1. Yuridik psixologiyada muloqot tushunchasi. Advokatning kasbiy muloqoti tushunchasi, tuzilishi, turlari. Yuridik suhbat va maslahat

|
1. Yuridik psixologiyada muloqot tushunchasi. Advokatning kasbiy muloqoti tushunchasi, tuzilishi, turlari. Yuridik suhbat va maslahat
|
Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 34,46 Kb. | | #242637 |
Bog'liq 5. Yuristning kasbiy faoliyatidagi muloqot (1)
5-Mavzu: Yuristning kasbiy faoliyatidagi muloqot.
Reja:
1. Yuridik psixologiyada muloqot tushunchasi.
2. Advokatning kasbiy muloqoti tushunchasi, tuzilishi, turlari.
3. Yuridik suhbat va maslahat.
• yuridik kasbda kommunikativ komponentning mazmuni;
• advokatning professional muloqot turlari;
• advokatning malakasini oshirishda kommunikatsiyalarning o‘rni va ahamiyati;
• advokatning asosiy kommunikativ qobiliyatlari sifatida intervyu va maslahatlar mazmuni;
Imkoniyatiga ega bo'lish
• yuridik maslahat so‘ragan shaxs bilan psixologik aloqa o‘rnatish;
• yuridik yordam so‘rab murojaat qilgan shaxsdan qonuniy ahamiyatga ega bo‘lgan ma’lumotlarni olish;
• yuridik jihatdan vakolatli va shu bilan birga kundalik idrok darajasida tushunarli maslahatlar berish;
• kasbiy faoliyat jarayonida muloqotning huquqiy va psixologik jihatlarini birlashtirish;
Shaxsiy
Birlamchi professional muloqot ko'nikmalari - intervyu va maslahat - xususiy huquq ishida.
Kasbiy yuridik faoliyatdagi kommunikatsiyalar
Muloqot (fr.communication ; lot.communicatio - xabar , uzatish) odatda shaxslararo va ommaviy aloqa sharoitida axborotni uzatish va idrok etishning ijtimoiy shartlangan jarayoni sifatida tushuniladi. Professional kommunikatsiyalar - bu ma'lum bir mavzu bo'yicha ishlash jarayonida odamlar o'rtasidagi muloqot, fikr, ma'lumot, g'oyalar almashinuvi va boshqalarni o'z ichiga olgan o'zaro munosabatlarning o'ziga xos shakli. Turli kasbiy sohalarda kommunikatsiyalarning ahamiyati bir xil emas. Shunday kasblar mavjudki, ularda inson asosan ba'zi texnik mexanizmlar, tabiat bilan o'zaro ta'sir qiladi, shaxslararo aloqalar esa ancha cheklangan. Advokatning kasbiy faoliyati jamiyat, odamlar bilan chambarchas bog'liq bo'lib, doimiy shaxslararo muloqot jarayonida amalga oshiriladi. Advokatning har bir ishi murojaatlarda, uchinchi shaxslarga, bir guruh odamlarga, jamiyatga yuborilgan xabarlarda ifodalanadi. Advokat tomonidan yozilgan har qanday matn, xoh u shartnoma loyihasi, xoh sud hukmi, xoh normativ-huquqiy hujjat loyihasi va hokazolar oxir-oqibat muhokama qilinishi, kelishilishi, birgalikda ishlab chiqilishi, e’lon qilinishi, e’tiborga olinishi zarurligini aytish kifoya. Faqat shaxslararo muloqot jarayonida advokat va manfaatdor tomonlar o'rtasida muzokaralar olib boriladi, sud ishlari ko'rib chiqiladi.
Aloqa faqat axborot almashish jarayoni bilan chegaralanmaydi. Muloqotni huquqiy aloqa akti sifatida ko'rib chiqsak, uning ma'lum bir til shaklida ifodalangan va huquq normalarida belgilangan sub'ektlarning xatti-harakatlari qoidalarini belgilaydigan axborot tomonini va qonun bilan belgilanadigan interaktiv tomonini ajratib ko'rsatish mumkin. kommunikativ o'zaro ta'sirning tashkiliy shakllari. Huquq sub'ektlarining kommunikativ o'zaro ta'sirining bunday tashkiliy shakli dialog bo'lishi mumkin. Muloqotning asosi huquqiy xarakterdagi muammoni hal qilish uchun huquqiy muloqot ishtirokchilarining pozitsiyalaridagi farqdir. Muloqotning sub'ektiv tabiati asosida shaxslararo va guruhli huquqiy aloqalarni ajratib ko'rsatish mumkin. Advokatning professional muloqotida doimiy va vaqtinchalik aloqalar mavjud. Doimiy muloqot professional jamoadagi hamkasblar bilan doimiy muloqotdan iborat. Bu huquqiy muammolarni kollegial muhokamalarda ishtirok etish, rahbarlar, bo'ysunuvchilar bilan o'zaro munosabatlar, bir guruh advokatlar tomonidan turli xil ishlarni birgalikda amalga oshirish. Vaqtinchalik aloqalar yuridik yordam so'rab murojaat qilgan shaxslar, sudyalar va sud muhokamasining boshqa ishtirokchilari bilan muloqot qilishdan iborat.
