nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
IVF = IS * KK * KD - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 115/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 IVF = IS * KK * KD
Bu yerda:
ishchilar sonining o‘zgarishi (IS);
bir ishchini ishlagan kunlarining o‘zgarishi (KK);
ish kuni davomiyligining o‘zgarishi (KD).
Ish vaqti fondi (kishi-soatlari)ning o‘zi esa quyidagi ko‘rsat- kichlar ko‘paytmasidan hosil bo‘ladi.
Ish vaqtidan foydalanish tahlili kalendar ish vaqti fondlarini o‘z ichiga oladi. Kalendar ish vaqti fondi o‘rganilayotgan davrdagi kunlarni ishchilarni ro‘yxat bo‘yicha soniga ko‘paytmasidan hosil bo‘ladi. Ka- lendar ish fondidan dam olish va bayram kunlari hamda rejalashtirilgan ta’til, qo‘shimcha ta’til, kasallik kunlarini ayirish orqali reja bo‘yicha ish vaqti fondi hosil bo‘ladi. Ish vaqtidan foydalanishni tahlil etishda jami ishchilarni ishlagan ish vaqti fond (kishi-kun, kishi-soat) lari rejalashtirilgan o‘tgan yil ko‘rsatkichlari bilan taqqoslanib, ish vaqtidan to‘liq foydalanmaslik sabablari aniqlanadi. Ularga ma’muriyat ruxsati bilan ishchilarni boshqa ishlarga jalb etilishi, kasallik sababli, mehnat intizomiga rioya qilinmasligi tufayli ish vaqti yo‘qotilishi kiradi.
Ishchilarning ish vaqti fondi (IVF) ishchilar soni (Is), bir ishchini yil davomida ishlagan kunlari (K) va ish kuni davomiyligi (D) ni ko‘paytmalaridan hosil bo‘ladi.
IVF Is K D
1-T «Mehnat hisoboti» shakli ma’lumotlari asosida bir ishchini yil davomida ishlagan kunlari, ish kunining davomiyligi quyidagicha aniqlanadi.
K Jami ishchilarni ishlagan kishi kunlari
Ishchilarni ro‘ yxat bo‘ yicha o‘rtacha sоni
D Jami ishchilarni ishlagan kishi soatlari Jami ishchilarni ishlagan kishi kunlari
jadval
|
| |
Qidiruv tizimlarda obro‘ni boshqarish (SERM)

|
Qidiruv tizimlarda obro‘ni boshqarish (SERM)
|
bet | 121/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Qidiruv tizimlarda obro‘ni boshqarish (SERM)
Qidiruv tizimlarida obro‘ni boshqarish (Search Engine Reputation Management) bu bo‘lishi mumkin mijozlar nazarida tashkilotning ijobiy imidjini yaratishga qaratilgan marketing texnologiyasidir.
SERM atamasi kompaniya, brend, o‘ziga xos mahsulot haqida ijobiy kontentni oshirishga qaratilgan bir qator tadbirlar tushuniladi.
SERM-ning asosiy maqsadi – qidiruv natijalarining birinchi o‘rinlaridagi barcha salbiy sharhlarni yo‘q qilishdir. Buning eng to‘g‘ri usuli – kompaniya haqida ijobiy ma’lumotlarning katta hajmini chop etish, keyinchalik ularni qidiruv tizimlarida reklama qilish.
3.3.2-rasm. SERM maqsadi
SERM – bu PR-texnologiya va SEO oldinga siljishlarning sintezi (umumlashtirish), unga bir qator ishlar kiradi:
qidiruv tizimlarining obro‘sini va brend obro‘sidagi o‘zgarish dinamikasini kuzatish;
tovar va mahsulot to‘g‘risidagi salbiy ma’lumotlarning paydo bo‘lishiga tezkor javob berish;
PR materiallarini reklama qilish, rasmiy javoblarni qo‘shish orqali ijobiy tovar / mahsulot obro‘sini yaratish;
obro‘ning ta’sirini nazorat qilish va jozibali imidjni saqlash, shunda bo‘lishi mumkin bo‘lgan mijozlar, xodimlar va investorlar tarmoqdan faqat ijobiy yoki neytral ma’lumot topishlari mumkin.
Qidiruv tizimlarida obro‘sini boshqarishning bir necha yo‘li mavjud:
mijozlarni jalb qilishi va ularni kompaniya haqida yaxshi sharhlarni qoldirishga undashi mumkin bo‘lgan xizmatni takomillashtirish;
ijtimoiy tarmoqlardagi faollik - munozaralar bo‘lib o‘tadigan tematik guruhlarni yaratish, siz ularni boshqarishingiz va keraksiz sharhlarni filtrlashingiz mumkin;
kompaniyaning obro‘s va ijobiy imidjini oshirishga qaratilgan press-relizlar va PR faoliyatining boshqa turlarini chiqarish.
SERM-ning asosiy vositalari bu mutaxassisga tarmoqdagi kompaniya haqidagi salbiy narsalarni tezda topishga yordam beradigan turli xil xizmatlardir.
Quyida eng mashhur dasturlar:
IQBuzz. Ushbu xizmatdan foydalangan holda ijtimoiy tarmoqlar, yangiliklar lentalari va bloglardagi ma’lumotlarni kuzatish mumkin.
Uning bir necha yuz ming manbalarga ega bo‘lgan o‘z bazasiga ega. Ular shaxsiy kalit iboralarni yoki so‘zlarni izlashga yordam beradi, shuningdek bir necha yillar davomida tovar ma’lumotnomalarini beradi. Olingan va saqlangan ma’lumotlarga kun davomida kirish imkoni mavjud. IQBuzzning o‘ziga xos xususiyati foydalanuvchilarning yoshi, jinsi va joylashuvi to‘g‘risidagi statistik ma’lumotlarni to‘plash qobiliyatidir.
YouScan. Ushbu vosita IQBuzz-ning asosiy raqibi hisoblanadi. YouScan shunga o‘xshash funktsional xususiyatga ega, ammo uning interfeysi biroz boshqacha. YouScan asboblar bazasida IQBuzzda etishmayotgan modul mavjud.
|
| |
Qobiq quvirli issiqlik almashinish qurilmalarining ayrim parametrlari

|
Qobiq quvirli issiqlik almashinish qurilmalarining ayrim parametrlari Pdf ko'rish
|
bet | 134/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq Тўплам...:Qobiq quvirli issiqlik almashinish qurilmalarining ayrim parametrlari
Parametrlar
Qurilma tipi va parametrining qiymati
N
L
P
U
PK
Issiqlik almashinish
yuzasi, m
2
1÷5000
1÷5000
10÷1250
10÷1400
178÷1866
0,6; 1,0
0,6; 1,0
1,0; 1,6
1,0; 1,6
5,0; 6,3
Quvirlar yoki quvirlar
oralig’idagi bo’shliqdagi
shartli bosim, MPa
1,6
1,6
2,5
2,5
8,0
2,5
2,5
4,0
4,0
10,0
4,0
-
6,3
6,3
-
6,3
-
8,0
8,05
-
8,0
-
10,0
10,0
-
-
-
12,0
12,5
-
-
-
16,0
16,0
-
Quvirlarning tashqi
diametri va devorning
qalinligi
16x1,5
16x1,5
20x2
20x2
20x2
16x2
16x2
25x2
25x2
25x2
20x2
20x2
25x2,5
25x2,5
25x2,5
25x1,5
25x1,5
38x2
-
-
25x2
25x2
-
-
-
25x2,5
25x2,5
-
-
-
38x2
38x2
-
-
-
57x2
57x2
-
-
-
Qurilma quyidagicha ishlaydi. Mahsulot oqimlaridan biri shtutser orqali taqsimlash kamerasiga
beriladi, so’ngra quvirlar bo’shlig’i orqali o’tib, harakatlanadigan quvirlar to’ri va uning qopqog’i hosil
qiluvchi kameraga o’tadi. Kamerada o’z yo’nalishini o’zgartirib, qolgan quvirlar orqali yana
taqsimlash kamerasiga qaytadi. Bu kamera tekis to’siq yordamida ikki qismga bo’lingan. Shunday
to’siqlar yordamida qurilmani quvirlar bo’shlig’i bo’yicha 2, 4 va undan ortiq zonlarga ajratish
mumkin.
Ishlab chiqarishning quvvatini oshirish uchun issiqlik almashinish qurilmalari samarali ishlashi,
konstruktsiyasi sodda bo’lishi va maxsulot sifatiga ta’sir ko’rsatmasligi zarur. Bundan tashqari,
qurilmada issiqlik almashinuv yuzalarni ko’paytirish, issiqlik tashuvchi agentlardan maksimal
foydalanish, jarayonni jadallashtirish va sarflanadigan energiyani kamaytirish dolzarbdir. Bu omillar
qurilma ish unumdorligini oshirishga va uning konstruktiv o’lchamlarini kichiraytirishga xizmat qiladi.
Bu esa o’z navbatida issiqlik almashinish qurilmalarini ishlatish va ta’mirlash uchun ketayotgan sarf
xarajatlarni kamaytiradi.
Qobiq quvirli qurilmalar quyidagi avfzalliklarga ega:
- o’lchamlariga nisbatan issiqlik almashinish yuzasining yuqoriligi;
-
tayyorlash jarayonining qulayligi;
-
ishonchli ishlashi;
|
| |
f842e9935ca7baab85361bd296da8eb2628b3ce70244a9 ef03e46727ea49d

