nyuuzyou/kompy huggingface dataset:
RTRIM -funksiyasi satr oxiridagi bo'sh joyni olib tashlash orqali asl nusxadan olingan satrni qaytaradi. 
LEFT

RTRIM -funksiyasi satr oxiridagi bo'sh joyni olib tashlash orqali asl nusxadan olingan satrni qaytaradi.
LEFT -funktsiyasi asl satrning boshlang'ich satrini qaytaradi
select replace(sifat,'alo','yaxshi') from pechene;
JOINlar bilan ishlash.
SELECT
column_names [,... n]
FROM
Table_1 INNER JOIN Table_2
ON condition
SELECT
column_names [,... n]
FROM
Table_1 LEFT JOIN Table_2
ON condition
# left va inner joinlar ishlash sintaksisi
select * from sotilgan_p right join pechene on sotilgan_p.sanasi=pechene.sanasi;
Foydalanilgan adabiyotlar:
https://www.sqlshack.com/overview-of-sql-lower-and-sql-upper-functions/
https://www.databasestar.com/sql-upper-lower/
https://www.oreilly.com/library/view/sql-in-a/9780596155322/re94.html
https://stackoverflow.com/questions/36477856/sql-select-name-no-matter-upper-or-lower-case-letters
https://www.databasejournal.com/ms-sql/dealing-with-upper-and-lower-case-data/
https://techcommunity.microsoft.com/t5/azure-database-support-blog/sql-server-performance-upper-and-lower-functions-and-database/ba-p/3553406
https://www.educba.com/sql-ignore-case/
Xulosa
Bu mustaqil ishim orqali men Relatsion malumotlar bazasi haqida tushuncha oldim va NOT, OR, AND mantiqiy standart so’zlardan foydalanishni bilib oldim. SQL da Group by va Order by parametrlari orqali guruhlash va saralash mumkin ekan. Va SQLda bir qancha standart funksiyalarni foydalanishni organdim.
http://fayllar.org
|
Davomi bor…
 


TOPSHIRIQLAR!

|
Davomi bor…
TOPSHIRIQLAR!
|
bet | 2/2 | Sana | 17.05.2024 | Hajmi | 405,77 Kb. | | #239521 |
Davomi bor…
TOPSHIRIQLAR!
Protsessor haqida batafsil ma’lumot bering.
Protsessor yadrolari haqida batafsil ma’lumot bering.
Protsessorning tuzilishi va ishlash prinsipi haqida ma’lumot bering.
Intel protsessori va ularning imkoniyatlari (avzalliklari va kamchiliklari).
AMD protsessori va ularning imkoniyatlari (avzalliklari va kamchiliklari).
Gradik protsessor (GPU) va uning imkoniyatlari.
AMD, NVIDIA Geforce grafik protsessorlar haqida, ularning avzalligi va kamchiligi haqida batafsil ma’lumot bering.
fon Neyman arxitekturasi haqida ma’lumot bering.
Garvard arxitekturasi haqida ma’lummot bering.
Assembler dasturlash tili nima va u qanday ishlaydi.
Assemblerda buyruqlarni amalga oshiruvchi operator(kod)lar haqida ma’lumot bering.
*ESLATMA: Yuqorida keltirilgan savollarga batafsil (aniq) ma’lumotlar bilan javob yozing (topshiriqda keltirilgan ma’lumotlardan foydalanmang) va ushbu savollar yuzasidan beriladigan savollarga tayorlanib keling!
|
| |
Marketingda strategik rejalashtirishning maqsadi va vazifalari

98
Asosiy ko‘rsatkich ma’lumotlar yig‘indisi, joriy marketingga oid vaziyat bayoni,
xatarlar va imkoniyatlar tafsili, vazifa va muammolar tafsili, marketing strategiyasi,
harakat dasturi, byudjet va nazorat.
Strategik rejalashtirishning asosiy xususiyati-umumdoimiy ravishda operativ va
strategik nazoratga tayanishidir. Bu esa strategiyaga tayinli davr mobaynida turli
o‘zgarishlarni kiritish va tashqi muhit sharoitlariga moslashish imkonini beradi.
Strategik rejalashtirish jarayonida bevosita strategiyani ishlab chiqish bosqichi
quyidagi ketma-ketlikda amalga oshirilishi lozim. Dastlabki harakat bosqichi bo‘lib,
firmaning istiqbolini tahlil qilish hisoblanadi. Ushbu bosqichda: asosiy tashqi xavf-
xatarlar, imkoniyatlar, «favqulodda» holatlarni vujudga kelish tendensiyalari va
ularni bartaraf etish imkoniyatlari hal etiladi.
Ikkinchi harakat bosqichida raqobatchilik kurashidagi mavqei tahlil qilinadi.
Ushbu bosqichning asosiy vositasi bo‘lib-firma faoliyatining qaysi yo‘nalishida
«raqobatchilik strategiyasini takomillashtirib, firmaning yalpi ish faoliyatining
yaxshilash mumkin?» degan savolga javob topiladi.
Uchinchi, eng muhim harakat bosqichi - strategiyani tanlash hisoblanadi. Bunda
firmaning turli faoliyatlari bo‘yicha istiqbolini qiyoslash, tanlangan strategiyani
amalga oshirishda turli faoliyat yo‘nalishlari bo‘yicha resurslarni taqsimlash asosiy
o‘rin egallaydi.
Lekin, ko‘pgina hollarda firmaning mavdjud imkoniyatlari kelgusi istiqbol
uchun ma’kul bo‘lmaydi. Buning sabablari bo‘lib, firmaning ichki faoliyati doirasida
yalpi strategiyani ishlab bo‘lmaslik, uzoq va qisqa istiqbolda ularning mos kelmasligi
yoki boshqaruvchilarning rejalashtirish ishlarida tashqi muhit o‘zgarishlariga
moslashuvchanlik sharoitlarini ishlab chiqish zarurati hisoblanadi.
Keyingi harakat bosqichi - diversifikatsiya yo‘llarini tahlil qilish jarayoni
sanaladi. Ushbu bosqichning asosiy maqsadi bo‘lib, amaldagi faoliyatini ko‘lami
tanlovidagi kamchiliklarni va kelgusida firma uchun samarali bo‘lgan yo‘nalishlarni
aniqlash hisoblanadi.
UNION, INTERSECT va MINUS standart so‘zlaridan foydalanish

|
UNION, INTERSECT va MINUS standart so‘zlaridan foydalanish
|
bet | 3/4 | Sana | 19.11.2023 | Hajmi | 12,06 Kb. | | #101528 |
Bog'liq Malumotlar bazasi Mavzu Ma’lumotlar bazasini loyihalash. Mohiya-fayllar.orgUNION, INTERSECT va MINUS standart so‘zlaridan foydalanish
Predmet soha ma`lumotlar bazasi shakllantirilgandan so`ng ob`yektlardagi ma`lumotlarni birlashtirish maqsadida UNION, INTERSECT va MINUS standat so`zilaridan foydalaniladi. Barcha ob`yektlargagi ma`lumotlarni yuqoridagi standart so`zlar orqali birlashtiradigan so`rvlar tashkil etiladi.
birlashtirish(UNION);
- kеsishuv(INTERSECT);
- ayirma(MINUS);
UNION ALL- (Bir nechta so'rovlarni bitta SQL-buyruqqa birlashtirish va shunga mos ravishda so'rovlar natijalarini birlashtirish uchun UNION kalit so'zidan foydalaniladi
Ikki yoki undan ortiq jadvallar jamlanganda ularning chiqish ustunlari jamlash uchun o‘zaro muvofiq bo‘lishi kerak. Bu shuni bildiradiki, xar bir so‘rov bir xil sondagi ustunlarni ko‘rsatib, bu ustunlar mos tartibda kelishi va xar biriga mos tiplarga ega bo‘lishi kerak. Sonli maydonlar bir xil tipga va kattalikka ega bo‘lishi kerak. Simvolli maydonlar bir xil sondagi simvollarga ega bo‘lishi kerak. Moslik ta’minlovchi yana bir shart bo‘sh (NULL) qiymatlar jamlanma ixtiyoriy ustunida man etilgan bo‘lishi kerak.
Standart funksiyalardan foydalanib so‘rovlar yaratish
LOWER - satrni kichik harfga o'zgartiradi
UPPER - satrni katta harfga o'zgartiradi
RPAD – O'ng qatorni ma'lum bir uzunlikdagi boshqa qator bilan bog'laydi
REPLACE – Satr ichidagi barcha substringlarning o'rnini yangi pastki satr bilan almashtiradi
UCASE – Satrni katta harfga o'zgartiradi
REVERSE – Satrni o'zgartiradi va natijani qaytaradi
LENGTH- Qator uzunligini qaytaradi (baytda).
LTRIM - qator boshidagi bo’sh joylar (probel)larni o’chiradi.
|
| |
Ergashxodjaeva Sh. Dj., Qosimova M. S - bet 53

