Dars – Muqaddas - O’zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalari vazirligi toshkent axborot texnologiyalari universiteti...

Dars – Muqaddas.
Sana: 02.05.2023.
Sinf: 5 – “A”.
Fan: Informatika va axborot texnologiyalari.
Mavzu: Scratch dasturi. Scratch dasturi imkoniyatlari.
Darsning maqsadi:
1.
Ta’limiy
: O’quvchilarga Scratch dasturi haqida ma’lumot berish.
2.
Tarbiyaviy
: O’quvchilarda vatanparvarlik hissini uyg’otish.
3.
Rivojlantiruvchi
: O’quvchilarga Scratch dasturi imkoniyatlaridan foydalangan
holda animatsiyali o’yinlar yaratish haqida tushuncha berish.
Dars turi:
Yangi bilimlar berish, ko’nikma va malaka hosil qilish.
Dars uslubi:
Guruh bilan ishlash, amaliy.
Dars usuli:
Scratch dasturi yordamida kichik o’yin yaratish.
Dars jihozi:
Darslik, kompyuter, proyektor, elektron doska.
Darsning borishi:
№
Dars bosqichlari.
Vaqti.
1.
Tashkiliy qism.
2 min
2.
O’tgan dars mavzusini takrorlash va baholash.
15 min
3.
Yangi mavzuning mazmunini ochish va chiqarish.
25 min
4.
Uyga vazifa va topshiriqlar
3 min
I.
Tashkiliy qism:
1.
Salomlashish.
2.
Yo’qlama qilish.
3.
Uyga vazifa so’rash.
II.
Takrorlash:
Paint.net dasturi haqida.
III.
Yangi mavzu bayoni:
Scratch –
bu kichik maktab o’quvchilari o’zlarining hikoya, multfilm, o’yin
taqdimot va boshqa loyihalarni yaratishlari uchun mo’jallangan dasturlash muhiti
hisoblanadi.
Scratch dasturida ishlashning ikkita usuli mavjud. Birinchi usuli online
shaklida bo’lib, scratch.mit.edu saytida ro’yxatdan o’tish orqali ishlash mumkin.
Ikkinchi usul offline hisoblanib, bunda dastlab dastur kompyuterga o’rnatib olinadi
va dastur ilovasi ustida sichqonchaning chap tugmasi ikki marta bosish orqali ishga
tushuriladi.
Scratch – bu multimedia tizimi. Tilning aksariyat operatorlari grafika va ovoz
bilan ishlashga, animatsiya va video effektlarni yaratishga yo’naltirilgan. Media-
manipulyatsiya – bu Scratchning asosiy maqsadlaridan biri. Obyektga yo’naltirilgan
muhitda Scratch dasturi turli xil buyruqlar bloklaridan, Lego konstruktorlaridan ko’p
rangli g’ishtlardan qanday qilib yig’ilsa, xuddi shu tarzda yig’iladi. Scratch
dasturlari grafik bloklarni steklarga birlashtirish orqali yaratiladi. Bunday holda,
bloklar faqat sintaktik to’g’ri tuzilmalarda birlashtirilishi mumkin bo’lgan tarzda
amalga oshiriladi, bu esa xatolarni yo’q qiladi. Ma’lumotlarning har xil turlari
obyektlarning bir-biriga mosligi yoki aksincha mos kelmasligini ta’kidlab, turli xil
blok shakllariga ega.
Dastur ishlayotganda ham unga o’zgartirishlar kiritish mumkin , bu muom-
moni hal qilishda yangi g’oyalar bilan tajriba o’tkazishga imkon beradi. Oddiy
buyruqlarni bajarish natijasida turli xil xususiyatlarga ega ko’plab obyektlar o’zaro
ta’sir qiladigan murakkab model yaratiladi. Loyiha Scratchda yaratilganidan keyin
uni scratch.mit.edu saytiga joylashtirish mumkin.
Ushbu muhitning asosiy afzalliklaridan biri shundaki, u bepul dasturiy ta‟minot
mahsulotidir, shuning uchun har qanday ta‟lim muassasasi dasturni Internetdan
yuklab olib, to’g’ridan-to’g’ri yangidasturlash muhitida o’qishni va ishlashni
boshlashi mumkin. Scratch o’rnatishni talab qilmaydi.
Tilning asosiy tuzilmalari va atrof-muhit imkoniyatlarini o’rgangandan
so’ng, tegishli loyihani yaratish va ishlab chiqish vazifasi qo’yiladi. Bular turli
xil hikoyalar bo’lishi mumkin, mavzuni o’qituvchi talabalarning yosh
xususiyatlarini hisobga olgan holda taklif qiladi, masalan, “Mening oilam”,
“Mening eng sevimli mashg’ulotim”, “Iqtidorli odamlar” va boshqalar.