Advokatning kasbiy aloqalari protsessual shakllar doirasida amalga oshirilishi mumkin (ular protsessual huquq normalari bilan qat'iy tartibga solingan - jinoiy, fuqarolik, arbitraj) va sud jarayonining qat'iy xususiyatiga ega bo'lmasligi mumkin (masalan, politsiya xodimi, prokuror, advokat, sudya tomonidan fuqarolarni qabul qilish). Dastlabki tergov, sud muhokamasi ishlab chiqarishni tartibga soluvchi qat'iy protsessual shakllar ularning ishtirokchilarining huquqlarini hurmat qilish kafolati bo'lib xizmat qiladi. Nutq aloqasi advokat uchun juda muhimdir. Yaxshi gapiradigan advokat professional muvaffaqiyatga erishish ehtimoli ko'proq. Advokatning professional nutqi boshqa odamlarning ongi va faoliyatiga, shuningdek, ijtimoiy o'zaro munosabatlariga ta'sir qilish uchun tushunishga qaratilgan. Bu muhim ma'no va ijtimoiy ahamiyatga ega: yuridik yordam so'rab murojaat qilgan shaxsga maslahat berish, jinoyat protsessida ayblov yoki himoyani qo'llab-quvvatlash, fuqarolik yoki hakamlik protsessida tarafning pozitsiyasini asoslash. Advokat o‘z nutqida ishning yuridik ahamiyatga ega bo‘lgan holatlarini, odamlar hayotidagi holatlar va hodisalarni, huquqiy normalarning mazmuni, mazmuni va ahamiyatini to‘g‘ri va mas’uliyat bilan aks ettirishga majburdir. Advokat doimo turli xil nutq shakllariga murojaat qilishi, shuningdek, boshqa shaxslarning nutq xatti-harakatlarining xususiyatlarini baholashi kerak. Psixolog Chonsi M. Depyuning fikricha, odamda bo‘lishi mumkin bo‘lgan boshqa hech qanday qobiliyat unga yaxshi so‘zlash qobiliyati kabi tezda martaba orttirish va e’tirofga erishish imkoniyatini bermaydi. Buni qo'llab-quvvatlagan holda, ingliz ishbilarmonlik aloqasi tadqiqotchisi M. Organ boshqa odamlarning bizga bo'lgan munosabati faqat 30% biz aytgan so'zlar bilan belgilanadi va 70% bizning qanday gapirganimizga bog'liq ekanligini ta'kidlaydi.
A. E. Jalinskiy shaxslararo muloqotning quyidagi umumiy vositalarini aniqlaydi:
a) umumiy bo'lmasa, hech bo'lmaganda o'zaro ta'sirning barcha ishtirokchilari tomonidan idrok etilishi kerak bo'lgan til va umuman ishlatiladigan belgilar tizimlari, kontseptual apparat. Umumiy til asosida va uning doirasida maqsadlarni tanlash, manfaatlarni anglash va o'zaro aloqada ishtirokchilarning pozitsiyalarini shakllantirish amalga oshiriladi, ya'ni. professional advokatning o'zi va uning sheriklari;
b) advokatning o'zaro ta'sir jarayonida o'zini tutish strategiyasi, taktikasi va uslubi, shu jumladan ishontirish, taklif qilish, argumentlarni tanlash va dozalash nisbati;
v) o'zaro hamkorlik jarayonida imtiyozlar tizimi va chegaralarini, advokat uchun ham, uning sheriklari uchun ham maqbul o'zaro hamkorlik natijalarini aniqlash;
d) o'zaro ta'sir qilish uchun qulay sharoitlarni tanlash, shu jumladan joy, vaqt, ruxsatsiz shaxslarning mavjudligi va boshqalar.
Shunday qilib, muloqot qobiliyatlari huquqshunoslar tomonidan hamkasblar bilan ham, fuqarolar bilan ham professional muloqot jarayonida amalga oshiriladi va huquqiy, psixologik, axloqiy va lingvistik tarkibiy qismlarni o'z ichiga oladi. Advokatning muloqot qobiliyatlari professional muvaffaqiyatning eng muhim tarkibiy qismlaridan biridir. Universitetda “yurisprudensiya”ni tayyorlash yo‘nalishi bo‘yicha o‘qitish esa, shu qatorda, ushbu ko‘nikmalarni shakllantirishga va ularni muayyan vaziyatda munosib tarzda qo‘llay olish qobiliyatiga yo‘naltirilishi kerak.
Muloqot - bu birgalikda yashash, odamlarning faoliyati, ularning munosabatlari bilan bog'liq bo'lgan, turli vaziyatlarda rivojlanadigan shaxslararo aloqalarni o'rnatish va rivojlantirishning nozik, ko'p qirrali jarayoni.
Aytish mumkinki, muloqot - bu advokatning kasbiy faoliyatining alohida, mustaqil turi, ayniqsa so'roq, sud jarayoni va boshqalar.
