nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
B a ’zi bir ch an glam in g y o ‘l qo‘yiladigan oxirgi darajasi

Ishlab chiqarishda changning hosil bo ‘lishi va tarqalishining oldini
olishda texnologik tadbirlar m uhim o ‘rin tutadi. Bunday tadbirlarga q o id a
bajariladigan ishlam i avtom atik usullarga o ‘tkazish, m exanizatsiyalash,
changli xonalam ing zichligini (gennetik) oshirish, texnologik jarayonlarni
uzoqdan
boshqarish, xonalarni havo alm ashtirgichlar bilan jihozlash
va boshqa uslublar qo ‘llaniIadi. Masalan, m ashinasozlik sanoatida
qo‘llaniladigan quym a m ahsulotlam i qum oqim ida tozalashni suv bilan
tozalashga o ‘tkazish, ishlab chiqarishlarda qo‘llaniladigan m ayda kukun
holdagi m ahsulotlam i donador holga o ‘tkazib yoki pasta k o ‘rinishda
ishlatish v a boshqalar chang ajralish jarayonining keskin kam ayishiga
olib keladi.
Shuningdek, shaxsiy saqlovchi vositalardan resperatorlar ish
zonasidagi changlarning inson organizm iga tushishidan saqlaydi. Bunday
resperatorlar qatorida bir m arta ishlatiladigan «Lepestok» va havodagi
changlam i tozalab beradigan «Astra-2» rusum lisi qo‘llaniladi. Ishlab
chiqarish zonasi (texnosfera)da hosil b o ‘ladigan changiar inson organizm iga
asosan nafas y o ‘li va teri orqali ta ’sir k o ‘rsatadi. Uning ta ’sir xususiyati
quyidagi om illarga b og'liq b o ‘ladi,
jum ladan, chang zarrachalarining
fizik-kimyoviy xossalari, katta-kichikligi, shakli, konsentratsiyasi, ta ’sir
muddati, kasb turi,
m etereologik sharoitlar, organizm ning shaxsiy
reaksiyasi, nafas y o ‘llarining filtrlash xususiyati, organizm ning qarshilik
k o ‘rsatish qobiliyati va boshqa ko ‘rsatkichlar. Texnosferadagi changni va
uning m iqdorini nazorat qiiish muhim aham iyatga ega. Buning uchun
ishlab chiqarishdagi chang m anbalari, uning hosil b o ‘lish sabablari, m a’lum
hajm dagi havoda bo‘lgan changning sifat
tarkibi va uning miqdorini
hisobga olgan holda gigiyenik baho beriladi. O lingan m a’lum otlar asosida
ishchilar salom atligini saqlash va sog‘aytirish choralari belgilanadi. Buning
uchun ishlab chiqarish jarayonini, jihozlarni, xom ashyoni, uni tashish va
ishlatish usullarini o ‘rganish orqali hosil b o ‘ladigan
changning kimyoviy
tarkibiga baho beriladi. Xomashyoni ishlatish texnologiyasiga (mexanik,
term ik, kim yoviy) k o ‘ra ishlab chiqarish jarayonlarida turli tartibli changiar
hosil bo‘ladi, shuningdek, tayyor m ahsulotni qayta ishlash jarayonida
ham (maydalash, charxlash, sayqal berish, silliqlash,
jilo berish, tashish,
sochiluvchan m ahsulotlam i tortish, qadoqlash, m etalli m ateriallam i qayta
ishlash (termik, kim yoviy) zararli changiar hosil b o ‘ladi.
Ish zonasidagi havo tarkibidagi chang m iqdori havo sinamasi jihozida
aniqlanadi. Buning uchun changli havo taxm inan poldan 1,5 metr,
balandlikdagi ish joyidan 1-3,5 m va undan ortiq m asofalardan nam unalar
43
olinib tekshiriladi.Tekshirishda tortish usuli qo ilan ilad i. Ish zonasidan
chang miqdorini havoning hajm birligida (1
I
yoki 1 m3)
changning
og‘irligi m illigramlarda aniqlanadi.
Bundan tashqari, changlam ing
dispersligi ham aniqlanib, uning y o ‘l q o ‘ysa b o iad ig an oxirgi darajasiga
(YQOD) solishtiriladi.
binolarini, texn ologik asbob-uskunalarni, energiya ta ’m inoti, transport kom m u-

|
binolarini, texn ologik asbob-uskunalarni, energiya ta ’m inoti, transport kom m u- Pdf ko'rish
|
bet | 234/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Mbinolarini, texn ologik asbob-uskunalarni, energiya ta ’m inoti, transport kom m u-
nikatsyalari va infratuzilm a tizim larining, ijtim oiy y o ‘nalishdagi binolarning va
uy-joylam ing turlicha darajada buzilishiga, ishlab chiqarish va odamlar hayot
faoliyatining izdan chiqishiga olib keladi.
G idrom eterologik
xavfli
hodisalar
-
odamlar
o iim ig a ,
aholi
yashash joylarini, b a’zi sanoat va qishloq x o ‘jaligi obyektlarini suv bosish-
iga, infratuzilma va transport kom m unikatsyalari, ishlab chiqarish va odamlar
hayot faoliyatining b u zilish iga olib kelgan va shoshilinch k o ‘chirish tadbirlari
o ‘tkazilishini talab qiladigan tabiiy ofatlar.
£p id em eologik vaziyatlar - odamlar o ‘rtasida xavfli infeksiyalar: o ia t , vabo,
isitma; epidem ik toshrna, terlama, Bril kasalligi; zo o n o z infeksiyalar: Sibir yarasi,
quturish; bezgak kasalliklari; zaharli moddalar bilan zaharlanish; oziq-ovqatdan
zaharlanish holatlari.
Epizootiya - hayvonlarning om m aviy tarzda kasallanishiga yoki nobud
b o ‘lish iga olib keladigan vaziyat.
Epifitotiya - o ‘sim liklam ing om m aviy nobud b o ‘lishiga olib keladigan vaziyat.
Fuqaro m uhofazasi xizm ati - fuqaro m uhofazasi m axsus tadbirlarini bajarish,
fuqaro m uhofazasi tizim larining harakatlarini ta ’m inlash uchun kuchlar va
vositalam i tayyorlash m aqsadida tuzilgan funksional b o ‘linmalar m ajm uyi.
Fuqaro m uhofazasi kuchlari — qutqaruv v a boshqa kechiktirib b o ‘lm aydigan
ishlarni (Q BTI) am alga oshirish uchun tuziladigan fuqaro m uhofazasi harbiy
qism lari, um um iy va m axsus hududiy, funksional va obyekt tizimlari.
Him oya inshootlari — aholini va ishlab chiqarish xodim larim hamma ta ’sir
|
| |
omillaridan: yuqori harorat, radioaktiv, portlovchi va kuchli zaharli moddalardan

