nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
-rasm. Haydash qudug’i termogrammasi

|
-rasm. Haydash qudug’i termogrammasi
|
bet | 191/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi12.9-rasm. Haydash qudug’i termogrammasi.
Shartli belgilar 12.7-rasmda berilgan
|
tomon neftning Knyusi asta-sekin kamayib boradi. Masalan,
|
Romashkin koni strukturasining
gumbaz qismidagi kesimning eng pastki qatlamida neftning Knyu miqdori goho 250300 birlikka etadi.
Demak, uyumni ishlatishda aslida «belgilangan», ya’ni ma’lum bir xususiyatga ega bo’lgan neft olinadi. Bunday holat neft uyumlarini ishlatishda Knyu miqdoridan foydalanib ba’zi bir masalalarni nazorat qilishga imkoniyat beradi.
Quduqqa kirib kelayotgan neftning Knyu xarakterini o’zgarib turishi to’g’risidagi ma’lumotlarga asoslanib qatlamdagi suyuqlikning oqim yo’nalishini va uning harakatlanish tezligini aniqlash mumkin. Bunday holat faqat bir qatlamli konlarga xos bo’lib, bunda Knyuning miqdorini maydon bo’ylab o’zgarishi kesim bo’ylab o’zgarish miqdoridan ancha yuqori bo’ladi. Bitta yoki ikkita qatlam ishlatilayotgan quduqlarda Knyu orqali ayrim qatlamlar debitining taqribiy miqdori aniqlanadi.
Demak, neft fotokolorimetriyasi metodi ishlatish quduqlari yordamida qatlamlarning ishlash rejimi haqida ba’zi bir ma’lumotlarni olish imkonini beradi. Bunda mazkur metodning samaradorligi asosan neftning Knyuni konning maydoni bo’ylab va kesimi bo’yicha o’zgarish xarakteriga bog’liq.
Qatlamlarning ishlatilishi to’g’risidagi ma’lumotlarni kon geofizikasi metodlari yordamida olish mumkin. Bu maqsadda neyron-gamma (NGM) va neytron-neytron
(NNM) metodlar bilan bajarilgan o’lchov natijalaridan foydalanish mumkin.
Qayd etilgan metodlarni qo’llash quduqlar tanasining pastki qismida minerallashgan suv ustunining mavjudligiga asoslangan. Quduqqa kelayotgan oqimning tezligi etarli darajada bo’lsa, ishlatilayotgan quduqning tanasidagi oqimning suv-neftga ajraluvchi qismi qatlamning pastida teshilgan neft beruvchi qismiga to’g’ri keladi (12.10-rasm). Shu bilan bog’liq holda oqimning suv-neftga ajraluvchi qismidan yuqoriroqda suyuqlikning yuqoriga qarab harakatlanuvchi oqimi vujudga keladi, pastida esa harakatlanish bo’lmaydi va bu joyda minerallashgan qatlam suvlari to’planadi. Demak, agarda quduq tanasining suv-neftga ajraluvchi qismining ostida teshilgan qatlamlar bo’lsa, u holda quduqning ishlashida ular butunlay ishtirok etmaydilar va neft bermaydilar yoki quduqni ishlashida juda kam qatnashadilar.
Q uduq tanasining suv-neftga ajraluvchi qismi rezistivimetr bilan etarlicha yaxshi aniqlanadi. Rezistivimetr asbobi quduq tanasi bo’ylab harakatlanganda suyuqlikning qarshiligining keskin (sakrab-sakrab) kamayishini qayd etadi.
Qatlamlarning ishlatilishi to’g’risidagi ishonchli
|
| |
-rasm. Mexatron harakat modullarining rivojlanish sxemasi

285
Intellektual mexatronik modul (IMM) - konstruktiv va funksional mustaqil
mahsulot bo`lib, dvigatel, mexanik, axborot, elektron va boshqaruv qismlarni sinergetik
inregratsiyalash yo`li bilan qurilgan. Shunday qilib, IMMlarda konstruktsiyasida MHMga
nisbatan qo`shimcha boshqaruvchi va elektron qurilmalar joylashtirilgan. Bu qurilmalar
IMMga intellektual xususiyatlarni yaratadi. Bu guruhga raqamli hisoblash qurilmalari
(mikroprotsessorlar, signalli protsessorlar va b.), elektron kuchli o`zgartirgichlar, kompyuterli
aloqa va bog`lanish qurilmalari kiradi.
Mexatronika modullarining kvalifikatsiyasi (tasnifi) 4.1.3-rasmda keltirilgan.
4.1.2. Harakat modullari
Harakat modullarining umumiy sanoat yuritmalaridan asosiy farqi – bu
HMda dvigatel vali harakatni mexanik o`zgartirish elemneti bo`lib xizmat qiladi.
Zamonaviy HMlarda elektrik dvigatellar – asinxron va sinxron, o`zgarmas tokli,
qadamli, p’yezoelektrik va b. ishlatiladi.
Harakat modullariga misol qilib
motor-reduktor,
motor-g`altak yoki
elektrshpindellarni olish mumkin.
-rasm. Chervyakli motor-reduktor

289
Motor-reduktorlarda har xil turdagi variatorlar ishlatiladi. Masalan, planetar-
friktsion variatorlar. Unda mahsulot
“motor-variator-reduktor” deb ataladi.
4.1.7-rasmda motor-variator-reduktorlarning umumiy komponovkalash
sxemasi keltirilgan. Dvigatel
1, variator
2 va reduktor
3 bir-biri bilan flanetslar bilan
vintlar (boltlar)
4 yordamida biriktirilgan.
«O’zbеknеftgaz» Milliy Xolding Kompaniyasi - bet 123

|
«O’zbеknеftgaz» Milliy Xolding Kompaniyasi
|
bet | 123/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi 0,7
bunda A kerndagi neftning tahlil natijasida aniqlangan miqdori.
Neftga to’yinganlik koeffisienti qiymati aniqlanmagan bo’lsa, ma’lumotnomalarda qayd qilingan o’rtacha miqdordan (0,6-0,8) foydalaniladi.
7.3. NEFT VA GAZ KONLARIDAGI YER OSTI SUVLARI
Suv neft va gaz bilan birga uchraydi. Neftli va gazli qatlamga suv doimo kelib turadi. Shuningdek, neftli va gazli qatlamlar orasida mustaqil suvli qatlamlar ham uchraydi. Konni ishlatish jarayonida suv neft-gazli gorizont bo’ylab harakatlanib, neft va gaz uyumiga kirib kelishi yoki boshqa suvli (ostki, ustki) gorizontlardan ham o’tishi mumkin.
Neft va gaz konlarida qatlamlararo bosimli suvlar, qoldiq, tektonik (yoriq), grunt va texnik yoki qatlamga sun’iy haydalgan suvlar uchraydi.
Qatlamlararo bosimli suvlar uyum ostida, uyum chekkasida, uyum oralig’ida, uyum ustida bo’lishi mumkin.
Neftga va suvga to’yingan qatlamlar dastlab suvga yuqori darajada to’yingan hisoblanadilar. Uyumning tarkib topish jarayonida jinslarning zichligini kamayishi hisobiga g’ovak va bo’shliqlardan neft va gaz chiqib qatlamning yuqori qismiga ko’tariladi va u yerdan suvni siqib chiqaradi. Ammo suv g’ovak joylarda qisman qoladi, natijada neft-gazga to’yingan qatlamlar uglevodorodlar bilan birga suvning bir qismini ham o’zida saqlaydi. Bunday suvlar qoldiq suv deyiladi.
Qoldiq suv g’ovaklar devorida, kovaklarda, yoriqlar va ajralib qolgan bo’shliqlarda molekulyar bog’langan parda ko’rinishida hamda kapillyar bog’liq holatda uchraydi. Bunday suvlar o’lchami juda ham kichik bo’lgan kapillyarlar va jins zarrachalarining o’zaro tutash yuzasida ushlanib turadi. Geolog olimlar N.T.Mendrop va V.M. Nikolaevlarning fikricha, neft va gaz qatlamlari g’ovaklarida garchi qoldiq suv ko’p miqdorda yig’ilsa-da, neft quduq tomon harakatlanganida bu suvlar o’z joyida qolib, quduqdan suvsiz neft va gaz chiqadi.
Qoldiq suvning hosil bo’lishi va neft hamda gaz uyumlarining paydo bo’lishi uzviy bog’liq jarayon. Qatlamga kirib kelayotgan neft va gaz suvni g’ovaklardan siqib chiqaradi, lekin suv o’z joyini butkul bo’shatmay, qatlamda qoldiq suv ko’rinishida qisman qoladi. Gilli qumtosh, alevrolit, mikrog’ovakli ohaktoshlarda uning miqdori g’ovaklar hajmining 70% ini tashkil
etishi mumkin. Odatda qumli-
alevrolitli kollektorlarda qoldiq suv g’ovaklar hajmining 10-30%ini egallaydi. Uglevodorodli uyumlardagi neft-suv va gaz-suv yuzalarida suvning kapillyar ko’tarilishi, gaz-neft tutash yuzada esa neftning ko’tarilishi kuzatiladi.
-
|
| |
Elektromagnit tormozli qurilmalar