Advokatlarning professional muloqoti haqida gap ketganda, bitta muhim xususiyatni ta'kidlash kerak: u ko'pincha muayyan, qat'iy belgilangan aloqa shakllariga rioya qilgan holda maxsus protsessual rejimda amalga oshiriladi, masalan: fuqarolardan arizalarni qabul qilish “FUQAROLARNING MUROJAATLARI TO‘G‘RISIDA”GI O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI QONUNIGA O‘ZGARTISHLAR VA QO‘SHIMCHALAR KIRITISH HAQIDA O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 13.12.2002 yildagi 446-II-son1.
Advokatning kasbiy muloqotida nafaqat uning protsessual (so'roq, qarama-qarshi qo'yish va boshqalar), balki jamiyatda, ma'lum bir sohada qabul qilingan nutqiy xulq-atvor qoidalariga asoslanadigan protsessual bo'lmagan shakllarini ham hisobga olish kerak. har qanday shaxsning atrofidagi odamlarga munosabatining tashqi ko'rinishlarini, turli ijtimoiy qadriyatlarni aks ettiruvchi ijtimoiy muhit, barqaror odob-axloq formulalari. Bunday juda keng tarqalgan muloqot holatlari kontekstida advokatning protsessual bo'lmagan muloqoti haqida gapirish kerak.
Advokatning aloqa tuzilmasida uning uchta ajralmas tarkibiy qismi ajralib turadi:
1) odamlar o'rtasida ma'lumot almashishdan iborat kommunikativ tomon;
2) pertseptiv tomoni, ya'ni o'zaro idrok etish jarayoni, aloqa sub'ektlarini bilish va shu asosda ular o'rtasida o'zaro tushunishni o'rnatish;
3) aloqa sheriklarining o'zaro ta'sirini, birgalikdagi harakatlarini (faoliyatini) tashkil etishdan iborat bo'lgan interaktiv tomon.
|
|
Yuridik suhbat va maslahat.
Advokat uchun shaxslararo muloqot vositalari tizimidan foydalanish, qoida tariqasida, yuridik yordam so‘rab murojaat qilgan shaxs bilan muloqotdan boshlanadi. Professional maslahat olish uchun birinchi bo'lib murojaat qiladigan advokatning ongida ko'plab savollar tug'iladi.
Qanday qilib odamning jinsi, yoshi, ijtimoiy mavqei, hozirgi kayfiyatini hisobga olgan holda, u bilan psixologik aloqa o'rnatish mumkin?
Suhbatni to'g'ri yo'nalishga qanday yo'naltirish va uni boshqarish kerak?
Maslahat uchun kelgan odam advokatga "tushirgan" hayotiy vaziyatlardan qanday qilib qonuniy ahamiyatga ega bo'lgan ma'lumotni olish mumkin?
Ish bo'yicha suhbat davomida olingan ma'lumotlarni qanday tekshirish mumkin? Buning uchun advokat qanday imkoniyatlarga ega?
Bu holatda qo'llaniladigan qonun qoidalarini darhol kompyuterning yuridik ma'lumotlar bazalarini qidirishni boshlash kerakmi yoki tashrif buyurgandan keyin buni qilish yaxshiroqmi?
Darhol yuridik maslahat berishga harakat qilishimiz kerakmi yoki pauza qilib, yangi uchrashuv tayinlashimiz kerakmi?
Agar insonning hikoyasidan uning muammosini qonuniy yo'l bilan hal qilishning iloji yo'qligi kelib chiqsa, advokat nima qilishi kerak?
Advokatning qalbida ko'plab savollar tug'iladi. Ayni paytda o'ylashga vaqt qolmadi, ular uning oldiga aniq bir ish bo'yicha maslahat, hayotiy muammoni hal qilish uchun kelishdi. Noaniqlik, nochorlik, professionallik etishmasligini ko'rsatish mumkin emas.
Qo'shma Shtatlardagi yuridik ta'lim tizimida o'qituvchilar o'quvchilarning birlamchi muloqot qobiliyatlarini shakllantiradigan simulyatsiya shakllari qurilgan va sinovdan o'tgan. Talabalarga - bo'lajak huquqshunoslarga ushbu ko'nikmalarni o'rgatish maqsadida "intervyu" va "konsalting" deb ataladigan usullar qo'llaniladi.
Uslubiy vositalar yordamida "mijoz-advokat-maslahatchi" muloqot jarayoni ikki bosqichga bo'linadi - intervyu va maslahat.
Intervyu deb ataladigan birinchi bosqichda ma'lumotlar asosan mijozdan advokatga uzatiladi. Oddiy idrok darajasida aytilgan bu ma'lumot advokat tomonidan huquqiy tekislikka tarjima qilinadi. Suhbatdan so'ng advokatning jiddiy o'ylash va izlanish ishi, mijozdan olingan ma'lumotlarni xarakter normalari va huquqni qo'llash amaliyoti tendentsiyalari bilan bog'lash, muammolarni hal qilish variantlarini izlashiga e'tibor qaratish lozim. mijozning huquqiy muammolari (Bu haqda keyinroq, "Ish bo'yicha pozitsiyani shakllantirish" 6-bobida muhokama qilinadi).
Konsultatsiya deb ataladigan ikkinchi bosqichda huquqiy ma'lumotlar qaytariladi - advokatdan mijozga. Yuridik yordam so'rab murojaat qilgan shaxsning huquqiy muammolarini hal qilish yo'llari va imkoniyatlari to'g'risida advokat tomonidan ishlab chiqilgan professional qarashlar dogmatik va amaliy yurisprudensiya tekisligidan kundalik idrok qilish tekisligiga o'tkaziladi.