|
omillaridan: yuqori harorat, radioaktiv, portlovchi va kuchli zaharli moddalardan Pdf ko'rish
|
bet | 235/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov Momillaridan: yuqori harorat, radioaktiv, portlovchi va kuchli zaharli moddalardan,
264
inshootlar buzilganda ularning qismlaridan hamda qirg‘in qurollar ta ’sirlaridan
saqlashga m o ‘ljallangan m uhandisiik inshootlari majmuyi.
R a d ia tsiy a v iy ava riy a - uskuna n o so zlig i, xod im lam in g xatti-harakatlari
(harakatsizligi), tabiiy va texnogen xususiyatli favqulodda vaziyatlar tufayli kelib
chiqqan, fuqarolam ing belgilangan m e ’yordan k o ‘proq nurlanish olish iga yok i
atrof m uhitning radioaktiv ifloslanishiga olib kelishi m um kin b o ig a n , yoxu d olib
kelgan ionlashtiruvchi nurlanish m anbayi ustidan boshqaruvning izdan chiqishi.
R a d ia tsiy a v iy x a v fsiz lik — fuqarolar va atrof m uhitning ionlashtiruvchi
nurlanishning zararli ta ’siridan m uhofazalanganlik holati.
F a v q u lo d d a v a z iy a t o q ib a tla ri - favqulodda vaziyat turiga, tusiga va
tarqalish m iq yosiga b o g iiq holda odam lam ing kasallanishi, o ‘lim i, inshoot,
bino va qurilmalarning buzilishi, radioaktiv ifloslanishlar, kim yoviy va bakterial
zaharlanishlar, ek ologik vaziyatning keskinlashishi, y o n g ‘in, portlashlar va
insonlam ing ruhiy jarohatlanishi.
S h ik a stla n ish o ‘c h o g ‘i - yuzaga kelgan favqulodda vaziyatning zararli va
xavfli om illari ta ’siri ostida joylashgan aholi, hayvonlar, bino v a inshootlar,
m oddiy resurslam ing barchasi.
Yer su r ilish i - t o g ‘ jinslari qatlamlarming qiya sath b o'ylab o ‘z o g ‘ir!igi,
gidrodinam ik, gidrostatik va seysm ik kuchlar ta ’sirida pastlik tom on surilishi.
R e a n im a tsiy a (jo n la n tirish ) - organizm ning m uhim hayotiy funksiyalarini
tiklash.
Y u ra k -o 'p k a rea n im a tsiy a si - insonni klinik o i i m holatidan qayta jonlantirish
|
| |
gslice_array sinfi - Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash

|
Tiplarni dinamik tarzda aniqlash. Reja: Tiplarni dinamik tarzda aniqlash
|
bet | 65/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orggslice_array sinfi. Ichki yordamchi shablon sinf hisoblanadi. Valarray qismlari bilan aniqlangan to‘plam osti massivlar uchun amallarni qo‘llab quvvatlaydi. Sinf sintaktiki quyidagicha:
template
class gslice_array : public gsplice { public:
typedef Type value_type;
void operator=(const valarray& x) const; void operator=(const Type& x) const;
void operator*=(const valarray& x) const;
|
void operator/=(const valarray& x) const; void operator%=(const valarray& x) const; void operator+=(const valarray& x) const; void operator-=(const valarray& x) const; void operator^=(const valarray& x) const; void operator&=(const valarray& x) const; void operator|=(const valarray& x) const; void operator<<=(const valarray& x) const; void operator>>=(const valarray& x) const;
}
|
Bu sinf obʻyekti - valarray obʻyektidagi massiv elementlar ketma ketligi bilan yoziladigan gslice sinf obʻyekti bilan birgalikda valarray sinfiga havola saqlaydigan obʻyektlarni tasniflaydi.
Shaboln sinf muayyan valarray amallari tomonidan bilvosita yaratilgan va dasturda bevosita foydalanish mumkin emas. Ichki yordamchi shablon sinfi quyidagi sintaksis bilan ishlatiladi:
gslice_array< Type> valarray< Type>:: operator[] ( constgslice& )
|
gslice_array < Type > obʻyekti faqat [GL] formatli va GL gslice valarray ifodasini yozish orqali yaratiladi. slice_array sinfining funksiyalari valarray uchun belgilangan mos funksiyalari bilan bir xil ishlatiladi, faqat tanlangan elementlar ketma-ketligi taʻsir ko‘rsatadi. Slice_array sinf tomonidan nazorat natijasida konstruktorga uch parametrlar belgilanadi: massivning birinchi element indeksi, elementlar soni va elementlar orasidagi masofa. Dastur fragmentiga qarang.
const size_t lv[] = {2, 3};
const size_t dv[] = {7, 2};
const valarray len(lv, 2), str(dv, 2);
|
|
| |
Muloqot oynalarini sozlash

|
Muloqot oynalarini sozlash
|
bet | 110/131 | Sana | 24.01.2024 | Hajmi | 1,92 Mb. | | #144844 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzdaMuloqot oynalarini sozlash. Bu mulovot oynalarini sozlash uchun tizimli muloqot oynalaridan foydalanish va ularga ishlov berish nazarda tutilgan. Yuqorida keltirilgan 7 ta muloqot oynalarinidan foydalanishlar, xususiyatlarini va hodisalarini boshqarish to‘g‘risida to‘xtalamiz.
ColorDialog muloqot oynasi. Bu oyna - foydalanuvchilar interfeys elementi rangini o‘rnatish imkonini beruvchi ranglar palitrasi uchun muloqot oynasini ko‘rsatadi. Bu komponentdani formaga o‘rnatilganda hech qanday ko‘rinish hosil bo‘lmaydi, ammo formaning ichki tuzilmasiga qo‘yshiladi. Fomraning ishchi holatidagi formasining pastki qismida uning obʻyekti yaratiladi.
solorDialog1 obʻyektini yaratish orqali boshqariladi. Uning xususiyatlari va hodisalari ham mavjud va loyiha oynasida foydalanuvchi xususiyatlar oynasiga chiqadi. U yerdan kerakli ixtiyoriy aynan shu obʻyektga mos xususiyat va hodisalarni o‘rnatish mumkin.
ColorDialog muloqot oynasidan foydalanish uchun ColorDialog() konstruktori ishga tushirish lozim.
Dastur fragmentida muloqot oynachi chaqirilganda va teskari aloqasi ok obʻyektini qaytarsa forma va tugmaning mos xususiyatlar ranglarini o‘zgartirish algoritmi yozilgan.
11.2-rasm. ColorDialog muloqot oynasidan foydalanish.
ColorDialog muloqot oynasining xususiyatlari, usullari va hodipsalarini masalaning ahamiyatiga qarab ishlatish mumkin.
FontDialog muloqot oynasi. Bu oyna – foydalanuvchilarga kerakli komponenta uchun shrift va uning xususiyatlarini o‘rnatish imkonini beruvchi muloqot oynasini ko‘rsatadi. Bu komponentdani formaga o‘rnatilganda hech qanday ko‘rinish hosil bo‘lmaydi, ammo formaning ichki tuzilmasiga qo‘yshiladi. Fomraning ishchi holatidagi formasining pastki qismida uning obʻyekti yaratiladi.
Bu muloqot oynasini ishlatish uchun formaga bir Label va button obʻyektlarini o‘rnatamiz. Tugma bosilganda Label obʻyektining matnini yozuv xususiyatlarini o‘rnatishni ko‘rib chiqamiz. Buning uchun tunmaning bosilganda xususiyatiga quyidagi dastur fragmentni yozish yetarli.
fontDialog1->ShowColor = true; fontDialog1->Font = label1->Font; fontDialog1->Color = label1 ->ForeColor; Color color = label1->ForeColor;
System::Drawing::Font^ font = label1->Font; System::Windows::Forms::DialogResult result = fontDialog1->ShowDialog(); if(result == ::System::Windows::Forms::DialogResult::OK) {
label1->Font = fontDialog1->Font; label1->ForeColor = fontDialog1->Color;
}
|
Dastuda dastlab Label obʻyektning rang va yozuvlarini saqlab olinadi, chunki yozuvni formatlash muloqot oynasi chaqirilganda joriy holatni olish uchun. Dasturda rang va yozuv qiymatlarini saqlash uchun o‘zgaruvchilarni aniqlash olib
ham keltirilgan. Muloqot oynasining [OK] hodisasi bajarilganda yozuv va rangni o‘zgartirish ko‘rsatilgan.
11.3-rasm. FontDialog muloqot oynasidan foydalanish.
Bu sinfning xususiyailari, usullari va hodisalari mavjud. Ular amaliy vazifalarni bajarishda foydalanish mumkin va mustaqil o‘rganish lozim. Chunki bir vazifani amalga oshirish uchun turli xil algoritmlardan foydalanish mumkin.
|
| |
Audit o’quv amaliyoti cdr - bet 26