|
f842e9935ca7baab85361bd296da8eb2628b3ce70244a9 ef03e46727ea49d
|
bet | 144/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi 564f842e9935ca7baab85361bd296da8eb2628b3ce70244a9 ef03e46727ea49d
Ko‘rinib turibdiki, "Raqamli iqtisodiyot" so‘zini xeshi ham 64 – ta harf – raqam belgidan iborat.
Juda katta miqdordagi ma’lumotlarni ketma-ketatigi 64 belgidan iborat noyob qatorga aylantirish imkonsiz bo‘lib tuyulishi mumkin, ammo kriptografik funktsiyalar shunday ishlaydi.
Ushbu texnologiya yordamida matn bilan to‘ldirilgan barcha kitoblarni 64 raqam va harflardan iborat bitta qatorga tarjima aylantirish mumkin.
Misol 3. SHA-256 algoritmiga quyidagi matn parchasini kiritamiz:
«Blokcheyin va kriptovalyuta texnologiyasi fanning asosiy maqsadi - blokchayining asosiy masalalarini o‘rganish va uni iqtisodiyotning turli sohalarida qo‘llash. Blokchayini biznes imkoniyatlarini yaxshilash, banklarning xarajatlarini kamaytirish, xalqaro tranzaktsiyalarni osonlashtirishi, smart («aqlli») shartnoma asoslarini o‘rganish mumkin.»
Natijada, biz quyidagi xeshni olamiz:
3a3af051bb31ddb0027bce96ee1637cf9b54238aaf00eabc28
5f262c14688bb0
Ko‘rinib turibdiki, matnning butun abzatsi va bitta so‘zning xeshidagi belgilar soni, masalan, "Samarqand" so‘zida 64 belgidan iborat, ammo noyob qiymatga ega.
Turli xil kriptografik xesh - funksiyalari mavjud va ularning har biri boshqacha ishlaydi. Yuqorida Bitcoinda ishlatiladigan SHA-256 xesh algoritmi murakkab formulalar asosida ishlaydi. Kriptografik xesh funktsiyalarining xususiyatlari
Kriptografik xesh - funksiyalari xesh funksiyalaridan foydalanishni xavfsiz va xavfsiz qiladigan xususiyatlarga ega. Bu barcha xususiyatlarni ko‘rib chiqammiz:
Determinizm. Bu shuni anglatadiki, kirish ma’lumotlarini necha marta aralashtirsangiz ham, natija har doim bir xil xeshni oladi. Xesh funksiyasining bu xususiyati juda muhim rol o‘ynaydi, chunki aks holda manbalarni kuzatib borishning iloji bo‘lmaydi.
Tez hisoblash. Xesh - funksiyasi dastlabki ma’lumotlarni tezda qaytarishi kerak. Aks holda, tizim shunchaki samarali bo‘lmaydi. Bu, ayniqsa, mashhur kriptovalyutalar uchun to‘g‘ri keladi chunki ularni bloklari ko‘p sonli tranzaksiyalarni o‘z ichiga olgan.
|
| |
Mahsulot sifatiga, odatda, quyidagi omillar ta’sir qiladi

181
shartnomaga uni tuzgan tomonlarning istak va manfaatlarini ifoda
etuvchi to‘la huquqli yuridik hujjat deb ham qaralmasdi.
Ularning
qo‘llanilishi cheklangan bo‘lib, hattoki, fuqarolarning o‘zaro bitim
tuzishi qonun yo‘li bilan jazolanadigan ayb - chayqovchilik sifatida,
qoralanar edi. Shu ma’noda, shartnomaning huquqiy maqomini tamo-
mila o‘zgartirish
va umuman, shartnoma tuzish madaniyatini yuksal-
tirish borasida mamlakatimizda jiddiy ishlar amalga oshirilayotgani
e’tiborga loyiqdir. Endilikda, shartnoma
rejali ishlab chiqarish va
taqsimlash omillariga asoslanmaydi. Bil’aks, bozor qonuniyatlari
talabiga binoan, shartnomaviy munosabatlar tovar-pul, ya’ni teng
to‘lovlar tarzida amalga oshirilib, shartnoma
ularga huquqiy shakl
o‘rnida xizmat qila boshladi. Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasi, Fuqarolik kodeksi, xo‘jalik ishlarini yuritish qonunlari
majmuasi, mulkchilik, tadbirkorlik, korxonalar to‘g‘risidagi
qonunlar,
boshqa me’yoriy hujjatlar shartnoma munosabatlarini tartibga solib
turuvchi huquqiy manbalar hisoblanadi.
Shartnoma ijrosi bugungi kunda eng dolzarb muammolardan
biridir. Shartnoma bajarilmasligi korxonaga iqtisodiy zarar keltiribgina
qolmay, uning istiqbolini xavf ostiga qo‘yadi, har ikki tomondagi
korxonalar ishchilarining maosh ololmasligiga sabab bo‘ladi.
39-jadval
To‘g‘ri ko‘rsatkichlar - Moliyaviy va boshqaruv tahlili pv doc

174
koeffitsiyenti, har o‘n kunlikni oylik mahsulotda; oy, kvartallarda ishlab
chiqarilgan mahsulotni yillik mahsulot hajmida tutgan ulushi.
Egri ko‘rsatkichlar - brakdan yo‘qotishlar, qo‘shimcha
ishlangan
vaqt uchun to‘langan haq, shartnoma buzilishi tufayli to‘langan
jarimalar.
Maromiylik koeffitsiyenti marom
hisobiga ishlab chiqarilgan
mahsulotni (N
H
) jami reja bo‘yicha mahsulot (N
P
) hajmiga bo‘lish
orqali aniqlanadi.
;
H
m a r o m
p
N
K
N
=
Ayrim korxonalar yillik, kvartal, oylik rejalarini ortig‘i
bilan
bajarishi mumkin, ammo ayrim oylarda ishlab chiqarishni bir maromda
tashkil eta olmasligi mumkin. Mahsulot ishlab chiqarishdagi
maromiylikni buzilishi shartnoma majburiyatlarini barbod bo‘lishiga,
uning oqibatida jarimalar to‘lanilishiga olib keladi.
Amaldagi tajribalar
shuni ko‘rsatadiki, ayrim firmalar oylik ishlab chiqarish biznes-reja
ko‘rsatkichlarini qisqa kunlarda hal etishni mo‘ljallashadi,
lekin
mahsulotlarning sifati talabga javob bermaslikka,
ombordagi sotilmay
qolgan tovarlar qiymati keskin ortishiga hamda iste’molchilarga
jo‘natiladigan tovar muddatlarini buzilishiga olib keladi.
Aksionerlik jamiyatining maromida ishlayotganligini tahlil etishda
har 10 kunlikda ishlab chiqarilgan tovarlarni
oylik mahsulotda tutgan
ulushi hisoblanadi va aniqlangan ma’lumotlar biznes-reja ko‘rsatkichlari
bilan taqqoslanib, faoliyatning maromida bo‘layotganligiga baho
beriladi.
37-jadval
Mahsulot ishlab chiqarish maromiyligining tahlili
(ming so‘mda)
Hisobot yili
Ma’lumot to‘plashni tashkil qilish