91
Tovar tamoyili bo‘yicha tashkil etish shakli ham, shuningdek kamchiliklarga
ega. Boshqarishning bu kabi tizimi marketing faoliyatining o‘ziga xos tomonlarini
doim ham e’tiborga olmaydi. Tovarlar bo‘yicha guruhlar ishchilari o‘z
majburiyatlarini samarali bajarish uchun etarlicha huquqlarga ega emas, boshqaruv
apparatida katta sonli guruh va guruhchalar paydo bo‘lishi bilan ularni ushlab turish
katta xarajatlar talab qiladi.
Bozor tamoyili bo‘yicha tashkil etishda deyarli barcha korxonalar o‘z tovarini
xarakteri jihatidan turlicha bo‘lgan bozorlarda sotadi. Turli bozorlarning sotib olish
xususiyatlari yoki turli tovar ustunliklariga ega bo‘lgan hollardagina bozor tamoyiliga
ko‘ra tashkil etish maqsadga muvofiqdir. SHuning uchun marketing xizmati
bo‘limlari asosiy bozorlarga qarab tuziladi.
AND, OR, NOT mantiqiy standart so‘zlardan foydalanish

AND, OR, NOT mantiqiy standart so‘zlardan foydalanish
# like mahsus qidiruv operatori haqida...
Bu operator bilan biz jadvaldan o’zimiz hohlagan usulda qidiruv ishini amalga oshirishimiz mumkin.
UPDATE – Maydon qiymatlarini o’zgartirish buyrug’i.
Sintaksisi esa 2 hil:
UPDATE SET column=expression;
UPDATE SET column=expression
WHERE qidiruv_sharti
Group by va Order by standart so‘zlaridan foydalanib so‘rov yaratish
Guruhli funksiyalar jadvaldan yigilgan axborotlarni olish uchun xizmat qiladi. Bu funksiyalari jadvaldagi satrlar guruxi bilan amal bajarib, 1 ta natija chiqaradi
Code:::
Natija:
ORDER BY - parametri ko`rsatilgan maydonning barcha yozuvlarni o`sib borishi yoki kamayishi tartibida tartibida tartiblab beradi. Order by desc yozilsa kamayish tartibida yoziladi. Order by (ASC) bo`lsa o`sish tartibida yoziladi.
Code:
select * from pechene order by miqdori asc;
Natija:
Bir nechta ustunlar bo'yicha TARTIB BERISH Misol
Code:
select * from pechene order by nomi,miqdori;
HAVING parametri qator guruhlari uchun tanlov shartini belgilashga imkon beradi. U WHERE parametriga o'xshaydi, lekin GROUP BY parametridan keyin aniqlanadi va birlashtirilgan qatorlarga qo'llaniladi. HAVING parametrini tanlash shartida, so'rov bo'yicha ustunlar qiymatlarini, shu jumladan agregat funktsiyalarining qiymatlarini ishlatishingiz mumkin
SELECT column_name(s)
FROM table_name
WHERE condition
GROUP BY column_name(s)
HAVING condition
ORDER BY column_name(s);
bu having operatorining ishlash sintaksini ifodalab beradi.
select nomi,sum(miqdori) from pechene group by nomi having sum(miqdori)>450;
Shuningdek where = having qachon bo’ladi?
select * from pechene having miqdori>450;
select * from pechene where miqdori>450;
|
Berklik (deadlock) - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 48/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Berklik (deadlock) bu bloklangan jarayonlar to‘plami bo‘lib, ulardan har biri qandaydir resursga ega va bu to‘plamdan qandaydir boshqa jarayon ega bo‘lgan resursni kutadi.Berklikka oddiy misolni semaforalar yordamida modellashtirish oson.
Tizimda ikkita J1 va J2 jarayonlar murojaat qiladigan ikkita tashqi A va B qurilmalar bo‘lsin. Semafor sinxronlashtirish maqsadida tashqi qurilmalarning har biri bilan bog‘langan, ularni ham A va B bilan belgilaymiz. Semaforlar oldindan ochiq. Jarayonlardan har biriga har ikkala qurilmalar zarur bo‘lsin, lekin ular qurilmalarga qarama-qarshi tartibda murojaat qiladi:
J1: kutish (A); kutish (B) J2: kutish (B); kutish (A).
Bu holda berklik o‘z o‘rniga ega bo‘ladi. J1 jarayon A semaforni yopish va birinchi qurilmani bloklash bilan ikkinchi qurilma bilan bog‘langan B semaforni qachon ochilishini hech qachon mo‘ljallay olmaydi, chunki uni J2 jarayon yorishga ulgurgan. Shunga o‘xshash, J2 jarayon A semaforning ochilishini mo‘ljallay olmaydi.
Tizim modeli
Bunday vaziyatlarni tavsiflash va tadqiq qilish uchun tizimning rasman modelini umumiy ko‘rinishda kiritamiz. Model yordamida jarayonlarning resurslari so‘rovlar haqida, jarayonlarning resurslarga haqiqatda egaligi haqida va resurslarning bo‘shashi haqidagi ma’lumotlarni beramiz. Tizimda m turlardagi resurslar (masalan, protsessor, xotira, kiritish/chiqarish qurilmalari) bo‘lsin. Tizimda resurslar turlarini R1, R2, … Rm bilan belgilaymiz. Har bir Ri resurs turi Wi nusxalarga ega bo‘lsin. Har bir jarayon quyidagi usullardan biri orqali resursdan foydalanishi mumkin:
so‘rov (request);
foydalanish (use);
bo‘shatish (release). Berklikagarquyidagito‘rttashartlarbirvaqtdabajarilsa,
vujudgakelishimumkin:
O‘zaro inkor qilish: har bir vaqt momentida faqat bitta jarayon resursga ulanishni olishi mumkin;
Saqlash va kutish: bitta resursni saqlayotgan jarayon boshqa jarayonlar ega bo‘lgan boshqa resurslarni olishni kutadi;
Uzilishlarning bo‘lmasligi: jarayon o‘zining ishlashini tugatganidan keyingina resursni bo‘shatishi mumkin.
Siklli kutish: J0 jarayon J1 jarayon ega bo‘lgan resursni kutadigan, J1 jarayon J2 jarayon ega bo‘lgan resursni kutadigan Jn
jarayon J1 jarayon ega bo‘lgan resursni kutadigan {J0, J1, … Jn} to‘plam mavjud.
|
| |
CPU sikli K/Ch - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

