§ 1.5. O`RNATISH ISHLARINI BAJARISH TEXNOLOGIYASI

§ 1.5. O`RNATISH ISHLARINI BAJARISH TEXNOLOGIYASI
1.5.1. O`rnatish ishlarini bajarish ketma-ketligi
Oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish sanoatida turli xil funktsiyani bajaruvchi texnologik va yordamchi jihozlar ishlatiladi. Masalan, xom-ashyoni yuvuvchi, maydalovchi, saralovchi, bosim bilan qayta ishlovchi, cho’ktiruvchi, ajratuvchi, aralashtiruvchi, issiqlik va modda almashinuv qurilmalari, pishiruvchi, qurituvchi, idishlarga quyuvchi, qadoqlovchi jihozlar, xom-ashyo, yarim mahsulot va tayyor mahsulotlarni transportlovchi jihozlar va h.k. Ana shu jihozlar zavod-tayyorlovchidan asosan 3 holatda o’rnatish joyiga yuboriladi.
1) Zavod-tayyorlovchidan o’rnatiladigan korxonaga yig’ilgan holda olib kelinadigan jihozlar. Bunda o’rnatish vaqtida yig’ish operatsiyalarini bajarish kerak bo’lmaydi va o’rnatish jarayonlari quyidagidan iborat:
-
jihozni omborxonadan loyiha bo’yicha o’rnatish joyiga olib kelish va o’lchov-belgilash ishlari;
-
tayanchga qo’yish va jihozni gorizontallik va vertikallik holatini rostlash;
-
jihozni tayanchga fundament yoki anker boltlar yordamida mahkamlash (kerak bo’lganda);
-
jihozni xom-ashyo, yarim mahsulot, bug’, suv, qisilgan havo va boshqalarni olib keladigan, va tayyor mahsulot va chiqindilarni olib ketiladigan quvurlar bilan bog’lash;
-
jihozni bo’yash (kerak bo’lganda);
-
jihozni elektr tarmog’iga ulash;
-
yakka tartibda sinovdan o’tkazish;
-
o’rnatilgan jihozni ishlab chiqarishga qabul qilib olish (dalolatnoma bo’yicha).
2) Zavod-tayyorlovchidan katta jahm va vaznga ega bo’lganligi uchun o’rnatiladigan korxonaga ayrim bloklar, uzellar va yig’ma birliklar holida keltiriladigan jihozlar. Bunday jihozlarni o’rnatish texnologiyasi quyidagi jarayonlardan iborat:
-
jihoz qismlari omborxonadan yig’ish uchun mo’ljallangan maydonchaga olib kelish;
-
yashiklarini ochib, qism va yig’ma birliklari himoya qatlamlarinidan tozalash;
-
texnik shartlar va talablarga ko’ra yig’ish;
-
montaj zonasi ichida takelaj ishlari;
-
jihozni o’rnatish joyini belgilash va loyiha holatiga qo’yish;
-
jihozni gorizontallik va vertikallik holatini rostlash;
-
jihozni tayanchga fundament yoki anker boltlar yordamida mahkamlash (kerak bo’lganda);
-
jihozni xom-ashyo, yarim mahsulot, bug’, suv, qisilgan havo va boshqalarni olib keladigan, va tayyor mahsulot va chiqindilarni olib ketiladigan quvurlar bilan bog’lash;
-
jihozni bo’yash (kerak bo’lganda);
-
jihozni elektr tarmog’iga ulash;
-
yakka tartibda sinovdan o’tkazish;
-
o’rnatilgan jihozni ishlab chiqarishga qabul qilib olish (dalolatnoma bo’yicha).
Bu ketma-ketliklar shartli ravishda, chunki ba`zi holatlarda bu ketma-ketlikdagi ishlarning ayrimlari bajarish ehtiyoji yoqligi uchun bajarilmasligi mumkin. Masalan, katta vazn va hajmga ega jihozlar tayanchga qotirilmagan holatda o’rnatilishi, agar bo’yash ehtiyoji bo’lmaganda mashina bo’yalmasligi mumkin.
3) Zavod-tayyorlovchidan ishlab chiqarish korxonasiga birlamchi qismlarga (bolt va gaykalargacha) bo’lingan holda keltiriladigan jihozlar (zavod tayyorgarligi juda past bo’lgan jihozlar, masalan, noriya, osilib turuvchi konveyerlar va boshqalar). Bunda o’rnatish oqim-agregat usulida, ya`ni jihozni agregat birlashtiruv yig’ish va o’rnatish jarayonlarini vaqtda va fazoda birlashtirib, uzluksiz va bir maromda olib boriladi. Jihoz o’rnatilgandan keyin yakka sinovdan o’tkazilib, ishlab chiqarishga topshiriladi.