Vaqt o'tishi bilan, advokat professional tajriba to'plaganida, professional muloqot jarayonini bosqichlarga bo'lish zarurati o'z-o'zidan yo'qoladi. Tajribali advokat ko'pincha yuridik maslahat olish uchun murojaat qilgan shaxs bilan suhbatlashayotganda o'z harakatlarining ketma-ketligi haqida o'ylamaydi. Kechagi talaba ba'zan qaerdan boshlashni, o'zini qanday tutishni, qanday savol berishni bilmaydi, fuqaroning monologini to'xtatadi yoki unga gapirish imkoniyatini beradi, darhol yuridik maslahat berishga harakat qiladi yoki yangi uchrashuv tayinlashdan oldin muammo haqida yaxshilab o'ylab ko'radi. mehmon. Yuridik yordam so'rab murojaat qilgan shaxs bilan muloqotda tajribali advokat suhbat va maslahat elementlarini organik ravishda birlashtiradi. U mijozga darhol yuridik maslahat berish erkinligini olishi mumkin. Ammo yangi yurist uchun bu juda muhim ko'rinadi "
Intervyu (inglizcha intervyu - intervyu) rus tiliga suhbat, intervyu deb tarjima qilinadi. Ya'ni, bu atama qonuniy emas - dastlab u faoliyatning boshqa sohalarida - jurnalistikada, sotsiologiyada qo'llanilgan. Advokatlar "mijozdan yuridik ahamiyatga ega bo'lgan ma'lumotlarni olish uchun suhbat" deganda intervyu olishni nazarda tutadi.
Suhbat - advokatning ish bo'yicha ishining dastlabki bosqichi bo'lib, u yuridik yordam so'rab murojaat qilgan shaxs bilan muloqot qilish jarayonida muayyan harakatlar ketma-ketligiga (xulq-atvor algoritmiga) rioya qilishni nazarda tutadi. Advokat unga murojaat qilgan fuqaro bilan suhbat o‘tkazayotganda psixologik, huquqiy va axloqiy jihatlarning uyg‘un uyg‘unlashuvi yuzaga keladi. Suhbat o'tkazishda advokat faoliyatining psixologik jihati insonning kayfiyatini his qilish, uning ijtimoiy-psixologik turiga muvofiq xatti-harakatlar chizig'ini qurish, og'zaki bo'lmagan aloqa vositalaridan foydalanish zaruratida ifodalanadi. Advokat va unga yordam so'rab murojaat qilgan shaxs o'rtasidagi samarali hamkorlik ko'p jihatdan advokat yarata olgan birinchi taassurotga bog'liq. Shuning uchun tashqi ko'rinish, kiyim-kechak, muloqot qilish uslubi katta ahamiyatga ega. Tegishli qoidalar me'yoriy-huquqiy hujjatlarda, kasbiy axloq kodeksida alohida belgilab qo'yilgan. Shaxslararo muloqotda mayda-chuyda narsalar yo'q, har bir tafsilot muhim. Har bir imo-ishora, har bir so'z, intonatsiya muhim ahamiyatga ega. Amalda, masalan, shunday holat bo'lgan: advokat bilan suhbatlashgandan so'ng, bir kishi "uni masxara qilishdi" deb shikoyat qildi, ular uning muammosiga jiddiy munosabatda bo'lishmadi. Haqiqatan ham, mijozning hikoyasini tinglar ekan, advokat bir nuqtada biroz jilmayib qo'ydi. Ayni paytda, hikoya chuqur shaxsiy his-tuyg'ularni o'z ichiga olgan va erkak advokatning tabassumini o'zini masxara sifatida qabul qilgan. Shunga o'xshash misollar juda ko'p va ularning barchasi odamlarning bir-birini idrok etishining murakkabligidan, har bir alohida holatda munosabatlarni individual ravishda qurish zarurligidan dalolat beradi. Biroq, hatto psixologiya sohasidagi chuqur bilim va yillar davomida to'plangan muloqot qobiliyatlari ham zarur huquqiy bilimlar yo'qligida advokatga yordam bermaydi. Huquqshunoslik sohasida chuqur bilimning yo'qligi advokat bilan bog'lanish uchun sabab bo'lgan muammoning yuridik xususiyatga ega yoki yo'qligini aniqlashga imkon bermaydi. Demak, inson o'zi uchun yuzaga kelgan muammoning mohiyatini noto'g'ri tushunishi mumkin, uning mohiyati huquqiy emas, balki shaxsiy, ijtimoiy ziddiyatda bo'lishi mumkin.
Har bir yurist intervyu paytida odamdan olingan ma'lumotlarning ko'pligini qanday qilib to'g'ri yo'naltira oladi?
Huquqiy xususiyatga ega bo'lgan ma'lumotni ish uchun ahamiyatli bo'lmagan boshqa barcha ma'lumotlardan qanday ajratish mumkin?