2.16- rasm. CPU va K/Ch sikllari o‘zgaruvchan ketma-ketligi
Bir protsessorli tizimda bir vaqtning o‘zida faqat bitta jarayon bajarilishi mumkin. Boshqa jarayonlar esa protsessorni bo‘shashini kutishi kerak. Multidasturlashning vazifasi – protsessordan maksimal darajada foydalanishdir. Ushbu turdagi rejalashtirish opeatsion tizimning asosiy funksiyasidir. Deyarli barcha kompyuter resurslari foydalanishdan oldin rejalashtiriladi.
Protsessor, shubhasiz kompyuterning asosiy resurslaridan biridir. Shunday qilib, uni rejalashtirish operatsion tizimni loyihalashda muhim o‘rin tutadi.
Protsessorni rejalashtirishning muvaffaqiyati jarayonlarning kuzatiladigan xususiyatlariga bog‘liq: jarayonning bajarilishi protsessorni bajarish siklidan va K/Ch ni kutishdan iborat. Jarayonlar ushbu ikki holat orasida o‘zgarib turadi. 2.17- rasmda operatsion tizimlardagi jarayonlarning haqiqiy
holatini tahlil qilish asosida, protsessor faoliyati davrlarining taxminiy gistogrammasi ko‘rsatilgan.
Ko‘p darajali navbat - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 47/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Ko‘p darajali navbat
Binobarin, tizimdagi jarayonlar turli o‘ziga xosliklarga (masalan, paketli va interaktiv) ega bo‘lishi mumkin, amalda operatsion tizimlarda bajarilishga tayyor jarayonlar navbati ikkita navbatlarga bo‘linadi:
asosiy (interaktiv jarayonlar);
fon (paketli jarayonlar).
Har bir navbat o‘z rejalashtirish algoritmiga ega bo‘ladi. Asosiy navbat RR, fon navbat FCFS rejalashtirish algoritmiga ega bo‘ladi. Bu aralash algoritmda navbatlar orasidagi rejalashtirish, ya’ni u yoki bu
navbatdan jarayonlarni tanlash algoritmi zarur bo‘ladi. Navbatlar orasidagi rejalashtirish quyidagi turlarga bo‘linadi:
Qayd etilgan ustuvorlikli – asosiy navbatdan, keyin fon navbatdan barcha jarayonlarga xizmat ko‘rsatish. Bunda “och qolish” ehtimolligi mavjud.
Vaqt oralig‘ini ajratish – har bir navbat qandaydir protsessor vaqt oralig‘ini oladi, u jarayonlar orasida taqsimlanishi mumkin, masalan, 80% asosiy navbatdagi RRga va 20% fon navbatdagi FCFSga taqsimlanishi mumkin.
2.24- rasmda jarayonlarni rejalashtirish uchun ko‘p darajali navbat tuzilmasiga real misol keltirilgan.
2.24- rasm. Ko‘p darajali navbatni rejalashtirishga misol
Eng yuqori ustuvorlikka tizim jarayonlari ega, keyin interaktiv jarayonlar, undan past ustuvorlikka esa matn tahrirlagichlari chaqiriladigan interaktiv jarayonlarga ega (ular foydalanuvchilarning sekin ishlashi tufayli sezilarli katta vaqtni egallaydi), keyin paketli va nihoyat talabalar jarayonlari keladi.
Real vaziyat shunday, lekin muallif talabalar jarayonlarini “kamsitilishini” to‘g‘ri hisoblamaydi. Aynan ularga tizim jarayonlaridan keyingi ustuvorlikni, masalan, diplom ishlarini himoya qilishdan oldingi davrda berish kerak bo‘ladi.
Berkliklar, Berkliklarni aniqlash va bartaraf etish usullari
Berkliklar muammosi
|
| |
Resurslarni taqsimlash grafi

|
Resurslarni taqsimlash grafi
|
bet | 49/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Resurslarni taqsimlash grafi
Ko‘rib chiqishga V balandliklar to‘plami va E yoylar to‘plamidan iborat resurslarni taqsimlash grafini kiritamiz. V ikkita turlardagi – balanliklar-jarayonlar va balandliklar-resurslarga bo‘linadi. Boshqacha aytganda, V tizimdagi barcha jarayonlar J = {J1, J2, … , Jn} turdagi balandliklar to‘plami va R = {R1, R2, … , Rm} turdagi balandliklar to‘plamiga bo‘linadi.
Yoylarning quyidagi ikkita turlarini kiritamiz:
“so‘rov” turdagi yoy (request edge) – Ji → Rj turdagi yo‘naltirilgan yoy.
“tayinlash” turdagi yoy (assignment edge) – Ji ← Rj turdagi yo‘naltirilgan yoy.
Yoylarning turli yo‘nalishlarining ma’nosi quyidagicha. Agar jarayon qanday resursga da’vogarlik qilsa, u holda yoy balandlik- jarayondan balandik-resursga o‘tkaziladi.
Aniq resurs birligi qandaydir jarayonga ajratilsa, u holda yoy bu belgiga tegishli bo‘ladi va balandlik-resursdan jarayonning balandligiga o‘tkaziladi. Kiritiladigan graf va uning grafining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlashtiramiz.
Zamonaviy atamada bu turdagi graf – zahiralangan graf (reserved graph) deyiladi. Uning balandlik-jarayoni oddiy ko‘rinishga ega bo‘ladi, Rj resursga mos keladigan balandlik-resurs esa Wj nimbalandliklardan tashkil topadi, ulardan har biri aniq bir resurs birligini belgilaydi. Zahiralangan graflar nazariyasida bunday balandliklar superbalandliklar (super-vertices) deyiladi.
Shunday qilib, so‘rov yoyi umuman balandlik-jarayondan balandlik-resursga boradi, tayinlash yoyi esa balandlik-resursnng mos nimbalandligidan balandlik-jarayonga boradi. Balandlik-jarayonga misol 2.25- rasmda keltirilgan.
2.25- rasm. Resurslarni taqsimlash grafidagi balandlik-jarayonga misol
To‘rtta nusxali superbalandlik-resursga misol 2.26-rasmda kelti- rilgan.Resursning har bir nusxasiga o‘z nimbalandligi mos keladi.
Resurslarni taqsimlash grafiga misol 2.27- rasmda keltirilgan.
2.26- rasm. To‘rtta nusxali superbalandlik-resursga misol
R1 R3
R2
R4
2.27- rasm. Resurslarni taqsimlash grafiga misol
Bu graf uchta jarayonlar va to‘rtta resurslari turlariga ega bo‘lgan tizimni aks ettiradi: 1- va 3- turlardagi resurslar bittadan nusxaga ega, 2- turdagi resurs ikkita nusxaga ega, 4- turdagi resurs uchta nusxaga ega. 1- jarayon 2- jarayon bilan band bo‘lgan 1- resursga da’vogarlik qiladi. 2- jarayon 3- jarayon bilan band bo‘lgan 3- resursga da’vogarlik qiladi. 2- resursning ikkita birliklari 1- va 2-
jarayonlarga berilgan.4- resurs taqsimlanmagan (barcha uchta birliklar bo‘sh).
|
| |
Vazifa va jarayon holatlari