|
Ma’lumot to‘plashni tashkil qilish
|
bet | 117/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Ma’lumot to‘plashni tashkil qilish
Ma’lumot to‘plashni tashkil qilishda uchta yondashuv ajralib turadi:
ma’lumotlarni yig‘ish korxona tomonidan amalga oshiri-
ladi;
maxsus tuzilgan vaqtinchalik guruh tomonidan;
ixtisoslashgan kompaniyalardan ma’lumotlarni yig‘ish uchun buyurtma olinmoqda.
Marketing tadqiqotlarida ma’lumotlarni tahlil qilish va prognozlash usullari
Ma’lumotni tahlil qilish dastlabki ma’lumotlarni ma’lumotlarga ishlov berishdan boshlanadi, ularning asosida qarorlar qabul qilinadi.
Quyida statistik tahlil keltirilgan. Marketing tadqiqotlarini o‘tkazishda statistik tahlilning beshta asosiy turi mavjud:
O‘rtacha qiymat, moda, o‘rtacha kvadratik farq, o‘zgaruvchanlik kengligi yoki amplitudasi kabi statistik o‘lchovlardan foydalanishga asoslangan tahlil.
Natijalar butun o‘rganilayotgan aholiga umumlashtirish uchun statistik protseduralardan (masalan, gipotezalarni tekshirish) foydalanishni o‘z ichiga olgan tahlil.
Bir necha guruhlarni (ob’ektlarni) xulq-atvoridagi, bir xil ta’sirlarga reaksiya va boshqalardagi haqiqiy farq darajasini aniqlash uchun ishlatiladigan farqlarni tahlil qilish.
O‘zgaruvchilarning tizimli aloqlarni, ularning yo‘nalishini, kuchini va boshqalarni aniqlashga qaratilgan aloqlarni tahlil qilish.
Kelajakdagi o‘zgarishlarni bashorat qilish uchun foydalaniladigan tahlil, masalan, vaqt qatorlarni tahlil qilish orqali.
O‘z-o‘zini tekshirish savollari
Marketing tadqiqoti nima?
Marketing tadqiqotlarining odatiy turlarini aniqlang.
Marketing tadqiqotlarining maqsad va vazifalari nimalardan iborat?
Marketing tadqiqotlarini o‘tkazish bosqichlari va protseduralari nimadan iborat?
Marketing ma’lumotlari nima? Ularning qanday turlari, manbalari va yig‘ish usullari mavjud?
Marketing tadqiqotlarida ma’lumotlarni tahlil qilish va bashorat qilish usullari aniqlang.
|
| |
Namangan Institute of Engineering and Technology

|
Namangan Institute of Engineering and Technology Pdf ko'rish
|
bet | 629/693 | Sana | 13.05.2024 | Hajmi | 15,56 Mb. | | #228860 |
Bog'liq ТўпламNamangan Institute of Engineering and Technology
nammti.uz
10.25.2023
Pg.581
gacha bo'lgan raqamlar sifatida ifodalanishi mumkin, bunda 0 imkonsiz hodisani va 1 ma'lum bir
hodisani ifodalaydi.
2.
Ehtimollar qatorining turlari:
Mustaqil hodisalar: Bu turdagi seriyalarda bir hodisaning sodir bo'lishi boshqa
hodisaning ehtimoliga ta'sir qilmaydi.
Bog'liq hodisalar: Bu yerda hodisaning ehtimoli oldingi voqealar sodir bo'lishidan
ta'sirlanadi.
3.
Bir qatorda ehtimolliklarni hisoblash:
Ketma-ket hodisaning ehtimolini hisoblash uchun siz ko'paytirish qoidasi, qo'shish qoidasi
va shartli ehtimollik kabi turli usullardan foydalanishingiz mumkin. Ushbu usullar berilgan
ma'lumotlar asosida aniq natijalar ehtimolini aniqlash imkonini beradi.
4.
Ehtimollar qatorining ilovalari:
Ehtimollar qatori turli sohalarda ilovalarni topadi, jumladan:
Xatarlarni baholash va boshqarish
Moliyaviy modellashtirish va investitsiya tahlili
Ob-havoni bashorat qilish va iqlimni modellashtirish
Genetika va populyatsiyani o'rganish
Sport tahlillari va o'yinlar bashorati
5.
Ehtimollar qatorining asosiy tushunchalari:
Ehtimollarni taqsimlash: ketma-ketlikdagi har bir mumkin bo'lgan natijaga
ehtimolliklarni belgilaydigan funktsiya.
Kutilayotgan qiymat: ketma-ket tasodifiy o'zgaruvchining tegishli ehtimolliklari bo'yicha
tortilgan o'rtacha qiymati.
Katta sonlar qonuni: ketma-ket sinovlar soni ortib borishi bilan kuzatilgan ehtimollar
nazariy ehtimollar tomon yaqinlashadi.
Ehtimollik qatorlari bilan bog'liq ba'zi asosiy natijalar va tushunchalar:
Katta sonlar qonuni: Bu teorema shuni ko'rsatadiki, ehtimollik qatoridagi sinovlar soni
ortib borishi bilan kuzatilgan ehtimollar nazariy ehtimollar tomon yaqinlashadi. Boshqacha qilib
aytganda, tajriba qanchalik ko'p takrorlansa, kuzatilgan natijalar kutilgan ehtimollarga shunchalik
yaqin bo'ladi.
Qo'shish qoidasi: Qo'shish qoidasi ketma-ket ikki yoki undan ortiq hodisalarning birlashishi
ehtimolini hisoblash uchun ishlatiladi. Bir-birini istisno qiladigan hodisalar (bir vaqtning o'zida
sodir bo'lolmaydigan hodisalar) uchun ularning birlashishi ehtimoli ularning individual
ehtimolliklarining yig'indisidir.
Ko'paytirish qoidasi: Ko'paytirish qoidasi ketma-ket ikki yoki undan ortiq mustaqil
hodisalarning kesishish ehtimolini hisoblash uchun ishlatiladi. Mustaqil hodisalar uchun ularning
kesishish ehtimoli ularning individual ehtimollarining mahsulotidir.
Shartli ehtimollik: Shartli ehtimollik - bu boshqa voqea sodir bo'lgan taqdirda sodir
bo'lish ehtimoli. U P(A|B) sifatida belgilanadi, bu erda A va B hodisalardir. Shartli ehtimollik
formulasi P(A|B) = P(A ∩ B) / P(B) bo‘lib, bu yerda P(A ∩ B) ikkala A va B hodisalarining sodir
bo‘lish ehtimolini ifodalaydi.
Kutilayotgan qiymat: O'rtacha yoki o'rtacha deb ham ataladigan kutilgan qiymat
ehtimollik seriyasining markaziy tendentsiyasining o'lchovidir. U ketma-ket tasodifiy
o'zgaruvchining tegishli ehtimolliklari bo'yicha tortilgan uzoq muddatli o'rtacha natijasini
ifodalaydi.
|
| |
Joriy (operatsion) faoliyat – xo‘jalik jarayonlarini korxonaning pul mablag‘lariga, foyda miqdoriga ta’sirini ifodalaydi. Bu bo‘limga quyidagilar kiradi