242
Kremniyorganik yoki mineral moylarda joylashtirilgan ferromagnit
kukunlar magnit maydonida o`zining qovushqoqligini o`zgartiradi, va shu sababli u
drossellenganda o`zgaruvchan gidravlik qarshilik xususiyati paydo bo`ladi.
Kukunli elektromagnit tormozning ishlash printsipi va tuzilishini ko`rib
chiqamiz (3.6.9-rasm). Uning korpusi
1, serdechniki
2 va qopqog`i
4 po`latdan
yasalgan. Yupqadevorli kam inertsiyali po`lat rotori
9 podshipniklar
6ga qotirilgan
chiqish valiga ulangan. Serdechnikka qo`zg`alish cho`lg`ami
3 o`ralgan. Korpus va
serdechnik oralig`idagi rotor joylashgan bo`shliq ferromagnit kukun bilan
to`ldirilgan. Podshipniklar ichiga kukun kirib qolishini oldini olish uchun tiqin
sifatida kremniyorganik suyuqligi bilan to`yintirilgan fetr xalqasi
7 va doimiy xalqa
magniti
8 ishlatilgan. MMning harakatlanuvchi elementlari bilan tormoz shesternya
5 yordamida bog`langan.
-rasm. «Bavun» firmasining prujinali tormoz qurilmasi

3.6.1-rasm. «Bavun» firmasining prujinali tormoz qurilmasi
KEB Combistop M firmasi prujinali tormozi (3.6.2-rasm) elektrmagnitli
prujinali tormoz bo`lib, ikkita tormoz tekisligiga ega, va bu tekisliklarning tormoz
231
kuchi prujina orqali hosil qilinadi hamda elektrmagnit kuchi yordamida
ko`paytiriladi.
3.6.2-rasm. KEB Combistop M firmasi prujinali tormozi
Prujinali qurilmalarning afzalliklariga uning katta deformatsiyalarda
ishlashi, uzoq muddatli statik yuklamalarga chidamliligi, harorat o`zgarishlariga
chidamliligi kiradi. Shu bilar birga uning quyidagi kamchiliklari bor: kuch
xarakteristikalarini rostlashning qiyinligi; prujinaning boshlang`ich qisish
tormozlanadigan massasaga nisbatan yuklamaning ortishiga olib keladi.
O`q bo`yicha bosiladigan tormozlar. Bu turdagi tormozlarda tormozlovchi
moment tormoz vali o`qi bo`yicha ta`sir qiladi. Bular diskli va konusli bo`ladi.
Diskli tormozlarda kerak bo`lgan ishqalanish momenti qo`zg`almas disklar
1 ni tormozlovchi val bilan birga aylanuvchi disklar 2 ga bosish yordamida hosil
qilinadi (3.6.3-rasm). Yopuvchi oxirgi kuch sifatida prujina kuchi, yuk og`irligi yoki
inson kuchi xizmat qilishi mumkin. Bu kuchlar richagli, gidravlik yoki pnevmatik
tizimlar orqali yetkaziladi.
232
3.6.3-rasm. Prujina kuchi
yordamida ishlovchi diskli
elektrmagnit yuritmali diskli
tormoz
Rezinali tormozlovchi qurilmalar bir nechta ketma ket ulangan elementlarni
o`z ichiga oladi (3.6.4-rasm, a), hamda rezinali vtulka 1 va metall shaybalar 2dan
tashkil topgan. Tormozlash qurilmalarning konstruktsiyasiga qarab rezinali
vtulkalar qisishga (3.6.4-rasm, a,b) yoki siljishga (3.6.4-rasm, c) moslab ishlaydi.
Qisishga moslab ishlaydigan vtulkalar uncha katta bo`lmagan ta’sirchanlikka ega,
ammo ko`proq yuk ostida ishlashga mo`ljallangan, siljitish vtulkasi esa katta
ta’sirchanlikka ega va uncha katta bo`lmagan kuch ostida ishlaydi.
Rezina uncha katta bo`lmagan kuchlanish ostida o`z shaklini o`zgartiradi.
Yopiq muhitda o`zini qisilmaydigan suyuqlik sifatida tutadi. Shuning uchun
qisishga ishlaydigan rezinali elementlar uchun qisish o`qiga nisbatan perpendikulyar
ravishda deformatsiya bo`lishini ta`minlashni nazarda tutish lozim.
Muntazam ko`ndalang kesimga ega bo`lgan (3.6.4-rasm, a,b) rezinali
elementni bir o`qli qisishda sodir bo`ladigan elastik qarshilik kuchi quyidagiga teng:
𝐹 =
𝑐ℎ𝑥
ℎ − 𝑥
bu yerda c- rezinaning o`q bo`yicha qattiqligi, N/mm.
|
-rasm. Neft-gaz konlaridagi er osti suvlarining yotish sharoitlari sxemasi

|
-rasm. Neft-gaz konlaridagi er osti suvlarining yotish sharoitlari sxemasi
|
bet | 128/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi7.23-rasm. Neft-gaz konlaridagi er osti suvlarining yotish sharoitlari sxemasi
(M.A.Jdanov bo’yisha): I – neft; II – suv; III – gil qatchalari; 1 – pastki shekka suvlar; 2 – ostki suvlar; 3 – oraliq suvlar; 4 – yuqori shekka suvlar; 5 – yuqori suvlar; 6 – pastki suvlar; I.O. – ishlatish ob’ekti
Neft olish jarayonida odatda neftlilik chegarasi siljib boradi. Neft konini oqilona ishlatish uchun neftlilik chegarasini bir me’yorda siljitish maqsadga muvofiq. Neftlilik chegarasi bir tekisda siljimagan taqdirda suvlanish tillari tarkib topadi va bunday holat suv bilan ushlanib qolgan, yakka-yakka tegilmagan neft qoldiqlarining hosil bo’lishiga olib keladi (7.25-rasm). Neftlilik chegarasining bir tekisda siljimasligi qatlamning geologik
tuzilishini har xilligiga (ayniqsa uning o’tkazuvchanligi bo’yicha), qatlamdan suyuqlik chiqarib olish usuliga va sh.o’.larga bog’liq.
Qatlam osti suvlari mavjud bo’lganda (neftlilik chegarasi faqat qatlamning ustki qismidan o’tganda) qatlamni ochishda suv-neftli tutash yuza quduq bilan kesib o’tilmasligi (quduqning tubi shu tutash yuzaning yuqorisida bo’lishi) kerak. Agar quduq suv-neftli tutash yuzasini kesib o’tkunday bo’lsa, quduqning ishlashida suv chiqadigan konuslar tarkib topadi (7.26-rasm, a). Agar qatlamning tarkibida (ayniqsa uning ostki qismida) gilli qatchalar bo’lsa, suv chiqadigan konuslarni bartaraf etish uchun quduq tubi sementlanadi (7.26-rasm, b). Ba’zi paytlarda qatlamning tag qismida gilli qatchalar mavjud bo’lganda suvlanish konuslari mutlaqo paydo bo’lmaydi.
Ishlatish ob’ekti chegarasida ma’lum darajadagi qalin suvli qatlam bo’lsa (interval suvlar) quduq tanasi tubidan og’zigacha sementlanadi, so’ngra mustahkamlash quvurlari birikmasi qatlamning neftli qismida teshiladi.
7.24-rasm. Neft-suv tutash yuzasining (NSTYu) joylashish sxemasi Neftlilik chegarasi: 1 – tashqi chegarasi (qatlamning ustki qismi bo’yisha); 2 – ishki chegarasi (qatlam ostki qismi bo’yisha); zonalar: 3 – neftli, 4 – chegara oldi (suvning yuzida suzib yuradigan neft zonasini joylashishi)
|
| |
-rasm. Rezinali tormoz elementlari