1.5.2. Takelaj ishlari
Takelaj ishlari – jihozni o`rnatishda uni gorizontal va vertikal yo`nalishda, hamda qiya tekislik bo`ylab harakatlantirish bilan bog`liq ishlardir. Bu ishlar og`irligi va ko`p mehnat va texnika talab etishi sabab umumiy o`rnatish ishlarining 50-80 % ni tashkil qiladi.
Jihozlar zavod-tayyorlovchidan montaj qilinadigan ob`ektga temir yo`l yoki pritsepli trayler mashinalari yordamida olib kelinadi. Jihozni temir yo`l bilan tashiganda uning qadoqlangan holdagi gabarit o`lchamlari ma`lum talablarga javob berishi kerak, ya`ni, jihozning maksimal balandligi relsdan boshlab hisoblanganda 5300 mm, kengligi 4450 mm dan, jihozning og’irlik markazining platforma bo`ylama o`qiga nisbatan maksimal siljishi 0,1 mm dan oshmasligi lozim. Jihozlarni 100-300 km masofaga tashishda trayler ishlatiladi. Bunda jihozning pritsep ustiga siljimaydigan qilib mahkamlashga e`tibor berish lozim.
Jihozni omborxonadan yig`ish va montaj joyiga avtotransportda, traktor yoki lebyodka tortadigan po`lat list va chang`ilarda, avtopogruzchiklarda olib kelinadi. Sex ichida esa jihoz ko`tarish quvvati 0,5-3 t bo`lgan maxsus telejkalarda, avtopogruzchiklarda tashiladi. Telejkalar qo`l bilan, agar jihoz og`ir bo`lsa pogruzchik yoki lebyodka bilan tortiladi.
Takelaj ishlarini boshlashdan oldin tashilishi kerak bo`lgan jihozlar soni, og`irligi va uning gabarit o`lchamlarini aniqlash, hamda asosiy parametrlari (yuk ko`taruvchanligi, tortish kuchi, ko`tarish balandligi va boshqa) bo`yicha ko`taruvchi-tashuvchi mashina-mexanizmlarni va tayanch konstruktsiyalarii tanlash lozim.
Og`ir jihozni gorizontal yo`nalishda tashishda va lebyodka bilan tortishda kerak bo`ladigan tortish kuchi S quyidagi formula bilan topiladi:
S = G ∙ f, ( кN) (1.5.1)
bu yerda f - sirpanish ishqalanish koeffitsienti; G - jihoz og`irligi, kN.
Ishqalanish koeffitsientining qiymati sirpanuvchi sirtlar materialiga bog`liq. Po`latning betondagi ishqalanish koeffienti f = 0,45, po`lat-po`lat uchun f = 0,15, yog`och-beton uchun f = 0,5.
Jihozni harakatlantirishda va ayniqsa, o`rnidan qo`zg`atishda tortish kuchini kamaytirish uchun sirpanish ishqalanishini tebranish ishqalanishi bilan almashtirish kerak. Bu katok qo`llash bilan amalga oshiriladi (1.5.1-rasm, a). Katoklar uzunligi jihoz enidan 100-300 mm chiqib turishi kerak. Katoklar quvur bo`laklaridan yoki yog`ochdan tayyorlanib bir xil diametrda bo`lishi kerak (d = 50…200 mm). Katok diametri oshishi bilan ishqalanish koeffitsienti kamayadi, demak tortish kuchi ham kamayadi.
Jihozni katoklarda harakatlantirayotganda kerak bo`ladigan tortish kuchi S quyidagi formula bilan hisoblanadi:
S = G (k1+k2) / d , ( кN) (1.5.2)
bu yerda d - katoklar diametri, sm; k1 va k2 - yer va katok, katok va jihoz tagligi orasidagi tebranish ishqalanish koeffitsienti (po`lat va beton orasida 0,06; po`lat va po`lat orasida 0,05; po`lat va yog`och orasida 0,07 ga teng).
Jihozni avtomashinalarga ortishda, tushirishda, poydevorga ko`tarishda, montaj va demontaj ishlarini bajarishda jihoz qiya tekislik bo`ylab siljitiladi. Qiya tekislik burchagi 300 dan oshmasligi kerak (1.5.1- rasm, b).