Qanday qilib u bilan bog'lanishga sabab bo'lgan huquqiy muammoning mohiyatini to'g'ri aniqlash va huquqiy himoya qilinadigan mijozning manfaatlarini qanday aniqlash mumkin?
Siz quyidagi printsipni o'rganishingiz kerak: advokat bilan bog'lanish uchun sabab bo'lgan muammoning mohiyatini bilib, siz har doim birinchi navbatda odamga berilishi kerak bo'lgan savollar doirasini aniqlashingiz mumkin. Ushbu savollar muammoning huquqiy xarakterga ega ekanligini va u nimadan iboratligini aniqlashga yordam beradigan minimal ma'lumotlarni topishga qaratilgan.
Demak, agar fuqaroning advokatga murojaati predmeti ko‘chmas mulk bilan bog‘liq masalalar bo‘lsa, birinchi navbatda, ushbu mulkning huquqiy rejimini (egasi kim, og‘irligi bormi va hokazo) o‘rnatish zarur. Agar fuqaro davlat organlari, mansabdor shaxslarning qarorlari ustidan shikoyat qilmoqchi bo'lsa, u holda ushbu qarorlarning shakli va mazmuni haqidagi savollarga qo'shimcha ravishda, ular qabul qilingan vaqt to'g'risidagi ma'lumotlarni ham bilishi kerak. Bu sizga apellyatsiya berish muddati o'tkazib yuborilganligini aniqlash imkonini beradi. Va agar u o'tkazib yuborilgan bo'lsa, o'tkazib yuborishning sabablarini asosli deb tan olish mumkinmi (agar qonunda bu holatda muddatni tiklash yoki uzaytirish nazarda tutilgan bo'lsa). Biror kishining advokatga murojaat qilish mavzusiga qarab, siz ko'plab bunday "so'rovlar", sxemalarni ishlab chiqishingiz mumkin. Ular, albatta, yangi boshlanuvchi advokatlarga vaziyatni yo'naltirishda, huquqiy muammoning mohiyatini to'g'ri aniqlashda yordam berishi mumkin (Qarang: 1-ilova). Garchi, albatta, siz bunday sxemalarga ega bo'lgan odam bilan haqiqiy muloqotning barcha nuanslarini oldindan ko'ra olmaysiz. Masalan, yuridik klinikalardan birining amaliyotida quyidagi holat yuzaga keldi. Keksa bir ayol meros huquqi sohasida maslahat so'radi. O'zining muammosi haqidagi hikoyada u meros "boshqa shaharda" - vafot etgan qarindoshi yashagan iborani ishlatgan. Talabalar, klinikaning stajyorlari ayolga uning holatiga nisbatan irsiy munosabatlarni tartibga soluvchi O`zbekiston fuqarolik qonunchiligi normalarini etarlicha batafsil tushuntirdilar. Eshik oldida maslahatchilar bilan xayrlashib, ayol endi meros olish uchun vafot etgan qarindoshi yashagan shaharga chipta olish uchun vokzalga borish kerakligini aytdi. Mijoz qaysi shaharga borishini qiziqtirganidan so'ragan talabalar bu shahar Boku ekanligini bilib olishdi. Bu mehmonning muammosi, ma'lum bo'lishicha, ichki emas, balki xorijiy qonunlar bilan tartibga solinishi kerak edi (xalqaro xususiy huquq bu vaziyatda bizni vasiyat qiluvchining oxirgi yashash joyi bo'lgan mamlakat qonuniga havola qiladi). Ma’lum bo‘lishicha, maslahatchilar noto‘g‘ri maslahat berib, suhbat bosqichida jiddiy xatoga yo‘l qo‘ygan, meros mulki qayerda joylashganligini aniq ko‘rsatmay, bu ma’lumotni ish uchun ahamiyatsiz deb hisoblagan. Shu bilan birga, mijoz bilan muloqot qilishda barcha ma'lumotlarni idrok etish va yozib olishni o'rganish, bir vaqtning o'zida uni huquqiy ahamiyati va ish bilan bog'liqligi nuqtai nazaridan baholash va kerak bo'lganda ma'lum holatlarga aniqlik kiritish kerak.
Intervyuning muhim jihati - mijoz bilan suhbat davomida savollar berish texnikasi.
Muloqotning dastlabki bosqichida mijoz bilan uning muammosiga bevosita bog'liq bo'lmagan (farovonlik, ob-havo va h.k.) aloqa o'rnatish uchun savollar berish juda o'rinli bo'ladi. Ushbu toifaga tashrif buyuruvchining ushbu yuridik institutning ishlash qoidalari (ko'rsatilayotgan yuridik yordamning tabiati, xizmatlar turlari, ko'rsatilgan xizmatlar uchun jarimalar va boshqalar) bilan tanishishini aniqlashga imkon beradigan savollar ham kiradi. Xullas, talabalarning huquqiy qabullari (maslahatlari) amaliyotida ba’zan quyidagi xatolikka yo‘l qo‘yiladi: talabalar ish tartibini, ko‘rsatilayotgan yuridik yordamning tekinligini fuqaroga tushuntirmasdan turib, mijozning muammosiga oydinlik kiritishga kirishadilar. Biror kishi bilan suhbatning boshida qilingan bunday noto'g'ri hisob-kitoblar natijasida, uchrashuv oxirida undan: "Sizdan qancha qarzim bor?" Ya'ni, qabul qilishning butun vaqti davomida odam berilgan maslahatning mumkin bo'lgan narxi haqida asabiy taranglik holatida bo'lishi mumkin. Bundan tashqari, tashrif buyuruvchi ushbu savdo davrida kimdir ko'rsatilayotgan yuridik yordam sifatiga shubha qilib, bepul xizmatlar ko'rsatayotganidan hayron bo'lishi mumkin. Suhbat boshida barcha tashkiliy masalalarga oydinlik kiritib, bunday vaziyatlardan qochish mumkin va kerak.