1.
Auditning umumiy rejasini tuzishni tushuntiring?
2.Auditni rejalashtirish to’g’risida hisobot va auditning dasturi qanday tuziladi?
3. Mijoz-korxona bilan shartnoma tuzishni tushuntiring?
Foydalaniladigan adabiyotlar:
1. Do’stmuratov,A.A.Karimov “Buxgalteriya hisobi va audit” T:-2012 “VORIS-
NASHRIYOT”
2. Tulaxodjayeva M., G’ulomova F. Audit. –T.: TDIU va O’BAMA, 2004
G o m o sfera - ishlovchining ishlab chiqarish obyektida b o ia d ig a n jo y i

|
G o m o sfera - ishlovchining ishlab chiqarish obyektida b o ia d ig a n jo y i Pdf ko'rish
|
bet | 232/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MG o m o sfera - ishlovchining ishlab chiqarish obyektida b o ia d ig a n jo y i.
H im o y a v o sita la ri - ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etadigan insonlarga
zararli va xavfli ishlab chiqarish om illarining ta’sirini kamaytirish yok i uning
oldini olish uchun q o ‘llaniladigan vositalar majmuyi.
H a y o t fa o liy a ti x a v fsizlig i - x a v fsiz hayotni ta’m inlash uchun insonning
mehnati faoliyatida, atrof muhit m usaffoligi (ek ologiya) izdan chiqqanda, fa-
vqulodda vaziyatlar y u z bergarida yu zaga keladigan xavf-xatarlam i y o ‘qotish
yok i kamaytirish, jarohatlangan, shikastlangan fuqarolarga birinchi tibbiy yordam
k o ‘rsatish chora-tadbirlari majmuyi.
F V D T - favqulodda vaziyatlarda ularning oldini olish va harakat qilish davlat
tizim i.
F a v q u lo d d a v a z iy a t - m uayyan hududda o'zidan s o ‘ng odam larning qurbon
b o ‘lishi, odamlar s o g ‘iig ‘i yok i atrof-tabiiy m uhitga ziyon yetkazishi, kishilarn-
ing hayot faoliyatiga kattagina m oddiy zarar va uning buzilishiga olib kelishi
mumkin b o ‘!gan avariya, halokat, tabiiy ofat, epidem iya, epizotiya, epifitotiyalar
natijasida yuzaga keladigan holat.
Iludud - yer, suv, havo makoni, ishlab chiqarish yok i ijtim oiy maqsadlardagi
obyektlar, shuningdek, atrof-tabiiy m uhit majmuyi.
F av q u lo d d a v a z iy a tla r n i b a r ta r a f etish - favqulodda vaziyat yuzaga kel-
ganda am alga oshiriladigan hamda odamlarni qutqarish va insonlar s o g ‘lig ‘ini
saqlash, atrof - tabiiy m uhitga zararining, hamda m oddiy zararlar miqdorim ka
maytirish.
H u d u d - hududlarning kengayishiga y o ‘l q o ‘ym as!ik, ular uchun x o s b o ‘Igan
xavfli om illar ta’sirini bartaraf etishga yo'naltirilgan avariya-qutqaruv va boshqa
kechiktirib b o ‘lm aydigan ishlar majmuyi.
|
| |
Majburiy audit nima degani?

a)yo’q;
b)ha;
v)faqat korxona salbiy auditorlik xulosasi olganda;
g) auditorlik tashkiloti soliq inspeksiyasi bilan yaxshi munosabatda bo’lganda.
10. Quyidagi xo’jalik subyektlarining qaysi biri majburiy auditorlik
tekshiruvidan o’tishi shart?
a)sug’urta tashkilotlari, yopiq aktsiyadorlik jamiyatlari;
b)ochiq aktsiyadorlik jamiyatlari, nodavlat notijorat tashkilotlari;
v)davlat korxonalari, byudjet tashkilotlari;
g) qo’shma
korxonalar, xorijiy firmalarning O’zbekiston Respublikasida tashkil
etilgan sho’ba korxonalari.
YO’RIQLI TEXNOLOGIK XARITA (o’quv amaliyoti uchun)
Kasb kodi va nomi: 5.32.06.01 - Buxgalter va auditor
O’quv amaliyot nomi: “AUDIT”
Mavzu № 2 : Auditorlik tekshirishni rejalashtirish
O’quv amaliyoti mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Maqsad: O’quvchilarning auditorlik tekshiruvini rejalashtirish, uning bosqichlari
hamda tamoyillariga doir bilimlarini chuqurlashtirish va har bir ishga mas’uliyat
bilan, har bir qadamini rejalashtirgan holda yondashish zarurligini tushuntirish.
№ Bajariladigan ishlar mazmuni
Moslamalar,
asboblar va xom –
ashyolar
Eskizlar,
chizmalar
, rasmlar
Bajaris
h
tartibi
1.
Auditning
umumiy rejasini
tuzish
Grafikli organayzerlar,
ruchka, qalam
1-ilova
Yozish
2.
Auditorlik xizmatlarini ko’rsa-
tish to’g’risida shartnomani
tuzish
ruchka, qalam, hujjat
2-ilova
Yozish
3.
O’tilgan mavzuga
oid test
savollari
ruchka, qalam
3- ilova
Yozish
F W - Favqulodda vaziyatlar vazirligi avariyalar, halokatiar va tabiiy ofatlar

|
F W - Favqulodda vaziyatlar vazirligi avariyalar, halokatiar va tabiiy ofatlar Pdf ko'rish
|
bet | 233/244 | Sana | 27.05.2024 | Hajmi | 8,77 Mb. | | #254799 |
Bog'liq Hayot faoliyati xavfsizligi. Tojiboyev M. Nigmatov MF W - Favqulodda vaziyatlar vazirligi avariyalar, halokatiar va tabiiy ofatlar
tufayli vujudga kelgan favqulodda vaziyatlarning oldini olish v a ularning oqibat-
larini bartaraf etish sohasidagi ishlarga rahbarlikni hamda ularni muvofiqlashtirib
borish ish'arini amalga oshiruvchi markaziy davlat boshqaruvi organi hisoblanadi.
F u q a ro m u h o fa za si - favqulodda vaziyatlarning, halokatlarning oldini olish
va ularning oqibatlarini bartaraf etish, aholining hududlarini va m oddiy boy-
263
liklarini m uhofaza qilish m aqsadida o'tkaziladigan tadbiriami am alga oshiruvchi
davlat tizim i.
Tabiiy ofat - tabiatda yuz beradigan favquloddagi o ‘zgarish b o ‘lib, u birdan,
katta tezlikda insonlarning m o ‘tadil yashash, ishlash sharoitlarining buzilishi,
odam lam ing va qishloq xo'jalik hayvonlarining o ‘lim i, m oddiy boyliklam ing
buzilishi y ok i y o ‘q b o ‘lib ketishi va boshqa salbiy oqibatlarga olib keluvchi
hodisalar.
Tektonik yer silkinishi - yerning chuqur qisim ida yuzaga keladigan tektonik
kuchlarning tarqalish jarayonida yer ustki qatlamining tebranishini xarakter-
laydigan o'zgarish.
G ipotsentr —yer silkinishining chuqur ichki qism idagi o ‘ch o g ‘i markazi.
Epitsentr -y e r silkinishining, yer ustki qatlamining eng maksimal silkinish jovi.
S el o fa ti - to g ‘li hududlarda kuchli y o m g ‘irlam ing y o g 'ish i, m uzlik va qorlarn-
ing tez erishi natijasida hosil b o ‘ladigan daryo toshqinlarining to g ‘ yon b ag‘rilarida
nuragan to g ‘ jin si b o ‘laklarining, daraxt ildizlari va shox-shabbalari bilan pastlik
tom on oqizib kelishi.
G eologik xavfli hodisalar - odamlar o iim ig a , m a'm uriy-ishlab chiqarish
|
| |
Ishlab chiqarish havosi tarkibidagi changiar