Tortish kuchi (qiya tekislik burchagi α ≥ 150 bo’lganda) quyidagicha topiladi:
S = G (sin α + f cos α), (kN) (1.5.3)
bu yerda, α – ko’tarilish burchagi, grad.
Agar ko’tarilish burchagi α < 150 bo’lganda cos α miqdori 1 ga yaqin va formula (1.5.3) quyidagicha bo’ladi:
S = G (sin α + f ) (1.5.4)
1.5.1 – rasm. Jihozlarni tortish sxemasi
Qiya tekislik qilib yog`och g`o’la, po’lat balkalardan foydalaniladi. Tortish mexanizmi qilib tal, lebyodka qo’llaniladi. Yukni ko’tarish va tushirishda ishchilar jihozning har ikki yon tomonida turishlari kerak, yuk tekis harakat qilishi lozim.
Qiya tekislik bo’yicha harakatlanganda katoklar ishlatilsa (1.5.1 b - rasm) kerak bo’lgan tortish kuchi S quyidagicha topiladi (α ≥ 150 bo’lganda):
S = [ G (sin α + cos α (k1+k2))] / d , (kN) (1.5.5)
Ko’tarilish burchagi α < 150 bo’lganda tortish kuchi S:
S= [ G (sin α + (k1 +k2))] / d , (kN) (1.5.6)
Ishqalanish koeffitsiyenti jihoz qo’zg`almas bo’lgan holatida uning harakatlanish holatidagi ishqalanish koeffitsiyentidan 1,5 barobar katta bo’lganligini hisobga olsak, jihozni o’rnidan qo’zg`atish uchun kerak bo’lgan tortish kuchini Sqo’z hisoblangan tortish kuchidan 50 % ga ko’proq olish kerak.
Sqo’z = 1,5∙ S (1.5.7)
Hisoblab topilgan Sqo’z qiymati bo’yicha tortish kanati hisoblanadi va tortuvchi mashina yoki mexanizm tanlanadi.
Jihozlarni tsex ichida harakatlantirishda asosan elektr va richagli lebyodkalar ishlatiladi. Ularni bino kolonnalariga mahkamlash sxemasi 1.5.2-rasmda ko`rsatilgan.
Lebyodkani bino ustuniga mahkamlashdan oldin, uni bog’lash joyi va usulidan kelib chissan holda ustunning mustahkamligi hisoblanadi.
Lebyodkani gorizontal siljishga to`sqinlik qiluvchi kuch
Q = N - Tc (1.5.8)
bu yerda N - lebyodka barabaniga boruvchi kanatdagi kuch, N; Ts - lebyodka ramasi tayanch sirtiga nisbatan ishqalanish kuchi, N.
Ts = (Ql + Qb) f (1.5.9)
bu yerda Ql - lebedka massasi, t; Qb - ballast massasi, t.
Kanat yo`nalishini o`zgartirish uchun bloklardan foydalaniladi. Bloklar lebyodka barabani uzunligidan 20 barobar uzoqroq masofada joylashtiriladi.
Po’lat kanat mustahkamligini hisoblashni zahira koeffitsiyenti usuli bo’yicha bajariladi: kanatda jihozni tortishda hosil bo’ladigan yuklanishni topib, uni mustahkamlik zahirasi koeffitsiyentiga ko’paytiriladi va kanatni uzilish yuklanishi bilan taqqoslanadi.
Po’lat kanatlarni mustahkamligini quyidagicha tekshiriladi:
Pu / S ≥ Kz yoki Pu ≥ S · Kz , (1.5.10)
bu yerda Pu - kanat uzilish kuchlanishi, sertifikat yoki DSt (ГОСТ) bo’yicha qabul qilinadi, N; S - kanatdagi eng katta tortish kuchlanishi N; Kz - mustahkamlik zahira koeffitsiyenti (qo’lda ishlatiladigan tortish mexanizm kanatlari uchun Kz = 4, elektr bilan tortadigan mexanizmlar kanatlari uchun Kz=5-6; polispast uchun Kz =3,5-5; stropalar uchun Kz =5-6).
Pk = S · Kz, (1.5.11)
bu yerda Pk - kanat uzilish kuchlanishi hisoblangan qiymati, N.
Pk qiymatini hisoblab, Pu qiymati bilan taqqoslanadi. Bunda albatta Pu ≥ Pk bo’lishi kerak va katalog bo’yicha Pu qiymatiga to’g`ri keladigan kanat diametri va sortamenti tanlanadi.