|
Vazifa va jarayon holatlari
|
bet | 43/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Vazifani rejalashtiruvchi yangi (new) va tugatish (finished) holatlariga, jarayonlarni rejalashtiruvchi esa tayyorlilik (ready), bajarilish (running) va kutish (waiting) holatlarini boshqaradi. Jarayon operatsion tizimdan vazifa rejalashtiruvchisiga uzatilganida uning (jarayonning) holati har doim yangi (new) sifatida o‘rnatiladi. Barcha jarayonlar dastlab vazifani rejalashtiruvchiga kelib tushadi. Qachonki jarayon vazifa rejalahtiruvchisidan jarayon rejalashtiruvchisiga o‘tkazilganda uning holati tayyorlilik (ready) holatiga o‘zgartiriladi. Agar protsessor ishlash uchun tayyor bo‘lsa (bo‘sh bo‘lsa) barcha kelayotgan jarayonlarni ko‘zdan kechiradi va ma’lum algoritmlar asosida ularni tanlaydi va xotirani bo‘sh deb hisoblab, jarayonni bajarishni boshlaydi. Jarayonning holati bajarilayotgan (running) ga
o‘zgartiriladi. Oldindan belgilangan vaqtdan so‘ng jarayon to‘xtatiladi va boshqa bir jarayon (bajarilish uchun) protsessorni egallaydi. To‘xtatilgan jarayonning holati jarayon rejalashtiruvchisi tomonidan tayyorlilik (ready) holatiga o‘zgartiriladi. Jarayonlarning bunday almashtirilishi oldindan rejalashtirish siyosati deb nomlanadi. Agar jarayon ishga tushirilganda foydalanuvchi yoki boshqa jarayon tomonidan kiritish/chiqarish amali bajarilishini kutsa, u holda jarayon kutish (waiting) holatiga o‘tkaziladi. Kiritish/chiqarish jarayoni yakunlanganligi haqida xabar kiritish/chiqarish qurilmasidan jarayonni rejalashtiruvchiga yetkazilganda jarayonning holati tayyorlilik (ready) holatiga o‘zgartiriladi. Nihoyat, jarayon yakunlanganida yoki xatolik yuz berganida jarayon (oldindan) tugatiladi va uning holati tugatishga (finished) o‘tkaziladi. Odatda, jarayon holatining o‘zgarishlari jarayonni rejalashtiruvchi tomonidan amalga oshiriladi, va vazifani rejalashtiruvchiga bu o‘zgarishlar haqida axborot beriladi. Shundan so‘ng vazifani rejalashtiruvchi holatni tugatishga (finished) o‘zgartiradi.
Protsessor dispetcheri protsessorni rejalashtiruvchi tanlagan jarayonga beradigan OT komponenti hisoblanadi. Dispetcher quyidagi amallar ketma-ketligini bajaradi:
Kontekstni (tarkibni) qayta ulaydi;
Protsessorni foydalanuvchi rejimiga qayta ulaydi;
Foydalanuvchi dasturini qayta yuklash uchun uni mos manzil bo‘yicha o‘tishini bajaradi.
Dispetcherning yashirin aktivligi (dispatch latency) - bitta jarayonni to‘xtatish va boshqa jarayonni boshlash uchun dispetcherga talab qilinadigan vaqt hisoblanadi. Ma’lumki, tizim bu vaqtni minimallashtirishga intilishi kerak, lekin rejalashtirish mezonlari to‘plami murakkabroq.
|
| |
-rasm. Talabalar o’quv loyihaviy faoliyati

106
“O`quv loyihasi”
metodining didaktik imkoniyatlari quyidagilar bilan belgilanadi:
Tayanch tushunchalar tahlili
Tushuncha
Tushuncha mazmuni
“Keys-stadi”
ingliz tilida “case” – metod, “study” – muammoli vaziyat;
vaziyatli tahlil yoki muammoli vaziyatlarni tahlil qilish-
degan ma`noni anglatadi.
“Keys-stadi”
texnologiyasi
o’quvchi (talaba)larda aniq, real yoki sun’iy yaratilgan
muammoli vaziyatni tahlil qilish orqali eng maqbul
variantlarini topish ko’nikmalarini shakllantirishga xizmat
qiladi.
Loyiha
aniq
reja,
maqsad
asosida
uning
natijalanishini
kafolatlagan holda pedagogik faoliyat mazmunini ishlab
chiqishga qaratilgan harakat mahsuli.
Loyihalash
boshlang’ich ma’lumotlarga asoslanib, kutiladigan natijani
taxmin qilish, bashoratlash, rejalashtirish orqali faoliyat
yoki jarayon mazmunini ishlab chiqishga qaratilgan
amaliy harakat
Ta’lim
jarayonini
loyihalash
alohida olingan ta’lim jarayonini samarali tashkil etish
uchun barcha omillarni inobatga olgan holda uning
loyihasi (sxemasi)ni ishlab chiqish.
O’qitish
va
o’qish
strategiyasi
belgilangan
o’quv
materiallarini
talabalar
ongiga
yetkazish yo’llarini, ya’ni tanlangan ta’lim metodi,
shakllarining amalda qo’llanilishini ko’zda tutadi.
Darsning
turini
tanlash
o’qituvchining mahoratiga ko’ra darsning didaktik
maqsadi, o’quv materialining mazmuni, dars uchun
Metodning
didaktik
imkoniyatlari
O’quvchi (talaba)larda mustaqil fikrlash
qobiliyatini
shakllantiradi, rivojlantiradi
O’quvchi (talaba)larda mavzularni mustaqil
o’rganish ehtiyojini qaror toptiradi
O’quvchi (talaba)larda hamkorlikda ishlash
ko’nikmalarini shakllantiradi
-rasm. “O`quv loyihasi” metodining didaktik imkoniyatlari

18-rasm. “O`quv loyihasi” metodining didaktik imkoniyatlari
107
ajratilgan vaqt,
shuningdek,
zarur shart-sharoitning
tanlanilishini ifodalaydi.
Darsning
texnologik
xaritasi
dars ishlanmasining asosiy o’zagini tashkil etadi.
Dars ishlanmasi
bu ta’limiy mazmunga ega loyiha, shuningdek, o’qituvchi
tomonidan tuzilishi majburiy bo’lgan hujjat hisoblanadi
Texnologik
pasport
(pedagogikada)
ta’lim
yoki
ma’naviy-ma’rifiy
tadbirning
asosiy
ko’rsatkichlari va ularning texnologik tavsifini yorituvchi
hujjat.
Model
real,
haqiqatda
mavjud
bo’lgan
ob’ektning
soddalashtirilgan, kichraytirilgan (kattalashtirilgan) yoki
unga o’xshagan nusxasi.
Modellashtirish
hodisa, jarayon yoki tizimning umumiy mohiyatini
to’la yorituvchi modelni yaratish
O’quv loyihaviy
faoliyat
o’quv maqsadiga erishish yoki muammo, muammoli
vaziyatni hal qilish yo’lida talabalar tomonidan izchil
amalga oshiriladigan harakatlari majmuasi sanaladi.
O’quv loyihasi
1) talablarning muammolarni izlash, tadqiqot qilish
va yechish, natija (echim)ni mahsulot ko’rinishida
rasmiylashtirishga qaratilgan mustaqil o’quv faoliyatini
tashkil etish usuli;
2) nazariy bilimlar asosida amaliy topshiriqlarni
yechishga qaratilgan o’quv harakati vositasi;
3) rivojlantirish, tarbiyalash, ta’lim berish, bilimlarni
boyitish, mustahkamlash va malakalarni shakllantirishga
yo’naltirilgan didaktik vosita hisoblanadi
Shaxsga
yo’naltirilgan
ta’lim
bu tabiiy tizim hisoblanib, o’quvchining noyob shaxsiy
rivojlanishi, uning o’ziga hos qobiliyatlarini va psixologik
yo’nalishlarini hisobga olgan holda shakllantiriladi.
FOYDALANISH UCHUN ADABIYOTLAR:
1. O`Tolipov, D.Ro`ziyeva. Pedagogik texnologiya va pedagogik maxorat.-
T.:Innovatsiyo-ziyo, 2019.
2. Interfaol metodlar: mohiyati va qo’llanilishi / Metodik qo’llanma.
Tuzuvchilar: D.Ro’zieva, M.Usmonboeva, Z.Holiqova. – Toshkent: Nizomiy
nomidagi TDPU nashriyoti, 2013. – 136 bet.
3. Pedagogik texnologiyalar. –T.: “Fan va texnologiya”- 2011. / Metodik
qo’llanma.
Tuzuvchilar: Sh.S. Shodmonova, N.S.Mirsagatova, G.N.Ibragimova,
T.N.Mirsoliyeva
4. Golish L.V. Texnologii obucheniya na lektsiyax i seminarax/ Uchebnoe
posobie/ Pod ob
щ
red. Akad. S.S. Gulyamova. - T.: TGEU, 2005.
108
5. O’. Tolipov, M. Usmonboeva. Pedagogik texnologiya: nazariya va
amaliyot. - T.: Fan, 2005
|
Nazorat topshiriqlari va baholash mezonlarini ishlab chiqish