b o ‘ysungan holda yerga tortishish kuchi ta’sirida m a’lum tezlik bilan
yerga tushadi. Inson nafas olganda ular nafas y o lla rin in g yuqori qatlam-
larida ushlanib qoladi.
M ikroskopik zarrachalar esa (0 ,2 5 -1 0 m km ) havoda ancha tu rg ‘un
b o ‘lib, bir xil tezlik d a yerga tushadi. N afas olinganda asosan ulam in g
5 m km g acha kattalikdagi zarrachalari nafas y o ‘llariga kiradi. U ltram i-
kroskopik zarrachalar k attaligi 0,25-0,1 m km va undan kichik b o ‘lgan
zarrachalar B roun h arakatiga b o 'y su n g an lig id an havoda uzoq vaqt tu-
radi. U lar o ‘zaro h arakatlanganda bir-biri bilan to ‘q nashishilari n ati
ja sid a yiriklashib, yerga tushadi. B unday m uhitda nafas olingan havo-
dagi ultram ikroskopik zarrachalarining 6 0 -7 0 % i o 'p k a d a ushlanib
qoladi. Bu zarrach alam in g m assasi k atta b o im a g a n lig id a n changli
shikastlanishning rivojlanishi k atta b o ‘lm aydi. C hang zarrachalarining
shakli har xil b o ‘lishi m um kin: sferik, yassi, tu rli shaklli. A erozo llar
hosil b o iis h id a chang zarralari m iq dorining k o ‘p qism i sferik shaklga
eg a b o ia d i.
Dezintegratsiya aerozollarida esa yassi shaklli va m urakkab shakl
li zarrachalar b o ia d i. M ana shunday shaklli zarrachalardan shisha to-
lasi, sluda kabilarining changlari nafas y o ila rig a kirganda yuqori nafas
y o ila ri hujayralarini zararlaydi ham da k o ‘zning shilliq qavatiga va teriga
ta ’sir k o ‘rsatadi.
Chang zarrachalarining elektr bilan zaryadlangan b o iis h i aerozol-
lam ing tu rg ‘unligiga va ulam ing biologik faolligiga ta ’sir qiiadi. Qattiq
m ateriallam ing changishi vaqtida chang zarrachalarining 90-98% i mus-
bat yoki manfiy zaryadlanadi. Yirik zarrachalar esa quyi zaryadli b o ia d i.
C hangning zararli ta ’siri pnevm okoniozlar deb ataluvchi asab kasalligiga
olib keladi. Ular silikoz, silikatoz va boshqa shakllarda b o iis h i m um kin.
Silikoz - toza kremniy
size() – valarray to‘plam ostining umumiy massiv elementlari sonini aniqlaydi. 
start()

|
size() – valarray to‘plam ostining umumiy massiv elementlari sonini aniqlaydi.
start()
|
bet | 63/143 | Sana | 20.07.2024 | Hajmi | 0,81 Mb. | | #268096 |
Bog'liq Tiplarni dinamik tarzda-fayllar.orgsize() – valarray to‘plam ostining umumiy massiv elementlari sonini aniqlaydi.
start() – valarray to‘plam ostining umumiy boshlang‘ich indeksini qaytaradi
stride() - valarray to‘plam ostining umumiy elementlari orasidagi masofani topadi.
Gslice konstruktori:
gslice(
size_t _StartIndex,
const valarray& _LenArray, const valarray& _IncArray);
|
Parametrlari:
_StartIndex – to‘plam ositdagi birinchi elemeni indeksi
_LenArray – har bir to‘plam osti uchun massiv elementlari soni
_IncArray - har bir to‘plam osti uchun massiv elementlari orasidagi masofa (qadam);
Standart konstruktor boshlang‘ich indeksi nol uzunlikdagi vektorlar va vektorlari uchun uzunlik va qadam nol qiymatni saqlaydi. Ikkinchi konstruktor boshlang‘ich indeksi uchun _startindex saqlaydi, qator uzunligi uchun _lenarray va qadam uchun _incarray qiymatlarni saqlaydi.
gslice – bir nechta qismdan tashkil topgan valarray uchun to‘plam osti valarrayni aniqlaydi va hammasi belgilangan bir element indeksidan boshlanadi. gslice i slice ning farqlari birgina bir nechta qism valarray lar bilan ishlashdadir.
6.4-dastur. gslice sinfidan foydalanish.
#include "stdafx.h"
|
#include #include using namespace std; int main(){int i;
valarray va ( 20 ), vaResult; for ( i = 0 ; i < 20 ; i+=1 )
va [ i ] = i+1;
cout << "valarray massiv elementlari: " << endl << "(";
for ( i = 0 ; i < 20 ; i++ ) cout << '\t' << va [ i ];
cout << " )" << endl;
valarray Len (2), Stride(2); Len [0] = 6;
Len [1] = 4;Stride [0] = 2; Stride [1] = 4;
gslice vaGSlice (0, Len, Stride );
vaResult = va[vaGSlice];
cout << " vaGSlice asosida vaResult elementlari:" << endl<< "va[vaGSlice] = (";
for ( i = 0 ; i < 10 ; i++ ) cout << '\t' << vaResult [ i ]; cout << ")" << endl;
const valarray sizeGS = vaGSlice.size ( );
cout << "vaResult elementlar soni:"<< " vaGSlice.size ( ) = ( ";
for ( i = 0 ; i < 2 ; i++ ) cout cout << "vaResult uchun birinchi element indeksi: "<< vaGSstart << "." << endl;
|
const valarray strideGS = vaGSlice.stride ( );
cout << "vaResult ychun qadamlar:"<< " vaGSlice.stride ( ) = ( ";
for ( i = 0 ; i < 2 ; i++ ) cout << strideGS[ i ] << '\t'; cout << ")." << endl; system("pause");}
|
|
6.4-dastur. Output
|
valarray massiv elementlari:
( 1 2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 )
vaGSlice asosida vaResult elementlari:
va[vaGSlice] = ( 1 5 9 13 3 7
11 15 5 9)
vaResult elementlar soni: vaGSlice.size ( ) = ( 6 4 ). vaResult uchun birinchi element indeksi: 0.
vaResult ychun qadamlar: vaGSlice.stride ( ) = ( 2 4 ).
|
Dastur tahlili bilan mutaqil shug‘ullaning.
|
| |
Sanitariya va davolash-profilaktika tadbirlari

3.7. Ishlab chiqarish binonalarini shamollatish
Ishlab chiqarish binolarini normadagi ob-havo va sanitariya-gigiyena
sharoitlari bilan ta ’minlashda, ish jarayonida zararli va zaharli m oddalar
miqdorining chegaralangan
darajada b o iish id a, mehnat unumdorligi va
m ehnat xavfsizligini oshirishda shamollatish muhim aham iyatga ega.
Sham ollatish natijasida ishlab chiqarish binolaridagi ifloslangan o ‘ta
qizigan, yoki sovigan havo toza, sovutilgan
yoki qizdirilgan havo oqimi
bilan to ‘xtovsiz almashtiriladi. Ishlab chiqarish binolarida havo toza
5-jadval
Ishlab chiqarish m uhitidagi zaharli m oddalarning
y o ‘l q o‘yiladigan oxirgi darajasi (Y Q O D)
T\r
Moddalarning nomi
YQOD mg/mi
Kun davomida o ‘rtacha
miqdori, mg/mi
1
Azot ikki oksidi
0,085
0,085
2
Amiak
0,2
0,2
3
Atseton
0,35
0,35
4
'
Benzol
1,5
0,8
5
Benzin
5
1,5
6
Butelen
3
3
7
Dixloretan
3
1
8
Ksilol
0,2
0,2
9
Naftalin
0,003
0,003
10
Sulfat kislota
0,3
0,1
11
Xlor
0,6
0,6
12
Toluol
0,1
0,01
13
Fenol
0,02
0,005
14
Ftor birikmalari
5
5
15
Etanol
0,1
1,0
46
bo‘lishi uchun, avvalo, ishlayotgan apparat-uskunalar
germ etik b o iish i,
yopiq holdagi jihozlardan foydalanish, b u g ian u v ch i suyuqlik idishlari
yuzasi ham da chang chiqargan joylari
berk b o iis h i, shuningdek, changli
m ateriallam i nam iash va boshqa choralarni q o ila s h talab etiladi.
B inolam i sham ollatish 2 usulda: tabiiy va sun’iy (m exanik) am alga
oshiriladi.
Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi o’quv