Ushbu o’qitish texnologiyasi talabalarni dasturlash tili imkoniyatlarini
puxta egallashga, “Informatika va AKT” fanini o’rganishga undaydi, ulargabu
dasturning amaliy shaxsiy ahamiyatini takidlaydi. Scratchdagi ishni tahlil
qilish shuni ko’rsatadiki, dastur juda sodda va oson o’rganiladi. Ammo,
soddaligiga qaramay, Scratch foydalanuvchiga multimedia resurslari bilan ishlash
uchun turli xil vositalarni taqdim etadi, bu o’quvchilarda qiziqish uyg’otadi,
umuman mavzu uchun ijobiy motivatsiya rivojlanishiga hissa qo’shadi.
Dastur juda sodda va o’rganishga oson. Ammo, soddaligiga qaramay, Scratch
foydalanuvchiga multimedia resurslari bilan ishlash uchunturli xil vositalarni taqdim
etadi, bu o’quvchilarda qiziqish uyg’otadi, umuman mavzu uchun ijobiy motivatsiya
rivojlanishiga hissa qo’shadi.
Scratch Massachusets Texnologiya Institutidagi MIT Media Lab tomonidan
ishlab chiqilgan va saqlanib kelinmoqda (scratch.mit.edu). Scratch -bu bepul
mahsulot, bu O’zbekiston maktablari uchun muhimdir. Uning rivojlanishi
Smalltalk merosxo’rlaridan biri bo’lgan skek tilida amalga oshiriladi.
Smalltalkning asoschisi va shuning uchun umuman obyektga yo’naltirilgan
texnologiyalarning asoschisi bo‘lgan Alan Kay bolalarda fikrlash va ijodkorlikni
rivojlantirishga juda qiziqadi. Bundan tashqari, Kay bunday rivojlanishni iloji
boricha tezroq boshlash kerak, deb hisoblaydi: “... bizning fikrlash tarzimizni
kuchli shakllantiradigan ommaviy axborot vositalari imkon qadar erta hayotga
kirishi kerak”. Scratch dasturlash muhiti (va tili), uning yaratuvchilari tomonidan
o‘ylab topilgan, aynan “fikrlash uslublarini” shakllantirishga qodir vosita.
Shu bilan birga, Scratchda umuman tilning va obyektga yo„naltirilgan
tilning, masalan, protseduralar va funktsiyalarning muhim parametrlari,
parametrlarni uzatish va qiymatlarni qaytarish (global o’zgaruvchilar orqali
tashqari), rekursiya, obyekt sinflarini aniqlash, meros va polimorfizm,
istisnolardan foydalanish, matn kiritish va fayllarni kiritish va chiqarish. Biroq,
bu va ehtimol ba’zi boshqa tarkibiy qismlar yaqin kelajakda tilga qo„shilishi
shubhasizdir. Ko’rib turganimizdek, Scratch haqiqatan ham boy xususiyatlarga
ega. Shu bilan birga, uni o’rganishni boshlash uchun, o„qish qobiliyatidan
tashqari, hech narsa talab qilinmaydi, chunki dastur tayyor rangli bloklardan
iborat. Deyarli barcha birinchi sinf o’quvchilari ushbu darajaga to’g’ri keladi.
Bolalar, o’spirinlar va dasturlashni o’rganishni istagan har bir kishi uchun
dasturlash yanada qiziqarli va qulay bo’lishi uchun Scratch eng yaxshi hisoblashva
interfeys dizaynidan foydalanadi.
Xulosa qilib aytganda, Scratch dasturdagi garafik imkoniyatining qulayligi
tufayli, kichik yoshdagi bolalar ham sodda multimediya loyihalarini bajara oladi.
Shu bilan birgalikda, dastur tuzish jarayonini ham oson o’zlashtiradi.Bundan
tashqari ekrandagi qahramonlarini harakatga keltirishi , liboslarini va rangini
xohishga qarab o’zgartirishi mumkin.
Foydalanuvchilar
Scratch- da
bloklar
palitrasidan
bloklarni
sudrab
olib, boshqotirmalar kabi jumboq singari dasturlash orqali dasturlashadi. Bir nechta
bloklarning tuzilmalari
skript
deb nomlanadi . Ushbu dasturlash usuli (bloklar bilan
qurilish kodi) ‘
sudrab olib tashlash dasturlash
’ deb nomlanadi.
|