nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
Elementnishartbo‘yichatopish: using System

|
Elementnishartbo‘yichatopish: using System
|
bet | 8/16 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 141,69 Kb. | | #241912 |
Bog'liq Latofat777 Elementnishartbo‘yichatopish: using System;
classArrayErr
{
staticvoid Main()
{
varpeople=newstring[]{"Ali","Vali","Abbos","Nodir","Salohiddin","Oybek", "Bekmurod"};
//satruzunligi4tabelgidankattabo‘lganbirinchivaoxirgielementlarnitopish string first = Array.Find(people, rr => rr.Length >4);
Console.WriteLine(first);// Abbos
stringlast=Array.FindLast(people,rr=>rr.Length>4); Console.WriteLine(last); // Bekmurod
//satruzunligi5ga tengelementlarnitoping
string[]group=Array.FindAll(people,rr=> rr.Length== 5);
foreach(varperson ingroup)Console.Write(person+"");
//AbbosNodirOybek Console.ReadKey();
}
}
Elementlarningtartibiniteskarisigao‘zgartiramiz: using System;
classArrayErr
{
staticvoid Main()
{
varpeople=newstring[]{"Ali", "Vali","Abbos","Nodir","Salohiddin","Oybek", "Bekmurod"};
Array.Reverse(people);
for(inti=0;i
Write(people[i]+"");
Console.WriteLine();
Array.Reverse(people,1, 3);
for(inti=0;i
Write(people[i] +""); Console.ReadKey();
}
}
Dasturnatijasidaquyidagiqiymatlar chiqadi
BekmurodOybekSalohiddinNodirAbbosValiAli BekmurodNodirSalohiddinOybekAbbosValiAli Massivlarda foreach sikli
C# da har qanday qiymatlar to‘plamining elementlarini takrorlash uchun ajoyib sikl ishlatiladi. Massiv elementlarini takrorlash uchun shartli va parametrli sikllardan foydalanish mumkin. Masalan, massivning elementlarini ko‘rsatish uchun quyidagicha yozish zarur:
for (int i = 0; i < sort.Length; i++) Console.WriteLine(sotr[i]);
Biroq bunday kod biroz noqulay ko‘rinishi mumkin. Shuning uchun foreach siklidan foydalanish ancha oson:
foreach(string s in sort) Console.WriteLine(s);
Bundaysiklningsintaksisi quyidagicha ko‘rinadi:
|
| |
I-BOB. Bir o‘lchovli massivlar va ulardan foydalanish

|
I-BOB. Bir o‘lchovli massivlar va ulardan foydalanish
|
bet | 2/16 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 141,69 Kb. | | #241912 |
Bog'liq Latofat777
Bir turga mansub bo‘lgan yagona nom bilan saqlanuvchi tartiblanga nma’lumotlar majmuasi massiv deyiladi. Massivlar yagona o‘zgaruvchi bilan kompyuter xotirasiga saqlanadi, uning elementlari ma’lum bir indekslar bilan tartiblab joylashtiriladi. Massivlar yagona nom bilan bir nechta qiymatnio‘zidamujassamlashtiradi,bulargamatematikadagivektorlarnimisolkeltirishmumkin. Vektor ham yagona nom bilan saqlanib tarkibida bir nechta qiymatni o‘zida mujassamlashtiradi. Vektorning ham elementlari bir turga mansub va tartiblangan holda bo‘ladi.
Odatda, massivlar katta hajmdagi tartiblangan, lekin chekli elementlarga oid masalalarni hal etishda qo‘l keladi. Dastur ishlatilishi davomida massivlar aniq nomga ega bo‘lishi va uning elementlari ma’lum birturda bo‘lishi kerak. Bir o‘lchovli massivlar kompyuterxotirasigaquyidagi shaklda saqlanadi.
|
[0]
|
[1]
|
[2]
|
[3]
|
[4]
|
[5]
|
[6]
|
[7]
|
massiv
|
2
|
4
|
6
|
8
|
10
|
12
|
14
|
16
|
Massiv tarkibida elementlar mavjud bo‘ladi. Massivda joylashgan elementlar soni uning o‘lchamini bildiradi. Massivning elementi turgan o‘rni uning indeksi deyiladi . Massivning elementiga uningindeksiorqalimurojaatqilinadi. Massivning indeksisifatidabutunsonlarxizmat qiladi. Har bir massiv o‘zining individual nomiga ega bo‘lishi kerak, ya’ni bir xil nomdagi massivla bo‘lmaydi. Ularningnomioldine’lonqilinganoddiyo‘zgaruvchinomibilanustma-ust tushmasligi kerak.
|
| |
void Copy (Array m1, int index1, Array m2, int index2, int length)

|
void Copy (Array m1, int index1, Array m2, int index2, int length)
|
bet | 7/16 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 141,69 Kb. | | #241912 |
Bog'liq Latofat777void Copy (Array m1, int index1, Array m2, int index2, int length) – m1 massivining index1 indeksidan boshlab, m2 massivning index2 indeksidan boshlab length uzunlikdagi elementlarni nusxalash. voidReverse(Arraymassiv_nomi) massivelementlariniteskaritartibda chiqaradi.void Sort(Array massiv_nomi) bir o‘lchovli massivning elementlarini o‘sish tartibida tartiblaydi. Find([] array, Predicate moslik) - moslik parametri tomonidan belgilangan predikat shartini qanoatlantiradigan array massivning birinchi elementini qaytaradi, aks holda default tipidagi qiymatni qaytaradi.[] FindAll([] array, Predicate moslik) - array massivining moslik parametri bilan belgilangan predikat shartini qanoatlantiradigan barcha elementlarini qaytaradi, aks holda nol uzunlikdagi massivni qaytaradi.int FindIndex([] array, Predicate moslik) - moslik parametri bilan belgilangan predikat shartini qanoatlantiradigan array massivning birinchi elementi indeksini qaytaradi, aks holda -1 qiymatini qaytaradi.
usingSystem; classArrayErr
{
staticvoid Main()
{
varpeople=newstring[]{"Abbos","Nodir","Salohiddin","Abbos","Abbos", "Bekmurod"};
//"Nodir"elementiningindeksini qaytarish
intNodirIndex=Array.BinarySearch(people,"Nodir");
//Birinchi"Abbos"elementiningindeksiniqaytarish
intAbbos1 =Array.IndexOf(people, "Abbos");
//Oxirgi"Abbos"elementiningindeksini qaytarish
intAbbos2=Array.LastIndexOf(people,"Abbos");
//satruzunligi6dankattabo‘lganbirinchielementningindeksini toping
intL1=Array.FindIndex(people,person=>person.Length>6);
//satruzunligi6dankattabo‘lganoxirgielementningindeksinitoping intL2=Array.FindLastIndex(people,person=>person.Length>6); Console.WriteLine(NodirIndex);
Console.WriteLine(Abbos1); Console.WriteLine(Abbos2); Console.WriteLine(L1); Console.WriteLine(L2); Console.ReadKey();
}
}
|
| |
int[]nums =new int - Qarshi davlat universiteti matematika va kompyuter ilmlari fakulteti

|
Qarshi davlat universiteti matematika va kompyuter ilmlari fakulteti
|
bet | 5/16 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 141,69 Kb. | | #241912 |
Bog'liq Latofat777int[]nums =new int[10] {99, 10, 100, 18, 78,23, 63, 9, 87, 49 };
Ushbu e’londa numsmassivining o‘lchami aniq 10 deb belgilab qo‘yiladi.
C# da massiv chegaralariga qat’iyan amal qilish zarur. Buni quyidagi dasturda tekshirib ko‘ramiz, bu holda massiv chegarasidan chiqib ketish holati keltirilgan.
usingSystem; classArrayErr
{
staticvoid Main()
{
int[]sample=newint[10]; int i;
//Massivchegarasidanchiqibketish.
for(i=0;i<100;i++) sample[i] = i;
}
}
io‘zgaruvchining qiymati 10 ga yetishi bilan IndexOutOfRange Exceptionturi dagi istisno yuzaga keladi, u massiv indeksi chegarasidan chiqib ketadi va dastur muddatidan oldin tugaydi Massivlarda elementlar bilan ishlash uchun sikl operatorlariga murojaat qilamiz. Masalan, quyidagi misolda dinamik massivga qiymat berish hamda uning elementlarini chop etish amallar ko‘rsatilgan.
usingSystem;
internalclassArrayExample
{
privatestatic void Main()
{
int[]sample=newint[10]; int i;
for(i=0;i<10;i++) sample[i] = i;
for(i =0; i <10;i++)
Console.WriteLine("sample["+i+"]="+sample[i]); Console.ReadKey();
}
}
Sxematikravishda, namunaviymassivni shutarzdako‘rsatish mumkin.
0
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|
sample[0]
|
sample[1]
|
sample[2]
|
sample[3]
|
sample[4]
|
sample[5]
|
sample[6]
|
sample[7]
|
sample[8]
|
sample[9]
|
Dasturda sample massivning elementlari sifatida i ning qiymatlari kelmoqda. Xuddi shunday massiv elementlarini klaviatura orqali ham kiritish mumkin. Buning uchun quyidagi kodni yozamiz:
|
| |
foreach(Sikl_ozgaruvchisi_turi,ozgaruvchi_nomi,in