1.5.2-rasm. Lebyodkani bino ustunlariga bog’lash sxemasi
a - elektr lebyodkani inventar uskuna yordamida (1 - lebyodka ramasi; 2-ustun; 3- inventar uskuna); b - shuning o`zi, po`lat kanat yordamida; v - richagli lebyodkani blok yordamida (1 - polispastning arqoni; 2 - lebyodka ramasi; 3 - po`lat kanat; 4 - ustun; 5 -podkladkalar; 6 - blok; 7 -richagli lebyodka)
1.5.3. O`lchov-belgilash ishlari
Ishlab chiqarish sexida texnologik jihoz va konstruktsiyalar, quvurlar loyihada ko`rsatilgan joyda joylashishi, jihozlarining kommunikatsion tizimlar bilan bog`lanishi, o`rnatish ishchi chizmalariga ko`rsatilgan aniqlikda balandlik belgilariga rioya qilinishi va truboprovodlarning qiyalik darajasi aniq bo`lishini ta`minlash uchun o`lchov-belgilash ishlari olib boriladi. O`lchov-belgilash ishlari montaj loyihasining texnologik ishchi chizmalari bo`yicha binoning asosiy o`qlariga (kolonnalar, balkalar va devorlarga) nisbatan amalga oshiriladi.
O`lchov-belgilash ishlarini bajarish uchun texnik vositalar bo`lib po`lat ruletka, yig`iladigan metr, shoqul, ugolnik, sim torlar, uchiga bo`r bog`langan iplar, maxsus asboblar – gidrostatik obtarozi, o`q chiziqlarni belgilash uchun universal qurilma va boshqalar xizmat qiladi.
O`lchov-belgilash ishlarining asosiy operatsiyalari: bino (jihoz va texnologik tizimlarning) asosiy o`qlarini parallel ko`chirish va o`zaro perpendikulyar o`qlarni belgilash, ya`ni mashina yoki texnologik tizim asosiy montaj o`qlari va binoning asosiy montaj o`qlari (kolonna yoki asosiy devor) orasidagi parallel va perpendikulyar masofalarini belgilash (boshqacha qilib aytganda, jihozning asosiy montaj o`qidan binoning asosiy devor yoki kolonnasiga nisbatan koordinatani hisoblash), asosiy o`qlarni vertikal bo`yicha boshqa qavatlarga o`tkazish.
Jihozning asosiy montaj o`qi deb mashina va apparatlarning asosiy detal va uzellarining xarakterli nuqtalaridan o`tgan ikkita o`zaro perpendikulyar o`qlarga aytiladi (masalan, val, stanina, tayanch rama, elektrodvigatel' va boshqalar o`qlari). Beton poldan 2 m yuqorida jihozlar asosiy montaj o`qlarini bino asosiy geometrik o`qlariga nisbatan belgilaydilar (1.5.3- rasm). Asosiy montaj o`qlari holatini sim torlar yordamida belgilaydilar. Bunda simning bir uchi devorga o`rnatilgan xomutga bog`lanadi, ikkinchi uchiga esa qarama-qarshi devorga o`rnatilgan xomutdan o`tkazilib, pastga tortib turish uchun yuk osiladi. Po`lat sim tarang tortilib turilishi uchun yukning massasi tanlab olinadi va bu massa sim diametriga bog`liq bo`lib, simning uzilib ketish yuklanishining 2/3 qismini tashkil qilishi kerak; sim diametrq 0,3; 0,4; 0,5 mm bo`lganda yuk og`irligi 7; 12,5; 19,5 kg bo`lishi kerak. Sim tor tariqasida kapron iplar ham ishlatsa bo`ladi.Montaj chiziqlari belgilanganda ularning parallellik aniqligi bu simlar yoki ulardan tushirilgan shoqullar orasidagi masofani ruletka yordamida o`lchash bilan, perpendikulyarlik aniqligi esa ugolnik yordamida tekshiriladi.
1.5.3 - rasm. Suyuq mahsulotni shisha idishga quyish texnologik
tizimini o`rnatishda asosiy montaj o`qlarini belgilash.
1- idishlarni yashikdan oluvchi avtomat; 2- yashik yuvuvchi mashina; 3- yashiklar uchun zanjirli tranporter; 4- idishlarni yashikka quyuvchi avtomat; 5-yashiklarni hisobga oluvchi qurilma; 6- quyuvchi-yopuvchi avtomat; 7-idishlar uchun zanjirli plastinali tranporter; 8-chiroqli ekran; 9- idish yuvuvchi mashina; 10-elektrshit; CD, EF, KL, MN, K'L' - nazorat o`qlari (sim-torlar).