3.6.4-rasm. Rezinali tormoz elementlari 𝑐 =
𝐵𝐸𝐴
ℎ
bu yerda: E- rezinaning dinamik modul elastikligi, E =(0,6…1,0)
⋅10
-8
MPa; A-
rezinali elementning ko`ndalang kesimi sathi; h – deformatsiyaga uchramagan
element balandligi; x — element deformatsiyasi kattaligi; B – qattiqlanish
koeffitsiyenti, u quyidagiga teng:
B=1-( f∙K f ) bu yerda: f-tayanch materiali va rezina orasidagi ishqalanish koeffitsiyenti (“rezina-
po`lat” jufligidagi moylanmagan yuzalar uchun f=0,12....0,15); K f -shakl
koeffitsiyenti (diametri D va balanligi h bo`lgan butun silindrik rezina elementlari
uchun K f =D/4h; tashqi diametri D va ichki diametri d bo`lgan rezinali vtulkalar
uchun K f =(D-d)/4h).
Rezinali vtulkani qisishda mustahkamlik sharti quyidagicha:
234
𝜎
𝑞
=
𝐹
𝐴
≤ [𝜎]
𝑞
bu yerda [σ] q — ruxsat etilgan qisish kuchlanishi, o`rta qattiqlikdagi rezina uchun
[σ] q = (2,5…5,0) MPa.
Siljishga ishlaydigan rezina elementi uchun (3.6.4-rasm, c) elastik qarshilik
kuchi quyidagicha aniqlanadi:
F=c`x bu yerda с`-rezinaning siljishga qattiqlik koeffitsiyenti, N/mm:
𝑐
′
=
2𝜋𝐺ℎ
𝑙𝑛
𝑑
𝐷
Siljishga ishlaydigan rezinali vtulka uchun mustahkamlik sharti
quyidagicha:
𝜏
𝑚𝑎𝑥
=
𝐹
𝜋𝑑ℎ
≤ [𝜏] bu yerda [τ]- zarbali qisqa muddatli yuklamada rezina uchun rusxat etilgan
kuchlanish, o`rta qattiqlikdagi rezina uchun [τ] =(1…2) MPa.
Rezina vtulkaning ichki yuzasida siljishning maksimal kuchlanishi paydo
bo`ladi.
Rezina metall qurilmalar yuqori ishonchlilik, ishlatishga qulaylilik va katta
energiyahajmlilik xususiyatlariga ega, hamda konstruktsiyasi va texnologiyasi
oddiydir.
235
Ularning
harorat
va
namlikning
o`zgarishiga
sezgirligi,
texnik
xarakteristikasining individualligi (ikkita bir xil o`lchamdagi elemetlar turli
qattiqlikka ega) kamchilik bo`lib hisoblanadi.
Yo`naltiruvchilarning vazifasi va turlari

245
Ishchi
yuzasining
shakliga
qarab
yo`naltiruvchilar
silindrsimon,
prizmasimon, Н-, П-, T-simon, shu bilan birga “qaldirg`och dumi”simon bo`lishi
mumkin.
Sirpanish yo`naltiruvchilari. Sirpanish yo`naltiruvchilari konstruktsiyasi
tebranish yo`naltiruvchilaridan soddaroq hamda kichikroq gabarit o`lchamlarga ega.
Material turiga qarab ular harorat o`zgarishlariga chidamli bo`lib hisoblanadi.
Ularning kamchiliklaran biri bu ishqalanishda energiya sarfining ko`pligi
hisoblanadi.
Sirpanish juftligi 40, 50, У8A markali po`lat СЧ12, СЧ15 markali cho`yan
bilan, bronza БрOС10—2, БрOФ10—1, БрOTСС, latun bilan hosil qilinadi. Po`lat
– bronza, po`lat –latun, po`lat-cho`yan juftliklari maqsadga muvofiqdir. Agar MM
keskin harorat o`zgarishlarida
ishlatilsa, unda chiziqli kengayish issiqlik
koeffitsiyenti bir-biriga yaqin bo`lgan materiallarni ishlatish kerak.
Yopiq sirpanish yo`naltiruvchilarning konstruktiv sxemasi 3.6.11,
a,
б,
в,
hamda 3.6.12,
a-б rasmlarda berilgan.
-rasm. Neft-gaz konida er osti suvlarining joylashish sxemasi

|
-rasm. Neft-gaz konida er osti suvlarining joylashish sxemasi
|
bet | 124/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi7.18-rasm. Neft-gaz konida er osti suvlarining joylashish sxemasi a – suv o’tkazmaydigan jinslar; b – neft; v – gaz; g – minerallangan suv; d – kondensatsion suv; e – minerallangan va kondensatsion suvlar aralashmasi; suvlar turi: 1 – grunt suvlari; 2 – qatlamning yuqori qismidagi suvlar; 3 – shekka yoki chegara suvlari; 4 – oraliq suvlar; 5 – qatlam ostidagi suvlar; 6 – pastki qatlam suvlari; 7 – tektonik suvlar
|
Har xil tarkibli tog’ jinslaridagi kapillyar ko’tarilishlar ham turlicha bo’ladi, shu sababli neft-suv, gaz-suv yoki gaz-neft tutash yuzalarida aniq chegarani ajratib bo’lmaydi. Bunday joylarda tutash o’tish zonalari hosil bo’ladi. Ayrim gaz konlarida qoldiq suvlardan tashqari, qoldiq neft ham bo’ladi. Qoldiq suvning miqdorini
|
aniqlash neft va gaz zaxirasini hisoblash uchun zarur.
Qatlamga sun’iy yoki texnik suv qatlam bosimini doimo ushlab turish uchun haydaladi. SHuningdek, quduq qazilayotganda yoki uni ta’mirlashda qatlamga yuborilgan suv ham sun’iy haydalgan suv sanaladi.
Neft-gazli zonalarda diz’yunktiv uzilishlar yoriqlari orqali harakatlanadigan suv tektonik suv deb ataladi. Bunday suvlar uyumni ishlatish vaqtida neft-gazli qatlamlarga kirib borib, quduqning suv bosishiga sabab bo’ladi.
Chekka yoki chegara suvlari deb suv-neft tutash yuzasi yoki gaz-suv tutash yuzasi ostida joylashgan suvlarga aytiladi. Bular odatda uyum joylashgan qatlamdagi suvlar bo’lib, ba’zan uyumni yuqoridan qoplab (ustki chekka suvlar), ba’zan ostki tomondan uni yuqoriga itarib (ostki chekka suvlar) turadi. Chekka suvlarning suvneft (gaz-suv) tutash yuzasidagi qismi ostki suvlar nomi bilan ma’lum. Ostki suvlar neftli qatlamda, bevosita neft (gaz) uyumi ostida joylashadi va undan suv o’tkazmaydigan jinslar orqali ajralmay turadi. Bunday suvlar qatlamlarning qiyalik burchagi kam bo’lgan strukturalarda va katta qalinlikdagi kollektorlarda uchraydi.
Interval suv deb neftli va gazli qatlam (gorizont, majmua)lar oralig’ida joylashgan suvga aytiladi. Bunday suv neft va gaz qazib olishda yagona ishlatish ob’ekti bo’lib xizmat qiladi.
Grunt suvi deb yer yuzasidan pastdagi birinchi suv o’tkazmaydigan qatlam ustida joylashgan suvli gorizontdagi yer osti suviga aytiladi. Bunday suvlar atmosfera va yer usti suvlari bilan bog’liq bo’lib, erkin suv yuzasiga ega. Grunt suvi chaqiq va mustahkam sementlanmagan jinslarda (qatlam turidagi suv) yoki jins yoriqlarida (yoriq suvi) uchraydi. Grunt suvining tarqalish maydoni bilan ta’minlanish maydoni bir-biriga mos tushadi. Grunt suvi o’ziga xos tarqalish maydoni bilan tavsiflanadi, tekis maydonlarda kenglik zonalligiga, tog’li mintaqalarda vertikal zonallikka ega.
7.18-rasmda qatlam, tektonik va grunt suvlarining joylashishi konning sxematik kesimida ko’rsatilgan.
|
| |
rasm. LP 4 asbobi - «O’zbеknеftgaz» Milliy Xolding Kompaniyasi