|
foreach(Sikl_ozgaruvchisi_turi,ozgaruvchi_nomi,in
|
bet | 9/16 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 141,69 Kb. | | #241912 |
Bog'liq Latofat777foreach(Sikl_ozgaruvchisi_turi,ozgaruvchi_nomi,inqiymatlar_toplami)
Buko‘pinchayangiboshlovchilargatushunarsizko‘rinishimumkin,lekinbarchaqiymatlar to‘plami bilan ishlashda ushbu siklning osonligini tushunasiz.
XodimlarorasidanAxmedovfamiliyasigatengbo‘lganlariningsoninitopishdasturini ko‘rib chiqamiz.
usingSystem;
publicclassEnumTest
{
publicstaticvoid Main()
{
string[]sort={"Berdiyev","Choriyev","Axmedov","Turdiyev","Soliyev","Axmedov"};
intk =0;//Hisoblagich
foreach (stringsinsort)
{
if (s=="Axmedov")
{
k++;
}
Console.Write(s+"");
}
Console.WriteLine("\nSizda{0}taAxmedovbor",k); Console.ReadKey();
}
}
Dastur natijasi:
BerdiyevChoriyevAxmedovTurdiyevSoliyevAxmedov Sizda 2 ta Axmedov bor
Siklda massiv elementi berilgan familiyaga mos kelishini tekshiramiz, agar u mos kelsa, hisoblagichni oshiramiz va keyingi iteratsiyaga o‘tamiz. Barcha xodimning familiyasini ko‘rsatamiz.
Umuman olganda, hayotda bunday holatlar tez-tez uchraydi, lekin ular biroz boshqacha tarzda hal qilinadi. Bu shunchaki misol sifatida xizmat qiladi.
Sort() funksiyasi yordamida massivni o‘sish tartibida tartiblash using System;
classArrayErr
{
staticvoid Main()
{
var people = new string[] {"Ali", "Vali","Abbos", "Nodir", "Salohiddin", "Oybek", "Bekmurod"};
Array.Sort(people,1,3);
foreach(varv1inpeople) Console.Write(v1+""); Console.WriteLine();
Array.Sort(people);
foreach(varpersoninpeople) Console.Write(person+"");
Console.ReadKey();
}
}
Dastur natijasi:
|
| |
int[]nums=newint - Qarshi davlat universiteti matematika va kompyuter ilmlari fakulteti

|
Qarshi davlat universiteti matematika va kompyuter ilmlari fakulteti
|
bet | 4/16 | Sana | 18.05.2024 | Hajmi | 141,69 Kb. | | #241912 |
Bog'liq Latofat777int[]nums=newint[5]; nums[0] = 1;
nums[1]=2;
nums[2]=3;
nums[3]=5;
nums[4] = 7; Console.WriteLine(nums[3]);//5
Bizda faqat 5 ta element uchun belgilangan massiv mavjud bo‘lgani uchun, masalan, oltinchi elementni qo‘llay olmaymiz, ya’ni: nums[6]=8;. Agar ushbu ifodani yozsak Index OutOf Range Exception turidagi xatolikni keltirib chiqaradi.
Massivni initsializatsiya qilish Quyidabiro‘lchovlimassivni initsializatsiya qilishning umumiy shaklikeltirilgan: [] ={val1,val2, val3,..., valN};
Bu yerda, val1 - valN navbat bilan, chapdan o‘ngga va indeks tartibida berilgan dastlabki qiymatlarni bildiradi. Massiv boshlang‘ich qiymatlarini C# da saqlash uchun yetarli miqdordagi xotira avtomatik ravishda ajratiladi va new operatoridan foydalanish zarurati yo‘qoladi. Misol sifatida, quyida massiv elementlarining o‘rtacha arifmetik qiymatini hisoblaydigan dastur keltirilgan.
usingSystem;
classAverage
{
staticvoid Main()
{
int[]nums ={99,10, 100, 18, 78, 23,63, 9, 87, 49 };
intavg=0;
for(inti = 0; i <10; i++) avg=avg+nums[i];
avg = avg / 10; Console.WriteLine("O‘rtacha:"+avg);
}
}
Dastur natijasi:
O'rtacha:53
Massivni ishga tushirishda new operatorini ham ishlatish mumkin, garchi bunga alohida ehtiyojbo‘lmasaham.Masalan,quyida keltirilgan kodto‘g‘rideb hisoblanadi,ammo yuqoridagi dasturda nums massivini initsializatsiya qilish uchun ortiqcha hisoblanadi.
int[]nums =new int[] {99, 10, 100, 18, 78, 23, 63, 9, 87, 49};
Agar new operatori massiv mavjud bo‘lgan qatorga mos keladigan o‘zgaruvchiga tayinlangan bo‘lsa, uning ko‘payishiga qaramay, new operatori bilan massivni initsializatsiya qilish yaxshiroq bo‘ladi. Masalan:
int[] nums;
nums=newint[] { 99, 10,100, 18, 78,23, 63, 9,87, 49 };
Bunday holda, nums o‘zgaruvchisi birinchi qatorda e’lon qilinadi va ikkinchisida esa boshlanadi.
Eslatma: Bir massivni ishga tushirishda uning o‘lchamlari aniq belgilanishi mumkin, ammo bu o‘lchov elementlari soni bilan mos kelishi kerak.
Misolsifatida,quyidanumsmassiviniinitdializatsiyaqilishning yanabirusulimavjud.
|
| |
Toshkent farmatsevtika instituti fizika, matematika va axborot texnologiyalari kafedrasi

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI SOG’LIQNI SAQLASH VAZIRLIGI
TOSHKENT FARMATSEVTIKA INSTITUTI
FIZIKA, MATEMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI KAFEDRASI
“TASDIQLAYMAN”
O’quv ishlari bo’yicha prorektori dotsent S.U.Aliyev
“___” __________________
FIZIKA
FANIDAN MA’RUZALAR MATNI
Suyuqlik va gazlar mexanikasi. Suyuqlik va gazlarda bosim. Paskal va Arximed qonunlari.
TOSHKENT - 2015
Ushbu ma’ruzalar matni Sanoat farmatsiyasi fakulteti talabalariga muljallangan. Fizika fani bo‘yicha tuzilgan fan dasturlari asosida 18 ta mavzuga yozilgan.
Tuzuvchi:
K.K.Shodmonov – TFI, “Fizika, matematika va axborot
texnologiyalari” kafedrasi mudiri, k.f.n., dotsent.
I.I.Kurbonov – TFI, “Fizika, matematika va axborot
texnologiyalari kafedrasi” katta o’qituvchisi.
N.B.Sodiqova – TFI, “Fizika, matematika va axborot
texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi.
Z.B.Tursunova – TFI, “Fizika, matematika va axborot
texnologiyalari” kafedrasi katta o’qituvchisi.
Taqrizchilar:
B.Sapayev – Toshkent Davlat agrar universiteti “Oliy matematika, fizika va kimyo” kafedrasi mudiri, f.- m. f. d.
M.N.Mamatqulov – Toshkent kimyo texnologiyalari instituti, “Fizika va elektrotexnika” kafedrasi katta o’qituvchisi, f.-m. f. n.
N.X.Ulug’murodov – TFI, “Fizika, matematika va axborot
texnologiyalari kafedrasi” dotsenti, t.f.n.
Mrkaziy uslubiy kengashda ko‘rib chiqildi.
2015 yilning - maydagi - sonli bayon
MUK raisi Aliev S.U.
Ma’ruzalar matni Toshkent farmatsevtika institutining
Ilmiy kengashida ko‘rib chiqilgan va tasdiqlangan.
2015 yilning -maydagi -sonli bayonnomasi.
Ilmiy kengash kotibi Haydarov V.
|
Eurasian journal of technology and innovation

