
Keltirilgan misollardan ko’rinib turibdiki, mulohaza yuritish ham xulosa chiqarish ham voqelikni bevosita bilishning asosiy shakli sifatida namoyon bo’lgan oldingi ikki hukmga asoslanib, uchinchi hukm chiqariladi. Mazkur xulosani bevosita tekshirib ko’rishga hech qanday ehtiyoj qolmaydi. Shu sababdan xulosa chiqarishda fikr o’rtasidagi shunday bog’lanish natijasida bir yoki undan ortiq hukmlardan uchinchi hukm keltirib chiqariladi.
Xulosa chiqarish uch turga bo’linadi: induktiv, deduktiv va analogiya.
Induktiv xulosa chiqarish - bu xulosa chiqarishning shunday mantiqiy usulidirki, bunda bir necha yakka va ayrim hukmlardan umumiy hukmga o’tiladi, yoki ayrim fakt va hodisalarni o’rganish asosida umumiy qonun va hoidalar yaratiladi. Masalan, temir elektr tokini o’tkazadi, po’lat elektr tokini o’tkazadi, mis elektr tokini o’tkazadi, ruh elektr tokini o’tkazadi. Demak, barcha metallar elektr tokini o’tkazadi, degan umumiy xulosa chiqaramiz.
Deduktiv xulosa chiqarishda umumiy va yakka hukmlardan yakka yoki juz'iy hukm keltirib chiqariladi. Misol uchun barcha metallar elektr tokini o’tkazadi. Temir metaldir. Demak, temir ham elektr tokini o’tkazadi.
Analogiya xulosa chiqarishning shunday shaklidirki, bunda biz ikki predmetning ba'zi bir belgilari o’xshashligiga qarab, bu predmetlarning boshqa belgilarining o’xshashligi to’g’risida xulosa chiqaramiz. Analogiya deb narsa va hodisalarning bir-biriga o’xshash bo’lgan ba'zi belgilariga qarabgina hukm yuritishdan iborat xulosa chiqarish shakliga aytiladi. Analogik usulda chiqarilgan xulosa chin, taxminiy hamda yolg’on bo’lishi mumkin. Fikr yuritishning bunday shakli ko’pincha yosh bolalarga xos xususiyatdir. Demak, juz'iy ikki yakka hukmlarga asoslanib, juz'iy yoki yakka hukm keltirib chiqaramiz. Masalan, bog’cha yoshidagi bola mana bunday mulohaza yuritadi; adamlar darvozadan ismimni aytib chaqirib keldilar. Ular sovg’a olib kelgan bo’lsalar kerak. Bu bolaning mulohazasini tahlil qilib ko’rsak, uning fikr yuritishi mana bunday tarzda taraqqiy etganligini shoxidi bo’lamiz. O’tgan galda adam ismini aytib chaqirib kelgan edilar, yana chaqirayotirlar. Albatta, adam menga sovg’a olib kelganlar, deb xulosa chiqaradi.
Shunday qilib, analogik yo’l bilan xulosa chiqarganda murakkab qonuniyatlar to’g’risidagi bilimlar o’zlashtirilmasa-da, lekin turmushning turli jabhalarida undan foydalanib turiladi.
|
| |
Xayol jarayonlari - O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim

|
O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta'lim
|
bet | 214/314 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 3,55 Mb. | | #138209 |
Bog'liq O’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta\'lim Xayol jarayonlari
Xayol jarayonlari insonning tajribasi va bilim doirasi, shuningdek o’tmish tajribalari bilan belgilanadi. Shuningdek xayol jarayonlari sifatida quyidagilar ajratib ko’rsatiladi va ular yaqqol ifodalash maqsadida quyida jadval ko’rinishida aks ettirildi.
Agglyutinasiya - "elimlash" degan ma'noni bildirib, unda turli qismlarni bitta qilib yangi obraz yaratiladi. Masalan: yalmog’iz kampir, suv parisi, kentavr, ssfinks obrazlari va boshqalar.
Giperbolizasiya - obrazlarni kattalashtirish yoki kichiklashtirish shuningdek, alohida qismlarni o’zgartirishdir. Masalan: Gulliver, liliput, Alpomish, Rustam pahlavon obrazlari kabilar.