|
Joriy (operatsion) faoliyat – xo‘jalik jarayonlarini korxonaning pul mablag‘lariga, foyda miqdoriga ta’sirini ifodalaydi. Bu bo‘limga quyidagilar kiradi
|
bet | 259/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Joriy (operatsion) faoliyat – xo‘jalik jarayonlarini korxonaning pul mablag‘lariga, foyda miqdoriga ta’sirini ifodalaydi. Bu bo‘limga quyidagilar kiradi:
jo‘natilgan tovarlar va ko‘rsatilgan xizmatlar uchun kelib tushgan pul mablag‘lari;
1 Гитман Л.Дж., Джонк М.Д. Основы инвестирования. Пер. с англ. – М.: «Дело», 1997. C. 10-11.
2 T.S.Malikov. Moliyaviy qaror qabul qilish asoslari. – T.: «Sharq», 1996. 46-47 betlar.
mol yetkazib beruvchi va pudratchilarga to‘langan pul mablag‘lari;
xodimlarga va ular nomidan to‘langan pul mablag‘lari;
operatsion faoliyatning boshqa pul tushumlari va to‘lovlari.
Korxonalarda pul mablag‘lari harakati asosan korxona xo‘jalik faoliyatida sodir bo‘ladi. Xo‘jalik faoliyatidan pul mablag‘lari harakatini tahlil qilib chiqishimiz uchun quyidagi jadval ma’lumotlarini o‘rganishimiz lozim bo‘ladi.
jadval
Xo‘jalik faoliyatidagi pul mablag‘lari harakati tahlili
Ko‘rsatkichlar
|
Satr raqa- mi
|
Pul mablag‘lari kirimi
|
Pul mablag‘lari chiqimi
|
Summa, ming so‘m
|
Jamiga nisbatan salmog‘i, %
|
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Joriy (operatsion) faoliyat – xo‘jalik jarayonlarini korxonaning pul mablag‘lariga, foyda miqdoriga ta’sirini ifodalaydi. Bu bo‘limga quyidagilar kiradi
|
x - O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim

|
O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim
|
bet | 119/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49100 x A
Mu = ----------------
100 - A
Bunda: A- ishlab chiqarilgan mahsulot mehnat sig‘imini pasay- tirish (foiz hisobida).
Mu – mehnat unumdorligini o‘sish darajasi ( foiz hisobida).
Masalan, mahsulot ishlab chiqarish uchun sarflangan mehnat 8550 kishi-soatni tashkil etib, norma bo‘yicha 9000 kishi-soatga nisbatan 450 kishi-soat iqtisod qilingan. Demak, mehnat sig‘imini 5 % (450:9000x100) ga pasayishi mehnat unumdorligini 5,26% (9000:8550x100) ga ortishiga olib keldi.
Erishilgan natijani yuqoridagi formula orqali ham aniqlash mumkin.
100 x 5
Mu = ( ----------- ) = 5,26 %
100 – 5
Mehnat unumdorligini mehnat sig‘imiga ta’siri quyidagicha aniqlanadi.
Mu x 100
A = ------------------
100 + Mu
Bizning misolimizda mehnat unumdorligini 5,26% ga o‘sishi, mehnat sig‘imini 5 % ga pasayishiga olib keldi.
5.26 x 100
A = ---------------- = 5 % 100 + 5,26
Ma’lum vaqt ichida ishlab chiqarilgan mahsulot yoki mahsulot birligini ishlab chiqarish uchun sarflangan vaqt mehnat unumini tavsif- laydi. Mehnat unumdorligi ishlab chiqarilgan mahsulot, ish va xizmatlar hajmini mehnat sarfiga bo‘lish asosida aniqlanadi, mehnat sarfi sifatida sarflangan ish soatlari yoki ish kunlari olinadi.
Mehnat unumdorligining o‘sish darajalari va dinamikasiga baho berishda uning o‘zgarishiga ta’sir etuvchi quyidagi omillarga alohida ahamiyat beriladi:
intensiv omil;
ekstensiv omil;
ishlab chiqarishning texnik-texnologik holati.
Mehnat sig‘imining o‘sishini mehnat unumdorligiga bo‘lgan ta’siri quyidagi jadval ma’lumotlari asosida o‘rganib chiqiladi.
jadval
|
| |
Сложное предложение (СП) - Nukus davlat pedagogika instituti "kelishilgan"

133
Сложносочинѐнное предложение (ССП)
Средства связи частей в ССП. ССП открытой и закрытой структуры.
Смысловые отношения между частями. Типология ССП. Структурно-
семантические
типы
ССП
(соединительные,
противительные,
разделительные, градационные, пояснительные, присоединительные).
Сложноподчиненное предложение (СПП)
СПП расчлененные/нерасчлененные структуры. Средства связи частей,
семантика и позиция придаточной части в разных типах СПП.
Гибкость/негибкость структуры.
ТипологияСПП.
СПП нерасчлененной структуры
СПП с придаточными изъяснительно- и сравнительно-объектными,
присубстантивно-атрибутивными,
местоименно-союзные
СПП,
местоименно-соотносительные СПП.
СПП расчлененной структуры
СПП
с
придаточными
следствия,
условия,
уступки,
распространительно-присоединительными, причины, цели, сравнения,
места, времени.
Бессоюзное сложное предложение (БСП)
Элементы структуры БСП. Типы
БСП по характеру смысловых
отношений между частями. БСП открытой и закрытой структуры.
Синонимия ССП, СПП, БСП. Графические схемы ССП, СПП, БСП.
Многочленное сложное предложение (МСП). Разновидности МСП
Многочленные СП. МСП с разными видами связи.
МСПП. Способ связи главной и придаточных частей в МСП:
однородное/неоднородное соподчинение придаточных, последовательное
подчинение придаточных. Уровни членения в МСП по доминирующей связи
графические
схемы многочленных СПП, их графические схемы.
-rasm - Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020

|
Raqamli iqtisodiyot asoslari (Darslik) toshkent – 2020
|
bet | 119/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi3.3.1-rasm. Yandex qidiruv tizimidagio‘quv markazlari uchun qidiruv natijasi
Foydalanuvchilarning 95% dan ortig‘i birinchi o‘nlikda joylashgan saytlarga e’tibor berishadi (top 10).
Agar qidirish mexanizmi kompaniyaning web - saytini to‘rtinchi va undan keyingi sahifalarda ko‘rsatib bersa, foydalanuvchilarning 2% dan kamrog‘i ushbu sahifaga kirishadi.
Bozordagi o‘rinni yo‘qotmaslik va u erda munosib o‘rin egallash uchun kompaniyaning web-saytida qidiruv tizimini optimallashtirish kerak.
Optimallashtirish ichki va tashqi bo‘lishi mumkin.
Tashqi optimallashtirish – bu kompaniya reklamasini boshqa manbalarga joylashtirish.
Ichki optimallashtirish – bu qidiruv tizimlari uchun kompaniyaning web-saytini tuzatish (optimallashtirish)dir.
Saytni optimallashtirish quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
audit (saytni tekshirish);
qidiruv saytlari ro‘yxatining dastlabki besh qatorida joylashgan raqobatchilarni tahlil qilish;
kompaniyaning web-saytida o‘sish nuqtasini, qidirish;
kompaniyaning web-saytining ojiz tomonlarini qidirish;
ichki va tashqi optimallashtirish tufayli web-sayt trafigini ko‘paytirish;
saytni yaxshilash bo‘yicha ishlar;
qidiruv algoritmlarini kuzatishni yangilash;
kompaniyaning web-saytini va sotish sonini yaxshilash uchun yangi g‘oyalarni izlash.
Kontent marketingi
Kontent marketingi – bu maqsadli auditoriyani jalb qilish va ishonchli munosabatlarini o‘rnatishga qaratilgan uzoq muddatli marketing strategiyasidir.
Maqsadlariga erishish uchun marketologlar tegishli relevantkontentni (qidiruv natijalarida saytlarning sahifalarini foydalanuvchi so‘roviga moslashtirish) yaratadib, tarqatadi.
Kontent - marketingi maqsadli auditoriya bilan uzoq muddatli munosabatlarni o‘rnatishga yordam beradi. Uning yordamida ular mijozlarni jalb qilishadi va mavjudlarini saqlab qolishadi. Masalan, blogga ega kompaniyalar 55% ko‘proq tashrif buyuruvchilarni jalb qiladilar.
Kontent - marketingining maqsadlari:
maqsadli auditoriyani ko‘paytirishi;
mijozlarni jalb qilishni oshirish;
brenddan xabardorligini oshirish;
trafikni jalb qilish;
passiv mijozlarni faollashtirish va boshqalar.
|
| |
Joylashtirish uchun manbalar