|
Nazorat topshiriqlari va baholash mezonlarini ishlab chiqishBog'liq Pedagogik texnologiya O\'quv qo\'llanma Mirhayitova SoxibaxonNazorat topshiriqlari va baholash mezonlarini ishlab chiqish
– darsning
didaktik maqsadi, kutilayotgan natija, o’quv materialning mazmuni asosida nazorat
topshiriqlarini ishlab chiqish, ularning hajmi, bajarilganlik darajasi, bajarilish sifati,
vaqtiga ko’ra baholash mezonlarini ishlab chiqishni nazarda tutadi.
Ta’lim resurslarini tanlash
– mavjud shart-sharoitdan
kelib chiqqan holda
o’qituvchi, talaba va darsni tashkil etish uchun ta’lim vositalarining o’rinli
tanlanilishini, ulardan o’quv jarayonida to’g’ri foydalanishni ko’zda tutadi.
O’qituvchi, talaba va darsni tashkil etish uchun ta’lim vositalari sirasidan quyidagilar
o’rin oladi:
O’qitish va o’qish strategiyasi
– belgilangan o’quv materiallarini talabalar
ongiga yetkazish yo’llarini, ya’ni tanlangan ta’lim metodi, shakllarining amalda
qo’llanilishini ko’zda tutadi.
Darsning turini tanlash
– o’qituvchining mahoratiga ko’ra darsning didaktik
maqsadi, o’quv materialining mazmuni, dars uchun ajratilgan vaqt, shuningdek, zarur
shart-sharoitning tanlanilishini ifodalaydi.
Ta’lim vositalari
1) darslik
2) o’quv qo’llanma
3) jadvallar
4) tarqatma materiallar
5) yo’l-yo’riqlar
6) texnologik xaritalar
7) tipik xatolar xaritasi
8) topshiriq varaqalari
1) o’quv-metodik
qo’llanmalar
2) metodik
tavsiyalar
3) metodik
ishlanmalar
4) o’quv dasturlari
5) dars rejasi
6) ma’ruza matni
1) plakatlar
2) modellar
3) maketlar
4) jihozlar
5) audiovizual
vositalar
6) texnik vositalar
7) real vositalar
O’qituvchi
uchun
Talaba
uchun
Darsni tashkil
etish uchun
12-rasm. O’qituvchi, talaba va darsni tashkil etish uchun ta’lim
vositalari
|
| |
Shortest Job First (SJF) algoritmi

|
Shortest Job First (SJF) algoritmi
|
bet | 45/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Shortest Job First (SJF) algoritmi
Shortest Job First (SJF, dastlab eng qisqa vazifani bajarish) algoritmi protsessorni rejalashtirish algoritmi bo‘lib, bunda protsessor birinchi navbatda tizimdagi mavjud jarayonlardan eng qisqasiga beriladi. Bu holda har bir jarayon bilan uning navbatdagi aktivlik davri davomiyligi bog‘lanadi. Bu davomiylik eng qisqa jarayonga birinchi xizmat ko‘rsatilishi uchun ishlatiladi. Bu algoritmni qo‘llanishining ikkita sxemalari bo‘lishi mumkin:
Jarayonlarni uzmasdan – jarayonga protsessor berilayotgan vaqtda uning vaqt kvanti tugamasdan jarayon uzilmasligi kerak.
Jarayonlarni uzish bilan – agar aktivlik vaqti aktiv jarayonning qolgan vaqtidan kichik bo‘lgan yangi jarayon kelsa, aktiv jarayonni to‘xtatish. Bu sxema Shortest-Remaining-Time-First (SRTF – dastlab eng qisqa vaqt) nomi bilan ma’lum.
Ko‘rish qiyin emaski, SJF algoritmi u berilgan jarayonlar to‘plami uchun minimal o‘rtacha kutish vaqtini ta’minlashi mazmunida optimal bo‘ladi. Jarayonlarni uzmasdan SJF algoritmining qo‘llanishiga misolni ko‘rib chiqamiz. Jarayonlar to‘plami, tizimda ularning paydo bo‘lishi vaqtlari va ularning aktivligi vaqtlari quyidagicha:
2.4- jadval
Jarayon
|
Paydo bo‘lish vaqti
|
Aktivlik vaqti
|
J1
|
0.0
|
7
|
J2
|
2.0
|
4
|
J3
|
4.0
|
1
|
J4
|
5.0
|
4
|
Jarayonlarni uzmasdan SJF algoritmi bo‘yicha jarayonlarni rejalashtirish sxemasi 2.20- rasmda keltirilgan.
2.20- rasm. Jarayonlarni uzmasdan SJF algoritmi bo‘yicha jarayonlarni rejalashtirish sxemasi
Bu holda o‘rtacha kutish vaqti = (0 + 6 + 3 + 7)/4 = 4. Endi o‘sha jarayonlarga uzilishli SJF algoritmini qo‘llaymiz va o‘rtacha kutish vaqti qanday o‘zgarishini tahlil qilamiz. Algoritmning qo‘llanishi natijasi 2.21- rasmda tasvirlangan.
2.21- rasm. Jarayonlar uzilishli SJF algoritmi bo‘yicha jarayonlarni rejalashtirish sxemasi
Bu holda tizimga qisqaroq jarayon tushishi momentida jarayonning uzilishi prinsipi bir necha marta qo‘llanadi: 2 momentda 1- jarayon uziladi va qisqaroq 2- jarayon bajarila boshlanadi, 4 momentda 2- jarayon uziladi va qisqaroq 3- jarayon bajarila boshlanadi.
Diagrammadan ko‘rinib turibdiki, jarayonlarning uzilishi prinsipining qo‘llanishi tufayli protsessordagi jarayonning uzluksiz bajarilishi davrlari yonma-yon bo‘lishi va boshqa jarayonlarni bajarilishi davrlarini bilan o‘rin almashishi mumkin.
Bu holda o‘rtacha kutish vaqti = (9 + 1 + 0 +2)/4 = 3, ya’ni kutilganidek, u jarayonlarni uzilishi prinsipi qo‘llanilmasligiga qaraganda kichik bo‘ldi.
|
| |
NAZORAT UCHUN SAVOLLAR - Soxibaxon ped texnologiya doc