Tizimlashtirish - o’xshatish orqali ayrim tasavvurlarni ular orasidagi farqlarni silliqlash; tipiklashtirish-bir xil obrazlarni qaytarilishi bo’lib, har bir davr uchun tipik bo’lgan obrazlarni yaratish Masalan: A.Qahhor hikoyalari ("O’g’ri", "Bemor") A.Qodiriy ("O’tgan kunlar") romani kabilar.
Aksentlashtirish - ayrim belgilarni ta'kidlash orqali obrazlar yaratish Masalan: o’rtoqlik hazillari. Aksentlashtirish badiiy adabiyotlarda juda ko’p qo’llaniladi.
Yuqoridagi xayol jarayonlari orqali yaratiladigan obrazlar analiz va sintez jarayonida ro’y beradi. Chunki har bir narsani yoki hodisani avval analiz (tahlil) qilib ko’riladi, keyin ularni sintez (birlashtirish) qilish orqali yangi obrazlar hosil qilinadi.
Xayol jarayonida xayol tasavvurlarining xotira tasavvuridan farqi muhim ahamiyatga ega.
Xayol tasavvurlari ongda paydo bo’ladi va barqaror bo’ladi.
Xotira tasavvuridagi narsa doimo tanish narsadek his qilinadi. Xayol tasavvurlari esa yangilikni his qilish tuyg’ularini beradi.
Xayol tasavvurlari insonning qiziqish va ideallari bilan bog’liq bo’lgani sababli yangilikni his qilish tuyg’ulari oqibatida vujudga keladi.
Xayol turlari
Odatda biz tasavvur xayoli, ijodiy xayol, ixtiyoriy va ixtiyorsiz xayol deb xayolni bir necha turlarga ajratamiz. Aynan xayol turlarini quyidagi tarzda ifodalash muhim sanaladi.
Orzu
|
| |
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini

|
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatiniBog'liq ЖДПУ Мактаб менежменти 06 12 22 Анжуман тўплам 184
“Ta’lim muassasalarida boshqaruv va o‘quv sifatini
takomillashtirish muammolari” – respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
JIZZAX DAVLAT PEDAGOGIKA UNIVERSITETI
06.12.2022
hayotiy pozitsiyalarida, hissiyot va emotsiyalarini bildirishda harakatlar erkinligini taqdim etadi,
o‘z navbatida, bolada internet-qaramlik holatining shakllanishiga olib keladi. Shuningdek, global
tarmoqdagi zo‘rovonlikning targ‘iboti shaxs shakllanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, shu bois bu
masalaga ijtimoiylashtirish agentlarining, ayniqsa oiladagilarning e’tiborlarini kuchaytirish kerak
bo‘ladi.
Xulosa shuki, bolaning irsiy-biologik omillari, oila, ta’lim-tarbiya muhiti, ijtimoiy ta’sir,
ekologik muhit omillari, texnik va texnologik axborot xurujlari va hokazolar pedagoglar e’tibor
berishlari lozim bo‘lgan shart-sharoitlar va omillar sirasiga kiradi. Shaxs rivojlanishiga o‘zining
ijobiy yoki salbiy ta’sirini ko‘rsatuvchi omillarga tarbiyachi va o‘qituvchilar hamda ota-onalarning
alohida e’tibor qaratishi bolaning muvaffaqiyatli ijtimoiylashuvini ta’minlashning garovi
hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYoTLAR RO‘YXATI
1.O‘zbek tilining izohli lug‘ati.O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi davlat nashriyoti.T:332-
bet
2. Zunnunov A. Pedagogika tarixi darslik.Sharq .T.2004 266-bet.
4. Mavlonova R., Rahmonqulova N., Matnazarova K., Shirinov M.,Hafizov S.“ Umumiy
pedagogika” darslik. Toshkent, 2018., 152 b.
5. Mudrik A.V. Ijimoiy pedagogikaga kirish /o‘quv qo‘llanma. Penza, 1984. - 171 s.
6. Фелдштейн Д.И. Социалное развитие в пространстве - времени Детства. -М.:
Московский психолого-социалный институт: Флинта, 1997. - 160 с.