204
3.3 Vazifani bajarishga ajratilgan vaqtni e’lon
qilib, tarqatma material yoki slayd yordamida
o’quvchilarga materiallarni havola etadi.
Mavzuga
oid masalalar topshiradi;
4.Mustaqil ishlarni bajarilishini maqsadli
aylanish vaqtida nazorat qiladi va ish jarayonida
o’quvchilar tomonidan yo’l qo’ygan
xatolarni
ko’rsatadi
topadi.
Topshiriqlarni
bajaradilar
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)
5. Mashg’ulot tugagandan so’ng ish joylarni
talab darajasiga keltiradi va bajarilgan ishni
qabul qiladi
Bajarilgan topshiriq
natijalarini
o’qituvchiga
topshiradilar.
3– bosqich
Yakuniy
(20 daqiqa)
Yakunlash
1. O’quvchilarni amaliy mashg’ulot bo’yicha
baholarni e’lon qiladi. (-ilova)
2.
Kelgusi kasbiy faoliyatlarida amaliyotda
bajargan
ishlarining ahamiyati va
muhimligiga o’quvchilar e’tiborini qaratadi
Tinglaydilar
O’qitish metodlari - Audit o’quv amaliyoti cdr

203
Ish
bosqichlari
va vaqti
Faoliyat mazmuni
O’qituvchi
O’quvchi
1 – bosqich
O’quv
mashg’ulotig
a kirish
(10 daqiqa)
Tashkiliy qism:
Salomlashadi, yo’qlama qiladi.
O’quvchilarning mashg’ulot daftarlarini
tekshiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
Mashg’ulot mavzusi, maqsadini e’lon qiladi.
Mashg’ulot mavzusi va rejasini yozuv
taxtasiga yozadi.
Salomlashadilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
2– bosqich
Asosiy
(210 daqiqa)
Kirish yo’riqnomasi (60 daqiqa)
O’quvchilar bilimini faollashtirish:
1. Savol-javob, “Shajara daraxti”,
“IQTISODCHI” o’yini orqali bilimlarni
faollalshtiradi.
Yangi o’quv materiali bayoni:
2.
O’quv amaliyoti mavzusi bo’yicha
umumiy ma’lumot beradi, ish jarayonini
tushuntiradi.
- Moliyaviy natijalarni tekshirishning
maqsadi va ma’lumot manbalari
-Moliyaviy natijalar auditining xususiyatlari va
vazifalari -
Sof foydaning aniqlanishini tekshirish
- Korxona faoliyat turlaridan olindan foyda
summalarining hisobga olinishini tekshirish
-Foydadan maqsadli foydalanishni tekshirish
Savollarga
javob
beradi.
Tinglaydilar, yozib
oladilar
Mavzu bo’yicha
ma’lumot oladilar,
aytib bera
oladilar
hamda tekshirish
qobiliyatiga ega
bo’ladi .
vujudga keladi. Bu ijtimoiy taraqqiyotning yangi, zamonaviy shak­

|
vujudga keladi. Bu ijtimoiy taraqqiyotning yangi, zamonaviy shakBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)vujudga keladi. Bu ijtimoiy taraqqiyotning yangi, zamonaviy shak
lidir. Ta’bir joiz bo'lsa, bu «postkapitalistik» yoki «postsotsialistik»
jamiyatdir.
Aralash jamiyatning negizida awalambor har xil xo'jalik yuritish
shakllari - iqtisodiyotning xususiy, jamoaviy va davlat tarmoqlar-
ining rivojlanishi, raqobatlashishi, o'zaro aloqa qilishi va uzviy
bog'lanishi yotadi. Ijtimoiy sohada ijtimoiy-sinfiy tabaqalanish sekin-
asta zaiflashib boradi, ijtimoiy-professional tipga o'rin bo'shatadi
va h.k.
Jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy tipi mulkchilik shakllari, boyliklam-
ing taqsimlanishi va ijtimoiy tuzilma bilan belgilanadi. Metodologik
nuqtai nazardan axborot jamiyatini barpo etish konsepsiyasi futu-
rologik konsepsiyalar bilan aniq muvofiqlashtirilishi lozim. Bu un
ing ijtimoiy-iqtisodiy tabiatini tushunishga yordam beradi. Bunday
muvofiqlashtirish mavjud emas, bu esa mazkur konsepsiyaning
pozitsiyasini beixtiyor zaiflashtiradi.
www.ziyouz.com kutubxonasi
§2. Huquq sohasini axborotlashtirish borasidagi
davlat siyosatining vazifalari
O'zbekistonda jamiyat hayotining huquq sohasini axborotlash
tirish davlat siyosati darajasiga ko'tarilgan. Davlat nodavlat tuzil-
malarning ishtirokida hokimiyat va boshqaruv organlarining faoli-
yatiga eng yangi axborot texnologiyalari, kompyuter tizimlari va
tarmoqlari, avtomatlashtirilgan ish joylari, ekspert va maslahat
tizimlarini joriy etish bo'yicha chora-tadbirlar majmuini izchil amal
ga oshirmoqda.
Bu sohadagi davlat siyosatining yakuniy maqsadi O'zbekistonda
huquqiy axborotlaming umummilliy avtomatlashtirilgan tizimini tashkil
|
| |
O'zbekiston Respublikasining davlat hokimiyati organlari

|
O'zbekiston Respublikasining davlat hokimiyati organlariBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)O'zbekiston Respublikasining davlat hokimiyati organlari;
O'zbekiston Respublikasining ijro etuvchi hokimiyat organlari;
O'zbekiston Respublikasi viloyatlarining davlat hokimiyati or-
ganlarini huquqiy axborotlashtirish dasturlarini ishlab chiqish
nazarda tutildi.
O'zbekistonning huquq sohasini axborotlashtirish siyosatining
aniq metodologik asoslarini yaratish fan va amaliyotning muhim
vazifasidir. Bunda butun Huquqiy axborotlar umummilliy tizimining
o'zagini tashkil qiluvchi global avtomatlashtirilgan tizimlarni barpo
etish ustuvor yo'nalish hisoblanadi. Huquqiy axborotlaming av
tomatlashtirilgan tizimlari ijtimoiy-texnik tizimlar turkumiga mansub-
dir. Ularda ijtimoiy va texnik o'lchovlar sintez qilinadi. Texnik
tizimlar ko'lamining oshirilishi inson omili rolining kuchayishiga olib
keladi. Bu esa, o'z navbatida, tizimlaming samaradorligiga katta
ta’sir ko'rsatadi.
Axborotlashtirish faqat yuridik texnologiyalarning samaradorligi,
huquq ijodkorligi va huquqni amalga oshirish sohasiga emas,
balki huquqiy munosabatlaming mohiyatiga ham ta’sir qiladi. Ele
ktron bitim, elektron nashr, elektron birja, elektron savdo,
elektron moliyaviy hisob-kitoblar tizimi, elektron arxiv va boshqa
shunga o'xshash tushunchalarning roli tobora ortib bormoqda.
«Elektron raqamli imzo to‘g‘risida»gi qonunda elektron raqamli
imzoni amalga joriy etish nazarda tutilgan. Avtomatlashtirilgan,
axborot va telekommunikatsiya tizimlari yordamida ishlab chiqiladi-
gan, uzatiladigan va saqlanadigan hujjatning yuridik kuchi ma’lum
sharoitlarda yuridik kuchga ega bo'lgan elektron raqamli imzo
bilan tasdiqlanishi mumkin.
O'zbekiston Respublikasining «Elektron raqamli imzo
|
| |
Axborot funksiyasi: jamiyatning turli ijtimoiy tabaqalari va