109
::5.3-savol::
“Keys-stadi” texnologiyasining xizmati…
{
~ o’quvchi (talaba)larda noaniq, lekin real yoki sun’iy yaratilgan muammoli
vaziyatni tahlil qilish orqali eng maqbul variantlarini topish ko’nikmalarini
shakllantiradi # harakat qildingiz
~ o’quvchi (talaba)larda aniq, real yoki sun’iy va tabiiy yaratilgan muammoli
vaziyatni tahlil qilish orqali eng maqbul variantlarini topish ko’nikmalarini
shakllantiradi# harakat qildingiz
= o’quvchi (talaba)larda aniq, real yoki sun’iy yaratilgan muammoli vaziyatni
tahlil qilish orqali eng maqbul variantlarini topish ko’nikmalarini shakllantiradi#
maqbul javob
~ o’quvchi (talaba)larda noaniq va noreal yoki sun’iy yaratilgan muammoli
vaziyatni tahlil qilish orqali eng maqbul variantlarini topish ko’nikmalarini
shakllantiradi# harakat qildingiz
}
/yordam: ushbu savolga javob olish uchun 2 - adabiyotni 33-saxifani qayta
ko`rib chiqin/
Plug and Play drayveri - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 200/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Plug and Play drayveri (Plug and Play driver): ma’lum bir qurilmani qo‘llab-quvvatlash uchun qaysi drayverlar talab qilinishini aniqlaydi va ushbu drayverlarni yuklaydi.
Quvvat menejeri (power manager): turli xil qurilmalar o‘rtasida quvvatni boshqarishni muvofiqlashtiradi va ishlamayotgan qurilmalarni o‘chirish, protsessorni uyqu rejimiga o‘tkazish va hatto butun xotirani diskka yozish va butun tizimni o‘chirish orqali quvvat sarfini kamaytirish uchun sozlanishi mumkin.
Xavfsizlik ma’lumotnoma monitori (security reference monitor): kirishni boshqarish qoidalarini va auditni shakllantirishni ta’minlaydi. Windows barcha himoyalangan obyektlar fayllar, jarayonlar, xotira maydonlari, kiritish/chiqarish qurilmalari uchun kirishni boshqarish va tekshirish uchun bir xil usullardan foydalanadi.
Virtual xotirani boshqarish (virtual memory management): virtual manzil, fizik xotira va diskdagi fayl sahifalarini boshqaradi. Jarayonning virtual manzillarini kompyuter xotirasidagi fizik
sahifalarga joylashtiradigan qurilmalar va xotirani boshqarish tuzilmalarini boshqaradi.
Jarayon/oqim menejeri (process/thread manager): jarayon va oqim obyektlarini yaratadi, boshqaradi va o‘chiradi.
Konfiguratsiya menejeri (configuration manager): u tizim ro‘yhatga olishini joriy qilish va boshqarish uchun javobgardir, bu tizim parametrlari va har xil parametrlarning individual sozlamalari saqlanadigan ombor hisoblanadi.
Kengaytirilgan mahalliy protsedura chaqirig‘i vositasi (Advanced local procedure call (ALPC) facility): u xizmatlarni va quyi tizimlarni amalga oshiradigan mahalliy jarayonlar o‘rtasidagi aloqa uchun samarali jarayonlar protsedurasini chaqirish mexanizmini joriy etadi.
Foydalanuvchi rejimidagi jarayonlar (user mode processes). Windows foydalanuvchi rejimining to‘rtta asosiy turini qo‘llab-quvvatlaydi:
|
| |
Qurilma abstraksiyasi - O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari

|
O‘zbekiston respublikasi axborot texnologiyalari
|
bet | 199/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Qurilma abstraksiyasi darajasi (Hardware abstraction layer
HAL): Umumiy qurilma buyruqlari va javoblar va ma’lum bir platformaga xos bo‘lgan xaritalar. U OTni platformadagi maxsus qurilma farqlaridan ajratib turadi. HAL tufayli har bir kompyuterning tizim shinasi, xotiraga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish (DMA) kontrolleri, uzilishlar kontrolleri, tizim taymerlari va xotira kontrolleri, bajaruvchi (Execution) va yadro komponentlari uchun bir xil ko‘rinishga ega bo‘ladi. Bundan tashqari, SMP uchun zarur bo‘lgan yordamni taqdim etadi.
Qurilma drayverlari (device drivers): bajarish funksiyasini kengaytiradigan dinamik kutubxonalar. Bunga foydalanuvchi kiritish/chiqarish funksiyasi chaqirig‘ini ma’lum qurilma vositalariga kiritish/chiqarish so‘rovlari va fayl tizimlarini, tarmoq protokollarini va yadro rejimida ishlashi kerak bo‘lgan boshqa har qanday tizim
kengaytmalarini amalga oshirish uchun dasturiy ta’minot qismlarini tarjima qiladigan qurilma vositalari drayverlari kiradi.
Oynalar va grafik tizim (Windowing and graphic system): GUI funksiyalarini bajaradi, masalan, oynalar bilan ishlash, foydalanuvchi interfeysini boshqarish va chizish.
Windows bajaruvchisi maxsus tizim komponentlarini o‘z ichiga oladi va foydalanuvchi rejimi dasturi uchun API ni taqdim etadi. Quyida har bir boshqaruv modulining qisqacha tavsifi keltirilgan:
Kiritish/chiqarish menejeri (I/O manager): kiritish/chiqarish qurilmalarini dasturga kirish imkoniga ega bo‘lishini ta’minlaydi va keyingi qayta ishlash qurilmasi uchun mos keladigan drayverlarni yuborish uchun javobgardir.
Kesh menejeri (cache manager): fayllarga asoslangan kiritish/chiqarish operatsiyalarini samaradorligini oshiradi.
Obyekt menejeri (object manager): jarayonlar, oqimlar va sinxronizatsiya obyektlari kabi resurslarni ifodalash uchun foydalaniladigan Windows bajaruvchi obyektlarini yaratadi, boshqaradi va yo‘q qiladi. Obyektlarni saqlash, nomlash va xavfsizlikni ta’minlash uchun yagona qoidalarni qo‘llaydi. Obyekt menejeri shuningdek har bir jarayonni tavsiflovchi jadvalida yozuvlarni yaratadi, bular kirishni boshqarish ma’lumotlari va obyekt ko‘rsatgichlaridan iborat.
|
| |
Tajriba modellari - Soxibaxon ped texnologiya doc

103
O’quv loyihalari faoliyat mazmuni, bilim sohasi (fanlar) bo’yicha tayyorlanishiga
ko’ra quyidagicha tasniflanadi:
Har bir o’quv loyihasi o’z maqsadi va kutiladigan natijasiga ko’ra muayyan turga
mansub bo’ladi. O’quv loyihalarining asosiy turlari quyidagilardir:
3-jadval. O’quv loyihalarining asosiy turlari
Axborotli loyihalar
Tadqiqot loyihalari
Amaliy loyihalar
Maqsadi
Muammoga oid
ma’lumotlarni to’plash,
ularni tahlil qilish,
umumlashtirish,
mohiyatini
yoritish, muammoni hal
etish usul va vositalarini
tavsiflash, ularning
ahamiyatini asoslash
Tadqiqotni
amalga
oshirish, tadqiqot
asosida muammo
izohini asoslash,
kelgusida
rivojlanish
uchun yangi
muammolarni
asoslash
Muammoni hal etish usul
va vositalarini ishlab
chiqish
Natijasi
Maqola, referat
ma’ruza
keys va b.
Hisobot
ma’ruza
keys va b.
Harakatlar dasturi,
biznes-reja, keys,
strategiya, tavsiya,
ma’lumotnoma to’plami
va b.
Windows 7 operatsion tizimi tuzilishi

