nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Yuridik shaxslar foydasiga soliqni hisoblash va byudjetga to‘lash muddatlari

248
O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida to‘langan yuridik shaxslardan olinadigan foyda
solig‘ining summasi O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq, O‘zbekiston
Respublikasida yuridik shaxslardan olinadigan foyda solig‘ini to‘lash paytida hisobga olinadi.
O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida to‘langan yuridik shaxslardan olinadigan foyda
solig‘ining summasini hisobga olish uchun chet davlat vakolatli organining to‘lov xabarnomasi,
ma’lumotnomasi yoki O‘zbekiston Respublikasidan tashqarida yuridik shaxslardan olinadigan foyda
solig‘i to‘langanligini tasdiqlovchi boshqa hujjat asos bo‘ladi.
XXIV MAVZU. QO`SHILGAN QIYMAT SOLIG`I. AKSIZ SOLIG`I

|
XXIV MAVZU. QO`SHILGAN QIYMAT SOLIG`I. AKSIZ SOLIG`I Pdf ko'rish
|
bet | 274/371 | Sana | 21.11.2023 | Hajmi | 4,92 Mb. | | #102937 |
Bog'liq BuxgalteriyaXXIV MAVZU. QO`SHILGAN QIYMAT SOLIG`I. AKSIZ SOLIG`I
24.1. Qo‘shilgan qiymat solig‘i tushunchasi va soliqni to‘lovchilar.
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) ishlab chiqarish, tovarlar (ishlar, xizmatlar) sotish va
O‘zbekiston hududiga tovarlar (ishlar, xizmatlar) import qilish jarayonida qo‘shilgan qiymatning bir
qismini byudjetga ajratishni bildiradi. Ammo bu umumiy holdir. Amaliyotda bizda shunday hollar
bo‘ladiki, QQS qo‘shilgan qiymatdan emas, balki butun qiymatdan (oborotdan) olinadi. Masalan,
QQSni to‘lamaydigan bo‘lsalar: qishloq xo‘jalik tovar ishlab chiqaruvchilari yer solig‘i to‘lashga o‘tgan,
savdo tashkilotlari, yagona soliq to‘lovchi kichik korxonalar. Bunday hollarda QQS oborot solig‘ining
o‘zi bo‘lib qoladi. U respublika solig‘i bo‘lib, respublika byudjetiga tushadi. QQSda yuridik shaxslar bir
vaqgning o‘zida—o‘zlari tovar (ishlar, xizmatlar) sotganda—soliq yig‘uvchi, tovarlar (ishlar, xizmatlar)
sotib olganda soliqni mahsulot yetkazuvchiga to‘lovchi va nihoyat byudjetga soliq to‘lovchi bo‘ladi.
Mohiyati jihatidan QQS egri soliq bo‘lganligi uchun korxonaning moliyaviy yakuniga
(foydasiga) nisbatan betaraf (neytral) bo‘ladi. Bu umumiy qoida. Ammo soliqqa tortish amaliyotida
shunday hollar uchraydiki, QQS to‘g‘ridan-to‘g‘ri korxonaning tannarxiga (foydasiga) ta’sir qiladi.
Masalan, korxona o‘zi ishlab chiqargan tovarlari (ishlar. xizmatlar) bo‘yicha soliq to‘lashdan ozod etilgan
bo‘lsa, mahsulot yetkazuvchiga to‘lagan QQS summasi to‘liq ishlab chiqarish xarajatlariga kiritiladi.
Demak, QQS summasiga foyda kamayadi.
Qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lovchilar quyidagilardir:
1) soliq solinadigan oborotlarga ega bo‘lgan yuridik shaxslar;
2) O‘zbekiston Respublikasi norezidentlari tomonidan amalga oshirilayotgan soliq
solinadigan oborotlar uchun qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lash bo‘yicha majburiyat yuklatiladigan
yuridik shaxslar;
3) tovarlarni O‘zbekiston Respublikasi hududiga import qiluvchi yuridik va jismoniy
shaxslar, o‘z ehtiyojlari uchun bojsiz olib kirish normalari doirasida tovarlar olib kiruvchi jismoniy
shaxslar bundan mustasno;
4) oddiy shirkat soliq solinadigan oborotlarni amalga oshirayotganda zimmasiga uning
ishlarini yuritish yuklatilgan (ishonchli shaxs) oddiy shirkat shartnomasining sherigi (ishtirokchisi).
Quyidagilar qo‘shilgan qiymat solig‘i to‘lovchilar hisoblanmaydi:
notijorat tashkilotlar, bundan tadbirkorlik faoliyati doirasida tovarlarni (ishlarni, xizmatlarni)
realizatsiya qilish oborotlari mustasno;
soliq solishning soddalashtirilgan tartibi nazarda tutilgan yuridik shaxslar.
Yagona soliq to‘lovini to‘lovchilar bo‘lgan yuridik shaxslar soliq bo‘yicha hisobga olish
joyidagi davlat soliq xizmati organlariga yilning navbatdagi choragi boshlanguniga qadar bir oydan
kechiktirmasdan, yangi tashkil etilayotgan yagona soliq to‘lovini to‘lovchilar bo‘lgan yuridik
shaxslar esa faoliyat boshlanguniga qadar taqdim etiladigan yozma bildirishga asosan ixtiyoriy
asosda qo‘shilgan qiymat solig‘ini to‘lashi mumkin.
|
| |
Key words - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...

537
Bugungi kunda yoshlarimizning sportga bo‘lgan qiziqishlari juda kuchli, ularning yoshlik
paytidan boshlab sog‘lom hayotga o‘rgatish asosiy masaladir. Maktabgacha ta’lim yoshidagi
bolalarga tonggi badantarbiya mashqlarini o‘rgatishda axborot texnologiyalarini qo‘llash
juda ham samarali vositadir. Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarning qiziqishlari va
ularning fikrlash qobiliyatlaridan kelib chiqib, ularning kundalik badantarbiya mashqlarini
mustaqil ravishda bajarishlari uchun mobil ilovalar yaratilishi ko‘pgina imkoniyatlarga olib
keladi. Bunday mobil ilovalar maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga kattalarning
yordamisiz tonggi badantarbiya va sportning ba’zi turlari bilan shug‘ullanish imkonini
beradi. Mobil ilova faqatgina bolani jismoniy tomondan o‘sishiga yordam berishi, balki
uning ma’naviy tomondan ham rag‘batlantirishni rejalashtiradi. Bunday ilovalar orqali biz
maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarda Sog‘lom turmush tarzini yo‘lga qo‘yish va ularni
mustaqil harakat qilishlariga yo‘l ochib beramiz va quyidagi imkoniyatlarni yaratamiz:
-
Bolalarning mustaqil ravishda mashqlarni bajara olishi;
-
Ilova bepul va oflayn rejimda ishlashi;
-
Bolaga mumkin bo‘lmagan ma’lumotlarning yo‘qligi;
-
Ilovada bola ruhiyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan rang va rasmlar jamlanmasi
mavjudligi;
-
Mashqlar bilan uydan chiqmagan holda shug‘ulla olishi;
-
Ilovadagi mashqlarni bajarish uchun ortiqcha buyumlar talab qilinmasligi;
Axborot texnologiyalarini bugungi kunda maktabgacha ta’limda qo‘llash bu ta’lim
tizimida balki oilalar hayotida ham muhim o‘rin kasb etadi. Yosh bolalarning o‘qituvchilar
va ota-onalar yordamisiz ham erta tongdan mashqlar bajarishi ajoyib holatdir. Hozirgi
kunda ota-onalarimiz farzandlariga kam vaqt ajratishadi.Bolalarga telefondan foydalanish
imkoniyatini berganimizda har xil keraksiz o‘yinlar o‘ynashadi. Biz bu o‘yinlarning o‘rnini
kerakli mobil ilovalarga almashtirishimiz zarur. Maktabgacha ta’lim muassasasida ham
axborot texnologiyalari orqali bolalarga tonggi badantarbiya mashqlarini o‘rgatish, bola
ruhiyati va atrofdagilar uchun ham juda samarali.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, axborot texnologiyalari ta’lim tizimida balki barcha
jabhada bizni qamrab oldi. Ta’lim tizimida axborot texnologiyalaridan foydalanishning
asosiy maqsadi, ta’lim tizimi samaradorligini oshirishdir. Kelgusi rejalarimizni mustaqil va
keng omma oldiga olib chiqish uchun ham axborot texnologiyalarini chuqur o‘rganishimiz
shart. Axborot texnologiyalari orqali maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalarga tonggi
badantarbiya mashqlarini o‘rgatish, bola ruhiyati va atrofdagilar uchun ham juda muhim.
Axborot texnologiyalaridan foydalanib ta’lim tizimi samaradorligini oshirish asosiy
maqsadlarimizdan biridir.
Annotatsiya - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...

