Kompyuter virusi - Opetarision tizimlar

|
Opetarision tizimlar
|
bet | 5/10 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 2,46 Mb. | | #240106 |
Bog'liq AniviruslarKompyuter virusi- bu uncha katta bo’lmagan dastur bo’lib, u mustaqil ravishda ko’payishi, o’zini disklarga (disketalarga) va lentalarga olib o’tishi, dasturli fayllaga bog’lanishi, aloqa kanallari va kompyuter tarmoqlari bo’yicha uzatilishi mumkin.
Bu sinchiklab tuzilgan va ko’pincha juda xavfli ayyor dasturdir. Ba’zida bir viruslar juda xushmuomiladir, masalan, oddiygina bayram bilan tabriklovchi va turli xil tovushli va videoeffektlarni yaratuvchi, lekin tizimning butun ishini izdan chiqaruvchi va undagi ma’lumotlarni buzuvchi yozuv viruslari ham bor.
Virus o’zi joylashgan dastur bilan yuklanadi va ishga tushadi. O’zining yovuz niyatini amalga oshirishdan oldin tayyorlanadi: o’zini xotiraning boshqa joyiga yozadi, operatsion tizimni modifikatsiyalaydi (o’zgartiradi), ba’zida o’ziga, o’zining paydo bo’lishi manbasini yaratish uchun, «sirtdan bilinmaydigan va inkubatsiya davrini» tashkil etadi, boshqa dasturlarga oshib o’tadi.
Virus amaliy dasturlarga, operatsion tizim, tarmoqli drayverlar, magnit diskalarining tizimli soxasida joriy etilgan bo’lishi mumkin. So’nggi vaqtda matnli fayllarga yuquvchi, ularni buzuvchi, ularning o’lchamlarini ko’p marta ottiruvchi viruslar paydo bo’ladi.
Viruslar faoliyatining eng ko’p paydo bo’ladigan oqibatlari:
operatsion tizimni imkoni yo’qligi;
qiymatlarini nolga tenglashtirish va ixtiyoriy o’zgartirish;
fayl tizimini buzish (fayllarni aralashtirib yuborish, fayllarni joylashish jadvalini buzish);
fayl o’lchamlarini jiddiy kattalashtirish;
displey ishlashini buzish va shunga o’xshash.
Kompyuterlarning viruslari bilan ommaviy zaxarlanishi 13 yil oldin qilingan. 1987 yilda pokistonlik dasturchilar Pokistonlik dastur mahsulotlarning arzon litsenziyasiz nusxalarini sotib olgan amerikaliklarni jazolashga qaror qilinadi. Qonunsiz sotilayotgan nusxalarga «pokistoncha» virus (keyinchalik u shunday deb atlagan) tatbiq qilingan, u AQSH dagi 18 mingdan ortiqroq kompyuterni tezda zaxarlaydi va yer shari bo’ylab sayoxat qilib, yetib keldi.
Keyin viruslar va ular bilan zaharlangan kompyuterlar soni shiddat bilan ko’paya boshladi va hozir keng ma’lum bo’lagan ommaviy viruslarining bir nechta o’ng mingtasi mavjuddir.
Viruslar bilan kurashish uchun qanday zararga qarshi dorini tavsiya etish mumkin?
eng avvalo «kasallikning oldini olish tadbirlari» shaxsiy kompyuterni viruslar kirib kelishidan himoya qilish. Buning uchun:
kompyuterga kelib chiqishi shubhali dasturlarni o’rnatmaslik kerak (dasturlarni tartibsiz ko’chirib yozishdan saqlaning), agar buning iloji bo’lsa, dasturlarni o’tnatishdan oldin uni albatta virusga qarshi vositalar bilan tekshiring;
o’zingizning disketangizni begona kompyuterda ishlatganda disketani yozishdan har doim saqlang, begona disketani o’zingizning kompyuteringizda ishlatganda esa uni albatta oldinidan viruslarga qarshi vositalar bilan tekshiring;
telekommunikatsiya tizimlari bilan va tarmoqlari bilan kompyuter ishlaganda aloqa kanaldan kirishda virusga qarshi filtrlar qo’ying (hozir shunaqalar ham paydo bo’ladi).