|
Windows 7 operatsion tizimi tuzilishi
|
bet | 198/222 | Sana | 15.05.2024 | Hajmi | 5,84 Mb. | | #236377 |
Tizimni qo‘llash jarayonlari
Xizmatni boshqarish menejeri
Lsass Winlogon
Seans menejeri
Xizmat jarayonlari
S VChost.exe Winmgmt.exe
Keshlash Services.exe
Ilovalar
Vazifa menejeri
Win Explorer
Foydalanuvchi ilovalari
DLL quyi tizimi
Quyi tizimvositalari POSIX
Win32
Ntdll.dll
Tizim xizmati menejeri
|
Yadro rejimidagi chaqiriladigan interfeyslar
|
Win32 USER, GDI
|
K/Ch menejeri
|
Fayl tizimi keshi
|
|
Obyekt menejeri
|
|
Plug and Play
menejeri
|
|
Quvvat menejeri Yadro
|
|
Xavfsizlik ma'lumoti menejeri
|
|
Virtual xotira
|
|
Jarayon va
oqimlar
|
|
Konfiguratsiya
menejeri
|
|
Lokal protsedura chaqirig'i
|
|
|
Qurilma va fayl tizimi drayverlari
|
|
|
Grafika drayverlari
|
|
|
Yadro
|
|
|
|
Hardware abstraction layer (HAL)
|
|
|
|
Foydalanuvchi rejimi Yadro rejimi
9.7- rasm. Windows 7 operatsion tizimining umumiy tuzilishi
9.7- rasmda Windows 7 operatsion tizimining umumiy tuzilishi ko‘rsatilgan, Windows ning NT ga asoslangan barcha versiyalari ushbu ma’lumot darajasida bir xil tuzilishga ega. Deyarli barcha
operatsion tizimlarda bo‘lgani kabi, Windows amaliy dasturlarni asosiy OT dasturiy ta’minotidan ajratadi. Bajaruvchi yadro, qurilma drayverlari va apparat abstraktsiyasi qatlamini o‘z ichiga olgan xat yadro rejimida ishlaydi. Yadro rejimi dasturi tizim ma’lumotlari va qo‘shimcha qurilmalarga kirish huquqiga ega. Foydalanuvchi rejimida ishlaydigan qolgan dasturiy ta’minotlar, tizim ma’lumotlariga cheklangan kirish huquqiga ega.
Windows yuqori modulli arxitekturaga ega. Har bir fayl tizimining funksiyasi faqat bitta OT komponenti tomonidan boshqariladi. Qolgan OT va barcha dasturlar ushbu funksiyaga standart interfeyslardan foydalangan holda javobgar komponent orqali kirishadi. Tizimning kalit ma’lumotlariga faqat tegishli funksiyalar orqali kirish mumkin. Umuman olganda, har qanday modul, butun tizimni yoki uning standart dasturiy interfeyslarini qayta yozmasdan olib tashlanishi, yangilanishi yoki o‘zgartirilishi mumkin. Windows yadro rejimining komponentlari quyidagilardan iborat:
Bajaruvchi (executive): Xotirani boshqarish, jarayonlar va oqimlarni boshqarish, xavfsizlik, kiritish/chiqarish, va jarayonlararo aloqa kabi operatsion tizimning asosiy xizmatlarini o‘z ichiga oladi.
Yadro (kernel): Protsessorlarning ishlashini boshqaradi. Yadro oqimlarni rejalashtirishni, jarayonlarni almashtirishni, istisnolar va uzilishlarni qayta ishlashni, hamda ko‘pprotsessorli sinxronlashni boshqaradi. Qolgan bajaruvchi va foydalanuvchi darajalaridan farqli ravishda, yadro o‘z kodi oqimlarda ishlamaydi.
|
| |
Bajarilishni boshqarish operatorlari(sindirish, qaytish)

Bajarilishni boshqarish operatorlari(sindirish, qaytish) - break []
- Misol:
- for (…) {
- …
- break;
- …
- }
- label:
- for (…) {
- …
- break label
- …
- }
- return;
Massiv - []
- Misol:
- int[] a;
- byte[] b = new byte[100];
- String c[];
- byte d[] = new byte[100];
- a = {4, 2, 12, 5, 5, 20}; // a[0]: 4; a[2]: 12;
- с = new String[]{“bir”, “ikki”, “uch”}; // c[2]:”uch”
- int[] i = a; // i[2]: 12
- i[4]=24; // a[4]: 24
- Int[] arr = {10, 11, 12, 20, 40, 50, 60, 70, 80, 90, 100};
- System.arraycopy(I, 2, arr, 4, 4);
- //arr: 10, 11, 12, 20, 12, 5, 24, 20, 80, 90, 100
Ko’p o’lchovli massiv - char [] row0 = {‘A’, ‘B’, ‘C’, ‘D’};
- char [] row1 = {‘E’, ‘F’, ‘G’, ‘H’};
- char [] row2 = {‘I’, ‘J’, ‘K’, ‘L’};
- char [] row3 = {‘M’, ‘N’, ‘O’, ‘P’};
- ------------------------------------------
- char [] [] table = new char[4][4];
- table[0] = row0;
- table[1] = row1;
- table[2] = row2;
- table[3] = row3;
- ------------------------------------------
- char [] [] table = {row1, row2, row3, row4};
- ------------------------------------------
- char [] [] table = {
- {‘A’, ‘B’, ‘C’, ‘D’},
- {‘E’, ‘F’, ‘G’, ‘H’},
- {‘I’, ‘J’, ‘K’, ‘L’},
- {‘M’, ‘N’, ‘O’, ‘P’}
- };
To’g’ri to’rtburchaksimon bo’lmagan massiv - String[] [] imtihon = new String[4][];
- imtihon[0] = new String[] {“Algebra”,“Analiz”, “Geometriya”};
- imtihon[1] = new String[] {“Differentsial tenaglamalar”, “Mantiq”};
- imtihon[2] = new String[] {“Informatika”, “Funktsinal analiz”, “Topologiya”, “Diskret matematika”};
- imtihon[3] = new String[] {“Dasturlash texnologiyalari”, “Maxsus kurs”};
- int[][][] intArr = new int[3][][];
- intArr[0] = new int[2][]; intArr[1] = new int[4][]; intArr[2] = new int[2][];
- intArr[0][0] = new int[10]; intArr[0][1] = new int[12];
- intArr[1][0] = new int[8];
- intArr[1][1] = new int[3];
- intArr[1][2] = new int[10];
- intArr[1][3] = new int[2];
- intArr[2][0] = new int[5];
- intArr[2][1] = new int[9];
- intArr[1][3][0] = 24;
|
Maydonni oshkor(explicit-явный) initsializatiya qilish

|
Maydonni oshkor(explicit-явный) initsializatiya qilish
|
bet | 7/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 371 Kb. | | #145787 |
Bog'liq Java dasturlash tiliMaydonni oshkor(explicit-явный) initsializatiya qilish - class A {
- …
- private static int nextId = 1;
- …
- static int assignld() {
- int r = nextId;
- nextld++;
- return r;
- }
- …
- private String fs = “”;
- …
- private int id = assignldO;
- …
- }
- Agar barcha konstruktorlar maydonga bir xil qiymat berishi kerak bo’lsa bu usul juda qulay. Bunday qiymat berish konstruktor chaqirilguncha bajariladi.
- Beriladigan qiymat konstanta qiymat bo’lishi shart emas.
yashirin (implicit) this parametr - public Ishchi(String fio, double maosh, int yil,
- int oy, int kun) {
- this.id = Ishchi.getNextId();
- this.fio = fio;
- this.maosh = maosh;
- GregorianCalendar calendar
- = new GregorianCalendar(yil, oy - 1, kun);
- qabulKuni = calendar.getTime();
- }
Boshqa konstruktorni chaqirish va initsializatsiya bloki - Agar konstruktorning 1- operatori this(…) ko’rinishida bo’lsa parametrlar soni va tipiga qarab boshqa konstruktor chaqiriladi
- Bu juda muhim imkoniyat, umumiy bajariladigan boshlang’ch kod bir joyda turadi
- (Ishchi va IshchiTest sinflari misolida)
- -----------------------------------------------------------
- Sinf ichidagi nomsiz blok initsialisatsiya bloki deyiladi. Initsializatsiya bloki statik ham bo’lishi mumkin. (Odatda initsializatsiya bloki ishlatilmaydi)
- class A {
- …
- {
- count = 0;
- }
- …
- private int count;
- …
- }
Ob’ekt yasash vaqtidagi bajarilish ketmaketligi - 1 Maydonlar initsialisatsiya qilinadi (berilgan qiymat yoki odatdagi qiymat bilan
- 2. Initsializatsiya bloki ishlaydi (agar bo’lsa)
- 3. Agar chaqirilgan konstruktorning 1- satri this(…) bo’lsa mos konstruktor chqiriladi
- 4. Chaqirilgan konstruktorning tanasi bajariladi
|
| |
Paketlat (packages) - Java dasturlash tili