|
«O’zbеknеftgaz» Milliy Xolding Kompaniyasi
|
bet | 134/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi7.30 rasm. LP 4 asbobi 1 kolba og’ziga o’rnatiladi. Asbobga toluol quyiladi, sxemasi. suyuqlik chiqib ketadigan joylarini bor yo’qligi puxta tekshirilgandan so’ng kolba 1 usti yopiq elektr pechkada
isitiladi; ajralib chiqayotgan suv qabul qiluvchi idishning pastki qismida to’planadi; qabul quluvchi idishning oralig’i 0,02 sm3 li bo’laklarga bo’lingan. Suv hajmining ortishi to’xtab, suv sathining yuqori qismida joylashgan erituvchi butkul tiniqlashganda suv haydash to’xtatiladi.
Gilzadan kolbaga tushayotgan erituvchi butunlay tiniq holatga kelganda namunani eritib yuvish nihoyasiga etadi.
Suvga to’yinganlik koeffisienti quyidagicha aniqlanadi:
α Vcd , mp
bunda jins zichligi; m mutlaq g’ovaklilik koeffisienti; p namunaning
eritib yuvishdan keyingi og’irligi; Vs qabul qiluvchi idishdagi suvning hajmi. Namunadagi neft hajmi quyidagicha aniqlanadi:
1 ,
Vн (р -р - Vcρc)
ρн
bunda n neft zichligi; r namunaning eritib yuvishgacha bo’lgan og’irligi; v
cuvning tajriba o’tkazilayotgan temperaturadagi zichligi.
Neftga to’yinganlik koeffisienti quyidagi formula bo’yicha topiladi:
β Vнd . mр
b) Qatlamning neftga to’yinganligini konda bajarilgan geofizik tadqiqotlar ma’lumotlari asosida aniqlash metodi
Bu metod cho’kindi jinslarning solishtirma elektr qarshiligini g’ovaklarda joylashgan suvning miqdori va minerallashganlik darajasiga bog’liqligiga asoslangan. Yonlama elektr zondlash yo’li bilan o’rganilayotgan qatlamning solishtirma qarshiligini n aniqlab va uni bu qatlamning suvli qismini solishtirma qarshiligini v.p o’rtacha qiymatini hisoblab chiqib, qarshilikning ko’payish koeffisientini quyidagi formula bo’yicha aniqlaymiz:
ρн.п .
ρн
ρв.п
Keyinchalik n parametrni jinsning neftga to’yinganlik koeffisientiga bog’liqligini aks ettiruvchi egri chiziq bo’yicha jinsning neftga to’yinganligi aniqlanadi (7.31-rasm). Aniqlanishiga ko’ra neftga to’yinganlikni n parametriga bog’liqlik darajasi gili-qumtosh (rasmda 1-egri chiziq) va karbonat jinslarida (rasmda 2-egri chiziq) turlicha bo’ladi.
Neftga to’yinganlikni aniqlash bo’yicha misol keltiramiz. Aytaylik, neftli qumtoshning elektr qarshiligi 140 Omm bo’lsin. Qatlamning suvli qismida uning elektr qarshiligi 2 Omm desak, n quyidagicha hisoblanadi:
ρ н 70 .
So’ngra, 2-egri chiziqda (7.31-rasm) n=70 parametriga qumtoshning neftga to’yinganligi 85,5% ga teng bo’lganiga amin bo’lamiz.
Agar qatlamning solishtirma qarshiligi uning suvli qismi uchun aniqlanmagan bo’lsa, bunday sharoitda solishtirma qarshilik qatlamning g’ovakligi va minerallashganligi to’g’risidagi ma’lumotdan foydalanib hisoblab chiqiladi.
Qayd etilgan qatlamning neftga to’yinganligini aniqlash metodikasi qatlamning gazga yoki neftga to’yinganligini aniqlab beraolmaydi. Olingan natijalar neftga to’yinganlik koeffisientini, shuningdek, gazga to’yinganlik koeffisientini ham tavsiflashi mumkin. Shuning uchun neftga yoki gazga to’yinganlikni aniqlash uchun qatlamni qo’shimcha ravishda neft-gaz va gaz karotaji bilan tadqiq qilish lozim.
|
| |
Yer osti suvlarining fizik xususiyatlari

tuzlar miqdoriga bog’liq. Suvning minerallanish darajasi
suvning sho’rligi deb ataladi. Suvning minerallashishi qiymati eksperimental yo’l bilan aniqlangan quruq qoldiq, ionlar va mineral moddalar yig’indisi orqali topiladi. Suvning minerallashishi mg-ekv yig’indisi, suvning zichligi (Bome gradusi) orqali ifodalanadi.
Suvning temperaturasi shu joyning geotermik bosqichiga mos bo’ladi. Lekin yuqori temperaturali tektonik suvlarning paydo bo’lishi bu holatni o’zgartirib yuborishi mumkin. Suvning temperaturasini bilish muhim amaliy ahamiyatga ega. CHunonchi suvning qanday chuqurlikdan chiqib kelishini aniqlash konni ishlatishda zarurdir.
Ma’lumki, temperaturasining ortishi natijasida suv hajmi kengayadi (4S da suvning zichligi eng yuqori darajaga ko’tariladi). Suvning termik kengayish koeffisienti (ya’ni temperatura 1S ga ortganda suvning birlik ulushidagi hajmiy o’zgarishi) notekis bo’ladi: 4-10S da o’rtacha 6,510
-5; 10-20S da -1510
-5; 20-30S da -2510
-5 va 65-70S da -5810
-5.
Suvning elektr o’tkazuvchanligi deb minerallashgan suvning elektr o’tkazuvchanlik xususiyatiga aytiladi. Qatlam suvida erigan tuzlar uning elektrolit xususiyatlarini kuchaytiradi va elektr o’tkazuvchanligini oshiradi. Distillangan suvlar esa o’zidan elektr quvvatini o’tkazmaydi. Elektr o’tkazuvchanlik suvning solishtirma elektr qarshiligi bilan ifodalanadi.
Solishtirma qarshilik deganda uzunligi va kesimi birlik ulushiga (1 mm, 1 sm) teng o’tkazgichning elektr quvvati o’tishiga ko’rsatgan qarshiligi (OM da) tushuniladi. Amaliyotda solishtirma qarshilik o’lchov birligi sifatida 1 OM: m/m
2, ya’ni 1 OM-m qo’llaniladi.
Suvning qovushqoqligi suyuqlikka xos xususiyatlaridan biri bo’lib, harakatlanish davomida ishqalanish kuchini yuzaga keltiradi. Qatlam suvining qovushqoqligi temperaturaga va eritma kontsentratsiyasiga bog’liq. Temperatura ko’tarilishi bilan suvning qovushqoqligi kamayib, minerallanish darajasi ortadi. Qiymati 0,3 dan 1,1 MPas gacha o’zgaradi. Qatlam suvi qovushqoqligining qiymati uning nisbiy qovushqoqligini oldindan belgilash imkonini beradi. Qatlam sharoitida suvning qovushqoqligi neft qovushqoqligidan ancha kam bo’ladi, shu boisdan suv neftga nisbatan tezroq harakatlanadi. Atmosfera sharoitlarida 20Sda suvning qovushqoqligi 1,005 MPas (7.19-rasm)ga teng.
S uvning sirtqi tarangligi suvning bunday xususiyati uning yuvish qobiliyati bilan bog’liq. Sirtqi taranglik suyuqlikni havo va gaz bilan chegaralangan yuzasidagi molekulalarning bir-biriga kuchli tortilishidan yuzaga keladi. Molekulalar bir-biriga kuchli tortilganda sirtqi taranglik miqdori ko’payadi va aksincha. Sirtqi taranglik () harfi bilan belgilanadi va odatda mkgs
-2 (N/m)da o’lchanadi. Sirtqi tarangligi kam bo’lgan suvning qumni yuvish va qatlamdan neftni siqib chiqarish qobiliyati yuqori bo’ladi. Sirtqi taranglikning qiymati suvning kimyoviy tarkibiga bog’liq.
Qatlam suvining hajmiy koeffisienti qatlam sharoitidagi suvning solishtirma hajmining uning mo’’tadil sharoitdagi
Friktsion tormozlovchi uskunalarni