|
Joylashtirish uchun manbalar
|
bet | 141/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Joylashtirish uchun manbalar
Virusli video yoki xabarni yaratgandan so‘ng, u maqsadli auditoriyada muvaffaqiyatli ishga tushirilishi kerak. Ushbu jarayon "virusli madaniyat" deb nomlanadi. Saytlarni tanlash maqsadli auditoriyaning xususiyatlariga – uning yoshi, qiziqishlari, Internetdagi hatti-harakatlariga bog‘liq. Resurslardan foydalanish sifatida:
ijtimoiy tarmoqlar (Facebook, Odnoklassniki, VKontakte va boshqalar); bloglar
axborot portallari;
hamjamiyatlar va forumlar;
video-xosting (masalan, YouTube).
O‘z-o‘zini tekshirish savollari
Virusli marketing atamasi birinchi marta qachon paydo bo‘lgan?
Virusli marketing nima uchun bunday nom oldi?
Virusli marketing nima?
Internetda virusli marketingning xususiyatlari qanday?
Virusli marketingning afzalliklari nimada?
Virusli marketingning kamchiliklari nimada?
Virusli tarkibning turlari qanday?
Virusli kompaniyada qanday bosqichlar mavjud?
Virusni targ‘ib qilish usullari qanday?
Virusli materialni joylashtirish uchun qanday manbalar mavjud?
IV BOB. BLOKCHEYN VA KRIPTOVALYUTA
TEXNOLOGIYASI
4.1. Xesh funksiyalarini asosiy tushunchalar
Xesh, xesh funksiyasi va xesh summasi haqida tushunchalarsiz blockcheyn texnologiyasini tushunish mumkin emas. Ko‘pgina adabiy manbalarda blockcheyn tushunchasi asosan markazlashtirilmagan tarmoqlar orqali tarqatiladigan anonim tranzaksiyalar ro‘yxati sifatida ko‘rib chiqiladi. Garchi blockcheyn bunday tuzilishga ega bo‘lsa-da, ammo blockcheyn texnologiyasining asosi markazlashtirmaslik va anonimlik emas, balki kriptografiyaning o‘zidir.
Blockcheyn tarmog‘idagi barcha aloqalar kriptografiya printsiplariga muvofiq ishlaydi, ya’ni ma’lumotlar bazasidagi har qanday o‘zgarishlarning haqiqiyligi tekshiriladi, soxtalashtirish mumkin emas, barcha ma’lumotlarni yuboruvchilar va qabul qiluvchilar aniqlanadi, tarmoqqa yangi blokni ruxsatsiz qo‘shish mumkin emas.
|
| |
 O‘z-o‘zini tekshirish savollari

|
O‘z-o‘zini tekshirish savollari
|
bet | 126/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
Internetda oldinga siljitish (promotion) reklama nima?
Internetda oldinga siljitish nimani o‘z ichiga oladi?
Internetda oldinga siljitishni rivojlantirish strategiyasining asosiy maqsadi nimadan iborat?
Qidiruv tizimini optimallashtirish va qidiruv tizimini optimallashtirish (SEO) nima?
Saytni optimallashtirish uchun qanday ish turlari mavjud?
Kontent marketingi nima? Kontent marketingining maqsadlari nimada?
Ijtimoiy axborot vositalarini reklama qilish (SMM) mohiyati nimadan iborat? SMM maqsadlari qanday?
SMM-ni targ‘ib qilishning asosiy vositalari nimadan iborat?
Search Engine Reputation Management (SERM) nima? SERMning asosiy vazifalari va usullari qanday?
Kontekstli reklama nima? Kontekstli reklama turlari aniqlang.
Bannerli reklama nima? Bannerli reklama turlari nimadan iborat?
E-mail orqali ro‘yxatlarni tarqatish nima? E-mail orqali ro‘yxatlarni tarqatish qanday turlari mavjud?
3.4. Internetning marketing muhiti va mahsulotlarning hayot tsiklini shakllantirishga ta’siri
Tovarlarning asosiy maqsadi iste’molchining ehtiyojlarini qondirishdir. Agar u o‘zining asosiy xususiyatlarining ikkala elementini va atrof-muhit xususiyatlarini o‘zida mujassam etsa, xaridor uchun qo‘shimcha qiymat yaratadi.
Mahsulotni Internet orqali taklif qilishda uni shakllantirishning quyidagi yo‘nalishlarini ajratib ko‘rsatishimiz mumkin:
mahsulot va uning xususiyatlarini bu mahsulotni o‘xshashlari bilan qiyosiy tahlil qilish uchun vositalar to‘g‘risida ma’lumot berish. Ushbu yo‘nalish quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin: xaridorga uning ehtiyojlariga eng mos keladigan mahsulotni tanlashga imkon beradigan vositalar; mahsulotning maksimal tavsiflari bilan tanishish imkoniyati - uning tavsifi, texnik va ekspluatatsion xususiyatlari, tasviri va h.k.; sotuvchidan maslahat olish uchun Internetning kommunikatsion vositalaridan foydalanish imkoniyati va h.k.;
Internet orqali tovarlarni sotib olish imkoniyatini berish - buyurtma va to‘lov;
sotishdan oldingi va sotishdan keyingi xizmatlarni tashkillashtirish;
imidj, mahsulot brendini yaratish, Internet brendini rivojlantirish, jamoatchilik fikrini yaratish va ushbu mahsulotni sotib olish va undan foydalanish natijasida mijozlar ehtiyojini qondirish.
|
| |
M - Y . m v - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

R adius-vektori
rs = '^nUj^v
(73.2)
I * v
fo rm u la y o rd am ida aniq lan ad ig an g eo m etrik n u q ta —
S sistemaning
inersiya (massa) m arkazi deb ataladi.
(73.2) ni D ekart ko o rd in ata o ‘qlariga proyeksiyalasak:
%
= I ^ L , y s =
Zs = Z 3 ib L
(73.3)
2 > v
Xmv
X«v
kelib chiqadi.
M a ’lum ki, o g ‘irlik m arkazining radius-vektori quyidagicha aniq -
la n a r edi:
< s = ^ -
2 > v
(73.2) form ulaning tash qi k o ‘rinishi (73.4) ga o ‘xshasa ham m az-
m u n jih a tid a n farq q ila d i. O g ‘irlik m ark azi jism g a t a ’sir qilu v ch i
o g ‘irlik kuchlari ten g t a ’sir etuvchisining q o ‘yilish nuqtasidir. O g‘ir-
lik m arkazi tushunchasi faqat qattiq jism gagina tegishli. Inersiya m ar
kazi tushunchasi h a r qanday m oddiy nuqtalar sistemasiga tegishli b o ‘-
lib, u sistem adagi m assa taqsim lanishining xarakteristikasidan iborat.
S h u n in g d ek , bu tu sh u n c h a sistem aga q an d ay k u c h la r ta ’sir qilayot-
ganiga b o g ‘liq em as.
(73.2), (73.3) dan m os ravishda
Щ = T mA
(73-5)
va
Mxs = 2 > vXv ,
My s =
>
Mz s = I > v£v
(73.6)
kelib chiqadi.
(73.5)
sistem aning qutbga nisbatan statik m om enti, (73.6) esa siste
maning
Oyz, Oxz, Oxy tckisliklarga nisbatan statik m om enti deb ataladi.
Sistem a inersiya m ark azin i qutb deb olsak, shu m arkazga n isb a
ta n sistem anin g statik m o m e n ti nolga teng b o ‘ladi:
2 > vpv
= M ps = 0 ,
b u n d a p v o rqali
M v n u q ta n in g inersiya m ark a zig a n isbatan radius-
vektori, ps bilan esa inersiya m arkazining radius-vektori berilgan.
Sistem aning inersiya m arkazidan o 'tu v ch i ixtiyoriy tekislikka nis
b a ta n statik m o m e n ti h a m nolga teng b o ‘ladi.
c4343462e59e23b60d93d13da46c1c0f7dfd5fb7f40444e7d1 1f28d9db106fd7