536
использование информационных технологий в дошкольном образовании и
рассматриваются пути решения проблем в информационныe технологии.
Ключевыe слова:
дошкольное образование, информационные технологии,
утренняя физкультура, мобильная платформа.
Abstracts.
Currently, preschool education is included in compulsory education in
Uzbekistan and forms the basis of compulsory education. In the era of developing
information technologies, the use of information technologies in kindergartens and the use
of information technologies in children's morning physical education exercises and
teaching foreign languages research helps shape children's capabilities. The article mainly
analyzes the use of information technologies in preschool education and considers the
solutions to problems in information technologies.
Sun‟iy tahdidlar - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

|
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslariBog'liq 13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A92Sun‟iy tahdidlar.
Fizik komponentlarga va tarmoqqa bo‗ladigan eng katta
ta‘sir insonlar xatosi natijasida yuzaga keladi. Bu xatolik insonlar tomonidan
bilmasdan yoki ataylabdan amalga oshirilishi mumkin. Insonlar tomonidan
amalga oshirluvchi fizik xavfsizlik tizimiga bo‗ladigan quyidagi tahdidlar
mavjud:
Vandalizim.
Norozi xodimlar yoki eski ishchilar tizim komponentlarini
buzish yoki zarar etkazish orqali tizimni obro‗sizlantirishga harakat qiladi.
Qurilmaning yo„qolishi.
Ruxsat etilmagan nazoratlash muhim axborot yoki
qurilmani yo‗qolishiga sababchi bo‗ladi. Agar qurilma himoyasi to‗g‗ri amalga
oshirilmagan bo‗lsa, uning o‗g‗irlanishiga sababchi bo‗ladi.
Fizik qurilmalarni buzulishi.
Qurilmaning noto‗g‗ri ishlashi, masalan,
qurilmani yoki ma‘lumotni qanday tutib turilganligi, zararlangan qurilmalarni
almashtirilmaganligi va zaif kabellar natijasida fizik qurilmalarga jiddiy zarar
yetkazilishi mumkin.
O„g„irlash.
Xavfsizlik tizimidagi kamchilik natijasida jixozlar o‗g‗irlanishi
mumkin.
Terrorizm.
Tashkilot yaqinidagi yoki uning ichidagi terrorchilik harakatlari,
masalan, mashinada qo‗yilgan bomba, shaxs mavjud bo‗lgan bomba yoki
masofadan turib boshqariluvchi bomba natijasida tashkilot fizik xavfsizligiga
turlicha zarar etkazilishi mumkin.
Sotsial injineriya.
Sotsial injineriya shaxsiy axborotni boshqa shaxslar
tomonidan noqonuniy qo‗lga kiritish harakati sifatida qaraladi. Hujumchi
tashkilot xodimlaridan sotsial injineriya orqali ruxsat etilmagan fizik
nazoratlashdan daromad ko‗radi.
Tizimlarni ruxsat etilmagan nazoratlash.
Har ikkala, ichki va tashki
foydalanuvchilar ham tashkilot haqidagi axborot yoki tizimni ruxsatsiz
boshqarishga harakat qilib ko‗radi.
Fizik xavfsizlikni nazoratlash
Mos xavfsizlik nazoratisiz, biror fizik xavfsizlikni amalga oshirish qiyin.
Fizik xavfsizlik nazorati bardoshli fizik xavfsizlik muhitini yaratishi uchun turli
darajalarda amalga oshirilishini talab etadi. Fizik xavfsizlik nazoratini qaysi
darajada amalga oshirilishiga qarab, ular quyidagicha tasniflanadi:
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

538
Халилов Ф. В. Обеспечение качества обучения студентов с использованием
цифровых образовательных ресурсов
ОБЕСПЕЧЕНИЕ КАЧЕСТВА ОБУЧЕНИЯ СТУДЕНТОВ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ
ЦИФРОВЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ РЕСУРСОВ
Фаёз Вахобжонович Халилов
докторант, Бухарского инженерно-технологического института
Orchid ID: 0009-0007-6324-6592 ; fayko@list.ru
Аннотация:
В данной работе исследуется вопрос обеспечения высокого качества
обучения студентов с помощью цифровых образовательных ресурсов. В работе
анализируются основные проблемы, связанные с использованием цифровых
технологий в обучении, а также предлагаются рекомендации по решению этих
проблем.
Ключевые слова:
обучение, студенты, цифровые технологии, цифровые
образовательные ресурсы, качество обучения, эффективность обучения,
преподавание, использование технологий в образовании.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada raqamli ta’lim resurslari yordamida talabalarning ta’lim
olish sifatini yuqori darajada ta’minlash masalasi o‘rganilgan. Yana taʼlim tizimida raqamli
texnologiyalardan foydalanish bilan bogʻliq asosiy muammolar tahlil qilingan, shuningdek,
ushbu muammolarni hal qilish boʻyicha tavsiyalar berilgan.
Kalitli so‘zlar:
ta’lim, talabalar, raqamli texnologiyalar, raqamli ta’lim resurslari, ta’lim
sifati, ta’lim samaradorligi, o‘qitish, ta’limda texnologiyadan foydalanish.
Informatika fanida muammoli vaziyatni vujudga kelishida qanday didaktik vositalarni amalga oshirish kerak?

|
Informatika fanida muammoli vaziyatni vujudga kelishida qanday didaktik vositalarni amalga oshirish kerak?
|
bet | 256/372 | Sana | 16.12.2023 | Hajmi | 1,97 Mb. | | #120479 |
Bog'liq Barcha fanlardan Testlar to‘plami (1)Informatika fanida muammoli vaziyatni vujudga kelishida qanday didaktik vositalarni amalga oshirish kerak?
|
predmetlararo bog’lanish
|
Ta’lim metodlaridan biri to’g’ri bayon qilingan javobni toping.
|
amaliy mashg’ulotlar metodi
|
Materialni og’zaki bayon qilish metodining turlaridan biri to’g’ri bayon qilingan javobni toping.
|
darslik va kitoblar bilan ishlash
|
| |
«Metodika» nima?
| |
shaxsga bilimlar, berish, uning ma’lumotini oshirish, ta’lim samaradorli-gini ta’minlashga xizmat qiluvchi fanlar majmui
| |
Pedagogik texnologiyaning markaziy muammosi nima? –
|
o’quvchi shaxsini rivojlanti-rish orqali ta’lim maqsadiga erishishni ta’minlashdan iborat.
|
Metodika nimaga bog’liq bo’ladi?
|
o’qituvchini-ng bilim, ko’nikmalari, mahorati, shaxsiy sifatlari, temperamen-tiga
|
Ta’limning kafolatlangan natija beradigan texnologik jarayonini yaratish yo’lidagi dastlabki qadam qachon qo’yilgan?
|
60-yillarda
|
|
|
| |
ААTning vаzifаlаri mа’lumotlаrni elektron usuldа qаytа ishlаshni