Agar montaj o`qlarni polda belgilash kerak bo`lsa, yuqoridagi torlardan pastga ikkiga uchiga bo`r bog`langan ip pastga tushiriladi, polda ikkita nuqta belgilanadi va bu nuqtalar birlashtiriladi.
1.5.4. Jihozni tayanchlarga o`rnatish, holatini rostlash va qotirish
Texnologik jihozlar vazni, turi va ishlash sharoitiga qarab beton poydevorga, metall konstruktsiyalarga (rama, kronshteyn, podveska), beton yoki po`lat maydonchalarga, pol va beton plitalarga o`rnatiladi.
Jihozni loyiha holatida o`rnatish quyidagi bosqichlardan iborat: mashinani yoki uning tayanch qismlarini poydevorga ko`tarib qo`yish; mashina tayanch qismlarining (stanina, rama yoki asosining) teshiklari va poydevor boltlari qo`yiladigan teshiklarni to`g`rilash; mashina gorizontallik va vertikallik holatini rostlash va poydevor quduqchalariga beton quyishdan oldin mashina holatini tiqin yoki vositalar bilan ushlab turish; "jihoz- poydevor" oralig`ini beton bilan to`ldirish.
Jihozni o`rnatish aniqligi uning gorizontallik va vertikallik holatini rostlash bilan bajariladi. Bunda yog`ochli obtarozi, shoqul ishlatiladi.
Jihoz holati rostlanadigan vintlar, o`rnatuvchi gaykalar, inventar ko`targichlar yoki po`lat tiqinlar qo`yish yordamida rostlanadi (1.5.4 -rasm). Bu hamma usullar (tiqinlar yordamida rostlashdan tashqari) tiqinsiz o`rnatish usuliga kiradi.
Jihoz holatini o`rnatuvchi gayka yordamida rostlashda o`rnatuvchi gayka shaybasi bilan ust qismi balandligi jihoz tayanch yuzasining loyiha balandligidan 2-3 mm baland bo`lishi kerak; jihoz tayanch elementlarga o`rnatiladi; mashina holati qisuvchi va o`rnatuvchi gaykalarni aylantirish bilan rostlanadi.
Jihoz holatini rostlash uchun qo`llanadigan metall tiqinlar fundament ustiga zich yotishi kerak. Tiqinlar paketida tiqinlar soni minimal bo`lishi va 5 tadan oshmasligi kerak. Paket qalinligi 5 mm va undan katta bo`lgan po`lat yoki cho`yan asosiy tiqinlardan va qalinligi 0,5-5 mm bo`lgan rostlovchi tiqinlardan teriladi. Tiqinlar tuzilishi bo`yicha yassi yoki ponasimon shaklda bo`ladi.
Metall tiqinlar fundament boltlaridan uzoq bo`lmagan masofada, bir-biriga nisbatan 300-800 mm oraliqda qo`yiladi. Bu paketlar fundament boltlari quduqchalarining ustini yopmasligi kerak. Yakuniy rostlash ishlarni tugatgandan va boltlarni tortgandan keyin paketdagi tiqinlar elektrpayvadlash bilan payvandlanadi.
1.5.4- rasm. Mashinani asosga o`rnatish sxemalari
a - inventar ponasimon tiqinlar yordamida; b- ponasimon tiqinlar yordamida; c- tekis metall tiqinlar yordamida; d- tiqinsiz o`rnatish moslamasi yordamida; e - rostlovchi gaykalar yordamidà
Mashina holatini tekshirish yog`ochli obtarozi, gidrostatik obtarozi, nivelir, shoqul va boshqalar yordamida bajariladi.
Jihozlarni o`rnatishda gorizontallik va vertikallik holatining og`ish darajalari 1.5.1- jadvalda keltirilgan.
