Кичик мутахассислар қуйидаги вазифаларни бажаради

Кичик мутахассислар қуйидаги вазифаларни бажаради:
Kомпьютер ва бошқа техникалардан, техникавий ва физикавий фанлар
соҳасига фойдаланиш усулларини қўллаш билан боғлиқ техник
топшириқларни бажаради; техник-жиҳоз ва транспортларни ишлатади;
машиналар, механизмлар, қурилмалар, мосламалар ҳамда муҳандис-техник
жиҳозлар ва асбобларга техник хизмат кўрсатиш ҳамда таъмирлаш, метал-
конструкцияларни ўрнатиш, дастгоҳларни ўрнатиш ва бошқа ишларни
амалга оширади;
Xом-ашѐ қазиб олиш ва қайта ишлаш, металлургия, қурилиш, бинолар ва
иншоатларни таъмирлаш ва уларга техник хизмат кўрстиш соҳасида ўз
касбий билимларини тадбиқ этади; босиш (қолиплаш) ишларини бажаради;
озиқ-овқат маҳсулотлари, тўқимачилик маҳсулотлари, ѐғоч ва метал
буюмлар, шу жумладан бадиий ҳунармандлик буюмларини ишлаб чиқаради
ва қайта ишлайди;
Болалар боғчаси ва бошланғич мактабларда таълим ва тарбия ишларини
амалга оширади.
Соғлиқни сақлаш, гигиена, инсонларга ғамхўрлик қилиш, қишлоқ
хўжалигида ўсимликларни, ҳайвонларни парвариш қилиш, етиштириш
бўйича зарур ишларни амалга оширадилар;
Кадрларни жой-жойига қўйиш ва уларнинг ижтимоий таъминоти, солиққа
тортиш ва туризмга алоқадор давлат хизматлари, бухгалтерия ҳисоби,
ҳуқуқий, статистик, иш юритиш корхоналарни бошқариш, тижорат, молия ва
савдо-сотиқ соҳасидаги билимларни техник қўллаш билан боғлиқ маъмурий
ва ишлаб чиқариш вазифаларини бажарадилар.
Одамлар ва юкларни миллий чегаралардан ўтказилиши устидан
назоратни амалга оширади.
Ижтимоий масалалар бўйича ѐрдам кўрсатадилар ва маслаҳат
берадилар.
Спорт ва бошқа қизиқарли тадбирларни ташкил этадилар ва
ўтказадилар, маданият ва санъат соҳасида ижодий фаолият кўрсатадилар;
Диний маросимларни ўтказишда аҳолига ѐрдам кўрсатадилар.
Касбий фаолият соҳаси (КФС)-касбий билим, малака вакўникмаларнинг
қўлланиш доирасидир, унинг номланиши иқтисодийсоҳалари номлари билан
мослаштирилади.
ЎМКҲТ таълим муассасаларидаги тайѐрлов йўналишлари-аниқ касбий
фаолият соҳасида мутахассисларга касбий таълимбериш доирасидир.
Мутахассисларнинг касбий фаолиятининг аниқсоҳасибўйича тайѐрлов
йўналишларининг номи меҳнатфаолиятининг мазмуни ва хусусияти орқали
аниқланади.
Касб-махсус тайѐргарлик ва иш тажрибаси натижасидамаълум бир
соҳада касбий фаолиятни амалга ошириш учун назарийбилимлар
мажмуасини, амалий кўникма ва малакаларни эгаллаган,унга жисмоний
имконият, ақлий қобилият ва юридик ҳуқуқларнитаъминловчи инсоний
меҳнат фаолиятининг(машғулотининг)туридир.
Ихтисослик - бирорта касб доирасида маълум бир фаолият
тури учун махсус тайѐрарлик ва иш тажрибалари билан эришилган
зарурий билимлар, кўникма ва малакалар мажмуаси.
ЎМКҲТ тайѐрлов йўналишлари ва касблар коди – касбийфаолият
соҳаларига мувофиқ касблар ва ихтисосликлар бўйичатайѐрлов йўналишлари
ихтисослаштирилган рўйҳатининг рақамлибелгисидир.