402
Elektron
ofis рredmet sohаsidаgi vаzifаlаrni
komрleks аmаlgа oshi-rishni
tа’minlаyditаn ixtisoslаshtirilgаn dаsturlаr vа аxborot texnologiyа-lаrini o‘z iсhigа
oluvсhi аmаliy dаsturlаrning integrаtsiyаlаshgаn раketi bo‘lishini kuzdа tutаdi.
Hozirdа аsbob-uskunаlаri vа xodimlаri turli bino-lаrdа joylаshishi mumkin bo‘lgаn
elektron ofislаr keng joriy etilmoqdа.
403
Hujjаtlаr, mа’lumotlаr bаzаlаri, аniq bir tаshkilot yoki muаssаsа mаteriаllаri
bilаn uy shаroitidа, mexmonxonа yoki trаnsрort vositаsidа foydаlаnish virtuаl
ofislаrning ААTlаri раydo bo‘lishigа olib keldi.
Bundаy ААTlаr hududiy yoki globаl tаrmoqkа ulаngаn lokаl (mаhаlliy)
tаrmoqdа ishlаshgа аsoslаngаn. Аnа shundаy аbonent
tizimi tufаyli muаssаsа
xodimlаri kаyerdа bo‘lishidаn qаtiy nаzаr umumiy tаrmoqqа ulаnish imkonigа egа
bo‘lаdi.
Eksрert
mаdаdining
ААT
аsosini
mutаxаssis-tаhlilсhilаr
ishini
аvtomаtlаshtirish tаshkil etаdi. Ushbu xodimlаr korxonа, firmаlаr, moliyа-kredit
tаshkilotlаrining moliyаviy аhvoli, mаhsu-lotlаr, xizmаtlаrni sotish bo‘yiсhа
yuzаgа
kelgаn bozor munosаbаtlа-rini tаdqiq etish uсhun zаrur bo‘lgаn tаhliliy usullаr vа
modellаr-dаn tаshqаri, mа’lum bir sohа yo‘nаlishining bilimlаr bаzаsini tаshkil
etuvсhi mа’lumotlаrdаn hаm foydаlаnishgа mаjbur. Belgilаngаn qoidаlаr bo‘yiсhа
ishlаb сhiknlgаn bundаy mа’lumotlаr moliyа vа tovаr bozorlаrini yuritish uсhun
аsoslаngаn qаrorlаr tаyyorlаsh, menejment vа mаrketing sohаlаridа kerаkli
strаtegiyаni ishlаb сhiqish imkonini berаdi. Foydаlаnilаdigаn
texnologiyаlаr
bo‘yiсhа tа’minlovсhi vа funksionаl аxborot texnologiyаlаri o‘zаro fаrqlаnаdi.
Tа’minlovсhi texnologiyаlаrdаn turli xil mаsаlаlаrni hаl etish uсhun turli kredit
sohаsidа vositа sifаtidа foydаlаnsа bo‘lаdi. Ulаr hаl qilinаdigаn mаsаlаlаr tаrkibigа
ko‘rа hаm tаsniflаnishi mumkin. Odаtdа mаzkur texnologiyаlаr turli komрyuterlаr
vа dаsturiy muhitlаridа bаjаrilаdi. Аsosiy vаzifа–ushbu texnologiyаlаrni yаgonа
аxborot tizimigа birlаshtirishdir. Funksionаl texnologiyаlаr–аyrim vаzifаlаr,
funksiyаlаrni аvtomаtlаshtirishni tа’minlovсhi texnologiyаlаr mаjmui sаnаlаdi.
Аmаlgа oshirilаdigаn texnologik oрerаtsiyаlаr sinflаri bo‘yiсhа ААT mohiyаtаn,
dаsturiy jihаtdаn ko‘rib сhiqilаdi vа quyidаgilаrni o‘z iсhigа olаdi:
mаtnni qаytа
ishlаsh, elektron jаdvаllаr, аvtomаtlаshtirilgаn mа’lumotlаr bаnki, grаfik vа ovozli
аxborotlаrni qаytа ishlаsh, multimediа vа boshqа tizimlаr. Komрyuter
texnologiyаlаri rivojlаnishining istiqbolli yo‘nаlishi–bu yuqori sifаtli ovoz vа
videotаsvirlаr uсhun dаsturiy vositаlаr yаrаtish sаnаlаdi. Videotаsvirlаrni
shаkllаntirish texnologiyаsi komрyuter grаfikаsi deb nom olgаn.
Parrandachilik mahsulotlari tannarxini hisoblash

qadar (sotilishi, boshqa hisob guruhiga o‘tkazilishi) yoki ushbu hisob guruhida hech qanday
o‘zgarish bo‘lmasa – yil oxiriga bo‘lgan ozuqa-kunlar soni aniqlanadi. So‘ng umumiy xarajat
summasidan qo‘shimcha mahsulotlar qiymati chegirib tashlanadi. Agar toylar ishchi ot sifatida
foydalanilgan bo‘lsa, bajargan ishlar bir ish kunining normativ qiymati bo‘yicha baholanib,
aniqlangan summa umumiy xarajatlardan chegirib tashlanadi. Qolgan xarajatlar summasini
muayyan hisob guruhi bo‘yicha ozuqa kunlar soniga taqsimlash yo‘li bilan bir ozuqa-kun tannarxi
aniqlanadi. Bu ko‘rsatkich toylarning muayyan guruhida boqilgan kunlarisoniga ko‘paytirilib
ularning o‘sish tannarxi aniqlanadi.
Qimizchilik biyalar ferma sining asosiy mahsuloti biya suti, qimiz va biyasidan
ajratilmagan qulunlardir. Biya va ayg‘irlarni asrash xarajatlaridan qo‘shimcha mahsulotlar
qiymatini chegirib tashlab qolgan summa qimiz bilan qulunlarga quyidagicha taqsimlanadi:
Sut – 1 sentner – 1,0; 6-9 oylik 1 bosh qulun – 6,0.
Qimiz olinmaydigan yilqichilikda bir bosh qulun tannarxi biya va ayg‘irlarni asrash
xarajatlaridan qo‘shimcha mahsulotlar qiymatini chegirib tashlanib qolgan summani qulunlar bosh
soniga bo‘lish yo‘li bilan aniqlanadi.
Tuyachilikda tug‘ilgan bir bosh bo‘taloqning tannarxi urg‘ochi tuyalarning 120 ozuqa-kuni
qiymati bilan aniqlanadi. Bir bosh bo‘taloqning moyasidan ajratish vaqtidagi tannarxini aniqlash
uchun yil boshiga qolgan tugallanmagan ishlab chiqarish xarajatlariga joriy yildagi bo‘taloqni
tuyalarning bo‘talog‘i ajratilgunga qadar qilingan saqlash xarajatlarini qo‘shib, olingan summadan
katta yoshdagi tuyalar bajargan ishlar, olingan sut, jun va qo‘shimcha mahsulotlar qiymati hamda
kelgusi yilga o‘tkaziladigan tugallanmagan ishlab chiqarish xarajatlari qiymati chegirib tashlanadi
va qolgan summa bo‘taloqlar bosh soniga bo‘linadi.
Bo‘taloqlar o‘sishining tannarxi ham yilqichilikdagi kabi aniqlanadi. Lekin bu ishda ayrim
xususiyatlar mavjud. Tuyalar ikki yilda bir marta bolalaydi va ularning bo‘g‘ozlik davri 13
oygacha cho‘ziladi. Shuning uchun ham tuyalarning bir yillik asrash xarajatlari tugallanmagan
ishlab chiqarish xarajatlari sifatida kelgusi yilga qoldiriladi.
Chorvachilikda xarajatlar hisobining obektlari va moddalari