1.5.1-jadval. Jihozni o`rnatish va holatini rostlashda ruxsat etilgan og`ishlar
Jihoz turi
|
Gorizontallik (vertikallik) holatidan og`ish, mm/m
|
Balandlik bo`yicha og`ish, mm
|
O`qlar bo`yicha og`ish (yuqoridan ko`rinishda), mm
|
Maydalovchi jihozlar
|
0,1-0,3
|
±5
|
±5
|
Tezyurar markazdan qochma mashinalar
|
0,05
|
±5
|
±5
|
Presslovchi mashinalar
|
0,08-1
|
±10
|
±10
|
Fil'trlovchi mashinalar
|
0,2
|
±5
|
±10
|
Sig`imli apparatlar:
gorizontal
vertikal
|
|
0,3
|
±10
|
±10
|
0,2
|
±5
|
±5
|
Issiqlik almashinuv apparatlari:
gorizontal
vertikal
|
|
0,3
|
±10
|
±10
|
0,3
|
±5
|
±5
|
Porshenli kompressorlar:
gorizontal
vertikal
|
|
0,1-0,2
|
±10
|
±10
|
0,3
|
±10
|
±10
|
Markazdan qochma nasosolar
|
0,1
|
±10
|
±10
|
Ventilyatorlar
|
0,1
|
±5
|
±5
|
Lentali konveyerlar
|
baraban o`qlari bo`yicha 1 m da 0,2
|
±5
|
konveyer asosiy o`qiga nisbatan 3
|
Metall kesish stanoklari
|
0,02-0,04
|
±10
|
±10
|
Jihoz holati rostlanib poydevor boltlari birlamchi tortilgandan keyin poydevor quduqchalariga beton qorishmasi quyiladi, poydevor yuzasi va mashina tayanch qismi orasidagi oraliq ham beton qorishma bilan to`ldiriladi. Jihoz tagiga quyiladigan beton qalinligi asosan 50-60 mm bo`ladi. Lekin jihozning asosiy tayanch qismi uzunligi 2 m dan katta bo`lsa, unda bu qalinlikni 80-100 mm qilish kerak.
Quyiladigan beton markasi asosiy poydevornikidan kichik bo`lmasligi, beton tarkibidagi fraktsiyalar (sheben va shag`al) o`lchami 5-20 mm bo`lishi lozim.
Beton quyish jihoz holati rostlangandan keyin 48 soat ichida bajariladi. Ish boshlashdan oldin beton quyiladigan quduqchalar va boshqa yuzalar begona predmetlardan, yog`lash moddalaridan tozalanadi va suv bilan ho`llanadi.
Atrof-muhit harorati 50С dan kichik bo`lganda, quyiladigan beton isitilib (bug` bilan) keyin quyilishi kerak. Ish tugagandan keyin 3 kun mobaynida beton yuzasi ho`llanib turiladi.
Poydevor boltlarini yakuniy tortish quyilgan beton 70 % qattiqlikka erishgandan keyin amalga oshiriladi. Zavod-tayyorlovchidan poydevor boltlari jihoz bilan bir komplektda yuboriladi va texnik pasportida boltni mahkamlash uchun aylanish momenti qiymati ko`rsatiladi. Agar bu ko`rsatma bo`lmasa, unda aylanish momenti bolt rezbasi diametri 12 mm bo`lganda – 12-24 N·m bo`ladi; 16 mm da – 30-60 N·m; 24 mm da – 130-150 N·m; 30 mm da – 300-350 N·m; 36 mm da – 600-950 N· m; 42 mm da – 1000-1500 N·m va 48 mm da – 110-2300 N·m bo`ladi.
Boltlarni tortish KД-60 dinamometrik kalit, KПТР kalit, elektrgaykaaylantirgich yoki pnevmogaykaaylantirgich yordamida bajariladi. Poydevor boltlari gaykalarini bir maromda, navbatmag`navbat, bir gayka ikki-uch aylantirilgandan keyin uning qarama-qarshi tomonidagi gayka aylantiriladi. Mashina asosi poydevorga zich yopishishi kerak. Boltlar o`qi uchi gaykalar ust qismidan 1,5-2 rezba chizig`iga chiqib turadi. Yaxshi tortilgan boltli birikmada gayka, shayba va mashina asosi orasidagi oraliq 0,03 mm atrofida bo`ladi.
1.5.5. Jihozni yakka sinovdan o`tkazish
O`rnatilgan texnologik jihozni yakka sinovdan o`tkazish lozim: yuritmali mashina, mexanizm va apparatlarni – salt holatda va yuklama ostida; apparat va sig’imlarni – mustakamlikka va germetiklikka sinovdan o`tkaziladi.
Yakka sinovlarni boshlashdan oldin, jihoz elektr tarmog’iga ulanishi, barcha quvurlar bilan biriktirilishi, erga ulanishi, yog’lash va sovutish, avtomatik himoyalash sistemalari ishga tushirilishi lozim.
Yakka sinov ishlari bosh pudratchi, montaj qiluvchi tashkilot va buyurtmachi hamkorligida tuzilgan grafik asosida, montaj qiluvchi tashkilot va buyurtmachining muxandis-texnik xodimlaridan ajratilgan javobgar shaxslar tomonidan amalga oshiriladi.