237
𝐹
𝑝𝑟
= 𝑐𝑥 =
2𝐾𝑇𝑠𝑖𝑛𝛼
𝐷
𝑜′𝑟
𝑓
bu yerda
K = 1,25…1,5 - ishlalish sharoitlarini hisobga oluvchi koeffitsiyent;
T -
konus
1dagi aylantiruvchi moment;
f -konuslar materiallarining sirpanish
koeffitsiyenti (3.6.1-rasm); α - konus hosil qiluvchi qiyalik burchagi, konuslarning
tiqilib qolishini oldini olish maqsadida α > 12°…15°sharti qabul qilinadi.
-rasm. Suvlanish tillari (S.t.) va tegilmagan neft qoldiqlarining joylashish sxemasi

|
-rasm. Suvlanish tillari (S.t.) va tegilmagan neft qoldiqlarining joylashish sxemasi
|
bet | 129/252 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 11,69 Mb. | | #110957 |
Bog'liq NEFT VA GAZ konlari geologiyasi7.25-rasm. Suvlanish tillari (S.t.) va tegilmagan neft qoldiqlarining joylashish sxemasi 1- suvlanish tillari; 2
– tegilmagan neft qoldiqlari
26-rasm. Qatlam osti suvlari mavjudligida suvlanish konuslarining joylashish sxemasi 1 – neft; 2 – suv; 3 – gilli qatcha; 4 – tsementli tiqin; S.k. – suvlanish konuslari
7.27 rasm.Tektonik suvlar bilan neftli qatlamning suvlanish sxemasi a – neft; b suv
Agar uncha qalin bo’lmagan neftli va suvli (interval) qatlar qavatlangan bo’lsa, u holda bu ikki qatlar yagona ob’ekt sifatida ishlatiladi. Bunda suvli qatlamdan ko’p miqdorda suv chiqarib olinadi. Neftli qatlamning yer yuzasiga chiqib qolgan qismida atmosfera suvlarining to’planishidan ustki chekka suvlar hosil bo’ladi. Bunday hodisa Apsherondagi neft konining Shirvan gorizontida kuzatilgan.
Neftli qatlamning yer yuzasiga chiqib qolgan bosh qismida ustki chekka suvlar tarkib topgan bo’lsa, geologik qidiruv ishlarini qatlamning pastga egilgan qismi tomon yo’naltirish maqsadga muvofiq. CHunki neftli qatlamning yer yuzasiga chiqib qolgan qismida ustki chekka suvlarning hosil bo’lishi qatlamda neft uyumi bo’lmaydi degan xulosaga olib kelmasligi kerak. Ustki suvlarni neftli qatlamdan ajratish zarur.
Samarador neft qatlami ostida joylashgan va o’zidan suv o’tkazmaydigan jinslar bilan o’ralgan suvli gorizontdagi ostki suvlarni quduqlar bilan ochish kerak emas. Agar ular tasodifan ochib yuborilsa, u holda quduq tubini sementlab, bunday suvlarni ajratish kerak bo’ladi.
Yuqori bosimli suvlar qatlamlardagi tektonik darzliklar bo’yicha harakatlanib neftli qatlamlarning yuqori qismida to’planishi yoki neftni siqib chiqarib, o’rnini butkul egallashi mumkin.
Neftli qatlamning yuqori bosh qismining tektonik suvlar bilan qoplanishi (7.27-rasm) Turkmaniston Respublikasining Nebit-Dag, Balaxona-Sabunchi-Ramana va boshqa neft konlarida kuzatilgan.
Qatlamda tektonik suvlar mavjud bo’lganda qatlamning buzilish yuzasi bilan tutash qismiga yaqin joyda qazilgan razvedka quduqlaridan olingan ma’lumotlar bo’yicha uning neftliligi to’g’risida xulosa chiqarish mumkin emas. Bunday hollarda tutash zonalardan uzoqroqda qatlamning egilishiga
qarab qo’shimcha razvedka quduqlari qazilib, sinov ishlari bajariladi.
|
| |
Yer osti suvlari tasnifi - «O’zbеknеftgaz» Milliy Xolding Kompaniyasi

7.22 rasm. Qatlam suvlari a – suv; b – neft; v – gillar. Suvlar: 1 – grunt suvi (bosimsiz suv); 2 – neftli gorizontning ustida joylashgan suv (ustki bosimli suv); 3 – shekka chegara oldi zonasi suvi (ostki shekka bosimli suv); 4 – neftli gorizontga nisbatan pastda joylashgan suv (ostki bosimli suv); 5 – ostki suvlar; 6 – sbros bo’yisha
Chuqurlikdan shiqadigan suv, 7 – oraliq suv; 8 – ustki shekka suv; N –
sath shuqurligi; h bosim
Grunt suvlari yer yuzasidan unchalik chuqur bo’lmagan, birinchi suvto’sar qatlamda joylashadi. Ularning ishlatish rejimi gidrometeorologik sharoitlarga bog’liq. Bosimli qatlam suvlari (7.22-rasm) neftli qatlamlarga nisbatan geologikmaydoniy joylashishiga qarab quyidagicha bo’linadi (A.A. Kartsev, 1963): 1) ostki chekka (chegara) suvlar neft uyumining pasaygan joyida,
ostida joylashib, uni to’liq o’rab ololmaydi; 2) ostki suvlar neft uyumi ostida joylashib, struktura bo’yicha uni to’liq o’rab oladi; 3) interval suvlar neft va gazli qalin qatlamlar ichida joylashgan singuvchi qatlardagi suvlar bo’lib, yagona ishlatish ob’ekti
hisoblanadi; 4) ustki chekka suvlar neft va gaz uyumi bo’lgan qatlamlardagi suvlar bo’lib, bular uyumning ustida joylashadi; 5) ustki suvlar qatlam suvlari bo’lib, neft va gazli qatlamlar ustida yotadi; 6) qatlam ostki suvlari neft-gazli qatlam ostida yotuvchi
suvli qatlamlardagi suvlar; 7) tektonik suvlar yoriq suvlarineft-gazli qatlamlarni kesib o’tgan diz’yunktiv yoriqlardagi suvlar; 8) bog’langan suvlar, asosan kapillyar suvlar qatlamning neft
va gazga to’yingan
qismida joylashadi; 9) sun’iy qo’shilgan suvlar neft-gazli qatlamni burg’ilashda, ta’mirlash ishlarida, qum tiqinini yuvishda qo’shiladigan suvlar. Qatlam bosimini tiklash uchun qatlamga suv haydalganda bunday suvlar qisman chekka, ostki, interval suvlar o’rnini
egallashi, ba’zan mustaqil o’rin egallashi mumkin (masalan, chegara ichra suv bostirishda) (7.23-rasm).
Ostki chekka suvlar mavjud bo’lganda neft-suv tutash yuzasining holati (7.24rasm) neftlilikning tashqi (qatlamning ustki qismi bo’yicha) va ichki (qatlamning ostki qismi bo’yicha) chegarasini aniqlaydi.
Neftlilikning ichki chegarasida joylashgan qatlam bo’y baravariga, ya’ni ostki qismidan ustki qismigacha neft bo’ladi. Neftlilikning ichki va tashqi chegarasi oralig’ida joylashgan qatlamning ustida neft, ostki qismida suv bo’ladi va bu chegaraoldi zonasi deb yuritiladi.
-jalval. Ruxsat etilgan bosim va ishqalanish koeffitsiyenti