pitomnik havzalari bo‘yichaalohida. Asalarichilikda – asalari boqish, asal, asal changlatish,
changlatish bo‘yicha. Ipakchilik – umuman tarmoq bo‘yicha. Sun'iy urchitish – hayvonlar turi
bo‘yicha nasl beruvchilar (spyerma olish).
Chorvachilikda analitik schotlar hayvonlar guruhlarining turlari yoki yosh-jinslari bo‘yicha
ochiladi. Biroq, ayrim hollarda mahsulot tannarxini yanada aniqroq hisoblash maqsadida yondash
mahsulotlarning ayrim turlari bo‘yicha to‘g‘ri xarajatlarni alohida hisobga olish uchun qo‘shimcha
analitik schotlar ochiladi. Masalan, qorako‘lchilikda qo‘shimcha analitik schotlar ochilishi
mumkin: qo‘ylarning junini qirqish bo‘yicha xarajatlar va qorako‘l tyerilari olish bo‘yicha
xarajatlar. Birinchisiga jun qirqish punktini saqlash, jun qirquvchilar mehnatiga haq to‘lash, junni
markalash, saralash va tashish bo‘yicha xarajatlar kiradi; ikkinchisiga - qo‘zichoqlarni so‘yish,
dastlabki ishlov berish, tyerilarni oshlash va tashish xarajatlari kiradi. Natijada jun va qorako‘l
tyerining tannarxini aniq belgilash imkoni yaratiladi.
Chorvachilikdagi ayrim analitik schotlarda ozuqa tayyorlash xonalari va sexlarida ozuqa
tayyorlash bo‘yicha xarajatlar hisobga olinadi. Belgilangan muddatlarda hisobga olingan
xarajatlar bu schotlardan chiqarib tashlanadi va hayvonlarni parvarish qilish bo‘yicha xarajatlar
obektlari schotiga tayyorlangan (berilgan) ozuqa miqdoriga mutanosib taqsimlanadi.
Dehqonchilikdan farq qilgan holda chorvachilik bo‘yicha yil oxiriga, odatda,
tugallanmagan ishlab chiqarish bo‘lmaydi. Bu shu bilan bog‘liqki, chorvachilikning asosiy
tarmoqlari hisoblangan qoramolchilik, qo‘ychilik va boshqalar bo‘yicha har bir yildagi qilingan
xarajatlarni shu yilda olingan mahsulotlar tannarxiga olib boriladi. Lekin, chorvachilikning
parrandachilik, baliqchilik, yilqichilik, asalarichilik kabi ayrim tarmoqlarida yil oxirida
tugallanmagan ishlab chiqarish bo‘lishi mumkin. Masalan, agar parrandachilikda tuxumlar
inkubatorga joriy yilning 10 dekabridan keyin quyilib, yil oxirigacha jo‘jalar ochib chiqarilmagan
bo‘lsa, tuxumlar va ularni inkubatorga quyish xarajatlari keyingi yilga o‘tadi.
Asalarichilikda tugallanmagan ishlab chiqarish xarajatlariga asalarilar qishlashi uchun
uyalarida qoldirilgan asal qiymati; baliqchilikda – keyingi yilga o‘tadigan baliqlarni urchitish
xarajatlari; tuyachilikda esa birinchi bo‘g‘oz bo‘lib, keyingi yilda tug‘adigan tuyalarni saqlash
uchun qilingan xarajatlar kiritiladi.
Panik buzilishlar (epizodik paroksizmal xavotir)

|
Panik buzilishlar (epizodik paroksizmal xavotir) Pdf ko'rish
|
bet | 212/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiPanik buzilishlar (epizodik paroksizmal xavotir) – to‘satdan ro‘y
bеrib o‘tib kеtuv chi, takrorlanib turuvchi o‘ta kuchli qo‘rquv, xavotir va
vahimalar hamda yaqqol ifodalangan vеgеtativ buzilishlar bilan kеchuv-
chi holat. Shuning uchun ham klinik tibbiyotda “panik buzilishlar” o‘rni-
ga “panik atakalar” iborasi ko‘p qo‘llaniladi. “Pan” iborasi qadimgi Yuno-
niston mifologiyasida “Qo‘rquvlar Xudosi” deb bilingan. Shu bois “panika”
so‘zi ilmiy adabiyotlarga ham kirib qolgan.
Boshqa xavotirli-fobik buzilishlarga qaraganda panik atakalar “sabab-
siz” boshlanadi, shiddat bilan kеchadi, qo‘rquv va xavotir yuqori darajada
namoyon bo‘ladi va, albatta, vеgеtativ paroksizmlar bilan kеchadi.
Panik ataka ro‘y bеrishi uchun biror bir vaziyat bo‘lishi shart emas.
U to‘satdan yuzaga kеladi va kuchli vеgеtativ buzilishlar bilan namoyon
bo‘lib, bir nеcha daqiqa ichida o‘tib kеtadi. Panik atakalar shu tarzda
kеchganligi uchun ham, uning ikkinchi nomi – epizodik paroksizmal
xavotir.
Vеgеtativ buzilishlar quyidagicha namoyon bo‘ladi: yurak urishi
kеskin darajada kuchayib kеtadi, ko‘krak sohasida og‘riq va bo‘g‘ilish
hissi paydo bo‘ladi, bosh ayla nib, kuchli tеr bosadi. Shu paytda bеmorni
o‘lim qo‘rquvi bosadi, o‘zini qo‘yarga joy topa olmay bеzovtalanavеradi,
qo‘rqib yotib oladi, boshqa xonaga o‘tmoqchi bo‘ladi, o‘rnidan turib yur-
moqchi bo‘lsa, boshi aylanib gandiraklab kеtadi. Ba’zi bеmorlarda o‘zini
va atrof-muhitni anglash xuruj paytida yo‘qoladi. Panik atakalar takror-
lanib turuvchi xususiyatga ega bo‘lganligi bois, bеmorda doimiy qo‘rquv
va ipoxondriya shakllanadi. Chunki ushbu paroksizmlar uni “ogohlantir-
masdan” ro‘y bеradi.
Panik buzilishlar tashxisini qo‘yish uchun vеgеtativ paroksizmlar bir
oy ichida bir nеcha bor takrorlanishi, “sababsiz” ro‘y bеrishi, xurujlararo
davrda xavotirli simptomlar kuzatilmasligi kеrak.
— 305 —
vi bob. asab kasalliklarida bеmorlar psixologiyasi
|
| |
Vagotoniklar - 1-18 cambria 0112. indd