|
Axborot funksiyasi: jamiyatning turli ijtimoiy tabaqalari vaBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)1. Axborot funksiyasi: jamiyatning turli ijtimoiy tabaqalari va
ijtimoiy guruhlariga axborot berish; yangi qonunlar va boshqa
normativ huquqiy hujjatlarning tayyorlanishi va qabul qilinishi
haqida xabarlar berish.
2. Operativ funksiya: davlatning muhim huquqiy hujjatlariga
nisbatan jamiyatning munosabatini aniqlash.
3. Muvofiqlashtirish runksiyasi: ko'pchilik fuqarolar va ijtimoiy
tabaqalarda huquqiy qadriyatlar modellarining birligini o'matish.
4. Mafkuraviy funksiya: har bir fuqaro va butun jamiyatda
yuksak darajadagi huquqiy ongni tarbiyalash, qonuniylik va hu-
quq-tartibot g'oyalarini targ'ib qilish; qonun hujjatlari, institutlari va
normalarini ilmiy-amaliy talqin qilish amaliyotini tarqatish; huquq
ijod qilish, huquqni qo'llash va muhofaza qilish organlarining
faoliyatini yoritib borish.
Ko'rib chiqilayotgan sohada hal qilinmagan masalalar juda
ham ko'p. Yaqin vaqt ichida quyidagi vazifalarni hal qilish zarur:
ommaviy axborot vositalari faoliyati masalalarini yanada puxta
tartibga solish;
ommaviy axborot vositalarida O'zbekiston huquqi (konstitutsiya-
viy, fuqarolik, jinoyat huquqi va boshqalar)ning har xil institut va
normalari teng hajmda yoritilishiga erishish;
www.ziyouz.com kutubxonasi
tahliliy asosni yanada kuchaytirish - ommaviy axborot vosita
larining asosiy vazifasi davlat va huquq haqida umumiy tasawur
berish, turli ijtimoiy tabaqalaming huquqiy ongini o'stirishdan ibo
rat ekanligini nazarda tutish;
materiallar taqdim etishning yuksak madaniyatiga erishish;
barcha ommaviy axborot vositalarida davlat va huquq haqidagi
ma’lumotlarning muntazam va tizimli oqimlarini tashkil etish.
|
| |
etishdan iborat. U butun O'zbekiston hududini, barcha viloyatlami

|
etishdan iborat. U butun O'zbekiston hududini, barcha viloyatlamiBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)etishdan iborat. U butun O'zbekiston hududini, barcha viloyatlami
qamrab olishi, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, huquqni
muhofaza qilish organlari hamda mahalliy o'zini o'zi boshqarish
organlarining faoliyatini yanada yuqori darajaga ko'tarishi lozim.
Hisob-kitoblarga qaraganda, yuridik faoliyatning ayrim sohalarida
axborotlashtirish yuristlar mehnatining unumdorligini 3-4 baravar
ko'paytirish imkonini beradi.
Davlatning axborotlashtirish sohasidagi siyosatini amalga
oshirish O'zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi organlar,
respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari va viloyatlarning ijro
etuvchi hokimiyat organlarini o'z ichiga oluvchi organlar tizimi
tomonidan ta’minlanadi. Mazkur faoliyatda markazdagi va joylard-
agi deyarli barcha davlat organlari ishtirok etayotir.
Huquq sohasini axborotlashtirishning normativ negizini
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining bir qator farmonlari tashkil
etadi. O'zbekistonni huquqiy axborotlashtirish konsepsiyasida
axborotlashtirishning asosiy yo'nalishlari belgilab qo'yilgan. Bular:
huquq ijodkorligini axborotlashtirish;
huquqni qo'llash faoliyatini axborotlashtirish;
huquqni muhofaza qilish faoliyatini axborotlashtirish;
huquqiy ta’lim va tarbiya berish sohasini axborotlashtirish;
axborotlashtirish jarayonlarini huquqiy ta’minlash.
Ammo bu konsepsiya mazkur sohani normativ-huquqiy tartibga
solishdagi barcha muammolarni hal qilmadi. Unda tashkiliy-huqu-
qiy masalalarga minimal o'rin berilgan edi. Bu kamchilik huquqiy
axborotlashtirish sohasidagi dasturlarning amalga oshirilishi na
tijasida bartaraf etildi. Bunda:
www.ziyouz.com kutubxonasi
|
| |
saqlash, qayta ishlash va ulardan foydalanish tashkil etadi

|
saqlash, qayta ishlash va ulardan foydalanish tashkil etadiBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)saqlash, qayta ishlash va ulardan foydalanish tashkil etadi;
axborot texnologiyalari global xususiyat kasb etadi;
butun kishilik taraqqiyotining yagona axborot maydoni vujudga
keltiriladi, informatika vositalari yordamida har bir inson butun
jahondagi axborot resurslaridan erkin foydalanish imkoniyatiga
ega bo'ladi;
ko'pgina ishlovchilar axborotlar, ayniqsa, ularning eng oliy
shakli - bilimlarni ishlab chiqarish, saqlash, qayta ishlash va
amalga oshirish bilan band bo'ladi;
www.ziyouz.com kutubxonasi
kishilik taraqqiyoti va evolutsiyasining barcha bosqichlariga
doir axborotlarni o'z ichiga olgan global kompyuter xotirasi vu
judga kelti riladi;
iqtisodiy bilimlar va texnologik axborotlarga asoslangan infor-
matsion iqtisodiyot rivojlanadi.
Axborot jamiyati konsepsiyasi fan va amaliyot sohasining
e’tiborini qozondi. Shu bilan birga, unga baho berishda ma’lum
darajada ehtiyotkoriik talab etiladi. Qator ilmiy maqolalarda axborot
jamiyati va axborot texnologiyalarining ahamiyatini haddan tashqari
oshirib ko'rsatish (absolyutlashtirish) kuzatiladi.
Ilmiy futurologiya bo'lajak ijtimoiy taraqqiyotning konsepsiyalari
haqidagi ma’lumotlami olishni nazarda tutadi. Ular jumlasiga: postin
dustrial jamiyat; posttotalitar jamiyat; aralash jamiyat konsepsiya-
larini kiritish mumkin.
Jumladan, «aralash jamiyat» - bu har xil ijtimoiy kuchlar va
ulaming tuzilmalari o'rtasidagi aloqalarning xususiyati jihatidan
prinsipial farq qiladigan yangi ijtimoiy tuzum shaklidir. Rivojlanayo-
tgan va rivojlangan m am lakatlarda kapitalizmdan ham,
«sotsializrmdan ham tubdan farq qiladigan yangi ijtimoiy tuzumlar
|
| |
Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi

|
Joriy yo’riqnoma (135 daqiqa) YangiBog'liq Audit oquv amaliyoticoverJoriy yo’riqnoma (135 daqiqa) Yangi
o’quv materiali bo’yicha amaliy
topshiriqlarni bajarish:
3.
O’quvchilarni ish joylariga taqsimlab
amaliy ish yuzasidan mavzuni yoritib berish
uchun 1-kichik guruh a’zolarini taklif etadi,
taqdimot
tugagach,
vaziyatli
masala
yechimini aytib beradilar, uning mazmunini
muhokama qilish va amalda qo’llash
jarayonini tashkil etadi: -2-kichik guruh
a’zolariga taqdimot bo’yicha o’z fikrlarini
bildirishlari,
mavzuga
doir
savollar
berishlarini
taklif
etadi;
-Taqdimot qiluvchilar tinglovchilar savoliga
qoniqarli
javob
berishadi.
-So’ngra mavzuga oid vaziyatli masala
beradi va unga ko’rsatma beradi;
O’quvchilar o’z ish
joylarida o’tirib,
amaliyot rahbari
ko’rsatmali va
yo’riqli texnologik
xaritaga rioya
qilgan holda
topshiriqlarni
bajaradilar.
Kichik guruhlarda
ishlashadi.
Taqdimot qilishadi
Mavzuga oid
vaziyatli mashqni
yechimini topadi.
Xatolarni
to’g’rilaydilar.
Yakuniy yo’riqnoma (15 daqiqa)
5. Mashg’ulot tugagandan so’ng ish joylarni
talab darajasiga keltiradi va bajarilgan ishni
qabul qiladi.
Bajarilgan
topshiriq
natijalarini
o’qituvchiga
topshiradilar.
3– bosqich
Yakuniy
(20 daqiqa)
Yakunlash
1. O’quvchilarni amaliy mashg’ulot
bo’yicha baholarni e’lon qiladi.
2.
Kelgusi kasbiy faoliyatlarida
amaliyotda bajargan ishlarining ahamiyati
va muhimligiga o’quvchilar e’tiborini
qaratadi
3.
Kelgusi mashg’ulot mavzusi bilan
tanishtirib, uyga vazifa beradi .
Tinglaydilar
Uyga vazifani
yozib oladilar.
|
| |
«tuproqshunoslik va agrokimyo»