239
o`rnatilgan. Kolodkalar o`q
1 da aylanishi mumkin. Kolodkalar ustki qismi orasida
kulak
4 joylashgan. Tormozlanganda kulak
4 kolodkalar
2 va
6 ni ajratib ularni
g`altak bilan aylanuvchi baraban
5 ga qisadi. G`altakni tormozlash kolodkalar
friktsion nakladkalari va tormoz barabani orasida paydo bo`ladigan ishqalanish
kuchi hisobiga amalga oshiriladi.
Diskli tormoz mexanizmida (3.6.7-rasm,
b) tormoz diski
7 avtomobil
g`altagi bilan bog`langan va u bilan birga aylanadi. Tormoz diskining ikki
tomonidan ikkita aylanmaydigan friktsion nakladkali kolodkalar
8 va
9 o`rnatilgan.
Tormozlanganda kolodkalar diska qisiladi va g`altak aylanishiga to`sqinlik qiluvchi
tormozlovchi moment hosil qilinadi.
-rasm. Kukunli elektrmagnit tormozi

244
Elektrdvigatel ishsiz holatida tormozlangan bo`ladi, bunda prijinalar
yakorga bosuvchi ta’sir qiladi, yakor o`z navbatida tormoz diskiga qisiladi, tormoz
diski blokirovkalanadi va tormozlovchi moment hosil bo`ladi.
Elektrdvigatel elektrmagniti katushkasiga elektr kuchlanish berilganda
elektrmagnit yakorni o`zigа tortadi va yakor tormoz ta`siridan chiqadi hamda yakor
elektrdvigatel valini aylanma harakatga keltiradi.
Friktsion uzatma nima?

|
Friktsion uzatma nima? Pdf ko'rish
|
bet | 149/213 | Sana | 04.12.2023 | Hajmi | 10,93 Mb. | | #110708 |
Bog'liq Zbekiston respublikasi29.
Friktsion uzatma nima?
A)
Mexanik energiyani uzatish uchun o`zi orasidagi bosim kuchidan
foydalaniladigan kinematik juftlik
B)
Mexanik energiyani uzatish uchun o`zi orasidagi sirpanish kuchidan
foydalaniladigan kinematik juftlik
C)
Mexanik energiyani uzatish uchun o`zi orasidagi ishqalanish kuchidan
foydalaniladigan kinematik juftlik
D)
Mexanik energiyani uzatish uchun o`zi orasidagi elektrik kuchdan
foydalaniladigan kinematik juftlik
30.
Tormozlashda harakatchan massalarning kinetik energiyasi qaysi
turdagi energiyaga o`tadi?
A)
Potentsial va issiqlik energiyalari
B)
Potentsial energiya
C)
Issiqlik energiyasi
D)
Elektr va potentsial energiyalari
283
IV-MODUL. MEXATRONIKADA HARAKAT MODULLARI
§4.1. MEXATRONIK MODULLAR STRUKTURASI VA
KVALIFIKATSIYASI. HARAKAT MODULLARI
4.1.1. Harakat modullarining strukturasi va kvalifikatsiyasi (tasnifi)
Mexatronik modullar strukturasi. Mexatronik modullarni ularni tashkil
qilgan elementlariga qarab 3 ta guruhga ajratish mumkin (4.1.1-rasm).
•
Harakat moduli (HM);
•
Mexatronik harakat moduli (MHM);
•
Intellektual mexatronik modul (IMM).
4.1.1-rasm. Mexatron modullarning strukturasi
Harakat moduli (HM) — konstruktiv va funksional mustaqil mahsulot bo`lib, unda
boshqariladigan dvigatel va mexanik qurilma konstruktiv birlashtirilgan.
|
| |
If Member of - Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A

|
Deutsche Netware faq version 10/2008 Frequently A
|
bet | 115/387 | Sana | 30.05.2021 | Hajmi | 1,26 Mb. | | #14667 |
3.4.18 If Member of
DNF99718
Bei Netware 4.x kann man die Abfragen der Gruppenzugehörigkeit im Login Script auch mit den jeweiligen OUs verknüpfen. Statt der einfachen Abfrage If Member of "gruppe" funktioniert hier auch ein If Member of "[.]gruppe.eine_OU.weitere_OU", wobei NDS-konform ein führender Punkt die absolute Lage der Gruppe in der NDS andeutet, ohne diesen Punkt dagegen relativ zur aktuellen Lage gesucht wird.
3.4.19 IntranetWare for Small Business 4.11
DNF98719
Bei IntranetWare for Small Business 4.11 Servern wird eine eventuell vorhandene zweite Netzwerkkarte (auch bei ISDN Verbindungen mit Netware Connect) nicht ans Protokoll IPX gebunden. Angeblich seien keine Resourcen verfügbar.
Hierbei handelt es sich um einen Fehler, der durch den Novell Patch iwsbp1.exe behoben wurde.
Außerdem ist auch bei der IntranetWare for Small Business der Novell Patch iwsp6a.exe empfohlen. Allerdings muß dort die README.TXT genau beachtet werden!
Hinweis: Ein (Intra)NetWare for Small Business Netzwerk kann durchaus aus mehreren File Servern bestehen, wobei aber keine Mischinstallation mit "normalen" IntranetWare Servern bestehen darf. Die Small Business Versionen haben eine eingeschränkte NDS, die nicht kompatibel mit der "normalen" NDS ist. Small Business Server kennen keine Partitionierung der NDS und vor allem durch die unterschiedliche Lizensierung sind Probleme vorprogrammiert.
|
| |
-jadval. Har xil uzatmalarning uzatishlar soni qiymatlari

253
sonini o`zgartirmaslik uchun bu tafovut yurutmaga kiradigan ba`zi uzatmalar sonini
o`zgartirish bilan yoqotiladi. Odatda hisob-kitoblarni o`zgartirish uchun ochiq tishli
va zanjirli uzatmalar uzatishlar soni o`zgartiriladi.
Uzatishlar sonini o`zgartirishda quyidagilar e’tiborga olinadi: tishli,
chervyakli yoki zanjirli uzatmalar soni butun sonlar (tishlar sonlari) nisbatiga teng
bo`ladi; tasmali uzatma uchun – sirpanishni hisobga olgan holda shikivlar diametri
standart qatoridagi qiymatlar nisbatiga teng. Shuning uchun yurutmaning haqiqiy
uzatishlar soni hamma vaqt hisoblangan uzatishlar soniga teng bo`lmaydi.
Chiqayotgan valning haqiqiy aylanish chastotasi deyarli hamma vaqt hisoblangan
aylanish chastotasidan oz-moz farq qiladi. Bu farqni quyidagi formula bilan aniqlash
mumkin:
∆n = ((n - n
h
) / n) ∙ 100 % (6.5)
bu yerda
n- berilgan aylanish chastotasi, ayl/min (s
-1
);
n
h
- hisoblangan aylanish
chastotasi, ayl/min (s
-1
).
Faqat etaklanuvchi valning aylanish chastotasidagi xatolik ±1% bo`lsa,
hisoblash qoniqarli hisoblanadi.
-§. Yig‘ish chizmalarida qirqim bajarish

