nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
to‘g‘ri keladi. Urbanizatsiya jarayoni shaharlar soni va shahar aholisining miqdori

|
to‘g‘ri keladi. Urbanizatsiya jarayoni shaharlar soni va shahar aholisining miqdoriBog'liq Geografiya fani to\'garakto‘g‘ri keladi. Urbanizatsiya jarayoni shaharlar soni va shahar aholisining miqdori
hamda ulushining
0
‘sishini, shaharlar bilan bogiiq murakkab tarmoqlar va
tizimlarning shakllamshi va rivojlanishini anglatadi. Demak, urbamzatsiya inson
hayotida shaharlar ahainlyatining beqiyos oshishini, jamiyatni aholining mehnat
qilish xususiyati, turmush tarzi va madaniyatini, ishlab chiqarishni joylashtirish
bo'yicha shaharlashishni o‘zida aks ettiruvchi tarixiy jarayondir. Uibanizatsiya
ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning eng muhim tarkibiy qismlaridan biridir.
Zamonaviy urbanizatsiya umumjahon jarayoni sifatida ko‘pchilik mamlakatlarga
xos bo‘lgan uchta umumiy jihatlar bilan ifodalanadi. Shulardan birinchi jihat
kam rivojlangan mamlakatlarda shahar aholisi soiiining yuqori sur’atlarda o‘sishini
bildiradi. Dunyoda 1900- yilda mavjud jami aholining salkam 14 foizi shaharlarda
yashagan. Bu ko‘rsatkich 1950- yilda 29 foizni, 1990- yilda 45 foizni, 2004- yilda
48 foizni tashkil etdi.
Ikkinchi jihat — aholi va xo£jalikning, asosan, katta shaharlarda tolplanganligi
bilan bogiiq. Bunday holat, awalambor, ishlab chiqarishning xususiyati, uni
ilm-fan, ta’lim tizimi bilan bo‘lgan aloqadorligi natijasida murakkablashuvi bilan
bog‘Iangan. Ma’lumki, katta shaharlar insonlaming ma’naviy va madaniy talablarini
to‘laroq qondiradi, xilma-xil tovarlar va xizmatlar bilan yaxshiroq ta’minlaydi,
mavjud axborot manbalariga yo‘l ochib beradi.
Jahonda XX asr boshida aholisining soni 100 mingdan ortiq 150 ta shahar
mavjud bo£lib, ularga aholining atigi 5 foizi tocg£ri kelgan. Bunday shaharlaming
iniqdori 90- yillaming boshida 2,5 mingm tashkil etdi, 2004- yilda esa 3,5 mingdan
|
| |
2-jild, 1-son (YOʻPA) noananaviy energiya manbalaridan foydalanish sulaymonova Maxmudaxon article info

47
YANGI OʻZBEKISTON PEDAGOGLARI
AXBOROTNOMASI
www.in-academy.uz
2-JILD, 1-SON (YOʻPA)
NOANANAVIY ENERGIYA MANBALARIDAN FOYDALANISH
Sulaymonova Maxmudaxon
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 08-yanvar 2024 yil
Ma’qullandi: 15-yanvar 2024 yil
Nashr qilindi: 18-yanvar 2024 yil
Ma`lumki, elektr energetika sohasi O‘zbekiston
iqtisodiyotining muhim tarmoqlaridan biri hisoblanadi.
Mamlakatimizda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli
islohotlar jarayonini ushbu jabhadagi o‘zgarishlar
misolida ham ko‘rish mumkin.
KEY WORDS
elektr
energiya,
iste’molchi,
uglevodorod
xomashyo,
Qayta
tiklanuvchi energiya manbalari.
Bugungi kunda yurtimizda hosil qilinayotgan elektr energiyasining qariyb 95 foizi
“O‘zbekenergo” davlat-aksiyadorlik kompaniyasi tasarrufidagi elektr stansiyalariga to‘g‘ri
kelsa, 3 foizi Qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tasarrufidagi gidroelektr stansiyalar hamda yirik
sanoat korxonalarining blok stansiyalaridan olinadi, qolgan 2 foizi Quyosh elektr
stansiyalaridan olinadi. Xususan, yangi energetika quvvatlarini, elektr energiyasini uzatish
tarmoqlarini barpo etish va mavjudlarini rekonstruksiya qilish borasida juda katta hajmdagi
ishlar bajarilmoqda. Elektr energetika tizimida ishlab chiqarishni bozor munosabatlaridan
kelib chiqqan holda tashkil etish, sohaga tashqi investitsiyalarni kengroq jalb qilish,
iste’molchi va ta’minotchi munosabatlarini tartibga solish hamda sohaga doir boshqa dolzarb
muammolarni hal etish maqsadida ko‘plab vazifalar belgilab berilgan. Tarmoqqa bozor
munosabatlarini faol joriy etish, xususan, elektr energiyasi bozorini to‘liq shakllantirish
zamon talabi bo‘lib qolmoqda.
|
1. Oila tizim sifatida. Bouen oilaviy tizimlari va Minuxin tarkibiy terapiya yondashuvi - bet 4

|
1. Oila tizim sifatida. Bouen oilaviy tizimlari va Minuxin tarkibiy terapiya yondashuvi
|
bet | 4/4 | Sana | 20.12.2023 | Hajmi | 18,01 Kb. | | #125096 |
Bog'liq 1. Oila tizim sifatida. Bouen oilaviy tizimlari va Minuxin tarki-fayllar.orgChegaralar aniq quyi tizimlarga ma’lum miqdordagi avtonomiyani his qilishlariga imkon berish. Ular quyi tizimlar o'rtasida samarali aloqani o’rnatishga va bir-biri bilan moslashish va muvofiqlashtirish jarayonini osonlashtirishga imkon beradi, chunki har bir quyi tizim vakilining xatti-harakatlari aniq va osongina bashorat qilinadi.
Qattiq chegaralar aniq chegaralar bilan taqqoslaganda oila a’zolarini bir-biridan va umuman jamiyatdan ajratib turadi. Kichik tizimlar avtonom tarzda, bir-biri bilan o’zaro aloqasiz ishlaydi. Bunday oilalarda tarbiyalangan bolalar, zarurat tug’ilganda, boshqalar bilan muzokara olib borish va kuch va mablag’larni muvofiqlashtirish qiyin.
Tarqoq chegaralar ota-onalar va farzandlar o’rtasidagi munosabatlarning yo’qolishi.
Oilaviy maslahat uch bosqichga bo'lingan.
Birinchi bosqich psixologning oilaga qo'shilishi (muloqot uslubiga, qadriyatlar iyerarxiyasiga), shu jumladan o'zini etakchi sifatida uning tarkibiga kiritishni o'z ichiga oladi. Psixolog oila bilan bir qayiqda, lekin u boshqaruvchi bo'lishi kerak. Ko'pgina hollarda, oila maslahatchini sheriklikning etakchisi deb hisoblashga rozi bo'ladi, ammo u ushbu etakchilik huquqiga ega bo'lishi kerak. U har qanday rahbar singari, u boshqalarni moslashishi, tinchlantirishi, qo'llab-quvvatlashi, boshqarishi va boshqalarga ergashishi kerak.
Ikkinchi bosqich maslahat - oila tuzilishini o'rganish. Bu psixolog tomonidan oila a'zolarining bir-biri bilan o'zaro ta'siri (shu jumladan muloqotning og'zaki va og'zaki bo'lmagan tarkibiy qismlari) tahlilidan aniqlanadi.
Uchinchi bosqich maslahat jarayonida oilaga tarkibiy yordam - oila tarkibini o'zgartirish. Oila tarkibini o'zgartirish maslahatchi bevosita muloqot uslubini o'zgartirishni taklif qilganda sodir bo'lishi mumkin (masalan, ota-onalar bilan bir-birlari bilan suhbatlashish, bolaning aralashishiga yo'l qo'ymaslik tavsiya etiladi). Psixolog ko'rganlarini baholab, oila "xaritasi" ga oid o'z taklif va talqinlarini bayon etishi mumkin.
http://fayllar.org
|
| |
Nitrolash - Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya

|
Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya
|
bet | 25/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”Nitrolash. Organik modda molekulasiga nitrogruppa (-NO2) ni kiritish bilan C-H bog`ni hosil qilish processiga nitrolash deyiladi. Koncentrlagan nitrat kislota odatdagi temperaturada to`yingan uglevodorodlar bilan reakciyaga kirishmaydi, yuqori temperaturada esa C - C bog`larni uzib, ularni oksidlaydi. Oksidlashning oraliq mahsulotlari sifatida spirt, aldegid va ketonlar, nitrat hamda nitrat kislotaning efirlari, asosiy mahsulotlar sifatida esa karbon kislotalar hosil bo`ladi. Agar reakyiya yuqori teperatura va bosimda suyultirilgan nitrat kislota bilan olib borilsa, alkanlar nitrolanib tegishli nilrobirikmalar hosil bo`ladi:
Bu reakciya 1888-1894 yillarda rus olimi M. I. Konovalov tomonidan ochilgan va shuning uchun ham Konovalov reakciyasi deb yuritiladi. Reakciya 12,5 % li nitrat kislota bilan kavsharlangan nayda 110-1400 C da olib borilsa, ancha toza nitrobirikma hosil bo`ladi. Reakciyaning unimi 50% bo`ladi.
Bu reakciyada to`yingan uglevodorodlardagi uchlamchi ugleroddagi vodorodlar nitrogruppaga eng oson, ikkilamchi uglerodlardagilari qiyinroq va birlamchi ugleroddagi vodorodlar esa qiyin almashadi. Masalan, 2,5- dimetilgeksan nitrolanganda mononitrobirikmalarning aralashmasi hosil bo`ladi. Aralashmaning 83 % ini uchlamchi nitrobirikma (2-nitro-2,5-dimetilgeksan), 17% ini esa ikkilamchi va birlamchi nitrobirikmalar tashkil qiladi:
Sanoatda to`yingan uglevodorodlar nitrat kislotaning bug`i bilan nitrolanadi (Hass 1906 y.) va tegishli nitroalkanlar olinadi. 2 mol uglevodorod va 1mol nitrat kislota bug`larinig aralashmasi 4200C da reaktordan o`tkazilsa, etan, propan va n-butan reakciyaga tez kirishadi. Metan bu temperaturada juda sekin reakciyaga kirishadi. Lekin 4750 C da yaxshi nitrolanib, nitrometanni hosil qiladi:
nitrometan
Etan va yuqori gomologlar bug` fazada nitrolansa, nitroalkanlarning aralashmalari hosil bo`ladi, chunki reakciya uglevodorodlarning krekinglanishi
bilan boradi:
|
| |
Nazorat savollari - Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya

|
Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya
|
bet | 23/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”Nazorat savollari:
Quyidagi uglevodorodlarni qaysi biri alkanlar: С5Н12, С7Н14, С8Н18, С10Н22, С22Н44, С8Н6
2. 8, 10, 13 uglerod atomi tutgan alkanlarni formulalarini yozing.
3. Butan, pentan, geksan izomerlarining tuzilish formulalarini yozing va nomlang.
4. Geptan izomerlarini yozing va nomlang. Birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to`rtlamchi uglerod atomlarini belgilang.
5. Tarkibi C8H18 bo`lgan alkanni uzun zanjirida 6 ta uglerod atomi tutgan izomerlarini tuzilish formulalarini yozing va IYuPAK bo`yicha nomlang.
4-ma`ruza. Alkanlarning xossalari. Almashinish va parchalanish reakciyalari mexanizmi. Oksidlanish reakciyasi. Ishlatilishi.
Reja
1. Alkanlarning fizikaviy va ximiyaviy xossalari.
2. Alkanlarning almashinish va parchalanish reakciyalari va mexanizmi.
3.Oksidlanish reakciyasi.
4. Alkanlarning sanoatda va xalq xo`jaligida ishlatilishi.
Organik birikmalarning har bir sinfi ma`lum fizikaviy xossalar bilan xarakterlanadi. Bu xossalar molekulalarning tarkibi va tuzilishiga bog`liq bo`lib, gomologik qatorda ma`lum qonuniyat asosida o`zgaradi.
Normal alkanlarning dastlabki to`rttasi odatdagi sharoitda gaz, keyingi 13 tasi suyuqlik, C18 dan boshlab esa qattiq moddalardir. Moddalarning qaynashiga molekulalarning atomlari o`rtasidagi o`zaro ta`sirlashuv kuchlari to`sqinlik qiladi. Molekuladagi atomlarning soni qancha ko`p bo`lsa, molekulalararo kuch shuncha katta bo`ladi va ularni engish uchun shuncha ko`proq energiya talab qilinadi. Demak, gomologik qatordagi molekulalar yiriklashib borgan sari ularning qaynash temperaturasi uzviy o`sib borishi kerak. Haqiqatdan ham quyi alkanlarning uglerod zanjiridagi uglerod atomining soni bitta ortishi bilan qaynash temperaturasi 10-300C ga oshadi.
Alkanlar benzol, efir va xloroform singari qutbsiz erituvchilarda yahshi eriydi, kuchli qutbli erituvchilarda erimaydi. Ularning o`zi ham qutbsiz va qutbligi kichik bo`lgan moddalarni eritib, kuchli qutbli moddalarni erita olmaydi. Alkanlarning solishtirma og`irligi gomologik qator bo`ylab ortib borib, eng yuqorisi 0,8 ga teng bo`ladi. Gazsimon va qattiq alkanlar hidsiz, suyuq alkanlar esa o`ziga xos benzin va kerosin hidiga ega.
|
| |
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
o‘quvchilar orasida esa, tetiklik va o‘ziga ishonchlilik, hamfikrlilik hukm sursa, bu holatni ijobiy
deyish mumkin. Darsning “sog‘lom” muhiti yana shundaki, o‘quvchilarda xavotir va o‘qituvchi
oldidagi qo‘rquv mavjud bo‘lmay, ular o‘zlariga ishonch hissini, o‘qituvchi va sinfdoshlari
tomonidan qo‘llab-quvvatlanishini doimo sezadi, shu bilan birga o‘qituvchining o‘quvchilarga
talabchanligi ham sog‘lom muhitdan dalolat beradi. Darsdagi nosog‘lom muhit esa, pessimistik
kayfiyat, xavotir, zerikish holatlarini keltirib chiqaradi, bu vaziyat o‘quvchilarning ruhiyatiga salbiy
ta’sir ko‘rsatadi va ular o‘z-o‘zidan intizomning buzilishiga olib keladi. Pozitiv muhit sharoitida
o‘quvchilar darsda nafaqat mavzuni o‘zlashtirish uchun samarali mehnat qiladi, balki namunali
xulq bilan ham ajralib turadi va kamroq charchaydi, faolliklari yuqori bo‘ladi.
Bolaning xulq-atvori, o‘zining xatti-harakatini anglashi ijtimoiy foydali ko‘nikmalarning
va axloqiy me’yorlar shakllanishining asosiy shartidir. Mana shunday xulq uchun shaxs ongli
ravishda jamiyat, jamoa, boshqa odamlar oldida javob berishi va buni jamiyat uchun foydali va
zarur ekanligi nuqtayi nazaridan tushunishi muhim hisoblanadi.
Xulosa qilib shuni aytishimiz mumkinki, axloqiy madaniyat – bu muloqot, nutq va tashqi
ko‘rinish madaniyatidir. Bu madaniyatni tarbiyalash uchun o‘qituvchining o‘zi yuksak namuna
sohibi bo‘lishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. G‘oziyev E. Psixologiya (yosh davrlari). –T.: 1994.
2. Karimova V. Ijtimoiy psixologiya va ijtimoiy amaliyot. –T.: 2001
3. Цукерман Г.А., Мастеров Б.М. Психология саморазвития. – М: 1995
24
Май 2021 10-қисм
Тошкент
KIMYONI TABAQALASHTIRILGAN O‘QITISHNING XUSUSIYATLARI
Bibitova Zuhra
Xorazm viloyati Gurlan tumani
17-umumiy o’rta ta’lim maktabi
kimyo fani o’qituvchisi
|
| |
Olinish usullari - Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya

|
Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya
|
bet | 30/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”Olinish usullari. Olefinlar tabiiy va yo`lovchi gaz, neft hamda neftni qayta ishlash vaqtida chiqadigan gaz tarkibida bo`ladi. Ayniqsa Kanada nefti tarkibida olefinlarning miqdori ko`p. Olefinlar quyidagi usullar bilan olinadi:
1. Olefinlarning quyi molekulyar gomologlari neftni krekinglash processida hosil bo`ladi. Shuningdek ular yog`och va toshko`mir quruq haydalganda chiqadigan gazlarni bosim ostida haydash usuli bilan olinadi. Ammo, bunday usullar bilan olefinlar olish texnika ehtiyojlarini qondira olmaydi. Shu sababli olefinlar texnikada to`yingan uglevodorodlarni yuqori temperaturada (300-6000C) katalizator ishtirokida degidrogenlab olinadi.
Masalan:
2. Sanoatda olefinlar to`yingan spirtlardan suv ajratib olish (degidratlash) usuli bilan ham sintez qilinadi. Masalan, etilen etil spirtni alyuminiy oksid katalizatorligida va sulfat kislota ishtirokida 160-1800C temperaturada degidratlanish yo`li bilan olinadi.
С2Н5ОН СН2=СН2 + Н2О
Spirtlardan suvning ajralishi spirtlarning tabiatiga bog`lik bo`lib, uchlamchi spirtlar osonlik bilan degidratlanadi. Spirtlardan suvning ajralishi, ko`pincha, Zaycev qoidasiga bo`ysunadi. Bu qoidaga ko`ra, suv gidroksil gruppa hamda vodoroddan hosil bo`ladi, vodorod atomi esa kam gidrogenlangan ugleroddan ajraladi:
Kislota ishtirokida spirtlardan suvning ajralishini quyidagicha tushuntirish mumkin. Kislota protoni spirt bilan oksoniy birikma beradi, u esa darhol suv ajratib chiqarib karboniy ioniga aylanadi. Karboniy ioni beqaror bo`lganligidan tezda protonini yo`qotadi, natijada olefin hosil bo`ladi:
3. Olefinlar to`yingan uglevodorodlarning galogenli hosilalaridan galogenlarni yoki vodorod galogenidlarni chiqarib yuborish yo`li bilan hosil qilinadi.
a) Monogalogenli hosilalarga o`yuvchi ishqor kukuni ta`sir ettirilganda olefin olinadi:
Bu reakciyada o`yuvchi ishqorning spirtdagi eritmasini ishlatish ham mumkin, ammo bunda olefin bilan bir qatorda oddiy efir ham hosil bo`ladi:
С2Н5OH + КОН С2Н5ОК + Н2О
С2Н5CI + КОС2Н5 С2Н5ОС2Н5 +КCI
Shu sababli o`yuvchi ishqor kukunini ishlatish qulaydir.
b) Vicinal (yonma-yon uglerod atomlariga birikkan) digalogenli birikmalarga rux kukuni ta`sir ettirilganda sof holdagi olefinlar olinadi:
СН2Вr – CH2Br + Zn CH2 = CH2 + ZnBr2
R – CH2 – CHBr – CH2 Br + Zn R - CH2 – CH = CH2+ZnBr2
4. Acetilen qatori uglevodorodlarini katalizator ishtirokida gidrogenlab olefinlar olinadi. Masalan, acetilen palladiy katalizatorligida 180-2000C tempraturada gidrogenlanganda etilen hosil bo`ladi:
СНСН + Н2 СН2 СН2
Germaniyada etilen sanoat miqiyosida ana shu usulda olinadi.
5. Olefinlar olish usullarining laboratoriyada keng qo`llaniladigani sirka kislota efirlarini piroliz qlishdir (400-5000C):
СnH2n+1 – OOC – CH3 CnH2n+ CH3COOH
|
| |
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б Pdf ko'rish
|
bet | 181/194 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #272877 |
Bog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
berilgan sharoitda hamda ajratilgan vaqt ichida loyihalashtirilayotgan o’quv natijalariga
erishishlarini kafolatlash maqsadida uni to’liq boshqarish g’oyasini tashkil etishdir. Ona tili va
adabiyot fanidan mavzu tanlandi. Masalan: Cho’lponning “Kecha va kunduz” romanidagi
Zebining baxtsizligiga uning o’zi ham aybdormi? Savoli baxs mavzusi sifatida tanlandi.
Rahbar tinglovchilarni mavzuga munosabatiga ko’ra tinglovchilarni 2 guruhga ajratadi va ularni
o’quv xonasining 2 tomoniga qator qo’yilgan stollarga o’tqizadi va har bir guruh qatnashchilari
qaysi nuqtai nazarni himoya qilishlarini belgilaydi. (Masalan. 1-guruh savolga “Ha” deb javob
beruvchilar, 2- guruh esa”Yo’q”). Shundan so’ng, rahbar tinglovchilarni juftlaydi, har bir juftda
qarama-qarshi qarashlar tarafdorlari bo’lishi kerak. Juftlar tartib raqami yoki alifbo harflari
bilan belgilanadi. O’qituvchi 1-guruh a’zolariga (keltirilgan misolda ijobiy holatni joriy qilish
tarafdorlari) har biri juft sanasi (ramzi) bilan belgilangan katak qog’oz varaqlarni tarqatadi.
Tinglovchilar o’quv xonasining 2 tomonida o’tirib, juftma-juft yozma muloqotni boshlaydilar.
Ta’lim metodlari ob’yektiv xarakterga ega bo’lib, qaysi pedagog qo’llashidan qat’i nazar,
doimiy amal qiladigan mustahkam qonun-qoidalar bilan bog’liq. Ular barcha didaktik qoidalar,
qonunlarning talabi hamda maqsadlarning doimiy komponentlari, o’quv faoliyatining mazmuni,
shaklini ifodalaydi. O’quvchilarning so’z boyligini oshirishga, fikrlash doirasini kengaytirishga
zamin hozirlaydi. Bunda bir so’z tanlab olinadi va harflardan foydalanib boshqa so’zlar hosil qilinadi.
So’ngra hosil qilingan so’zlar so’z turkumlariga ajratiladi. qilingan har bir so’zdagiharflardan yana
so’zlar hosil qilib, klaster usulini davom ettirish orqali o’quvchilardagi savodxonligi oshiriladi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. V.S. Farbenman Ilg’or pedagogik texnologiyalar. Toshkent, Fan, 2000.
2. S. Fuzallov va boshqalar Ona tili kitobi: 3- sinf uchun darslik. 15-nashri. - Toshkent:
O’qituvchi, 2019.
3. A. G’ulomov, M. Qodirov “Ona tili o’qitish metodikasi”, Toshkent., 2001 yil.
|
| |
Kumushning fizik-kimyoviy хоssаlаri

110
Kumush sulfаti оq tusli rоmbik shаklidаgi kristаllаr boʻlаdi. Аzоt
kislоtаsi kumushni uy haroratidа eritа оlаdi:
6Ag + 8HNO
3
= 6AgNO
3
+ 4H
2
O + 2 NO
Kumush nitrаt AgNO
3
– rоmb shаklidаgi rаngsiz kristаllаrdir.
Yuqоri хаrоrаtdа kumush vа HCl oʻrtаsidа muvоzаnаtli rеаksiya yuz
bеrаdi:
2Ag + 2HCl 2 AgCl + H
2
Ftоr bilаn kumushning quyidаgi birikmаlаri mаvjud: AgF
2
, Ag
2
F, AgF.
Kumush birikmаlаridа kumush хlоrid AgCl- аmаliy аhаmiyatgа egаdir.
U
оq kristаlli mоddа, оdаtdа kumush хlоrid kumush аzоt tuzlаri tа’siridа
choʻkmаgа AgCl sifаtidа oʻtirаdi. Kumush хlоrid tuzi fоtоmаtеriаllаr
tаyyorlаshdа kеng qoʻllаnilаdi. Kumush хlоrid kоsmik nurlаnishlаrdа
dеtеktоrlаr sifаtidа ishlаtilаdi. U mеdisinаdа hаm ishlаtilаdi.
Kumush brоm
birikmаlаri kumush yоd hаm fоtоmаtеriаllаr tаyyorlаshdа ishlаtilаdi. Kumush
sulfid-AgS-tаbiаtdа аrgеntit minеrаli sifаtidа uchrаydi. Оltin kаbi kumush hаm
sinil kislоtа tuzlаri bilаn kоmplеks birikmаlаri hosil qilаdi.
Bu esа kumushni
rudаlаr tаrkibidаn eritib аjrаtib оlishdа judа qoʻl kеlаdi.
Nazorat savollari - Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi

109
Оltin хlоr tuzlаri AuCl – ninа shаklidаgi kristаllаr boʻlib qizil rаnggа egаdir.
Erish tеmpеrаturаsi 288º S.
Оltin brоm tuzi AuBr- toʻq qoʻngʻir rаngli, suvdа erimаydi. Kаliy brоmli
eritmаdа оltin brоm tuzi hosil boʻlаdi:
K[AuBr
4
]
Оltin yоd AuI
3
– tuzi toʻq yashil, suvdа erimаydi. Оddiy tеmpеrаturаdа
оltin yоd birikmаsi AuI
3
hosil boʻlаdi. Оltin sinil kоmplеks tuzlаri
K[Au(CN)
2
]; Na[Au(CN)
2
]; Ca[Au(CN)
2
] suvdа yaхshi eriydilаr. Ulаr kаttа
аmаliy аhаmiyatgа egаdirlаr.
Tiоmоchеvinа eritmаsidа оltin erib tiоkоrbоmid оltin tuzi hosil qilаdi.
Аmmо bu rеаksiyaning bоrishi uchun оksidlоvchi boʻlishi shаrt. Shundа u
AuCl . 2CS (NH
2
)
2
– hosil qilаdi.
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б Pdf ko'rish
|
bet | 179/194 | Sana | 29.09.2024 | Hajmi | 3,67 Mb. | | #272877 |
Bog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
Robiya Adaviyyadan bir majburiyat va zarurat holidagina so‘z ochiladi va u haqda ham ko‘p
so‘z yuritilmaydi. Aslida bu holat Sharqdagi hayot taqozosi, andisha his-tuyg‘ularining natijasidir.
Boshqa ilm sohalarida ham ahvol xuddi shunday. Zohidona va so‘fiyona juda ham ko‘p ayollar
yashab o‘tganiga qaramay, tasavvufiy manbalarda ular haqida juda ham kam ma’lumot berilgan.
Tarixda “Bojiyoni Rum” deb nomlangan dindor, zohida va mutasavvifa ayollar tashkiloti haqida
haligacha batafsil ma’lumotga ega emasmiz. Holbuki, axiylar (birodarlar) jamoasi, Rum abdollari,
O‘rta Osiyo, Sharq-u G‘arb mashoyixlari, mutasavviflariga doir batafsil ma’lumotlar bor.. Xalq
og‘zaki ijodiga tegishli “Qissa kitoblar”da faqatgina ahli bayt ayollari – Hazrati Oisha, Hazrati
Xadicha va Hazrati Fotima haqlarida hikoya qilingan, xolos. Navoiy “Nasoyim” ni yozishda
manbaa sifatida foydalangan Farididdin Attorning “Tazkirat ul- avliyo” asarida orifa ayol Robiya
Adaviya haqida batafsil ma’lumot berilgan, ammo boshqa so’fiy ayollar haqida to’xtalmagan.
Alisher Navoiy bu toifa haqidagi bo’limni “Erkaklar martabasiga yetgan orif ayollar zikri “ deb
nomlagan. Zikrlarning boshlanish qismida Navoiy shunday keltiradi: “Agar ayollar biz aytgandek
bo’lsalar, erkaklardan afzaldurlar. Quyoshning muannas ism ekanligi unga ayb emas, oyning
muzakkar ism ekanligi unga faxr emas”. Uning yana bir munojoti bor: “Dedi: ey Allohim, agar
senga do’zax vahimasidan qo’rqib sig’insam, do’zaxda meni yondirib yubor; va agar jannat umidi
uchun seni yaxshi ko’rsam, jannat eshigini men uchun yopib qo’y. Ammo agar faqat sen uchun
senga ko’ngil qo’ysam, abadiyat jamolingni mendan darig’ tutma”. Robiya Adaviya shariatni kezib
tariqat va hatto ma’rifat zinasini egallagan so’fiy ayol edi
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.
1. Alisher Navoiy. МАТ. 20 Tomlik. 17 tom. Т.: Fan, 2001.
2. Alisher Navoiy Mukammal yigirma jildli. 13- jild. Toshkent : Fan,1997.
3. Alisher Navoiy. Nasoyim Ul-muhabbat.Cўзбоши. Ҳ.Исломий. – Т.: “Movarounnahr”, 2011.
|
| |
Kumush minеrаllаri - Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi

Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi
Download
3,78 Mb.
Pdf ko'rish
bet
33/104
Sana
29.12.2023
Hajmi
3,78 Mb.
#128991
1
...
29
30
31
32
33
34
35
36
...
104
Bog'liq
Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi
5.5.Kumush minеrаllаri
Оltin singаri
kumush hаm tаbiаtdа sоf
, yani tug`ma kumush mеtаll
хоlidа uchrаydi.
Аmmо оltindаn fаrqli
, kumush kimyoviy birikmаlаr hosil
qilib, minеrаllаr tаshkil etаdi. U оltingugurt birikmаlаri
tаshkil etib sulfidli
rudаlаr tаrkibidа qаtnаshаdi, yoki mаydа-dispеrs
zаrrаchаlаr sifаtidа tаrkib
tоpаdi. Kumushning sirti mаlum dаrаjаdа kislоrоdli pаrdа vа оksidli pаrdа
bilаn qоplаnаdi.
5.1.-jаdvаl
T/r
Minеrаl
Miqdоri,%
Au
Ag
1
2
3
4
Оltin
Elеktrum
Kyustеlit
Kumush
70-100
5-70
10-28
0-0,8
0-30
30-50
72-90
98-100
5
Misli оltin
74,3-80,1
2,3-80
6
Pаrlеdit
85,48
4,2
7
Mоlоdоnit
64,5
-
8
Оltin аmаlgаmаlаri
34,2-41,6
0-5
9
Misli kumush
-
90-94
10
Kumush аmаlgаmаlаri
0-0,8
15,8-95,3
11
Ruхli kumush
-
97,84
12
Plаtinаli оltin
86,0
3,0
13
Iridiyli оltin
62,1
2,1
14
Rаdiyli оltin
88,4
-
Kumushning minеrаllаridаn quyidаgi birikmаlаr mаvjud:
1. Kеrаrgirit Agel minеrаli оksidlаngаn rudаlаrdа uchrаydi .
2. Аrgеntit
yoki kumush yaltirоgi-Ag
2
S sulfidli rudаlаrdа uchrаydi,
koʻpinchа tаrkibidа Cu
2
S boʻlаdi .
3. Gеtit Ag
2
Te minеrаli gidrоtеrmаl kоnlаridа uchrаydi.
116
4. Surmа –kumush , mishyak-kumush sulfidli minеrаllаri: stеfаnit
5Ag
2
SxSb
2
S ,pirаrgеrit 3Ag
2
SxAs
2
S
3
, diskrаzit As
3
Sb
2
pоlimеtаll
rudаlаrdа koʻp tаrkаlgаn.
5. Pоlibаzit 9(Ag,Cu )
2
x (Sb,As)
2
S vа kumush tаrkibli tеtrаedrаt 3(Cu,Ag)
2
SxSb
2
S
3
6. Аrgеntоyarаzit AgFe
3
(OH)
6
(SO
4
)
2
– tеmir tug`ma (jеlеzniе shlyapi)
tоshidа boʻlаdi.
Download
3,78 Mb.
1
...
29
30
31
32
33
34
35
36
...
104
Download
3,78 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi
Download
3,78 Mb.
Pdf ko'rish
Оltin minеrаllаri - Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi

Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi
Download
3,78 Mb.
Pdf ko'rish
bet
32/104
Sana
29.12.2023
Hajmi
3,78 Mb.
#128991
1
...
28
29
30
31
32
33
34
35
...
104
Bog'liq
Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi
5.4.Оltin minеrаllаri
Rudа tаrkibidа uchrаydigаn оltinlаr аsоsаn kаttа vа kichik boʻlgаn, turli
shаkllаrdаgi tug’mа оltinlаrdir. Оltin bоshqа elеmеntlаr bilаn kimyoviy
birikmаlаr hosil qilmаydi. Uning bоshqа mеtаllаr bilаn eritmа- qоtishmаlаri
tаbiаtdа uchrаydi. Kimyoviy birikmаlаridа tеllurid vа sеlеnid shаkldа
minеrаllаri uchrаydi. Оltin minеrаllаri tаrkibidаgi аrаlаshmаlаr- kumush, mis,
tеmirdir.
Оltin zаrrаlаrining oʻlchаmlаri vа qаysi minеrаllаr tаrkibigа аrаlаshgаn
boʻlishi uni tаnlаb eritish, sоrbsiya, ekstrаksiya, amalgamatsiya yoʻli bilаn
аjrаtib оlinishini bеlgilоvchi хоssа хisоblаnаdi. Аyrim хоllаrdа оltin zаrrаlаr
usti, kislоrоd- оksidlаr pаrdаsi bilаn qоplаnib, uning аjrаtib оlnishini
qiyinlаshtirаdi.
Оltin Ya`ni nоdir mеtаllаr mеtаllurgiyasi ustidа kаttа хizmаtlаri boʻlgаn
I.N.Plаksinning koʻrsаtishichа, оltin sirtidаgi оksid pаrdа quyidаgichа boʻlishi
mumkin .
1.Sulfidli minеrаllаr bilаn birikkаn оltin zаrrаlаr (аrsеnоpiritli, gаlеnitli).
2.Tеmir оksidining mustахkаm qоbigʻi.
3.Аrgеntitli qоrа tusli qоbiq
4.Оltin ustidаgi rаngli tоvlаnmаlаr
Оksidning qоrа pаrdаlаr,Оltin vа kumushning аsоsiy minеrаllаri 2-
jаdvаldа kеltirilgаn.
Оltin
zаrrаchаlаrning
shаkllаri
ulаrni
gravitatsiya
usuli,
gidrоmеtаllurgiya usullаri bilаn аjrаtib оlinishidа qoʻl kеlаdi.
Mаsаlаn «ilmоkli» shаkldаgi оltin zаrrаlаri gravitatsiya dаstgоhlаridа
yaхshi ilinаdi vа аjrаtib оlinаdi .
115
Оltin zаrrаchаlаrining o`lchаmi rudаlаrni qаysi o`lchаm (sinf-klаss)
gаchа
mаydаlаydi,
Ya`ni
оltin
sirtini
«оchish»
lоzimligini
bildirаdi.Tаjribаlаrdаn koʻrinаdiki, оltin zаrrаlаri kаnchа yirik boʻlsа,uni аjrаtib
оlish оsоn, qаnchа mаydа boʻlsа аjrаtib оlish hаm judа murаkkаb jаrаyondir.
Download
3,78 Mb.
1
...
28
29
30
31
32
33
34
35
...
104
Download
3,78 Mb.
Pdf ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Rangli va nodir metallar rudalarini boyitish texnologiyasi
Download
3,78 Mb.
Pdf ko'rish
Оltinni bоyitish stоllаridа аjrаtish

123
оgʻirlik kuchi, enlаmа kuch, suv yuvish kuchi tа’sir etаdi. Nаtijаviy kuch
rоmbning diоgаnаlini tаshqil etаdi.
R=AxBxCxK–zаrrаgа tа’sir etuvchi kuchlаr koʻrinishi
R= nаtijаviy kuch
А – bo`ylаmа kuch
V- enlаmа kuch
S-оgʻirlik kuch
Bоyitish stоllаri GMZ-1 ,GMZ-2 kаbi zаvоdlаrdа choʻktirmа mаshinа
(оtsаdоchnаya mаshinа)dаn kеyin qoʻyilаdi.Bоyitish stоli kаttа sаmаrа bilаn
ishlаydigаn gravitatsiya usulidа bоyitish dаstgоhlаridаn biri. Bоyitmаlаr qаytа-
qаytа oʻtkаzilib, kоnditsiyagа(tаlаbgа) jаvоb bеrаdigаn хоlgа kеltirilаdi.
Bundаn chiqqаn bоyitmаlаr amalgamatsiya yoki аffinаj sехigа joʻnаtilib оltin
eritib оlinаdi.
Май 2021 10-қисм - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismМай 2021 10-қисм
Тошкент
BOSHLANG‘ICH TA’LIMNI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSIYA HAMDA
INTEGRATSIYALARNING AHAMIYATI
Ollaberganova Jumagul Qaxramonovna
Xorazm viloyati Yangibozor tumani
Xalq ta’limi bo‘limi Boshlang‘ich ta’lim metodisti
Annotatsiya:
ushbu maqolada boshlang‘ich ta’limda innovatsion o‘qitish imkoniyatlarining
kengaytirilishi, fanlararo aloqadorlikni amalga oshirish ta’lim sifatiga kuchli ta’sir ko‘rsatishi
bayon qilingan.
Kalit so‘zlari:
boshlang‘ich ta’lim, innovatsiya, integratsiya, o‘qish, odobnoma.
Bugungi kunda ta’lim sohasida olib borilayotgan islohotlarning asosiy mohiyati ta’lim
mazmuni va shaklini takomillashtirishga qaratilgan. Fan-texnika taraqqiyoti, jamiyatimizning
demokratlashuvi, axborot maydonining kengayib borishi kabi omillar bolaning shaxsiy
xususiyatlariga, jumladan, idrok eta olish, tasavvur va fikrlash, aqliy qobiliyatlarining rivojlanishiga
olib keldi. Boshlang‘ich ta’lim tizimiga kirib kelayotgan yangilanishlar uning mazmuni, tuzilishi,
usullarini qayta ko‘rib chiqish, mukammallashtirish zaruratini yuzaga keltiradi. Hozirgi kunda
boshlang‘ich ta’lim tizimida keng qo‘llanilayotgan elektron jurnal, reyting asosida baholash,
pedagogik va axborot texnologiyalar, test sinovlari shular jumlasidandir.
O‘quv jarayonida fanlararo aloqadorlikning amalga oshirilishi ta’lim sifatining oshirilishiga
jiddiy ta’sir ko‘rsatib, ta’limni modernizatsiyalash, innovatsion o‘qitish imkoniyatlarini
kengaytiradi. Hozirgi kunda ta’lim tizimiga kiritilayotgan pedagogik texnologiya jarayoni ham
innovatsiyalar va integratsiyalarning yorqin misolidir.
So‘nggi yillarda respublikada integratsion ta’limni rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasining
“Ta’lim to‘g‘risida Qonun
”i,
“Kadrlar tayyorlash milliy
|
| |
Zamonaviy dars - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismZamonaviy dars ...
Bu so‘z pedagogik davralarda tez-tez tilga olinadigan bo‘ldi. Ayni vaqtda
bu jarayonga pedagog, psixolog, metodistlarning ish faoliyatlarida o‘z tasavvuri va o‘z uslubi
bilan qo‘llanib, betakror va yangicha bir dars mezonini yaratishga harakat qiladi. Bu jarayonni
boshqarishda ularning maqsadlari mushtarakdir.
O‘quvchidan yuqorida ta’kidlangan ketma-ketlik (diqqat, iroda, idrok, xotira, tafakkur)
esa o‘z o‘rnida kelishi va ular tafakkurida yuqori darajali bilim, ko‘nikma, malaka hosil qilish
o‘qituvchining mahoratiga bevosita bog‘liqdir.
Zamonaviy darsning poydevori tarbiya turlarining o‘quvchiga singdirib, ularga ta’lim berishini
26
Май 2021 10-қисм
Тошкент
taqozo etadi. Olimlarning fikricha, har qanday dars 10 ta talabga javob berishi lozim.
a) Tarbiyaviy maqsadni ta’lim bilan mushtarakligi.
b) Mavzu mazmunning ilmiyligi.
C) Darsda manbani hayot bilan bog‘lash.
c) Kasbiy yo‘nalishga qaratilganligi.
H) Ekologik tarbiya.
d) Mavzu mazmuniga mos vositalarini qo‘llash. o‘quvchining mustaqil malakalarini mutah-
kamlashga qaratilishi.
e) Mavzu mazmuniga mos metod va usullardan foydalanish.
f) Fanlararo bog‘liqligi. G) Tug‘ilib o‘sgan joy bilan bog‘liqlikni ta’minlash.
O‘qituvchi fan xulosalaridan o‘zining amaliy faoliyatida foydalanishi jarayonida, o‘zi turli
usullar va metodlardan foydalanadi. Muvaffaqiyatli ishlash uchun har bir o‘qituvchi pedagogik
mahoratga ega bo‘lishi zarur. Pedagogik mahoratga ega bo‘lishi uchun ozmexnat sarf qilib katta
natijaga erishadi.
O‘qituvchilik kasbini bitirgan bilan bu soxada ishlash oson bulmaydi.
Ko’p yillar o‘qituvchilik qilgani bilan mahoratsiz o‘qituvchilar ham bo’ladi.
O‘qituvchi mahoratli, o‘qituvchi nomini olishi uchun o’z ustida doimo ishlashi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
1. Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. - Toshkent, O’zbekiston, 1992. -160 b.
2. R.A.Mavlonova, B.Normurodova. “Tarbiyaviy ishlar metodikasi”. O‘quv qo‘llanma. Tosh-
kent, “FAN” 2008 y.
|
| |
2. Nodir metallar ishlab chiqarishning hozirgi holati