Keyingi bosqich - mijozning bepul hikoyasi. Ushbu hikoyani boshqarish mumkin: "Nega biz bilan bog'lanishga qaror qildingiz?" "Sizga qanday yordam bera olaman?", shuningdek, "Bu qanday sodir bo'ldi?" — Bu haqda ko‘proq gapirib bering.
Bunday turdagi savollar ("kim?", "nima?", "qaerda?", "qachon?") odatda ochiq deb ataladi, ya'ni. savollar, ularning mazmuni suhbatdoshni muloqot qilish uchun zarur deb hisoblagan ma'lumotni tanlashda cheklamaydi.
Mijozning huquqiy muammolarining tabiati aniqlanganligi va voqealar xronologiyasi aniqlanganligi sababli, advokat odatda savollarni yanada jadalroq berishni boshlaydi, chunki bu bilan ko'proq qonuniy ahamiyatga ega bo'lgan ma'lumotlarni olish maqsadiga erishish mumkin. Qo'shimcha ma'lumot olish uchun advokat ochiq savollardan foydalanadi. Ammo ko'pincha, bu bosqichda advokat yopiq savollarga murojaat qiladi ("Bu shundaymi?", "Ko'rdingmi?" va hokazo). suhbat allaqachon aniq va muhokamani talab qilmaydi.
1.1-jadval
Suhbat paytida harakatlar algoritmi
Bosqichlar
|
Harakatlar
|
Maqsadlar
|
Suhbatga tayyorgarlik
|
Fuqaro bilan muloqot qilish uchun psixologik jihatdan sozlang
|
Advokat va yuridik yordam so'rab murojaat qilgan shaxs o'rtasidagi maxfiy aloqani ta'minlash
|
Ish joyini tayyorlang
|
O'zingizni kerakli ma'lumotlar bazasi bilan ta'minlang
|
Mehmon bilan salomlashing, o'zingizni tanishtiring,
odamni gapirishga majbur qiling
|
Uchrashuv kun tartibini aniqlang
|
Mijozni hikoyaning boshiga taklif qiling
|
Asosiy bosqich: suhbat
|
Mijozning bepul hikoyasini tinglang
|
Ish bo'yicha ishonchli, qonuniy ahamiyatga ega bo'lgan ma'lumotlarni olish, fuqaroning maqsad va manfaatlarini aniqlash
|
Erkin hikoya qilishda kamchiliklar va noaniqliklarni bartaraf etish uchun keyingi savollarni bering
|
Advokat bilan bog'lanishga sabab bo'lgan muammoning mohiyatini bilib oling
|
Voqealar tarixini xronologik tartibda o'rnating
|
Yozuvlarni saqlang
|
Suhbat natijalarini sarhisob qilish
|
Fuqaroning maqsad va manfaatlarini aniqlash uchun olingan ma'lumotlarni qayta aytib bering
|
Keyingi birgalikdagi ishlarning yo'nalishlari va shakllarini aniqlash
|
Suhbat natijalarini sarhisob qilish
|
etishmayotgan ma'lumotlarni olish uchun javobgarlikni tayinlash (hujjatlarni olish, mumkin bo'lgan dalillar bazasini shakllantirish)
|
|
Keyingi uchrashuv uchun vaqt va joyni belgilang
|
Suhbat davomida advokat yuridik yordam ko'rsatish uchun zarur bo'lgan ma'lumotlarni oladi. Ishning haqiqiy holatlarini ushbu ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi qonunchilik normalari bilan taqqoslab, huquqni qo'llash amaliyotini o'rgangach, advokat ish bo'yicha pozitsiyasini ishlab chiqadi. U huquqiy muammoni hal qilish yo'llari bilan belgilanadi (yoki uni qonuniy hal qilishning iloji yo'q degan xulosaga keladi) ("Ishda pozitsiyani shakllantirish" 6-bobga qarang). Sizning ishingiz natijasini yuridik yordam so'rab murojaat qilgan shaxsga u bilan maslahatlashish orqali etkazishgina qoladi. "Intervyu - pozitsiyani ishlab chiqish - maslahat" triadasidagi eng murakkab va ko'p vaqt talab qiladigan harakatlar ish bo'yicha ishning oldingi ikki bosqichida ortda qolib ketgandek tuyuladi. Biroq, bu bosqichlarning oxirgisi - maslahat berishning ahamiyatini e'tiborsiz qoldirish jiddiy xato bo'ladi. Advokatning ish bo'yicha qilgan barcha ishlari sifatsiz maslahat tufayli nolga kamayishi mumkin. Darhaqiqat, hozirgi sharoitda huquqiy xulq-atvorning u yoki bu usulini amalga oshirish va buzilgan huquqlarni himoya qilish bo'yicha uning keyingi harakatlarining samaradorligi insonning advokat maslahatini qanchalik to'g'ri qabul qilishiga bog'liq bo'ladi. Yuridik amaliyotda konsalting deganda "hayot muammosi bo'yicha advokat va mijoz o'rtasidagi o'zaro munosabatlar jarayoni, uni hal qilishning mumkin bo'lgan huquqiy variantlari va ularning oqibatlarini aniqlash, tanlangan variantni amalga oshirish usullari va vositalarini aniqlashtirish" tushuniladi. Advokat tomonidan ishlab chiqilgan muammoni professional asoslashning oddiy darajasida tushunishga qanday erishish mumkin?