|
Java dasturlash tili
|
bet | 8/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 371 Kb. | | #145787 |
Bog'liq Java dasturlash tiliPaketlat (packages) - Paket yasalgan sinflarni kolleksiya qiladi.
- Alohida olngan dasturchi sinflarini boshqa sinflardan ajratib turadi
- Java tili standart kutubxonasi java.land, java.util, java.net ga o’xshash ko’p sonli sinflardan tashkil topgan.
- Standart kutubxona ierarxik struktura bo’lib fayllar tizimiga o’xshab ketadi.
- Ildiz paketlar java va javax.
- Paketlar asosan sinflarni unikal nomlash uchun ishlatiladi.
- Odatda ierarxiyaning bir tanasidagi paketlar o’zaro bog’liq emas, masalan, java.util va java.util.jar orasida biror bog’lanish yo’q.
Paketlarning ishlatilishi - Sinf o’z paketidagi barcha sinflarni va boshqa paketlardagi ochiq sinflarni islatishi mumkin.
- Boshqa paketlardagi ochiq sinflar 2 xil yo’l bilan ishlatiladi:
- to’la yolni ko’rsatish
- java.util.Date today = new java.util.Date();
- Import qilish
- import java.util.*; (yoki import java.util.Date; )
- ko’p hollarda paket to’aligicha import qilinadi. Bu effektivlikni pasaytirmaydi.
- Import java.* orqali barcha java bilan boshlanadigan paketrlarni import qilib bo’lmaydi. * orqali faqat bitta paket import qilinadi.
- Ba’zi hollarda 1 ta sinf nomi 2 ta va undan ko’p paketga tegishli bo’ladi, masalan Date sinfi ham java.util, ham java.sql paketlariga tegishli.
- Agar har ikala paketni import qilib keyin Date ishlatilsa kompilyator xato beradi. Bu uchun 3- import: import java.util.Date
Sinfni paketga kiritih - package
; - class {
- …
- }
- Agar paket ko’rsatilmagan bo’lsa sinf odatdagi (default) paketga kiritiladi.
- Odatdagi paket nomlanvaydi
- Shu vaqtgacha yasalgan barcha sinflar odatdagi paketga kiritilgan
- Paket nomi nuqta(.)lar orqali ko’rsatilsa u paket strukturasini aniqlaydy.
- Paket turgan papka uning srukturadagi o’rniga mos kelishi kerak, masalan a.b.c paket a\b\c papkasida bo’lishi kerak
- Agar CLASSPATH muhit o’zgaruvchisi kiritilmagan bo’lsa baza katalogi deb joriy katalog hisoblanadi, ya’ni agar fayl boshida package a.b.c; yozilgan bo’lsa uni joriy katalogda a\b\c katalog tashkil etilishi kerak
- Shunda joriy katalogda turgan fayl import a.b.c.*; orqali u packetni taniydi (Nuqta va Tekislik misolida)
|
| |
amaliy faoliyatida ko`nikma va malakalarli shakllantirish muxim

|
amaliy faoliyatida ko`nikma va malakalarli shakllantirish muximBog'liq Pedagogik texnologiya O\'quv qo\'llanma Mirhayitova Soxibaxonamaliy faoliyatida ko`nikma va malakalarli shakllantirish muxim
axamiyatga ega.
IV.
Shaxsning yo`naltirilganlik darajasi - shaxsning ijtimoiy axamiyatga
ega bo`lgan, atrof-muxitga munosabati, shuningdek, xulq-atvorining ruxiy
asoslarini yo`naltiruvchi va boshqaruvchi sifatlarini mujassamlashtiradi
.
•
K.K.Platonov tadqiqotlari ko‘rsatadiki, shaxs tuzilmasidagi biologik va
sotsial omillar nisbati shaxs sifatlarining to‘rtta pog‘onaviy sathini
farqlashga imkoniyat beradi:
•
1.Irsiyat
bilan
bog‘langan
sifatlarni birlashtirgan
temperament
sathi.
Unga shaxsning ehtiyoj va instinkt xususiyatlari hamda jinsiy, yosh, milliy
va boshqa sifatlarini kiritadi.
•
2.Psixik jarayonlar
xususiyatlari
sathi.
Bu
sath
sezgi,
idrok,
xayol,
diqqat, xotira, tafakkur, hissiyot, irodaning individual xarakterini o‘z
ichiga oladi.
Shuningdek,
bu
sathga
olimlar
tafakkurning
mantiqiy
aks
etishi:
assotsiasiya,
qiyoslash,
abstraksiyalash,
induksiya,
deduksiyalarni ham kiritadilar.
•
3. Shaxs tajribasi sathi. Bu sath bilim, malaka, ko'nikma, odat (qillq)
kabi sifatlar bilan belgilanadi.
•
4.
Shaxsning
yo‘nalganlik
sathi.
Bu shaxsning shunday sifatiki,
unda
insonning atrof-muhitga
munosabati
aniqlanadi
va
u
uning xulqi
asosini
tashkil etadi. Bulaiga qiziqish, nuqtai nazar, e’tiqod, ijtimoiy
|
| |
Parametr uzatish - Java dasturlash tili

|
Java dasturlash tili
|
bet | 6/8 | Sana | 25.01.2024 | Hajmi | 371 Kb. | | #145787 |
Bog'liq Java dasturlash tiliParametr uzatish - Java da parametr faqat qiymat orqali uzatiladi (murojaat orqali qiymat uzatish ishlatilmaydi)
- Ya’ni metod unga uzatilgan parametrning qiymatini o’zgartira olmaydi
- Misol:
- public static void tripleValue(double x) {
- x*= 3;
- }
- public static void main(String[] args) {
- double val = 10;
- Ishchi.tripleValue(val);
- System.out.println("val="+ val);
- }
- Bunda val=10.0 javob chiqadi.
- chunki parametr x tripleValue metodda yangidan nusxalanadi
- Ko’rsatkichli tiplar uchun ko’rsatkich nusxalanadi
- Buda ob’ekt holati o’zgarishi mumkin
- ---------------
- Nuqta, Tekislik sinflaridagi izohlangan fragment
Qayta yuklash(Перегрузка,Overloading) - GregorianCalendar today = new GregorianCalendarО;
- GregorianCalendar deadline
- = new GregorianCalendar(2099, Calendar, DECEMBER, 31);
- ----
- tabel[0] = new Ishchi("Rahmatov S.D.", 300000.00, 1980, 1, 1);
- Ishchi iii = new Ishchi("Toshev T.T.");
- Metod signaturasiga va chaqirilish ko’rinishiga qarab kompilyator qaysi metod chaqirilganini aniqlaydi. Metod natijasining tipi signaturaga kirmaydi
- Agar murojaat (chaqiruv) ga birorta ham metodning signaturasi mos kelmasa yoki 2 va undan ortiq metodning signaturasi mos kelsa kompilyator qilingan xato haqida xabar beradi. Bu jarayon qayta yuklashni yechish deyiladi
Maydonni odatda(default) initsializatsiya qilish va odatdagi konstruktor(default constructor) - Agar vfqljy qiymati konstruktorda berilnagan bo’lsa unga oldindan belgilangan qiymatlar beriladi:
- sonli maydonlarga: 0 (nol)
- mantiqiy maydonlarfa: false
- ko’rsatgich maydonlarga: nunul
- Ammo bu ish tavsiya etilmaydi. Maydonga doimo konstruktor qiymat berishi tavsiya etiladi.
- -------------------------------------------------------------------
- Odatdagi konstruktor e’lon qilinmaydi va parametrsiz bo’ladi.
- Agar sinfda birorta ham konstruktor bo’lmasa sinf ob’ektini yasashda odatdagi kostruktor ishlatiladi. Bunda barcha maydonlar odatda initsializatsiya qilinadi.
- Agar sinfda hech bo’lmasa 1 ta konstruktor mavjud bo’lib u parametrsiz bo’lmasa, u holda ob’ekt yasash vaqtida parametrsiz konstruktorni islatib bo’lmaydi.
|
| |