104
Soʻnggi yillarda jahon miqyosida oltinga boʻlgan talabning oshishi koʻp
miqdorda oltin zahiralarining vujudga kelishiga imkon yaratdi. Jahon
iqtisodiyotida ikkilamchi resurslarning qoʻllanilishining tinimsiz oʻsishiga olib
keldi. Oltin zaxiralari taxminan quyidagicha taqsimlanadi: 60%
davlat
g’aznasida(banklarda), 20% - xususiy qoʻlda(tuplanishi) va 20% - qimmatbaho
buyumlar holatida(zargarlik va tasviriy ishlanmalar kurinishida) va sanoat
mahsulotlari shaklida.
Hozirgi vaqtda oltin metallurgiyasi oldida
murakkab tarkibli atalmish
sulfidli, mishyakli, surmali va glinali rudalardan
oltin va boshqa metallarni
toʻliq ajratib olish yangi rivojlangan usullar evaziga amalga oshirilmoqda.
Boʻtanalardan oltinni sorbsiya usulida ajratib olish keng miqyosida
qoʻllanilmoqda. Rangli metallarni yoʻldosh usulda
qazib olish hajmi yanada
kengaymoqda. Oltin ajratib olishning MDH davlatlarida tarqalishi taxminan
quyidagicha koʻrinishga ega: rudadan 50%, sochma konlardan 40%, yoʻldosh
usulda qayta ishlash 10%ni tashkil qiladi.
dasturi” - Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 б

|
Май 2021 10-қисм Тошкент май 2021 йил. Тошкент: «Tadqiqot», 2021. 202 бBog'liq 10.Pedagogika yonalishi 1 qismdasturi”
da ta’lim mazmuni bilan shaklini bosqichma bosqich takomillashtirish ko‘zda tutilgan.
Bugungi kunda rivojlangan mamlakatlarning 70 foizi ta’lim tizimida integrativ xarakterdagi o‘quv
dasturlar va darsliklar bilan ishlamoqdalar.
Fanlararo aloqa va integratsiyaning maktablarda o‘qitish va tarbiyalashdagi ahamiyati juda
ko‘p pedagog olimlar tomonidan ko‘rib chiqilgan. Ta’lim integratsiyasi o‘quvchi faoliyatiga,
bu faoliyatning samaradorlik ko‘rsatkichi muntazam ortib borishiga yo‘naltirilgan, uning bosh
maqsadi bilimlarni samarali o‘zlashtirishdangina iborat emas. Aksincha, bilimlarni o‘quvchi eng
qulay, oddiy tushuncha va tasavvurlardan murakkabga tomon boruvchi izlanish-intilishlari asosida
uzluksiz o‘zlashtirilishini ko‘zda tutadi. Oddiy mavzular asta-sekin murakkablashib, ma’lumot,
tushuncha, tasavvurlar shaklidan yaxlit, mujassam bilim va malakaga aylanib boradi. Bu bilim
hamda malakalardan o‘quvchilar zarur vaziyatlarda muayyan hayotiy muammoni hal qilishda
bemalol foydalanish layoqati tarkib toptiriladi.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini ma’naviy – axloqiy tarbiyalashga texnologik yondashuv
integratsiyalashgan darslarni paydo bo‘lishiga asos bo‘ldi. Masalan:
- fanlarning ko‘payishi;
- o‘quv fanlari ko‘paygan sari o‘quvchilarga taqdim etiladigan bilimlar manbaining maydalashib
ketishi;
- o‘quv rejasida takror materiallar sonining ortib ketishi.
Integratsiya jarayonini boshlang‘ich ta’limda joriy etish turli murakkabliklarga ega. Chunki
integratsiyalash yuqori sinflarda ancha qulay kechadi. Lekin boshlang‘ich sinflarda qo‘llashning
o‘ziga xos murakkabliklari mavjud.
Zamonaviy o‘qituvchi uchun yangi texnologiyaga asoslangan integratsion dars o‘tish, ijodiy
faoliyat sari qadam qo‘yilganligini ifoda etadi. Shu bilan birga ta’lim sifati va mo‘ljallangan
natijalarga erishish uchun integratsiyalangan texnologiyalar orqali quyidagi vazifalarni bajarish
majburiyati turadi.
- ta’lim tizimida o‘quvchi nimani bilishi, bajara olishi va u qanday shaxsiy xususiyatlarga ega
bo‘lishi zarur ekanligi haqida axborot mavjud bo‘lshi zarur.
- o‘quvchi o‘quv fanlari bo‘yicha berilayotgan bilimlarni xotirasida saqlabgina qolmay, balki
shu asosda o‘z tafakkurini tizimli ravishda rivojlantirib borishi zarur;
- ta’lim tizimi ishonchli tashxis, o‘quvchining bilimini ob`yektiv nazorat qilish va baholash
|
| |
- tajriba. a) Etil spirtini kaliy permanganat ta’sirida oksidlanishi

|
- tajriba. a) Etil spirtini kaliy permanganat ta’sirida oksidlanishi
|
bet | 90/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”2- tajriba. a) Etil spirtini kaliy permanganat ta’sirida oksidlanishi.
Probirkaga etil spirtidan 1 ml, permanganat eritmasidan 1 ml, 2 % li sulfat kislota eritmasidan 10 tomchi oling.
Probirkadagi aralashmani ohista qizdiring. Shu zahotiyoq eritmaning pushti rangi yo’qolib, marganets (IV)–oksid hosil bo’lib, eritmaning loyqalanishini kuzating.
Ammo eritmada ortiqcha sulfat kislota bo’lsa, u erib marganets–sulfatning rangsiz eritmasini hosil qiladi. Probirkani sekin chayqating va elpish orqali hidini aniqlang. O’ziga xos hid sezildimi? Reaktsiya tenglamasini yozing va kuzatilgan hodisalarni izohlang:
KMnO4 O
C 2H5OH + [O] CH3C + H2O
H
kaliy bixromat ta’sirida oksidlanishi.
Probirkaga kaliy bixromat eritmasidan 4 ml, 20 % li sulfat kislota eritmasidan 2 ml va etil yoki izoamil spirtidan 1 ml oling.
Probirkani chayqatib aralashtiring va ehtiyotlik bilan ohista qizdiring. Eritmaning rangining o’zgarishi va probirkadan o’ziga xos hid kelishiga e’tibor bering. Reaktsiya tenglamasini yozing.
K2Cr2O7 O
C 2H5OH + [O] CH3C + H2O
H2SO4 H
Mustaqil ishlash uchun savol va mashqlar.
Spirtlar va ularning sinflanishi, izomeriyasi haqida tushuncha bering.
S2N12O formulaga to’g’ri keladigan spirtlarning struktura formulalarini yozing.
Spirtlarni olinish usullarini bayon eting.
Spirtlarning kimyoviy xossalari haqida tushuncha bering.
S6N13ON tarkibning qancha uchlamchi spirt izomerlari bo’lishi mumkin? Shu spirtlarni struktura formulalarini yozing va nomlang.
Butanol – 1 ning mo’l miqdor natriy metali bilan o’zaro ta’siri natijasida normal sharoitda 2,8 l vodorod ajralib chiqdi. Qancha miqdordagi butanol – 1 reaktsiyaga kirishgan?
Ko’p atomli spirtlarning eng muhim vakillari haqida tushuncha bering.
Propanol – 2 ning degidratlanishi natijasida olingan propilen 200 g 3,2 % li bromli suvni rangsizlantirdi. Reaktsiya uchun olingan propanol – 2 ning massasini aniqlang. J: 2,4 g.
Spirtlarni nomenklaturasi haqida ma’lumot bering.
|
| |
- LABORATORIYa IShI - Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya

|
Umumiy kimyo va kimyoviy texnologiya
|
bet | 91/100 | Sana | 14.02.2024 | Hajmi | 7,78 Mb. | | #156402 |
Bog'liq portal.guldu.uz-“ORGANIK KIMYО ”2 - LABORATORIYa IShI.
Mavzu: Oddiy va murakkab efirlar.
Nazariy qism.
Oddiy efirlar
Oddiy efirlarni spirtlar molekulasidagi gidroksil guruh vodorodining uglevodorod radikaliga almashinishidan hosil bo’lgan moddalar deb qarash mumkin. Oddiy efirlarda ikkita bir valentli uglevodorod kislorod atomi bilan bog’langan: R-O-R1.
Oddiy efirlarni nomlashda radikallar nomiga efir so’zi qo’shib o’qiladi. Masalan:
CH3-O-CH3 – dimetil efir
CH3-O-C2H5 - metil etil efir
C2H5-O-C2H5 – dietil efir
C3H5-O-CH3 – metilpropil efir
Laboratoriyada oddiy efirlar spirtlardan suvni tortib oluvchi moddalar kontsentrlangan H2SO4 ishtirokida qizdirish yo’li bilan olindai.
Oddiy efirlar suvda yomon eriydi, organik erituvchilarda yaxshi eriydi va qaynash temperaturalari juda past. Shuning uchun oddiy sharoitda ham efirlar tezda bug’lanish ketadi.
Oddiy efirlar reaktsiyaga kirishish qobiliyati kam bo’lgan moddalardir. Ular odatdagi sharoitda suyultirilgan mineral kislotalar, ishqorlar, natriy metali, PCl5 bilan reaktsiyaga kirishmaydi, suv bilan gidrolizlanmaydi. Faqat kontsentrlangan sulfat va yodid kislota ta’sirida parchalanadi. Natriy metali bilan qizdirilganda reaktsiyaga kirishib, alkogolyat va natriy organik birikma hosil qiladi.
1-tajriba. Dietil efirining olinishi.
Quruq toza probirka olib, unga 15 tomchi spirt va 5 konts. sulfat kislota soling. Aralashmani ehtiyotlik bilan qaynaguncha ohista qizdiring.
Probirkani alangadan olib, juda ehtiyotlik bilan issiq aralashmaga tomchilatib 5-6 tomchi etil spirtidan tomizing. Bunda o’ziga xos hushbo’y hid paydo bo’lishini kuzating. Reaktsiya tenglamalari asosida kuzatilgan hodisani izohlang:
t0C
C2H5OH +HOC2H5 C2H5 – O-C2 H5 + H2O
H2SO4
Ushbu reaktsiya ikki bosqichda boradi:
a ) C2H5OH + H2SO4 C2H5 O-SO3H +H2O
b ) C2H5 OSO3H +C2H5OH C2H5 - O-C2H5+ H2SO4
|
| |
PYTHONDA SATRLAR BILAN ISHLASH

|
PYTHONDA SATRLAR BILAN ISHLASH
|
bet | 2/4 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 44,26 Kb. | | #157984 |
Bog'liq Amaliy 3 1.Satrlar nima 2. Satrlar ustida aniqlangan amallar Satrlar nima
Satr bu son, harf belgilardan tashkil topgan ma’lumotlar majmuasi hisoblanadi. Satrlarning uzunligini aniqlash, satrlarni nusxalash, satrlarni kerakli joyga o‘rnatish kabi amallarni bajarish uchun Python dasturlash tilida satrlarni belgilar massivi sifatida ishlatish imkoniyati mavjud.
Pythonda satrlar bittalik va ikkitalik qo`shtirno`lar orqali beriladi.
Satrlardan foydalanish va ular ustida amallar bajarish uchun albatta oldin ularni shakllantirish kerak. Satr turiga mansub bo‘lmagan o‘zgaruvchilarni str() funksiyasi orqali satr turiga aylantiriladi. Satrlar, belgilar massivi bo‘lganligi sababli uning elementlariga indeks bo‘yicha murojaat qilinadi. Satrlarni shakllantirish uchun quyidagi dasturlarga etibor bering.
Dasturlash texnologiyalarida shunday holatlar bo‘ladiki, bunda sonli ma’lumotlar va satrli ma’lumotlarni bir biriga almashtirish kerak bo‘ladi. Bunday almashtirishlarni int(), float() va str() funksiyalari amalga oshiradi. int(), float() va str() funksiyalarni ishlash jarayoni quyidagi dasturda keltirilgan.
Satrli ma’lumotlar bo‘yicha python dasturlash tilida bir qancha amallar aniqlangan. Bu amallarni ishlash jarayoni va ulardan foydalanishni qarab o‘tamiz.
s1+s2
|
S1 va s2 satrlarni bir biriga ulaydi
|
s1*s2
|
S1 satr ma’lumotlarini ikki marta bir biriga ulaydi
|
s1[n:m]
s1[n:m:x]
s1 in s2
max(s1)
|
S1 satr elementlarini n-dan boshlab m-gacha ajratib oladi
S1 satr elementlarini n-dan boshlab m-gacha x tasini ajratib oladi
S2 satr tarkibida s1 satr borligini aniqlaydi
S1 satr tarkibida eng katta kodga ega elementni aniqlaydi
|
len(s1)
|
S1 satr elementlar uzunligi ya’ni sonini aniqlaydi
|
|
| |
Matnlarni qo'shish operatori (+)

|
Matnlarni qo'shish operatori (+)
|
bet | 3/4 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 44,26 Kb. | | #157984 |
Bog'liq Amaliy 3Matnlarni qo'shish operatori (+) 1. ism = 'Ahmad' print("Mening ismim " + ism) 2. ism = 'Ahad' familiya = 'Qayum' print(ism + familiya) AhadQayum Yuqoridagi kodda ism va familiya orasiga bo'shliq belgisini qo'shmaganimiz uchun ikki matn qo'shilib yozildi. Buni to'g'rilash uchun, 3-qatorni quyidagicha yozamiz: ism = 'Ahad' ism = 'Ahad' familiya = 'Qayum' print(ism + ' ' + familiya) # ikki o'zgaruvchi orasiga bo'sh joy qo'shamiz Ahad Qayum f-string Ikki (va undan ko'p) matn ko'rinishidagi o'zgaruvchilarni birlashtirish uchun f-string usulidan f"{matn1} {matn2}" ham foydalansak bo'ladi: ism = "Ahad" familiya = 'Qayum' ism_sharif = f"{ism} {familiya}" print(ism_sharif) Ahad Qayum Bu usul yordamida uzun matnlarni ham yasash mumkin: ism = "James" ism = "James" familiya = 'Bond' print(f"Salom, mening ismim {familiya}. {ism} {familiya}!") Salom, mening ismim Bond. James Bond! Matnga bo'shliq qo'shish uchun \t belgisidan, yangi qatordan boshlash uchun \n belgisidan foydalanamiz print('Hello World!') print('Hello \tWorld!') print('Hello \nWorld!’) Hello World! Hello World! Hello World!
:
Pythonda string ustida amalga oshirish mumkin bo'lgan tayyor amallar to'plami mavjud. Bunday amallar to'plami metodlar deb ataladi.
Metodlarni qo'llash uchun metod nomi matndan so'ng .metod_nomi() ko'rinishida yoziladi. Masalan:
upper() va lower() metodlari
upper() metodi matndagi har bir harfni katta harfga o'zgartiradi.
ism = 'Ahad'
familiya = 'Qayum'
ism_sharif = f"{ism} {familiya}"
print(ism_sharif.upper())
AHAD QAYUM
|
| |
Главная 
Пом ощ ь - Issn 2181-1385 tasviriy san’at fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish va