|
1-18 cambria 0112. indd Pdf ko'rish
|
bet | 217/372 | Sana | 04.02.2024 | Hajmi | 12,96 Mb. | | #151302 |
Bog'liq Z- Ibodullayev Tibbiyot psixologiyasiVagotoniklar. Sayyor nеrv (n.vagus) miya ustunida joylashgan para-
simpatik nеrv sistеmasi yadrolarining eng muhim qismidir. N.vagus tar-
moqlari aksariyat ichki a’zolar va sistеmalarni innеrvatsiya qiladi, ularning
faoliyatini boshqarishda bеvosita ishtirok etadi. Shuning uchun ham “para-
simpatikotoniya” atamasi o‘rniga “vagotoniya” atamasi ko‘p qo‘llaniladi.
Vagotoniklarda simpatikotoniklarga xos xulq-atvorning aksini ko‘rish
mumkin. Ularda apatiya, astеniya va mеlanxoliya ustuvorlik qiladi. Ortiq-
cha hissiy va jismoniy zo‘riqishlar vagotoniklar ish faoliyatini susaytirib
yuboradi.
Vagotonik ishtahasi sust bo‘lsa-da, sеmirishga moyil odam hisoblanadi.
Buning asosiy sababi – moddalar almashinuvi sustligidir. Ular “suv ichsam
ham sеmiraman” dеb shikoyat qiluvchilar toifasiga kiradi. Vagotonikning
jahli chiqsa, qorachiqlari torayadi, yurak urishi sеkinlashadi, AQB tushib
kеtadi, boshi aylanadi, ko‘ngli ayniydi va quloqlari shang‘illab boshlaydi.
Bunday paytda sinkopе rivojlanishi ham mumkin. Strеss paytida havo
yеtishmay qolishi, bo‘g‘ilish, tomoqda biror narsa turgandеk kabi holatlar
ham kuzatiladi.
Bunday toifaga kiruvchilarga chuqur xo‘rsinib qo‘yishlar ko‘p uchray-
di. Odamlar gavjum va havosi dimiqqan joylar ularga yomon ta’sir qiladi,
sovuqqa ham chidamsiz bo‘lishadi. Shu bois vagotoniklar radikulalgiya va
artralgiyalarga moyil kishilardir. Tunda kuzatiladigan “bеzovta oyoqlar”
hamda surunkali charchash sindromlari, akrosianoz, tеrining marmar tus-
da bo‘lishi, kuchli qizil dеrmografizm, ko‘p tеrlash, tеrining yog‘li va nam
bo‘lishi ham vagotonik lar uchun juda xos. Ertalab uyg‘onganda ularning
yuz-ko‘zlari biroz shishgan va ko‘zlar tagi salqigan bo‘ladi. Chunki ularda
suyuqlikning organizmda ushlanib qolishiga moyil lik bor. Ba’zida ayollar
“shishib kеtyapman” dеb diurеtiklar ichishni xush ko‘rishadi va nеfrolog
yoki endokrinolog qabuliga ko‘p qatnashadi. Vagotonikni gipеrsalivatsiya
(ayniqsa, tunda), spastik kolit, ba’zida diarеya, ovqatning qiyin hazm bo‘li-
shi va abdominal giyalar ham bеzovta qiladi. Bunday shikoyatlar bilan ular
tеrapеvtlarga tеz-tеz murojaat qilishadi.
Vagotoniklarda yurak muskullari tonusi pasaygan va yurak toni bo‘g‘iq
bo‘ladi. EKG da sinusli bradikardiya (ba’zida, bradiaritmiya yoki ekst-
rasistoliya) aniqlanadi, R-Q intеrvali cho‘zilgan, ST sеgmеnti izomеtrik
chiziqdan yuqoriga siljigan va T tish ampitudasi kattalashgani aniqlanadi.
— 310 —
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
|
| |
Agorafobiya - 1-18 cambria 0112. indd

— 303 —
vi bob. asab kasalliklarida bеmorlar psixologiyasi
goh pasayib turadi. Masalan, bеmor ko‘chaga kam chiqsa, kasallik yеngil
kеchadi, unda xavotir va fobiya kuzatilmaydi. Umuman olganda, agorafobi-
yada xavotirga qaraganda fobiya kuchliroq namoyon bo‘ladi. Agar bu sind-
rom uzoq davom etsa, ipoxondrik xulq-atvor shakllanadi. Mashhur kino
aktrisasi Merilin Monro ochiq maydonlar va odamlar to‘planadigan joylar-
dan juda qo‘rqqan.
Agorafobiyaning panik buzilishlar (F41.0) bilan namoyon bo‘lishi
yoki bo‘lmasligiga qarab, uning quyidagi turlari farqlanadi: F40.00 Panik
buzilish larsiz agorafobiya; F40.01 Panik buzilishlar bilan kuzatiladigan
agora fobiya.
Klinikasi - 1-18 cambria 0112. indd

— 309 —
vi bob. asab kasalliklarida bеmorlar psixologiyasi
oyoq-qo‘llarining uchi sovuq va tеz uvishadigan bo‘ladi. Obyеktiv tеk-
shirishlar kuchli oq dеrmografizmni ko‘rsatadi. Vеstibulyar va rеspirator
buzilish lar xos emas. EKG da sinusli taxikardiya, R-Q intеrvali qisqargan, ST
sеgmеnti izomеtrik chiziqdan pastga siljigan va T tish silliqlashgan bo‘ladi.
-rasm. 
Tizimda tugmalar bilan ishlash oynasi

257
Mobil ta’limni joriy etish mavzusida tadqiqot olib borayotgan Iordaniyalik tadqiqotchilar
fikriga ko‘ra mobil ta’lim (m-learning) elektron ta’limning kelajakdagi davri uchun kalit
sifatida xizmat qiladi, shu bilan birga, o‘rganish uchun mobil qurilmalardan foydalanish
butun dunyo bo‘ylab oliy o‘quv yurtlari talabalari o‘rtasida ta’lim berishda katta hissa
qo‘shadi. Biroq, mobil ta’lim rivojlangan mamlakatlarda keng tatbiq etilayotgan bo‘lsada,
rivojlanayotgan mamlakatlarda bunday yondashuvning qo‘llanilishi hali o‘ylab ham
ko‘rilmagan. Rivojlanayotgan mamlakatlar bir nechta muammolarga duch kelmoqdalar va
OTMlarda mobil ta’limni qabul qilish bo‘yicha orqada qolmoqdalar [4; 235 – b.].
Iordaniyadagi oliy o‘quv yurtlarida talabalarning mobil ta’limni qabul qilishga
tayyorligiga ta’sir qiluvchi omillar ko‘rib chiqilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki,
talabalarning mobil ta’limni qabul qilish niyatlariga bir nechta omillar ta’sir qiladi va bular
nisbiy ustunlik, murakkablik, ijtimoiy ta’sir hamda ta’lim jarayonida o‘z-o‘zini boshqarish
kabi sabablarni o‘z ichiga oladi.
M-learning amaliyot jamiyatining paydo bo‘lishi juda muhimdir, chunki ular m-learning
tashabbuslarini amalga oshirishda amaliyotchilar va manfaatdor tomonlar uchun
qiyinchiliklar tug‘diradigan kompaniyaning byurokratik kontekstiga javoban paydo bo‘ladi.
Binobarin, byurokratik sharoitda ishlash natijalari amaliyotchilar va manfaatdor
tomonlarning kontsepsiyalashuvi va amaliyotini shakllantirdi [10; 205 – b.].
Dunyo ta’lim bozorini nufuzli muassasalari o‘zlarining elektron ta’lim tizimlari orqali
ham tayyorlanadigan kadrlari orqali to‘ldirib borishmoqda va yon qo‘shni davlatlarda
infratuzilma maksimal darajada mavjud bo‘lmasada masofaviy oliy ta’lim xizmatini
ko‘rsatish jarayonini allaqachon yo‘lga qo‘yib bo‘lishgan. O‘zbekiston misolida bu masalani
o‘rganadigan bo‘lsak elektron ta’lim xizmatlari 2020-2021 o‘quv yilidan boshlab joriy
etilishni sinov tariqasida boshladi. Bu qaysidir ma’noda pandemiya sababli ixtiyoriy-
majburiy ma’noli tushuncha asosida yo‘lga qo‘yildi va oldindan tayyorgarlik bois oliy
ta’limda unchalik qiyinchilik sezilmadi.
-rasm. Axborotga tahdidlar - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti...

|
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslariBog'liq 13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A921.2-rasm. Axborotga tahdidlar.
Axborot xavfsizligiga tahdidlarning toifalanishi. Axborot xavfsizligiga
tahdidlar darajasiga kora quyidagicha toifalanishi mumkin:
a) shaxs uchun:
–
axborotlarni qidirish, olish, uzatish, ishlab chiqish va tarqatish
bo‗yicha fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlari va erkinliklarini buzilishi;
–
fuqarolarni shaxsiy hayot daxlsizligi huquqidan mahrum qilish;
–
g‗ayri ixtiyoriy zararli axborotlardan fuqarolarning o‗z sog‗liqlarini
himoya qilish huquqlari buzilishi; – intellektul mulk obyektlariga tahdid.
b) jamiyat uchun:
–
axborotlashtirilgan jamiyatni qurishga to‗siqlar;
–
jamiyatning ma‘naviy yangilanish, uning ma‘naviy boyliklarini
saqlash, fidoyilik va xolislik, mamlakatning ko‗p asrlik ma‘naviy an‘analarini
rivojlantirish, milliy, madaniy merosni targ‗ib qilish, axloq me‘yorlari
huquqlaridan mahrum qilish;
–
zamonaviy telekommunikatsiya texnologiyalarini taraqqiy etishi,
mamlakat ilmiy va ishlab chiqarish potensialini rivojlantirish va saqlab qolishga
qarshilik qiluvchi muhitni yaratish.
v) davlat uchun:
–
shaxs va jamiyat manfaatlari himoyasiga qarshi harakatlar;
–
huquqiy davlat qurishga qarshilik;
–
davlat boshqaruv organlari ustidan jamoat nazorati institutlarini
shakllantirishga qarshi harakatlar;
–
shaxs, jamiyat va davlat manfaatlarini ta‘minlovchi davlat boshqaruv
organlari tomonidan qarorlarni tayyorlash, qabul qilish va tatbiq etish tizimini
shakllantirishga qarshilik;
Ах
b
о
r
о
tg
а
t
а
hdidl
а
r
– oshkor etish
– tarqab ketish
– nоqоnuniy ruхsаt
Коnfеden-
sialligiga
– bekor qilish
– qalbakilashtirish
– tovlamachilik
Ishonchliligiga
– buzilish
–
xato qilish
– yo‗qotish
Butunligiga
– аloqa buzilishi
–
qabul
qilishni
taqiqlash
Ruxsat
etilgan
ligiga
|
|
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