Keyin shaxsiy kompyuterni viruslarning destruktiv ta’siridan himoya qilish. Qaytarib bo’lmaydigan buzilishlarini va qiymatlarini yo’qotishni bartaraf etish uchun:
ma’lumotlarni tashqi tashuvchilarga yozish bo’yicha murojaat qilishdan himoya qilish;
disklarning tizimli sohasini va kerkli fayllarni boshqa ko’rinishdagi tashuvchilarda nusxasini olib qo’ying;
fayllarni ayrim bo’laklarga ajratishni doimo bajarish kerak, negaki bu dastur bajarilishini tezlashtiribgina qolmasdan, balki dasturlar buzilganda ularni tiklashni ham yengillashtiradi.
Va nihoyat, kompyuterga kirib olgan viruslarni topish va betaraf (xolis) qilib qo’yish. Bu jarayonlar maxsus virusga qarshi dastur vositalarini ishlatish bilan amalga oshiriladi:
viruslarni tashqi axborot tashuvchilarda ham, kompyuter xotirasida ham qidirish va topishni amalga oshiruvchi dastur- taftishchi (detektor);
viruslar ularni joylashgan muhitni ham tiklab, ham tiklamasdan yo’q qilishni bajaruvchi (ba’zida xizmat ma’lumotlarini va fayllarni boshlang’ich xolatini tiklab bo’lmaydi) deinfektorlar (doktorlar, faglar-yot zarralar va bakteriyalarni yutuvchi va hazm qiluvchi «hujayra»);
viruslar uchun xos bo’lgan harakatlarni aniqlaydigan va foydalanuvchidan ularni bajarishni qonuniyligini tasdiqlashni talab etadigan dastur - fil’trlar (qorovullar);
aniq viruslarni yashash muhitini va xotiraga yuqishini bartaraf etuvchi va shu bilan ularning ko’payish qobilyatini bloklovchi dastur-immunizatorlar – virus yuqtirmaydiganlar (emlagichlar).
Hozirgi vaqtada yuqorida ko’rsatilgan vazifalarni birga qo’shib bajaradigan ko’pgina viruslarga qarshi dasturli vositalar va virusga qarshi dasturli tizimlar ishlab chiqilgan. Quyidagi tizimlar eng ko’p qo’llanilmoqda:
disklarda yangi viruslarni paydo bo’lishini payqaydigan ADinf dasrtur taftishchi. ADinf bir necha sekund ichida butun diskni ko’rib chiqadi va hamma shubxali hodisalar to’g’risida xabar beradi. ADinf bilan qo’shimcha ravishda maxsus davolovchi ADinf Cure Module moduli ishlashi mumkin, u aksariyat ko’pchilik holatlarda hatto oldindan noma’lum bo’lgan yangi viruslar bilan zaxarlangan fayllarni muvaffaqiyatli tiklab, ularni zaxarlangunga qadar holatiga keltirish imkonini beradi;
virusga qarshi Aidstest dasturi, u mingdan ortiq ma’lum viruslarni aktiv payqaydi va ularni zararsizlantiradi;
virusga qarshi Doctor Web tizimi, u ham minglab ma’lum viruslarni payqaydi va yo’q qiladi, sozlangan protsessor va evtistik tahlil blokining borligi hisobiga esa ko’plab noma’lum viruslarni ham payqaydi;
virusga qarshi Server Guard tizimi, u qo’yidagi vazifalarni bajaradi:
ikki mingdan ortiqroq ma’lum viruslarni payqaydi va ularni yo’q qiladi;
ko’pchilik noma’lum viruslarni payqaydi;
zaxarlangan fayllarni va DOS fayl tizimini tiklaydi;
istalgan viruslarni kafolatli payqashni ta’minlaydigan fayllarni oldindan markirovkalaydi;
CMOS ma’lumotlarini va buzilgan xolatlarda ularni samarali tiklashni ta’minlaydi;
bajariladigan fayllarga yozishdan umumiy himoyalaydi, bunda fayllarni zaxarlashni imkoni bo’lmaydi.
Boshqa operatsion muhitlarda va dastur qobiqlarida ishlashga ishlashga mo’ljallangan virusga qarshi quvvatli tizimlar ham bor: Norton Antivirus, PC Tools Antivirus, Windows 95 muhitidagi virusga qarshilar.
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, hamma aytib o’tilgan virusga qarshi vositalarni ishlab chiqaruvchilar yangi viruslarni paydo bo’lishini sinchiklab kuzatib boradilar va ular bilan kurashish vositalarini tezda tayyorlaydilar. Bu barcha viruslarga qarshi vositalarning versiyalarini aniqlash har oyda amalga oshiradi.
|
| |