|
Issn 2181-1385 tasviriy san’at fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish vaBog'liq tasviriy-san-at-fanidan-mustaqil-ta-limni-tashkil-etish-va-boshqarishda-ispring-dasturiy-ta-minotining-ahamiyatiГлавная
Пом ощ ь
f~1 И нф ослайд
™ Группа в о п р о со в
В о п р о с ,__ _
^
(E J Введение ж
ц?) Д уб л и р о в ать
5 0 С в язать w
У | И м п о р т в о п р о со в
^ Вы резать
1Г[?| К о п и р о в ать
[ ^ 1 В ставить
2— !«■= ■*=
В
I
У
Х а
X s
^ Г и п е р с с ы л к а
Л * Ур а вн ен и е
£ 2 Символ
И Рисунок
□ Видео
■<>' Звук •
О
С в о й а в а
Плеер
О @
П р осм отр П убликация
Вставка
Слайд
Буфер об м ен а
Тек ст
Вставка
Т ес т
Публикация
н с.ы *™ ™ ™
X
Основные свойстве
|>У Автоматическая отправка отчета с результатами
Список вопросов
Отпвио отчете не «ш !
@ Отправлат» отчет н»струут5ру^ hweomu'ew-®"'»! го.
-----1
I_Огщавитцтещьмты
□ Suimwn JavnScrpt
9-10-rasmlar
Ushbu sozlovlar orqali yaratgan testimizni internet saytlariga joylashtirish,
masofaviy ta ’lim platform alariga moslashtirish, android qurilm alariga moslash
(apk) orqali bir qator qulayliklarga ega b o ‘lish mumkin. Uning yana bir avzalligi
shundaki internetsiz (ofline) ham testlardan foydalanish mumkin. M azkur amaldan
so‘ng testim iz tayyor holatda quyidagi k o ‘rinishga keladi (11-rasm).
cademic Research, Uzbekistan
Page 81
www.ares.uz
cademic Research in Educational Sciences
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
7-sinfo'quvchilari uchun
Tasviriy san'at fanidan
ЛкЛ'
Mosliknl brrla^htirlng
Mazkur asar muailirim toping
Mazkur asar muatilfim toping
11-rasm
O’quvchi o ‘zining ma’lumotlarini kiritadi va testni bajaradi. Test yakuniga
yetgach test natijasi sozlamalarga mos holda ta’lim platformalariga yoki o‘qituchining
elektron pochtasiga quyidagi holatda yetib boradi (12-rasm).
12-rasm
XULOSA
Yuqorida keltirilgan testdan ko‘rinib turibdiki, bu test an’naviy testlarga
nisbatan bir xillik bo‘lmaydi va o ‘quvchilarga birmuncha qiziqarliroq tarzda kerakli
bilimlarni bera oladi. Undan tashqari bu interaktiv testlarni rasm, ovoz va formulalar
yordamida tuzish imkoniyati mavjudligi ularni yanada katta qiziqish bilan ishlashga
chorlaydi. Oddiy testlardan farqli ravishda bu testlar musiqa yo‘nalishi talabalari uchun
biror bir musiqadan parcha qo‘yib savollar tuzish imkoniyatini yaratadi. Informatika,
matematika, fizika, biologiya, geografiya va h.k. lar uchun ham juda qiziqarli interaktiv
testlar tuzish imkoniyati mavjud. Undan tashqari testni kompyuter tarmoqlari orqali
ham o ‘tkazish imkoniyati borligi va elektron pochta orqali yuborish imkoniyatlari
mavjudligi hozirgi zamonaviy ta’lim talablariga ham javob bera oladi. Natijada
o ‘qituvchi va o ‘quvchilarda quyidagi malakalar shakillanadi:
cademic Research, Uzbekistan
Page 82
www.ares.uz
cademic Research in Educational Sciences \
Vol. 1 No. 2, 2020
ISSN 2181-1385
- o ‘qituvchida qaysidir ma’noda ta’limni boshqarish va nazorat qilish imkoni paydo
|
| |
lower() metodi esa aksincha, har bir harfni kichik harfga o'zgartiradi

|
lower() metodi esa aksincha, har bir harfni kichik harfga o'zgartiradi
|
bet | 4/4 | Sana | 17.02.2024 | Hajmi | 44,26 Kb. | | #157984 |
Bog'liq Amaliy 3lower() metodi esa aksincha, har bir harfni kichik harfga o'zgartiradi.
lower() metodi esa aksincha, har bir harfni kichik harfga o'zgartiradi.
ism = 'Ahad' familiya = 'Qayum' ism_sharif = f"{ism} {familiya}" print(ism_sharif.lower()) ahad qayum title() va capitalize() metodlari title() metodi matndagi har bir so'zning birinchi harfini katta harf bilan yozadi. ism_sharif = 'james bond' print(ism_sharif.title()) James Bond capitalize() esa faqatgina eng birinchi so'zning birinchi harfini katta bilan yozadi. ism_sharif = 'james bond' print(ism_sharif.capitalize()) James bond Metodlarni faqat o'zgaruvchilarga emas, balki to'g'ridan-to'g'ri matnga ham qo'llash mumkin (aslida o'zgaruvchi ham matnning (yoki boshqa ma'lumotning) manzili xolos)
Metodlarni faqat o'zgaruvchilarga emas, balki to'g'ridan-to'g'ri matnga ham qo'llash mumkin (aslida o'zgaruvchi ham matnning (yoki boshqa ma'lumotning) manzili xolos)
print('james bond'.upper())
JAMES BOND Shu paytgacha biz o'zgaruvchilarning qiymatini dasturning ichida berayotgan edik. Keling endi qiymatni o'zimiz emas, balki dastur foydalanuvchilariga kiritish imkonini beramiz. Buning uchun input() funktsyasidan foydalanamiz. ism = input("Ismingiz nima?") Ismingiz nima?anvar Assalom alaykum, anvar Yuqoridagi dastur, avval 1-qatorda foydalanuvchining ismini so'raydi. Foydalanuvchi ismini kiritib, Enter tugmasini bosgach, foydalanuvchi kiritgan matnism degan o'zgaruvchiga yuklanadi va dasturining 2-qatori bajaradi: Yuqoridagi dastur, avval 1-qatorda foydalanuvchining ismini so'raydi. Foydalanuvchi ismini kiritib, Enter tugmasini bosgach, foydalanuvchi kiritgan matnism degan o'zgaruvchiga yuklanadi va dasturining 2-qatori bajaradi: Keling yuqoridagi kod va uning natijasini chiroyliroq ko'rinishga keltiramiz. print("Assalom alaykum, " + ism.title())
|
| |
ОРГАНИК - download

Qidiruv: ОРГАНИК
4-Мавзу: Ховузларни ўғитлашда фойдаланиладиган минерал ва органик моддаларни ўрганиш Darsning maqsadi
Darsning maqsadi. Turli XIL o’g’itlardan foydalanib hovuzlarning umumiy baliq maqsuldorligini oshirish usullari bilan tanishtirish. Solinadigan o’g’itlarning miqdorini hisoblashni o’rgatish
105,5 Kb.
2
o'qib
1
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
№ Ish boshlangan sanasi Ish tugatgan sanasi Tashkilot stir lavozim Bo'lim

№ Ish boshlangan sanasi Ish tugatgan sanasi Tashkilot stir lavozim Bo'lim
Download
75,81 Kb.
Matnni ko'rish
Sana
19.08.2024
Hajmi
75,81 Kb.
#269670
Download
75,81 Kb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
№ Ish boshlangan sanasi Ish tugatgan sanasi Tashkilot stir lavozim Bo'lim
Download
75,81 Kb.
Matnni ko'rish