Таснифлагичда қуйидаги тўққизта билим соҳаси назарда тутилган:
100000 – таълим;
200000 – гуманитар фанлар ва санъат;
300000 – ижтимоий фанлар;
400000 – фан;
500000 – муҳандислик, ишлов бериш ва қурилиш тармоқлари;
600000 – қишлоқ ҳўжалиги;
700000 – соғлиқни сақлаш ва ижтимоий таъминот;
800000 - Хизматлар;
Таснифлагичда таълим босқичлари ва таълим соҳалари, тайѐрлов
йўналишлари ва касблар еттита рақамли код билан белгиланади.
Таълимнинг халқаро классификациясига биноан таълим босқичи-ўрта
махсус, касб-ҳунар таълими 3-рақами билан белгиланади. Масалан: 3144610,
3210210, 3380110 ва бошқалар.
Биринчи рақам - таълим дастури босқичи коди;
Иккинчи рақам - билим соҳаси коди;
Учинчи рақам - таълим соҳаси коди;
Тўртинчи ва бешинчи рақамлар - тайѐрлов йўналиши коди;
Олтинчи ва еттинчи рақамлар - касблар коди.
Узлуксиз таълим тизимидаги ўрта махсус, касб-ҳунар таълими ва олий
таълим (бакалавриат)да узвийликни таъминлаш мақсадида Ўрта махсус,
касб-ҳунар таълимидаги тайѐрлов йўналишлари кодлари олий таълимининг
бакалавриат таълим йўналишлари кодларига мослаштирилган.
Таснифлагичдан қуйидаги вазифаларни ҳал этишда фойдаланилади
Ҳудудий бандлик дастурларини ишлаб чиқиш.
Миллий
ва
ҳудудий
меҳнат
бозорларида
ижтимоий
меҳнат
соҳасидаги жараѐнларни тахминлаш ва тартибга солиш.
Иш кучининг самарадорлигини ва иш кучига кетадиган сарфларни
аниқлаш.
Меҳнатга ҳақ тўлашни тартибга солиш ва меъѐрлаштиришни
такомиллаштириш.
Халқ хўжалигининг кадрларга бўлган эҳтиѐжини таъминлаш ва
асосланган узлуксиз таълим дастурини ишлаб чиқиш.
Меҳнат
статистикаси
соҳасида
ахборотнинг
халқаро
миқѐсда
таққосланишини таъминлаш.
«Кичик мутахассис» малакаси тоифасига кирмайдиган шахсларни
мутахассисликларининг белгиланиши
Таснифлагичнинг 4-устунида интеллектуал лаѐқати(ақлий ривожланиш
хусусиятлари) бузилган шахсларни ўқитиш мумкин бўлган бирдан-бир
ихтисосликлар
битта
юлдузча
(*)
билан
кўрсатилган.
Ушбу
мутахассисликлар Ўзбекистон Республикаси меҳнат ва ижтимоий
таъминот вазирлиги томонидан тасдиқланган ақлий ва жисмоний жиҳатдан
камчиликка эга шахсларни ўқитиш мумкин бўлган касблар ва
мутахассисликлар асосида белгиланган. Ўқиш муддати касаллик даражасига
қараб 1 йилдан 2 йилгача.
Таснифлагичнинг 4-устунида иккита юлдузча (**) билан жисмоний
ривожланиш ўзига хос хусусиятларга эга бўлган ва имкониятлари чекланган
шахсларни ўқитадиган бирдан-бир ихтисосликлар кўрсатилган. Мазкур
мутахассислар Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги
томонидан тасдиқланган, жисмоний ривожланишида камчилиги бор ва
болаликдан ногирон шахслар учун мўлжалланган махсус мактабларнинг
битирувчилари учун тузилган ҳамда касблар ва мутахассисликлар
кўрсатилган рўйхат асосида белгиланган. Ўқиш муддати 2 йил.