Eurasian journal of technology and innovation
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
bet
1/3
Sana
14.05.2024
Hajmi
0,68 Mb.
#232205
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
Bosh sahifa
Aloqalar
Bosh sahifa
Dərs
Mühazirə
Qaydalar
Referat
Xülasə
Yazı
Eurasian journal of technology and innovation
Download
0,68 Mb.
Matnni ko'rish
Toshkent davlat transport universiteti avtomobil yo`llari muhandisligi fakulteti mustaqil ish bajardi harakat xavf mustaqil ish yangi

|
Toshkent davlat transport universiteti avtomobil yo`llari muhandisligi fakulteti mustaqil ish bajardi
|
bet | 1/6 | Sana | 16.05.2024 | Hajmi | 0,52 Mb. | | #238560 |
Bog'liq harakat xavf mustaqil ish yangi
TOSHKENT DAVLAT TRANSPORT UNIVERSITETI AVTOMOBIL YO`LLARI MUHANDISLIGI FAKULTETI
MUSTAQIL ISH
BAJARDI: YMSH-1 Guruh talabasi Ibodov Shamshod
TEKSHIRDI: Musulmanov K
TOSHKENT-2023
Mavzu :Shahar yo’llari va ko’chalaridagi avtobus bekatlariga harakat xavfsizligi bo’yicha qoyilgan meyoriy talablarni o’rganish . - Reja
- 1)Kirish
- 2)Shahar yo’llari va ko’chalaridagi avtobus bekatlari
- 3) Shahar yo’llari va ko’chalaridagi avtobus bekatlariga harakat xavfsizligi bo’yicha qoyilgan meyoriy talablaritalari
- 4) Foydanalingan adabiyotlar
- 5)xulosa
Kirish - Avtobusda yo‘lovchilar tashilishini tashkil etish uchun tegishli inshoot va jihozlardan iborat bo‘ladigan komplekslar qurilishi nazarda tutiladi. Bu komplekslarning asosiy vazifasi – avtobuslarning to‘xtashi, turishi va jo‘nashini tashkil etish, yo‘lovchilarni olish, tushirish, ular avtobus kutib turishi, dam olishiga sharoit yaratish, hojatxona, aloqa, ovqatlanish inshootlari bilan ta’minlash hisoblanadi. Avtobus aloqasi xalq xo‘jaligidagi o‘rni, tashish usuli, yo‘nalishi va nomlanishi bilan tasniflanadi.
Avtobus harakat tartibi harakat jadvaliga qarab belgilanadi. Ekspluatatsiya xizmati va boshqa avtobus boshqarish xizmatlarining ishi harakat jadvaliga bog‘liq bo‘ladi. Harakat jadvaliga amal qilish avtobus xo‘jaligi asosiy ko‘rsatgichlaridan biri hisoblanadi.Avtobus harakati jadvali umumiy yo‘nalish, statsion, nazorat, avtobus va yo‘lovchi turlariga bo‘linadi. Umumiy yo‘nalish jadvali – boshqa avtobus harakat javdvallarini tuzish uchun asos bo‘ladi. Unda har bitta avtobusning parkdan chiqish, boshlanish punktidan jo‘nash va oxirgi punktga yetib kelish vaqti yoziladi. - Avtobus harakat tartibi harakat jadvaliga qarab belgilanadi. Ekspluatatsiya xizmati va boshqa avtobus boshqarish xizmatlarining ishi harakat jadvaliga bog‘liq bo‘ladi. Harakat jadvaliga amal qilish avtobus xo‘jaligi asosiy ko‘rsatgichlaridan biri hisoblanadi.Avtobus harakati jadvali umumiy yo‘nalish, statsion, nazorat, avtobus va yo‘lovchi turlariga bo‘linadi. Umumiy yo‘nalish jadvali – boshqa avtobus harakat javdvallarini tuzish uchun asos bo‘ladi. Unda har bitta avtobusning parkdan chiqish, boshlanish punktidan jo‘nash va oxirgi punktga yetib kelish vaqti yoziladi.
- Nazorat jadvaliga ko‘ra oraliq punktlarda nazoratchi-taftishchilar haydovchilar avtobus harakati jadvaliga amal qilayotganini tekshirishadi. Statsion jadval avtobus yo‘nalishining boshlanish va oxirgi stansiyalari uchun tuziladi Avtobus jadvallari har bitta avtobus uchun, uning parkdan chiqib ketish va parkka qaytib kelish vaqti hisobga olib tuziladi. Bu jadval har bitta haydovchida bo‘lishi kerak. Yo‘lovchilar uchun jadval yo‘lovchilarga ma’lumot berish uchun tuziladi va yo‘nalish boshlanish, oraliq va oxirgi stansiyalarida ilib qo‘yiladi.
|
| |
Ikromov Nozim Muzrapovich

Ikromov Nozim Muzrapovich
TUSHLIK
|
13:20-14:00
|
2.4
|
OAV va ijtimoiy tarmoqlar bilan ishlash. Partiya faoliyatini yoritishning samarali tizimini tashkil etish. Partiya nashrlari va boshqa OAV bilan oʻzaro hamkorlik.
|
14:00-15:20
|
1
|
1
|
TerDU Jinoyat huquqi va fuqarolik protsessi kafedrasi katta o‘qituvchisi Bo‘riyev Odil Qobilovich
|
2.5
|
Har bir partiyaning mafkurasi (sotsial-demokratiya, liberal demokratiya, konservatizm va b.) hamda siyosiy maydondagi oʻrnidan kelib chiqib (soʻl, soʻl markaz, markaz, oʻng markaz, oʻng va b.) saylovoldi platformasining ishlab chiqish va uning mazmunini targʻib qilish texnologiyalari.
|
15:20-16:50
|
1
|
1
|
TerDU O‘zbekiston tarixi va manbashunosligi kafedrasi dotsenti Abdulloyev Shuxratjon Boboismoilovich
|
3-KUN
|
3.1
|
Saylov qonunchiligiga kiritilayotgan oʻzgartirishlar. Proporsional, majoritar va aralash saylov tizimlari
|
09:00-10:20
|
1
|
1
|
TerDU Jinoyat huquqi va fuqarolik protsessi kafedrasi dotsenti Mallayev Normamat Ramazanovich
|
3.2
|
Saylov kampaniyasini strategik rejalashtirish. Saylov texnologiyalarining zamonaviy shakllari.
|
10:30-11:50
|
1
|
1
|
TerDU Jinoyat huquqi va fuqarolik protsessi kafedrasi o‘qituvchisi Avliyaqulov Adham Alisherovich
|
3.3
|
Xalqaro kuzatuvchilar, shu jumladan YEXHT tashkiloti vakillari bilan ishlash.
|
12:00-13:20
|
1
|
1
|
TerDU Jinoyat huquqi va fuqarolik protsessi kafedrasi o‘qituvchisi Nazarov Rahim Toshtemirovich
|
TUSHLIK
|
13:20-14:00
|
3.4
|
Siyosiy bahslar va partiyalararo debatlarda ishtirok etish. Notiqlik sanʼati
|
14:00-15:20
|
1
|
1
|
TerDPI Falsafa va ma’naviyat asoslari kafedrasi mudiri dotsent Rasulov Hakim Mamanovich
|
|
TEST SINOVLARI
|
15:30-17:00
|
Monopoliya tushunchasi