|
c4343462e59e23b60d93d13da46c1c0f7dfd5fb7f40444e7d1 1f28d9db106fd7
|
bet | 143/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi c4343462e59e23b60d93d13da46c1c0f7dfd5fb7f40444e7d1 1f28d9db106fd7
Xesh funksiyasining asosiy xususiyatlari:
Xesh- funktsiyasining kiritilishiga ixtiyoriy uzunlikdagi xabar yuboriladi;
Xesh - funktsiyasi chiqqanda sobit uzunlikdagi ma’lumotlar bloki hosil bo‘ladi;
Xesh - funksiyasining chiqishidagi qiymatlar yagona qonunga muvofiq taqsimlanadi;
Xesh - funksiyasining kirishida kamida bitta bitni o‘zgarishida xesh - funksiyasining chiqishidagi qiymatlar sezilarli darajada o‘zgaradi.
Agar xesh - funksiyasi yuqoridagi xususiyatlarni qondirsa, u holda hosil bo‘lgan qiymat xabarlarni noyob aniqlaydi va uzatish paytida xabarni o‘zgartirishga urinish xesh bilan aniqlanadi.
Misol 1. SHA-256 [25, 26] algoritmidan foydalanib, biz "Samarqand" so‘zining xeshini olamiz: c4343462e59e23b60d93d13da46c1c0f7dfd5fb7f40444e7d1
1f28d9db106fd7
Endi xuddi shu algoritmdan foydalanib, biz "Samarkand" so‘zining xeshini olamiz:
4df707390571576c1a7c5c159cb8ff489832f52c8267709136c 6b3de25d66518
"Samarqand" so‘zida faqat bitta "q" harfini "k" ga o‘zgartir-
ganimizda, biz butunlay boshqa bir xeshni oldik. Bu kriptografiyaning asosiy qoidalaridan biri - ma’lumotlarning yaxlitligi buzilganligi sababli ro‘y berdi. Xesh - funksiyasi uzatilayotgan ma’lumotlarning xavfsizligini kafolatlaydi.
Axborotning yaxlitligini tekshirish printsipiga binoan blokcheyn va elektron raqamli imzo texnologiyalari o‘rnatilgan. Axborotni xeshlash hujjatni qalbakilashtirish imkoniyatini yo‘q qiladi.
Har qanday o‘lchamdagi kirish ma’lumotlari massivi, xesh - funktsiyasidan foydalanib, harf va raqamlardan tashkil topgan qat’iy uzunlikka (64 ta belgi) aylantiriladi.
Misol 2. SHA-256 kriptografiya algoritmidan foydalangan holda "Rakamli iqtisodiyot" so‘zini xeshlash natijasi [25, 26]:
|
| |
x + k 2x  = 
0 ,
bu n d a 
к = .[ ^ - = . [ ^ - =

С, = a s i n a , С
2 = o c o s a .
(71.3)
(71.2) ni (71.3) ga q o ‘ysak:
[0,3 = a s i n a ,
[0,5 =
a c o s a .
Bu te n g lik la rn i k v a d ra tg a k o ‘ta r ib , h a d m a - h a d q o ‘sh sak :
0 ,3
2 + 0 ,5 2 =
a 2 , b u n d a n
a = ^ 0 ,0 9 + 0,25 = 0,583 kelib chiqadi.
42-masala. Radiusi
r = 49 sm b o ‘lgan, vertikal tekislikda yotuv-
chi tru b a ichida
M sharch a joylashgan. Sharchaga tezlikning birinchi
darajasiga pro p o rsio n al b o 'lg an qarshilik kuchi
R =
4m V t a ’sir q ila
di. S h a rch a n in g m u v o za n a t h o latid an c h e tg a chiqishi ju d a kichik,
b o sh la n g ‘ich tezligi
V=20 sm /s deb h isoblanib, uning harakat te n g
lam asi tuzilsin (g=980 sm /s2 ).
Yechish. M asala shartiga ko‘ra og‘ir m oddiy nuqta vertikal tekis
likda radiusi r b o ‘lgan tru b a ichida te b ra n a d i (145-rasm ). Bu m asa-
lani yechish u c h u n
Mxn tabiiy koordinata sistem asini tanlab olam iz.
Korxonaning pul oqimini tahlil qilishda moliyaviy tahlil quyidagi vazifalarni bajaradi

|
Korxonaning pul oqimini tahlil qilishda moliyaviy tahlil quyidagi vazifalarni bajaradi
|
bet | 256/316 | Sana | 11.06.2024 | Hajmi | 1,74 Mb. | | #262678 |
Bog'liq Moliyaviy va boshqaruv tahlili Vahabov A V va boshq ЮЛДАШ 61e49 Korxonaning pul oqimini tahlil qilishda moliyaviy tahlil quyidagi vazifalarni bajaradi:
Pul mablag‘lari harakatini tahlil qilish moliyaviy ahvol va moliyaviy natijalarni tahlil qilish o‘rtasidagi tahliliy ish hisoblanadi. Pul mablag‘lari harakati to‘g‘risidagi hisobotdagi umumlashtirish obyekti korxonaning bank schotlari va kassadagi pul mablag‘lari hisoblanadi. Ushbu hisobotni tuzishda pul mablag‘larining ekvivalentlari ham pul mablag‘lariga tenglashtiriladi. Pul mablag‘lari va ularning ekvivalent- larining muomalaga kirib kelishi va chiqib ketishi korxonaning operat- sion, investitsion va moliyaviy faoliyatdagi pul mablag‘lari harakati to‘g‘risidagi hisobotda ochib beriladigan pul oqimlarini tashkil qiladi.
Korxonalarda pul mablag‘larining harakati bir necha jarayonlar bo‘yicha sodir bo‘ladi. Bugungi kunda korxonalarda pul oqimi asosan to‘rtta jarayon bo‘yicha sodir bo‘ladi. Bularga:
operatsion faoliyatida pul mablag‘larining sof kirimi (+), chiqimi (–);
investitsiya faoliyatidagi sof pul oqimlarining kirimi yoki chiqimi;
moliyaviy faoliyatdagi pul mablag‘larining sof kirim yoki chiqimi;
soliqqa tortish (to‘langan soliqlar).
Pul oqimlarini faoliyat turiga ko‘ra ajratish foydalanuvchilarning hisobot ma’lumotlariga nisbatan turli talablar bilan bog‘liq. Operatsion faoliyatda kompaniyaning xo‘jalik jarayonini pul mablag‘lari bilan ta’minlab turish imkoniyatini baholash va ishlab chiqarish quvvatla-
rining kengayishi natijasida oborotning oshishi tendensiyalarini aniqlash muhim. Investitsiyalarga yo‘naltirilgan mablag‘lar bo‘lajak ishlab chiqarish quvvatlarining shakllangan xo‘jalik faoliyati darajasini va belgilangan rentabellik hamda likvidlik darajalarini qanchalik saqlay olish imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Pul oqimlari to‘g‘risidagi moliyaviy tusdagi ma’lumotlar kompaniya mulkdorlari va kreditorlarining kompa- niyada shakllantirilayotgan pul oqimlariga nisbatan kelgusidagi da’volari nuqtayi nazaridan qiziqish uyg‘otadi.
Quyida real sektorda faoliyat yuritayotgan xo‘jalik yurituvchi sub- yektning misolida yuqoridagi jarayonlar bo‘yicha pul mablag‘larining harakatini ko‘rib chiqamiz.
jadval
|
| |
Yechish. M azkur m asalani hal etishda (69.11)