Oddiy kinematik sxemaga ega bo`lgan va o`rnatishga yig’ilgan holda keladigan jihozlarni 1 soatdan 3 soatgacha, murakkab kinematik sxemaga ega bo`lgan, montajga alohida blok va qismlar holida keladigan va katta uzunlikka (balandlikka) ega bo`lgan jihozlar 2 – 6 soatgacha sinovdan o`tkaziladi.
Mashinalar uchun birinchi navbatda elektrodvigatel yakka o`zi ishga tushiriladi va valining aylanishi kerakli yo`nalishda ekanligi tekshiriladi. Aks holda elektr fazalari almashtiriladi.
Sinov o`tkazilayotganda asosiy e`tibor jihozning zavod-tayyorlovchi tomonidan berilgan texnik talablarni bajarilishiga qaratiladi. Mashinani birlamchi ishga tushirishda juda kichik vaqt mobaynida bir necha bor elektrodvigateli ishga tushiriladi. Aylanish chastotasi rostlanadigan yuritmalar uchun sinov eng kichik aylanishlardan boshlanadi va asta-sekin aylanishlar soni oshiriladi. Ishlash paytida elektrodvigatel, reduktor, podshipniklar, ishqalanuvchi yuzalarda begona shovqin bo`lmasligi tekshiriladi. Ishchi organlar va podshipniklarning isish harorati zavod-tayyorlovchi tomonidan yuborilgan instruktsiya va pasportlarda ko`rsatilgan darajada bo`lishi lozim. Ishchi organlarning harakatlanish sinxronligi va boshqalar kuzatiladi.
Sinovdan o`tkazilgan har bir mashina yoki mexanizmga dalolatnoma tuziladi. Dalolatnomada jihoz nomi, ishchi chizmasi bo`yicha pozitsiya raqami, norma yoki zavod-tayyorlovchi ko`rsatmasi bo`yicha sinov muddati va sinov natijalari ko`rsatiladi.
Montaj maydonchasida yig’ilgan apparat va sig’imlar yakka tartibda mustahkamlik va germetiklikka sinovdan o`tkaziladi. Agar apparat zavod-tayyorlovchidan yig’ilgan holda keltirilib, u o`sha zavodda sinovdan o`tkazilgan bo`lsa, o`rnatishdan keyin yakka sinovdan o`tkazilmaydi.
Apparat va sig’imlarni sinov turi (mustahkamlik yoki germetiklik), sinov usuli (gidravlik, pnevmatik), sinov bosimi kattaligi, sinov muddati va natijalarni sarhisob qilish apparat yoki sig’im bilan kelgan texnik pasportida yoki boshqa texnik hujjatlarda ko`rsatiladi.
Apparat va sig’imlarning sinov dalolatnomasida apparat nomi, ishchi chizmasi bo`yicha pozitsiya raqami, bosim ostidagi sinov muddati, sinov turi (gidravlik yoki pnevmatik), apparatning korpusi, trubali qismi va bug’ qobig’larining sinovdan o`tkazilgan sinov bosim kattaligi ko`rsatiladi. Dalolatnomada apparatning har bir qismi sinov bosim kattaligiga chidam berganligi va apparatni ruxsat etilgan bosim chegarasida ishlatishga ruxsat etilishi ko`rsatiladi. Sinov dalolatnomasiga montaj tashkiloti va buyurtmachi vakillari imzo qo`yadilar.
Agar sinov paytida mashina yoki apparat ishida nuqsonlar va kamchiliklar aniqlansa, bu kamchiliklar batafsil yozilib, bu kamchiliklarni bartaraf qilish o`rnatish ishlari olib borilgan tashkilotga toprishiladi hamda kamchiliklar bartaraf qilingandan keyin yana sinovdan o`tkazilib, sinov ijobiy bo`lsa, unda apparat yoki mashina ishlab chiqarishga qabul qilinadi. Ishlab chiqarishga qabul qilish uchun СНиП 3.01.04-87 (Qurilish ishlari normalari va qoidalari) bo`yicha dalolatnoma tuziladi.