|
Monopoliya tushunchasi
|
bet | 1/4 | Sana | 24.11.2023 | Hajmi | 74 Kb. | | #104666 |
Bog'liq 1355630600 41121
www.arxiv.uz
Reja:
1. Monopoliya tushunchasi
2. Bozorning asosiy modellari
3. Aksmonopoliya siyosati
Monopoliya tushunchasi
Bozor iqtisodiyotida monopoliya raqobatga qarshi kuch sharoitida paydo bo`ladi va u raqobat ta`siri sharoitini o`zgartiradi.
Monopoliya — bu bozorda yuzaga keladigan iqtisodiy hodisa bo`lib, unda yirik sotuvchi yoki xaridorlar o`z iqtisodiy qudratiga suyanib, boshqa bozor ishtirokchilariga hukmlarini o`tkazadilar. Bunda monopolchilarning shaxsiy manfaatiga asoslangan, ularning foydasini ko`zlagan shartlar qolgan barcha uchun majburiy hisoblanadi. Bularga nisbatan boshqalar bozorga ta`sir o`tkazish kuchiga ega bo`lmay, o`z manfaatlarini ko`zlash imkonidan mahrum bo`ladilar. Taklif hajmi va bozordagi baho monopoliya tomonidan belgilanadi.
Monopoliya holati firmalarga juda qo`l keladi. Chunki xaridorlarga qaram bo`lish, ularning didiga qarab ish tutish zaruratidan holi bo`linib, ularning talabiga zid ish ko`rish imkoni tug`iladi. Agarda xaridorlar majburiy qo`yilgan baholardan norozi bo`lsalar, monopolchi ishlab chiqarishni qisqartirib, savdoga chiqadigan tovar (xizmat)larni kamaytirishi mumkin. Bunda xaridorlarning mavjud yuqori bahoni tan olishdan boshqa iloji qolmaydi, albatta. Buning xaridorlarga qanday ta`sir etishi, kam xarajatli oilalarning ahvoli og`irlashuvi bilan monopoliyaning ishi bo`lmaydi. Monopolchilarni faqat bir narsa: yuqori foyda va katta daromad qiziqtiradi.
Monopolcha bozorni boshqarishning turlicha foyda olish usullari mavjud bo`lishiga qaramay, ularning hammasi jamiyat uchun katta iqtisodiy zarar keltirishini insoniyat o`z tarixida ko`rib o`tdi. Bu haqida keyinroq so`z yuritamiz. Hozir tabiiy monopoliya haqida so`z yuritaylik. Jamiyatning normal talabiga mos keladigan monopoliyalar ham bo`ladi. Bularni, albatta, iqtisodiyot siqib chiqarmaydi va jamiyat ta`qiqlashni istamaydi. Masalan, firma noyob tovarlar ishlab chiqarsa, bunda eng yangi texnologiyani qo`llab, foydadan xoli bo`lmagan holda past narxlarda sotish usulini qo`llab bozorni egallasa, buning yomon tomoni yo`q. Tabiiy usulda yuzaga kelgan monopoliya qonuniy bo`lib, uni yo`q qilish maqsadga muvofiq emas yoki iqtisodiy foy-dadan xoli emas.
Bunday monopoliyalar tabiiy boyliklardan foydalanish, transport, aloqa yoki kommunal xo`jalik tarmoqlarida bo`lishi mumkin. Masalan, juda noyob foydali qazilma uchun bitta shaxta etarli bo`lib, ikkinchi raqibning keragi yo`q. Shuningdek, aloqa shoxobchalari, gaz quvurlari kabilarni ko`rsatish mumkin.
Tabiiy monopoliya shunday holatni taqozo etadiki, bunda ob`ektiv kuchlar (tabiiy yoki texnik) sababli tovar ishlab chiqarish yoki xizmat ko`rsatish bir firma qo`lida bo`lib, lekin bu jamiyat uchun foydali hisoblanadi. Buning oldini olib bo`lmaydi, hatto zaruriyati ham yo`q. Ammo narx-navo bu monopoliyalar uchun davlat tomonidan yoki mahalliy hokimiyat tomonidan belgilanish zaruriyati tug`iladi.
|
| |
Reja: Beton va qorishma aralashmalarini taiyorlash mashina hamda qurilmalari - bet 6

|
Reja: Beton va qorishma aralashmalarini taiyorlash mashina hamda qurilmalari
|
bet | 6/6 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 343,89 Kb. | | #234462 |
Bog'liq Reja Beton va qorishma aralashmalarini taiyorlash mashina hamda2. A.A. Karimov va boshqalar. Uzluksiz ta'lim tizimi uchun o ‘quv adabiyotlarining yangi avlodini yaratish konsepsiyasi. Toshkent, «Sharq» 2002.
3. S. T. Vafoyev. Yopiq gorizontal drenajlarni qurish va ishonchli ishlashining ilmiy asoslari. Toshkent, «Fan» nashriyoti, 2005.
4. S.T. Vafoyev va boshqalar. Melioratsiya mashinasini hisoblash. Toshkent, 1996.
5. И.И. Мер и другие. Мелиоративные машины. М; Колос, 1980, 351.
6. A. Akbarov. Qurilish mashinalari. Toshkent, « 0 ‘qituvchi», 1992
7. VS. Zalenskiy, A.I. Ivanov. Qurilish mashinalari va asbob uskunalari. Toshkent, « 0 ‘qituvchi», 1977.
8. A.A. Erdedi va boshqalar. Texnik mexanika. Toshkent, « 0 ‘qituvchi», 1987.
9. A.A. Smirnov, VA.Dodonov. Qurilishda ishlatiladigan qo‘l mashi
|
| |
EURASIAN JOURNAL OF TECHNOLOGY

|
EURASIAN JOURNAL OF TECHNOLOGYBog'liq hisobotttEURASIAN JOURNAL OF TECHNOLOGY
AND INNOVATION
Innovative Academy Research Support Center
Open access journal
www.in-academy.uz
Volume 1, Issue 6, June 2023
ISSN 2181-2020
Page 58
Ushbu maqolada, quaternion munosabatini baholash algoritmiga asoslanib, munosabat
burchagi vaqt o‘tishi bilan giroskop sensori tomonidan o‘lchangan ma’lumotlar qiymatini
birlashtirish orqali olinishi mumkin. Kvarternion eng so‘nggi giroskop o‘lchov qiymati bilan
yangilanadi, munosabat burchagini quyidagi formula bo‘yicha hisoblash mumkin:
𝜙 = arctan 2(2(𝑞
0
𝑞
1
+ 𝑞
2
𝑞
3
), 1 − 2(𝑞
2
+ 𝑞
2
),
1
2
{
𝜃 = arcsin(2(𝑞
0
𝑞
2
− 𝑞
1
𝑞
3
)) ,
𝛹 = 𝑎𝑟𝑐𝑡𝑎𝑛2(2(𝑞
0
𝑞
3
+ 𝑞
1
𝑞
2
, 1 − 2(𝑞
2
+ 𝑞
3
)) − 𝐷,
2
3
bu erda D - geomagnit maydonning og‘ish burchagi.
Oddiy sharoitlarda sportchining yurishi davriy va muntazam bo‘lib, har bir yurish sikli bir
qator tartibli yurish hodisalari va ular bilan bog‘liq yurish fazalaridan, masalan, tebranish va
turish bosqichlaridan iborat. Yuqoridagi ma’lumotlarga asoslanib, biz yurishni aniqlashni
amalga oshirish uchun sensordan foydalanishimiz mumkin. Yurish harakati asosan sagittal
tekislikda sodir bo‘lganligi sababli, yurish hodisasini aniqlash bu tekislikda sonning aylanish
holati bilan ajralib turishi mumkin. Shuning uchun, bu maqolada son burchagiga asoslangan
yurish hodisasini aniqlash usuli taklif etiladi.
Takroriy neyron tarmoq (RNN) - ketma-ket ma’lumotlarni modellashtirish uchun mos
keladigan xotira funktsiyasiga ega bo‘lgan sun'iy neyron tarmoq turi. Biroq, odatiy RNNlar
gradient portlashi va gradient yo‘qolishi bilan bog‘liq muammolarga duch kelishadi va ular
uzoq masofaga qaramlik muammolarini hal qila olmaydi. Shu sababli, Hochreiter va
Shmidhuber uzoq qisqa muddatli xotira (LSTM) neyron tarmog‘ini, uzoqroq ketma-ketlikda
yaxshiroq ishlaydigan maxsus RNNni taklif qildilar. GRU neyron tarmog‘idagi har bir daqiqada
chiqish ma’lumotlari o‘tmishdagi ma’lumotlarga bog‘liq. Shuning uchun uning zanjir atributi
ketma-ket bog‘lash muammosi bilan chambarchas bog‘liq.
RNN bir vaqtning o‘zida bir nechta ma’lumotlarni eslay oladi, chunki RNN bir vaqtning
o‘zida bir nechta turli neyronlarni faollashtiradi.
Xulosa
Tasvirni qayta ishlashga asoslangan sport salomatligi holatini aniqlash usuli qattiq va
murakkab tibbiy asbob-uskunalarga tayanmasdan inson salomatligi holatini amalga oshirishi
mumkin. Ushbu maqola neyron tarmog‘iga asoslangan sport mashg‘ulotlarining salomatlik
holatini aniqlash modelini taklif qildi. Ushbu usul ma’lumotlarni yig‘ish uchun smartfonlardan
foydalangan va keyin neyron tarmoq modelini yaratish uchun Bi-GRU neyron tarmog‘ini ishlab
chiqqan. Bundan tashqari, u chuqur o‘rganish texnologiyasi va PyTorch chuqur o‘rganish
platformasini birlashtirib, ma’lumotlarni to‘plash va sport mashg‘ulotlarining salomatlik
holatini tan olishni yakunlaydi. Nihoyat, sportchidan to‘plangan harakat ma’lumotlari tizimning
tan olinishini baholash uchun ishlatilgan. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, tavsiya etilgan
metodologiya jismoniy shaxslarning sport salomatligi holatini aniq aniqlashi mumkin.
|
| |
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi - bet 13