266
***********************************************************************************
3-SHO‘BA. RAQAMLI TA’LIM VOSITALARINI YARATISHDA
DASTURLASHNING ZAMONAVIY TЕNDENSIYALARI.
***********************************************************************************
Abdullayeva B.S., Kayumova N. A. Elektron ta’lim muhitida blended learning (aralash
o‘qitish)
texnologiyasi
ELEKTRON TA’LIM MUHITIDA BLENDED LEARNİNG (ARALASH O‘QITISH)
TEXNOLOGİYASİ
Prof.
Abdullayeva Barno Sayfuddinovna
,
DsC dots.
Kayumova Nasiba Ashurovna
Bugungi kunda elektron ta’limdan uzluksiz ta’lim
jarayonida foydalanish, unga bo‘lgan
qiziqishning ortishi masofaviy ta’limni o‘rnini sezilarli darajada kuchayishiga olib
kelmoqda.
Ochiq aytish kerakki, faqatgina masofadan turib ta’limni tashkil etilishi aniq
fanlar(fizika,
matematika, kimyo, hatto informatikada ham)ni o‘qitilishida oldindan
kutilgan natijaga erishishga olib kelishi qiyin kechadi. Aynan
shu joyda Blended learning
(aralash o‘qıtısh) texnologiyalaridan foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Blended learning(aralash) ta’lim
– ta’lim jarayonida bir yondashuv bo‘lib, bu
o‘zgaruvchan ehtiyojlarni qondirish uchun talabalar, o‘qituvchilar va ta’lim
resurslari
o‘rtasidagi turli xil, yuzma-yuz va masofaviy ta’limning birlashtirish jarayonidir.
Aralashtirilgan ta'lim–bu
kompyuter grafikasi, audio va video, interfaol ta’lim
elementlarining maxsus axborot texnologiyalaridan foydalanib elektron ta'lim muhitida va
auditoriyada an'anaviy shakllarda o‘qitishning kombinatsiyasidir
2
(1-rasm).
1-rasm.Aralash ta’lim tuzilishi.
Blendeded learning texnologiyasi uchta ta’limni aralash
holda tashkil etishiga
asoslanadi. Ular: auditoriyada yuzma-yuz (face-to-face learning), masofali o‘qitish (distance
learning) va Internet orqali (online learning) ko‘rinishlarining uyg‘unligida tashkil etiladi.
Xuddi shu joyda ta’lim texnologiyalarining integratsiyasi vujudga keladi. Bunda ta’lim ham
sinxron, ham asinxron shaklda tashkil etiladi.
Fanlarni o‘qitishda blendeded learning texnologiyasidan foydalanishning maqsadi:
fanning umumiy ilmiy yutuqlarini o‘zida mujassamlashtirishi;
ta’lim berish darajasini va texnologik
savodxonlikni oshirilishi;
Flucloxacillin - Neonatal Intensive Care Drug Manual

|
Neonatal Intensive Care Drug Manual
|
bet | 213/654 | Sana | 03.01.2022 | Hajmi | 1,5 Mb. | | #14803 |
Flucloxacillin
Revision Date : 16-11-2020
|
Approved: TC, KOH
|
Alert
|
S4 High risk medicine.
Antimicrobial Stewardship Team listed this drug as unrestricted.
|
Indication
|
Treatment of sepsis where infection by Staphylococcus aureus or susceptible coagulase-negative Staphylococci (CoNS) is suspected or confirmed, and other infections caused by susceptible organisms.
|
Action
|
Bactericidal agent that works by inhibiting the biosynthesis of cell wall mucopeptides. Flucloxacillin is stable against beta-lactamase producing Staphylococci.
|
Drug type
|
Penicillin antibiotic.
|
Trade name
|
Flucil, Flucloxacillin sodium monohydrate for injection (DBL), Flubiclox
|
Presentation
|
500 mg vial, 1000 mg vial, 125 mg/5 mL suspension, 250 mg/5 mL suspension.
|
Dose/interval
|
|
|
| |
Annotatsiya - Qarshi davlat universiteti international scientific and practical conference on algorithms and current...

265
Kerakli formatdagi(ko‘rinishdagi) chiqish signallarini shakllantirish.
Ko‘pgina modellar ko‘plab turdagi vaziyatlarda o‘qitiladi, masalan, ImageNet modeli
mingta sinfga ajratilgan bir million tasvirni o‘z ichiga oladi, shuning uchun bu model
parametrlarini o‘zgartirishga hojat yo‘q. Buning o‘rniga, uni yangi konkret belgilar bilan
to‘ldirish, va faqat uning oxirgi qatlamlarini yechilishi kerak bo‘lgan masala uchun qayta
o‘qitish foydaliroqdir.TLda modelga uzatilayotgan yangi namunalardan belgilarni ajratib
olish uchun oldingi model tomonidan olingan qonuniyatlardan foydalaniladi, keyinchalik
bu belgilar yangi tasniflagich (klassifikator) orqali o‘tkaziladi. Bu usulda faqatgina maqsad
qilingan masalani yechish uchun oldindan o‘rgatilgan model ustiga boshidan o‘qitiladigan
tasniflagich qo‘shiladi. Ya’ni oldin tayyorlangan model parametr(vazn)laridan foydalanib
yangi model yangi ma’lumotlar asosida o‘qitiladi va buning natijasida yangi model mavjud
parametrlarni saqlagan holda yangi kiritilgan malumotlardan kerakli yangi parametrlarni
qo‘shib oladi. Buni 1-rasmda ko‘rsatilgan Konvolyutsion neyron tarmog‘i (CNN-
Convolutional Neural Network) misolida tushintirish mumkin. Dastlab ImageNet tasvirlar
to‘plamida o‘qitilgan model vaznlaridan foydalanib, gistoligik tasvirlarni tasniflash
modelini qurish mumkin. Buning uchun bu tarmoqning dastlabki qatlamlari muzlatilib,
oxirgi qatlamlari yangi tasvirlarda qayta o‘qitiladi. Bundan avval esa bu modelning so‘ngi
chiqish qatlamidagi sinflar soni quyilgan masalaga moslashtiriladi.
1-rasm. 1-avval o‘qitilgan model, 2- avval o‘qitilgan modelning o‘zgartirilgan ko‘rinishi.
Natijada avval katta xajmdagi malumotlarda o‘qitilgan va yaxshi tasniflash
ko‘rsatgichlariga ega modeldan foydalanib, usha vazifaga yaqin tipdagi masalalarni yechish
uchun yangi model olinadi. Bu esa quyilgan masalani yechish uchun ko‘p miqdorda
ma’lumotlarga va katta hisoblash resurslariga ega bo‘lmagan foydalanuvchilarga samarasi
ancha yuqori bo‘lgan modellarni faqatgina o‘zida mavjud malumotlar asosida yaratish va
ishlatish imkoniyatini beradi.
Vеgеtativ distoniya sindromi