Таснифлагичнинг 4-устунида учта юлдузча (***) билан академик
лицейларнинг
битирувчилари
эгаллайдиган
касбга
йўналтирувчи
ихтисосликлар белгиланган. Ўқиш муддати 3 йил (чуқурлаштирилган
умумтаълим тайѐргарлиги билан қўшиб олиб борилган ҳолда).
Таснифлагичнинг 4-устунида тўртта юлдузча (****) билан 11 йиллик
умумтаълим мактаб-ларининг битирувчилари олий ўқув юртига киролмаган
ҳолларда, янги бозор муносабатларига ўтиш даврида уларни ижтимоий
ҳимоя қилиш мақсадида мўлжалланган ихтисосликлар кўрсатилган.
Таснифлагич бундай шахслар тоифасига нисбатан тўққиз йиллик таълимга
тўлиқ ўтгунга қадар амал қилади. Ўқиш муддати 1 йил.
Ўқишни тугатадиган битирувчиларга Ўзбекистон Республикаси Олий ва
ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан белгиланган намунада
тасдиқланган дипломлар ва сертификатлар берилади.
Ўрта махсус, касб-ҳунар таълимидаги тайѐрлов йўналишлари, касблар
ва ихтисосликлар Таснифлагичига ўзгартиришлар киритиш тартиби
Мазкур
таснифлагич
тайѐрлов
йўналишлари,
касблар
ва
ихтисосликларнинг асос бўлувчи рўйҳати бўлиб, у қўшимчалар ва
ўзгартиришлар киритиш учун очиқдир.
Таснифлагичга ўзгартиришлар ва қўшимчалар киритишга оид
таклифлар Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим
вазирлигининг ўрта махсус, касб-ҳунар таълими марказига тақдим этилади.
Таснифлагичга ўзгартиришлар ва қўшимчалар киритиш Ўзбекистон
Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигининг ўрта махсус, касб-
ҳунар таълими маркази томонидан амалга оширилади
Хулоса
Davlat ta‟lim standarti quyidagi maqsadlarni amalga oshirishni ko„zda
tutishi lozim:
-ta‟limberishningsifatimasalalaridashaxs,
jamiyatvadavlatmanfaatlarinihimoyaqilishvakadrlartayyorlash,
ta‟limiyxizmatlarnitavsiyaetishmehnatbozoriniyuqorimalakalikadrlarbilanta‟minlas
h;
-shaxs, davlat va jamiyat ehtiyojlariga mos kadrlar tayyorlash va ta‟lim
berish sifatini oshirish, xalqaro tajribalar asosida fan va texnikani rivojlantirish;
-kadrlar tayyorlash va ta‟lim jarayonida muvofiqlik va uzluksizlikni
ta‟minlash;
-ta‟limning barcha shakl va bo„g„inlarida o„quv tarbiya jarayonini
mukammallashtirishga ko„mak berish;
-ta‟limiy xizmat ko„rsatishda raqobat bo„lishini ta‟minlash;
Ta‟limni standartlashtirishning vazifalari:
Ta‟lim berish va kadrlar tayyorlash, tavsiya etiluvchi ta‟limiy xizmatlar
ro„yxati va sifatiga yuqori talablar belgilash.
Davlat shaxs ehtiyoji uchun zarur bo„lgan ta‟lim berish va uning oqibat
natijasining muayyan talablarni o„rnatuvchi me‟yoriy hujjatlar tizimini ishlab
chiqish, shuningdek mazkur xujjatdan to„g„ri foydalanishni nazorat qilish.
Milliy standart talablarini xalqaro mezonlar bilan uyg„unligini ta‟minlash.
Ta‟lim to„g„risidagi milliy hujjatlarning shu turdagi hujjatlarga mos kelishini
ta‟minlash.
Uzluksiz ta‟lim jarayoning tarkibiy qismlari va tarkibiy unsurlariaro
bog„liqlik va muvofiqlik bo„lishiga erishish.
Ta‟lim berish va kadrlar tayyorlashda yuqori natijalarga erishuvda moddiy
boyliklar, vaqt va boshqa sarf-xarajatlarni kamaytirish.
O„quv-tarbiya jarayoni va umuman, ta‟lim uchun me‟yor, qoida, ko„rsatma
va talablar belgilash.