|
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi
|
bet | 13/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2 Tuproq elementlari tarkibidagi o'simliklarning oziqlanishi qanday? Keling, elektrolitik dissotsiatsiya nazariyasiga murojaat qilaylik. Oʻsimliklar suvli tuproq eritmasidan ionlar holida (NH4, K, Mg, Ca, H kationlari, NO3, H2PO4, SO4 anionlari va boshqalar) kerakli elementlarni tanlab ajratib oladi. O'simliklar ozuqa moddalarini chiqarib yuborganda, tuproq eritmasi ular bilan to'ldirilishi kerak. Bu qanday sodir bo'ladi? Tuproq azoti deyarli butunlay o'simliklar uchun mavjud bo'lmagan organik birikmalar tarkibiga kiradi. Fosforning asosiy qismi suvda erimaydigan noorganik birikmalar (alyuminiy, temir va boshqalar fosfatlari) va organik birikmalar tarkibiga kiradi. Tuproqlarda oltingugurt, kaliy, magniy, mikroelementlarning ko'plab birikmalari mavjud. Ammo ularning faqat kichik bir qismi o'simliklar tomonidan assimilyatsiya qilish uchun mavjud bo'lgan shakllarda. Turli xil kimyoviy reaktsiyalar ta'sirida va mikroorganizmlar ishtirokida ozuqa moddalarining asta-sekin hazm bo'lmaydigan holatdan ion holatiga o'tishi sodir bo'ladi. Ammo bu ionlar tuproq ion almashtirgichlari tomonidan ushlab turilmasa, suv bilan yuviladi. Ion almashinuvchilar tomonidan ushlab turilgan ionlar o'simliklar uchun mavjud bo'lgan shaklda tuproq tarkibidagi ozuqa moddalarining asosiy qismini tashkil qiladi. Almashinuv reaktsiyalari ion almashinuvchilari va erigan moddalar o'rtasida, organik moddalar va birinchi navbatda uglevodlar natijasida sodir bo'ladi. Bu shuni anglatadiki, o'simlik birinchi navbatda fosforli o'g'itlarga muhtoj. O'g'itning ozuqaviy tarkibi P2O5, N va K2O foiz sifatida ifodalanadi.
Xulosa. Qishloq xoʻjaligi ekinlarining hosildorligini oshirish uchun tuproqqa oʻsimliklarning oʻsishi va rivojlanishi uchun zarur boʻlgan elementlarni kiritish katta ahamiyatga ega. Bu elementlar tuproqqa organik (go'ng, torf va boshqalar) va mineral (mineral xom ashyoni kimyoviy qayta ishlash mahsulotlari) o'g'itlar shaklida kiritiladi. Ikkinchisini ishlab chiqarish kimyo sanoatining eng muhim tarmoqlaridan biri bo'lib, sulfat kislota va unga bog'liq azot ishlab chiqarish bilan chambarchas bog'liq.
|
| |
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi - bet 11

|
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi
|
bet | 11/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2 Kaliy sulfat kaliy sulfat K2SO4 KCL va MgSO4 almashinuvchi parchalanishi hamda KCL ning sulfat kislota bilan parchalanishi natijasida olinadi. Sof tuz tarkibida 54.1% K2O mavjud. Tuzning texnik navlarida o'g'itga ketadigan48 - 52% K2O. Bu kul rangdagi nozik kristalli kukun bo'lib, u gigroskopik emas va pishmaydi. Kaliy sulfat barcha ekinlar uchun yaxshi kaliyli o'g'itdir va xlorga sezgir o'simliklar uchun eng yaxshisidir. Kaliy sulfatning tamaki-uzum, choy, tsitrus mevalari va rezavor mevalari ostiga kiritilishi hosildorlikni sezilarli darajada oshiradi va sifatini yaxshilaydi. Aralash 30% va 40% kaliy tuzlari o'g'it qiymatida kaliy xlorid va silvinit o'rtasida oraliq joyni egallaydi. Ayniqsa, shakar va em-xashak lavlagi ostida qo'llanilganda samarali. O'g'itlar uchun ishlatiladigan barcha kaliy tuzlari suvda eriydi. Tuproqda kaliy, tuproqni yutuvchi kompleks bilan o'zaro ta'sir qilib, so'rilgan almashinuv shakliga aylanadi. Bu holda o'simliklar uchun kaliyning mavjudligi yo'qolmaydi, lekin tuproqda harakat qilish qobiliyati (va, demak, undan yuvilishi) juda cheklangan. Shuning uchun, haydaladigan qatlamning chuqurligiga kaliyli o'g'itlarni ekish tavsiya etiladi. Xlorli xom kaliy tuzlari kuzdan kuzgi shudgorlash ostida kiritiladi. Shu bilan birga, xlorning katta qismi tuproqning yuqori qatlamlaridan yuviladi, kaliy esa haydaladigan qatlamda qoladi. Rossiyada kaliyli o'g'itlarga bo'lgan ehtiyoj ko'pgina tuproqlarda namoyon bo'ladi, ammo ular ayniqsa degradatsiyalangan va yuvilgan chernozemlarda va sho'r-podzolik tuproqlarda etishtirilganda qishloq xo'jaligi ekinlari uchun kerak; engil qumli va qumli qumloq tuproqlarda; trofik tuproqlarda. botqoq va oʻtloq tuproqlar. Aksariyat ekinlar uchun kaliyli o'g'itlar taxminan 45-60 kg miqdorida qo'llaniladi. 1 gektarga K2O. Kaliyga bo'lgan ehtiyoj ortib borayotgan ekinlar uchun (lavlagi, kartoshka, tamaki va boshqalar) kaliyli o'g'itlarning dozalari 90-100 kg gacha oshiriladi. 1 gektarga K2O. Zo'r kaliyli o'g'it - bu kul, ayniqsa kislotali tuproqlarda, u erda zararli tuproq kislotasini ham zararsizlantiradi. Go'ng o'simliklar uchun kaliy manbai bo'lib ham xizmat qiladi, chunki u o'rtacha
|
| |
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi - bet 10