ASOSIY TAYANCH IBORALAR:
1. Takelaj ishlari;
2. Ishqalanish koeffitsiyenti;
3. Tortish kuchi;
4. Kanat uzilish kuchlanishi;
|
5. O’lchov-belgilash ishlari;
6. Jihozning asosiy montaj o`qi;
7. Jihoz holatini rostlash;
8. Jihozning gorizontallik va vertikallik holatii.
|
ASOSIY TAYANCH TUSHUNCHALAR:
*Texnologik jihozlar zavod-tayyorlovchidan asosan 3 holatda o’rnatish joyiga yuboriladi:
-
zavod-tayyorlovchidan o’rnatiladigan korxonaga yig’ilgan holda olib kelinadigan jihozlar.
-
zavod-tayyorlovchidan katta jahm va vaznga ega bo’lganligi uchun o’rnatiladigan korxonaga ayrim bloklar, uzellar va yig’ma birliklar holida keltiriladigan jihozlar.
-
zavod-tayyorlovchidan ishlab chiqarish korxonasiga birlamchi qismlarga (bolt va gaykalargacha) bo’lingan holda keltiriladigan jihozlar.
*Takelaj ishlari – jihozni o`rnatishda uni gorizontal va vertikal yo`nalishda, hamda qiya tekislik bo`ylab harakatlantirish bilan bog`liq ishlardir. Bu ishlar og`irligi va ko`p mehnat va texnika talab etishi sabab umumiy o`rnatish ishlarining 50-80 % ni tashkil qiladi.
* Takelaj ishlarini boshlashdan oldin tashilishi kerak bo`lgan jihozlar soni, og`irligi va uning gabarit o`lchamlarini aniqlash, hamda asosiy parametrlari (yuk ko`taruvchanligi, tortish kuchi, ko`tarish balandligi va boshqa) bo`yicha ko`taruvchi-tashuvchi mashina-mexanizmlarni va tayanch konstruktsiyalarii tanlash lozim.
*Po’lat kanat mustahkamligini hisoblashni zahira koeffitsiyenti usuli bo’yicha bajariladi: kanatda jihozni tortishda hosil bo’ladigan yuklanishni topib, uni mustahkamlik zahirasi koeffitsiyentiga ko’paytiriladi va kanatni uzilish yuklanishi bilan taqqoslanadi.
*Ishlab chiqarish sexida texnologik jihoz va konstruktsiyalar, quvurlar loyihada ko`rsatilgan joyda joylashishi, jihozlarining kommunikatsion tizimlar bilan bog`lanishi, o`rnatish ishchi chizmalariga ko`rsatilgan aniqlikda balandlik belgilariga rioya qilinishi va truboprovodlarning qiyalik darajasi aniq bo`lishini ta`minlash uchun o`lchov-belgilash ishlari olib boriladi.
*Jihozni loyiha holatida o`rnatish quyidagi bosqichlardan iborat: mashinani yoki uning tayanch qismlarini poydevorga ko`tarib qo`yish; mashina tayanch qismlarining (stanina, rama yoki asosining) teshiklari va poydevor boltlari qo`yiladigan teshiklarni to`g`rilash; mashina gorizontallik va vertikallik holatini rostlash va poydevor quduqchalariga beton quyishdan oldin mashina holatini tiqin yoki vositalar bilan ushlab turish; "jihoz- poydevor" oralig`ini beton bilan to`ldirish.
*O`rnatilgan texnologik jihozni yakka sinovdan o`tkazish lozim: yuritmali mashina, mexanizm va apparatlarni – salt holatda va yuklama ostida; apparat va sig’imlarni – mustakamlikka va germetiklikka sinovdan o`tkaziladi.
TAKRORLASH VA MUNOZARA UCHUN SAVOLLAR
-
O’rnaish ishlarini bajarish ketma-ketligini 3 holat uchun aytib bering.
-
Takelaj ishlariga tushuncha bering.
-
Jihozni tortish uchun kerakli tortish kuchi qanday aniqlanadi?
-
Po’lat kanatni hisoblash usuli va uni tanlash.
-
O’lchov belgilash ishlari haqida ma’lumot bering.
-
Jihozning asosiy motaj o’qi deb nimaga aytiladi?
-
Mashinani asosga o’rnatish usullarini tushuntiring.
-
Mashinani asosga mahkamlash tartibini aytib bering.
-
Jihozlarni o’rnatishda ruxsat etilgan og’ish tushunchasini tushuntiring.
-
Mashina va apparatlarni yakka sinovdan o’tkazish tartibini tushuntiring.
O`QUV-USLUBIY TARQATMA MATERIALLARIGA MISOLLAR:
-
Tayanch ibora va tushunchalar.
-
Mavzu bo`yicha asosiy formulalar va jadvallar yozuvi.
-
Mavzu bo`yicha asosiy rasmlar.
|