— 308 —
Zarifboy IBODULLAYEV /// TIBBIYOT PSIXOLOGIYASI
Organizmdagi hеch bir fiziologik va patofiziologik jarayonlar VNS
ishtirokisiz kеchmaydi. Turli ekzogеn va endogеn omillarga javoban yu-
zaga kеladigan vеgеtativ rеaksiyalar himoya funksiyasi, dеb e’tirof etiladi.
Ma’lum bir vaziyatda ushbu himoya funksiyasi vеgеtativ buzilishlar bilan
namoyon bo‘ladi. Shuning uchun ham turli xil patologik holatlarda vеgеta-
tiv rеaksiyalarni kuzatamiz. Ularning qay darajada yuzaga kеlishi orga-
nizmning patogеn omillarga bo‘lgan rеaksiyasi va ta’sir etish kuchiga ko‘p
jihatdan bog‘liq. Albatta, bu yеrda nasliy-konstitutsional moyillikning o‘rni
ham katta.
Gipotalamo-gipofizar soha zararlanishi simpatoadrеnal va xolinеrgik
krizlar hamda kuchli mеtabolik buzilishlar bilan namoyon bo‘lishini alo-
hida ta’kidlash lozim. Bunday holatlar qo‘shimcha ravishda laborator tеk-
shiruvlar o‘tkazishni taqozo etadi. Surunkali alkogolizm, giyohvandlik va
zaharli kimyoviy vositalar bilan ishlash ham vеgеtativ disfunksiyani vujud-
ga kеltiradi. Bir qator somatik kasalliklar, ya’ni artеrial gipеrtoniya, surun-
kali bronxit, bronxial astma, oshqozon-ichak sistеmasi kasalliklarida ham
vеgеtativ buzilishlar ro‘y berib turadi. Vеgеtativ buzilishlar klimaktеrik
davrda ham ko‘p uchraydi.
Asalarichilik mahsulotlari tannarxini hisoblash

Materiallari ishlab chiqarish, mayda asbob-uskunalarni tayyorlash
va hokazolar uchun qishloq
xo‘jalik korxonalari tarkibida yoki mustaqil sanoat korxonalari hamda yordamchi xo‘jaliklar
tashkil etiladi. Bunday sanoat korxonalari ishchi kuchining mavsumiy oshiqchaligidan to‘la va
samarali foydalanish hamda rentabellikni oshirishda muhim ahamiyatga ega.
Sanoat ishlab chiqarishini hisobga olish har bir ishlab chiqarish sarfini hisob obekti va xarajat
moddasi bo‘yicha hisobda to‘g‘ri va o‘z vaqtida aks ettirish, ishlab chiqarilgan mahsulotlarni aniq
hisobga olish va ularning tannarxini to‘g‘ri hisoblash, tugallanmagan ishlab chiqarishni to‘g‘ri
aniqlash, mablag‘larni tejab sarflashni nazorat qilish, oila pudrati va pudrat asosida ishlaydigan
bo‘linmalarning shartnomaviy majburiyatlarni bajarishi ustidan nazorat qilish va har bir korxona
bo‘yicha ishlab chiqarish faoliyatining (moliyaviy) natijalarini alohida aniqlashni ta'minlash
lozim.
Qishloq xo‘jaligida sanoat ishlab chiqarishlariga qishloq xo‘jalik
mahsulotlarini qayta
ishlaydigan (tegirmon, sutni qayta ishlash, moyjuvoz, konsyerva va pishloq zavodlari va h.k.)
korxonalar va ishlab chiqarishlar, yog‘och tilish, g‘isht zavodi, salloqxona, hamda mahsulotlarga
oddiy ishlov berishga oid ishlab chiqarishlar (meva vasabzavotlarni quritish, bodring va pomidor
tuzlash va boshqalar) kiradi.
Sanoat ishlab chiqarishida qilingan xarajatlar quyidagi moddalar bo‘yicha hisobga olinadi:
1. Mehnat haqi xarajatlari ijtimoiy sug‘urta xarajatlari bilan birgalikda. 2.
Xom ashyo va
Materiallar. 3. Ishlar va xizmatlar. 4. Asosiy vositalarni saqlash xarajatlari. 5. Ishlab chiqarishni
tashkil etish va boshqarishga oid xarajatlar. 6. Sug‘urta to‘lovlari. 7. Boshqa xarajatlar. 8.
Yaroqsizlikdan ko‘rilgan yo‘qotishlar.
«Xom ashyo va Materiallar» moddasida tayyorlanadigan mahsulotning negizini tashkil
etuvchi yoki uni tayyorlashda zarur bo‘ladigan komponentlar: masalan, tegirmon va
juvozxonalarda – donning qiymati; kanop va zig‘irni qayta ishlashda – poyaning qiymati; meva,
sabzavot, kartoshka va rezavor mevalarni qayta ishlashda – meva, sabzavot, kartoshka,
dukkaklilar, rezavorlar va boshqalar qiymati.
«Yaroqsizlikdan ko‘rilgan yo‘qotishlar» moddasida butunlay yaroqsizga chiqarilgan
mahsulot (buyumlar, yarim tayyor mahsulotlar) qiymati, qurulmalarning
dastlabki ishlatish
vaqtida buzilgan xom-ashyo, Materiallar va yarim tayyor mahsulotlar qiymati hamda yaroqsizlikni
tuzatish xarajatlari aks ettiriladi.
Qolgan xarajat moddalari o‘zlarining mazmuniga qarab 2010 va 2020 schotlar bo‘yicha
ko‘rib chiqilgan xarajat moddalariga o‘xshashdir.
-rasm. Kriptotizimning “qora quti” sifatidagi ko„rinishi

39
• axborotni shifrlash oqibatida ular hajmining ortib ketmasligi;
• shifrlashdagi kichik xatolarga tasirchan bo‗lmasligi.
Shifrlash va deshifirlash masalalariga tegishli bo‗lgan, ma‘lum
bir alfavitda tuzilgan ma‘lumotlar matnlarni tashkil etadi. Alfavit - axborotlarni
ifodalash uchun foydalaniladigan chekli sondagi belgilar to‗plami. Misollar
sifatida:
• o‗ttiz oltita belgidan (harfdan) iborat o‗zbek tili alfaviti;
• o‗ttiz ikkita belgidan (harfdan) iborat rus tili alfaviti;
• yigirma sakkizta belgidan (harfdan) iborat lotin alfaviti;
• ikki yuzi ellik oltita belgidan iborat ASSII kompyuter belgilarining
alfaviti;
• binar alfavit, Ya‘ni 0 va 1 belgilardan iborat bo‗lgan alfavit;
• sakkizlik va o‗n oltilik sanoq sistemalari belgilaridan iborat bo‗lgan
alfavitlarni keltirish mumkin.
Simmetrik shifrlarda ma‘lumotni shifrlash va deshifrlash uchun bir xil
kalitdan foydalaniladi.
Sodda shifrlar va ularning xossalari
An‘anaviy (klassik) shifrlash usullariga o‗rinlarini almash- tirish shifrlari,
oddiy va murakkab almashtirish shifrlari va ularning kombinatsiyalari va
modifikatsiyalari kiradi. Ta‘kidlash joizki, o‗rinlarini almashtirish shifrlari va
almashtirish shifrlarining kombinatsiyalari amaliyotda qo‗llanilayotgan har xil
turdagi simmetrik shifrlarni tashkil etadi.
O‗rinlarini almashtirish shifrlarida shifrlanadigan matnning harflari shu
matn bloki ichida ma‘lum qoidalar bo‗yicha o‗rin almashtiriladi. O‗rinlarini
almashtirish shifrlari eng sodda va eng qadimiy hisoblanadi.
Shifrlovchi jadvallar. Tiklanish (XIV asr oxirlari) davrining boshlarida
o‗rinlarini almashtirish shifrlarida shifrlovchi jadvallardan foydalanilgan.
Shifrlovchi jadvallarning kaliti sifatida: jadvalning o‗lchami; o‗rin
almashtirishni belgilovchi so‗z yoki jumla; jadval tuzilishining xususiyati
bo‗lgan.
Kalit sifatida jadvalning o‗lchami berilishi eng sodda jadvalli shifrlash
hisoblanadi. Quyidagi matn berilgan bo‗lsin:
AXBOROT XAVFSIZLIGI ASOSLARIDA
Ushbu axborot ustun bo‗yicha ketma – ket jadvalga kiritiladi:
Nazorrat savollari - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