4 6
-masala. B ikirlik ko effitsiy en ti c= 4000 N / m
t n j и t
b o ‘lg a n p r u jin a g a o g ‘irlig i
G= 20 N b o ‘lg a n
M
jism osilg an (1 4 7 -ra sm ). M o d d iy n u q ta deb q a ra -
lu v c h i b u jis m g a d av riy ra v is h d a o ‘z g a ru v c h i
S = 111 J i s m p t N u y g ‘o tu v c h i k u c h va te z lik -
n in g b irin c h i d a ra ja s ig a p ro p o rs io n a l b o ‘lg an
R = 5
4 m cx N q a rs h ilik k u c h i t a ’sir q ila d i
( m —
jis m m assa si). U y g ‘o tu v c h i k u c h n in g d o ira v iy
ta k ro rlig i
p q a n d a y b o ‘lg a n d a m ajb u riy te b ra n is h
am plitudasi A eng k a tta qiym atga erishadi?
Yechish. Sanoq sistem asin in g b o shi qilib jis m
n in g s ta tik m u v o z a n a t h o la tin i o la m iz .
Ox o ‘q n i
vertikal b o ‘yicha h arakat y o ‘nalishi to m o n y o ‘n a lti-
ram iz.
M n u q ta g a
G o g ‘irlik k u c h i,
F q a y ta r u v c h i
kuch,
R qarshilik kuchi h am d a
S uyg‘otuvchi kuch
t a ’sir qiladi.
M nuqtaning harakati differensial ten g lam asini tuzam iz:
mx =
G - c ( x + / s t ) - 5
yfmcx + 11 7,72sin
p t .
Bu ifodaning h a r ikki to m o n in i
m ga b o ‘lib,
G=cfst ni e ’tib o rg a
olsak, u
1 1 7 , 7 2
aniqlash, yig‘ish hamda hisoblanadigan ko‘rsatkichlarni belgilash

521
- natijalarni umumlashtiruvchi mezonlar;
- tahlil natijalarini xulosaga tayyorlash.
¨
Tahlil natijalarini umumlashtirish va rasmiylashtirish bosqichi.
Bu bosqichda o‘rganilayotgan iqtisodiy jarayon yakunlanadi va ma’lum
bir o‘zgarishlarga baho beriladi hamda tahlilga yakun yasaladi. Bundan
tashqari ushbu bosqichda ham quyidagi ishlar amalga oshirilishi lozim
bo‘ladi:
- korxona faoliyati natijalarining o‘zgarish sabablarini aniqlash;
- korxona faoliyatini yaxshilanish rezervlarini jamlash;
- aniqlangan rezervlardan foydalanish tadbirlarini belgilash;
- tahlil natijalarini hisoblash va hisobotda ifodalash.
¨
Tahlil natijasida ilg‘or g‘oya va tajribalarni amaliyotda qo‘llash
M m od d iy n u q tag a og‘rlik kuchi G

Belgilashlar qabul qilsak:
x + 2 b x +
k 2 x = 0
(71-9)
hosil b o ‘ladi.
(71.8)
d a n k o ‘ram izki, с va
m ning h a r qanday qiym atlari uch u n
b= k. B in o b arin (71.9) d ifferensial ten g lam a yechim i (68.22) k o ‘ri-
n ish d a b o ‘ladi:
x =
e
■bt
[*o + (^ о +
bx0 )t],
(71.10)
(71.10) ga bosh lan g‘ich sh a rtla r va
к = J — =
1-^- ni q o ‘ysak,
M
4 m
] j f st
jism nin g h arak at q o n u n i kelib chiqadi:
x =
V0t e ~
.
44-masala. Massasi
m = 3 kg b o ‘lgan jism prujinaga osilgan b o ‘-
lib, unga vertikal ravishda uyg‘otuvchi kuch
Q =
10sin 5 / ta ’sir qiladi.
D inam ik koeffitsiyent A,= 4. Prujinaning bikirlik koeffitsiyenti topilsin.
Yechish. M a zk u r m asalan i m o d d iy n u q ta h a ra k a ti differensial
te n g la m a sin i tu z m a sd a n h a l etish m um kin. B uning u c h u n (69.13)
dan foydalanam iz:
^ = — — >
k 2 = - i ,
i _ f i
m
k 2
bundan :
k 2 =
yoki — =
(71.11)
^-1
m
А,—
1
kelib chiqadi.
(71.11) dan:
c =
.
(71.12)
M asala shartig a ko ‘ra uyg‘o tu v ch i kuch ( ^ lO s in S /b o 'lib ,
p = 5.
(71.12) ga son qiym atlarni q o ‘ysak, с=И00 N /m kelib chiqadi.
45-m asala. M oddiy n u q ta n in g h arakati differensial tenglam asi
x + 81x =
12 sin 5 /. Majburiy tebranm a harakati amplitudasi aniqlansin.
Kriptografiyaning asosiy tushunchalari

|
Kriptografiyaning asosiy tushunchalari
|
bet | 142/201 | Sana | 14.05.2024 | Hajmi | 4,94 Mb. | | #232599 |
Bog'liq O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi Kriptografiyaning asosiy tushunchalari
Kriptografiyaning asosiy vazifasi ma’lumotlarni saqlash va jo‘natuvchidan qabul qiluvchiga uzatish paytida o‘zgarishlardan va ularga ruxsatsiz kirishdan himoya qilishdir. Bunga ma’lumotlarni saqlash, qayta ishlash va almashishda quyidagi elementlardan foydalanish orqali erishiladi:
Kriptografik kalitlar – ma’lum qoidalar bo‘yicha buyurtma qilingan belgilar tasodifiy ketma-ketligi. Har bir tugma noyobdir, belgilar ketma-ketligi hech qachon takrorlanmaydi. Kalit bitta foydalanuvchi yoki foydalanuvchilar guruhiga tegishli bo‘lishi mumkin.
Maxfiylik – maxsus algoritmlari va shifrlash usullari
(nosimmetrik va assimetrik), abonentlarni o‘zaro autentifikatsiya (haqiqiyligini tekshirish) qilish (parollar almashinuvi), raqamli sertifikatlar va imzolar va hokazolar yordamida erishiladi.
Berilgan ma’lumotlarning yaxlitligi va haqiqiyligi elektron imzo bilan tasdiqlangan shifrlash orqali saqlanadi.
Autentifikatsiya – tizimdagi faqat huquqiy ishtirokchilar o‘rtasida aloqa o‘rnatish, buzg‘unchilikdan himoya qilish. Tizimga kirish uchun abonent sinovdan o‘tishi va foydalanuvchi huquqlarini tasdiqlashi kerak.
Ma’lumotni shifrlash – bu butun axborotni himoya qilish tizimi qurilgan poydevor. Shifr - bu dastlabki ma’lumotlarning saqlanishi bilan dastlabki ma’lumotni uni taqdim etishning boshqa shakliga o‘tkazish. Shifrni ochish – shifrlash kaliti yordamida asl xabarni tiklang.
Yuqoridagi kriptografiya elementlarining asosi xesh funksiyasi hisoblanadi.
Xesh funksiyasi (ingliz tilidan hash - "aralashmasi") – bu ma’lum bir algoritm tomonidan bajariladigan ixtiyoriyuzunligi berilgan ma’lumotlar qatorini belgilangan uzunlikning chiqish qatoriga o‘zgartiradigan funktsiya.
Hozirgi vaqtda xesh funksiyasi mexanizmi amalda juda keng qo‘llaniladi.
Xesh funksiyalaridan foydalanib, ular quyidagilarni amalga oshiradilar:
ma’lumotlar yaxlitligini tekshirish (o‘zgarishlarni aniqlash); Tekshiruvning mohiyati xesh kodini saqlash va uni xuddi shu ma’lumotlar uchun qayta hisoblangan hesh qiymati bilan solishtirishdir. Taqqoslangan qiymatlarning tengsizligi yaxlitlikni buzishni anglatadi.
autentifikatsiya qilish tizimlari. Parol xeshlaridan foydalaniladi.
elektron raqamli imzolarni (ERI) yaratish va tekshirish; Xesh - funktsiya mexanizmi imzoni yaratish va tekshirish uchun zarur bo‘lgan vaqtni qisqartirish, shuningdek, uning vaqtini qisqartirish uchun ishlatiladi.
Bitcoin kriptovalyuta va blokcheyin texnologiyasi.
Xesh funktsiyasi natijasida hosil bo‘lgan aylantirish xeshing deb nomlanadi. Dastlabki ma’lumotlar kirish massivi, "kalit" yoki "xabar" deb nomlanadi. Aylantirish natijasi (chiqish ma’lumotlari) "xesh", "xesh kodi", "xesh summasi" deb nomlanadi.
Kriptografik xesh- funksiyasi so‘zni (yoki ma’lumotni) oladi va ularni harf va raqamlardaniborat satrga aylantiradi:
4.1.1-rasm. Axborotni xeshlash sxemasi
Olingan satr xesh deb ataladi.
Hesh 256 bit yoki 64 belgidan iborat:
10 20 30 40 50 60 64
|
| |
shart-sharoitlarini ko‘rsatib berish hamda ularni amaliyotga tatbiq