Muammoni hal qilishning mumkin bo'lgan variantlaridan odamga u uchun maqbulini tanlashga qanday yordam berish kerak?
Muayyan holatda buzilgan huquqlar va qonuniy manfaatlarni himoya qilishning eng yaxshi varianti nima bo'lishi mumkin?
Maslahat berish jarayonida, shuningdek, suhbatda psixologik va huquqiy jihatlarni ajratib ko'rsatish mumkin. Psixologik jihatga kelsak, aytishimiz mumkinki, ushbu bosqichda advokat birinchi (yoki oldingi, agar bir nechta bo'lsa) uchrashuvlarda erishgan natijalardan foydalanadi. Advokat o'zi maslahatlashmoqchi bo'lgan shaxs bilan allaqachon bog'langan, uning ijtimoiy-psixologik turini aniqlagan va muloqot qilishda o'zining xatti-harakati chizig'ini tanlagan. Bularning barchasi, albatta, maslahat berish jarayonida mijoz bilan samarali o'zaro munosabatlarni o'rnatish vazifasini osonlashtiradi. Ammo shu bilan birga, ish bo'yicha ishning ushbu bosqichida advokatning kommunikativ fazilatlari suhbatni o'tkazishdan ko'ra bir oz boshqacha yo'nalishda namoyon bo'lishi kerak. O'zaro ta'sir qiluvchi sub'ektlar bu erda rollarni o'zgartiradilar: endi advokat fuqaro uchun ma'lumot manbai bo'lib ishlaydi (va intervyudagi kabi aksincha emas), bu, albatta, advokatdan yangi fazilatlarni talab qiladi. Uning nutqi ishonchli, dalillar asosli bo'lishi kerak. Huquqiy jihat advokat tomonidan mijozga huquqiy ma'lumotlarni uzatishda (u tomonidan ishlab chiqilgan muammoni hal qilish variantlari) va mavjud vaziyatda eng maqbul huquqiy yo'lni tanlashda yordam berishda ifodalanadi. Shu bilan birga, amaliyotda maslahat berish jarayonida advokat va fuqaro o'rtasidagi munosabatlarni shakllantirishning ikkita mumkin bo'lgan yondashuvi mavjud.
Birinchi yondashuv - "advokatning o'z professionalligiga tayanishi". Ushbu yondashuvni amalga oshirib, advokatning o'zi, fuqaroning fikrini hisobga olmagan holda, hozirgi huquqiy muammoni qanday hal qilishni eng yaxshi tarzda hal qiladi. Bu faqat huquqshunoslik sohasidagi mutaxassis, professional bilim va tajribaga tayanib, to'g'ri qaror qabul qilishi mumkinligi bilan oqlanadi.
Ikkinchi yondashuv - "mijozning fikriga tayanish". Ushbu yondashuvni amalga oshirish orqali advokat fuqaroga o'zining huquqiy muammosini qanday hal qilishni mustaqil ravishda hal qilish huquqini beradi. Shu bilan birga, advokat direktorga muammoni hal qilishning barcha mavjud variantlarini, ularning huquqiy oqibatlarini tushuntirishga majburdir. Advokat huquqiy xulq-atvorning u yoki bu usulini tavsiya qilishi mumkin, ammo yakuniy tanlovni fuqaroning o'zi qilishi kerak.
Oxirgi yondashuv ko'proq muvaffaqiyatli bo'lib ko'rinadi, bu esa direktorning fikri va manfaatlarini hisobga olish, buzilgan huquqni, bahsli manfaatni himoya qilish shakli va usulini tanlash uchun javobgarlikni u bilan bo'lishish imkonini beradi.