26
II-Bob. AXBOROTLARNI FIZIK, KRIPTOGRAFIK VA
STEGANOGRAFIK HIMOYALASH.
4-Mavzu: Axborot infratuzulmasini fizik hemoyasini ta‟minlash.
Tayanch iboralar: Fizik xavfsizlik, fxborot fizik hemoyalash, OSI modeli.
Axborot xavfsizligini ta‘minlashda amalga oshiriladigan dastlabki
choralardan biri bu – fizik xavfsizlik hisoblanadi. Ruxsat etilmagan fizik
boshqarishni, shaxs tomonidan amalga oshiriladigan tahdidlarni va muhitga
bog‗liq tahdidlarni oldini olish uchun tashkilotlar mos fizik xavfsizlik
boshqaruvini sharoitida bo‗lishi shart. Tizim administratori fizik xavfsizlikga
qaratilgan tahdidlardan saqlanish uchun fizik xavfsizlik choralari o‗rnatilgani va
to‗g‗ri ishlayotganini kafolatlashi shart.
Fizik xavfsizlik fizik qurilmalarni, shaxslarni, tarmoq va ma‘lumotni
hujumlardan himoyalash bilan shug‗ullanadi. Ma‘lumot, tarmoqlar va qurilmalar
xavfsizligi o‗zida tabiiy va sun‘iy (inson tomonidan qilingan) tahdidlardan
himoyalashni mujassamlashtiradi. Tashkilotlar fizik xavfsizlikni ta‘minlash uchun
mos himoya vositalaridan foydalanishlari zarur. Bunda, tashkilotlar o‗z
infratuzilmasi va axborot tizimlarining fizik xavfsizligiga ta‘sir qiluvchi barcha
yo‗llarni inobatga olishi shart.
-rasm. Yong„inga qarshi himoya vositalari

32
chiqishini ta‘minlaydi. Bunda tizim shaxs tomonidan mos tanga, bilet, barmoq izi
yoki token ko‗rsatilganda kirishga ruxsat beradi.
-
Boshqa to‗siqlar. Fizik himoyani tashkil qilishda bundan tashqari turli
eshiklar, oynalar, reshyotkalar, oynalar, deraza pardalaridan foydalaniladi.
Suitsid profilaktikasi - 1-18 cambria 0112. indd

— 363 —
viii bob. suitsid sabablari va profilaktikasi
Ushbu piramidadan ko‘rinib turibdiki, suitsidning
oldini oluvchi ilk
mutaxassislar – pеda gog va umumiy psixologdir. Chunki ular suitsidga
olib kеluvchi dastlabki omillarni bartaraf etishadi. Pеdagog to‘g‘ri tarbiya
bilan sutsidning oldini olsa, umumiy psixolog, ayniqsa maktab psixologi
xulq-atvori buzilgan bolalar bilan ishlab sutsidga turtki bo‘luvchi
omillar-
ni bartaraf qiladi. Sotsial psixolog esa suitsidga turtki bo‘luvchi ijtimoiy
muammolar yеchimini izlab topadi va shaxsning ijtimoiy muhitga mos-
lashuvi bilan shug‘ullanadi.
Tibbiy psixolog suitsidga turtki bo‘luvchi patologik holatlar, ya’ni
istеriya, dеprеssiya, apatiya, agrеssiya, psixosomatik va somatopsixik bu-
zilishlar psixogigiyеnasi va psixoprofilaktikasi bilan shug‘ullansa, psixi-
atrlar shizofrеniya, narkomaniya, alkogolizm,
rеaktiv psixozlarni sama-
rali davolab, suitsidning oldini oladi. Suitsidolog esa suitsidal urinish ro‘y
bеrgan shaxslar bilan individual tarzda maxsus dasturlar asosida shug‘ul-
lanadi. Ushbu piramidadan ko‘rinib turibdiki, suitsid profilaktikasi bilan
bog‘liq asosiy yuk suitsidologga emas, balki
boshqa soha mutaxassisla-
riga yuklanadi. Biroq suitsidolog bunday holatlarni nazoratga oluvchi,
statistikani yurgizuvchi va metodologik yordamni tashkil qiluvchi asosiy
mutaxas sisdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida” qonuni. Toshkent, 2020-yil 23-
sentyabr O‘RQ-637-son (Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 24.09.2020-y.,
03/20/637/1313-son).
2. Абдуқодиров А.А., Пардаэв А.Х., Масофали ўқитиш назарияси ва амалиёти.
Монография. Т.: Фан. 2009. –145 б.
3. Закирова Ф. М., Хуррамов Б. С. Масофавий ўқитиш тизимини
ривожлантиришдаги муаммолар ва эчимлар хусусида таҳлилий мулоҳазалар
//Замонавий таълим –Т.: 2021. -№1., – Б. 18-27.
4. Al-Adwan A. S., Al-Madadha A., Zvirzdinaite Z. Modeling students’ readiness to adopt
mobile learning in higher education: An empirical study //International Review of
Research in Open and Distributed Learning. – 2018. – T. 19. – No. 1.
5. Abu-Al-Aish, Ahmad. Toward mobile learning deployment in higher education. Diss.
Brunel University, School of Information Systems, Computing and Mathematics, 2014.
6. Irby T.L. Instructor Competencies Needed to Develop Instructional Strategies for
Mobile Learning in Fields of Agricultural Education : Diss. – 2014.
7. Iftahar S. Google classroom: what works and how // Journal of Education and Social
Sciences. 2016. T.3. No1. P. 12-18.
8. Jurayev T.N. Interactive methods of assessment of knowledge on the basis of digital
education on the subject “Information technology in education”. International Journal
Papier Public Review, 1(2), P. 71-77.
9. Jurayev T.N. Use of Digital Learning Technologies in Education on the Example of
Smart Education. Journal La Edusci, V.1, No. 3, P. 33-37.
258
Temirov Sh., Razzoqov I.D., Davronova M.I. Mathcad dasturida teskari matritsani
hisoblash algoritmi
MATHCAD DASTURIDA TESKARI MATRITSANI HISOBLASH ALGORITMI Temirov Sh., Razzoqov I.D. Qarshi DU o‘qituvchilari
Fizik xavfsizlik - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
13241 2 62D59433227506AEF1BEA6CA35C85C6376F78A92
|
Bosh sahifa
Aloqalar Bosh sahifa O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov Behzod Nasriddinovich axborot xavfsizligi asoslari
|
Ma‟muriy nazorat - O„zbekiston respublikаsi oliy vа o„rtа mаxsus tа‟lim vаzirligi buxoro davlat universiteti tahirov...

30
etuvchi aktivlarni tahlil qilish;
agar bino boshqa tashkilotlar bilan sheriklikda foydalanilsa, ularni sizning
shaxsiy ma‘lumotlaringizga va muhim aktivlaringizga ta‘siri haqida o‗ylang;
fizik xavfsizlikni, maxfiy ma‘lumotni saqlash va tashkilot ishlarini samarali
amalga oshirish yo‗lga qo‗yishni boshqarish uchun talab etilgan muhim
infratuzilmani aniqlashtirish.
Fizik xavfsizlikni nazoratlash: yong‗inga qarshi tizimlar
Yong‗inga qarshi tizimlar fizik xavfsizlikni ta‘minlashda muhim omil
hisoblanadi. Yong‗in yuzaga kelganini avtomatlashgan yoki avtomatlashmagan
shakllarda aniqlash mumkin.