|
«tuproqshunoslik va agrokimyo»
|
bet | 1/7 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 42,78 Kb. | | #241202 |
Bog'liq 22216 qxmt
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI
URGANCH DAVLAT UNIVERSITETI
«TUPROQSHUNOSLIK VA AGROKIMYO»
FANINING O`QUV DASTURI
Bilim sohasi:
|
800 000 – Qishloq, o`rmon, baliq xo`jaligi va veterinariya
|
Ta’lim sohasi:
|
810 000- Qishloq xo`jaligi
|
Ta’lim yo‘nalishi:
|
60811300- Qishloq xo`jaligi mahsulotlarini saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi
|
Urganch – 2021
Mazkur o`quv dastur Urganch davlat universiteti kengashining 2021-yil “____” __________ dagi ____-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlangan.
O`quv ishlari bo`yicha prorektor _____________ S.U.Xodjaniyazov
O’quv-uslubiy boshqarma
boshlig’i: ______________ G’.R. Matlatipov
Mazkur o`quv dastur “Bioinjeneriya va oziq-ovqat xavfsizligi” fakulteti Kengashining 2021-yil “____”_______ dagi yig’ilishida muhokama qilinib, tasdiqlash uchun tavsiya etilgan. (_-sonli bayonnoma).
|
| |
Audit o’quv amaliyoti cdr - bet 136

205
o‘g‘irliklardan ko‘rilgan zararlar; jarimalar, peniyalar va neustoykalar to‘lash bilan
bog‘liq zararlar; asosiy faoliyatdan olinadigan foyda, boshqa daromadlar va boshqa
tushumlar hisobidan zahira qilinib, boshqa korxonalar va tashkilotlar (chet
ellik-
larni ham qo‘shib), shuningdek, ayrim shaxslar bilan hisob-kitoblarga doir shubhali
qarzlar summalari; «Boshqa daromadlar va tushumlar» ga quyidagilar kiradi:
korxonaning asosiy fondlari va boshqa mulklarini sotishdan
olingan daromadlar;
da’vo muddati o‘tib ketgan, kreditor va deponentga o‘tkazilgan qarzlarni hisobdan
o‘chirishdan olingan daromadlar; undirilgan jarimalar, peniyalar, neustoykalar va
xo‘jalik shartnomasining boshqa shartlari buzilganligi uchun undiriladigan boshqa
turdagi sanksiyalar;
korxona ichidagi oshxonalar, yordamchi xo‘jaliklar va
boshqalardan olina-digan daromadlar va tushumlar; moliyaviy faoliyatga doir
daromadlar va sarflar. Bunda moliyaviy faoliyatdan
olinadigan daromadlarni
hisobga oladigan schyolar (9500) guruhi bo‘yicha 9510, 9520, 9530, 9540, 9550,
9560 va 9590 schyotlar ochilib, daromadlar tegishli tarzda hisobga olib bo-rilganligi
tekshiriladi. Moliyaviy faoliyatdan ko‘rilgan zararlarni tekshirishda auditor
moliyaviy faoliyat bo‘yicha xarajatlarni hisobga oladigan 9610, 9620, 9630 va 9690
schyotlarning ma’lumotlarini ham tekshiradi.
Auditor moliyaviy natijalarni tekshirishda quyidagilarni ham aniqlashi lozim:
budjetga soliqlarning o‘z vaqtida va to‘liq to‘lanishi; shubhali qarzlar bo‘yicha
zahiralar yaratilishining to‘g‘riligi; foydaning korxona ishtirokchilari o‘rtasida o‘z
vaqtida va to‘g‘ri taqsimlanishi; aksiyadorlarga dividendlar to‘lashning to‘g‘riligi.
Audit tekshiruvining maqsadi: korxonaning yakuniy moliyaviy natijasini to’g’ri
aniqlanishi va hisoblarda to’g’ri aks ettirlishini tekshirish.
YO’RIQLI TEXNOLOGIK XARITA (o’quv amaliyoti uchun)

|
YO’RIQLI TEXNOLOGIK XARITA (o’quv amaliyoti uchun)Bog'liq Audit oquv amaliyoticoverYO’RIQLI TEXNOLOGIK XARITA (o’quv amaliyoti uchun)
Kasb kodi va nomi: 5.32.06.01 - Buxgalter va auditor
O’quv amaliyot nomi: “AUDIT”
Mavzu № 3 : Auditda muhimlik tushunchasi va auditorlik tavakkalchiligi
O’quv amaliyoti mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Maqsad: O’quvchilarning auditorlik faoliyatida muhimlik tushunchasi, 9-AFMS,
auditorlik riskining maqbul to’plami, uning elementlari hamda ularni baholash
bo’yicha fan doirasida olgan bilimlarini chuqurlashtirish va tekshiruv jarayonida
har bir hujjatga ahamiyatli bo’lish, kasbni egallashga jiddiy qarashni shakllantirib
borish
№ Bajariladigan ishlar mazmuni Moslamalar,
asboblar va xom –
ashyolar
Eskizlar,
chizmalar,
rasmlar
Bajaris
h
tartibi
1. Muhim xatolarni aniqlashga
ta’sir etuvchi omillar
Grafikli organayzerlar,
ruchka, qalam,
chizg’ich
1- ilova
Yozish
2. Auditorlik riski tushunchasi va
ARMT va uning elementlari,
unga ta’sir etadigan omillar
Grafikli organayzerlar,
ruchka, qalam
2-ilova
Yozish
3. Mavzuga doir vaziyatli masalalar ruchka, qalam
3-ilova
Yozish
FAN: “AUDIT” O’QUV AMALIYOTI MASHG’ULOTINING
O’QITIISH TEXNOLOGIYASI
4- Mavzu: Auditorlik tekshiruvida firibgarlikni aniqlash.
O’quv amaliyoti mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: (240 daqiqa)
O’quvchilar soni: 12-30 ta
O’quv mashg’ulotining shakli va turi Amaliy: to’liq o’quv mashg’ulot
O’quv mashg’uloti rejasi, tuzilishi
1. Firibgarlik tushunchasi.
2.Moliyaviy hisobotdagi firibgarliklar.
3. Firibgarlikni oldini olish va aniqlash.
O’quv mashg’uloti maqsadi: Auditorlik tekshiruvida firibgarlikni aniqlashga
doir bilimlarini chuqurlashtirish va har bir ishga mas’uliyat bilan, har bir qadamini
rejalashtirgan holda yondashish zarurligini tushuntirish.
|
| |
O’quv faoliyati natijalari