7. Эфроимсон В.П., “Гнетика гениалности”.© ООО «Издателство АСТ», Москва,
2019. - 175 с.
8 .Щеглов И.А. Социализация лиchности как теоретиchеская проблема [Электронный
ресурс] // Теория и практика общественного развития. 2014. № 1.
|
| |
) Bitkilərdən hansının tərkibində ürək qlikozidləri yoxdur?

700) Bitkilərdən hansının tərkibində ürək qlikozidləri yoxdur?
A) Üskükotunun
B) Evkalipt yarpağının
C) İnciçiçəyinin
D) Kombe strofantının
E) Xoruzgülü otunun
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.206.
701) Hansı bitkinin preparatları “A” siyahısında saxlanılır?
A) Şaxtagülü kökümsovunun
B) Qaragilə meyvəsinin
C) Dişqurtlayan meyvəsinin
D) Palıd qabığının
E) Qaytarma kökümsovunun
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.294-295.
702) At şabalıdının toxumundan alınan tinkturadan nə üçün istifadə edirlər?
A) Aterosklerozun müalicəsində
B) Tromboflebitin müalicəsində
C) Bronxitin müalicəsində
D) Nevrozun müalicəsində
E) Taxikardiyanın müalicəsində
Ədəbiyyat: Y.B.Kərimov, T.A.Süleymanov, C.İ.İsayev , C.S.Xəlilov "Farmakoqnoziya" Bakı-2010 səh.489-492.
|
Konfedensial axborot - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

7
chiqarishga yoki tijoratga oid hamda maxfiy, konfedensial yoki nomaxfiy bo‗lishi
mumkin.
Axborot xavfsizligi tushunchasi, uning tashkil etuvchilari tavsifi.
Axborot
xavfsizligi deganda tabiiy yoki sun‘iy xarakterdagi tasodifiy yoki qasddan qilingan
ta‘sirlardan axborot va uni qo‗llab-quvvatlab turuvchi infrastukturaning
himoyalanganligi
tushuniladi.
Bunday
tа‘sirlar
ахbоrоt
sоhаsidаgi
munоsаbаtlarga, jumladan,
axborot egalariga, axborotdan foydalanuvchilarga va
axborotni muhofaza qilishni qo‗llab quvvatlovchi infrastrukturaga jiddiy zarar
yetkazishi mumkin.
O‗zbekiston Respublikasining 2002-yil 12-dekabrdagi №439-II-sonli
«Axborot erkinligi prinsiplari va kafolatlari to‗g‗risida»gi
qonunida axborot
xavfsizligi axborot borasidagi xavfsizlik deb belgilangan va u axborot sohasida
shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarining himoyalanganlik holatini anglatadi.
Axborot sohasida shaxs manfaatlari fuqarolarning axborotdan foydalanishga
doir konstitutsiyaviy
huquqlarini amalga oshishida, qonunda taqiqlanmagan
faoliyat bilan shug‗ullanishida hamda jismoniy, ma‘naviy
va intellektual
rivojlanishda axborotlardan foydalanishlarida, shaxsiy xavfsizlikni ta‘minlovchi
axborot himoyasida namoyon bo‗ladi.
Axborot sohasida jamiyat manfaatlari bu sohada shaxs manfaatlarini
ta‘minlashda,
demokratiyani mustahkamlashda, ijtimoiy huquqiy davlatni
qurishda, ijtimoiy hamjihatlikni qo‗llab-quvvatlashda o‗z aksini topadi.
Axborot sohasida davlat manfaatlari milliy axborot infrastrukturasining
rivojlanishiga sharoitlar yaratishda, axborot olish sohasida shaxs va fuqarolarning
konstitutsiyaviy huquq va erkinliklarini
amalga oshishida, O‗zbekistonning
hududiy birligini, suverenitetini va konstitutsiyaviy tuzumining mustahkamligini,
siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy barqarorligini ta‘minlash
maqsadida axborotdan
foydalanishda, qonuniylik va huquq tartibotni qat‘iy amalga oshishida, o‗zaro
tenglik va o‗zaro manfaatdorlikdagi xalqaro hamkorlikni rivojlantirishda
ifodalanadi.