Tashkilotning axborot tizimi

|
Tashkilotning axborot tizimi
|
bet | 14/87 | Sana | 22.01.2024 | Hajmi | 184,87 Kb. | | #143131 |
Bog'liq Informatsion texnologiyalar-fayllar.orgTashkilotning axborot tizimi. Axborot konturi doirasida boshqarish
maqsadlari haqida, boshqariluvchi jarayon holati haqida, boshqaruvchi ta’sirlar
haqida axborotga ega bo‘linadi va uzatiladi. Axborot konturi axborotlarni
yig‘ish, uzatish, qayta ishlash va saqlash vositalari, shuningdek, axborotlarni
ishlovchi xodimlar bilan birgalikda mazkur
tashkilotning axborot tizimini
tashkil
etadi. Bu tizim dinamik rivojlanuvchidir, chunki axborot o‘zgarishlarga
uchraydi, uning tezligi tashkilot bajarayotgan vazifalarga bog‘liq. Axborot
tizimiga kiradigan ma’lumot sifatida axborotni shakllantiruvchi axborot
manbalari va ma’lumotlarni yig‘ish tizimi ko‘rib chiqiladi. Chiqadigan axborot
sifatida esa qarorlarni shakllantirish va qabul qilish, ya’ni axborotdan maqsadli
ravishda foydalanish tizimi tahlil etiladi. Demak, axborot tizimi axborotni
boshlang‘ich yig‘ish va undan ikkilamchi foydalanish tizimi bilan o‘zaro
bog‘liq.
Axborot tizimi boshqarish tizimining asosi sanaladi. Biroq butun
boshqarish tizimi u bilan tugamaydi. Qarorlar qabul qilish ishlab chiqarishga
ta’sir ko‘rsatuvchi boshqarish tizimining boshqa tomonini tashkil etadi.
Axborot tizimiga texnologik yondashuv uni axborot protseduralarini
(ma’lumot yig‘ish, ro‘yxatga olish, uzatish, saqlash, jamlash, qayta ishlash va
hokazolar) kompleks amalga oshirish bilan bog‘liq boshqaruv jarayonlarining
biri sifatida ko‘rib chiqishni ko‘zda tutadi. Boshqarishni avtomatlashtirish
birinchi galda axborotlarni qayta ishlashga yo‘naltirilgan.
Axborot tizimlariga texnologik yondoshuv axborotni protseduralar obyekti
sifatida ko‘rib chiqishga imkon beradi, mazmuniy yondashuv esa axborotning
ma’naviy tahlili, uning qiymatini belgilaydi.
Boshqaruv tizimining pog‘onaliligi. Odatda istalgan tashkilot bir necha
obyektlardan iborat murakkab kompleks bo‘lib, ularning o‘zi ham boshqaruv
jarayoni va qismlaridan tashkil topgan. Shu bois ham kompleksning kelishilgan
holda ishlashi uchun qo‘shimcha boshqarish qismi kiritiladi. U boshqa
boshqarish qismlari va boshqariluvchi jarayonlar (lokal boshqarish tizimlari
31
kabi) harakatlarini muvofiqlashtiradi, ular faoliyatini kompleksning umumiy
maqsadlarini bajarishga yo‘naltiradi. Ancha murakkab tuzilishli boshqaruvchi
jarayonda boshqarish qismi ko‘p darajali tuzilmaga ega bo‘lishi mumkin. Bu
ko‘plab boshqaruv tizimlari uchun xos xususiyat.
Odatda obyektning boshqarish qismida boshqarishning oliy, o‘rta, quyi
darajasi farqlanadi. Ulardan har biri o‘z funksiyalari to‘plami, kompetensiya
darajasi bilan izohlanadi va tegishli axborotga muhtoj bo‘ladi.
Boshqarishning yuqori darajasida strategik boshqarish, tashkilot vazifasi,
boshqarish maqsadlari, uzoq muddatli rejalari, ularni amalga oshirish
strategiyasi belgilanadi. Boshqarishning o‘rtacha darajasi — texnik boshqaruv
darajasi hisoblanadi.
Bunda taktik rejalar tuziladi, ularni amalga oshirish nazorat qilinadi,
resurslar kuzatib boriladi va hokazo. Boshqaruvning quyi darajasida tezkor
boshqaruv rejasi, ya’ni, hajm-taqvim (kalendar) rejalari bajariladi, tezkor
nazorat va qayd etish amalga oshiriladi.
Boshqarish darajasi (boshqaruv faoliyat turi) hal etiladigan masalaning
murakkabligi bilan belgilanadi. Masala qanchalik murakkab bo‘lsa, uni hal etish
uchun shunchalik yuqori darajadagi boshqaruv talab etiladi. Bu o‘rinda shuni
nazarda tutish kerakki, tezkor hal etishni talab etuvchi oddiy masalalar nisbatan
ko‘p yuzaga keladi. Demak, ular uchun tezkor qaror qabul qilinadigan, nisbatan
quyi boshqaruv darajasi qabul qilinadi. Boshqaruv paytida shuningdek, qabul
qilinadigan qarorlarni amalga oshirish dinamikasini ham hisobga olish zarur. Bu
hol boshqaruvga vaqtinchalik omil nuqtai nazaridan qarash imkonini beradi.