17-§. Yig‘ish chizmalarida qirqim bajarish Y ig'ish chizmalarida yondosh detallar qirqimda bir-biriga qarama-
qarshi shtrixlanadi. Bunda birinchi yo'nalishni, masalan, o ‘nga qiyalatib
(45° burchak ostida) shtrixlansa, ikkinchisini esa chapga qiyalatib
shtrixlanadi. Qirqimga ikkita yoki uchta yondosh detallar to ‘g ‘ri kelib
qolsa, u holda qo‘shni detallar qirqimidagi shtrixlar orasidagi masofa
o ‘zgartiriladi yoki shtrix chiziqlari bir-biriga nisbatan siljitiladi.
Kattaroq detallarda shtrixlar orasidagi masofa kattaroq olinadi. Bi-
roq bir detaining barcha ko'rinishlaridagi qirqim va kesimdagi shtrix
chiziqlari bir tomonga qiyalatib chiziladi va shtrixlar orasidagi masofalar
bir xil bo'lishi ta’minlanadi. Qirqimga tushgan detallaming kesim yuza-
lari 2 mm va undan kam bo‘lsa, bu ensiz yuzalar qoraga b o ‘yab qo‘yiladi
(11.35- shaklgi
vaz. 7). Qirqimlami bajarishda kesuvchi tekislik yaxlit (vallar, o ‘qlar, dastalar,
shponkalar, boltlar, shpilkalar va shunga o ‘xshash) detallaming o ‘qlari
bo ‘yicha o ‘tganda, ya’ni b o ‘ylama qirqimda bunday detallar kesilsa
ham ular qirqilmaganday (shtrixlanmay) ko‘rsatiladi. Agar kesuvchi
tekislik yaxlit detaining o ‘qiga yoki uzun qovurg‘alarga ko‘ndalang
y o‘nalgan b o‘lsa, u holda bunday detallar qirqilganday tasvirlanadi va
umumiy qoidaga asosan shtrixlanadi. Yig‘ish chizmalarida sharchalar,
mahkamlash gaykalari va ular ostidagi shaybalar qirqilmay ko‘rsatiladi.
Tish va rezbaning profili ham zarur b o ig a n hollarda ular ham mahalliy
qirqimda ko ‘rsatiladi.
Yig‘ish chizmalarida suyuqlik, bug' yoki gazning detallar orasidagi
tirqishdan sizib chiqishini oldini olish yoki kamaytirish maqsadida turli
zichlagichlar qo'llaniladi. Zichlagichlar rezina, texnik karton, asbest,
rezina-metall moslamalardan iborat bo'lib, qo‘zg‘aluvchan kontaktli
342
detallar orasiga salnik, manjetalar, qo‘zg‘almas kontaktli detallar orasiga
salnik, chilvir, plastinkalar qo'yiladi va ular chizmalarda katak tarzida
shtrixlanadi (11.35-shakl).
-§. Yig‘ish chizmalarida shartlilik va soddalashtirishlar

|
-§. Yig‘ish chizmalarida shartlilik va soddalashtirishlar Pdf ko'rish
|
bet | 187/237 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 13,35 Mb. | | #116299 |
Bog'liq Chizmachilik.I.Raxmonov. 201618-§. Yig‘ish chizmalarida shartlilik va soddalashtirishlar
Yig‘ish chizmalarini bajarish ishlarini yengillashtirish maqsadida,
standart tomonidan belgilangan soddalashtirish va shartliliklardan foy-
dalaniladi.
1. Yig‘ish chizmalarining ko ‘rinish va qirqmalarida detallaming
faskalari, maydaroq yumaloqlashlar, yo ‘nilgan ariqchalar, chuqurchalar,
chiqiqlar, nakatkalar kabi elementlar ko ‘rsatilmasligi mumkin. Olti
qirrali va kvadrat gaykalar va boltlaming kallagida konussimon faskalari,
shaybalaming faskalari soddalashtirilib, ular tasvirlanmasligi mumkin.
2. Buyumning qopqoqlari kabi detallar bilan berkilib qolgan
tarkibiy qisimlarini ko‘rsatish zarur bo‘lsa, u holda chizmada
«Detal
vaz... ko'rsatilmagan» yoki «Dasta ko'rsatilmagan» kabi yozuv bilan
ta’minlanadi. Buyum yoki ular elementlarining prujinaning orqasida yoki
ular oldida joylashgan detal bilan qisman to‘silib qolgan ko'rinadigan
qismlarini ko‘rsatmaslik mumkin.
3. Shaffof materiallardan tayyorlangan buyumlami shaffofmasdek
tasvirlash mumkin.
4. Vint, shump (burama mix) kallagidagi o ‘yiqlami bitta y o ‘g ‘on
chiziq bilan 45° burchak ostida qiyalatib ko'rsatish tavsiya etiladi. Vint,
bolt, shpilkalarda ulam ing rezbalari butun sterjeni bo‘yicha ko‘rsatilib,
shpilka uyalaridagi ehtiyot joylarda va sterjen toresiga
tik qaraganda rezba va shaybalar hamda tirqishlar
tasvirlanmasligi mumkin.
5. Standartga muvofiq yig‘ish chizmalarida podship-
niklami soddalashtirib tasvirlash lozim. Bundan tashqari,
podshipnikning yarmini soddalashtirib shartli tasvirlash
mumkin.
6. Payvadlash, kavsharlash, yelimlash yo ‘li bilan ho
sil qilingan buyumlar bitta materialdan tayyorlangan ka
bi qirqimda bir tomonlama shtrixlanadi (11.38-shakl).
Zichlagich, manjetalar (11.39-shakl, a,
b,) o ‘rni bo‘sh
|
| |
V7777
\
w / / - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

а) b) d) 11.39-shakl.
11.40-shakl.
e) qoldirilib, uning o ‘m iga zichlagichning
xizmat qilish yo'nalishi ko‘rsatilishi ham
mumkin (11.39- shakl,
d, e). 7.
Agar ko‘rinish, qirqim yoki kesim
simmetrik
shaklda
bo ‘lsa,
tasviming
yarmini ko‘rsatish (11.35- shakldagi ustdan
ko'rinishdagi
A-A qirqim) yoki yarmidan
ko‘prog‘ini ko ‘rsatib, to‘lqinsimon chiziq
bilan chegaralash tavsiya etiladi.
8. YigMsh chizmasida detaining bir nechta,
bir tartibda joylashgan bir xil elementlari
bo‘lsa, bunday elementlaming bir-ikkitasini
to'la ko'rsatib, qolganlarini soddalashtirib
yoki shartli ko‘rsatish mumkin. Masalan,
flanesdagi bir xil teshiklar (11.35-shaklga
qarang).
9. Agar buyumlaming tarkibiy qismlari
uchun alohida yig‘ish chizmasi chizilgan
bo‘lsa, u holda qirqimda bu tarkibiy qismlar
qirqilmagandek tasvirlanadi.
10. Bir turdagi, sotib olinadigan va bosh
qa keng qoilaniladigan standart buyumlar
uchun faqat ularning tashqi qiyofalari
beriladi (11.40- shakl).
11. Buyum ishlab chiqaruvchi korxo-
naning mahsulotiga qo‘yilgan tam g‘asi o ‘mi
konturi ko‘rsatiladi xolos. Asboblaming
344
shaffof qismlari orqasida joylashgan shkalalar, y o ‘nalishlar, lampalaming
ichki tuzilishlari xuddi ko‘rinadigandek chiziladi.
12.
Yig‘ish birligiga kirmaydigan lekin yordamchi maqsadga ega
bo‘lgan buyumlami ingichka tutash chiziq bilan tasvirlash qabul qilingan
boMib, unday buyum spetsifikatsiyalanmaydi.
Endi j o ‘mrak (kran) deb nomlangan buyumning o ‘ziga qarab uning
yig'ish chizmasini tuzish bilan tanishib chiqamiz (11.41-shakl).
Jo ‘mrak dasta, tiqin, korpus, maxsus shayba va gaykalardan tashkil
topgan bo‘lib, standart talabiga binoan ulam ing eskizlari chizib olinadi.
11.42-shakl. 345
11.43-shakl.
Korpus murakkabroq detal bo ‘lgani uchun uni uchta ko‘rinishda
chizish lozim b o ia d i. Tiqinni esa bitta ko ‘m ishda kerakli kesimlar bilan
tasvirlasa bo ‘ladi. Qolgan detallari tekis, y a’ni bir xil qalinlikka ega
346
bo‘lgan listli metalldan shtamplash usuli bilan tayyorlanganligi uchun
ulami ham bitta ko‘rinishlarda tasvirlash kifoya (11.42-shakl).
Jo ‘mrakning eskizlari asosida uning yig'ish chizmasini yuqorida
bayon qilingandek chizib chiqish tavsiya etiladi (11.43- shakl).
Jo ‘mrak korpusini uchta k o‘rinishda tasvirlash joiz bo'lgani uchun,
uning yig‘ish chizmasi ham uchta ko‘rinishda chiziladi.
V bob. AKSONOMETRIK PROYEKSIYALAR