522
Xususiy kapital hisobi o‘z ichiga bir qancha ko‘rsatkichlarni olib,
ular quyidagi tartibda tashkil etiladi:
Ø
Ustav kapitali.
Ø
Qo‘shilgan kapital.
Ø
Rezerv kapitali.
Ø
Taqsimlanmagan foyda.
Ø
Xususiy kapital bilan qoplanmagan zarar.
Korxonaning ustav kapitali o‘z mablag‘lari
manbayining asosini
tashkil etadi. Ustav kapitali ta’sischilar tomonidan qo‘yilgan pay to‘lov-
larini, aksiyalarining nominal qiymatini o‘zida saqlaydi. Uning hisobi
esa hukumat qarorlari va ta’sischilarning yig‘inida qabul qilingan qaror-
lar asosida yuritilib boriladi.
Davlat tashkilotlarida ustav kapitali davlat
budjeti tomonidan ajra-
tilgan mulkni ko‘rsatadi. Mulkning kelishi vaqtiga esa bu summa ustav
kapitalida ko‘rsatiladi.
Korxonalar amalda qo‘llanilayotgan qonunlarga ko‘ra har yili erish-
gan foydasidan rezervlar tashkil etishlari mumkin. Unga har yili ustavda
ko‘rsatilgan tartibda mablag‘ chegirilib boriladi.
Vv = со h - ‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi

|
‘zbekist0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim yazirligi q‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi markazi Pdf ko'rish
|
bet | 141/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 1674143762Vv = со h,
(96.2)
formula bilan aniqlash mumkin. (96.2) tenglam ada hv bilan har bir
nuqtadan aylanish o ‘qigacha bo'lgan eng qisqa masofa belgilangan.
(96.2) ni (94.2) ga qo‘yamiz:
2
2
r r i
A W y O ) / t y
( 0
'
. 2
Гау =
=
,
bundagi
jism ning aylanish o ‘qiga nisbatan inersiya
m om entini ifodalaydi. Shunday qilib,
T,y = \ h ^ .
(96.3)
(96.3) dan ko‘rinib turibdiki, q o ‘z g ‘a/mas o ‘q atrofida aylanma
harakatdagi jism kinetik energiyasi uning aylanish о ‘qiga nisbatan
inersiya momentini burchak tezligi kvadratiga ко ‘paytirilganining y a r
miga teng.
3. Tekis parallel harakatdagi jismning kinetik energiyasi. Tekis
parallel harakatdagi qattiq jismning kinetik energiyasini Kyonig teo -
remasiga asoslanib hisoblash mumkin. Bu holda nisbiy harakat iner
siya markazi atrofidagi aylanma harakatdan iborat bo'lgani uchun
2
'T1 t _ i
Ю
1 s - JS z ~ >
bunda ISz — jism ning harakat tekisligiga perpendikular b o ‘lgan va S
inersiya markazidan o ‘tuvchi z o ‘qqa nisbatan inersiya m om enti.
Natijada (95.2) formuladan
= \ M V i + ± I Szco2
(96.4)
hosil bo‘ladi.
D em ak, tekis parallel harakatdagi jism ning kinetik energiyasi
massasi inersiya markazida deb olingan jismning ilgarilama haraka-
tidagi kinetik energiyasi bilan inersiya markazidan о ‘tuvchi о ‘q atro
fidagi aylanma harakati kinetik energiyasining yig ‘indisiga teng.
175
|
| |
7 - §. Sistem a kinetik energiyasining o ‘zgarishi haqidagi

|
7 - §. Sistem a kinetik energiyasining o ‘zgarishi haqidagi Pdf ko'rish
|
bet | 142/191 | Sana | 15.01.2024 | Hajmi | 6,72 Mb. | | #137496 |
Bog'liq 1048 pdf 63c96812dd27f 16741437629 7 - §. Sistem a kinetik energiyasining o ‘zgarishi haqidagi
teorema
Mexanik sistema kinetik energiyasining o ‘zgarishi haqidagi teore-
m ani keltirib chiqarish uchun sistema har b ir Mv nuqtasi uchun yo-
zilgan dinamikaning asosiy tenglamasi (77.1) ni o ‘qqa proyeksiyalaymiz:
mvavx = * £ + / £ , v = ( l , n ) .
(97.1)
U rinm a tezlanish aVT ni quyidagicha ifodalash mumkin:
"vt = ^ Г = ^ Г - - ^ Г = К
(97.2)
VT
dt
dsv
dt
v
dsv
v
/
(97.2) ni (97.1) ga qo‘ysak,
mv VvdVv = F^dsv + F‘Tdsv, (v = 1 ,n)
yoki
= dA {F :) + dA{ Fl ) , (v = l,/i)
(97.3)
hosil boMadi.
(97.3) sistemani hadlab qo‘shamiz:
d ^ ^ L = Y ,dA (F ve) + I , d A ( F ‘).
(97.4)
(97.4) tenglikdagi
Y^dA{F:) = dA\ Y.dA(Fl) = dAi
m os ravishda, sistem aga qo ‘yilgishlarining yig‘indisini ifodalaydi.
N atijada
d T = dAe +dA‘ .
(97.5)
(97.5) dan k o ‘ram izki, sistema kinetik energiyasining differensiali
unga ta ’sir qiluvchi barcha ichki va tashqi kuchlar elementar ishlari
ning yig ‘indisiga teng.
(97.5) ni biror chekli oraliqda integrallasak, sistema kinetik ener
giyasining shu oraliqda o ‘zgarishi haqidagi teorem a kelib chiqadi:
T - T 0 = Ae + A ‘ .
(97.6)
Demak, sistema kinetik energiyasining biror chekli oraliqda о ‘zga-
rishi unga ta ’sir etuvchi barcha ichki va tashqi kuchlarning shu ora-
liqdagi ishlarining yig ‘indisiga teng.
0 ‘zgarm as m exanik sistema va absolut qattiq jism ichki kuchlar
ishlarining yig‘indisi nolga teng b o ‘lib, (97.5) va (97.6) quyidagicha
yoziladi:
|
| |