Ehtimol, maslahat berishdagi eng qiyin daqiqalardan biri - ayniqsa yangi yuristlar uchun - bu odamga uning muammosi qonuniy echimga ega emasligini va advokat unga yordam bera olmasligini tushuntirishdir. Ehtimol, fuqaro advokatga juda kech murojaat qilgan bo'lishi mumkin, agar biron bir qaror, akt ustidan shikoyat qilish muddati allaqachon o'tgan va uni tiklash uchun asoslar mavjud bo'lmasa (yo'qolganligi uchun asosli sabablar deb e'tirof etilishi); yoki hatto maslahatlashuvdan oldin, u o'z huquqlarini himoya qilish uchun barcha huquqiy vositalarni allaqachon tugatgan: qonuniy kuchga kirgan sud qarori mavjud (ba'zan birinchi va ikkinchi instantsiya sudlarining bir nechta qarorlari). Ba'zida muammo odatda qonuniy emas, balki psixologik xususiyatga ega (qarindoshlar, qo'shnilar, hamkasblar va boshqalar bilan munosabatlardagi qiyinchiliklar) va inson uchun advokatdan ko'ra psixologdan yordam so'rash yaxshiroqdir. Biroq, mijoz ba'zida bunga ishonch hosil qiladi Aynan yuridik maslahatda ular unga yordam berishga majbur ekanliklarini: "Axir, siz advokatsiz va hamma narsani bilishingiz kerak, bo'lmasa, nega bu yerda o'tiribsiz?" Advokat bunday holatlarga psixologik jihatdan tayyor bo‘lishi kerak. Fuqaroga tushuntira olishi, odamlarni qiynayotgan barcha muammolardan uzoqda hal qila olishiga ishontira olishi kerak. Muayyan ish bo'yicha yuridik yordam ko'rsatishning iloji yo'qligini xotirjam, oqilona tushuntirishni o'rganish kerak.
1.2-jadval
Maslahat paytida harakatlar algoritmi
Bosqichlar
|
Harakatlar
|
Maqsadlar
|
Maslahatga tayyorgarlik
|
Maslahatlashuvni rejalashtiring
|
Suhbat natijalari bo'yicha axborot natijalarini sarhisob qilish va ish bo'yicha zarur qo'shimcha ma'lumotlarni to'plash, fuqaroning yakuniy maqsadini aniqlash va kelgusida birgalikda ishlash imkoniyatlarini aniqlash
|
Fuqaro bilan uchrashuvni psixologik jihatdan sozlang
|
Maslahat berish uchun ish joyini tayyorlang
|
Maslahatga tayyorgarlik
|
Fuqaro bilan uchrashish va kerak bo'lganda yig'ilish qoidalarini kelishish
|
|
Muloqot uchun psixologik qulay muhit yarating
|
Suhbatni yakunlash
|
Ish bo'yicha advokat tomonidan boshqa manbalardan (fuqarodan emas) olingan qo'shimcha ma'lumotlar to'g'risida fuqaroni xabardor qilish.
|
Fuqaro bilan bu holatda uning maqsad va manfaatlarini aniqlang
|
Ushbu bosqichni yakunlashning mumkin bo'lgan variantlari: 1) maslahat berishga o'tish;
2) takroriy yoki qo'shimcha suhbat; 3) keyingi birgalikdagi ishni tugatish
|
Asosiy bosqich: maslahat
|
Fuqaroga uning muammosini hal qilish uchun advokat tomonidan ishlab chiqilgan variantlar (yo'llar) haqida gapirib bering
|
Muammoni qonuniy yo'l bilan hal qilishning ishlab chiqilgan variantlarini fuqaroga qulay shaklda etkazish
|
Fuqaroga muammoni hal qilishning har bir usulining mumkin bo'lgan oqibatlarini tushuntiring
|
Fuqaroga muammoni hal qilishning eng yaxshi usulini tanlash imkoniyatini bering
|
Asosiy bosqich: maslahat
|
Fuqaroga u tanlagan yechimning mohiyatini, erishish yo'llari va oqibatlarini batafsil tushuntiring.
|
|
Fuqarodan advokat tomonidan berilgan yuridik maslahatni qanchalik to‘g‘ri qabul qilganini bilib oling
|
Maslahat berishning yakuniy bosqichi
|
Mijoz bilan keyingi harakatlar rejasini kelishib oling va muammoni hal qilish uchun zarur bo'lgan ishlarni taqsimlang, agar kerak bo'lsa, mijoz uchun yozma ko'rsatma tuzing (sudga, huquqni muhofaza qilish organlariga murojaat qilish, yarashtirish tartib-qoidalarini qo'llash va boshqalar).
|
Muammoni qonuniy yo'l bilan hal qilish bo'yicha keyingi birgalikdagi harakatlar rejasini aniqlash
|
Shunday qilib, maslahat paytida huquqiy va kommunikativ jihatlarning kombinatsiyasi haqida gapirganda, biz quyidagi xulosaga kelishimiz mumkin. Huquqiy jihat advokat va fuqaro muhokama qiladigan narsa - ish bo'yicha qonuniy ahamiyatga ega bo'lgan ma'lumotlar, ishdagi huquqiy pozitsiya, huquqiy vositalar yordamida muammoni hal qilish variantlari, ularning huquqiy oqibatlari (ortiqcha va minuslar). Kommunikativ jihat - bu ularning bir-biri bilan qanday munosabatda bo'lishi, advokat unga yuridik yordam so'rab murojaat qilgan shaxsning professional maslahatini tushunishga qanday erishish mumkinligi. Bu ikki jihatning uzviy birikmasigina fuqaroning buzilgan huquq va manfaatlarini himoya qilishda natijalarga erishishga olib
|
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
1. Yuridik psixologiyada muloqot tushunchasi. Advokatning kasbiy muloqoti tushunchasi, tuzilishi, turlari. Yuridik suhbat va maslahat
|