bosqichlari
va vaqti
O’qituvchi
O’quvchi
1 – bosqich
O’quv
mashg’ulotig
a kirish (10
daqiqa)
Tashkiliy qism:
Salomlashadi, yo’qlama qiladi.
O’quvchilarning mashg’ulot daftarlarini
tekshiradi.
Maqsad va vazifani belgilanishi:
Mashg’ulot mavzusi, maqsadini e’lon qiladi.
Mashg’ulot mavzusi va rejasini yozuv
taxtasiga yozadi.
Salomlashadilar.
Tinglaydilar.
Yozib oladilar.
2– bosqich
Asosiy
(210
daqiqa)
Kirish yo’riqnomasi (60 daqiqa)
O’quvchilar bilimini faollashtirish:
1. Avvalgi mashg’ulotda
uyga vazifa qilib
berilgan mustaqil ish tekshirilib, o’tilgan
mavzular yuzasidan o’quvchilar bilimini
tekshirish uchun blits-so’rov o’tkazadi.
Yangi o’quv materiali bayoni:
1.Muhimlik tushunchasi va uning auditdagi
ahamiyati.
2.Muhimlik darajasini auditda qo’llash
tartibi.
3. Auditorlik riski tushunchasi, auditorlik
risklarining maqbul to’plami va unga ta’sir
ko’rsatadigan shart-sharoitlar (ARMT, IXR,
NR,AR).
4. Auditorlik risklar maqbul to’plamining
elementlari va ularni baholash.
2.O’quvchilarni har biri 15 kishidan iborat 2
ta kichik guruhlarga bo’lib, qolgan uch
o’quvchini ekspert sifatida tayinlaydi hamda
guruh sardorlarini tayinlaydi.
2.1. O’quvchilarni mavzuga oid ma’lumotlar
bilan tanishuvlarini hamda uni amalda
qo’llash ko’nikmalarini shakllanishini
tashkillashtiradi. Mavzuga oid
ma’lumotlarni slaydlar
yordamida ochib
beradi .
Mavzu mazmunini muhokama qilish va
amalda qo’llash jarayonini tashkil etadi:
-o’quvchilarga o’z
fikrlarini bildirishlari,
mavzuga doir savollar berishlarini taklif
etadi; -
kichik guruhlarga
mavzuga doir vazifalar
Savollarga javob
beradi.
Tinglaydilar, yozib
oladilar
kichik guruhlarda
ishlaydi.
mavzuga oid
ma’lumotlar bilan
tanishadi.
mavzuga doir
48
berib, uni bajarish
tartibini tushuntiradi;
- Vazifani bajarishga ajratilgan vaqtni e’lon
qilib,
tarqatma
material
yoki
slayd
yordamida
o’quvchilarga
materiallarni
havola etadi .
savollar berishadi.
Berilgan vazifani
bajaradi.
O’quv amaliyot nomi: “AUDIT”

202
14- Mavzu: Moliyaviy natijalar auditi
O’quv amaliyoti mashg’ulotining o’qitish texnologiyasi modeli
Vaqt: (240 daqiqa)
O’quvchilar soni: 12-30 ta
O’quv mashg’ulotining shakli va
turi
Amaliy: to’liq o’quv mashg’ulot
O’quv mashg’uloti rejasi, tuzilishi 1. Moliyaviy natijalarni tekshirishning
ma’lumot manbalari.
2.Moliyaviy natijalar auditining xususiyatlari va
vazifalari.
3.Sof foydaning aniqlanishini tekshirish.
4. Korxona faoliyat turlaridan olindan foyda
summalarining hisobga olinishini tekshirish .
O’quv mashg’uloti maqsadi: O’quvchilarning moliyaviy natijalar auditining maqsadi,
buxgalteriya hisobida va hisobotida korxona foyda va zararlari ishonchli aks etganligi,
sof foyda qonuniy taqsimlanganligi va foydalanganligini aniqlashdir.
O’qitish natijasi
Moliyaviy natijalarni tekshirishning
maqsadi va
ma’lumot manbalari haqida bilib oladi.
Moliyaviy natijalar auditining xususiyatlari va
vazifalariga doir ko’nikmalar shakllanadi.
Sof foydaning aniqlanishini tekshirish bo’yicha
ko’nikmalar hosil qiladi.
Korxona faoliyat turlaridan olindan foyda
summalarining hisobga olinishini tekshirishga
Pedagogik vazifalar:
- Moliyaviy natijalarni tekshirish
ning maqsadi va ma’lumot
manbalarini tushuntiradi;
- Moliyaviy natijalar auditining
xususiyatlari va vazifalari
haqida ma’lumot beradi;
- Sof foydaning aniqlanishini
tekshirishni tasniflaydi;
- Korxona faoliyat turlaridan olindan
foyda summalarining hisobga
olinishini tekshirishni o’rgatadi;
O’quv faoliyati natijalari:
- Moliyaviy natijalarni tekshirish
ning maqsadi
va ma’lumot manbalarini aytib bera oladilar;
- Moliyaviy natijalar auditining xususiyatlari va
vazifalari haqida to’liq ma’lumotga ega
bo’ladilar;
- Sof foydaning aniqlanishini tekshirishni aytib
bera oladilar.
- Korxona faoliyat turlaridan olindan foyda
summalarining hisobga olinishini tekshirishni
o’rganadilar;
Mikroprotsеssor - Информатика

55
amallarni bajarish chastotasi 150 MGs bo`lib, u Pеntium ga nisbatan ishlash tеzligi
40 martaga ko`proqdir.
Shunday bo`lsada, Pеntium narхining arzonligi va imkoniyatlari bilan
foydalanuvchilarni o`ziga ko`proq jalb qilmoqda. Notebook kompyutеrlar 120
MGli
Pentium
mikroprotsеssorlari
asosida
ishlaydi.
Pеntium
mikroprotsеssorlaridan murakkab hisoblar va
tasvirlar uchun foydalanish
maqsadga muvofiq.
-jadval. Rasmlar bilan ishlovchi funksiyalar

517
2.
Bitta koordinataga ikkita va undan ortiq funksiyaning grafigini chizish
mumkinmi ?
3.
Vektorli grafikka misol keltiring ?
4.
Polyar Plot qanday grafikalarni chizishga mo`ljallangan ?
5.
Sohali grafikka misol keltiring ?
6.
FRAME nima vazifani bajaradi ?
7.
Rasmlarni rangli o`qish buyrug`ini ayting.
8.
Yaratilgan rasmi qaysi tomondan ko`rib bo`ladi ?
9.
Mthcadda duyno xaritasi qanday hosil qilinadi ?
10.
U`ch o`lchovli grafikka misol keltiring ?
huquqiy axborotlarning rasmiy manbalarining samaradorligini

|
huquqiy axborotlarning rasmiy manbalarining samaradorliginiBog'liq Huquqiy informatika (Abdujabbor Muhammadiyev)huquqiy axborotlarning rasmiy manbalarining samaradorligini
oshirish;
davlat va xususiy tashkilotlarning huquqiy axborotlar sohasi
dagi faoliyatida muvozanatga erishish;
maslahat va ekspert t’zimlarini tashkil etish;
sun’iy intellekt va intellektual texnologiyalar g'oyalaridan axborot
lashtirishning asosiy yo’nalishi sifatida foydalanish;
axborotlashtirish maqsadlari uchun zamonaviy matematik us-
ullar va vositalardan foydalanish.
Bunday konsepsiyani huquqiy informatikaning ilmiy va amaliy
masalalarini hal qilishda faol ishtirok etayotgan yuridik va texnik
fanlar vakillarining ancha yirik jamoasi ishlab chiqishi mumkin.
Ko'p jihatli konsepsiyaning mazmuni 6-rasmda ifoda etilgan.
Ko'p jihatli konsepsiya ommaviy axborot vositalarining faoliya
tini ham qamrab olishi lozim. Bugungi kunda ommaviy axborot
vositalari uch asosiy vazifani bajarmoqda: jamiyatni axborot bilan
ta’minlamoqda, ma’lum ijtimoiy qarashlarni ifoda etmoqda, ma-
fkuraviy ta’sir ko'rsatmoqda.
www.ziyouz.com kutubxonasi
7 - r a s m . Huquq tizimini axborotlashtirishning ko‘p jihatli konsepsiyasi
Gazeta, jurnal, kino, televideniye, radio singari axborot man-
balari juda katta taraqqiyotga erishganligi hozirgi zamon jami-
yatidagi turmushning o'ziga xos xususiyatlaridan biri hisoblanadi.
Mazkur vositalar jahon axborot-kommunikatsiya tarmoqlariga bir-
lashtirilgan bo'lib, butun dunyodagi juda ko'p odamlarning psi-
xologiyasiga favqulodda kuchli ta’sir ko'rsatayotir.
So'nggi yillarda ommaviy axborot vositalarining huquqiy axborot
lar sohasidagi faoliyati yanada kengaydi. Davlat va huquq masa
|
| |