|
V bob. AKSONOMETRIK PROYEKSIYALAR Pdf ko'rish
|
bet | 99/237 | Sana | 11.12.2023 | Hajmi | 13,35 Mb. | | #116299 |
Bog'liq Chizmachilik.I.Raxmonov. 2016V bob. AKSONOMETRIK PROYEKSIYALAR
( 0 ‘z DSt 2.317:2003)
l-§ . Umumiy tushuncha
Mashina detallarini yasashda shu detallaming ish chizmalaridan foy
dalaniladi. Lekin ish chizmasining asosiy kamchiligi shundaki, unda de
taining ko'rinishlari alohida-alohida tasvirlanadi. Shuning uchun, amal-
da, detaining ish chizmasi bilan birga ulaming yaqqol tasviri ham berila
di. Yaqqol tasviri, y a’ni aksonometrik proyeksiyasi yordamida berilgan
ish chizmalari tez va osongina o ‘qiladi.
Ayniqsa, ixtiro qiliniayotgan mashina konstruksiyasi chizmalarini
chizishda aksonometriya muhim ahamiyatga ega.
Aksonometrik tasvirlar har xil bo'ladi. Lekin ular ichida ko'proq
qo'llaniladigani parallel proyeksiyalar yordami bilan bajariladigan to 'g 'ri
burchakli aksonometrik proyeksiyalardir, chunki ularni yasashda oddiy
qonun va qoidalarga amal qilinadi.
Aksonometriya grekcha so'z bo'lib, «
akson» - o 'q va «metreo» -
o'lchaym an degan m a’noni anglatadi.
Aksonometriya nazariyasi chizma geometriya fanida to'liq ifoda qi
lingan. Biz bu yerda faqat konkret mashina detallari aksonometrik pro-
yeksiyalarining yasalishi bilan tanishib chiqamiz. Biroq, mashina detal
lari sirtlardan, sirtlar esa chiziqlardan, chiziqlar, o 'z navbatida, nuqtalar
dan hosil bo'lganligi tufayli, bu yerda aksonometrik proyeksiyalar
yasashni nuqtaning aksonometriyasini qurishdan boshlaymiz. Masalan,
A nuqta va uning o'zaro perpendikular joylashgan H, V, W proyeksiyalar
tekisliklaridagi ko'rinishlari
(A', A", A ’")ni koordinata o'qlari (Ox, Oy,
Oz) bilan birga «s» yo'nalishda P tekisligiga proyeksiyalasak, ak
sonometrik tasvir hosil bo'ladi (5.1-shakl).
Bu yerda
P tekislik aksonometriya tekisligi, o'qlam ing 0 ,x,, 0 ,y ,,
0,Zj ko'rinishi esa aksonometriya o'qlari deb ataladi. A nuqtaning P te-
kisligidagi
A, tasviri nuqtaning aksonometrik proyeksiyasi deyiladi.
Ox, Oy, Oz o'qlam ing har biriga biror natural (haqiqiy kattalik)
masshtab birligiga teng
Oe kesma o'lchab qo'yib, ularni «s» yo'nalishda
162
|
| |
A С 
m 
ya m — = — .
J - ‘z b e k ist 0n respublikasi oliy va ‘rta maxsus ta’lim vazirligi

To‘g ‘ri chiziqning izometrikproyeksiyasiniyasash. Buyumlaming
aksonometrik
proyeksiyalari, umuman, ulam ing ortogonal (to‘g ‘ri bur
chakli) proyeksiyalari bo'yicha yasaladi. 5 .4-shakl,
a da
AB to 'g 'ri chiziq
kesmasining to 'g 'ri burchakli proyeksiyasi berilgan.
Uning izometrik proyeksiyasini yasash uchun 5.2 -shaklda ko'r-
satilganidek, koordinata o'qlarini chizib olamiz. Koordinata boshi
О dan
(5.4-shakl,
b) Ox o'qi bo'yicha to 'g 'ri
burchakli proyeksiyadagi
(5.4-shakl,
a) OBx masofani, so'ngra
OAx ni ham o'lchab qo'yamiz.
Ax
va
Bx lardan
Oy o'qiga parallel chiziqlar chizib, u la rg a /4 ^ ',
BJ3' maso-
falar o'lchab qo'yiladi. Hosil bo'lgan
AB nuqtalar birlashtirilsa, to 'g 'ri
chiziq kesmasining gorizontal proyeksiyasining aksonametriyasi hosil
165
bo‘ladi. Endi
A va
В lardan
Oz ga parallel chiziqlar chizilib, ularga
A^A",
BJ3" masofalar o ‘lchab qo‘yib, hosil bo‘lgan
A va
В nuqtalar o ‘zaro tu-
tashtirilsa, to 'g 'ri chiziq kesmasining izometriyasi hosil bo'ladi.
Netware 4.11 Server umbenennen

3.4.20 Netware 4.11 Server umbenennen
DNF99720
Als Basis für diesen Tip dient TID 10021278 aus der Knowledgebase. Die dort beschriebene Prozedur wurde erfolgreich getestet, nachstehend die freie Übersetzung:
Ändern des Server-Namens oder der internen IPX-Adresse bei NetWare 4.1x-Servern
Die interne IPX-Adresse und der Server-Name dürfen nicht gleichzeitig geändert werden! Es darf jeweils nur eine Änderung gemacht werden.
Wenn die IPX-Adresse und der Server-Name geändert werden soll, muß die nachstehende Prozedur zweimal gemacht werden, einmal für die IPX-Adresse und einmal für den Servernamen.
Nachstehend die Prozedur für die jeweilige Änderung:
1. INSTALL laden, die AUTOEXEC.NCF editieren und die jeweilige Änderung machen.
2. den Server herunterfahren (down / exit) und neu starten.
3. An der Serverkonsole SET DSTRACE=*L eingeben (+ENTER).
4. Wenn der Server-Name geändert wurde, müssen in den Login-Skripts die Variablen, die den alten Server-Namen beinhalten, geändert werden.
5. NWAdmin starten, das Volume-SYS-Objekt auswählen, rechte Maustaste, RENAME auswählen und umbenennen (wenn nur die IPX-Adresse geändert wurde, ist dies nicht erforderlich). Ggf. für andere Volumes wiederholen.
6. Danach ein DSREPAIR über die gesamte NDS (vor allem, wenn mehrere Server im Netz sind).
3.4.21 ROLLCALL.NLM
DNF98721
Seit den neueren Service Packs mit DS.NLM 5.95 gibt es einen zusätzlichen Bildschirm mit der Ausgabe von ROLLCALL.NLM.
Dieses NLM wird von DS.NLM v 5.95 (oder neuer) automatisch nachgeladen.
Rollcall ist ein 'Dispatcher' zwischen dem Wan Traffic Manager und dem DS.NLM. Es wurde eingeführt, um eine 'Load independency' herzustellen. So ist es nicht notwendig, daß WANMAN.NLM vor DS.NLM geladen wird, es muß sogar nicht einmal vorhanden sein.
Momentan gibt es keine Optionen, diesen Screen zu deaktivieren oder zu verstecken. Novell schlägt in TID 2933920 vor, diesen Screen einfach zu ignorieren.
|