Tezkor boshqaruv darajasi ko‘p marta qaytariluvchi vazifalar va
operatsiyalarini hal etishni hamda keladigan joriy axborotlar o‘zgarishini tez
qayd etishni ta’minlaydi. Mazkur darajada bajariladigan operatsiyalar hajmi
ham, boshqaruv qarorlarini qabul qilish dinamikasi ham yetarlicha yuqori. Uni
ko‘pincha vaziyat o‘zgarishiga tez javob qaytarish zaruriyati tufayli tezkor
boshqaruv darajasi, deb ham yuritishadi.
32
O‘rta (taktik funksional) boshqaruv darajasi birinchi darajada tayyorlangan
axborotlarni oldindan tahpil etishni talab qiladigan masalalar yechimini
ta’minlaydi. Mazkur darajada boshqaruvning tahlil vazifalari keng ahamiyatga
ega bo‘ladi. Hal etiladigan masalalar hajmi kamayadi, biroq ularning
murakkabligi oshadi. Ayni paytda kerakli yechimni har doim ham tezkor ishlab
chiqish imkoni bo‘lmaydi. Buning uchun yetmagan ma’lumotlarni yig‘ish, tahlil
etish va fikrlashga qo‘shimcha vaqt talab etiladi. Boshqaruv xabar kelib tushgan
vaqtdan to qaror qabul qilish va uni amalga oshirguncha, shuningdek qarorni
amalga oshirish vaqtidan to unga bo‘lgan ta’sirni qayd etguncha bo‘lgan ayrim
oraliq to‘xtalishlar bilan bog‘liq.
Strategik daraja tashkilotning uzoq muddatli strategik maqsadlariga
erishishga
yo‘naltarilgan
boshqaruv
qarorlarini
tanlashni
ta’minlaydi.
Madomiki, qabul qilinadigan qarorlar natijalari oradan uzoq vaqt o‘tgach
ko‘rinar ekan, ushbu darajada strategik rejalashtirish kabi boshqaruv vazifalari
muhim ahamiyatga ega. Boshqaruvning boshqa funksiyalari bu darajada
yetarlicha to‘liq ishlab chiqilmagan. Ko‘pincha bosh-qaruvning strategik
darajasi strategik yoki uzoq muddatli rejalashtirish deb yuritiladi. Ushbu
darajada qabul qilingan qarorning haqqoniyligi uzoq vaqt o‘tgachgana o‘z
tasdig‘ini topishi mumkin. Qaror qabul qilish mas’uliyati juda katta. Bu
matematik va maxsus apparatlardan foydalangan holdagi tahlil natijalari
bilangina emas, shuningdek, menejerlarning kasbiy intuisiyasi bilan ham
belgalanadi.
Boshqaruvning har bir darajasidagi ma’lum bir mehnat taqsimoti
boshqaruv qismining alohida elementlariga rejalashtirish, tashkillashtirish,
hisobga olish va nazorat, bayon etish, tahlil va boshqaruv kabi alohida
vazifalarni biriktirishga olib keladi. Bu vazifalar turli hajmda va boshqaruvning
turli darajasida amalga oshiriladi. Ularning ayrimlari hatto boshqaruvning biror
bir darajasida ham amalga oshmasligi mumkin.
33
Tashkilotning boshqaruv qismida vazifa elementlarining mavjudligi
axborot tizimlarida tegishli kenja tizimlar paydo bo‘lishiga olib keladi.
Masalan, boshqaruv vazifasi sifatida rejalashtirish va nazoratning namoyon
bo‘lishi tashkilotning tashkiliy tarkibiga tegishli tarkibiy elementlarini, uning
axborot tizimi doirasida esa rejalashtirish yoki nazorat kenja tizimlarini hosil
qiladi. Ularning birinchisi biznes-reja ishlab chiqarish, marketing tadqiqotlari,
rejalar, moliyaviy rejalar va hokazolar shakllanishini, ikkinchisi — nazoratning
axborot ko‘magini ta’minlaydi.
Tashkilot faoliyat yuritayotgan iqtisod tarmog‘i va boshqaruv qismi
darajasiga ko‘ra, boshqaruv obyektidagi o‘zgarishlar to‘g‘risidagi axborot ushbu
boshqaruv qismiga turli tezlik bilan kelib tushadi. Masalan, mashinasozlikda
zavod direktori ishlab chiqarish, to‘g‘risida har kuni sex boshlig‘idan har smena
haqida ma’lumot oladi, master esa ushbu ishlab chiqarishni kuzatadi. Qurilishda
axborot olish chastotasi pastroq. Neft-kimyo tarmog‘idagi texnologik
jarayonlarni boshqarish to‘g‘risida gapiradigan bo‘lsak, u yerda axborot doimiy
ravishda kelib tushadi.
Shunday qilib milliy iqtisod tarmog‘ining turli boshqaruv darajasida
boshqaruv jarayoni to‘g‘risida axborot olish diskretligi turlichadir. Xuddi
shuningdek, tashkilotning boshqaruv organi tomonidan maqsadga muvofiq
ushbu jarayonni tuzatish zaruriyati axborot olish chastotasiga ko‘ra yuzaga
keladi yoki kelmaydi.
Quyida to‘liq boshqarishning asosiy vazifalari sanab o‘tilgan:
|
| |