|
Umumiy kimyoviy texnalogiyasi
|
bet | 10/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2 Silvinit (mKCL - nNACL) o'rtacha 14% K2O ni o'z ichiga oladi (o'g'itda kislorod bo'lmasa ham, kaliyli o'g'itlardagi kaliy tarkibini kaliy oksidi K2O ga qayta hisoblash odatiy holdir); U sezilarli gigroskopiklikka ega, saqlash vaqtida pishiradi. O'g'it uchun ishlatiladigan kainit har doim ham MgSO4 • KCL • 3HO mineral kainit formulasiga to'g'ri kelmaydi, lekin tarkibi bo'yicha silvinitga yaqin tuz yoki KCL, MgSO4 NaCL, kainit, karnallit va boshqa tuzlarning mexanik aralashmasi bo'lishi mumkin. . SSSRning Karpat konlaridagi kaynit tarkibida taxminan 10% K2O 20% Na2O 3-4% MgO 40% CL bor. Xom kaliy tuzlari kaliyli o'g'itlar ishlab chiqarishning kichik qismini tashkil qiladi. Xom kaliy tuzlarining umumiy kamchiliklari kaliyning past foizi va ko'p miqdordagi balast komponentlari o'simliklar uchun har doim ham zararsiz emas. Don (bug'doy, javdar, jo'xori, arpa), qand lavlagi va boshqa ildiz ekinlari xom kaliy tuzlaridagi ortiqcha xlorga sezgir emas va ulardan yaxshi foydalaning. Natriy aralashmasiga ijobiy ta'sir ko'rsatadigan lavlagi ostida silvinitning kiritilishi ayniqsa samarali. Ko'pgina ekinlar (tamaki, uzum, choy, tsitrus mevalari, meva va rezavorlar, kartoshka, zig'ir, grechka) uchun ortiqcha xlor zararli bo'lib, hosilni pasaytiradi va sifatini yomonlashtiradi. Shuning uchun, bu madaniyatlar ostida, xom kaliy tuzlari ishlatilmaydi. Kaliy xlorid KCL Rossiyada kaliyli o'g'itning asosiy turi hisoblanadi. U silvinitdan olinadi, u to'yingangacha issiq suvda eriydi va keyin eritma sovutiladi; bu holda, asosan, KCL cho'kadi, NaCL esa eritmada qoladi. Kimyoviy toza kaliy xlorid tarkibida 632% K2O va urug'lantirish uchun ishlatiladigan navlarda - 50 dan 60% gacha K2O mavjud. Bu saqlash vaqtida oq rangli nozik kristalli mahsulot ozgina gigroskopik kekdir. U deyarli barcha ekinlarga, shu jumladan xlorga sezgir bo'lgan ba'zi qishloq xo'jaligi o'simliklariga qo'llaniladi (faol moddaning bir birligiga kaliy xloridda silvinit yoki kainitga qaraganda besh baravar kam xlor mavjud).
|
| |
% K2O ni o'z ichiga oladi

|
% K2O ni o'z ichiga oladi
|
bet | 12/14 | Sana | 06.02.2024 | Hajmi | 0,59 Mb. | | #152318 |
Bog'liq Hilola kursavoy 2 0.6% K2O ni o'z ichiga oladi. Kaliy sulfat mavjud 2KCL + 2MgSO4 = K2SO4 • MgSO4 + MgCL2
K2SO4 • MgSO4 + 2KCL = 2K2SO4 + MgCL2
Bor, magniy va marganetsli o'g'itlar Hisobot boshida aytib o'tilganidek, ba'zi tuproqlar ma'lum mikroelementlarda kambag'aldir. Bunday hollarda mikroo'g'itlar qo'llaniladi. Bor tuproqqa taxminan 6% borik kislotasi bo'lgan bor-magniyli o'g'it shaklida qo'llaniladi. Sanoatimizda 36% fosfor kislotasi va 7% ga yaqin borik kislotasi boʻlgan qoʻsh borik superfosfat ishlab chiqariladi. Mis atigi 0,5% misni o'z ichiga olgan pirit shlaklari (sulfat kislota ishlab chiqarish chiqindilari) shaklida kiritiladi. Mis sulfat misning yaxshi manbaidir. Marganets o'g'itlari - 15% gacha marganets, shuningdek marganets sulfat o'z ichiga olgan marganets shlaklari. Ammo eng ko'p qo'llaniladigan marganets superfosfatidir, unda taxminan 2-3% marganets mavjud. Mikroo'g'itlar, shuningdek, ekishdan oldin o'simliklarni tegishli eritma bilan purkash yoki urug'larni namlash uchun barg qo'shimchalari shaklida ham qo'llaniladi.
3-bob. O'g'itlarni qo'llash
Mineral o‘g‘itlardan foydalanish intensiv dehqonchilikning asosiy usullaridan biridir. Qishloq xo‘jaligi texnologiyasining yuqori darajasi va o‘g‘itlardan foydalanish natijasida hosilni nazorat qilish, uni bir necha barobar oshirish mumkin – mamlakatimizning oziq-ovqat va sanoatga bo‘lgan ehtiyojini yetarli darajada qondirish maqsadida hozirda kimyogarlarimiz va qishloq xo‘jaligi xodimlarimiz hal qiluvchi vazifadir. xom ashyo uchun. Inqilobdan oldin Rossiyada mineral o'g'itlar ishlab chiqarish deyarli yo'q edi; 1913 yilda bir nechta kichik zavodlarning butun mahsuloti atigi 89 ming tonnani tashkil etdi.Yangi zavodlarning qurilishi faqat 1925-1926 yillarda boshlangan. va o'shandan beri mashhurlik o'sdi. Mineral o'g'itlar ishlab chiqarish, ayniqsa, Ikkinchi jahon urushi tugaganidan keyin ortdi. Agar 1940 yilda barcha mineral o'g'itlarning atigi 3,2 million tonnasi ishlab chiqarilgan bo'lsa, 1954 yilda o'g'itlar ishlab chiqarish deyarli 8 million tonnani, 10 yildan keyin esa 25,6 million tonnani tashkil etdi.
|
| |
References - Eurasian journal of technology and innovation

EURASIAN JOURNAL OF TECHNOLOGY
AND INNOVATION
Innovative Academy Research Support Center
Open access journal
www.in-academy.uz
Volume 1, Issue 6, June 2023
ISSN 2181-2020
Page 59
2.
O‘ng‘arov , D., Qilichev, S. ., & Muxamadov, A. . (2023). SUN’IY INTELLEKT ALGORITMIGA
ASOSLANGAN SPORTCHILARNING SALOMATLIK MONITORINGINI BOSHQARISH
TIZIMI. Евразийский журнал
технологий и инноваций, 1(5 Part 2), 194–199. извлечено
от https://www.in-academy.uz/index.php/ejti/article/view/15827
3.
O‘ng‘arov , D., Qilichev , S. ., &
Taniberdiyev, A. (2023). TA’LIM SIFATINI OSHIRISHDA
VIRTUAL TEXNOLOGIYALAR O‘RNI VA AHAMIYATI. Евразийский журнал технологий и
инноваций, 1(5
Part
2),
158–161.
извлечено
от
https://in-
academy.uz/index.php/ejti/article/view/15716
4.
Негматуллоев , З. ., Нуриев, М. ., & Унгаров , Д. (2023).
ПЕРСПЕКТИВЫ ЦИФРОВЫХ
ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ. Евразийский журнал технологий и инноваций, 1(5
Part 2), 238–241. извлечено от https://in-academy.uz/index.php/ejti/article/view/16024
5.
Negmatulloev, Z., Abduraximov, D., Allayorov, S., & Adilov, A. (2023).
MATHCAD
MUHITIDADA DASTURLASH. Евразийский журнал технологий и инноваций, 1(5 Part 2), 41-
45.
6.
Qudratov, A., & Adilov, A. (2022). ELEKTRON RAQAMLI IMZO. Science and innovation,
1(A7), 668-671.
7.
Adilov, A., & Mirzayev, S. (2023). STUDYING THE TOPIC “FEATURES OF MANAGING UNITS
IN VARIOUS TYPES OF COMBAT” USING INTERACTIVE TEACHING METHODS. Science
and innovation, 2(B2), 195-197.
8.
Adilov, A. (2023). TA’LIMDA AXBOROT KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINI KENG
JORIY QILISHNING AVZALLIKLARI. Евразийский
журнал технологий и инноваций, 1(5),
124-127.
9.
Qudratov, A., & Adilov, A. (2022). ELECTRONIC DIGITAL SIGNATURE. Science and
Innovation, 1(7), 668-671.
10.
Доcтонбек Эгамназар Ўғли Абдураимов, Абдураим Намазович Адилов, & Алишер
Пардабо Ўғли Турдиев (2021). АНИЗОТРОП ВА
ИЗОТРОП ЖИСМЛАР УЧУН
ТЕРМОЭЛАСТИК БОҒЛИҚ МАСАЛАНИНГ ИККИ ЎЛЧОВЛИ ҲОЛАТДАГИ МАТЕМАТИК
МОДЕЛИ. Scientific progress, 1 (5), 449-453.
11.
Saidov, J. D., Qudratov, A. N., Islikov, S. X., Normatova, M. N., & Monasipova, R. F. (2023).
Problems of Competency Approach in Developing Students' Creativity Qualities for.
12.
Islikov, S., Saidov, J., & Xolmuminov, D. (2023). MUSTAQIL TA’LIMNI
SHARQ
MUTAFAKKIRLARINING QARASHLARI ASOSIDA TASHKIL QILISH. Евразийский журнал
технологий и инноваций, 1(5), 172-174.
13.
Jasur Doniyor, O. G., Saidov, L., Allayorov, S. P., OMBORINI, S. X. I. M. L., & BAHOLASH, Y. B.
Y. K. K. MEZONLARI//Scientific progress. 2021. № 1. URL: https://cyb erleninka. ru/articl
e/n/ma-lumotl ar-omborini-yarati sh-bo-yicha-kasbiy-kompetentligini-baholash-mezonlari
(дата обращения: 02.06. 2022).
14.
Таштемиров Д. Е., Абдураимов Д. Е., Джумабаева Я. Э. СОВРЕМЕННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ СИСТЕМЫ ТЕСТИРОВАНИЯ В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ ПРОЦЕССЕ
//Вестник Гулистанского государственного университета. – 2018. – Т. 2018. – С. 39-46.
15.
Tаshtemirov D. E., Abduraimov D. E., Djumabаeva Y. E. MODERN TECHNOLOGIES OF USING
THE TESTING SYSTEM IN THE EDUCATIONAL PROCESS //Bulletin of Gulistan State University.
– 2018. – Т. 2018. – №. 4. – С. 39-46.
Monopol hokimiyat va jamiyat farovonligi