Standartlash buyicha xalqaro tajribalarni bevosita qo„llash amaliyotini
kengaytirish, agar ulardagi talablar O„zbekiston Respublikasining ta‟limi fani,
madaniyati, texnikasi va texnologiyasi uchun mos tushsa chet el davlatlari milliy
standarlari yo„riqidan foydalanish.
Pedagogik texnologiyalar (o„quv-o„qituv va tarbiya metodikasi o„qitishning
texnik vositalari va b.)ga muayyan talablar belgilash.
Ta‟lim darajasini, ta‟lim olayotganlar va bitiruvchilar malakasini baholash
va nazorat qilishninig me‟yoriy-texnik va metodik ta‟minotini yuzaga keltirish.
Ta‟lim standartlari turli mamlakatlarda turlicha amalga oshiriladi. Lekin
ta‟limga nisbatan “standart” atamasidan foydalanish yaqindan ishlatila boshlandi.
Bizning mamlakatimizda ta‟limni sandartlashga asosan 1993 yildan kirishildi .
Davlat ta‟lim standartlarini ishlab chiqish va uni hozirgi bosqichda amaliyotga
tatbiq etishning imkoniyati yuzaga keldi.
Standartni ishlab chiqish “Ta‟lim to„g„risida” gi qonunning 7-maddasi va
muayyan bandlarida, “Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi”da ta‟limning mazmuni
haqida bayon etilgan umumiy talablarga ko„ra amalga oshiriladi.
Standart vositasida ta‟limning talab etilgan darajasinibir me‟yorda
saqlash,uni jamiyat taraqqiyoti istiqboliga ko„ra takomillashtirish amalga
oshiriladi.
Standart oldiga quyidagi tallablar quyiladi:
1.Mamlakatningijtimoiy-iqtisodiyrivojiehtiyojlarivaxalqarotajribalarni tahlil
qilish asosida ta‟lim jarayonidagi barcha manfaatdor tomonlarning imkoniyatlarini
hisobga olish.
2.Standartda, avvalo, oqibat natijalarni me‟yorlashtirish ko„zda tutiladi.
3.Standartlarda ta‟limning shakli, bosqichi va sohalari bo„yicha muvofiqlik
tajribalarini saqlash talab etiladi.
4.Standart mazmuni va ichki tuzilishiga ko„ra, shaxs kamolotini ta‟minlash
nuqtai nazarida to„laqonli bo„lishi lozim.
5.Standartlardagi har bir band bayoni uning yaxlitligini ta‟minlaydigan izchil
va ta‟limning maqsadlarini to„la qamrab olganligi nuqtai nazaridan iloji bor qadar
mukammal bo„lishi kerak.
6.O„zining ichki tuzilishi, mazmun-mundarijasiga ko„ra standart davlatning,
mintaqaning va ta‟lim muassasining manfaatlari mutanosibligini. Huquqini aks
ettirishi lozim.
7.Mazmunan standart o„quv yuklamalarini me‟yorlashtirishi lozim.
8.Standartning mazmun-mundarijasiga undan foydalanuvchilarning barcha
toifalarini hisobga olmog„i darkor.
9.Standart texnik vositalari bilan tekshirish ehtimoliga mo„ljallangan, ya‟ni
texnik jihatdan qulay bo„lishi lozim.
YUqoridagi tallablardan kelib chiqib ta‟lim standartlari bir necha bosqichda
olib boriladi. Davlat ta‟lim standartlar shunday me‟yorlarni belgilaydiki, unga
amal qilish O„zbekiston miqyosidagi yagona pedagogik muhitni saqlab turishni
ta‟minlaydi, jahon madaniyati tizimida, fan, texnika va texnologiya yangiliklari
ta‟sirida shaxsning uyg„unligini ta‟minlaydi.
Ta‟lim standartini amaliyotga kiritish har bir ta‟lim oluvchining muayyan va
oldindan belgilab qo„yilgan ma‟lumotni olish uchun kafolat berishga imkoniyat
yaratadi, oqibatda kadrlar tayyorlash sifati va samaradorligi oshadi.
|