|
Monopol hokimiyat va jamiyat farovonligi
|
bet | 6/8 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 267,25 Kb. | | #143591 |
Bog'liq Mavzu raqobatlashmagan bozor sharoitida monopol narx belgilash (2)Monopol hokimiyat va jamiyat farovonligi
Monopol hokimiyatda narx chekli xarajatdan yuqori bo‘ladi. Monopol hokimiyatda narx oshadi, ishlab chiqarish hajmi kamayadi, natijada bu firmaning daromadini oshishiga va iste’molchilar turmush darajasining pasayishiga olib kelishi mumkin.
Raqobatlashgan bozordagi ishlab chiqaruvchilar va monopol ishlab chiqarishning chekli xarajatlari bir xil deb faraz qilaylik. 10.3-rasmda monopolistning o‘rtacha va chekli daromadlar chiziqlari va chekli xarajatlari chiziQi ko‘rsatilgan.
Ma’lumki, monopolist o‘z foydasini bo‘lishini ( nuqta) ta’minlaydigan ishlab chiqarish hajmida maksimallashtiradi. Monopolistning optimal ishlab chiqarish hajmi ga va u belgilaydigan narx ga teng. Raqobatlashgan bozorda bo‘lgandagi ishlab chiqarish hajmi maksimal foydani ta’minlaydi va talab chiziQi (10.3-rasmda bu o‘rtacha daromad chiziQi) bilan taklif chiziQi (10.3-rasmda chiziQi) kesishgan nuqta da muvozanat narx va muvozanat ishlab chiqarish hajmi aniqlanadi.
Monopol narxda iste’molchilar kamroq mahsulot sotib oladilar. Mahsulotni monopol narxda sotib olgan xaridorlar o‘zlarining iste’mol ortiqchasining ma’lum qismini yo‘qotadi, bu yo‘qotish 10.3-rasmda to‘Qri to‘rtburchak yuzasiga teng. Mahsulotni narxda sotib olishni xohlagan, lekin narxda sotib olaolmagan iste’molchilar ham, iste’mol ortiqchasining qismini yo‘qotadi, 10.3-rasmda bu yo‘qotish uchburchak yuzasiga teng. Iste’molchilarning iste’mol ortiqchasining umumiy yo‘qotishi to‘rtburchak yuzi bilan uchburchak yuzi yiQindisiga teng. Ishlab chiqaruvchi esa mahsulotni yuqori narxda sotib to‘rtburchak yuzi bilan ifodalangan foydani oladi, ammo, shu bilan birga u ishlab chiqarish ortiqchasining uchburchak yuzasiga teng bo‘lgan qismini yo‘qotadi, ya’ni u qo‘shimcha birlik mahsulot ishlab chiqarib, uni narxda sotib olish mumkin bo‘lgan qo‘shimcha foydasini yo‘qotadi.
SHunday qilib, ishlab chiqaruvchining umumiy foydasi to‘rt to‘rtburchak yuzidan, uchburchak yuzasini ayirmasiga teng. Endi ishlab chiqaruvchining umumiy foydasidan iste’molchi yo‘qotgan iste’mol ortiqchasini ayirsak uchburchak yuzasiga teng bo‘lgan sof yo‘qotishni olamiz. Bu sof yo‘qotish, monopol hokimiyatidan kelib chiqadi.
uchburchak yuzasiga teng sof yo‘qotish monopoliyaning «o‘lik yuki» bo‘lib, u jamiyatning yo‘qotishi yoki jamiyatning monopoliyadan ko‘radigan zararini ifodalaydi.
Monopol firma o‘z monopoliyasini saqlab qolish uchun, boshqa firmalarni tarmoqga kirishga to‘siqlar yaratish uchun yana xarajatlar qilsa, u bu bilan jamiyat yo‘qotishlarini yanada oshirishi mumkin.
|
| |
Monopol sharoitda narx belgilash va monopol

|
Monopol sharoitda narx belgilash va monopol
|
bet | 4/8 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 267,25 Kb. | | #143591 |
Bog'liq Mavzu raqobatlashmagan bozor sharoitida monopol narx belgilash (2)Monopol sharoitda narx belgilash va monopol
hokimiyat ko‘rsatkichi
Bizko‘rdikki, monopol bozorda narx chekli daromaddanyuqori bo‘ladi .
CHekli daromad ni quyidagicha o‘zgartirib yozamiz:
. (1)
- bu qo‘shimcha bir birlik mahsulot ishlab chiqarish natijasida olingan qo‘shimcha daromad bo‘lib, u ikki xususiyatga ega. (1)- tenglikni quyidagicha yozish mumkin:
(2)
1) Bir birlik qo‘shimcha mahsulot ishlab chiqarib , uni narxda sotganimizda narxga teng bo‘lgan daromad olamiz;
2) Monopol firma mahsulotiga bo‘lgan talab chiziQi pastga yotiq bo‘lgani uchun qo‘shimcha bir birlik mahsulot ishlab chiqarib, uni sotilishi, narxni kichik miqdorga kamaytiradi ( - qo‘shimcha birlik mahsulot ishlab chiqarib sotish natijasida narx qancha miqdorga kamayishini ko‘rsatadi) va bu barcha sotilgan mahsulotdan tushgan daromadni kamaytiradi (ya’ni - daromadning o‘zgarishi).
Demak,
(3)
va bu erda talab chiziQi manfiy yotiqlikka ega bo‘lgani uchun chekli daromad narx dan kichik bo‘lishi kerak (nima uchun deganda manfiy).
Endi chekli daromad bilan talab chiziQi yotiqligi o‘rtasidagi boQliqlikni chekli daromad bilan narxga ko‘ra talab elastikligi koeffitsienti o‘rtasidagi boQliqlikka aylantiramiz. Ma’lumki, talabning narxga ko‘ra elastiklik koeffitsienti
,
bundan
,
bu munosabatni chekli daromad tenglamasi (3) ga qo‘ysak quyidagini olamiz
. (4)
(4)- tenglama chekli daromadni har qanday ishlab chiqarish hajmida tovar narxidan va talabning narxga ko‘ra elastikligidan boQliq ekanligini ko‘rsatadi. Ikkinchidan, ekanligini ham ko‘rsatadi. Firmaning maqsadi foydani maksimallashtirish bo‘lgani uchun biz chekli daromadni chekli xarajatga tenglashtirib yozamiz:
,
yoki
. (5)
Ushbu formula monopol narx belgilashda «Bosh barmoq» qoidasi nomi bilan yuritiladi (esdan chiqarmaslik kerak , demak (5)-ifodaning o‘ng tomoni har doim musbat). (5)-tenglamaning chap tomonidagi ifoda narxning chekli xarajatdan qanchalik yuqori ekanligini, narxga nisbatan foiz hisobida ko‘rsatadi va bu farq teskari olingan manfiy elastiklik koeffitsientiga teng.
(5) tenglikni narxga bog‘liq holda ham yozish mumkin:
.
Masalan elastiklik bo‘lganda va chekli xarajat bo‘lganda, mahsulot narxi
so‘m bo‘ladi.
Raqobatlashgan bozorda bo‘lganini ko‘rgan edik. Monopolist narxni chekli xarajatdan yuqori belgilaydi va bu farq miqdor bo‘yicha talab elastikligiga teskari proporsional bo‘ladi (5). (5)-tenglamadan shunday xulosa kelib chiqadiki, agar talabning narx bo‘yicha elastikligi qancha yuqori bo‘lsa, mahsulot narxi shuncha chekli xarajatga ( ga) yaqinlashadi. Narx qanchalik chekli xarajatga yaqin bo‘lsa, monopol bozor raqobatlashgan bozorga shunchalik yaqin bo‘ladi. Demak, talab yuqori darajada elastik bo‘lsa, monopolist oladigan qo‘shimcha foyda shuncha kichik bo‘ladi.
|
| |
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati

|
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
|
bet | 8/8 | Sana | 23.01.2024 | Hajmi | 267,25 Kb. | | #143591 |
Bog'liq Mavzu raqobatlashmagan bozor sharoitida monopol narx belgilash (2)Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
Allen R. Matematicheskaya ekonomiya. -M.: 1963.
Baumol U. Ekonomicheskaya teoriya i issledovanie operatsiy. -M.: Progress, 1965.
Dolan E., Lindsiy D. Rinok: Mikroekonomicheskaya model. -SPb., 1992.
Intrilligator M. Matematicheskie metodы optimizatsii i ekonomicheskaya teoriya. -M.: Progress, 1975.
Kobrinskiy N.E., Mayminas E.Z., Smirnov A.D. Ekonomicheskaya kibernetika. -M.: 1982.
Kouz R. Firma, rыnok i pravo. -M.: Delo, 1993.
Makkonell K., Bryu S. Ekonomiks: Prinsipы, problemы i politika. -M.: Respublika, 1992.
Malenvo E. Leksii po mikroekonomicheskomu analizu. -M.: Nauka, 1985.
Marshall A. Prinsipы ekonomicheskoy nauki. -M.: Progress, 1993.
Maxmadiev U.M. Mikroitisodiyot /Ma’ruzalar matni. -T.: TDIU, 2020.
Mikro-, makroekonomika. Praktikum / Pod obщ.red. YU.A.Ogibina. -SPb.: AO "Litera plyus", "Sankt-Peterburg orkestr", 1994.
Neyman Dj., Morgenshtern O. Teoriya igr i ekonomicheskoe povedenie. -M.: Nauka, 1970.
Nureev R.M. Kurs mikroekonomiki. -M.: Izd. gruppa NORMA-INFRA, 1998.
Oyken V. Ekonomicheskie sistemы // THESIS. T.1. Vыp. 2. 1993.
Pindayk R., Rubinfeld D. Mikroekonomika. -M.: Ekonomika, Delo,. 1992.
Samuelson P. Ekonomika. V 2-x tomax. -M.: INFRA-M, 1992.
Fisher S., Dornbush R., Shmalenzi R. Ekonomika. -M.: Delo Ltd., 1993.
Xayman D.N. Sovremennaya mikroekonomika: analiz i primenenie. -M.: Finansы i statistika, 1992.
Bakiyeva I.A. Mikroiqtisodiyot T.2017
Salimov B.T. Mikroiqtisodiyot T.2022 yil
Todjiyev B. Mikroiqtisodiyot M/M U.2020 yil
|
| |
Rudali xom- ashyo resurslarini iqtisodiy baholash va uning asosiy ko‘rsatkichlari

|
Rudali xom- ashyo resurslarini iqtisodiy baholash va uning asosiy ko‘rsatkichlari
|
bet | 2/3 | Sana | 16.01.2024 | Hajmi | 1,13 Mb. | | #138786 |
Bog'liq Rudali xom ashyolardan kompleks foydalanish va ularni boyitishRudali xom- ashyo resurslarini iqtisodiy baholash va uning asosiy ko‘rsatkichlari
Mineral xom ashyo resurslaridan foydalanish jarayonida xom ashyo yerning chuqur qatlamlaridan yer yuziga chiqadilar, undan foydali elementlar olinadi, so’ngra qayta ishlash uchun xo’jalik korxonalarida to’palanadi yoki mahsulot iste’moli uchun tarqatiladi.
O’zbekistonning mineral xom ashyo resurslari imkoniyati va ulardan unumli foydalanish
Mineral xom ashyo resurslarini iqtisodiy baholash ulardan eng samarali foydalanish yo’nalishlarini hisobga olingan holda, ya’ni maksimal renta bo’yicha amalga oshiriladi. Turli resurslardan bir maqsadda foydalanishda ularni baholash asosiy mahsulotlarni ishlab chiqarishda resurslardan foydalanishning samaradorligi bo’yicha amalga oshiriladi.
Masalan, yoqilg’ining turli xillari energiya va issiqlik ishlab chiqarish samaradorligi bo’yicha baholanadi, ya’ni resurslarni yoqishga ketadigan xarajatlarni hisobga olib shartli yoqilg’i bo’yicha hisoblanadi. Resurslardan substrat (asos) va yordamchi material sifatida foydalanilganda ularni asosiy mahsulotini ishlab chiqarish samaradorligiga to’g’ridan-to’g’ri ta’sir ko’rsatishi bo’yicha baholanadi.
Resurslarning kun komponentligi hollarida (ularning tarkibiga konlarni ochish jinslari ham kiradi) resursga renta xom ashyoga rentani ishlab chiqilishi yig’indisi sifatida va ularning resurs birligiga tarkibi asosida aniqlanadi.
Resurslarga to’lovlar foydalanuvchilardan ulardan foydalanishdan qat’iy nazar olinishi kerak. Resurs birligini baholash konlarni optimal ekspluatatsiya qilish muddatlaridan kelib chiqib amalga oshriladi.
Mineral xom ashyo resurslaridan foydalanish va ularni muhofaza qilishning istiqbolli yo’nalishlari - O’zbekiston hududlari turli foydali qazilma xom ashyolariga boy. Ular 100 ga yaqin mineral xom ashyo turlarini o’z ichiga oladi. Oltin, mis, qo’rg’oshin, rux, radioaktiv elementlar, tabiiy gaz, neft va boshqa foydali qazilmalar miqdori bo’yicha ko’pgina davlatlar orasida yetakchi o’rinda turadi.
- Respublikada tuzlar, alyuminiy xom ashyosi, qoplama bezak va qimmatbaho toshlar, ba’zi kamyob elementlarning katta resurslari aniqlangan. O’zbekiston qurilish materiallari va yoqilg’i energetika resurslariga ham boy. Hozirgi qadar 2700 dan ziyod turli foydali qazilma konlari va istiqbolli joylar aniqlangan. 900 dan ortiq kon qidirib topilgan bo’lib, tasdiqlangan resurslari 970 mlrd AQSH dollarini tashkil etadi.
- Respublikaning umumiy xom ashyo imkoniyati 3,3 trillion AQSH dollariga teng. Har yili respublika konlarida o’rtacha 5,5 mlrd dollarga teng miqdorida foydali qazilmalar olinmoqda va ular yoniga 6-7 mlrd dollarlik yangi resurslar qo’shilmoqda.
|
| |